text:
Rusiye kontrolindeki işğal etilgen Qırımnıñ insan aqları vekâletlisi Larisa Opanasükniñ bildirgenine köre, Ukraina uquq qoruyıcıları 41 qırımlını apiste tuta. Bu malümatnı o, yanvarniñ 17-nde yarımadada keçirilgen «ekspertler şurası» toplaşuvında seslendirdi, dep bildire «RİA Novosti Krım».
«Resmiy malümat alıp olamaymız, şunıñ içün kütleviy haber vastalarından ya da sıñırda ya da Ukrainada yaqalanğanlarnıñ tuvğanlarından muracaatlar kelgen soñ malümat aldıq. Umumen yaqalanğanlar cedvelinde 41 insan bar. Olarnıñ arasında büyük apis cezalarına üküm etilgenler bar – 12-15 yıl», – dep ayttı Opanasük.
Diger menbalar bu malümatnı daa tasdıqlamadı. Ukraina uquq qoruyıcı müessiseleri de şimdilik cevap bermedi.
Opanasük, ad ve soyadlarını aytmay, amma Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tutulğan aqyarlı İvan Antonovnıñ yaqalanmasını qayd ete. O, Hersonda «Qırım samooboronasında» iştirak etkeninden şübheli sayılıp yaqalandı. Opanasükniñ aytqanına köre, er adamnıñ qorantası Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovdan yardım istedi.
Aqyarlı İvan Antonov yanvarniñ 8-nde «Çonğar» ukrain keçiş noqtasında memuriy sıñırdan keçmege tırışqanda yaqalandı. Ukraina telükesizlik hızmetiniñ malümatına köre, er adam 2014 senesi Aqyarda Ukraina Arbiy-deñiz quvetleri ştabını zapt etüvde iştirak etti. Yanvarniñ 9-nda Herson şeer mahkemesi şübhelini apiske aldı.
Antonovnıñ advokatı Oksana İlânda Qırım.Aqiqatqa izaat berip, imaye tarafı Herson şeer mahkemesiniñ Antonovnı sıñırlav tedbiri olaraq apiske almaq qararını şikâyet etecek, dep bildirdi.
Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkova, Antonovnıñ yaqalanması ve apiske alınmasınen «pek qasevetlengenini» bildirdi.
Denisova, Rusiyede apiste tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısını aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, olardan 80-den çoqu – qırımtatarlardır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar.
Deñişimni beklegen qırımlılarnıñ ekseriyeti – qırımtatarlar, olar bir sıra davalarnıñ, hususan «Hizb ut-Tahrir», «Tebliğ Cemaatı» davalarınıñ (Rusiyede yasaqlanğan, amma Ukrainada yasağı olmağan teşkilâtlar) mabüsleri ola. Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Bu davalarnıñ mabüsleri – din kütken musulmanlardır.
Qırım «samooboronası» yarımada işğali arfesinde peyda olıp, Rusiye işğaline yardım etti. 2014 senesi iyünniñ 11-nde Kreml kontrolindeki yarımada parlamenti qanun qabul etip, bu teşkilâtnı qanunlaştırdı.
Aq qorçalayıcılar bu silâlı birleşmeniñ bir çoq cinayetke alâqası bar, dep bildirgen edi. Mezkür cinayetlerniñ ekseriyeti Qırımda alâ daa tahqiq etilmedi.


c: text/html

text:
Bu aqta «Krıminform» haber ete.
«Soñki afta devamında biz Aqyarğa bir qaç ufaq para ile tolu uçaq yolladıq. Bügün Merkeziy banknıñ kilerleri bu para ile tolu. Ondan soñ biz para kütlesini kredit teşkilâtları vastasınen arttıracaqmız. Biz olar ile çalışamız», - dedi Ablezgov.
Onıñ fikirince, ufaq paranıñ işletme meselesini ticariy banklar çezmek kerek.
«Banklar bizim içün bir problemdir. Olar kerek olğan kapikler, paralar aqqında kredit teşkilâtlarğa bildirmek kerekler. Amma şimdi olarğa ufaq paranen çalışmağa elverişli degil. Kene de bu meseleni yaqın vaqıtta çezmege tırışacaqmız», - dep bildirdi Ablezgov
Qırım.Aqiqat saytı evelden bildirgenine köre, işğal etilgen Qırımda rus ufaq parasınen problemler başlandı. Supermarketlerde muştereler ruble berseler de, qaytımlar içün ruble yetişmey. Şunıñ içün kassirler qaytımlarnı grivna ile bereler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
2014 senesi yarımadanıñ sakinleri Rusiye pasportı almaq içün bir qaç künlük uzun nevbetlerde turıp bekley ediler. 2014-2015 seneleri qasevet ve tüşüncenen Qırım işğal etilgeni sebebinden onı terk etken ukrain banklarından esaplarındaki paralarnı qaytrarmaq maqsadınen olarnıñ ögünde kene de uzun nevbetlerde turıp bekley ediler. Ondan soñ yapılğan transportnıñ ğayrıdan resmilştirüv belâsına vakhanaliya demekten başqa söz tapılmay. Aydavcılarnıñ ne qadar vaqıt ve siñir coyğanını tek özleri biledir. Lâkin bularnıñ epsi yalıñız gönceçikler edi.
Soñki eki yıl devamında Qırım sakinleri mülkiyetini ğayrıdan resmiyleştirmeknen oğraşalar. Bu ise, Qırım sakinleri içün Tañrınıñ bergen bir belâsı kibi. Mında çoq kün ve saat sürgen nevbetlerde beklemekten ğayrı, bayağı para da tölemege mecbur qalalar. Mülkiyet saipleri, dersiñ ki, Rusiye olar içün pek az bir zaman ve para masrafınen al etecek hızmeti içün, candan ayırılmaz paralarını tölemege mecbur qalacaqlarını asla beklemey ediler. Albuki uzaq 2014 senesi «referendum» keçirgen ilhamcılar böyle olacaq dep söz bergen ediler de!
Pek müşkül uzun nevbetler bar. Qabulhanege kiriş fursatı qazanmaq içün insanlar gece kelip nevbetke turalar
Şeerlerde açılğan çoq funksiyalı merkezlerden bir fayda yoq. Olardan hızmet almaq imkânsız dep sayıla. Anda pek müşkül uzun nevbetler bar. Qabulhanege kiriş fursatı qazanmaq içün insanlar gece kelip nevbetke turalar. Adiy Qırım sakinlerine akimiyet işte, böyle «yengillik» yarattı.
Kadastrğa işke alınğanlar ne iş yapqanlarını özleri de añlamay. Bu sebepten pek sıq davalar çıqa. İnsanlar buña delihane demekten ğayrı söz tapamaylâr. Mülkiyet vesiqalarını resmişyleştirüv yolunda ceennemniñ ateşinden bir qaç sefer keçken Qırım sakinleri, artıq nenen qıyaslaycağını bileler ve Rusiyede mülkiyet vesiqalarını resmiyleştirmek olar içün eñ ağır mesele olğanını bileler. Amma akimiyet istegen taqdirde bunı qolaylaştırması mumkün edi. Ancaq, demek ki, Rusiyeniñ Qırım sakinleriniñ ayatını qolaylâştırma istegi ep azlaşmaqta. Yarımada sakinleri de ketken sayın bunı özleri de is etip başlaylâr.
Bücet saalarında çalışqanlarğa yapılğan teşviq tölevleri bir yerlerge coyula, fiyatlar kâinatqa doğru yüksele, cezalar ep çoqlaşa, göñüldeki qasevet ket-kete arta
Bücet saasında çalışqanlarğa berilgen teşviq tölevler bir yerlerge coyula, fiyatlar kâinatqa doğru yüksele, cezalar ep çoqlaşa, göñüldeki qasevet ket-kete arta...
Ne içün Rusiye ve rusiyeliler Qırım sakinlerine suvuq davranıp başlay? Ne içün Qırım Putin içün taşıması qıyınlaşqan amma taşlap ketmege de yazıq olğan sapsız cemidanğa çevirile yata? Çünki yalıñız bir Qırımnı almaqnen Rusiye bütün dünyanı coydı!
Ahır-soñu, «referendumden» uzaqlaşqan sayın, vade etilgen efsane ve beklevler daa da tez suvğa batıp başlay. Eger 2014 senesi krımnaşıstler hayalları ömürge keçkeni aqqında zafernen qıçırıp aytqan olsalar, bugün de-bugün Qırım sakinleriniñ ağzından turmuş ayatta hayalları suvğa batqanı şikayet etip mırıldanğanlarını eşitesiñ.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (havfsızlıq maqsadınen muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün.


text:
Bunı Meclisniñ matbuat kâtibi Lilâ Müslimova kanal hadimleriniñ malümatına esaslanıp bildire.
Bunen beraber, «Qırım» DTRK qırımtatar icadiy birleşmesiniñ müdiri Seitislâm Kişveyev ve baş muarrir Şevket Ganiyevni «raatlıqqa» yollanğanları belli oldı.
Bu haberni kendi menbaalardan ögrenip «Ukrainskaya pravda» da tasdiqlay. Mlümatqa köre, telekanlda ağzaviy şekilde Cemilev, Çubarov ve bir sıra Meclis azalarını köstermemege avale ettiler.
Neşir yazğanı kibi, böyleliknen, Qırımnıñ yañı «rusiyeli akimiyet» qırımtatarlarnıñ liderine nisbeten sanktsiyalarnı qulanmağa planlaştırdı ve Meclis faaliyetiniñ aydınlatuvında tsenzuranı kirsetmege niyetlendi.
Qırımtatar lideri ile er türlü intervyü almaq yasaq olğanınen, «o bulunğan umumiy resimlerni bile köstermemege tevsiye etile».


text:
Aqmescitniñ Kyiv rayonı mahkemesi tergevniñ sıñırlav tedbiriniñ uzatılması aqqında muracaatı boyunca oturışuvnıñ yanvar 12 cuma künü ötkerilmesini planlaştırdı. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Ayder Azamatov bildirdi.
Advokat: «Adet üzre tedbirni uzatmaq qararı alına, tedbirniñ deñiştirilmesine dair daa iç bir qarar alınmadı. İmayemiz altında bulunğan eki şahısnıñ da sağlığı pek ağır vaziyette; baqayıq, oturışuv nasıl keçer; işte anda olarnen laf etmege çaremiz olur», – dedi.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Olar Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlanalar. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Bekir Degermencide sürekli astma bar. Tahqiqat izolâtorında sağlığınıñ vaziyeti birden fenalaştı. Dekabrniñ 6-sında Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ zalında faaliyetçige «acele yardım» çağırıldı. Dekabrniñ 14-ne keçer gecesinde o, reanimatsiyağa oğradı. Ondan soñ onı pulmonologiya bölüginiñ koridorında tuttılar. 2018 senesi yanvarniñ 2-nde faaliyetçini tekrar tahqiqat izolâtorına yolladılar.
65 yaşlı qırımtatar faaliyetçisi Asan Çapuh tahqiqat izolâtorında mikroinsult keçirdi ve acele surette hastahanege yatqızılmasına muhtac edi. Yılbaş tatilleriniñ arfesinde o, tıbbiy teşkerüvden keçirildi, lâkin advokatına onıñ diagnozı ve sağlığınıñ vaziyeti ale daa belli degil.
Noyabrniñ 24-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi yaqalanğan qırımtatar faaliyetçilerini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apis etti.


text:
«Ukrainada mayıs 25 künü kerçek ve adaletli prezident saylavlarını keçirmek içün Donbasstaki kergin vaziyeti ilk sebepçisidir», – dedi matbuat konferentsiyası devamınla Çernenko.
KİU bildirgenine köre, «saylavlar 34 noqtadan 21-de keçirilmey bile, Donetskte 22-den 14-de ve Lugansk vilâyetinde 12-den 9-da».
Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük Ukrainada saylavlarnıñ keçirilmemesi Rusiye akimiyetiniñ merağında olğanını qayd ete edi.
Qayd eteyik, bugün Vladimir Putin Rusiye Ukraina prezident saylavlarına ürmet ile davranğanını bildirdi, dep haber ete Radio Svoboda.
«Ukrainada insanlar memleketniñ bu buhrandan çıqmasını istegenini köre ve añlaymız. Biz de Ukrainada nasıldır bir tınçlıqnıñ olmasını isteymiz. Ukraina halqınıñ saylavına ürmet ile davranırmız», – dedi Putin Sankt-Peterburgda keçken iqtisadiy forumı devamında.
Onıñ sözlerine köre, Moskva Ukraina prezidenti saylavlarından soñ teşkil olunacaq akimiyet organları ile çalışmağa azır eken.


text:
Qırımda yanvarniñ 4-nde ava bozulacaq, dep bildire yarımadadaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ idaresi.
«Zor ava şartları beklenile: qarğa çevirilecek küçlü yağmur, dağlarda qar, bazı yerlerde küçlü yağanaqlar, qar boranı, küçlü buzlavuq qatlamları, klegey buz. Şimaliy-şarqiy yel şimaliy-ğarbiy yelge çevirilip, süratı saniyede 25 metrni teşkil etecek», – dep aytıla haberde.
Qırımnıñ gidrometmerkeziniñ malümatına köre, yanvarniñ 2-nde sinoptikler bazı yerlerde yağmurlar yağacağını bildire.
Daa evel ukrain sinoptikleri 2019 senesi yanvar ayında Qırımdaki orta ava arareti +3 derecege qadar köterilecek, dep bildirgen edi.


