text:
Törkiyä ilbaşınıñ Greśiya säfäre häm Könbatış Trakya törekläre
Törkiyä häm Awraziya 52
Törkiyä Cömhüriyäte ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Törkiyä - Greśiya mönäsäbätlärendä yaña säxifä açu öçen küptän tügel Greśiyägä räsmi säfär yasadı. Älege säfär – 1952 nçe yıldan birle Törkiyäneñ ilbaşı däräcäsendäge täwge säfäre. İke yaqlı söyläşülärdän tış Ärdoğan Könbatış Trakya törekläre (Frakiya törekläre) belän dä küreşte. Bu räweşle Könbatış Trakya törekläre häm alarnıñ problemaları xalıqara cämäğät’çelekneñ kön tärtibenä kilde.
Könbatış Trakya Greśiyäneñ Gümülcinä (Komotini), İskaçä (Xanthi) häm Dädäağaç (Alexandroupolis) vilayät’lären üz êçenä ala. Xäzerge waqıtta Könbatış Trakyada 150 meñnän kübräk möselman törek azçılığı yäşi.
1923 nçe yılğı Lozanna kileşüe belän Könbatış Trakya törek cämğiyäte azçılıq statusına iyä. Fäqät’ töreklär azçılıq xoquqlarınnan küp tarmaqta faydalana almıy. Greśiyäneñ töreklärgä qarata basım säyäsätläre säbäbe belän 1920 nçe yıllarda Könbatış Trakya xalqınıñ 65%ın täşkil itkän töreklärneñ bügenge köndä töbäktäge sanı 30 % tiräse. Könbatış Trakya törekläreneñ cir mäydanına iyä buluları 1923 nçe yılda 84% tiräse bulğan bulsa, bügenge köndä bu kürsätkeç 25% tiräse.
Könbatış Trakya törekläreneñ azçılıq xoquqlarınnan faydalandıru xosusında Greśiya citäkçelekläre ğamälläreneñ 1960 nçı yıllardan başlap kimüe kürenä. Töreklär 1967 nçe yıldan başlap waqıf citäkçeleklärennän yıraqlaştırıldı. 1970 nçe yıllardan başlap “törek” süzen qullanu cinayät’ bularaq bäyälände. 1980 nçe yıllarda isemendä törek sıyfatı bulğan azçılıq ictimiği oyışmaları qanunsız dip iğ’lan itelde. 1990 nçı yıllarda möftilär saylaw belän bäyle 1920 nçe yılğı qanun ğamäldän çığarılıp ,ilbaşı idaräse qararnamäse belän möftilär bilgelänä başladı. Bolar kebek tağın distälärçä tiskäre ğamälne sanarğa mömkin.
Greśiya citäkçelege ”Törek azçılığı” ğiybaräsen Lozanna tınıçlıq kileşüendä urın almawın alğa sörä.Lozanna tınıçlıq kileşüeneñ “Azçılıqlarnıñ saqlanuı” isemle maddälärendä “möselman” ğıybaräse qullanılsa da kileşüneñ başqa maddälärendä telgä alınğan “Törek” sıyfatınnan häm konferenśiya berketmälärendä urın alğan bäyannardan,repatriaśiyağa alınmağan Könbatış Trakyadağı azçılıq äğ’zalarınıñ törek buluı bik açıq añlaşıla. Şulay uq törek häm grek xalqınıñ almaşuı turında Törkiyä belän Greśiya arasında imzalanğan kileşü häm protokolda, repatriaśiyağa kertelmägän keşelärgä birelgän“etabli” dokumentında “törek” häm “grek” süzläre urın ala.
Bügenge köndä Könbatış Trakyadağı törek azçılığı mäğarif, din irege , waqıflar,säyäsi wäkil itelü däräcäse xosusında häm başqa şaqtıy tarmaqta citdi problemalar belän oçraşa. Greśiya Lozanna kileşüendä törek azçılığına tanılğan xoquqlarnı birmäw belän bergä Könbatış Trakya töreklärenä iqtisadi, sośial’, säyäsi häm mädäni bik köçle basım yasıy. Törekne häm törekçäne kürmämeşkä sabışqan Greśiya iq’tisadi basım da yasıy.
Könbatış Trakyadağı törek azçılığınıñ äydäp baruçıları belän uzğan atnada telefon häm internet aşa söyläştem. Alarnıñ iñ zur şiqayät’läre – iq’tisadi basım häm mäğariftäge ikele standart. Törek azçılığı äğ’zaları töreklärgä êş birelmäwen , kübeseneñ tämäke basularında êşläwen häm tämäkelärenä ildäge urtaça bäyädän tübän bäyä birelüen belderä.Belem birüneñ maxsus räweştä tübän buluın, bu säbäple balalarnıñ grekça häm törekçä öyränüdä zur qıyınlıqlar belän oçraşuına basım yasıylar. Törkiyädän uqıtuçı kilüenä Greśiya xökümäteneñ kirtä quyuın belderälär. Grekça belem birüneñ dä maxsus räweştä sıyfatsız buluın häm bu räweşle yäş’lärneñ universitetqa uqırğa kerülärenä häm hönär alularına kirtä quyıluın äytälär.
Törkiyä Cömhüriyäte Könbatış Trakya törekläreneñ Lozanna kileşüe ,Awrupa Berlege qağidälare häm global’ keşe xoquqları añlayışına turı kiterep barlıq mömkinleklärdän faydalanuın teli. Törkiyä bu qısada Awrupa keşe xoquqları mäxkämäse qararlarınıñ ütälüen teli. Çönki Törkiyä bu töşençä belän Törkiyädäge çığışı belän grek bulğan watandaşlarınıñ taläplären alar belän dialog qısasında qanäğät’länderü öçen soñğı yıllarda möhim adımnar yasadı.
Bu säbäple Törkiyäneñ oxşaş totışnı Greśiyädän dä kötüe normal’ xäl. Könbatış Trakya törekläre Greśiya watandaşı bularaq bu il öçen êşli. Şuña kürä dä Lozannadağı maddälär häm Awrupa Berlege standartlarına turı kilgän totış kötüläre tabiği xäl.
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğannıñ säfäre ike il arasındağı mönäsäbätlärne yaxşırtu häm duslıqnı nığıtu öçen tarixi forsat. Bu säfär ike yaqnıñ da bu yünäleştä iradäse häm teläge buluın kürsätä. Fäqät’ ike däwlät arasında çişeleş kötüçe şaqtıy mäs’älä bar. Bu säfärneñ älege problemalarnı çişü öçen möğayen konkret näticäläre bulmayaçaq. Säfärdän kötelgän töp näticä – ike yaqlı yaxşı niyät häm ışanıç täêmin itü. 65 yıldan soñ tormışqa aşqan bu räsmi säfär monıñ ğamälgä aşuı öçen tarixi forsat. Greśiya belän Törkiyä mönäsäbätläreneñ kamilläşüe azçılıq problemaların çişüne dä ciñeläyter ide. Bu problemalarnı çişü Törkiyä belän Greśiyäne ber-bersenä tağın da yaqınaytır.


c: text/html

text:
Bunı Ukraina prezidenti vazifelerini eda etken, Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi Oleksandr Turçinov bazar künü özü rey bergen saylav bölüginde keçirilgen brifingde bildirdi.
«Kiyev, ve umumen Ukraina, saylav bölüklerinde nevbetler bar», – dedi o.
Turçinovnıñ malümatına köre, bugün Donetsk vilâyetinde yedi bölge komissiyası çalışa, ve sekizincisini açmaq içün iş alıp barıla. Lugansk vilâyetinde, parlament yolbaşçısınıñ aytqanına köre, tek eki bölge komissiyası çalışa. «Tabiiy ki, bu regionlarda saylavlar qıyın bir vaziyette keçe», – dep ayttı o.
«Rusiye Federatsiyasınıñ reberligi Ukrainada, şu cümleden onıñ şarqiy vilâyetlerinde, saylavlarnı bozmaq içün er şey yapa. Lâkin qorquzuvlarğa baqmadan, biñlernen saylav bölükleri endi çalışa», – dep qayd etti Turçinov.
O, emin ki, saylavlar bozulmaycaq, vatandaşlar rey berip, prezidentni saylaycaqlar, dep haber ete UNİAN.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Munday batareyada elektr energïyası swtegi men otteiniñ birigwi arqılı şığadı. Ol patenttelgen texnologïya arqılı jasalğan. Batareyanıñ iPhone 6 qurılğısında qoldanılatını jäne qurılımdıq özgeristerdiñ qajeti bolmaytını aytıladı. Jalğız qajetti tüzetwi — artqı panelindegi ventïlyacïyalıq tesiginde bolmaq, ol arqılı az mölşerde ılğal bölinedi.
Sonımen qatar, iPhone-dı qwattağış quraldıñ özgeretini aytıladı. Intelligent Energy kompanïyasınıñ bas dïretkorı Genrï Vïnand kompanïyanıñ bul qurılğısın «alğa basqan zor qadam» dep atadı. Onıñ aytwınşa, munday jañalıq smartfondar salasında bolmağan.
tengrinews.kz
Kommentarïï


text:
Qırımnıñ kurort ve turizm «nazirligi» yarımada boyunca eñ eyi turistik marşrutqa yarışnı ilân etti. Yarış maqsadı – Qırımğa küz-qış ve baar mevsimlerinde turistlerni celp etecek marşrutlarnı belgilemektir.
Bu aqta qırım «akimiyet»niñ matbuat hızmeti bildire.
Beyaanatta aytılğanı kibi, yarış bir qaç namzetlikte keçecek. Olarnıñ arasında: Ulu Vatan cenki 70 yıllığına bağışlanğan arbiy-vatanperver marşrutı (1 künden), eñ eyi qış marşrutı, eñ eyi baar ve küz marşrutları (2 künden).
İşğal etilgen Qırımğa turistlerni ücüz fiyatlar ile celp etecek olalar. Noyabr ayında Qırımnıñ kurort «naziriniñ» birinci muavini İgor Kotlâr aytqanı kibi, Qırımda sanatoriy-kurort saasınıñ obyekti künde 1428 ruble fiyatı boyunca çalışacaq.


text:
AQŞ Milliy aks-keşfiyat ve telükesizlik merkeziniñ rehberi Uilyam Evanina, Rusiyedeki Dünya futbol çempionatına ketken Amerika vatandaşlarına, yanlarına elektron cihazlarını almamaqnı tevsiye etti, çünki olarnı hakerler ya da Rusiye ükümeti programmalarını bozıp açmaq mümkünler. Bunı Reuters bildire.
Evanina: «Bu tertibatlardaki er angi malümat, hususan şahsiy bilgiler Rusiye ükümeti ya da kibercinayetçilerniñ malı olmaq mümkün», – dedi.
O, «büyük şirketlerniñ vazifeli şahısları ve devlet memurları» eñ büyük telüke altında bulunalar, dep añlattı. AQŞ aks-keşfiyatınıñ memurı, yanlarına daa evel qullanılmağan tertibatnı almaqnı ve içinden akkumulâtornı çıqarmaqnı tevsiye etti. Diger Amerika memurı, adı bildirilmemek şartı ile, Britaniya mahsus hizmetleriniñ de Birleşken Qırallıq tebaaları ve Rusiyedeki Dünya çempionatında iştirak etken İngiltere futbol taqımı içün buña beñzer ihtarlarda bulunğanını bildirdi.
Amerika keşfiyat hizmetleri başqa büyük halqara sport yarışları ve şu cümleden yaqında Cenübiy Koreyada keçken Olimpiya oyunlarından evel de buña beñzer ihtarlarda buluna ediler.
Avropa parlamentiniñ deputatları iyün 14-te, Rusiyede başlaycaq Dünya futbol çempionatınıñ diplomatik boykotına davet etmege planlaştıralar.
Aprel ayında Avropa parlamentiniñ 60 deputatı, almaniyalı zenaatdaşları, Euronest parlament assambleyasınıñ ortaq reisi, Yeşiller fırqasınıñ azası Rebekka Harmsnıñ Avropa devletleriniñ ükümetlerine, bu yılnıñ iyün-iyül aylarında Kreml tarafından Rusiyede ötkerilmesi planlaştırılğan Dünya futbol çempionatını boykot etmege davetine artıq qol tuttılar.
Dünya futbol çempionatını boykot etmege davetler yapılğan esnada eñ azından 5 biñ Ukraina vatandaşı onıñ matçlarına bilet satın aldı. Bunı Ukraina Yuqarı Radası reisiniñ birinci muavini İryna Heraşçenko bildirdi.
Dünya futbol çempionatı 2018 senesi iyün 14 ve iyül 15 künleri arasında Rusiyede keçecek. Bu devlet, tarinında birinci kere dünya futbol çempionatınıñ saip-devleti olacaq.


text:
Aqyar akimeti qırımtatar halqına berilgen vadelerinden birini bile yerine ketirmedi, dey Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl.
«Vali Menâylonıñ bergen er bir vadesini şimdi aytamam, amma bulardan esası – umumtasil mekteplerde qırımtatar tilli oqutuvı ile eki sınıfnıñ açılması edi. Böyle sınıflardan biri Mamaşay köyünde ve daa bir köyde açılmaq kerek edi. Amma bunı da, qırımtatar halqınıñ öz tilinde oqumağa aqqını bile, yerine ketirmediler», – dedi Celâl Qıırm,Aqiqatqa.
O, Aqyarnıñ şimdiki başı Sergey Menâyloanıñ «qırımtatarlar Rusiyedeki yaşayışından memnün» olğanı aqta bildirüvi ile de razı degil.
Celâl dey ki, böylece Aqyar akimiyeti, Qırım akimiyeti kibi, istenilgenini aqiqat olaraq köstermege tırışa.
«Menimce, akimiyet qırımtatar halqında olğan aqiqiy vaziyetten haberdar, şunıñ içün böyle sözler – istenilgenini aqiqat olaraq köstermege ıntıluvdır, bu qadar», – dey Celâl.
Evel Aqyarnıñ rusiyeli ükümetiniñ matbuat hızmeti şeerniñ şimdiki başı Sergey Menâylonıñ intervyüsini aşkâr etti, mında o «qırımtatarlarnıñ çoqusı Qırımnıñ diger ealisi ile razı ve Rusiyege eyi munasebette buluna» dep aytqan edi.


