text:
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi oktâbrniñ 12-nde Bağçasarayda tutulıp alınğan «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Seyran Saliyev, Memet Belâlov ve Timur İbragimovnıñ imayesi azırlağan apis müddeti uzatılmasınen bağlı appelâtsion şikâyetini red etti.
Olar 2018 senesi martnıñ 9-na qadar SİZOda qalacaq, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Advokatlar Edem Semedlâyev Mammet Mambetov apishanede tutuvnı ev apsine çevirilmesi içün muracaat etken ediler.
«Mahkeme kene de imayeci tarafnıñ delillerini diñlemeyip, birinci instantsiya mahkemesiniñ qararını deñiştirmey qaldırdı. Bizler imaye etken şahıslar ev apsinde bulunğan taqdirde bile taqiqat ketişatından iç bir şekilde gizlenip ya da oña tesir etip olamaycağını ayttıq», – dep ikâye etti Mammet Mambetov.
Advokat Edem Semedlâyev apis müddeti uzatılacağına dair qarar materiallarını Kiev rayon mahkemesine keri qaytaracağınen bağlı ariza berdi. Onıñ sözlerine köre, apis müddeti uzatılacağına dair qarar qırımtatar tiline tercime etilmegen, albuki onıñ imayesi altındaki Timur İbragimov mahkemede terciman yardımını alğan, mahkeme ise onıñ arizasını red etken eken.
Oktâbrniñ 12-nde işğal altındaki Qırımda küç idaresiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini olğan Timur İbragimov, Marlen (Suleyman) Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernest Ametovnı tevqif etken edi. FSB olarnı Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» azaları olğanında qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı dep saya. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleridir.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek oğrunda terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsizce taqip etilgenini aytalar. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etken edi.


c: text/html

text:
Canköy – 80 yaşına kelgen Enver Bekirov Canköy rayonı Oktâbr köyünde yaşay. Özü ise doğma Balıqlava rayonı Büyük Muskomiya köyünden. Tamam şu yerden onıñ bütün qorantasını Orta Asiyağa sürgün ettiler.
Bekirovlar qorantasında dört bala bar edi, Enver qorantada ekinci bala edi. Babası yerli kolhozda at baqıcı olıp çalıştı: saqat olğanı içün, cebege almadılar. Onıñ içün mayıs 18 künü 1944 senesi aile başı qorantasınıñ yanında edi.
«Avtomatlarnen silâlanğan askerler qapumıznı qaqıp kelgende on yaşında edim. Bizge: «15 daqqañız bar, azırlanıp, bir atlı briçkağa miniñiz», dediler. Anama, balalarnı yahşıca kiyindirmege ayttılar. 15 daqiqa içinde eki çuval şey ve bir qazan aş alıp oldıq», – dey Enver Bekirov
Qırımtatarlarnı yerli alma bağçasında topladılar. Enver qartbabanıñ aytqanına köre, er alma teregi astında birer qırımtatar qorantası otura edi. Bağça etrafını avtomatlarnen silâlanğan askerler köpeklernen sarıp aldılar. Yük maşinalarnı beklegence aqşam oldı. Büyük Muskomiya sakinlerini Süren stantsiyasına alıp kettiler.
«Şu vagonlarğa bizni atıp taşladılar. Anda qolnen yasalğan stellajlar bar edi, balalarnı anda oturttılar. Üykenler aşada toplaştılar. Tren yerinden qıbırdağanda, balalar aşağa yıqılp tüşe ediler», – dep hatırlay qart.
Uzun yoldan soñ, Bekirovlar qorantası Özbekistannıñ Namagan vilâyeti Kasansay rayonına kelip tüştiler. Çiy meyva aşay-aşay er kes hstalanmağa başladı. Adamlar kolhozda çalışa ediler: Enverniñ babası topraqta işley edi, bütün qoranta pamuq cıya edi. Yapqan iş içün künde bir pite qazana ediler.
«Aşamağa şey yoq edi. Anam, rahmetli, babamnıñ urbasını sata edi, küpe, yüzük, ne olsa onı satıp bitirdi… Er angi şeyni bir kilo mısır ununa deñiştirip, botqa pişirdi, epimizni açlıqtan şu botqalarnen qurtardı», – közyaşlarını tutıp, dey qart.
1946 senesi Enver Bekirov küçük qardaşınen beraber birinci sınıfqa bardı. 1959 senesi orta tasilini tamamlap, Qırgizstanğa Calal-Abad şeerine yol aldı. Anda yerli muhasebecilik oquv yurtuna kirdi. Zenaatı boyunca 38 yıl çalıştı.
Tuvğan Qırımğa Enver Bekirov tek 1996 senesi qaytıp keldi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Oleksandr Turçınov – Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ sabıq kâtibi (2014 senesi dekabr ayından 2019 senesi mayıs ayına qadar), 2014 senesi Yanukoviç qaçqan soñ Ukraina prezidentiniñ vazifelerini eda etti ve Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi oldı, – Azatlıq Radiosınıñ ricasına seslenip, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ «barışıq tekliflerini» ve Teslimiyetke tirenüv areketi teklif etken «Ukrainanıñ telükesizlik ve barışıq doktrinasını» izaatladı.
– «Ukraina telükesizlik ve barışıq doktrinasınıñ» siyasiy ve ameliy qıymeti barmı?
– Şübhesiz. «Ukrainanıñ telükesizlik ve barışıq doktrinasını» professor Volodımır Vasılenko ve Teslimiyetke tirenüv areketine kirgen diger meşur Ukraina cemaat erbapları azırladı, bu mütehassıslar azırlağan keyfiyetli bir vesiqa ola.
Bundan ğayrı, bu doktrina Ukraina qanunlarına uya ve Donbasnı işğalden qurtaruv qanunınıñ mantıqlı devamı ola.
– Doktrina, «Ştaynmayyer formulası» ve «Zelenskıynıñ barışıq planınıñ» kerçek alternativası ola bilemi?
«Ştaynmayyer formulası» Rusiyeniñ 2016 senesinden berli menfaatlarını ileri sürmek içün qullanğan sahte bir vesika adı
– «Ştaynmayyer formulası» kibi bir vesiqa yoq. Rusiye onı 2016 senesinden berli menfaatlarını ileri sürmek, hususan Donbastaki işğalci memuriyetlerni qanunlaştırmaq içün qullanğan edi. Yani bu adını taşıycaq Ştaynmayyer (Almaniyanıñ sabıq Tış işler naziri Frank-Valter Ştaynmayyer; şimdi Almaniya prezidenti ola – muar.) imzalağan resmiy bir vesiqa yoq edi.
Em de 2019 senesi sentâbr ayında Ukraina tarafı bunıñ kibi teşebbüslerni baqmadı ve qoltutmadı.
«Zelenskıynıñ barışıq planını» aytsaq, onı talil etmek ister edim, amma böyle bir vesiqa körmedim
«Zelenskıynıñ barışıq planını» aytsaq, onı talil etmek ister edim, amma böyle bir vesiqa körmedim. Bu aqta bir MTMŞ ya da er angi prezident seneti aqqında eşitmedim.
O qadar müim meseleniñ talilini açıq beyanatlarnıñ ya da matbuat konferentsiyasınıñ parçaları esasında yapmaq doğru olğanını tüşünmeyim.
– Teslimiyetke tirenüv areketi teklif etken Doktrinanı Ğarp ile keçirilgen Rusiye istilâsını toqtatuv muzakerelerinde Ukraina yerini pekitmek içün delil olaraq qullanmaq mümkünmi?
– Şübhesiz, bu doktrina Ğarp ile muzakerelerde qullanıla bile, amma resmiy statusı olmalı.
– Rusiyege qarşı istilâcığa olaraq birleştirilgen iddia tizmeğe çare barmı? Bar olsa, emiyeti ne?
Rusiye yapqan cinayetleri, Donbas ve Qırım toprağınıñ zaptı içün cevap bermeli
– Çare bar – bunı yapmaq kerek, ve bu iş çoqtan başlatıldı. Adliye nazirligine ve diger devlet müessiselerine 2014 senesinden başlap vazife berilgen edi.
Rusiye Federatsiyası yapqan cinayetleri, Donbas ve Qırım toprağınıñ zaptı, biñlernen ukrainalınıñ qanı ve ayatı içün cevap bermeli.
Rusiye, Ukrainağa ketirgen çoq milliardlı zarardan, elbette, mesüliyetli ola. Topraqlar azat etilgen soñ bunı ivaz etmege mecbur olacaq.
– Prezident Zelenskıy «Teslimiyetke tirenüv areketiniñ» teklifine emiyet berip, Donbas ve Qırımnı işğalden qurtaruv meselesini bölmekten vazgeçse edi, muzakerege tesiri olur edimi?
Donbastan başlap, tek Rusiye ordusı çıqqan soñ Qırımnı işğalden qurtarmaq kerek
– Ne yazıq ki, bu meselelerni birden al etmek pek qıyın. Bu ceetten doktrina daa doğru olmalı.
Zapt etilgen topraqlarnıñ işğalden qurtarıluvını temin etmek içün tam areket algoritmi olmaq kerek. Donbastan başlap, tek Rusiye ordusı çıqqan soñ ve Ukrainanıñ şarqiy sıñırında kontrol ğayrıdan tiklengen soñ Qırımnı işğalden qurtarmaq kerek.
İryna Ştoğrin
Maqaleniñ aslı – Azatlıq Radiosınıñ saytında


text:
Bütün Qırım boyunca 60-tan ziyade mahkeme, tintüvler ve tevqiflerge narazılıq köstermek maqsadınen bir kişilik piketlerge çıqqan qırımtatarlarğa qarşı memuriy cöreme tayin etüv aqqında qarar berdiler. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Yedi mahkeme oturışuvı başqa künge keçirildi, beş memuriy protokol ğayrıdan tahqiq etilüv içün yollanıldı. Faaliyetçilerniñ ekseriyeti üstüne 10 biñ rublelik (4700 hrivna) cöreme yazıldı.
Canköyde beş qırımtatarğa 15 biñ rublelik (7100 hrivna) cöreme tayin etildi.
Adliyeci Lilâ Gemeci, Qırım.Aqiqat içün bergen izaatta, qorçalayıcı taraf eñ başından aqlav qararlarınıñ berilecegini beklemedi, dep qayd etti.
«Adekvat mahkemeciler tam bir azlıqnı teşkil etti. Qorçalayıcı tarafqa işniñ materialları ile tanış olmaq içün pek az vaqıt berildi. O, ise 200 saifege yaqın edi. Qorçalayıcı tarafnıñ talapları mahkemeciler tarafından red etildi. İşniñ materiallarında, ötkerilgen piketlerniñ bir niyetnen yapılğanlarını sanki tasdiqlağan eñ azından bir ekspertiza hulâsası bar. Bu hulâsa zır-cailce, çalışuv muddeti bir yıldan az olğan mutehassıs tarafından azırlandı. Biz, daa evelki tecribemizge esaslanıp, memuriy cezalar mutlaqa olacağını bile edik. Bilmegenimiz tek şey, bularnıñ cöremeler, yoqsa islâh etici işler olacağı edi», – dedi Gemici.
Adliyeciler, mahkemelerniñ qararlarına qarşı appelâtsiya bermekni planlaştıra ve İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine şikâyetler azırlaylar.
Gemici: «Biz, appelâtsiyanıñ er şeyni olğanı kibi qaldıracağını bilemiz. İşlerniñ pek çoq olğanını köz ögünde tutıp, menim fikrimce, biz olarnı bölecekmiz. İşlerniñ bir qısmı İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine yollanacaq ve daa bir qısmı – BMTniñ İnsan aqları boyunca komitetine», – dep ilâve etti.
Dekabrniñ 18-nde Qırımda, daa evel tintüvler ve tevqiflerge cevaben bir kişilik piketlerge çıqqan qırımtatarlarğa qarşı 70-ke yaqın mahkeme oturışuvı ötkerildi. Faaliyetçilerge qarşı, tayin etilgen piket ötkerüv tertibiniñ bozulması munasebeti ile (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, madde 20.2, 5-nci qısım) memuriy protokollar tizildi.
Mahkeme oturışuvları, cümleden, Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında ötkerildi. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler bir maqsat, bir niyet ve umumiy teşkil etilüv ile birleştirileler» şeklinde çıqarılğan hulâsa, qabaatlav tarafınıñ esas delili olaraq qabul etilmekte.
Qırımda oktâbrniñ 14-nde, Rusiye tarafından ilhaq etilgen yarımadada telükesizlik hadimleriniñ qırımtatarlarğa, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Rusiye apsinden azat etilgen qırımlı ukrain rejissöri Oleg Sentsov yanvarniñ 24-nde New Yorktaki BM merkezinde Ukrainanıñ halqara ortaqlarını Rusiye tutqan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilüvi içün küreşmege devam etmesine çağırdı.
Bu aqta Sentsov Ukrainanıñ BM Daimiy temsilciligi teşkil etken tögerek masada bildirdi, dep haber ete Ukrinform.
«Ukraina ve halqara ortaqları işğal etilgen Qırım ve Rusiye apishanelerinde tutulğan insanlarımız içün küreşmege devam etmeli», – dep ayttı o.
Onıñ bildirgenine köre, halqara toplulıqnıñ ve, ilk evelâ, BMniñ vazifesi «Qırım ve Donbas işğali meselesini er vaqıt kün tertibinde tutmaqtan ibarettir».
Bundan evel Sentsov Davostaki Dünya iqtisadiyat forumını ziyaret etip, Ukrainanıñ Rusiye istilâsına qarşı küreşi aqqında ayttı.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı siyasiy, milliy ya da diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Rusiye akimiyeti bu sebeplerni inkâr ete.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/4 avgust
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 4 avgust biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
AQŞta Yar buyı saqçıları köne (en), Kuk utrawlarında Konstitutsiä köne (en), Slovakiädä Matica Slovenská köne (en)
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1901 — Lui Armstrong, AQŞ djaz bırğıçısı.
- 1940 — Engel Tahirov, tatar ğalime, tarix fännäre doktorı.
- 1949 — Maris Näzirov, tatar şağire, Başqortstan tatar yazuçıları berläşmäse citäkçese.
- 1961 — Barak Obama, AQŞnıñ 44nçe prezidentı.