text:
Qırımnıñ rusiyeli ükümeti 2014 senesi fevralniñ 26-nda Aqmescitte keçken miting ve çarpısuvlar etrafında añlı olaraq er türlü efsane uydurmaqnen oğraşalar, dep saya rusiyeli advokat Nikolay Polozov. Bu firirinen o fevralniñ 26-nda Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde paylâştı.
«İç bir türlü añlaşma yapılmaycağını, Ukraina ve qırımtatarlar Qırım işğalini iç bir vaqıt qabul etmeycekleri añlaşılğan soñ, rusiyeli ükümet intiqam olaraq cinaiy işler açmağa başlap, (fevralniñ 26-ndaki vaqialar boyunca –QA) mesüliyetke hususan tek qırımtatarlarnı çekip başladı. Albuki mitingte çeşit millet vekili olğan Ukraina vatandaşları da olğanına ve olar da zarar körgenine baqmadan, kimse bunı esapqa almadı. Ancaq ta fevralniñ 25-nde Qırım Yuqarı Şurasını zapt etip almağa istegen yalıñız Sergey Aksönovnıñ boyeviklerini zarar kördi dep tanıldı. Böyle bir efaseneler olarnı qaraman etip köstere», – dep qayd etti advokat.
Ukrainada fevralniñ 26-sı «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» olaraq qayd etilmesi teklif etile. 2014 senesi bu künü Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina torpaq bütünligine bağışlanğan miting ötkerilgen edi. O zaman miting iştirakçilerine Rusiye tarafdarı olğan «Rus birligi» firqasınıñ vekilleri qarşı çıqqan edi. Bu çarpışuv neticesinde eki kişi elâk oldı.2018 senesi Kreml nezaretindeki Qırım ükümeti o künki çarpışmada ezilip ölgen Rusiye tarafdarları Valentina Korneva ve İgor Postnıyni ölüminden soñ medallernen taqdirledi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Romada İtaliya deputatları palatasınıñ reisi Laura Boldrini ile korüşip, Rusiye nezareti altında olğan Qırımda insan aqları ile bağlı vaziyetni muzakere etti.
Bu aqta Ukraina prezidenti memuriyetiniñ matbuat hızmetiniñ beyanatında aytıla.
«Taraflar bunıñ ile Qırımda insan aqları ile bağlı vaziyetniñ bozuluvını ve halqara uquq qoruyıcı institutları temsilcileriniñ vaqtınca işğal etilgen yarımada toprağına irişim imkâniyetini muzakere ettiler», – denile beyanatta.
Malümatqa köre, İtaliya parlamenti de Rusiye Federatsiyasına nisbeten sanktsiyalarnıñ uzattırılmasına qol tuta.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bağçasaray rayonı devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı Refat Derdarov Hanlar sarayında yerleşken şiş kebap noqtasından sebep işten boşatıldı, dep bildirdi Moskvağa boysunğan Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov aprel 5-te Kefede keçirilgen Qırımnıñ Rusiye ükümeti toplaşuvında, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Qavehane qapatılacaq dep vade etken Derdarov Refat Yakuboviç endi çalışmay. O, ariza yazdı, şura (Bağçasaray şurası – QA) eñ yaqın vaqıtta qarar (istifa qararı – QA) alacaq», – dedi Aksenov.
«Qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri İsmail Gasprinskiyniñ mezarında şiş kebap qavehanesi çalışa. Livadiya sarayında kiriş qarşısında qavehane olsa, Hanlar sarayında şiş kebap noqtası olsa, arqadaşlar, bilmeyim artıq! Özüm narazılıq aktsiyasına çıqmağa mecbur olacam», – dedi Aksenov.
O, taqiqat keçirip, qabaatlılarnı cezalamağa talap etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda oktâbr 5-inde, cumaertesi künü yağmur, boran ve küçlü yelni tahmin eteler. Bunı Qırım gidrometeomerkezi bildire.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Qırımda fevqulâde yanğın telükesi daa qala. Gece cenüp-ğarbiy yel saniyede 10-15 metr, kündüz saniyede 20-25 metr olacaq. Ava arareti gece 11…16º, kündüz 22…27º olacaq.
Aqmescitte deñişici bulutlılıq, gece yağanaqlarsız, kündüz ara-sıra yağmur, boran. Cenübiy yel kündüz 10-15 m/s. Ava arareti kündüz 25…27º.
Aqyarda deñişici bulutlılıq,yağmur. Cenüp-ğarbiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 17…19º.
Qırımnıñ cenübiy yalısında deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız. Cenüp-ğarbiy yel 7-12 m/s, bazı yerlerde 15 m/s qadar. Ava arareti kündüz 22…24º.
Keriçte deñişici bulutlılıq. Saba bazı yerlerde küçük yağmur, duman. Şimal-ğarbiy yel 6-11 m/s. Ava arareti kündüz 20…22º.
Qara deñizniñ suv arareti 18-21 derecede, Azaq deñizi ve Keriç boğazınıñ 18 derecede.


text:
Rusiye şeerlerinde Donbastaki cennke ve Qırım ilhaqına qarşı yazılar peyda oldı. Rusiyeniñ Leningrad vilâyetiniñ Tosno şeeriniñ kirişinde kimligi belli olmağan insanlar «Qırımnı Ukrainağa qaytarayıq», Pskov şeeriniñ abide taşında ise «Qırım bizim degil» dep yazdı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Sankt-Peterburgda 1-inci Rabfakovskiy aralığı, 5-inci korpus adresi boyunca mesken evde kimligi belli olmağanlar «Donbas içün ölmege yeter» dep yazdı.
Bu fotoresimlerni Azatlıq Radiosınıñ «Donbas.Realii» tele leyhasınıñ jurnalistlerine yerli sakinler yolladı.
Daa evel bunıñ kibi aktsiyalar Ukraina kontrol etmegen Donbas topraqlarında keçirile edi. Donetsk ve Luganskta Ukraina Mustaqillik Künü munasebetinen ukrain timsalleri qayd etilgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bağçasaray rayonında suv basqan yerlerden 160 insan tahliye etildi, olarnıñ arasında 31 bala. Bunı iyülniñ 5-nde Qırım boyunca Rusiye FVN-niñ matbuat hızmeti haber etti.
Qurtarıcılarnıñ bildirgenine köre, tahliye etilgenler içün 12 vaqtınca yerleşüv noqtası azırlanğan.
«Hususiy evlerden, mesken çoq qatlı evlerniñ mağan hanelerinden pompalap suv çekile, Belbek özeniniñ yatağı terek, taş, qumdan temizlene dep», – yazıla bildirmede.
Aynı zamanda nazirlikte haber etkenlerine köre, yaşayış içün müim olğan obyektler, energetika obktleri, mesken-kommunal hocalığı toqtamazdan çalışa.
Evel, Bağçasaray rayonında bir künde eki aylıq yağanaqlarnıñ tüşmesi aqqında haber etilgen edi.
Qırım Gidrometeorologik merekeziniñ malümatına köre, Belbek özeninde suv seviyesi 2 metr 40 santimetr artqan.
Keçenlerde Bağçasaray rayonında Fevqulâde vaziyet ilân etildi.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, iyülniñ 5-nde yarımadanıñ ğarbiy, cenübiy, şarqiy ve merkeziy bölgelerinde şiddetli sağanaqlar beklenile.


text:
Aluştadaki Qırımtatar Milliy Meclisiniñ sabıq reisi Enver Arpatlı Rusiyedeki Qaraçay-Çerkes cumhuriyetiniñ akimiyeti reisiniñ muavini vazifesine tayin etildi. Anda o, Rusiye cumhuriyetiniñ İqtisadiy inkişaf ve Sanayi ve ticaret nazirlikleriniñ işini nezaret etecek. Söz kelimi, Enver Arpatlı Qırımtatar Milliy Meclisi reisi muavini Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca şaat edi.
«Ölüm ketirgen» trassa
Kerç trassasında dört avtomobilniñ iştiraki ile olğan yol qazasında yedi kişi elâk oldı. Olarnıñ dörtü balalar. Daa eki passajir reanimatsiyada buluna. Qırım sakinleri, bu trassada muntazam surette qazalar olğanına şikâyet eteler. Yol tar. Yük maşinaları bu yolnen Rusiyeden Qırımğa muntazam surette mallar ketire. Yol qazalarınıñ muhtemel sebepleri aqqında bu yerde oquñız.
«Özüni qorçalav rejimi»
Er bir kişi «ekstremist» tayin etile bilecek ilhaq etilgen Qırımda özüni nasıl qorçalamaq mümkün ve ne içün «Vkontakte»deki öz saifeñni alıp taşlamaq daa yahşı? Nasıl etip özüñni Rusiye propaganasından muafaza etmek ve aynı zamanda «konservatsiya»ğa oğramamaq? Ukraina vatandaşlarına vaqtınca işğal etilgen territoriyalarda neni unutmamaq kerek, ve Ukraina vatandaşlarını qorçalamaq içün neler yapa bile – bu hususta aq-uquq qorçalayıcısı Yevgeniya Andreyuk ile intervyüde aytıla.
Çempionnıñ treneri
Ukrainanıñ lıja (kayak) canbazı Aleksandr Abramenko, Ukraina fristaylnıñ tarihında birinci mukâfat ve Phençhan Olimpik oyunlarında birinci altın medalni qazandı. Onıñ treneri – Enver Ablayev – bu sport çeşitini Ukrainada temsil etken yekâne qırımtatardır. Qırım.Aqiqat içün bergen intervyüde o, sporttaki karyerası aqqında ikâye etti.
Siz rezidentsiñiz, lâkin bu tam böyle degil
Ukrainanıñ «Qırım» azat iqtisadiy zonası aqqında qanunı 2014 senesinde bütün Qırım sakinlerini Ukraina bank sistemasınıñ rezidentleri statusından marum etti. Bu norma ale daa işley. Mecburen köçken şahıs vesiqası Qırım sakinlerine rezident statusını qaytarsa da, bazı banklar qoşumça vesiqalarnı talap etmege devam ete ya da Qırım sakinleriniñ bank esaplarını blok eteler. Bunıñ qanuniy esası barmı ya da yoqmı, Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde muzakere etildi.
Qısqadan
Rusiye sıñırcıları Ukraina vatandaşını Qırımdan çıqqan vaqtında yaqaladılar.
Umumrusiye cemiyet fikrini ögrenüv merkezi (VTsİOM), Qırım sakinleriniñ 88%-i «ayatından memnün», dep iddia ete.
Britaniya gazetası «Qarılğaç yuvası»nı dünyanıñ eñ romantik binalar cedveline kirsetti.
Moskva ve Sankt-Peterburgda qırımtatarlarğa qol tutuv ve Qırımda saylavlarğa qarşı piketler ötkerildi.
Eñ soñunda bir video
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarınıñ aqrabaları, zalğa yiberilmeyceklerini bilip, kene de Qırım Garnizon mahkemesi yanına keleler.


text:
Vladimir Putinniñ işğal etilgen Qırımğa kelgen künü, martnıñ 18-nde, Rusiye uquq qoruyıcıları Aqmescitte dört cemaat erbabını, şu cümleden yarımadanıñ sabıq prezidenti Yuriy Meşkovnı tutıp aldı. Olarnı şeer merkezindeki abidelerge zarar ketirgenlerinde qabaatlaylar. Tutulğanlar ise böyle bir şey olmağanını bildire.
Rusiye tarafdarı olğan faaller, blogerler İlya Bolşedvorov ve Oleg Koçerov Aqmescitniñ merkezinde yarımadadaki vaziyet aqqında «Belsat» Beyazrusiye telekanalına intervyü bergen vaqıtta tutuldı. «Qırım qazaqlığınıñ» atamanı Sergey Akimov da politsiyağa ketirildi. Olar Yuriy Meşkovnen beraber şeerniñ merkezine kelip, Rusiye prezidenti Vladimir Putinge sual berecek ediler.
Rusiye tarafdarı olğan qırımlı faal Sergey Akimov tutulğanını pek qarışıq şekilde ikâye ete.
«Nezaketli insanlar» abidesini aqaretlemege istedim, dep aytalar. Men deyim: nasıl? Ne boyam, ne bir şeyim barSergey Akimov
– Kirov, 12-ge keldik. Tabiiy ki, bizni çoqtan taqip etken ediler, ne yapacaqmız dep baqqanlar. Meydanğa keçmege tırışmağance bizge qarşı bir iddia olmadı. Endi-endi tırıştıq, yanımızğa politsiya hadimleri keldi – urbalı eki insan ve adiy urbada altı kişi. Şeadetnamelerini sallap, sarhoş olğanımnı aytmağa başladılar, soñra açuvlandım – eki küçük balam ve apayım yanımda ediler. Quçağımda balam bar edi, üç yaşında! Cep telefonımnı çıqardım, video çıqarıp başladım – maña qaba bir şekilde bunı yapmağa yasaq etkenler, cep telefonımnı çekip almağa başladılar.
Politsiya maşinasına davet etkenler, amma bu qanunsız olğanını ayttım. «Nezaketli insanlar» abidesini aqaretlemege istedim, dep aytalar. Men deyim: nasıl? Ne boyam, ne bir şeyim bar. Soñra aynı qabaatlar Yuriy Meşkovğa aydınlatılıp başlandı.
Sergey Akimovnıñ qayd etkenine köre, neticede Rusiye politsiyasınıñ vekillerinen ketti, çünki onıñ hadimlerine qarşı çıqqanında qabaatlaycaq ediler.
Putinniñ Qırım cemaatçılarınen nasıl laf etkenini körgen soñ añladıq ki, bu bir oyun, çünki bütün bu cemaatçılar sahte ediSergey Akimov
– Nasıl olsa da, qarşı çıqtım dep protokol tizgenler, soñra bu qabaatnı alıp taşlağanlar. Sarhoş olğanımda qabaatlağanları daa sual altında. Biñ rublege qadar para cezası olacaqtır. Aqmescitte Putin kelecek dep miting toplaşqan edi: talapları olğan qartana, qarbabalar, olarnı bir şekilde ozğarğanlar. Putin Devlet şurasından Puşkin soqağından ketecegini bile edim – o, körgenimiz kibi, halqnen laf etmege seve. Yanına barıp, Yuriy Meşkovnı Qırım prezidenti olaraq tanıtacaq edik, o, sual berir edi. Lâkin Putinniñ Qırım cemaatçılarınen nasıl laf etkenini körgen soñ añladıq ki, bu bir oyun, çünki bütün bu cemaatçılar sahte edi. Problem, yaşayış, içtimaiy-turmuş qıyınlıqlar aqqında aytacaq iç kimse yoq edi.
Akimiyetke qoltutqan «Qırımnıñ ukrain cemiyeti» teşkilâtınıñ reisi Anastasiya Gridçina Putin ile körüşüvden alğan teessuratlarını böyle tarif etti:
«Bu kerçekten bayram kününde bayramnıñ bir qısmını Qırımnı evge qaytarğan insannen – prezidentimiz Vladimir Vladimiroviç Putinnen – keçirgenimden ğururlanam! Ve eñ esası – Vladimir Vladimiroviçke sual berip oldım».
O, Rusiye prezidentine «Rusiyede bütün milletlerniñ inkişafına qoşqa issesi» içün teşekkürler bildirip, «qardaş halqlar» ne vaqıt barışacaq, dep soradı. Putin kene aynı ibarenen cevap berdi, Kyiv akimiyeti qabaatlı, dedi.
Rusiye siyasetşınası Aleksandr Şmelevniñ tahmin etkenine köre, Rusiye prezidentine kerçek cemaat faallerinen körüşüvler kerekmey.
Hususan Meşkovnen bağlı bir qarar bar edimi bilmeyim, amma, şübhesiz, evelden bir añlaşma olmasa, insan Putinnen körüşip olamazAleksandr Şmelev
– Mence, oña bu endi kerekmey. O, çoqtandır «Medeniyet» büyük oyunı ya da «Bjezinskiyniñ buyun santıraç tahtasında» öz kerçeklikte kibi oynay. O, Donald Trump ile munasebetler qura, dünyanı böle. Rusiyeliler ise nasıl yaşay? – Er şey yahşı olarda. Oña bir kere memlekette er şey güzel, dep aytqanlar. Küçük problemler bar, amma olarnı tecribeli mütehassıslar baqa. Onı meraqlandırğan tek bir şey reytingdir. Hususan Meşkovnen bağlı bir qarar bar edimi bilmeyim, amma, şübhesiz, evelden bir añlaşma olmasa, insan Putinnen körüşip olamaz. Meşkov ile körüşmek kerek olğanını oña nasıl añlatmaq kerek belli degil. Eñ meraqlısı şu ki, Qırım prezidenti Meşkov Rusiye tarafdarı edi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası, Qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalav komitetiniñ reisi Eskender Bariyev Putinniñ cemaatçılar ile körüşüvi bir oyun edi, dep ayta.
– İşğalciler, ilk evelâ Putin içün beş yıl içinde nizam qurğanlarını köstermek pek müim, er kes Sovetler Birliginde kibi yahşı yaşay – bütün halqlar musaviy, er şey inkişaf ete. Bu em Qırım sakinleri, em Rusiye içün bir resim, işğalni aqlaycaq olalar. Putinniñ imicnen bağlı siyasiy leyhası, pek muvafaqiyetli olğanını köstermek kerek, er kes Putinge minnetdar sanki. Recep Tayyip Erdoğannı künü belli olmağan Cuma Cami açılışına davet etmek de resim içün yapıldı. Eminim, Türkiye prezidenti uyğun bir şekilde cevap berip, işğal altındaki topraqqa kelmez. Türkiyeniñ işğal etilgen Qırımnen bağlı resmiy qararını bilemiz. Amma meni başqa şey raatsızlay: insan aqları bozulğan vaqıtta işbirlikçi müfti Cuma Cami aqqında aytıp, FSB reinesi olğan 35 musulmannı unuta.
Eskender Bariyevniñ aytqanına köre, bu maqsadlarğa irişmek içün Vladimir Putinniñ Qırımnıñ cemaat teşkilâtlarınıñ vekillerinen keçirgen körüşüvini em Rusiyede, em Avropada köstermege tırışacaqlar.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Aleksandr Yankovskiy, qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ muarriri ve alıp barıcısı


