text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov bildirgenine köre, «Rusiyeniñ memleket topraqlarında istegeni kibi ordu avuştırmağa aqqı bar».
Bu aqta o, aprelniñ 1-nde jurnalistlerniñ Rusiye ordusınıñ Ukraina sıñırlarına ve işğal etilgen Qırımğa çekilüvi aqqında sualine cevap berip ayttı.
«Rusiye Federatsiyası öz toprağında ordusını istegeni kibi areket ettire, kimse qasevetlenmemeli, kimse içün bir telüke yoq», – dep ayta Peskov.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye «sıñırlarınıñ telükesizligini temin etmek içün kerekli tedbirler ala».
«Bilesiñiz ki, Rusiye sıñırları boyunca NATO memleketleri, diger birleşmeler, ayrı memleketlerniñ silâlı quvetleri pek faal. Bular azır olmağa mecbur ete», – dep bildire Peskovnıñ aytqanlarını «İnterfaks».
Bu afta Ukraina Silâlı Quvetleri Baş ştabınıñ yolbaşçısı Ruslan Homçak bildirdi ki, martnıñ başında Novorossiysk ve Stavropolden işğal etilgen Qırımğa talimler içün avuştırılğan Rusiye ordusı yarımadada qalmağa devam ete.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye Ukraina sıñırına ordusını çeke.
Ukraina Silâlı quvetleri Arbiy deñiz küçleriniñ komandanı Oleksiy Neijpapa, yedi yıl devam etken Qırım işğali vaqtında Rusiye Qara deñiz flotunıñ gemi ve suvastı gemi erkânı 45% arttı, dep bildirdi.
Mart ayında yarımadada Rusiye arbiyleriniñ muntazam talimleri keçirildi. Rusiye Mudafaa nazirligi martnıñ 16-nda Qırımda Opuk poligonında başlağan Ava desant ordularınıñ taqım ştab talimleri aqqında bildirgen edi.
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ Rusiye yarımadada ve Qara deñizde muntazam sürette arbiy talimler keçire, arbiy tehnikanı, hususan uçaqquvar mudafaa sistemasını ketirip qoya.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda ise Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.
Ukraina Baş ştabı, Rusiye arbiyleriniñ Qırımda yapqanlarını qanunsız dep adlandıra.
Ukrainanıñ BM daimiy vekiliniñ muavini Yuriy Vitrenko, Rusiye yarımadada nükleer silâsını yerleştirgeninden qorqqanını bildirdi. Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtip muavini Serğiy Krıvonis, Qırımda nükleer silâsı olması mümkün bir qaç yer bar, dep bildirdi. Onıñ fikirince, onıñ yarımadada yerleştirilüv ihtimali «ğayet büyüktir».
2020 senesi dekabr ayında Kreml temsilcisi Dmitriy Peskov Rusiyeniñ Qırımda «telükesizligi içün er şey yapmağa aqqı bar», dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası 2019 senesi dekabr ayında Rusiyeni işğal etilgen Qırımdan ordusını çıqarmasına ve Ukraina topraqlarınıñ vaqtınca işğalini toqtatmasına çağırğan qararnı qabul etti.


c: text/html

text:
Rusiye-Ukraina sıñırı yanında Rusiye tarafından ücüm telükesi yer ala. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko beyan etti.
Mart 20 künü Kyivde, Regional inkişaf şurasınıñ toplaşuvına devlet yolbaşçısı qayd etti ki, bundan sebep Ukrain devleti mudafaağa masraflarnı artırmağa mecbur oldı.
«Qarşımızğa çıqqan vaziyetke tek bir doğru cevabımız bar: 2014 senesi mudafaağa masraflar içki ğayrı safi mahsulatınıñ (İĞSM) 1% teşkil etse, 2016 senesi bütün ğayretimiz ile bu masraflarnı 3,2% qadar ketirdik, ve bu qısım daha artmaq mümkün. Mudafaa ve telükesizlikke umumiy masraflarnı alsaq, olar şimdi ende içki ğayrı safi mahsulatınıñ 5% ziyade oldı», – dedi Poroşenko.
2014 senesi baarde Qırım işğal etilgen soñ, Ukraina şarqında silâlı dava başlandı. Ukraina ve Ğarb Rusiyeni ayırımcılarğa arbiy destek bergeninde qabaatlaylar.Kreml bunı red ete ve Donbassta tek rusiyeli «göñülliler» bulunğanını tanıy. BMT malümatına köre, Donbassta dava başlanğanından 2017 senesi fevral ayına qadar 9,9 biñ insan elâk oldı

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Londondaki Ukraina elçiligi, Reuters malümat agentligi yarımadadaki kostüm bal aqqında Twitterde video yayınlağan soñ, Rusiye tarafından Qırımnıñ işğal etilüvi aqqında hatırlattı.
Reuters tarafından yayınlanğan videoda müellifi aqqında iç bir şey yoq. Yalıñız Aqyarnıñ bölgelerinden birinde yerleşken Ternovka köyünde yapılğanı kösterilgen, dep yaza Azatlıq Radiosı.
«Ürmetli Reuters, adıñız Rusiye propagandası üzerinde yahşı körünmey. Qırım – bu Ukraina, ve [o] bundan evel olğan «baar kötüm balı» vaqtında belli Rusiye «yeşil adamçıları» tarafından qanunsız işğal etilgen edi», – dep bildirdi Ukraina elçiligi.
Reuters malümat agentligi Ukraina elçiliginiñ bildirüvini şimdlik daa açıq tefsir etmedi.
Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bötendön’ya säwdä oyışmasında berençe xatın-qız häm afrikalı citäkçe
Ngozi Okondjo İvealanı yaña urın belän Törkiyä dä qotladı
Nigeriyanıñ êlekkege finans häm tışqı êşlär ministrı Ngozi Okondjo İveala Bötendön’ya säwdä oyışması ğomum mödire bularaq bilgelände. Ul oyışmanıñ berençe xatın-qız häm afrikalı citäkçese.
İveala wazıyfasına 1nçe martta kereşäçäk häm 2025nçe yılnıñ 31nçe avgustına qadär xezmät itäçäk.
Yaña mödirne dön’yaküläm säwdä belän bäyle bik küp sanda krizis kötä. İvealanıñ xalıqara täcribäse, alğa kitkän häm üsep kilüçe illär belän qorğan köçle êlemtäläre yärdämendä oyışmanıñ qabat torğızıluına öleş kertäçägen uylıylar.
Törkiyä nigeriyalı kandidat Ngozi Okondjo İvealanıñ Bötendön’ya säwdä oyışması ğomum mödire bularaq saylanuına qanäğat’. Tışqı êşlär ministrlığınnan yasalğan belderüdä bolay diyelä: “İq’tisad häm diplomatiya mäydannarında bay täcribägä iyä möxtäräm Ngozi Okondjo İvealanı qotlıybız, Bötendön’ya säwdä oyışmasındağı êşçänlegendä uñışqa ireşäçägenä ışanabız”.
Bäyläneşle xäbärlär
Yaponiyada oçuçı motośikl satuğa täq’dim itelde
Yaponiyada ber texnologiya şirkäte qamilläştergän oçuçı motośikl satuğa täq’dim itelde
Amerikada krizis: Bayden idaräse anıñ oçına çığa alırmı?
Törkiyädän 83 ilgä çäçäk êksportı
Törkiyädän 83 ilgä 125 million dollar külämendä çäçäk êksportı yasaldı


text:
Dekabrniñ 9-nda İraq baş naziri Hayder al-Abdi, ülkesiniñ «İslâm devleti» gruplaşmasınıñ dögüşçilerine qarşı cenki muvafaqiyetnen bitirildi, dep bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, evelden islâmcılar tarafından zapt etilgen bütün topraqlar şimdi kene İraq akimiyetiniñ kontroli altına keçti ve ülkeniñ qomşu Suriye ile sıñırı İraq askerleri tarafından kontrol etile.
«Duşmanımız medeniyetimizni öldürecek oldı, amma biz, birligimiz ve qatiyligimiz sayesinde ğalebe qazandıq», – dedi al-Abdi.
«Bütün İraq topraqları terrorist gruplarından azat etildi, quvetlerimiz halqara İraq-Suriye sıñırını tolusınen kontrol ete», – denile İraq arbiy hadimleriniñ bildirüvinde.
2014 senesinde «İslâm devleti» gruplaşması İraq toprağınıñ üçte birge yaqın qısmını zapt etti. Buña cevaben AQŞ yolbaşçılığındaki halqara koalitsiya «İslâm devleti»ne qarşı arbiy kampaniyanı başladı.


text:
UNİAN malümatına köre, ücüm vaqtında binanıñ kiriş qapusını yıqtılar, taşlarnen pencerelerni sındırdılar, miting iştirakçileri İdare binasına kirip, Rusiye Federatsiyasınıñ bayrağını tiklediler.
Faaller Lugansk vilâyetinde separatizmde qabaatlanıp yaqalanğan insanlarnı azat etmege talap eteler. Miting iştirakçileri yımırta, taş, şişelerni atıp başladılar. Binanıñ bir tarafından turğan uquq qorçalayıcılar olarnı toqtatıp olamadı.
İdare pencerelerinden suv ve közyaş doğurğan gaz tökülip başladı. Silâ davuşları eşitildi. SBU binasından tuman çıqa. Bina yanına eki acele yardım maşinası keldi, yaralanğan adamlar da bar.
Saat 16:00 Ukraina havfsızlıq hızmeti binasına Lugansk vilâyet devlet memuriyetiniñ reisi Mihail Bolotskih ve Lugansk vilâyetinde İçki işler nazirliginiñ baş idare yolbaşçısı Vladimir Guslavskiy muzakereler keçirmek içün keldiler. «Ukrainskaya pravda» haber agentliginiñ malümatına köre, miting iştirakçilerinden biri bildirdi ki, separatizmde qabaatlanğan altı insan azat etilecek. Böyle bir qararğa faaller ve akimiyet vekilleri keldi eken.


text:
Devlet sıñırqoruyıcı hızmetiniñ pressa hadimleri bildirgenine köre, bu yük belli bir poçta kezicilerniñ yük arabasında bulunğan edi.
Bu yük arabası, Aqmescitten Donetskke yol alıp, Ukraina vatandaşı idaresinde kete edi.
«Poçta yollanmalar arasında propaganda ve arbiy hasiyetli predmetler olğan eki qutu bar edi. Umumen poçta yollanmalarda eki zırhlı jilet, dört dane arbiy kaska, 24 «georgiy» bayrağı, 17 çanta ve 36 Rusiye qoltutucı simvolikası olğan yeñustü qapaqlar ve ilâhre. Bular episi alınıp, gümrükke teslim olundı», – haberde denile.
İdarede qayd ettiler ki, «Qırım Cumhuriyeti» ile olğan memuriy sıñırda soñki vaqıtlarda böyle, poçta kezici firması vastasınen yapılğan ğayet şübeli poçta yollanmalarnıñ tapılğanı, ilki kere degildir.
Böylece, aprel 17 künü sıñırqoruyıcılar tarafından Harkov içün yollanılğan zırhlı jiletler ile poçta yollanması tapıldı.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ Tış işler naziri Sergey Lavrov bildirdi ki, Rusiye Ukraina sıñırından keçecek vatandaşları içün ayrı qaidelerni kirsetecek. Rusiye tış işler naziri Sergey Lavrovnıñ Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenükniñ Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşlarına yalıñız çetel pasportı ile sıñırdan keçmege imkân berecek qararından haberi bar. Yatsenükniñ bildirgenine köre, «bir vaqıtları bunı Rusiye prezidenti V.V.Putin teklif etken edi, şimdi ise Kiyev onıñ ricasını eşitti».
«Al-azırda bizler Rusiye Tış işler nazirliginiñ resmiy arizasını azırlaymız. A.P.Yatsenükniñ aytqanları – yañlıştır. Bizler Mustaqil devletler ittifağınıñ bir çoq memleketi ile vizasız rejimini saqlap qalıp, çetel pasportlar sistemasına keçemiz. Lâkin Ukrainada üküm sürgen vaziyetten sebep istisna yapmağa azırmız. Ukrain zenaatdaşlarımıznıñ haberi bar», – dep ayttı Sergey Lavrov.
Salı künü, fevral 3-te, Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük Ukraina Nazirler şurasınıñ qararını imzaladı. Vesiqağa binaen, 2015 senesi mart 1-den itibaren Rusiye vatandaşları Ukrainağa yalıñız çetel pasportları ile kirecekler.


text:
«Eurovision-2016» yarışınıñ birinci yarım finalı mayıs 10-da keçirilecek, Stokgolm şeerindeki «Ericsson Globe» sanasında soñki azırlıq işleri ve repetitsiyalar alıp barıla.
«Stokgolm şeerinde bayram müiti. Mayıs 9-da saba erte yarışqa azırlıq başlandı, mikrofonlar, sana, yarıq, ses – er şey yahşı çalışmalı ve birinci yarım finalğa azır olmalı. Aqşam birinci yarım finalnıñ bütün 18 iştirakçisi esas repetitsiyağa toplaştı. Repetitsiyada esas seyir etüvlerge biletler alğan seyirciler, jüri ve konkurs supervayzeri Yon Ula Sann bulundılar», – dep bildire yarışnıñ resmiy saytı.
61-ci «Eurovision» yır yarışında 42 devlet iştirak ete. Konkursnıñ yarım finalları mayıs 10 ve 12 künleri, finalı ise mayıs 14-te keçirilecek.
Yarışta Ukrainanı yırcı Jamala qırımtatar sürgünligi aqqında «1944» yırınen temsil ete.


text:
Yaltada «Buhran ve deñişüvler vaqtında iman, qavim, millet» halqara ilmiy tasil konferentsiyasını keçirecekler.
Bunı Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Mayıs 29 künü Qırım Müftiyatına kelgen Rusiye Federatsiyası musulmanlarınıñ diniy idaresiniñ reis muavini Damir hazrat Mühetdinov konferentsiyada çetelden kelgen musafir, müftiylerniñ kelmesi beklenilgeni aqta bildire.
Konferentsiya sentâbr 10-14 künleri arasında keçirilmeli. İlmiy tedbir çerçivesinde dinlerara ve cemaat munasebetiniñ pekitilmesi, zemaneviy dünyada musulman ve musulman olmağanlarnıñ barışıq yaşayışı kibi meseleler muzakere etilecek.


