text:
Aqmescit – Milliy Meclis 15 yıl devamında Aqmescitteki Şmidt, 2 menzili boyunca bulunğan binanı terk etti. Qırımtatarlarnıñ temsiliy organı vekilleri mahkeme pristavları Federal hızmetine qarşılıq köstermediler, indemeyip, şeylerni topladılar ve binanı boşattılar. Faqat, bunı vaqtında yapmağanları içün, bina saibi - «Qırım» hayriye fonduna 50 biñ ruble miqdarında para cöremesini tölemege kerek olacaq.
Boş dolaplar vemasalar, muqaytlıqnen torbalarğa toldurılğan şeyler, kitap ve gazetalar qutularda - sentâbr 18 künü sabadan bu kibi manzaranı Şmidt, 2 soqağındaki binanıñ içinde körmege mümkün edi. Meclis hadimleri Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesiniñ qararını yerine ketirip, binanı boşata ediler.
– Şahsiy eşyalarımıznen tolu qutularnı alıp çıqaramız, mında qaldırmağa istemeymiz, – dep ayttı «Qırım» Fondu»nıñ hadimlerinden biri.
İç azbarda top-tolu «Gazel» ve qırmızı «Tavriya» tura, odalarda ise, daa bir qaç çuval bar. Masa, kürsü ve diger donatmalarnı qaldırmağa qarar alındı.
Meclis Şmidt soqağındaki binada 1999 senesi yerdeşti, o vaqıt Ukraina prezidenti Leonid Kuçma, devlet yolbaşçısı yanında qırımtatar halqı vekiller Şurasınıñ meydanğa ketirilüvi aqqında qarar imzalağan edi. Şu vaqıttan berli Aqmescitniñ merkezinde eki ukrain ve qırımtatar bayraqları asılı tura edi.
Köçürüv künü binanıñ içinde 30 vekilden bir qaç Meclis azası buluna edi, onğa yaqın hadim, bu cümleden muhasebeci, matbuat hızmetiniñ temsilcileri, qaravul, cıyıştırıcı.
Bina boşadı
Meclis azası, «Avdet» gazetsınıñ baş muarriri Şevket Kaybullayev bildirgeni kibi mında 14 yıl çalıştı. Qoruıcı organları vekilleriniñ areketleri onı çorlandıra. «Olarnıñ areketleri qanunsızdır, tehnikan alıp ketseler de, ve FHH-niñ tenbiyelevine baqmadan men iş yerimni terk etmeycem», – dey o.
Milliy areket iştirakçisi, Meclis göñüllisi, aprel ayında «imayeciler» Meclis binasınıñ üstünden ukrain bayraqnı alıp taşlağan soñ, onı yerine qoyğan Zodiye Saliyeva, bugünki künniñ vaqiaları oña 70-80 yıl evelsi olıp keçkenini añdıra, dey. O, bu banda 10 yıldan ziyade çalıştı.
«1937, 1944 senelerniñ vaqiaları ve aqibetleri tekrarlana: komendatlıq rejimi, bizni o vaqıt bizim çökmemizni istegen ediler. Ebet, qasevet bar. Amma, qırımtatar halqı bu topraqnıñ tamır halqıdır, bu akimiyet ise, kete –kele», – dey Zodiye apte.
Qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilevniñ ekinci qatta yerleşken odası aman-aman boş. Mında masa, divan, raflardan ğayrı, közge çarpqan iç bir şey yoq. Meclis reisi Refat Çubarovnıñ da qarşıdaki odası boş. Mında ale daa sigareta qoqusı duyula.
Söz kelimi, Cemilev kün evelden matbuat vastalarına izaat bergende, «er şey qaytrılacaq», dedi. Amma, nasıl etip aytmadı.
«Mahkeme pristavlarınıñ qanunsız areketleri»
Saat 14.00 Meclis binası yanında Mercedes mikroavtobusı toqtadı, içinden mahkeme pristavları Federal hızmetiniñ (MPFH) 15 hadimi çıqtı. Ekseriyeti kelepçe, rezna tayaqlar, zırh ile silâlanğan ediler. Olar birden merkeziy kirişniñ qapusını blok ettiler. Mühbirler içine kirip olamadılar. Pristavlardan biri añlatqanı kibi, bina mahkeme qararı ile apis etildi ve içine kirmek mümkün degil. Tavsilâtlı malümatnı almaq içün, yolbaşçılarına muracaat etmege tevsiye etti.
Mecliske Qurultaynıñ merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev da kirip olamadı. Pristavlarğa, mında çalışqnını aytıp, içerige yibergenlerini talap etti, amma olar qulaq asmadılar.
«Mahkeme qararı daa yoq, o sentâbrniñ 22-nde çıqacaq, nasıldır tenbiyelev bar. Bugün bu binanı satmaq ve kirağa bermege yasaq etildi. Amma, iç bir kimseniñ onı satmaq ya da kirağa bermege niyeti yoq. Mahkeme pristavları qanunsız areket eteler, vazifelerden tış şeyler yapalar. Kimniñdir isteklerine köre, «Qırım» fondunıñ mülki zap etile»,– dedi Smedlâyev.
Bir qaç daqikadan soñ, binadan, onıñ içinde soñuna qadar bulunğan: Şevket Kaybullayev, Kâtiplikniñ reberi Dilâver Akiyev ve hadimler çıqtılar.
Eki saatten soñ, Meclis banısını mahkeme pristavları da boşattılar. Ondan evel protokl tizip, fondu reberi Riza Şevkiyevge 50 biñ ruble miqdarında para cöremesini belgilediler. Sebebi - binanı vaqtında «çet adamlardan» boşatmağan ekenler.
Şevkiyev bu cezanen razı degil. «Saat 14-te olar binanıñ boşatıluvı ve saqlap qaluvı aqqında qararnıñ eda etilmesini teşkermege keldiler. Men binanı boşattım, mında çalışqan adamlarnıñ iş yerleri diger yerde buluna», – dedi o.
Pristavlar kelgende, o MPFH idaresinde bulunıp, olarnıñ areketlerine şikâyet bergen edi. İş yerine 14.10-da qayttı. «Men 10 daqiqağa keç qaldım. Foyyede pristavlar ve meni beklegen Meclis azaları ve ziyaretçiler buluna ediler. Mahkeme pristavları para cöremesi aqqında qararnı çıqarğanda, men olarğa 10 daqiqa emiyetli degil, ve men ve qaravuldan ğayrı iç bir kimse qalmaycağını ayttım, amma olar qulaq asmadılar. Neticede, 50 biñ ruble miqdarında para cöremesini belgilediler, amma fond esapları qapatıldı. Olarnıñ talabını nasıl etip yerine ketirecegimni añlatmadılar. Mahkeme pristavlarnıñ beceriksizligi o qadar şaşıra ki, atta nutqım tutulı», – dedi Şevkiyev.
Riza Şevkiyevniñ malümatına köre, hayriye teşkilât resmiy olaraq Jidkov soqağında yerleşmek kerek edi, amma Şmidt, 2 soqağında blunğanı içün, mülkni apis ettiler. «Daa bir sebep, teşkilât teessisçisi Ukraina vatandaşı Mustafa Cemilevdir. Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına köre, yabancı memleketniñ vatandaşı ticariy olmağan teşkilâtnıñ teessisçisi olmamaq kerek. Cemilevniñ ise, Rusiyede bulunması istenilmey», – dep bildirdi Şevkiyev.
Şevkiyevniñ sözlerine köre, bunıñ episi «sımarış» olğanını köstere. «Olar içün fondnı zapt etip, onı yoq etip, Meclisni tışarıda qaldırmağa müimdir», – dedi o.
Pristavlarnıñ areketlerine Şevkiyev mahkemede şikâyet etecegini ayttı.


c: text/html

text:
BMT Baş kâtibi Pan Gi Mun bazarertesi künü Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan ile körüşip, qırımtatar halqınıñ ve Yaqın Şarqnıñ sıcaq noqtalarındaki vaziyetini muzakere etti.
Bu aqta BMT matbuat hızmetiniñ beyanatında aytıla.
Subetdeşler Suriye ve İraqtaki vaziyetlerni incelediler, bunıñ ile İslâm devleti tarafından telükege ola bilecek halqara cevabını muzakere ettiler.
«Ukraina mevzusını, Qırımda qırımtatarlarnıñ vaziyetini ve Gazadaki vaqialarnı da muzakere ettik», – denile beyanatta.
Evel Türkiye çetel işler nazirligi qırım akimiyetniñ qırımtatarlarğa qarşı etken areketlerini takbih etti ve qırımtatar ealisiniñ qorquzuvını takbih etti.
Qırımda qırım musulmanlarınıñ evlerinde ve oquv yurtlarında tintüvlerni keçirmege devam eteler. Sentâbr 16 künü tintüv qırımtatar milliy Meclisinde ötkerildi.
Qırımtatar milliy lideri Mustafa Cemilev qayd etkeni kibi, Qırımnıñ «halq imayesi» «yoq etilecek» qırımtatarlarnıñ cedvelini tizdi eken.
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov Rusiye matbuat vastaları boyunca rusiyeli akimiyetni tanımağan qırımtatarlarnı cezalar ile qorquza.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ “Faydalı ilim” oqutuv-maarif merkezinde mektepten aldın “Yañı baar” leyhası çerçivesinde “Qardaşlıq bayramı” serlevhalı bala bayramı olıp keçti.
Tedbir teşkilâtçıları – “Yañı baar” leyhasınıñ ocaları “Naqliye” (“Transport”) mevzusında meraqlı programmanı teşkil ettiler.
Stürdessa qızlarınıñ oyunı ve “Men gemici olacam” degen gemicilerniñ yırı ile balalar dostlarnı qıdırıp tapmaq içün yolğa çıqtılar. “Yol boyu” olar “Yañı baar” leyhasında iştirak etken farqlı halqlarğa ait balalarnıñ medeniyeti, urf-adetleri ve yemeklerinen tanış oldılar.
Balalar qırımtatar, türk, rus, ukrain, çeçen ve arap tillerinde şiirler icra ettiler.
Bundan soñ, er bir iştirakçi milliy marşı ve tuvğan bayrağı ile milliy urbalarını numayış etti. Seyaatnıñ soñunda er kes çoqmilletli Qırımğa qaytıp keldi, mında da olarnı qırımtatar milliy oyunlarınen dostları qarşıladı. Tedbirniñ soñunda musafirlerge ananeviy “Qardaşlık sofrası” donatıldı, mında farqlı halqlarnıñ yemeklerinen sıyladılar.
Bayram “Biz farqlımız, çeşit tillerde laf etemiz, amma bizni sevgi ve iman birleştire!” şiarı astında olıp keçti.
Tedbirde 30 ziyade bala iştirak etti.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
OVD-İnfo saytınıñ malümatına köre, umumen 12 adam, şu cümleden İrina Kolmıkova, Tamara Tihonova, Yekaterina Maldon, Maksim Çekanov, Yelena Morozova, İldar Dadin yaqalandı. Fotomuhbir Andrey Zubets de yaqalandı.
Aktsiya Bolotnaya meydanında olıp keçken adise-vaqilarnıñ eki yıllığına bağışlandı. Aqşam muhalifet «Bolotnaya meydanınıñ işi» boyunca qabaatlanğan adamlarğa qol tutuv aktsiyasını ötkermege planlaştıra.
Akimiyet böyle bir aktsiya keçirilmeycegini bildirdi. Teşkilâtçılar yolbaşçılıq ile añlaşması kerekmegen «kezinti» keçirecek olalar.
Memurlar ve aktsiya iştirakçileri tedbir keçirilmesiniñ yeri boyunca añlaşıp olamadılar. Muhalifet yürüş ötkerip, Bolotnaya meydanında miting keçirecek edi.
Akimiyet yürüşni yasaq etti, miting içün Akademik Saharov caddesini teklif ettiler, çünki Bolotnaya meydanında Ğalebe Kününiñ arbiy paradınıñ repetitsiyası olacaq edi. Muhalifet arizanı keri qaytardı.
2012 senesi mayıs 6-da «Millionlar yürüşi» muhalifet yürüşi numayışçılar ve politsiya arasında yüz bergen çatışmanen yekünlendi. 400 ziyade insan yaqalandı. Akimiyet bunı «kütleviy qalabalıq» dep tanıy.
Nezaretçi ve uquq qorçalayıcılar «Bolotnaya meydanınıñ işi» siyasetnen bağlı olğanını aytalar. 28 adam mahküm etildi. Al-azırda, eki yıldan soñ, 11 adam mahküm etildi, daa 11 adam – afu etildi, altı kişi qararını bekley.
Siyasiy mahbüslerge qol tutuv aktsiyaları bugün Rusiyeniñ diger şeerlerinde de ötkerile.


text:
Rusiyeli jurnalist ve cemaat faali Viktoriya İvlevanıñ bildirgenine köre, işğal etilgen Qırımdan etap etilgen mahküm ukrainalı faal Volodımır Baluh Rusiyeniñ Yaroslavl şeerinde «tapıldı». Bu aqta İvleva martnıñ 13-nde Facebookta yazdı.
«Keriç koloniyasından sıcaq urbasız apansızdan çıqarılıp yollavlarda coyulğan Volodımır Baluh Rusiyeniñ farqlı şeerlerinde bir çoq insannıñ yardımı sayesinde tapıldı. Bu gece Yaroslavlde tapıldı. Bundan evel Baluh Voronejde edi, amma anda onı tapıp olamadılar, daa evel ise Krasnodarda oldı. Bugün saat 16:30-da onı Yaroslavlden çıqardılar, Tverge alıp ketedirler», – dep yazdı İvleva.
Onıñ aytqanına köre, «Rus sidâşçayanıñ» qayğırğan insanları» oña biraz aş berdi, mabüsler ise – sıcaq ayaqqap».
Faal «Baluhnı qıdırıp tapqan» er keske teşekkürler bildirdi.
Yarım aydan berli Baluhnıñ tuvğanları ve advokatları onıñ bulunğan yerini tam olaraq bilmegen edi.
Fevralniñ 28-nde Baluhnıñ advokatı Olga Dinze, onıñ malümatına köre, ukrain faali Rusiyeniñ Tver vilâyetindeki umumiy rejim koloniyalarından birine avuştırıla, dep bildirgen edi. Lâkin Baluh avuştırılğan koloniyanı bilmey. Advokatnıñ bildirgenine köre, Tver vilâyetiniñ koloniyaları mabüslerge sert yanaşuv adiselerinen belli.
Qırım aq qorçalayıcı gruppası Baluh Aqmescit SİZOsından qomşu Rusiyedeki Krasnodarğa aç ve eşyasız avuştırıldı, dep bildirgen edi.
Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovanıñ bildirgenine köre, Qırımda mahküm etilgen Baluhnıñ Rusiye koloniyasına avuştırılması bir ay sürecektir.
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi ukrain faali Volodımır Baluhnıñ imayesine cezası müddetiniñ ğayrıdan baqıluv muracaatını red etti. Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Volodımır Baluhnı 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ ğrıvnâ) para cezasını ödemesine üküm etti. Faal eki cinaiy iş boyunca tevqif etildi.
2018 senesi martnıñ 19-nda Volodımır Baluh açlıqqa başlağan edi. Bir aydan ziyade bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi. Daa soñra mahküm etilgen ukrain faali açlıqnı vaqtınca toqtatmağa qarar aldı. Advokatlarnıñ malümatına köre, 200 künden çoq açlıq tutqan Baluhnıñ ülser ve pankreatit şübesi peyda oldı.
FSB, Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı. Aq qorçalayıcılarnıñ fikirince, faalni taqip etüv sebebi evinde tiklegen «Sema Yüzü Qaramanları soq., 18» levhası olğan.


