text:
Täşviş qoŋğuriği/ Gšhärbüvi İSMAYİLҖANOVA, «Uyğur avazi»/ häş-päş degiçä küzniŋ ikkinçi eyimu tügidi. Biyilqi küz, jillarğa nisbätän, helä issiq boldi. Kündüzi künniŋ harariti 15 —20, hätta bäzi künliri 25 gradusqiçä kštirildi.
Amma ätä-ahşimi җanğa patqidäk soğimu bar. Şuŋlaşqa bäzidä šylärgä ot qalap, issitişqa toğra kelivatidu. Jildiqidäk, kšpçilikni häläykümgä selivatqan närsä — yänä şu kšmürniŋ bahasi. Biyil u qandaq bolmaq? Yeqinda nahiyälik hakimiyättä štkän baş qoşuşta issitiş mävsümigä täyyarliqniŋ ketip berişi häqqidä gäp boldi.
Panfilov nahiyäsi hakiminiŋ orunbasari Duman Tšrehanovniŋ rähbärligidä štkän baş qoşuşta nahiyälik turuşluq šy vä kommunalliq egiligi bšlüminiŋ başliği Arman Tazabekovniŋ, nahiyälik bilim bšlüminiŋ başliği Turar Qasteevniŋ nahiyädiki 49 mäktäp vä salamätlikni saqlaş mähkimisiniŋ issitiş mävsümigä täyyarliği häqqidä hesaviti tiŋşaldi.
İkkinçi muhim mäsilä, kšmürniŋ bahasiniŋ turaqsizliği, yäni kündin-küngä qimmätlävatqanliği häqqidä boldi. Täkitläş keräkki, elimiz yeqilğu işläpçiqiriş boyiçä duniyada säkkizinçi orunda turidekän. Biraq, nemişkidu, җay-җaylarda kšmür bahasi jildin-jilğa, soğ çüşkändä bolsa, kündin-küngä qimmätlimäktä. Bu häqqidä nahiyä vä şähär hakimliriğa turğunlardin bir ämäs, birnäççä qetim şikayätlär kelip çüşkän.
«Qişniŋ ğemi — yazdin» ibarisigä ämäl qilğan turğunlar (bolupmu pensionerlar), iyul'-avgust ayliridila kšmür setiveliş üçün nahiyädiki kšmür bazilirini yaqilaydu. Nahiyädä tšrt otun-kšmür bazisi bar. Ularda Şubarkšl bilän Qarajıralıqniŋ kšmüri setilidu. Kšmür Altinkšl vä Qundızdı stantsiyaliridin kältürülidu. Biyil iyul'-avgust aylirida bir tonna kšmür 18000 — 19000 täŋgidin setildi. Lekin yazdin beri yarkäntliklärgä kšmür setiveliş üçün bayiqi bazilardin şähsiy jük toşuydiğan maşinisi bar tiҗarätçilär elip kelivatqan kšmürgä novättä turuşqa toğra käldi. Mana moşu mäsilä ätrapida nahiyälik hakimiyättä bir ämäs, birnäççä qetim eytilğini bilän heç nätiҗä çiqmiğanliqtin, novättiki baş qoşuştin keyin nahiyä hakiminiŋ orunbasari Duman Tšrehanovniŋ yetäkçiligidä «Nur Otan» partiyasiniŋ Panfilov nahiyälik şšbisi räisiniŋ birinçi orunbasari Qanat Dosmayilov, seliq başqarmisiniŋ başliği Tšleu Kerimbekov, nahiyä prokuroriniŋ orunbasari Erlan Ombaev, nahiyälik tiҗarätçilär bšlümi başliğiniŋ väzipisini vaqitliq atquruvatqan Qurmanğali Musabekov uşbu mäsiliniŋ aq-qarisiğa yetiş üçün otun-kšmür bazilirini arilap, Altınkšl, Qundızdı stantsiyaliridä boldi. Qundızdı tšmür yol stantsiyasigä Şubarkšl kšmüri kältürülidekän. Sentyabr' eyida 5000 tonna kšmür käptu. Kšmür setiş bilän şuğullinivatqan «Bekard» şähsiy şirkiti väkiliniŋ eytişiçä, u yärdä kšmürniŋ bahasi 11800 — 16500 täŋgä turidekän. Dällallar Qundızdidin bu bahağa düŋ setivelip, şähär vä yezilarğa apirip, šzliri haliğan bahada, yäni tonnisini 20000 — 23000 täŋgidin setivatidu. Elip-satarlar buniŋmu šzigä çuşluq çiqimi barliğini, yäni yanarmayniŋ qimmätligini, maşinisiniŋ çiqimlirini, heridarliriniŋ šyigiçä yätküzüp beridiğanliğini eytişidu. Bularğu mäyli. Ändi novättä turğusi kälmäy, maşinisiğa «Äkimşilik qızmetkeri» degän tahtiçini çaplavelip, heligärlik bilän yol tepivatqanlarçu? Buni nahiyä hakiminiŋ orunbasari Duman Ädephanulı şähsän šzi nazarät qilidiğanliğini eytti.
Altinkšl tšmür yol stantsiyasidä kšmür yoq bolup çiqti. Stantsiya başliği Jandos Untaqbaev: «Bizniŋ künigä 60 — 70 vagon kšmür qobul qiliş mümkinçiligimiz bar. Biraq hazir kšmür yoq. Kšmür bahasiniŋ šzgirişigä tšmür yol tarifliriniŋ šsüşiniŋ, dällallarniŋ täsiri bar. Amma «Qazaqstan Temir Jolı» AҖ šzimizniŋ barliq hizmätçilirini, Pänҗim, Almali, Baskünçi, Äulieağaş yeziliridiki täminati naçar, kšpbaliliq aililärni kšmür bilän täminlidi», dedi.
Atalğan stantsiyalärni arilap çiqqan nahiyä hakiminiŋ orunbasari kšmür toşuş bilän şuğullinivatqan tiҗarätçilär bilän kšrüşüp, turğunlarniŋ muhtaҗliğiğa qarap, ularniŋ kšmürgä bir umumiy bahani qoyuş täklivini bärdi.
Kšmüqonaq ğoziginiŋ bahasimu štkän jillarğa nisbätän helila šskän. Uniŋ bir tonnisi 30000 täŋgidin setilivatidu. Rast, nemä qilimän desä, hämmä närsä şähsiylärniŋ qolida. Amma setilivatqan härqandaq mähsulatniŋ muqum bir bahasi boluşi keräk.
Panfilov nahiyäsi.


c: text/html

text:
Qırımtatar devlet akademik muzıkalı-drama teatri «Teatr. Çehov. Yalta» teatr sanaatı halqara festivalinde Gran Prix qazandı.
Qırımnıñ rusiyeli Medeniyet nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, Rinat Bektaşevnıñ «Arşin Mal Alan» oyunı «Eñ yahşı muzıkalı oyun» namzetliginde ğalebe qazandı.
Teatr aktörı Eldar Celilov «Ekinci plan rolü ve artist cazibesi içün» diplomı ile taqdirlendi.
Festivalde Qırım, Ermenistan, İran, Nepal, Türkiye ve Rusiye icadiy taqımları iştirak etti.
Böylece, «Rusiye klassikasınıñ teren teatr menimsevi içün» mukâfat «Zapiski sumasşedşego» («Aqıldan ayırılğannıñ tezkereleri») oyunı içün Türkiyeniñ «Atolyetheater»ine berildi.
Katmandu şeerinden kelgen «Lokdrishtatheatre» Nepal teatri «Nasipsiz ana» oyunı ile «Faal vatandaşlıq mevamı ve onıñ sanada kösterilmesi içün» namzetliginde birincilikni elde etti.
Bunıñ ile, Qırımnıñ rusiyeli ükümetinde yarımadağa ecnebiy taqımlarnıñ kirişi aqqında bir şey bildirmeyler. Qırım.Aqiqat buña Ukraina medeniyet nazirliginiñ cevabını bekley.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımda «yarımadanıñ yarı cenk vaziyetinde» «duşman telekanallarına» yer yoq, – bunı Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov ATR qırımtatar telekanalınıñ işi aqqında aytıp bildirdi. «15 minut» saytı bildire ki, cuma künü, fevral 13-te, Aksenov Bulğaristannıñ «Ataka» sağ firqası eyyetiniñ Qırım ziyareti munasebetinen keçirilgen matbuat konferentsiyasında ATR qırımtatar telekanalını tenqit etti.
Aksenov yarımadada radiostantsiya ve telekompaniyalarnıñ vaziyetini aytıp, Qırım akimiyeti «Qırımnıñ radiostantsiyaları ve telekanalları yahşı çalışmasını istegenini» bildirdi.
«Lâkin biz bazı telekanallar tarqatqan yañlış malümatqa qarşı çıqamız, bazı vaqıtları ayrı mevzularda açıq-aydın yalan aytalar», – dedi Aksenov, ve ATR qırımtatar telekanalı aqqında aytıp başladı.
Onıñ aytqanına köre, «bir de bir vaqia daa olmadı, onı ise endi bam-başqa şekilde aydınlattılar».
«Asılında ise, bazı vatandaşlarğa Qırımnıñ Ukrainağa qaytaralması ile bağlı ümüt bergen kütleviy haber vastalarınıñ işi cumhuriyette olmaycaq. Bugün ealini şaşmalatqan, vaziyetni yañlış aydınlatqan duşman kütleviy haber vastaları nege kerek»,– dedi Aksenov.
«Bazıları qırımtatar ealisini şaşmalatmağa begenedirler, lâkin telekanal ya da radio olsun, birden aytam, bizler milletlerara munasebetlerde kerginlikke yol bermeycekmiz. Bugün yarı cenk vaziyeti üküm sürmekte, sıñırda aman-aman cenk zıddiyeti, onıñ içün af etiñiz – saylamaq kerek. Qırımlı olsañız, namuslı olıp, Qırım ile soñuna qadar oluñız – men böyle tüşünem», – dep ayttı Qırım baş naziri.
ATR qırımtatar telekanalınıñ reberligi Sergey Aksenovnıñ qabaatları ile razı degil.
«Bizler özümizni duşman telekanalı olaraq saymayıq, çünki bizler akimiyetniñ ne dostu, ne de duşmanı olamız. Bu kütleviy haber vastalarınıñ vazifesi degil», – dep ayttı telekanalnıñ baş müdiri Elzara İslâmova.
Onıñ bildirgenine köre, ATR «vaziyetni kerginleştirmeyip, Qırımda olğan problemler aqqında ayta». «Olarnıñ olmağanını, mence, kimse aytmaz», – dedi Elzara İslâmova.
Yanvar 26-da ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi
Ukraina, Türkiyeniñ resmiy akimiyetleri, em de OSCE, PACE ve Avropa Birligi kanalda keçirilgen tintüvni takbih ettiler.


text:
Ötken jumada «Fwsïn köşesindegi jumıs stwdïyası» «ŞIU men BRÏKS sammïtterine Sï ağamen birge baramız» jaña anïmacïyalıq vïdeorolïginiñ tanıstırılımı ötti. Onda ğalamtor-paydalanwşılardıñ suraqtarına jawap berildi. Keşegi künniñ keşine deyin paydalanwşılar vïdeonı 1,3 mln. astam ret tamaşalağan.
Xalıqaralıq deñgeylerdegi kezdeswlerge arnalğan munday vïdeorolïk baspasöz mäslïxatı türinde ötti. Anïmacïyalıq personaj - Xe Czïn esimdi qız (ŞIU men BRÏKS qıtaylıq atawlarınıñ birigwi) - eki birlestik boyınşa sarapşı - altı ötkir sawalğa jawap beredi. Ïnternet-paydalanwşılar: ŞIU men BRÏKS sammïtteri degen ne? Nelikten eki kezdesw bir waqıtta, bir qalada ötedi? Birlestikke müşe memleket basşılarına ünemi osılay kezdesw ötkizw qızıqtı ma? Bir de bir damığan el joq, sammïtter bedeldi bola ma? degen suraqtar qoydı.
«ŞIU men BRÏKS sammïtterine Sï ağamen birge baramız» - bul «Fwsïn köşesindegi jumıs stwdïyasınıñ» qıtaylıq törağanıñ şeteldik saparğa barwı twralı alğaşqı vïdeorolïk emes. Bul stwdïya osığan deyin jarïyalanğan sayasï taqırıptağı « Qıtay basşıları qalay şınıqtı», «Sï ağamen Reseyge baramız» vïdeolarımen belgili boldı. Aqparatpen tanıstırw ülgisi är türli, anïmacïya, mïkrofïlm, suxbattan brïfïngke deyin bolwı mümkin. Är vïdeorolïktiñ erekşeligi bar.
Eske sala keteyik, reselik Wfa qalasında (Başqurtstan) 8-10 şildede BRÏKS sammïti (bes elden turatın top: Brazïlïya, Resey, Ündistan, Qıtay, Oñtüstik Afrïka Respwblïkası), 9 şildede - BRÏKS, ŞIU jäne EAEO müşe-elderi basşılarınıñ beyresmï kezdeswi, al 10 şildede - Şanxay ıntımaqtastıq uyımınıñ sammïti ötedi.
Derekközi: QazAqparat
Kommentarïï


text:
Protherm Lynx Kombi Hata Kodları
Protherm Lynx F01 Hata Kodu: Aşırı Isınma Arızası
Protherm Lynx F02 Hata Kodu: Kullanım Suyu Sensör Arızası
Protherm Lynx F03 Hata Kodu: Tesisat Devresi Gidiş Arızası
Protherm Lynx F04 Hata Kodu: İyonizasyon Arızası
Protherm Lynx F05 Hata Kodu: Prostat Arızası
Protherm Lynx F06 Hata Kodu: Tesisat Devresi Dönüş Arızası
Protherm Lynx F07 Hata Kodu: Gaz Valfi Arızası
Protherm Lynx F08 Hata Kodu: Tesisat Devresi Gidiş Sensör Aşırı Isınma Arızası
Protherm Lynx F09 Hata Kodu: Prostat Kısa Devre Arızası
Protherm Lynx F10 Hata Kodu: Su Basıncı Arızası
Protherm Lynx F11 Hata Kodu: Sirkülasyon Arızası
Protherm Lynx F12 Hata Kodu: Düşük Voltaj Arızası
Protherm Lynx F13 Hata Kodu: Tesisat Sıcaklık Farklılık Arızası


text:
Qaraqalpaq mámleketlik universiteti ximiyalıq texnologiya fakultetiniń 4-kurs studenti Salamatdin Pirniyazov hám programmist Nawrız Nókisbaevlardıń baslaması menen Qaraqalpaqstanda birinshi márte Internet tarmaǵı arqalı kitap hám keńse buyımların satıp alatuǵın tarmaq jaratıldı. Bul haqqında Salamatdin Pirniyazov bizge xabar berdi.
Bul tarmaq aladinmarket.uz mánzilinde jumıs basladı. Tarmaqta abiturient hám mektep oqıwshılarına arnalǵan hám qaraqalpaq, ózbek jáne rus tillerindegi 400 ge shamalas kitaplar, sonday-aq, 300 ge shamalas túrdegi keńse buyımları jaylastırılǵan.
– Biz paydalanıwshılardıń pikir hám usınısların esapqa alıp usı tarmaqtı jarattıq. Paydalanıwshılar tarmaqqa kirip, ózine unaǵan kitap yamasa keńse buyımlarına buyırtpa beriwi múmkin. Olardıń bahaları da kórsetilgen. Jáne bir qolaylıq sıpatında, biz buyırtpa berilgen kitap yamasa keńse buyımların 5000 sum esesine paydalanıwshılardıń úyine alıp barıp beremiz, – deydi Salamatdin Pirniyazov.
Sáwbetlesimizdiń aytıwına qaraǵanda, tarmaq fondı ele de tolıqtırılıp barıladı.
Maǵlıwmat ushın aytıp ótiw kerek, bul tarmaq Qaraqalpaqstandaǵı kitap hám keńse buyımların Internet tarmaǵı arqalı satıp alıw múmkin bolǵan dáslepki tarmaq bolıp tabıladı.
Islam Matekov,
Qaraqalpaqstan xabar agentliginiń sholıwshısı.


