text:
Vladimir Putinniñ "Qırım mevzusı qapalı" degenine baqmadan, Qırım Rusiye siyasetcileri içün açıq ve tartışmalı bir tertiptir.
Rusiye siyasetine Qırımdan kelgenler meşur ve nufuzlı şahıs olmadılar. Sabıq prokuror Natalya Poklonskaya belli oldı, amma onıñ siyasiy tesiri pek az. Sesli ifadelerden ğayrı, o başqa bir şey çezip olamay. Rusiye Devlet Dumasınıñ Qırım mebusları Mihail Şeremet, Andrey Kozenko ve Konstantin Baharev asıl körünmeyler - ne Qırımda, ne Moskovada. Bunı añlamaq da mümkün, çünki Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov ve Qırımnıñ rusiyeli ükümetinin reisi Vladimir Konstantinov, Devlet Dumasına nazmet kösterüvni muzakere etkende, olarğa harizmatik raqip kerek degil fikrinde ekisi de bir olğandır.
Rusiye siyasetine Qırımdan kelgenler meşur ve nufuzlı şahıs olmadılar
Faaliyet köstergen yekâne siyasetçi - Ruslan Balbek. O bir şeylerni becergenini qayd etmelim, bu yıl taqımına Albert Kangiyevniñ celp etmesi endi büyük iş edi. Rusiye Dumasınıñ başqa qırımlı mebusına oşamayıp, o halqara seviyede de körünip tura, bir qac halqara meydançıqqa qoşuldı. Türk yöñelişinde irarlı çalışa. Mında onıñ esas vazifesi - 2020 senesinde Aqmescitte Büyük Cuma Camisiniñ açılışına itibarlı Türkiye vekillerini kelmege qandıruvdır.
Rusiye Federatsiya Şurasınıñ qırımlı azaları Sergey Tsekov ve Olga Kotividi de Rusiye siyasetiniñ parlaq şahıslarından birileri olmadı. Körünmeyler ve eşitilmeyler. İşte, tekrarlanayım, Aksönov ve Konstantinovğa Moskovaga yollanılğan tolusınen idare etilgen qırımlılar kerek. Onıñ içün bu qaramanlar Aksönovğa tamamınen uyğun körüne.
Duman partiyaları Qırımda zayıf bir şekilde çalışa. "Yedinaya Rossiya" ("Yekâne Rusiye") Qırımdaki rusiyeli icra akimiyetiniñ tübündedir, KPRF ve LDPR "Yedinaya Rossiya"nıñ tübündedir. Qırımlılar olarnıñ Aksönovnıñ namzeti içün ber berüvinden küle edi - kommunistler de, Jirinovskiyliler de bir olıp "Yedinaya Rossiya" namzetine qol tuta edi.
Aksönovğa qarşı keskin sürette laf etken Rusiye siyasetçisi - "Za novıy sotsializm" ("Yañı sotsializm içün") areketiniñ yetekçisi Nikolay Platoşkindir. Bu siyasetçi Qırımnı ziyaret etken edi, mında öz siyasiy küçüniñ yerli bölügini yarattı, onıñ başı yerli cemaatçı Boris Lurye oldı. Şimdi Platoşkin özüniñ sıq-sıq berilgen intervyülerinde, Qırım iş adamı Oleg Zubkovnıñ "Taygan" parklarına binaen Aksönovnıñ siyaretine qarşı keskin laflar ayta.
Mesele şunda ki, Qırım Rusiyege paalığa çıqa - ve, özüni "rus topraqlarını toplayıcısı" olaraq hayal etken Putinniñ geopolitik ambitsiyaları içün öz eyiallığı ve raatlığınen tölemege azır olmağan, sade rusiyelilerni bu ket-kete ziyadece raatsızlay
Rusiyeniñ şimdiki akimiyetiniñ basqa muhalefet partiyaları Qırımdan uzaq turmaga tırışa. Rusiye muhalefetçisi Aleksey Navalnıy, Qırımda onıñ vekilleri olmaycağını çoqtan ayttı. Misal içün "Yabloko" kibi demokratik firqalar Qırımnıñ "rusiyeli" statusına pek inanmay. Şimdi Moskovada bu siyasiy küçüniñ reytingleri arta ve onıñ Rusiye paytrahtınıñ çeşit-türlü seviyelerinde bayağı vekilleri bar. Bu "Qırımbizim"ler içün sesli bir çañdır, çünki belli ki, büyük siyaset paytahtlarda yapılır. "Yabloko" daa keñiş formatta akimiyetke kelse - Qırım meselesi keskin sürette qoyulacağınıñ ihtimalı büyük. Rusiye cemiyetinde bunıñ talabı pek tez ve keñiş öse.
Mesele şunda ki, Qırım Rusiyege paalığa çıqa - ve, özüni "rus topraqlarını toplayıcısı" olaraq hayal etken Putinniñ geopolitik ambitsiyaları içün öz eyiallığı ve raatlığınen tölemege azır olmağan, sade rusiyelilerni bu ket-kete ziyadece raatsızlay. Kremlniñ "Rus dünyası" propagandasına ayırılgan büyük aqçasına baqmadan, Rusiye içinde vatanperverlik mevzusı ep yaramayca çalışa. Yaşlar er şeyni köre ve anlay, yahşı ki er keste mustaqil menbaalar ile internet bar, bunıñ içün Moskovada ealiniñ hoşnutsızlığınıñ qaynav noqtası aşqanda, bir kün Rosgvardiyanı ve Kreml saiplerini basıp, adamlarnıñ aqını rejimni yıqmaycağında iç bir kefalet yoq.
Endi gipotetik tüşüneyik, bundan soñ ne olacaq? Büyük ihtimal ile Rusiye coğrafiya haritalarında kösterilgen şimdiki sıfatında saqlanılmaz... Er alda, büyük bir buhran, çalqantılar ve siyasiy elitalarnıñ deñişmesi olacaq.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


c: text/html

text:
Kanada, Rusiye Donbassnıñ işğal etilgen topraqlarında yaşağan adamlarğa Rusiye pasportlarınıbergenini tenqit ete.
Bu aqta Canada Tış İşler nazirliginiñ beyanatında bildirile, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
"Bugünde bugün Kanada, bu pasportlar Kanadağa barmaq içün qullanılmasın dep, bütün kerekli çarelerni körecek", - denile beyanatta.
Bu künleri Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Canadağa resmiy ziyaret yapmaq içün bardı. Torontoda Ukraina islâatı meseleleri boyunca konferentsiyada o: "Donbass ve Qırım - Ukrainanıñ olğanlarını tekrarlamaqtan iç bezmecekmiz", dep ayttı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
"Qabul xalıqara aêrportın tiz arada açu öçen Katar häm Törkiyä belän bergä êşlibez"
Amerika Quşma Ştatları däwlät särqätibe Antoni Blinken bu xaqta matbuğat oçraşuında belderde
Amerika Quşma Ştatları däwlät särqätibe Antoni Blinken Äfganstan başqalası Qabuldağı Xamid Karzai xalıqara aêroportın tiz arada açu häm başqalanı ayaqqa bastıru öçen Katar häm Törkiyä belän êşläwlären belderde.
Ul bu xaqta matbuğat oçraşuında citkerde.
Blinken ileneň Äfganstan missiyäse êşçänlekläreneň Katar başqalası Doxadan däwam itüen äytte.
Ul atna azağında biredä bulaçağın häm bu şähärgä êvakuaśiyälängän äfgannar belän oçraşaçağın belderde.
AQŞ däwlät särqätbe äytep uzğança, ul Doxadan soň Germaniya başqalası Berlinğa baraçaq, anda 20 ilneň tışqı êşlär ministrları belän Äfganstan temalı cıyılış uzdıraçaq.


text:
M. Yavuz. Bahnhofsarchitektur der Anatolischen Bahnen und der Bagdadbahn [Anadolu ve Bağdat Demiryollarındaki İstasyon Binaları]. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları2014, pp.519
Yavuz, M. 2014. Bahnhofsarchitektur der Anatolischen Bahnen und der Bagdadbahn [Anadolu ve Bağdat Demiryollarındaki İstasyon Binaları] . Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
Yavuz, M., (2014). Bahnhofsarchitektur der Anatolischen Bahnen und der Bagdadbahn [Anadolu ve Bağdat Demiryollarındaki İstasyon Binaları] . Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Yavuz, MEHMET. Bahnhofsarchitektur der Anatolischen Bahnen und der Bagdadbahn [Anadolu ve Bağdat Demiryollarındaki İstasyon Binaları] . Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2014
Yavuz, MEHMET. Bahnhofsarchitektur der Anatolischen Bahnen und der Bagdadbahn [Anadolu ve Bağdat Demiryollarındaki İstasyon Binaları] . Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2014.
Yavuz, M. (2014) Bahnhofsarchitektur der Anatolischen Bahnen und der Bagdadbahn [Anadolu ve Bağdat Demiryollarındaki İstasyon Binaları] . 1000th edn. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
@book{book, author={MEHMET YAVUZ}, title={Bahnhofsarchitektur der Anatolischen Bahnen und der Bagdadbahn [Anadolu ve Bağdat Demiryollarındaki İstasyon Binaları]}, publisher={Türk Tarih Kurumu Yayınları}, year={2014} }


text:
Advokat Lilâ Gemeci, oğlu keçken afta eviniñ yanında qaza neticesinde can bergen Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Suleymanovnı SİZOda ziyaret etti. Advokatnıñ malümatına köre, müvekkilinden oğlançıq qıdırılğanda Rusiye uquq qoruyıcıları oña basqı yapqanını bildi.
Bu aqta Gemeci «Qırım birdemligi» birleşmesine haber etti.
Onıñ aytqanına köre, Ruslan Suleymanov cumaertesi künü, iyülniñ 25-nde, oña uquq qoruyıcı organlarınıñ bir çoq hadimi keldi, dep tarif etti.
«Özüni tanıtmadılar, adiy urbada ediler, oña maneviy basqı yapıp, oğlunıñ yerini aytmağa talap etken ediler. Hırsızlav versiyasını baqqanlar, onı Ruslan uquq qoruyıcı organlarına tesir etmek içün teşkil etti dep tüşündiler. Bunıñ kibi usullar iç kimsege qarşı qullanılmamalı», – dep izaatladı Gemeci.
Onıñ qayd etkenine köre, SİZO reberliginden Ruslan Suleymanovnıñ oğlunıñ cenazesine yiberilmesine izin bermesini talap etmege tırıştı.
«Cenaze künü (iyülniñ 27-nde – QA) sabadan berli onı oğlunen vedalaşmağa yibersinler, cenazede olsun dep areket ettim. Yapamağan soñ evine keldim, tuvğanlarına, anası ve apayına haber etmek içün. Oğlançıq endi defin etilgen soñ, SİZOğa kirmege tırıştım. SİZO hadimleri añlayışnen yanaştı, Ruslannıñ balasına ne olğanını bileler ve bu haberni aytmağa imkân bergenler», – dedi Gemeci.
Rusiye quvetçileri advokatnıñ malümatını açıq şekilde izaatlamadılar.
Üç yaşında Musa Suleymanov iyülniñ 24-nde aqşam ğayıp oldı. Qırımnıñ bütün köşelerinden onı qıdırmaq içün bir qaç biñ insan keldi. İyülniñ 26-nda Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler idaresi bildirdi ki, balanıñ cesedi çuqurda tapıldı. Onı iyülniñ 27-nde defin etkenler.
Bundan evel Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi oğlançıqnıñ coyuluvınen bağlı cinaiy dava açtı, Qırımnıñ Rusiye prokuraturası ise Rusiye Ceza kodeksiniñ 105-inci maddesiniñ 2-nci qısmındaki «v» noqtasına istinaden – küçük balanıñ öldürilüvi – cinaiy dava açtı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Musa Suleymanovnıñ ölüm sebeplerini bilmek içün yardım etmege azır olğanını bildirdi.