text:
Törkiyä ciläk-cimeşen kemnär yarata?
Bıyıl ciläk-cimeş häm yäşelçä iñ küp Rusiyägä satıldı
Törkiyädä bu yılnıñ berençe 7 ayında ciläk-cimeş häm yäşelçä êksportı iñ küp Rusiyägä başqarıldı.
Urta diñgez êksportçıları berlege mäğlümatlarına kürä ciläk-cimeş häm yäşelçä êksportı ğıynwar-iyul’ çorında uzğan yılğa qarağanda 20%ka artıp, 1 milliard 638 million dollar buldı.
Bu çorda çınğa aşırılğan êksportnıñ 32%ına turı kilüçe 526 million 818 meñ dollarlık öleşe Rusiyägä baqarıldı.
Rusiyädän soñ êksportta 186 million 496 meñ dollar belän Germaniya, 141 million 120 meñ dollar belän Rumınya, 132 million 287 meñ dollar belän Ğıyraq, 91 million 177 meñ dollar belän Ukraina kilä.
Urta diñgez ciläk-cimeş häm yäşelçä êksportçıları berlege başlığı Nejdat Sin Törkiyäneñ yaña ölgergän ciläk-cimeş häm yäşelçä êksportında möhim urın alıp toruın äytte.
Bäyläneşle xäbärlär
İñ küp yaňa ölgergän ciläk - cimeş häm yäşelçä Rusiyägä cibärelgän
Törkiyä qarbızın kemnär yarata?
Ğıynwar-sentäbr’ aylarında 21 million 166 meñ dollarlık qarbız satıldı


text:
Qırımdaki Rusiye akimiyeti baar ayazları sebebinden bereketni sigortalamağa teklif ete. Bunı fermerlerge Kreml nezaretindeki Qırım köy hocalığı naziri Andrey Rümşin teklif etti, bundan ğayrı o, bu meselede devlet desteginiñ alınması protsedurasınıñ aprelniñ 15-inece keçmek mümkün olğanını qayd ete.
Qırım Köy Hocalığı Nazirliginiñ malümatına köre, baar ayazları neticesinde martta ve aprelniñ başında Canköy, İslâm Terek, Qurman, Yañı Qapı, Yedi Quyu, Aqşeyh, Seyitler, Aqmeçit rayonlarında şeftali, kiraz, vişne, erik, qaysı, alma tereklerinde çiçekler ve meyva gönceleri zarar kördi. Qış ekinlerniñ 29%-ı zayıf ve siyrektir. Qırım fermerlerini ne bekleycegi aqqında Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde muzakere etildi.
Qırım köy hocalığı ilmiy tetqiqat institutınıñ müdir müavini, köy hocalığı ilimleriniñ kandidatı Lüdmila Radçenko "Sputnik v Krımu" radiosınıñ efirinde şimdiki ayazlarda beklenilmegen bir şey olmadı, dep ayta:
"Baarde biz sıq-sıq bu devirde ayazlarnı köremiz, hususan deyerli qış olmağanda - er kes qış martta ya da aprelde başlaycağını bekley. Mayısta sıfırdan aşağı ava araretimiz olğan yıllarımız da oldı, boğday ve arpa qazanlanıp başlağanda - asıl bir deşet edi. Bu yıl ilk ayazlardan soñ qış arpası ve boğdayı ölgenine er kes birden şaştı. Kerçekten, bu yınıñ şaraitleri sıradan tıştır: aşağı ava arareti olağanından sebep ösümlik bütün qış inkişaf etti... Bir vaqıtlar qış arpasını yetiştirgenimiz zaman, baar ayazlarına dayanıp olacaq türlerni saylay edik. Böylece, ayazlarğa dayanacaq bir qaç çeşitimiz bar edi, olarnı keçirdik, amma, yazıq ki, bereketlerine köre, olar zayıfca oldı. Ancaq şimdi selektsiyamıznıñ çeşitleri - "Omega", "Buran", "Ogonkovskiy" - bu ayazlarğa dayandı".
Bağçasaray rayonındaki fermer Arif Osmanov martnıñ başında meyva bereketi aqqında belli olmağan tahminler aqqında Qırım.Aqiqatnen paylaştı. Bugün o vaziyet yaramaylaşqanı aqqında ayta.
Başqa bahçevanlarnıñ qaydı, badem, erik ve vişneleri buzlap ketti. Şeftali - daa belli degil, belki 20-30%-ı qalır.Arif Osmanov
- Bu saba -3 edi, biz tütün perdelerini yapa edik. Keçken subetimizde kibi, şeftali olacaqmı sualine cevaplanıp olamayım. Bağça gülley, amma bir çoq gönce uruldı, olar qaralar. Başqalarıayazlarğa dayandı. Tahminen aprelniñ soñunda daa doğrusını aytmaq mümkün olur, amma bizde mayısta da suvuq ura bile. Onıñ içün sadece mayısnıñ ortasında belli olacaq. Üç derecege qadar suvuq olsa, tañ ağarğanda tütün perdesini yapmaq kerek. Ondan da suvuq olsa - çeçeklerni qurtarmağa çare yoq. Başqa bahçevanlarnıñ qaydı, badem, erik ve vişneleri buzlap ketti. Şeftali - daa belli degil, belki 20-30%-ı qalır. Alma ve armut olacaq. Teklif etilgen sigortaga barğanda, olarğa iç muracaat etmedim, öz küçümnen becermege tırışam.
"Agrariy sigortacılarnıñ milliy birligi" bütünrusiye birleşmesi ilhaq etilgen Qırımda da öz sigorta programmalarını teklif ete. Devlet desteginiñ kösterilmesi programmasına köre, fermacı sigorta irketini saylay, añlaşmanı tize ve sigorta mukâfatınıñ 50%-ını töley. Añlaşma amelge keçkeninden soñ istisalcı destek alınması içün vesiqalarnı tapşıra.
Qarar müsbet olsa, fermacığa bölge ve federal büdjetinden mükâfatnıñ qalğan 50%-ı tölene. "Agrariy sigortacılarnıñ milliy birligi" bütünrusiye birleşmesiniñ malümatına köre, Qırımda şimdi qış arpa-boğdayınıñ sadece 4%-ı sigortalandı. "Argumentı nedeli - Krım" matbuatı öz maqalesinde, "iş adamları iqtisadiy vaziyet nasıl ilerleycegini bilmeyip, sigortağa nafile tölemege istemey", dep yazalar.
Rusiye agrar strategi Vladimir Resetnâk, koronavirus pandemiyası sebebinden peyda ola bilecek qoşma problemalarğa işaret ete.
- Fermacılar özüni tecrit etip olamay, çünki o zaman pandemiyağa daa açlıq qoşulır. Qazançtan ve çetelden qaytqan bir sürü adam olarnıñ alını daa qıyınlaştıra. Mence, neticede esas risk yedek parçalarınıñ teminatında olmaq mümkün: ekin ve cıyuv kampaniyaları vaqtında tehnikanıñ saat kibi çalışması kerek. Karantin şaraitinde urluq ve yaqıt teminatınıñ yolunı tapmaq mümkün, amma çoqusınıñ tehnikası çetelden. Avropa ve AQŞ şimdi koronavirus tarqalmasınıñ ocaqları oldı, şirketlerniñ çoqusı qapaldı. Fermacılarnı er vaqıt bir yıl aşatqanı içün, yedek parçalarınıñ satın alınması kerçek mesele olmaq mümkün. Mence, tek ava şaraiti adamlarnıñ erzaq teminatında problema olmaz.
(Metinniñ Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Kefe şeer mahkemesi qırımtatarlar, musulmanlarnıñ tintüvleri ve tevqiflerine qarşı yapılğan bir kişilik piketlerniñ daa bir iştirakçisi, Rustem Mustafayevge 10 biñ ruble (qararnen 4,9 biñ hrivna – QA) miqdarda cöreme tayin etti.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, piket oktâbrniñ 14-nde yapılsa da, cöremege çarptırılğan faaliyetçiden maddiy delillerni musadere etüv aqqında protokolda «oktâbr 13» tarihı yazıldı. Ondan ğayrı, Rusiye polis memurı, piket iştirakçilerine qarşı tizilgen memuriy protokollarğa, yañılıp, «doquz şişe raqınıñ musadere etilgeni aqqında» malümatnı kirsetti.
BEpisi olıp, yanvarniñ 12-sinde Kefedeki mahkeme 2017 senesi oktâbrniñ 14-nde ilhaq etilgen Qırımnıñ farqlı bölgelerinde keçken bir kişilik piketlerniñ eki iştirakçisine cöremeler tayin etti. Qalğan üç piket iştirakçisi boyunca oturışuvlar mahkeme tarafından yanvarniñ 15-ne avuştırıldı (eki oturışuv saat 11:00-ge ve daa biri saat 15:00-ke tayin etildiler).
Oktâbrniñ 14-nde yarımadada telükesizlik hadimleriniñ qırımtatarlar, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi. Daa soñra Rusiye mahkemeleri bu piketlerniñ iştirakçilerine cöremeler tayin etti.
Piket iştirakçilerine qarşı, piket ötkerilmesiniñ tayin etilgen tertibini bozğanları içün (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, 20.2 maddesiniñ 5-nci qısmı) memuriy protokollar tizildi.
Daa soñra Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ şeerlerinde ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında mahkeme oturışuvları ötkerildi. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler umumiy maqsat, niyet ve teşkil etilüv ile birleştirilgen» şeklinde berilgen hulâsa, qabaatlav tarafınıñ esas delili oldı.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqalı deye şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Rusiyege boysunğan Aqyar akimiyetinde 2014 senesinden başlap sürgün etilgen vatandaşlarğa reabilitatsiya aqqında 400-den ziyade malümat kâğıtınıñ berilgeni aqqında bildireler.
«Aqyar içki siyaset bölüginiñ milletler ve dinler meseleleri boyunca bölüginiñ malümatına köre, 2014 senesinden başlap reabilitatsiya aqqında malümat vesiqasını almaq içün vatandaşlarnıñ 1087 arizası keldi. Bularnıñ episi baqıldı. 406 spravka berildi, iş devam ete», – dep aytıla rusiyeli Aqyar akimiyetiniñ matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Sene başında Kremlge boysunğan Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov kelecekte reabilitatsiya aqqında malümat kâğıtlarınıñ alınması qolaylaştırılması mümkün olğanını bildirdi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin 2014 senesi aprel ayında qırımtatar ve sovet vaqtında repressiyalardan zarar körgen Qırımnıñ diger halqlarınıñ reabilitatsiyası aqqında emirni imzaladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Dünya qırımtatar kongressiniñ İcra komiteti noyabr 7-8 künleri olıp keçken toplaşuvında işğal etilgen Qırımda quvalanğan semetdeşleri içün uquq yardımı merkezini qurmağa qarar aldı. Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, eñ eyi uquq şirketleri ve adliyeciler adamlarnı basqılardan qorumaq içün celp etilecektir.
Bütündünya qırımtatar kongressiniñ (DQTK) İcra komiteti Kiyevde «yerleşmege» qarar aldı. Bundan evel Qırımda yerleşken edi. Bunıñnen bağlı deñişmelerni DQTK nizamnamesine kirsetmek qararı icra komitetniñ cumaertesi künü keçirilgen toplaşuvında qabul etildi, dep ayttı Qırım.Aqiqatqa kongress prezidenti, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov.
Onıñ bildirgenine köre, işbu qararnıñ sebebi Rusiyeniñ Qırım işğali oldı. Çubarov şunı qayd etti ki, Kiyevde icra komitetniñ 23 azasından 16 kişi bar edi. «Amerika Qoşma Ştatları ve Kanada diasporalarınıñ vekilleri yoq edi, Merkeziy Asiya ve Bulğaristan temsilcileri kelmedi. Amma kvorum toplandı. Baqılacaq meselelerni evelden Skype vastasınen belgiledik», – dep ayttı DQTK prezidenti.
Toplaşuvnıñ esas mevzuları Qırımda quvalanğan vatandaşlarğa kösterilecek yardım ve yarımada naqliyat qamaçavı iştirakçilerine qoltutuv oldı. Rusiye akimiyeti tarafından basqı altında qalğan qırımtatarlar içün İstanbulda uquq yardımı merkezini qurmaq qararı qabul etildi. «Qırımda semetdeşlerimizniñ aq-uquqlarını qorçalamaq içün eñ eyi uquq şirketleri ve küçlü adliyecilerni celp etecekmiz», – dep qoştı Çubarov.
DQTK icra komitetiniñ azası Ervin İbragimovnıñ fikirince, uquq qoruması merkezleri qırımtatarlar yaşağan diger devletlerde de teşkil etile bile. «Menim fikirimce, diasporamız temsil etilgen dünyanıñ er yerinde bunıñ kibi merkezler açılmaq kerek. Olarnı derneklerimizniñ (qırımtatar medeniyeti ve yardımlaşma cemiyetleri) yanında meydanğa ketirmek doğru olur edi. Olar Ukraina ve diger memleketlerniñ konsullıqları ve elçihaneleri ile faal işbirligi yapmaq kerekler», – dedi İbragimov Qırım.Aqiqatqa.
İcra komitetniñ toplaşuvına Qırımdan kelgen İbragimovnıñ bildirgenine köre, işniñ birinci künü diasporadan kelgen iştirakçilerniñ Qırımdaki vaziyetniñ hususiyetlerinden haberdar olmağanı is etile edi. «Faqat kongressniñ soñki toplaşuvından soñ diasporamızdaki (Ankara) qırımtatar gençleriniñ işke faal sürette qoşulğanına quvandım. Teneffüste olarnen subetleştim. Vatanımızda ne olğanını bileler. Lâkin haber vakuumı kene de bar», – dep qayt etti İbragimov.
Kiyev eksperti Yuliya Tişçenko böyle bir merkez işiniñ semereligini tahmin etip olamadı. «Rusiyeniñ Qırımda uquq alanınıñ tışında areket etkenini añlaymız, işler (mahkeme, qırımtatar faallerine qarşı – QA) sımarış ve nümünege oşay. Amma Kongress bunıñ kibi işlerni aydınlata bile», – dep ayttı o Qırım.Aqiqatqa.
Refat Çubarov qayd etti ki, Qırımdaki semetdeşlerini qoruma meselesinde haber qısmı eñ müimlerden biridir. Onıñ aytqanına köre, DQTK icra komitetiniñ azaları bütün dünyada insan aqları künü qayd etilgen dekabr 10-da qırımtatarlarğa qarşı basqılarnı toqtatmaq talabı ile Rusiye elçihaneleri yanında narazılıq aktsiyalarını keçirmege añlaştılar. İleride bunıñ kibi aktsiyalar er ay ötkerilmek kerek, dep tüşüneler icra komitetniñ azaları.
İcra komitetniñ eñ müim mevzularından biri Qırım naqliyat qamaçavı iştirakçilerine kösterilecek yardım oldı. Çubarovnıñ qayd etkenine köre, icra komitetniñ nevbetteki toplaşuvı yanvar 16-da Geniçeskte, Qırım ile memuriy sıñırğa yaqın bir yerde keçirilecek. Anda qamaçav iştirakçilerini qışta aktsiyanı devam ettirmeleri içün ihtiyacı olğan er şeynen temin etmek meseleleri baqılacaqtır. Çubarov qamaçav devam etecegini bildirdi.
Kiyevdeki Yaqın şarq tedqiqleri merkeziniñ eksperti Sergey Danilovnıñ zanınca, Qırımda Meclis faaliyeti zorlaşqanınen DQTK qıymeti arta.
«Bu qırımtatarlarnıñ Qırımdaki qardaşları ile bir olğanınıñ isbatıdır, yalıñız qırımtatarlarnı birleştirecek degil, qırımtatarlar yaşağan memleketlerdeki ükümetler ve cemaatnıñ diqqatını celp etecek bir mehanizm, qırımtatar meselesini halqara kün tertibine kirsetmek imkânıdır», – dep ayttı Danilov Qırım.Aqiqatqa. Onıñ qayd etkenine köre, al-azırda qıtada qırımtatarlar içtimaiy ve tasil infrastrukturasınıñ büyük qısmını ğayrıdan tiklemege mecburlarr, kongress ise bu ceetten de faydalı olur.