text:
Arbiy gemi Keriçke paradda iştirak etmek içün Novorossiyskten keldi. Ekskursiyalar mında mayıs 10-na qadar keçirilecek.
Bu gemiler Lehistanda 1974-1985 seneleri quruldı. Leyhanıñ çerçivesinde 17 böyle gemi qurulğan edi.
4080 tonnalıq gemi deñiz desantnı abadanlaştırılmağan yalıda tüşürmek ve deñizden ordu ve yüklerni taşımaq içün yapılğandır. Onıñ vastası ile tanklarnı bile taşımaq mümkün.
Türkiye ve Rusiye matbuat vastalarınıñ malümatına köre, bu seneniñ başında BDK «Kaliningrad» arbiy tehnika ile cenkleşken Suriye yalısında körüngen edi.


text:
Qırımda mayısnıñ 18-nde qırımtatar halqı genotsidiniñ 77 yılına bağışlanğan fleşmob keçirile.
Qırımtatarlar 1944 senesiniñ faciası ve devam etken repressiyalar aqqında hatırlatqan yazuvlı şiarlarnen fotoresim çıqara. Fotolarnı içtimaiy ağlarda paylaşalar.
«1944 senesi mayıs 18-i alâ daa devam ete», «Biz ununtmadıq. Balalarımız unutmaycaq», «Qırımtatarlar Rusiye Federatsiyasınıñ apishanelerine sürgün etilmemeli. 1944 – satqınlar, 2014 – terroristler», «1944 – 2021. Repressiyalarnı kim toqtatacaq?», «Qorantalarğa qarşı repressiyalarğa STOP», – dep aytıla yazuvlı şiarlarda.
«Fotoresimde şimdi yaşağan evimiz miras ola. Qartbabam 1944 senesi sürgün etilgende Bağçasaray rayonında yaşağan edi ve 90-larda Qırımğa qaytıp, öz evine yerleşip olamadı ve bu evni saylap aldı… Bir yıl evelsi qorantamız buña oşağan bir şey yaşadı. Kirli çızma saba erte evine sürip kire ve evinde saip kibi areket ete. Bizim ailemiz de o is, o duyğularnı yaşap kördi. E, sürgünlik degil. Amma oña oşağan bir şey, çünki qorantamız buña oğradı», – dep ayttı fleşmob iştirakçilerinden biri, Bağçasaraydaki üçünci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Amet Suleymanovnıñ ömür arqadaşı Lilâ Lümanova.
Aqmescitte mayısnıñ 18-nde Lenin bulvarında, tren vokzalı yanında, qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları hatırasına tedbirler keçirildi. Qırımtatar faalleriniñ aytqanına köre, tedbirler adet üzre keçirilgen abide yanında Rusiye polisi bar edi.
Mayısnıñ 18-i arfesinde qırımtatar faallerini polis tenbiledi.
Bugün Ukraina ve dünyada qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları añıla. Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina akimiyeti Qırım yarımadasını kontrol altına qaytarmaq içün ğayret köstere, dep qayd etti.
Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları Ukrainanıñ Türkiye elçihanesinde de añıldı, matem şeritli qırımtatar bayrağı endirildi, dep bildirdi Ukrainanıñ Türkiye elçisi Andriy Sıbiğa. Türkiye Tış işler nazirligi qırımtatarlarğa qol tutmağa ve «Qırımnıñ qanunsız ilhaqından soñ zulumnı toqtatmağa tırışmağa» devam etecek, dep bildirdi.
Mayıs 18 qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma yılına Kanadanıñ New Brunswic vilâyetiniñ paytahtı Fredericton Ukrainanıñ Kanada elçihanesiniñ teşebbüsine qoşulıp, qırımtatar bayrağını köterdi. Bayraq Ukraina devlet bayrağınen beraber Fredericton meriyası ögünde asıldı.
Kyivdeki «Qırım evinde» bugün «Tañ» («Svitanok») installâtsiyası açılacaq. Mayısnıñ 18-nde qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma tedbirlerinde Latviya Seyminiñ spikeri Ināra Mūrniece iştirak etmege niyetlene.
Qırımtatar Milliy Meclisi mayısnıñ 18-nde eglenceli tedbir keçirmemege çağırdı. «Qırımtatar resurs merkezi» ise «Genotsid olmasın!» adlı informatsion kampaniyanı başlattı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar temsilciligi ocalarnı ve gençlik merkezleriniñ ocalarını mayısnıñ 18-nde Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları hatırasına ders keçirmelerine çağırdı.
Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar BM insan aqları Şurasınıñ 48-inci sessiyasında Birleşken Milletlerniñ 40 aza devleti adından beyanat yaptı. Bu aqta Ceppar Twitterde bildirdi.
«Beyanatta «Qırım platformasınıñ» başlanması tebriklene, sentâbrniñ 17-19-nda Ukrainanıñ suveren toprağında keçirilgen Rusiye Devlet Dumasınıñ saylavları takbih etile, sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen siyasiy esaslı tintüvler ve tutuvlar takbih etile», – dep yazdı Ceppar.
İnsan aqları keñeşi 2021 senesi sentâbrniñ 13-nden oktâbrniñ 8-ne qadar Jenevada Birleşken Milletler Bölüginde 48-inci sessiyasını keçire.
BM insan aqları Ukraina Monitoring missiyasınıñ reisi Matilda Bogner sentâbrniñ 23-nde Kyivde taqdim etken yañı maruzasında Qırım.Aqiqatnıñ (Azatlıq Radiosınıñ leyhası) serbest hadimi Vladislav Yesipenko ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâlnıñ tutuluvı aqqında tarif etti.
Vladislav Yesipenko davası
Vladislav Yesipenko – Azatlıq Radiosınıñ (Qırım.Aqiqat leyhası) ştattan tış jurnalisti (frilanser), içtimaiy ve ekologik meselelerni aydınlatqan, qırımlılarnıñ soravlarını çıqarğan edi. 2021 senesi martnıñ 10-nda Qırımda Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından tutuldı. «Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün» malümat toplağanında ve maşinasında «elnen yapılğan patlayıcı cihaznı» saqlağanında qabaatlandı.
27 kün devamında Yesipenkonı mustaqil advokatlarnen körüştirmediler. Amma «Krım 24» Rusiye devlet telekanalı intervyüsını kösterdi: kanal saytında derc etilgen videoda Vladislav Yesipenko yarımadada Qırım.Aqiqat leyhası içün video çıqarğanını tasdıqlap, çıqarılğanlarnı Ukraina mahsus hızmetlerine de bergenini ayttı.
Mustaqil advokat kirsetilgen Aqmescitteki mahkeme oturışuvında Vladislav Yesipenko Rusiye mahsus hızmetleri tarafından oğratılğan işkence aqqında bildirdi. Anda Yesipenko tayin etilgen advokat Violetta Sineglazovadan vazgeçti. Mahkeme Yesipenkonı 2021 senesi mayısnıñ 11-ne qadar apiste qaldırdı.
Advokat Aleksey Ladinniñ aytqanına köre, Yesipenko mahkemede işkence aqqında aytqan soñ, Rusiye FSBsiniñ hadimleri «onı öldürirler», dep qorquzdı.
Ukraina tış istihbarat hızmeti Qırım.Aqiqatqa cevap berip, FSBniñ Vladislav Yesipenkonıñ Ukraina mahsus hızmetlerinen yapqan işbirligi aqqında "provokatsiyasını izaatlamay», dep bildirdi. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda Vladislav Yesipenkonıñ tutıp apiske alınmasınen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
Rusiye quvetçileri Vladislav Yesipenkoğa qarşı tahqiqat tedbirleri aqqında resmiy malümat bermey.
Ukraina Tış işler nazirligi, Ukraina ombudsmanı, Avropa ve Halqara jurnalistler federatsiyası Vladislav Yesipenkonı acele azat etmege çağırdı.
Serbest Avropa Radiosı/Azatlıq Radiosınıñ prezidenti Jamie Fly Yesipenkonı acele azat etmege çağırıp, SAR/AR Qırımda tutulğan Qırım.Aqiqat frilanseri bildirgen işkencege açuvlana, dep bildirdi.


text:
«Eurovision-2016» yarışında Ukrainanı temsil etken Jamala (Susanna Camaladinova) bu halqara yır konkursında ğalebe qazandı. Yarış finalı mayıs 14-te İsveçiya paytahtı Stokgolm şeerinde keçirildi.
Qırım tamırları olğan ukrain yırcısı Jamala 1944 senesi qırımtatar halqınıñ Orta Asiyağa kütleviy şekilde sürgünligi aqqında añlatqan «1944» yırını icra etti.
Rey berüv ceryanında Meclis reisi Refat Çubarov Facebook saifesinde yazdı: «Sağ ol, Jamala!»
61-ci «Eurovision» yır yarışında 42 devlet iştirak etti, finalğa 26 memleketniñ temsilcisi çıqtı.
Avropa yayınlama birliginiñ qaidelerine köre, ğalebe qazanğan iştirakçi nevbetteki sene konkursnı öz devletinde keçirmege aqqını ala, amma onı red ete bile.
Ukraina 2005 senesinde «Eurovision» yarışında iştirak etken edi. Bundan evel, 2004 senesi yarışta Ukraina temsilcisi Ruslana ğalebe qazandı.


text:
İyülniñ 3-nde berilgen malümatqa köre, Keriçte vaqtınca yerleşüv noqtalarında 129 adam qala, olardan 27 bala. Bunıñ aqqında Qırım boyunca Rusiye FVN matbuat hızmeti haber etti.
Nazirlikniñ malümatına köre, 10 komissiya taqımı ketirilgen zararğa qıymet kesti, 620 akt tizildi.
«Para berildi: 834 adamğa 10 biñer ruble, 85 adamğa 50 biñer ruble, 682 adam 100 biñer ruble. Episi olıp 80 790 000 ruble», – dep yazıla bildirmede.
Qırım boyunca Rusiye FVN malümatına köre, cemaat naqliyatı er vaqıt kibi qatnay.
Qırımnıñ Rusiye fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresi bildirgenine köre, 2021 senesi iyünniñ 16-ndan 18-ne qadar küçlü yağanaqlar neticesinde 426 azbar, 356 ev, 18 içtimaiy ceetten müim obyektni suv bastı. İyünniñ 22-nde saba, Qırım qurtarıcılarınıñ malümatına köre, Yalta ve Yedi Quyu rayonında 37 ev suvda qala. Umumen suv basqan yerlerden 1783 insan tahliye etildi.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gotsanük iyünniñ 25-nde Fevqulâde vaziyetler komissiyasınıñ toplaşuvında Qırımda selden kelgen zarar 200 million rubleden çoq oldı, dep bildirdi.
Akimiyet Qırımnıñ yedek fondundan 161 mln 160 biñ ruble yarımadadaki fevqulâde vaziyet aqibetlerini yoq etmek içün sarf etmege qarar berdi.


text:
Saqta iyülniñ 7-nde sağanaq yağdı, suv taşqını oldı ve elektrikler kesildi, dep bildirdi şeerniñ yolbaşçısı Aleksandr Ovdiyenko.
«Şeer zor ava şaraitleriniñ merkezine oğradı. Sağanaq. Fevqulâde vaziyetler komissiyası toplandı. Vaziyet kontrol etile. Elektrik hatları kesildi – iş yapıla. Çoqusı internetsiz qaldı – cep telefonı bağını, mobil internetni qullanmağa rica etem», – dep bildirdi Ovdiyenko içtimaiy ağlarda.
Onıñ malümatına köre, eñ qıyın vaziyet Kolhoznaya soqağında oldı, akimiyet suv basqan yerlerden insanlarnı tahliye etip başladı.
Bir kün ögüne Qırımnıñ Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi iyülniñ 7-nde kün devamında küçlü sağanaqlar, boranlı yağmur, bazı yerlerde burçaq yağması beklenile, yel süratı saniyede 20-25 metr esecek, dep tenbilegen edi.
Yağanaqlar sebebinden Qırımda iyülniñ 4-nde Bağçasaray rayonındaki bir sıra meskün yerni suv bastı. Akimiyet suv taşqını sebebinden fevqulâde vaziyet rejimini kirsetti.
Bundan evel Qırımnıñ Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi 2021 senesi iyünniñ 16-ndan 18-ne qadar küçlü yağanaqlar sebebinden Yaltada ve şarqiy Qırımda 426 azbarnı, 356 evni, 18 içtimaiy ceetten müim obyektni suv bastı, dep bildirgen edi. Umumen suv basqan yerlerden 1783 kişi tahliye etildi.


text:
Türkiye bir daa ilân ete ki, Qırımnıñ Rusiyege qoşulğanını tanımay.
Türkiye Tışqı işler nazirligi Qırımnıñ Rusiyege qoşulmasınınıñ üç yıllığı munasebetinen beyanat etti ki, 2014 senesi yüz bergen vaqialar halqara uquq qaidelerini boza.
Türkiye tışqı siyaset müessisesi qayd etti ki, Qırım Cumhuriyetinde keçirilgen referendumnıñ qanunsız olğanını saya, ve Ukraina topraq bütünligine qol tuta. Bunen beraber, müessisede bildirdiler ki, Qırımda qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarınen bağlı vaziyetni közetmege devam eteler.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte,Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber,Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
«Medeniy Qırım» yaşlar teşebbüs gruppası, «City» antiqavehanesiniñ destegi ile, birinci qırımtatar masa oyunını yaptı, onıñ adı Tarz dep qoyuldı. Bu, arbiy-siyasiy strategiyadır, oyunda 2-8 adam iştirak ete bile.
Onıñ manası – unikal bir qaramannıñ yolbaşçılığında ordu vastasınen topraqnı zapt etüvdir. Bu qaramanlar – farqlı zamanlarda yaşağan türk tarihiy şahıs-qaramanlar – Sultan Mehmed, Alim Aydamaq, Hacı Geray, Qaplan Geray, Bora Ğazı Geray, Özbek han, Tuğay Bey, Beybars.
Er qaramannıñ rus ve qırımtatar tilinde tasviri bar.
Tarz santıraç oyunını hatırlata. Oyun devamında adım basmaqtan ğayrı, ögde yapılacaq adımlarnı tüşünmek kerek.
«Bu oyunda müim olğan şey – riyaziy esaplamadır. Daima topraqnı zapt etüv boyunca esap yapmaq kerek. Er topraqnıñ belli bir küçü bar. Onı almaq içün bu küçni yeñmek kerek. Demek ki, ordum ve duşmannıñ ordusınıñ sayısını saymaq kerekim. Bu, tez saymaq ve tüşünmek qabiliyetlerini inkişaf ettire», – dep añlata leyha idarecisi Emir Kerimov.
Medeniy Qırım taqımına oyunnı yapmaq içün bir yıl kerek oldı. Tarz yaratıcıları iyün ortasında ilk oyunnı keçirmege planlaştıra, dep bildire Crimeantatars.club.
Bu, Medeniy Qırım taqımınıñ ilk leyhası degil. Bundan evel yaşlar smartfonlar içün qırımtatar luğatını işlep çıqardı – Canlı luğat.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
`İstanbulda tüläwsez qunu mömkinlege` Näticälär
Xäbärlär [148]
- Buyka İstanbulda yañadan säxnägä çığa
- Tatarstan ilbaşı Röstäm Miñnexanov İstanbulda
- İstanbulda Tuqay parkı açıla
- İstanbulda küperlär Azärbaycan bayrağınıñ tösen aldı
- “Formula 1” yarışları İstanbulda uzaçaq
- Xiaomi Törkiyädä aqıllı telefon çığara başladı
- İstanbulda P'yer Loti kafesı
- Üzbäkstanğa vizasız säyäxät itü mömkinlege
- Törkiyä xalqı 83,6 millionnan arttı
- İstanbulda Netflix ofisı açıla
- ИcTaHбyлдa иckиTkeч Tөpek иpTәHre aшы / İstanbulda iskitkeç törek irtänge aşı
- İstanbulda Liviya häm Qatar oçraşuı
- İstanbulda tatar räsem kürgäzmäse: “Pıyala aşa töslär”
- İstanbulda zur külämle xastaxanä açıla
- Putin belän İstanbulda oçraşabız
- İdel-Ural tormışında Rämiyevlär ğailäse
- İstanbulda Rämiyevlär iskä alına
- İstanbulda häm Antaliyada Sabantuylar
- İstanbulda ike şımçı qulğa alındı
- İstanbulda uyınçıq yärminkäse açıldı
- Ärdoğan İstanbulda höcüm urının qaradı
- İstanbulda şartlaw
- İstanbulda toman
- Cämilä İstanbulda konśert quydı
- Şartlawdan soñ İstanbulda protestlar
- Taksi yörtüçelär terror höcümenä reakśiya belderde
- İstanbulda iskitkeç törek irtänge aşı
- İstanbulda boralaq qazası
- İstanbulda "Demokratiya häm şähitlärne iskä alu" mitinğı
- İstanbulda häm Antaliyada Sabantuy
- İstanbul mitingında çığışlar
- Prem’yer-ministr xastaxanägä xäl belergä bardı
- “Motobayk” yärminkäse İstanbulda açıldı
- İstanbulda demokratiya şähitläre iskä alındı
- İstanbulda kähwä festivale
- TaTapчa өйpәHү MөMkиHлere / Tatarça öyränü mömkinlege
- Şähitlär Törkiyä külämendä iskä alındı
- İstanbulda tüntäreleş kereşüe belän bäyle berençe mäxkämä utırışı başladı
- İstanbulda soltan Abdulhämid 2 nçe kürgäzmäse êşli başladı
- Mäskäwdä Törkiyä belän teläktäşlek çarası
- İldä matäm iğlan itelde
- İstanbulda Çıňğız Aytmatov häykäle
- İstanbulda Manas häykäle açıldı
- İstanbulda Tatarstan rässamı Qamil Aqmanov kürgäzmäse


text:
Rusiye Devlet Dumasınıñ LDPR deputatı Roman Hudâkov Roskomnadzor yolbaşçısı Aleksandr Jarovğa muracaatta bulunıp, Qırım ve Aqyar işğali aqqında «Vikipediya» internet-entsiklopediyasınıñ maqalelerini saytlarnıñ «qara cedveline» kirsetilmesini istedi, dep yaza «İzvestiya» neşiri. Onıñ deputat yazğan muracaat metnni bar eken.
Neşirniñ malümatına köre, Hudâkovnıñ muracaat sebebi yarımadanıñ Rusiye terkibine kirmesi zorbalıq tarzında keçirilgen birleştirüv aqqında maqaleler oldı.
Roskomnadzor ve «Vikipediya» memuriyetiniñ vekilleri neşirge işbu meseleni izaatlamadılar.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Rusiye paytahtı Moskvada aprel 30-da aqşam Lubânskaya meydanında tek kişilik numayışları teşkil etildi. Bu meydanda Federal havfsızlıq hızmetiniñ baş ofisiniñ binası yerleşe.
Numayış iştirakçileri ukrain ve rusiyeli siyasiy mabuslarnı azat etmege talap ettiler. Aynı vaqıtta olar yaqında Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdaki mahkeme tarafından yasaq etilgen Qırımtatar Milliy Meclisine qol tutqanlarını kösterdiler.
Bundan evel, 2016 senesi #LetMyPeopleGo uquq qoruyıcı şirketi Rusyede ve işğal etilgen Qırımda siyasiy sebeplerden yaqalanğan ukrainlerniñ tarihını bildirgen esapnı derc etti.
Rusiye apishanelerinde bulunğan eñ belli mabuslar – Nadejda Savçenko, Oleg Sentsov, Aleksandr Kolçenko, Ahtem Çiygoz, Stanislav Klih, Nikolay Karpük ve digerler. Uquq qoruyıcılarnıñ malümatına binaen, 13 ukrain siyasiy mabusı Rusiyede, daa 12 mabus Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda buluna.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 26-da yarımada territoriyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek qararını qabul etti. Bu qararnı lâğu etmek içün bir ay devamında muracaat etmek mümkün.
Halqara toplulıq Rusiye tarafından Meclis faaliyetiniñ yasaq etilmesini takbih etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni ve onı teşkil etkeni içün mahküm etilgen qırımtatar milliy areketi liderlerinden birisi Ahtem Çiygoznıñ davasına Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ sorav malümatlarını ilâve etmedi. Bu aqta advokat Nikolay Polozov video muracaatında tarif etti.
«İmaye üküm çıqarılmasına mania olğan qabaat qararı tüzetilsin dep, onı prokurorğa keri qaytarmağa rica etti, bu muracaatı red etildi. Mahkeme Refat Çubarovnıñ sorav protokollarını qoşmağa razı olmadı, imaye Çubarovnı çağırmağa ya da sorav protokollarını ilâve etmege rica etken edi», – dep ayttı advokat.
Advokatnıñ bildirgenine köre, davanıñ mahkeme taqiqatı yekünlendi, munaqaşalar avgustnıñ 7-ne belgilendi.
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesinde «Çiygoz davasınıñ» 150-nci mahkeme oturışı olıp keçti.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Lviv ‒ Qırım rejissörı, aktör ve alıp barıcı Ahtem Seytablayev «Haytarma» filminiñ devamını çıqarmaq niyetindedir, amma buña esas mania – maliye degil. Rejissörğa baş qaraman kerek – Qırım. Artist stsenariy imzalanılğanda, yarımada faciası al etilecegine ümüt besley. Aprel 20 künü Ahtem Seytabalev köçip kelgenler ve Lviv sakinleri ile körüşip, Qırım tüşünceleri, kino ve Qırım yarımadası etrafındaki ziddiyetniñ çezilmesine olğan öz noqtaiy nazarı aqqında tarif etti.
2014 senesi fevral 26-27 künleri Qırımda memuriy binalarnıñ zaptı başlağanda, Ahtem Seytablayev Aqmescitte buluna edi. Onıñ yaşğan dairesiniñ pencereleri Nazirler Şurası binasına baqa eken. «Anda «yeşil adamçıqlarnıñ» kirmesini kördim dep aytamam, amma şu eki kün devamında olıp keçkenini şahsen kördim. Men ne içündir dostlarıma işğal olğanını birden yazğandırım. Özüm ise buña iç te inanmay edim», ‒ dep hatırlay yıl evelsi olğan adiselerni Seytablayev.
Bizge 23 yıl devamında çıdağanını maña aytıp kelgenler de tapıldı… Biz ise beraber ötmek aşay, oquy edik
Qırımtatarı içün eñ büyük acı – dostlarnıñ olmasa da, yaqın tanışlarınıñ sözleri oldı. «Bizge 23 yıl devamında çıdağanını maña aytıp kelgenler de tapıldı… Biz ise beraber ötmek aşay, oquy edik. Bunıñ acısı olduqça ağır edi», ‒ dey artist.
Rejissör qırımtatarlarnıñ 23 yıl devamında Kiyev akimiyetiniñ diqqatını celp etmek ıntıluvları boşuna ketkenini añlay edi, qırımlılarnıñ bugünki vaziyeti bunıñ neticesidir.
Aktör yarımadağa bir yıldan ziyade barmay, adı Qırımğa «kirip olamağan şahıslar» cedvelinde barmı, eminliknen aytamaz. Amma onıñ kelmesi istenmez, daa doğrusı – mahsus hızmetler içün istenilgen bir şey olğanını añlay. «Amma men, öz tarafımdan, Oleg Sentsovnı yaqalağan ve şimdi SİZOda tutqan şu alçaq eriflerge kene de böyle memnüniyetlikni bağışlamağa istemeyim. Qırımda yaşap olamağanım menim içün eñ büyük aile faciasıdır», ‒ dey rejissör.
Öz yayınları, oyun ve filmleri yardımı ile Ahtem Qırımnıñ kene de Ukrainanıñ ayırılmaz qısmı olacaq kününi yaqınlaştırmağa istey.
«Haytarma»nıñ devamı olacaq
Bu vaziyetni Ahtem Seytablayev sınav olaraq qabul ete. «Bir taraftan facia yüz bere, diger taraftan – bizge yardım ete. Biz özüni Ukraina vatandaşları olaraq tanığan halq ve dinlerge yer olacaq bir toplulıqnı meydanğa ketirmege istesek, başqace yaşap olamamız», ‒ dey rejissör.
Biz yalıñız «Haytarma»nıñ devamını degil de, bir sıra filmlerni çıqarmaq kerekmiz: sürgünlik yaşayışımız aqqında, milliy areket, qırımtatarlarnıñ Vatan avdeti, Qırımnıñ şimdiki vaqiaları aqqında
Onıñ fikrine köre, bu manada kino – tesir, ğaye, teşviqat ve terbiyelev usullarından eñ faydalı soyudır. Şunıñ içün Seytablayev ilk qırımtatar «Haytarma» filminiñ devamını çıqaracaq ola.
Amma böyle filmni bugünki şaraitlerde çıqarmaq imkânsızdır. Mesele maliye vastalarında degil. «Böyle filmlerni çıqarmaq içün kerek olğan esas noqta – Qırım. Qırım – bu kibi filmlerniñ baş qaramanıdır. Amma ümüt etem ki, stsenariyimiz yazılğanda, Qırım endi bizim olacaqtır», ‒ dey Ahtem.
Qırımnıñ yañı ayatında qırımtatar medeniyeti ve ATR
Artist emindir, «Qırım işğalci akimiyetine yalıñız qırımtatarlarnıñ filmleri degil de, qırımtatar halqınıñ medeniyetini saqlaycaq bir noqtanıñ olması da keder ete, soñki vaqıtları ATR telekanalı şu noqta rolüni icra ete edi.
Aktör «soñki yarım yıl içinde yağmur tamçıları arasından keçmege tırışqan» telekanalınıñ qapatılmasından çorlana. «İşğalci akimiyetni maqtamamaq içün medeniyet aqqında aytmağa ve olğan adiselerni olduqça obyektiv şekilde aydınlatmağa tırışa ediler – problemler aqqında aytıp, işğal mevzusına tiymemege areket ete ediler. Qırım akimiyetini bir şeyni begenmese de, «Lâle» bala telekanalınıñ qabaatı nede? ATR holdingine kirgen rus tilli «Lider» radiosınıñ alâqası nede?», ‒ devam ete Ahtem.
Şu KGB rezilleri insanlarda medeniyet ve til olsa – bu endi halq olğanını añlaylar ki. Şunıñ içün 12 qırımtatar matbuat vastasından Qırımda tek birini – rus tili gazetasını qaldırdılar
Qırımtatar medeniyet ve tiline bir darbe oldı. «Şu KGB rezilleri insanlarda medeniyet ve til olsa – bu endi halq olğanını añlaylar ki. Şunıñ içün 12 qırımtatar matbuat vastasından Qırımda tek birini – rus tilinde çıqqan «Golos Krıma» gazetasını qaldırdılar», ‒ çorlana rejissör.
Qanun bozğanları qorqsın
Qırım rejissörı Qırımnıñ şimdiki yolbaşçılığını qorqutmağa teklif etti. «40-ncı seneleri soñunda, 50-nci seneleri başında esasen cebeciler tarafından teşkil etilgen qırımtatar milliy areketi daima narazılıqnıñ qansız, barışıq şekli ile farqlana edi: numayış, açlıq ve mektüpler. Amma, maña köre, eger de Qırımnıñ işğalci akimiyeti Qırım ve qıtaiy Ukraina arasında silâlı ve yahşı cenkleşken, qırımtatarlar ise cenkleşmege bile, qırımtatar tümeni olğanını añlasa, Kremlde bir insan yoq olğanında, işbu reziller birinci nevbette qaçıp keter, dep tüşünem. Ğaliba, tişlerimizni çoqtan köstermek kerek edik, aydut, yüzsüzlerge çoqtan şamar aşatmaq kerek edik», ‒ dey Ahtem.
Aktör yıl evelsi qırımtatarlarğa silâ berilse, şimdi ne olur edi degen mevzuda
«Alfa»nıñ 300 arbiyi Aqmescitniñ Nazirler Şurası ve Yuqarı Şurası binasından 15 daqiqalıq mesafede buluna edi – amma bir şey yapmadı
fikir yürsetmey, amma şunı qayd ete ki, «Alfa»nıñ 300 arbiyi Aqmescitniñ Nazirler Şurası ve Yuqarı Şurası binasından 15 daqiqalıq mesafede buluna edi – amma bir şey yapmağan eken».
Seytablayevniñ fikrine köre, büyük bir satqınlıq edi ve eger de yarımadada birden silânı alsa ediler, ne Donbass, ne Qırım olmaz edi eken. Kremlniñ esas şahısınıñ siyasetine qarşılıq köstermek içün Ahtem böyle bir şey teklif ete: «Onıñ şahsiy aqçasını qapatmaq ve şamar bermek kerek. Aqlı olğanımnı aytmayım, belki, tam tersi, amma olğanını özüñiz köresiñiz: bu şahısnı biri toqtatmasa, özü toqtamaz ki», ‒ emindir aktör.
Bunıñ ile Seytablayev şunı dey: faal qarşılıq aqqında film olmalı. «Em faal qarşılıq, em de bu mevzuda film», ‒ yekün çekti rejissör.


text:
İşğal etilgen Qırımdan qıtaiy Ukrainağa avtobuslar kene qatnamağa başladı.
Bunı Krım.Media agentligine Aqmescit merkeziy avtovokzalınıñ hadimi bildirdi.
«Avtobusarnı sıñırdan problemsiz keçireler. İç bir mania yoqtır»,– dedi o.
Neşirniñ malümatına köre, al-azırda Aqmescitten Hersonğa bilet fiyatı 400 – 600 ruble tura (tahminen 133 – 200 grn), Odessağa – 600 ruble, Nikolayev tarafına – 500 (166 grn). Fiyat taşıyıcığa köre deñişe.
Hatırlatamız, dekabr 26 künü qıtaiy Ukraina ile Qırım arasında naqliyat alâqası toqtatıldı. Bu qarar yolcularnıñ havfsızlığını qorumaq içün alınğan edi. Dekabr 27-den ayın şu maqsat ile Novoalekseyevka ve Herson yönelişi boyunca qatnağan trenleni lâğu ettiler.
Ukraina SNBO bu vaqtınca alınğan qarar olğanı aqqında haber etken edi.


text:
Kiyev – Bazarertesi künü, fevral 23-te, Rusiye Federatsiyasınıñ Kiyevdeki elçihanesiniñ binası yanında Qırımnıñ işğaline qarşı onıñ yıllığı munasebeti ile piket ötkerildi. Aktsiyanıñ teşkilâtçıları – Qırımnı mecburen terk etken faaller deyler ki, olıp keçken piket işğalge qarşı informatsion kampaniyanıñ birinci basamağıdır. Onıñ çerçivesinde tögerek masalar, aktsiyalar, fleşmob ve fevral 28-de Mustaqillik meydanında keçirilmesi planlaştırılğan miting ötkerilmeli.
Rusiye elçihanesi yanında keçirilgen pikette Qırım cemaat faalleri, uquq qorçalayıcıları, köçip kelgenler, em de Qırım işğali meselesine lâqayt qalmağan Kiyev sakinleri iştirak ettiler.
«Meni dostlarım çağırdı. Men Qırım – Ukraina olğanına qoltutam. Men Qırımnı ve yahşı tabiat ve güzel insanlar ile bağlı Ukrainanıñ diger yerlerini sevem», – dep añlattı pikette iştirak etüviniñ sebeplerini Kiyev sakini İgor Sıtıy.
İştirakçilerniñ qollarında «Putin, Lavrov, Surkov buña işğal, istilâ deyler», «Rusiyeniñ Qırımı – yalan, Qırım – menim Vatanım» levhaları bar edi. Rusiye elçihanesiniñ qorasında piket iştirakçileri Rusiye askerleriniñ yarımadağa kirüvini tasvir etken fotoresimlerni yerleştirdiler. «Almenda» Grajdanlarnıñ maarifi merkeziniñ yolbaşçısı Olga Skripnikniñ aytqanına köre, fotoserginiñ maqsadı keçken sene Rusiyeniñ yarımadağa qarşı istilâsını köstermek edi.
«Bir yıl evelsi Aqyarda Qırımda memuriy binalarnıñ zapt etilmesini başlatqan miting olıp keçken edi. Birinci zaptlar Aqyarda, soñra ise Aqmescitte oldı. Müimi şu ki, fotoresimlerde körgeniñiz kibi, binalarnı vatandaşlarnıñ yardımı ile degil, silâlı adamlarnıñ – «yeşil adamçıqlarnıñ» – yardımı ile zapt etken ediler», – dep ayttı Skripnik jurnalistlerge.
Piketke bir qaç on insan toplaştı. Evromaydan-Krım areketiniñ koordinatorı Andrey Şçekun dedi ki, tedbir yalıñız informatsion piket olğanı içün çoq adam kelmedi, lâkin fevral 28-de Mustaqillik meydanında kütleviy miting keçirilecek, anda daa çoq insan olacaqtır.
«Bizler aktsiyalarımıznı fotosergi ile başlaymız. Fevral 28-de Maydanda Qırım sakinleri ve Ukrainanıñ diger region sakinleri iştirak etecek büyük aktsiya keçirilecek. Mart 10-da Ukraina Nazirler şurasında tögerek masa ötkerilecek. Soñra bizler «Qırım» fraktsiyalarara birleşmesi ile bir qaç aktsiyanı keçirmege planlaştıramız», – dep ayttı faal.
Şçekunnıñ bildirgenine köre, cemaat kampaniyanıñ maqsatlarından biri Ukrainanıñ haber toplulığında Qırım işğali meselesiniñ aydınlatmaması ile küreş ola.
Eki piket birleşti
Elçihane yolunıñ qarşısında «Svoi» cemaat ağınıñ iştirakçileri Ukrainanıñ Yuqarı mahsus mahkemesi yanında piket ötkerdiler. Qırımlılarnıñ aktsiyası soñuna yetkende soqaqnıñ qarşısında piket ötkergenler yarımada işğaline qarşı aktsiyağa qoşuldılar. Arbiy urbağa kiyingen aman-aman elli insan yoldan keçip, Qırım işğaline qarşı şiarlarnı seslendirmege başladılar.
İnformatsion kampaniyanıñ çerçivesinde faaller «Qırım – Ukrainadır» Twitter aktsiyasını keçireler. Teşkilâtçılar içtimaiy ağlarnıñ qullanıcılarını #CrimeaisUkraine tegi ile haberlerni qoymağa çağıralar.
Fevral 23-te yarımada işğali aqqında yalıñız cemaat faalleri degil, prezident Petro Poroşenko da ayttı. Devlet yolbaşçısınıñ saytında onıñ Ukraina halqına Qırım vaqialarınıñ birinci yıllığı ile bağlı beyanatı yerleştirildi. Qırım işğali yıllığında Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ukrain devleti Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadanı qaytarmağa devam etecegini bildirdi. Qırımda bir yıl evelsi yüz bergen vaqialarnı ve «referendumnı» Poroşenko «Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı açıq istilâsını gizlemek içün yapılğan bir areket» olaraq adladı. Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina Qırım aqqından iç bir vaqıt vazgeçmeycek, ve vaqtınca işğal etilgen topraqlarda Ukraina nezareti ğayrıdan tiklenecek. Yarımada akimiyeti birden cevap berdi. Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksenovnıñ fikirince, prezident Petro Poroşenko ile yolbaşçılığında Ukraina akimiyeti mahkeme etilmek kerek. O, Kiyevge Qırım qaytarılması ile bağlı «hayal qurmamağa» tevsiye etti.
Bir yıl evelsi – 2014 senesi fevral 23-te Qırımda Rusiye Federatsiyası tarafından yapılğan yarımada işğaliniñ birinci vaqiaları olıp keçti. Bu kün Aqyarda Rusiye bayraqları altında büyük miting olıp keçken edi, anda şeerniñ yañı yolbaşçısı olaraq Rusiye vatandaşı olğan yerli iş adamı Aleksey Çalıy ilân etildi.
Aynı vaqıtta Aqmescitte Qırımtatar Milliy Meclisi teşkil etken kütleviy miting olıp keçti. Onıñ iştirakçileri Ukraina Yuqarı Radasından Qırım parlamentiniñ dağıtılmasını talap etip, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ yañı Anayasasını qabul etmek içün işke başlamağa çağırdılar. Bu kün aqşam Sergey Aksenovnıñ «Russkoye yedinstvo» firqası Qırım şeerinde nevbetçilik yapacaq «cemaat nizamı imayesiniñ on taqımınıñ» meydanğa ketirilmesini ilân etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Qırımda Meclis azaları Emine Avamileva, Lenmar Yunusov, Dilâver Akiyev FSB taqiqatçısına sorğuğa çağırılğanlarını bildirdi.
Bu aqta Nariman Celâl Facebookta yazdı.
«FSB idaresiniñ taqiqatçısı İgor Skripka tarafından İlmiy Umerov işi boyunca şahat olaraq Qırımtatar Milliy Meclis azaları Nariman Celâl, Emine Avamileva, Dilâver Akiyev, Lenmar Yunusovqa ötkerilecek sorğu aqqında çağıruvname keldi», – bildirdi Celâl.
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ bildirgenine köre, oña zorluqnen ekspertiza tainlengen soñ ve o hastahaneden çıqqan soñ, Rusiye tarafından zapt etilgen Qırımda rus silâlı quvvetlerniñ vekilleri onnen bağğa çıqmadılar.
Rusiyeli FSB Umerovnı mayıs 12-de Bağçasarayda yaqaladı. Rusiyeli uquq qoruyıcı organları bu sene mayıs ayında İlmi Umerovğa qarşı «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açtı.
Avgust 11-de mahkeme zalında İlmi Umerovnıñ alı yaramaylaştı. Ekimler onı infarkt havfı ile hastahanege ketirdi. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar psihiatrik-mahkeme ekspertizadan keçirilmesi aqqında qarar aldı. O, psihiatrik hastahanege avgust 18-de ketirildi.
Sentâbr 7-de İlmi Umerov klinikadan çıqtı.


text:
Rusiye quvetçileri, aprelniñ 15-inde Yañı Şüli köyünde keçirgen tintüvden soñ, imam Rüstem Abilevni Rusiye FSB-siniñ bölügine ketirdi. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Qırım imayecisi Rüstem Kâmilev aytıp berdi.
“Rüstem Abilevni tutıp aldılar ve FSB-niñ Aqyar bölügine alıp kettiler. Şimdi onen ne olğanı belli degil. Tuvğanları tefsir bermekten vazgeçti ve meseleni özleri çezeceklerini ayttı. Tintüv sanki ya terrorcılıq, ya da ekstremizge çağıruvları içün keçirilgen, dep tahmin etile. Bu türlü maddeler, amma men doğrusını aytıp olamayım. Simdilik bu malümatnıñ bütüni”, - aytıp berdi Kâmilev.
Rusiye quvetçilerniñ bunıñnen bağlı resmiy bir izaat şimdilik yoq.
Aqyarnıñ Balıqlava rayonınıñ Yañı Şüli (Şturmovoye) köyünde Aqyar soq., 48 adresi boyunca aprelniñ 15-nde cami imamı Rustem Abilevniñ evinde tintüv keçirilgen edi. Tahqiqat tedbirleri başta Abilevniñ imamlıq yapqan camide keçirildi, soñra quvetçiler Rustem Abilevniñ evine keldi.
“Qırım birdemligi” teşkilâtınıñ malümatına köe, Rüstem Abiyev tişci ekim olıp çalışa, öz klinikasında hastalarnıqabul ete. 2006 senesi Qırım devlet tibbiy institutını “stomatologiya” bölügini bitirgen.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.


text:
Rostov-na-Donudaki İstinaf arbiy mahkemesi ekinci Aqmescit “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ beş iştirakçisi – Remzi Bekirov, Şaban Ümerov, Riz İzetov, Raim Ayvazov ve Farhod Bazarovnı tevqifli qaldırdı. Olar 2021 senesi iyunniñ 16-na qadar tevqifli qalacaq. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa “Qırım birdemligi” cemaat birleşmesi haber etti.
Haber etilgenine köre, Farhod Bazarov keçken afta keskin nefes virus yuqunçına oğrağan, hastalıqtan el astında olğan ilâclarnen tedaviylenmege mecbur olğan. Şaban Ümerovnı ise yüreginde keskin ağrı tutqan.
“Şaban Ümerov, “stakan” içinde etap etilgenini ayttı. Bu, avtozaknıñ içindeki 50x70 sm teşkil etken bir bölük, bütün yol devamında anda tutulğan. Bu kibi şaraitni iskence kibi saymaq mümkün”, – aytıp berdi Nazim Şeyhmambetov.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 insan tutuldı. Cemil Gafarov da olardan biri ola. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi episini apiske aldı.
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davası» altı mabüsiniñ – vatandaş jurnalisti Remzi Bekirov, faaller Farhod Bazarov, Şaban Umerov, Cemil Gafarov, Raim Ayvazov ve aq qorçalayıcı Riza İzetovnı apiste tutuv müddetini 2021 senesi yanvarniñ 14-ne qadar uzattı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bütündünya qırımtatar kongressiniñ icraiy komitetiniñ azaları cumaertesi künü keçirilgen üçünci toplaşuvında qıtaiy Ukrainada qırımtatar tiliniñ inkşafını muzakere etti. Bunı Qırım.Aqiqatqa toplaşuvnıñ işitarkçilerinden biri añlattı.
«Herson vilâyetinde mekteplerniñ (qırımtatar tilli oqutuvı ile – QA) qurucılıq imkânetini muzakere ettiler. Türkiye diasporasınıñ ola bilecek maliyeviy yardımı aqqında laf yürsettiler», – dey subetdeş.
Bütündünya qırımtatar kongressiniñ reberi, Meclis reisi Çubarov jurnalistlerge bu malümatnı tasdiqladı. Toplaşuv mevzularından biri qırımtatar tili ve medeniyetiniñ inkişafı olğanı aqqında bildirdi.
Cumaertesi künü, yanvar 16-da, Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında Bütündünya qırımtatar kongressiniñ icraiy komitetiniñ üçünci toplaşuvı keçti. Toplaşuv iştirakçileri qıtaiy Ukrainada Qırımtatar Müftiyliginiñ teşkil etilmesi aqqında meseleni kötelrdiler. Qırımtatarlarnıñ yetekçileri Mustafa Cemilevniñ fikrine köre, Qırım Müftiyligi şimdi «işğalcige boysunğan».
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin bugün internette ekstremizmge çağıruvlar içün cinaiy mesüliet aqqında qanunnı imzaladı.
Bu vesiqa uquqiy malümat resmiy saytında aşkâr etildi.
«İnternet vastası ile ekstremizmge, nefret ya da duşmanlıqqa çağıruv, insan qadriniñ aşaluvı içün mecburiy işler ya da 5 yıllıq apis cezası belgilene», – denile veisqada.
Ekstremizm faaliyetiniñ maliye desteklevi içün altı yıllıq apis cezası belgilene.
Evel Rusiye qanunlarına köre, cinaiy mesüliet yalıñız matbuat vastalarından ekstremizmge çağıruv içün belgilene edi.