text:
QHA qırımtatar haber agentliginiñ müdiri Gayana Yükselni aprel 22 künü Ekstremizmge qarşılıq merkezine («E» merkezi) çağırdılar.
Bunı o Facebookta yazdı.
«Taqiqatçılar Qırımdan köçken QHA agentliginiñ haber faaliyeti ile meraqlana edi. Bizim bozuluvımız, taqiqatnıñ fikrine köre, – qha.com.ua saytında Rusiyede 2014 senesi noyabr ayında yasaqlanğan eksremist teşkilâtları aqqında malümatnıñ olmasıdır».
Onıñ aytqanına binayen,subet neticesinde memuriy bozuluv aqta protokol tizildi, agentlikniñ müdiri ise şu bozuluvnı tanımay.
«Bu sebepten itirazlarımız, şu cümleden bu kibi malümatnıñ saytımızda daa 2014 senesinden evel bastırılğanı aqta deliller mahkemege taqdim etilecek», – dey Gayana Yüksel.
Agentlik Roskomnadzordan çalışuv iznini alıp olmağan Qırım matbuat vastalarınıñ sırasına kirdi. Bundan soñ haber agentligi qıtaiy Ukrainağa köçti.


text:
Rusiye kontrolündeki Qırım İqtisadiy inkişaf naziri Valentin Demidov, yañı işke avuşqanı sebebinden, öz istegi ile işten boşatılmaq içün ariza yazdı. Bunı, Kreml nezaretindenki Qırım yolbaşçısınıñ matbuat-hızmetine atıf etip, «RİA Novosti Krım» haber ete.
«Biz bu malümatnı tasdiqlaymız. Valentin Demidov, kerçekten, işten boşatılmaq içün ariza yazdı», – dediler matbuat-hızmetinde.
Agentlikniñ malümatına köre, memur yañı işke Aqyarğa keçmek içün böyle qarar aldı. Demidov yılnıñ soñuna qadar nazir vazivesinde bulunacaq.
Valentin Demidov 2015 senesi iyün ayında nazirlikke tain etildi, onıñ vaqıtında Qırımnıñ 2030 senesine qadar içtimaiy-iqtisadiy strategiyası azırlanıldı.
Qırımnıñ iqtisadiy inkişafı boyunca Rusiyeli nazirniñ adı AQŞ tarafından yaptırımlar cedveline kirsetilgen.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Lentun Bezaziyev bildrigenine köe, Lenur İslâmov Meclis kvotasından Qırım «ükümet»ine kelip vazifesine memur olaraq degil de, iş adamı kibi davranğanını begenmey. Şunıñ içün içün o vazifesini becerip olamağanı aqqında hulâsa çıqarğan eken. Özü Lenur İslâmov bu haberge bir izaat bermey.
Keçken afta ‘kelişikli’ qırımtatarlar delegatsıtyası Rusiye Presidentı Vladimir Putin ile körüştiler. Körüşüvde qırımtatarlarnıñ meselelerini çezüvi aqqında laf yürsetildi. Delegatsıya erkânında Lentun Bezaziyev, Edip Gafarov, Remzi İlyasov, Zaur Smirnov bulundılar.


text:
Bunı öz Facebook saifesinde Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa kâtibi Andriy Parubiy bildirdi, dep zaber ete Azatlıq Radiosı.
Yaqında memleketniñ şarqında arbiy areketlerniñ toqtatıluvı boyunca Ukraina prezidenti vekili vazifesine İrina Geraşçenko tayin etilgen edi.
«Lugansk halq cumhuriyetiniñ» vekilleri Geraşçenko ile, Rusiye tarafından aracı olmadan,muzakerelerni keçirmege razı olmadılar.
Salı künü, iyün 17-de, Lugansk civarında uruş neticesinde minaatıcı atışqa «Rossiya-24» telekanalınıñ çıqaruv taqımı oğradı. Operator Anton Voloşin birden elâk oldı, mühbir İgor Kornelük hastahanede vefat etti. Cesetlerini soydaşlarına bugün berecekler. OBSE ve BMT bu vaqianı taqiq etmege avale ettiler.


text:
Aqmescit SİZOsında bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz qanunğa köre kartserge atıldı, dep bildire Rusiye cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ (FSİN) Qırım idaresi matbuat hızmetiniñ yolbaşçısı Alena Mamutova.
«15.07.1995 senesine ait №103-F3 Federal qanunnıñ 40-ıncı maddesine binaen, Ahtem Çiygoz apishane rejimini bozğanından sebep SİZO-1 yolbaşçısınıñ qararına köre ve ekimniñ onıñ kartserde bulunması mümkün olğanını tasdıqlağan qararına köre kartserge atıldı», – dep ayttı o. Onıñ qayd etkenine köre, böyle bir qarar içün prokuratura ya da mahkeme qararına acet yoq, dep bildire Krım.Media.
Matbuat hızmeti Ahtem Çiygoznıñ açlıq grevi aqqında malümatnı red etti.
Çarşenbe künü, mayıs 6-da, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi ki, Qırımda Aqmescit SİZOsında bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı kartserge attılar. Ahtem Çiygoz ise açlıq grevine başladı.
Onı 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26 künü «kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etilmesi ve iştirak etmesinde» şeklep, taqiqat çerçivesinde yaqaladılar. Çiygoznı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da bu müddetni mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.


text:
Mart 9 künü Gaagada Halqara mahkemede Ukrainanıñ Rusiyege qarşı davasınıñ baqılması soñuna kele. Cümaaqşamı künü söz Rusiye tarafına berildi.
Ukraina Halqara mahkemede – BMT Yüksek mahkemesinde – terörizmge maddiy destek köstermesine qarşı Halqara añlaşma ve er türlü ırq ayırımınıñ yoq etilmesi boyunca Halqara añlaşmalarını bozğanında qabaatlap Rusiyege qarşı dava açtı.
Mart 6 bazarertesi künü başlanğan dört künlik toplaşuvlar çerçevesinde, sadece Ukraina rica etken Rusiyege qarşı iş baqılacaq vaqıtta üküm sürecek muvaqqat tedbirlerni almaq ricası baqıla. Davanıñ özü ise, ekspertlerniñ fikirlerine köre, yıllarğa sürmek mümkün. Ukraina mahkemeni Rusiyeni Ukrainada vatandaşlarğa qarşı terrorizm areketlerini yapqan taqımlarğa maddiy destek, silâ ketirilmesi, taqımlarnı ögretme ve aletlendirmesini toqtatmaq, em de Qırımda qırımtatar ve ukrainlerniñ taqiq etilmesi ve aqları sıñırlanmasını toqtatmağa çareler baqıldı.
Keçken eki kün devamında Ukraina tarafı davanı qazanmaq ve tedbir alınmaq içün delillerini ketirdi, Rusiye tafafı qarşı çıqtı, Ukraina Tışqı işler naziriniñ muavini Yelena Zerkal bu çıqışnı oyun ve yalan dep adlandırdı.


text:
Mart 15 künü AQŞ Senatında «Rusiyege qarşı sanktsiyalar, nevbetteki adımlar» mevzusında muzakereler ötkerildi. Ekspertlerniñ fikirlerine köre, sanktsiyalar şahsen prezident Vladimir Putinge tesir etmey, amma sıñırlamalarnıñ lâğu etilmesi mümkün degil.
Senatta, akimiyet Putin elinde toplanğanınen raatsız olğanlarını qayd ettiler, ve Rusiye prezidenti öz ariketlerini rusiyelelerniñ menfaatlarınen gizlegenini qayd ettiler, bu ise sanktsiyalarınıñ işini zorlaştıra.
Bunen beraber, ekspertler, IŞİD-ke qadşı küreşmek maqsadınen sanktsiyalardan vazgeçmek ğayesi «yañlış adım» olğanını ve sanktsiyalar şiddetleşe bilecegini tüşüneler.
Mutehassıslarnıñ sözlerine köre, Amerikanıñ uquq qoruyıcı organları Rusiyeli oligarhlarnıñ Amerika Qoşma Ştatlarında olğan taşımaz mülküni esapqa alalar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bağçasaray
Bağçasaray (ukraince Бaxчиcapaй, rusça Бaxчиcapaй) – cenüp-ğarbiy Qırımda tarihiy bir şeerdir, Qırım Hanlığınıñ sabıq paytahtı, Bağçasaray rayonınıñ merkezi. Qırımnıñ İçeri dağ sıralarınıñ capında, Çürük Suv özeniniñ yılğasında buluna. Qırımnıñ paytahtı olğan Aqmescit ve Bağçasaray arasındaki mesafe 38 km.
Münderice
Coğrafiya[deñiştir | kodunı deñiştir]
İklim[deñiştir | kodunı deñiştir]
İklimi yarım qurğaqlı, issidir, yımşaq qış ile. Yanvarniñ orta arareti +0,3 °C, İyülniñ orta arareti +21,7 °C. Yağanaqlarnıñ orta yıllıq derecesi 500 mm.
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
Bugünki Bağçasaray toprağında evel-ezelden bir qaç meskün yer bar edi. XVI asırnıñ birinci yarımında şeer meydanğa kelgen vaqıtta üç esas meskün yer bar edi: Qırq Yer qalesi (şimdiki Çufut Qale), Salaçıq ve Eski Yurt köyleri. Salaçıqta ve Qırq Yerde Altın Ordu zamanlarından berli memuriy merkezler bar edi. XV ile XVI asırlarnıñ sıñırında I Meñli Geray Salaçıqtan iri paytaht yaptırmaq niyetinen anda qurucılıq başlattı. 1532 senesinece Salaçıq Qırım Hanlığınıñ paytahtı edi. İşbu senede Meñli Geraynıñ oğlu I Sahib Geray Salaçıqtan 2 km uzaqlıqta yañı han rezidentsiyasınıñ temelini qoydurıp onı Bağçasaray dep adlandırdı. Soñ yañı han rezidentsiyasınıñ etrafında şeer meydanğa keldi.
XVII asırnıñ ortalarında Bağçasarayda 2000 ev bar edi. Olardan üçte biri yunanlarnıñki edi. 1736 senesi Kristof Minih yolbaşçılığı altında Rusiye ordusı şeerni bütünley yaqtı. Bugüngece saqlanılıp qalğan han saraynıñ yapıları 1740-1750 seneleri şeerniñ ğayrıdan tiklenüvi ketişatında quruldı. 1794 senesi Bağçasarayda 5 degirmen, furunlar, sepici, demirci, ayaqqap, tüfek ustahaneleri, bayağı ticaret evleri ve tükânlar, 17 kervan-saray bar edi.
XIX asırda ve XX asırnıñ başında şeer qırımtatarlarnıñ medeniy ve içtimaiy yaşayışlarınıñ merkezi edi. 1944 senesi mayıs 18 künündeki qırımtatar halqınıñ sürgünligine qadar Bağçasaray ealiniñ çoqluğını qırımtatarlar teşkil etken 3 şeerlerden biri (Qarasuvbazar ve Aluştanen beraber) edi.
Eali sayısınıñ dinamikası[deñiştir | kodunı deñiştir]
- 1930 — 10 450 kişi (7420 qırımtatar, 1850 rus, 315 yeudi, 205 yunan, 185 ukrain, 50 alman, 30 ermeni, 30 bulğar, 365 başqaları).
- 1939 — 10 891 kişi
- 1989 — 25 363 kişi
- 2006 — 26 400 kişi
Rayonlarğa resmiy sayılmağan bölünüvi[deñiştir | kodunı deñiştir]
Zemaneviy Bağçasaray meydanlığı tahminen teñ kelgen bölüklerden ibarettir. Bu – Eski şeer, Yañı şeer ve yañı qırımtatar maalleleridir. Eski şeer Çürük Suv özeniniñ tar deresinde buluna. Bağçasaraynıñ bu rayonı orta asırlardan qalma yerleşüvnen (yani tar, qıyış soqaqlarnen) ve eski, deñişmegen qırımtatar evlernen ayırıla. Ulu Vatan cenkinden soñ qurulğan maallelerge Yañı şeer deyler. Şeerniñ üçünci bölümini 1990 seneleri sürgünlikten qaytqan qırımtatarlar qurdılar. Cenkten soñ Eski Yurt, Aziz, Aqçoqraq ve Salaçıq (Staroselye) köyleri şeerniñ terkibine kirsetildiler.
Mahsus itibarğa lâyıq yerler[deñiştir | kodunı deñiştir]
Hansaray - Qırım hanlarınıñ sarayı Bağçasaraynıñ eñ müim tarihiy abidesidir. Saraydaki Közyaş çeşmesi Aleksandr Puşkinniñ “Bağçasaray Çeşmesi” (rusça «Бaxчиcapaйckий фoHTaH») eserinde şereflengen. Salaçıq maallesinde Zıncırlı medrese ve onıñ yanındaki I Hacı Geraynıñ dürbesi buluna. Şeerniñ yanında erkekler hristian keşişhanesi (CBяTo-ycпeHckий MoHacTыpb) ve orta asırlardan qalma Çufut Qale (sıq “qoba şeeri” olaraq adlandırıla) bar.
İçtimaiy saa[deñiştir | kodunı deñiştir]
Şeerde ihtisasiy oquv yurtu, qurucılıq tehnikumı, tabiat evi, seyaat ve kezintiler bürosı çalışalar.
Resimler[deñiştir | kodunı deñiştir]
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Bağçasaraynıñ şeer forumı
- Hansaraynıñ resmiy saytı
- Bağçasaraydaki Hansaraynıñ fotogalereyası
- «Qobalı şeer» Çufut Qale
- Bağçasaraynıñ videosı
- "Bütün Qırım avuç üstünde" saytı. Bağçasaray: raatlıq, tarih, foto, Bağçasaraydaki mahsus itibarğa lâyıq yerler, veloturizm, iklim
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
«İlk esap añlaşmağa köre tizildi – sutkada 114 million kubometr. Raatlıq kunlerini köz ögüne alıp, NAK «Naftogaz Ukrainı» bu esapnı iyün 2-ne qadar ödemek kerek, ve, iyün 3-den başlap, şirket Ukraina qullanıcılarına gaz bermek içün tek ödenilgen gaz alacaq», – dep ayttı o.
«Gazprom» spikeri dedi ki, al-azırda Ukraina borcı tahminen 3,5 milliard dollarnı teşkil ete.
Rusiye tarafı aytqan edi: aprel ödevleri olmasa, iyün 1-den başlap Ukraina evelden para berecek.
Ukraina ükümetiniñ reberi Arseniy Yatsenükniñ aytqanına köre, «Gazprom» Ukrainağa biñ kubometr içün 268,5 dollar miqdarında gaz fiyatını belgilese, Ukraina Rusiyege borc tölemege azır.
Al-azırda Rusiye Ukraina içün eñ yüksek gaz fiyatını belgiledi – biñ kubometr içün aman-aman 500 dollar. Frenkistan biñ kubometr içün 550 dollar töley.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko oktâbrniñ 9-nda resmiy ziyaretnen Kyivge teşrif buyurğan Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannen körüşmekte.
Ukraina prezidenti Memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, ziyaret esnasında Petro Poroşenko ve Recep Tayyip Erdoğan yolbaşçılığı altındaTürkiye-Ukraina Strategik Şuranıñ altıncı toplaşuvı ötkerilecek. Taraflar er bir strategik yöneşlerdeki eki taraflama işbirlikniñ arttırılmasınen beraber, halqara barışıq ve regional telükesizlik meselelerini muzakere etecek.
Strategik Şura toplaşuvı neticesinde bir sıra vesiqalarnıñ imzalanması planlaştırılmaqta.
Poroşenko ve Erdoğan bu yıl sentâbr ayınıñ soñunda BMT Genassambleyasınıñ toplaşuvında körüşken ediler. İşte o zaman Türkiye lideri ukrain meslekdeşinen al-azırdaki ziyaret planlarını muzakere etip, Türkiye Ukrainanıñ mustaqilliginen dünyaca tanılğan sıñırları içindeki topraq bütünligine qol tutqanını tasdıqlağan edi.


text:
Film
Kinofilmler, tag'ı filmler retinde bilgen, vizual kommunikatsiyanın' tu'ri ol jıljıytug'ın su'wretlerdi ja'ne dawıstı a'n'gimelerdi aytıw yamasa xabarlaw ushın qollanadı (adamlarg'a oqıg'ang'a ko'meklesedi). Du'nyanın' ha'r bo'leginde adamlar kinofilmler qaraydı oyın-sawaldın tu'ri retinde, shadlanıw alıwdın' jolı. Geybir adamlar ushın shadlanıw ku'liwdi bildire aladı, al basqalar ushın bul jılawdı bildire aladı, yamasa qorıg'ıwdı seziw.
Kinofilmlerdin' ko'bi jasaladı onda olar kinolarda yamasa kinofilm teatrlarında u'lken ekranlardın' u'stinde ko'rsetile aladı. Keyin kinofilmler kinofilm ekranlarının' u'stinde waqıt aralıg'ında ko'rsetiledi (bir neshe ha'ptelerden bir qatar aylarına jalg'asadı), kinofilmler aqılı televidenienin' yamasa sım televideniesinin' u'stinde ko'rsetiledi, ja'ne satqan yamasa jallag'an DVD disklerdin' yamasa videokasseta lentalarının' u'stinde, onda adamlar kinofilmlerdi u'yde qaray aladı. Siz kinofilmlerdi tag'ı ju'ktey yamasa jibere alasız. Keyin kinofilmler televidenie stantsiyasının' u'stinde ko'rsetiledi.
Kinofilm kamerası yamasa video kamerası su'wretlerdi ju'da' tez aladı, a'dette 25 su'wret (ramkalaar) ha'r sekund. Kinofilm proektorı, kompyuter, yamasa televidenie su'wretlerdi anaw shamada ko'rsetkende, bul zatlardın' jıyında su'wretlerdin' o'te jıljıw ko'rsetkeni sımbattı ko'rinedi. Dawıs sol waqıtta bolmasa jazıladı, yamasa keyin qosıladı. Kinofilmdegi dawıslar a'dette adamlardın' so'ylew dawıslarınan turadı (ol dialog dep ataladı), saz (ol "kinofilm naması" dep ataladı), ja'ne dawıs effektleri, kinofilmde bolıp atatug'ın ha'reketlerdin' dawısları (esiklerdin' ashılıwı yamasa mıltıqlardın' atıwı sonday sımbattı).
Stsenariyshi stsenariydi jazadı, ol kinofilmnin' a'n'gimesi so'zler menen aktyorlar aytadı. Onnan son' prodyuser adamlardı iske jallaydı kinofilmnin' u'stinde ja'ne barlıq aqshanı aladı aktyorlar ushın ja'ne u'skene to'lew kerek boladı. A'dette prodyuserler bul aqshanı aladı, bankten qarızg'a alıw arqalı yamasa investorlardı alıw arqalı aqshanı kinofilmge o'ndirisine qarızg'a beredi. Biraz prodyuserler kinofilm studiyası ushın jumıs isleydi; basqa prodyuserler g'a'rezsiz (olar kinofilm studiyası ushın jumıs islemeydi).
Aktyorlar ja'ne direktorlar stsenariylerdi ya aytıwdı ja'ne ya islewdi tabıp alıw ushın oqıydı. Aktyorlar stsenariyden so'zlerdi este qaldıradı olar kinofilmde aytadı, ja'ne ha'reketler oqıydı stsenariy olarg'a islegendi aytadı. Onnan son' direktor aktyorlarg'a ya isleytug'ının aytadı ja'ne kamerag'a tu'siriwshi olardın' qozg'alıs su'wretlerin qozg'alıs su'wret kamerası menen aladı.
Filmge tu'siriw pitken gezde, redaktor jıljıytug'ın su'wretlerdi birge tolıq a'n'gimeni aytıw jolda saladı ishinde jıyın waqıt sanında. Audio injenerler ja'ne dawıs injenerleri saz jazadı ja'ne qosıq salıwdı ja'ne bunı jıljıytug'ın su'wretlerge biriktiredi. Kinofilm islengende, kinofilmnin' ko'plegen ko'shirmeleri kinofilm labaratoriya arqalı jasaladı ja'ne kinofilm orawına qaray salınadı. Onnan son' kinofilm orawı kinolarg'a jiberiledi. Proektor dep atalatug'ın elektrikalıq mashina kinofilm arqalı jarıqtı ju'da' ashıq jarqıratadı, ja'ne qaran'g'ı bo'lmede otıratug'ın adamlar bunı u'lken ekrannın' u'stinde ko'redi. Janr kinofilmnin' tu'ri yamasa kinofilmnin' stili ushın so'z.


text:
Rusiye Mudafaa nazirliginiñ kollegiya toplaşuvında, işğal olunğan Qırım ve Arktikada ordularınıñ qısımlarını donatacaq «2018 – 2025 senelerge devlet silâlandırma programması» leyhası muzakere etildi. Bu aqta aprel 12 künü Rusiye Mudafaa nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Rusiye Mudafaa naziri Sergey Şoygunıñ sözlerine köre, «leyhanıñ maqsadı – Silâlı quvetler, diger ordular, arbiy qısımlar ve organlarnıñ silâlanuv sistemasını kerekli derecefe teminlemek».
Yañı programmanıñ leyhasına köre Qırımda ve Arktikada ordularınıñ qısımları donatılacaq, qayd ettiler Rusiyedeki müessisede.
Ukraina istihbaratı işğal etilgen Qırım askerleştirgeni aqqında haber ete. Rusiye yarımadağa arbiy tehnikasını ve Silâlı quvetlerniñ şahsiy qısımını ketirmege devam ete.
2016 senesi Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa kâtibi Aleksandr Turçinov Rusiye faal surette asketrileştirgen Qırım – havflı olğanı aqqında bildirgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Avropa Birligi, ilhaq etilgen Qırımda tahqiqat izolâtorında tutulğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevniñ aqlarınıñ bozuluvını taqbih ete.
Bu hususta Ukrainada AB temsilciliginiñ Facebooktaki saifesinde bildirile.
Bildirüvde: «AB temsilciligi kelecekte de qırımtatarlarda er türlü aqlarınıñ bozuluvlarını taqbih etecek. Bu, cümleden, Uzeir Abdullayevniñ sağlıq vaziyetine aittir», – denile.
Ondan ğayrı, ABde, yarımadada insan aqları standartlarına tolu kölemde riayet etilmesine davet ettiler.
Temsilcilikte: «İşlegen cinayetçileri tapılmağan, mecburiy ğayıp oluvlar, eziyetlevler ve öldürüvler kibi insan aqlarınıñ er türlü bozuluvları ile alâqalı işlerni er ceetten tahqiq etmek kerek. Ukainanıñ bütün territoriyasında, ve şu cümleden Qırım ve Aqyarda, halqara aq-uquq qorçalayıcılarınıñ tolu, serrbest ve maniasız irişüvniñ temin etilmesi ale daa ğayet muim olıp qalmaqta», – dep bildirdiler.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov, Aqmescitteki «Hizb ut-Tahriri işi» figurantı Uzeir Abdullayev «ölüm telükesi altında» edi, dep bildirgen edi.
Rusiye advokatı Nikolay Polozov, Rusiye prezidenti yanındaki İnsan aqları boyunca şura (İAŞ) ve Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovadan Abdullayev etrafındaki vaziyetke qarşılıq köstermekni rica etti.
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Teymur Abdullayev, Uzeir Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnıñ qorçalayıcıları tarafından sıñırlav tedbiriniñ uzatılmasına qarşı berilgen apellâtsiyalarnı red etti.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Qırım sakinleri ilhaq etilgen Qırımdaki Rusiye saylavında rey bergenleri içün qanun boyunca cezalanmaycaq olsalar da, yarımadada saylavnıñ teşkil etilmesine alâqadar olğanlarnı cinaiy cevapkârlıq bekley. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Ukraina Saylavcılar komitetiniñ başlığı Aleksey Koşel bildirdi.
Cemiyetçi: «Rusiye prezidenti saylavına rey bermek içün barğan Qırım sakinleri bunıñ içün uquqiy mesuliyetke çekilmeyip, yalıñız ahlâqiy mesuliyetke çekile bilirler. Faqat saylavnıñ teşkil etilmesinde iştirak etkenler: saylav bölükleri, territorial komissiyaları, sözde Qırım ve Aqyar saylav komitetleriniñ azaları –Ukraina Cinaiy kodeksiniñ devletke hiyanet aqqında maddesi boyunca iç şübhesiz mesuliyetke çekilmelidirler», – dep qayd etti.
Daa evel QMC prokuraturası Qırım sakinlerini ilhaq etilgen Qırımda qomşu Rusiye prezidenti saylavınıñ teşkil etilmesinde iştirak etmemege davet etti.
QMC prokuraturası, ilhaq etilgen Qırımda Rusiye saylavını teşkil etken saylav komissiyalarınıñ 10 biñ azasını mesuliyetke çekmek mumkün.
Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavı neticelerini tanımamağa davet etti.
Martnıñ 1-nde Yuqarı Rada BMT Telükesizlik şurası ve Baş assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini Qırımda Rusiye saylavınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
2 Haziran 2015 Salı
ÇAP, AĞ LAV, ÇAP!.. (III)
Haziran 02, 2015 Edebiyat ve tenqit, Qandımov Yunus No comments
Baarde kelip, küzde sıcaq sıcaq ülkelerge uçıp ketken turnalar Yusufnıñ hayal ve ümütlerini eksilterek, ep alıp kete berdiler. Ayat quyusındaki suvu da yıl sayın sazlaştı. Qızı çoqtan endi evli-barqlı. Qocası – altın parçası. Er ay kelip, babalarından haber alıp keteler. Oğlan ve qız torunını körgende Yusufnıñ başı köklerge tiye, yüregi atnıñ başı kibi qabara. "Qırımnıñ aqiqiy şorbacıları!" dey olarğa. Er kelgenlerinde: "İnayet, qızım, üzülgen nesilimizge, quruğan tamırlarımızğa bu topraqta yañı can bağışladıñ", dep qızını acetlemekten-acetley. Qızı, kiyevi, torunları ketken soñ Yusuf kene sualler, tüşünceler, hatıralar sarımında qalğan Yusufqa çevirile…
Yusuf sürgünlik balası. Sürgünlik yerlerinde, o, arqadaşlarına: "Menim luğatımda "köçmek" sözü yoqtır, aksine "qaytmaq" sözü bar. Qırımğa "köçmeycem", men Qırımğa qaytacam!", dey edi er keresi Qırım lafı çıqqanda. Şay da yaptı. Qırımğa qaytıp keldi.
Qırımda eki-üç qatlı olmasa da, güzel, şırnıqlı bir ev qurmaq istedi. "Qırım balaban yer degil, lâkin cennet kibi bir diyar, Safiye, - der edi o refiqasına. - Quracaq evim de tamam Qırımğa yaraşqan, balaban olmasa da, cennet misali bir mekân olsun, Allah qısmet etse şay da yaparım". Lâkin Yusufnıñ başı üzerinde quzğunlar kibi avelengen hastalıqlar, diger taraftan fiyatlarnıñ kosmik suratlarnen köterilip ketmesi, para yetişmemezligi, yoqsullıq ayazları onı tamamile iprandırdılar. Kene de, Allahtan biñ şükür, quş yuvaçıqlarına beñzegen üç közden ibaret muvaqqat bir evçik qurup yetiştirdi. Ve, qanatları qırıq hayallarınen küneş nurı kibi aydın ümütlerinen yaşay berdi. "Faniy dünyadır bu. Onıñ esap-qasabı olmaz. Esap-qasap anda!" dep kökke baqar, öz-özüne bazarlıqlı olıp, yaşar edi.
"Eh, Safiye, Safiye… Qaytmaz yolğa bu qadar erte ketecegiñmi bilgen olsaydım… Amma men şay da, tam manada bir ev qurup, onıñ içinde seni melekler kibi yaşata bilmedim… Bağışla… bağışla meni… Sen cennetiñni buldıñ. Ebet, ebet… sen cennettesiñ… sen kibi melâike qadınlarnıñ yeri…"
- Raatsız olma, o, cennette!
Apansızdan yañğırağan bu sözler Yusufnı seskendirdi.
Yusuf tüşüncelerni qara uçurımğa attıracaq olğanday kelip qulaqlarına çalınğan bu sesni birden tanıp olamadı. Masa başında nasıl oturğan olsa, şay da otura berdi. "Yerniñ terenliklerinden kelgen zelzeleniñ uvultısıday yañğırağan bu sesni qayda ve, ne vaqıt eşittim eken? – dep soradı özünden. Kimse cevap bermeycegini añlağan soñ, cılmaydı. Bu Ses bir şeyler daa aytır, dep belledi. Ses indemedi. Ses seslenmedi. Yusuf qulaqlarını qabartıp, diñlendi. Ses susmaqta. Yalıñız Onıñ ağır nefes aluvı eşitile. Yusuf közlerini açtı: "O-oo, çoqtan qaranlıq tüşken, masa başına qadalğan qalğanım", dep yavaşçıqtan yerinden turdı. Elini çıraqnıñ dögmesine uzatayım degende:
- Kerekmey, yaqma çıraqnı, - dep seslendi deminki Ses. – Ay-yarıq gecnsinde böyle oturmaqnı sevemiz de!
- A-aa, endi tanıdım seni, hoş keldiñ, bu qadar seneden berli qaydalarda qalıp kettiñ? – dep qapığa taraf adımlaycaq oldı Yusuf.
- Men mındam, - dedi Ses.
- Qaydasıñ?
- Masanıñ o bir başındam… keç, sen de yeriñe otur.
Yusuf Sesniñ emirine boysunıp, keçip yerine turdı. Ve… Şaşqanından çengeleri qatıp qaldılar. Qarşısında saçlarına qırav tüşken, közleriniñ astı torbalanğan, tıraşı çoqtan yetken, üstünde beyazlı-mavılı santraç kölmekli kendisi otura.
- Men - senim, sen - mensiñ… Ah, menim Ağ-Lavım!.. - Yusufnıñ közleri yaşlandılar. – Bu qadar vaqıttan berli qaydalarda yurdiñ?
Men iç bir yaqqa ketmedim. Men… yani biz… bir edik. Bilesiñde, biz bir bütünmiz. Tamam evelleri olğanı kibi.
- Safiyeden haberiñ barmı?
- Ebet. Ya biz birmiz de! İnayetten de, torunçıqlardan… er şeyden haberim bar. Er şey bizim közümizniñ aldında olıp keçti de!..
- Eh, Ag-Lav…
- Ağ-Lav, dep çağırma meni. Men Yusufım.
- Yoq, Yusuf menim!
-Dava etme. Dava içün kelmedim. Biz Yusufmız. Men ve sen – Yusufmız. - Men saña ta o vaqıt aytqan edim: men kölge, can, ve daa bilmem neler, degilim.
- Oppa! Yigirmi yıl evelsi olğanı kibi, şimdi de tavanım taymağa başladı, ğaliba! – Yusuf külümsireycek oldı. Lâkin onıñ tebessümi ğayet acınıqlı olıp çıqtı. – Yusuf bir dane, vesselâm! Men – Yusufım! Sen ise…
- Men ise senim… İsteseñ, ma, tut elimni, sıq…
- A-a… maña episi bir. Eliñni sıqmağa acet yoq. Olacaq şey oldı: ayat artta qaldı, ögde iç bir şey yoq. Boşluq, deşetli yañğızlıqqa bürüngen bir boşluq…
- Aşıqma… Endi-endi peyğamber yaşına yaqınlaşayatamız.
- Aşalacağı aşaldı, yaşalacağı yaşaldı… artqa baqsañ – qaranlıq, ögge baqsañ – qaranlıq, sağğa baqsañ – qaranlıq, solğa baqsañ – qaranlıq…
- Öyle deme, ufuqqace daa keçilecek yol bar.
- Ufuqqace? O yol – yol degil. O, yıllarnıñ tozlu yolda qaldırıp ketken eleme-teşik qılıfı. Oña da yol, deysiñmi? Bir hafif yelçik esse seniñ yol degen qılıfıñ fyüyüt!.. ketti.


text:
Milliy havfsızlıq Şurasınıñ (RNBO) kâtibi Andriy Parubiy istifa aqqında ariza yazdı. Bu aqqında INSIDER saytında aytıla.
«Ariza daa iyülniñ 25-de yazıldı. Sebebi prezident ve RNBO kâtibiniñ informatsion siyasetinen bağlı fikirleri bir olmağanı oldı», – dep haber etti neşirniñ qaynağı.
Qayd etile ki, prezident arizanı daa imzalamadı, çünki Parubiy yerini alacaq insannı bilmey.
RNBO vekili Andriy Lısenko Milliy havfsızlıq ve mudafaa Şurasınıñ kâtibi Andriy Parubiyniñ istifa aqqında yazğan arizası aqqında haberi olmağanını bildire.


text:
Bunı prezident memuriyetiniñ başı vazifelerini eda etken Andriy Sençenko «Pervıy natsionalnıy» telekanalınıñ efirinide bildirdi.
«Bizde bugün Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ sayısı tahminen 9,5 biñ insandır, Putinniñ rejimi olarnı andan basıp çıqara, Donetsk vilâyetinden, elimde olğan malümatqa köre, bugün 530-550 insan çıqtı, Lugansk vilâyetinden tahminen 150 insan çıqtı», – dedi o.
Sençenko qaçaqlarnıñ sayısı artqanını ayttı. Onıñ sözlerine köre, köçip kelgenlerniñ Ukraina çeşit vilâyetlerinde vaqtınca yerleşüvi içün 42000 yer ayırılğandır.


text:
Munday balmuzdaqtar qıtay xalqınıñ japondıq basqınşılarğa qarsı küresi soğısındağı Jeñisiniñ 70 jıldığına arnalğan saltanattı paradqa baylanıstı şığarılğan. Bul twralı Rambler Novostï xabarlaydı.
Balmuzdaqta II dünïejüzilik soğısta japondıq qolbasşı bolğan Todzïo Xïdekï beynesi swrettelgen.
Iceason «Mïllïondağan adamdar birge otırıp Todzïo Xïdekï jeydi» degen atawmen jarnamalıq akcïya da şığarıp ülgerdi.
Alayda, ïnternet jelilerin paydalanwşılardıñ biri, atalğan balmuzdaqtıñ mülde tätti emes ekendigin, onı jep ülgergenşe erip ketetindigi twralı aytqan bolatın.
Derekközi:rambler.ru
Kommentarïï


text:
Işkilikke salınğan ulın öltirgen keywana qılmıstıq jazadan bosatıldı TÜRKISTAN. QazAqparat - Türkistan oblısında işkilikke salınğan ulın pışaqtap öltirgen 85 jastağı qarïya qılmıstıq jazadan bosatıldı. Oblıstıq qılmıstıq ister jönindegi mamandandırılğan awdanaralıq sotı barlıq män-jaydı eskere kele, egde jastağı zeynetker turğılıqtı jerinde emdelwi qajet degen qawlı şığarğan. Bul twralı atalğan sottıñ baspasöz qızmeti mälimet tarattı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Astanalıq alayaq elordanıñ 8 turğının ïnternet arqılı sazğa otırğızıp ketken ASTANA. QazAqparat - 15-17 qazan künderi elordalıq polïceyler «Anti-fraud» respwblïkalıq profïlaktïkalıq is-şarasın ötkizdi. Ol aqparattıq texnologïyalar salasındağı qılmıstıñ jolın kesw, eskertw jäne aşwğa bağıttalğan, dep xabarlaydı Astana qalası äkimdiginiñ resmï saytı.
Aqtawda jük kölikteri ïelerine 500 mıñ teñgege jwıq ayıppul salındı AQTAW. QazAqparat - «Jük avtoköligi» jedel-profïlaktïkalıq şarası ayasında ötken reydte jol erejesin buzğan jürgizwşilerge jartı mïllïon teñgege jwıq ayıppul salınıp, äkimşilik xattama toltırılğan,-dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi MO IID baspasöz qızmetine silteme jasap.
arı qaray
Murağat
Joğarı qaray


text:
Üsein Şamil Toqtarğazı
Üsein Şamil Toqtarğazı (1881 - 1913) – belli qırımtatar yazıcı.
Üsein Şamil Toqtarğazı 1881 senesi Qırımda, Kökköz köyünde faqır bir köylüniñ ailesinde doğdı. Ana-babasınıñ fuqareligi sebebinden, o vaqıttaki bir çoq yoqsul balalar kibi, mektepke qatnap olamadı. Eline tüşken kitaplarnı oqup, tasil aldı. Biraz büyügenden soñ, Aqmescitteki “yчиTeлbckaя ceMиHapия” degen oquv yurtuna kirdi. Onı bitirgen soñ ömrüniñ soñunace köy yerlerindeki mekteplerde ocalıq yaptı.
Üsein Şamil Toqtarğazı özüniñ qısqa ömüri içinde pek çoq şiirler, “Mollalar proyekti”, “Aqılsız noğay”, “Raimsiz balalar”... pyesalarını ve “Seadet adası” povestini yazdı. Onıñ eserlerinde faqır-fuqarelerniñ menfaatları qorçalana, emekçi halq çar ükümetiniñ ve onıñ zabitleriniñ zulumına ve horluğına qarşı küreşke çağırıla, baylar, mırzalar ve ruhaniyler külküge alınalar. Demokratik oca ve şair olğan Üsein Şamil Toqtarğazını istismarcı sınıflar özleriniñ duşmanı saya ediler. Mına bu baylar ve ruhaniyler, 1913 senesi,yazıcı daa 32 yaşında olğanda, onı Kefe rayonındaki Qarcibiye köyünde canavarca öldürdiler.


text:
Rusiye energetika nazirligi qıtaiy Ukrainadan Qırımğa elektrikniñ berilmesi ğayrıdan tiklengeni aqqında malümatnı tasdiqladılar.
Rusiye nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, Ukraina umumiy energetik tertibatından dört elektrik yolağından Qırımğa teminlevni «Kahovka – Titan» yolağı boyunca keçirdiler, ceryannıñ azamiy miqdarı 160 MVt.
Qıtaiy Ukrainadan işğal etilgen Qırımğa elektrik energiyasını bergen yolaqlardan biri «Kahovka – Titan» yolağı elektrik energiyasına bağlandı.
Yaqında Qırım qamaçavı ştabınıñ reberi Lenur İslâmov ştab «Ukrenergo»ğa «Kahovka-Titan» elektrik yolağını Qırımğa ceryannı bermek içün tamamınen azırlamağa ruhset bergenini bildirdi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarovnıñ sözlerine köre, faaller tamirlengen elektrik yolağını qullanmağa fırsat berirler. Dekabr 7 künü «Pravıy sektor» ve «Aydar» temsilcileri bunıñ ile razı olmağanlarını ve aktsiyada artıq iştirak etmeycegini bildirdiler.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım qamaçavı teşebbüsçileri dekabr 6 künü qıtaiy Ukrainadan yarımadağa elektrikniñ bir yolaq vastası ile berile bilecegi aqqında bildirgen ediler. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tasdiqaldı.


text:
Tatarstan Hawa Yulları
Tatarstan Hawa Yulları (TaTapcTaH haBa Юллapы) – Qazan şähärendä urnaşqan Tatarstan Cömhüriäte milli hawa şirkäte. 1999 yılda Qazan häm Tübän Qama hawa şirkätlären berläşterü näticäsendä barlıqqa kilgän. Töp hablar (urnaşu urınnarı) – Qazan häm Begişevo hawa limannarı.
2013 yılnıñ 4 dekaberendä Rusiäneñ hawa kiñlekläre federal' idäräse çirattan tış tikşerüdän soñ "Tatarstan" hawa yulları şirkäteneñ eş röxsäten ğämäldän çığarırğa kiñäş itte.
ЭчTәлek
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Berençe Tatarstan hawa şirkäte Sovetlar Berlege taralu belän 1993 yılda barlıqqa kilä. 1999 yılda, Tatarstan Xäkimiäte boyırığı nogezendä, bu hawa şirkätenä Tübän Qama hawa şirkäte quşıla.
2001-2006 yıllarda Rusiä Qanatları bäygesendä berniçä büläk ala. Xäzerge waqıtta şirkät aktiv räweştä Rusiä hawa bazarın yawlaw belän mäşğül.
Qazanda Boeing 737 aviahäläkätennän soñ şirkät küp aqça awırlıqların kiçerä. Aq Bars Aero hawa şirkätenä quşılu bik ixtimal.[2]
Oçqıçlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 4 danä Airbus A319-100
- 1 danä Boeing 737—400
- 2 danä Tupolev Tu-154M
- 15 danä Cessna-208B Grand Caravan
Oçu cäğräfiäse[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Baqı
- Düşänbe
- Yekaterinburg
- Mineralnıye Vodı
- Mäskäw (Şeremetyevo, Domodedovo)
- Nijnevartovsk
- Pitırbur
- İstanbul
- Taşkent
- Hödcänd
- Magnitogorsk
- Yerevan
- Samara
- Tübän Novgorod
Hawa şirkäte belän bäyle aviahäläkätlär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Päräwezdä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]


text:
Qırım iş adamları Rusiye turistleriniñ alçaq satın aluv qabiliyetini qayd eteler. Bazirgânlar deyler ki, bundan evel mahsulatları olduqça eyi satıla edi – Qırımnı «aşatqan» rusiyeliler şimdi fiyatlardan şaşıp, «eñ zaruriy şeylerni ala», – haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Az alalar, er şeyden yarım kilogramm! Ailege Qırım meyvalarınıñ yarım kilogrammı ne demektir? Evel birer kilo alıp, daa özleri ile alıp kete ediler, er vaqıt Qırım şeftalisi, vişnesi istenile edi. Umumen, insanlar, fiyatlarıñız bizde olğanı kibi dep yüreler. Ya olar ne isteyler? Qırım da, kurort, mında er vaqıt paalı edi», – dey bazirgânlardan biri.
İş adamları aytqanı kibi, Rusiye turistleri Qırımda çoq para masraf etmeyip, öz mahsulatı ile kele. Bunıñ ile olardan çoqusı «yekâne bilet» boyunca kelip, yol parasını iqtisat eteler.
«Evel Qırımğa öz toñ yağı ile kelgen ukrainlerden küle edik»«, – dep yekün çeke insan.
2014 senesi aprel ayında rusiyeliler ile «canlı bağ» vaqtında Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımnı fuqareler içün istiraat yeri olaraq adladı ve «qoşulğan» yarımada turistik saada Soçi içün raqip olmağanını bildirdi.


text:
Qırım territoriyasında 2015 senesi noyabr 22-den qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyasınıñ berilmesi toqtatılğanından sebep fevqulâde vaziyet rejimi saqlanıl
Yalta mahkemesi qırımtatar faalini eki ayğa yaqaladı
Yaltada maşinalarnı ateşke berüvde şeklengen Muedin Alvapovnı Yalta şeer mahkemesi eki ayğa yaqaladı – mart 23-ne qadar. Bu qararnı yanvar 25 künü mahkeme toplaşuvı berdi, dep bildireler Qırımtatar Milliy Meclisinde.
Malümatqa köre, toplaşuvnı qapalı tarzda keçirmege istey ediler.
Yaltala maşinalarnı ateşke berüvinde şeklengen üç insannı yaqaladılar. Müedin Alvapovnı «mülkniñ aselet yoq etüvi ya da bozuluvı»nda şekleyler. Bu maddege köre beş yıllıq apis cezası belgilene.
Alvapovnıñ tuvğanları onıñ qabaatsızlığında eminler.
Yanvar 24 künü Muedin Alvapovnıñ yaqalanğanı aqqında Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi.


text:
Aqmescitte, Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesinde aprel 25-te saat 9:30-ğa planlaştırılğan Meclisniñ yasaq etilmesi boyunca toplaşuv yarım saat keç başlandı.
Qırım.Aqiqatnıñ malümatına binaen, mahkeme salonına kirmege istegenler çoq oldı, büyük nevbet tizildi. Toplaşuv saat 10:00-ğa yaqın başlandı. İşniñ teşebbüsçisi olğan Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı zalda yoq, bunı Qırım.Aqiqatqa ceryannıñ iştirakçilerinden biri bildirdi.
Aprel 13-te Kreml tarafından tayin etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar halqınıñ Meclisi faaliyetiniñ mahkeme qararına qadar toqtatılması aqqında qarar alğanını bildirdi. Aprel 15-te Qırımda Meclisni yasaq etmesi davası boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvı keçirildi, nevbetteki toplaşuvnı aprel 25-te keçirmek qararı alındı.
Aprel 18-de Rusiye Adliye nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bu aqta Ukrainanıñ demiryol taransportınıñ Devlet idaresi bildire.
Onıñ malümatına köre, trenler yürüşünde Korsun-Gorodişe yolnıñ parçasında tamir işleri alıp barılğanınen bağlı deñişmeler oldı.
«Hususan, Aqmescitten Kiyevge, Lvovqa, Mariupolge, Kovelge ve Aqmescitten Donetske, Adlerge, Zaporojyege Aqyarğa ve başqa regionlarğa reyslerge biletini endi evelden almaq mümkün», – dep aytıla beyannamede.
«Ukrzaliznıtsâ» mayısnıñ soñundan başlap işğal etilgen Qırımnıñ akimiyeti teşkil etilgen «Qırım demir yolu» devlet şirketi ile grafikleri kelişmegen içün Qırımğa biletler satuvını toqtatacağını bildirdi. Bundan evel «Ukrzaliznıtsâ» Pashanen bağlı ananeviy qoşulma poyezdlerini yibermedi.
Bu afta Ukraina, Rusiye ve Belorusiye arasında trenler yürmesi grafikleri kelişilgen. Amma biletler fiyatı daa belgisiz qala.


text:
- Vadood Moazenzade Azeri Mahnı Mp3
- Vusal Aliyev Azeri Mahnı Mp3
- VESAF ALİYOF Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Vaqif Shixeliyev Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Vali qasemi ...azeri mp3
- Vüsale Hesenova Azeri Mahnı Mp3
- Vaqif Mustafazade Azeri Mahnı Mp3
- Vagif Mirzeyev Azeri Mahnı Mp3
- Vasif Meherremli Azeri Mahnı Mp3
- Vugar Abdulov Azeri Mahnı Mp3
- Vesile Ibrahimova Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Vahid Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Vaso Sadoev-2006 Enstürmantel Klarnet albümü...Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Veli Qedimov & Nizami Esgerov Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Valide albümleri-Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Vidadi Berdeli Azeri Mahnı Mp3
- Vusal Meherremoglu azeri mp3
- Vusal Shahbazov azeri mp3
- Vusal Semkirli azeri mp3
- Vusale Hezin azeri mp3 Azeri Mahni
- Vüqar Muradov Azeri Mahnı Mp3
- Vahid Qedim azeri mp3
- vuqar huseynov - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- vuqar bextiyar - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Valeh Senani Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Vasif Sahbazov Azeri Mp3 Azeri Mahni
- Vüsal Sefayi Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Vefa Orucova
- Vuqar Yusubov Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Vusal Bayramli Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Vusal Shamaxili Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Vusale Arifqizi Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Vusale Recebova Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Vusale Seyidova Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Vekil Borcalı Albümleri Azeri Mp3 Azeri Mahni
- Vüsal Hebibli-Senin hesretindi (2011)
- Vusala MUSAYEVA Azeri Mp3 Azeri Mahni
- Vuska Zippo Azeri Mp3 Azeri Mahni
- Vuqar Seda azeri mp3 - azeri mahni
- Vüsal A-Trio-azeri-mp3-mahnı
- Vuqar Rahi azeri mp3 - azeri mahni
- Vagifo azeri mp3 azeri-mahnı
- Vüqar Rehimli Azeri mp3 Azeri-mahnı
- Vüsal Bayramlı Azeri-Mahnı Azeri Mp3
- Vasif Ezimov Azeri-Mahnı AzeriMp3
- Vuqar Mikrorayonlu azeri mp3 - azeri mahni
- Vasif Maştağalı Azeri Mp3 - Azeri Mahnı
- Vali Memmedov Classic mugam Azeri Mp3 Azeri Mahni
- Vahid Abdullayev Classic mugam Azeri Mp3 Azeri Mahni
- Vuqar Bunyeteliyev Azeri Mp3 Azeri Mahni
- Vusal Ibrahimov Azeri Mp3 Azeri Mahni
- Vahid Mohammad Nejad azeri mp3 - azeri mahni
- Veliaga Tagiyev Azeri Mp3 Azeri Mahni
- Vidadi Ismayilov Celilabadli Azeri Mp3 Azeri Mahni
- Vuqar Subhan Azeri Mp3 Azeri Mahni
- Valeh TN azeri mp3 - azeri mahni
- Vamiq azeri mp3 - azeri mahni
- Vasif Seyidov azeri mp3 - azeri mahni
- Versus Clan ST azeri mp3 - azeri mahni
- Virus 2013 azeri mp3 - azeri mahni
- Vuqar Bileceri
- Vuqar Memmedov azeri mp3 - azeri mahni
- Vuqar Vuqarli azeri mp3 - azeri mahni
- Vusal Haciyev azeri mp3 - azeri mahni
- Vusal Kederli azeri mp3 - azeri mahni
- Vusal Memmedov azeri mp3 - azeri mahni
- Vusal Movsumzade azeri mp3 - azeri mahni
- Vusal Reper azeri mp3 - azeri mahni
- Vüsal Səfayi azeri mp3 - azeri mahni
- Vahid Şəkili azeri mp3 - azeri mahni
- Vüsale Qarabağlı Azeri Mahnı Mp3
- Vusal İsrafilov Azeri Mahnı Mp3
- Vahid Valizadeh Azeri Mp3 Azeri Mahni


text:
Birleşken Milletler teşkilâtınıñ İnsan aqları boyunca Baş komissarı Zeid Raad Al-Hussein BM Telükesizlik şurasını Şuranıñ daimiy azaları sayılğan beş devletniñ veto aqqını sıñırlamağa çağırdı. Böyle aq beş devletten er birine – Büyük Britaniya, Çin, Rusiye, AQŞ ve Frenkistanğa – er angi qararnıñ qabul etilmesine mania olmağa imkân bere.
Böyle teşebbüsni oktâbr 4, salı künü Cenevrede seslendirer ekende, Baş komissar, bu adım atılsa, Suriyedeki arbiy cinayetler boyunca işlerni Halqara cinayet mahkemesine bermege mümkün olacağını ayttı. Bunu Radio Svoboda haber ete.
Raad Al-Husseinniñ fikrince, dava taraflarınıñ cezasız qalmaları ve yapılğan cinayetlerniñ miqyası köz ögüne alınsa, Suriyedeki arbiy cinayetler boyunca işlerniñ teslim etilmesi «ğayet kerekli» olur edi.
BM İnsan aqları boyunca müessise yolbaşçısınıñ fikrine köre, dava taraflarınıñ bazı areketleri, kerçekten, arbiy cinayetler ya da insaniyetlikke qarşı yapılğan cinayetler olaraq tanılmaq mümkün.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ Kremlge boysunğan prokuraturası Eski Qırımda gaz borusı quruvında para hırsızlanmasını qayd etti.
Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
«2014 senesi dekabr ayında Eski Qırım şeerinde çoq qatlı evniñ gaznen teminlenmesi içün bücet parasına yapılğan gaz borusı quruvı boyunca işler bütünley yapıcığa tölendi. Bunen beraber, keçirilgen mahkeme-qurucılıq ekspertiza neticesine binaen, aqiqaten yapılğan ve tölengen işler arasındaki fiyat farqı 5 million rubleni teşkil ete», – dep qayd ettiler müessisede.
Beyanatta qayd etilgenine köre, Rusiye İçki işler nazirliginiñ İslâm-Terek rayonı bölügi para hırsızlanması boyunca cinaiy iş açmağa red etti. Amma prokuratura böyle qararnıñ qanunğa uyğanını teşkerdi. Neticede cinaiy iş açıldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Merkelniñ aytqanına köre, Rusiyeniñ Qırım işğali Avropada cenkten soñ olğan nizamnı bozdı. O, şunı qayd etti ki, topraq bütünligi Avropanıñ cenkten soñ olğan nizamınıñ temeli ola.
«Menim aqqım» dep aytsañız, soñra ise bir de bir şeyni alsañız, neticede felâket olacaq – dedi o. Keçmişniñ dersleri zıddiyet degil de, iş birlik esas olmaq kerekligini tasdıqlay».
Merkel bildirgenine köre, o, kelecek afta 1944 senesi Frenkistanda ingiltere-amerika ittifaqdaşlar kelmesiniñ 70 yıllığınen bağlı tedbirde Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile körüşecek. O, şunı da qayd etti ki, eki yıldan berli Almaniya Normandiyadaki tedbirlerge davet etile.


text:
Çınayaqta tatlı rizığı
Bu tatlını yasaw bik tiz
Kiräkle äyberlär:
5 stakan söt
1 stakan şikär qomı
1 stakan on
1 paket vanilin
150-200 gr sarı may
Yasalışı:
Söt, şikär qomı, on häm vanilinnı ber kästrüldä yaxılap bolğatabız. Utqa quyıp, qaynap çıqqançı bolğatıp torabız.
Qaynağaç sarı may quşıp, bolğatabız. Berniçä minut äkren utta totabız.
Çınayaqlarnı su belän çayqatabız. Êçlären tutırabız. Suıtqıçta 3 yäisä 4 säğat’ totabız. Suınğan tatlı rizıqların qaşıq yärdämendä çığarabız. Kokos strujkasında äwälibez. Östen telägän räweştä bizibez.
Aşığız tämle bulsın!


text:
Qosqan waqıtı Mamır 11, 2014 | 1 643 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar0
Aqıt Alaştıñ aqını(Äýgili ğulama Ğazez Aqıtulımen suxbat)
(Äýgili ğulama Ğazez Aqıtulımen suxbat)
– Ata, äwelgi äñgimeni Aqıttıñ alğaşqı oqwı men şığarmaları twrasınan örbitsek orındı bolada-aw deýmin.
– Aqıttıñ bala kezgi alğan tärbïesi köbinde anası Jibekten bastaladı. Üýtkeni, Jibek kelbetti, sulw bolıp qana qalmastan, ädepti, minezdi, salmaqtı, sawattı, sanalı bolğan adam desedi. Aqıt jeti jasqa kelgende öziniñ nemere ağası Sadıq Jebenulınan quran sawatın aşadı. Onan soñ, sol kezdegi awıl mollası atalğan Ğusımannan türki tilindegi dnï kitaptardı oqıp, qurannıñ qïra-atın tüzeýdi. YAğnï, qurandı grammatïkalıq ereje boýınşa oqïtın därejege jetedi. Süýtip, awıldağı sanası aşıq, tolıq sawattı kisiniñ biri bolıp şığadı. Jigit ayağın basqan şağında, sol kezdegi molqı rwınıñ ükirdaýı Jwanğan (Jotaqajı) awılında, Buxaradan kelgen Mäxbwbulla, janama atı Mırzabaqa deýtin özibekten arab, parsı, türk tilderin üýrenwmen birge, şarïğat erejeleri atalatın fıqmı ğılımın da ïgerip şığadı. Jalğastı oqwğa jağdaýı kelmegen Aqıt arada awıl jumısına şegilip, añşılıqpen şuğıldanadı. Biraq zerek te pısıq Aqıt Jwanğan ükirdaý men Mırzabaqa ustazğa birden unaýdı da, Jwanğan ükirdaý Aqıttı şaqırıp alıp xatşılıqqa aladı. Aqıt osı oraýdı paýdalanıp Mırzabaqadan jalğastı oqï beredi. Arab, parsı tilderin jetik meñgergen ol osı tilderde jazılğan dnï kitaptardı ğana üýrenip qalmastan, oğuz, şağataý tilderinde jazılğan tarïxï, ädebï kitaptardı da tawıp oqıp, solardan när aladı. Sonımen birge ïsilam mädenïeti men şığıs ädebïetinen belgili sawatqa ïe boladı. Din jağınan «damollalıq» deñgeýge jetedi.
Jeti jasında alğaşqı öleñin älpbïden bastağan Aqıt şığarmaşılığı ğılımğa degen qulşınıstan bastaladı.
Ülimji bizdiñ atamız,
Qudaýğa küptür qatamız.
Ğılım nurın bir tökpeý,
Qarañğı qaýtıp jatamız,- deýtin şwmaqtar sonıñ däleli.
Joğarıda aýtqanımızdaý ol kezde Moñğol Xalıq Respwblïkası qıtaýdıñ bir ölkesi bolıp, moñğol jäne qazaqtar Çïñ xandığın Ejen xan dep ataýdı eken. Ejen xannan keletin xat-çekter Altaýdan Qobdağa at poçtası arqılı jetkizilse, şar Rossïyadan keletin xat-çekter Qobdadan Altaýğa at poçta arqılı keltiriletin bolğandıqtan sol kezdegi jergilikti ükimet Jwanğan ükirdaýdan poçta tasïtın sawattı, pısıq eki jigit surağanda, Jwanğan ükirdaý Aqıt pen onıñ qurdası Qobdabaý Toqtağanulın beredi. Bul ekewiniñ de 21-22 jastardağı kezi eken. Aqıt bul kezde awıl arasında aýtısqa tüsip, bir qıdırw usaq öleñder jazıp jüredi. Moñğoldar poçta beketin «Meden» deýdi. Sol «Meden» üýde jatıp, Qobda men Altaýdıñ arasında poçta tasıp jürgen Aqıt Qobda betinde bir sıpıra adamdarmen tanısadı. Jäne Qazanda türki jäne şağataý tilderinde basılğan Ferdawsïdıñ, Nïzamïdiñ, Xoja Xafïzdıñ, Şaýxusağïdıñ, Nawaýınıñ, Xoja Axmet YAsawïdıñ, Süleýmen Baqırğanïdıñ şığarmalarımen tanısadı. Osıdan şabıt alğan aqın bir jağınan xat-çek tasï jürip, tağı bir jağınan öziniñ tuñğış dastanı «Jïhanşanı» jïrma eki jasında, 1891 jılı Medende jazıp bitirip, Qazan baspasına usınadı. Bul kitap bolıp 1897 jılı basılıp jarïyalanadı. Bir derekterde «Saýpılmälik» qïsası munan eki jıl burın basılğanı aýtıladı. Sonda Aqıt aqınnıñ alğaşqı kitabınıñ basılım körwi 1895 jılğa twra keledi. Bular qazaq jazba ädebïetiniñ qorğasın baspada tuñğış basılwı edi. Osılaýşa Aqıt esimi bükil qazaq dalasına jaýıladı.
Aqınnıñ qırıq jasqa deýingi ömiriniñ deni Qobda betinde, Delwtin awdanında ötedi. Laýıq qajı, Bardam ükirdaý awıldarında mektep aşıp, bala oqıtadı. Jwanğan äkimge, tağı basq kereý bïlerine xatşılıq istep, Qobda şäride boladı. Äkem Aqıt 1890 jılı 22 jasınan 1910 jılı 42 jasına deýin Moñğolïyanıñ Qobda ölkesinde (qazirgi Bayan-ölgeý aýmağı) turğan. «Ğılım säwle nur jarıq», «Jaqsı qatın men jaman qatın», «Qultaýbolat Tuñğışbaý» sïyaqtı tilge jeñil, oýğa qonımdı öleñderi, «qobda keñesi», «Qobdadağı jeti qajı jırı» , «Kereý ïşanı Muxammet müsimin», «Jïhanşah» , «Säýplmälik Bädïğul Jamal», «Qïyamet axwalı», «Şolaq qol qatın», «Qajı bayan», «Tärjimä-ï Aqıt väläd Ülimji» (Aqıt Ülimjiulınıñ tärjımaxalı) qatarlı dastandarı sol jaqta turğanda jazılıp, qoldan-qolğa köşirilip, awızdan-awızğa tarap ketedi. Munıñ işindegi basılım körgenderi sol jaqta turğanda baspağa beriledi.
1908 jılı Moñğolïyanıñ Qobda aýmağında Bardam ükirdaýdıñ awılında bala oqıtıp turğan kezinde Laýıq, Duñtaý, Saýır, Qanjar, Orazbek, Süleýmen, Qoýbağar qatarlı el ağalarınıñ usınısımen qajılıq saparğa jol bastawşı boladı. Dinï sawattı, arab, parsı, şağataý, türik tilderine jetik Aqıt Ülimjiulı, joldastarı qajılıq saparın ötep qaýtqanda özi jalğız Mekkede qaladı. Ondağı maqsatı ozıq ğılım-bilim, önege, tälim alw edi. Awır azaptı jolmen Mekkeden Mädïnege jetip, Muxammed paýğampardıñ «rawza» dep atalatın qasïetti qabırın közben körip, quran oqıp, täwap etedi. Odan Mädïneden kerwen tüýemen jolğa şığıp, qazirgi Sïrïya memleketiniñ ortalığı Şam şaharına (Damaskï qalasına) barıp, köne tarïxï muralardı közden keşiredi. YAxya, YAğqub, Dawıt, Zulkapıl sïyaqtı quranda atı jazılğan paýğamparlar mazarların aralap, tawap etedi. Sol kezdegi arab elderiniñ mädenïetimen tanısıp, ozıq bilimderin üýrenedi….qaýtar jolda kemege minip, Qara teñizden ötip, Stambwl, Ïzimïr, Odessa qalaların basıp ötedi. Onan poéz arqılı Oral tawın basıp, Petropal (Qızıljar), Semeý arqılı aman-esen Altaýına oraladı… osınıñ barlığı aqınnıñ «Qajıbayan» attı étnografïyalıq dastanında tolıq bayandaladı.
Joğarıda aýtqanımızdaý 1890 jıldan 1910 jılğa deýin jïrma jıldaý Moñğolïyanıñ Baýölke aýmağı Delwin awdanında, Bardam ükirdaý, Laýıq qajınıñ awıldarında mektep aşıp, bala oqıtıp, aqındığımen ağartwşılıqtıñ qos tizginin qatar ustağan Aqıt Altaýğa kelisimen, Köktoğaý awdanı Şäkürti jerinen ülken meşit saldırıp, bala oqıtadı. Osılaýşa Aqıt şäkirtteri Altaýmen Qobdağa keñinen taraýdı. Ğulama aqın 1910 jıldar Qobda betinen twğan jeri Altaýğa kelip, 1912 jıldan qazılıq mindet ötep, qoğamdıq qızmetke qatısadı. ädil bï, şeşen şeşimmen eline jaqqan aqın talaý dawdıñ kürmewin ağıtadı.
– Qadırlı Ğazez aqsaqal, äkeñizdi özgeden göri öziñiz jaqsı bilesiz ğoý, Aqıt Ülimjiulın şın mäninde kim dep bağalaýsız?
– Bul suraqqa joğarğı sözderimde de jawap berdim-aw deýmin. Aqıt Ülimjiulı eñ äweli qazaqtıñ işinen şıqqan dinnï ğulama dep esepteýmin. Men ädettegi mollalardı bulaý atamaýmın. Öýtkeni dinï ğulama bolw üşin tört türli şart bolwı kerek.
1. Dinnï ğulama bolğan adam Qurankerimdi qazaqşa awdarıp tüsinwi kerek.
2. Quran işinde jazılmağan köp närseler bar, sol üşin paýğambarımızdıñ xadïsterin zerttew kerek.
3. Osı ekewine negizdelip Ïslam ğulamaları jazğan tom-tom kitaptar bar. Osılardı bir-birimen salıstıra zerttep tüsinw kerek.
4. Bul eñbekterdiñ barlığı Arab tilinde jazılğandıqtan Arab tili grammatïkasın jaqsı, jettik bilwi şart.
Mine bizdiñ äkemiz jasınan öz talabınıñ arqasında qajığa barıp Mekke Medïneni aralağan, ïslam şarttarın tolıq orındağan adam. Ol kisiniñ Qazanda basılğan köptegen kitaptarı dinnï öleñ-dastandar edi. Tikeleý din twralı jazğandarı jarïalanbağan. Ol kisi qasïetti Qurankarimdi qazaqşa awdarıp kele jatqanda qolğa alınıp ketti. Al odan basqa «Baqşalar kilti» degen bir kitabtı awdarıp bolğan edi, olda qoldı boldı. Osılardıñ barlığına negizdelgende äkem äweli qazaq dalasınıñ Ïslam dinin taratwşısı, dinnï qaýratkeri.
Sonımen birge äkemiz qazaq jazba ädebïetiniñ negizin salwşı, äýgili aqın. Munıñ däleli, eñ alğaşqı kitabı Qazan baspasınan 1891jılı jarıq körgen «Jïxanşa» attı kitabi. Alğaşqı kitaptarı Aqıt Ülimjiulı, Aqıt Qoramsaqov, Aqıt Qoramsaqov Altaïskïý degen attarmen jarïalanğan. Ol kisi Arab, Parsı, Türik, Şağataý tilderin bilwiniñ arqasında Ïslam ğulamalarınıñ eñbekterimen, şığıs ädebïet ökilderimen swsındağan.
– Sonda Aqıttñ alğaşqı kitaptarı qaý tilde basılğan?
– Negizinen qazaq tilinde ğoý, biraq Şağataý, Arab, Parsı, Tatar tilderiniñ ülgisi, sözderi köp eñbekterinde uşırasadı. Bul kezde Qıtaý qazaqtarı arasında kitap şığarğandı qoýıp, baspanıñ atında bilmeýtin, al Abaýdıñ kitabınıñ özi Aqıttan keýin 7-8 jıldan soñ barıp şıqtı.
– Aqıttıñ Abaýmen qandaý baýlanısı bolğan?
– Meniñ biletinim 1930 jıldar, yağnï meniñ altı jas kezimde Abaý qoljazbaların äkemniñ aldınan köretinmin. Kitabın qanşa burın şığarğanımen, ülken jaqtan älemniñ Abaýın ustaz tuttı dep aýtwdan namıstanbaýmın. Biraq, eki alıptıñ äweni, sarını, oý-muratı, armanı bir qazaqtıñ tağdırı bolğanın el biledi. Bir aýta ketetin jäý, qıtaý qazaqtarı arasına Abaýdı alğaş tanıtıp, öleñderin ügittep taratqan Aqıt ekeni aqïqat. Bul twralı öleñderinde de aýtıladı. Al, Şäkärimmen meniñ äkem qurdas…..
– Osı Aqıt qajı eñbekteriniñ xalıq arasına keñ taraw sebebi nede?
– Äweli bul kisi şınaýı xalıqşıl, ultşıl adam boldı. Äri solbir qarañğı qoğamda osındaý oqımıstılıq deñgeýge köterilw öte sïrek edi. Ol kisiniñ eñbekteriniñ negizgi arqawı din, Ïsllam dinin xalıqqa jetkizw negizinde edi. Biraq mädenïet töñkerisi kezinde bul eñbegi özine jala bolıp jabılıp, din qaýratkeri atağı alınıp, eñbekteri tärkilendi. Aqıttıñ ulı, äri qoğam qaýratkeri atağımen soqqığa uşırap, jïrma jıldıq türme jazasın ötep 1979 jılı 6-aýda kelgennen keýin, Aqıt Ülimjiulı twralı tuñğış ret maqala jazdım. Al, Moñğolïyadağı qazaqtar arasında 1898 jıldar Aqıt şığarmaşılığı twralı mäterïyaldar jarïyalana bastaptı. Onıñ bärin tizip jatw ıñğaýsız bolar.
– Aqıt şığarmalarınıñ jalpı kölemi qanşa dep mejeleýsiz?
– Qıtaýda Aqıt Ülimjiulınıñ eki tomı jarıq körgen. Al jarïyalanbağan qoldağı bar mäterïyaldardıñ özi eki tomnan asadı.Onıñ sırtında xalıq arasınan da tabıladı.
– Sol şığarmalarınıñ jarïyalanbaw sebebi nede?
– Munıñ bastı sebebi, sol kezdegi baspa isi salasınıñ tapşılığınan köptegen şığarmaları köşirilip, qoldan-qolğa tarap ketedi. Al öz qoljazbaları äkem ustalğanda birge müsädirlandı. Sol kezde köptegen mäterïyaldarı joğalıp ketedi….
– Aqıt aqınnıñ tap bermede tawıp aýtatın tapqırlığı twralı da el äñgime qıladı. Osı qanşalıq şındıqqa janasadı?
– Äkem jazba aqındıqpen ğana şuğıldanıp qalmastan, jas kezinde qazaqtıñ awız ädebïetimen de swsındap, aýtısqa tüskendigi, zamandastarına arnap qolma-qol äzil öleñ quraýtındığı onıñ tökpe aqındıqtan da qur memes ekendigin däleldeýdi ğoý.
– Mısalğa birin aýta ketseñiz?
– El arasına tarağan añızdardarğa sensek, birde Aqıt aqın birneşe aqsaqaldarmen tabaqtas bolıp qaladı. İşinde Aqıttan ülken Bajaq degen adam bar eken. Bas pen jambas qatar kelgende, «bastı siz alıñız» dep bastı salt boýınşa Bajaqqa usınadı. Bajaq bastı almastan, aldımen jambastı alıp twraý bastaýdı. Sonda Aqıt qolma-qol:
Äweli Bajaq alsın tañdağanın,
Bajaqtıñ men alaýın almağanın.
Bastı qoýıp, jambasqa qol salğan soñ,
Bajaqtıñ sonda bildim añdağanın,- degen eken.
Tağı birde Aqıttıñ özimen birge poçtaşı bolğan Qobdabaý degen balwan qurdasınıñ basında şaşı joq, aýnabas eken. Bir küni esik aldında bet däret alıp otırıp, Qobdabaý Aqıtqa «äý, Aqıt, aqın bolsañ mına meniñ basımdı qolma-qol öleñge qos, bolmasa munan keýin aqın atıñdı öşir» dep aýna basın körsetedi. Sonda Aqıt:
Aýnabas –aw, aýnabas,
Aýnabastaý qaýda bas.
Bït domalap tüskendeý,
Taýğanaq, taqır, maýda bas.
Qarsı aldımnan ötiñiz,
Körinsin bizdiñ betimiz.
Jalañbas turıp aldımda,
Az aýaldap ketiñiz.
Basıña nazar salaýın,
Aýnala bir qaraýın.
Bet körinip turğanda,
Murtımdı basıp alaýın,- degende Qobdabaý «jä, endi toqtat! Aqındığıña moýındadım» degenin Aqıt aqın qolğa alınğannan keýin, ol kisiniñ munı jarı Uljanğa äñgimelep bergenin öz közimen kördim.
– Aqıt qajınıñ soñğı ömiri twralı ne aýtasız?
– Abaqqa atı şıqqan Aqıt molla,
Tarağan jazğan xatı oñmen solğa.
Basılıp evropada kitaptarı,
Oqılıp aldı qazaq qoldan-qolğa,- dep äýgili aqın Arğınbek
Apaşbaýulı jırlağandaý, el men jurttıñ qurmetine bölenip, qormalına aýnalğan ğulama aqın, ağartwşı, el qamqorı, ulağattı ustaz Aqıt Ülimjiulı Qıtaý qazaqtarınıñ täwelsizdik jolındağı ult azattıq köterilisiniñ rwxanï kösemi bolğanı belgili. Sonı bilgen Şıñsısaý ükimeti 1939 jılı 12-aýdıñ 24 –küni jibergen Kerim jäne Lyu Şanjıñ qatarlı jendetteri jağınan qolğa alınadı. Arada 13 kün ötkende qaýta kelgen belsendiler Aqıttıñ barlıq qoljazbasın, kitaptarın eki tüýe, bir atqa artıp, tartıp alıp ketedi. Aqıt qajı bastağan qazaq zïyalıların qolğa alğanda, Altaý eli atqa qonıp köteriliske şığadı. Xalıq köterilisinen seskengen ükimet qazaqtardan ne talaptarıñ bar dep surağanda, eñ aldımen Aqıt qajını bosatwın suraýdıi. Bul kezde äkem awır azappen türmede öltiriledi. Ükimet munı xalıqqa aýtpaý, jalğan wädemen xalıqtı aldaýdı. Arada eki jıl ötkende, 1943 jılı beýbit jolmen süýegin qaýtarıp alıp, özi twğan mekenine jerledik. Äkemiz altı nekeli bolğan adam. Büginde ğulama aqın Aqıt Ülimjiulınıñ 300 den asa ürim-butağı Qıtaý, Moñğolïya, Qazaqstan, Türkïya qatarlı elderde turadı.
– Jalpı el kökeýindegi endigi bir sawal Aqıt Aqınnıñ swreti
jaýlı. Osı küngi basılımdardağı Aqıt portreti şınaýı öz beýnesi me?
– 1936 jılı küz. Meniñ 12 jastağı kezim. Köktoğaýdıñ Turğın awılında otırğan üýimizge Mämï beýsiniñ Mänkeýi bastağan bir top adam keldi. Arasında qañıltaq deneli, közildirik taqqan aqqubaşa xanzw jigiti bar. awdarmaşı Qaba awdanınan Bädï degen kisi. Bul xanzw jigitti sol kezde oqığan, sanası aşıq ağam Qalmannıñ tanıstırwınşa, sol tusta oqığan jwçünxuý degen eken. Bular äkemniñ jïnağın basıp şığaratın bolıptı. Osı kisiniñ talabı boýınşa äkem basına aq sälde, üstine qundızben jurındağan juqa aq işigin kïip, üý işimen qarağaý meşitiniñ aldına barıp toptıq swretke tüsti. Sol kezde äkemmen birge tüsken adamdar: apam-Ükijan, ülken ağamız-Ğabdsamet, onan keýingi ağalarım-Aqanaý, Qoşat, äpkemiz-Şärïpa, Ğazez (men), Maqaş bes jasta jetewimiz. Keýin aýtqandaý äkemniñ jïnağı da baspağa joldanıp ketti. Biraq, jïnaq bir jıl jatıp basılmaý qaýtıp keldi. Süýtsek, ileşala Jw Çünxuý qolğa alınıp ketipti. Köp ötpeý äkemde qolğa alındı. Al äkemizden joğarıdağıdan basqa swret qalmadı. Ol kisi türmede qaýtıs bolğannan keýin, 1948 jılı Boğda jaqqa-Şonjı awdanına qonıs awdarıp barğanımızda, Ospan awılında moldalıq istep jürgen Qapas müptï (ol swretşi eken) degen adamğa joğarıdağı segiz adamnıñ işinen äkemniñ swretin qïıp alıp, qarındaşpen qaýta sızdırdıq. Keýin bul swret adıraqbaýlar arqılı awdandıq saqşınıñ qolına tüsip, büktelip, sınıp qalğandıqtan, marxum Qalïbek Mänapulına ekinşi ret sızdırğanbız. Qazirgi kitap-jwrnaldarda paýdalanıp jürgen swret osı.
– Äñgimeñizge raxmet ata!
Soz soñı:
Jaqın jazılğan «Bas» attı tolğawımdağı:
Aqıtım asqar bel edi,
Şırmenen jetken deregi.
Abaqtıñ altın teregi,
Alaştıñ asıl bereni.
Ultına ğılım bereri,
Qulşına jazam men onı.
Jïğanı şalqar köl edi,
Ïmanı mäñgi qoregi.
Qazaqtıñ jarıq juldızın,
Ata jaw artıq köredi.
Şıñ şısaý zulım türmege,
Aqsaqal erdi böledi.
Aştıqpen qïnaw astında,
Azappen Aqıt öledi.
Urpaqqa tarap öleñi,
Jalğasıp jıldar keledi.
Babası zulım qıtaýdıñ,
Balası esep beredi,- deýtin joldar osındaý künder keşirgen babamdı joqtağan balalıq bazınam edi.
Özderiñiz tanısqandaý osı suqbatımda aqındıq qarımı alaşqa tanılğan Aqıt Ülimjiulınıñ älewmet añğara bermegen, älide bolsa aýtıla bermegen keýbir qırlarına toqtalwdı jön kördim. Büginde twılğanına 140 jıl tolıp otırğan, qazaq jazba ädebïetiniñ negizin salwşı, ğulama aqın, ağartwşı Aqıt Ülimjiulınıñ esimi qazaq tarïxı betinde mäñgilik qalatını aqïqat. Alaýda qazaq ädebïeti tanw ğılımında Aqıtqa şeteldegi qazaq ädebïeti ökili retinde qaralıp, şetke qaqpaýlanıp qala beretini jasırın emes.
Aqıt tanw ğılımı Qıtaý, Moñğolïyadağı qandastarımız arasında keñinen jalpılasqanımen, elimizdegi ädebïet tanwşılar äli de jalqawlıq tanıtıp keledi. Munıñ sebebi är qalaý. Jüýeden eki alıp ïmperïya arasındağı qızıl sızıq saldarınan Aqıt Ülimjiulı ömiri men şığarmalarımen tanısw qïınğa soqtı. Al täwelsizdik alğannan keýingi jıldarda da ulımızdı ulıqtap, joğımızdı joqtap, barımızdı bağamdap alsaqta bolar edi. Ökinişi «balapan basına, turımtaý tusına» ketkende Aqıt şığarmaşılığı joqtawsız qalğanı ras. qoldan qudaý jasap, altı awız öleñ jazğandı alıp etip ata qwıp ketken arsızdıqtan bir Aqıt emes talaý ulı tulğalarımızdı tot basıp qaldı. Qudaýğa şükir, şettegi qandastarımız arasında sözi qattalıp, jırı jattalıp, esimi el awzındağı añızğa aýnalğan Aqıt Ülimjiulın zerttep, şığarmalarımen tanısw täwelsiz elimizde de qolğa alına bastadı. Qazaqstandağı qazirgi qazaq ädebïeti tarïxına Aqıt esimin qaldırwda– fïlologïya ğılımdarınıñ doktorı, prafessor Züfar Seýitjanulınıñ «Aqıt aqıt» attı eñbegin aýırıqşa atap ötwge boladı. Sonımen birge tarïx ğılımdarınıñ doktorı, prafessor Näbïjan Muxametqanulı, fïlologïya ğılımdarınıñ kandïdatı Düken Mäsimqannıñ, jazwşı Jädï Şäkenulınıñ eñbekterinde Aqıt şığarmaşılığı twralı keñinen bayan etiledi. Jaqında Almatıdağı «Qazaq qawımdastığı» baspasınan 2007 jılı jazwşı Jädï Şäkenulı qurastırıp şığarğan, Aqıt Ülimjiulınıñ «Jïhanşah» attı öleñder men dastandar jïnağı aqın şığarmaşılığınıñ Qazaqstanda tuñğış kitap bolıp şığwı desek, joqtan bar dep qanağat sezingenimizben Aqıt şığarmaları şetel qazaqtarı üşin, bolmasa azğana rw men ulıstıñ ülesi emes, ulttıq minbe turğısınan qarastıratın qunarlı eñbek ekenin oýlanatın kez keldi. Osı oraýda aýta keter bazına Qazaqstannıñ keleşek qara közderine şetel ädebïeti, orıs ädebïeti, TMD ädebïeti t.b. dep oqıtıp sanasına quýıp jatqan waqıtta Şetel Qazaq Ädebïeti degen arnaýı kwrs aşıp oqıtsa da artıq bolmas edi. Kwrstıñ jügin kemitpes talaý tulğalarımız şetelde jatqanın aýtwdıñ aýıbı ne?! El bolıp eleñdegen mädenï mura bağdarlaması ayasında osı mäseleni de qarastırsa quba –qup bolar edi.
Ïlaýim, tört qubılamız tügendeler kün bolsın ağaýın!
Talapbek Tınısbekulı
M.O.Äwezov atındağı Ädebïet jäne Öner ïnstïtwtınıñ kişi ğılımï qızmetkeri
2009 jıl


text:
İşğal etilgen territoriyalar sakinleri içün vatandaşlıq qayd etilmesi qolaylaştırılğan üç ay devam etken müddet içinde tahminen 6 biñ vatandaş qanuniy ukrain vesiqalarını aldı.
Bu aqta iyün 16-da mütenasip vesiqalarnıñ alınması qolaylaştırılğan üç ay müddetine bağışlanğan matbuat konferentsiyasında Ukraina Adliye nazirliginiñ reisi Pavel Petrenko bildirdi.
Bunen beraber, onıñ sözlerine köre, Ukrainada «vatandaşlarımız böyle imkân qullanıp olamağan iç bir region yoqtır».
Ukraina Adliye nazirligi reisiniñ qayd etkenine köre, vaqtınca işğal etilgen territoriyalarda yaşağan vatandaşlarğa eñ çoq vesiqalar Donetsk, Lugansk, Herson, Zaporojye vilâyetleri ve Kiyev şeeri bergen.
«Bu, vaqtınca işğal etilgen territoriyalarda yaşağan adamlar ukrain devletine ve ukrain ükümetine yaramay baqqanı aqqında rusiyeli teşviqatı tarafından tarqatılğan malümatnıñ aqiqiy olmağanını tasdıqlay», – dedi Petrenko.
Ukrain Adliye nazirligi matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, Petrenko, halqara toplulıq, ve, birinciden, insan aqları bozulmasını nezaret etken teşkilâtlar vesiqalar berilmesi nizamı boyunca müsbet neticeler çıqarğanına diqqat etti.
Adliye naziriniñ muavini Sergey Petuhovnıñ bildirgenine binaen, Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ (BMT) nezaret missiyasınıñ ögdeki esabatında kütleviy haber vastaları BMT-niñ Ukrainadan qanunsız sayılğan «Lugansk Halq Cumhuriyeti» ve «Donetsk Halq Cumhuriyeti» tarafından berilgen vesiqalarnı tanımağa talabı olaraq köstergen malümat bar edi.
«BMT temsilcilerine doğma ve ölüv aqqında ukrain şeadetnameleriniñ alınması nizamı aqqında malümatnı taqdim ettik, bu nizamnıñ effektiv olğanını kösterdik, ve bu nizamnıñ popülâr olğanını bildirdik. Nezaret missiyası, yañı esabatında noqta-i nazarını deñiştirdi ve «LHC» ve «DHC» qanunsız ükümet organları bergen vesiqalarnı tanımağa talap etmey», – dep qayd etti nazir muavini.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bu aqta Kiyevde olğan matbuat konferentsıyada Qırım temsilcisi, «Mecburiy köçkenleriniñ birligi» teşkilâtnıñ reisi Nikolay Podolâka bildirdi.
«Yarın er kesni Ukrainanıñ Yuqarı Şurasına kelmege davet etem. Olar bizni qorçalağan qanunlarnı qabul etmek kerekler. Bizni resmiy olaraq qaçaq ya da köçüp kelgenler olaraq belgilemese, devlet bizlerge bir kapik para ayırmaz», - dey Podolâka.
Onıñ malümatına köre, faaller Ukrain parlamenti yanında saat 10-da toplaşacaqlar.
Ondan evel Podolâka halqara gumanitar teşkilâtlarğa mecburiy köçkenleri içün gumanitar missiyanı açmalarını istedi. Aytqanına köre, bu adamlarğa «yaşamaq, yuqlamaq yer yoq, tedaviylenmek içün ilâç yoq».


text:
Azattıq: Zañdıq twrğıda Sayragül Sauıtbaydıñ isi şeşildi me? Şeşimin taptı dep ayta alamız ba?
Abzal Qwspan: Tolıq şeşildi dep ayta almaymız. Nazar audarğan bolsañızdar, sot ädette qarardı ğana oqıp, tolığın keyin beretin edi. Keşe sud'ya basınan ayağına deyin sot ükimin oqıp şıqtı. Sot ükiminde aytılğan faktiniñ bäri – bizdiñ paydamızda. Qıtayda bolıp jatqan jağdaydıñ bäri (Şıñjañdağı etnikalıq azşılıqtardıñ qudalanıp, sayasi lager'lerge qamaluı – red.) sottıñ anıqtamasında naqtı körsetilgen. Zañdı küşine engennen keyin, biz sözsiz paydalanatın bolamız. Sayragüldiñ jeke basına keletin bolsaq, payızdıq twrğıdan problemanıñ 85 payızı şeşildi dep aytuğa boladı.
Azattıq: Şeşimge eñ bastı äser etken faktor ne boldı? Sizder keltirgen dälel-däyek pe, biliktiñ sayasi şeşimi me nemese halıqaralıq wyımdardıñ ün qatuı ma? Basqa da faktor bar ma?
Abzal Qwspan: Üş faktor bwğan äser etti. İs bastalısımen halıqaralıq wyımdarmen jwmıs istedik. Birinşi bolıp BWW janındağı bosqındar isi jönindegi joğarğı komissarınıñ Almatı qalasındağı ökildiginehabarlastım. Human Rights Watch (HRW) qwqıq qorğau wyımınıñ Ortalıq Aziya boyınşa ökili Mira Rittman hanım jeke özi habarlastı. Halıqaralıq zañnamada bizdiñ advokattıq täjiribemiz jetkiliksiz. Sol sebepti osı wyımdar bergen keñesterdiñ kömegi boldı.
Azattıq: Qay twrğıda ? Olar sot procesine qatıstı wsınıs jasadı ma?
Abzal Qwspan: Human Rights Watch pen Europadağı adam qwqıqtarın qorğaujönindegi wyımdar prezident atına, bas prokurordıñ atına «Sayragül Sauıtbaydı Qıtayğa qaytarmau turalı» hat joldadı. Bwl sayasi şeşimge äser etti dep oylaymın. Sebebi sud'ya [Dinara Qwyqabaeva] «bwl hattar mağan kelip tüsti» dedi. Demek isti qarap jatqan sud'yağa qosa joldanğan. Bwl – Qazaqstan sotında bolmağan qwbılıs, bolmağan oqiğa dep oylaymın. Ekinşiden, Sayragül Sauıtbay turalı şeteldik ağılşın tildi aqparat qwraldarında jüyeli türde jariyalanıp twrdı. Tağı bir äser etken faktor – halıqaralıq şarttar. Sonıñ biri – Qazaqstan qol qoyğan, ratifikaciyalağan «Balalar qwqığın qorğau turalı» konvenciya. Sot ükimine äser etken negizgi däyek osı boldı desem artıq emes.
Azattıq: Qazaqstan sottarı ükim şığaruda halıqaralıq şarttarğa jii süyene me, eskere me?
Abzal Qwspan: Sayasi reñki bar sottarğa qatısıp jürgen advokat retinde aytarım – Qazaqstanda halıqaralıq şarttardıñ normasın bwzatın jağday jiirek boladı.
Azattıq: Sud'ya ükimde «adamgerşilik qağidattarı» turalı ayttı. Al prokuror turalı siz «Mağan aytuğa söz qaldırmadı» dediñiz. Osı twrğıdan alğanda sot ükimi audandıq sot deñgeyinde ğana qabıldandı degenge kele me?
Abzal Qwspan: Meniñ oyımşa, joğarğı deñgeydegi sayasi şeşim qabıldandı. Biraq qalay bolsa da, [bwl ükim] sud'ya men prokurorğa degen halıqtıñ şatqayaqtap ketken seniminiñ nığayuyana üles qostı. Bwl – memleketke degen halıqtıñ senimin oyatatın faktor.
Azattıq: Azamattıq qoğamnıñ äseri boldı ma? Top-top belsendi Almatıdan 300 şaqırım jerdegi Jarkentte ötken sotqa barıp jürdi. Biraq jinalğandardıñ sot ğimaratınıñ aldında kişigirim miting ötkizip jibergenine eşkim tıyım salmadı.
Oqi otırıñız. Sayragül Sauıtbay: “Jılasam, sözimniñ qwnı bolmas edi”
Abzal Qwspan: Azamattıq qoğamnıñ alğaşqı nışandarı dep oylaymın. Mwnday process bizge kerek. Tek Almatıdan emes, Atıraudan, Qostanaydan, Oraldan, Semeyden kelgenderdi kördim. Bwl da sot şeşimine äser etti dep oylaymın. Eşqaysısına jeke şığıp, «bizdi qoldañız, sotqa keliñiz» dep ötiniş aytqanım joq. Köbi meni tauıp alıp, osı mäselege alañdauşılıq bildirip jattı. Älemniñ är elindegi qazaqtar da habarlastı. Bwl process Japoniyadan bastap, Germaniya, Franciya, Türkiya men Wlıbritaniyada twratın, älemge tarıday şaşılğan qazaqtardıñ da basın biriktirgen bolar. Meni tañqaldırdı. Mwnday därejede kömek kütken joq edim.
Azattıq: Körermenderdiñ işinde «Bwl sot şeşimi Qıtaydağı etnikalıq qazaqtarğa jeñildik äpere me?» dep swrap jatqandarı bar.
Abzal Qwspan: Bwl – köpşilikti mazalaytın swraq. Şıñjañ-Wyğır avtonomiyalıq ölkesindegi qıspaq 2016 jılı bastaldı. Bwl jağday [oğan deyin] Tibette boldı. Bwl jağday Şıñjañ wyğırlarınıñ basında äldeqayda bwrınnan bolıp jattı. AQŞ-ta bwl mäseleni vice-prezident Mayk Pens pen memleket hatşısı Mayk Pompeo qadağalap otır. Birqatar senator men BWW ökilderi şildeniñ 26-sında ülken jiın ötkizdi (Senator Marko Rubio törağalıq etken bwl jiın «Şıñjañdağı adam qwqıqtarı dağdarısı boyınşa komissiya otırısı» dep ataladı – red.). Şıñjañdağı sayasi üyrenu lager'lerinde etnikalıq azşılıqtarğa jasalıp jatqan qısım turalı mäsele biz kötergen materialdar negizinde AQŞ-ta qaralıp, Qıtayğa qatıstı bölek qarar dayındalıp jatır.
Azattıq: Sayragül Sauıtbay isine qatıstı Qıtaydıñ endigi talabı ne bolmaq?
Üş ay işinde «bosqın» dep tanu nemese tanımau statusı belgili boluı tiis. Sayragüldiñ Qazaqstan azamattığın aluğa tolıq qwqığı bar.
Abzal Qwspan: Qazaqstan «elden şığarmaymız» dep ükim şığardı. Endi ekinşi mäsele, ekstradiciya. [Sayragül Sauıtbaydıñ] Qıtayda jasağan qılmısı (şekaranı zañsız kesip ötu – red.) boyınşa, Qıtay tarabı swratuı mümkin. Bwl – bölek prodcedura. Biraq, sottıñ ükimi zañdı küşine engen soñ jaqsı äseri boluı kerek. Eñ bastısı, qwpiyanı biletin adamnıñ [şetke] şığuğa [qatıstı] tıyımı bar. Qıtay zañdarına säykes, şığıp ketken jağdayda qılmıstıq is qozğaladı. Bwl mäseleni aldın-ala oylandıq. Keşegi «pana izdeuşi twlğa» degen kuäligimiz – halıqaralıq normalarğa säykes, elden şığaruğa da, swratqan elge beruge de tıyım saladı. Üş ay işinde «bosqın» dep tanu nemese tanımau statusı belgili boluı tiis. Qazaqstan azamattığın aluğa tolıq qwqığı bar. Onı biz «bosqın» statusı belgili bolğan soñ qarastıramız.
Azattıq: Bwl oqiğa Qıtaydan Qazaqstanğa kelgisi kelip otırğan etnikalıq qazaqtarğa äser ete me?
Abzal Qwspan: Bwl olarğa ümit sıylaydı. Qazaqstan halqına, biligine senim artadı. Ekioylı bolıp jürgender «elim, jwrtım» dep keluge tırısadı. Biraq, sol eldiñ zañdarın oqıp jürgen adam retinde aytarım, [Qıtaydıñ etnikalıq qazaq azamattarı] şekaradan zañsız ötip jatsa, Qıtayda wstalğan jağdayda atu jazasına kesilui mümkin. Bwl [Qıtay biliginiñ közimen qarağanda] auır qılmıs ekenin eskertkim keledi.
Eskertu: Advokat Abzal Qwspanmen Azattıq ötkizgen onlayn-konferenciyanıñ tolıq video nwsqasın mına siltemeden tabasızdar.
Azattıq


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/9 dekäber
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 9 dekäber biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1945 — Näcibä Ämineva, tatar şağiräse.
- 1947 — İdiät Äşirov, tatar şağire.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1971 — Ralf Banç, diplomat, xoquq yaqlawçısı, Tınıçlıq öçen Nobel premiäse laureatı.


text:
Keriç köprü Rusiye Merkeziy bankınıñ 200 ve 2000 ruble yañı para dizaynı boyunca konkursta qullanıcılarnıñ 5000-den ziyade reyini aldı.
Bu aqta malümat yarışnıñ resmiy Tvoya-Rossiya.rf saytında bildirile.
Beyanatta qayd etilgenine köre, böyle etip, Keriç köprü ğalebege iddia etken saytta altıncı köpür ve Qırımnıñ üçünci timsali oldı.
«Bunen beraber, yarşınıñ interaktiv haritasında Qırımnıñ diger eki itibarğa lâyıq yeri de endi qayd etilgen, bu Batırılğan gemiler abidesi ve Tavriya Hersonesidir», – dep qayd etile konkurs saytında..
Keriç boğazından köpür qurulmasınıñ kerekligi aqqında Putin ta 2014 senesi, işğalden soñ aytqan edi. Köpürni 2018 senesine qadar qurmağa, 2019 senesi yazda işke tüşürmege vade etken ediler.
İyül başında «Krımskiy most» haber agentligi Rusiyeden Qırımğa Keriç boğazında köpür qurulmasınıñ umumiy fiyatı 227,92 milliard ruble teşkil etecegini bildirgen edi.
Bundan evel bildirilgen edi ki, Rusiye ükümeti Keriç boğazında köpürniñ demiryol qısmınıñ vaqtınca işke tüşürilmesiniñ başlanuvını bir yılğa, yani 2018 dekabr ayından 2019 senesi dekabr ayına keçirdi.
Ukraina Rusiyenen Keriç köprüniñ qurulışı ile bağlı añlaşmadan 2014 senesi, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ çıqtı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bunıñ aqqında qanunsız parlamentniñ saytında bildirile.
«Muzakere etilgen esas meselelerden biri Qırımdaki media dairesiniñ inkişafı ve cumhuriyette mültimedia matbuat-merkeziniñ açıluvı ve BDTRK ağınıñ radiokanalını meydanğa ketirilüvi aqqında söz yürütildi», – dep qayd etile bildirmede.
Bunen beraber, er yıl ötkerilgen «Djaz-Koktebel» festivaliniñ ötkerilüvi mevzusı köterildi.
Qayd etmek kerek ki, soñki 10 yıl devamında ötkerilgen festivalniñ teşkilâtçıları, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, festival Kiyevde teşkil etilecegini bildirdiler.


text:
Noyabr 12-den Oles Saninniñ «Povodır» adlı tarihiy dramasınıñ numayışı başlandı. İşbu filmniñ baş qadın rolüni ukrain yırcı, qırımlı Camala oynağan edi.
Azatlıq Radiosı bergen malümatına köre, noyabr 11 künü filmniñ müelifleri «Povodır»ge Amerikada olğan destek aqqında bildirdiler. Çünki filmde aks etilgen adiseler Rusiye tarafından olğan telüke ile bir sırada kele. Çetel vatandaşları bu filmni seyir etip, ukrainliler «Berkut»qa qarşı iç bir silâsız çıqmağa azır olğanlarınıñ sebebini añlaylar, dey rejissör Sanin.
Yırcı Camala «Povodır»de baş qadın rolüni – yır sanaatı boyunca zenaatdaşı olğan Olga Levitskayanı icra etti. Camalanıñ aytqanı kibi, Sanin onıñ Olga ile bir zenaatı olmağanı sebebinden qasevet çekmemege çağırdı – eñ esası, Camalağa Olganıñ ömür yolunı, göñlüni is etmek kerek edi.
«Ömür mevamı: özüne nasıl bir munasebet bekleseñ, aynı şekilde digerlerge de davran. Olga ise başqa bir insandır. Siz oña «pek güzel yırladıñız» deseñiz, o: «sağ oluñız, men bilem» degen bir cevabını qaytarır edi», – dey Camala.
Filmniñ negizinde – amerikalı oğlançıqnıñ ve ukrain kör çalğıcınıñ sovet akimiyetiniñ repressiyaları vaqtındaki seyahatı tura. Nevbetteki «Oskar» kinopremiyasında aynı bu film Ukrainanı «yabancı tilli film» namzetliginde temsil etecek.


text:
Qırımnıñ «vatandaşlıq qamaçavı» faalleri aytqanı kibi, Qırımğa tek küçük-kilovattlı turmuş generatorlarnı ve çıraqlarnı sıñırlı miqdarda ketirmege ruhset eteler. Bunı qamaçav iştirakçisi Leonid Şipkoğa esaslanıp, UNN bildire.
«Olarnı ketirgenlerini köremiz. Birinci nevbette – bunda para qazanğan insanlar. Olarnı endi bilemiz. Evel bu insanlar başqa şeylerni alıp ketire edi, şimdi bundan qazanacaq olalar, çünki generatorlarnıñ fiyatı, qırımlılarnıñ sözlerine köre, üç qat paalılaştı. Birer generator ketirilse de – ğayet yahşı alış-veriş ola», – dey Şipko.
Sözlerine köre, qamaçav iştirakçileri çıraq ve generatorlarnı ketirgen aydavcılar aqqında malümat ve maşina nomerasını yazıp alalar.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
Sovet akimiyeti Qırımnı Ukraina terkibine qanunğa zıt şekilde berdi, 2014 senesi ise Qırım ealisi qaysı bir devlette yaşaycağını saylâdı, - dedi Putin er yılki nihaiy matbuat konferentsiyasında. Bu – Rusiye prezidentiniñ Qırım aqqında aytqan yekâne sözleri.
Ukrainalı siayasetşınas, ictimaiy munasebetler merkeziniñ müdiri Yevgeniy Magda, Vladimir Putinge ilhaq etilgen yarımada meselesi artıq meraqlı degil, dep qayd ete.
– O, Qırım aqqında bir şey aytmadı esap, çünki anda maqtanacaq iç bir şey yoq. Keriç köpürü yoq, elekriknen teminlev meselesi soñunace çezilmedi. Yarımadanıñ arbiy platsdarmğa çevirilgeni – çetel jurnalistleri ögünde maqtanılacaq bir sebep degil. Qırım, Vladimir Putinge qol tutmaq içün bir katalizator rolüni oynap, öz vazifesini eda etti: prezident saylâvları bile ilhaq kününe tayinlendi.Bitti, artıq laf etilecek mevzu yoq. Elbette, o kenede, Nikita Hruşov Qırımnı Ukrainağa qanunsız şekilde bağışlağanı aqqındaki yalan malümatnı tekrarladı. Albuki yarımadanıñ bugünki prolemleri hususan ictimaiy soylârı aqqında bir sözçük bile aytılmadı. Sebebi de belli: çünkü «ulu prezident» Vladimir Putin sade insanlarnıñ ayatı aqqında degil de, global katergoriyalar aqqında tüşünmeli.
Vladimir Putinniñ Qırımnen bağlı cevabı bu şekilde edi:
«1920 yıllarda bolşevikler ne içündir Ukrainanıñ esas qısmına qomşu olğan territoriyalar, teşkil etilgen yañı cumhuriyetlerge kirmesine qarar bergenler. Qara deñiz etrafı bütünley anda keçti, Ekinci dünya cenkinden soñ – ğarp vilâyetleri de. Aydı, öyle olup çıqtı deyik. 1954 senesi Qırımnıda anda berip yiberdiler. RSFSR Yuqarı Şurasınıñ razılığını talap etken ve o zamanları üküm sürgen Sovetler Bbirligi qanunlarını bozaraq, qararnı Yuqarı Şurasınıñ Prezidiumı qabul ete.Qırım halqı bir qarar qabul etken olsa da, qabul etti. Biz bunı yeñi çıqacağımızdan eminim. Birisi Ukraina mustaqil devlet olaraq inkişaf etmeli, dep tüşüne. Demek, insanlar öyle dep qarar bergen olsa, öyle olsun. İnsanlar ne dep tüşünsee – öyle yapmalı, o şekilde qol tutmalı. Bu fikirge qarşı küreşmekniñ ne manası, ne de faydası bar».
Rusiyeli felsefeci ve publitsist Maksim Goryunov,yalıñız Vladimir Putin degil de, bütün Rusiye Qırımnen «oynap toydı», dep tüşüne.
Moskvada birisi ayatına şikâyet etkeninde, ekseriy allarda oña: «Lâkin Qırım saña ait», dep cevap bekileMaksim Goryunov
– Qırım bütün devlet içün ruhiy yükseliş, ilham menbası olğan edi. Men, ukrainler içün bu pek kiyik bir şey olıp körünecegini añlayımamma, 2014 senesi mart ayında Moskvada er kesniñ keyfi pek yahşı edi. Bu yalıñız menim fikrim degil: bu hususta em iqtisatçı, em de diger alimler de yaza. Şimdi pek ürmetli siyasetşınas olğan Vladimir Gelmannıñ, 2014 senesi Qırımnen bağlı irratsional baht aqqında yazılğan bir kitabı çıqtı. Diger taraftan ise, soñki dört yıl devamında yarımada musbet duyğular menbası olma hususiyetini coydı. Dersiñ ki, tamam bir bahtsız evlilik kibi: ihtiraslar yatıştı, maişet can sıqıcı olup başladı. Şimdi birisi ayatına şikâyet etkeninde, ekseriy allarda oña: «Lâkin Qırım saña ait», dep cevap berile. Bu mında, Moskvada bayağı tarqalğan bir şaqa.
(Materialnıñ metin şeklini Vladislav Lentsev azırladı)


text:
İşğal etilgen Qırımda siyasiy mabuslar em cemaat teşkilâtlarınıñ, em de devletniñ destegine muhtac. Böyle fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında «Qırım siyasiy mabuslarına yardım fondu» birleşmesiniñ idarecisi Ayşe Umerova bildirdi.
«Adamlar, devlet tarafını tutıp, ukrain tarafını tutıp, öz noqta-i nazarını ve 2014 senesi bozulıp başlağan halqara uquq qaidelerini qorçalağanları içün qıynala. Devlet bunda iştirak etmeli. Bu, repressiyağa oğratılğan qorantalarnıñ probleması degil»,– dedi o.
Ayşe Umerovanıñ fikrince, yarımada toprağında repressiyalar ziyadeleşe bile, ve Meclisniñ yasaq olunuvı «bütün qırımtatar halqınıñ yasaq etilmesidir».
«Çeşit seviyeli Meclislerniñ doğru azaları olğan eki yarım biñ insan. Ve biz umumen bütün qırımtatar halqı aqqında aytamız, çünki bütün bu Meclis azaları, Qurultay delegatları ve Qırımtatar Milliy Meclisi yuqarı organı demokratik yolnen saylanıldı, er insannıñ buña nasıldır bağı bardır», – dedi o.
Aprel 26 Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Meclisniñ işğal etilgen yarımada territoriyasında faaliyetini yasaq etti. Dünya toplulığı rusiyeli ükümetniñ böyle areketlrine qarşı qattı narazılıq bildirdi. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı mahkemesine şikâyet arizasını yolladı.
«Freedom House» programmalarınıñ idarecisi Metyü Şaaf Qırımda insan aqları saqlanuvı ep kerginleşkenini qayd etti, o yarımadada halqara teşkilâtlarnıñ bulunması kerek olğanını bildirdi.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirlerde, qırımtatar faallerinde ve Meclis azalarında kütleviy tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı.


text:
Avgust 25-te, cumaaqşamı künü Rusiyege bosyunğan Qırım Yuqarı mahkemesi «fevral 26 işi» çerçivesinde «Ahtem Çiygoznıñ işi» boyunca toplaşuvnı devam ete. Qırımtatar Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgen malümatına binaen, zararlanğanlarnıñ sorğuğa çekilmesi devam ete.
«Şimdiki vaqıtta zararlanğanlar diñlenile. Üyle teneffüsinden soñ, er alda, devam etecektirler», – dedi Smedlâyev.
Çiygoznıñ özü mahkeme zalında yoq – o diñlenüvde SİZO-dan video konferentsiya vastasınen buluna. Bundan evel mahkeme onıñ toplaşuv zalına yiberilmesi aqqında muracaatnı red etti.
Avgust 23-te mahkemede üç zararlanğan kişini – sabıq ukrain militsionerlerni diñlediler.
Ahtem Çiygoz 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radası binası yanında Ukraina topraq bütünligine destek olaraq keçirilgen mitingde iştirak etkeni içün 2015 senesi yanvar ayında yaqalandı.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Ahtem Çiygoz mahkemede özüni qabaatlı tanımadı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiye ve Amerika prezidentleriniñ matbuat konferentsiyasında olğan eñ muim vaqia – Putinniñ itirafıdır. Pek samimiy olmasa da, Vladimir Putinniñ itiraf etmesidir.
İlhaq etilgen Qırım hususında Donald Trump arasında olğan añlaşmamazlıq aqqında söz yürsetkende Rusiye prezidenti, «bizler Qırımda referendumnı halqara aq-uquqqa uyğun şekilde keçirdik» dep qayd etti.
Halqara aq-uquq subeti ayrı bir mesele. Eñ meraqlısı şu ki, o «biz» degende kimni közde tuta.
«Referendum» keçirilgen vaqıtta Qırım – Rusiye noqta-i nazarından tabi ki – yekâne uquqiy aqiqat içinde buluna edi. Yani Ukraina içinde. Qırım Yuqarı Şurası Qırımnı mustaqil devlet dep ilân etkenine baqmadan, Rusiye prezidenti işbu «mustaqillikni» ancaq 2014 senesi martnıñ 17-nde «Rusiyege qoşulğanına dair referendum» keçirilgenden bir kün keçken soñ tanıdı. Yarımada ise, 2014 senesi martnıñ 21-nde ilhaq etilgen edi. Böyleliknen, 2014 senesi martnıñ 16-nda Qırımdaki akimiyet – bir daa tekrarlayım ki, Kreml noqta-i nazarından – cumhuriyet yolbaşçılarınıñ – yani ukrain ükümetine bağlı olğanlarnıñ idaresi altında edi. Ebet, bu insanlar Ukrainadan ayırılıp Rusiyege qoşulmağa istey bile ediler. Faqat «biz degende» - rusiyeli – olmağanları şubesiz. Qırım sakinleri ancaq ilhaq esnası yekünlenip, olarğa mecburen Rusiye pasportları berilgen soñ «rusiyeli» oldılar.
Yani şahsiy qanunamesi noqta-i nazarından Putin, belki de, «olar» demek kerek edi. Olar, Qırım sakinleri, «halqara aq-uquqqa uyğun» «referendum» keçirdiler demek kerek edi. İşte bu sebepten Qırım «Rusiyeniñ bir parçası oldı».
Putin aqiqatnı ayttı. «Referendumnı» «olar», Qırım sakinleri degil, onı «biz» – Putin ve onıñ etrafındakiler keçirdi
Putin yalan aytmadı ya da yalıñız Qırımnıñ «qoşulğanı»nen bağlı eñ büyük inceligini açıp qoyğanını sezmey qalğanğa oşay.Aslında o bütün aqiqatnı ortağa çıqardı. «Referendum» ve ondan evel Qırım akimiyeti qabul etken qarar – bütünley Rusiyeniñ yapqan işidir. Bularnıñ epsi yarımadanı ilhaq etüv esnasınıñ elementleri. Bularnıñ epsini rusiyeli memurlar ve diversantlar kün evelden azırlap keldi. Qaba arbiy küç ise bu işniñ yapılmasını teminledi.
Qırım sakinleri bu vaziyette imperialist ambitsiyalarınıñ teminlenüvinde bir alet sıfatında qullanıldı. «Referendumnı» «olar», Qırım sakinleri degil, onı «biz» – Putin ve onıñ etrafındakiler keçirdi. Er alda, Rusiye prezidenti açı-aydın olğan fakttan artıq utanmamağa başladı.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
3 Aralık 2014 Çarşamba
Loqum
Aralık 03, 2014 Loqumlar, Qırımtatar yemekleri No comments
1 kilogramm unğa 1 stakan süt, 1/2 stakan iritilgen qoyun yağı ya da iritilgen sarı yağ, 1 yımırta, 2 aş qaşığı şeker, 1− 2 çay qaşığı tuz, 30 gramm maya kâfidir.
1. Çanaq içine sıcaq süt ya da suv qoyula. Onuñ içine iritilgen quyruq yağı, yımırta, şeker ve tuz qataraq qarıştırıla, maya da qoşqan soñ, beyaz undan hamır basıla.
2. Hamırnıñ köterilgenini beklemeden, onu un sepilgen sofra ya da hamır tahtası üstüne alıp, un üzerinde yuvarlatıla. Uzun oqlav şeklinde tığırçıqlağan soñ, ondan ceviz büyükliginde tamalaçıqlar kesile.
3. Loqumlarnıñ dülber körünişli olup çıqması içün her bir hamır parçasını isqara (reşotka) üstünde yuvarlatmaq tevsiye oluna. Soñra olarnı baş parmaqnen ya da avuç içinen yengilden basıp, hepsine tomalaq ve yalpaqça şekil berile.
4. Qazan içine çoq mıqdarda yağ qoyıp, o yağ yahşı etip talatılğan soñ, loqumlarnıñ bir qaç danesini onuñ içine bıraqıp, yaldatıp, qızartıla. Altın kibi sap-sarı olğan soñ, süzgüçnen süzip alına ve biraz yağı sarqması beklenile.
5. Sofrağa berecekte üzerine şeker tozu sepile.
İhtar: loqumni sofrağa çaynen beraber suvuq alında bermek tevsiye oluna. Üzerine şeker sepilgen olsa, onu sıcaq sorpanen de bermek mümkün.
Malümatnı Nilüfar Raisova
Bilal Mambetnin "Qırımtatar Yemekleri" kitabından köçürip aldı.


text:
Yuqarı Radanıñ bugünki toplaşuvında AB ile viza rejimini qolaylaştırğan areketler planınıñ ekinci basamağına keçmek içün dört qanun leyhası qabul etildi: parlament qaçaqlar aqlarını qoruv saası, qabarcılıqnen küreş, şahsiy malümat boyunca vekil faaliyeti, em de Ukrainada diskriminatsiyağa qarşılıq meselelerinen bağlı.
Yuqarı Rada reisi, Ukraina prezidenti vazifelerini eda etken Oleksandr Turçinov bildirdi ki, bunıñ kibi qanunlarnıñ qabul etilmesi Ukraina ve AB arasında vizasız rejimi kirsetilmesini tezleştirecek.
Onıñ aytqanına köre, AB ile vizasız rejim bu seneniñ soñuna qadar peyda olması mümkün.