text:
Aqyarda çalışqan 22 şirketniñ umumiy borcı tahminen 48 mln. rubleni teşkil ete. Bunı Kreml nezaretindeki Aqyar akimiyetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Ayrıca, müessisede qayd ettiler ki, bügünki künde «borclularnıñ» cedvelinde dört devlet şirketi bar, olarnıñ umumiy borcı 12 mln. rubleni teşkil ete.
Rusiye tarafından tain etilgen Aqyarnıñ yolbaşçısı Dmitriy Ovsânnikov:«Toplanılğan borclarnı yoq etmek içün ziyade tedbir almaq kerekmiz. Borclanğan şirketleri olğan akimiyet organları, olarnıñ maliyeviy-hocalıq işlerini tüzetmek kerekler. Yolbaşçılarnıñ deñiştirilmesi aqqında qararlar qabul etilmek kerek olsa – qabul etiñiz. Aksi alda «qapalı alqa» olıp çıqa: borclarnı yañ qapattıq – olar kene peyda ola. Fevral 6 kününe qadar alınğan tedbirler ve borclarnıñ ödenilecek tarihlerini kösteriñiz», – dep avale etti.
Matbuat hızmeti, Aqyar akimiyetiniñ emek ve içtimaiy qoruv departament yolbaşçısı Stanislav Borisenkonıñ sözlerini ketirip, bügünki künde Aqyardaki 22 şirketniñ umumiy borcı tahminen 48 mln. ruble teşkil etkenini bildirdi.
Stanislav Borisenko: «Aylıq maaşları boyunca borcnıñ esas qısımı mudafaa-sanayı kompleksiniñ şirketlerinde peyda oldı. Mında episi olıp 34 mln. 846 biñ ruble çıqa. Eñ çoq borcı olğan – Mudafaa nazirliginiñ «771 bağ vastalarınıñ zavodı» devlet şirketidir. Şirketniñ borcı – 21,2 mln. rubleni teşkil ete», – dep bildirdi.
Dekabr ayında Aqyarda işsiz insanlarnıñ sayısı 20 biñge qadar arttı. Kreml nezaretindeki Aqyarnıñ iqtisadiyat departamentiniñ yolbaşçısı Elimdar Ahtemovnıñ sözlerine köre, yarımadada aylıq maaşınıñ orta esabı, qomşu Rusiyedeki orta esapqa nisbetten, 10-12 biñ ruble eksiktir.
2016 senesi noyabr ayında rus akimiyeti açıqtan beyan etti ki, işsizlerge yardım berilmeycek. Rusiye emek ve içtimaiy qoruv naziri Maksim Topilin, çalışıp olğan, faqat işsiz oturğan vatandaşlardan yılda 20 biñ ruble toplamağa teklif etken edi. Federatsiya Şurasınıñ yolbaşçısı Valentina Matviyenko ise bergi tölemegen işsiz vatandaşlar içün tibbiy yardımnı eksiltmege teklif etti.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi Nariman Celâl Qırım sakinlerine videomuracaat azırladı. Onda o, yarımada sakinleriniñ qomşu Rusiye prezidentiniñ saylavında iştirak ete bileceklerini, lâkin böyle etip, «Rusiyege, onıñ kirli ve uquqsız işini devam ettirmek içün litsenziya bereceklerini» bildirdi.
«Eger siz, umumen Qırımda ve ayrıca qırımtatar halqına qarşı yapılğanlarnı doğru ve adaletli saysañız, eger siz repressiyalar, onlarca tintüvler ve tevqifler, adaletsiz mahkemeler ve eziyetlevler, aqlarnıñ sıñırlavları ve adamlarnıñ alıp qaçılmaları, hatırañızğa qarşı vandalizmni aqlı, qanuniy ve adaletli saysañız, eger siz, azatlıqsız yaşamaq ve yalanğa boysunmaqnı normal saysañız, o zaman saylav bölüklerge özüñizni sıqmayıp bara beriñiz. Amma aqılıñızda olsun ki, anda rey bereceksizmi, quşçıqnıñ qoyulacaq yerini saylacaqsızmı, yoqsa bazıları kibi bülletenni mahv eteceksizmi – yapacağıñıznıñ iç bir emiyeti yoq, çünki saylav bölügine kelip, siz artıq Reşat Ametovnıñ qatillerine, Ervin İbragimovnı alıp qaçqanlarna, bir çoq taqipler ve eziyetlernñ icracılarına qol tutacaqsız. Siz olarğa, olarnıñ kirli ve uquqsız işini devam ettirmek içün litsenziyanı bereceksiz», – dedi o.
Rusiye prezidentiniñ saylavı 2018 senesi mart 18 kününe – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi. Onda sekiz namzet iştirak etecek – Sergey Baburin, Pavel Grudinin, Vladimir Jirinovskiy, Vladimir Putin, Kseniya Sobçak, Maksim Suraykin, Boris Titov ve Grigoriy Yavlinskiy.
Fevral 16-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda kelecekteki Rusiye prezidenti saylavınıñ neticelerini tanımamağa davet etti.


text:
03 Ramazan – farz ve İslâm dinimizniñ bir ruknüdir, esasıdır! | Ramazan Nefesi
Yani dinimizde bütün farzlar dinniñ ruknü degildir. Onu qayd etmege istedim. Siz nasıl tüşünesiz: eger bir ev esassız (yani fundamentı yapılmayıp) qurulsa, sağlam olur mı? Ne qadar turar? Belki de 1 sene, belki de 1,5-2 sene. Amma mıtlaqqa yağmur, qarlardan soñra duvarlar qayar ve dağılıp keter. Orazada büyük bir fazilet, sevap bar. Amma ve lâkin tutmamaqta da büyük ve acı azap bar. Er bir musulman bunu añlamağa kerektir. ResulülLLah (aleyhi-s-selâm) buyurdu ki… ResulüLLah soñ hutbesinde safdaşlarına vaz eterken sonuñda ayta edi: Allahumma hal ballâğta? Allahumma-ş-had! Bizde nasiatta bulunarken aytamız: Ey Allahım, biz haberdar ettik mı? Ey Allahım, Sen Şaat ol! Mevlâmız epimizni azaptan qorusın, ehli cennetten eylesin!


text:
O'ndiris revolyutsiyası
O'ndiris revolyutsiyası bul zatlardın' islep shıg'arıw usılında u'lken ha'm tez o'zgerisler bolg'an tariyxıy da'wirge berilgen at.
Bul 18-a'sirdin' ortalarında Ullı Britaniyada baslang'an ha'm 19-a'sirdin' baslarına kelip Evropa ha'm Amerikag'a jayılg'an. Bul ko'pshilik zatlardın' qol ku'shi menen kishkene ustaxanalarda emes, al zavodlarda ku'shli mashinalar ta'repinen ko'p mug'darda aytarlıqtay arzan islep shig'arılıwın an'latar edi.
Jan'a pikirler ha'm ashılıwlar shaxtyorlıq, metal o'ndirisi ha'm tovarlardı jetkerip beriwde de payda boldı. O'ndiris revolyutsiyasının' en' a'hmiyetli ashılıwı puw dvigatelinin' oylap tabılıwı boldı. James Watt (Djeyms Watt) ta'repinen oylap tabilg'an puw dvigatel fabrikalardı isletiwde ha'm teren' shaxtalardı qazıwda qollanıldı. Bul sonın' menen birge temir jol dvigateli sıpatında qollanıldı. Janıwshı ko'mir ıssılıg'ı tiykarg'ı energiya jetkerip beriw o'zegine aynaldı.
Geybir tariyxshılardın' pikirinshe, o'ndiris revolyutsiyası 1820 jıllarda juwmaqlanga'nday bolg'an, biraq olar ha'zirgi waqıtqa shekem dawam etip atırg'an o'ndiris o'zgerislerinin' baslanıwı bolg'anlıgın moyınlaydı.
Tariyxshılar elege shekem o'ndiris revolutsiyanın' baslang'an waqtın ha'm ne sebepli ol birinshi bolıp Angliyada baslang'anlıg'ın haqqında elege shekem bir sheshimge kelmegen. Bul o'z na'wbetinde, tariyxshılar ta'repinen Bilim da'wiri dep atalg'an 17-a'sirdegi ilim arqalı waqıyalardı uyreniw ruxın payda etti. Angliya 1700-jıllar dawamında hesh qanday urısta qatnaspag'an siyasiy turaqlı ma'mleket bolg'an.
Angliya sonın' menen birge, o'z shegarasında o'ndiris ushın kerekli ko'plegen shiyki zatqa ha'm mashinalardı isletiw ushın energiyag'a iye bolg'an. Angliyada sonday-aq islep shıg'arılg'an zatlardı satıp alıwshı ha'm paxta, qant siyaqlı shiyki zatlar menen arzan bahada ta'miyinlewshi koloniyaları bolg'an. O'ndiris revolyutsiyası da'wirinde qulshılıq Britaniya İmperiyasının' ko'plegen jerlerinde a'melde bolg'an, bul jan'a o'ndirislerdi islep shıg'arıwg'a sarplanatug'ın puldın' tiykarı bolg'an.


text:
Al-azırda Qırımğa esas Ukrainadan tek Ukraina pasportlarınen kirmek mümkün, dep bildirdi Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ Kütleviy haber vastalarınen bağ meseleleri Azaq-Qara deñiz regional idaresiniñ yolbaşçı muavini Maksim Soroka. Onıñ aytqanına köre, Qırımğa daa evel qanunğa uyıp barğan çetel vatandaşları esas Ukrainağa keçiş noqtalarından qayta bile.
Prezident Petro Poroşenko jurnalistlernen subetleşip, cenk vaziyeti sebebinden peyda olğan sıñırlavlar Ukraina vatandaşlarına pek tesir etmeycek, amma diger memleketlerniñ vatandaşları, hususan Rusiye vatandaşları içün tesirli olacaq, dep bildirdi. Bundan ğayrı, cenk vaziyetinde Qırımğa yaqın Herson vilâyetinde askerlerniñ sayısı arttırıldı.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ Kütleviy haber vastaları ile bağ meseleleri bölüginiñ reberi Andriy Demçenkonıñ qayd etkenine köre, Qırımğa kirgen bazı rusiyeliler içün istisna olacaq.
Çetel vatandaşları kirsetilmeycek, faqat bundan evel qanunğa uyğun bir şekilde Qırımğa kelgenler, şu cümleden Rusiye vatandaşları, qayta bileAndriy Demçenko
– İşğal etilgen yarımadağa taba tek Ukraina vesiqalarınen çıqmaq mümkün. Çetel vatandaşları kirsetilmeycek, faqat bundan evel qanunğa uyğun bir şekilde Qırımğa kelgenler, şu cümleden Rusiye vatandaşları, qayta bile. Kütleviy haber vastaları, aq qorçalayıcı teşkilâtlar ve gumanitar missiyalarnıñ vekilleri içün yarımadağa kirgende bile istisna yapıla bile. Eskiden olğanı kibi, çetel vatandaşı Qırımğa kire bilmek içün Devlet köç hızmetinden izin almalı. Lâkin şimdi bazı keçiş noqtalarında ayrı qararlar alına bile – cenk vaziyetiniñ uquqiy rejimine dair qanunlar çerçivesinde.
Andriy Demçenkonıñ qayd etkenine köre, Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ bütün bölükleri vaziyetniñ kerginleşmesine ve istilâğa qarşılıq köstermek içün qısqa vaqıtta bütün resurslarnı birleştirmege azır.
Çaplınka rayon devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı Oleksandr Bureykonıñ aytqanına köre, cenk vaziyeti regionğa pek az tesir etti.
– Etrafımızda askerler ve tehnika çoq olğan rejimde yaşamağa alıştıq. Umumen bu apparat işimizniñ bazı memuriy taraflarınen bağlı. Ara-sıra Silâlı quvetler, Devlet sıñır hızmeti, diger uquq qoruyıcı organlarınıñ vekillerinen körüşemiz. Bu sefer işimizni faalleştirmek ve koordinatsiyanı eyileştirmek maqsadınen toplaştıq – reberler deñişti, şunıñ içün cenk vaziyetinde kimniñ ne vekâletleri bar ve ne yapmaq kerek, dep laf ettik.
Silâlı qurulışlar eksperti, Kyivdeki Ukraina telükesizlik hızmeti Baş idaresiniñ sabıq hadimi İvan Stupaknıñ fikirince, Rusiye vatandaşlarınıñ Ukrainağa kirişleriniñ sıñırlanması milliy telükesizlik içün müim ola.
Bu cenk vaziyeti – cenkniñ baş repetitsiyasıdır.İvan Stupak
– Tedbir alamız, qomşu memleketten insanlarnıñ kirişini başqaca yasaqlamağa mümkün degil. Bu memleketniñ mahsus hızmetleri bergen vazifelerini bizim toprağımızda eda etken insanlar kene de kele: bağ qurmaq, para yollamaq, bir de bir aktsiyalarnı maliye etmek içün keleler. Böyle «qarıncalar» içün çoqça sed qoymaq kerek. Şimdi bu aqım küçük bir irmaqqa qadar eksildi. Çetel jurnalistleriniñ belli bir vesiqaları olsa kire bileler – memleketteki vaziyetniñ yañlış aydınlatılmaması içün bu da kerek, çünki bizler de zarar köremiz. Rusiye kütleviy haber vastaları yahşı çalışa, olarnıñ jurnalistleri bizim toprağımızğa ne qadar az kelse, o qadar yahşı. Umumen alğanda, bu cenk vaziyeti – cenkniñ baş repetitsiyasıdır.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Aleksandr Golubov, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ alıp barıcısı


text:
Missiya neticelerine binaen, Ukrainada bir çoq ciddiy bozuvlar oldı, şu cümleden öldürüv, ücümlar, qorquzuv ve esirge aluvlar. Esasen Yevromaydanğa qol tutqanlar ve jurnalistler, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda ise – qırımtatarlar ve ukrainler zarar kördi.
Missiyada qayd etkenlerine köre, Ukrainada olıp keçken adise-vaqialar milliy azlıqlar vaziyetine tesir etti, ve eñ evelâ Qırımda. Qırımtatarlar telükeli bir vaziyetke tüştiler, em de etnik ukrainlerniñ vaziyeti raatsızlay.
Missiya Ukraina reberliginiñ muracaatına seslenip, memlekette mart ayından başlap çalıştı. Onı OSCE eki müessisesiniñ ekspertleri teşkil etti – Demokratik institutlar ve insan aqları Bürosı ve OSCE Milliy azlıqlar işleri boyunca Yuqarı komissarınıñ idaresi, dep aytıla beyanatta.


