text:
Qırımlı advokat Emil Kurbedinov bugün «Qırımnıñ merkeziy advokatlar kollegiyasından» çıqarıla bile, dep bildirdi jurnalist Anton Naumlük Facebook saifesinde.
Onıñ malümatına köre, cuma künü, fevralniñ 22-nde, advokatlar kollegiyası prezidium toplaşuvını keçirecek.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ bildirgenine köre, advokatlar kollegiyasınıñ toplaşuvı saat 11-de (Kyiv saatınen saat 10-da) başlaycaq.
2019 senesi yanvar ayında Rusiye Adliye nazirligi Kurbedinovnı 2019 senesi martnıñ 1-ne qadar «Qırımnıñ merkeziy advokatlar kollegiyasından» çıqarmağa talap etti.
Kurbedinovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, Rusiye Adliye nazirliginiñ onı advokatlar kollegiyasından çıqarmaq talabını şikâyet etecek.
Qırımlı advokat Emil Kurbedinovnı Rusiye uquq qoruyıcıları 2018 senesi dekabrniñ 6-nda tutıp aldı. Mahkeme onı 2013 senesi Facebookta paylaşqanları içün ekstremist teşkilâtlarnıñ işaretleri ya da timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayış etilmesi sebebinden 5 künge apiske aldı. Kurbedinovnıñ zenaatdaşları dey ki, onı Suriye paytahtı Dimaşqqa köçken Qırım sakini şikâyet etti.
Advokatnıñ fikirince, onıñ dekabrniñ 6-nda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulması «olmaycaq sebeplerden» yapıldı, o, ekstremizm qabaatlarını tanımay. Emil Kurbedinov qayd etkenine köre, tutulmasınıñ kerçek sebebi onıñ aq qorçalayıcı faaliyeti, siyasiy mabüslerge köstergen yardımı ve Ukraina askeri Bogdan Nebılitsanı qorçalağanı ola.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


c: text/html

text:
Sevgil Musayeva ve Alim Aliyevniñ «Mustafa Cemilev. Bükülmez insan» adlı kitabı 2017 senesi Ukraina prezidenti Petro Poroşenko adından tevsiye etilgen kitaplar sırasına kirdi. Bu aqta prezident yanvarniñ 3-nde özüniñ Mediumdaki blogında yaza.
«Bu klassik tarzda yazılğan bir tercimeial degil. Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ ayat prizması üzerinden qırımtatarlarnıñ taqdiri ve milletniñ serbest ömür oğrundaki küreşi, ayrıca şimdiki devir ve Qırım ilhaq etilgen soñ qırımtatarlar körip-keçirgen problemalar kösterilmekte», – denilmekte Poroşenkonıñ haberinde.
TOP kitaplar arasında: Yekaterina Şçötkinanıñ «Lübomir Guzar. İnsan olmaq isteyim», Richard Shirrefniñ «Rusiyege qarşı küreş», Neil Fergusonnıñ «Medeniyet. Ğarpnıñ muvafaqiyetli yolu», Leonid Uşkalovnıñ «Şevçenko. A-dan Z-gece»,Yevgeniye Nikiforova, Lizaveta German ve Olga Balaşovanıñ«Decommunized: Ukrainian Soviet Mosaics» adlı kitapları kirdi.
Mustafa Cemilev – qırımtatar halqınıñ milliy lideri, sürgün etilgen ve ana-toprağına avdet etken halqnıñ birleşme timsali, Ukraina halq deputatı, uquqimayecisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işleri boyunca vekâletli temsilcisidir.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Keriç köpründen keçken naqliyatnıñ sayısı 3 million maşnadan arttı, dep bazarertesi künü bildirdi naqliyat keçitiñ haber merkezi.
“Oktâbr 29, bazarertesi kününe dair, 2018 senesi mayıs 16-sında yol areketiniñ açılmasından başlap, yañı köpür yolundan eki tarafqa 3,033 million naqliyat keçti. Oktâbrniñ başından, kün boyu orta esapta 9,34 biñ maşna yüre”, - denile beyanatta.
Bugünge naqliyatnıñ 18% - yük maşnaları.
Oktâbr 1-inde yük naqliyatı qısmı açılğanından soñ, işğal etilgen Qırımğa taraf 24 biñge yaqın fura keçti, qomşu Rusiye tarafına ise - 22,5 biñ.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşna qısmı mayısnıñ 16-nda yengil maşnalarğa açılğan edi. Oktâbr 1-inde yük naqlitatı yürüşi açıldı. Köpürniñ demiryol qısmı soñuna qadar daa qurulmadı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kreml tarafından halqara uquq bozulğanınıñ daa bir delili ola, dep aytqan edi.
Avropa Birligi ve AQŞ Rusiye ve işğal altındaki Qırım arasında Keriç köprüniñ qısmen açılışını tenqit ettiler. Ukraina tarafı, 2014 senesi Qırım işğalinden soñ Rusiye ile köpür qurucılığana dair añlaşmadan çıqqan edi.


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmeti Rusiye işğal etken Qırımnıñ memuriy sıñırında Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci turı arfesinde telükesizlik tedbirlerini quvetleştirdi. Bu aqta matbuat hızmeti bildire.
Keçiş noqtalarında teşkerüv tedbirleri daa tez keçsin dep, sıñır kontrolini kerçekleştirecek hadimlerniñ sayısını arttırmağa planlaştırıla.
Sıñırcılarnıñ qayd etkenine köre, «böyle tedbirler işğalcilerniñ provokatsiya areketilerine yol bermemek, işğal altındaki yarımadadan kelgen ve anda ketken vatandaşlarnıñ telükesizligini temin etmek içün alına».
6 biñden ziyade qırımlı ve aqyarlı Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci turında rey berüv yerini deñiştirdi.
Aprelniñ 21-nde Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci turı keçirilecek.
Ukraina prezidenti saylavlarınıñ birinci tur neticelerine köre, saylayıcılarnıñ 30,24%-ıVolodımır Zelenskıyge rey berdi, 15,95%-ı şimdiki devlet yolbaşçısı Petro Poroşenkoğa. Ekinci tur aprelniñ 21-nde olacaqtır.


text:
Qırımnıñ qave ve restoranlarına pandemiya vaqtında maskasız kirmege izin berildi. Böyle deñişmeler Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ «yüksek seviyeli azırlıq rejimi» buyruğına kirsetildi.
Vesiqada aytılğanına köre, maska taquv «aş müessiselerinde (tükânlarnıñ aş bölükleri istisna ola), keytering hızmetleri kösterilgende, uzaqtan ve (ya da) müşterilernen bağ olmağan diger hızmetlerde» mecburiy degil.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırımda cemaat naqliyatında maskasız yolcularğa, tükânda maska taqmağan alıcılarğa hızmet köstermek yasaq etildi.
Qırımda maska taquv rejiminiñ sertleştirilüv neticesi eki aftadan soñ beklenile, dep bildirdi oktâbrniñ 14-nde Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya.


text:
Yedi Quyu rayonınıñ Aq-Monay (Kamenskoye) köyünde yüksek tazyıqlı gaz borusı keçirilgeni vaqıt, eski musulman mezarlığındaki qabirler açılıp, insan naaşları ortalıqqa dağıtıldı.
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları idaresi musulmanlarnıñ qabirleri açılmasından, ecdatlarımıznıñ kemikleri saçılıp-savrulmasından şiddetli şekilde raatsız olıp, şu günah ve çirkin areketni sert bir şekilde yamanlay.
Aq-Monay köyü sakinleriniñ bir sıra şikâyetleri sebebinden Qırım Müftiligi Rusiye Federatsiyası İçki İşler Nazirliginiñ Yedi Quyu (Lenino) rayonı boyunca bölügine, Yedi Quyu rayonınıñ Prokurorına, rayon memuriyetine ve Qırım Cumhuriyetiniñ medeniyet Nazirliginiñ Medeniy mirasnı qorçalav bölügine işbu meseleni çezmek içün muracaat etti.
Rayon imamı Lenur Mamediyevniñ sözlerine köre, Yedi Quyu rayonında Federal programma boyunca gaz borusınıñ keçirilüvi tasdiq etilgende, yerli akimiyet, ne içündir, bu yerde eski musulman mezarlığı olğanını belgilemedi.
Al-ı azırda meseleni çezmek içün Aq-Monay köyünde Yedi Quyu rayon memuriyetiniñ milletlerara munasebetler idaresiniñ rehberi ve Aq-Monay köyü kirgen Semisotka selsovetiniñ başlığı bulunmaqtalar.
Bundan da ğayrı, mezarlıqta ğayrıdan defin etilmek içün insan kemikleri toplanıla.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Kyivde «Qırım işğali: İşaretsiz, adsız, vatandaşlarnıñ arqasında saqlanıp» tedqiqatı taqdim etildi. Bu aqta Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi haber ete.
Bu tedqiqatta «canlı qalqan» qullanıluvı qayd etile – «Rusiye Ukrainanıñ Silâlı quvetleriniñ arbiy obyektlerini zapt etkende» vatandaş ealisiniñ bulunuvı.
Bundan ğayrı, Rusiye tarafından qullanılğan «yeşil adamçıqlar» (işaretsiz Rusiye arbiyleri) ve Ukraina Silâlı quvetleri arbiy bölüklerini zapt etüv vakhtında «duşmannıñ işaretlerini qanunsız» qullanuv aqqında aytıla.
Tedqiqat müellifleri Qırım işğali vaqtında bozulğan gumanitar uquq örneklerini kösterdi.
Rusiye bu malümatqa şimdilik cevap bermedi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, 2020 senesi Gaagadaki (Felemenk) Halqara ceza mahkemesiniñ prokurorı 2014 senesi Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi davasınıñ resmiy tahqiqatını başlar, dep bekley.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile soñki subetinde, Qırımda apis etilgen 22 qırımtatarnıñ azat etilmesi meselesini köterdi, bildirde Ukraina prezidenti Ofisiniñ başı Andriy Yermak.
Nu malümat avgust 7-sinde Ukraina prezidenti Ofisiniñ saytında yerleştirildi.
"Bu cedvel artıq Rusiye tarafına berildi. Bu meseleniñ çezilmesini bekleymiz", - dedi Yermak.
O hatırlattı ki, Volodımır Zelenskıy, şimdi SİZOda tutulğan ve 3 yaşındaki oğlu vefat etken Ruslan Süleymanovnıñ cenazege yiberilmesini rica etti.
Yermak, Üç taraflı alâqa gruppasınıñ oturışlarında deñişüv cedvelleri tasdıqlanacaığına ümütini bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Siyasiy mabüslerge qol tutuv programmasınıñ reberi, «Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ şura azası Sergey Davidisniñ bildirgenine köre, merkezleriniñ cedvelinde 315 insan bar, 59-ı – qırımtatarıdır.


text:
Qırım «Devlet şurasınıñ» reis muavini Remzi İlyasov Aqmescitteki Şmidt, 2 adresi boyunca yerleşken «Qırım» Fondu» Hayriye teşkilâtınıñ binasınen bağlı meseleni al etmege yardımcı ola bile. Malüm ki, bu binada Qırımtatar Milliy Meclisi de yerleşe. İlyasov teşkilâtta olğan esnaslardan haberi olmasını istey.
Bunı o, noyabr 18-de Aqmescitte matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Men yardımcı ola bilem ve yardım etmege azırım, lâkin anda (hayriye teşkilâtta – muarrir) olğanlardan haberim olacaq. Anda olğanlarnı bilmeyip, yardım qolunı istemegenlerge uzatmaq...», – dedi spiker muavini.
Hatırlatamız, Şmidta, 2 soqağındaki bina etrafında bir qaç aydan berli mahkeme davası devam ete. «Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtınıñ yolbaşçısı Riza Şevkiyev emin ki, Qırım akimiyeti teşkilâtnı yoq etip, onıñ mal-mülkini alacaq ola.
Qırımnıñ medeniy miras qoruv «Devlet komiteti» tizgen memuriy protokolğa binaen, «Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtınıñ reisi Riza Şevkiyev KoAP RF 7.13 1 maddesine köre (Rusiye Federatsiyası halqlarınıñ medeniy miras obyektleriniñ devlet imayesi ve qullanuv talaplarını bozuv) memuriy cinayet yaptı.
Bu maddege köre, teşkilât reisi 400 biñ rublelik para cezasını ala bile, «Qırım» Fondu» ise – 5 million rublelik.
Noyabr 18-de Riza Şevkiyev Qırım.Aqiqat saytına bildirgenine köre, memuriy dava boyunca onı 350 biñ rublege cezaladılar.


text:
Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya yarımadanıñ uquq qoruyıcıları «mayıs 18 künü qırımtatar halqınıñ sürgünligi yıllığı ile bağlı olğan tariklerniñ ögüni almağa tırışacağı» aqta bildirdi. Bunı mayıs 7 künü RİA Krım bildirdi.
Evel Qırım ükümetiniñ baş nazir muavini Ruslan Balbek mayıs 18 künü arfesinde Qırım akimiyeti ve uquq qoruyıcı organları «ukrain siyasetçileri, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov tarafından azırlanılğan kütleviy tarikler aqta malümatnı elde etkenini» bildirdi.
«Uquq qoruyıcı organlarımız er şeyni nezaret altında tuta. İç bir tarik yüz bermez. Biri yapmağa istese de, becermez, buña Qırımda izin bermemiz», – dedi Poklonskaya.
Mayıs 5-te Qırımtatar Milliy Meclisi Aqmescitniñ şeer memuriyetine 1944 senesi mayıs 18 künü qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarınıñ hatırasına matem mitinginiñ keçirilmesi aqqında haber etkenini bildirgen edi.
Keçken senes ananeviy matem mitinginiñ Aqmescit merkezinde keçirilmesi yasaq etilgen edi.


text:
Novorossiysk limanında Qırımğa aşayt mahsulatını yollamaq içün «yeşil ayatnı» açtılar.
Bu aqqında Krasnodar ülkesiniñ müşteri saa departamentiniñ matbuat hızmeti bildire.
Aşayt mahsulatınıñ cedveli 14 isimden ibarettir, şu cümleden et, domuz eti, qalbas mahsulatı, balıq, süt mahsulatı, balalar yemegi, portaqal ve il.
Qırımnıñ yerli akimiyeti qıtaiy Ukrainadan mal kelmesi, yarımadanı aşayt mahsulatınen bol-bol temin etip olamaycaqlarını tanıdı. Qırım akimiyeti keçit işi avağa bağlı olğanından sebep, em de aşayt mahsulatınıñ qıtlığı ve fiyatlar artması olmasın dep, Rusiyeden Ukraina müessiseleri içün yarımadağa aşayt mahsulatı ketirilmesine izin bermesini istedi.
Aynı vaqıtta Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov yarımadadan aşayt mahsulatınıñ çıqarılmasını sıñırladı.
Böylece, 2015 senesi aprel ayına qadar «içtimaiy ceetten ayrı müim olğan aşayt mahsulatınıñ» çıqarılmasınıñ limiti mevcut.