text:
Kosovonıñ bäysezlek turındağı deklaratsiäse yazılğan qäğäzdä qara äle kibep ölgermäde, elekke sovet cirendäge separatist töbäklär citäkçeläre şunduq mikrofonnar aldına çığıp bastı.
Gruziädän ayırılırğa telägän Könyaq Osetiä häm Abxaziä citäkçeläre Mäskäwgä kilep matbuğat oçraşuı ütkärde. Könyaq Osetiä başlığı Eduard Kokouytı Berläşkän Millätlärgä häm Bäysez Däwlätlär Berdämlegenä möräcäğät äzerläwen belderde.
"Kosovo yulın bez 17 yıl elek üttek. Könyaq Osetiä häm Abxaziäneñ bäysez bulu öçen säyäsi, xoquqi, tarixi nigezläre tağı da kübräk" dide Könyaq Osetiä citäkçese.
Könbatış säyäsätçeläre monıñ işe çağıştırularğa, Kosovo ul unikal oçraq, digän cawap qaytara. Abxaziä citäkçese Sergei Bagapş, monda ber nindi unikallek tä yuq di.
Moldovadağı Dnestr buyı respublikası daşundıy uq däğwa belderer dip kötelä.
Çeçen separatisları Kosovonıñ bäysezlegenä xuplaw belderde. Sörgendäge İçkeriä xökümäteneñ tışqı eşlär ministrı Usman Ferzauli telefon aşa Kopenhagennan, Kosovo xalqınıñ bäysez bulu xoquqında şigebez yuq, serblar üzläre ğayeple, bu alarnıñ qırıs säyäsät näticäse, dide. Ä menä Kosovonı Abxaziä häm Könyaq Osetiä belän çağıştıruğa kilgändä, anıñ zur şige bar:
"Ber yaqtan qarağanda, bäysezlekkä omtılğan çeçennar anı başqa xalıqlarğa da telärgä tieş kebek. Läkin Abxaziä häm Könyaq Osetiägä kilgändä, ayırma bar. Alar bit bäysezlek telämi, ä Gruziädän ayırılıp Rusiägä quşılırğa teli. Andağı xalıqnıñ 80-90%-tında Rusiä pasportı. Yağni bu Gruziä ciren alıp Rusiägä quşu digän süz. Älbättä, bez moña qarşı" dide sörgendäge İçkeriä xökümäte wäkile.
Gruziä räsmiläre dä Kosovonı başqalarğa ürnäk itep kiterüne kire qağa. Moña östäp, Tiflis Kosovonı da tanırğa cıynmıy.
"Gruziä Kosovonı tanırğa cıyınmıy. Häm dä Kosovonı Gruziädäge nizağlar belän çağıştırunı tuqtarığa kiräk. Andıy paralel yuq. Kosovo süzen küpme tizräk onıtsaq, şul qädäre yaxşıraq, bezgä gä, abxazlarğa da, urıslarğa da" dide Gruziäneñ däwlät ministrı Timur Yakobaşvili telefon aşa Jenevadan.
Şulay da, Kosovo başqa separatist töbäklär öçen ürnäk bula alamı?
Şul uq waqıtta, Sabina xanım fikerençä, başqa separatist töbäklär Kosovo albannarınnan sabaq ala ala. Xalıqara cämäğäteçelek ışansın öçen, üzeñne cawaplı itep kürsätä alırğa kiräk, kisken adımnar yasamasqa, demokratik institutlar tözi başlarğa, häm iñ möxime, bu cirdäge etnik azçılıqlar xoquqların yaqlarğa. Kosovarlar küpmeder däräcädä moña ireşte, di ul.
Rusiägä kilgänä, Sabine Freizer Kremlgä Kosovonı başqalarğa ürnäk itep kürsätü belän artıq mawıqmasqa kiñäş itä. Abxaziä, Könyaq Osetiä, Dnestr buyı ğına tügel, ä şul uq Tawlı Qarabax häm Çeçnyanı da iskä alğanda, bu Mäskäw öçen bik şikle yul bulaçaq, di ul.


text:
Dekabrniñ 26, salı künü, Aqmescitte Rusiye küç idaresiniñ hadimleri Darvina ve Hayri Emir-Zade soqaqlarında tintüv keçirte.
Bu aqta Facebookta advokat Edem Semedlâyev haber etmekte. Ayrıca bu malümatnı «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtı da tasdıqlamaqta.
«Aqmescitniñ Darvina ve Hayri Emir-Zade soqaqlarında tintüv keçirilmekte», – denilmekte haberde.
Qırım.Aqiqat olıp keçkenlerniñ inceliklerini bilmege tırışa.
Rusiye küç idaresi hadimleriniñ bu hususnen bağlı daa bir izaatı yoq.
Rusiye işğalinden soñ, Qırımda mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti «narazılıq meydançıqlarında» turğan vatandaşlarnıñ qaydını teşkil etkeni aqqında bildire.
«Qırım cumhuriyeti territoriyasında mesken qurucılığı içün topraq damartılarınıñ berilmesine vatandaş aqlarınıñ amelge keçirilmesi ile bağlı meseleler boyunca vekâletli komissiya yanında iş gruppası teşkil etildi. İşbu gruppa «narazılıq meydançıqlarında» yerleşken topraq damartılarında vatandaşlarnıñ esabat bazasını aktualleştirecek», – dep bildire Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ mülk ve topraq munasebetleri nazirliginiñ matbuat hızmeti.
İş gruppasınıñ iştirakçileri elektron malümat bazasında qayd etilgen vatandaşlarnı topraq damartılarına «bağlamaq» maqsadı ile massivlerge çıqacaqtırlar.
Bu sene noyabr ayına qadar iş gruppası Aqmescitte ve Aqmescit rayonında yerleşken massivlerge baracaq, bundan soñ Qırımnıñ diger rayon ve şeerlerine.


text:
Qırım işğalinden sebep Ukrainada yılda 2,5 mlrd – 3 mlrd kub.m. gaznı coya, dedi Yuqarı Şurada Ukraina energetika ve kömür sanayı naziri Volodımır Demçişin.
«Bu gaz da yeterli olğanını aytqanlar yañlışalar. Çünki biz Qırımda 2,5 mlrd – 3 mlrd kub.m. gaznı coydıq. Qırımda ve Qara deñiz etrafında gaznı çıqarğan «Çernomorneftegaz»dır», – dey Demçişin.
2014 senesi «Çernomorneftegaz» ukrain devlet şirketiniñ mülkiyeti Qırımnıñ Rusiye tarafından işğali vaqtında zapt etildi. Bundan soñ «Naftogaz Ukrainı» qırım şirketi üzerinde nezaretini coydı.


text:
Qırım gidrometeomerkeziniñ başı Tatyana Lubetskaya "İnterfaks" agentligine bildirgeni kibi, bu afta Aqmescitte ava arareti yañı rekordğa yetop, 27 derecege qadar köterildi.
"Aqmescitteki ava stantsiyasınıñ köre, 2020 senesi martnıñ 4-ünde ava araretiniñ maksimal köstergiçi 27,4 derecede edi - bu meteorologiya közetüviniñ bütün devriniñ mıtlaq maksimumı", - dedi o.
Lübetskata, keçken rekord 1925 senesi tayin etilgenini qoştı, o vaqıt matrnıñ 4-ünde ava 21,3 derecege qadar qızğan edi. Eñ alçaq ava arareti 1929 senesi edi - sıfırdan aşağı 18 derecede.
Qırımda çarşenbe künü, martnıñ 5-inde Qırım ve Aqyarda deñişici bulutlılıq ve yağanaqlarsız ava beklenile. Eñ sıcaq Aqmescitte olacaq - sıfırdan yuqarı 22 derecede.


text:
Ukraina qanunlarında soñra qayd etilgen silâlı tecavuznıñ başlanuv tarihı (Rusiye Mudafaa nazirliigniñ «Qırımnıñ qaytarıluvı içün» medalinde de yer ala).
Aqyarda Rusiye tarafdarı küçlerniñ eñ büyük mitingi. İlk kere Ukraina akimiyetini tanımamaq içün çağıruvlar eşitildi, Rusiye iş adamı Aleksey Çalıy Aqyarnıñ «halq şeer başı» vazifesine saylandı. Bu künü Moskvada Ukrainanıñ üç qısımğa bölünmesini talap etken miting keçirildi ve Harkivde paytahtınen «Kiçik Rusiyeni» ilân etmek içün Rusiye «göñüllileri» yollandı.
Soçi olimpiadası yaqınlarında deñiz akvatorâsınıñ mudafaasını etken Rusiye Arbiy deñiz quvetleriniñ gemileri Novorossiyskte «yeşil adamçıqlarnı» (Qırım MC ve Aqyardaki ukrain arbiy qısımlarını blok etmek ve memuriy binalarnı zapt etmek içün qullanğan RF Silâlı quvetleriniñ tanıtuv belgileri olmağan rus arbiyleri), arbiy tehnikanı alıp Aqyarğa taba kettiler.
Qırım MC Yuqarı Şurasınıñ ögünde mitingler: biri – Rusiyeniñ terkibinde muhtariyet talap etken Rusiye tarafdarları teşkilâtlarınıñ (tahminen 2 biñ iştirakçi), digeri – Ukrainanıñ topraq bütünligini desteklegen yerli ukrain vatanperverleri ve qırımtatarlarnıñ (5-10 biñ).
Tanıtuv belgileri olmağan rus arbiyleri Aqmescitteki Qırım MC ükümetiniñ ve parlamentiniñ binalarını muasarağa aldılar.
Qırım MC Yuqarı Şurası, RF Silâlı quvetleriniñ 31-nci Ava ücüm brigadasınıñ rus arbileri tarafından silâ ile tehdit etilip, «Qırımnıñ statusı ile bağlı referendum» keçirilüvine rey berdi, «Rusiye birligi» («Russkoye yedinstvo») fırqasınıñ temsilcisi Sergey Aksönovnı Qırım ükümetiniñ yolbaçsışı vazifesine tayin etti.
RF Silâlı quvetleriniñ bölükleri yarımadadaki Ukraina arbiy qısımlarını ve obyektlerini muasara etip başladı. Aqmescit ve Belbek ava limanları, Herson vilâyetinden Qırımğa qara kiriş yerleri blok etildi. Aynı künü, 150 biñge qadar şahsiy taqım, 90 uçaq, 120 tikuçar ve 880 tanknıñ cel etilmyesinen RF Cenübiy arbiy bölgesiniñ cenkke azırlığı teşkerildi.
RF prezidenti V.Putin, Rusiye Federatsiyasınıñ Federal toplaşuvı Federatsiya Şurasına, «Rusiye Federatsiyası vatandaşlarınıñ, semetdeşlerniñ, Ukranada yerleşken   RF Silâlı quvetleriniñ arbiy kontingentiniñ şahsiy erkânnıñ ömrü içün telükelerni yoq etmek içün Ukrainağa Rusiye quvetleriniñ kirsetilmesi aqqında» teklif yolladı. Federatsiya Şurası teklifke bir ağından rey berdi. Aynı künü, Rusiye ileri bölükleri Rostov, Voronej, Kursk, Belgorods, Brânsk bölgelerinden yerleştiler. Polesk, Slobojansk, Donetsk ve Qırım operativ yönelişlerinde 2014 senesiniñ quralayınıñ soñuna qadar Ukrainağa istidâ etmek içün tam dögüş azırlığı vaziyetinde olğan bir ileri gruppa yaratıldı.
Işğalciler ukrain televizionını kestiler.
Ukraina Anayasasına ve halqara uquqnıñ esas qidelerine zıt olğan ve halqaar toplulığı tarafından tanılmağan Qırımnıñ statusı ile bağlı sözde referendum olıp keçti. Rusiye tarafından idare etilgen tedbirni qırımtatarlar ve yarımadanıñ Ukraina tarafdarı ealisi boykot etti. 2014 senesi saban ayınıñ 14-nde Ukraina Anayasa mahkemesi, «referendum» keçirilgen Qırım MC Yuqarı Şurasınıñ qararını Anayasağa zıt ilân etti.
Moskvada, RF prezidenti V.Putin, «Qırım Cumhuriyeti nazirler şurasınıñ başı» Sergey Aksönov, «Qırım Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ spikeri» Vladimir Konstantinov ve «Aqyarnıñ yaşayış faaliyetiniñ teminatı idaresiniñ teşkilinden Koordinatsiya şurasınıñ başı» Aleksey Çalıy «Qırım Cumhuriyetiniñ Rusiyege qabul etilüvi aqqında muqavele»ni imzaladılar.
RF prezidenti V. Putin bu «muqaveleniñ» tasdıqlanuvı aqqında ferman imzaladı.
Qırımda Ukraina bayrağını tutqan soñki arbiy qısım – Arbiy deñiz quvetleriniñ «Çerkası» tarama gemisi zapt etildi. Qırım MC ve Aqyar şeeri tam şekildi RF Silâlı qvetleri tarafından işğal etilgen.


text:
Azerbaycan prokuraturasınıñ hadimleri dekabr 26 künü Radio Svoboda («Radio Azadlıg») azerbaycan hızmetiniñ bürosında tintüvni keçirmege başladılar.
Hızmetniñ müdiri Kenan Aliyev aytqanı kibi, prokuraturanıñ eñ azından 10 hadimi ofiske silâlı militsionerler ile keldi.
Şimdilik büronıñ tahminen 20 hadimini bir odada tutalar, ve, olğan malümatqa köre, büro vesiqaları ve hadimlerniñ şahsiy işleri bulunğan seyften anahtarnı talap eteler.
Prokuraturanıñ haber etkenine köre, mahkeme tarafından berilgen tintüv ruhseti çetelden ödenilgen Radio Svoboda azerbaycan hızmetiniñ faaliyeti boyunca taqiqat ile bağlı eken.
Keçken seneleri azerbaycan prokuraturası bu kibi tintüvlerni çetelden ödenilgen diger şirketlerde de keçirgen edi, şu cümleden IREX ve Milliy demokratik institutı.
Neticede ekisini de qapattılar.
Evel Azerbaycan akimiyeti Azerbaycan prezidenti İlham Aliyev qorantasınıñ faaliyeti boyunca taqiqatları ile belli olğan «Radio Azadlıg» jurnalisti Hadice İsmailovanı yaqaladı.


text:
Qırımda Musulmanlar diniy idaresi yanında erkekler içün İslâm ve Quran kursları açılacaq. Bunı salı künü, mart 3-de, Qırım musumalmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Dersler aftada bir kere keçirilecektir, birinci ders – martnıñ 4-de.
«Nazariyeden ğayrı, ocalar ibadetniñ eñ müim şekli – namazğa ögretecekler. Bunıñ ile talebelerniñ arap elifbesini ve Qurannı ögrenmege imkânı olacaq», – denile beyanatta.
Qırım musumalmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmetinde şunı da bildirdiler ki, dersler bedava olacaq, ve olarğa er istegen adam qoşula bile eken.