text:
Cengiz Dağcı – 9 MART 1919’DA GURZUF – KIRIM’DA DOĞĞAN
Cengiz Dağcı 1919 senesi martnıñ 9-ında Yalta civarındaki Gurzuf köyünde doğdı. Babasınıñ adı Emirüsein, anasınıñ adı Fatma. Babası o yıllarda Gurzufta berberlik yapa edi. 1923 senesine qadar Emirüsein Dağcınıñ qorantası Gurzufta Demirlibağça maallesinde yaşadı. 1922 senesi Qızıltaşta ev qurmağa başladılar. 1923–1925 senelerinde evleri qurulıp bitkenge qadar Qızıltaşta Cengizniñ emcesi Osman Dağcınıñ evinde yaşadılar.
1931 senesiniñ başında Cengizniñ babası Emirüsein Dağcını yaqalaylar. Onı bir qaç ay apishanede “duşman sıfatında” tutalar ve serbest bıraqalar. Emirüsein Qızıltaşqa bir daa qaytmay, Aqmescitte qala, berberhanelerden birinde berberlik yapa.
Cengiz Dağcı başlanğıç mektepni 1931 senesi Qızıltaşta bitire. 1932 senesiniñ baarinde babası Cengizni yanına çağırtıp ala. Oğlannı Aqmescitteki 12-nci nümüne mektebiniñ 5-inci “B” sınfına alalar. Cengiz 1936 senesinden oquvını 13-ünci nümüneviy orta mektepte devam ettire. Bu yılları Qırımda iqtisadiy vaziyet tüzelip başlay. Dağcılarnıñ qorantası biraz ayaqqa turğan soñ, niayet qavuşalar, Cengizniñ Qızıltaşta qalğan anası, Tevide, Ayşe, Timur ve Halit qardaşları Aqmescitke köçip keleler.
Cengiz Dağcı 1937 senesi orta mektepni bitirgen soñ, Qırım pedagogika institutınıñ tarih fakultetine oqumağa kire.
1939-da Ekinci Cian cenki başlana ve 1940 senesiniñ dekabr 22-sinde orduğa çağırıla. 1941 senesi avgust ayınıñ ekinci yarısında Dağcınıñ vzvodu alman ve sovet ordularınıñ qarşılıqlı ateşi arasında qala. Cengiz Dağcı ağır yaralanıp esir tüşe. Cenkniñ soñlarına taba Cengiz Dağcı Varşavada Regina ile tanışıp, 1945 senesiniñ iyün ayında evlene.
1946 senesi Cengiz ve Regina Londonğa kelip, mında yerleşeler. Cengiz Dağcınıñ qızı Arzı bar. 1998 senesi Regina hanım vefat etti. Cengiz Dağcı bundan soñ da Londondaki evinde yaşadı. 2011 senesiniñ sentâbr 22 künü Londonda vefat etti.
Qaynaqça – Yunus Qandım maqalesi
Edebiy yaratıcılıq
Cengiz Dağcı edebiyatqa bir şair olaraq kirip kele. Onıñ ilk şiirleri 1936 senesi gençlik içün neşir etilgen mecmuada derc oluna. 1936 senesi şu mecmuada onıñ “Qış” ve “Qartanay ve eçkisi” serlevalı şiirleri çıqa.
Londonda Dağcı elindeki qalemine can bağışlamağa tırışa ve 1947–1948 senelerinde rus tilinde “Büyük yalan” serlevalı üç perdelik pyesa yaza. 1958 senesiniñ başlarında pyesanı türk tiline tercime etip, “Varlıq” neşriyatına yollay. Lâkin pyesa şay da dünya yüzü körmey.
1949-da öz evi ve loqantasına saip olğan soñ, eline qalem almağa imkân taptı, yazıcılığını biraz bolca devam ettirdi. Ve, 1956 senesi “Arqadaşım Maqsud” serlevalı qırq saifelik bir ikâye yaza. İkâyeniñ qaralamasını Türkiyege “Varlıq” neşriyatına yollay. Lâkin neşriyat ikâye daa biraz uzatılsa derc oluna bilir, dep oña cevap yaza. “Arqadaşım Maqsud” şay da basılmay qala. 1956 senesi Dağcı “Varlıq” neşriyatına “Qorqunç yıllar” romanınıñ qaralamasını yollay. Aynı şu senesi roman ayrı kitap olaraq dünya yüzü köre. Bundan soñ bir sıra roman neşir olundı.
Kitapları
• Korkunç Yıllar (1956)
• Yurdunu Kaybeden Adam (1957)
• Onlar da İnsandı (1958)
• O Topraklar Bizimdi (1966)
• Dönüş (1968)
• Genç Temuçin (1969)
• Ölüm ve Korku Günleri (1970)
• Badem Dalına Asılı Bebekler (1972)
• Üşüyen Sokak (1972)
• Anneme Mektuplar (1988)
• Yoldaşlar (1992)
• Biz Beraber Geçtik Bu Yolu (1996)
• Bay Markus Burton
un Köpeği (1998) • Bay John Marpleın Son Yolculuğu (1998)
• Hatıraları: Yansılar (4 cilt, 1990-1993)
• Ben ve İçimdeki Ben (1994)
• Hatıralarda Cengiz Dağcı (1998)
QIRIMTATAR VİKİPEDİYASINIÑ MALÜMATI


text:
Ukraina Haber siyaseti nazirligi tarafından taqdim etilgen «Ukrainada Qırım meselesi» soravınıñ netecesine köre, ukrainlerniñ 60% Ukraina qırımtatar medeniyetini desteklemek içün mahsus siyaset alıp barmalı dep saya. Sorav neticeleriniñ kopiyaları Qırım.Aqiqatqa da berildi.
Vesiqada: «Soraştırğanlarnıñ çoqusı qırımtatar sanatı ğayrıdan tiklenilgenini (68%), qırımtatar haber vastalarına yardım berilmesini (66%) ve ukrain tilinde qırımtatar yazıcılarnıñ eserleri neşir etilmesini istey (65%)», – açıqlanıla.
Ondan da ğayrı qayd etile ki, ukrainlerniñ 45% – Qırım işğali ve milliy mesüplikke köre başqalardan neticesinde eñ çoq qırımtatarlar zarar körgenini tüşüne.
Bundan evel haber etilgen edi, ukrainlerniñ 86% işğal olunğan Qırım Ukraina nezaterine qaytqanını istey.
Haber etilgeni kibi, Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ sımarışınen «Ukrainada Qırım meselesi» soravını InMind ögrenüv kompaniyası keçirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
AQŞ devlet departamentiniñ matbuat-kâtibi Jen Psaki, Qırımda keçirilgen referendumnı nazarda tutıp: «Kene de Qırım stsenariyiniñ tekrarlanması», – degen izaatını berdi.
Psaki iç bir medeniy memleket Ukrainanıñ Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde keçirilecek referendum neticelerini tanımaycağını aytıp keçti. Bu eki regionı nezaret altında tutqan separatistler işbu referendum mayıs 11 künü keçecegi aqqında ilân eteler. Psaki şunı da qayd etti ki, eger de «Rusiye nevbetteki adımnı etse» ve Şarqiy Ukrainanı işğal etmege tırışsa, onıñ sözlerine binayen, «AB ve AQŞ ciddiy cezaları» meydanğa çıqar.


text:
Bazar künü, fevralniñ 9-ında saat 20:00 Crimean Tatars – Q-TV YouTube kanalında ve içtimaiy ağlardaki saifelerde "Şamatalı qoranta" ilk qırımtatar şaqa serialınıñ numayışı başlana. Bunı Facebookta Qırım jurnalisti Lilâ Bucurova yazdı.
Onıñ aytqanına köre, numayış kününde sitkomnıñ birden eki seriyasını körmege mümkün.
"Sitkomnıñ nevbetteki seriaları er cumaaetesi ve bazar künleri saat 20:00 sizni bekleycek. Şeñ olacaq! Qırımtatarca olacaq", - yazdı o.
Daa evel bildirile edi ki, sitkomnıñ birinci mevsimini 10 seriyadan ibaret olacaq.
Qırımda "Şamatalı qoranta" birinci qırımtatar sitkomınıñ çekisleri devam etmekte. Operator Eskender Nebiyev, çekişlerniñ backstage-ni çıqardı. O künü baş qaramanlarnı olarnıñ yaşlığına - 70-inci yıllarğa qaytardılar. Sitkomnıñ birinci mevsiminde 10 seriya olacaq. Serialnıñ yaratıcıları, Qaradeñiz production studiyası, onı er qırımtatar qorantası seyir eter, dep ümüt ete. "Şamatalı qoranta" birinci qırımtatar komediya serialını nasıl çıqarğanlarını videoda seyir etiñiz.


text:
Öz aqlarını qorçalap, qırımtatarlar zorbasız usullarnı qullanalar. Bu aqta 10 dekabr künü Facebookta Ukraina Haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar yazdı.
«Qırımtatarlar içün bu kün (Halqara İnsan aqlarınıñ qoruvı Künü – QA) er zaman hususiy edi. Bizim öz aqlarımıznı qorçalav yolumız – fenomenaldir. O zorbasız usullar esasında qurulğan. Öz aqlarımıznı qorçalap, biz başqalarnıñ aqqını almaymız. Bu printsip – qırımtatar milliy areketiniñ temelidir», – dep yazdı Ceppar.
Onıñ sözlerine köre, sovetler devirinde onlarnen qırımtatar faalleri legerlerde bulunıp, SSCB içün telükeli ediler.
«Eñ büyük telükelerden biri – Mustafa Cemilev edi. Sovetler devirindeki dissidentlerniñ tecribesi, sovetlerniñ qabul etilnmemesi ve rejimge qarşı immunitet – ğalebemizniñ kefaletidir», – dedi Ceppar.
Dekabr 10 künü Ankarada, Qırımdaki vaqialarğa ve qırımtatarlanıñ rus akimiyetine qarşı köstergen küreşine bağışlanğan sergi açıldı.