text:
Keriçten Moskvağa ketirilgen dört genç qız «ağır alda buluna», dep bildire oktâbrniñ 22-nde Moskvanıñ acele bala hirurgiyası ve travmatologiyasınıñ ilmiy-tedqiqat institutına esaslanıp «İnterfaks».
Bazarertesi saba berilgen malümatqa köre, İlmiy-tedqiqat institutında Keriç faciasından soñ Moskvağa ketirilgen sekiz yaralanğan kişi buluna. Olardan dört qızçıq «ağır alda buluna, aqcigerlerniñ suniy avalandırma cihazlarına bağlı».
Daa üç yaralınıñ alı ağır, birisi orta ağır alda buluna. İlmiy-tedqiqat institutına ketirilgen genç qızlarnıñ yaşı 14-ten 20-ge qadar.
Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirligi bildirdi ki, Keriç faciasından soñ yaralanğan 25 insan Moskva ve Krasnodar tibbiy müessiselerinde buluna. Rusiye memurları alları aqqında bir şey aytmadı.
Patlav ve atışuv çarşenbe künü, oktâbrniñ 17-nde, Keriç politehnik köllecinde oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Şeerniñ Rusiye akimiyeti, facia neticesinde 21 insan elâk oldı, dep bildirdi.
Keriçteki patlavdan soñ Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımda üç künlik matem ilân etken edi.
Keriç ve Aqmescit tibbiy müessiselerinde Keriç politehnik köllecinde olğan patlavda yaralanğan 25 insan tedavi köre. Daa 25 insan Qırımnıñ hastahanelerinden Krasnodar ülkesi ve Moskva tibbiy müessiselerine alındı.
Oktâbrniñ 19-nda elâk olğanlar Keriçte ve Yedi Quyu rayonında defin etildi. Keriçteki politehnik köllecinde kütleviy öldürüv qurbanlarınen vedalaşmaq içün biñlernen insan keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Frenk riyaziyatçısı, müendis ve arbiy haritacısı Giyom Levasser de Boplan (tahminen 1595-1685) avropalılar içün Qırım üstündeki perdeni açqan birinci insan olğanınen bellidir. Öz közetüvlerini «Qırım ya da Tatariya yurtu aqqında» dep adlandırdı.
Giyom de Boplan içün, o zamandaki er angi avropalı içün kibi, tatarlar – yavuz basqıncı edi. Qırımtatarlar frenkke … Amerika yerlilerini hatırlattı.
«Olar, boy ve tışqı körünişten Marananu yalısındaki Amerika yerlilerine ya da karaiblar dep adlandırılğan kimselerge oşay. Olarnıñ episi cesür ve küçlü, yorğunlıqqa teslim olunmağan, ava vaziyetiniñ deñişmelerini qolay-qolay keçirgen askerlerdir, çünki yedi yaşından başlap, öz kotarglarından, yani eki köpçekli evçiklerinden çıqqanda, açıq kök tübünde yuqlay. Bu yaştan başlap, olarğa aş iç berilmey, olar onı oqnen urmalı. Böyleliknen tatarlar balalarını yahşı atmağa ögrete. 12 yaşında olar cenkke yollanıla», – dep yaza edi etnograf.
O, qırımtatarlarnıñ tışqı qıyafetiniñ tasvirini de qaldırdı:
«Olar, yüksek boylu degiller… lâkin kesmentik, büyük [beden] azalarınen, yüksek ve semiz qursaqlarınen, omuzları keniş, boyun qısqa, başı büyük; tomalaq betli, mañlay keniş, közleri pek açıq degil, lâkin pek qara, burunları qısqa, ağız kiçik, tişleri filtiş kibi beyaz, teri esmeri, saçları pek qara ve qattı, at yalını kibi. Aslında, olar hristianlardan pek farqlı körüne».
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
BMO: Gvineyada xalıq xäl itärgä tiyeş
Berläşkän Millätlär Oyışması Gvineyada tüntäreleştän soñğı barış waqıtı belän bäyle bularaq xalıqnıñ qararğa kilüeneñ zarurlığın belderde
BMO Ğomum särkätibeneñ Könbatış Afrika häm Sahel (UNOWAS) maxsus wäkile Mahamat Saleh Annadif Gvineya başqalası Konakridä 5nçe sentyabr’däge tüntäreleştän soñ ildä buldırılaçaq küçeş barışı belän bäyle açıqlawlar yasadı.
BMOnıñ bu mäs’älädä nindi dä bulsa ber şartı bulmawın iskärtep uzuçı Annadif bu waqıt belän bäyle bularaq gvineyalılarnıñ üzläreneñ qararğa kilüeneñ zarurlığın belderde.
Annadif tüntäreleştän soñ xärbilär tarafınnan saq astına alınğan İlbaşı Alpha Conde belän dä söyläşüen häm xäleneñ yaxşı buluın citkerde.
Tüntäreleş artındağı isem häm xärbi xunta Milli berlek häm üseş komitetı liderı Mamady Doumbouya belän dä söyläşüçe Annadif söyläşüneñ êçtälege turında tafsille mäğ’lümat birmäde.
Mahamat Saleh Annadif, Malidä, Çadta häm Gvineyada ber-ber artlı yasalğan tüntäreleşlärneñ borcu tudıruına iğ’tibarnı yünältep, tüntäreleşlärneñ bu çaqlı artuınıñ säbäbeneñ böten Afrika liderlerı häm urtaqları tarafınnan soraw astına alınuınıñ zarurlığına da basım yasadı.
Annadif Condeneñ köndäşe, oppoziśiyädäge Gvineya demokratik köçlär berlegeneñ liderı Cellou Dalein Diallo belän dä söyläşte.
CNRD liderı Doumbouya irtägedän başlap küçeş xökümäten tözü öçen säyäsi partiya liderları, din ähelläre, ictimağıy oyışmalar, çit il diplomatik missiya wäkilläre, taw sänäğäte şirkäte räsmiläre, êş birüçelär oyışması, bank häm hönärçe berlekläre belän oçraşaçaq.
Oçraşularnıñ atna axırına qadär däwam itüe kötelä.


text:
Rusiye Qırımda Ukrainağa ait radio sıqlıqlarınıñ qullanıluvına yarış ilân etti, albuki bu, Halqara elektrik alâqa birligi nizamnamesiniñ bozuluvıdır. Bunı mart 27-de Kyivde Ukraina İnformatsion siyaset nazirliginiñ birinci muavini Emine Ceppar bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, yarımadadaki Ukraina radio sıqlığı resursı Rusiyeniñ devlet ya da şahsiy KHVlerine berildi.
Emine Ceppar: «İşğalcilerniñ Qırımda birinci işi, Ukraina yayınlavınıñ kesilmesi ve tele ile radio signal üzerinde kontrolniñ alması oldı… Söz serbestliginiñ yoq etilmesinde ekinci adım, aralarında TRK, «Çernomorskaya» ve ATR kibi büyük teleradioşirketleri olğan Ukraina KHVleriniñ çalışa bilmelerini imkânsız yapma oldı. Cemi olaraq Ukrainanıñ 10 KHVsi onlarca jurnalistlernen beraber yarımadanı terk etmege mecbur oldı. Qırım muarririyetleriniñ bir qısmı qapatıldı. Bugün endi vatandaş jurnalistikası tazyıq ve repressiyalar altında buluna», – dep qayd etti.
Mart 27-de Kyivde, yañı sanktsialar cedveliniñ ilân etilmesi içün sebep ola bilecek ilhaq etilgen Qırımda Rusiye tarafından Ukrainanıñ radio sıqlığı resursınıñ zapt etilmesi aqqında esabat taqdim etildi. Esabatnı Televideniye ve radio yayınlav boyunca milliy şura ve Ukraina İnformatsion siyaset nazirligi azırladılar.
Milliy şuranıñ rehberi Yuriy Artemenko, esabatnıñ neşir etilmesine «Ukrainanıñ teleradioinformatsion saasını imaye etmek maqsadınen «ekinci cebhe»niñ açıluvı» dedi.
Milliy şura ve İnformatsion siyaset nazirliginiñ malümatına köre, Qırımnıñ Rusiye tarafından işğali neticesinde yarımadada 39 Ukraina radiostantsiyası ve 31 Ukraina telekanalı yayınlav imkânını bütünley ğayıp etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/18 may
Xalıqara muzeylar köne,
Haitidä Bayraq häm universitetlar köne (en), Tacikstanda Yañarış, berdämlek häm Mağtımgulı şiğriäte köne (en), h.b.
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 332 – Böyek Konstantin Konstantinopol'da (en) yäşäwçelärenä buşlay aşamlıklar taratıluın iğlan itä.
- 1652 – Tönyaq Amerikanıñ ingliz telendä söyläşüçe Awrupalı koloniälärennän berençe bularaq, Rod-Aylend qollıqnı tıyuçı qanun çuğara.
- 1756 – Britaniä imperiäseneñ iğlanınnan soñ Cideyıllıq suğış başlana.
- 1763 – Monreal'nıñ zur öleşe yanğında yuq itelä.
- 1860 – Avraam Linkoln AQŞ Respublika firqäseneñ AQŞ prezidentı wazifasına nämzätlek yarışında ciñä.
- 1910 – Cir Halley kometası (en) qoyrığı arqılı uza.
- 1974 – Yelmayuçı Budda (en) proyektı çiklärendä uzdırılğan atom sınawı (en) uñışlı uzğaç, Hindstan atom qoralına (en) xuca bulğan 6 däwlätkä äwerelä.
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1868 — Nikolay II, / Rusiä İmperiäseneñ soñğı imperatorı.
- 1944 — Dinis Büläkov, başqort yazuçısı.
- 1999 — Laura Omloop, Bilgiä cırçısı.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1800 — / Rusiä İmperiäse ğäskär başlığı, rus milli qaharmanı Aleksandr Suvorov wafat bula.
- 1911 — Avstriä kompozitorı Gustav Maler baqıylıqqa küçä.
- 1989 — sovet yazuçısı Änwär Bikçäntäyev dönya belän xuşlaşa.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 18 may biten qara.
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.


text:
Ernst Muldaşev Tibet xaqında kitap sığarźı
Bildäle ğalim Ernst Muldaşevtıñ Tibetqa fänni ekspeditsiyahı höźömtälärenä arnalğan xeźmäteneñ sirattağı tomı donya kürźe. ,,Erźä tormoş matritsahı. Tibetqa ğilmi ekspeditsiyanıñ şaqqatırğıs asıştarı,, tip atalğan bıl kitaptıñ isem tuyı ütte. Unda Ernst Muldaşew Tibet, Pasxa utrauźarına säfäre, yañı asıştarı xaqında bäyän itte. Keşelekteñ kilep sığıuı, ğömümän, erźäge tereklek tarixı xaqında höyläne. ,,Allalar qalahın eźlägändä,, tip atalğan seriyanıñ sirattağı tomında ğalim sensatsiyağa tap bulıuın bäyän itkän– Muldaşew ekspeditsiyahı ağzaları fekerenä yaraşlı, Tibetta Allalar qalahı urınlaşqan häm Keşe lä tap unda barlıqqa kilgän. Ğalimdarźıñ yänä ber qıźıqlı asışı la bar– allalar qalahınıñ qarta –sxemahı keşe DNK–hı menän ber ikän. Kitap uqıusılar häm jurnalistar menän osarşıuźa Ernst Muldaşew kiläsäkkä niättäre menän dä urtaqlaştı. Tiźźän ğilmi ekspeditsiya ağzaları Malta häm Krit utrauźarına yullanmaqsı, bında la ular mäñgelek horauźarğa yauap eźläyäsäk.


