text:
Yazar: Refat ÇUBAR
Refat ÇUBAR
Milliy areketimizge 1960-ncı seneleri kelgen ve Vatan davasına yañı siltem bergen nesilniñ vekilleri ep eksilmekte. 7-noyabrde Aqmescitte devamlı hastalıqtan soñra fani dünyamıznı olardan biri – Ayder Zeytulla terk etti.
Ayder ağa, 1969 senesi 6-iyünde Moskvada, Mayakovskiy meydanına, milletimizge nisbeten adalet, onıñ aq-uquqları tiklenmesini talap etken şiarlarnen çıqqan beş cesür vatandaşımıznıñ arasında, halqımıznıñ musaviysiz vaziyeti aqqında Dünya cemaatçılığına Muracaatnı imzalağanlardan edi…
Ayder Zeytulla oğlu, ecdatları da bu yerden olğan, Balıqlava rayonınıñ Uppa (sahte adı Rodnoye) köyünde 1938 senesi doğdı. 1944 s. cinaiy sürgünlik neticesinde qorantası Ural taraftaki Gorno-Mariysk rayonına tüşe. 13 yıldan soñ Taşkent vilâyetine köçe. Mında 1957 senesi genç Ayder orta mektepni bitire.
Bir yıldan soñ orduğa çağırılğan yigit hızmet vaqtında sovet reberi N. Hruşçövğa mektüp yaza ve: “Mogu li ya posle slujbı vernutsâ s roditelâmi na rodinu, yesli net, to poçemu”, — degen sualni qoya. Tabiiy ki, oña cevap olaraq qırım asıl halqına Qırımğa qaytmaqnı yasaq etken 1956 s. fermanını ketireler. O, bu mevzuda yazılışmasını devam ete.
Ordudan soñ o, Angrende qurucılıq zenaatları boyunca bilim yurtunı bitire. TaşGRESte, Çırçıqta çalışa. Mında Milliy areketke daa da faal tarzda qoşula ve 1966 senesi ilk sefer halq vekili olaraq Moskvağa yollanıla. Mında bir sıra safdaşlarınen bağ qura. Belli uquqqorçalayıcılarnen, şu cümleden, general P. Grigorenkonen, tanış ola.
1968 senesi o, milisler tarafından kötek ve kütleviy taqiplerge yol açqan Çırçıq vaqialarınıñ faal iştirakçisidir. Olardan soñ yigit Özbekistannı terk etmege mecbur oldı. Kene de şu yılı Qırımğa kelgen Ayder Zeytulla mındaki aktsiyalarğa qoşula, şu cümleden, Aqmescitniñ civarında (Maryino) çadırlar meydançığınıñ iştirakçisi ola.
1969 s. Moskvadaki numayıştan soñ onı, diger iştirakçiler sırasında milisler paytahttan çıqaralar. Geniçeskke ketirip, mında yaqalaylar ve 20 künge yaqın azatlıqtan marum eteler. Bundan soñ Ayder ağa çeşit qurucılıq işlerinen oğraştı ve 1987 senesi Qırımğa avdet olğance Novorossiyskte yaşadı. Evlendi, Milliy arekette iştirakini devam etti.
Qırımda o, qorantasınen Canköy rayonında (Qalay), Balaqlava rayonınında (Çorğuna) ve 1995 senesinden Aqmescitte yaşadı. Cemaat işlerinden çette turmadı. Vatandaşlarımıznıñ narazılıq tedbirlerinde, siyasiy aktsiyalarda, medeniy tedbirlerde iştirak etti, sözge çıqtı…
Ayder ağa onı bilgenlerniñ hatırasında bilgili, ferasetli, alçaqgöñülli, yımşaq tabiatlı, mulâyim, güzel insan olaraq qalacaqtır.
Ayder Zeytulla oğlı vefat etkeni munasebetinen onıñ sadıq ömür arqadaşı ve safdaşı Saniye hanımğa, oğlu ve qızına, torunlarına, cümle soy-aqrabalarına teren taziye bildiremiz. Sabırlar ve baş sağlığı tileymiz.
Elvida, degerli vatandaş!
Allah rahmet eylesin.
Qırımtatar Milliy Meclis azaları, dostları, safdaşları.


c: text/html

text:
Aqmescit rayonınıñ Qulçuq (Rodnikovoye) köyünde bütün tunnellerni qapatacaq olalar. Olar, Aqmescit - Kefe - Mirnıy maşna yolunıñ qurulışı ve "Aqmescit" ava limanınıñ yolu qurulışı sebebinden qapatılacaq.
Bunı Aqmescittr köçme oturışta Kreml nezaretindeki Qırım naqliyat naziriniñ muavini Andrey Ksenzov haber etti.
"Tunnellerge barğanda, shema, sadece Aqmescit - Kefe - Mirnıy yolunıñ degil de, ava limanınıñ yollarınıñ qurulışı közde tutulıp, tizilgen. Böylece, bu tunnel qapatılacaq, yañı aylançıq yolu qurulacaq, ve o, Qulçuq köyüniñ sakinlerine baş yollarğa çıqmağa imkân berecek", - dep añlattı memur.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırım işğal etilgeninen yigirmige yaqın insan ğayıp oldı ve olarnıñ sayısı ep arta. Ekseriyeti – qırımtatarlar, dep bildirdi qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilev.
Bundan da ğayrı, repressiya ve sıqıştıruvlar, binalarnıñ tintüvi adiseleri ve qanunsız mitingler içün para cöremeler ep arta. Cemilev, rusiyeli akimiyetniñ red etkenine baqmadan, qırımtatarlarnı ğayrıdan sürgün etmeleri mümkünliginden saqına.
Qırımtatarlarnıñ kütleviy sürgünligi telükesi bar ve «rusiyeli, Qırım akimiyetiniñ zıt bildirmelerine baqmadan, daa çoq kerçekke oşay». Bu kibi fikirni Ukraina halq vekili, Ukraina Prezidenti yanında qırımtatar halqı işleri boyunca vekili, Meclisniñ birinci reisi Mustafa Cemilev bildirdi.
«Rusiyeli akimiyet şimdi ealini cedvelge almağa istey – bu ise, kütleviy sürgünlik olmasa da, qırımtatar halqı ekseriyetiniñ sürgünligi olması mümkün», – dep añlattı Cemilev.
Onıñ sözlerine köre, Qırımda işğal etici akimiyetke qol tutmağan adamlarnıñ ğayıp oluvı ve ölmesi ğayet raatsızlay. Cemilev qayd etkeni kibi, Qırım işğal etilgeninen, 18 adam ğayıp oldı, olarnıñ ekseriyeti qırımtatarlardır.
«Künlerde 23 yaşlı qırımtatarı ğayıp oldı. FSB (FHH) bu vaqianen bağlı olmağanını bildire. Qarasuvbazarda eki adamnı yaqalap, maşinağa oturtıp alıp kettiler. Bunı körgen, nomerlerni yazıp qaldırğan şaatlar bar. Bunı «imayeciler» yapqanlar. Olarnıñ arasında cinayetçiler, Ukraina havfsızlıq hızmeti, Devlet Havfsızlığı Komitetiniñ sabıq hadimleri, kazaklar bar. Olar sımarış ile bütün pis işlerni becereler. Mart 15 künü ceseti tapılğan Reşat Ametovnıñ öldürüvi da şu cümleden», – dey milliy lider.
Cemilev: adamlarnı qorquzalar, tinteler, para cöremesine oğratalar
Cemilev qayd etkeni kibi, işğal etici ve yerli akimiyet başqa fikirde olğanlarnı ep sıqıştıra: qanunsız mitinglerge toplaşqanlar dep, para cöremesine oğrata, cemi olaraq cöreme – bir qaç million rubleni teşkil ete. Bundan da ğayrı, soñki aftalar içinde 40 qırımlınıñ evinde tintüvler ötkerdiler.
«Resmiy olaraq yasaqlanğan kitaplarnı ve silânı qıdırıp yüreler. Sovetler devirine ait terminler canlana. Şu «yasaq cedvelde» tahminen 2600 kitap kire. Bu kibi areketler ile qırımtatarlarnı qorquzıp, başqa fikirde olğanlarnen küreşeler. Bütün tintüvlerni qaba şekilde, küç qullanıp ötkereler», – dey lider.
Cemilevniñ fikirince, terror yapıp, insanlar arasında qorqu saçmağa isteyler. Cemilev qayd etkeni kibi, «işğalni qabul etmeyip, oña qarşılıq köstermege azır olğan – Meclis ve qırımtatar halqı vekilleri» esasen qurbanlar sırasına kireler.
İşğalniñ qurbanları meseleni aydınlatmağa qorqalar – uquq qorçalayıcı
Ğayıp olğanlarnıñ ya da öldürgenlerniñ soyları diqqat çekmege qorqalar – qabaatlılarnı öz küçünen qıdıralar. Bunın Qırım.Aqiqatqa uquq qorçalayıcı Aleksandra Dvoretskaya bildirdi.
«Qırımlılar bazıda yardım içün ricada bulunalar. Amma, mesele şunda ki, ukrain qorçalayıcı organları işğal etilgen yarımadada olarğa iç bir türlü yardım kösterip olamaylar. Elbette, işğal etilgen territoriyada rusiyeli qanunlar çalışqanı belli. Grajdanlıq ve siyasiy aqlar – serbest toplaşuvlar ve siyasiy noqtai nazarınıñ serbestliginen bağlı qanunları daa çoq qattı», – dey Dvoretskaya.
Qırımtatarlarğa qarşı «çeçen stsenariyni» qullanalarmı?
Şimdiki vaqıtta qırımtatarlar eki yol arasında bulunalar: ya vatanda qalmaq ya da qaçıp ketmek kerekler, dey tarihçı Gülnara Bekirova. O mütehassıslarnıñ fikirlerine tayanıp, işğal etici akimiyet qırımtatarlarğa qarşı «çeçen stsenariyni» qullamağa istey, böyle etip, qarşılıq ve narazılıqnı bastıracaq ola.
«Mustafa Cemilev ile razım, telâşlı sebepler çoqtır. Tutıp esir alınğan yaşlar aqqında bildirüvler çoq. Eñ müim mesele – havfsızlıqtır. Tekrar ola bilecek sürgünlik ile bağlı tüşünceler de bar. Tekrar sürgünlik de degil, çünki sovet zamanında qırımtatarlar añlaşılmağan avaleler sebebinden vatanğa qaytıp olamaz ediler: yani olarnıñ Qırımda yaşamağa imkânları bar edi sanki, amma anda qayd olunmağa çare yoq edi. Demek, Qırım qırımtatarlar içün qapalı edi», – dey o.
Bekirova sürgünlik vaqiası tekrarlana bileceginden qorqa. Mütehassıs tüşüne ki, qırımtatarlar Ukraina devletinde yaşağan vaqıtta olar telükesiz şaraitlerde yaşay ediler.


text:
Rusiye, işğal etilgen Qırım sakinlerini Silâlı quvetlerine aluv kampaniyasını devam ettire. BM insan aqları monitoring missiyası, bu işğalci devlet tarafından mecburiyetleriniñ bozuluvı ola, dep hatırlata.
«Rusiye mahkeme sicilinde askerlik yapmağa istemegenlerge qarşı 2019 senesi açılğan 25 tahqiqat mevcut. Qabaatlanğanlar ABD dolları olaraq 243-ten 810-ğa qadar para cezasını aldı», – dep aytıla missiyanıñ haberinde.
BM missiyasınıñ malümatına köre, Qırımda askerlik yapmağa istemegen insanğa qarşı açılğan ilk dava aqqında 2017 senesi belli olğan edi.
«O vaqıttan berli askerlik yapmağanlarğa qarşı eñ az 68 cinaiy tahqiqatnı qayd etti, olarnıñ eñ az 32 qabaatlayıcı ükmü derc etilgen edi», – dep aytıla haberde.
Missiyanıñ hatırlatqanına köre, Rusiye «Silâlı quvetlerine mecburiy celp etüvni toqtatıp, askerlik yapmağan Qırım sakinleriniñ cinaiy taqibini bitirmeli».
«Halqara gumanitar uquqına köre, işğal başında Qırımda yaşağanlar imaye altında olğanlar olaraq tanıla», – dep qayd etti missiya.
Human Rights Watch halqara aq qorçalayıcı teşkilâtı, 2019 senesi baarde arbiy hızmetke celp etilgen qırımlılarnıñ tahminen 85%-ı qomşu Rusiyeniñ bazalarına yollanıldı.
Amerika Birleşken Devletleri, Rusiye onıñ ordusında askerlik yapmağa istemegen qırımlılarğa qarşı cinaiy dava açqanından qasevetlengenini bildirdi.
Kyiv, Rusiyeden işğal etilgen Qırım sakinleriniñ silâlı quvetlerine celp etilüvini toqtatmasını talap ete. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye ordusında askerlik yapmaq içün celpname alğan qırımlılardan telefon ya da elektron poçta vastasınen muracaat etmelerini rica ete.
Ukrainadaki BM insan aqları monitoring missiyası bildirgenine köre, 2017 senesi eñ az 4800 Qırım sakini Rusiye silâlı quvetlerine çağırıldı. OSCE ABD işleri vaqtınca vekâletlisi Garri Kamiannıñ malümatına köre, 2018 senesi 5600 qırımlı Rusiye ordusına çağırıldı.


text:
Yava
Yava — Malay arxipelag nıń Úlken Zond atawlarına kiredi. Indoneziya qúramında. Maydanı 126, 5 mıń km². Jer júzinde xalıq eń tıǵız jaylasqan aymaqlardan biri. Relyefi, tiykarınan, vulkan nátiyjesinde payda bolǵan tawlılardan ibarat, eń bálent noqati 3676 m (Semeru vúlkani). 100 den artıq vulkan bor, olardan 30 ı háreketdegi vúlkanlar. Tez tez den kúshli jer silkiniwleri bólip turadı. Jıllıq jawın tegisliklerde 1000 -1500 mm, tawlarda 5000 mm den zıyat. Dáryaları suwlı. Bir neshe milliy baǵlar islengen. Tiykarǵı qalaları :Jakarta, Bandung, Surabaya.
Borobodur xramı
Galereya[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Derekler[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Bul maqalada Ózbekstan Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi maǵlıwmatlarınan paydalanıldı
Siltemeler[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Bul tez arada qosıladı.


text:
Búgin Muhammed-al Xorazmiy atındaģıTITU Nókis filialında "Háreketler strategiyasınan -Rawajlanıw strategiyasına qaray" atamasında ushırasıw keshesi bolıp ótti.
Ushırasıwdı filialdıń Jaslar máseleleri hám ruwxıy-aģartıwshılıq isleri boyınsha direktor orınbasarı D.Qudaynazarova ashıp berdi hám basqarıp bardı.
Onda Oliy Majlis Nızamshılıq palatası deputatı Muxtar Ibragimov, Kompyuter injiniring fakulteti Jaslar menen islesiw boyınsha dekan orınbasarı Sh.Baymuratov, tyutor S.Xhojametov hám fakultet student-jasları qatnastı.
Bunda 2022-2026 jıllarģa mólsherlengen Jańa rawajlanıw strategiyasın ámelge asırıwda Bas nızamımız-Ózbekstan Respublikası Konstituciyasın qáliplestiriwdegi áhmiyetli wazıypalar haqqında túsinik berilip, student-jaslar tárepinen Ózbekstan Respublikasi Konstituciyasına qaratılǵan pikir hám usınısları tıńlandı.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/03-30
İgnatiy Gavrilov (30.03.1912, Alabuğa öyäzeneñ Nışa-Kaksi awılı, Noqrat gubernası, / Rusiä İmperiäse - 4.12.1973, Udmurt ASSR'nıñ İjaw qalası, RSFSR, / SSRB) — udmurt şağire, publitsist.
Mojga'da – pedagogika kölliätendä, İjawda – teatr kurslarında uqıy; Mäskäw däwlät teatr sänğäte institutın tämamlıy.
Xezmät yulı Udmurt drama teatrı belän bäyle.
SSRB yazuçılar berlege äğzäse.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Oktabr 27 cümaaqşamı Viyanada «Qırımda jurnalistika ve söz serbestligi» konferentsıyası ötkerildi.
Konferentsiyağa ukrain jurnalisti ve mediaeksperti Yüriy Lukanov, Qırımdan advokat Emil Kurbedinov ve jurnalist Yelena Lısenko teşrif buyurdılar.
Advokat Emil Kurbedinovnıñ Facebookta yazğan sözlerine köre, o ve onıñ meslekdeşleri «qanunsız taqip etüvler, Qırımdaki faallerge ve söz serbestligine qarşı küreş müiti» aqqında bildirdiler.
«Cinaiy işler ve başqa taqip etelüv areketlerden ğayrı, men cemaat faaleri aqqında da söz yürsettim. Adamlar özüni telükege atıp, kamera, telefon ve planşetlernen «silâlanıp», tintüv, apiske aluv ve mahkeme toplaşuvlarını çekip, yerli sakinlerden, advokatlardan intervyü alıp, internetke yükliyler», – dedi Kurbedinov.
Advokat ve zenatdaşları bildirdiler ki, olar izaatlarnen video-malümat ve maqalelerni özleri internetke yüklemel mecburlar.
Emil Kurbedinov Qırımdaki bu faallerge qarşı yañı basqılar yapılacağı beklenilgenini qayd etti.
«İnsan aqları bozulğan yerlerge, apiske alınuv, tintüv keçirilgen yerlerge kelgen mezkür faallerge, aveskâr muhbirlerge ve teşebbüs köstergen vatandaşlarğa qarşı, meselâ Bağçasaraydaki faallerniñ memuriy mesuliyetke çekilmesi kibi, yañı basqılar yapılacağını bekleymiz», – dedi Kurbedinov.
Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiye insan aqları ve ifade serbestligini bozmasın, ukrain siyasiy mabusları ve esirlerini azat etsin dep, oña qarşı bütün uquqiy ve siyasiy basqı usullarını qullanğanını istedi.


text:
İşğal altındaki Qırımda Rusiye kontrolindeki mahkeme İçki rayonınıñ Eseniki (Puşkino) qasabasınıñ sakini Aziz Fayzullayevni «başqasınıñ mülkini telükeli vastanen yoq etkeninde» qabaatlap, üç yıl koloniyada qalmasına üküm etti.
Cinaiy davanıñ malümatına köre, iyünniñ 5-nde gece Fayzullayev «sarhoş olıp, eki Molotov kökteyli yardımınen qasaba memuriyetiniñ binasını ateşke berdi, neticede odalardan birinde sistem bloku, monitor, bilgisayar sıçançığı, masa, dolap, skemleler ve divardaki levhalar zarar kördi». Tahqiqat aytqan zarar miqdarı – 103 biñ ruble.
Bundan ğayrı, yanğından soñ memuriyet binası ciddiy seviyede tamir etilmeli eken, oña akimiyet 500 biñ ruble olaraq qıymet kesti. Fayzullayevniñ VAZ maşinası ve Iphone 8 Plus cep telefonı tevqif etildi.
Hatırlatamız, iyünniñ 8-nde Qırımda İçki rayonınıñ 25 yaşında sakini tutuldı. Onı Eseniki qasabasınıñ memuriyet binasına «Molotov qarışmasını» atqanından şübheli saydılar.
Tutulğan kişi bildirgenine köre, o, Rusiyeniñ Ukrayınağa qarşı büyük ücümine narazılıq bildirmek içün yanğan qarışma attı.
Rusiye Telegram kanalları Qırımda kimligi belli olmağan kişi İçki rayonınıñ Eseniki köyüniñ memuriyet binasına yanğan qarışma şişesini attı, dep bildirgen edi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevni Qırımda taqip etken rusiyeli mahkemicelerge qarşı Ukrayina mahkemesine 20 qabaatlav aktını yolladı. Bunı Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ prokuraturası haber etti.
"Muhtariyetniñ prokuraturası bu davada iştirak etken "mahkemecilerge" qarşı mahkemege 20 qabaatlav aktını yolladı ve suçlu şahıslarnı mesüliyetke çekmek içün işni devam ete", - dep yazıla bildirmede.
Qırım MC Prokuraturası qayd etti ki, Rusiye qanun qoruyıcıları ve mahkeme organları öz areketleri ile "halqara gumanitar uquq qaidelerini, şu cümleden 1949 senesi cenk zamanı grajdan ealiniñ mudafaası aqqında IV Jeneva şartnamesini boza".
Aprelniñ 22-nde Rusiyeniñ nezaretinde olğan Ermeni Bazar şeer mahkemesi qırımtatar haqlınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge ğıyaben üküm çıqardı. O qabaatlı tanıldı, amma aqlama etilmegen esaslarğa köre azat etildi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
Mustafa Cemilev
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Piter Xandke - persona non-grata
Nobel' büläge alğan yazuçını Sarayevoda telänmägän keşe iğ'lan ittelär
Bosniyädäge genośidnı kire qağuçı Nobel’ büläge iyäse Piter Xandke Sarayevoda telänmäwçe keşe bularaq iğ’lan itelde. Yazuçı Srebreniśadağı qanlı waqıyğalarnı inkyar itüe häm serb liderı Slobodan Miloşeviçnı yaqlawı belän tanıldı. Ul 8 meñ bosniyäle möselmannıñ üz-üzen üterep ğayepne serblar östenä atuların söyläwe belän cämäğat’çelekne tañ qaldırğan ide. Xandkenıñ bıyıl Nobel’ premiyäsen aluına rizasızlıq belderülär tuqtamıy.
Sarayevo kanton parlamentı Bosniyäle demokratik ğamäl partiyäseneñ täq’dime belän tawış birep Xandkenı şähär çikläre êçendä “persona non-grata” dip iğ’lan itte.
Parlamenttan yasalğan belderüdä Nobel’ premiyäse iyäse Xandkenıñ Bosniyädäge genośidnı inkyar itüeneñ “soñğı noqta” buluı äytelä. “İñ naçarı - Piter Xandkenıñ ütkändäge inkyarçı fikerlären bügen dä üzgärtmäwe,” - di bosniyälelär.
Bäyläneşle xäbärlär
İstanbulğa üktäbrdä kilgän turist sanı artqan
İstanbulğa üktäbr’ ayında kilgän turist sanı, uzğan yılnıñ şuşı uq çorına qarağanda 37%qa artıp, 1 million 584 meñ 692 buldı
“TRT World Citizen" büläkläre tapşırıldı
İstanbulda oyıştırılğan tantanada TRT ğomüm mödire çığış yasadı
Quyı tänle futbolçılarnı sośial’ mediada mısqıllıylar
Śifrlı dön’yada näfrät belän köräşü üzäge ütkärgän tikşerenü futbolçılarnıñ mısqıllaw êçtälekle bik küp tvit aluın açıqladı


text:
"Qırım birdemligi" birleşmesiniñ koordinatorlarından birisi, ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi Server Mustafayevniñ anası, oğlunı ilk sefer Rostov-na-Donu şeeriniñ SİZOsında ziyaret etti.
Venera Mustafayeva bildirgeni kibi, Server şimdi 12 adamlıq kamerada tutula, amma SİZOdaki ağır şaraitler aqqında aytmağa istemey.
"Server, bu bizim küreşimiz, dep saya. Onıñ içün şaraitler ne olsa da, olar sabır etip, küreşni devam etecekler", - aytıp berdi o.
Venera Mustafayeva, olar qırımtatarca laf etkenleri içün körüşüv vaqtında telefonlar çalışmayıp başladı, dep qayd etti.
"Biz laf etkende, telefonlar ne içündir çalışmayıp başladı. Biz onı tüzetmege tırıştıq, tellerni çektik, amma bu yardım etmedi, ep bir biri-birimizni eşirmedik. Men qapığa barıp, qaqtım, bir qadın çıqtı. Men oña muracaat ettim: "Telefonlar çalışmayıp başladı. Bir şey eşitilmey". O ise: "Siz ana tiliñizde laf ete ediñiz, onıñ içün biz söndürdik", - dep cevaplandı. Men dedim: "Siz evelden aytmadıñız da. Böyle laf etmege mümkün olmağanını aytmadıñız da". Qadın: "Qapıda yazılğan edi. Siz körmek kerek ediñiz", - dep ayttı", - terif ete Venera Mustafayeva.
Noyabr 15-inde Rostov-na-Donu şeeri Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi, ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nı baqıp başladı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.


text:
Oktâbr 4 kününden başlap, Qırım musulmanları eñ büyük bayramlardan biri Qurban bayramı ya da İd al-Adhanı qayd eteler. Tamam bu künleri musulmanlar acılıq ibadetini tamamlaylar. Bayram künleri devamında, musulmanlar İbrahim Peyğamberniñ izdeşleri olaraq qurban çalalar.
Qurbanlarnı tek acılar degil de, imkânı olğan er musulman ketirmek kerek. Qurbanlıq qoy, sığır, deve ve eçki soyula. Qurbannı bayram namazından soñ uç kün keseler. Bu musulman adeti ilk evelâ maneviyatnen bağlı: er musulman elâl qazanğan parağa qurban çala ve ihtiyaclarğa tarqata.
Soyulğan ayvannı adetince üçke böleler: bir qısımını özüne qaldıralar, ekincisini sadaqa olaraq musulmanlarğa tarqatalar, uçuncisini ise soy-sop, qomşu ve ğayrı dinlerge bereler. Şu qurban etinden aş pişirip kelgen musafirlerni sıylaylar.
Qurban bayramı arfesinde
Qurban bayramı arfesinde qoqu çıqaralar. Arefe künü temizlik yapıp, yemek pişireler ve qolum-qomşuğa bereler.
Qırım tasil hadimleri birliginiñ reberi Safure Kacametova bu adetni yerine ketirip, çiberek qavurğanı aqqında Facebook-ta yazdı. «Allah epimizge tınç Qırımda eyi künler ve bayramlar yaşamağa nasip etsin», – dep tiledi Safure hanım.
Kiyevde yaşağan qırımlı Afize Memetova yarımadada bulunğan soyları içun dua etti. «Er yıl Qurban bayramı arfesinde bu yılnı nasıl etip keçirgenimni, yahşi işler yapıp oldummı? Bu yıl birinci kere bayramnı evden uzaq yerlerde qayd etecem, sabadan yaqın soylarnın elini alıp olamaycam, qabristanğa da baralmam. Bu fikirler raat qaldırmaylar, – dey Afize. – Böyle daqiqaları Allahqa şükür etmege isteysin – bizim qorantamız qavsız yaşay, bu yıl bir kimseni coymadıq. Soylar uzaqta olsalar da, Allahqa şükür – sağlar».
Qırım.Aqıqat keçirgen sorav neticelerine köre, Qırım musulmanları işğal zamanında qayd etilgen bayram, musulmanlarnı daa ziyade birleştirir,dep işanalar.
Çubarov musulmanlarnı YouTube arqalı hayırladı
Qırım musulmanları müftisi Emirali Ablayev hayırlav nutuğında yardımğa muhtac olğanlarğa bayram künleri daa çoq diqqat ayırmağa çağırdı. «Qurban bayramı devamında eski can ağırtuvlar afu etile. Bu künleri üykenlerge ürmet kösterilip, küçüklerni bahşiş ve tatlılıqlarnen quvandıralar. Yaqınlarnı hayırlağanda, öksüz balalar ve birkimsesiz qartlarnı, ağr hastalarnı unutmamalı», - dedi musulmanlar etekçisi.
Qırımğa kelmege yasaq etilgen Meclis reisi Refat Çubarov, qırımtatarlarnı YouTube arqalı hayırladı.
«Meclis ve kendi adımdan Ukraina musulmanlarnı ve bu devletnin ayırımaz parçası Qırımda yaşağan adamlarnı bu bayramnen hayırlaim. Başqa devletlerge yaşağan musulmanlarnı da bu büyük bayramnen tebrikleyim», - dedi Meclis reisi.
Bayram hayırlavını Refat Çubarov eki - qırımtatar ve ukrain tilde seslendirdi.
Bu sene «Umma» Ukraina musulmanları diniy idaresi qurban etlerini Qırım ve Donbasstan köçip kelgenlerge tarqatmağa qarar aldı. Ukraina diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov bunı Facebook- ta yazdı: «Devlette faaliyet etken bütün musulman cemaatçılıqlar kelip köçkenlerni desteklemek kerekler. «Qomşusı aç olğanda, toyıp aşağan aramızdan degil», - dep aytqan edi Muhammed Peyğamberimiz (s.a.s)».
Qırımda bayram künleri raatlıq olaraq ilân etilip, grajdanlıq mudafaası boyunca idmanlar keçirildi
İşğal etilgen Qırımda Qurban bayrmı munasebetinen bazar ertesi kününi raatlıq olaraq ilân ettiler.
Aynı zamanda şu künleri grajdanlıq mudafaası boyunca kütlevi idmanlar ötkerildi. Bunı Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Oktâbr 4 künü saba saat 06.00-dan 18.00-ge qadar Rusiye Federatsiyası ükümetiniñ qararı ile Qırım Cumhuriyeti «Cenk ve fevqulade vaziyetinde grajdanlıq mudafaası tedbirleri» serlevalı bütün rusiye grajdanlıq mudafaası idmanlarında iştirak etecek», – dep aytıla bildirmede. İdmanlarda yerli icraiy organları hadimleri, federal organları vekilleri ve yerli idare organları temsilcileri iştirak ettiler.
Bayram künleri ne ve ne yerde olıp keçecek?
Oktâbr 4 künü Aqmescit civarı Ana-Yurt qasabasında 5 yıldan ziyade qurulğan yañı cami açıldı. Yerli sakinler ibadethaneni öz küçünen qurdılar, vesiqalarnı azırladılar. Bu cami 150 adamnı sığdıra bile.
Oktâbr 5 künü Saqtaki cami azbarında bayram ötkerilecek. Onı yerli «Yañı cami» cemaatçılığı, "MÜSLİM" yaşlar mecmuasınıñ desteginen azırladılar. Tamam şu künü Bağçasarayda, qırımtatarlar toplu yaşağan Han-Çayır qasabasında kütleviy tedbir teşkil etildi. Sport yarışlarınen beraber, milliy-ameliy sanat nümüneleri, milliy yemekler, kontsert taqdim etildi.
Aqmescitte ise, «Qurban küreşleri» tedbiri keçirildi. Onı «Küreş» milliy federatsiyası, milletlerara işleri ve sürgünge oğratılğan grajdanlarnıñ meseleleri boyunca komiteti azırladılar. Yarışta Avropa çempionları, Rusiye, Ukrainadan kelgen belli küreşçiler iştirak ettiler. Ğaliplerge adetince qoçqarlar ediye etildi.
Oktâbr 6 kuyun Canköy rayonı Qalay milliy mektebinde ve İslâm Terek rayonı Pervomayskoye köyünde bayram tedbirleri ötkerilecek.


text:
Aqmescitte N.A. Semaşkonıñ adına tibbiy merkezde avalandırıcı cihazlarlı 45 reaminatsiya yerini azırladılar. Bunı Qırım baş naziriniñ müavini Yevgeniy Kabanov bildirdi.
"Kün tertibiniñ esas meselesi - hastahaneniñ daimiy olaraq tibbiy cihazlarnı çalıştırmaq içün bütün müendis kommunikatsiyalarına bağlamaqtır. Sazlama işleri bitip tura, kerekli tibbiy gazlar ketirildi, teşkerildi ve qullanuvğa azırdır. Tibbiy hadimler de, talimattan keçip, avalandırma cihazlarnıñ pekitüvinde iştirak ete", - dedi Kabanov.
Onıñ aytqanına köre, umumen müessisede 80 avalandırma cihazı bar.
N.A. Semaşkonıñ adına tibbiy merkeziniñ açılışı bu yıl mayıs ayında keçmege planlaştırıla.
Aprelniñ 5-nde saba işğal edilgen Qırımda 2974 insan tibbiy közetüv altında, 2886-sı dinamik közetüvde qala. 66 insan hastahanede, 22 insan observatorda buluna. Qırımda 20 koronavirus yuqunçı hastası qayd etildi, 6 tüzelgen hasta hastahaneden çıkarıldı. Aqyarda 5 kişi koronavirusqa oğradı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
«Bizler Qırımda Vernadskiy adına Tavriya universiteti esasında yañı federal universitetini meydanğa ketirecek olamız. Bu leyha Qırım ve Aqyar aliy oquv yurtları içün açıq olacaq, federal universitet terkibine istegi olğan bir qaç ilmiy teşkilâtlar kirmesi mümkün», – dedi o.
Nazirniñ aytqanına köre, kelecek yıldan başlap Qırım ve Aqyar aliy oquv yurtları universitet faaliyetleriniñ semereligini nezaret etüvde iştirak etecek.
«Al-azırda bütün masraflarğa qıymet kesile, ve ciddiy bir raqamlar olıp çıqa. Ocalarnıñ aylıqlarını eki qat, belki de, üç qat arttırmaq kerek, tasil infrastrukturasını ilerideki yañartuv masraflarnı belgilemek kerek», – dedi Livanov.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden sebep Ukraina tasil nazirligi Qırım studentlerine Ukraina aliy oquv yurtlarına keçüv esnasını qolaylaştırdı.


text:
KİÇKENE – Qırım Tatar Halq Masalları
Pek erte zamanlarda Veli-usta adlı bir qalaycı bar eken. O fuqare olsa da, qadınınen çoq yıl tatlı-muabbet yaşağan, amma evlengenlerine beş yıl tolsa da, Alla olarğa bir bala qısmet etmegen. Evlât qaldırmay ölip ketecegim ğaliba, degen fikir onıñ yuqusını qaçıra. “Evlâtsız yaşayış – yaşayışmı?”, – dep efkârlana eken.
Künlerniñ birinde onıñ evine, sadaqa istep, tilenci qadın kele. Tilenciniñ yanında biri-birinden küçük beş balaçığı bar eken.
Veliniñ özü bu vaqıt tükânında qazan qalay eken. Onıñ özü kibi, arıq, uzunca boylu, lâkin merametli apayı bu tilenci qadınnı küler yüznen, mulâyim qarşılay. Onı balaçıqlarınen beraber, sofra başına oturtıp, başta şorba, soñ qurabiyenen sıylay.
Er yerde qaba muamele körip kelgen tilenci qadın, qalaycı Veliniñ apayı tarafından kösterilgen eyilikke tesirlene de, şöyle dey:
– Ey, Ava anamıznıñ merametli qızı! Saña yürekten istegim şu: keliriñ bol olsun. Lâkin, adamğa eyilik istemek az, eyilikni yapmaq da kerek: söyle, seniñ eñ ziyade qalbiñni raatsız etken nedir? Belkim menim elimden oña bir çare tapılır?
Qalaycı Veliniñ apayı buña şöyle cevap bere:
– Ey, balalarnıñ bahtlı anası! Bizim evli olğanımız beş yıldır. Bu küngece Alla bizge bir evlâtçıq qısmet etmedi. Menim qocam bir bala içün dünyalarnı berir edi, – dey.
– Saqın azaplanma, canım, bu belâğa men bir çare taparım. Sen maña qomşudan bir yımırta ketir. Men onıñ üstüne üfürip ırımlarım. Qocañ işten qaytıp kelgende, şu yımırtanı onıñ oñ tarafına divarğa qarşı atar urarsıñ. İşte, o zaman seniñ istegeniñni Alla berir, – dey.
Qalaycı Veli evine qaytqanda, apayı, tilenci qadın aytqanı kibi yapa. Yerge tüşip parlanğan yımırtanıñ içinden elekten tökülgen kibi balaçıqlar töküle ve “baba-baba”, – dep şaşıp-şaşmalağan qalaycını sarıp alalar. Onıñ elleri, omuzları, başı üstüne tırmaşıp çıqalar. Qalaycı bu apansız ücümden abdırap:
– Bu nasıl şey, bu ordu qaydan keldi? – dep soray. Qadını oña meseleni añlata. Qalaycı Veli ökelenip:
– Bunıñ nesine quvanayım? Buña kuvanmaq degil de, qaarlenmek kerek. Men Alladan bir bala istesem, o maña bir bala yerine işaret parmagı kibi qırq bala berdi. Bu fuqare alımnen olarnı nasıl baqarım? – dey de, tilenci qadınğa aylanıp, yalvarmağa başlay:
– Ey, evimniñ musafiri! Meni bu çibinlerden qurtar, canım, Alla eşqına!
Qadın balaçıqlarnı birer-birer tutıp torbasınıñ içine toldura. Kiçkenelerden birisi ise qalaycınıñ çızmasında gizlenip qala.
Ertesi künü qalaycı çızmasını kiygende, onıñ içinden kiçkene bir balaçıq atılıp çıqa. Şaşqan qalaycı:
– Sen mında ne yapasıñ? – dep soray.
– Ey, menim babaçığım, men qardaşlarımnıñ arasında eñ atigi edim, şunıñ içün saqlanıp qaldım, – dep babasınıñ avuçına sekirip mine.
Kiçkeneniñ zekiyligi qalaycı Veliniñ hoşuna kele:
– Aysa, oğlum, sen menim yardımcım olursıñ, – dep Kiçkeneni bağrına basa ve onı özünen işke alacaq ola. Kiçkene buña qarşı kete:
– Yoq, baba, kündüz anam aş pişirip azırlar da, men onı üylede saña alıp keterim, – dey.
Veli sevinçini içine sığdıramay, işine çıqıp kete. Tükânına nasıl barıp yetkenini duymay qala: özüni o qadar yengil duya, çünki insannıñ yüregi raat olsa, beden ağırlığını da unuta eken.
Üyle maalinde çiberekler azır olğanda, Kiçkene anasına muracaat ete de:
– Ana, babama pişirgen çibereklerni saan içine toldur, yavlıqqa cap, men olarnı sıcaq olğanda alıp keteyim, – dey.
Anası Kiçkeneniñ istegini yerine ketirgeninen, saan birden areket etip başlay – açıq pencereden sıçrap çıqa da, yol boyu tayğan kibi kete.
Saan azmı-çoqmı kete, yolda ketkende bir çuqur içine barıp tüşe. Kiçkene oğlan ne qadar tırışsa da çuqurnıñ içinden bir türlü çıqıp olamay. Bu arada çuqurnıñ yanından eki avcı kete eken. Çuqur içinde yavlıqnen sarılğan saannı körip:
– Şükür Allağa, aqşam aşaycaq qısmetimizni de yollağan. Ah, saanden ne de güzel qoqular kele, – dep oña qolunı uzata ve çuqurdan çıqara. Lâkin avcı yavlıqnı çezmege bile yetiştirmedi, saanden açuvlı ince bir ses:
– Ey, adam oğlu, saange toqunma, – dep bağıra.
Avcı sesniñ qaydan kelgenini bilmey abdıray. Arqadaşı oña:
– Olân, çekil andan, tavşan yürekli! Sesni men de eşittim, amma qulaq bermek olurmı? Saanniñ şorbacısı kelgence, biz aşap toyarmız, – dep saange uzana. Amma boğçadan evelkinden daa da keskin açuvlı bir ses:
– Ah, sen şeytan oğlu – şeytan! Men saña şimdi el malına nasıl qol uzatqanlarını kösteririm, – dey.
Bu sesni eşitken qaraman avcılar qorqıp, çanları ağızlarına kelgence qaçalar. Kiçkene ise bularnıñ artından qas-qas küle de yuvarlana-yuvarlana yolunı devam ete.
Qalaycı Veli işini toqtatıp, şu yerden aqqan özen kenarına bara, yüzüni, ayaqlarını yuvıp, tükânına qayta. Bir daa baqsa ne körsün: qonanıñ üstünde saan tura. Onıñ qapağını aça ve şu yerde ayaq üstünde turğan Kiçkeneni köre de ayretlenip :
– Baq sen onı, parmaq qadar boyünen saan alıp kelgen! – dey.
– Bu ne? – dep, Kiçkene horazlana. – Sen aytsañ, men daa qıyın işler yapa bilirim.
– Öz çekisinden yüz kere ağır saanni süyrep ketire bilgen bir adam, ebet de çoq şey yapar, – dey Veli ve oğlundan soray:
– Sen qazan qalaylamağa bilesiñmi?
– Öyle bir qalaylayım ki, körseñiz şaşar qalırsız.
– Şay olsa, mınavı qazanlarnı qalaylamağa yardım et. Müşteri aşıqtıra.
– Yanma, baba, raat-raat aşay ber, qazanlar qalaylanır.
Kiçkene şu an qalaylanacaq qazanlar turğan köşege çapıp kete. Veli aşını aşap bitirgence qazanlar endi qalaylanğan ola. Qalaycı Veli, Kiçkeneniñ bu ünerini körip, şaşıp qala.
– Olân, sen Kiçkene degil de, pelvan ekensiñ, – dey Veli. – Sende er şey masaldaki kibi tez olıp çıqa.
Bundan soñ o Kiçkenege daa bir ricanen muracaat etmege cesaretlene ve şöyle dey:
– Oğlum, seni Alla bizge bahşış etip yibergen. Boyuñ küçük olsa da, bilgiñ, taqatıñ on dane balaban adam qadar bar eken. Oğlum, saña bizni büyük bir belâdan qurtarmaq kerek olacaq. Onı da yapsañ, sen yapacaqsıñ.
Kiçkene buña gür davuşnen cevap bere:
– Çekinmeñiz, baba. Men siziñ oğluñız olam. Bu sebepten siziñ aytqanıñıznı yapmaq – menim boyun borcumdır .
Qalaycı quvanğanından Kiçkeneni avuçınıñ içine ala da, onı sevip ope ve soñ, kene hasırnıñ üstüne qoyıp, şöyle dey:
– Köyniñ yanında, özen kenarında, bir ajderha yaşay. Özenden suv almamıznı musaade etkeni içün, biz oña er yıl bir buğa bermege borclumız. Endi nevbet seniñ emceñe keldi. Lâkin onıñ buğalarını Sarı bay, Alla canını, cigerini yaqsın, tutıp aldı, tek eşegi qaldı. Şimdi şaşıp qaldıq, ne yapacağımıznı bilmeymiz. Emceñe ve köy cemaatına bir yardım etip olamazsıñmı?
Kiçkene buña:
– Qorqma, baba, men köyni bu belâdan qurtarırım. Ancaq, emceme ayt, maña eşegini bersin, – dey.
Soñra emcesiniñ eşegine minip, ajderhağa qarşı yol ala. Ajderhanıñ yanına barıp yetken soñ, Kiçkene forsalanıp bar quvetinen:
– Selâm aleyküm, Ajderha ağam! Kel, saña suv kirası ketirdim, mına, aqqıñnı al, – dep bağıra.
Ajderha bu sesni eşitkende, eşek üstünde boyuncaq qadar bir balaçıqnı körip, hoşuna ketkeninden qaqıldap küle.
– Ama da batır! Ha-ha-ha! Em sen qorqaq da degil ekensiñ! Ha-ha-ha! Eşq olsun, batır oğlan, ne de semiz ögüz ketirgensin, ya! Tamam özüñ kibi! Suv içün eşek alıp keldiñmi?
Kiçkene iç te özüni sıqmayıp:
– Buğamız yoq. Qalınqursaq Sarı bay köy içinde kimsede ögüz qaldırmağanını sen bilmeysinmi, ya? O zalım bütün faqır-fuqareniñ malını, tuvarını “borclarıñız bar” dep, tutıp aldı. Soñ men saña eşekten ğayrı ne ketireyim?
– Buğa alıp kel, dep aytam!
– Men de aytam ki, buğamız yoq. Episini Sarı bay alıp ketti.
– Aysa Sarı baynıñ buğasını alıp kel.
– Onıñ bir sürü buğası bar. Lâkin arada eñ semizleri qara ve sarı buğalardır. Qaysını alıp keleyim?
– Qaysı biriniñ eti çoq olsa, onı alıp kel!
Kiçkene köyge qaytıp, Sarı baynıñ evine kete. Onda aşlavğa bağlı sarı buğanıñ qulağına kirip, bağırmağa başlay:
– Sarısınımı, qarasınımı, bay?
Bunı eşitken Sarı bay, yanındaki adamlardan:
– Kimdir o bağırğan? – dep soray. Yanındakiler:
– Bilmeymiz, – dep cevap bereler.
– Yeriñizden qıbırdamasañız ebet de bilmezsiñiz. Bar, bil de, qaytıñız!
Baynıñ adamları aranğa kete, lâkin onda kimseni tapamaylar. Ses ise ep devam ete:
– Sarısınımı, qarasınımı, bay?
Ses pek sıq tekrarlanıp başlağan soñ Sarı bay dayanamay, yerinden turıp, özü aşlavğa bara da:
– Kimdir o mında boğaz yırtqan? – dep qıçıra.
– Sarısınımı, qarasınımı, bay?
Buğanıñ qulağından kelgen bu sesten ötü patlağan Sarı bay, qorqusından birden qıçırıp yibere:
– Sarısını, sarısını, şeytan alsın seni!
Bu yolnen baynıñ razılığını alğan Kiçkene, sarı buğanı ajderhanıñ uzurına alıp kele. Ajderha açközlüknen buğanı yutacaq ola, lâkin aşıqqanından boğulıp gebere.
Böyleliknen Sarı bay buğasız qala. Kiçkene ise emcesi ve köy sakinleri ajderhadan qurtara.
Bundan soñ ana-baba Kiçkenenen tatlı-muabbet yaşaylar ve bizlerge de böyle yaşayış tileyler.
Zaman-zaman ekende,
Evel zaman ekende,
Qaplı-quplu baqalar
Qanatlandı uçmağa
Deñizdeki balıqlar
Kira tuttı köçmege…
Aqmescitniñ minaresi
Egildi Salğırdan suv içmege.
Tuttım pireniñ birini,
Bardım, aman soydım.
Altmış oqqa eti keldi,
Yetmiş oqqa mayı keldi.
Aldım, çızmalarımnı mayladım,
Birine yetti, ekincisine yetmedi.
Çızmalarımnı kiyip,
Ketmege başladım.
Kete-kete kettim,
Altı ay, bir küz kettim.
Aylanıp baqtım,
Yine boyu qadar yol ketkenim.
Bara-bara bardım,
Bir şeerge bardım.
Bir tüpsüz qazannen
Bir de tüfek aldım.
Avğa çıqıp, bir tavşan urdım,
Onı soyıp, qazanğa qoydım.
Üstünden qoydım, astından çıqtı.
Aşadım – tilime tiydi,
Tamağıma tiymedi.
Qaynaq: Alem-I medeniye


text:
30nçı nöyäber Ufada fänni-ğämäli konferensí bulıp ütte.“Başqortstan häm Tatarstan xalıqları arasında duslıq häm xezmättäşlek :t aríxı , bügengese häm perspektiwaları“ isemle ul konferensí töbäqärä bulaçaq dip iğlan itelgän ide.Läkin aña Tatarstannan ber genä ğälim dä kilmäde.Çara programına kergän Başqortstanda yäşäwçe tatar ğälimnäreneñ yartısı ğına kilde , läkin aları da tänäfes waqıtında yuqqa çıqtı.Konferensída küpçelek çığışlar başqort ğälimnäre tarafınnan yasaldı , tatarlardan nibarı ike genä çığış tıñlandı.Alarnıñ bersen sosíologí fännäre doktorı , professor Cäwdät Ğiläcetdinov yasadı.Ul Rusiä subyıktlarında öç häm annan da kübräk tellärgä däwlät tele statusı birü täcribäse turında söyläde , Başqortstanda tatar tele statusın xäl itü zarurlığın kütärde.Başqortstan taríxı kitaplarına tuqtalıp , alarnıñ başlıça republíkğa isem birgän xalıqnıñ taríxı ğına buluın bilgeläde.Tatarstanda Başqortstannıñ yuğarı uqu yortlarınıñ distädän artıq bülekçäse buluın da äytep , Başqortstanda Tatarstan uqu yortlarınıñ ber genä bülekçäse dä bulmawğa ğäcäplänü belderde.Ğiläcetdinov milli-mädäni möxtäriätlär mäsäläsenä dä tuqtalıp, anıñ Başqortstanda oyıştıru zarurlığı bulmawın äytte.Ğälim uyınça, möxtäriätlär waq etnik törkem bulıp yäşäwçe xalıqlar öçen genä yaraşlı.Başqortstan tatarları problemnarı möxtäriätlärsez genä däwläti külämdä xäl itelergä tieş.
Konferensída çığış yasawçı ikeçe tatar ğälime — Başqortstan tatarları kongressı başqarma qömitetı räise , pedagogík fännäre doktorı , professor Eduard Xämitov çığışınıñ şaqtí öleşe Mäskäwdä uzğan Başqortstan tatarları milli-mädäni möxtäriäten tözüne utqa totudan ğíbarät buldı.Professor çarada qatnaşuçılarnı mörtätälär dip atap , monı xalıqlar arasında duslıqnı bozuğa kiterä dip bilgeläde.
Çarada qatnaşqan Başqorstan xalıqları assambleyäsı räise akademík Niäz Mäcitov çığışında uzğan canisäp näticälärenä tuqtaldı.Başqortlarnıñ artuın , tatarlarnıñ , kiresençä kimüen ul ğädellek kirü qaytu dip saní.Anıñ uyınça , 1989nçı yılğı canisäp waqıtında başqortlar republík citäkçeläre ütkärgän yalğış säyäsät arqasında tatar bulıp yazılırğa mäcbür bulğannar.Xäzer şular üz asıllarına qayta.
Konferensí öç seksíğa bülenep eşlärgä , ike kön däwam itärgä tieş bulsa da , anda qatnaşuçılarnıñ az buluı säbäple ul waqıtınnan alda tämamlandı. Çara axırında rezolúsí qabul itelde.


text:
Latviyanıñ paytahtı Rigada cumaaqşamı künü, mayıs 21-de, «Şarqiy işbirlik» eki künlik sammiti başlana. Avropa Birliginiñ liderleri altı qomşu memleketinden iş ortaqlarınen körüşecekler: Ukraina, Aqrusiye, Gürcistan, Moldova, Azerbaycan ve Ermenistan.
«Şarqiy işbirlik» sammiti keçken sefer 2013 senesi noyabr ayında Vilniuste olıp keçken edi, o vaqıt Ukraina prezidenti olğan Viktor Yanukoviç Ukraina Assotsiatsiya añlaşmasını baqmaycağını bildirdi. Maydan adiseleri bitken ve Yanukoviçniñ rejimi yoq etilgen soñ yarım yıldan soñ Ukraina Avropa Birligi ile añlaşmanı imzaladı.
Riga forumı arfesinde Ukraina tış işler naziri Pavlo Kpimkin bildirdi ki, Rigadaki «Şarqiy işbirlik» sammitinde ukrain tarafı içün eñ müim netice Avropa Birliginiñ vizasız rejimi aqqında müddetler malümatı olmaq kerek.
«Şarqiy işbirlik» sammitinde Ukraina Avropa Birligi ile vizasız rejimni, soñra ise eñ azından onı ne vaqıt kirsetecekler kibi malümatnı almaq istey. Keçken afta Avropa komissiyası Ukrainanıñ vizasız rejimni almaq içün yapqan areketleri boyunca esabatnı aydınlattı, oña köre Ukraina bu sammitte istegenini alamaz: esabatta Ukraina şimdilik bütün vazifelerini yerine ketirmegeni qayt etile. Brussel bildirdi ki, bu seneniñ soñunda vizasız rejimge azırlıq aqqında esabatnı taqdim etmege azır. O, müsbet olsa, Ukraina vatandaşları 2016 senesi Avropa Birligi ile vizasız rejimni qazana bileler.
«Şarqiy işbirlik» programması – 2009 senesinden itibaren Avropa Birligi memleketleri tarafından meydanğa ketirilgen teşebbüstir.
O, altı memleketni qaplap ala: Ukraina, Aqrusiye, Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan ve Moldova. Programmanıñ maqsadı – bu memleketler ile farqlı alanlarda işbirligini kenişletmek, siyasiy assotsiatsiya, serbest ticaret alanını muzakere etmektir.


text:
«Biz bu tedbirni eñ yüksek seviyede keçirmege isteymiz. Amma bizge şimdi ne Groznıy,ne Qırım yolbaşçılığından mektüpler kelmedi.Men«Terek» klubınıñ yolbaşçılığı ile qonuştım, eger de olarğa yardım kerek olsa, biz onı köstermege azır olğanımıznı bildirdik. Amma iç bir şeer memurı bunı resmiy mektüpsiz etmege aqqı yoqtır»,– dedi Sergey Karnauh.
Çeçenistan Cumhuriyetiniñ eyyeti Qırımğa iyün 6 künü kelecek.
«Terek» futbol oyuncıları«Avangard» stadionında ekskursiya ve idman olmalı, nevbetteki künü saat 16:00 matç olacaqtır.


text:
Aqmescit rayonındaki Tahta Cami (Andrusovo) köyüniñ camisinde Quran oquvı yarışı avgust 11-de, saat 11.00-de keçirilecek. Bundan evel bu konkurs iyül 29-da keçirilecek edi.
Yarış idarecisi, Qırım musulmanları diniy idaresiniñ din ocası Meryem Mujdabayevanıñ bildirgenine köre, merasimniñ keçirilmesi iştirakçilerniñ bazıları hastalanğanı sebebinden diger künge belgilendi.
— Bu yarışta bütün balalarımız iştirak etecegini isteymiz. Çünki olar ğayret ile bütün derslerge qatnadı. Bu talebeler diqqatqa lâyıqlar, — dep, añlattı Meryem Mujdabayeva.
Qayd etmek kerek ki, endi bir qaç ay devamında Tahta Cami köyüniñ camisinde balalar içün Quran oquvı kursı keçirile. Dersler mahsus oyun ve eglence şeklinde berile.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
AQŞ äskerileri Süriya kürdterine qaru-jaraq tasmaldauın bastadı dep habarlaydı VVS aqparattar qızmeti. Pentagonnıñ aytuınşa süriyalıq kürdter aldağı u..
Qazaqstan täuelsizdik alğalı el biligine kimder kelip, kimder ketpedi. Aqordanıñ eski qwramı jüz ret orının auıstı. «Bolaşaqpen» şet elde oqıp kelgend..
2017 jıldıñ mamır ayında Qazaqstandağı eñ tömengi künköris deñgeyi 23,2 mıñ teñgege deyin köterildi. Bwl turalı statistika komiteti habarladı. Bir ay..
Oñtüstik Koreya prezidenti Mün Ja-In 30 mamır küni zımıranğa qarası «Saad» jüyesi turalı mälimdemelerdi tıñdadı. Mün Ja-In mälimetterdi qarap şığıp ta..
Bügin Şığıs Qazaqstan oblısınıñ äkimi Danial Ahmetov Öskemen qalası äkimdiginiñ wjımına jaña äkimdi tanıstırdı. Endi Öskemen qalasın Quat Tumabaev bas..


text:
Oktâbr ayında – qırımtatar şairesi, oca Cevaire Mecitovanıñ doğğan künü.
Cevaire Mecitova 1913 senesi oktâbr ayında Keriç yarımadasınıñ Çaltemir köyünde dünyağa keldi. Bu yerde nebatat çoq olmasa da, adamlar yahşı yaşağan edi – ayvanlarnı baqa, bostancılıq yapa ediler.
Cevaireniñ babası Abdulmecit köy qasabı edi, anası Resimhan – ev işlerini baqa edi. Resimhan qorantasında beş bala bar edi; mında qırımtatar halq ağız yaratıcılığı – ata sözleri ve aytımlarnı – yahşı bile ediler. Abdulmecit oynay, yırlar ve çıñlarnı uydura edi.
Edebiyat az olsa da, Cevaire balalıqtan oqumağa alıştı. Köy mektebiniñ eñ emeksever ve ıntılğan talebesi edi. Qız Yalta pedagogika universitetine oqumağa kirdi – mında da alâ oqudı; o vaqıt ilk yazuv adımları atıldı...
Pedagogika tehnikumını bitirgen soñ Cevaire Keriçteki Voykov adına maden kombinatı yanında başlanğıç tatar mektebine yollandı. Lâkin...Oquşını devam ettirmege istegen Cevaire tezden Frunze adına Aqmescit devlet pedagogika institutınıñ qırımtatar tili ve edebiyatı fakultetine oqumağa kire.
1935 senesi kene de talebeler saflarına qoşula. Onıñnen beraber – büyük meraq ve alâ derecede – ileride meşur olacaq qırımtatar yazıcıları – Amet Mefayev, Yunus Temirqaya, Riza Halid oquylar. İnstitut vaqtında Cevaire çoq yaza, «Yaş quvet» gazetasınıñ edebiyat hadimi olıp çalışa, qırımtatar halq ağız yaratıcılığını terenden ögrenmege başlay.
Onıñ oquv yılları Aqmescitte keçti, andaki er bir soqaqnı, er bir taşnı bile edi. Ocaları Abdulla Lâtif-zade, Ümer Acı-Asan, Asan Fetislâmov, Rayme Mullinanı hatırlay ve ayta edi. Cevaire Qırım muzıkalı-drama teatriniñ daimiy seyircisi olıp, Sara Baykina, ağa-qardaş Parikovlar, Nuriye Cetere, Zore Bilâlova, Maynur Şiniyazovanıñ iştiraki ile iç bir oyunnı qaçırmaz edi.
1938 senesi üç cesaretli sovet uçucısı Marina Raskova, Valentina Grizodubova, Polina Osipenko «Moskva-Uzaq Şarq» enişsiz uçuşını kerçekleştirdi. Cevaire bu vaqiağa şiir bağışladı, onı başta «Qızıl Qırımda», soñra da «Krasnıy Krım» gazetasında rusça bastırdılar. Bundan soñ onıñ yañı eserleri yazılğan edi...
1939 senesi institutnı bitirgen Cevaire Mecitova aspiranturağa kirip, Puşkin adına İlmiy-tedqiq institutınıñ hadimi ola. Tedqiq mevzusı – «Qırımtatar halq ağız yaratıcılığında qadın sımasıdır».
Bu müddet devamında köylerni dolaşıp, halq kedayları ile körüşe ve aytım ve ata sözlerini, destan ve rivayetlerni yazıp ala. İlmiy ekspeditsiya ve kezintilerniñ neticeleri Cevaireniñ bir qaç yıldan soñ aman-aman bitirgen ilmiy işinde aks ettirile...
Cenk onıñ planlarını boza ve ayatını deñiştire. Almanlarnıñ Qırım işğali vaqtında – mektepler açıq olğanda – Mecitova Keriç civarındaki Taqıl köyünde ocalıq yapa.
Soñra da büyük facia yüz berdi – qırımtatar halqı tuvğan toprağından sürgün etildi...
Sekiz balalı tatası ile beraber Taşkentke tüşe. Cevaire bir mücizege rastkelip, «Prodmaş» zavodına iqtisadiyatçı olaraq çalışmağa kirdi.
Zavodnıñ müdiri – leh Narbut – Cevaire ve sürgün olunğan bütün qırımtatarlarnı acıp, akimiyetniñ bütün halqqa nisbeten yapqan adaletsizligini añlay edi. O, olarnı işke qabul etip, Mecitovanıñ hatırlağanına köre, «bizim tatarlar» dey edi.
O vaqıt Özbekistanda aliy tasilli insanlar az edi, ve Cevaire zavoddan mektepke rus tili ve edebiyatınıñ ocası olaraq avuştırıldı. Onıñ oqumış olğanını körip, Orconikidze rayonınıñ usulşınası vazifesine tayinlediler, lâkin o vaqıt «mahsus köçip ketirilgenler» alında olğan qırımtatarlar içün komendant rejimi quvetleştirilgen soñ Cevaireni oca vazifesinden boşattılar. Aman-aman beş yıl devamında kütüphanede çalıştı.
Zor zamanlar edi – bir çoq sürgün olunğan qırımtatarı kibi, Cevaire de iklimge alışamay edi, sıtma hastalığını bir qaç kere keçirdi – qırımtatarlar içün kerçekten lâin bir hastalıq oldı... Faqat bu qıyın yıllarda da yazmağa devam ete edi. Derc etmek imkânsız edi – 1950 senesine qadar Özbekistanda qırımtatar neşriyatı yoq edi.
Onıñ ayatında bu vaqıt içinde quvançlı vaqialar da oldı.
Cevaire aqayğa çıqtı, tezden Seyyare qızı dünyağa keldi. Mahsus yerleşüv rejimi lâğu etilgen soñ Mecitova özbek ve qazah mektepleriniñ müdir muavini, müdiri oldı. 1965 senesi ailesi Çirçikke köçti. Qırımtatar tilini mükemmel bilgen Cevaire Mecitova «Lenin bayrağı» gazetası açılğan soñ onıñ daimiy müelliflerinden biri oldı...
Bugünde-bugün şunı ayta bilemiz ki, akimiyetniñ qırımtatar tiline qarşı yapqan sert ayırım siyaseti vaziyetinde Cevaire Mecitova ve onıñ meslekdeşleri kibi insanlarnıñ sayesinde qırımtatar tili bugün de yaşamaqta...
1970 senesi onıñ «Unutılmaz saifeler» ilk şiirler cıyıntığı dünya yüzüni kördi, eki yıldan soñ daa bir cıyıntıq - «Yeşil yapraq arasında». 1980 senesi Cevaire Mecitovanıñ «Ömür sazı» kitabı neşir etildi, yedi yıldan soñ - «Hayal çeçekleri» cıyıntığı. Dört şiir cıyıntığından ğayrı, Cevaire Mecitova farqlı janrda maqaleler yazdı, onıñ işlerinde çeşit zenaat saipleri yer alğan, amma episi maqsadına irişken, belli ğalebelerge nail olğan insanlar edi.
«Lenin bayrağı» gazetasında «Qırımtatar halq ağız yaratıcılığında qadın sıması» maqalesi çıqqan soñ meşur qırımtatar yazıcısı Eşref Şemi-zade oña mektüp yazıp, işniñ terenligi ve mündericesinden ayrette qalğanını bildirdi.
Qırımtatarlarnıñ bu nesili içün ayrı bir yara vatan Qırımdan ayırılıq oldı.
«Qanatlarım olsa edi, vatan Qırımğa uçıp keter edim»...
Cevaireniñ qızı, şaire ve jurnalist Seyyare Mecitova, anasını Lermontovnıñ «Mtsıri» eseriniñ qaramanı - «boranlı yağmur qoparğan yapraq» ile qıyaslay: «O, kerçekten tamırları ile qoparılğan bir yapraq edi, boranlı yağmur ise - biñlernen insannıñ taqdirini bozğan deşetli cenk edi, anamnıñ taqdiri olardan biri edi. Anam pek az küle, siyrek külümsirey edi, şaqıldan külgenini iç körmedim. Cenkten evelki ayat bam-başqa edi».
Seyyare Mecitovanıñ anasına bağışlağan şiiri bar.
Cevaire Mecitova bu dünyanı 80 yaşında terk etti. Ana yurtuna qaytamayıp, Taşkentte defn etilgen edi...
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Aqmescit civarında yüz bergen maşina yolunıñ omravını ögrenmek içün Qırımğa Rusiye Federatsiyasınıñ çeşit regionlarından mütehassıslar keldi. İşbu qazanıñ neticesinde 6 insan elâk olğan edi.
Bunı Aqmescitte keçirilgen konferentsiyada Qırım naqliyat «naziri»niñ vazifelerini eda etken Anatoliy Tsirkun bildirdi.
«Al-azırda Rusiye Federatsiyasınıñ çeşit regionlarından: Voronej, Sankt-Peterburg ve Uzaq Şarqtan kelgen mütehassıslar Qırımda taqiqat işlerine qoşuldılar», – dedi o.
Tsirkun şunı da qayd etti ki, işbu yol inşaatınıñ omravı sebebini içveç istisalcı-şirket ile ögrenecekler.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa köre, sentâbr 28-de gece saat 03.30 Aqmescit-Nikolayevka aylanma yolunda yol örtüsü omradı – adamlarnen tolu VAZ maşinası çuqurğa oğradı. Altı insan, şu cümleden eki bala, elâk oldılar.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, Aqmescitte omrağan «Dubki-Levadki» yolu soñki beş yıl devamında Qırımnıñ eñ paalı qurucılıq obyektlerinden biri edi. PAO «Yujdorstroy» er daim yol qurucılıq imkânlarını qazana edi. Qırımda Rusiye Taqiqat komitetiniñ Baş taqiqat idaresi maşina yolunıñ omravı boyunca cinaiy iş açtı.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen «baş naziri» Sergey Aksönov yol omravını ögrenecek ükümet komissiyasını acele sürette meydanğa ketirmege emir etti ve vefat etkenlerniñ soy-soplarına 400-er biñ ruble berecegini vade etti.
Sentâbr 29-da saat 11-de Aqmescitniñ Borçoqraq (Fontanı) qasabasında Aqmescitniñ aylanma yolunda yüz bergen yol eşilüvi aqibetinde elâk olğan 37 yaşında Asiye Salimova ve onıñ 16 yaşında qızı Aliyeniñ cenaze merasimi olıp keçti.
Yol qazasında yaralanğan bir yaşında Selim oğlançıqnı sentâbr 29 künü Moskvağa ketirdiler. Oğlançıq essizdir.


text:
Qazaqstan Ükimeti şeteldik birneşe vakcinanı tegin, biraq el köpten kütken, qoğam swranısı zor Pfizer ekpesin aqılı etetin qwjat qabıldamaq.
«Qazaqstan aumağında koronavirustıq infekciyanıñ taraluına jol bermeu jönindegi VAK (Vedomstvoaralıq komissiya – QT) tapsırmasına säykes, jwrttı erikti türde aqılı negizde vakcinaciyalau üşin Pfizer kompaniyasınıñ Comirnaty vakcinasın narıqta satu mümkindigi turalı ükimet qaulısınıñ jobası äzirlendi», – dedi densaulıq saqtau ministri Aleksey Coy.
Seysenbidegi dästürli ükimet otırısında prm'er-minstr Asqar Mamin aldın ala söz baylasqanday keyipte ministr Aleksey Coydıñ wsınısın quana qoldadı.
«Adamdardıñ özderiniñ tandauı boyınşa qajet vakcinanı aqılı türde alu mümkindigi boluı üşin vakcinanı kommerciyalıq narıq segmentine jetkizu turalı wsınıstı qoldaymın», – dedi ükimet basşısı.
Maminniñ aytuınşa, koronavirusqa qarsı vakcina alatın halıq sanatı keñeyedi. Qazir 7 öñirde salınıp jatır. Olar – Almatı men Şımkent qalaları, astana jäne Jambıl, Qızılorda, Qarağandı, Türkistan oblıstarında bastalğan. Al vakcinanıñ ekinşi partiyası 20 qaraşağa deyin jetkizilmek.
Äzirge kölemi 4 mln doza bolatın Pfizer vakcinası tek jükti, bala emizetin jäne kämeletke tolmağandarğa salınadı. Densaulıq saqtau ministrliginiñ mälimetinşe, 2 mln adamdı immundauğa jetkilikti. Statistikağa säykes, Qazaqstanda 12-18 jas aralığında 1,7 mln bala bar, jılına 400 mıñ bala düniege keledi. Bilik ayşıqtağan sanatqa jatpaytın azamattar üşin ministr Coy Pfizer vakcinasımen kommerciyalıq immundau mäselesi qarastırılıp jatqanın habarladı. Degenmen birqatar sarapşılar reseylik Sputnik V vakcinası men özge de qıtaylıq ekpeler osı uaqıtqa deyin milliondağan adamğa tegin salınğanın eskersek, biliktiñ bwl qadamı qisınsız, ädildik principine qayşı degen közqarasta.
10 qaraşa küni Qazaqstanğa Pfizer kompaniyasınan 379 080 doza vakcina jetkizilgen.
22 qaraşada elde revakcinaciya nauqanı bastaladı. Osı twsta üşinşi doza retinde Pfizer ekpesin aluğa mümkindik berilmek. Alayda äu basta 2 mln adamğa qos dozadan 4 mln komponent mölşerinde josparlanğan mindettiñ äzirge tolıq nwsqauı bekitilmedi.


text:
Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faali Olga Pavlenko Aqmescitte Rusiye Tahqiqat Komitetine sorğulanmaq içün çağırıldı. Bu aqta oña avgustnıñ 29-nda tintüv yapqan soñ Rusiye FSB hadimi haber etti, dep ikâye ete faal Qırım.Aqiqatqa.
«Tintüvden soñ maña Aqmescitniñ Tahqiqat Komitetine barmaq kerek olacaq dediler.Men bellesem, adliyecimniñ işi bitken soñ bugün anda bararım”, – dep iza etti o.
Pavlenko ayrıca tintüv üç saat devam etkeni ve adliyeci de bulunğanı aqqında aytıp berdi.
“Er şey saba saat altı bucuqta ev qapısı qaqılğandan soñ başlandı. Alt qatta yaşağanlardan biriniñ evini bizden dolayı suv basqan eken dep ayttılar. Açmağa red ettim, olar ise ayaqlarınen qapını tepip başlayaraq, politsiya çağırarmız dep qorquzdılar. Men ise, şimdi özüm politsiyanı çağırarım dep cevap berdim. Neticede kim olğanını aytmaqtan ğayrı başqa çare qalmağan soñ,FSB kelgenleri ve ellerinde tintüvnen boyunca mahkeme qararı olğanını ayttılar”, - dep ikâye etti o.
Tintüvnen bağlı qararda, Pavlenko qomşu Rusiyede yasaqlanğan “Pravıy sektor”nen alâqası olğanında şeklengeni aqqında yazılğan. Tintüvden soñ faalniñ şahsiy eşyaları, şu cumleden, şiirler olğan defter musadere etilgen.
“Biz adliyeciniñ kelgenini bekledik ve ancaq bundan soñ olar kirip, maña Ukrainanıñ qıta qısmında faaliyet köstergen “Pravıy sektor” terroristik teşkilâtınen alâqam olğanında şeklengenim aqqında yazılğan qararnı taqdim etti. Qararda Qırımdaki bir şahısnıñ ayatını htelükege tüşürgen bir gruppa insanlarnıñ adı yazılğan edi. Tintüv üç saat devam etti. FSB hadimleri yanında bir qaç saat da bar edi.Menim şiir ve türküler yazılğan defterimni musadere etip, olar illâ ki, ekstremistik mundericelidir dep ayttılar. Aynı zamanda telefon ve USBler musadere etildi”, – dep ilâve etti Pavlenko.
Telükesizlik hadimleri Rusiyede yasaqlanğan “Pravıy sektor”nen onıñ ve aile azalarınıñ alâqası olğanında şeklengen Ukrain medeniyet merkeziniñ faali Olga Pavlenkonıñ evinde tintüv yapılğanı aqqında daa evel haber etilgen edi.
Bu yıl aprel ayında Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faalleri Olena Popova ve Olga Pavlenkonı Aqmescitniñ rusiyeli prokurorınıñ üyken yardımcısı Aleksey Puçkov “subet” keçirmege çağırğan edi. Prokuratura hadimi Merkezniñ işi ve “Krımskiy teren” gazetasınıñ neşirinen meraqlanğan. Faaller özü ve yaqınlarına qarşı şaatlıq bermeme aqqından faydalanğan.
2017 senesi avgustnıñ 26-nda Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faalleri ukrain ve rus tilinde çıqqan “Krımskiy teren” gazetasınıñ ilk deneme nushasını taqdim etken ediler.
Qırımdaki Ukrain medeniyet merkezi siyasiy bir teşkilât degil. Onı faaller yarımadada ukrain medeniyetini saqlamaq ve populârlaştırmaq maqsadınen teşkil etken ediler. Bu arada Merkez iştirakçilerine tazyıq yapılmaqta: olar telükesizlik organları tarafından sorğulav ve “subetlerge” çağırıla, ekstremizmge yol berememezlik hususında tenbiylene. Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faallerinden biri olğan Leonid Kuzmin telükesizlik hadimleri tarafından yapılğan basqı ve qorquzuvlardan soñ 2017 senesi yarımadanı terk etmege mecbur qalğan edi.


text:
Martnıñ 27-sinde olğan malümatqa köre, Qırımda yedi yañı koronavirus hastası qayd etildi. Böylece, hastalarnıñ umumiy sayısı 14 adam oldı. Qırım ve Aqyar boyunca Rospotrebnadzor başı Natalya Penkovskayanıñ aytqanına köre, hastalarnıñ episi - koronavirus yayılğan çetel memleketlerden qayrqan Qırım sakinleridir.
Qırımda antiseptiklerniñ istisalı | Künniñ Qırım süreti
Aqmescit rayonında kombinatlarnıñ birisinde lavanda qoqulı antiseptiklerniñ istisalını başladılar.
Martnıñ 27-sinde olğan malümatqa köre, Qırımda yedi yañı koronavirus hastası qayd etildi. Böylece, hastalarnıñ umumiy sayısı 14 adam oldı. Qırım ve Aqyar boyunca Rospotrebnadzor başı Natalya Penkovskayanıñ aytqanına köre, hastalarnıñ episi - koronavirus yayılğan çetel memleketlerden qayrqan Qırım sakinleridir.
Martnıñ 27-sinde olğan malümatqa köre, Qırımda yedi yañı koronavirus hastası qayd etildi. Böylece, hastalarnıñ umumiy sayısı 14 adam oldı. Qırım ve Aqyar boyunca Rospotrebnadzor başı Natalya Penkovskayanıñ aytqanına köre, hastalarnıñ episi - koronavirus yayılğan çetel memleketlerden qayrqan Qırım sakinleridir.


text:
Türkiyedä banan citeşterü artqan
Bu xaqta Türkiye statistika oyışması xäbär itä
Türkiyedä banan citeşterü 5 yılda 139,4%qa arttı.
Türkiye statistika oyışması mäğ’lümatlarına qarağanda, 2017-2021 nçe yıllarda banan citeşterü mäydanı häm külämendä daimi räweştä artu küzätelde.
Soñğı 5 yıldağı banan citeşterüneñ yartısınnan kübräge Mersinda tormışqa aşırıldı.
Uzgan yıl biredä 455 meñ tonna citeşterü başqarıldı.
Antaliya, Adana, Hatay häm Muğla da küpläp banan citeşterelgän urınnar arasında.
Banan citeşterüneñ artuı belän êksportta artış, importta isä kimü küzätelde.
Soñğı 5 yılda çit illärgä 455,5 tonna banan cibärelde häm annan 450,9 meñ dollar kerem alındı.
Uzğan yıl Türkiyedän iñ küp êksport başqarılğan illär Süriyä, Tön’yaq Kipr Törek Cömhüriyäte häm Gruziya buldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Türkiyäneñ zäytün mayı êksportında artış
İñ küp zäytün mayı êksportı başqarılğan il Amerika Quşma Ştatları buldı
Putin: “Bez aşlama êksportın arttırırğa äzer”
Rusiyä İlbaşı Vladimir Putin, ileneñ aşlama êksportınıñ “yasalma kirtälär” belän oçraşuın belderep: “Kirtälärdän iñ küp zarar kürgän global’ bazarlar. Bez bu ölkädä iskärmäsez böten urtaqlarıbız belän êşçänlegebzne kiñäytergä äzer”, - dip äytte


text:
İslâm-Terek qasabasında «Qırım marafonı» areketi çerçivesinde Qırım mahkemeleri tarafından izinsiz yapılğan piketlerde iştirak etüv için qabaatlı tanılğan faaliyetçilerniñ cöremelerini tölemek içün 7 920 ruble (3 770 hrivna – QA) toplandı.
Bunı qırımtatar faaliyetçisi Alimdar Bilâlov bildire.
«Qırım birdemligi» birleşmesiniñ malümatına köre, Kremlniñ kontroli altında bulunğan Canköy rayon mahkemesi Lenur Kerimovğa 15 biñ rublelik cöreme tayin etti, Fevzi Abduramanov üstüne 10 biñ rublelik cöreme yazıldı. Ayder Suleymanov ve Remzi Kutuzovnıñ işleri boyunca oturışuvlar dekabrniñ 19-na keçirildi.
Daa evel «Qırım birdemligi», tevqifler ve tintüvlerge narazılıq bildirmek maqsadınen bir kişilik piketlerge çıqqan qırımtatar faaliyetçilerine cöremeler tayin etken mahkemelerniñ binaları yanında 10 rublelik maden aqçalarınıñ toplanması başlanğanını bildirgen edi.
Dekabrniñ 18-nde Qırımda, daa evel tintüvler ve tevqiflerge cevaben bir kişilik piketlerge çıqqan qırımtatarlarğa qarşı 70-ke yaqın mahkeme oturışuvı ötkerilmekte. Faaliyetçilerge qarşı, tayin etilgen piket ötkerüv tertibiniñ bozulması munasebeti ile (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, madde 20.2, 5-nci qısım) memuriy protokollar tizildi.
Mahkeme oturışuvları, cümleden, Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında ötkerilmekte. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler bir maqsat, bir niyet ve umumiy teşkil etilüv ile birleştirileler» şeklinde çıqarılğan hulâsa, qabaatlav tarafınıñ baş delili olaraq qabul etilmekte.
Qırımda oktâbrniñ 14-nde, Rusiye tarafından ilhaq etilgen yarımadada telükesizlik hadimleriniñ qırımtatarlarğa, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluh, mart 19-da Aqmescitniñ tahqiqat izolâtorında ilân etken muddetsiz açlıqnı toqtatmamaq niyetinde. Bunı mayıs 24-te Qırım.Aqiqat muhbirine Baluhnıñ advokatı Dmitriy Dinze bildirdi.
Advokat, Baluhnıñ açlıq formatını deñiştirmek ve cılap kiselini içmege başlamaq mecbur olğanını tasdiqladı. Baluhnıñ öz beyanatına binaen, o, cemiyet qorçalayıcısı arhiyepiskop Klimentnen aqıl tanışqan soñ «zornen aşatmalarına maksimal şekilde imkân bermemek içün» bunı yaptı.
Advokat: «Baluh biraz başqa rejimde açlıq tuta, o kisel içe. Advokat olaraq, bu yahşıdır, deycegim. Buña baqmadan o, açlıqtan vazgeçmek niyetinde degil», – dedi.
Volodımır Baluh, özü uydurmalardır degen, mahkeme taqipleri ile razı olmağanı içün mart 19-da ilân etken muddetsiz açlıqnı tutmağa devam ete.
Mevzuğa dair: Volodımır Baluh: «sıfır işaretinde» muvazene tutuv
Qırımda mahkeme Baluhnı, arbiy yedekler saqlağanında qabaatlı tanıp, 3 yıl ve 5 ayğa koloniya-qasabada azatlıqtan marum etilmesi ve, ondan ğayrı, 10 000 ruble (qararnen 4600 hrivna) miqdarında cöreme tölemesine dair uküm çıqardı.
Faaliyetçige qarşı ekinci cinaiy iş Aqşeyh (Razdolnoye) qasabasındaki muvaqqat tutuluv izolâtorınıñ rehberi Valeriy Tkaçenkonıñ arizası esasında açıldı. O, Baluh onı kötekledi, dep iddia ete. Aynı zamanda faaliyetçi ve onıñ imayesi, Tkaçenko özü oña ucüm etkenini bildireler.
Rusiye FSBsi Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabr 8-de yaqaladı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ tavanında 90 patron ile bir qaç trotil şaşkasını taptılar, dep iddia ete ediler.
Baluhnıñ imayesi ve aq-uquq qorçalayıcıları, onıñ Ukraina vatanperveri olğanı sebebinden – eviniñ azbarında Ukraina bayrağı olğanı içün repressiyalar qurbanı olğanını iddia eteler.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq mabusı Mustafa Cemilev, yaqında Odessa limanına kirgen “Donald Cook” amerikan gemisine mindi. Bu aqta qırımtatar halqınıñ aqları boyunca vekâletliniñ Facebook saifesinde yazılğan.
“ABD-niñ raketalı esminitsniñ Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününde Qara deñizge kirgeni müsbet alâmettir”, - denile beyanatta.
Daa evel Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, “Donald Cook” gemisinde amerikan delegatsiyasınen körüşti ve bu - Qırım - Ukraina olğanınıñ Kremlge signalı dep ayttı.
Fevral 25-inde Odessa limanıña “Donald Cook” amerikan raketalı esminets kirdi.


text:
Êfiopiyädä bazarğa höcüm
Waqıyğanıñ şahitläre hawa höcümendä küp keşeneñ ülüen belderde
Êfiopiyäneñ tön’yağındağı Tigray töbägendä ber bazar mäydanına hawadan höcüm yasaldı. Anda bik küp keşeneñ ğomere özelde.
Tigraynıñ Togoga rayonın nişanğa alğan höcümnän soñ mediśina xezmätkärläreneñ cirlekkä baruına iminlek köçläreneñ yul quymawı açıqlandı.
Waqıyğanıñ şahitläre hawa höcümendä küp keşeneñ ülüen belderde. Yaralılarnı xastaxanägä iltälär.
Xökümät älegä bu höcüm belän bäyle açıqlaw yasamadı.
Bäyläneşle xäbärlär
Zelenskiy äsirlektän qotqarıluçılarğa büläklär tapşırdı
Rusiyädän äsir almaşu yulı belän qaytarılğan ğaskäri, poliśiyä häm mediśina xezmätkäre däwlät bülägenä iyä buldı
Rodos utrawında xärbi künegülär
Xalıqara kileşülär nigezendä älege utrawda xärbilär häm qorallar tıyıla


text:
Qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile QRM-niñ informatsıon kampaniyası İvano-Frankovskta taqdim etildi
2022 senesi 18 mayıs künü Qırımtatar resurs merkezi bütün Ukraina boyunca qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebetinen informatsıon kampaniyasını başlattı.
Plakatlarda ukrain cemiyetine rusiye hakimiyetiniñ artıq muntazam şekilde yüz bergen cinayetlerni numayış etile. Dünya 1944 senesi qırımtatar sürgünligini takbih etmedi ve cezasız qalğan cinayet yañılarğa yol açtı. Al-azırda Rusiye ukrain halqınıñ genotsıdını kerçekleştire.
Yazıq ki, 78 yıl keçkenine baqmadan tarih tekrarlana. RF ukrain halqını yoq etmege tırışıp, Sovet hakimiyetiniñ siyasetini devam ete. RF kütleviy şekilde öldüre, qadınlarğa qarşı tecavuz ve şiddet köstere, balalarnı qaçıra, ukrainlerni Rusiye topraqlarına köçüre, evlerini ise darma-dağın qaldıra, tıpqı 1944 senesi sovet hakimiyeti yapqanı kibi.
1944 senesi Qırımdan 238 500 adam sürgün etildi, olardan 46,2% elãk oldı. Bir çoq insan öz vatanında yaşamaq imkãnından mahrum qaldırıldı. Şimdi ise Rusiye Ukrainağa qarşı cenk başladı. BMT(OON) malümatlarına köre, rusiye askerleri 3540 adamnı öldürdiler. 1 mln 185 biñ ukrain vatandaşı RF territoriyasına köçürilgen. Çetelge ise 5.5 mln ukrain ketken.
Biz bunu toqtatmalımız.
Fotoda İvano-Frankovsk şehrinde yerleştirilgen plakatlarnı köre bilesiz. Bu resimler sayesinde şeher sakinleri 1944 senesi ve 2022 senesi künümizde yüz bergen facialı vaqialar haqqında ögrene bilecekler.
1944 senesi genotsidi, tıpqı 2022 senesi ukrain halqınıñ genotsidi kibi bütün dünya tarafından tekbih etilmeli.
Plakatlar QRM, #LIBERATECRIMEA halqara areketi ve ukrain ressamı Andrey Yermolenko tarafından işlep çıqarıldı.
İşğal etilgen Qırımda Suvuq-Suv özeni qurumaqta
İşğal etilgen Qırımnıñ yalı boyunda eñ uzun sayılğan özen-Suvuq-Suv qurumaqta. Bunıñ sebebi rusiye hakimiyeti bir çoq diger quyu qazğanındandır. Bu aqta ‘Qırım.Aqiqat’ haber ete.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi noyabr ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili
Qırımtatar resurs merkezi İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi noyabr ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãt bergen malümatlarğa köre, bu devir içinde 1 tintüv, 53 tutuqlama, 34 yaqalama, 53 sorğu, 39 para cezası yer aldı. Adaletli mahkeme haqqı 88 kere bozuldı. Sağlıqnıñ eñ yüksek seviyesine yetmek haqqı da 7 kere bozulğanı belli. Daha tafsilãtlı malümatnı esabatımızda tapmaq mümkün.
QRM advokat Edem Semedlãyevniñ tutuqlanması munasebetinen beyanatı
2021 senesi 11 noyabr künü, Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi advokat Edem Semedlãyevni polis hadiminiñ emirine tabi olmağanında qabaatlı tanıdı.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi oktãbr ayında insan haqları bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi 2021 senesi oktãbr ayında insan haqları bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre mezkür devir içinde 3 tintüv, 73 yaqalama, 16 tutuqlama(hapis), 73 sorğu, 40 para cezası ve 1 başqa yerge keçirüv qayd etildi. Adaletli mahkeme haqqı 47 kere bozuldı. Fizik ve ruhiy sağlıqnıñ eñ yüksek seviyege yetmek haqqı 4 kere bozulğanı belli. Tafsilãtlıca talilimizden ögrenmek mümkün.
Üçünci Bağçasaray ‘Hizb ut-Tahrir davası’nıñ iştirakçilerine dair çıqarılğan qarar munasebeti ile QRM beyanatı
2021 senesi oktãbrniñ 29-ında Rostov-na-Donu arbiy mahkeme 2020 senesi 11 martta tutuqlanğan üçünci Bağçasaray ‘Hizb ut-Tahrir davası’nıñ iştirakçilerine dair qarar çıqardı.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi 9 ay içerisinde insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi 9 ay içerisinde insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde 46 tintüv, 238 tutuqlama, 238 sorğu yüz berdi. 9 ay devamında 147 yaqalama qayd etildi: 25 yañı, 18-administrativ , 83- hapiste tutulma müddetini uzatuv, 22- mahkeme hükmü. Adaletli mahkeme haqqı 292, fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine haqqı 122 kere bozuldı. Şundan da ğayrı 38 siyasiy mahbüs Qırımdan başqa yerge keçirilgeni belli. 55 kere para cezasına mahküm etildi.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi sentãbr ayında insan haqlarını bozuluvınıñ talili(tqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi sentãbr ayında insan haqlarını bozuluvınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãt bergen malümatlarğa köre, mezkür devir içerisinde 7 tintüv, 67 yaqalama, 13 tutuqlama, 67 sorğu, 25 para cezası ve 2 kere yer deñiştirilmesi yüz berdi. 4 kere adaletli mahkeme haqqı, 27 kere fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine haqqı bozuldı.
Meclis temsilcisi GESS reisi ile körüşti
Cuma künü, sentãbrniñ 10-unda qırımtatar Milliy Meclisiniñ huquq meselesi ve çetel işler boyunca idareniñ başı ve QRM reisi Eskender Bariyev Ukrainanıñ etnosiyaset ve vicdan serbestligi boyunca Devlet hızmetiniñ reisi Yelena Bogdan ile körüşti.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi avgust ayında insan haqları bozuluvınıñ talili
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi avgust ayında insan haqları bozuluvınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içinde 15 yaqalama, 29 tutuqlama, 5 tintüv, 15 sorğu qayd etildi. Adaletli mahkeme haqqınıñ bozuluvı 30 kere yüz berdi. Fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine haqqı 10 kere bozuldı.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi 17 avgustta kütleviy şekilde keçirilgen tintüvler ve tutuqlamalar munasebeti ile QRM-niñ beyanatı
Salı künü 17 avgustta rusiye silãhlı küçler Bağçasaray, Aqmescit, Aqyar rayonlarında 5 qırımtatar evinde tintüvler keçirdi.
QRM ‘Hizb ut -Tahrir davası’nıñ iştirakçilerine mahkeme hükmü munasebetinen beyanatı
2021 senesi 16 avgust künü Rostov-na-donu Cenübiy arbiy mahkemesinde ‘Hizb ut-Tahrir davası’ boyunca soñ mahkeme toplaşuvı keçirildi. Lenur Halilov, Ruslan Mesutov, Ruslan Nagayev, Eldar Kantemirovğa dair mahkeme hükmü çıqarıldı.
2021 senesi iyül ayında işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talili
Qırımtatar resurs merkezi 2021 senesi iyül ayında işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içinde 9 tutuqlama, 2 tintüv, 2 para cezası qayd etildi. Adaletli mahkeme haqqı 30 kere bozuldı. Sağlıqnıñ eñ yüksek fizik ve psihik seviyesine yetmek haqqı 16 kere bozulğanı qayd etildi.
2021 senesiniñ 1 çeriginde işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi 2021 senesiniñ 1 çeriginde işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, esabat deviri içinde rusiye silãhlı küçler 32 tintüv, 156 tutuqlama, 41 sorğu keçirdiler. Ağımdaki sene 6 ay devamında umumen 96 hapisleme qayd etildi: 14 yañı, 55- hapiste bulunma müddetiniñ uzatılması, 27-mahkeme hükümi. Adaletli mahkeme haqqı 205 kere, fizik ve psihik sağlıqqa eñ yüksek seviyede sahip olmaq haqqı ise 90 kere bozuldı. Qırım siyasiy mahbüsleri 36 kerek başqa yerlerge alıp ketirildi, 28 kerek para cezasına mahküm etildi. Bozuvlarnıñ büyük qısmı qırımtatar halqınıñ vekillerine aittir. Böye vaziyet yarımadada artıq sistemli mizacnı taşıy.
2021 senesi iyün ayında işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuluvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi 2021 senesi iyün ayında işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuluvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, 2 tutuqlama, 2 sorğu qayd etildi. Umumen 24 hapisleme yüz berdi, 28 kere adaletli mahkeme haqqı bozuldı, fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine haq bozuluvı 7 kere qayd etildi.
Işğal etilgen Qırımda 2021 senesi mayıs ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi mayıs ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãt bergen bilgilerge köre, mezkür müddet içinde 4 tintüv, 2 tutuqlama, 6 sorğu, sorav ve ‘subet’ qayd etildi. Aprel ayında 3 hapisleme qayd etilgen edi. Adaletli mahkeme haqqınıñ bozuluvı 29 kere qayd etildi. Fizik ve ruhiy sağlıq haqqınıñ da 7 kerek bozulması belli.
QRM qırımtatar sürgünliginiñ 77 yıllığı munasebetinen ‘Genotsıd olmasın!’ kampaniyasını başlay
Qırımtatar resurs merkezi qırımtatar sürgünliginiñ 77 yıllığı munasebetinen ‘Genotsıd olmasın!’ informatsıon kampaniyasını başlay. Pervasız olmağanlarnı qoşulmağa davet etemiz.
2020 senesi Qırımda ekologik vaziyet
Qırımtatar resurs merkeziniñ ekspertleri ‘İşğal etilgen Qırım territoriyasında 2015-2020 ss. iqlimniñ deñişmesi, ekologik vaziyetniñ hususiyetleri ve ekologik-iqlimiy monitoringniñ vaziyeti’ mevzusında araştırmanı taqdim ete.
Qırımnıñ 7 işhanesi avağa zararlı maddelerni çıqara
Şarqiy Qırımda yerleşken yedi işhaneden avağa zararlı maddeler çıqarıla. İşğal etilgen yarımadanıñ prokuraturası qabaatlı şahıslarnı memuriy mesuliyetke çağırılmasına teşebbüs kösterdi. Bu aqta muessiseniñ matbuat-hızmeti haber bere.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesiniñ ilk çeriginde insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesiniñ ilk çeriginde yüz bergen insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ bildirgenine köre, mezkür vaqıt içerisinde 22 tintüv, 146 yaqalama, 23 sorğu keçirilgen edi. Yılnıñ ilk üç ayında umumen 45 adam hapiske alındı: 10-yañı, 16-müddetni uzatuv, 19-mahkeme hükümi. Adaletli mahkeme haqqınıñ bozuvı 113 kere yüz bergen edi. Fizik ve psihik sağlığına dair haqlarnıñ bozulması 51 kere qayd etildi. Şundan da ğayrı, 33 kere siyasiy mabuslar Qırımda başqa yerlerğe alıp ketildi. QRM esabatında din haqları, yarımadada ekologik normaları, hapisteki müşkül şaraitler, siyasiy mabuslarnıñ haqları bozulğanı ve işğal etilgen Qırımda qanunsız arbiy talimler keçirilgeni haqqında malümat bulunmaqta.


text:
Bu gece Bağçasarayda devlet şurasınıñ sabıq deputatı, Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ icra komitetiniñ azası Ervin İbragimov ğayıp oldı. Onıñ maşnası yol ortasında qaldırılğan tapıldı.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi.
«Tünevin yarı gecege yaqın dostumız ve arqadaşımız ğayıp oldı. Tahminen saat on birde o babasınen bağlandı, bundan soñ, onıñ babası Baçğasarayda evine bir turaq uzaqlığında qaldırılğan maşnasını taptı. Anahtar içinde edi, maşna açıq turğan, bardaçok (vesiqalar içün qutuçıq – QA) açıq edi, onı ise alâ daa tapıp olamaylar ve onıñ ne yerde bulunğanı belli degil», – dedi Nariman Celâl.
Onıñ sözlerine köre, ana-babası onıñ ne yerde bulunğanını bilmey, o bağda degil.
«Şimdiki vaqıtta onıñ ne yerde bulunğanı ve onen ne olğanı aqqında tek tasavur ete bilemiz», – ayttı Celâl.
Nariman Celâlnıñ qayd etkenine köre, Ervin İbragimov mayıs 25-te Meclis azalarınen Sudaqqa barmağa niyetlene edi, o yerde qırımtatar faalleri mahküm etilecegi planlaştırıla.
Qırım sakini ğayıp olğanı munasebetinen uquq qoruyıcılarnıñ resmiy beyanatları yoq.
Qırım işğal etilgen soñ yarımada territoriyasında adamlar, hususan qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Bunen beraber, Rusiyege boysunğan Qırım taqiqat komitetinde «yarımadada qırımtatarlar kütleviy şekilde ğayıp olmağanını» bildireler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescitet aprel 22 künü mahkeme ATR telekanalı operatorı Eskender Nebiyevge ceza qararını belgileycek. Eskender Nebiyevni Rusiye uquq qorçalayıcıları «fevral 26 işi» boyunca yaqalağanlar.
Bunı Qırım.Aqiqatqa qırımtatarlarnıñ milliy areket faali, Qurultay Merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev bildirdi.
Onıñ malümatına köre, toplaşuv Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde saat 14:00 başlanacaq.
Bundan evel mezkür iş boyunca Ali Asanov yaqalanğan edi.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.


text:
Bunı Rusiye şirketiniñ yolbaşçısı Aleksey Miller bildirdi. Bu dava nenen bağlı olacaq belli degil, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Gazprom» gaz ödevlerini iyün 9-na qaldırmaqnen beraber Stockholm arbitraj mahkemesinde «Naftogaz Ukrainı» şirketine qarşı dava açtırmaqnı da bu müddetke qadar toqtattı», – dep bildirdi Miller.
Bugün «Gazprom» Ukraina tarafından borcnıñ bir qısımı ödenilgenini tasdiqlap, evelden tölev rejimine keçüvini vaqtınca toqtatmaq qararı aqqında bildirdi.
Bundan evel Ukraina ükümeti Stockholm arbitraj mahkemesine muracaat etmek niyeti bar olğanını bildirgen edi: baş nazir Arseniy Yatsenükniñ aytqanına köre, Ukraina mahkeme yardımınen gaz fiyatını deñiştirecek ola.
Malüm ki, Rusiye Ukraina içün gaz fiyatı olaraq aman-aman 500 dollarnı belgiledi.


text:
«İzvor» Qırım bulğar medeniy merkeziniñ müdiri İvan Abajer Qırımnıñ sürgün etilgen halqları içün yekâne matem kününi belgilemege teklif etti.
Bunı o Aqmescitte toplaşuv devamında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Sürgün etilgen halqlarınıñ matem tedbirlerini bir künde keçirmege teklifim ile çıqışta bulumağa isteyim. Menimce, böyleliknen biz bir-birimizni daa da yahşı añlacaqmız. Biz munasebetlerimizniñ yañı seviyesine çıqarmız», – dedi o.
Bundan evel ermeni, bulğar, yunan ve qırımtatar halqınıñ aqlav qararları boyunca toplaşuvda «Altıq yaruk» adliye hızmetiniñ yolbaşçısı Enver Umerov Qırımdan sürgün etilgen halqlarnıñ statusını repressiyalarğa oğrağan halqlar olaraq belgilemege teklif etti.
Onıñ fikrince, aqlavnı «bizge ukrain devleti yükledi». Qırımtatarlar, bulğarlar, almanlar repressiyağa oğradılar. Sürgünlik añlamını ise faişelerge, qanunnı bozğan vatandaşlarğa nisbeten qullanmaq mumknün.


text:
«Ria-Novosti» bergen malümatqa köre Qırımnıñ qanunsız parlamentinıñ vitse-spikerı Konstantin Baharev Mustafa Cemilev Qırımğa kirmege yasaq etilgen 300 den ziyade insanlar cedveline daa kirsetilmedi, dep bildirdi.
«Devlet şurasında Mustafa Cemilevniñ Qırımğa kelmesi ve çıqmasını sıñırlağan bir de bir qararlar alınmadı», - dedi Baharev
Tünevin Mustafa Cemilev Qırımdan çıqqanda, formalı insanlar oña Rusiyege 2019 senesine qadar kirmege yasaq etken bir qarar teslim ettiler.
Cemilev öyle qararlarğa baqmadan Qırımğa ep bir qaytacağını bildirdi.
Soñra bu qararnıñ teslim etilmesi «halq imaye»siniñ teşebbüsi olğanını belli oldı. Mustafa ağa böyle emir kim bergenini özü daa bilmey. Onıñ sözlerine köre, «ordan-qırdan kelgen laflardan» bu qarar yerli akimiyetniñ öz başına alınğan qararıdır. Moskvanıñ bu aqta haberi de yoq eken.


text:
Qırımtatar devlet akademik muzıkalı-drama teatri «Teatr. Çehov. Yalta» teatr sanaatı halqara festivalinde Gran Prix qazandı.
Qırımnıñ rusiyeli Medeniyet nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, Rinat Bektaşevnıñ «Arşin Mal Alan» oyunı «Eñ yahşı muzıkalı oyun» namzetliginde ğalebe qazandı.
Teatr aktörı Eldar Celilov «Ekinci plan rolü ve artist cazibesi içün» diplomı ile taqdirlendi.
Festivalde Qırım, Ermenistan, İran, Nepal, Türkiye ve Rusiye icadiy taqımları iştirak etti.
Böylece, «Rusiye klassikasınıñ teren teatr menimsevi içün» mukâfat «Zapiski sumasşedşego» («Aqıldan ayırılğannıñ tezkereleri») oyunı içün Türkiyeniñ «Atolyetheater»ine berildi.
Katmandu şeerinden kelgen «Lokdrishtatheatre» Nepal teatri «Nasipsiz ana» oyunı ile «Faal vatandaşlıq mevamı ve onıñ sanada kösterilmesi içün» namzetliginde birincilikni elde etti.
Bunıñ ile, Qırımnıñ rusiyeli ükümetinde yarımadağa ecnebiy taqımlarnıñ kirişi aqqında bir şey bildirmeyler. Qırım.Aqiqat buña Ukraina medeniyet nazirliginiñ cevabını bekley.


text:
Ukraina prezidenti saylavlarında iştirak 63%-dan çoq oldı, dep bildire Ukraina Merkeziy Saylav Komitetiniñ saytı. Bu - 199 okrugdan 198-iniñ esabatına köre.
Eñ yüksek insan kelüv raqamı İlbav (Lvov) ve Volın vilâyetlerinde (68,88% ve 68,33%), eñ alçaq - Zakarpattâ vilâyetinde (46,99%), dep bildire Radio Svoboda.
2014 senesi keçirilgen prezident saylavında adam kelüvi 59%-nı teşkil etti.
MSK malümatına köre, 199-dan 10 saylav okrugınıñ esabatına esaslanaraq, adam kelüvi 66,8 %-nı teşkil etti.
Martnıñ 31-inde Ukrainada prezident saylavları keçti. Bu yer içün 39 namzet küreşti. Saylav bölükleri öz işini saat 8:00-da başladı ve 20:00-ğace çalıştı. Merkeziy saylav komissiya, saylav neticelerini aprelniñ 10-unace ilân etmek kerek. Saylavnıñ birinci basamağında ğalebe qazanmaq içün bir de bir namzet 50%-dan reyni almaq kerek. Öyle birisi olmasa, saylavnıñ ekinci basamağı aprelniñ 21-inde keçirilecek. Qırımlılar qıta Ukrainada rey bere bile.
Milliy ekzit-pollarnıñ bildirgenine köre, eñ çoq rey Volodımır Zelenskıy alğan- 30,4 %, şimdiki prezident Petro Poroşenko ekinci yerde ve 17,8% reylerni alğan.


text:
Büyük Britaniya Rusiye 2014 senesi yarımadaadn keçirgen «Qırım referendumı»nıñ neticelerini tanımay. Bu aqta Twitter saifesinde Büyük Britaniyanıñ Ukrainadaki elçisi Melinda Simmons yazdı.
«Yedi yıl evel Rusiye Qırım üzerinde öz qanunsız nezaretini qanuniyleştirmek içün sahte referendum keçirdi. Büyük Britaniya ukrain ve halqara qaidelerine bu adden aşır sayğısızlıqnı iç bir vaqıt tanımız. Bizim mevamımız deñişmegen qala: Rusiye Qırımnı Ukrainağa qaytarmalı», – dep yazdı Simmons.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, 2014 senesi Qırımda olıp keçken Rusiye «referendumı»nı «sahte» adlandırdı ve Ukraina akimiyeti işğal etilgen yarımadanı azat etip, keri qaytarmağa tırışqanına inandırdı.
Rusiye Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası tarafından qabul etilgen Qırımnı işğalden qurtaruv strategiyasını ve «Qırım platforması» teşebbüsini «telüke» ve «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligine qast etüv» olaraq saya, dep bildirdi martnıñ 15-nde Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharova.
Ukraina TİN Rusiyeni «Qırım platforması»nda iştirak etüv sebebinden «siyasiy bülling» etmemege çağırdı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımlı cemaat jurnalisti, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Suleymanovnıñ qabaatlavı aydınlatıldı. FSB onı 205.5 maddesiniñ birinci qısmından ekinci qısmına («terror teşkilâtında iştirak etüv») deñiştirdi. Bu aqta advokat Lilâ Gemeci «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine haber etti.
«O, «Rusiye Federatsiyasında terror teşkilâtı faaliyetiniñ teşkilâtçısı» olaraq keçken edi, qanunda böyle tavtologiya bar. Şimdi iştirakçi olaraq qabaatlana. Cinaiy dava malümatları endi ögrenile», – dep ayttı Suleymanovnıñ imayecisi.
Şimdi imaye tarafınıñ, Gemeciniñ aytqanına köre, faaller tutulğan soñ tahqiqat bir buçuq yılda toplağan bütün delillerni baquv imkânı olacaq.
«Tahqiqat devamında bu aqqımızdan marum etilgen edik. Tahqiqatçı cinaiy-protsessual kodeksniñ 198 ve 206 maddelerindeki aqlarımıznı bozdı. Ekspertizalar belgilengende bizge tedqiqat obyektleri berilmedi, tahqiqat vaqtında alternativ ekspertizanı sımarıp olamadıq, bu ekspertizalarnı kim yapacaq bilmegenimiz içün ekspertni red etip olamağan edik. Bu bozuvlarnı protokollarda qayd etken edik», – dep qayd etti advokat.
Gemeciniñ fikirince, qabaatlav abstrakt ola ve endi mahküm etilgen ya da mahkeme tahqiqatı esnasında bulunğan evelki Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» vesiqalarını kopiyası ola.
«Bir-birinen aynı olğan davalar faal semetdeşlerimizni taqip etmek içün alet ola ve olarnıñ vatandaş fikrini bastırmaq içün qullanıla», – dep qoştı Gemeci.
Advokatnıñ aytqanına köre, Ruslan Suleymanov davada terciman hızmetlerinden faydalana, çünki bütün ariza ve muracaatlarnı qırımtatarca bere.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan ile telefonda laf etip, Rusiye tarafından tutulğan Ukraina vatandaşları, hususan qırımtatarlarnı azat etüv meselesinde iş devam etmeli, dep ayttı. Cedvellerde Ruslan Suleymanov da bar.
Ruslan Suleymanov 2019 senesi mart ayında tutuldı, o vaqıttan berli SİZOda buluna. FSB, onı Rusiyede ve işğal altındaki Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ay Vasıl (şimdi Vasilyevka) eskiden qırımtatar qasabası olğan, şimdi ise Yaltanıñ az qatlı binalar mikrorayonı – Yaltada sel neticesinde eñ büyük zarar körgen yerlerden biridir. Taşlar bir qaç soqaqnı tökülip toldurdı. Cafer Seydamet soqağında küçlü yağanaqlar neticesinde Dereköy özeniniñ sol qolu olğan Guva özeni yalılarından çıqtı. Guva özeniniñ sel aqımı bir qaç evni yoq etip bastı, bazı inşaatlar damlarına qadar taş toldı, maşinalar zarar kördi.
Yaltanıñ Rusiye memuriyetiniñ yolbaşçısı Yanina Pavlenko Cafer Seydamet soqağını şeerniñ «daa bir problemli noqtası» dep adlandırdı: «10 evni suv bastı, bir qaç danesi bütünley suv astında qaldı, taş ve çamur tolu. Suv kele, bu birden körüne, aqımnıñ yolunı qısmen eski trolleybuslar qapata! Sakinlerniñ ekseriyeti – birinciden bala ve qartlar – tahliye etildi, amma bazıları evlerini qurtarmağa tırışa».
Cafer Seydamet soqağında sel aqibetlerini nasıl yoq eteler – Qırım.Aqiqatnıñ fotoresimlerinde baqıñız.


text:
Oktâbr 14-te Qırım «Nazirler şurasında» Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov ve Qırım boyunca Rusiye Taqiqat komitetiniñ birinci bölük reberi – müim işler taqiqatı boyunca idare reberiniñ muavini, adalet polkovnigi Bogdan Frantsişko yolbaşçılığında ğayıp olğan insanlarnı qıdıruv boyunca kontakt gruppa azalarınıñ birinci körüşüvi olıp keçti.
Bu aqqında kontakt gruppasınıñ koordinatorı Mammet Mambetov Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Onıñ malümatına köre, körüşüvde zarar körgenlerniñ temsilcileri olaraq Abdureşit Cepparov ve Elvira Zinedinova, Emil Kürbedinov, Edem Semedlâyev ve Nariman Asanov iştirak ettiler.
Bogdan Frantsişko kontakt gruppasınıñ azalarına cinaiy işler açılması aqqında ayttı. Olardan ekisi – RF CK 105-inci maddesi boyunca mayıs ayında ğayıp olğan Timur Şaymardanov ve Seyran Zinedinovnen bağlı ve RF CK 126-ncı maddesi boyunca sentâbr ayınıñ soñunda ğayıp olğan İslâm Cepparov ve Cevdet İslâmovnen bağlı.
Onıñ qayd etkenine köre, kontakt gruppasınıñ azalarını taqiqat idaresi ögrengen cinaiy işler cedvelinde oktâbr 3-te ğayıp olğan Eskender Apselâmovnıñ işi olmağanı qasevetlendirdi.
Taqiqat komitetiniñ vekili bildirdi ki, Aqmescitniñ Merkeziy rayon politsiya bölügi ile bağlanıp, Apselâmovnıñ işini Qırım Taqiqat komitetiniñ Baş taqiqat komiteti içün isteycek.
Gruppanıñ Qırım reberligi ve Taqiqat Komiteti reberligi ile körüşüvlerini er aynıñ soñki salı künü keçirege teklif etildi.
Hatırlatamız, sentâbr 27-de, saat 19.00 Qarasuvbazar civarında Sarı-Su qasabasında belgisiz şahıslar eki genç qırımtatarını esir alıp, belgisiz bir yönelişke alıp kettiler.
Oktâbr 1-de Qırım «yolbaşçısı» Sergey Aksönov ğayıp olğan gençlerniñ ana-babalarınen körüşip, ğayıp olğanlarnı tapmaq içün kontakt gruppası meydanğa ketirilecek, dep bildirgen edi.


text:
Bıltır Qırım yalısı yanında zapt etilgen "Nikopol" ukrain kateri, Oçakov limanına (Mıkolayiv vilâyeti) keldi. Bunı, yerli sakinlerge atıf etip, Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
"Nikopol"niñ kelmesi aqqında Ukraina Arbiy-deñiz quvetleri de haber ete.
"Yañı Qapu" buksiri ise, Oçakov limanınıñ yalısı yanında buluna, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Daa evel "Ğaydamaka", "Sapfir" ve "Titan" ukrain gemileri, FSB zapt etken "Berdânsk", "Nikopol" ve "Yañı Qapu" gemilerini alıp, Oçakov limanına (Mıkolayiv vilâyeti) yaqınlaşqanı bildirile edi.
Daa evel Ukraina Silâlı quvetleri Arbiy-deñiz quvetleriniñ komandanı İgor Voronçenko, çarşenbe-cumaaqşamı künleri kelmesi beklenile, dep bildirgen edi.
Bazarertesi künü, noyabrniñ 18-nde, bir yıl evelsi Qara deñizde Keriç boğazı yanında zapt etilgen «Nikopol», «Berdânsk» ukrain katerleri ve «Yañı Qapu» buksiriniñ Rusiye tarafından qaytarıluv esnası başlatıldı, dep bildirdi Ukraina Arbiy-deñiz quvetleriniñ komandanlığı. Bundan evel ukrain gemileriniñ Ukrainağa qaytarılması aqqında Rusiye Tış işler nazirligi bildirgen edi.
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, berilgen malümatqa köre, üç Ukraina arbiy gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Ukraina deñizcileriniñ 6 yılğa qadar azatlıqtan marum qalması mümkün edi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.