text:
Herson vilâyetinde «Kahovka – Titan» yolağınıñ tamiri içün tek üç saat kerek, amma faaller mütehassıslarnı keçirmey, dedi Ukraina energetika naziri Ukrainı Vladimir Demçişin.
O şunı hatırlattı ki, Herson vilâyetinde elektrik tiremeleriniñ patlavından soñ eki ştab teşkil etildi: biri «Ukrenergoda» ve daa biri Herson vilâyet devlet memuriyeti yanında.
«Vaqia yeriniñ yanında, Çaplinka ve Çonğar rayonında» «Ukrenergonıñ» altı iş taqımı bar. İşlemege azır, amma faaller olarnı keçirmey. Faallerniñ mevamını nazarğa alıp, «Kahovka – Titan» ava yolağında tek iş yapıldı. İşni soñunace bitirmek içün üç saat kerek», – dedi Demçişin.
Nazir şunı da qayd etti ki, cuma künü energetik ştabınıñ baş nazir muavini ile toplaşuvı keçirilecek.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey.


text:
Suriyeniñ Abu-Kemal şeerinde İraqqa yaqın «İslâm devleti» bölükleriniñ nezaretindeki eki srategik emiyeti büyük olğan köpür yıqıldı. Ücümler başında AQŞ olğan halqara birlikniñ aviatsiyası tarafından yapıldı, haber ete Büyük Britaniyada olğan İnsan aqları boyunca Suriye merkezi.
Pentagon Abu-Kemal şeerinde ücümlerniñ yüz bergenini tasdiqladı. AQŞ mudafaa nazirliginiñ temsilcisi aytqanı kibi, «İslâm devleti» obyektlerine yapılğan ücümler işbu teşkilâtqa qomşu Anbar vilâyetinde amelâitlarnı keçirmege keder eter.
İslâm boyevikleri Abu-Kemal şeerni ve sıñır keçitini 2014 senesi iyül ayında zapt ettiler.


text:
Yanvar 31-inde Aqmescitte “Bitak” mikrorayonı ve Leshoznaya soqağında tamir işleri sebebinden suv olmaycaq. Bu aqta Aqmescitniñ rusiyeli memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Müessiseniñ malümatına köre, suv saat 9:00-dan saat 17:00-ğace olmaycaq.
Daa evel 2019 senesi yanvarniñ 1-nden başlap gaz ve suv fiyatları artacağını bildirdi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukraina, Dneprniñ baş yatağını yarımadanen bağlağan Şimaliy Qırım kanalı boyunca yarımadağa suv bermekni toqtattı. Ukraina bu kanal vastasınen Qırımnıñ tatlı suvda ihtiyaclarınıñ 85%-ini temin ete edi.


text:
Litvaniya prezidenti Dalâ Gribauskayte Kyivge yañı saylanğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ inauguratsiyasına kelecek, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Ukraina – bizge pek yaqın olğan memleket. Litvaniya halqı on yıllar devamında azatlıq oğrunda küreşti, şu sebepten ukrain halqınıñ devletiniñ Avropa kelecegini qurmaq ıntıluvlarını añlay ve olarğa qoltuta, Ukrainanıñ mustaqilligi ve topraq bütünligine qoltuta», – dep bildirdi Gribauskayteniñ memuriyeti.
Almaniyanıñ sabıq prezidenti Kristian Vulf da Zelenskıynıñ inauguratsiyasına kelecegini bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası mayısnıñ 16-nda yañı saylanğan prezident Volodımır Zelenskıynıñ inauguratsiyasını mayısnıñ 20-ne saat 10:00-ğa belgiledi. Yañı saylanğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ matbuat hızmeti parlamentniñ qararını qabul etti, lâkin belgilengen kün kyivliler ve çetel eyyetleri içün bir sıra qıyınlıqlarğa yol açacaq, dep bildirdi.


text:
Bunıñnen bağlı malümat «parlamentniñ» saytında bar.
Konstantinovnıñ aytqanına köre, qırımtatarlarlar ealiniñ 15% teşkil eteler.
«Olarnen munasebetimiz qolay degil. Mesele şunda ki, Meclis reberleri çoq yıllar devamında Rusiyege qarşı köznen baqa ediler, bunıñ episi Ğarpnıñ teşviqi ile, Ukraina merkeziy akimiyeti tarafından finansirlene edi. Bu iş çoqqa uzaydı, onıñ içün bu manialarnı daa çoq yıllar yıqmaq kerek olacaq”.
Konstantinovnıñ fikirince, Tatarstan ve onıñ nufuzlı şahısları Meclis ile akimiyet arasında bağı qurmağa yardım eterler.
Bu sene, Konstantinov qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerniñ abadanlaşırıluvına 600 mln. ruble sarf etmege planlaştırğanını bildirdi.
Bunen beraber, qırımtatarlarnıñ iştiragi ile firqa strukturalarnı teşkil etilüvi közde tutula. Olarnıñ episi ötkeriledejk müddetten evel saylavlarda iştirak etecekler. Ve tek bundan soñra, konstantinovnıñ fikirince, em akimiyet, em Meclis strukturaları bütünley yañartılacaq.
«Eyi ceryanlar yüz bermekte. Meclisniñ bir çoq azası, akimiyet ile munasebetni qurmağa ıntılalar, ve Qırım Rusiye terkibine kirsetilüvinen razılaşalar. Zanımca, bu siysiy qurum ve akimiyet te yañartılacaq», – dedi o.
Bundan evel, qırımtatarlar lideri Mustafa Cemilev, Tatarstan akimiyeti aqqında «Kremlniñ hızmetçisi» olğanını aytqan edi.
Tatar halqı Meclisiniñ reisi Fauziya Bayramovanıñ fikirince, Qırımdaki Meclis, Tatarstanda olğanı kibi yasaqlanacaq.


text:
Rusiye Devlet duması deputatları memleketniñ topraq bütünliginiñ bozuluvına çağırğanlarnıñ cezasını daa da ciddiy etti.
İTAR-TASS bergen malümatına köre, iyül 4 künü Devlet duması ekinci ve üçünci oquvda separatizmge çağıruvlar içün mesülietni arttıracaq deñişüvlerni qabul etti.
Federatsiya Şurasınıñ azası Andrey Klişas teşebbüsine köre, memleketniñ topraq bütünliginiñ bozuluvına çağıruvlar içün yañı ceza kirsetilecek. Söz üç yıllıq mecburiy işler ya da dört-altı aylıq apis cezası aqta kete.
Bundan da ğayrı apis cezasınıñ müddetini üç yıldan dört yılğace arttırmağa teklif eteler.
Aynı bu areketlerniñ matbuat vastaları ya da internetten yapıluvı içün insan eda etken vazifelerinden üç yılğace boşatıla bile, – qayd ete neşir .
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ bunı tanımadı.


text:
Avropa komissiyası işğal etilgen Qırımğa qarşı yatırım, ticaret ve hızmetler saasında qoşma sıñırlavlarnı kirsetmege teklif etti. Bunı dekabr 12 künü Avropa birliginiñ tış siyasiy hızmetinde TASS qaynaqları bildirdi.
Belli olğanı kibi, bu sıñırlavlar Qırım işğaliniñ tanımağanı boyunca Avropa Birligi Strategiyasınıñ bir qısmı olacaqtır ve Rusiyege qarşı sanktsiyalarğa kirmey, çünki Avropa birligi Qırımnı Rusiyeniñ qısmı olaraq tanımay.
«Avropa komissiyası Qırımğa nisbeten yatırım, ticaret ve hızmetler saasında qoşma cezalav paketini işlep çıqardı. Onıñ em umumiy ve sektoral hususiyetleri ola bilir», – dey qaynaq.
Onıñ sözlerine köre, bu mesele dekabr 15 künü Avropa birliginiñ çetel işler nazirlik başlarınıñ Brüsselde olacaq körüşüvi devamına muzakere etilecek.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Bu daqqaları Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnıñ Aqmescit rayonındaki Biy Tanış (Pervomayskoye) köyündeki evinde tintüv başlandı.
Qırımtatar milliy areketiniñ faali Zair Smedlâyevniñ Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, tintüvni Qırımdaki Rusiye Federatsiyası Taqiqat komitetiniñ Baş taqiqat idaresiniñ bir qaç hadimi keçire. Celâl ve adliyecisi de anda bulunalar.
Smedlâyevniñ aytqanına köre, tintüv sebebi 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken vaqialar boyunca cinaiy iş oldı.
«Celâl bu işte şaat ola», – dep qayd etti Smedlâyev.
Onıñ bildirgenine köre, tintüv Celâlnıñ beş saatlik sorğusından soñ başlandı.
Celâlnıñ evi yanında soy-sopları ve tuvğanları toplaştılar.
Malüm ki, cuma künü, mart 27-de, Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı «fevral 26 işi» boyunca sorğuğa çağırdılar.
Mart 23 künü Taqiqat komitetinde Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov sorğuğa çekilgen edi. Onı Ahtem Çiygoznıñ faaliyeti ve 2014 senesi fevral 26 künü mitingniñ teşkilâtçıları aqqında sorağan ediler.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımnıñ Ukrainadan ayırıluvına qarşı çıqqan ve qol tutqanlarnıñ kütleviy mitingi keçti. Qırımtatarlarğa, Meclis temsilcileri ve Ukraina tarafdarlarına Rusiye tarafını tutqan vatandaşlar qarşılıq kösterdiler. Soñkilerni Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksönovnıñ reberliginde «Russkoye yedinstvo» yetekçileri topladılar.


text:
Hayser Cemilevni ömür arqadaşı ve anası Astrahanğa almağa ketecekler. Bunı noyabr 22-de advokat Nikolay Polozov QHA agentligine bildirdi.
Advokat hatırlattı ki, cuma künü, noyabr 25-de, qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Astrahanniñ 10-uncı apishanesinden çıqacaq. Polozov onı başqa apishanege avuştıracaqlarından qorqa.
«Başta onı başqa bir apishanege avuştırmağanlarını ögrenmek kerek. Anası ve ömür arqadaşı onıñ azat etilmesine Astrahanğa kelecekler. O, azatlıqqa çıqqan soñ ailesi nevbetteki areketlerini tüşünecektir», – dep ayttı advokat.
Hayser Cemilev 2013 senesi mayısta Bağçasaraydaki eviniñ azbarında babasınıñ silâsından qoranta tanışı Fevzi Edemovnı öldürmesi ile qabaatlana. Qırım işğalinden soñ Rusiye taqiqat organları işni ğayrıdan taqiq etmege qarar alğan edi. Hayserni Aqmescit SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.
Hayser Cemilev Astrahanniñ №10 apishanesinde cezasını çeke.
Rusiye mahkemesi sentâbr 15-de Hayser üç yıl devamında memuriy nezaret altında olacağını belgiledi. Çıqarılğan qararğa binaen, Hayser Cemilev Qırımdan çıqamaz, saat 22-den saba saat 6-ğa qadar Bağçasaraydaki yaşağan yerinden çıqamaz, işnen bağlı allar istisna ola. Cemilevniñ oğlu ayda eki kere «yaşağan yeri ya da qayd olğan yerniñ içki işler organına kelmege» mecburdır.


text:
Çavuşoğlu: "Qarabax tınıçlıq häm üseş belän telgä alınsın ide”
Törkiyä Tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu Qarabaxnıñ monnan arı totrıqsızlıq häm bäreleştän kübräk tınıçlıq häm üseş aluı belän telgä alınuın teläwlären äytte
Çavuşoğlu häm Azärbaycan tışqı êşlär ministrı Cäyhun Bayramov İstanbulda Törki telle illär xezmättäşlek şurası (Törki kiñäşmä) cıyılışı ütkärelgän İlbaşı idaräseneñ Dolmabahçä êş ofisında urtaq matbuğat oçraşuın oyıştırdı.
Böten xalıqara cämäğätçelek kebek Törki şura äğ’zaläreneñ dä Äfğanstan mäs’äläsendä kötkännäreneñ häm borçılularınıñ oxşaş buluın citkerüçe Çavuşoğlu cıyılışta bu qısada yasala alınaçaq adımnarnıñ bäyälänelüen belderde.
Çavuşoğlu: "Kürşe illär belän bergä tärtipsez migraśiya awırlığın kiçerüçe illär belän teläktäşlek çaqıruın yasadıq. Terrorçılıq belän köräştä başqarıla alınaçaqlarnı qarap çıqtıq. Bu mäs’älälärgä basım yasawçı urtaq beldergene dä qabul ittek”, - dip äytte.
Çavuşoğlu 27nçe sentyabr’neñ Törekmänstan bäysezlegeneñ 30 yıllığı häm Qarabaxnıñ yawdan azat itelüenä alıp barğan Watan suğışınıñ başlanğıç köne bularaq törki dönya öçen mäğ’näle data buluın belderep: "Qarabaxnıñ monnan arı totrıqsızlıq häm bäreleştän kübräk tınıçlıq häm üseş aluı belän telgä alınuın telibez. Töbäk monnan arı cayğa salınu barışına kerergä tiyeş. Monnan arı regional’ xezmättäşlekkä häm mullıqqa qağılışlı yaña forsatlar barlıqqa kilde”, - dip äytte.
Törki şuranıñ Qarabaxta yuğarı däräcäle cıyılışı ütkärelerme, yuqmı digän sorawğa Çavuşoğlu: "Bu cirlär inde azat itelgängä kürä barı tik Törki şura ğına tügel, monnan soñ Azärbaycannıñ bu töbäktä nindi dä bulsa ber şähärendä oyıştıraçaq härtörle cıyılışta qatnaşudan bik şat bulırbız”, - dip cawap birde.
Bäyläneşle xäbärlär
Çavuşoğlu wazıyfadaşları belän telefonnan söyläşte
Ul İran häm Berläşkän Ğarap Ämirlekläre tışqı êşlär ministrlarına şaltırattı
Akar NATO ştabında
Milli saqlanu ministrı Hulusi Akar NATO saqlanu ministrları cıyılışında qatnaşu öçen kitkän Bel’giya başqalası Bryussel’däge NATO ştabında buldı


text:
RBK bergen malümatına köre, bugünki kün devamnıda MMVB indeksi 2% tüşti, RTS indeksi ise 3% coydı.
Bu al Donetskte vilâyet devlet memuriyetiniñ binasını zapt etken rusiye tarafdarlarınıñ mayıs 11 künü vilâyetniñ Rusiyege qoşuluvı içün referendumınıñ keçirilmesi aqqındaki ilânlarındanve Rusiye prezidentine Vladimir Putinge regionğa «muvaqqat barıştırıcı asker uyuşmanı» kirsetmek tekliflerinden soñ yüz berdi.
Analitiklerniñ aytqanlarına köre, ziddiyetiniñ kerginleşüvi rusiye iqtisadiyatına pek tesir ete bile, hususan söz regionlarınıñ Rusiyege qoşuluvı aqqında yürsetilse.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Boris Babinni işten boşattı.
Böyle vesiqa 2018 senesi dekabr 2-sinde Ukraina prezidenti saytında yerleştirildi.
Babin öz Facebook saifesinde Poroşenkonıñ qararına cevapnı derc etti:
“Yaqınlarımnı ve bu on beş ay devamında yanımda olğan adamlarğa sabır ve çıdam içün minnetdarım. Qalğanları - qiymetli tecribe içün sağ oluñız. Ebet, Qırımnı işğalden qurtarmaq içün küreş toqtamay, iş er keske yeter”, - yazdı Babin.
Babinniñ yerine kim çalışacağı daa bildirilmey, işten çıqaruvnıñ sebepleri de belli degil.
2017 senesi avgust 17-sinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili vazifesine ukrain uquqçısı Boris Babinni tayinledi. Bundan ğayrı, Poroşenko, Qırımda Ukrainanıñ daimiy vekiliniñ birinci muavini olaraq İzet Gdanovnı tayinlemek qararını imzaladı.