text:
Söläymaniyä mäçete
Törkiyäneñ mädäniyät xäzinäläre 32
Törkiyäneñ mädäniyät xäzinälärendä bu atnada sezgä ilebezneñ iñ mohim mädäniyät barlıqlarınnan bulğan Ğosmanlınıñ 10nçı Padişahnı Qanuni Soltan Söyläyman tarafınnan arxitektor Mimar Sinanğa yasatılğan Süläymaniyä mäçeten tanıtaçaqbız.
Qanuni Soltan Süläyman Ğosmanlı İmperiyäseneñ iñ danlı çorında idarä itkan tiñsez ber padişah ide. Könbatışlılar anı Magnificent-İskitkeç bularaq tanıy. 40 yıldan artıq täxettä qalğan Padişah Ğosmanlı qanunnarnı dönyağa ürnäk täşkil itäçäk şäkildä üzgärtte. Şunıñ arqasında bezneñ tarixıbızda Qanuni- qanun yasağan bularaq iskä töşerelä.
Könçığış häm könbatışta yasağan böten suğışlardan ciñep çıqqan Padişah üz isemen taşıyaçaq mäçetneñ tözeleş êşen arxitektor Miamr Sinanğa birde. Padişah üze öçen tiñsez ber mäçetneñ tözeläçägen dus häm döşman däwlätläreneñ liderlarına berär xät belän belderde. Bu xäbär dus illärne şatlandırğanda Ğosmanlınıñ köndäşe bulğan däwlätlär borçılu häm könnäşü belän qarşı alğan.
Ğosmanlınıñ dönya liderı bulğan ber çorda bu mäçetne tözü wazıfasını cirenä citkerü öçen çiksez iqtisadi mömkinlekläre bulğan arxitektor Mimar Sinan êşliy başlağan. Haliçtän qarağanda şähärneñ siluetın täêsirliy torğan räweştä mäçetneñ nigeze salına. Tekä ber qalqulıqta mäçetneñ tözeleşe waqıtında binanı nığıtır öçen nigezneñ utıruın ozın waqıt buyınça kötä. İran Şanlı Tahmasp mäçetneñ tözeleşen tuqtatıluın aqçasız buluına yurıy häm zur xäzinä cibärä. Maqsatı Padişahnı baylığı belän tınıçsız itü. Şahtan kilgän xatnı alğan Soltan Söyläyman arxitektor Mimar Sinannı yanına çaqıra häm xäzinäne aña tapşıra.
Arxitektor kötüeneñ säbäbeneñ aqçasız bulu arqasında bulmawın, nigezneñ utıruın kötkänen söyliy. Şahin cibärgän xäzinäne waqlap 4 manaradan berseneñ tözeleş êretmäsenä quşıla. Bu cäwhär manara xäzerge köndä dä kilüçelärneñ iğtibarın caläp itergä däwam itä. Süläymaniyä mäçeteneñ tözeleşe Papanı da açulandırır. Möselmannarnıñ Ayasofiyanı uzıp kitkän kürkämle mäçet tözeleşennän bik tınıçsız bula.
Mikelandjeloğa Vatikandağı Sen peter çirkäwen tözeleşeneñ boyırığın birä.
Böten Katolik dönyasındabu çirkäwneñ tözeleşe öçen cännät açqıçları satıla başlıy. Arxitektor Mimar Sinan Süläymaniyä mäçeten 7 yılda beterep 1557nçe yılda xezmätkä aça.
Sen Piyer çirkäweneñ tämamlanuı öçen küp waqıt ala häm 1626nçe yılda tamamlana ala.Sultan Süläyman mäçeteneñ açılış könendä yasalğan tantanasında bu iskitkeç äsärne yasağan arxitektor Mimar Sinannan qapqanı açıp mäçetne xezmätkä taqdim itüen taläp itä. Bu ämirne xörmät itep cirenä citkergän arxitektor Mimar xalıqnıñ alqı häm doğaları belän bu zur mäçetneñ qapqasın aça.
Maçetneñ tözeleşe waqıtında ber nindiy çığımnan qaçırğa yaramıy, ixtiyaç bulğan qadär keşe köçe dä xärätäkä küçä.
İmperiyäneñ här poçmağınnan sänğätçelär İstanbulğa kilä. Arxitektor Mimar Sinan balaçağınnan birle maqsatı bulğan Ayasofiyanıñ üzäge gömbäze belän yarışunı osta yärdämçese çornıñ äsäre bularaq tämamlağan Söyläymaniyädä sınağan, ostalıq çorınıñ äsäre dip äytkän Sälimiyädä uzğan. Söyläymaniyä mäçetenä işekaldınıñ 3 tarafında bulğan 3 ayırı qapqadan kerep bula. Mäçetneñ işeğaladındağı fontan sezne qarşı ala.
İşeğaldınıñ dürt yaqtan da portiklı kolonnar belän äyländerep alınğan. Urtada bulğan fontan – mö’minnärneñ namaz aldınnan täxärät alğan çişmä, iskitkeç üzençälekläre belän iğtibarnı caläp itä. Su fontanı şäkelendä asttan öskä tügel, östan asqa tügelä. Monda çipçista su belän alınğan täxärättän memorial tac qapqasınnan mäçetneñ töp binasına kerelä. Kerünen östendä urın alğan yazu 10nçı Padişah bulğan Soltan Söyläymaqa qadär täxetkä çıqqan soltannarnıñ iseme belän bizälgän. Maçetkä kergändä ber yaqtan yaqtılıq, başqa yaqtan da bizäksez, iskitkeç bizäkläreneñ, fayanslarınıñ, yazularnıñ urın alğan diwarlar sezne qarşı ala.
Ğömbäzneñ astına qadär barıp citkändä ike yartı ğömbäz belän kiñäyletelgän zur ğömbäz küklärgä qadärkütärelä. Ğömbäzdän asqa taba suzılıp kitkän şämdällär häm alarnıñ arasında bulğan straus yomırqaları arxitektor Mimar Sinannıñ tiñsez dahineñ ber icadı. Şämdällärneñ yaqqanda barlıqqa kilgän êş kerlelege zur ostanıñ dahi tabışı belän hawa ağımı belän kereşneñ öst polkındanedä bulğan ber bülmädä ciyıla.
Bu bülmä diwarlarında ciyılğan qorım bilgele çorlarda qazınıp alına häm yazu qarasına äyländerelä.
Hac waqıtında Ğäräpstan xalqına törle büläklär alıp barğan Sürre polkında urın alğan döyälärneñ muyınındağı miçkälärgä quyılğan yazu qarası xacğa kitä, kire qaytqanda da xaccı bulğan kebek bu yazu qarası belän Qor’än-i Kärimnär yazıla ide.
Söläymaniyäneñ êçke strukturasında bulğan xäyriyä cämğiyäte, xastaxanä, başlangıç mäktäbe, xamam, kitapxanä häm zırattan barlıqqa kilgän binalar belän zur ber kölliyäte ide. Qanuni Sultan Söläymanda mäçetneñ işek aldında yasalğan törbäsendä yata. Şul uq işek aldında bulğan ğadi ber törbädä dä bu tiñsez äsärneñ arxitektorı bulğan Mimar Sinan da yata. Keşe dönyasına şuşında matur ber binanı büläk itep qaldırğan Soltan Söläyman häm arxitektor Mimar Sinannı xörmät belän iskä alabız.


text:
Bazar künü, yanvar 25-de, Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz Sudaq regionı Qoz ve Toqluq köyleriniñ sakinleri ile körüşti. Körüşüvlerde tamır halqnıñ vekilleri Qırım akimiyetiniñ faallerge nisbeten etken areketleri ve kelecek matem tedbirlerniñ keçirüv tarzı boyunca öz açuvını bildirdiler.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti bildire.
Şu cümleden, körüşüvlerde qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarınıñ bozuluvı, milliy areket faalleriniñ ve Qırımtatar Milliy Meclis azalarınıñ siyasiy taqibi ile bağlı vaziyet muzakere etildi.
«Körüşüv iştirakçileri Qırımğa qırımtatar halqınıñ yetekçileri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa kiriş yasaqlığı, ve şu künleri yüz bergen Sinaver Kadırovnıñ sürgün etilmesi boyunca öz açuvını bildirdiler. Toplanğanlar qayd etkeni kibi, resmiy akimiyet organları tarafından cemaat faalleriniñ ve siyasetçilerniñ taqip etilmesi mümkün olmağan bir şeydir», – deyler matbuat hızmetinde.
Meclisniñ haber etkenine köre, iştirakçiler akimiyet temsilcileriniñ mayıs 18 kününiñ – Qırımnıñ sürgün etilgen halqlarınıñ hatıra Künü – keçirilüv tarzınıñ deñiştirilmesi aqqında bildirüvi boyunca öz hoşnutsızlığını bildirdiler.
«Mayıs 18 künü munasebeti ile tedbirlerniñ keçirilmesini akimiyet degil de, hususan onıñ Zaur Smirnov kibi ayrı vekilleri degil, Qırımtatar Milliy Meclisi belgiley», – dep qayd etti Ahtem Çiygoz.
Bunıñ ile körüşüv iştirakçileri fevral 23 kününe planlaştırılğan Noman Çelebicihannıñ facialı ölüminiñ yıllığına bağışlanğan tedbirlerni muzakere ettiler.
Körüşüvlerniñ devamında iştirakçilerden bazıları Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ qırımtatar gençleriniñ Rusiye ordusına çağırıluvına qarşı arizasına qol tuttılar.
Mecliste yarımada boyunca yaşağan qırımtatarlar ile körüşmege niyetindeler, regional meclislerniñ temsilcilerini Meclis yolbaşçılığınıñ işbu qararını amelge keçirmege çağırdılar.
Yanvar 22 künü keçirilgen matbuat konferentsiyasında Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca Qırım «devlet komitetiniñ» reisi Zaur Smirnov yarımadada adet üzre mayıs 18 kününde keçirilgen Qırımnıñ sürgün etilgen halqlarınıñ hatıra Kününiñ keçirilüv tarzı 2015 senesi deñişe bilecegini qayd etti.
Haber etilgeni kibi, 2014 senesi işğal etilgen Qırım akimiyeti mayıs 18 künü munasebeti ile Lenin meydanında mitingni keçirmege izin bermedi. Miting Aqmescit rayonı Aq-meçet qasabasında keçirildi.


text:
İyülniñ 2-nde selden zarar körgen Qırım rayonlarında 169 insan vaqtınca yerleşüv noqtalarında qala. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Keriçte vaqtınca qaluv noqtalarında 129 insan buluna, 27-si bala. Yaltada vaqtınca yerleşüv noqtalarında 40 kişi buluna, 6-sı bala», – dep aytıla haberde.
Müessise, Yaltada eki mustaqil ev ve çoq daireli evlerniñ dört mağazında suv qala, dep bildirdi. Yedi mustaqil evni topraq bastı.
Qırımnıñ Rusiye fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresi bildirgenine köre, 2021 senesi iyünniñ 16-ndan 18-ne qadar küçlü yağanaqlar neticesinde 426 azbar, 356 ev, 18 içtimaiy ceetten müim obyektni suv bastı. İyünniñ 22-nde saba, Qırım qurtarıcılarınıñ malümatına köre, Yalta ve Yedi Quyu rayonında 37 ev suvda qala. Umumen suv basqan yerlerden 1783 insan tahliye etildi.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gotsanük iyünniñ 25-nde Fevqulâde vaziyetler komissiyasınıñ toplaşuvında Qırımda selden kelgen zarar 200 million rubleden çoq oldı, dep bildirdi.
Akimiyet Qırımnıñ yedek fondundan 161 mln 160 biñ ruble yarımadadaki fevqulâde vaziyet aqibetlerini yoq etmek içün sarf etmege qarar berdi.


text:
«Ukrenergo» tamir brigadası Herson vilâyetinde bozulğan elektrik yolaqlarından birini tamirledi – «Kahovka-Titan».
Bu aqta şirketniñ matbuat hızmetinde aqşam bildirdiler.
«Ağır iş şaraitlerine baqmadan (küçlü yağmur, ruzgâr, sılaq topraq), «NEK «Ukrenergo» brigadaları 220 kV «Kahovka – Titan» VL ğayrıdan tiklenüvi boyunca künge planlaştırılğan işini becerdiler. Bozulğan tireme devirilgen, yañı demir-beton tiremesi tiklenildi, qomşu ortaq tiremelerni doğruttı ve pekittiler», – deyler matbuat hızmetinde.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi. Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini tamirlemege başlağanlar.


text:
Qırımda yañı koronavirus infektsiyası sebebinden üç bala bağçası ve 21 mektep sınfı distant tasilge keçilrildi. Bunı sentâbr 15-inde Rusiye tarafından idare etilgen Qırım Tasil ve İlim naziri Valentina Lavrik koronavirus infektsiyasınıñ toqtatılması içün çalışqan ştabnıñ oturışında haber etti.
"Üç bala bağçası ve umumtasil müessiseleriniñ 21 sınfı distant tasilge keçirildi - bu talebelerniñ 0,7%-dır", - dedi Lavrik.
Daa evel Rusiye nezaretindeki Aqmescit şeer ükümeti başınıñ müavini, tasil bölüginiñ reberi Tatyana Suhina, ocalarında COVID-19 tasdıqlanğanından sebep şeer mektepleriniñ üç sınıfı distantsion tasilge kecirilgenini bildirdi.
Umumen Qırımda, akimiyetniñ malümatına köre, 3 341 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 94-ü çetelden keldi, 124-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bazarertesi künü, fevral 23-te, terakt neticesinde yaralanğan 15 yaşında Daniil Didık Harkov hastahanesinde can berdi. Bunı Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Anton Geraşçenko Facebook saifesinde yazdı.
«Onıñ qabaatı şunda ki, o, yañı Ukrainanıñ vatandaşı olaraq Maydan yıllığına bağışlanğan numayışqa çıqtı... Putin terrorınıñ qabaatsız qurbanlarına ebediy hatıra», – aytıla beyanatta.
Geraşçenkonıñ qayd etkenine köre, fevral 24-te saat 13.30 Harkovnıñ Militsiya medeniyet evinde Harkov teraktı neticesinde elâk olğan militsiyanıñ podpolkovnigi Vadim Rıbalçenko ile vedalaşacaqlar. Evromaydan faali İgor Tolmaçev ile çarşenbe künü vedalaşacaqlar. Tam vaqtı ve yeri daa belli degil.
Baş prokurornın muavini Vladimir Guzırniñ bildirgenine köre, Harkovda tünevin olıp keçken patlavnı ögrenecek mahsus taqiqat gruppası meydanğa ketirildi.
Fevral 22-de Harkovda Menlik yürüşi vaqtında olıp keçken terakt neticesinde 3 insan elâk oldı, 10 kişi yaralandı. Uquq qoruyıcılar ücümni terakt olaraq belgilediler. Ukraina havfsızlıq hızmeti patlavğa alâqası olğanında şeklengen dört insannı yaqaladı.
Bazarertesi künü, fevral 23-te, Harkovda matem künü ilân etildi.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilev Bişkek ava limanında Cemilev ve Ümerovnıñ yaqalanması ile bağlı malümatlarğa Kırgızistan Tış işler nazirligi Ukrainağa yollağan cevabını izaatladı.
«Kırgızistan reberliginiñ Moskvanı memnün etmek istegini añlayım, lâkin er bir areket ve lafnıñ mantığı olmaq kerek. Birinciden, Moskva bunı yañlış tanısa, bizim alâqamız yoq, siziñ deputatıñız er şeyni uydurdı, dep aytmaq kerek edi. Ekinciden, Kırgızistan qabaatını tanıp afu soradı. Lâkin sebepleri doğruğa oşamay», – dep ayttı Mustafa Cemilev.
«Tecribemiz bar. Misal olaraq, New Yorkta tamır halqlarınıñ kongressi keçirilgen edi. Rusiye menim ya da Refat Çubarovnıñ iştirakine qarşı çıqtı. Moskva Qırım Rusiye olğanını aytıp, vatanından quvulğan bizler Qırım adından aytamağanımıznı qayd etti. OSCE Parlament Assambleyası arfesinde de aynısı oldı. Kreml qarşı çıqıp, kendi qoqlalarını yollaycaq oldı. Rusiye içün adamlarnı qaçıruv ve öldürüv kibi titiz bir mesele baqılacaq konferentsiyağa qırımtatarlarnı kirsetmemege tırışqanlarnı tapmaq içün pek çoq ğayret de kerekmey. Yipler Moskvağa alıp kete», – dep qayd etti Cemilev.
Radio Azattık bildire ki, Mustafa Cemilevniñ fikirince, Kırgızistan Tış işler nazirliginiñ beyanatı – «mında kirişmege istemegen ve hızmetçilerine böyle-böyle yapacaqsıñız dep emir etken Rusiyeni yahşı taraftan köstermek ıntıluvıdır».
Malüm olğanı kibi, iyün 3-te Kırgızistan Tış işler nazirligi Ukraina Tış işler nazirligine muracaat etip, Yuqarı Rada deputatı Mustafa Cemilevniñ beyanatını izaatladı. Nazirlik «iyün 2-de Mustafa Cemilevniñ şahsiy internet saifesinde Kırgızistan Cumhuriyetine aytqanlarını» begenmedi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev Bişkek ava limanında olıp keçken vaqianı Rusiye emri ile bağlay. «Bizim elde etken malümatımızğa köre, Moskvalı büyük ağanıñ emri oldı» – dep ayttı o.
İyün 2-de gece Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev ve mesleatçısı, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Ümerovnı üç saat Bişkek ava limanında nezaret altında tuttılar.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire ki, Ukraina Tış işler nazirliginiñ vekilleri bergen malümatına köre, Kırgızistan tarafı Bişkek ava limanında olıp keçken vaqia içün Ukrainadan afu soradı.


