text:
Qazan katolikları İoan Paul II ruxına doğa qıldı
7 april könne, Qazan katoliklar oyışması İoan Paul II neñ ruxına bağışlap, dini uqu ütkärde. Katoliklar cämğiäte başlığı Deogenes Valentin Urkiza xäbär itüençä, Qazanda 300läp katolik yäşi, berençe iskä alu çarası, papanıñ ülüe turında xäbär kilgännän soñ, 3 aprel könne uzğan. «Azatlıq» belän söyläşkändä, Deogenes äfände, çirkäw başlığınıñ bu dönyadan kitüen zur yuğaltu dip sanawın häm papanıñ atalarça yaratqanın sizep yäşäwen añlattı. Deogenes Valentin Urkiza papa belän üze oçraşu bäxetenä iyä bulğan. Soñğı tapqır ul anı Rimda, yıl yarım elek kürgän ikän häm xäzer dä, papa turındağı istäleklären küñelendä saqlıy. Tatarstanıñ elekke parlament başlığı Vasliy Lixaçev ta, bu atnada bulgan konferensiädä İoan Paul II nçe belän oçraşu mizgellären iskä aldı. Anıñ süzlärençä, Tatarstan wäkillären kilde dip tanıştırğaç, papa, 50nçe yıllarda, İdel buylap säyäsät itep, yal itüen iskä töşergän bulğan. Vasiliy Lixaşev, şulay uq, papanıñ yöräge tibüdän tuqtawğa qayğısın belderde. İnde xäbär itüebezçä, Qazan gäzitlärendä, Mintimer Şäymievnıñ belderüe häm Kamil İsxaqovnıñ da, papanı sağınuı turında süzläre dönya kürde.Bikä Timerova.


c: text/html

text:
Taciklarnıñ ğәyebe nidä?
Küptän tügel Yekaterinburg şähäre çitendä urnaşqan “Şirokaya reçka” dip atalğan bistädä tacik xalqına qarşı miting bulıp uzdı. Mitingta meñnän artıq keşe qatnaştı. Bu eşneñ başlanğıçında “Narkotiklarsız şähär” dip atalğan fond citäkçeläre tordı.
Älege fond eşçänlege turında bik küp söylärgä bula. Çınlap ta, fond küp kenä afät taratuçılarnı cäzağa tarttırdı, bik küp yäşlärne turı ülemnän alıp qaldı. Ämma qaywaqıtta alarnıñ eşçänlege artıq aktivlaşıp kitä kebek.
Fond citäkçeläreneñ eşçänlegendä säyäsi yäisä başqa törle qızıqsınuçanlıqlarnıñ buluı ğäcäp tügel. Älege xäräkätneñ elekkege citäkçese Yevgeniy äfände Royzman şulqädär zur populyarlıq qazandı ki, dekaber ayında Däwlät duması deputatı bulıp saylandı. Anıñ Tacikstan belän Rusiä arasında viza rejimı kertü öçen köräş başlağanın küplär işetkänder. Aq ülem kitergän narkotik afäten taratuda başlıça taciklarnı ğına ğäyepläp, Yevgeniy Royzman tuğan şähäre Yekaterinburgta taciklarğa qarşı ayusız köräş başladı. Anıñ ciñel qulı belän oyıştırılğan mitingta bu xalıqqa qarata turıdan-turı yanawlar yañğıradı. Qızıp kitkän oratorlarnıñ çığışında açıqtan-açıq millätara doşmanlıq qabızırğa etärüçe süzlär yañğıradı.
Kemnärneñder säyäsi populyarlıq yawlap alu maqsatı belän eşlängän bu eşe aldınğı cämäğätçelekne bik zur borçuğa töşerde. Küptän tügel Yekaterinburg şähäreneñ Tınıçlıq häm Duslıq yortında törle milli oyışmalar citäkçeläre çirattan tış utırışqa cıyılıp, açıqtan-açıq millätara doşmanlıqnı quzğatuçı mondıy xällärgä kisken räweştä rizasızlıq belderdelär.
Cinayätneñ milläte dä, dine dä yuq. Ayırım cinayätçelär öçen böten ber xalıq cawap birä almıy. Milli oyışmalar citäkçeläre bertawıştan Sverdlov ölkäse xökümäte isemenä mondıy tärtipsezleklärne buldırmawnı taläp itep möräcäğät qabul ittelär. Xökümät räise Aleksey Vorob'yev şul uq könne massaküläm mäğlümat çaraları arqılı mitingnı oyıştıruçılarnı millätara doşmanlıq qabızuda kisken ğäyepläp çığış yasadı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Miloşeviç östennän mäxkämä eşe yañartıldı
Öç atna cäyge tänäfestän soñ düşämbedä Hollandiäneñ Haaga şähärendä Yugoslaviäneñ elekke prezidentı Slobadan Miloşeviç östennän mäxkämä eşe yañartıldı. Küplär bu mäxkämäne ikençe dönya suğışınnan soñ ütkän Nüremberg protsesınnan birle iñ möxim mäxkämä dip sanıy. Bügenge utırış 1995-nçe yılda Srebrenica awılında meñlägän möselmannıñ wahşilärçä üterelüwen tikşerüdän başlandı.
Audio: "Döresen äytkändä, bez üzebez dä tizräk eş itergä telibez, di Rush, läkin Miloşeviçnıñ sälämätlege säbäple, berniçä utırış ütkärelmi qaldı."
Soñğı tänäfes tä, Miloşeviçnıñ sälämätlege arqasında yasaldı. Şuşı ayda 62 yäşen tutıraçaq Miloşeviç, yuğarı qan basımına zarlandı. Xäyer, prokurorlar, bu tänäfeslärgä qaramastan, eş yaxşı bara dip belderä. Jean-Daniel Ruch:
Audio: "Bez küp kenä şahitlärne tıñladıq, alar Miloşeviç, anda bulğan xällär turında citärlek mäglümät birde. Baş prokuror Carla Del Ponte fikerençä, mäxkämä xäzer tuqtatılğan oçraqta da, ğäyepläw belderü öçen dälillär inde citärlek."
Bügenge utırış yänä Srebrenica facigäsen tikşerüdän başlandı. 1995-tä Bosniäneñ bu awılında 7 meñ çaması möselman üterelgän ide. Şul üterülärdä qatnaşqan xorvat xärbie, Drajen Erdemoviç, bügenge utırışta şahädät birde. Bu cinäyäte öçen ul 5 yıl törmädä utırıp çıqqan, xäzer mäxkämädä şahit bularaq qatnaşa. Prokurorlar meñlägän möselmannıñ üterelüwe öçen Miloşeviç cawaplı dip sanıy. Miloşeviç üze, min ul çaqta Serbiä prezidentı idem, Bosniä eşlärenä tıqşınmadım, dip ğöyepläwlärne kire qağa. Şahitlär çığış yasap betergännän soñ, süz ğöyeplänüçe tarafqa bireläçäk. Miloşeviç mäxkämädä üzen-üze yaqlıy. Şuşı mäxkämä eşe tağın küpme däwam iter digän sorawğa Jean-Daniel Ruch bolay di:
Audio: "Saqlanuçı tarafqa üz dälillären kiterü öçen ber yıl çaması birelsä, dimäk, xökemne şul 2005-neñ başına kötergä kiräk."
Genotsid qıluda ğäyeple dip tabılğan oçraqta, Slobadan Miloşeviçqa ğömerlek törmä yanıy.
Ali Gilmi, Praga


text:
"Seber tatarları tarixına säyäxät" turizm programmasına keräçäk
- ДaHияp AxMeToB, HoBocибиpckaя akaдeMия BoдHoro TpaHcпopTa. Я, PиHaT PыxaHoB, MeдициHckий koллeдж. HaзapoB Haзap, Meдkoллeдж. B Haшeй opraHизaции okoлo 40 чeлoBek Moлoдeжи. Haшa цeлb BoзoбHoBиTb kyлbTypy, дyxoBHыe цeHHocTи Haшero Hapoдa. Ceйчac coбиpaeMcя BoзoбHoBиTb пpeпoдaBaHиe poдHoro языka B шkoлax. BoT Mы ycTaHoBили бaHHepы. ЭTo eдиHcTBeHHыe бaHHepы B HaшeM TюMeHckoM perиoHe Ha TaTapckoM языke. TaM HaпиcaHo: «Ha cибиpckoй зeMлe бyдeM жиTb cчacTлиBo и дpyжHo». EcTb фeдepaлbHый зakoH и oH rлacиT, Hapoды, пpoжиBaющиe koMпakTHo иMeeT пpaBo ycTaHaBлиBaTb reorpaфичeckиe HaзBaHия Ha cBoeM poдHoM языke. Здecb koMпakTHo пpoжиBaeT cибиpckиe TaTapы. ДyMaeM ycTaHaBлиBaTb reorpaфичeckиe HaзBaHия и Ha cBoeM poдHoM языke.
“Miras” tatar ictimağıy oyışması yäşläre äytkän banner, yäisä zur taqta İrteş yılğasın çığıp tawğa kütärelgäç, Tobolğa kerä torğan yulğa quyılğan. Anda “Tuğan seber cirebezdä bergäläşep, şatlanıp yäşärgä yazsın!”- dip yazılğan. Yazunıñ ğömere ozın bulsa, ozaqlamıy Tobol şähärenä ağılaçaq turistlarnıñ da ixtibarın cälep itäçäk. Äle yaña ğına Tobol şähäre Mäskäw, Peterbur häm başqa zur qalalardağı tur şirkätlärneñ wäkillären qabul itte. Alarğa kiläçäktä turistlarnı seber cirenä cälep itü mömkinlekläre kürsätelde. Bu proyıqtta Seber tatar mädäniät üzäge dä çitä qalmadı. Üzäkneñ muzey bülege belgeçe Rawilä Kutumova häm mädäniät bülege belgeçe Rimma Xäbiryanovanı tıñlıyq äle.
- Bezneñ proyekt “Seber tatarları tarixına säyäxät” dip atala. Bu säyäxät tarixtan başlana Küçem xan häm Süzge xanbikä zamannarınnan. Süzge xanbikäne 15 yäşlek mäktäp uquçısı Adiä Xäkimova uynadı. Annan soñ bez xalqıbıznıñ bäyrämnären, ğoref-ğädätlären: “Sabantuy” nı, “Kiçke uyın”, “Awlaq öy”lärne kürsättek. Här bäyrämgä 2-3 minutlap waqıt birelde. 40 minut eçendä turistlar üzläre milli aşlar: käpäs bawırsaq, käreş onaşı, it pälmäne, pärämäç peşerep aşap ta qaradılar, borınğı äbi-babalarıbız niçek may yazğan bulsa may yazdılar, qul tegermänendä on tarttılar. Bu proyıqt tormışqa aşsın disäk, İrteş belän Tobol yılğaları quşılğan urında tatar öye tözelergä tieş. Turistlar balıqlar totıp, munçalar kerep bezneñ ğoref ğädätlär belän yaqınnanraq tanışa alsın öçen. Bu proyıqtnı äzerlägändä mädäniät üzägeneñ böten keşese- 50 läp xezmätkär qatnaştı. Çittän dä keşelär çaqırdıq. Ber ay buyı yoqlamadıq diärgä bula.
Seber tatarlarınıñ kön küreşenä säyäxätne äzerlägän tatar mädäniätı üzäge xezmätkärläre bu icadi xezmätläre böre bulıp qına qalmıyça, citärlek däräcädä finanslanıp çäçäk atsın ide dip telilär. Qırıq minutlıq aldınğı tamaşa öçen genä dä alar 50 meñ sum aqça sarıf itkännär.
Nail Alan, Tömän


text:
Ufada Yevraziäçelek xaqında konferensiä ütte
Bötendönya Başqortları qorıltayı Başqarma qomitetı räise Äxmät Söläymanov yıvraziäçelek mäsälälärenä bağışlanğan mondıy cıyınnarnıñ Başqortstanda soñğı waqıtta yıl da uzdırıluı xaqında äytep, bu mäsäläneñ bik möhim buluın assızıqlıy. «Rusiädä yıvraziäçelek ideyäse xaqında iğlan itelügä 80 yıl ütte inde, – di Äxmät äfände. – Soñğı yıllarda ildä törle üzgäreşlär buldı, Sowetlar berlege dä tarqaldı. Şuña da yıvraziäçelek mäsäläse xäzer fänni yaqtan nıqlı tikşerelergä tieş. Bu cähättän milli ideyä, milli respubliklar üzençälege nıqlı isäpkä alınuı zarur».
Fänni konferensiä plenar utırış belän başlanıp kitkän ide. Annan soñ Başqortstan ğälimnäre dä, törle töbäklärdän kilgän qunaqlar da üz eşen seksiälärgä bülenep däwam itte.


text:
Görciädä waqıtınnan alda prezident saylawları 4 Ğinwarda ütäçäk
Sişämbedä ilneñ Yuğarı mäxkämäse, opozitsiä taläben qänägätländerep, 2 noäberdä ütkän Parlament saylawları näticälären köçennän çığardı. Parlamentıñ elekke deputatları çirattan-tış utırışqa cıyılıp waqıtınnan alda saylawlar könen bilgeläde. Eduard Şevarnadze urınınnan kitü säbäple Görciäneñ yaña prezident saylawları Ğinwarnıñ 4-endä ütäçäk
Menä şuşı waqıtınnan alda saylawlar könen bilgeläw öçen Parlamentnıñ elekke, 1999nçı yılda saylanğan deputatları sişämbedä ğädättän-tış utırışqa cıyıldı. Elekke xakimiät taraflı "Yaña Görciä" häm "Yañarış" firqäläre utırışta qatnaşmayaçağın beldergännän soñ kvorum citmäw qurqınıçı tuğan ide. Opozitsiä citäkçeläreneñ berse Mixail Saakaşwili deputatlarnı utırışta qatnaşırğa öndäde. Utırışqa 235 deputatnıñ 158e kilde, yağni kvorum artığı belän citte. Şaqtıy qızu bäxäslär belän barğan utırışta deputatlar waqıtınnan alda prezident saylawları könen bilgeläde. Konstitutsiä nigezendä bu saylawlar 45 kön eçendä ütergä tieş. Yağni, soñ digändä ğinwarnıñ berençe atnasında. Deputatlar näq şulay qarar itte dä. Şulay itep, Görciädä waqıtınnan alda prezident saylawları Yaña yılnıñ berençe yäkşämbese – Ğinvarnıñ 4endä ütäçäk.
Bu urınğa inde kimendä 3 keşe däğwasın belderde. Şul isäptän, opozitsiädäge Milli xäräkät citäkçese "bärxet inqilabın" oyıştıruçılarnıñ berse Mixail Saakaşwili. Yalqınlı çığışları öçen anı küplär "Görciäneñ Jirinovskie" dip atıy häm prezidentlıqqa töp nazmät dip sanıy. Ni barı 35 yäşendä, könbatışta uqıp qaytan Saakaşwili Şevarnadze xökümätedä Yustitsiä ministrı bulıp alğan keşe. Şunnan soñ opozitsiägä kitep qısqa waqıt eçendä tanılğan säyäsätçegä äylände. Opozitsiäneñ ikençe wäkile xäzerge waqıtta prezident wazifaların başqarğan salmağraq qaraştağı Nino Burjanadze, älegä bu turıda beldermäsä sä, prezidentlıq öçen şulay uq köräşep qararğa mömkin. Opozitsiä partiäläre xakimiätkä qarşı köräştä berläşä alsa da, alarnıñ saflarında zur berdämlek bar dip bulmıy. Küzätçelär fikerençä, xäzer küp närsä alarnıñ berläşüwenä, xakimiät öçen köräştä talaşıp betmäwenä bäyle bulaçaq. Xäyer, Görciäneñ yaña prezidentı bulıp kem genä saylanmasın, alda anı zur problemalar kötä. Berençe çiratta iqtisad ölkäsendä. Bügen däwlät qaznası belän tanışıp çıqqan Nino Burjanadze, ilneñ bölgenlek aldında toruwın belderde:
Audio (Nino Burjanadze)
"Qaznabız absolut buş, di Nino. Bezneñ pensiälär, xezmät xaqları, armiä, politsiägä tülärgä aqçabız yuq. Xäzer bar mömkinleklärne tuplarğa kiräk. Häm älbättä, bez çit il duslarıbızdan da yärdäm sorayaçaqbız."
Yaña citäkçene iqtisad qına tügel, säyäsät, şul isäptän millät-ara mönäsäbätlär ölkäsendä zur sınawlar kötä. Görciäneñ 3 qaynar töbäge Könyaq Osetiä, Abxaziä häm Acarstan Tbilisidağı xällärgä rizasızlıq belderde. Mäglüm bulğança, opozitsä citäkçese Mixail Saakaşwili Berdäm Görciä tarafdarı. Ä bu töbäklär inde ozaq waqıt Tbilisidan möstäqillek dawlıy. Şevarnadze tarafdarı bulğan Acarstan citäkçese Aslan Abaşide üz rezpublikasında ğädättän-tış xäl kertte. Bügen Könyaq Osetiä citäkçese Eduard Kokoyta, töbäkneñ Rusiägä quşılu mäsäläse kön tärtibennän töşmäde, digän belderü yasadı. Kiçäge tapşıruda bez Rusiäneñ Görciägä qarata yaña säyäsäte turında söylägän idek. Axırsı çınlap ta, räsmi Mäskäw Görciädäge wazğiättän çitläşergä cıyınmıy. Soñğı xäbärlärgä qarağanda yaqın arada Mäskäwdä Acarstan häm Könyaq Osetiä citäkçeläreneñ oçraşuwı ütäçäk. Älege oçraşuğa öçençe töbäk, ber küze belän Rusiägä qarap torğan Abxaziä citäkçese Vladislav Ardzinbanıñ da quşıluwı ixtimal digän xäbärlär bar. Qısqası, Görciä tiräsendäge wazğiät şaqtıy qatlawlı bulıp qala. Älegä şunı äytep bula, ägär şuşı kierenke wazğiättä Görciädä "milli karta " uynatıla başlasa bu zur qazalarğa kiterergä mömkin.
Ali Gilmi, Praga


text: Äfğanstan parlamentı Wolesi Jirga, 30 yılğa yaqın waqıttan soñ bügen üzeneñ berençe utırışına cıyıldı. Prezident Hamid Qarzai deputatlarnı sälamläp, yaña mäclesneñ ilneñ kiläçäge öçen möhimlege turında söyläde, deputatlarnı qarşılıqlarnı çitkä quyıp bergä eşlärgä çaqırdı. Sintäber ayında uzğan tawış birü näticäsendä parlamentqa aldınğı qaraşlı deputatlar, şulay uq qayber elekke xärbi yulbaşçılar, Taliban wäkilläre saylandı. Äfğanstan parlamentınıñ berençe utırışına AQŞ vise-prezidentı Dick Cheney dä qatnaştı. NATO häm Yevropa Berlege Äfğanstan parlamentınıñ cıyıluın xuplap belderülär yasadı, bügenge könne – "tarixi waqiğa" dip atadı.


