text:
Neşirniñ malümatına köre, Aqmescitniñ esas ve eñ oñaytlı musafirhanelerde yer yoq. Em de tek lüks nomerleri aqqında söz yürsetilmey. Asılında yer yoq. Öz musafirleriniñ sırını musafirhaneleriniñ administratsiyaları açmay. İzaatlarnı bermeyler, internete olğan telefonlarnı kimse almay.
Faqat, Moskva jurnalistlerinden biri aytqanına köre, oña mart 31 ve aprel 1 künlerine sımaralanğan nomerni bermeyip, musafirhane hadimleri öz areketini: «Medvedev keldi» dep izaatladılar.
«Qırımdaki musafirhane buhranına naqliy buhranı da qoşuldı: Medvedevniñ avtomobil kolonnası yüz metrlerge uzandı, bütün yollaqardan kete edi, yol areketini kolonnanıñ kelmesinden 10 daqiqa evel toqtata ediler», – yazıla neşirde.
Rusiye baş naziri Aqmescitke rusiye akimiyetiniñ çıqış toplaşuvına tünevin keldi. Onıñnen beraber Moskvadan muvainleri ile bir sıra nazirleri de keldi.


c: text/html

text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Qırımnıñ işğali tek ilk baqışta keleceknen bağlı bir ikâye edi. Asılında bu keçmişke qaytuvnen alâqalı bir ikâye olıp çıqtı. Er kes hayal etken bir şey edi, lâkin Sovetler Birliginiñ mumiyası tabuttan turıp çıqacağını kimse asla ümit etmegen edi.
1991 yılnı qabul etip olamağan insanlar yarınki künge degil de, tünevinkisine baqa ediler. Olarnıñ zaman maşnası olarnı uydurılğan SSCBne alıp ketmek kerek edi. Uydurılğan soyu, çünki olarnıñ yalıñız gençligi ve küçünen bağlı olğan hatırlavlarını qaldırıp, afızaları rejimniñ bütün eksiklerini temizlep alğan. İşte tamam o arada, Kreml resmiy olaraq işğal esnasını bitire ve olar tantana etip başlay.
Bu iç bir şekilde demir perde artında bulunğanındamillionlarnen turist kelgen ve hususiy statusqa saip region olğan sovetlerniñ yetmişinci yılları degil edi. Bu tam manasınen doqsanıncı yıllar edi.
Kerçek ondan soñ, Qırım perestroykadan soñ onı idare etkenlerniñ ellerine teslim etildi. Yanukoviçniñ koruğını meydanğa ketirgen, topraq ve bücetni «paylâştırğan» soylârınıñ eline teslim etildi. Olar Ukrainadan alınğan bütün devlet mükâfatları üzerinde Rusiye orden ve medalleri taqılması içün teşik teşip başladı. Künlük kerçek ayat Rusiye dağıtkan beyannamelerde vaad etilgenge nisbeten pek deñişip başlay.
Artıq bizler, Qırımnıñ «yolbaşçısı» olğan Sergey Aksönov Aqmescit yolbaşçısı vazifesine doqsancı yıllardan kelgen şahısnı tayin etklenini köremiz. «Doqsanıncı yıllardaki» bandit klanlarınıñ mimarlarından biri olğannı tayin ete. Ebet, «tayin ete», albuki ilk başta «raqipler arasında saylâv» protsedurası yapılacaq edi. Atta Aksönov bu qoltuqta ana topraqtan tayinlenecek öz adamını körmege istegen Moskvağa bile qarşı çıqtı.
Qırımda üç yıl evelsi keçmişke qaytmağa istegen insanlar, kerçekten de anda barıp tüşti. Afsus ki, o istegenleri kibi olıp çıqmadı
İşte bu ikâyeniñ episi yalıñız, onı Ramzan Kadırovnıñ kibi birisiniñ şureti raat bıraqmağan Sergey Aksönov aqqında degil edi. Bu ikâye yalıñız, Qırım memurı Çeçenistan yolbaşçısına oşamağa istegeni aqqında degil edi. Bu ikâye yalıñız federal merkez oña kadrlar tıqıştırma teşebbüsinden qurtulmağa istegen ve öz nezareti altındaki regionda özüni suveren is etmege istegeni aqqında degil edi.
O bir de, Qırımnıñ ne yerge qaytıp barğanı aqqındaki bir ikâye olıp çıqtı. Bu iç bir şekilde demir perde artında bulunğanda millionlarnen turist kelgen ve hususiy statusqa saip region olğan sovetlerniñ yetmişinci yılları degil edi. Bu tam manada doqsanıncı yıllar olıp çıqtı.
Tamam Sergey Aksönovnıñ özü meydanğa türtip çıqqan doqsanıncı yıllar olıp çıqtı. Hususan bu yıllar içinde, soñki yigirmi yıl devamında yarımada idaresi başında bulunğanlar suv üstüne köterilip çıqtı. Olar, kriminal hronika ve qabarcılıqqa qarşı küreş karamanı olğan soylârı. 2014 senesi Rusiye bayrağı qarşısında yemin etken soylârı.
Qırımda üç yıl evelsi keçmişke qaytmağa istegen insanlar, kerçekten de anda barıp tüşti. Afsus ki, istegenleri kibi olıp çıqmadı. Zaten, bazen «kökten yağğan taşlar» nutq şekline çevirilmey.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye Qırımnı ilhaq etip ve Donbasnıñ bir qısmını işğal etip, medeniy dünyağa qarşı gibrid cenkini başlattı.
Bu aqta Ukraina prezidenti Petro Poroşenko fevralniñ 19-nda Ukraina parlamentiniñ Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı silâlı istilâsı başlağanınıñ beş yılına bağışlanğan toplaşuvında ayttı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Kollektiv telükesizlik sisteması bozulğan edi. Qırım ilhaqı, Donbasnıñ bir qısmını işğal etüv Moskvanıñ tek Ukrainağa qarşı degil, AB, şu cümleden Poloniya, ABD, NATO, Baltiya memleketleri, bütün demokratik medeniy dünyağa qarşı gibrid cenkiniñ başlanğıçı oldılar», – dep qayd etti Poroşenko.
Daa evel toplaşuvda Avropa şurasınıñ reisi Donald Tusk qayd etkenine köre, Avropa Birligi Rusiyeniñ Qırım ilhaqını iç bir vaqıt tanımaycaq ve Rusiyeniñ Azaq deñizindeki istilâsına razı olmaz.
Fevralniñ 19-nda Ukraina Yuqarı Radasında Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı silâlı istilâsınıñ beş yılı munasebetinen toplaşuv keçirile. Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ çıqışı beklenile. Davet etilgenler arasında – Ukraina baş naziri Volodımır Groysman, ükümet azaları, cemaat teşkilâtları, ATO veteranları birligi, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri, meşur ukrain ve çetel siyaset erbapları, halqara parlament teşkilâtları ve diplomatik korpusnıñ temsilcileri.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.


text:
39 ilneñ baş konsulı İstanbuldağı höcümne gäyıpläde
İsak Haleva, Törek yähüdläre baş ravvinı:
“Min süz taba almıym. Keçkenä çaqta ätiyım belän bu uramda şatlanıp yöri idek. Täñregä doğa qılam, tağın mondıy terrornıñ bulmawın telim. Hiçber äni, hiçber bala yätim qalmasın.”
Orhan Canlı, Türkiyä Süryani katolik patriarxı wäkile:
“Şäxsän üzem häm cämäğätebez isemennän bu höcümnän täêsirlängän härkem belän teläktäşlek êçendä buluıbıznı belderäm,
şähit bulğan watandaşlarnıñ ğailäläreneñ qayğısın urtaqlaşam, alarnıñ ruxları öçen doğa qılabız häm yaralanuçılarnıñ tiz arada sälamätlänüen telim.”
Yusuf Çätin, Süryani Kadim cämäğäte patriarxı wäkile:
“Min häm cämäğätebez härtörle terrorçılıqnı gäyıplibez. Doğalarıbız häm teläklärebez ni ilebezneñ ni dä dönyabıznıñ tağın şuşı terror waqıyğaları belän oçraşmawı öçen.”
Mäxmät İzci, Beyoğlu möftıye:
“Qor’än-ı Kärimdä dä Allahı Tägalä: “Ber keşeneñ canın aluçı böten keşelekneñ canın alğandır. Ber keşene yäşätü dä böten keşelekne yäşätü kebek”, - dip boyıra. Min terrorçılıqnı gäyıplim häm läğnätlim. Böten xalqıbıznı berdäm bulırğa çaqıram.”


text:
«SVIM» JŞS - Aqtöbe oblısındağı iri baylanıs operatorlarınıñ biri. Bizdiñ qızmetimiz telefonïya men joğarı jıldamdıqtı Ïnternet qızmetterine tutınwşılardıñ suranıstarı men ümitterine säykes keletin baylanıs qızmetteriniñ keñ spektrin usınwğa bağıttalğan.
Ärbir jaña jobamen kompanïyanıñ jumısı jaqsarıp keledi, al narıqtıq ornıqtı pozïcïya sizge senimdi seriktes retinde bedelge ïe bolwğa, özara tïimdi ıntımaqtastıqtı nığaytwğa jäne turaqtı klïentter şeñberin keñeytwge mümkindik beredi.
check Körsetiletin qızmet türleriniñ bïik sapasın qamtamasızdandırw check Tutınwşığa qızmet körsetw sapasın arttırw check Uyımnıñ bäsekege qabilettiligin arttırıp, telekommwnïkacïya salasında joğarı därejedegi jağdayın qamtamasızdandırw
check Tutınwşığa degen bağdarlaw, jaña klïentti tart check Qızmet körsetw spektrin keñeytw check Uyımnıñ qızmetteriniñ, barlıq bölimşeleriniñ, bölimderdiñ maqsattarınıñ birligi check Iliktesken procesterdi ortak jüyedey basqarw check Jabdıqtawşılarmen seriktes qatınasta bolw check Ärdayım uyımnıñ qızmetiniñ tolıq jaqsartwın közdew Joğarğı basşılıq özine sapa jağınan jäne atalğan ustanımdardı mültiksiz orındawğa jawapkerşilik aladı


text:
Soñki künde Rusiyede (işğal altındaki Qırım da sayıla) COVID-19 hastalarınıñ eñ büyük sayısı qayd etildi – 17 717. Bu aqta yuqunç tarqaluvı ile küreş operativ ştabı bildire, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bir künde 366 koronavirus hastası vefat etti, bu antirekord oldı. Rusiyede COVID-19-dan vefat etkenlerniñ umumiy sayısı 27 301 oldı. Bir künde aman-aman 15 biñ kişi tüzeldi.
Rusiye baş nazir muavini Tatyana Golikovanıñ aytqanına köre, 16 Rusiye regionında COVID-19 hastaları içün boş yer vaziyeti kritik ola, beş subyektte koronavirus hastahaneleriniñ 95%-ı tolu.
Rusiyede, Golikovanıñ aytqanına köre, koronavirus hastaları içün bugünki künde 223 biñden çoq yer açıldı, 123 biñi oksigen berilüvinen temin etildi ve 28 biñden çoqu aqcigerni suniy avalandıruv cihazınen donatıldı. Tünevin saba yerlerniñ 19 fayızı boş edi, dep bildirdi baş nazir muavini.
Gölikovanıñ çıqışından soñ prezident Vladimir Putin COVID-19 hastaları içün yer açıp, regionlarğa koronavirus ile küreşmeleri içün 10 milliard ruble daa ayırmağa emir berdi.


text:
Biläw yanındağı suğış
Biläw (rusça БeлëB) yanındağı suğış - 5 dekaber 1437 yılda, Oluğ Möxämmäd xan belän Mäskäwneñ böyek kenäze Vasiliy II Tyomnıy ğäskärläre arasında bulğan orış. Altın Urda täxete öçen barğan köräştä Oluğ Möxämmäd xan 1437 yılnıñ közendä Säyed Äxmäd tarafınnan ciñelä häm 3 meñ çamasındağı ğäskäre belän çik buyındağı Biläw şähärenä taba çigenä. Qışnı Biläwdä çığarğa niätläp, qälğa-şähär tiräsen «bozlap qatıra», qalın boz qantarları kisterep, nığıtma tözetä («здeлa ceбe лeдяH rpaд...»). Vasiliy II, xannı üz bilämäsennän quıp çığarırğa uylap, bertuğanı Yuriynıñ ulları Dmitriy Şemyaka belän Dmitriy Krasnıy kenäzlär citäkçelegendä 40 meñlek ğäskär cibärä. Oluğ Möxämmäd xan köçläre baştaraq berqädär yuğaltuğa duçar bula, solıx kileşüe täqdim itelä. Rus ğäskäre başlıqları kileşüdän baş tartalar, «bozlap qatırılğan nığıtma»ğa höcümne köçäytälär. Xan atlıları kinättän alar östenä yabırıla, rus suğışçılarınıñ baytağı häläk bula, qalğannarı qurqıp çigenä häm qaça. Rus yılyazmaçısı bu waqiğanı «TaTapoBe... пoбишa paTb pyckyю ... бoяp и kHязeй MHoжecTBo» («tatarlar... rus ğäskären... küp kenä boyarlarnı häm kenäzlärne qırdılar»), dip terkäp quyğan. Oluğ Möxämmäd, bu bäreleştä zur ciñügä ireşsä dä, Biläwdä ozaqqa totqarlanmıy. 1438 yıl başında anıñ Tübän Novgorodqa (ikençe beräwlär fikerençä - Qazanğa) taba kitep baruı mäğlüm.
Monı da qarağızYзrәpTү
Tışqı sıltamalarYзrәpTү
- Bolğar däwläte
- ЗиMиH A.A. BиTязb Ha pacпyTbe. ФeoдaлbHaя BoйHa B Poccии XV B. M.,1991.