text:
Rusiyeniñ, dünyada olmağan SSCB devletiniñ qanunlarını ve şu cümleden Qırımnıñ Ukrainağa alıp berilmesi hususında 1954 senesi qararını lâğu etmege aqqı yoq. Bunı Radio.Qırım.Aqiqat efirinde uquqçı, halqala uquq boyunca mutehassıs Roman Şahmatenko ayttı.
«Başta Siyasiy Büronıñ qararı alındı, soñ SSCB Yuqarı Şurası Prezidiumınıñ fermanı çıqtı, soñ buña Ukraina SSC Yuqarı Şurası razılıq berdi. Bundan soñ Qırımnıñ alıp berilmesi qanun ile tasdiqlandı. 1936 senesi Sovet anayasasına binaen Sovet Birliginde SSCB Yuqarı Şurasınıñ resmiy vesiqasını lâğu ete bilecek organ yoq edi. O zaman Anayasa mahkemesi yoq edi», – dedi uquqçı.
Böyle bir resmiy qararnı lâğu etmege imkân bergen yekâne mehanizm – SSCB Yuqarı Şurasınıñ qanunıdır. 1991-den başlap böyle bir organ yoq, dep bildire Şahmatenko.
Ekspert, «Rossiyanıñ, dünyada olmağan devletniñ qanunlarını lâğu etmege aqqı yoq» şeklinde yekün çekti.
Rusiye Devlet Dumasınıñ vekili Konstantin Zatulin noyabrniñ 6-8 künleri arasında Yaltada keçken «Qırım dostlarınıñ forumı»nda, Qırımnıñ Ukraina SSC terkibine alıp bergilmesi hususında SSCB Yuqarı Şurası Prezidiumınıñ qararını lâğu etmek teklif etti.
Qırım parlamenti başlığınıñ muavini Remzi İlyasov ve Federatsiya Şurası yanındaki halqara işleri boyunca komitetiniñ Qırımdan vekili Sergey Tsekov onıñ fikrine qoşuldılar.
Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-sinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko münasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña “tarihiy adaletniñ tiklenmesi”, dey.


text:
Rusiye quvetçileri aprelniñ 23-nde saba Aqmescitte Ruslan Ramazanovnıñ evini kelgen terakt haberleri sebebinden tintken eken, dep bildirdi qırımtatar faali ve aq qorçalayıcısı Abdureşit Cepparov Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ aytqanına köre, tintüv saba saat 6-dan 7-ge qadar keçirildi.
«İç işler nazirliginiñ hadimleri tintüv protokolını qaldırdı, amma bir şey añlatmadı. O, (Ramazanov – QA) tintüv ne içün keçirilgenini bilmey. Ziyaret sebebi aqqında sualge olar 2020 senesi Ruslannıñ adresinden terakt aqqında haber etildi, amma terakt olmadı, dep cevap bergenler. Bilgisayarınıñ protsessorını alıp, daa soñra haber eterler, dep aytqanlar. Onı tiymediler, o, evdedir. Apayı ve dört balası bar, anası olarda, tintüv vaqtında yedi kişi ediler», – dedi Cepparov.
Aq qorçalayıcınıñ aytqanına köre, bu «tahqiqat tedbirleri» tünevin Bağça Eli (Bogatoye) köyünde olğanlarğa oşay. Cepparovnıñ fikirince, quvetçilerniñ ziyaret sebebi «tamamen uydurıldı».
«Men kelsem, anası yaramadı. Ruslan ne olğanını añlamay. Tintüv sebebini özleri (quvetçiler – QA) uydurğandır. Qarasuvbazar rayonınıñ Bağça Eli köyünde de buña oşağan bir şey oldı. Anda da altıda, aynı terkipte kelip tintüv keçirgenler, amma yerge yatqızıp, qollarını bağlamağan ediler. Tintüv sebebi aynı edi – terakt haberi. Anda eki planşet ve cep telefonı alındı, mında ise – bilgisayar protsessorı», – dep bildirdi faal.
Cepparov aprelniñ 23-nde saba Aqmescitniñ Hoşkeldi mikrorayonında Ruslan Ramazanovnıñ evini OMON sarıp aldı, tintüv keçirile, dep haber etti.
Qırımnıñ Rusiye quvet ve uquq qoruyıcı organları vaziyetni açıq şekilde izaatlamay.
Qarasuvbazar rayonınıñ Bağça Eli (Bogatoye) köyünde aprelniñ 22-nde saba qırımtatarı Eldar Fetlâyevniñ evinde «tahqiqat tedbirleri» keçirildi. Tintüv yarım saattan soñ bitti, kimse tutulmadı. Fetlâyevniñ evinde keçirilgen «tahqiqat tedbirleri» vaqtında tehnika (planşetler) ve CD-disk alındı, dep haber ete faaller.
FSB hadimleri salı künü, aprelniñ 20-nde, saat 14:00-da Qarasuvbazar rayonınıñ Qışlav (Kurskoye) köyünde qırımtatarı Seyran Taymazovnıñ evini tintmege keldi.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, Qırımda Rusiye quvetçileri üç ay içinde 126 qırımtatarını tuttı.
İnsan aqları Yuqarı komissarınıñ idaresi 2014 senesinden berli işğal etilgen Qırımda 43 insan, hususan dört qadın hırsızlanğanını qayd etti.
ABD Devlet departamenti martnıñ 30-nda 2020 senesiniñ insan aqları maruzasını derc etip, Rusiyeni Qırım yarımadasını işğal etkeni içün tenqit etti.
2020 senesiniñ insan aqları maruzasınıñ «Ukraina – Qırım» qısmında Rusiye işğal etken yarımadada «quvet qurulışlarınıñ suistimalları, insan hırsızlavları ve işkenceler» aqqında tarif etile.
Kreml, salı künü insan aqlarına riayet etüv aqqında maruzada derc etilgen ABD Devlet departamentiniñ Rusiyege qarşı hulâsalarınen razı olmağanını bildirdi.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uydurıla, dep bildirgen edi.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
Qırımda avtomobil mektepleriniñ sayısı yavaş-yavaş eksilecek.
Bunı Rusiye içki işler nazirliginiñ telükesiz yol areketiniñ teminlevi boyunca Baş idare yolbaşçısınıñ muavini Vladimir Şvetsov matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete KrımMedia.
Onıñ aytqanına köre, Qırım avtomobil mektepleriniñ vaziyeti qıyın, çünki 2014 senesi avgust ayında litsenziyanı almaq içün yañı qaideler çalışıp başladı.
Yañı litsenziyanı almaq içün avtomobil mektepler GİBDD ile malzeme tehnikiy bazanı belgilemeli. Yañı talaplar arasında – 0,24 ga mahsus meydan, tibbiy donatmalar ve ilâhre. Em de er bir ocanıñ aliy tasili olmaq kerek.
Şevtsovnıñ bildirgenine köre, bugünge qadar Qırımda qayd etilgen 69 avtomobil mektepten iç birisi malzeme tehnikiy bazanıñ belgilemesi içün ariza bermedi. Aqyarda sekiz mektepten üçü ariza berdi.


text:
İyün 12-sinde Ukrainada 753 adamda COVID-19 infektsiyası tasdıqlandı, bildire Ukraina Mudafaa ve Milliy Telükesizligi Şurası.
Müessiseniñ malümatına köre, bir künde 10 adam bu hastalıqtan vefat etti, 409 adam yahşı oldı. Şimdilik Ukrainada 15650 adam hasta, bildire Azatlıq Radiosı.
Umumen yılnıñ başından berli Ukrainada 30506 hastalıq adisesi qayd etildi, 880 adam vefat etti, 13976 yahşı oldı.
Bu soñki eki kün içinde ekinci antirekorddır - iyün 11-inde Ukrainda 689 yañı COVID-19 hastası tasıqlandı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Tokio Olimpiadasında koronavirus yoqtıruçılar
Awıtuçılar isemlegenä çarağa barğan tağın 26 keşe östälde
Yaponiyädä uzuçı Tokio Olimpiya uyınnarına akkreditaśiyälängän keşelärdän koronavirus yoqtıruçılarnıñ sanı 430ğa citte. Oyıştıru komitetı tağın 26 keşedä Kovid-19 açıqlanuın belderde.
Soñğı 24 säğat’tä diagnozları raslanğannar arasında turnirlarda qatnaşuçı sportçılar yuq. Alarnıñ berse räsmi wäqalätle, 16sı kileşü belän êşläwçe häm 5se jurnalist.
Viruslılarnı karantinğa aldılar.
Bäyläneşle xäbärlär
Mäskäwdä yallar kötelä
Koronavirus arqasında 28nçe oktäbr’ – 7nçe noyabr’ könnärendä yal iğlan itelde
Hindıstan häm Nepaldağı tabiği afätlärdä 161 keşe ğomeren yuğaltqan
İke ildä dä köçle yawım - töşemnär su basu häm cir şuışular barlıqqa kitergän


text:
Rusiyeniñ insan aqlarından vekâletlisi Tatyana Moskalkova, Ukrain Silâlı quvetleriniñ sabıq askerleri Aleksandr Baranov ve Maksim Odintsovnı Nikolayevde ziyaret etmege niyetli. Bunı Tatyana Moskalkovanıñ matbuat-kâtibi Aleksey Zlovedov TASS agentligine haber etti.
Ukraina Cenüp regionındaki Nikolayev garnizonınıñ arbiy prokuraturası mahkemeden aldın taqiqatnı yekünlep, Ukraina Silâlı quvetleriniñ eki sabıq askeri Aleksandr Baranov ve Maksim Odintsovnıñ qabaat qararlarını mahkemege yolladı.
Evel ukrain ordusında hızmet etken eki askerni «dezertirlikte» ve «devlet hainliginde» qabaatlaylar.
Ukraina havfsızlıq hızmeti Odintsov ve Baranov noyabr 20-de işğal etilgen Qırım ile sıñırdaki «Çonğar» kiriş noqtasında yaqalanğanlarını bildirgen edi. Mahkeme olarnı para berme ihtimali ile eki ayğa qadar apiske aldı. Soñra kefalet aqqı red etilgendir.
Rusiye Mudafaa nazirligi bildirgenine köre, Ukraina havfsızlıq hızmeti Rusiye askerleri olğan Odintsov ve Baranovnı Qırımdan Nikolayev vilâyetine qaçırdı.
Keçende, dekabr 26 künü ukrain ombudsmenı Valeriya Lutkovskaya rusiyeli ombudsmen Tatyana Moskalkova ile Qırımda ve qıtaiy Ukrainada apis etilgen Rusiyeniñ ve Ukrainanıñ bazı vatandaşlarını ziyaret etmege añlaşqanları beyan etilgen edi.


text:
Yaqın şarqiy araştırmalar merkeziniñ müdiri İgor Semivolos Qırımda «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları bar olğanında qabaatlanğan qırımtatarlarnıñ yaqalanuvını sebepsiz saya. Onıñ fikrine köre, Türkiye ile munasebeti bozulğanından sebep Rusiye akimiyeti türkiy halqlarda «Türkiye menfaatınıñ tarqatıcılarını» köre.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Qırımda şimdi tenbi tedbirleri keçirile. Menimce, şimdi Rusiye toplulığında duyulğan beklevge bağlıdır – Türkiye ile cenk intizarğa. Bütün bu insanlarda Türkiye menfaatınıñ tarqatıcılarnı köreler. Rusiye adet üzre qırımtatarlar ve türkiy halqlarnı Türkiye tarafından tesir agentleri olaraq tanıy», – dedi Semivolos.
Ekspertniñ fikrine köre, Rusiye uquq qoruyıcıları Rusiyege riayetkâr olmağan ve areketlerini takbih etken qırımtatarlarnı ve musulmanlar cemiyetini qorquzacaq ola.
Fevral 11 ve 12 künleri Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirildi. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber etken ediler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov dey ki, fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler Qırım musulmanlarını «terrorist» olaraq köstermek içün yapılğan. Bunı o, tintüvlerge oğrağan 12 insannıñ adını berip, Facebookta yazdı.
Aqmescit şeeri Kiyev rayon mahkemesinde fevral 11 künü yaqalanğan qırımlılarnıñ – Emir Üsein Kuku, Enver Bekirov, Müslim Aliyev ve Vadim Siruk – işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçti. Olarnı Rusiye Federatsiyasınıñ CK 250 maddesi 2 qısmı boyunca qabaatlaylar («Terroristik teşkilâtnıñ teşkil etilmesi ve bu kibi teşkilâtta iştirak»). Mahkeme 2016 senesi aprel 8-ne qadar apis cezasını belgiledi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Rusiye arbiy hızmetçileri Qırımda ukrain arbiy qısımlarınıñ tamir işlerine başladı.
Qırım.Aqiqatqa belli olğanı kibi, şimdi Keriçte deñiz piyade arbiy qısımını tamirleyler. Qısımnıñ vekillerinden biri aytqanı kibi, bütün hadimlerni tatilge yolladılar.
«Biz şimdi raatlanamız. Aşhane, qışlalarnı tamirleyler», – dedi qadın.
Hadimniñ sözlerine köre, tamir işleri Qırımnıñ diger arbiy qısımlarında da olacaq eken.
A-0669 deñiz piyade arbiy qısımı mart ayında onıñ arbiyleri öz territoiyasına işğalcilerni kirsetmege razı olmağanları ile bellidir. Ukraina antına sadıq qalğan arbiy hızmetçileri birazdan hızmetine qıtayi Ukrainada devam ettiler.


text:
Aqyar şeer devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, Rusiye tabiat nazirligi Aqyarnıñ öz başına tayin etilgen «akimiyeti» ile Ğalebe bağçasında olacaq yolçıqnıñ yerini belgiledi.
«İşbu bağça – şeer bağçalarnıñ eñ büyügi ve Aqyar sakinleri içün ğayet emiyetlidir. Bağça 70 seneleri Moskva, Leningrad, Volgograd ve diger qaraman-şeerlerniñ destegi ile şeerliler tarafından meydanğa ketirildi».
Al-azırda bağçanı ğayrıdan tiklemek kerek.
Rusiye tabiat resursları ve ekologiya naziri Sergey Donskoy aytqanı kibi, işbu baqımsız territoriyada «Rusiye yolçığınıñ» qoyuluvı Aqyarnıñ ve onıñ adetleriniñ tiklenmesinde temsil olur, yañı bağça ise aqyarlılar ve şeer musafirleri içün güzel bir bahşıştır».
«Rusiye yolçığınıñ» tantanalı qoyuluvı mayıs 9 künü olacaqtır.


