text:
45 yäşlek Gavril Candu başqala Kişinewdan könyaqkönbatışqa taba urnaşqan keçkenä awılda 5 yäşlek qızı belän yäşäp yata. Gavrilnıñ inde berniçä yıl eşe yuq, anıñ xatını İtaliädä cıyıştıruçı bulıp eşli.
"Xatın kitergä mäcbür ide, çönki bu awırlıqlardan başqa törle niçek çığar idek? Ul inde 3 yılğa yaqın çit ildä. Uzğan köz öygä qaytıp kitte. Menä tizdän tağın qaytırğa tieş, annan soñ tağın kitäçäk."
Köndälek ixtiyaclardan tış Gavrilnıñ xatını cibärgän aqça – awılda keçkenä genä öy salırğa häm olı qıznıñ mäktäbenä dä citä ikän.
Candu''nıñ xatını – çit ildä legal eş tabu bäxetenä ireşkän siräk keşelärneñ berse. Ğadättä Moldova möhacirläre – tözeleştä häm awıl cirendä röxsätsez eşli.
Belgeçlär süzlärenä qarağanda Moldova xalqınıñ kimendä 20%tı, yağni 300 meñ keşe çit ildä. Yağni näq Ukrainada kebek ük – här 5nçe keşe. Räsmi bulmağan mäğlümatlär bu san – ber millionğa citä, di.
Xalıqara Xezmät Oyışmasınıñ uzğan yıl başlanğan Moldova öçen migrant programması eşçelärneñ çitkä kitüen tärtipkä salırğa tırışa. Programma koordinatorı Jana Costachi, Moldovada eşlärgä sälätle bulğan xalıqnıñ küpçelege ildän kitte, dip söyläde.
"İñ tübän sannarnı alsaq ta – çit ildä 300 meñgä yaqın keşe, alarnıñ kübese kontraktsız häm röxsätsez eşli, alar 25 belän 45 yäş arasında – bu inde – eşli alırlıq keşelärneñ küpçelege çit ildä ikänen kürsätä," dide programma wäkile.
Moldovadan kitüneñ iñ berençe säbäbe – xäyerçelek. Costachi däwam itä:
"Bäysezlek alğaç ta Moldova, Sovetlar Berlege çorı şirkätlärennän qısqartılğan meñlägän eşçelärne qaya quyarğa belmäde. Bu üz çiratında Moldovanıñ xezmät bazarında totrıqsızlıq tudırdı. Moldova bit tulısınça awıl xucalığı ile ikänen onıtmasqa kiräk".
Moldovadan küpläp kitü 1994nçe yılda başlanğan. Küptän tügel oyışqan Migrasiä Departamentı direktorı Olga Poalelungi, möhacirlekneñ 3 çorın bilgeli.
"Baştan uq, sovet çorında uq bik küp moldovannar Rusiäneñ üzäk töbäklärenä, Mäskäw yaqlarına eşlärgä kitä ide. Soñınnan yünäleş üzgärde – alar tel, mädäniät häm sotsial şartlar yaqın illärne saylıy başladı, bigräk tä İtaliägä keşe küp kitte, soñınnan Portugaliä, Gresiä, İspaniägä. 1998nçe yıldan möhacirlek yünäleşe tağın üzgärde häm xäzer moldovannar Germaniä, İrlandiä, Britaniägä kitüne xup kürä"
2003nçı yılnıñ üktäber häm noyaber aylarında Xalıqara Xezmät Oyışması häm Moldovadağı Soros fondı 5 meñ ğailädä fiker beleşü ütkärgän. Näticädä – kitüçelärneñ yartısınıñ Rusiägä yul totqanı açıqlanğan, çönki Rusiägä moldovannarğa viza kiräkmi. 18%tı İtaliägä kitä, çänki italyan räsmiläre moldovannarğa qarşı tügel. Xäzerge waqıtta İtaliädä 80 meñgä yaqın Moldova watandaşı bar dip isäplänä, häm alarnıñ 50 meñe – legal statusta yäşi. Şulay uq fiker beleşü, här öç ğailäneñ kimendä ber äğzaseneñ çit ilgä kitep eşläwen kürsätä. Mohacirlärneñ 70%tı – awıl cirennän. Eşlärlek keşelärneñ küpçelegeneñ çit ilgä çığıp kitüe arqasında bügenge köndä Moldovada tözeleş häm sänäğät tuqtağan.
Moldovanıñ tönyağındağı Grigorauca awılında yäşäwçe ike yeget Vasile Rotaru häm Anatolie Ungureanu, Azatlıq radiosınıñ Moldovadağı xäbärçesenä, awıldan kitä alğan böten keşe çit ilgä eşkä çığıp kitte inde, bez dä kiter idek, dip söyläp birgän.
"Kübese Mäskäwgä, Portugaliägä, İtaliägä kitte. Monda qartlar ğına qaldı, häm berniçä yäş keşe. Minem daimi eşem yuq, häm min älbättä çitkä kitü turında uylıym. Monda nişlim inde. Çit ildä aqça eşläp qaytıp monda yort salır idem. Min öylänmägän, añarçı äle aqça eşlisem bar. İke bertuğan apam bar, berse İtaliädä, berse monda," di 22 yäşlek Vasilie.
30 yäşlär tiräsendäge anıñ iptäşe, Ungureanu üz xikäyäsen söyläp birde:
"Minem xatınım ülde. İke balam bar, äz genä cirem bar. Barıbız da şunda eşlibez. qarağız minem qullarıma – qap qara. Bez çikläwek cıyabız. Çikläwek cıyıp kön küräbez. Waqıtlıça eş tabıp Krasnodarda eşläp qaytqan idem. Ber abıyem Yakutiädä, ikençese monda qayttı xäzer. Här kön bezne bik borçıy."
Eş bulmawı awıl cirendäge keşelärne genä tügel, beleme bulğannarnı da bik borçıy. Xalıqara Xezmät Oyışması wäkile Jana Costachi, ziyalılar da çittä eş ezli, di:
"Yuğarı beleme bulğan keşelär dä krizis kiçerä. Alarnıñ balaların üsterergä aqçaları yuq. Çit illärgä kitüçelär arasında mondıylar 30%nı täşkil itä. Elek alar däwlät sistemasında eşlägän bulğan, bu – ğalimnär, uqıtuçılar, mimarçılar, ingenerlar, tabiplar turında süz bara. Soñğı 10 yıl alar eşlägän şirkätlärdä bötenläy aqça yuq".
Moldovadan böten keşe dä kitergä teli dip uylaw döres bulmas ide. Tönyaqtağı Balti şähäre yanında keçkenä awılda yäşäwçe 4 bala anası Tania, "min başqa cirdä yäşäwne küz aldıma da kiterä almıym" di.
"4 balam bar. Balti şähärendä ruxi awırular xastaxanäsendä şäfqät tutaşı bulıp eşlim. Bik küp keşe kitte, minem tuğannar arasınnan da. Amerikada tuğannar bar. Bertuğan señlem İtaliädä, ul üz balasın miña qaldırıp kitte. Ul da şäfqat tutaşı, läkin bezneñ eş xaqına – 60 dollarğa yäşäp bulmıy. İrem 41 dollarğa tiñ xezmät xaqı ala. Şöker, bezgä bertuğan señlem häm äti-änilär yardäm itä. Min dä kitä alır idem, läkin mine monda närsäder tota. Başqa cirdä yäşäwne küz aldıma kiterä almıym."
Moldovadan kitkän meñlägän yäş xatınnar sex qollıqqa elägä. Sex qolıqqa bulmasa – başqa törle qolıqqa. Çığışı belän Kişinewdan bulğan 19 yäşlek Jannanı uramda satuçı bulırsıñ dip Mäskäwgä çaqıralar. Mäskäwgä kilgäç aña monaşka kiemen kidertep – aqça telänep utırırğa quşalar.
"Bezne Mäskäwneñ ber bazarına quydılar. Qap qara kiemdä bez muyınğa tartma asıp imeş Moldovada tözelüçe çirkäw öçen aqça cıydıq. Ämma bezneñ xucalarıbız – çegännär ide. Bez cıyğan aqçağa alar üzlärenä yortlar tözede, maşinalar aldı," dide Janna.
Şuşı xäldä qalğan Janna Moldovadağı tuğannarına, alar İnterpolğa möräcäğät itep – soñınnan xucalarınnan qaça alğan.
Moldovannar berençe çiratta aqça eşlär öçen kitä. Xalıqara Xezmät Oyışması häm Soros fondı mäğlümatlärenä qarağanda çit illärdä eşläwçe moldovannar urtaça ayına 800 dollar aqça qazana. Germaniä, Fransiä yä Britaniädä – 1200 dollar bulsa, Rusiädä tübänräk – 400 dollarğa yaqın. Moldovada urtaça eş xaqı 100 dollar. Ämma Moldova prezidentı Vladimir Voronin süzlärenä qarağanda, xäyerçelek ildä andıy uq qurqınıç däräcädä tügel ikän.
"Ğömüm xäyerçelek turında söyläw – zur xata häm kimsetü bulır ide. Qarağız änä Kişinew uramnarındağı keşelärne, alarnıñ niçek kienüen, nindi maşinalarğa utırıp yörüen. Mersedeslar tulgan, şähärneñ ber oçınnan ikençesenä ütep bulmıy, maşinalar tığılğan bula. Bu mäğlümatlär täfsille tügel kebek kürenä," dide prezident Voronin.
Tağın berniçä san, xörmätle tıñlawçılar. Çit illärdä eşläwçe moldovannar öylärenä yılına 500 meñnän alıp ber million dollarğa qadär aqça cibärä. Çağıştırır öçen – respublikanıñ 2004nçe yıl büdjetı – 450 million dollar ğına. Çittän bik küp aqça kerüe – Kişinewda yalılıq belän baylıq arasındağı upqınnı tağın da tiränäytte. Ber ük uramda – sovet çorında tözelgän panel yortlar qırıyında tezelgän çit il markalı maşinalarnı, qimmätle kibetlär vitrinaları yanına urnaşqan arzanlı qıty häm törkiä tawarların satuçı olı keşelärne kürergä bula.
Här 5nçe kibettä çit il aqçasın almaştıru urını bar, alarnıñ kübese täwlek buyı eşli. İnfläsiä üsä. Başqalada çittän kiterelgän äyberlär bik qimmät. Şuşı xäldä iqtisadçılar häm xalıq cirle xökümätne ğayepli.
Elekke jurnalist İoan Bouroş berniçä yıl elek Portugaliägä küçep kitkän. Anda ul tözeleştä eşli. Küptän tügel öyenä qaytıp kitkän waqıtta ul bezneñ xäbärçebezgä, bez barıbız da kire qaytır idek, dip söyläp birgän.
"Küp keşe qaytır ide, ämma bu qaytu Moldovadağı xällärgä bäyle. Çit ildä eşläp aqça cıyğan bik az keşe qaytıp aqçasın monda eşkä sala. Möhacirlär ağımınıñ tuqatawın kötmim, çönki monda ber ni dä üzgärmi bit. Moldova çittän kilgän aqçağa yäşi. Tuğannar ber bersenä yardäm itä, häm bu bik zur aqça. Citäkçelek närsäne dä bulsa üzgärtergä teläsä – bu aqçalar inde citkän bulır ide".
Xökümät Moldovağa investisiä salunı ciñeläytü yulların tikşerä. Premyer-ministr Vasile Tarlev süzlärenä qarağanda, berençe çiratta alar üz watandaşları turında uylıy.
"Bez aqçanıñ kire Moldovağa qaytuın telibez, häm bu aqçanıñ qimmätle maşinalar häm yortlarğa ğına tügel, ä cirle iqtisadnı üsterügä totıluın telibez. Minemçä, eşlär inde alğa bara, salımnarnı kimetäbez, urta häm keçe eşmäkärlärlekne üsterü yulların qarıybız", dide Moldova premyer-ministrı.
Moldovada cılı közge kiç. Ruseştii Noy awılında ber yäş parnıñ tuyı... Natalia häm Slavikka ikesenä dä 20 yäş:
Natalia:Min Kişinewda universitetta uqıym, ingliz häm alman tellären Slavik: Min daru industriäsendä, saqlağıçta eşlim.
Uqıp betergäç yaxşı eş taba almasa Nataliä ire Slavik belän Moldovadan kietrgä cıyına.
"Monda eş tabırmın dip ömetlänäm, läkin taba almasam, çit ilgä kitermen. Üzem genä tügel älbättä, irem belän. Üzem genä barsam bik küp problema bulaçaq. Ğailälär tarqala xäzer, ä bez äle öyläneştek kenä, min monı telämäs idem," di Natalia.
Natalianıñ äti-äniläre – Moldovadağı başqa äti-änilärdän ber ni belän dä ayırılmıy – alar balalarınıñ uqıp çığuın, yaxşı eş tabuın teli. Ägär bu eşne çit ilgä kitep ezlärgä turı kilsä – alar moña da qarşı tügel.
Şuşı uq awılda cirdä eşlägän Gheorghe Pamfilnıñ ike balası Quşma Ştatlarda yuğarı belem ala. Pamfil çın küñeldän – anıñ balaları, häm alar kebek tağın başqa yäşlär-kire Moldovağa qaytsa – xällärne yaxşığa üzgärter dip ışana.
"Bik küp aqıllı bala mäktäp tämamlağaç kitä. Alar kitergä mäcbür, çönki monda eş taba almıy. Kitüçelär – bik, bik buldıqlı yäşlär. Şuşı aqıllı yäşlär kire qayta başlasa, Moldovada, bezneñ Bessarabiädä üzgäreşlär başlanır, närsä bulsa da üzgärer dip ışanam."
Alsu Qormaş, Praga