text:
«Polskoye radio» bildirgeni kibi, körüşüvniñ esas mevzusı - Qırım areketleri sebebinden Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnıñ kirsetüv imkâniyetidir.
NATO memleketleriniñ nazirleri salı künü nevbetteki sefer Ukraina bütünligine qol tutacaq ve Rusiye Federatsiyasınen ilerideki munasebetler boyunca muzakereler ötkerecek.
Bundan da ğayrı, rus-ukrain ziddiyeti tiye bilecek diger NATO memleketlerine destek körsetilüvi aqqında da söz yürsetilecektir.
Qırım işğalinden soñ, NATO Moskva ile işbirlikni toqtattı. Bunıñnen beraber bir sıra diplomatik kontaktlar da kesildi.


text:
İşğal etilgen Qırımğa sıñırdaş olğan Herson vilâyetinde yañı şerifler – bölge polis hadimleriniñ cemaat yardımcıları qabul etile. Bunı Qırım.Aqiqatqa yanvar 18 künü Herson vilâyet emek merkeziniñ vekili Natalya Portugalskaya bildirdi.
«Devlet organlarınen yañı programmalarnıñ qabul etilmesi boyuca işler alıp barıla, cemaat işleri ötkerilecektir, şu cümleden «Şerifler» programması çerçivesinde de areket yapılacaq. Yañı qabul etüv başlandı», – dedi o.
Yanvar 16 künü herson emek merkezinde, 2016 senesi devamında Qırım ile memuriy sıñırda 84 ukrain şerifi çalışqanını beyan etken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
AQŞ devlet kâtibi Mayk Pompeo, türkiyeli zenaatdaşını Rusiye «yer-ava» raketa sistemasınıñ alınmasından saqındırdı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Pompeo, Türkiye tış işleri naziri Mevlüt Çavuşoğluğa, Rusiyeniñ S-400 sisteması, radarları ve raketa batareyaları Ankaradaki NATO ittifaqdaşlarınıñ quvetleri ile birleştirilemeycekler, dep bildirdi.
Bildirilgenine köre, Pompeo türkiyeli zenaatdaşına, S-400lerni alması taqdirde Ankara sanktsiyalar ile qarşılaşa bilecek, dep hatırlattı.
Türkiye mudafaa hadimleriniñ aytqanına köre, Ankara ile Moskva, Rusiyeniñ Türkiyege eki S-400 sistemasını ketirip teslim etecegi aqqında muqaveleni imzaladı.
Dekabrde Türkiye Mudafaa naziriniñ muavini, raketa sistemasınıñ birinci teslimi 2020 senesiniñ birinci kvartalına planlaştırılğan, dep bildirdi.
Bildirilgenine köre, qararnen 2,5 milliard dollarlıq olğan bu alım-satım añlaşması Ğarpta telaş doğurdı, çünki Türkiye NATOnıñ azası ola, avadan mudafaa silâsınıñ sistemaları ise Alyansnıñ mudafaası ile birleştirilemeycekler.


text:
Vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde Rusiye Federatsiyasınıñ işğalci akimiyetine qarşılıq kösterüv maqsadınen Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciligi (ileride – Temsilcilik) ukrain yarımadasında qanunsız şekilde teşkil etilgen organlarında mütenasip vazifelerde bulunğan şahıslarnıñ faaliyetini munzatam sürette nezaret etüv ve talilnen oğraşa.
2020 senesiniñ berim (sentâbr) ayında Temsilcilik tarafından Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri Prokuraturasına sözde ”Qırım Cumhuriyeti” ve ”federal qıymeti olğan Aqyar şeerinde” faaliyet yürsetip, Ukraina vatandaşı degil de, Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşları olğan mahkemecilerniñ cedveli teslim etildi.
Bundan ğayrı, işbu şahıslarğa qarşı sanktsiyalar kirsetmek maqsadınen yuqarıda añılğan cedvel Ukraina Havfsızlıq Hızmetiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Baş idaresine de yollanıldı.
Temsilcilik teslim etken muracaatqa Qırım MC ve Aqyar şeeri Prokuraturası 2020 senesi ekim (oktâbr) ayınıñ başında, yuqarıda qayd etilgen sözde ”Qırım Cumhuriyeti” ve ”federal qıymeti olğan Aqyar şeerinde” RF vatandaşları olıp, faaliyet yürsetken mahkemecilerniñ cedveline dair malümatnı Ukraina Ceza Kodeksi 438 maddesiniñ 1-nci qısımı (cenk qanunlarını ve adetlerini bozuv) boyunca açılğan cinaiy işlerge qoşacağı aqqında haber etti.


text:
Aqmescitte fevral 1 künü belgisiz maskalı ve silâlı insanlar «SimCityTrans» Qırım taşıyıcısınıñ işini blok etti. Bunı şirketniñ hadimleri bildire.
Olarnıñ malümatına köre, silâlı insanlar memuriy binanı blok etip, zapt ettiler. Bunıñ ile, şaatlarnıñ aytqanı kibi, insanlar öz areketlerini añlatmadılar.
Şirketniñ qabul odasında Qırım.Aqiqatqa işbu «ziyaret» aqta malümatnı tasdiqladılar, amma tafsilâtlıca birazdan haber etmege söz berdiler.
Qırımda uquq qoruyıcı organlarınıñ bu aqta resmiy beyanatdarı yoq.
«SimCityTrans» şirketini Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmovnıñ adı ile bağlaylar. Onıñ ATR telekanalı işbu şirketniñ binasında yerleşe. Qırımda İslâmovğa nisbeten yerli uquq qoruycılar cinaiy işlerni açtı. İş adamınıñ mülkiyetini apis ettiler.


text:
Ukraina Yuqarı Radası bir sıra vilayette 30 künlük cenk vaziyetini ilân etti. Bu qarar içün 276 halq mebusi rey berdi.
Cenk vaziyeti Vinnitsa, Lugansk, Mıkolayiv, Odessa, Sumı, Harkiv, Çerniğiv, Herson, Donetsk, Zaporijjâ vilâyetlerinde ve Azaq ve Qara deñizleriniñ içki suvlarında kirsetildi dep haber etildi.
Poroşenko, RNBOnıñ Ukrainada cenk vaziyetini ilân etmek qararını işke tüşürecek buyruqnı imzaladı. Yuqarı Rada cenk vaziyetini tasdıqlamaq içün toplandı.
Noyabrniñ 26-nda gece Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa Şurasınıñ (MTMŞ) toplaşuvında cenk vaziyetini ilân etmek içün azırlıq körmege qarar alındı. MTMŞ 60 künlük cenk vaziyetini ilân etmege teklif ete.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Daa soñra belli oldı ki, FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Kremlden Keriç boğazında tutılğan Ukraina deñizcileri ve gemilerini acele azat etmesini talap etti.
Tünevin Rusiye Ukraina arbiy gemileri Keriç boğazından keçmesin dep, Keriç boğazını vatandaş gemileriniñ keçmesi içün de qapattı. Ukraina Tış işler nazirligi noyabrniñ 25-nde olğan adiseden soñ Rusiyeniñ Qara ve Azaq deñizlerinde yapqanlarını tenqit etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.
Soñki vaqıtları Azaq deñizi Rusiye uquq qoruyıcıları, birinciden Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tutqan sıñırcıları, tarafından yapılğan provokatsiyalarnıñ yeri oldı.


text:
Qırım devlet «akimiyet» icra organlarınıñ eñ çoq hadimler sayısı belgilendi.
Bunı Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
İyünniñ 27-de Qırım «Nazirler şurasınıñ» toplaşuvında Qırım devlet «akimiyet» icra organları ve «Nazirler şurasınıñ» apparat erkânı 5772 adamdan ibare olacağı aqqında qarar bir ağızdan qabul etildi.
«Esas vazife bugünde-bugün olğan maliye qararından ziyade çıqmamaq edi. Hadimler erkânı eñ çoq 5772 adamnı teşkil etmek kerekligi belgilendi», – dep bildirdi «baş nazir muavini – Nazirler şurasınıñ apparat reberi» Larisa Opanasük.
«Sobıtiya Krıma» internet neşiriniñ malümatına köre, 2013 senesi Qırımda icra akimiyet organlarınıñ hadimler erkânı 1041 adamnı teşkil ete edi, demek, bugünki raqamdan 5,5 qat az edi. Bunıñnen beraber, Qırım Nazirler şurasınıñ belgilengen apparat erkânı 129 adamdan ibaret edi.


text:
Kiyev – Rusiye paytahtında Halqara insan aqları künü arfesinde İnsan aqlarını qoruv saasında Moskva Helsing gruppasınıñ (MHG) er yıllıq mukâfatınıñ namzetleri belli oldı. Bu mukâfatnı elde etkenlerniñ sırasına soñki vaqıtları Qırımda vatandaşlarına nisbeten etilgen basım aqqında nice fikrlerini aşkâr etken aslı qırımtatar Rusiye jurnalisti – Ayder Mujdabayev da kirdi. Qırım.Aqiqat içün bergen intervyüde Ayder bu mukâfatnı qırım jurnalistlerge bağışlağanını ayttı ve Kreml yarımada tamır halqına basım etkeniniñ sebeplerini bildirdi.
– Ayder, ilk nevbette, sizni mukâfatnı elde etkeniñiz ile hayırlamağa isteyimiz. MHG mukâfatına namzetligiñiz siz içün tesadüf oldımı?
– Beklenilmegen bir şey oldı. Namzet olğanımnı qarar alınğanından soñ ögrendim.
– Siz «Moskovskiy komsomolets» gazetasınıñ baş muarrir muavini olıp çalışasıñız. Añlağanıma köre, sizge mukâfatnı vazifeñiz sebebinden degil, qırımtatarlarğa qol tutqanıñız içün bergenler, öleymi?
– Jurnalist mukâfatı degil, uquq qoruyıcılarğa berilgen mukâfat. Lüdmila Mihaylovna Alekseyeva aytqanı kibi, bu mukâfat maña içtimaiy ağlarda qırımtatarlarnıñ aqları boyunca yazılğan fikirlerim içün berildi. Evelleri içtimaiy ağlarda aşkâr olunğan fikirler içün insanlarnı uquq qoruyıcı olaraq adlağan edilermi, bilmeyim. Mende böyle oldı.
– Siz mukâfatıñıznı ATR telekanalına bağışlağadıñız. Ne içün?
Rusiye Federatsiyasında qırımtatarlarnıñ aqları esas gumanitar mesele olaAyder Mujdabayev
– Menimce, olarğa şu ayları anda areket etmege, maña köre, daa da qıyn edi. Olar qırımtatarlarnıñ aqlarını bu qıyın devirde qorçalamaq içün elinden kelgenini yapmağa tırıştılar. Amma men yalıñız ATR telekanalı aqqında degil de, qırımtatarlar aqqına ayttım. Çünki olarğa şimdi qıyın. Ve şimdi qırımtatarlarnıñ aqları Rusiye Federatsiyasında esas gumanitar mesele olaraq belgilenmeli.
Bunı sizler, ağır vaziyette iş körmege çalışqan Qırım.Aqiqat saytınıñ hadimleri aqqında da ayta bilem. İşbu mukâfat sizge da aittir. Bu mukâfat maña berilmedi, o Qırım tamır halqınıñ aqlarını qorçalağan jurnalistlerge berilgen bir mukâfattır. Jurnalistikanıñ emiyetini belgilegen bir qıymettir.
– Siz Moskva qırımtatarları Birliginiñ azası olasıñız. Yüz bergen vaziyette teşkilâtıñız Qırımda bulunğan vatandaşlarğa nasıl yardım ete bile?
– Bu teşkilât iç bir zaman resmiy şekilde qayd etilmegen edi, şunıñ içün bu ceetten o ğayet güzeldir. Daa doğrusı, teşkilât degil, bir-biri ile qonuşmağa, balalarını tanıştırmağa, Moskvada medeniy tedbirlerni azırlamağa öz borcu olaraq sayğan insanlarnıñ bir taqımıdır. Bu endi soñki on-on beş yıl devam etken bir arekettir. Şimdi Moskvada olduqça arektçen qırımtatarlar vatandaşlarına imkâniyetlerine köre yardım etmege tırışalar. Yardım, misal içün, iş tapuv ile bağlı, hastalarğa aqça toplamaq meselesi ile ve ilâhre. Yani, siyasiy olmağan bir teşkilât olğanını qayd etmek isteyim.
– Qırımtatar milliy areketiniñ faalleri Aqmescit merkezinden er yıl Halqara insan aqları künü munasebeti ile keçirilgen mitingni teşkil etmege çalıştılar. Faqat akimiyet bu mitingniñ keçirilmesine yol bermemek içün çeşit vastalarnı qullandı. Numayışnı mahkeme qararı ile yasaqladılar, merkeziy meydannı uquq qorçalayıcı ve demir qoruları ile sarıp aldılar. Siziñ fikriñizce, akimiyet özüni ne sebepten öyle alıp bara?
Qırım akimiyetine, añlağanıma köre, aqiqat kerekmey. Bunıñ ile olarğa aqlarnıñ qorçalavı boyunca qırımtatar birdemliginiñ numayışı da kerekmeyAyder Mujdabayev
– Men bellesem, bu – aqiqat ögünde bir qorqudır. Bu qadar. Qırım akimiyetine, añlağanıma köre, aqiqat kerekmey. Bunıñ ile olarğa aqlarnıñ qorçalavı boyunca qırımtatar birdemliginiñ numayışı da kerekmey. Olar er vaqıt vertolötlar ve politsiya vatsası ile halqnıñ teşebbüslerini red ete. Men olarğa ne ayta billem? Bir kimsege zarar ketirmegen halqqa qarşı bu kibi vastalarnı qullanmaq ayıp olmalı.
Kendilerine zarar ketireler. Çünki olarnıñ milliy mensüplik boyunca olğan ayırımları aqqında bütün dünya bile. Men bellesem, böyleliknen olar öz quvetsizligini köstereler. Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına köre, tınç toplaşuv, numayış, mitinglerniñ keçirilmesi mümkün. Bunıñ yerinde olar er şeyni yasaq eteler. Elbette ki, bu qanunsız bir şey. Rusiye Federatsiyasınıñ Anayasa ve qanunları akimiyet ile evelden uyğunlaştırılğan mitinglerni keçirmege izin bere. Amma men insan aqlarınıñ qoruvı boyunca mitingniñ keçirilmesini akimiyet ile evelden uyğunlaştırmamaq içün sebeplerni körmeyim.
– Siziñce, bu yasaqlar Qırım akimiyetinden, yoqsa yuqarı turğan yolbaşçılıqtan kele?
– Bunı bilmeyim. Bilmegen şeyler aqqında aytmağa azır degilim. Amma er alda, yasaq aqqında avalelerni yerli akimiyet imzalay. Yolbaşçılıq ögünde özüni köstermege tırışalarmı ya da ne derecede quvetli akimiyet olğanını bildirmege isteylermi, bunı bilmeyim.
Areketleri başqa bir semereni meydanğa ketire, bu da olarğa qarşı çevirile. Çünki tınç narazılıq numayışlarnı keçirilmesi yasaq etilgende, küç aqqında degil de, olarnı yasaq etken insanlarnıñ quvetsizligi aqqında aytmaq kerek.
– Qırım akimiyetiniñ kendi siyasiy raqiplerini ve qırımtatar milliy areket azalarını yoq etmek yerinde, bütün halqnı qorquzmağa qararı nege bağlı?
– Menimce, mında eki taktika bar. Meclis azaları ve fallerde bugün Qırımdan sürgün etilmesi ile bağlı qorqu bardır. Qırımda içtimaiy ve uquq qoruyıcı areket ile oğraşaycaq er bir insan içün şahsiy telüke bar. Cemilev ile Çubarovğa ve daa bir qaç insanğa nisbeten bu havf endi amelge keçirildi. Qırımtatarlar içün bu aqiqiy bir telükedir – yarım asır devamında bu mesele oğrunda küreşip keldiler.
Qorqu müiti aqqında bunı ayta bilem. Er bir istidatlı yırcı sevgi müitini, istidatlı sportçu mühlisleri içün şeñlik müitini, istidatlı siyasetçi ise yolbaşçılıq etken yerde oñaytlıq müitini meydanğa ketire. İstidatsız bir siyasetçi ise qorqu müitini yaşarta, çünki başqa iç bir şey yapıp olamay.
– Qırımtatar areketiniñ yetekçileri taqip etilgenini nazarğa alsaq, bu al sizge de, qırımtatarlarnı faal sürette qorçalağan insanğa da tesir eteceginden qorqmaysızmı?
– Fikirlerim açıq-aydın. Olar gizli ya da qanunsız bir faaliyet olmay. Öz tüşüncelerimni Rusiye Federatsiyasınıñ Anayasa ve qanunları boyunca ifade etem. Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşı olam. Elbette ki, er şeyni tahmin etmek mümkün. Amma bunı eminliknen ayta bilem, birinciden, qanunlar çerçivesinde areket etem. Ekinciden ise, insanlar aqiqiy vaziyetni bilmeli. Teessüf ki, Rusiyede Qırımda qırımtatarlarnıñ meseleleri aqqında Rusiye toplulığına aqiqatnı aydınlatacaq insan pek az.
Buña ıntılmadım, amma, rusiyelilerge qırımtatarlar ile bağlı vaziyetni añlata
Rusiye Federatsiyasınıñ qırımtatarlarğa nisbeten siyaseti ve şimdiki Qırım akimiyetiniñ areketleri birinciden Rusiye Federatsiyasınıñ menfaatına zarar ketireAyder Mujdabayev
bilecek insanlardan biri olam. Menimce, Rusiye Federatsiyasınıñ qırımtatarlarğa nisbeten siyaseti ve şimdiki Qırım akimiyetiniñ areketleri birinciden Rusiye Federatsiyasınıñ menfaatına zarar ketire.
– Şimdi Qırımda siyasiy muhalifetniñ olması mümkün degil, çünki onıñ peyda ola bilecek imkânları yañı akimiyet tarafından birden yoq etile. Rusiye muhalifeti, Moskvada bulunğan yetekçileri qırımtatarlarğa nisbeten Kremlniñ siyasetine tesir ete bilemi?
– Rusiye muhalifetiniñ özünde de problemalar çoq. Qırımtatarlarnıñ meseleri olar içün eñ soñ yerdedir. Muhalifetni mında bütünley bastılar, saylavlarda iştirak etmek aqqı bile yoq. Oña kendi noqtaiy-nazarını bildirmege pek ağır. Şunıñ içün, teessüf ki, Rusiye muhalifleriniñ çoqusı qırımtatar ealiniñ meselelerini bütünley körmemezlikke ura. Vladimir Rıjkov, Lüdmila Alekseyeva, Boris Vişnevskiy ve daa bir qaç insan bundan istisna olalar. İtibarlı insanlardır ve qırımtatarlarnıñ meselelerini qorçalamağa areket etkenleri de güzel bir şey. Amma Rusiye muhalifetiniñ bu meseleler ile oğraşmağa vaqtı yoq, em de o tam olaraq muhalifet süretinde teşkil etilmegen. Şimdiki Rusiye akimiyetine qarşı çıqqan farqlı dünya baqışları olğan insanlardır.
Bilgenimiz kibi, muhaliflerniñ çoqusı Qırım boyunca farqlı siyasiy baqışlarını bildire. Siyaset siyasettir. Rusiyede qırımtatarlarğa qol tutmaq, belki de, elverişli degil.
– Çünki buña Rusiye ealisi qol tutmaz ve siyasiy yeñişleri yoq ola bilir?
– Rusiyede insanlar içün qırımtatarlarnıñ menfiy mecalı yaratılğan. Bunı çoqtan yapalar ve bu ketişat toqtalmay. Ealiniñ büyük bir qısmı qırımtatarlarnıñ kim olğanını bilmey. Qırımtatarlar aqqında söz ketkende, çoqusı Ulu Vatan cenki vaqtında Vatanını satqan halqnı tüşüne. Menim vazifem bu efsanelerni yoq etmek. Olar endi eskirgen ve yalandır. Stalin vaqtından alâ daa saqlanılğan ikâyeler, olarnı, elbette ki, yoq etmek kerek.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba OSCE ve insan aqlarından BMT missiyasını Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdaki közetüvni quvetleştirmege çağırdı.
Bu aqta o, BMT BA insan aqlarından Üçünci komitetiniñ Qırımdaki insan aqları bozuvları ile bağlı quvetleştirilgen qarar leyhasına rey berüvden soñ öz Twitter saifesinde yazdı.
“Ukrainler ve qırımtatarlarğa qarşı siyasiy taqip faktlarını tafsilâtlı şekilde meydanğa çıqarğan Qırımdaki insan aqları vaziyetine dair maruzanı alğışlayım. MT missiyası ve OSCE işğalci devlet tarafından taqip etilgenlerni qaorumaq içün közetüvni quvetleştirmeli”, – yazdı o.
“Dekabr ayında Assambleya onı qabul etken soñ, işgalci devletniñ halqara mecburiyetlerge, hususan halqara uquqqa riayet etmesi içün Rusige tazyıqnı daa da quvetleştirecek”, – dep qoştı Kuleba.
Keçenlerde, BMT BA Üçünci komiteti Qırımda insan aqları bozuvlarını tenqit etken quvetleştirilgen qaranı maqul kördi.
Şimdilik Rusiye tarafı BMT Komitetiniñ bu qararına cevap bermedi.
BMT-da Ukraina daimiy temsilcisi Sergiy Kıslıtsâ, BMT BA 75-nci sessiyasına Ukraina işğal etilgen Qırım ile bağlı eñ azından eki qarar leyhasını teklif etmege planlaştırğanını bildirdi.
İyül ayında BMT insan aqları Yuqarı komissarı Mişel Baçelet Qırımda insan aqları vaziyeti aqqında maruzanı taqdim etip, yarımadada iskenceler ve söz serbestligi sıñırlavı devam etkenini bildirdi.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov, işğal etilgen Qırımda insan aqları bozulğanına dair laflar uydurıla, dep bildirgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
1917 senesi noyabr 3 künü Bağçasarayda Musulman İcraiy komitetiniñ qararı ile tantanalı sürette birinci Milliy qırımtatar müzeyi açıldı. Açılışı qırımtatarlarnıñ medeniy, diniy ve siyasiy ayatına büyük isse qoştı. Faqat dünyanıñ belli müzeyleri arasına kirmek içün daa nice maniadan keçmek kerek edi.
Qırımtatar tarihınıñ müim saifeleri ve olarnıñ Qırım devletçiligi ve serbestligi oğrunda küreşi aqqında – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası, «Tuğra» adlı videoblogunda.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda Nizami İbraimovnıñ kollektsiyasından resimler ve meşur Qırım müellifleri ve icracılar Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında aydınlatılğan fikirler müelliflerge ait ve muarririyetniñ fikir-tüşünceleri ile aynı olmaması mümkün


text:
«Herson» ava limanından Türkiyeniñ İstanbul şeerine ketken yolcularnıñ aman-aman yarısı – Qırım sakinleridir. Bunı Turkish Airlines şirketiniñ Hersondaki temsilciliginiñ baş müdiri Dinçer Saici matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri.
Onıñ aytqanına köre, al-azırda İstanbul-Herson-İstanbul ava seferlerine qoşulğan qırımlılarnıñ sayısı 40% teşkil ete, lâkin Ukraina ve işğa etilgen yarımada arasında avtobus ve demir yol alâqaları olsa edi, olarnıñ sayısı daa çoq ola bilir edi.
«Ümüt etem ki, vaziyet eyilişecek ve naqliyat meseleleri vatandaşlarğa uyğun şekilde al etilecek», – dedi Dinçer Saici.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ keçken sene ava seferlerinden faydalanğan yolcularnıñ sayısı aqqında sualine Turkish Airlines temsilcisi raqamlarnı aytmayıp, «bu köstergiç ava seferlerinden kâr kelgenini isbatlay», dep qayd etti.
Onıñ bildirgenine köre, tamir işlerinden soñ Herson ava limanı bir saatte 400 yolcunı keçirecek.
Ava limanınıñ müdiri Grigoriy Usik vilâyet bücetinden on million grivna ayırılacağına ümüt ete. Para bina tamiri ve donatmalarnıñ satın alınmasına sarf etilecektir.
Usikniñ aytqanına köre, ava limanınıñ eñ büyük probleması çalışacaq adamlar.
«Ukrainada ava seferleriniñ havfsızlığı boyunca aviadispetçer ve diger mütehassıslarnı azırlamaylar. Biz bu meseleni böyle çezemiz: işten boşatılğan arbiylerni işke qabul etip, vatandaş aviatsiyasında çalışmağa ögretemiz», – dedi o.
Malüm olğanı kibi, Rusiyeniñ Qırım işğalinden evel Turkish Airlines Aqmescit-İstanbul ava seferlerini kerçekleştirgen edi. Lâkin 2014 senesi oktâbr 15-ten başlar ava şirketi Herson-İstanbul seferlerine başladı.
Qıtaiy Ukraina ve Qırım arasında demir yol alâqaları lâğu etilgen soñ Turkish Airlines yolcuları içün Qırım-Herson-Qırım avtobusını teşkil etti.
2015 senesi mart 29-dan itibaren «Turkish Airlines» ava şirketi İstanbul-Herson-İstanbul ava seferi er kün olacağını vade etken edi.