text:
Qırımda, Moskva vaqtı boyunca saat 18:00, Qırımnıñ «Devlet Şurası»na saylavlarda tahminen 45,03% rey berdi. İşbu saylavlar Qırımnıñ saylav komissiya saytında aşkâr etildi.
Saylav komissiyasınıñ malümatına köre, Kezlevde saylayıcılarnıñ sayısı 52,38%, Canköy rayonı – 51,61 ve Keriçniñ Arşintsev saylav bölüginde 50,47% teşkil ete. Aqmescitniñ bölüginde (36,61%), Paytahtnıñ merkeziy bölüginde (36,73%) ve Kefede (38,06%) insan keldi.
Saylayıcılarnıñ qoşulğanı aqqında tahminiy malümatnı saat 21:00 aşkâr etilecektir.
Bazar künü, sentâbrniñ 14-nde işğal etilgen Qırımda birinci kere Rusiye qanunlarına köre, «Devlet şurası», Aqyarda ise, «Şeerniñ qanun çıqarıcı toplaşuvı» akimiyet organlarına saylavlar başlandı. Bunen beraber yerli akimiyet organlarna da saylavlar ötkerile.
Ukraina baş prokuraturası, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde qanunsız saylavlarnıñ ötkerilüvi cinayetçilik olğanını hatırlattı. Saylavlarnıñ teşkilâtçılarını 10 yılğa apiske ala bileler.
İşğal etilgen Qırımda saylavlarğa öz menfiy munasebetini Ukraina SNBO, İçki İşler Nazirligi de bildirdi.
Qırımtatar milliy meclisi ve qırımtatarlarnıñ bir sıra teşkilâtçıları vatandaşlarnı saylavlarnı boykot etmege çağırğan edi.


text:
Ukraina halq vekili Mustafa Cemilevniñ oğlu – Hayserni rus apishanesinden çıqarmağa azırlanalar. Bunı Ukrinformğa mabusnıñ advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
«Hayser şimdi lagerde buluna. Lâkin, tahmin etmege mumkün ki, noyabrniñ soñunda azat etilmezden ögüne onı izolatörge oturtmaq mumkünler. Koloniyada böyle adet bar. Mabuslarnı yibemezden ögüne, çoqusı allarda, etraf müitten ayıralar. Bese-belli, başqa mabuslardan maümat alıp, serberstliktekilerge haber yetkizmesinler dep», –söyledi Polozov.
Neşirde qayd eteler ki, Hayser Cemilev Polozovqa onıñ analizleri alınğanını ayttı. Advokatnıñ fikirince, bu azat etmek içün azırlıqlar alıo barılğanına işaret etedir. Çünki koloniyadan yiberilecekler içün tibbiy qayıtlar berile.
Polozov oktâbr 27, cumaaqşamı künü mahkeme toplaşuvında şart ile vaqıttan evel azat etilüvniñ red etilmesine qarşı şikâyet itarazı baqılacağını hatırlattı.
«Bellesem, bu toplaşuvnıñ neticesi evelden bllidir – red etecekler. Em de, zaten, Hayser Cemilevniñ adiy yiberilmesine qadar bir ay vaqıt qalacaq», – dedi Polozov.
İyün 23-te Ukraina Adliye nazirliginde bildirdiler ki, müessise İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesinde Hayser Cemilevniñ adliyecileri bergen davağa qoşuldı. 2015 senesi iyül 10-da İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesi Hayser Cemilevniñ işi boyunca qarar çıqarıp, onı SİZO-dan azat etmege talap etti, bunen beraber, Rusiye Federatsiyasını ukrain kişiniñ sağlığına zarar ketire bilecek areketlerni yapmamağa mecbur etti.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqalap, o yerde 44 yaşındaki Fevzi Edemovnı babasınıñ tüfeginden öldürgeninde qabaatladılar. Qırım işğal etilgen soñ rusiyeli taqiqat organları onıñ işini yañıdan baqmağa qarar aldı. Hayserni Aqmescit apishanesinden çıqarıp, Krasnodar vilâyetine alıp kettiler.
Rusiye Federatsiyasınıñ Yuqarı mahkemesi Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi Hayser Cemilevge bergen 5 yıllıq apis cezasını bir buçuq yılğa qısqarttı. Kiyevniñ Dnepr mahkemesi 2015 senesi aprel ayında onı 3 yıl ve 8 ayğa qadar apiske almağa qarar aldı.
Hayser Cemilev 10 sanlı Astrahan apishanesinde buluna.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqmescit – qırım işğal etilgen soñ, yarımadadan yüzlernen ukrain bankları ğayıp etildi, olarnıñ yerine ondan ziyade rusiyeli bank açıldı. Halqara şirketler de öz işini toqtattı. Ukrain tili ocaları da işsiz qaldılar, Qırımda bu tilniñ devlet statusı olğanına baqmadan, qullanuv dairesi sıñırlandı. Qırım limanlarında çetel gemileri artıq toqtamaylar, bu sebepten yüzlernen adamlar iş qıdırıp yüreler.
Üç yıl evelsi Aqmescit sakini Grigoriy iqtisadiy oquv yurtnı tamamlap, «Delta Bank»qa işke kirdi. Bu maliye müessisede o endi çalışmay, Grigoriy ile birlikte daa 500 adamnı qısqarttılar. Episi hadimlerge ya da parasız raatlıq ya da işten çıqmağa teklif ettiler. Genç ekincisini seçti.
Yaş ana Oksana eki ay evelsi işsiz qaldı. O, Qırımda işini toqtatqan ukrain «Megakom» tibbiy şirketiniñ hadimi edi. Oksananıñ fikirince, onı eki sebepten işten çıqardılar: «Bank qapalmazdan üç kün evel saibimiz işten çıqardı, - bu resmiy sebep. Ekici sebep, siyasetnen bağlı. Maña Ukrainağa köçmege teklif etildi, men red ettim».
Şirketniñ hadimlerine bir şart qoyuldı: «Ya da köçesiñiz, ya da işsiz qalasıñız!», – dey Oksana ve ilâve ete: «Sevimli ibaresi: ya siz nasıl istediñiz? İşğal etilgen territoriyada yaşamağa küç!».
Oksananıñ aytqanına köre, o çalışqan iş kibi yerlerni tapmaq qolay degil. «Olar elbette barlar, amma, asıl zenaatıma kelişmey. Ya da aylıqları küçük», - dep şikâyet etti qadın.
Şimdiki vaqıtta, Oksana işsiz qalğanı içün devletten yardım almaq içün nevbette buluna. O 600-ci ola. Amma, yanvar ayından başlap, bu para Rusiye qanunlarına köre taqsimlenecek, onıñ içün nevbeti kelmey bile.
Rusiyede işsizlerge berilgen para yardımınıñ miqdarı Ukrainadakinden daa ufaqtır. Rusiye Federatsiyasında sermiya tahminen 850 rubleden - 4,9 biñ rublege qadar olsa, Ukrainada –544 grivnadan (1,6 biñ rub.) 4,9 biñ grivnağa qadar (14,6 biñ rub.)yete.
Rusiyede boş iş yerleriniñ sayısı resmiy olaraq işsiz olğanlardan eki kerege çoqtır. Yani, işke daa çoq işsizler kire bileler. Onıñ içün de, 2009 senesinden başlap, sermiyalarnıñ miqdarı deñişmey ve deñişmeycetir. Aynı zamanda Qırımda işsizlerniñ sayısı artqanınen iş yerlerniñ sayısı azlaştı. 2014 senesi yanvar-aprel (2013 snesinen teñeştirsek) aylarında işke talap etüvi 58%-ğa yani 2300 adamğa eksildi. Bu malümatnı «Qırım Cumhuriyetinde statistika hızmeti» bere.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ statistika boyunca Baş idaresiniñ malümatına köre, 2013 senesiniñ yanvar ayından may ayına qadar işsizlerniñ sayısı 15,7 biñge yetti. «Qırım Cumhuriyetinde İşsizlik taqdirde mecbur içtimaiy sigorta fondunıñ» müdir muavini İgor Vorobyov bildirgeni kibi, 2014 senesiniñ tamam şu ayları 18,7 biñ işsiz qayd etilgen. Yani, işsiz qırımlılarnıñ sayısı 3 biñge arttı.
Qırım matbuat vastalarını saifelep, Moskva ve Rusiyeniñ diger regionlarında iş tapmaq mümkün. Amma, esasen cıyıştırıcılardan başlap, qurucılar istenile.
İş qıdırğan yaş ana Oksana bir rusiyeli saytqa tercimeiy-alını qaldırdı, amma Qırımdan köçmege istemey. «Biz özümiz iş tapıp, rezümey yollap, köçe bilemiz. Amma, böyle taqdirde Ukrainada çalışmaq daa eyidir ve raatlıq künleri evge kelmege mümkün – iqtisad cietinden daa elverişlidir: em müşterilerni bilemiz, daireni ucuzca kiralamaq mümkün, em yaqınca. Moskvağa barılacaq kibi olsa, yüksek vazifeñ ve 3-4 kerege yüksek aylığıñ olmalı», - dedi Oksana.
Onıñ fikirince, şimdiki künde işke çıqmaq mantıqsız, daa eyisi küzde rusiyeli şirketlerniñ açılmasını beklemek kerek: «Ya ekim olıp çalışmaq, ya da Ukrainağa para qazanmağa barmaq kerek olacaq», - dep qayd etti qadın.
Qırımlı Elmaz, baş ofisi Kiyevde yerleşken avropalı tibbiy şirkette çalışa edi. Qırım işğal etilgen soñ, şirket te qapaldı. Elmaz işsiz qaldı, «Qırım apansızdan Rusiyege keçkeni içün, Ukrainadan ilâclar ketirilmey qaldı. Şirket te, çetel devlette hadimni tutmağa istemedi. Neticede, men işsiz qaldım», - dep añlattı Elmaz.
İş saibi Elmazğa Kiyev ya da Ukrainanıñ diger regionlarına köçmege teklif etken edi, amma Elmaz red etti. «Qırım tuvğan mekânım. Mında, soylarım, dostlarım, eñ esası – destek, Vatan», - dey o.
Qız aytqanı kibi, ya da iş saasını deñiştirmek kerek olacaq, ya da mecbur Ukrainağa köçmege lâzim. Amma, Elmaz diger şeyge daa çoq işana: «Men ümüt etem ki, biz Ukrainağa qaytarmız. Ve işim de qaytar. Çünki men onı begene edim, çalışqanımıznı, yaşağan tarzımıznı begene edim. Men soñuna qadar, er şey hayırlısınen yekünler ve biz evelki kibi, belki de daa yahşı, Ukrainada yaşaycaqmız», - dep qayd etti Elmaz.


text:
«Keliñiz adiselerniñ eki türlü çezilişini baqayıq. Birincisi: Mustafa ağanı Qırımğa kirsetmeyler. Bu – kütleviy ziddiyetniñ başlanması, çünki mayıs 18 künü hatıra mitingi Cemilevniñ şahısı ve onıñ qırımtatar halqınıñ tarihındaki rolü etrafında qurula. Demek, eger de Mustafa ağağa Qırım kirişini yasaq etseler, qırımtatarlar arasında radikalizmniñ küçü da artacaqtır. Bes-belli, böyle al Rusiye milletçiliklerde memnüniyetsizlik doğurır. Çatışmalar ve açıq kütleviy ziddiyet ola bilir», – dep tüşüne Semivolos.
Ekinci variant, ekspertniñ fikrince, eger de Rusiye akimiyeti Türkiyeniñ basımı altında Cemilevge mayıs 18 künü Qırımğa kelmege musaade etse, o vaqıt Rusiye bunı kendi mağlubiyeti kibi sayar ve qırımtatarlardan riayetkârlıqnı talap eter. Misal içün, sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra kününi Rusiye stsenariyi boyunca keçirmek.
«Tüşünem ki, Meclis buña razı olmaz», – dedi Semivolos.
Ekspert şunı da qayd etti ki, adiselerniñ bu eki yolu – fevqulâde vaziyettir. O, razılaşma tapıla bilecegini de red etmey. Misal içün, Cemilevni Qırımğa kirseteler, rusiyeliler qarışmay, qırımtatarlar mitingni öz stsenariy boyunca keçireler, amma radikal şiar ve Ukraina bayraqlarısız.
«Qırımtatarlar içün olarnıñ yetekçisine Vatanğa kirmek yasaqlığı – pek sezgir mevzudır. Mında razılaşmanı tapmağa pek qıyın. Rusiyelilerge Cemilev ile böyle etmege kerekmey edi. Bu al Qırım tamır halqınıñ duyğularını pek aqaretley», – qayd etti Semivolos.
Mayıs 3 künü Mustafa Cemilevni, oña yarımadağa kirişi 5 yılğa yasaq oğanını ilân etip, Qırımğa kirsetmediler. Cevap olaraq biñlernen qırımtatarı, yarımadağa ketken yolnı blok etmek içün Ermeni Bazar nezaret-kiriş noqtasına keldi. Neticede, Cemilev, eger de bütün qırımtatarlarnı Herson vilâyeti ile sıñırından yarımadağa kirsetseler, Kiyevge keri qaytacağını ilân etti.
«Qırım» prokuraturası ve Rusiye taqiqat komiteti ve Federal havfsızlıq hızmeti cinaiy taqipni başlamaq içün eki qararnı azırladı. Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya qırımtatarlarnı «ekstremist tabiatlı qanunsız narazılıqlarda» qabaatladı.


text:
Rusiye kontrol etken Qırımnıñ İçki rayon mahkemesiniñ qırımlı Enver Topçige qarşı «çaqmama davası» boyunca oturışuvında qabaatlav tarafı 50 biñ ruble para cezası berilmesini istedi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qabaatlav öz talabını martnıñ 24-nde olğan oturışuvda ayttı.
Martnıñ başında olğan mahkemede dinşınas, bundan evel ise FSB şaatları ve gizli şaat sorğuğa çekildi.
Avgustnıñ 31-nde Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñ evinde tintüv keçirdi.
Dört qırımlığa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesine istinaden (cinayet aqqında haber etmeme) dava açıldı. Oña köre 100 biñ rublege qadar para cezası, 1 yılğa qadar mecburiy işler ya da aynı müddetke apis cezası berile bile.
Mabüsler uquq qoruyıcı organlarına Umicon Dadajonov ile içtimaiy ağlarda yazışqanını bildirmegeninde qabaatlana. O, FSB bildirgenine köre, «Rusiyede terror teşkilâtı tanılğan «IŞİD» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etken edi».
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.


