text:
Sişämbe könne Tatarstan Respublikası Ministrlar kabinetında brifing uzdı
Sişämbe könne Tatarstan Respublikası Ministrlar kabinetında brifing uzdı. Anda tuğız ay öçendäge finans häm salım organnarı eşläreneñ näticäläre bäyän itelde, 2002 yılnıñ büdjet ütäleşe qaraldı, 2003 yılğa töp büdjet parametrları bilgelände. 2002 yılnıñ üktäbrenä Tatarstan Respublikası salım organnarı 45,5 milliard sum cıyıp alğannar. Bu bıltırğa qarağanda 1,3 kä kübräk. İñ küp salım tabışın sänäğät kiterä – 42 protsent. Bu 19,1 milliard sum. Annan soñ tözeleş belän transpot – 6 protsent. Säwdä häm cämäğät tuqlanuınnan respublika büdjetına 5 protsent yäki 2,2 milliard sum kerä.
Tuğız ay eçendä salım organnarı 22 meñ tapqır tikşerü uzdırğannar häm här ike oçraqta salım tüläwçelärneñ zakon bozuları bilgele bula. Ütkärelgän tikşerülär näticäsendä respublika büdjetına östämä 1,2 milliard sum aqça kerä. Brifingta iqtisad häm sänäğät ministrı urınbasarı Räşit Fättaxov, finans ministrı urınbasarı Aleksey Şişkin, Rusiä Federatsiäseneñ Tatarstandağı salım häm salım cıyu idaräse başlığı urınbasarı Midxät Şahiäxmätov, finans ministrlığınıñ iqtisad bülege citäkçese Larisa Makarova qatnaştılar.
Xökümättä aqça mäs’äläse qaralğanda Tatarstan Fännär akademiäsendä “Klimatnıñ global' üzgäreşlärenä bäyle räweştä imezüçe xaywannar häm qoşlar sanınıñ küpyıllıq dinamikası” dip isemlängän Xalıqara simpozium başlandı. Ul öç kön däwam itäçäk. Anda Yekaterinbur, Novosibirsk, Mäskäw, Peterbur, İjaw, Litva, Estoniä, Belorussiä, Pol'şanıñ fänni-tikşerenü institutları, yuğarı uqu yortları, zoologiä häm klimatologiä ölkäsendä eşläwçe 50-dän artıq xezmätkär qatnaşa. Fän eşlekleläre problemalar çişkändä, Tatarstan yuğarı uqu yortı studentları bäyrämgä äzerlänä. 13 noyäbr könne Qazanda Xalıqara studentlar könenä bağışlanğan Respublika festivale uzaçaq. Tatarstannıñ yuğarı uqu yortı studentları törle tügäräk öställärdä, bäyräm tantanalarında qatnaşaçaq. Soñğı könne Eçke eşlär ministrlığınıñ mädäniät üzägendä alar öçen Bard cırı festivale uzdırılaçaq.


c: text/html

text:
Tatar Dönyasındağı säyäxätne bügen Finländiädän başlap cibäräbez xörmätle tıñlawçılar . Anda bıyıl yubiley yılı. Finländiädä Törkläre Berlegeneñ oyışuına 70 yıl tuldı. Ütkän şimbädä alar moñı bilgeläp ütte . Bez bügen FTBneñ yaña citäkçese Fidä Xäyrulla belän ängämä işettererbez, annan Qazannan Finländiä tatarlarına yaxşı tanış folklorçı –ğalim İlbaris äfände Nadirovnıñ FTBnı qotlaw kündermäse hem azaqta oyışmanıñ eleke räise Raif Nizametdinnan FTBnıñ ütkänenä qısqa küzätü işetersez.
Rusiädäge säyäsi, iqtisadi problemalar säbäple Tübän Novgorod tiräsendä yäşäwçe millättäşlärebez 19.ğasır azağı, 20.çe yözyıl başlarında aqırınlap Finländiägä küçep urnaşa başlıy.Alar Finländiäneñ törle urınnarı ämma başlıça ilneñ könyağında uqmaşıp urnaşa.1925nçe yılda könbatış Yevropanıñ berençe islam cämğiäte Finländiädä oyışa,1940-nçe yılda Yärvenpää mäçete tözelä başlıy ,ğıybadätxanä 1943nçe yılda xezmätkä açıla .Anı yevropanıñ in borınğı ağaç mäçete dip yazalar . Millätäşlär üzlären yaña ildä saqlap qalu öçen din qädär mädäniätneñ dä ähämiäten añlap 1935nçe yılda uq Finländiä Törekläre Berlegen oyıştıra. 70 yıl eçendä anıñ belän küp kenä räis häm räisälär citäkçelek itte. Bıyıl başlarında FTB citäkçese itep yäş , çibär , çit tellär şulsanda yaxşı törekçä dä belüçe, eş täcribäsen Ankarada da alıp ölgergän Fidä Xayrulla saylandı. Tutaşnıñ cilkälärenä 70yıllıq miras yöklänsä dä, ul bu eşne başqaraçaq dip ışanam . Anıñ citäkçelegendä ütkän berençe möhim cıyınnnan soñ miñ aña şaltırattım.Fidä(audio)
(cır)Sez Dina Aziznı tıñladığız
Qazannan Xelsinkigä kilgän berençe ğalimnärdän berse hiç şiksez İlbaris äfände Nadirov. İlbaris äfände fin tatarlarınıñ tormışın , eşçänlegen yaxşı belgän şäxes. Tatarstan mätbuğatında fin tatarları turında in kimendä 20mäqalä yazğan İlbaris äfände Nadirov Tatar tele Ädäbiatı,Sängäte İnstitutında 50yıldan artıq eşläp äle yaqın aralarda ğına täqäütkä –pensiägä çıqtı. Tatar Xalıq İcadı isemle äsäre belän A.Tukay bülägenä layıq bulğan İlbaris Nadirov Finländiä Törekläre Berlegeneñ 70yıllıq yübiläyen Azatlıq aşa qotladı(audio)
FTBneñ eleke räise Raif Nizametdin Qazanda, bigräk tä Qamal Teatrı tiräsendäge keşelärgä tanış isem.Fidä Bäyrämdä Raif Nizametdin oyışmanıñ tarixına küzätü yasadı dip äytkän ide. Bez Raiftan 70yılnı 6-7 minutqa sıydırırğa soradıq. (audio)
färidä xämit

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Europa Berlege Serbiäne üzenä yaqınaytu turındağı söyläşülärne özde. Bosniä Serblarınıñ elekke generalı Ratko Mladiçnı qulğa alırğa dip, Europa berlege beldergän waqıt, 1 mayda çıqtı. Haağa mäxkämäse anı xärbi cinayätlärdä gäyepli. Europa berlegeneñ kiñäyüen äydäp baruçı Europa komissiase äğzäse Olli Ren, Haağa mäxkämäse prokurorı Karla del Ponte belän kiñäşülärdän soñ, Belgrad belän söyläşülär tuqtatıluın iğlan itte. Bu vazgiatkä qağılışlı Karla del Ponte bolay dide: “Serbiä xäkimiätläreñ bügenge köngä qädär başqarğan çaraları, xärbi cinayatçelärne qulğa alu häm alarnı Xaağa mäxkämäsenä tapşıruda açıq plannnarı bulğanlıqqa mine inandırmadı. Ägär dä Serbiä häm Çernogoria mäxkämä belän eşçänlek alıp barmasalar, alğa kiteş bulmayaçaq. Bu xäl xaqında min yün ayında BMOnıñ iminlek şurasına citkerergä tieş bulaçaqmın”, dide Karla Del Ponte.


text:
Başqortstan neft şirkätlären Rosneft yotarmı?
Soñğı könnärdä Başqortstannıñ neft' eşkärtüçe şirkätläre tiräsendä yaña imeş-mimeşlär tarala başladı. Qayber küzätüçelär farazlawınça, Başqortstan neft' eşkärtü tarmağı şirkätläre aksiälären Rusiäneñ kiñ bilgele ber monopolistı – “Rosneft'” şirkäte üz qulına töşerergä cıyına ikän. Xäyer, bu inde farazlar däräcäsendä genä dä tügel, çönki mondıy ixtimallıqnı “Rosneft'” citäkçeläre üzläre dä kire qaqmıy ğına tügel, ä bu yünäleştä söyläşülär başlanuı xaqında da äytä ikän.
Başqortstan citäkçeläre häm respublika neft' şirkätlären üz qulında totuçı Ural Räximov, yäğni prezident Mortaza Räximovnıñ ulı bu adımğa barırğa telämi ikän. “Rosneft'” tarafınnan yotılsa, moñarçı Başqortstan neft’ennän fayda kürüçe respublika aksionerları küp närsä yuğaltaçaq. Ä aqça yuğaltu xakimiätne dä qaqşatu digän süz.
Elektän dä mäğlüm buluınça, Başqortstan neft' eşkärtü tarmağı şirkätlären üz qullarına töşerergä teläwçelär baytaq. Federal' üzäkneñ tayanıçı, Kreml'neñ aqça yançığı bulğan “Gazprom”nıñ da Başqortstan neft' zavodların üz qaramağına küçerergä cıyınuı mäğlüm. Niçek kenä bulsa da, Başqortstan neft' eşkärtü şirkätläre yazmışı bu yıl azağınaça xäl iteläçäk, dip kötelä. Bu xaqta respublikadağı kiñ bilgele iqtisatçı, professor Rinat Ğatawllin da belderä. Anıñ süzlärençä, äle Başqortstannıñ şuşı tämle bäleşen Mäskäwdä büleşü bara. “Moña inde Başqortstan xakimiätläre berniçek tä qarşı tora almayaçaq”, - di ul.


text:
Sezgä nindi cır kiräk
Bu könnärdä Qazanda 3 tatar cır bäygese ütä. Alarnıñ berse - tatar cırın başqaruçılarnıñ İlham Şakirov isemendäge İkençe Xalıqara konkursı. Anı TR mädäniät ministrlığı, tatar däwlät filarmoniäse ütkärä. İkençese: Qazan turında iñ yaxşı cır bäygese. Anı“Bars-Media”kompaniäse yärdäme belän Qazan şähäre xakimiäte uzdıra. Öçençese: “Tatar cırı” festivale, anı ğinwarnıñ 12-16 qädär şul uq “Bars- Media” şirkäte ütkärä. Xäzer bu bäygelär turında tulıraq mäğlümat.
Bügenge köndä İlham Şakirov isemendäge cır bäygeseneñ berençe öleşe tämamlanıp kilä. Jyuri tarafınnan anda qatnaşqan cırlar inde tıñlanğan. Bu xaqta bäyge direksiäse wäkile Aygöl Sofiyskaya söyläde. Konkursnıñ geografiäse kiñ buldı. Cırçılar Qazannan, Tömännän, Omskidan, Penzadan, Nijnekamskiydan, Ästerxannan, Mäskäwdän, Orenburg ölkäsennän, Başqortstannan, Ufadan bik küp ide , Samaradan, Volgogradtan, Çistaydan Perm'nän, Kievtän dä bar ide. Ämma tögäl mäğlümatnı bez tik düşämbe genä birä alabız,- dide ul. Cır bäygeseneñ ikençe turına çığuçılarnıñ isemlege barı tik düşämbe könne genä bilgele bula ikän. Şulay uq Qazan şähär xakimiäte uzdıra torğan Qazan turındağı iñ yaxşı cır bäygese dä däwam itä. Anda barlığı 109 cır qatnaşa. Şularnıñ 55 — tatar telendä, rus telendä- 54 cır täqdim itelgän. Jyurinıñ isemlegen bügenge köndä älegä ser itep saqlıybız,- dide bezgä Qazan şähäre xakimiäteneñ mädäniät idäräse xezmätkäre Ruzilä Kamalova. Soñğı aralarda “Tatar cırı” festivale turında da bik küp yazalar. Anı maqtawlar da bar, tänqit süzläre dä yañğırıy. Mäsälän, festival' turında “İntertat” elektron gäzitendä tatar zıyalılarınıñ bu konkursqa qarata mönäsäbätläre yazılğan. 24 dekaberdä basılğan “BaTaHыM TaTapcTaH” gäzite dä Tatar cırı turında yaza. 16 ğinwarda uzaçaq konsertqa biletnıñ bäyäse 2000-2800 sum ikän. Şulay bulsa da, biletlar satılıp betkän, dip yaza jurnalist Alsu Xasanova.“Altın bars” büläge belän bıyıl 20 cırçı büläklänäçäk, bäygedä 15 lawreat qatnaşaçaq. Festival'gä çit illärdän dä cırçılar kilergä tieş. Mäsälän, Finlyandiädän cırçı Cämilä kötelä. Çit illärdä dä tanılğan estrada yoldızı tatar qızı Alsuğa da çaqıru käğäze cibärelgän. Şulay uq Bars-Media kompaniäse Alsu belän xezmättäşlek turında kontrakt ta tözärgä teli ikän. Läkin bu mäs’älägä äle noqta quyılmağan. Çönki Alsu çit il kompaniäläre belän eşli häm anıñ eş grafigın Londonda tözilär ikän.
Azatlıq radiosı Mälikä Basıyr, Qazan.


text:
Ekrem Çelebi - Sorun Şu Feleği
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Sorun Şu Feleği
Etiketler : Ekrem Çelebi - Sorun Şu Feleği türkü indir, Ekrem Çelebi - Sorun Şu Feleği türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Sorun Şu Feleği mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Sorun Şu Feleği türküsü, Sorun Şu Feleği sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Sorun Şu Feleği bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Küstürdün Gönlümü
Ekrem Çelebi - Doktor Benim Yaram
Ekrem Çelebi - Vardım Bir Doktora
Ekrem Çelebi - Gelin Hey Ne Olur
Ekrem Çelebi - Gitme Bülbül Gitme


text:
1 dikäber - AİDS awıruına qarşı köräş köne
1 dekaber qışnıñ berençe köne genä tügel äle. Bu kön bötendönyada SPİD awıruı belän köräş köne bularaq bilgeläp ütelä. Ul bötendönya sälämätlek saqlaw oyışması tarafınnan inde 1988 yıldan birle ütkärelep kilä. Tatarstanda da älege awırunı yoqtıruçılarnıñ sanı şaqtıy. Bügenge köndä respublikada 8 meñnän artıq keşedä VİÇ-infeksiä tabılğan. Bıyıl ğına respublikada 750 oçraq terkälgän. Berençe dekaber könne Qazanda ğına tügel, respublikanıñ başqa rayon, şähärlärendä dä SPİD qa qarşı köräş köne uñayınnan uquçılar, studentlar öçen törle çaralar ütte. Gölnaz Şäyxetdin


text:
Tatarstanda yaña uqu yılı başlandı
2 sentäber -- közneñ berençe düşämbese. Bu könne Tatarstanda da uqu yılı başlandı. Respublikanıñ törle rayonnarında tözelgän yaña mäktäplär açılışına Qazannan räsmi wäkillär bardı. Küz salıyq äle. Belem birü, urta mäktäplär häm başqa uqu yortları ni xäldä? Tatarstanda 2511 ğomümi belem birü mäktäbe bar. Proftexuçilişçelar -- 109, balalar baqçaları -- 2039, 4 pedkolledj bar. Barlığı uquçılar sanı 750 meñ, uqıtuçılar -- 85 meñ. Soñğı 5 yılda 116 yaña mäktäp tözelgän. Bolay qarap toruğa, balalar kimegän häm iqtisadı üzgäreşlär çorı öçen wäzğıät naçar tügel. Başqa töbäklärdä mäktäplär çaq-çaq qına can asrıy, bala-çağalar küz aldında kimi, dilär. 2 sentäbrdä Aqtanış rayonınıñ Yaxşi awılında 158 uquçılıq ör-yaña mäktäp açıldı. Şul uq rayonnıñ Baltaç awılında keçkenä balalarnı uqıta torğan baqça-mäktäp açıldı. Anısına inde xökümätneñ zurıraq citäkçeläre dä bardı.


text: Yaqın könçığıştağı xällärne cayğa salu "Yul xaritası" planı sponsorları AQŞ, BMO, Yevropa berlege häm Rusiä bügen New Yorkta, töbäktä tınıçlıq urnaştırunı tikşerä. İzrail premer-ministrı Ariel Şaron kiçä, Likud partiäse anıñ planına qarşı çıqqannan soñ, gäskärlärne häm yähüd utırmaların Ğaza sızığınnan çığaru planına üzgäreşlär kertü mömkinlegen belderde. Fälästinnär söyläşülärne yañartunı taläp itä. Bügen İzrail ğäskärläreneñ Ğaza sızığında tikşerüläre waqıtında ike fälästin keşese hälaq bulğan 15e yaralanğan.