c: text/html

text:
İşğal olunğan Qırımda qırımtatar maarifçisi İsmail Gasprinskiy adına medal çıqaracaq olalar. Bunı Facebookta Rusiye devlet dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek haber ete.
«Aqmescitteki Tavrida Merkeziy muzeyiniñ geraldik komissiyasınıñ oturuşında İsmail Galsprinskiy adına medalniñ eki çeşiti teklif etildi. Men internatsional variantını destekliyim: İsmal Gasprinskiy alçaq göñüllü ve bunnen beraber – büyük edi. Onıñ içün, fikirimce, ödül altın olmamalı, kümüş te asıl maden. Ümüt etem, aprelde birinci medallerni özümiz körermiz», – yazdı o.
Kreml nezaretindeki Qırım Devlet Şurasında, eskiz prezidium tarafından tasdiqlanmadı ve medal tam ne zaman azır olacağı belli degil, dep qayd eteler.
Qırım Devlet Şurasınıñ vesiqasında «Gasprinskiy adına medal – Qırım Cumhuriyetindeki halqlarnıñ medeniy ve ruhıy inkişafına, Qırım Cumhuriyeti menfaatı içün ananeviy din yöñelişleriniñ qaviyleymesine, Qırımda halqlar ve mezepler ara mabetlik ve añlayışına büyük isse qoşqan şahısqa berilecek Qırım Cumhuriyetiniñ devlet ödüli», – dep yazılğan.
İsmail Gasprinskiy (1851-7914) – qırımtatar mütefekkiri, maarifçi, neşirci ve siyasetçi olıp, ceditçilik ve türkçilik areketleriniñ tesisçilerinden biri. Gasprinskiyniñ dünyaviy ümdeleri ve ğayeleri liberal mefküre, cemiyetniñ teraqqiy inkişafı, slav ve türk halqlarnıñ dostluğı, hristian ve musulmanlarnıñ tolerans davranışı, sotsialistlerniñ radikal talaplarını red etmekte esaslana edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Önemli Ve Etkili Dilek Duaları
Önemli vede etkili dilek duasının okunuşu:
Bismillâhirrahmânirrahîm.
Sebbeha lillâhi mâ fis semâvâti vel ardı ve hüvel azîzül hakîm.Lehü mülküs semâvâti vel ardı yuhyî ve yümîtü ve hüve alâ külli şeyin kadîr. Hüvel evvelü vel âhiru vez zâhiru vel bâtınü ve hüve bi külli şeyin alîm. Hüvellezî halakas semâvâti vel arda fî sitteti eyyâmin sümmes tevâ alel arşi ya’lemü mâ yelicü fil ardı ve mâ yahrücü minhâ ve mâ yenzilü mines semâi ve mâ ya’rucü fîhâ ve hüve meaküm eyne mâ küntüm vallâhü bimâ ta’melûne basîr. Lehü mülküs semâvâti vel ardı ve ilellâhi türceul umûr. Yûlicül leyli fin nehâri ve yûlicün nehâri fil leyli ve hüve alîmün bi zâtis sudûr. Lev enzelnâ hâzal kurâne alâ cebelin leraeytehü hâşian mütesaddian min haşyetillâhi ve tilkel emsâlü nadribühâ linnâsi leallehüm yetefekkerûn. Hüvallâhüllezî lâ ilâhe illâ hüve âlimül ğaybi veş şehâdeti hüver rahmânür rahîm. Hüvallâhüllezî lâ ilâhe illâ hüve el melikül kuddûsüs selâmül mü’minül müheyminül azîz cebbârül mütekebbirü sübhânallâhü ammâ yüşrikûn.Hüvallâhül hâlikul bâriul musavviru lehül esmâül Hüsnâ yüsebbihü lehü mâ fîs semâvâti vel ardı ve hüvel azîzil hakîm. Allâhümme yâ men hüve hâkezâ ve lâ yezâlü hâkezâ ve lâ yekûnü hâkezâ ehadün ğayrühü eselüke bismikel aliyyil a’lel azîzil eazzel celîli ecellil kebîril ekberil kerîmil ekremil mahzûnil meknûnit tâhiril mutahhiril mukaddesil mübârekil hayyil kayyûmir rahmânir rahîmi zil celâli vel ikrâmi en tüsalli ve tüsellim alâ seyyidinâ muhammedin ve alâ âli seyyidinâ muhammedin ve en tefalelî kezâ ve kezâ ve sallallâhü alâ seyyidinâ muhammedin ve alâ âlihi ve sahbihi ve sellim
Dileğiniz her ne ise niyet ederek günde bir kez faydasından emin olana dek bu duayı okuyunuz


text:
Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararına baqmadan, Qırımdaki Rusiye Federal telükesizlik hızmeti idaresiniñ üyken tahqiqatçısı İvan Romanets işğal etilgen Qırımnıñ Aqmescit SİZOsında tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirovnı hastahanege yatqızmağa razı olmay.
Bu aqta advokat Aleksey Ladin Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
İmaye, FSB tahqiqatçısına Avropa makhemesiniñ Bekirovnen bağlı qararını yerine ketirüv muracaatını yolladı.
«Tahqiqatçı Bekirovnı hastahanege çıqarmaq içün sebep körmegenini ayttı. Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararı qarar degil de, kerekli şekilde tasdıqlanmağan mektüp ola, resmiy kanallar boyunca oña bir de bir malümat kelmedi, dep bildirdi. Bundan ğayrı, Bekirov hastahanege endi çıqarılğan edi, tahqiqatçılarnıñ fikirince, kerekli tibbiy teşkerüv yapılğan eken, ekimlerniñ qararı bar, oña köre, Bekirov SİZOda tutula bile, dep ayttı tahqiqatçı», – dedi advokat.
Ladinniñ aytqanına köre, o, böyle olacağını tahmin etip, Rusiyeniñ resmiy organlarına bir sıra ariza berdi.
«Qırım insan aqları vekâletlisi Lüdmila Lubina, Moskvadaki reberligi — ombudsmen Tatyana Moskalkova, Qırımdaki FSB idaresiniñ reberligi —general-leytenant Mihaylük, FSB müdiri, Adliye nazirligi, Rusiye prezidenti yanındaki apparat, Rusiye ükümeti, SİZO ve Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetine arizalar berdim. Bu arizalarda AİAM qararını yerine ketirüvde yardımcı olmalarını isteyim», — dep ayttı Ladin.
Advokat, tahqiqatçılarnıñ Avropa mahkemesiniñ qararını yerine ketirmekten vazgeçüvi İnsan aqlarını qoruv şartnamesiniñ diger maddelerini bozacaq, dep hatırlattı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
İşgal etilgen Qırımda bugünki vaziyette qırımtatar halqı inkişafınıñ esas yönelişlerini ömürge keçirmek içün mahsus işçi gruppasını meydanğa ketirdiler.
Bunı öz başına ilân etilgen Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
İşçi gruppası qırımtatarlarnıñ problemlerini çezmege tırışacaq.
«Eñ evelâ gruppa siyasiy, etnikara ve dinlerara kerginlikni yoq etmek maqsadında qırımtatar cemaatınen kenşi mesleatlarnı keçirecek», – aytıla beyanatta.
Gruppa 5 insandan ibaret olacaq, onıñ yolbaşçısı Qırım spikeriniñ muavini Remzi İlyasov oldı.


text:
Rusiye prezidentiniñ Qırımda vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsev «Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ eñ müim meseleleriniñ çezilmesine ayrı diqqat etmege» vade etti. İşbu qoruqnıñ terkibine Qırım hanlarnıñ iqametgâhı – Hanlar sarayı da kire.
Bunı o, avgust 28 künü Bağçasaray toplulığı ile körüşüvde bildirdi, – dep haber ete Qırımnıñ öz başına taiyn etilgen akimiyetiniñ ruporı «Krıminform» saytı.
«Bu acayip bir yer, onı yaşartmaq kerek. Qırımnıñ, Qırım hanlığınıñ tarihını ğayrıdan tiklemek kerek. Bizim içün bu çet tarih degil, bizim çoq milletli devletimizniñ tarihıdır», – dedi Oleg Belaventsev.
Neşirniñ malümatına köre, Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ müdiri Elmira Ablâlimova şunı qayd etti ki, al-azırda saray kompleksiniñ rekonstruktsiya meselesi ğayet kergindir.
«Daa bir qaç yıl evelsi restavratsiya leyhası azırlanğan edi. Oña köre, 35 mln. grn ayırılmaq kerek edi. Şimdi bu esapnı rublelerge çevirdiler. Leyha teşkerüvden keçti ve «Rusiye medeniyeti» federal programmasına yollanıldı», – dedi Ablâlimova.
Onıñ aytqanı kibi, Belaventsev eñ müim meselelerniñ çezilmesine qol tutmağa vade etti, şu cümleden Han sarayınıñ ekinci qatnıñ ğayrıdan tamirlev işlerinde de.


text:
Livadiya sarayında «Yalta-45: keçmişi, bugüni, kelecegi» Halqara ilmiy konferentsiyası açıldı. Onı Yalta konferentsiyasınıñ 70 yıllığına bağışladılar.
Açılış tedbirinde Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ Qırımdaki vekili Oleg Belaventsev Vladimir Putin adından hayırlavnı seslendirdi. Mında tarihiy falsifikatsiyalarğa qarşılıq ve faşizm ile küreş aqqında laf etildi.
Bunı Krıminform bildire.
«Közlerimizniñ ögünde Ekinci cian cenkiniñ neticelerini ğayrıdan baquv kampaniyası inkişaf etmekte. Qızıl ordunıñ Büyük ğalebege qoşqan issesini eksiltecek olalar. Bunıñ episi bizni lâqayt qaldırmay. Bizler tarihiy vaqialarnıñ falsifikatsiyalarına qarşılıq kösterip, cenk aqqında kerçek malümatlarnı qorumaq kerekmiz», – aytıla Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ selâmlav mektübinde.
Putin 1945 senesi olıp keçken Yalta konferentsiyasınıñ neticelerini «büyük bir miras» dep adladı.
Livadiyadaki konferentsiya eki kün sürecek. Mında Rusiye siyasetçileri, siyasetşınasları, tarihçıları, em de Frenkistan, Poloniya, Büyük Britaniya, Latviya alimleri iştirak ete.
Fevral 5-te Livadiyada «üç büyük adamnıñ» eykelini açacaqlar: Stalin, Churchill, Rooseveltniñ. Zurab Tsereteli azırlağan 10 tonnalıq abideni Yalta konferentsiyasınıñ 60 yıllığına tikleycek ediler, lâkin Ukraina akimiyeti ve Qırımtatar Milliy Meclisi qarşı çıqtılar.
Tedbir teşkilâtçıları Vatandaş cemiyetiniñ inkişaf fondu, Tarihiy perspektiva fondu ve Dünya fondlarınıñ halqara birligi olalar.


text:
AQŞ Qarulı Küşteriniñ kiberqauipsizdik bölimi 2018 jılı AQŞ-tağı aralıq saylau kezinde Peterburgte reseylik «internet-zertteu agenttigine» (sonday-aq ..
Euroodaq elderi Ündistan men Päkistan arasındağı jağdayğa baylanıstı jiın ötkizdi. Bwl turalı Nandelsblatt basılımı habarladı. Jiın barısında Kaşmir ..
Täjikstan şekarası mañında 17 mıñ sodır jür. 26 aqpan küni Ortalıq Aziya, Resey jäne Auğanstan elderi şekara qızmeti basşılarınıñ bas qosuında Täjiks..
AQŞ qauımdar palatası Meksikamen şekaradağı mäselege qatıstı prezident Donal'd Tramp engizgen tötenşe jağdaydı joyu turalı qarar qabıldadı. Reuters a..
Ündistan qarulı küşteri 26 aqpanda Päkistannıñ Kaşmir aumağına äue soqqısın jasadı. Resmi mälimetke qarağanda, Ündistan qarulı küşterine tiesili 12 w..


text:
KHDR bir qatar basılımdırı Oñtüstik Koreyanı şekara bwzdı dep ayıptadı.
Soltüstik Koreya ortalıq telegraf aqparat agenttiginiñ mälimetinşe Oñtüstik Koreyalıq kemeler säuir ayınıñ özinde 81 ret KHDR aumağına zañsız ötip ketken. Olardıñ aytuınşa resmi Seul osı isimen Phen'yandı äseri qaqtığısqa itermelep otır.
Soltüstik Koreyalıq BAQ bwl mälimdemeni el äskerileri ballistikalıq zımırandaran sınağın sätsiz jasağannan keyin taratqan.
Säuirdiñ 28- nen 29-na qarağan tüni Soltüstik Koreya tağı bir zımıranın sınaqtan ötkizgen bolatın. Äzirge qanday zımıran wşırılğanı belgisiz. Biraq şet eldik sarapşılar aytuınşa sınaqtan öte almay jarılıp ketken qısqa qaşıqtıqtağı Scud ER nemese ortaşa qaşıqtıqtağı KN-17 zımırandarı boluı mümkin.
"The Qazaq Times"


text:
Koronavirusnen küreşte yardım etmek içün Rusiye Qara deñiz flotunıñ askerlerini Qırımdan Abhazistanğa yollaycaqlar, bildirdi flotnıñ matbuat hızmeti.
"Şimdi 13 mahsus avtomobil kervanı Qırım yarımadasından Abhazistan cumhuriyetine yürüş yapa", - flotnıñ beyanatına atıf etip yaza "İnterfaks".
CooбщaeTcя, чTo пo пpибыTию Ha MecTo пoдpaздeлeHия paзBepHyT BpeMeHHый aBToпapk и пyHkTы cпeцoбpaбoTkи TexHиkи, зaдeйcTBoBaHHoй B пpoцecce дeзиHфekции. ЗaTeM poccийckиe cпeциaлиcTы BMecTe c aбxaзckиMи MeдиkaMи oцeHяT oбъeM пpeдcToящиx paбoT и пpиcTyпяT k дeзиHфekции.
Asker bölümleri yerlerine kelgen soñ, dezinfektsiya protsessinde iştirak etken tehnika içün vaqtınca naqliyat parkını pekitecekler.
Abhazistanda koronavirus hastası aqqında soñki sefer aprelniñ 14-ünde haber ettiler. Öz özüni ilân etken ükümetniñ saytında "cumhuriyet"te üç hasta qayd etilgeni bildirile.


text:
Rusiye tarafından Rostovdaki apishanesinde tutıqlanğan Aqyarlı Ruslan Zeytullayev, yazğan mektübinde uquq qoruyıcılarnı qırımtatar ve ukrainlerniñ aqlarını qorumaq işinde faalleşmege çağırdı. Bunı mart 8 künü «Söz serbestligi» Facebook gruppasında bildirdiler.
Öz mektübinde Zeytullayev: «Ukrainada ve çeteldeki faallerni Qırımda qırımtatarlar, musulmanlar, jurnalistler, ukrainlerniñ aqlarına dair qanunsız areketlerge qarşı basqı köstermek işinde faalleşmege çağıram! Çünki ancaq halqara basqınen istenilgen neticege yetmege mümkün, bu birden olmaz, bunıñ içün bu büyük problemge daima diqqat ayırılmalı», – dep yazdı.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi, iyün 1-de mahkemeni başlap, sentâbr 7 künü «Hizb ut-Tahrir» ile alâqalarınen qabaatlanğan Qırım musulmanlarınıñ işi boyunca ükmüni çıqardı. Mahkeme qararına binaen, Aqyar sakini Ruslan Zeytullayev «Hizb ut-Tahrir» bölügini teşkil etti dep yedi yılğa, Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primov ise beş yılğa qadar apiske alındı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Ukraina Tışqı işler nazirligi, Rusiye akmiyeti tarafından yapılğan «nevbetteki safsata mahkemesini» takbih etti ve Rusiyeden deral ükümüni lâğu etmesini talap ete.