text:
Konya- Anadolu Sälçuqlı däwläteneñ üzäge
Törkiyäneñ mädäniyät xäzinäläre 33
Törkiyäneñ mädäniyät xäzinälärendä bu atnada sezgä ilebezneñ mohim turizm töbäklärennän Konyanı tanıtaçaqabız. Konya Anadolunıñ näq üzägendä tora. Malazgirt suğışınnan soñ massaküläm xälendä Anadoluğa kilgän töreklär Konya üzäkle Anadolu Sälçuqlı däwläten qorğan.
Zur Sälçuqlı däwläteneñ qısqa waqıtta tarix säxnäsennän yuqqa çığarıluına qarşı Anadoluda qorılğan Sälçuqlı däwläte tağın da ozın waqıt buyınça tarixta qala alğan.Çiksez urta Anadolu awıl cireneñ näq üzägendä bulğan Konya ber yaqtan Anadolunıñ iñ zur küllärennän Tuz külenä ber yaqtan Toros tawlarına kürşe bulıp tora.
Böyek Sälçuqlı däwläten qorğan Sälçuq bäyneñ ulı Soltan Söyläyman Konya üzäkle Anadolu Sälçuqlı däwläten qordı. Êlek ähämiyätsez ber şähär bulğanda ber däwlätneñ başqalası buluwı belän waqıt êçendä bik tiz üsä başladı. Anadolu Sälçuqlı däwläteneñ Moğol höcümnäre belän cimerelüenä qadär uzğan waqıtta ber bersennän tiñsez tarixı äsärlär barlıqqa kiterelde.
Säwdä yulları östendä qorılğan Kärvansaraylar tarixı yefäk yulı buyınça taşınğan eşlänmälärneñ awrupağa iminle ber şäkildä ireşüenä mömkinlek täêmin itä ide.
Sälçuqlı Soltannarınıñ yasatqan Kärwansaraylarğa Soltan Han iseme quşılğan.Däwlätneñ zäğiflänüe belän häm möhim säwdägärlärnen yasatqan qunaqxanälär dä tözelde.
Mädräsälär dä Anadoludağı keşe sıyfatınıñ artuwında zur rol uynadı.
Konyada, Kayseri häm Sivasta yasalğan mädräsälär o çornın şartlarına kürä bik küp sıyfatlı belgeçlär citeşterä ide.
Xäzerge köndäge universitetları belän çağıştırırğa mömkin bulğan mädräsälärne tämamlağannar şul uq waqıtta biş ayırı kategoriyädä doktor däräcäsen tämamlağan kebek sanala ide.
Astronomiya, mediśina, matematika kebek belem bülekläre belän
Mädräslärdän Darüşşifa-Şifa taratqan urınnar xäzerge köndä Tikşerenü xastaxanälärenä oxşağan ide. Ber taraftan däwalawı yasala ide şul uq waqıtta belem birüe dä däwam itelä ide. Bu mädräsälärdä däwalaw häm awıru artınnan qarawı bötenläw tüläwsez ide. Xätta däwalawı bulğan bülmälargä ber tartma êçenä altın salıp ixtiyacı bulğan keşeneñ xastaxanäden çıqqanda yanında bu aqçadan telägän qadär alıp kitüenä röxsät birelä ide.
Soltannarnıñ qorğan waqıflarnın finanslağan bu mädräsälär cämğiyätneñ sälämätlek mäsälälärne yuqqa çığaru belän genä betmiy, şul uq waqıtta sośial ixtiacların dä qänäğätländerä ide.
Konya üzäkle Anadolu Sälçuqlı däwläte ber taraftan cirlärne kinäytkändä ber taraftan da Qudüs-Yerusalimnı möselmannarnıñ qulınnan qotqarırğa telägän Xaçlılar belän häm Könçığış Rim däwläte belän köräş alıp bara ide.
Anadoluda ayıruça Sälçuqlı Soltanı Alaäddin Keykubat çorında tarixtä êlek kürelmägän däräcädä zur mullıq yäşängän.
Konyanıñ näq üzägendä bulğan Alaaddin qalqulığında bulğan mäçete Sälçuqlı mädäniyäteneñ xäzergä köndä kürsätelgän iñ mohim äsärlärennän berse bulıp tora.
Anadolunıñ törekläşüenä zur öleş kertkän mohim dini şäheslär dä şul uq çorda Anadoluğa kilä ide. HOrasannan Huca Axmät Yäsävineñ Anadolunıñ ruhı ciñüe öçen cibärgän uquçıları bulğan şaqtıy din keşeläre belän bergä Mäwlana Cäladeddin-i Rumi dä êlek Karamanğa , artınnan Soltannıñ çaqıruı belän Konyağa kilä.
Mäwlana böten dönyada tanılğan fälsäfi, dini ber keşe tanıqlığı. Barı tik Anadolunı tügel böten dönyanı äsärläre belän häm tormış fälsäfesi belän xäzerge köndä dä yaqtırtırğa däwam itä. Keşene aldağı planğa çıqarğan fälsäfi totışı belän “kem bulsañ bul, tağın kil” yullaması belän böten dönyanı qoçaqlıy.
Här yıl 17nçe dekabr könne üle yıllığında qotlanğan Şeb-i Aruz tantanasında dönyanıñ här poçmağınnan anı yaratuçılar qatnaşa. Anıñ bilgelänüe belän “ ülem –Allahka qawışu köne ul” , qayğırırığa tügel bäyräm buluwın telär. Anadolu Sälçuqlı däwlätenä başqala wazıfasın başqarğan Konya şähärebez Mäwlana fälsäfese belän äyländerelgän moğciza ber şähäre. Monda bulğan berbersennän matur tarixı äsärlärne kürep Mäwlänanıñ törbäsenä säfär quluığıznı teläp qalabız.


text:
Qırımtatar milliy Meclisi yolbaşçısı Refat Çubarov "Çiygoz cedveli" şekillendirüvi başlaması aqqında haber etti. Bu cedvelge qırımtatarlar ve ukrainlerge qarşı yapılğan siyasiy taqipler içün mesül şahıslarnıñ isimleri kirecek.
Bu aqta o, mart 9 künü, Feysbuk saifesinde bildirdi.
«Çiygoz cedveli»ni tizmege başlaymız. Cedvelge qırımtatarlar ve ukrainlerge qarşı yapılğan siyasiy taqipler, apishanede tutılmalar ve başqa repressiyalar içün mesül şahıslarnıñ isimleri kirecek. Mında ve maña şahsiy mesaclarda yaza bilesiñiz. Belgilenecek şahısnıñ adı, soyadı, baba adı, vazifesi ve qısqa esaslav mıtlaq olmaq kerek... », - dep qayd etti Meclis yolbaşçısı.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksönov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. Aqmescit SİZOsında bulunğan Ahtem Çiygoz da bu iş ile qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste yatqan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırımda apis etilgen faal Volodımır Baluhnıñ müddetten evel şartlı azat etilmesinen bağlı Rusiye nezaretindeki Keriç şeer mahkemesiniñ oturışını yanvar 25-ine avuştırdılar.
Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri bildirmekte.
2019 senesi yanvar 9-ında yerli vaqıtnen saat 10:30 Volodımır Baluhnıñ müddetten evel şartlı azat etilmesinen bağlı mahkeme oturışı keçirilecek edi. Oturış 2019 senesi yanvar 25-inde saat 14:00 avuştırıldı.
Baluh advokatınıñ aytqanına köre, oturışnı qanuniy incelikler içün keçirildi.
Dekabr 4-ünde “Qırım uquq qoruyıcı gruppası” Keriç koloniyasında apis etilgen ukrain faalcisi Vladimir Baluhqa destek mektüplerni yazmağa çağırttı.
Bundan evel Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi 5 yılğa mahküm etilgen Vladimir Baluhnıñ ükmüni qısmen yımşatıp, onı 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ ğrıvnâ) para cezasını ödemesine üküm etti. Faal eki cinaiy iş boyunca tevqif etildi.
Baluh, 2018 senesi martnıñ 19-ında ilân etken müddetsiz açlıqnı devam etmekte. Mabüsnıñ bir ay iç aş aşamağanından soñ, Qırım arhiyepiskopı Kliment, onı iç olmadan 2 stakan cılap kiseli, 50-70 gramm qara ötmek peksimeti ve ballı çaynı içmege qandırdı, böylece onıñ ölmemege küçü yetecek.
Daa evel Baluhnıñ açlıqnı vaqtınca toqtatmaq qararı aqqında belli olğan edi. Advokat Dmitriy Dinzeniñ aytqanına köre, Baluh 200 kün açlıq tutqan soñ ülser ve pankreatit şübesi bar.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Vladimir Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.


text:
Mayıs 12-de Qırımda Bağçasarayda musulmanlarnıñ evlerinde tintüvler keçirile. Bunı Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildire.
Onıñ malümatına binaen, tintüvler Qırım musulmanlarınıñ 5 evinde keçirile.
«Tünevin ombudsmen ile qonuştıq, bugün reaktsiya körüne. Bağçasarayda tintüvler başlandı», – dep yazdı Smedlâyev Facebook saifesinde.
«Adet üzre, çoq silâlı, maskalı, işaretlengen insanlar», – bildire o.
Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi bunı «qırımtatarlarnı nevbetteki qorquzma aktsiyası» dep adlandırdı.
«Qırımtatarlarnı nevbetteki qorquzma aktsiyası mayıs 18 arfesinde. Bu kün keçken sene yaqalanğan Qırım musulmanlarını maküm etecekler. Bağçasarayda kütleviy tintüvler. Silâlı, maskalı insanlar ile avtobuslar», – qayd etti Smedlâyev.
Tintüv aqqında Bağçasaraydaki qavehane hadimleri de bildire.
«Salaçıq Qaravan-sarayında kütleviy tintüv keçirile. Silâlı insanlarnen eki avtobus keldi. Lâqayt olmağanlar, bizge kelmeñizni rica etemiz. Siziñ destegiñiz ve yardımıñızğa muhtacmız», – dep yazıla qavehaneniñ Facebook saifesinde.
Diger tafsilâtlı malümat daa bildirilmey.
Qırımda rusiyeli uquq qoruyıcı müessiseleriniñ bu vaqia boyunca izaatları yoq.
Bundan evel Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkova Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri ile körüşkeni aqqında bildirile edi.
Ukrain ve halqara uquq qoruyıcı teşkilâtları Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada insan aqları bozulğanı aqqında ilân ete edi. Rusiye ükümeti tarafından eñ büyük basqın qırımtatarlar ve yarımadada yaşağan ukrain tarafını tutqanlarğa qarşı yapıla.
Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti uquq qoruyıcılarnıñ yarımadada insan aqları bozulması aqqında malümat qabartılğan, dep ayta.
Mayıs 12-de Avropa Parlamentinde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ aq-uquqları bozulması meselesi muzakere etilecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qaraqalpaqstan medicinasında birinshi márte «koxlear implantaciya» operaciyası tabıslı ámelge asırıldı
Respublikamızdıń O. Xalmuratov atındaǵı Respublikalıq kóp tarmaqlı medicina orayı bazasında Qaraqalpaqstan medicinası tariyxında birinshi márte «koxlear implantaciya» operaciyası Tashkent qalasındaǵı Respublikalıq qánigelestirilgen pediatriya ilimiy-ámeliy medicina orayınıń LOR shıpakeri Aminjan Omonov, audiolog Maxsud Maxmudov, anesteziolog Xumayun Moyliev hám RBKTMO lor shıpakeri Bekeev Jeńis, anesteziolog Gulzar Xalmuratovalar qatnasında tabıslı ámelge asırıldı. Bul haqqında Qaraqalapqstan Respublikası Densawlıqtı saqlaw ministrligi málim etti.
Respublikalıq balalar kóp tarmaqlı medicina orayında emlenip atırǵan Xojeli rayonında jasaytuǵın Sofiya Saburova óziniń ekinshi perzenti 2019-jılı tuwılǵan Isaev Ernarǵa «4-dárejeli eki tárepleme sensorinevral buzılıwı» diagnozı qoyılıp, operaciyaǵa jollama berilgen edi. Tashkent qalasınan kelgen hám jergilikli maman qánigeler alıp barǵan operaciyada oǵan koxlear implantant nátiyjeli jaylastırıldı. Házirgi waqıtta balanıń awhalı jaqsı hám shıpakerler tárepinen medicinalıq qadaǵalawǵa alınǵan.ckaчaTb dle 11.3
Facebook
BkoHTakTe
OдHokлaccHиkи
Google+


text:
Ukraina Milliy Gvardiyasında deyler ki, olarnıñ terkibinde teşkil etilecek qırımtatar batalyonı aqqında beyanatlar şimdi beyanat şeklnde qala ve qanun ceetinden daa amelge keçmedi.
Böyleliknen Milliy Gvardiya spikeri Svetlana Pavlovskaya Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmovnıñ bildirüvini izaatladı.
«Özüne böyle bildirüvlerni etmek içün mesüliyetni alğan ayrı insannıñ teşebbüsidir. Şunı ayta bilem ki, Ukraina Milliy Gvardiyası qanuniyet çerçivesinde areket ete», – dedi o.
Milliy Gvardiya spikeri teşebbüsniñ Ukraina qanuniyeti çerçivesinde amelge keçirilmek kerekligini qayd etti.
«Belgilengen vazifeler bar, silâlı insanlar. Mütenasip qanuniy çerçiveler, Ukraina qanuniyeti ve halqara qanuniyet ceetinden belgilene. Avropağa ketmege isteymiz. Qanuniyetiniñ eyileşüvi üzerinde çalışamız ve muayyen sıñırlar bar olğanını añlamaq kerekmiz», – dep qoştı Pavlovskaya.
Efir musafiri Lenur İslâmov ise «spikerler bir şey çezmey» dep qayd etti. «Bu memlekette spikerler bir şey al etmey, olarnı bunı aytıñ deyler, olar ayta».
Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq aktsiyasınıñ yetekçisi Lenur İslâmov Herson vilâyetinde teşkil etilgen qırımtatar göñülli batalyonına 250 insan yazılğanı aqqında bildirdi.
İslâmov 2015 senesi dekabr ayında Noman Çelebicihan adına qırımtatar göñülli batalyonınıñ teşkil etilecegi aqqında bildirdi. Bu ğayege Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov qol tuttı.
Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi işbu ğayeni takbih etti ve yaşlarnı yarımadanı terk etmemek çağırdı.


text:
Bunı vilâyet prokuraturasınıñ matbuat-hızmeti bildire.
Uquq qorçalayıcılarnıñ bergen malümatlarına köre, saba saat dörtke yaqın kindar insanlar Ukraina havfsızlıq hızmeti idare binasını zap ettiler.
«294 maddeniñ 1 qısmına köre cinaiy iş açıldı (kütleviy tertipsizlik)», - dep aytıla beyanatta.
Bundan da ğayrı, Lugansk uquq qorçalayıcılar Ukraina havfsızlıq hızmeti binasını basıp alğan insanlar ile muzakereler keçire.
«Şimdi milis binanı zapt etken qanunlarnı bozğan insanlarnen muzakerelerge başladı. Olarğa silânı teslim etmege ve Ukraina havfsızlıq hızmeti binasını boşatmaq teklif eteler. Ateş açmağa emir yoq edi, ve, ğaliba, olmaz. Şunıñ içün muzakereler keçirile», – dep ayttılar İçki İşler nazirliginde.


text:
Dekabrniñ 21-nde Sudaqta Rusiye quvetçileri üç qırımtatar faaliniñ evine keldiler – Bekir Müslimov, Seytosman Karaliyev ve Nariman Muyedinov. Bu aqta “Qırım birdemligi” haber ete.
Aq-uquq qoruyıcılarğa Bekir Müslimovnıñ aytıp bergenine köre, evine işğal polisi, koronavirusnen hasta olıp hastahaneden qaçqan Özbeksitan vatandaşını tapmaq maqsadınen kelgenler.
“Evimizge polis hadimleri keldi. Evde yoq edim. Evge qaytqanda, apayım, polisler kelgenini ayttı. Onıñ sözlerine köre, olar özüni tanıştırdılar. Olardan biri kiçik leytenant edi, soyadı Polânskiy bellesem, tam olaraq hatırlamayım. Özbekistan vatandaşı olğan Ayder Aliyevni qıdıralar dep ayttılar. COVID-19ğa tasdıqlanılğan testnen hastahaneden qaçqan ve anda bulunıp menim adresimni qayd etken. Apayım, polis hadimlerine, onı iç bir vaqıt körmegenini ayttı. Olar, Ayder Aliyev bu adres boyunca yaşamay ve yaşamağanını, ve iç bir vaqıt resmiyleştirmegeni aqqında apayımnıñ şahsiy malümatınen izaatnameni yazdılar. O imzaladı, olar da kettiler”, – haber etti Bekir Müslimov.
Cemaat imayeci Seytosman Karaliyevge polis hadimleri “muzakerenen” kelgenler.
“Tünevin üyle vaqtında evimizge polis hadimleri keldi. Selâmlaşıp rayonımızda hırsızlıq olğan eken tarif ettiler ve cumaertesi künden bazar kününe qadar evde olıp belki bir şeyni eşitken edik soraştıra ediler. Qomşularımıznıñ episini soraştıracaqlar dep qoştılar. Er şey olğanı kibi olğan edi, bir şeyni körmedik, bir şeyni eşitmedik dep ayttım. Soñ şahsiy malümatımnı, telefonımnı sorap yazdılar. Aqayımnıñ malümatını ve evimizde daa kim yaşay dep sordılar. Aqayımnen ve çağına yetmegen dört balamnen yaşağanımnı ayttım. Onıñ malümatnı yazıp kettiler”, – aytıp berdi Seytosmannıñ apayı Elzara Karaliyeva.
Nariman Muyedinovnıñ evine polis hadimleri qırsızlanğan maşina aqqında sorap kelgenler.
“Polis hadimleri özüni tanıtmadı. Raatlıq künleri bizim bölgemizde qırsızlanğan maşina aqqında bir şeyler bilemmi, dep soradılar. İç bir şey eşitmedim, iç bir şey körmedim dedim. Adım, soyadımı, doğru adresimni yazıp kettiler”, – aytıp berdi Nariman.
Rusiye polisiniñ qırımtatar faalleriniñ evlerine ziyaret etmesi ile bağlı açıq tefsirleri yoq.
“Qırım birdemliginiñ” malümatına köre, Rusiye quvetçileriniñ ziyaretleri aqqında endi 30-ğa yaqın kişi aytıp bergen.
Evel, dekabrniñ 21-nde Sudaqta Rusiye polisi qırımtatar faali Refat Kamilovnıñ evine kelgen edi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqyarda dört yerli bayram qayd etilecek. Böyle bir qanun Şeerniñ qanun çıqarıcı meclisiniñ nevbetten tış toplaşuvında qabul etildi.
Vesiqağa binaen, mart 18 künü «Aqyarnıñ Rusiye ile birleşüv künü» olaraq ilân etildi. Endiden soñ bu kün bayram ve tatil sayılmaqta, dep haber ete Krım.Media.
«Bizler Qırım Cumhuriyetiniñ zenaatdaşlarımıznen muzakere ettik, bizler federal seviyede bütün Rusiye içün tatil olacaq mart 18-niñ bayram olaraq belgilenmesine teşebbüs kösterecek olamız», – dep ayttı Aqyar qanun çıqarıcı meclisiniñ reis muavini Yekaterina Altabayeva.
Yerli bayramlar olaraq şular da belgilendi: fevral 23 – Halq iradesi künü, aprel 14 – Aqyar şeeriniñ nizamnamesi künü, iyün 14 – Aqyarnıñ qurulış künü.
2014 senesi fevralniñ soñunda – martnıñ başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden ordular Qırım yarımadanı zapt ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Oktâbr 10 künü Türkiye paytahtı Ankarada terroristler tarafından azırlanılğan patlav neticesinde zarar körgen daa üç insan vefat etti. Bunı memleketniñ baş prokurorı cuma künü bildirdi. Böylelknen, elâk olğanlarnıñ sayısı – 102 insandır.
Türkiye prokuraturası bilidrigeni kibi, Türkiye tarihında eñ fena teraktlarnıñ azırlanuvında şeklengen 13 insan yaqalandı. Baş nazir Ahmet Davuotğlu çarşenbe künü aytqanı kibi, bazıları aylarce Suriyede bulunğan edi ve «İslâm devleti» terroristik teşkilâtı ya da kürd boyevikleri ile bağlı ola bile.
«Keñiş taqiqat çerçivesinde teraktlarğa bağlı insanlar aqqında müim malümat tapıldı», – denile prokuratura beyanatında.
Evel Türkiyeniñ İçki işler nazirligi Ankaranıñ politsiya, istihbarat, havfsızlıq hızmetiniñ başlarını vazifelerinden boşattı.
Oktâbr 10 künü Türkiye paytahtında kürd faalleri tarafından teşkil etilgen numayışlarnıñ ögünde eki patlav yüz berdi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Rusiye kütleviy haber vastalarında Ukraina prezidentiniñ mesleatçısı, NATO sabıq baş kâtibi Anders Fog Rasmussenniñ intervyusı derc etilgen soñ, onı işğal etilgen Qırımnen bağlı noqta-i nazarı boyunca daa doğru malümat bermege çağıra.
Çubarovnıñ fikrince, rusiyeli kütleviy haber vastaları Rasmussenniñ Qırım meselesi ve yarımadanıñ Ukraina nezaretine qaytarılması boyunca cevabını faal paylaşa.
«Bazı ukrain kütleviy haber vastaları tarafından devam ettirilgen, «RİA Novosti» agentliginiñ noqta-i nazarında bu, böyle körüne – «Rasmussen Poroşenkoğa Qırımnı deral qaytarmağa tırışmağa tevsiye etmey...», – dep yazdı Meclis reisi Facebook saifesinde.
«Nasıl olsa da, bellesem, tek Ukraina prezidentiniñ yañı tayinlengen mesleatçısı Anders Rasmussenniñ Qırımnen bağlı noqta-i nazarı boyunca daa doğru malümat bermesi degil de, amma Ukraina Prezidenti memuriyeti de izaat bermesi kerek...», – dep qayd etti Çubarov.
Hususan, derc etilgen intervyuda Rasmussen böyle ilân etti: «Sovet Birligi tarafından üç baltik devletiniñ – Estoniya, Latviya ve Litvaniyanıñ qanunsız qoşulmasını tanımağanımız kibi, Qırımnıñ Rusiyege qoşulğanını da iç bir vaqıt tanımaycaqmız. Amma, bunen beraber, bundan eñ acele mesele yapmağa tevsiye etmeycem. O bar, bu devam etecek bir mesele, amma şimdiki vaqıtta diger meselelerge diqqat etmek kerek: islâat, «Minsk-2» tolu implementatsiyası ve ilâhre...».
Anders Fog Rasmussen 2009-2014 seneleri NATO baş kâtibi vazifesini eda etken edi. 2016 senesi mayıs ayınıñ soñunda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Anders Fog Rasmussenni ştat tışındaki mesleatçı vazifesine tayinleme aqqında emirni imzaladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilgeniniñ yılında Ukraina Tış işler nazirligi yarımadada qırımtatarlarğa ve ukrainlerge qarşı yapılğan repressiyalarnı qayd etti.
«Rusiye işğalci devlet olaraq halqara vazifelerini körmemezlikke ura. İşğalci, ukrain kimliginiñ kösterilüvini bile ağır cinayet dep saya. Qırımnıñ tamır halqı – qırımtatarlar – repressiyalarğa oğray. Sahte qabaatlavlar esasında siyasiy sebeplerden başlatılğan taqipler Rusiye işğalci akimiyeti içün adiy bir şey oldı», – dep aytıla Ukraina nazirliginiñ beyanatında.
Nazirlik, «Rusiye ordusına qanunsız askerlikke aluv, Qırımda Ukraina vatandaşlarına berilgen mecburiy pasportlar ve yarımadanıñ tez askeriyleştirilüvini» qayd etti.
«Halqara silâlı zıddiyetniñ tarafı olğan Rusiyeden vazifelerini şartsız yerine ketirmesini, halqara formatlar çerçivesinde tizilgen añlaşmalar esasında Donbasta ateşni toqtatmasını ve vaziyetni al etmesini talap etemiz», – dep aytıla Ukraina Tış işler nazirliginiñ beyanatında.
Müessise, halqara toplulıqnı «Ukrainağa qarşı silâlı istilânı toqtatmaq ve qanunsız şekilde tutulğan Ukraina vatandaşlarını azat ettirmek içün Rusiyege siyasiy-diplomatik ve iqtisadiy basqı quvetleştirmesine çağırdı».
Bundan evel Qırımnıñ Rusiye ilhaqı başlağanınıñ yılında Büyük Britaniya Ukraina topraq bütünligine qoltutıp, Rusiyeni yarımadadan ketmesine çağırdı. ABD, Kremlniñ Qırım iddialarını qabul etmeycek, dep bildirdi.
2016 senesi fevral ayında Avropa parlamenti Rusiye işğal etken Qırımda hususan qırımtatarlarnıñ ve umumen qırımlılarnıñ aqlarını bozulğanını takbih etken qararnı qabul etken edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımdamahküm etilgen ukrain faalci Volodımır Baluh Tver, Rusiye şeerinde SİZO kartserinde tutula, dep bildire jurnalist ve cemaat faali Viktoria İvleyeva Facebookta.
Onıñ aytqanına köre, SİZOğa “Açıq Rusiye” Rusiye areketiniñ koordinatorı Artöm Vajenkov barğan.
“Artöm Baluhqa yollanma berecek edi, amma onı qabul etmegenler ve Baluh kartserde bulunğanını bildirdiler”, - dep yazdı Dindze.
Bu malümatnı tasdıqlamaq içün Qırım.Aqiqat, Volodımır Baluhnıñ advokatı Olga Dinzege muracaat etti.
“Men bunı ne tasdıqlap, ne de red etip olam, çünki Baluhnen körüşmeyim. Kene de, laflarğa inanmaq iç bir sebebim yoq. Men yalıñız onı ziyaret etken soñ, vaziyetni aydınlata bilem. Amma bu eñ tezi bir aftadan olcaq”, - dedi Dinze.
Martnıñ 13-nde rusiyeli jurnalist ve cemaat faali Viktoriya İvleva işğal etilgen Qırımdan etap etilgen ukrain faali Volodımır Baluh Rusiyeniñ Yaroslavl şeerinde «tapıldı», dep bildirgen edi.
Yarım aydan berli Baluhnıñ tuvğanları ve advokatları onıñ bulunğan yerini tam olaraq bilmegen edi.
Fevralniñ 28-nde Baluhnıñ advokatı Olga Dinze, onıñ malümatına köre, ukrain faali Rusiyeniñ Tver vilâyetindeki umumiy rejim koloniyalarından birine avuştırıla, dep bildirgen edi. Lâkin Baluh avuştırılğan koloniyanı bilmey. Advokatnıñ bildirgenine köre, Tver vilâyetiniñ koloniyaları mabüslerge sert yanaşuv adiselerinen belli.
Qırım aq qorçalayıcı gruppası Baluh Aqmescit SİZOsından qomşu Rusiyedeki Krasnodarğa aç ve eşyasız avuştırıldı, dep bildirgen edi.
Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovanıñ bildirgenine köre, Qırımda mahküm etilgen Baluhnıñ Rusiye koloniyasına avuştırılması bir ay sürecektir.
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi ukrain faali Volodımır Baluhnıñ imayesine cezası müddetiniñ ğayrıdan baqıluv muracaatını red etti. Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Volodımır Baluhnı 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ ğrıvnâ) para cezasını ödemesine üküm etti. Faal eki cinaiy iş boyunca tevqif etildi.
2018 senesi martnıñ 19-nda Volodımır Baluh açlıqqa başlağan edi. Bir aydan ziyade bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentnidiñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi. Daa soñra mahküm etilgen ukrain faali açlıqnı vaqtınca toqtatmağa qarar aldı. Advokatlarnıñ malümatına köre, 200 künden çoq açlıq tutqan Baluhnıñ ülser ve pankreatit şübesi peyda oldı.
FSB, Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı. Aq qorçalayıcılarnıñ fikirince, faalni taqip etüv sebebi evinde tiklegen «Sema Yüzü Qaramanları soq., 18» levhası olğan.