text:
Mishor (Büyük Yalta) sakini Asan Çapuh Aqmescit SİZOsından 11 aydan soñ çıqtı. 66 yaşında qırımtatar faali ve daa üç semetdeşi «Veciye Kaşka davası» çerçivesinde para talap etüvde qabaatlanıp nezaret altına alınğan ediler. Sağlığı fenalaşqan soñ onı ev apsine avuştırğanlar. Tuvğanları ve faaller dey ki, aman-aman bir yıl apiste yatqan Asan Çapuh pek deñişti.
Asan Çapuh 2017 senesi noyabr ayınıñ soñunda Aqmescit merkezinde Rusiyeniñ FSB ve SOBR hadimleri tarafından tutulğan edi. Onıñnen beraber uquq qoruyıcılar Bekir Degermenci, Kazim Ametov, Asan Çapuh ve Ruslan Trubaçnı tutıp aldı.
Olarnı qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ailesinden borc alğan Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde qabaatladılar. Veciye Kaşka semetdeşleri tutulğan vaqıtta yaramayıp, birazdan can bergen edi.
Eki madde ve sağlıq problemleri
Asan Çapuh tutulğan soñ uquq qoruyıcılar evinde tintüv keçirdi. FSB hadimleri silâ tapılğanını bildirdi. Çapuh Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesi (silânı qanunsız saqlav) boyunca qabaatlandı. Amma, Çapuhnıñ advokatı Ayder Azamatov dey ki, davada avtomatlar mabüske ait olğanını isbatlağan bir delil yoq.
Cerrarlıq ve silânı qanunsız saqlav maddeleriniñ cezaları aman-aman aynı – dört yılğa qadar apis cezası ve büyük para cezası.
«Veciye Kaşka davasınıñ» tahqiqatı aman-aman bir yıl devam ete, onıñ mabüsleri Aqmescit SİZOsında buluna. Er biri yaş degil ve sağlıqları fenalaşa.
Asan Çapuh – bu davada apiske alınğanlarnıñ eñ büyügidir. Bir qaç ay evelsi mikroinsultı oldı, amma kerekli tibbiy yardım kösterilmedi. Bir yıl içinde üç kere açlıq ilân etken edi, amma alı fenalaşqan soñ onı toqtatmağa mecbur edi. Soñki kere 2018 senesi sentâbr ayında açlıq tutıp, tibbiy yardım kösterilmesini talap etken edi. Sağlıq vaziyeti bayağı fenalaşqan soñ Rusiye nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi cezasını ev apsine deñiştirdi.
«10-15 metrden ziyade yürip olamay»
Oktâbrniñ 11-nde Asan Çapuh SİZOdan çıqtı. Şimdi tuvğanlarınıñ yanında buluna, amma Mishorda degil, şimdilik Aqmescitte kirağa alınğan dairede qalalar, dep tarif etti Qırım.Aqiqatqa Ayder Azamatov.
Çapuhqa davanıñ diger iştirakçileri, şaat, zarar körgenler, qabaatlanğanlar ve olarnıñ advokatlarınen bağ tutmağa yasaq etildi. Mahkeme telefonda ve internette subetleşmesini de yasaqladı. İstisna advokat, tahqiqatçı, ekim ve Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ vekilleri oldı.
Hastağa ekimlerni davet etmege, olarğa «ilk yardım» maşinasınen barmağa ve, kerek olsa, hastahanede tedaviylenmege izin berildi.
Asan Çapuhnı kene sol ayağı ve sağ qolu raatsızlay. Sağ ayağı da raatsızlamağa başladı. Pek azğan, maneviy alı ağır, siñir sisteması bozuqAyder Azamatov
Keçken sene Asan Çapuh ciddiy sağlıq problemleri aqqında aytqan edi. Sol tarafı – ayağından omuzına qadar – çalışmay. SİZO terapevti «gipertonik kriz» olğanını ayttı, amma mabüs mikroinsult olğanını bildirgen edi. Advokat meselege kirişken soñ, SİZO meuriyeti Çapuhnı ekimlerge baqtırmağa ruhset berdi. Bir qaç kere onı hastahanege çıqarğan ediler, amma diagnozını ekimler aytmay edi, kene de SİZOda bulunması zararlı olğanını yazğan ediler.
Al-azırda er kişi qan basımı artqanını ve nefes alamağanını şikâyet ete. Bir özü zornen yüre.
«Asan Çapuhnı kene sol ayağı ve sağ qolu raatsızlay. Sağ ayağı da raatsızlamağa başladı. Ekimlerniñ qararını bekleyler, tamçılıq qoyacaqlar ve doğru tedaviyleme belgileycekler. Pek azğan, maneviy alı ağır, siñir sisteması bozuq. 10-15 metrden ziyade yürip olamay. Nefes tarlığı bar, zornen yüre. Şimdi adale, buğum ve el-ayaqlarını çalıştırmaq içün çeşit areketler yapa», – dep ayta Ayder Azamatov.
«Eki qat azğan bir qartnı kördim»
Çapuhnı körgen tuvğanları ve qırımtatar faalleri dey ki, SİZOdan soñ onı tanımaq zor.
SİZOda sağlığı büyük zarar körgen olsa da, ruhtan tüşmey. Er keske büyük selâmlar aytaRiza Asanov
«Asan ağa Çapuhnı kördim! Bir yıl evelsi olğan alınen qıyaslansa, bam-başqa adam oldı. Bir yıl evelsi olğanından eki qat azğan bir qartnı kördim. 15 kilogramm bergendir. Amma Asan ağa küreşçi edi ve küreşçi olıp qalacaq. Közleri eskisi kibi yana. SİZOda sağlığı büyük zarar körgen olsa da, ruhtan tüşmey. Er keske büyük selâmlar ayta!», – dep tarif ete qırımtatar faali Riza Asanov.
Onıñ aytqanına köre, insulttan soñ faal «zornen laf ete, aytqanlarını añlamaq qıyın».
«Başta bedeniniñ tek sol tarafı areketsiz qaldı, şimdi ise sağ qolunı çalıştırıp olamağanını şikâyet ete», – dep ayta Asanov.
Ukraina Tış işler nazirligi Asan Çapuhqa tibbiy yardım kösterilmegenini azap olaraq tanığanını bildirgen edi.
Astma hastası ve yaramay körgen «cerrarlar»
«Veciye Kaşka davasınıñ» diger mabüsleri de sağlıqları yerinde olmağanını şikâyet ete. 58 yaşında Bekir Degermenciniñ yüregi hasta ve bronhial astması bar, hastalıqlar ara-sıra ağırlaşa ve onı töşekke oğrata.
Kazim Ametov közleri yaramay körgenini ve başı ağırğanını şikâyet ete. SİZOda yeterli qadar tibbiy yardım alamaylar. Faqat mahkeme cezalarını deñiştirmege razı olmay.
«Veciye Kaşka davası» boyunca qabaatlanğanlarnıñ imayesi ve aq qorçalayıcılar bu işni yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından qırımtatarlarnıñ taqip etilmesini devam ettirgen siyasiy dava dep adlandıra. Veciye Kaşkanıñ tuvğanları da şu fikirde, olap «cerrarlıq davasınıñ» iştirakçileri azat etilmeli, dep tüşüneler.
İşbu davada zarar körgen kişi olaraq qayd etilgen Yusuf Aytan Kaşkalar ailesinen bağğa çıqmay. Jurnalistlernen de subetleşmey.
Cerrarlıqta qabaatlanğanlar tutulğan vaqıtta Veciye Kaşka ne sebepten can bergenini de alâ daa ögrenip olamadılar. Tahqiqat qırımtatar milliy areketiniñ veteranı yürek hastalığı neticesinde ölgenini bildire. Amma Veciye Kaşkanıñ tuvğanları böyle bir şikâyeti iç bir vaqıt olmağanını ayta. Olarnıñ bildirgenine köre, FSBniñ mahsus tedbirlerinden soñ bedeninde zorbalıq izleri bar edi, olar ölümniñ kerçek sebeplerini aydınlata bile.
Aman-aman bir yıl devamında davanen alâqalı olğanlardan iç birisi sualleriniñ cevabını alamadı.


text:
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesiniñ qadısı Sergey Demenok qırımtatar faali Edem Bekirovnı qıdıruvğa ilân etmege qarar aldı.
Bu aqta advokat Aleksey Ladin Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Prokuror Edem Bekirovnı qıdıruvğa ilân etmege, sıñırlav tedbirini apiste tutuv olaraq belgilemege ve Bekirov tapılğance davanı toqtatmağa rica etti. İmaye cinaiy dava toqtatılmasından ğayrı, qalğan er bir talabına qarşı çıqtı. Mahkeme Bekirovnı Qırım prokuraturası mesül olğan qıdıruvğa ilân etmege qarar berdi. Mahkeme sağlığınıñ tibbiy taraflarına esaslanıp, sıñırlav tedbirini belgilemedi», – dedi Ladin.
Advokatnıñ aytqanına köre, eñ yaqın vaqıtta Bekirovnıñ qıdırıluvınen bağlı mahkeme qararını şikâyet etecek.
Bundan evel Qırımdaki Rusiye qadısı Edem Bekirovnı mayısnıñ 22-ne belgilengen mahkeme oturışuvına «zornen ketirmege» qarar berdi.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi 2019 senesi sentâbr ayında Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv neticesinde SİZOdan azat etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davasını yañıdan baqıp başladı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Ukraina Yuqarı Radasında Birleşken Milletler, Avropa parlamenti, bir sıra memleketniñ parlamenti ve diger teşkilâtlarğa Rusiyeniñ qırımtatarlarnıñ aqlarını ve serbestliklerini bozğanına dair muracaatnıñ qarar leyhası qayd etildi.
Bu aqta Ukraina Yuqarı Radası resmiy Twitter saifesinde bildire.
«Ukraina Yuqarı Radasında BM, Avropa parlamenti, PACE, OSCE, NATO, Qara deñiz İqtisadiy İşbirligi Teşkilâtınıñ Parlamentler Assambleyası, dünya devletleriniñ parlamentlerine qırımtatar halqınıñ genotsid qurbanlarını añma ve istilâcı devlet olğan Rusiye tarafından qırımtatarlarnıñ aq ve serbestlikleri bozulğanını takbih etüv muracaatınıñ qarar leyhası qayd etildi», – dep aytıla haberde.
«Qırımtatar Resurs Merkezi» 2020 senesiniñ I kvartalı boyunca işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ Rusiye tarafından bozuluvınıñ talilini taqdim etip, bu müddet devamında yarımadada aman-aman yüz kişi apiske alındı, dep qayd etti. «İşğalciler yapqan bozuvlarınıñ büyük qısmı tamır qırımtatar halqınıñ vekillerinen bağlıdır. Yarımadada bu sistematik oldı», – dep bildire QRM.
Qırımtatar Resurs Merkeziniñ evelki malümatına köre, 2019 senesi yapımadada 150 kişi tutuldı ve 300 kere azatlıq sıñırlandırıldı.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov, işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uydurıldı, dep bildirgen edi.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Tahminen 200 biñ kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Litvaniya Tış işler naziri Linas Linkâviçüsni ATR qırımtatar telekanalı ve aprel 1-den itibaren Roskomnadzor iznini alıp olamağan soñ işini toqtatmağa mecbur olğan bir sıra qırımtatar kütleviy haber vastasınıñ qapatılması raatsızlay.
«Rusiyeniñ Qırımdaki serbestlikke qarşı basqıları devam etmekte: yekâne olğan qırımtatar telekanalınıñ qapatılması qasevet doğura», – dep yazdı Twitterde Litvaniya Tış işler naziri.
Aprel 1-den itibaren ATR işini toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar telekanal Rusiye qanunlarına köre öyle de qayd olamadı.
Telekompaniya Roskomnadzorğa vesiqalarnı bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytarğan ediler. ATR mediaholdingine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radioları da aynı vaziyetke oğradılar. «15 minut» internet neşiri ve QHA da Rusiyede qayd etip olamadılar.


text:
Mühbir Lilâ Bucurova oña mayıs 30-da Rusiyege boysunğan Aqmescit prokuraturası temsilcileri bergen ekstremistik faaliyetiniñ mümkün olmaması aqqında tenbi vesiqasını Facebook saifesinde paylaştı.
Bucurovanıñ añlatqanına köre, nezaret müessisesiniñ hadimleri ziyaretiniñ sebebi onıñ içtimaiy ağlarda paylaşqan balalar aqqındaki beyanatı oldı.
«Balalarğa yardım etmege çağıruv – bu ekstremizm sayıla, eken. Bugün Aqmescit prokuraturasınıñ hadimleri maña nevbetteki «Ekstremistik faaliyetine qarşılıq boyunca qanunlarnıñ ve kütleviy haber vastaları qanunlarınıñ bozulması mümkün olmağanı aqqında tenbi vesiqasını» berdi. Bu «cinayetler» Facebook saifesinde yerleştirilgen beyanatlarımda, bundan da ğayrı Crimeantatars.club saytındaki «Endi bu bizim balalarımızdır» blogında tapıldı», – dep izaat berdi Lilâ Bucurova.
Bundan evel Bucurovağa mütenasip vesiqa berilgeni aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirgen edi.
Bir qaç kün evel Bucurova yarımada apishanelerinde bulunğan 18 Qırım musulmanınıñ balaları yardım ve destekke muhtac olğanı aqqında Facebook saifesinde yazdı. O, apiste bulunğanlarnıñ evlerinde çağına yetmegen kiçik balaları qalğanını qayd etti.
Bucurova, bu balalarğa daimiy şekilde yardım etmek içün teşebbüs gruppasını teşkil etmek, ya da «Mabüslerniñ balalarına yardım fondu aqqında tüşünmek mantıqlı olğanını» qayd etti ve istegenlerni balalarğa yardım etmek içün birleşmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırım resamı, qum animatsiyasınıñ usatası Kseniya Simonova “Sevgi daima yeñe” qum ikâyesinen America's Got Talent yarışınıñ finalında üçünci yerni qazandı.
Bir yarım ay devamında dünyanıñ çeşit köşelerinde Got Talent franşizanıñ ğalipleri seyyareniñ eñ istidatlı adam unvanını qazanmaq içün yarıştı. 50 iştirakçiden 12-si finalğa keçti. Leyhanıñ ğalibi fokusçı Şim Lin oldı, Linn Farmer ekinci yerni qazandı.
Teşkilâtçılarnıñ saytında derc etilgen malümatqa köre, Kseniye Simonova America's Got Talent yarışında Ukrainanı taqdim ete edi.
Kseniya Simonova – qum animatsiyasınınñ ustası, «Ukraina maye talant-2009» yarışınıñ ğalibi, «Minuta slavı-2010» Rusiye yarışınıñ finalisti. 2010 senesi «Qırım Muhtar Cumhuriyetiyeniñ nam qazanğan ressamı», 2013 senesi – «Ukrainanıñ nam qazanğan medeniyet erbabı» unvanlarınıñ saibi oldı.


text:
“Aq keme” balalar orayında balalardıń báhárgi dem alısı shólkemlestirildi
Balalardıń báhárgi dem alısın kewilli ótkeriwin shólkemlestiriw, olardı hár tárepleme qollap-quwatlaw maqsetinde Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyasınıń Qaraqalpaqstan kásipl ...Tolıq oqıw »
«Aq Keme» balalar dem alıw hám sawalandırıw orayında balalardıń qısqı dem alısı shólkemlestirildi
2021-jıl 2-9-yanvar kúnleri aralıǵında Qaraqalpaqstan kásiplik awqamları shólkemleri birlespesi Keńesi Moynaqtaǵı «Aq Keme» balalar dem alıw hám sawalandırıw orayında 7-14 jastaǵı ...Tolıq oqıw »
Prezident sawǵası – balalar kewlindegi máskan (+foto)
Ǵárezsiz mámleketimizde keleshegimiz bolǵan jaslardıń, ásirese, mektep oqıwshılarınıń hár tárepleme bilimli, fizikalıq tárepten salamat kámil insanlar bolıp jetilisiwleri ushın bá ...Tolıq oqıw »
Balalardıń jazǵı dem alıwı hám sawalandırıwı shólkemlestiriwshileriniń Ánjumanı ótkerildi
Ózbekstan Respublikası Ǵárezsizliginiń 28 jıllıq bayramı múnásibeti menen Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyasınıń Qaraqalpaqstan kásiplik awqamları shólkemleri birlespesi Keń ...Tolıq oqıw »
Jas áwlad balalar sawallandırıw orayında ushırasıw
Ózbekstan Respublikası Ǵárezsizligi bayramı múnásibeti menen «Kásiplik awqamları – balalarǵa» uranı astında Ózbekstan bilimlendiriw, ilim hám mádeniyat xızmetkerleri kásiplik awqa ...Tolıq oqıw »
“Jas kitapqumar” kórik tańlawı
Balalar arasında kitapqumarlıq hám oqıw mádeniyatın keńnen úgit násiyat qılıw, Ana-Watanǵa mehr-muhabbat, keleshekke isenim, balalar arasında doslıqtı keńnen en jaydırıw, kitapqa ...Tolıq oqıw »
12-iyun – «Pútkil dúnya júzilik balalar miynetine qarsı gúresiw kúni» múnásibeti menen ótkerilgen ilajlar
12-iyun – “Pútkil dúnya júzilik balalar miynetine qarsı gúresiw kúni” múnásibeti menen Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyasınıń Qaraqalpaqstan kásiplik awqamları shólkemleri b ...Tolıq oqıw »
Balalar jazı-2019
Ózbekstan Respublikası Ministirler Kabinetinde 2019-jıl 17-may kúni “Balalardıń dem alısın shólkemlestiriw hám sawallandırıw is-ilajların islep shıǵıw, olardı ámelge asırıw boyıns ...Tolıq oqıw »


