text:
Qırımlı mabuslarnıñ ballarına yardım etken «Bizim balalar» içtimaiy fondınıñ cedveli 100 nefer balağa qadar artqan. Bu cedvelde, Qırımda siyasiy repressiyalar aqibetinde baba desteginden marum qalğan çağına yetmegen balalar kirmekte. Oktâbrniñ 11-nde Bağçasarayda daa altı qırımlı tevqif etilgen soñ daa 27 balanıñ adı bu cedvelge tüşti.
Oktâbrniñ 14-nde yarımadanıñ er tarafında 100-ge yaqın qırımlı, bir kişilik piketlerge çıqıp, Qırım musulmanlarına berilgen eziyetke qarşı itiraz bildirid. Rusiyeniñ silâlı hızmetleri, ellige yaqın narazıcı tutulıp, soñra yiberilgenini haber etti.
Qırımda rusiyeli silâlı hızmetlerge qarşı bir kişilik piketler keçirildi (fotoresim galereyası)
Qırım kontakt gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparovnıñ fikirine köre, Kreml Qırım musulmanlarınen qonuşmaq içün repressiyalardan ğayrı başqa til bilmey.
– Cumaertesi künü tutulğan faillerden, esas olaraq, ifadeler alındı, soñra ise olar yiberildi. Asılında, ne içün bir kişilik piketler sebebinden adamlar tevqif etile, silâlı hızmetler bunı añlatmağa tırışmadı bile. Ğaliba, ameldeki rus qanunları olar içün ferman degil, istegenleri kibi yapalar. Rusiye, sanki «havuç ve sopa» usulınen qırımtatarlarnıñ riayetkârlığını qazanmağa istey, degen fikirni eşitmek pek oşlu ola. Sopa bar, amma havuç yoq. Kremlde, riayetkârlıq qazanmaq içün bir de bir teklifler yapmağa alışqın degiller, – riayet etmelisiñ, ve o qadarlıq. Bizge ise öz aqlarımız içün barışıq usullarnen küreşmek ve bir birimizni desteklemek qala, şu cümleden «Qırım birdemligi» ve «Bizim balalar» kibi birleşmeler vastasınen. Sizni ezmege isteseler, öz özüñizni teşkil etmek pek müimdir.
Qırımtatar milliy areket faili Nariman Celâl, «Bizim balalar» birleşmesiniñ peyda oluv ikâyesini tarif ete.
– Milliy Meclis, hatırlağanıñız kibi, Rusiyede ve Qırımda yasaqlanğanı sebebinden gizlenmek mecbur oldı. Aynı zamanda, esas teşkilâtımıznıñ resmiy surette çalışıp olamağanı sebebinden, eksiklerni tekmillemek içün, bazı cemaat teşebbüsleri peyda olıp başladı. «Qırım birdemligi» kibi teşkilâtlarğa büyük sayıda gençlerniñ qoşulğanı – pek yahşı. «Bizim balalar» – bu bir-qaç şahısnıñ teşebbüsidir, o qırımlı, ukrainalı jurnalist Lilâ Bucurovanıñ sayesinde peyda olğan edi. Birinci qırımlılar uydurılğan sebeplerden apis etilgen soñ, olarnıñ çoq balalı aileleri bar olğanı malüm oldı, ve bu ballarğa yardım berilmek kerek olğanı añlaşıldı. Qalğanları bu ğayeni destekledi.
Nariman Celâl dey ki, «Bizim Balalar» erkânına siyasiy mabuslarnıñ aile azaları ve failler kire, olar sermiya toplaylar. Yani bu siyasiy degil de, hayriy birleşmedir.
– Zanımca, ukrain devleti qırımlı siyasiy mabuslarnıñ ailelerini daa faal surette desteklemeli. Ayrıca, Yuqarı Radada bu munasebetnen mahsus qanun qabul etilmeli, o endi (parlamentte – QA) qayd etilgen. Ukrainlilerni para bağışlamağa çağıram. «Bizim balalar» er ay er bir balağa 5-er biñ ruble ayıra, oktâbrniñ 11-nden soñ ise olranıñ sayısı, dörtten bir qısımğa artıp, yüz balanı teşkil etti. Bunıñ aqibetinde sermiyalar daa tez sarf etilecek. Yardım pek kerekli, çünki bu ballar, em Qırımdaki, em de qıtaiy Ukrainadaki vatandaşlarnıñ destegini iss etmeli. Hayriy sermiyanı teslim etmek içün ya men kibi faillerge muracaat etmege, ya da banktaki mahsus esapnen faylanmağa mümkün. «Bizim balalar» tarafından yapılğan faaliyet aqqında İnternetten ögrenmege mümkün.
(Matirialnıñ metin şeklini Vladislav Lentsev azırladı)


c: text/html

text:
Rusiye işğal etken Qırımnı işğalden azat etüv, devletniñ esas prioritetlerinden biridir, dep bildirdi Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Ukraina 30.Halqara siyaset» bütünukraina forumı vaqtında.
«Çetel zenaatdaşlarımıznen er laf ve alâqanı küçlü dünya liderlerinden devletimizge destek yaratmaq içün faydalanam. Tışqı sisâset prioritetlerniñ başında Qırım ve Aqyarnıñ işğalden azat etilüvi qala. Qırımnıñ Qara deñizde arbiy bazağa çevirilmesi bölgedeki telükesizlikni tam şekilde boza», – dedi Zelenskıy.
Bunı köz ögüne alıp, Ukraina Rusiyege halqara tazyıqnı arttırmaq içün avgustnıñ 23-nde olıp keçecek «Qırım platformasınıñ» meydanğa ketirilmesini başlattı.
«Bizim esas milliy merağımız bu bir yerdeki tınçlıq degil, bizim toprağımızdaki tınçlıktır. Bu menim de Ukraian prezidenti olaraq esas maqsadım. Tecavuzcığa qarşı turmaq, suverenitet ni temin etmek, topraq bütünlikni ğayrıdan tiklemek. Bütün bular bizim prioritetimiz», – dep qayd etti o.
Mayısnıñ 20-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım platforması» sammitine 30 memleketniñ vekilleri kelecek, dep ayttı. Onıñ bildirgenine köre, Rusiye «Qırım platformasını» pek ağır yanaşa.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar «Dom»telekanalınıñ yayınında Ukraina Tış işler nazirligi avgustnıñ 23-nde olacaq «Qırım platformasında» iştirak etecegini tasdıqlağan memleket sayısını aydınlatmağa daa planlaştırmay, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, bu qarar Rusiye tirengeni içün qabul etildi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Naurızdıñ 18-inde AQŞ sırtqı ister ministri Antoni Blinken men Qıtay SİM basşısı Uan I Alyaskada asa mañızdı kezdesu jasadı. Osı kezdesuden soñ qos üy..
Jıl bası – äz naurız qwttı bolsın ağayın! Naurız – halqımızdıñ bar jaqsılıqtıñ bastauına balağan meyramı. Däl osı sät ğarıştan tartıp, jeti qat Jerdiñ..
Qazaqstannıñ Densaulıq saqtau ministrligi QT redakciyasınıñ swrauınan keyin koronavirus statistikasına qatıstı tağı bir kemşiligin tüzetti. Ministrlik..
23 aqpan koronavirus jwqqan 753 adam, al 22 aqpan koronavirus pnevmoniyasına şaldıqqan 56 adam tirkeldi. Qazir elde 20 mıñnan asa adam (U07.1 nemese K..
Jıl bastalğalı beri anıqtalğan nauqastar 50 mıñnan astı. 16 aqpan koronavirus jwqqan 796 adam, al 15 aqpan koronavirus pnevmoniyasına şaldıqqan 66 ada..


text:
Qırımlılar raatlıq künleri tibbiy yardımğa muracaat etip olamaylar, haber ete akimiyet tarafdarı olğan Krıminform saytı.
Böylece, yarımada sakinlerinde bazar künü tibbiyet müessiselerine muracaat etmege imkânları yoq, tek bir qaç mütehassıs cumaertesi künü çalışa. Bunı Aqmescit, Yalta, Keriç, Kefe ve Kezlev hastahaneleriniñ raatlıq künleri çalışuvınıñ teşkerüvi neticesinde Umumrusiye halq frontunıñ matbuat hızmeti bildire.
«Teşkerüv köstergeni kibi, tibbiy müessiselerden iç biri afta devamında işlemey, yarısı cumhuruiyet sakinleri içün cumartesi künü çalışa», – haber ete agentlik.
Malüm olğanı kibi, Qırım yürek ekimleri raatlıq künleri iç te insanlarnı qabul etmey. Gastroenterolog, ginekolog ve urologlarnıñ bazıları, hastazanege köre, çalışalar.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası Aqyar şeer şurasınıñ daa 6 sabıq deputatına qarşı qabaatlavlarnı mahkemelerge yolladı.
Yanvarniñ 29-nda prokuraturadaki matbuat hizmetiniñ bildirgenine köre, deputatlar Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 111-nci maddesi 1-nci qısmı (devletke hainlik) ile közde tutulğan cinayetni işlegenlerinde qabaatlanalar.
Bildirüvde: «Cinaiy işlerniñ tahqiq etilmesi esnasında, 2014 senesi martında Aqyar şeer şurası deputatlarınıñ Qırım işğaline yardım etkenlerine ve qol tutqanlarına dair red etilmez deliller elde etildi», – denile.
Prokuraturada, sabıq deputatlar «qanunsız olaraq bir sıra qararlar qabul etti, Qırım MC Yuqarı Radasınıñ umum Qırım referendumınıñ ötkerilmesi aqqında qararına qol tuttılar, ve bunıñ neticesinde Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ territoriyaları vaqtınca ilhaq etildi ve, ondan ğayrı, federatsiyanıñ subyektleri sıfatında Rusiyeniñ sıñırları içine kirdiler», dep añlattılar.
Muessisede: «Mezkür qabaatlanğan şahıslarğa 12 yıldan 15 yılğace azatlıqtan marum etüv şeklinde ceza berile bile», – dep qayd ettiler.
Bildirüvge binaen, yanvar 29-daki vaziyetke köre, Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası Aqyar şeer şurasınıñ 18 sabıq deputatına qarşı qabaatlav aktını mahkemelerge yolladı.
Prokuraturada halq vekilleriniñ adları bildirilmeyler. Olarnıñ tarafından açıq menbalarda bu hususta izaatlar berilmedi.
Daa evel Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası, 2017 senesiniñ dekabr ayındaki vaziyetine köre, 75 sabıq Qırım Yuqarı Radası deputatınıñ qıdırılğanı ilân etildi, dep bildirgen edi.
Qırım ve Aqyar şeeri territoriyasında 2014 senesi martnıñ 16-sında yarımadanıñ statusı boyunca dünya tarafından tanılmağan referendum ötkerildi. Rusiye, onıñ neticesine esaslanıp, Qırımnı öz toprağına qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de AQŞ referendumdaki rey berüvniñ neticelerini tanımadılar. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukrayina Silâlı Quvetleriniñ Baş ştabı cebedeki mevcut vaziyet aqqında malümat berdi.
Böylece, Kramatorsk yönelişinde Berestovo – İvano-Daryevka ve Verhnekamenka – İvano-Daryevka yönelişinde ukrayin arbiyleri RF orlusınıñ darbelerini qaytardı ve keri çekilmege mecbur etti.
"Duşman Spornoye yaqınlarında ücüm ete, arbiy areketler devam etmekte", - dep yazıla bildirmede.
Kramatorsk rayonından Rusiye pilotsız uçaqları qayd etilgen.
"İşğalciler Soledar, Pokrovsk ve Uglegorsk TES meydanına avadan darbeler endirdiler. Verşina – Luganskoye yönelişlerinde ücümleri muvafaqiyetsiz oldı ve olar keri çekilmyege mecbur qaldılar. Duşman Mironovskoye – Luganskoye yönelişlerinde ücüm ete, arbiy areketler devam etmekte", - dep yazıla bildirmede.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrayinalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kıyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Musulman olğan rohinca halqınıñ 73 biñden ziyade vekili zorbalıq sebebinden Myanmadan qomşu Bangladeşke qaçtı, dep bildirdi Birleşken Milletlerniñ qaçaqlar işleri yuqarı komissarınıñ idaresi.
İdareniñ matbuat kâtibi Viviyan Tan qayd etkenine köre, avgustnıñ 25-de Myanma ğarbindeki Rakhayn ştatında başlağan zorbalıq olarnı qaçmağa mecbur etti.
Myanma uquq qoruyıcıları ve rohinca halqınıñ vekilleri biri-birini zalımlıqta qabaatlay.
Myanma arbiyleriniñ malümatına köre, soñki künleri yüz bergen çatışmalarda aman-aman 400 insan elâk oldı. Çoqusı – rohinca cenkâverleridir.
Qaçaqlar ise Myanma askerleri ve diger etnik gruppalarnıñ temsilcileri (esasen büddistler) musulmanlarğa ücüm etip, olarnıñ evlerini yaqa ve Rakhayn ştatından quva ediler.
Amerika Birleşken Devletlerindeki Human Rights Watch uquq qorçalayıcı teşkilâtı rohinca köylerinden birinde 700 evniñ yaqılğanını aks etken resimni aydınlattı.
Regionda 2012 senesinden berli qanlı çatışmalar ara-sıra yüz bere. İlk sefer kütleviy zıddiyet olğanda 100 biñ rohinca memleket içinde köçip kelgenlerniñ lagerlerine qaçtı.
Rohinca halqınıñ ekseriyeti musulmandır. Mütehassıslarnıñ malümatına köre, Bangladeş devletiniñ topraqlarından çıqqan bengalli musulmanlar etnik gruppalarınıñ nesillerinden biri olalar. Olar soñki asırlar devamında Rakhaynda yerleşe ekenler. Olarnıñ tili bengal şivelerinden biri olaraq tanılmaqta. Rohincalar ise eskiden Arakan olaraq belli Rakhaynnıñ tamır sakinleri olğanını aytalar. Ğarpta Birma olaraq belli olğan Myanmanıñ eski arbiy rejimleri rohincalarnı vatandaşlıqsız qaldırıp, olarnı icret etmege mecbur etmege tırışqan ediler.


text:
`Qabul` Näticälär
Xäbärlär [255]
- Türkiye Rusiyä ilçelegenä höcümne gäyıpläde
- Äfğanstanda häm İranda cir teträw buldı
- Tatarstanda tuñdırma, ikmäk-kümäç, toraq häm uram artistları
- Ärdoğan AQŞ häm Kanada möselman din ähellären qabul itte
- Bolğar däwlätendä İslam dinen qabul itüneñ 1100 yıllığı bilgeläp ütelä
- Qazanda qoyaş bayışı, turistlar häm dini cıyınnar
- Mäçettä şartlaw
- Ärdoğan Guterreşne qabul itte
- Tatar xökümätneň wazıyfadan kitüen qabul itte
- Törkiyä Äfğanstandağı höcümnärne ğayepläde
- Pol’şa Ukrainanıñ yaralanğan xärbilären qabul itärgä äzer
- Türkiye: “Gäyıpsez tınıç xalıqnıň nişan itep alınuı hiç qabul itelmäslek”
- BMO Ukrainağa humanitar yärdäm qararın qabul itte
- Ärdoğan Kön’yaq Koreya Baş ministrın qabul itte
- Törkiyä suğıştan qaçıp kitkän Ukraina watandaşların qabul itte
- Çavuşoğlu: “Putinnıñ çaqıruı qabul itelmäslek”
- Törkiyä: “Rusiyäneñ Ukrainağa operaśiyase qabul itelmäslek”
- Akar Liviya diñgez köçläre komandirın qabul itte
- Çexiya Ukraina qaçaqların qabul itärgä äzer
- Ärdoğan Aqsaqallar şurası wäkillegen qabul itte
- Qabul banklarında ozın çiratlar
- Talibannıñ alğa baruı Qabul aêroportında panika kiterep çığardı
- Bayden Äfganstandağı waqıyğalar öçen tänqit’kä duçar buldı
- Äfğannar oçıp kitüçe AQŞ oçqıçına totındı
- Prem'yer-ministr balalarnı qabul itte
- Ärdoğan Stoltenbergnı qabul itte
- Qabuldağı yäşeren CIA (ŚRU/ ЦPy) bazası
- Qabuldağı yäşeren CIA (ŚRU/ ЦPy) bazası
- İlbaşı daun awırulı balalarnı qabul itte
- “15 nçe iyül' ” cırın balalar başqara


text:
Aprelniñ 13-ne qadar Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarda qayd olğan 3436 Ukraina vatandaşı Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci turında rey berecek yerini deñiştirdi. Bu aqta Ukraina saylayıcıları devlet siciliniñ saytında haber etile.
Berilgen malümatqa köre, 2735 qırımlı ve 701 aqyarlı saylavlarda rey berüv aqqından faydalanmağa niyetlene.
Eñ çoq qırımlı ve aqyarlı (866 ve 181) Kyivde rey berecek ola. Kyiv vilâyetinde 334 qırımlı ve 101 aqyarlı, Herson vilâyetinde 208 qırımlı ve 36 aqyarlı rey berecek.
Qırım.Aqiqatnıñ daa evel bildirgenine köre, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarda qayd olğan 5528 Ukraina vatandaşı birinci tur vaqtında rey berüv yerini deñiştirgen edi. Olardan 4419 qırımlı ve 1109 aqyarlı ola.
Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci turı aprelniñ 21-nde olacaq. Qırımlılar esas Ukrainada rey bere bile.


text:
Uganda
Uganda (resmiy adı — Uganda Cumhuriyeti, suahilice Jamhuri ya Uganda) - şarqiy-merkeziy Afrikada bir memleket. Şarqta Keniya ile, şimalde Cenübiy Sudan ile, ğarpta Ruanda ile ve cenüpte Tanzaniya ile qomşu.
1962 s. oktâbrniñ 9-ında mustaqil oldı.
Resmiy tilleri — ingliz tili ve suahili tili, amma başqa tilleri de qullanıla: cümleden, luganda tili, runyoro tili, runyankole tili, rukiga tili, luo tili ve lusoga tili.
Uganda Şarqiy Afrika platosındadır. Ugandada deñiz yoq, amma çoq göl bar: Viktoriya gölü, Kyoga gölü, Albert gölü, Edvard gölü, Corc gölü ve saire.


text:
İşğal etilgen Qırımda Rusiyeniñ nezaretinde olğan Ermeni Bazar şeer mahkemesinde Qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca mahkeme oturışınıñ künü aprelniñ 19-na qaldırıldı. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri haber etti.
O, advokat Ayder Azamatovnıñ dava materialları ile tanış olması içün bergen muracaatı ile mahkeme oturışı başqa künge qaldırılğanını qayd etti.
"Bugün mahkeme oturışı vaqtında dava materialları ile tanış olmaq içün maña vaqıt berilmesi ile bağlı muracaat ettim. Men mahkemede, evel Mustafa Cemilevni imaye etken advokat Nikolay Polozov uçaqlar uçmağanı içün mahkeme oturışlarında iştirake tip olmağanını, maña ise dava materialları ile tanışmaq içün vaqıt kerek olğanını añlattım. Bu sebepten mahkeme oturışnı aprelniñ 19-na qaldırmağa qarar çıqardı", - dedi Azamatov.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi 2020 senesi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca martnıñ 5-nde olıp keçken mahkeme oturışuvında imaye tarafı dava malümatlarında bozuvlarnı qayd etti. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, bozuvlar tahqiqatçı azırlağan malümatnen bağlı edi.
Mahkeme oturışuvında belli olğanına köre, Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağı 15 yılğa – 2034 senesi martnıñ 5-ne qadar uzatıldı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
Mustafa Cemilev
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
«ZMINA. İnsan aqları merkezi» aq qorçalayıcıları Rusiye ve onıñ işğali altındaki Qırım apishanelerinde tutulğan 96 ukrainalı siyasiy mabüsni qayd etti.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, 96 insandan 71-i – qırımtatarıdır.
«Eñ yañı üküm «İyegova şaatları» azası Artem Gerasimovğa çıqarıldı, onı kütken dini içün 6 yılğa üküm etkenler», – dep aytıla haberde.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Siyasiy mabüslerge qol tutuv programmasınıñ reberi, «Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ şura azası Sergey Davidisniñ bildirgenine köre, merkezleriniñ cedvelinde 315 insan bar, 59-ı – qırımlı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Rusiyeniñ ukrainalı siyasiy mabüslerni azat etmesinen bağlı halqara areketlerni idare etecek platforma açıldı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ aprelniñ 20-nde matbuat konferentsiyasında bildirgenine köre, COVID-19 qırğınlığı bitkeninen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ qaytarılmasını talap etmege niyetlene.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım ükümetiniñ reisi Sergey Aksenov bazarertesi künü, aprelniñ 29-ını, bazar künü, aprelniñ 28-nde, qayd etilecek hristianlarnıñ Pasha bayramı munasebetinen raatlıq künü olaraq ilân etti.
İşbu buyruq Qırım ükümetiniñ saytında derc etildi.
Rusiyeniñ «Baar ve emek künü» qayd etilgeni munasebetinen Qırımda beş kün daa – mayısnıñ 1-nden 5-ne qadar raatlıq künü olaraq ilân etildi. Mayısnıñ 9-ı ve 10-u da Rusiyeniñ «Zafer bayramı» munasebetinen tatil oldı. Çarşenbe künü, mayısnıñ 8-nde, iş künü bir saatqa qısqartılacaq.
Ukrainada Pasha pravoslav bayramı munasebetinen aprelniñ 29-ı raatlıq künü olacaq.
Şarqiy hristianlar bazar künü, aprelniñ 28-nde, Pasha bayramını qayd etecek.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.


text:
Ukraina Yuqarı Şurası Ukraina baş prokurorından Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ ve Aqyar şeer şurasınıñ deputatları, Qırımnıñ diger vekâletli şahıslarını mesüliyetke çekmege talap ete.
Şu cümleden, ukrain deputatları Qırım Yuqarı Şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov ve Aqyar şeer şurasınıñ reisi Yuriy Doynikovnı cezalamağa isteyler.
Ukraina baş prokurorı on kün içinde Ukraina Yuqarı Şurasını işbu avaleniñ amelge keçirilmesi boyunca haberdar etmek kerektir.
Qırım deputatlarınıñ mesüliyetke celp etilmesi boyunca teklifni parlamentke Anton Geraşçenko kirsetti.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Aprelniñ 19-nda (eski esapqa köre – 8-nde) Rusiyede eninde-soñunda #KrımNaşğa (QırımBizimge) esas olğan – Qırım ve Kubanniñ Rusiye İmperatorlığına kirişiniñ 235 yıllığı qayd etildi. Bilakis Qırım noqta-i nazarından olıp keçken vaqia ise – tammanada bir ilhaq. Bu vaziyet aqqında çoq şey yazılğanı esapqa alınacaq olsa, diqqatıñızğa 1783 ver 2014 seneleri yüz bergen vaqiqalarnıñ arasında farq ve beñzerliklerni teklif etmek isteyim.
1. Qırım mensübiyeti
Qırım (bütünley olmasa da) 300 yıldan ziyade küç qullanılaraq zapt etilerek, Osmanlı imperatorlığına ait olğan edi. Yarımdada Ukraina terkibi oldu olacağı 60 yıl qaldı, lâkin barışıq yolunen oña keçken edi. Farq ortada.
2. Qırım mustaqilliginiñ ilân etilüvi
Rusiye ordusı yarımdadağa 1771 senesi kirerek, bir yıldan soñ Qırım hanına Türkiyege bağlı olmağanına ait yarlıqqa zorlay... ancaq Peterburg kontrolü altında. Ondan ğayrı böyle bir yardım içün Qırımdan etrafınen beraber Keriçni çekip alalar. 2014 senesi rusiyeliler Qırım MC gizli olaraq kireler, amma umumen alğanda beñzerlikler daa ziyade.
3. Yañı veziyetiniñ qanuniyleştirilüvi
Türkler daa 2 yıl Rusiyenen cenkleşe, atta Qırımda desant bile teşkil eteler, lâkin muvafaqiyetsiz olalar
Türkler daa 2 yıl Rysiyenen cenkleşe, atta Qırımda desant bile teşkil eteler, lâkin muvafaqiyetsiz olalar. Yarımadanıñ mustaqilligini tanımağa mecbur qalalar. Ukraina başqa türlü qarşılıq kösterse de, muvafaqiyetsiz ola, ancaq Rusiyeniñ degenine qail olmay. Aradaki farq körünip tura.
4. Qırımda Rusiye ordusı
Mında ise 100%lik benzerlik bar. 1782 senesi rusiyeliler Qırımğa kire de, çıqıp ketmege «unutalar» ve Aqyar (kelecekte Sevastopol) körfezinde gemiler toplana. 2010 senesi rusiyeliler cemidanları üstünden turaraq, iç olmağanda 2042 senesine qadar yerleşmege bağalar, qalğanı ise, zaten belli.
5. Yerli işbirlikçiler
Eki seferde de rusiyeliler Qırımnıñ eñ üst idaresini- yani eñ soñki han olğan Şahin Geraynı ve Qırım MC soñki spikeri olğan Vladimir Konstantinovnı «celp etmege nail ola»
Eki seferde de rusiyeliler Qırımnıñ eñ üst idaresi – yani eñ soñki han olğan Şahin Geraynı ve Qırım MC soñki spikeri olğan Vladimir Konstantinovnı «celp etmege nail ola». Hanğa para (emri astındakiler onı sevmey ediler) ve, belki de, İran tahtı vaat etile. Ancaq Konstantinov ile Sergey Aksönovnı ne ile aldatılğanları – şimdilik belli degil, amma ayartuv cedveli ziyade farq etmegendir dep belliyim.
6. Teşviqat ve propaganda
İşte, bunı er zaman qullanmağa pek yahşı bile ediler. İlk ilhaq arfesinde belli olmağan «Rusiyeli vatanperver» bir «tezkere» azırlayaraq, anda Qırımnıñ taqatsızlandırması boyunca öz leyhasını beyan ete. «Bütün siyasiy vastalarnı qullanmağa areket eterek, Tatar nesilleri arasında özara qavğa ve qarşılıq çıqarmalı... ve bu yolnen biri-birinden ayırmalı, bunıñ içün kerek çeşit yol ve ususllar tapmaq mumkün... İşte bu Qırımnıñ tezce ve qolayca zapt etilmesine hızmet eter». Beñzer leyhalarnıñ amelge keçirilmesi içün Şahin Geraynıñ yanında bir rus temsilcisi bulundırıla edi. Amma «bir halqmız», «aramızda bölünecek bir şey yoq», «başından berli rus toprağı olğanınen» bağlı sözlerni zaten eşitip toyğandırsıñız. Beñzerlik bu derece olur.
7. Gizli şey vaqtı kelip epbir ortağa çıqa
Rus vatanperverleri aprelniñ 19-nda (8-nde) Yekaterinanıñ Qırımnıñ bağlanuvı aqqındaki yarlıqnıñ çıqarıluvını qayd eteler, lâkin onıñ gizli olğanı iç birisiniñaqlına kelmey! Grigoriy Potömkinniñ yanında yarımdağa ketken vaqtınd onıñ kopiyasını bar eken, lâkin ilhaq kerçek bir vaqia olmağance o metinni kimsege oqup bermey. Aynı şekilde Putin de, aqlamağa ihtiyac olmağance sırasınen Qırım elitasınıñ separatist isyanına alâqadar olğanını inkâr ete.
8. «Referendum»
2014 senesi «Qırım referendumı» degen karnaval ne şekilde keçkenini sizler pek yahşı bilesiñiz. 1783 senesi keçken soyu da buña beñzey edi. Potömkin er bir meskün yerge Yekatrinağa itaat etsin degen manada mektüp yollap, zadekânlarnı qandırmağa, avam halqnı qorquzmağa areket eterek, neticede bir qaç ay devamında kerek olğan bütün vesiqalarnı toplay. İyülniñ 9-nda (iyünniñ 28-nde) Aq-Qaya dağında şouğa çevirilgen resmiy emin merasimi ötkerile, lâkin kerek olğan iş artıq yapılğan olıp çıqa.
9. Tamır halqnıñ taqdiri
Eki ilhaqta da pek qayğılı.İlk ilhaq zamanında qırımtatarlar yarımada ealisiniñ 90% teşkil ete ediler. Ondan s0ñ 150 yıl devamında ep quvğunlıqqa oğratıla ve ahır-soñu tamamile sürgün etileler. Ekinci ilhaq da horluq ve azaptan ğayrı iç bir yahşılıq ketirmey.
10. Tanuv
1783 senesi Türkiye «Qırımolarnıñki»ni qabul etmege razı ola ve büyük küçler arasından yalıñız Frenkistan büyük, ancaq uzun sürmegen raatsızlığını beyan ete
Şimdi ise Rusiyeni begenilmeycek bir sürpriz bekley edi. BMT Baş Assambleyasında 100 devlet (ABD, Canada, AB, Yaponiya) Qırım Ukrainağa ait olğanını bildire ve faqat 11 danesi (Venesuela, Zimbabve, Koreya HDC) – Rusiye ait olğanını ayta. Bu arada 1783 senesi Türkiye «Qırımolarnıñki»ni qabul etmege razı ola ve büyük küçler arasından yalıñız Frenkistan büyük, ancaq uzun sürmegen raatsızlığını beyan ete.
Hulâsalar
Birinciden, beñzerlik o derece taaciplendirici ki, ister istemez aqlıña Qırımnıñ 2014 yıl buhranı tarihiy kitaplarğa baqaraq azırlanmağan ekenmi degen fikir kele? Lâkin, ekinciden, büyük farq olmasa da, kilit noqtalarda olar pek az. Dünya ve Ukraina iç bir şeyni tanımay ve boyun egmey, bu ise bizge bir ümit bere. Ve soñki söz olaraq – er şeynen meraqlanğanlar içün bir meşğuliyet. Öz imayecilerini kerek olmağan soñ Şahin Geraynıñ ayatı ne şekilde bitirgenini biliñiz.
İşbu metin ilk defa Qırım.Aqiqat saytında 2016 senesi aprel ayında derc etilgen edi.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün


text:
Keriçni suvnen teminlegen Novonikolayevskoye anbarınıñ suvu tahminen 20 künge yetecek. Bu aqta Rusiyege boysunğan mesken-kommunal hocalığı naziriniñ birinci muavini Ruslan Şarov ilân etti, dep bildire «AN Kerç» saytı.
«Eger suv anbarı 6 million kubometrden az tolu olsa, bu felâketli aqibetlerge ketirecek. Suv anbarında olacaq bulançıq şeerge ketecek. Bunıñ içün, suv anbarı toldurmasını tezleştirmege rica etemiz, çünki bu meselede problema bar», – dep ilân etti Kremlge boysunğan Keriç şeer memuriyetiniñ yolbaşçısı Mihail Sevastyanov.
«Qırım suvı» devlet işhanesi müdiri Anzor Borlakovnıñ sözlerine binaen, şimdiki vaqıtta suv anbarında 6,3 million kubometr suv qaldı.
«Şimdi şeer künde 43-45 biñ kubometr suv qullana, nevbetteki toldurma ne vaqıt olacağı bildirilmey», – dep qayd etti Borlakov.
«Argumenti Nedeli» YouTube kanalında video
Toplaşuv devamında belli oldı ki, Keriçte qızdırma ağları alâ daa suvnen toldurılmağan, bu ise qızdıruv mevsimine azırlıqnı telükeli ete. Bu aqta sentâbr 22-de kerch.com.ru saytı bildire.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Ukraina yarımadağa Şimaliy-Qırım kanalında suv berilmesini toqtattı. Bu kanal vastasınen Ukraina Qırımnıñ suv ihtiyaclarınıñ 85 fayızını teminley edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım prokuraturasınıñ hadimleri qırımlı Abdureşit Cepparovğa 2020 senesi mayısnıñ 1-nden 5-ne qadar qanunsız aktsiyalarda iştirak etmek yasaq olğanına dair tenbi vesiqasını berdi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Cepparov, tenbi berilüvini Kyivde mayısnıñ 3-ne planlaştırılğan «Qırım yürüşinen» bağlay.
«Bugün evde musafirimnen oturdım, oña aq qorçalayıcı meselelerde mesleat berdim, ve pencereden politsiya hadimlerini kördim. Başta karantinnen bağlı dep tüşündim, belki, profilaktik bir subet olacaq dedim. Çıqsam, politsiya zabiti ve prokuraturadan bir qız turğanını kördim, kâğıtları azır edi», – dep tarif etti Cepparov.
Aq qorçalayıcınıñ qayd etkenine köre, Rusiye quvetçileriniñ malümatına köre, o, böyle tedbirlerniñ iştirakçisi ya da teşkilâtçısı ola.
«Kyivde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ teşebbüsinen Menlik yürüşi teşkil etilgeninen bağlaydırlar. Er birimiz aqqında laf ketkenini, menligimiz aqqında aytılğanını añlap, bu tedbirde iştirak etmeyik dep, tenbilemege istegendirler», – dedi Cepparov.
Qırımnıñ Seyitler rayonında martnıñ 26-nda Rusiye politsiyası qırımtatarlarnı 2020 senesi mayısnıñ 1-nden 5-ne qadar qanunsız aktsiyalarda iştirak etmek yasaq ola, dep tenbiledi.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Aktsiya mayısnıñ 3-nde keçirilecektir.
Çubarov, Kreml, «Qırım yürüşi» arfesinde qırımtatarlarnı qorquzmağa tırışa, dep ayta.
Rusiye Tış işler nazirligi, Qırımtatar Milliy Meclisi ilân etken «Qırım yürüşi» aktsiyasını «provokatsiya» dep adlandırdı.


text:
Qırımtatar faali, «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsi Kâzim Ametovnıñ sağlıq vaziyeti fenalaştı, dep bildirdi advokat Emil Kürbedinov. Bu aqta «Qırım birdemligi» birleşmesi haber ete.
«Tahqiqat izolâtorında Kâzim Ametovnı ziyaret ettim. Sağlığı fenalaşa, közleri ket-kete daa zayıf ola, qan basımı, yürek ve aşqazan problemleri bar olğanını ayta», – dedi Kürbedinov.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri, Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşından para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
İşbu dava iştirakçileriniñ sağlıq problemleri bar. Degermenci – astma hastasıdır, Çapuh SİZOda mikroinsult keçirdi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Alâ daa elektrik energiyası qıtlığını is etken Aqyarda medeniy ayat toqtalmay. Bu aqta şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Medeniyet müessiselerinde bayram tedbirleri devam ete: kün devamında 17 kontsert ve oyun keçirildi, mında 4 biñden ziyade insan iştirak etti», – denile beyanatta.
Aqyarda elektrik energiyasını alâ daa söndüreler.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur.
Rusiye FVN Qırım idaresiniñ reberi Sergey Şahov aytqanı kibi, Qırım şimdi kerek olğan 1350 megavattan 931 MVt ala.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi işğal etildi.


text:
Jeksenbide, Qıtay men Ündistannıñ armiyaları Gimalay tauınıñ batısındağı daulı aymaqtan şeginip şıqtı. Bwl turalı «Reyter» agenttigi habarladı. Aqparat agenttiginiñ bağalauınşa köldi aymaqtan armiyalardıñ şeginui eki el şekarasındağı özge äskeri añdısqan nüktelerdegi jağdaydı jeñildete tüsti.
Bıltır säuirden beri qaray eki eldiñ armiyası bir-birine ses körsetip on mıñdağan äskerlerin şekarağa toptağan bolatın. Gimalaydıñ biik üstirtindegi Bangoñ mwzdı köliniñ mañında taraptar äskeri añdısu küyin jılğa juıq wstap twrdı. Qıs ortasındağı ayazdı qolaysız aua rayına qaramastan taraptar şeginis jasamağan. Biraq, üstirtti aymaqta on mıñdağan äskerdi wstap twru eki eldiñ qorğanıs salasına da auır salmaq bolğan edi.
Ündi-qıtay äskeri şendileri arasında 9 märte kelissöz ötti. Sonıñ tek eñ soñğısında ğana taraptar äskerlerin keri qaytaru kelisimine qol jetkize aldı. Aqpannıñ bas şeninde kelissözden keyin taraptar auır äskeri tehnikalardı, tankter men artilleriyanı qarsılasu aymağınan şığaruğa kelisken. Bwl armiyalardıñ keri şeginuine jol aştı. Al, ötken senbi küni qos taraptıñ öñirdegi komandirleri kezdesip, äskerlerdi şığaru turalı talqılağan.
Birlesken baspasöz jiınında taraptar Bangoñ köli mañınan äskerlerdi şığarudı qos tarap ta jaqsılıqqa jorıptı. Degenmen, Ündistan men Qıtaydıñ Gimalaydı boylay äli de tolıq bekitilmegen şekara nüktelerinde äli de qaqtığıstıñ bwltı tolıq seyilip ketpedi. Bıltır mausımda Galban alqabındağı qaqtığısta Ündistan tarabınan 20 sarbaz qaza tapqanı aytılğan. Qaqıtğısta Qıtay qanşa adamınıñ köz jwmğanın jasırıp keldi. Tek ötken apta da ğana qaqtığısta 4 äskeri köz jwmdı dep mälimdedi.


text:
İlhaqta örnek. Vışıvankalı qırımlılar (süret toplamı)
Mayısnıñ üçünci cumaaqşamında Ukrain vışıvanka künü qutlana. Bu - 2007 senesi başlanğan yañı ananedir. Bayram keçirmek ğayesini Çernivtsi universitetiniñ studenri Lesâ Voronük 2006 senesi teklif etti. Qırımlılar rusiye ilhaqından soñ da bayramğa qoşulıp tura. Olar milliy ukrain urbanı soñ çañ ve mezunlar merasimlerine, tantanalı ve bayram tedbirlerge kiye. Süret toplamında biz vışıvankalı qırımlılarnıñ süretlerini topladıq. Bütün süretler ilhaqtan soñ çekildi.


text:
Qırımtatar ATR telekanalına destek köstermek içün, meydanğa ketirilgen auktsion meraqlı lotlarnı toplamağa devam ete. Belli adamlar, muzıkantlar, jurnalistler, siyasiy erbapları telekanalğa yardım etmek içün, öz nesnelerini satmaqta.
Böyleliknen, «Çiberekni aşap, ATRni qurtar» adlı aktsiyanı endi bir qaç qavehane keçirmekte. Camala dizayn şlâpasını, Refat Çubarov şahsiy qalemini, Odessa vilâyet memuriyetiniñ yolbaşçısı mesleatçısı Aleksandr Borovik şarfnı teklif ettiler. İştirakçiler arasında jurnalist Roman Tsimbalük ta bar, o «ukrop» sözlü kölmekni satışqa teklif etti, aynı bu kölmekte o, Ukrainanen bağlı sualni Vladimir Pütinniñ konferentsiyasında bergen edi.
Online auktsion feysbukta #saveATR heştegi ile keçmekte.
«Bu künler içinde, saifelerinde #saveATR heştegi olğan bütün qullanıcılar menim içün tuvğan oldılar. Heştegniñ özü pervasızlıq ve namus timsalidir. Siz - kerçek dostlarımsıñız. Ağır vaqıtta ep qol tutarsıñız. Em bizge, em biri - biriñizge. Böyle adamlarnıñ yanında yaşamağa qorqunçlı degildir», - dep yazdı Feysbuk saifesinde ATR telekanalınıñ yolbaşçı muavini Ayder Mujdabayev.
Telekanal, uydu saibi ögünde borcnı qapatmaq kerekligi aqqında bildirdi. Ukraina akimiyeti telekanal içün 5 mln grn ayırmaq qararını aldı.
Aprel 1 kününden başlap ATR rus litsenziyasını alıp olamağanı içün, yarımadada öz muqayese yayınlamasını toqtattı. 2014 senesiniñ iyün 17 künü ATR telekanalı öz işini esasiy Ukrainadan ğayrıdan başladı.
Telekanalnıñ saibi Lenur İslâmov şimdiki vaqıtta Ukrainada yaşamaqta ve sentâbr 20 künü başlağan bugünki künge qadar Qırım qamaçavı boyunca grajdanlıq aktsiyasında baş teşebbüsçilerden biri olmaqta.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Türkiye, Rusiye ve Ukraina munasebetlerinde kerginlikni eksiltüvde issesini qoşmağa azır, dep bildirdi prezident Recep Tayyip Erdoğan onı Aşhabattaki İqtisadiy işbirligi teşkilâtınıñ sammitinde olğan jurnalistlerge. Bu aqta «Anadolu agentligi» haber ete.
Türkiye prezidentiniñ aytqanına köre, bunıñ içün Ankara em Ukraina tarafı, em Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen «alâqalar qurdı».
«Ukrainadaki vaziyetnen bağlı fikrimiz er keske belli. Türkiye qırımtatarlarnıñ vaziyetini qayd etip, barışıq temin etilmesini istey. Biz bu meseleni bizge dost olğan Rusiyenen çoq laf ettik. Alâqalar devam ete. Region cenk meydanına çevirilmez ve barışıq tiklenir, dep ümüt etemiz. Ankara esnaslarnıñ müsbet inkişafına qoltuta. Türkiye işbirligine azır. Bu meseleni taraflarnen muzakere etmege azır», – dep bildire Erdoğannıñ aytqanlarını agentlik.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ noyabrniñ 26-nda olıp keçken matbuat konferentsiyasında bildirgenine köre, Kyiv Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan vastasınen Vladimir Putinge Ukraina azat etilüvini beklegen ukrainalı siyasiy mabüslerniñ cedvelini berdi.
«(Siyasiy mabüsler – QA) Cedvel Türkiyege berildi. Yaqında prezident Erdoğannen laf ettim. Rusiye prezidentinen körüşti ve alâqa gruppaları seviyesinde cedveller Rusiye tarafına berildi. Oña (Erdoğanğa – QA) teşekkürler bildirmege isteyim, çünki o, bunı rica etti, umumen ayttı, amma qırımtatarlarğa diqqat ayırdı, çünki bu onıñ şahsiy meselesidir. (Rusiyeden – QA) cevap bekleymiz, amma şimdilik yoq», – dedi Zelenskıy.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov Zelenskıynıñ malümatını tefsir etmedi.
Zelenskıynıñ Qırım kütleviy haber vastalarına bildirgenine köre, Kreml ukrainalı siyasiy mabüslerni, hususan qırımlılarnıñ Rusiye apsinden azat etüv esnasını «aqsata», dep aytqan edi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv muzakereleri Rusiye akimiyeti sebebinden aman-aman toqtatıldı, dep qayd etken edi.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov işğal altındaki Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uydurıla, dep bildirgen edi. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımda siyasiy mabüsler «kesen-kes yoq», dep israr ete.
Soñki vaqıtları Rusiye askerleriniñ sayısı Ukraina sıñırında artqanı içün vaziyet kerginleşe bile, dep muzakere etile. Bu aqta Ğarp da ayta.
Keçken afta Bloomberg haber agentligi Amerika istihbaratına esaslanıp, Rusiye, Ukraina sıñırında arbiy tehnikanı arttırıp, Qırımğa faal sürette asker yollay, dep bildirdi.


text:
Dekabr 24 künü saat 23:20 «Kiyev» musafirhanesi yanında belgisiz şahıslar deputatlarnıñ ayaqları tübüne patlav aletini attılar. Kiyevde İçki işler nazirliginiñ Baş idaresiniñ yolbaşçısı Oleksandr Tereşçuk aytqanı kibi, işbu insanlar arasında Ukraina Yuqarı Şurasınıñ reis muavini Andriy Parubiy da bar edi, dep haber ete Radio Svoboda.
«Şimdi kriminalistler bu RPG-5 ya da başqa bir granata olğanını ögreneler»,– denile beyanatta.
«Patlavdan soñ cinayetçi Krepostnoy caddesi tarafına çaptı. Kiyev millitsiyasınıñ hadimleri onı taqip etmege başladı. Taqip devamında belgisiz insan uquq qoruyıcılarğa daa bir granatanı attı, neticede bir millitsioner zarar körip, hastahanege ketirildi. Şimdi taqiqat areketleri devam ete», – deyler uquq qoruyıcılar.
Kiyev şeeriniñ Peçersk rayon idaresiniñ Taqiqat bölügi Cinaiy kodeksiniñ 296 maddesi, 4 qısmı boyunca cinaiy işni açtı.


text:
Keriç parom keçiti ava bozulğanından işini kene toqtattı. Bunı bazarertesi künü, iyün 8-de, «Morskaya direktsiya» bildire.
Berilgen malümatqa köre, Keriç boğazında yel süratı saniyede 20 metrni teşkil ete. Tahminlerge köre, salı künü, iyün 9-da, böyle ava olacaq. Yel süratı ise saniyede 13-18 metrni teşkil etecek.
Paromlar vaziyetke köre seferlerge çıqacaqlar. Al-azırda «Krım» limanındaki parom nevbetinde – 1704 maşina ve 4916 yolcu. «Kavkaz» limanında 929 maşina ve 2934 yolcu nevbetini bekley.
«Qayd etilgen müddette «Kavkaz» ve «Krım» limanlarında yolcu ve naqliyat vastalarınıñ nevbeti olmasın dep, OOO «Morskaya direktsiya» Keriç parom keçiti tarafında ziyaretlerden vazgeçmege rica ete», – dep haber ete müdirlik.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, iyün 7-de qasırğa yeli Aqmescitte tereklerni yıqtı ve pıtaqlarını sındırdı.


text:
Keriç politehnik kollecinde oktâbrniñ 17-nde belli olmağan bir patlayıcı patladı, dep bildire Terrorizmge qarşı milliy komitet.
«Keriçte belli olmağan patlayıcı patladı», – dep tekrarlay komitetniñ malümatını «İnterfaks».
Terrorizmge qarşı komitet, ilk malümatqa köre, 10 insan elâk oldı, 50-ge yaqın yaralı bar, dep bildire. Yaralanğanlar şeerniñ tibbiy müessiselerine alına.
Keriç sakinleri Voykov soqağındaki politehnik kollecinde patlav olğanını bildirgen edi. Patlav sebepleri ve yaralanğanlarnıñ sayısı aqqında resmiy bir malümat yoq. Keriç kütleviy haber vastaları kollecdeki patlav yeriniñ fotoresimlerini aydınlattı.
Rusiye kütleviy haber vastaları 10-ğa yaqın insan politehnik kollecinde yüz bergen patlav neticesinde elâk oldı, dep yaza. Daa 50 kişi yaralandı. Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ idaresi elâk olğan ve yaralanğanlarnıñ sayısını aydınlatmay.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Keriç politehnik kollecine yol alğanını bildirdi.


text:
«Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ faaliyetçileri, oktâbrniñ 11-nde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca ypılğan tintüvler ve yaqalanuvlar esnasında sözde resmiy izin alınmayıp ötkerilgen miting içün beş faaliyetçige yazılğan cöremelerni ödediler.
Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Faaliyetçi Server Mustafayev Qırım.Aqiqatqa: «O künü episi olıp on faaliyetçi yaqalandı. Episiniñ üstüne cöremeler yazıldı. Bugün «Qırım marafonı» çerçivesinde biz bu cöremelerni ödedik. Bu cöremeler farqlı tüşüngenlerge qarşı küreşten başqa bir şey degildir. Bu sebepten men, bugün körmekte olğanımızğa oşağan qol tutuvınıñ er vaqıt olacağına ümüt etem», – dep ikâye etti.
Üzerlerine cöremeler yazılğanlarnıñ üçü – Refat Asanov, Elnur Asanov ve Ernest İbragimov – «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif etilgen Marlen Asanovnıñ soylarıdır.
Üstlerine cöreme yazılğan daa eki faaliyetçi – Ruslan Belâlov ve Eskender Lümanov – «Hizb ut-Tahrir» işiniñ diger bir figurantı olğan Seyran Saliyevniñ evi yanında yaqalandılar.
Oktâbrniñ 11-nde, Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından qırımtatar musulmanlarınıñ bir qaç evinde tintüvler yapılğanı belli oldı. Maallelerde telükesizlik hadimleri, tintüvler ötkerilgen evler yanına kelgen adamlarnı yaqaladılar. Daa soñra yaqalanğanlarğa bedeniy zararnıñ ketirilgeni belli oldı.
Aynı şu künniñ aqşamında Kremlniñ kontroli altında bulunğan mahkeme, oktâbr 11 sabasında qırımtatarlarnıñ evlerinde yapılğan tintüvler esnasında Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yaqalanğan doquz faaliyetçini, 10 biñ rubleden 20 biñ rublege qadar miqdardaki memuriy cöremelerge mahküm etti.
Oktâbrniñ 11-nde Rusiye kütleviy haber vastaları, Rusiye Federal telükesizlik hizmetiniñ (FSB) matbuat hizmetine sıltav etip, Qırımda telükesizlik hadimleri, Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ Bağçasaraydaki ücresini yoq ettiler, dep bildirdiler.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Qurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd ete.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
Rusiye tarafından ilhaqından soñra Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.
İyulniñ 31-nde ilhaq etilgen Qırımda «Qırım birdemligi» birleşmesi, yarımadadaki siyasiy mabüslerge ve cemiyet faaliyetçilerine qol tutmaq maqsadınen «Qırım marafonı» adlı para toplavını ilân etti.
Tedbir teşkilâtçılarınıñ niyetine köre, «pervasız olmağanlar» birdemligini köstermek içün 10 Rusiye rublesi (qararnen 4 hrivna – QA) qıymetinde aqçalar toplaylar.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev Qırım akimiyeti ATR yekâne qırımtatar telekanalını qapata bilecegi aqqında söz yürüte.
Bunı o Radıyo Svabodağa bildirdi.
«Kanalanı qapata bileler, çünki olar içün bu qozğayıcı bir telekanaldır. Zaman haber yayınları Qırımda olayatqan adiseler aqqında açıq-aydın malümatnı bere. Yasaqlar bar, doğrusı. Olarğa işğal, anneksiya kibi sözlerni qullanmağa olmay. Er vaqıt Meclisni añmağa, Refat Çubarovnı (Meclis reisi, - muar.) köstermege mümkün olmağanı aqqında tenbiyeleyler. Amma olar bunı eteler»,– dedi Cemilev.
«İşğalcilerniñ sabırı soñuna yetkendir, ğaliba. Soñu ne olacaq, bilmeyim. Olar şimdi qırımtatarlarnı bütünley sustırmaq çalışalar, amma buña ise zıt seslenüv kele», – dep qoştı qırımtatarlarnıñ yetekçisi.
Bazarertesi künü, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında Qırımnıñ ayırıluvına qol tutqanlar ve Ukraina birdemligi tarafdarları arasında muqavemet-mitingi keçirilgen edi. Ekinci tarafnıñ esas qısmı qırımtatarları edi.
Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskayanıñ aytqanına köre, tintüv taqiqatçınıñ qararı ile açılğan cinaiy iş çerçivesinde keçirildi.
Ukrain ve halqara teşkilâtları işbu areketlerni qırımtatarlarğa Rusiye ve yerli akimiyet tarafından etilgen nevbetteki basqı olaraq tanıy ve takbih eteler.


text:
Amerikalı taqiqatçılar New-Yorkta yüz bergen patlavnıñ şaraitini ögrenmege devam ete, sentâbr 17-de bu vaqia neticesinde 29 kişi yaralandı.
Halqara haber agentlikler ve ABC-News telekanalınıñ malümatına binaen, sentâbr 18-de aqşam taqiqat çerçivesinde beş adam yaqalandı. Olar avtomobilde kete edi ve New-Yorktaki Bruklin rayonında yolda toqtatıldı, bundan soñ sorğuğa çekilmek içün Manhettende yerleşken Federal taqiqat bürosına ketirildi.
Sentâbr 19-da FBR ilân etti ki, bu beş adamdan iç birine New-Yorkta Çelsi rayonındaki soqaqta yüz bergen patlav boyunca qabaatlav taqdim etilmedi.
Bundan da ğayrı, ükümet patlavnıñ bu kün bundan evel New-Yorkta yüz bergen diger vaqianen ve New-Jerside patlavnen bağlı olğanını ögrene.
Resmiy şahıslar bildirdi ki, er angi halqara terroristik taqımnıñ bu vaqianen bağlı olğanınıñ delilleri şimdilik yoq.


text:
Qırım çölünde 25 gektarlıq topraqta sana, 25 biñ yer, musafirhane odaları ve yunus balıqları akvariumı yerleşecek. Zubkov bu acayip leyha ömürge keçirilecek yerini daa aytmadı.
«Aytıñız, bu güzel bir şey degilmi, Qırım musafirleriniñ aqılında qalmaycaqmı? Tek bir şey qaldı: kölizeyni qurmaq. Zubkov bar, arslanlar bar, qurmağa da bilem. Er kün birer-birer tola, yardım alıp, ğayeni ömürge keçirecekmiz. Vaziyet yahşı olsa, maddiy yardım kösterilse ve yahşı bir qurucılıq brigadası olsa, onı 5-6 yıl içinde qurıp çıqmaq mümkün», – dep qayd etti Zubkov.
Müdir eñ meşur yırcılar kölizeyde çıqışta bulunmaq içün nevbette turacaqlar degen ümütte.


text:
Ukrainada Donbassta keçirilgen terrorizmge qarşı tedbirler yerlerinden ve vaqtınca işğal etilgen Qırımdan köçip kelgen 633 biñ 824 kişi qayd etildi.
Bunı Ukraina fevqulâde vaziyetler devlet hızmeti yanındaki hızmetlerara koordinatsion ştabı bildire.
Yanvar 11-ne qadar 613 biñ 841 insan Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinden köçip keldi, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinden 19 biñ 983 kişi köçip keldi.
BMT malümatına köre, 2014 senesi dekabr 26-na qadar Ukrainada vaqtınca köçip kelgen insanlarnıñ sayısı 610 biñ 413 insannı teşkil ete.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Ukraina Nazirler şurası iyünniñ 10-nda Tış işler naziriniñ birinci muavini vazifesine Emine Cepparnı tayinledi, dep bildirdi.
«Taqımğa küçlü oyuncı qoşuldı. Emine aşağıdaki yönelişlerni idare etecek: devlet diplomatiyası, halqara teşkilâtlar, devlet protokolı, Qırım», – dep yazdı Kuleba Facebookta.
Bundan evel Ukraina devlet yolbaşçısınıñ saytı Emine Cepparnıñ namzeti Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini vazifesine keliştirildi, dep bildirgen edi.
Daa soñra Ceppar işğal etilgen Qırım ve devlet diplomatiyası meselelerinen oğraşmağa planlaştıra, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa.
2016-2019 seneleri Ceppar Ukraina İnformatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini edi.


text:
Rusiyeli ve ukrainalı advokat Nikolay Polozov Ukraina vilâyetlerinde "Fevral 26 davası" kitabını taqdim ete. Artıq taqdim etüv tedbirleri Çernivtsi, Lviv ve Ternopilde olıp keçti. Kitapnıñ eñ kütleviy taqdim etüv tedbiri ise fevralnıñ 26-nda Kyivde olacaq. Bu kün Ukrainada Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü olaraq ilân etilgen.
Nikolay Polozovnıñ "Fevral 26 davası" kitabı ne aqqındadır? Qırım sakinleriniñ 2014 senesi fevral 26-sınıñ qaysı vaqialarından haberi yoq? Qırımda "Feral 26 davası" ile bağlı mahkeme esnasları ne içün müimdir? Qırım sakinlerine, siyasetçilerge, faallerge ve jurnalistlerge qarşı basqı mıqyası deñiştimi? İç bir vaqıt mahkemede ğalebe qazanmaycağını bilip bir sistemada advokat olaraq çalışmaq nasıldır? Bu mevzularnı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ studiyasında "Qırım aqşamı" yaynında alıp barıcı Katerina Nekreçaya ve onıñ subetdeşleri rusiyeli advokat Nikolay Polozov ve Ukraina millet vekili, Qırımtatar Milliy Meclis reisi Ahtem Çiygoz muzakere ettiler.
Nikolay Polozov halqara teşkilâtlarnıñ fikrince, Rusiye akimiyeti tarafından siyasiy sebeplerden taqip etilgen Ukraina vatandaşları olğan bir çoq Qırım sakinleriniñ advokatı kibi bellidir. Olarnıñ arasında – İvan Yatskin, Mustafa Cemilev, Nariman Celâl, Lenur İslâmov. Bundan ğayrı, Polozov 2014 senesi fevralnıñ 26-nda Qırımnıñ Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina destegine keçirilgen mitingniñ teşkil etkeninde i iştirak etkeninde mahkeme etilgen Ahtem Çiygoznı imaye etti.
Rusiye tarafdarı vı Ukraina tarafdarı olğan küçlerni bir arağa ketirgen miting Qırımnıñ zemaneviy tarihında eñ kütleviy mitinglerinden biri ve Qırım sakinleriniñ yarımadanıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüviniñ başlanğıçı oldı.
Daa soñra Kremlniñ nezaretinde olğan akimiyet organları Ukrainanıñ topraq bütünligini desteklegen bir qaç Qırım sakinini taqip etti ve mahkeme etti. Olarnı "kütleviy nizamsızlıqlarnı" teşkil ve iştirak etmekte qabaatladılar.
"Fevral 26 davası" çerçivesinde Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ mahkeme etilmesi eñ gürültililerden biri oldı. O, Nikolav Polozovnıñ 2019 senesi yazğan "Fevral 26 davası" kitabınıñ esasını teşkil etti. Kitapta 2014 senesi fevralnıñ 26-nda yüz bergen adiseler prizmasından Qırımnıñ Rusiye tarafından işğaliniñ başlanmasını tafsilâtlı tetqiq etile.
Nikolay Polozovnıñ malümatına köre, "Fevral 26 davası" çerçivesinde 150 mahkeme oturışı olıp keçken, eki yüzden çoq zarar körgen ve şaat sorğuğa çekilgen. Şu cümleden, Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov, Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov ve 2014 senesi Rusiyege hızmet etip başlağan diger Qırım memurları.
Bu dava boyunca qabaatlav tarafı o zaman Moskvanıñ nezaretinde olğan Qırımnıñ prokurorı Natalya Poklonskaya edi. Onıñ özü ve Qırımdaki Rusiye akimiyeti içün bu esnas mefküreviy ceetinden müim edi, dep bildirdi Nikolay Polozov Qırım.Aqiqatqa.
Poklonskaya, onıñ fikrince, qırımtatarlarnı, hususan Ahtem Çiygoznıñ sıfatında "faşistler, Bandera tarafdarlarına" Nürnberg tribunalını teşkil etmeli ediNikolay Polozov
– Poklonskaya, onıñ fikrince, qırımtatarlarnı, hususan Ahtem Çiygoznıñ sıfatında "faşistler, Bandera tarafdarlarına" Nürnberg tribunalını teşkil etmeli edi. Mahkeme oturışlarına medallernen rus kozakları kele edi, mahkeme oturışı ise Rusiye uquq tecribesinde ilk sefer mahkeme zalında Ahtem Çiygoznıñ iştiragi olmadan keçirilgen edi. Rusiyede başlanğıç mahkemede böyle şey evel iç olmağan edi. Buña izin bergen qanun bundan bir qaç ay evel qabul etilgen edi. Yani, böyle etip yañı tehnologiyalar qullanıla edi.
Advokatnıñ fikrince, Ahtem Çiygozğa berilgen üküm bütün qırımtatar halqına ve 2014 senesi fevral ayında Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilmesi ile razı olmağan Ukraina vatandaşlarına olmaq kerek edi.
Amma mahkeme esnasları tez tamamlanmadı ve "Poklonskayanıñ blitskrigi muvafaqiyet ile yekünlenmedi", dep saya Polozov.
Rusiye prezidenti Putin onı mefa etip, Türkiye prezidenti Erdoğanğa bermege mecbur oldıNikolay Polozov
– Bu esnas qarşı tarafnıñ mağlubiyetine sebep oldı. Bu davalarda istisnalar olmağanı içün Ahtem Çiygozğa üküm çıqarıldı. Rusiye prezidenti Putin onı mefa etip, Türkiye prezidenti Erdoğanğa bermege mecbur oldı. O zaman Rusiye ükümetiniñ qarşısına qoyğan maqsadlar elde etilmedi ve menimce, qırımtatarlarnı Ahtem Çiygoznıñ ve bütün halqnıñ azatlığı oğrunda bir bayraq altında birleştirdi.
Qırım.Aqiqat onıñ iştirak etken "Fevral 26 davası" ve Qırım sakinleriniñ taqip etilüvi ile bağlı noqta-i nazarını bilmek içün defalarca Natalya Poklonskaya ile bağlanmağa tırıştı. Amma cevap öyle de kelmedi.
Ukraina millet vekili, Qıırmtatar Milliy Meclis reisi Ahtem Çiygoz Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında o ve diger qırımtatarlar yarımadanıñ Rusiye tarafından işğal etilmesine qarşı çıqqanları aqqında aytıp berdi.
Rusiye bizim içün daima telüke ve işğalci ediAhtem Çiygoz
– Rusiye bizim içün daima telüke ve işğalci edi. Bizim balalarımız, torunlarımız iç bir vaqıt dünya deñişti, Rusiye deñişti duyğusı ile terbiyelenmedi. İç bir vaqıt boş hayalımız yoq edi. Sürgünlikni körmegen bizim neslimiz bile Rusiye ipmeriyasınıñ, Şuralar Birliigniñ ve atta zemaneviy Rusiyeniñ halqımıznıñ taqdirinde deşetli rolüni açıq-aydın bildi.
Çiygoznıñ sözlerine köre, 2014 senesi fevral ayında o ve onıñ safdaşları "Qırımğa kelecek deşetniñ mıqyasını kerekli seviyede qıymetlendirmediler" ve "dünyanıñ adiselerniñ deşetli ve qanlı inkişafına yol bermecegine" ümüt ettiler.
Bugün "Fevral 26 davası" halqara instantsiyalarda devam ete, dey Polozov. Materiallarnıñ bir qısmı Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzınıñ delili olaraq Halqara ceza mahkemesine yollanğan, daa bir qısmı ise Avropa insan aqları mahkemesine.
Polozovnıñ qıymetlendirmelerine köre, "Fevral 26 davası"ndan soñ Qırımda insan aqları vaziyeti fenalaşmağa ep devam ete.
«Fevral 26 davası»
2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve duşmanlarınıñ büyük mitingi olıp keçti. Qırımtatar ve Ukraina tarafdarı faallerine qarşı Rusiye tarafdarı faaller çıqtı.
2015 senesi yanvar ayında Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım idaresi fevralniñ 26-nda mitingde olğan qalabalıqlar aqqında cinaiy dava açtı.
Ukraina topraq bütünligine qoltutqanlar tutuldı: Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz, faaller Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev.
Daa soñra mahkeme «fevral 26 davasını» ekige böldi: o vaqıt Qırımda Meclis lideriniñ rolüni alğan baş şübheli Ahtem Çiygoz ayrı esnasqa alındı.
Advokat Cemil Temişevniñ teşebbüsinen faal Talât Yunusov ve ATR telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev tahqiqatnen işbirligi yapıp, olarnıñ ifadeleri «fevral 26 davası» diger mabüsleriniñ davalarında delil olmaycaq şartınen qabaatlarını tanıdı. 2015 senesi dekabr ayında Talât Yunusov 3,5 yılğa, Eskender Nebiyev eki yılğa şartlı olaraq üküm etildi.
2017 senesi sentâbrniñ 11-nde Rusiye mahkemesi yarımadanıñ Rusiye işğalinen bağlı narazılıqlarnı «qalabalıqlar» dep adlandırıp, Çiygoznı olarnı teşkil etkeninde qabaatladı ve sekiz yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti. 2017 senesi oktâbrniñ 25-nde Rusiye akimiyeti Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoznı azat etip, onı Türkiyege teslim etti. Daa soñra o, Kyivge keldi.
2018 senesi iyünniñ 19-nda Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 davasınıñ» mabüslerine şartlı apis cezalarını berdi. Ali Asanov ve Mustafa Degermenci 4 yıl ve 6 ay, Arsen Yunusov ve Eskender Kantemirov 4 yıl, Eskender Emirvaliyev 3 yıl ve 6 ayğa şartlı olaraq üküm etildi, er birine 3 yıl sınav müddeti berildi.
2020 senesi fevralniñ 4-nde sınav müddeti bitmegen «fevral 26 davasınıñ» mabüsi Mustafa Degermencige qarşı cinaiy mahkümiyetniñ lâğu etilgeni belli oldı.


text:
Bunı Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov RİA Novosti agentligine bildirdi.
«Salı künü Nazirler Şurası toplaşuvında er şey belli olur», – dedi Aksönov.
Evelleri «baş nazir muavini» vazifelerini Rustam Temirgaliyev eda ete edi. O, öz istegi ile istifağa ketti ve şimdi Aksönovnıñ keñeşçisi ola.
Öz başına tayin etilgen baş nazirniñ tevsiyesi ile öz vazifelerinden Qırım «sağlıq saqlav naziri» Pötr Mihalçevskiy ve daa bir sıra ekimler vazgeçtiler.
Bu afta işğal etilgen Qırımda Keriç şeer başı Oleg Osadçiy ve Kezlevniñ şeer başı Andrey Danilenko istifağa kettiler.


text:
İnsan aqları boyunca Ukrain Helsing gruppasınıñ adliyecisi Darya Sviridova aytqanı kibi, ne Rusiye, ne Ukraina Qırımda insanlarnıñ ğayıp olunuvını taqiq etmey. Bu sebepten, aytqanı kibi, uquq qoruyıcılar İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine eki memleketke qarşı davalarnı azırlay.
Bu aqta o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde noyabr 4 künü bildirdi.
Sviridova dey ki, teşkilâtları insan ölümi ve Qırımda insanlarnıñ ğayıp oluvı boyunca bir 4 işni taqiq ete. Olardan biri boyunca İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine şikâyet endi berildi.
«İşbu territoriyada (Qırımda – QA) insanlarnıñ ğayıp oluvını tek Rusiye taqiqat organları degil de, Ukraina taqiqat organları da keçirmeli. Bugün azırlanılğan ya da endi berilgen şikâyetler em Rusiye, em, teessüf ki, Ukrainağa qarşı azırlanıla. Çünki ne o, ne bu memleket işbu vaqialarnıñ milliy seviyede taqiqatını keçirmey», – dey o.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi baarde işğal etilgeninden soñ qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Qırımda Rusiye taqiqat komitetiniñ idaresi cinaiy işlerni açtı, amma bu insanlarnıñ bulunuv yeri alâ daa belgisizdir. İşler öldürüv ya da insanlarnıñ ğayıp oluvı boyunca açıla.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, bu «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ faalleri er ay keçirgen 32-nci aktsiya ola. Onı 2014 senesi martnıñ 3-nde hırsızlanğan qırımlı Reşat Ametovğa bağışladılar.
«Qırımda ilk ölüm Reşat Ametov olğanını epimiz hatırlaymız. İşğal etilgen Qırım tarihında ilk sefer insan hırsızlanğan edi. Amma o vaqıttan berli bir tahqiqat keçirilmey», – dep ayttı aktsiya vaqtında «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva.
Aktsiya vaqtında faaller Reşat Ametovnı hırsızlağanlarnıñ betleri körüngen levhalarnı bilgisayarda kösterdi.
Faallerniñ malümatına köre, Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, Qırımnıñ 44 sakini coyulğan, 15-i aqqında alâ daa iç bir malümat yoq.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ faali Sinaver Kadırovnıñ işğal etilgen Qırımdan sürgünligi «qırımtatar halqı faallerini taqip etmesiniñ devamıdır», – dep ayttı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa Ermeni Bazar mahkemesiniñ qırımtatar faalini yarımadada sürgün etmek qararını izaatlap.
«Belki de, migratsion qanunları bozulğan edi, lâkin bizler akimiyetniñ bunıñ kibi qabaatını qabul etip olamayıq, çünki Qırımnıñ bir çoq sakinini migratsion qanunlarnıñ bozulması boyunca qabaatlamaq mümkün. Bir çoq adam Rusiye pasportını alâ daa almadı, Rusiye vatandaşlığından vazgeçmegenler ise avtomatik sürette Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşları ola», – dep qayd etti Nariman Celâl.
Sinaver Kadırovnıñ özü Qırımdan sürgün etilmesi aqqında mahkeme qararına itiraz bildirecek.
«Men, elbet de, mahkemeniñ işbu qararına itiraz bildirecem. Lâkin buña vaqıt kerek», – dedi o.
Malüm ki, Sinaver Kadırovnıñ apayı Qırımda qaldı, oğlu ise Kiyevde oquy.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, yanvar 23-de gece Qırımtatar halqınıñ aq-uqularını qorçalav komitetiniñ koordinatorları Eskender Bariyev, Abmecit Suleymanov (ekisi de Meclis azası ola) ve Sinaver Kadırov Çonğar «Rusiye sıñırında» uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri tarafından yaqalandılar. Er biri ukrain pasportını kösterdi.
Sinaver Kadırov ekimniñ mesleatına yol alğan edi.
Lâkin Rusiye mahsus hızmetleri oña, çetel vatandaşına kibi, sıñırdan keçüv vaqtında memuriy bozuv aqqında bildirip, bir qaç saatlik «subetlerden» soñ mahkemege alıp kettiler.


text:
Uyğurıstan
Uyğurıstan (be Uyğurki: ئۇيغۇرىستان, Çinki: 東突厥斯坦) jew mıntıqa de factoya ke Çini de ca gêna. Name cı hem zeman de Tırkıstani Çini (Uyğurki: شەرقىي تۈركىستان, Çinki: 东土耳其斯坦) o. Uyğurıstan yeno mena cayê Uyğuran, name mıntıqa sufiksê -ıstani ra vıraziyena. Uyğurıstan bınê kontrolê Çini dero u jew eyaletê Çinio. Cay xo rocawan u zımey Çini dero. Erdê xo 1,65 Milyon km2 ra nezdio. Uyğurıstan pêro koyıno u çol zi esto. İklımê xo germo u çolıno. Vartış kemi esto. Uyğurıstan de çoli zaf esti u a ri ra merdımi sukê qıteki de cuwıni zey sukê Kaşgar, Yarkent, Hotan, Aksu, Uçturfan, Kumul, Altay, Gulca u Turfan. 1933 de na mıntıqa de terefê Uyğurani ra jew cumhuriyet Cumhuriyetê Tırkıstanê Rocvetışiê İslami vıraziyao u dıma jew serra biya xırabe. Uyğurıstan de Çinıci zafo u dıma Çinıcan ra Uyğuri, Qazaxi, Huiy yeni. Nıfusê merdımê Uyğurıstani pêro mısılmano. Dıma İslami ra Çinıci yeni u dinê inan dino folkorio. Suka Urumçi na mıntıqa de suka de tewr gırda. Ekonomiya Uyğurıstani howla. Hıkumetê Çini na mıntıqa sero zaf kuna.


text:
İşğal etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ avalesinen izinsiz qurulğan inşalarnı mahkemesiz – Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ doğru buyruğı esasında – yıquv qaidelerini azırlamağa isteyler. Bu aqta Rusiye ükümetiniñ baş nazir muavini Yevgeniy Kabanov «Krıminform» neşirine bildirdi.
«Bu pek yardım eter. Qayd etilgen qanunsız inşanı yıqmaq içün tahminen üç yıl mahkemede bulunmağa kerek. Şunıñ içün hususan Qırım cumhuriyeti içün federal qanunlarğa kirsetmege teklif etken novellasız tapılğan qanunsız obyektlerniñ yıqıluvını tezleştirmege imkân berecek. Belli bir obyektniñ yıqılmasına eñ çoq üç-altı ay kerek olacaq, dep tüşünem», – dep tarif etti Kabanov.
Memurnıñ bildirgenine köre, Qırımnıñ Rusiye ükümeti azırlağan tekliflerde izinsiz qurulğan obyektler mahkemesiz yıqılacaq.
«Paradigmamızda – ebet (mahkemesiz), federal zenaatdaşlarımız buña ne aytacaq baqarmız. Amma azırlağan qanun leyhamızda cumhuriyet yolbaşçısınıñ qararı esasında yapılacaq», – dep ayttı o.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ fikirince, yarımadada izinsiz qurulğan inşalarnıñ sayısı «qarardan çoq» oldı. Şu sebepten Qırımnıñ Rusiye akimiyeti izinsiz qurulğan binalar sebebinden cinaiy mesüliyetke çekmek içün belli qanunnıñ qabul etilüvini teklif ete.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti, 2019 senesi «izinsiz qurulğan obyektler» olaraq ilân etilgen binalarnı, hususan turistler arasında populâr olğan yarımadanıñ cenübiy yalısında, yıqmaq içün tahminen 300 mln ruble berecek, dep bildirgen edi.


text:
Ukraina devlet sıñır hızmeti hadimleri qayd etkenine köre, Qırım memuriy sıñırındaki «Çaplınka» keçiş noqtasınıñ qapatılması diger keçiş noqtalarındaki vaziyetke ne tesir eter, ne de tıqanıqlıq yaratır. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında hızmet yolbaşçısınıñ yardımcısı Oleg Slobldyan söz yürsetti.
«Andaki trafik şiddetli olmağanı içün, keçiş noqtasınıñ qapatılması umumiy vaziyetke tesir etmez. Yaz aylârında transport vastaları esasen «Çonğar»da toplanğan edi ve ekseriy allarda bu tıqanıqlıq işğalciler tarafından, Qırımğa ketkelerniñ sayısı çoq olğanını köstermek maqsadınen suniy olaraq yapılğan edi», – dep ayttı Slobodyan.
Ukraina prezidentiniñ daimiy temsilcisi olğan Boris Babin sentâbrniñ 6-nda «Çaplınka» keçiş noqtasınıñ qapatılmasınen bağlı teşebbüsini bildirgen edi.Onıñ qayd etkenine köre, mesele «hususan telikesizlik bölügindeki mesül sımalarnen tarafından tasdıqlanğan eken».
Qırım işğal etilgen soñ Ukainanıñ esas qısmınen yarımada arasında memuriy, aslında tam manada kerçek bir «sıñır» keçirildi. Memuriy sıñırda «Kalançak», «Çongar» ve «Çaplınka» kiriş-çıqış kontrol noqtaları çalışmaqta.


text:
1991 senesi iyün 26-30 künleri qırımtatar halqınıñ tarihında devir noqtası oldı – Ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayı. Sürgünlikten aman-aman yarım asır keçken soñ halqnıñ eñ yahşı vekilleriniñ vatanda keçirilgen qurultayı ateş kibi külden canlanğan halq ve milliy areketniñ ğalebe timsali oldı.
Yıl yarımada içün hususiy bir vaqiadan başladı.
1991 senesi yanvar 20-de Qırım vilâyetini – «SSCB ve Birlik Añlaşmasınıñ subyekti» olaraq – Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetine deñiştirüv referendumı olıp keçti. 1991 senesi fevral 12-de Ukrain Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurasınıñ sessiyası «Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ ğayrıdan tiklenmesi aqqında» Qanunnı qabul etti.
Bir qaç qırımtatar nesiliniñ milliy muhtariyet arzusı öyle de kerçekleşmedi
Tesis etilgen muhtariyet territorial olaraq şekillendirile edi, qırımtatarlar ise milliy muhtariyet olmasını talap etken ediler. Qırımtatarlar referendumnı boykot ettiler. Qırımtatar Milliy Areketi Teşkilâtınıñ Merkeziy Şurası (OKND) tez-tez tiklengen Qırım muhtariyetine qarşı narazılıq beyanatını aydınlattı: «Stalin rejiminde qanunsız alda yoq etilgen qırımtatar devletçiligini ğayrıdan tiklemek yerine olarnıñ toprağında daa bir rus tilli cumhuriyet quruldı».
Faqat, narazılıqlarğa baqmadan, referendum neticeleri qabul etildi, ve milliy areket eñ büyük mağlübiyetke oğradı. Bir qaç qırımtatar nesiliniñ milliy muhtariyet arzusı öyle de kerçekleşmedi.
Qırımtatarlar öz vatanında yabancı sayılğan vaqıtta halqnıñ birleşüv ğayesi daa ziyade aktual oldı. Qurultaynı keçirmek teşebbüsiniñ sebebi de o olğandır. Onıñ maqsadı halqnıñ bütün aqıl, din, iqtisadiyat küçlerini birleştirip, eñ esası – Vatanğa qaytuv ve devletçilikni ğayrıdan tiklev meselesini al etmek edi. Qurultaynıñ esas vazifeleri bular oldı: milliy meselelerniñ al etüv yolları ve Meclis saylavları.
1991 senesi Qurultayına azırlıq evelden başladı.
1990 senesi mart 8-de OKND Merkeziy Şurasınıñ toplaşuvında Qurultaynı keçirmek imkânlarını ögrenecek işçi gruppa şekillendirildi.
Sentâbr 23-te Qurultaynı azırlağan Teşkiliy komitetniñ tesis toplaşuvı olıp keçti
Sentâbr 23-te Qurultaynı azırlağan Teşkiliy komitetniñ tesis toplaşuvı olıp keçti, onıñ erkânına yolbaşçısı Server Ömerov ile beraber 36 kişi kirdi. Teşkiliy komitetniñ strukturası (Merkeziy saylav komissiyası, muarririyet komissiyası ve teşkiliy büro) belgilendi. Teşkiliy komitet «Qırımtatar Milliy Qurultayı delegatlarınıñ saylavlarını teşkil etüv nizamnamesini», blanklarnıñ şeklini tasdıqladı; protokollarnıñ örneklerini tevsiye etti.
1990 senesi oktâbr ayından 1991 senesi mayıs ayına qadar saylav kampaniyası keçirilgen edi.
Teşkiliy komitetniñ azaları Qırım, Herson vilâyeti, Özbekistan, Tacikistan, Moskva, Krasnodar ülkesinde yaşağan bir çoq semetdeşi ile körüştiler. Qırımtatarlarnıñ ekseriyeti delegatlarnı saylap, halq içün müim meselelerniñ al etilmesi qolaylaşacaq dep, Qurultay keçirilmesine qoltuttı.
Qırım akimiyetiniñ fikirleri bam-başqa edi. Qurultayğa azırlıq başlağandan berli olar buña muqaytlıqnen, duşman olaraq baqa ediler. Qurultay keçirilmesin dep, neler-neler uydurılmadı. Bastırılğan vesiqa leyhalarında akimiyetniñ parallel strukturaları, mustaqil milliy parlament meydanğa ketirilecek dep aytıla edi. Akimiyet Qurultay keçirilmesine izin bermey edi...
1991 senesi mayıs 30-da bir qaç yüz qırımtatarı Aqmescitte Qırımnıñ Nazirler Şurası binasınıñ yanında narazılıq numayışını keçirdi. Böyle etip akimiyet çetel musafirlerine davetnamelerni imzalamağa ve Qurultay keçirilmesi içün resmiy izin bermege mecbur oldı, lâkin qayd ete edi: anda «akimiyetniñ parallel strukturalarını qurmaq» qararı qabul etilse, bütün mesüliyet Qurultay teşkilâtçılarına qala.
Bir sıra memlekette sovet elçihaneleri ve konsullıqları Qurultayğa davet etilgen şahıslarğa SSCB kiriş vizalarını bermemek avalesini aldı. İyün 19-da Türkiye OKND vekili Zafer Karatayğa sovet elçihanesiniñ şartları aydınlatıldı: Türkiye vatandaşları vizanı almaq içün Qırımtatar Milliy Qurultayında ve Qırımdaki qırımtatar mitingleri ve numayışlarında iştirak etmemek kerek.
Qurultay Aqmescitte 1991 senesi iyün 26-30 künleri keçirildi ve tarihta Ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayı olaraq qayd etildi
Akimiyetniñ areketlerine baqmadan, delegatlarnıñ saylavları muvafaqiyet ile keçirildi. Qurultay delegatı olaraq 255 kişi saylandı (Qırımda – 129, Özbekistanda – 88, Qazahistanda – 1, Kırgızistanda – 4, Tacikistanda – 3, Rusiye Sovet Federativ Sotsialist Cumhuriyetinde – 16, Ukrainada (Qırımdan ğayrı) – 9, Litvaniyada – 3, Latviyada – 1, Suhumide – 1). 1000 insandan bir delegat, em de qırımtatarlar yaşağan aman-aman er bir regiondan vekiller bar edi, böylece şekillengen Qurultaynıñ vazifelerini becermek ve qırımtatar halqınıñ yekâne vekâletli temsil organını saylamaq aqqı bar edi.
Qurultay Aqmescitte 1991 senesi iyün 26-30 künleri keçirildi ve tarihta Ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayı olaraq qayd etildi. Birinci Qurultay 1917 senesi Aqmescitte keçirilgen ve 1918 senesi yanvar 22-de Qırım vilâyetiniñ Arbiy-inqilâp komiteti tarafından dağıtılğan edi. Böylece bu eki vaqia arasındaki bağlar qayd etilgen edi.
1991 senesi iyün 26-da Qurultaynı Teşkiliy komitetniñ reisi Server Ömerov açtı. Qırımtatarlarnıñ «Ant etkenmen» milliy gimni icar etilgen ve imam sözünden soñ milliy areketniñ eñ qart iştirakçisi, 94 yaşında Mustafa Halilov delegatlarnı selâmladı.
Delegatlardan ğayrı Qurultayda bir sıra itibarlı musafir bar edi. Olarnıñ arasında – qırımtatar milliy areketiniñ sadıq dostları, uquq qorçalayıcılar Aleksandr Lavut, Genrih Altunân, Aleksandr Podrabinev, Grigoriy Aleksandrov. Qurultayda 74 jurnalist, şu cümleden 10 çetel jurnalisti qayd oldı.
Ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayı bir qaç müim vesiqanı qabul etti – Qırımtatar halqınıñ milliy mustaqilligi beyannamesi. Qırım sakinlerine muracaat, Qırımtatar halqına muracaat, Birleşken Milletler teşkilâtına muracaat, SSCB Prezidentine muracaat ve diger vesiqalar.
Qurultay Qırımtatar Milliy Meclisini sayladı. Meclis reisi Mustafa Cemilev, onıñ muavini Refat Çubarov oldı.
Meclis azaları Milliy idareniñ yerli organları aqqında Nizamnameni azırlamaq qararına keldiler
Bir qaç künden soñ, 1991 senesi iyül 6-da, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ birinci toplaşuvı olıp keçti, onıñ strukturası tasdıqlandı. Meclis azaları Milliy idareniñ yerli organları aqqında Nizamnameni azırlamaq qararına keldiler. Bu organlar Qurultay avalesine köre şekillendirile ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ qararlarını yerine ketire, halqnıñ menfaatlarını qoruy ve devlet akimiyetiniñ yerli organları ile beraber medeniyet, til, din, anane ve urf-adetlerniñ canlandırılması ve inkişafında iştirak etmek kerek ediler. 1991-1992 seneleri Qırımnıñ köy, qasaba, şeer şuralarında regional ve yerli meclisler saylandı, olarnıñ arasında – 15 rayon ve 7 şeer meclisi.
1991 senesi avgust 18-den 19-ğa keçer gecesi Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginde devletni avdaracaq ediler. Halqnıñ demokratik qatlamları qoltutmağan avdarma neticesiz oldı, teşkilâtçıları ise apiske alındı. Bunıñnen beraber bu vaqialar avgust 20-ne belgilengen Birlik añlaşmasınıñ imzalanmasını bozdı. Kün tertibinde çoq milletli quruvnıñ yañı devlet qurulış meselesi peyda oldı. 1991 senesi sentâbr 1-de 10 birlik cumhuriyetiniñ reberleri Mustaqil devletler birligi aqqında añlaşma imzalamağa azır olğanını bildirdiler. SSCB ve RSFSC prezidentleri Sovetler Birliginiñ Kommunistler Firqası ve RSFSC Kommunistler firqasınıñ faaliyetini vaqtınca toqtatuv (1991 senesi avgust 23-25 künleri) ve bütünley toqtatuv (1991 senesi noyabr 6 künü) ve SBKF mal-mülki aqqında buyruqlarnı derc ettiler.
Sovetler Birligi soñuna keldi...
Ukraina akimiyeti ücüm etmege tırışqan olsa da, şimdi ise yañı, Rusiye akimiyeti, milliy idare sistemasını yoq etmege tırışsa da, Qurultay-Meclis sisteması bugünde-bugün kene de bar... Olarnıñ maqsadına irişmeyceklerine ümüt etecekmiz – hususiy ve demokratik, demokratiyağa qarşı çıqqan rejim ve ükümdarlar zamanında yetişken qırımtatarlarnıñ idare sisteması küçüni ve tiriligini endi kösterdi.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Dmitriy Medvedev türk pamidorından ğayrı, Türkiyeden aşayt mallarınıñ ketirilmesinen bağlı yasaqnı lâğu etken qararnı imzaladı.
İyünniñ 2-si, Cuma künü Rusiye ükümetiniñ saifesinde derc olunğan vesiqağa binaen, türk şirketleri tarafından Rusiyede qurucılıq işleriniñ yapılmasınen bağlı yasaq da lâğu etildi.
Bu afta içinde bir qaç kün evel Rusiye prezidenti Vladimir Putin Türkiyege nisbeten uyğulanğan sanktsiyalarnıñ qısmen lâğu etilmesinen bağlı fermannı imzalağan edi. Ferman mayısnıñ 3-nde, Putin Türkiye prezidenti Recep Erdoğannen Soçide yapqan körüşüvi esnasında qabul etilgen edi.
Rusiye 2015 senesi noyabr ayında türk qırıcı uçaqları Suriye sıñırında rusiyeli bombardıman uçağını urup tüşürgende, rusiyeli eki arbiy elâk olğan edi. Rusiye Türkiyege ketecekler içün turist yollanmalarınıñ satılmasını ve bazı mallarnı kirişini yasaqlap, türk işçilerini işke alınmasını sıñırlağan edi.


text:
angola pirézidénti 3 künlük resmiy ziyaret üchün türkiyege kélidu
angola pirézidénti 3 künlük resmiy ziyaret üchün türkiyege kéliduangola pirézidénti jow manuél gonchalwés loréncho jumhur reis rejep tayyip erdoghanning teklipige binaen türkiyede 3 künlük resmiy ziyarette bolidu.
türkiye awazi radiyosi xewiri: jumhur reislik uchur- alaqe idarisining bayanatigha asaslanghanda, ikki dölet otturisida pirézidént sewiyeside élip bérilidighan bu tunji qétimliq ziyaret jeyanidiki uchrishishlarda, türkiye-angola munasiwetliri barliq jehetlerdin toluq közdin kechürülüp, her qaysi sahelerdiki hemkarliqni tereqqiy qildurush imkaniyetliri muzakire qilinidiken.
(néfit...


text:
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Kremlde Türkiye «erte-keç» Qırım işğaline dair Rusiyeniñ mevamını qabul etecegine inanğanlarını ayttı.
«Türkiyeniñ Qırım ile bağlı mevamını qabul etmeyik, aynı zamanda sabırnen bizim mevamımıznı añlatmağa devam etemiz... Eminmiz ki, erte-keç Türkiye ortaqlarımız Rusiye Federatsiyası mevamınıñ doğrulığını añlarlar», – TASS agentligi Peskovnıñ aytqanlarından alıntı ketire.
Onıñ sözlerine köre, «Qırım ile bağlı Moskva ve Ankaranıñ kelişamamazlığı eki memleketniñ munasebetlerine tesir etmey», çünki Türkiye ve Rusiye – «keñiş ticaret ve iqtisadiy münsebetlerge saip olğan strategik ortaqlardır».
Peskov bu kibi işbirlikni, «munasebetlerniñ esas temeli» dep adlandardı ve «söz uzun müddetli leyhalar, energetika saasındaki işbirlik» aqqında ketkenini qayd etti.
Keçken sene, Türkiye Cumhuriyetiniñ Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu, Ankara Rusiye tarafından Qırımnıñ işğal etilmesini tanımamağa devam etkenini tasdıqladı ve Qırımnı işğalden azat etüv ukrain teşebbüsine destek bildirdi.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 21-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı "Qırım platforması" – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı kerçekleştirgen ücüminden başlap 121 bala vefat etti, daa 167 bala yaralandı. Bu aqta martnıñ 23-nde Ukraina Baş prokurorı ofisiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Eñ çoq bala Kyiv vilâyetinde – 61, Harkiv vilâyetinde – 41, Donetsk vilâyetinde – 40, Çerniğiv vilâyetinde – 22, Mıkolayıv vilâyetinde – 24, Kyivde – 16, Jıtomır vilâyetinde – 15, Herson vilâyetinde – 15 ve Sumı vilâyetinde – 14 zarar kördi», – dep aytıla haberde.
Baş prokuror ofisiniñ malümatına köre, er kün yapılğan bombardıman ve ateş neticesinde 548 oquv yurtu zarar kördi, 72-si bütünley viran etildi.
«Eñ zor vaziyet Donetsk, Harkiv, Mıkolayıv, Sumı, Kyiv, Herson, Çerniğiv vilâyetlerinde ve Kyivde. Bundan ğayrı, duşmannıñ ateşinden 40-tan çoq bala müessisesi, hususan hastahane, sanat mektepleri, sport obyektleri, kütüphaneler zarar kördi», – dep bildirdi Baş prokurornıñ ofisi.
Prokuratura, faal cenk areketleri ketken rayonlarda ve vaqtınca işğal etilgen topraqlarda ateş açılğan yerlerni baqmağa imkân olmağanı içün bu malümat tam degildir, dep qoştı.
Fevralniñ 24-nde saba saat 5-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ «muracaatından» soñ Donbasta «mahsus operatsiya» başlatqanını ilân etti. Bundan soñ Kyiv, Harkiv, Odesa, Kramatorsk, Berdânskta patlav ve raketa darbeleri aqqında haber etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy umumiy seferberlik buyruğını imzaladı. Ğarp memleketleri Ukrainağa yapılğan ücüm sebebinden Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnı qullanıp başladı.
Doğrudan ücümge baqmadan, Kreml Ukraina işğali niyetini inkâr ete. Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire.
Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire. Başta Rusiye arbiyleri ölgenini inkâr ettiler. Amma fevralniñ 27-nde Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirliginiñ resmiy vekili İgor Konaşenkov Ukrainada ölgen ve yaralanğan Rusiye askerleri bar, dep ayttı. Sayısını aytmadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: d3hzcgsd893cx5.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Mongol tele
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Mongol tele. Bu termin Mongolíanıñ Mongolları tele wä barça Mongol törkeme telläre añlata. Monnan tış "Mongol tele" terminı belän şulay uq borınğı ğomumi Mongol tele häm iske yazu Mongol tele añlana.
Mongol tele tar mäğnädäYзrәpTү
Mongollarnıñ, töp MR xalqınıñ wä Eçke Mongolíanıñ wä törle Qıtay regionlarında yäşi torğan ayırım törkemnärneñ tele. Töp dialekt buyınça yış xalxa*mongol yä ğadi xalxa atala. Xalxa teleneñ ädäbiät normı häm MNR däwlät tele xälät bar. Anda söyläşüçelär sanı 2.3 mill. keş. çaması(1995). Xalxa dialektı mongol tele dialektlar üzäk törkemenä kerä. Anıñ beländer berättän könçığış da könbatış gruppları şulay uq ayırılalar. Dialektlar arasındağı ayırımlıklarnıñ nigezdä fonetik täbiğäte bar.
Mongolía milli tele bularak ul Mongol xalıq révolütsiyäsennän (1921) soñ xalxa dialektı buyınça tözelä başladı. 1943nçe yıldan birle anıñ kirillik älifba buyınçağı yazuwı bar.
Mongol telläre törkemeYзrәpTү
Xalxa-mongol belän mongol yazuwı tele mongol telläre törkemenä kerälär. Bu törkem kiläçäk törkemnärgä bülenä: Tönyaq-Mongol telläre: burât, qalmıq, ordos, xamnígan, oyrat; Könyaq-Mongol telläre: dagur, şira-yugur, dongxiang, baoan, tu; mogol tele Äfgänstanda ayırımça bula. Bu tellär ber-bersenä bik yaqın.
Üz tözüwe buyınça, bolar agglütinativ tellär flektivlek elementläre belän bula. Küpçelek tellärdä (qalmıqtan häm burâttan başqa) şäxessez fiğil törlänüe sífatlı. Monnan tış morfologiä sferasında alarda süz alıştıruı häm süz eşäwe arasındağı ayırma yuq. Mäsälän, kileş formaları ber süzneke yaña süzlär kebek bula häm tağın ber tapqır kileş buyınça törlänä alalar. İälek almaşlıqları urınında ayırım affíkslar bar: şäxesle dä şäxessez. Predikativ affíkslar buluı, isemlär fiğil kebek törlänä alalar, dip täesir qaldıra. Süz törläre yomşaq ayırıla. Bolar: isem, fiğil dä üzgärmäüçe kicäkçälär. İsem dä sífat küpçelek tere tellärdä häm yazu tellärendä morfologikça tügel ä sintaksís funktsiäse belän genä ayırılalar.
Sintaksísta spetsial bilgelänüçe aldında bilgeläwçe urını, cömlä axırında fiğil urını da bilgelänüçe wä bilgeläwçe kileş yä san buyınça kileşterü yuqlığı bula.


text:
ATR telekanalınıñ sabıq muarriri Lilâ Bucurova bazarertesi künü, noyabr 2-de, saba evinde keçirilgen tintüvni tarif etti. Bucurova Facebook saifesinde «onıñnen bağlanmağa tırışqan er bir insandan afu sorap», şimdi de «laf etmek içün tehnikiy imkânlardan marum qalğanını» bildirdi.
«Evimde yapılğan tintüv ve onıñ «sebeplerini» izaatlamaycam. İşim öyle, bir şey yapamayım. Bir şey yapamaysıñ, şimdi Qırım öyle. Yüregim tek bir şeyden sızlay – 83 yaşında anamnıñ ne qabaatı bar, oña «yürek» ilâclarını berip, maskalı ve avtomatlı adamlarnıñ yanından ayaqyolğa ozğara edim. «Qorqma, yeter ki, qorqma» sözleri ile uyandırılğan, tañ aldı yuqudan daa sıcaq olğan 8 yaşında qız torunımnıñ ne qabaatı bar? O, episi bir qorqtı. Maña qap-qara közlerinen baqıp, «Qorqmadım», dep tekrarlasa da, «Ne içün adamlarnıñ qollarında silâ bar? Bizge ateş açacaqlarmı?», dep soradı. Bunı iç bir vaqıt unutamam», – dep yazdı Lilâ Bucurova.
Onıñ aytqanına köre, yüz bergen adise oña ukrain sınıfından rus sınıfına keçmege istemegen ve bu sebepten köteklengen oğlan torunı oğrağan vaziyetni añdırdı.
12 yaşında oğlançığımnı eski sınıf arqadaşları satqın dep köteklediler
«Yarım yıl evelsi aynısını yaşadım. Yoq, aynısını degil. Daa beterini. O vaqıt bala hastahanesiniñ ayatında turıp, torunım Ruşen olğan ameliyatnıñ neticelerini bekley edim. 12 yaşında oğlançığımnı eski sınıf arqadaşları satqın dep köteklediler. O, (bir vaqıtları) ukrain gimnaziyasınıñ talebesi olıp, ukrain sınıfında qalmağa istedi, olar ise rus sınıfına keçtiler. Ruşenniñ yımırtaçıqlarını urdılar. Öyle bir köteklediler ki, ameliyat yapmağa mecbur oldıq. Ana-babası prokuraturağa muracaat etti, lâkin o, adiseni ögrenmek içün sebep tapamadı. Menim sesimni bütün gimnaziya eşitken edi. ATR o vaqıt daa Qırımda çalışa edi, lâkin men iş imkânlarımdan faydalanıp, bunı cemaatqa aydınlatmadım. Torunım bundan soñ da başqa mektepke ketmedi, ocalar ve müdir de vazifelerine daa diqqatlı yanaşmağa başladılar, sanki. Amma bunı iç bir vaqıt unutamam», – dep ayttı Lilâ Bucurova.
«Tünevin 57 yaşımnı toldurdım. Esas şeyler belgilengen bir yaş. Menim eki müim şeyim bar – Vatanım (tek Qırım degil, bütün halqım) ve qorantam. Olarnı avtomatlarnen qorquzmañız!», – dep yazdı ATR telekanalınıñ sabıq muarriri.
Noyabr 2-de saba Qırımda ATR telekanalınıñ sabıq hadimleri Lilâ Bucurova, Elzara İslâmova ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babası yaşağan evleri, em de Moskvadaki evinde tintüvler yapılmağa başladı.
Qırımnıñ Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) idaresiniñ malümatına köre, tintüvler ATR saibine qarşı açılğan cinaiy iş çerçivesinde keçirile.
Noyabr 2-de saba Rusiyeniñ Merkeziy bankı İslâmovğa ait OOO «Cast Bank» müessisesiniñ litsenziyasını lâğu etti. Qırımtatar iş adamınıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, bu tedbirlerni Qırım qamaçavı ile bağlay. O, onıñ teşkilâtçılarından biri ola.
Ukraina İçki işler nazirligi Qırımda insan aqlarınıñ bozulması boyunca eki cinaiy taqiqatqa başladı
Ukraina İçki işler nazirligi ATR qırımtatar telekanalınıñ müdiri Lenur İslâmov ve telekanalnıñ sabıq hadimleriniñ evlerinden keçirilgen tintüvler, em de Qırım işğaline qarşı çıqqan cemaat teşkilâtlarınıñ faaliyetine keder etüv kibi insan aqlarınıñ bozulması boyunca eki cinaiy taqiqatqa başladı.
Ukrain nazirliginde berilgen malümatqa köre, cinayet malümatları mahsus bazağa kirsetildi. Sentâbr 20-de qırımtatar liderleriniñ teşebbüsi ile Qırımğa aşayt mahsulatı ve mallarını alıp ketken yük naqliyatını blok etüv aktsiyası başladı.


text:
Rusiye işğal etken Qırımda «Haytarma» Devlet qırımtatar oyun ve yır ansambliniñ artistlerini toqtamayıp işten boşatalar. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası, Qırımtatar maaliy merkeziniñ idare yolbaşçısı Eskender Bariyev Facebook saifesinde bildirdi.
Bariyevniñ aytqanına köre, qırımtatar sürgünliginden soñ «Haytarma» ansambli 1957 senesi Taşkentte yañıdan canlandırılıp, qırımtatar medeniyetiniñ ayırılmaz bir parçası ola.
«Sürgünlik vaqtında ansambl er bir qırımtatarı içün kimlik, medeniyet ve til yutumı edi. 1992 senesi kene Qırım devlet filarmoniyasına avuştırıldı. 1993 senesinden başlap ansambl Qırım filarmoniyasınıñ Kezlev bölüginde çalışa», – dep yazdı Meclis azası.
Eskender Bariyev qayd etti ki, «Haytarma» ansamblinde 33 artist bar. 2016 senesi iyün ayında ansamblniñ bediiy reberi vazifesinden Tacikistannıñ halq artisti Remziye Tarsinova-Bakkal çıqarıldı. Soñra oyuncı Rustem Yusupov «Qırım» ansambline keçmege mecbur oldı.
«Rusiye qanunlarına köre, artistler añlaşma esasında çalışa. Tatilge çıqmazdan evel artistler añlaşma müddeti bitkeninden işten ayırılma arizasını yazdılar. Tatilden soñ yañı añlaşma tizilecek edi, amma 10 artist işten boşatılğanını ögrendi», – dep yazdı Bariyev.
Kremlge boysunğan Qırım Medeniyet nazirligi bu malümatnı şimdilik izaatlamay.
Bundan evel Qırımnıñ Bağçasaray rayonındaki köylerden birinde qırımtatar oyun taqımınıñ balalarına sanağa milliy tamğalı urbada çıqmağa izin berilmedi. Olar kölmeklerni başqa taraftan kiyip, Alma-Tarhan (Vilino) köy kününde oynamağa mecbur oldılar. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerov Facebook saifesinde yazdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqmescitte Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ davası baqılğan Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında toplaşqan qırımtatarlar uquq qorçalayıcı, qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Zampira Asanovanı añıp dua oqudılar.
Videonı yanvar 17-de Facebookta Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev derc etti.
Dua ve qısqa bir vaaznı Enver Muslâdinov seslendirdi. Duada «qırımtatar halqınıñ başına kelgen sınav ve accılarnı yeñmek içün küç berilsin, qanunsız mahkeme esnasları toqtatılsın ve qabaatsız qırımtatarlar azatlıqqa çıqıp, qorantalarını bahtlı etsin», dep aytıldı.
Zampira Asanova qırımtatar milliy areketine 1960-ıncı yıllarnıñ ortalarında qoşuldı. 1969 senesi iyün 6-da Moskvada Petro Grigorenkoğa qoltutuv şiarları altında numayışlarğa qoşulıp, sürgün etilgen qırımtatarlarnı vatanğa qaytarmağa talap etken edi. Qırım ve qırımtatar halqınıñ cemaat-siyasiy yaşayışında faal iştirak etti. 2014 senesi yanvar 17-de vefat etti.
Yanvar 16-da Qırımda «Çiygoz davasınıñ» mahkeme oturışları ğayrıdan başladı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Qırım «mahkemesi» Çiygoznı aprel 8-ne qadar apiste qaldırmağa qarar alğan edi.


text:
Kreml tarafından tayin etilgen Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov Rusiyeniñ mimariy-şeer qurucılıq şurasından işğal etilgen yarımadanıñ butün territoriyalarına ait esas planlarnıñ tasdıqlanmasını talap etti. Öz talabını Aksönov Aqmescitte keçken rusiye şurasınıñ toplaçuvında bildirde, dep bildire «RİA Krıım».
“Yıl soñuna qadar bizim esas vazifemiz bütün territoriyalarnıñ bütün esas planlarını tasdıqlamaqtan ibaret, çünki öz nevbetinde bu mesele bizim işimizni qolaylaştırıp, mimarlarnı işten azat etip, kereksiz bürokratiyadan qurtulmamızğa ve raat çalışmamaızğa imkân doğuracaq”, - dep ayttı Aksönov.
Aksönovnıñ sözlerine köre, uzun bir muddet devamında, işğal etilgen Qırımnıñ şeer qurucılığı teşkerilmegen.
Arpelniñ 24-nden itibaren Aqyarda şeernin yañı esas planı muzakere etilmekte. Kreml nezareti altındaki ükümetniñ emirine binaen, ealiniñ tanışması içün şeerniñ bütün rayonlarında tanıtuv stendleri açılğan. Eki künlük tanıtuv kampaniyası devamında hatırlatma kitaplarında yüzlernen Aqyar sakini öz qaydlarını yazıp taşlağan. Şeer sakinleriniñ çoqusı esas plandan memnün degiller. Aqyar sakinleri memnüniyetsizlik bildirmesiniñ esas sebebi – şeer territoriyasını zonalarğa bölüvdeki serbest areket etilmesidir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kreml kontrol etken işğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi iyülniñ 7-de bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» eki mabüsi Remzi Memetov ve Rustem Abiltarovnı sentâbrniñ 12-ne qadar nezaret altında qaldırmağa qarar aldı. Bunı Radio Svoboda mühbiri Anton Naumlük Qırım.Aqiqatqa haber etti.
Mahkeme oturışı ve qarar seslendirilmesi qapalı şekilde keçirildi.
«Hizb ut-Tahrir davası» çerçivesinde qabaatlanğan «Bağçasaray dörtlüsiniñ» apiste yatma müddetiniñ uzatılması boyunca mahkeme vaqtında diñleyicilerni mahkeme binasına bile almaylar, oturış salonını endi aytmayım. Mahkeme qararları qanunğa zıt bir şekilde qapalı şekilde seslendirile», – dep yazdı advokat Emil Kürbedinov Facebookta.
Davanıñ daa eki mabüsi Zevri Abseitov ve Enver Mamutov boyunca qarar çıqarılması beklenile.
Mayısnıñ başında mahkeme bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» dört mabüsiniñ apiste yatma müddetini 2017 senesi iyülniñ 11-ne qadar uzatqan edi.
2016 senesi mayısnıñ 12-de Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler keçirgen edi. Neticede 4 Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizm ile qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov i Enver Mamutov. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesinde şeklenip FSB hadimleri tarafından yaqalanğan ediler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Avropa Birliginiñ Tışqı işleri ve telükesizlik siyaseti boyunca Baş temsilcisi Federica Mogherini, memlekette insan aqlarınıñ bozulması muzakerelerge keder ete bilecek naraatlığı olağanına baqmadan, Türkiye – Avropa Birliginiñ azası olmaq içün namzet sayılğanını bildirdi. Bunen beraber Mogherini, Ankara tarafından «salmaqlı adımlar» atılmaq kerek olğanını qayd etti.
Federica Mogherini bunı iyülniñ 25-nde Türkiye Tışqı işler naziri Mevlut Çavuşoğlu ve AB İşlerinden mesül nazir Ömer Çelik ile körüşken soñ beyan etti.
Onıñ sözlerine köre, Türkiye temsilcilerinen Brükselde ötkerilgen muzakereler devamında o uquq ve temel aqlar meselesinde dialog ve işbirlikniñ emiyetini ayrıca köstergen.
Keçken sene iyül ayında devlet yolbaşçısı Recep Tayyip Erdoğannı devirmek maqsadınen muvafaqiyetsiz yapılğan avdarma eyleminden soñ Türkiyede fevqulade vaziyet ilân etilgen. Çoq adam tutılıp apiske alınğan, bu sebepten ğarbiy devletler ve uquq qorçalayıcılar Ankaranı tenqit ete.


text:
Devlet dumasına «Şahsiy malümat aqqında» ve «Malümat aqqında» qanunlarnıñ deñişmeler leyhası kirsetildi. Onıñ müellifleri, LDPR ve KPRF fraktsiyalarınıñ deputatları, internet qıdıruv sistemaları ve içtimaiy ağlarnı qullanıcılarnıñ talabınen şahsiy malümatnı silmege mecbur etmege teklif eteler, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bundan ğayrı, şahsiy malümat operatorlarını olarnı yalıñız Rusiyede saqlamağa mecbur etmeycekler. Qaideni bozğanlarnı yasaq etilgen saytlar cedveline oşağan cedvelge kirsetip, blok etecekler. İnternette qanunğa riayet etilmesini Roskomnadzor nezaret etecek. Mütehassıslarnıñ fikirince, mezkür deñişmelerniñ qabul etilmesi Rusiye qullanıcılarınıñ Google ve Facebook kibi çetel internet şirketlerine kirişini blok ete bile. Qanun 2016 senesi işke tüşürilecek. Bu vaqıtqa qadar şirketler malümat bazalarını Rusiyege avuştırmaq kerekler ya da blok etilecekler.


text:
Qırımnıñ matbuat vastalarına mütehassıslar kerektir, bunı Pervıy Krımskiy telekanalında «baş nazir muavini» – Qırımnıñ içki siyaset, haber ve alâqa «naziri» Dmitriy Polonskiy bildirdi.
Bunı Qırım «akimiyetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
«Matbuat vastalarnıñ inkişafında bizge Cumhuriyetiniñ bütün devlet tillerinde keyfiyetli mahsulatnı işlep çıqarmağa becermegen mütehassıslar keder eteler», – dedi Polonskiy.
Onıñ fikrine köre, şimdi Qırımda jurnalistlerniñ alğan tasil seviyesi ile ciddiy bir mesele bardır.
Qırımnıñ işğalinden soñ mütehassıslar yarımadadan jurnalistlerniñ kütleviy sürette ketkenini qayd eteler.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusınen bağlı referendum ötkerildi, onıñ neticelerine köre, Rusiye Qırımnı kendi terkibine kirsetti. Ukraina, Avropa birligi, AQŞ bu saylav neticelerni qabul etmediler, Rusiye Qırımnı işğal etti, dep sayalar.