text:
Advokat Nikolay Polozov Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi Ahtem Çiygoz davasınıñ iyülniñ 10-da keçirilgen oturışnıñ teneffüsi vaqtında Qırım müftisi Emirali Ablayevni mahkemege kelip şaatlıq etmege çağırdı.
«Emirali Seitibraimoviç, siz musulman olaraq, Qırım musulmanlarınıñ yolbaşçısı olaraq mahkemege kelip, doğru malümat bermege mecbursıñız. Sizni mahkemege kelmege çağıram. Bu em siziñ, em qırımtatar halqı, em de Qırımdaki bütün musulmanlar içün müim», – dedi Polozov.
Advokat Polozov Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Ahtem Çiygoz davasınıñ oturışında mahkeme Qırım müftisi Emirali Ablayevni sorğuğa çekmege istemey, dep ayttı.
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi iyülniñ 5-de qırımtatar milliy areketi liderlerinden birisi Ahtem Çiygoznıñ imayesine müfti Emirali Ablayevni sorğuğa çekmege izin bermedi. Qadılar «imayeniñ muracaatı temelsiz» olğanını ayttılar.
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi iyünniñ 27-de olıp keçken oturışında qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi Ahtem Çiygoz imayesiniñ Qırım müftisi Emirali Ablayevni sorğuğa çekmek muracaatını red etken edi.
Kreml kontrol etken işğal altındaki Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi iyünniñ 22-de Ahtem Çiygoznıñ apiste yatma müddetini üç ayğa – oktâbrniñ 8-ne qadar uzattı. Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
İşğal etilgen Aqyarda et fiyatı köterile. Bu mevzunı oktâbr 13 künü şeer «ükümeti»niñ apparat toplaşuvında köterdiler, – haber ete Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetiniñ «ruporı» Krıminform saytı.
İstimal çarşısı ve litsenziyalaşuv aqyar idaresiniñ yolbaşçısı Nikolay Lişenko qayd etkeni kibi, et fiyatlarınıñ paalılaşuvı «aşlıqlar, yardımcı malzeme, yaqarlıq ve anbarlarnıñ kira fiyatı köterilüvi ile bağlı»dır.
«Et» mahsulatına, keçken aftağa köre, aşğariy fiyatlarnıñ köterilüvi qayd etile. Şu cümleden, tuvar etine fiyatalar 13%, domuz etine – 7%, tavuq etine – 6,7% köterildi»,– dedi Lişenko.
«Et fiyatlarınıñ köterilüvi sebebinden kolbas mahsulatınıñ fiyatları da 5-8% paalılaştı. İstimal çarşısında sarı yağ fiyatı 7% paalılaştı, süt mahsulatına 5,5%», – dedi Lişenko.
Lişenko şunı da qayd etti ki, Qırımda tuvar eti, Aqyarda olğanına köre, 25-30% ücüzdır.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/07-2
Ğaysä Yenikeyev (2.7.1864, Ufa gubernası Bäläbäy öyäze Qarğalıbaş awılı, / Rusiä İmperiäse — mart 1931, / SSRB) — säyäsätçe, mäğrifätçe, etnograf.
Näselle tatar dvorännarı ğailäsendä tua. Irınburda uqıtuçılar seminariäsen tämamlap, urıs-tatar qazna uçilişçesı, «Xösäyeniä» mädräsäsendä eşli. Tatar-başqort xalqınıñ muzıkal folklorın cıyu ekspeditsiälärgä yöri. 1907-1917 yıllarda Rusiä imperiäse Däwlät Dumasınıñ (en) 3nçe häm 4nçe çaqırılışlarında Bäläbäy öyäzennän deputat bulıp eşli.
1929 yılda Ğ. Yenikeyev tuplağan 114 xalıq cırı yazmasın BaşNarKomPros ( Başqort ASSRnıñ Mäğärif ministrlığı) satıp ala. Kollektsiä Ufanıñ mädäniät institutı arxivında saqlana.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Lvovda yanvar 25-te «Picasso» gece klubında «ŞçedreEtno 2015» hayriye aqşamı keçirilecek. Tedbir maqsadı – işğal etilgen Qırımda qalğan ukrain cemaat faalleri içün oquv lagerniñ teşkil etilmesine para toplamaqtır.
Bunı hayriye aqşamnıñ teşkilâtçıları Qırım.Aqiqat saytına bildirdiler.
Aqşam «Patritsiya», «Joryj Kłoc» ve «Giç Orkestr», em de qırımtatar yırcısı Esken Zov ve yırcı Briya Blessing çıqışta bulunacaqlar.
«Bu sene yañı maqsat qoydıq. Qırım işğalinden sebep artıq anda başqa qanunlar olğanını bilemiz. Bu yalıñız yarımada sakinleriniñ turmuşını deñiştirmedi, cemaat faalleriniñ ayatı zor oldı. Hayriye fond ve halqara teşkilâtlar Qırımda çalışmay, qanunlar cemaat liderleriniñ imkânlarını yoq ete. Olarnıñ maqsadı ve istekleri yoq. Aynı bu sebepten «ŞçedreEtno» aqşamında bizler olarğa yardım etecekmiz», – dep ayttı hayriye aqşamnıñ teşkilâtçılarından biri Vladimir Beglov.
Onıñ aytqanına köre, Qırımdaki ukrain faallerine olarnı unutmağanlarını ve yardım etmege istegenlerini isbatlaycaq olalar.
«Qırımda eñ tez darılğan insanlar – Ukrainağa qoltutqan faaller, çünki olar ayatları ve sağlıqlarına olğan telükege baqmadan, Ukraina ile bağlarnı saqlap qalalar ve inkişaf ettireler. Olar doğru malümatnı tarqata, insan aqlarını qoruy, farqlı aktsiya ve medeniy tedbirlerni keçireler. Maalesef, olar özüni yarımadada unutılğan kibi is eteler. Bu sene ise «ŞçedreEtno» aynı bu adamlarğa ilham berecek, olarnıñ Qırımdaki ğayet qıyın missiyasını devam etmege yardım etecek ilk leyhadır», – dep ayttı «Krım SOS» teşebbüsiniñ tesisçilerinden biri Alim Aliyev.
Tedbir yerli saatke köre 19:30 başlanacaq. Bilet fiyatı – 100 grn. Biletlerni Lvovdaki «Naş Format» tükânı (Brativ Rogatıntsiv soq., 24), «Dzıga» galereyasında (Virmenska soq., 35), Svoboda caddesinde Eski Arslan Evinde ve «Picasso» klubında (kontsert künü) satın almaq mümkün.


text:
Tehran civarında tüşken «Ukraina ava yollarınıñ» uçağı İran arbiyleri tarafından «istemeyip tüşürildi». Bu aqta İran akimiyetiniñ beyanatında aytıla, onı BBC ve Associated Press bildire.
Resmiy Tehran malümatına köre, uçaq İslâm inqilâbı qaravul korpusınıñ müim obyektlerinden biri tarafına aylanğanda «duşman nişanı» olaraq köründi. Arbiyler, ABD ile kerginleşken munasebetler sebebinden «eñ yüksek seviyede azır edi», bu «insan hatasına» yol açtı.
İran Tış işler naziri Mohammad Cavad Zarif felâket içün afu soradı.
«Pek yazıqsınamız, halqımızdan, qurbanlarnıñ qorantalarından ve diger zarar körgen memleketlerden afu soraymız ve taziye bildiremiz», – dep aytıla nazirlik yolbaşçısınıñ Twitter haberinde.
Ukraina akimiyeti İrannıñ beyanatını daa izaatlamadı.
«Ukraina halqara ava yolları» ava şirketiniñ PS752 seferli Boeing 737-800NG uçağı yanvarniñ 8-nde saba Tehrandan Kyivge yol alıp, İran paytahtınıñ halqara ava limanından çıqıp tüşti. 176 insan elâk oldı, 167-si yolcu ve 9 ekipaj azası edi. Elâk olğanlar arasında – 11 Ukraina vatandaşı (ekipaj azaları ve 2 yolcu).
Uçaq 2016 senesi yapıldı. Şirketniñ bildirgenine köre, bir problemi yoq edi ve yanvarniñ 6-nda uçuştan evel tehnik teşkerüvi yapıldı.
Ukraina Tış işler naziri Vadım Prıstayko, İrannen Ukraina uçağınıñ qazasını tahqiq etüv ve onıñ sebeplerini ögrenüvde eki memleketniñ tahqiqat gruppalarınıñ koordinatsiyası aqqında añlaştı, dep bildirdi.
Daa evel bir sıra kütleviy haber vastası ABD ve diger memleketlerniñ istihbarat menbalarına esaslanıp, Ukraina halqara ava yolları ava şirketiniñ «Boeing» uçağı İran raketasınen tüşürildi, dep bildirdi, daa soñra bunı Kanada ve Büyük Britaniya liderleri de ayttı. İran akimiyeti 176 insan elâk olğan Ukraina uçağı tüşürilgenine dair versiyanı inkâr etken edi.


text:
Avgustnıñ 22-sinde Yaltada Lenin eykeli yanında Rusiye devlet bayrağına bağışlanğan aktsiyanı keçirdiler.
Aktsiyada Yaltanıñ bala sport taqımları iştirak etti, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Sport taqımlarınıñ iştirakçilerim Rusiye bayrağınıñ renklerinde olğan timsalâtnen oyun fleşmobınen çıqışta bulundı. "Yunarmiya" Rusiye vatanperver bala areketiniñ azaları ve Yalta küreş mektebiniñ sportçuları, 10 metrlik bayraqnı yaydı.
Aktsiya soñunda Rusiye bayrağınıñ renklerinde üfüriklerni avağa uçurttılar, bayramnıñ kence iştirakçılerini bedava buzqaymaqnen sıyladılar.
Qomşu Rusiyeniñ mudafaa nazirligi Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım akimiyet organlarınen birlikte yarımadada «Yunarmiya» Rusiye arbiy-patriotik areketiniñ şubesini meydanğa ketirdi.
Ukraina aq-uquq qoruyıcıları ilhaq etilgen Qırımda balalarnıñ terbiyelev formatınıñ arbiyleştirilgenine defalarca diqqat çektiler. Ruhiyatçılar zemaneviy Rusiyeniñ tasilinde balalarnıñ şuurına tazyıq etilgenini qayd eteler.
2015 senesiniñ başında Rusiyeniñ Qırım akimiyeti yarımadada «federal universitet»niñ meydanğa ketirilmesini buyurdı. Oña bir qaç aliy oquv yurtu ve bu cümleden yoq etilgen Vernadskiy adına Tavriya milliy universiteti, Georgiyevskiy adına Qırım devlet tıbbiyet universiteti ve bir qaç diger ilmiy muessise kirdi. «Qırım federal universiteti»niñ strukturasına 13 umum tasil ve ilmiy muessise kire.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Tarihiy afızamız, Rusiye ile yahşı iç bir şey olmaycağı aqqında daima ayta edi. Çünki 2014 senesi halqımıznıñ başına kelgeni üçünci kere endi oldı – ilk basqılar XVIII asırda II Yekaterinadan, soñra 1944 senesi Stalin tarafından sürgünlik. Vatanımızdan sürgün etildik ve halqımıznıñ aman-aman yarısını ğayıp ettik.
Qırımnıñ ne qadar vaqıt Rusiyeniñ tesiri altında olğanını kördim. Qırımnıñ kütleviy medeniyetinde eñ çoq rus ikâyeleri bar edi: Yekaterinanıñ yolları, Şalâpinniñ oyuğı, Çehovnıñ evi. Qırımtatarlar içün Hansaray bar edi. Ukrain medeniyeti içün ise bu bile yoq edi. Yekâne Lesâ Ukrainkanıñ Yaltadaki evi qaldı, amma o kütleviy medeniyet adisesi degil edi. Qırımda yaşağan insanlar Ükrina qıtasında yüz bergen vaqialar aqqında Rusiye haber vastalarından eşitip bile edi.
Yüz halqnıñ Ukrainada beraber yaşağan, amma siyasiy ceetten kendini ukrainala ise etken bir siyasiy milletniñ qurulması bizim içün pek müimdir. Etnik manada men qırımtatarım, digerleri qaraylar, ermeniler, azeriler ya da yunanalr. Amma siyasiy ceetten kendimni ukrainalı is etem. Yedi buçuq yıl içinde qırımtatarlar ve ukrainler bir-birini daa yahşı, daa teren añlap başladılar, dep tüşünem. Niayet, ukrainler qırımtatarlar aqqında çiberek, baqlavadan daa çoq şey bileler. Amma biz Ukrainınıñ tamır halqı olğanına baqmadan qırımtatarlar ekzotika kibi qabul etilgen allar alâ daa bar.
Qırım aqqında hatırlatqan vaqialarğa kelgende bu sürgünlikniñ yıldönümi mayısnıñ 18-i, iyün ayında qayd etilgen Bayraq künü, ya da misal olaraq fevral ayında tirenüv künü. Amma bu vaqialar arasında «uçurım» bar, yani Qırım mevzusı unutıla. Bugünde-bugün kün tertibine Qırım mevzusını Qırım platforması sammiti qaytardı. Amma esnaslarnı terenden añlamaq içün, Qırım meselesi yalıñız vaqialar ceetinden degil, em de mevzuiy olaraq tüşünilmelidir. Qırım şimdi işğal etilgeni aqqında degil, er birimiz içün neden müim olğanı aqqında aytmaq vaciptir.
Er angi bir faaliyet eki komponentten ibaret. Fikirlerimizni siyaset ve iqtisadiyat vastası ile bildirgenimiz Hard Power ve mesaclarımıznı kommunikatsiya, medeniyet, tasil vastası ile bildirgenimiz Soft Power. Ve Soft Power vastasınen medeniyet, duyğular tilinen aytıp, siyasetten daa tesirli şekilde qalplerge barıp tiymek mümkün. Ve men eminim ki, er angi muvafaqiyetli cemitte medeniyet ve ehşı, keyfiyetli tasil esas olmalıdır. Bu eki komponent bar olğanda, bir üstqurum aqqında aytmaq mümkün: dünyada raqbetke qabiliyetli olmaq, avtoritar ükümranlar ve rejimlerge qaytmamaq.
Eurovision ğalibimiz bar – Jamala. Qırımtatarlar arasında Booker mukâfatı ğalipleri, Nobel laureatları olması pek vaciptir
Qırımtatarlar muvafaqiyetli insanlarnen, özüni ğayıp etmegen ve azatlıq ve menlik duyğusı olğan halqnen tedaiy olunğanını isteyim. Qırımtatarlarnıñ raqbetke qabiliyetli olması müimdir. Eurovision ğalibimiz bar – Jamala. Qırımtatarlar arasında Booker mukâfatı ğalipleri, Nobel laureatları olması pek vaciptir. Bu da bu cemiyetniñ sağlam olğanını ve inkişaf etkenini köstergen elementlerden biridir.
Qırımtatarlarnıñ zemane ve ananeligi aqqında aytıp, 1917 senesiniñ Anayasasını, Qırım halq cumhuriyetiniñ Anayasasını hatırlayım. Cumhuriyetniñ başı Noman Çelebicihan edi. Anayasanıñ maddelerinden birinde, erkek ve qadınlarnıñ saylavlar vaqtında aqları teñ olğanı aqqında yazılğan edi, bu ise içtimaiy inkişafnıñ pek parlaq bir köstergiçidir.
Şimdi men Ukraina institutında çalışam. Bu, medeniyet diplomatiyasınen oğraşqan, yani medeniyet, tasil, kommunikatsiya leyhaları ve araştırma yolu ile çetelde Ukrainanıñ subyektivligini qurğan bir teşkilâttır. Dünyada özümiz aqqında aytıp beremiz, özümizge adlarımıznı – ressamlarnıñ, alimlerniñ, cemaat erbaplarnıñ ve digerleriniñ adlarını qaytaramız. Şunıñ içün, medeniyet diplomatiyası içün zemaneviy Ukrainanı da kösteremiz, şu cümleden medeniy asabalıq aqqında da aytamız. Bağ uzulmemesi içün yarımadada yaşağan qırımtatar mütehassıslarnı, ekspertlerni, ressamlarnı, jurnalistlerni, cemaat erbaplarnı da celp etemiz.
Hayallarımdaki Qırım, serbest şekilde kelip keri qayta bilecegim, anda yalıñız Qırım, Ukraina içün degil, bölgemiz ve bütün dünya içün de yañı manalar yarata bilecek Qırımımızdır
Topraqlarımız işğalden azat etilgen soñ, Qırımda yaqılğan topraqnı alacaqmız. Bu mehanizmlerniñ deral Qırımda işke tüşmesi içün şimdi yapqan işimizni avuştırmaq kerek olacaq. Ve bu sprint degil, marafon olacaq. Ve marafon zamanı zayıflaşmamaq içün, aksine bir-birmizge küç bermek içün bağnı coymamaq müimdir. Ukrain-qırımtatar dialogı aqqında çoq aytamız, amma daa bir müim dialog qırımtatar dialogıdır. Bu qırımtatarlar ortaq bir fikir olması içün öz arasında mürekkep ve yasaq olğan mevzular aqqında qonuşqanıdır. Ve ekinci daa bir müim şey, kimseni ketkeni, ya da qalğanı içün suçlamamaqtır, aksine, bir-birimizge nasıl etip yardım ete bilecegimizni tüşünmektir. Qırımtatarlar daima könnektorlar edi. Biz türkiy, musulman, Avropa ve ukrain köntekstlerni añlaymız. Ve tercimanlar, mediatorlar ola bilemiz.
Hayallarımdaki Qırım, serbest şekilde kelip keri qayta bilecegim, qırımtatar tili canlı bir til olacağı, medeniyetniñ, ananelerniñ, tasilniñ nominal degil, raqbetli olacağı Qırımdır. Anda yalıñız Qırım, Ukraina içün degil, bölgemiz ve bütün dünya içün de yañı manalar yarata bilecekmiz.
Alim Aliyev, jurnalist, aq qorçalayıcı, Ukraina institutınıñ baş müdir muavini. QırımSOS cemaat teşkilâtınıñ tesisçilerinden biri, «Qırım inciri» edebiy yarışınıñ tesisçisi
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Ukraina Medeniyet fondu, Ukraina institutı ve Qırım eviniñ destegi ile «El-Cheber» cemaat teşkilâtı tarafından ömürge keçirile Şlâh/Yol leyhası çerçivesinde «Qırım aqqında subetler» seriyasınıñ ilk materialı. Keñiş mıqyaslı leyha qırımtatar medeniyetiniñ artefaktlarını toplay ve canlandıra, ukrain ve qırımtatarlarnıñ ortaq keçmişini meydanğa çıqara.