text:
Litvaniya tatarları birliginiñ reisi Adas Yakubauskas qırımtatarlarnı işğal etilgen Qırımdan ketmemelerine çağırdı, çünki Rusiye akimiyeti bunı bekley. Bu aqta o «Espreso TV» intervyüsında dedi.
«Qırımtatarlarnen körüşkende deyim ki: «1944 senesi tekrarlanmaycaq». Eñ qıyını keçti, sürgünlik olmaycaq. Sizni quvacaqlar, vatannı terk etmege zorlaycaqlar. Lâkin andan ketmeñiz, dayanıñız, işğal daimiy degil. Ketseñiz, kelecek nesilleriñiz 50-100 yıldan soñ diaspora olaraq yaşaycaq, assimilâtsiyağa oğraycaqlar, til, kimligini coyacaqlar», – dep qayd etti Yakubauskas.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadanıñ bazı sakinleri qırımtatarlarğa başqaca yanaşmağa başladı, dey Yakubauskas.
«Eskiden qırımtatarlarğa menfiy yanaşqanını köstermegen insanlar şimdi bunı gizlemey. Qırımtatarlar bazı vaqıtları soqaqqa raat çıqamay. Bu problema, lâkin beklemek kerek. Yarımadadan ketmege olmay. İşğalciler akimiyeti bunı bekley. Qırımnı qırımtatarlardan temizlemek – II Yekaterina zamanlarından berli arz eteler. Qırımda qalmaq – pek müim», – dep qayd etti Litvaniya tatarları birliginiñ reisi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqmescitniñ Gagarin bağçasında qırımtatarlar Oraza bayramını qayd ettiler. Musafirler politsiyanıñ nezareti altında buluna ve metallodetektorlardan keçe ediler, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Sanada yarışlar keçirile, qırımtatar muzıkası yanğıray, gölniñ yanında Küreş yarışları keçirile, bazı oğlanlar ukrain urbasında keldiler, digerleri urbanı deñiştirip, onı Rusiye timsallerinen bezetmege yetiştirdiler.
Bağçada bediiy mallarnı, yadigâr, qırımtatar milliy urbası ve tamğalı kölmeklerni satalar.
Aynı bu yerde qırımtatar pilâvini pişirüv yarışı keçirilmekte. Qırımnıñ Rusiye ükümeti tamır halq içün teşkil etken bayram künü böyle edi.
Kündüz Oraza bayramında çoq adam yoq edi. Aqşam Gagarin bağçasına şimdiki akimiyet vekilleri keldi.
Qırım Müftisi acı Emirali Ablayev ve Qırımnıñ Rusiye nazirler şurasınıñ reis muavini Ruslan Balbek Küreş yarışlarını seyir ettiler.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Kiyevde Oraza bayramı munasebetinen büyük bayram keçirildi, büyükler ve balalar içün eglenceli yarışlar oldı. Kün musulman adetlerine köre keçti.
Hatırlatamız, Qırımnıñ Bağçasaray şeerinde politsiya «Han-Çayır» 6-ncı mikrorayonınıñ sakinlerine Oraza bayramını qayd etmege yasaq etti. Keçken yılları 6-ıncı mikrorayonnıñ camisi yanında Oraza ve Qurban bayramlarında kütleviy tedbirler keçirile edi. Onı yerli faaller Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yardımı ile keçire ediler.
Oraza bayramı – Ramazan ayınıñ bitmesini ifadelegen bayramdır. Onı bir qaç kün boyunca qayd eteler. Qırımda cuma künü, iyül 17-de, tatil ilân etilgen edi.


text:
Qırımda Bağçasaray şeer şurasınıñ reis muavini Andrey Pozdnâkov şeer memuriyetiniñ başı Vladimir Verhovodnı işten boşattı, faqat Qırım nazirler şurası bunı «qanuniyetke ters kelgen» qarar olaraq tanıy. Bu aqta Qırımnıñ baş nazir muavini Dmitriy Polonskiy bildire, – haber ete salı künü, iyül 7-de, Krıminform saytı.
İyül 7 künü Bağçasaray şeer şurasınıñ reis muavini Andrey Pozdnâkov Bağçasaray memuriyetiniñ başı Vladimir Verhovodnı işten boşatqanı aqta haber etti.
Bağçasaray memuriyetiniñ başı ise onıñ istifası aqqında bir şey bilmegenini bildire.
Bunı izaatlap, Polonskiy dey ki, Pozdnâkovnıñ qararını «añlamağa qıyın».
«Adet üzre, ruhiy sağlığı eyi olmağan insanlarda problemler ya baar, ya küzde yüz bere. Biz ise klinik beterleşüvni yaznıñ ortasında köremiz. Belli ki, bugün Bağçasaray şeer şurasınıñ reis muavini Bağçasaray memuriyetiniñ başı ile kontraktnı toqtatıp olamaz. Em de, iç bir şaraitte onı eda etken vazifesinden boşatamaz. Çünki bu er şey Rusiye qanuniyetine ters kele», – dedi Qırım baş nazir muavini.
Qırım baş nazir muavii Dmitriy Polonskiy Bağçasarayda «er kes öz iş yerinde qala ve vazifelerini eda etmege devam ete» dep qayd etti.


text:
İlbaşı Kuveytta
Ärdoğan bügen Kuveytta oçraşularda qatnaşa
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Kuveytta oçraşularda qatnaşa.
Ärdoğan bügen parlament başlığı Märzuk Äl Ghanim häm prem’yer-ministr Şäyh Cabir äl-Mübaräk äl-Hamad äs-Sabahnı qabul itte.
Oçraşular matbuğatqa yabıq uzdı.
Annan soñ Törkiyä ilbaşın Kuveyt ämire Şäyh äs-Sabah tantanalı räweştä qarşı aldı.
Räsmi qarşı alu tantanasınnan soñ üzara häm wäkilleklär arası söyläşülär ütkärelde.
Söyläşülärdän soñ Törkiyä ilbaşı häm Kuveyt ämire qatnaşında ike il arasında xezmättäşlek protokolları imzalandı.
Törkiyä ilbaşınıñ Kuveyt säfärendä ğomum ştab başlığı armiya generalı Hulusi Akar,ğadälät ministrı Abdulhamit Gül,tışqı êşlar ministrı Mävlüt Çavuşoğlu,iq’tisad ministrı Nihat Zäybäkci, ênergetika häm tabiği çığanaqlar ministrı Bärat Albayrak,yäş’lär häm sport ministrı Osman Aşkın Bak, azıq-tölek,igençelek häm terlekçelek ministrı Äxmät Äşräf Fakıbaba,mädäniyat häm turizm ministrı Numan Kurtulmuş, urman xucalığı häm su êşläre ministrı Väysäl Äroğlu, transport, diñgezçelek häm êlemtä ministrı Äxmät Arslan,küzläw oyışması kiñäşçese Hakan Fidan häm ilbaşı idaräse ğomum särqätip urınbasarı İbrahim Qalın da qatnaşa.
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Kuveyttağı oçraşuların tögällägännän soñ Katarğa kitäçäk.


text:
Ïtalïyanıñ oñtüstiginde eki poyız soqtığısıp, ondağan adam qaza taptı. Oqïğa Andrïya jäne Korato qalalarınıñ arasındağı jolda orın alğan. Bir jolmen kele jatqan eki poyızdıñ birneşe vagon tutastay japırılıp qalğan. Qaza tapqandar sanı naqtı xabarlanğan joq. Awır jaraqat alğan jolawşılar da köp. Zardap şekkenderdi awrwxanağa jetkizw üşin tikuşaqtar jumıldırıldı. Ïtalïyanıñ apat ornına derew jetken kölik mïnïstri Gracïano Delrïo qutqarw qızmetteriniñ qızmetin özi qadağalaytının, isti tergew üşin arnayı vedomstvoaralıq komïssïya qurılatının mälimdedi.
Kommentarïï


text:
Kiyev – Bazarertesi künü, fevral 23-te, Rusiye Federatsiyasınıñ Kiyevdeki elçihanesiniñ binası yanında Qırımnıñ işğaline qarşı onıñ yıllığı munasebeti ile piket ötkerildi. Aktsiyanıñ teşkilâtçıları – Qırımnı mecburen terk etken faaller deyler ki, olıp keçken piket işğalge qarşı informatsion kampaniyanıñ birinci basamağıdır. Onıñ çerçivesinde tögerek masalar, aktsiyalar, fleşmob ve fevral 28-de Mustaqillik meydanında keçirilmesi planlaştırılğan miting ötkerilmeli.
Rusiye elçihanesi yanında keçirilgen pikette Qırım cemaat faalleri, uquq qorçalayıcıları, köçip kelgenler, em de Qırım işğali meselesine lâqayt qalmağan Kiyev sakinleri iştirak ettiler.
«Meni dostlarım çağırdı. Men Qırım – Ukraina olğanına qoltutam. Men Qırımnı ve yahşı tabiat ve güzel insanlar ile bağlı Ukrainanıñ diger yerlerini sevem», – dep añlattı pikette iştirak etüviniñ sebeplerini Kiyev sakini İgor Sıtıy.
İştirakçilerniñ qollarında «Putin, Lavrov, Surkov buña işğal, istilâ deyler», «Rusiyeniñ Qırımı – yalan, Qırım – menim Vatanım» levhaları bar edi. Rusiye elçihanesiniñ qorasında piket iştirakçileri Rusiye askerleriniñ yarımadağa kirüvini tasvir etken fotoresimlerni yerleştirdiler. «Almenda» Grajdanlarnıñ maarifi merkeziniñ yolbaşçısı Olga Skripnikniñ aytqanına köre, fotoserginiñ maqsadı keçken sene Rusiyeniñ yarımadağa qarşı istilâsını köstermek edi.
«Bir yıl evelsi Aqyarda Qırımda memuriy binalarnıñ zapt etilmesini başlatqan miting olıp keçken edi. Birinci zaptlar Aqyarda, soñra ise Aqmescitte oldı. Müimi şu ki, fotoresimlerde körgeniñiz kibi, binalarnı vatandaşlarnıñ yardımı ile degil, silâlı adamlarnıñ – «yeşil adamçıqlarnıñ» – yardımı ile zapt etken ediler», – dep ayttı Skripnik jurnalistlerge.
Piketke bir qaç on insan toplaştı. Evromaydan-Krım areketiniñ koordinatorı Andrey Şçekun dedi ki, tedbir yalıñız informatsion piket olğanı içün çoq adam kelmedi, lâkin fevral 28-de Mustaqillik meydanında kütleviy miting keçirilecek, anda daa çoq insan olacaqtır.
«Bizler aktsiyalarımıznı fotosergi ile başlaymız. Fevral 28-de Maydanda Qırım sakinleri ve Ukrainanıñ diger region sakinleri iştirak etecek büyük aktsiya keçirilecek. Mart 10-da Ukraina Nazirler şurasında tögerek masa ötkerilecek. Soñra bizler «Qırım» fraktsiyalarara birleşmesi ile bir qaç aktsiyanı keçirmege planlaştıramız», – dep ayttı faal.
Şçekunnıñ bildirgenine köre, cemaat kampaniyanıñ maqsatlarından biri Ukrainanıñ haber toplulığında Qırım işğali meselesiniñ aydınlatmaması ile küreş ola.
Eki piket birleşti
Elçihane yolunıñ qarşısında «Svoi» cemaat ağınıñ iştirakçileri Ukrainanıñ Yuqarı mahsus mahkemesi yanında piket ötkerdiler. Qırımlılarnıñ aktsiyası soñuna yetkende soqaqnıñ qarşısında piket ötkergenler yarımada işğaline qarşı aktsiyağa qoşuldılar. Arbiy urbağa kiyingen aman-aman elli insan yoldan keçip, Qırım işğaline qarşı şiarlarnı seslendirmege başladılar.
İnformatsion kampaniyanıñ çerçivesinde faaller «Qırım – Ukrainadır» Twitter aktsiyasını keçireler. Teşkilâtçılar içtimaiy ağlarnıñ qullanıcılarını #CrimeaisUkraine tegi ile haberlerni qoymağa çağıralar.
Fevral 23-te yarımada işğali aqqında yalıñız cemaat faalleri degil, prezident Petro Poroşenko da ayttı. Devlet yolbaşçısınıñ saytında onıñ Ukraina halqına Qırım vaqialarınıñ birinci yıllığı ile bağlı beyanatı yerleştirildi. Qırım işğali yıllığında Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ukrain devleti Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadanı qaytarmağa devam etecegini bildirdi. Qırımda bir yıl evelsi yüz bergen vaqialarnı ve «referendumnı» Poroşenko «Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı açıq istilâsını gizlemek içün yapılğan bir areket» olaraq adladı. Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina Qırım aqqından iç bir vaqıt vazgeçmeycek, ve vaqtınca işğal etilgen topraqlarda Ukraina nezareti ğayrıdan tiklenecek. Yarımada akimiyeti birden cevap berdi. Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksenovnıñ fikirince, prezident Petro Poroşenko ile yolbaşçılığında Ukraina akimiyeti mahkeme etilmek kerek. O, Kiyevge Qırım qaytarılması ile bağlı «hayal qurmamağa» tevsiye etti.
Bir yıl evelsi – 2014 senesi fevral 23-te Qırımda Rusiye Federatsiyası tarafından yapılğan yarımada işğaliniñ birinci vaqiaları olıp keçti. Bu kün Aqyarda Rusiye bayraqları altında büyük miting olıp keçken edi, anda şeerniñ yañı yolbaşçısı olaraq Rusiye vatandaşı olğan yerli iş adamı Aleksey Çalıy ilân etildi.
Aynı vaqıtta Aqmescitte Qırımtatar Milliy Meclisi teşkil etken kütleviy miting olıp keçti. Onıñ iştirakçileri Ukraina Yuqarı Radasından Qırım parlamentiniñ dağıtılmasını talap etip, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ yañı Anayasasını qabul etmek içün işke başlamağa çağırdılar. Bu kün aqşam Sergey Aksenovnıñ «Russkoye yedinstvo» firqası Qırım şeerinde nevbetçilik yapacaq «cemaat nizamı imayesiniñ on taqımınıñ» meydanğa ketirilmesini ilân etti.


