text:
Ukrainağa «Sakson» Britaniya zırhlı maşinaları kelip çıqtı. Fevral 13-te Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ATOnıñ ihtiyacı olğan maşina ve diger tehnikanıñ sertifikatlarını arbiylerge berdi.
Devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti bildirdi ki, Poroşenko Ukraina ve çetelde yapılğan cenk tehnikasını baqıp çıqtı: zırhlı maşinalar, arbiyler içün mahsus acele yardım maşinaları, radio istihbarat vastaları, uçucısız uçuş aletleri, idare maşinaları.
«Bu añlaşmanıñ tenqitçilerine bir şey aytmağa isteyim, olarnıñ zırh imayesi BTRlerde olğan zırhtan küçlüdir», – dep qayd etti prezident Britaniya tehnikasınıñ alınmasını izaatlap.
Devlet yolbaşçısınıñ aytqanına köre, cenk tehnikası terrorizmge qarşı tedbirler alanına yollanılmaq kerek.


c: text/html

text:
Video
"Eger ukrainler çoqça tillerni ögrengen olsa edi, rus tili meselesi köterilmez edi" - Nazir
4 Çiçek ayı, 17:40
Milliy havfsızlıqqa telüke üzerinde internet nezaretini episi medeniy memleketler yapa
15 Saban ayı, 12:20
Y.Stets, Ukraina vaqtınca işğal etilgen territoriyalarğa yayınlavını nasıl berecegi aqqında
7 Saban ayı, 00:40
Emine Ceppar Qırım işğali aqqında
6 Saban ayı, 16:47
“Devlet media saada umumiy iş qaidelerini bermek kerek”, - D.Zolotuhin
6 Saban ayı, 15:13
Y.Stets Ukraina haber telükesizligi Mezebi nasıl yaratılğanı aqqında
6 Saban ayı, 00:03
D.Zolotuhin Ukraina haber telükesizligi Mezebi üzerinde iş aqqında
6 Saban ayı, 00:02
Bir yıl içün esabat: “Memleketniñ vaqtınca nezaret olunmağan territoriyalarınıñ haber reintegratsiyası içün qaideler temeli bar”
6 Saban ayı, 00:01

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Qırım meselesi» halqara toplulıqnıñ kün tertibinde qalacaq, çünki Ukraina territoriyasınıñ işğali dünya qurulışınıñ problemasıdır.
Bu fikirini Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Nikolay Kapitonenko, halqara munasebetlerniñ taqiqat merkeziniñ müdiri, KİMO dotsenti bildirdi.
«Qırım probleması dünya qurulışınıñ meselesidir, onıñ içün bu problema aqqında unutmazlar degen bir ümüt bar, Qırım işğali ile bağlı olğan telüke ve problemalar aqqında da unutmazlar», – dedi o.
Kapitonenko dey ki, dünya toplulığı Qırım işğalini afu etmez. «Rusiye ileride de bu sebepten zarar körecektir», – dey o.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası bu tarihnı yarımada işğaliniñ başlanuvı künü olaraq ilân etti.


text:
En çok arananlar: ,
,
,
,
,
Ankara çiçek siparişi - online çiçek gönder
Ankara çiçekçiler - Ankara çiçek yollama- Ankara çiçek yolla - Ankara çiçekçi
Ankara çiçek siparişi - Ankara çiçek sepeti - Ankara çiçek gönder - Ankara çiçekçi
Gönderi yapılan ilçeler : - Emek çiçek siparişi - Beşevler çiçek siparişi - Maltepe çiçek siparişi - Bahçelievler.mh çiçek siparişi - Çankaya-Ayrancı çiçek siparişi - Çankaya-Balgat çiçek siparişi - Çankaya-Birlik çiçek siparişi - Çankaya çiçek siparişi - Çankaya-Çukur ambar çiçek siparişi - Çankaya-Dikmen çiçek siparişi - Çankaya-G.o.paşa çiçek siparişi - Çankaya-Esat çiçek siparişi - Çankaya-İlker çiçek siparişi - Çankaya-Kavaklıdere çiçek siparişi - Çankaya-Or-An çiçek siparişi - Çankaya-Övençler çiçek siparişi - Çankaya-Seyran bağları çiçek siparişi - Çankaya-Kızılay çiçek siparişi - Altındağ-altınova çiçek siparişi - Altındağ-aydınlıkevler çiçek siparişi - Altındağ-merkez çiçek siparişi - Altındağ-sanayi çiçek siparişi - Altındağ-siteler çiçek siparişi - Altındağ-ulubey çiçek siparişi - Ulus çiçek siparişi - Etimesgut-elvankent çiçek siparişi - Etimesgut-eryaman çiçek siparişi - Etimesgut-merkez çiçek siparişi - Gölbaşı-merkez çiçek siparişi - Keçiören-aktepe çiçek siparişi - Keçiören-altındağ çiçek siparişi - Keçiören-etlik çiçek siparişi - Keçiören-gazino çiçek siparişi - Keçiören-incirli çiçek siparişi - Keçiören-kalaba çiçek siparişi - Keçiören-kızlarpınarı.cad çiçek siparişi - Keçiören-merkez çiçek siparişi - Keçiören-sanatoryum çiçek siparişi - Mamak-akdere çiçek siparişi - Mamak-boğaziçi çiçek siparişi - Mamak-demirli bahçe çiçek siparişi - Mamak-gökçeyurt çiçek siparişi - Mamak-gülveren çiçek siparişi - Mamak-kıbrıs çiçek siparişi - Mamak-merkez çiçek siparişi - Mamak-saimekadın çiçek siparişi - Mamak-tuzluçayır çiçek siparişi - Sincan-kazan çiçek siparişi - Sincan-merkez çiçek siparişi - Sincan-org.san.bölgesi çiçek siparişi - Sincan-yenikent çiçek siparişi - yenimahalle-A.O.S çiçek siparişi - yenimahalle-Akın cad. çiçek siparişi - yenimahalle-angora çiçek siparişi - yenimahalle-angora evleri çiçek siparişi - yenimahalle-batıkent çiçek siparişi - yenimahalle-demetevler çiçek siparişi - yenimahalle-emekevler sitesi çiçek siparişi - yenimahalle-ergazi çiçek siparişi - yenimahalle-eryaman çiçek siparişi - yenimahalle-gazi mahallesi çiçek siparişi - yenimahalle-gimat çiçek siparişi - yenimahalle-hacettepe ünv. çiçek siparişi - yenimahalle-ivedik köyü çiçek siparişi - yenimahalle-karşıyaka çiçek siparişi - yenimahalle-konutkent 1 çiçek siparişi - yenimahalle-konutkent 2 çiçek siparişi - yenimahalle-macunköy çiçek siparişi - yenimahalle-merkez çiçek siparişi - yenimahalle-mesakoru çiçek siparişi - yenimahalle-ostim çiçek siparişi - yenimahalle-oto tam. san.sit çiçek siparişi - yenimahalle-platin evler çiçek siparişi - yenimahalle-söğütözü çiçek siparişi - yenimahalle-ümitköy çiçek siparişi - Esenboğa çiçek siparişi - Akköprü-merkez çiçek siparişi - Gölbaşı-karaoğlan çiçek siparişi - Sarayköyü çiçek siparişi - Pursaklar çiçek siparişi - Yenimahalle çiçek siparişi - Yenimahalle-çayyolu çiçek siparişi - Etimesgut-Yapracık çiçek siparişi - Mamak çiçek siparişi - Çankaya-Bilkent çiçek siparişi - Çankaya-Kayaç çiçek siparişi - Gölbaşı-Toki çiçek siparişi - Çankaya-İncek çiçek siparişi - Çankaya-Yıldız çiçek siparişi - Çankaya-Bahçeli çiçek siparişi - M.Kemal Mahallesi çiçek siparişi - Çankaya-Tandoğan çiçek siparişi - Çankaya-Bakanlıklar çiçek siparişi - Çankaya-Kurtuluş çiçek siparişi - Çankaya-Kırkkonaklar çiçek siparişi - Çankaya-Odtü çiçek siparişi - Beysukent çiçek siparişi - Şentepe çiçek siparişi - Aydınlık Evler çiçek siparişi
Türkiyenin en kapsamlı çiçekçi mağazasına hoş geldiniz tüm dünya üzerinde bulunan etkin dağıtım ağımız ile siz değerli çiçek severlere her zaman en iyi hizmeti vermekten mutluluk ve gurur duyuyoruz.. 7/24 dünyanın her yerine çiçek siparişi verebilirsiniz tüm çiçek siparişleriniz çiçek postası garantisi ile teslim edilmektedir avantajlarımızdan yararlanmak isterseniz üyelik sistemimizden faydalanabilirsiniz indirimlerimizi ve teslimat sonrası siparişlerinizi çok daha kolay takip edebilirsiniz


text:
2017 senesiniñ yedi ayı içindeki Qırımnıñ birleştirilgen bücet masrafı keçken seneniñ aynı müddetine nisbeten 15,3 mlrd rublege arttı. Bunı Rusiye maliye Nazirliginiñ matbuat hızmetiniñ malümatına tayanğan RİA Novosti bidirmekte.
Maliye nazirliginiñ yolbaşçısı İrina Kivikonıñ sözleriine köre, 2017 senesi paralarnıñ büyük bir qısmı yani 36,8 mlrd ruble, ictimaiy saa masraflarına yollanğan. Hususan, tasilge 15,7 mlrd ruble, bu ise keçken yılğa nazaran 2 mlrd rublege ziyadedir. Ayrıca Qırım sakinleriniñ ictimaiy siyaseti ve sağlıq saasına yapılğan masraflar da arttı.
Haber etilgenine köre, ictimaiy siyasetke 2017 senesiniñ ilk yarısında 12,6 mlrd ruble yollanılğan ve bu, keçken sene köstergiçlerine baqqanda, 5,3 mlrd rublege ziyadedir. Sağlıq saasına keçken 2016 seneniñ aynı müddetine nisbeten masraf 5,5 mlrd rublege artqan. Yarım yıl içindeki masraflarnıñ eñ az 0,1 % bir qısmı, kütleviy haber vastaları ve 0,3% milliy mudafaa, milliy telükesizlik ve uquqqoruma küçlerine yollanılğan.
Maliye naziri ikâye etkenine köre, 2017 senesi yanvar-iyül arasında Qırımnıñ birleştirilgen bücetiniñ 40% işletilgen.Keçken yıl köstergiçlerine köre, bu 31,4%ge ziyade. Federal bücetten cumhuriyet bücetine 44,5 mlrd rublelik bücetlerara transferler yollanılğan, bu ise planlaştırılğan yıllıq masraflarnıñ 41,9 %ni teşkil etmekte.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Çarşenbe künü, iyül 15-te, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatları halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı insan aqları, milliy azlıqlar ve milletlerara munasebetler parlament komitetiniñ azası olaraq sayladılar.
Bu qararğa 243 deputat qoltuttı.
«Özü ve halqı misalinde insan aqlarınıñ bozulması ne olğanını yahşı bilgen ikmetli ve tecribeli insan sert olsa da, aqıllı areket etecek, o, komitet işini daa semereli yapacaq ve bazı müim meselelerniñ al etilmesini tezleştirecek», – dep izaatladı Çubarovnıñ tayin etilmesini onıñ zenaatdaşı Georgiy Logvinskiy.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları, milliy azlıqlar ve milletlerara munasebetler meseleleri komiteti 2012 senesi meydanğa ketirilgen edi. Komitet reisi Grigoriy Nemırâ ola, komitet azaları sırasında – qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev.
Komitet Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları, etnomilliy siyaset, milletlerara munasebetler, tamır halqlar ve milliy azlıqlarnıñ aqlarından vekâletlisiniñ faaliyetini idare ete. Onıñ faaliyet alanına immigratsiya, qaçaqlar, mecburen köçip kelgenler, em de Ukrainada mesken berüv meseleleri kirmekte.


text:
Rusiye halqara uquqimayecileriniñ ilhaq etilgen Qırımğa kirişine izin bermeli.
«Rusiye ilhaq etken Qırımda kerçekten de serbestlik bütünley bastırılmaqta. Rusiye halqara uquqimayecileriniñ Qırım MC kirişine izin bermeli», –dep yaza Betsa Twitterdeki saifesinde, Rusiye MİDiniñ yolbaşçısı Sergey Lavrovnıñ «uquqimayecilerniñ Ukrainadaki uquq ve serbestlikniñ bastırıluvı munasebetinen sert cevap berilmesine çağıruvınen» bağlı haberini izaatlayaraq.
Fevralniñ 26-nda Ukrainadaki Freedom House halqara uquqimaye teşkilâtı ukrain temsilciliginiñ reberi Matthew Shcaaf, Kyiv çetel vatandaşları, şu cümleden KHV ve uquqimayecileriniñ Rusiye ilhaq etken Qırımğa kiriş protsedurasını qolaylâştırmaq kerek olğanını beyan etken edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Rusiye koloniyasında apis olunğan Oleg Sentsov, aman-aman 3 aylıq açlığı neticesinde, 30 kilogrammğa azdı ve onıñ yürek problemaları peyda oldı dep avgustnıñ 7-sinde mabüsniñ advokatı Dmitriy Dinze AFP agentligine haber etti.
Agentlikke tefsir bergende o, rusiye akimiyeti rejissörnıñ sağlığı “bir coruq” degeninen razı olmağanını ayttı: “Razı degilim, onıñ alı fena”.
Avgustnıñ 7-sinde apishanede Sentsovnı ziyaret etken Dinze, onıñ gemoglobini pek alçaq seviyede olğanını ve nabızı daqqada 40 uruşqace eksilgenini ayttı.
“Onıñ sıfatı yaramay, amma bunı baş etmege tırışa” – Dinzeniñ sözlerinde yaza AFP.
Rusiye advokatı haber etkenine köre, Sentsov ölmege mümkün olğanını bile: “E, o öz noqta-i nazarı içün soñunace küreşmege azır”.
Avgustnıñ 7-sinde ukrain rejissöri açlıqnı toqtatmacağı aqqında haber etti.
Oleg Sentsov mayısnıñ 14-nde Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrain siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen muddetsiz açlıq ilân etken edi. O, mayısnıñ 31-nde «onı deñiştirüv meraqlandırmağanı», çünki o «soñuna qadar baracaq insan olğanını» ilân etken edi.
İyün 14-te Avropa parlamenti Rusiyeden, qanunsız yaqalanğan, tevqif ve apis etilgen bütün Ukraina siyasiy esirlerini deral azat etmege çağırdı.
İyünniñ 18-inde AQŞ-nıñ Devlet departamenti Rusiyeni siyasiy mabüslerni azat etmege çağırttı ve uquqqoruyucılar ve diniy azlıq azalarınıñ tevqiflerniñ sayısı artqanınından raatsızlıq duydurdı.
Ukraina ve bütün dünyada faalcileri Rusiye ve presidenti Vladimir Putinden qanunsız yaqalanğan ukrain mabüslerini azat etmege talap ete. Aktsiyalar #FreeOlegSentsov ve #SaveOlegSentsov şiarlarınen çeşit-türlü memleket ve ülkelerde keçe.


text:
3 Aralık 2014 Çarşamba
Etli qartop
Aralık 03, 2014 Qazan aşı, Qırımtatar yemekleri No comments
1,5 kilogramm qartop, 250 gramm yağlı et, 3 baş soğan, 2 aş qaşığı sarı yağ, 1aş qaşığı pomidor solcası, keregi qadar tuz alına.
Bir qazan içinde et, soğan yağnen qavurıla. Oña pomidor solcası ve suv qoyula, yarı hazır halına kelgence pişirile. Temizlengen, kesilgen, yuvulğan sarı cınıs qartopnı etke qoşıp, ortaca ateşte pişirile.
Malümatnı Nilüfar Raisova
Bilal Mambetnin "Qırımtatar Yemekleri" kitabından köçürip aldı.


text:
Astana äwejayınıñ qızmetkerleri jolawşılardıñ jügin aqtarğan
ASTANA. QazAqparat - Astana qalalıq äwe kölik prokwratwrası «Nursultan Nazarbaev» xalıqaralıq äwejayında jolawşılardıñ jeke mülikteriniñ urlanwına jol bermes üşin arnayı jumıs jürgizdi, dep xabarlaydı QazAqparat.
Vedomstvonıñ mälimetinşe, jol jürw barısında, onıñ işinde Qazaqstan awmağınan tıs jerde ïesiz aşılğan jol jükterdiñ sanı 80-ge jetken. Prokwratwranıñ üylestirw jumısınıñ arqasında wäkiletti organdar men äwejay qızmetkerleri azamattardıñ mülikterin qorğaw üşin birqatar uyımdastırwşılıq şaralardı qolğa alıp, birlesken jumıs josparı bekitildi.
«Äwejaydıñ jük boyınşa qızmet körsetw jumısındağı engizilgen negizgi janalıq - avïacïyalıq qawipsizdik qızmetiniñ qızmetkerleri jük böliminde kündelikti kezekşilik atqaratın boldı. Tïep-tüsirw barısında beynetirkew quralı qoldanıladı, demek, beynebaqılaw jüyelerin jañğırtw arqılı äwejay aymağında «jasırın» jerler bolmaydı. Atalğan is-şaralar äwejaydan tıs jerde jasalatın qılmıstardı boldırmawğa jäne olar boyınşa qılmıstı qwdalaw organdarımen negizsiz tekserister jürgizbewge mümkindik berdi. Nätïjesinde jeke mülikterdi jäne jükterdi urlaw derekteri 60% tömendedi (40-tan 16-ğa deyin)» delingen vedomstvo taratqan xabarlamada.
Sonımen qatar, atalğan şara barısında 8 qılmıstıq quqıqbuzwşılıq aşıldı, onıñ 7-win äwejay jumıskerleri jasağan. Eki jumıskerge qatıstı ayıptaw ükimi şığarıldı. Qalğandarına qatıstı is sotpen medïacïya tärtibinde qısqartıldı.
Atalğan bağıttağı jumıstar jalğaswda.


text:
Atırawda «Rwxanï jañğırw: Bolaşaqqa bastar jol» semïnar-trenïngi ötti
ATIRAW. QazAqparat - Atırawdağı munay jäne gaz wnïversïtetinde Qazaqstan Respwblïkasınıñ Tuñğış Prezïdenti - Elbası kitapxanasında «Rwxanï jañğırw: Bolaşaqqa bastar jol» semïnar-trenïngi ötti, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
«Semïnardı Elbası kitapxanasınıñ jetekşi ğılımï qızmetkerleri Prezïdenttiñ «Bolaşaqqa bağdar: rwxanï jañğırw» strategïyalıq maqalası negizinde uyımdastırıp, onıñ negizgi erejelerin tüsindirwge arnadı. «Bäsekege qabilettilik - XXI ğasırdağı ulttıñ jañğırwı», «Qazaqstannıñ tarïxï jolı men evolyucïyalıq damwı», «Ulttıq säykestikti saqtaw», «Aşıq sana - bolaşaqqa aparar jol» lekcïyaları, sonday-aq, komandalıq oyındar men psïxologïyalıq jattığwlar, praktïkalıq sabaqtar sındı trenïngter semïnar qatıswşılarına qoğamdıq sananı jañğırtw twralı jüyeli tüsinik alwğa kömektesedi.
Semïnarlar Atıraw oblısınıñ oqw orındarınıñ qızmetkerlerine bilim jäne mädenï-ağartw salalarında jastarmen jumıs jasawğa, jaña texnologïyalardı meñgerwge mümkindik beredi. Kezdesw ayaqtalğan soñ semïnar-trenïngtiñ qatıswşıları Elbası Kitapxanasınıñ kwälikterin aladı», - dedi Qazaqstan Respwblïkasınıñ Tuñğış Prezïdenti - Elbası kitapxanasınıñ baspasöz qızmetiniñ ökili.
Şara Qazaqstan Respwblïkasınıñ Tuñğış Prezïdenti - Elbası kitapxanasınıñ «N.Nazarbaev: däwir, tulğa, qoğam» attı köşpeli körmelik jobası ayasında uyımdastırıldı.


text:
Sentâbr 28-de gece Aqmescit civarındaki aylanma yolunda omrav aqibetinde yüz bergen yol qazasında can bergen altı kişi ve eki zarar körgen adamnıñ aqrabaları oktâbr 1-de 3,2 million ruble miqdarında tazminatnı elde ettiler. Bu aqqında işğal etilgen Qırım Nazirler şurasınıñ reis muavini Dmitriy Polonskiy, dep haber ete Krıminform.
«Elâk olğan ve zarar körgenlerniñ qorantaları vade etilgeni kibi ödevlerni elde ettiler, yani er bir ölgen ve zarar körgen insanğa 400 biñ ruble berildi», – dedi o.
Malüm olğanı kibi, sentâbr 28-de gece saat 03.30 Aqmescit-Nikolayevka aylanma yolunda yol örtüsü omradı – adamlarnen tolu VAZ maşinası çuqurğa oğradı. Altı insan, şu cümleden eki bala, elâk oldılar.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, Aqmescitte omrağan "Dubki-Levadki" yolu soñki beş yıl devamında Qırımnıñ eñ paalı qurucılıq obyektlerinden biri edi. PAO «Yujdorstroy» er daim yol qurucılıq imkânlarını qazana edi. Qırımda Rusiye Taqiqat komitetiniñ Baş taqiqat idaresi maşina yolunıñ omravı boyunca cinaiy iş açtı.
Sentâbr 29-da Aqmescitteki Borçoqraq (Fontanı) qasabasında yol eşilüvi aqibetinde elâk olğan 37 yaşında ve onıñ 16 yaşında qızı Aliyeniñ cenaze merasimi olıp keçti.
Yol qazasında zarar körgen bir yaşında Salimni sentâbr 29-da aqşam Moskvağa alıp kettiler. Oğlançıq alâ daa özüne kelmedi.


text:
Qırğızstanda ilbaşı saylawı
Törkiyä häm Awraziya 49
Ağımdağı yılnıñ 15 nçe oktyabrendä Qırğızstanda ikençe tapqır xakimiyät tınıç yul belän tapşırıldı. Saylawda parlamentta iñ küp urınğa iyä bulğan xakimiyät partiyäse “Sośial’ demokrat partiya” namzäte ciñde. İlbaşı bulu öçen 2 namzät köç sınaştı. Êlekke prem’yer-ministr Ömürbäk Babanov belän Sooronbay Cäänbäkov arasındağı köräş Cäänbäkovnıñ ciñüe belän tögällände. İke yaqta da qağidälärgä turı kilmägän ğamällär başqarılu ğayepläwläre , saq astına alular ,mediadağı basım däğ’waları häm başqa däğ’walar buluğa qaramastan Qırğızstandağı soñğı saylawnıñ citdi säyäsi köräş räweşendä uzuın äytergä kiräk.
İlbaşı saylawı näticälärenä kürä , Sooronbay Cäänbäkov 54,28% tawış cıyıp ciñügä işreşkän bulsa, Ömürbäk Babanov 33,41% tawış belän ikençe buldı. İlbaşı saylawında qatnaşu däräcäse 55,93% täşkil itte. 2375 saylaw bülekçäsendä 3 million 25 meñ 770 saylawçıdan 1 million 692 meñ 423 e tawış birde.
2011 nçe yılda 5 million yarım bulğan xalıq sanı 2017 nçe yılda 6 million 100 meñgä citügä qaramastan terkäwle saylawçı külämeneñ 2011 nçe yılğı ilbaşı saylawı belän çağıştırğanda tağın da tübän buluın küräbez. Bu kimü 2014 nçe yılda raslanğan biometrik tikşerü texnologiyäsen qullanu belän bäyle bulırğa mömkin. Çönki Qırğızstandağı saylaw qağidälärenä kürä, xalıq sanın terkäw sistemasına biometrik terkäw uzmağan watandaşlar saylawçı isemleklärenä kertelmäde.
Qırğızstanda ilbaşı saylawında ciñügä ireşkän “Sośial’ demokrat partiya” namzäte Sooronbay Cäänbäkov noyabr’ ayınıñ soñğı atnasında ant itep wazıyfasına kereşte. Cäänbäkovnıñ ant itü tantanası ilbaşı idaräse sarayındağı qırğız tradiśion çatırı räweşendäge Ene-Say kongress zalında uzdı. Cäänbäkov xalıqnıñ bergälegenä basım yasağan çığışında ildä häm ayıruça byurokratiyada regional’ häm êtnik ayırıp qarawğa röxsat birelmäyäçägen assızıqladı.
Bäysez Qırğızstannıñ demokratik yulda alğa baruın böten dönyağa isbatlawın beldergän Cäänbäkov “Bäysezlek tarixıbızda täwge tapqır tınıç yul belän xakimiyät almaşa”dide. Xalqına, partiyälärenä räxmät äytkän Cäänbäkov tışqı säyäsättä milli mänfäğät’lärne saqlawnıñ däwam itäçägen belderep, “Rusiya Federaśiyäse belän strategik mönäsäbätlärebezne nığıtaçaqbız. Qıtay belän mönäsäbätlärne tiränäytäçäkbez. Urta Aziyadağı kürşe çiktäş illär belän tarixi bäyläneşlär qısasında mönäsäbätlärne kamilläşteräçäkbez. Awrupa Berlegenä äğ’za illär belän yaqın mönäsäbätlär urnaştırunı däwam itteräçäkbez. Törkiyä häm Amerika Quşma Ştatları belän xezmättäşlekne üsteräçäkbez” dip maqsatlarnı açıqladı.
Awraziya iq’tisadi berlegenä äğ’zalıq belän bergä zur külämdä Rusiyäneñ säyäsi häm iq’tisadi yoğıntısında bulğan Qırğızstannıñ kiläse barışta geopolitik yünäleşen üzgärtergä niyäte yuq kebek. Töp Qanundağı soñğı üzgäreşlär belän ilneñ tışqı säyäsäten bilgeläw häm säwdä – saqlanu tarmaqlarında berence çirattağı mäs’älälärne bilgeläwdäge ilbaşı wäqalätlären parlament çikli. Bu isä Atambayevnıñ 6 yıllıq däwerendä şäkellängän tışqı säyäsätne Cäänbäkovnıñ radikal’ räweştä üzgärtüen qıyınlaştıra.
Törkiyä Qırğızstan mönasäbätläre isä strategik partnyerlıq däräcäsendä ike yaqlı köçle iradä belän här tarmaqta üsä bara. İke il arasında berence çiratta säyäsät, iq’tisad, säwdä,xärbi, mäğarif, mädäniyat ,sälamätlek saqlaw, transport tarmaqlarında bulu belän bergä küp yaqlı mönäsäbätlär 200 dän kübräk kileşü häm protokoldan torğan xoquqi nigez qısasında alıp barıla. 1997 nçe yılda ike il ilbaşı qul quyğan “Mäñgelek duslıq häm xezmättäşlek kileşüe”,1999 nçı yılda dönya kürgän “Törkiyä häm Qırğızstan:bergä 21 nçe ğasırğa” beldergese, 2011 nçe yılda imzalanğan “Yuğarı däräcäle strategik xezmättäşlek şurası buldıru turında urtaq belderü” –bügenge strategik partnyerlıqnıñ töp dokumentları.
Kiñ qırlı planda Qırğızstan citäkçelege berence çiratta Törki şura bulu belän bergä törki dönya oyışmalarında urın ala häm törki dönyağa yaqlaw kürsätä. Törkiyä Cömhüriyäte Qırğızstannıñ totrıqlılığın häm qalqınuın, üseşen däwam itterügä zur ähämiyät birä. Törkiyä bu yünäleştä ilgä törle däräcädä yaqlaw kürsätä. Qırğızstanda ağımdağı yılnıñ 15 nçe oktyabrendäge ilbaşı saylawınıñ tınıç şartlarda uzuınnan Törkiyä bik qanäğät’ qaldı.


text:
Maydanda tahminen saat 12:00 Mihaylovskaya soqağı tarafından köpçeklerni yaqıp başladılar. Lâkin kiyevliler ve yanğıncılar yanğınnı tez-tez söndürdiler, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Maydannıñ şimdiki sakinleri ve Maydannı temizlemege kelgen Kiyev sakinleri ve faalleri arasında çatışma yüz berdi. Belgisiz bir insan Molotov qarışmasını atqan eken.
Cumaertesi künü, avgustnıñ 9-da, kiyevliler, kommunal hızmetçiler, cemaat faalleri Maydannı temizlemege, Kreşçatik soqağını ve oña yaqın soqaqlarnı barrikadalardan boşatmağa keldiler. Kiyev şeer yolbaşçısı Vitaliy Kliçko da aktsiyağa qoşuldı ve Maydan sakinlerinen muzakereler keçirdi.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ aytqanı kibi, yarımadanıñ çeşit regiolarında yaşağan «Kiyevstar» ve «Ukrtelekom» provayderleriniñ qullanıcıları problemler ile ratskeldi.
Şu cümleden, işğal etilgen Keriçniñ çeşit rayonlarında yaşağan sakinler bütün kün devamında şikâyet ete.
Sanayi şosse rayonıñ «Kiyevstar» interneti saat 18:00-den çalışmay. Aynı böyle vaziyet Voroşilova soqağındaki beş qatlı evlerde de yüz berdi. Keriç merkezinde ise bu provayderniñ İnterneti pek ağır çalışa.
Aqşamğa yaqın şeerniñ yataq rayonlarında İnternet-bağı bütünley yoq oldı. Eki saattan soñ bağ kene peyda oldı, faqat signal pek ağır ve ep üzüle.
Buña oşağan vaziyet Aqmescitte ve yaqın regionlarında da yüz bere.