text:
Aqyarda yanvarnıñ 19 sabası itibarınen 100 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 47 yaştan 93 yaşqa qadar beş kişi öldi.
“Pandemiya başlağanından berli Aqyarda koronavirusnen episi olıp 8516 kişi hastalândı, 7 698 tedaviylendi ve 329 öldi. Bugünde, COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan 300 insan hastahanelerde yata, alı yengil hastalar bölüginde 195 kişi buluna” – dep bildirdi işğal etilgen Aqyarnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Qayd etilgenine köre, 663 kişi közetile eken.
Yanvarnıñ 18-nde Aqyarda 95 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 40 kişi tedaviylengen soñ hastahaneden çıqarılğan.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırğızistan Telükesizlik şurası sıñırlarnı qapatmağa qarar berdi. Bu aqta Telükesizlik şurasınıñ kâtip muavini Omurbek Suvanaliyev «İnterfaks» neşirine bildirdi, dep haber ete «Nastoyaşçeye Vremâ».
Devlet sıñır hızmeti bildirgenine köre, üst seviye memurlarnı memleketten yibermemek emri keldi. «Böyle emir keldi, ve, ebet, oña riayet etecekmiz», – dep ayttı müessise vekili TASS agentligine.
Suvanaliyevniñ aytqanına köre, Qırğızistan prezidenti Sooronbay Jeenbekov ve baş naziri Kubatbek Boronovnıñ bulunğan yeri belli degil. Narazılıq aktsiyaları başlağanından berli olar körünmey, dedi o. İnternette prezidentniñ bir qaç muracaatı derc etilgen edi, amma çıqarılğan yeri belli degil.
«İş yerlerini terk etken vazifedar şahıslar gizli yerlerde buluna. Tam olaraq qayda olğanlarını aytıp olamaymız, bir çoqu saqlana. Boronov kibi soyları uzaqtan çalışıp, istifağa ketmegenini bildire. Böyle intiqamcılar çoq, bu da büyük çatışmalarğa yol aça bile», – dedi o.
Omurbek Suvanaliyevniñ bildirgenine köre, memleketniñ siyasiy vaziyeti kergin qala, siyasiy firqalar özara añlaşıp olamay. Onıñ aytqanına köre, vaziyetni kerginleştirmemek içün firqalar muzakere masası başına oturmalı.
Prezidentniñ matbuat hızmeti, Jeenbekov Bişkekte buluna ve siyasiy küçlernen şahsen muzakereler keçire, dep bildirdi.
Qırğızistanda oktâbrniñ 5-nde parlament saylavlarınıñ neticeleri ilân etilgen soñ narazılıq aktsiyaları başladı. Daa soñra ise çatışmalar oldı. Oktâbrniñ 6-na keçer gecesi numayışçılar parlament ve prezidentniñ apparatı çalışqan Beyaz evni zapt etip, bir sıra siyasetçini apisten azat etti. Prezident Sooronbay Jeenbekov memleketteki adise-vaqialarnı «akimiyetni zapt etüv ıntıluvı» olaraq kördi ve Qırğızistannıñ prezidenti olıp qala, dep bildirdi. Memlekette bir qaç siyasiy gruppa ve koordinatsion şura areket ete.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçisi Ahtem Çiygoz davasınıñ Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesinde zarar körgen Anatoliy Solovyev oña million ruble (17 biñ dollardan ziyade) körgen «maneviy zararı» içün tazminat olaraq berilmesini istedi. Bunı mayısnıñ 29-nda Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Solovyev tazminat miqdarınıñ sebebini añlatıp olamdı.
«Çiygoz davasınıñ» mahkemesinde zarar körgen Solovyev ekinci kere sorğuğa çekildi.
Birinci sorğuda zarar körgen kişi Çiygoznı körmegenini, onıñ areketleri aqqında bir şey bilmegenini qayd etken edi. Qırım parlamentiniñ binası ögündeki vaqialar vaqtında «Qırım samooboronasında» edi, qırımtatarlarnı Yuqarı Radağa kirsetmemege tırışqan edi, üyle yemegine çıqqanda ise gaz balonını körip qapattı, dep bildirdi. Bundan soñ esini coyıp, 6 künden soñ veteranlar hastahanesinde özüne keldi.
Ahtem Çıygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Qırımda 2016 senesi iyül 1-den başlap minimal aylıq seviyesi yükseldi, dep bildireler Rusiyege boysunğan Qırım ükümetinde.
Qırım emek ve içtimaiy siyaset nazirliginiñ malümatına köre, bücet saasında çalışqan işçilerniñ aylığı 7500 rubleden (tahminen 2880 grn), iqtisatnıñ kerçek saası işçileriniñ aylığı 7650 rubleden (2900 grn)az olamaz, bu ise, evelden olğan aylıqtan 608 ruble ziyadedir, dep qayd eteler müessisede.
Bundan evel Qırım nazirliginde bildirdiler ki, iyün soñunda yarımadada aylıq berilmesi borcu 124,8 million rubleni teşkil etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqyarnıñ Rusiye yolbaşçısı Mihail Razvojayev gece saatlarında şeerge ücüm etken bütün pilotsız uçaqlar urıp tüşürilgenini bildirdi.
"Bugün saba saat 4:30-dan başlap bir qaç saat devamında Aqyarda türlü ava ücüminden mudafaa sistemaları pilotsız uçaqlarnıñ ücümlerini def etti. İlk malümatqa köre, arbiylerimiz pilotsız uçaqlardan ğayrı akvatoriyada yerustü pilotsız uçqan cihaznı yoq ettiler. Bütün şeer hızmetleri azır edi, vatandaş infraterkip obyektleri zarar körmedi", - dep bildirdi Razvojayev.
Oktâbrniñ 29-nda gece ve saba Aqyarda patlav sesleri eşitilgen. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ haber etkenine köre, sesler ava mudafaası sistemasınıñ işine beñzey edi.
Oktâbrniñ 27-nde Aqyarıñ rusiye akimiyeti Balıqlava İssilik elektrostantsiyasına pilotsız uçaqlar ücüm etkenini bildirdi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
QMC Prokuraturası, Halqara cinaiy mahkemege bermek maqsadınen Qırımda televizion şirketlerine ait mal-mülküni qanunsız olaraq zapt etüv vaqialarınıñ delillerini toplay.
Bu, Ukrainanıñ televideniye ve radio yayınlav meseleleri boyunca Milliy şurasında yayınlayıcılar ve cemiyet teşkilâtlarınıñ vekilleri ile yapılğan «tögerek masa»nıñ oturışuvında aytıldı, dep bildire QMC Prokuraturasınıñ matbuat hizmeti.
Muessiseniñ bildirüvinde: «Cenk şaraitleri ile talap etilmegen, hususiy ve uquqiy şahıslarnıñ mal-mülküni qanunsız zapt etüv, arbiy cinayettir», – denile.
QMC Prokutarası, Halqara cinaiy mahkemege yollamaq maqsadınen, tele ve radio teşkilâtlarınıñ vekillerini, ilhaq etilgen Qırımda olarğa qarşı qanunsız areketlerniñ yapılması aqqında munasip arizalar ile muracaat etmege davet etti.
Aprel 10-da Ukraina jurnalistleri milliy birliginiñ konferents-zalında Qırımtatar jurnalistikası kününe bağışlanğan «tögerek masa» keçti. Tedbirde Qırım jurnalistleri, aq-uquq qorçalayıcıları ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ilhaq etilgen Qırımda söz serbestligi saasındaki vaziyetni, yarımadada vatandaş jurnalistlerine qol tutuv ve qırımtatar kütleviy haber vastalarını inkişav ettirüvni muzakere ettiler.


text:
Uquq qoruyıcılar Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımnıñ türmelerinde tutulğan 101 siyasiy mabüs aqqında haber ete ve siyasiy taqibat devam etkenini ve tutulğanlarnıñ sayısı artqanını bildire. Bunı "COVID-19 vaqtında Kremlniñ siyasiy taqibatı" matbuat konferentsiyasında aytıp berdiler.
Avgustnıñ başında Ukraina prezidenti ofisiniñ yolbaşçısı Andrey Yermak «100-ge 100» formatında yañı deñişim azırlanıla, dep bildirdi. Yermak, deñişim «tezden» olacaq, dep ümüt etti, amma tam kününi aytmadı.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile kerçekleştirgen soñ subetinde işğal etilgen Qırımdan 22 qırımtatarını azat etmege teklif etti.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Siyasiy mabüslerge qol tutuv programmasınıñ reberi, «Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ şura azası Sergey Davidisniñ bildirgenine köre, merkezleriniñ cedvelinde 315 insan bar, 59-ı – qırımtatarıdır.


text:
Bunı PACE Baş kâtibi Voytseh Savitskiy Azatlıq Radiosınıñ mühbirine Parijde haber etti.
PACE Baş kâtibiniñ aytqanına köre, Avropa Şurasınıñ nizamnamesine binaen, assambleyanıñ umumiy sessiyasında parlament azaları tarafından teklif etilgen rezolütsiya leyhaları muzakere etilecek. Rusiye Federatsiyasını PACEde vekâletlerinden marum qaldırmaq teklifi bir qaç leyhada qayd etile. Savitskiyniñ aytqanına köre, bu mesele mıtlaqa baqılmaq kerek.
Bu mesele baqılmasınıñ tam vaqıtı bazarertesi künü, aprelniñ 7-de, belgilenecektir.
Voytseh Savitskiy bazı Rusiye siyasetçileriniñ Avropa Şurası eskirgeni aqqında sözlerine yazıqsınğanını bildirdi. Onıñ fikirince, bunıñ kibi laflar Avropa Şurası işlerinden haberleri olmağanını isbatlay.


text:
Strasburgda fevral 1-4 künleri keçirilecek Avropa parlamentiniñ toplaşuvında Avropada qaçaqlarnıñ meselesini muzakere etecekler. Amma, bundan da ğayrı, kün tertibinde Qırımdaki insan aqları ile bağlı vaziyetni muzakere etmege planlaştıralar, dep bildire Avropa parlamentiniñ matbuat hızmeti.
Qırım meselesini cumaaqşamı, fevral 4 künü, muzakere etecek olalar. Şu cumlden, şimdi işğal etilgen Qırımda yaşağan qırımtatarlarnıñ vaziyeti baqılacaq.
Qırımtatar Milliy Meclisinde ve halqara uquq qoruyıcı teşkilâtlar Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında bildirgen ediler. Amma Rusiye akimiyeti bunı red ete.
Dört insandan ibaret olğan ve İsveçre diplomatı, elçi Jerar Ştudman reberliginde Avropa Şurasınıñ eyyeti Qırımğa yanvar 25 künü keldi. Avropa Şurasınıñ baş kâtibi Turbern Yagland degeni kibi, eyyetni Qırımğa yarımadada insan aqları ile bağlı vaziyetke qıymet kesmek içün yolladı. Bunıñ ile eyyetniñ işi mustaqil olacağını qayd etti, onıñ işi Qırımnıñ territorial statusına bağlı degil eken.
Avropa Şurasınıñ közeticileri Qırımğa soñki bir buçuq yıl içinde kirgen halqara teşkilâtlarnıñ ilk temsilcileri oldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Bunı Radio Svoboda haber ete.
«Askeriy quvetler öz ketişatınen marşlarnıñ eda etilmesini ve tainlevine köre berilgen vazifelerini eda etmek içün yerleşüv areketleri üzerinde çalışmaqtalar», – dep, öz müessisesi kollegiyasınıñ toplaşuvından evel bildirdi Rusiye Mudafaa naziri.
Bundan da ğayrı, oquv çerçivesinde «aviatsiya devlet sıñırları yanında areketleriniñ işlenmesi boyunca uçuşlar yapacaq», - dep, qoştı Şoygu.
Daa o, Ukrainanıñ cenübiy şarqında küç faydalanması yüz bergeni «raatsızlıq doğurğanını» ilân etti.
«Küçler teñ olmağanı açıq-aydın körüne. Öz ükümetiniñ adiy vatandaşlarına qarşı silâ qullanmaq emiri endi berilgen. Eger de bu arbiy maşina bugün toqtatılmasa, neticede çoq miqdarda elâk olğanlar ve yaralılar olacaq», – dep, esap ete Şoygu.


text:
Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ Rusiyege boysunğan Qırım baş idaresi 7 kişi zararlanğan yol qazası aqqında bildire.
Müessise matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, İslâm-Terek rayonında yüz bergen qaza aqqında malümat bazarertesi künü üyleden soñ peyda oldı. Qaza «Canköy – Kefe» yolunda «İslâm-Terek – Cuma Eli» yolunen çatışmada yüz berdi. Müessisede bildirilgenine köre, bu yerde «Lada Largus» ve «Toyota RAV 4» avtomobilleri çatıştı.
Vaqia sebepleri, zararlanğan kişilerniñ alı ve diger tafsilâtlı malümat bildirilmey.


text:
Rusiye işğal etken Qırım ve Donbasstan köçip kelgen 1 mln 760 biñ 972 kişi Ukrainada qayd etildi, dep haber ete Ukraina İçtimaiy siyaset nazirligi.
«2016 senesi aprel 4 kününe qadar, vilâyetlerdeki devlet memuriyetleriniñ içtimaiy qoruv bölükleri ve Kyiv şeeri devlet memuriyetiniñ malümatına köre, Qırım ve Donbasstan köçken 1 mln 760 biñ 972 kişi ve 1 mln 407 biñ 382 qoranta qayd etildi», – dep aytıla haberde.
Ukraina İçtimaiy siyaset nazirliginiñ malümatına köre, 787 biñ 660 aile maddiy yardım istedi, olardan 736 biñ 305 qoranta bu yardımnı ala.
Nazirlikniñ matbuat hızmeti bildire ki, 2016 senesiniñ başından başlap 868 696 biñ grivna berildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Klimat üzgäreşläreneñ iq’tisadi risklarına kisätü yasaldı
Yellen klimat üzgäreşläreneñ iq’tisadi riskları mäs’äläsendä kisätte
Amerika Quşma Ştatları Kazna ministrı Janet Yellen klimat üzgäreşläreneñ il iq’tisadınıñ citeşterü köçe öçen citdi risk täşkil itüen häm totrıqlılıqqa täêsir itüen belderde.
Janet Yellen, Tön’yaq Karolinada qoyaş ênergiyası şirkätenä barıp, klimat üzgäreşläreneñ makroêkonomik yoğıntıların bäyäläde.
AQŞ İlbaşı Djo Bayden citäkçelegeneñ ilneñ ênergiya sistemasın modernizaśiyäläw öçen 430 milliard dollardan kübräk çığanaq ayırıp quyuın citkerüçe Yellen bu kapital salunıñ ilneñ yäşel ênergiyağa uzuın tizlätäçägen häm amerikan ğailäläre belän êşxanäläre öçen ênergiya üzqıymmäten töşeräçägen añlattı.
Yellen şuşı investiśiyälärneñ Amerika Quşma Ştatlarınıñ ênergiya belän täêmin itüne dä global’ bäyä şoklarına qarşı ışanıç astına alaçağın belderde.
Klimat üzgäreşläreneñ iq’tisadnıñ citeşterü köçen azaytaçağına iğ’tibarnı yünältüçe Yellen şaqtıy töbäktä keşe ülemnäreneñ artuınıñ häm xezmät citeşterüçänlegeneñ kimüeneñ kötelüen iskärtep uzdı.
Yellen, klimat üzgäreşläreneñ hawa torışına bäyle täêmin itü şoklarındağı artu belän üzen kürsätä alaçağın belderep, monıñ citeşterüçänlek töşüenä säbäp bularaq bäyälärne arttıra alaçağın citkerde.
Bäyläneşle xäbärlär
Türkiyädä tabılğan neft’ êşläp çığarıla başlandı
Türkiyä ênergetika häm tabiğıy çığanaqlar ministrı Fatih Dönmäz Şırnaktağı neft’ tabunıñ soñğı waqıtta cirdä yasalğan iñ zur açışlarnıñ berse bula alaçağın äytte
Törkiyä 11 ayda 26 ilgä ançous sattı
Älege êksport il iq’tisadına 10 million 129 meñ 431 dollar tabış kiterde


text:
Bu sene baarde Qırımdan Rusiye Federatsiyasınıñ Silâlı quvetlerine 400 insan çağırılacaq, küzde ise – 2500 biñden ziyade. Bunı Qırım baş nazir muavini Mihail Şeremet mayıs 7 künü bildirdi.
Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, şimdi arbiy komissarlıq binasında «miqyaslı tamir işleri» keçirile.
«Yigirmi yıl devamında arbiy komissarlıqta rekonstruktsiya degil de, atta adiy tamir işleri keçirilmey edi. Arbiy komissar Anatoliy Maloletkoğa gençlerimizni qabul etmek istegi ve ıntıluvı içün minnetdarlığımnı bildirem. Em de bizim yaşlarımız büyük istek ile Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı quvetlerine qoşula», – dey Mihail Şeremet.
Qırımnıñ arbiy komissarı Anatoliy Maloletko arbiy komissarlıqta ilk nevbette turğan tamir işleriniñ bitkeni aqqında bildirdi.
Malüm ki, Rusiyede aprel 1-den yaşlarnı orduğa çağırmağa başladılar. Bu sene Rusiye ordusına Qırım sakinleri de çağırıla.


text:
«skripkanıñ qıpşa belin qwşaqtap jürip ötkizip alğan jastığımnıñ ornın endi toltırğım keledi»
Irakta tero aktiden 25 adam qaza boldı. Iraktıñ terorşıldarğa qarsı twru wyımınıñ bergen aqparatında, 22 jeltoqsanda atalğan eldiñ şığıs aymağı Mosul..
Meniñ qolım öte kişkene, meyli qay uaqıtta bolsın sizder meniñ mültiksiz is isteuimdi talap etpeñiz. Meniñ ayaqtarım da kişkentay, özderiñizben ilesip..
Osı sözdiñ keyingi, soñğı II ğasırdağı tarihı kürdeliligimen közge tüsedi. XVIII ğasırdıñ ayağınan bastap evropalıqtarğa belgili bolğan «ariy» sözi XI..
Kinoindustriyası damığan quattı elder älemge ülken ideologiyalıq ıqpal, ruhani ekspansiya jürgizip otır. Sonımen qatar, kinematografiya arqılı ekonom..


text:
Bunı Rusiye Federal migratsion hızmetiniñ vekili Fedir Karpovets Aqmescitte keçirilgen matbuat konferentsiyasında bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, vesiqalarnı azırlamaq içün ve Rusiye vatandaşlığından vazgeçmek içün devlet bergisi alına degen malümat bir qaç kere peyda olğan edi.
«Para alınsa, uquq qoruyıcı organlarına haber etmeli», – dedi Karpovets.
Martnıñ 31-de peyda olğan malümatqa köre, Qırım ve Aqyarnıñ 15 biñ sakinine Rusiye Federatsiyası vatandaşlarınıñ pasportları berildi. 60 biñden ziyade ariza qabul etildi.


text:
Yalta "Hizb ut-Tahrir davası" boyunca mahkemede, imaye tarafınıñ eksperti Dmitriy Dubrovskiy, Yelena Hazimulina, Timur Urazmetov, Yuliya Fomina ve Yuliya Oşeyevanıñ tilşınaslıq ve dinşınaslıq ekspertizasını tenqit etti. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Emil Kurtbedinov aytıp berdi.
Oña köre, sorğu vaqtında Dubrovskiy, ekspertlerniñ yekünleri talaplarğa uymay, dep ayttı.
"O, qabaatlav tarafı ekspertleriniñ işiniñ qiymetini kese edi. Dmitriy Dubrovskiy, vesiqalarda çarpıq dialoglar ve añlav deñiştirüvlerini tapqanını añlatıp, aytıp berdi. Bundan ğayrı, onıñ aytqanına köre, tilşınaslıq mütehassısları nasıldır diniy ıstılalarğa qıymet kese edi. Ekspertniñ fikrince, dinşınas öz işini becermedi, tilşınaslar ise, aksine, özüne dinşınaslıq vazifesini aldı", - dep tefsir etti Kurbedinov.
Bu dava boyunca nevbetteki mahkeme oturışı sentâbr 30-ında keçirilecek, onıñ devamında, dava iştirakçileriniñ video faylları ve tutılıp alınğan şeylerniñ baqıluvında olğan şaatlarnı sorğulacaqlar.
Aprelniñ 4-nde haber etilgeni kibi, Rostov-na-Donu şeeriniñ Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasını» ekinci kere temelden baqmağa başladı.
Bu dava boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Usein Kuku, Müslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy firqasına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini azat etmesini talap ete.


text:
Ankara, Türkiye – Tarihiy körüşüv, Rusiye tarafından bir jest, Rusiye ile gazqa bastıq... Bunıñ kibi maqale serlevalarını Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ dekabr 1-de olıp keçken Türkiye ziyaretinden soñ Türkiye kütleviy haber vastalarında körmek mümkün. Rusiye prezidentiniñ onıñ Türkiye zenaatdaşı Recep Tayip Erdoğan ile körüşüvi arfesinde kün tertibi aydınlatılğan edi. Esas mevzular arasında Qırımdaki vaziyet, şu cümleden qırımtatarlar, em de olarnıñ liderleri – Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ – Qırımğa kiriş yasağı bar edi. Lâkin Türkiye matbuatı Putin ve Erdoğannıñ körüşüvinden soñ Qırım mevzusına ğayet az diqqat ayırdı. Gazetalarnıñ birinci saifelerinde 2015 senesi yanvar 1-den itibaren olacaq 6%-lı gaz endirimi, yañı gaz borusınıñ qurucılığı, em de Suriye vaziyeti yer aldı.
Türkiye kütleviy haber vastaları Rusiye prezidentiniñ Mustafa Kemal Atatürk dürbe ziyaretini ayrıca qayd ettiler.
Hürriyet neşiri yaza ki, Türkiye ve Rusiye devlet gimnleri yanğırağan vaqıtta Rusiye lideri ara-sıra qollarına baqıp, «Merhaba, asker» sözlerini ezberlemege tırıştı. Birazdan da aynı bu sözlernen askerlerni selâmladı.
«Rusiye Türkiye Cumhuriyetiniñ qurucısına büyük sayğı köstere. Türkiyeniñ birinci prezidenti devletlerimiz arasında dostane munasebetler qurulmasına qoşqan issesi bizim içün ğayet müimdir», – dep yazdı Rusiye prezidenti Anıtkabirniñ mahsus kitabında.
Rusiye ve Türkiye prezidentleri Vladimir Putin ve Recep Tayip Erdoğan qapalı körüşüv keçirip, beraber matbuat konferentsiyasını ötkerdiler. Onıñ devamında ticaret, iqtisadiyat ve energetik saalarda tizilgen añlaşmalar aqqında tarif ettiler.
Putin Bulğaristan izni olmasa, «Cenübiy aqım» leyhasına devam etemeycegini bildirdi. Bundan ğayrı, Rusiye lideri Türkiyede yañı gaz borusını qurmaq niyetini aydınlattı.
Rusiye prezidentiniñ aytqanına köre, Moskva cermay gaz saasında işbirlik inkişaf etkeninden sebep «Türkiye iş ortaqlarınıñ ricalarınen» yanvar 1-den itibaren 6%-lı gaz endirimini bermege qarar aldı.
Anadolu neşiriniñ malümatına köre, Türkiye energetika naziri Taner Yıldız Rusiyeniñ endirim teklifini müsbet olaraq tanıdı. Lâkin Rusiye gaz endirimli olsa, qullanıcılar da bunı tesir eteceklermi-yoqmı sualine, aşıqmamağa çağırdı.
«Bu aqqında aytmaq pek ertedir. Muzakereler kârğa köre degil, BOTAŞ (Botash Petroleum Pipeline Corporation Türkiye energetik şirketi – muarrir) masraflarına köre devam ete», – dedi Yıldız.
Putin Türkiyedeki Mersinde qurulacaq «Akkuyu» atom elektrostantsiyası aqqında aytıp, bu meselede problemler olmağanını ayttı.
AES qurucılıq añlaşması ta 2010 senesi imzalanğan edi.
Türkiyeniñ bir sıra matbuat vastası «tarihiy körüşüv» olaraq adlandırğan tedbir muvafaqiyetli olıp keçti, lâkin eki devlet yolbaşçısı yalıñız bir mevzuda bir-birinen razı olmadılar – Suriye zıddiyeti.
Sır degil ki, Recep Tayip Erdoğan prezident Başar Asadnıñ rejimine qarşı çıqqan insanlardan biridir, Putin ise Suriye prezidentine qoltuta.
Rusiye Türkiye iqtisadiyatınıñ eñ büyük yatırımcısı olğanından sebep eki devlet yolbaşçısı subetini devam etmege mecburlar.
Gündem neşiriniñ malümatına köre, Putin «eali Başar Asadğa qoltutqanını» qayd etti. Türkiye lideri ise «Suriye reberligi vatandaşlarını yoq ete», dep ayttı.
«Asadnıñ rejimi üküm sürgen vaziyette qabaatlıdır: memleket darma-dağın etildi, er angi silâ qullandı, tarihiy eskerler yoq etildi, medeniyet yoq etildi, adamlar vahşiyce öldürildi, 7 mln. insan qaçaq oldı, ve menim memleketim de 1,6 mln qaçaqnı qabul etmege mecbur qaldı», – dedi Türkiye lideri.
STAR gazetasınıñ saifelerinde Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlunıñ aytqanlarını körmek mümkün. «Rusiye Türkiye munasebetleri – tarihiy. İleride de örnek olacaq», – dep qayd etti Davutoğlu.
Bir çoq Türkiye kütleviy haber vastası emiyet bermegen Qırım ve qırımtatarlar mevzusı kene de STAR gazetasında aydınlatıldı. Lâkin mında da yalıñız Türkiye lideriniñ aytqanları qayd etildi:
«Qırımtatarlarnen bağlı mesele baqıldı. Bizler qırımtatarlar mevzusını tafsilâtlıca muzakere ettik. Rusiye tarafı bu meselege müsbet yanaşıp, qırımtatarlarğa aq-uquqlar bergenini bildirdi».
«Qırımtatarlar evelden olmağan aq-uquqlarnı aldılar. Qırımtatar tili bile devlet tili oldı. Muzakerelerde Rusiye halqnıñ menfaatları ve amanlığını tüşüne, dediler. Bir de bir sualler peyda olsa, olar (Rusiye tarafı – muarrir) dialogğa azırlar. Sağ olsunlar», – dedi Türkiye prezidenti.
Dekabr 1-de Türkiyedeki qırımtatarlar diasporası Ankara ve İstanbulda Putinniñ ziyaretine qarşı keçirgen narazılıq aktsiyaları aqqında Milliyet gazetası yazdı. Onıñ malümatına köre, Ankaradaki Qırımtatarlarnıñ medeniyet ve yardımlaşma dernegi Putin ziyareti sebebinden narazılıq aktsiyasını ötkerdi. Onıñ iştirakçileri «Rusiye, Qırımdan elini al», «Putin, Qırımdan ket» kibi şiarlarnı seslendire ediler.
Dekabr 25-te qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Türkiye reberligi ile körüştiler. Bir çoq insan bunıñ Putinniñ Türkiye ziyareti ile alâqası bar olğanını aytqan edi.
Mustafa Cemilevniñ özü ise Türkiye ve Rusiye prezidentleriniñ körüşüvini izaatlap, Ankara kendi pozitsiyasını quvetleştirmege qarar bergenini ayttı.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ Facebook resmiy saifesinde derc etilgen beyanatqa binaen, Rusiye eyyetiniñ bir künlik Ankara ziyareti eki devlet yolbaşçısınıñ bir saat devam etken matbuat konferentsiyasınen yekünlengenini aytqan Mustafa Cemilev, Türkiye prezidenti işğalde qalğan qırımtatar halqınıñ meselesine emiyet bermegenini dedi.
«Türkiye prezidenti keskin siyasiy mevzulardan qaçaraq, iqtisadiyat meselelerine diqqat ayırdı, – aytıla beyanatta, – Qırım işğali mevzusında Recep Tayip Erdoğan qırımtatar halqı qardaş halq olğanını qayd etip, Türkiye közünden qaçmağanını bildirdi.
«Hulâsa olaraq 8 ay evelsi seslendirilgen neticelerni hatırlatmaq mümkün: Türkiye Rusiyeniñ Qırımda yapqan istilâ areketlerine qarşı çıqıp olamay. Buña devletniñ iqtisadiyat ve energetik bağlılığı, em de ğayet kergin olğan tış siyaset vaziyeti keder ete», – aytıla qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisiniñ beyanatında.


text:
Bugünki künde Rusiye taravfından siyasiy sebeplerden taqip etilgen Ukraina vatandaşlarınıñ sayısı 130 ola, dep bildirdi Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisiniñ kâtibiyeti Azatlıq Radiosınıñ muracaatına cevap berip.
Berilgen malümatqa köre, 111-i (76 qırımtatarı da mında) azatlıqtan marum etüv yerlerinde (koloniya ve tahqiqat izolâtorlarında) buluna, 19-ınıñ areket serbestligi sıñırlandı (şartlı tarzda mahküm etildi, ev apsinde buluna, mecburiy tedaviylevde, memuriy nezaret altında qala).
«Rusiyede ve vaqtınca işğal etilgen Qırımda qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ sayısı er vaqıt deñişe, çünki işğalci akimiyet yañı insanlarnı tutmağa ve yañı sahte cinaiy davalarnı açmağa devam ete, vekâletli ise soy-sop, advokat, aq qorçalayıcı teşkilâtlarından olarnıñ azat etilüvi içün tedbir almasınen bağlı yañı muracaatlar ala», – dep qayd etti ombudsmenniñ ofisi.
Bu yıl avgust ayında Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye 97-si qırımtatarı olğan 133 Ukraina vatandaşını siyasiy sebeplerden tuta, dep bildirgen edi.
Vekâletliniñ kâtibiyeti Azatlıq Radiosına haber etkenine köre, sentâbr ve oktâbr aylarında üç Ukraina vatandaşı apishaneden azat etildi.
Siyasiy mabüslerge qol tutuv programmasınıñ reberi, «Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ şura azası Sergey Davidisniñ bildirgenine köre, merkezleriniñ cedvelinde 315 insan bar, 59-ı – qırımtatarıdır.
2020 senesi yaz başında Ukraina tahqiqat izolâtorları ve apishanelerinde 300 rusiyeli bar edi.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı siyasiy, milliy ya da diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Rusiye akimiyeti bu sebeplerni inkâr ete.


text:
Rostov-na-Donudaki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini daa 2 ayğa apiste qaldırdı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Qadı Anatoliy Kolesnik Muslim Aliyev, İnver Bekirov, Vadim Siruk, Emir-Usein Kuku, Refat Alimov ve Arsen Cepparovnıñ temyiz arizalarını red etti. Olar avgustnıñ 18-ne qadar tahqiqat izolâtorında tutulacaq.
İmaye, mabüslerniñ üç yıldan berli SİZOda tutulğanını qayd etip, sıñırlav tedbirini er angi başqasına deñiştirmege muracaat etti.
Prokuror imayeniñ muracaatına qarşı çıqıp, mabüsler mahkemeden saqlana, şaatlarnı qorquza bile, dep bildirdi.
«Temyiz arizaları qanaatlendirilmedi. Mabüslerniñ er biri sıñırlav tedbiri qanunsız uzatılğanını delillernen isbatlağanı içün apis müddetini uzatuv üç saat devam etti», – dedi advokat Edem Semedlâyev.
Müslim Aliyev qabaatlav tarafınıñ sıñırlav tedbirini uzatmaq muracaatını dava temelini baqqan qadı baqa, dep qayd etti. Qabaatlanğanlarnıñ fikirince, bu adil qararnıñ çıqarılmasına keder ete.
Aprelniñ 4-nde Rostov-na-Donudaki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi «Yaltadaki Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini ekinci kere baqmağa başladı.
Dava boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Usein Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan ediler. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatladılar.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini azat etmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımda oçqıçta şartlaw
Aêroportka töşep utırırğan waqıtta ber oçqıçtağı xärbi kirä-yaraqlar şartlağan
Qırımdağı Sevastopol’ şähäre yanında aêroportka töşep utırırğan waqıtta ber oçqıçtağı xärbi kirä-yaraqlar şartlağan.
Güyä şähär başlığı Mixail Razvojayev soŝial’ säxifädä açıqlaw yasap: “Oçqıç Bel’bektağı xärbi aêroportka töşep utırğanda yuldan çıqtı. Xärbi kiräk-yaraqlarnıñ ber öleşe şartladı,” – dide.
Oçqıçnıñ yana başlawın häm pilotnıñ qazadan isän-imin qotıluın äytkän Razvojayev waqiğa urınına yanğın sünderüçeläneñ cibärelüen belderde.
Bäyläneşle xäbärlär
Naxçıvan tamğaxanäse Azärbaycanğa bäylände
Naxçıvan üzidaräle cömhüriyäteneñ Däwlät tamğaxanä komitetı Azärbaycan Üzäk tamğaxanä (tamojnya) komitetına bäylände
Bügen Tatarstan bayrağı köne
Monnan 31 yıl êlek Tatarstan cömhüriyäte parlamentı älege däwlät simvolın qabul itte


text:
Salı künü, oktâbrniñ 20-nde, Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ İslâm Terek rayon mahkemesinde «Ukraina milliy batalyonında» iştirak etkeninde qabaatlanğan Mecit Ablâmitovnıñ davası boyunca ilk oturışuv oldı. Qırımlı ve imayesi olmağanda apis cezası uzatılğanı belli oldı.
Bu aqta advokat Ayder Azamatov «Qırım aq qorçalayıcı gruppasına» bildirdi.
«Bugün mahkemede belli olğanına köre, qadı İgor Degtârev müvekkilim ve men, imayecisim, olmağanda oktâbrniñ 14-nde Ablâmitovnıñ apiste tutuv müddetini uzattı. Qadı imaye aqqını bozdı dep çetleşmesini istedik. Qadı aqıl tanışıp, talabımıznı red etti. Bundan ğayrı, bugün sıñırlav tedbirini 6 ayğa uzattı», – dedi Azamatov.
Mahkeme vekilleri oturışuvnı keçirmek qararını açıq sürette izaatlamadı.
Avgustnıñ 19-nda Rusiye FSBsi «ukrain milliy batalyonında» iştirak etkeninden şübheli sayılğan Qırımnıñ İslâm Terek rayonınıñ sakinini tuttı, dep bildirdi. İslâm Terek rayonınıñ sakinine qarşı cinaiy dava açıldı. Al-azırda şübheli tutuldı. FSB, qırımlı 2016 senesi esas Ukrainağa ketip, «Lenur İslâmov qurğan N.Çelebicihan batalyonına» kirdi, dep bildire.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası «Noman Çelebicihan göñülli qırımtatar batalyonında» iştirak etkeni içün Ukraina vatandaşınıñ qanunsız tutuluvı ve evinde tintüv keçirilüvi boyunca cinaiy tahqiqat başlattı.
Daa evel Qırımda qurucısı Lenur İslâmov olğan «Noman Çelebicihan göñülli batalyonınıñ» azaları olaraq tanılıp qabaatlanğan üç qırımtatarına qarşı qabaatlayıcı qarar çıqarılğan edi. Bu birleşmeniñ azaları olğanınen bağlı şübheler ile qırımlılarğa qarşı eki ğıyabiy qarar da çıqarıldı.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisniñ reisi Refat Çubarov aytqanı kibi, qıtaiy Ukrainadan Qırımğa elektrikniñ berilmesi ile bağlı añlaşmalar yarımadanıñ Ukrainağa ait olğanı aqqında qaydlarsız imzalanılmaz.
Bu aqta o dekabr 6 künü Kiyevde matbuat konferentsiyası devamında bildirdi.
Çubarovnıñ sözlerine köre, Qırımğa elektrikniñ «Kahovka-Titan» yolağı boyunca berilmesini nazarda tuta ve Ukraina Rusiye ile nasıl bir añlaşmalarnı imzalaycağını nezaret etecek.
«2016 senesine elektrik teminlev aqqında añlaşmada Qırım Ukraina qısmı olğanı aqqında bir şey yazılmasa, işbu añlaşmanıñ imzalanuvına yol bermemek tırışacaqmız», – dey o.
Çubarovnıñ aytqanı kibi, «Kahovka-Titan» yolağınıñ quveti eñ zayıf olğanı sebebinden işbu yolaq işlettirile bile.
«Teessüf ki, o (Qırım akimiyeti – QA) bunı yapmaycaq, energiyanı arbiy qısımlar, Qırımda arbiy tehnikağa yollaycağını tüşünemiz», – dey Çubarov.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil.
Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Lvivde martnıñ 9-nda milliy rekord qoyuldı – Taras Şevçenkonıñ eseri eñ kütleviy şekilde icra etildi. Bu aqta Azatlıq Radiosınıñ mühbiri haber ete.
Lviv vilâyetiniñ 30-dan ziyade taqımından 407 bandurist Kobzarnıñ abidesi ögündeki meydanda «Vasiyet» («Zapovit») ve «Reve ta stogne…» yırlarını beraber icra etkenler. Tedbir ukrain şairi ve ressamı doğğanınıñ 205 yılına bağışlandı.
«Mında bediiy müessise ve başlanğıç mekteplerniñ çeşit taqımları toplaştı, tecribeli icracılar da bar. Er keske haber etildi, istegi olğanlar qoşuldı. Banduranı ögrenmege başlağan balalar da bu bediiy tedbirde iştirak ete», – dep tarif etti Mıroslava Turkalo, Lviv vilâyetiniñ devlet memuriyetindeki medeniyet, millet ve din meseleleri departamentiniñ yolbaşçısı.
Daa evel Hersonda 130 bandurist Kobzarnıñ eserlerini icra etip, milliy rekord qoyğan edi.
Ukrainada martnıñ 9-nda ukrain şairi ve ressamı Taras Şevçenko doğğanınıñ 205 yılı qayd etile.
Taras Şevçenko işğal etilgen Qırımda da añıldı. Yalta ve Aqyarda şeer sakinleri Kobzarnıñ abidesine çeçek ketirdi. Aqmescitte Rusiye tarafdarları da çeçek qoydı.
Taras Şevçenko 1814 senesi martnıñ 9-nda dünyağa kelip, edebiyat ve ressamlıq icadı sayesinde meşur oldı. O, ukrain medeniyetiniñ eñ büyük timsallerinden biri ola.


text:
Qıtaydıñ Qwlja audanında twratın qandasımız Roza Baymwratqızı käsipkerlikpen 2009 jıldan beri aynalısa bastağan. Negizgi oqığanı medicina mamandığı ek..
«Öner damısı» odağı Bayan-Ölgiy aymağınıñ Azamattar Ökilderi Huralımen birlesip jastar arasınan jıldıñ üzdikterin anıqtadı. Bwl turalı KAZNEWS habarla..
Keşe Bayan-Ölgiy aymağınıñ azamattarı Ökilderi Huralı men aymaq äkimi janındağı keñestiñ birikken otırısı ötti. Onda 2016 jılğı üzdikterdi anıqtalğan...
Iran Islam Respublikasında 1929-1933 jıldar aralığındağı quğın-sürgin saldarınan, Mañğıstau arqılı Türkimenstanğa ötip, keyin Iranğa qonıstanğa..
Europada twratın qazaqtar käri qwrlıqta ösip-önip jatsa da, ata saltınan jañılğan emes. Toy, mereke, as beru bäri qazaq dästüriniñ jolın bwzbay ötedi...


text:
Ukrainağa qarşı sanktsiyalar, Aksenovnıñ yañı muavinleri ve Oleg Sentsovnıñ alı. Keçken künniñ eñ müim mevzuları ve adise-vaqiaları aqqında tarif etemiz.
Qısqadan
Oleg Sentsov mektüp yazıp, alı «eyileşkenini» bildirdi, dep haber etti Rusiye aq qorçalayıcısı Nikolay Şçur.
Ukraina sıñırcıları: Qırımğa ve Qırımdan yolcularnıñ sayısı ep eksile.
FSB, yarımadada «Ukraina silâlı birleşmesiniñ azası» tutulğanını bildirdi.
Almaniya baş naziri Angela Merkel Kyiv’ni ziyaret etti.
«Kimni qorqutasıñız…»
Rusiye 322 Ukraina vatandaşına qarşı sanktsiyalar kirsetti. Olarnıñ arasında – siyasetçi, cemaat erbapları, medeniyet erbapları ve 69 Ukraina şirketi. Cedvelde olğan qırımlılar arasında Mustafa Cemilev, Refat Çubarov, Yuliy Mamçur bar (cedvel mında bar).
«Bu yararlıqlarnıñ neticesi olsa, cedvel tolu degildir» – ukrain içtimaiy ağları bunıñnen bağlı şaqa, quvanç ve istizalarnen toldı.
Aksenovnıñ «adamları»
Qırımnıñ problemli iqtisadiyat saaları ve Federal maqsat programmasından artıq Qırım deputatı Yevgeniy Kabanov ve maliye naziri İrina Kiviko mesüliyetli olacaqlar. Olar Sergey Aksenovnıñ muavinleri olaraq tayin etildi.
Yañı ıntıluv
Qırımda «devletleştirilgen» müessiseni satmağa tırışalar. Laf Ukrainağa ait altı devlet müessisesi aqqında kete. Jurnalist Valentina Samar qayd ete ki, yarımadada mal-mülkniñ bölünmesi devletleştirüv sayılamaz, buña Rusiye qanunları bile zıt kele.
Qırım ekspert merkeziniñ yolbaşçısı Aleksey Starodubovnıñ fikirince, Ukraina akimiyeti Qırımdaki müessiseleri içün daa faal küreşmek kerek, dep tüşüne.
Kelecegi olmağan Qırım
Rusiye Qırımnıñ yalı boyunı UNESCOnıñ Rusiye mirası cedveline kirsetemez, dep yaza Vitaliy Portnikov. Onıñ fikirince, rusiyelilerni Qırım Moskva ya da Voronej kibi Rusiye toprağı olğanına işandıracaq olalar.
«Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasınıñ bir qısmı olaraq tanılmaması, Rusiyeniñ yarımada işğali sebebinden inkişaf etmege imkânsız olğanı – UNESCO ya da başqa bir teşkilâtnıñ problemi degil. Köremiz ki, Rusiyeniñ problemi ola. İlk evelâ da Qırımnıñ problemi ola, çünki işğalci onıñ kelecegini tutıp aldı», – dep qayd ete közetici.
Bağçasaraynıñ eski şeerinden küz fotoresimlerimizni baqıñız.