text:
Puqaralardıń múrájatların kórip shıǵıw tártibi
- 1. Ministrler Keńesi apparatıda puqaralardıń awızsha, jazba formadaǵı arza, yamasa elektron (xat menen arza@sovminrk.gov.uz elektron pochtaǵa yamasa «Shaqırıq etiw» sayt bóliminden), usınıs hám shaǵımlar menen islew xamda puqaralardı qabıl etiw Ózbekstan Respublikasınıń «Puqaralardıń shaqırıwları tuwrısında» gi Nızamı hám Qaraqalpaqstan Respublikası «Puqaralardıń shaqırıwları tuwrısında» gi Nızamı tiykarında ámelge asırıladı.
- 2. Puqaralardıń shaqırıwları menen islew ushın juwapkershilik Ministrler Keńesi Baslıǵı, orınbasarları, ulıwma bólim, gruppa hám basqarma basshıları, xatkeriyat basqarıwshıları gerdenine juklenedi.
- 3. Ministrler Keńesinde puqaralar Ministrler Keńesi Baslıǵı, Baslıǵıorınbasarları, Ministrler Keńesi xatkeriyatlari, bólim, basqarma hám gruppabasshıları tárepinen puqaralardı qabıl etiw reti kelgendede qabıl etiledi. Puqaralardı qabıl etiw keste tiykarında ámelge asırıladı. Qabıl kestesipuqaralar etiboriga jetkiziledi.
- 4. Ministrler Keńesi Baslıǵı hám Baslıǵı orınbasarları tárepinen puqaralar aymaqlarda arnawlı keste tiykarında kóshpeli qabıl etiledi.
- 5. Hár bir puqaranıń qabılınan keyin qabıl betalari rásmiylestiriledi. Ol jaǵdayda qabıl etilgen puqaranıń famılıyası, atı, ákesiniń atı, anik jasaytuǵın jayı, shaqırıqdıń qısqasha mazmunı jazıp qóyıladı. Qabıl betasi ulıwma bólimde dizimden ótkeriledi. Qabılda kóterilgen mashqala hal jetiw ushın tiyisli atqarıwshılarǵa jiberiledi jáne onıń qadaǵalawı Ministrler Keńesi apparatınıń tiyisli bólindi hám ulıwma bólim basshıları tárepinen shaxsan qadaǵalaw etiledi.
- 6. Puqaralardı qabıl etiwdi tashkil jetiw ushın juwapkershilik Ministrler Keńesi apparatı jumıslar basqarıwshısı hámde ulıwma bólim basqarıwshıı zimmalariga júkletiledi.
- 7. Ulıwma bólim basqarıwshıı Ministrler Keńesine kelgen puqaralardıń shaqırıwların qabıl etip aladı, mazmunıǵa qaray Ministrler Keńesi Baslıǵı tapsırigi proektin tayarlaydı hám shaxsanMinistrler Keńesi Baslıǵı kórip shıǵıwı ushın takdim jetedi. Ministrler Keńesi Baslıǵı tárepinen shaqırıqdı úyreniw boyınsha berilgen tapsırma ulıwma bólimde dizimden ótkeriledi hám tiyisli atqarıwshılarǵa jetkiziledi. Usı process ulıwma bólim basqarıwshıı tárepinen shaxsan qadaǵalaw etiledi. Ministrler Keńesi Baslıǵı orınbasarları yamasa Ministrler Keńesi apparatınıń ulıwma bólimi, gruppa hám basqarma basshıları, xatkeriyat basqarıwshıları nomiga kelgen shaqırıwlar da ulıwma bólim basqarıwshıı tárepinen tap sol tártipte rásmiylestiriledi hám qadaǵalawǵa alınadı.
- 8. Ulıwma bólim basqarıwshıı Ministrler Keńesine kelgen puqaralardıń shaqırıwların qabıl etip aladı, mazmunıǵa qaray Ministrler Keńesi Baslıǵı tapsırigi proektin tayarlaydı hám shaxsanMinistrler Keńesi Baslıǵı kórip shıǵıwı ushın takdim jetedi. Ministrler Keńesi Baslıǵı tárepinen shaqırıqdı úyreniw boyınsha berilgen tapsırma ulıwma bólimde dizimden ótkeriledi hám tiyisli atqarıwshılarǵa jetkiziledi. Usı process ulıwma bólim basqarıwshıı tárepinen shaxsan qadaǵalaw etiledi. Ministrler Keńesi Baslıǵı orınbasarları yamasa Ministrler Keńesi apparatınıń ulıwma bólimi, gruppa hám basqarma basshıları, xatkeriyat basqarıwshıları nomiga kelgen shaqırıwlar da ulıwma bólim basqarıwshıı tárepinen tap sol tártipte rásmiylestiriledi hám qadaǵalawǵa alınadı.
- 9. Puqaralardıń usınısları túsken kúnden etiboran bir oygacha bolǵan múddet ishinde kórip shıǵıladı, koshimcha úyreniw talap etiladigan usınıslar bunnan ayrıqshalıq jáne bul haqqında usınıs kirgizgen shaxsga on kúnlik múddet ishinde mulum etiledi.
- 10. Arza hám shaǵımlar Ministrler Keńesine túsken kúniden etiboran bir oygacha bolǵan múddet ishinde, qosımsha úyreniwdi hám tekseriwdi talap etmaydigan arza hám shaǵımlar esa on bes kúnden keshiktirmey kórip shıǵıladı.
- 11. Arza yamasa shaǵımdı kórip shıǵıw ushın tekseriw ótkeriw, qosımsha materiallar talap qılıp alıw yamasa basqa ilajlar kóriw zárúr bolǵan jaǵdaylarda, arza yamasa shaǵımdı kórip shıǵıw múddeti Ministrler Keńesi Baslıǵı tárepinen istisno jol menende uzogi menen bir oyga uzaytirilishi múmkin jáne bul haqqında arza yamasa shaǵım bergen shaxsga belgili etiledi.
- 12. Ministrler Keńesine qabılǵa kelgen puqaralarǵa shaqırıwları boyınsha sol waqıtta túsindiriw beriledi, máselenń mánisine qaray onıń kórip shıǵilıwı nátiyjeleri togrisida shaqırıq avtorlarına jazba formada xabar beriliwi da múmkin.
- 13. Puqaranıń famılıyası (atı, ákesiniń atı), jasaw jayı togrisidagi maǵlıwmatlar korsatilmagan yamasa ol haqqında jalǵan maǵlıwmatlar kórsetilgen, sonıń menen birge qol qoyılmaǵan jazba shaqırıwlar anonim dep esaplanadı hám kórip chiqilmaydi.
- 14. Puqaralardıń shaqırıwlarında qoyılǵan máselelerdi hal jetiw Ministrler Sovetiniń kepillikine kirmaydigan bolsa, uzogi menen bes kúnlik múddet ishinde tiyisli organlarǵa jónetiledi jáne bul haqqında puqaraǵa xabar etiledi.
- 15. Ulıwma bólim basqarıwshıı hár kúnniń aqırıda puqaralardıń shaqırıwların dizimden ótkeriw hám olar menen alıp barılǵan jumıslardı analiz etedi, nızam buzılıw jaǵdaylarıǵa yol qoymaslik ilajlarını kóredi. Ay juwmaqları boyınsha Ministrler Keńesine puqaralardan kelgen shaqırıwlardı umumlashtiradi hám olardı mazmunı boyınsha analiz etedi.
- Puqaralardıń shaqırıwları menen islew boyınsha juwapker shaxs:
- Turdimuratova Madina Turganbaevna
- Ministrler Keńesi apparatı ulıwma bóliminiń jetekshi qánigesi Usı wazıypada 2012 jıldan berli iskerlik kórsetedi.
- Mánzil: Nókis qalası, Garezsizlik kóshesi, 50 úy
- Telefon: 0 (361) 222 26 14
- E-mail: arza@sovminrk.gov.uz


text:
Bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Enver Mamutovğa «akimiyetni küç ile zapt etüv» qabaatı aydınlatıldı. Bunı advokat Emil Kürbedinov aprelniñ 20-de Facebookta bildirdi.
«Bugün, aprelniñ 20-de, sözde Hizb ut-Tahrir davasınıñ Bağçasaray dörtlüsinden birisi Enver Mamutovğa Cinaiy kodeksniñ 278-inci maddesi boyunca yañı qabaatı aydınlatıldı – Rusiyede akimiyetni küçnen zapt etüv ve Anayasa qurumınıñ deñiştirilmesi! Bu davanıñ bütün qabaatları aynı olacaq!», – dep yazdı o.
Aprelniñ 9-da Qırımdaki mahkeme Bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine apis müddetlerini bir ayğa uzatqan edi.
Mahkeme qapalı şekilde keçirilgeni ve advokatlardan ğayrı kimse kirsetilmegeni haber etilgen edi.
Keçken sene mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler keçirgen edi. Neticede 4 Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizm ile qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov i Enver Mamutov. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesinde şeklenip FSB hadimleri tarafından yaqalanğan ediler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqmescitte fevral 1 künü belgisiz maskalı ve silâlı insanlar «SimCityTrans» Qırım taşıyıcısınıñ işini blok etti. Bunı şirketniñ hadimleri bildire.
Olarnıñ malümatına köre, silâlı insanlar memuriy binanı blok etip, zapt ettiler. Bunıñ ile, şaatlarnıñ aytqanı kibi, insanlar öz areketlerini añlatmadılar.
Şirketniñ qabul odasında Qırım.Aqiqatqa işbu «ziyaret» aqta malümatnı tasdiqladılar, amma tafsilâtlıca birazdan haber etmege söz berdiler.
Qırımda uquq qoruyıcı organlarınıñ bu aqta resmiy beyanatdarı yoq.
«SimCityTrans» şirketini Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmovnıñ adı ile bağlaylar. Onıñ ATR telekanalı işbu şirketniñ binasında yerleşe. Qırımda İslâmovğa nisbeten yerli uquq qoruycılar cinaiy işlerni açtı. İş adamınıñ mülkiyetini apis ettiler.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadanı Ukrainağa keri qaytarılmasınen oğraşacaq Qırım işleri boyunca Nazirlikniñ meydanğa ketirilmesini müim olaraq tanıy.
Bu aqqında nevbetten tış parlament saylavlarında Petro Poroşenkonıñ Blokundan namzet köstergen, Ukraina halq deputatı, qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Halq deputatı Nazirler şurası yanındaki Qırım işleri boyunca Devlet hızmeti aqqında ayttı, lâkin şimdilik onıñ vekâleti ve vazifeleri belgilenmedi.
«Bu hızmet yalıñız Qırım ya da memleket içinde köçip kelgen insanlarnıñ meselelerinen oğraşacaq mevzusında muzakereler devam ete. Prezidentniñ fikirince, Qırım işgleri boyunca Nazirlikni meydanğa ketirmek kerek, ve bu doğrudır», – ayttı Cemilev.
Petro Poroşenko Blokunıñ cedvelinden yañı parlamentke keçken halq deputatı Pavlo Rozenko Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, onıñ firqısı yañı Yuqarı Radada Qırımnıñ qaytarılmasınen bağlı bir sıra tedbirler yapacaq.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Bizim güzel toprağımız – Qırım yarımadası – seyaatçılarnı er daim celp ete edi. Onıñ güzelliginden ayrette qalıp ketkenlernen beraber Qırımnıñ kelecek nesillerine fakrlı devirlerde onıñ qıyın taqdirini aks ettirgen yazılarnı qaldırğan müellifler de bar edi.
Qırım tasvirleriniñ büyük qısmı tarihçılar «ecnebiylerniñ tezkereleri» dep adlandırğan janrğa aittir. Bu qaydlarnıñ hususiyeti yañlış fikir, bazıda adaletsizlik ola edi, müellif Qırımğa duşman olğan devletten olsa, buña rastkelmek mümkün, em de til ve urf-adetlerni bilmegen ecnebiyler yañlış qıymet kese ediler.
Aynı vaqıtta bu başqa bir baqış – «ecnebiylerniñ tezkereleri» o zamannıñ adamı, bazı adise-vaqialarnıñ şaatı olğan diqqatlı bir adamnıñ qaleminden çıqqan qıymetli yazılardır.
«Çetel adamınıñ» qaydlarında bizler yerli müelliflerniñ diqqatını celp etmegen şeylerni köremiz.
Ecnebiyler turmuş, urf-adet, urba, ev, şeer ve köy, ticaret, esnaflarnen meraqlana, yerli müellifler ise buña pek qulaq asmazlar, çünki bunıñ içinde yaşaylar.
XVII asırnıñ 30-ıncı senelerinden 50-nci senelerine qadar Poloniya ükümetine hızmet etken frenk arbiy müendisi, haritaşınas ve yazıcı Guillaume Levasseur de Beauplannıñ belli «Ukraina tasvirinde» Qırım, onıñ sakinleri, qırımtatarlarnıñ arbiy sanatına dair bölükleri mevcut. Beauplannıñ eseri ilk sefer 1650 senesi derc etilgen edi. Onıñ içinde Ukraina, urf-adetleri, kazaklarnıñ içtimaiy qurulışı aqqında malümat tapamız; müellif esnaf, nebatat ve ayvanatnı, iklim, turmuş, qomşular – leh, rus ve tatarlar ile – munasebetlerni tasvir ete.
Beauplan ayrı bir bölükni «Qırım, ya da tatar toprağına» bağışladı. O, qırımtatarlarnı – Avropa içün qorqunçlı ve böyle degil, doğrusını aytqanda, biraz añlaşılmağan bir halqnı ögrendi.
Müellif, qomşularnıñ qıyın munasebetlerine baqmadan, Ukraina aqqında yazıp, Qırımğa da diqqat ayırdı.
Beauplan «tatar memleketiniñ» keñligini qayd ete, yerli sakinlerniñ urf-adetlerini aydınlata. O, Qırımnıñ şeerlerine diqqatnı celp ete, onıñ fikirince, eñ esas şeer Kefe, o vaqıt şeer eñ büyük ticaret merkezi ola. Esas diqqat halqqa ayırıla: beşeriyatı, dini, urf-adetleri, turmuşı, balalarnıñ terbiyesi, yemekleri, aile yaşayışı qayd etile. Beauplan qayd ete ki, tatarlar – mair askerlerdir. O, dünya edebiyatında olarnıñ arbiy seferlerniñ tarzı ve strategiyasını birinciler saflarında tarif ete – em yaz, em de qış seferlerini añlata.
Onıñ zanınca, seferler olarnıñ azırlığı, terbiyesi, özara bağları sayesinde muvafaqiyetli keçken edi.Qırımnıñ küçlü qomşuları mezkür cenk usullarına qarşı çıqamağan ediler. Beauplannıñ işini XVII asırnıñ Türk seayatçısı Evliya Çelebiniñ Moldova ve Ukraina topraqlarınıñ tasvirleri ile «Seyahatname» kitabı ile qıyaslamaq meraqlıdır. Frenk müellifi kibi Çelebi de Ukraina ve Moldovanıñ bir çoq şeerini tasvir ete: Kıyiv, Lviv, Çerkası, Kremençug, Kanev, Çigirin, Lubnı, Kamenets, Mogilev na Dnestre, İzmail, Akkerman, Benderı, Kişinev. Qırımnı da diqqatsız qaldırmadı.
Türk diplomatı ve seyaatçısı Evliya Çelebi Qırımnı bam-başqa köstere, faqat frenk ve türk müellifleriniñ tarif etken zamanı aynı – XVII asır.
Çelebi içün Qırım – Devlet-i Âliyye-i Osmâniyyeniñ ayırılmaz parçası, Avropadaki musulman medeniyeti qalelerinden biri.
«Yüce Rabbimiz bu Qırım adasınıñ tatar halqına hayırlı qısmetler berdi. Er angi tarafına baqsalar, olar ğalip çıqalar ve dinsizlerniñ topraqlarına qasevet ve şamata ketireler. Allahqa şükür, bu tatar halqı – tek Allahqa inanğanlar, suniyler», – dep yaza Çelebi... Onıñ Qırım qaydlarından ülkeniñ hususiyetleri, ealisine has çizgileri, Qırım hanlığınıñ ğalebeleri ve problemleri aqqında qıymetli bir malümat alamız.
Frenkistan tarihçısı Pierre Chevalier tarihçılarnıñ işlerine esaslanıp (şu cümleden Beauplanğa da), Qırım hanlığınıñ tekamul esnası, onıñ Avropadaki siyasiy deñişmelerge alışmaq qabiliyetini qayd etti. Chevalierniñ qalemine Ukraina ve Qırım hanlığı tarihına dair bir qaç eser ait, şu cümleden «Kazaklarnıñ topraqları, urf-adetleri, idaresi, peyda olması ve dini aqqında tedqiq», «Kazaklarnıñ Poloniyağa qarşı cenk tarihı», «Or Qapı tatarlarınıñ tedqiqi». Olar 1653-1663 seneleri yazılğan edi. Chevalier «Or Qapı tatarlarınıñ tedqiqinde» Tatariyanıñ tarihı ve coğrafiyasını aydınlattı, onıñ Qırım hanlığı ile munasebetlerini tasvir etti.
Alman tedqiqçisi Johann Tunmann «Qırım hanlığı» işinde Qırım hanlığınıñ mustaqillik zamanındaki ilmiy sıfatını kösterdi. Kitap 1784 senesi, yani Rusiye imperiyasınıñ Qırım işğalinden soñ derc etildi. Metnniñ başında bu bölük «Rusiyeniñ Qırımğa qarşı yapqan areketlerinden evel» yazılğanı qayd etile. Kerçekten de, metnde 1783 senesi Rusiyeniñ Qırım zaptı aqqında aytılmay. Buña baqmadan bu qıymetli bir iş, Qırım hanlığı tarihına obyektiv qıymet kesmege tırıştılar.
Frenkistan seyaatçısı ve siyasiy erbabı, XVIII asırnıñ soñunda olğan Frenkistan inqilâbınıñ iştirakçisi Charles-Gilbert Romme «1786 senesi Qırım seyaatı» adlı qıymetli bir işini qaldırdı.
1786 senesi, Rusiyeniñ Qırım işğalinden üç yıl keçken soñ, yarımada acınıqlı alda. Müellifniñ qayd etkenine köre, bu devirde Qırımda 30 biñ arbiy ve aman-aman 60 biñ sakin otura. Bir çoq sakin Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ köçti. Bu – facialı bir devir, dünya haritasında tam bir devlet ğayıp oldı...
Tezden yarımadanı yañı qıyınlıqlar bekley. Bir yıldan soñ daa bir rus-türk cenki başlaycaq, türkler Qırımnı keri almağa tırışacaqlar, amma maqsadına irişemeycekler. 1791 senesi Rusiye cenkte ğalip çıqa, Osmanlı imperatorlığı Yassı barışıq añlaşmasını imzalap, Qırım ve Oçakovnı Rusiyeniñ nezareti altında qaldırmağa mecbur ola...
Qırımnı ziyaret etken çetel seyaatçıları arasında farqlı memleket, siyasiy ve ğaye baqışları farqlı olğan insanlar bar edi – lâkin olarnıñ Qırım aqqında malümatları ğayet qıymetlidir.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Aqmescitte Qırımtatar bayrağı kününe bağışlanğan avto yürüşi yüzden ziyade maşinanı topladı. Bunı Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Aqmescitniñ rekordlar kitabına kirsetmege istey, haber ete Qırım ükümetiniñ «ruporı» Krıminform saytı.
«Qırımda büyük avto yürüşi yarımadanıñ qırımtatarlarını birleştirdi. İlk sefer Qırımnıñ er bir köşesinden o qadar insan keldi, er maşinada qırımtatar bayrağı bar edi. Aktsiya devamında rekordnı qayd ettiler, onı mıtlaqa «Aqmescit rekordlar kitabı»na kirsetecekler», – dep tüşüne Qırımnıñ rusiyeli baş nazir muavini Ruslan Balbek.
Teşkiliy komitet Rusiye rekordlar kitabına bunı devlet seviyesinde qayd etmek muracaatı ile bulunacaq
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, avto yürüşiniñ başında ukrain nomeraları ile Mercedes kete edi.
Tedbir teşkilâtçıları akimiyet tarafdarı olğan qırımtatar cemaat teşkilâtlardır. Bundan evel er yıl qırımtatar bayrağı kününe bağışlanğan tedbirlerni azırlağanlarğa bu sene Aqmescit memuriyetinden red cevabı keldi.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün, «Fikir» rubrikası
Qırımda yarımada sakinlerini Rusiye Federal migratsion hızmetine ukrain pasportı olğanını bildirmege zorlamamağa teklif eteler. Bu teşebbüsni Aksenovnıñ muavini Andrey Kozenko seslendirdi. O, Devlet dumasından qırımlılar içün istisna çıqarmağa rica etmege teklif etti.
İlk evelâ meseleni añlamağa tırışayıq.
2014 senesi avgust ayında Devlet duması qabul etken qanunğa köre, diger devletlerniñ pasportı ya da oturma izni olğan Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşları bunı Rusiye Federal migratsion hızmetine bildirmek kerekler. Faqat qırımlılar içün istisna yapıldı ve bu müddet 2015 senesiniñ soñuna qadar arttırıldı.
Ekinci vatandaşlığı olğanını nezaret organları ögrense, adam cinayetçi olacaq ve onı 200 biñ rublelik para cezası bekley
Bildirüv müddetini bozğanlar içün mesüliyet de belgilengen. Misal olaraq, Rusiye vatandaşı ekinci vatandaşlığı aqqında bildirse, amma bunı belgilengen müddet içinde yapmasa, onı memuriy para cezası (500-1000 ruble) bekley.
Ekinci vatandaşlığı olğanını nezaret organları ögrense, adam cinayetçi olacaq ve onı 200 biñ rublelik para cezası bekley. Bu para cezası memuriy iş çerçivesinde degil, cinaiy iş çerçivesinde alına. Demek ki, para cezası ile beraber insan cinaiy mesüliyetke de çekile.
Rusiyede eki vatandaşlıq yasaq etilmey. Meraqlısı şu ki, Rusiye Federatsiyası bir qaç pasportı olğan insanlarnı öz vatandaşı olaraq tanıy. Uquq qorçalayıcılar işbu qanunnı diqqat etilecek vatandaşlarnı cedvelge aluv dep adladılar.
Federal migratsion hızmetine haber etmek ğayet qolaydır. Mahsus anketanı toldurıp, Rusiye ve çetel devletleri pasportlarınıñ kopiyalarını ilâve etmek kerek. FMH hadimleri ise vesiqalar qabul etilgenini tasdıqlağan blank bereler.
Qanun qabul etilgen soñ Rusiye memurları yañılıqnıñ auditoriyası 5 million Rusiye vatandaşı olğanını qayd ettiler. Lâkin olardan ğayrı eki million qırımlı da bar, olar 2014 senesi mart ayından soñ cebinde eki pasport taşıylar.
Qırımlılar içün istisna ğayesiniñ müellifi Andrey Kozenko «Kommersantqa» intervyü berip, böyle bir qanun «içtimaiy ve siyasiy kerginlik» sebebi ola bilecegini ayttı. Onıñ bildirgenine köre, eki ay içinde 1,7 million kişi vesiqalarnı bermek kerek, yani bir kün içinde 30 biñ insan qabul etilmeli.
Devlet duması bu ğayeden şimdilik pek memnün degil. «Kommersant» yazğanına köre, mezkür qanun leyhası Moskva tarafından teklif etilmedi, ve «Qırım teşebbüsidir». Neşir temsilcileri laf etken Rusiye deputatları qırımlılar içün müddetni arttırmağa azırlar. Faqat yarımada sakinleri içün bu qaideni lâğu etmek kibi bir şey yoq.
Adiy bir Rusiye vatandaşı öz pasportını köstermey bile, diger memleketler vatandaşlarınıñ cedvelini bir yerde derc etmey. Yarımada sakinleriniñ vaziyeti ise belli
Qırımlılar bu ceyetten başqalarğa köre ayrı bir vaziyetke oğradılar. Çünki adiy bir Rusiye vatandaşı öz pasportını köstermey bile, diger memleketler vatandaşlarınıñ cedvelini bir yerde derc etmey. Yarımada sakinleriniñ vaziyeti ise belli - olar ukrain pasportını kösterip, Rusiye vesiqalarını aldılar.
Böyle etip FMH ziyaretini uzaqlaştırmaq ıntıluvları para cezaları ile bite bile. Devlet organlarınıñ insannı sıqıştırmaq sebepleri olmasa, ceza o qadar büyük olmaycaq. Amma akimiyet adamğa basqı yapacaq olsa, eki yüz biñ rublelik para cezası ile beraber cinaiy ceza da berilecektir. Qapatılmağan cinaiy ceza ise insannı belli derecede aq-uquqları ceetinden sıñırlay. Ceza bitse de, vaziyet belli.
Viza alğanda, işke kirgende ya da kredit alğanda cinaiy mesüliyetke çekilmegenini tasdıqlağan vesiqanı bermek kereksiñ. 2012 senesinden itibaren Rusiyede bu vesiqada alğan cezalar da qayd etile. Böylece, viza merkezi, bank ya da şirketlerniñ bir sıra suali peyda ola bile. Qısqadan aytacaq olsaq, insan ömür boyu faaliyetini sıñırlaycaq bir işaret ala bile.
Qırımlılar ekinci vatandaşlıqnı bildirmekten boşatılacaq kibi malümatqa inanmaq zor
Qırımlılar ekinci vatandaşlıqnı bildirmekten boşatılacaq kibi malümatqa inanmaq zor. Daa bir meraqlı şey bar: Kreml öz vatandaşlarına bir qaç pasport saibi olmağa yasaq etmezmi eken. Qırımlılar qarar almağa mecbur olacaqlar: Rusiye pasportlarından vazgeçip, öz evinde çetel adamı sayılmaq, ya da evinde qalıp, Ukrainağa çıqmaq imkânından marum qalmaq.
Al-azırda bunıñ kibi teşebbüslerni yalıñız Rusiye qoqla firqaları seslendire. Misal olaraq, «Rusiye kommunistleri» firqası ükümetke Rusiye vatandaşlarına ekinci vatandaşlıqnı almaq imkânını bermemek teklifini azırlay. «Memleket cenkleşe», «birleşmek kerek», «eki yüzlü insanlarğa mında yer yoq» kibi aytalar. Rusiye siyasiy közeticisi İvan Preobrajenskiyniñ fikirince, Kreml cemaat fikirlerini ögrene. Bunıñ kibi teşebbüsler, akimiyet emirleri olmasa, çıqmaz, dep ayta. 2016 senesi bunıñ kibi qanun leyhası Rusiye parlamentinde peyda olsa, şaşılacaq bir şey yoq.
Faqat şimdilik yalıñız tahminler bar. Olar kerçekleşmeseler de olur. Tezden er bir qırımlı is etecek kerçek - Rusiye Federal migratsion hızmetine ukrain pasportı olğanını bildirmek kerek. Eñ yaqın vaqıtta bir şey añlaycaqmız - Rusiye parlamenti yarımada sakinleri içün istisna çıqarmağa azırmı ya da buña inanmaq kerekmey.
Pavel Kazarin, Qırım.Aqiqat közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesine qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi Ahtem Çiygoz davasınıñ oturışına Kreml kontrol etken Qırımnıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlarnıñ işleri komitetiniñ reisi Zaur Smirnov keldi. Bundan evel eki kere oturışnı qarçığan edi. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri iyünniñ 27-de haber ete.
Smirnov şaatlıq ete, onıñ sorğusı başlandı.
Oturış vaqtında advokat Nikolay Polozov mahkemege Moskva kontrol etken Qırım parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinovnıñ sorğuğa çağırılmasını istegen.
«Fevralniñ 26-da deputatlarnıñ qayd oluvınen bağlı vaziyetni añlata bilecek yekâne kişidir. Üç deputatnı sorğuğa çektik, iç birisi miting sebebinden sessiyağa kirip olamağanını aytmadı. Konstantinov bunı tarif ete bile», – dep añlattı muracaatını Polozov.
Mabüs Ahtem Çiygoz muracaatqa qoltuttı.
«Qoltutam, doğru olğanını tüşünem, çünki deputatlar Kövitidi ve Tsekov bir-birine zıt kelgen malümat bereler. Konstantinovnı sorğuğa çekip, bütün bularnı al etmek mümkün», – dep qayd etti o.
Prokuror Konstantinovnıñ sorğuğa çekilmesine qarşı çıqtı, lâkin mahkeme Konstantinov esnasta iştirak etmeli, dep qarar çıqardı. Onıñ sorğusı iyülniñ 10-na belgilengen.
İyünniñ 19-da «Çiygoz davasınıñ mahkemesinde» Kreml kontrol etken Qırımnıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlarnıñ işleri komitetiniñ reisi Zaur Smirnov şaat olaraq sorğuğa çekilecek edi. Faqat Smirnov mahkemege kelmeyip, iş yollanmasına ketti. İyünniñ 21-de olğan oturışqa da kelmegen edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qoltutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qoltutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Qırım.Aqiqat içün mahsus
BMT (OON) Baş Assambleyasınıñ komitetinde Qırımnıñ ictimaiy, insaniy yardım ve medeniy meselelernen bağlı yapılğan rey berüv – menimce, Ukraina kerçekten de öz topraq bütünligini tiklemege ve yarımada meselesiniñ çezilmesini istegen taqdirde saylâması kerek olğan yollarından biridir.
Qırım – yalınız ilhaq etilgen bir territoriya degil. O – işğal etilgen territoriya. Onıñ içüni halqara cemaatçılıqqa, Qırım ilhaq etilgen soñ, Rusiye Federatsiyasınıñ «sıradan» bir subyekti olıp qalmağanını hatırlatılmaq muimdir, dep tüşünem.
Qırım – qanuniyleştirilgen qanunsızlıq territoriyası. Bütün dünya bundan haberdar olmalı
Yoq, Qırımda körünişke köre, Rusiyeniñ bu topraqlarğa küçsüz bir koloniya olaraq yanaşmasınıñ bir aksi olğan pek hususiy bir uquq rejimi bar. Qırımda Rusiyege nisbeten qatiyen farqlı bir adalet bar ve onıñ kerçek akimiyetiyarımadanıñ sakinlerinen bağlı olaraq, "sıradan" bir region akimiyetiniñhayal etebileceginden de ziyade izin berilgen kibi körüne.
Rusiye hususiy hızmet hadimleri de Qırımda özlerini Rusiye qanunınen iç alâqası olmağan şekilde tuta. Körgenime köre Qırım – qanuniyleştirilgen qanunsızlıq territoriyası. Bütün dünya bundan haberdar olmalı.
Digeri muim bir faktor daa - Rusiye akimiyetiniñ işğal altında bulunğan topraqlardaki ealini yalıñız siyasyi yönelişte degil de, aynı zamanda etnik tamırğa köre sınıflandıraraq ayırmağa azır olmasıdır.
Rezolütsiya Qırım ealisine yarımada tek vaqtınca Moskvanıñ nezareti altında bulunğanını hatırlatmaq kerek
Añlaşılğanına köre, qırımtatar ve ukrain faalleri eñ uquqsız alda qalğan ola. Bu manada Rusiyeniñ işğalci rejimi, Ekinci dünya cenki sırasında Qırımda natsist ve Stalin rejimleriniñ yanaşuvlarını kendi şekline oşatmaqta tırışa yani bölünme aynı kriteriyalarğa köre yapıla: Qırım çufutları olğan qırımçaqlar - Holokosttan, qırımtatarları ve yarımadanıñ diğer yerli halq temsilcileri -sürgünden qurtulamadı.
BMT (OON) rezolütsiyası aslında, işte bu kederli faktnı tanığan olıp çıqa. Ve Rusiye parlamentinen prezidentiniñ ilhaqnen bağlı Anayasağa ters kelgen qararları Qırım meselesini «qapatmağanı» aqqında hatırlata.
Rezolütsiyanıñ Qırım sakinleri içün de muim manası bar. O - Qırım ealisine yarımada tek vaqtınca Moskvanıñ nezareti altında bulunğanını hatırlatmaq kerek. Bazıları için bu – tez vaqıtta azatlıqqa qavuşma ümidi ve Qırımdan işğalci ordusınen ücretli askerleriniñ quvulması.
Bu birisiniñ işğalci akimiyetine daa ziyade hizmet etme istegini söndürir - bu zaten basqınıñ nizamlayıcı çarqınıñ toqtatılması için muimdir veQırımda işğalci rejimi ortadan temizlengence, Ukraina yarımadasınıñ sakinlerine eñ azından biraz qanuniy yardım berilmesini temin eter.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün


text:
İşğal etilgen Qırımda topraq damartılarınıñ berilmesi aqqında yañı qayd bazası taqdim etildi.
Bunı Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
Qırım «baş naziriniñ muavini» Ruslan Balbek dedi ki, yañı baza qabarcılıqtan qurtulmağa ve ükümet ve yerli idare organları arasında semereli bağ tizmege yardım etecek.
«Narazılıq meydanlarına ketmege mecbur olğan insanlar olarnıñ sayesinde para qazanğan samozahvatlarnıñ şorbacıları ya da yerli idare organlarınıñ bazı vekillerinden zarar kördiler. Birisini cedvelge ala ediler, ekincisini ise alıp taşlay ediler», – dedi memur.
Cedvelni azırlağan adamlarnıñ aytqanına köre, Rusiye Federatsiyasınıñ talaplarına köre bu reyestrge kiriş yasaq etile. Esas vazifeler – malümatnı saqlamaq ve işlemektir.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov dedi ki, işğal etilgen Qırımnıñ zapt etilgen topraqlarınıñ çoqusı kelecek seneniñ başında yıqtırılacaq.


text:
“Krımskaya roza” rayonınıñ qurulacaq yerine, narazlıq köstergen yerli sakinlerge qarşı, rusiye telükesizlik hadimleri keldi, - dep haber ete avgustnıñ 2-nde qırımtatar milliy areketiniñ faalcisi Nariman Celâl.
Onıñ sözlerine köre, vaziyet kerginleşe. Nariman Celâl adise keçken yerde çekilgen video yükledi.
“Sabadan anda polis, tehnika ve 40-qa qadar “işçi” keldi. Keççe elinde leskernen daa yigirmige yaqın aqay keldi. Bir qaç yıl devamında bu topraqqa olğan aqqı içün küreşken adamlarnıñ etrafında toplaşıp, olarnı sarıp aldılar. Kimerleri esini coya. Mında endi “kazak”lar da peyda oldı. Olar, adamlarğa qarşı bir de bir areket yapmağa ıntılacaqlar dep körüne. Mında erkekler de, qadınlar da bar”, - dep yazdı Facebookta Celâl.
Yerli sakinler aytqanına köre, “narazlıq meydanı”nda çatışma ekinci kün devam etmekte. “Akura” qurucılıq şirketi evlerge yolnı qapatmaq istey dep saya yerli sakinler. Qurucılarğa qora qoymağa bermeyler.
Qırım telükesizlik hadimleri ve qurucı şirketniñ vekilleri simdilik vaziyet aqqında izaat bermeyler.
Qırımtatarlar ev qurğan “Strelkovaya” “narazlıq meydanı”nıñ yerinde 9 biñ kişilik yañı rayon qurmağa isteyler.
Mesken evlerden ğayrı, mektepler, bala bağçaları, spor meydanları ve tükânlar qurmağa azırlanalar. Şimdilik anda esasen avdet etkenler (repatriant) yaşay.


text:
AQŞ Europa odağı ökilderiniñ europalıq kompaniyalardı Iranğa qarsı salınğan sankciyadan bosatudı swrağan talaptarın keri qaytardı. Bwl turalı Bi-Bi-Si agenttigi habarlaydı.
AQŞ-tıñ memlekettik hatşısı Mayk Pampeo europalıq elderge joldağan hatında "Birikken Ştattar EO elderiniñ ötinişin Iranğa maksimal'dı türde qısım jasağısı kelgendikten keri qaytardı", - dep mälimdegen. Ol eger, Europa elderi AQŞ-tıñ wlttıq qauipsizdigine payda äkeletindey qadam jasasa ğana, talaptarı orındaladı dedi. Sonımen qatar, AQŞ Qarjı ministri Stiven Mnuçin de qol qoyğan hatta «Biz Iran rejimine qarsı bwrın-soñdı bolmağan qarjılıq qısım jasaudı qolğa alamız» , - delingen.
Bärimizge belgili, osı jıldıñ mamır ayında AQŞ prezidenti Donal'd Tramp Iranğa qarsı sankciya engizip, 2015 jılı qol qoyılğan Irannıñ yadrolıq bağdarlamasınan şığatının mälimdegen edi. Eske salayıq, AQŞ, Franciya, Germaniya, Wlıbritaniya, Resey jäne Qıtay elderimen jasalğan kelisim boyınşa, Iran öziniñ urandı bayıtu qorın şektedi.


text:
Tasman diñgezendä su astı vulkannarı
Biyeklege 3 meñ metrğa citüçe su astı vulqannarı tabıldı
Avstraliyä belän Yaña Zelandiyä arasındağı Tasman diñgezendä biyeklege 3 meñ metrğa citüçe su astı vulqannarı tabıldı. Monı Angliyä xalıqlar berlege fänni häm sänäğıy tikşerenülär oyışması açıqladı. Alar “İnvestigator” dip ataluçı maxsus köymä belän Tasmannıñ könçığış yarın 25 kön buyınça törle yullar belän analizladı. Näticädä diñgez töbennän 3 kilometrğa qadär kütärelep törüçe vulkannar buluı kürende.
Ğalim Tara Martın bu diñgez astı vulkannarınıñ 30 million yıl êlek Avstraliyä häm Antarktikanıñ ber-berennän ayırıluı belän bäyläneşle buluın farazlıy. Monnan tış kitlarnıñ ber töreneñ bu vulkannarnı migraśiya yulında yünäleş tabu çarası bularaq qullanuların uylıylar.


text:
Soçi kileşüennän soñ İdlibtäge forsatlar häm qıyınlıqlar
Kön tärtibe 40
Soñğı däwerdä kön tärtibendä möhim urın alıp torğan İdlib mäs‘äläsen Soçidağı sammitta täêmin itelgän kileşü belän çişärgä tırışu zur ähämiyätkä iyä. 3 million yarım tınıç xalıq yäşägän İdlibne rejim höcümnärennän saqlaw bik möhim. Törkiyäneñ bu yünäleştäge tırışlıqları häm qatğıy totışı belän İdlibkä qarata ixtimal xärbi operaśiya totqarlandı.
Säyäsät, iq’tisad häm ictimaği tikşerenülär waqıfı SETA tikşerenüçese, yazuçı Can Acunnıň Soçi kileşüennän soñ İdlibtäge forsatlar häm qıyınlıqlar xaqında añlatmasın täq’dim itäbez.
Törkiyä belän Rusiya arasında tözelgän kileşü qısasında İdlibtäge front liniyäse buyınça 15-20 çaqrım kiñlegendä qoralsızlandırılğan töbäk buldıru qararına kilende. Bu bäyläneştä oppoziśionerlar häm rejimnıñ awır qoralları çigenäçäk , terror oyışmaları ul töbäktän çığarılaçaq. Şulay uq strategik ähämiyätkä iyä bulğan Latakiya häm Dimäşq’ne Xäleb belän berläştergän M4 häm M5 avtoyulları qabat tınıç xalıq öçen açılaçaq. Törkiyä belän Rusiya Soçida möhim kileşügä qul quyğan bulsa da bu kileşüne ğamälgä aşıruda kirtälär çığarğa mömkin.
Rusiya cawaplı bulğan urınnar öçen iñ zur problemanı İran yaqlaw kürsätkän şiği suğışçılar täşkil itä. İrannıñ Soçidağı sammitta qatnaşmawı Soçi kileşüen tormışqa aşıruda İran kirtäse barlıqqa kiterergä mömkin. İran häm Äsäd rejimı räsmi räweştä Soçi kileşüen xuplawların beldersälär dä, häm İrannıñ , häm Äsäd rejimınıñ İdlib öçen tağın da maksimalist totış kürsätüläre belenä. Rusiyäneñ kileşüne ğamälgä aşıruı öçen İran yaqlaw kürsätkän şiği suğışçılarnı künderüe zarır.
İdlibtä Soçi kileşüennän soñ rejim töbäklärennän oppoziśionerlar kontrolendäge töbäklärgä waqıt-waqıt tınıçsız itü öçen ut açular häm rejimnıñ İdlib front liniyäsendäge xärbi köçen kire çigendermäwe - Rusiyäneñ bilgele ber däräcädä qıyın xäldä qaluın kürsätüçe berençe faktorlar.
Törkiyä cähätennän isä Soçi kileşüen ğamälgä aşırudağı kirtä – töbäktäge aktyerlarnıñ Törkiyä belän garmoniya êçendä xäräkät itep itmäwläre. İdlib töbägendäge iñ zur xärbi köç bulğan häm Törkiyä tarafınnan da yaqlaw kürgän Milli bäysezlek frontı bäyannamä äzerläp Soçi kileşüe öçen Törkiyä belän bergä xäräkät itärgä äzer buluların, fäqät‘ Rusiyägä, İranğa häm Äsäd rejimına ışanmawların belderde.
Soçi kileşüen ğamälgä aşıruda Törkiyä aldındağı ixtimal kirtä – radikal‘ oyışmalar. İdlib töbägendäge radikal‘ törkemnär ikegä bülenä. Berençesen „Heyet Tahrir äl Şam“ oyışması barlıqqa kitergändä ikençesendä êrele - waqlı başqa radikal‘ törkemnär urın ala. „Heyet Tahrir äl Şam“nıñ İdlib töbägendä tınıç xalıqnıñ simpatiyasın yawlap alu säyäsäten däwam itterüe kötelä.
Şul uq waqıtta „Heyet Tahrir äl Şam“ üz ideologik mänfäğät’läre belän basınqı oppoziśiya häm Törkiyä arasında balans säyäsäte alıp barırğa tırışa. „Heyet Tahrir äl Şam“nıñ Soçi kileşüe xaqındağı qararların açıqlağan bäyannamä äzerlämäwe bik möhim. Soçi kileşüen tormışqa aşıru öçen „Heyet Tahrir äş Şam“ qoralsızlandırılğan töbäktän kitsen öçen künderelergä tiyeş.
Fäqät‘ „Hurraş Ed Din“ kebek tağın da radikal‘ häm turıdan turı „Äl Qaidä“gä bäyle oyışmalar isä Soçi kileşüen kire qağuların açıq räweştä belderdelär. Bu bäyläneştä Törkiyä üzenä yärdäm itüçe törkemnär belän bergä bu tördäge radikal‘ törkemnärgä qarşı kiräkle adımnar yasarğa mäcbür qalırğa mömkin.
Süriyäneñ zur öleşen „DEAŞ“ häm „PKK/YPG“ terror oyışmalarınnan arındırğan Törkiyäneñ Soçi kileşüe bäyläneşendä häm üz milli mänfäğät’läre nigezendä İdlib töbägen dä urta häm ozın möddättä terrordan çistartuı farazlana. Törkiyäneñ terrorğa qarşı köräşendä İdlib Süriyä xalqınıñ tınıç şartlarda yäşäwe öçen yaña mäydanğa äwerelergä mömkin.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım mahkemesi tarafından bunıñ arfesinde eki yılğa yaşav tarzı koloniyasında qalmasına mahküm etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri olğan İlmi Umerov tez vaqıtta azat etilmek kerek. Bu aqta sentâbrniñ 27-nde Facebookta, Ukraina boyunca PASE Monitoring komitetiniñ maruzacı olğan alman siyasetçisi Axel Fischer yazmaqta.
«Rusiye akimiyeti Qırımnıñ qanunğa zıt kelgen şekilde işğal etilgenine qarşılıq köstergen Ukraina vatandaşlarını taqip eterek, tutıp alması qabul etilecek kibi degildir. Onıñ içün men rusiyeli akimiyetni tez vaqıtta ve sözsüz bir şekilde Umerovnı azat etmelerine çağıram», – denilmekte haberde.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-si, çarşenbe künü, qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri olğan İlmi Umerovqa nisbeten öz qararını çıqardı. Umerov eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etildi. Bunıñnen beraber, Umerovğa eki yıl devamında açıq faaliyet ile oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqışta bulunması yasaqlandı.
Umerovnıñ imayesi, Rusiye apishanesi Parkinson, şeker ve yürek hastası olğan İlmi Umerovğa kerekli tibbiy yardım kösterip olamaz, dep tüşünmekte.
Yaşav tarzı koloniyası – qomşu Rusiyede ceza berüv müessiseleriniñ bir çeşitidir. Muqayıtsızlıq sebebinden cinayet işlegenler ve kiçik ya da orta ağırlıqtaki cinayetni ilk defa işlegenler bu kibi yerlerde ceza alalar. Yaşav tarzı koloniyalar, ekseri olaraq, Rusiyeniñ ormanlarınen, şimaliy ve şarqiy regionlarında yerleşmekte.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ekstremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. O Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 280.1 maddesi (Rusiyeniñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları – QA) esasında qabaatlana.
Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
2017 senesi iyünniñ 7-nde istilâ etilgen Qırımda Kremlge nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi İlmi Umerov davasınıñ aslını baqıp başladı.
İlmi Umerov oña nisbeten açılğan cinayet işi siyasiy renk taşığanı aqqında ayta.


text:
“Altın nesil” dostlarını toplay (FOTO)
“Altın nesil” balalar klubı er aylıq toplaşuvını keçirdi. Tedbir Qırım ve Sevastopol şeeri müsulmanları Diniy idaresiniñ “Faydalı ilim” maarif leyhası çerçivesinde olıp keçti.
Toplaşuvda keçken ay devamında yapılğan işlerniñ neticeleri çıqarıldı. İştirakçiler kelecek ay devamında yapacaq işlerni muzakere ettiler.
Körüşüvde ocalar balalar ile birlikte “İslâmda merhametlik” mevzusını muzakere ettiler. Bundan da ğayrı, evelden ilân etilgen, ayvanlarğa nisbeten merhametlik fotoyarışınıñ neticeleri çıqarıldı. Ğalebe Sureya Bairova ve Ayşe Velilâyeva qazandılar. Balalar klub reberlerinden onlayn yarışlarda faal iştirak etkenleri içün, bahşiş aldılar. Tedbirniñ soñunda balalar birlikte üyle yemegini ve tatlı sofra azırladılar. Umumen, körüşüvde 20 bala iştirak etti.
Hatırlatamız, “Altın nesil” bala musulman internet-klubı genç musulmanlar içün faaliyet köstermekte. Onıñ esas maqsadı 10-16 yaşındaki gençler içün alternativ musulman qonuşuv meydanını qurmaqtır. Malümat içün telefon +79788639566.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Traktorda Awrupa buyınça säyäxät
Avstriyäle fermer Kurt Klyukner yaqınça 3 ay êlek traktorı belän Awrupa turına çıqtı
Avstriyäle fermer Kurt Klyukner yaqınça 3 ay traktorı belän Awrupa turında. Älege säyäxät qısalarında ul Törkiyäneñ Kastamonu şähärenä kilde. 60 yäş’lek fermer öyennän aprel’ ayında çığıp kitkän. Kurt Klyukner, Germaniya, Pol’şa, Litva, İslandiya, Rusiyä, Slovakiya, Vengriya, Rumıniya şikelle illärne ütep, Törkiyägä kilep citte. Ul Kastamonunıñ Xanönü ilçäsendä yal itte. Fermer törek rizıqlarınıñ bik läzzätle buluın söyli.
Fermer yulçılığı buyınça 14 meñ 500 kilometr ütärgä planlaştıra. Moña qadär anıñ 8 meñ 200en uzğan. Kastamonudan soñ ul, Qara diñgez yarınnan barıp, Gruziyägä kitärgä, annan Bolgariyanıñ Varna şähäre aşa Avsrtiyägä kire qaytırğa isäpli.
Kastamonuda beraz xäl alğannan soñ, traktorlı säyäxätçe Awrupa turın däwam itte.


text:
İyünniñ 16-nda Kefede, er yıl teşkil etilip, balıqtan pişirilgen aşlar boyunca «Barabulka» adlı dördünci festival açıldı. Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri bildirmekte.
Bu yıl festival keçirilecek yer olaraq vokzal ögündeki meydan saylândı. Haber etilgenine köre, festival tedbiriniñ ilk kününde ziyaret etkenlerniñ sayısı yüksek olğan.
İyünniñ 6-nda aşçılar musafirler içün çeşit türlü souslar altında balıq pişirgenler, sanada ise ziyaretçilerni çalğıcı ve oyun taqımları şeñlendirgen. Rusiyeli «7B» taqımı aqşamnıñ headlineri olğan.
Bu yılki«Barabulka» adlı festival iyünniñ 16-sı ve 17-nde ötkerilecek.


text:
Boş vaqtım çoq olğanını endi yazğan edim. Uzun yıllar devamında ocalıq faaliyetim tesir ete: ilmiy edebiyatnıñ ögrenüvi, lektsiyalarnıñ azırlanuvı ve ilâhre, ilâhre.. Men ve başqaları tüşken vaziyet aqqında tüşüngende, birinciden talil, soñra neticelerni çıqaracaq oldım.
Demek, men işsiz qaldım, çünki vatanımnı satıp olamadım, çünki Qırımda iş tapalmayım, çünki «başqa devlet» men yaşlarğa menfiy tesir etecegimden saqına.
Men Qırımdan köçip olamayım, çünki param yoq. Ne içün yoq, dep sorarsıñız? Çünki men qapar almadım, aliy oquv yurtunıñ ocası olaraq 900 saat degil, 1100-1200 saat lektsiyalarnı oqudım, qoşma çalışmaq çette tursın, yuquma bile toymadım. Añlaysızmı? Men namuslı bir oca! Yazda daireni kiralıq bermedim, turistik ticaretinde para qazanmadım, bunıñ yerine öz bilgilerimni tamamladım (sertifikatlarnıñ sayısı qarardan ziyade).
Raatlıq künleri cemaat işinen oğraştım, grajdanlıq cemiyetiniñ peyda etilmesi üzerinde çalıştım, amma, bu iş içün, memurlar unvan, medal ve nişanlar qazandılar. Faqat, olar maña hainlik yaptılar, men ve «talebelerim» ise, küreşmege devam etemiz. Amma! Olarnıñ işi beş! Menim ise, yaramay.
Men er şeyni doğru yaptımmı? Men bellesem, e! Menim kibi insanlarğa nisbetem, menim devletim doğru davranamı? Men bellesem, yoq!
Aytıñız baqayım, qırımlılar başqa şorbacığa qullar kibi berilgende, olarğa ne teklif ettiler? Men 52 yaşındam, Qırımda doğdım, menim doğum aqqkında şeadetnamemde yazılar ukrain tilinde, 35 yıl devamında men başta Ukrain sovet cumhuriyeti, soñra Ukrainağa bergi tölegen edim. Ordu, militsiya, devlet memurları, tasil, sağlıq saqlav saası içün bergi berdim.
Ne içün men şimdi küçsiz qalıp, öz daire, maşinamı istegenim kibi qullanıp olamayım, eñ esas aqsız alda qaldım? Ne içün şimdi tilenci kibi yürmege mecbur qaldım, daa bir kere tekrarlayım, iç bir vaqıt bergilerden vazgeçmedim. Menim kibi Qırım sakinleri içün ne yapıldı? «Rusiye pasportlarnı alıñız, biz er kesni afu etermiz, emiş». Men afu etilmesini istemeyim, çünki iç bir kimsege hainlik yapmadım.
Biz yarım yıl içinde devletimizden qanunlarnı, uquqiy yardım bekledik. Mına, qanunlar çıqtı! Ukrainanıñ «Qırımda serbest iqtisadiy saası aqqında» qanunı! Şu qanun ile Qırımnıñ işğalini tanıdılar, desek yañlış olmaz!
İşte, oturıp tüşünem. Şu qanunda mülkniñ aitligini kefil etken maddelerni tapamadım. Men mülkümni qaldırıp ketsem, devlet tazminatını bermege azırmı? Aqıllı deputatlar mülkümni satın almağa ya da Ukrainada bu kibi ev, maşinanı ayırmağa azırlarmı? Çoq şey teklif ete bilem! Amma, bir netice çıqara bilem - Ukrainanıñ merkeziy akimiyeti Qırımnı tek bir territoriya olaraq körip, mında yaşağan Adamlarnı körmey!
Bu qanundan soñ, coyacaq şeyim qalmadı. Onıñ içün reklamada aytılğanı kibi - demek, sizge ketemiz!
Valentina Potapova, oca, teşebbüsçi, Yaltalı bloger
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
İlhaq etilgen Qırımda habersiz ğayıp olğan Timur Şaymardanov ihtimal ile Ukraina içün razvedka malümatını toplay edi. Bu versiyanı Qırım.Aqiqatnıñ tele leyhası jurnalistlerinen İnsan aqları içün media teşebbüsiniñ tahqiq eticisi Olga Reşetilova paylaştı.
Reşetilova: «Timur özü Rusiye arbiylerini satın ala ve bu yolnen malümat toplay edi. O, özü bu satın aluv içün para tapa ve bu malümatnı qıtağa yollay edi. Ğayıp olmasından qararnen bir afta evel o, keşfiyatçılardan birine, Kyivge malümat yollamaq içün işançlı bir kanalnen temin etilmesini rica etti. Lâkin Timurnıñ qolunda olğan bu büyük bir malümat massivini öyle de yollap yetiştirmediler. Timur ğayıp oldı», – dey.
Aynı vaqıtta aq-uquq qorçalayıcıları, Şaymardanovnıñ qaytmasına umüt etip, havfsızlığını temin etmek maqsadınen menbalarını bildirmeyler.
Bu malümatnı tasdiqlağan diger deliller yoq.
2014 senesi mayısnıñ soñunda Aqmescitte, yarımadağanıñ arbiy işğaline qarşı narazılıqlarnıñ faal iştirakçileri Timur Şaymardanov ve Seyran Zindedinov habersiz ğayıp oldılar. Olarnıñ ğayıp olmaları vaqiası boyunca em Qırımda, em Ukrainanıñ qıtadaki qısmında cinaiy işler açıldı. Lâkin şimdilik tahqiqat iç bir netice bermedi.
Qırımnıñ ilhaqından soñ Qırımda esas olaraq qırımtatarlar arasından adamlarnıñ ğayıp oluv adiseleri sıqlaştı. Aynı zamanda Rusiyeniñ kontroli altında olğan Qırım Tahqiqat komitetinde, yarımadada «qırımtatarlar kütleviy surette ğayıp olmay», dep iddia eteler.
Qırım aq-uquq qorçalayıcıları gruppası, alıp qaçuvlar Rusiye ukümeti ya da olnıñ kontroli altında olğan paramilitar gruppalar tarafından yapılğanını zan ete. Qırım ukümeti de-facto ğayıp oluv adiselerini tanıy, lâkin buña alâqası olğanını inkâr ete.


text:
Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ yaqalanması, em de onıñ evinde keçirilgen tintüv «Meclis ve qırımtatar areketine basqı yapmaq, onı boysundırmaq ıntıluvı» ola.
Böyle bir fikirni Qırım siyasetşınası Dmitriy Omelçuk Qırım.Aqiqatqa seslendirdi.
«Qırımtatarlar arasında iş tutacaq diger insanlar bar, ve bular endi kerekmegenini kösterecek olalardır. Olar teslim olmaylar, şu sebepten olarğa nisbeten diger usullar qullanılacaq», – dep ayttı ekspert.
Omelçuknıñ fikirince, uquq qoruyıcı organlarnıñ bunıñ kibi areketleri devam ete bile.
«Akimiyetniñ tüşüncelerine bağlı: Meclisniñ telükesi barmı, onıñ qırımtatarlarnıñ ekseriyetine tesiri barmı ya da yoq?», – dedi Omelçuk.
Onıñ zanınca, «artıq tesiri olmağanını, telükesiz olğanını tüşünip başlağan soñ, bunıñ kibi areketler olmaycaq».
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Yanvar 30-da Çiygoznıñ evinde 10 saat devamında tintüv keçirildi.


text:
Rusiye Devlet Dumasınıñ deputatı, Rusiyeniñ Qırımdaki sabıq prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımda içtimaiy qabulhane açmağa istegeni aqqındaki meramını bildirdi. Bu aqta Poklonskaya aprelniñ 21-nde özüniñ Facebook saifesinde haber etmekte.
Onıñ aytqanlarına kore, qabulhanesi Kezlevde yerleşecek, açılışı da mayısnıñ 4-de yapılacaq eken.
«Qabul içün evelden yazılmağa acet yoq. Devlet Dumasında çalışıp başlağanımdan berli bu menim doquzıncı qabulım olacaq... Kezlevdeki şahsiy qabul künlerim artıq muntazam sürette yapılacaq ve bizler bu aqta üç kün evel haber etmege tırışacaqmız. Diger zamanlarda qabulhanemde menim yardımcılarım çalışıp maña yollanacaq muracaatlarnı qabul etip turacaqlar», – dep qayd ete Poklonskaya.
Natalya Poklonskaya aytqanına kore, Rusiye Devlet Dumasına saylânğandan berli eki biñden ziyade vatandaş ve teşkilât muracaatına cevap bergen eken.
«Prokuratura organlarından kelgen soratmalar neticesinde 100-den ziyade qanunsız protsessual qarar lâğu etilgen, dört dane cinaiy iş qozğatılaraq, taqiq işleri devam etmekte, qanunsız areket ve vatandaşlarnıñ aq-uquqı bozuluvına prokuror cevabı olaraq 28 dane vesiqa teslim etilgen. Ondan ğayrı, prokurorlar tarafından imtiyazlı kategoriyadaki vatandaşlarnıñ mesken ev alma aqqı tiklenmesi içün üç dane ariza berilgen», - denile muracaatta.
Devlet Dumasına yapılğan yedinci çağıruv saylâvları 2016 senesi sentâbrniñ 18-nde Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda keçirilerek, Ukraina ve Ğarp memleketleri tarafından keskin tenqit etilgen edi. ABD, Kanada, Fransa, İsveç, İngiltere, Almaniya, Çehiya, Türkiye kibi bir sıra devletler istilâ altındaki Qırımda keçirilgen saylâvlarnı qanunsız dep tanıdı.Poloniya Tışqı işler nazirligi Rusiyeniñ Devlet Dumasına yapılğan parlament saylâvlarnıñ umumen qanunğa uyğun şekilde keçirilgeninden şubelenmekte. Sentâbrniñ 20-nde Ukraina Yuqarı Şurası işğal etilgen Qırımdaki saylâvlarnıñ qanunsız keçirilgeni ve Rusiye Devlet Duması yedinci çağıruv terkibiniñ umumen qanunsız olğanınen bağlı qarar qabul etti.


text:
Qırım yarımadası Rusiye tarafından işğal etilgeninden aman-aman üç yıl keçti. Yaltadaki «Skazka» ayvanat bağçası ve «Taygan» arslanlar parkınıñ müdiri Oleg Zubkov, Qırım.Aqiqatqa intervyü berip, ayvanat bağçaları biznesi Qırımda nasıl alda olğanını tarif etti.
– Oleg, Avropadaki ayvanat bağçalarından ayvanlarnı alıp olasıñızmı?
– Avropanıñ ayvanat bağçalarınen deñişüv, ya da ayvanlarnıñ satın alınılması aqqında, 2014 senesi dekabrden berli, endi hayal etmeymiz bile. O dekabde biz Avropanıñ üç ayvanat bağçasından ayvan ketirgen soñki maşnanı Qırımğa keçirip olğan edik.
O vaqıt daa Ukrainada berilgen ruhset vesiqalarını qullanıp biz mücizeviy şekilde Qırımğa jaguarlar, maymunlar, alpaka, kenguru ve daa çoq diger ayvanlarnı ketirmege becerdik. Ve o vaqıt Qırımğa kelecek ayvanlarnı Almaniya, Çehiya, Poloniya gümrükleri yibergen edi, ve atta Ukraina öz territoriyasından tranzit imkânını berip, ayvanlarnı Qırımğa «Skazka» ayvanat baqçasına yibergen edi.
– Aysa, nasıl problema bar?
– Rusiye gümrükhanesi, «rusiyeniñ Qırımına böyle unikal yük», em de Avropa vesiqalarını toplap, kelgenine quvanmaq yerine, meni kontrabandist olaraq ilân etti, tahminen bir yıl devamında öz igrenç tedqiqatını alıp bardı ve neticede mahkemeden, arttaki tarihnı qullanıp, olarğa iç bir şekilde ait olmağan yük içün gümrük bergisi olaraq 1 500 000 ruble tölemege menden talap ettiler.
Hatırltayım, 2014 senesiniñ soñuna qadar Qırımğa yük kirsetilgende muvaqqat tertip amelde edi, ancaq 2015 senesi yanvar 1 kününden başlap yük deklaratsiyaları toldurılıp başlandı ve Rusiye gümrükhanesi işke tüşürüldi.
– Gümrük organlarınıñ böyle davranışına evel de rast kele ediñizmi?
Rusiye gümrük organlarını nefret ettim ve şimdi endi çetelden ayvan ketirecek olsam da, bunı soñ derece zarur vaziyete yaparım, çünki bu alçaq eriflerni aşatmağa istegim yoqOleg Zubkov
– 20 yıl devamında tışqı iqtisadiyatnen oğraşqanım alda, bu adise – eñ büyük masqaralıq edi. Avropadan ya da diger memleketlerden ketirgenim ayvanlarğa iç bir gümrükhanede böyle davranmadılar. O adiseden soñ Rusiye gümrük organlarını nefret ettim ve şimdi endi çetelden ayvan ketirecek olsam da, bunı soñ derece zarur vaziyete yaparım. Çünki bu alçaq eriflerni aşatmağa istegim yoq.
İç kimse adaletli bergini ve gümrük bergisini tölemege qarşı degil, Ukraina vaqında er sefer olğanı kibi. Lâkin şimdiki vaziyette olarnıñ nasıl bir açközlüliknen bu yükke atılğanlarını körse ediñiz. Ayvanat bağçasına bahşış etilgen bir babun-hamadryad başına 2000 dollar fiyat qoya ediler. Bunı mümkün olğanı qadar çoqça bergi almaq içün yaptılar!
– Avropadaki diger añlaşmalarıñızğa şimdi ne oldı?
Bügünki Qırımğa, bu «goblinlernen» beraber, iç bir şeyni ketirmege çare yoq. İstek te yoq, çünki bu oyunlar Qırımda ne zaman ve nasıl bitecegi belli degilOleg Zubkov
– Ayvanlarnıñ ketirilmesi aqqında Avropanıñ ayvanat bağçalarınen qalğan añlaşmalar red etildi, alınılğan ayvanlarnı satmağa mecbur oldıq, ya da coymağa... Çastımızğa, eñ qıymetli ayvanlarımızdan biri – Çehiyanıñ Dvůr Králové ayvanat bağçasından ketirilgen zurafe ırğaçını men Odesadaki Andrey Kislovskiyniñ yañı ayvanat bağçasına satıp oldım.
Beş çetel añlaşma qoptı, olar endi imzalanıp tölenilgen ediler. Lâkin öz tarafımızdan bu üç yıl devamında biz endi eñ azından on çetel añlaşmanı eda ettik, çünki bizde satılacaq ya da deñiştirilecek çoq ayvan bar, Avropada da ala bilecegimiz ayvanlar bar, em de çoq yıllar devamında emiyetli alâqalar quruldı.
Lâkin bügünki Qırımğa, bu «goblinlernen» beraber, iç bir şeyni ketirmege çare yoq. İstek te yoq, çünki bu oyunlar Qırımda ne zaman ve nasıl bitecegi belli degil.
– Ya Rusiyedeki ayvanat bağçalarınen ayvan deñişmek ya da satın almaq imkân barmı?
Biz Rusineniñ bir qısımı degilmiz de, añlaşılmağan bir «kontslagermiz», mında kiriş ve çıqış – diqqatnen teşkerüvden keçirile
– Bügün atta Rusiyeniñ içinde ayvan deñişmek ya da almaq – ğayet qıyın mesele. Biz Rusineniñ bir qısımı degilmiz de, añlaşılmağan bir «kontslagermiz», mında kiriş ve çıqış – diqqatnen teşkerüvden keçirile.
Reberliginde «baltalı veterinar» turğan bir Veterinar hızmetinde vesiqalarnı azırlamaq ta – paalığa çıqa ve çoqusı allarda aqılsız manialarnıñ yeñilmesinen belgilene.
Onıñ içün, sualiñizge böyle cevap bersem pek te yañılmam: menim ayvanat bağçalarımnıñ tış dünyanen alâqaları belgisiz müddetke, ya da belki de, ebediyen çoyuldı. Ya menim parklarımnıñ belâsı tek bu olsa edi
Maña ukrainliler doğru yazalar, sanki men tam bunı almaq kerek edim.


text:
Aqmescitte avgust 24-te, Ukraina mustaqillik Künü, ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ eykeli yanında Ukrain medeniyet merkeziniñ faalleri Maksim Kuzmin ve Leonid Kuzminni yaqaladılar.
Bunı olarnıñ ortağı, Ukrain medeniyet merkeziniñ daa bir vekili Veldar Şukurciyev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, yaqalanğanlarnı Aqmescit rayonınıñ bölügine alıp kettiler.
«Maksim ve Leonid soy degiller, tek soyadları aynı. Olarnı tedbir keçirilmesi qaideleriniñ bozulmasından sebep yaqaladılar. Faqat anda bir de bir tedbir olmadı, olar ayrı kelip, Şevçenko eykeline çeçek qoydılar ve olarnı şu daqqası yaqaladılar», – dep ayttı Şukurciyev.
Qırım uquq qoruyıcıları bunı izaatlamaylar.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, avgust 24-te Aqmescitte Şevçenko eykeli yanında video çıqarğan «İnter» hadimlerini yaqalap, politsiyada teşkerdiler.
Raatlıq künleri Ukraina devlet bayrağı künü munasebetinen Aqmescitteki Taras Şevçenko eykeline qoyulğan çeçek demetlerini yırtıp taşladılar.
Bazarertesi künü, avgust 24-te, Ukrainada Mustaqillik künü qayd etile. 24-ünci doğğan künü munasebetinen memlekette tantanalı tedbirler keçirilecek. Eki yıldan berli bu bayram Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qayd etilmey. Aqmescitteki cemaat faalleri Ukraina mustaqillik Künü munasebetinen aktsiyanı keçirecek ediler, lâkin Aqmescitniñ şeer memuriyeti buña izin bermedi.


text:
Könbatış śivilizaśiyaseneñ azağımı?
Kön tärtibe 44
Uzğan atnada Törkiyädä bik möhim cıyılış uzdı. Cıyılışnıñ iseme Xalıqara Ŝivilizaśiyalär şurası ide.
Törkiyä Cömhüriyäte ilbaşı Ärdoğan yasağan çığış tarixqa kerep qaldı. Älegä bu çığışqa añlatma birgän könbatışlı bulmadı. Läkin irtägä monı söyläşep, ozın bäxäslärgä keräçäk häm tekstlar yazaçaqlar.
Törkiyä liderı Ärdoğan zıyalılar, yazuçılar häm fälsäfäçelärneñ tikşerüe zarur bulğan śivilizaśiya krizisın añlattı.
İlbaşı tübändägelärne belderde: “Bez śivilizaśiya köräşen quyabız. Śivilizaśiyabezne tözemibez, canlandırabız. Śivilizaśiyane bilgeläwçe närsä ışanu ikän, ayırmabıznı kürsätü şart. Belem häm texnikağa ähämiyät birep, ışanu häm sośial’ teläktäşlektän çitläşü bezgä kürä śivilizaśiya bula almıy. Bezneñ śivilizaśiyabezdä keşe can iyälärennän iñ östeneder.”
Bügenge köndä 1950nçe yıllardan birle könbatış dönyası äytep kilgän keşe xoquqları belän bäyle täraqqıyätlär qurquğa sala.
Cıyılışta Ärdoğan könbatışnıñ mänfäğat’läre turında süz barğanda demokratiya, keşe xoquqları bäyannamäse häm xoquq kebek añ-fikerlärneñ bernindi mägnäse qalmawın citkerde.
Mäsälän Ğiraqnıñ tönyağında ütkärelgän qanunsız häm legal’ bulmağan referendumnıñ artında toruçı könbatış dönyası İspaniyaneñ Katalan töbägendäge referendumnı yaraqsız itep kürä. Poliśiyaneñ ärcälärne cıyuı häm ülçäwsez köç qullanuı könbatış dönyası tarafınnan ber dä kürelmäde.
İspaniya Yuğarı xökemeneñ Katalan säyäsätçelär xaqında xoquqqa yaraqlı bulmağan qarar birüenä qarşı da bitaraf qaldı könbatış. Waqiğa könbatış dönyasında barlıqqa kilgäne öçen tawışsız qalu könbatış mänfäğatlärenä yarıy.
Monıñ beläñ dä çiklänmägän İspaniya xökümäte Kataloniya üzidaräle citäkçelek xökümäten beterep, 6 ay êçendä waqıtınnan alda cirle saylawnıñ ütkärelüe qararın qabul itte.
Könbatışqa närsä buldı soñ? Rimğa, Ŝezar’ğa, diktatorlarğa, patşa häm patşabikälärgä, feodallarğa, baş kütärgä könbatışqa närsä buldı?
Könbatış yäisä könçığış bulsın, ägär dä dönyanıñ ber töbäk zıyalısı tawışsız qala ikän yäisä süz äytergä batırlığı citmi ikän, dönyanıñ tigezlege bozıldı digän süz. Şunıñ öçen dä inde könbatış armiyaläre 2001nçe yıldan birle Yaqın Könçığışta 4 million tiräse keşe üterde. Alarnıñ 80%ı xatın-qız, bala-çağa, olı yäştäge häm tınıç xalıq buldı. Könbatış zıyalısı moña rizasızlıq beldergän bulsa, bu qadär qurqusız ğamäl başqara alırlar ideme?
Gitler, Mussolini, Stalin, Çyerçil’ kebek zalimnärgä baş kütärgän zıyalılarnı däwam itterüçelär qayda? Bügenge köndä könbatış dönyasında niçä keşe yaza? Jurnallarda mäqalälär 200-300 keşe tarafınnan uqıla. Bu – qurqınıç wazğiyät. Keşelekneñ soñğı xaläte.
Könçığışta da wazğiyät’ yaxşı tügel. Fiker yörtterüçe yazular könbatıştağı qadär naçar bulmasa da, yänä telängän däräcädä uqılmıy.
Könbatış keşese 1980nçe yıldan soñğı kapital cäyelüe häm yaña citeşterü ısulı belän mäğlümat häm xikmätne êzläwdän taypıldı. Adäm balası 60nçı yıllardağı qullanu qotqısın iñ yuğarı däräcägä citkerde.
Qullanğan sayın tağın da kübräk kapital xezmätenä waqıtın ayırıp quyaçaq. Häm näticädä populyar mädäniyät êçendä qaldı.
Tikşermäwçe, möstäqil’ qorılışqa äylängän, aña ışanuçı cämğiyät’lär dönyasına äylände könbatış. Häm bügenge köndä könbatışnıñ säyäsi xaqimiyäte qabul itkän qararlar belän här kön könçığışta, Yaqın könçığışta, Afrikada meñnärçä keşe üterelgändä alar qullarında pop-korn alıp, küp ülçämle fil’mnar qarıy. Häm bu drama äkrenläp üzlärenä taba yaqınaya başladı. Barlıq könbatış başqalaları watandaşlar suğışı barğan illärneñ başqalaları qadär qurqınıç xälgä äylände. Bu qurqınıç barışqa qarşı zıyalısı bulmağanı öçen könbatış cämäğat’çelegeneñ dä xaqimiyätlärneñ ämeren ütäwdän başqa çarası yuq.
Moña qaramastan Törkiyädä zıyalılar beläñ ber rättän śivilizaśiyane küzallawçı däwlät başlığı da bar. törkiyä Cömhüriyäte ilbaşı xörmätle Ärdoğan qatnaşqan barlıq xalıqara säyäsi häm iqtisadi cıyılışlarda hiçşiksez śivilizaśiyağa basım yasıy. Soñğı tapqır qatnaşqan Xalıqara Śivilizaśiya şurasında keşelek ağıp baruçı su öyermäsenä tağın ber tapqır iğtibarnı yünältte.
Törkiyäneñ ğadättän tış qatışuı belän “DEAŞ” terror oyışması töbäktän çistartıla. Bu qanlı oyışmanıñ finasçısı häm xuplawçıları da monnan soñ töbäktä anıñ kön kürü şansınıñ bulmawın kürde. “DEAŞ”nıñ citäkçelek kadrında Törkiyä bu terror oyışmasın Yaıqn Könçığıştan quğannan soñ könbatıştan kilgän oyışma äğzaläre bar. “DEAŞ” äğzaläre üz illäre qaytaçaq.
Bolar üz illärendä citdi däräcädä problema tudıraçaqlar. Könbatışta säyäsätçelärneñ popülist totışları arqasında qotqı salınğan rasaçılıq häm üsüçe naśizm ber mizgeldä üz balaları bulğan ikençe terrorçı añlayış belän bäreleşkä keräçäklär.
Bu bäreleş barlıq könbatış cämğiyät’lären çolğap alaçaq. Könbatış dönyası könçığışta üz mänfäğat’läre turında süz barğanda demokratiyadan waz kiçkän kebek terrorçı balalarına qarşı demokratiyame, yuğisä çitläşterüçe häm yuqqa çığaruçı mädäniyätkäme sıltayaçaq, monı berlägäp kürerbez.
Läkin könbatış śivilizaśiyasen sörtep taşlaw da nadanlıqtır. Könbatış dönyası yaña watandaşlar suğışı näticäsendä global’ qimmätlärgä ireşäçäkter. Çönki śivilizaśiyane qoruçı millätlär tarixnıñ här üzgäreş noqtasında tarixi ütkännärenä layıq totış kürsätä. Bälki ul millätlärneñ kübese tarixi cawaplılıqnı añlamıydır bügenge köndä. Fäqat refleks bularaq bu missiyane cirenä citkerä.


text:
Böyle haberni «Ükrinform»ğa Bağçasaray Meclisiniñ başlığı Ahtem Çiygoz bildirdi.
«Ahmaqlıq demekten, bu qararğa başqa söz tapalmayım. İcra komitettiniñ toplaşuvında bu qarar nasıl usulnen çıqarılğanını bizler daa ögrenirmiz. Men bellesem, bu Qırımdaki vaziyetni kerginleştirmek içün nevbetteki ıntıluv», – dedi Çiygoz.
Aprel 22-de Bağçasaray şeer şurası icra komiteti «Yerli müimlikte olğan yadikârlıqlarnıñ meydanğa ketirilmesi aqqında» qararnı çıqardı. Onıñ mündericesi böyledir: "Bağçasarayda Çehov soqağı civarında «Nezaketli askerge» adlı yerli müimlikte olğan, eali raatlığı elementlerine has, eykel meydanğa ketirmege».
Böyleliknen, yerli akimiyet mart 16 künü keçirilgen referendumda Bağçasaray sakinlerine serbest rey bermekni, emiş, temin etken, «yeşil forma kiygen nezaketli insanlarnı» alğışlamağa istegen ekenler.
Baştan Rusiye Prezidentı Vladimir Pütin Qırımda öz arbiylerniñ mevcut olğanını red etken edi, soñra anda «Qırımda referendumnıñ maniasız keçirilmesini temin etken» Rusiye askerleri olğanını tanıdı. Bu referendum neticelerine köre Qırım ğayet büyük suratnen zapt etildi.


text:
“Ayla” fil’me yañadan kinoteatrlarda
Anı Ramazan bäyräme häm Ätilär köne uñayınnan 15nçe iyün’dä qabat kürsätä başlıylar
“Ayla” fil’me yañadan kinoteatrlarda. Anı Ramazan bäyräme häm Ätilär köne uñayınnan 15nçe iyün’dä qabat kürsätä başlıylar. Can Ulkay rejissyerlığında töşerelgän äsär Törkiyä kino tarixında moña qadär iñ küp qaralğan 6nçı fil’m bularaq zur uñışqa ireşte. Ul 3 teldä – törekçä, inglizçä häm koreyaça töşerelde. Aktyerlar arasında Êrik Roberts häm Kêyd Kêrradayn şikelle Gollivud isemnäre dä bar.
“Ayla” filme distälärçä xalıqara festival’lärdän büläk alıp qayttı.


text:
Almaniyada aprel 21-de salı künü natsist ölüm lageriniñ sabıq hadimi Oskar Grouning maküm etile. Onı Osventsim-Birkenauda 300 biñ macar yeudiniñ öldürmesine alâqası olğanında şekleyler.
93 yaşında olğan Grouni «ruhiy cezasını» tanıdı ve 1944 senesi mayıs ve iyül arasında yeudilerniñ gaz kameralarında öldürilmesi aqqında haberdar olğanını bildirdi. Grouning mahkemeden afu soray, – haber ete Radio Svoboda.
Mahkeme Almaniya şimalinde Lüneburg şeerinde Holokostnı yaşağan ve natsist kontslager qrubanlarınıñ tuvğanları olğan 70 insannıñ iştiragi ile keçirile.
«Osventsimniñ muasebecisi» kibi belli olğan Oskar Grouning ölüm lagerine kelgen yeudilerniñ şeylerini saylay ve aqçalarını saya edi.


text:
Künüm çeşit vaqialrnen bağlı oldı. Birleştirip, bir qaydnıñ içine nasıl etip sığdırdım? Özüm añlamayım.
Saba «Yañı postada» yollanma aldım, içindeki ukrain milliy örneklernen bezetilgen futbolkanı birden kiydim. Aqyarğa yol aldım. Anda meni mühbirler bekley edi. Maşinam – ukrain örneklernen yaraştırılğan, içindeki bayraqlar – ukrain ve Avropa Şurasınıñ, men özüm - bezetilgen urbada – Aqyarğa kettim! İşte, böyleliknen Rusiye ve Ukraina hristianlıq peyda olğan yerde körüştiler.
Ya soñ? Soğan!!!
Nahimov yanında toqtaldım. Etrafını kezdim. Nahimov dayandı, tuvğanı olam da.. DAİ hadimleri yüzlerini çevireler. Arbiyler körmeyler. Polimenlerniñ yüzleri küle…
Mühbirlernen körüştim. Urbam, maşinam ve bayraqlarımnı körip, ayrette qaldılar. Men birden olarğa ayttım, men – Uydurmam. Asılında, dünyada yoqım, amma kölgem bar. Olarnı Qırımnıñ yalı boyuna alıp ketmge qarar aldım.
Simeizge yol aldıq.. Yol boyu çeşit mevzularda qonuştıq. Yalığa yaqınlaşqanınen turistlerniñ sayısı da azlaştı. Maşinalar esasen, qırımlı, Donetsk ve Lugansktan da bar edi. Qaçaqlar yañı yerlerni menimseyler. Eñ meraqlısı, «Donetsk Halq Cumhuriyetinden» esasen «Leksus», «Mersedes», «Toyota»larğa minip, «közge çarpmağan iş adamları» qaçıp keldiler. Yani, Donetskte eñ olmaycaq, ufaq-tüfek ticaretnen oğraşqanlar bu kibi maşinalarda yüreler.
Rusiye nomerleri ile maşinalar yoq derecede. İşte, akvaparkqa qadar kelip yettik. Amma, yalığa qadar barmaq küç olğanını añladıq. Raatlanğan bir qoranta añlatanı kibi, Aleksandriya sözü yazılğan tahta yanından keçip, soñra biraz artqa burıp, aşağa yipnen tüşip yalığa yetmek mümkün. Biz ise er şeyni diñlegen soñ, yalığa töpeden baqmağa qarar aldıq. SAHRA!
Alupka. Saray. Men anda qışta bir qaç kere barğanda, adamlarnı ton ve örmelerde körgen edim. Bugün ise, tonlarnı bile körmedim. Yazdır, onıñ içün. Biz aşıqmay kettik. Apansızdan qarşımızğa yaş qoranta çıqtı. Ve çıqarğan videomızğa tüşti. Qadınnıñ üstünde mavı tüsteki şort ve sarı futbolka bar edi. Erkek ise, qara –al tüsteki tüb urbasında edi. Men yaqınlaşqan soñ: « To є CлaBa ykpaïHi, чи Hi???», - dep bağırdım. Qadın şübeli nazar taşladı. Men, ise yañlışqanımnı añladım. Biz yolnı devam ettik, endi bu rast kelgen qadın urbasını alıp taşlar dep şaqalaştıq…
O da bizim artımızdan yetti… Dudaqları morlaştı, titrey edi. O, onıñ aqqında bütün çıqarılğan malümatnı yoq etmege talap etti. Onı Avropada körseler, o dayanmaycağını ayttı(!) Men soradım: «Sizni qorqutalar yoqsa?» - «Siz!!!»-dep cevaplandı. Men oña urbası ukrain bayrağınıñ tüsünde olğanını añlatmağa tırıştım… Ve şu daqiqası: «Men istegen kibi kiynem. Men ukrainlim. Rusiyeli degilim. Siz maña bayraq aqqında aytasız. Men qaydan bileyim nasıl bayraq ve nasıl tüsler! Siz yalan aytasız! Tez siliñiz! Men havflı bir vaziyettem! Siz ömürimni parça-kesek ettiñiz!»
Yalta. Oreanda. Espanola. Üyle zamanı. Adam – qaynap taştı. Men ve daa ekiadam bar edik. Biz masa başına oturdıq. Hızmetçi pek ünerli rast keldi. Laqırdı devamında Donetskten kelgenini añladıq. QAÇAQ! Amma, boş boğaz degil. Endi eki afta devamında çalışa, qorantasını Donetskten Yaltağa alıp ketirdi. Men, ya ne içün Canköyge ketirmediñ, dep soramadım, çünki pek yahşı hızmet etti.
Qırım işğalinen razımı, dep sorasaq, o böyle (DİQQAT!)cevap berdi: «Men em Rusiye, em de «Donetsk Halq Cumhuriyeti» ükümetinen razı degilim. Olar episi - aydutlardır. Men Ukrainanıñ birligine qol tutam. Onıñ içün sizge eñ yüksek seviyede hızmet eterim!». İçimiz cıllı bir içimliknen tolğanı kibi, yımşadı.
İşte böyle: öz baryağınıñ tüslerini bile bilmegen qadın, aqayı da «Pravıy sector»nı körmeyip, ondan qorqıp yüre. Ve Donetskten kelgen qaçaq, sağlıqlaşqanda fısıldap: «Slava Ukraine!» dep ayttı.
Qırım! Ne güzelsiñ! Sen – qarama-qarşılıq ile tolu diyarsın!
Liza Bogutski, Qırımdan ukrainli, etnik rus jidobanderovka
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyetine boysunğan «Krıminform» saytı Rusiye uquq qoruyıcıları yedi evde tintüv keçirgenlerini bildire.
«Aqmescitte beş adres boyunca, Yaltada – bir, ve bir adres boyunca Aqyarda tintüv keçirile», – dep yaza neşir.
«Qırım.Aqiqat mühbirine qarşı açılğan ekstremizm cinaiy işiniñ taqiqatı çerçivesinde Qırım ve Aqyarda birden yedi evde tintüv keçirile», – dep yaza neşir.
Qırımnıñ Rusiye prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildirdi ki, Aqmescit ve Yaltada jurnalistlerniñ bilgisayarları ve donatmaları tutıp alına.
Mustaqil matbuat vastalarınıñ buña dair malümatı yoq.
Aprel 19-da saba Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırım jurnalistine qarşı kütleviy haber vastalarında bastırğan maqalesi içün Rusiye qanunlarınıñ «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açılğanını bildirdi. Poklonskaya jurnalistniñ adı ve soyadını aytmadı. Aynı vaqıtta jurnalist Oleg Krüçkov Mıkola Semena aqqında laf ketkenini bildirdi.
Adliyeci Emil Kürbedinov Qırımda daa eki jurnalistniñ evinde tintüv keçirilgenini ve olarnı yaqalağanlarını aydınlattı.
Mıkola Semena – Qırım jurnalisti, eskiden «Den» ve «Zerkalo nedeli» umumukrain neşirlerinde çalışqan edi, Moskvanıñ «İzvestiya» neşiriniñ sabıq mühbiridir. Al-azırda nefaqalı.
Ukraina mustaqil media iş birligi yolbaşçısı Yuriy Lukanov aprel 19-da Qırım jurnalistleriniñ evlerinde keçirilgen tintüvlerni serbest matbuatqa basqı dep adladı. Onıñ bildirgenine köre, ÜMMİB halqara teşkilâtlardan vaziyetke tesir etmege rica etecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Yaqında qırımtatar halqınıñ yetekçisi, Ukraina halq deputatı Mstafa Cemilevniñ oğlu rusiye Federatsiyası vatandaşı olğanı aqqında malümat Facebookta qullanıcı Yuriy Fetiyev «Qırım Cumhuriyeti» boyunca Rusiye UFMS malümatına esaslanıp, bilidirdi.
Öz sözlerini isbaatlamaq içün qullanıcı Camilov (Cemilev) Hayser Mustafa oğlu adına vesiqalarnıñ fotolarını aşkâr etti.
«Camilov adliyeci Aleksandr Lisovoy tevsiyesi ile yapılğan cinayeti içün cezasını almamaq içün Rusiye vatandaşlığını qabul etti. Çünki 2014 senesi aprel 14 künü Rusiye Baş prokuraturası Qırım mabüslerine saylavnı bermege qarar alğan edi – Rusiye vatandaşlıqnı qabul etip, Qırımda qalmağa, ya da Ukrainağa ketip, anda cezanı körmege. Bunıñ ile Rusiye pasportını elde etken vatandaşlarğa nisbeten 2013 senesi dekabr ayında Rusiye Anayasasınıñ 20 yıllığı munasebeti ile kirsetilgen amnistiya qullana bilecek edi», – yaza Yuriy Fetiyev.
«Şuña diqqatıñıznı celp etmek isteyim ki, nasıl etip Hayser Cemilevniñ şahsiy vesiqaları ve Rusiye UFMS vesiqaları işbu şahısnıñ ellerine tüşti, bunıñnen beraber bunı ne men, ne Hayser Cemilev bilmey edik», – dedi advokat.
Böyle vesiqalar Hayserniñ Rusiye grajdanlığını red etkenine baqmadan, kerçekten de çıqarıla bilecegini lâğu etmey.
Hayser Cemilevniñ adliyecisi Qırım.Aqiqatqa Hayser Rusiye grajdanlığını red etkeni aqqında vesiqalarnı taqdim etti.
Hayser 2013 senesi mayıs 27 künü öz Bağçasaray evindeki azbarında yaqalanğan edi. Onıñ atışı neticesinden yerli sakin, 43 yaşında olğan Fevzi Edemov elâk oldı. Mustafa Cemilevniñ sözlerine köre, silânı oğlı onıñ evinden alğan eken.
Kiyevde etilgen ruhiy teşkerüv Hayserniñ sağlam olğanını kösterdi. Prokuratura onı huligan sebeplerden etilgen öldürüvde qabaatlay. Maddeniñ cezası 10-15 yıllıq ya da ömürniñ soñuna qadar apis cezasıdır.
Yarımadanıñ işğalinden soñ Hayser Cemilevniñ işini Qırım «prokuraturasına» «hatalarnı tüzetmek içün» yolladılar. Bunıñnen beraber mayıs 15 künü Rusiye uquq qorçalayıcıları Cemilevniñ oğlunıñ işi boyunca taqiqatlarğa inanmağanını aytıp, halq deputatı Mustafa Cemilevniñ evinde tintüvni keçirdiler.


text:
Mahkeme qararına köre, «Qırım» Fondu» Hayriye teşkilâtınıñ müdiri Riza Şevkiyev 350 biñ ruble para cezası olaraq ödemeli.
Bunı Şevkiyev noyabr 18-de Aqmescitte mahkeme toplaşuvınıñ birinci qısmından soñ Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, mahkemeci qarar çıqarıp, toplaşuvğa çıqtı, al-azırda davanıñ ekinci qısmı baqılacaq – beş million rublelik para cezasıdır.
«Mence, qarar maksimal olacaq. 400 biñlik para cezasından meni 350 biñni tölemege mecbur etken olsalar, ekinci qısım boyunca 5 millionlıq para cezasından 4-4,5 million rubleni ödemege mecbur eteceklerdir», – dep qayd etti Şevkiyev.
Fond yolbaşçısınıñ zanınca, böyle etip devlet seviyesinde teşkilâtnıñ mal-mülkini zapt eteler.
Fond yolbaşçısı mezkür qarardan sebep mahkemege muracaat etecek ola.
«Lâkin, eminim, bu memleketniñ iç bir mahkemesinde adalet yoq. Soñra halqara mahkemelerge muracaatta bulunacam», – dedi o.
Hatırlatamız, sentâbr 16 künü 2014 senesi Meclis binasında rusiyeli qoruyıcı organlarnıñ vekilleri tintüv ötkerdiler. Vesiqa, USB-fleş aletleri, islam mevzusında edebiyat, bilgisayarlar, Ukraina halq vekili Mustafa Cemilevniñ şahsiy şeyleri tahliye etildi.
Sentâbr 17-de Meclis binasında «Qırım» Fondu» Hayriye Teşkilâtınıñ reisi Riza Şevkiyevge mahkeme qararını seslendirdiler. Bundan soñ «Qırım» Fonduna» ait olğan binanı qapatmaq qararları aqqında bildirdiler. Bundan sebep Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri binanı terk etmege mecbur ediler.
Sentâbr 19-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri binanı terk etip, onı müürlemege mecbur oldılar.
Mahkeme nezaretçileri Meclis, «Qırım» Fondu», «Avdet» gazetası, «Yıldız» mecmuası yerleşken Şmidta, 2 adresi boyunca binanı tevqif ettiler. Bundan ğayrı, közeticileriniñ vesiqalarında Meclis ofisleri, em de «Qırım» Fonduna» ait olğan biger obyektler yerleşken Jidkova, 40 adresi boyunca bina da qayd etile.
Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «Qırım» Fondu» Hayriye Teşkilâtınıñ mal-mülki ve bank esaplarınıñ tevqifini öyle de qaldırdı. Bundan ğayrı, prokuraturanıñ qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni fondnıñ tesisçileri erkânından çıqarmaq talabını yerine ketirdi.
Qırımnıñ medeniy miras qoruv «Devlet komiteti» tizgen memuriy protokolğa binaen, «Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtınıñ reisi Riza Şevkiyev KoAP RF 7.13 1 maddesine köre (Rusiye Federatsiyası halqlarınıñ medeniy miras obyektleriniñ devlet imayesi ve qullanuv talaplarını bozuv) memuriy cinayet yaptı.
Bu maddege köre, teşkilât reisi 400 biñ rublelik para cezasını ala bile, «Qırım» Fondu» ise – 5 million rublelik.


text:
Bağçasarayda oktâbrniñ 11-nde saba qırımtatarlarnıñ evlerinde ötkerilgen tintüvler vaqıtında rus silâlı hızmetleri tarafından tutılğan faillerniñ mahkemesi keçmekte. Bunı Qırım.Aqiqatqa qırımlı adliyeci Lilâ Gemeci haber etti.
«Episi olıp doquz adam tevqif etilgen, olardan beşi köteklenilgen. Şimdiki vaqıtta olarğa qarşı memuriy malümatlar talil etile. Olar, içtimaiy yerlerde bir vaqıtta toplaşıp, cemaat tertibini bozğanlarında qabaatlana», – dedi adliyeci.
Gemeci qayd etti ki, bu kibi qanun bozuvı sebebinden para cezası ya 15 künlik apis müddeti tayin etilmek mümkün.
Oktâbrniñ 11-nde, çarşenbe künü, saba Bağçasarayda rus silâlı hızmetleri bir-qaç qırımtatarınıñ, musulmannıñ evinde tintüv keçirgeni malüm oldı.
O yerde rus uquq qoruyıcıları, tintilgen evlerniñ yanına kelgen adamlarnı tutqan.
Rus haber vastaları, Rusiye Federal telükesizlik hızmetiniñ (FSB) matbuat hızmetine atıf etip, Qırımda silâlı hızmetler Rusiyede ve onıñ işğaline oğrağan Qırımda yasaq etilgen«Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ Bağçasaraydaki üceyresini yoq etkenlerini haber etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı dep saya. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleridir.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek oğrunda terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsizce taqip etilgenini aytalar. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etken edi.


text:
AQŞ silâlı quvetleriniñ meselelri boyunca senat komitetiniñ reisi senator John McCain «Ukrainağa yardım müteber olması içün areket etmege» azır olğanını bildirdi, – dep haber ete yanvar 8 künü Radio Svoboda.
«Bilgenim tek bir stsenariy bar – Qırımnı Ukrainağa qaytarıñız, şarqiy Ukrainadan yoq oluñız ve tek o zaman biz Ukrainanıñ finlândiyalaştıruvı aqqında ayta bilecekmiz», – dep bildirdi o.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Milliy ve diniy liderlerimizni çeşit siyaset oyunlarında qullanmağa tırışqanda, siyasiy erbaplarımız ve din adamlarımız farqlı yalanlarnı, telüke ya da ekiyüzlülikni vaqtında körmek içün diqqatlı olmağanda, cemaat zamanımıznıñ telükeli vaqialarına kerek olğanı kibi qıymet kesip olamağanda, halq ikmet ve sabır kösterip, birden cevap bermemek kerek.
Bizler teklif etilgen «tabiiy» qararlarğa birden qoltutmamaq kerekmiz, olarnıñ aqibetlerini talil etmek kerek.
Bizler qırımtatar halqını qoruycaq mehanizmlerni yıllar devamında şekillegen edik
Bizler qırımtatar halqını ve yaşayışımıznıñ farqlı saalarında temsil ve teşkil işlerini yapacaq qurulışlarnı qoruycaq mehanizmlerni yıllar devamında şekillegen edik.
Böyle mehanizmlerden biri Qırımdaki tarihiy topraqlarına qaytıp yerleşken halqnıñ temeli etrafında farqlı memleketlerde yaşağan qırımtatarlarnıñ birleşmesi oldı.
Neticede Bütün dünya qırımtatar kongressi (BDQK) şekillendirildi, o, Qurultay ve Meclis faaliyetleri sıñırlanğan ve olarğa açıq sürette basqı yapılğan soñ temsil vazifeleriniñ bir qısmını öz boynuna alıp, açıq munaqaşa ve eñ müim milliy meselelerde umumiy bir baqış şekillendirilmesi içün bir platforma oldı.
Qırımtatarlarnıñ diniy organı da zor şaraitlerde qaldı. Ekseriyetniñ baqışlarını qabul etip olamağan siyaset adamları yıllar devamında Qırım musulmanları Diniy idaresi qazanğan ürmet ve sayğını qullanıp, üküm sürgen siyasiy vaziyette qırımtatar halqını boysundıracaq olalar.
Qırım musulmanları Diniy idaresini Qırımnıñ tışında olğan semetdeşleri ile ananeviy alâqalarnı üzmege mecbur etecek olalar
Qırım musulmanları Diniy idaresini Qırımnıñ tışında olğan semetdeşleri ile ananeviy alâqalarnı üzmege mecbur etecek olalar.
Qırım Müftiyligi içinde ve etrafındaki vaziyet çeşit fikirlerni doğura: bazıları belli qoqlalarğa em siyasiy, em diniy ceetten boysunmağa çağıralar, digerleri bu teşkilâtnı takbih etip, ondan uzaqlaşmağa teklif eteler.
Faqat, bizim fikirimizce, eñ doğru yol başqa olmalı. Yaqın vaqıtta BDQK örnegini qullanıp, qırımtatar halqı diniy liderleriniñ şurasını qurmaq kerek. Onıñ erkânına Qırım Müftisi ve qırımtatar diasporalarınıñ diniy reberleri, em de Ukrainağa köçmege mecbur olğan Qırım musulmanları diniy teşkilâtlarınıñ reberi kirmek kerek.
Bunıñ kibi bir diniy teşkilât halqnıñ maneviy canlanması ve inkişafından ğayrı aşağıdaki imkânlar berecek:
– birinciden, soñki eki yıl içinde Qırım musulmanlarınıñ üzülgen ananeviy maneviy-diniy bağlar pekitilecek;
– ekinciden, işbu şura azaları arasında din saası içün mesüliyet bölünecek;
– üçünciden, bir taraftan, Qırım Müftiyligi etrafında olğan siyasiy oyunlar içün imkânlar eksilecek, diger taraftan ise – onıñ bir de bir areketleri sert bir şekilde takbih etilmeycek.
İşbu leyhanıñ ömürge keçirilmesi ilk evelâ Qırım müftisiniñ iradesini talap ete
İşbu leyhanıñ ömürge keçirilmesi ilk evelâ Qırım müftisiniñ iradesini talap ete.
Bunıñ kibi bir şura çalışıp başlasa, qırımtatar halqına faydası tiyecektir.
Nariman Celâl, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün