text:
QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍNÍŃ NÍZAMÍ
29.08.2007-j. №137/III
AVTORLÍQ HUQÍQ HÁM TÚRLES HUQÍQLAR HAQQÍNDA
Usı Nızamǵa tómendegilerge muwapıq ózgerisler kirgizilgen:
30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı QR Nızamı
18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı QR Nızamı
26.12.2018-j. 225/XXIV-sanlı QR Nızamı
I BAP. ULÍWMA REJELER
1-statya. Usı Nızamnıń maqseti
Usı Nızamnıń maqseti ilim, ádebiyat hám kórkem óner shıǵarmaların (avtorlıq huqıq), atqarıwlar, fonogrammalar, efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemlerdiń kórsetiwleri yaki esittiriwlerin (túrles huqıqlar) dóretiw hám olardan paydalanıw menen baylanıslı payda bolatın qatnasıqlardı tártiplestiriwden ibarat.
2-statya. Avtorlıq huqıq hám túrles huqıqlar haqqındaǵı nızam hújjetleri
Avtorlıq huqıq hám túrles huqıqlar haqqındaǵı nızam hújjetleri usı Nızam hám basqa da nızam hújjetlerinen ibarat.
Eger Ózbekstan Respublikasınıń xalıq aralıq shártnamasında Qaraqalpaqstan Respublikasınıń avtorlıq huqıq hám túrles huqıqlar haqqındaǵı nızam hújjetlerinde názerde tutılǵanınan basqasha qaǵıydalar belgilengen bolsa, xalıq aralıq shártnamanıń qaǵıydaları qollanıladı.
3-statya. Tiykarǵı túsinikler
Usı Nızamda tómendegi tiykarǵı túsinikler qollanıladı:
shıǵarmanıń nusqası – shıǵarmanıń hár qanday materiallıq túrde tayarlanǵan kóshirmesi;
shıǵarmanı kópshilik aldında jarıqqa shıǵarıw – shıǵarmanıń túp nusqasın yamasa kóshirmesin tikkeley yaki plenka, diapozitiv, televiziyalıq kadr járdeminde yamasa qaysı bir basqa da texnikalıq qurallar arqalı ekranda kórsetiw, sonday-aq, audiovizual shıǵarmanıń ayırım kadrların olardıń izbe-izligin saqlamastan kópshilik ushın ashıq jerde yamasa bir shańaraq aǵzaları bolmaǵan shaxslardıń keń dógeregi jıynalǵan orında kórsetiw;
shıǵarmanı járiya etiw – avtordıń kelisimi menen ámelge asırılǵan, shıǵarmanı basıp shıǵarıw, kópshilik aldında jarıqqa shıǵarıw, kópshilik aldında atqarıw, efirge beriw yamasa basqasha usılda jiberiw jolı menen tuńǵısh márte shıǵarmadan hámmeniń xabardar bolıwı ushın imkaniyat beretuǵın háreket;
audiovizual shıǵarma – bir-biri menen baylanıslı (ses penen yamasa sessiz) alınǵan súwretlerdiń jazıp alınǵan dúrkiminen ibarat bolǵan, tiyisli texnikalıq qurallar járdeminde kórip hám esitip (sesli bolsa) qabıllaw ushın arnalǵan shıǵarma, sonıń ishinde dáslepki yamasa keyingi bildiriw usılı qanday bolıwına qaramastan kinematografiya shıǵarmaları hám kinematografiyanikine usas qurallar menen bildirilgen barlıq shıǵarmalar (tele hám videofilmler, diafilmler, slayd-filmler hám basqa da shıǵarmalar);
audiovizual shıǵarmanı tayarlawshı – usınday shıǵarmanı tayarlaw intası hám juwapkershiligin óz moynına alǵan yuridikalıq yamasa fizikalıq shaxs;
hámmeniń dıqqatına jetkeriw – shıǵarmalardı yamasa túrles huqıqlar obektlerin sımlar yaki sımsız baylanıs quralları arqalı telekommunikaciya sistemalarınan paydalanıwshılar óz tańlawı boyınsha qálegen orında hám qálegen waqıtta olardan paydalana alıwı múmkin bolǵan tárizde hámmeniń dıqqatı ushın jiberiw;
hámmeniń dıqqatı ushın jiberiw – shıǵarmalardı yamasa túrles huqıqlar obektlerin efirge beriw, kabel arqalı jiberiw, sonday-aq, olardı jiberiw ornında wákilleri bolmaǵan kópshilik esitip hám (yamasa) kórip qabıllawı ushın, usı tárizde esitiw yamasa kóriw múmkin bolǵan shıǵarmalar yaki túrles huqıqlar obektleri haqıyqatında qabıl etiliwi– etilmesligine qaramastan, hár qanday basqasha usıllarda jetkeriw (nusqalardı tarqatıw buǵan kirmeydi);
jazıw – dawıslar hám (yamasa) kórinislerdi qayta-qayta qabıllaw, tákirarlaw yamasa jiberiw múmkinshiligin beretuǵın qaysı bir materiallıq túrde texnikalıq qurallar járdeminde jazıwǵa túsiriw;
atqarıw – shıǵarmanı (sonıń ishinde xalıq dóretiwshiligi shıǵarmasın) fonogrammanı, atqarıwdı, saxna shıǵarmasın, oyın, kórkem oqıw, qosıq aytıw, oyınǵa túsiw arqalı janlı atqarıw yamasa texnikalıq qurallar járdeminde usınıw;
atqarıwshı – akter, qosıqshı, sazende, oyınshı yamasa rol atqarıwshı, qosıq aytıwshı, oqıwshı, kórkem etip oqıwshı, oyınǵa túsiwshi, interpretaciya qılıwshı, saz ásbabın shertiwshi yamasa ádebiyat yaki kórkem óner shıǵarmasın (sonıń ishinde xalıq dóretiwshiligi shıǵarmasın) basqa bir tárizde atqarıwshı fizikalıq shaxs, sonday-aq spektakldi saxnalastırıwshı rejisseri hám dirijer;
kabel arqalı jiberiw – shıǵarmalardı yamasa túrles huqıqlar obektlerin kabel, sım yamasa usıǵan uqsas qurallar járdeminde hámmeniń dıqqatı ushın jiberiw;
dekorativ – ámeliy kórkem óner shıǵarması – túp nusqaları yamasa nusqaları ámelde paydalanıw buyımları sıpatında qollanılatuǵın yamasa usınday buyımlarǵa kóshirilgen eki ólshemli yamasa úsh ólshemli kórkem óner shıǵarması, sonıń ishinde kórkem ónermentshilik shıǵarması yamasa sanaat usılı menen tayarlanǵan shıǵarma;
maǵlıwmatlar bazası – obektiv túrde bildirilgen hám elektron-esaplaw mashinaları (bunnan bılay tekstte EEM dep alınadı) járdeminde tabıw hám múmkin bolatuǵın tárizde sistemalastırılǵan maǵlıwmatlar (maqalalar, esap-kitaplar hám usıǵan uqsaslar) jıyındısı;
avtor – dóretiwshilik miyneti menen shıǵarmanı dóretken fizikalıq shaxs;
kópshilik aldında atqarıw – shıǵarmalardı yamasa túrles huqıqlar obektlerin atqarıw yamasa málim etiwdiń hár qanday basqa forması járdeminde, tikkeley yaki texnikalıq qurallar járdeminde, kópshilik ushın ashıq orında yamasa bir shańaraq aǵzaları bolmaǵan shaxslardıń keń dógeregi jámlengen orında esitip hám (yamasa) kórip qabıl etiw ushın jetkeriw;
prokatqa beriw – shıǵarmalardıń túp nusqasın yamasa nusqaların yaki túrles huqıqlar obektlerin dáramat alıw maqsetinde waqıtsha paydalanıw ushın beriw;
reprografikalıq tákirarlaw – foto kóshirmesin alıw jolı menen yamasa basqa da texnikalıq qurallar járdeminde jazba hám basqa da shıǵarmalardıń túp nusqaların yaki olardıń kóshirmelerin bir yamasa onnan da kóp nusqada, hár qanday ólshemde hám formada faksimil tákirarlaw, súwretlew kórkem óner shıǵarmaları reprodukciyaların baspaxana usıllarınan paydalanıp tayarlaw jaǵdayları buǵan kirmeydi. Reprografikalıq tákirarlaw usı kóshirmelerdi cifralı túrde saqlaw yaki kóbeytiwdi óz ishine almaydı, reprografikalıq tákirarlaw ushın paydalanılatuǵın texnikalıq qurallardıń ózine tán ózgeshelikleri menen baylanıslı turaqlı kóshirme nusqalar jaratıw jaǵdayları buǵan kirmeydi;
retranslyaciya – efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi bir shólkemniń kórsetiw yamasa esittiriwin efir yaki kabel arqalı kórsetiw yamasa esittiriw beriwshi basqa shólkem tárepinen bir waqıtta efirge beriw yamasa kabel arqalı jiberiw;
tákirarlaw – shıǵarmalardıń yamasa túrles huqıqlar obektleriniń yaki olardan bir bóleginiń hár qanday usılda hám hár qanday materiallıq formada bir yamasa onnan da kóp nusqaların tayarlaw, sonıń ishinde eki ólshemli shıǵarmanıń bir yamasa onnan da kóp nusqaların úsh ólshemde hám úsh ólshemli shıǵarmanıń bir yamasa onnan da kóp nusqaların eki ólshemde tayarlaw, EEM hám basqa da elektron qurılmalar yadına jazıp alıw;
fonogramma – qaysı bir atqarıwdıń, basqa da seslerdiń hár qanday tek ǵana sesli jazıwı, audiovizual shıǵarmaǵa kirgizilgen sesli jazıw buǵan jatpaydı;
fonogrammanıń nusqası – hár qanday materiallıq denedegi, fonogrammadan tikkeley yamasa basqasha tárizde tayarlanǵan hám usı fonogrammada jazılǵan seslerdiń hámmesin yaki bir bólegin óz ishine qamtıǵan fonogrammanıń kóshirmesi;
fonogrammanı tayarlawshı – atqarıwdıń yamasa basqa seslerdiń birinshi sesli jazıwı ushın inta hám juwapkershilikti óz moynına alǵan yuridikalıq yamasa fizikalıq shaxs;
xalıq dóretiwshiligi shıǵarmaları – anıq avtorı bolmaǵan ertekler, qosıqlar, ayaq oyınlar, dekorativ-ámeliy kórkem óner shıǵarmaları jáne kórkem hám háweskerlik xalıq dóretiwshiliginiń basqa da nátiyjeleri;
járiyalaw – shıǵarmanıń, atqarıw jazıwınıń yamasa fonogrammanıń ózgesheliginen kelip shıǵıp, kópshiliktiń aqılǵa uǵras talapların qanaatlandırıw ushın jeterli muǵdarda shıǵarmanıń, atqarıw jazıwınıń yamasa fonogrammanıń nusqaların shıǵarma avtorınıń, atqarıwshınıń yamasa fonogrammanı tayarlawshınıń kelisimi menen aylanısqa shıǵarıw;
efirge beriw – shıǵarmalardı yamasa túrles huqıqlar obektlerin radio yamasa televidenie, sonıń ishinde jasalma joldaslar (kabel televideniesi buǵan kirmeydi) arqalı beriw járdeminde hámmeniń dıqqatı ushın jiberiw. Shıǵarmalardı yamasa túrles huqıqlar obektlerin jasalma joldas arqalı efirge beriw degende signallardı jerdegi stanciyadan jasalma joldasqa qabıl etiw hám jasalma joldastan signallardı jiberiw túsiniledi, olardıń járdeminde shıǵarma yamasa túrles huqıqlar obektleri, olardı kópshilik ámelde qabıl etiwi – etpewine qaramastan, hámmeniń dıqqatına jetkeriliwi múmkin;
efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yamasa esittiriw beriwshi shólkem – efirge beriw yamasa kabel arqalı jiberiw ushın inta hám juwapkershilikti óz moynına alǵan hám olardı belgilengen tártipte ámelge asırıwshı shaxs;
efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń kórsetiwi yamasa esittiriwi – efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń ózi tárepinen, sonday-aq onıń buyırtpası boyınsha hám onıń qarjıları esabınan basqa shólkem tárepinen dóretilgen kórsetiw yamasa esittiriw;
huqıq iyesi – avtorlıq huqıqqa qatnaslı avtor yamasa onıń miyrasxorları, túrles huqıqlarǵa qatnaslı atqarıwshı yamasa onıń miyrasxorları, fonogrammanı tayarlawshı, efir yaki kabel arqalı kórsetiw yamasa esittiriw beriwshi shólkem, sonday-aq shártnamada yamasa usı Nızamda názerde tutılǵan basqa tiykar boyınsha shıǵarmalardan yaki túrles huqıqlar obektlerinen paydalanıw huqıqın alǵan basqa da yuridikalıq yaki fizikalıq shaxslar.
II BAP. AVTORLÍQ HUQÍQ
4-statya. Avtorlıq huqıqtıń háreket etiw salası
Usı Nızamǵa muwapıq avtorlıq huqıq:
Ózbekstan Respublikası puqaraları bolǵan yamasa Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵında turaqlı jasaw ornına iye bolǵan avtorlardıń yaki avtorlıq huqıqtıń basqa da dáslepki iyelik etiwshileriniń shıǵarmalarına;
avtorlardıń puqaralıǵı hám turaqlı jasaw ornına qaramastan, Ózbekstan Respublikası hám Qaraqalpaqstan Respublikasında birinshi márte járiyalanǵan shıǵarmalarǵa;
Ózbekstan Respublikasınıń xalıqaralıq shártnamalarına muwapıq, Qaraqalpaqstan Respublikasında qorǵalatuǵın shıǵarmalarǵa taraladı.
Eger shıǵarma Ózbekstan Respublikası aymaǵınan tısqarıda birinshi márte járiyalanǵan sáneden soń otız kún ishinde Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵında járiyalanǵan bolsa, Qaraqalpaqstan Respublikasında da birinshi márte járiyalanǵan dep esaplanadı.
Ózbekstan Respublikasınıń xalıq aralıq shártnamalarına muwapıq, shıǵarmaǵa Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵında qorǵaw berilgen jaǵdayda, eger avtor avtorlıq huqıqın alıw ushın tiykar bolıp xızmet etken yuridikalıq fakt qaysı mámlekettiń aymaǵında júzege kelgen bolsa, usı mámlekettiń nızamı menen anıqlanadı.
5-statya. Avtorlıq huqıq obekti
Avtorlıq huqıq dóretiwshilik jumıs nátiyjesi bolǵan ilim, ádebiyat hám kórkem-óner shıǵarmalarına qatnaslı, olardıń maqseti hám qádir qımbatına, sonday-aq bildiriw usılına qaramastan taraladı.
Avtorlıq huqıq tómendegi, qaysı bir obektivlik formada, járiyalanǵan, sonday-aq, járiyalanbaǵan shıǵarmalarǵa da taraladı:
jazba (qoljazba, mashinkalanǵan jazıw, notalı jazıw hám taǵı basqalar;
awızeki (kópshilik aldında sóylew, kópshilik aldında atqarıw hám taǵı basqalar);
sesli yamasa video jazıw (mexanikalıq, magnitli, cifralı, optikalıq hám taǵı basqalar);
súwretlew (súwret, eskiz, kartina, joba, sızılma, kino-tele, video, yamasa fotokadr hám taǵı basqalar);
kólemli-keńislik (skulptura, model, maket, qurılma h..t.b.);
basqa formalarda.
Avtorlıq huqıq ideyalar, principler, metodlar, processler, sistemalar, usıllar yamasa koncepciyalarǵa emes, al táriyplew formasına taraladı.