text:
Ukrayına Milliy polisiniñ yolbaşçısı İğor Klımenko bugün Rusiyeniñ Ukrayınağa qarşı yapqan raketa ücümleri neticesinde altı kişi can berdi, 26 insan yaralandı.
«Al-azırda devletimizde 16 obyektke raketa tüşkeni qayd etildi. Kyiv vilâyetiniñ Vışğorodındaki evge raketa tüşti – üç insan elâk oldı, 20 kişi yaralandı. Ukrayınada altı insannıñ ölümi ve 36 kişiniñ yaralanğanı qayd etildi», – dep tarif etti o, milliy telemarafon yayınında.
Qırım.Aqiqat bildirgenine köre, Kyivge qarşı raketa ücümleri sebebinden zarar körgenlerniñ sayısı 11 oldı, dep bildirdi şeer yolbaşçısı Vitaliy Klıçko.
Noyabrniñ 23-nde Rusiye Ukrayına mesken yerlerine kene raketa ücümlerini kerçekleştirdi. Ukrayına akimiyeti Kyivdeki kritik infrastruktura obyektine darbe endirildi, dep bildirdi. Odesa vilâyeti ve Lviv ışıqsız qalğanlar.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Yaponiyä Germaniyäne "bärep ektı"
2022nçe yılgı Dönya kubogında tagın ber syurpriz
2022nçe yılgı Dönya kubogında Cogud Garäbstanınıñ Argentinanı ciñüennän soñ tagın ber syurpriz buldı.
E törkemeneñ açılış matçında Yaponiyä başta 1-0 artta kalgan ide, tik ahırda Germaniyä komandasınnan 2gä 1 östen çıktılar.
Almannar 33nçe minutta İlkäy Gündogannıñ penaltıdan kertkän tubı belän alga çıktı häm berençe öleşne östenlek belän tögäläde. Yaponiyä matç ahırında Cogud Garäbstanınıñ Argentinaga karşı uenındagı şikelle kire kaytu gamälgä aşırdı. 75nçe minutta alar Ritsu Doannıñ tubı belän isäpne tigezläde, ä 83nçe minutta Takuma Asano kertkän gol ciñügä kiterde.
Şulay itep, Yaponiyä törkemne 3 ball belän başladı.


text:
Advokat Nikolay Polozovnıñ fikirince, Rusiye mahkemesiniñ vatandaş jurnalisti, qırımlı bloger Nariman Memedeminovğa qarşı ükmü – «Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarğa qarşı yapqan repressiyalarınıñ daa bir areketi ola».
«İşğal etilgen Qırımda aqiqiy jurnalistika olmağanda, Nariman kibi vatandaş jurnalistleri birinci sırada qala. Peyda olğan malümat boşluğını toldurmaq içün azatlığını feda eteler, tintüv, yaqalav, mahkeme esnaslarını aydınlatalar. Böyle insanlar sayesinde bütün dünya Rusiye qırımtatarlarğa ve işanmağan diger insanlarğa yapqanlarını köre», – dep yazdı Polozov Facebookta.
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugının arbiy mahkemesi çarşenbe künü, oktâbrniñ 2-nde, terrorizmge açıq çağırğanında qabaatlanğan vatandaş jurnalisti, qırımlı bloger Nariman Memedeminovnıñ ükmüni çıqardı. Mahkeme Memedeminovnı 2 yıl ve 6 ay yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildirdi.
Memedeminov bir sıra ukrain ve çetel kütleviy haber vastaları ile işbirligi yaptı, Qırım.Aqiqatqa da malümat bergen edi.
Kyivniñ merkezinde oktâbrniñ 1-nde jurnalist ve aq qorçalayıcılar Memedeminovğa qoltutuv aktsiyasına çıqtı.
Tünevin Memedeminov soñki sözüni aytıp, Rusiyedeki mahkeme ve uquqnı «şablon» dep adlandırdı ve jurnalistlerni Qırımdaki vaziyetten ve yarımada sakinleriniñ mahkemelerinden haberdar tutmasına çağırdı.
Rusiye prokurorı Aleksey Aydinov Memedeminovnıñ altı yıl umumiy rejim koloniyasında qalmasını istedi.
2018 senesi martnıñ 22-nde Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik hadimleri ve uquq qoruyıcıları Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Ondan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketildi. Martnıñ 23-nde mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatlaylar.
Martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Rusiyeden Ukrainağa sürgün etilgen Qırım jurnalisti ve blogeri Yevgeniy Gayvoronskiy aprelniñ 28-inde Kyivde Rusiye elçiligi yanında piket yaptı. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Gayvoronskiy elinde "Qırımnı Ukrainağa yiberiñiz", "Oleg Sofânikke azatlıq", "Qırım - bu Ukraina" yazılarını tuta edi.
O, Ukraina Anayasası ve halqara añlaşmalarğa köre Qırım Ukrainanıñ qısmı olğanını hatırlattı.
"Şimdi Qırımda qorqunçlı şeyler yapıla, anda gumanitar felâket bar. Meşur sovet dissidenti Oleg Sofânik Rusiye FSB-si tarafından taqip etile, onı qorquzalar, aqlarını bozıp, sıñırdan kecmege bermeyler. Qırım Rusiye Anayasasına köre bile Ukrainanıñ qısmıdır", - dedi Gayvoronskiy.
Aprel 27-sinde Rusiye FSBsiniñ sıñırcıları aqyarlı yaldayıcı marafoncı, sabıq dissident Oleg Sofânikniñ işğal etilgen Qırımnı terk etmesine ekinci kere izin bermedi.
Oleg Sofânik aprelniñ 17-nde Qırımdan esas Ukrainağa ketmege tırıştı. Amma Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresi buña izin bermedi. Daa soñra Rusiye vatandaşlığından çıqmaq içün ariza bergenini bildirdi.
2019 senesi noyabrniñ 14-nde Rusiye quvetçileri Oleg Sofânikni Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tuttı. Bundan evel o, Lukull limanından (Qırımnıñ ğarbinde) Aqyardaki Ömega körfezine yaldadı. 30 km mesafeni 10 saat içinde yaldadı – raatlanmayıp ve bir özü olıp. Bunı Sofânik qırımtatar sürgünliginiñ 75 yılına bağışladı.
Oleg Sofânik – meşur aqyarlı yaldayıcı marafoncı, Ukraina rekordları kitabınıñ rekordçısıdır. 2012 senesi mayıs ayına qadar Sofânik 50 marafonda yaldadı, eñ uzunı 350 km Cenübiy-Qıtay deñizinden edi. Sofânik Aq deñiz, Marmara deñizi, İstanbul boğazını, Çanaqqale boğazını yaldap keçti. Qırım yalısında 100 kilometrge qadar marafonlarda iştirak etti. Qışta suvuq suvda da yaldağanınen bellidir.
Aqyarlı dissident ola. Askerlikten ve Sovetler Birliginiñ vatandaşlığından vazgeçkeni içün onı psihiatrik tedaviylevge mecbur etken ediler.


text:
Keşe tün Ukraina üşin soğıs bastalğannan bergi eñ auır tünderdiñ biri boldı. Eldiñ eñ iri qalaları auır artilleriyalıq, zımıran jäne bomba şabulıdarın..
AQŞ Senatında qorğanıs byudjetin 5 payızğa köbeytu turalı bastama köterilude. Respublikaşıldar jağınan jasalğan wsınıs Qwrama Ştattarğa Resey men Qıta..
Ukraina Qorğanıs ministrliginiñ resmileri Resey armiyasınıñ soğıs şığındarı turalı mälimetterdi taratıp keledi. 27 aqpanda atalğan vedomstvo ökili Gan..
Resey rubli qwnın joğalttı. Bügin, aqpannıñ soñğı küni, valyuta saudası bastalısımen Resey rubli bolıp körmegen deñgeyde qwnın joğaltıp, 1 evro – 130 ..
Resey men Ukraina arasında qaqtığıs aqparattıq soğıspen qatar jürip jatır. Qos tarap bir-biriniñ äskeri şığındarı turalı aqparattardı sät sayın jañart..


text:
Qırımnıñ rusiyeli Devlet şurasınıñ haber siyaseti, bağ ve kütleviy kommunikatsiya boyunca komitetiniñ reberi Sergey Şuvaynikov ATR qırımtatar telekanalı yayınlavınıñ Kiyevden yañartılması «onıñ saip ve hadimleriniñ Rusiye ve rusiyeli Qırımğa qarşı haber cenkinde doğru iştiraki» olaraq adladı.
Bunı Qırımnıñ rusiyeli Devlet şurasınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Bunı resmiy Kiyev nezaret etecegini köz ögüne alsaq, malümatnıñ obyektiv ve adaletli taqdim etilmesine ümüt beslememek kerek. Mında Avropa birligi ve AQŞ maliyeviy vastaları da bar olğanını tahmin ete bilem. Olar Rusiye devleti ve Qırım Cumhuriyeti aqqında er angi haber negativi içün para tolemege azır», – dep bildirde Şuvaynikovnıñ sözlerini matbuat hızmeti.
Qırımnıñ rusiyeli devlet şurasınnı haber siyaseti, bağ ve kütleviy kommunikatsiya boyunca komitetiniñ reisi Sergey Şuvaynikov sputnikten yayınlavını pekitken ATR telekanalınıñ jurnalistleri levhalarnı azırlap, Rusiye qanuniyetini bozsalar, mesuliyet çekecegi aqqında bildirdi.
ATR yolbaşçılığı Kiyevde iyün 18 künü keçken matbuat konferentsiyaında qıtaiy Ukrainadan yayınlavnıñ pekitilecegi aqqında bildirdi. Bunıñ ile telekanal saibi Lenur İslâmov Qırımda qalğan hadimler bu ketişatta iştirak etmegenini qayd etti.
ATR yayınlavınıñ yañartuvı aqqında iyün 17 künü belli oldı, çarşenbe künü aqşam telekanal efirini Bağçasaray Han sarayında gimnniñ icrasından başladı. «Lâle» bala telekanalı da işke devam etti.
Aprel 1-den dünyada yekâne ATR qırımtatar telekanalı, Rusiye litsenziyasını elde etalmayıp, yarımadada yayınlavını toqtattı.
ATR haber muarririyeti telekanal saytında aşkâr etilecek haber süjetlerini ve mahsus levhalarnı çıqarmağa devam ete
Birazdan telekanalda şunı bildirdiler ki, ATR haber muarririyeti telekanal saytında aşkâr etilecek haber süjetlerini ve mahsus levhalarnı çıqarmağa devam ete eken.
ATR yayınlavınıñ toqtatılması ile cumhuriyet akimiyeti qırımtatar cemaat telekanalını teşkil etmek teşebbüsini bildirdi. Onıñ fikrine köre, bu kanal qırımtatarlarnıñ doğru malümatnı elde etmek aqqını teminler.


text:
İyünniñ 15-inde saba Aqyarda daa eki koronavirus adisesi qayd etildi, bildire Aqyarnıñ rusiyeli akimiyeti.
"Bu İspaniyadan qaytqan aqay. Şimdi o Qırımda tedaviylene. Ekinci adamnıñ alâqa dairesi ve yuqunçqa oğrağan yeri tayinlene. Yılnıñ başından berli Aqyarda koronavirusnen 187 adam hastalandı. 152 adam yahşı oldı, 3 adam vefat etti", - bildirile beyanatta.
Şeerniñ rusiyeli akimiyetiniñ malümatına köre, şimdi infektsiya hastahanesinde 108 adam nezaret altında buluna, 9-ıncı şeer hastahanesinde ise - 90 adam, yaşağan yerlerinde 842 adam baqıla.
Akimiyetniñ malümatına köre, Qırımda 546 koronavirus hastası qayd etildi, 36-ı çetelden keldi, 87-si qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlardır. 16 COVID-19 hastası vefat etti. Aqyarda 185 insan hastalandı. 152 kişi tüzeldi, 3 insan vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi muavini Nariman Celâl avgust 28 künü Qırım Yuqarı mahkemesiniñ toplaşuvından olğan teessuratları ile paylaştı. Mında «fevral 26» işi boyunca yaqalanğan Mustafa Degermenciniñ şikâyet arizasını red ettiler.
«Qanunsız sürette qabaatlanğan Ahtem Çiygoz, Ali Asanov, Mustafa Degermenci, tuvğanları, dostları, cemaattan nice senelerge ayırılmaq istiqbaline baqmadan, cesürlik ve sebat nümünesi olalar», – dep yazdı Celâl Facebookta ve apiste bulunğanlarnıñ fotolarını paylaştı.
«Bugün serbestlikte öz kölgesinden qorqqan, iş yerini tüşüngen, özü ve aqları bozulğan vatandaşlarına arqa olmağa saqınğanlarğa işbu mahkeme toplaşuvlarına barıp, qaramanlarımızğa baqmağa tevsiye eter edim. Belki, bundan soñ olar, iç olmağanda, halq aqlarınıñ qoruvı aqta muracaatlarnıñ altına imzalarını qoyarlar», – dey o.
Avgust 28 künü Aqmescitte mahkeme «fevral 26» işi boyunca apiste bulunğan qırımlı Mustafa Degermenciniñ şikâyet arizasını red etti.
Mustafa Degermenci mayıs 7 künü Sudaqnıñ Suvuq Sala qasabasına yaqalandı.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı.


text:
Qırımda neşir etilecek ukrain gazetasınıñ semeriligi sıfır derecesinde olacaq. Nushası pek az olıp, gazeta Kremlge bağlı teşkilâtlarda dağıtılacaq.
Böyle fikirni, Kremlge bağlı olğan Qırım akimiyeti tarafından yarımadada ukrain tilinde gazeta çıqarmağa niyetini izaatlap, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Qırımtatar Milliy Meclis azası, QHA müdiri Gayana Yüksel seslendirdi.
O dey ki: «Böylece, Ukraina ve bütün dünyağa işğal etilgen yarımadada sakinlik ve bereket olğanını köstermek içün, Qırım akimiyeti, kene de közboyama olaraq, şu «potömkin köyünde» daa bir evçik qurayıq dep, bunı yapacaq ola. Bu kibi kütleviy haber vastalarınıñ semeriligi sıfır derecesinde olmasa da, añlaşıla ki, olar nezaret astında olıp işğalci akimiyetniñ degenini yazacaq».
Kremlge bağlı Qırım akimiyeti ukrain tilinde gazeta çıqaracağını ilân etti. Gazetada yarımadada yaşağan ukrainler aqqında söz ketecek. Gazeta Qırım akimiyetiniñ destegi ile neşir etilecek, birinci sanı endi bu ay çıqacağı bildirile.


