text:
BMO İminlek Şurası Ğiraq mäsäläsendä üzgärtelgän rezolutsiäne tikşerä
Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ İminlek Şurasında Ğiraq turındağı yaña rezolutsiä mäsäläsendä qarşılıqlar buluğa qaramastan, amerikan räsmiläre anı kiläse atnada uq tawışqa quyıarğa teli. Dokumentnıñ xäzerge ölgese töp kontrolne Quşma Ştatlar citäkçelegendäge koalitsiägä birä. İminlek Şurası äğzaları isä Ğiraqta BMO häm anıñ qoral inspektorları nindi urın alıp toraçağın nığraq açıqlarğa taläp itä. Şuranıñ pänceşämbe utırışına Waşington rezolutsiäneñ ügärtelgän ölgesen kertäçägen belerde.
Audio: "Töp mäsälä şul – Ğiratqa säyäsi protsess niçek oyıştıralaçaq. Yevropa Berlege töp rolne BMOğa birergä soradı. Rezolutsiä ölgesendä, BMOnıñ role möxim bulırğa tieş digän süzlär bar. Xäzer bu süzlärgä eçtälek östärgä kiräk."
Germaniä, Rusiä häm tağın berniçä il rezolutsiägä BMOnıñ qoral inspektorları turında cömlä kertergä taläp itte. Alar äytüençä, Ğiraqqa keretlgän sanksiälärne betergänçe, başta inspektorlar anda küpläp üterü qoralınıñ bulmawın raslarğa tieş. Ni genä äytmä, sanksiälär näq şul säbäple kertelgän ide. Waşington isä Ğiratqa üz belgeçlären buldırdı, häm xäzer BMO inspektorlarınıñ kirägen kürmi. Şuşı mäsälälärne däwlät sekretare Colin Powell kiçä Mäskäwdä Rusiä tışqı eşlär ministrı İgor İvanov belän bulğan oçraşuda tikşerde. Söyläşüdän soñ ul, berniçä mäsälä, şul isäptän inspektorlar mäsäläse xäl itelmi qaldı, dide. Ämmä soñnan prezident Putin belän oçraşqannan soñ Powell küpkä ömetleräk belderü yasadı. Bügen Exo Moskvı radiosına birgän äñgämäsendä ul, rezolutsiägä üzgäreşlär kerteläçäk, Ğiraqnıñ yaña xökümäte başqa illärgä bulğan burıçların iskä alaçaq dip äytte. Saddamnan qalğan burıçlar barlığı berniçä yöz milliard dollar töşqil itä, şunıñ 8 milliardı – Rusiägä tieşle. Küp kenä illär, ä inde Rusiä öçen bigräk tä, bu iñ möxim sorawlarnıñ berse bulıp tora. Waşington bu illärne bolay tınıçlandıra: Ğiraqnıñ iske burıçların berkem dä onıtırğa cıyınmıy, süz barı tik alarnı kiçekterü turında bara, xäzer isä nefttän kilgän aqçanı burıçlar tüläwgä tügel, ä ilne tözekländerügä totırğa kiräk. Quşma Ştatlarnıñ BMOdağı ilçese John Negroponte Waşington qaraşın bolay añlattı:
Audio: "Rezolutsiädä Ğiraqnıñ burıçları mäsäläse kütärelergä tieş tügel. Monıñ öçen başqa mexanizmnar bar, misal öçen şul uq Parij klubı."
BMOnıñ Ğiraqtağı säyäsi rolenä kilgändä, Waşington anı arttıruğa qarşı bulmasqa oşağan. Xärxäldä berniçä Amerikan häm Britan räsmie, BMOnıñ Ğiraqtağı wäkileneñ wazifaları kiñäytelergä mömkin digän belderülär yasadı. Şul uq waqıtta alar, bu ul keşeneñ kem buluına bäyle bulaçaq, digän östäde. Xäzer rezolutsiä östendä eş bara. Räsmi Waşington İminlek Şurasınıñ pänceşämbe utırışına anıñ tözätelgän, üzgärtelgän ölgesen kertergä cıyına.
Ali Gilmi, Praga


c: text/html

text:
Ulyannıñ 68nçe mäktäbendä “Min yaratam sine Tatarstan” isemle ädäbi-muzıkal kiçä uzdı
Uqıtuçı Zöhrä Xäbibullina anı Qazannıñ 1000 yıllığına bağışlap oyıştırğan. Ä üze bu çaranı şuşı mäktäpneñ ayırım tatar sıynıflarında uquçı balalarnıñ icadi isäp-xisabı sıyfatında oyıştırğanın äytte.
Xalidä Şäräfetdinowa belän Älfiä Säyfetdinowa şuşı mäktäpkä uquçılar äzerläwçe 246-nçı balalar baqçası balaların da alıp kilgännär ide. Çarada alarnıñ äti-äniläreneñ dä qatnaşuı bu balalarnıñ näq şuşı ürnäk mäktäpkä balaların biräçäklärenä nigez bulıp ta toradır. Şulay uq bu baqçanıñ mödire, häm muzıykantınıñ da bu çarada qatnaşuı – küñelle küreneş. Dimäk, alar da balalarnıñ nindi mäktäpkä kilüenä bitaraf tügel.
Şuşı mäktäptä uquçı balalarnıñ äti-äniläre dä üz sabıylarınıñ çığışların tıñlap xozurlandılar.
Programma, nigezdä, Qazanğa bağışlanğan cır-şiğırlärdän tözelgän ide. Ämma kiçä şähri Bolğarğa bağışlanğan cırdan başlandı. Bu isä Qazanıbıznıñ Bolğar varisı ikänen assızıqlaw kebek qabul itelde. “
Uqıtuçı Zöhrä Xäbibullina barlıq çaraların da “Tuğan tel” häm “Bolğar yañarışı” oyışmaları belän berlektä uzdıra, çönki ul üze dä milli xäräkätneñ iñ aktiv äğzalarınnan berse. Bu çaranı oyıştıruda da milli oyışmalar zur yärdäm kürsättelär. Mäsälän, “Tuğan tel” räise Mäxmüt Xäyrullin iñ yaxşı çığış yasawçılarğa Bötendönya Tatar kongressı başqarma komitetı birgän kitaplar alıp barğan ide. Xäyer, barısı da yaxşı dip tabıldı, küräseñ: säxnägä çıqqan ber genä bala da büläksez qalmadı. Şulay uq 246-baqça balaları da büläksez kitmädelär: här nänigä kitap tabıldı. Ä Zöhrä xanım üze Qazannan balalar baqçası öçen programma, däreslärneñ metodik eşkärtmäläre häm xrestomatiä alıp qaytqan ikän. Boları inde – tärbiäçelärgä tapşırıldı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tatarstan Prezidentınıñ yaña süzçese.
Başqortostanlılarnıñ olı qayğısı Tatarstanğa da zur tä'sir yasadı. Häläkät turındağı mäğlümat, böten yañalıqlar tapşırularında berençe xäbär bulıp bardı. Tatarstan Prezidentınıñ matbuğat üzäge sişämbe kiçendä, Mintimer Şäymievneñ qayğınamäsen tarattı. Anda bolay dip äytelä : «Xörmätle Mortaza Ğobaydulla ulı! Tatarstannıñ küp millätle xalqı häm şäxsän üzemnän balaların, tuğannarın yuğaltqan qärdäşlärebez, Başqortostanlılarnıñ tirän qayğısın urtaqlaşam».
Ämma tormış däwam itä. Çärşämbedä kön tärtibenä başqa temalar kilep kerde. Äle kiçä genä, qayğınamä tekstın tözegän Tatarstan Prezidentı apparatı bügen inde yaña citäkçe kilü mäs’äläsen tikşerä. «BeчepHяя KaзaHb» gäzite häm qayber internet säxifäläre taratqan xäbärlärgä qarağanda, Mintimer Şäymievneñ yaña süzçese itep Ayrat Zaripov bilgelänergä mömkin. Moña qädär ul şähär xakimiäteneñ cämäğätçelek belän eşläw idaräsen citäkläde. Prezident bu qararğa äle qul quymasa da, Ayrat Zaripovnı yaña wazıyfağa bilgelänüe belän tanışları häm dus-işläre inde qotlıy başladı.


text:
AQŞ wäkilläre Çeçen oyışmasınıñ konferensiägä kertelmäwenä protest belderde
Amerikan ber qanun çığaruçı, Vianadä uranaşqan Yewropa İminlek häm xezmättäşlek oyışmasınıñ, teläktäş ber çeçen törkemeneñ teror qorbannarı utırılışına qatnaşuına kirtä quyu qararına bik räncüen häm tirän borçıluın belderde.
Ütkän atna, illärennäñ qanunsız küçenergä mäcbür bulğan ber çeçen xatını belän anıñ 4 qızı, bu awır yulnı tawlar aşa uzarğa niätlägän bulğan. Läkin hawa şartları häm yul awırlıqları, alarğa irek birmägän. Çik saqçıları Xatınnı arığan xäldä, Pänceşämbe könne çikkä 20 metr yıraqlıqta qulında 2 yäşlek bäbäye belän taba. Çeçen millätennäñ buluı açıqalnağan Rusiä watandaşı xatın, räsmilär belderüençä Ukraina aşa Polşa çigen uzmaqçı bulğan, läkin anıñ qızları ozın yulğa häm suiq hawağa tözä almiy ülä. Saqçılar, tuñıp ülgän 6, 10 häm 13 yäşlek bala mäyetläreñ 1 meñ 100 metr biyeklektäge taw itägendä tapqannar. Bu xäl, xalıqara cämäğatçelegeneñ iğtibarıñ keşe xoquqları mäsäläsenä yünälderde.
Helsinki Şurasında keşe xoquqların küzätüçe amerika wäkile, Alcee Hastings, Yewropa İminlek häm xezmättäşlek oyışmasınıñ İspaniä başlığınıñ Rusiä-Çäçän duslıq oyışmasınıñ 13-14nçe Sentäbrdağı utırışqa qatnaşıun kisätü belän, yalğış ber adım yasadı dide.
Bu qarar, Viana konferansiäsendäge Amerikan wäkilläreñ protest belderegä etärde. Törkem äğzalararı, oyışmanı Rusiä basımnarına birelü belän ğayeple.
Röxsät itegez, xaqiqat üze söyläseñ, dip başli Hasting belderüen, İspaniä, tabışsız tınıç ber törkemne bu cıyılşqa qatnaşudañ totqarlap, Rusiäneñ qatı qullı taktiklärenä birelgän buldı.
Vianadäge AQŞ wäkilläre, Yewropa İminlek häm xezmättäşlek oyışmasınına bu qararğa qarşı räsmi protest belän çığaçaqların belderä.
Rus-Çäçän duslığı oyışması citäkçelärennä berse bulğan, Oksana Çelişeva, Radiobızğa, üz oyışmalarınıñ Teror konferansiäsenä qatnaşırğa telägän buluların, läkin Yewropa İminlek häm xezmättäşlek oyışması tarafınnañ ber nindi räsmi terkälüñ yasalmawın belderde.
Çelişeva İspaniä citäkçelegeneñ, Rusiä wäkilläre täqdimnäre buyınça qarar alularıñ, bu qararnı alğanda isä başqa il wäkilläre belän kiñäşmäweñ alğa sörä.
“Äye, bu näk şulay buldı. Häm bolay bulğanı da soñınnnañ raslandı da. Konferansiäneñ berençe könendä bik açıq häm turdan, törle däwlät wäkilläre tarafınnañ İspaniä citäkçelege äğzälärenä ni öçen bezneñ törkemneñ terkelmäweneñ säbäbläre xaqında soradılar.”
Rus-Çeçen duslığı Oyışması köç qullanu, keşe urlaw, häm Russiä köçläre häm alarnıñ Mäskäw yaqlı çeçen berektäşläre tarafınnañ Çeçennärneñ üterelüen däğwä itkän dokumentları dönya kürgän ide.
Üktäber ayında, Nijğar töbäge yuğarı mäxkämäse, bu törkemne extrimist tabıp, eşçänlekläreñ tuqtatırğa quştı. Ä bu täqdim soñınnañ Rusiä yuğarı mäxkämäse tarafınnañ raslandı.
Keşe Xoquqları törkemnäre, törkemne yabu qararına protest belderep, monıñ Kremlenneñ tänqit tawışların awızlıqlaw omtılışı dip atadı.
Yewropa İminlek häm xezmättäşlek oyışmasınıñ, Demokratik İnstitusiälär häm Keşe Xoquqları süzçese, Urdus Gunnarsdottir, Oyışmanıñ İspaniä citäkçelegeneñ Rus-çeçen duslığı törkemene terkäwne totqarlaw säbäbe, Rusiädäñ kilgän citdi qarşılıq dip añlattı.
Gunnarsdottir äytüençä, Rus tarafı, konferansiä qatnaşaçaq keşelärneñ çeçen ğisyançıları wäkile buluın belderä.


text:
Ere biznes şirkätläre awıl xucalığın qotqarırmı?
Bügenge tapşıruıbızda, xörmätle tıñlawçılar, ber awıl misalında şuşı investitsiä kertü täcribäsenä tuqtalmaqçı bulabız. Şuşı yılda, Rusiädä iñ zur sıra şirkätlärneñ berse «Qızıl şärıq» Tatarstannıñ Yäşel üzän rayonında berniçä xucalıqnı asramağa aldı. Awıl xalqı süzlärençä, yaña xucalar terlek üsterü belän şöğellänergä ciena. Fermağa yaña cihazlar qaytartıla, qırlarda kübesençä peçän ülännäre çäçelgän. Ozaq waqıt aqçasız yäşägännän soñ, berniçä ay inde, syır sawuçılar häm başqa awıl xezmätçännäre eş xaqın ala başladı.
Yäşel üzän rayonınıñ, mäsälän, Olı Açasır awılında bu üzgäreşlärne quanıp ta, şiklänep tä qabul itüçelär bar. Eş xaqın alu – bik şatlıqlı waqiğa bulsa da, kiläçäkneñ niçek buluı äytüe qıyın. Awıl qartları da, elekkegese şaqşıraq ideme, yañasımı digän sorawğa älegä cawap birä almıy. Şunısı qızıq, yarım xosusıy şirkätlär belän bergä, däwlät qaramağanda bulğan oyışmalar da bar. Alar da yaña şartlarğa yaraqlaşırğa tieş bula. Kibetçe Fatima apa menä närsälär söyli.Üzgäreşlär bik zur. Bez xäzer elekke Raypotrepsoyuzga tügel, ä burıçlar üzägenä qarıybız. Tovarlar küp qayta. Äybere bulsa, awıl xalqı da kerä, ala. Şäxsi kibetlär belän yarışa-yarışa eşlibez. Minem iptäşem şul kümäk xucalıqta eşli, ul xäzer eş xaqın waqıtında ala. Eş xaqların tübän dip äytmäs idem. Eş bulğanda eşli inde, eşlägängä aqçasın birälär, birmilär dip äytergä xaqım yuq.
Kümäk xucalıqta xucalar üzgärgäç, awıl mäçetendä qartlar da dönya xällären çitkä quyıp, kübesençä şuşı xaqta söyläşä başlağannar ikän. Suğış waqıtın, annan soñğı yıllarnı, sotsializm qorunı, alar yäşägän ilneñ cimerelüen dä kürgän keşelär alar. Ozaq yıllar buyı awıl mäktäbezn citäklägän häm xäzerge waqıtta layıqta yalda bulğan Xädis Lotfulla ulı Fäyzullin belän cir satu mäsäläse, yaña xucalarnıñ kilüe turında äñgämä qordıq:Cir satuğa min uñay qarıym, cirneñ xucası bulırğa tieş. Ul oçraqta anda çüp ülännäre üsmäs ide. Sotsializm bulsın, Kapitalizm bulsın barıber eşlärgä kiräk. Kem bulsa da bezneñ xucalarıbız, alar belän añlaşıp yäşäw uñay näticälär birä ala.
Bikä Timerova, Qazan.


text:
Tatarstan cir astı baylıqlarınnan qolaq qağa ala
Altınçı üktäberdä Rusiä Däwlät Duması qabul itärgä äzerlängän “Cir astı baylıqları” turındağı qanun proyektına töbäklärdän täqdimnär qabul itü waqıtı tämamlana. Monıñ Tatarstanğa ni qatnaşı bar soñ diärgä aşıyqmıyq. Rusiädä Tatarstan kebek cir astı baylıqlarına iä bulğan berniçä distädän artıq qına töbäk bar. Rusiä Duması qabul itärgä torğan bu qanun proyektı näq menä Tatarstanğa kilep qağıla. Turıdan turı. Eş şunda ki, älege qanun buyınça töbäklärdäge cir astı baylıqları, yäğni, neft', gaz, bitum kebek qazılmalarğa Rusiä iä bulaçaq. Gärçä, şul uq rusiä konstitutsiäsendä Cir astı baylıqları Rusiä häm töbäklär belän urtaq qullanışta dielsä dä. Rusiä Duması qabul itärgä torğan qanun proyektı Tatarstannı böten cir astı baylıqlarsız qaldıra. Respublika anda, cir astında niqädär neft', gaz yäki başqa faydalı qazılmalar barlığın öyränep torırğa ğına mömkin. Qalğanı federal' xakimiät qulında. Tatarstan parlamentınıñ ekologiä komitetı bu uñaydan utırış ütkärde. Häm anda, älege Rusiä qanun proyektın qabul itmäskä kiräk digän belderü yasaldı. Yäğni, Duma bu qanunnı yañadan konseptual' nigezen qarap çığarğa tieş. Läkin, utırışta qatnaşqan Duma deputatı Marat Mähdiov, Tatarstan parlamentı deputatları soñğa qaldılar, qanunnıñ konseptual' öleşenä tözätmälär kerü täqdime belän dip belderde. Ägär, Rusiä xakimiäte täqdim itkän qanun proyektı berençe uqılışta qabul itelä ikän, ikençe häm öçençe uqılışlarda ul ällä ni üzgärmäyäçäk dip belderde Rusiä Duması deputatı. Yäğni, Tatarstan , bu qanun qabul itelgän oçraqta, üzeneñ cir astı baylıqlarınnan qolaq qağuı da bar. Läkin monda ber mä’sälä açıq qala birä. Ul da bulsa Rusiä belän Tatarstan arasındağı şartnamä. 1994 yıldağısı inde ğämäldän çıqqanğa ike ay. Ä yañası yuq. Tatarstan räsmiläre yaña şartnamä östendä eşläw däwam itä, inde ul äzer dilär. Tik ber genä xäl itelmägän matdä qalğan ikän. Älege dä bayağı cir astı baylıqları mä’säläse. Rusiä şartnamä buyınça da Tatarstan cir astı baylıqlarına üze xuca bulırğa teli, ä Tatarstan moña qarşı çığa. Bälkem, Rusiä duması bu xaqta qanun qabul itsä dä, Şartnamä belän nindider Tatarstan üz xoquqların saqlap qalır digän ömet uyata.
Räfis Cämdixan


text:
Tarixi häm mädäni binalar yazmışı Qazanda xäl itelä
Tarixi häm mädäni häykällärne saqlap qaluda Rusiä töbäkläre wäkilläre aqça yuq, finanslaw citmi, dip zarlansa, Tatarstan xökümäte başlığı urınbasarı, mädäniät ministrı Zilä Wälieva bezdä nigezdä aqça tügel, andıy binalarğa igelekle xuca tabu probleması bar, dide. Qazanda tarixi häm mädäni häykällärne saqlaw oyışmalarınıñ 6 nçı qorıltayı başlandı. Bu qorıltay 2002 yıldan birle ütkärelä. Rusiäneñ mäğlümat çaraların häm mädäni qimmätlärne küzätep toruçı, ğadi genä itep äytkändä Rosoxrankul'tura häm Tatarstan ministrlar kabinetı belän berlektä ütkärelgän 6- nçı cıyınğa Qazanğa 200- dän artıq belgeç kilde. Bu qorıltay waqıtında mädäni mirasqa iä binalarnı saqlawnı qanunıylaştıru, alarnı saqlaw öçen böten il külämendä urtaq tarmaq buldıru, tözekländerüçe belgeçlär äzerläw problemaları da kütärelä. Annan da qala Rusiäneñ Bötendönya miras isemlegenä kertelgän tarixi häm mädäni häykällärne saqlawda xalıqara taläplärne ürtäwe dä tikşerelä.
Bügen Qazan täcribäsen öyränälär. Üzebez Mäskäwdä bulğan xällärne, Peterburda niçek eşlilär, barsı belän qızıqsınıp, Tömän yaqları, bütän respublikalar niçek eşlägänne qızıqsınıp yäşibez, dide Zilä Wälieva. Bu eştä qıyuraq adımnar yasarğa kiräklegen dä äytte. Qıyu adımnarğa kilgändä isä, Rusiädä 1 oktäberdän tarixi häm mädäni ähämiätkä iä binalarnıñ mömkin bulğannarın xosusıylaştıru qanunı köçkä kerä. Tatarstan bu adımnı üzendä sınap qarağan inde.
Andıy misallar bar. Qazannıqı ğına tügel, Alabuğa misalları da kürsätä, milekkä alğan binalar yaxşı totıla. Yortları da, eçtälege dä matur. Min uylıym berniçä törle forma bulırğa tieş. Bar şundıy urınnar, tarixi häykällär alarnı xosusıylaştıru xätta mömkin dä tügel. Mäsälän Kremelne alıyq. Ul böten xalıqnıqı. Ber yaqtan däwlät bulsa, ikençe yaqtan biznes strukturalar, öçençe yaqtan ictimaği oyışmalar, bütän oyışmalar. Şul uq däwlät orğannarı. Alarnıñ küpçelege tarixi urınnarda utıralar, dide xökümät başlığı urınbasarı, mädäniät ministrı. Yaña qanun tarixi häm mädäni binalarnı xosusıylaştırğaç, anı döres qullanmağan häm tarixi häykäl bularaq ähämiäten bozuçılardan kire alunı da qarıy.
Qazanğa tarixi häm mädäni häykällärne saqlaw oyışmalarınıñ 6- nçı qorıltayına cıyılğannar Qazan kirmäne, Raifo monastıyre, Alabuğa däwlät muzey tıyulığı, Bolğar belän dä tanışaçaq. 23- nä qädär däwam itäçäk bu çara waqıtında eşlekle söyläşülär, tügäräk öställär dä bulaçaq.
Nail Alan


text:
Qazaqstanda Tatar bistäse saqlanıp qalırmı?
Düşämbe könne Qazanğa Qazaqstannıñ Astana şähäre aqimı Äskär Mamin citäkçelegendäge ber törkem wäkillär kilde. Alar Tatarstan başqalasındağı toraq tözeleşe, kommunal' ölkädäge täcribä belän urtaqlaştılar. Ğomumän, soñğı yıllarda Tatarstan belän Qazaqstan arasında här ölkädä xezmättäşlek arta bara. İke respublika prezidentları arasındağı duslıq ta moña etärgeç bulıp toradır. Bilgele bulğança, Könbatış Qazaqstanda Ğ.Tuqay muzee açılışında da M. Şäymiev häm Nursoltan Nazarbaev qatnaşırğa tieşlär ide. Läkin qayber säbäplär arqasında bu mömkin bulmadı. Şuña da qaramastan anıñ açılışında Tatarstannan barğan ber törkem wäkillär häm Qazaqstannıñ räsmi zatları qatnaştı. Älege muzey açılışı turında anıñ başlanğıçında yörgän ğalim Razaq Äbüzärov bu könnärdä kongressta uzğan oçraşu barışında söyläde.
Dekaberneñ 12ceHдә Könbatış Qazaqstanda Cayıq şähärendä Ğabdulla Tuqay muzee açıldı. Äytergä kiräk, moña äzerlek inde küptän bardı. Şul nisbättän Tuqayğa bağışlap Qazaqstanda 4 xalıqara konferensiä dä oyıştırıldı. Bu eşne Tuqay üzäge citäkçese ğalim Razaq Äbüzärov başlap yörde. Häm ul bu könnärdä Qazanda älege Xalıqara konferensiälärdäge çığışlar kergän “G. Tuqay icatı – Awraziä dönyası cimeşe” digän cıyentıygın da täqdim itte.
Razaq Äbüzärov G. Tuqay muzeen zur awırlıq belän açuları turında söyläde. Qazaqstandağı tatar eşmäkärläre yärdäm itä. Şähärdäge tatar cämäğätçelege öçen iñ qaderle urınnarnıñ berse Töxvätullinnar yortın zamanında Tuqay uqığan “Motıyğıya” mädräsäse tözekländerelep, anda “G.Tuqay muzey-yortı”n açalar. Anıñ açılışına Tatarstannan da qunaqlar bardı. Ämma iñ zur säfär cäy könne kötelä. Bu xaqta Tatar kongressında barğan utırışta ğalim Mirqasıym Ğosmanov:
Cäygä tatar bistäse belän tanışu öçen zurraq mömkinleklär bulaçaq. Tatar bistäsen qarap qaytu häm anı saqlaw öçen qayber möhim eşlär başqarılaçaq.Utırışta äytelgänçä, tatar kongressı Qazaqstanğa baru öçen cäygä maxsus avtobus biräçäk. Könbatış Qazaqstan professorı Ğalim Razaq Äbüzärov 15-16 iyün könne zur Xalıqara konferensiä oyıştırılaçağın äytte. Äytergä kiräk, ul kübräk xäzer kilep tuğan mäs’älälärne xäl itü öçen ütä. Çönki xäzer Könbatış Qazaqstandağı Tatar bistäsen cimerü qurqınıçı kilep tuğan. Yäğni zur yortlar tözelep Tuqay ezläre yuğalırğa mömkin dip bilgelänä. Razaq Äbüzärov:
Xäzer Tatar bistäse iskitkeç matur. Ägär anda berär zur yort tözep quysalar anıñ yämlelege yuğalaçaq. Razaq Äbüzärov xäzer Tatar bistäseneñ iskitkeç matur buluın assızıqladı. Häm anı saqlap qalu tatar xalqınıñ burıçı buluın äytte. Ämma qayber zıyalılar Qazaqstanda Tatarstan wäkillege bar häm älege eş belän näq alar şöğellänergä tieş dip sanıy.
Landış Xarrasova


text:
Ğiraq suğışı artıq qimmätkä töşte: Bush Kongresstan tağın $60 milliard sorıy
Quşma Ştatlarnıñ, Ğiraqnı tözekländerü eşlärenä başqa illärne cälep itü maqsatı belän, Berläşkän Millätlärgä möräcäğät itü niäte turında kiçäge tapşıruda säylägän idek. Uzğan töndä Waşingtonda tağın ber xäbär taraldı: Amerikan prezidentı George Bush Ğiraqtağı xärbi operatsiä häm tözekländerü çığımnarın qaplaw öçen büdjettan östämä 60-70 milliard dollar aqça sorarğa cıyına...
April ayında ğına Bush Ğiraq häm Äfğanstanda tözekländerü eşlärenä büdjettan 79 milliard dollar aqça bülü qararın imzalağan ide. Dimäk, yaqın arada Kongress, tağın şul çama aqçanıñ yazmışın xäl itergä tieş bulaçaq. Anıñ qaysı öleşe qayda kitäse älegä bilgesez. Törle täqdimnär bar, misal öçen, 55 milliardnı Pentagonğa, 10 milliardnı tözekländerügä. Aqçanıñ zur öleşe Ğiraqqa kitäçäk, berazı Äfğanstanğa da tamaçaq.
Xäbär itkänebezçä, Quşma Ştatlar Ğiraqta tözekländerü eşlärenä başqa illärne dä cälep itergä teli häm bu nisbättän Berläşkän Millätlärgä möräcäğät itergä cıyına. Bu turıda çärşämbedä iğlan itelde. Amerikan büdjetınnnan Ğiraqqa östämä aqça birü turındağı xäbärneñ şul uq könne taraluwı yuqqa tügel. Küräseñ, Waşington, başqa illärgä möräcäğät itkän ber mäldä, üzeneñ dä Ğiraqnı taşlarğa cıyınmawın kürsätergä teli.
Kem äytmeşli, xäzer Ğiratqa eş härkemgä citä. New York Times gäzite çärşämbe sanında yazuınça, okupatsiä häm tözekländerü çığımnarı, aldan farazlağanğa qarağanda, küpkä zurraq bulıp çıqqan. Bu çığımnarnı Ğiraq nefte belän qaplaw xisapları xata bulğan. Pentagon mäglümätlärenä qarağanda xöcümgä äzerlek häm okupatsiä 45 milliardqa töşkän. Suğış betkännän soñ da, amerikan xärbiläreneñ Ğiratqa torunıñ här atnası ber millardqa töşä. 5 yılğa sanasañ, cämğısı 300 milliard bula. Moña äle Ğiraqnıñ 350 milliard tışqı burıçın, qaçaqlar urnaştıru, humanitar yärdäm çığımnarın östärgä kiräk. Qısqası, Quşma Ştatlar üzläre genä bu yökne kütärä almıy, şuña kürä başqa illärneñ dä yärdäme kiräk bulaçaq, dip yaza gäzit. Mäqäläneñ isemen bolay tärcemä itep bula: "İskitmäle suğış buldı bu. Xäzer inde xisabın tülägez."
Ali Gilmi, Praga


text:
Bıltır “Tatar yäşläre könnär” İdel yılğası buyındağı “İdel” turistlıq lagerında uzğan ide. Bu yulı älege çaranı oyıştıruçı “İdel” yäşlär üzäge Qazan çitendäge Tatarstan xalqı belä torğan “Krutuşqa” şifaxanäse häm qışın da suı bozğa äylänmi torğan “Zäñgär kül” qırıyındağı “Baytik” lagerın saylanğannar. Tabiğät qoçağında, urman eçendäge lagerda Rusiäneñ 20rә yaqın töbägennän kilgän yäşlär başta ber-berse belän tanıştılar. Alarnı tatar yäşläre dip tä äytäse kilä, läkin menä äle Tatarstanğa kilep berniçä kön ütkäç kenä tatar telendä beraz söyläşä başladılar. Şuña da qaramastan, Tatarstannıñ yäşlär ministrlığınıñ “İdel” yäşlär üzäge citäkçese Miläwşä Şärapova, şul uq üzäkneñ xezmätkäre Mörşidä Fatıyxova häm başqa oyıştıru komitetı äğzaları töbäklärdän kilgän yeget-qızlarnı tatarça söyläşergä öndilär, qat-qat iskä töşerälär. Kiçke uyınnarğa, diskätükkä maxsus çaqırılğan, Qazanda tatarça diskätüklär yasağan di-djey Şäkert alarnı bilgele tatar cırçılarınıñ sikerep bii torğan cırlarına, köylärenä bietä. Töbäklär digändä, monda Samara delegatları üz maşinaları belän kilgännär. Bıltır Başqortstannan “Tatar yäşläre könnäre“nä iñ küp yäşlär kilsä. Bıyıl alar 3 kenä keşe. Qalğan töbäklär Çiläbe, Yekaterinburg, Mäskäw, Volgograd, Sarıtaw, Novosibirsk, Irınbur, Penza, Tömän, Saratov, Mari-el', Ulyan, Latviä häm Qazaqstan kebek BDB illärennän dä yäşlär bar. Aralarında berniçä yıl rättän kilüçeläre dä kürenä, şulay da alar bıyıl küp tügel. 16Hчы “Tatar yäşläre könnäre”yendä bıyıl kübräk yaña yäşlär qatnaşa. Alarnıñ härberse älege çarada qatnaşu öçen oyıştıruçılarğa 3000cyM tülägännär. Bıyılğı “Tatar yäşläre könnäre”neñ programması da niçawa ğına häm ul paçti şul tärtiptä bara. Berençe könne älege çaranı tantanalı itep, üzläre quyğan konsert nomerları belän açıp cibärsälär, ikençe könne Tatarstannıñ Arça rayonın, Tuqay-Qırlaylarnı kürep qayttılar. Samara delegatları “Şığır bäyräme”, Yekaterinburg “Ğiffät tutaş” konkursı, Başqortstannar lagerda “Sabantuy” oyıştırdılar. Başqa delegatlar da üzläreneñ talantların kürsättelär. Bolardan tış “Tatar yäşläre könnäre” delegatları Qazannan kilgän qunaqlarnı tıñlap alar belän aralaşıp aldılar. Qunaqlarğa kilgändä, Bötendönya tatar kongressınıñ, töbäklärdäge häm Tatarstandağı tatar yäşläre belän şöğellänüçe byuro citäkçeläre, tatar ğalimnäre, KDUnıñ tatar filologiäse fakul'tetı dekanı, xäzrätlär, tatar kinosı, televideniese yoldızları, Qamal teatrı artistları, Çallı tatar yäşläre diseñme, barsı da bar anda. Älfiä Afzalovanıñ Rusiäneñ törle töbäklärennän kilgän yäşlärgä säğätkä yaqın konsert quyuın äytkändä yuq inde. Qazandağı al'ternativ tatar cırçıları, törkemnäre dä yäşlärgä , tatar yäşlärenä üzlären kürsätep kittelär. Läkin şundıy qızıqlı çaralar küp buluğa da qaramastan “Tatar yäşläre könnäre”nä kilüçelärneñ qayberläre tatarça çaralarda qatnaşmasqa tırışa, Volgogradtan kilgän qızlar tatarça 3 süz belälär mikän, alar bötenläy ğädäti yalğa kilgännär. Başqa qayber delegatlar arasında da andıylar bar.
Röstäm İsxaqi


text:
Tatarstan deputatları 2005 yılğa byudjetnı tikşerde
Pänceşämbe könne Däwlät Sovetınıñ çirattağı plenar utırışında respublikanıñ kiläse yılğa byudjet turındağı qanun häm başqa mäs'älälär qaraldı. Kiläse yıldağı keremnär häm çığımnar arasında tiskäre ayırma bar. Küp aqça sorıy torğan sotsial' tüläwlär torğan sayın respublika cilkäsenä salına, salımnıñ ciñel tuplana torğanı Mäskäwgä kitä, ä töbäklär qaramağında — yaxşılap cıyıp bulmıy torğanı ğına. Citmäsä, neft' tapqan öçen tülänä torğan aqçalar bıyıl tağı da arttı. Şulay da, deputatlar cıyılası aqçanı bäxäsläşä-bäxäsläşä büldelär.
Kiläse yıldağı fatir bäyäläre artu, taşlamalarnıñ beterelüenä qarata ğadi xalıq uñay mönäsäbät beldermi. Fäqirräk keşelärgä häm qayber sotsial' qatlamnarğa yärdäm kürsätü programması tözelä. Ämma bu yärdämneñ kemgä, küpme kilüen töşenüçelär bik az. Älege mäs'älä xökümät äğzäläre häm şähär başlıqları qatnaşlığındağı kiñäşmädä tikşerde.
Möstäqillek kimü, üzäkneñ qulı qatılanuı menä şundıy ağımdağı eşlärdä sizelä. Läkin mondıy şöreplärne qatırunıñ da çige bar. Töbäklärneñ citäkçelären Rusiä prezidentı täqdime buyınça saylamağan öçen cire parlamentlarnı quıp taratuğa qarşılıq köçäyä. Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev töbäklärneñ qanun çığaru orğannarın quıp taratu täqdime Rusiä Konstitutsiäsenä qarşı kilä, dip belderde İnterfaks-Povolj'ye agentlığına birgän äñgämäsendä. Ul Rusiä Konstitutsiäseneñ 85 matdäsen iskä töşerde. Anda bäxäsle oçraqlarda üzäk häm töbäk cileşü protseduraların qullanırğa tieş, dip yazılğan. Ä 77 matdädä töbäklärneñ däwlät xakimiäte möstäqil räweştä oyıştırıla digän.
Mondıy qaraşta toruçı säyäsätçelär häm töbäklär bik küp. Xakimiät reforması turındağı mäğlüm qanun proyektı ikençe uqılışta Däwlät Dumasında qaralğanda, bu tözätmälär isäpkä alınırmı, yuqmı — älegä mäğlüm tügel. Ämma, 13 sentäberdä Putin iğlan itkän xakimiät reformasın xuplağan Mintimer Şäymievnıñ töbäklärdä xalıq saylap quyğan parlamentlarnı saqlawda kisken pozitsiäse küzgä taşlana.
Zvezda Povolj'ya gäcitendä R.Kamalov digän serle imza belän Mirotvortsı dip atalğan mäqälä basılıp çıqtı. Avtor akademik İndus Tahirov häm Başqortstannıñ Tel, ädäbiät, tarix institutı direktorı İldus İlişev citäkçelegendäge komissiälär äzerlägän xezmättäşlek planınıñ qayber matdälären tänqitli. İke respublika arasındağı duslıqnı nığıtırğa qomaçawlağan kisken problemalarnı sanap çığa. Ämma, xäzergä äle menä şuşı tänqitle mönäsäbätne räsmi räweştä beldergän konkret oyışma yäki şäxeslär kürenmi. Şulay uq, komissiä äğzäläreneñ añlatması da iğlan itelmägän. Kiläçäktä bu mäs’älägä açıqlıq kertü, bälki bäxäsläşü öçen Azatlıq radiosı da tieşle keşelärgä möräcäğät itär.
Pänceşämbe könne Tatar kongressı binasında Başqarma komitet äğzäse, yazuçı Fäwziä Bäyrämova häm yurist Cämil Safiullin jurnalistlar belän oçraştılar. Fäwziä Bäyrämova küptän tügel Başqortstanda wafat bulğan cırçı Vener Mostafin faciğäseneñ säbäplären tikşerü öçen Ufağa barıp cıyğan mäğlümätlären jurnalistlarğa söylägän. Vener Mostafinnıñ wafat buluına ber atna ütep kitte. Xäzerge Tatarstan mäğlümat çaralarında bu turıda söylämädelär diärlek.
Rimzil Wäli


text: Çeçnäneñ sörgendäge citäkçese Zälimxan Yandarbievnı üterüdä ğäyeplänep, Qatarda ğömerlekkä törmägä xökem itelgän Rusiäneñ ike küzläw agentı, Rusiägä tapşırılaçaq. Bu turıda bügen Qatarnıñ räsmi xäbärlär idaräse Tışqı eşlär ministrlığınıñ iseme äytelmägän ber räsmienä tayanıp xäbär itte. Xäbärdä äytelgänçä, Rusiäneñ agentları, Anatoly Bilaşkov belän Vasily Pokçov, Rusiä xökümäte möräcägäte belän, törmä möddäten Rusiädä utıru öçen anda küçerelä. Bu agentlar 13 Fevraldä Qatar başqalası Dohada Zälimxan Yandarbievnı häm tağın ike keşene üterüdä ğäyeplängän ide. Qatar mäxkämäse, alar Mäskäw häm Rusiäneñ Qatardağı ilçelege yärdämendä eş itkän digän näticä çığardı. Agentlarnıñ ikese dä ğäyeplären tanımıy. Räsmi Mäskäw isä Yandarbievnı üterüdä qatışı buluın kire qağa, häm bu agentlar terrorçılıq turında mäglümät cıyğan dip belderä.


text:
Polisia Tährandagı protest çaraların bastırdı
Xäbärlärgä qarağanda polisiä protestçılarnı tiz arada taratqan.
Kiçä Iran oppoziäsen yaqlap dönyanıñ törle illärendä çaralar uzğan ide. Kiçäge çaralarda törle xalıqara keşe xoquqların yaqlağan törkemnär qatnaştı.
Amsterdam, London häm Stokholm kebek Yewropa şähärlärendä oyıştırılgan çarada küp sanda keşe qatnaştı. Stokholmdä genä protest çaralarında 4 meñnnän artıq keşe cıyıldı.
Şulay uq New Yorknıñ şähär mäydanında da 400dän artıq keşeneñ Iran oppozisiäsen yaqlaw uñayınnan protest çarası uzdıruı belderelä.
Qullarında yäşil bayraqlar bolgağan protestçılar, “Yäşäsen demokratia – Iranğa azatlıq!” digän şiğarlär qıçqırdı.
Monnan qala, Törkiä, Mölmö, Berlin, Viana häm Istanbul kebek şähärlärdä dä moña oxşaş protest çaraları uzdırılğan.


text:
Dursun Özdil - Hacı Bektaş
Sanatçı : Dursun Özdil
Türkü : Hacı Bektaş
Etiketler : Dursun Özdil - Hacı Bektaş türkü indir, Dursun Özdil - Hacı Bektaş türkü dinle, Dursun Özdil türküleri, Hacı Bektaş mp3 indir, Dursun Özdil türküleri Hacı Bektaş türküsü, Hacı Bektaş sözleri, Dursun Özdil mp3 dinle, Dursun Özdil download, Hacı Bektaş bedava mp3, Dursun Özdil türkü sözleri, Dursun Özdil türkü dinle, Dursun Özdil son albüm indir
Dursun Özdil Türküleri
Dursun Özdil - Yıkılmasın İnsanlık
Dursun Özdil - Gel Kardaşım Gel
Dursun Özdil - Bak Ne Hale Geldim
Dursun Özdil - Ayrıldım Yarimden Yaslıyım


text:
Soltanğäliev xezmätläre Tөrek telendä
Söltanğälievneñ bu xezmätlärenä qarap, bezneñ mesken sotsialistlarbıznıñ niçek aldatılğan buluwın kürep ğıybrät tä alırğa bula. Tabiği eşneñ bu yağı Tөrek uquçusın bik tä qızıqsındırmıy. Tөrkiädä bigräktä SSSR cimerelgännän soñ sul yünäleşlär, sotsialistik idealar bөtenläygä yuqqa çıqtı diärgä bula. Şunıñ өçen Tөrekçäläp äytsäk “iske mıltıqlar”, yäğni elekke sotsialistlar yañadan bu idealarnı canlandıru өçen Soltanğäliävneñ milli kommunizm xıyalına yäbeşep, anı kiñ küläm uquçılarğa tanıtırğa tırışalar. Tağın ber märtäbä şuşı xezmät arqılı Tatar-Başqortlarnıñ açı yazmışınıñ Tөrek mätbuğatında kөntärtibenä menüwe isä bezneñ өçen qazanış.
Elektän Tөrek sotsialistları Stalin tarafınnan yuq itelgän Soltanğälievqa iltifat itmilär, xätta anıñ isemen dä bik tügel bälki xiç telgä almıylar ide. Çөnki bit ul Mäskäwdäge ostazları tarafınnan yuq itelgän, isemen telgä alu tıyılğan ber şäxes ide. İrekle dөnyada Soltanğälievne 1970-nçe yıllarda berençe märtäbä telgä alğan ğalim Prof. Alexandre Bennigsen buldı. Üze dä ber immigrant bulğan Bennigsen Soltağälievneñ өçence dөnya illärenä yoğıntısın açıp saldı. Bu isä Mäskäw Qıybalsına qarap toruçı sotsialistlarnıñ xuşına kitmäde. Läkin inde şartlar üzgärde Tөrek sotsialistları Ğälievneñ Tөrkiçelek yağın da qabul itep anı tikşerergä kereştelär.
Menä soñğı yıllarda Halit Kakınç Soltanğäliev turında doktoranturasın tämamladı häm şunı ike ayrım kitap räweşendä 2004-nçe yılda basıp ta çığardı. Ul “Soltanğäliyev häm Milli Komunizm” isemle äsärendä 1997-1998’nçe yıllarda Tatarstan belän Başqordstan’da buldım, Tatarstan Däwlät Arxivınnan yaqınça 1000 bittän torğan Soltanğäliev cıyıntıqların satıp aldım, dip yaza. Inde monda bu dokumentlar niçek satıldı digän sorawnıñ tuuwı ixtimal. Läkin bez beläbez ki 1998-nçe yılda “Gasırlar Awazı” “Mirsaid Sultan-Galiev İzbrannıe trudı-saylanma äsärlär” iseme belän 719 bittä basıp çığarğan ide.
İnde yaña ğına Tөrek telendä dөnya kürgän “Sultangaliev-Tulı Xezmätläre” isemle äsärdä monıñ Qazanda basılğan kitaptan tärcemä itelgän buluwı yazılmıy. İçmasam Kakınç Tatarstan Arxivınan Gizatullin, Şarafutdionov häm Bulat Sultanbekovlarnıñ isemen kitergän. Läkin 2006-nçı yılnıñ Martında basılğan kitapta dokumentlarnıñ qaydan alınğan buluwı yazılmağan. Menä siña sotsialistik turılıq. Çөnki xezmätne basıp çığarğan İleri näşriatı sotsialistik eçtälekle äsärlär basuwı belän tanıla. Monı plagiatlıq dip atap bulamı belmim. Şiksez matur eş tügel. Mөhim bulğanı Soltanğälievneñ xezmätläreneñ Tөrek telendä dä dөnya kürüe.
Әxtäm İbrahim, İstanbul


text: Fransiä prezidentı Jacque Chirac süzlärenä qarağanda, Ğiraq ilbaşı Ğazi al-Yawar Fransiägä çaqırunı qabul itkän. Brüsseldä çığış yasağanda Chirac, Ğiraqta saylawlar bilgelängän waqıtta uzırğa mömkin, dip belderde: "Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ 1546nçı sanlı rezolüsiäse Ğiraqtağı çirattağı säyäsi üzgäreş häm xalıqara ğaskärlärne çığaru waqıtın bilgeläde. Bolarnı xörmät itergä häm ütärgä kiräk. Saylawlarnı aldan bilgelängän waqıtta ütkärü bik möhim, häm tawış birügä Ğiraq cämğiäteneñ barlıq qatlamnarı qatnaşırğa tieş. " dide Chirac. Şuşı çığışınnan soñ Fransiä prezidentı Abu Dhabi'ğa Berläşkän Ğaräp Ämirlekläre prezidentı Şeix Ziyad bin Sultan al Nahayan'nıñ cänazasına kitte. Bügen Yevropa Berlege citäkçeläre häm Ğiraq premyer-ministrı İyad Allawi qatnaşında ütkän köndezge aş mäclesendä qatnaşmawın, Jacque Chirac – naçar mönäsäbät itep añlamasqa çaqırdı. Yevropa Berlege räise wazifasın ütägän Hollandiäneñ tışqı eşlär ministrı Bernard Bot, Germaniä häm Fransiä Ğiraq premyer-ministrınıñ kiçä äytkän süzlärenä açulı ide, dide. Kiçä Allawi moñarçı Ğiraqnı küzätep kenä torğan "qayber" illärne Ğiraqnı tözekländerergä öleş kertergä çaqırdı. Yevropa Berlege şulay uq Ukrainada uzğan saylawlarnı täñqitläp, noyaberneñ 21dä ütäçäk tawış birüneñ ikençe turı – irekle häm ğadel bulaçağına ömet belderde.


text: Ä bıyıl Respublikala yazğı taşqın ul tiklem köslö bulmayasaq. Qar zapastarı bik az ti belgestär. Şulayğa qotqarıusılar täbiğät menän şayarmasqa, telähä nindäy ğäzättän tış xäldärgä aldan uq äzer bulıu käräklegen bildäläy. Başqortostandıñ taşqınğa qarşı komissiähı wäkälättär büleşä başlanı. Ni tihäñdä, taşqın ezemtälären bötöröügä 3 million hum aqsa bülenä bit. Bıyıl qazna bik naqıs bulıu säbäple, aqsalar tik hıu basıu ezemtälären bötöröügä genä totonolasaq. Gidrometeorloğiä häm tirä-yaq möxit monitorinğı idaralığı wäkildäre äyteüensä, bıyıl qarğa dımlılıq normanan ike tapqırğa tübän. Şuğa la yılğalarza hıu kimäle 7 metr 40 santimetrğa, taşqındıñ iñ köslö mälendä Ağizel Öfö ergähendä 8 metr 40 santimetrğa kütäreler tip kötölä. Bıyıl belgestär Yomağuja hıuhaqlağısı la Ağizel kimälen köyläüğä üz rolen uynar tip ömötlänä. Bıyılğı taşqındıñ nisek üteüe gidrotexnik qorolmalarzıñ nıqlığına la turanan-tura bäyle. Nığıtıuzı talap itkän kül-bıualar Respublikala bixisap äle.


text:
Mintimer Şäymiew - «Radio Rossii»da
Pänceşämbe könne Qazanda säyäsi mäs’älälärgä qağılışlı çara da uzdı. Prezident Mintimer Şäymiew «Radio Rossii»neñ «Persona grata» tapşıruında qatnaştı. Säyäsi mäs'älälärdän bu tapşıruda gomumrusiä «Yedinstvo-Oteçestvo» firqaseneñ kiläçäge, ğomumän, soñğı waqıtta ereländerelgän firqalärneñ totqan urını turında süz bardı. Mintimer Şäymiew «Yedinstvo-Oteçestvo» firqaseneñ Rusiä säyäsätendä aerım ber totqan urını bar, ul äle oeşu belän xaqimiät firqasenä äwerelmi, üzeneñ eşçänlege belän şundıy däräcägä, yäğni tä'sirle firqağä äylänergä tieş, digän fikeren qabatladı. Ul soñğı waqıtta yaña qanun buença ereländerelgän gomumrusiä firqalär arasında qarşılıqlar prinsipial', aermalıqlar kürenmi. Tapşırunı alıp baruçı şulay uq Tatarstan Prezidentınıñ xaqimiät vertikalen urnaştıru säyäsätenä qarata mönäsäbäten dä beleşte.
Tapşıru azağında süz Tatarstan citäkçelegeneñ Vatikannan Boj'ya mater' ikonasın Rusiä pravoslavlarına qaytaruda aradaşçı buluı xaqında da çıqtı. Tatarstan Prezidentı çınnan da, Tatarstannıñ bu eşlärdä qatnaşuın häm bu ikonanıñ qaytarıluı katoliklar belän pravoslavlarnıñ kileşüenä uñay yoğıntı yasar, digän fiker äytte.
Yunıs Ätnäle


text: Uğa hul yünäleştäge 30-ğa yaqın partiä häm ijtimaği oyoşma ingän. Däwlät Dumahına bulasaq haylawzarza qandidattar isemlegendä Sergey Gläzev, Dmitriy Roğozıyn häm Walentin warenniqov berense tora. Täbigi rentanan barlıq kilemdärze däwlät qaznahına tapşırıu, watandaştarzıñ bazar reformaları barışında xaqın yuğaltqan aqsaların tergezeü- yañı xalıq-patriotik berlekteñ haylaw aldı proğrammahında östönlöklö yünäleştär bulıp tora. Yañı bloq haylawzarza Räsäy Kommunistar partiähınan ayırım qatnaşasaq. Bögön şulay uq Federätsiä şurahı räyese Sergey Mironov yetäkselek itkän Tormoş partiähı yıyınında Räsäyze tergezeü partiähı menän ber haylaw bloğında haylawzarğa barırğa qarar itelgän.


text:
Foto: gazeta.ru
Wnïversïada oy`ındarınıñ öz elimizde, «Medew» muz ay`dınında ötwi bizge küş beredi. Sondıqtan älemdik jarısta ayanıp qalmasımız anıq. Bul twralı 2010 jılğı jasöspirimder arasında konʹkïmen jügirwden älem çempïonı Ekaterïna Ay`dova mälimdedi, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
«Wnïversïada mañızdılığı jöninen Olïmpïada oy`ındarınan kem tüspey`di. Sonday`-aq, dübirli dodanıñ öz elimizde, «Medew» muz ay`dınında ötwi bizge küş beredi. Sebebi, bul muz ay`dında köptegen rekord ornatılğan bolatın. Sondıqtan osı älemdik jarısta ayanıp qalmasımız anıq. Wnïversïadağa konʹkïmen jügirwden Ulttıq quramanıñ bas bapkeri Lyudmïla Prokaşeva jäne bapker Vadïm Sayutïn day`ındap jatır», - dedi ol.
Sonımen qatar, qısqı Vankwver jäne Soçï Olïmpïadasına qatısqan täjirïbeli sportşı Ekaterïna Ay`dova bügingi tañda älemdik jarısqa day`ındalıp jatqanın atap ötti.
«28-şi qısqı Wnïversïada oy`ındarınan bölek biz xalıqaralıq jarıstarğa da qatısamız. Bügingi tañda konʹkïmen jügirwden Älem kwbogına day`ındalıp jatırmın. Xalıqaralıq jarıstıñ 3-şi kezeñi eki künnen soñ Astanada ötedi. Mine, osı jarısqa jattıqtırwşımmen qızw day`ındıq üstindemin», - dedi Ekaterïna Ay`dova.
Sonday`-aq, 2010 jılğı älem çempïonı elimizde sportşılar üşin xalıqaralıq därejedegi oqw jattığw bazasınıñ qalıptasqandığın erekşe atap ötti.
«Bizdiñ jattığw bazamız «Alaw» muz ay`dınında ornalasqan. Muz ay`dınındağı muzdıñ sapası öte joğarı. Osı üşin otandıq mamandarğa alğısımdı bildirgim keledi», - dep tüy`indedi sözin qazaqstandıq sportşı.
Ay`ta ketey`ik, Almatıda ötetin 28-şi qısqı Wnïversïada oy`ındarınıñ bastalwına 60 kün qaldı. Dübirli doda 2017 jıldıñ 29 qañtarı men 8 aqpanı aralığında ötedi. Say`ısta sporttıñ 12 türinen 86 medalʹ jïıntığı sarapqa salınadı.


text:
Ekrem Çelebi - Dağlar Başı Karlı Olur
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Dağlar Başı Karlı Olur
Etiketler : Ekrem Çelebi - Dağlar Başı Karlı Olur türkü indir, Ekrem Çelebi - Dağlar Başı Karlı Olur türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Dağlar Başı Karlı Olur mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Dağlar Başı Karlı Olur türküsü, Dağlar Başı Karlı Olur sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Dağlar Başı Karlı Olur bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - O Yarin Kaşları Kara Değil Mi
Ekrem Çelebi - Nasıl Vasfedeyim
Ekrem Çelebi - Ağlamayı Seviyorum
Ekrem Çelebi - Odam Kireç Tutmuyor
Ekrem Çelebi - Mevlam Kerimdir
Ekrem Çelebi - Yine Bahar Geldi Nedir Yaradan
Ekrem Çelebi - Gidenin Üçü Güzel


text:
Belüebezçä, tatar matbuğatı uzeneñ tuuı belen Peterburğa burıçlı. Berençe tatar gezite "Nur" 1905 yılda Peterburda çığa başlıy. Anı axun Atawlla Bayazitov näşir itä. Annan inde Rusiänen tatarlar küpläp yäşägän başqa şexerlerende - Qazan, Irınbur, Ästerxan, Ufada - törle isemdäge gäzitlär dönya kürä. Üktäber inqilabınnan soñ bu gäzitlerneñ yazmışı ni belän tämamlanğanın söyläp torası yuq. Berençe urıs gäziteneñ çığa başlaw waqıtı, tuğan köne älegä qädär tınmıy torğan bäxäs tudırsa, tatar matbuğatının tuğan köne berkem dä dä şik tudırmıy. Bıyıl may urtasında bar tatar dönyası "Nur"nıñ, dimäk, ğomümän tatar matbuğatınınñ 100 yıllığın bilgeläp uteçäk.
Peterburda "Nur" gäziteneñ yañadan tuuı Älfinur apa Ğafurova iseme belän bäyle. Älfinur xanım Peterbur tatarlarının üz basmasın buldıruğa küp köç salğan şäxes. Sonğı ike yıl "Nur" oçen şaqtıy qatlawlı çor buldı. Gäzitneñ eçtälegenä, sıyfatına, bizäleşenä, taratunı oyıştıruğa ber ara uquçılarnıñ rizasızlığı da bulıp aldı. Küptän tügel "Nur"ğa yaña möxärrir urınbasarı kilde. Ul Zäriä xanım Xäsänova. Anıñ belen bulğan äñgämäne sezneñ iğtibarğa täqdim itebez.
Gölzada Kamalova, Peterbur


text:
Semberdä Salix Säydaşev tuuına 105 yıl tuluğa bağışlanğan kiçä uzdı
Küptän tügel genä Ul'yanovsk şähäreneñ 17 nçe kitapxanäsendä «Sağına xalqım moñlı Saydaşın» dip isemlängän ädäbi- muzıkal' kiçä bulıp uzdı. Ul tanılğan kompozitor Salix Säydaşev tuuına 105 yıl tuluğa bağışlanğan ide. Kiçä şähär mäktäpläreneñ milli sıynıflarında belem aluçı balalar öçen oyıştırılğan. Şuña kürä säxnädän çığış yasawçılarnıñ da, qarap toruçılarnıñ da küpçelege uquçılar ide.
Soñğı waqıtta mondıy kiçälärdä 15 nçe häm 28 nçe mäktäplärdä belem aluçı tatar balaları aktiv qatnaşa başladılar. Bu yulı da alar sınatmadılar. Şuşı uqu yortlarınıñ ana tele uqıtuçıları Xayrullova Ğaliä, Gizatullina Sufiä, Kolakova Gölnara 4 nçe häm 8 nçe sıynıf uquçıların alıp kilgännär ide. Balalar zur qızıqsınu belän Salix Säydaşevnıñ tormış yulın häm icatın çağıldırğan kürgäzmä belän tanıştılar häm älbättä üzläre dä kiçä barışında bik aktiv qatnaştılar. Mäsälän, 4 nçe sıynıf uquçısı Kolakova Liliä «İx, küñelle emäse!» şiğeren söyläde.
Kitapxanäçe Gölfiä Sämiğullina, kiçäne bik qızıqlı häm eçtälekle itep oyıştırğan ide. Bäyräm böyek kompozitornıñ äsärlärennän özeklärdän tözelgän kompozitsiä belän başlanıp kitte. Anı pianinoda «Xıyal» balalar vokal' ansamble citäkçese Alsu Salaxova başqardı. Şulay uq kiçä barışında kitapxanäçe Railä Vaxitova uquçılarğa Salix Säydaşevnıñ tormış yulı häm icatı turında mäğlümatlar birde. Tanılğan şağir Rifqat Xismät maxsus, kompozitorğa bağışlanıp yazılğan şiğeren uqıdı.
Bäyrämneñ tağın ber yäşeren teması bar şikelle toyıldı, ul da bulsa bäxet töşençäsen bilgeläw. Şuşı temağa bağışlanğan bik küp şiğerlär, cırlar yañğıradı. Mäsälän, Alsu Salaxova «İñ zur bäxet» cırın başqardı, Pedagogiä universitetınıñ milli 5 nçe kurs talibäse Aygöl Qaraqaşeva da «Min bäxetle» şiğeren söyläde. Kiçäneñ azağında milli xäräkät aktivistı Ayrat İbrahimov Salix Säydaşevnıñ icatına qağılışlı qızıqlı waqiğalar belän tanıştırdı häm tağın ber mäşhür kompozitorıbız, Semberdäge Qızıl komandirlar kursın tämamlap şunnan uq suğışqa ozatılğan Färit Yarullinnıñ häläk buluı säbäpläre turında söyläde.
Kiçä Salix Säydaşevnıñ dön'yaküläm tanılğan “Qızıl armiä marşı” belän tämamlandı.
Culpan Firğalieva, Sember.


text:
Zavodqa höcüm
Stärletamak şähäreneñ Stanoklar tözü zavodın qulğa töşerü eşläre başlanğan. Bu turıda zavod direktorı Vladimir Jirinov belderde. Anıñ süzlärenä qarağanda, xakimiät resurslarına iä ber törkem “Argumentı i faktı” gäzitendä zakazlı mäqälälär birä, zavodnıñ qimmätle käğäzlären häm aksiälären satıp alırğa tırışa. Jirinov üzenä cinayät eşe açıluın, yaqın könnärdä Mäskäwdän komissiä kiläçägen belderde. Respublika parlamentı räise Konstantin Tolkaçev Xökümät häm prokuraturağa bu eşne üz küzätüenä alırğa çaqırdı.


text:
Biredä alar ike ilneñ berençe zur urtaq xärbi künegülären küzätä.
Qıtay saqlanu ministrı Çao Gañçuan belän Rusiä saqlanu ministrı Sergey İvanov ber atna barğan bu künegülär ike il arasındağı strategik xezmättäşlekneñ yaña däräcäsen kürsätte dide.
Cirdä, diñgezdä häm hawada barğan bu künegülärdä 10 meñläp xärbi qatnaşa. Alarnıñ 1800-e Rusiädän.
Tınıçlıq missiäse 2005 dip atalğan bu künegülär şartlı ber ildäge etnik nizağqa BMO qararı nigezendä intervensiäne xäterlätep oyıştırılğan.
Xärbi künegü Rusiäneñ Vladivostok portı yanında başlandı. İrtägä sigezençe könendä ul Qıtaynıñ könçığışındağı Şandoñ yarımutrawı yanında tämamlanaçaq.


text:
Ankarada susızlıq
Ankara bөyek şәhәr başlığı, yәğni mer Melih Gөkçәk ber ike kөn jurnalistlar aldına çığmıyça mataşsa da soñında “Dәwlәt Su Eşlәre (DSE) Oyışmasınnan bezgә aldan kisәtü kilmәde” dip cawaplılıqnı üz өstennәn taşlarğa tırıştı. DSE oyışmasınıñŋ elekke citәkçese Veysel Eroğlu bez bu turıda meriәne 2002 hәm 2004-nçe yıllarda kisәtkәn idek” dip belderde. Dөres saylaw belәn eş başına kilgәn merlar xalıqnıñ üz küze belәn kürmәyәçәk su trupaları kebek cir astındağı tөzeleşlәrgә kirәge aqça salırğa yaratmıylar. Ankara mere Melih Gөkçek tә şulay eşlәgәn, ul yullar tөzede, transport çeltәren yaxşırttı, әmma şәhәrneñ sussız qalaçağın uylarga telәmәde. Tege yaqtan barlıq şuşı cir өstendәge strukturanı yaxşırtu eşlәre өçen baytaq burıçqa da çumdı. Inde xәzer Ankaradan 200 km. yıraqlıqtağı ber yılğadan su kitertü өçen ütkәrgeçlәr salına başlandı, әmma bu proyetnıñ tәmamlanuı өçen baytaq waqıt kirәk. Şul arada isә xalıq susızlıq belәn kөrәşergә, üzenә kürә çaralar tabarğa tiyeş.
Şuşı çaralarnıñ berençese bularaq өylәrdә iñ zurı yartı tonnalıq su totılğan su saqlağıç depolar satıp alu buldı. Tabiği monı alalmağannar da bar. Asılda Ankaranıñ qayber rayonnarına 2 kөn genә tügel xәtta dürt kөn buylap ta su birelmәgәn. Tabiplar sussızlıqnıñ dizenteriaga yul açu qurqınıçına işarә itәlәr.
Cumhuriәt gazetası Ankarada ber tөzü şirkәte xucasınıñ üz qoyısınnan çıqqan sunı irtәnge 8 belә kiçke 12-gә xәtle buşqa xalıqqa taratuı turında yaza. Lәkin bu sunıñŋ eçәrdi dәrәcәdә taza bulmawı әytelә. Әmma xalıq çarasız bulğaç şuşı sunı da çiratta kөtep ala.
İnde Ankarada Gazi belәn Hacettepe kebek zur universitet xastaxanәlәrenә su tankerları aşa kiterelgәn sunıñ citmәwe arqılı, infektsiә qurqınıçı artqaç, xastaxanәlәrgә xastalardan başqa kemne dә kertmi başladılar, aşığıç bulmağan operatsiәlәr kiçekterelde.
4,5 millon xalıq yәşәgәn başqala Ankara 21-nçe yөzdә asılda mәsxәrә xәlgә tөşte. Xakimiәttәge AK partiә ağzası bөyek şәhәr bәlәdiyәse başlığı Melih Gөkçәkkә xalıq bik açulı. Avropa da bulsa ide mondıy ber şәxes urnınnan çigener ide dip әytüçelәr bar.
Şuşı sussızlıqqa texnik çaralar citmәgәç, ruxani çaralar ezlәnә başlandı. Ankara mөftilege comğa kөnne, yәğni Miraç kiçәsendә barlıq mәsçetlәrdә yanğır yawdıru өçen doğa uqılaçağın iğlan itte. Bu da qayber diskussiәlәrgә yul açtı. AQŞ-ta yәşәwçe Fäthulla Gülen televizә programaları aşa yanğır өçen doğa qıluçılarnı kürsәtep şow yasıylar, bu dөres tügel dip belderde. Ul bu eşneñ küñel ixlas belәn eşlәnüwe şart dide. Üzeneñ da AQŞ-ta qorğaqlıq bulğaç yañğır yawdırğan buluwın dәğvә itte. İnde yañğır doğaları sussızlıqqa çara bulaçaqmı, kürәçәkbez.
Ozaqlamıy İstanbul belәn İzmirdә dә Ankaradağı kebek sussızlıq başlanaçaq dip kөtelә. Xalıq isә citәkçelәrdәn sıltaw tügel, çara kөtә.
İstanbul, Әxtәm İbrahim


text:
Yılízaweta ikençe bügenge tuğan könen ul tuğannarı, yaqınnarı arasında ütkärä. Räsmi tantanalar Böyekbirtaniädä yün ayında bulaçaq.
Bügen irtä belän 80 yäşlek patşabikä xörmätenä 21 tuptan salyut yasaldı. Annan soñ Yılízaweta ikençe. anı qotlarğa kilgän meñnärçä keşelär yanına çığıp, Windzor utarı buylap yörep kergän. Kiç belän patşabikä ğailäse bäyräm aşına cıyılaçaq. Patşabikä tuğan könenä 20 meñ räsemle qotlaw xatı häm 17 meñ elektron xat alğan. Yılízaweta ikençe başqa Europa patşalarınnan ayırmalı bularaq iñ ozaq patşalıq itkän monarxlardan. Ul täxetkä 1952 yılda mengän ide.


text:
Comğa könne Ufada Başqortstannıñ Berläşkän oppozitsiäse Qoordinatsiä şurası üzeneñ çirattağı utırışın ütkärde. Anda ağımdağı mäsälälär tikşerelde häm Ufada kiläse uram cıyınınıñ waqıtı turında kileşende. Törle ictimağıy oyışmalar häm partiälär citäkçeläre çığışlarınnan soñ, Ufada respublik xaqimiätlärenä qarşılıq cıyının 22 iyündä oyıştırırğa qarar ittelär. Mäğlüm buluınça, 26 iyün könne Başqortstanda urınnardağı üzidärä orğannarına saylawlar ütkärelä. Oppozitsiä wäkilläre: «Bu saylawlar da elekkeçä, xaqimiätlär ssenarie buyınça ütäçäk häm anda gel uñaylı keşelär genä deputat häm xaqimiät başlıqları bulıp saylanaçaq, – dip belderä. – Şulay bulğaç anda qatnaşu xaqimiätlär tegermänenä su salu kebek kilep çığa». Xaqimiätlärneñ şuşı küz buyawına qarşılıq yözennän, saylawlarğa sanawlı ğına könnär qalğanda, Ufada uram cıyını oyıştırıp, rizasızlıq belderü bik tä urınlı bulaçaq, digän urtaq fikergä kilde oppozitsiä oyışmaları citäkçeläre. Alaysa äle küpçelek xalıq bu saylawlar xaqında berni dä belmi häm yaxşılap añlamıy. «Kiñ cämägätçelekkä respublik türäläreneñ çirattağı yalğanın töşenderep birü öçen, üzebezneñ bäysez gäzitlärneñ çirattağı sanın tulısınça şuşı temğa bağışlarğa kiräk», – dip belderde Berläşkän oppozitsiä citäkçese, Başqortstan Tatar cämägätçelek oyışmaları berlege räise Ramil Bignov.
Mitingnı oyışqan töstä ütkärü öçen, här oyışma häm partiä üzennän cawaplı keşelärne täğayınläde. «Rus'» ictimağıy berläşmäse citäkçese Anatolıyy Dubovskiy, Başqortstan Däwlät Cıyılışı deputatı Gennadiy Şabayıv häm başqa çığış yasawçılar çirattağı mitingqa centekle äzerlänü häm küp xalıqnı cälep itügä bäyle üzläreneñ eşlekle täqdimnären yañğırattı.


text: Gaza. Fälästin radikal’ törkeme “Xämäs”neñ yuğarı citäkçelärennän berse İsmail Haiyah, şuşı törkemgä nigez saluçılardan sanalğan İbrahim äl-Mäqädmäne ütergän öçen “Xämäs” İzrail citäkçelärennän kiläçäktä üç alaçaq dip belderde. Mäqädmä İzrail xärbiläre tarafınnan şimbä irtän yuq itelde, ul törkemneñ tağın 3 äğzası belän Gaza sızığında maşinada barğanda İzrailneñ xärbi boralağınnan aña ut açıldı. Şuşı höcüm näticäsendä maşinadağılar barısı da hälak buldı, tirä-yündäge tağın 6 keşe yaralandı. İsmail Haiyah İzrail ğäskärilären “terrorçılar” dip atadı häm alarnıñ bügenge ğämäle İzrail citäkçelärenä qarşı höcümnär yasaw öçen yulnı açtı dip belderde. Fälästin üzidaräse ministrı Saeb Eerekat, fälästin citäkçelege İzrailneñ şuşı höcümen mömkin bulğan iñ qırıs süzlär belän xökem itä dide. Uzğan atnada İzrailneñ tönyağındağı Hayfa şähärendä şähid höcüme oyıştırılğannan soñ İzrail Gaza sızığına üz ğäskärlären kertep andağı fälästin radikallarına qarşı çaralar kürgän ide.


text:
Braziliya
Braziliya Qubla Amerikada jaylasqan ma'mleket. Ol maydanının' u'lkenligi boyınsha du'nyanın' besinshi ma'mleketi. Xalqı sanı 186 million adam. Braziliya xalqının' ko'pshiligi Portugal tilinde so'yleydi. Brazilyanın' paytaxtı 1957-1960-jılları jobalastırılgan ha'm salıng'an Brazilia qalası. Ma'mlekette jaylasqan San Paulo qalası u'lkenligi boyınsha du'nyada to'rtinshi orındı iyeleydi.
Geografiyası[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Braziliyada du'nyanın' en' u'lken tog'ayı Amazon tog'ayı jaylasqan. Ol ma'mleket jer maydanının' 40%in quraydı. Braziliyada basqa jer tu'rleri de bar; cerrado atalg'an tegislik jeri; caatinga atalg'an qurg'aq o'simlik jeri bar.
Braziliya futbolı ja'nede teren', o'zgeshe ma'deniyatı (basqa ma'mleket adamlarının' ta'siri tiygen) ha'm rawajlanıwshı ekonomikası menen belgili. Braziliya Qubla Amerikadag'ı en' u'lken ma'mleket. Braziliya maydanının' u'lkenligi boyınsha du'nyada besinshi orındı iyeleydi. Ol o'zinin' ko'plegen ıg'al tog'ayları ha'm djunglileri menen belgili. Ol Gayana, Surinam, Fransiya Guianası, Venesuela, Kolumbiya, Peru, Boliviya, Paraguay, Argentina ha'm Uruguaylar menen qon'sılas, yag'nıy Qubla Amerikadag'ı Chili ha'm Ekvadordan basqa ha'r bir ma'mleket penen shegaralas.


text:
«Udmurtiä» näşriätendä yaña kitap çıqtı
Udmurtiä cirenä kilep urnaşqan millättäşlärebez biredä küp yıllar yäşäp, tamırlar cäysä dä, tuğan yağın, basu-qırların, çordaşların sağınıp ğömer itä. Näq şuşı xislär alarğa qullarına qäläm alırğa etärgeç birä. Berniçä avtornıñ matur-matur şiğerlär kitapları da dönya kürde. Şuşındıy, icat belän şöğellänüçe millättäşlärebez xaqında «Azatlıqnı» daimi tıñlawçılar işetep belep tora.
Küptän tügel tağın ber avtor — Mars Äxtämneñ «Udmurtiä» kitap näşriätendä «Tuğan yaqta qalğan yäşlegem» isemle kitabınıñ berençe öleşe basılıp çıqtı. Berençe öleşe dip äytüneñ säbäbe dä bar. Mars Äxtäm süzlärençä, finans mömkinlek bulmaw säbäple, kitapnıñ tirajı älegä sanawlı ğına. Avtor yärdäm itüçelär tabılsa, cıyıntıqnı tiz arada bastırıp çığarırğa niätli.
Mars Äxtäm Tatarstan Respublikasınıñ Möslim töbägendä 1943 yılda uqıtuçılar ğailäsendä tuğan. Mäktäp yıllarında uq qäläm tibrätä başlasa da, icatqa ul soñraq kilä — Möslimnän kitep, çittä yäşi başlağaç, awılına, yäştäşlärenä, tuğannarına sağınu xise qabat käğäz, qäläm alırğa mäcbür itä. Şuña da avtornıñ tuğan yağına bağışlanğan lirik şiğerläre dä bixisap. Mars Äxtäm alarda tuğan töbägeneñ maturlığı belän xozurlana, ğorurlana, moñlana.
Mars Äxtämneñ berençe basılğan şiğerläre belän Udmurtiädä yäşäwçe millättäşlärebez «Yañarış» gazetası aşa tanıştı.
«Mars Äxtämneñ şiğerläre ciñel, añlayışlı teldä yazılğan. Küp kenä şiğerläre muzıkal' ahäñle, köygä salınırğa äzer toralar,- dip bäyäli Tatarstan yazuçılar berlege äğzası Möcähit Äxmätcanov kitapnıñ kereş öleşendä.
Dörestän dä, Mars Äxmätneñ süzlärenä küp kenä cırlar icat itelgän. Mars Äxtäm süzlärenä cirle kompozitor Älfiä Şihapova bik küp cırlar yazdı. Alarnıñ qayberäwläre xätta Tatarstanda üzeşçän kompozitorlarnıñ «Barlaw» cır festivalendä lawreat isemlegenä dä kerde.
Mars Äxtäm icatınıñ küp öleşe balalarğa bağışlanğan. Anıñ şiğerläre tuğan ilgä, telebezgä, ata—anağa mäxäbbät belen suğarılğan. Maturlıqnı kürergä öyrätü, äylänä tirädäge tereklek, can iälären yaratu, tabiğät'ne saqlaw kebek izge xislär tärbiäläwgä bağışlanğan yulları da küp. Belgeçlär süzlärençä, avtornıñ xättä ana tele däresleklärenä kerterlek äsärläre dä bar.
Mars Äxtäm bügen Sarapul şähärendä ğömer ite. Ul tormış iptäşe Wäciha xanım belän tatar millätennän bulğan häwäskär icat itüçelärne barlıy, alarnı ädäbi tügäräkkä tuplap däreslär alıp bara. Şulay uq ğöref-ğadätlärebezgä, telebezgä mäxäbbät tärbiäläw eşe belän yanıp yöri.
Kiläçäkkä plannarı da zurdan avtornıñ. «Balalar öçen yazılğan şiğerlären, xikäyälären, cırların ayırım kitap itep näşer itü»,— dip urtaqlaştı Mars Äxtäm.
Avtornıñ bu kitabında da xikäyälär, yumoreskalar häm anıñ süzlärenä yazılğan cırlarnıñ notaları da urın alğan.
Sez Udmurtiä respublikasınıñ Sarapul şähärendä yäşäp icat itüçe şiğerlär, xikäyälär, yumoreskalar avtorı Mars Äxtäm häm anıñ berençe kitabı belän tanıştığız.
Xämidä Ğayfullina, İjaw


text:
Zinnur Mansurov: "Mädäni comğa"nıñ qiblası – ädäbiät, mädäniät mäsälälären yaqtırtu
Yaña yıl bäyrämnäre bıyıl da bik ozaqqa suzılu säbäple, respublikada matbuğat şaqtıy ğına waqıt basılmıy tordı. 4-5 ğinwarda dönya kürgän berniçä gäcitne iskä almağanda, respublika matbağalarınıñ töp öleşe üzläreneñ 2006 yıldağı berençe sannarın uquçılarğa barı tik 10-11 ğinwarda ğına citkerde. Älege sannarda ğädättägeçä inde yaña yıl belän qotlawlar, bilgele keşelärneñ bäyräm belän täbrikläwläre, soñğı yıllarda ayıruça populyar bulğan yoldıznamälär, Qorban bäyräme uñayınnan yazmalar, ozın yallar waqıtında şaqtıy kübäyep kitkän kriminal’ yañalıqlar urın alğan. Mädäniät, säyäsät temaları da ällä ni aktual’ bulmadı bu könnärdä matbuğatta.
Xäyer, Veçernyaya Kazan’ gäciteneñ 11 ğinwar sanında kiläse yılğa säyäsi prognoz dönya kürde. 2006 yılda Tatarstanda säyäsättä närsä xökem söräçäk, digän sorawğa, respublikanıñ säyäsät belgeçläre Totrıqlılıq, dip cawap birgän ikän. Säyäsät belgeçe Midxät Färuqşin, mäsälän, Tatarstan citäkçelegendä Mintimer Şäymievnıñ 70 yıllığına, yäğni, 2007 yılnıñ ğinwarına qädär, bernindi dä üzgäreşlär bulmas, dip sanıy. Şuşı olı yubileyın bilgeläp ütkäç tä Şäymiev üzeneñ wazifasınnan kitärgä aşıqmayaçaq, kitä qalsa isä, 2006 yılda respublika xökümäteneñ citäkçese alışınaçaq, çönki prezident wazifalarınnan kitkäç, anıñ urınında näq menä premyer-ministr qalaçaq, premyernıñ Tatarstan citäkçese bulıp bilgelänüe dä bik ixtimal, ä Röstäm Miñnexanov federal üzäkne respublika prezidentı bularaq qänäğätländermi, digän fikerdä tora, Midxät Färuqşin. Tağın ber säyäsät belgeçe – Vladimir Belyaev isä, Rusiädä 2006 yılda xällär tağı da totrıqlıraq, yäğni inde zagnivayusçiy, eçerep baruçan bulır, dip uylıy.
Xäyer, inde äytkänebezçä, säyäsät, sotsial’ problemalarğa bağışlanğan yazmalar ällä ni küp bulmadı bu arada Tatarstan matbuğatında. Bäyrämnär, alarnı ütkärüdän tış gäcitlärdä ğailä, sälämätlek problemaları, qızıqlı keşelär turında yazdılar. Ä menä ädäbiät, şiğriät turında yazmalar bik kürenmi, mädäni problemalar matbuğattan çittä qalıp bara, gärçä 2006 yıl Tatarstanda ädäbiät häm sänğät yılı dip iğlan itelsä dä. Bu xaqtağı Mintimer Şäymievnıñ ukazı Mädäni comğanıñ berençe sanında dönya kürde. Belgänegezçä, Mädäni comğa – ädäbiät, sänğät, mädäniät, tel problemaların yaqtırtuçı basma. Bez älege gäcitneñ 2006 yıldağı eşçänlege belän qızıqsındıq. Yaña başlanıp kitkän yıl ädäbiät häm sänğät yılı dip iğlan itelü säbäple, gäcitneñ eşçänlegendä üzgäreşlär köteläme... Bu xaqta Mädäni comğanıñ baş möxärrire Zinnur Mansurov menä nindi fikerdä tora.
Bezneñ gäcit inde 10 yıl däwamında çığıp bara häm bezgä här yıl ädäbiät häm sänğät yılı kebek. Çönki bezneñ qıyblabız – ädäbiät, mädäniät mäs’älälären yaqtırtu. Bıyılğı yılğa kilgändä isä, bez uquçılarıbızğa Tuqaynıñ häm Cälilneñ yubileylarına bağışlanğan yazmalar täqdim itärgä uylıybız. Başqa yubileylar da iskä alınaçaq
Zinnur Mansurov äytep kitkänçä, basmanıñ berençe sanında Ğabdulla Tuqaynıñ tuuına 120 yıl tulunı qarşılap rubrikasında İke yaqlap yanğan şäm, dip isemlängän yazma urnaştırılğan. Ä menä gäcitneñ Rässam ostaxanäse rubrikasında uquçılar rässam Erot Zaripov xaqında beleşmä aludan tış, anıñ icatı belän dä tanışa alalar. Monnan tış, Firaya Ziyatdinova tatar ädäbiäten yaratuçılarnı Täbriz Möbäräkovnıñ Xäter alanı kitabı belän yaqınnan tanıştıra. Tatar cırı-2005 bäygese xaqında da uqıp belep bula Mädäni comğanıñ 13 ğinwarda dönya kürgän sanında. Şulay uq, şağir Musa Cälil dä onıtılmağan. Bıyıl anıñ tuuına 100 tulu bilgeläp üteläçäk. Mäskäwdä älege yubileynı ütkärü buyınça oyıştıru komitetı da eşli başlağan ikän. Küptän tügel genä anıñ utırışı uzğan. Sez Cälil yubileyı uñayınnan ütkäreläçäk çaralar belän tanışa alasız. Alar arasında şağirneñ icatına bağışlanğan törle bäygelär, fänni konferensiä ütkärü, Näcip Cihanovnıñ Cälil librettosına yazılğan Altınçäç operasın, Cälil operasın quyu kebek çaralar bar. Tantanalarnı Tatarstanda häm şağirneñ tuğan yağı – Orenburda ğına tügel, ä Rusiäneñ başqa şähärlärendä, xätta Qırğızstan, Äzerbäycan, Ukrainada da ütkärü qaralğan.
Vostoçnıy ekspress gäciteneñ berençe sanında isä, Musa Cälil yäki Ğabdulla Tuqay xaqında berni dä yuq. Anıñ qarawı, monda Hadi Taqtaş isemen kürep bula. Läkin älege gäcit tä tatar şiğriäte temasın kütärgän ikän dip aldanmağız. Bu oçraqta süz barı tik Tatarstanda oyışqan Hadi Taqtaş dip atalğan cinäyätçel törkem turında ğına bara. Çığa başlağan mäldä tatar mädäniätenä, milli problemalarğa zur iğtibar birä torğan Vostoçnıy ekspress soñğı arada bik üzgärde. İnde xäbär itkänebezçä, älege basma Qazan şähärendä 2006 yılğa buşlay yazılu iğlan itkän ide. Şulay itep ul 70 meñnän artıq tiraj cıyğan. Vostoçnıy ekspressnıñ xucaları yazıludan tügel, ä reklamadan kilgän aqçağa kübräk ömet itälär. Ä milli problemalarnı kütärü, uquçılar sanın häm reklama aqçasınıñ külämen arttıruğa kitermi küräseñ.Gölnaz İlgizär


text:
Bolğarstan Libiyäneñ totqın tabiblar cäzasın ciñeläytüen xupladı
Libyadañ 6 tabipni illärenä qaytaruların sorağan Bolgarstanga, AQŞ häm Yewropa Berlege dä quşıldı. Tabiblärneñ ülem cäzası ğömerlek törmä xökemenä alıştırılğan ide. Libya HİV/VİÇ virisü yoqtırılğan 400däñ artıq balanıñ ğailäsenä aqça tülänüe şartın iğlan itkännäñ soñ 1 fälestenle tabib belän 5 bolğar şäfqat tutaşınıñ cäzası ciñläytelde. Alar 1999nçı yıldañ birle törmädä utıra.
Libya tışqı eşlär ministrılığı kiçä, ike il arasında qanuni häm säyäsi qısalarda kileşengän oçraqta, totqınnarnı Sofiaga qaytaru eşen qararğa riza bulğanıñbelderde.
Libya soñgı arada, üzendä totqan 6 tabibne azat itüe öçen zur basımğa duçar qaldı, Fransiäneñ Bolgarstanğı ilçese, Etienne de Poncins bu çaqırularğa quşıldı.
“Bez Libya xaqimiäten, tabiblär Bolgarstanğa kire qartarılmayınça, Libya belän Fransiä häm Libya belän Yewropa Berlege arasındağı mönäsäbätlärneñ ber niçektä yaxşıra almıyaçağın tağın ber kisätergä telebez.”
Bu çaqırularğa, Waşinton da quşıldı. Ul Libyanı 6 tabibne Bolgarstanga qaytarırğa çaqırdı. AQŞ däwlät departemantı süzçese Sean McCormack kiçä:
‘”Bezneñ qaraşıbız üzgärmäde. Anıñ ni ikäneñ beläsez inde. Bez şäfqat tutaşlarınıñ häm tabibneñ illärenä tiz arada qaytaruluına röxsät itelergä tiyeş dip ışanabız.”
HİV/VİÇ virüse yoqtırğan balalarnıñ ğailälärenä kompenzasiä tülänüe, tabiblärneñ illärenä kire qaytaruluı mömkinçelegen tağın da arttırdı dip äytep bula. Läkin aqça tüläw qararı alarnıñ gönahsız buluın däğwä itkän tabiblärneñ yaqınnarın açulandıra.
İvailo Nikolçovski, şäfqat tutaşlarnıñ berseneñ ulı, monı bolay añlata:
“Bik küp keşe añlap bitermi, äğär alar ğayepsez ikän nigä balalar ğailäsenä kompenzasiä aqçası tülänä. Härkem mondiy sorawnı biräçäk.”
Balalar ğailäläre süzçese İdriss Lağa, kompenzasiä aqçasın alğan ğailälärneñ, tabiblärne ülemgä xökem itelüe taläplärennäñ baş tartuların belderde.
Ul, ziyan kürgän här ber ğailägä, 1 Million Dollar aqça tülänüen äytä.
6 tabib üzläreneñ Aids awıruına kitergän HİV/VİÇ virüsen yoqtıruın tanu öçen cäberlängännären belderä. Alar belderelgän ğayepläwlärne tanimıy.


text:
“Watanım Tatarstan”; “Ber tatar xatınınıñ açı yazmışı” turında professor Nadir Däwlät belän Asiä Yunusova äñgämäse
Oktäberneñ ikençe atnasında bez sezne “Watanım Tatarstan”gäzitendä 4 oktäberdä basılıp çıqqan “ Tatarlar bay bulsın” dip atalğan yazma belän tanıştırırbız. Anda redaksiäneñ qunağı İstanbuldağı Yidetäpä (Cide tübä) universitetı professorı , Tatarstan Fännär akademiäseneñ şäräfle äğzası, tarix fännäre doktorı Nadir Däwlät belän Asiä Yunusovanıñ äñgämäse birelgän. Äle küptän tügel genä Qazanda “Törek- tatar mädäni bağlanışları” digän xalıqara simpoziumda qatnaşqan ğalim Nadir Däwlät üzeneñ ostazları tieşle itep sanağan “Ğayaz İsxaqinı , aqıl iäse bulğan Sadri Maqsudine, izge teläklärgä matdi tayanıç bula belgän Äxmät Wäli Mäñgär kebek şäxeslär turındağı forumda qatnaşuınıñ säbäben añlata. “Törek mädäniätenä xezmät itep tä, tatar bulıp qalğan, fän ölkäsendä qayırıp eşlägän millättäşlärebezgä bağışlanğan forumda min qatnaşmıy buldıra alammı?-digän soraw belän cawap birä ul gäzit xäbärçese Asiä Yunusovanıñ berençe sorawına.
Ä ikençe sorawın inde Asiä xanım Nadir Däwlätneñ änise Roqıya Däwlätkildeneñ dä çit ildäge tatarlarnıñ säyäsi xäräkätendäge, ayırım alğanda matbağaçılıq eşendäge xezmätläre maxsus öyränergä layıq, dip anı äñgämägä öndi.(äñgämädän özek)
“Açı yazmış qorbanı minem äniem. Anıñ üze yazğan istälekläre miña wasıyät kebek ide.Min alarnı “Ber tatar xatınınıñ açı yazmışı” digän kitap räweşendä kürä aluıma bik söyendem. Äniem yazması miña Yıraq Könçığıştağı tatar möhacirläre tarixın öyränüdä zur yärdäm buldı. Bu tarixnıñ pärdäse äle bulsa bik az açılğan”, -di Nadir Däwlät.Şulay uq ul bügenge köndäge Qazan belän İstanbul arasındağı tatar –törek bäyläneşläre turındağı häm üzeneñ tormışı turındağı, Törkiädä çığa başlap, tuqtağan Qazan jurnalı turında da häm tatarlarğa nindi näticä yasarğa kiräk digän korrespondentnıñ bik küp sorawlarına cawap birep, üzeneñ fikerlären belderä.
Xörmätle radio tıñlawçılar Sez “Watanım Tatarstan”gäziteneñ 4 oktäber sanında basılıp çıqqan “Tatarlar bay bulsın”,- digän yazma belän tanıştığız. Ul yazma redaksiäneñ qunağı İstanbuldağı Yidetäpä (Cide tübä) universitetı professorı , Tatarstan Fännär akademiäseneñ şäräfle äğzası, tarix fännäre doktorı Nadir Däwlät belän Asiä Yunusovanıñ äñgämäse ide.
Mälikä Basıyr, .


text: Yevropa Berlegenä kergän 25 ildä Yevropa parlamentına saylawlar ütä. Tawış birülär atnakiç könne başlanğan ide. 6 ildä: Britaniä, İrlandiä, Hollandiä, Çexiä, Malta häm Latviädä alar inde tämamlandı. Qalğan 19 ildä saylawlar bügen ütä. Yevropa Parlamentındağı 732 urınğa barlığı 14 670 namzät däğwa itä. Saylaw aldı kompaniäse barışında Yevropanıñ Ğiraqtağı rolennän alıp Yevropa Konstitutsiäsenä qädär törle mäsälälär kütärelde. Ämmä saylawçılar bu parlamentnıñ wazifasın añlap betermi, tawış birüdä bik sülpän qatnaşa. Monıñ säbäpläre häm Yevropa Berlege aldında torğan başqa mäsälälär turında, yartı sägättän, Azatlıqnıñ maxsus yäkşämbe tapşıruında tulıraq itep söylärbez.


text:
Bügen Çeçnya başqalasında referndumğa qarşı miting uzdı. Bezneñ xäbärçebez äytüençä, anda 400-läp keşe qatnaşqan. Alar, xärbi ğämällär tuqtalmağan wazğiättä referendum ütkärüne mäğnäsezlek dip sanıy. Yaña konstutusiä mäsäläsendä referendum irtägä ütäçäk. Tawış birüdä 540 meñ Çeçnya xalqı häm 36 meñ Rusiä xärbie qatnaşaçaq. Uzğan töndä Çeçnyanıñ berniçä awlında saylaw urınnarına xöcümnär yasaldı. İke militsiä xezmätkäre yaralanğan. Groznıyda fugas şartlaw näticäsendä ber cirle keşe xäläk bulğan, 5-e yaralanğan, şularnıñ 3-e Rusiä xärbiläre.
Bügen Groznıyda 46 çeçen suğışçısı qoral taşlağan. Çeçnya administratsiäse başlığı Äxmät Qadırov – alarnıñ berse dä xökem itelmiäçäk, dip wäğdä itte.


text:
Üzbäkstandağı bala xezmäten tuqtatıp bulırım?
Üzbäk xaqimiäte mamıq citeşterüdä balalarnı eşlätkäne öçen, xalıqara basımğa eläkte. Bu atna, Tesco Mark & Spencers şirkätläre üzbäk mamığın boykot itte. 100läp üzbäk oppozisiä wäkele häm keşe xoquqları aktivistları Üzbäk mamığın baykot itüne sorağan açıq xatqa qul quydı. Bu xat AQŞ, Yewropa Berlege, BMO häm xalıqara oyışmalarğa cibärelde.
Mamıq citeşterü eşlärendä balalarnı qullanğanı öçen Üzbäkstanğa bulğan xalıqara basım inde ber niçä aydan iğtibar üzägendä ide. Xäzer bu boykot xäräkäte tağın da canlandı.
2008 yılnıñ 17 ğinvarda yazılğan açıq xatta, üzbäk oppozisiä wäkilläre häm aktivistläre, däwlät üz ixtiyari säyäsäten qullanıp, kübräk aqça eşläw öçen balalarnı mamıq citeşterü eşlärendä eşlärgä mäcbür itä diyelgän.
Dönyanıñ iñ küp mamıq citeşterelgän 3. ile Üzbäkstanda balalarnı eşlätü sovet waqıtınnan qalğan ğamäl. Läkin keşe xoquqları aktivistları qul quyğan älege xatta, bu ğamälnen soñgı yıllarda ildä kiñeräk tarala başlawı turında kisätelä. Basularda eşlärgä mäcbur itelgän äle baliğ dä bulmağan balalarnıñ eşläw şartları könnäñ kön naçaraya dip belderelä.
Xatqa qul quyuçılar arasında Nadidä Atayeva da bar. Ul Parijdäğe Urta Azia keşe xoquqları oyışmasınıñ başlığı bulıp eşli.
“Belüegezçä, Üzbäkstanda balalar mamıq cıyu häm anı eşkärtü eşlärendä inde küptännän qullanıla. Xäzer inde bu problemne kütärep çığarğa waqıt citdi. Xäzergäçä il eçendä bu mäsäläne çişü tırışlıqları näticä birmäde. Şunıñ öçen bez bu mäsäläne qarap çığuları häm kiräkle ğamällärne kürüläre öçen xalıqara cämäğätçelekkä ğariza yazarğa buldıq.”
Üktäber ayında BBC kanalında, Britaniädä satılğan kiyemnärdä qullanılğan mamıqlarnıñ Üzbäkstannan satıp alınuın, ä anı cıyu eşendä balalarnın qullanıluın kürsätkän dekumental filmnän soñ bu mäsälägä bulğan iğtibar tağın da artqan ide.
BBC kanalınnıñ kiçke xäbär programında kürsätelgän älege filmdä, mäktäp balalarının basularda eşläwen kürsätä. İñ keçesenä 9 yäş bulğan balalar awır şartlarda eşlelär. Milisiä alarnı küzätep toruları bu balalarnıñ maşinalarğa töyälep öylärennäñ yäisä mäktäplärennän mamıq basuına alıp kiterülären kürsätä. Balanıñ berse, taşığan här kilo öçen 2 tiyen tülänüen äytä.
Bu mäsälä xalıqara cämäğätçelekkä mäğlüm bulğannan soñ, qaysıber xalıqara şirkätläre üzbäk mamığın satıp alunı tuqtattı. Şvetsiäneñ zur säwdä çeltäre, H & M, Finlandiäneñ Marimekko häm Estoniäneñ Krenholm kibetläre berençelärdän bulıp mamıq alunı tuqtatuların iğlan itte. Bu ağımğa bu atna, Britaniäneñ zur bazar çeltäre Tesco häm kiyem şirkäte Mark & Spencer quşıldı.
Üzbäkstanda balalarnı eştä qullanuğa qarşı başlağan boykot çaralarının äydamannarınnan Julliet Williams isä, Mark & Spencernıñ bu adımın xuplıy:
“Bez Mark & Spencernın üzbäk mamığın almıyaçağın iğlan itüenä bez şatlandıq. Alar üz idaräsendä eşlägän qorılmalarda Mark & Spencer äyberlärendä üzbäk mamığı qullanılmayaçağına ışandırdı. Bu zur qazanış, bu bezne bik söyenderde.’
Üzbäkstan iqtisadında iñ küp kerem mamıqtan kilä. Yılına 1 milliard dollarlıq mamıq satıla. Läkin boykot ilneñ bu zur külämendäge keremen tuqtatıp andağı bolay da yarlı bulğan ğadi xalıq tormışına ziyan kitermäsme digän soraw qala. Läkin keşe xoquqları aktivistları, Bu keremnän faydalanalmağan ğadi üzbäk xalqına ziyanı bulmas. Çönki bu kerem kübräk türälär häm alarnın tuğannarına ğına qala ide dip añlata.
Üzbäk xaqimiäte xäzergäçä älege boykotqa reaksiä kürsätmäde. Läkin uzğan yıllar moña oxşaş ğayepläwlärdä xaqimiät, balalarnı eşlärgä mäcbür itülären inqar itkän ide.


text: Rim. Londondağı şartlawlar sürätendä İtaliä politsiäse Milan şähäre häm anıñ tirälärendä ike könlek iminlek tikşerüläre ütkärep 142 keşene qulğa aldı. Cirle karabinerlar başlığı general Antonio Girone bügen xäbär agentlıqlarına, Lombardy töbägendäge timer yul vokzalları, metro häm başqa şundıy möhim urınnarda uzğan tikşerülärdä 2 meñläp karabiner qatnaştı dip belderde. General süzlärenä qarağanda, töp iğtibar Milan şähärenä birelgän. Ul arada bügen Rimdä Fiumicino xalıqara hawa alanınıñ ber öleşe xalıqtan arındırılğan, anda Britaniä, İzrail häm Quşma Ştatlarnıñ hawa şirkätläre eş itkän urında şikle törgäk tabılğan bulğan. Hawa alanınıñ qalğan öleşendä ğädäti eş däwam itkän.


text:
Tatarstannıñ Fännär akademiäse yäşärerme?
15 yıl elek tözelgän Fännär Akademiäseneñ xaqıqi äğzäläre häm çlen-korrespondent dip yörtelgän möxbir-äğzäläreneñ urtaça yäşe – 70 kä yaqınayğan. Xäzerge çorda Tatarstannıñ iñ yuğarı fänni oyışmasın yäşärtü, zamançalaştıru maqsatında respublika citäkçelege berniçä akademik häm äğza-möxbir urını bülep birgän. Çärşämbe könne, 9 yündä, Fännär Akademiäseneñ büleklärendä şuşı yuğarı fänni däräcägä nämzätlärne saylaw bulaçaq. Aldan matbuğatta iğlan itelgän belgeçleklär buyınça bäygedä qatnaşuçılardan iñ layıqlıları akademiäneñ tarmaq büleklärendä saylanğan xäldä, alar şuşı uq könnärdä Fännär Akademiäseneñ ğomumi cıyılışında raslanırğa tieş.
Älege bäygedä qatnaşırğa teläwçelärneñ sanı bik küp. Arxeolog Fayaz Xucin, ädäbiät belgeçe Nail Wäliev kebek nämzätlärneñ belgeçlege buyınça citdi köndäşlär bulmasa, tarix, etnologiä, pedagogika tarmaqlarında konkurs şaqtıy qatlawlı. Mäsälän, pedagogika buyınça äğza-möxbirlekkä nämzätlär arasında fänni xezmätläre belän Rusiädä häm çit illärdä tanılğan fännär doktorı Gölnar Xäsänova, bik küp metodik säbäplär yazğan Änwär Xuciäxmätov, matematik Cäwdät Söläymanov, rus tele häm ädäbiäten uqıtu metodikası belgeçe Valer’yan Ğabdulxaqov häm başqalar bar. Barlığı ber urınğa 6 däğwäçı turı kilä. Tarix häm etnologiä fännäre buyınça da ber urınğa 3 yaña buın ğalime däğwä itä. Milli mäs’älälär häm tatar etnologiäse buyınça belgeç Damir İsxaqov belän berrättän monda Qazan däwlät universitetınıñ tatar filologiäse fakul’tetı dekanı İskändär Ğiläcev, Ministrlar Kabinetınıñ Fän häm uqu yortları bülege mödire Ramil Wäliev äğza-möxbir bulırğa omtıla. Eş monda şuşı fänni däräcägä iä bulıp, 10 meñ sum aylıq östämä eş xaqı aluda ğına tügel, ä zamança tarix fänendä kiläçäkne bilgeläwgä xälitkeç öleşne kertü xoquqın aluda. Akademik yäki äğza-möxbir buluçılar çağıştırmaça möstäqillekkä iä bulıp, yaña möhim proyektlarğa kereşü mömkinleklären dä arttıralar. Älbättä, fändä köndäşlek, şäxsi häm fänni qaraşlarnıñ täñgäl kilüe yäki kilmäwe dä zur rol’ uynıy.
Çärşämbe könne Mirza Mäxmutov citäklägän xoquq häm sotsial iqtisadi problemalar bülegendä toruçı tawış birergä xoquqlı 9 akademiknıñ saylaw öçen kiräkle yartısınnan kübese kilä alırmı? Çönki alarnıñ beräwläre awırıy, ä Vasiliy Lixaçev kebek qayberäwläre xäzerge waqıtta bötenläy Qazanda tügellär. Şulay itep, pedagogika buyınça äğza-möxbirne saylawçı bu bülektä mäs’äläne kvorum xäl itärgä mömkin. Ä tarixçılar Damir İsxaqov, İskändär Ğiläcev, Ramil Wälievnıñ berse bulsa da yäşeren tawış belän komissiä äğzäläreneñ öçtän ike öleşeneñ fatixasın alırmı, yuqmı? Bu fänni intriga 9 yün könne çişelergä yäki tağın da qatlawlıraq itep töyenlänergä mömkin.
Gölnaz İlgizär


text: İnğuşetiädä, parlament deputatı, respublika prezidentı Zyäziqovnıñ kiäwe Moğämed Çaxkievnı urlağannar häm berniçä taläp beldergännär.Berençe çiratta süz Zyäziqov häi İnğuşetiäneñ baş prokurorı Maxmut Ali Qälimatovnıñ eşennän kitüläre turında bara.“Azatlıq” radíosı korrespondentı mäğlümätlärenä qarağanda, urlawçılarnıñ belderüe internettağı çeçen separatístlarınıñ“Kawqaz-Sentr” säxifäsenä elengän. Anda, ber ay elek totıq itep alınğan deputatnı inğuşlarnıñ “Şariğät cämäğäte” dip atalğan oyışması üzendä tota, dielgän.


text:
Tatarstanda rus folklor bäyräme uzdı
Tatarstanda milli bäyrämnär, fol’klor çaralar yış uzıp tora. Tatarlar da, ruslar da, respublikada yäşäwçe başqa millätlär dä ara-tirä üzläreneñ ğöref-ğädätlärenä turı kilgän çaralar oyıştıra. Şular arasında iñ zurları häm populyarları bulıp tatarlarda Sabantuy bulsa, ruslarda isä bu Karavon bäyräme. 20 mayda Qazan yanındağı Layış rayonınıñ Rus Nikol’skoe awılında çirattağı şuşı fol’klor bäyräme uzdı. Bıyıl ul inde XIV märtäbä ütte. Xäyer, Karavonnıñ tarixı küpkä bay, ul inde berniçä yöz yıl elek ütkärelä başlağan, digän fikerdä tora belgeçlär.
Bäyräm yazğı qır eşläre betü uñayınnan oyıştırıla torğan bulğan. Elek anı 3 kön däwamında bilgeläp ütkännär. Çirkäwdä maxsus keläwlärdän başlanıp kitep, ul annarı ğailädä bäyräm itelgän, axırda uramda, böten xalıq belän bergäläp cırlaşıp, bieşep bäyräm itelgän. Läkin sovet zamanında älege yola onıtıla, ütkärelmi başlıy. Ana uzğan ğasırnıñ 80 yıllarında torğızalar. Ul waqıtta Karavonnı oyıştıruçılar da cirle üzeşçännär bula, anda nigezdä Nikol’skoe awılı xalqı ğına qatnaşa. 1993 yıldan başlap ul Tatarstan külämendä ütkärelä, Karavon respublika bäyräme däräcäsenä iä. Xäzer bäyräm ber genä kön ütä, anda respublikadan ğına tügel, ä tirä-kürşe töbäklärdän dä fol’klor ansambl’läre, üzeşçän cırçılar, biüçelär, ğomumän, bar telägän keşe qatnaşa. Bäyrämne Tatarstannıñ Mädäniät ministrlığı häm xalıq icatı metodik üzäge Layış rayonı xakimiäte belän bergälektä oyıştıra. Respublikadağı rus cämğiäte dä oyıştıruğa üz öleşen kertä. Alay ğına da tügel, Karavon bäyräme 2003 yıldan Rusiädä mädäniät üseşe federal’ programmasına da kertelgän. Alay da, Tatarstandağı rus cämğiäte wäkillären älege wazğiät qänäğätländermi. Bäyräm xökümät tarafınnan oyıştırala başlağaç, ul xalıqçan buludan tuqtadı, räsmi çarağa äylände, dip zarlana alar. Xäyer, Karavonnı Mädäniät ministrlığı ütkärä başlağançı da alar, respublika bezgä yärdäm itmi, Tatarstanda tatar bäyrämnäre genä zurlap ütkärelä, dip şikäyät belderä idelär. Menä şulay, yärdäm itmäsäñ dä yaramıy, bulışsañ da – oşamıy. Läkin bäyräm waqıtında da qänäğätsezlek belderüçelär buldı. Qayberäwlär xätta, Rusiäneñ başqa töbäklärennän ayırmalı bularaq Tatarstanda ruslar turında naçarraq qayğırtalar, dip tä belderde Yaña ğasır kanalına.
Läkin andıylar bik az ide bäyrämdä, xalıq nigezdä bik teläp yal itte Bıyıl Karavonda 60tan artıq kollektiv qatnaştı. Alar Tatarstannıñ 25 rayonınnan häm, şulay uq, Çuaşstan, Udmurtiä, Mari respublikasınnan, Kirov ölkäsennän cıyıldılar. Alar şimbä köne buyın xalıq cırların cırladılar, biedelär, qulğa qul totınışıp xorovod yörttelär, bäyrämgä kilgän küpsanlı qunaqlar küñel açtı, yal itte. Bäyrämgä respublika citäkçelege dä kilergä bik yarata. Mäsälän, 2003 yılda Mintimer Şäymiev qatnaştı bäyrämdä. Ul bik qızıqsınıp tamaşalarnı qaradı, xalıq belän aralaştı, xätta biep tä aldı. Bu yulı da däräcäle qunaqlarsız uzmadı bäyräm. Karavonda respublika premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov, anıñ urınbasarı, Mädäniät ministrı Zilä Wälieva, respublika Däwlät Şurası räiseneñ urınbasarı Aleksandr Gusev, xätta Tatarstan buyınça Rusiä Federal’ iminlek xezmäte citäkçese Evgeniy Vdovin ğailäse belän kilgän ide. Monnan tış, çarağa rus millätennän bulğan respublika xökümäte wäkilläre, rayon citäkçeläre dä çaqırılğan ide. 20 mayda Tatarstanda ruslarnıñ fol’klor bäyräme şulay itep bik matur häm qızıqlı uzdı.
Gölnaz İlgizär


text:
Mortaza Räximovqa 73 yäş tuldı
Elek magazín käştäläre buş torźo, xäźer Başqortostan xalqı mullıqta yäşäy. "Beźźeñ dä Başqortostandağı kewek yäşägebeź kilä. Älege waqıtta beźgä Mortaza Räximov hımaq aqıllı prezident käräk" - bını inde mäqälä autorına Ukrainadan ber yeget äytkän. Qıźıl Tañ gazetahı la tarixqa ekskursiä yaharğa tırışqan. Gazetanıñ säyäsät bülege respublika başında Mortaza Räximov kewek ziräk yetäkse, buldıqlı xuja torowı ihä respublika tormoşondağı sirattağı başlanğıstarźıñ başqarılıp sığasağına häm ularźıñ Başqortostan taríxına altın xäreftär menän yaźılasağına tulı ışanıs tıuźıra tigän ışanıs beldergän. Respublika Başqortostan gazetahı la äytep ütelgän ike gazetanan ber ni menän dä ayırılmay. Yäşlek gazetahı jurnalistarı la prezidenttıñ tıuğan könönä original idealar tapmağan.
Qayhı ber analítiktar äytewensä, respublika prezidentınıñ tıuğan könön ölgäşelgän uñıştarğa bäyläw täw siratta unıñ asıq bulmawı turahında höyläy. 1998 yılda Respublika prezidentın haylawźar barışında Mortaza Räximov turahında bik qıźıqlı mäğlümättär qalqıp sıqqaynı. Baqtihäñ ul, bik matur itep skripkala uynay, oźon başqort yırźarın yırlay, irtän irtük sport menän şöğöllänä ikän. Ämmä yämäğätselekteñ küp ölöşö bıl turala belmäyäsäk.
Rämzit Abulyayıv, Öfö


text:
Mäskäwdän Gruziä sportçısı quıldı
Gruziäneñ iñ tanılğan timerayaqta näfis şuuçısı Elene Gedevanişvili sport ğömereneñ küpçelek öleşen Rusiäle uqıtuçısı yanında Mäskäwdä ütkärgän. Ämma anıñ bu tormışına şuşı atnada säyäsät kilep kerep çik quydı.
"Minemçä bu Rusiä öçen zur yuğaltu, ämma Gruziä öçen fayda bulaçaq. Rusiä hawa alannarında Gruziädän quıp çığarılğan şpionnarnı tantanalı räweştä qarşılıylar. Bez isä Rusiädän quıp çığarılğan çempionnarnı bäyräm belän qarşılıybız. Bu bezneñ belän alar arasındağı ayırma. Min çempionıbızğa iñ yuğarı däwlät bülägen tanılu ordenın birergä telim."
Şulay itep Elene bu däräcäle büläkne alğan iñ yäş keşe buldı. Qıznıñ anası soñğı könnär turında tınıç qına söyli almıy. Qızı belän künegülärdän qaytıp kilgändä alarnı Mäskäwdä milisiä tuqtatıp pasportın tikşerä başlıy. Gruzinnarğa qarşı çaralar turında belgän ana keşe – şunda uq milisiägä döresen, üzeneñ pasportta terkälgän adresta yäşämäwen äytä.
"Alar ata-analarğa balaları aşa çığa. Ägär dä ata-ananı quarğa kiräk ikän, balası da alar belän kitergä mäcbür bula bit. Elene belän dä näq şul uq xäl kilep çıqtı. Alarnıñ bezne tuqtatuı – oçraqlı ide, ämma belüemçä alar böten gruzinnarnı tuqtata. Minem pasportta alar – ozaq yıllar döres bulğan, xäzer genä döreslekkä turı kilmägän ber mäğlümat tabıp soraw ala başladı. Şuña kürä min turıdan turı – anda yazılğan adresta yäşämägänemne äyttem."
Gedevanişvili häm anıñ änise milisiädä 4 säğät utırğannar. Alarnı irekkä çığarırğa Elenenıñ trenerı yardäm itkän. 2 könnän – deportasiälärgä digän tamğa suğılğan pasport kire iäsenä qaytarılğan, häm alar 10 kön eçendä ildän kitergä tieş bulğan. Sportçı Elene älbättä Mäskäwdä üze genä dä qalğan bula alır ide. Ämma Qıtay kubogına xalıqara sport yarışlarına äzerlänergä 3 atna waqıt qalğanda, Elene, äniseneñ yağına basım şuırğa urını bulmağan Gruziägä qaytıp kitte.
"Alar minem äniemne deportasiälädelär, häm min monda üzem genä qala almıym. Şuña kürä min dä kitergä buldım, künegülärne min Tallinda däwam itäçäkmen."
Ömetle sportçı Elen Gedevanişvilinı anıñ trenerı Yelena Vodorezovadan säyäsät ayırır dip ber kem dä kötmägänder. Ämma üz uquçısınıñ Estoniägä kitüen trener xanım da xupladı. Tallinda Elen şulay uq tanılğan elekke sovet sportçısı Anna Kondraşova qaramağında äzerlänäçäk.
18 üktäberdän 19zına qadär Gruziäneñ Batumi şähärendä ütäçäk şaxmat yarışlarına Rusiä sportçıları iminlek säbäplärennän barmasqa qarar itkän.
Alsu Qormaş


text: Aşqabat, Bügen Törkmänstan başqalasında Bayraq Köne häm prezident Saparmurat Niyazovnıñ tuğan köne bilgelände. Parlament tarafınnan Törkmänbaşı titele birelgän Niyazovqa 66 yäş tuldı. Aşqabattağı paratqa ğäskärlär genä qatnaştı, xärbi texnika yuq ide.Ğäskärlärdän soñ atlı törkemnär törle uyınnar kürsätte . Televidiniä aşa kürsätelgän başqa ber paradta balalar Niyazovnıñ tuğan könen igliz telendäge cır belän qotladı. Niyazov 1985. yıldan birle xakimiättä häm ul ğömereneñ azağına qädär prezident bulıp qalaçaq


text:
Xalıqara tellär köne: bäyge däwam itä
21 fevral’ – Xalıqara ana telläre köne uñayınnan uza torğan Ana telläre aylığı respublika külämendä ütkärelsä, älege aylıq qısalarımdağı çaralarnıñ küp öleşe Qazanda uza älbättä. Şähär xakimiäte tözegän plan buyınça, başqalada 8 fevral könne mädäniät idäräse tarafınnan Tatarlarnıñ ğöref-ğädätlären beläseñme? dip isemlängän bäyge bulıp ütte. Anda balalar tatar xalqınıñ milli traditsiäläre, ğädät-yolaların belüdä köç sınaştı. Qazan däwlät universitetınıñ çit tellär institutında fänni-ğämäli konferensiä uzdı. Anda cıyılğan ğalimnär, uqıtuçılar mäktäptä çit tellärne öyrätüdä yaña texnologiälär turında fikerläştelär. Annan tış, aylıq qısalarında başqa qızıqlı çaralar da ütkärü qaralğan. Mäsälän, comğa könne Qayum Nasıriynıñ 180 yıllığına bağışlanğan Tatarnıñ tañ yoldızı dip isemlängän kitap kürgäzmäse açılaçaq. 19 fevraldä isä şähärneñ mäktäp citäkçeläre küptellelek şartlarında şäxesne tärbiäläw turında kiñäşläşäçäk. 24 isä tatar tele häm ädäbiäte uqıtuçıları uqıtu täcribäse belän urtaqlaşaçaq. Balalarnı kitapxanälärdä qızıqlı kitaplar kürgäzmäse, ana telen belü buyınça konkurslar, ana tele turında inşa bäygeläre dä kötä. Ana tele aylığında rus tele dä onıtılmağan. Rus millätle balalar öçen Rus tele bäyräme, iske rus kitapları turında äñgämälär, şulay uq telne belü buyınça törle bäygelär, kitap kürgäzmäläre ütkärü küzdä totıla. 17 fevral könne Qazan şähäre Şurasınıñ deputatları Xalıqara Ana tele könenä bağışlanğan cıyılışqa äzerlänälär.
Şunısı qızıq, Tatarstanda bik küp millätlär yäşäwgä dä qaramastan, Ana tele aylığında ütkäreläçäk çaralar isemlegendä nigäder barı tik tatar häm rus tellärenä qaralğannar ğına iskä alına. Qazan şähär xakimiätendä monı älege bäyrämgä respublikanıñ milli oyışmalarınıñ bitaraflığı belän añlatalar. Tatarstannıñ milli-mädäni oyışmalar Assotsiatsiäse, mäsälän, bernindi dä çaralar ütkärergä cıyınmıy ikän. Respublika mäğlümlät çaralarında da älegä Ana tele aylığına iğtibar bik küp tügel. Respublikanıñ Tatmedia agentlığı xezmätkärläre süzlärenä qarağanda, Tatarstanda näşer itelä torğan gäcit-jurnallarğa älege bäyräm xaqında mäğlümat birelgän. Läkin alar bu uñaydan närsä eşlärgä niätlänüläre turında informatsiä äle haman cıyılmağan. Bu xaqta tulıraq mäğlümat berniçä könnän genä bulır, dip belderdelär Tatmedia agentlığında.
Ana tele köne uñayınnan Azatlıq radiosı ütkärä torğan bäygegä kilgändä isä, bezgä inde cawaplar kilä başladı. Bez täqdim itkän süzlärgä tärcemälär Qazannan ğına tügel, ä respublikanıñ törle töbäklärennän dä kilä. Alay ğına da tügel, cawaplarnı xätta Tömännän dä şaltıratıp äyttelär. Daimi tıñlawçıbız Rawil Ğilfanov şulay yıraqta yäşäsä dä, ana telen onıtmağan häm konkursta bik teläp qatnaşuın belderde. Şulay itep, Azatlıq radiosınıñ bäygesendä qatnaşuçılarnıñ sanı arta, geografiäse kiñäyä bara. Sez dä bezneñ tärcemäçelär bäygesendä qatnaşırğa soñğa qalmağız. Tärcemä itärgä kiräk süzlärne yañadan isegezgä töşerep ütäm.
Cawaplarnı isä, azatlıq radiosınıñ qazan byurosına cibärergä mömkin. Monıñ öçen azatliq@azatliq.ru adresına elektron xat yä isä 420012 Qazan-12 155 abonent tartmasına ğadi xat yazarğa mömkin. Bezgä şaltıratırğa da mömkin. Telefonıbız 368102. Sezneñ cawaplarnı kötep qalabız.
Gölnaz İlgizär


text:
Üzäk Saylaw komissiäseneñ yaña räise itep Zurab Çiaberaşvili raslandı. Çiaberaşvili saylawlarnı bäysez räweştä küzätep baruçı Ğädel Saylawlar Cämğiäte başlığı.
4 ğinwarda ütäçäk prezident saylawlarında Çiaberaşvilinıñ töp burıçlarınnan berse xärämläşülärgä yul quymaw bulaçaq.
Parlament Däwlät İminlek Şurasınıñ elekke başlığı Tedo Japaridzenı küçeş çorındağı tışqı eşlär ministrı itep rasladı.
Bu wazıyfağa raslanğannan soñ Japaridze elekke prezidentı Eduard Şevarnadzenı maqtap ul alıp barğan tışıq säyäsätne däwam itärgä kiräk dide.
Şevarnadzenı xakimiättän töşerügä qarşı çıqqan häm yaña prezident saylawlarında qatnaşmayaçağın beldergän Xezmät Partiäseneñ Tbilisidağı İdaräsendä kiçä şartlaw buldı. Matdi zıyan kilsä dä qorbannar bulmağan.


text:
Ramazan ayı tämamlanu uñayınnan, Başqortstanda bäyräm çaraları başlana. 13 noyäbr kiçen, qoyaş bayığaç bar şähärlärdä häm rayonnarda mäçetlär häm mäxällälär bäyräm tantanalarına kerä. Uraza bäyrämenä äzerlek küp urınnarda aldan uq başlandı.
14 noyäbr könne Uraza bäyrämgä bağışlanğan iñ zur tantanalar Ufanıñ «Lälä Tülpan» cämiğ mäçetendä, Tuqay uramındağı iñ borınğı cämiğ mäçetendä häm Möselman ziratı bilämälärendäge «Ğufran» mäçetendä oyıştırıla. «Lälä – tyülpän» mäçetendäge tantanalarnı Üzäk häm urındağı telewidenie qanalları turı efirda kürsätäçäk dip kötelä.
14 noyäbrdä bäyräm çaraları şulay uq başqalanıñ «İxlas» mäçetendä, şulay uq Başqortstan möselmannarı diniä näzaratında häm Märyäm Soltanowa isemendäge islam institutında da oyıştırıla. Alarda bäyräm wägäzläre tıñlağannan soñ, bergäläp namaz uqular bulaçaq. Ä soñınnan möemin möselmannar bay sıy – niğmätle bäyräm tabınnarı artında tormışıbızğa bäräkät häm watandaşlarğa iman, tärbiäle tormış teläyäçäk.


text:
14nçe may Ufa şähär Sovetı utırışı bulıp ütte. Anda öç keşegä “Ufanıñ Poçetlı grajdaninı“ digän maqtawlı isem birelde. Büläklänüçelär arasında respublika prezidentı Mortaza Räximov ta bar. Bu isemne yörtüçe bik küp taşlamalardan faydalana ala. Mäsälän.şähärneñ cämägätçelek transportında buşlay yörü, fatirğa tülämäw,ülgäç buşlay kümelü, h.b. Şähär Sowetı , şulay uq, Ufanıñ Vorovskiy uramın Salawat Yulaev prospektı itep üzgärtü turında da qarar çığardı.
16nçı may SPİDtan märxüm buluçılarnı iskä alu köne.Bu kön uñayınnan qayber sannarğa möräcägät itik.Bügen älege yaman wirusqa iä 4418 çirle isäptä tora, şularnıñ 86 protsentı 18dän 30ğa qädärlelär.1987nçe yıldan biş meñgä yaqın infeksiäle terkälgän, şularnıñ 223e ülgän.Älege afätkä yulıqqan xatınnardan 250 bala tuğan, şularnıñ 41e bıyıl .


text:
Comğa könne Başqortstan Tatar cämägätçelek oyışmaları berlege idaräse üzeneñ çirattağı utırışın ütkärde. Anıñ kön tärtibenä ber genä mäsälä kertelgän ide. Tatar oyışmaları şuşı yılnıñ 18 iyünendä Ufada Başqortstan tatarları qorıltayın ütkärergä äzerlek eşlären başlıy. Näq menä şuşı mäsälä buyınça kiläse atnanıñ comğasına, 13 mayğa bar respubliktan tatar milli oyışmaları citäkçelären häm aqtiwistların cıyıp zur kiñäşmä ütkärü turında kileşende.
Başqortstan Tatar cämägätçelek oyışmaları berlege räise urınbasarı, professor Mäcit Xucin äytüençä, iyün ayında ütäçäk qorıltay ul bıltır noyäbr ayında Mäskäwdä Başqortstan Tatar milli-mädäni moxtäriäten tözü maqsatında ütkän qorıltaynıñ ikençe öleşe sıyfatında bula. «Mäskäwdäge qorıltayda, bilgele säbäplär belän, barı tik barlıq deleğätlarıbıznıñ 150 se genä qatnaşa alğan ide, – di Mäcit äfände. – Ä Ufadağı qorıltayda alarnıñ hämmäse dä, yağni 1 meñgä yaqın keşe qatnaşaçaq häm Başqortstan tatarlarınıñ könüzäk problemnarına tağın ber qat xaqimyätlärneñ häm kiñ cämägätçelekneñ diqqäten cälep itäçäk».


text:
“Qol Şärif” mäçetendä berençe nikax uqıldı
Nikax comğa namazınnan soñğa bilgelängän ide. “Qol Şärif” mäçeteneñ aktlar zalında mul tabın qorılğan. Öydäge kebek ığı-zığı yuq - barısı da aldan äzerlängän.
Nikax mäcleslärendä qunaqlar küp buluğa ğädätlänsäk, biredä ata-ana, abıy-señel häm şahitlar ğına ide. Tulayım alğanda 10-15 keşe.
“Qol Şärif”tä nikax uqu teläge qız yağınnan bulğan. Liliä Qazan finans-iqtisad institutınıñ 3Hчe kursında belem ala. Bulat metro tözeleşe idäräsendä eşli.
Nikax comğa könne uzsa da, tuynı yäşlär cäygä genä planlaştıra. Mäcles aldınnan Qol Şärif mäçete imamı Ramil Yunısov yäşlärgä nikaxnıñ qısqaça tärtiben añlatıp uzdı. Nindi teldä uqırğa dip soradı. Kilgän jurnalistlar tatarça digän teläk belderdelär. Ämma yeget tä, qız da tatarça belmi ide.
Nikax mäclese Ramil Yunısovnıñ wäğäzennän başlandı. Wäğäzdän soñ qız häm yegetneñ rizalığı soraldı. Mäxer birelde. Mäxer bularaq yeget tä qız da ber-bersenä yözek kiderttelär. Şulay uq yäşlärgä berençe tanıqlıq tapşırıldı. Anda “Qol Şärif” mäçete möhere suğılğan ide. Nikax mäclesendä Qor'än uqıldı, doğa qılındı
Ramil Yunısov yäşlärgä Mäkkädän qaytqan “Qor'än” kitabı büläk itte. Annan yäşlärne tuğannarı qotladı.
Ramil Yunısov nikax mäclesen “Qol Şärif” mäçetendä uzdırırğa tezläwçelärneñ küplegen äytte jurnalistlarğa. İnde çirat ta tözelgän ikän. Nikaxlar buşlay uzdırıla. Tezläwçelär üzläre kiräk tapsa, sädaqa itep birä ala dide Ramil Yunısov.
Nikax uqular mäçetneñ konsepsiyasendä qaralğan ikän. Ramil Yunısov bolay dide
Bezneñ konsepsiya ütälä bara. Kiläçäktä monda fänni konferensiälär dä uzdıra başlıybız.Landış Xarrasova.


text:
Tatar şağire Rädif Timerşinğa 60 yäş
Başqortstanda yäşäp icat itüçe tanılğan tatar şağire Rädif Timerşinğa 60 yäş tuldı. Şulay itep yaña ğına ayaq basqan 2007 yıl başında üzeneñ tügäräk tuğan köne mäşäqätläre belän mäşgul'' ul. Üzeneñ şuşı kürkäm yubileyına Rädif Timerşin yaxşı büläk tä aldı. Başqortstan “Kitap” näşriätında anıñ çirattağı kitabı dönya kürde. Avtornıñ tatar telendä çıqqan “Ğaläm häm adäm” dip isemlängän bu kitabına elegräk häm soñğı yıllarda yazılğan poemaları, balladaları, fälsäfi-lirik häm kölkele şiğerläre, mäsälläre, äkiätläre kergän.
Rädif Timerşin “Kitap” däwlät näşriätında tatar telendä basılğan çirattağı cıyentıgın üzenä çınlap ta zur büläk dip sanıy. 2 meñ danädä aqça tülämiçä kitap çığara alu bügenge köndä siräk küreneş şul.
Rädif Timerşin Yañawıl rayonındağı Mäsäğut isemle tatar awılında tuıp üsä. Başqortstan däwlät universitetınıñ tatar filologiäse bülegen tämamlıy. Distädän artıq kitabı çıqtı anıñ. Bügenge köndä R.Timerşin Ufada tatar telendä çığuçı “Qızıl tañ” gazetasında eşli. Ädäbiät häm sänğät bülegen citäkläwçe şağir häm jurnalist respublikadağı tatar ädipläreneñ icatın kiñ cämäğätçelekkä citkerügä küp köç sala.
Yubileyı uñayınnan bez dä Rädif ağanı qotlap, anıñ 60 yäşen nindi käyeflär belän qarşı alğanlığın beleştek häm üzeneñ soñğı waqıtta yazğan ber şiğıren uquın soradıq.
Başqortstanda yäşäp icat itüçe tanılğan tatar şağire Rädif Timerşin 60 yäşlek yubileyın bilgeli ul bu könnärdä. Äle Ufada häm tuğan yağı Yañawıl rayonında anıñ icat kiçälärenä äzerlek bara.


text: Ğiraqta, koalitsiä köçläre Falucadağı sönni citäkçeläre belän bäreleşlärne tuqtatıp toru turında kileşü tözede. Koalitsiä wäkile Dan Senar äytüenä qarağanda, bu kileşü, Ğiraq häm koalitsiä ğäskärläre belän berlektä şähärdä tärtip saqlawnı da küzdä totı. Üzläre teläp qoral tapşırğan Faluca keşelären ğafu itäçäklär. Amerikan ğäskärläre tarafınan uratıp alınğan Nacaf şähäre haman da şığilar citäkçese Moqtad as-Sadr kontrole astında. Waqıtlı administratsiä başlığı Paul Bremer, ägär kileşü xaqındağı söyläşülär bernindi näticä birmäsä, gäskärlär citdi häm aktiv xäräkät başlayaçaq, dip kisätte.


text:
Udmurtiädä awıl xucalığında isäp alu
1 yüldä Bötenräsäy külämendä başlanğan awıl xucalığında san alu tögällänep kilä. Udmurtiä respublikasında 240 meñnän artıq obyektnı isäpkä alırğa kiräk ide. Udmurtstat idäräse xezmätkärläre belderüençä, 20 yülgä baqçaçılar berleklärendä san alu inde tulısınça uzğan, şäxsi xucalıqlarnı isäpkä alu da tögällängän. San aluçılarnı berençe könnärdä xucalıqlarda nindider ber qurqu xise belän qarşı alğan bulsalar, soñraq añlatu eşläre näticäsendä här yortta tögäl mäğlumät birergä omtılğannar. Bu xaqta Udmurtstat xezmätkärläre dä, aralaşu waqıtında san aluçılar da xäbär itälär. «Azatlıq» radiosı xäbärçesenä Udmurtiäneñ Kiäs rayonında oçraşularda rayonda awıl xucalığında san alu buyınça cawaplı xezmätkär Sergey Vasil''yev ta citkerde.
Sergey Vasil''yev süzlärençä, Kiäs rayonında yäşäwçelär awıl xucalığında uzdırılğan älege aksiäne xalıqnıñ tormışın yaxşı yaqqa üzgärtergä yärdäm itär digän fikerdä. Şuña da bu rayonda inde awıl xucalığın isäpkä alu uñışlı uzğan.
San aluçı Fäwziä Şakirova Kiäs awılında tanış şäxes. Ul berniçä yıl elek xalıq sanın aluda da qatnaşqan bulğan. Şuña xäzer eşendä awırlıqlar bulmadı, kiresençä, anı keşelär yaxşı qarşı aluın, häm anıñ sorawlarına bulğan qädär tögäl cawaplar birep, şul uq waqıtta täqdimnären dä citkerdelär dip belderde.
Fäwziä Şakirova süzlärenä rayonnıñ Baysar awılında san aluçı Ğuzäliä Xäybullina da quşıldı. Anda da xucalıqlarda citeşterelgän söt, it kebek produktsiä qup bulıp qala, şuña da alarnı xucalıqlardan cıyunı oyıştıruda yärdäm kötälär. Awıl xalqı sät, it satıp üzeneñ ğailäseneñ keremen arttıra. Şul uq waqıtta, gaz torbaları ütkärü, yullarnı tözekländerü kebek mäs''älälär dä quyılğan. Şulay itep san aluçılar birgän sorawlarğa cawaplar tulı külämendä alınsa, ä menä xucalarnıñ sorawları älegä açıq qalğan. Döres, xalıqnıñ sorawları administratsiädä tuplana, Kiäs rayonında awıl xucalığında san alu buyınça cawaplı Sergey Vasil''yev süzlärençä, bu mäsälärne rayon administratsiäse genä xäl itä almıy,alar respublika xakimiätenä häm hättä federal'' xökümätkä qağıla. Udmurtstat xezmätkärläre tağın ber närsägä iğtibarnı yünälttelär.
Şäxsi xucalıqları bulğan keşelärdä isäpkä aluçılar 16 bittän torğan anketa tutırğan. Alarda qaralğan barlıq sorawlarğa da xucalar tögäl cawaplar birergä tırışsa. Ä menä krest''yan häm fermer xucalıqlarında san aluçı 32 bittän bulğan anketadağı sorawlarğa cawap tutıruğa tieş bulğan. Monıñ öçen berär säğät yarım waqıt kiräk ikän. Fermerlarnıñ bügenge köndä eşläreneñ küplegen isäpkä alsañ, alarnıñ waqıtı da yuq. İkençedän, alar salım artır dip qurqıp ta san aluçılar belän aralaşırğa teläklär beldermägän. Döres, anketalar isem familiälär, adreslar kürsätelmiçä tutırıla. Xucalıqlarda san alu konfedensial'' räweştä alıp barıluı 2005 yılnın 21 yülendä qabul itelgän 108 federal'' zakonnıñ 12 stat''yasında qaralğan. Şuña da qaramastan fermer xucalıqlarında san alu tieşle külämdä uzdırılmağan.
Xämidä Ğayfullina, Udmurtiä


text:
Rusiä finans ministrı Alexei Kudrin süzlärenä qarağanda, taşlamalarğa üzgäreşlär kertügä qarşı çıqqan pensionerlar – barlıq xalıqnıñ bik keçkenä öleşen täşkil itö. Bügen olı yäştäge demonstrantlar Mäskäw olı yullarınıñ bersen yaptı.
Kudrin, taşlamalar turındağı qanunğa üzgäreşlär kertü turında ministrlar belän söyläşülär uzğaç bolarnı belderde: "Uram cıyınnarında qatnaşuçılar üz töbäkläreneñ iqtisadına ziyan kiterde. Mondıy cıynnar tieşle urınnarda ütergä tieş: parklarda, yä mäydannarda," dide Kudrin.
Rusiäneñ qayber töbäkläre, şul sanda Tatarstan da berdäm aylıq yul biletı buldırırğa qarar itte. Bügen bu xaqta Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev jurnalistlar aldında belderde.


text:
Yawşirmä awılında Ğayaz İsxaqi muzey-utarı kitapxanäçelärne qabul itte
22nçe oktäber könne kitapxanäçelärneñ seminarı Çistay rayonında däwam itte. Alar anda üzläreneñ eş täcribäse belän urtaqlaştılar, Yawşirmä awılındağı Ğayaz İsxaqi muzey-utarı belän tanıştılar häm Çistay rayon mädäniät bülegeneñ “Encelär” icadi tügäräge artistları çığışın qaradılar. İrtän irtük seminarğa cıyılğan kitapxanäçelär Çistay yağına yul tottılar. Kön yañğırlı bulsa da, cılı maşinada bergä-bergä 3 säğät buyı söyläşep barıp, Çistayğa barıp citkänne sizmi dä qaldılar. Monda kitapxanäçelärne Çistay şähäreneñ üzäkläşterelgän kitapxanäse direktorı Gölyözem Baybikova häm kitapxanäneñ xezmätkärläre xuş küñel häm tämle çäy belän qarşı aldılar. Ä TR Milli kitapxanäseneñ direktor urınbasarı İrek Hadiev kitapxanä isemennän Çistay üzäkläşterelgän kitapxanäsenä yaña basmalar büläk itte. Seminarğa kilgän qunaqlarnı Çistay rayonı mädäniät idäräse başlığı Rezeda Grigoryeva täbrikläde. Kitapxanäneñ direktorı Gölyözem Baybikova kitapxanäçelär aldında Çistay şähäre häm kitapxanäse turında söyläde.Şunnan soñ seminarğa cıyılğan kitapxanäçelär aldında torğan problemaları turında söyläştelär. Tatarstanda kitaplarnıñ küp buluı şatlandırsa da, Rusiä töbäklärendä yäşäwçe tatarlarnı kitap kiştälärendäge basmalarnıñ iske häm bik az buluı borçuğa sala. Söyläşü waqıtında kitapnı uquçı yäşlär bügenge köndä urtaça 50% bulsa da, mäktäplärdä tatar tele häm ädäbiäten uqıtmaw, aldağı köndä kitap uquçılarnıñ sanın kimetergä mömkin digän fiker dä yañğıradı.
Kitap - belem çişmäse dip yuqqa ğına äytmägännär şul. Menä bit Ğayaz İsxaqinıñ kitapları xalıqqa 100 yılğa yaqın waqıt ütkäç kenä qaytsa da, bügenge köndä alar äle haman aktual'. Millätneñ üzañın tärbiäläwdä, millätne saqlap qaluda mädäniät çaraları bik zur rol' uynıy. Ä kitap - bu çaralarnıñ iñ zur öleşen alıp tora. Şuña kürä dä Rusiä töbäklärendä yäşägän tatarlarğa xezmät kürsätüçe kitapxanäçelärgä zur iğtibar birelde.Çistaydan urap qaytqan kitapxanäçelär Qazan şähärendä K.Tinçurin teatrı artistları uynawında İldar Yuzeyevnıñ “Sanduğaçlar kilgän bezgä” spektaklen qaradı.
Mälikä Basır


text:
Livannan üz ğäskärlären çığaru mäs''äläsendä Süriägä basım arta bara
Amerika Quşma Ştatları Süriägä basımın tağın da arttıra, xörmätle tıñlawçılar. İlneñ däwlät sekretare Condoleezza Rice sişämbe könne Washingtonnıñ, Süriä Livannan üz ğäskärlären çığarırğa tieş digän taläben qabatladı. Düşämbedä Livanda Süriä tarafınnan yaqlanğan xökümät urınınnan kitüen iğlan itkän ide. Rice ğomumän, Süriä bar Yaqın Könçığıştağı demokratik reformalarğa kirtä bulıp tora dip belderä.
Audio, Michel Barnier
"Berläşkän Millätlär qararın ütämäw berniçek aqlana da, kiçerelä dä almıy. Anda Livannıñ möstäqil buluı, bar çit il ğäskärläreneñ häm yäşeren xezmät wäkilläreneñ annan çığarıluı qaralğan. Häm moña qatnaşı bulğan Süriä bezneñ şuşı mäs''älägä bik citdi qarawıbıznı añlarğa tieş. BMO qararın citez häm çınlap torıp ütäw taläbenä bar xalıqara cämäğätçelek citdi kilä" di Fransiä tışqı eşlär ministrı. Amerikan däwlät sekretare isä räsmi Dimäşqneñ töbäktä nindi säyäsät alıp baruına kiñräk qarıy. Süriäneñ şul qırın eşläre Yaqın Könçığıştağı bar xalıqnıñ demokratik üzgäreşlärgä ömetlären sürelderä dip isäpli Condoleezza Rice.
Audio, Condoleezza Rice
"Süriälelär ğisyançılarnı yaqlap yäisä alarğa üz cirennän torıp eş itügä yul quyıp Ğiraq xalqı omtılışların sürelderä. Livanda üz ğäskärlären häm yäşeren xezmätlären totıp Süriä uramnarğa çıqqan Livan xalqı ömetlären yuqqa çığara. Ä inde üz çirennän torıp, İzge cirdä bomba höcümnäre yasawçı terror törkemnären yaqlap süriälelär fälästin xalqınıñ da omtılışların sürelderä" di Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare. Sişämbedä senat qarşında çığış yasağan general John Abizaid, Ğiraqtağı amerikan köçläreneñ yuğarı başlığı, üz çikläre aşa Ğiraqqa törle çit il suğışçıların ütkärügä kirtä quyu ölkäsendä Süriä citärlek däräcädä eş alıp barmıy dip belderde, läkin berük waqıtta, Dimäşqtäge xökümät üze moña yardäm itäme, monısı äle tögäl bilgele tügel dip tä östäde. Washington da, xäzer Bagdadta utırğan waqıtlı Ğiraq xökümäte dä inde küptännän Süriäneñ ike il arasındağı çiklärne yaxğıraq küzätüen häm törle suğışçılarnıñ terror qılu maqsatında Ğiraqqa ütep kerüenä kirtä quyuın taläp itä. Soñğı aralarda Dimäşq bu ölkädä xezmätteşlegen arttırdı digän xäbärlär dä alınğan ide. Sişämbedä Ğiraqnıñ saqlanu ministrı, misal öçen, Saddamnıñ ügi qärdäşe Sabawi İbrahim äl-Xäsän äl Tiqriti näq menä Süriä yardämendä totqarlandı dip äytte. Livan mäs''äläsendä dä şuşı könnärdä genä Süriä prezidentı Başar äl-Asäd "Time" basmasına, andağı ğäskärlär berniçä ay eçendä çığarılaçaq dip beldergän ide. Ämma qayber belgeçlär, Dimäşq üzeneñ kündämlegen kürsätergä tırışsa da, çittän yañğırağan taläplärne telär-telämäs kenä ütiçäk, çönki bu anıñ şul kürşe illärdäge pozitsiäsen qaqşataçaq dip isäpli. Britaniäneñ Oxford Universitetında Livannı öyränü üzägen citäklägän Nadim Şähadi:
Audio, Nadim Şähadi
"Time" basmasına birgän äñgämäsendä Asädneñ ğäskärlärne berniçä ay eçendä çığarabız diüe çın mäğnäsendä çığarunı añlatmıy. Solıx söyläşüläre belän dä Süriä monı yıllar däwamında eşläp kilde - alar İzrail belän kileşüne "irtägä" ük imzalarğa äzer ide, häm ikençe könne şul irtägä citü belän ul yaña "irtägä" turında söylärgä kereşte häm bu yıllar buyı şulay däwam itte. Bu barı tik söyläşülär xäyläse genä bulıp tora" di Livan belgeçe Nadim Şähädi. Anıñ fikerençä, üzenä tağın da köçleräk diplomatik basım yasalmıy torıp Süriä citäkçelege Livannan ğäskärlären çığarunı tiz genä başlamayaçaq.
Kärim Kamal