text:
Törkiä tışqı eşlär ministrı Abdulla Gül Yaqın Könçığış buylap 4 könlek säfärgä çıqtı. Anıñ berençe tuqtalışı – İzrael. İrtägä ul monda premyer-ministrı Ariel Şaron, tışqı eşlär ministrı Silvan Şalom häm prezident Moşe Katsav belän oçraşaçaq.
Älege säfär – Yaqın Könçığışta tınıçlıq urnaştıru prosessınıñ ber öleşe. İzraeldän soñ Gül yulın Fälestin cirläre häm Yordanğa däwam itäçäk.
İzrael köçläre 24 säğatlek xärbi çara waqıtında qorallanğan ber fälestinne atıp üterde. İzrael mäğlümatlärenä qarağanda, älege çaranıñ maqsatı – çik aşa fälestin yağınnan İzraelgä raketa höcümnären tuqtatu bulğan.
Yäkşämbe könne könyaq İzraelneñ ber şähärenä 2 raketa atılğan, ber xatın-qız yaralanğan. Soñıraq Gaza belän çik buyında raketa ike ir keşene yaralağan.
İzraelneñ xärbi çaraları waqıtında Gazada bulğan fälestin xakimiäte citäkçelegenä töp namzätlärneñ berse Mahmud Abbas, fälestin suğışçılarına teläktäşlek belderde, ämma raketa höcümnären täñqitläp çıqtı. Saylawlar kiläse yäkşämbe könne ütäçäk.


text: Däwlät sekretarı Powell bugen Dönya Ekonomik Forumında yasağan çığışında xalıqara mäsälälärdä Qıtay häm Russieneñ yöklängän rollären xupladı häm bu ike il Ğıraq vä Tönyaq Korea krizisların çişü öçen zur tırışlıq kürsätä dip äytte. Ul G.Bush belän W.Putinnıñ yaña strategik partnörlığına basım yasap, Waşington Russieneñ xalıqara iqtisadqa integratsielänü tırışlıqların tulısınça yaqlıy dide. Ul şulayuq sonğı waqıtlarda kierenkelänep kitkän AQŞ-Yevropa mönäsäbätlärenä qağılıp, bu yaña yäki ciddi närsä tügel bu parlar arasındağı üpkäläşü kebek , Quşma Ştatları belän Yevropanıñ bergäläp ireşkän uñışlar küp dip söyläde. C.Powell Henri Kissinger ber waqıtlarnı üzeneñ Atlantik Aliansı turında yazğan ‘Problemalı Partnörlıq’ isemle kitabınıñ kitapçılarda ğailä tormışı turındağı kitap kiştäsenä quyılğan buluın faş itkän ide dip äytep,tıñlauçıların kölderde


text:
Bügen Qırğızstan başqalasında milisiä häm uram cıyınnarı oyıştırğan keşelär arasındağı bäreleşlärdä xäzerge prezident Kurmanbek Bakiyev elekke ilbaşı Askar Akayevnı ğäyepläde.
Bu çualışlar Qazaxstannan, Akayevqa yaqın keşelär oyıştırğan, dide Bakiyev.
Uram cıyını isä eşquar Urmatbäk Barık-tabasovnıñ 10nçı yüldä ütäçäk prezident saylawlarına terkälä almawınnan soñ başlandı. Xalıq Aq Yortnı yañadan üz kontrolenä aldı, ämma milisiä soñıraq anda tärtip urnaştırdı.
Barıktabasovnı terkämäwneñ räsmi säbäbe anıñ – namzätlär turındağı qanunnarnı bozuı. Qırğızstan Üzäk Komissiäse, älege qararnı yañadan qaramayaçağın belderde.


text:
Semberdä Yaña yıl bäyrämnäre başlandı da
Berençese ayıruça üzençälekle buldı – elek “Oktäber” isemen yörtkän kinoteatr binası qarşında Narimanov uramında uzdı ul.
Bäyrämneñ uramda oyıştırıluınıñ mäğnäse dä bar: cimerek xäldäge binanı remontlap, anda Tatar mädäni üzäge buldıru xıyal-niäte belän yäşi tatar cämäğätçelege. Bäyräm isä şuşı binanı xalıqqa tanıtu, yaqınaytu çarası da bulır, dilär Avtonomiä häm Mädäni üzäk citäkçeläre. Tik moña ällä ni ömet bağlamawçılar da yuq tügel. Bina 20 yılğa arendağa birelgän, ä anı remontlau bixisap çığımnar taläp itä, Qazannan da yärdäm sorağannar. Pessimistlar fikerençä, bu binanı tärtipkä kiterü, däwlät yärdäme bulmağaç, 20 yılğa uq suzılır häm remont tämamlanu belän aña xucalar tabılır. Mondıy şöbhä nigezsez dä tügelder: anı ber birgännär ide bit inde. Remont eşläre tämamlanğaç, “Mona Liza” isemle diskotekalar oyıştıruçılar, kemgäder rişwät birep, tartıp alğan ide. Tarix qabatlanmasmı soñ? – digän fiker dä nigezsez tügel kebek ixtimal.
Çırşı bäyrämenä qaytsaq, bu üzençälekle bäyräm yaxşı uzdı, diärgä kiräk. Anda Lenin rayonınıñ 15, 50, 51-nçe mäktäplärendä ana telen törle formalarda üzläşterüçe tatar balaları qatnaştılar. 28-mäktäp direktorı Äsgat' Fäizev isä üz mäktäbeneñ barça tatar balaların da kitergän. Yaña şähärdä bıyıl ğına açılğan Etnomädäni komponentlı 91-mäktäp balaların ana tele uqıtuçısı Zöhrä Xäbibullina alıp kilgän.
Balalarnı bäyräm belän Lenin rayonı başlığı Aleksandr Mel'nikov täbrikläde. Bäyräm programması ğädäti – ällä ni üzençäleklär kürenmäde. Ğädäti bulmağanı – salqınlıqtanmı inde, balalar ayıruça aktiv cırladılar, biedelär, uynadılar.
Qış babay Mäxmüt Xäyrullin häm Qar qızı Gölsinä Şaryukova üz sälätlären kürsätkän barça balalarğa da büläklären yumart öläştelär. Nigezdä, kitaplar häm täm-tomnar. Bäyräm rayon başlığı alıp kilgän feyerverk belän tämamlandı.
Yäkşämbe könne şundıy uq çara Xalıqlar duslığı yortı dip atalğan bina zalında yäşlär öçen oyıştırıldı. İke bäyrämne dä Ubırlı qarçıq rolendä “Tuğan tel” aktivistı Rozaliä Matrosova yarıysı ğına bizäde häm canlandırdı. Şuşı uq ssenariy buyınça 27-dekaberdä Yaña şähärdä bıyıl ğına açılğan 91-mäktäp balaları da bäyräm itäçäk. Bu çaralar Tatar mädäni üzäge direktorı bulıp Rinat Sadıykov bilgelängäç, bu oyışma eşeneñ canlanuın da kürsätä kebek.


text:
“Yıraqtağı yaqın tawış” – audiokassetada
«Azatlıq» radiosı çığarğan “Yıraqtağı yaqın tawış” kompakt tälinkäsennän soñ, ikençe proyekt bularaq, şundıy uq eçtälekle diärlek audiokasseta çıqtı. Anda tatar häm başqort xalıq cırları, Tatarstan häm Başqortostan respublikalarınıñ gimnnarı häm zamança estrada cırları tuplanğan.
Anda, şulay uq, Germaniädäge tatar äsirläre, fin tatarlarınıñ «Başqarma» ansamble, Törkiädäge millätäşebez Ğöltan Urallı başqaruındağı cırlar da kerğän. Bu kassetanıñ soñğı yazması itep, Xäniä Färxi başqaruındağı ale ber qayda da yañğıramağan «Bötendönya tatarları cırı» digän kompozitsiä kertelgän.
Bikä Timerova.


text:
Pänceşämbe kiç Bötendönya tatar kongressınıñ Başqarma komitetı ber qızıqlı kiñäşmä uzdırdı. Anda cıyılğannar nigezdä xoquqçılar ide. Törle töbäklärdä yäşägän tatar keşeseneñ xoquqları turında kem qayğırta? Ägär alar bozıla ikän, kem ul keşene yaqlıy? Öçençe qorıltayda äytelgän qayber täqdimnärne iskä alıp, BTKnıñ Başqarma komitetı bu mäsälälär belän şöğellänü öçen törkem tözergä buldı. Ul 9 keşedän toraçaq. Häm ayğa ber tapqır cıyılıp, kongressqa kilgän şiqäyätlärne analizlayaçaq. Kiräk bulsa, täcribäle xoquqçılar, advokatlar urınnarğa baraçaq. Soñğı arada andıy borçulı xällärneñ bulıp torğannın BTKnıñ Başqarma komitetı räise Rinat Zakirov iskärtte.
Bäläbäy gimnaziäse direktorı Nurmöxämmät Xösäinov Irınbur ölkäsendäge Färit Nogmanov, Çiläbe ölkäsendäge radiatsiädän ağullanğan tatar awıllarındağı millättäşlärebez tieşle yuridik yaqlawğa moxtaclar. Kiñäşmädä Tatarstanda keşe xoquqların yaqlawçı wäqälätle wäkil Räşit Wäğizov, Qazan Universitetı ğalimnäre häm advokatlar qatnaştı.


text:
Human Rights Watch Äfğanstanda keşe xoquqarı torışın tänqitli, ğädel saylawlar bula almas digän borçılu belderä
9-nçı üktäberdä Afğanistanda prezident saylauları ütkärelergä tieş. Läkin problemmalar küp. AQŞnıñ Afğanistandağı ilçese Zalmay Xalizad , ilne tözekländerü yıllarğa suzlıçaq dip äytep, sabırlıq kürsätergä çaqırdı. Human Rights Watch yaña ğına iğlan itkän xisabında qorallı törkemnär basım yasap saylaulağa täsir itälär dip belderde. AQŞ koalitsiä köçläre komandirı general David Barni da Al Qaida häm Taliban qaldıqları saylaularğa äzerleklärgä qomaçaulıylar dip iqrar itte.
Audio
" Min prezident Karzay faydasına üz kandidatlıqların kire alsınnar dip alarğa ber dä basım yasamadım. Minem vazıyfam yardäm itü, xalıq telägän xäldä min yardäm kürsätergä äzer toram, qayber vaqtlarda keşelär berberläre belän söyläşä almauları säbäple, alar monı minem vasıytaçılığımda eşlilär. Min alarnıñ äytkännären tıñlıym häm qayber oçraqlarda yardäm itäm."
AQŞ komandirı general Barno Al Qaida terror törkeme, saylaularnı özü eşendä Taliban qaldıqlarına yardäm itä dip belderde. Läkin, koalitsiä Al Qaidanı Pakistannan torıp xäräkät itärgä mäcbür itkän ikän.
Audio
"Al Qaida citäkçeläreneñ Afğanistanda buluı xaqında dälil yuq diärlek, alar üzlären Pakistannıñ qayber töbäklärendä imineräk xis itälär. Läkin, xäzer Pakistan xärbiläre dä alarnıñ bu çağıştımaça iminlegen qaqşattı."
Afğanistandağı prezident saylaularında Karzay ciñep çığaçaq dip uylanıla. Läkin, ul regional qorallı törkem komandirları qatnaşlığında xökümät tözergä mäcbür qalğan xäldä, anıñ qanunilegenä şik tuaçaq.
Färit İdelle, Praga.


text: İran tışqı eşlär ministrı Manuçer Mottaqi bügen Tailandta, anda da ul Tährannıñ atom programması tiräsendä tuğan kierenkelekne çişü öçen säyläşülärgä äzer bulğanın belderde. Ämma, İrannıñ atom texnologiäsen tınıç maqsatlarda tärräqi itü xoquqı bar, dip östäde Mottaqi. Rusiä häm Qıtaynıñ atom eşlärendäge baş aradaşçıları, Rusiä atom energiäse agentlığı başlığı Sergei Kirienko häm Qıtay tışqı eşlär ministrı urınbasarı Lu Guozeng bügen Tähranda söyläşülär uzdıra. Mäskäw İranğa urannı Rusiä cirendä bayıtunı täqdim itkän ide. Ägär riza bulsa, Töhran BMO sanksiälärennän qotıla alır ide.


text:
İranda äzerilär rizasızlıq belderä – karikaturğa ğınamı?
İrannıñ, kübesençä äzerbaycanlılar yäşägän, tönyaq-könbatışında inde berniçä kön qarşılıq çaraları bara. Alar başqalada çığa torğan ber gäzittä äzeri telendä söyläşä torğan taraqan töşerelgän karikaturdan başlanıp kitkän dielä. Älege gäzit xökümät basması sanalsa da, İran räsmiläre bu cancal öçen, İranda millätara ızğış quptarırğa telägän çit il doşmannarın ğäyepläde. Belgeçlär fikerençä, bu karikatur İrandağı äzerilärneñ rizasızlığına etärgeç kenä bulğan.
"Bu çualışlar, millätara, dini qotırtular İran xalqı doşmannarınıñ soñğı çarası. Läkin milli törkemnär, sotsial sıynıflar, yäşlärne qotırtuğa aqça sarıf itü – xata, wazğiätne añlamaw. Xäzer alar Äzerbaycannı saylağan" di ayatolla Ali Xömänei.
İran räsmiläreneñ ildäge çualışlar öçen çit illärne ğäyepläwe berençegä tügel. Uzğan yıl Xuzistan vilayätendä bomba höcümnäre öçen Britannar ğäyeplände. Kördlär arasındağı çualışlar öçen amerikannar ğäyeplänä. İxtimal monda küpmeder xaqlıq ta bardır, ämmä bu äzerilär oçrağında, berençe çiratta xökümät üze ğäyeple, di Amsterdamdağı Xalıqara Sotsial Tarix İnstitutı möğällime Touraj Atabaki:
"İxtimal, monda kürşe Äzerbaycan, Törkiä yä Amerika agentları qatnaşı da bardır. Monı berkem dä raslıy yä kire qağa almıy. Tik İran räsmiläre fäqät iminlek, konspiratisä küzlegennän qarıy, çualışlarnı çit illär oyıştırğan di, ä menä sotsial säbäplärne kürergä dä telämi" di Touraj Atabaki:
İran xalqınıñ ¼-en täşqil itkän Äzerilär, 1946da qısqa ğömerle Täbriz xökümäte bastırılğannan birle, üzlärenä kübräk xoquq taläp itüdän tuqtağannarı yuq.
90nçı yıllar axırında ul çaqtağı prezident Möxämmät Xattami milli azçılıqlarğa säyäsi tormışta kübräk wäkälät birgän bulsa, yaña prezident Mäxmüt Äxmädinecad bu wäkälätlärne kire ala di Touraj Atabaki:
"Xattami xakimiätkä küp kenä cirle keşelärne kiterde. Gubernator, mer itep cirle azçılıq wäkilläre quyıldı. Xäzer Äxmädiencad 8 yıl elek quyılğan bu citäkçelärne başqa töbäktän kilgän keşelär belän alıştıra. Alarnıñ kübese İnqilab Gvardiäse belän bäyle" di Touraj Atabaki.
Täbrizdä urnaşqan "Şämsi Täbriz" isemle internet basma möxärrire Ali Xämit-İman süzlärençä, "taraqan karikaturı" Äzerilärne qızdırıp qına cibärgän:
"Bu karikatur Törki teldä söyläşkän studentlarğa säbäp kenä buldı, Äzerbaycan milli xäräkäten qızdırıp cibärde, anıñ arqasına pıçaq buldı" di Ali Xämit-İman.
İrannıñ Tönyaq-könbatışındağı çualışlar turında citärlek mäğlümät yuq. Räsmilär äytüençä, alar Täbrizdä genä bulğan, 1 keşe yaralanğan, 54e qulğa alınğan. Yäkşämbedä Könbatış Äzerbaycan töbägeneñ iminlek räsmie Naqadi qalasında 4 keşe üterelgän dip xäbär itte.
Baqıda urnaşqan Könyaq Äzerbaycan Milli Uyanış Xäräkäte isä bäreleşlär berniçä şähärdä bulğan, qorbannar sanı kimendä 2 distä dip xäbär itä.
İran häm Äzerbaycan äzeriläreneñ berläşüe öçen köräşkän bu xäräkätneñ mäğlümäten bäysez çığanaqtan raslawı qıyın. Ämmä äle genä İrannan qaytqan Touraj Atabaki süzlärençä, qarşılıq çaralrı çınlap ta kiñäyä bara häm inde Äzerbaycan çigenä citkän.
ali ğilmi


text:
Başqortostanda avtomobildär qıuıp alıp kitew, ularźıñ motor nomerźarın üźgärtew menän şöğöllängän törköm qulğa alındı.
Yenäyätselärźeñ barıhı la İnguşetiä watandaştarı. Bıl turala respublika eske eştär ministrlığınıñ matbuğat xeźmäte xäbär itte. Burźar Räsäy automobildäre menän eş itkän. Ular maxsus zakaz buyınsa eşlägändär. Qulğa alınıusılarźıñ başqa yenäyättärźä, voditeldärgä höjüm itewźä, töźölöş texnikahın urlawźa qatnaşıuı la ixtimal. Bıyıl Başqortostanda 16 meñdän aşıu sit il keşehe terkälgän. Ularźıñ 14 meñe Boyondoroqhoź Däwlättär Berläşmähe ildärenän häm Tönyaq Kavkazdan. Öfölä 7 meñgä yaqın migrant räsmi terkälgän. Federal migrasia xeźmätenän xäbär itewźärensä, ısınbarlıqta ular 70 meñgä yetä. Gastarbayterźar respublikağa aqsa eşlärgä kilä häm terkälewźe käräk tip tapmay. Üź siratında bıl eş birewselärgä lä otoşlo. Ular 4 meñ humlıq poşlina tüläwźän qotola. Yıl başınan 300 tirähe küskense genä qanun boźğan ösön Başqortostandan qıuılğan.


text:
Törle qaraştağı törkemnär däwlät televidenie häm radiosında senzuranıñ beterlüen taläp itälär
Rusiädä kompartiä belän uñ partiälär arasında ällä ni urtaqlıq bulmasa da, alar ber mäsälädä fikerdäş, üzlärenä dävlät televideniä häm radiosında äfirgä çığu mömkinlegen birmägän de fakto senzuranıñ beterlüen taläp itü mäsäläsendä. Politik partiälär häm cämğiät oyışmalarınnan torğan, üzen Fiker Belderü İreklegen yaqlau buyınça Rusiä Komitetı dip atağan koalitsi,ä prezident Putinnän Rusiäneñ dävlät kontrolendäge mediada politik debatlar häm turıdan-turı äfir programmalarınıñ yañartıluın sorıy.
Audio
"Anda kompartiö, Anavatan, pensionerlar partiäse qatnaştı. Anavatannıñ yäşlär qanatı, Milli Bolşeviklar Limonovitslar , Uñ Köçlär Berlege häm Xakamadanıñ Beznenñ saylauıbız häm küpkenä keşe xoquqları oyışmaları, Jurnalistlar Berlege , törle törkemnär qatnaştı."
Alarnı ber genä idea, 18-nçe ğasır fransuz yazuçısı häm filosofı Voltairneñ mäşxur cömläse berläşterä. Min sineñ äytkännäreñ belän kileşmim, läkin, sineñ anı äytü xoquqın saqlap qalu öçen ülgänçegä qädäre köräşäçäkmen. Rusiädäge oppozitsion partiälär xökümätneñ tapşırular östennän monopoleneñ beterelüen telilär. Şuşı komitet prezident Putingä xat yazıp, üzläreneñ qaraşların böten Rusiädä xalıqqa citkerä alu öçen açıq häm yäşeren senzuranı beterergä çaqırdılar. Törkem xäzer etik xartiäse östendä eşli. Komitet ağzaları medianıñ barlıq politik törkemnärgä açıq buluın garantiäläv öçen barlıq media oyışmalarınıñ aña qul quyuların telilär. Dillindorf bu xat häm xartiä genä üzgäreşkä kiteräçäk dip ışanmıy, läkin, bu insiativa Rusiä cämğiäten apatiädän çığaruğa yardäm itär dip ömetlänä.
Audio
"Älbättä, bu mäsäläne xat ta, xartiä dä xäl itä almayaçaq. Bu çämğiätneñ anı niçek qabul itüennän bäyle bulaçaq. Bez oyışma tügel, ä nigez mäsäläsendä berläşä alsaq häm monnan cämğiätkä bu çın problemma digän etärgeç bulsa, Mäskävdä 10 keşe tügel, ä ildä yözär meñlägän keşe monı añlasa ul çaqta uñış bulaçaq."
Ekonomika buyınça Mäskäv Yuğarı Mäktäbendä jurnalist professor häm media analizçısı bulğan Yosif Caloşinskiy , Rusiädä mediada , bgeräk tä televdeniädä törlelek soñğı yıllarda kimede dip iqrar itä . Läkin, säyäsmännärgä üz programmaların propogandalau öçen televideniädä küberäk vaqıt birü xäl çarası bula ala dip tä ışanmıy.
Audio
"Rusiädä töp problemma säyäsmännär öçen süz ireklegeneñ bulmauında tügel, ä namuslı, döres, obyektiv informatsiäneñ bumauında.Çeçnädä küpme aqçanıñ sarıf itelgänen belü mömkin tügel. Anda küpme keşeneñ ülgänen dä belep bulmıy. Xökümät tarafınan äzerlängän nindi dä bulsa programmanı da belep bulmıy. Rusiä vatandaşlarınıñ 20 protsettan kimeräge genä federal xäkümätneñ tügel, ä xätta üzläre yäşägän şähär idaräseneñ närsä eşlägen belä."
Caloşinskiynıñ fikerençä, jurnalistlar üzläre dä problemma bulıp tora. Perestroyka yıllarında jurnalistlar ul vaqıtta bulmağan sivil cämğiät rolen uynadılar. Alar üzläreneñ möhim rol uynaularına ışandılar. 90-nçe yıllarda oligarxlar medianıñ zir öleşen qullarına eläkterdelär, jurnalistlarğa zakaz buyınça yazarğa quştılar. Elekke prezident Yeltsine yañadan saylatu kampaniäse vaqıtında xökümät tä Kreml yaqlı programmalar öçen küpläp aqça tüläde. Küpkenä jurnalistlar üzlären xalıqnıñ vıcdanı dip kürüdän tutqap üz sälätlären iñ küp tülävçegä satuçılarğa äyländelär. Ä inde Putin administratsiäse oligarxlarnı media käsebennän tazartqaç , küpkenä jurnalistlar üzlären tuğrılıqlı dävlät burokratları dip kürä başladılar. Şuña kürä dä Caloşinskiynıñ fikerençä, Rusiä jurnalistları häm media xucaları etik xartiäne qabul itmiçä häm üzlärenä ni öçen bu hönärne sayladıñ digän sorau quymıyça torıp, Kremldän senzuranı beterüne soraunıñ täsire az bulaçaq.
Förit İdelle, Praga.


text:
Cäyge xäwef-xätärlär
Cäyneñ üz xäwef-xätärläre. Xalıq yazlıqlarında, daçalarında yäşi başlıy. Cäy könnärendä Qazan tiräsendäge rayonnarda, mäs'älän Layış rayonında xalıq sanı bermä-ber arta ikän. Xalıq arlı-birle yörep torğaç yul häläkätläre arta. Uzğan täwlek eçendä genä dä respublikada yul häläkätlärendä ike keşe häläk buldı, dip xäbär itte Eçke eşlär ministrlığı. Alarnıñ ikese dä Qazanda häm şähär tiräsendä bulğan.
Cäy köne su xätäre bar. Uzğan atnada Tatarstanda 15 keşe suğa batqan, öçeseneñ äle gäwdäläre tabılmağan. Su qoyınu çorı başlanğan birle respublikada 78 keşe suğa batıp ülgän, dip xäbär itte Ğädättän tış xällär ministrlığı.
Cäyneñ tağın ber xätäre - ul yoğışlı awırular häm rizıq belän ağulanular. Monnan näq öç yıl elek Qazan waba çire belän böten Rusiäne ayaqqa bastırğan ide. Düşämbe könne tağın Rusiä mäğlümat çaraları Qazanda uzğan yal könnärendä bulğan xällärne dönya xäbärläre belän ber rätkä quyıp söylädelär. Qazanda törle kibetlärdä satıp alınğan ıslanğan tawıq ite belän utızlap keşe ağulanğan. Şularnıñ yartısı awır xäldä xastäxänälärgä kergän. Bersen - 57 yäşlek Mansur Wälievne xastäxänägä Alıp barıp citkerä almağannar, ul üzläreneñ yazlığında can birgän. Tawıq itennän sal'moneleoz çire yoqtırıp awırular cäy sayın bula torğan xäl. Läkin bu yulı süz yoğışlı çir turında barmıy, ä keşe wayımsızlığı häm qomsızlığı turında bara. Qazannıñ “Дpyжбa” bistäsendä üz yortı belän yäşäwçe ber keşe üz beldege belän tawıqlar ıslap satu itä ikän. Islağanda tawıqnıñ qiäfäten yaxşırtu öçen qullanıla torğan nitrit natriä digän ximik matdäne alar tawıqnı äzerlägändä çamalap qına tondırğannar. Alarnıñ çaması sanitar normanı 4 tapqır artıp kitkän bulğan. Tawıq tiz äzer bulğan, qarap torışqa da bik appetitlı bulıp kürengän, tik alar sanitariä tikşerüe uzmıyça ğına kibet kiştälärenä eläkkän bulğan. Eş uzğaç, çığanaq tabılğaç sanitariä xezmäte saq bulırğa çaqırdı. Läkin qırğıy kapitalizmğa kirtälär yuq. Qazan urtasındağı Çexov bazarı yal köne buluğa qaramastan düşämbe könne dä görli ide. 30 gradus essedä dä tuñdırılmağan it, balıq bina eçendä dä, açıq hawada da satılıp tora. Uzğan atnada Voronejdağı şartlatudan soñ militsiä xezmätkärläre kürgän saqlıq çaraları da bazar torışına tiskäre tä'sir itmägän. Könyaqlardan kilep satu itüçelär “tikşerülär arqasında ciläk-cimeş, yäşelçä bozıla” dip zarlansalar da, beräwne dä kire borıp qaytarıp cibärmägännär, küräseñ. Bazar tulı çittän kilgän ciläk-cimeş. Bäyälär dä ällä qaya sikermägän.
Yunıs Ätnäle


text: Rusiä Gruziä häm Moldovadan üz ğäskärlären çığarmıy torıp Amerika Quşma Ştatları Yevropada ğädäti xärbi köçlär turındağı kileşügä qul quymayaçaq. Bügen bu xaqta Sloveniä başqalasında Quşma Ştatlar däwlät sekretareneneñ säyäsi mäsälälärdäge urınbasarı Nicholas Burns, Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyışmasınıñ utırışında belderde. Burns süzlärenä qarağanda, kileşü här ilgä üzendä xalıqara xärbi köçlärne qaldıru yä qaldırmaw turında qarar itü xoquqın birä: "Yevropada ğädäti xärbi köçlär turındağı kileşüneñ nigezen – äğza illärneñ xalıqara ğäskärlärne üzendä qaldıru-qaldırmaw xoquqı täşkil itä. Moldova häm Gruziä üzläre sayladı. Ğäskärlär kitergä tieş, häm Yevropadan İminlek wä Xezmättäşlek Oyışmasınıñ barlıq äğzaläre alarnıñ bu qararın xörmät itergä tieş." Oyşma bügenge utırışın ber nindi dä näticä yasamıyça tämamladı. Rusiä Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyışmasınıñ keşe xoquqları bülegenä häm Moldova, Gruziädän ğäskärlärne çığaru taläbenä qarşı çıqqan.


text: Xalıqara Olimpiä Komitetı wäkilläre Soçi şähäreneñ 2014nçe yılda qışqı Olimpiä uyınnarın ütkärügä äzerlegen tikşerde. Tikşerüçelär cirle häm federal räsmilär belän oçraştı, alarnıñ Rusiä prezidentı Vladimir Putin belän oçraşuı kötelä. Äle ber qayçan da qışqı uynnarnı üzendä uzdırmağan Rusiä – äzerlek eşlärenä 12 milliard aqça wäğdä itte. Ämma tabiğatne saqlaw öçen köräşüçe Greenpeace häm tağın başqa oyışmalar, Soçi Parkında häm Kavkaz Tabiği Tıyulığında çañğı şuu urınnarı tözü – bu yaqlarnıñ tabiğatenä ziyan salaçaq, dip belderde. Xökümät häm tirä-yaq möhitne saqlawçılar – xälne tikşerer öçen urtaq törkem buldırırğa kileşte. İqtisad ministrı German Gref, Rusiä – tirä-yaqnı saqlawğa östenlek biräçäk, dip belderde. 2014nçe yılda Olimpiä uyınnarın uzdırır öçen Avsrtiäneñ Salzburg, Könyaq Koreaneñ Piençang häm Rusiäneñ Soçi şähärläre köräşä. Ciñüçe 4 yül könne iğlan iteläçäk.


text:
Respublikala hunar miźgele asıla
Yubiley yılına arnap eşqıuarlıq üźäge menän qunaqxana töźölä. Öfölä tağı ber qunaqxana häm biznes üźäge töźöläsäk. 3 yondoźlo qunaqxana kompleksı başqalanıñ üźägendä urınlaşasaq. Mäskäw investorźarı töźölöşkä 25 million dollar halırğa äźyır. Qunaqxana 9 qatlı bulasaq, 145 meñ kvadrat metr mayźandı biläyäsäk, unda 200-źän aşıu bülmä, restornan, fitnes-üźäk häm başqalar bulasaq. Bınday kimäldäge qunaqxanalarźa ber täwlek yoqlap sığıu 100 dolarźan da käm bulmay.
Xalıq-ara kimäldäge biznes-kompleks ihä Öfö-Aeroport yulı buyında töźöläsäk. Uğa 80 million dollar totonolasaq. Bıl obyekt kilähyı yübiley yılında fayźalanıuğa tapşırılasaq.
Baytulla Fatqullin, Öfö


text: Kosmonavtika köne uñayınnan Qazan uramnarınnan ütkän-barğan keşelärgä “Azatlıq”nıñ açıq mikrofonı:“Aqçağa ğälämgä oçuçılar alar kosmonavtlarmı ällä turistlarmı?” häm “Aqçağız bulsa ğälämgä oçar idegezme?” – dip soraw birgän ide. Başqala xalqı törlese-törle cawap birde. Beräwlär: “Kosmonavt ta turistta, alar ber- bersenä qarşı kilmi. Kosmonavtika tarixta qalğan äyber inde ul, çönki xäzer oçuçı, kosmonavtçı ğädäti küreneşkä äylänep bara…”- dide. Ber abzıy: “Oçası keşe oçqan bit inde, täğäyen genä äytä almıym. Min kosmonavtikanı elek tä añlamıy idem xäzer dä añlıy almıym, anıñ kemgä kiräge bulğan, kemgä fayda kitergän, qaysı il bayığanda qaysı il bölgenlekkä töşkän , bersedä bilgele tügel?!”- dip kitep bardı. “Aqçağız bulsa ğälämgä oçar idegezme?” -dip ölkän yäştäge apadan sorağaç: “Bezdän bulmas ide ul…”- dide. Ber xanım: “Aqçağa oçuçılar turistlar alar!” - di, “Aqçaların qaya quyarğa belmilär, alar üz talantları, üz köçläre belän oçsınnar ide anda!”- digän fikeren citkerde. Urta yäşlärdäge abzıy: “Aqçağa oçuçılar üzlärenä reklama yasıylar, tarixi kitaplarğa eläger öçen dä oçuçılar bar”- dide. Yäşlär, studentlar berençe sorawğa: “ Alar kosmonavtlar da, turistlar da bula alar. Bez çit il maturlıqların kürep qaytqan kebek, alar ğälämneñ maturlıqların qarap qaytalar”- dip cawap birdelär.


text:
Qazanda İslam nigezendä eşläwçe finans oyışmalar buldıru turında söyläştelär
Tatarstanda İslam bankı tözügä ixtıyac barmı häm ul bezneñ şartlarda eşli alırmı? Malayziä wäkile, yäğni İslam finansları buyınça Xalıqara belem birü üzäge citäkçese urınbasarı Sudin Harun Tatarstanğa şunı tikşerü öçen kilgän. Sudin Harunnı Tatarstannıñ säwdä häm tışqı iqtisadi xezmättäşlek ministrınıñ berençe urınbasarı Linar Latıypov qabul itte. Tatarstanda İslam nigezendä eşläwçe finans oyışmalar buldıru Linar Latıypov
Bezneñ öçen bu şaqtıy qızıqlı. Bez monı öyränäçäkbez. Bilgele bulğança, İslam şartları nigezendä eşläwçe finans oyışmalar şaqtıy üzençälekle, çönki anda mäsälän kreditqa protsentlar bilgeläw tıyılğan. Möselmannarğa bu gönah sanala. Bu ber qaraşqa Rusiä şartlarında xätta añlaşılmıy da. Niçek inde protsentsız kredit bula ala. Şuña da qqaramastan mondıy banklar bar ikän. Häm anıñ konsepsiäse näq Malayziädä eşlängän. Oçraşularda äytelgänçä, älege banklar oyışqanğa äle 30 yıl tiräse genä.
Malayziä wäkile belän oçraşu «Linova» kompaniäse yärdämendä oyıştırılğan. “Linova” citäkçese Linar Yaqupov üze Malayziädä bu yunäleştä uqıp qaytqan. Linar Yaqupov
Bu eşmäkärlärgä faydağa bulaçaq. Möselmannar üz aqçaların quyu mömkinlege tua.
Oçraşuda bilgeläp uzılğança, İslam nigezendä finans oyışmalar buldıru Rusiä öçen bik faydalı bulaçaq. Çönki İslam illäre belän xezmättäşlek arta häm finans yunäleşne cayğa salu xezmättäşlekne tağın da ciñeläytäçäk.
Oçraşu azağında xezmättäşlek turında kileşü imzalandı.
Landış Xarrasova


text:
Tatar zıyalıları latunğa qarşı qanun…
Tatar zıyalıları latunğa qarşı qanun…
Bäyräm könne Tatarstan televideniesenä Mäskäwneñ “BecTи” programmasınnan latinğa küçü temasına tapşıru öçen intervyuğa zakaz kilgän. Älbättä, äñgämäçelär latinğa küçüne yaqlap çığuçılar. Läkin “BecTи” programmasınıñ xolqı Tatarstanğa qarata äle soñğı waqıtta üzgärep tora. Älege äñgämäne qaya taba borıp alırlar – bilgesez. Küptän tügel Qazanda yäşäwçe Firaya xanım Bawman uramında “BecTи” programmasınıñ sorawlarına cawap birgän. Niqadär genä telägän fikeremne citkerergä tırışsam da, kire yaqqa cöpläp tordılar, di ul. Xäyer, tatarça belmägän, uqi almağan keşegä menä bu fikerne niçek añlatırğa soñ? Firaya xanım latinğa küçüneñ iñ töp säbäplären, bäxäsneñ başın iskä töşerä. Anıñça, kirill xärefläre belän tatar yazuın tatar telen bik kamil belgän keşe genä döres itep uqi ala. Bigräk tä yäş buın öçen döres itep tatarça uqırğa-yazarğa öyränü öçen latin qulaylı.


text:
Ğıraq suğışın tizlektä betergän berektäşlär , nigezdä kötelgän uñışqa ireşä almadı . Ğıraqta xaos xökem sörä. AQŞ saqlanu ministırınıñ urınbasarı Paul Wolfowitz suğıştan sonğı strategiegä nindi tözältmälär kertergä kiräklege turında berençe qul mäğlümät alu öçen Ğıraqqa kilde. .AQŞnıñ Bagdadtağı sivil administratorı P.Bremer Ğıraq bälkim kiläse yılda ğına saylaular ütkärergä äzer bulaçaq dip äytte.
AQŞ saqlanu ministırınıñ urınbasarı Paul Wolfowitz 5 könlek säfär belän Ğıraqqa kilde. Başta äytelgäneçä ul Bush administratsiäseneñ suğıştan sonğı Ğıraqnı tözekländerü tırışlıqlarındağı uñış häm kimçeleklären tikşerä.Bu vizit ğadi ğıraqlılarnıñ elektr, su citmi digän şiqäyätläreneñ artqan , esselekneñ 50däräcägä citkän könnärgä turı kilde. Pentagon cibärgän bäysez belgeçlärdän torğan törkem 10kön Ğıraqta yörep qaytqannan soñ pändeşämbedä iğlan itkän xisabında ägär dä ğıraqlılar iminlekneñ artuın, töp xezmätlärneñ yaxşıruın , säyäsi häm ekonomik aktivlıqlarda progress kürmäsä qurqınıçsızlıq xälläre tağı da yamanlaşaçaq dip äytelä. Wolfowitz Bagdadqa kilgeç tä Paul Bremer , berektäş köçlärneñ Ğıraqtağı komandirı Sanchez häm alarnıñ yardämçeläre belän cıyılış ütkärde. Şunnan soñ Bremer jurnalislarğa , küptän tügel genä bilgelängän 25 keşelek idarä şurası sintäber ayında konstitutsiäne yaza başlayaçaq ,ul anı 6-8 ay eçendä tämamlar , ratifikatsiälängännän soñ , irekle saylaularğa yul açıq dip söyläde. Bremer Ğıraqta 1987nçe yıldan soñ can isäbe alınmağanın äytte. Kiläse yılda saylaular ütkäreläçäk ikän can isäben alu, terkäw eşläre qarala başlarğa tieş di Bremer.BMOnıñ saylauçalarnı terkäü mäsäläsendäge belgeçe Bagdadqa kilep, bu turıda Bremergä kiñäşlär biräçäk. Bremer belän bergä jurnalitlar belän oçraşqan başqa räsmilär ğıraqta bigräk tä Bagdad häm tiräsendä iminlek urnaştıru, ilneñ cimerek iqtisadın ayaqqa bastıru yıllarça däwam itäçäk qıyın eşlär dip söyläde. Barlıq räsmilär barlıq cawaplılıqnı ğıraqlılarğa küçerü töp mäqsat dip basım yasadı. Administratsiäneñ ölkän räsmi şäxse äytüenä qarağanda Wolfowitz säfäre waqıtında iminlek , ekonomika häm Ğıraqta oyışa başlağan sivil politik strukturanı tikşeräçäk. Wolfowitz adminsitartsiäeneñ Ğıraq säyäsäteneñ töp arxitektorlarınnan berse. Wofowitz kilep töşkäç tä 150meñ çaması amerikan soldatınıñ Ğıraqta duçar bulğan höcümnär yäki äle kiçä genä Saddamnıqı dip uylanğan audio tasma turında ber süz dä äytmäde. Tasma Saddamnıñ Baath partiäseneñ 35yıl elek xakimiätkä kilgän köngä turı kilde .Falluca şährendä 300 çaması Saddam taraftarı komendant säğäte häm tıyuğa qaramastan bärep töşerelgän diktatornı yaqlap demonstratsiä ütkärde. Alar bez ber qayçanda Ğıraq yäki Saddamnnan vazkiçmiäçäkbez digän şiğarlar qıçqırdı. Ğıraqta iminlek urnaştıru häm yañadan tözekländerü öçen zarur çığımnar häm logistik qıyınlıqlar xäzer açıqtan açıq kürenep tora. Suğışqa qarşı bulğan illär BMOsı mandatı bulmıy torıp anda barmayaçaqların äytep quyğan ide. Waşington BMOnıñ Ğıraqtağı rolen kiñäytsä dä, bu äle kiräkle xalıqara yardäm aftomatik räweştä kiläçäk digän szü tügel. Yevropa Berlege häm Dönyanıñ başqa möhim illäre AQŞ östenlek itkän proyektlarnı finansiälärgä telär mikän ?
färidä xämit, praga


text:
Germaniä qoş kizüeneñ keşe öçen qurqınıçlı H5N1 töreneñ 10-nçı oçrağı terkälüen rasladı.
Küpçelek oçraqlar Germaniäneñ Baltıyq diñgeze yarlarındağı häm Ruegen utrawındağı aqqoşlarda häm qazlarda tabılğan.
Ämma Germaniä awıl xucalığı ministrı Horst Seehofer matbuğat oçraşuında awıru taralaçaq dip köteüen belderde.
Bügen Gretsiä qoş kizüenän ülgän dip şiklänelgän tağın berniçä qoşnı tikşerügä cibärüen belderde. Alar Thessaloniki yanında yar buylarında 3 urında tabılğan ülgän aqqoşlar arasınnan alınğan.
Mısır räsmiläre äytüençä, urta diñgez yarlarında tabılğan 20 qoş mäyetendä qoş kizüe buluı raslandı dide. Xäzer alarda bu H5N1 virusı bulu-bulmawın açıqlaw öçen tikşerü ütkärelä.


text:
Rusiä xatın qızları öçen waqıt alğa tügel ä artqa bara kebek kürenä. Xatın qızğa qarşı köç qullanunı tuqtatu öçen tırışqan aktivistlar menä şundıy fikerdä. Kommunizm çorında xatın qıznıñ statusın kütärü öçen şaqtıy tırışlıq kürsätelde. Ämma alarnıñ zur öleşe 90-nçe yıldağı iqtisadı, sotsial häm moral üzgäreşlär belän yuqqa çıqtı
Mäskäwdä krizis üzägendä Vika isemle yäş xanım söylägännärennän özek :(audio)
Şuşı insidenttan soñ Vika öyennän çığıp kitä Krizis üzäge aña irennän ayrılırğa yardäm itä. Vika bugen Mäskäwdä xosusi ber mäktäptä biologiä uqıtuçısı bulıp eşli
Rusiädä xatın qızğa qarata arta barğan köç qullanu cämğiätneñ xatın qızğa qaraşın çağıldıra.Mäskäwdä urnaşqan köç qullanunı tuqtat isemle krizis üzäge advokatı Aleksandra Kareva xatın qıznı uñay köçle itep kürsätkän sovet propagandasınıñ urınıñ yaña itäğätkär imiç aldı. xatın qız sex obyektı, cıştıruçı, idän yuwıçı häm uqıtuçuğa äylände di Kareva(audio)
Advokat Kareva sovetlar waqıtında xatın qıznıñ xäle yaxşı buludan yıraq ide, Xatın qız qollar kebek eşläde. Ämma sovetlarnıñ propaganda afişalarında misal öçen xatn qıznıñ traktor yöretüçe itep kürsätü hiç bulmağanda xatın qız köçle häm aktiv digän imiç birä ide. Xatın qız bügen törle berberesenä qapma qarşı kündermälär belän bombalana, ul üzeneñ xoquqları turında imin tügel. Bügen yäş xatın qız xezmät urınında kontraktqa qul quyğanda kievgä çığu, bala tudırunı tıyğan maddälär bula.. Bu älbättä qanuni tügel. Rusiädä köç qullanu qorbannarı bik siräk xoquqların ezli, köçlängän xatın qız cirle militsiäneñ fikerennän bäyle , mäxkämädä isä xakim köç qullanu qorbanı xatınğa iren belän kileş digän kinäş birep utıra. Rusiädä iren qıynıy ikän dimäk sine yarata digän axmaq süz äle dä popular. Aleksandra Kareva barlıq problemalar öçen Rusiäneñ patriarxal , traditsiäläre ğäyeple digän fiker belän kileşmi, ul monda sotsial häm ekonomik ölkädä imin bulmaw bik zur rol uynıy digän qaraşta. Ul Rusiädä arta barğan sanda xatın qıznıñ gazetalardağı eş iğlannnarına cawap birep, yış qına keşe säwdägärlärenä elägüen söyli (audio)
Yurist Kareva Rusiä parlamentı xatın qıznñ xoquqların yaqlaw , anıñ satusın kütärü öçen bik az eşläde di. Ämma qayçaqta zakonnar da xätta progresiv bulğannarı da tiskäre täsirne aldan kürä almi.Küptän tügel genä kriminal kodnı reformalaw , Rusiäneñ aqrın eşlägän mäxkämä sistemasın tizlätü mäqsatın quya häm militsiägä qorbannarnı ''xalıq mäxkämäsenä '' cibärü mömkinçelegen birä. Kareva praktikada bu qorbannıñ prokurorı da, advokatı da yuq digän süz dip äytä. Öydä ezärleklängän xatın kürşeläre buyınça yörep , üzeneñ qıynalğan buluı turında dälillär cıyıp isbatlarğa tieş. Yäğni ul politsiä dä , prokuror da , advokat ta bulırğa tieş .
färidä xämit, praga


text:
Mal qaraqtarın eźläü dauam itä
Miäkä rayonında militsionerźarźı ültergän enäyätselärźeñ tışqı qiäfättäre asıqlanğan. 25-30 yäştärźäge ike ir keşe, şulay uq ular menän bergä ike qatın eźlänä. Enäyätselär qamuflyaj kurtka keygän, ikehendä lä zäñgär djinsı salbar tip xäbär itä xoquq yaqlausılar. Ularźıñ äxirättäreneñ dä keyemdäre djinsınan bulğan.
Azatlıq radiohın tıñlausılar mäğlümder, Miäkä menän Stärletamaq sigendä mal qaraqtarı ike militsionerźı, Ğayaz Säğiźullin menän Almaz Şämsetdinovtı ültergäyne. Mal qaraqtarın totouźa qatnaşqan auıl keşehe lä märxüm buldı.
Qaraq- enäyätselär haman da totolmağan. Başqortostanda ularźı totou buyınsa Vulqan tip atalğan operatsiya bara.


text: Rusiäneñ Eçke eşlär ministrlığı “Başneftexim” kompaniäsen tikşerä başlağan. Kompaniä İrlandiäneñ “Filain Limited” kompaniäseneñ 26 million dollar aqçasın üzläşterüdä ğäyeplänä. “Başneftexim” bügege köndä yuq, ul 2003 yılda “Başqort kapitalı” kompaniäse itep üzgärtelde, annan anısı da beterelep, alarnıñ däwamçısı bulıp “Başneft” torıp qaldı. “Başneftexim”nıñ İrlandiä kompaniäsen töp başına utırtqan çorda general direktorı Viktor Gansev, direktorlar şurası räise Ural Räximov bulğan. Gansev bügenge köndä dä Başqortstan neft eşkärtü tarmaqların kontroldä tota häm Ural Räximovnıñ ışanıçlı keşese bulıp isäplänä. Qayber analitiklar monı “Rosneft” häm “Gazprom” arasındağı qarşılıq belän añlata. Eş şunda, uzğan atna axırında Rusiäneñ berençe vitse-premierı Dmitriy Medvedev belän kilgän “Gazprom” wäkilläre respublikanıñ neft şirqatläre mäsäläsendä qayber söyläşülärgä ireşkän bulğan. News.Ru ağentlığı älege tikşerülärne “Rosneft” oyıştırğan buluı mömkin dip farazlıy.


text:
Gruziä: Germania tınıçlıq planına künderä
Almania tışqı eşlär ministrı Frank Walter Steinmeier Abxaziadağı qarşılıqnı beterü omtılışında alıp barğan tınıçlıq söyläşülären bügen başladı.
Almania tışqı eşlär ministrı Frank Walter Steinmeier, Abxaziadağı nizaqnı beterü öçen 3 könlek Gruziä häm Rusiä säfären başlap cibärde.
Britania, Fransia, Almania, Rusia häm AQŞtan torğan BMOğa Dus törkem, Abxaziadağı kiyerenkelekne çişärgä teli. Bu wazifanı isä bügenge köndä Steinmeier citäkle.
Gruziä tışqı eşlär ministrı belän söyläşkännnän soñ Steinmeier säfärneñ maqsatı turında matbuğat çaraları aldında bolay söyläde:
“Almania töbäktä barğan kiyerenkelekne beterü öçen küptännän üzeneñ tınıçlıq planın buldırırga tırıştı. Bu çara älbättä Gruziäneñ il berdämlegen saqlap qalu yünäleşendä bulaçaq. Älege tınıçlıq kertergä telägän BMOga Dus illär Törkemenä citäkçelek itü bezgä kübräk cäwaplılıq xise tudıra. Şuña bez bergäläp töbäktäge nizaqnı çişü öçen kübräk tırışırbız”
Gruzia tışqı eşlär ministrı Tkeşälaşvili Steinmeiernıñ izge niäten xuplap bolay çığış yasadı:
“Tiflistä başlağan kileşü tırışlılığı BMOğa Dus illär törkeme yärdämendä däwam itäçäk. Alğa taba maqsatlarnı bilgelägändä alar bezgä yul kürsäter. Min tağın ber qat Alman duslarıbız kürsätkän yärdämnär öçen seznen alda alarğa tağın ber qat räxmät äytäm”
Tiflistän soñ Steinmeier säfären Abxaziaga taba däwam itäçäk. Ul anda ayrılıqçı başlıqlar` belän söyläşäçäk. Berlindä kire qaytır aldınnan Steinmeier Rusiä Tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov belän Mäskäwdä oçraşaçaq.
Gruziä belän Rusiä arasındağı nizaq soñgı tapqır Gruziäneñ NATOğa quşılırğa teläwe häm Rusiälelärneñ ayrılırğa telägän törkemne yaqlawı belän artıp kitkän ide.
Gruziä Abxaziada bulğan şartlawda Mäskäwne ğayepli. Gruziä Rusiäne Abxazia cirlegenä kerergä tırışuda ğayepläsä, Russiä Gruziäne töbäkne köç belän kire alırğa tırışuda ğayepli..
Almania Abxazia nizağın çişär öçen yaña plan äzerläde. Steinmeiernıñ säfärenen maqsatı isä älege plannı ğamälgä aşıru öçen taraflarnı moña künderü bulaçaq.
German institutı belgeçe Uwe Halbach plan turında radiobızga bolay söyläde:
“Xäzerge waqıtta Abxaziağa xalıqara däräcädä tınıçlıq urnaştıru yünäleşendä ike plan bar. AQŞ töbäkkä xalıqara xärbi köçlär urnaştırırğa taqdim itkän ide. Monnan qala Germaniädä üz taqdimi belän kilde. Berençe adım bularaq taraflarnı ber östäldä cıyu öçen nigez äzerläw. İkençese iqtisat tarmağın nığıtıu. Häm 3nçe maqsat- töp maqsatnı täşkil itä. Anda nizaqnı çişü yulları häm Abxazia mäsäläsenä iğtibarnı yünälderü bulçaq”


text: Groznıy. Rusiä xärbiläre wäkile İlya Şabalkin süzlärenä qarağanda, Çeçnädä federallarğa qarşı suğışta çit il watandaşları da qatnaşa, bu atnada bäreleşlärdä hälak bulğan ğısyançılar arasında öç törek häm ber german bar ide dip belderde ul. Serjen Yurt awılı tiräsendä bulğan şul bäreleştä barlığı 22 çäçän suğışçısı üterelgän, alarnıñ qayberlärendä çit il pasportları tabılğan. İkençe ber höcümdä çäçän qısyançıları "Yedinaya Rossiä" partiäseneñ cirle wäkilen atıp ütergän. İTAR-TASS, eçke eşlär ministrlığı häm şul partiäneñ üzennän alğan mäğlümatqa tayanıp, "Yedinaya Rossiä" wäkile awıldağı çäçän suğışçıların federallarğa birelergä künderü maqsatı belän kilgän bulğan dip xäbär itä.


text:
Başqortstanda 27 martta ütäçäk referendumğa äzerlek qıza bara
Şunısı ğıybrätle – Ufa şähären häm respublik rayonnarın: “Elekkeçä yäşärgä telämibez! Referendumda qatnaşıp şunı äytik!”, “Sin iske xaqimiätne alıştıru yağındamı? Şulay bulsa – referendumda qatnaş häm “äye” dip cawap bir!” digän eçtälekle listovqalar basıp aldı. Türälärneñ urınnardağı xaqimiätne alıştırırğa çaqırğan mondıy frazeoloğiäse ber “qara” anekdotnı iskä töşerä: İkençe bötendönya suğışı çorı. Alman qonslağerında dinamiklar aşa iğlan yañğırıy: axtung, axtung! Bügen barığıznıñ da kerlängän postelläre almaştırıla. Cidençe baraq dürtençe, ä sigezençe baraq öçençe baraq belän almaşa.
İñ mäzäge – xalıqnı referendumda qatnaşırğa çaqırsalar da, referendumnıñ sorawı älegä qädär respubliknıñ räsmi gäzitlärendä basılğanı yuq. Respublik radiosı, telewideniäse dä anı yañğıratmıy. Yağni, respublik xalqınıñ absolyut küpçelege nindi soruğa cawap birergä kiräklegen dä belmi diärgä bula. Dimäk, bu referendumda qatnaşuçılarnıñ närsä öçen tawış birgännären tögäl genä belmiçä yäisä bötenläy belmiçä, ä “şulay tawış birergä quştılar” dip kenä, türälärneñ bu aqsiäsen xuplawları bik ixtimal.
Säyäsi ekspertlar fikerençä, bu referendumda üzeneñ “ciñüen” oyıştırıp Başqortstan citäkçelege kimendä ike quyannı beryülı atarğa teli.
Berençese – Mäskäwne BR prezidentı Mortaza Räximovnıñ respubliktağı xällärne tulısınça üz qulında tota dip ışandıru. Ni disäñ dä, Başqortstandağı soñğı prezident saylawları Räximovnıñ “qatı qul” imdjın şaqtıy şulpalattı.
İkençese - ägär inde Mortaza Räximovqa yaqın aralarda urınınnan kitärgä turı kilsä, Räximov “ğäiläse” respubliktağı xällärne kiläçäktä dä üzlärenä tuğrılıqlı cirle üzidärä başlıqları aşa qontrol'dä totarğa niätli.


text:
Bayram Bilge Tokel - Gesi Bağları
Sanatçı : Bayram Bilge Tokel
Türkü : Gesi Bağları
Etiketler : Bayram Bilge Tokel - Gesi Bağları türkü indir, Bayram Bilge Tokel - Gesi Bağları türkü dinle, Bayram Bilge Tokel türküleri, Gesi Bağları mp3 indir, Bayram Bilge Tokel türküleri Gesi Bağları türküsü, Gesi Bağları sözleri, Bayram Bilge Tokel mp3 dinle, Bayram Bilge Tokel download, Gesi Bağları bedava mp3, Bayram Bilge Tokel türkü sözleri, Bayram Bilge Tokel türkü dinle, Bayram Bilge Tokel son albüm indir
Bayram Bilge Tokel Türküleri
Bayram Bilge Tokel - Bademliye Bir İncecik Kış Oldu
Bayram Bilge Tokel - Yüceden Mi Geldin Sen Seher Yeli
Bayram Bilge Tokel - Yıldız Akşamdan Doğarsın
Bayram Bilge Tokel - Çamlığın Başında Tüter Bir Tütün
Bayram Bilge Tokel - Bülbüle Su Verdim
Bayram Bilge Tokel - Gesi Bağları


text:
Yekaterinburdağı “Saf çişmä”gä öç yäş
Milli Media-Xolding başqarğan tağın ber igelekle ğämällärneñ berse – “Sälätle balalar” proyektı da belgeçlege buyınça pedagog bulğan Miñsılu xanım östendä. Balalarnı tuplaw, ay sayın oçraşular ütkärü, här oçraşunı qızıqlı itep oyıştıruda Miñsıluğa qızı Nazlığöl bik nıq yärdäm kürsätä. Şunı da äytep ütmi bulmıy, “Sälätle balalar” proyektına da inde ike yıl tuldı. Gazetanıñ tuğan köne belän proyektnıñ ike yıllığın bergä turı kiterep, bik zurlap ütkärdelär. Zalğa bik küp itep qunaqlar cıyıldı. “Sälätle balalar” stipendiäse lawreatları, ata-analardan tış, biregä Böyek Watan suğışı veterannarı, kiñ cämäğätçelek wäkilläre çaqırılğan ide. Şunısı quanıçlı, ölkäneñ törle poçmaqlarınnan, yıraq dip tormıyça, “Saf çişmä” gazetasınıñ ştattan tış xäbärçeläre kilgännär häm gazeta uquçılar da küp itep cıyılğannar. Ä inde sälätle tatar balaları belän här oçraşuğa çaqırıla torğan kürenekle millättäşlärebez isemlegendä bu yulı Rusiäneñ atqazanğan artistı, Ural däwlät konservatoriäse rektorı Şäwkät äfände Ämirov buldı.
Kiçä bik cılı, küñelle atmosferada uzdı. Milli Media-Xoldignı ğämälgä quyuçı eşmäkärlär iñ berençe olı xörmät belän suğışta qatnaşqan millättäşlärebezne alda torğan böyek bäyräm belän täbriklädelär, alarğa büläklär tapşırdılar. Veterannar üzläreneñ çığışlarında igelekle eşläre öçen bu tatar yegetlärenä räxmät äyttelär, alar tiräsenä tuplanğan yäş almaşnıñ layıqlı bulıp üsülärenä ışanıç belderdelär. Balalarğa çirattağı stipendiä tapşırıldı. Şäwkät Ämirovnıñ bik ütemle çığışın balalar ğına tügel, olılar da bik qızıqsınıp tıñladılar. Söyläwçelär arasında cırlar, iyüllär belän çığış yasağan balalar konsertına tağın da yäm östäp, Şäwkät abıyları mandolinada tatar xalıq köylärenä tezmä uynadı. Tağın da quanıçlısı şul buldı, Şäwkät äfände kiläçäktä mondıy kiçälärne konservatoriä binasında uzdırunı ğädätkä kertergä çaqırdı. “Saf çişmä” gazetası redaksiäse ştattan tış xäbärçelärgä maxsus büläklär dä äzerlägän ide. Kiçä çäy östäle yanında, küñelle äñgämä belän tämamlandı.
Bu könnärdä Yekaterinburg şähärendä “Tatar ile” gazetasınıñ baş möxärrire Şamil Şämsi ulı Xammatov bulıp kitte. Ul Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkillege binasında cämäğätçelek wäkilläre häm tatar jurnalistları belän oçraştı. Ural yaqlarına kilep çığu maqsatın Şamil äfände “qorama yurğan” kebek törle bizäklärgä bay bulğan tatar mäğlümat kiñlegen berläşterü dip atadı. Tügäräk östäl yanında tatar massaküläm mäğlumat çaraları, bigräk tä daimi matbuğat problemaları, däwlät külämendäge milli säyäsät turında bik canlı söyläşü bardı. Ser tügel, soñğı yıllarda gazeta-jurnallarğa yazıluçılar sanı bermä-ber kimede. Çit töbäklärdä yäşäwçe tatarlarnıñ kübese yazılmıy da başladı. Monıñ säbäbe xalıqnıñ matdi xälendä genä tügel. Qayber matbuğatqa yazılu xaqı, kem äytmeşli, şalqan bäyäse genä bit. Eş tiränräk tora. Qızğanıçqa qarşı, tatarça uqi belä torğan tatarlarnıñ yäşe olığaya. Yäşlärneñ uqı belgännäre dä artıq qızıqsınmıy.
Süz, şulay itep, mäktäplärdä tuğan telne uqıtu, tatar mäktäpläre buldıru problemasına kerep kitte. Qızğanıç ki, tatar tele kuxnya tele däräcäsenä genä qalıp bara. Bigräk tä çit töbäklärdä yäşäwçe tatarlar tuğan teldä öydä yäisä duslar cıyılğanda ğına aralaşalar bit. Şuña kürä ata-analar balaların tuğan teldä uqıtunı kiräksenmilär. Yuğarı belem alu, annan soñ eşkä kergäç tä, aralaşu räsmi teldä, yäğni däwlät tele - rus telendä bara. Milli üzañnı üzgärtü bik qıyın älegä. Tatarça uqı belä torğan tatarlarnıñ matbuğatqa bulğan ixtıäcın töbäklärdä 1500-2000 tiraj belän çığarıla torğan aylıq gazetalar qänäğätländerä alamı? Şamil äfände fikerençä, urındağı, tar cirlektä yaqtırtılğan problemalar ğına gazetanı populyarlaştıra almıy. Mä’sälägä kiñräk qararğa kiräk. Tatar mäğlümat kiñlegen totaştıru, berläşterüne Şamil äfände “Tatar ile” gazetası eçendä här töbäk öçen ayırım bit çığarıp, gazetanı ilneñ böten töbäklärenä taratuda kürä. Yekaterinburgqa kiler aldınnan ul bu söyläşülärne Kurgan jurnalistları belän alıp barğan. Ul alda tağın Çiläbe jurnalistları belän oçraşaçağın äytep uzdı. Tatar matbuğatın saqlap qalu, çınlap ta, tatarlarnıñ üz qulında. Ägär dä Şamil Şämsiewiç täqdim itkän eşne oyıştırıp bulsa, bu alğa taba bik zur adım bulır ide.


text:
"Barlıq töbäktärgä lä tigez qaraş teyeş"
Federatsiya sowetınıñ Räsäy menän Tatarstan arahındağı wäkälättärźe büleşeü xaqındağı kileşeüźe inqar iteüenä Başqortstanda haq qına reaktsiya kürhätelä. Bıl mäsälälä iñ möhime- ildeñ barlıq töbäktäreneñ dä tigeźlegenä ireşeü. Bıl turala Başqortostan prezidentı matbuğat särkätibe Rostislav Mırźağolov Regnum ağentlığına beldergän. Unıñ hüźźärenä qarağanda, respublika etäkselege federal üźäkteñ bar töbäktärgä lä tigeź iğtibar büleüen teläy. Ägär bınday kileşeü ber töbäk menän töźölä ikän, Başqortostan da federal üźäktän oşo turala talap itergä xoquqlı bulasaq. Ägär źä inde Mäskäü üźeneñ ber töbägenä fatixa birmägän ikän, başqalar menän kileşeü bulırğa teyeş tügel, tip beldergän Rostislav Mırźağolov.
Federatsiya sovetınıñ Duma tarafınan täqdim itelgän kileşeüźe Kire qağıuına Başqortostandan Däülät Dumahında deputat Zäynulla Bağışaew añlatma birgän. Unıñ äyteüensä, Yuğarı palatanıñ kileşeü xaqındağı qanundı Kire qağıuı aldan uq küźallanğan. Sönki tip iśäpläy Zäynulla Bağışaew Federatsiya sovetı nindäyźer qarar qabul itkändä, töbäktärźeñ qanun sığarıu häm başqarma vlast orğandarı fekerenä tayana. Ä Dumanıñ Federatsiya häm töbäktär säyäsäte buyınsa komitetı räyese Viktor Grişin hüźźärendä federatsiya subekttarınıñ Tatarstan menän Räsäy kileşeüenä qağılışlı ber xuplau hüźźäre bulmağan. Yäğni Fedaratsiya sovetı töbäk menän üźäk arahında nindäyźer kileşeüźe yaqlamağan säyäsi elita fekeren sağıldıra.


text:
Borınğı Bolğar qalası Semberdä “Cide yoldız xit paradı” digän çara uzdı. Çara isemeneñ bik qupşı yañğırawı beraz uñaysızlıq xise tudırsa da, tatar xalqınıñ talantlarğa haman da bay ikänen isbatlawı küñellärgä yatışlı. Tamaşada qatnaşqan yäş cırçılar Marsel' Wäğizew, Rinat Şahidullin, Güzäl Arslanova, Wil Usmanov, Gölşat İmamiewa, Rezeda Qadıyrowa – barısı da üzençälekle sälätkä iälär.
Çaranıñ maqsatın anı alıp baruçı, “TYĞ” radiosı diktorı İlnur Fäyzraxmanow yäş talantlar belän tamaşaçını tanıştıru, yäşlärgä täpiläp kitärgä yärdäm itü, dip añlattı.
“Nigä soñ yäşlär haman tırt-pırt taqmaqlar belän mawığa?” – digän sorawğa İlnur tınıçlanırlıq cawap birde. Anıñ äytüençä, “tırt-pırt” digäne xäzer çigenä başladı, xalıq tarafınnan moñlı cırlar cılıraq qabul itelä, ber-ike yıldan tatar säxnäsendä milli moñıbız yänä dä layıklı urının biläyäçäk. Anıñ süzlären raslağanday, talantlı cırçı Rezeda Qadıyrowa üzeneñ xalıq arasında tanıluına iñ äwwäl “Şämdällär” digän moñlı cırğa burıçlı ikänen assızıqlap äytte. Häm bu yulı şuşı cır ozın-ozaq alqışlarğa layık buldı.
Şunı da östäp äytergä kiräk. Çarada Ul'yan pedagogiä universitetınıñ tatar tele uqıtuçısı Çulpan Firğaliewa da 4 cır belän qatnaştı. Çulpan tutaş bu cırlarnıñ süzlären dä, köylärendä üze yazğan. Anı “säxnä yoldızı” dip tügel, mäğärif äydäwçese dip atasañ, xäyerleräk bulır. Çönki ana telen uqıtudan da izgeräk ğamäl bügenge wäzğıät öçen yuktır da.
Ayrat İbrahim, Sember


text:
Orta a'sir sxolastikası
Orta a'sir filosofiyası sxolastika degen atama menen ma'lim. Sxolastika (yunanshe: σxoλaσtιkός
- alim, mektep) yag'nıy filosofiyalıq mektep degendi an'latadı.
Sxolastikanın' tiykarg'ı o'zgesheligi, ol o'zin teologiyag'a xızmet etetug'ın ilim sıpatında belgili. XI a'sirden baslap orta a'sir universitetinde logika problemalarına qızıg'ıwshılıq a'dewir ko'terildi. XI-XIV a'sirlerdin' filosofiyasına Boetsiydin' logikalıq shıg'armaları u'lken ta'sirin tiygizdi, ko'plegen tu'siniklerdin' ma'nisin ashıp berdi. Sxolastikalıq dialektikag'a qarsı ha'r qıylı mistikalıq ag'ımlar turdı. XV-XVI a'sirlerde bul sonshelli gumanistlik aq su'yekler ma'deniyatı neplagon naturfilosofiya tu'rinde rawajlana basladı.
Orta a'sirde ta'biyatqa jan'a ko'z-qaras qa'liplesedi. Qudaylıq ku'shli jaratqan haqqındag'ı ta'liymat ta'biyattın' o'z erkinligin joqqa shıg'ardı, sebebi quday ta'biyattı g'ana emes, al zatlardın' ta'biyiylik awhalına qaramastan ha'reket etti. Sonın' ushın 1) tiykarg'ı dıqqat qudayda ha'm Adam janın biliwi qaratıldı. 2) Ta'biyiy qubılıslarg'a qızıg'ıwshılıq ku'sheydi, olar simvollar retinde sa'wlelendi.
Orta a'sir oyshılları Adam ma'selesine de toqtap o'tti, ha'm ha'r qıylı juwaplar berdi.
Birinshi anıqlaması Adam qudaydın' obrazı ha'm u'lgisi.
Ekinshi Platon, Aristotel ha'm olardın' dawamshıları ta'repinen berilgen Adam bul aqıllı maqluq dep tu'sindiredi.
Adam probleması menen xristian filosofiya qızıqsındı, olardın' pikiri boyınsha, Adam-pu'tkil ta'biyatta birinshi orındı iyeleydi, al grek filosofları Adam ta'biyattan u'stin turadı ol qudaydın' u'lgisi dep tu'sindiredi.
Orta a'sir filosofları ushın Adam basqa du'nyadan kelgen. Bibliya boyınsha Adam topıraqtan ha'm suwdan islengen, o'simliklerdey o'sedi ha'm azıqlanadı. Sonın' ushın xristian da'stu'rlerinde Adam ta'biyattın' patshası, do'retiwshisi.
Xristian ta'liymatının' tu'siniwinshe qudaydın' balası Logos, yamasa İisus Xristos adamg'a enedi, ol o'limi arqalı Adam tu'rlerinin' kristegi dozaq azabınan qutqarıwdı oylaydı, solay etip adamlarg'a jaqsılıq beriwdi qoyadı.
Xristianshılıqta quday barlıq du'nyanın' jaratıwshısı, ol ta'biyattan ajıratılg'an. Onda isenim bilimnen joqarı qoyıladı, yag'nıy aqıl etpeytug'ın na'rselerdi isenimge qoyıwdı talap etedi. Xristian antologiyasın belgileytug'ın ekinshi dogmatı denenin' qaytadan tiriliwi boladı. Orta a'sir sanası isenimli tu'rde adamnın' qaytadan sol denesinde tarqalıwı boladı dep aytadı. Xristian ta'liymatı boyınsha Jan deninin' sırtında jasawı mu'mkin emes. Usı dogmatlar Jan menen denenin' problamasın orta a'sirlik tu'siniwinin' negizine alındı.
Xristian dogmatların sistemag'a alıp kelgen filosoflardan biri Origen (III a'sir) onın' ta'liymatının' negizinde Adam haqqındag'ı tu'sinikti quraydı. Onın' pikirinshe Adam ruwxtan, jannan ha'm deneden turadı.
Orta a'sir filosofları adamnın' erki ma'selesin qayta talıqlap, aqıldan son' erikke o'tti. Ma'selen Avgustin ushın barlıq adamlar eriktin' qanday bolsada o'mir ma'nisi. Adamnın' ishki turmısın baqlay otırıp, a'sirese o'zinin', Avgustin: Adam jaqsılıqtı biledi, biraq onın' erki og'an bag'ınbaydı, islewdi qa'lemesede, ol isleydi dep juwmaq shıg'ardı. Adamnın' usı awhalın ol jannın' awırıwg'a ushırawı onın' o'zine bag'ınbawı yag'nıy o'zindegi joqarg'ı baslamag'a bag'ınbawı dep bildi.
Orta a'sir ta'liymatı boyınsha Adam o'z gu'nalıq qızıg'ıwshılıqlarınan qudaydın' ja'rdemisiz qutıla almaydı. Solay etip orta a'sir filosofiyası tutası menen teotsentrizm sıpatında xarakterleniwi tiyis.
Geologiya qudaynama-berilgen dinnin' isenim-ta'liymatın sistematizatsiyalaw. Orta a'sir filosofiyasının' barlıq tiykarg'ı tu'sinikleri quday menen baylanıstırıladı ha'm ol arqalı belgilenedi.
Orta a'sirdegi filosofiyalıq oy tek Batıs Evropada emes, ol Shıg'ısta, Vizantiyada rawajlanadı.
Vizantiyanın' filosofiyasının' Batıs penen uqsaslıg'ı bolg'an menen onın' bir qatar o'zgeshelikleri bar.
476 jıl Batıs Evropa ushın Orta a'sirdin' baslanıwı bolıp tabıladı. Usı jılı Batıs Rim imperiyası germanlar ta'repinen jawlap alınadı. Shıg'ıs Rim imperiyası Vizantiya Varvarlıq jawlap alıwdan qaladı. Na'tiyjede ekonomikalıq siyasat ha'm ma'deniy da'stu'rler ha'm jetiskenlikler o'z qa'lpinde saqlanıp qaladı. Usıg'an baylanıslı Vizantiya joqarg'ı rawajlang'an o'zgeshe ma'deniyattın' orayı sıpatında basqa ellerdin' aldında turadı.
Bul jerde xristian dini ha'm onın' pravoslavyan formasında u'stemlik etti. Bilim beriwge ha'm ilimge u'lken hu'rmet penen qaradı. Vizantiya filosofları ilimnin' antikalıq tu'sinigin saqlap qaldı. Barlıq ilimler filosofiya degen atama menen birikti. Ma'selen İ.Damaskin filosofiyag'a altı anıqlama berdi:
- Filosofiya jasawshı ta'biyat bilimi
- Filosofiya qudaydın' qudaylıq ha'm Adam islerin biliw
- Filosofiya Adam o'limindegi shınıg'ıw
- Filosofiya qudayg'a usatıw
- Filosofiya barlıq iskusstvolardın' ilimlerdin' baslaması
- Filosofiya danalıqtı su'yiwshilik haqqındag'ı ilim
Vizantiya filosofları grek filosoflarının' oylarının' barlıq baylıg'ın o'zlestirip aldı ha'm saqlap qaldı. Vizantiyaja jasag'an peolatonizm ag'zaları Platon ta'liymatın sistematizatsiyaladı. Onın' tiykarg'ı wa'killeri Platon (205-270 jj), Yamalik (275-380 jj) ha'm Prokl (412-485 jj). Olar ushın pu'tkil du'nya ierarxiyalıq sistemalardan turdı, onın' to'mengi qatlamı joqarısına minnetli. Onın' en' joqarı qatlamında bir pu'tinlik jaylasqan. Ol quday. Bul bir pu'tinlik ha'r qanday bolmıstın' sebebi. Ol bolmısqa tiyili emes, sonın' ushın ya aqıl bolıp, so'z bolıp og'an jetpeydi, quday haqqında hesh na'rse aytıwg'a bolmaydı. Ekinshi qatlam bul aqıl, onda ideyalar bar, bul taza bolmıs ha'm bir pu'tinlik ta'repinen jaratılg'an.
U'shinshi qatlam Jan, ol aqıl sıyaqlı endi birgelki emes, al janlı deneler arasında bo'lingen sebebi kosmos platonikler ushın jasawshı maqluq, jin-shaytanlardın', adamlardın', haywanatlardın', o'simliklerdin' janı, bunnan basqa ol ha'reket etedi, Jan ha'r qanday ha'rekettin' barlıq oylawlardın' ha'm qapagershiliklerdin' deregi.
To'rtinshi qatlam, en' to'mengi dene Jan sıyaqlı aqıldan jan'a o'z qa'siyetlerin aqıllılıqtı garmoniyanı aladı, dene jang'a tiykarlanıp onın' formasın aladı.


text:
Qazan säxnälärendä tatar studentları tamaşa qıla
Bu aralarda Qazanda studentlarnıñ mädäni tormışı bik aktiv bara. Spektakl’lär, konsertlar, törle kiçälärdän tış, alarnıñ üzläre oyıştırğan çaralar da bu atnada az tügel. 13 marttan Qazanda Yäşlär säxnäse bäygese açıldı. Sişämbedän isä Qazan däwlät universitetında Studentlar yazı-2006 festivale başlanıp kitte. Bıyılğı Studentlar yazı festivale 30 martqa qädär däwam itäçäk. Anda ğädättägeçä Qazan däwlät universitetınıñ törle fakul’tet studentları cırda, biüdä, başqa sänğät törlärendä köç sınaşaçaq. 14 martta başlanğan bäygene universitetnıñ tatar filologiäse häm tarixı fakul’tetı başlap cibäräçäk. 8 tamaşa ütkännän soñ, andağı iñ qızıqlı, iñ äybät çığışlar gala-konsertqa saylanıp alınaçaq. Ul 25 aprel’dä ütär dip kötelä.
13 martta Qazanda yäşlärneñ tağın ber bäygese başlanıp kitte. Monısı – Yäşlär säxnäse dip isemlängän studentlar häm yäşlärneñ teatr studiäläre festivale. 20 martqa qädär Qazan, Çallı, Mäskäw studentları üzläreneñ ostalığın kürsätäçäk. Alarnıñ tamaşaların şähärneñ Ğäliäskär Kamal, Kärim Tinçurin isemendäge teatrlarında, Akterlar yortında, tatar filarmoniäseneñ konsertlar zalında qararğa mömkin.
Yäşlär säxnäse bäygese turında tulıraq mäğlümät alu niäte belän bez älege çaranı oyıştıruçılarğa möräcäğät ittek. Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetınıñ baş referentı İldar Mingäräev Azatlıq radiosı tıñlawçılarına menä närsälär söyläde.
Älege bäyge bıyıl inde ikençe märtäbä ütkärelä. Uzğan festival’dän anıñ ayırması – qatnaşuçılarnıñ geografiäse kiñräk. Bıyıl Qazannan ğına tügel, Çallı, Mäskäwdän dä qatnaşuçılar bulaçaq. Bäygeneñ maqsatı isä ana telebezne saqlap qalu, yäşlärdä, törle uqu yortlarında belem aluçı studentlarda telebezgä qarata mäxäbbät, ixtiram uyatu. Yäş artistlarnıñ çığışların märtäbäle jyuri bäyäläyäçäk13 martta Qazanda başlanğan Yäşlär säxnäse dip isemlängän studentlar teatr-studiälärene bäygesendä qatnaşuçılarnıñ çığışların 19 martqa qädär Qazan säxnälärendä qararğa mömkin. Festival’ne yomğaqlaw kiçäse Kärim Tinçurin isemendäge teatr binasında 20 martta uzaçaq.Gölnaz İlgizär


text:
Kamal teatrı Londonğa baraçaq
Cäy buluğa da qaramastan, Qazanda bu ölkädä qızıqlı çaralar küp kenä uzıp tora. Bu Tatarstanda 2006 yıl ädäbiät häm sänğät yılı dip iğlan itelü belän dä bäyleder. Niçek kenä bulmasın, härkönne diärlek respublikada kürgäzmälär açıla, konsertlar, gastrol’lär uza. Bıyıl bilgeläp üteläçäk tatar teatrınıñ 100 yıllıq yubileyına da äzerlek qızıp kilä. Xäzer bez sezgä respublika mädäni tormışınıñ soñğı yañalıqları belän yaqınnanraq tanışıp kitärgä täqdim itäbez.
Avgust başında G.Qamal isemendäge akademiä teatrı Londonğa gastrol'lärgä çaqıru aldı. Oktäber ayında teatr Böekbritanieneñ "Riversayd Studios" säxnäsendä altı kön Zölfät Xäkimneñ "Telsez küke" häm Rawil Boharayıvnıñ "Timer borçaq" spektakl'lären kürsätäçäk. Şunı da äytergä kiräk, "Riversayd Studios" wäkile Qazanğa kilep, ingliz tamaşaçısı öçen Qamal repertuarındağı äsärlärne üze saylap alğan. Teatr yaña 101-nçe sezonnı Londonnan qaytqaç, 13 oktäberdä Qazannıñ Kaçalov isemendäge rus teatrı säxnäsendä “Zäñgär şäl” belän açaçaq dip kötelä. Çönki xäzerge waqıtta Qamal säxnäsendä remont eşläre bara häm ul dekaber ayında ğına tämamlanaçaq. Qamal teatrı artistları cäyge yallardan 7 avgust könne çığıp, yaña sezonnıñ bulaçaq premyeraları östendä eşli başladı. Yıldağıça teatrnıñ elekkege baş rejisserı Marsel' Sälimcanovnıñ tuğan köne uñayınnan 7 noyäberdä säxnädä yaña spektakl' quyılaçaq. Ul - Tufan Miñnullinnıñ uzğan "Yaña tatar p'yesası" bäygesendä ciñgän "Altı qızğa ber kiäw" äsäre.
İkençe premyera G.Qamal teatrı säxnäsendä dekaberdä, Tatar teatrınıñ 100 yıllığına bağışlanğan bäyräm atnalığında uzaçaq. Anda Näqi İsänbätneñ "Gölcamal" äsäre kürsäteläçäk.
Uzğan yılğı premyera - Çexovnıñ "Öç señel" spektaklen qamallılar bıyıl sentyar'dä Ufada "Tuğanlıq" teatr festivalenä alıp baraçaq. Xäzerge waqıtta Sankt-Peterburgtan kilgän rässam Yevgeniy Ganzburg "Öç señel" öçen utlar quyılışın yañaça eşli. Tağın şunı da äytergä kiräk, Ufağa kitkänçe qamallılar Almatada bulıp qaytaçaq. Alar anda I Xalıqara Üzäk Aziä illäre teatrları festivalendä qatnaşır dip kötelä. Monda tamaşaçı xozurına Näqi İsänbätneñ "Cirän çiçän belän Qaraçäçsılu" spektakle kürsäteläçäk.
Şulay uq Qazannıñ Kärim Tinçurin isemendäge teatrı yaña 74-nçe sezonın üzeneñ säxnäsendä aça almayaçaq. Monda da, dekabergä qädär teatrnıñ binasında zur remont eşläre baraçaq. Biredä diwarlar, tamaşa zalı, säxnä, binanıñ tışqı tirä-yağı tözekländereläçäk.
Yaña sezon çit säxnädä noyäber ayında, Danil Salixovnıñ "Tanışu-qawışu teatrı"belän açarğa niätli. Dekaberdä isä yañartılğan binada akterlar Tatar teatrınıñ 100 yıllığına bağışlanğan tantanalı kiçä täqdim itäçäk. Teatr binasında pır tuzıp remont eşläre barsa, artistları isä Törkiäneñ III Xalıqara İstanbul teatr festivalendä qatnaşırğa dip kitte. Tinçurinlılar Törkiä tamaşaçısına Mirsäy Ämir äsäre buyınça quyılğan "Gölşayan" spektaklen täqdim itä. Spektakl' tatar milli ğöref-ğadätlärenä, fol'klor traditsiälärenä, cır-iyüllärgä bay.
Däwam itäbez, Tatarstan milli muzeynıñ citäkçese bulğan Gennadi Muxanov respublikadan küçenüe säbäple eşennän kitte. İke distä yıldan artıq şuşı urında eşlägän Gennadi Stepanoviç muzey cämäğätçelegenä bilgele şäxes. Xäzer isä respublikanıñ milli muzey citäkçese Gölçäçäk Näcipova bulaçaq. Moñarçı Gölçäçäk Näcipova milli muzeynıñ fän buyınça direktor urınbasarı bulıp eşlägän. Şulay uq ul Qazan häm İdel-Ural töbägeneñ mädäni tormış tarixı, xäzerge muzey eşçänlegenä bağışlanğan illedän artıq mäqälä häm berniçä kitap avtorı da.
Şulay uq düşämbe kiçendä Qazanda Salawat Fätxetdinov konsertları başlanıp kitte. Salawat, berençe konsert general' repetitsiä inde ul, disä dä, tamaşaçı qänäğät qalğan. Teatral'läşterelgän tamaşada Şüräle belän cırçı bäxästä, ber- bersenä törtmäle süzlär dä äytelä, tormış-yäşäyeş xaqında añlaşu da bara. Yädkär Xäbibullin başqaruındağı şüräle konsertnıñ berençe bülegendä Salawat belän urmanda bula, ikençe bülektä ul cırçı belän bügenge Qazanğa kilä. Metro tözeleşe, keşelärneñ mönäsäbäte, tabiğät'kä, tarixqa qaraşlar belän tanışa. Keşelär yaman, alar minem barmağımnı qıstırğan Bıltırdan mäkerleräk dip sanıy Şüräle. Şüräle şağir Tuqayğa da ränci ikän. Poemasında üze yaratqan su anası belän qawıştırmıyça, mäñge yalğız yäşäwgä duçar itelgän Şüräle şähärne taşlap urmanğa kerep kitä imeş. Älege teatral'läşterelgän tamaşağa estrada Salawatnıñ xalıqçan cırları kilep quşılu tamaşaçılar küñelenä xuş kilgän. Ä kemneñ zäwığı başqaçaraq ul klassik vokal yäki simfonik muzıka konsertlarına bara ala. Közge sezon açılırğa küp qalmadı.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Räfil Noğmanov: "Qazanğa kerü yulları yabılmayaçaq"
Brifingta Mädäniät ministrı Zilä Wälieva Qazannıñ meñ yıllığın ütkärü waqıtında kertelgän bäyräm çaraları belän tanıştırdı.
12 avgust könne TR gumanitar- pedagogika universitetınıñ yaña binası häm älege bina yanında Salix Säydäşev häykäle, Däwlät muzeynıñ yaña ekspozitsiäse açılaçaq. Şulay uq bu könne yañartılğan TR Musa Cälil isemendäge opera häm balet teatrında 26 avgustta bulası TR sänğät ostalarınıñ gala konsertına repetitsiäse kötelä.
22 avgustta Böyek İdel yulı şähärläreneñ kongressı uzarğa tieş.
23 avgust könne Kreml''dä milli sänğät galereyası açılaçaq. Şul uq könne başqalağa Ermitaj üzägen açu öçen Mixail Peotrovskiy kilüe häm “Altın Urda: tarix häm mädäniät” isemle kürgäzmä açılır dip kötelä.
24 avgustta Qazanda Sankt-Peterburg könnäre häm Qazan fil''mnarına bağışlanğan “Planeta Qazan” atnalığı uzaçaq. Filmnar başqala kinoteatrlarında kürsätelä.
25 avgustta “Tarixnıñ altın bitläre” köne qısalarında fän, mädäniät, sänğät eşlekleläre häykällärenä çäçäk quyu qaralğan. Monnan tış “Meñyıllıq şähärneñ ber yılı digän fotokürgäzmä belän dä tanışırğa mömkin.
26sı könne Qazan yärminkäsendä “Oçraşu urını - Qazan” digän kürgäzmä açıluı kötelä. Şulay uq RF Prezidentı Vladimir Putin qatnaşlığında 1000 yıllıq Qazan parkı açılaçaq häm RFDäwlät Sovetınıñ küçmä utırışı, BDB illäre başlıqları sammitı oyıştırıla.
27 avgustta metronı tantanalı räweştä açılaçaq häm Rusiä Prezidentı prizına xalıqara at çabışları uzuı kötelä.
28 avgustta Törkiä respublikasınıñ konsullığı eşli başlıy.
29 könne Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı wäkilläreneñ Piramida küñel açu üzägendäge cıyılışı, törle töbäklärdän kilgän tatar artistları çığışları. Şul uq könne yaña boz sarayı açılışında Konstantin Orbelyan idäräsendäge Däwlät Akademiä Kamera orkestrı qatnaşlığında “Skorpions” rok törkeme çığış yasıy.
30 könne kön däwamında bäyräm çaraları uzaçaq. Ğomumän, bäyrämgä küp kenä Rusiä yoldızları häm tanılğan cırçılar qatnaşuı kötelä. Mäsälän, Opera cırçısı Dmitriy Xvorostovskiy, “Yevroviden''ye 2004”tä ciñgän Ukraina cırçısı Ruslana, Nikolay Baskov, “Na-Na” törkeme, Törkiä yoldızı Tarkan, Alsu, Albert Asadullin, Rinat İbrahimov häm başqalar.
“Qazannıñ meñ yıllığı waqıtında başqalağa kerü yulları yabılmayaçaq. Respublikağa kergändä postlarda östämä xezmätkärlär quyılaçaq, qatğıy tikşerülär bulaçaq. Barı tik qunaqlar bulaçaq cirlärdä genä yullar yabılıp toraçaq. Tranzit maşinalarına urap uzu yulları kürsäteläçäk, bäyräm uzaçaq urınğa xalıqnı tikşerep kertäçäklär”, dip belderde TR eçke eşlär ministrı urınbasarı Räfil Noğmanov.
TR yul iminlege citäkçese Rifqät Miñnexanov 25, 26, 27 avgust könnärendä maşina belän yörüçelärgä şähär üzägenä çığudan tıyılıp torırğa kiñäş itte. Bäyrämgä kiläçäk qunaqlar öçen 4320 urınlıq 12 maşina quyu urını buldırılaçaq. Alardan töp bäyräm çaralarına avtobuslar yöriäçäk, maşinalarğa yağulıq satuğa kilgändä, 20 avgustqa qädär yağulıq salu stansiäläre ğädättägeçä eşläyäçäk, şunnan soñ ay axırına qädär stansiälärgä benzin salu kiçke 12dän irtänge 6ğa qädär bulaçaq, dip äytte TR yul iminlege citäkçese Rifqät Miñnexanov.
Gölnaz Şäyxetdinova


text:
İspan mäxkämäse 9/11 höcümnären oyıştıruğa qatnaşı bulğan keşelärne xökem itte
İspaniä başqalasında barlığı 18 keşene äl-Qaidägä bäyle buluı öçen törle cäzağa xökem itkän mäxkämä eşe tämamlandı. Alar fetnä çığaru, keşe üterü häm terror oyışmaları belän xezmättäşlek itüdä ğäyeplänep, 6-dan alıp 27 yılğa qädär törmä cäzasına xökem itelde. Bu Yewropada möselman radikalları eşe qaralğan iñ zur mäxkämä bulıp tora.
Mäxkämä qararında, Yarqas 2001-nçe yılnıñ 11-nçe sintäbr höcümnäre xaqında da aldan belgän bulğan dielä, häm ul şulay itep barlığı 3 meñnän artıq keşe hälak bulğan şul höcümnärgä bäyle dip tabıla. İspan xäkimnäre xätta, Yarqas New York häm Washingtondağı höcümnär ideäse belän çıqqan keşe dä bula ala dip belderä, läkin berük waqıtta prokurorlarnıñ, ul 11-nçe sintäbr höcümnärendä üze şäxsän qatnaşa digän bäxäsle fikeren raslarlıq tügel dip kire qağa. Näq şundıy uq ğäyepläwlärne mäxkämä tağın ike keşe - Driss Çebli häm Ğäsüb äl-Abraş Ğalyun oçrağında da nigezle tügel dip taba.
Yarqas, başqa ğäyeplänüçelär kebek ük, üzen ğäyeple dip isäpläwdän baş tarta, xäbärçelärgä ul bötenläy köç qullana torğan keşe tügellegen belderä:
"Min ğomumän atarğa, mıltıq totarqa yaratmıym. Minem atam general, ul Süriä qorallı köçlärendä xezmät itkän ide, şuña da min qorallar belän tanış. Äle keçkenä çaqta min ber märtäbä tankka utırğan idem, ämma şunıñ belän şul, başqa qoral belän min eş itmädem", dip añlata üzeneñ tınıç xolıqlı buluın Ğimadetdin Yarqas.
Xökem itelgännär arasında mäğlüm äl-Cäzirä telekanalınıñ xäbärçese Täysir Aluni dä bar, terror törkeme belän xezmättäşlek itüe öçen ul 7 yıllıq törmä cäzasına xökem itelde. Aluni dönyada 11-nçe sintäbr höcümnäre aldınnan ğına äl-Qaidä yulbaşçısı Osama bin Laden belän teleäñgämä eşläp tanılğan ide, häm xäzer anı terrorçılar belän eş itüdä ğäyepläwgä mäğlümat çaraları ireklegen yaqlawçı oyışmalar bik şiklänep qarıy. "Çiklärne tanımağan xäbärçelär" oyışması wäkile süzlärenä qarağanda, terror törkemnären häm alarnıñ eşçänlegen tikşerü ul här xäbärçeneñ wazifası bulıp tora:
"Mäxkämä barışında prokuror yış qına Täysir Alunineñ bin Laden belän äñgämäsenä işarä itep tordı. Näq menä şul işarälär aña qarşı ğäyepläwlärneñ fikerne irekle belderügä häm anıñ jurnalist bularaq eşenä bäyle ikänlegen kürsätä", di Parisdağı "Çiklärne tanımağan xäbärçelär" oyışması wäkile.
Madridta äle genä tämamlanğan şuşı mäxkämä uñayınnan şunı da äytergä kiräk - ul ispan başqalasında 2004-nçe yılda bulğan şartlawlarnı qaramadı, anı bötenläy başqa ber mäxkämä tikşerä. 200-läp keşe hälak bulğan şul şartlawlarnı oyıştıruda xäzer yaqınça 100-läp keşe şiklänelä. Yaqınça şundıy uq mäxkämä Germaniädä dä däwam itä, 4 ğäräp ire Duesseldorfta Germaniädäge yähüd oyışmalarına qarşı höcümnär oyıştıruda ğäyeplänä.
Kärim Kamal


text:
"Freedom House" dönyadağı ireklek xälen bäyäli, elekke sovet cirlärendä eşlär şäptän tügel
Amerika Quşma Ştatlarında urnaşqan xökümättän tış "Freedom House" oyışması yaña xisabın bäyän itte, xörmätle tıñlawçılar. Anda ul bu yulı dönyadağı iñ zalim xökümätlärne bilgeli.
Dönyadağı 192 ilne şuşı oyışma öç törkemgä bülä. Berençese "irekle cämğiätlär", aları 46 protsent täşkil itä, ikençese "öleşçä irekle illär", barlığı 30 protsent, häm öçençe törkem "irekle bulmağannarı".
"Freedom House"nıñ Yewropadağı mödire Kristie Evenson süzlärenä qarağanda, bar dönya buylap nigezdä irekleklärneñ kiñäyüe küzätelsä, ayırım töbäklärdä, misal öçen Üzäk Aziädä, kiresençä, demokratik ireklekne bastıru arta bara.
"Ğomumi täräqqiät şundıy ki, Üzäk Aziädä ireklekne qırşawlaw bara. Bu bigräk tä Üzbäkstan häm Törekmänstanğa xas", di "Freedom House"nıñ Yewropa mödire.
İnde äytelgänçä, xisapta Çeçnä ayırım telgä alına. Rusiä üze tulısınça "irekle bulmağan" illär rätenä kergän. Mäskäw Çeçnädäge wäzğiät totrıqlana bara dip kilsä dä, "Freedom House", bez andağı säyäsi wä sivil irekleklär ölkäsendä bernindi dä uñay täräqqiät kürmibez, bu xäl yaqın kiläçäktä dä yaxşırmas kebek, dip belderä.
Elekke Sovetlar berlege cirlärendä barlıqqa kilgän bäysez illärdän "irekle cämğiätlär" isemlegenä bu yulı Baltiq buyı däwlätlärennän tış barı tik Ukraina ğına kergän. Anıñ şuşı uñışına ildäge äflisun inqilabı, anıñ tınıç, qanun qısalarında ütüe häm şunnan soñ ildä demokratik ğädätlärneñ urnaşuı zur öleş kertte, dip sanala. "Freedom House" fikerençä, Ukrainada äle haman da säyäsi wä sivil xoquqlarnı kiñäytü ölkäsendä reformalar ütügä ömetlär bik zur. Anda küptän tügel genä xökümätneñ almaşuı, häm monıñ säyäsi qısalarda ütüe monı raslıy, älegä bik nıqlı bulmasa da, bu täräqqiät tağın da tormışçan wä däwamlı demokratiä öçen nigez bula ala, di Kristie Evenson, "Freedom House" oyışmasınıñ Yewropa mödire.


text:
Ğiraq başqalasında iminlek buldıru öçen başlanğan kiñlüläm çaralarnıñ ikençe könendä Bağdadta distälärçä meñ Ğiraq politsiäse häm soldatları, koalitsiä xärbiläre kizü tora.
İminlek çaraları başlanğanda politsiä Bağdadnıñ törle urınnarında atıp üterelgän 7 keşe mäyete taptı.
Bağdadtan tönyaq-könçığıştağı Baquba şähärendä qorallı keşelär ber avtobustan 10 sivilne çığarıp atıp ütergän.
Tönyaqtağı Tikrit şähärendä qorallı keşelär sönni mäçetenä höcüm itep 4 keşene üterde, kimendä 13-ne yaraladı. Politsiä mäçettä şartlamıy qalğan bomba da tabıldı di.
AQŞ-Ğiraq urtaq operatsiäse näticäsendä Kerbala ölkä şurası räise Akil äz-Zübäydi qulğa alındı. Ul terrorçılıqnı yaqlawda ğäyeplänä dielä. Ul operatsiä barışında şuranıñ iminlek komitetı äğzası da qulğa alındı dip xäbär itelä.


text:
Livan ğäskärläre Livannıñ könçığışındağı Bekaa üzänlegendä Süriäneñ möhim tikşerü qapqasın üz qaramağına alğan.
Bäyrüt belän Dimäşq arasındağı zur yulda bulğan älege üzgäreş 30 yıl çaması Livanda torğan Süriä ğäskärlären annan çığarunıñ soñğı öleşe başlanunı añlata.
Kiçä BMO wäkile Terje Roed-Larsen Süriä räsmi räweştä üzeneñ Livandağı barlıq ğäskärlären häm küzläw xezmätlären 30-nçı aprel'gä annan çığarırğa kileşte dide.
Roed-Larsen bügen Bäyrüttä Süriä yaqlı Livan xakimiätläre, şul isäptän Prezident Emil Läxüd belän oçraştı.
Söyläşülär Süriäneñ çigenüe häm Süriäneñ barlıq xärbiläreneñ çığarıluın raslaw öçen BMO küzätüçeläre törkemenä fatixa alu bulğan dielä. Söyläşülärdän soñ Roed-Larsen üze citäkçelegendäge törkem BMO İminlek Şurasına uñay xisap tapşırır dip ömetlänüen belderde.


text:
Mäskäw tatar teatrı Qazanda çığış yasayaçaq
2006 yılda Mäskäw şähäreneñ “Diläfrüz” tatar teatrına 20 yıl tuldı. Şul uñaydan teatr truppası Rusiä töbäkläre buyınça gostrol'lär belän çıqtı. Mäskäw teatrı Tver', Zelenograd, Domodedova, Sankt- Peterburg häm başqa şähärlärdä çığış yasayaçaq. Ä 25 mart könne isä teatr “Aq bars” yäşlär üzägendä Qazan xalqın üz eşçänlege belän tanıştıraçaq. Teatrnıñ citäkçese häm rejisserı Diläfrüz xanım süzlärenä qarağanda, Qazanda truppa üzençälekle programma belän çığış yasayaçaq. Mäskäwdä cämäğätçelek başlanğıçında eşläwçe teatrnıñ Qazanğa säfärläre turında Diläfrüz Xäyrullina “Azatlıq”qa bolay dip belderde.
“Älege tamaşağa bez törle äsärlärdän özeklär alıp qaytabız. Çönki ber äsär genä kürsätsäk, tamaşaçı başqasın kürmi qala. Fänis Yarullinnıñ “Änä kilä avtomobil'…”, Zäki Zäynullinnıñ “Yaña teatr açılğaç…” häm Tufan Miñnullinnıñ “Xatın üzebezneke…” spektakl'lärennän özeklär kürsäteläçäk. İkençe bülektä isä teatr artistları qatnaşında konsert bulaçaq. Ä tänäfestä isä foyeda tamaşaçılar cırlap, biep büläklärgä dä iä bulaçaqlar. ”
Ğädättä, tatar teatrları Qazannan Mäskäwgä häm başqa töbäklärgä barıp çığış yasıy. Ä Mäskäwdän Qazanğa barı tik ataqlı rus teatrlarınıñ böten Rusiägä bilgele artistları kilep, yuğarı sänğät ürnäkläre kürsätep kitälär. Ämma bu yulı kiresençä bulaçaq. Mäskäwdän Tatarstan başqalası Qazan säxnäsenä tatar teatrı qunaqqa kilep çığış yasayaçaq. Tarixta bik siräk oçrıy torğan bu tamaşa 25 mart könne “Aq bars” yäşlär üzägendä uzaçaq.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Berläşkän Millätlär citäkçese Äfğanstanğa yaña qurqınçlar yanıy dip kisätä
Äfğanstandağı Loya Cirğa ilneñ yaña konstitutsiäsen qabul itep, bu cäydä kötelgän prezident saylawlarına yul açsa da, alarğa yaña qurqınıç yanıy - ildä däwam itkän terror höcümnäre totrıqlılıq urnaştıru tırışlıqların yuqqa çığara, xakimiatkä ışanıçnı qaqşata. Bu qorı süzlär genä tügel, Äfğanstandağı iminlek xäleneñ naçaruyuına borçılıp İminlek Şurasına yullağan xisabında şuşı fikerne BMO general'' sekretare Kofi Annan da belderä.
Audio, Fred Eckard
"General'' sekretar Äfğanstanıñ iminsezlek problemasına iğtibar birelergä tieş, saylawlar aldınnan terkäw ütkärü, anı başqaruçılarğa ilneñ bar töbäklärenä dä irekle baru mömkinlege birelmäsä tögällänmäyäçäk dip isäpli. Äfğanstandağı iminlek, solıx eşläre anıñ yaxşıruın taläp itsä dä, näq kiresençä, naçaraydı ğına" di Annannıñ kisätüläre xaqında anıñ maxsus wäkile Eckard. Anıñ süzlärenä qarağanda, saylawçılar, küzätüçelär, tawış birüne oyıştıruçılar öçen tieşle iminlek buldırılmasa, bu 10 millionlap äfğanlı öçen tawış birü xoquqınnan mäxrüm itüne añlataçaq. Yänä Fred Eckard.
Audio, Fred Eckard
"General'' sekretar, bügenge köngä açılğan terkäw üzäkläre sanı quyılğan maqsatqa turı kilmi, ğomumän, saylawlar aldınnan ildä säyäsi oyışmalar häm fikerne irekle belderü öçen tieşle moxit bulırğa tieş dip isäpli" di Eckard. Älege problema bigräk tä Äfğanstannıñ könyaq häm könyaq-könçığış öleşläre öçen aktual'' bulıp qala. Ul töbäklär asılda Berläşkän Millätlärneñ genä tügel, Qabuldağı üzäk xökümätneñ dä kontrolennän çittä tora, şul yaqlarğa maxsus xärbi ozatuda ğına barıp bula di Annannıñ matbuğat wäkile.
Audio, Fred Eckard
Berläşkän Millätlär general'' sekretareneñ şuşı kisätüläre sişämbedä Qandahar şähärendä ber bomba şartlap şunıñ näticäsendä berniçä mäktäp balası hälak bulğannan soñ yasaldı. İminlek Şurasına ul Äfğanstanğa yardäm itü mäs''äläsen qaraw öçen şuşı yılnıñ berençe aylarında yaña xalıqara kiñäşmä cıyunı, anda finans ixtiaclarnı ğına tügel, ä iminlekne nığıtu yulların qarawnı da täqdim itä. Berläşkän Millätlärneñ yuğarı wäkilläre uylawınça, soñğı öç ay eçendä Äfğanstanda ğadi xalıqqa qarşı höcümnär sanı artıp kitkän, Bonn kileşüenä ireşkännän soñ ütkän 20 ay eçendä dä bu xätle höcüm yasalğanı yuq ide dip belderä alar.
Kärim Kamal, Praga


text: Katowice -- Polşanıñ könyağında urnaşqan bu şähärdä kürgäzmä binasınıñ tübäse işelü näticäsendä qorbannar sanı 66-ğa citte. Qotqaruçlıar fikerençä, bu san artırğa mömkin. Uzğan töndä minus 15 däräcä salqın bulğan, xäräbälär astında isän qaluçılar tabılmas dilär. Polşanıñ yanğın idaräse başlığı Kazimir Krzowski, "isännärne tabu ixtimalı yuq däräcäsendä" dide. Kimendä 140 keşe yaralanğan. Tübä işelgän waqıtta binada 500läp keşe bulğan dielä. Alar anda xat taşuçı kügärçennär kürgäzmäsendä qatnaşqan. Qazanıñ säbäbe – tözüçelär xatası bulırğa mömkin digän farazlar äytelä. Polşa prezidentı Lex Katsinski monı "demokratik Polşa" tarixında iñ zur qaza dip atadı. Polşada 3 könlek matäm iğlan itelde.


text:
Ukraina saqlanu ministrlığı belderüençä, bügen Ğiraqnıñ Wäsit wiläyätendä oçqıç bombaları tutırğanda şartlaw bulıp 7 ukrain häm ber qazax soldatı hälak bulğan.
Bağdadtan könyaqtağı Yosıfiä şähärendä maşinalı ber intixarçı Ğiraq xärbi tikşerü qapqası yanında bomba şartlatıp ike politsiä xezmätkären häm ike tınıç keşene ütergän.
Ğiraqnıñ tönyağındağı Sämärrä şähärendä politsiä başlığı wazıyfaların başqaruçı Möxämmät äl-Bädri maşinasında barğanda atıp üterelde.
AQŞ xärbiläre äytüençä, Bağdadta yulğa quyılğan bomba şartlawdan ber amerikan soldatı hälak bulğan.
Ğiraq politsiäse äytüençä, kiçä kiç Bağdadnıñ könyağında Amerikan konvoyı ütep barğanda yulğa quyılğan bomba şartlağannan soñ amerikan xärbiläre ut açqan, häm kimendä 5 ğiraqlı, şul isäptän 2 politsiä xezmätkäre, 3 tınıç keşe ülgän.
Kiçä AQŞ xärbiläre Mosul şähäre yanında yalğış ber yortnı bombalar berniçä tınıç keşene ütergän ide.


text: Ğiraqta totıq itep alınğan ike alman injenerı Germaniä xökümätenä alarnı irekkä çığaru öçen quldan kilägänne eşläwne sorap möräcäğät itte. Älege möräcäğät yazılğan yazmanı ğäräp telle Äl-Cäzirä televideniä kanalı kürsätte. Germaniä kanslerı Angela Merkel, Germaniä xökümäte keşe urlawnı kisken ğäyepli, dip totıqlarnı irekkä çığarırğa çaqırdı. 2 alman keşese atna başında Bağdadtan könyaqkönbatışqa taba urnaşqan 200 çaqrımdağı Baiji şähärendä urlanğan ide. Bu ayda ğına Ğiraqta kimendä 5 çit il keşese totıq itep alındı, alarnıñ berse AQŞ jurnalistı Jill Carroll.


text:
Däwlät Duması saylawları häm alarnıñ Rusiä liberal'' köçläre öçen şaqtıy ayanıçlı näticälär belän tämamlanuwı YUKOS şirkäteneñ elekke başlığı Mixail Xodorkovski tiräsendäge ığı-zığını beraz artqa çigersä dä, xäzer ul yañadan iğtibar üzägenä çıqtı. Eş şunda ki, tizdän anı saq astında totunıñ qanun taläp itkän mötdäte tula, şul mötdätne yä mäxkämä qararı belän ozaytırğa, yä inde Xodorkovskine, anıñ eşe mäxkämädä qarala başlawğa qädär çığarırğa kiräk. Düşämbe häm sişämbedä Mäskäwneñ Basmannaya mäxkämäse şuşı mäs''äläne qaradı häm YUKOS-nıñ elekke citäkçesen tağın 3 ayğa saq astında qaldırırğa buldı.
Mäğlüm bulğança, Rusiädä genä tügel, bar Könçığış Yevropada iñ bay keşe sanalğan Mixail Xodorkovski qulğa eş säfäre barışında, oçqıçı yağulıq tutırırğa töşkäç alınğan ide. Bu xäl üktäbrneñ 25-endä buldı. Şunnan birle YUKOS-nıñ elekke citäkçese saq astında utıra. Anıñ advokatları baştan uq, eşe mäxkämägä citkänçe Mixail Xodorkovskine törmädä totu kiräk tügel dip qarasa da, mäxkämä prokuratura üteneçen qänäğätländerep anı saq astında qaldırunı xup kürde. Xäzer isä süz şul mötdätne tağın da ozaytu turında bardı. Mäskäwneñ Basmannaya mäxkämäse monı inde düşämbedä ük qarıy başladı. Şul bilgele, älege mäxkämä ğädättä prokuratura taläplären bernindi qarşılıqsız ütäp kilä. Bu yulı da ul utırışnı, nindider iminlek yanawları bulu säbäple, Xodorkovski totılğan "Matrosskaya Tişina" törmäsenä küçerergä tırışıp qaradı. Yaqlaw yağı moña kisken qarşı çıqqaç qına xäkim Andrey Rasnovski ul "yanawlarnıñ" nigezle bulmawı açıqlanuwın häm utırışnıñ mäxkämä binasında däwam itäçägen belderde. Basmannaya mäxkämäseneñ Xodorkovskine saq astında qaldıru mäs''äläsen anıñ üzennän başqa ğına qararğa teläwe dä advokatlarnıñ qarşılığına oçradı häm näticädä anı utırışqa kiterergä mäcbür buldılar. Şunı da äytergä kiräk, Mixail Xodorkovskine, Genrix Padva kebek şaqtıy abruylı häm täcribäle advokatlar yaqlıy, bu yulı utırışta xätta YUKOS-nıñ çittäge advokatı Robert Amsterdam da qatnaşa aldı. Yaqlaw yağı ğomumän, Xodorkovskine saq astında totunı tağın da ozaytu Rusiäneñ üz qanunnarın bozu bulıp tora dip isäpli, häm monı isbatlaw yözennän küptän tügel genä prezident Putin tarafınnan imzalanğan cinayät eşlären tikşerü kodeksına işarä itä. Yäğni prokuratura belä torıp prezident raslağan qanunnı bozuğa etärä dip isäpli Mixail Xodorkovskineñ advokatları. Alay ğına da tügel, Basmannaya mäxkämäse Rusiä prokuraturasınıñ elekke YUKOS citäkçesen saq astında qaldıru taläben qänäğätländersä, Xodorkovski yağı şikayät belän Yevropanıñ keşe xoquqları mäxkämäsenä möräcäğät itäçägen beldergän ide. Läkin Basmannaya mäxkämäse yaqlaw yağınıñ şuşı dälillären bu yulı da iskä almasqa buldı, ber säğät elek anda Mixail Xodorkovskine saq astında tağın öç ayğa qaldıru xaqında qarar qabul itelde. Xodorkovskigä qarşı cinayät eşe açunı Mäskäwdäge belgeçlär, anıñ säyäsi ımsınuları, prezident Putingä qarşı parlament oppozitsiäsenä, ayırım alğanda, kommunistlarğa häm "Yabloko" törkemenä aqçalata yardäm kürsätüwe belän añlatqan ide. Duma saylawları şuşı ike partiäneñ dä xalıq arasındağı yaqlawı kimüen kürsätte. Läkin alda prezident saylawları tora, alar 14-nçe martqa bilgelängän, häm şunısı iğtibarnı cälep itä - prokuratura Xodorkovskine saq astında martnıñ 25-enä, yäğni prezident saylawları ütkänçegä qädär totunı täqdim itte häm Basmannaya mäxkämäse monı ike kön buyı qarağannan soñ qänäğätländerergä buldı.
Kärim Kamal, Praga


text:
Ğiraq suğışı başlanunıñ ber yıllığın bügen dönya cämäğätçelege uram cıyınnarı belän bilgeläp ütte.
Suğışqa qarşı çaralar Awstraliäneñ iñ zur şähäre Sydneyda başlanıp kitte, anda 3 meñgä yaqın keşe qatnaşqan bulsa, Melbourne, Brisbane häm Perth kebek keçeräk şähärlärdä uramnarğa çığıp suğışqa qarşılıq belderüçelärneñ sanı kübräk bulğan.
Seoulda demonstratsiägä meñ yarım keşe çıqqan, alarnıñ küpçelege – studentlar ide, dip xäbär itelä.
Tokyoda uramnarğa çıqqan berniçä meñ keşe Yaponiäneñ Ğiraqqa meñ keşelek ğaskär cibärü qararına qarşılıq belderde.
Yevropanıñ zur şähärlärendä dä bügen suğışqa qarşı uram cıyınnarı uzdı, Amerika Quşma Ştatlarında da yaqınça 200 urında protest demonstratsiäläre üter dip kötelä.
Londonda uram cıyınına 25 meñgä yaqın keşe qatnaşqan, anda yäşellärneñ Greenpeace xäräkäteneñ ike wäkile Big Ben säğat manarasına mengän ide, alarnı politsiä qulğa alğan.
İtaliädä sulçılar, hönär berlekläre häm globalizatsiägä qarşı xäräkät aktivistları üz tarafdarların bügen kiçkä cıya.
Mäskäwdä uramnarğa çığuçılar Çeçnya häm Ğiraq suğışına protest belderde.


text:
Tatarstannıñ Konstitutsion mäxkämäsendä latin imlası mäs’äläse qaraldı
Bügenge utırışta latinğa küçüne tıyğan federal` qanunnıñ konstitutsiäçellege mäs’äläsenä qağılmıyça, xörmätle mäxkämädän Tatarstan Konstitutsiäneñ 4nçe häm 8nçe matdäläreneñ, älege matdälärneñ nigezlämäläre tatarstan däwlät telen bilgeläw elementı bularaq latin imlası nigezendä tatar alfavitın buldıru öçen xoquqi nigez bulu bulmawın açıqlaw häm älege mäs’äläneñ fäqät Tatarstan respublikası qaramağındağı bulu öleşendä añlatma birüne sorıy.Respublika Däwlät Şurası zaprosınıñ mäğnäsenä töşengäç, süzne ekspert-ğalimnärgä birdelär. Alar çiratlaşıp telneñ häm däwlät teleneñ ayırmalığı, imla däwlät teleneñ atributikası bulamı yuqmı, ber ük tel ike törle imlada yazılıp yäşi alamı digän sorawlarğa cawap birdelär. Alarnıñ fänni cawaplarınıñ bar eçtälege belän sezne tanıştırıp tormıybız. Şunısın ğına işetteräse kilä. Ekspertlarnıñ ikese dä kirill imlası tatar teleneñ tabiği söylämen beteräçäk, ber ük grafikada ike tel üseş ala almıy, didelär. Alar şulay uq, Konstitutsion mäxkämä äğzäläreneñ östämä sorawlarına da cawap birdelär.
Axırda mäxkämä räise utırışta qatnaşqan küzätüçelärgä süz birde. Respublikanıñ Ministrlar Kabinetı häm Prezident Apparatı wäkilläre Däwlät Şurası deputatlarınıñ zaprosı belän kileştelär. Yuğarı mäxkämä äğzäse, bezneñ qaramaqta mondıy eşlär bulğanı yuq, sez bu xaqta bernärsä dä äytä almıybız, dip cawap birde. Ä menä Tatarstannıñ Prokuratura wäkile isä, sez bügen qarağan mäs’älä barı tik federal qanunnar häm Rusiä Konstitutsiäse nigezendä genä xäl itelä ala, sez alarnı xäl itä almıysız, dip belderde. Gärçä, zaprosta barı tik Tatarstan konstitutsiäsenä añlatma birü genä soralsa da. Keşe xoquqları buyınça wäkil Räşid Wäğizov ta tatar xalqı üz teleneñ yazmışın üze xäl itärgä tieş, bezne Rusiä keşe xoquqların yaqlawçılar da xuplıylar, dide. Şunıñ belän Konstitutsion Mäxkämä räise, bez üz qararıbıznı yabıq räweştä çığaraçaqbız, dip älege utırışnı tämamladı. Älege qarar iğlan itelgäç, bez sezne anıñ belän tanıştırırbız.Gölnaz İlgizär


text:
Törek Qorallı Köçläre (TQK) Tönyaq Ğiraqqa ütep kerep Körd partizan oyışması PKK-ğa qarşı başlatqan xärbi köräşen sigez köndä tämamlap kire qaytqan ide. TQK xärbi otraydalarınıñ kire cigenüe ütkän atnada, AQŞ saqlanu ministere Gatesneŋ Ankarağa yasağan vizitı waqtında “Ğiraqtan çigenegez” häm şuluq könne Prezident Bushnıñ “Törek armiäse çigenergä tieş” dip yasağan belderülärennän tulı ber kön dä uzmastan ğämälgä aşırıldı. Xätta bu kire çigenüdän xökümät räise Premier Erdoğannıñ da xäbäre bulmawı añlaşıldı. Xökümät räise Erdoğan Gatesneñ taläplärenä “waqıtı kilgäç kire çigenerbez”, general ştab başlığı armiä generalı Yaşar Büyükanıt isä “bu cigenü ber könnän soñ da, ber yıldan soñ da bulır, Amerikannar Afganistanda niçä waqıttan birle toralar” dip cawap qaytarğan ide. Äle bu süzlär qolaqlarda yañğırağanda Tönyaq Ğiraqtagı Körd çitäkçelärdän Zerdabineñ “Törek armiäse kire çigenä başladı” dip dönyağa beldereüe häm Törek cämağätçelegeneñ, xätta säyäsilärneñ bu xäbärne, TQK çığnaqlarınnan tügel dä, berençe bularaq añardan aluwı bik säyer toyıldı. Qayberäwlär AQŞ quştı häm bez monı ütädek, bu täräqqiät turında Tönyaq Ğiyraqtağı Kördlär dä belä ikän digän tänqit süzläre kütärelä başladı. Monnan soñ isä generalştab başlığı Büyükanıt, “bez monı aldan uq planlağan idek” digän belderü yasap, AQŞ-nıñ bu qararda ber nindi dä täsire bulmawın cämağätçelekkä añlatırga tırıştı. Xätta ul “AQŞ-nıñ role buluwın isbatlasınnar, uniformamnı salıp taşlarmın” dip beraz emotsional çığış yasadı. Generalneñ üzenä qarata yasalğan tänqitlär säbäple Millätçe Xäräkät Partiäse citäkçese Däwlät Bahçäli belän Cömhuriät Xalıq Partiäse liderı Däniz Baykalnnı da tänqitläwe här ike lidernıñ añarğa cäwap birüwenä yul açtı. Asılda yaqın çor Törek tarixında säyäsilär armiä belän polemikağa kermäskä tırışıp kildelär. Gomumän xalıq ta armiägä süz äyetermäskä tırışıp kilä. Läkin bu yulı AQŞ-nıñ basımı uramdağı keşedän dä yäşrenä almağanlıqtan oppozitsiä reaksiä kürsätergä mäjbur buldı. Premier Erdoğan isä üz näwbätendä “qararlardan bez cawaplıbız” dip xärbilärne höcümnän saqlarğa tırıştı. Läkin generalştab monıñ belän genä çiklänmäde häm 4-nçe Martta üz internet säxifäsendä bik qatı eçtälekle ber belderü iğlan itte. Şuşı belderüdä diqqätne iñ küp cälep itkän
“Bu höcümnär, TQK-neñ terror belän köräşenä, xainnardan küberäk zian birä” digän cömlä ide.
CXP lidäre Baykal şunduq moña elektron poçta aşa internetta tübändäge cawapnı birde:
“Bez demokratik ber diskussiä alıp barabız. Bezgä cawap birergä tiyeş keşe Premier. Ber kemdä arabızğa kerergä tıqşınmasın Başqalarnı xurlap, xäkärät itep xaqlı buluwığıznı isbatlıy almıysız”.
Bu cawap ta generalştabnıqı kebek qatı eçtälektä ide. MXP isä üz näwbätendä, şulay uq internet aşa, tübändäge belderüwne yasadı:
“Wazıyfası häm pozitsiäse ni bulsa bulsın ber kem dä MXP-en xainnardan küberäk ilenä zian birgän ber oyışma bularaq kürsätü xaqın üzendä kürä almayaçaqtır.”
Bu internet aşa belderülär kiñ küläm mäğlümät äsbablarınıñ da töp temasına äwerelde. Çönki generalştabnıŋ monnan elek tä xakimiättägelärne kisätkän belderüläre bulğalap torsa da, berençe märtäbä här daim armiä safında torğan ike zur oppozitsion partiägä höcüm itkän buldı. Dimäk oppozitsiäneñ tänqitlärendä xaqlılıq payı bar. Yuğisä generalştab başlığı şundıy köçle reaksiä kürsätmägän bulır ide. Bu krizis ni xätlegä suzılır, äytüwe qıyın.


text:
Mehmet Özbek - Bakar Kapı Zarınnan
Sanatçı : Mehmet Özbek
Türkü : Bakar Kapı Zarınnan
Etiketler : Mehmet Özbek - Bakar Kapı Zarınnan türkü indir, Mehmet Özbek - Bakar Kapı Zarınnan türkü dinle, Mehmet Özbek türküleri, Bakar Kapı Zarınnan mp3 indir, Mehmet Özbek türküleri Bakar Kapı Zarınnan türküsü, Bakar Kapı Zarınnan sözleri, Mehmet Özbek mp3 dinle, Mehmet Özbek download, Bakar Kapı Zarınnan bedava mp3, Mehmet Özbek türkü sözleri, Mehmet Özbek türkü dinle, Mehmet Özbek son albüm indir
Mehmet Özbek Türküleri
Mehmet Özbek - Güzele Bak Güzele
Mehmet Özbek - Karaköprü Narlıktır
Mehmet Özbek - Evlerinin Önü Kavak
Mehmet Özbek - Kalenin Dibinde Bir Daş Olaydım
Mehmet Özbek - Giderim Burdan Artık
Mehmet Özbek - Yola Çıktım Mardin e
Mehmet Özbek - Kalk Gidelim Şıh Bağına
Mehmet Özbek - Kapıyı Çalan Kimdir
mehmet özbek - gülüm di gel men seni seveli-kerkük divanı (kerkük)
Mehmet Özbek - Kerkük Divanı 2