text:
Äle berniçä genä kön elek Hillary Clinton İowada ciñelüe turında söylägändä küz yäşlären yäşerä almağan ide. New Hampshireda tawış birü – başqa törle näticälär birde.
Tawışlarnı sanap betergändä, Clintonnı- 39%, Obamanıñ 37% alğanı xäbär itelgännän soñ ul, min biredä üz üzemne taptım, dip belderde:
"Bügen küñelem tuldı...New Hampshireğa zur räxmät. Atna buyı min sez äytkännärne tıñladım. Häm min biredä üz tawışımnı işettem."
Soñğı aylarda saylawaldı çığışlarında iñ küp yağrağan süz – "üzgäreş" bulsa, New Hampshireda "kire qaytu" süze yış işetelde.
"New Hampshire mine kire qaytardı. Bez dä bergäläp Amerikanı kire qaytarıyq," dide Clinton.
Ul "kürenmägän amerikannarnı" yağni ğadi xalıqnı yaqlayaçağın belderde. Ere eşquarlıqnı yaqlawçı xäzerge prezidentqa täñqit belderep, Clinton, min ğadi keşelärneñ sälämätlegen qayğırtaçaqmın, dide.
Bu ciñü Hillary Clintonnıñ saylawaldı eşçänlegenä yaña sulış, yaña köç birde.
Yaña köç belän eşkä şulay uq respublikannar namzäte John McCain da totına. İowada Vyetnam suğışı veteranı öçençe genä kilgän ide. Bu yulı ul 37% tawış alıp berençe buldı. Anıñ çığışında da "kire qaytu" turında süz buldı:
"Belgeçlär – eşegez tämam, digäç, yuq, min New Hampshireğa baram, andağı xalıq üz qararların üzläre qabul itä, didem....Alar, nişlärgä cıyınasıñ, fiker beleşülärdä sin artta qaldıñ, sineñ aqçañ yuq, didelär. Min isä – yuq, min New Hampshireğa baram, xalıqqa döreslekne äytäçäkmen didem."
Bu ciñü häm ciñelülär möhim bulsa da, äle barıber zur eşneñ başı ğına. Alda namzätlärne 48 ştatta saylaw kötä. Çiratta sişämbe könne Michigan ştatı, Nevada häm Könyaq Carolina ştatları ay azağına taba...
New Hamsphireda ikençe häm öçençe kilgän namzätlärneñ berse dä – köräştän töşep qaluların äytmäde, kiresençä, saylawaldı kampaniäsen däwam itäçäklären belderde.


text:
Human Rights Watch oyışması avtokrat citäkçelärneñ bu qılanuların ike süz belän "demokratiä uyını" dip atağan. Xisapta äytelgänçä, Nigeriädän alıp Rusiägä qädär xökümätlär saylawlar ütkärgän bulıp qılana, gärçä ğadi keşeneñ torıp xakimiätkä irekle süz äytü mömkinlege yuq. Könbatış monı kürä, belä häm küz yoma, di oyışma wäkile Reed Brody:
"Könbatış, ayırım alğanda Quşma Ştatlar häm Yewropa Berlege, bu illärdä saylaw ütkänen kürä dä, alarnı demokratik dip atıy. Ä bu illärdä matbuğat ireklege, cıyılış ireklege, mäğlümätle häm qüätle watandaşlar cämğiäte barmı – boları iskä dä alınmıy" di Reed Brody.
Küz yomunıñ säbäpläre ğadi. Könbatış monı yış qına säyäsi qulaylıq küzlegennän çığıp eşli. "Tanış şaytan yaxşıraq" digändäy, kem belä, bälki kiläse citäkçe monsınnan da yamanraq bulır digän qaraş bar. Yä isä, bu il Quşma Ştatlarnıñ terrorğa qarşı suğışında tarafdar bulırğa mömkin. Bu da küz yomu öçen ber säbäp bula ala.
Näticä şul, avtokrat citäkçelär bu uyınnı añlap aldı häm bik osta uynıy. Äytik, şul uq Rusiä demokratik il sanala, anda saylawlar ütä, ul törle xalıqara oyışmalar, xättä Zur 8-lek äğzası. Şul uq waqıtta, keşe xoquqların ğına alsañ da, problemnar citärlek, di oyışmanıñ Yewropa häm Üzäk Aziä bülege mödire Rachel Denber.
"Rusiädä xärbi xezmät yäşendäge ulı bulğan här ğailä anı ğäskärgä cibärergä qurqa, çönki ğäskärdä keşe xoquqları bozıla. Ğadi keşelärneñ kübese militsiädän qurqa, çönki militsiä sine yaqlamıy, ä qıyırsıtırğa mömkin. Bu da keşe xoquqları mäsäläse" di Rachel Denber.
Xisapta şulay uq Könbatışnıñ demokratiä mäsäläsendä ikeyözlelegenä tänqit belderelä. Äytik Waşington Kuba yä Süriä kebek illärne beterep tänqitlärgä mömkin. Ä Söğüd Ğäräpstanı häm Mısırğa, şul uq närsälär öçen, tel tidermi. Küräseñ, şul uq "säyäsi qulaylıq" mäsäläse.
Şulay da, xisapta, keçkenä bulsa da ömet çatqısı bar, dilegän. Avtokrat citäkçelär, hiç yuğı, demokratik sıyfatlarnıñ kirägen añlıy başladı. Älegä bu sıyfatlar buş bulsa da.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/14 iyül
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 14 iyül biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Ğıyraqta Cömhüriät köne (en)
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1223 — Filipp İİ, Frantsiä patşası.
- 2013 — Xäläf Nizamov, Tatarstannıñ xucalıq häm däwlät eşleklese.


text:
"Qırım" propaganda film yaratıcıları —"qara cedvel"de
Ukraina "Qırım" adlı propaganda filminde iştirak etken rusiyeli aktörlarnı "qara cedvel"ge kirsetti.
Yedi nefer çalğıcı ve aktör Ukraina milliy havfsızlığına telükelidir, dep tanıldılar. 2021 senesi kiçik ayında Ukraina medeniyet ve informatsion siyaset nazirligi olarnı "qara cedvel"ge qoştı.
Cedvelge "Hor Turetskogo" taqımınıñ beş çalğıcısı - Aleksey Aleksandrov, Pavel Berdnikov, Oleg Blâhorçuk, Konstantin Kabanov ve Mihail Küznetsov, bunıñ kibi de aktörlar Roman Kurtsın ve Yevgeniya Lapovanıñ isimleri qayd etildi.
Bütün bu şahıslar Rusiye mudafaa nazirliginiñ parasına çıqarılğan "Qırım" propaganda filminde qatıldılar. Ukrainanıñ devlet sıñırını bozğan, rus işğalini red etken, Rusiye işğal etken Qırımdaki tedbirlerde iştirak etken bu sanatçılar "Mirotvorets" merkeziniñ cedvelinde yer aldılar. 2021 senesi kiçik ayına "qara cedvel"de artıq 171 insannıñ soyadı bar.
Elvira Ablâziz / Kiev


text:
Amerika Qoşma Ştatları Mudafaa naziri Eşton Karter mayıs 3-te almaniyalı Ştutgartta, AQŞ avropalı komandanlığı yerleşken yerde, Avropada yañı NATO baş komandanını – general Kertis Skaparrottini taqdim etti.
Bu vazifeni Kertis Skaparrotti AQŞ Arbiy ava quvetleri generalı Filip Bridlavdan aldı, o ise istifağa çıqtı.
Skaparrotti Ukrainağa silânı, hususan Javelin adlı köçürme tanklarğa qarşı raketa komplekslerini bermek teklifte bulunğan edi. O, Rusiye tecavuzına qarşı turmaq içün Avropada NATO quvetleriniñ bulunmasına qol tuta. Kertis Skaparrottiniñ fikirince, Rusiye alyansnı bozmağa tırışa.
Skaparrottini Avropada NATO Birleşken quvetleri komandanlığınıñ yolbaşçısı vazifesine namzet olaraq AQŞ prezidenti Barak Obama teklif etti. Onıñ namzetini Şimaliy Atlantik Alyansnıñ (NATO) Şurası ve Amerika Qoşma Ştatları Senatı tasdıqladı.
Bundan evel Kertis Skaparrotti Cenübiy Koreyada AQŞ birleşken komandalığınıñ yolbaşçısı edi.


text:
Vaqia yerinde bulunğan Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, «Ermeni Bazar» nezaret-kiriş noqtası yanında spetsnaz urbasında 50 asker yolnı qapattı.
Ermeni Bazar «politsiya» idaresiniñ yolbaşçısı dey ki, kolonna «tertip-nizam olsun dep», toqtatıldı.
«Ermeni Bazar» kiriş noqtasına tek bir maşina – Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümetiniñ «baş nazir muavini» Lenur İslâmov ile maşinanı kirsettiler.
5 biñ qırımtatarınen qalğan maşinalar «Ermeni Bazar» nezaret-kiriş noqtasından 50 metr mesafede turalar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Aqmescitte salı künü, noyabr 17-ne, «fevral 26 işi» iştirakçileri – Ali Asanov ve Ahtem Çiygozğa nisbeten planlaştırılğan mahkeme toplaşuvları aqqında bildire.
Onıñ malümatına köre, salı künü Mustafa Degermencige de ceza qararı baqıla bile.
Qırım SİZOlarında qırımtatar milliy areket faalleri Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci bulunmaqta. Olarnı bir buçuq yıl evelsi 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti yanında teşkil etilgen «kütleviy tertipsizlik»lerde iştirak etkenleri sebebinden qabaatlaylar.


text:
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ oturışuvı vaqtında dekabrniñ 13-nde qırımtatar faali Edem Bekirov yaramadı, oña «acele yardım» çağırıldı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Oturışuvda Acele yardım kelgenine qadar teneffüs ilân etildi.
Advokatlarnıñ aytqanına köre, Bekirov – birinci gruppa saqatı. O, şeker hastası, yaqında infarktqa oğradı ve yürekten ameliyat oldı.
Herson vilâyetindeki Novoalekseyevka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutuldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler.


text:
Aqmescit – Paris merkezinde olıp keçken terroristik ücüm haberi bütün dünyağa tarqaldı. Ücüm neticesinde 12 insan, şu cümleden Muhammed peyğamberiniñ karikaturalarını yapqan Charlie Hebdo satirik gazetasınıñ baş muarriri öldürildi. Toplulıq ücüm etkenlerniñ areketlerini aqaretledi, arap memleketleriniñ akimiyetleri ise bunıñ kibi areketler islâm ve diger din ile bağlı olmağanını bildirdi.
Malüm olğanı kibi, Qırımda 15% musulman yaşay. Qırım.Aqiqat akimiyet vekilleri, din adamları ve ekspertlerge muracaatta bulunıp, olıp keçken faciağa qıymet kesmege rica etti.
Tsenzura olmaq kerek
Qırım Devlet şurasınıñ informatsion siyaset, baq ve kütleviy alâqa komitetiniñ reisi Sergey Şuvaynikovnıñ fikirince, Paris adiseleri – «er afta yer kürresinde olıp keçken facialardan biri». «Diger hristian memleketlerinde, men Ukraina Şarqını aytam, bunıñ kibi facialar olmaymı? Arap memleketleri, ya da İsrail ya da İndistan? Terrorizmniñ aynı sıması bar, ve kederli bir şey bar, sıq-sıq o diniy taassup ve radikalizm ile bağlı ola», – dedi Şuvaynikov.
Onıñ zanınca, «söz serbestligi, şu cümleden karikaturalar, dindarlarnıñ duyğularını aqaretlese, diqqatlı ve muqayt olmalı». «Ğarbiy Avropa ve Amerika er şeyni yapa bilecegini tüşüneler. Olarnıñ fikirince, olarnıñ kendi aq-uquq ve qanunlarnı belgilemek aqqı bar, olar bunı yapmaq içün er angi memleketke kirip, adamlarnı öldüre bilecegini tüşüneler. Lâkin zorbalıq yalıñız zorbalıqqa yol bere bile», – dep qayd etti Devlet şurası prezidiumınıñ azası.
Şuvaynikov olıp keçken faciadan sebep kederlenip, «bir de bir terrorizmge» qarşı çıqqanını bildirdi. «Lâkin böyle facialı adiseler içün devlet ve akimiyet mesüliyet çeke. Frenkistanda er angi din kütken dindarlarnıñ duyğularını aqaretlegen karikaturalar tsenzura altında olsa edi, facia olmaz edi… Allah bir olğanını añlaymız, ve O adamlarnı yamanlıq yapmağa ögretmey, lâkin adamlar farqlı ola, onıñ içün devlet bunı tüşünip, aqlarnı belgilegen ve sıñırlağan qanunlarnı kirsetmeli» – dep tüşüne informatsion siyaset komitetiniñ reisi.
İntiqam kesen-kes yasaq etile
Qırım müftisi Emirali Ablayev Frenkistan paytahtınıñ merkezinde olıp keçken vaqianı takbih etip, yarımada musulmanları adından frenk halqına ve mecmuanıñ elâk olğan hadimleriniñ aqrabalarına taziyeler bildirdi.
O, islâmda eñ büyük günâhlardan biri öldürüv olğanını hatırlatıp, intiqam kesen-kes yasaq etilgenini bildirdi. «Bu cinayet dinnen bağlı olmamaq kerek, çünki dünyanıñ iç bir dini bir de bir cinayetke izin bermey, insan öldürüvi aqqında aytmayıq endi. İslâm ve terrorizm, islâm ve öldürüv – bir-birine zıt kelgen añlamlardır. Qırım musulmanları bu cinayetni takbih etip, Frenkistan akimiyeti qatillerni tapıp cezalaycağında eminler. Neşirniñ islâm aqqında muarririyet siyaseti bir kimsege insannı öldürmege ruhset bermey, cinayetçilerniñ diniy duyğuları olarnı afu ettiremez», – dedi Qırım müftisi.
Tavriya müftiyatınıñ müftisi Ruslan Saitvaliyevniñ fikirince, karikaturalar – provokatsiyalardır. «Añlaymız ki, karikaturanıñ bastırılması – muarririyetniñ provokatsiyasıdır. Bizler bütün peyğamberlerni sevemiz ve ürmet etemiz. Lâkin bir kimse Allahnıñ peyğamberlerini horlamağa izin bermedi», – dep qayd etti o. Saitvaliyev frenk mecmuasına ücüm etkenlerni takbih etip, adamlarnı provokatsiyağa qulaq asmamağa çağırdı. «Bunıñ soñu hayırlı olmaycaq. Peyğamberni aqaretlegen kişi kendi alını zorlaştıra. Peyğamberni aqaretlemek – dinge qarşı çıqmaqtır», – dedi Saitvaliyev. Müfti ad ve dinge baqmadan er bir terroristik birleşmeniñ bozuv faaliyetini takbih etkenini ayttı.
O, kütleviy haber vastalarına ve cemaat azalarına muracaatta bulunıp, İGİL kibi terroristik birleşmelerge nisbeten «islâm dinini ekstremistlernen» bağlağan sözlerni ve «islâm devleti» adını qullanmamağa çağırdı.
İnsanlarnıñ sabırını sınamaq
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl qayd etti ki, qırımtatarlarnıñ temsil organı em zorbalıq, em de din esasında mısqılga qarşı çıqa. «Karikaturalar meselesi çıqqan vaqıtta Meclis vekilleri bir de bir insanlar içün aziz olğan şeylerden mısqıllamaq olmaz, dep aytqan ediler. Bu sefer tahminlerge köre dünyada birinci din olacaq dünya dini içün müim olğan peyğamber aqqında laf yürsetile edi», – dep qayd etti Celâl.
Onıñ qayd etkenine köre, Meclis zorbalıqnı iç bir şekilde tanımay. «Bu mümkün degil, dinnen bağlı olsa da. Bilemiz ki, din cenkleri tarihta eñ qanlı olğan edi, onıñ içün bunıñ kibi areketlerge yol berecek şeylerni yapmamaq kerek, lâkin cevap olaraq neşir jurnalistlerini öldürmek de doğru degil», – dep ayttı Meclis reisiniñ muavini.
Bunıñ kibi şeyler Qırımda tekrarlana bilemi sualine Celâl menfiy cevap berdi: «Qırımda bir çoq kere terrorist, radikal, ekstremistlerni qıdırdılar, lâkin neticesi olmadı, çünki mında böyle insanlar yoq». Meclis reisiniñ muavini dey ki, Qırımda dindar insanlar pek sabırlı. «Soñki vaqıtları ciddiy bir zıddiyet olmağan edi, amma er şey yahşı olğanını da aytamazsıñ. Bizler viran etilgen musulman mezarlıqları, yaqılğan camilerni de hatırlaymız, eki yanğın Rusiye kelgende oldı. Elbet de, bunıñ kibi areketler devam etse, o (akimiyet – muar.) insanlarnıñ iman ve tolerantlıqnı sınap baqacaq», – dep tüşüne Celâl.
İşaretlememek
Qırımnıñ islâmşınaslıq ilmiy merkeziniñ reberi Ayder Bulatov Paris adiselerini «karikaturalarğa cevap» dep adladı. «Radikal birleşme buña cevap berdi. Mecmua muarririyeti dünya musulmanlarınıñ diniy duyğularını aqaretlegen areketler yapqan edi. İslâmda Quran-ı Kerimnen aynı derecede ürmet etilgen Muhammed peyğamberine yapılğan karikaturalarnı başqaca añlatamazsıñ», – dedi Bulatov. Onıñ aytqanına köre, mecmua muarririyeti peyğamber karikaturalarından soñ ücümge oğrağan edi. «Köremiz ki, hulâsa çıqarılmadı. Elbet de, islâmlaştırıcılarnıñ radikal soyları qoşuldı, olar ise ğayet sert areket eteler», – dedi o. Ekspert muarririyetke silâlı ücüm etken adamlarnı tenqid etti. «Tabiyi ki, men adamlarnıñ areketlerine qoltutmayım. Men olarğa musulman dep aytıp olamayım. Zorbalıq, terrorizm ve islâm – aynı şeyler degil. Bu islâm qanunlarına zıt kele, bunı bir çoq musulman liderleri, şu cümleden Rusiyeden de ayttılar», – dep qoştı Bulatov.
Aynı vaqıtta o, Rusiye muhalifetiniñ liderlerinden biri Mihail Hodorkovskiyniñ kütleviy haber vastalarını Muhammed peyğamberine karikaturalar yapmaq davetini añlamadı. «Mesüliyetsiz bir çağıruv. Moskvada bir qaç million musulman yaşay. O, bu beyanat ile Moskva vaziyetini kerginleştirecek, Rusiyeni endi aytmayıq», – dep ayttı islâmşınas.
Onıñ aytqanına köre, bunıñ kibi beyanatlar Qırım vaziyetine de tesir ete bile, çünki yarımada «Rusiye terkibine kirdi, ve anda bir çoq musulman yaşay». Bundan sebep o siyasetçi ve cemaat vekillerine vaziyetni añlamağa rica etip, bütün musulmanlarn radikal olaraq işaretlememege çağırdı.
Metnde Qırım yarımadasında resmiy şekilde qullanılğan toponim ve ıstılalar mevcut