text:
ABD prezidenti Joe Biden Qırımnıñ ve Aqyarnıñ işğal etilmesi içün Rusiyege qarşı qoyulğan sanktsiyalarnı bir yılğa uzattı. Bu aqta Beyaz evniñ saytında haber etile.
Qayd etilgeni kibi, söz Donald Tramp ve Baraka Obama vaqtında qoyulğan sanktsiyalar aqqında kete. Joe Bidenniñ bildirmesinde, bu sanktsiyalar 2021 senesi martnıñ 6-dan soñ quvette qalmalılar, dep qayd etile.
«Bu fermanlarda tarif etilgen areketler ve siyaset Amerika Birleşken Devletleriniñ milliy telükesiziligi ve tış siyaseti içün alâ daa pek telükeli. Bu sebepten... 13660 icra qararınen memlekette ilân etilnen sanktsiyalar rejimini daa bir yılğa uzatam», – dep yazıla bildirmede.
Amerikanıñ Devlet kâtibi Entoni Blinken, ABD Rusiyeni Qırımnıñ işğalini toqtatmağa çağırğanını bildirdi.
Fevralnıñ 25-nde Ukraian prezidenti Volodımır Zelenskıy Oksana Markarovanı Ukrainıñ ABD-deki elçisi vazifesine tayin etti.
Prezident ofisi Ukraina devlet başınıñ ABD prezidenti Joe Biden ile körüşüvini ve telefondan qonuşmasını azırlay. Kyiv Donbasta vaziyetniñ tınç çezilmesi ve Qırımnıñ işğalden azat etmesi ile bağlı aytışmalarğa ABD-ni daa ziyade celp etmek içün çalışacaq.
2020 senesi oktâbr ayında ABD diplomatları Qırımnı işğalden qurtaruv platformasını qurmaq içün Kyiv ile işbirligi yapmağa azır, dep bildirgen edi.
2018 senesi iyülniñ 25-nde o vaqıt ABD devlet kâtibi olğan Mike Pompeo Amerika Birleşken Devletleri Rusiyeniñ Qırım ilhaqını iç bir vaqıt qabul etmeycegi aytılğan «Qırım beyannamesini» çıqardı. Pompeo, ABD Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesini kene israr etecek, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Törkiyädä çittän torıp uqu çorı başlandı
Milli mäğarif ministrlığı yaña tör koronavirus (Kovid-19) kizüe arqasında 1 atnağa tuqtatıp torğan belem birü barışı distanśion (çittän torıp) uqu räweşendä düşämbe könne başladı
Çittän torıp uqunıñ berençe däresen birgän Milli mäğarif ministrı Ziya Sälçuk, ata-analarğa möräcäğät’ itep, dönyanıñ qızıqlı häm awır barıştan uzuın, härkemneñ sälamätlege häm matur könnärgä ireşä aluı öçen qabul itelgän qarar belän mäktäplärneñ bilgele ber waqıtqa qadär yabıluın häm distanśion (диcTaHциoH) belem birügä küçelüen xäterlätte.
Sälçuk uquçılarnıñ da cawaplılıqnı üz östenä aluların, däres programmaların kontrol’ itüen, säğäte kilep citkändä açıp däreslären qarawların teläde.
Çittän torıp uqu qısalarında başlanğıç häm urta mäktäp belän liśey uquçıları 23nçe-27nçe martta TRT-EBA TV häm Mäğarif informatika çeltäre (EBA) aşa belem alaçaq.
Däreslärne "eba.gov.tr" säxifäsennän häm TRTneñ internet saytınnan qararğa mömkin.
Bäyläneşle xäbärlär
“Xäzer êlekkegä qarağanda tağın da kübräk dialogqa ixtıyac bar”
TRT Törkiyä teleradiokompaniyası Ğomum mödire Mäxmät Zahid Sobacı dönyanıñ xäzer êlekkegä qarağanda tağın da kübräk dialogqa, bäxäskä, urtaq töple aqılğa, fiker almaşuğa häm yaña añlayış qamilläşterügä ixtıyacı buluın äytte


text:
Bunı Ukraina baş naziriniñ birinci muavini Vitaliy Yarema Dnepropetrovs şeerindeki toplaşuvda bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Yaremanıñ aytqanına köre, Ukraina mudafaa-sanayı kompleksi müessiseleriniñ bir qısmı Rusiyege hızmet ete, ve «bizim qomşularımız, ğarbiy memleketlerden ortaqlarımız bu işbirlikni toqtatmağa talap eteler».
«Bizni qorquzğan adamlar içün mahsulatnı azırlamaq – mantıqsızdır», – dedi o.
Memurnıñ qayd etkenine köre, zavodlarnıñ bir qısmı Zaporojye ve Dnepropetrovs vilâyetlerinde yerleşe. Onıñ malümatına köre, ükümet işhaneler Rusiye ile işbirlikni toqtatqan soñ büyük zarar körmesin dep, kerekli tedbirler keçire.


text:
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat (razvedka) idaresiniñ temsilcisi Vadim Skibitskiyniñ bildirgenine köre, Rusiye faal şekilde Qırımğa silânıñ yañı çeşitlerini, bu cümleden eñ yañı qanatlı raketalarnen suvaltı gemiler ve sail raketa komplekslerini ketire, ava ve gemi taqımlarını quvetleştire.
Bu aqta o «5 kanal» yayınında bildirdi.
«Şimdi o yerge pek faal şekilde zemaneviy silânıñ yañı çeşitleri, arbiy tehnika ve Qırım işğalinden evel yarımadağa ketirilmesi mümkün olmağan silâ ketirile», – qayd etti Skibitskiy.
«Meselâ, o yerge eñ evelâ eñ yañı qanatlı raketalarnen eñ yañı suvaltı gemiler ketirildi, olar bütün Ukraina territoriyasını urıp yoq ete bile. O yerde olmağan sail raketa kompleksleri ketirildi. Ve... Qırımda em ava, em gemi taqımları quvetlendirile», – qoştı o.
Skibitskiy, Rusiyeniñ Qırımda arbiy taqımlarını kelecekte de quvetlendirmege planlaştırğanında emin.
Ukrain istihbaratı işğal etilgen Qırımda rusiyei silâsınıñ avuşması, yarımadada rusiyeli ordunıñ ögrenüvler ve idmanları aqqında daima bildire.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda topraq damartılarınıñ resmiyleştirilmesinde kadastr işleriniñ fiyatı 6 biñ rubleden ziyade (qoşma fiyat bergisi (NDS) esapqa alınmay) olmaycaq.
Bu aqqında Qırım «Nazirler şurasınıñ» «Qırım Cumhuriyetinde kadastr işleriniñ eñ yüksek fiyatlarını belgilev aqqında» №630 qararında aytıla.
«Topraq damartıları boyunca geodeziya işlerini tekrar keçirmege acet yoq, çünki Rusiye ve Ukrainada koordinatlar sisteması aynı», – dep haber ete matbuat hızmeti.
Uquqiy şahıslar içün 0,5 ga qadar kadastr işleriniñ fiyatı eñ çoq 10 biñ ruble; 0,5 – 5 ga qadar – 15 biñ ruble; 5 – 20 ga – eñ çoq 25 biñ ruble, 20 ga ziyade – 1 ga içün eñ çoq biñ ruble (qoşma fiyat bergisi esaplanmay).


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Aprelniñ 19-nda (eski esapqa köre – 8-nde) Rusiyede eninde-soñunda #KrımNaşğa (QırımBizimge) esas olğan – Qırım ve Kubanniñ Rusiye İmperatorlığına kirişiniñ 235 yıllığı qayd etildi. Bilakis Qırım noqta-i nazarından olıp keçken vaqia ise – tammanada bir ilhaq. Bu vaziyet aqqında çoq şey yazılğanı esapqa alınacaq olsa, diqqatıñızğa 1783 ver 2014 seneleri yüz bergen vaqiqalarnıñ arasında farq ve beñzerliklerni teklif etmek isteyim.
1. Qırım mensübiyeti
Qırım (bütünley olmasa da) 300 yıldan ziyade küç qullanılaraq zapt etilerek, Osmanlı imperatorlığına ait olğan edi. Yarımdada Ukraina terkibi oldu olacağı 60 yıl qaldı, lâkin barışıq yolunen oña keçken edi. Farq ortada.
2. Qırım mustaqilliginiñ ilân etilüvi
Rusiye ordusı yarımdadağa 1771 senesi kirerek, bir yıldan soñ Qırım hanına Türkiyege bağlı olmağanına ait yarlıqqa zorlay... ancaq Peterburg kontrolü altında. Ondan ğayrı böyle bir yardım içün Qırımdan etrafınen beraber Keriçni çekip alalar. 2014 senesi rusiyeliler Qırım MC gizli olaraq kireler, amma umumen alğanda beñzerlikler daa ziyade.
3. Yañı veziyetiniñ qanuniyleştirilüvi
Türkler daa 2 yıl Rusiyenen cenkleşe, atta Qırımda desant bile teşkil eteler, lâkin muvafaqiyetsiz olalar
Türkler daa 2 yıl Rysiyenen cenkleşe, atta Qırımda desant bile teşkil eteler, lâkin muvafaqiyetsiz olalar. Yarımadanıñ mustaqilligini tanımağa mecbur qalalar. Ukraina başqa türlü qarşılıq kösterse de, muvafaqiyetsiz ola, ancaq Rusiyeniñ degenine qail olmay. Aradaki farq körünip tura.
4. Qırımda Rusiye ordusı
Mında ise 100%lik benzerlik bar. 1782 senesi rusiyeliler Qırımğa kire de, çıqıp ketmege «unutalar» ve Aqyar (kelecekte Sevastopol) körfezinde gemiler toplana. 2010 senesi rusiyeliler cemidanları üstünden turaraq, iç olmağanda 2042 senesine qadar yerleşmege bağalar, qalğanı ise, zaten belli.
5. Yerli işbirlikçiler
Eki seferde de rusiyeliler Qırımnıñ eñ üst idaresini- yani eñ soñki han olğan Şahin Geraynı ve Qırım MC soñki spikeri olğan Vladimir Konstantinovnı «celp etmege nail ola»
Eki seferde de rusiyeliler Qırımnıñ eñ üst idaresi – yani eñ soñki han olğan Şahin Geraynı ve Qırım MC soñki spikeri olğan Vladimir Konstantinovnı «celp etmege nail ola». Hanğa para (emri astındakiler onı sevmey ediler) ve, belki de, İran tahtı vaat etile. Ancaq Konstantinov ile Sergey Aksönovnı ne ile aldatılğanları – şimdilik belli degil, amma ayartuv cedveli ziyade farq etmegendir dep belliyim.
6. Teşviqat ve propaganda
İşte, bunı er zaman qullanmağa pek yahşı bile ediler. İlk ilhaq arfesinde belli olmağan «Rusiyeli vatanperver» bir «tezkere» azırlayaraq, anda Qırımnıñ taqatsızlandırması boyunca öz leyhasını beyan ete. «Bütün siyasiy vastalarnı qullanmağa areket eterek, Tatar nesilleri arasında özara qavğa ve qarşılıq çıqarmalı... ve bu yolnen biri-birinden ayırmalı, bunıñ içün kerek çeşit yol ve ususllar tapmaq mumkün... İşte bu Qırımnıñ tezce ve qolayca zapt etilmesine hızmet eter». Beñzer leyhalarnıñ amelge keçirilmesi içün Şahin Geraynıñ yanında bir rus temsilcisi bulundırıla edi. Amma «bir halqmız», «aramızda bölünecek bir şey yoq», «başından berli rus toprağı olğanınen» bağlı sözlerni zaten eşitip toyğandırsıñız. Beñzerlik bu derece olur.
7. Gizli şey vaqtı kelip epbir ortağa çıqa
Rus vatanperverleri aprelniñ 19-nda (8-nde) Yekaterinanıñ Qırımnıñ bağlanuvı aqqındaki yarlıqnıñ çıqarıluvını qayd eteler, lâkin onıñ gizli olğanı iç birisiniñaqlına kelmey! Grigoriy Potömkinniñ yanında yarımdağa ketken vaqtınd onıñ kopiyasını bar eken, lâkin ilhaq kerçek bir vaqia olmağance o metinni kimsege oqup bermey. Aynı şekilde Putin de, aqlamağa ihtiyac olmağance sırasınen Qırım elitasınıñ separatist isyanına alâqadar olğanını inkâr ete.
8. «Referendum»
2014 senesi «Qırım referendumı» degen karnaval ne şekilde keçkenini sizler pek yahşı bilesiñiz. 1783 senesi keçken soyu da buña beñzey edi. Potömkin er bir meskün yerge Yekatrinağa itaat etsin degen manada mektüp yollap, zadekânlarnı qandırmağa, avam halqnı qorquzmağa areket eterek, neticede bir qaç ay devamında kerek olğan bütün vesiqalarnı toplay. İyülniñ 9-nda (iyünniñ 28-nde) Aq-Qaya dağında şouğa çevirilgen resmiy emin merasimi ötkerile, lâkin kerek olğan iş artıq yapılğan olıp çıqa.
9. Tamır halqnıñ taqdiri
Eki ilhaqta da pek qayğılı.İlk ilhaq zamanında qırımtatarlar yarımada ealisiniñ 90% teşkil ete ediler. Ondan s0ñ 150 yıl devamında ep quvğunlıqqa oğratıla ve ahır-soñu tamamile sürgün etileler. Ekinci ilhaq da horluq ve azaptan ğayrı iç bir yahşılıq ketirmey.
10. Tanuv
1783 senesi Türkiye «Qırımolarnıñki»ni qabul etmege razı ola ve büyük küçler arasından yalıñız Frenkistan büyük, ancaq uzun sürmegen raatsızlığını beyan ete
Şimdi ise Rusiyeni begenilmeycek bir sürpriz bekley edi. BMT Baş Assambleyasında 100 devlet (ABD, Canada, AB, Yaponiya) Qırım Ukrainağa ait olğanını bildire ve faqat 11 danesi (Venesuela, Zimbabve, Koreya HDC) – Rusiye ait olğanını ayta. Bu arada 1783 senesi Türkiye «Qırımolarnıñki»ni qabul etmege razı ola ve büyük küçler arasından yalıñız Frenkistan büyük, ancaq uzun sürmegen raatsızlığını beyan ete.
Hulâsalar
Birinciden, beñzerlik o derece taaciplendirici ki, ister istemez aqlıña Qırımnıñ 2014 yıl buhranı tarihiy kitaplarğa baqaraq azırlanmağan ekenmi degen fikir kele? Lâkin, ekinciden, büyük farq olmasa da, kilit noqtalarda olar pek az. Dünya ve Ukraina iç bir şeyni tanımay ve boyun egmey, bu ise bizge bir ümit bere. Ve soñki söz olaraq – er şeynen meraqlanğanlar içün bir meşğuliyet. Öz imayecilerini kerek olmağan soñ Şahin Geraynıñ ayatı ne şekilde bitirgenini biliñiz.
İşbu metin ilk defa Qırım.Aqiqat saytında 2016 senesi aprel ayında derc etilgen edi.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün


text:
Rusiye muhalifi Aleksey Navalnıyrusiyelilerni soqaqlarğa çıqıp, Rusiye prezidenti Vladimir Putiniñ istifasını talap etmege çağırdı.
O, bunı mahkeme qararından soñ seslendirli, işbu qararğa köre, dolandırıcılıq işi boyunca Navalnıy üç buçuq yıl şartlı qapalma, qardaşı ise – umumiy rejim kolloniyasında 3,5 yıl apis cezasına oğradı, haber ete Radio Svoboda.
«Bu kibi rejimniñ olması mümkün degil. Onı yoq etmek kerek. Bugün soqaqlarğa çıqıp, anda qabaatsız insanlarnı cezalağan rejim yoq olmağanına qadar turmağa çağıram», – dedi Navalnıy.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye akimiyeti yalıñız siyasiy raqiplerini yoq etmege degil de, olarğa, tuvğanlarını qıynap, basqı etmege çalışa.
Moskvanıñ Zamoskvortskiy mahkemesi ağa-qardaş Aleksey ve Oleg Navalnıylerni «İv Roşe» işi» boyunca qabaatlı olaraq tanıdı.
Taqiqatçılarnıñ fikrine köre, Aleksey Navalnıy «Kirovles» devlet şirketinden ve «İv Roşe» frenk kosmetik şirketinden 31 million rublehırzıslağan eken.
Mahkemeniñ qararına binayen, ağa-qardaş 500 000 ruble (er biri –8,5 biñ dollar) ve olarnı dolandırıcılıqta qabaatlağan şirketke 4 mln ruble (70 000 dollar) miqdarında tazminatnı ödemek kerektir.
Navalnıy işbu qabaatnı tanımay ve onıñnen qardaşına qarşı olğan işni siyasiy olaraq adlay.
Olarnıñ adliyecileri mahkeme qararına itiraz bildirecek olalar.


text:
Kremlniñ nezaretinde çalışğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi iyünniñ 2-nde Andrey Zahteyniñ apis etüv müddetini avgustnıñ 7-ne qadar uzattı. Böylece, Qırımda «diversiyalar» teşkil etkeninde qabaatlanğan Zahtey 11 ay ve 28 kün devamında azatlıqtan matum qalacaq. Bunı Qırım.Aqiqatqa mabusnıñ advokatı Aleksey Ladin haber etti.
Rus taqiqatçısınıñ talabını advokat böyle añlattı: «Taqiqatçı nevbetteki sefer, Zahtey «şaatlarnı tehdit etmege devam ete bilecegini» ayttı. İmaye, mantıqlı sual berip, «ne vaqıt o tehdit etmege başlağan edi» dep sorağanda, iç bir cevap berilmedi. Dediler ki, Zahtey, Ukraina vatandaşı olıp, taqiqat organlarından ve mahkemeden gizlenmek mümkün olağanını tüşünmek içün esas bar».
Ladinniñ sözlerine köre, bu qararğa qarşı itiraz bildirilecek, bu ise İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine muracaat etmek içün kerek olğan tedbirdir.
Rusiye taqiqatınıñ iddiasına köre, Yevgeniy Panov ve Andrey Zahtey, «diversantlar» taqımında olıp, Qırımda teraktlar yapmaq içün Sivaş gölü üzerinden Ukrainanıñ qıtaiy qısımından yarımadağa keçkenler. Rusiye mahsus hızmetleriniñ bergen malümatlarına köre, Üç Cılğa (Suvorovo) köyü civarında, eşyalarını sağlağan gizli yede, ukrainliler tutılğanda eki Rus zabiti elâk olğan.
FSB dey ki, Yevgeniy Panov ve Andrey Zahteyniñ ekisi de öz qabaatlarını qabul etti, lâkin mabuslar, prokuraturağa muracaat yollap, «itiraf ifadeleri» qıynavlar neticesinde berilgenini beyan etti. Zahtey Qırımda taksi aydayıcısı olıp çalışa edi. Panov, sıñırdaki kiriş noqtasından, eki tarafnıñ da talaplarına riayet etip, yarımadağa kirmege istegeni, amma Rusiye FSB hadimleri tarafından tutılğanını ayta.
Ukraina akimiyeti Rusiye tarafından ukrainlilerge atılğan qabaatlarnı red ete ve bu iddialarnı rusiye mahsus hızmetleriniñ «provokatsiyası» olaraq tanıy.


text:
17 yıllıq teneffüsten soñ Qazahistan ve Özbekistan arasında avtobuslar qatnap başladı.
Yanvarniñ 5-nden itibaren avtobuslar Özbekistan paytahtı Taşkent ile Qazahistan cenübindeki Şımkent şeeri arasında qatnaylar.
Cenübiy Qazahistan yolcu naqliyatı idaresiniñ yolbaşçısı Nurlan Bayğut Azatlıq.Radiosına aytqanına köre, avtobus Qazahistan-Özabekistan sıñırını qısqartılğan usulda kesip keçecek eken.
Onıñ szölerine köre, er kün şeerler arasında 15 dane avtobus qatnaycaq eken. Şeerler arasındaki mesafe 140 km teşkil ete.
Qazahistan akimiyeti daa evel beyan etkenine köre, Qazahistan ve Özbekistannıñ diger şeerleri arasındaki avtobus bağı yavaş-yavaş tiklenecek eken.
Qazahistanda özbek milletine mensüp yarım millionğa yaqın vatandaş devletniñ cenübiy vilâyetlerinde yaşay. Aynı zamanda, 800 biñ etnik qazahlarnıñ ekseriyeti Taşkent vilâyetinde yaşay ve Qazahistanda olarnıñ aqrabaları bar.
Devletler arasındaki yolcu naqliyatı 2000 senesi Özbekistannıñ o devirdeki prezidenti İslam Karimov ve Qazahistan prezidenti Nursultan Nazarbayev arasındaki munasebetlerniñ kergin olğanından dolayı bütünley kesilgen edi.
Şavkat Mirziyoyev Karimovnıñ vefatından soñ, 2016 senesi Özbekistan prezidenti olaraq saylânğanında, tış siyasetniñ esas yönelişlerinden biri qomşu devletlernen munasebetlerniñ eyileşmesi olacaq, dep beyan etken edi.


text:
Boyevikler ukrain dincilerine Lugansk vilâyetiniñ mabetlerine hızmet etmege yasaq eteler. Bunı Azatlıq Radiosına Kiyev patriarhatınıñ Ukraina ortodoks kilsesiniñ papazı Filaret ayttı.
Onıñ sözlerine köre, bu kibi mürekkep vaziyetler Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda da yüz bere eken. Qırım «akimiyeti» Kiyev patriarhatından mabetlerini Moskva patriarhatınıñ faydasına tutıp ala.
«Qırımda bir qaç mabetni endi aldılar. Şu cümleden, Anğara köyünde. Manialar bar. Ve şimdi bizim Aqmescitteki merkeziy mabetimizniñ kira añlaşuvını baqacaq olalar. Şimdi yılda 600 biñ grivna ödenilmesini isteyler. Qırımda 10 mabet ve 13 papaz bar. Kilsemizge basım eteler. Amma Lugansk vilâyetinde olğanı kibi degil. Dincilerimizge mabetlerimizde hızmet etmege bermeyler. «Lugansk akimiyeti», «LHC» ve terroristler keder eteler», – dey Filaret.
Onıñ sözlerine köre, Luganskta silâlı insanlar mabetke kelip, dindar insanlarnı ibadethanege kirsetmeyler.


text:
ARDIÇ – daima yeşil, ineyapraqlı terek. Onıñ 60-dan ziyade çeşiti bar.
Ardıç 300-600 yıl yaşay. Amma Ayya burunı yanındaki Batı-liman deresinde biñ – biñ dört yüz yıllıq ardıç terekleri de öse.
100-200 yaşına yetken terekler kevdeleriniñ qabuqları çatlap, çullanıp başlay. İneyapraqları yerge tökülip, terek astında minder kibi yımşaq bir qatlam asıl eteler. Tökülgen yapraqlar yerine yañıları ösip çıqa. Ardıç teregi insanğa pek hoş kelgen qoqular çıqara.
YÜVEZ – dağlarımızda çoq rastkele. Atta 8 çeşiti öse. Olarnıñ arasında eñ eñ keñ yayılğanı – qırım yüvezidir. Yüksekligi bazı da 15 metrge bara. O, dağlarda, taşlı-qayalı topraqlarda da öse.
Tomalaq şekilli, qıp-qırmızı, amma yeşki yemişleri salqım-salqım olıp pişeler. Bağçevanlar yüvez teregini bağçalarda da asraylar.
SERVİ – minarege oşap ösken terek. Adamlar ta qadimiy zamanlarda onı Aq-Deñiz yalılarındaki topraqlarda asrap başlağanlar.
Qırım cenübiy yalı boyuniñ avası bu terekke pek kelişkeni içün o mında keniş yayılğandır. Vatanımıznıñ yalıboyu manzarasını servilersiz tasavuz etmek mümkün degil. Yüksekligi 30 metrge bara. O, daima yeşildir.
ÇAM – Qırmnıñ daima yeşil, ineyapraqlı tereklerinider birisi. Qadimiy zamanlarda o, bütün yalı boyundaki dağlarda ösken. Çam teregi 500-600 yıl yaşay. Yüksekligi 25-40 metr ola.
Memleketteki eñ qart çam Qırımda öse. Uçansuv yanındaki qaya üstünde tamır atqa çamnıñ yaşı 600 yıl. Onıñ yüksekligi 30 metr, kevdesiniñ qalınlığı 6,03 metr. Çam tereginiñ ağaçından yahşı kereste yapıla.
EMEN, MEŞE – pek qaviy terek. Onıñ 450-den ziyade çeşiti bar.
Bu terekniñ ağaçı pek qıymetli sayıla. Ondan insan içün pek kerekli şeyler yapıla.
Emen terekleri biñ yıldan ziyade yaşay. Meselâ, şimdi Foros civarındaki ormanda kevdesi 5,5 metrli 1000 yıllıq emen reregi bar bağçasaray rayonınıye Kermençik (Vısokoye) köyü yanında kevdesi 8 metr olğan ve Qırımda eñ qart sayılğan emen öse. Alimler onıñ yaşı 1000 yıldan ziyadedir, deyler.
Qarasuvbazar şeerinden bir qaç kilometr avlaqta, Bükü Qarasua özeni boyunda ösip, “Bahri emen” adınen tanılğan emen teregi de meşurdır. Onıñ yüksekligi 20 metr, kevdesi 9,5 metrdir. Terekniñ yapraqları yerge 300 kvadrat metr qadar talda bere.


text:
Lvivde naşirciler forumında ukrain şiiriyetiniñ qırımtatar tiline tercimeler cıyıntığını taqdim etecekler. Bunı Qırım.Aqiqatqa «Krım SOS» cemaat teşebbüsiniñ idarecisi Alim Aliyev bildirdi.
«Tedbir bazar künü (avgust 13 künü – QA) saat 18:00 «Jorj» musafirhanesinde keçirilecek. Ukrain şairi – Vladimir Tımçuk eserleriniñ qırımtatar tiline tercimeleri», – dedi Aliyev.
«Bağçasaray 2021» cıyıntığınıñ taqdiminde, teşkilâtçılarnıñ sözlerine köre, edebiyat erbapları Anastasiya Levkova, Seyare Kökça, Mayye Safet, Nadejda Kinaş, Yekaterina Zayko, Lesâ Saliy iştirak etecekler.
Şu künü Lvivde «Köçip kelgenler ve lvivliler: stereotiplerden fikirdeşlikke» serlevalı munaqaşa keçirilecek.
Şimdilik, cemaat teşkilâtlarınnı malümatına köre, Lviv vilâyetinde Qırımdan 3,5 biñden ziyade köçip kelgen, esasen – qırımtatarlar yaşay.


text:
Ekaterina II
Ekaterina II Alekseyevna (Yekaterina II Aleksey qızı, tumıştan Sophie Augusta Fredericka of Anhalt-Zerbst, Tatarlarda – Äbi Patşa) (1729. – 96.), Räsäy imperatritsası (1762. yıldan). 1767. yılda Qazanda bula. Yekaterina II idarä itkändä Rusiä İmperiäsendä yäşäwçe Tatarlar tormışında uñay üzgäreşlär küzätelä: 1783. yıldan möselmannarğa din irege iğlan itelä, dini ezärlekläw çiklänä, 1788.dän möselmannar öçen Diniä Näzaräte oyıştırıla; üz xoquqların dälilli alğan Tatar morzaları Rus aqsöyäkläre belän xoquqi yaqtan tigezläşterelä (1784.), Tatarlarğa irekle säwdä itü häm säñäğät-citeşterü belän şöğellänü xoquqı h. b. mömkinleklär birelä.


text:
Rusiye İç işler naziri Vladimir Kolokoltsevniñ bildirgenine köre, 2019 senesi Ceza kodeksiniñ 282-nci maddesi qısmen yımşatılğan soñ nefret ya da duşmanlıq doğuruv davalarınıñ sayısı onlarnen qat eksildi. Bu aqta o, «İnterfaksqa» tarif etti, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ rus bürosı.
Rusiye naziriniñ bildirgenine köre, aqımdaki seneniñ yanvar ayından mart ayına qadar bu madde boyunca 9 dava açıldı, keçken seneniñ ilk üç ayı içinde ise 223 dava açılğan edi.
2018 senesiniñ soñunda qabul etilgen qanunğa binaen, nefret doğuruv maddesindeki areket ilk sefer yapılğan olsa, memuriy ceza berilmeli. Cinaiy iş tek tekrar yapılğan bozuv içün açıla.
Maddedeki mesüliyetniñ yımşatıluvını aq qorçalayıcılar ve bir sıra siyasiy ve cemaat erbapları çoq talap etken edi. Olar cinaiy davalar artqanını qayd etip, içtimaiy ağlarda ekstremist tanılğan yazılarnıñ paylaşuvı içün de davalar açıla, dep aytqan edi.
Rusiye işğal etken Qırımda Rusiye quvetçileri ekstremizm maddesi boyunca faal ve jurnalistlerni tuta ve apiske ala. 282-nci madde içtimaiy ağlardaki begenüv ve paylaşuvlar, internetteki yazılar içün qullanıla.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz işiniñ taqiqatını «tiz üstünde» aqibetlerini tüşünmeyip uydurdılar. Bunı Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov fevral 15-de Qırım.Aqiqatqa ayttı.
Polozovnıñ qayd etkenine köre, mahkeme delillerni tedqiq etmege devam ete, prokuror şaat Veliyevden alınğan videolarnı köstere.
«20 video baqıldı, bir qaç saniyeden başlap bir qaç daqqalıq levhalar bar. İç birinde Ahtem Çiygoz ya da şaat Eyvaz Ümerov körünmey», – dep ayttı Polozov.
Advokatnıñ bildirgenine köre, videolar tedqiq etilgende «azbarnıñ sol tarafında tam bir provokatsiya qayd etildi: «halq göñüllileri" ayıp imalar köstermege başladı, soñra da Ukrainağa qoltutqan miting iştirakçilerini azbardan çetleştirmege başladı».
Polozov dey ki, «Aksenov alıp kelgen «halq göñüllileri, kazaklar mitingden evel qanunnı bozmağa planlaştırıp, Ukrainağa qoltutqanlarğa qarşı areket etecek ediler».
«Ekinciden, taqiqat adiseni bir taraftan taqiq etti, kerçekler aydınlatılmadı. Belli bir insannı alıp (Ahtem Çiygoznı – QA), onı sebepsiz qabaatladılar. Taqiqat zıt kelgen malümatlarnı bile alıp taşlamadı. Taqiqat alçaq seviyede olğanı belli. «Tiz üstünde», aqibetlerini tüşünmeyip, bu işni uydurğanlar», – dep qayd etti Polozov.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Devlet migratsion hızmetiniñ matbuat-merkezi bergen malümatına köre, mında qırımlıalar bütün istegen hızmetlerni köre bileler. 16 yaşına kelgenlerde pasportnı elde etmege, 25 ve 45 yaşına kelgen isnanlar fotosüretni deñiştire bile, soyadını deñiştirgenler, pasportını coyğanlar yañı soynı ala bileler, çetel pasportını almağa istegenlerde de mında muracaat etmege imkânları bardır.
«Qırım yarımadasını terk etmege mecbur olğan qırımlılarğa bu hızmetler Ukrainanıñ er bir bölüginde berile», – dep aytıla beyanatta.
Matbuat-hızmetiniñ bergen malümatına köre, migratsion hızmetiniñ bölügi Novotroitskte salı-cumaaqşamı künü saat 9:00-dan 18:00-ge qadar ve cuma-cumaertesi künleri saat 10:00-dan 19:00-ğa qadar çalışa.
Eger de migratsion hızmetinde bazı bir añlaşılmamazlıqlar yüz berse, qırımlılarğa Ukraina Devlet sıñır hızmetleriniñ merkeziy apparatlarına muracaatta bulunmağa tevsiye eteler.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi aprelniñ 2-nde rayon mahkemesiniñ fevral ayında Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Rustem Emirüseinovnıñ evinde tintüv keçirmek qararına qarşı imayesi bergen şikâyetni red etti. Bu aqta oturışuvdan soñ Emirüseinovnıñ advokatı Mammet Mambetov bildirdi, dep haber ete «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Facebookta.
«Bugün Qırımnıñ Yuqarı mahkemesinde 2019 senesi fevralniñ 13-nde Kiyev rayon mahkemesi çıqarğan qararğa qarşı itiraz arizam baqıldı, bu qarar esasında müvekkilim Rustem Emirüseinovnıñ evinde tintüv keçirilgen edi. İmaye işbu qarar milliy ve halqara uquqqa zıt bir şekilde çıqarıldı, dep tüşüne… Şikâyetim qısmen qanaatlendirildi. Kiyev rayon mahkemesiniñ qararına bazı tüzetüvler kirsetildi, 5-6 söz alıp taşlandı. Umumen ise bu qarar pek deñişmedi. Demek ki, şikâyetim red etildi», – dedi advokat.
Oturışuv açıq oldı, Rustem Emirüseinovnı tuvğanları körip oldı.
Fevralniñ 14-nde Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emirüseinov alındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, Qırımnıñ işğalden azat etilmesine dair Ukraina strategiyasını “Qırım platforması” iştirakçileriniñ sammitinden evel taqdim etmek kerek, dep saya. Bu aqta o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında ayttı.
“Devlet başlarını bir yerde toplamaq ve 2014 Rusiye bozğan halqara nizamınıñ ğayrıdan tiklenilüvi içün özü Ukrainanıñ ve tarafdarlarınıñ ne yapmaq kerek olğanına dair Ukrainanıñ mevamını teklif etmemege mantıqsız olur edi. Bundan ğayrı, Ukrainanıñ yarımadada suvereniteti ğayrıdan tiklenilgen soñ Qırımnıñ inkişafı nasıl olacağını, tamır halq – qırımtatarlarğa öz toprağında inkişaf etmesi içün nasıl kefaletler berilecegini köstermelimiz”, – qayd etti Çubarov.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımnı işğalden qurtaruv sammitini Kyivde 2021 senesi mayısta keçirmege planlaştıralar, dep bildirgen edi.
Ukrainada “Qırım platforması” halqara formatınıñ destegine sammit 2021 senesi baarde degil, yazda keçirilecek. Bu aqta "Zerkalo nedeli" neşrine Ukraina prezidentiniñ diplomatik mesleatçısı İgor Jovkva aytıp berdi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov emin ki, yañı halqara meydançıqnıñ quruluvı «Qırımnı qaytarmağa» yardım etmeycek.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
İşğal etilgen Keriçte martnıñ 9-nda ukrain şairi, ressamı Taras Şevçenkonıñ doğğan kününden 205 yıl keçkeni munasebetinen hatıra tedbirleri keçirilecek.
«Keriç şeeriniñ ukrain cemiyeti martnıñ 9-nda saat 10.00-da Taras Şevçenko skverine çeçek ketirip, meşur ukrain erbabını añmağa davet ete», – dep aytıla Keriçniñ Rusiye memuriyeti ilânında.
Bir yıl evelsi de Keriçte Taras Şevçenkonıñ doğğan künü ukrain şairiniñ abidesine çeçek desteleriniñ qoyulmasınen qayd etilgen edi.
Taras Şevçenko 1814 senesi martnıñ 9-nda dünyağa kelip, edebiyat ve ressamlıq icadı sayesinde meşur oldı. O, ukrain medeniyetiniñ eñ büyük timsallerinden biri ola.


text:
Qırımda rusiyeli Ğalebe kününi tantanalı şekilde qutladılar. Amma, qırımlılarnıñ içtimaiy ağlarda tefsirlerine köre, çoqusı bu künde bayram yapmaq degil de, o deşetli cenkniñ qurbanlarını hatırlamaq istey.
Qırım şeerlerinde tantanalı merasimler adet olğan stsenariyge köre keçti: Rusiye arbiy tehnikası iştiraginen paradlar ve “Ölümsiz polk” aktsiyası çerçivesindeki yürüşler.
Muzakere iştirakçileri, Ğalebe kününiñ ticaretleştirüvine diqqat ayıra.
Mayıs 9-ına gece Aqyarnıñ Mamaşay (Orlovka) köyünde yüz berge adise, tefsircilerge pek timsaliy köründi. Anda bilinmegen insanlar, cenkte elâk olğan qırımtatar askerleriniñ adlarınen yaqında tiklengen hatıra taşını darma-dağın etti.
Qırılğan hatıra...
Ğaliba, faşistler sadece yañı şekilni aldı...
Olar sadece bizim umumiy ğalebemizni özümsidi.
Darma-dağın etilgen mezarlıqlar, qırılğan baştaşlar, resimlengen cami qoraları, qırılğan ve uçurımdan (Eklizi Burun) atılğan qırımtatarlarnıñ sürgünligi qurbanlarınıñ abidesi. Endi ise bu, cenkte elâk olğan qırımtatarlarğa bağışlanğan añma taş.
Buña er vaqıt vandallıq dep aytalar. Böyle bir maqsatlı, hucur vandallıq. Yani çapqınlıq. Amma, unutmayıq ki, onıñ içün iç bir vaqıt iç kimse cezalanmay. Amma men bunı çapqınlıq saymayım. Böyle 2004, 2015, 2019-da edi. Bundan evel de edi.
Amma bazıları niayet añlamaq kerek ki: biz ÖZ vatanımızdamız. Mında yaşadıq em de yaşacaqmız, inşallah. Ve böyle küfür şeyler, sadece kimer qomşularımıznıñ aqılı faqır ve sıñırlı olğanını köstere. İnkişaf etiñiz.
Sanki hucur bir şey yapıldı dep baqmaqtan vazgeçiñ! Normal Qırım. Normal 2019-ıncı. Normal qırımlılar. Normal faşistler.
Tefsircilerniñ çoqusı bu künde bayram yapmaq degil de, o deşetli cenkniñ qurbanlarını hatırlamaq istey.
Qaar ve Hatıra künü. Bu künge bayram ve şenlik layıq degil.
Evimde fişenk patlavını ve Lenin meydanında adamlarnıñ qıçırğanını eşittim.
Bugün men bütün kün ekskursiya keçire edim ve cenk aqqında tarif ete edim.
Kerçekten aytsam, şimdi sessiz olmaq isteyim.
Ebediylikke dalğan adamlarnıñ qaari ne qadar büyük olğanını hatırlayım.
Elâk olğan ve ketkenlerni añayıq…
Bu közyaşlı bayram…
Barışıqnı saqlayıq
Mında yazılğan bütün şey açıq menbalardan alındı


text:
Qırım şeer reisleri Aleksandr Bartenev, Kirill Köstenko ve Oleg Kolodâjnıynıñ öldürüvleri boyunca açılğan cinaiy işler ögrenilmedi.
Bu aqqında Qırım «akimiyetiniñ» ruporı olğan «Krıminform» saytı Qırım Cumhuriyeti boyunca Rusiyeniñ Taqiqat komiteti baş taqiqat idaresiniñ reberi Mihail Nazarovnıñ aytqanlarına esaslanıp bildire.
«Üç cinaiy iş de Rusiye qanunları boyunca öldürüvler olaraq tanıldı. Olarnı ögrendiler, dep şimdilik aytıp olamayım», – dep qayd etti Nazarov.
Onıñ bildirgenine köre, al-azırda cinaiy işler taqiq etile, cinayetçilerniñ şahsiyetlerini belgilemek içün bir sıra tedbirler alıp barıla.
Hatırlatamız, Saq rayonınıñ Novofödorovka qasaba yolbaşçısı Oleg Kolodâjnıy
2010 senesi iyün 29-da öldürildi. O, saba çoq qatlı evden çıqıp, maşinasına miner eken, onı atıp öldürdiler.
Simeiz qasabasınıñ yolbaşçısı Kirill Kostenko 2013 senesi fevral 26-da oña qarşı avtomattan açılğan ateş neticesinde maşinasında can berdi.
Kefe şeer reisi Aleksandr Bartenev 2013 senesi iyül 27-de gece öldürildi. O, alğan yaralardan sebep hastahanede keçindi.


text:
İşğal etilgen Qırımda yarımadanıñ şimaliy tarafına yol alğan BTR kolonanı qayd ettiler.
Şaatlar arbiy tehnika kolonasını videoğa çıqarıp, youtube ağına yüklediler.
Videoda Rusiye bayraqları ile kolona qıtaiy Ukraina tarafına yol alğanı körüne. Yigirmi BTR adiy maşinalar ile bir sırada kete edi.
Ukraina Milliy Havfsızlıq Hızmetiniñ malümatına köre, Rusiye orduları Qırım sıñırında ava istihbaratını pekittiler, em de Qırım şimaline qoşma arbiy quvetleriniñ kelmesi de qayd etile.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnı 2 noyabr, çarşenbe kününe FSB idaresine çağırdılar. Anda oña yañı qabaat seslendirilecek. Bunı Facebookta onıñ qızı – Ayşe Umerova haber etti.
«Yarın saat 15.30-qa İlmi Umerov FSB-ge çağırıldı, ve taqiqatçı Skripkanıñ aytqanına köre, oña yañı qabaat bildirilecek. Bu nasıl bir yañı qabaat olacağını o, elbette ki, aytmadı, bararmız – ögrenermiz», – dep yazdı Ayşe Umerova.
Rusiyeli FSB Umerovnı mayıs 12-de Bağçasarayda yaqaladı. Rusiyeli uquq qoruyıcı organları bu sene mayıs ayında İlmi Umerovğa qarşı «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açtı.
Avgust 11-de mahkeme zalında İlmi Umerovnıñ alı yaramaylaştı. Ekimler onı infarkt havfı ile hastahanege ketirdi. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar psihiatrik-mahkeme ekspertizadan keçirilmesi aqqında qarar aldı. O, psihiatrik hastahanege avgust 18-de ketirildi.
Sentâbr 7-de İlmi Umerov klinikadan çıqtı.
20 oktâbrde Umerovğa tanış olmaq içün lingvistik ve psihiatrik-mahkeme ekspertizalarınıñ neticeleri kösterildi.


text:
İlhaq etilgen Qırımda distantsion oquşta bir sıra fenler boyunca talebelerge vazifeler kelip tura, amma olarnıñ berilmesi aprelniñ 22-sinde bitecek edi, bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Onıñ malümatına köre, bu fenlerni mektep dersler cedvelinden alıp taşlamadılar. Ana-baba subetlerinde ocalar bunı "kelecek yılnıñ programmasını deñiştirmege istemeyler" dep añlatalar.
Daa evel Rusiye mekteplerinde üç afta tatil – martnıñ 23-nden aprelniñ 12-ne qadar olacağını bildirgen ediler.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırım «baş nazir muavini» Dmitriy Polonskiyniñ sezlerine köre, Bağçasaray şeer ve rayonınıñ yolbaşçıları milliy mensüpligi boyunca tayinlenmeycekler. Bunı KİA agentligi bildire.
Polonskiyniñ aytqanına köre, evel yolbaşçılarnı Bağçasarayda tek olarnıñ milletlerine baqıp tayin ete ediler. Amma insanlarnı bunıñ kibi vazifelerge olarnıñ qabiliyetlerine köre tayinlemek kerek, – dedi Polonskiy. Bağçasaraynıñ meri Konstantin Rubanenko ona qol tuttı.
Avgustnıñ 25-de Valeriy Gonçarenko Bağçasaray rayon devlet memuriyetiniñ reisi vazifesini eda etecegi belli oldı. Evelki reis İlmi Ümerov avgustnıñ 19-nda öz isteginen ariza yazıp, işten boşatıldı.


text:
Rusiye, Stockholm akemliginiñ qararına köreUkrainağa üç milliard dollar ödemege razı oldı, dep bildireler Reuters agentligi ve Rusiye kütleviy haber agentlikleri öz menbalarına esaslanıp, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Olarnıñ malümatına köre, bu ödev Rusiye ve Ukraina arasında gaz tranziti muzakereleriniñ neticeleri boyunca añlaşmanıñ bir qısmı olmalı.
«Naftoğaz Ukrayını», Azatlıq Radiosınıñ bu malümatnı tasdıqlamaq ya da red etmek ricasına cevap berip, muracaat yazmağa tevsiye etti.
2018 senesi fevral ayında Stockholm akemligi, «Naftoğazğa» 4,6 milliard dollar berdi, dep bildirdi. Diger dava qararı ve fayızlarnen beraber «Gazprom» Ukraina şirketine 2,56 mlrd dollardan çoq ödemeli. Rusiye bu qararğa itiraz bildire.
Dekabrniñ 19-nda Rusiye prezidenti Vladimir Putin Stockholm akemliginiñ qararından «çıqmaq» ve «er kes içün, hususan Ukraina içün kelişken qararnı qıdırmaq» kerek, dep bildirdi.
Daa evel Ukraina ve Rusiye gaz tranziti boyunca printsipial añlaşmağa keldi, dep haber etildi.
2018 senesi fevralniñ 28-nde NAK «Naftoğaz Ukrayını» şirketi Stockholm akemliginde «Gazpromnıñ» tranzit içün bermegen gaz ivazı davasında Rusiyeniñ gaz inhisarcısı olğan «Gazprom» şirketini yeñgenini bildirdi. «Gazprom», Stockholm akemliginiñ qararına razı olmağanını bildirip, 2019 senesiniñ soñunda bitken añlaşmanı bozmaq niyeti aqqında ilân etti. Mütehassıslarnıñ fikirince, «Naftoğaz» añlaşmanı toqtatmağa istemese, mahkeme esnası yıllarnen devam ete bile.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ şeer şurası yañı şeer yolbaşçısı olaraq Natalya Malenkonı sayladı. Bu aqta Qırım kütleviy haber vastaları haber ete.
İgor Lukaşev işten ayırılğan soñ o, Aqmescit memuriyeti yolbaşçısınıñ birinci muavini vazifelerini eda etken edi.
Natalya Malenkonıñ namzetine şeer şurasınıñ sessiyasında olğan 31 deputattan 30-ı rey berdi.
Saba yarış komissiyası Aqmescit memuriyetiniñ yolbaşçısı vazifesine eki namzetni belgiledi. Reylerniñ ekseriyetini yolbaşçı vazifelerini eda etken memuriyet yolbaşçısınıñ birinci muavini Natalya Malenko (80 rey) ve vaqtınca çalışmağan Oleg Simonov (69 rey) aldılar.
Bu sene noyabrniñ 9-nda Rusiye tayin etken Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Aqmescit memuriyetiniñ reberi İgor Lukaşevniñ işten boşatılğanını ilân etti. O, Qırım yolbaşçısınıñ talabı ile istifa aqqında ariza yazdı.
Bundan evel Aksenov Aqmescit şeer yolbaşçısı ve memuriyetiniñ diger hadimlerini çöplük çıqarılması, yollarnıñ tamir etilmesi, tıqanıqlıqlar ve taksi işinen bağlı meselelerden sebep çoq tenqit etken edi.


text:
Kyivdeki Qabarcılıqqa qarşı yüksek mahkemesi, Qabarcılıq ile küreş mahsus prokuraturasınıñ (SAP) ve Qabarcılıq ile küreş milliy bürosınıñ (NABU) Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki sabıq daimiy vekiliniñ sıñırlav tedbirini belgilemek muracaatlarını red etti.
Bu aqta mahkemeniñ Facebooktaki resmiy saifesinde haber etile.
«Qabaatlav tarafı şübhelini apiske almağa rica etti. Şübheli malümat bergen soñ, prokurorlar muracaatnı deñiştirip, onı gece vaqtına ev apsine almağa rica etti», – dep aytıla haberde.
Qabarcılıqqa qarşı yüksek mahkemesiniñ malümatına köre, mahkemeniñ malümatı yanvarniñ 29-nda qararnıñ tolu metni seslendirilgen soñ aydınlatılacaq.
Mahkeme haberinde şübheliniñ adı aytılmay, faqat Qırım.Aqiqat laf Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki sabıq daimiy vekili Boris Babin aqqında ketkenini bildi.
Babinniñ oturışuvdan soñ Facebookta yazğanına köre, oturışuvğa onıñ içün kefil olmağa azır olğan çoq dostu keldi.
«Elbette, bugün Qabarcılıqqa qarşı yüksek mahkemesiniñ NABU ve SAPnıñ sıñırlav tedbirimnen bağlı muracaatlarını red etmesi küçük bir protsessual ğalebe ola. Amma uzun yol küçük adımdan başlay», – dep yazdı Babin.
Onıñ daa evel bildirgenine köre, SAP ve NABU oña Ukraina Ceza kodeksiniñ 191-inci maddesine istinaden (vazifesinden tış areketler neticesinde mal-mülkni israf ya da elde etüv) şübheli sayılğanına dair qarar bermege tırışqan ediler. Bunıñ sebebi Avropa İnsan aqları mahkemesi işlerinden ükümet vekâletlisi vazifesindeki faaliyeti olğan eken.
Boris Babin – halqara uquqçı, odesalı professor. 2017 senesinden 2018 senesine qadar Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili edi.


text:
Rusiyeli advokat Mark Feygin Kreml nezaretindeki Qırım mahkemesinde qırımtatar milliy areketiniñ yetekçilerinden biri olğan İlmi Umerovnı temsil etmek niyetinde. Advokat Facebookta haber etkenine köre, o «eñ yaqın künlerde» Qırımğa ketecek ola eken.
«Bu ba-a-ayağı vaqıtqace aqılda qalacaq bir cereyan olacaq!» – dep ilâve ete advokat.
«Umerov davası» boyunca mahkemege azırlıq toplaşuvı mayısnıñ 31-nde ötkerilgen edi. O zaman mahkeme advokatlardan biri olğan Emil Kurbedinovnıñ bulunmamasına baqmadan, azırlıq toplaşuvı kününe deñiştirmekni red etken edi. Ayrıca Mark Feygin de davağa kirip olamağan edi. Nevbetteki mahkeme toplaşuvı iyünniñ 7-nde keçirilecek.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Qırımnıñ sabıq prokurorı Natalya Poklonskaya FSB taqiqiatçıları ekstremizm maddesine binaen İlmi Umerovqa qarşı cinayi iş açqanları aqqında bildirgen edi.
Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
Meclis reisi Refat Çubarov, İlmi Umerovnıñ taqip etilmesini Rusiye tarafından zapt etilgen Qırımda qırımtatar halqına qarşı yapılğan aqsızlıq ve zulumnıñ bir qısmı dep tanıy.
Kreml nezaretini altındaki Aqmescit rayon mahkemesi bergen malümatqa köre, İlmi Umerovğa qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi boyunca açılğan cinaiy dava keçende qadı Andrey Kulişovğa teslim etilgen edi.
«Mirotvorets» saytındaki malümatqa köre, Andrey Kulişov, qadı şeadeti ile Ukraina CK 111 maddesini bozğanı içün («devlet hainligi»), Ukraina uquq qoruyıcı olrganları tarafından qıdırılmaqta.
Aynı zamanda Andrey Kulişovnıñ adı Ukraina Yuqarı adalet şurası tarafından işten boşatılğan qadılar cedvelinde keçmemekte.


text:
Kyivde fevralniñ 8-nde TURKSİD Türkiye, Ukraina ve Romaniya qırımtatar iş adamlarınıñ birligi taqdim etildi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Tedbirde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, TURKSİD yolbaşçısı Ertan Baştuhan, Türkiye, Ukraina ve Romaniya qırımtatar iş adamları, elçihane vekilleri iştirak etti.
Qırımtatar halqınıñ lideri ve Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilev, TURKSİD birligi işğal etilgen Qırımnıñ Ukrainağa qaytarıluv yolunda müim bir adım ola.
TURKSİD Ukraina vekilleri İsmet Yüksel Birlikniñ quruluvı halqara toplulıq ile bağlarnıñ inkişafı içün emiyetli ola, dep qayd etti.
TURKSİD yolbaşçısı Ertan Baştuhan iştirakçilerniñ diqqatını Türkiye ve türk biznesi Qırımnıñ qanunsız işğali başlağanından berli Ukrainağa qoltutqanlarını açıq sürette bildirgenine celp etti.
TURKSİD 2019 senesi oktâbrniñ 1-nde işine başladı. Dernekniñ merkezi İstanbulda olacaq. Oktâbrniñ ortasında Dernek Kyivde şubesi açılğanını ilân etti. TURKSİD Ukraina vekili iş adamı İsmet Yüksel oldı. Dernek yolbaşçısı Ertan Baştuhannıñ aytqanına köre, ileride Poloniya, Bulğaristan ve Baltiya memleketlerinde şubelerniñ açılması beklenile.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Bağçasaray mahkemesinde polis hadimini aqaretlegeninde qabaatlanğan faaliyetçi Şevket Razzakovnıñ işi boyunca taraflarnıñ munaqaşasını başqa künge keçirdiler. Bunı advokat Mammet Mambetov bildire.
Advokatnıñ malümatına köre, mahkemeniñ oturışuvı aprel 23 kününe planlaştırıldı.
2017 senesi aprel 13-te Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasarayda Seydamet Mustafayevniñ evini tinttiler. Qırımtatar faaliyetçileri, ve olarnıñ arasında Razzakov, polisniñ areketlerini közetmek içün toplandılar. Polis ve OMON hadimleri, küç qullanıp, toplaşqanlarnı dağıtıp başladılar. Neticede 7 kişi yaqalandı. Razzakovğa qarşı ise «tükürüv şeklinde ifade etilgen» polis hadimini aqaretlegeninde qabaatlav taqdim etildi.
İlhaqtan soñ Qırımda Rusiyeniñ amelde akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yapa.


text:
Belli olğanı kibi, qırımtatarlarnıñ ekseriyeti – aslında, bütün dünya cemaatçılığı kibi – 2014 senesi Qırımda Rusiye tarafından teşkil etilgen «referendumnı» tanımağan edi. Bu sebepten, qırımtatarlar anda esasen, iştirak etmegen ediler. Ancaq yarımadanıñ yañı şorbacıları acele olaraq qırımtatarlarnıñ epsi yañı aqiqatqa qarşı olmağanlarını köstermek kerek edi. İşte o zaman «ğalipler taqımı» qırımtatar faalleri arasında ittifaqdaşlarnı qıdırıp başlay.
Bu qıdıruv muvafaqiyetnen bitti demege sıra tüşmey, lâkin «ğalipler taqımı» kene bir qaç belli sımanı öz tarafına celp etmege yaradı. Olar arasında Remzi İlyasov, Ruslan Balbek, Zaur Smirnov, Teyfuq Gafarov ve Eskender Bilâlov bar edi ve olar da özlerinen beraber daa alçaq ayardaki bir qaç insan ketirgen ediler. Amma bu zıncır daa ziyade uzamadı. Qırımtatarlar kollaborantlar artına taqılıp ketmedi. Aksine, olar öz halqı arasında sevimsiz bir adamlarğa çevirildi. Olarnı toylârğa davet etmemege başladılar, qırımtatarlarınıñ diger tedbirlerinde de olar istenilmegen musafirlerge aylândı. Böyleliknen, halq olardan yüz çevirdi.
Halq kerçekten de kollaborantlardan yüz çevirdi
«Ğalipler taqımı» da bunı añladı, faqat böyle kadrlar olar içün qıymetli olğanını köstermemege başladı. Ruslan Balbek Qırım ükümeti baş naziriniñ yardımcısı vazifesinden «rütbesi» yükselmesi içün Devlet Dumasına yollandı, Eskender Bilâlov Rusiye prezidentiniñ Qırımdaki vekâletli temsilcisiniñ mesleatçısı vazifesinden, Rusiye prezidentine bağlı milletlerara munasebetler Şurasınıñ adiy azası derecesine qadar tüşürildi, Teyfuq Gafarov ve Zaur Smirnov ise bütünley işten boşatıldı: biri – qabar almaqta qabaatlandı, digerini de – ihtisasiy olaraq işke keçmemezligi içün. Şimdilik tek Remzi İlyasov öz işini devam etmekte. O da, mutehassıs olğanı sebebinden degil de, Qırım spikeri Vladimir Konstantinovnen dost olğanı ve Tatarstanda lobbi qazanğanı sebebindendir.
Noyabrniñ 24-nde Qarasuvbazar rayonında qırımtatar faali Veciye Kaşkanıñ cenazesi ötkerildi. Qırımnıñ dört bir tarafından bir qaç biñ insan kelip çıqtı. İnsanlarnıñ epsini şaşırtqan nahoş şey ise, Eskender Bilâlovnıñ anda kelip çıqması oldı. Elbette ki, qaarli tedbirde onıñ qalmasına kimse musaade etmedi. İlk olaraq qadınlar dayanıp olamadan, istenilmegen musafirni quvıp yiberdiler. O şahıs ise, çoq davalaşmadan, tez-tez ortalıqtan coyılmağa baqtı.
Öz ömrüni qırımtatar halqınıñ aq-uquq ve serbestligi içün adağan cemaatçınıñ cenazesine kelgen bu kollaborantnıñ ne maqsadı bar edi, aceba? Ya da resmiy tedbirlerde iştirak etkeninde, oña oşap yaltaqlanğan şahıslar er şey yahşıdır degen boş hayal yaratıp, kollabarantqa, halq öz qaramanınıñ cenazesinde onı ayırıp taşlamaz degen ümit berdimi? Öyle olsa, yahşı, ebet. Lâkin başqa bir versiya da bar.
Birinciden, Eskender Bilâlov cenazege mazallı erkeklernen beraber kelip, onıñ içün bir ihtimal, vaqialar «qızğın» keçebilecegini de esapqa alğandır. İşte o zaman bu erkekler onı halqnıñ cezasından «qurtarabilir edi».
Ekinciden, meydanlıqta OMON maşnası da tura edi. Ne maqsatnen? Provokatsiya yapılması planlaştırılmay edimi, aceba? Qavğa çıqqan taqdirde, OMONcılar insanlar üstüne atılıp, rezina tayaqlarnen kötekler ediler. Ya neticesi? Aqibeti pek qorqunç olabile edi. Yahşı da er şey hayırlısınen bitti.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (telüke havfından muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün.


text:
Zaporijjâ şeeriniñ İnqilâp Ğaramanları meydanında iyülniñ 21-nde aqşam üstü qırımtatarlarnen birdemlik mitingi olıp keçti. Tedbirge yerli faaller ve şeerde olğan Ukraina birligi içün umumukrain motoprobeginiñ iştirakçileri keldi. Bu aqta Azatlıq Radiosı haber ete.
«Birlik motoprobegi – moto toplulığınıñ bir olması ve Ukraina mustaqillikni alğan topraqlarda yekâne olması içün… Qırımtatarlarnıñ bayrağını da ketiremiz. Onı Çonğarda berecekmiz. Anda «Asker» batalyonı tura. Qırımtatarlarnı unutmağanımıznı, Qırım Ukraina olğanını hatırlağanımıznı kösterip, ilhaqınıñ bitmesine irişecekmiz. Bizni ne qadar bölmege tırışsalar da, Ukraina bir, birlik olmaq kerekmiz», – dedi motoprobeg teşebbüsçisi Nikolay Spiridonov.
Ukraina birligi içün motoprobeg iyülniñ 15-nde Ujgorodda başladı. Tahminen 300 bayker iştirak ete.
Aktsiya vaqtında baykerler bütün memleketni dolaşıp, Mariupolde ve Çonğarda Ukraina imayecilerini ziyaret etecek. Faallerniñ yanında eki büyük bayraq bar: Ukraina devlet bayrağı ve qırımtatar milliy bayrağı. Avtoyürüş iyülniñ 23-nde Odesada yekünlenecek.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Türkiye qırımtatar milliy Qurultayınıñ toplaşuvını kendi territoriyasında keçirmege izin berdi. Keçirilecek tarihı aqqında malümat dekabrniñ başında olacaq Tükiye ve Rusiye yolbaşçılarınıñ körüşüvinden soñ peyda olur.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına qırımtatar milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz bildirdi.
O emindir ki, Qırımdan Qurultayğa kelgen vekillerniñ sayısı çoq olur ve kvorum ile bağlı meseleler yüz bermez.
«Bizni Qırımdan çıqış ve Qırımğa keri qaytuv vaqtında ola bilecek diger şeyler raatsızlata», – dedi Çiygoz.
Bu mesele, Meclis reisiniñ muavini degeni kibi, Türkiye akimiyeti Rusiye yolbaşçılığı ile muzakere etecek ola.
Çiygoznıñ sözlerine köre, Türkiye ve Rusiye yolbaşçılarınıñ körüşüvinden soñra, Meclis Qurultayğa azırlıq körmege devam etecek ve onıñ keçirilecek tarihını bildirir.
Evel qırımtatar milliy yetekçisi Mustafa Cemilev Meclisniñ yañı terkibi saylanılacaq qırımtatar milliy Qurultayınıñ nevbetteki toplaşuvınıñ keçirilmesi İstanbulda ola bilecegi aqqında aytqan edi. Amma bundan soñ qırımtatarlarnıñ bir qısmı yarımadağa kirip olamaycağını tahmin etken edi.


text:
Ukraina Tış işler nazirligi mayısnıñ 9-ı arfesinde Aqyar merkezinde qoyulğan sovetlerniñ lideri İosif Stalinniñ sureti aqqında malümatqa cevap berdi.
«1944 senesi onıñ (Stalinniñ – QA) rejimi kütleviy etnik temizlev yaptı – üç kün içinde 190 biñden çoq qırımtatarı ayvan vagonlarında Asiyağa sürgün etilgen edi. Yollarda can bergenler çoq oldı. Rusiye yerli ealini aqaretlemek fırsatlarını qaçırmay», – dep aytıla Ukraina nazirliginiñ Twitter haberinde.
Rusiye işğal etken Aqyarda mayısnıñ 9-ı arfesinde merkeziy General Petrov soqağında Stalinniñ süreti ve «Bu ğalebe bizim» yazısınen banner asıldı.
Aqyarda mayısnıñ 9-nda koronavirus qırğınlığı ve vatandaşlarnıñ özüni izolâtsiya etüv rejimine baqmadan, bir sıra tantanalı merasim keçirilecek. Gemi ve aviatsiya paradı olacaq.
Rusiye Mudafaa naziri Sergey Şoygu mayısnıñ 9-nda Aqyarda ve Keriçte bayram salütlarınen bağlı emir berdi.
Rusiye işğal etken Qırımda 2014 senesinden soñ «Zafer künü» sovet ve Rusiye bayramı Qızıl Ordu ve sovet halqınıñ natsist Almaniyanı yeñgen bayramı olaraq qayd etilmekte. Ukrainada mayısnıñ 8-nde Hatıra ve barışıq künü qayd etilmekte, mayısnıñ 9-nda – Ekinci cian cenkinde natsizmni yeñüv künü.


text:
Keşe, 26 şilde küni AQŞ memlekettik hatşısınıñ orınbasarı Vendi Şerman hanım Qıtaydıñ Tyanjin (or.Tyan'czin') qalasında Qıtay lauazımdılarımen kezdesti. Kezdesude taraptar «aşıq pikirtalas» ötkizdi. Bwl kezdesude AQŞ-Qıtay arasındağı negizgi qayşılıqtar talqılandı.
Tyanjindegi kezdesude Şerman hanımmen Qıtay SİM basşısı Uañ I jäne onıñ orınbasarı Şie Fıñ kezdesti. Taraptar bwl kezdesudi «aşıq» dep sipattadı. Bılayşa aytqanda eki eldiñ lauazımdıları qayşılıqtar men kelispeuşilikterdi aşıq talqığa saldı.
Kezdesudiñ jalpı barısın sipattaytın bolsaq, ädettegidey eki tarap ortadağı qayşılıqtar men kelispeuşilikke birin-biri ayıptap jattı. Soğan qaramastan qazirgidey şielenistiñ tereñdey tüsken kezinde Tyanjindegi kezdesu özindik joğarı mänge ie boldı.
Şerman hanım Qıtaydı ıntımaqqa şaqırdı
Şerman hanım qıtaylıq äriptesterin qayşılıqtan şığıp, derjava retindegi jauapkerşiligin tereñ sezine otırıp pandemiya, klimat özgerisi sekildi jahandıq ortaq mäselelerde Qwrama Ştattarmen ıntımaqtasuğa şaqırdı. Ol bwnday mälimdemesin «Assoşieyted Presske» telefon arqılı bergen swhbatında jasağan. Şerman hanımnıñ pikirinşe, eki el arasında qayşılıqtar köp bolğanımen, derjavalardıñ jahandıq jauapkerşiligi asa mañızdı. Onıñ aytuınşa, Qwrama Ştattar Qıtaymen ekonomikalıq bäsekelestiktiñ boluına qarsı emes, tek bwl bäsekelestik eki el arasındağı qarım-qatınastıñ twtas bolmısına aynalıp ketuin qalamaydı.
Eñ qızığı, kezdesu qarsañında Qıtay SİM ökili Jau Lijiyan Beyjiñde jasağan mälimdemesinde «Qwrama Ştattar bir jağınan Qıtay müddesine nwqsan keltirip otırıp, endi bir jağınan kelisimge qol jetkize almaydı» degen sözderdi de aytıp saldı. Biraq, bwl kezdesudiñ eki el qarım-qatınası üşin mañızdı ekenin rastadı.
Bılay qarağanda, qırıq jıl jaulasqan eldiñ de keybir mäselelerde ortaq müddeleri bolatını sekildi, AQŞ pen Qıtaydıñ da ortaq müddesi bar jahandıq mäseleler köp. Keybir öñirlik mäselelerde de eki derjava ortaq müddege qaray beyimdeluge qwlıqtı. Tyanjin kelissözine qatıstı habarlarğa qaray otırıp, Qwrama Ştattar Qıtaydı kelissöz üsteline keltiru üşin osı ortaq müddelerdi köbirek alğa tartqanın bayqauğa boladı.
Qıtay SİM jetekşisiniñ orınbasarı AQŞ-tı ötkir sınğa aldı
Degenmen, Qıtay SİM basşısınıñ orınbasarı Şie Fıñ bolsa AQŞ-Qıtay şielenisin köbirek Uaşingtonnıñ qateligi dep körsetkisi keldi. Ol söz arasında: «AQŞ eki el arasındağı qarım-qatınastı tığırıqqa tiredi», – dedi. Sonday-aq «Qwrama Ştattar Qıtaydı älemge wsqınsız etip körsetuge tırısıp otırğanın» ayttı. Osılardı ayta kelip, Şerman hanımğa qarata «AQŞ eki el qatınasın tığırıqqa qaray tiremey, qauipti sayasattı özgertui kerek» degen pikirin bildirgen.
Qıtay sırtqı ister ministriniñ orınbasarı sözinde Jo Bayden biligi Qıtaydıñ ekonomikalıq damuın baqılauına alıp, onı tejeuge tırısıp otır dep körsetti.
Tyanjinde talqılanğan taqırıptar
Eki el ortasındağı bastı qayşılıqtar men közqaras ortaqtaspay twrğan tüytkilerdiñ bäri derlik osı kezdesude ortağa salındı.
AQŞ tarabınan köterilgen taqırıptar qatarında adam qwqığı, Beyjiñniñ Hoñkoñdağı (Gonkongtağı) antidemokratiyalıq repressiyaları, Şıñjandağı genocid pen adamzatqa qarsı qılmıstar, Tibettegi zorlıq-zombılıq, baspasöz jäne söz bostandığı, sonday-aq Beyjiñ qoldağan kiber-qılmıstıq äreketter, Tayuan (Tavan') taqırıbı, Şığıs qıtay jäne Oñtüstik qıtay teñizindegi dauşarlar, t.b. Şerman bastağan delegaciya kezdesude osı atalğan mäseleler boyınşa keybirine alañdauşılıq bilridirp, keybir mäsele boyınşa Beyjiñdi ayıptap ta aldı.
Qıtaylıq resmi BAQ mälimetine qaraytın bolsaq, Qıtay sırtqı ister ministriniñ orınbasarı Şie Fıñ talqı taqırıbına qatıstı eki türli tizim wsınğan. Onıñ birinşisin – «Qatelikterdi tüzetu tizim», ekinşisin – «Qıtaydı alañdatatın negizgi mäselelerdiñ tizimi» dep atağan eken. Birinşi boyınşa, Qıtay tarabı AQŞtan qıtaylıq studentter men QKP müşelerine qatıstı vizalıq şekteulerdi, qıtaylıq şeneunikter men mekemelerge bağıttalğan sankciyalardı talap etken. Ekinşisi boyınşa antiamerikalıq jäne AQŞ-tağı Aziyanı jekköru men kemsituge, Qıtay azamattarınıñ ädiletsizdikke wşırauı boyınşa alañdauşılıq bildirgen.
AQŞ pen Qıtay liderleri kezdese me?
Keşegi kezdesudiñ auqımı men kötergen taqırıptardıñ tereñdigi aqparat qwraldarınıñ nazarın audarttı. Bwl jolı Bayden men Şi ortasında kezdesu talqılanbağanımen, elder arasındağı şielenistiñ negizgi tüyinderi ortağa salındı, bir qarağanda bwl eki elliderleriniñ kezdesuine jol aşılğanday körindi.
Aq üy baspasöz ökili keşegi mälimdemesinde: «Prezident Bayden betpe-bet diplomatiyalıq kezdesuge senimdi. Bwnı ol ünemi aytıp keledi. Biz kezdesudiñ mümkindigi tuadı dep senemiz», – degen.
Sarapşılar men sayasattanuşılar AQŞ pen Qıtay liderleri qazan ayında Rimde ötetin G20 sammitinde kezdesui mümkin dep sanaydı.


text:
QARAQALPAQSTAN: jańalanıw hám rawajlanıw dáwiri
Qaraqalpaqstan Respublikası Ózbekstannıń arqa-batıs bóliminde, Ámiwdáryanıń tómengi jaǵında, Aral teńiziniń qubla jaǵalarında jaylasqan. Respublika qubla-batısta Qaraqum shóline tutasqan. Arqa-batısında Ústirt tegisligi, al, arqa-shıǵısında bolsa Qızılqum shóli jaylasqan. Qaraqalpaqstan wálayatlar ishinde jer maydanı boyınsha birinshi orında turadı, yaǵnıy 166,6 mıń kvadrat kilometr. Respublika xalqınıń sanı 1 million 881,9 mıń adamnan aslam.
Respublikanıń hákimshilik-aymaqlıq dúzilisi 16 rayon hám 1 qaladan ibarat. Bular: Ámiwdárya, Beruniy, Bozataw, Ellikqala, Tórtkúl, Nókis, Xojeli, Taqıyatas, Qanlıkól, Shomanay, Qońırat, Moynaq, Kegeyli, Shımbay, Qaraózek, Taxtakópir rayonları hám paytaxt – Nókis qalası.
Qaraqalpaqstan – Ózbekstan Respublikası quramındaǵı parlamentlik basqarıw formasındaǵı suveren Respublika. Qaraqalpaqstan Respublikası óz Konstituciyası, bayraǵı, gerbi hám gimnine iye.
Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyası hám nızamları Ózbekstan Respublikası Konstituciyası menen nızamlarına qayshı kelmeydi. Ózbekstan Respublikası nızamları Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵında da májbúriy esaplanadı.
Respublikaǵa ulıwma basshılıqtı Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń (parlamentiniń) Baslıǵı ámelge asıradı.
Qaraqalpaqstan Respublikasınıń joqarǵı atqarıw uyımı Joqarǵı Keńes tárepinen tastıyıqlanǵan Ministrler Keńesi bolıp esaplanadı. Ministrler Keńesi quramına Baslıq, onıń orınbasarları, ministrler, mámleketlik komitetler baslıqları, iri koncernler menen birlespelerdiń basshıları kiredi. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń Baslıǵı lawazımı boyınsha Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń quramına kiredi.
Tashkent qalasında, Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti janında Qaraqalpaqstan Respublikasınıń turaqlı wákilxanası jumıs júrgizedi.
Ǵárezsizlik jıllarında elimizdiń basqa aymaqları qatarında Qaraqalpaqstannıń rawajlanıwına da ayrıqsha itibar qaratıldı. Sonıń nátiyjesinde respublikanıń barlıq jerlerinde – paytaxt Nókis qalasında, rayon orayları menen awıllarda, hátte, eń shetki awıllarda da túpkilikli ózgerisler júz berip, hár tárepleme rawajlanbaqta.
Ásirese, keyingi eki yarım jıl ishinde húrmetli Prezidentimiz Sh. Mirziyoev tárepinen qabıl etilgen, elimizdiń sociallıq-ekonomikalıq rawajlanıwınıń barlıq baǵdarların belgilep beretuǵın Párman hám Qararları, olardıń jedel orınlanıwı adamlarımızdıń turmıs tárizin túp-tiykarınan ózgertip jiberdi. Bárinen burın insan hám onıń máplerin gózlep alıp barılıp atırǵan izbe-iz reformalardıń nátiyjesi elimizdegi hár bir puqaranıń baxıtlı hám abadan turmısı, ózine hám jurt keleshegine bolǵan bekkem iseniminde kórinbekte.
Barlıq eski jaylardıń ornına jańa, milliy joybarlar tiykarında qurılıp atırǵan sulıw imaratlar, shıraylı hám payızlı qıyabanlar, hátteki, awıllarımızdıń, máhállelerimizdiń óz-aldına «Abat awıl», «Abat máhálle» baǵdarlamaları tiykarında jańa kóriniske iye bolıp atırǵanı Prezidentimiz jaratıp berip atırǵan imkaniyatlardıń nátiyjesi bolıp tabıladı.
Búgingi kúnde Qaraqalpaqstanda ótken qısqa waqıt ishinde bir qatar iri dóretiwshilik jumıslar ámelge asırıldı.
Tek ǵana Qaraqalpaqstannıń emes, al pútkil elimizdiń maqtanıshı bolǵan, dúnyada «Sahradaǵı Luvr» dep dańq taratqan I.V.Savickiy atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik kórkem óner muzeyiniń sawlatlı ekinshi korpusı qurılıp, joqarı xalıqaralıq standartlar tiykarında úskenelendi hám paydalanıwǵa tapsırıldı. Qaraqalpaq mámleketlik Úlketanıw muzeyiniń imaratı, Ózbekstan Qaharmanı Ibrayım Yusupov atındaǵı intalı balalar mektep-internatı, Ámir Temur atındaǵı dem alıw baǵı, zamanagóy imkaniyatlarǵa iye iri sport kompleksi qurıldı. Imam Iyshan Muhammed jámáátlik meshiti rekonstrukciyalanıp, zamanǵa say shıray ashtı. Al, Oraylıq Aziyadaǵı eń iri neft-ximiya kárxanası esaplanǵan Ústirt gaz-ximiya kompleksiniń qurıp pitkeriliwi bolsa, elimiz ekonomikasınıń jáne de bekkemleniwine bekkem tiykar bolmaqta.
Sonday-aq, Nókis qalasında – «Nókis polimer» JShJ, «Nókiselektroapparat» JShJ jumıs alıp barmaqta. «SAMSUNG» brendi astında televizor, shańjutqısh islep shıǵarıw jolǵa qoyıldı. Moynaq rayonı xalqın oraylasqan taza ishimlik suw menen támiyinlew ushın 101 kilometr «Qońırat-Moynaq» suw qubırı hám suw bólistiriw obekti qurıp pitkerildi. Nókis qalası orayınan ótetuǵın «Doslıq» kanalınıń eki jaǵası abadanlastırılıp, búgingi kúnde bul orınlar xalqımızdıń eń súyikli dem alıw orınlarına aylanǵan. Qaraózek rayonındaǵı «Qaraqalpaq cement», «Titan cement», Taqıyatas rayonındaǵı metal-konstrukciya islep shıǵarıw zavodı, Ellikqala rayonındaǵı «Bostan mega-tekstil», Tórtkúl rayonındaǵı «Vegateks global», Shımbay rayonındaǵı «Lanextrakt» kárxanalarında da jumıslar jaqsı jolǵa qoyıldı. Sonıń menen birge, Nókis qalasında «Nukus Med Tex» JShJ, Kegeyli rayonında «Kegeyli qag’az» JShJ, «Lanko-miya» kárxanası, Ámiwdárya rayonında «Amu Shoxjaxon» JShJ, Shımbay rayonında «Pintok» kárxanası tárepinen medicina klinikası iske túsirildi. Moynaq rayonında Amfiteatr, «Moynaq parlaq tekstil» tigiwshilik kárxanası, mámleketlik xızmetler orayı jańadan qurıldı hámde futbol stadionı menen Mádeniyat sarayınıń rekonstrukciyası tolıq juwmaqlanıp, paydalanıwǵa tapsırıldı. Jáne de, Nókis qalasında Oraylıq Aziyada birden-bir bolǵan «Imkan» atlı Ózbekstandaǵı birinshi qánigelestirilgen mektepke shekemgi bilimlendiriw mákemesi paydalanıwǵa tapsırıldı.
Búgin Qaraqalpaqstanda turmıs pútkilley ózgermekte. Barlıq qala hám rayonlar, awıllar jańasha kóriniske iye bolmaqta. Zamanagóy kárxanalar, bilimlendiriw, medicina, mádeniyat, sport hám sociallıq tarawdıń basqa da obektleri, kommunikaciya tarmaqları qurılmaqta. Bul bolsa, Qaraqalpaqstan Respublikasınıń elimizdiń sociallıq-ekonomikalıq turmısında tutqan ornı barǵan sayın artıp atırǵanınan dárek beredi.