text:
İke däwlät telendä eşläwçe xezmätkärlärgä 15 protsent östämä tülänerme?
Qazanda törle millät xalqı yäşäwe mäğlüm. Alarğa üz tuğan tellären öyränü, saqlaw häm üsterü öçen maxsus programma buldırılğan ide. Şunıñ öçen yıl sayın aqçalar bülep birelä şähär qaznasınnan. Sessiädä äytelgänçä, Qazandağı “Küpmillätle yäkşämbe mäktäbe” mäğärif üzägendä 21 milli bülekçä bar. Alarda ärmän, yähüd, mari, çuaş häm başqa millätlärgä tuğan tellärendä belem birü däwam itä dip äytelde sessiädä. Älege 2003 yılda qabul itelgän programma turında Qazan şähäre mäğärif idäräse citäkçese urınbasarı Marat Lotfullin
Programma ütälep bara, çönki finanslar qaralğan. Läkin anıñ ber äybere ütälmi – mäğärif häm mädäniät xezmätkärlärenä 15 protsent östämä tülänmäde. Ämma Qazan merı İlsur Metşin bu sessiädä finans idäräsenä 15 protsentnı tüläwne däwam itärgä quştı häm minem uylawımça, ul sentäberdän tülänäçäk.
Marat Lotfullin äytüençä, programmanı äzerläwdä ul üze dä qatnaşqan. 2008-2010 yıllarğa isäplänäçäk programmanı buldıruda da här telägän keşe qatnaşa ala dip äytte ul. Bilgele bulğança, Qazan sessiäsendä anıñ proyektın inde äzerli başlarğa kiräklegenä basım yasaldı. Marat Lotfullin Qazanda tatar telen öyränergä bar mömkinleklär dä qaralğan di. Marat Lotfullin
Mäktäplärdä tatar tele uqıtıla, keşelärneñ tatar telen öyränügä mömkinlege bar. Tırışlıq kiräk. Ägär här tatar keşese genä dä üz tuğan telendä söyläşsä programma ütäläçäk. Anı däwlät orğannarında ütäw öçen qanun nigezläre buldırılğan. Nindi teldä söyläşäseñ häm eşliseñ – şul xalıqqa xezmät itäseñ.
Qazan şähäre mäğärif idäräse citäkçese urınbasarı Marat Lotfullin tatar telendä belem alırğa böten mömkinleklär bar disä dä, ictimaği tormışta tatar häm rus tellären tigez qullanu citärlek däräcädä tügel. Bu xaqta sessiädä dä äytelde. Tatar tele ikençe sortlı bulıp qala birä. Şulay uq şähärneñ atributikasın bizäwdä dä rus tele östenlek itä. Monı berençe çiratta finanslawnıñ citärlek däräcädä bulmawı belän añlattılar. İnde yartı yıl waqıt uzuğa qaramastan, bıyıl programmağa dip isäplängän aqçanıñ äle 9 protsentı ğına totılğan. Barlığı 2006 yılğa 15 millionnan sumnan artıq aqça qaralğan bulğan, xäzergä äle anıñ 1 million yarımı ğına bülengän. 2007 yılnı isä programmanı tulı külämdä finanslaw zarur dielde sessiädä. Häm berençe çiratta milli-mädäni üzäklär eşçänlegenä yärdäm itü kiräklege äytelde.
Landış Xarrasova


text:
Törkiäneñ elekke premer ministrı Büländ Ädcäwit yäkşämbe könne 81 yäşendä wafat buldı. Ädcäwitneñ säyäsi eşçänlege yartı ğasırdan artıq däwam itte. Ul uzğan ğasırnıñ 70 yılları urtasında, Törkiä ğaskärläre Qıprısnıñ tönyaq öleşen basıp alğanda, xökümätkä citäkçelek itkän ide. Ädcäwit 90 yıllar axırında, qabat premier - ministr bulğanda, Yewropa Berlege belän söyläşülär alıp bardı. Näticädä Törkiä Yewropa Berlegenä kerü öçen räsmi nämzät däräcäse aldı.
Bıyıl may ayında eks - premernıñ başına qan sawdı, häm annan soñ ul märtkä kitkän ide.


text:
AQŞ däwlät sekretare Fransiädä, Rusiädä İran turında söyläşülär uzdıra
"Yevropa Berlegeneñ 3 ile ike yıl däwamında söyläşülär uzdıra. Häm älbättä tağın ber yul bar – BMOnıñ İminlek Şurası. Xalıqara cämäğätçelek eşne İminlek Şurasına tapşıra ala, şunıñ öçen İranğa, iñ yaxşısı söyläşülärne däwam itü dip möräcäğät itergä tieşbez," dide Rice.
Amerika Quşma Ştatları İran atom programmasın qoral citeşterü öçen qullana, dip belderep kilä. İran monı kire qağa.
Condoleezza Rice İrannıñ atom eşçänlege turındağı söyläşülären bügen Mäskäwdä Rusiä citäkçeläre belän däwam itäçäk.


text:
2006 yılda Novosibirski ölkäse tatarları
2006 yıl Novosibirski tatarları küñelendä törki xalıqlar mädäniäteneñ “Seber çäyxanäse” dip isemlängän 2- nçe regional' festivale belän istälekle bulıp qalır disäk, yalğış bulmas. Bu festival' Ölkä tatar mädäniät üzäge aktivistları köçe belän ütkärelde, xalıq-ara däräcädä buldı häm anda törle töbäklärdän kilgän milli kollektivlar qatnaştı. Törki xalıqlar festival' turında “Azatlıq” tıñlawçıları da xäbärdarlar. Ämma, uzğannarğa yomğaq yasağanda, festival'neñ qayber mizgellären iskä töşerep kitü dä urınlı bulır.
4 kön däwamında barğan festival' qısalarında matbuğat, fän häm mädäniät eşlekleläre belän oçraşular, keramika häm dekorativ qul eşläre kürgäzmäläre, törle konkurslar, tügäräk öställär, matbuğat oçraşuları, törki xalıqlar turında kinofil'mnar kürsätü, milli kollektivlarnıñ çığışları häm başqa küp törle çaralar uzdı. Festival'ne oyıştıru eşlärendä şähärdä eşläwçe başqa millätlär oyışmaları da teläp qatnaştılar. Älbättä oyıştıruçılar, äydäp baruçılar bulmasa, eşneñ uñışlı kilep çığuına ışanıp bulmıy . Ölkä tatar mädäniät üzäge üzeneñ eşçänlege, oyıştıru säläte buluı belän başqalardan ayırılıp tora . “Başqa oyışmalar kümäk eşlärne oyıştırunı üz qullarına alırğa bügenge köndä äzer tügellär,” - di Mödäris Abakirov.
Ölkä tatar mädäniät üzägeneñ eşçänlege 2006 yılda da cirle xakimiät tarafınnan yuğarı bäyälände. Başqarğan eşläre öçen üzäkkä ölkä häm şähär xakimiätläreneñ maqtaw käğäzläre, räxmät xatları häm istälekle büläkläre birelde. Üzäkneñ 2006 yılda başqarğan eşläre Tatarstan tarafınnan da yuğarı bäyälände. Bötendönya tatar kongressınıñ dekaber ayında ütkärgän kiñäytelgän utırışında Rauza xanım Tixomirovağa däräcäle büläk - Qazannıñ meñellığına bağışlanğan medal' birelde.
2006 yılda ölkädä tatar mäğlümat çaralarında da qayber üzgäreşlär buldı. İctimaği räweştä näşer itelä torğan “Azat seber” gazetasınıñ baş möxärrire alışındı. Gazetağa citäkçe bulıp yuğarı belemle belgeç - Mödäris Abakirov kilde. Näticädä, gazeta tösleräk, eçtälekleräk häm tatar telendä yazılğan mäqälälärgä bayıraq bulıp çığa başladı. Döres, gazetanıñ finans problemalar äle xäl itelmägän, anıñ yazmışı haman da iğänäçelär qulında - aqça bulmağanda , äzerlängän basma da näşer itelmi tora.
Qıyınlıqlar ber gazeta näşer itüdä genä tügel. Novosibirskinıñ 21-nçe irekle kanalında çığıp kilgän tatar tapşıruları, şulay uq finans bulmaw säbäple, yıl başınnan tuqtatıldı. Anıñ qabat tergezelüenä ömet yuq däräcädä.
Novosibirskida mäğärif eşläre dä maqtanırlıq tügel. Başqa töbäklärdä kebek, biredä dä tuğan tel mäsäläse çişelmägän. “Baraba tatarları tuğan tellären onıtıp kilälär, tatar awılları mäktäplärendä tuğan tel uqıtu fakul'tativ räweşkä qalıp bara, yäşlär ana telendä söyläşmilär, tatar aktivistları tırışlığı belän açılğan fakul'tativ däreslärgä yörmilär”, - di, borçılıp, Mödäris Abakirov.
Ul üze tatar mädäniät üzäge qarşında oyıştırılğan fakul'tativta tatar tele uqıta, annan tış fänni eşlär dä alıp bara – tatar tele konsepsiäsen yaza. Bu eştä aña Qazan häm Novosibirski tel belgeçläre yärdäm itä. 2006 yılnı konsepsiä tözü eşläre tämamlandı. Mödäris äfände xäzer anı basıp çığaru xästäre belän mäşgül'. Aldağı yılda konsepsiä basılıp çıqsa, Mödäris äfände anı Qazanda aprel' ayında uzaçaq uqıtuçılar seminarında kiñ cämäğätçelekkä täqdim itärgä niätli.
Ğomum alğanda, menä şundıy uñışlar, eşlär, mäşäqätlär belän bilgelände 2006 yıl Novosibirski ölkäsendä. Aldağı yılda tatarlar tormışında nindi üzgäreşlär bulır, älegä äytüe qıyın. Härxäldä “Azatlıq” tıñlawçıların alar belän tanıştırıp torırbız.
Saniä Mirxaleeva, Omski


text:
“Yaña ğasır” kanalı respublikadan çittä tügel, qayber Tatarstan awıllarında da kürsätmi.
Tatarstannıñ «Yaña ğasır» kanalında xäzer texnik mäs’älälärne çişü belän bergä, icadi plannar da qoralar. 1 martta ütkän «açıq» efir könennän soñ, tapşırular yaña tärtiptä alıp barıla başladı. Bu xaqta häm başqa küp sanlı mäsällär turında «Yaña ğasır» tele-radio kompaniäseneñ räis urınbasarı Miläwşä Aytuğanova belän äñgämä qordıq. Söyläşüne «Yaña ğasır» kanalına sputnik tälinkäse aşa totaşu tärtiben açıqlawdan başladıq.
Miläwşä Aytuğanova :
AUDİO: Anıñ öçen NTV+ tälinkäsen alıp köylärgä kiräk. Bezneñ tapşırular Evtelsat-w4 sputniğı aşa alıp barıla, kanalıbıznı tabu öçen tälinkäne 36° k. o. ( könçığış ozınlıqqa) quyarğa, anıñ üzäk yışlığı 12 226 mGz. Monı añlaw bik awır bulsa, bezgä (8432) 43-32-11 telefonınnan şaltıratıp, tulıraq mäğlümat ala alasız. Min Yekaterinburga barıp qayttım, küptän tügel, anda şähärneñ ber rayonında kabel TV aşa bezneñ kanalnı qaraw mömkinlege bar. Tatarlar yäşägän awıllarda, kitapxanädä, mäktäptä, şulay keşe cuyıla torğan urınnarda sputnik tälinkäsen quyu turında söyläşülär alıp bardım.
Miläwşä xanım äytüençä, şuşı «Yaña ğasır» kanalın kürşe töbäklär genä tügel, Xantı-Mansiyskiy şähärennän alıp Hel’sinki qalasına qädär arada qarawçılar bar. Alğa taba kanalnıñ 18 säğätlek efirnıñ yartısı tatar telendäendäge tapşırularğa bireläçäk. Yaña programmalarnı çığara başlawğa da äzerlek bara. Televidenieñ tağın ber probleması bar, ul da bulsa tatarça belğän häm zamança fikerli torğan jurnalistlar citmäw ikän. Alayda, «Yaña Ğasır» kanalı töşenkelekkä birelmi, Tatarstanğa ğına tügel tatarlar yäşägän töbäklärgä dä küz ata. Yaqın arada Televidenie citäkçelege tatarlar küpläp yäşägän töbäklärdä üz xäbärçelären buldırırğa teli. Miläwşä Aytuğanova bu xaqta bolay dide :
AUDİO:İñ kimendä 4 töbäktä buldırırğa tırışırbız. Tatarlar küpläp yäşägän Yekaterinburda, Udmurtiädä, Permdä, Tömändä xäbärçelär byurosın buldıru kiräk. Mäskäwdä häm Piterburda da xäbärçelär bulsa yaxşı bulır ide. Alla birsä, ber yıl eçendä bez şundıy byurolar açırbız.


text:
Distälägän meñ yäşlärneñ säyäsi çaralarda qatnaşuın niçek añlatıp bula?
Bu könnärdä Rusiäneñ Kreml yaqlı “Naşi” xäräkäte Seliger küle yanında zur forumnarın ütkärä. Anda Rusiä xakimiätläre tarafınnan yaqlanıp kilgän “Rossia molodaya” xäräkäte häm İctimaği pulat wäkilläre dä çaqırılğan. Naşi forumında, Rusiäneñ 50äp töbägennän berniçä meñ yäş keşe qatnaşa. 2 atnalap alar kül buyında yal itä, oçraşuların uzdıra. Şul uq waqıtta sotisiologik tikşerülär ütkärüçe ğalimnär, yäşlär xäräkätlären oyränüçe belgeçlär dä, küpçelek yäşlärneñ säysät belän ällä ni qızıqsınmawın bigeläp ütä. Külämle uram ciyınnarında, säyäsi firqäläreneñ yäşlär qanatlarında distälägän meñ yäş keşeneñ qatnaşuın niçek añlatıp bula?
Başqa säyäsi köçlär, aqça birmäsä dä, säyäsi däräcä qazanu yulların kürsätä. “Molodaya Gvardiä” xäräkäteneñ Tatarstandağı bülege, küptän tügel, “Politzavod”, digän proyektnı başlap cibärde. Şuşı säyäsi bäyğelärdä qatnaşuçılarğa Qazan şähär duması deputatlarınıñ yärdämçeläre bulıp urnaşu mömkinlege birelä. “Berdäm Rusiä” firqäse isemlege belän, respublika parlamentı deputatı urının aluçlar da buldı. İsemen atarğa telämägn ber Qazan yegete bezgä bolay dip söyläde : “Min piketlarda qatnaştım, bu Qazanda yaña transport sxemasına qarşı avtobus xucaları oyıştırğan piketlar ide. Min anda aqça öçen çıqtım. Anda berniçä säğät basıp torğan öçen miña tülädelär. Säyäsi firqälärneñ piketlarında min qatnaşmıym. Säylawlarda üzem xäl itkänçä tawış biräçäkmen.”
Yäş säyäsi ekspertlar berläşmäse başlığı Oleg Bondarenko fikerençä, säyäsi ciyınnarğa aqça tülätep çığaru, aña eşkä kebek qaraw, yäşlärneñ säyäsättän küñele qaytuğa kiterä. Levada üzäge belğeçe Leonid Sedov ta, bu fiker belän kileşä, ul xäzerge waqıtta yäşlärneñ küpçelege säyäsät belän qızıqsınmyı häm äxlasız bitaraf bulıp üsä, di.
Tatarstandağı “Berdäm Rusiä” firqäseneñ yäşlär bülege başlığı İldar Berxeev da, yäşlärneñ säyäsät belän ällä ni qızısınmawın tanyı. “Tatar-inform” ağentlığında ütkärelgän mätbuğat oçraşuında ul bu xaqtağı sorawğa bolay cawap birde: “Bu töşençägä niçek qararğa bit. Qızıqsınmaw, belmäwdän kilergä mömkin. Belmägän äyber qızıq tügel, kemneñ kem buluın belmäğäç keşe yañalıqlar tapşıruların niçek qızıqsınıp qarıy alsın? Vladimir Vladiroviç Putinnan qala ber kemne belmäsä, Televideniedä tağın kemne küräbez? İvanovnı, Medvedevnı... Tağın Grızlov häm Mironovnı, süz uñayınnan, alarnıñ kem buluın ğel butıylar. Kemneñ kem ikänen belgmägäç, qızıq tügel inde . Mäsäläne añlap, eş itkändä, añlatu eşlären alıp barğanda, yäşlärneñ küzläre yana başlyı. Säysät iñ qızıq tarmaqlarnıñ berse, gel qaynap torğan bu eştä här yäş keşegä qatnaşu bik qızıq bula başlıy. Yäşlärneñ säyäsi belemnäre, bik tübän däräcädä şul.”
Belgeçlär fikerençä, yäşlärne ideologiä belän genä uramğa çığaru awır, xäzerge buyında , sovetlar xakimiätte cimerlgän yıllarda kebek, iskelekkä bulğan qarşılıq ruxı yuq. Fikerle yäşlär da bar, ämma alar bik az, di belgeçlär. Levada üzäge belgeçe Leonid Sedov süzlärençä, aqça öçen teläsä nindi cıyınğa çığarğa äzer bulu, teläsä nindi şiğärälär astına basırğa äzer bulu şuşı yäşlär üskäç tä, üzen sizderäçäk.
Şul uq waqıtta, tatar icitmaği üzäge ütkärgän piketlarında qantaşuçılarnı sanı ber ike distädän artmyı, häm anda kübesneçä ölkän buyın keşeläre genä çığa. Ütkän comğa könne millätara näfrätqa qarşı uzdırılğan piket ta milli xäräkät veterannarı qatnaşlğında ğına ütte.
Bikä Timerova.


text: Qıtay räsmiläre yaña tör pnevmoniä belän awıruçılar turında mäğlümatne monnan soñ här kön birep toraçaq. Noyabrdän birle ildä tarala barğan bilgesez bu virus turında Pekin baştaraq xäbär birergä telämäde. Bu xaqta üpkä yalqınsınuınıñ bu yaña tören tikşerüçe Dönya Sälämätlek Oyışması xezmäkäre John McKenzie belderde. Sulış yulları sindromı dip atalğan bu yaña virus Aziä däwlätlärendä tarala başlağannan birle dönya buylap 54 keşeneñ ğömeren özde. Qayber däwlätlär üz watandaşılarınıñ Qıtay, Hong Kong, Vietnam häm Singapur kebek illärgä barmıy torırğa çaqırdı.


text:
шиMбә, 21 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 18:23
25nçe noyäber Ramazan ğäyete uñayınnan Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev “EдиHaя Poccия” firqäse citäkçeläreneñ berse bularaq möfti Ğosman İsxaqiğa qotlaw telegramması cibärde. Tatarstan Diniä näzaräte räise möfti Ğosman İsxaqi qotlawında “uzıp baruçı 2003nçe yıl Rusiä möselmannarına mönäsäbätneñ yaxşıruın kürsätte” dielä. Moña dälil itep möselman xatın-qızlarğa pasportqa surätkä töşkändä ayulıq bäyläp töşärgä röxsät itelüe häm Rusiä prezidentı Vladimir Putinnıñ İslam konferensiäse oyışmasına kerü başlanğıçı kiterelä. Äye, Rusiädä islam belän yaxşı uq isäpläşergä mäcbürlär. Bıyılğı Uraza bäyrämendä dä bu yaxşı uq sizelä. Rusiä prezidentı möselmannarnı, elekke sovet zamanı stilençä, bäyräm belän qaynar qotladı disäñ dä bula. Rusiä televidenieseneñ yañalıqlar çığarılışınıñ här bersendä Ramazan ğäyete teması bar. Xäbärlärdä Rusiädä 20 million möselman yäşi, 7 meñ mäçet bar dielä. Tatarstanda äle bezdä fälän million möselman yäşi dip qıçqırıp äytelmi. Mäçetlär sanı çama belän 1 meñnän artıq dip äytelä. Çönki här ay sayın mäğlümat çaralarında fälän awılda mäçet açıla yaqtaşlarnı çaqırabız digän iğlannarnı istä qaldırıp beterep tä bulmıy. 90nçı yıllar başında Qazannıñ Tawlar bistäse möselmannarınıñ xıyallarında ğına bulğan Xuzäyfä mäçete dä şöker inde menä 5-6 yıl möselman bäyrämnärendä xalıq belän tulıp görläp tora. Bügenge bäyrämdä dä şulay buldı. Cıyılğan xalıq arasında yäşe-qartı barısı da bar. Mäçet qarşısındağı tartmağa fitır sädaqası salıp tıynaq qına bäyräm wäğäzen tıñlap toruçılar arasında televizor ekrannarı aşa yaxşı tanış eşmäkärne dä, tanılğan jurnalistnı da, xätta ber ministrnı da kürergä bula ide. Ä mäçet eçenä kerep, namazğa basuçılar arasında üzbäklär, äzerbäycannar küp. Qaysısın Tatarstanda yäşäwçe möselmannar sanına kertergä, qaysısın kertmäskä ber Alla ğına belä. Bıyıl mäçetlärdä säyäsätçelärne dä kürergä bula ide. Yılı şundıy - alda saylawlar. Bötentatar ictimaği üzäge räise Räşit Yağfärov eşkä çumıp utıra ide. “Azatlıq” radiosı xäbär itüençä ul äle genä Başqortstannan qayttı.
Audio Böten tatar ictimaği üzäge fikerençä Başqortstanda saylaw aldı wäzğiäte Başqortstandağı tatar yazmışı öçen xälitkeç stadiäsenä kergän. Tatar milli xäräkäte monı bitaraf küzätep tora almıy.
Yunıs Ätnäle


text:
Hamas oyışması citäkçeläreneñ berse, Xaled Meşaal, BBCğa birgän äñgämäsendä, İzrail belän ozın möddätle solıx mömkin eş, ämma anıñ 1967nçe yılğı çiklärenä qaytuı şart , dip belderde. Şulay uq ul, Hamas köç qulludan baş tartmıyaçaq, çönki Hamas – köç qullanunı – okkupasiägä qarşı qanunlı çara dip sanıy, dide.
Hamas Mısır başqalası Qahirädä yaña xökümät häm premyer-ministr urınına namzätlär turında söyläşülär uzdırdı. AP mäğlümat agentlığı ber Hamas räsmie süzlärenä işärä itep, oyışma xökümät başlığı urınına Jamal al-Xudairinı täqdim itü turında kileşkän, dip xäbär itte. Al-Xudairi – Gazada eşquarlıq belän şöğellänä, Hamas yardäme belän bäysez namzät bularaq parlament saylawlarında qatnaşqan häm Gazadağı İslam Universitetınıñ idarä räise bulıp tora.


text:
Mädäniätlär dialogı qayçan başlanır?
Bu atnada iñ xikmätle adres – mäktäp. Millionnarça uquçılar, uqıtuçılar, ata-analar berençe sentäberdä ğilem yortlarına cıyıldı. Tatarstan mäktäplärenä häm uqu yortlarına yartı millionğa yaqın uquçı, yöz meñgä yaqın uqıtuçı häm mäğärif xezmätkäre kilde. Allağa şöker, balalar sanı kimep barğan bu çorda da yaña mäktäplär dä tözelä. Programmalar, uqıtu sistemaları yañartılırğa tieş dilär. Ä tuğan telne, mädäniätne bermä-ber tiränräk öyränü, qızıqsınu artu küreneşläre siräk. Nigä şulay ikän? Ällä inde üzebez bizdekme, ällä mäğäriftä tatar dip atalğan botaq kiselep, yaña yafraq yarmıymı? Berkem tıymasa da, milli tel-millättän örkü, çitläşü xälläre bar. Bu atnada “Azatlıq” radiosı aşa Ul'yanovskida ata-analarnıñ nindider çinovniklar qotqısına birelep, tatar sıynıfına balaların birmäw turında söylängän ide.
Ä bu bit çınnan da qotqı. Näq tatar gimnaziäsendä, mäktäbendä tämäke tartuçı häm xäräm eçüçe, cinayät qıluçı bulmıy dilär. Keşegä zolım qıluçılar da andıy gimnaziälärdä oçramıy. Ğömer-ğömergä tatarnıñ mäğärife märxämätle bulırğa, olını olı, keçene keçe itärgä öyrätkän. Qayber millättäşlärneñ milli mäktäptän çitläşüe, çinovniklarnıñ milli mäğäriftän şiklänüe üze ber äkämät. Läkin tamırı bar. Törle millätlär, tellär, mädäniätlär, sivilizatsiälär ber-berse belän qawışıp, aralaşıp torırğa tieş. Qayçandır menä şuşı aralaşu, tigez xoquqlılarnıñ qawışuı yuğala başlağan. Beräwlär östen, ikençelär çit yäki kiräkmägän digän qaraş millätlärne dä törle basmağa quyğan.
Mäktäplär tözesäk tä, matur kiengän balalarnı mäktäpkä alıp barsaq ta, zamana tınıç tügel. Suğış bette dip xalıqnı häm üz-üzeñne aldawnıñ bernindi mäğnäse qalmadı. Osetiäneñ Beslan şähärendäge ber mäktäp suğış qırına äylände. Läkin bu barıber mäktäp, annan sabaq alırğa kiräkter. Terroristlar üz sabaqların birergä teli. Ämma qalğan keşelek, bigräk tä rusiälelär üzläre näticä yasarğa tieş. Suğış tuqtamağan ikän, şartlawlar, höcümnär däwam itä ikän, dimäk, törle xalıqlar, dinnär häm illär arasında ixlas söyläşü, añlaşu yuq. Beräwlär ikençelärneñ ğöreflären, üzençäleklären añlamıy yäki qabul itmi. Urta ğasırlarda bik küp suğışlar dini nigezdä barğan. İl häm ğäskär başların ruxanilar yış qına äydäp barğan. Ä bügen bu yarıymı? Yaramıy. Monı däwlät eşlekleläre, diplomatlar äytä. Berläşkän Millätlär Oyışması bik zur çara, mädäniätlär aralaşuı, millätlär oçraşu 10-yıllığın ütkärde. Ber distä yıl ütep tä kitte. Dönya külämendä milli häm dini tınıçlıq artmadı. 10 yıl ütte, dialog, aralaşu, yaqınayu, törle din, millät keşeläreneñ ber-bersen xörmät itep aralaşuı yaxşırdımı? Añlaşıladır ki, ägär dä ber keşe ikençeseneñ çırayına, dinenä, telenä qarap, anı çitläşterä, tübänsetä ikän, aqça, qoral qullanıp, üz dineneñ, milläteneñ östenlegen urnaştıru turında uylıy ikän, dimäk, suğış bulaçaq.
Fälästin häm İzrail'däge, Mäskäwdä, Volgodonskida häm Domodedovodan kitkän oçqıçlardağı kebek şartlawlar bulmasın öçen nişlärgä kiräk soñ? Näsel, din, tel, millät tiräsendä ğädellek, añlaşu bulsa, tormış tınıç qalu mömkinlege zurraq.
Beslandağı mäktäpne qotqaru öçen Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ İminlek Sovetı cıyılıp, möräcäğät qabul itte. Ämma terror ğämälläre başlanğaç, mäs’äläneñ tamırına töşenergä soñ bula.
BMO 10-yıllıq ütkärä, ä sivilizatsiälär törle din bayraqları astında suğışa başlıylar. Käğäzdäge çaralar belän tormıştağı añlaşu arasında ayırma zur, bik zur.
Yañadan tuğan tel qäderenä qaytıyq. Qayber millättäşlärebez uylağança, tuğan telne yaqlaw xilaf eş tügel. Ürnäk alu öçen yıraq barası tügel. Latviädä meñnärçä rus uquçıların demonstratsiädä yörtälär, açlıq iğlan itälär, Alar Latviä xökümätenä bik açulı. Urıs mäktäplärendä ölkän sıynıflarda däreslärneñ 60% urıs telendä tügel, ä latışça buluğa qarşı alar. Ä tatar yäşägän Rusiä töbäklärendä mondıy problema yuq. Çönki ölkän sıynıflarda tatarça uqıtqan oçraqnı tabıp bulmıy. “HeT языka – HeT Hapoдa!” dip äytelä Rigadağı ruslarnıñ plakatında. Döres äytälär. Ämma Latviädäge ruslar çit däwlättä, ä Rusiädäge tatarlar üz ilendä yäşi. Şulay da alar tıynağraq. Ä bälki tellären yotqannardır?
Rimzil Wäli


text:
Yewropa Berlege Berlek belän Rusiä arasındağı mönäsäbätlärdä sivil cämğiätne, matbuğat iregen çikläwlär, rasizm häm ksenofobiäneñ tarala baruı, Çeçnädä suğışnıñ däwam itüe borçuğa salğan küreneşlär dip belderde.
Bu borçılular turında bügen Brüssel'dä Yewropa Berlege illäreneñ tışqı eşlär ministrları qabul itkän belderüdä äytelä. Ministrlar Berlekneñ qayber partnerları, şul isäptän İran häm Qıtay belän belän mönäsäbätläge problemalar turında belderde.
Ministrlar Berlek belän Rusiä arasında keşe xoquqları mäs'älälärendä Rusiä watandaşlar cämğiäte oyışmaların nığraq qatnaşırğa çaqırdı.


text:
Tatarstan Milli muzeyında pählewannar
Pählewannarnıñ Tatarstannıñ Milli muzeyında qunaq buluın belderep torğan şiğerlär ällä qaydan uq kürenep tora. Şuña kürä şimbä, yäkşämbe könnärendä muzeyğa kilüçelärneñ küpçelege tomşığı yartı metrğa citsä dä barı tik üsemleklär belän genä tuqlanğan häm başqa pählewannar belän tanışunı xup kürä axrısı… Bu keçkenä genä bülmädä 50-läp keşe arasınnan xucasın ezläp tabam.
Kübese videokamerağa töşerep alıp qaytıp kitä, öydä başqalar belän bergä qarıylar da, şuña kürä kilep tä tormıylar. Başta açılğaç ta könenä meñär keşe kilä ide.
di bu kürgäzmä öçen cawaplı Peterburdağı “Balawız sınnar” şirkäte wäkile Dmitriy. Döres märmär taşlı Milli muzey qısalarında bu kürgäzmä dizaynı belän dä, xaywan räsemnäre töşerelgän polietilen çarşawı belän dä yat ikänlegen sizderep tora.
Muzeyğa matdi yärdäm kürsätälär ikän, bezneñ işeklär açıq. Bigräk tä ul kommersiä kürgäzmäläre qimmät. Bezneñ muzey kürgäzmäläre uquçılar öçen 10-15 sum torsa, ölkännär öçen 30 sum. Kommersiä kürgäzmäläre alar 80 sum, 120 sum. Tizdän bezneñ banklar kürgäzmäse bulaçaq. Bankirlar belän. Küptän tügel Tatenergonıñ yubileena bağışlanğan kürgäzmä buldı.
di ölkän fänni xezmätkär Rawilä Möxämmätşina. Bügene köndä Milli muzeyda 850 meñnän artıq eksponat bar. Däwlät yärdäme belän tözekländerelgännän soñ bu muzey, irken sulış alğanday, ikençe qatnıñ da işeklären açıp cibärgän. Yäkşämbe könne Tatarstannıñ borınğı tarixı, 18- ğasırdağı Qazan guberniäse belän tanışuçılar da xäyran ğına ide. Bezneñ ğailä kürgäzmälärgä yış yöri, äle yaña ğına Kirmändäge Baqiy Urmançı kürgäzmäsen qarap çıqtıq dip süzen başlap kitte Regina Miñnullina.
Kübebräk belsennär, üzläreneñ tarixları belän tanışsınnar. Ul dinozavrlarnıñ bezneñ tatarlar belän dä, tarix belän dä bernindi bäyläneşe dä yuq. Çın tarixların, üzläreneñ qayan kilep çıqqannarın kürsennär, kürep kitsennär dip üz belemnärem belän urtaqlaşam.
-İke qızığız bar ikän. Kem isemle sin? -Läysän. Miña 10 yäş. -Min Läylä. Miña 5 yäş. -Närsä bigräk tä sezgä oşadı monda. -Miña keşelär. -Tormışları awır bulğan dip aptırap yöri. Bizäw äyberlären qarağaç şaqqata. Elek bit taşnı, söyäklärne dä qullanğannar. Menä şuña aptırap ğäcäplänep yöri.
-Läysän. Miña 10 yäş.
-Min Läylä. Miña 5 yäş.
-Närsä bigräk tä sezgä oşadı monda.
-Miña keşelär.
-Tormışları awır bulğan dip aptırap yöri. Bizäw äyberlären qarağaç şaqqata. Elek bit taşnı, söyäklärne dä qullanğannar. Menä şuña aptırap ğäcäplänep yöri.Milli muzeyda 25 keşe cıyılıp, 500 sum tüläp törle temağa leksiälär tıñlarğa mömkin. Annan da qala, muzey xezmätkärläre üzläre dä xäyriä ğämäle itep xärbi gospital'lärgä, balalar yortlarına leksiälär uqırğa yöri. Ölkän xezmätkär Rawilä Möxämmätşina äytüençä, Tatarstan mäğärif ministrlığı belän urtaq proyekt nigezendä rayonnardan häm Qazannan da uquçılar gel kilep tora. Ekskursiä alıp baruçılarnıñ citeşmägän könnäre dä bulğalıy ikän. Milli muzey Qazannıñ ekologiä-biologiä üzäge belän bergä oyıştırğan “Tabiğätkä balalar qaraşı” digän kürgäzmädä uquçılarnıñ eşlären qarap toruçı Eduard belän tanışam.
Minem äniem, xatınım häm qızım da waq märcännär belän çigä. Bu şögıl miña bik tanış. Älege kürgäzmäne qarağaç, waq märcännärdän räsemnär dä yasarğa mömkin ikän digän uy başqa kilde,- di Eduard. Ul ber räsemne surätkä töşerä ide.
Nail Alan


text:
BMOnıñ Äfğänstan wäkile Manoel de Almeida e Silva BMOnıñ kiçä bertawıştan Äfğänstandağı Xalıqara İminlek Yardäme Köçlären başqala Qabuldan cittä dä urnaştıru turında qarar çığaruın xuplap çıqtı.
Ul älege köçlärne Äfğänstannıñ başqa öleşlärendä urnaştırunı kiçektermäskä häm alarnı artıq çiklängän itmäskä çaqırdı. Rusiä tışqı eşlär ministrlığı BMOnıñ bu qararı Äfğänstan suverenlığı nığıtaçaq dide. Äfğänstan töbäklärenä Xalıqara İminlek Yardäme Köçläreneñ berençe törkeme Germaniädän kiler dip kötelä. Bu il Äfğänstannıñ tönyağındağı Qondız şähärenä 450-läp soldat cibärergä teläwen belderde. Xäzer Qabuldağı 5500 keşelek Xalıqara İminlek Yardäme Köçläreneñ küpçelegen Germaniä häm Kanada xärbiläre täşkil itä.
Elegräk Qondızdağı küzläw eşläre başlığı Abdul Xämit Balxi xalıqara köçlärneñ tizräk kilüen kötüe turında äytep alar belän xezmättäşlekkä äzer buluın beldergän ide. Äfğänsta politsiäse äytüençä, Äfğän köçläre AQŞ soldatları häm boralaqlar yardämendä Äfğänstannıñ könyağındağı Uruzgan töbägendä Taliban köçläre sıyınğan urınğa höcüm itkän. Kiçä bu bäreleşlärdä 1 äfğän xärbie häm 4 taliban suğışçısı hälak bulğan. Atışlar bügen dä däwam itä dielä.