6-statya. Avtorlıq huqıq obektleri bolǵan shıǵarmalar
Tómendegiler avtorlıq huqıq obektleri bolıp tabıladı:
ádebiy shıǵarmalar (ádebiy-kórkem, ilimiy, oqıw, publicistikalıq hám basqa da shıǵarmalar);
drama hám scenariy shıǵarmaları;
tekstli yamasa tekstsiz muzıkalı shıǵarmalar;
sazlı dramalıq shıǵarmalar;
xoreografiya shıǵarmaları hám pantomimalar;
audiovizual shıǵarmalar;
reńli súwretlew, skulptura, grafika, dizayn shıǵarmaları hám basqa da súwretlew kórkem óneri shıǵarmaları;
dekorativ – ámeliy hám saxna bezewi óneri shıǵarmaları;
arxitektura, qala qurılısı hám baǵ-park dóretiw kórkem óneri shıǵarmaları;
fotografiya shıǵarmaları hám fotografiyaǵa uqsas usıllarda dóretilgen shıǵarmalar;
geografiya, geologiya kartaları hám basqa da kartalar, geografiya, topografiya hám basqa da pánlerge tiyisli jobalar, eskizler hám shıǵarmalar;
barlıq túrdegi EEM ushın baǵdarlamalar, sonıń ishinde hár qanday baǵdarlama dúziw tilinde hám hár qanday formada, sonıń ishinde baslanǵısh tekst hám obekt kodında táriypleniwi múmkin bolǵan ámeliy baǵdarlamalar hám operaciya sistemaları;
usı Nızamnıń 5-statyasında belgilengen talaplarǵa juwap beretuǵın basqa da shıǵarmalar.
7-statya. Avtorlıq huqıqı obektleri bolıp esaplanatuǵın shıǵarmanıń bólekleri, dórendi hám toplam shıǵarmalar
Usı Nızamnıń 5-statyasında belgilengen talaplarǵa juwap beretuǵın:
shıǵarmanıń óz aldına paydalanılıwı múmkin bolǵan bólekleri (sonıń ishinde onıń ataması);
dórendi shıǵarmalar (awdarmalar, qayta islengen shıǵarmalar, annotaciyalar, referatlar, juwmaqlar, sholıwlar, inscenirovkalar, aranjirovkalar, ápiwayılastırılǵan hám ilimiy, ádebiy jáne kórkem óner shıǵarmalarınıń basqa da qayta islengen túrleri);
toplamlar (enciklopediyalar, antologiyalar, maǵlıwmatlar bazaları) hám materiallardıń tańlanıwı yamasa jaylastırılıwına qaray dóretiwshilik miynet nátiyjesi bolǵan basqa da jámlengen shıǵarmalar avtorlıq huqıq obektleri bolıp esaplanadı.
Dórendi hám toplanǵan shıǵarmalar, olardıń jaratılıwı ushın tiykar bolǵan yamasa olardıń quramına kirgen shıǵarmalar avtorlıq huqıq obektleri bolıwı yamasa bolmawına qaramastan, avtorlıq huqıq penen qorǵaladı.
8-statya. Avtorlıq huqıq obektleri bolıp esaplanbaytuǵın materiallar
Tómendegiler avtorlıq huqıq obektleri bolmaydı:
rásmiy hújjetler (nızamlar, qararlar, sheshimler hám usıǵan uqsaslar) sonday-aq olardıń rásmiy awdarmaları;
rásmiy nıshanlar hám belgiler (bayraqlar, gerbler, ordenler, aqsha belgileri hám t.b.);
xalıq dóretiwshiligi shıǵarmaları;
ápiwayı baspasóz maǵlıwmatı túrindegi kúndelikli jańalıqlarǵa baylanıslı yamasa aǵımdaǵı waqıyalar haqqındaǵı xabarlar;
adamnıń tikkeley individual shıǵarma dóretiwge qaratılǵan dóretiwshilik jumısı qatnasıǵısız, belgili bir túrdegi óndiris ushın arnalǵan texnikalıq qurallar járdeminde alınǵan nátiyjeler.
9-statya. Rásmiy hújjetler, nıshanlar hám belgilerdiń joybarlarına bolǵan huqıqlar
Rásmiy hújjet, nıshan yamasa belginiń joybarına bolǵan avtorlıq huqıq joybardı dóretken (islep shıqqan) shaxsqa tiyisli boladı.
Rásmiy hújjet, nıshan yamasa belginiń joybarın islep shıqqan shaxs, eger bunday joybardı islep shıǵıw haqqında tapsırma bergen uyım tárepinen qadaǵan etilgen bolmasa, ózi dóretken joybardı járiyalaw huqıqına iye. Joybardı járiyalawda onı islep shıqqan shaxs óziniń atın, familiyasın kórsetiwge haqlı.
Wákillikli uyım rásmiy hújjet tayarlaw ushın rásmiy hújjet, nıshan yamasa belginiń joybarınan, eger joybar onı islep shıqqan shaxs tárepinen járiyalanǵan yamasa tiyisli uyımǵa jiberilgen bolsa, usı shaxstıń kelisimisiz paydalanıwı múmkin.
Joybar tiykarında rásmiy hújjet, nıshan yamasa belgi tayarlaw paytında rásmiy hújjet, nıshan yamasa belgini tayarlap atırǵan uyımnıń qálewi boyınsha joybarǵa ózgerisler hám qosımshalar kirgiziliwi múmkin.
Wákillikli uyım joybar tiykarındaǵı rásmiy hújjet, nıshan yamasa belgini qabıl etkennen (tastıyıqlaǵannan) keyin usı rásmiy hújjet, nıshan yamasa belgiden joybardı islep shıqqan shaxstıń atı, familiyasın kórsetpegen halda paydalanıladı.
10-statya. Avtorlıq huqıqtıń júzege keliwi. Avtorlıq prezumpciyası
Ilim, ádebiyat hám kórkem óner shıǵarmasına avtorlıq huqıq onı dóretiw faktı boyınsha júzege keledi. Avtorlıq huqıqtıń júzege keliwi hám ámelge asırılıwı ushın shıǵarmanı dizimnen ótkeriw yamasa qanday da bir basqa rásmiyshilikke boysınıw talap etilmeydi.
Shıǵarmanıń túp nusqasında yamasa nusqasında avtor sıpatında kórsetilgen shaxs, eger basqasha jaǵday dáliyllenbegen bolsa, shıǵarmanıń avtorı bolıp esaplanadı.
Shıǵarma atı kórsetilmey yamasa laqap penen járiyalanǵan jaǵdayda (avtordıń laqabı onıń kim ekenligine gúman qaldırmaytuǵın jaǵdaylar buǵan kirmeydi), shıǵarmanı járiyalaǵan, shıǵarmada atı-familiyası yamasa ataması kórsetilgen basıp shıǵarıwshı, eger basqa dáliyller bolmasa, avtordıń wákili bolıp esaplanadı hám avtordıń huqıqların qorǵaw jáne olardıń ámelge asırıwdı támiyinlew huqıqına iye. Bul qaǵıyda bunday shıǵarmanıń avtorı óz shaxsın járiyalaǵanǵa shekem hám óziniń avtor ekenligin málim etkenge shekem hárekette boladı.
11-statya. Avtorlıq huqıqtıń qorǵaw belgileri
Ayrıqsha avtorlıq huqıqlar iyesi óz huqıqlarınan xabardar etiw ushın avtorlıq huqıqtıń qorǵaw belgisinen paydalanıwı múmkin bolıp, bul belgi shıǵarmanıń hár bir nusqasına qoyıladı hám tómendegi úsh elementten ibarat boladı:
aylana ishindegi latınsha «S» háribi;
ayrıqsha avtorlıq huqıqlar iyesiniń atı-familiyası (ataması);
shıǵarma birinshi márte járiyalanǵan jıl.
Avtorlıq huqıqtıń qorǵaw belgisinde kórsetilgen shaxs, eger basqasha jaǵday dáliyllengen bolmasa, ayrıqsha avtorlıq huqıqlar iyesi bolıp esaplanadı.
12-statya. Birgeliktegi avtorlıq
Eki yamasa onnan da artıq fizikalıq shaxslardıń birgeliktegi dóretiwshilik miyneti nátiyjesinde jaratılǵan shıǵarmaǵa bolǵan avtorlıq huqıq, usı shıǵarma bólinbeytuǵın bir tutas yamasa hár biri de óz aldına mazmunǵa iye bólimlerden ibarat bolıwına qaramastan, birgeliktegi avtorlarǵa birgelikte tiyisli boladı.
Eger shıǵarmanıń belgili bir bóleginen onıń basqa bóleklerine baylanıslı bolmaǵan halda paydalanıw múmkin bolsa, ol ózi aldına mazmunǵa iye bolǵan bólim dep tán alınadı.
Birgeliktegi avtorlardıń hár biri, eger olardıń arasındaǵı kelisimde basqasha qaǵıyda názerde tutılǵan bolmasa, shıǵarmanıń ózi dóretken, óz aldına mazmunǵa iye bolǵan bóleginen óz qálegeninshe paydalanıwǵa haqılı.
Birgeliktegi avtorlar arasındaǵı qatnasıqlar, ádette, kelisim tiykarında belgilenedi. Bunday kelisim bolmaǵan jaǵdayda shıǵarmaǵa bolǵan avtorlıq huqıq barlıq avtorlar tárepinen birgelikte ámelge asırıladı, al avtorlıq haqı olardıń arasında teń bólistiriledi.
Eger birgeliktegi avtorlardıń shıǵarması bólinbeytuǵın bir tutas bolsa, shıǵarmadan paydalanıwdı jeterli tiykarlar bolmastan qadaǵan etiwge birgeliktegi avtorlardan hesh biri haqılı emes.
13-statya. Dórendi shıǵarmaǵa bolǵan avtorlıq huqıq
Dórendi shıǵarma avtorına ilim, ádebiyat hám kórkem óner shıǵarmasınıń usı avtor tárepinen ámelge asırılǵan qayta islewge bolǵan avtorlıq huqıqı tiyisli bolıp tabıladı.
Dórendi shıǵarmanıń avtorı qayta islengen shıǵarmanıń avtorınıń huqıqların moyınlaǵan jaǵdayda, ózi dóretken shıǵarmaǵa avtorlıq huqıqınan paydalanadı.
Dórendi shıǵarma avtorınıń avtorlıq huqıqı qayta islewge tiykar bolǵan shıǵarmanı basqa shaxslar da ózleri qayta islewine tosqınlıq ete almaydı.
14-statya. Jıyındı shıǵarmaǵa bolǵan avtorlıq huqıq
Jıyındı shıǵarmanıń avtorına (dúziwshisine) dóretiwshilik miynet nátiyjesi bolǵan, usı avtor tárepinen ámelge asırılǵan, materiallardı tańlap alıw yamasa jaylastırıwǵa bolǵan avtorlıq huqıqı tiyisli.
Dúziwshi jıyındı shıǵarmaǵa kirgizilgen shıǵarmalardan hár biriniń avtorınıń huqıqların tán alǵan hám saqlaǵan jaǵdayda, avtorlıq huqıqtan paydalanadı.
Eger avtorlıq shártnamasında basqasha qaǵıyda názerde tutılǵan bolmasa, jıyındı shıǵarmaǵa kirgizilgen shıǵarmalardıń avtorları óz shıǵarmalarınan paydalanıwǵa bolǵan tolıq huqıqların jıyındı shıǵarmadan baylanıssız saqlap qaladı.
Dúziwshiniń avtorlıq huqıqı basqa shaxslardıń óz jıyındı shıǵarmaların dóretiw ushın usı materiallardı ǵárezsiz ráwishte tańlap alıwına yamasa jaylastırıwına tosqınlıq ete almaydı.
15-statya. Audiovizual shıǵarmaǵa bolǵan avtorlıq huqıq
Audiovizual shıǵarmanıń avtorı (birgeliktegi avtorları) tómendegilerden ibarat:
saxnalastırıwshı rejisser;
scenariy avtorı;
belgili bir audiovizual shıǵarma ushın arnap dóretilgen tekstli yamasa tekstsiz muzıkalı shıǵarmanıń avtorı;
saxnalastırıwshı operator;
saxnalastırıwshı xudojnik.
Ataması yamasa atı-familiyası tayarlawshı sıpatında shıǵarmanıń túp nusqasında yamasa nusqasında kórsetilgen yuridikalıq yaki fizikalıq shaxs, eger basqasha jaǵday dáliyllengen bolmasa, usı audiovizual shıǵarmanı tayarlawshı dep tán alınadı.
Audiovizual shıǵarma kópshilik aldında atqarılǵan jaǵdayda, sazlı shıǵarma (tekstli yamasa tekstsiz) avtorı óz sazlı shıǵarmasınıń kópshilik aldında atqarılǵanlıǵı ushın haqı alıw huqıqın saqlap qaladı.
16-statya. Intervyu avtorları
Intervyuge bolǵan avtorlıq huqıq intervyu bergen shaxsqa hám intervyudi alǵan shaxsqa, eger olardıń arasındaǵı kelisimde basqasha qaǵıyda názerde tutılǵan bolmasa, birgeliktegi avtorlar sıpatında tiyisli boladı.
Intervyudan paydalanıwǵa tek ǵana intervyu bergen shaxstıń kelisimi menen jol qoyıladı.
17-statya. Shıǵarmalardıń dóretiliwin shólkemlestiriwshi shaxslardıń huqıqları
Shıǵarmalardıń dóretiliwin shólkemlestiriwshi shaxslar (audiovizual shıǵarmalardı tayarlawshılar, enciklopediyalardı basıp shıǵarıwshılar, prodyuserlar h.t.b.) tiyisli shıǵarmalardıń avtorları dep tán alınbaydı. Biraq usı Nızamda yamasa basqa da nızamlarda názerde tutılǵan jaǵdaylarda, bunday shaxslar usınday shıǵarmalardan paydalanıwda ayrıqsha huqıqlarǵa iye boladı.
Audiovizual shıǵarmanı tayarlawshı, bul shıǵarmadan paydalanılǵanda, óz atı-familiyasın yamasa atamasın kórsetiwge yaki atı-familiyası yamasa ataması kórsetiliwin talap etiwge huqıqlı.
Enciklopediyalardan, enciklopediyalıq sózliklerden, ilimiy jumıslardıń dáwirli hám dawamlı toplamlarınan, gazetalar, jurnallar hám basqa da dáwirli basılımlardan paydalanıwǵa bolǵan ayrıqsha huqıqlar olardı basıp shıǵarıwshıǵa tiyisli. Bunday basılımlardan hár qanday tárizde paydalanılǵanda basıp shıǵarıwshı óz atı-familiyasın yamasa atamasın kórsetiwge yaki atı-familiyası yamasa ataması kórsetiliwin talap etiwge huqıqlı.
18-statya. Avtordıń jeke múlklik emes huqıqları
Shıǵarmanıń avtorına tómendegi jeke múlklik emes huqıqlar tiyisli:
shıǵarmanıń avtorı dep moyınlanıw huqıqı (avtorlıq huqıqı);
shıǵarmadan avtordıń haqıqıy atı-familiyasın, laqabın kórsetken halda yamasa atı-familiyasın kórsetpesten yaǵnıy atı kórsetilmey paydalanıw yamasa paydalanıwǵa ruxsat beriw huqıqı (avtorlıq atı-familiyasına bolǵan huqıq);
shıǵarmanı hár qanday formada járiyalaw yamasa járiyalawǵa ruxsat beriw huqıqı (járiyalawǵa bolǵan huqıq), sonıń ishinde qaytarıp alıw huqıqı;
shıǵarmanı, sonıń ishinde onıń atamasın avtordıń namısı hám abıroyına zıyan keltiriw múmkin bolǵan hár qanday tárizde buzıp kórsetiliwine yamasa hár qanday basqa da usınday háreketlerden qorǵaw huqıqı (avtordıń abıroyın qorǵaw huqıqı).
Avtor shıǵarmanı járiyalaw haqqında aldın qabıl etken sheshiminen shıǵarmadan paydalanıw huqıqın alǵan shaxslarǵa olar usınday sheshimniń sebebinen kórgen záleldiń ornın, sonıń ishinde qoldan berilgen paydanı ótew shárti menen, bas tartıw huqıqına (shıǵarmanı shaqırıp alıw huqıqına) iye. Eger shıǵarma járiyalanǵan bolsa, avtor onı shaqırıp alǵanlıǵı haqqında kópshilikke málim etiwi shárt. Bunda ol shıǵarmanıń burın tayarlanǵan nusqalardıń óz esabınan aylanıstan alıp qoyıwǵa huqıqlı. Eger avtor menen dúzilgen shártnamada basqasha qaǵıyda názerde tutılǵan bolmasa, bul qaǵıydalar xızmet shıǵarmalarına qollanılmaydı.