text:
İşğal etilgen Qırımda Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov Qıbrız Cumhuriyetiniñ sabıq prezidenti Dimitris Hristofias ile körüşti. Bu aqqında oktâbr 17-de Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Men kendi aqlarını ğayrıdan tiklegen ve kendi evine – Rusiye Federatsiyasına – qaytqan Qırım halqına qol tutam. Eminim, Qırım ep bir tanılacaq. Şimdi, yazıq ki, Avropa ükümeti Amerika Qoşma Ştatlarınıñ reberligi altında qarar ala», – dep bildirdi Dimitris Hristofias.
Sergey Aksönov cezalar rejimi Rusiye Federatsiyasına iç bir zarar ketirmeycegini bildirdi, dep haber ete matbuat hızmeti.
2014 senesi mart 16-da Qırım ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında «referendum» olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de Amerika Qoşma Ştatları işbu rey berüvni tanımadılar.


text:
Türkiyede qırımtatar diasporasınıñ temsilcisi ve «Bilkent» Türkiye universitetiniñ professorı Hakan Kırımlı dey ki, qırımtatar halqı iç bir vaqıt Qırımnıñ Rusiye tarafından işğalini tanımaz ve Ankaradaki Bütündünya qırımtatar kongressi bunı isbatlar.
Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Qırımlı aytqanı kibi, Kreml tarafından idare etilgen qırımtatar teşkilâtları qırımlılar Qırımnıñ Rusiyege qoşulmasından memnün olğanını köstermege tırışalar. Türkiye professorı tüşüngenine köre, bu kibi teşkilâtlar qırımtatarlarnıñ yarımada işğaline qarşı çıqqanını gizlemege tırışalar. Avgustnıñ başına planlaştırılğan kongress, Kırımlınıñ fikrine köre, «yalanğa qarşı küreş aleti» olmalı.
«Qırımtatarlar iç bir vaqıt işğalni tanımaz, çünki Rusiye tarafından Qırımnıñ zaptı halqnı yoq ete bilecegini añlaylar», – dey Kırımlı.
Ekspert Rusiye Federatsiyasınıñ şimdiki areketlerinden sebep Qırımnı terk etmege mecbur olğan vatandaşlarnıñ sayısı ep artqanından sebep yazıqsınuvını bildirdi.
Türkiyede keçirilecek Bütündünya qırımtatar kongressine bir qaç kün qaldı. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ malümatına köre, Rusiye akimiyeti qurultaynıñ Qırım vekillerine basqı ete ve Ankarağa baracaqlarğa keder etecek ola.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev Rusiye Taqiqat komitetine sorğuğa çağırıldı.
Malüm olğanı kibi, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Ankarada (Türkiye) avgustnıñ başında keçirilecek Bütündünya qırımtatar kongressi ile bağlı qasevetini endi defalarca bildirdi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Ğarpnı Rusiyege qarşı cezalarnı arttırmağa ve Ukrainağa silâ bermege çağıra. Bütün bunda o işğal etilgen Qırımnıñ qaytarıluv imkâniyetini köre, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Daa da semereli obyektlerni saylamaq kerek (sanktsiyalar içün – QA). Menimce, Putinniñ yaqın maliyeviy etrafı. Olarnı Putin iş odasına kirip – olmaz, Qırımdan ketmelimiz demege mecbur etiñiz», – dedi Çubarov sentâbr 12 künü Kiyevde keçirilgen «Yalta Avropa strategiyası» forumında.
Meclis yetekçisi aytqanı kibi, Qırımnıñ işğalden azat etilmesiniñ daa bir müim noqtası – Ukraina mudafaa imkâniyetiniñ arttırıluvıdır..
Qayd etkenine köre, Qırımnıñ qaytarıluvını uzatmağa mümkün degil, çünki yarımadada Rusiyeniñ işğaline qarşı çıqqan halq – qırımtatarlar yaşay.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi işğal etilgeninden evel YES körüşüvleri Yaltanıñ Livadiya sarayında keçirile edi.
Keçken seneden YES Kiyevde keçe. Bu sene tedbir «Telüke zonasında: Yañı Ukraina taqdiriniñ Avropa ve dünyağa tesiri» şiarı ile keçti.


text:
Dönya buylap ütkärelgän şuşı 9 konserta 100 artıq pop muzka yoldızı qantaşa. Çara ber täwlek buyı dönyanıñ 7 qıytğasında däwam iteläçäk. Berençe bulıp tamaşalar bügen Sidney häm Tokioda başlanıp kitte. Tokioda şäfqät tutaşı bulıp eşläwçe Megumi Shibata, Yaponiäneñ başqalasına, konsertka kilgän meñlägän keşelärne berse ide. Ul bolay dip äytte.
"Minem uylawımça muzika aşa nindider mäğlümatnı citkerü bik aqıllı fiker, çönki bezneñ buyın keşeläre muzıkanı bik yarata."
Consert energiäne häm tabiğatne niçek saqlaw turındağı videofilmnar belän aralıştırılıp baraçaq. Konsertlarnıñ başlğanğışı Tokio häm Sydneyda bulsa, alar Shanxay, Johannesburg, Hamburg, London, Rio de Janeiro, New Jersey häm Washigtonda däwam itelä. Şuña oşxağan çara, 2006 yılda Live 8 digän isem astında, dönyadağı fäqırlekkä qarşı ütkärelgän ide.
Oyeştıruçlar, the live Earth çarası belän 2 milliard keşeneñ iğtibarın cälep itergä ömetlänä. Tamaşa internet häm iyärçen televidenie kanalları aşa tapşırıla. Qayberäwlär, dönya cılınuına qarşı çaralarğa aqça tuzdıru belän bilgele pop yoldızlarnı cälep itü başlanğıçın tänqitläp çıqtı. Mäsälän Londonda çığış yasyıçaq iñ zur yoldız Madonnanıñ berniçä bik zur yortı, maşinaları häm üz oçqıçları bar. Läkin oyıştıruıçlar fikerençä, tabiğatne saqlaw turında bik uylamağan artilarnıñ da, bu çarada qatnaşqannan soñ, fikere üzgärer. Alar şulay uq, meñlägän keşe qatnaşlığındağı konserttan kilgän zıynnanı mömkin qädär kimetü turında aldan uq qayğırttkı, dip belderä.
Bikä Timerova


text:
Oktâbr 14, cuma künü Ukraina qoruyıcısınıñ Künü munasebetinen devlet yolbaşçısı Petro Poroşenko, Ukraina qorçalanmağa istese, «bücet, iqtisadiyat, içtimaiy saa içün ağır olsa da» Silâlı quvetlerine ve telükesizlik ihtiyaçlarına Umumiy dahiliy mahsulnıñ 5% ayırmaq kerek olğanını ayttı.
Böyle beyanatnı o Ukraina qoruyıcısınıñ Kününe bağışlanıp Kyivteki Sofiya meydanında keçirilgen tantanalı merasimde seslendirdi.
«Bu masraflar dünyadaki silâ ve tehnika fiyatlarnen qıyaslansa; bizim arbiy bücetimiz başqa memleketlerniñ aynı masraflarınen teñleştirilse, biz kiçik ve pek sıñırlı maaliy imkânlarnen areket etkenimiz añlaşıla», – dedi Poroşenko, ve «Ukraina mıtlaqqa yeñecegini» ayttı.
Ukraina qorçalayıcısınıñ künü 2014 senesi oktâbr 14 künü Ukraina prezidenti tarafından tain etildi. Tarih olaraq bu bayram Meryemananıñ Qorunması diniy bayramınen bağlı, Zaporozhye kazakları onı özlerine imayeci olaraq qabul ete ediler.


text:
Qırım mekteplerinde küz tatili oktâbr 28-inden noyabr 4-üne qadar olacaq. Bunı Qırımnın rusiyeli Malümat Nazirliginiñ haber siyaseti idaresi, tasil naziri vazifesini vaqtınca becergen Natalya Gonçarovağa atıf etip bildire, dep yaza "Krıminform".
"Tasil nazirligi, oquv yılınıñ terkibini talil etti, bunıñ neticesinde, küz tatilini 2019 senesi oktâbr 28-inden noyabr 4-üne qadar keçirmege tevsiye ete", - haber etti Gonçarova.
Müessisede, bundan evel tatil oktâbr 31-inde başlap, noyabr 4-ünde bitecek, dep balalarğa ve ana-babalarğa bildirilgenini, qoşa. Böylece, tatil sadece 5 kün olacaq edi.
Deñişmelerge köre, bu yıl küzde balalar sekiz kün raatlanacaq. Keçken yıl is eküz tatili yedi kün edi.


text:
Qırımda yaznın soñki aftasında kündüz ava arareti tüşecek. Bunı yerli Gidrometeomerkeziniñ reberi Tatyana Lübetskaya haber ete.
"Yahşı ava, komfortlı. Qırımlılarnı yaznıñ soñki künlerinde pek güzel ava bekley. Sıcaq biraz tüşecek, endi 35-36 derece degil de, 26-31 derece olacaq. Salı kününden başlap sıcaq tüşecek", - yaza sinoptikniñ sözlerinden "Krıminform".
Onıñ aytqanına köre, sentâbrniñ 2-sinde de "komfortlı ava" olacaq.
"Yahşı ava, yağanaqlarsız, sıcaq. Şimdilik böyle tahmin: sentâbr 1 ve 2-sinde ava araretiniñ maksimumı 27-29 derecede olacaq", - aytıp berdi Lübetskaya.
Em de o, Qırımda yaqın vaqıtta yağmurlar olmaycağını qoştı.


text:
Aprel 25-te, bazarertesi künü Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yasaq etilmesi boyunca keçirilgen toplaşuvda Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi ukrain tilinden tercimannı celp etti. Mütenasip muracaat Moskva tarafından tayınlengen yarımada prokuraturası tarafından etildi ve qısqa muşavereden soñ mahkeme tarafından qanaatlendirildi.
Adliyeci Cemil Temişev, «fevral 26 işi boyunca» qabaatlanğan ATR-niñ sabıq operatorı Eskender Nebiyev boyunca cinaiy işniñ malümatını ceryandan çıqarmağa muracaat etti, çünki o Meclis azası degil.
Bundan da ğayrı, aprel 25-te keçirilgen toplaşuvda mahkeme rusiyeli prokuror Natalya Poklonskayanıñ Meclis faaliyetiniñ toqtatılması boyunca qararını davağa qoştı.
Rusiyeli Qırım Ana yasasına binaen, yarımadada üç devlet tili qullanıla: ukrain, rus ve qırımtatar tilleri.
Aprel 13-te Kreml tarafından tayin etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar halqınıñ Meclisi faaliyetiniñ mahkeme qararına qadar toqtatılması aqqında qarar alğanını bildirdi. Aprel 15-te Qırımda Meclisni yasaq etmesi davası boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvı keçirildi, nevbetteki toplaşuvnı aprel 25-te keçirmek qararı alındı.
Aprel 18-de Rusiye Adliye nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.