text:
“Azatlıq”tan tıñlağanın Çulpannıñ ätise bar awıl xalqına söyli
Kemder Azatlıqnı radiodan totıp tulısınça tıñlıy. “Yaña ğasır” radiosı aşa 20 minutlıq xäbärlär cıyılmasın kötep toruçılar da bar. “Üzebezneñ gäcit” tä Azatlıqta yañğırağan qızıqlı yazmalarğa üz bitlärendä urın taba başladı. Ä menä Başqortstannıñ Stärlebaş rayonındağı Tallıq awılında yäşäwçe ber babay Azatlıqnıñ böten yañalıqların üze tıñlap bala-çağağa da, böten awıl xalqına da citkerep tora ikän. Bu serne anıñ qızı Çulpan Rimzil Wäligä açtı.
“Minem äti - änilär “Azatlıq” radiosınnan milli häm säyäsät temalarğa bağışlanğan tapşırularnı bik qızıqsınıp tıñlıylar” dide Çulpan.
Rimzil Wäli.


text:
Fälästinneñ yaña citäkçelegenä yaxşı niät yözennän bügen İzrail 159 Fälästin totqının törmädän çığardı. Totqınnar avtobus belän İordannıñ könbatış yarı häm Gaza sızığına kiterelde. Fälästineñ waqıtlı citäkçese Mäxmüt Abbas İzrailneñ bu adımına xuplaw belderde, ämmä berük waqıtta bar Fälästin totqınnarın, şulisäptän ozın möddätkä utırtılğannarın da, irekkä çığarırğa çaqırdı. İzrail tärmälärendä barlığı 7 meñläp Fälästin totqını utıra. İzrailgä höcümär oyıştıruda ğäyeplängän bu keşelärne İzrail irekkä çığarırğa telämi. Alay da premier-ministr Ariel Şaronnıñ süzçese Avi Pazner, tağı küpmeder totqın çığarılırğa mömkin dide:
Audio (Avi Pazner): "Bez Fälästin kürşelär belän säyläşülär yañartırğa telibez. Bu säyläşülär näticäsendä tağın küpmeder totqın azat itelergä mömkin. Älbättä Fälästin yağı monıñ öçen üz yöklämäsen ütärgä, terrorçılıqnı beterergä, üzgäreşlär başqarırğa tieş."
Bügenge azat itülär Mısır belän kileşü nigezendä başqarıldı. 1997 yılda Mısırda şpionlıqta ğäyeplänep 15 yıl törmägä utırtılğan berniçä İzrail watandaşı irekkä çığarıldı.


text:
AQŞ häm Rusiä prezidentları Piterburda oçraştı
"Bez köntärtibendä torğan qayber xalıqara häm üzara mäsälälärdä kileşügä ireştek, bez atom energiäseneñ iminlek maqsatlarında ğına qullanuı öçen urtaq çaralar turında deklarasiägä qul quydıq."
Bush, Rusiä häm AQŞ, İrannıñ atom programması häm Tönyaq Korea tiräsendäge kierenkelekne çişü maqsatında bergä eşliäçäk, dip belderde:
"Bez Tönyaq Korea häm İran turında söyläştek. Mäsälälär awır bulsa, da, xäzer alarnı çişü alay uq awır kebek kürenmi, çönki Rusiä häm Quşma Ştatlar, ike ilneñ xökümätlärenä atom qoralın citeşterü – qabul itelerlek äyber tügel digän fikerne berdäm citkerergä kileşte."
Yaqın Könçığışta qabınıp kitkän wazğiät tä ike prezidentnıñ oçraşuında köntärtibendä buldı. Bush Libannıñ Hizballa xäräkäten köç qullanuda ğäyepläde, häm alarnıñ qoral taşlawın taläp itte. Ul şulay uq Süriägä basım yasadı:
"Uylawımça, monda här kem köç qullanunıñ tuqtawın teli. Minemçä, köç qullanunı tuqtatır öçen berençe adım anıñ ni säbäple başlanğanın belü. Ä anıñ säbäbe – Hizballanıñ İzrailgä raketalar atuı, Hizballanıñ ike İzrail xärbien totıq itep aluı. Menä ni öçen başlanğan ul köç qullanu."
Putin da İzrailneñ üz iminlegen qayğırtuı – "qanunlı" ämma köç qullanu çama belän bulırğa tieş, dip belderde.
İke ilbaşı oçraşuınıñ köntärtibendä torğan tağın ber möhim mäsälälärneñ berse – Rusiäneñ Dönya Säwdä Oyışmasına kerüe ide. Bush, AQŞ bu oyışmada Rusiäne kürergä teli, ämma söyläşülärne äle däwam itergä kiräk bulaçaq, dip belderde:
"Bezneñ belän söyläşülär alıp baru – awır. Çönki bez qabul iteläçäk kileşüneñ AQŞ kongressı tarafınnan raslanuın telibez. Ämma minemçä bez ğadel söyläşülär alıp barabız. Bez Rusiäneñ oyışmağa kerüen telibez. Küp mäsälälärdä urtaqlıq bar, ämma äle eşlise eşlär bar, söyläşülärne däwam itäçäkbez."
Oçraşu waqıtında Rusiädä demokratiä torışı da iskä alınır dip kötelgän ide, ämma – Bush, Rusiäneñ üzenä kürä başqa demokratiä tözüen añlap bula, dide:
"Demokratiäneñ Rusiä stilendä buluın min bik yaxşı añlıym. Min Rusiäneñ Quşma Ştatlarğa oxşawın kötmim. Kiçä kiç Vladimir äytkänçä, bezneñ här bärebezneñ üz tarixı, üz ğöref-ğadätläre."
Moñarçı Könbatış häm AQŞ Rusiäne demokratik reformalarnı çikläwdä ğäyepläp kilgän ide.
AQŞ prezidentı Piterburğa comğa kiç kilde. Zur 8lek sammitı üz eşen 16 yül yäkşämbe könne başlıy.
Alsu Qormaş


text:
Putin wäkile mullalarğa grant birmäde
Tatarstan gel paçetta ul. Şulay bulmasa, kön aralaş berär çit il türäçe, ä inde köndä berär Rusiäneke kilep tormas ide. Paçetın da anıñ bik matur añlatalar. Respublikada millätara tigezlek çäçäk ata, iqtisadi görläp bulmasa da, barıber alğa bara, Mäskäw qaznasına aqça ağa tora. Yaratalar şunıñ öçen. Menä pänceşämbedä üzeneñ mäxäbbäten wä xörmäten kürsätergä Rusiä prezidentınıñ İdel buyı federal' okrugı citäkçese Aleksandr Konovalov kilde. Sağındırğan qunaq tügel anısı. Läkin, kilgäç matur itep qarşı aldılar. Niçek kenä bulmasın, Tatarstan öçen dä ul türä wazifaların başqara bit. Bu kilüendä Konovalov Aleksandr İdel buyı federal' okrıgındağı din ähellären dä Qazanğa cıydı.
Çınlap ta, Tatarstan gel paçetta, haman maqtıylar. Näq cırdağıça. Läkin ul maqtaw buşqa ğına birelmi bit. Maqtaw artında tınğısız eş, bäyäläp betergesez xezmät yata. Däwlätneke wä türälärneke genä tügel. Ğadi xalıq öleşe dä monda bixisap. Menä, qayber köçlär torıp-torıp, Tatarstanda meñnän artıq mäçet dip, çirkäwlär 200 tiräse genä dip, yänäse tigezlek yuq digängä ımlap quyalar. Läkin, härkem öçen açıq, bu mäçet il ağaları kebek babaylarıbız. Ğadi xalıq wä yumart xäyriäçelär aqçasına tözelä. Tözelä mäçetlär şulay, açıla mädräsälär. Ber Tatarstanda ğına tügel. Ä böten İdel-Uralda şulay. Tatar iman yañartqan kebek, mäçet tözep quya xäzer. Mulla- möftilär tartqalaşı da xäzer ällä ni zur toyılmıy. Qazan inde ikençe yıl Ufadağı wä Mäskäwdäge möftilärne üzara duslaştıru belän şöğellänä. Häm bit kilep çığa bu. İnde, Qazandağı tantanalarda möfti Rawil Ğäynetdinne dä, möfti Tälğät Tacetdinnı dä kürep bula. Urtalarında Tatarstan möftie basıp tora. Menä berlek, tatulıq şıtımnarı bula başlağaç, däwlät tä yoqlap yatmıy. Rusiä prezidentınıñ İdel buyı federal okrugındagı wäkile Konovalov Aleksandr da, pänceşämbedä Tatarstannıñ wä kürşe tirädäge möfti häm mullaları belän oçraştı. Qazanda. Bu oçraşuda Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev tä qatnaştı. Elek, qayber çığanaqlar , Tatarstan prezidentı, Putinnıñ İdel buyındağı wäkile Sergey Kirienkonı bik önäp betermi ide dilär. Ul bit, tege Tatarstan qanunnarın Rusiänekenä täñgälläşterüne taläp itep kilde. Xäzer, yaña wäkil belän Mintimer Şäripoviçnıñ mönäsäbätläre äybätkä oşağan. Yuğiysä, din ähelläre belän oçraşuğa ğına prezident tiklem prezident waqıt äräm itep yörmäs ide. Niçek kenä bulmasın, bernindi şaw-şusız ğına uzdı bu oçraşu. Mädäniät ministrlığında.
Aldan xäbär itelgänçä, bu oçraşu waqıtında federal' okrug qarşındağı “Grajdanlıq cämğiäte institutın kiñäytü wäqıfı” tarafınnan un mullağa häm un şäkertkä grant birü mä’säläse dä qaralırğa tieş ide. Döresräge anıñ isemlege. Bu xaqta da Konovalov äytep uzğan, läkin cıyılışta grantlar birelmägän.
Oçraşu uzğannan soñ. Respublikanıñ räsmi xäbär agentlıqları qısqa ğına xäbärdä din wä däwlät oyışmalarınıñ üzara xezmättäşlege, ruxi yañarış, dinara tınıçlıq mäğärif häm din ähellären äzerläw mä’sälälären qaradılar dip xäbär itte.
Räfis Cämdixan


text:
Ärmänstanda parlament saylawlarında xärämläşülär bulğan
Kiçä tawışlarnıñ yaqınça çirege sanalğaç ta-prezident Robert Koçarian yaqlı köçlärneñ alda baruı häm parlamentta urınnarnıñ küpçelegen alaçağı turında iğlan itelde.
Yerevannan könyaqqa taba urnaşqan awılda tawış birü urnında çıqqan bäreleşlär näticäsendä 1 keşe häläk buldı, häm ike keşe yaralandı. Ğadellek partiäse başlığı Stepan Zakarian Azatlıq radiosına, oppozitsiädäge namzätlärdän-saylawlarda xärämläşülär buldı digän xäbärlär kilde, dip belderde: "Saylaw tärtiben bozu digändä-berençe çiratta –tartmalarnı yalğan bulletenlär belän tutıru... Kiçä bezneñ küzätüçelär kiçke 5tän soñ mondıy xälgä ber-niçä tapqır oçrağan," dide Zakarian.
Xökümät yaqlı Cömhüriät Partiäse-mondıy ğayepläwlär-nigessez dip belderde.


text:
Foto: ЛиTep
Aqordada QR Memlekettik xatşısı Gülşara Äbdiqalıqovağa Qazaqstanda tötenşe jäne ökiletti elşi mindetin atqaratın 9 eldiñ ökili senim gramotasın tapsırdı, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
Mañızdı jïınğa Bwrkïno Faso – Antwan Somda, Ulı Lyuksembwrg Gercogtigi – Jan-Klod Knebeler, Jaña Zelandïya – Yan Xïll, Çernogorïya – Ïgorʹ Y`ovovïç, Ïslandïya Respwblïkası – Sïgrïdwr Berglïnd Asgey`rsdottïr, Moldova Respwblïkası – Dwmïtrw Bragïş, Paragvay` Respwblïkası – Ramon Antero Dïas Perey`ra, Rwanda Respwblïkası – Wïlʹyams Nkwrwnzïza, Swdan Respwblïkası – Nadïr Yusef Alʹ-Tay`eb qatıstı.
Gülşara Äbdiqalıqova saltanattı räsim el täwelsizdiginiñ 25 jıldığına oray` ötkizilgendigin atap ötti. Memlekettik xatşı elşilerdi Qazaqstandağı dïplomatïyalıq mïssïyalarınıñ resmï bastalawımen quttıqtap, olardıñ qızmetteri elder arasındağı ıntımaqtastıqtıñ älewetin ösirwge ıqpal etetindigine senim bildirdi.
Jaña Zelandïya elşisimen kezdesw barısında Gülşara Äbdiqalıqova elimiz üşin agroönerkäsip salasındağı ïnnovacïyalıq texnologïyalar men awılşarwaşılıq önimderin tereñ öndirw salasındağı birlesken jobalardı jüzege asırwğa erekşe qızığwşılıq tanıtatındığın atap ötti.
«Geografïyalıq jağınan Jaña Zelandïya men Qazaqstan alıs ornalasqan. Soğan qaramastan biz dostıq qarım-qatınastamız. Naqtıraq ay`tsaq, biz qazaq elimen köptegen salalar boy`ınşa bay`lanıs ornattıq. Qazaqstandı BUU Qawipsizdik keñesiniñ 2017-2018 jıldar aralığında turaqtı emes müşeligine ötwimen quttıqtay`mın. Bizdiñ elimiz osı jılı bul keñestegi jumısın ayaqtay`dı. Jaña Zelandïya mal şarwaşlığı salısındağı täjirïbesimen böliswge day`ın. Sebebi, memleketimizde süt jäne et önimderin öñdew jaqsı jolğa qoy`ılğan», - dedi Qazaqstandağı Jaña Zelandïya elşisi.
Al Memlekettik xatşı Paragvay` elşisimen kezdeswinde atalmış el élektr qwatınıñ 90%-ın qalpına keletin qwat közderinen alıp otırğanına nazar awdardı. Sonday`-aq, Paragvay` Astanadağı «ÉKSPO-2017» körmesine qatısa otırıp älemge balamalı énergetïka salasındağı üzdik jetistikterin körsetwge mümkindik alatının ay`ttı.
«Men – üşin elşi retinde Qazaqstanda qızmet atqarw ülken qurmet. Qazaq eli men Paragvay` arasındağı qarım-qatınastı odan äri jandandıra tüssem degen oy`damın. Biz Qazaqstan sïyaqtı aşıq teñizge şığa almay`mız. Soğan qaramastan BUU ayasında teñizge şığa almay`tın 34 memleket kiretin top arqılı sizdermen tığız bay`lanıs ornatwğa tırıstıq. Sonımen qatar, ékonomïka jäne elimiz mamandağan salalar boy`ınşa qarım-qatınasımızdı odan äri damıtwdı közdep otırmız», - dedi Paragvay` elşisi.
Jïın soñında Gülşara Äbdiqalıqova elşilerdi Astana qalasında ötetin «ÉKSPO-2017» xalıqaralıq körmesine şaqırdı.