text:
Rusiye prezidentiniñ vekili Dmitriy Peskov Kremlde yañı saylanğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ inauguratsiyasına davet almağanlarını bildirdi.
«Bilgenime köre, bir de bir davet olmadı, iç bir seviyede. Ukrainadaki nizamnı bilmeyii, çünki, meselâ, bir çoq memlekette inauguratsiyağa çetel liderleri ya da musafirleri kelmey», – dep bildire Vladimir Putinniñ temsilcisiniñ aytqanlarını Rusiye kütleviy haber vastaları.
Peskov, Putinniñ Zelenskıy ile körüşüv ya da telefon subeti planları aqqında şimdilik bilmey, dep bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası mayısnıñ 16-nda yañı saylanğan prezident Volodımır Zelenskıynıñ inauguratsiyasını mayısnıñ 20-ne saat 10:00-ğa belgiledi.
Yañı saylanğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ matbuat hızmeti parlamentniñ qararını qabul etti, lâkin belgilengen kün kyivliler ve çetel eyyetleri içün bir sıra qıyınlıqlarğa yol açacaq, dep bildirdi.


text:
Qumuq Tİlnİ Darsları
Bu zaman yañı qumuq madani qurumnu oñarmaq uçun iş yürütülüp başlanğan, wa onu bir bölügü qumuq til darslar bolsa yaray. Darslanı usta muallim yürütejek. Tileybiz, sizge yada sizin tanışlağa bet-betge tilni üyrenme şawqlu bolsa, darslanı Ramazan Alpawut oñarıwçusuna bildirip qoyuğuz. Onu bulan alpautov@inbox.ru adresi tabaq baylaw tutma yaray, yada sayfabıznı geri qatnaw förmesin tolturup. Sorawlağıznı berme wa bu xabarnı yayma da uyalmağız. İştahlılanı sanawu artğan sayın, bulay darslar oñarılajaqnı imkänlığı artar.


text:
Vatandaş jurnalisti, «Qırım birdemliginiñ» strimeri Ayder Kadırov Qırımdaki Rusiye mahkemesiniñ onı «çaqmağanında» qabaatlap para cezasını bermek qararını «qanunsızlıq» dep saya.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Halqıma ve maña qarşı yapılğan qanunsızlıqtır. Bunı külünçli ve aqılsız dep sayam», – dep bildire Kadırovnıñ aytqanlarını faaller.
Birleşme, FSB qırımtatarını «VKontakte» içtimaiy ağı vastasınen Umicon Dadaconovnıñ saifesinen bağda olğanını qabaatlay, dep hatırlattı. Mahsus hızmetlerniñ fikirince, Dadaconov Iraqta cenkte iştirak etti, Kadırov ise bunı haber etmek kerek edi.
Faallerniñ malümatına köre, Ayder Kadırov qayda cinayet yapqanını añlamay, çünki daa 2015 senesi yazışqan edi – qayd etilgen Rusiye Ceza kodeksiniñ maddesi 2016 senesi işke tüşürildi.
Kadırov, cinayet yapqanından şübheli sayılğan Dadaconovnen bir plan ya da areketlerni muzakere etmegen edi, dep ayta.
«Qırım birdemligi» mayısnıñ 14-nde çıqarılğan 30 biñ para cezası ükmü qabaatlayıcı taraf talap etken 25 biñ ruble para cezasından ziyade oldı, dep bildirdi.
Ayder Kadırov bu mahkeme qararına qarşı istinaf şikâyetini bermege niyetlene.
Mayısnıñ 14-nde saba Qırımnıñ Seyitler rayon mahkemesi 34 yaşında yerli sakinni «çaqmağanında» qabaatlap, 30 biñ ruble para cezasını berdi. Qabaatlanğannıñ adı ve soyadı aytılmadı.
2020 senesi avgustnıñ 31-nde Rusiye quvetçileri Sudaqta, İçki ve Seyitler rayonlarında qırımtatarlarnıñ – Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñ evlerini tintti.
Dört qırımlığa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesine istinaden (cinayet aqqında haber etmeme) dava açıldı. Oña binaen, 100 biñ ruble para cezası ya da bir yıl mecburiy işler, ya da aynı müddetli apis cezası berile bile.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.
2021 senesi aprelniñ 15-nde Seyitler rayon mahkemesi «çaqmama davası» boyunca qabaatlanğan vatandaş jurnalisti, «Qırım birdemliginiñ» strimeri Ayder Kadırovnıñ davası boyunca üç imaye muracaatını red etti. Bundan evel Rusiye kontrolindeki İçki rayon mahkemesi aynı maddege istinaden qabaatlanğan Enver Topçini 40 biñ ruble para cezasına üküm etti.


text:
Rusiyeniñ Krasnodal vilâyetini ve Qırımnı bağlağan energetik köpürge qoşma qoruma yapıldı. Bunı mart 14 künü Rusiye Telükesizlik Şurasınıñ kâtibi Nikolay Patruşev bildirdi.
«Saipsiz elektroağ hocalığına ait obyektler esapqa alındı, yaqarlıq-energitik kompleksniñ obyektleri teşkirildi ve kategoriyalarğa ayırıldı, olarnıñ telükesizlik pasportları yañılandı», – dedi Patruşev.
Baqılğan çareler «715 mikkion ruble miqdarında maddiy zararnı meydanğa çıqarıp qaytarılmasına yol berdi», qoştı o.
Rusiye 2016 senesi baarde energetik köpürniñ üçünci ağını qoşqan olsa da, işğal etilgen Qırımda elektrik temin etüvinde problemler bar. 2015 senesi dekabr ayından başlap, Herson vilâyetinde elektrik direkleriniñ bozulmasından sebep, Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrik aqımı toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırım özü çıqarğan energiya, Rusiyeden yarımadağa ketirilgen generator ve Rusiyeniñ Krasnodar vilâyetinden keçirilgen energo köpür ile elektriknen temin etile.


text:
AQŞ-tıñ Oregon ştatınıñ gubernatorı Keyt Braun Portlendke Wlttıq gvardiyanı engizu turalı bwyrıq şığardı.
USA Today gazetiniñ habarlauınşa, bwğan narazılıq şerulerindeorın alğan tärtipsizdikter sebep. Qazirdiñ özinde qwqıq qorğau organdarı «keñ auqımdı qwqıq bwzuşılıqtardı» tirkegen. Vandalizm aktileri turalı habarlamalar da tirkelgen.
«Gubernatordıñ bwyrığımen biz birlesip jwmıs isteudi, qoğamdıq qauipsizdik mäselelerin şeşu üşin resurstar jäne aqparatpen qamtamasız etudi jalğastıramız», – deydi jergilikti qwqıq qorğau organdarınıñ baspasöz qızmeti.
Portlendte demonstranttardıñ eki tobı şeruge şıqqan. Toğız adam wstalğan.
Eske sala keteyik, 3 qaraşada Amerikada prezident saylauı ötti. Nätijeler äli anıqtalğan joq, dauıstar eseptelip jatır. Saylaudan keyin keybir ştattarda Tramptıñ biligine qarsı şeru ötse, key aymaqtar «demokrat Bayden dauıstardı wrladı, saylau ädil ötsin!» degen wranmen şıqqan.


text:
Qırımnıñ sabıq prezidenti Yuriy Meşkov Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıyge muracaat etip, yarımadağa esas Ukrainadan suv berilmesini ve trenlerniñ qatnamasını yañıdan başlatmağa rica ete. Bu aqta Qırım.Aqiqat muarririyeti elde etken Meşkovnıñ muracaatında aytıla.
«Şimaliy-Qırım kanalı üzerinden suv berilüvi ve Qırım ve Ukraina arasında demiryol alâqalarını yañıdan başlatuv meselelerini baqmağa rica etem», – dep yazdım Meşkov.
Meşkov öz mektübinde Şimaliy-Qırım kanalında suv qapatılması insanlarnıñ yaşayışını fenalaştırdı ve Ermeni Bazardaki «Krımskiy titan» zavodında himiyeviy taşlantılarnıñ avağa atılmasına sebep oldı, dep qayd ete. Demiryol alâqalarınıñ toqtatılması sebebinden ise «Ukrainada tuvğanları yaşağan bir çoq qırımlı qoranta bugün bölüngen qala», dep qoştı Meşkov.
Volodımır Zelenskıy ya da taqımınıñ vekilleri buña daa cevap bermedi.
1990-ıncı yıllarnıñ başında Yuriy Meşkov Qırımnıñ Cumhuriyet areketi ve «Rusiye» Blokunıñ yolbaşçısı edi, olar yarımadanıñ Ukrainadan mustaqil olmasına ve daa soñra Rusiye Federatsiyasına qoşulmasına qoltutqan ediler.
1994 senesi Qırımnıñ ilk ve soñki prezidenti olaraq saylanğan edi.
«Rusiye» blokundaki bölünüv ve Ukraina akimiyetiniñ areketleri neticesinde Rusiyege ketmege mecbur edi. Yarımada işğaline qadar anda yaşağan edi. Şimdi Kreml kontrolindeki Qırım akimiyetine muhalif ola.
Ukraina Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminley edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqı munasebeti ile 2014 senesi dekabrniñ 27-sinden başlap «Ukrzaliznıtsâ», telükesizlikni temin etmek maqsadınen Qırım ile demiryol alâqasını kestirdi ve yarımadağ qatnağan halqara trenlerini lâğu etti. Qırım doğrultısında qatnağan trenler yalıñız Novoalekseevka ve Hersonğa qadar bara ediler.


text:
Rusiye Qırım yarımadasını dört yıl evelsi ötkerilgen qanunsız referendumden son özüne qoşıp (ilhaq) etip aldı. Bu aqta «referendım» keçirilgen martnıñ 16-nda Türkiye tış işleri Nazirligi haber etmekete.
«Biz işbu areket aqibetinde meydanğa kelgen vaziyetni tanımağanımıznı, bu halqara uquqnıñ bozıluvı olğanını ve Ukrainanıñ topraq bütünligi ve suverenitetini qol tutqanımıznı bir daa tekrarlaymız. Qırımdaki vaqialarnı, hususan, yarımadanıñ tamır halqı olğan qırımtatarlarnen bağlı vaziyetni diqqatnen taqip etmege devam etecemiz», – denilmekte haberde.
Daa evel Ukraina tış ileri naziri Pavlo Klimkin Rusiye prezidentligine namzet olğan Kseniya Sobçaknıñ ilhaq etilgen Qırımda tekrar bir referendum keçirilmesinen alâqalı teklifini havflı teklif dep adlandırğan edi.
ABD Devlet departamentiniñ matbuat kâtibi Hezar Nauert martnıñ 15-nde, Rusiye Ukraina toprağını ilhaq etkeniniñ üstüne qapatmaq içün, dört yıl evelsi Ukrainada qanunsız «referendum» keçirgen edi, dep qayd etken edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Avgustnıñ 27-nde Aqmescitteki “Hizb ut-Tahrir işi”niñ iştirakçileri Uzeir ve Teymur Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailovve Emil Cemadinov yaqın vaqıtta Rostov-na-Donı şeeriniñ SİZOsına yollanacağı aqqında belli oldı.Anda, Şimaliy Kavkaz okrugı arbiy mahkemesinde olarnıñ işi baqılmağa başlaycaq.
Aqmescitteki “Hizb ut-Tahrir işi”niñ iştirakçileri ne içün Rusiyege yollana? Aqlanıp çıqmağa imkânları barmı? Rusiye telükesizlik muessiseleriuquqimayeci ve faallerniñ işine keder etemi? Yuqarıdakiler ile diger suallerge Qırim.Aqiqat Radiosınıñ mutehassısları cevap bere.
Qırımlı adliyeci Emil Kurbedinov añlatqanına köre, Aqmescitteki “Hizb ut-Tahrir işi”niñ iştirakçileriniñ Rostov-na-Donı şeerine yollanılması Rusiye qanunnamesiniñ hususiyetlerine esaslanmaqta.
– Rusiye Cinaiy-protsesual qanunnamesine binaen bu kategoriyağa kirgen cinayetler mahkemege çekile. Em de hususan Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde. Qırımnı olar Rostovğa, yani o vilâyetke bağlay ve hususan bu arbiy mahkeme anda yerleşe.
Vatandaşlar erkinligi merkeziniñ leyhalar koordinatorı Oleksandra Romantsova “Hizb ut-Tahrir” iştirakçileriniñ taqip etilüvi siyasiy sebeplernen bağlı olğanına işandıra.
“Hizb ut-Tahrir” faaliyeti iç bir telüke ya da terroristik meyil köstermegen ediOleksandra Romantsova
– Qırımda olıp keçkenlerge baqacaq olsaq, bu umumen siyasiy ceetten qırımlı faallerni taqip etilgenini aqlamaq içün basit bir sebeptir. Baqacaq olsaq, ep genç qırımtatar musulman erkekler tevqif etile. Aslında, adet üzre qorantanı erkekler teminlegeni içün, bu bütün ailelerge tesir ete. “Hizb ut-Tahrir” faaliyeti iç bir telüke ya da terroristik meyil köstermegen edi. Ukrainada bu tamamile barışıqsever teşkilât sayıla.
Emil Kurbedinov “Hizb ut-Tahrir” iştirakçileri kerçek apis muddeti mahküm etilir dep saya.
Ukraina vatandaşlarınıñ Rusiyege bu şekilde avuştırıluvı – insaniy aqlarnıñ bozuluvı sayılaEmil Kurbedinov
– Biz iç bir şey hayal etmeymiz. Bu tamamile siyasiy sebeplernen bağlı işler. Allah bersin de yañlış aytqan olayım, amma 99,9% - qabatlav qararları çıqarılır. Bu maddeler boyunca mahküm etilgenler 10-15 yılğa kesile, atta ömürlik. Ukraina vatandaşlarınıñ Rusiyege bu şekilde avuştırıluvı – insaniy uquq, Jeneva şartnamesi, PASE rezolütsiyası ve halqara uquqnıñ bozuluvı sayıla. Bu bir arbiy cinayet dep tanıla.
Bundan ğayrı, Qırımda siyasiy sebeplernen bağlı vaqialarnen bağlı işlerni aydınlatqan faaller de telüke altına kire dep iddia ete “Qırım birdemligi”niñ faali Remzi Bekirov.
Resmiy malümatqa zıt kelgen ya da kerçek malümat bergenler repressiyalarğa oğrayRemzi Bekirov
– “Qırım birdemligi”ne tazyıq yapıla: faaller tevqif etile, yer tapmaqnen alâqalı meseleler çıqa, maneviy basqı yapıla ve saire. Resmiy malümatqa zıt kelgen ya da kerçek malümat bergenler repressiyalarğa oğray.
“Hizb ut-Tahrir” halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi “Hizb ut-Tahrir” teşkilâtını “terrorist” birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
“Hizb ut-Tahrir işi” boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
(Metinni Artöm Laptiyev azırladı)


text:
Ukrainada urıp tüşürilgen Malaysia Airlines «Boeing 777» uçağınıñ eki «qara qutusını» Büyük Britaniyağa teslim ettiler. Bunı Azatlıq Radiosı mühbiriniñ sualine cevap olaraq Ukrainada Büyük Britaniya elçisi Saymon Smit ayttı.
Elçiniñ sözlerine köre, felâkette 10 britaniyalı elâk oldı. Olarnı Felemenkte keçirilecek tanuvdan soñ Büyük Britayaniğa qaytaracaqlar, dedi Smit.
Yaqında Harkovğa iyül 17 künü Donetsk vilâyetinde tüşürilgen Malaysia uçağınıñ yolcularınıñ cesetleri ile tren keldi. Bu tren vastası ile «qara qutular» da ketirildi.
Amsterdam (Felemenk) – Kuala-Lumpur (Malaysia) seferi boyunca uçqan Malaysia Airlines «Boeing 777» uçağı iyül 17 künü Ukraina şarqına tüşürildi. 298 insan elâk oldı.
Ğarp ve Ukraina akimiyeti uçaq Rusiye destegi ile boyeviklerniñ tarafından tüşürilgenini bildireler.


text:
Sentâbrniñ 21-nde Rostov vilâyetindeki Rusiye yaşav tarzı koloniyasından azatlıqqa çıqqan qırımlı cemaat jurnalisti Nariman Memedeminov Qırımğa qaytqan soñ qırımtatarlarnıñ mahkemelerini aydınlatmağa devam etecegini inkâr etmey. Bu aqta o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
«Özümni cemaat jurnalisti dep saymağa devam etem. Jurnalist faaliyetimnen oğraşmağa imkânım olurmı – Qırımğa kelgen soñ añlaycam. Ne qadar faydalı, ne qadar kerek. Bilem, ne yazıq ki, apis cezaları ve sahte cinaiy davalar – siyasiy sebepli – devam ete, bu tek bizim fikrimiz degil, dünya toplulığı qıymet kesti», – dep qayd etti Memedeminov.
Qırımlı advokat Edem Semedlâyevniñ qayd etkenine köre, Rusiye mahkemesiniñ ükmüne köre, Nariman Memedeminovğa azatlıqqa çıqqan soñ açıq faaliyetnen oğraşmaq yasaq degil. Ne de olsa, imayeciniñ aytqanına köre, uquqçılar Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet azırlay.
«Ebet, qabaatlav aslında onıñ jurnalist faaliyetinen bağlı edi… Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet bermege niyetlenemiz. Ortaqlarımız onı endi azırlaylar», – dedi Semedlâyev.
2019 senesi oktâbr ayında Rusiye mahkemesi Nariman Memedeminovnı «İnternet ağı vastasınen terror faaliyetini kerçekleştirmege açıq şekilde çağırğanında» qabaatlap, eki buçuq yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti. Mabüs qabaatını tanımadı.
Moskva vilâyetindeki Vlasiha Arbiy istinaf mahkemesi mayısnıñ 14-nde ükümni deñiştirmedi. Ukraina Tış işler nazirligi narazılıq bildirdi.
Nariman Memedeminov Rostov vilâyetindeki yaşav tarzı koloniyasında bütün apis cezasını çekti. «Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi 2018 senesi onı siyasiy mabüs dep tanıdı.
Apiske alınmazdan evel Memedeminov bir sıra Ukraina kütleviy haber vastaları, hususan Qırım.Aqiqatnen işbirligi yaptı. 2019 senesi noyabr ayında Ukraina jurnalistleri milliy birligi Qırımda taqip etilgen qırımtatar cemaat jurnalistleri, şu cümleden Memedeminovnı, İgor Lubçenko söz serbestligini qoruv milliy mukâfatınıñ kollektiv laureatı olaraq tanıdı.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi oturışuvında Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» yedi imaye şaatı sorğuğa çekildi. Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, olar mabüslerni müsbet taraftan añlattı, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
«Şaatlar balalarnı müsbet taraftan añlattı, şaatlar olarğa rastkelgende tek yahşılıq kördi. Meselâ, Server Zekiryayev mektepte beden terbiyesi ocası edi ve şaatlar onıñ aqqında yaramay bir şey atmadı, terror teşkilâtına kirmege çağırdımı, diger milletlerge nisbeten tolerant degil edimi sualine şaatlar küldi», – dedi Ladin.
Daa evel mahkeme Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini apiste qaldırdı. Olar noyabrniñ 12-ne qadar tahqiqat izolâtorında bulunacaqlar.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımnın rusiyeli başı Sergey Aksönov karantinniñ uzatılması aqqında qarar kelecek afta alınacağını bildirdi.
O qoştı ki, aynıñ soñunda qomşu Rusiyeniñ prezidenti Vladimir Putin COVID-19-nen bağlı hitapnen çıqışta bulunacaq, bundan soñ Qırımda karantin uzatılacağı ya da deñiştirilercegi aqqında qarar qabul etilecek.
"Şimdiki planğa köre, Qırımda mayısnıñ 1-inde bir sıra müessiselerniñ işi baslaycaq. Amma Vladimir Putinniñ çıqışından soñ areket planı deñiştirilecek", - dedi Aksönov.
Daa evel Qırımnıñ Rusiye baş nazir muavini Yelena Romanovskaya bildirdi ki, bugünki künde işğal etilgen Qırımda açılğan observatorlar aman-aman toldı. Şunıñ içün yarımadada observator olaraq çalışa bilecek şifahaneler cedveli tizildi.
Umumen Qırımda 69 koronavirus hastası qayd etildi, Aqyarda – 31.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye Merkeziy saylâv komissiyasınıñ başı Ella Pamfilova 2018 senesi keçirilecek prezident saylâvlarını kününi bir aftağa – mart 11 kününden 18 kününe avuştırmaq teklifine qol tuttı. Bunı MSK başı RİA Novosti agentligine bildirdi.
«Men Dumağa kirsetilgen deñişmelerine dair – 2018 senesi keçirilecek prezident saylâvlarını bir aftağa – mart 11 kününden 18 kününe avuştırmaq teklifine qol tutam, çünki saylâv kommisiyaları içün saylâvlar ne qadar keç keçirilse, o qadar yahşı», – dedi Pamfilova.
Onıñ sözlerine köre, saylâvlar künü 2017 senesi dekabr ayınıñ başında ilân etilmek kerek.
«Dekabrniñ soñu ve yanvarnıñ başı, adamlar Yañı yılğa azırlanıp Yañı yılnı qayd etkende, siyasette bu kerçekten sakin devir. Onıñ içün bir aftağa keççe saylâvlar keçirilse, bu saylâvlarda daa faal olmağa ve saylâv komissiyağa yahşıca azırlanmağa çare bere», – dedi MSK başı.
Bundan evel mart 7 künü Devlet Dumasınıñ devlet qurucılığı ve qanunlar boyunca profil komitetiniñ yolbaşçı müaivi Mihail Emelyanov, Devlet Duması saylâvlar qanunına kirsetilmesi teklif etilgen deñişmelerini qabul eter ve bundan soñ 2018 senesi keçirilecek prezident saylâvları martnıñ üçübci bazar kününe avuştırılacaq.
Kelecek sene bu mart 18 – «Qırım ve Aqyarnıñ Rusiyege qoşulğanları aqında» añlaşma imzalanğan künü olacaq.


text:
Aqyarda oktâbrniñ 30-nda saba 80 COVID-19 hastası qayd etildi. Bu yañı antirekord oldı, dep bildire şeerniñ Rusiye ükümeti.
Akimiyetniñ malümatına köre, 36 hasta yuqunç ve doquzıncı şeer hastahanesine alındı, 44 kişi ambulator tedaviylevde buluna. Hastalar – 3 yaşından 88 yaşına qadar yerli sakinler.
«67 ve 81 yaşında eki insan vefat etti. Hastalıqnı hronik hastalıqları ağırlaştırdı», – dep aytıla haberde.
Bugünki künde COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan 272 insan hastahanede buluna: 126-sı yuqunç hastahanesinde, 142-si doquzıncı şeer hastahanesinde, eki kişi Mudafaa nazirliginiñ hastahanesinde buluna. «İzumrudda» 35 hasta yata. 520 insan ambulator tedaviylevde buluna. 554 insan közetile – hastalarnen alâqada olğan, amma COVID-19 diagnozı tasdıqlanmağanlar.
Umumen, akimiyetniñ malümatına köre, yılnıñ başından Aqyarda 2318 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 1445 kişi tüzeldi, 65 insan vefat etti. «Solnışko» pansionatı observator rejiminde çalışa.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bunı öz başına tayin etilgen Qırım akimiyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Temirgaliyevniñ aytqanı kibi, Ukraina Milliy bankınıñ yarımadada Ukraina banklarınıñ işi toqtatuvı aqqında qararı sebebinden grivnanıñ qullanuvı imkânsızdır.
«Ukraina Milliy bankınıñ areketlerinden Qırım iqtisadiyatı iç bir problemlerge rastkelmez. Ruble esaplarına sakin keçüvi içün eali Rusiye Merkeziy Bankınıñ kursı boyunca grivnalarnı er bir bank müessisende deñiştire bilecek. Naqıt grivna daa bir ay devamında yürecektir», – dedi Temirgaliyev.
Onıñ bergen malümatına köre, yarımadada Rusiye banklarınıñ 207 bölügi çalışa ve daa 51 yaqın vaqıtta açılacaqtır.


text:
Dekabrniñ 25-nde saba Qırımda küçlü yağmur ve furtuna yeli sebebinden 18 meskün yer elektriksiz qaldı, dep bildire «Krımenergo» müessisesiniñ matbuat hızmeti.
«Eñ çoq Yedi Quyu, Qarasuvbazar, Aqşeyh, Bağçasaray, Aqmeçit rayonları ve Bağçasaray zarar kördi. Saat 08.00-de 10 kV 12 elektrik ağı (8-i qısmen) çalışmay edi. 18 meskün yerde (10-u qısmen) 2,5 biñge yaqın qullanıcı elektrik bekley. Eñ çoq – 1,1 biñden ziyade qullanıcı – Bağçasarayda elektriksiz qaldı», – dep aytıla haberde.
Hızmetniñ malümatına köre, dekabrniñ 24-nde saat 8:00-den başlap, furtuna havfı ilân etilgende, «Krımenergo» müessisesinde yüksek azırlıq rejimi ilân etildi.
Salı künü, dekabrniñ 25-nde, ava bozulacaq, dep haber etilgen edi: sılaq qar, yağmur, bazı yerlerde küçlü yağanaqlar ve saniyede 25 metr süratınen esecek furtuna yeli.
«Krımenergo», yarımada sakinlerini dekabr ayında elektrik kesintileri olacağı aqqında tenbiyelegen edi.
2018 senesi iyün ayında Rusiye energetika nazirligi bildirdi ki, işğal altındaki Qırımnıñ Aqyar ve Aqmescit elektrik stantsiyalarında qurucılıq işleri «umumen yekünlendi».
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik, Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.


text:
İyün 27 kününden işğal etilgen Qırımdan qıtaiy Ukrainağa biletlerni halqara fiyatlardan satalar.
Yaqında Qırımnıñ demir yol vokzalarında Rusiyeli ve Ukrainalı satuv tertibatı çalışa edi. Bugün Ukrainalı tertibatını söndürdiler. Bundan soñ biletlerniñ fiyatı 2-3 qat arttı.
«Ukrainada alınacaq biletlerniñ fiyatı deñişmedi. Yalıñız Qırımdan biletlerniñ fiyatı paalılaştı. Variant olaraq, Qırımdan biyetlerni qıtada alıp, soñra olarnı yarımadağa yollamağa mümkün, ücüzce olur», – dep bildire «Qırım demir yolu»ndaki qaynaqnıñ sözlerini Vesti gazetası.
Neşirniñ malümatına kore, resmiy isbatlarnı almağa imkân olmadı.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa köre, qıtaiy Ukrainadan Qırım Muhtar Cumhuriyeti arasından yürgen trenlerge biletlerniñ fiyatı deñişmedi.
OAO «FPK» malümatına köre, biletlerni yüksek fiyatlardan alğan müşteriler farqını biletlerni satın alğan kassalarda ala bileler.
«Ukrzaliznitsâ» Qırım Muhtar Cumhuriyetine ve keri barğan trenlerge iyün 16-30 künlerine biletlerniñ satuvını 2014 senesi iyün 12 künü açacaq. Biletlerniñ fiyata deñişmeycek.


text:
Cumaertesi künü, iyünniñ 20-nde, işğal etilgen Qırımda soñki dört künde ekinci küçlü sağanaq yağdı ve afat oldı.
Yağmur bir saat yağdı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qayd etilgenine köre, suv bir çoq soqaqnıñ yol qısmına köşeli çaqıl, topraq ve kireçtaş alıp ketti, amma yaramay avağa baqmadan, tıqanıqlıqlar olmadı.
Hatırlatamız, Aqyardaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi iyünniñ 20-nde gecege yaqın ava bozulacaq, dep tenbiley.
Qırımda iyünniñ 20-nde ve 21-nde de ava bozulacaq, dep tahmin etile.
Bu afta Kezlevde furtunalı ava neticesinde esli-başlı qadın öz evinde blok etildi.
Çarşenbe künü, iyünniñ 16-nda, Aqmescitte boranlı yağmur yağdı, şeerniñ bir qısmını suv bastı. Aqyarda iyünniñ 18-nde künniñ yarısında küçlü sağanaq yağdı.
Kanalizatsiya işini yapamadı, suv aqımları deñzge ketti, çamur cayav keçitlerini qapattı.


text:
Aqyarlı «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçisi Nuri Primovnıñ anası Raime açlıq tutmaqnı toqtattı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa iyülniñ 9-nda İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov ikâye etip berdi.
«Haber alğanıma köre, iyülniñ 3-ne aqşam Raime Primova ahır-soñu açlıq tıtmamağa qarar bergen», – dedi Cepparov. İyülniñ 4-nde uquqimayeci, Primova hastahanege alıp ketilgeni «ve onıñ al-areketlerine baqılacaq olsa, açlıq tutmağnı toqtatmadı», dep haber etken edi.
Primova açlıqnı toqtatqanınen bağlı malümatnı Qırım.Aqiqatqa qırımtatar faali, uquqimayeci Lütfiye Zudiyeva da tasdıqladı. Onıñ sözlerine köre, iyülniñ 8-nde Primova daa hastahanede yata eken.
Mervzunen alâqalı: Raime Primova. Oğlu içün tutulğan açlıqnıñ onuncı künü
İyünniñ 20-nde Qırımda Ukraina vatandaşı, Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçisi Nuri Primovnıñ anası, 68 yaşındaki Raime Primova açlıq ilân etti. O, Rusiye tarafından mahküm etilgen oğlunıñ deñiştirüv cedveline kirsetilgenini talap ete.
Raime Primovanıñ ekinci gruppa saqatlığı bar, o 68 yaşında. Primovanıñ bir büyregi yoq. Oña ciger hastalığı diagnozı qoyuldı.
Mayıs ayınıñ soñunda, Rusiye koloniyasında bulunğan Aqyarda «Hizb ut-Tahrir işi»niñ iştirakçisi Nuri Primov ceza izolâtorına qapatıldı.
2017 senesiniñ sentâbr ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi, «Hizb ut-Tahrir» işi boyunca qabaatlanğan Aqyar sakinleri Ferat Seyfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovğa umumiy rejimli islâh etici koloniyada beşer yıl berilgenine dair ükümni ilân etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımnıñ rusiye akimiyeti sadece Qırımtatar akademik muzıkalı drama teatriniñ bediiy reberini deñiştirmege degil de, teartni aslı yoq etmege istey.
Bunıñ aqqında Qırım.Aqiqat Radiosı efirindeб Bilâl Bilâlovnıñ işten boşatılğanını tefsir eterek, qırımtatar Milliy Meclisniñ reisi, Ukraina halq mebusı Refat Çubarov bildirdi.
“Olar aslı başqa adamnı tapar, qullanır ve qısqa vaqıtta ondan qutulırlar. Rusiye işğalcileri sadece rejissörni deñiştirmek degil, teatrni yoq etmege istey”, - dep qayd etti Meclis reisi.
Bilâlovnıñ atta “işğal şaraitinde uyğunlaşmağa” tırışqanına baqmadan, onı işten çıqardılar dep qoştı Refat Çubarov.
“Bilâlov, öz yapqan işini qurtarmaq ve devam etmek içün, olduqça şaraitlerge uyğunlaşmağa tırışqan adamlardandır. O Qırım işğaline açıq qarşılıq köstermedi, amma işğalciler ondan beklegenini de yapmadı. Yani, bütünley boysunmaqtan uzaq edi ve olar bunı duydı. Şimdi ise onıñ vaqtı keldi”, - dedi Çubarov.
Qırımtatar akademik muzıkalı drama teatriniñ reberi, onı uydurılğan mananen işten çıqardılar dep saya.
Avgustnıñ 7-sinde işğal etilgen Qırımda Qırımtatar akademik muzıkalı drama teatriniñ bediiy reberi ve rejissöri, Ukrainada nam qazanğan sanaat erbabı Bilâl Bilâlov işten çıqarılğanı belli oldı. Teatrniñ kollektivi öz bediiy reberine qoltuttı.
Bilâlov Qırımtatar akademik muzıkalı drama teatrinde 1989 senesinden başlap çalıştı, teatriniñ bediiy reberi ve müdiri 1994 senesi oldı.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde Müftilikniñ sertifikatsiya merkezi daa bir iş adamına “Elâl” sertifikatını berdi. Aqmescit rayonınıñ Pionerskoye köyünde çalışqan fermer köy hocalığınıñ rehberi Ridvan İsmailovğa sertifikatnı Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov taqdim etti. Şirket bödene quşlarını asrap, soyup sata.
“Halqımıznıñ ve bütün Qırım ealisiniñ hayırına çalışmaqlar tileymiz. Rabbimiz işleriñizde yardımcı olsun”, – dedi Ayder İsmailov.
Ridvan İsmailovnıñ şirketi artıq eki yıl devamında şeriat qaideleri boyunca çalışa.
Merkezniñ hadimleri şirkette quşlar soyulğan yerdeki şaraitni, donatmalarnıñ çalışuv usulını, quşlar baqılğan yerlerni ögrenip, konsultativ yardımnı kösterdiler.
Soyuv QMDİ-niñ “Elâl” sertifikatsiya merkezi tarafından tasdiq etilgen quşlarnıñ soyuvınen alâqalı ükümler ve qaidelerine uyğun şekilge ketirilgenden soñ, şirket içün “Elâl” sertifikatını daa bir yılğa devam ettirildi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ liderleri, Qırımnıñ sabıq memurı Faruh Kamalovnı 5 yılğa üküm eterek, 3 yıl sınav müddetini berip, Rusiye işğal etken Qırımğa qaytmasına yol açqan Ukraina mahkemesiniñ qararınen razı degil.
Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, sabıq memurnıñ taqiqat ile işbirligi yapması ve qabaatını tanıması azat etilmesi içün yeterli bir sebep olmağanını tüşüne.
«Onıñ (Kamalov – QA) kibi insanlar Qırımda arbiy işğalge yardım etkenler, yüzlernen vatandaşımıznıñ ayatını telükege oğratqanlar. Bu pezevenk ve aşaa adamlar sebebinden olar (işğalge qarşı çıqqanlar – QA) apiste yata, balalar aydutlar tarafından qaçırıla, qorantalar işğalci akimiyetniñ basqısı altında buluna… Bu añlaşmanı (qabaatını tanığanına dair – QA) imzalaması yeterli degil», – dep ayttı Çiygoz Qırım.Aqiqatqa.
Milliy Meclis reisiniñ muavini qayd etti ki, Kamalov, onıñ areketlerini «yüzlernen insannıñ ayatlarını telükege oğratması» olaraq tanığan Ukraina Ceza kodeksiniñ daa sert bir maddesine köre qabaatlanmalı.
Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, Ukraina mahkemesiniñ Kamalov qararını Qırım.Aqiqatqa izaatlap, «bunıñ kibi maddeler deñiştirilmeli» dedi.
Daa evel belli olğanı kibi, Ukraina topraq bütünligine qast etkeninde qabaatlanğan Qırımnıñ Rusiye sport naziriniñ sabıq muavini Faruh Kamalov taqiqat ile işbirligi yapmağa razı olıp, qabaatını tanığanına dair añlaşma imzaladı. Soñra esas Ukrainanı terk etip, Qırımğa qaytıp oldı.
Mahküm etilgen memurnıñ ükümnen bağlı izaatları şimdilik olmadı.
Fevralniñ 2-nde «Kalançak» keçiş noqtasında Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ hadimleri Qırım sport naziriniñ sabıq muavini Faruh Kamalovnı yaqalağan edi. UHH spikeri Yelena Gitlânskayanıñ bildirgenine köre, yaqalanğan kişi esas Ukrainağa kelip, çetel biometrik pasportını alacaq edi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Ukraina havfsızlıq hızmeti Baş idaresiniñ taqiqatçıları cinaiy iş açqan soñ Kamalov nezaret altına alınğan edi.
İyünniñ 14-nde QMC prokuraturası Kamalovğa nisbeten qabaat aktını mahkemege yollağan edi.


text:
QHİAB Meclisniñ iqtisadiyat idaresiniñ iş ortağı oldı
Qırım Halqara İş Adamları Birliginiñ İcra Müdiri Vilor Osmanov 2013 senesi dekabr 23 künü ötkerilgen tışqı iqtisadiy munasebetler, yatırımlar ve milliy iqtisadiyat inkişafı İdaresiniñ ilk tolpaşuvında iştirak etti.
İdare azaları müim vazifeler al etilmesi ve semereli faaliyet teşkil etilmesi maqsadınen Qırım Halqara İş Adamları Birligini de işke celp etmege qarar aldılar. İşbu qarar çerçivesinde tışqı munasebetler İdaresi ve Qırım Halqara İş Adamları Birligi arasında strategik emekdaşlıq aqqında añlaşma imzalanacaq.
"İşbu emekdaşlıq Qırım Halqara İş Adamları Birligine qırımtatar biznesniñ inkişafına öz issesini qoşmağa ve halqara alâqalarnı kenişletmege imkân berecek", - dep qayd etti QHİAB icra müdiri Vilor Osmanov.
CIBA Inform


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov Vaşingtonğa keldi. Anda olar AQŞ prezidenti Donald Tramp memuriyetiniñ vekilleri ile körüşti. Bunı mayıs 16-da özüniñ Facebooktaki saifesinde Umerov yazdı.
Bildirüvde: «Bu körüşüv esnasında Şarqiy Avropa, Ukraina ve işğal etilgen Qırımdaki al-azırdaki vaziyet muzakere etildi», – denile.
Ondan ğayrı, Umerovnıñ bildirgenine köre, senator Riçard Durbinniñ (İllinoys ştatı) vekilinen körüşüv yapıldı.
Bildirilgenine köre, Çiygoz ve Umerov, BMTniñ Halqara mahkemesinde Rusiyege qarşı davada Ukrainanıñ menfaatlarını temsil etken Covington and Burling, LLP Amerika uquqiy şirketiniñ ofisini ziyaret ettiler. Bu davada mahkemeniñ qararı çıqarılıp, oña binaen Rusiye Qırımda Meclisniñ faaliyetini ğayrıdan başlatmaq mecbur.
Çiygoz ve Umerovnıñ iştirlaki ile Makkeyn İnsitutında «Qırım, ilhaqtan dört yıl keçken soñ» tedbiri keçti. Onıñ esnasında Meclis liderleri toplaşqanlarğa Qırımnıñ ilhaqından soñ olıp keçken adiseler aqqında ikâye ettiler.
Daa evel AQŞtaki Ukraina elçiligi, Çiygoz ve Umerovnıñ Vaşingtonğa kelgenlerini bildirdi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Balet
Balet (Fransuzça: ballet, İtaliança: balleto – biim), säxnä sänğäteneñ eçtälegen muzıkal-xoreografik sürätlär yärdämendä tawirlağan töre.
Balet töşençäse 16. yözneñ 2. yartısında İtaliada barlıqqa kilä, 17. yözdä başlıça Fransíada, 18-19. yözlärdä Awrupanıñ başqa illärendä dä üsep kitä. 19. yözneñ 2. yartısında Räsäydä yaña üseş ala. Zamança baletkä stil, janr häm formala törlelege xas.
Tatar balet sänğäte 20. yözneñ 20-30. yıllar başında muzıkal dram teatrı säxnäsendä quyılğan muzıkal dramadağı xoreografíä küreneşläre nigezendä tua. Baletneñ janrınıñ berençe ürnäge "Şüräle"neñ köyen 1941.dä Färit Yarullin ícat itä. 1945. yılda bu balet quyıla.


text:
Qırımdaki Roszdravnadzor organınıñ reberi Vasiliy Klimov bildirgenine köre, yarımadada Rusiye azırlağan koronavirus aşısını ealige kütleviy sürette yapmağa isteyler. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ fikirince, bu imkân eñ erte yanvar ayında olacaq. Bu aqta olar koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvı ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında dekabrniñ 2-nde ayttı.
«Bugün Qırımda vatandaşlarğa «Sputnik V» Rusiye koronavirus aşısını yapmağa azırlanalar. Vatandaşlarımızğa aşı yapılacaq logistika ve yerlerni baqamız», – dedi Klimov.
Aksenovnıñ aytqanına köre, bu aşı yapılğan insanlar «hastalıqnı daa raat keçire».
«Birinciden, tibbiyet hadimleri, Rospotrebnadzor hadimleri, ocalar, tehnik hızmetler ve hastalıq riski olğanlar aşı olacaq. Soñra kütleviy şekilde aşı yapılacaq. Kvotalar ne qadar olacaq baqacaqmız. Yanvar ayında olacaq, daa erte degil», – dedi Aksenov.
Ealini kütleviy şekilde aşılav azırlığı aqqında noyabr ayında Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirligi bildirgen edi.
«Sputnik V» Rusiye aşısı sınavlarınıñ bazı iştirakçileriniñ koronavirus testi müsbet çıqtı.
Oktâbrniñ 22-nde bildirilgenine köre, Qırımda ilk tibbiyet hadimlerine Rusiye koronavirus aşısı yapılıp başladı.
Oktâbrniñ 29-nda Qırımda COVID-19 Rusiye aşısı ekimlerge yapılıp baqıldı.
Bundan evel Aqyar akimiyeti COVID-19 aşısını alğan ilk tibbiyet hadimleri aqqında esabat berdi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescit – Qırım «akimiyeti» yarımadanı adım-adım ukrain mahsulatlarından boşata. Aprelniñ başında Ukrainadan ketirilgen malnıñ sıñırlanacağı aqqında belli olğan edi. Amma, o vaqıt, bunı ukrain tarafı bildirgen edi. Hususan «Ukrtsukor» şekerniñ ketirilüvini toqtattı. Soñra, Rusie tarafı Ukrainadan domuz etini ketirmege yasaqladı. Şimdi is, qıtaiy Ukraina ile sıñırda Qırım sıñırcıları mahsulatlarnı ketirgen yük maşinalarnı yibermegenleri aqqında malümat peyda oldı. Böyleliknen, Qırımda ukrain mahsuslatlarnıñ sayısı ep azlaşa. Bunen beraber, yerli tükânlarda bildirgenleri kibi, Ukraina malları Qırımğa artıq ketirilmeycek.
Ukraina mutbauat vastaları eki künden berli mallarnı taşığan yük maşinaları keri qaytqanları aqqında haberdar etip oturalar.Mayıs 17 kününden başlap, Qırım ile qıtaiy Ukraina sıñırında yerli sıñırcıları yarımadağa iç bir yük maşinasını yibermegenlerini bildireler.
Qırımğa qaysı mahsulatlarnı kirgizmeyler
Ukraina sıñırcılar hızmetiniñ matbuat vastaları ile bağ tutqan bölüginiñ reberi Oleg Slobodân Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, kerçekten de soñki eki kün devamında Qırım yolbaşçılarnıñ teşebbüsi ile bazı mahsulatlarnı taşığan yük maşinalarnı yibermeyler.
«Qırımğa tiri ayvanlarnı ketirgen ve endi bölüngen etni qoymaylar. Bunen beraber, süt, qaymaq mahsulatları da yarımadağa kirgizilmey. Aynı zamanda, belli bir ticariy marka altında ketirseler, olarnı yibereler, adiy vatandaşlar olsa, olarnı yibermeyler», – dep qayd etti o.
Slobodânnıñ malümatına köre, ukrain mallarını ketirmege yasaqlağan bir de bir sebep yoq. Ukraina devlet sıñır hızmetine bunen bağlı vesiqalar teslim etilmedi.
«Bu areketler Rusiyeniñ içinde qullanğan vesiqalar esasında yapıla. Olarnı da, taşıycılarğa köstermeyler. Ukrain sıñırcıları da olarnı körmediler. Bu yasaq ta- eki taraflı degil», – dedi o.
«Qırım Cümheriyetiniñ ve Aqyarnıñ baş devlet sanitar ekimi» Natalya Penkovskayanıñ yuqarıdaki malümatnı yañlış dep, Qırım mühbirlerine, ukrain mahsulatlarnıñ ketirilüvine bir kimse mania qoymağanını, dep işandırdı. Onıñ sözlerine banen, yasaq yalıñız bir qaç tür mahsulatınen bağlı. Olarnıñ arasında Rusiyede yasaqlanğan, Ukraina prezidenti vazifesine namzet Pötr Poroşenkoğa ait Roshen şirketiniñ mahsulatı ve «ayırı süt malları» bar.
Süt ve yağnıñ miqdarı eksildi
Qırımda ukrain mahsulatlarnıñ ketirlüvinen belli bir meseleler çıqqanını, tükânlarnı aylanıp çıqqan soñ, añlamaq mümkün.
Qırım.Aqiqat hadimi bir sıra tükânlarda bulundı.
Belki de er yerde degil, amma, boş beştahtalar közge çarpa. Süt mahsulatları turğan beştahtalarda, esasen «Krımmoloko», «Krımskiy moloçnik» ve «Universitetskoye» şirketleriniñ malları yeterli derecede.
Ukraina istisalcılarnıñ mahsulatları aman-aman yoq derecede. Yağ satılğan beştahtalar da yarı boş. Añlaşılğanına köre, tükânlar kendi yedeklerni çıqarıp satalar.
Qayd etmeli ki, yarımadada künaylan yağınıñ qıtlığı olması mümkün. Bunı aprelde «Qırım agrar siyaseti ve aşayt malları naziri» Nikolay Polüşkin aytqan edi.
Mesele şunda ki, Qırımda künaylannı büyük miqdarda ğayrıdan işlegen yer yoq. Bunen beraber, şeker ves yut mahsulatlarnıñ qıtlığı da duyula. Çünki yerli istisalcılar qırımlılarnıñ bütün ihtiyaclarını yerine ketirip olamaylar.
Tükânlarda Rusiye qanfetlerini bekleyler
Yarı boş Qırım tükânlarında qanfet ve qurabiyeler satılğan beştahtalar da tolu degil. Satıcılar, sebeplerni añlatmaylar, tatlılıqlar ne zaman ketirilicegini sualge, «iç bir zaman» cevabını eşitmek mümkün.
Tükân hadimleriniñ sözlerine köre, boş qalğan beştahtalarnı Rusiye mahsulatları toldurmaları kerek. «Krasnodardan qanfetlerni beklep oturamız. Olar pek lezzetli. Er kes olarnı begenmek kerek», – deyler.
Amma, yol masrafları sebebinden, qanfetlerniñ fiyatı bayağı paalaşacağı aqqında bir kimse aytmay.
Korsmetika daa «keyfiyetli» olacaq
Qırımnıñ işğali ticaretniñ kosmetika saasına da tesir etti. Şimdiki vaqıtta, mahsulat tahminen 40% -ğa paalaştı. Amma, satıcılar şimdilik ukrain ve çetelden ketirilgen mahsulatlarınısatıp bitirmege isteyler.
Eñ yaqın vaqıtta satıcılar Rusiyeden mallarnı qabul etmege azırlanalar. Birinci olıp deñişmelerni – belli «Oriflame» ve «Avon» kibi şirketleri sınap baqmağa azırlanalar. Birinciden, olar evelden olğanı kibi soqaqlarda mallarnı satıp olamazlar, çünki Rusiyede bu kibi faaliyet içün bergilerni tölemek kerek. Ekinciden, mallarnı tarqatqanlarğa mallar cedvellerini endi Krasnodardan yolladılar.
Qırım.Aqiqatqa satıcılarnıñ biri şunı bildirdi: «Ukrainadan mallarnı artıq ketirmeycekmiz. Mahsulatlarnı krasnodardan ketiredejkmiz. Yollanılğan kataloglardaki fiyatlar ukrain fiyatlarından 1,5-2 kerege paalı. Şimdilik qalğan ukrain mallarını satmağa isteymiz».
Netice çıqaracaq olsaq, tek bir şeyni qayd ete bilemiz, Krasnodardan çoq beklenilgen mallarnı yarımadağa ne zaman ketiriledejgi belli degil. Bunı yerli memerlar aydınlatmaylar. Ve bütün vadelerine baqmadan, şimdilik tükânlarda yañı mahsulatlar peyda olmadı.


text:
Avropa insan aqları mahkemesi Rusiye ükümetini silâ ve patlayıcı maddelerni saqlağanında qabaatlanıp, 2018 senesi dekabrniñ 13-nden berli Aqmescit SİZOsında tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ mustaqil tibbiy baqınuvını keçirmege mecbur etti. Bu aqta advokat Aleksey Ladin Qırım.Aqiqat mühbirine tarif etti.
Muarririyetniñ elinde olğan Avropa insan aqları mahkemesiniñ 2019 senesi iyünniñ 10-nda çıqqan beyanatında Bekirovnıñ sağlıq problemleri boyunca «mustaqil ve tecribeli ekimler» ayrı hulâsalar çıqarmalı, dep aytıla.
«Bu mustaqil tibbiy hulâsalarda al-azırda davacığa (Bekirovğa – QA) kösterilgen tibbiy yardım onıñ sağlıq problemlerine uyğunmı ve apiste tutuv sıñırlav tedbiri olaraq kelişemi dep qayd etilmeli», – dep aytıla qararda.
Advokat, Avropa insan aqları mahkemesiniñ beyanatına esaslanıp, Kreml kontrolindeki Qırım prokuraturası, Aqmescit SİZOsınıñ reberligi ve Bekirov tutulğan tibbiy bölük yolbaşçısına muracaatta bulundı.
«Bekirovnıñ SİZOda tutulması içün mania olğan ükümet cedvelindeki nevrologik hastalığı bar olğanını tahmin etmek içün sebepler bar. Şu sebepten Bekirovnıñ nevropatolog, endokrinolog, hirurg, kardiolog, onkolog ve hirurg-ortoped tarafından baqılmasını acele temin etmege rica etem», – dedi Ladin.
İyünniñ 11-nde Avropa insan aqları mahkemesi Qırımda silâ ve patlayıcı maddelerni saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca qarar çıqardı. Mahkeme onıñ hastahanege acele yatqızılmasını talap etti.
Daa evel Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararına baqmadan, Qırımdaki Rusiye Federal telükesizlik hızmeti idaresiniñ üyken tahqiqatçısı İvan Romanets işğal etilgen Qırımnıñ Aqmescit SİZOsında tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirovnı hastahanege yatqızmağa razı olmağanını bildirgen edi.
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası FSBniñ Bekirovnı hastahanege avuştırmamaq qararına qoltuttı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Aqmescit – Qırımda ukrain tilinde kitaplar nefret etilgen ögey qız sıfatında bulunalar. Kitap tükânları ve kitaphane hadilerinen laqırdı etken soñ, böyle neticege kelesiñ. Sanki dersiñ, cezalanğan kitaplar ticaret merkezleriniñ eñ aşadaki raflarğa qoyula, kitaphanelerde ise, olarnı asılında saqlamağa tırışalar. «Vaqtı-saatı kelgence», – dep aytalar kitaplarnıñ qoruyıcıları.
Aqmescit civarındaki mekteplerden birinde mektep talebeleriniñ közü ögünde Ukrainada neşir etilgen kitaplarnı yırtıp taşladılar. Bunı Meclis azası Eskender Bariyev künlerde Facebook saifesinde yazdı. «Bizim mektebimizde ukrain tilinde ve Ukraina aqqında kitaplarnı topladılar. Bir oba yaptılar. Ve talebelerniñ krzü ögünde yırtmağa başladılar. Bazı talebeler kitaplarnı evge alıp ketmege istediler, olarğa ruhset bermediler. Kitaplarnı yoq etmek içün talebelerni de celp ettiler. Bazı talebeler red ettiler». Bunı Meclis azası bir talebeniñ sözlerine tayanıp yazdı.
Onıñ fikirince, bu vaqialar Rusiye Qırımnı birinci kere işğal etken soñ, yüz bergen adiselerni añdıra. «1783 senesi Rusiye Qırımnı zapt etken soñ, qırımtatar tilinde kitaplar bu kbi şekilde yoq etile edi…», – dep hatırlattı Meclis azası. Qırım.Aqiqat, tasvir etilgen vaqia Aqmescit civarındaki Çistenkoye qasabasında olıp keçkenini ögrenip, oquv yurtu ocalarınen laqırdı etecek edi, amma olar taqip ve diger yaramay şeylerden saqınıp, istemediler.
Ukrainada neşir etilgen kitaplarnı Donbassqa yollaylar
Qırım mektepleri kitaphane fondlarında bulunğan kitaplar yerli akimiyetni raat qoymaylar. Qırım tasil ve ilim nazirligi, orta tasil oquv yurtları müdirlerine avaleler yollay, oña köre Ukrainada çıqqan kitaplarnı toplanması kerek. «Ukrainada çıqqan kitaplarnı Ukrainanıñ Lugansk ve Donetsk vilâyetlerine yollamaq içün acele sürette toplamaq kereksiñiz», – dep aytıla vesiqada. Qırım.Aqiqat muarririyeti bu emirniñ nushası bar, onda emirniñ yerine ketirilmesi boyunca mesüliet oquv yurtlarnıñ müdirlerine yüklene, dep yazıla.
Aqmescitniñ kitap tükânlarında, ukrain tilinde kitaplarnı soñki kere bu seneniñ fevral ayında ketirgen ediler, kelecekte ise, olarnı ketirmege planları yoq. «Kitaplarnıñ ketirilüvi içün grivna ile ödevlerni yapmaq imkânsızdır», – dep ayttı tükân satıcısı.
Amma, Qırım.Aqiqat mühbiriniñ israrından soñ, tükânnıñ bir köşesinde yatqan ukrain tilnde kitaplarnı satın almağa teklif ettiler. Esasen mında, ukrain klassikleri Marko Vovçok, İvan Franko, Lesâ Ukrainka, zemaneviy müelliflerden - İren Razdobudkonıñ eserleri mevcut.Bu kitaplarnıñ fiyatları ale daa grivnada kösterile, olarnı satın alğanda paranı rublege çevireler.
Kitaphanelerde ukrain kitaplarnı közge körünmegen yerlerde tutalar
Qırım kitaphanelerniñ hadimleri mühbirlernen laf etmege kesen-kes red ettiler, çünki neşir etilgen maqale işlerine zarar ketirmesi mümkün. Qırım.Aqiqatnıñ subetdeşleri aytqanı kibi, Ukrainada neşir etilgen kitaplarnıñ alıp çıkarılması aqqında resmiy emirler kelmegen edi.
Amma, kitaphaneciler ukrain tilinde kitaplarnı raflarğa qoymağa saqınalar, çoqusı allarda fondlarda saqlı tutalar. «Bütün devlet tiller bir sırada olğanını is etmeymiz. Fondlarımız içün qasevetlenemiz, – dep şikâyet etti kitaphanecilerden biri. – Amma, oquyıcılarnıñ isteginen kerek olğan bütün kitaplarnı çıqara bilemiz».
Gasprinskiy adına qırımtatar kitaphanesinde prokuratura hadimleri müessise fondlarını teşkerdiler, hususan din mevzusında olğan kitaplarnı baqıp çıqtılar, bu mevzuda kitaplarnıñ yañartıluvını nezaret astında tutmağa tevsiye ettiler. Yarımadağa 5 yıl içinde kelmege yasaq etilgen qırımtatar lideri Mustafa Cemilev aqqında kitaplarnı tahliye etmediler, olar fondlarda bulunalar. «Amma, bu kitaplar komplekatsiyadan keçip, oquv zalına yollanılacaq», – dep añlattılar.
Aqmescit sakinleri umumen alğanda, ukrain tilinde kitaplarnıñ tahliye etilüvine menfiy baqalar, er adam özü qaysı tilde ve neni oqumağa qarar almalı, deyler. Soravdan keçkenlerniñ episi aytqanı kibi, ukrain kitaplarnı oquğanlar. Ukrain tilinde kitaplarnıñ tahliye etilmesi ğayesine tek Donetsk vilâyeti, Makeyevka şeeri sakini kibi özüni tanıtqan qadın qol tuttı. «Men er şeyge razım, er şeyni alıp taşlasınlar. Olarnı nefret etem!», – dedi Donetsk qaçağı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ tışqı alâqalar bölüginiñ reberi Ali Hamzin Herson vilâyetinde qırımtatar halqı içün milliy cumhuriyetni quruv leyhasını «büyük bir hata» olaraq tanıy. Aynı vaqıtta bu leyha Türkiyede yaşağan qırımtatar halqınıñ diasporası sayesinde amelge keçirile bile, dep tüşüne.
Bunı o Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Bazıları bu imkânsız olğanını aytalar, lâkin men mesüliet ile bildirem ki: Türkiyedeki semetdeşlerimiz köçip, «Herson» leyhasında iştirak etmege azırlar, lâkin olarğa Ukraina vatandaşlığını berip, Türkiye vatandaşlığını da saqlamağa imkân bermeli. Bu vaziyette er şey prezident Poroşenkoğa bağlı», – dedi Hamzin.
Onıñ zanınca, qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev halqqa resmiy şekilde muracaat etmese, Herson vilâyetinde milliy cumhuriyet qurulması aqqında aytmaq mümkün degil.
Qırımtatar Milliy Meclisi Qırım Muhtar Cumhuriyetine Herson vilâyetiniñ bir qaç rayon qoşulmasına qoltuttı. Böyle bir ğaye Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ peyda oldı.
Ekspertler mezkür ğaye daa baqılmalı ve azırlanmalı, dep bildireler.


text:
Kezlev - Mirnıy maşna yolunda Qırımnıñ Saq rayonında yengil maşna yoldan kenara ketip, avdarıldı, aydavcı elâk oldı, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
"Şimdi bilingenine köre, Geely CK maşnasınıñ aydavcısı, Kezlev tarafında Mirnıyge ketkende, süratını arttırdı, yol vaziyetini köz ögüne almadı ve taşıt yolunıñ sıñrından çıqtı, bundan soñ maşna avdarıldı", - denile beyanatta.
Beyanatqa köre, maşnanı 1958 yılı doğma aqay ayday edi. Yol qazası neticesinde o, yaralarından keçindi. Vaqiadan ötrü teşkerüv keçirile, ondan soñ kerekli qararlar alınacaq.
Qırımlı qurtarıcılarnıñ bildirgenine köre, Qırımda ciddiy yol qazalarınıñ sayısı arttı. Qırımda 2019 senesiniñ birinci üç ayında keçken yılğa baqqanda bir buçuq qat ziyade aydavcı mesüliyetke çekildi.


text:
Aqsaq Timer däwläte
Aqsaq Timer däwläte yäki Timeridlär däwläte - Aqsaq Timer Üzäk Aziädä yawlap aluları näticäsendä 1370 yılda barlıqqa kilgän däwlät, 1501 yılda Şäybäni citäklägän küçmä üzbäklär qäbiläläre Sämärqand şähären basıp alğannan soñ Timer däwläte beterelä. Soñğı Timerid Babur qaçıp, 1504 yılda Qabul qalasın basıp ala, soñraq Hindstanğa höcüm itä häm 1526 yılda Böyek Mogollar imperiäsenä nigez sala. Timer dinastiäneñ wäkilläre Badaxşanda 1585 yılğa qädär xakimlek itä.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Timer däwläte elekke Çağatay olısı territoriäsendä barlıqqa kilä.
1370 yılda Balx şähärendäge qorıltayda Aqsaq Timer Turan ämire itep saylanıla. Timer bügenge Üzbäkstan, Tacikstan häm tönyaq Äfğänstannı berläşterä.
1376 yılda Timer däwläte Xäräzem ilen basıp ala.
1393 yılda Timer Bağdad şähären basıp ala.
1395 yıldan Timer däwläte Altın Urdağa qarşı suğışa başlıy.
1398 yılda Timer Dähli soltanatına qarşı yaw belän bara.
1401 yılda Aqsaq Timer ğäskäre Dimäşq şähären basıp ala.
1402 yılda Aqsaq Timer ğäskäre törek soltanın ciñä.
1405 yılda Aqsaq Timer ülgännän soñ, onığı Xälil-Soltan täxetkä utıra, läkin 1409 yılda anı Şahrux bärep töşerä. Şahrux başqalasın Herat qalasına küçerä.
Bu waqıtta Timer däwläte tarqala başlıy: 1405 yılda Ğiraq, 1408 yılda Azärbaycan çığalar.
1447 yılda Şahrux ülgäç, ulı Oluğbäk täxetkä utıra häm başqalasın Sämärqandqa kire küçerä.
1449 yılda Oluğbäk ulı Abd äl Latıyf atasın bärep töşerä, soñraq Olığbäk üterelä.
Üzara nizağlaşuda Timer onığı Abu-Säyed ciñä. Näq Abu-Säyed (1424—1469) Äbelxäyer citäklägän küçmä üzbäklär qabiläsen çaqıra.
Abu-Säyed warisları idärä itkär çorda däwlät bik taraya, tik Maweranahr qalğan.
1501 yılda Şäybäni citäklägän küçmä üzbäklär qäbiläläre Sämärqand şähären basıp ala häm Maweranahrda Boxara xanlığına nigez sala.


text:
Rusiyeniñ Şimaliy Kavkaz arbiy okrugı mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir» işi boyunca oturışuvını fevral 20-de devam ettirmek niyetinde.
Fevralniñ 20-sinde advokat Emil Kurbedinovnıñ bildirgenine köre, mahkeme oturışuvınıñ esnasında qabaatlav tarafınıñ esas şaatlarındn biri olğan Ukraina havfsızlıq hizmetiniñ sabıq memurı ve al-azırda Rusiye FSBsiniñ hadimi Aleksandr Kompanaiyetsniñ sorğulaması devam ettirilecek.
Advokatnıñ aytqanına köre, bu «iş»niñ figurantlarını qorçalağanlardan bir qısmı, Aqmescitte (Qırım garnizonı arbiy mahkemesinde) qalıp, Rostov-na-Donu ile videoalâqada bulunacaq.
Fevralniñ 15-nde Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ oturışuvında qabaatlav tarafınıñ şaatı olğan FSB hadimi Aleksandr Kompaniyetsniñ sorğulanması başlandı.
2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk yaqalandı. Olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» İslâmiy siyasiya teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca esas olaraq qırımtatarlar taqip etilip, olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruplarğa ait Qırım sakinleriniñ de taqip etilgenlerini qayd ete.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
Donetskte trolleybus durağına açılğan ateş neticesinde adamlar elâk oldı. Bunı Rusiye kütleviy haber vastaları, em de içtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları bildire.
Berilgen malümatqa köre, 9 kişi elâk oldı, daa bir qaç insan yaralandı.
«Bizim malümatımızğa köre, №3 tramvaynıñ durağında yüz bergen patlav aqibetinde 9 insan elâk oldı, daa 9 kişi yaralandı», – dep tekrarlay RİA Novosti agentligi «DNR» birleşmesiniñ vekili Eduard Basurinniñ aytqanlarını.
Yanvar ayında Donbassta cemaat naqliyatında eki kere bir çoq adam elâk oldı. Yanvar 13-te Volnovaha civarında avtobusqa açılğan ateş neticesinde 12 insan elâk oldı, 16 adiy kişi ve eki asker yaralandı.
Arbiyler «terakt» maddesi boyunca cinaiy iş açtılar.
OSCE missiyası bildirdi ki, keçirilgen tedqiqler neticelerine köre, patlav yerinde boyevikler zapt etken yerlerden atılğan raketalarnıñ izleri mevcut.


text:
İşğal etilgen Qırım ve Donbasstan köçip kelgen istidatlı balalar Ukrainanı Avropa parlamentinde ve BMT Bala fondunıñ (UNICEF) Avropa temsilciliginde temsil etecekler. Bunı dekabr 11-de brifingde «Responsible Future» medeniy teşebbüsler merkeziniñ teşkilâtçıları bildirdiler, – dep haber ete Qırım.Aqiqat saytı.
«Bu seneniñ dekabr ayında işğal etilgen Aqmescitten ailesinen Kiyevge köçip kelgen 9 yaşında pianino çalğan Hristina Mihayliçenko Felemenkte muzıkalı yarışta iştirak etecek», – dep bildirdi Medeniy teşebbüsler merkeziniñ yolbaşçısı Viktoriya Zubenko.
Bundan ğayrı, «Responsible Future» azalarından biri, Ukrainada nam qazanğan artisti Bogdan Pivnenko bildirdi ki, Qırım ve Donbassnıñ yaş çalğıcılarına «Kiyevskaya kamerata» Milliy ansambl solistleri ile çıqışta bulunmağa fursatına nail oldılar.
«Responsible Future» merkezi Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ ve terrorizmge qarşı keçirilgen tedbirler neticesinde köçip kelmegen mecbur balalarğa yardım ete.


text:
Qırım müsülmanları Diniy İdaresiniñ teşebbüsi ile “Yerli imamnıñ içtimaiy faaliyeti” adlı trening ötkerildi. Esas maqsad – imamlarğa yerli eali ve din cemiyetlerinen bağ qurmaq içün yardım etmektir. Treningniñ kün tertibi Qırım Müftiyatı diniy tasil bölügi tarafından azırlandı.
Bölükniñ mütehassısı Ruslan Abdullayevniñ fikirince, şimdiki vaqıtta yerli imamlarnıñ faal olmaları ğayet müimdir.
“Ösmürler ve yaşlar arasında maneviy-ahlâqiy degerliklerniñ qıymeti azalğanı alda din ocalarınıñ işi emiyetlidir. Bu cümleden, din cemiyetlerine yardım köstermek, em yaş, em üyken nesilniñ terbiyesi oğrunda emekniñ sarf etilmesi, Qırım sakinleriniñ maneviy seviyesini köterecek cemaat işine qoşuluvı birinci yerde tura”, – dedi Ruslan Abdullayev.
Derslerde Qırım Müftiyatınıñ yapqan işi ve terkibi aqqında tavsilâtlı malümat berildi. Muhammed Peyğamberimizniñ (s.a.v) elçilik missiyasına bağışlanğan lektsiya oquldı.
“Ümüt etemiz ki, bu tedbir sayesinde imamlar Qırım müsülmanları arasında tutqan yerini añlap, maqsad ve vazifelerini daa aydın körip olurlar”, – dedi Ruslan Abdullayev.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Partenit qasabasında (Aluşta) mayısnıñ 30-ında eki qatlı baraq evinde yanğın çıqtı, onıñ neticesinde 65 yaşındaki qadın elâk oldı. Baraqta yaşağan 17 qoranta meskensiz qaldı.
Bu aqta Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirmekte.
Müessiseniñ başı Sergey Şahov haber etkeni kibi, şimdi belli olğanına köre, yanğın ekinci qattı çıqtı ve umumen 200 metr kvadrat mıntaqasını qapladı. Onıñ malümatına köre, binada 42 adam yaşay edi, olardan 12-si balalar.
“Vaqia yerinde pek tütünli edi, ve bina tez yanğan malzemeden yapılğanından sebep, ateş qısqa vaqıtta büyük mıntaqanı qapladı ve evniñ damına da tiydi. Sakinler özleri binadan çıqtı”, - dedi Şahov.
Keçken afta Yaltada doquz qatlı evniñ dörtünci qatında yanğın çıqqan edi, 10 adam tahliye etilgen edi.


text:
Bugünde-bugün qırımtatarlarnıñ yalıñız 30 fayızı Mecliske qol tuta, ve bu raqam ep arta.
Bunı «Rusiye ve islâm alemi» analitik merkeziniñ reberi Şamil Sultanov işğal etilgen Qırım ziyaretinden soñ jurnalistlerge bildirdi.
«Misal olaraq, keçken sene qırımtatar halqınıñ temsil organına 60 fayız qol tuta edi. Qırımtatarlarnıñ aman-aman 10-15% yarımada akimiyetinen işbirlik tuta. Olarnıñ ekseriyeti referendumdan evel Sergey Aksönov ve Qırımnıñ şimdiki reberligi vekillerinen iş tutqanlardan ibarettir», – dep tekrarlay Sultanovnıñ aytqanlarını Islamnews neşiri.
Onıñ aytqanına köre, Qırımnıñ qırımtatar ealisiniñ esas qısmı bugün şübelenip otura.
«Bu adamlar içün eñ müimi – Vladimir Putin tarafından seslendirilgen vadelerdir. Mında imtiyazlar, nefaqa miqdarlarınıñ artması, topraq meseleleriniñ al etilmesi, em de qırımtatar gençleriniñ Moskva aliy oquv yurtlarında oqumaq imkânları aqqında laf kete», – dep ayttı Sultanov.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırım statusı aqqında mart ayında olıp keçken referendum yarımada ealisini, şu cümleden qırımtatar halqını böldi. Bugünde-bugün qırımtatarlarnıñ ekseriyeti akimiyet ve Meclis arasında seçip olamay. Moskva siyasetşınasınıñ fikirince, «keçirilmesi sentâbr ayına belgilengen saylavlar qırımtatar cemaatçılığını daa ziyade böle bile».


text:
Ukraina tış işleri nazirligi mayısnıñ 23-nde ilhaq etilgen Qırımda Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Asan Egiznen olıp keçken vaqiadan dolayı çorlana. Mayısnıñ 24-nde Twitter ağında bu aqta Ukraina tış işleri naziri Pavlo Klimkin yazmaqta.
«Qırımda insanlar ğayıp ola ve repressiyalarğa oğratıla. Bizler Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Asan Egizniñ alıp qaçırılaraq, zalımca köteklengenine narazılıq bildiremiz. Ğaliba da Kreml, böyle cinayetler cezalanmadan qalır dep belley», – dep yaza Klimkin.
Asan Egizniñ özü oğrağan işbu vaziyetni, ilhaq etilgen Qırımda Rusiye küç idaresiniñ hadimleri tarafından qırımtatarlarnıñ taqip etilüvine meyil berilgenini köstere dep izaatlay.
Mayısnıñ 23-nde Aqmescit rayonı Colman (Pionerskoye) köyünde uniforma kiygen insanlar Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Asan Egizni tutıp alğan ediler. Qırımdaki Rusiye FSB idaresi Egizni tutıp alğanını inkâr etti. Daa soñra alıp qaçılğan şahıs köteklengen alda ormandan tapıldı.
Ukraina tış işleri nazirligi Asan Egizniñ ilhaq etilgen Qırımnıñ Aqmescit rayonında alıp qaçılğanını takbih etti.
Rusiye küç idaresi hadimleriniñ bu hususnen bağlı daa bir açıq izaatı yoq.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilip başladı.