Shıǵarmanı járiyalaw, kópshilik aldında atqarıw yamasa onnan basqasha tárizde paydalanıwda shıǵarmanıń ózine, atamasına hám avtordıń atı-familiyası kórsetiliwine qanday da bir ózgeris kirgiziwge tek ǵana avtordıń kelisimi menen jol qoyıladı.
Avtordıń kelisimisiz onıń shıǵarmasın illyustraciyalar, sóz bası, sońǵı sóz, sholıwlar yamasa qanday da bir túsindirmeler menen basıp shıǵarıw qadaǵan etiledi.
Avtordıń jeke múlklik emes huqıqları, onıń múlklik huqıqlarına qaramastan, oǵan tiyisli bolıp, shıǵarmadan paydalanıwǵa bolǵan ayrıqsha huqıqlar basqa shaxsqa ótkerilgen jaǵdayda da onıń ózinde saqlanıp qaladı.
Avtordıń óz jeke múlklik emes huqıqların ámelge asırıwdan bas tartıw haqqında qaysı bir shaxs penen kelisimi hám bul haqqındaǵı arzası óz-ózinen haqıqıy emes.
19-statya. Avtordıń múlklik huqıqları
Avtor shıǵarmadan hár qanday formada hám hár qanday usılda paydalanıwda ayrıqsha huqıqlarǵa iye.
Yuridikalıq hám fizikalıq shaxslar, usı Nızamda kórsetilgennen tısqarı jaǵdaylarda, shıǵarmadan tek ǵana huqıq iyesi yamasa basqa wákillikli shaxs penen dúzilgen shártnamaǵa muwapıq, sonıń ishinde múlklik huqıqlardı jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkemler menen dúzilgen shártnamaǵa muwapıq yamasa olar bolmaǵan jaǵdayda, bul shólkemlerdiń wazıypaları hám minnetlemelerin orınlawshı shólkem menen dúzilgen shártnamaǵa muwapıq paydalanıwı múmkin.
Avtordıń shıǵarmadan paydalanıwǵa bolǵan ayrıqsha huqıqları tómendegi háreketlerdi ámelge asırıw yamasa bunday háreketlerge ruxsat beriw huqıqın ańlatadı:
shıǵarmanı tákirarlaw (tákirarlaw huqıqı);
shıǵarmanıń túp nusqasın yamasa nusqaların satıw yaki menshik huqıqın basqasha tárizde basqa bir shaxsqa ótkeriw jolı menen tarqatıw (tarqatıw huqıqı);
shıǵarmanı hámmeniń dıqqatına jetkeriw (hámmeniń dıqqatına jetkeriw huqıqı);
shıǵarmanıń túp nusqasın yamasa nusqaların prokatqa beriw (prokatqa beriw huqıqı);
tarqatıw maqsetinde shıǵarmanıń nusqaların, sonıń ishinde tolıq avtorlıq huqıqları iyesiniń ruxsatı menen tayarlanǵan nusqaların import etiw (import etiw huqıqı);
shıǵarmanı sım (kabel) arqalı yamasa basqa da usıǵan uqsas qurallar járdeminde beriw jolı menen hámmeniń dıqqatı ushın jiberiw (kabel arqalı jiberiw huqıqı);
shıǵarmaǵa dúzetiwler kirgiziw, onı aranjirovkalaw yamasa basqasha tárizde qayta islew (qayta islew huqıqı);
shıǵarmanı kópshilik aldında kórsetiw (kópshilik aldında kórsetiw huqıqı);
shıǵarmanı kópshilik aldında atqarıw (kópshilik aldında atqarıw huqıqı);
shıǵarmanı sımsız qurallar járdeminde beriw jolı menen hámmeniń dıqqatı ushın jiberiw (efirge uzatıw huqıqı);
shıǵarmanı awdarıw (awdarıw huqıqı);
shıǵarmanı hámmeniń dıqqatına tákirarlap jiberiw, eger bunday jiberiw dáslepki jiberiwdi ámelge asırǵan shólkemnen basqa shólkem tárepinen ámelge asırılsa (hámmeniń dıqqatına tákirarlap jiberiw huqıqı).
Avtor óz shıǵarmasınan paydalanıwdıń hár bir túri ushın haqı alıw huqıqına (haqı alıw huqıqı) iye.
Eger járiyalanǵan shıǵarmanıń nusqaları olardı satıw yamasa menshik huqıqın basqasha tárizde basqa shaxsqa ótkeriw arqalı puqaralıq aylanısqa nızamlı kirgizilgen bolsa, olardı keleshekte avtordıń kelisimisiz hám oǵan haqı tólemesten tarqatıwǵa jol qoyıladı, usı Nızamnıń 23-statyasınıń úshinshi bóliminde názerde tutılǵan jaǵday buǵan kirmeydi.
Shıǵarmadan dáramat alıw maqsetinde paydalanılǵanlıǵı yamasa onnan paydalanıw bunday maqsetke qaratılmaǵanlıǵına qaramastan, shıǵarmadan paydalanılǵan dep esaplanadı.
Shıǵarmanıń mazmunın qurawshı rejelerdi (oylap tabıwlardı, basqa da texnikalıq, ekonomikalıq, shólkemlestiriwshilik hám usıǵan uqsas sheshimlerdi) ámeliy qollanıw shıǵarmadan avtorlıq huqıq mánisinde paydalanıw dep esaplanbaydı.
20-statya. Avtordıń ayırım múlklik huqıqlarınıń ózine tán ózgeshelikleri
Avtordıń shıǵarmanı awdarıwǵa hám qayta islewge bolǵan ayrıqsha huqıqları awdarılǵan yamasa qayta islengen shıǵarmaǵa baylanıslı usı Nızamnıń 19-statyasınıń úshinshi bóliminde názerde tutılǵan háreketlerdi ámelge asırıw yamasa bunday háreketlerge ruxsat beriw huqıqın óz ishine aladı.
Avtordıń dizaynerlik, arxitekturalıq, qala qurılısı hám baǵ-park dóretiw joybarlarınan paydalanıwǵa bolǵan ayrıqsha huqıqları bunday joybarlardı haqıyqatta ámelge asırıwdı da óz ishine aladı. Qabıl etilgen arxitekturalıq joybardıń avtorı, eger shártnamada basqasha qaǵıyda názerde tutılǵan bolmasa, buyırtpashıdan qurılısqa baylanıslı hújjetlerdi islep shıǵıw hám imarat yamasa qurılmanı qurıwda óz joybarın ámelge asırıwda qatnasıw huqıqın beriwdi talap etiwge huqıqlı.
21-statya. Prokatqa beriw huqıqı
Audiovizual shıǵarmalar, EEM ushın baǵdarlamalar, fonogrammaǵa jazılǵan shıǵarmalardıń avtorları shıǵarmanıń túp nusqasın yamasa nusqasın prokatqa beriwge ruxsat etiwde ayrıqsha huqıqqa iye. Eger usınday prokat bul shıǵarmalardı tákirarlawǵa bolǵan ayrıqsha huqıqqa aytarlıqtay zıyan keltiretuǵın keń kólemli tákirarlawǵa alıp kelmese, sonday-aq, EEM ushın baǵdarlamalarǵa baylanıslı, eger EEM baǵdarlamanıń ózi prokattıń tiykarǵı obekti bolmasa, usı bólimniń rejeleri audiovizual shıǵarmalarǵa qollanılmaydı.
Fonogramma yamasa audiovizual shıǵarmanıń nusqaların prokatqa beriwde fonogramma yamasa audiovizual shıǵarmanı prokatqa beriw huqıqı fonogrammanı tayarlawshıǵa yamasa audiovizual shıǵarmanı prokatqa beriw huqıqı fonogrammanı tayarlawshıǵa yamasa audiovizual shıǵarmanı tayarlawshıǵa ótkerilgenligine qaramastan avtor fonogramma yamasa audiovizual shıǵarmanıń nusqalarınıń prokatı ushın haqı alıw huqıqın saqlap qaladı. Usı haqınıń eń kem muǵdarı, onı tólew shártleri hám tártibi Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti tárepinen belgilenedi.
22-statya. Shıǵarmalardı saqlaw ushın tapsırıw
Eger shıǵarma saqlaw ushın hár kimniń paydalanıwı múmkin bolǵan saqlaw ornına (depozitariyge) tapsırılǵan bolsa hám depozitariy menen dúzilgen shártnamaǵa muwapıq usı depozitariyge múrájat etetuǵın hár qanday shaxstıń shıǵarmanıń nusqasın alıwı múmkin bolsa, shıǵarmadan bul tárizde paydalanıw shıǵarmalardıń qoljazbaların, hár qanday materiallıq túrdegi basqa da shıǵarmalardı saqlaw ushın tapsırıw dep tán alınadı.
Shıǵarmanı saqlaw ushın tapsırıw ayrıqsha avtorlıq huqıq iyesiniń depozitariy menen dúzilgen, shıǵarmadan paydalanıw shártlerin belgilewshi shártnama tiykarında ámelge asırıladı. Bunday shártnama hám depozitariydiń paydalanıwshı menen dúzgen shártnaması ǵalaba shártnama bolıp esaplanadı.
23-statya. Súwretlew kórkem óneri shıǵarmalarınan paydalanıw huqıqı. Dawamlı huqıq (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)
Súwretlew kórkem óneri shıǵarmasınıń avtorı shıǵarmanıń menshik iyesinen óz shıǵarmaların tákirarlaw huqıqın (paydalanıw huqıqın) ámelge asırıw imkaniyatın beriwdi talap etiwge huqıqlı. Bunda shıǵarmanıń menshik iyesinen shıǵarmanı avtorǵa jetkerip beriwdi talap etiw múmkin emes.
Súwretlew kórkem óneri shıǵarmasına bolǵan menshik huqıqınıń avtordan basqa shaxsqa (haqı tólenip yamasa tegin) ótiwi bul shıǵarmanıń dáslepki satılıwın bildiredi.
Súwretlew kórkem óneri shıǵarmasın aldınǵı bahasınan keminde jigirma procent joqarı baha boyınsha járiyalı qayta satıwdıń (kim zıyat sawdası, súwretlew kórkem óneri galereyası, kórkemlik salon, dúkan hám t.b. arqalı) hár bir jaǵdayında avtor satıwshıdan qayta satıw bahasınıń bes procenti muǵdarında haqı alıw huqıqına iye (dawamlı huqıq). Bul huqıq basqa shaxsqa ótkerilmeydi hám tek ǵana avtordıń nızam boyınsha miyrasxorlarına avtorlıq huqıqtıń háreket etiw múddetine ótedi.
24-statya. Avtorlıq huqıqlardıń shekleniwi
Avtor hám basqa shaxslardıń shıǵarmadan paydalanıw barısındaǵı ayrıqsha huqıqların sheklewge usı Nızamnıń 25-33-statyalarında yamasa basqa nızamlarda názerde tutılǵan jaǵdaylarda ǵana jol qoyıladı.
Usı sheklewler shıǵarmadan normal paydalanılıwına orınsız zıyan keltirmew hám avtordıń nızamlı máplerin tiykarsız kemsitpew shárti menen ǵana qollanıladı.
25-statya. Shıǵarmalardı avtordıń kelisimisiz hám haqı tólemesten jeke maqsetlerde tákirarlaw
Járiyalanǵan shıǵarmanı jeke maqsetlerde avtordıń yamasa basqa huqıq iyesiniń kelisimisiz hám haqı tólemegen halda tákirarlawǵa jol qoyıladı, usı Nızamnıń 33-statyasında názerde tutılǵan jaǵdaylar buǵan kirmeydi.
Usı statyanıń birinshi bóliminiń qaǵıydaları:
imaratlar hám qurılmalar túrindegi arxitekturalıq shıǵarmalardı tákirarlawǵa;
maǵlıwmatlar bazaların yamasa olardıń áhmiyetli bóleklerin tákirarlawǵa;
nızamda názerde tutılǵan jaǵdaylardı esapqa almaǵanda, EEM ushın baǵdarlamalardı tákirarlawǵa;
kitaplardı (tolıq) hám notalı tekstlerdi reprografiyalıq tákirarlawǵa baylanıslı qollanılmaydı.
26-statya. Shıǵarmalardan avtordıń atı-familiyasın kórsetip, erkin paydalanıw
Shıǵarmadan avtordıń atı-familiyasın hám alınǵan derekti álbette kórsetken halda jáne shıǵarmadan normal paydalanıwına zıyan keltirmew hám avtordıń nızamlı máplerin kemsitpew shárti menen tómendegi tárizde erkin paydalanıwǵa jol qoyıladı:
jariyalanǵan shıǵarmalardan túp nusqada hám awdarmada ilimiy, izertlew, polemika, sın hám reklama menen baylanıslı bolmaǵan málimleme maqsetlerinde gózlengen maqsetke sáykes kólemde citata alıw, sonıń ishinde gazeta hám jurnallardaǵı maqalalardan úzindilerdi baspasóz sholıwları túrinde tákirarlaw;
járiyalanǵan shıǵarmalardan yamasa bunday shıǵarmalardıń úzindilerinen bilimlendiriw hám oqıw túrindegi basılımlarda, radioesittiriw hám telekórsetiwlerde, sesli hám video jazıwlarda gózlengen maqsetke sáykes kólemde mısal sıpatında paydalanıw;
kúndelikli siyasiy, ekonomikalıq, sociallıq hám diniy máseleler boyınsha gazeta hám jurnallarda basılǵan maqalalar yamasa efirge berilgen yaki kabel arqalı jiberilgen usı túrdegi shıǵarmalardı gazetalarda tákirarlaw, efirge beriw yamasa kabel arqalı jiberiw, usınday paydalanıw avtor tárepinen qadaǵan etilgen jaǵdaylar buǵan kirmeydi;
kópshilik aldında shıǵıp sóylengen siyasiy bayanatlar, múrájatlar, bildiriwler hám usıǵan uqsas shıǵarmalardı gózlengen maqsetlerge sáykes kólemde gazetalarda tákirarlaw, efirge beriw yamasa kabel arqalı jiberiw. Bunda usınday shıǵarmalardı toplamlarda járiyalaw huqıqı avtorda saqlanıp qaladı;
kúndelikli waqıyalar processinde kóriw yamasa esitiw múmkin bolǵan shıǵarmalardı usınday waqıyalardıń sholıwlarında fotografiya yamasa kinemotografiya quralları járdeminde efirge uzatıw yamasa kabel arqalı jiberiw jolı menen málimleme maqsetine sáykes kólemde tákrarlaw yamasa hámmeniń dıqqatı ushın jiberiw. Bunda usınday shıǵarmalardı toplamlarda járiyalaw huqıqı avtorda saqlanıp qaladı;
dáramat alıwdı gózlemegen halda kózi ázziler ushın relefli – tochkalı háripler yaki basqa usıllar menen járiyalanǵan shıǵarmalardı tákirarlaw, usınday tákirarlaw usılları ushın arnawlı dóretilgen shıǵarmalar buǵan kirmeydi.
Puqaralıq aylanısqa nızamlı tárizde kirgizilgen shıǵarmalardıń nusqaların málimleme-kitapxana mákemeleri tárepinen waqıtsha paydalanıwǵa avtordıń yaki basqa da huqıq iyesiniń kelisimisiz hám haqı tólemegen halda beriwge jol qoyıladı. Bunda avtorlıq huqıqı obektleri bolǵan, cifralı túrde bildirilgen shıǵarmalardıń nusqaları, sonıń ishinde málimleme-kitapxana mákemeleriniń resurslarınan óz-ara paydalanıw tártibinde beriletuǵın shıǵarmalardıń nusqaları bul shıǵarmalardıń cifralı túrdegi kóshirme nusqaların dóretiw imkaniyatına jol qoymaw shárti menen tek ǵana málimleme-kitapxana mákemelerin imaratlarında waqıtsha paylanıwǵa beriliwi múmkin. (QR 26.12.2018-j. 225/XXIV-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kiritilgen)
27-statya. Shıǵarmalardan reprografiyalıq tákirarlaw jolı menen paydalanıw
Dáramat alıwdı gózlemegen halda, avtordıń yamasa basqa da huqıq iyesiniń kelisimisiz hám haqı tólemegen xalda, lekin shıǵarmadan paydalanılıp atırǵan avtordıń atı-familiyasın hám alınǵan deregin álbette kórsetken tárizde:
málimleme-kitapxana mákemeleri, arxivler hám vedomstvolıq arxivler tárepinen – shıǵarmanıń joǵalǵan yamasa jaramsız bolıp qalǵan nusqaların tiklew, almastırıw ushın, sonday-aq óz qorlarınan bul shıǵarmalardı qanday da bir sebep penen joǵaltqan basqa málimleme-kitapxana mákemelerine, arxivlerge hám vedomstvolıq arxivlerge shıǵarmalardıń nusqaların beriw ushın járiyalanǵan shıǵarmanı;
málimleme-kitapxana mákemeleri, arxivler hám vedomstvolıq arxivler tárepinen puqaralardıń oqıw hám izertlew maqsetlerindegi sorawları boyınsha, sonday-aq bilimlendiriw mákemeleri tárepinen auditoriya shınıǵıwları ushın toplamlarda, gazetalar hám basqa da dáwirli basılımlarda basılǵan ayırım maqalalar hám kishi kólemli shıǵarmalardı, basılǵan jazba shıǵarmalardan (súwretli yamasa súwretsiz) qısqa úzindilerdi bir nusqada reprografiyalıq tákirarlawǵa jol qoyıladı. (QR 26.12.2018-j. 225/XXIV-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)
28-statya. Hámme erkin bara alatuǵın orınlarda turaqlı jaylasqan shıǵarmalardan erkin paydalanıw
Hámme erkin bara alatuǵın orınlarda turaqlı jaylasqan arxitekturalıq, fotografiya, súwretlew kórkem óneri shıǵarmaların avtordıń yamasa basqa da xuqıq iyesiniń kelisimisiz hám haqı tólemegen halda tákirarlaw, efirge beriw yamasa kabel arqalı jiberiwge jol qoyıladı. Bul qaǵıyda shıǵarmanıń kórinisi usınday tákirarlaw, efirge beriw yamasa kabel arqalı jiberiwdiń tiykarǵı obekti bolǵan jaǵdaylarǵa, sonday-aq shıǵarmanıń kórinisinen kommerciyalıq maqsetlerde paydalanılatuǵın jaǵdaylarǵa baylanıslı qollanılmaydı.
29-statya. Shıǵarmalardı kópshilik aldında erkin atqarıw
Járiyalanǵan muzıkalı shıǵarmalardı rásmiy, diniy hám jerlew máresimlerinde bunday máresimlerdiń ózgesheligine sáykes kólemde avtordıń yamasa basqa da huqıq iyesiniń kelisimisiz hám haqı tólemesten kópshilik aldında atqarıwǵa jol qoyıladı.
30-statya. Shıǵarmalardan sorastırıw, dáslepki tergew, hákimshilik hám sudlaw jumısların júrgiziw maqsetleri ushın paydalanıw
Shıǵarmalardan sorastırıw, dáslepki tergew, hákimshilik hám sudlaw jumısların júrgiziw maqsetlerin gózlep, paydalanıw maqsetine sáykes kólemde avtordıń yamasa basqa da huqıq iyesiniń kelisimisiz hám haqı tólemesten paydalanıwǵa jol qoyıladı.
31-statya. Efir arqalı kórsetiw yamasa esittiriw beriwshi shólkemler tárepinen qısqa múddet paydalanıw ushın erkin jazıp alıw
Efir arqalı kórsetiw yamasa esittiriw beriwshi shólkem ózi efirge uzatıw huqıqın alǵan shıǵarmanı avtordıń kelisimisiz hám qosımsha haqı tólemegen halda óz úskeneleri járdeminde hám óz kórsetiwleri yamasa esittiriwleri ushın ámelge asırıw shárti menen qısqa múddet paydalanıw ushın jazıp alıwı múmkin. Eger bunday jazıwdı saqlawdıń uzaǵıraq múddeti avtor menen kelisilgen bolmasa, shólkem onı tayarlanǵanınan soń altı ay ishinde joq etip jiberiwi shárt. Eger bunday jazıw tek ǵana hújjetli túrde bolsa, jazıw shıǵarma avtorınıń kelisimisiz arxivlerde hám vedomstvolıq arxivlerde saqlanıwı múmkin. (QR 26.12.2018-j. 225/XXIV-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)
32-statya. EEM ushın baǵdarlamalar yamasa maǵlıwmatlar bazaların erkin tákirarlaw hám ápiwayılastırıw
EEM ushın baǵdarlamanıń yamasa maǵlıwmatlar bazasınıń nusqasına nızamlı iye bolǵan shaxstıń keyin ala jeke paydalanıw maqsetinde EEM ushın baǵdarlamanı yamasa maǵlıwmatlar bazasın erkin tákirarlawǵa hám ápiwayılastırıwǵa bolǵan huqıqı nızam menen belgilenedi.
33-statya. Jeke maqsetlerde tákirarlaǵanı ushın haqı tólew
Audiovizual shıǵarmanı yamasa fonogrammanı dáramat almastan tek ǵana jeke maqsetler ushın shıǵarmanıń avtorınıń, atqarıwshınıń, fonogrammanı hám audiovizual shıǵarmanı tayarlawshınıń kelisimisiz, lekin olarǵa haqı tólegen halda tákirarlawǵa jol qoyıladı. Haqı bunday tákirarlaw ushın paydalanılatuǵın úskenelerdi (audio – hám videomagnitofonlar hám basqa da úskenelerdi) jáne materiallıq túrlerin (sesli hám (yamasa) videoplenkalar hám kassetalar, kompakt diskler hám basqa da materiallıq túrlerin) tayarlawshılar hám import etiwshiler tárepinen tólenedi.
Tayarlanatuǵın hám import etiletuǵın úskeneler jáne materiallıq túrleriniń dizimi, sonday-aq alınatuǵın haqı stavkaları, onı jıynaw shártleri hám tártibi Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti tárepinen belgilenedi.
Usı statyada názerde tutılǵan haqını jıynaw hám bólistiriw avtorlar, fonogrammalardı tayarlawshılar hám atqarıwshılardıń múlklik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkemlerdiń biri tárepinen usı shólkemler arasında dúzilgen kelisimge muwapıq ámelge asırıladı. Eger usı kelisimde basqasha reje názerde tutılǵan bolmasa, kórsetip ótilgen haqı tómendegishe bólistiriledi: qırq procenti – avtorlarǵa, otız procenti – atqarıwshılarǵa, otız procenti – fonogrammalar hám (yamasa) audiovizual shıǵarmalardı tayarlawshılarǵa.
Usı statyada názerde tutılǵan haqını alıw hám bólistiriw tártibin tekseriw hám qadaǵalaw arnawlı wákillikli mámleketlik uyım tárepinen ámelge asırıladı.
Eksport predmeti bolıp esaplanatuǵın úskeneler hám materiallıq buyımlarǵa, sonday-aq úy sharayatlarında paydalanıw ushın arnalmaǵan professional úskenelerge qatnaslı jıyım ámelge asırılmaydı hám haqı tólenbeydi.
34-statya. Xızmet shıǵarmasına bolǵan avtorlıq huqıq
Xızmet wazıypaların yamasa xızmet tapsırmasın orınlaw tártibinde dóretilgen shıǵarmaǵa (xızmet shıǵarmasına) bolǵan avtordıń jeke múlklik emes huqıqları shıǵarmanıń avtorında saqlanıp qaladı.
Xızmet shıǵarmasınan paydalanıwǵa bolǵan ayrıqsha huqıqlar, eger avtor menen jumıs beriwshi arasındaǵı shártnamada basqasha reje názerde tutılǵan bolmasa, jumıs beriwshige tiyisli.
Xızmet shıǵarmasınan paydalanıwdıń hár bir túri ushın avtorlıq haqı muǵdarı hám onı tólew tártibi avtor menen jumıs beriwshi arasındaǵı shártnamada belgilenedi. Jumıs beriwshi menen dúzilgen shártnamaǵa qaramastan, avtor shıǵarma járiyalanǵan waqıttan soń on jıl ótkennen keyin, jumıs beriwshiniń kelisimi menen bolsa onnan da burınıraq shıǵarmadan paydalanıw hám avtorlıq haqını alıw huqıqın tolıq kólemde qolǵa kirgizedi.
Avtordıń xızmet shıǵarmasınan tapsırma maqseti talap etpeytuǵın usılda paydalanıw huqıqı sheklenbeydi.
Jumıs beriwshi xızmet shıǵarmasınan hár qanday tárizde paydalanıwda óz atamasın kórsetiwge yamasa onı kórsetiwdi talap etiwge haqılı.
Xızmet wazıypaların yamasa jumıs beriwshiniń xızmet tapsırmaların orınlaw tártibinde usı Nızamnıń 17-statyasınıń úshinshi bóliminde názerde tutılǵan enciklopediyalar, enciklopediyalıq sózlikler, dáwirli hám dawamlı ilimiy jumıslar toplamları, gazetalar, jurnallar hám basqa da dáwirli basılımlardıń dóretiliwine usı statyanıń rejeleri qollanılmaydı.
35-statya. Avtorlıq huqıqtıń háreket etiw múddeti
Avtorlıq huqıq avtordıń pútkil ómiri dawamında hám ol qaytıs bolǵannan soń eliw jıl dawamında háreket etedi, usı statyada hám basqa da nızamlarda názerde tutılǵan jaǵdaylar buǵan kirmeydi.
Birgeliktegi avtorlıqta dóretilgen shıǵarmaǵa bolǵan avtorlıq huqıq birgeliktegi avtorlardıń pútkil ómiri dawamında hám birgeliktegi avtorlar arasında eń uzaq jasaǵan aqırǵı shaxs qaytıs bolǵannan keyin eliw jıl dawamında háreket etedi.
Laqap penen yamasa atı kórsetilmey nızamlı járiyalanǵan shıǵarmaǵa bolǵan avtorlıq huqıq shıǵarma járiyalanǵannan keyin eliw jıl dawamında háreket etedi. Eger kórsetilgen múddet ishinde laqap penen yamasa atı kórsetilmey jazılǵan shıǵarmanıń avtorı óz shaxsın málim etse yamasa bunnan bılay onıń shaxsı gúmanǵa orın qaldırmasa, usı statyanıń birinshi bóliminde kórsetilgen múddetler qollanıladı.
Avtor qaytıs bolǵannan keyin birinshi márte járiyalanǵan shıǵarmaǵa bolǵan avtorlıq huqıq shıǵarma járiyalanǵannan keyin eliw jıl dawamında háreket etedi.
Avtorlıq huqıqı, avtorlıq atına bolǵan huqıq hám avtordıń abıroyın qorǵaw huqıqı múddetsiz qorǵaladı. (QR 18.08.2018-j. 200/XXII-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)
Shıǵarmaǵa Ózbekstan Respublikasınıń xalıq aralıq shártnamalarına muwapıq qorǵaw berilgen jaǵdayda, Ózbekstan Respublikası aymaǵında avtorlıq huqıqtıń háreket etiw múddeti usı statyaǵa muwapıq belgilenedi. Lekin, bul múddet shıǵarma kelip shıqqan mámlekette belgilengen avtorlıq huqıqtıń háreket etiw múddetinen asıp ketpewi kerek.
Usı statyada názerde tutılǵan múddetlerdi esaplaw múddettiń óte baslawı ushın tiykar bolatuǵın yuridikalıq fakt júz bergen jıldan keyingi jıldıń birinshi yanvarınan baslanadı.
36-statya. Avtorlıq huqıqtıń miyras boyınsha ótiwi
Avtordıń múlklik huqıqları miyras boyınsha ótedi.
Avtordıń jeke múlklik emes huqıqları miyras boyınsha ótpeydi. Avtordıń miyrasxorları kórsetilgen huqıqlardı qorǵawǵa huqıqlı. Miyrasxorlardıń usı huqıqları múddet penen sheklenbeydi.
Avtordıń miyrasxorları bolmaǵan jaǵdayda, onıń jeke múlklik emes huqıqların qorǵaw arnawlı wákillikli uyımǵa júklenedi.
Eger shıǵarmaǵa bolǵan avtorlıq huqıq bir neshe miyrasxorǵa birgelikte tiyisli bolsa, shıǵarmadan paydalanıw tártibi olardıń arasındaǵı kelisimde belgilenedi. Bunda miyrasxorlardan hesh biri basqa miyrasxorlardıń shıǵarmadan paydalanıwdı jeterli tiykarlarsız qadaǵan etiwge haqılı emes.
37-statya. Shıǵarmanıń jámiyetlik múlkke aylanıwı
Shıǵarmalarǵa bolǵan avtorlıq huqıqtıń háreket etiw múddetiniń tamamlanıwı olardıń jámiyetlik múlkke aylanıwın bildiredi.
Ózbekstan Respublikası aymaǵında hesh qashan qorǵaw berilmegen shıǵarmalar jámiyetlik múlk bolıp esaplanadı. (QR 30.09.2014-j. 229/XVI-sanlı Nızamı tiykarında ekinshi bólim alıp taslanǵan)
Jámiyetlik múlk bolǵan shıǵarmalardan hár qanday shaxs avtorlıq haqını tólemegen halda erkin paydalanıwı múmkin. Bunda avtordıń jeke múlklik emes huqıqları saqlanıwı kerek.
38-statya. Avtorlıq shártnama
Usı Nızamnıń 19-statyasınıń úshinshi bóliminde názerde tutılǵan múlklik huqıqlar tek ǵana avtorlıq shártnamanı dúziw jolı menen huqıq iyesi tárepinen basqa shaxsqa ótkeriliwi múmkin, usı Nızamda belgilengen jaǵdaylar buǵan kirmeydi.
Avtordıń múlklik huqıqların basqa shaxsqa ótkeriw ayrıqsha huqıqlardı basqa shaxsqa ótkeriw haqqındaǵı avtorlıq shártnama tiykarında yamasa ayrıqsha bolmaǵan huqıqlardı basqa shaxsqa ótkeriw haqqındaǵı avtorlıq shártnama tiykarında ámelge asırılıw múmkin.
Ayrıqsha huqıqlardı basqa shaxsqa ótkeriw haqqındaǵı avtorlıq shártnama tek ǵana usı huqıqlar ótkerilip atırǵan shaxs shıǵarmadan belgili bir usılda hám shártnamada belgilengen sheklerde paydalanıwına ruxsat beredi.
Ayrıqsha bolmaǵan huqıqlardı basqa shaxsqa ótkeriw haqqındaǵı avtorlıq shártnama paydalanıwshıǵa shıǵarmadan usınday huqıqlardı basqa shaxsqa ótkergen ayrıqsha huqıqlar iyesi hám (yamasa) bul shıǵarmadan usınday usılda paydalanıw ushın ruxsat alǵan basqa shaxslar menen teń ráwishte paydalanıwǵa ruxsat beredi.
Avtorlıq shártnama boyınsha basqa shaxslarǵa ótkeriletuǵın huqıqlar, eger shártnamada tikkeley basqasha reje názerde tutılǵan bolmasa, ayrıqsha bolmaǵan huqıqlar dep esaplanadı.
Shıǵarmaǵa bolǵan avtorlıq huqıq shıǵarma bildirilgen materiallıq obektke bolǵan menshik huqıqı menen baylanıslı emes.
Materiallıq obektke bolǵan menshik huqıqın yamasa materiallıq obektke iyelik etiw huqıqın basqa shaxsqa ótkeriw usı obektte sáwlelengen shıǵarmaǵa bolǵan qanday da bir avtorlıq huqıqtıń óz-ózinen basqa shaxsqa ótkeriliwine sebep bolmaydı.
39-statya. Avtorlıq shártnamanıń shártleri
Avtorlıq shártnamada tómendegiler názerde tutılıwı kerek:
shıǵarmadan paydalanıw usılları (usı shártnama tiykarında ótkeriletuǵın konkret huqıqlar);
shıǵarmadan paydalanıwdıń hár bir usılı ushın tólenetuǵın haqı muǵdarı hám (yamasa) tólenetuǵın haqı muǵdarın belgilew tártibi, onı tólew tártibi hám múddetleri.
Avtorlıq shártnama tárepler zárúr dep tapqan basqa da shártlerdi názerde tutıwı múmkin.
Avtorlıq shártnamada shıǵarmadan paydalanıw huqıqı qansha múddetke ótkeriliwi haqqında shárt bolmaǵan jaǵdayda, shártnama dúzilgen sáneden baslap bes jıl ótkennen keyin, eger paydalanıwshı shártnama biykar etilgenge shekem keminde altı ay burın bul haqqında jazba ráwishte eskertilgen bolsa, shártnama avtor tárepinen biykar etiliwi múmkin.
Avtorlıq shártnamada shıǵarmadan paydalanıw huqıqı háreket etetuǵın aymaq shekleri haqqında shárt bolmaǵan jaǵdayda, shártnamaǵa muwapıq basqa shaxslarǵa ótkeriletuǵın huqıqtıń háreket etiwi Ózbekstan Respublikası aymaǵı menen sheklenedi.
Basqa shaxsqa ótkeriliwi avtorlıq shártnamada tikkeley názerde tutılmaǵan shıǵarmadan paydalanıw huqıqları basqa shaxsqa ótkerilmegen dep esaplanadı.
Shártnama dúzilgen paytta shıǵarmadan paydalanıw haqqında ele málim bolmaǵan huqıqlar avtorlıq shártnama predmeti bolıwı múmkin emes.
Tólenetuǵın haqı avtorlıq shártnamada shıǵarmadan paydalanıwdıń tiyisli usılı ushın alınatuǵın dáramattan procent tárizinde belgilenedi yamasa, eger bunı shıǵarmanıń ózgesheligi yaki onnan paydalanıwdıń ózine tán tárepleri menen baylanıslı halda ámelge asırıw múmkin bolmasa, shártnamada belgilengen summa tárizinde yamasa basqasha tárizde belgilenedi. Usı avtorlıq haqınıń eń kem muǵdarları Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti tárepinen belgilenedi.
Eger shıǵarmanı basıp shıǵarıw yamasa onnan basqasha tárizde paydalanıw haqqındaǵı avtorlıq shártnamadan haqı tólew belgili bir summa tárizinde belgilense, shártnamada shıǵarmanıń eń kóp tirajı belgilep qoyılıwı shárt.
Avtorlıq shártnamanıń avtordı keleshekte usı temada yamasa usı salada shıǵarmalar dóretiwdi shekleytuǵın shárti óz-ózinen haqıyqıy emes.
Avtorlıq shártnamanıń usı Nızam talaplarına qayshı keletuǵın shártleri haqıyqıy emes.
40-statya. Audiovizual shıǵarma dóretiw hám onnan paydalanıwǵa baylanıslı avtorlıq shártnamanıń ózine tán ózgeshelikleri
Audiovizual shıǵarma dóretiw hám onnan paydalanıw ushın avtorlıq shártnamanı dúziw, eger shártnamada basqasha reje názerde tutılǵan bolmasa, bul shıǵarma avtorları tárepinen audiovizual shıǵarmanı tayarlawshıǵa tákirarlaw, tarqatıw, prokatqa beriw, kópshilik aldında atqarıw, efirge beriw, kabel arqalı jiberiw, hámmeniń dıqqatına tákirarlap jiberiw, audiovizual shıǵarmanı hámmeniń dıqqatına jetkeriw, sonday-aq audiovizual shıǵarmaǵa subtitr islew hám tekstti dublyaj etiw boyınsha ayrıqsha huqıqlardıń ótkeriliwine alıp keledi. Kórsetilgen huqıqlar audiovizual shıǵarmaǵa bolǵan avtorlıq huqıq háreket etetuǵın múddet dawamında hárekette boladı.
Audiovizual shıǵarmanıń quramına kiretuǵın shıǵarmalardan paydalanıw avtorlıq shártnama tiykarında hám nızamda názerde tutılǵan basqa tiykarlarda ámelge asırıladı.
Shıǵarmanı audiovizual shıǵarma quramına kirgiziwge óz kelisimin bergen huqıq iyesi, eger audiovizual shıǵarmanı tayarlawshı menen dúzilgen avtorlıq shártnamada basqasha qaǵıyda názerde tutılǵan bolmasa, audiovizual щıǵarmadan paydalanıwdı qadaǵan etiwge yamasa qandayda bir tárizde sheklewge huqıqlı emes.
Audiovizual shıǵarmaǵa jıyındı bólim bolıp kirgen, burınnan bar bolǵan shıǵarmanıń da, onıń ústinde islew barısında dóretilgen shıǵarmanıń da avtorları, eger audiovizual shıǵarmanı tayarlawshı menen dúzilgen avtorlıq shártnamada basqasha reje kelisilgen bolmasa, hár biri óz shıǵarmasına baylanıslı avtorlıq huqıqtan paydalanadı.
41-statya. Buyırtpanıń avtorlıq shártnaması
Avtor buyırtpanıń avtorlıq shártnaması boyınsha shıǵarmanı shártnama shártlerine muwapıq dóretiw hám onı buyırtpashıǵa tapsırıw minnetlemesin aladı.
Buyırtpanıń avtorlıq shártnaması boyınsha dóretilgen shıǵarmaǵa bolǵan jeke múlklik emes huqıqlar avtorǵa tiyisli boladı.
Buyırtpanıń avtorlıq shártnaması boyınsha shıǵarmadan paydalanıw ushın múlklik huqıqlar basqa shaxsqa ótkerilgen jaǵdayda, usı Nızamnıń 38, 39 hám 42-statyalarınıń rejeleri saqlanıwı tiyis.
42-statya. Avtorlıq shártnamanıń forması
Avtorlıq shártnama jazba túrde dúziliwi kerek, nızamda názerde tutılǵan jaǵdaylar buǵan kirmeydi.
EEM ushın baǵdarlamalar hám maǵlıwmatlar bazaları nusqaların satıwda avtorlıq shártnama, eger onıń shártleri (baǵdarlamadan hám maǵlıwmatlar bazasınan paydalanıw shártleri) baǵdarlama yamasa maǵlıwmatlar bazası nusqalarında tiyisli tárizde bayan etilgen bolsa, jazba túrde dúzilgen dep esaplanadı.
III BAP. TÚRLES HUQÍQLAR
43-statya. Túrles huqıqlardıń háreket etiw salası
Atqarıwshınıń huqıqları tómendegi shártlerden birine boysınılǵan jaǵdayda usı Nızamǵa muwapıq oǵan tiyisli dep tán alınadı:
atqarıwshı Ózbekstan Respublikası puqarası bolsa;
atqarıwshınıń puqaralıǵına qaramastan, atqarıw birinshi márte Ózbekstan Respublikası hám Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵında ámelge asırılǵan bolsa;
atqarıw usı statyanıń ekinshi bóliminiń rejelerine muwapıq qorǵalatuǵın fonogrammaǵa jazılǵan bolsa;
fonogrammaǵa jazılmaǵan atqarıw usı statyanıń úshinshi bóliminiń qaǵıydasına muwapıq efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń qorǵalatuǵın kórsetiw yamasa esittiriwine kirgizilgen bolsa.
Fonogrammanı tayarlawshınıń huqıqları tómendegi shártlerdiń biri saqlanǵan jaǵdayda, usı Nızamǵa muwapıq oǵan tiyisli dep tán alınadı:
fonogrammanı tayarlawshı Ózbekstan Respublikası puqarası yamasa Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵında jaylasqan jerine iye bolǵan yuridikalıq shaxs bolsa;
fonogrammanı tayarlawshınıń puqaralıǵı yamasa jaylasqan jerine qaramastan, fonogramma birinshi márte Ózbekstan Respublikası aymaǵında járiyalanǵan bolsa.
Efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń huqıqları, eger shólkem Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵında jaylasqan jerine iye bolsa hám efirge beriw yaki kabel arqalı jiberiwdi Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵında jaylasqan uzatqıshlar járdeminde ámelge asırıp atırǵan bolsa, usı Nızamǵa muwapıq usı shólkemge tiyisli dep tán alınadı.
Sırt ellik yuridikalıq hám fizikalıq shaxslardıń Ózbekstan Respublikasınıń xalıqaralıq shártnamalarına muwapıq, Qaraqalpaqstan Respublikasında qorǵalatuǵın túrles huqıqları da usı Nızamǵa muwapıq tán alınadı.
44-statya. Túrles huqıqlar obektleri
Túrles huqıqlar obektleri qatarına atqarıwlar, fonogrammalar, efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń kórsetiwleri yamasa esittiriwleri kiredi.
45-statya. Túrles huqıqlar subektleri
Atqarıwshılar, fonogrammalardı tayarlawshılar, efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemler túrles huqıqlar subektleri bolıp tabıladı.
Túrles huqıqlardıń júzege keliwi hám ámelge asırılıwı ushın túrles huqıqlar obektin dizimnen ótkeriw yamasa qandayda bir basqa rásmiyshilikke boysınıw talap etilmeydi.
Yuridikalıq hám fizikalıq shaxslar, sonıń ishinde kórsetiw yamasa esittiriwdi efirge beriw hám kabel arqalı jiberiwdi (retranslyaciya da usıǵan kiredi) ámelge asırıwshı yuridikalıq hám fizikalıq shaxslar, usı Nızamda názerde tutılǵan jaǵdaylardan tısqarı, shıǵarmadan, atqarıwdan, fonogrammadan yamasa efir yaki kabel arqalı kórsetiw yamasa esittiriw beriwshi shólkemniń kórsetiw yamasa esittiriwinen tek ǵana huqıq iyesi yaki basqa wákillikli shaxs penen dúzilgen shártnamaǵa muwapıq paydalanıwı múmkin. Retranslyaciya avtorlar, atqarıwshılar, fonogrammalardı tayarlawshılar hám basqa da huqıq iyeleriniń efirge beriw, kabel arqalı jiberiw, hámmeniń dıqqatına jetkeriwge bolǵan huqıqlarına boysınılǵan halda ámelge asırılıwı tiyis.
46-statya. Túrles huqıqlardıń qorǵaw belgileri
Fonogrammaǵa hám (yamasa) bunday fonogrammaǵa jazılǵan atqarıwǵa bolǵan ayrıqsha huqıqlar iyeleri óz huqıqlarınan xabardar etiw ushın túrles huqıqlardıń qorǵaw belgisinen paydalanıwı múmkin bolıp, bul belgi fonogrammanıń hár bir nusqasında hám (yamasa) ol saqlanatuǵın futlyarda qoyıladı hám tómendegi úsh elementten ibarat boladı:
aynala ishindegi latınsha «R» háribi;
ayrıqsha túrles huqıqlar iyesiniń atı, familiyası (ataması);
fonogramma birinshi márte járiyalanǵan jıl.
Ataması yamasa atı-familiyası usı fonogrammada hám (yamasa) ol saqlanatuǵın futlyarda ápiwayı tárizde kórsetilgen yuridikalıq yamasa fizikalıq shaxs, eger basqa jaǵday dálillenbegen bolsa, fonogrammanı tayarlawshı dep tán alınadı.
47-statya. Atqarıwshınıń huqıqları
Atqarıwshıǵa tómendegi huqıqlar tiyisli:
atı-familiyasına bolǵan huqıq;
atqarıwdı atqarıwshınıń namısı hám abroyına zıyan keliwi múmkin bolǵan hár qanday tárizde buzıp kórsetiliwinen yamasa hár qanday basqasha tárizdegi usıǵan usas jaǵdaylardan qorǵaw huqıqı;
atqarıwdan hár qanday túrde paydalanıwǵa bolǵan ayrıqsha huqıqları, sonıń ishinde atqarıwshınıń atqarıwdan paydalanıwdıń hár bir túri ushın haqı alıwǵa bolǵan huqıqı.
Atqarıwshınıń atqarıwdan paydalanıwǵa bolǵan ayrıqsha huqıqları tómendegi háreketlerdi ámelge asırıw yamasa bunday háreketlerge ruxsat beriw huqıqın ańlatadı:
atqarıw jazıwın tákirarlaw (tákirarlaw huqıqı);
atqarıw jazıwınıń túp nusqası yamasa nusqaların satıw yaki menshik huqıqın ózgeshe tárizde basqa shaxsqa ótkeriw jolı menen tarqatıw (tarqatıw huqıqı);
atqarıw jazıwın hámmeniń dıqqatına jetkeriw (hámmeniń dıqqatına jetkeriw huqıqı);
atqarıw jazıwınıń túp nusqası yamasa nusqaların, hátte olar atqarıwshınıń kelisimi menen tarqatılǵannan keyin hám túp nusqaǵa jáne nusqalarǵa bolǵan menshik huqıqına qaramastan, prokatqa beriw (prokatqa beriw huqıqı);
burın jazılmaǵan atqarıwlardı jazıp alıw (jazıp alıw huqıqı);
atqarıwdı efirge beriw yamasa kabel arqalı jiberiw, eger bunday esittiriw yamasa kórsetiw ushın paydalanılatuǵın atqarıw burın efirge berilmegen bolsa yamasa jazıwdan paydalanılǵan halda ámelge asırılmasa (jazıp alınbaǵan atqarıwdı efirge beriw yamasa kabel arqalı jiberiw huqıqı);
atqarıw jazıwın efirge uzatıw yamasa kabel arqalı jiberiw, eger dáslep bul jazıw kommerciyalıq emes maqsetler ushın tayarlanǵan bolsa (atqarıw jazıwın efirge uzatıw yamasa kabel arqalı jiberiw huqıqı).
Atqarıwshınıń atqarıw jazıwın tákirarlawǵa bolǵan ayrıqsha huqıqı tómendegi jaǵdaylarda qollanılmaydı:
atqarıwdıń dáslepki jazıwı atqarıwshınıń kelisimi menen ámelge asırılǵanda;
atqarıw jazıwın tákirarlaw atqarıw jazıp alınıp atırǵanda atqarıwshınıń kelisimi qaysı maqsette alınǵan bolsa, usı maqsette ámelge asırılǵanda;
atqarıw jazıwın tákirarlaw usı Nızamnıń 53-statyasındaǵı rejelerge muwapıq tayarlanǵan jazıw maqsetinde ámelge asırılǵanda.
Eger atqarıw jazıwınıń nusqaları olardı satıw yamasa menshik huqıqın ózgeshe tárizde basqa shaxsqa ótkeriw jolı menen puqaralıq aylanısqa nızamlı kirgizilgen bolsa, atqarıwshınıń kelisimisiz hám oǵan haqı tólemegen halda olardıń bunnan bılay da tarqatılıwına jol qoyıladı.
Xızmet wazıypaların yamasa jumıs beriwshiniń xızmet tapsırmasın orınlaw tártibinde ámelge asırılǵan atqarıwlarǵa tiyislisinshe usı Nızamnıń 34-statyasınıń qaǵıydaları qollanıladı.
Atqarıwshılar óz huqıqların atqarılatuǵın shıǵarmalardıń avtorlarınıń huqıqları saqlanǵan halda ámelge asırıwı kerek.
Atqarıw jazıwınan dáramat alıw maqsetinde paydalanılǵanlıǵı yamasa onnan paydalanıw bunday maqsetke qaratılmaǵanlıǵına qaramastan, atqarıw jazıwınan paydalanılǵan dep esaplanadı.
48-statya. Atqarıwshınıń huqıqların basqa shaxsqa ótkeriw
Atqarıwshınıń usı Nızamnıń 47-statyasınıń ekinshi bóliminde názerde tutılǵan huqıqları shártnama boyınsha basqa shaxslarǵa ótkeriliwi múmkin. Bunday shártnamaǵa, tiyislisinshe, usı Nızamnıń 38, 39 hám
42-statyalarınıń rejeleri qollanıladı.
Atqarıwlardan paydalanıw ushın ruxsatnamalar atqarıwshı tárepinen, atqarıwshılar jámááti atqarǵanda bolsa atqarıwshılar jámáátiniń wákillikli wákili tárepinen jazba shártnama dúziw arqalı beriledi.
Atqarıwdan paydalanǵanlıǵı ushın haqı muǵdarı hám onı esaplap shıǵarıw tártibi atqarıwshınıń yamasa atqarıwshılar jámááti wákillikli wákiliniń paydalanıwshı menen dúzilgen shártnamasında, bunday haqını jıynaw atqarıwshılardıń múlklik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkemler tárepinen ámelge asırılǵan jaǵdaylarda bolsa, bunday shólkemler paydalanıwıshalar menen dúzetuǵın shártnamalarda belgilep qoyıladı.