text:
Yarımadada ava bozulğanı sebebinden, fevral 15 künü sekiz köy elektriksiz qaldı. Bunı «Krımenergonıñ» matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ bergen malümatında: «Qazanıñ sebebi küçlü yel oldı. Fevral 14 künü aqşamdan bozulğan ava sebebinden Qırımnıñ Qurman, Aqmescit, Yedi Quyu, Aqmeçit, Bağçasaray, Curçı rayonlarınıñ sakinleri elektrik berilüvinden marum qaldı. Saat 8:00 olğan vaziyette, Qırımnıñ 8 meskün yerinde energiya aqımı toqtadı, olardan birinde – qısmen: Aqmeçit rayonında Qarlav, (qısmen) Doñuzlav köyleri, Qarasubazar rayonı Tanageldi, Mırzaköy, Qul Çora, Prolom köyleri; Curçı rayonı Snegirövka, Kütüke köyleri», - dep aytıla.
Bundan evel haber etilgen edi: fevral 15 künü suvuqlar kelgeni sebebinden furtuna hafvı ilân etildi. Ava bozulacağı beklenile: küçlü qar, bazı yerlerde pek küçlü qar, boran, yollarda buz olacağı, şımaliy-ğarb taraftan saniyede 20-25 metr suratınen küçlü yel esecegi beklenile.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ lideri Mustafa Cemilev bildirgenine köre, qırımtatar halqı Milliy Meclisiniñ degerlendirmesine binaen, Qırımnı terk etken 50 biñ ziyade insan içinden 20 biñi – qırımtatarıdır.
Bu aqta o noyabrniñ 14-nde «Amerika sesi»ne bergen izaatında söz yürsetti.
«Biz daima semetdeşlerimizge muracaat etip, vatanını terk etmemeleri aqqında aytamız. Bizler sürgünden soñ, yarım asır boyunca vatanğa qaytmaq içün küreştik, şimdi ise qolaylıqnen onı terk etmek?... Bizler insanlarğa: «Ne içün vatannı terk etesiñiz»i degendei olar: «Yarın menim evlâdım öldürilmeycegi ya da hırsızlanmaycağına sizler garantiya berip olamaysız da?»- deyler, dep ikâye ete Cemilev.
2014 senesi mart ayında Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, bir çoq insan yarımadadan esas Ukrainağa ketip başladı.
2017 senesi noyabrniñ 13-ne qadar Donbass ve Qırımdan esas Ukrainada 1 504 015 köçken insan ya da 1 225 114 aile qayd etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov mayısnıñ 16-nda Dünya vışıvanka kününe qoşulıp, Ukraina Yuqarı Radasınıñ toplaşuvına milliy qıyafette keldi.
Çubarov fotoresimini Facebook saifesinde derc etti.
Yuqarı Rada deputatları vışıvankada umumiy fotoresimler yaptı.
Vışıvanka künü – soñki on yıl içinde şekillengen resmiy olmağan bayram, mayısnıñ üçünci çarşenbe künü qayd etile, onı mahsus iş kününe belgilegenler ve devlet ya da din bayramına bağlamağanlar, bunıñ maqsadı vışıvanka tek bayram atributı degil, ukrainalılarnıñ er künlik yaşayış parçası olğanını köstermektir.
Çoqusı allarda raatlıq künleri vışivankağa kiyingen insanlarnıñ büyük yürüşleri keçirile.


text:
Ukrainanıñ şimdiki prezidenti ve devlet yolbaşçısı saylavlarında namzet olğan Petro Poroşenko raqibi, birinci tur ğalibi Volodımır Zelenskıy ile, qanunda diger qaideler olsa da, stadionda munaqaşağa azır olğanını bildirdi.
«Munaqaşa stadionda temaşa olsun dep yapılmay, munaqaşa – memleketniñ inkişaf strategiyası, qıymet, tarihiy vektor, prioritetler aqqında ciddiy bir subet… Munaqaşa qaideleri prezident saylavları qanunında yazılğan, oquñız, lütfen. O, tek Cemaat televideniyesinde yapılıp, on millionlarnen insan içün bütün telekanallarda yayınlana bile… Amma stadion deseñiz, stadion olsun. Bekleyim, Volodımır Oleksandrovıç», – dedi Poroşenko aprelniñ 4-ne keçer gecesi içtimaiy ağlarda aydınlatılğan video muracaatında.
Zelenskıy Poroşenkonı Kyivdeki «Olimpiyskıy» milliy sport kompleksinde munaqaşada iştirak etmesine çağırdı.
Stadionnıñ matbuat hızmeti prezident namzetlerinden munaqaşa keçirilüvi içün muracaat almağanını bildirdi.
Ukraina Merkeziy saylav komissiyası Aprelniñ 4-nde memleket prezidenti saylavlarınıñ birinci tur protokollarınıñ 100%-ını teşkerdi. Volodımır Zelenskıy ğalip çıqtı, ekinci yerde – şimdiki prezident Petro Poroşenko.
Saylayıcılarnıñ 30,24%-ı (5 mln 713 biñ 825 insan) Zelenskıyge qoltuttı. 3 mln 14 biñ 523 insan (15,95%) Poroşenkoğa rey berdi. Üçünci yerde Yuliya Tımoşenko – 2 mln 523 biñ 230 insan (13,40%).
Umumen saylavlarda 18 mln 893 biñ 879 insan iştirak etti. Bülletenlerniñ 1,18%-ı qabul etilmedi.
Hatırlatamız, Ukrainanıñ şimdiki prezidenti Petro Poroşenko devlet yolbaşçısı saylavlarında çetel saylav okrugında ğalip çıqtı. Bunı bu okrugda protokollarnıñ 100%-ını teşkergen Ukraina Merkeziy saylav komissiyasınıñ malümatları tasdıqlay.
Poroşenko saylayıcılarnıñ 38,93%-ını qazandı. Ekinci yerde – oyuncı ve alıp barıcı Volodımır Zelenskıy – 26,01%. Üçünci yerde – «Grajdanskaya pozitsiya» firqasınıñ lideri Anatoliy Ğrıtsenko kele, oña 10,64% rey berildi.
Ukrainada martnıñ 31-nde prezident saylavları olıp keçti. Saylayıcılarnıñ 63,5%-ı rey berdi.
Milliy exit poll malümatına köre, Volodımır Zelenskıy 30,6%, Petro Poroşenko – 17,8%, Yuliya Tımoşenko – 14,2%, Yuriy Boyko – 9,7%, Anatoliy Grıtsenko – 7,1%, Aleksandr Şevçenko – 0,5% qazandı.
Merkeziy saylav komissiyası saylavlarnıñ soñki neticelerini aprelniñ 10-na qadar ilân etmeli. Ekinci tur aprelniñ 21-nde olacaq.


text:
Cumaaqşamı künü saba Frenkistan şarqındaki Villefranche-sur-Saône şeerinde cami yanında kebab qavehanesinde patlav yüz berdi.
Bunı Frans Press agentligi prokuraturağa esaslanıp bildire.
Beyanatqa binaen, yaralanğan insanlar yoq, patlav – bir cinayettir. Diger malümat berilmey. Bu ateş tünevin Parijde Charlie Hebdo mecmuasına yapılğan ücüm ile bağlımı-yoqmı belli degil.
Çarşenbe künü üç silâlı şahıs Charlie Hebdo satirik mecmuasınıñ muarririyetine ücüm etti. Neticede 10 jurnalist ve eki politsiya hadimi elâk oldı. Ücüm sebebi islâm din timsallerine yapılğan karikaturalar oldı.


text:
Mamut Dibağ
Mamut Dibağ (1905 - 1942) - qırımtatar yazıcısıdır.
Mamut Dibağ 1905 senesi Bağçasarayda doğdı. Gazeta ve mecmua muarririyetlerinde çalıştı. Edebiyat alemine 1938 senesi yazğan “Kontsert” serlevalı ikâyesinen çıqtı. Bu ikâye Qırım gazetaları, yazıcılar birligi ve Devlet neşriyatı tarafından ötkerilgen edebiy yarışta qayd etildi ve ekinci mukâfatnı aldı. Bundan soñ, Mamut Dibağ “Kökten zembilnen engenler”, “Ferat”, “Taş dudu”, “Musafirniñ peşinden”, “Balqurtlar” kibi ikâyelerni ve “Gizli nişan” pyesasını yazdı. Mamut Dibağ nefislik ceetinden özüne has usulnen pişkin eserler yazıp başlağan istidatlı yazıcı edi.
Ulu Vatan cenki başlağanınen qoluna silâ alıp, cebege ketti, vatanınıñ azatlığı oğrunda küreşti, 1942 senesi Aqyarda elâk oldı.


text:
Aqmescit – Rusiye Federatsiyasında bir de bir neşirniñ yasaq etici cedvelge kirsetilmesi içün rayon mahkemesiniñ qararı yeterli. Atta, mustaqil mütehassıslarnıñ talili yapılmay. «Qara cedvel» soñki yılları bir qaç kitaptan eki buçuq biñ kitap, neşir, internet qaynaqlarınen tamamlandı. Qırımda kitaplar ile küreşniñ neticeleri menfiy aqibetlernen beraber, dinlerara munasebetlerniñ kerginleşüvine ketireceginde eminler.
Qarasuvbaz rayonınıñ Zemlâniçnoye köy sakini Ayşe Osmanova yasaq etilgen kitaplarnıñ cevdelini ögrendi. «Rusiyede yasaq etilgen edebiyatnıñ cedvelini diqqatnen ögrengen soñ, şaşmalap qaldım. Dolapnıñ üçte biri yasaq etilgen kitaplarnen tolu. Olarnı başqa yerge avuştırdım, amma endi olarnen ne yapacağımnı bilmeyim», – dey Ayşe. Qız, «ekstremistik» kitapları arasında islam dünyasında belli alimler, misal içün Said Nursiniñ kitapları olğanına taaciplendi. Endi kitaplarnıñ taqdirini tüşüne, çünki atıp taşlamaq ya da yaqmaq eli köterilmey.
Müftiyat yañı tintüvlerden saqına
Qırım musulmanları diniy idaresi ilân yapıp, onda, Qırımda de-fakto yasaq etilgen ekstremistik kitaplarnen bağlı qanun çalışqanı aqqında islam diniy teşkilâtları, din vekilleri ve musulman cemaatçılıqnı tenbiyeley. Şu cedvelden neşir ve kitaplarnı basmaq, tarqatmaq, evde tutmaq yasaq etile ve bu sebepten mesülietke çekilmek mümkün.
«Biz Qırım musulmanlarını qorçalamaq maqsadında bunı yaptıq, tenbiyelemek, haberdar etmek ve olması mümkün oğursızlıqlardan qurtarmaq maqsadında arket ettik», – dep añlattı Qırım müftisi muavini Ayder İsmailov.
Ukrainada yasaq etilgen kitaplar cedveli yoq edi. Faqat, şimdi Aqmescit civarındaki Mamaq ve Bulğanaq köyleri medreselerinde tintüvler ötkerilgen soñ, müftiyat, ileride de «prokuratura» cami ve musulman müessiselerni teşkermege devam etecegini tahmin ete.
Müftiyatnıñ ilânında «cedvel ile tanış olıp, yasaq etilgen edebiyat olğan taqdirde onı yoq etüvi boyunca tedbirler alınmalı» dep aytıla.
Qurannıñ tercimesini qorçalağanlar sırasına Ermitajnıñ müdiri qoşuldı
Qayd etmeli ki, edebiyatnı mahkeme qararları esasında yasaqlaylar, Rusiye musulman merkezlerniñ talili iç te yapılmay. Rusiye müftiler Şurası özüniñ nevbetinde bu cedvelge bir sıra itibarlı müelliflerniñ kirsetilüvine çoq kereler qarşı çıqqan edi.
Belli adiselerden biri, Novrossiysk rayon mahkemesiniñ qararınen bağlı, şu qarar ile Elmir Kuliyevniñ Qurannıñ tercimesi yasaq etilip, yoq etilmek kerek edi. Mahkemeniñ qararını alim, cemaat ve din vekilleri keskin teñqid ettiler. Ermitajnıñ müdiri, belli alim-arapşınas Mihail Piotrovskiy rayon mahkemesiniñ qararını «tolusınen fantastik» dep adlandırdı.
Matbuat vastalarında bergen izaatlarında: «Cemaatçılıq ne mümkün, ne yasaq olğanını ve az buçuq tasil ne olğanını bilmeli. Allahqa şükür, bizim aramızda İncil aqqında yaramay söylemek mümkün degil olğanını ögrendiler. Göspel aqqında da yaramay aytmağa mümkün degil. Amma, Quran aqqında yaramay aytmaq ta yasaqtır. Quran «ekstremistik» dep aytmağa mümkün degil!» – dep ayttı.
«Küçniñ qullanuvı Qırımda dinlerara munasebetlerni boza bile», – Hizb ut-Tahrir
Yasaq etilgen kitaplarnıñ bir qısımı, «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına ait.
«Rusiyede teşkilâtımıznıñ azalarında tintüvler devamında bu kibi kitaplardan ğayrı iç bir şey tapıp olamaylar. Amma, bu kitaplar cinaiy ve memuriy mesülietlikke çekilmek içün bir esas ola», – dep añlattı Fazıl Amzayev, Ukrainada «Hizb ut-Tahrir» informatsion ofisiniñ yolbaşçısı.
Onıñ fikirince, Qırımda rusiyeli qoruyıcı organlarnıñ vekilleri yapqan areketleri yarımadada dinlerara munasebetlerni boza bile.
«Sabıq Sovet ükümetiniñ topraqlarında soñki yigirmi yıl içinde dinlerara munasebetleri esasında çıqqan davalarnı körmegen Qırım belki de yekâne mekândır. Amma, bugünde bugün Rusiye qanunları Qırımda olğan tınçlıqnı boza bileler. Yarımadada dinlerara mürekkep munasebetler közge alınmayıp, küç qullansa, iç beklenilmegen aqibetler yüz bermek mümkün», – dep añlattı Qırım.Aqiqatqa Fazıl Amzayev.
Para cöremesinden başlap bir qaç yıllıq apis cezası
Ekstremistik edebiyatnıñ cedveli Rusiye adliye Nazirligi tarafından mahkeme qararları esasında tertip etile. Birinci kere onı 2007 senesi iyunniñ 14-nde neşir ettiler, onda 14 madde bar edi. O vaqıttan berli cedvel daimiy sürette yañartıla ve şimdiki vaqıtta içinde 2370 neşir buluna.
Rusiye Federatsiyasınıñ cinaiy kodeksine köre, din, ırq ve mefkürelerge qarşı çıqqan kitaplar qatiyen yasaq etile. Bunen beraber, devlette akimiyetniñ devrilmesi, faşizm mefküresi, ekstremistik ve terroristik faaliyetni teşviq etken kitaplar da cedvelge kirsetile. Mecmua, gazeta ve internette basılğan malümatlardan ğayrı, konkret saytlar, DVD-şekilinde ya da internet ağlarında tarqalğan video da yasaq altına kirsetile.
Rusiye Cinaiy kodeksi boyunca, yasaq etilgen edebiyatnıñ tarqatuvı ya da saqlap tutması içün memuriy cöremelerden başlap, 5 yıllıq apis cezası belgilenmek mümkün.


text:
Kyivde dekabr 15-de Qırım evinde jurnalist Nikolay Semenanıñ «Tamamen alındı» adlı fotoresimler sergisiniñ açılışı ötkerilecektir.
Sergide Qırımda FSB hadimleri jurnalistniñ fotoarhivini alğanda saqlap qalğan fotoresimler taqdim etilecek.
Er kes Qırımda ifade serbestliginen bağlı munaqaşağa da qoşula bile.
Baarde Qırımda Qırım.Aqiqat ile işbirliginde şeklengen jurnalistlerniñ evlerinde tintüvler olıp keçti. Radio Svoboda müellifi Nikolay Semenağa qarşı Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları şeklenmesi ile cinaiy iş açıldı. Rusiye taqiqatı oña yarımadanı terk etmege yasaq etti.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşları, şu cümleden Nikolay Semenanıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, oña qarşı yapılğa basqını toqtatmağa çağırdı.