text:
Rusiye Qırımda alınğan qararlarnı nazarda tutıp, Ukraina topraq bütünligine qol tuta, dedi Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev matbuat konferentsiyasında.
«Bu ziddiyetniñ (Donbassta – muar.) arbiy çezüvi yoq olğanını ve bu ziddiyetni barışıq yolları ile, ilk olaraq taraflar arasında muzakerelerniñ keçirilmesi ile al etmege kerek olğanını tüşünemiz. Yani, resmiy akimiyet ve (Ukrainanıñ – muar.) cenübiy-şarqında olğan akimiyetni aytam», – dep bildire Medvedevniñ sözlerini RİA Novosti.
«Rusiye Federatsiyası bıltır Qırım boyunca alınğan qararlarnı nazarda tutıp, Ukraina topraq bütünligine qol tuta. Biz bu aqta mesleatlarnı devam etmege azırmız. Er alda faydalı olacağını tüşünem», – dey Medvedev.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Yarımadanı işğalinden soñ terk etken qırımlılarnıñ muvafaqiyet ve ğalebeleri.
Programma musafirleri – Qırımdan köçip kelgenler – halqara yarışlarnıñ ğalibi Kristina Mihayliçenko, anası – Natalya Mihayliçenko. Alıp barıcı – Pavel Novikov.
Yayın iş künleri saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında efirge çıqa.
Efirge (044) 490-29-05 nomeralı telefon vastasınen bağlanmaq mümkün.
Qırımnıñ büyük qısmında radionı diñlemege imkân bar.
Diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.
Qırım.Aqiqat Radiosı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ Qırımda radio yayınlavınıñ teklinmesi boyunca leyhasınıñ ekinci basamağı çerçivesinde işlep çıqarıldı.


text:
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov dekabrniñ 15-nde yarımadada koronavirus yuqunçından "Sputnik V" Rusiye preparatı vastasınen “büyük aşılama başlana”, dep bildirdi. Al-azırda cumhuriyette olğan vaktsina miqadarı ile tek 500 adam aşılana bile eken. İlk nevbette tibbiyet hadimleri aşılanacaq.
Aynı zamanda, dekabrniñ 15-nde Qırımda 354 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Resmiy malümatqa köre, koronavirus yuquçından ölgenlerniñ sayısı 400-den ziyade oldı. Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi. Aynı zamanda "Sputnik V" vaktsinası daa tam klinik sınav protsedurasından keçmedi, buna baqmadan işlep çıqarıcalar semereligi 92 faizni teşkil etkenini bildireler. Yarımadada rus vaktsiyanası ile aşılav başlanması aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında söz ketti.
Vaktsinatsiyanıñ başlanmasını ilân etip, Qırımnıñ Rusiye başı, “vaktsina miqadırı alınğan sayın, yañı koronavirus yuqunçından aşılanacaq vatandaş kategoriyalarınıñ cedveli keñişlenecek, kelecekte ise poliklinikalarda kütleviy aşılav yapılacaq, dep ayttı.
Qırımnıñ Felâket tibbiyet merkeziniñ müdir muavini Galina Bulgaknıñ “Krım 24” telekanalınıñ yayınında, Qırımda vaktsinatsiya bir ay evelsi başlanğanını ve o sırf öz ihtiyarınen yapılğanını ayttı:
“Bugün 30 kişige koronavirus aşısını yaptıq, amma bu birinci basamaq degil. Bir buçuq ay evelsi 20 hadimimiz aşılandı. İç bir ağırlaşmalar olmadı. Şimdi, peyda olğan kibi olsa nasıldır aqibetlerni, yan neticelerni közetmek içün insanlarnı kuçuk gruppalarda aşılamağa qarar berdik. Vaktsinatsiya 7-nci poliklinikada rebrliginen kelişilgen soñ eñ az aftada eki kere yapılacaq. Bu pek mürekkep esnastır, çünki bu adiy aşılav degil. Kollektivizmiden er kesni aşılamağa ister edik. Amma er kes onı öz ihtiyarınen yapa”.
Kefeden emşire, “Ekimler alyansı” tibbiyet hadimleri zenaat birligi Qırım bölüginiñ başı İrina Daniloviç Qıırm.Aqiqatqa hastahane hadimleri aşılanmamaq saylavnı nasıl qorup olacaqarını aytıp berdi.
"Sputnik V" – bu eksperimental preparatİrina Daniloviç
– Men aşı yapmaycağım, çünki bu eksperimental preparat. Halqara standartlarğa köre klinik araştırmalarnıñ üçünci basamağı alâ daa yekünlenmedi, preparatnıñ semeregiligi ve telükesizligi aqqında malümat yoq. Çoq şükür Qırımda bu mecburiy degil, amma yarın ne olacağını bilmeymiz. Eger de tibbiyet hadimlerni aşı yapmağa mecbur etecek olsalar bizim adliyecilerimiz aşı yapuvdan red etüv arizasınıñ örnegini azırladılar. Er istegen “Ekimler alyansı” saifesinden onı endire bile, toldurıp baş ekimge berip ola.
“Novaya gazeta” mühbiri İvan Jilin sınav vaktsinasınen öz tecribesini paylaştı.
–Men dekabrniñ 6-nda Mokvadaki poliklinikada aşı yaptım. Asılında maña aşı yapmamaq kerek ediler, çünki men ilk nevbette olğanlarnıñ cedvelinde degilim, amma bunı iç bir kimse teşkermey. Başta 10 sualge cevap bermek kerek - sağlıq alı, sürekli hastalıqlar aqqında soraylar. Sıcaqnı ve qan basımını ölçeyler - vesselâm. Aq cigerindeki hırıldını diñlemeyler, koronavirus testini yapmaylar. Soñkisi pek hucurdır, çünki şu künü Moskva vilâyetiniñ Korolövdaki poliklinikasında qan talili olmasa iç bir kimse maña aşı yapmaz dediler. Ğaliba paytahttaki hastahanede men protokolnıñ bozuvına rastkeldim. Aşı yapılğan soñ iç bir şey is etmedim, amma aqşamğa yaqın üşüp qaltıramağa başaldım.
Gece sıcağı köterilgen, amma sabağa yaqın 37 derecege tüşken.
–Başım pek ağıra edi, amma ilâc yardım etti. Aqşamğace taqatsız edim, soñra bütün alâmetler yoq oldı. Vaktsina tesir ettimi yoqmı bilmek içün antitela seviyesini közetecegim. Ekinci komponentni dekabrniñ 27-nde inelecekler.
Ukraina “Tibbiy satın almaları” devlet müessiseniñ reberi Arsen Jumadilov da Rusiye vaktsinası eksperimental olğanını qayd etip, halqara standartlarğa köre isbatlanğan semereligi yoq olğanını ayta.
Bugünge qadar "Sputnik V" – vaktsina degil, bu vaktsina namzetidirArsen Jumadilov
– Bugünge qadar "Sputnik V" – vaktsina degil, bu vaktsina namzetidir. Dünya sağlıq saqlav saytında Rusiye preparatı tamam böyle qayd etilgen: o klinik sınavnıñ üçünci safhasından daa keçmedi. Eger ileride elde etilgen malümat o semereli olmamağanını kösterse, vaktsina qayd etilmeycek. "Sputnik V" vaktsiyanasınıñ üçünci sınav safhasında, bütün protseduralardan endi keçken ğarbiy vaktsinalarnen qıyaslasaq pek az adam iştirak ete. Rusiyede qayd etilgeni, bütün dünya içün bir kösteriç ola bilmez.
"Sputnik V" Rusiyede klinik sınavlarnıñ üçünci safhasını muvafaqiyet ile keçse bile, onıñ semereligini Bütün dünya sağlıq saqlav teşkilâtı tasdıqlamaq kerek, dep saya Jumadilov.
–Bu protsedura, tibbiyet preparatlarnı nasıl etip qayd etkenlerine şübe olğan memleketlerge preparatlarınıñ keyfiyetini talil etmek içün yapıla. Ümüt etem ki, Rusiye vaktsinası semeresiz kibi olsa, eñ azından telükesizdir. Bügnde biz üçünci safhada olğan bütün vaktsinalarnı közetemiz, aman-aman bütün istisalcılarnen aytışamız. Biz ukrainler içün keyfiyeti ve telükesizligi tasdıqlanğan preparatlarnı satın alacaqmız. Qaysı biri olacağı endi tezden belli olacaq. Vaktsinatsiya 2021 senesiniñ 1-2 kvartalına planlaştırıla.
Evel Qırımnıñ Rusiye ükümeti kütleviy vaktsinatsiyanıñ birinci basamağını 2021 senesi yanvar ayında başlamağa niyetlengenlerini bildirdi.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Yarımada aliy oquv yurtlarında bücet yerleriniñ qısqartılması ve oquv fiyatları köterilmesi sebebinden çoq talebe ve abituriyent Qırımdan Ukrainanıñ qıtaiy qısmına oqumağa kete. Böyle fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetiniñ rektorı Vladimir Kazarin bildirdi.
«Eki afta evel ticariy esasta oquğanlar içün oquv fiyatlarını aqıldan ayırılğan şekilde köterdiler. Mesele bunda ki, bücet qabulı bayağı qısqartılğan. Filologiyanıñ fiyatı endi 90 biñ rubleni, iqtisadiyat ve idare etüv 120 biñ rubleni teşkil ete. Uquq ise, 130 biñ ruble ve ziyade. Demek ki, grivnağa çevirsek, bu, Kiyev milliy universitetiniñ bayağı yüksek fiyatlarından daa da paalı», – dep ayttı Kazarin.
Endi Ukrainanıñ qıtaiy qısmında çalışqan Vernadskiy adına Tavriya milliy universiteti (TMU) iyül 1-de aliy oquv yurtuna kirmek içün vesiqalarnı qabu etmege başladı. Qabul komissiyası cuma künü nevbetteki adres boyunca açıldı: Kiyev şeeri, Suvorov soqağı, 9. Bunen beraber, universitet esasında «Qırım – Ukraina» yedi maarif merkezlerinden biri çalışıp başladı, bu yerde Qırım abituriyentleri ukrain tasilini, tışqı mustaqil bilgige qıymet kesüvden keçmeyip, alıp olacaq.
Kiriş kampaniyası Qırım abituriyentleri içün iyül 1-den sentâbr 20-ge qadar devam etecek.


text:
Mart 1-4 künleri Qırımnıñ Nikita nebakontat bağçasında «Ekosistemlerniñ gömeostazında balqurtlarnıñ bioçeşitlilik rolü» adlı ilmiy-ameliy IV halqara konferentsiya ötkerilmektedir. Konferentsiya musafirleri arasında Jitomir milliy agroekologik universitetiniñ vekili (Ukraina) olacaqtır, dep bildire bağçanıñ matbuat hızmeti.
Konferentsiyada Qırımda balcılıq inkişafınıñ kontsentsiyası, esli-başlı insanlarnıñ yaşayış keyfiyetini eyileştirmek içün bal qullanılması ve diabetik aşlarda bal mallarınıñ qullanılması muzakere etilecektir.
Bağçanıñ matbuat hızmeti bildire ki, konferentsiyada 120 insan iştirak ete. Maruzacılar arasında esasen qomşu Rusiyeden kelgen alimler qayd etile. Ukrain universitetiniñ saytı vekilleri Qırım konferentsiyasında iştirak etkenini haber etmey. Qırım.Aqiqat Ukaina milliy universitetiniñ bağlanmağa tırışa.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Oppozisiä Möselman ligası süzçese, Ahsan İqbal, “polisiä tañ aldınnañ qarşılıq kürsätkän ber niçä distä yuğarı citäkçelärebez belän xezmätkärlärebezne qulğa aldı” dip belderde.
Partia urınbasarı, Cavit Haşmi, öyendä qulğa alındı, ä säyäsätçe İmran Xan isä öy sağına alındı.
Tärtep saqlaw köçläreneñ, Paqstan Keşe Xoquqları Baş urınbasarın da qulğa alğanı xäbär itelä.Paqstan Premyerı Şäwkät Ğaziz “idarägä qarşı çıqqan 400 belän 500 arasında keşe qulğa alındı" dip belderde. Möşärräf, kiçä konstituñtsiä häm ğomum keşe xoquqların köçen tuqtatıp, ildä ğadättän tış xäl iğlan itkän ide. Ul şul uq waqıtta, Yuğarı Mäxkämä başlığı başqası belän alıştırdı.
Advokatlar häm oppozisiä partiäläre İrtägä il küläm protest çaraları başlarğa cıyına. Şul uq waqıtta, 2 köndän birle xosusi TV kanallarınıñ tuqtatıluına qarşı, jurnalistlärneñ dä piketkä çığıu kötelä. Tege yaqtan Möşärräfneñ bu xäräkäten dönya illäre tänqit belderä. Möşärräf xalıq aldında yasağan çığışında, Ğadättän tış xäk iğlan itüeneñ säbäben, ildä barğan ekstremist häm terrorçılıqnıñ artuına qarşı alınğan ber çara bularaq açıqlağan ide.
"Min şaxsän, üz ışanıçım belän häm barlıq xaqiqatnı salıp, bügen barğan çaralarnı Paqstan öçen intixar bularaq küräm häm min bu ilneñ ber intixarğa qorban kitüenä yul birmäm.”
Ğadättäñ tış xäl iğlan itelgännäñ soñ, xärbilärneñ başğqala İslamabadta urnaştırıluı, xosusi TV Kanalları tapşırularınıñ tuqtaluı häm tilifun elemtäseneñ köpçelegeneñ üzelgän buluı xäbär itelä.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarov ukrain ükümetinden Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesini toqtatmağa talap etti. Böyleliknen o ATR telekanalınıñ saibi ve sabıq hadimleriniñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge cevap bermege teklif ete. Bu aqta Çubarov noyabr 3 künü Kiyevde matbuat konferentsiyası devamında bildirdi.
Meclis başı degeni kibi, ukrain akimiyeti şimdilik işğal etilgen yarımadada memleket vatandaşlarınıñ aqlarını qorumaq içün bir şey yapmadı.
«Memleketniñ akimiyetinden Qırımnıñ işğalci ükümetine tenbiye olaraq, işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ, insan aqlarınıñ qoruvı içün yekâne aletni qullanmağa talap etemiz – afta devamında eki-üç künge elektrika ile teminlevni toqtatmağa ve bu meseleni Qırımda insan aqlarınıñ qoruvı manasında muzakere etmege», – dey Çubarov.
O şunı da qayd etti ki, Rusiye Ukrainağa cevaplanıp, ukrain ve Rusiye energosistemalarından faydalana bile, böyle alda, dey Çubarov, Ukraina devamlı söndürüvlerni qullana bile.
«Küç olmasa, devlet mevamını köstermelimiz, vatandaşlarımıznı qorçalamağa çaremiz bar olğanını», – qayd etti Çubarov.
Aytqanı kibi, ukrain akimiyeti Qırımda böyle areketlerni amelge keçirmese, vatandaşlar bunı öz teşebbüsi ile ete bile.
«Kesen-kes areketlerge keçmelimiz, aks alda bunı insanlar etecek… Cemiyetimiz olduqça sabırsız olğanını bilemiz. Adalet-adaletsizlikni özcesine añlağan insanlar er vaqıt tapılacaq. Yaramay, böyle areketler er zaman qanuniy olamaz», – dey Çubarov.
Bunıñ ile Meclis reisi böyle insanlarnı takbih etmegenini bildire. Çubarov dey ki, prezident Petro Poroşenkonıñ noyabr 2 künü Yuqarı Radada Blok Petra Poroşenko firqası ile körüşüvi devamında Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesini toqtatmaq kibi meselede añlaşma alındı.
Noyabr 2-de saba Qırımda ATR telekanalınıñ sabıq hadimleri Lilâ Bucurova, Elzara İslâmova ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babası yaşağan evleri, em de Moskvadaki evinde tintüvler yapılmağa başladı.
Qırımnıñ Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) idaresiniñ malümatına köre, tintüvler ATR saibine qarşı açılğan cinaiy iş çerçivesinde keçirile.
Noyabr 2-de saba Rusiyeniñ Merkeziy bankı İslâmovğa ait OOO «Cast Bank» müessisesiniñ litsenziyasını lâğu etti. Qırımtatar iş adamınıñQırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, bu tedbirlerni Qırım qamaçavı ile bağlay. O, onıñ teşkilâtçılarından biri ola.
Ukraina İçki işler nazirligi ATR qırımtatar telekanalınıñ müdiri Lenur İslâmov ve telekanalnıñ sabıq hadimleriniñ evlerinden keçirilgen tintüvler, em de Qırım işğaline qarşı çıqqan cemaat teşkilâtlarınıñ faaliyetine keder etüv kibi insan aqlarınıñ bozulması boyunca eki cinaiy taqiqatqa başladı.


text:
ABD ilhaq etilgen Qırımğa nisbeten kirsetken sanktsiyalar 33 devletten kelgen iş adamlarınıñ Qırımda çalışmasına keder etmey, dep ayta Kreml nezareti altındaki Qırımnıñ yolbaşçısı Sergey Aksönov.
«ABD eski sanktsiyalarnı uzatıp yañısı kirsetkence, Yalta halqara iqtisadiy forumı aprel ayında 50-60 devletten kelgen 500 temsilcini qabul etmege planlaştıra. Bıltırğa köre bu daa da ziyade, çünki o zaman YHİFda 46 devletten kelgen 200den ziyade musafir iştirak etken edi», – dep qayd ete Aksönov.
Onıñ sözlerine köre, Qırımda saipleri 33 devlet çetel teşkilâtı ve vatandaşı olğan üç biñge yaqın şirket qayd etilgendir.
«Olar arasında Avstriya, Büyük Britaniya, Qıbrıs, Panama, Türkiye ve digerleri bar. İtalyan iş adamalrı işbirlik yapmağa pek avesli. Ondan da ğayrı, çetel yatırımcıları yarımadada bulunğanlarını duydurmadan, bu regionda çalışma fırsatına saipler. Böyle yatırımcılar arasında avropalılar da mevcut. Belli olğan sebeplerden dolayı konkret malümat aqqında aytıp oturmam, ancaq dinamika kösterişli sayıla», – dep qayd ete Qırımnıñ yolbaşçısı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Rusiye prezidentligine namzet televizion alıp barıcısı Kseniya Sobçak rusiyeli muhalefetçi Aleksey Navalnıyge saylâvlardan soñ, işbirliknen alâqalı körüşüv yapmağa teklif etti. O, prezident saylâvlarında muhalefetçiniñ iştirak etüvine musaade etilmeyuvını aqsızlıq dep tanıdı.Bu aqta Azatlıq Radiosı yazmaqta.
Navalnıy özüniñ YouTubetaki «Navalnıy LİVE» kanalındaki canlı efirinde subetleşir eken, teklifni qabul etmeyip, Sobçaknı ekiyüzlülikte ve onıñ saylâvlarğa «kirsetilmemesi» içün teşkil etilgen «ayın-oyunlarda» iştirak etkeninde qabaatladı.
Muhalefetçi ayrıca, Kseniya Sobçak Kemerovo vilâyetinde (Rusiye) saylâvlarda Navalnıynıñ közeticileri içün berilgen yollanmalarnıñ lâğu etilgende qabaatlı olğanını beyan etti.
«Saña, seniñ işleriñe köre qıymet kesecem. Olarnıñ epsi igrenç ve ekiyüzleme», – dep ilâve etti Aleksey Navalnıy. O, televizon alıp barıcısını «Putinnñ aleti» dep adlandıraraq, rusiyeli «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ ritorikasını taqlit etip alğanında öpkeledi.
Martnıñ 18-nde yerli saatqa köre saat 20:00de Qırım ve Aqyarda Rusiye prezidenti saylâvlarında çalışqan saylâv bölükleri qapatıldı.
Martnıñ 18-nde Rusiyede prezident saylâvları ötkerile. Saylâvlar ilhaq etilgen Qırımda da teşkil etildi. Resmiy Kyiv, ayrıca bir qaç halqara teşkilât ve dünyanıñ bir çoq devleti yarımadada keçken saylâvlarnı tanımay. Qırım.Aqiqat metin yayınlavını yürseterek, Qırımda olıp keçkenlerni taqip ete.
Daa evel ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylâvları çerçivesinde saylâvcılarğa yapılğan tazyıq faktları aqqında haber etilgen edi.
Qırım uquqimaye gruppası Qırım sakinlerine daa evel tazyıq yapılğanını qayd etip, hususan işhanelerniñ yolbaşçıları qırımtatar hadimleri saylâvlarğa qatnaşmasa işten boşatılacaq dep tehdit etken.
Ukraina MİDi martnıñ 18-nde ilhaq etilgen Qırımda ötkerilgen saylâvlar qomşu Rusiyedeki prezident saylâvlarınıñ qanuniyligini şübe doğurğanını beyan ete.
Yanvar ayında Qırımtatar halqı Milliy Meclisinıñ reisi Refat Çubarov çeşit millet mensübi olğan Qırım sakinlerini Rusiye prezidenti saylâvlarını boykot etmege çağırğan edi.
Fevralniñ 16-nda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya cemaatçılığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavlarınıñ neticelerini tanımamağa çağırğan edi.
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye prerzidentiniñ saylâvları tanılmaması aqqında ABniñ çetel işleri ve havfsızlıq siyaseti boyunca yüksek temsilcisi Federika Mogerininiñ beyanatında söz yürsetilmekte.
OSCE Rusiyedeki saylâvlarnı taqip etecek Demokratik institutlar ve insan aqları Bürosının (DİİAB) közeticileri, ilhaq etilgen Qırımdaki saylâv bölüklerinde iştirak etmegenleri aqqında haber ettiler.
Danimarka, Estoniya, Latviya, Litva, Poloniya, Romaniya, İsveç ve Ukraina MİDleriniñ yolbaşçıları Rusiye Qırımnı ilhaq etkenine dört yıl tolğanı munasebetinen umumiy beyanat azırladılar. Metinde qayd etilgenine binaen, Avropa tış işleri nazirleri «Qırımnıñ halqara kün tertibinden çoyulmasına musaade etmeycekler».
Felemenk ve Norvegiya MİDleri martnıñ 18-nde ilhaq etilgen Qıroımda ötkerilgen Rusiye prezidentiniñ saylâvlarını tanımağanı aqqında beyan etken edi.


text:
Qırımda bazarertesi künü, noyabr 23-de, küçlü yağmurnıñ yağması ve saniyede 30 metrge yetecek yelniñ olması beklenile, dep bildire Qırımnıñ rusiyeli Fevqulâde işler nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Bunıñ ile bildirilgeni kibi, yarımadada bazı yerlerde tumannıñ olması beklenile.
Qırımda noyabr 23 künü yağanaqsız bulutlı ava olacaqtır. Cenübiy-ğarbiy 15-20 m/s, bazı yerlerde 25-30 m/s yelniñ olması tahmin etile. Ava arareti sıfırdan yuqarı gece 8-13, kündüz 19 derece etrafında olacaq.
Aqyarda cenübiy-şarqiy yel gece 12-17 m/s, ava arareti sıfırdan yuqarı gece ve kündüz 14-16 derece olacaq.
Keriçte bazı yerlerde bulutlı ava beklenile. Cenübiy yel 6-11 m/s, bazıda 14 m/s qadar yetecek. Ava arareti gece 10-12, kündüz 14-16 derece etrafında olacaq.
Keriçte noyabr 22 künü qızdıruv söndürilgen. Şeerde ışıq yoq, suv teminlevi sıñırlanğan.


text:
Rusiye nezareti altındaki Aqmescitniñ Kiyv rayon mahkemesi, taqiqatçınıñ kelmegeni sebebinden, hırsızlanğan qırımtatar faali Ervin İbraimovnıñ işi boyunca taqiqat işlerine advokat şikâyetiniñ baqıluvını başqa künge avuştırdı, dep ayttı Qırım.Aqiqatqa advokat Emil Kurbedinov.
«Prokuratura temsilcisi de bar edi, amma taqiqat komitetiniñ temsilcisi kelmedi», – dep yaza imayeci.
Kurbedinov ayrıca, mahkemege ne içün şikâyet etkeni aqqında aytıp berdi.
«Taqiqat komiteti bu işnen alâqalı taqiqat boyunca berilgen ariza ve şikâyetlerime cevap bermey edi. Hırsızlağanlar alâ daa tapılmadı. Aman-aman eki yıl keçti. İşnen bağlı malümat, Avropa İnsan aqları mahkemesine Rusiyege qarşı, semeresiz bir taqiqat keçirgeni boyunca berilecek arizağa ilâve etilecek», – dep yaza o Facebookta.
Oturışuv martnıñ 26-na avuştırıldı.
Bütündünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayısnıñ 24-nde Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından hırsızlanğan edi. Video nezareti kamerası Rusiye yol inspektorları urbası kiygen eki adam İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa oturtqanını qayd ete.
Qırım uquqimaye gruppası o, Rusiye akimiyeti ya da onıñ nezareti altındaki taqımlar tarafından hırsızlanğandır dep tahmin ete.