text:
Advokat Nikolay Polozov haber etkenine köre, Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesi, mart 29 künü mabüsleriniñ menfaatını qoruğan itiraz arizalarını baqacaq edi, faqat oturış tenefüsini aprel 6 kününe qadar uzatmağa qarar aldı. Aynısını advokatlar da muracaat ettiler.
«Makeme oturışını 06.04 kününe keçirdi, bu vaqıt mudafaa da kelip olur. Yahşı», - dep yazdı Polozov twitterde.
Bundan evel makemeciler tenefüsni mart 31 qadar ilân etken edi.
Bunıñnen bir sırada, ekinci appelâtsiyanen bağlı Makemeniñ daa bir oturışı başlandı, amma o da aprel 6 kününe keçirildi.
Mart 29 künü, Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesi «fevral 26» işi boyunca appelâtsiyalarnı mabüsler olmağanda baqıp başladılar. Makemeciler, oturışnı video konferentsiya rejiminde keçirmege qarar aldılar. Cinaiy işiniñ mabüsleri narazlıq bildirdi.
Bundan evel, Advokat Nikolay Polozov, mart 29 künü Qırımda keçirilecek eki makeme oturışı aqqında bildirdi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksyonov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Mart 24 künü Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesi, Qırım prokuraturasınıñ appelâtsiyasını qabul etmedi. Belli ki, prokuratura, mabüslerge qabaatlayıcı ükümni çıqarmaq içün, cinaiy işni makemege qaytarmağa talap etti. Bunıñnen bir sırada, Qırımdaki makeme «fevral 26» işiniñ mabüslerini aprel 24 kününe qadar apiste qaldırdı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Litvaniya Tış işler nazirligi Rusiye Federatsiyasınıñ uquq qoruyıcı organlarınıñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek niyetini siyasiy taqip ve «qanunsız sürette işğal etilgen Qırımda siyasiy serbestlik ve insan aqlarınıñ qaba bozuluvı» olaraq tanıy. Bu aqta Litvaniya nazirliginiñ beyanatında aytıla.
«Rusiye Federatsiyasınıñ qorquzuv siyasetiniñ ve aqları oğrunda küreşken ve işğalci akimiyetke qarşı çıqqan qırımtatarlarnıñ iradesini bozmağa ıntıluvınıñ bir nümünesidir», – deyler mında.
Beyanatta qayd etilgeni kibi, Litvaniya halqara cemaatçılıq kibi Rusiye Federatsiyası tarafından 2014 senesi Qırımnıñ işğalini tanımay. «İşbu işğalni ve Qırımda bugün olğan işğalci akimiyetniñ devlet organlarını ve olarnıñ areketlerini qanunsız sayamız», – denile beyanatta.
Vesiqada yazılğanı kibi, «tatar cemiyeti ile sıq tarihiy munasebetleri olğan» ve memleketinde milliy cemiyetlerniñ aq ve serbestligini qoruğan Litvaniya eki yıl devam etken «Ukrain Qırım Muhtar Cumhuriyetinde qırımtatar ve ukrainlerge nisbeten Rusiye Federatsiyası tarafından insan aqlarınıñ bozuluvını» takbih ete.
Poklonskaya Meclis faaliyetini yasaq etmek qararını añlatqanı kibi, «soñ zamanları Qırım cumhuriyeti prokuraturasına qırımtatar ealisi tarafından Rusiye Fedeartsiyasında resmiyleştirilmegen teşkilâtnıñ faaliyetini qanunsız ve tarik etici olaraq tanımağa ricası ile muracaatlar kele».
Oktâbr 23 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Cemaat palatası Rusiye Baş prokuraturasına muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini ekstremizmge teşkermege rica etti. Böyle muracaatnıñ sebeplerinden biri – Qırımnıñ Herson vilâyeti tarafından «ticariy» qamaçavı oldı. Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Meclisniñ «ekstremist teşkilât» olaraq tanılacağını ve faaliyetiniñ yasaq etilecegini nazarda tutqanını bildirgen edi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bunı o cuma künü, mayıs 16-da, Kiyevde Ukraina Milliy operasında sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasınıñ 70 yıllığına bağışlanğan rekviyem vaqtında bildirdi, dep haber ete Nazirler kabinetiniñ matbuat hızmeti.
Yatsenük qırımtatarlarnıñ sürgünliginiñ 70 yıllığı «ukrain ve qırımtatarlarnıñ umumiy Vatanınıñ» işğali ile bir vaqıtqa kelgenini qayd etti.
«Biz bugün qırımtatar ve ukrain halqlarından: bizim Vatanımız, bizim torpağımız, ve Qırımnı bizden kimse tutıp alamaz, degen sözlerni eşitmek içün 40 yıl beklemek kerek olmağanını bilemiz. Ğurur ile aytam, ukrain ve qırımtatar halqı – qardaş halqlardır, edi, bar ve bar olacaqlar. Stalin bolşevikler ile sürgünlik neticesinde halqnı yoq ete bilecegini tüşüne ediler. İç bir zaman. Bu halq onı sürgün etken rejimni yoq etti. Qırımtatarlar bar, bolşevikler ise yoq. Öyle de olacaq»,– dedi baş nazir.
Yatsenük Ukraina akimiyeti ve parlamenti tarafından qırımtatarlarnıñ abadanlaştıruvı içün etken areketlerinde halqnıñ yetekçisi Mustafa Cemilevniñ olğan yaralıqlarını da qayd etti.


text:
Bunı «Jurnalistler taqiqatı merkezi» bildire.
Neşirniñ malümatına kore, bugünki künde Qırımda tek eki bank böyle ödevlernen çalışmaqta.
Bergi ve başqa bücetke berilecek ödevler Aqmescit ve diger şeer, rayon sakinleri tek Aqmescitte Bölşevitskaya soqaqında 26 menzili boyuncv yerleşken PAO !Qaradeñiz inkişav ve rekonstruktsiya bankı»nda (ÇBRR) ödevlerni bermek mümkün.
«Birinci kün men 12 saat turdım – ödep olamadım. Ekinci kün saba saat 7den başlap turdım ödep olamadım. Uçunci kün aqayımnen gece saat üçte keldik, 13 saat turduqtan soñ töledik. Ekinci kere men mında eki kün turdım, ekinci kününiñ aqşamında men tek ödevni berip oldım. Bu işni tertipke ketirip olamaymız. Biz bu paralarnı özümiz qazanamız, işçilerni tutıp olarğa maaş beremiz, bergilerni vaqıtına ödeymiz, ve öyle olıp çıqa ki, bunı bizge adam aqılıce yapmağa bermeyler», - dep qayd etti yerli iş adamı Tatyana Rakşa.
Tünevin Qırımda «Privat bank»nıñ emanetçilerine para qaytarılması içün vesiqalarnı qabul etmege başladılar. Bu bankqa Qırımda resmiy çalışmağa yasaq etildi. Kündüz banknıñ esas binası yanında biñlerce adam toplandı.


text:
ABD Devlet kâtibi Mike Pompeo iyülniñ 25, çarşembe künü Birleşken Devletler Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımnı iç bir vaqıt tanımaycaqı aqqında ayttı.
«Qırım beyannamesi» denilgen beyanatta Pompeo, ABD kelecekte de Ukrainanıñ topraq bütünligi üzerinde israr etecek dep ayttı. Onıñ sözlerine köre, Kremlniñ halqara uquqqa zıt kelgen şekilde elge keçirilgen territoriya suverenitetine olğan itirazını ABD evelkisi kibi tanımamağa devam etecegini ayttı. O, Rusiyeni «Qırım işğalini yekünlemege» çağırdı.
«İttifaqdaş, ortaq ve halqara cemaatçılıqnen beraber Birleşken Devletler Qırımnıñ Rusiyege qoşuv teşebbüsini inkâr ete ve Ukrainanıñ topraq bütünligi tiklengence işbu siyasetke qol tutmağa devam etüvni özü içün mecburiy dep saya», – dey Pompeo, Senatnıñ tış işleri Komitetinde şaatlıq yapmasından evel Devlet departamenti çıqarğan beyanatında.
Pompeonıñ beyanatında ayrıca, Rusiyeniñ areketleri «büyük milletniñ itibarını tüşüre ve o halqara cemaatçılıqtan izolâtsiya etilüv yolunı saylâdı» denilmekte.
İyülniñ 16-nda Helsinkide Trump ile Putinniñ körüşüvi keçti. Matbuat konferentsiyası esnasında Trump Ukraina aqqında bir söz bile aytmadı, albuki körüşüvden evel, taraflar deger mevzularnen bir arada Ukraina meselesini de muzakere etilecek denilgen edi. Matbuat konferentsiyasından soñ, ABDde Trump tenqitke oğradı.
Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Qırım akimiyeti ATR mustaqil telekanalına nisbeten repressiyalarnı toqtatmalı.
Bu kibi bildirüvi ile New Yorktaki Halqara jurnalist aqlarını qorçalav komiteti çıqışıta bulundı, dep bildire Golos Ameriki.
«ATR işine keder etken ücüm – Qırımda mustaqil ve tenqidiy matbuat vastalarını sustırmaq içün teşkil etilgen bir areketniñ qısmıdır,– dedi Avropa ve Merkeziy Asiya boyunca komitet bölüginiñ hadimi Muzaffar Suleymanov. – Biz Moskva ve Qırım akimiyetini ATR mühbirleriniñ taqibini toqtatmaq ve kanalnıñ işine keder etmemege çağıramız».
Malüm ki, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi
Telekanal yolbaşçılığı bu areketni yarımadanıñ tamır halqına etilgen nevbetteki toqat olaraq tanıdı. Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ATR qırımtatar telekanalına kelgen silâlı insanlarnıñ esas maqsadı – onıñ astını-üstüne çevirmekten ibaret olğanını bildirdi.
Tintüv bütün kün devam etti. Qırımnıñ içki siyaset, informatsiya ve alâqalar «naziri» Dmitriy Polonskiy dedi ki, ATR qırımtatar telekanalınıñ reberleri ve jurnalistleri «kendi areketlerinden mesülietni akimiyetke qaldıracaq olalar».
Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskayanıñ aytqanına köre, tintüv taqiqatçınıñ qararı ile açılğan cinaiy iş çerçivesinde keçirildi.


text:
Keçken afta Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından yaqalnğan Qırım blogeri Zair Akadırovnı «dünki kün» boyunca sorğuğa çağırdılar. Bunı o Facebookta yazdı.
«Bugün, yanvar 22-de, saba saat sekizlerde evime politsiya hadimleri keldi. Bu vaqıtta evde degil edim. Aqmescitniñ Demiryol rayonı prokuraturasına çağırılğanımnı tuvğanlarıma bildirdiler. Sebebini añlatmadılar. Politsiya hadimleri «celpnameni» qaldırıp kettiler. Vesiqada qayd etilgeni kibi, meni (!) yanvar 21 künü saat 11:30 Demiryol rayonınıñ prokurorı L.Kardaş çağıra», – qayd ete Zair Akadırov.
O şunı da qayd etti ki, celpnamede «prokurornıñ çağıruvından saqlanuv içün memuriy mesüliyet belgilene».
«Meraqlı eken: prokuraturağa keçken vaqıtta çağırmaq», – yazdı Zair Akadırov.
Yanvar 15 künü Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında, «fevral 26 işi» boyunca mahkeme toplaşuvınıñ başlanmasını beklegen qırımtatar jurnalisti Zair Akadırovnı yaqaladılar. Zair Akadırovnı onıñ zenaat faaliyeti aqqında soraştırdı ve bir saat devam etken sorğudan soñ azat ettiler. Bunıñ ile, jurnalistniñ aytqanına köre, onı mecburen Ekstremizmge qarşılıq boyunca merkezge alıp ketmege istey ediler, qorquzdılar.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi.


text:
Rusiye kütleviy haber vastaları Qırımda Ukraina Mudafaa nazirligi içün «casuslıq yapmasında şeklengen» Dmitriy Dolgopolov ve Anna Suhonosova yaqalanğanınıñ videosını derc etti. Videonı Facebookta «REN TV Novosti» paylaştı.
Videoda Rusiye uquq qoruyıcıları Dolgopolov ve Suhonosovanı tutalar. Sorğuda Dolgopolov Rusiyeniñ gizli malümatını Ukraina Mudafaa nazirligine bergenini ayta.
Rusiyeniñ Federal havfsızlıq hızmeti sentâbrniñ 29-da Qırımda Ukraina içün casuslıq yapmasında şeklengen eki Rusiye vatandaşı yaqalanğanını bildirdi.
Ukraina Baş ştabınıñ spikeri Vladislav Seleznev Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, işğal etilgen Qırımda tutulğan Dmitriy Dolgopolov yarımada işğalinden evel Ukraina Silâlı Quvetlerinde arbiy hızmette bulunğan edi, 2014 senesi fevral-mart aylarında ise Rusiye ordusına keçti.
Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ matbuat hızmeti Qırım.Aqiqatqa şimdilik bir de bir izaat bermege azır olmağanını bildirdi.
İstihbarat idaresi Qırım.Aqiqatqa şimdilik izaat bermeycegini bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
AwtoWAZ işçilerin alapaların tüşürejek
Rus karxana «AwtoWAZ» özünü işçilerini alapaların yuzden yigirmasın tüşürejek. Onu haqında press-konferansda Rus Yayılış-basma
GAZETA.RUğa göre bildirildi.
15-çi çilleden başlap, AwtoWAZ iş günlerin beşden dört ete, o uçun işçilerin alapalan tüşürmege toqtaşdı.
Bu ma'lumatnı karxananı başçısı Bu Andersson berdi. Oğar göre bussahat da 3 000 işçi camiyat işlege çığarıldı.
Ondan alda İşçilik Bağanlıqnı başçısı Maksim Topilin AwtoWAZ bu yılnı uzağında 2 000 adamnı taydırajağın belgili etdi. Amma bu azlewler xıyallağa göre ekenin de aytdı.
Ma'lumatlağa göre 2015-çi yılda AwtoWAZ karxananı dilerleri 269 000 araba satdı, bu hisap yuzden otuzğa 2014-çi yılda bolğan satıwdan az. 2014-çi yılda bolğan satıwnı hisabı 387 000.


text:
ABD Kongressi 2019 maliyeviy yılda Ukrainağa yardım etmekni tevsiye etti. Bu aqta 2018 senesi oktâbrniñ 1-nde başlanacaq kelecek madafaa bücetiniñ maliyeviy senesinen bağlı maruzada söz yürsetilmkte. Bücet leyhasını Kongressniñ eki palatası da tasdıqladı.
«Prezident istegini, şu cumleden uçucı mudafaa silâları içün 250 million dollar ayıruvnı finansirlemek», – denilmekte vesiqada.
Ayrıca Kongress Pentagonnıñ Rusiye mudafaa nazirliginen işbirlik yasağını uzattı. Vesiqa, hususan, Moskva ve Washington arasındaki arbiy isbirlikniñ finansirlenüvini yasaqlamağa tevsiye ete. Faqat ABD mudafaa naziriniñ muayyen buyruqları istisnadır.
Keçken afta ABD mudafaa nazirligi, işbirligi ve devlet havfsızlığını pekitüv programması çerçivesince Ukrainağa 200 million dollar berecegine dair qararnı tasdıqladı. Amerikan arbiy muessisesiniñ malümatına binaen, bu paralar«Ukraina arbiyleri içün ilâve meşğuliyetler keçirmek, arbiy tehnika satıp almaq ve Ukraina ordusınıñ mudafaa qabiliyetini quvetlendirmek içün arbiy mesleatçılar faaliyeti» içün qullanılmaq kerek.
Böyleliknen, 2014 senesinden başlap bu küngece, Ukrainağa berilgen amerikan arbiy yardımınıñ miqdarı 1 millard dollarnı teşkil etecek.


text:
Türkiye tış işler naziri Mevlüt Çavuşoglu bildirdi ki, Rusiye Türkiyege qırımtatarlar ile bağlı bergen vadelerni yerine ketirmedi.
Bunı o «Anadolu agentligine» bildirdi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Türkiye ziyareti vaqtında, Çavuşoğlunıñ aytqanına köre, Qırım meselesi muzakere etilgen edi.
Rusiyege qırımtatarlarğa yapılğan basqı ile bağlı bütün qorqular yetkizildi.
«Biz olarğa eki cedvelni berdik. Birincisi – Mustafa Cemilevnen körüşüv sebebinden cezalanğan 100 kişiniñ cedveli. Biz olarğa ğayıp olğan ve ölü tapılğan qırımtatarlarnıñ cedvelini de bergen edik», – dedi Çavuşoğlu.
«Vadeler yerine ketirilmedi», – dep qoştı o, qırımtatar tiliniñ resmiy statusı, qırımtatar siyasetçileriniñ akimiyette yer alması ve diger meseleler aqqında aytıp.
«Bizler bu vadelerniñ yerine ketirilmesini körmek ister edik. Yazıq ki, şimdige qadar olar yerine ketirilmedi. Rusiye – dostumızdır, lâkin bizler onıñ hataları aqqında da aytmaq kerekmiz», – dep ayttı Türkiye tış işler nazirliginiñ yolbaşçısı.
Çavuşoğlunıñ aytqanına köre, Vladimir Putin Qırımğa resmiy Türkiye eyyetini kirsetmege razı oldı. İşbu eyyet qırımtatar halqınıñ vaziyetini ögrenecek. Türkiye eyyeti eñ yaqın vaqıtta Qırımğa yol alacaq, dep ayttı Çavuşoğlu.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye ile yahşı munasebetler Türkiyeniñ Rusiyeniñ Ukrainada yapqanlarına qoltutqanını ve Qırım işğalini tanığanını manasına kelmey.
Türkiye tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu noyabr 10-da Kiyev ziyareti vaqtında jurnalistlerge Qırımğa yol alacaq eyyet aqqında bildirgen edi.
Uquq qorçalayıcılar qırımtatarlarğa yapılğan basqı aqqında bir çoq kere aytqan ediler. Ukraina tış işler nazirligi qırımtatarlarnıñ vaziyetini ekinci sürgünlik dep adladı.


text:
TÖREKSOY daimi şurasınıñ 35 nçe çirattağı cıyılışı uzdı
Törki dönya xäbärläre 50
Qazaqstan
Qazaqstanda Xalıqara törki mädäniyat oyışması TÖREKSOY daimi şurasınıñ 35 nçe çirattağı cıyılışı uzdı. Älege cıyılışta Azärbaycan, Qazaqstan häm Qırğızstannıñ täq’dime belän 2018 nçe yıl Azärbaycan kompozitorı Gara Garaliyev,qazaq xalıq şağıyre Mağjan Jumabayev häm qırğız yazuçısı Çıñğız Aytmatovnı iskä alu yılı itep iğ’lan itelde. Bu xaqtağı qarar cıyılışnıñ yomğaqlaw beldergesendä urın aldı. Cıyılışta törki telle illär xezmättäşlek şurası häm törki teldä söyläşüçe illär parlamentariylar assambleyası belgeçlärennän êşçänlek törkeme buldıru , älege törkem äzerlägän üzgäreşlärgä çirattağı şura cıyılışında qul quyu qararına kilende. Cıyılışta TÖREKSOYnıñ 2018 nçe yılğa êş programması da raslandı häm TÖREKSOY ğomum särqätibe bulğan Düsän Kaseinov 2017-2020 nçe yıllar öçen qabat ğomum särqätip itep saylandı. Xalıqara törki mädäniyat oyışması TÖREKSOY daimi şurasınıñ 35 nçe çirattağı cıyılışında Törkiyäneñ Kastamonu şähäre 2018 nçe yılnıñ törki dönya mädäniyat başqalası itep iğ’lan itelde häm çirattağı daimi şura cıyılışın Kastamonuda ütkärü qararına kilende.
Qazaqstan mädäniyat häm sport ministrı Arıstanbäk Muhamediulı räislegendä Törkestan qalasında Äxmät Yäsäwi isemendäge xalıqara törek-qazaq universitetında uzğan cıyılışta TÖREKSOY ğomum särqätibe Düsän Kaseinov,mädäniyat häm turizm ministrı urınbasarı Xösäyen Yayman ,Qırğızstan mädäniyat, informaśiya häm turizm ministrı Sultan Cumagulov,törki telle illär xezmättäşlek şurası ğomum särqätip urınbasarı Ömär Kocaman ,Azärbaycan xalıq ışanıçlısı Nizami Cäfärov, Törekmänstan mädäniyat ministrı urınbasarı Nursahet Şirimov,Gagauz (Moldova) mädäniyat häm turizm baş idarä başlığı Marina Semyenova qatnaştı.
Törkiyä
Törek uçaqları cämğiyäteneñ Bursadağı bülege Uludağ universitetı xezmättäşlege belän 3 yıl buyı däwam ittergän “Här yıl ber törki şäxes” isemle mädäni çaranıñ 4 nçesen ütkärde. 2014 nçe yılda tanılğan fiker iyäse İsmäğil’ Ğaspralı ,2015 nçe yılda tarixçı professor doktor Halil İnalçık ,2016 nçı yılda böyek şağir’ Şäxriyarğa bağışlanğan simpoziumnar ütkärelgän ide. Bıyılğı çarada isä törki dönyanıñ tanılğan yazuçısı qırğız ädäbiyatçı ,diplomat häm säyäsät êşleklese Çıñğız Aytmatov iskä alındı.
Simpoziumnıň açılışında rektor, professor, doktor Yosıf Ulcay Çıňğız Äytmätovnıň ulı häm Qırğızstannıň êlekke tışqı êşlär ministrı Askar Äytmatov belän Qırğızstannıň İstanbuldağı konsulı Ärkin Sopokov, Törki uçaqlarnıň Bursadağı bülege başlığı professor doktor Sälçuk Kırlı belän cämğiyät’ üzäge citäkçelegennän Ayşä Fili Yavuz qatnaştı.
Çara açılışında çığış yasağan Çıňğız Äytmätovnıň ulı Askar Äytmatov Bursağa häm Uludağ universitetına berençe tapqır kilüen, älege bäyrämneň üze öçen bik ayırmalı buluın belderep, tübändägelärne äytte: “Mäşhür Uludağ univesitetı xaqında küp närsä işettem. Xäzer inde üz küzlärem belän küräm. İň möhime dä – barlıq uqıtuçılarıbızğa häm bäyrämne oyıştıruçı härkemgä räxmätemne belderäm. Minem uylawımça bik üzençälekle çara. 2018 yılda ätineň ike istälekle köne ber ük waqıtta bulaçaq. Berse tuuınıň 90 yıllığı, ikençese – ülemeneň 10 yıllığı. Şul räweşle bu bäyrämneň bügen oyıştırıluı waqıtlı. Kiläse Äytmätov yılınıň başlanğıçı bulaçaq.”
Qırğız geografiyasennän dönya ädäbiyatına möräcäğat’ itkändä cirle qalıp global’ bula alğan häm äsärlären bar dönyağa tanıtqan Äytmätovnıň “Cämilä” äsären franŝuz şağir’ Lui Aragon “Dönyanıň iň matur mäxäbbät xikäyäse” dip bäyälägän ide.
Çıňğız Äytmätov barlıq äsärlärendä keşene aňlata.
1928 yılnıň 12 dekabr’ könne tuğan böyek şağir’ 2008 yılnıň 10 iyun’ könne yaqtı dönyadan kitte. Üzennän soň ul şaqtıy telgä tärcemä itelgän äsärlär qaldırdı.
Üzbäkstan
Törkiyädän kilgän turist sanın arttırunı häm ildäge turizmnı üsterüne maqsat itüçe Üzbäkstan viza säyäsäten yomşatıp, Törkiyä watandaşlarına viza ciñellege tudıra.
Törkiyä ilbaşı Ärdoğan belän Üzbäkstan däwlät başlığı Şäwkät Mirziyoyev arasındağı söyläşüdän soň ike il arasındağı mönäsäbätlärneň üsterelüe maqsatı belän tığız êşçänlek başlatıldı.
Üzbäkstannıň Turizm qalqınuı däwlät komitetı başlığı Aziz Abdülhakimov Sämärkand xaqimiyät’ räise Turobjon Curaev, Üzbäkstan hawa yulları ğomüm mödir urınbasarı Umidjon Khusanov, Üzbäkstan tışqı êşlär ministrlığınıň Sämärkanttağı konsullık xezmäte başlığı Zafär Muhtarov, Törkiyäneň Taşkenttağı ilçelegeneň turizm häm tanıtu kiňäşçese Cäsim Çäläbi belän törek häm üzbäk jurnalistları belän Sämärkantta küreşte.
Tışqı êşlär ministrlığınıň Sämärkadttağı konsullıq xezmäte başlığı Zafär Muhtarov üz çığışında ike ilneň zur potenŝialına ışanuların belderep, viza möräcäğat’lärenä 3 köndä cawap birülären belderde.
“Viza xezmätläre tağın da ciňel bulaçaq,” digän Muhtarov ber jurnalistnıň viza çığımnarı sorawına monıň da töşerelüe öçen êşçänleklärneň başlatıluın citkerde.
Üzbäkstan hawa yulları İstanbulğa här kön säfär çınğa aşıra, Törek hawa yulları da mart ayınnan başlap Sämärkandqa säfärlären başlataçaq.


text:
Avropa birligi ile assotsiatsiya añlaşmasınıñ iqtisadiy qısmınıñ imzalanuvı Avropa birliginiñ energetik infrastrukturası boyunca leyhalarnıñ tasdiqlanuvında ukrain menfaatınıñ esapqa alınacağını közde tuta.
Bunı NAK «Naftogaz Ukrainı» matbuat hızmeti bildire.
«Şu cümleden, Añlaşmanıñ «İnfrastruktura qullanuv saasında işbirlik» maddesi taraflar bir-biriniñ energetik saalarını ve imkânlarını köz ögüne almaq kerekligini belgiley», – denile beyanatta.
Bundan da ğayrı, Añlaşmada nevbetteki noqtalar da qayd etile, taraflar infrastruktura qullanuvına qol tutmalı, ihtiyac olğanda, mesleatlar keçirmeli ve ilâhre.
«Añlaşma Ukraina ve Avropa birliginiñ şirketleri yekâne uquqiy alanda işleycegini nazarda tuta ve memleketimiz Yekâne avropalı gaz çarşısınıñ müim qısmı ola»,– dedi NAK «Naftogaz Ukrainı» yolbaşçılığınıñ reisi.
Şirketniñ malümatına köre, Ukraina Avropa Birligi ile energetik işbirligi meselelrinde menfaatlarını qorçalamaq içün qoşma imkânnı elde ete.


text:
Qırım ile memuriy sıñırda qırımtatarlarnıñ yetekçileri tarafından başlanılğan erzaq qamaçavı neticesinde Rusiye şirketleri kâr köre. Bunı Kiyevde matbuat konferentsiyasında «Ukrainanıñ yüzümci ve şarapçıları» birliginiñ müdiri, agrar saasındaki ekspert Sergey Mihayleçko bildirdi.
Mihayleçko dey ki, özü qamaçav tarafdarı degil ve bu kibi areketlerden müsbet neticelerni beklemey eken.
«İlân etilgen maqsatlarnı böyle usullar ile yerine ketirmege imkânsız, bunı añlaymız. Rusiye siyasetine böyleliknen qarşılıq köstermege, onı deñiştirmege acet yoq, Rusiyege bütün dünya qarşı. Bundan kim qazana? Qırımda fiyatlar köterile deyler… Rusiye degil, Qırım sakinleri zarar köre, şimdi yarımadağa mal ketirgen Rusiye şirketleri ise kâr qazana. Yani, güzel şiarlar ile yapılğan areketlerden bazıları qazana, Qırım vatandaşları çekişe, qoyulğan maqsatlar ise böyle vastalar ile yerine ketirilmez», – dey yekspert
Aytqanı kibi, böyle aktsiya siyasiy «piar» içün keçirile, onıñ keçirilüv vaqtı saylavlarğa bağlı. Sözlerine köre, işbu aktsiya mevsimden aqça qazanğan iş adamlarına zarar ketire. Em de bu kibi aktsiyalarnıñ peyda oluv sebebi – işğal etilgen Qırım ile bağlı devlet programmasınıñ olmamasıdır eken.
«Qayda ketkenimiz ile bağlı muayyen programmamız olmağance, böyle areketlerge rastkelecekmiz. Programmasız yapılğan areketler er vaqıt menfiy aqibetlerge ketire», – dey ekspert.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri erzaq qamaçavınıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi, saylavlarda Petro Poroşenkonıñ Blokundan namzet köstergen Mustafa Cemilev Ukraina prezidentniñ cenüp yönelişli qırımtatar batalyonınıñ meydanğa ketirilmesini muzakere etti.
Bunı noyabr 12-de Petro Poroşenko Blokunıñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Herson vilâyetinde telükeli bir vaziyet olğanı içün bizler prezident ile cenüp yönelişli qırımtatar birleşmesiniñ meydanğa ketirilmesini muzakere ettik», – dedi Cemilev.
Onıñ aytqanına köre, tahminen 450 qırımtatarı Donbassta farqlı batalyonlarnıñ erkânında terrorizmge qarşı tedbirlerde iştirak eteler.
Qırımtatar halqınıñ lideri qayd etti ki, bu arbiylerniñ soy-sopları Qırımda telüke altında qalıp, yerli akimiyetniñ esirleri olalar. Onıñ qayd etkenine köre, bunıñ kibi askerlerniñ adları gizli olmalı.
Mustafa Cemilev emin ki, qırımtatarlar ve ukrainler beraber olsalar, Qırımnı azat etmege imkân olacaq.
«Qırımtatarlar, elbet de, añlaylar, qırımtatar halqınıñ kelecegi – küçlü mustaqil Ukrainadır», – dep qayd etti o.
Mustafa Cemilevniñ bundan evel aytqanlarına köre, Rusiye siyaseti qırımtatarlarnı işğal etilgen yarımadanı terk etmege mecbur qaldıracaq.
Malüm ki, Mustafa Cemilev, Ukraina Baş prokuraturasına muracaatta bulunıp, Rusiyege hızmet etip başlağan 387 Qırım arbiyine qarşı cinaiy iş açmağa çağırdı.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Geoffrey Chaucer
Geoffrey Chaucer (aytılıwı: Djeffri Choser; sh. 1343 – 25 oktyabr, 1400) İnglis a'debiyatının' atası dep ta'n alıng'an Orta A'sirlerde jasap o'tken ullı İnglis shayırı bolg'an. Ol o'miri dawamında jazıwshı, filosof, alximik, astronom retinde dan'q arttırg'an bolsada, ma'mleketlik xızmette byurokrat ha'mde diplomat retindede belsendilik qılg'an. Onın' en' ataqlı shıg'arması - Canterbury gu'rrin'leri. Chaucer Britaniyada fransuz ha'm latın tilleri u'stem bolıp turg'an waqıtta İnglis tilinin' ana tiline aylanıwında u'lken rol oynag'an.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası, söñki üç ay içinde devletke hainlik etkenlerinde qabaatlanğan sabıq Aqyar şeer şurasınıñ deputatlarına qarşı 10 qabaatlav aktını mahkemege yollağanını bildire. Bunı noyabrniñ 30-nda prokuraturanıñ matbuat hizmeti bildirdi.
Nezaret organı, «Aqyar şeer şurasınıñ üç deputatına qarşı nevbetteki qabaatlav aktları mahkemege yollandı», dep izaat berdi.
«Cinaiy işlerniñ tahqiqatı esnasında, 2014 senesi mart ayında Qırım Muhtar Cumhuriyeti Aqyar şeer şurası deputatlarınıñ, Qırımnıñ işğaline qoltutqanları ve yardım etkenlerine dair red etilmez delliller elde etildi», – denile bildirüvde.
Prokuraturanıñ malümatına köre, deputatlar «qanunsız olaraq bir sıra qararlar aldı, Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radasınıñ sözde «umumqırım referendumı» aqqında qararına qoltuttılar».
Sabıq deputatlar 12-den 15 yılğa qadar azatlıqtan marum etilüv şeklinde cezalana bileler.
Noyabrniñ 28-nde prokuratura, QMC Yuqarı Radasınıñ sabıq deputatlarına qarşı 59 qabaatlav aktınıñ mahkemelerge yollanğanını bildirdi. Olar devletke hainlik yptılar dep şüphe altında bulunalar.
Ukrainanıñ Baş prokuraturası, askeriy yeminni bozıp, Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ yarımadadan qıtağa qaytmağan 73 Ukraina arbiy hadimini devletke hainlik etkenlerinde qabaatlay.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Sır-swhbat
-
Sır-swhbat
Qañqasız halıq ömir süre almaydı
Tarih ğılımdarınıñ doktorı, professor Jambıl Artıqbaev:«Ärbir halıqta, ärbir dwrıs tirşilikke beyim etnosta qañqa boladı. Qañqasız halıq ömir süre almaydı. Qwrıp…Tolığıraq oqu »
-
Sır-swhbat
Qıs ayı
1969 jıldıñ qıs ayı. Jerde alaqat* etik bası ürlesin qar bar. Kün şıñıltır ayaz. Oquşılar üşin qısqı demalıs uaqıtı, qorada…Tolığıraq oqu »
-
Sır-swhbat
Şayandağı Qosım işan meşit-medresesiniñ beymälim tarihı
Jazuşı, Wlı Otan soğısınıñ ardageri Ädiham Şilterhanovtıñ qirap jatqan Appaq işan medresesiniñ qalay mädeni mwra retinde memleket qarauına alınğanı jöninde aytıp bergeni…Tolığıraq oqu »
-
Sır-swhbat
Mergenniñ on besi jäne Saqıpjamal
Mergen atanıñ kelini 76 jastağı Külän Seyilova: Qazirgi künde birge tuğandardıñ arasında bauırmaldıq azayıp baradı. Osılarğa oy salayın dep, aşarşılıq…Tolığıraq oqu »
-
Sır-swhbat
Qart Qarataudıñ qazınasın äli aşqanımız joq
Halqımızdıñ jıraulıq dästürin söz ete qalğanda kökirekten qwyılğan jırdıñ ekpinin kömeymen, tañdaymen türlendirip tögetin orındauşılarımız eske tüsedi. Dästürli orındauşılardıñ köşin…Tolığıraq oqu »
-
Sır-swhbat
Din saulığı, til tazalığı, dil beriktigi kerek
Mwrat ağa, biılğı jıl ataulı oqiğalarğa tolı boldı. Alaştıñ 100 jıldığına baylanıstı is-şaralar arasında zañğar jazuşımız Mwhtar Äuezovtiñ 120 jıldığı…Tolığıraq oqu »
-
Sır-swhbat
Ejelgi tarihtıñ tamırşısı
Şığıstanuşı ğalım, tarih ğılımdarınıñ doktorı, professor Äşirbek Momınov şığarmaşılığınıñ auqımı keñ jäne jan-jaqtı. Ol – jalpı jäne otandıq tarih, tarihnama…Tolığıraq oqu »
-
Sır-swhbat
Mäkeñ men Sekeñ qağıtpaları
Qazaq tiliniñ qos tarlanı (Mäulen Balaqaev pen İsmet Keñesbaev) ayttı degen äñgimeniñ köbi bwl künde añızğa aynalıp ketti. Bwl adamdardıñ…Tolığıraq oqu »
-
Sır-swhbat
Namıssızdıq – dauasız dert
Belgili qalamger Kämel Jünisteginiñ biıl jarıq körgen «Kögildir kümbez» kitabındağı hikayattarı men äñgimelerinen basqa azamattıq tolğanıstarın «oy iirimderinde» toptap bayandaptı.…Tolığıraq oqu »
-
Sır-swhbat
Ot şarpımağan jan edi
Ateizm örşip twrğan zamanda islamnıñ tuın jıqpay ötken äkem Hakim-haziret Omarov 1906 jılı Burabaydıñ baurayında atası Qosdäulettiñ auılında düniege kelgen.…Tolığıraq oqu »


text:
Bahalı qag'az
Bahalı qag'az - bul hu'jjet iyesinin' mu'lklik huqıqın yamasa onın' emitentine mu'na'sibetin tastıyıqlawshı aqsha hu'jjet, yag'nıy bahalı qag'azdın' a'hmiyeti sonnan ibarat, bul usının' menen bir waqıtta ha'm menshik titulı, ha'm qarız minnetlemesi, ha'm da'ramat alıw huqıqı, ha'm da'ramattın' bir bo'legin to'lew minnetlemesi. Ol bo'leklengen hu'jjet yamasa schetlardag'ı jazıw formasında bolıwı mu'mkin.
Ha'r qanday ekonomikalıq kategoriya sıpatında bahalı qag'az tiyisli bazar sıpatlamalarına iye, olar iyelik etiw, shıg'arıw formasına, bahalı qag'azg'a qoyılmalar qa'wpi da'rejesin, da'ramattı to'lew formaların ha'm t.b. o'z ishine aladı.
Bahalı qag'az o'zin aqshag'a jaqınlastıratug'ın bir qatar sıpatlarg'a iye. Usınday tiykarg'ı sıpatlamalardın' biri – bul ha'r qıylı formalarda (o'tew, satıp alıw-satıw, aktsiyanı emitentke qaytarıw, iyelew huqıqın bir-birewge beriw jolı ha'm t.b.) aqshag'a almasıw imkaniyatı. Ol sonday-aq girew zatı bolıwı, miyrasxorlık boyınsha o'tkeriliwi ha'm ko'p jıl dawamında saqlanıwı mu'mkin.
Bahalı qag'azlar qayda bolıwına qaramastan waqıtsha bos kapitaldı qabıllaydı ha'm satıp alıw-satıw arqalı onı kerekli bag'darda o'tkeriwge ja'rdemlesedi, bul ja'miyetlik o'ndiristin' optimal strukturasın payda etedi ha'm ja'miyetlik talapqa sa'ykes keledi. Ka'rxanalardın' qosımsha finans (qarjı) resurslarına talabı tiykarınan o'nimnin' jan'a tu'rin jaratıw, eski tiykarg'ı fondlardı modernizatsiyalaw, texnikalıq jaqtan qayta qurallandırıw, rekonstruktsiyalaw ha'm aylanıs qarjıların tolıqtırıw menen baylanıslı boladı. Bul talaplar bazar konyunkturasınan g'a'rezli boladı, olardın' o'zgeriwi belgili waqıt ishinde ju'z beredi. Sonlıqtanda ka'rxanalar za'ru'rli finans (qarjı) resursların belgili mu'ddet dawamında, yag'nıy olardın islewi ushın qolaylı bazar konyunkturası bar bolıp turg'anda g'ana alıwı tiyis. O'ytkeni bahalı qag'azlar bazarı ka'rxananı qarjılandırıwdın' jaqsı ha'm qolaylı deregi bolıp tabıladı. Ol ekonomikanın' barlıq xojalıq ju'rgiziwshi subektlerine aqsha resuruların alıw jolın jen'illestiredi ha'm ken'eytedi. Aktsiyalardı shıg'arıw bul resurslardı mu'ddetsiz – aktsionerlik ja'miyettin' pu'tkil o'mir boyı ha'm banklerdin' kredit resurslarına qarag'anda a'dewir paydalı sha'rtler tiykarında alıw imkaniyatın beredi.
Bahalı qag'azlardın' tagı bir artıqmashlıg'ı sonnan ibarat, olardı nominalınan a'dewir joqarı bazar bahasında satıwg'a boladı. Bul sonın' menen tu'sindiriledi, bahalı qag'az o'z nominalına iye bolgan halda, ma'selen, sanaat ka'rxanasına qoyılg'an real kapitaldın' belgili mug'darın quraydı.


text:
Aqmescitniñ Taqiqat apishanesi (SİZO) rıqma-rıq tolu. Aynı bu sebepten uquq qoruyıcılar aprel 15-te «fevral 26 işi» boyunca yaqalanğan Ali Asanovnı sorğudan evel gece Bağçasarayda tuttılar.
Bunı Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Cuma künü, aprel 17-de, saat 14:00-te Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde Ali Asanovnıñ cezası belgilenecek mahkeme başladı. Smedlâyevniñ bildirgenine köre, tuvğanlarını içeri almadılar.
İnsan aqları Qırım alan missiyasınıñ malümatına köre, Ali Asanovnı bir gece Bağçasarayda tutıp, aprel 16-da Aqmescitke Qırımnıñ Taqiqat komitetine sorğuğa alıp kettiler. Uquq qorçalayıcılarnıñ bildirgenine köre, «fevral 26 işi» boyunca 4 qırımtatarı yaqalandı.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.


text:
Yaltada şeer memuriyeti apparatınıñ yañı reberi tayinlendi – Qırımnıñ sabıq baş nazir muavini Olga Udovina.
Bu aqta Yalta şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Şeer memuriyetiniñ başı Andrey Rostenko dey ki, apparat reberi belediye hızmetiniñ meselelerini, memuriyet faaliyetiniñ teminlevini nezaret etecektir.
Bundan da ğayrı, yañı yolbaşçınıñ vekâletlerine vatandaşlarnıñ muracaatlarınıñ vaqtında baqılması ve Yalta apparatı faaliyetiniñ planlaştıruvı kire, denile beyanatta.
Olga Udovina Qırım işğalinden evel Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Nazirler Şurası reisiniñ muavini QMC Nazirler Şurası apparatınıñ reberi, bunıñ ile Qırım Yuqarı Şurasınıñ deputatı edi.


text:
Mart 23 künü, Sudaqnıñ Alçaq massivinde, qırımtatarlarnıñ evlerni yıqtırmaq içün, 100 - ge yaqın silâlı uquq qorçalayıcıları keldi. Bu aqta Qırım.Aqiqat agentligine qırımtatar milliy Meclisiniñ yolbaşçısı muavini Nariman Celâl bildirdi.
«Anda 100 - ge yaqın uquq qorçalayıcılar bar edi, olarnıñ yarısı silâlı edi. Olar OMON, politsiya ve FSB vekilleridir. Eñ azı 2 kamaz aydap ketirildi. Olar bese-belli bir şey olacağını beklediler. İç bir şey olmadı. Qırımtatarlarnıñ büyük gruppası toplaştı. Aynı askerler miqdarında, belki biraz ziyadedir», - dep tarif etti o.
Celâlnıñ sözlerine binaen, mezkür evler çoq yıl evel qurılğan ve kerçekten, qurulışqa ruhset bergen vesiqaları yoq. Amma böyle vaziyet bütün qırım boyunca üküm sürmekte ve tek qırımtatarlarğa ait degil.
«Olarnıñ evlerini soñki eki yıl içinde resmiyleştirmege ıntıldılarmı yoqmı, haberim yoq, amma olarğa, hususan Sudaq regional meclisiniñ reisi İlver Ametovğa, şimdiki vaqıtta areket etken akimiyetınen ve bazı qırımtatar siyasiy küçleri ile işbirlik tutmağa teklif ete ediler. Söz, akimiyet tarafından işanğan qırımtatarlar aqqında yürütilmekte. Ametov, onıñ öz baqışı ve qatiy işançı bar olğanını bildirip, tekliflerni red etti. Bunıñ neticesinde işte, başında böyle oğursızlıq peyda oldı», - qayd etti Meclis yolbaşçısınıñ muavini.
Onıñ sözlerine binaen, yıqtırılacaq evleriniñ bazı saipleri, Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım akimiyetiniñ baş - naziri yardımcısı Ruslan Balbeknen körüşmek içün yol aldılar.
Şimdiki vaqıtta, körüşüv ötkerilgeni aqqında iç bir malümat yoq. Bunıñnen bir sırada, Qırım akimiyetiniñ yıqtırıluvnen bağlı resmiy izaatları da yoq.
Qırımdaki insanlar aq-uquq qoruma gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparovnıñ bildirgenine köre, rusiye askerleri ketti, 150 - den ziyade toplaşqan qırımtatarlar da tarqaldı. Uquq qoruyıcı ileride olacaq bir de bir areketler aqqında aytıp olamadı, çünki «Rusiyeden er şey beklenile bile».
VİDEO: Avdetke ait
Evel haber etilgeni kibi, mart 23 künü Sudaq şeherinde qırımtatarlarnıñ 6 tane evleri ve bazarı yıqtırılacaq edi.
Tintüv arfesinde Rusiye telükesizlik Şurasınıñ yolbaşçısı Nikolay Patruşev keçirilgen toplaşuv devamında, yarımadada vaziyetniñ destabilizatsiya havfı üküm sürgeni aqqında bildirdi.
Mart 22 künü, Qırımda Qurultaynıñ üç delegatınıñ evlerinde tintüv keçirildi. Aynı bu künü Rusiye Federatsiyasınıñ telükesizlik naziri Sergey Şoygu yarımadağa iş ziyareti ile keldi.
Halqara cemaatçılıqlar bir çoq kere Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda insanlarnıñ, daa çoq qırımtatarlarnıñ aq-uquqları bozulğanları aqqında aytıp, Moskvanı böyle bozuvlarnı toqtatmağa çağırdılar. Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım akimiyeti mezkür arizalarnı «ziyade arttırılğan» kibi saymaqta.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Bunı Merkeziy saylav komissiyasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Aprelniñ 10-na qadar MSKna Ukraina prezidenti vazifesine namzet köstergen 21 adamdan Ukraina prezidenti saylavları boyunca bölge saylav bölüklerine namzetlernen bağlı malümat berildi. Lâkin namzetlerden iç bir kimse №1-10 (Qırım Muhtar Cumhuriyeti), 224 ve 225 (Aqyar) bölge saylav bölüklerine namzetlerini teklif etmedi.
Böyle etip, MSK reisi №1-10, 224, 225 saylav bölgelerde Ukraina prezidenti saylavları boyunca bölge saylav komissiyalarınıñ Merkeziy saylav komissiyasını şekillendirip olamadı.
Komissiya qayd ete ki, yuqarıdaki regionlarnıñ qanun boyunca statusı belgilenmese, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde mayısnıñ 25-ne ötkerilmesi belgilengen nevbetten tış Ukraina prezidentiniñ saylavlarında rey berüv esnasını şekillendirmek imkânsız ola.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev aytqanı kibi, Ukraina Qırımnıñ işğalci rejimini teminlememeli. Bunı o Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasında bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
Cemilevniñ malümatına köre, Qırımğa aşayt malınıñ 80% qıtaiy Ukrainadan kele, elektrik energiyasınıñ 85% Ukrainadan Qırımğa berile, Qırımda bostan suvınıñ bir 80% – ukrain suvu. Amma «böyle al işğalcilerniñ vaziyetini tek qaviyleştire». İlân etilgen aktsiya qıtaiy Ukrainadan Qırımğa aşayt malınıñ ketirilmesini toqtatmalı.
«Anda vatandaşlarımız yaşay, şunıñ içün olarnı elektrik energiyası, suv ve aşayt mallarından marum qaldırıp olamaymız degen laf – saçmalıq, çünki, halqara qaidelerge köre, işğalci territoriyalarnıñ uquqiy, maliyeviy, içtimaiy vaziyeti içün işğal etken memleket mesüliyetlidir. Toprağı işğal etilgen memleket degil», – dep añlata Cemilev.
O şunı da bildirdi ki, yarımadağa Ukraina tarafından ketirilgen malnıñ 80% parom keçitinden Rusiye territoriyasına kete, «qalğan qısmı işğalcilerniñ arbiy bölüklerine, vatandaşlarımıznı qıynağan samooborona otrâdlarına yollanıla».
Böyleliknen, ukrain mallarınıñ yarımadağa ketirilmesi, Cemilevniñ sözlerine köre, manasızdır. Aynı zamanda, Ukrainağa sadıq qalğan Qırım vatandaşlarınıñ mahsulatnı satın almaq imkâniyetini saqlamaq kerek. Bu maqsat ile qırımtatarlar Herson vilâyetinde bu kibi tükânlarınıñ ağını açmağa teklif eteler.
«Satqın olmağan er namuslı insan Herson vilâyetine kelip, qıtaiy Ukrainada olğan fiyatlar boyunca özüne kerekli şeylerni alsın dep, şaraitlerni meydanğa ketirmek kerek. Satqınlar ve kollaborantlar Krasnodar diyarına barsın, olarnıñ problemleridir», – dep qoştı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov.
Hatırlatamız, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Qırım ile memuriy sıñırnı blok etip, işğalci yarımadağa ukrain malınıñ ketirilmesini toqtatmaq niyetindeler.


text:
Türkistan oblısı şetelge 4,5 mıñ tonna sïır etin eksporttadı TÜRKISTAN. QazAqparat - Türkistan oblısınıñ Awıl şarwaşılıq basqarması basşısınıñ mindetin atqarwşı Nurbek Badıraqov Öñirlik kommwnïkacïyalar qızmetinde brïfïng ötkizdi. Jïında mekemeniñ jıl basınan beri atqarğan isteri men aldağı josparın bayandadı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Türkistan oblısında 500 mıñ tonnağa jwıq kökönis şetelge eksporttalğan TÜRKISTAN. QazAqparat - Türkistan oblısındağı egistik jerdiñ kölemi 807,4 mıñ gektarğa jetken. Bul twralı bügin Öñirlik kommwnïkacïyalar qızmetinde ötken baspasöz jïınında oblıstıq awıl şarwaşılığı basqarmasınıñ basşısınıñ mindetin atqarwşı Nurbek Badıraqov mälimdedi, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
«Alstom» kompanïyası jobaların Almatıda jüzege asırwdı josparlap otır BRYuSSELb. QazAqparat - Francïyanıñ «Alstom» maşïna jasaw kompanïyası eki jobanı Almatıda jüzege asırwdı josparlap otır. Bul twralı Bryusselde ötken qazaqstandıq-ewropalıq bïznes-forwm barısında söylegen sözinde Basqarma müşesi Fïlïpp Deler mälim etti, dep xabarlaydı «QazAqparat» XAA-niñ menşikti tilşisi.
Polïetïlen öndiretin käsiporın Qazaqstannıñ JIÖ-ne 1 payız tüsim qosadı BRYuSSELb. QazAqparat - Avtrïyalıq «Borealïs» kompanïyası bolaşaqta elimizde turğızatın gazoxïmïyalıq käsiporın Qazaqstannıñ jalpı işki önimine qosımşa 1 payızdıq tüsim äkeletin boladı. Bul twralı Bryusselde ötip jatqan qazaqstandıq-ewropalıq bïznes-forwmda «Borealïs» kompanïyasınıñ ağa vïce-prezïdenti Espen Ostmo ayttı, dep xabarlaydı «QazAqparat» XAA tilşisi.
BQO-da byudjettik salada 33 qılmıs tirkeldi ORAL. QazAqparat - Batıs Qazaqstan oblısında bïıl byudjettik salada 33 qılmıs tirkelip, keltirilgen şığın 210 mln teñgeni quradı. Bul twralı öñirlik kommwnïkacïyalar qızmeti alañında BQO Memlekettik kirister departamenti basşısınıñ orınbasarı Temirlan Şoñaev mälim etti, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
DEF reytïnginde Qazaqstan qanday elderdi basıp ozdı ASTANA. QazAqparat - Dünïejüzilik ekonomïkalıq forwmnıñ Jahandıq bäsekelestik reytïnginde Qazaqstan 61,8 bal jïnap, Kolwmbïya, Türkïya, Brwney, Perw elderiniñ aldına şıqqan. Bul twralı Ükimette ötken baspasöz mäslïxatında Ulttıq ekonomïka mïnïstri Tïmwr Süleymenov mälim etti, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Süleymenov Qazaqstannıñ DEF reytïngindegi körsetkişin jaqsartw joldarın atadı ASTANA. QazAqparat - Ulttıq ekonomïka mïnïstri Tïmwr Süleymenov Dünïejüzilik ekonomïkalıq forwm reytïngindegi Qazaqstannıñ körsetkişterin jaqsartw üşin Ükimet qanday amaldar qarastırıp jatqanın aytıp berdi, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
arı qaray
Murağat
Joğarı qaray


text:
Qıpçaq tele
Qıpçaq tele (Qoman tele), Törki tellärneñ Qıpçaq törkemendäge tel, ğämäldän çıqqan tellärneñ berse. Xäzerge Tatar, Qazaq, Başqort, Qaraçay-Balqar, Karaim, Qırımtatar, Qomıq, Qaraqalpaq tellärenä yaqın. 11-14. yözlärdä İdel buyı häm Qara Diñgezneñ Tönyaq dala cirläre "Däşte qıpçaq" ("Qıpçaq dalası") iseme belän atalğan. Bu teldä söyläşüçe xalıqlar Möselman çığanqlarında Qıpçaqlar, Qıfçaqlar, Awrupada Qomannar (Cumans), Qunnar, Urıs çığanaqlarda Polovetslar dip terkälgän. Qıpçaq tele ürnäkläre "Codex Cumanicus"ta saqlanıp qalğan. (q. Qıpçaqlar).
14-17. yözlärdäge Qıpçaq söyläm tele Kamenets-Podolsk (Ukraina) şähäreneñ Ärmän dini cämğiäte yılyazmalarında, glossarílarda (elekke süzleklärdä), mäxkämä aktlarında kiñ çağılış taba. Qıpçaq teleneñ iñ borınğı yazma istälege bulıp 1492-1537 yıllardağı Venezia yilyazması sanala.


text:
İşğal etilgen Qırımda 2015 senesi mart ayından itibaren topraq damartılarınıñ imtiyazlı berilmesi, şu cümleden zapt etilgen topraqlarnıñ berilmesi aqqında qanun işke tüşürilecek.
Bunı Qırım «Devlet şurasınıñ» mal-mülk ve topraq munasebetleri komitetiniñ reisi Yevgeniya Dobrınâ «Rossiya segodnâ» radiosınıñ yayınında çarşenbe künü, yanvar 14-te, bildirdi, – dep haber ete Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümet «ruporı» Krıminform saytı.
Onıñ aytqanına köre, mart ayına qadar mesele çezilip, qırımlılarnıñ «topraq damartılarını almaq aqları yerine ketirilecek».
«Devlet ve belediye mülkinde olğan topraq damartılarınıñ berilmesi, ve bazı topraq munasebetleri aqqında» qanun 2014 senesi dekabr 24-te ekinci oquvda qabul etilgen edi.
Vesiqa topraqnı bedava alacaq insanlarnı belgiley.
Qanunğa binaen, 2016 senesi yanvar 1-ne qadar resmiyleştirilmegen topraq damartılarındaki inşaatlar yıqtırılacaq.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Jılqı atıp alğan barımtaşılar ustaldı
12.10.2018 01:41
PAVLODAR. QazAqparat - «Şalday-Pavlodar» avtojolında polïcïya qızmetkerleri reyd jürgizw kezinde tün işinde 54 jastağı er adam tizgindegen «Awdï» köligin ustadı, dep xabarlaydı pavlodarnews.kz oblıstıq IID-niñ baspasöz qızmetine silteme jasap.
«Köliktiñ işinde 43 jastağı jolawşı bolğan. Tekserw kezinde tärtip saqşıları jüksalğıştan tïisti qujattarı joq terisimen birge jılqınıñ bir böligin jäne usaq kalïbrli «TO3-8» markalı qarw, kalïbri 5,6 mm eki gïlza men arqan, metall kürşek, üş pışaq alıp şıqtı. Jawap alğan kezde jürgizwşi bir bas jılqını Şığıs Qazaqstan oblısında jayılım jerde belgisiz adamdardan satıp alğanın aytqan», - deydi departamentte.
Budan bölek, tergew barısında polïcïya qızmetkerleri küdiktilerdiñ Aqqwlı awdanında jergilikti turğınğa tïesili bir jılqını atıp alğanın anıqtadı. Olar pışaq jäne baltanıñ kömegimen jılqını bölip tastağan. Degenmen etti sawdağa jiberip ülgermegen. Köliktiñ jüksalğışına salıp alıp, qalağa bet alğan. Küdiktilerden işki ister organdarında tirkelmegen qarw alındı.
QR QK-niñ 188-babı boyınşa jäne QR QK-niñ 287-babına säykes oq pen qarwdı zañsız saqtaw, tasımaldaw, satıp alw boyınşa sotqa deyingi tergew jürgizilwde.


text:
Afta devamında Qırım ile memuriy sıñırdan bir yük maşinası bile keçmedi, dedi «112 Ukraina» telekanalında halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Qırımnıñ «vatandaşlıq» qamaçavına yekün çekip.
«Afta devamında Ukrainanıñ memuriy sıñırından bir yük maşinası bile keçmedi», – dedi o.
Çubarovnıñ sözlerine köre, qaynaqlarnıñ malümatına binayen, qamaçav devamında «işğalci akimiyet vekillerine kâr ketirgen elastı aqımı tükendi».
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
(Büyük mutäpäkkür alim Yüsüp Has haҗipniŋ 1000 jilliğiğa dair) Alämgä mäşhur «Qutadğu bilik» namliq ämgigidä Yüsüp Has haҗip dšlätni başquruş, җämiyät içidiki munasivätlärni rätläş, adil qanun çiqiriş vä šzara murassälärgä kelişni biliş, häliqniŋ mäniviy duniyasini yetildürüş ohşaş vä başqimu qädriyätlärni šz içigä alidiğan, etika-didaktikiliq, filosofiyalik oy-pikirlärgä bay ämgäklärni qaldurdi.
Alim šz äsärini ällik yaştin aşqan päytidä Balasağun şähiridä başlap, Qäşqärdä uyğur yeziğida tamamlap, hanğa täğdim qilğan. Satuq Buğrahan, bu bebaha ämgigi üçün muällipni uluqlap, uniŋğa «Has haҗip» märtivisini bärgän. Bu unvan pütkül han sariyiniŋ mämuriy rähbiri degänlikni bildürgän.
«Qutadğu bilikni» şundaqla islam ideologiyasigä asaslanğan şu zamanniŋ mäniviy kodeksi deyişkimu bolidu. Bu äsär šz dävridä şunçelik ammibap bolğanki, uni Şäriqniŋ dšlät rähbärliri «Başquruşniŋ gšhiri», iranliqlar «Şahlarniŋ kitavi», turanliqlar «Rähbärlärgä qollanma» vä başqa namlar bilän atiğan. Yäni 6520 beyittin (ikki qurluq), 85 baptin qurulğan «Qutadğu bilik» äyni dävirdä çoŋ filosofiyalik äsär süpitidä etirap qilinğan. Bu yärdä insan hayatiniŋ mäzmuni vä mahiyiti, uniŋ җämiyät aldidiki väzipiliri, haҗät bolğan müҗäz-huluq normiliri eniq kšrsitilgän. Alim šz dävridiki kamçiliqlar bilän hataliqlarni tänqit qiliştin qorqmaydu. Җämiyätniŋ tüzülüşi vä täräqqiyati üçün muhim pikirlärni alğa süridu.
Äsärniŋ asasi – tšrt şähs arisidiki sšhbät bilän täräqqiy etidu. Ularniŋ härqaysisiğa has obraz yaritip, tšrtiniŋ sšhbitini üç asasiy mavzuda davamlaşturidu.
«Qutadğu bilikniŋ» asasiy qährimanliri — Küntuğdi – adalät, Aytoldi – bähit-saadät, Ögdülmüş – päm-parasät, Oğdurmuş – qanaät obrazlirida bir-birini toluqturup, šzara sšhbätliri arqiliq moşu tšrt çüşänçiniŋ birligi bähitkä elip kelidiğanliğini kšrsitidu.
Җämiyät vä dšlätni toğra başquruş üçün adil qanunlarniŋ moҗut boluşi — härqandaq rähbärniŋ armini. İslam duniyasidiki adilliqniŋ äŋ juqarqi pällisi – Yaratquçiniŋ adilliği, uniŋ sšzi (Qur°an Kärim) arqiliq yätküzülgän. Aq bilän qarini, yahşi bilän yamanni, halal bilän haramni aҗritiş qaidilirini saqlaş qabiliyiti bilän insanniŋ hayati ahirättä, yäni qiyamättiki hesap bilän šlçinidiğanliği mälum bolğanliqtin, adilliq – bu häqiqät yoli, mäniviy hayatniŋ qädriyiti, җämiyätniŋ huli.
häqiqätänmu adil җämiyät — äsirlär davamida insaniyätniŋ büyük armini bolup kälgän çoŋ bir ğayä. Çünki adalätlik – dšlätni başquruşta, qanunlarni qobul qilişta, җämiyätlik munasivätlärni qanun bilän rätläştä alahidä ähmiyätkä egä.
Alim üç obrazdiki mäzmunni: äqilni, bähit-saadätni, qanaätni adalätlik bilän bağlaşturup, «moşuniŋ hämmisi bähitniŋ açquçi bolidu» degän pikirni alğa süridu. Dšlät başqurğuçisiğa, yäni padişağa šz hälqini bähitkä yätküzüş üçün adil hizmät qiliş lazimliğini äskärtidu. Sävävi, hälqi bähitlik bolğan padişaniŋ šzimu bähitlik.
Bu җähättin qariğanda, sotniŋ asasiy väzipisi – adil hšküm çiqiriş arqiliq adalätlikni ämälgä aşuruştin ibarät. Ändi adil sotniŋ umumiy mahiyitiniŋ zärdap çäkkänni himayä qiliş, häqiqätniŋ mänpiyitini qollaşta ekänligi eniq. Şuŋlaşqa alim: «İnsan sottin häsäl dämini tartqandäk bolsun», däp alahidä täkitläydu. Yäni «adil sottin insan qanaätlinip, läzzät alsun» degän pikirni alğa süridu. Bu yärdä hoquq bilän aŋ-säviyä munasivitini adalätlik yoli bilän bağlaşturidu, yäni hakimiyät küçiniŋ uniŋ adilliğida ekänligini qäyt qilidu. Bügünki zaman bilän selişturğanda, türmisi vä küç bilän iҗra qilğuçi apparati bolmiğan Qarahaniylar dävridä hoquqni himayä qilişniŋ birdin-bir uslubi – u adil sot bolğan. Şuŋlaşqa bu äsärdä padişaniŋ dayim moşu printsipqa ämäl qilişniŋ zšrürligi häqqidä eytilidu.
«Qutadğu bilik» dastanida alimniŋ päm-parasätlik, äqil bilän bilim vä ilim toğriliq çoŋqur pikirliri oqurmängä aliy maharät häm çoŋ sän°ät bilän yätküzülidu.
Dšlätni täşkil qilğuçi, yäni hakimiyätniŋ mänbäsi – häliq ekänligi kšrsitilip, uni tehimu mustähkämläydiğan ğäznisi vä äskiri boluşiniŋ haҗätligini täkitläydu. Şundaqla җämiyätniŋ turaqliqliğiniŋ häm hatirҗämliginiŋ adil qanunlar bilän adil başquruşqa asaslanğanliğini alahidä qäyt qilidu. Qanunniŋ buzuluşini asmanniŋ ğulişi bilän täŋläştürgän alim, uniŋğa alahidä ähmiyät beridu.
Pütkül häliq mänpiyitini oylap, çoŋ vä kiçikniŋ hämmisigä ohşaş, adil hškümranliq qiliş padişa üçün çoŋ şäräp vä väzipä süpitidä jüklinişi — bügünki kündimu šz ähmiyitini yoqatmiğan qädriyätlärniŋ biri. Şuŋlaşqa bügünki taŋdimu Yüsüp Has haҗip ottura äsirniŋ çoŋ şairi, ismi duniyağa tonulğan alim, җämiyät ärbabi, qamusçi, Şäriqniŋ yarqin yultuzi süpitidä insaniyätkä «Qutadğu bilik» arqiliq bebaha, mädäniy estetikiliq miras qaldurğan alim süpitidä etirap qilinidu.
Uni Evropa duniyasiğa däsläp tonuşturğan avstraliyalik şäriqşunas alim Fon Hammer Purgştal' 1796-jili Stambul şähiridin qolyazmini elip, Vena kitaphanisiğa tapşurğan.
«Qutadğu bilikni» däsläpki qetim nemis tilida oqurmängä tävsiyä qilğan ataqliq şäriqşunas G.Vamberi boldi. U dastanniŋ tüpnushisi bilän nemis tilidiki tärҗimisini 1891 – 1910-jilliri näşirdin çiqardi. Rus alimliridin V.Radlov, S.Malov, N.Grebnev, S.İvanov, V.Kononov bu äsär bilän şuğullandi, «Qutadğu bilikni» 1971-jili K.Kerimov šzbäk tiliğa, 1986-jili A.Egeubaev qazaq tiliğa tärҗimä qildi. Alimniŋ bügünki ävlatliri uyğur alim-tätqiqatçiliridin K.Talipov, Q.Ğoҗämbärdiev, R.Arziev, Ya.Sabitov, Ä.Narinbaev, A.Qasimov, şinҗaŋliq alim Yüsüpҗan Äli İslamiy šz ämgäkliridä dastanniŋ mavzuliri bilän kštärgän çoŋ mäsililirini tätqiq qilip, uniŋ mahiyitini eçişqa zor ülüş qoşti. Dastanniŋ poetikiliq, ilmiy, ekstetikiliq turğidin juquri bahalanğanliği şunçilikki, u «Bähitlik boluş ilimi», «Rahätkä yetiläydiğan ilim» degän namlar bilän atilişqa başlandi.
Şuni işäşlik eytalaymänki, ottura äsirdä, äräp-pars tilliri besimdarliqa egä boluvatqan bir päyttä Yüsüp Has haҗipniŋ uyğur yeziğida äҗayip ämgäkni iҗat qilişi — çoŋ tarihiy vaqiä.
Alim šz ämgigidä tilğa alahidä ähmiyät beridu. Bädiiy sšz sän°itiniŋ dšlät başquruşidiki, dšlätlärara şärtnamilärni tüzüştiki rolini kšrsitip: «Tiliŋ bolsa şerin, saŋa kelär qut… Til adämgä ataq bilän bähitnila ämäs, yamanliqnimu elip kelidu» degän näqillärni kältüridu.
Äŋ muhimi, bu ämgäkniŋ dšlätni başquruş vä insanpärvärlik qaidilirini, säyasiy-hoquqiy ähmiyiti bar qanunlarni, urpi-adät, җämiyät, iҗtimaiy vä başqimu mäsililärni šz içigä elip, šz zamanidila ämäs, keläçäktimu mäŋgü qollinişqa bolidiğan bebaha qädriyätlärniŋ toplimi ekänligi eniq.
Dšlät bilän hoquqni çämbärças bağliğan alim ularniŋ asasida adalätlik qaidisiniŋ dayim boluşiniŋ muhimliğini täkitläp, islam dinini qobul qilğan türkiylär üçün dšlät vä hoquqniŋmu adalätlikkä asaslinişiğa alahidä ähmiyät beridu.
Dastanda alğa sürülgän pikirlärniŋ biri – bilim. Alim bilimsizlikni qaraŋğuluqqa, nadanliqqa hätta galmusluqqa täŋläştürsä, bilimniŋ qudritini kštirip, uniŋ adäm säviyäsi bilän pütkül hayatini izgülükkä, yahşiliqqa yetiligüçi küç vä paravän hayat käçürüşniŋ asasiy yoli däp hesaplaydu.
Bu җähättin bilimniŋ kšzi – ilim-pängä diqqät bšlüp, alimlarniŋ җämiyättiki roli, yäni täräqqiyatniŋ avangard küçi – härqandaq täräqqiyat utuqliri bilän bärpakarliqqa elip kelidiğanliğini qäyt qilidu.
Alimniŋ juqurida eytilğan oy-pikirliri bilän kšzqaraşliriniŋ hayatiyliği bügünki kündimu qimmitini yoqatmidi. Padişağa, dšlät qanunliriğa qoyğan täläpliri hazirmu muhim ähmiyätkä egä. Äsärdiki adalätlik simvoli — Küntuğdini bähit-saadät simvoli — Aytoldini, äqil-parasät simvoli — Ögdülmuşni, qanaät simvoli – Oğdurmuşni obrazliq räviştä kšz aldimizğa kältürsäk, ularniŋ härqaysisi šzara yolliğan hätliridä bir-birini toluqturup oltiridu. Näq moşu tšrt mävqä dastanniŋ mustähkäm huli bolup hesaplinidu. Ularniŋ birligi, yäni birtutaşliği җämiyät bilän dšlätniŋ asasiy tüvrügi ekänligi täkitlinidu.
Bu yärdä qährimanlar šlüm bilän baqi duniyadiki mäŋgü hayatqa täyyarliq; tirikçilikniŋ yalğan täräplirigä kšŋül bšlmäy, hudağa etiqat qiliş; štkän duniyağa pärva qilmay, šçmäydiğan duniya yaritiş; adilliq, izgülükkä intiliş, äqil, bilim, märtlik, sävirlik vä başqimu çüşänçilärni tählil qiliş, çüşändürüş dairisidä danaliq ideyasini qeliplaşturidu.
Alimniŋ eniq täklipliri täräqqiy ätkän dšlätlärgä vä dšlät hizmitigä kälgüçilärgä qoyilidiğan täläplärdä, ularniŋ etikiliq kodekslirida ipadilängän.
Bügünmu hoquq ilim päniniŋ häliqara hoquq sahasida adalätlik printsipidin käŋ paydilinip, ilim-pänniŋ bu yšniliştiki asasiy qaidisi süpitidä etirap qilinğanliği eniq.
Häliqara hoquq normiliriniŋ milliy hoquq normiliridin juquri turuş sävävimu moşuniŋdin ibarät. Çünki bular dšlätlärara şärtnamilärniŋ mevisi süpitidä, umumiy mänpiyätlärgä bevasitä munasiviti bar üstünlükkä egä. Şuniŋ bilän billä dastanda häliqara munasivätlärdiki diplomatiya vä muzakirilärniŋ ähmiyitigimu alahidä diqqät bšlüngänligini täkitläp štküm kelidu.
Umumän, alim hoquqniŋ asasiy mänbäsi Yaratquçi ekänligini, yäni insanniŋ җämiyättiki muhim ähmiyitini täkitläp, hoquqqa munasivätlik hšrmätni adalätlikniŋ başlinişi vä asasi däp çüşändüridu. Bu nahayiti durus. Çünki tsivilizatsiyaniŋ birdin-bir kšrsätküçini — qanunni hšrmätläş vä qädir tutuş bolup hesaplinidu.
Şäymärdan ŞÄRİPOV,
Qazaq milliy agrarliq universiteti hoquq kafedrisiniŋ professori, ädliyä pänliriniŋ
doktori.


text:
Aqsaq Timer däwläte
Aqsaq Timer däwläte yäki Timeridlär däwläte - Aqsaq Timer Üzäk Aziädä yawlap aluları näticäsendä 1370 yılda barlıqqa kilgän däwlät, 1501 yılda Şäybäni citäklägän küçmä üzbäklär qäbiläläre Sämärqand şähären basıp alğannan soñ Timer däwläte beterelä. Soñğı Timerid Babur qaçıp, 1504 yılda Qabul qalasın basıp ala, soñraq Hindstanğa höcüm itä häm 1526 yılda Böyek Mogollar imperiäsenä nigez sala. Timer dinastiäneñ wäkilläre Badaxşanda 1585 yılğa qädär xakimlek itä.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Timer däwläte elekke Çağatay olısı territoriäsendä barlıqqa kilä.
1370 yılda Balx şähärendäge qorıltayda Aqsaq Timer Turan ämire itep saylanıla. Timer bügenge Üzbäkstan, Tacikstan häm tönyaq Äfğänstannı berläşterä.
1376 yılda Timer däwläte Xäräzem ilen basıp ala.
1393 yılda Timer Bağdad şähären basıp ala.
1395 yıldan Timer däwläte Altın Urdağa qarşı suğışa başlıy.
1398 yılda Timer Dähli soltanatına qarşı yaw belän bara.
1401 yılda Aqsaq Timer ğäskäre Dimäşq şähären basıp ala.
1402 yılda Aqsaq Timer ğäskäre törek soltanın ciñä.
1405 yılda Aqsaq Timer ülgännän soñ, onığı Xälil-Soltan täxetkä utıra, läkin 1409 yılda anı Şahrux bärep töşerä. Şahrux başqalasın Herat qalasına küçerä.
Bu waqıtta Timer däwläte tarqala başlıy: 1405 yılda Ğiraq, 1408 yılda Azärbaycan çığalar.
1447 yılda Şahrux ülgäç, ulı Oluğbäk täxetkä utıra häm başqalasın Sämärqandqa kire küçerä.
1449 yılda Oluğbäk ulı Abd äl Latıyf atasın bärep töşerä, soñraq Olığbäk üterelä.
Üzara nizağlaşuda Timer onığı Abu-Säyed ciñä. Näq Abu-Säyed (1424—1469) Äbelxäyer citäklägän küçmä üzbäklär qabiläsen çaqıra.
Abu-Säyed warisları idärä itkär çorda däwlät bik taraya, tik Maweranahr qalğan.
1501 yılda Şäybäni citäklägän küçmä üzbäklär qäbiläläre Sämärqand şähären basıp ala häm Maweranahrda Boxara xanlığına nigez sala.


text:
«Headhunter-Qazaqstan» zerttew qızmetiniñ mamandarı 660 mıñnan astam tüyindemeni saraptap, elimizdegi eñ joğarı jalaqını qay sala ökilderi alatının anıqtadı. Bul jaylı hh.kz saytı jazdı.
Zerttew qortındısına säykes, üş mïllïon teñge jäne odan joğarı jalaqı suraytın mamandar top-menedjment, bwxgalterïya (basqarwşılıq esep, käsiporın qarjısı), sawda-sattıq, şïkizat öndirw, aqparattıq texnologïyalar jäne önerkäsip salasınıñ ökilderi. Sonımen birge, atqarwşı, qarjı jäne bas dïrektor qızmetine ümitkerler 10 mıñ dollardan 20 mıñ dollarğa deyingi eñbekaqını talap etedi.
«HeadHunter-Qazaqstan» kompanïyasınıñ bas dïrektorı Nïna Bıçenkonıñ aytwınşa, munday qızmetkerler 35-50 jas aralığındağı (63 payızı – erler) basqarw qızmetinde köpjıldıq täjirïbesi bar, şet tilderinde erkin söyleytin, köbine şeteldik kompanïyalarda jumıs istegen azamattar. «Qımbat turatın» munday qızmetkerler özderiniñ negizgi artıqşılıqtarı retinde jobanı basqarw, kelissözder jürgizw, ujımda jumıs istew qabileti men uyımdastırwşılıq qasïetin körsetken.
Eskeriñizge sala keteyik, maksïmaldı jalaqını Astana men Atıraw qalasındağı şïkizat öndirw men qurılıs salasında usınadı. Ortaşa eseppen, qurılıs salasınıñ ökilderi – 150 108 teñge, şïkizat öndirw – 200 150 teñge aladı.
Budan bölek, 2016 jılı iri jäne ortaşa käsiporındarda jaña qızmetkerlerge suranıs 36 payızğa qısqarsa, bos orındar eki payızğa azayğan. Sonımen qatar, Qazaqstannıñ eşqanday öñirinde jalaqı ösimi 2015 jılğı ïnflïcïyanıñ resmï körsetkişine jete almağan. Sarapşılardıñ zerttewi boyınşa, 2015 jıldıñ törtinşi toqsanında elimizdegi ortaşa jalaqı mölşeri – 136,1 mıñ teñge. Jıl boyındağı ösim – 4 payız, yağnï 5,2 mıñ teñge bolsa, ïnflyacïya mölşeri 13,6 payızdı qurağan.
Derekközi: http://7kun.kz/
Kommentarïï
-
Azamat2016-05-27 15:07:49En kop jalakı fwtbolïster aladı jılına 300 mın 400 mın dollar


text:
İstilâcı devletniñ bütün yardımcıları qıtaiy Ukrainada «hoş» qarşılanacaq. Bunı Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi ve halq deputatı Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi. O, devlet hainliginde şeklengen Vasiliy Ganışnıñ mahkemesini izaatladı.
«O müim biri degil, amma Qırım Muhtar Cumhuriyeti parlamentiniñ deputatı olıp, Putinge Qırımnı Rusiyege qoşmaq muracaatınıñ qabul etilmesinde faal iştirak etti. Bu areketler Ukraina Cinaiy kodeksiniñ maddesinde bar, ve o mesüliyet çekmek kerek», – dedi Cemilev.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Kiyevniñ Peçersk rayon mahkemesi devlet hainliginde şeklengen sabıq Qırım deputatı Vasiliy Ganışnıñ cezasını belgilendi – eki aylıq apis cezası. Ganış iyün 25 kününe qadar apiste oturacaq
Aprel 28-de Ukraina havfsızlıq hızmeti Ukraina Devlet sıñır hızmeti ile beraber onı Qırım çıkışında yaqaladılar. Ganış apiske alındı, çünki onı qıdıra ediler. Baş prokuratura onı devlet hainliginde şekley. Ukraina taqiqatçılarınıñ malümatına köre, Ganış Qırım statusı aqqında «referendum» keçirilmesine rey bergenlerden biri edi, ve böyle etip Ukraina topraq bütünligine zarar ketirmege tırıştı.


text:
Qırımda başqalarnı tanımamaq istegi ve duşmanlıq tili artmaqta. Bunı İnsan aqları Qırım alan missiyasınıñ reis muavini Olga Skripnik fevral 26-da Kiyevdeki matbuat konferentsiyasında bildirdi.
O, «Benderovskiy genotsid» adlı kitapnı misal olaraq ketirdi, bu kitapta Ukraina ile bağlı er şey faşizmnen qıyaslana.
Onıñ malümatına köre, işğalden soñ Qırım mekteplerindeki ukrain sınıflarınıñ sayısı altı qat eksildi, balalarını ukraince oqutmağa istegen ana-babalar ise Rusiye mahsus hızmetleri tarafından basqı etile.
«Ukrain mektepleriniñ sayısı Qırımda öyle de çoq degil edi. Anda Ukrain gimnaziyası bar edi, anda ukraince tasil qaldı, lâkin rus tilinde de tasil berilip başladı. Yaltada ukrain mektebi qaldı. Lâkin bu mektepke rus kitaplarını ketirdiler», – dep ayttı Skripnik.
2014 senesi, «SOVA» haber-analitik merkeziniñ malümatına köre, Rusiyeniñ 25 regionında rasizm sebeplerinden yapılğan ücümler neticesinde 19 insan elâk oldı ve eñ azından 103 kişi yaralandı.


text:
Georgiyevskiy S.İ. adına Qırım devlet tibbiy universitetiniñ işten boşatılğan rektorı Anatoliy Babanin Semaşko N.A. adına Qırım cumhuriyet klinik hastahanesiniñ terapiya bölüginde buluna. Bunı «Krım Media» agentligine Qırım federal universitetiniñ Alimler şurası toplaşuvınıñ iştirakçisi bildirdi.
Agentlikniñ subetdeşi aytqanı kibi, saba Anatoliy Babanin Qırım devlet tibbiy universiteti yolbaşçılığınıñ toplaşuvını keçirip, özüni yaramay duydı ve hastahanege yollanıldı.
Salı künü, yanvar 28-de, Qırım federal universitetiniñ rektorı Sergey Doniç Qırım devlet tibbiy universitetiniñ rektorını deñiştirdi.
Sergey Aksönov buña başta qarşı çıqtı, amma bir künden soñ tibbiy universitetiniñ yolbaşçısı Anatoliy Babaninniñ işten boşatılması aqqında avaleni imzaladı.
Aliy oquv yurtunıñ studentleri, hadimleri, em de federal akimiyetiniñ ayırı vekilleri bu qararğa qarşı çıqtılar.


text:
Qırımnı işğalden soñ «parlaq kelecek» bekley. Cumaaqşamı künü, mart 12-de, «Rossiya segodnâ» haber agentliginiñ baş müdiri Dmitriy Kiselöv aytqanı kibi, bu kelecek Keriç boğazından köpürniñ qurucılığından bir qaç yıldan soñ kelir, – haber ete RİA Novosti.
«Köpür, yolnı qurarlar, kabellerni qoyarlar. Menimce, bir-eki-üç yıl keçse, er şey deñişir. Endi er şey deñişmekte», – dedi o.
Kiselövniñ aytqanı kibi, Qırım şimdi «aqsız yiberileberilgen alda»dır.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Keçenlerde cemaatçılıqqa belli etilgen, Ukraina halq vekilleri saylavları qaidelerinen tanış olğanlar, köçip kelgenlerge nisbeten belli bir aqaretleyici maddelerni körgendirler. Şu yañı qaideler köçip kelgenlerni öz saylav aqqını tolusınen yerine ketirmekten marum eteler.
Bunıñ ikâyesi böyle başlana. Künlerde Merkeziy Saylav Komissiyası köçip kelgenlerge qaidelerni añlatmağa tırıştı: yañı yerde saylamaq içün, oktâbr 20 kününe qadar saylaycılarnıñ devlet reyetsrine muracaat etmeli, ariza yazıp, pasport bilgilerni qaldırmaq kerek. Aynı zamanda, qırımlılar saylav yerini deñiştergenlerini tasdiqlağan başqa vesiqalarnı köstermek kerekmeyler.
Bu ariza baqılğan soñ, vatandaşqa saylayıcınıñ şeadetnamesi berile. Bu soy saylayıcılar umum devlet çoq mandatlı saylav bölüginde firqa içün rey berip olurlar. Majoritar vekillerini saylamağa aqqından marum etileler.
Atta, televideniyede mahsus levhanı kösterip, Qırım yada antiterroristik operatsiyası keçken yerlerden tış yaşasañız, sizge tek bir bülleten berecekler, dep añlatalar.
Majoritar sisteması boyunca yerli vekiller saylanğanı içün olarnı tek yerliler saylay, dep ilâve ettiler. Başqa yerlerden köçip kelgenler ise, yerli cemaatçılıq sayılmay eken. Çünki şu yerlerde vaqtınca yaşaylar. Yani, olarnıñ reyi, yerli cemaatçılıqnı temsil etmey. Böyle etip, qırımlılarnı parlamentniñ 50%-nı saylamağa aqqında marum qaldırdılar. Amma, bu vekiller bütün devletniñ, em de köçip kelgenlerniñ taqidirni belgileycekler.
Merkeziy saylav komissiyasınıñ saylav ceryanına olğan munasebeti, qırımlılarnı yerli saylavlarda iştirak etmekten quru qaldıracağını köstere. Çünki bu saylavlar tek yerli cemaatçılıqnen bağlı.
Yerli qasaba ve şeerlerniñ yolbaşçılarını yerliler saylasa olur, amma bütün devlet aqqında söz yürütilgende, diskriminatsion bir tüs qoşulğanı duyala.
Merkeziy Saylav Komissiyası resmiy bildirmeden ğayrı, başqa isbatları da bar. Dnepropetrovsk ya da Harkov vilâyetlerinde Donbasstan köçip kelgenlerniñ sayısı çoq olğanını hatırlasaq, er şey birden añlaşıla. Şu vilâyetlerden köçip kelgenlerniñ yarısından tek bir qısımı Donetsk ve Lugansknıñ Ukraina terkibinde qalmasına qol tutalar, qalğanları ya ayırı cumhuriyetler sıfatında ya da Rusiyege qoşulmasını isteyler. Bu adamlar cedvel sisteması boyunca rey berseler, devlet siyasetine çoq tesir etmezler. Amma, ayırı bir regionda majoritar sisteması boyunca saylasalar, büyük bir rol oynarlar. Neticede, parlament terkibine kene de regionlar firqasınıñ vekilleri, Ukrainanıñ bütünligine qarşı çıqqanlar kirerler.
İşte, bunıñ içün Merkeziy Saylav Komissiyası bu kibi qaidelerni kirsetkendir. Ve Lvov, Kiyevge köçip kelgen qırımlılar da, cemiyetniñ bir parçası olıp ta, öz aqqından vazgeçmeliler. Bunı Ukrainanıñ kelecegi içün yapmalılar.
Nastâ Drozd, bloger, qırımlı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ işğal olunğan Qırımda Rusiye Yüksek mahkemesi tarafından yasaq etilmesi qırımtatarlarnı toplu şekilde cezalanacaqlarını añlatmaqtadır. Bu aqta Türkiye Tışqı işler naziriginiñ sitesinde yerleştirilgen beyanatta söz yürsetile.
«Rusiye Federatsiyası Yüksek Mahkemesiniñ, itirazlar üzerine alğan yasaqlama qararı teessüf ile qarşılanğandır», – dep buyurıla beyanatta.
«Qanuniy talaplarını er zaman demokratik ve barışıq usullarnen ortağa qoyğan, muabbetlik, tınçlıq içinde, kendilerini serbest şekilde ifade etip olacaqları bir ayat keçirmekten başqa maqsatları olmağan Qırımtatarlarınıñ, toplu cezalandırma añlayışını akis etken bu tür usullarnen basqı altına alınmaq istenmesi çoq kederledricidir», – dey Türkiye Tışqı işler nazirigi.
Beyanatta ayrıca Türkiye «oğratılğanları bu basqılar qarşısında Qırımtatarlarını desteklemege devam etecegi» de qayd etile.
Rusiyege bağlı olğan Qırım Yuqarı Mahkemesi aprel 26 künü Meclisniñ areketini toqtatmaq qararını alğan edi. Dünya toplulığı rus akimiyetiniñ böyle faaliyetine qatiyen qarşı çıqtı. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı Mahkemesine şikâyet arizasını yollağan edi.
Sentâbr 29-da Rusiye Yuqarı Mahkemesi şikâyet arizasına cevap olaraq, Qırımtatar Milliy Meclis areketiniñ yasaqlanmasını tasdiqladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kreml tayin etken Aqyar valisi Sergey Menâylo daa bir qavğanıñ qaramanı oldı. Meduza Rusiye internet neşirine bergen intervyüsında qırımtatarlarğa «yüksek-yüksek dağlarğa» çıqmağa teklif etti. Qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileri Menâylonıñ aytqanlarını takbih etip, buña qulaq asmamağa qarar aldılar.
Meduza jurnalisti İlya Azarnıñ Sergey Menâylo ile yapqan subetinde Aqyarnıñ Rusiye valisi qırımtatarlarğa basqı yapıla fikirlerine qoltutmağanını bildirdi.
«Bir vaqıtları Ukraina rus ealisini bastırmaq içün mında qırımtatarlarnı yolladı, bu topraqnı ukrainleştirmek içün, soñra özü çekişti», – dedi o.
Toprağıñıznı isteysiñizmi? Buyurıñız. Yüksek-yüksek dağlarda topraq bar, alıñız, lütfenSergey Menâylo
Bundan ğayrı, Menâylo qırımtatarlar «olmaycaq şeyler yapıp», qanunsız bir şekilde topraqlarnı ala ediler, dep ayttı.
«2014 senesi kelip aytqanlar: «Toprağımıznı isteymiz». Bağışlañız, dostlar. Toprağıñıznı isteysiñizmi? Buyurıñız. Yüksek-yüksek dağlarda topraq bar, alıñız, lütfen. Bugün topraq içün küreşemizmi ya da bizler – bir devletniñ vatandaşları olıp, mında yaşaymız? Bu bizim vatanımız», – dedi Menâylo.
Onıñ fikirince, qırımtatar meselesi çezilsin dep, oña az diqqat ayırılmaq kerek, bu halqnıñ vekillerinen ise «sertçe» laf etmek kerek. O, qırımtatar halqına tilleri yoq olğanından şikâyet etmemege teklif etti. Menâylo dedi ki, qırımtatarlar qorantalarında ana tilinde laf etseler, bu mesele çezilir.
Bundan ğayrı, şimdiki vali qırımtatar halqı sürgünliginiñ yıllığına bağışlanğan matem tedbirlerniñ Aqyar merkezinde keçirilmesine qarşı çıqqanını aydınlattı.
Hatıra taşıñız bar. Lütfen, anda barıp kederleñiz. Kim keder ete? KimseSergey Menâylo
«Dostlar, bekleñiz. Hatıra taşıñız bar. Lütfen, anda barıp kederleñiz. Kim keder ete? Kimse. Ne içün bunı federatsiya subyekti derecesinde yapacaq olasıñız? Bulğar, ermeniler repressiyalarğa oğratılğan milletler. Örnek olmasın. Çoq milletli bir devlette bir milletni qayd etmek mümkün degil», – dedi o.
Putin aqareti
Qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileri Menâylonıñ aytqanlarını aqaret ve ayırım dep tanığanlar. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Ali Hamzin Qırım.Aqiqatqa qayd etti ki, onıñ semetdeşleri içün bunıñ kibi bir memurnıñ böyle lafları telükeli bir işarettir.
«Bu provokatsion laflarnıñ eki taraflığını aytmaq mümkün. Aqyar valisi qırımtatarlarnı dağlarda topraq almağa yollap, Rusiye Anayasasınıñ garantınıñ baqışlarına sayğısızlıq köstere, o ise sürgün olunğan qırımtatarlarğa nisbeten adalet tiklenmesine dair programmalarnı qanun derecesinde ilân etti», – dep tüşüne Ali Hamzin.
Onıñ fikirince, Menâylo aytqan laflarınen Vladimir Putinniñ vadelerini deklarativ ve boş laf dep adladı.
«Sual peyda ola, Aqyar valisi bu qadar cesür oldımı? O, aman-aman açıq bir sürette qırımtatarlarnı degil, daa çoq Rusiye prezidentini aqaretley, bugünde-bugün «Rusiye prezidentiniñ şerefi ve itibarını qoruv aqqında» qanun leyhasına köre apis cezası berile bile», – dedi Hamzin.
Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Aqyar yolbaşçısınıñ aytqanlarına daa sert bir şekilde cevap berdi.
«Ömür boyu soyadı manasına yaqın olğan adamnıñ aqıl ve ahlâq derecesini kördik. Vatanını deñiştirgen kişi er şeyni deñiştire. O, qıymet kesemez. Bizler tarihiy vatanımızğa qaytamız, ve bizler qayda yaşaycağımıznı bilemiz», – dedi o 112 telekanalına.
Smedlâyev Aqyar yolbaşçısına tarihnı ögrenmege tevsiye etti, çünki qırımtatarlar – Qırımnıñ tamır halqı, olarnıñ kelecegini belgilemek aqları bar.
«Biraz medeniyetni ögrensin, bir şeyni bir şeyge deñiştirmek «olmaycaq» işlerini taşlasın. Bugün böyle adamlardan sebep problemler çıqa», – dep ayttı Smedlâyev.
Nimetullayev inanmay
Yarımadada qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçilerinden ğayrı Menâylonıñ aytqanlarına açıq sürette açuvlanğanlar olmadı. Rusiye akimiyetine hızmet etken qırımtatarlar Aqyar valisiniñ laflarına qulaq asmadılar.
Qırım.Aqiqat mühbiri Moskva nezaret etken Qırım ükümetindeki Milletlerara munasebetler devlet komitetiniñ yolbaşçısı Zaur Smirnovnıñ izaatlarını almağa tırıştı. Faqat sualni eşitip, vaqtı olmağanını ayttı ve biraz soñra tekrar telefon etmege teklif etti. Soñra ise Smirnovnıñ telefonı cevap bermey edi.
Rusiyege qoltutqan «Qırım Birligi» teşkilâtınıñ reisi Seytumer Nimetullayev Menâylo böyle bir şey aytqanına inanmayıp, derc etilgen intervyü yalan ola bile, dep bildirdi.
«Bunı nasıl aytar – «yüksek dağlarda», buña inanmayım! Qırımtatarlar oña 2014 senesi muracaat etken ekenler. Kimler? Topraq istegenler. Bizim toprağımız – Qırım, epimiz Qırımda bir qoranta olıp yaşaymız», – dedi Nimetullayev Qırım.Aqiqat mühbirine.
Kreml Menâylonıñ aytqanlarına cevap bermedi.
Qırım.Aqiqat mühbiri Rusiye reberliginiñ Aqyar valisi aytqanlarına olğan munasebetini Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskovdan soramağa tırıştı. Faqat onıñ ofisinde tedbirde iştirak etkenini bildirip, malümat muracaatını yollamağa teklif etti ve soñra cevap berecegini ayttılar.
Yaqın şarq tedqiqleri merkeziniñ müdiri İgor Semivolos Menâylonıñ aytqanlarını tabiiy dep adladı.
«O, böylelerdendir: orduda ne qadar çoq emen olsa, mudafaamız da o qadar küçlü olacaq. Böyle vatandaşlardan. İlk sefer degil, alçaq medeniyetli olğanını endi köstergen edi», – dedi ekspert.
Semivolos hatırlattı ki, Menâylo yapqan areketlerinen Rusiyege qoltutqan Aqyarlılarnı bile özüne qarşı çıqmağa mecbur etti. Böylece, ekspertniñ fikirince, onıñ qırımtatarlarğa qarşı aytqan ayırım lafları beklenmegen bir şey degil.


text:
KA�KSAL HASAN
KA�KSAL HASAN
(1941 – ) Akademisyen Yazar
Hasan KA�ksal, 1941 yA�lA�nda A�spira��de doAYdu. BabasA� Mustafa Efendi, annesi Tubi HanA�mdA�r. A�lk ve orta eAYitimini A�spira��de tamamladA�. Erzurum AtatA?rk A?niversitesi Fen Edebiyat FakA?ltesi TA?rk Dili ve EdebiyatA� BA�lA?mA?nden mezun oldu. A�eAYitli okullarda Edebiyat A�AYretmenliAYi ve idarecilik yaptA�. A�zmir A?niversitesine okutman olarak atandA�. DoktorasA�nA� tamamlayarak YardA�mcA� DoA�ent oldu.
DoA�.Dr. Hasan KA�ksala��A�n yayA�mlanmA�AY eserleri;
- A�pek Han; deAYiAYler AAYA�k CanA�moAYlu a�� 1986
- BattalnA?melerde Tip ve Motif YapA�sA� a�� 1984
- Milli DestanlarA�mA�z ve TA?rk Halk EdebiyatA� Metinler, AA�A�klamalar – 1985