text:
“Çatalhöyük ser pärdäsen aça”
Berwaqıt Anadoluda - 3/2021
1800nçe yıllarnıñ axırına taba İspaniyädä ber mäğarädä tabılğan räsemnär keşelärne şaqqattıra. Distälägän meñ yıllar êlek yasaluı farazlanuçı älege räsemnär şulqadär kamil ki, borınğı keşelärneñ mondıy sälätkä iyä bula almawı söylänä häm alarnı tapqan keşe aldaşuda ğayeplänä. Başqa urınnarda da mäğarälärdä oxşaş räsemnär tabılğannan soñ ğına alarnıñ çın buluın tanıylar. Uglerod testları bu räsemnärneñ 40 meñ yıl êlek töşerelüen kürsätä. Räsemnärdän tış mäğarä divarlarında bik küp keşe qulı êzläre dä bar. Sänğat’ tarixçıları bu êzlär häm räsemnärne keşelekneñ sänğat’ yulındağı täwge adımnarı bularaq kürä.
Bügenge êstetik añlayıştan ayırılıp torsa da, ul waqıtta sänğat’neñ niçek üsäçägen kürsätüçe bu räsemnärneñ kübese, çınnan da, iskitkeç formalar häm töslärgä iyä. Bolar barısı süzlär äle uylap tabılmağan, barı awazlar ğına bulğan däwerdä keşeneñ sänğat’ köçennän faydalanuın isbatlıy. Keşelär süz belän añlata almağannarnı sızıp añlatırğa tırışqan. Mäğarä divarlarına bu räsemnärne bälki mäğ’näsen añlıy almağan tabiğat’ küreneşlärennän saqlanu yäisä çirlärdän arınu, bälki qırğıy xaywannardan yıraq toru yäisä sixerläw maqsatınnan yasağannardır. Bälki üzläre yäşägän mäğaräneñ divarların bizärgä telägännärder. Asıl säbäben, möğayen, berqayçan da belmäyäçäkbez.
Mäğarälärdän çıqqannan soñ keşelär açıq mäydannarda yäşi başlıy. Başta çülmäklär yasıylar, annarı alarnı bizilär. Waqıt uzğan sayın keşe balçıqqa törle formalar birä. Şunnan keçkenä häykällär barlıqqa kilä. Torğan sayın keşeneñ buldıqlılığı arta häm meñnärçä yıl êlek zur sälätne kürsätep toruçı äsärlär tua. Anadolu kiñleklärendä moña dälil ber urın bar: Çatalhöyük. Ul dön’yada mäğarä sızımnarınıñ däwamı räweşendäge räsemnär, bik uñışlı ana alihä häykälläre häm iyäläşelmägän arxitekturası belän tanıldı. Bügenge yazmabız Çatalhöyük turında.
Anadolu – keşelekneñ ozın xikäyäsenä şahit cirlek. Bu xikäyä qayçaq arxeologik qaldıqlar, qaywaqıt häykällär belän qarşıbızğa kilep çığa. Anıñ bik bilgele bulmağan kaharmannarı bar: kurgannar häm tumuluslar. Ğadäti keşe alarnı tabiğıy qalqulıq bularaq kürer. Ämma êçendä zur tarix yäşerenep yata. Ber-berseneñ cimerekläre östenä tözelgän toraq punktlarnıñ qat-qat cıyıluı belän kurgannar barlıqqa kilgän. Açılğan här qatta borınğı şähär yäisä awıl kilep çığa. Waqıtnıñ tiränlegen alar yärdämendä añlıybız.
Tumuluslar isä kurgannardan ayırılıp tora. Patşa, prinś yäisä şähär citäkçese şikelle cämäğat’çelek tarafınnan ähämiyätle sanaluçı keşelär öçen tözelgän monumental’ qaberlär. Alar barı ber çornıñ ğına êzläre.
Neolit däwere – keşeneñ awçılıq häm ülän tamırları cıyudan toraq tormışqa küçkän häm bergäläşep yäşi başlağan bik ähämiyätle êvolyuśiyä waqıtı. Cir êşkärterğä öyränälär häm igençelek barlıqqa kilä. Xaywannarnı qulğa iyäläşterep terlek asraw başlana. Äkrenläp awıllar, bistälär häm şähärlär tözelä. Çatalhöyük – neolit däwerenä qarawçı täwge şähärlärdän berse. Anadoludağı meñnärçä yıllıq küp qatlamlı älege kurgan arxitektura, sänğat’ häm ülelärne cirläw mäs’älälärendä bik küp mäğ’lümat birä.
Çatalhöyükneñ uramı bulmağan, öylär ber-bersenä terälep tora häm êçenä tüşämnän kerelä. Ul Anadoluda iñ iğ’tibar cälep itüçe kurgan. Barı Anadolunıñ tügel, ber ük waqıtta Yaqın Könçığış geografiyäsendä iñ üzençälekle neolit mäydanı. Çatalhöyük butalçıq arxitektur tözeleşe, xalqınıñ küplege, sänğat’ äsärlärenä buldıqlılığı, ğadätläre häm waqıt êçendä özleksezlelege belän keşelek tarixın yaqtırta. Şuna da ul UNESCOnıñ Bötendön’ya mirası isemlegendä.
Çatalhöyük neolit şähäre Üzäk Anadoluda – Kon’yanıñ Çumra rayonında. Ul üz çorınıñ iñ küp keşele häm zur şähärlärennän berse bulğan- 2 meñ yıl buyı özleksez toraq punkt bulıp torğan. Monnan 9 meñ yıl êlekkege çorğa qarawçı bu neolit şähärdä 8 meñ keşe yäşäwe uylanıla. Bu san älege däwer öçen şaqtıy zur.
Çatalhöyük - könçığış häm könbatış kurgannardan tora. Könçığış kurganda 18 neolit qatlam tabıla. Älege qatlamlarda divar räsemnäre, rel’yef häm törle häykällärgä yulığalar. Ber ğailäneñ öydäge yäşäw waqıtı tulğaç, yäğ’ni yaqınça 80 yıl uzğaç, ul öy tufraq belän tutırıla häm östenä yañası yasala häm şulay itep, 18 qattan toruçı kurgan barlıqqa kilä.
Êneolit yäisä baqır däwerendä keşelärneñ Könçığış kurgannı taşlap, Könbatış kurganğa urnaşuı bilgele. Belgeçlär monıñ migraśiyä bulmawın, baru urın üzgärtü ikänen söyli. Monıñ säbäbe älegä çişelmägän. Zur êpidemiyä kiçergän buluları farazlana. Könçığış kurgannıñ läğ’nätlängän buluın uylawları, şunıñ öçen kire qaytmawları häm anda yäşärgä batırçılıq itmäwlären äytüçelär dä bar.
Çatalhöyüktä yortlar ber-bersenä bik yaqın yäisä teräp tözelgän. Şuna da anda uramnar yuq. Tübälär uram funkśiyäsen üti. Keşelär tübälärdä yöri. Kirpeç, ağaç häm qamıştan yasalğan öylär ber qatlı häm işekläre tübäsendä. Tişektän küçerelä torğan basqıç aşa kerälär. Tişek kiräk bulğanda yabıla torğan itep yasalğan. Zurlıqları ber-bersennän ayırılıp torsa da, här öy ber bülmä, anıñ êçendä kütärtelep êşlängän platforma häm ber kelättän tora. Töp bülmädä aşarğa peşerelä. Keşelär kütärtelgän platformalarda yoqlıy. Platformanıñ astı bügen bezgä bik qurqınıç toyıluçı maqsat öçen qullanıla – anda ülelärne kümälär.
Aqqa buyalğan bülmä divarları sarı, qızıl häm qara töslärdäge räsemnär häm rel’yeflar belän bizälgän. Aw säxnäläre, yoldızlar, qoş, bolan, leopard häm tügäräklär, törle geometrik formalarnıñ divarğa centekläp yasaluı kürenä. Sızımnar öydä keşe kümelgän urınnarda tağın da kübräk. Divardağı räsemnär ülem yulın da sürätli. Öylärneñ bersendä 3 metr ozınlıqta häm 90 santimetr biyeklektäge karta bar. 8200 yıllıq älege kartanıñ Çatalhöyükneñ şähär planı buluı açıqlana. Anı Änkarada Anadolu śivilizaśiyäläre muzeyında kürergä mömkin. Ul dön’yada bilgele täwge şähär planı.
Monnan 9 meñ yıl êlek Anadoluda xatın-qız häm ir-atnıñ tigez däräcädä kürelüen Çatalhöyük arqasında beldek. Qalada öylär tışında däwlät binası, saray, ğıybadätxanä yäisä monumantal’ qorılma yuq. Bu isä Çatalhöyüktä bernindi sośial’ sıynıf bulmawın kürsätä.
Qazınular waqıtında bik küp keçkenä häykällär tabıla. Alar arasında leopard, ügez häm başqa bik küp törle xaywan figurası iğ’tibarnı cälep itä. Şulay da Çatalhöyükneñ iñ kiñ taralğan häm tanılğan häykäle – bala tudıru häm uñdırışlılıq simvolı sanaluçı ana alihä figuraları. Belgeçlär älege häykälärneñ ber ük waqıtta xörmät qazanğan ölkän yäş’täge xatın-qızlarnı kürsätüen dä äytä.
Qazınularda, monnan tış, tuqu stanokları, ğadi itep yasalğan keramik çülmäklär, ağaçtan uyılğan sawıtlar, kasälär, taş häm söyäktän cihazlar, kärcinnär häm bizänü äyberläre tabıla. Bolar Çatalhöyüktäge keşelärneñ barı igençelek häm terlekçelek belän genä şöğıl’länmäwen, tuqu häm qazılma baylıqlar çığaruda da alğa kitülären kürsätä.
Çatalhöyüktä 9 meñ yıl êlek bulğan tormış ul çor keşeseneñ bez uylağan şikelle primitiv bulmawın, kiresençä, täwge yort arxitekturasın, berençe divar räsemnäre, şähär kartasın yasarlıq sälätle ikänen kürsätä. Älege unikal’ arxeologik mäydan berençe şähärlärneñ sośial’ tözeleşen häm xalıqnıñ niçek yäşäwen añlaw nisbätennän keşelek tarixınıñ töp noqtasında urın ala.
Avtor - Näslixan Däğirmäncioğlu


text:
Qırımtatar halqınıñ liderini Osman padişalığında temel alğan mukâfat ile rağbetlemek qararnı Türk Cumhuriyetniñ prezidenti Abdullah Gül aldı.
İşbu nişan memleketler ara dostluq munasebetlerniñ inkişafı ve halqlarnıñ yaqınlaşuvı timsalidir ve memleketlerniñ baş nazir ya da nazirlerine, ve çetel temsilciliklerniñ vekillerine berile.
Mukâfat Türkiye nazirler Şurası tarafından berile, onı Prezident taqdim ete.
Bu nişanğa 2010 senesi Pakistannıñ 16-ncı baş-naziri Yusuf Riza Gilani, 2012 senesi Büyük Britaniya çetel işler naziri Jek Stro, 2013 senesi Felemenk senatınıñ Reisi Rene van der Linden ve Pakistannıñ 18-nci baş naziri Navaz Şarif nail oldılar.


text:
«E, men endi kettim. Men Qırımğa bazı meselelerni çezmek içün kelgen edim, ailem ise çoqtan berli mında degildir», – dedi o neşirniñ jurnalistlerine.
Bunıñnen beraber o, dos-doğru bir şey aytıp olamay, çünki «informatsion cenk vaqıtanda» iç bir intervyü ve izaat bermemege qarar alğan eken.
Mihail Kapustin yaşaycaq memleketini de aytmadı, tek Ukraina olmaycağını qayd etti. «Başta Ukrainağa köçmege istey edim, amma öyle oldı ki, daa uzaqqa ketmege mecburım», – dedi o.
Mihail Kapustin Qırımdan mart ayında ketti. Bazı vaqıt devamında Kiyevde yaşay edi.
Aqmescitte «referendum» arfesinde belgisiz şahıslar Ner-Tamid sinagoga binasınıñ ögüni svastika ve küfür sözler ise yazıp çıqtılar. Qırımnıñ yeudiy teşkilât ve toplulıqlarınıñ birliginde işbu vandalizm eylemi Ukrainanıñ kergin içtimaiy-siyasiy vaziyet ile bağlı olğanını qayd ettiler.


text:
Musafir Kiyev qavehanesinde belgisiz şahıslar ATR telekanalınıñ baş müdiri muavini Ayder Mujdabayev ve qırımtatar faali Seit-Bekir Suleymanovğa ücüm etmege tırıştı. Bu aqta Mujdabayev öz Facebook saifesinde bildirdi.
«Qavehaneniñ beş sağlam vucutlı ziyaretçisi turmuş sebebinden ziddiyetni meydanğa ketirip ve qavehaneden çıqqanımızda ya da soñ başqa bir yerde bizge bedence ya silâ qullanıp zarar ketirecekleri ile qorquzıp, bizge küfür lafnı aytmağa başladı», – yazdı jurnalist.
Mujdabayevniñ sözlerine köre, bir qaç kere olarğa qol köterip, belgisiz şahıslar çıqıp kettiler. Havfsızlığına telüke olğanından sebep jurnalist politsiyanı çağırdı. Mujdabayev bu ziddiyette siyasiy sebep olmağanını qayd etti.


text:
Sudaq civarında "Solneçnıy kamen" pansionatı yanında sentâbr 18-inde "VAZ" ve Datsun maşnaları uruştı, bunıñ neticesinde eki adam yaralandı. Bunı Qırım FVN-niñ matbuat hızmeti bildire.
"Qaza yerinde Qırım FVN-niñ hadimleri Datsun maşnasından aydavcını evakuatsiya yaptı, soñra oña ilk tibbiy yardım yapıldı ve o ekimlerge berildi. VAZ maşnasınıñ aydavcısını daa evel, qurtarıcılar kelmezden evel o yerde olğan adamlar evakuatsiya yaptı ve ekimlerge berdi. Yol qazası neticesinde aydavcınıñ ekisi de "Sudaq şeer hastahanesine qoyuldı", - denule beyanatta.
Saq rayonında sentâbr 9-ında Yañı Qarağurt (Mitâyevo)-Bay Geldi (Trudovoye) yolunda eki yengil maşna çatıştı, qaza neticesinde eki adam elâk oldı.
Qurtarıcılar, qazağa oğrağan adamlarnı Saq hastahanesine qoyulğanını bildirdi.
Daa evel Yedi Quyu rayonında mopedni aydağan 15 yaşındaki qız bala endekke tüşti, onıñ qırıqları bar.


text:
Rostovdaki apishanede tutılğan Aqyarlı Ruslan Zeytullayev müddetsiz açlıq ilân etti. Bunı Qırım.Aqıqatqa aprel 4 künü qabaatlanğannıñ advokatı Emil Kurbedinov bildirdi.
«Ruslan Zeytullayev bütün mahkeme erkânını davadan çetleştirmege talap etti ve işanmağanını beyan etti. Bu red etildi. Bundan soñ o, Qırımda qırımtatarlarğa basqı yapılğanı, cemaat faalleri taqip etilgeni ve onıñ cinaiy işi açıqtan siyasiy dava olğanı sebebinden, açlıq ilân etti. O bir qaç talabını seslendirdi, olardan biri – oñı Ukraina vatandaşı olaraq, Ukraina (qıta – QA) territoriyasına teslim etilmesi», – dep qoştı Kurbedinov.
O, aprel 4 künü mahkeme toplaşuvında imaye tarafı bir-qaç muracaatta bulunğanını bildirdi.
«Muracatlardan biri – apishanede tutılğan Sayfullayev, Vaitov ve Primov arqadaşlarnı şaat olaraq çağırmaq muracaatı qabul olundı», – dedi Kurbedinov.
Bundan soñ qabaatnıñ temeli olğan ekspertizanı keçirgen ekspertlerni çağırılmaq içün muracaat etildi, qayd etti advokat. Olarnı çağırmağa mahkeme razı olamadı.
Nevbetteki mahkeme toplaşuvı aprel 14 kününe belgilendi.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi, iyün 1-de mahkemeni başlap, sentâbr 7 künü «Hizb ut-Tahrir» ile alâqalarınen qabaatlanğan Qırım musulmanlarınıñ işi boyunca ükmüni çıqardı. Mahkeme qararına binaen, Aqyar sakini Ruslan Zeytullayev «Hizb ut-Tahrir» bölügini teşkil etti dep yedi yılğa, Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primov ise beş yılğa qadar apiske alındı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Ukraina Tışqı işler nazirligi, Rusiye akmiyeti tarafından yapılğan «nevbetteki safsata mahkemesini» takbih etti ve Rusiyeden deral ükümüni lâğu etmesini talap ete.


text:
Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ tuvğanlarına koronavirus karantini sebebinden körüşüvler yasaq etildi. SİZO memuriyeti bergen malümatqa köre, körüşüvler yaqın eki aftada olmaycaq.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ faalleri Facebook saifesinde bildirdi.
«(…) ne yazıq ki, körüşüv olmadı, COVID-19 telükesi bar dep, 2020 senesi martnıñ 16-ndan itibaren kimsege körüşüv izni berilmeycek degen emir keldi. Bu sıñırlav eñ az eki afta devam etecek. Eki afta devamında olarnen körüşip olamaycaqmız. Saba altıdan sekizge qadar bekledik, şimdi bizge haber etildi», – dep tarif etti siyasiy mabüs Marlen Asanovnıñ ömür arqadaşı Ayşe Asanova.
Daa evel advokat Aleksey Ladin, Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ SİZOda keskin nefes virus yuqunçı oldı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Cumaaqşamı künü, noyabr 27-de, Ukraina Yuqarı Radası Ukrainanıñ baş naziri vazifesinde Arseniy Yatsenükniñ namzetine qol tuttı.
Arseniy Yatsenükniñ ükümet reisi vazifesine tayin etmek muracaatı parlament fraktsiyalarınıñ koalitsiyası tarafından prezident Petro Poroşenkoğa berildi. Devlet yolbaşçısı Yuqarı Radağa Arseniy Yatsenükniñ namzetine qol tutmağa rica etken edi. Buña 341 halq deputatı qol tuttı.
«Tarihnı yazmaq qolay degil. Bizim vazifemiz – devletni saqlamaq ve onıñ mustaqilligini isbatlamaqtır. Memlekette cenk, insanlarnıñ başına belâ keldi, ve istilâ toqtatılması bizge bağlı», – dep ayttı Arseniy Yatsenük minberde çıqışta bulunır eken.
Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina «Rusiyeniñ arbiy ucumı» qarşısında tura.
Arseniy Yatsenük baş nazir vazifesine tayinlengen soñ er kesni «Ukraina Nazirler Şuraınıñ şekillendirilmesine başlamağa çağırdı.
«2015 senesi 2014-ten daa da qıyın olacaq. Er şey bizim qolumızda. İleri – işke», – dedi o.
Qırım.Aqiqat saytı bildirgeni kibi, Qırım Yuqarı Radasınıñ reisi vazifesine «Petro Poroşenkonıñ Bloku» firqasından halq deputatı Vladimir Groysman saylandı.
Buña 359 halq deputatı qol tuttı.
Beş parlament fraktsiyası «Avropalı Ukraina» parlament koalitsiyasınıñ meydanğa ketirilmesi aqqında añlaştılar. Onıñ erkânına «Petro Poroşenkonıñ Bloku», «Narodnıy front», «Samopomiç» Birleşmesi, Oleg Lâşkonıñ Radikal firqası ve «Batkivşçına» kirdiler. Cumaaqşamı künü, noyabr 27-de, yañı saylanğan parlamentniñ ilk toplaşuvı ötkerilecek.