text:
Canköyde yañı mustaqil qırımtatar teatriniñ «Altın beşik» spektakliniñ dekabrniñ 8-nde olacaq premyerası lâğu etildi.
Teatrniñ bediiy reberi Bilâl Bilâlovnıñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, yerli medeniyet evi sana ayırmaqtan vazgeçti.
«Başta spektakl şeadetnamesini bermek kerek dediler, o yoq. Soñra medeniyet nazirliginden izin talap ettiler. Bizler – nazirliknen iç bir alâqası olmağan mustaqil teatrmiz. Olmaycaq şey. Bizni sanağa kirsetmemek içün çeşit türlü manaçıqlar uyduralar», – dedi Bilâl Bilâlov.
Teatr müdiri bu adiseni yañı teatrniñ faaliyetini toqtatmaq maqsadınen yapılğan basqı olaraq tanıy.
«Rayon ve medeniyet evleriniñ reberleri «yuqarıdan» emir alalar. Olar Balbekten (Rusiye Devlet dumasınıñ Qırım deputatı – QA) kelgenini ögrendik. Onıñ emri ile bu şaraitlerde bile çalışmağa imkânımız olmasın dep, er şey yapıla. Onıñ tarafından bu çirkinlik devam ete», – dedi rejissör.
Rusiye Devlet dumasınıñ qırımlı deputatı Ruslan Balbek bunı daa izaatlamadı. Canköy medeniyet eviniñ reberligi tarafından da bir tefsir yoq.
«Beş daqqa nefes» spektaklini truppa bir qaç ay azırladı. Bilâlovnıñ aytqanına köre, aman-aman bütün biletler satıldı. O, seyircilerden afu sorap, eñ yaqın vaqıtta spektakl köstermek içün elinden kelgenini yapmağa vade etti.
Qırımtatar muzıkalı-drama teatriniñ sabıq müdiri ve bediiy reberi Bilâl Bilâlov Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, mustaqil teatrniñ temelinde reberinden soñ Qırımtatar teatrinden ayırılğan 20 qırımtatar oyuncısı tura.
Avgustnıñ 7-nde Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Qırımtatar muzıkalı-drama teatriniñ bediiy reberi ve rejissöri, Ukrainada nam qazanğan sanat erbabı Bilâl Bilâlovnı işten boşattı. Rejissörniñ fikirince, onı uydurılğan sebep boyunca işten boşattılar.
Teatr hadimleri reberine qoltuttı. Onıñ tarafını Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov da tuttı.
Sentâbr ayınıñ başında Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi Bilâlovnıñ davasını baqmağa başladı. O, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti tarafından işten boşatılmasına itiraz bildire.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti teatrniñ yañı müdiri olaraq Mecede Melgaziyevanı tayin etti. Onıñ reberligi altında teatr sentâbrniñ 6-nda mevsimni yañı programma ile açtı.
Bilâlov 1989 senesinden berli Qırımtatar akademik muzıkalı-drama teatrinde çalışqan edi, 1994 senesi onıñ bediiy reberi-müdiri oldı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin devletniñ silâlı quvetlerinde apansız teşkerüvni keçirmekni avale etti. Mudafaa naziri Sergey Şoygunıñ bildirgenine köre, apansız teşkerüv ordunıñ «cenkke ve mobilizatsiyağa azır olğanına qıymet kesmek içün» kerek. Onıñ aytqanına köre, ordunı «çeşit seviyeli silâlı davalarda ve buhran vaziyetlerinde» vazifelerni becermek içün azırlamaq kerek. Onıñ sözlerine binaen, teşkerüv iyün 22-ge qadar devam etecek.
2014 – 2015 seneleri Rusiye çoq apansız ordu teşkerüvlerini ve arbiy ögrenüvlerni keçirdi. Böyle etip, «Tsentr-2015» («Merkez-2015») areketlerinde sentâbr ayında tahminen 100 biñ asker, 7 biñden ziyade tehnika, 170-ke qadar uçaq ve 20 gemi iştirak etti. Ögrenüvler Merkeziy, Cenübiy ve Ğarbiy arbiy okruglarda da keçirildi. Ukrain ükümeti böyle areketlerden soñ, onıñ sıñırında rusiyeli askerlerniñ sayısı artqanı, ve Donbassta vaziyet kerginleşkeni aqqında bildire edi. Ğarp devletleri, Rusiyede çoq arbiy ögrenüvler keçirilgeni sebebinden qasevet çekkenini bir qaç kere bildire edi.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar avgustnıñ 17-nde qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge cevap berdi. O buña devam etken «qorqutuv siyaseti» dedi.
«İşğalciler Qırımda qorqutuv ve taqip siyasetini devam ete. Sabadan qırımtatarlarnıñ evlerinde bir sıra tintüv keçirildi. Al-azırda eñ azından 5 kişi yaqalandı», – dep yazdı o.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ faalleri, avgustnıñ 17-nde saba qırımtatrlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerden soñ beş insan yaqalanğanını bildireler.
Aqyarnıñ Nahimov rayonında FSB hadimleri Rustem Murasov ve Rustem Tairov, Aqyarnıñ Balıqlava rayonında Cebbar Bekirov, Bağçasaray rayonında Zaur Abdullayev, Aqmescit rayonında Raif Fevziyevni yaqaladı.
Faallerniñ malümatına köre, Cebbar Bekirov, Zaur Abdullayev ve Rustem Tairovnıñ evlerinde tintüvler Aqyarnnı Lenino rayon mahkemesiniñ qararı ile keçirildi.
Raif Fevziyevniñ evinde keçirilgen tintüvge avdokat Edem Semedlâyevni yibermegenler. Advokatnıñ malümatına köre, imam Rusiye CQ 205.5 maddesine binaen qabaatlana.
Qırımdaki Rusiye qanınun qoruyıcı organlarnı vaziyetni tefsir etmeyler.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi «Veciye Kaşka davasınıñ» oturışuvını başqa künge avuştırdı. Bu aqta advokat Edem Semedlâyev bildirdi.
Semedlâyev oturışuvnı başqa künge avuştırmağa rica etti, çünki Yuqarı mahkemeniñ nezaret altında tutuv ve advokatnıñ itiraz arizasınen bağlı qararları tercime etilmedi. Bekir Degermenci rus tilini yahşı bilmegenini ve tercime aqqından faylanmağa istegenini bildirdi.
Muracaat baqılğan soñ oturışuv salı künü, noyabrniñ 27-ne, saat 10:00-ğa avuştırıldı.
Daa evel haber etilgeni kibi, Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi noyabrniñ 22-nde «Veciye Kaşka davasınıñ» malümatını ögrenmek içün bu dava mabüsleri Bekir Degermenci, Ruslan Trubaç ve Kazim Ametovğa berilgen müddetni qanunğa uyğun olaraq tanıdı.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri, Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
İşbu dava iştirakçileriniñ sağlıq problemleri bar. Degermenci – astma hastasıdır, Çapuh SİZOda mikroinsult keçirdi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Donetsk vilâyetinde iyün 28-de gece boyevikler ukrain arbiy hızmetçileriniñ eki noqtasına ateş açtılar. Ateşni granata ve minaatıcılardan açqan ediler. Elâk olğanlar aqqında malümat yoq.
Gece devamında Kramatorks uçaq alanına toqtamayıp ateş aça ediler. Mında ukrain ordunıñ bölükleri yerleşe. «İnformatsionnoye soprotivleniye» mustaqil cemaat teşkilâtı aytqanı kibi, arbiy hızmetçileri arasında elâk olğanlar yoq.
Ukraina prezidenti Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ qararı ile ateş toqtatuv rejiminiñ müddetini bazarertesi künü, iyün 30-na, saat 22:00-gece uzattı. Devlet başı ateş toqtatuv rejimine riayet etüv OBSE nezaretçileri tarafından közetilecegine ümüt ete. Bunıñ ile Ukraina devlet sıñır hızmetiniñ nezaretine İzvarino, Doljanskiy, Çervonopartizansk noqtaları berilmeli ve olarnıñ işi ğayrıdan tiklenmeli; reineler azat etilmeli.
Öz başına ilân etilgen Donetsk ve Lugansk halq cumhuriyetleriniñ temsilcileri prezident Ukraina milliy gvardiya quvetlerini Donbastan qaytarsa, Poroşenkonıñ barışıq planına qol tutmağa razı oldılar.
İyün 27 künü Brüsselde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Avropa birligi ile assotsiatsiya añlaşmasınıñ iqtisadiy qısmını imzaladı.


text:
Qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Jamala martnıñ 24-nde Instagramda online çıqış yapacaq. Bu aqta o, içtimaiy ağdaki saifesinde yazdı.
Jamalanıñ bildirgenine köre, o, Chris Martin (Coldplay solisti) ve Robbie Williams kibi dünya yıldızlarından örnek almağa qarar berdi.
«Sabır eteyik, üç afta ve er şey keçer, eminim», – dep qoltuttı mühlislerine yırcı.
Ukrainada koronavirus telükesi sebebinden karantin kirsetildi. Soñki malümatqa köre, laboratoriyada tasdıqlanğan COVID-19 hastalarınıñ sayısı 26 insanğa arttı, üç kişi can berdi.
Qırımdaki Rospotrebnadzor idaresiniñ malümatına köre, martnıñ 19-na qadar monitoring devamında 1183 insan yañı koronavirus yuqunçı (COVID-19) talilinden keçti.
Qırım Sağlıq nazirliginiñ malümatına köre, işğal etilgen Qırımda 212 insan ekimlerniñ nezareti altında, 16 kişi izolâtorda buluna.
Koronavirus yuqunçı tarqaluvınıñ ögüni almaq içün işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda «yüksek azırlıq» rejimi kirsetildi.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Aksenovnıñ bildirgenine köre, Qırımda koronavirus hastaları qayd etilmedi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ bildirgenine köre, mayısnıñ 18-nde bütün Ukraina boyunca saat 12:00-da qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları hatırasına süküt daqqası ilân etilecek.
Çubarov jurnalist, telekompaniya, bloger, içtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları ve bütün vatandaşlarğa muracaat etip, bu aktsiyağa qoşulmağa davet etti.
«Mayısnıñ 18-nde saat 12:00-da yayında, elektron resurslarıñıznıñ saifelerinde, başqa körüngen vastalarnen Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma kününe bağışlanğan metronom qoymağa rica etemiz», – dep yazdı Çubarov Facebookta.
Mayısnıñ 18-de Ukraina ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlaylar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Şu künü qırımtatarlar halqınıñ Qırımdan sürgün etilüviniñ qurbanları hatırasına çeşit añma tedbirleri keçirile.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayıs 18 künü Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Büyük Britaniya baş naziri Tereza Mey ile, «tecavuzkâr areketler»ine cevaben Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ sertleştirilmesini muzakere etti. Bunı Ukraina prezidenti memuriyetiniñ matbuat hizmeti bildirdi.
Prezidentniñ memuriytinde bildirilgenine köre, suhbetdeşler havfsızlıq ve mudafaa saalarında eki taraflı emekdaşlıqnıñ kenişletilemesi meselelerini muzakere ettiler.
Bildirüvge köre, Poroşenko, sabıq istihbarat hadimi Sergey Skripal ve onıñ qızı Yuliyanıñ Britaniyadaki Solsberi şeerinde zeerlenmesiniñ tahqiq etilmesinde Ukrainanıñ yardım etmek azır olğanını bildirdi.
Büyük Britaniya Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqını taqbih ete ve Moskvanı Ukrainanıñ şarqındaki separatistlerge qol tutqanında qabaatlay. Soñki aynıñ içinde, Skripalniñ zeerlenmesi neticesinde eki devlet arasındaki munasebetler bayağı fenalaştı. Britaniya ukümeti Rusiyeni, buña alâqadar olğanında qabaatlay. Moskva bunı inkâr ete.


text:
Aqmescitli (Simferopol) dizayner Nize Emirşah Odessada keçirilgen «Poglâd u maybutne» («Kelecekke nazar») prestij yarışında «Zaman» adlı yañı urba kollektsiyasını taqdim etti.
Yaş dizaynerniñ Avdetke añlatqanına köre, kollektsiyada qırımtatar aktsentleri qullanılğan.
«Qadınlarğa qalpaqlar taqtım – bu dizayner qararı, bellesem, bu pek stil körüne. Bizim medeniyetimizden kelgen kölmekler bar… Yeñlerni stilleştirdim», – dep ayta Nize.
Kollektsiya ğayesi «halqlarnıñ inkişafı», olarnıñ birleşmek ıntıluvıdır, amma esasen diqqat urbanıñ milliy hususiyetlerine berilgen.
Kollektsiya tüsleri: qara, beyaz, kül, terrakot.
Nize Emirşahnıñ sözlerine köre, yarış finalına 50 işten 16 eñ yahşı iş, bunen beraber onıñ kollektsiyası da kirdi.
«Menim işlerimden bir qaç tanesi Vogue mecmuasınıñ (dünyada eñ populâr moda mecmuası, – Avdet), – dep añlattı Nize Emirşah.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Qırım MC prokuraturası Qırım «samooboronası», rusiyeli «Noçnıye volki» teşkilâtı ve diger qanunsız teşkilâtlarnıñ temsilcileri işlegen cinayetlerniñ tahqiqatını Qırım MC Milliy politsiya idaresi, SBU idaresi aralarında areketlerni uyğunlaştırmaq ve malümatnen teminlevni yoluna kirsetmek kerekliginde israr ete.
Prokuror muavini İgor Ponoçovnıy, 2018 senesi altı ay içinde Qırımda işlengen cinayetler ve olarnıñ tesbiti boyunca Qırım uquqqorçalav organlarınıñ koordintsion oturışuvında böyle bir beyanat yaptı.
Mevzunen bağlı: «Samvelni» tapmaq: «qırım opolçeni» ne içün halqara qıdıruv cedveline kirdi
Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasınıñ matbuat hızmeti haber etkenine köre, uyğunlaştırılğan tahqiqat ötkerilecek qanunsız teşkilâtlar cedveline «Kazaki», «Narodnaya drujina», «Rubej» ve başqaları kire.
Qırım «Samooboronası» yarımadada ilhaqtan evel peyda olıp, Rusiye ilhaqına yardım etken edi. 2014 senesi iyünniñ 11-nde Kreml nezareti altındaki yarımada parlamenti bu teşkilâtnı qanuniyleştirip, kerekli qanun qabul etti.


text:
«Qardaşlıq» cemaat teşkilâtı Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yardımı ile İçtimaiy qırımtatar teleradiokompaniyasınıñ meydanğa ketirilüvinde iştirak etmegenini bildire.
«Bazı matbuat vastalarından bizim İçtimaiy qırımtatar teleradiokompaniyasınıñ meydanğa ketirilüvinde iştiragimiz aqta oığan bildirüvler aqiqatqa ters kele», – denile beyanatta.
«Qırımtatar teleradiokompaniyasınıñ teşkil etilmesi aqta leyhanı ayrı siyasetçilerniñ siyasiy qararı olaraq tanıymız ve onıñ qırımtatar medeniyetine alâqası olmağanı içün oña qol tutmaymız», – deyler teşkilâtta.
«Qardaşlıq» teşkilâtınıñ beyanatında olarnıñ faaliyeti Qırımda yaşağan çeşit halqlarnıñ medeniy zenginligi, tolerantlıq ve maarifçilik üzerinde qurulğanı bildirile.
Malüm olğanı kibi, aprel 2-de, Aqmescitte «Qırım» qırımtatar milliy cemaat areketiniñ, qırımtatar cemaatçılıq temsilcileriniñ umumiy konferentsiyası keçti. Konferentsiya iştirakçileri Aksönovğa muracaat etip, Qırım territoriyasında İçtimaiy Qırımtatar teleradiokompaniyasını (OKTRK) açmağa yardım soradılar.
Aksönov Qırım ükümeti bu teklifke qol tutqanını bildirdi.
Malüm olğanı kibi, aprel 1-den itibaren ATR işini toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar telekanal Rusiye qanunlarına köre öyle de qayd olamadı.


text:
Rusiye tış işler naziri Sergey Lavrov Türkiye zenaatdaşı ile eki taraflı munasebetlerniñ eyilişmesi vaqtında körüşti. Lavrov Rusiyeniñ Soçi şeerinde Mevlüd Çavuşoğlu ile muzakereler keçirdi.
Çavuşoğlu qayd etti ki, Türkiye ve Rusiye Suriyedeki buhrannı siyasiy yollar ile al etmek içün beraber çalışmalılar.
«RİA Novosti» haber agentliginiñ malümatına köre, Çavuşoğlu Türkiye «İslâm devletinen» küreşe, bu sebepten de terroristlerniñ nişanı oldı, dep ayttı.
İyün 28-de üç canlı bomba İstanbul ava limanında ücümni kerçekleştirdi, bunıñ neticesinde 43 insan can berdi, 200 kişi yaralandı.
Lavrov Moskva ve Ankara işbirligini yañıdan başlamağa añlaşqanlarını körüşüvden soñ aydınlattı.
Kremlniñ malümatına köre, Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Rusiye prezidenti Vladimir Pütinge mektüp yazıp afu soradı. Faqat Ankara Erdoğan Rusiye uçucısınıñ ölüminen bağlı taziyelerini qorantasına bildirgenini ve bu uçaq tüşürilgeninden afu istey manasına kelmegenini bildire.
Bundan soñ Pütin ve Erdoğannıñ birinci telefon subeti olıp keçti.
Keçken sene noyabr 24-de Türkiye-Suriye sıñırında Rusiye Su-24 cenk uçağı tüşürilgen soñ Rusiye ve Türkiye arasında munasebetler yaramay oldı. Ankara uçaq memleketniñ ava boşluğını bozdı, dep bildire, Moskva ise bunı inkâr ete. Rusiye Türkiyege qarşı ceza kirsetken edi.


text:
Bu haberni Kiyevde AQŞ Senatı Silâhlı küçler boyunca komitetiniñ reisi Karl Levin beyan etti dep, bildire Radio Svoboda.
«AQŞ-larında olğan rusiyeli aktivlerge qarşı vastalar qullanmaqta bütün olğan prezidentlik imkâniyetlerini faydalanmağa Prezidentni çağırmaq içün Senatta siyasiy irade mevcuttır. AQŞ-da yerleşken korrespondentlik esapları olğan Rusiye banklarına qarşı ciddiy sanktsiyalar ayatqa keçirmek içün olğan imkâniyetler tamamdır. Bu dairege «Gazprom» da kirmekte«, - dedi senator.
«Bular pıştav ve avtomatlar atışlarından ziyade diqqat celp ettirmek içün şarait yaratır. Ğayet çoq masraflar çıqaracaq cenkni körmek yerine, bizler energetika, diversifikatsiya, diger menbaalar içün büyükçe fiyat tölemek azırmız», – dep qoştı Karl Levin.
Senator Amerika Qoşma Ştatları Ukraina ordusına atış silâh da yollamaq mümkün edi, amma, Levinniñ aytqanına köre, Ukrainağa o kerekmey. Şimdi AQŞ ukrainalı arbiylerge yaqarlıq, zırhlı jiletler ve ratsiyalar berip yardım eteler, dedi senator.


text:
Oktâbr 28, cuma künü Kyivte keçirilgen «Molodist» halqara film festivalinde qırımtataq halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ yaşayışı aqıında tarif etken «Mustafa» filmi taqdim etildi.
Filmde Mustafa Cemilevniñ rolüni icra etken aktör Maksim Pasiçnik ve qırımtatlarnıñ lideri bu künü ilk kere biri birinen körüştiler: olar biri birini qucaqlap selâmlaştılar, dep haber etti Qırım.Aqiqat muhbiri.
Cemilevniñ özü bu filmni «endi ekinci kere» seyir etti. Külümsirep, o jurnalistlerge dey ki: «Buña mecburım, maña qalsa, men onı sigarnen evde baqar edim». Kinofim onı özgün teessurat qaldırdı.
«Bu filmniñ eñ müim tarafı – o sadece bir insannı degil de, milliy areketni köstere, milliy areketniñ dramatik ketişatını. Bunı olar becerdiler. Bazı nuqsanlar da bar, lâkin olar müim degiller, müimi – yöñeliş», – qayd ete o.
Filmniñ prodüseri Tamila Taşeva dey ki, taqdim merasimine biletler cumaaqşamı künü saba satılıp başladılar, cuma künü üylede boş yerler endi qalmağan edi.
Salonda Ukraina millet vekilleri, memurlar, cemaat erbapları, grajdanlığ ve siyaset faalleri, medeniyet erbapları ve, elbetteki, qırımlılar toplaştı. Mustafa Cemilev aqqında fikirlerinen yırcı Jamala da paylaştı.
«O pek ikmetli, cesür, fikriy küreşniñ timsalidir. Çoq şeylerni añlamağan bütün insanlarnen o müneverlik, aqıl, tecrübe ile küreşe, ve bu özüne meyil etmemek mumkün degil», – dedi o.
Prodüserniñ sözlerine köre, «Mustafa» filmini bir sıra halqara festivallerde numayış etmege azırlanalar. 18 mayıs sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra kününde filmni Ukrain telekanallarında kösterecektirler.
«Mustafa» filmi seyircige ukrain siyesetçisi ve cemaat erbabınıñ ayat yolu añlata, sovetler devirinde qırıtatarlarnıñ Qırımğa qaytmalı içün küreşkeni, apis etilgeni, açlıq ilân etkeni aqqında tarif ete. Film qırımtatarlarnıñ milliy lideriniñ şahsiy çizgilerini köstere ve Cemilevniñ şimdiki yaşayışını, Qırımnıñ azat etilmesi içün küreşkenini tarif ete. Tarih qaramannıñ öz sözlerinen, tarihçı, sovet dissidentleri, Cemilevniñ yaqınları tarafından ikâye etile Rejissör Ahmed Sarıhalil qırımtatar milliy lideriniñ bazı hatıravlarını sanalaştırıtı, bazı yerlerde intervyü ve vesiqalı malümatlarnı qullandı.
Filmniñ azırlanılmasına Demokratiya içün Milliy Fond tarafından ayırılğan 50 biñ dollar ve hayriye olaraq toplanılğan 150 biñ grivna kerek oldı.


text:
Maña haber ettiler ki, şaşqan qadınçıqlar ve aqılğa yetmegen «Partiya Rosta» azası içtimaiy ağdan öz muzakerelerini sildi, o yerde köyleriniñ – Saraylı Qıyat ve Ataş Qıyat – imperiyalı damsız, manasız adlarını tarihiy milliy adlarğa deñiştirmege istegenlerni deñizge batırmaq kerek olğanı aqqında yazğan ediler.
Olardan biriniñ adı qırımlılarnıñ Vatanından sürgün etilgeninden soñ 1945 senesi avgust 21-de Rusiye Sovet Federativ Sotsialistik Cumhuriyeti Yuqarı Şurası Prezidiumınıñ emirinen deñiştirildi. Ekinci köyniñ, bunen beraber 1062 köy ve şeerniñ adları aynı müessiseniñ fermanınen 1948 senesi mayıs 18-de deñiştirildi.
Qırımtatarfoblar cinaiy işke tüşmesi mümkün olğan yazılarını silgen ola bile, amma olarnıñ qara yüreklerinde bu yazılar qalğan. Lâkin, olar öz-özüni ayıp deñizine batırdılar. Elbet, olarnıñ adına ve olarğa oşağan soylarına qattı halq tileklerini yollamaq mümkün, bu kibi: «Tiline mayasıl çıqsın» ya da «Hastalıqtan başı çıqmasın», ya da daa da qattı ve külünçli «Qursağı davulday şişsin». Amma esası şu ki, işlerde ve ğayetlerde çekilmemek kerek.
Bunıñ içün, qırımtatar tili devlet statusına binaen köy ve şeerlerniñ tarihiy adlarını qaytarmağa tırışqan köy sakinlerine ve olarnıñ deputatlarına muracaat etem.
Men çoq şeerlerge baram, ve tek Rusiyedeki şeerlerge degil, bilem ki, siziñ çoq dostlarıñız ve sizge yahşılıq istegen insanlarıñız bar, ve men olardan biri olam. Daa yaş olğanda, siziñ Vatan-Qırımğa asret çekkeniñizni körip, bu aqta ne qadar çoq olsa o qadar adamğa haber etmege qarar aldım. Men, hayırlı işleriñizde alâ daa imaye tarafı ve sizge yaramay davranğanlarğa qarşı qabaatlav tarafı olam! Çünki Vatanğa qaytuv ne qadar ağır oldı – aşalanma ve azaplardan keçip, öyle de ecdatlar toprağınıñ sabıq manzarasını yañıdan tiklemege ağır!


text:
Moskva şeer mahkemesi Qırımda diversiya azırlaması ile qabaatlanğan ukrain Andrey Zahteyniñ apis cezasınıñ uzatılmasına dair qararnı qanunğa uyğun dep tanıdı, dep haber ete «İnterfaks».
«Moskvadaki Lefortovo mahkemesiniñ qararını deñiştirmemek, advokatnıñ şikâyet arizasını red etmek», – dep seslendirdi qararını mahkemeci yanvar 24-de.
Avgust 10-da Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti bildirdi ki, avgust 7-ne keçer gecesi işğal olunğan Qırımda yarımadada terakt azırlağan «ukrain diversantları» gruppası yaqalandı.
Ukraina akimiyeti bunı inkâr etip, Rusiye mahsus hızmetleriniñ «provokatsiyası» olğanını bildirdi.
Rusiye mahsus hızmetleri bildire ki, Yevgeniy Panov ve Andrey Zahtey «diversantlar gruppasınıñ» azaları ola. Bu gruppa yarımadanıñ turistik ve içtimaiy infrastruktura obyektlerinde terakt kerçekleştirecek edi eken.


text:
A teacher who is an example to many
Ózbekstan mámleketlik kórkem óner hám mádeniyat institutı Nókis filialı shólkemlestirilgenine bıyıl 12 jıl toldı. Bul dáwir ishinde miynet jámááti Respublikamızdıń kórkem óner tarawı ushın joqarı mamanlıqtaǵı kadrlardı jetkerip beriwde aytarlıqtay tabıslarǵa eristi. Jıldan jılǵa filialımızdıń dóretiwshilik jumısları menen birge ilimiy potencialı da joqarılap barmaqta.
Jaqında filialımızdıń aǵa oqıtıwshısı Abipova Gulmira Salavatdinovna ekonomika ilimleri boyınsha filosofiya doktorı (PhD) dárejesin alıw ushın jazǵan ilimiy jumısın tabıslı qorǵap shıqtı. Bul úlken quwanısh bolıw menen birge filial jámááti ushın maqtanısh boldı.
Gulmira Abipova 2004-2008-jıllar aralıǵında Tashkent irrigaciya hám melioraciya institutınıń Menedjment qánigeligin mámleketlik grant tiykarında oqıdı. 2008-2010-jıllarda usı institutta Menedjment qánigeligi boyınsha magistratura bólimin tabıslı tamamladı.
Ol 2011-2012-jıllarda Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń Ekonomika kafedrasında assistent oqıtıwshı, 2012-2013-jılda universitette stajër-izzertlewshi, 2013-2015-jılları usı universitettiń úlken ilimiy qánigesi bolıp jumıs alıp bardı.
2015-jılda Ózbekstan mámleketlik kórkem óner hám mádeniyat institutı Nókis filialında ekonomist bolıp jumıs baslaǵan bolsa, búgingi kúnde Mádeniyat hám kitapxana iskerligi kafedrasında aǵa oqıtıwshı lawazımında islep kelmekte.
Gulmira Salavatdinovna 2015-jıldan baslap QMU da erkin izleniwshi sıpatında «Akcionerlik jámiyetleri qárejetlerin basqarıw nátiyjeliligin asırıw» temasında ilimiy izzertlew jumısların alıp bardı.
Ilimiy basshısı, ekonomika ilimleriniń doktorı, professor Sh.Z.Zaynutdinov penen birgelikte ilimiy izertlewlerine baylanıslı 15 ten aslam maqala hám tezisleri Respublikamız hám shet el ilimiy-jurnallarında jarıq kórdi.
Ilim izertlew baǵdarındaǵı jumısları óziniń nátiyjesin berip, usı jılı G.Abipova ekonomika ilimleri boyınsha filosofiya doktorı (PhD) ilimiy dárejesin aldı.
Prezidentimiz Sh.Mirziyeyovtıń «Búgingi kún oqıtıwshısı universal qánige, hám úyretiwshi, hám úyreniwshi bolıwı, yaǵnıy óz ústinde tınımsız islewi, bárqulla izlenip jasawı kerek», dep atap ótken edi. G.Abipova da búgingi dáwir oqıtıwshısı sıpatında kóp qırlı ustazlardan biri bolıp kelmekte.
Studentlerge bilim beriwde hám ilimiy izlenislerin alıp barıwday mashaqatlı jumıslardı atqarıwda ustazımızǵa talmas kúsh-ǵayrat tilep qalamız.
Asılbek QOLQANATOV
ÓzMKÓMI Nókis filialı studenti
36


text:
Qırımdaki mahkeme Bağçasarayda qırımtatarlarnıñ evlerinde olıp keçken tintüvlerniñ şaatı Osman Belâlovnıñ şikâyet arizasını taqdirlemedi. O, qanunsız kütleviy aktsiyalarnıñ iştirak etmesi ile qabaatlana. Bunı Qırım faali Anna Bogaçeva Facebooktaki «Qırım birdemligi» saifesinde bildirdi.
«Mahkeme şikâyet arizasını qanaatlendirmedi, qarar deñişmesiz qaldı», – dep yazdı Bogaçeva.
Yanvar soñunda Bağçasaraydaki mahkeme Osman Belâlovğa 10 biñ ruble miqdarında para cezasını berdi.
Bildirile ki, al-azırda aynı ceza qavehane saibi Marlen Asanov ve bir qaç iştirakçi, şu cümleden Enver Şerfiyevge berilgen edi.
Mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler keçirdi. Bağçasaraynıñ dört sakini terrorizm ile qabaatlanıp yaqalandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov. Olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesi ile qabaatladılar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye kontroli altındaki Ermeni Bazar şeer mahkemesi dekabrniñ 4-nde olıp keçken oturışuvda Qırımda ğıyabiy şekilde mahküm etilgen qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca eki qabaatlav şaatını sorğuğa çekti, dep bildire Qırım.Aqiqat.
Eki şaat Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında Rusiye keçiş noqtasında hızmet etken edi. Qabaatlav tarafınıñ ricasınen soyadı Knâzev olğan şaatnıñ sorğusından soñ mahkeme tahqiqat vaqtında bergen şaatlığını seslendirdi, ekisi arasında farqlar bar edi.
Neticede şaat mahkemede bergen malümatı doğru olğanını aytıp, «2014 senesi mayısnıñ 3-nde Mustafa Cemilevni körmedi», dep bildirdi.
Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov bildirgenine köre, qabaatlav şaatınıñ malümatı farqlı olğanı içün prokuror eski şaatlığını seslendirmege rica etti.
«Şaatlıq seslendirildi, bundan soñ şaatqa bir sıra ilâve sual berildi, o, cevap berip, mahkemede aytqanları doğru dedi», – dep ayttı advokat Nikolay Polozov.
Advokatnıñ aytqanına köre, bugün sorğuğa çekilgen Lışçik soyadlı ekinci şaat 2014 senesi mayısta memuriy sıñırda Mustafa Cemilevni kördi, dep ayttı.
«Şaat Lışçikniñ mahkemede bergen malümatına köre, 2014 senesi mayısta o, Ermeni Bazar şeeri yanındaki keçiş noqtasında hızmet etti ve mayısnıñ 3-nde saba olarğa Mustafa Cemilev keçiş noqtasına kele bile degen malümat berildi. O künü Mustafa Cemilevniñ insanlarnen laf etkenini kördi. Faqat Mustafa Cemilevniñ vesiqaları teşkerildimi ya da yoq, şaat aytıp olamadı», – dep qoştı Polozov.
Bu dava boyunca nevbetteki oturışuv dekabrniñ 24-ü belgilendi.
Bir kün ögüne Cemilevniñ davası boyunca mahkeme oldı, eki qabaatlav şaatı videokonferentsiya bağı vastasınen sorğuğa çekildi.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ Ukraina davası qullanıla.
Mustafa Cemilev, işğal etilgen Qırımda oña qarşı açılğan cinaiy davalarda «Rusiye tarafınıñ qabaatlavları saçma olğanını» Avropa insan aqları mahkemesinde isbatlamağa niyetlene, dep bildirdi.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.