text:
“Ramazan” Bolğar säfären Salawatqa bağışlıy
Menä inde 14 yıl buyı “Ramazan” törki milli mädäni cämğiäte Tatarstan, Başqortstan, Çuaşstanda yäşägän millättäşlärebez öçen milli mädäni programma oyıştıra.
Här yılnı bu säfär xalqıbıznıñ mädäniät, sänğät, fän ölkäsendä zur uñışlar qazanğan ber şäxes icatına bağışlana. Aldağı yıllarda İdel buylap Bolğarğa säyäxät itüçelärgä oyıştırılğan programma yazuçılar Ämirxan Yeniki, İldar Yuzeev, tatar xalqınıñ mäşhür cırçıları İlham Şakirov, Färidä Kudaşevağa bağışlansa, bıyılğı iyün ayındağı Ramazan cämğiäteneñ säfäre Tufan Miñnullin icatına bağışlandı.
“Ramazan” oyışmasınıñ 25 avgusttan 1 sentäbergä qädär oyıştırılğan säfäre bıyıl Tatarstannıñ xalıq, Rusiäneñ atqazanğan cırçısı Salawat Fätxetdinovqa bağışlanğan . Xäzer bu säfär turında “Ramazan” oyışması citäkçese Marat Şäripov söyli.
Bu säfär 25 avgust könne Ufanıñ “Duslıq” monumentı pristanennän quzğalaçaq Ğabdulla Tuqay korabında Ufa-Sergeevka-Tübän Kama-Bolğar-Qazan-Çallı-Ufa marşrutı belän ütäçäk. Tirän eçtälekle programmada Salawat Fätxetdinov häm anıñ ğailäse, Färidä Kudaşeva, Venera häm Marat Şäripovlar, Färidä häm Robert Timerbaevlar, Şamil'' Xamadnurov, Röstäm, Güzäl Musa häm Ğaysa Malikovlar häm başqa artistlar qatnaşaçaq. Programmada bik qızıqlı oçraşular uyınnar , köndälek konsertlar, yäşlär öçen diskätüklär , Sabantuy, muzikal'' kiçälär, bäygelär häm balalar öçen Ramazan mädräsäsen oyıştıru qaralğan. Bu säyäxät, Salawat Fätxetdinovnıñ icadi uñışlarına xörmät yözennän oyıştırılğan. Aq paroxodnıñ buyınnan buyına “Salawat” digän zur yazu, cırçınıñ portretı häm anıñ icatıma zur iğtibarıñ öçen räxmät siña moñlı xalqım, ğorur xalqım, digän süzläre yazılğan
Bu säfärne qayçandır Başqortstannan kitkän, bügenge köndä Qazanda yäşäwçe tatarlar sağınıp kötä. Bolğarğa säyäxät itkän paroxod sişämbe könne 29 iyündä irtänge säğät 9.00 da Qazannıñ Yılğa portına kilep tuqtayaçaq.
Mälikä Basıyr


text:
Törkiädän atnalıq küzätü
AK partiä parlamentağı deputatlar sanınıñ өstenlegennän faydalanıp ber tuqtawsız yaña qanunnar çığara. Mäğlüm parlamentta AK partiä xөkümäte täqdim itkän qanun proyektların kire qağarlıq CHP deputatı yuq. Parlament yalğa çığar aldınnan 9-17 yül tarixları arasında eş säğatlären dä ozaytıp 18 qanun çığarğan ide. Bolarnıñ 4-e cirle idarälär, өçe Mädäniät ministrlıgı, ikese Finans ministrlıgı, ikese Sälämätlek ministrlıgı belän bäyle häm qalğannarı tөrle temalardağı qanunnar ide. President Sezer şularnıñ altısın kire qaqtı. Xөkümät isä şunduq däwlät çinovnikların xөkemgä tartunı ciñeläytkän qanunnı tikşerep üzgärtmiçä qabat prezidentqa cibirde. Prezident ta moña qul quyarğa mäcbur buldı. Läkin oppozitsiädäge CHP şuşı qanunnı kөçtän çığaru taläbe belän Konstitutsiä Mäxkämäsenä mөräcägät itte. Qalğan biş qanun isä mäcles ağzaları yaldan qaytqaç qabat tikeşerelä alaçaq. Protsedura dikäber ayına xätle suzılır dip kөtelä.
Bu atnada Tөrek Qorallı Kөçlärendäge ofitserlarnıñ däräcälären kütärü yaki pensiägä cibärü buyınça cıyılğan Yuğarı Xärbi Şura өç kөnlek eşen tämamladı. Cirle Kөçlär Komandirı armiä generalı Aytaç Yalman, Jandarma komandirı armiä generalı Şener Eruygur häm 3. Armiä komandirı armiä generalı Oktar Ataman pensiägä cibäreldelär. Cirle Kөçlär komandirı postına isä 1. Armiä komandirı armiä generalı Yaşar Büyükanıt kiterelde. Ul şulay itep, protserudarada ber nindi dä kөtelmägän üzgäreş bulmasa, 2006 yılda General Ştab başlığı bulaçaq. Qısqası kadrlar bulmaw säbäple baytaq ofitser yäşenä qaralmıyça pänsiägä cibärelä. Piramidanıñ başında 14 kenä armiä generalı belän admiral qaldı.
Bu atnada 2 Awgustta Hürriyet gazetasında, elekke xөkümät çorında koalitsion xөkümätneñ ikençe zur partnerı bulğan Millätçe Xäräkät Partiäneñ (MHP) 313 general belän ber niçä meñ byurokratqa 17 bittän torğan ber kisätü broşurası cibärgän buluwı faş itelde. "Tarixi wazıyfağa çaqıru" isemle şuşı mөräcägät 13 yündä ük cibärelgän bulğan. Şuşı broşurada MHP “soñğı waqıtlardağı täräqqiätlär Tөrkiäneñ milli berdämlegenä qurqınıç tudıraçaq kiyerenkelek atmosferasına alıp barırğa teläwçelärneñ artuwına işarä itä” digän kisätü yasıy. AK Partiä xakimiyäte şuşı faciğağa iltäçäk yulda barudan baş tartmasa tarix aldında awır vazğiyättä qalaçaq dip belderä häm bu vatan iyäsez tügel di. Şuşı kisätü proşurasınıñ MHP tarafınnan cibärelgän buluwı faş itelgäç, General Ştab başlığı qararı belän generallar şuşı xatlarnı kire tapşırdılar. Şulay itep alar bu mөräcäget bezgä tөbälmägän dip äytergä telädelär.
Bu atnada Ğiraqta terroristlar tarafınnan orlanğan ber Tөrek şөfere kamera aldında atıp üterelde. Bu orlanıp ta üterelgän berençe Tөrek. Bäreleşlärdä üterlgännärne bu isäpkä almıybız. İke şөfer isä irekkä çığarıldı. Әmma şuluq kөnne başqa ber Tөrek şөfere orlandı. Ber ay çaması äsirlektä totılğan ber Tөrek eşçese isä üzen orlağan şäxeslärneñ bik yaxşı Tөrekçä sөylilär digäç, anı orlağannarnıñ el Kaidäneñ Tөrkiyädäge xezmätdäşläre buluwı zur ixtimal digän fiker kөç qazandı. Tağı ike Tөrek ezsez yuğaldı. Tөrek tөzü şirkätläre Ğiaqta xezmät kürä başladılar. Tege yaqtan Tөrek transport şirkätläre dä azıq-tөle, därü häm başqa cihazlarnı Tөrek portlarınnan Ğıyraqqa iltälär. Kөndä 3 meñ yök maşinası Ğiraqqa bara ikän.
Bu atna urtasında cäyge rezort urınnarı Әgäy diñgeze yar buylarında Bodrum belän Gөkova qultığında berese 5,4 Richter ülçäve kөçendä, qalğan 7-se kimeräk kөçtäge zilzilä-cir teträwlär xalıqta panika xasil itte. Panikağa birelep өylärdän sikerep ayaq qulların sındırğan berniçä keşe buldı. Belgeçlär şundıy waq teträwlär däwam itäçäk, qayğılanırğa kiräkmi didelär.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Edvard Murzin: Här millät üź keşelären yaqlarğa teyeş
“Mintimer Şäymiev- Millättärźe ıźğıştırıusı. Qazanda ütkän xalıq yıyınında Şäymievtı başqa töbäktärgä, şul iśäptän Başqortostandağı xäldärgä lä qıśılıuźa ğäyeplägäynelär. Unıñ, Şäymievtıñ Räsäy bilämälärendä Tatar imperiyahı qorou xıyalı menän yanıp- köyöüe bildäle. Şunıñ ösön ul millät-ara ıźğış sığara. Miśal ösön Başqortostandı alayıq. Unda Mintimer Şäymiev oyoştorğan ber törköm millät-ara ıźğış tıuźırıp yata”
tip äytelgän xalıq yıyınında. Oşo turalağı fekeren beleşeü ösön Başqortostan parlamentı deputatı Edvard Murzinğa şıltırattım. Üźensälekle säyäsmän Edvard äfände
här millät sittä yäşägän millättäştäre mänfäğäten xästärlärgä teyeş tip iśäpläüen äytte.
“Urıś ällä qayźa yatqan millättäşen yaqlay bit” tine ul. Tik barıhı ösön aqsa käräklegen dä äytte.


text:
Prezident Saparmurat Niazov qararı nigezendä, Törkmänstanda yäşäwçe urıslar yäkşämbedän başlap beryulı Törkmänstan watandaşı da, Russiä watandaşı da bula almayaçaq, alarnıñ bersennän baş tartırğa turı kiläçäk.
Näticädä, Russiä watandaşı bulıp qaluçılar Törkmänstanda milek xoquqın yuğaltaçaq.
Älege qarardan soñ Russiä Däwlät Dumasınıñ Tışqı Mäs'älälär Komitetı Törkmänstannıñ russiälelär öçen imin bulmağan 20 il isemlegenä kerteläçägen iğlan itte.
Bügen Törkmänstan tışqı eşlär ministrlığı Törkmänstan wäzğiätkä açıqlıq kertü öçen Russiä räsmilären tağın ber märtäbä qabul itärgä teli dip belderde.
Russiä äytüençä, Törkmänstanda 100 meñläp Russiäle yäşi.


text:
Xalıq şağire İldar Yuziev arabızdan kitte
«İrtän irtük, Yazuçılar berlegenä şuşı küñelsez xäbär kilep ireşte. İldar ağa Yüzievnı, min ädäbiättäge zur isemnär, Hadi Taqtaş, Fatix Kärimnär belän yänäşä quyır idem, alar däräcäsendäge bik zur şağir dip atar idem. Yazuçılar berlegendä telefonnar tınıp tormıy, härberse bu xäbär belän teträngän, irtädän uq, berlekkä xalıq keşe ağımı tuqtamıy. İldar Yüzievnıñ şäxese, icatı xalıq tarafınnan şul xätle yaratılğan ikän, yöräge tuqtağannan soñ bu açıq kürende. İldar Yuziev kebek tuñğısız, xalıq ğäme, ädäbiät ğäme belän borçılıp yäşägän keşe yörägen saqlıy almıy. Ul üzeneñ yörägen änä şul zur eşlär turında borçılıp, qayğırtıp irtä yandırdı. İldar Yuziev zur şäxes ide.»
İldar Yuzievqa uquçılarnıñ yaratuın isän çaqta ul kürergä nasıyp buldı. 2 yıl elek Kamal teatrı binasında anıñ 70 yäşlege uñayınnan icat kiçäse uzğan ide. İldar Yuziev 40 yaqın şiğer cıyıntığın çığarğan, 30lap poema yazğan keşe. Şağirneñ traditsiälären xäzer anıñ şäkertläre däwam itäçäk. Märxüm belän xuşlaşu çärşämbe könne Kamal teatrı binasında ütte. Xalıq şağire Qazannıñ tatar ziaratında cirlände.
Bikä Timerova


text:
Jerden ötken bay`lıq joq: jer bolsa — el boladı, el bolsa — er boladı. El men erdiñ arasında ay`ırma joq dewge de boladı. Ekewi bir uğım, qos örim, egiz tüsinik. Ötken zamannıñ oy`şıldarınıñ biri Ş.Monteskʹeniñ: «Memleket ömiri adam ömiri sekildi» degen sözi bar. Endeşe, el men erdiñ ömiri de — osı qanattı qağïdamen sabaqtas. Xalqımız bul turğıda talay` tamaşa sözder men ğajay`ıp tämsilderdi ay`tıp ta ketken. Jaqsı sözden sıbağa, jarqın oy`dan mura, xalıq- tıq qağïdadan ülgi alsaq, nesibemiz molay`- ıp, tapqanımız tolısa tüspek. Memleket ömirin quray`tın da, uzartatın da – onıñ bey`bit ömirdi süy`etin, birligi jarasqan xalqı. Täwelsizdiktiñ eñ alğaşqı küninen bastap biz birlik pen ıntımaqtıñ twın bïik köterwdi maqsat tuttıq. El birligi — erekşe bay`lıq. Xalqımız üşin er men jerdiñ narqı asa bïik. Biz — bala kezimizden osınaw egiz uğımdı anamızdıñ aq sütinen, äkemizdiñ aşşı terinen uğınıp ösken urpaqpız. Jerdiñ qadirin bilw arqılı eldiñ qadirin bilesiñ. Eldiñ abı- roy`ın oy`law arqılı öz abıroy`ıña daq tüsirmewge tırısasıñ. Osılardı bala kezden boy`ğa siñirw, oy`ğa toqw arqılı ulttıq salt-sana men xalıqtıq qasïetterdi de tal boy`ıña taratıp, tağılım alıp ösesiñ. Adam öz xalqınan ömir boy`ı üy`renedi, sonımen qatar elge elewli ärbir azamat irgeli isimen, ülgi-önegesimen eldi de tärbïeley`di. El men erdiñ birligi, el men erdiñ jarasımı – jarqın bolaşaqtıñ kepili dey`tinimiz sondıqtan. Bala kezimizde mektepke bara jatqanda, keñ köşeniñ boy`ında keñesip, ötken-ketkenniñ sälemin sätimen alıp, batasın berip, baqıtıñdı üstep otıratın qarïyalardı köp köretinbiz. Olardıñ aldın kesip ötpey`, toqtap, nazarın awdarıp, awzımızdı toltırıp «assalawmağalay`küm» dep amandasıp, sonan soñ köpten kütken kerek isti tındırğanday` bolıp, şattana jügirip bara jatatınbız. Äkemniñ közin körgen, anamnıñ qolınan däm tatqan sol qarïyalar twralı bügin uzaq jıldardıñ qırqasınan oy`lana eske alsaq, sol kezder bizdiñ azamattıq qalıptaswımızdıñ sanalı sabağınday` bolğan eken. Qazir de, jolım tüskende, sol bayağı balañ sürlewmen tağı da jürip ötkendi unatamın. Sol kezde är üy`diñ aldında otırğan aq saqaldı abız qarïyanı, aq jawlıqtı äz analardı tağı da körem be dep eleñdey`min. Ätteñ, waqıt qatal, olardıñ bärin kelmestiñ kemesine mingizip, alısqa äketkendey`. Janım jabırqap, köñilim qamığıp, är köşeniñ ön boy`ına jaltaq-jaltaq qaray`mın. Solarmen birge ketken qïmas şaq — balalıq baldäwrendi bügingi ulandardıñ boy`ınan köremin be dep, köşede jügirip bara jatqan büldirşinderdiñ soñınan uzaq qarap qalatınım bar. Alataw qoy`nawlarındağı alma baqtarınıñ ïisi jupar añqığan sol bir tamaşa säti, bïik tawdıñ basına äzer örmelep şığatınday` tañğı aray`dıñ tamıljığan şapağı, awıldan örgen maldıñ qım-qwıt dawıstarı, tört tüligin örgizgen apalardıñ bir-birine sälem salıp, ay` körmegen abısınday`, jıl körmegen tanısınday` bolıp şurqırasıp, amandıq-sawlıq surasıp jatqanı köñil ay`nasında köp waqıt ötse de, eskirgen emes. Key`ingi kezderde Jer şarınıñ talay` elinde, talay` qïırlarda tañnıñ atwın köp kördim. Biraq solardıñ eşqay`sısı da meniñ janım- dı däl sol bala kezdegi twğan awılımnıñ — twğan elimniñ tañınday` bawrağan emes. Bul, bälkim, twğan jerge degen ıstıq sezim, ata-anama degen öşpes sağınış bolar. Tañ- men talasa turıp, taw qoy`nawındağı eski joldarğa jaña qadamdar qosatın äkemniñ ımırt üy`irilgende üy`ge kelip, dastarqan basında däm tatıp otırğan bey`nesin ozğan jıldardıñ oy`-şımıldığın türip, qanşa qarasam da, kökey`imdegini köre almay`mın-aq. Şarasız küy`de jolğa şığıp, ïığın şañ qapqan jolawşıday` küy` keşetinimdi nesine jasıray`ın. El men jerdiñ qasïetin tanıtw turğısında biz key`de jadağay` sözderge de orın berip jatamız. «Oñay` söz ğoy` Otandı süy`em de- gen, men Otandı atamday` ïemdenem», dep Muqağalï aqın qalay` däl ay`tqan. Atameken degen sözde kïe bar. Twğan jer desek, armanda ketken babalardıñ bügingi tañda aqta- lğan armanı oy`ğa oraladı. Öz Otanıñ – bul dünïedegi jännatıñ men şwağıñ. Sondıqtan men jastarğa bilimiñ men qay`rat-jigeriñdi öz eliñniñ müddesine jumsa dep ay`tar edim. Twğan eliñ däwletti, twğan jeriñ säwletti bolsa, sen de äwletti, älewetti bolasıñ. Otandı süyu barşamız jürek tusında ustawğa tïesili osınday` qarapay`ım sözderden bastaladı. Äkemiz kün say`ın «Otandı süy`, eldi süy`, twğan jerdi qadirle» dep taqpaq jattatqanday` bolğan joq.
Anamız da munday` sözderdi qulağımızdıñ qurışın qandırıp, künde ay`tqan emes. Biraq olardıñ kündelikti qarapay`ım tirligi, ot bası-oşaq qasında atqarğan is-äreketi bizge ömirlik sabaq, ğumırlıq ğïbrat boldı. Munday` jağday`dı tek men ğana bastan keşpegenim de şındıq. Ärbir qazaq balasınıñ, är qazaqstandıqtıñ osınday` tälim-tärbïe alğanı dawsız dep oy`lay`mın. Xalıq ta birde bala, birde dana. Dana xalıqtıñ ulı, bala xalıqtıñ basşısı bolıp, twğan eliñniñ twın kötergende, jurtıña degen senim eşqaşan swğa batırmay`dı, otqa küy`dirmey`di. Tığırıqtan jol tabasıñ. Qazir buğan xalqımız da, alıs-jaqın elder de kwä. Turlawlı tarïx, şejirege ay`nalar şındıq kwä. Bügingi waqıt kwä. Al biz — osı tağdırşeşti twındınıñ bas key`ipkerlerimiz. Qazaq üşin qara jerdiñ qasïeti tım bïik. Tağdır bizge ulan-bay`taq jer berdi. Ul-qızınıñ rwxı asqaq, namısı bïik el berdi. Ğasırlar boy`ı küresip, talay`-talay` tar kezeñde dawdıñ betinde, jawdıñ ötinde jürdik. Bay`taq jerdiñ bayanın, ata- babanıñ armanın umıtpadıq. Aq bilektiñ küşin de, aq nay`zanıñ uşın da oray`ın tawıp ustap, amalın tawıp azat künge jettik. Demek, Otandı süyu – bizdiñ perzenttik parızımız, qarıs qadam jeri üşin janın qïğan babalardıñ asıl amanatına adaldığımız. Jerdiñ ïesi de, kïesi de — xalıq. Bul bizdiñ eşqaşan esten şığarmay`tın erejemiz, qasïetti qağïdamız bolwı tïis. Twğan eliniñ tutastığı men birligi jolındağı xalıqtıq oy`-pikirler qaşanda qostawğa, tereñ tüsinistik tanıtwğa lay`ıqtı. Munday`da: Ulı toy` köppen körgen xalqıñ üşin, Eşqaşan adastırmas saltıñ üşin. Jaratqan, Qazağıma ıntımaq ber, Turğanda mına zaman tartıp işin, – degennen basqa ne ay`tqanday`sıñ?! Biz – ıntımaq degen sözdiñ män-mağına- sın bala kezden boy`ğa siñirip ösken urpaqpız. Äri munı tek mektep oqwlıqtarınan ğana emes, alaqanday` awıldıñ qarapay`ım adamdarınan estip, kündelikti tirliginen ta- nıp östik. Osınday`da bir tämsil eske tüsedi. Bayağıda bir qarïya jemis ağaşın egip jatıptı. Özi beli eñkiş tartıp, äbden qartay`ğan käri adam eken. Onı körgender: «Ata, öziñiz bolsa qartay`dıñız, bul ağaş qaşan jemis beredi, onı siz köre almay`tın da şığarsız, nesine äwre bolıp jatırsız?», – degende, belin bir sätke jazğan qarïya: «Men jemisin jemesem de, onı key`ingi urpağım jey`di ğoy`, sol üşin otırğızıp jatırmın», – depti. Bizdiñ äkelerimiz osı tämsildegi qarïyanıñ özindey`, urpağın oy`lağan ülkenderdiñ közindey` edi. Alataw bawray`ında boy` kötergen awıldardağı qarïyalardıñ bäri derlik osı tämsildi öz bastarınan keşken urpaq edi. Munı jıldar öte kele tereñ uğına tüstik. Al bükil qazaq dalasın jawdan da, dawdan da qorğap, keler urpağı üşin şıbın janın da, qasıq qanın da qïğan qasïetti ağa urpaqtıñ el men jer twralı mäñgilik tämsilin bügingi urpaqqa jan-jaqtı uğındıra aldıq pa? «Bitken iske sınşı köp, bitirgen erdiñ kemi joq» degen Maxambetten jetken mağınalı söz bar. Key`de bir azamattar şamadan tıs minşil bolıp jatqanda, osı sözdi ustanğan bayağı awıl qarttarı eske jïirek tüsetini bar. El men jerdiñ qasïeti men kïesi – ulı jädiger. Ulttıq bay`lıq. Ulttıq ulağat. Tilimizde «jer tağdırı – el tağdırı» degen söz bar. Öy`tkeni, jerdiñ tarïxı, onıñ tağdırı ärbir adamnıñ da ömirbayanı, aşşılı- tuşşılı ğumırnaması sekildi. Biz osı jerde ömirge keldik, ult bolıp uy`ıdıq, xalıq bolıp qalıptastıq. Xan köterip qatarğa kirdik, memleket bolıp merey`imizdi ösirdik. Endi, mine, egemen el, kimmen de terezesi teñ täwelsiz memleket retinde örkenïet ölke- sine öristep baramız. Köş-kerwenimiz kölikti de, körikti de bolğay`! Xalqımızda «El bolsa, er twğızbay` tura almay`dı» degen erekşe bir mändi söz bar. Egemen eliñdi jawğa aldırmay`tın, dawğa qaldırmay`tın er basqarsa, onı qolday`tın eli bolsa, bul dünïeniñ bay`lığı da, baqıtı da sol emes pe! El baqıtı – er baqıtı. Son- dıqtan da «Atadan ul twsa ïgi, ata jolın qwsa ïgi» dep ösken eldiñ perzentterimiz. Ulttıq müddege qızmet etwdiñ tarïxï ulı ülgilerin biz xalqımızdıñ qay`ratker tulğa- larınıñ ömirbayandarınan bilemiz. Jïır- masınşı ğasır basındağı ulttıq müdde jolındağı jankeşti arpalıstar key`ingi jıl- darda zulmat pen näwbettiñ qasiretti kezeñine tap bolsa da, olardıñ ay`qın maqsattarı men asqaq armandarı keler urpaqtıñ kewde- sindegi azattıq sezimin oyattı. Jïırmasın- şı ğasırdıñ basında jïırmadan endi asqan Sultanmaxmuttıñ: «Qarañğı qazaq kögine, örmelep şığıp kün bolam, qarañğılıqtıñ kegine, kün bolmağanda kim bolam?!» dep basın bäy`gege tigwi aqındıq albırttıq qana emes, azamattıq, qay`ratkerlik jankeştilik bolatın. Feodaldıq jäne socïalïstik sana arasın- dağı säbï talpınıstar men solaqay` urandar ulttıq eseyudiñ, xalıqtıq erjetwdiñ kezeñin keşiktirip, onıñ soñı sırttan tañılıp, surqïya pişilgen solaqay` jospardıñ kesirinen ötken ğasır basında körşilerinen sanı jağınan basım qazaq jurtınıñ ğasır ortasında olardan köş boy`ı qalıp qoy`ğanın tarïxï zawal, näwbet demegende ne dey`miz?! Elim twralı, onıñ erteñi twralı oy`lanğanda, twğan awıldağı köp balalı otbasılardıñ ömiri esime tüsedi. Bärine birdey` analıq jürekpen, äkelik tilekpen qaray`tın qara- pay`ım otbasılar sekildi eşkimdi alalap qarağan emespin. Bäri de – meniñ xalqım, twğan jurtım. Bereke-birligi jarasqan, erteñge ortaq arman-ümitpen qarağan olardı eşqaşan şektep, şettetwge bolmay`dı. Öy`tkeni mına jer, mınaw aspan men taw, boy` kötergen üy`ler men qalalar bärimizge ortaq. Barşası – el men jerdiñ ortaq bay`lığı, ortaq qazınası. Büginimiz de, erteñimiz de ortaq. Sondıqtan da jurt bolıp jumılıp, köp bolıp uğınıp, er bolıp eñserip, el bolıp belsenip qızmet atqarıp kelemiz. Munıñ bäri qasïetti qazaq jerinde jüzege asıp jatır. Xalqımızda «Tawdan tiregi bardıñ tastan jüregi bar» degen söz bar. Meniñ tawım da, tabaldırığım da, tapqanım da, tabınatınım da – twğan xalqım. Eli muratqa jetpese, erdiñ bäsi kem, eri muratqa jetpese, eldiñ bäsi kem. Ekewi teñ tüsip, tilegi men tiregi uştassa, ekewi de ömirden örisin, eñbekten jemisin, jarıstan jeñisin tabadı. Eliñ – qurışıñ, jeriñ – ırısıñ. Öy`tkeni jerdiñ de, eldiñ de ïesi ekeniñdi eşqaşan esten şığarwğa bol- may`dı. Balalı üy`diñ bazarı tarqamay`tını sekildi, sonda eliñniñ bazarı da, ajarı da jarasımdı kelisimmen ğumır keşip, tarïxï isterdi atqara alasıñ. Eldiñ küşi — birlikte. Bul söz bizdiñ ulttıq uranımız. Bir el, bir maqsat, bir Otan — bizdiñ ulttıq armanımızdıñ aqïqat alğı- şarttarı. Bilimdi mıñdı jığadı, bilgen waqıttan ozadı. Al izgi qasïetterdi izgilikke jumsağan eldiñ de, erdiñ de qaşanda mañday`ı aşıq. Bul sözderdi elep-ekşep bergen de xalqımızdıñ ğïbrattı ömir jolı. Biz – talay`dı körgen xalıqpız. Tar zamandı bastan keşip, keñ zamandı añsağan elmiz. Bul künge bizdiñ urpaq jetti. Endigi jas urpaq – erteñgi el tiregi osını bağalay` bilwi kerek. Baqıt – bağalay` bilgendiki. Adal mañday` ter – abıroy`dıñ baspaldağı, eseli eñbektiñ ötewi. Ğasırlar boy`ı azattıqqa umtılğan arda eldiñ qay` kezde de köşin bastağan ulı tulğaları bolğan. Bul turğıdan kelgende ulttıñ ulı tulğalarınıñ esimderiniñ özi talay` kitapqa jük bolarlıq. Erlerdiñ eren bey`nelerin dastan-jırlarında mäñgilikke naqıştağan xalqımızdıñ ulan-ğay`ır bay`lığı — rwxanïyatımızdıñ asıl qazınası ğana emes, ol – bizdiñ keleşek damwımızdıñ, eldik qwattıñ qay`nar közi. Tulpar minip, tw ustağan babalardan jetken asıl söz, ay`bındı uran endi büginde Qazaqstannıñ märtebesi men merey`in asırıp, onıñ älemdik örkenïet köşindegi ornın ay`qındawda. Qazaq jeriniñ – üsti de, astı da bay`lıq. Al odan da qımbat bay`lıq – bizdiñ bawırmal xalqımız, märt jurtımız. El bolw üşin, eñ aldımen ulttıq rwx, ulttıq qasïet jäne ultqa degen senim bolwı qajet. Biz osı ulı qasïetterdi memlekettik sayasat retinde ustanamız jäne onı ärkez maqtan etemiz. Memlekettiñ ğumırı da adamdardıñ tağdırına uqsas. Arïstotelʹ danışpan: «Memlekettiñ pay`da bolwı Quday`dıñ isi, al onı saqtap qalw – adamnıñ isi», degen eken. Biz, Qazaqstan xalqı, Quday`dıñ isine qwana otırıp, jaña turpattı memleketimizdi saqtap qalw üşin Mäñgilik Elge qızmet jasaw jolında eñbektenip jatırmız. El men erdiñ birligi – xalıqtıñ qam-qareketi. «Jeri joq el memleket qura almay`dı, jeri joq el ömir süre almay`dı», degen eken ğundardıñ kösemi Möde babamız. Bizde ulan- bay`taq jer de bar, ıntımağı jarasqan el de bar. Eñbegimizge bereke, xalqımızğa birlik bergey`!
Maqala «Egemen Qazaqstan» gazetinen ıqşamdalıp alındı.


text:
Mustafa Özbek - Bu Dere Baştan Başa
Sanatçı : Mustafa Özbek
Türkü : Bu Dere Baştan Başa
Etiketler : Mustafa Özbek - Bu Dere Baştan Başa türkü indir, Mustafa Özbek - Bu Dere Baştan Başa türkü dinle, Mustafa Özbek türküleri, Bu Dere Baştan Başa mp3 indir, Mustafa Özbek türküleri Bu Dere Baştan Başa türküsü, Bu Dere Baştan Başa sözleri, Mustafa Özbek mp3 dinle, Mustafa Özbek download, Bu Dere Baştan Başa bedava mp3, Mustafa Özbek türkü sözleri, Mustafa Özbek türkü dinle, Mustafa Özbek son albüm indir
Mustafa Özbek Türküleri
mustafa özbek - bu dere baştan başa almalı bağ (kerkük)


text:
Yekaterinburda ataqlı drammaturg, tatar teatrı sänğätenä nigez saluçılarnıñ berse Ğailäskär Kamalnıñ tuuına 125 yıl tuluğa bağışlanğan kiçä ütte. Mäcit Ğafuri isemle tatar-bashqort mädäni cämğiäte belän Milli Mediaxolding oyıştırğan bu kiçädä Qazan qunaqları da qatnaştı. Kiçädä ölkädä 2 yıl çığıp kilüçe Saf Çişmä gazetı turında da süz buldı. Ölkädä yäşäwçe 300 meñläp tatar däwlätkä salım tüläp barsa da, tatarlardan cıyıp alğan ul aqçadan tatar matbuğatına öleş çığarılmıy. Gazetnı tatar eşmäkärläre üz aqçalarına çığara.
Fäwiä Safiullina,Yekaterinbur.


text:
Qıtay citäkçese Hu Jintao, Qıtay SARS dip atalğan ğädäti bulmağan üpkä yalqınsınuwı çiren ciñäçäk dip belderde. Rusiä mäglümät çarasına birgän äñgämäsendä ul Qıtaynıñ başqa illär belän xezmättäşlek itergä äzer buluın äytte. Bügen Qıtayda tağın 2 keşeneñ ülüwe häm 28 keşeneñ virus eläktergäne turında xäbär itelde. Şualy itep Qıtayda ülüçelär sanı 280, zararlanğannar sanı 5200-dän arttı.
Taiwanda uzğan täwlek eçendä 4 keşe ülgän, häm çirneñ tağın 36 yaña oçrağı terkälgän.
Bar dönyada bu çirdän 600-dän artıq keşe ülde, zararlanğannar sanı 7 meñnän artıq.
Bötendönya Sälämätlek saqlaw oyışması, virus uçaqlarınıñ kübese sünügä taba baruğa oşağan, digän belderü yasadı.


text:
Ufa militsiäse Rusiäneñ Atqazanğan artistların totqarlıy
Ufa sirkına “Tamerlan” törkeme çığış yasıy ide. Bu törkemneñ citäkçese Tamerlan Nugzarov. Tamaşa bulmağan könne Tamerlannıñ cämäğäte Svetlana Avdeeva Ufanıñ üzäk bazarına barğan. İrenä xalat satıp ala. Xalat satıp alınuı turında kassa käğäze buluğa qaramastan anı militsiä totqarlıy häm militsiä bülegenä alıp kitä. Svetlana Avdeeva üzeneñ Rusiäneñ Atqazanğan artistı buluı turında äytep tanıqlıq kürsätä, läkin militsiäneñ aña ise kitmi. Artistnıñ ire häm sirk citäkçelegenä çığuı belän genä anı çığarıp cibärergä mäcbür bulalar. Yuğisä, anı qaraqlıqta ğäyepläp, komp'ter aşa “cinayät”lären ezlärgä kereşkän bulğannar. Artist süzlärenä qarağanda, ul 55 yıl tamaşa birep dönyanıñ 25 tän artıq ilendä bulğan, ämma mondıy “şäp” eşlägän politsiäne berençegä kürüe.
Mönir Wafin, Ufa


text:
Britaniäneñ BBC korporatsiäse general direktorı Greg Dyke bügen urnınnan kitüe turında belderde. Kiçä xäkim Lord Hutton BBC televideniäsen Ğiraqtağı küpläp üterü qoralı turındağı tapşırunıñ nigezsez buluında ğayeplägän ide. Uzğan yılnıñ may ayında qoral inspektorı David Kelly BBCğa äñgämä birgännän soñ ber-ike kön uzğaç ülgän kileş tabıldı. Hutton doktor Kelly'nıñ ülemen tikşerde. Hutton xisabı sürätendä şulay uq üz urnınnan BBCnıñ idarä şurası başlığı Gavyn Davies ta kitergä mäcbür buldı. Korporatsiä säyäsätenä bulğan täñqittän soñ ike yuğarı räsmi wäkilneñ kitüe uñayınnan BBC bügen monıñ öçen ğafu ütende. Bu xaqta Londonda İdarä Şurasınıñ waqıtlı räise Richard Ryder belderde: "BBC isemennän , min xatalar öçen, häm qayber keşelärneñ reputatsiäläreneñ bozıluı öçen ğafu ütenäm" dide Ryder.
Britaniä premyer-ministrı1 Tony Blair bu süzlärne qabul itep – barı tik ğafu ütenüne işetergä telägänen belderde.


text:
“Qorğan botaq” bäygese başlandı
Cırnıñ yırtığı yuq disälär dä, baqsañ Rezidä Qadıyrova başqarğan “Özgälänmä üzägem” digän cır qayberäwlärneñ küñelenä xuş kilmiçä, saruın qaynata ikän. Bulmas. ru internet säxifäsendäge anti - xit paradındağı naçar cırlar isemlege moña dälil bulıp tora. “Radionı niçä tapqır yalğasañ da Rezidä Qadıyrovanıñ, "YALLA" törkeme repertuarınnan alınğan cırın äyländerälär. Närsä ällä yun'le cırlar betkänme? Ällä tamaşaçı gel şul Rezidäne genä sorıymı? Tağın Läylä Däülätovanıñ "Finskaya pol'kası" bar. Üleş... Ä Rezidä Şäräfievanıñ "Ex, polkovnik" digän cırı - Maşa Rasputinağa parodiä... qotoçqıç parodiä!..” digän süzlär säxifädä bu bäygegä iğtibarnı cälep itep tora.
Bu tatar cır sänğäten yaña basqıçqa kütärü. Çönki normal' cämğiättä mondıy äyberlär bar. di älege çaranıñ maqsat turında “Üzebez” yaña buın yäşlär xäräkäte wäkile Räfis Cämdixan.
Bu mısqıllaw dip kenä qabul itelergä tieş tügel. Bu sıyfat mäs’äläsen dä kütärü. Ciñüçelärne bez bu bäygeneñ yomğaqlawına tönge klublarnıñ bersenä çaqırabız. Anda alarğa büläklärne biräbez. Yevropada, urıs estradasında moña kilälär. Beznekelär moña äzerme, yuqmı belmim. Kimläwläre dä mömkin. Kilmägän oçraqta bezneñ niät artistlarnı şul cırçılarça kienderep çığarıp, şularğa tapşıru, parodiä räweşendä. May axırına qädär bu däwam itäçäk. Qazannıñ tönge klublarınıñ bersendä büläkläw bulaçaq. Kemnär büläk alğannı "Molodej' Tatarstana", "Käyef niçek" gazetası da xäbär tiergä cıyına. Büläkkä kilgändä isä?
Qorığan äyber, Qorğan botaq, qorğan ağaç ul ğämäldän çıqtı digänne añlata, yäğni yäşäwe yuq. Mondıy naçar cırlar da ğämäldän çığarğa tieş digän mäğnä salınğan moña. İkençedän, urıslarda “Serebryanaya galoşa” digän äyber bar. İctimaği başlanğıçta “Altın bars”, altın-kömeştän bulğan büläklär birä almıybız. Yaz citte. Qorğan botaqlar kübäyä. Maturrağın kisep alıp, şunı şomartıp büläk itergä niät. di Räfis Cämdixan. Älegä bu çara turıda küplär belmi. Anti- xit parad oyıştırılu turında bu cırlarnı äyländerüçe FM radiolar da söylämi. Gazetalar da läm-mim. “Bez press-relizlar äzerlädek, şuşı arada alarnı mäğlümlät çaralarına cibäräçäkbez”,- di äñgämädäşebez. Ä bäygegä cırlar kilä tora ikän.
Tatar FM radiolarda yañğırağan, könenä 50 tapqır qabatlanğan cırlar kilä. Şular arasında Rezidä Qadıyrovanıñ da cırları bar, Salawat abıynıñ da cırları bar. Häm bik küp törlelär kilä tora. Telägän keşe SMS cibärep tä tawış birä ala. Tege, yäki bu cırğa. Urıslarda, yäisä Yevropada anı bit däräcäle radiolar oyıştıra. Bez iğlan itkäç, qayber radiolar, qayber şirkätlär moña qızıqsınu belderdelär. Läkin, bez äyttek, kiläse yılğa teläsägez üzegez oyıştırığız. Tatar cır sänğätendä naçar cırlar bäygesen oyıştıruçılar üzläre dä bu yaña başlanğıç ber törle genä qabul itelmäs dip uylıy. Şuña kürä, Bulmas ru säxifäsenä dä “Xörmätle cırçılarıbıznıñ bezgä räncemäwlären ütenäbez!”,- dip yazıp quyğannar.
Nail Alan.


text:
Ankarada Tatarstan kürgäzmäse açıldı
Tatar häm törek räsmi zatları biredä yasağan çığışlarında ike xalıqnıñ qardäşlege häm duslığınıñ ähämiätenä basım yasap, Tatarstan häm Törkiä arasındağı elemtälärneñ tağın da kübräk üseş aluın teläde. Soñınnan Mädäniät ministrı Zilä Wälieva tantanada qatnaşqan törek ministrlarına “Qazannıñ meñyıllığı istälegenä” medallären tapşırdı. Tatarstannıñ bu olı bülägen räxmät süzläre belän qabul itep alğan törek ministrlarınıñ öçeseneñ dä räsmi säfär belän Tatarstanda bulğannarı bar.
Tatarstan mädäniät ministrlığı, TÜRKSOY oyışması, Tatarstannıñ Törkiädäge tulı wäqalätle wäkilçelege häm Rusiä Federatsiyäseneñ Törkiä ilçelege tarafınnan oyıştırılğan tantanada Tatarstannan “Yaña muzıka” ansamble kiçädä qatnaşuçılarğa tatar cır-moñnarın täqdim itte.
“Qazannıñ menyıllığı istälegenä” medalena layıq buluçılar arasında millättäşlärebez dä bar ide häm aldan äytelgän programmaga kürä bu medallär tantana waqıtında tapşırılırğa tiyeş ide. Bu uñaydan kürgäzmäne açu tantanasına Törkiädäge barlıq tatar cämğiätläreneñ citäkçeläre (şul isäptän Eskişehir häm Kütahya qalasınnan da), böten ğomerlären tatar xalqınıñ üseş aluına bağışlağan millättäşlärebez dä çaqırıldı. Fäqät nişläpter medal barı tik Bötendönya tatar ligası räise Gönül Pultarga ğına birelä alındı.
Nindider säbäplär arqasında tatarlarğa bireläçäk medallärneñ çärşämbe kiçen Ankaradağı tatar cämğiäte binasında ütkärelüçe kiçädä tapşırıluı qararına kilengän. Bu da tabiği bularaq millättäşlärebezneñ rizasızlığına yul açtı. Äytik, yıllar buyı kürenekle ğalimnär Äxmät Timer, Mahmut Tahir kebek şäxeslär belän bergä eşläp, alarnıñ yärdämçese bulğan Säidä xanım Arslanbek tatarlarğa diyelgän medallärneñ räsmi tantana waqıtında birelmiçä, tatar cämğiäte binasında barı tik tar ber dairädä genä tapşırılunıñ Törkiädä yäşäwçe tatarlarnıñ xezmäten häm öleşen kimsetü bularaq bäyäläde häm medalne aludan baş tarttı. Citmäsä, millättäşlärebezgä ”Sezgä medallärne tapşırabız” dip maxsus xäbär birelep çaqıru da yasaldı. Häm tantanağa awırularına qaramastan olı yäştäge abıy-apalar da kilgän ide. Bu mäs’älädä, programmadağı üzgäreşneñ säbäbe mäs’äläsendä bernindi açıqlawnıñ yasalmawına da millättäşlärebez räncede.
Tatarstan premyer-ministrı berençe urınbasarı, mädäniät ministrı Zilä Wälievanıñ çärşämbe könge programmasında isä Ankaranıñ tarixi urınnarı belän tanışu, TÜRKSOY oyışması tarafınnan oyıştırılğan Azärbaycan miniatür kitaplar kürgäzmäseneñ açılış tantanasında qatnaşu häm Ankaradağı tatar cämğiäte binasında millättäşlärebez belän oçraşu da bar.
Säğit Xäyri, Ankara


text:
Bilgele bulğança, Britaniä belän Quşma Ştatlar Ğiraqqa qarşı köç qullanırğa mömkinlek biräçäk yaña rezolutsiäne alğa sörä. Rusiäneñ Britaniädäge ilçese Grigori Karasin süzlärençä, söyläşülär bik citdi bulaçaq, taraflar “yasalma urtaq fiker” ezlämi, läkin nindider urtaq qaraşqa ireşep bulır, dip ömetlänä. İminlek Şurasında veto xoquqına iä bulğan Rusiä, Fransiä häm Qıtay, Britaniä belän Amerika alğa sörgän rezolutsiägä qarşı çığa, häm Ğiraqta tikşerü eşlären däwam itergä çaqıra.
Bügen İran, Berläşkän Millätlär Oyışmasına möräcägät itep, Ğiraqta referndum ütkärü mäsäläsen tikşerergä çaqırdı.


text: Minsk, Belarus citäkçese A.Lukaşenko alda torğan prezident saylawlarında Kreml yaqlawı bulmıy ciñäçägen belderde. Comğa kiç televidiniädä birgän ängämädä Lukaşenko,Kreml mine yaqlıy digän idea tämam absurd dip äytte.Ul üzen çın bäysez keşe dip añlatqan. Prezident saylawları 19.martta ütä Berençe märtäbä ilbaşı postına 1994nçe yılda saylanğan Lukaşenko bu märtäbä dä ciñär dip kötelä. Yarışqa 4 namzät qatnaşa.Opozitsiädäge partiälär saylawlardan elek bäysez mätbuğatnı awızlıqlağan Lukaşenkonı ğäyeplilär


text:
Optimizasiä kemgä fayda kiterer?
2005-2007 yıllarğa isäplängän programmanı qarağan utırışta Tatarstan respublikası deputatları Razil Wäliev, Tufan Miñnullin, İndus Tahirov, Rinat Zakirov, Mäğärif ministrı Räis Şäyxlislamov häm başqa citäkçelär qatnaştı.
Razil Wäliev älege programmanıñ küptän tügel Xökümät däräcäsendä qaralıp uzğanın assızıqladı. Anda rayon başlıqları da qatnaşqan. Ämma programmanıñ äle tulısınça äzer bulmawı bilgelängän uzğan utırışta. “Häm bügen şularğa açıqlıq kertü kiräk”, - dide Razil Wäliev.
Bügenge utırış küp kenä bäxäslärdän tordı.
Räis Şäyxlislamov awıllarda berniçä fänne ber ük uqıtuçı uqıtu arqasında, häm bilgele inde uquçılarğa kiräkle belemne birep betermäw säbäple, balalarğa berdäm däwlät imtixanın tapşıru awır bulaçağın assızıqladı. Älege programmanı eşlägändä härber rayon mäğärif bülekläreneñ täqdime isäpkä alınğanın äytte.
Utırışta cıyıluçılar isä programmadağı härber neçkälekne uylarğa kiräklegen bilgeläp uzdılar. Ayıruça optimizasiä näticäsendä ikençe awılğa barıp uqırğa tieş bulğan uquçılarnı transport belän tä'min itü mä’säläse zur bäxäs uyattı. Bilgele bulğança küp kenä awıllarda yullar yuq. Häm yazın-közen yañğırlarda anda maşinalar ütep kerä almıy. “Yulnı tözekländermi torıp uquçılarnı ikençe awılğa yörtergä yaramıy”, - dide Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı räise Rinat Zakirov. “Yulı tözek bulsa da ber kön maşinası cimerek, ikençe könne benzinı bulmasqa mömkin. Şunnan uquçılar mäktäpkä bara almıy qala”, - didelär utırışta.Tufan Miñnullin üze tuıp üskän Qama Tamağı rayonı xäle misalında añlattı
Barısın da ber mäktäpkä kiterep tutıraçaqlar. Mäktäp iske, yul yuq. Häm bulırğa da cıyınmıy. Şunnan şaw-şu kitäçäk. Ministrğa xatlar kiläçäk. Bolay eşlänergä tieş tügel.
Şulay uq utırışta awılda bolay da eş yuq, ul mäktäplär yabılsa uqıtuçılar qayda baraçaq digän soraw quyıldı. Çönki optimizasiä näticäsendä 722 uqıtuçı qısqartılaçaq. “Uqıtuçılarnı eşkä urnaştıru buyınça maxsus programma eşlänä”, - dide Räis Şäyxelislamov.
Monnan tış tarixi awıllardağı mäktäplär turında süz bardı. Mäsälän Arça raynı Quşlawıç awılı mäktäbe. Älege urta mäktäpne başlanğıç mäktäp itep qaldırmaqçı bulalar. “Ul Tuqay belän bäyle awıl, ul bit tarix. Alarnı niçek bar şulay qaldırırğa kiräk”, - didelär. Çönki andıy tarixi mäktäplär küp tügel.
Utırışta kinät räweştä kenä optimizasiägä küçü mömkin tügel, öleşläp küçärgä kiräk, başta ike mäktäptä genä eksperiment uzdırırğa kiräklege äytelde. Räis Şäyxelislamov: “Rayonnarda inde eksperiment bara”, - dide.
Razil Wäliev: “Awıl – ul xalqıbıznıñ yazmışı. Millät turında uylıybız ikän bu mäs’älägä çeterekle qararğa, kiräk”, - dide. Härber äyberne ülçäp eşläw zarurlığın äytte.
Şulay itep programmada xäl itelmägän mäs'älälär şaqtıy. Bilgele anda qaysı awılğa nindi avtobus kiräk bulaçağı, küpme aqça totalaçağı barısı da bäynä-bäynä yazılğan. Ämma programmada yazılğança barısı da eşläner dip kem wäğdä itä ala.Landış Xarrasova


text:
“Qazan” biü ansamble konsertı buldı
Tatarstan däwlät cır häm biü ansamblennän tış, xäzer “Qazan” biü ansamble uñışlarğa ireşep bara, digän ide Prezident Mintimer Şäymiev. Anıñ bu süzlären “Käyef niçek” gazetası soñğı sannarınıñ bersendä bastırıp çığardı. “Qazan” biü ansambleneñ sänğät citäkçese Çulpan Zakirova da, baş baletmeyster Fänis İsmägıylev tä bez Cır-biyu ansamble belän köndäşlär tügel, yünäleşlärebez başqa, dilär. Alar äytüençä, ber-berseneñ çığışların qarıylar, yañalıqları belän tanışıp toralar. Çulpan Zakirova “Qazan” biü ansamble dönya xalıqları iyüllären kübebräk bii häm bieyäçäk, disä baş baletmeyster alğa taba milli eçtäşlektägeläre dä quyılaçaq, dide.Zäñgär şäl, Sabantuy, Tatarça val's… tatar iyülläre kübebräk kiräk.
“Qazan” biü ansamble üzeneñ 10 yıllığı uñayınnan tamaşaçığa Tönyaq xalıqları biüen häm yähüd biüen täqdim itte. Bügenge köndä törkemdä “Bayqal” ansamblendä biegän qız eşli. Anıñ tırışlığı belän çukotka eskimosları sänğäte säxnägä quyıldı, di tönyaq xalıqları biüe turında Çulpan Zakirova.
Menä şunsı belän qızıq. Böten iyüllärne törle qullar quya, di citäkçe. Anıñ äytüençä, iyüllär ber-bersenä oşamağan, şunsı belän qızıq ta. Misal öçen, 30 könne bulğan tamaşa “Qazannıñ 7 qapqası” dip atalğan küreneş belän başlanıp kitte. Älbättä, qılıç kütärep biegän tatar qızları tamaşaçıda ber törle genä tä'sir tudırmadı. Bu iyünneñ oçqınnar çäçräp çıqqan qılıçlar belän suğışqan öleşen quyu öçen dağstannan maxsus qılıç biüe belgeçe çaqırğannar. Ğomumän, bu iyünne 3 keşe säxnägä quyğan. Çulpan Zakirova äytüençä, bu küreneş böten xalıq ayuğa kütärelgän cıyılma obraz. Bilärne saqlaw öçen 11 qıznıñ qulına qoral totuı turında riwayätlär dä bar bit. Ä inde annan soñ säxnädä bielgän “Tatar bayları” biüe isä, bu obraznı böten tulılığı belän açarğa tırıştıq, di sänğät citäkçese.
İlnar Xsäenovnıñ “Qazan” biü ansamblendä bii başlağanına 4 yıl tula inde. Bigräk tä ul “Rus xalıq” biüen, xoxloma bizäklären yaratıp başqara ikän. Min üzemneñ tormışımnı bu ansambl'dän başqa hiç kenä dä, küz aldına kiterä almıym, di ul.
“Qazan” biu ansamble belän säxnägä çıqqanda sin üzeñneñ böten talantıñnı, xisläreñne tamaşaçılarğa citkeräseñ. Alarnıñ alqışları bezneñ ansambl'gä niçekter yäşärgä rux birä. Tamaşaçılarğa kilgändä isä, äñgämä qorğan härkem dä küñellärenä xuş kilgänlegen belderde.
-Berençe tapqır kildem. Bik yaxşı. Xatınım urıs millätennän. Min anı üzebezneñ yaqqa tartırğa tırışam. -Mı iz Moskvı. Uwideli afişı i reşili zaytti. Nam ponrawilis tansı. Oçen' effektnı, oçen' emotsianal'nı i duşoy proniklis'.
-Mı iz Moskvı. Uwideli afişı i reşili zaytti. Nam ponrawilis tansı. Oçen' effektnı, oçen' emotsianal'nı i duşoy proniklis'.Çulpan Zakirova äytüençä, alda alarnı Rusiäneñ törle töbäklärendäge Sabantuylar häm çit illär dä kötä. “Oçqıçqa kerep utırmıyça, min şunda cıyınabız, dip äytergä yaratmıym”,-di ul. “7 yoldız”dağı çığışlarınnan soñ da çaqıruçılar küp bulğan. Ämma teläk kenä tügel, çığımnar da bar. Közgä taba Qazanda “Xäyriä yılı” uñayınnan tağın ber konsert oyıştırırğa planlaştıralar.
Milli biüdä yañalıq kertergä tırışıp 10 yıl buyı eşlägän “Qazan” biü ansamblenä Däwlät iseme birü kön tärtibenä quyılğan inde. Mädäniät ministrlığı bu mäs’äläne xäl itü östendä eş başlağan.
Nail Alan


text:
Veneswélanıñ Taçïra qalasında türmede jazasın ötep jatqandar kameralastarın jep qoy`dı. Bul twralı marqumdardıñ biriniñ äkesi Xwan Karlos Érrara ay`ttı, dep xabarlay`dı Baq.kz.
Oğan bul twralı jantürşigerlik oqïğağa kwä bolğan tutqındardıñ biri ay`tqan.
Nebäri 120 adamğa şaqtalğan abaqtığa 350 tutqındı qamap qoy`ğan. Tüzew ortalığına sıy`mağan qılmıskerler ılañ salıp, jañadan kelgen segiz tutqın men eki küzetşini kepilge alğan.
Qırıq şaqtı adam Érranıñ ulı men tağı eki er adamdı pışaqtap öltirgen. Key`in veneswélalıq qanıpezer äri kannïbal marqumdardıñ denesin bölşektep, kameralastarına jewge bergen.
Veneséwlanıñ tüzew isteri mïnïstrligi tärtipsizdik kezinde eki adamnıñ joğalıp ketkenin rastap otır. Alay`da adam jew faktisi tirkelmegenin xabarladı, dep jazadı ren.tv.


text: Mäskäw. Rusiäneñ saqlanu ministrı Sergey İvanov, äl-Qaidä çeltäreneñ küpläp yuq itü qorallarına iä buluwına kirtä quyu maqsatında xalıqara kontrol’ne köçäytergä çaqırdı. Räsmi säfär belän Mäskäwgä kilgän hind saqlanu ministrı George Fernandes belän oçraşqannan soñ ul, Taliban häm äl-Qaidä kebek törkemnärneñ atom yäisä başqa şundıy qorallarnı üz qulına töşerergä mataşuwı bik mömkin dip belderde. Şul ixtimalnı buldırmas öçen İvanov, xalıqara anti-terror berektäşlegendäge här taraf başqalar belän bik tığız xezmättäşlek itep, andıy qorallarnı kontrol itüne köçäytergä tieş dip isäpli. İvanovnıñ şuşı belderüwenä qädär, Rusiäneñ tışqı eşlär ministrı urınbasarı Georgi Mamedov pänceşämbe könne, Mäskäw, äl-Qaidäneñ atom qoralına Pakstan aşa iä bula alu ixtimalına bik borçıla dip äytkän ide. Saqlanu ministrı Sergey İvanov isä bügen, Rusiäneñ Hindstan belän xärbi xezmättäşlege Könyaq Aziädäge qüwät balansın bozmıy, häm ul kiläçäktä tağın da artaçaq dip belderde.


text:
Referendum ike kön buyı däwam itep, tawış birü urınnarı barlığı 28 säğät buyı açıq bulaçaq.
Poll'şa Premyer-ministrı Leşek Miller bu referendumnı Pol'şa tarixındağı iñ böyek könnärneñ berse dip atadı.
Pol'şada Yewropa Berlegenä quşılu turında canlı säyäsi diskussiälär aylarça däwam itte.
Soñğı fiker beleşülär referendumda Yewropa Berlegenä quşılu zur ayırma belän xuplanır dip kötelüen kürsätä. Ämma referendumda terkälgän tawış birüçelärneñ 50 protsentınnan azraq öleşe genä qatnaşırğa mömkin digän borçılu bar.
Ul oçraqta referendum näticäläre ğämäli dip tanılmayaçaq.
Ul oçraqta Berlekkä quşılunı parlament öçtän ike küpçelek belän xuplarğa tieş bulaçaq.


text:
Programmalar
TÖRKİYÄ
Törkiyä Rusiyä belän urtaq hawa operaśiyäsen oyıştırdı
Törek Qorallı Köçläre Rusiyä belän Süriyädä DEAŞ terror oyışmasınıñ êlementlarına qarşı berençe urtaq hawa operaśiyäseneñ oyıştırğanın rasladı.
Törkiyä konsullığına höcüm
Şveyśariyadäge konsullıqqa çärşämbe tönne feyerverk belän höcüm oyıştırılğan
Tawışqa quyuda ikençe tur
Törkiyä Böyek Millät Mäclese ğomum şurası ilbaşı idaräse sistemasın küzdä totuçı Töp Qanun üzgäreşeneň 2 nçe tur tawış birüe öçen cıyıla
TÖRKİ DÖNYA
Azärbaycannan Törkiyägä tabiği gaz
Azärbaycan däwlät neft’ şirkäte başlıq urınbasarı Hoşbaht Yusifzade:"Ağımdağı yılnıň 1 nçe ğinwarına qadär Törkiyägä yaqınça 44 milliard kub metr tabiği gaz sattıq"
Bötendön’ya bankı belän Azärbaycan arasında kileşü imzalanğan
“TANAP”nı finanslaw öçen 400 million dollar kredit öçen imzalar salınğan
DÖNYA
MÄDÄNİYÄT, SÄNĞÄT HÄM SPORT
Radiodulqınnarında “TRT xäbär”
Törkiyäneñ "TRT xäbär radio” isemle yaña xäbär radiosı êfirğa çığa başladı
İQTİSAD
Atnakiç irtäsendä birja, valyuta, altın häm obligaśiya
Atnanıñ dürtençe könendä irtänge çaqta Törkiyädä valyuta kursı, altın bäyäse, İstanbul birjası häm obligaśiya
Çärşämbe irtäsendä birja, valyuta, altın häm obligaśiya
Atnanıñ öçençe könendä irtänge çaqta Törkiyädä valyuta kursı, altın bäyäse, İstanbul birjası häm obligaśiya
“Törek lirası belän êksport başqarılsın”
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Rusiya Federaŝiyäse däwlät başlığı Vladimir Putin belän êksport mäs’äläse xaqında söyläşülären citkerde
ŞÄXESLÄR HÄM FİKERLÄR
“Barlıq dinnärdä doğanıñ ähämiyätenä basım yasala”
Bu xaqta Törkiyä ilbaşı idaräse süzçese İbrahim Qalın “Daily Sabah” gazetına yazğan mäqaläsendä citkerde
2016 nçı yıl – global’ qayğı – xäsrätlär yılı
Törkiyä ilbaşı idaräse süzçese İbrahim Qalınnıñ “Daily Sabah” tağı yazması
QAZAN QAYTAWAZI
TÖREK WÄ TATAR DÖNYASINDA
NUĞAYÇA NÄSİXÄTLÄR
Nogayça 87: Qabıl bolgan bır basqa duva (3)
Bu yuma em “QABIL BOLGAN BIR BASQA DUVA” baresinde habarlasamız...


text:
Bıyıl “Yağımlı yaz”nıñ Gala-konsertın uzdırmadılar
Studentlar yazında bötenläy tatarça çığışlar bulmadı. Şulay itep distä yıldan artıq oyıştırılıp kilgän tatar studentlarınıñ bıyılğı “Yağımlı yaz”ına yasin çıqtılar, ä ğomumi “Studentlar yazı”nda ber tatar cırınnan tış milli ber genä çığış ta bulmadı. Ğomumän, festival' üze şaw-gör kilep başlanıp kitte – Studentlar Qazan mulen rujın täqdim ittelär. Salyutlar buldı Andağı ber salyut atu ğına da tatar studentlarınıñ böten ”Yağımlı yaz”ın başınnan azağına qädär ütkärep çığarğa citär ide. Äytergä kiräk, “Yağımlı yaz”nıñ bıyıl da saylaw turları uzğan. Anda xätta Mäskäw, Ul'yan, Çiläbedän dä tatar yäşläre qatnaşqan. Barlığı 500ләп tatar studentı cälep itelgän. Läkin şul saylaw turınnan uza almadılar. Gala-konsertnıñ nişläp ütkärelmäwe turında töp oyıştıruçı - Qazan şähäre balalar häm yäşlär eşläre komitetı citäkçese Damir Fättäxov:
Qızğanıçqa ul könne matäm köne dip iğlan itelde. Bez anı küçermäkçe idek, läkin Rusiä töbäklärennän kilgän tatar yäşläreneñ inde biletları alınğan ide. Şuña şulayraq kilep çıqtı. Ämma Yağımlı yaznıñ däräcäsen kütärergä kiräk. Bu oyıştıruçılarğa häm aqçağa da qaramıy. Çönki küp yuğarı uqu yortları Studentlar yazına basım yasıy, ä Yağımlı yazğa iğtibar citep betmi.
Damir Fättäxovnıñ fikerläre belän qayber yuğarı uqu yortları uqıtuçıları kileşmi. Mäsälän, “Studentlar yazı”na kilgän Qazan däwlät mädäniät häm sänğät universitetınıñ prorektorı Nail Safiullin:
Prorektorlar kiñäşmäsendä bu xaqta söyläştek, “Yağımlı yaz” möstäkıyl' bulırğa tieş didek. Läkin oyıştıruçılar ul “Studentlar yazı” qısalarında da sıyfatlı uza didelär.
Qazan däwlät mädäniät häm sänğät universitetınıñ prorektorı Nail Safiullinğa quşılıp üze dä dä äle küptän tügel “Yağımlı yaz”da qatnaşqan, Tatar däwlät gumanitar-pedagogiqa universitetınıñ akterlıq ostalığı buyınça ölkän uqıtuçısı, estrada artistı Rafis Fazılcan:
“Yağımlı yaz” ikençe sortlı bulıp qala. Ul festival'gä qaraş ikençel däräcädä.
Rafis Fazılcan Yağımlı yazğa äzerlängän tatar studentlarınıñ käyefläre qorıluın äytte. Alarnıñ qayberläre “Studentlar yazı” qısalarında çığış yasayaçaq disälär dä, tatar çığışları bulmadı. Tatar yäşlären tağın ber qat aldadılar.
Oyıştıruçılar isä, ayırım alğanda şähärneñ balalar häm yäşlär komitetı “Yağımlı yaz”nıñ saylaw turları uzdı. Anda bez iñ yaxşı çığış yasawçılarnı qotladıq, büläklär birdek dide.
Läkin itäk astınnan ğına uzdırıp cibärgän bu saylaw turları kemne genä qänäğätländerde ikän. İñ ayanıçı şul - bu xaqta ber genä dä qayğıruçı yuq –Tatar kongressına da, Qazannıñ tellär komitetına da barıber.
Landış Xarrasova


text:
İslam dini
Ïslam (arab.: إسلام) — älemdik monoteïsttik-ïbrahïmdik din. Xrïstïandıqtan keýin dünïyedegi eñ köp taralğan din bolıp tabıladı. «Ïslam» sözi «beýbitşilik», (Allahtıñ zañdarına) «moýınsınw, bağınw» bolıp tabıladı. Al şarïğat termïnologïyasında ïslam — tolıq moýınsınw, Allahtıñ aldında parızdardı orındaw, odan basqa qudaýlarğa tabınbaw bolıp esepteledi. Ïslam dinin ustanwşı jan musılman dep ataladı. Musılmandardıñ negizgi dinï kitabı Quran Kärim (arab.: القرآن الكريم) — klassïkalıq ädebï arab tilinde (arab.: الفصحى) Allah tarapınan tüsirilgen. Ïslamdıq közqaras boýınşa, jaratwşı Allah ärdaýım adamzat balasın twra jolğa salıp turw üşin är türli paýğambarlar jiberip otırğan. Olardıñ işinde Ïbrahïm (Avraam), Musa (Moïseý), Ïsa (Ïïsws) t.b. bar. Musılmandardıñ senimi boýınşa eñ soñğı paýğambar ol Allahtıñ elşisi Muxammed bolıp sanaladı.
Mazmunı
Ïslamnıñ negizderi[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Ïmam Mwslïm xadïster jïnağında Omar ïbn äl-Xattabtan jetken xadïste Muxammed paýğambar Ïslamnıñ üş märtebesin aýtıp, olardıñ negizderin ataýdı.
Ïman[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Ïman (arab.: الإيمان) — musılmandıqtıñ eñ ülken därejesi. Ïman altı negizden quralıp, köbinese adamnıñ işki qasïyetterin retteýdi: Allahqa ïman keltirw Periştelerge ïman keltirw Qasïyetti kitaptarğa (Quran, İnjil, Täwrat, Zabwr) ïman keltirw Paýğambarlarğa ïman keltirw Aqıret künine ïman keltirw Tağdır men qazağa ïman keltirw Ïman sözi - arab tilindegi «ä-mä-nä (arab.: آمن)» etistiginen şığıp, ïfğal (arab.: إفعال) babında qoldanılğan masdar (arab.: مصدر — tübir söz) bolıp sanaladı. Al jalpı ïman uğımı — bir adamnıñ söýlegen sözin qwattaw, aýtqanın qabıl etw, şın köñilimen qabıl etw, kümänğa jol bermesten naqtı, jürekpen, şın ıqılaspen senw degen mağınalardı beredi. Ïman etken kisi «mwmïn (arab.: مؤمن)», ïman etilgen närselerge de «mwmïnwn bï… (arab.: مؤمن بـ)» deýdi.
Allahqa senw[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Alláh (arab.: الله) — «läfz äl-djälälä» (ulıqtıq sözi), bir ğana qudaý bar ekenin bildiretin arab sözi. «Allah» sözi keýbir ğalımdardıñ paýımdawınşa arabtıñ «ïläh (qudaý)» sözine «ال» artïklin jalğaw arqılı paýda bolğan. Bul esim Allahtıñ eñ äwelgisi jäne eñ ulısı sanaladı. «Allah» esimin tek qana Allahqa qoldanwğa boladı. Ädettegide «Allah» sözimen qosa «Tağala» nemese «Swbxanahw wä Tağala» degen onıñ ulıqtığın bildiretin sözder qoldanıladı.
Musılmandardıñ senimi boýınşa, Allah - bükil älemniñ jaratwşısı jäne bïlewşisi. Allahtan basqa eşkim bundaý küş ïyesi emes. Allahtıñ bolwı ğalam üşin öte kerek närse, onıñ joqtığı mümkin emes. Allahqa teñ eşkim joq, jäne bunı dinine qaramastan adamzattıñ köpşiligi moýındaýdı. Allah söziniñ zor mañızı bar. Barlıq öte jaqsı attar jäne sïpattardıñ ïyesi, ol jalğız. Allah mäñgi, ol twılmağan jäne twmaýdı da. Onıñ oýına adamnıñ aqılımen jetw mümkin emes. Biraqta Onı Quranda jazılğan, Sünnetten jetken sïpattarmen sïpattawğa boladı. Allahtıñ Jaratwşı, barlığın baqılawşı ekenine Quran Kärimdegi mına ayattar dälel boladı: «Eý, Adam balası, senderdi bir adamnan jaratıp, oğan onıñ özinen jubaýın jaratqan, jäne olardan köptegen er adamdar men äýel adamdardı taratqan Allahtan qorqıñdar! Onıñ atımen bir-biriñnen suraýtın Allahtan qorqıñdar jäne twıstıq qarım-qatınastı buzwdan qorqıñdar. Şın mäninde Allah senderdi baqılawşı» (Nïsa süresi, 1-şi ayat)
Allahtıñ tawxïdi (birqudaýşılıq) mınadaý bölikterden quralğan: Allahtıñ bükil älemniñ Jaratwşısı, Rïzıqtandırwşısı jäne Basqarwşısı ekenine, öltiretin de, tiriltetin de tek qana Allah ekenine, qïındıqta kömektesip, duğa-tilekti orındaýtın tek qana Allah ekenine, Odan basqanıñ bul isterge küşi men qudireti jetpeýtinine senw; Barlıq qulşılıqtı tek qana Allahqa arnaw; öz-öziñdi tömen sanaw, bağınıştılıq, maxabbat, ïilw jäne säjde etw, qurban şalw men ant işwdi eşbir serigi joq Allahqa arnaw; Allah Tağalanıñ Kitabında jäne Paýğambarınıñ Sünnetinde kelgen esim-sïpattarın moýındap, Onı barlıq kemşilik atawlıdan, jaratılıstarğa uqsawdan päktew;
Allah söziniñ ïslam şarïğatındağı tüsindirmeci[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
«Allah» sözi Allah Tağalanıñ barlıq körkem esimderin jïnaqtawşı esim. Arabtar bul sözben qulşılıq etiletindi, yağnï sol qulşılıqqa laýıqtını ataýdı. Quranda aýtılğan: «Ol aspanda da, jerde de Qudaý. Ol Xïkmet Ïyesi, Bilwşi.» (Zwxrwf süresi, 84-şi ayat)
Yağnï jerde de, aspanda da oğan qulşılıq qılınadı. «Allah» söziniñ mağınası: Jaratılıstar maxabbatpen, ulıqtawmen jäne bağınıştılqpen qulşılıq qılatın Qudaý. Barlıq körkem sïpattar jïnalğan Qudaý, Kämil, Ulıq jäne Körkem. Barlıq jaratılıstardı bilimimen qamtığan Bilwşi, küşinen eşteñe aýra almaýtın Qudiretti[6].
Allahqa serik qosw (şïrk)[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Arab tilinde «şïrk» (arab.: شِرْكٌ) sözi «eki zattı teñ qılw» degen mağına beredi. Al şarïğatta bul termïnniñ jalpı jäne jalqı mağınası bar: Şïrktiñ jalpı mağınası: Allahtıñ jeke özine tän bolğan sïpatın nemese aýırmaşılığın basqağa telw. Bundaý şïrktiñ üş türi boladı: Birewdi Allahtıñ jaratwşılıq-rabbılıq sïpatına teñew, nemese osı sïpattarmen Allahtan basqanı sïpattaw; Tek Allahqa ğana tïyesili bolğan esim-sïpattardı basqa birew de ïyelenedi dep eseptew; Allah Tağalağa qulşılıqta serik qosw, yağnï qulşılıqtıñ kez-kelgen türin Allahtan basqağa arnaw[7]; Şïrktiñ jalqı mağınası dep Allahtan basqadan Oğan duğa etkendeý duğa qılw, Odan qalaý şapağat tileseñ solaý şapağat tilew, Oğan qalaý ümit etseñ solaý ümit etw, Onı qalaý jaqsı körseñ basqanı solaý jaqsı körw. Quran men Sünnette şïrk twralı aýtılsa negizinen osı tüsiniledi[7]. Basqa jağınan alsaq şïrk eki türge bölinedi: ülken jäne kişi şïrk. Ülken şïrk (arab.: الشرك الأكبر) dep Allahtan basqağa qulşılıq etw, basqanı Allahqa teñewdi ataýdı. Ülken şïrk adamdı Ïslamnan şığarıp, onıñ tozaqta zaptalwına sebep boladı; Kişi şïrk (arab.: الشرك الأصغر) dep ülken şïrkke aparatın isterdi nemese Quran men Sünnette «şïrk» dep atalğan, biraq därejesi ülken şïrkke jetpeýtin närselerdi ataýdı[8]. Ïslamï senim (aqïda) boýınşa Allahqa serik qoswdıñ zardabı öte awır, tipti sol şïrkte qaýtıs bolğan adam mäñgi-baqï tozaqta qaladı dep eseptelinedi. Allah aýtadı: «Şın mäninde Allah Oğan serik qosqandı keşirmeýdi, odan basqasınıñ (nemese: odan kişiniñ) barlığın keşiredi, eger qalasa» (Nïsa süresi, 48-şi ayat)
Allahtıñ körkem-esimderi[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Muxammed paýğambar aýtqan: «Şın mäninde Allahta 99 esim bar — birsiz jüz. Kimde-kim olardı sanap şıqsa jännätqa kiredi» («Saxïx äl-Buxarï»: «Tawxïd kitabı»; «Saxïx Mwslïm»: «Zikir, duğa jäne täwbe babı»; «Mwsnad Axmad»: «Äbw Hwraýradan kelgen esim-sïpat xadïsteri»; «Swnan ät-Tïrmïzï»: «Paýğambardan kelgen duğalar babı»; «Swnan Ïbn Madjah»: «Duğa babı»)
Allahtıñ körkem esimderine senw musılmannıñ janına jäne onıñ Jaratwşığa degen ğïbadatına ülken äser etedi. Allahqa jan-tänimen qulşılıq qılwdağı män-mağınanı tabw — bul äserdiñ bir nätïjesi bolıp tabıladı[7]. Sonımen qatar Allahqa senw, Onıñ esim-sïpattarına senw — adam balasına Allahtan qorqınış sezimin uyalatatın eñ ülken faktorlardıñ biri, sebebi adam Jaratwşısın köbirek tanığan saýın, Odan qorqınışı köbeýe beredi.