text:
Êtlär iyälären añlıy
Ber tikşerenügä kürä êtlär öyrätelgän süzlärneň mägnäsen aňlıy
İyäläreneň mimikalarınnan süzlärne aňlawları uylanılğan êtlärneň alarğa reakŝiya kürsätüe öyränelde.
Ütkärelgän ber tikşerenügä kürä êtlär öyrätelgän süzlärneň mägnäsen aňlıy.
‘Frontiers in Neuroscience' jurnalında urın alğan tikşerenüdä êtlärneň öyrängän süzlärne niçek aňlawları belän bäyle berençe tapqır milären tikşerü texnikaları qullanıldı.
Tikşerenü alarnıň işetkän süzlärne ber dä işetmägännärennän ayıruın kürsätte.
Tikşerenüçelär iyäläre berniçä ay buyı öyrätkän êtlärne sayladı.
Alarğa isemen äytep, döres äyberne kiterergä quştı. Êtlärgä büläk itep, rizıq birelde.
Tikşerenüçelärgä kürä iyälären aňlarğa teläwçe êtlär alarnı qanäğat’ qaldıru öçen milärendä barlıqqa kilgän aktivlık belän süzlärgä reakŝiya kürsätä.
Bäyläneşle xäbärlär
Dön'yadağı iñ zur tamaşa tägärmäçe açıldı
Ul küz yawın aluçı tamaşa belän Dubayda qullanılışqa tapşırıldı
Törkiyädä 12 meñ yıllıq ğıybadätxanä tabıldı
Törkiyädä Mardinnıñ Dargäçit ilçäseneñ Ilısu mäxälläsendäge Boncuklu Tarlada 12 meñ yıllıq buluı isäplänelgän ğıybadätxanä tabıldı


text:
Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnıñ deñişüvi kelecek aftağa qaldırıla. Bu aqta avgustnıñ 30-nda Azatlıq Radiosına Ukraina uquq qoruyıcı organlarındaki menbaları memurlarnıñ kütleviy haber vastalarındaki haberlerini izaatlap bildirdi.
Deñişüv kelecek afta ola bilecegini bir qaç Rusiye vatandaşınıñ advokatı Valentin Rıbin bildirgen edi. Onıñ qayd etkenine köre, müvekkilleri alâ daa Ukrainadaki SİZOda buluna, deñişüv künü ise salı, sentâbrniñ 3-ü, ola bile, dedi.
Rusiyede tutulğan deñizcilerniñ tuvğanları olarnıñ Ukrainağa kelgenini Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Faqat bu malümat resmiy şekilde öyle de tasdıqlanmadı.
Ukraina telükesizlik hızmetiniñ spikeri Olena Ğitlânska avgustnıñ 30-nda saba bildirdi ki, «reinelerni deñişüv boyunca zor muzakereler esnası devam ete». O, jurnalistlerni «yañlış malümat tarqatmamalarına» çağırdı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ ofisi avgustnıñ 30-nda saba bildirgenine köre, tutulğan şahıslarnı deñişüv esnası devam ete. Ukraina prezidentiniñ matbuat kâtibi Yuliya Mendel de tutulğan şahıslarnı deñişüv esnası devam ete, dep yazdı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ hadimi Anna İslamovanıñ Facebookta bildirgenine köre, «deñişüv yekünlendi» ve ukrainalılar evge kele. Onıñ yazğanlarını Yuqarı Rada tayin etken Ukraina baş prokurorı Ruslan Râboşapka paylaştı.
Daa soñra ukrainalılarnıñ uçağı «Kyiv» ava limanına qondı, dep haber etildi. Qırım.Aqiqat mühbirleriniñ bildirgenine köre, ava limanında jurnalistler toplaştı.
Ukraina Silâlı quvetleri komandanlığındaki menbalarnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Rusiye esir alğan ukrainalı deñizci ve siyasiy mabüsler ava limanında resmiy şekilde qarşılanmaycaq, olarnı birden hastahanege alıp ketecekler.
Kütleviy haber vastaları Rusiye ve Ukraina «33-ke 33» deñişüv aqqında añlaştılar, dep bildirgen ediler. Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüvniñ «birinci neticeleri» eñ yaqın vaqıtta olacağına ümüt etkenini bildirgen edi.
Daa soñra sabıq baş prokurornıñ matbuat kâtibi Larisa Sargan «35-ke 35» deñişüv aqqında haber etti.


text:
İşğal etilgen Qırımda yılbaş narat ve çam qıtlığı beklenile. Bu sene yarımadanıñ orman hocalığı Yañı yılğa qadar 10 biñ terekni azırlap olur. Bunı noyabr 19-da Aqmescitte matbuat konferentsiyası devamında Qırımnıñ orman ve av hocalığı boyunca «Devlet komitetiniñ» reisi Vasiliy Çebanov bildirdi, – dep haber ete «Krım 24».
Onıñ sözlerine köre, terekler çarşığa seneniñ soñunda yapılğan sanitar yaravı neticesinde ketirile. Bunıñ ile qırım terekleri er vaqıt yetişmey edi, em de olar, qıtadan ketirilgen tereklerge köre, daima paalıca çıqa edi.
«Şimdi bu mesele boyunca malümat yoq. Amma ticaret boş alannı qapatmalı, körermiz»,– dedi komitet reisi.
Vasiliy Çebanov şunı da ayttı ki, keçken sene orman hocalığı tahminen 6,5 biñ naratnı sattı eken, çünki paalı olğanı sebebinden olarnı az satın ala ediler.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi yaqalanğan Ahtem Çiygoznıñ işinde bir de bir müsbet deñişmeler olacağına inanmayıp, onı 10 yılğa qadar azatlıqtan marum eteceklerini red etmeyler.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Kiyevdeki matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Özüni Qırım prokurorı olaraq tanıtqan kişi Ahtem Çiygoz on yılğa qadar apiske alına bile, dep ayttı, ve olar bunı yapacaqlardır. Eñ yaqın vaqıtta Ahtem Çiygoz yerini Poklonskaya almasını isteyim», – dedi Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, qırımtatarlarğa yapılğan basqığa, şu cümleden Çiygoznıñ yaqalanmasına qarşı areket etmek içün dünya toplulığı Rusiye istilâsı ile küreş içün büyük tedbirler keçirmeli.
Çubarovnıñ bildirgenine köre, yaqalanğan Çiygoznıñ adliyecisi bar, ve İnsan aqları Ukrain Helsinki gruppasınıñ vekilleri yardım etmege azırlar.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Çiygoznı 2015 senesi fevral 19-na qadar apiste qaldırdı.
Yanvar 30-da sabadan berli Çiygoznıñ Bağçasaraydaki evinde tintüv keçirile. OMON hadimleri ev etrafını sarıp aldılar. İçeride Çiygoznıñ apayından ğayrı başqa bir kimse yoq. Uquq qoruyıcılar vaziyetni izaatlamay.


text:
Rusiyede ukrain uçucısı Nadejda Savçenkonı «sıñırdan qanunsız alda keçüv» içün mahkeme etmege isteyler. Bu aqqında onıñ adliyecisi Nikolay Polozov Twitterde yazdı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Onıñ zanınca, Savçenkonıñ yañı işi – Rusiye akimiyetiniñ onıñ Ukraina Yuqarı Rada deputatı olaraq saylanmasına qarşı cevabıdır.
Bundan ğayrı, Rusiyede ATO tedbirlerinden öz isteginen iştirak etken ukrain uçucı-zabitini Ukrainada qanunsız alda bulunğan ve separatistlerniñ ukrain askerlerine qarşı yapqan areketlerini aydınlatqan Rusiye jurnalistleriniñ ölümine alâqası bar olğanında qabaatlaylar.
Separatistler Savçenkonı esir alıp, sıñırdan keçirdiler ve Rusiye askerlerine teslim ettiler. Adliyecilerniñ malümatına köre, o, rusiyelilerniñ ölüminden evel esir alındı ve buña alâqası olmaz.
Oktâbr 13-te ukrain uçucısını psihiatrik teşkerüv keçirilmesi içün Serbskiy adına İnstitutına alıp kettiler. Oktâbr 17-de uçucınıñ adliyecisi onı çekiştirip, sorğuğa çekkenlerini bildirdi.
Oktâbr 27-de mahkeme Savçenkonıñ apis müddetini 2015 senesi fevral 13-ne qadar arttırdı.
Oktâbr 26-da Ukrainada nevbetten tış parlament saylavları olıp keçti. Savçenko «Batkivşçina» firqasınıñ başındadır. MSK malümatına köre, bu siyasiy küç yañı parlament erkânına kire.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde Müfti efendiniñ rayon imamlarınen iş körüşüvi olıp keçti. Adet üzre, din erbapları içün seminar olıp keçti, o, musulmanlarnıñ eki bayramından biri olğan Qurban bayramına bağışlanğan edi. Qırım Müftisiniñ muavini Raim Ğafarov insaniyetlikniñ tarihında farqlı milletlerde qurban etilmesiniñ tarihı ve İbraim ile İsmailnen (a.s.) bağlı vaqialar işbu ananelerni lâğu etkeni aqqında tarif etti. Seminarnıñ soñunda imamlar içün test keçirildi.
Qurban meselesi aqqında, hususan, qurban çaluvına nasıl azırlanmalı, kim qurban çalmaq kerek, qurbanlıq ayvanda nasıl şartlar olmaq kerek, quraban çalınacaqta mekruh olğan areketler aqqında Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov tarif etti.
Rayon imamları ile körüşüvi esnasında Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev imamlarğa daa bir kere muracaat etip, koronavirus infektsiyasınıñ darqalmaması içün kerekli tedbirlerge riayet etmek meselesinde ealinen aktiv şekilde çalışmağa çağırdı.
“Artıq ekinci yıl devamında pandemiya toqtamay, biz tehlikenen yüz-yüzgemiz, ekinci yıldır dünya musulmanları hacılıq ibadetini yerine ketirip olamay. Bu künler tarihqa keçecek. Amma, er kün ve er saat biz milletimiz, onıñ sağlığı ve eyiligi içün mesüliet duymaq kerekmiz. Vaziyet ğayet ciddiy, ve bu halqnıñ tehlikesizlik meselesidir. Er kes qararını özü ala. Ekimler, mütehassıslar bar, işançlı menbalarğa muracaat etiñiz ve farqlı emiş-demişler ve qorquzuvlar peşinden ketmeñiz. Bugün aynı siz milletimiz içün mesülietlisiñiz”, – dedi Müfti.
İş körüşüvi çerçivesinde din erbapları keçken ayda yapqan işlerinden esabat berdiler ve kelecek ayğa planlarını muzakere ettiler. Hususan, cami topraqlarınıñ resmiyleştirilüvi, kommunal hızmet ücretiniñ vaqıtında tölenilüvi, camilerniñ qurucılığı ve tamirlevi, mekteplerdeki yaz tatili devamında balalar içün diniy tahsil tedbirlerniñ teşkil etilüvi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Törkiyä Tatarstanda bulğan oçqıç qazası uñayınnan qayğınamä yulladı
Minzälä şähäre yanında paraşyutçılar utırğan L-410 oçqıçı kilep töşte
Törkiyä Tatarstanda 16 keşeneñ ğomeren özgän oçqıç hälakäte nisbätennän qayğı urtaqlaştı. Tışqı êşlär ministrlığınnan yasalğan belderüdä bolay diyelä: “Rusiyä federaśiyäse Tatarstan cömhüriyätendä kilep töşkän oçqıç qazasında 16 keşeneñ hälaq buluı häm 6 keşeneñ yaralanuı ärnetüçe. Ğomere özelüçelärneñ ğailäläreneñ häm xökümätneñ qayğısın urtaqlaşabız, yaralanuçılarnıñ tizräk terelüen telibez”.
Bäyläneşle xäbärlär
Tatarstanda kürmäwçelärgä yärdäm qağıydäläre
Tatarstan başqalası Qazanda “Aq tayaq” köne / “Ak Taяk” kөHe
Gäncädä Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı
Tawlı Qarabaxnıñ ikençe zur şähäre Gäncädä uzğan yıl Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı


text:
Salı künü, yanvarniñ 20-de, işğal etilgen Qırımda «Cumhuriyet Kününi» qayd ettiler.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, Aqmescitte «Cumhuriyet» bağçasında öz başına tayin etilgen akimiyet vekilleri gülçemberlerni qoyğan ekenler.
Bağçada 100-den ziyade insan toplandı, esasen studentler ve ellerinde Rusiye, Qırım ve «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ bayraqlarını tutqan «halq imayesi»niñ vekilleri.
Bundan soñ Lenin meydanında Qırım «ükümeti»niñ binası yanında kontsert keçirildi, seyircilerniñ esas qısmı – nefaqacılar edi.
1996 senesi Qırım Muhtar Cumhuriyetini devletniñ ayırılımaz bir qısmı olaraq belgilegen maddeler Ukraina Anayasasında qayd etilgen edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Ukraina halq artisti İrina Bilık yaqında işğal etilgen Qırımğa kelgenini bildirdi. Bu aqta yırcı cuma künü, vgust 14-de, Facebook saifesinde cemaatçılıqnıñ onıñ Yaltağa kelgen Rusiye yırcısı Filipp Kirkorov ile fotoğa olğan munasebetini izaatlap yazdı, – haber ete Qırım.Aqiqat.
İrina Bilik aytqanı kibi, o dostunıñ toyuna keldi eken. Bunıñ ile yırcı matbuat vastalarında onıñ Qırımğa kelgeni ile bağlı aleketi boyunca öz ayretligini bildirdi.
«Yaqın dostumnıñ toyuna keldi. Aqlanmağa – küçsüz insanlarnıñ işi, men yapmaycam», – yazdı o.
Kün evelsi Rusiye yırcısı Filipp Kirkorov İnstagramda İrina Bilık ile fotonı aşkâr etti.
«Aqşamnıñ devamı, resmiy olmağan qısım. Efsaneviy İrina Bilık – «Sneg» yırımnıñ müellifi ve İgor Krutoy – «Radost moya» yırımnıñ müellifi ile»,– yazdı Kirkorov.
Bundan soñ İrina Bilıknıñ Facebook saifesinde onıñ Qırım ziyaretini takbih etken ukrainlerniñ izaatları peyda olmağa başladı.
İrina Bilık – ukrain yırcı ve bestekârı. Ukraina halq artisti. 1997 senesi yırcı «Parad hit-paradov» festivalinde ğalebe qazana. 2002 senesi avgust ayında «Yach Film» (Poloniya) festivalinde iştirak ete. 2006 «Showbiz AWARD» «Eñ yahşı yırcı» namzetliginde ğalebe qazana. 2013 senesi Rusiyede «Dorojnoye radio»dan mukâfat ala ve Rusiyeniñ «halq» artisti olaraq tanıla.


text:
Bir taraftan baqsañ, blogerniñ maqalesi büyük siyasetke nasıl tesir ete bile? Amma tesir ete eken. Albert Kangiyevniñ Qırımdaki Rusiye ükümetiniñ reisi vazifesine tayinlenüv ihtimaline dair maqalemniñ böyle aqibetleri olacağını iç tüşünmez edim…
Blog çıqqanınen qırımtatar tanışlarımdan, em de çeşit içtimaiy qatlamlardan, Kangiyev tayinlenmesinden ne beklegenlerini eşitip başladım. Birisi bunı takbih ete, digeri, aksine, quvana, çünki bir qırımtatarı bu yüksek vazifede olsa, halqına yardım etip olur, dep tüşüne. Yani er şey bar edi, amma bu mevzuğa lâqayt degiller. Ne deyim, amma bir çoq qırımtatarı içün Qırımda bu yüksek vazifede qırımtatarını körmek (birileri quvanır, ekseriyeti ise kederlenir) eyecanlı olur edi.
Qırımnıñ Rusiye baş naziri vazifesine Yuriy Gotsanük tayinlengen soñ kene de akimiyette malümat menbaları olğan tanışlarımdan Sergey Aksenov Kangiyevniñ tayinlenmesine dair öşeklerniñ Qırımda tarqalğanını begenmegenini eşittim. Maña aytılğanı kibi, Aksenov Kangiyevni Ruslan Balbek oña aytmayıp ögge alğanını begenmedi. Balbekni öz adamı olaraq sayğan Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı içün böyle bir şey bilmek hoş olmaz edi. Aralarında sert bir subet olğan soñ Balbek keri adım atqandır.
Sır degil ki, Ruslan Balbek Rusiye Devlet dumasında yüksek vazifege tayin etilgen soñ Moskvadaki bağları çoq oldı. İstegi olsa edi, qarşı çıqmağan ve idare etilgen Kangiyevni Qırım baş naziri yapar edi. Faqat tarqalğan öşekler işini yaptı. Aksenov tedbir aldı – er vaqıt kibi, doğrudan-doğru ve uzlaşuvsız.
Em Rusiye akimiyeti, em qırımtatar halqı Qırımdaki akimiyette qırımtatarlarnı körmege istemey
Tarqalğan öşekler Kangiyevniñ planlarına kerçekten keder etken olsa, o (büyük siyasetni çette qaldırsaq) yahşı idareci ve namuslı bir adam, onı acımaq mümkün, amma ekseriyeti Ukraina tarafdarı olğan qırımtatar halqı içün Kremlniñ böyle geopolitik adımı zararlı olur edi. Neticede añlaşıla ki, em Rusiye akimiyeti, em qırımtatar halqı Qırımdaki akimiyette qırımtatarlarnı körmege istemey. Söz sırası, bunı tek Kangiyevniñ vaziyeti isbatlamay, o, bütün ğayretlerine baqmadan, sentâbr ayında olğan Rusiye yerli şura saylavlarında şimdilik vazifesiz qaldı. Bu saylavlar vaqtında da belli oldı. Qırımtatar namzetlerini köstergen Kangiyevniñ adamları aytqanına köre, akimiyet az qırımtatarı deputat olsun dep, elinden kelgenini yaptı. Qırımtatarlarnı kirsetmemek içün kütleviy bozuvlar oldı.
Şunıñ içün qırımtatarlarnı Rusiye akimiyet organlarına celp etüv lafları – tek laf olıp qala. Amelde ne Aksenov-Konstantinov, ne de şeer ve rayon seviyesinde qırımtatarlarğa ilerilemege bermeyler. Aslında, qırımtatar halqı daa çoq fayda köre – işbirlikçiler ne qadar az olsa, o qadar yahşı. Öz printsiplerine sadıq qalıp dayanmaq kerek. Qırımnıñ uquqiy akimiyeti Qırımda kerçek akimiyet olacaq vaqıtlar yaqınlaşa. Dünya siyasetindeki tendentsiyalarğa baqılsa – er şey bunı köstere…
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Şair Yevgeniy Yevtuşenko bu dünyanı terk etkeni aqqında haber keldi. Onıñ aqqında çeşit şeyler yazacaqlar. Bugün men yahşı şey yazacam ve, fikirimce, o buna lâyıq.
Eñ ağır künlerde insan ve halq içün destek duyğusı pek müim. Bu kerçekten de qıymetli ve unutılmaz... Aynı öyle künlerde qırımtatarlarnıñ yanında Yevgeniy Yevtuşenko bar edi.
1987 senesi iyül 8 künü qırımtatarlarnıñ Moskvadaki aktsiyalarında qırımtatar vekiller taqımı o zaman daa SSCB yazıcılar birliginiñ idaresiniñ kâtibi, SSCB Devlet mükâfatınıñ laureatı, şair Yevgeniy Yevtuşenkonen körüşken edi.
O qırımtatarlarnı küreşlerinde desteklegenini ayttı ve SSCB Yuqarı Şurasınıñ Prezidiumına muracaat yazdı. Bu muracaatınıñ kopiyasını qırımtatarlarğa berip, Yevtuşenko dedi: «Menim muracaatımı bütün müessiselerine bere bilesiñiz. O qırımtatarlarnıñ milliy meseleni çezmege yardımcı olsa, memnün olurım».
Bir çoq qırımtatarlar cenkte faşistlerge qarşı qaramanca küreşkenleri vaqıtta olarnıñ qabaatsız aileleri vahşıycesine tuvğan evlerinden quvula ediYevgeniy Yevtuşenko
Şair mına böyle yazğan edi: «Bilem ki, şimdi SSCB Yuqarı Şurasınıñ Prezidiumında qırımtatarlarnıñ baba, dede ve atalarnıñ toprağı olğan Qırımda raat yaşamağa ve çalışmağa aqqı berilmesinen bağlı mesele baqılmaqta. Qırımtatarlar adaletsizce kütleviy satqınlıqtda qabaatlanıp pek aqaretlendiler ve öz tuvğan yerlerinden küçnen sürgün etildi. Bir çoq qırımtatarlar cenkte faşistlerge qarşı qaramanca küreşkenleri vaqıtta olarnıñ qabaatsız aileleri vahşıycesine tuvğan evlerinden quvula edi. Bundan soñra qırımtatarlarğa qaytmağa ruhset berilmemesi olarnıñ Esas Qanun aqlarını bozma ve insaniy namusı aşalay. Bazı qırımtatar ailelerine qaytmağa ruhsen berilgen soñ, olarnıñ kene sürgün etilmesi – çorlandırıcı ve yerli akimiyetniñ ayıbı.
Cemiyetimizniñ tolusınen aqlı azalarına nisbeten bu insaniyetsizlik davranışını niayet toqtatmağa kerek ve olarğa qalpleri ıntılğan, qalpleri hatırlağan tarihiy yerde yaşap çalışmalarına yol bermeli. Zanımca, olarnıñ qaytması Qırımnı abadanlaştırır ve Vatanımızda halqlar arasında dostluqnıñ pekitilmesine yardımcı olacaq.
Sayğılarım ile, Yevgeniy Yevtuşenko. 1987 senesi iyül 8».
Aydın hatıra!
Rusiyeli şair Yevgeniy Yevtuşenko 85 yaşında AQŞ-da vefat etti. Yevtuşenkonıñ vasiyetine köre, o Moskva civarındaki Peredelkino köyünde defin etilecek.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün.


text:
Tataristan gençlik işleri nazirligi Kezlev civarındaki «Luçistıy» lagerinde raatlanğan qazanlı balalarnıñ zeerlenüv sebebi salat ola bile, dep bildirdi.
Müessise, lagerniñ tibbiy bölügine ilk şikâyet iyülniñ 15-nde aqşam yemeginden soñ keldi, dep bildirdi. Zeerlenüv alâmetleriniñ kütleviy bildirilmesi ise iyülniñ 16-nda gece saat üçlerde oldı.
«Al-azırda lagerde rotavirus infektsiyasınıñ bar olğanına dair tahmin endi red etildi, zeerlenüvniñ tahminiy sebebi belli oldı – salat. Adise sebeplerini ögrenmek içün iş devam ete», – dep aytıla haberde.
İyülniñ 16-nda Kezlev civarındaki Yalı Moynaq (Zaozernoye) köyüniñ bala lagerinde kütleviy zeerlenüv oldı. Müessise müdiri kün devamında aman-aman 40 bala alını ekimlerge şikâyet etti, dep tasdıqladı. Daa soñra zeerlengenlerniñ sayısı 40-tan çoq oldı, dep bildirildi. Balalar Qırımğa Qazandan raatlanmağa keldi, yaşları – yediden 17-ge qadar.
Rospotrebnadzor lagerde dezinfektsiya yapılğanını bildirdi. Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komiteti balalarnıñ zeerlenüvi sebebinden cinaiy davalar açılğanını aydınlattı.
2018 senesi iyün ayında Aqyarnıñ «Laspi» bala lagerinde balalar kütleviy şekilde zeerlengen edi. Rospotrebnadzor aş blokunda sanitar-epidemiologik rejiminiñ «büyük hatalarını» qayd etken edi. Lager şeerniñ fevqulâde vaziyetlerni ögüni aluv ve yoq etüv komissiyasınıñ qararı ile vaqtında qapatılğan edi.


text:
Cizä piramidaları
Cizä piramidaları (ğäräpçä جيزة يسروبوليس ) yäki Giza piramidaları - Misır, Qähirä yanındağı Cizä yassı tawlığında urnaşqan miğmariät kompleksı.
Bu häykällär borınğı Cizä şähärennän 8 km yıraqlıqta çül üzägenä taba yünäleşendä urnaşqan.
Misırnı küpçelek tikşerüçelär buyınça piramidalar BEQ XXVI—XXIII ğasırda tözelgän, läkin küp geologlar, tarixçılar, injenerlar şunı belän kileşmiçä borınğıraq datanı kürsätälär.
Xeops piramidası, Giza böyek piramidası - dönyanıñ cide moğcizasınıñ berdänber saqlanğan moğcizası bula.
Taswir[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bu Borınğı Misır nekropole - qäberlek Xeops piramidasınnan, keçeräk Xäfrä piramidasınnan, häm zur tügel Menkauer piramidasınnan, şulay uq keçkenä piramidalardan (patşabikä, üzän piramidalarınnan) tora.
Piramidalarnıñ öslege aq izvesttaş belän qaplanğan. Läkin Borınğı Misır däwläte tarqalğannan soñ, izvesttaş cirle yäşäwçelär tarafınnan urlanğan.
Zur Sfinks könçığış yaqta urnaşqan, bite könçığışqa qarıy. Küp ğalimnär qaraşı buyınça Sfinksnıñ bite Xäfrägä oxşağan.
Menkaur ğibädätxänäseneñ monolitı platoda iñ awır, anıñ awırlığı 200 tonna.
Küreneşlär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ЗaMapoBckий B. Иx BeличecTBa пиpaMиды / Пep. co cлoBaцkoro O. И. MaлeBичa. Пocлecл. H. C. ПeTpoBckoro. — M.: ГлaBHaя peдakция BocToчHoй лиTepaTypы издaTeлbcTBa «Hayka», 1981. — 447 c. — (Пo cлeдaM иcчeзHyBшиx kyлbTyp BocToka).
- Lehner M. The Complete Pyramids. — London: Thames & Hudson, 1997. — 256 p. — ISBN 0-500-05084-8.


text:
Salı künü, oktâbrniñ 20-nde, Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ İslâm Terek rayon mahkemesinde «Ukraina milliy batalyonında» iştirak etkeninde qabaatlanğan Mecit Ablâmitovnıñ davası boyunca ilk oturışuv oldı. Qırımlı ve imayesi olmağanda apis cezası uzatılğanı belli oldı.
Bu aqta advokat Ayder Azamatov «Qırım aq qorçalayıcı gruppasına» bildirdi.
«Bugün mahkemede belli olğanına köre, qadı İgor Degtârev müvekkilim ve men, imayecisim, olmağanda oktâbrniñ 14-nde Ablâmitovnıñ apiste tutuv müddetini uzattı. Qadı imaye aqqını bozdı dep çetleşmesini istedik. Qadı aqıl tanışıp, talabımıznı red etti. Bundan ğayrı, bugün sıñırlav tedbirini 6 ayğa uzattı», – dedi Azamatov.
Mahkeme vekilleri oturışuvnı keçirmek qararını açıq sürette izaatlamadı.
Avgustnıñ 19-nda Rusiye FSBsi «ukrain milliy batalyonında» iştirak etkeninden şübheli sayılğan Qırımnıñ İslâm Terek rayonınıñ sakinini tuttı, dep bildirdi. İslâm Terek rayonınıñ sakinine qarşı cinaiy dava açıldı. Al-azırda şübheli tutuldı. FSB, qırımlı 2016 senesi esas Ukrainağa ketip, «Lenur İslâmov qurğan N.Çelebicihan batalyonına» kirdi, dep bildire.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası «Noman Çelebicihan göñülli qırımtatar batalyonında» iştirak etkeni içün Ukraina vatandaşınıñ qanunsız tutuluvı ve evinde tintüv keçirilüvi boyunca cinaiy tahqiqat başlattı.
Daa evel Qırımda qurucısı Lenur İslâmov olğan «Noman Çelebicihan göñülli batalyonınıñ» azaları olaraq tanılıp qabaatlanğan üç qırımtatarına qarşı qabaatlayıcı qarar çıqarılğan edi. Bu birleşmeniñ azaları olğanınen bağlı şübheler ile qırımlılarğa qarşı eki ğıyabiy qarar da çıqarıldı.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.


text:
Ukrainada sabıq prezident, nazir, prokuror ve diger memurlar imtiyazlarsız qaldı. Bunı çarşenbe künü, noyabr 26-da, ükümet toplaşuvından soñ Nazirler şurasınıñ naziri Ostap Semerak bildirdi, – dep haber ete «Gromadske TV».
«Bugün bizler bu işni bitirip, sabıq prezident, baş nazir, prokuror, general ve digerlerniñ şifahane-kurort, avtomobil, tibbiy yardım imtiyazlarını lâğu ettik», – dedi Ostap Semerak.
Nazirniñ bildirgenine köre, endiden soñ devlet memurlarnıñ yazlıq evleri, tibbiy şifahane hızmetleri, kâtip ve diger hızmetlerini ödemeycek.
Bunıñ sayesinde onlarnen million grivnanı arttıracaqlar.


text:
Salı künü, oktâbr 25-de, Kyivdeki Rusiye elçihanesiniñ binası yanında «Krım-SOS» cemaat teşebbüsi işğal etilgen Qırımda ğayıp olğan insanlarğa qoltutmaq maqsadınen aktsiya keçirecek ola.
Aktsiyada Rusiye akimiyetine «Ervin İbragimov ve Qırımda ğayıp olğan diger insanlar qayda?» sualinen muracaat etecek olalar. Bundan ğayrı, Ervin İbragimovnıñ anası Ukraina prezidentine oğlunı tapmaq ve azat etmek içün Poroşenkodan ğayret qoşmasını rica etkenini ifadelegen mektübini seslendirecekler.
Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayıs 24-de Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından qaçırıldı. Video nezareti kamerası Rusiye yol inspektorları urbasında eki adam İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa oturtqanını qayd etti.
Rusiyege boysunğan sabıq Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya qayd ete ki, yarımadada 357 insannıñ bulunma yeri belgilenmegen, olardan 188 kişi belgisiz ğayıp oldı ve 169 adamnıñ soy-soplarınen bağı üzüldi. Qayd etilgen raqamdan 26 insan – qırımtatardır.
Qırım işğalinden soñ yarımadada insanlarnıñ, ekseriyeti qırımtatarlarnıñ, ğayıp olma adiseleri sıqlaştı. Bunen beraber Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komiteti tasdiqlay ki, «qırımtatarlarnıñ büyük sayıda ğayıp olması qayd etilmey».
Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ tahminlerine köre, insanlar Rusiye akimiyeti ya da onıñ kontroli altında bulunğan taqımlar tarafından qaçırıla bile. Qırım akimiyeti insanlarnıñ ğayıp olmasını tanıy, amma onıñ alâqası bar olğanını inkâr ete.


text:
Cumaaqşamı künü, fevralniñ 28-nde, «Ukrainadaki saylav esnasını közetüv boyunca Ukrainanıñ bazı qanunlarına tüzetüv kirsetilüvine dair» qanun işke tüşürildi. İşbu qanun Rusiye közeticilerine Ukrainadaki saylavlarda iştirak etmege yasaq ete.
Qanun «Ukraina Prezidenti saylavları», «Ukraina millet vekilleriniñ saylavları», «Yerli saylavlar» qanunlarını deñiştire. İşbu qanunlarğa binaen, Ukraina Yuqarı Şurası tarafından istilâcı devlet ya da işğalci devlet olaraq tanılğan memleketniñ vatandaşları, halqara teşkilâtlarnıñ vekilleri çetel memleketleriniñ resmiy közeticisi olamaz. Bu yasaq Ukraina Yuqarı Radası tarafından istilâcı devlet ya da işğalci devlet olaraq tanılğan devletler tarafından teklif etilgen şahıslarğa da aittir.
Qanunnı Yuqarı Rada fevralniñ 7-nde qabul etti, prezident Petro Poroşenko fevralniñ 26-nda onı imzaladı. O, derc etilgen soñ ertesi künü işke tüşürile.
Fevralniñ 27-nde belli oldı ki, Avropadaki telükesizlik ve işbirligi teşkilâtınıñ Parlament assambleyası Ukrainadaki saylavlarda közeticiler missiyasına Rusiye vekillerini almadı.


text:
Rusiyede koronavirusnen hastalanğanlarnıñ sayısı 50 biñni aştı, dep bildirdi koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvı ile küreş operativ ştabı. Umumen qırğınlıq başlağanından berli 52 763 insan hastalandı, 29 433-ü Moskvada hasta oldı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Qırğınlıq başlağanından berli memlekette 456 insan (51-i bir künde) vefat etti. 3873 kişi tüzeldi.
Koronavirus hastaları Rusiyeniñ bütün regionlarında qayd etildi. Hasta sayısına köre ilk onğa Moskvadan ğayrı Moskva vilâyeti (5959), Sankt-Peterburg (1973), Nijegorod vilâyeti (860), Kömi Cumhuriyeti (507) kirgenler.
Rospotrebnadzor malümatına köre, Rusiyede aprelniñ 21-ne qadar 2,14 milliondan çoq koronavirus testi yapıldı (bir künde +90 biñ test).
Operativ ştab malümatına köre, yañı koronavirus hastalarınıñ 45%-ından çoqunıñ klinik hastalıq alâmetleri yoq edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
1943-1957 sürgün cıllada Karaçayga kallay kıyınlık cetgenin barıbız da bilebiz. Kesi sabiy bolub eskermegen da, ulluladan, bilgenleden eşitir kerekli kalmagandı. Cazıvçu emda jurnalist Laypanlanı Seyitni avuzundan eşitgenimi kıshası bla aytırga izleyme. 1943 cıl noyabrda Karaçay halk cüklenib kelgen mal vagonla İtil suvnu başı bla cañı işlenñen köpürnü üsünde tohtadıla. Köb turduk alayda. Aman hapar terk cayıldı: - Cañı köpürnü demeñililigin sınaydıla – költürürmü, költürmezmi? - Biz carlılanı suvga batdırıb, bütev halknı tüb eterge başlagandıla - Endi duniyada karaçay bolub kişi kalmazgamı tebregendi? - Stampulçula va? Sovet vlast kirginçi Türkge köçgen nasıblı ahlularıbız - Da ala Türklüle bolub boşagan bolurla.
1943-1957 sürgün cıllada Karaçayga kallay kıyınlık cetgenin barıbız da bilebiz. Kesi sabiy bolub eskermegen da, ulluladan, bilgenleden eşitir kerekli kalmagandı. Cazıvçu emda jurnalist Laypanlanı Seyitni avuzundan eşitgenimi kıshası bla aytırga izleyme. 1943 cıl noyabrda Karaçay halk cüklenib kelgen mal vagonla İtil suvnu başı bla cañı işlenñen köpürnü üsünde tohtadıla. Köb turduk alayda. Aman hapar terk cayıldı:
- Cañı köpürnü demeñililigin sınaydıla – költürürmü, költürmezmi?
- Biz carlılanı suvga batdırıb, bütev halknı tüb eterge başlagandıla - Endi duniyada karaçay bolub kişi kalmazgamı tebregendi
- Stampulçula va? Sovet vlast kirginçi Türkge köçgen nasıblı ahlularıbız - Da ala Türklüle bolub boşagan bolurla. Aladan magana çıkga edi - Alay kalay aytasa. Çekle begiginçi, kagıt cürütüb, barıb-kelib turganbız. Türk arı köçgenlege igi közden karab, üy-curt bolub caşarça etgendi.
- Alay bolsa va... Biz kırılsak da, duniyada Karaçay insanla bolsala, ala bizge cetgen kıyınlıknı duniyaga bildirir edile. Karaçay deb halk bar edi deb, bizni da unutmay, keslerine da sak bolub, halk bolub keter esele va...
Seyit zavallı arbasın tohtatıb, cürek darmançıgından içdi da, birazdan colga atlandık. - Endi sen Türkde da talay kere bolduñ, olsagatda biz kerti da suv azıgı bolub kalsak, andagı tavlula Karaçaylılıkların tas etmey, Karaçay halk bardı deb aytırçamılla?
- Seyit, Türkde Karaçaylıla bügünlege deri tillerin, adetlerin da unutmagandıla. Alay a endi elleden şaharlaga köçgenle köbdüle, bu barıvdan barsa, kim biledi, tamblaları kalay bollugun.
- Da alaydı, halknı halklıgın saklagan elledile. Elle kuruy tebresele, halk da türlene tebreydi. Krallık cürütgen ullu halklanı içinde erib tas bolub ketgen kıyın tüldü. Türkde Karaçaylılanı koy, bizni kesibizge da bardı korkuv. Sovet kral oyulganlı, artıksız da. Ma anı sebebli kerekdi halknı sagaythan koññurav. Ol koññurav a – intelligentsiyadı. Karaçay-Malkar aydınla barmıdıla Türkde?
- Men köbüsün tanıy bolmam. Men tübegenle: Dudalanı Mahmutnu tin sohtası, «Birleşik Kavkaziya» dergini çıgargan Sılpagarlanı Yılmaz, talay kitabnı avtoru Ufuk Tavkul, barına da boluşluk eterge kolundan kelgen kral kullukçu Hurriyet Ersoy. Bardıla dagıda...
- İgidi, millet kaygısın körgen adamla bar esele...
Alay uşak ete, Üçköken elge cıyıldık. Andan sora Seyitge tüberça da bolmadı. Tüberça bolsak a – Appalanı Adilhan Adiloglunu – Türkde Karaçaylı alimni, nazmuçunu, Karaçay-Malkar internet siteni iyesin aytıb, kuvandırlık edim.
Halknı millet sezimin, tarih esin uyathanla, saklaganla da Adilhança caşladıla. Bügüññülükde, tış krallada caşagan Karaçaylıladan biri da Adilhan etgenni etalmagandı. «Caş bolsa da başdı» deb, örge tutarça ne etgendi Adilhan? Bir-biri ızından tört kitab çıgargandı: 1909 cıl Karaçay-Malkar tilde basmalañan birinçi kitab «Kitâbü Mürşidi’n-Nisâ» [köçürüb, tintib, basmaga hazırlagandı emda çıgargandı], «Karaçay-Malkar Türkleri», «Makaleler ve İncelemeler», «Sovet Döneminde Karaçay-Malkar Edebiyatı». Bu kitablada Karaçay-Malkar halknı tarihi da, bügünü da, kulturası, adabiyatı da tıyınşlısıça – teren em da tolu körünedi. Bu kitabla bla Adilhan bizni bütev Türk duniyaga tanıthandı. Ol a, adam aytıb aytalmazça, bizge bek kerekli, bek maganalı işdi.
Adilhannı ekinçi ullu işi – Karaçay-Malkar internet site kuraganıdı. Sitele andan sora da bardıla, alay a Adilhannıkı halk caşavnu küzgüsüdü – anda har adam izlegenin tabıb okurga bollukdu.
Adilhannı üçünçü ullu işi – Karaçay-Malkar cazıvçulanı çıgarmaların, kitabların Türkçege usta köçüredi, basmalatadı.
Adilhannı kitabların, ilmu işlerin tintib, analiz etib, tüz, tolu hapar cazar üçün zaman da, fahmu da kerekdi. Alimni üsünden başha alimle sözlerin aytırla. Men a – Ankarada bıllay adamıbız bardı, bıllay kitabla çıgargandı deb bildirgenligimdi. Men bügün Seyitge tübegenim bolsa aytırık edim: Seyit, Türkde Adilhan deb bir kollegabız bardı – allay caşla bolgan kadarda bizni halk tilin, tarihin, kulturasın, millet betin-ençiligin tas etmez, duniyaga da belgili bolur.
Köb caşa Adilhan. Barıbıznı da kuvandırasa, Allahdan kuvan.


text:
Rusiye quvetçileri Canköyde Dilâver İbraimovnıñ evini tintti, onı ise belli olmağan yerge alıp ketti. Bu aqta advokat Emil Kurbedinovğa tutulğannıñ tuvğanları bildirdi, dep haber ete «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
«Bugün Canköyde keçirilgen tintüvden soñ 3.02.1994 senesi doğğan İbraimov Dilâver Tairoviç tutuldı. Tuvğanlarınıñ aytqanına köre, Dilâver evde bir özü edi. Oğlannıñ ana-babası bugün bir yerge ketti ve apayı evde yoq edi. Tintüvden soñ ömür arqadaşı evge kirip olamay, çünki Dilâverden ğayrı, kimseniñ anahtarı yoq. Mennen tuvğanları bağlandı. Şimdi politsiyağa insan hırsızlanuvına dair ariza bermek içün sıcaq ağlarğa telefon etecekler. Onı tapıp olamaylar. İç işler nazirligi ve Federal telükesizlik hızmetine barğanlar. Qayda olğanını kimse aytmay», – dedi Kurbedinov.
Faallerniñ aytqanına köre, evde tintüv keçirilgenini qomşular haber etti, olar saba saat yedilerde evden avtozak ve eki beyaz mikroavtobus areket etkenini kördi.
Rusiye quvet qurulışları vaziyetni şimdilik izaatlamadı.
2014 baarinde işğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette tintüvler ötkere.


text:
Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina Pravoslav kilsesi Qırım yeparhiyasınıñ arhiyepiskopı Klimentni Aqmescit bazarında olğanda «küfür sözler aytqanında» qabaatladılar. Bu aqta arhiyepiskop Kliment Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Arhiyepiskop Klimentniñ bildirgenine köre, onı Qırımdaki Rusiye İç işler nazirliginiñ Kiyev rayon bölügine avuştıralar.
«Merkeziy rayon bölüginden yiberdiler. Endi Aqmescitniñ Kiyev rayon bölügine alıp keteler. Avtovokzal yanındaki bazarda olıp, küfür sözler aytqanımda qabaatlaylar», – dep ayttı arhiyepiskop Kliment Qırım.Aqiqatqa.
Alı aqqında berilgen sualge arhiyepiskop Kliment «Bir qarar» dep cevap berdi.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ aytqanına köre, arhiyepiskop Kliment Aqmescit avtovokzalında çantasında «kilseden hırsızlanğan eşyalar» bar olğanından şübhe olğanı içün tutuldı.
Ukraina Pravoslav kilsesi Qırım yeparhiyasınıñ arhiyepiskopı Kliment oña qarşı dava aselet uydurıldı, dep bildirdi.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye işğali altındaki Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından Ukraina Pravoslav kilsesi Qırım yeparhiyasınıñ arhiyepiskopı Klimentniñ tutulmasınen bağlı haberden qasevetlene. Ukraina nazirligi halqara meydançıqlarda, hususan BM, OSCE ve Avropa Şurasında buña diqqat celp etmek niyetinde.
Rusiye uquq qoruyıcıları martnıñ 3-nde Aqmescitniñ Merkeziy avtovokzalında Ukraina Pravoslav kilsesi Qırım yeparhiyasınıñ arhiyepiskopı Klimentni tuttı.
Ukraina Pravoslav kilsesiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, İnsan aqları bozulğan ve azatlıqtan marum etilgen şahıslarğa yardım Pravoslav missiyasınıñ reisi arhiyepiskop Kliment Rusiyede apiske alınğan Ukraina vatandaşı Pavlo Grıbnıñ davası boyunca Rostov-na-Donu mahkemesine baracaq edi.
Qırım.Aqiqat daa tafsilâtlı malümat almağa tırışa. Rusiye uquq qoruyıcıları arhiyepiskop Klimentniñ tutulmasına dair malümatnı izaatlamay.
Daa evel belli olğanı kibi, Qırımdaki Rusiye akimiyeti Kyiv patriarhatınıñ Ukraina pravoslav kilsesiniñ ibadetleri keçirilgen Aqmescitteki aziz Vladimir ve Olga kafedral kilsesiniñ «binasını boşatmaq» kerekligi aqqında bildirdi.
Fevralniñ 13-nde Qırımnıñ Rusiye mal-mülk nazirligi Kyiv patriarhatı Ukraina pravoslav kilsesiniñ Qırım yeparhiyasına yollanğan talap yañı qurulğan Ukraina Pravoslav kilsesine keçken Kyiv patriarhatı Ukraina pravoslav kilsesiniñ yeparhiyası ile tizilgen añlaşmanıñ bitmesinen bağlı, dep bildirdi.
Yanvarniñ başında İstanbulda Fener Rum Patrigi Bartholomeos yañı qurulğan Ukraina Pravoslav kilsesiniñ lideri Yepifaniyge Ukraina Pravoslav kilsesiniñ avtokefaliyasına dair tomosnı berdi.
Rus pravoslav kilsesi ukrain avtokefal kilsesi içün tomosnıñ imzalanması Fener Rum Patrigi Bartholomeosnı dünya ortodokslığından ayırdı, dep tüşüne. Keçken sene oktâbr ayında Rus pravoslav kilsesiniñ sinodı Konstantinopol ile yevharistik munasebetleriniñ devam etmesi imkânsız olğanını tanıdı.


text:
Devlet dumasınıñ işğal etilgen Qırım deputatı Ruslan Balbek bildirdi ki, «Ukraina zamanında Bağçasaraydaki Han sarayında keçirilgen restavratsiya işleri saraynı suv basmasına yol açqan edi».
Qırımlı faaller dey ki, Rusiye restavratsiyası tarihiy abideni acınıqlı alğa ketirdi.
Qırımtatar faali Edem Dudakovnıñ fikirince, Ruslan Balbek Rusiye restavratorlarınıñ yapqanları içün mesülietni Ukrainağa boşuna yüklemey.
Rusiye mütehassısları, Bağçasaraydaki Han sarayınıñ 16 binası «restavratsiya olması içün» 1,6 mlrd ruble kerek, dep esapladı. Han sarayındaki qazağa qarşı ilk işlerge 148 mln ruble ayırılğan edi.
Qırım.Aqiqat mühbiri Han sarayını dolaşıp, fotoresimler yaptı.


text:
AQŞ elçisi James Gilmore yanvarniñ 16-sında Venada OSCEde Daimiy Şuranıñ oturışında Rusiye ve Qırımda tutulğan ukrain siyasiy mabüslerni azat etmege talap etti.
Bunıñ aqqında haber OSCEde AQŞ missiyasınıñ saytında yerleşken.
"Rusiye ve Ukraina şarqında o idare etken şahıslarnıñ tarafından tutulğan daa bir qaç yüz ukrain bar, bundan ğayrı Qırımda ve Rusiyede daa çoq ukrain siyasiy mabüs mevcuttır. Biz olarnı acele sürette azat etmege çağırtamız", - dedi öz nutqunda Gilmor.
O, sabıq siyasiy mabüslerniñ işkencelerine dair şeadetnameleri olğan BMT missiyasınıñ insan aqları ile bağlı esabatını añdı.
"Biz, Rusiyede qalğan onlarca ukrain siyasiy mabüsler işkencege oğratılacaqlarından saqınamız. Biz olarnı azat etip, evlerine qaytarmağa Rusiyeni çağırtamız", - qayd etti Gilmor.
AQŞ elçisi, eki yıldan ziyade "DNR"nıñ esirliginde tutulğan Azatlıq Radiosınıñ müellifi Stanuslav Aseyevniñ azat etilmesini selâmladı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiyede tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısını aytqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoqu – qırımtatarlardır.
Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs qayd etile. Aynı raqamnı Qırım aq qorçalayıcı gruppası da bere.
Deñişimni beklegen qırımlılarnıñ ekseriyeti – qırımtatarlar, olar bir sıra davalarnıñ, hususan «Hizb ut-Tahrir», «Tebliğ Cemaatı» davalarınıñ (Rusiyede yasaqlanğan, amma Ukrainada yasağı olmağan teşkilâtlar) mabüsleri ola. Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Bu davalarnıñ mabüsleri – din kütken musulmanlardır.


text:
Ukraina Tışqı işler nazirligi vatandaşlarına Ankara ziyaretlerinden vaqtınca vazgeçmege tevsiye ete. Bu aqqında TİN konsullıq hızmeti departamentiniñ matbuat hızmeti Facebook saifesinde aytıla.
«Ankara valiliginiñ 17.10.2016 sanından 30.11.2016 sanına qadar terrorist ücümleri kerçekleştirile bile kibi malümatından soñ meydan, soqaq, bağça ve qapalı binalarda miting, numayış, toplaşuvlarnıñ keçirilmesi yasaq etile. Bundan sebep Türkiyedeki Ukraina elçihanesi Ankarada yaşağan ya da Türkiye Cumhuriyetiniñ paytahtına barıp kelmege niyetlengen vatandaşlarına acele bir sebep olmasa, şeer merkezi, açıq yerler, ava limanı, vokzal, cemaat naqliyatınıñ duraqları, şu cümleden metro, politsiya bölükleri ve noqtaları, devlet akimiyeti ve yerli idare organlarınıñ civarlarına barmamağa tevsiye ete», – dep aytıla beyanatta.
Türkiyede olağanustü al iyül 15-den 16-na keçer gecesi yüz bergen devlet avdarması teşebbüsinden soñ iyül 20-de ilân etildi.
Türkiye akimiyeti oktâbr 3-de memlekette olağanustü alını daa 90 künge uzatmağa qarar aldı.


text:
Almaniya ükümeti «Almaniya içün alternatif» firqasına ait yerli siyasetçilerniñilhaq etilgen Qırımğa barğanını tenqit etti.
Ukrainanıñ Almaniyadaki elçisi Andrey Melnik Twitterde yazğanına köre, bu aqta matbuat briffinginde Almaniya ükümetiniñ resmiy temsilcisi Steffen Seibert beyan etken.
«Almaniya Federal ükümeti «Almaniya içün alternatif» firqasına ait yerli siyasetçilerniñilhaq etilgen Qırımğa barğanını tenqit etip, böyleliknen ilhaq qanunsız dep tanığanını tasdıqladı», – denilmekte haberde.
Bundestagqa yapılğan eñ soñki saylâvdan soñ, «Almaniya içün alternatif» firqası bir sensatsiya olğan edi. İşbu sağ konservetiv ve açıq-açıq Rusiye tarafdarı olğan siyasiy küç içün aman-aman 13% saylâvcı rey bergen edi.
Fevralniñ 3-nde Rusiye KHV, devletniñ yerli parlament temsilcisi olğan «Almaniya içün alternatif» firqasınıñ üç alman siyasetçisi ilhaq etilgen Qırımğa kelgeni aqqında haber etken edi.
Ukrainanıñ Almaniya elçisi Andrey Melnik bir qaç alman siyasetçisiniñ ilhaq etilgen Qırım yapqan seyahatını «mesuliyetsiz seyahat» dep adlandırğan edi.
Qırımğa çetel vatandaşlarını davet eterek, yarımadanıñ rusiyeli akimiyeti ilhaqnı qanuniyleştirmek istey.
Ukraina tış işleri nazirligi daima çetel vatandaşları ve vatandaşlığı olmağan şahıslarnı Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımğa faqat Ukraina qanunları ve halqara qanunlarğa uyaraq kermege çağıra.
Ukraina MİDi daa evel, çetel siyasetçileriniñ Qırımğa kirişleri resmiy olmağanını beyan etken edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Aqmeçitten (Çernomorskoye) – Kezlevge (Yevpatoriya) ketken vaqtıñızda Donuzlav gölü üstünde, ille de Ablâmit köpüri üstünden keçeceksiñiz. Evel zamanları Kezlevge Aqmeçitten kelgen insanlar aylanıq yollardan kele ediler.
Bütün qırımlılar Ablâmit köprüsini bileler, amma az kimse onıñ tarihini bile. Bu köpürniñ adını doğru Ablâmitskiy degil de, Ablâmitov, dep qoymaq kerek.
Donuzlav üstünden köpür qurulması pek kerekli ve aktual iş edi, amma er vaqıt olğanı kibi, o zamanda buña serimiya yetişmey edi. Ve bir vqıtleri bu fikirni yerine ketirecek olıp, yerli qırımtatarı Ablâmit bey öz boynuna aldı. Bu adam Sadır Bagay (Hmelövo) köyünde yaşay edi. O zengin ve alicenap birisi edi. Onıñ topraqları üstünde bir qaç köy tura edi, bir çoq ayvan sürüleri mülkiyetinde edi, çöllerinde boğday ve cılap öse edi. Bu adamnıñ evi alâ daa saqlanıp qalğandır.
Donuzlavnıñ üstünden köpür er kesge kerek olğanını bilip, Ablâmit bey, yerli sakinlerge köpür qurulması teşebbüsinen muracaat etti. Köpürniñ qurğan işçilerge, maaşlarını Ablâmit bey, bol bere edi, köpür pek keyfiyetli qurula edi. İnsanlar öz saibi altında çalışa ediler. Ablâmit bey, adamlarnı nasıl güzel çalışqanlarını köre edi, amma iş yerinden qıbırdamay edi, çünki bütün tökülgen qm ve topraqlar suvnen yuvulıp kete edi. Biraz tüşüngen soñ, Ablâmit bey işlerni toqtatılmasını istedi ve mütehassıslardan laqırdı etecek oldı. Ve, belli olğanı kibi, olar tap Sankt – Peterburgtan kelgen ekenler. Erte baarde kene işler başladı. Donuzlav yanlarına kene işçiler toplandı, ve bu seferi olar eki qat çoq ediler.
Köpür yasama tehnologiyası başqa edi. Başta suvnıñ tübüne balaban qaya taşları yerleştirile edi, soñ ise, qum ve qaburçaq taşı qoyula edi. İşçiler gece – kündüz çalışa ediler. Ablâmit bey de öz parasını bol töke edi, onıñ içün pahıllağan adamlar: «Ablâmit özüniñ köpüri içün bir kapiksiz qalacaq», dep ayta ediler.
Amma bir şeyge baqmadan, küzge köpür qurulğan edi. Qurucılıqnıñ bitmesini adamlar şeñ bayramnen qayd ettiler.
1941 senesi, Ulu Vatan cenki vaqtında köpür bayağı zararlanğan edi: Aqmeçit tarafından eki kemerni patlatqan ediler. Patlavdan keçit üstünde çatlamalar peyda olğan edi. Tarhankut sakinlerine, Kezlevge qadar kene aylanıq yoldan barmaq kerek edi.
1964 senesi köpür devlet tarafından ğayırdan tiklengen edi ve yol areketi, insanlar keçiti başlandı. Köpürniñ eski adını da qaldırdılar – Ablâmit köpüri.
Vaqıt acayip bir şey… Ayatta olıp keçken adiselerge baqmadan, tek vaqıt er şeyni yere yerine qoya ve insanlarnıñ areketlerine doğru qıymet kestire. Tarihte, işlerinen, fikirlerinen insanlarğa fayda ketirgşen adamlarnıñ adları qala. Ve bu işler illede balaban, büyük, masşatbı olmaq kerekmeyler, sade yaqınıña yardım olsa yetedir. Bizler ise, öz ecdatlarımıznıñ alicenap işlerini hatırlamaq kerekmiz.
Böyleliknen insan öz – özüne abide qurdı, ve atta yarımada haritasında öz ismini qaldırdı! Ve bu köpür, çeşit abidelerden daa qıymetli ve faydalı olğandır.
Arsen Kursaitov
Müellifniñ tüşünceleri, muarririyet fikirinen doğru kelmemesi mümkün
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
"Massandra" şarap zavodı, Keriç köpründen poyezdler yürip başlaycağına suvenir şarapnıñ seriyasını bağışladı.
Müessise malümatına köre, oktâbrniñ soñunda "Qırmızı taş Aq muskat" ve "Massandra Heresi" şarapları istisal etildi.
Zavodnıñ memuriyeti, şarap dekabrniñ 24-ünden başlap salıqqa çıqarılacağını bildirdi.
2015 senesinde Keriç köprü qurulıp başlağanda, Qırımnıñ ve Kubannıñ beş şarap zavodı ("Massandra", "Novıy Svet", "Kuban-Vino", "Sauk-Dere" ve "Fanagoriya"), "Keriç köprü" suvenir şarap toplamını yaratacaqları aqqında bildirdi.
«Grand Servis Ekspress» naqliyat şirketi noyabrniñ 8-nde saba Keriç köprüden ketecek Qırımnıñ yolcu trenlerine bilet satmağa başladı.


text:
Tantanalı tedbirde Qırım separatistleriniñ lideri, Qırım Cumhuriyeti yolbaşçı vazifelerini eda etken Sergey Aksönov iştirak etti, dep bildire öz başına ilân etilgen Qırım akimiyetiniñ ruporı KİA haber agentligi.
Sergide Qırım tarihında qıyın müddetniñ cemaat ve siyasiy ayatınıñ adise-vaqialarını aks ettirgen 250 fotoresim taqdim etildi.
Sergide fotoressamlar ve adiy adamlarnıñ işleri bar. Sergide 2,5 biñ fotoresimden tek bir qısım numayış etile. Qalğanlarnı diskke yazıp, leyha iştirakçilerine taqdim etmege vade eteler.
Bundan ğayrı, ekspozitsiyada Kiyevdeki çatışmalarda iştirak etken Qırım «Berkutınıñ» eşyaları, bayraq ve risaleler taqdim etile.
Aksönovnıñ fikirince, sergi olıp keçken adise-vaqialarğa başqa taraftan baqıp, qıymet kesmege imkân bere.
«Teessuratlar duyğulı, o vaqialarnı hatırladım. Bugünki künde bu endi tarih sayıla, yahşı da bu vaqialarda qan tökülmedi, şu sebepten biz qırımlılarğa teşekkür bildiremiz», – Qırım işğalini köz ögüne alıp, qayd etti o.