text:
Rusiye Tasil ve ilim nazirliginde tarih ocaları içün qaide tevsiyeleri azırlanıla, olarda soñki üç yılnıñ vaqiaları ve Ukrainağa ait olğan Qırımnıñ istilâsı da yer alacaqtır. «İzvestiya» gazetasınıñ yazğanına köre, rus mekteplerinde ayda eñ azından bir kere sözde «Rusiyeniñ zemaneviy tarih dersleri» keçirilecek. Bunen beraber Kremlniñ 2014 senesi ötkergen tecavuziy siyaseti sebebinden Ğarp devletleri tarafından qabul etilgen iqtisadiy sanktsiyalar mevzusı da, neşirniñ bergen malümatına köre, mektep programmasına kirsetilecek. Deñişmeler amelde Rusiye programmasına binaen tasil alğan Qırım talebelerine de tesir etecektir.
Rusiyeli tarihçı, tarih ilimler doktorı Aleksabdr Pıjıkov, kütleviy haber vastalarına bergen izaatlarında bu teşebbüsni destekledi:
«Büyük kölemde yayınlanğan malümat aqımlarında mektep talebelerine kerçek haberlerni yalandan ayırmağa qıyın ola. Böyle vaziyette oca yardımcı olur, devletniñ nazar noqtasına uyğun olğan fikirlerni ögretir».
Öz nevbetinde ukrain tarihçısı Vasil Pavlov, Rusiye akimiyetiniñ dersliklerge Qırım işğali mevzusını kirsetmek arzusını – malümat muarebesiñ eylemi olaraq tanıta.
Soñki yıllarnıñ tarihını birleştirici efsanege çevirmek, onı rejimnıñ şimdiki ihtiyaclarına hızmet ettiemek Rusiye içün müim olğanını tüşünemVasil Pavlov
– Dersliklerde zemaneviy vaqialarnıñ tarif etmek problemasına dair çeşit fikirler bar. Ekseri allarda bu devlet siyasetiniñ qısımı ola. Bundan evel rusiyeli metodistler, mektep programmasında tarih añlatuvı 2000-ci yıllarnıñ başınen, sözde istiqrarlaşuv deviri ve Vladimir Putiniñ ekinci saylavlarınen, yekünlenmek kerek fikirinde kelişken edi. Ukrainanıñ mektep programmasına 2014-2015 yıllarınıñ vaqiaları endi kirsetildi. Er devlet öz qararlarını qabul ete. Soñki yıllarnıñ tarihını birleştirici efsanege çevirmek, onı rejimnıñ şimdiki ihtiyaclarına hızmet ettiemek Rusiye içün müim olğanını tüşünem. 20 yıl devamında maqsatqa baqtırılğan siyasetnen nesil şekillenmek mümkün. Ukrainada bu şimdiki memleketniñ genç imayecileri, Rusiyede – Vladimir Putiniñ rejiminen bir yaşta olğan ballar.
Vasil Pavlovnıñ sözlerine köre, Rusiye Donbassqa ücüm etken vaqıtta mekteplerde kütleviy surette Ukraina tarihınıñ derslikleri yoq etile edi. Lâkin tasil programması vastasınen gençlerni bütünley riayetkâr yapmağa mümkün degil, çünki terbiyeniñ anahtarı, er alda, qorantata, dep tüşüne tarihçı. Onıñ fikirine köre, propagandanıñ esas darbesi 5-9 sınıflarnıñ talebelerine qonacaqtır.
Ukrainalı ruhiyatçı Larisa Voloşına dey ki, Qırımda talebeler arasında alıp barılğan Rusiyeniñ şimdiki propagandası, atta Kremlde akimiyet deñişken soñra, on yıllar devamında tesirli olmaq mümkün.
Rusiye Federatsiyası şimdi endi qırımlı talebelerge nisbeten klassik natsist propagandasınıñ usullarını qullanaLarisa Voloşına
– Rusiye Federatsiyası şimdi endi qırımlı talebelerge nisbeten klassik natsist propagandasınıñ usullarını qullana. Joseph Goebbels dey edi de, onıñ maqsadı – sadece tarafdarlarnı celp etmek degil, olarnı nizamda saqlamaq. Derslikteki malümatqa tenqitnen davranmaq içün balanıñ ayat tecribesi bile yoq. O Maydan aqqında kerçekni qaydan ögrenir, eger de o evde ve mektepte bu «qanlı ükümet avdarması» olğanını eşitip tursa? Büyük adamnıñ dünya baqışları deñişe bile, amma propagandanen aşlanğan temel şeyler qalacaqtır. Meselâ, İsviçrede şimdiki yaşlı almanlar arasında tedqiqat ötkerilip, yeudilerge qarşı bazı zıddiyet mulâazaları olarnıñ aqıllarından öyle de çıqmağanı ögrenildi.
Larisa Voloşına ana-babalarğa tevsiyede bulunıp, propaganda ikâyelerini sadece red etmek degil de, öz ballarına tenqidiy tefekkürni ögretmege ve añlı tarzda propagandağa qarşı tirenmege çağıra. Aksi alda, bala er zaman dava vaziyetinde olacaq, ya arqadaşlarınen, ya da ailesinen davalaşacaqtır, dep tüşüne ruhiyatçı.
(Metin üzerinde Vladislav Lentsev çalıştı)
Pavel Kazarin, Qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqatnıñ közeticisi


text:
Salı künü Qırımda 13 derece suvuq olacağı, gece tuman tüşecegi, kündüz qar yağacağı beklenile. Bunı Qırım gidrometeorologiya merkezinde bildirdiler.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, salı künü yaırmadada ava suvuqlığı gece sıfırdan aşağı 8-13, kündüz – 1-6 derecege qadar tüşecek. Şimaliy-şarqiy taraftan saniyede 7-12, bazıda – 17 metr suratınen yel esecek.
Qırım boyunca Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ baş idaresi Qırımnıñ cenübiy yalı boyunda furtuna havfını ilân etti.
Yanvar 27 künü Yaltada küçlü qar yağğanı sebebinden yollar tıqanğan edi ve bir-çoq qazalar yüz berdi. Kün devamında yollarnı temizlemek içün 13 mahsus maşna çalışa edi.
Qırımdaki Rusiye FVN idaresi maşna aydavcılarında yollarda mıqayt olmaq ve qaidelerge riayet etmek kerek olğanlarını hatırlattı.


text:
Frenkistan prezidenti François Hollande ve Almaniya kantsleri Angela Merkel cuma künü Ukraina şarqındaki vaziyetni muzakere etmek içün Moskvağa kelecekler.
Bunı Frenkistan prezidenti Parijdeki matbuat konferentsiyasında bildirdi.
Almaniya ükümetiniñ vekili qayd etti ki, soñki vaqıtta Ukraina şarqında vaziyet kerginleşkeninden sebep Frenkistan ve Almaniya zıddiyetni barışıq yollar ile al etmek içün elinden kelgenini yapmağa tırışalar.
Hollandeniñ aytqanına köre, Frenkistan ve Almaniya Ukraina topraq bütünligine esaslanğan yañı teklifni azırladılar.
Cumaaqşamı künü Frenkistan ve Almaniya liderleri Kiyevde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ile körüşmek kerekler. Fevral 5-te Amerika Qoşma Ştatlarınıñ devlet kâtibi John Kerry Kiyevde buluna.


text:
Ağa bazar
Ağa bazar — 10-15 yözlärdä Bolğar şähäreneñ zur säwdä häm hönärçelek bistäse. Şähärdän 6 çaqrım tönyaq-könbatıştaraq, İdelneñ sul yarı belän Mälänä yılğaçığı arasında urnaşqan bula. İdel buyı Bolğar däwläteneñ ere säwdä, hönärçelek häm mädäniät üzäge.
1431 yılda kenäz Fyodor Pyostrıy citäkçelegendä Bolğarğa yaw belän kilgän rus ğäskäre talap häm cimerep kitkännän soñ, taşlandıq xälgä kilä. Xärabäläre İdelneñ sul yarında, xäzerge Bolğar şähäre yänäşäsendä. Arxeologik qazular barışında ayırım yortlar, xucalıq qorılmaları, hönärçelek ostaxanäläre (mögez-söyäk eşkärtü, metall qoyu, çülmäk yasaw h.b.) qaldıqları, törle xucalıq äyberläre, şulay uq aqçalar, çit illärdän kiterelgän eşlänmälär tabıla. Ağa bazar xärabälären 1852 dä İ.N. Berezin, 1877 dä A.A. Spitsın, 1893 tä P.A. Ponomaryov, 1952-54 tä B.B. Jiromskiy belän K.A. Smirnov tikşerälär. 1955-57 yıllarda Kuybışev susaqlağıçı astında qala.
Monı da qarağız[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Bolğar çigä asılması
- Bolğar
- Bolğar-Rus kileşüläre
- İdel buyı Bolğar däwläte
- Böyek Bolğar ile
- İdel Bolğarı ictimaği-säyäsi tözeleşe
- Baqıy Urmançe
- Möxämmät-Ämin xan


text:
Aqyarda, bazarertesi künü, saat 10-dan 17-ge qadar şeerniñ bir qısmı suvsız qalacaqtır.
Bunı Sevgorvodkanalnıñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, suvnı Oktâbrskiy caddesi boyunca yerleşken mesken evlerde söndürecekler: Revolütsiya, Kolobov, A.Kesayev, Mayaçnaya, Kosarev, Karantinnaya, Katernaya, Partizanskaya, Novorossiyskaya, Çastinka, Kerçenskaya, Demidova, Odesskaya, Şçerbaka ve Gen.Petrov soqqalarında.
Malüm olğanı kibi, suvnıñ söndürilüvi qazaiy işlerniñ keçirilmesi ile bağlı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini, «Yevropeyska solidarnist» siyasiy küçüniñ Ukraina halq deputatı Ahtem Çiygoznıñ fikirince, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen norman formatında körüşmege» ve «ilhaq etilgen Qırımnı qaytarmaq içün küreşmege azır degil». Bu aqta noyabrniñ 5-nde siyasiy küçniñ saytında haber etile.
«Zelenskıynıñ taqımı prezident bu körüşüvge azır olğanını ne qadar aytsa da, keri çekilüv ve Ukraina içün ciddiy qavğanen yekünlengen Trump ile soñki körüşüvi köz ögüne alınsa, prezident ve taqımınıñ bu körüşüvge azır olğanınen bağlı çoq şübhe bar», – dedi Çiygoz.
Onıñ fikirince, Zelenskıynıñ Putin ile körüşüv israrlığı «ya qarşısında kim olğanını añlamağanınen, ya da bu körüşüvniñ Ukraina içün aqibetlerini tolusınen añlamağanınen bağlı».
Çiygoznıñ qayd etkenine köre, Zelenskıynıñ Qırım fikirleri «azır degil, Donbastaki keri çekilüv areketleri ise Qırımğa pek tesir ete».
«Çünki Qırım da ortaqlarımıznıñ daa qararlı olmasını talap ete. Olar böyle olıp, Qırımnıñ azat etilüv meselesi çezilecegine ümüt bergen edi. Bugün ise halqara ortaqlarımızğa istinaf etmege tırışamız, amma özümiz keri çekilemiz», – dedi siyasetçi.
Zelenskıy ya da taqım vekilleri bu laflarnı daa izaatlamadı. Zelenskıy, Mariupolde Birlik forumında çıqışta bulunıp, «Qırımnı cenk yolunen tez ve qolay qaytarırmız dep tüşünmek yañlış» olğanını ayttı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Soçideki Üçünci istinaf mahkemesi cumaaqşamı künü «diversiya azırlağanında, qanunsız silâlı birleşmeni qurğanında ve Rusiye topraq bütünligini bozmağa çağırğanında qabaatlanğan» ATR telekanalınıñ baş müdiri Lenur İslâmovnıñ ükmüni deñiştirüv qararını çıqardı.
Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Qadılar İslâmovnı 18 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına ve azatlığını 1 yılğa sıñırlamağa, mahsus devlet organınıñ razılığı olmasa, yaşağan ya da bulunğan yerini deñiştirmege de yasaqladı.
Daa evel o, 19 yılğa üküm etildi.
Mahkeme, kütleviy haber vastalarınıñ faaliyetinde eki yıl iştirak etüv yasağını lâğu etti.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, ükümni lâğu etüv sebepleri çoq edi. Onıñ aytqanına köre, Rusiye ceza qanunlarında olğan deñişmelerge köre topraq bütünligini bozuv areketlerini yapuv çağıruvlarınen bağlı altı adise lâğu etildi.
«Rusiye qanunlarına köre, silâlı birleşme Rusiyede olmasa, cinaiy mesüliyet yalıñız iştirak etüv içün berile bile. Yani Noman Çelebicihan batalyonı Rusiyede ya da işğal altındaki Qırımda qurulmadı. Şunıñ içün Lenur İslâmovnıñ mesüliyetke çekilmesi qanunlarğa zıt kele», – dep tüşüne Polozov.
Advokatnıñ fikirince, Lenur İslâmovnı «büyük mülk zararı ile diversiyanı kerçekleştirüv» qabaatlavı isbatlanmağanı içün lâğu etilmeli.
«Bir şaat mahkemede bergen şaatlığından vazgeçti, gizli şaat ise tayanğıçlar patlatılğan kününi bile yañlış ayttı: o, noyabrniñ 20-nden 21-ne keçer gecesi ateş körgenini ayttı, patlav ise noyabrniñ 21-nden 22-ne keçer gecesi (2015 senesi – QA) oldı», – dep ayta Nikolay Polozov.
Advokat, Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet etmege niyetlene, dep qayd etti. Lenur İslâmov Rusiye mahkemesiniñ qararını daa izaatlamadı.
Dekabrniñ 10-nda Qırım Yuqarı mahkemesi İslâmovnı 19 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına ğıyabiy şekilde üküm etti. O, qabaatlavnıñ bütün noqtalarına istinaden qabaatlı tanıldı – «diversiyalarnı teşkil etüv, qanunsız silâlı birleşmeni quruv ve Rusiye topraq bütünliginiñ bozuluvına çağıruv». Qadılar, ükümde İslâmovnıñ kütleviy haber vastalarınıñ faaliyetinde 2 yıl iştirak etmesini yasaqladı ve 1 yılğa azatlığını sıñırladı.
İslâmovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etecek.
Rusiye FSBsi 2015 senesi oktâbr ayında Lenur İslâmovğa qarşı cinaiy dava açıp, onı federal qıdıruvğa ilân etti.


text:
Qırımtatar faali Edem Dudakov Büyük Han Caminiñ etrafı, Hanlar mezarlığı ve Bağçasaraydaki ahırda keçirilgen qazma işleriniñ videosını derc etti. Körüne ki, erkek ahır korpusında çuqurda çalışa, tapılğan artefaktlar ise fotoğa qayd etilmeyip bir obağa qoyula.
«Bir saat qazdı, de lesker, de malanen, kiramet ve maden mahsullarnı obağa qoydı. Han Camide de aynı yapıldı. Kiramet meselesi ise pek müim. Tarih ceetinden pek müim. Rus askerleri çıqarğan 1736 senesiniñ yanğınından soñ, efsanege köre, cami damı yeşil yıltıratılğan kirametnen örtüldi. Amma ne bu obada, ne evelki qazılmalarda böyle kiramet tapılmadı», – dep yazdı Dudakov.
Faal Hanlar mezarlığında da qazılmalar olğanını qayd etti.
«Bu topraq obasına baqıp ihtisaslılıq aqqında aytmaq mümkün. Qomşu mezar ya da dürbeni qazğanlar (er yerde qazalar), topraq ise qomşu mezarğa atıla», – dedi Dudakov.
Bundan evel Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ sabıq müdiri Elmira Ablâlimova Bağçasaraydaki Hanlar sarayı-müzeyine kirgen Büyük Han Cami yarımadanıñ Rusiye akimiyeti keçirgen sahte tamir-restavratsiya işleri neticesinde viran etildi.
Ukraina Medeniyet nazirligi bu işler sebebinden Han sarayınıñ baş korpusı yıqıluv telükesi altında buluna.
Bağçasaraydaki Hanlar sarayı – qırımtatarlarnıñ tarihınen bağlı eñ meşur müzey, Qırım hanları Geraylarnıñ yaz rezidentsiyasıdır. Müzey kompleksinde saray, garem, hanlar mezarlığı ve cami bar. O, UNESCO dünya mirasınıñ cedveline kirsetilecek namzetler sırasında mevcut.


text:
Cumaertesi künü, martnıñ 14-nde, Ukraina ükümeti koronavirus tarqaluvı ile küreş meselelerini muzakere etmek içün toplaşacaq. Bu aqta Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba «Svoboda slova Savika Şüstera» yayınında ayttı.
«Yarın (martnıñ 14-nde – QA) ükümet toplaşacaq, koronavirusnen ne yapacağımıznı muzakere etecekmiz», – dep bildirdi Ukraina Tış işler naziri, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Al-azırda Ukrainada üç koronavirus hastası qayd etildi: bir kişi – Jıtomır vilâyetinde, eki insan – Çernivtsi vilâyetinde.
Martnıñ 13-nde bir koronavirus hastasınıñ ölümi aqqında haber etildi: Jıtomır vilâyetinde qadın can berdi.
Bir Ukraina vatandaşı martnıñ 13-nde İtaliyada vefat etti.
Martnıñ 12-nde Ukrainada koronavirus yuqunçınıñ qırğınlıq telükesi sebebinden ve COVID-19 tarqaluvına yol bermemek içün karantin başlandı. O, üç afta devam etecek – aprelniñ 3-ne qadar.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Bulgaristan’daki Qırımtatarları
Qırım – bir çoq halqlarnıñ qaderleriniñ kesiştiği bir yerdir. Şimdi Yarımada’da yaşağan Bulgarlarnıñ ecdatları bu yerlerge tahminen 200 yıl evvel kelip yerleşkendir. Faqat qarşılıqlı bir aqın da bar edi: Qırımtatarları da Osmanlı İparatorluğuna ait olğan topraqlarda yerleşkendir. 1783 yılında Qırım Hanlığı Rusya tarafından zapt etilgenden soñ Qırım’dan ve Kuban’dan Bulgaristan’ga yapılğan bir qaç göç bellidir. 1854-1862 yılları arasında yaqlaşıq 6000 qırımtatarı Bulgaristan’ga kelgendir. İşte bu yıllarda Bulgaristan’ğa göç etken muhacirlerniñ torunları öz özelliklerini bu künge qadar, saqlap kelgen Bulgaristan’nıñ şimdiki Tatar cemaatıdır.
Tatarlar Bulğaristan’nıñ Şimali Şarq bölgesinde dağınıq bir halde yaşamaqtadır. Resmi malümatlarğa köre (1992 yılınıñ sayımı) özlerini Tatar dep tanıtqan toplam 4515 kişi olmaq üzere 2045 şeherlerde, 2470 de köylerde ikamet etmektedir. Bunınen aynı zamanda öz ana tilini Tatarca dep bildirgen kişi sayısı daha çoqtır – 7833, bulardan 4852-si şeherlerde, 2981 köylerde oturmaqtadır.
Qırımtatar mevzusı Bulgar tarihçı ve etnografları içün çoq ilginç ve aktueldir. Bu mevzunun değişik aspektleri öğrenilmektedir. Bulğar-Tatar münasibetleri, Bulğar folklorında Tatarlar’nın yeri kibi meseleler de şu cümledendir. Maqalemiz künimizniñ Bulgar alimi Stoyan Antonov’nıñ materiyallarına esaslanaraq hazırlanğandır.
Tatar faktöri Ekinci Bulgar devletçılıginiñ siyasi ve iqtisadi inkişafında belirtici bir faktördir. Bulgaristan topraqlarında ilk Tatar yerleşimleri üzerine malümatlar XIII-asırnıñ başlarına aittir. Kelgenler, Altın Orduda meydanğa kelgen çatışmalar aqibetinde taqip etilgen askeri birliklerdir. Bulgar hükümdarlarnıñ hızmetine keçken tatar askerleri edi.
Bulgaristan’nıñ Osman İmperatorlugının egemenliği altına kirgeninden soñ ve bilhassa Şimali Qaradeniz bölgesinde buyük etnik ve siyasi olaylardan soñra Bulgaristan Tatar gruplarının başlıca yerleşim toprağı oldı. XVI asırnıñ 30-40-ncı yıllarında göçler sistematik bir nitelik taşımağa başlağan edi.
Köçip kelgen Tatarlar baştaları olarğa özidare haqqı bergen hususi bir statusqa sahip ediler. Tatarlarnıñ Osmanlılarnıñ askeri – idare sistemasına kirmesi ve demografik sınırlama yerli Türk ahalisi ile til yaqınlığı ve din birliği bu Tatarlarnıñ milli özdeşliginiñ qayıp etmesine yol açtı. XVIII –XIX asırlarda Ruslar’nıñ Cenüpke ilerilemesi ile bu topraqlar Qırımtatarı içün bir barınaq oldı. Qırım Muharebesi zamanında ve sonrasında Qırım’dan tatarlarnıñ göçü kitlevi bir harakter aldı. Mültecilerniñ buyük çogunluğu Bulgaristannıñ Şimaliy Dobruca’da, Tuna özeniñ vadisinde ve Vidinski bölgesinde yerleşken edi. Bu devirden başlap Bulgarlar ile Tatarlar arasında ananevi hoçgörülü münasibetler qurulmağa başlağandır.
1878 yılında Bulgaristan Mustaqqılligini qazanğan soñ Tatarlar Osmanlı İmperatorluğından çoq farqlı bir içtimai-siyasi ve devlet muhitinde qalalar. Bu da yeñi bir göçlerge yol aça. Bu sefer bir çoq Tatar Türkiye’ge köçüp keteler. Bu köçüvler bugünge qadar devam etmektedir. XIX asırnıñ sonlarında ve XX asırnıñ başlarında Qırım’da Qırımtatar Milli Qurtulış Hareketi başlayınca Bulgaristandaki Qırımlı ve Kubanlı muhacirler özlerini Tatar dep yanı etnobirleşme esnasına başlar. Bunınen aynı zamanda Milli ğayelerinden mahrum Tatarlar assimiliyatsiyağa qolay qapılırlar. Şu da çoq ilginçtir ki Milli devlet tarafından assimilyatsiyağa değil de Bulgar Türkleri ile qarışırlar. Bulgaristan’daki Tatar grubu, Qıpçaq lehcesinde qonuşqan Tatar, Noğay, Qaraçay ve ayrı turğan Tatlardan oluşqan muhacilerniñ birleşmesi neticesinde şekillenir. Bu birleşme Eski Qırım Hanlığına aitliginin siyasi gayesi, ülkesinden tışarı atılğanlarnıñ umum qaderi ve til yaqınlığı sayesinde kerçekleşir. Tatarlar ekolojik ve ekonomik baqımından kolay adapte olunırlar. Çevrelerindeki Bulgar ahalisine alışırlar. Bulgarlar da Tatarlarğa qarşı dostane bir münasibettedir. Taa 1878 yılından evvel Tatarlar yavaş yavaş Bulgarca konuşmağa oğrenir, qomsuları bulgarlarnıñ qıyafetlerinden bazı elementlerini alırlar. Tatar muhitinde integratsiya egilimleri çoq küçlüdir. Olarnıñ uğraşları ve içtimai temasları üzerine mevcut olğan malümatlar bunıñ delilidir. Bu esnada tatar qadınları (bilhassa genç) aktiv iştiraq etmektedir. İntegratsiya prosesleri Tatarlarnıñ yañı muhitte birleşme ve pekismesini musbet olaraq etkilese assimiliyatsiya ile muhacirlik mahvedicidir.
Til ve etnik olmaq üzere Assimilyatsiya eki aspektten ibaretir: Tatar tiliniñ vaziyeti Türk tiline nisbeten eş degerde değildir. Bu durum ket kete ağırlaşmaqtadır. Bulgaristandaki Tatar tiliniñ edebi variantı yoqtır. Eki etnos arasındaki temaslar Türkçe kerçekleşir. Yavaş yavaş Tatar mektepleri qapatılır. Çünki bir çoq Tatar talebeleri Türk mekteplerine qatnap başlar. Tatar klassik edebiyatı eserlerinden faydalanma imkânlarından mahrum qalğan Tatarlar Türkçe kitapları oqurlar. Tatarça umumiyetle yaşlı insanlar qonuşır. Balalar tilni añlaylar ama qonuşamaylar.
Etnik assimilyatsiyası Tatarlarnıñ öz adınıñ değistirmesinen ortağa çıqa. Belli bir derecede bu assimilyatsiya til yaqınığı ve din birliginden qaynaqlana.
Bunıñ bir de siyasi-ideoloji içyüzü bardır: Yani Türkiye, yat etnik müdahaleden tek bir qoruyucısı olaraq algılanır. Tatarlarnıñ etnik assimilyatsiyasının tabii bir sebebi de bar: Tatar nüfusı az olğan köy ve qasabalarda Tatarlar Türkler’ge evlenirler. Bulunğanımız asırnıñ ortalarına qadar qarma evlenmeler pek taqdirlenmez edi. Faqat künümizde bu cereyan bütün ülkeni qapladı. Bu da Bulgaristandaki Tatarlarnıñ bağımsız bir etnik cemaatı olaraq bar olmasını tehdit ete.
Komunist döneminde İqtidar organlarınıñ Tatarlar’ğa nisbeten munasibetleri tutarsız edi. 1956-1992 yıllar arasında Tatarlar’nıñ ülkede barlığını duyurmaqtan qaçınılırdı.
1962 yılında Bulgaristan Kommunist Partiyası’nıñ qabul ettiği “Tatar, Çingene ve Müsülman Bulğarlarnıñ Türkleşmesine qarsı tedbirler” adlı Qararnamesine Tatarlar da tabi tutuldı. Bunıñ aqibeti bir çoq Tatarlarnıñ Türkiye’ge köçmege mecbur etti. (1889). 90-ncı yıllarnın demokratik deñişmelerinden soñra İslam-Türk adları yañıdan canlandırılaraq Türkiye’deki aqrabalar ile temaslar qurmaq izini berildi. Ayrıca kültür-eğitim faliyeyler de yañıdan başladı. 1990 yılından berli Dobriçkovski okrugnıñ Vetovo şeherinde ve Onogur, Topola köylerinde ve Selisrte okrugunıñ Çerkovna köyünde Tatarlarnıñ toplaşuvları endi bir adet olup qaldı. Bu toplaşuvlarda Dobruca’dan kelgen Tatar ansambli de iştiraq ete, şiirler oqula, bulardan en aytuvlısı “Tatar bar mı? dep kim soray? Mına Men barman” Bu şiirni her bir Tatar gençi biledir. Bulğaristan’da bulunğan camilerde Bayram künleri Tatarlar toplaşıp beraber kutlarlar. Vetovo şeherindeki caminiñ duvarları Qırım haritası ve Kök bayraqnen süslengendir, camide milli marşları, kitaplar, dergiler saqlanır. 1993 yılında Silistre şeherinde Ziya İsmail reisliginde “Asabay” adlı kültür-eğitim Tatar cemiyeti quruldı. 1996 yılında cemiyet Dobriç şeherine avuştı – reisi Alkin Hasan. Bu cemiyetin faaliyeti halâ da sınırlı olıp ancaq Tatarlarnıñ Bulgaristan’da barlıgınıñ bir simbolüdir. Soñ 6-7 yıl içinde Bulgaristan’daki demografik krizisine rağmen Tatar cemiyeti yañıdan canlanlama yolundadır. Bu da Tatar etnosunıñ Bulgaristan’da saqlanmasını sağlaycaqtır.
” İzvor” gazetasından alınğan
Bulgaristan’daki Kırım Tatarları Etnoloji Kitabı Hakkında Söyleşi
Bulgaristan’da yaşayan Kırım Tatarlarını konu alan bilimsel yönden geniş kapsamlı bir araştırma, kitap haline gelmiştir ve çıkışı en geç bu yıl mayıs sonuna kadar belirlenmiştir. Kitabın yazarı Dr. Stoyan Antonov’un deyimiyle okullar için tasarlanmış olsa da bu kitap bilimsel özellik taşımaktadır. Aslında o bir doktora tezidir. Fakat yeni etnoloji bilgileriyle tamamlanıp ve genişletilip tüm Bulgar okurları için düşünülmüştür.
Stoyan Antonov 1995 senesinde Sofya’da Sv Kliment Ohridski Üniversitesi İnin Tarih Fakültesi bölümünden mezun olmuştur. Bunun yanında etnoloji ihtisası görmüş ve bu onun uzmanlık alanı olmuştur. Kendisi Plovdiv şehrinde etnoloji müzsinde çalışmaktadır. Aynı zamanda Sofya Üniversitesi’nde ders vermektedir. Evli ve iki çocuk babasıdır.
Kendisiyle karşılaşmamızda yönelttiğim ilk soru şu oldu:
-Neden Tatarları araştırdınız?
S.Antonov: Ben Bulgaristan’ın kuzeydoğusundanım. Orada Bulgar ve diğer etnik gruplar enteresan bir etnik kültür çeşitliliği sunmakta oldukları için daha üniversiteye girmeden önce etnolojiyi ele almaya karar vermiştim. Ancak üniversite yıllarında farkına vardım ve anladım ki, Bulgaristan’daki Kırım Tatarlarının dili iyi incelenmiş olup, onların etnolojisiyle çalışmalar yapılmamıştır. Başlangıçta Türkçe ve Tatarca dersi aldım. Daha sonrasında 1993 yılından itibaren Bulgaristan’daki Tatarlar devamlı araştırma konum olmuştur.
Amacınız nedir?
S. Antonov: Bilindiği gibi Bulgaristan Tatar-ları Kırım kökenlidir. Eski Sovyetler Birliği’nin etkisi altında onların varolması gizlenmekteydi. Tabular kalkınca bilim dünyası için de araştırmaların daha rahat ve daha net şekilde sağlanması mümkün oldu. Amacımız Bulgaristan Tatarları hakkında başlıca bilgi toplamaktı ve Onları Bulgar okurlarına tanıtmaktı. Tatarlar geçmişin sırrının bir sembolü olarak kalmışlardı. Geçmişin örtülü, gizli kalmış yalanları arasında günümüze kadar yanlış aksedildiler. Hedefimiz tarihten kalan bu yanlış izlerin silinmesi, gerçek olmayan düşüncelerin etkisini günümüzdeki Tatarlara yansıtmamak. Çünkü Bulgar kulağına Tatar demek işgalci anlamına geliyor.
Son rakamlara göre Tatarların sayısı 1800. Ama, bence bu sayı en az 7000. Çünkü Onların çoğu Türk kimliğini tercih etmektedir. Önemli olan Hem Türk, hem Tatar gibi özdeşleşerek Bulgaristan vatandaşları olarak kendilerini ifade etmeleridir. Onlar her zaman azınlıktı ve bu azınlık büyük etnik grupların gölgesindeydi. Aynı zamanda eşitsizlik durumundaydılar. Birçok Bulgar için Tatarlar ikinci sınıf vatandaş olarak görülmektedir. Bazı Türkler için de Tatarlar ikinci sınıf Türk olarak görülmekte ve onları Türk kimliği içinde değerlendirmektedir. Fakat Tatarlar Türkler o kadar çok karışmış ki, onlarla arasındaki fark görülmeyecek kadar az olup, gerçek sayılarını tespit etmek hemen hemen olanaksızdır.
-En mühim konuların kitabınızda nasıl yer aldığını değerlendirebilir misiniz?
S. Antonov: Kitap iki ana bölümden oluşmak-tadır. Her biri başlıklarla daha ayrıntılı bir biçimde bölünmüştür. Mümkün oldukça Tatar kültürünün taşıyıcısı olan Tatar etnik grubu tasvir edilmeye çalışılmaktadır. Girişte tarihsel bakış yer almaktadır. Değişik dönemlere ait yazarları görüşleri aktarılmıştır. Türk-Tatar dünyasına damgasını vuran şahısların önemi de vurgulanmıştır. Daha baştan belirttiğimiz gibi Bulgaristan Tatarları Kırım kökenlidir. Tarih bakımından Onların etnos olarak oluşumundan bu güne gelene kadar çeşitli dönemlerde Tatar teriminin ne anlam içermekte olduğu incelenmiştir. İkinci bölüm üç kısımdan ibarettir. Hayat ve takvim döngülerinden, geleneksel bayramlar ve Tatar adetleri tasvir edilmiştir. Üçüncü kısım en önemli bölümdür. Çünkü bir sentez halinde Tatar etnik grubu hem geleneksel açıdan (din, etnos, kültür), hem de bugünkü görüşten tarif edilmiştir.
-Araştırmalarınızı nasıl gerçekleştirdiniz?
S. Antonov: Etnoloji metodu sayesinde insanlara yaklaştım. Canlı kişilerle çalışmak ve onların anlattıklarını değerlendirmek en büyük avantajımdı. İlk temaslarda kuşkuları hissediyordum. Çünkü hafızalarda Bulgarlaş-tırma dönemine benzetme oluyordu. Öte yandan her Tatar toplumunda güven kazanmak ve ve kendimi bir bilim adamı olarak kabul ettirmek onur verici bir duyguydu. Bana yardımda bulunan herkese minnettarım. Beni kendilerinden biri olarak görmelerinden çok mutluyum.
Tatarlarda beni en çok etkileyen, onların konukseverliği, misafirine emniyet ve rahatlık sağlaması, onların dürüstlüğü ve açık karakterliliği oldu. Birşeyin üzerinde özellikle durmak istiyorum: KIRIM ÖZLEMİ. Nesilden nesile bugüne dek muhafaza edilen, hiç tükenmeyen bir anavatan sevgisine hayran oldum.
Bulgaristan’da içinde yoğun olarak Kırım Tatar yaşayan köylerin Bulgarca adları:
Dobriç İli (bg:Дoбpичka oблacT)
*
o bg:OбщиHa Бaлчиk
- Momçil yok
- bg:БoбoBeц Bobovets Veyisköy
- bg:CokoлoBo Sokolovo Doğanyuvası
- bg:ЛяxoBo Lyahovo Evlekler
- bg:Бaлчиk Balçik Balçık
o Kasımköy İlçesi bg:OбщиHa ГeHepaл-ToшeBo
- bg:Зorpaф Zograf Kasaplı
- bg:ИзBopoBo İzvorovo Musabey
- bg:ЙoBkoBo Yovkovo Çıfıtkuyusu
- bg:KъпиHoBo (Kıpinovo) Aydınbey
- bg:ЛюляkoBo Lülyakovo Karabak
- bg:OrpaждeH Ograjden Hasarlık
- bg:ПчeлapoBo Pçelarovo Elbe
- bg:Pocицa Rositsa Sarıca
- bg:CHяroBo Snyagovo Karaağaç
- bg:CпacoBo Spasovo Sülimanlık
o Dobriçka İlçesi (Şehir etrafındaki ilçe) bg:OбщиHa Дoбpичka
- bg:БaToBo Batovo Çatallar
- bg:БoжypoBo Bojurovo Nasradın
- bg:БpaHищe Branişte Kırcaköy
- bg:BoдHяHци Vodnyantsi Mırzık
- bg:ЗлaTия Zlatiya Karamurat
- bg:CaMyилoBo Samuilovo Sarımahmut
- bg:ЛoMHицa Lomnitsa Matlım
- bg:OBчapoBo Ovçarovo Kalfa
- bg:ПackaлeBo Paskalevo Ezibey
- bg:CMoлHицa Smolnits Çamurlu
- bg:CлиBeHци Sliventsi Yürgüşler
- bg:ЦapeBeц Tsarevets Türkçe adı şimdilik bilinmiyor
o Kavarna ilçesi bg:OбщиHa KaBapHa
- bg:Toпoлa Topola Tatar Süyüçük
o Armutlu İlçesi bg:OбщиHa Kpyшapи
- bg:AбpиT Abrit Aptan
- bg:KaпиTaH ДиMиTpoBo Kapitan Dimitrovo Kadıköy
- bg:KopиTeH Koriten Ardalı
- bg:ЛoзeHeц Lozenets Omurköy
- bg:CeBepHяk Severnyak Terskondu
- bg:Teлepиr Telerig Köseler
o Kurtpınar ilçesi bg:OбщиHa TepBeл Obştina Tervel
- bg:Koлapци Kolartsi Arabacı
- bg:OHoryp Onogur Yurtluk
Plevne İli (bg:ПлeBeHcka oблacT)
- Nikopol ilçesi bg:OбщиHa Hиkoпoл
o bg:ДeбoBo Türkçe adı henüz bilinmiyor
Razgrad ili (bg:Paзrpaдcka oблacT)
- Razgrad İlçesi (Merkez) bg:OбщиHa Paзrpaд
o bg:MopTaroHoBo
- Kemallar İlçesi bg:OбщиHa Иcпepиx İsperih
o bg:ЙoHkoBo
o bg:Лyдoropци
- bg:OбщиHa KyбpaT
o bg:Биcepци Bistersti Nasradın
Rusçuk İli (bg:PyceHcka oблacT)
- bg:OбщиHa ИBaHoBo
o bg:TpъcTeHиk (ceлo)
- bg:OбщиHa CлиBo пoлe
o bg:ГoляMo BpaHoBo Golyamo Vranovo Büyük Oran
o bg:CлиBo пoлe Slivo Pole Stepol
- bg:OбщиHa BeToBo
o bg:BeToBo Vetovo Vetova
o bg:CMиpHeHckи Smirnenski Bey Alanı
Silistre İli (bg:CилиcTpeHcka oблacT)
- bg:OбщиHa ДyлoBo
o bg:ЧepkoBHa Çerkovna Anızçık
- bg:OбщиHa KaйHapджa Kaynarca
o bg:Cpeдищe Sredişte Beypınar
- bg:OбщиHa CилиcTpa
o bg:Пpoфecop ИшиpkoBo
- bg:OбщиHa CиToBo
o bg:ЛюбeH Lüben Karaveli
*
o bg:Cokoл (CилиcTpeHcka oблacT) Sokol Tataratmaca
Şumnu İli (bg:ШyMeHcka oблacT)
- bg:OбщиHa ШyMeH
- bg:MъTHицa Bulanık
o bg:ЦapeB бpoд Yeniceköy
- bg:OбщиHa XиTpиHo
o bg:Bъpбak Söğütlü
o bg:CлиBak Erikli
- bg:OбщиHa KacпичaH
o bg:ЗлaTHa HиBa Tekerköy
- bg:OбщиHa BeHeц
o bg:CTpaxилицa Strahilitsa Demirciköy
Varna İli (bg:BapHeHcka oблacT)
- bg:OбщиHa BeTpиHo
o bg:Бeлorpaдeц Türk Arnavutlar
Tırgovişte İli (bg:TъproBищka oблacT)
- bg:OбщиHa Oпaka
o bg:ГъpчиHoBo
- Hazırlağan Stoyan Antonov
Memba : http://nogai.blogspot.com/2009/04/bulgaristandaki-qrmtatarlar.html?view=classic


text:
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorı, sovet dissidenti Sinaver Kadırov dey ki, Ankarada II Bütündünya qırımtatar kongressinde Qırım eyeytiniñ olması işbu tedbirni qanuniyleştirdi.
«Kongressniñ olğanına memnünim. Soñ vaqıtları Qırım eyyetine kirecek insanlarnıñ sayısı az ola bileceginden qorqu bar edi. Çünki basqı başlandı, Kongressten bir qaç kün evel çeşit malümat kele edi. Meclis azalarınıñ kelip olamağanı buña delildir. Ne içün Qırımdan kelgen büyük eyyetiniñ olmasına quvanam, çünki bu Kongressni qanuniyleştirdi. Aks alda diasporalarnıñ Kongressi olacaq edi», – dedi Kadırov Qırım.Aqiqatqa.
Kongresste qabul etilgen muracaatlarnıñ, şu cümleden qırımtatar halqına olğan muracaat aqqında aytıp, vekil «bir yol haritası»nıñ olmaq kerekligini qayd etti.
«İş alıp barılmalı ve bu işni Kongress tesisçileri olğan cemaat teşkilâtları alıp barmaq kerek. Ankarada bulunğanlar ğayeviy işni alıp barmalı ve Kongresste belgilengen strategik yolaqnı amelge keçirmeli», – dep qoştı Kadırov.
Avgust başında Türkiye paytahtı Ankarada II Bütündünya qırımtatar kongressi keçirildi. Mında qırımtatarlarnıñ Vatanı – Qırımdaki vaziyetleri muzakere etildi. Toplaşuv devamında Kongress prezidentini sayladılar ve dünya toplulığı, qırımtatarlarğa bir sıra muracaat ve beyanname qabul etildi.
Qırımnıñ rusiyeli Devlet şurasınıñ «Yedinaya Rossiya» firqasından deputatı Lentun Bezaziyev Ankarada raatlıq künleri keçirilgen Bütündünya qırımtatar kongressini «siyasiy macera» olaraq adladı.


text:
Tatarstanğa 3 könlek säfären tämamlağan Qazaxstan prezidentı Nursoltan Nazarbaev bügen Ufağa kilde. Biredä anı böten başqort qunaqçıllığı belän zur xörmät itep qarşı alsalar da, jurnalistlarnı prezidentqa yaqın da kitermägännär. Mortaza Räximov häm Nursoltan Nazarbaev ike respublika arasında xezmättäşlekne üsterü, moña yardäm itü öçen közen Astanada Başqortstan wäkilçelegen turında söyläşkän. Qazaxstan prezidentı Nursoltan Nazarbaevnıñ Başqortstanğa kilüe uñayınnan Başqortstan gazetında anı sälamläp şiğerlär dönya kürgän.
Başqortstan prezidentı Mortaza Räximov Avstriädän eşlekle oçraşular häm söyläşülär uzdırıp qayttı. Neftekama şähärenä 1 ayğa yalğa Törkiä balaları kilde.
Ramzit Abulyaev, İrşat Tläümbät, Ufa


text:
Bugün, dekabrniñ 18-nde, Qırımda daa evel tintüv ve insanlarnıñ tutıp alınuvına qarşı bir kişilik piketlerge çıqqan qırımtatarlarnen bağlı 70-ten ziyade mahkeme keçecek. Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri haber etmekte.
Faallerge piket keçirüv tertibini bozğanlarınen içün (qomşu Rusiyeniñ Uquqnı bozuv Memuriy Kodeksiniñ 20.2 madddesiniñ 5 qısmı) memuriy protokollar tizilgen edi. Olar 10 biñden 20 biñge qadar ruble (4700-den 9400-ge qadar grivna – QA) miqdarında cöreme tölemege ya da mecburiy işlerge celp etilebileler. Tizilgen protokollarğa binaen, politsiya hadimleri bir kişilik piketlerni akimiyetten ruhset alınmadan keçirilgen kütleviy tedbir dep sayalar.
«2017 senesi oktâbrnñ 14-nde Qırım territoriyasında yerli akimiyet idare organlarından ruhset almadan bir kişilik piket şeklindeki açıq kütleviy tedbirde iştirak etti», – denilmekte protokollarda.
Mahkeme oturışuvları hususan Aqmescit, Canköy, Aluşta, Sudaq, ayrıca İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonınlarında da keçecek. Qabatlağan tarafnıñ esas isbatı Qırım MVDsi ekspert merkeziniñ «piketler bir maqsat, fikirnen birleştirlgen ve umumiy teşkil etildi» degen ekspertizasına bazanmaqta.
«Ekseprtke: kerçekten de bu plakatlar yekâne fikirnen birleştirilgen ve bir mevzuğa bağışlanğanmı, degen sual berilgen. Ekspert atta, plakatlar yazılğanda aynı marker ve aynı materiallar qullanılğandırmı degen hususnı da araştırğan. Tabiy ki, mahkemede biz bu ekspertizağa itiraz bildirecekmiz», – dep ikâye etti uquqçı Elvina Semedlâyeva.
«Qırım birdemligi» birleşmesiniñ malümatına köre, dekabrniñ 17-si aqşam saatlarınace Qırımdaki uquqimayecilerine uquqiy yardım isteginen 86 dane rica muracaatı kelgen.
Qırım.Aqiqat olıp keçkenlerni canlı blog vastasınen taqip etecek.
Oktâbrniñ 14-nde Qırımda, Rusiye tarafından ilhaq etilgen yarımadada küç idaresi hadimleri tarafından qırımtatarlar ve musulmanlarğa nisbeten yapılğan repressiyalarğa qarşı bir sıra bir kişilik piketler keçirilgen edi.
Rusiye işğalinden soñ, Qırımda mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
2020 senesiniñ iyülniñ 1-nde Ukraina Nazirler şurası qırımlı Snaver Seythalilni vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri naziriniñ muavini vazifesine tayin etti. Qırımtatarı dijital deñişmeler ve dijitalleşme meselelerinen oğraşa. Bunı tafsilâtlıca ögrenmek ve işbu hızmetlerniñ qırımlılarnıñ yaşayışını qolaylaştıracaqmı dep añlamaq içün Qırım.Aqiqat jurnalistleri nazir muavininiñ iş odasına bardı.
Snaver 38 yaşında. Qırımdan köçti. Boğaziçi Üniversitesiniñ (Türkiye) halqara munasebetler fakülteti ve Massachusetts tehnologik universitiniñ (ABD) MBA kursını bitirdi. Beş tilni (ana tili qırımtatarca, ukraince, rusça, türkçe, inglizce) bile ve daa eki tilni (almanca ve arapça) ögrene. Seythalil 16 yıl içinde telekommunikatsion ağnıñ operatorından başlap şirket müdirine qadar çalışıp, Ukraina nazirligine keldi.
– Telekommunikatsion ağ, agrar işi ve mülknen oğraşqan Astem yatırım şirketiniñ baş müdiri ediñiz. Nazirlikke ne içün kettiñiz?
– Zor bir sual. Nazirlikte çalışmaq – memleketniñ dijital deñişmeleri kibi büyük bir leyhada iştirak etmektir. Büyük drayv ve büyük ambitsioz vazife bar. Belli bir hızmetni qolaylaştırıp, millionlarnen insannıñ ayatını qolaylaştıra bilecegimizni yahşı añlayım.
– Aman-aman eki aftadan berli nazir muavini olasıñız. Neler yaptıñız?
Laf işğal etilgen topraqlarda olğan bütün bozuvlar toplanacaq yekâne platforma aqqında kete
– Vatandaşlarnen bağlı er şeyni ekige bölemiz – işğal etilgen topraqlarda bulunğan sakinler ve andan ketmege mecbur olğan Ukraina vatandaşları ile iş. Birincileri içün hızmet auditi yapıla. Meselâ, er keske açıq olğan, amma vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ sakinleri içün açıq olmağan devlet hızmeti olsa, bunı talil etmeli. Daa bir balaban leyha bar – Bozuvlarnı qayd etüv merkezi. Laf işğal etilgen topraqlarda olğan bütün bozuvlar toplanacaq yekâne platforma aqqında kete. İnsannıñ aqları ya da menfaatları bozulsa ya da sıñırlansa, anda ariza bermege çaresi olacaq.
– İşğal altındaki Qırım sakinleri içün faydası ne?
– Bir yerge barmağa kerek olmaycaq, bir yerde esnasnı başlata bilecek, ve sistema oña yol kösterecek, meselâ, prokuraturağa. Malümatımız toplanacaq: qaç bozuv oldı, qaç insannıñ aqları bozuldı. Bular ileride alınacaq siyasiy qararlar içün toplanacaq.
– İşğal etilgen Qırımda Rusiye pasportı olmağan insanlarğa topraq saibi olmağa yasaqlağan Rusiye prezidentiniñ buyruğı derc etildi. Bir yıl içinde topraq damartılarını satmasalar, olarnı tutıp alacaqlar ya da mezattan berecekler. Bu vaziyette ne yapmalı?
– İnsanlar Ukrainağa aqları bozulğanını bildire bilecek. Bağ merkezi çalışacaq. Mında, esas Ukrainada, Qırım prokuraturası, politsiyası, diger quvet müessiseleri bar, anda ariza bermek mümkün. Bağ merkeziniñ dijital qısmı hızmetlerniñ açıq olmasını temin etecek, işğal etilgen topraqtan ketmeyip, er şey yapmağa imkân olacaq.
– Bu Ukrainanıñ mahkemeden evel tahqiqatlar yekâne devlet sicilini biraz añdıra. Amma anda cinayet haberlerini politsiya ve prokuratura kirsete, mında ise vatandaş bağ merkezine haber ete…
– Mında başqa tarafı bar. Prokuratura, politsiya ve çeşit mahkemelerde açılğan esnaslar çoq. Bu malümat parça-parça bar – umumiy analitika yapmaq zor: bozuv sayısı, qayda qayd etilgeni, kimler oğraşa, ne aldalar, Avropa insan aqları mahkemesine angi davalar yollanıldı. Bularnı devlet seviyesinde birleştirmek kerek. Bağ merkezi bunıñ içün qurula.
– Politsiya, prokuratura ve Ukrainanıñ diger uquq qoruyıcı organları içün Skype vastasınen şaatlıq etmege mümkün olacaqmı?
Vatandaşlarımız içün vaqtınca işğal etilgen topraqlarğa emiyet berilecek şaraitlerni yapmağa planlaştıramız
– Bu bozuvlarnı qayd etüv merkeziniñ vazifelerinden biridir. Vatandaşlarımız içün vaqtınca işğal etilgen topraqlarğa emiyet berilecek şaraitlerni yapmağa planlaştıramız. Meselâ, Avropa memleketleriniñ bank saasında video vastasınen verifikatsiya çoqtan qullanıla. Bank bu şekilde müşteriniñ şahsiyetini bile.
– Dijitalleşme boyunca nazir muavini olaraq vazifeñiz ne?
– Büyük vazifem – 2023 senesine qadar bütün devlet hızmetlerini online şekline keçirmektir. Şimdilik vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ sakinleri içün açıq olmağan hızmetlerni açacaqmız. Olardan faydalanmaq içün qırımlılar ve işğal altındaki Donbas sakinleri bir kere esas Ukrainağa kelip, dijital imza (bankta ya da diger müessisede) ve bu imzanen – «Diya» portalınıñ şifresini almaq kerekler. Bütün hızmetler aqqında aytıla: pensiya, pasport, tasil… Añlaymız ki, pasport içün ariza uzaqtan berilecek, amma onı almaq içün mında kelmege kerek olacaq
– Qırımlılar Ukrainadan daa angi online hızmetlerden faydalana bilecek?
– İnsanlarnıñ yaşayışı olğanını añlaymız. İnsan doğsa, faydalanması kerek olğan bir sıra hızmet bar – doğuv şeadetnamesi. «E-malâtko» paketi bar, bir ariza esasında berile. İleri ketemiz – mektepten aldın tasil, mektep, universitet, evlenüv, pensiya. Devlet bu basamaqları bilip, belli hızmetler bermege azır olmalı. Dijital deñişüv nazirliginde ve diger nazirlikte şimdi böyle yanaşalar. Bu devletniñ tahmin etilgen funktsiyasıdır.
– İşğal etilgen Qırım sakinleri dijital deñişüvden soñ bala doğğanını nasıl qayd etecekler?
– Şimdi muzakereler keçirile – işğal etilgen topraqta doğğanını tasdıqlamaq içün mahkemeler kerekmi-yoqmı. Esnas qolaylaştırılmalı ve aynı vaqıtta (Ukraina – QA) telükesizliginen bağlı bütün meselelerge riayet etilmeli. Şimdi vatandaşlarnıñ alını qayd etüv müessiseleri ve mahkemelerde olğan tedbirler bizge kelişmey, olar deñişecek.
– Rusiye vesiqalarını Ukraina qabul etmey. Qırımlılar mülkni nasıl resmiyleştire, vasiyetnameni nasıl yaza bile? Online notariat olacaqmı?
– Şimdi bu meselenen Adliye nazirligi oğraşa. Bu bütün memlekette bar, tek işğal etilgen topraqlarnıñ sakinlerinen bağlı degil. Bu hızmet (online notarial hızmetleri – QA) er kes içün açıq olacaq.
– Köçip kelgen şahıs vesiqası ne vaqıt online alınacaq?
– Bunı tez-tez azırlamağa planlaştıramız. Şimdi içtimaiy siyaset nazirliginen faal iş yapıla, çünki olar Memleket içinde köçip kelgen şahıslar sicilini baqalar. Bu hızmet ya tamamen online olacaq, ya da tek malümat berilecek. Azırlıq normativ-uquqiy vesiqalarnıñ deñişmeleri demektir ve, ebet, tehnik deñişmeler. Bu esnas eñ az eki-üç ay alacaqtır.
– İşğal etilgen Qırım ve Donbasta çalışmağa planlaştırğan çetel jurnalistleri qolaylaştırılğan protsedura boyunca ne vaqıt izin alıp olacaq? Çoq beklemeyip ve bir sıra vesiqa bermeyip?
– Qol işi olmasın dep, çetel ve Ukraina jurnalistleriniñ işini dijitalleştirecekmiz; Bunı yılnıñ soñuna qadar yapmağa planlaştıramız.
Ukraina dijital inkişaf yolunı muvafaqiyetnen keçer ve dünyanıñ eñ ilerilegen dijital memleketler sırasına kirer
– Shematik olaraq ne olacaq?
– Jurnalist saytqa kire, ariza bere ve vesiqalarını ilâve ete. Bu shemanı Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciliginen muzakere ettik. Soñra jurnalist vesiqalarnı yollay ve eñ az bir kere Ukraina kontrolindeki yerge kele. Şimdi iş izni aftalarnen resmiyleştirile – bu müddetni qısqartmağa planlaştıramız.
– Nazirlikke ketirgen esas maqsadıñız ne?
– Eki yıl evelsi smartfondaki devlet ne olğanını añlağanlar az edi. Şimdi bir çoq insan «Diya» qullanımından faydalana. Eki yıldan soñ bu tabiiy bir şey kibi olacaq. Devlet hızmetlerini 100% online yapqan memleketlerniñ tecribesi bar. Bu, meselâ, Singapur, Estoniya. Bütün hızmetler dijittaleşe. Ukraina içün bu bir taraftan çağrı ola, diger taraftan yahşı bir imkân. Eminim, Ukraina dijital inkişaf yolunı muvafaqiyetnen keçer ve dünyanıñ eñ ilerilegen dijital memleketler sırasına kirer. Taqımnen beraber bu yönelişte çalışacaqmız.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Yañı Yıl ve Milât bayramlarında Qırımda qar pek siyrek ola, şimaliy yellerden dağlarnen qoralanğan Yaltada ise - daa siyrekçe.
2020 senesi yarımadağa yağmurlarnen keldi, Milât bayramı da aynı oldı. Amma, avanıñ hoş olmağanına baqmadan, Yalta sakinleri ve şeer musafirleri adet üzre Lenin adına yalı kenarında raatlana.
Qırım.Aqiqat mühbiri Qırımnıñ cenübiy yalısına barıp, Yaltanıñ bayram künlerinde sıfatınıñ süretke çekti.
Yaltada Milât bayramı: qaqlar, bulutlar, pullar (süret toplamı)
Yañı Yıl ve Milât bayramlarında Qırımda qar pek siyrek ola, şimaliy yellerden dağlarnen qoralanğan Yaltada ise - daa siyrekçe.


text:
Virus – (lat. Virus) jasuşasız infekciyalıq agent. Onı tek kletka işinde köbeye alatındıqtan virustar organizmderdiñ barlıq türlerin, ösimdikter men j..
Juırda Bryussel'de Euroodaq elderi 1 şildeden bastap Europağa qay memleketterdiñ azamattarı qatınay alatındığı jayında tizim jasadı. Bwğan deyin Europ..
Kelesi aptadan bastap köktemdegi karantin qayta jariyalanbaq. Prezident Toqaev elde indet örşigen twsta Twitter jelisinde «Ükimet 5 şildeden bastap 1..
Äleumettik jeliler men messendjerlerde bügin tüngi sağat 2:00-de auağa ziyandı zat şaşıladı degen sıñayda aqparat tarap jatır. Densaulıq saqtau minist..
AQŞ qıtaylıq Huawei men ZTE kompaniyaların wlttıq qauipsizdikke qauip töndiretinin resmi türde mädimdedi. Federaldı baylanıs komissiyası(FCC) seysenbi..


text:
İşğal etilgen Keriçte yañı akimet 2015 senesi şeer bayram tedbirleriniñ cedvelini tizgende, er yıl aprel 11 künü qayd etilgen Şeerniñ azat etüv Künü aqqında unuttı.
kerch.com saytı aşkâr etken bayram cedveline 51 medeniy-kütleviy tedbir kirsetildi.
Vesiqağa köre, aprel ayında şeer akimiyeti Pashalya, Qırım anayasa Künü, Radiatsion qaza ve felâket qurbanlarını hatıra Künü ve Yerli idare Künü munasebeti ile tantanalı tedbirlerni keçirmek niyetindedir.
«Aperl 11 künü ile añlaşmamazlıq yüz berdi! Bu doğrudan-doğru şeer bayramıdır – semetdeşlerniñ körüşüvi ya da «Oyun aqımı» kibi tedbirlerden daa müimidir! Qaza kününi qayd etecekler, demek, Keriç şeeriniñ alman işğalcilerinden azat etüv Kününi – kerekmey, nege?»,– dep yaza keriçli Ulyana.
İşğal eilgen Keriç içün yañı bayramlar sırasına – başqa memleketlerde olğan arbiy areket iştirakçileriniñ Künü, fevral ayında qayd etilecek, iyünde – Rusiye Künü, iyülde – Rusiye vaftizi Künü, avgustta – Rusiye Federatsiyası devlet bayrağı Künü, dekabrde – Rusiye Anayasa Künü kire.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Sentâbr 7-sinde Ukraina-Rusiye almaşuvında azat etilgen qırımtatar faali Edem Bekirov, Qırım.Aqiqatqa intervyü bergende, Rusiye akimiyetiniñ oña munasebeti aqqında aytıp berdi. O, onıñ davası ve Avropa İnsan aqları mahkemesiniñ qararı (mahkeme Bekirovnı hastahanege qoymağa üküm etti - QA), olar içün "tamaqtaki qılçıq" kibi edi, dep ayta.
"Bekirov olarda tamaqtaki qılçıq kibi edi. Ladin ve İslâmnen beraber (Aleksey Ladin ve İslâm Velillâyev – Edem Bekirovnıñ advokatları – QA). Olar: "Ne bizge siziñ mahkemeñiz, siziñ talaplarıñız. Bir şeyden işimiz yoq", deseler de. Aynı vaqıtta, men hastahanede olğanım aqqında esabat tapşırmaq kerek edi. Soñ meni Semaşkoğa (Semaşko adına Aqmescit hastahanesi - QA) alıp çıqa ediler, acele-acele. FSB hadimleri - ekimler - netice çıqara ediler. Olarnıñ neticelerine köre, men SİZOda eñ sağlam edim. Sportsmen, işte", – ikâye etti Bekirov.
O, öz noqta-i nazarını daima ifade etkenini ve qırımtatar halqınen beraber olğanını da aytıp qoştı.
"Men adiy adamım. Men qaraman degilim. Men sadece öz Vatanımnı sevem... Menim siyasiy noqta-i nazarım böyle: halqımnen ne olsa bile... Men artqa qaçmay edim. Men daima ög sıralarda edim. Bundan qorqmay edim. Menim fikrim: kimsege yaramaylıq tilemeyim, amma aynı vaqıtta, adalet olmaq kerek, dep tüşünem. Menim Vatanım azat olmaq kerek. Qayda olsam da, balalarım ve torunlarım qayda olsa da, olar, Qırım bar olğanını bilmeliler, o olarnıñ Vatanı olğanını bilmeliler. Ve olar istegen daqqada anda qaytıp, raat yaşap olacaqlarını bilmeliler. Vatan – budır...", – qoştı Bekirov.
Tünevin, sentâbr 10-unda, Edem Bekirovğa ameliyat yapıldı.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı deñişim kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı. Deñişim çerçivesinde Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sızonovıç ve 2018 senesi noyabr ayında zapt etilgen ukrainalı deñizciler azat etildi.


text:
Ukraina prezidentiniñ Ofisinde, yanvarniñ 3-ünde Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ Ukraina ziyareti çerçivesinde Volodımır Zelenskıy ile muzakereleri olacağını haber ettiler, bundan ğayrı işbirlik şurasınıñ oturışı ve biznes forumı keçirilecek.
"Ziyaret çerçivesinde devlet başları köz-közge körüşecek, bundan ğayrı Volodımır Zelenskıy ve Recep Tayyop Erdoğannıñ reisliginde Ukraina ve Türkiye arasında Yüksek Seviyeli Strategiya Şurasınıñ sekizinci oturışı keçirilecek. Strategiya Şurasınıñ oturışı soñunda bir sıra eki taraflı vesiqalarnıñ imzalaması planlaştırıla", - denile beyanatta.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy avgustnıñ 7-sinde Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğannen Anqarada qonuşqan edi. Olar Donbass cenki, Qırım ilhaqı ve yarımadada qırımtatarlarnıñ taqibatı aqqında laf etti. Bundan ğayrı iqtisadiy işbirlikni ve ava limanlarınıñ ve yollarnıñ beraberlikte qurulışını muzakere etti.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi «qırımlı musulmanlar davasınıñ» mabüsi Vadim Bektemirovnı 11 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti, dep haber ete «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
«Vadim soñki sözünde qabaatlayıcı ükümden ğayrı bir şey beklemey ve apiske alınğan ilk kününden berli bunıñ soñu ne olacaq bile ve añlay edi, dep ayttı. O, qabaatını tanımadı… Biz FSB provokatsiyası olğanını isbatladıq, bütün gizli şaatlar – FSB agentleridir, olar bir davadan başqasına keçeler. Er şey mahkemege bildirildi, amma qarar alındı», – dedi Bektemirovnıñ advokatı Emil Kurbedinov.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Rusiye polisiniñ hadimleri qırımlı Zekirya Muratov ve Vadim Bektemirovnıñ üküm çıqarıluvına kelgen üç vatandaş jurnalistini tuttı.
Fevralniñ 11-nde Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi «qırımlı musulmanlar davasınıñ» mabüsi Zekirya Muratovnı 11 yıl ve 6 ay sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti.
2020 senesi iyülniñ 7-nde Rusiye quvetçileri yedi qırımtatarınıñ evini tintti: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde Alim Sufyanov, Bağçasaray rayonınıñ Süyür Taş (Belokamenka) köyünde Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) köyünde Vadim Bektemirov ve Aluştada Dilâver Memetovnıñ. O, tintüv keçirilgende evde degil edi, onı qıdırmağa devam eteler.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Cumaaqşamı künü, oktâbr 4-te, musulmanlarnıñ Qurban bayramınıñ birinci künü, Aqmescitteki Beloye-6 qasabasında yañı cami açılacaq.
Bu aqqında Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Saat 8.30 camide bayram namazı qılınacaq, bundan soñra musulmanlarnıñ ibadet binasınıñ açılış tedbiri ötkerilecek.
«Cami 10 yıldan ziyade quruldı. Beloye-6 qasabasınıñ sakinleri sermiya toplap, binanı ardı-sora qurdılar ve bütün zarur olğan vesiqalarnı toplay ediler. Cami 150 insannı sığdıra bile», – dep bildire QMDİ.
Musulmanlar ileride minare qurmaq içün para toplanacağına ümüt besleyler.
Musulmanlarnıñ Qurban bayramı Qırımda raatlıq künü olaraq ilân etildi. Bundan sebep işğal etilgen yarımada sakinleri oktâbr 6-da raatlanacaqlar.
Ukraina musulmanları Diniy idaresiniñ din cemiyetleri Qırımdan ve Donbassta keçirilgen arbiy areketler yerlerinden köçip kelgen adamlarğa qurban etini tarqatmağa qarar berdiler.
Qurban bayramı – hac ibadetiniñ yekünlenmesini ifade etken islâm bayramıdır, onı Oraza bayramından 70 kün keçken soñ qayd eteler.


text:
Ukraina Nazirler kabineti «aliy oquv yurtu» ıstılasını «aliy tasil muessisesi» ıstılasına deñiştirdi. Bu, «Tasil aqqında» qanunğa uymaqtadır.
Ukraina Tasil ve ilim nazirliginiñ bildirgenine köre, aprel 25-te ukümet munasip qararnı tasdiqladı.
Tasil nazirliginde, ondan ğayrı medeniyet ve sanat erbapları içün dotsent ilmiy unvanını aluv ceryanı deñişti, dep ilâve eteler.
Ukraina tasil ve ilim naziriniñ muavini Yuriy Raşkeviç: «Qaideniñ bundan evelki variantında dotsent unvanı, cemiyet içinde tanılıp, bunıñ neticesinde «Ukraina halq artisti», «Ukraina halq ressamı», «Ukraina halq mimarı» ve «nam qazanğan sanat erbabı» fahriy unvanlarından birini qazanğan medeniyet ve sanat erbaplarına berile edi. Şimdi bu cedvel «Ukrainada nam qazanğan artist», «Ukrainada nam qazanğan ressam», «Ukrainada nam qazanğan mimar», «Ukrainada nam qazanğan medeniyet hadimi» ve «Ukrainada nam qazanğan halq icadı ustası» unvanları ile kenişletildi», – dep bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası tasil aqqında qanunnı 2017 senesiniñ sentâbrinde qabul etti. Qanundaki yañı ukümlerden biri, 12 yıllıq orta tasildir. Ondan ğayrı, vesiqa ocanıñ inkişafına ve onıñ ocalıq serbestligine yañı yanaşuvnı teklif ete. Şu cümleden, 5 yıl içinde seviyesini yükseltmek içün ayırılğan saatlarnıñ umumiy miqdarı eñ az 150 saat olacağını tayin ete.


text:
Mayıs 10-da «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ faaliyetçileri, Aqyar civarındaki tintüvlerden soñ doğmuş ağa-qardaş, qırımtatarlar Ernest ve Enver Seytosmanovlar ve olarnıñ anası Gülnaranıñ ğayıp olması aqqında arizalarını Rusiye TİNiniñ Qırım boyunca hadimleri qabul etti, dep bildirdiler.
Mayıs 10 sabasında Aqyarnıñ Balıqlava rayonındaki Hayto (Tılovoye) köyünde tintüvler yapılğan soñ eki qırımtatar, ağa-qardaş Ernes ve Enver Seytosmanovlar yaqalandı. Qırımtatar faaliyetçileriniñ malümatına köre, olar Rusiyede Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca mahküm etilgen Nuri Primovnıñ yaqın soyları ola.
Daa soñra Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından ihtimal ile üç kişi yaqalanağanı belli oldı.
Qırım.Aqiqat adiseniñ tafsilâtlarını ögrene. Rusiye telükesizlik hadimleri şimdilik bu hususta izaat bermedi.
2017 senesiniñ sentâbrinde Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi uküm çıqardı. Oña binaen «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca qabaatlanğan Aqyar sakinleri Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovğa umumiy rejimli tertipke qoyucı koloniyada beşer yıl berildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ diniy alâmetke köre taqip etilgenlerini tüşüneler. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenlerniñ esasen qırımtatarlar olğanını ve olarnen beraber İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız olaraq taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.


text:
Bunı içtimaiy ağlarda Qırım «baş-naziri muavini» Rustam Temirgaliyev bildirdi.
«Kiyev huntasınıñ aqiqiy yüzü Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen yarımadağa kelgen suvnıñ yiberilmesini toqtatqan soñ daa açıq körünip başlandı. Sanki qırımlılar vesiqalarnı bermegenler emiş…Biz Ukraina devlet suv hocalığınıñ talabınen añlaşma leyhilarını 4 kere tüzetip, berdik! Suv ise, yoq», – dedi o.
Bunen beraber, «akimiyet» meseleniñ çezüv yollarını endi buldı, dep qayd etti R. Temirgaliyev.
Bunıñ içün yañı araçılıqlar teşilip, Kefedeki eski borular tamirlenecek.
Qırımlılar içmek içün temiz suvnıñ yetişmemezligini duymazlar. Tarlalar ise, zarar körmesi mümkün, qayd etti «baş nazir muavini».
«Bu sebepten suvnı muqayt qullanyıq ve iqtisad eteyik», - yazdı Temirgaliyev.


text:
Bazar künü, avgust 9-da, Türkiyede, İstanbulnıñ şimaliy-ğarbiy belediyesinde Sultanbeyli rayonınıñ politsiya bölüginde patlav yüz berdi, neticede politsiyanıñ beş hadimi ve eki vatandaş yaralandı.
Türkiyeniñ devlet matbuat vastaları bildirgeni kibi, patlavdan soñ yanğın başlandı, neticede politsiya bölügi yerleşken üç qatlı evge zarar ketirildi.
Bildirilgeni kibi, patlav neticesinde bölükniñ yanında turğan bir qaç maşina da bozuldı.
Ücüm Türkiye akimiyetiniñ regionda «İslâm devleti»niñ boyevkileri ile mucadelesi vaqtında yüz berdi. Keçken ay Türkiye Suriyede boyeviklerniñ mevzilerine ava ücümlerini keçirdi.


text:
Xolera 23 can aldı
Süriyädä xolera kizüe arqasında 23 keşeneñ ğomere özelde
Bötendön’ya Sälamätlek saqlaw oyışması süzçese Fadela Çaib Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ Jenevadağı ofisında atnalıq matbğat oçraşuı oyıştırıp, Süriyädäge xolera kizüe belän bäyle soñğı wazğıyät’ne bäyäläde.
Süzçe xoleranıñ Süriyädä Xälebü Xaseke, Deyrizor, Lazkiye, Dimäşk häm Xomsta kürelüen äytep, 20 sentäbr’dan birle ildä 253 awıru oçrağınıñ küzätelüen häm xoleradan 23 keşeneñ ülüen açıqladı.
Süzçe citkergänçä Bötendön’ya Sälamätlek saqlaw oyışmasınıñ xolera belän köräş qısalarında Dubai xökümäte yärdäme belän töbäkkä daru häm mediŝina materialı cibärelde.
Bäyläneşle xäbärlär
İspaniyada poyızdlar bäreleşte
Ber ük yünäleştä xäräkät itüçe ike poyızd bäreleşü arqasında 155 keşe yaralana


text:
Bunı o QHA agentligine bildirdi.
«Yoq, kelsem bile (Qırımğa bu vaqıtqace), anda barmaycam, menim bu aqta başqa fikrim bar», – dedi o.
Evelleri Cemilev qırımtatar milliy Hıdırlez bayramınıñ bu sene bütünqırım seviyesinde keçirilmesine qarşı çıqqanını bildirdi.
«Men Hıdırlezge qarşı çıqtım, çünki şimdi oynamaq, muzıka çalmaq lâzim degil, memleket şimdi ağır vaziyettedir. Amma bu bizim milliy bayramımız ve akimiyet başında kimniñ turğanı müim degil, biz onı episi bir qayd etmek kerekmiz degen fikir bar edi. Amma bu Hıdırlezden işğalci akimiyet faydalanmaq istey – qaraçay, balqar, Rusiyeniñ diger halqlarını davet etip, qırımtatarlar Rusiye milletleriniñ qorantası ile dostlaşqanını köstermege isteyler. Ve bu tedbir bütünley akimiyet tarafından ödenile. Siziñ anda aytılacaq aqıllı laflarıñıznı kimse diñlemeycek, er kes oynağanıñızğa baqacaq», – qayd etti Cemilev.
Al-azırda o Kiyevde buluna ve Qırımğa ne vaqıt kelecegini bilmey, amma kendi ziyareti aqqında evelden bildirmege vade etti.
Hıdırlez qırımtatar milliy bayramınıñ keçirilmesi mayıs 3-de Bağçasaray rayonınıñ Novopavlovka köyünde olacaq.
Öz başına tayinlengen Qırım akimiyetiniñ «baş nazir muavini» Lenur İslâmovnıñ sözlerine binayen, Hıdırlez musafirleriniñ cedvelinde Qırım akimiyetiniñ vekilleri, ve çeşit memleketlerden, şu cümlede Rusiyeden (Tatarstan) insanlar bardır.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Poloniya ve İspaniyadan ketirilgen 15-ten ziyade tonna meyva yoq etildi. Bu aqta Rosselhoznadzor (Rusiye köy hocalığı nezareti) Qırım idaresi bildire.
«Qırım cumhuriyeti boyunca İçki işler nazirligi ve Qırım cumhuriyeti Topraq ve fitosanitar nezareti boyunca hızmetiniñ hadimlerinen beraberlikte keçirilgen reyd neticesinde Rosselhoznadzor devlet teftişçileri 15 tonna poloniya almaları, 156 kilogramm İspaniya portaqalını meydanğa çıqardı», – dep aytıla müessiseniñ beyanatında.
Teşkerüv neticesinde, mahsulat italcısı Aq Rusiye olğanı belgilendi. Müessisede qayd etkenlerine köre, meyva yarımadağa «qanunsız yolnen» ketirildi.
«İdare qararınen, meyva büyük tehnika vastasınen Aqmescit poligonında kömme usulınen yoq etildi», – dep qayd ettiler Rosselhoznadzor idaresinde.
Şimdiki vaqıtta müessisede yasaq etilgen mahsulatnıñ ketirilüv yollarınıñ logistikasını belgilemege tırışalar.
Rusiyede ve Qırımda, evel Moskvağa qarşı, onıñ Qırımnı işğal etkeni ve Ukraina şarqında basqıncılığı sebebinden, sanktsiyalar kirsetken devletlerden aşayt mahsulatı ve köy hocalığı mahsulatınıñ italine sıñırlanma kirsetildi.
2015 senesi avgust 6-dan başlap, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ emrine esaslanıp, qanunsız mahsulatnı, evel yapılğanı kibi teslim eticige qaytarmağa degil de, yoq etmege başladılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye pensiya islâatına qarşı keçken kütleviy tedbriler Kreml siyasetine qarşı narazılıq aktsiyalarına çevirildi. Mitinglertde insanlar “Putin –hırsız”, “Bir, eki, üç – Putin vazgeç”- dep qıçırdı ve bu Rusiyeniñ büyük şeer soqaqlarında yañğırağan eñ yamanlıqsız sözler.
Narazılıq köstergenler ile politsiya arasında uruşnıñ eñ büyük soyu Sankt-Peterburgta keçti. Putin idaresi altında olğan Rusiye tarihında ilk defa politsiya telükesizlik hadimlerine qarşılıq köstergen vatandaşlardan qaçqanını kördik. “Buz yerinden qozğaldı”, der edi bu aqta Ostap Bender.
Qırım mevzuna ne içün böyle bir kiriş yaptım? Bu – bizler timsaliy bir adise kördik demektir. Rusiye rejimine tış halqara tazyıq, aqlı başında olğan ileri rusiyeliler arasında öz ittifaqdaşlarını taptı. Olar bütün problemalar Qırımnıñ ilhaqı ve “Donbassqa yapılğan yardımdan” soñ başlağanını pek yahşı añlay.
Rusiyeliler bütün problemalar Qırımnıñ ilhaqı ve “Donbassqa yapılğan yardımdan” soñ başlanğanını pek yahşı añlay
Rusiye prezidentiniñ hususan Donbassqa nisbeten tutqan pozitsiyası artıq o derece qatiy olmağanı aşikâr. O, daa evel bahs etilmegen şeylerge yol bermege, atta referendum keçirmege de razı. İhtimal, yaqın vaqıtta Qırımda da referendum ötkeriv meselesi de ortağa çıqar. Ve bu yerde eñ muim noqta şu ki, halqara cemaatçılıq öz şartlarını qoyıp, bir daa özüni aldatmağa fursat bermemeli.
Böyleliknen, vaziyet rejimge kelişmegen menfiy yönelişte ileriley. Putinniñ etrafındakilerge qarşı sanktsiyalarnıñ quvetlenüvi, rubleniñ tüşüvi, halq arasında populâr olmağan islâatlarnıñ keçirilüvi – rejimniñ Qırım meselesinde ep keri adım atmağa mecbur etecek.
İşbu vaziyette status-quonıñ tiklenmesi içün saylanğan barışıqlı strategiyadan çetke çekilmemek pek müim. Onıñ tiklenmesine tek bir vaziyet – arbiy çatışma – yardım etebilecegi aşikâr. Artıq belli ki, Kreml bunıñ teşebbüsçisi olmaz, çünki ellerine bayağı çubuq aşadı. Lâkin arbiy darbe oña endirilecek olsa – felâket olur, ihtimal, adiseler menfiy yönelişte inkişaf eter. Manaçıq berildi degence, soñki argumentni o bir direm qaçırmay qullanır.
İzlenecek eñ doğru strategiya – Rusiye rejimi içün Qırımnı ketken sayın daa ziyade ağır bir yükke çevirmekten ibaret olmalı
Bundan dolayı Qırımda status-quonıñ tiklenüvi içün yalıñız barışıq yolundan ketmek kerek. Qırımtatarlarnıñ barışıqlı qarşılığı, ekseriyet beklemegeni kibi Kavkaz variantınaköre, daa büyük neticeler kösterdi. XXI asırda öz aqlarıñnı, tişine barğance silâlanğan tecevuzcığa silâñnı şıqırdatuv yolunen degil de, halqara maydanlarda, informatsion alan ve diplomatik uruş meydanlarında qorçalamaq kerek.
Rusiye rejiminiñ liderleri halqara seviyede quvulğanlar sırasına kirgen maalde, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ liderleri er yerde tanılğan, halqara tedbirlerniñ er bir seviyesinde beklenilgenler sırasına kirdi. Öyle ise cemaat içün kimler telükeli sayıla – Rusiyede yasaqlanğan Qırımtatar halqınıñ Milliy Meclisimi ya da onı yasaqlağanlarmı?
İzlenecek eñ doğru strategiya – Rusiye rejimi içün Qırımnı ketken sayın em maddiy, em psihologik, em diger yönelişlerde daa ziyade ağır bir yükke çevirmekten ibaret olmalı. İşte o zaman Kreml bu yükni taşıp olamaycaq künü de illâ ki kelir...
Zarema Seitablayeva, Qırım sakini, bloger (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz noqtai-nazarlarını aks etip, muarririyetniñ noqtai-nazarını aks etmesi şart degil


text:
Türkiyä häm Rusiyä saqlanu ministrları söyläşte
Türkiyä Milli saqlanu ministrı Hulusi Akar Rusiyä saqlanu ministrı Sergey Şoygu belän telefon söyläşüendä terror oyışmalarınıñ täêsirsez xälgä kiterelüeneñ Türkiyäneñ iñ möhim prioritetı buluına basım yasadı
Akar Şoygu belän telefon söyläşüen ütkärde.
Milli saqlanu ministrlığınnan yasalğan belderüdä Akarnıñ Şoygu belän telefon söyläşüendä ike yaqlı häm regional’ saqlanu belän iminlek mäs’äläläreneñ quzğatıluı äytelde.
Söyläşü waqıtında ministr Akar: "Süriyäneñ tön’yağı yağınnan töbäktä täêmin itelgän totrıqlılıqnı bozuğa yünälgän tınıçsız itülär häm höcümnär belän grajdan urınnarnı häm watandaşlarnı nişan itep alğan ğamällärgä qarşı kiräkle cawap birelüe häm birelergä däwam iteläçäge” citkerde.
Ayıruça terror yanawınıñ häm koridorınıñ daimi bularaq totqarlanıluı häm terror oyışmalarınıñ täêsirsez xälgä kiterelüeneñ Türkiyäneñ iñ möhim prioritetı buluına häm bu mäs’älädä monnan alda ireşelgän kileşülärneñ ütälüeneñ bik zur ähämiyätkä iyä buluına basım yasaldı.
Ukraina mäs’äläsendä isä global’ azıq-tölek krizisınıñ çişeleşenä zur öleş kertüçe aşlıq iniśiativasınıñ ozaytıluındağı öleştän häm xezmättäşlektän qanäğätlelek belderelde.
Bäyläneşle xäbärlär
Finlyandiya saqlanu ministrı Türkiyägä säfär yasıy
Söyläşü kön tärtibendäge töp temalar - ike yaqlı saqlanu häm qurqınıçsızlıq mäs’äläläre, Finlyandiyanıñ NATOğa kerü barışı
AQŞ öyrätkän terrorçı yuq itelde
AQŞ köçläre tarafınnan öyrätelgän häm Türkiyädäge terraktlarda öleşe bulğan PKKlını täêsirsez xälgä kiterdelär


text:
Arap-İsrail davası
Araplar ve İsrail arasındaki dava ya da Arap memleketleri ve İsrail arasındaki cenk - bir taqım arap memleketleri ile İsrail nezaretinde (işğal altında) bulunıp Filistin topraqlarındaki yerli arap ealisiniñ bir qısmı tarafından qoltutulğan arap silâlı radikal gruppaları bir taraftan ve diger taraftan sionizm areketi, soñ İsrail devleti arasındaki zıtlaşuv.
İsrail devleti 1948 senesi qurulğanına baqmadan, aqiqaten davanıñ tarihı bir yüzyıllıqnı qaplap ala, yani XIX asırnıñ soñundan, yeudiler öz devletleri oğrunda küreşiniñ temelini qoyğan siyasiy sionizm ruhu yaratılğanından başlana.


text:
Türkiyede yılbaş gecesinde İstanbuldaki gece klubında 39 insannı öldürgen erkek yaqalandı, dep haber ete türk kütleviy haber vastaları.
Berilgen malümatqa köre, qatil İstanbulnıñ Esenyurt rayonında yanvar 16-da yaqalandı.
Yanvar 1-de gece silâlı erkek İstanbuldaki Ortaköy tarihiy rayonında yerleşken Reina gece klubında Yañı yılnı qayd etmege kelgen insanlarğa qarşı ateş açı. O, kirişte turğan politsiya hadimini öldürip, içeri kirdi. Neticede 39 insan elâk oldı ve 60-tan ziyadesi yaralandı.
Türkiye politsiyası ücüm etken insan Özbekistan vatandaşı Abdulkadır Maşaripov olğanını aydınlattı.
Ücüm mesüliyetini «İslâm devleti» terrorist teşkilâtı öz boynuna aldı.


text:
Rusiye 76 Ukraina vatandaşını «siyasiy sebeplerden» tuta, dep bildirdi Ukraina Tış işler nazirligi Azatlıq Radiosınıñ muracaatına cevap berip.
Müessise malümatına köre, Rusiyede mahküm etilgen ve tutulğan ukrainalılarnıñ sayısı 6800 ola.
Yaznıñ başında Ukraina tahqiqat izolâtorları ve apishanelerinde 300-den çoq rusiyeli tutulğan edi.
Ukraina Tış işler nazirligi Azatlıq Radiosına cevap berip, oktâbrniñ 1-nde çetelde 11968 Ukraina vatandaşı tutuldı, dep haber etti. Daa 6202 ukrainalı çeşit cinayetler yapqanı içün mahküm etildi.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı siyasiy, milliy ya da diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Rusiye akimiyeti bu sebeplerni inkâr ete.


text:
Eski ukrainalı siyasiy mabüs, qırımlı Volodımır Baluh dünya toplulığını Milât bayramını Rusiye apishanelerinde qutlağan siyasiy mabüslerniñ azat etilüvine irişmesine çağırdı.
«Üç Milât bayramını Rusiye apishanesinde qutladım. Apishane zamanlarını bir söznen ifadeler edim – igrenüv. Bu yılbaş bayramlarını dostlarımnen beraber qutlayım, amma tuvğanlarım yanımda degil, çünki şimdilik işğal etilgen Qırımda bulunalar», – dep bildirdi Baluh.
Baluhtan ğayrı, Let my people go aktsiyasında eski ukrainalı siyasiy mabüsler Roman Suşçenko, Artur Panov, Aleksey Sizonoviç, Nikolay Karpük iştirak ettiler. Videonı içtimaiy ağlarda Ukraina Tış işler nazirligi aydınlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Rusiyede qanunsız alda apiste tutulğan 100-den çoq Ukraina vatandaşı Milât bayramlarını apishanede qutlay, dep bildirdi.
2019 senesi sentâbrniñ 7-nde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı. Ukrainada çeşit cinayetlerde qabaatlanıp mahküm etilgen 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı Rusiyege teslim etildi.
Tutulğan şahıslar soñki sefer 2019 senesi dekabrniñ 29-nda Donetsk vilâyetiniñ «Mayorsk» keçiş noqtasında deñiştirildi. Umumen almaşuv çerçivesinde Ukrainağa 76 insan teslim etildi: 12 arbiy ve 64 vatandaş.
Dekabrniñ 30-nda Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi qırımlı mabüsler kelecek basamaqta azat etilecek insanlar cedveline kirsetilecek, dep bildirdi.
Volodımır Baluh – qırımlı çiftçi, ukrainalı cemaat faali, Ukrain milletçileri kongressiniñ azası. Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ Rusiye vatandaşlığından vazgeçti. 2013 senesi qışta evinde Ukraina bayrağını astı, daa soñra «Sema Yüzü qaramanları soqağı» levhasını tikledi.
2016 senesiniñ soñunda Volodımır Baluhnı Rusiye FSBsiniñ hadimleri tutıp aldı. Olar Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi onı 5 yılğa azatlıqtan marum etti – eki cinaiy dava boyunca: silâ saqlaması ve «Aqşeyh vaqtınca tutuv izolâtorınıñ yolbaşçısını köteklev» dep adlandırılğan adise.
Baluh qabaatını tanımayıp, açlıqqa başlağan edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
Latviya baş naziri Edgars Rinkeviçs BMT baş kâtibi Pan Gi Munğa Qırımda milliy azlıqlarnıñ aqları bozuluvına şikâyet etti. Bunı Latviya çetel işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi, dep haber ete RBK Ukraina.
Ukraina vaziyetini muzakere etip, Rinkevisç Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım yarımadasında milliy azlıqlarınñ aqları teminlevi ile vaziyetke diqqat ayırdı.
«Qırımtatarlarnıñ kütleviy taqibi, qorquzuvı, yaşağan yerlerden quvulğanı aqqında bildirüvlerni alamız. BMT ve diger halqara teşkilâtları bu vaziyetke diqqat etmeli ve Rusiyeni milliy azlıqlarnıñ aqlarınıñ qorçalavı boyunca qaidelerge riayet etmege çağırmalı», – dedi Rinkevisç.
Baş nazir separatistler tarafından keçirilgen «saylavlarnı» tanımağa mümkün olmağanını qayd etti.


text:
Kyivde çarşenbe künü, avgustnıñ 5-nde, yarımadanıñ tarihı ve medeniyetine bağışlanğan «Belli olmağan Qırım seyaatı» sergisiniñ açılışı planlaştırıla.
«Belli olmağan Qırım seyaatı» sergisi az bilingen qırımtatar medeniyetiniñ erbapları, «rus ve sovet» olaraq tanılğan tatar şeerleri ve köyleri, qırımtatar sanatı aqqında tarif ete», – dep bildire teşkilâtçılar Facebookta.
Açılışta sergi müellifleri, Ukraina Milliy hatıra institutı, Qırımtatar Milliy Meclisi, Ukraina medeniyet ve informatsion siyaseti nazirligi, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri nazirliginiñ vekilleri olacaq.
Sergi Kontraktova meydanındaki №3 skverinde olacaq.


text:
Qırımdan Odessağa yollanılğan eki ukrain arbiyi mart 2-de Mariupol (M sektorı) civarındaki uruşlarda elâk oldı. Bu aqqında Ukraina Silâlı Quvetleri Arbiy-Deñiz Quvetleriniñ haberinde aytıla.
Vedalaşuv tedbiri mart 4-te Odessada olıp keçti. Ukraina Silâlı quvetleri deñiz quvetleriniñ arbiyi miçman Oleg Storojenko ve yüksek serjant Aleksandr Strelük Ukrainanıñ mustaqilligi ve topraq bütünligi boyunca mahsus vazifeni yerine ketirgende terrorizmge qarşı tedbirler alanında elâk oldılar.
Ukraina Silâlı Quvetleri Arbiy-Deñiz quvetleri yerleştirgen fotoresimlerge köre, Odessa sakinleri elâk olğan arbiyler ögünde tiz çökip vedalaştılar.
Arbiy-Deñiz quvetleriniñ Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, elâk olğanlar Aqyarda mahsus bölükte askerlik yapqan ediler, Qırım işğalinden soñ ise Odessağa avuştılar.
2013-2014 seneleri Storojenko ve Strelüv Avropa Birliginiñ «Atalanta» ve NATOnıñ «Okeanskiy şçit» tedbirlerinde iştirak etken ediler.
Elâk olğanlarnı Kirovograd ve Herson vilâyetlerinde defin etecekler.


text:
Mayıs 21-de Bağçasarayda faaliyetçiler Server Mustafayev ve Edem Smailovnıñ evlerini tintken Rusiye telükesizlik hadimleri imayeleri altında olğanlarğa advokatlarnı yibermeyler. Bunı Emil Kurbedinov ve Ayder Azamatov Facebookta bildirdiler.
Kurbedinov: «Rusiyeniñ Cinaiy protsessual kodeksi bozularaq, men, S.R. Mustafayevniñ advokatı sıfatında, (tahminen) Ekstremizmge qarşı merkez ve FSB hadimleri tarafından tintüv yapılğan yerde bulunğan muvekkilim yanına yiberilmedim. Bu, imaye etilmek aqqınıñ ciddiy bir bozuluvıdır. Yuqarıda bildirilgen faktlar boyunca munasip teşkerüv keçirmekni ve prokuraturanıñ qarşılıq kösterüvi çarelerini körmege rica etem. Ondan ğayrı, men Qırım prokuraturasınıñ resmiy saytlarında bildirilgen telefon nomeraları boyunca nevbetçi prokuror ve prokuraturanıñ qabulhanesi ile bağlanıp olamadım», – dep yazdı.
Öz nevbetinde advokat Ayder Azamatov da, imayesi altında olğan şahısqa yiberilmegeni içün Rusiye prokuraturasına şikâyet etkenini bildirdi.
Azamatov: «İmayem altında olğan Edem Smailovnıñ evi yanında bulunam, Topçuköy (Dolinnoye). Tahqiqatçınıñ maña çıqmasını ve yiberlmegenimniñ sebebini añlatmasını rica etem. Cevap aldım – o, meşğul, yaza. Bu fakt boyunca elektron qabulhane vastasınen Qırım prokuraturasına, imaye etilmek aqqınıñ bozuluvı ve uquqiy yardım kösterilmesi içün advokatnı yibermemek qanunsız olğanı aqqında şikâyet yolladım», – dep yazdı.
Daa evel Rusiye telükesizlik hadimleriniñ Qırımda tintüv yapqanları aqqında bildirilgen edi. Şu cümleden, Bağçasarayda «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorlarından biri Server Mustafayev ve Bağçasaray rayonınıñ Topçuköy (Dolinnoye) köyünde Edem Smailovnıñ evleri tintildi.
Federal telükesizlik hizmeti, Qırımda, Rusiye ve ilhaq etilgen yarımadada yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübhe etilgen eki kişiniñ yaqalanğanını iddia ete. Yaqalanğanlarnıñ adları bildirilmey.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesi, dep köstereler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar olğanını ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğalci devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.