Audiovizual shıǵarmanı dóretiw haqqında atqarıwshı hám audiovizual shıǵarmanı tayarlawshı arasında shártnama dúziliwi atqarıwshı tárepinen usı nızamnıń 47-statyasınıń ekinshi bóliminde názerde tutılǵan huqıqlar ótkeriliwine sebep boladı. Atqarıwshı tárepinen bunday huqıqlardıń ótkeriliwi audiovizual shıǵarmadan paydalanıw menen sheklenedi hám, eger shártnamada basqasha reje názerde tutılǵan bolmasa, audiovizual shıǵarmada jazılǵan ses yamasa kórinisten óz aldına paydalanıw huqıqların óz ishine almaydı.
49-statya. Atqarıw jazıwın prokatqa beriw huqıqı
Kommerciyalıq maqsetlerde járiyalanǵan, atqarılıwı atqarıwshı qatnasıwında jazıp alınǵan fonogrammanı prokatqa beriw huqıqı, atqarıwdı fonogrammaǵa jazıp alıw huqıqına shártnama dúzilgende, fonogrammanı tayarlawshıǵa ótedi.
Kommerciyalıq maqsetlerde járiyalanǵan fonogramma nusqaların prokatqa beriwde atqarılıwı fonogrammaǵa jazıp alınǵan atqarıwshı bunday fonogramma nusqalarınıń prokatı ushın haqı alıw huqıqın saqlap qaladı.
Kommerciyalıq maqsetlerde járiyalanǵan audiovizual shıǵarmanıń nusqaların prokatqa beriwde atqarılıwı audiovizual shıǵarmaǵa kirgizilgen atqarıwshı bunday audiovizual shıǵarmanıń nusqalarınıń prokatı ushın haqı alıw huqıqın saqlap qaladı.
Kommerciyalıq maqsetlerde járiyalanǵan fonogramma yamasa audiovizual shıǵarma nusqaların prokatqa beriwde haqı jıynaw hám bólistiriw atqarıwshılardıń múlklik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkem tárepinen ámelge asırılıwı múmkin. Haqı muǵdarı bunday shólkem menen prokatqa beriwshi shólkem arasındaǵı kelisim menen belgilenedi.
50-statya. Fonogrammanı tayarlawshınıń huqıqları
Fonogrammanı tayarlawshıǵa usı Nızamǵa muwapıq, bul fonogrammadan paydalanıwǵa ayrıqsha huqıqlar tiyisli bolıp tabıladı.
Fonogrammanı tayarlawshınıń fonogrammadan paydalanıwǵa bolǵan ayrıqsha huqıqları tómendegi háreketlerdi ámelge asırıw yamasa bunday háreketlerge ruxsat beriw huqıqın ańlatadı:
fonogrammanı tákirarlaw (tákirarlaw huqıqı);
fonogrammanıń túp nusqası yamasa nusqaların satıw yaki menshik huqıqın ózgeshe tárizde basqa shaxsqa ótkeriw jolı menen tarqatıw (tarqatıw huqıqı);
fonogrammanı hámmeniń dıqqatına jetkeriw (hámmeniń dıqqatına jetkeriw huqıqı);
fonogrammanıń túp nusqası yamasa nusqaların, hátte olar fonogrammanı tayarlawshı tárepinen yamasa onıń kelisimi menen tarqatılǵannan keyin jáne onıń túp nusqası yamasa nusqalarına bolǵan menshik huqıqına qaramastan, prokatqa beriw (prokatqa beriw huqıqı);
fonogrammanıń túp nusqası yamasa nusqaların, sonıń ishinde fonogrammaǵa bolǵan ayrıqsha huqıqlar iyesiniń kelisimi menen tayarlanǵan nusqaların tarqatıw maqsetinde import etiw (import etiw huqıqı);
fonogrammanı efirge beriw yamasa kabel arqalı jiberiw (fonogrammanı efirge beriw yamasa kabel arqalı jiberiw huqıqı);
fonogrammaǵa dúzetiwler kirgiziw yamasa onı basqasha usılda qayta islew (qayta islew huqıqı).
Fonogrammanı tayarlawshı óz fonogrammasınan paydalanıwdıń hár bir túri ushın haqı alıw huqıqına iye. Eger járiyalanǵan fonogramma nusqaları olardı satıw yamasa menshik huqıqın ózgeshe tárizde basqa shaxsqa ótkeriw járdeminde puqaralıq aylanısqa nızamlı kirgizilgen bolsa, olardıń bunnan keyingi tarqatılıwına fonogrammanı tayarlawshınıń kelisimisiz hám oǵan haqı tólemegen halda jol qoyıladı.
Fonogrammanı tayarlawshınıń usı statyanıń ekinshi bóliminde názerde tutılǵan ayrıqsha huqıqları shártnama boyınsha basqa shaxsqa ótkeriliwi múmkin. Bunday shártnamaǵa tiyislisinshe usı statyanıń 38, 39, 42-statya-larınıń rejeleri qollanıladı.
Fonogrammalardı tayarlawshılar óz huqıqların paydalanılıp atırǵan shıǵarmalar hám atqarıwlar avtorları jáne atqarıwshılardıń huqıqlarına boysınǵan halda ámelge asırıwı tiyis.
Fonogrammadan dáramat alıw maqsetinde paydalanılǵanlıǵı yamasa onnan paydalanıw bunday maqsetke qaratılmaǵanlıǵına qaramastan, fonogrammadan paydalanılǵan dep esaplanadı.
51-statya. Fonogrammadan paydalanǵanlıǵı ushın haqı tólew
Kommerciyalıq maqsette járiyalanǵan fonogrammanı tayarlawshınıń hám atqarılıwı usınday fonogrammaǵa jazılǵan atqarıwshınıń kelisimisiz, lekin olarǵa haqı tólegen halda:
fonogrammanı kópshilik aldında atqarıwǵa;
fonogrammanı efirge beriw yamasa kabel arqalı jiberiw, sonıń ishinde onı retranslyaciya etiw jolı menen efirge beriw yamasa kabel arqalı jiberiwge jol qoyıladı.
Usı statyanıń birinshi bóliminde názerde tutılǵan haqını jıynaw, bólistiriw hám tólew atqarıwshılardıń múlklik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkem yamasa fonogrammalardı tayarlawshılardıń menshik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkem tárepinen usınday shólkemler arasındaǵı kelisimge muwapıq ámelge asırılıwı múmkin.
Usı statyanıń birinshi bóliminde názerde tutılǵan haqı muǵdarı, sonday-aq onı tólew tártibi haqını jıynawshı shólkem menen fonogrammadan paydalanıwshı shaxslar arasındaǵı kelisimde belgilenedi.
52-statya. Efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yamasa esittiriw beriwshi shólkemniń huqıqları
Efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkem usı kórsetiw yamasa esittiriwden paydalanıwda usı Nızamǵa muwapıq ayrıqsha huqıqlarǵa iye boladı.
Efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń óz kórsetiwi yamasa esittiriwinen paydalanıwǵa bolǵan ayrıqsha huqıqları tómendegi háreketlerdi ámelge asırıw yamasa bunday háreketlerge ruxsat beriw huqıqın ańlatadı:
kórsetiw yamasa esittiriw jazıwın tákirarlaw (tákirarlaw huqıqı);
kórsetiw yamasa esittiriw jazıwınıń túp nuqsası yaki nusqaların satıw yamasa menshik huqıqın ózgeshe tárizde basqa shaxsqa ótkeriw jolı menen tarqatıw (tarqatıw huqıqı);
kórsetiw yamasa esittiriw jazıwın hámmeniń dıqqatına jetkeriw (hámmeniń dıqqatına jetkeriw huqıqı);
kórsetiw yamasa esittiriwdi jazıp alıw (jazıp alıw huqıqı);
kiriw tólemli orınlarda kórsetiw yamasa esittiriwdi hámmeniń dıqqatı ushın jiberiw (kiriw tólemli orınlarda kórsetiw yamasa esittiriwdi hámmeniń dıqqatı ushın jiberiw huqıqı);
kórsetiw yamasa esittiriwdi retranslyaciya islew (retranslyaciya huqıqı);
kórsetiw yamasa esittiriwdi kabel arqalı hámmeniń dıqqatı ushın jiberiw yamasa kórsetiw yaki esittiriwdi efirge beriw (kórsetiw yamasa esittiriwde kabel arqalı jiberiw yamasa efirge beriw huqıqı).
Efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkem óz kórsetiwi yamasa esittiriwinen paydalanıwdıń hár biri túri ushın haqı alıw huqıqına iye.
Efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń kórsetiwi yamasa esittiriwi jazıwın tákrarlawǵa bolǵan ayrıqsha huqıqı tómendegi jaǵdaylarǵa qollanılmaydı:
kórsetiw yamasa esittiriwdi jazıp alıw efir yamasa kabel arqalı yaki esittiriw beriwshi shólkemniń kelisimi menen ámelge asırılǵanda;
kórsetiw yamasa esittiriw jazıwın tákirarlaw usı Nızamnıń
53-statyası rejelerine muwapıq tayarlanǵan jazıw maqsetinde ámelge asırılǵanda.
Efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń usı statyanıń ekinshi bóliminde názerde tutılǵan ayrıqsha huqıqları shártnama boyınsha basqa shaxslarǵa ótkeriliwi múmkin. Bunday shártnamaǵa tiyislisinshe usı Nızamnıń 38, 39 hám 42-statyalarınıń qaǵıydaları qollanıladı.
Efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemler óz huqıqların paydalanılatuǵın shıǵarmalardıń avtorları hám atqarıwdıń atqarıwshılarınıń huqıqlarına, al tiyisli jaǵdaylarda fonogrammalardı tayarlawshılar hám efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemlerdiń huqıqları saqlanǵan halda ámelge asırıwı tiyis.
Efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń kórsetiwi yamasa esittiriwinen dáramat alıw maqsetinde paydalanılmaǵanlıǵına yamasa onnan paydalanıw bunday maqsetke qaratılmaǵanlıǵına qaramastan, kórsetiw yamasa esittiriwden paydalanılǵan dep esaplanadı.
53-statya. Atqarıwshı, fonogrammanı tayarlawshı, efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń huqıqlarınıń shekleniwi
Atqarıwshınıń, fonogorammanı tayarlawshınıń, efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń yamasa basqa da huqıq iyesiniń kelisimisiz hám haqı tólemegen halda atqarıwdan efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń kórsetiwi yaki esittiriwinen hám olardıń jazıwlarınan paydalanıwǵa, sonday-aq, fonogrammanı tákirarlawǵa tómendegi jaǵdaylarda jol qoyıladı:
Kúndelikli waqıyalar sholıwına atqarıwdan, fonogrammadan, efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń kórsetiwi yamasa esittiriwinen onsha úlken bolmaǵan úzindiler kirgiziw jolı menen;
tek ǵana oqıw yamasa ilimiy-izertlew maqsetlerinde;
ilimiy, izertlew, polemika, sın yamasa málimleme maqsetlerinde citata alınıwı shárti menen atqarıwdan, fonogrammadan, efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń kórsetiwi yamasa esittiriwinen onsha úlken bolmaǵan úzindilerdi citata túrinde keltiriw. Bunda kommerciyalıq maqsette járiyalanǵan fonogrammanı efirge beriw yamasa kabel arqalı jiberiw yaki hámmeniń dıqqatına jetkeriw ushın hár qanday tákirarlaw usı Nızamnıń 51-statyasınıń qaǵıydalarına boysınǵan halda ámelge asırıladı;
usı Nızamda ilim, ádebiyat hám kórkem-óner shıǵarmaları avtorlarınıń menshik huqıqların sheklewge baylanıslı názerde tutılǵan basqa da jaǵdaylarda.
Fizikalıq shaxs tárepinen atqarıwshınıń, fonogrammanı tayarlawshınıń, efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń yamasa basqa da huqıq iyesiniń kelisimisiz hám haqı tólemegen halda atqarıwdıń, efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń kórsetiwi yamasa esittiriwiniń, sonday-aq, fonogrammanıń jazıwın tek ǵana óz jeke maqsetleri ushın hám dáramat alıwdı gózlemegen halda tayarlawǵa jol qoyıladı.
Eger qısqa múddet paydalanıw ushın jazıw yamasa tákrarlaw efir arqalı kórsetiw yamasa esittiriw beriwshi shólkem tárepinen óz áspab-úskeneleri járdeminde hám onıń óz kórsetiwi yamasa esittiriwi ushın ámelge asırılıp atırǵan bolsa, atqarıwdıń yamasa kórsetiw yaki esittiriwdiń qısqa múddet paydalanılatuǵın jazıwların ámelge asırıw, bunday jazıwlardı tákrarlaw hám kommerciyalıq maqsette járiyalanǵan fonogrammanı tákrarlaw ushın atqarıwshını, fonogrammanı tayarlawshını hám efir arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń ruxsatın alıwǵa usı Nızamnıń 47, 50 hám 52-statyalarınıń rejeleri tómendegi shártleri menen qollanılmaydı:
efir arqalı kórsetiw yamasa esittiriw beriwshi shólkem usı bólimniń rejelerine muwapıq qısqa múddet paydalanılatuǵın jazıw yamasa bunday jazıwdı tákrarlaw ámelge asırılıp atırǵan atqarıwdıń ózin yamasa kórsetiw yaki esittiriwdi efirge beriw ushın aldın-ala ruxsat alǵan jaǵdayda;
qısqa múddet paydalanılatuǵın jazıw ilim, ádebiyat hám kórkem óner shıǵarmalarınıń usı Nızamnıń eq-statyasınıń rejelerine muwapıq, efir arqalı kórsetiw yamasa esittiriw beriwshi shólkem tárepinen orınlanatuǵın qısqa múddet paydalanılatuǵın jazıwǵa qatnaslı belgilenetuǵın múddet sheklerinde joq etip jiberilgen jaǵdayda, óziniń óz aldına hújjet sıpatına iyeligi sebepli arxivlerde hám vedomstvolıq arxivlerde saqlanıwı múmkin bolǵan jalǵız nusqa buǵan kirmeydi. (QR 26.12.2018-j. 225/XXIV-sanlı Nızamı tiykarında ózgerisler kirgizilgen)
Usı statyada avtordıń, atqarıwshınıń, fonogrammalardı tayarlawshınıń efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń yaki basqa da huqıq iyesiniń huqıqlarına qatnaslı názerde tutılǵan sheklewler atqarıwdan, fonogrammadan, efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń kórsetiwi yamasa esittiriwinen, sonday-aq olarǵa kirgizilgen ilim, ádebiyat hám kórkem-óner shıǵarmalarınan normal paydalanıwǵa zıyan keltirmegen halda hám atqarıwshınıń fonogrammanı tayarlawshınıń efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń, usı shıǵarmalardıń avtorları hám basqa da huqıq iyeleriniń nızamlı máplerin sheklep qoymaǵan halda qollanıladı.
54-statya. Túrles huqılardıń háreket etiw múddeti
Usı Nızamda atqarıwshıǵa qatnaslı názerde tutılǵan huqıqlar atqarıw birnshi márte atqarılǵannan keyin eliw jıl dawamında háreket etedi.
Atqarıwshınıń atı-familiyasına bolǵan hám atqarıwdı atqarıwshınıń namısı hám abıroyına zıyan keltiriwi múmkin bolǵan hár qanday tárizde buzıp kórsetiliwinen yamasa hár qanday basqasha tárizdegi bunday jaǵdaylardan qorǵaw huqıqları múddetsiz qorǵaladı.
Fonogrammanı tayarlawshıǵa qatnaslı usı nızamda názerde tutılǵan huqıqılar fonogrammada birinshi márte járiyalanǵannan keyin eliw jıl dawamında yamasa, eger fonogramma onıń birinshi jazıwınan keyin eliw jıl ishinde járiyalanbaǵan bolsa, usı múddet dawamında háreket etedi.
Efir yaki kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń óz kórsetiwi yamasa esittiriwine qatnaslı usı Nızamda názerde tutılǵan huqıqları bunday kórsetiw yamasa esittiriw birinshi márte efirge berilgennen yamasa birinshi kabel arqalı jiberilgennen keyin eliw jıl dawamında háreket etedi.
Túrles huqıqlar obektlerine Ózbekstan Respublikasınıń xalıq aralıq shártnamalarına muwapıq qorǵaw berilgende, Ózbekstan Respublikası aymaǵında túrles huqıqlardıń háreket etiw múddeti usı statyaǵa muwapıq belgilenedi. Lekin bul múddet túrles huqıqlar obektleri kelip shıqqan mámlekette belgilengen túrles huqıqlardıń háreket etiw múddetinen asıp ketpewi kerek.
Usı statyada názerde tutılǵan múddetlerdi esaplaw múddettiń óte baslawı ushın tiykar bolatuǵın yuridikalıq fakt júz bergen jıldan keyingi jıldıń 1-yanvarınan baslanadı.
Usı statyada názerde tutılǵan múddetlerdiń qalǵan bólegi sheklerinde atqarıwdan, fonogrammadan, efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń kórsetiwi yamasa esittiriwinen paydalanıwdı ámelge asırıw yaki paydalanıwǵa ruxsat beriw hám haqı alıwǵa bolǵan huqıq atqarıwshınıń, fonogrammanı tayarlawshınıń efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń miyrasxorlarına (yuridikalıq shaxslarǵa qatnası- huqıqıy miyrasxorlarına) ótedi.
55-statya. Túrles huqıqlar obektleriniń jámiyetlik múlkke aylanıwı
Atqarıw, fonogramma, efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriwge bolǵan túrle huqıqlardıń háreket etiw múddetiniń tamamlanıwı olardıń jámiyetlik múlkke aylanıwın bildiredi.
Ózbekstan Respublikası aymaǵında hesh qashan qorǵaw berilmegen atqarıwlar, fonogrammalar hám efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shólkemniń kórsetiwleri yamasa esittiriwleri jámiyetlik múlk bolıp esaplanadı.
Jámiyetlik múlk bolǵan atqarıwlar, fonogrammalar, efir yamasa kabel arqalı kórsetiw yaki esittiriw beriwshi shókemniń kórsetiwleri yamasa esittiriwlerinen hár qanday shaxs haqı tólemegen halda erkin paydalanıwı múmkin.
- IV. MENShIK HUQÍQLARÍN JÁMÁÁTLIK BASQARÍW
56-statya. Menshik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkemler
Ilim, ádebiyat hám kórkem-óner shıǵarmalarınıń avtorları atqarıwshılar, fonogrammalardı tayarlawshılar yamasa basqa da huqıq iyeleri óz menshik huqıqların ámelge asırıw maqsetinde usı menshik huqıqların jámiyetlik baslamada basqaratuǵın shólkemlerdi dúziwge huqıqlı.
Menshik huqıqların jámáátlik tiykarda basqaratuǵın shólkemler kommerciyalıq emes shólkemler bolıp esaplanadı hám óz ustavı tiykarında jumıs alıp baradı.
Menshik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkemlerdiń ustavları usı Nızamnıń talaplarına juwap beretuǵın rejelerdi óz ishine alǵan bolıwı tiyis.
Menshik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkemlerdiń jumısına qatnaslı monopoliyaǵa qarsı qaratılǵan nızam hújjetlerinde názerde tutılǵan sheklewler qollanılmaydı.
Huqıq iyeleriniń hár qıylı huqıqları hám hár qıylı kategoriyalar boyınsha óz aldına shólkemlerdi yamasa bir kategoriyalardaǵı huqıq iyeleriniń máplerin gózlep hár qıylı huqıqlardı basqarıwshı shólkemlerdi yamasa hár qıylı kategoriyadaǵı huqıq iyeleriniń máplerin gózlep, huqıqlardıń bir túrin basqarıwshı shólkemlerdi dúziwge jol qoyıladı.
Menshik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkemlerdi mámleketlik dizimnen ótkeriw shártleri hám tártibi Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti tárepinen belgilenedi.
57-statya. Menshik huqıqların jámáátlik tártipte basqarıwshı shólkemlerdiń jumısı
Menshik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıw ushın wákillikler tikkeley huqıq iyeleri tárepinen ıqtiyarlı ráwishte jazba shártnamalar tiykarında, sonday-aq, menshik huqıqların basqarıwdı ámelge asırıwshı basqa shólkemler (sonıń ishinde sırt el shólkemleri) menen dúzilgen tiyisli shártnamalar boyınsha beriledi. Bunday shártnamalar avtorlıq shártnama bolıp esaplanbaydı hám usı Nızamnıń 38-42-statyalarınıń rejeleri olarǵa qollanılmaydı.
Avtor yamasa basqa da huqıq iyesi menshik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkemge shártnama boyınsha óz menshik huqıqların ámelge asırıw ushın wákillikler beriwge haqılı, al shólkem, eger bunday huqıqlardı basqarıw usı shólkemniń ustavında kórsetilgen jumısına baylanıslı bolsa, bul huqıqlardı jámáátlik tiykarda ámelge asırıwdı óz juwapkershiligine alıwı shárt.
Avtor yamasa basqa da huqıq iyesi óz menshik huqıqları yamasa huqıqın ámelge asırıw wákilliklerin tiyisli kategoriyadaǵı huqıq iyeleriniń menshik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı tek ǵana bir shólkemge beriwge huqıqlı.
Haqı muǵdarı hám paydalanıwshılar menen shıǵarmalardan jáne túrles huqıqlar obektlerinen paydalanıw ushın shártnama dúziw shártleri, jıynalǵan haqını bólistiriw hám tólew usılı jáne menshik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkemniń jumısınıń basqa da áhmiyetli máseleleri boyınsha sheshimlerdi qabıl etiw tek ǵana avtorlar yamasa basqa da huqıq iyeleri tárepinen ulıwma jıynalısta kollegial túrinde ámelge asırıladı.
Menshik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkem huqıq iyelerinen alınǵan wákillikler tiykarında paydalanıwshılar menen shıǵarmalardan hám túrles huqıqlar obektlerinen paydalanıw ushın shártnamalar dúzedi. Shártnamalardıń shártleri paydalanılatuǵın shıǵarmalardıń yamasa túrles huqıqlar obektleriniń túri hám kólemine qaray anıqlanatuǵın bir kategoriyadaǵı barlıq paydalanıwshılar ushın bir qıylı bolıwı tiyis.
Bul shólkemler paydalanıwshılar menen shártnamalar dúziwden jeterli tiykarsız bas tartıwǵa huqıqlı emes. Bunday shártnamalar olarda názerde tutılǵan usıllar menen barlıq shártnamalardan hám túrles huqıqlar obektlerinen paydalanıwǵa ruxsat beredi hám barlıq huqıq iyeleriniń, sonıń ishinde usı statyanıń 1, 2 hám 6-bólimlerine muwapıq shólkemge wákilliklerin bermegen huqıq iyeleriniń atınan hám olardıń máplerin gózlep usınıladı. Huqıq iyeleriniń paydalanıwshılarǵa qatnaslı bunday shártanamalar tiykarında olardıń shıǵarmalarınan hám túrles huqıqlar obektlerinen paydalanıw menen baylanıslı barlıq itimallı múlklik qarsı dawaları shártnamalar dúzgen menshik huqıqlardı jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkem tárepinen retlestiriliwi tiyis.
Paydalanıwshılar menshik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkemlerge shıǵarmalardan hám túrles huqıqlar obektlerinen paydalanıw haqqındaǵı maǵlıwmatlardı, sonday-aq haqını jıynaw, bólistiriw hám tólew ushın zárúr bolatuǵın basqa da maǵlıwmatlar hám hújjetlerdi usınıwı shárt. Maǵlıwmatlar hám hújjetlerdiń dizimi menshik huqıqların jámiyetlik tiykarda basqarıwshı shólkemler paydalanıwshılar menen dúziletuǵın shártnamalarda belgilenedi.
Menshik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkemler jámáátlik tiykarda basqarıw ushın alınǵan shıǵarmalardan hám túrles huqıqlar obektlerinen paydalanıwdı ámelge asırıwǵa huqıqlı emes.
58-statya. Menshik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkemlerdiń huqıqları
Menshik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkem ózi qaysı huqıq iyeleriniń atınan is júrgizip atırǵan bolsa, usı huqıq iyeleriniń atınan hám olardan alınǵan wákillikler tiykarında tómendegi huqıqlarǵa iye boladı:
tólenetuǵın haqı muǵdarın hám shártnamalardıń dúziliwine baylanıslı basqa da shártlerdi paydalanıwshılar menen kelisip alıw;
bunday shólkem basqarıp atırǵan huqıqlardan paydalanıw ushın paydalanıwshılar menen shártnamalar dúziw;
shólkem tólenetuǵın haqını jıynaw menen usı Nızamda názerde tutılǵan jaǵdaylarda shártnama dúzbesten shuǵıllanǵan jaǵdayda, bunday haqı muǵdarın, paydalanıwshılar menen kelisip alıw;
shártnamalarda názerde tutılǵan haqını hám (yamasa) usı bólimniń
4 abzacında názerde tutılǵan haqını jıynaw, bólistiriw hám tólew;
bunday shólkem óz basqarıp atırǵan huqıqlardı qorǵaw ushın zárúr bolatuǵın hár qanday yuridikalıq háreketlerdi orınlaw;
usınday shólkem tárepinen belgilengen tártipte shıǵarmalardı hám (yamasa) túrles huqıqlar obektlerin, sonday-aq shıǵarmalarǵa hám (yamasa) túrles huqıqlar obektlerine bolǵan huqıqlardı basqa shaxsqa ótkeriw haqqındaǵı shártnamalardı dizimge alıwdı hám (yamasa) saqlawǵa tapsırıwdı ámelge asırıw.
Menshik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkem huqıq iyeleri menen dúzilgen shártnamalar tiykarında nızam hújjetlerine muwapıq basqa huqıqlarǵa da iye bolıwı múmkin.
59-statya. Menshik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkemlerdiń minnetleri
Menshik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıp atırǵan shólkem:
haqı tólew menen bir whaqıtta huqıq iyelerine olardıń huqıqlarınan paydalanılǵanlıǵı haqqındaǵı maǵlıwmatlardı óz ishine alǵan esabatlardı usınıwı;
usı Nızamnıń 58-statyası birinshi bólimi besinshi abzacınıń rejelerine muwapıq jıynalǵan haqıdan tek ǵana huqıq iyelerine bólistiriw hám tólew ushın paydalanıwı. Bunday shólkem jıynalǵan haqıdan bunday haqını jıynaw, bólistiriw hám tólew boyınsha óziniń haqıqıy qárejetlerin qaplaw summaları, sonday-aq bul shólkem tárepinen ózi qaysı huqıq iyeleriniń atınan is júrgizip atırǵan bolsa, usı huqıq iyeleriniń kelisimi menen hám olardıń máplerin gózlep shólkemlestiriletuǵın arnawlı qorlarǵa baǵdarlanatuǵın summalardı shegirip taslawǵa huqıqlı;
jıynalǵan haqı summaları, usı bólimniń 3-abzacında názerde tutılǵan summalardı shegirip taslaǵan halda shıǵarmalardan hám túrles huqıqlar obektlerinen haqıqıyqatta paydalanılıwına sáykes ráwishte bólistiriliwi hám turaqlı tólep barıwı;
toplanǵan haqını tikkeley huqıq iyelerine bólistiriwi hám tólewi jáne (yamasa) onı huqıq iyelerine bólistiriw hám tólew ushın tiyisli kategoriyadaǵı huqıq iyeleriniń máplerin bildiriwshi basqa da shólkemlerge usı shólkemler menen dúzilgen kelisimler tiykarında ótkeriliwi;
talap etip alınbaǵan haqını huqıq iyelerin izlew ilajların kórip, ol shólkem esabına túsken sáneden baslap 3 jıl dawamında saqlap turıwı shárt. Kórsetilgen múddet tamamlanǵannan keyin, shólkem talap etip alınbaǵan haqını bólistirletuǵın summalarǵa qosıp jiberiwge yamasa onı shólkem ózi qaysı huqıq iyeleriniń atınan is júrgizip atırǵan bolsa, tek ǵana usı huqıq iyeleriniń kelisimi menen hám olardıń máplerin gózlep basqa maqsetlerge qaratıwǵa huqıqlı.
Shólkemge usı Nızamnıń 58-statyasınıń birinshi bóliminiń besinshi abzacında názerde tutılǵan haqını jıynawǵa qatnaslı wákillikler bermegen huqıq iyeleri ámelge asırılǵan bólistiriwge muwapıq, olarǵa tiyisli haqınıń tóleniwi, sonday-aq óz shıǵarmaların yamasa túrles huqıqlar obektlerin bul shólkem tárepinen paydalanıwshılarǵa usınılǵan shártnamalardan alıp taslawdı shólkemnen talap qılıwǵa huqıqlı.
Múlklik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkemniń juwapkershiliginde huqıq iyeleri menen dúzilgen shártnamalar tiykarında hám nızam hújjetlerine muwapıq basqa da minnetler bolıwı múmkin.
60-statya. Múlklik huqıqlardı jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkemlerdiń jumısın qadaǵalaw
Múlklik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkemlerdiń jumısın qadaǵalaw arnawlı wákillikli mámleketlik uyım tárepinen ámelge asırıladı.
Múlklik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkem arnawlı wákillikli mámleketlik uyımǵa tómendegi maǵlıwmattı usınıwı shárt:
shólkemniń ustavına kirgizilgen ózgerisler haqqında;
shólkem usıǵan uqsas huqıqlardı basqarıwshı sırt el shólkemleri menen dúzetuǵın eki tárepleme hám kóp tárepleme kelisimler haqqında;
ulıwma jıynalıstıń sheshimleri haqqında;
jıllıq balans, jıllıq esabat, sonıń ishinde talap etip alınbaǵan haqılar haqqındaǵı maǵıwmatlar hám shólkemniń jumısınıń auditorlıq tekseriwi haqqında;
shólkemniń atınan is júrgiziwge wákillikli shaxslardıń familiyası, atı hám ákesiniń atı haqqında.
Arnawlı wákillikli mámleketlik uyım menshik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkemnen onıń jumısı óz ustavına hám nızam hújjetlerine muwapıqlıǵın tekseriw ushın zárúr bolǵan qosımsha maǵlıwmat talap etip alıwǵa haqılı.
V BAP. AVTORLÍQ HUQÍQ HÁM TÚRLES
HUQÍQLARDÍ QORǴAW
61-statya. Avtorlıq huqıq hám túrles huqıqlar haqqındaǵı nızam hújjetlerin buzǵanlıǵı ushın juwapkerlik
Avtorlıq huqıq hám túrles huqıqlar haqqındaǵı nızam hújjetlerin buzǵanlıqta ayıplı bolǵan shaxslar belgilengen tártipte juwapker boladı.
62-statya. Avtorlıq huqıq hám túrles huqıqlardı buzıw
Tómendegiler:
avtorlardıń jeke múlklik emes huqıqların buzıw;
atqarıwshınıń atı-familiyasına bolǵan hám atqarıwdı hár qanday tárizde buzıp kórsetiliwinen yamasa hár qanday basqasha tárizdegi usınday háreketlerden qorǵaw huqıqların buzıw;
huqıq iyesi yamasa múlklik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkem menen shártnama dúzbesten shıǵarmalar yamasa túrles huqıqlar obektin tákrarlaw, tarqatıw yamasa onnan basqasha tárizde paydalanıw, usı Nızamǵa muwapıq bunday paydalanıwǵa shártnama dúzbesten jol qoyılatuǵın jaǵdaylar buǵan kirmeydi;
usı Nızamda názerde tutılǵan jaǵdaylarda haqı tólew haqqındaǵı talaplardı buzıw;
shıǵarmalardan yamasa túrles huqıqlar obektlerinen huqıq iyesi yamasa múlklik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkem menen dúzilgen shártnama boyınsha alınǵan huqıqlardı asırıp jibergen halda paydalanıw;
huqıq iyeleriniń múlklik huqıqların basqasha tárizde buzıw avtorlıq huqıq hám túrles huqıqlardı buzıw bolıp tabıladı.
Shıǵarmalardıń hám túrles huqıqlar obektleriniń tákrarlanıwı yamasa tarqatılıwı avtorlıq huqıq hám túrles huqıqlardı buzǵan halda ámelge asırılatuǵın nusqaları kontrafakt nusqalar bolıp tabıladı. Usı Nızamǵa muwapıq qorǵalatuǵın shıǵarmalardıń hám túrles huqıqlar obektleriniń bunday shıǵarmalardı hám túrles huqıqlar obektlerin qorǵaw toqtatılǵan yaki hesh qashan qorǵalmaǵan mámleketlerden huqıq iyeleriniń kelisimisiz import etiletuǵın nusqaları da kontrafakt nusqalar bolıp tabıladı.
63-statya. Avtorlıq huqıq hám túrles huqıqlardı qorǵawdıń texnikalıq quralları
Shıǵarmalardan yamasa túrles huqıqlar obektlerinen paydalanıwdı qadaǵalawshı, avtor, túrles huqıqlar iyesi yamasa shıǵarmalarǵa yaki túrlse huqıqlar obektlerine qatnaslı ayrıqsha huqıqlardıń basqa iyesi tárepinen ruxsat etilmegen háreketler ámelge asırılıwınıń aldın alıwshı yamasa olardı sheklewshi hár qanday texnikalıq qurılmalar yaki olardıń jıyındı bólekleri avtorlıq huqıq hám túrles huqıqlardı qorǵawdıń texnikalıq quralları dep tán alınadı.
Shıǵarmalarǵa yamasa túrles huqıqlar obektlerine qaratılǵan:
shıǵarmalardan yamasa túrles huqıqlar obektlerinen paydalanıwǵa baylanıslı avtorlıq huqıq hám túrles huqıqlardı qorǵawshı texnikalıq qurallardıń qollanılıwı jolı menen belgilengen shekelwlerdi alıp taslawǵa qaratılǵan háreketlerdi usı statyanıń birinshi bóliminde kórsetilgen shaxslardıń ruxsatısız ámelge asırıwǵa;
hár qanday qurılmanı yamasa onıń jıyındı bóleklerin tayarlawǵa, tarqatıwǵa, prokatqa beriwge, waqıtsha tegin paydalanıw ushın beriwge, import islewge, reklama etiwge, olardan kommerciyalıq maqsette paydalanıwǵa yamasa xızmet kórsetiwge, eger bunday háreketler nátiyjesinde avtorlıq huqıq hám túrles huqıqlardı qorǵawdıń texnikalıq qurallarınan paydalanıw múmkin bolmay qalsa, yamasa bunday texnikalıq qurallar kórsetilgen huqıqlardıń tiyisli dárejde qorǵalıwın támiyinlemese, jol qoyılmaydı.
64-statya. Avtorlıq huqıq hám túrles huqıq haqqında málimleme
Shıǵarmanı yamasa túrles huqıqlar obektin, avtordı, túrles huqıqlar iyesin yamasa ayrıqsha huqıqlardıń basqa da iyesin identifikaciyalawshı hár qanday málimleme yamasa shıǵarmadan yaki túrles huqıqlar obektlerinen paydalanıw shártleri haqqındaǵı, shıǵarmanıń yamasa túrles huqıqlar obektiniń nusqasında bar bolǵan, olarǵa qosımsha etilgen yamasa bunday shıǵarmanı yaki túrles huqıqlar obektin hámmeniń dıqqatı ushın jiberiw yamasa hámmeniń dıqqatına jetkeriwge baylanıslı payda bolatuǵın málimleme, sonday-aq usınday málimlemeni óz ishine alǵan hár qanday cifralar hám kodlar avtorlıq huqıq hám túrles huqıqlar haqqındaǵı málimleme dep tán alınadı.
Tómendegilerge:
avtorlıq huqıq hám túrles huqıqlar haqqındaǵı málimlemeni usı statyanıń birinshi bóliminde kórsetilgen shaxslardıń ruxsatısız alıp taslaw yamasa ózgertiwge;
avtorlıq huqıq hám túrles huqıqlar haqqındaǵı málimlemeni usı statyanıń birinshi bóliminde kórsetilgen shaxslardıń ruxsatısız alıp taslanǵan shıǵarmalardı yamasa túrles huqıqlar obektlerin tákirarlaw, tarqatıw, tarqatıw maqsetinde import etiw, kópshilik aldında atqarıw, hámmeniń dıqqatı ushın jiberiwge, hámmeniń dıqqatına jetkeriwge jol qoyılmaydı.
65-statya. Avtorlıq huqıq hám túrles huqıqlardı qorǵaw usılları
Avtor, túrles huqıqlar iyesi yamasa ayrıqsha huqıqlardıń basqa da iyesi huqıq buzıwshıdan tómendegilerdi talap etiwge huqıqlı:
huqıqlardı tán alıwın;
huqıq buzılıwınan aldıńǵı jaǵdaydı tiklewin hám huqıqtı buzatuǵın yamasa onıń buzılıwı qáwpin júzege keltiretuǵın háreketlerdi toqtatıwın;
huqıq iyesiniń huqıqı buzılmaǵan jaǵdayda, ol puqaralıq aylanıstıń áddettegi sharayatlarında alıwı múmkin bolǵan, lekin ala almay qalǵan dáramatı muǵdarındaǵı záleldiń ornın qaplawın. Eger huqıq buzıwshı atvorlıq huqıq yamasa túrles huqıqlardı buzıw aqıbetinde dáramatlar alǵan bolsa, huqıq iyeleri basqa záleller menen bir qatarda qoldan jiberilgen paydanı bunday dáramatlardan kem bolmaǵan muǵdarda qaplawın;
zıyanlar keltiriliwi faktine qaramastan, huqıq buzıwshılıqtıń ózgesheligi hám huqıq buzıwshınıń ayıbı dárejesinen kelip shıǵıp, is aylanısı qaǵıydaların esapqa alǵan halda záleldiń ornın ótew ornına tóleniwi tiyis bolǵan kompensaciyanı tólewin;
usı Nızamda belgilengen huqıqların qorǵaw menen baylanıslı bolǵan nızam hújjetlerinde názerde tutılǵan basqa da sharalar kóriwin.
Avtor hám atqarıwshı óz huqıqları buzılǵan jaǵdayda, huqıq buzıwshıdan morallıq zıyan qaplanıwın talap etiwge huqıqlı.
Menshik huqıqların jámáátlik tiykarda basqarıwshı shólkem menshik huqıqların basqarıw usınday shólkem tárepinen ámelge asırılıp atırǵan shaxslardıń buzılǵan avtorlıq huqıqları hám túrles huqıqların qorǵap, nızamda belgilengen tártipte óz atınan arza menen sudqa múrájat etiwge huqıqlı.
Avtorlıq huqıq hám túrles huqıqlar buzılıwınıń aldın alıw yamasa onı toqtatıw ushın zárúr ilajlar kóriw nátiyjesinde úshinshi shaxslarǵa keltirilgen zıyanlar, sonday-aq bunday ilajlardı ámelge asırǵan shaxs kórgen zıyanlar huqıq buzıwshı esabınan óndirip alınıwı tiyis.
66-statya. Shıǵarmalardıń hám túrles huqıqlar obektleriniń kontrafakt nusqaların konfiskaciyalaw
Shıǵarmalardıń hám túrles huqıqlar obektleriniń kontrafakt nusqaları, sonday-aq, olardı tayarlawda hám tákirarlawda paydalanılatuǵın materiallar hám ásbap úskeneler jáne ámelge asırılǵan huqıq buzıwshılıqtıń basqa da quralları nızam hújjetlderine muwapıq sud tártibinde konfiskaciya etiledi.
Shıǵarmalardıń hám túrles huqıqlar obektleriniń konfiskaciyalanǵan kontrafakt nusqaları joq etiliwi tiyis, olardı huqıq iyesiniń ótinishine muwapıq tapsırıw jaǵdayları buǵan kirmeydi.
VI BAP. JUWMAQLAWShÍ REJE
67-statya. Tartıslardı sheshiw
Avtorlıq huqıq hám túrles huqıqlar salasındaǵı tartıslar nızam hújjetlerinde belgilengen tártipte sheshiledi.


c: text/html

text:
Ukraina Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ halqara mahkemesine işiniñ esası baqılmazdan evel Rusiyege qarşı tedbir almağa rica ete. Bunı öz çıqışında Ukrain eyetiniñ reberi olğan kraUkraina Tışqı işler naziriniñ müavini Yelena Zerkal dedi, bildire Ukraina Haberleri.
«Keri çevirilmesi mümkün olamağan telükenen qarşılaşqan ukrain halqı içün, men sizlerni vaqıtınce çare baqmañızñı rica etem», – dedi Zerkal.
Nazir muavini Şarqiy Ukrainada cenkâverler tarafından daa çoq ateş açılğanını bildirdi ve bu, onıñ sözlerne köre, qanunsız şekillengen arbiylerge Rusiye tarafından daima silâ ketirilgenini köstere.
Ondan da ğayrı, Zerkal BMT Halqara mahkemesini işğal olunğan Qırımda Rusiye tarafından insan aqları bozğanı, işğalci akimiyet tarafından qırımtatarlarğa qarşı zulum yapılğanından haberdar etti.
Bunen beraber, Zerkal 2014 senesi iyülde Donetsk vilâyetinde yüz bergen Malaysia Airlines uçağınıñ qazasını, Avdeyevkada vaziyet mürekkepleşkenini, ayrıca, cenkâverler tarafından al etici infrostruktrasınına ateş açılması, Donbasta OSCE mahsus nezaret missiyasınıñ nezaretçilerine areket serbestlginiñ sıñırlağañıñı hatırlattı.
Birinci eki kün devamında taraflar dava boyunca öz fikirlerini bildirmeli, nevbetteki eki künde – nazar noqtalarınıñ soñkileri bildirilecek.
Mahkemeniñ matbuat hızmetiniñ bergen malümatına köre, tedbirde bulunmaq içün 70 yaqın kütleviy haber vastaları ruhset aldı.
Rusiye Qırımnı zapt etken soñ Donbasta silâlı çatışma devam ete, onıñ neticesinde, BM malümatına köre, aman-aman 10 000 insan elâk oldı. Ukraina ve Ğarp, Rusiyeni separatistlerge qoltutqanı ile qabaatlaylar. Kreml bunı inkâr etip, Donbassta Rusiye «göñüllileri» bar ola bile, dep bildire.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bu könne närsälär bulğan?
Tarixta bügen - 22.09.2020
Bügen 2020 nçe yılnıñ 22 nçe sentyabre. Bu kön tarixqa nindi waqıyğalar belän kerep qalğan soñ?
1980nçe yılnıñ 22nçe sentyabrendä 8 yıllıq İran - Ğıyraq suğışı başlana. Ğıyraqnıñ İranğa suğış iğ’lan itüen belderüe häm Tährannıñ Mährabad aêroportı belän bergä İrannıñ 7 hawa mäydanın bombalawınnan soñ başlanğan suğışta ber millionğa yaqın keşe häläq’ bula.
1985nçe yılnıñ şuşı könendä Franśiya xökümäte “Greenpeace”neñ 1985nçe yılnıñ 10 nçı iyülendä Yaňa Zelandiyäneň Oklend portında batqan ''Rainbow Warrior'' köymäsen franśuz yäşeren küzläw xezmäte agentlarınıň batıruın qabul itä.
1993nçe yılnıñ 22nçe sentyabrendä N’yu-York Metropolitan muzeyı Törkiyädän qanunsız yullar belän urlanğan "Karun xäzinäse”n Törkiyägä qaytaraçağın belderä.Törkiyä xäzinäne kire alu öçen 1987 nçe yıldan birle xoquqıy köräşen däwam itterä. 432 kisäktän torğan ”Karun xäzinäse” 3 könnän soň Törkiyägä kiterelä.


text:
Türkiye Tış işler nazirligi qırımtatar matbuat vastalarınıñ, şu cümleden ATR telekanalınıñ qayd etüv redini takbih etti.
Bu aqta Türkiye nazirliginiñ beyanatına aytıla.
«Qasevet çeke ve vaziyetni takbih etemiz», – deyler mında.
Mında şunı deyler ki, çaluşv izniniñ berilmemesi «qardaşlarğa qarşı ayırım siyasetniñ» nümünesi ola.
«Öz aqlarını barışıq ve demokratik yolu ile qorçalağan qırımtatarlar içün söz serbestligini qullanuv aqlarına manialarnıñ peyda etilmesi qardaşlarımızğa qarşı ayırım siyasetniñ nümünesi ola», – denile beyanatta.
Malüm olğanı kibi, aprel 1-den itibaren ATR işini toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar telekanal Rusiye qanunlarına köre öyle de qayd olamadı.
Telekompaniya Roskomnadzorğa vesiqalarnı bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytarğan ediler. ATR mediaholdingine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radioları da aynı vaziyetke oğradılar. «15 minut» internet neşiri ve QHA da Rusiyede qayd etip olamadılar.
Qırımtatar kütleviy haber vastaları arasında Rusiyede yalıñız «Golos Krıma» gazetası qayd oldı, gazeta rusça çıqa. Neşirniñ malümatına köre, gazetanıñ cemi olaraq 6 biñ nushası çıqacaq ve yañı adı olacaq – «Golos Krıma New»


text:
Qırımda mayıs 26-da rusiyeli Federal havfsızlıq hızmetiniñ idaresinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerov sorğuğa çekildi. Bundan soñ onı taqiqat malümatını faş etmemesi aqqında imza qoymağa mecbur ettiler.
«Bugün taqiqat işleri men konkret televizyon yayınında iştirak etkenim boyunca fotoportret identifikatsiyasınen bağlı edi. Bundan da ğayrı, men taqiqat malümatını faş etmemesi aqqında imza qoydım. Bunıñ içün mahkemeden evel menim cinaiy işim boyunca malümatnı biraz azca berecekmiz», – dedi Umerov Aqmescitteki FSB binasından çıqıp.
Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnıñ malümatına binaen, sorğuğa Umerovnıñ yaqın soyları da davet etildi.
Mayıs 19-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovğa rusiyeli Federal havfsızlıq hızmetiniñ Qırım idaresinde sorğudan soñ qabaatlavnı taqdim ettiler.
Bundan evel, mayıs 12-de onıñ evinde tintüv keçirildi, Rusiye FSB-niñ Qırım idaresiniñ taqiqatçısı oña çıqmamaq şartını bildirgen vesiqanı berdi.
Kremlge boysunğan Qırım prokuraturası Umerovğa qarşı «separatizm» içün cinaiy iş açqanını resmiy şekilde ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İşğal etilgen Qırımdan tahminen yüz abituriyent ukrain aliy oquv yurtlarına kirmek içün endi ariza berdi, dep bildirdi Kiyevde keçirilgen brifingte Ukraina tasil naziriniñ birinci muavini İrina Sovsun.
«Tünevinge qadar bizde endi tahminen 250 muracaat oldı, amma Qırım boyunca tek 100-ge yaqın adam vesiqalarnı tapşırdı», – dedi o.
Ukrain aliy oquv yurtlarına kiriş kampaniyası Qırım abituriyentleri içün sentâbr 20-ge qadar devam etecek.
Ukrainada işğal etilgen Qırım mezunları içün malümat kampaniyası teşkil etildi. Bu sene Qırım sakinleriniñ ukrain aliy oquv yurtlarına Tışqı mustaqil bilgige qıymet kesüv sessiyasından keçmeyip kirmek imkânı peyda oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Lviv mektep talebeleri işğal etilgen Qırımda mahküm etilip 185 künden berli açlıq tutqan ukrain faali Vladimir Baluhqa video muracaatını çıqardı.
«Vladimir, siziñ cesaretiñiz ve sabitligiñizden ğururlanamız. Siz vatanperverlikniñ örnegi olasıñız. Taras Şevçenko aytqanı kibi: Küreşiñiz – yeñersiñiz», – dep ayta Baluhqa muracaat etken mektep talebeleri.
Videoda Lviv mektebi üyken sınıflarınıñ altı talebesi iştirak etti.
Qırımda apiste tutulğan ukrain faali Vladimir Baluh 2018 senesi martnıñ 19-nda başlağan müddetsiz açlıqnı devam ete. Bir aydan berli bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi.
İyülniñ 5-nde Rusiye kontrol etken Aqşeyh rayon mahkemesi ukrain faali Vladimir Baluhqa 5 yıl apis cezası ve 10 biñ ruble (4 biñ grivna) para cezasını tayin etti.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Vladimir Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.