text:
Aqmescitniñ rayonlarara tabiat qoruvı boyunca prokuratura Aluştada Qara deñiz yalısınıñ qullanuv qanuniyetini teşkerdi, neticede bir sıra obyektni yıqmağa qarar çıqardı. Şu cümleden, Quru Özende yedi qavehane yıqıldı.
Bu aqta Qırım prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Qayd etilgeni kibi, Quru Özen, Tuvaq ve Küçük Özende deñiz yalısında qanunsız sürette qurulğan binalar bar», – denile beyanatta.
İşbu obyektlerniñ yıqıluvı aqqında diger menbalardan malümat yoq, qavehane saiplerinden de izaat kelmedi.
Qırım prokuraturasında deyler ki, iyülde Aluştanıñ Tuvaq ve Küçük Özen köylerinde 12 obyektniñ yıqıluvı planlaştırıla.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca terrorizmde qabaatlanğan üç musulmannıñ – Vadim Siruk, Muslim Aliyev ve Enver Bekirovnıñ apiste bulunma müddeti uzattırılmasına qarşı şikâyet arizasını red etti.
Bu aqta «Qırım siyasiy mabusları» gruppasında bildireler.
Mahkemeciler yaqalanğan kişilerniñ apiste bulunma müddetini aynı, sentâbr 8-ge qadar, qaldırdı.
Qırımtatar uquq qoruyıcısı Emir-Usein Kukunıñ şikâyet arizasını, onıñ imayecisi olmağanı sebebinden, iyün 28-ge saat 13.00-ke keçirdiler.
Gruppanıñ bildirgen malümatına binaen, toplaşuv konfetentsiya bağı şeklinde keçirile edi. Yaqalanğanlar sağlığı yerinde olmağanına ve SİZO-daki yaramay şaraitke şikâyet ete edi, olar o yerde endi 4 aydan ziyade yaşay.
Fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqaladılar. Umumen 14 insan yaqalandı, olardan dörtü apiske alındı: Yaltada İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. FSB taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmeleri ile qabaatladılar. Episi dört kişi şimdiki vaqıtta Aqmescit apishanesinde buluna.
«Hizb ut-Tahrir» – halqara islâm siyasiy firqasıdır. Onıñ resmiy maqsadı islâm devletini ve musulman yaşayış tarzını qurmaqtır. Bu teşkilât Rusiye, Qazahistan ve Almaniyada yasaq etildi; Ukraina ve diger memleketlerde onıñ faaliyeti qanun boyunca keçirile bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda terrorizmniñ propagandası şübhesi ile tevqif etilgen bloger, vatandaş faaliyetçisi Nariman Memedeminovnı psihiatriya hastahanesine yerleştirdiler. Bunı, Qırım advokatı Emil Kurbedinovğa atıfta bulunıp, «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesi bildire.
Qorçalayıcınıñ malümatına köre, Memedeminovnı, eñ az 20 künge psihiatriya hastahanesine «teşkerüv» içün yerleştirdiler.
Bildirilgenine köre, advokat buña, «imayesi altına olğan şahısqa qarşı qaba surette aqlarnıñ bozuluvı ve onıñ printsipial noqtai-nazarına tazyiq», dep qıymet kese.
Rusiye telükesizlik strukturaları tarafından bu hususta açıq menbalarda berilgen izaatlar yoq.
Mayıs 15-te Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Kiyevskiy rayon mahkemesi, terrorizmniñ propagandasında qabaatlanğan qırımtatar faaliyetçisi, vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminovğa tevqifni dört ayğa uzattı. Memedeminov tahqiqat izolâtorında ağustos 15-ke qadar qalacaq.
Martta Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik ve polis hadimleri Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Bundan soñ mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Mart 23-te QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaqaqqınıñ bozuluvı» dedi.
Ukraina TİNi vatandaş faaliyetçisiniñ yaqalanmasını taqbih etip, ilhaq etilgen Qırımdaki Rusiye ukümetinden Memedeminovnıñ azat etilemsini talap ete.


text:
Türkiyedeki qırımtatar diasporasınıñ vekilleri «Qırımğa dostluq yolu» leyhasını başlattılar. Onıñ çerçivesinde toquma parçalarından simvolik keten meydanğa ketirilip, onı ilhaq etilgen Qırım ile memuriy sıñırğa ketirip berecekler.
Leyhanıñ teşkil eticisi olğan Gebze şeeri qırımtatar cemaatınıñ Qırım.Aqiqatqa añlatqanına köre, leyhada er istegen iştirak etmek mumkün. Bunıñ içün teşkil eticilerge taraflarınıñ ölçüleri 21 santimetr olğan ve üstünde qatılmaq istegenniñ adı ve soyadınıñ birinci arifleri ile yaşağan şeeri yazılğan toquma parçasını yollamaq yeter.
Toquma parçaları toplanğan sayın olarnı bir umumiy keten etip bir-birine tikecekler, ve bu şekilde olar «endi beşinci yıl işğal altında bulunğan Qırım ile birlik ve birdemlikniñ» simvolı olacaqlar.
Türkiyeniñ Aksaray şeerindeki qırımtatar cemaatınıñ başlığı Ahmet Kırımlı: «Bu leyha birdemlik ve birlikniñ simvolı ola. Ekincisi, bu, nevbetteki kere Qırım aqqında aytmaq imkânıdır. Biz birleşmek ve birlikte olmaq kerekmiz. Bundan dolayı bu leyha, bu mesajnı eñ güzel şekilde aks ete», – dedi.
Teşkil eticilerniñ aytqanına köre, tedbirde iştirak etmek içün birinci olıp Türkiyedeki qırımtatar diasporasınıñ vekilleri ve olardan ğayrı, 2014 senesinde yarımada Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Qırımdan Türkiyege köçkenler seslendi.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
A. ÖZAYDIN. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı, 2007
ÖZAYDIN, A. 2007. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi , pp.38-41.
ÖZAYDIN, A., (2007). Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi.
ÖZAYDIN, Abdulkerim. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı, 2007
ÖZAYDIN, Abdulkerim. "Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi." Türkiye Diyanet Vakfı, 2007.
ÖZAYDIN, A. 2007. "Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi." , Türkiye Diyanet Vakfı, pp.38-41.
@encyclopedia{encyclopedia, author={Abdulkerim ÖZAYDIN}, title={Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi}, publisher={Türkiye Diyanet Vakfı}, pages={38-41} }


text:
Bazarertesi künü oktâbr 17-de ava bozulğanından sebep Keriç parom keçiti öz işini toqtattı. Bunı «Deñiz müdirligi» («Morskaya direktsiya») şirketi bildire.
Taşıyıcı şirketniñ malümatına köre, ava bozulğanından sebep paromlarnıñ işi toqtatıldı.
Bir kün evelsi sinoptikler oktâbr 19-na qadar Keriç boğazı rayonında ruzgâr olacağını bildirgen edi.
Yel süratı saniyede 20 metrni teşkil ete bile.
Keriç boğazındaki parom keçiti Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar ülkesi ile birleştirgen esas naqliye bağıdır. Ukraina qanunlarına köre, Keriç keçiti üzerinden Qırımğa kiriş yasaq etile ve devlet sıñırını keçüv qaideleriniñ bozulması sayıla.


text:
Yanvar 23-te Bağçasaray mahkemesinde Osman Belâlovnıñ işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçirilecek, o, qanunsız keçirilgen kütleviy merasimde iştirak etkeninen qabaatlana. Belâlov, Bağçasarayda 2016 senesi mayıs 12-de tintüvler keçirilgen ve dört insan yaqalanğan soñ «Salaçıq» qavehanesinde olğan vaziyetni muzakere etken yerli sakinlerden biri oldı.
Uquq qoruyıcı Lilâ Gemeciniñ sözlerine binaen, Belâlovnıñ imayesi mahkemede qabaatlavğa qarşı çıqtı.
«Biz qayd etken edik ki, protokolda bu yerde bulunğanlar naqliyege nasıldır mania yapqanı aqqında qayd etilmegen, – dep ayttı o. – Mahkeme qarar çıqardı ki, protokolda obyektiv taraf aydınlatılmağan, ve o bir daa baqılmasına yollanıldı».
Yanvar 16-da Belâlov tüzetilgen protokol ile tanış olmaq içün politsiyağa davet etildi. Celpnamede o nasıl statusta bulunğanı qayd etilmegen edi, bunı politsiya hadimlerine bildirdi. Yañı celpnamede o, endi qanunnı bozğan kibi qayd etilgen. Cevap olaraq, Belâlov onı mahkeme qararından evel böyle adlandırğan politsiya hadimleri tarafından aqaretlev aqqında ariza yazdı.
«Bugün biz tüzetilgen protokol ile tanış oldıq, – dep ayttı Gemeci. – Bunen beraber, videonı seyir ettik, o yerde yahşı körüne ki, adamlar yol kenarındaki, qavehane yanındaki ziyaretçiler içün turaq yeri olğan meydançıqta tura. Olarnıñ yanından marşrutkalar serbest yüre, kimse kimsege keder etmey. Mahkemede buñı qayd etecekmiz».
Bundan da ğayrı, uquq qoruyıcı, «Salaçıq» yanında bulunğan kişilerge qarşı qabaatlavlar neden taqdim etilgenini soradı, amma oña bunı kimse añlatıp olamadı.
Uquq qoruyıcılarnıñ fikrince, tintüvler şaatlarınıñ celp etilüvi devam etecektir, dep bildire «Qırım.Aqiqat».
Dekabr 6-da Bağçasaray rayon mahkemesi Enver Şerfiyevni 15 biñ ruble para cöremesinen cezaladı, o, yerli «Salaçıq» qavehanesinde keçirilgen tintüvnen bağlı iş boyunca qabaatlandı. Aqay kişi qanunsız miting teşkil etüvde iştirak etkeni içün qabaatlı tanıldı. Mahküm etilgenniñ şefaat muracaatınen mahkeme diñlevi qırımtatar tilinde keçirildi.
Bundan evel Bağçasarary sakinleri Marlen Asanov, Emin Belâlov, Emil Belâlov, bunen beraber, Seyran Saliyev «Hizb ut-Tahrir» işi boyunca yaqalanğan musulmanlarnıñ evleri yanında qanunsız miting teşkil etüv ve bu mitingde iştirak etüv içün para cöremesinen cezalandı. Cöreme 10 biñden 20 biñ rublege qadar oldı.
Avdetniñ evel bildirgenine köre, mayıs 12-de Bağçasarayda rusiyeli uquq qoruyıcılar musulmanlarnıñ evlerinde, bunen beraber, yerli «Salaçıq» qavehanesinde bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov yaqalandı. Olar, Federal Havfsızlıq hızmeti (FSB) hadimleri tarafından Rusiyede terroristik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında şeklenilip yaqalandı.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko emin ki, Birleşken Milletler işğal etilgen Qırım qararını çıqaracaq. Bunı o, «112 Ukraina» kanalı yayınlağan Harkivdeki «Yañartuv. Yatırım. Harkiv teşebbüsleri» 10-uncı halqara iqtisadiyat forumında ayttı.
«BM Baş assambleyasında iştirak etkenim ve dünya liderleri ile körüşkenimniñ neticesi devletimiz ile birdemlik içün dünyada birlik pekitilmesi aqqında añlaşma oldı. Birleşken Milletlerniñ Qırım rezolütsiyası qabul etilecek, Rusiye Ukraina toprağını qanunsız şekilde işğal etken devlet dep adlandırılacaq», – dep qayd etti o.
Poroşenkonıñ qayd etkenine köre, BM Baş assambleyası ziyaretiniñ esas maqsadı «BMniñ Qırım ve Donbassnı işğalden qurtarma esnasına faal celp etilmesi» edi.
«Becerdik. Birleşken Milletlerde Rusiyeniñ halqara tecritte olğanı ifade etildi», – dep qayd etti prezident.
Jenevadaki BM insan aqları şurasınıñ 39-ıncı sessiyasında Rusiyeni Qırımda insan aqlarına riayet etmege, «işğalci devlet olaraq halqara uquqqa köre vazifelerini yapmağa», em de halqara közeticilerge işğal altındaki Qırımğa kirme imkânını bermege çağırdılar.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Ukraina eyyetiniñ erkânında olıp, Jenevadaki BM insan aqları şurasınıñ 39-ıncı sessiyasında çıqışta bulundı ve işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ vaziyeti aqqında malümat berdi.
2017 senesi Ukraina BM Halqara mahkemesine Rusiyege qarşı dava açtırdı. Böylece, Ukrainada terrorizmge qoltutqanı ve maliye etkeni, em de Ukrainağa qarşı istilâiy adımlar çerçivesinde ırqiy ayırım yapqanı içün mesülietke çekilmesini talap etti. Ukraina, BM Halqara mahkemesine muracaat etip, vaziyetni köz ögüne alıp, kerekli tedbirler almağa rica etti. 2017 senesi aprelniñ 19-nda mahkeme Ukrainanıñ talaplarına köre Rusiyege qarşı vaqtınca tedbir almağa qarar berdi.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ FSB mustaqil jurnalist, cemaat faalleri, qırımtatar faalleri, muhalifet ve Ukrainağa qoltutqan faallerge ve diniy azlıqlarnıñ vekilleri yaşağan evlerde tintüvler keçire, olarnı sorğuğa çeke ve tutıp ala. Aq qorçalayıcılar, Rusiye uquk qoruyıcılarınıñ bu yapqanları siyasetnen bağlı olğanını bildire.


text:
Qırım.Aqiqat muhbirlerniñ bildirgenine köre, müşterilerge qomşu Rusiyeniñ Penza, Belgorod, Rostov şeerlerinden çamnı teklif eteler. Qırım çamı satlıqta yoq, çünki onı Rusiye Qızıl kitabına kirsettiler ve onıñ baltalanması yasaqlanğan.
İlhaqtan evel Qırımda vaziyet başqa edi. Misal içün, Yaltada yerli qoruqqa ealige satmaq içün bir qısım çamlarnı ayıra ediler. Şimdi öyle şey yoq. Qırım çamınıñ qanunsız kesilüvi içün 20 biñden 70 biñge qadar para (8400-29400 grivna) cezası ola bile.
Bayram terekleriniñ fiyatı orta esapta bir metr içün 500 rubleden (210 grivna) başlay. Amma satıcılar, müşteriler arasında faallik körünmegenini qayd ete. Narat bazarları bu yıl ne teklif etkenini Qırım.Aqiqat reportajında


text:
Ukraina Baş prokuraturası yanındaki Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası Rusiye Devlet Dumasına saylavlarnıñ Qırım yarımadası territoriyasında keçirilmesi qanunsız olğanı aqqında hatırlata. Bu aqta Qırım.Aqiqat malümat soratmasına prokuratura bergen cevabında bildirile.
«Rusiye Federatsiyası Devlet Dumasına saylavlarnıñ Yarımada territoriyasında keçirilmesi Ukraina qanunlarını ve halqara uquq qaidelerini boza», – dep qayd ettiler Qırım prokuraturasında.
Prokuraturada qayd etkenlerine köre, saylavlarnıñ teşkil etilmesinde iştirak etken ya da saylavlarda iştirak etecek şahıslarnıñ mesüliyetke celp etilmesi «er konkret vaziyette Ukraina Cinaiy kodeksiniñ talaplarına köre, «Vatandaşlarnıñ aq-uquqları ve azatlığını temin etüv ve Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasında uquq nizamı aqqında» Ukraina qanunınıñ qaidelerini köz ögünde tutıp al etilecektir».
Ukraina Tışqı işler nazirligi de Rusiye Devlet Dumasına saylavlarnıñ Qırım territoriyasında keçirilmesini qanunsız tanığanını ve deputatlarğa Qırım namzetlerine qarşı mütenasip tedbirler keçirilecegini ilân etti.
Rusiye Federatsiyası Devlet Dumasına saylavlarnıñ sentâbr 18-de keçirilmesi planlaştırıla. Olarnı qarışıq sistema boyunca keçirmege niyetleneler: 250 deputat firqa cedvelleri ve daa 250 deputat bir mandatlı okrugları boyunca saylanacaq.
Qırımda Rusiye saylavları içün 4 okrug teşkil etildi: bir danesi Aqyarda ve üçü «cumhuriyet» okrugı olacaq. Firqa cedvellerine regional gruppalar da kirecek, ve saylavlarda iştirak etecek siyasiy küçler şu cumleden Qırım deputatlarını da namzet etip köstermek kerekler.
«Yedinaya Rossiya» firqası Qırım territoriyasında «primaries» keçirdi. Onda rusiyeli Qırım parlamentiniñ reis muavinleri Andrey Kozenko ve Konstantin Baharev, rusiyeli Qırım akimiyetiniñ yolbaşçı muavinleri Ruslan Balbek, Nikolay Yanaki, Mihail Şeremet ve diger Qırım siyasetçileri, deputatları ve memurları iştirak ettiler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Beş yıl evel Rusiye Qırım yarımadasını işğal etti. O vaqialarnı biz “Qırım: işğal kündeligi” mahsus leyhamızda tasvirleymi
2014 senesi zemaneviy qırım tarihinde ilk sefer ve şimdigece sonki sefer martnıñ 8-i künü öz manasını ifade etti - Qadın-qızlar aqları oğrunda küreş.
Kün ketişatı
Martnıñ 8-ine gece rusiye quvetçileri “Şçölkino” ukrain sıñır hızmetiniñ bölügini, silâhanesini ve, sıñırcılarnıñ qorantalarını azbarğa quvıp, evlerini zapt etti.
“Şçölkino” ukrain sıñır hızmetiniñ bölüginiñ zapt etüvi, 2014 senisi, mart 8
Saba Aqmescitte “Qırım samooboronası”ndan 3 avtobusnen kelgen 100 silâlı adam cumhuriyet arbiy komitetini elge alıp, anda öz ştabını teşkil etti.
Rusiyede, Sankt-Peterburg şeerinde Mars tarlasında silâğa qarşı - Ukrainada rus ordularınıñ olmasına qarşı - miting keçti.
Aqmescitke uçıp kelgen halq mebusı Oleğ Lâskonı “Qırım samooboronası” ava limanında tuttı.
Aqmescitte Merkeziy medeniyet parkında “vatanperver” cıyıştıruv keçti.
Bir qaç yüz faalci park yolaqlarını sarı-mavı renkte olğan sipirtkilernen sipirdi, sarı ve mavı çantalarğa çöplük cıydı. Qadınlar sarı-mavı şeritlerni saçlarına ördi, aqaylar Ukraina bayraqlarınen oldı.
Rusiye kinocılarından 50-den çoqu Rusiye interventsiyasına qarşı mektüpni imzaladı.
Rusiye askerleri Çonğar qasabasını ve Herson vilâyetine ait olğan Arabat beliniñ simaliy tarafını elge aldı.
Aqmescitte “Qırım samooboronası”zapt etilgen arbiy komitetke kelgen Kyiv faalcilerine atıp başladı. Keççe Moskova tarafdarı olğan adamlar on ukrain jurnalistke ücüm etti.
Aqmescit arbiy komitetinin yanında atuvlar, 2014 senesi, mart 8
Aqmescit merkezinde bir qaç yüz adam "referendum" ve rusiye qanunsız kirişine qarşı mitingge çıqtı.
"Referendum"ğa qarşı miting Aqmescitte, 2014 senesi, mart 8
Bütün Qırım boyunca (Çonğar, Novooleksiyivka, Canköy, Qurman, Kezlev, Aqmeçit, Bağçasaray, Keriç, Kefe, Eski Qırım, Qarasuvbazar, Zuya, Aluşta, Aqmescit)12 biñden çoq qız-qadın cenkke ve rusiye işğaline qarşı aktsiyalarğa çıqtı.
Qadınlar ukrain ve qırımtatar bayraqlarınen Qırım yolları boyunda canlı sıranı tizdi.
“Biz barışıq içün” qadın aktsiyası, 2014 senesi, mart 8
50 adamdan teşkil olğan “Qırım samooboronası”nıñ birinci “rota”sı Gagarin parkında “Qırım halqına sadıqlığı”nda yemin etti.
Poloniya Aqyardaki konsullığınıñ işini toqtattı ve hızmetçilerini Odessağa tahliye etti.
OBSE közetüv komissiyasını üçünci kere Qırımğa yibermediler. Anda olğanlar avağa tenbiyelici atışlar olğanını ayta edi.
Qırımda OBSE missiyasına atuvlar, 2014 senesi, mart 8
Aqmescitke Qarasuvbazar tarafından rusiye askerlerinen 70-ge qadar arbiy maşna kirdi.
Rusiye arbiy masnalarını kolonnası Aqmescitte, 2014 senesi, mart 8
Ermeni Bazarda “Diamond” Ukraina sıñı devriye uçağına attılar. Uçucılar zararlanmadı.
Ukrain sıñırcılarnıñ uçaqına atuvlar, 2014 senesi, mart 8
Prezident vazifelerini becergen Oleksandr Turçinov, Qırımda Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ Baş idaresiniñ başı rütbesine Oleg Absalâmovnı tayin etti.
Blok etilgen ukrain arbiy qısımlar yürek şeklinde tizilip, qadınlarnı bayramnen hayırladı.
Ukrain arbily adamları Qırım qadın-qızlarını mart 8-inen hayırlay


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde advokat Aleksey Ladin, yanvarniñ 23-nde Aqmescit rayonı Novıy Mir köyünde tintüv yapılğan soñ, tutulıp alınğan qırımtatar İsmail Ramazanovnıñ işi mahkemeniñ birinci basmağına qaytarılması içün muracaat etken edi. Bu aqta fevralnıñ 2-nde Qırım.Aqiqatnıñ muhbiri haber ete.
Mahkemede belli olğanına köre, Ramazanov birinci basamaq mahkemesiniñ qararını almağan eken ve Ladinniñ sözlerine köre bu, imaye aqqı qaba şekilde bozulğan dep sayıla eken. Advokat işte bu sebepten dolayı muracaat etken eken.
Qadı Konstantin Karavayev saat 13:30ce tanışma aqqı tanığan.
Yanvarniñ 23-nde ilhaq etilgen Qırımnıñ Aqmescit ve İslâm-Terek rayonlarında Rusiye küç idaresi hadimleri tintüvler ötkergen edi. O künü Novıy Mirde ekstremizniñ propagandasında qabaatlanğan qırımtatar İsmail Ramazanovnıñ evinde tintüv yapılğan edi.
Daa soñra Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komitetinde, taqiqatçılar internet-radio vastasınen ekstremistik materiallarnıñ darqatılmasında qabaatlanğan Aqmescit rayonı sakinine qarşı cinaiy iş açılğanı aqqında bildirdiler.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesiniñ qadısı İrina Kirillova Ramazanovnı fevralniñ 23-ne qadar 30 künge apiske yolladı.
Qırım işğalinden soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Qırım yahşı haberlerni dört köznen beklep, özüni izolâtsiya etüv rejimine döndi, lâkin olar tek muğayta. Adamlar yedeklerini aşap bitire, ket-kete kelecek içün daa çoq qorqa. Ve bu vaqıtta "Yekâne Rusiye"niñ Qırım vekilleri qırımlılarnıñ ağır alında özlerine PR yapa.
Yañı koronavirus infektsiyası yayılmasınıñ ögüni aluvı boyunca operativ ştabnıñ er künlük toplaşuvlarında "Yekâne Rusiye" firqasınıñ Qırım başı Vladimir Konstantinov "Yekâne Rusiye" mebusları tarafından qırımlılarğa yardım aqqında aytqance, ekrannıñ o bir tarafındaki adamlar ökünçlü baqa. Ya "yemlik"niñ başında olğan bu mebuslar, özüni izolâtsiya etken qırımlılarğa yalıñız bir zerre qadar para ayırğanda, daa nasıl özüni tutsın. Misal içün, bir mebus - Qırımdaki eñ büyük et emalı müessisesiniñ saibi, "Yekâne Rusiye" mebusları yaratqan volontör merkezine 100 paket sosiska ayırdı. Bu qadar "cümertlikten" özü utanmaymı? Resmiy malümatqa köre, Qırım ükümetiniñ mebusları soñki altı yılnıñ içinde bes kere bayca oldı.
Dünya burhanı ve energiya ammallarınıñ ucuzlanması şaraitinde vaziyetni köz etkende, koronavirus ştabınıñ toplaşuvında Sergey Aksönov Dmitriy Medvedevniñ: "Para yoq, amma siz sabır etiñiz" meşur ifadesini tekrarlaycaq vaqtını sadece tekaran beklemege qalğanı añlaşıla. Ya karantinnen beraber qazançları toqtağan, amma masrafları toqtamağan qırımlılar ne yapsın?
Bazıları dayanmayıp çıqıp çalışa, amma politsiya patrulerine rastkele. Ümütsizlik ve açuv adamlarnıñ aqılsız şeyler yapmasına sebep ola, misal içün aprelniñ 16-sında Aqmescitte Puşkin soqağında qanunğa qarşı çıqıp bazar etken qadın yapqanı kibi. Politsiya yanına kelip protokol tizecek edi, qadın ise olarnı tayaqnen urdı. Endi 10 yılğace apis cezası ola bile.
Adamlarnıñ aqçası qalmağanını, erzaq tükânlarında satuvlarnıñ 30%-ğa eksilmesi de köstere. Tükânlar ajiotaj beklep bayağı mal alıp qoydı, şimdi ise tez bozulğan erzaqlarnı satmaq içün aktsiya yapmalılar. Qırımda orta sınıf o qadar çoq olmağanını köz ögüne almadılar, adamlarnıñ ekseriyeti aylıqtan aylıqqace yaşay, onıñ içün mahsulatnı alıp qoymağa çareleri yoq. Bundan da ğayrı, qorantalarnıñ çoqusı aqçalarını karantinniñ daa ilk aftasında içip bitirdiler.
Aqmescitte kirağa alğanlar azlaştı. Gençler ve yaş qorantalar kira meskeninden vazgeçip, ana-babalarınıñ evlerine qayta. Saiplerniñ çoqusı kiracılarını tutmaq içün kira fiyatını tüşürmeli.
Sadece adiy qırımlılar degil sıqınalar. Küçük ve orta biznes de ağır alda. Akimiyet er kesni mecburiy raatlıq künlerine yolladı, amma işçileriniñ aqlarını tölemege buyurdı. Devlet yardımı olaraq aylıq bermesine imtiyaz kreditlerni teklif ettiler. Tanış böyle kreditni almağa istegenini ayttı, amma o qolay degil eken! Ondan pey bermesini ve kefil olmasını istediler. Ebet, o aylanıp böyle "hayırperverlerden" tez qaçtı.
Ve bu sadece burhannıñ başı. Amma er şeyniñ bir hayırı bar. Eñ azından, qırımlılarnıñ çoqusı közlerini açıp, qayda tüşkenlerini añlar. Ğaliba, deñişmeler uzaq degil...
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Ukrainada, işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırğa yaqın, 150 metrlik qulle qoymaq içün şahsiy yatırımcı tapıldı. Qulle yardımınen ukrain televizion ve radio kanalları Qırım sakinleri içün irişile bilgen olur.
Bu aqta Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında bildirdi.
«Bu şahsiy yatırımcı ve o bu qulleni pek tez tiklemege azır. Şimdiki vaqıtta topraq meselesi çezile. Herson vilâyetiniñ devlet memuriyeti bu meseleniñ çezilmesine qoşuldı. Olar şimdi qıdıracaqlar. Anda qulle qoyulacaq yerniñ bir qaç variantı bar. Çonğarda bu qulle olacaq. Ve bu qulle tiklenilse, o vaqıt quvetli bericilerni qoymaq ve, iç olmasa, Aqmescitke qadar (dalğalarnı – QA) bermege tırışmaq mümkün olacaq», – dedi o.
Fevral ayında Ukraina televizion ve radio yayınlaması boyunca Milliy şurasında Herson vilâyetiniñ cenübinde ve Qırımda yayınlamanı ğayrıdan tiklev boyunca iş gruppası teşkil etilgeni aqqında bildirile edi. Gruppa «devletniñ cenübinde haber saasını, haber mustaqilligini qorumaq maqsadınen» teşkil etildi.
Bundan evel Herson ükümeti rusiyeli telekanallar Qırımdan Herson vilâyetine Krasnoperekopskta (Qırım MC – QA) yerleşken televizion qullesi vatsasınen yayınlağanını bildire edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan rusiyeli Sankt-Peterburg şeerinde keçirilgen körüşüvinden soñ, eki devlet arasındaki munasebetlerni olarnıñ arasında dava yüz bergeninden evel olğan seviyege qadar tiklemek esas vazife olğanını ilân etti.
Putin bildirdi ki, Rusiye Türkiyege qarşı kirsetken sanktsiyalarnı yavaş-yavaş lâğu etecek.
Erdoğan rusiyeli zenaatdaşını «aziz dostum» dep adlandırdı ve eki devlet zararlanğan munasebetlerni yañıdan tiklep, olarnı daa eyi yapa bilecegini ilan etti.
Eki taraf munasebetlerniñ kerginleşmesi sebebinden toqtatılğan «Türkiye aqımı» gaz borusı boyunca işlerni yañıdan başlatmasını tasdıqladı.
Bu, eki prezidentniñ keçken sene noyabr ayında Moskva ve Ankara arasındaki munasebetler kerginleşkeninden soñ ilk körüşüvi oldı. O vaqıt Türkiye arbiy ava quvetleri Türkiye ve Süriye arasındaki sıñır yanında rusiyeli Su-24 cenk uçağını urdı. O zaman Rusiye Türkiyege qarşı sanktsiyalar kirsetti.
Amma keçken ay Türkiyede yüz bergen muvafaqiyetsiz avdarma ıntıluvından soñ Ankara, isyanda iştirak etkeninde şeklenilgen kişilerniñ qattı bastırılması içün Ğarp memleketleri tarafından takbih etilgeninden soñ, Moskvanen yaqınlaşıp başladı.