text:
Mart 22-de Rusiye mahsus hizmetleriniñ hadimleri qırımtatar faaliyetçisi Nariman Memedeminovnıñ evine sürip kirdi. Onıñ apayı Lemara, telükesizlik hadimleriniñ başta aqayını yerge yıqqanlarını ve ondan soñ tintüvge izinlerini köstergenlerini hatırlay. Faaliyetçini Aqmescitke sorğuğa alıp kettiler ve «terrorizmge davet» içün cinaiy iş açtılar. Mahkeme onı eki ayğa tevqif etti.
«Qırım birdemligi» faaliyetçisiniñ taqip etilmesi içün 2013 senesinden başlap 2015 senesine qadar YouTube’de alıp barğan kanal sebep oldı. Anda o, İslâm ve «Hizb ut-Tahrir»niñ faaliyeti aqqında ikâye ete edi. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye telükesizlik hadimlerinde Nariman Memedeminovnı taqip etmege aqları yoq, çünki Rusiyede yasaq etilgen teşkilât aqqında material derc etilgende Qırım daa ilhaq etilmegen edi, dep iddia ete.
«Qırım birdemligi»niñ faaliyetçisi Server Mustafayev Nariman Memedeminovnıñ tevqif etilmesiniñ sebepleri aqqında fikir yürsete.
Rusiye prokuraturasınıñ açıq bir maqsadı bar – er türlü narazılıqlar ve ğadapqa yol bermemekServer Mustafayev
– Narimannıñ tevqif etilgeniniñ kerçek sebebi, onıñ pervasızlığı, öz halqınen birdemligidir. O, ne musulman, ne de qırımtatar olaraq susıp turamaz edi. Oña daa evel, sözde izin alınmayıp yapılğan tedbirde iştirak etkeni içün endi 10 biñ ruble miqdarında cöreme tayin etilgen edi. – Biz onı onar rublelik maden aqçalarınen ödegen edik. Rusiye prokuraturasınıñ 2018 senesi içün açıq bir maqsadı bar – er türlü narazılıqlar, er türlü ğadapqa yol bermemek. Diger faaliyetçilerniñ evleri tintilgende Nariman telefonğa çıqara edi. Lâkin bildirüvge terrorizm dep qıymet kesemeyler. Ğaliba, telükesizlik hadimleri videoroliklerniñ mundericesi terrorizmge davet ete, dep sayalar. Ve bundan soñ, mahkemede, gizli şaatlar onıñ bundan başqa daa bir şeyler azırlağanını ikâye eterler. Qırımda insannı qabaatlamaq ve 5-10 yılğa ya da ömürlik oturtmaq – bir şey degil
Qırım uquqçısı Lilâ Gemeci, Nariman Memedeminov kibi vatandaş jurnalistleriniñ Rusiye akimiyeti içün havflı olğanlarını tüşüne.
Rusiye telükesizlik hadimleri içün Qırımda repressiyalarnıñ aydınlatılmaması, tintüvlerniñ sesi çıqmadan keçmesi muimLilâ Gemeci
– Teessüf ki, büyük ihtimal ile bu adise, apis muddeti ile yekünlenecek. Bunı Qırımda Ruslan Zeytullayevniñ işi, «Yalta altılığı»nıñ işi ve buña oşağan diger misaller tasdiqlaylar. Rusiyedeki mahkemelerniñ ameliyatında insanlar esassız qabaatlavlar içün kerçek, uzun muddetler ile cezalandırılalar. Narimannıñ adisesinde başqa bir azatlıqtan marum etüv tedbirini, misal içün ev apisini saylap almaq mumkün edi, lâkin onı tevqif ettiler. Buña köre, faaliyetçige kerçek bir muddet bermek mumkünler. Bunıñ tek bir musbet noqtası bar: böyle adaletsiz qabaatlavlardan soñ halq uyana. Rusiye telükesizlik hadimleri içün Qırımda repressiyalarnıñ aydınlatılmaması, tintüvlerniñ sesi çıqmadan keçmesi muim. Nariman kibi vatandaş jurnalistleriniñ işleri sayesinde dünya toplulığı bu cinayetler aqqında haber ala.
Ukrainadaki İnsan aqları boyunca informatsiya merkeziniñ reisi Tatyana Peçonçik, Nariman Memedeminovnıñ taqdiri, büyük ölçüde onıñ dünyağa bildirilmesi ile alâqalı, dep hulâsa çıqara.
Şahsiy sanktsiyalarnıñ qullanmasına sebepniñ olması içün bu adisege mumkün olğanı qadar çoq diqqat çekmek kerekTatyana Peçonçik
– Vatandaş jurnalistleri Qırımda büyük rol oynay. Onı professional jurnalistler bile beceremeyler. Olar muim malümatnı yetiştirgen şu strimerlerniñ tamam özleridir. Böyle yaqalanuvlar olğanda, birinci bir qaç künde seslenmek pek muimdir. Bu sebepten biz, Narimanğa qol tutuv bildirüvini yaptıq ve Ukraina ukümetini, halqara teşkilâtlarını buña seslenmege davet etemiz. Bu qanunsız taqip etüv ile bağlı olğanlarğa qarşı daa soñra şahsiy sanktsiyalarnıñ qullanmasına sebepniñ olması ve qıtadaki QMC Prokuraturası Qırımda vekâletlerni yaman maqsatnen qullanuv vaqiaları boyunca cinaiy işni baqıp başlaması içün bu adisege mumkün olğanı qadar çoq diqqat çekmek kerek.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Qorğanıs ministrliginiñ Bas inspekciya basqarmasınıñ basşısı, polkovnik Jwmabek Hasenov oqiğa ornında QT tilşisine bergen jauabında bügin 3 mäyittiñ jeke deregi anıqtalğanın habarladı.
Oqiğa ornında izdestiru jwmısınıñ esebin kütip otırğan, iz-tüssiz joğalğan eki jigittiñ tuıstarına ministrliktiñ resmi ökili birneşe sağatta bir şığıp, jağdaydı bayandap twr. Vedomstvo ökilin ortağa alğan top jaqındarınıñ köz jwmğanı ya tiri ekeni turalı swraqqa aldı.
«Tolıq qorıtındı şıqtı. 3 mäyittiñ DNQ qorıtındısı Şımkent qalasındağı zerthanada zerdelendi. Osında tosıp otırğandardıñ aldına jay kelmes üşin aldın ala swratıp aldım. Naqtı tizimi keşkisin 19.00-ge deyin jariyalanatın boladı», – dedi ministrlik ökili Jwmabek Hasenov.
Sağat 15.00-degi derek boyınşa, jarılıs bolğan äskeri bölimniñ aumağında 500-den asa maman eki adamdı izdestirip jatır.
«Topıraqtıñ biiktigi 5-10 metr, saperler bar aymaqtı jiti öqarap, kürekpen qazıp jatır. Tehnikamen aynalanıñ bärin qazbalay almaymız. Eger mürde jatqan bolsa, onı büldirip aluı mümkin. Beynejazbağa qarağanda, jarılıs tolöını negizinen qoymanıñ oñ jağın qattı soqqılağan. Sol jağındağılardıñ köbi jaralansa da tiri qalğan. Hattama boyınşa, onda ekiniñ biri kirip-şığa almaydı. Jarılıstıñ qateri tolıq joyılıp, qauip seyildi degen şeşim şıqpayınşa, bizdiñ özimiz jolay almaymız. Tek arnayı mamandar jwmıs istep jür», – dedi ol.
Qaynar auılınıñ kireberisinde äskeri post ornatılğan. Onda tek twrğındar men äskeriler, qalpına keltiru tobınıñ ökilderi ğana öte aladı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi muavini Ahtem Çiygoznıñ imayesi Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ apis müddetiniñ uzatuvı aqta qararına itiraz bildirmek niyetindedir.
Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbirine Çiygoznıñ advokatı Aleksandr Lesovoy bildirdi.
«İnsan aqları aqqında Avropa beyannamesiniñ qaidelerine köre, taqiq etilgen vaqialardan bir buçuq yıl keçkeninden soñ, Çiygoznı apiste tutmaq içün acet yoq olğanını tüşünem. Em de fevral 26 künü adiselerinden soñ Çiygoz taqiqatqa keder etecek bir şey yapmadı ki», – dey Lesovoy.
Onıñ sözlerine köre, o mahkeme qararına şikâyetni daa bermedi, amma bunı üç kün içinde yapacaq ola.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi iyül 28 künü Çiygoznı 2015 senesi noyabr 19-na qadar apiste qaldırdı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.


text:
«Sabiha Geçken» İstanbul ava limanınıñ eki hadimi dekabr 23 künü yüz bergen patlav neticesinde yaralandı, patlav sebepleri daa belgilenmegen. Yaralanğan insanlar hastahenege ketirildi.
Pegasus airline ava şirketiniñ malümatına köre, patlav, yerli vaqıtqa köre, saat 2:05 yüz berdi. «Hürriyet» türk gazetası bildirgeni kibi, yaralanğan bir cıyıştırıcı qadın elâk oldı.
Politsiya ava limanında havfsızlıq tedbirlerini alıp bara, dep bildire Anadolu devlet türk haber agentligi.
«Sabiha Gekçen» ava limanınıñ operatorı bildirgeni kibi, ava limanında uçaqlarnıñ areket etmesi ile problemler yoq, patlav taqiqatı devam ete.


text:
Aqmescit – Qırımtatarı Reşat Sadreddinovnıñ taqdirine nice facia tüşti: cenk ceenneminde sağ qalmaq, sovet ordusı ile Berlinge qadar barmaq, birazdan ise onı cebege çağırğan akimiyetniñ ailesi ve halqını Vatandan marum qaldırğanını körmek. Bugün o kene tuvğan toprağında yaşay, amma özüni evde olğanı kibi duyamı?
93 yaşında polkovnik Sadreddinov Ğalebeniñ 70 yıllığına azırlıq ketişatını köre bilecegine ümüt etmegenini bildire. Yigirmi yaşında olğan ve tuvğan, qırımtatar tiliniñ ocası olmağa istegen gençni 1941 senesi Aqyar zenit-toplu oquv yurtuna ala, altı aydan soñ cebege yollaylar.
Ekinci cian cenkiniñ Kurksk kemeri kibi belli olğan eñ müthiş uruşından soñ Sadreddinovnıñ reberliginde olğan 74 insandan 15 sağlam qaldı. Qaramanlıq içün arbiyler mukâfatqa nail ola. Er kes, komandandan ğayrı.
«Meni Qızıl Bayraq Nişanına lâyıq kördiler. Cevap kelgende, bütün asker ve zabitlerim mukâfatlarnı elde etti, maña ise bir şey yoq. Polk ştabınıñ başından sebepni sorasam: «Siziñ mukâfat kâğıtıñızğa cebede qol tutmadılar. Mayıs ayında qırımtatarlar Qırımdan sürgün etilgenini bilmeysizmi?» – degen cevapnı qaytara. Qırımtatarlarnıñ sürgün etilgenini tek o zaman ögrendim», – dey cenk veteranı, 93 yaşında polkovnik Sadreddinov.
«Qırımnı 24 saat içinde terk etmege emir ettiler»
Almaniyanıñ kapitulâtsiyasından soñ Sadreddinovnıñ bölüklerini Avstriyağa avuştırdılar. O vaqıt Aqmescitke barmaq içün musaadeni elde etip ola. Anda körgeninden şaştı: etrafta bir qırımtatarı bile yoq. Açuvlanıp, nişan, medaller, mukâfatları ile arbiy formağa kiyngen Sadreddinov NKVD binasına kele.
«Maña biri kele ve dey: «Siz kibi qırımtatar zabitleri eki ay evelsi kelip, ailelerniñ sürgün etilgenini añlatmağa talap etken edi. Olarnı, 200-250 insannı, avtobuslarğa oturtıp, Qarasuvbazarğa ketitdi ve Aq qaya yanında atıp öldürdiler», – dep hatırlay sürgün etilgen veteran.
«Qırımtatarlarnı aranlarğa, esir nemselerni ise eyi şaraitlerge avuştırdılar»
Üç künde Reşat Sadreddinov tuvğanlarınıñ Özbekistanda, Bekabad şeerinde olğanını ögrendi. Anda kelip, olarnı aranlarda, aç ve hasta taptı.
«Halqnıñ yaşayış şaraitleri müthiş edi. Bundan evel işbu aranlarda esir nemselerni tuta ediler. Esirlerni eyi şaraitlerge avuştırıp, olarnıñ yerine qırımtatarlarnı ketirdiler. Yerli özbekler arasında büyük teşviqat işi keçirilgen edi. Olarnı satqın, hainlerniñ kelecegine qandıra ediler. Er kün bir çoq insan elâk ola edi», – hatırlay o.
Bir 25 yıl evelsi Reşat Sadreddinov ailesi ile Qırımğa qayttı, Bağçasaray cenk veteranları şurasınıñ reisi ola. Qorantasında üç bala, beş torun ve on torundan torunı bar. Yaqında 93 yaşında olğan veteran Rusiye prezidenti Vladimir Putinge qırımtatar veteranlarınıñ ATR qırımtatar telekanalınıñ yayınlavını qaytarmaq ricası astında imzanı qoydı. «Qırımtatar tilinde programmalar artıq olmağanını torunlarımızğa añlatıp olamaymız», – dep yazğanlar veteranlar
Maqaleniñ asıl nushası – Paдio CBoбoдa saytında


text:
Ukraina arbiy hızmetçisi ve Yuqarı Şurasınıñ deputatı Nadejda Savçenkonı Moskvanıñ Basman mahkemesine ketirdiler. Mahkeme Nadejda Savçenkonıñ onı Avropa Şurası Parlament assambleya toplaşuvına yollamağan taqiqatqa qarşı itirazını baqacaq.
İmayeniñ fikrine köre, PACE vekili statusı qabaatlanğan şahısqa diplomatik imunitetni ve toplaşuğa barmağa aqnı bere. Adliyeciler şunı deyler ki, Avropa Şurasınıñ iç bir memleket azası buña qarşı çıqamaz.
Rusiyede Nadejda Savçenkonı Donbassta elâk olğan Rusiye jurnalistleriniñ ölümine alâqası olğanında qabaatlaylar. İyünniñ soñunda separatistler onı esir alıp, Rusiye arbiylerine teslim ettiler. Bundan soñra Savçenkonı Rusiyede apiske aldılar. İmayeniñ malümatına köre, onıñ jurnalistlerniñ ölümine alâqası yoq, çünki o, esarette edi. Savçenko bütün qabaatlarnı red ete. Seksen künden ziyade narazılıq açlığını tuta.
Adliyeci Mark Feygin twitterde yazğanı kibi, Nadejda Savçenko «özüni pek yaramay duysa, açlığını toqtatmağa» söz bergen eken.