text:
Cuma künü, oktâbrniñ 30-nda, Siyasiy repressiyalarnıñ qurbanlarını hatıra kününde, «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Rusiyedeki siyasiy mabüslerniñ yañı cedvelini derc etti. Olarnıñ malümatına köre, soñki yılda qomşu Rusiyedeki ve işğal etilgen yarımadadaki siyasiy mabüsler sayısı eñ az 21 insanğa arttı.
Laf kütken dinleri ya da diniy mensüpligi (Rusiyede yasaqlanğan, amma Ukrainada çalışmasına izin berilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalar davası) sebebinden azatlıq aqqından marum etilgen qırımlılar aqqında kete: bu Marlen Asanov, Server Zekiryayev, Ernes Ametov (mahkeme onı aqlap azat etti), Timur İbragimov, Seyran Saliyev, Memet Belâlov, Server Mustafayev, Edem Smailov, Rustem Emirüseinov, Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov, Akramjon Abdullayev, Ayder Capparov, Nematjon İsroilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Enver Seytosmanov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Ruslan Nagayev ve Eldar Kantimirov.
Qayd etilgenine köre, Rusiyedeki siyasiy mabüsler cedvelinde 362 ad bar, bir yıl evelsi anda 305 insan bar edi. Aq qorçalayıcılar bu cedveller «tolu degil», siyasiy mabüslerniñ kerçek sayısı «şübhesiz, daa çoq», dep ayta.
Oktâbrniñ 30-nda Siyasiy mabüs kününde Saharov merkezi, «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi ve Boris Nemtsov Azatlıq fondu Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda siyasiy sebeplerden yapılğan taqip probleminen bağlı tögerek masanı ötkerdi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Siyasiy mabüslerge qol tutuv programmasınıñ reberi, «Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ şura azası Sergey Davidisniñ bildirgenine köre, merkezleriniñ cedvelinde 315 insan bar, 59-ı – qırımtatarıdır.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ qırımtatar faali Edem Bekirovnı apiske almaq qararına qarşı itiraz arizasını fevralniñ 10-nda baqmağa planlaştıra. Bu aqta «Agora» halqara aq qorçalayıcı gruppasınıñ advokatı Aleksey Ladin bildirdi.
Onıñ malümatına köre, mahkeme oturışuvı saat 14:00-ğa belgilendi.
Bekirovnıñ tuvğanları ayatı telükede olğanını bildirgen edi. Malüm ki, mabüs şeker hastası ola. Onıñ ayağı kesilgen edi, er vaqıt sarğılavlar yapılmaq kerek.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 13-nde Bekirovnı eki ayğa apiske aldı. O, 2019 senesi fevralniñ 11-ne qadar nezaret altında qalacaq. Ukraina Tış işler nazirligi mahkemeniñ qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımnı işğalden qurtaruv strategiyasını azırlay. Şimdilik onıñ tek leyhası bar, qaralama şekli, amma Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası, ükümet ve Prezident ofisiniñ teşebbüsleri yardımınen kenişletilecek ve toldurılacaq, dep bildirdi tış işler naziri Dmıtro Kuleba «FAKTI» neşirine.
«Daa keniş ve tafsilâtlı işğalden qurtaruv planında em iç siyaset, em qanun deñişmeleri olmalı… Bütün iştirakçiler – Tış işler nazirligi, Vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi, Prezident ofisi – ğaye ve planlarımıznı bir vesiqağa toplaycaqmız. Planımız yazıldı, amma finalı daa yoq», – dep añlattı nazir.
Kuleba, strategiya üzerindeki işke nazirniñ birinci muavini Emine Ceppar da qoşulır, dep ümüt ete. Onıñ aytqanına köre, «onıñ Qırımnen bağlı teklifleri çoq».
Ukraina devlet yolbaşçısınıñ saytı bildirgenine köre, Emine Cepparnıñ namzeti Ukraina Tış işler nazirliginiñ birinci muavini vazifesine keliştirilgen edi. Cepparnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, işğal etilgen Qırım ve devlet diplomatiyası meselelerinen oğraşacaq.
Kyivdeki soñki matbuat konferentsiyasında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina işğal etilgen topraqlarını, hususan Qırımnı kontroline qaytaruvdan vazgeçmey, dep işandırdı.
Baş nazir muavini – Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya naziri Oleksiy Reznikov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında Ukraina akimiyeti Qırımnıñ işğalden qurtarıluvınen bağlı muzakereler içün halqara meydançıqnı qurmağa istey, dep qayd etti. Amma onıñ ne vaqıt ve nasıl bir formatta olacağını tahmin etip olamay.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Suriyeniñ İdlib vilâyetindeki arbiy zıddiyet kerginleşken soñ Türkiye ve Avropa Birliginiñ sıñırından eñ az 18 biñ qaçaq keçti. Bu aqta Reuters Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ malümatına esaslanıp bildire.
Cumaertesine keçer gecesi, fevralniñ 29-nda, Yunanistan politsiyası Türkiye sıñırından Suriye migrantlarınıñ gruppalarına qarşı köz yaşlatıcı gaz qullandı. Şaatlarnıñ aytqanına köre, qaçaqlar Yunanistanğa kirmege tırışıp, politsiya hadimlerine taş attı.
Türkiye prezidentiniñ aytqanına köre, Ankara million qaçaq içün memleketniñ cenübinde telükesiz alan yapmağa azır. Erdoğan, Berlin migrantlar içün lagerlerge para bermese, qaçaqlarnı Almaniyağa yollaycağını ayttı.
Fevralniñ 27-nde Suriye prezidenti Başar Asad quvetleriniñ memleketniñ şimal-ğarbinde yapqan ücümi neticesinde eñ az 33 türk askeri elâk oldı, 36-sı yaralandı.
Soñki aftaları Suriye prezidenti Başar Asadnıñ ordusı Rusiyeden destek alıp, memlekette kontrol etmegen soñki isyancı anklavını yoq etmek içün ücüm etti. Böyle etip İdlib vilâyetiniñ cenübinde ve qomşu Aleppo vilâyetinde topraqlarnı zapt etti.
Türkiye, muhalifetke yardım etmek içün Asadnıñ ücümine cevap olaraq İdlibte askerleriniñ sayısını arttırdı. Türkiye ordusınıñ yardımınen silâlı muhalifetniñ ğalebeleri aqqında haber etile. Berilgen malümatqa köre, olar İdlib vilâyetindeki Sarakib şeerini kontrol altında aldı ve Aleppodan Dimaşqqa yolnı qapattı.
Suriyedeki zıddiyet doquz yıl evelsi Asadnıñ rejimine qarşı kütleviy aktsiyalardan soñ başlandı. Narazılıqlar küçnen bastırıldı, memlekette isyan başlandı. Memleket onlarnen taqımnıñ kontroli altında olğan rayonlarğa bölündi. Topraqlarnıñ bir qısmı «İslâm devleti» terror taqımınıñ kontroline keçti.


text:
İşğal başlanğan vaqıtta bir çoq qırımlı yarımadanıñ Rusiyege qoşulmasına quvandı. Anda nefaqalar yüksek ve devlet ealini tüşüne, dep ayta ediler.
«Qırım.Aqiqat» teleleyhasınıñ yañı yayınında Qırımda nefaqacılarnıñ yaşayışı ve rubl tüşken soñ olarnıñ maaşlarına olğanları aydınlatılacaq.
Qırımlılar Rusiyede yaşamaq içün kerçekten de er şeyge dayanmağa azırlarmı ve Qırım işğalci memleketni maliye felâketke ne zaman ketirecek sualleri – «24» haber telekanalındaki «Qırım.Aqiqatnıñ» yañı yayınında.
Studiya musafirleri – «Maydan inostrannıh del» fondunıñ eksperti Yuriy Smelânskiy ve Qırım strategik tedqiqler institutınıñ eksperti Sergey Kostinskiy.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Aqmescit saatine köre saat 12:30) efirge çıqa.
Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat saytlarında ise saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) peyda olacaq.
Radio Svobodanıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.


text:
Mecliste deyler ki, yarımadada yaşağan qırımtatarlarnıñ artıq milliy matbuat vastaları qalmadı.
Temsiliy organnıñ matbuat hızmetinde Mustaqil qırımtatar matbuat vastalarını qoruvı boyunca halqara komitetiniñ malümatınıa aşkâr eteler. Oña köre, 2014 senesi aprel 1-ne qırımtatar milliy matbuat vastalarından tek biri - «Golos Krıma» (şimdi «Golos Krıma New» olğan) rus tilli gazetası ğayrılan qayd etüvden keçti.
Qırımtatar tilinde basılğan gazetelardan «Sudakskiye vesti» gazetasınıñ ilâvesi «Suvdaq sesi» regional neşiri qayd etildi.
«Böyleliknen, bugün Qırımda qırımtatar tilinde haberlerge irişüvni temin etken qırımtatar milliy matbuat vataları aman-aman qalmadı. Demek, qırımtatarlar haber qaynaqlarından marum qaldı», – deyler Mecliste.
2015 senesi mart 31-ne qadar Qırımda bir sıra qırımatatar matbuat vastası işley edi: «Yañı Dunya», «Qırım», «Golos Krıma», «Avdet» gazeteları, «Armançıq», «Qasevet», «Yıldız» mecmuaları, «QHA Qırım haberleri» ve «15 minut» internet portalı, ATR ve Lâle telekanalları, Meydan radiosı.
Malüm olğanı kibi, aprel 1-den itibaren ATR işini toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar telekanal Rusiye qanunlarına köre öyle de qayd olamadı.


text:
Oktâbrniñ 1-nde Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde Ukraina tarafdarı qırımlı faal Oleg Prıhodkonıñ davası boyunca daa bir oturışuv olacaq edi, amma başlağanınen başqa künge qaldırıldı. Apiske alınğan qırımlı apishane hadimleri oña tuvğanları ketirgen ilâclarnı bermese, «damarlarnı yarar», dep bildirdi.
Bu aqta faalleri mahkemede olğan «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber ete.
Olarnıñ malümatına köre, Rostov mahkemesine advokat Nazim Şeyhmambetovnen beraber Qırımdan Oleg Prıhodkonıñ ömür arqadaşı ve qızı kelgenler. Qadı mahkeme esnasınıñ başlanğıçını onı başqa künge qaldırmaq teklifinen seslendirdi, çünki prokuror tatilde buluna.
Mahküm Prıhodko qadıdan qızınıñ tahqiqat izolâtorına yollağan ilâclarınıñ oña berilüvi aqqında soradı.
«Maña ait şeylerni bermege talap etem! Bütün şikâyetlerim advokatlarım üzerinden Avropa mahkemesine ketecek! Bir afta içinde ilâclarım berilmese, damarlarımnı yararım, söz berem!», – dep ayttı Prıhodko. Qadı, «bu mahkemege ait bir vazife degil», dep cevap berdi.
Prıhodko, tutuv şaraitleri fenalaştı, dep şikâyet etti. Qırımlınıñ aytqanına köre, onı kiçik kamerağa avuştırğanlar.
Nevbetteki mahkeme oturışuvı oktâbrniñ 15-ne belgilendi.
Sentâbr ayında Nazim Şeyhmambetov mahküm Oleg Prıhodkoğa tahqiqat izolâtorına ilâclar berilsin, dep rica etken edi.
Mahkeme muracaatını qanaatlendirdi. Rostov vilâyetindeki Rusiye Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti mahkeme qararını izaatlamadı.
Rostov-na-Donu Rusiye mahkemesi sentâbrniñ 7-nde Prıhodkonıñ apis müddetini üç ayğa uzattı. Advokat Nazim Şeyhmambetovnıñ bildirgenine köre, «ciddiy bir şey olmasa», «Oleg Prıhodko davası» boyunca üküm bir ay içinde çıqarılacaq.
Aprelniñ 7-nde belli olğanına köre, Prıhodko Rostov-na-Donu SİZOsına ketirildi.
Yanvarniñ 16-nda berilgen malümatqa köre, Prıhodko «patlayıcı maddelerni ve tertibatnı qanunsız aluv, berüv, satuv, saqlav ve taşuvda» qabaatlandı. Prıhodko daa bir şeyde qabaatlandı – Lvivdeki Rusiye baş konsullığınıñ binasında patlav azırlağanında.
Oleg Prıhodko 2019 senesi oktâbrniñ 10-nda tutuldı. Rusiye FSBsi onı terror ücümini azırlağanında ve patlayıcı maddelerni qanunsız yapqanında qabaatladı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda faalniñ apiske alınğanı sebebinden Ukraina Ceza kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (azatlıqtan qanunsız şekilde marum etüv) cinaiy tahqiqat başlattı.
Advokat Nazim Şeihmambetovnıñ malümatına köre, Prıhodko Aqmescit SİZOsınıñ mahsus blokunda tutula.
Bundan evel Prıhodko memuriy dava boyunca işğal etilgen Qırımda mesüliyetke çekildi.
Kreml kontrolindeki Qırımnıñ Saq rayon mahkemesi iyünniñ 25-nde qırımlığan 2 biñ ruble para cezasını berdi. Mahkeme onı Rusiye memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesiniñ birinci qısmına istinaden qabaatlı dep tanıdı. Qırım.Aqiqatnıñ elinde olğan mahkeme qararına köre, faalniñ evinde tintüv vaqtında tutıp alınğan eşya ve vesiqalarnıñ «tedqiqatı» «Prıhodko üçünci şahıslarnıñ bu eşya ve vesiqalarğa irişmesi vastasınen natsist timsallerini propaganda etkenini ve köstergenini» işaretlemekteN
Faalniñ özü evindeki bütün timsaller «antika», dava malümatında olğan svastikalı kölmek ise «suvenir» ve 2010 berli onda olmağanını ayttı.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Oleg Prıhodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler.