text:
Ötkän jilniŋ may eyida Qazaqstanniŋ uyğur җamaätçiligi “Atu” qanliq paҗiäsiniŋ yüz jilliğiğa beğişlanğan härhil çarä-tädbirlirini štküzdi. 1918-jilniŋ may eyida M.Muraev rähbärligidiki qizil armiya otryadi Ğulҗa yoli boyiğa җaylaşqan birnäççä uyğur yeziliriniŋ ahalisini oqqa tutti. Uyğur җamaätçiliginiŋ küç çiqirişi bilän mäzkür yezilarda paҗiä qurvanliriğa yadikarliqlar ornitilip, näzir-çiraqlar berildi. Ammiviy ähbarat vasitiliri qanliq paҗiägä bağliq tarihiy materiallarni elan qildi.
Äynä şularniŋ arisida meniŋmu birnäççä maqaläm bar. “Uyğur avazi” gezitida yoruq kšrgän ikki maqalämdä män keŋäş dävridä qeliplaşqan mäzkür җinayätni qizil armiya niqavi astida “kontrrevolyutsionerlar ämälgä aşurdi” degän çüşänçini rät qilişqa tiriştim. Maŋa arhivtiki materiallarni oqup-üginiş vä tählil qiliş asasida “atu” “qizil terrorniŋ” äŋ däsläpki härikätliriniŋ biri bolğanliğini kšrsitiş mümkin boldi (1930-jillardiki Stalin täqipliri qizil terrorniŋ çoqqisi boldi). Şuniŋ bilän bir vaqitta tarihiy vaqiälärgä birtäräplimila baha berişqa bolmaydiğanliğini etirap qilğan durus. Sävävi, insaniyätniŋ hayati muräkkäp häm kšpqirliq. härqandaq tarihiy vaqiä birla ämäs, birnäççä säväplärgä egä boluşi, şundaqla birnäççä amillarniŋ nätiҗisi boluşi mümkinğu. Şundaq ekän, Yättisudiki uyğurlarni qiriş vaqiäsini helä käŋ tarihiy kontekstqa qoyup tehimu käŋ qaraşqa bolidu.
Atu säväplirini izdäş 1917-jildiki oktyabr' inqilavidin keyin yeŋi dävirniŋ başlanğanliği toğriliq ideyani keŋäş tarihşunasliğida hškümranliqqa egä bolğanliği bilän bayqilidu. Keŋäş ideologiyasi Oktyabr' inqilavini yeŋi dävirniŋ başlanğanliği bilän täsävvur qilidu. Ular tüp yiltizidin yoq qilinğan “kona duniyaniŋ” orniğa “yeŋi duniyani” quruş oyida boldi. Mäzkür ideya Keŋäş tarihiy pänidä yarqin bayqilidu. Bol'şeviklar oktyabr' inqilavini duniya tarihida “yeŋi” dävirniŋ başlinişi däp elan qildi (Mundaq dävirlärgä bšlüş Keŋäş İttipaqidin başqa җayda bolmiğan). Şundaq ekän, keŋäş tarihşunasliğida 1917-jilğiçä tarih vä uniŋdin keyinki tarih otturisida çoŋ boşluq moҗut. İnqilapqiçä vä uniŋdin keyin Yättisu uyğurliriniŋ tarihida ikki vaqiä yüz bärdi: bu 1916-jildiki qozğilaŋ vä 1918-jildiki “Atu” vaqiäsi. Ottura Aziya häliqliriniŋ qozğiliŋiğa uyğurlarniŋ arilişişi keŋäş tarihşunasliğida Rus Türkstan yärlik häliqliriniŋ milliy-azatliq härikätliriniŋ bir qismi süpitidä qaralsa, uyğurlarni qiriş häqqidä heç gäp qilinmaydu. Ändi keyiniräk bu inqilapqa qarşi küçlärniŋ härikiti süpitidä berilidu. Şundimu bu ikki vaqiäni bari-yoqi ikki jil bšlüp tursimu, ularniŋ arisida bälgülük alaqä moҗut. Mäzkür alaqini män Büyük Britaniyaniŋ Mangester universitetida yoruq kšrüş aldida turğan käŋdairilik maqalida bayqidim. Män ämgigimdä 1917-jilqi oktyabr' inqilavi bšlgän Yättisu uyğur ahalisiniŋ hayatida orun alğan ikki vaqiäniŋ bir-birigä bağliq ekänligini vä u Rossiya imperiyasiniŋ kolonizatorluq säyasitidin kelip çiqqan iҗtimaiy toqunuşqa täälluq ekänligini kšrsitişkä tiriştim. 1918-jilqi uyğurlarni etiş başqa säyasiy väziyättä yüz bärsimu, uniŋda 1916-jilqi qozğilaŋ asasida yatqan iҗtimaiy toqunuşni bayqaşqa bolidu.
1916-jildiki qozğilaŋniŋ kštirilişigä yär mäsilisi asasiy säväp boldi. Mäzkür mäsilä 1906-jili Stolıpin islahiti elan qilinğandin keyin rus dehanliriniŋ Ottura Aziyagä ammiviy kšçirilişi bilän tehimu käskinläşti. Şuni eytiş keräkki, turmuşi naçar slavyan dehanliriniŋ Yättisu vilayitigä ammiviy kšçirilişi buniŋdin helä ilgiri başlanğan. Buniŋğa kšçirilgän dehanlarniŋ täpsiliy sani toğriliq statistika guvaliq qilidu.
İhtiyariy kšçmänlär toğriliq mälumatlar asasida kšçmänlärniŋ qançilik miqiyasliq bolğanliğini täsävvur qilişqa bolidu: atap eytqanda, Yättisuğa 1907-jili 24 700 adäm; 1908-jili – 30 003 adäm, 1910-jilğa qädär ularniŋ sani 65 000 adämgä yätkän. Ular hškümättin kolonialliq yär fondini quruşni җiddiy täläp qilişqa başlidi. Mäzkür mäsilini päqät vilayätniŋ yärlik ahalisi, yäni qazaqlar vä qirğizlar hesaviğa yeşiş haҗät boldi. Şundaq qilip, Yättisuda ahaliniŋ üç topiniŋ mänpiyiti duç kelip qaldi: kšpligän yärlärgä egä häm turmuşi yahşi kazaklar, kšçmän rus dehanliri vä qazaqlar. Yättisu vilayitidä uyğurlar vä tuŋganlar ziç yaşaydiğan җaylarda (şu çağda Yättisu vilayitiniŋ tärkivigä zamaniviy Qazaqstanniŋ päqät şärqiy-җänubila ämäs, bälki Şimaliy Qirğizstanmu kirätti) juqurida nami atalğan ahaliniŋ üç topiğa uyğurlar häm tuŋganlarmu qoşuldi.
1881-jilniŋ Dala qaidisi boyiçä ahaliniŋ päqät ikkila kategoriyasi – Ottura Aziya vä Qazaqstanniŋ päqät yärlik ahalisi vä rus kšçmänliri – yär eliş hoquqiğa egä bolğan. Uyğurlar päqät 1899-jilila İmperatorniŋ tohtamiğa benaän, yärlik ahali statusiğa egä bolup, hoquq boyiçä qazaqlarğa häm qirğizlarğa täŋşäldi. Şuniŋğa qarimay, yärdin paydiliniş mäsilisidä uyğurlarniŋ mäsilisi ançila yahşilinip kätkini yoq. Buniŋğa tšvändiki mälumatlar yarqin ispat bolalaydu: 1902-jili ottura uyğur egiligi 12,2 desyatina yärgä, slavyan kšçmänliri 32,2 desyatina, kazaklar 48 desyatina yärgä egä bolup käldi.
1916-jili kšçmän slavyanlar saniniŋ käskin šsüşi ularni yär bilän täminläşkä bağliq väziyätni tehimu käskinläştürdi. Moşuniŋğa bola, ändi qazaq häm qirğizlardinla ämäs, bälki uyğur häm tuŋgan ahalisidin yärlärni tartiveliş imkaniyätliri qaraşturuluşqa başlidi. Keŋäş hakimiyitiniŋ däsläpki jilliri rus hakimiyitiniŋ uyğur dehanliriniŋ yärlirini tartivalğanliği toğriliq mäsilä birnäççä qetim kštirilgän. Bol'şeviklar dävridiki yär komitetiniŋ işida ruslar uyğur häm tuŋgan dehanliriniŋ yärlirini tartivalğanliği toğriliq kšpligän şikayätlärniŋ kelip çüşkänligi häqqidä eytilidu. 1918-jili 1-fevral'da Yär komitetiniŋ novättiki mäҗlisidä Talipov familiyalik uyğurniŋ dokladida äynä şundaq ärizä qaralğan. U “keyinki jillarda” uyğurlardin vä tuŋganlardin tartivelinğan yärlärni qayturup berişni soriğan: “Uezdniŋ tarançi ahalisiniŋ väkili Talipov hävärdar qilidu, ular rus kšçmänliri keliştin helä ilgiri moşu yärdä yaşap, dehançiliq bilän şuğullanğan, keyinki jillarda ulardin šzläştürülgän häm suğirilidiğan yärlärniŋ kšp qismi tartivelindi, hazirqi kündä ular hayat käçürüşkä mümkin bolmiğan yärgä egä. Uezdniŋ tarançi-tuŋgan ahalisi az yärgä egä däp etirap qilinip, tartivelinğan yärni qayturup berişni soraydu. Qolda bar yärniŋ kšp qismi iҗarigä elinğan. Ändi tarançilar yärni iҗarigä elişqimu ümüt qilalmaydu. Çünki rus ahalisi täripidin yärgä degän täläp šsti. Dokladçi vilayätlik yär komitetiniŋ sessiyasidin Yarkänt uezi tarançi-tuŋgan ahalisiniŋ yärgä degän ehtiyaҗini äskä elişni vä hayatini yenikläştürüşni soraydu” (Yättisu vilayätlik yär komitetiniŋ 1918-jil 1-fevral'diki 2-sessiyasiniŋ protokoli) (Almuta vilayitiniŋ dšlät arhivi F.136 t 1. i. 19 sv, 1 b. 1-10).
Moşu hildiki şikayätlär hesapqa elinip Türkstan Җumhuriyiti Keŋişiniŋ 9-qurultiyi qirğiz, tuŋgan, tarançi ämgäkçi ahalisiğa 1916 — 1921-jillar ariliğida tartivelinğan vä hususiylaşturulğan barliq yärni qayturup beriş qararini qobul qilidu. Bu ihtiyariy, mandat boyiçä vä şu dävirdiki hškümät organliriniŋ qarariğa bağliq ämälgä aşurulsun (“Pravda” geziti. (Vernıy şähiri) 5- fevral' 1921-jil).
Rus kšçmänlirigä yärni tartip beriş 1916-jildiki qozğilaŋniŋ asasiy säväpliriniŋ biri bolsa, padişa hškümitiniŋ 25-iyun'diki yärlik ahalini arqa säptiki ämgäkkä (laşmanliqqa) çaqirtiş toğriliq pärmani uniŋğa banä boldi.
Mälumki, qozğilaŋ Rus Türkstaniniŋ barliq territoriyasini vä imperiyaniŋ başqimu šlkilirini šz içigä aldi. Qozğilaŋ basturulğandin keyin Yättisu vilayitiniŋ qazaq häm qirğiz ahalisiniŋ kšp qismi hoşna Hitayğa qeçişqa mäҗbur boldi. “Padişa hškümiti qirğiz ahalisinimu makanliğan җayliridin mäҗburiy kšçiriş planinimu qaraşturğan” degän guvaliqlarmu moҗut.
Yättisu uyğurliriğa kelidiğan bolsaq, päqät Yarkänt šlkisidinla miŋğa yeqin är kişi laşmanliqqa ävätildi. Bu vaqiä uyğur laşman qoşaqlirida täpsiliy eytilidu. Keyiniräk yüz bärgän ikki rus inqilavi qozğilaŋ aqivätlirini tehimu eğirlaşturdi. Laşmanliqqa elip ketilgän uyğurlarniŋ kšpçiligi kšmür haŋlirida vä tšmür yollardiki eğir işlardin kšz jumdi. Öyigä aman-esän qaytqanlar bolsa, grajdanlar uruşiğa җälip qilindi.
Yättisuda keŋäş hakimiyiti ornitilğiçä vä kšp štmäy 1918-jili Vernıyda kazaklarniŋ qozğiliŋi yüz bärgiçä bu yärdiki iҗtimaiy munasivät heçqandaq šzgärmidi. Kazaklar, slavyan kšçmänliri vä yärlik ahali qazaq, qirğiz, uyğur vä tuŋgan otturisidiki iҗtimaiy käskinlik saqlinip käldi, ändi yär mäsilisi bolsa, äŋ hayatiy muhim mäsililärniŋ biri petiçä qaldi. Moşuniŋ šzidä bol'şeviklar yärsiz slavyan kšçmänlirigä yardäm kšrsitip turdi, ändi halliq kazaklar, bolupmu ularniŋ keŋäş hakimiyitigä kšrsätkän qarşiliqliğidin keyin ançila yahşi kündä qalmidi.
Vernıyda häm uniŋ ätrapida yaşap kälgän uyğurlarniŋ kazaklarniŋ qozğiliŋini qollap-quvätlişi teçliqta yaşavatqan uyğur dehanliriğa bala-qaza elip käldi. Vernıydiki kazaklar qozğiliŋini besiş üçün kälgän komissar Mitrofan Muraev rähbärligidiki qizil armiya otryadi asasiy işini tamamlap, Ğulҗa yoli boyidiki uyğur yeziliriniŋ addiy turğunlirini qanğa miläp qirişqa kirişti. Muraevniŋ uyğurlarğa qarşi qanliq härikitidä kšçmän slavyanlar yardämçi boldi. Ular otryad sepigä qoşulğanni az däp uyğurlar ziç yaşaydiğan yezilarniŋ ahalisi etilğandin keyin mülkini bulap-talidi. Buniŋğa arhiv hšҗҗätliri guvaliq qilidu. Ularniŋ biridä mundaq deyilidu: “Kšçüp kälgän slavyan dehanliridin därhal ikki yüz adämlik qizil armiyasini quruŋlar. İnqilapqa qarşi adämlärniŋ barliğini qamaqqa eliŋlar. Boysunmiğanlarni şu yärdä etip taşlaŋlar. Taşkänttiki Muraevniŋ җazalaş otryadi Kopal, Lepsinsk, Bahtı vä Sergiopol' yšnilişidä yolğa çiqti. Vernıy uezidiki kazaklarniŋ, qirğizlarniŋ vä tarançilarniŋ isiyankar bandiliri uҗuqturuldi, bir qismi qeçip kätti. Ändi toluq hatirҗämlik vä tärtip hšküm sürmäktä” (AVDA, F.489, t. 1, i.91, sv.7, b.21).
Arhiv hšҗҗätliridä җazaliğuçi otryadtin aman qeliş üçün uyğurlar taşlap kätkän boş yezilarda nemä yüz bärgänligi häqqidä hävärlär bar. Mäsilän, 1921-jilida Yättisu vilayätlik yeza egiligigä yardämlişiş komitetiğa kälgän dokladta mundaq deyilidu: “Qarisu-Tarançi šlkisi 1918-jili toluq talan-tarajğa selinip bulap-talanğan… Ahali addiy yeza egiligi qural-saymanlirini eytmiğanniŋ šzidä, adättiki turmuş buyumliridin toluq mährum qilinğan. 1918-jili altinçi ayda etizda taza aşliq jiğişturuş päytidä җenini saqlap qeliş üçün Hitayğa qeçişqa mäҗbur boldi. Tärgän aşliq şu petiçä etizlarda qaldi. Yezilarda ayallar bilän kiçik balilarla qalğan. 661 egiligi bar (1559 adäm) Yeŋişär yezisida birmu egilik qalmidi, yezini Almuta uezdiniŋ başqa yeziliridin kälgän dehanlar egiläp, aşliqni jiğişturuvelip, yärni keyinki ikki jil davamida paydilandi `(1919 vä 1920-j.) AVDA f. 370. t. 1, i. 426, sv. 34, b. 1-4). Yänä bir hšҗҗättä mundaq deyilgän: “Yeŋişärdiki 661 uyğur ailisidin 41 ailä qalğan, ularniŋ besim kšpçiligi ayallar vä balilar”, bäzilär Vernıyğa ketip qalğan, äpsus, 400 ailiniŋ makan-җayi namälum” (AVDA, f.79, t.1, i.4, sv. 1, b. 2-4).
Juqurida atalğan hšҗҗätlärniŋ däsläpkisidä birnäççä yeziniŋ ahalisi vä 1917 vä 1920-jilliridiki Qarasu-Tarançi šlkisiniŋ terilğu mäydani häqqidä mälumatlar berilgän. Buniŋda šlkidä terilğu mäydaniniŋ 1917-jil bilän selişturğan 1920-jili 55 payizdin oşuq qisqarğanliği bayqilidu. Şundaqla ahali sani 1917-jil bilän selişturğan 1920-jili ikki hässigä qisqarğan. Mäsilän, 1920-jili Yeŋişär yezisida 1600 adäm bolğan. Atudin keyin yezidin uyğur ahalisiniŋ barliği ketip qaldi degän hävär tarqiğanliğini hesapqa alğanniŋ šzidä, 1600 adämniŋ besim kšpçiligini Rossiyaniŋ Evropa qismidin kälgän slavyan-dehan kšçmänliri täşkil qildi. Hävärdä mundaq hulasä çiqirilğanliğimu diqqätkä sazavär: “1920-jildin keyin ahirqi üç jil içidä tarançilarniŋ egiligi üzül-kesil yahşilanmidi”. Şuni qoşumçä qiliş keräkki, keyiniräk 1923-jili Karasu šlkisidä açarçiliq orun aldi.
Bol'şeviklarniŋ җazalaş härikätlirigä slavyan-kšçmänliriniŋ qatnaşqanliği uyğur häliq nahşiliridimu täkitlinidu. Ularda mundaq misralarni tepişqa bolidu: “Muraevlar çiqqanda, izvuşkilar qetildi” (Uyğur häliq qoşaqliri. Almuta: 1977, b. 71). Şu närsä diqqätkä sazavärki, nahşilarda “hohollar” alahidä äskä elinidu: uyğurlar bu sšz bilän kšçmän-slavyanlarni kazaklardin (rus-kazak) päriq qilatti: “Uçastkiniŋ haholini pada qilip bağsiçu, näyzä sançiğiçä, miltiq bilän atsiçu”, “Musulmanni šltürüp, hahol toydi olҗiğa, (Olҗa alğan hahollar tšyligän tähtekän), Parsilditip atqanda hä däp җanlar çiqsekän” (A.Älahunov. Җudaliq qoşaqliri. Arzu, 1993, b 83).
Şuni täkitläş keräkki, grajdanlar uruşi vaqtida bol'şeviklarniŋ düşmänliri ahaliniŋ u yaki bu toplirini šz täripigä җälip qiliş üçün yär mäsilisini paydilinişqa urunğan. Mäsilän, keŋäş hakimiyitiniŋ härhil däriҗidiki düşmänlirini šz lageriğa topliğan admiral A.Kolçak Qizil terrordin zärdap çäkkän Yättisuniŋ uyğur ahalisinimu šz täripigä tartişqa tirişqan. U 1919-jili 16-iyul'da “Tarançi hälqigä yolliğan yarliğida” uyğur-tarançilirini bol'şeviklarğa qarşi kürişi üçün mahtiğan vä ularğa mundaq vädä bärgän: “Yättisu bol'şeviklardin tazilanğandin keyin Yär ministrligi tarançilarğa dšlät yär fondidin Yättisu vilayitiniŋ dehanliri üçün bälgülängän normilar boyiçä yärlärni beridu. Ägär tarançilar Yättisu kazak äskärliri qatariğa kirsä ularğa kazaklarğa berilidiğan yär normisi boyiçä yärlär berilidu” (Rossiya Federatsiyasiniŋ Dšlät arhivi, f. 10073, t. 2, i. 589, l. 1).
Kältürülgän misallar 1918-jili uyğurlarni ammiviy etişta päqät ularniŋ säyasiy (partiyaviy) täälluqluğila ämäs, bälki iҗtimaiy-ihtisadiy säväplärniŋmu bolğanliğiğa yarqin guvaliq qilidu.
Biz “Atu” paҗiäsini qizil terrorniŋ däsläpki härikätliri däp bahalaymiz, şundimu bol'şeviklarniŋ җazalaş härikätliri yärsiz slavyan-kšçmänliriniŋ qollap-quvätlişi tüpäyli mümkin boldi. Ular terilğu yärlirini hätta qan tšküş usulliri bilänmu elişqa mänpiyätdar bolğan. Bol'şeviklarniŋ “atu” ohşaş vähşilik җazalaş operatsiyalirigä qatnişip, kšçmän-slavyanlar yär eliş ehtiyaҗini qanaätländürüş imkaniyitigä egä boldi. Şundaq qilip, 1918-jilniŋ may eyida yär mäsilisi ikki ilgärkidäk säyasiy vaqiälärniŋ yänä bir amiliğa aylandi. Ägär padişa hškümiti 1916-jilqi qozğilaŋ vaqtida qazaqlarni vä qirğizlarni qolliğan uyğurlarni tegişlik җazalalmiğan bolsa, bu işni bol'şeviklar ämälgä aşurdi. Şundaq qilip, 1918-jilqi “atu” paҗiäsi uyğurlarniŋ 1916-jilqi qozğilaŋda qazaqlarni vä qirğizlarni qolliğanliği üçün җazasi boldi. Arhivtiki hšҗҗätlärniŋ biridä täkitlinişiçä, “bu qaraniyätlik işqa җälip qilinğan addiy, lškçäk, lekin teçliqpärvär ahali – tarançilar qattiq zärdap çäkti”.
Ablät KAMALOV,
tarih pänliriniŋ doktori.
Qanliq qirğinçiliqqa nemä säväp boldi?
Ötkän jilniŋ may eyida Qazaqstanniŋ uyğur җamaätçiligi “Atu” qanliq paҗiäsiniŋ yüz jilliğiğa beğişlanğan härhil çarä-tädbirlirini štküzdi. 1918-jilniŋ may eyida M.Muraev rähbärligidiki qizil armiya otryadi Ğulҗa yoli boyiğa җaylaşqan birnäççä uyğur yeziliriniŋ ahalisini oqqa tutti. Uyğur җamaätçiliginiŋ küç çiqirişi bilän mäzkür yezilarda paҗiä qurvanliriğa yadikarliqlar ornitilip, näzir-çiraqlar berildi. Ammiviy ähbarat vasitiliri qanliq paҗiägä bağliq tarihiy materiallarni elan qildi.


c: text/html

text: Seslendirdiği pop müziklerle beğeni kazanan Eda Özülkü'nün severek dinlediğiniz popüler şarkıları Eda Özülkü Mp3 Playlist'te. 1. Eda Özülkü - Vara Vara 2. Eda Özülkü - İnce Sızım 3. Eda Özülkü - Yandı Gönlüm 4. Eda Özülkü - Parolayı Söyle 5. Eda Özülkü - Ben Demedim Mi 6. Eda Özülkü - Günahlarınla Sevaplarınla 7. Eda Özülkü - Sevgili Adaletin 8. Eda Özülkü - Dayanamam Sana 9. Eda Özülkü - Dalavereci Yar 10. Eda Özülkü - Sevdan Hep Ellere 11. Eda Özülkü - Harcanmış Sevgili 12. Eda Özülkü - Sen Daha Dur 13. Eda Özülkü - Bende Ne Çare 14. Eda Özülkü - Yandım Felek 15. Eda Özülkü - Uçurdum Da Uçurdum 16. Eda Özülkü - feat Metin Özülkü-Issız Ada 17. Eda Özülkü - Bi Seviyorum Bi Sevmiyorum 18. Eda Özülkü - Kısmet Değilmiş 19. Eda Özülkü - Yol Ver Aşka 20. Eda Özülkü - Al Beni 21. Eda Özülkü - feat Metin Özülkü, Ferda Anıl Yarkın, Yeşim Salkım-Aramadın Aylardır 22. Eda Özülkü - feat Metin Özülkü-Yaralım 23. Eda Özülkü - feat Metin Özülkü-Aramadın Aylardır 24. Eda Özülkü - feat Metin Özülkü-Uçurun Beyler 25. Eda Özülkü - feat Metin Özülkü-Böyle Aşk Olmaz 26. Eda Özülkü - feat Metin Özülkü-Doğum Günüm 27. Eda Özülkü - Zor Geceler 28. Eda Özülkü - Yalvarma Bana 29. Eda Özülkü - Mendilim Kara Beyaz 30. Eda Özülkü - Yüzler Karası 31. Eda Özülkü - Yalancı Yıldızlar 32. Eda Özülkü - Vuslat Zamanı 33. Eda Özülkü - Sen Emrettikten Sonra 34. Eda Özülkü - Saymadım Yılları 35. Eda Özülkü - Pervaneyim 36. Eda Özülkü - Postala Gitsin 37. Eda Özülkü - Pişman Yıllar 38. Eda Özülkü - Olduğun Gibi Gel 39. Eda Özülkü - Oyalama Beni 40. Eda Özülkü - Ne Kaldı 41. Eda Özülkü - Kaderine Mahkum 42. Eda Özülkü - Ah Gönlüm Ah 43. Eda Özülkü - Kaybolan İzlerin 44. Eda Özülkü - Haberin Olsun 45. Eda Özülkü - Hay Benim Aklım 46. Eda Özülkü - Elin Adamı 47. Eda Özülkü - Düğün 48. Eda Özülkü - Dillere Destan 49. Eda Özülkü - Dalgacı 50. Eda Özülkü - Çaresi Yok Mu 51. Eda Özülkü - Cibali Karakolu 52. Eda Özülkü - Aramadın Aylardır 53. Eda Özülkü - Aşk Bendeyse 54. Eda Özülkü - Aynı Tantanadayız. Eda Özülkü Müzik Dinle.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Çarşenbe künü, noyabr 2-de, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerovğa Rusiye Federatsiyasınıñ Federal havfsızlıq hızmetinde qabaatlı olaraq celp etilmesine dair qarar çıqarılıp berildi. Bunı advokatı Emil Kürbedinov Facebooktaki video muracaatında bildirdi.
«Qararda kelgen ekspertiza neticeleri esasında qabaat qayd etildi. Hatırlatam, taqiqat ATR (telekanal – QA) çıqarğan malümatnı yollağan edi, anda ekstremizm ile bağlı bir şey barmı teşkerildi. Buña ekspertiza, elbet de, müsbet cevap berdi. Bu malümat qabaatlı kişi olaraq celp etilmesine dair qararğa kirsetildi», – dep ayttı advokat.
İşniñ yañı malümatları esasında taqiqatçı daa bir sorğu keçirecek edi, lâkin Ümerov Rusiye Anayasasınıñ 51-nci maddesine esaslanıp vazgeçti, dep qoştı advokat.
Rusiyeli FSB Umerovnı mayıs 12-de Bağçasarayda yaqaladı. Rusiyeli uquq qoruyıcı organları bu sene mayıs ayında İlmi Umerovğa qarşı «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açtı.
Avgust 11-de mahkeme zalında İlmi Umerovnıñ alı yaramaylaştı. Ekimler onı infarkt havfı ile hastahanege ketirdi. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar psihiatrik-mahkeme ekspertizadan keçirilmesi aqqında qarar aldı. O, psihiatrik hastahanege avgust 18-de ketirildi.
Sentâbr 7-de İlmi Umerov klinikadan çıqtı.
Oktâbr 20-de Umerovğa tanış olmaq içün lingvistik ve psihiatrik-mahkeme ekspertizalarınıñ neticeleri kösterildi.


text:
Balanıñ besigi – keñ dünieniñ esigi
Köşpeli ata-babamızdan kele jatqan, är otbası törinen orın alar qasterli mwranıñ biri - besik. «Esik körgendi alma, besik körgendi al» degen danalıq sözdiñ qasieti de erekşe.
Joñğar şapqınşılığınan qırılğan eldiñ qaldığı toz-toz bop beti auğan jaqqa qaray bosıp, üdere köşkende, ayağı auır jas kelinşek jabdıq-jarağı joq bos besikti arqalap bara jatqan körinedi. Töle bimen qatar kele jatqan kisi: «Mına beyşaranıñ körpe-jastığın tastap, bos besikti arqalap kele jatqanı-ay!» - depti. Sonda Töle bi: «Balanıñ besigi – keñ dünieniñ esigi ğoy», - degen eken. Osı aytılğan sözde ülken oy jatır... Erteñge degen ümit bar.
Besik – atadan balağa, baladan kelesi wrpaqqa jalğasa beretin kieli mülik. Babalarımız mwnı «Atası ösken besikte tua jatıp ösipti» dep te aytqan. Besikti qasterleu de sodan qalğan wlağattı dästür. Sol sebepti onı närestesiz bos terbetuge tıyım salınğan, säbisiz bolsa da qwrmettep, onıñ arqalığına aq baylap, ayaq astınan joğarıda wstağan.
Ata-babalarımız besikti köterme jäne terbetpe besik dep eki türge bölgen. Köterme besik ötken qilı zamandarda, ürkinşilikte, kün-tün demey bosqın atalğan kezeñde paydalanılğan. Köterme besiktiñ terbetpe besikten ayırmaşılığı – oñay jasaluı. Qonaq körpeniñ tört bwrışı baylanıp, baylau jibin jılqınıñ qwyrıq qılınan nemese jalınan arnayı esip, ortasına sol näresteniñ denesine şaq taqtay salınıp, şümek ornalastırğan. Mwnı arnayı şeberdiñ jasauınsız-aq ärkimder jol-jönekey öz qolımen jasap, paydalanğan.
Al terbetpe besik – qazirgi özimiz jasap, otırıqtı orında nemese kölikti köşterde paydalanıp jürgen besik. Besiktiñ näreste böleudegi artıqşılığı: birinşiden, näresteniñ dene qwramınıñ tüzu ösui, ekinşiden, närestege jaylılığı, senimdiligi jäne tazalığı, üşinşiden, ärtürli kütpegen närselerden qauipsizdigi.
«Bizdiñ qazaqta besik äkelu degen bar. Bwl salt äsirese, Jambıl, Qızılorda, Oñtüstik Qazaqstan oblıstarında saqtalğan. Tipti bwl – Keñes ökimeti kezinde de osı atalğan öñirlerde mañızın joymağan salt. Besikti balanıñ nağaşı äjesi äkeledi. Kelin bosanğannan keyin özin-özi sıylaytın kez kelgen ana mindetti türde qwdalarına qwttı bolsın aytıp, qızınıñ qal-jağdayın biluge keledi. Bwl – ana üşin parız. Öytkeni jatjwrttıq bolğan perzentiñ «Ana» atanıp jatır. Ana boludıñ qanday ekenin jüreginen jwlıp qızın wzatqan är ana jaqsı biledi. Demek, qızınıñ jağdayın biluge, qwda-qwdağiına qwttı bolsın aytıp baruğa ärbir qazaq äyeli mindetti» (Zeynep Ahmetova).
Näresteni besikke bölerde wyımdastırılatın ırımdar da jetkilikti. Mäselen, qasietti arşa, qılşa nemese adıraspan siyaqtı ösimdiktermen «alas-alas, alasqa bolmas talas» dep alastap Alla tağaladan şükirşilikti näsip qıladı. «Wzın tilden, suıq közden, jaman sözden saqta» dep jaqsılıq tileydi.
Besiktiñ aynalasında ötetin quanıştı jayttar da jeterlik. Mäselen, ömirge jaña kelgen näresteniñ kindigi tüsken soñ besikke saladı. Besikke böleytin küni otbası men ağayın-tuıstar, körşi-qolañdar merekeli sauıq jasaydı. Key adamdardıñ äl-auqatına qaray besikke näresteni böleu toy-dumanğa wlasadı, tipti «besik toyı» dep, at şaptırıp, kökpar da tartqan.
Qazaq üşin düniege jaña kelgen wrpağınan qımbat eşnärse bolğan emes. Sondıqtan da onı alğaş besikke bölerde besik jırın aytu, qwrmetteu är ata-ananıñ mindetti borışı.
Serik Abılay
Abai.kz


text:
Yeqinda Çeläk regionliq Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ qollap-quvätlişi bilän Qaraturuq yezisida jut turğunliri arisida voleyboldin turnir bolup štti. Sağlam hayat tärizini qeliplaşturuş mähsitidä štküzülgän uşbu turnir jut turğunliriniŋ qiş päslidä boş vaqtini ünümlük štküzüşidä ähmiyätlik iş-çarä boldi.İntayin käskin küräş şaraitida štkän oyunda birinçi orunni «Luç» komandisi yeŋivaldi. İkkinçi vä üçinçi orunlarni «Simens» bilän «1993» komandiliri šzara bšlüşti. Şundaqla bu küni šzliriniŋ alahidä mahariti bilän kšzgä çüşkän Ğulam Roziev «Äŋ yahşi oyunçi», Ellariya Ğulamidinova «Äŋ yaş oyunçi» ataldi. Bahadur Roziev bolsa, «Äŋ yahşi sud'ya» namiğa muyässär boldi.
Täkitläş keräkki, musabiqä ahirida mukapatliq orunlarğa erişkän komandilar utuvalğan ahçiliq mukapatlirini toluği bilän Qaraturuq yezisiniŋ jigitbeşi Muhtär Muradilovqa tapşurdi. Bu ularniŋ jutqa qilğan halisanä yardimi boldi. Öz novitidä, jut turğunliri turnirniŋ uyuşturğuçiliriğa sämimiy minnätdarliğini bildürdi.
Abdulҗan AZNİBAQİEV.
Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.


text:
Ortatürk
Ortatürk tele, qayçaqta Urta törki tel (Ortatürk tili) — maxsus program yärdämendä buldırıluçı yasalma tel. Tel 1993 yıldan birle eşlänä, 2008 yılda tämam barlıqqa kilä başlıy. Anıñ töp maqsatı - törki xalıqlar arasında aralaşuğa bulışu. Ortatürk barlıq tellärne ber tel belän alıştıru öçen yasalmıy. Ul tik üzara añlaşuğa häm bağlanışlarnı urnaştıruğa täğäyenlänä. Avtorı - professör, fälsäfä fännäre doktorı, tel belgeçe Baxtiyar Kärimov.
Bu telneñ süzlege tübändägeçä saylana: matematika lingvistikasına nigezlängän "Ortatürk canlı" programınnan faydalanıp 50 zamança häm iske törki tellärdän ber tiñdäş süz (ekvivalent) isäplänä. Şul süzneñ (törle fonetik formalarda) törki tellärneñ kübesendä bulu şartı bar.
Mäsälän, "Ortatürk canlı" programın faydalanıp "bars" süze öçen tiñdäş süz "bars" isäplängän. Bu şäkeldä süz 20 törki teldä bar. Böten tawiş törlären isäpkä alsañ isä, bu süz törkilärneñ 76% artıq söyläşkän 31 teldä bar.
Ortatürk teleneñ inde 10 000 artıq süze bar. Telneñ älifbası latin nigezendä eşlängän.
Ğabdulla Tuqaynıñ "Tuğan tel" şiğere (özek) ortatürk telendä:
Şulay uq qarağız[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- "Ortatürk canlı" programı (pyc.)
- "Ortatürk" törkeme (pyc.)
- Baxtiyar Kärimov belän äñgämä (pyc.)


text:
Saadiy Sheraziy
Saadiy Sheraziy Shıg'ısta og'ada ken' taralg'an shayırlardın' biri. Ra'wiyatlarg'a qarag'anda Saadiy uzaq o'mir su'rgen (ayırım ra'wiyatlarg'a qarag'anda onın' 120 jıl jasag'anı so'z etiledi). Ol o'mirinde ko'p sayaxat qılg'an. Onın' mong'ollar jawgershiliginen son'g'ı sayaxatı - ma'jbiriy sayaxat ha'm Watanınan ma'jbiriy bas alıp ketken. 30 jılg'a shekem tu'rli ma'mleketlerde ju'rgen. Tu'rli adamlardı ko'rgen. Basınan tu'rli qıyınshılıqlardı o'tkizgen. Saadiy shama menen 70 jaslarında o'z ata qalası Sherozg'a qaytadı ha'm sol uzaq ha'm awır saparı dawamında ko'rgen, bilgen, esitken, bastan keshirgenleri negizinde 1257-jıl "Bostan", 1258-jılı "Gu'listan" dep atalg'an shıg'aramaların jazadı.
Ol "Bostan" shıg'armasının' birinshi babında ka'mbag'al adamlarg'a qayırqomlıq qılıw so'z etiledi. Bir waqıtları Damashqta ju'z bergen ashlıq ha'm sol ashlıq da'wirinde ko'pten beri ko'rispegen dostı menen ushırasıp qalg'anı haqqında so'z etiledi. Da'slep, Saadiy qurg'aqshılıq ha'm ashlıq na'tiyjesinde ju'z bergen kartinanı to'mendegishe sa'wlelendiredi:
Damashıqta sonday qa'ha'tshılıq boldılar,
Su'ygenler yarın ha'm umıttılar,
Aspan jerge sonsha baqıllıq ko'rsetti,
Egin ha'm daraqlar la'bi, mazası qashtı.
Eski saylarda ha'm suwlar qurıdı,
Jetimlerdin' ko'z jasınan basqa suw qalmadı.
Ba'lki jesir hayaldın' ahı edi, tek te,
Daraqlar da'rwishler sıyaqlı ko'rimsiz edi,
Zorlardın' da ku'shi ketip, da'rmanı qurıg'an edi,
Qırlarda geshir, na' bag'larda miywe ko'rinbes edi.
Bag'lardı shegirtkeler jese, shegirtkeni adamlar jer edi.
Ma'mlekette a'ne sonday awhal hu'kim su'rip turg'anda Saadiy aldına bir bay dostı kirip keledi. Onın' awhalı burıng'ıdan pu'tkilley o'zgerip ketken, tek g'ana terisi menen su'yegi qalg'an, sonday da'reje de arıq, onın' ne ushın qalay bunday awhalg'a tu'sip qalg'anın soraydı. Ol bul sorawdın' orınsızlıg'ınan qapa bolıp: Adamlardın' awhalın ko'rip atırg'anın' joqpa? Bunnan artıq azap bolmaydı. Jawın jawmay atır dep juwap beripti. Og'an Saadiy Sheraziy:- Qıyın bolsa kambag'allarg'a qıyın, sen baysan'g'o deydi. Bug'an ol bılay dep juwap beredi:
Bul bolsa da ma'rdanalar,
Turalmas qarap, eger ıg'ıp ketse doslar,
Ju'zim joqshılıqtan emes zayıran,
Jalan'ash, ashlarg'a o'rtener jan,
Aqıllı kisi xoshlamas hesh qashan,
Elin ha'm o'zin jismine bir ziyan,
Shu'kir ta'nim saw quwatlıman,
Dilim titirener o'zgeler da'rtimen,
İlajsız kesel janında bolsa eger,
Kisi sappa saw bolsa da qayg'ı basar,
Ko'ringende ashlar, g'rib ha'm jag'daysız,
Za'ha'r bolg'ay awzımdag'ı ha'r tislem nan,
Eger ba'nt bolıp zindanda dostı jatsa.
Qaysı kisi gu'lzarda sayranlar eter.
Saadiy bul hikayada waqıya ha'm adamlardın' sırqı su'lderin real su'wretlew menen sheklenbesten, olardın' ishki du'nyasın, psixolgiyasın da turmıstag'ıday etip sa'wlelendiredi. Bunday hikayalar "Bostan" da ju'da' ko'p. Saadiydegi realistlik tendentsiya onın' joqarı gumanistlik ideyaları menen xızmet etedi. Xalıqtın' awır awhalın real sa'wlelendiriw menen birge, u'stem toparlardı adamgershilikke, insapqa, a'deplikke shaqıradı.
Saadiy "Gu'listan" shıg'armasında da realistlik tendentsiyanı ko'remiz. Ol xalıqlıq pozitsiyasında turıp zalımlardı, olardın' iplas ha'reketlerin hesh ekilenbesten so'z etedi. Ma'selen ondag'ı bir hikayatta Hajjoj degen zalım arab patshası g'a'rib bir da'rwishten o'zinin' haqqına bir duwa qılıwın soraydı.
Da'rwish: -"ey, quda, bunın' janın al!" degen duwa qıladı.
Hajjoj hayran bolıp: - "Quda haqı bul qanday duwa?"- deydi.
Da'rwish bolsa:- Bul ha'm sen ushın ba'rshe musılmanlar ushın en' jaqsı duwa! "-dep juwap beredi.
Ja'ne bir hikayatta bir insapsız patsha bir parsıdan "İbadatların' ishinde en' jaqsısı qaysı" dep soraydı. İbadatshı bolsa: "Senin' ushın ku'nnin' yarımında uyqlaw. Sebebi, sol waqıtta sennen adamlarg'a za'llel kelmeydi" - dep juwap beripti.
Saadiy hikayatlarının' formalarınan ko'rinip turg'anınday, olar xalıq awızeki do'retplerindegi hikayatlarg'a ha'm ku'ldirgi a'n'gimelerge ju'da' jaqın keledi. Shayırdın' "Gu'listan" ha'm "Bostan" atlı danıshpanlıq shıg'armları du'nya a'debiyatında teren' iz qaldırdı.


text:
Raşidäm RÄHMANOVA,
«Uyğur avazi»
Bu sürättiki Dilinur Ähmätҗanova İşiktä şähiridiki V.Tereşkova namidiki ottura mäktäpniŋ 9-sinip oquğuçisi. Älaçi, şundaqla mäktäp hayati vä җämiyätlik işlarniŋ paal iştrakçisi. Härtäräplimä bilimlik insan bolup yetilişni arman qilidiğan Dilinur härhil pänlär boyiçä kšrük vä iҗadiy bayqaşlarğa pat-pat qatnişidu.
Yeqinda u «Ruhani jaŋğıru» programmisi asasida «Baqıttı eldiŋ wrpağı» җämiyätlik täşkilati uyuşturğan җumhuriyätlik «Dala sazı» bayqişiğa qatnişip, inşa yeziş boyiçä Baş mukapatqa egä boldi. Tallavalğan mavzusi «Meniŋ Vätinim – Qazaqstan». Ana-Vätinigä bolğan mehir-muhäbbitini, vätänpärvärlik his-tuyğulirini qälimi arqiliq yätküzüp, adil qazilarniŋ adil bahasiğa erişkän Dilinur ottura mäktäptin keyin aliy oquş orniğa çüşüp, süpätlik bilim vä yahşi tärbiyä elişqa mümkinçiliklärni yaritip berivatqan Qazaqstan Җumhuriyitigä adil hizmät qilişni halaydu.
Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.


text:
Rusiye Yuqarı mahkemesi istinaf şikâyetini baqqan soñ Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir» gruppasınıñ advokatları halqara qurulışlarğa şikâyetlernen muracaat etmege niyetleneler. Bu aqta advokat Lilâ Gemeci Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«İmaye tarafı, Rostov-na-Donunıñ Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ ükmüni ne içün qanunsız dep sayğanına dair delillerini berdi. Müvekkilerimizniñ cezası yarım yılğa eksiltildi, imaye tarafı bunı büyük bir ğalebe dep saymay. Ükümni alğan soñ advokatlar Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet berecekler», – dep tarif etti Gemeci.
Onıñ qayd etkenine köre, şikâyetler BM komitetlerine de berile bile. Anda «biz müvekkilerimizniñ qabaatsız olğanını ve Avropa şartnamesiniñ bir sıra maddesi bozulğanını isbatlamağa devam etecekmiz».
İmayeciniñ bildirgenine köre, Rusiye ve Ukraina arasında mabüslerni deñişim kerçekleşse, «siyasiy taqip meselesi tek vaqtınca çezilecek, amma problemanıñ tamamen çezilecegi yoq».
«Deñişim bu problemanıñ çezilüvi olaraq baqılsa, siyasiy mabüslerniñ tuvğanları içün qorantalar qavuşacaq büyük bir imkân ola bile. Amma, ne yazıq ki, deñişim bütün problemanı tolusınen al etmey. Birileri azat etilse, diger faaller cinaiy taqipke oğraması mümkün», – dep qayd etti Gemeci.
Rusiye Yuqarı mahkemesi dekabrniñ 24-nde istinaf şikâyetini baqıp, «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ (Aqmescitteki birinci gruppa) ükmüni deñiştirdi. Qırımlılarnıñ apis cezaları 6 ayğa eksildi.
Böylece, Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov 11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñ ükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
2019 senesi iyün ayında Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu dava mabüsleri Teymur Abdullayevni 17 yılğa, Uzeir Abdullayevni 13 yılğa, Rustem İsmailovnı 14 yılğa, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yılğa üküm etti.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Polatlı Seramik Döşeme Ustası
Ankara, ankara, Ankara Alçıpan Asma Tavan, Ankara Altındağ, Ankara Boyacı, Ankara Çankaya, Ankara Çatı Ustası, Ankara Çubuk, Ankara Fayans Seramik Döşeme Ustaları, Ankara Gölbaşı, Ankara Kahramankazan Boyacı Ustası, Ankara Kahramankazan Tadilat, Ankara Mamak, Ankara Mantolama, Ankara Parke Sistre Ustası, Ankara Polatlı, Ankara Pursaklar, Ankara Tadilat Dekorasyon, Ankara Yenimahalle, Antalya Alçıpan Asma Tavan, çankaya, Etimesgut Çatı Ustası, Polatlı Seramik Döşeme Ustası, Pursaklar Fayans Döşeme Ustaları Profili Görüntüle 05326226421
Ankara, Ankara Alçıpan Asma Tavan, Ankara Çatı Ustası, Ankara Fayans Seramik Döşeme Ustaları, Ankara Gölbaşı, Ankara Kahramankazan Tadilat, Ankara Mantolama, Ankara Polatlı, Ankara Sincan, Ankara Tadilat Dekorasyon, Ankara Yenimahalle, Beypazarı Ankara, Elmadağ Tadilat Dekorasyon, Polatlı Seramik Döşeme Ustası Profili Görüntüle 0532 622 64 21 0544 622 64 21
Ankara, Altındağ Boyacı Ustası, Ankara Akyurt Boyacı, Ankara Akyurt Tadilat Dekorasyon, Ankara Altındağ, Ankara Çankaya, Ankara Çubuk, Ankara Sincan, Ankara Yenimahalle, Beypazarı Ankara, Çankaya Alçı Ustası, Çankaya Fayans Ustası, Etimesgut alçı Ustası, Etimesgut Alçıpan Ustası, Etimesgut Çatı Ustası, Etimesgut Fayans Ustası, Etimesgut Kartoniyer ustası, Etimesgut Mantolama, Etimesgut Tadilat Dekorsayon, Polatlı Seramik Döşeme Ustası Profili Görüntüle 0539 399 85 19
Ankara, Altındağ Boyacı Ustası, Ankara Altındağ, Ankara Çankaya, Ankara Gölbaşı, Ankara Mamak, Ankara Parke Sistre Ustası, Ankara Polatlı, Ankara Pursaklar, Ankara Sincan, Ankara Yenimahalle, Çankaya Alçıpan Ustası, Çankaya Boyacı Ustası, Polatlı Seramik Döşeme Ustası, pursaklar, Pursaklar Fayans Döşeme Ustaları Profili Görüntüle 0532 576 65 13
Ankara, ankara, ankara alçı Ustası, Ankara Alçıpan Asma Tavan, Ankara Çatı Ustası, Ankara Çubuk, Ankara Duvar Ustası, Ankara Fayans Seramik Döşeme Ustaları, Ankara Gölbaşı, Ankara Kahramankazan Boyacı Ustası, Ankara Kahramankazan Tadilat, Ankara Mantolama, Ankara Polatlı, Ankara Su tesisatçısı, Ankara Tadilat Dekorasyon, Beypazarı Ankara, Boyacı, Haymana Boyacı Ustası, Haymana Tadilat Dekorasyon, Polatlı Seramik Döşeme Ustası Profili Görüntüle 0552 243 61 39


text:
Rusiye akimiyeti, "Tavrida" trassası 81%-ğa azır, dep haber ete. Aynı vaqıtta Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ reisi Yuriy Gonçar, inşaat işleriniñ tış icracısı Ao "VAD"-ğa qarşı iç bir şikâyet olmağanını ve "VAD" ileride de Qırım yollarınıñ qurulışına sımarışlarnı alacağını, ayta.
"Eñ büyük federal leyhalarında olğan "Tavrida" trassası, yekünlenmekke yaqınlaşa. Qırım başı ile (Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov - QA) yolnı aylanıp, inşaat işlerini teşkerdik. Bugünde-bugün trassa 81%-ğa azır. Kefe (Feodosiya) civarındaki Primorskiy qasabasından Qarasuvbazarğa (Belogorsk) qadar 85 kilometrlik arazide faal tarzda işler yapıla. Bu, tış icracısına iç bir şikâyet olmağan, er şey semereli ve cedvel boyunca yapılğan siyrek allardan birisidir. Yahşı nufzunıñ degeri büyüktir. Tamam bunıñ içün "VAD", Qırımda belediye ve rayon yollarınıñ yekâne qurucısı olacaq", - dedi Gonatsük.
Onıñ aytqanına köre, trassa qurulışı yerinde yerleşken topraq paylarınıñ qırımlılardan satın alınması problemalı bir mesele olıp qala.
"Yılnıñ soñuna qadar biz, bütün kerekli añlaşmalarnı imzalap, adamlarnen bu meseleni çezmelimiz", - dep qayd etti Qırım ükümetiniñ başı.
Rusiye tarafdarı olğan Qırım faal Lenur Usmanov, Qırım.Aqiqatqa tefsir bergende, becerilgen işniñ keyfiyeti aqqında netice çıqarmaq daa erte, dep ayttı.
Tek yolnı eki yıl qullanğan soñ ise, tış icracısınıñ iş keyfiyetinde emin ola bilirmizLenur Usmanov
"Becerilgen işlerniñ keyfiyeti aqqında aytmaq daa erte, çünki şimdilik yolnıñ bu qısmınıñ qurulışınıñ yalıñız körülme tarzında qiymet kese bilemiz. Tek yolnı eki yıl qullanğan soñ ise, tış icracısınıñ iş keyfiyetinde emin ola bilirmiz. Qırımlılar, Kefe trassasınıñ millionlarce rublege yapılğan tamirinden deral soñra süyrelip başlağanını daa yahşı hatırlay", - paylaştı faal.
Rusiye jurnalisti Oksana Yakubets, onıñ malümatına köre, "VAD" işhanesi Qırımda yol qurulışınıñ eñ yahşı kontraktlarını endi "elge keçirgenini" aytıp berdi.
"VAD" Qırım yol aqçalarına bayağı vaqıt uzana edi. Umumen, bu struktura ya da onen bağlı şirketler, Qırımnıñ eñ paalı leyhalarını öyle de zapt etti", - qayd etti jurnalist.
O, "Tavrida" trassasında çoq qaza olğanı içün, oña "ölüm yolu" degenlerini ve bu, trassanıñ eksiklerini köstere, dep qoştı.
Kerçek icra budjetniñ esaplağanına uymay. "Tavrida" "ölüm yolu"nda qazalarnıñ sayısı, bunı yahşı köstereOksana Yakubets
"İşniñ keyfiyeti, şübesiz, belediye unitar müessiseleriniñ (MUP) asfalt töşemesinden yahşıca, amma kerçek icra budjetniñ esaplağanına uymay. "Tavrida" "ölüm yolu"nda qazalarnıñ sayısı, bunı yahşı köstere. Aksönov, Qırım "qazanı" başında qalmaq içün, qıta şorbacılarını olğanı kibi piyazlay", - qayd etti jurnalist.
Rusiye içtimaiy palatasında çalışqan mimar ve cemaatçı Olga Veçerge köre, Qırımnıñ rusiyeli ükümeti, "VAD"nıñ yekâne tış icracısı olaraq saylanılğanını kerçek sebeplerini aydınlatmaz.
"Tecribeme köre, Qırım akimiyetiniñ iç bir sözüne inanmaq olmaz. Onıñ içün, Qırımda yekâne inşaatçını saylanuv kerçek sebepleri, büyük ihtimal ile, Gotsanükniñ aytqanınen bir kelmey", - dedi Qırım.Aqiqatqa cemaatçı.
"VAD" şirketini bu mesuliyetli vazifege lâyıq sayğan rusiye blogeri Aleksandr Gornıy, Qırım yollarınıñ yekâne qurucısınıñ saylanmasına biraz daa optimistik baqa.
"VAD" şirketiniñ qıtada (qomşu Rusiyede - QA) büyük ihtisaslı itibarı bar, bunı biz Qırımda "Tavrida" qurulışında da kördik. Qırımlılar, mahsus yol qurulışını baqmaq içün kele edi, çünki işlerniñ tezligi ve koordinatsiyasına şaşa edi. Şübesiz, şirket idaresi pek küçlüdir. Tış hızmetçilernen problemalarımız oldı, amma umumen alğanda işlerniñ keyfiyeti ve süratından memnünim. İşhane ileride de Qırımda çalışacağını tahmin etmek mümkün, çünki o, Qırım kerçeklerini endi añlay ve olarnen çalışmağa bile. Onıñ içün, bu şirket yekâne icracı olacağına qarşı itiraz etip olamayım, ve Qırım yol şirketleri "VAD"dan örnek alacaqlarına ümüt etem", - paylaştı öz fikrinen bloger.
Malümatname: "Tavrida" trassası qurulıp bitken soñ, Qırımnıñ rusiyeli memurlarına köre, o, künde 40 biñ maşna qabul etip olacaq. 2019 senesi avgust ayında AO "VAD" şirketiniñ baş müdiri Valeriy Abramov, "Tavrida" trassası 2020 senesi dekabrde teslim olunacaq, dep Rusiye prezidenti Vladimir Putinni işandırdı.


text:
İlyas Bahşış
İlyas Temir-Qaya oğlu Bahşış Qırımtatar klassik muzıkasınıñ esasçılarından biridir, belli bestekâr, dirijor, körümli medeniyet ve cemaat erbabı.
1913 senesi quyumcı Bahşış oğlu Temirqaya ve Asibenıñ qorantasında doğdı.
1922-1931 ss. Aqmescitteki 9 yıllıq umumtasil “Ruşdiye” mektebini bitirdi. Birinci muzıka derslerini tap mektepte oquğanda alıp başlay ve pianino, kemane, mandolina, klarnet çalmaqnı ögrene. İlyasnıñ birinci muzıka ocası o vaqıtlarda belli kemanecı Fazıl Çergeev edi, klarnet ocası – Maliyev. “Ruşdiye” mektebinde İlyas oquvnen beraber şahsiy tarzda, belli muzıka ocaları İ. İ. Çernov ve Ya. İ. Bogoradovğa qatnap, muzıka nazariyesini ögrendi.
1932 senesinde İlyas Bahşışnı konkurs esasında Qırım devlet radiokomitetine diktor olaraq işke qabul eteler. O vaqıt radioda qırımtatar tilinde qadın diktor olaraq Eşref Şemi-zadeniñ qız qardaşı Esire Şemi-zade çalışa edi. Şay, onıñnen beraber İlyas Bahşış 10 yıl qırımtatar tilinde olğan bütün radio yayınlarını alıp bardılar. Radiokomitette çalışqan yılları çoqtan-çoq meraqlı çalğıcılar, yırcılar, drama aktörlarınen körüşe ve tanış ola, çünki Qırım radiokomitetiniñ ştatları 150 adamdan ibaret edi, olarnıñ içinde de: Sabriye Erecepova, Zeynep Lümanova, Ediye Topçı, ressam Memet Abselâmov, bestekârlar Yağya Şerfetdinov, Asan Refatov ve onıñ qardaşı çalğıcı Reşat Refatov.
1934 – 1937 ss. Aqmescitteki muzıka tehnikumına oqumağa kire. Ocaları: İ.İ. Çernov (Rimskiy-Korsakovnıñ talebesi), pianinocı ve dirijor L. Satanovskiy.
1937 s. İlyas Bahşış Muzfondnı (soñra Qırım bestekârlar birligine) reis olıp tayin ola ve bunıñnen beraber Qırım radiokomiteti muzıka yayınlarınıñ baş muarriri sıfatında tayinlene. O devirde Bahşış Yağya Şerfetdinovnen dramaturg Yusuf Bolat ve şair İbraim Bahşışnıñ “Arzı qız” dramasına muzıka yazdılar. Abibulla Qavrinen ise “Altın beşik”ke muzıka yazdılar. Ondan soñ biri-biri artından Bahşış “Nasreddin oca”, “Bağçasaray çeşmesi” pyesalarına muzıka yazdı. Rus teatri içün – “Жpицa orHя”, “CBaдbбa KpeчиHckoro” muzıkanı yaza.
1937-38 ss. tarihta “Büyük terror” adlandırılğan devirniñ içinde Stalin bütün SSCBde em Qırımda çoqtan çoq ziyalılarnıñ repressiyalarğa ograta ve, şay etip, coqusı qırımtatar ziyalılar da birden yoq etile. İlyas Bahşış sağ qala.
1940 s. İlyas Bahşış “Qırım MŞSCde nam qazanğan sanat erbabı” unvanınen taqdirlendi.
1940 s. mayısta İlyas Bahşış Qırımtatar devlet oyun ve yır ansambliniñ bediiy reberi olaraq tayinlendi ve bu işte 1940 s. oktâbr ayınace çalıştı. Amansız cenk ve sürgünlik bestekârğa icatneñ oğraşmaşa keder etti. 1943 s. İlyas Bahşış truppa erkânında Romaniyağa quvuldı. Çoq müşküllikler çekip 1944 s. noyabrde teatr truppası ğurbetlikten Sovetler Birligine qayta. Şundan soñ 1,5 ay devamında toplama lagerinde bulundılar. Soñra 1945 s. martta “spetskontingent” kibi adlandırılğan artistler gruppası Tacikistanğa sürüldi. İlyas Bahşış Qırğızistanğa Mayluu-suuğa yollana, anda bestekâr uran ocaqlarında çalışmağa mecbur ola. Dekabr soñunda İlyas Bahşışnı idareci Şedrin özüne çağıra ve Leninabadqa qaytması kerek olğanını ayta. Leninabadqa ise kelgen soñ o Taşkentke yollandı.
Vesiqalarını coyğan İlyas Bahşış tekrar Namangandaki muzıka oquv yurtuna oqumağa kirdi. 1946-1956 ss. Özbekistannıñ Ferğana şeerindeki özbek ve rus drama teatrleriniñ dirijorı ve muzıka qısmınıñ müdiri vazifelerinde çalışa. 1954-1957 ss. Moskvadaki Gnesinler adına muzıka konservatoriyasında belli bestekâr ve namlı ŞSCB artisti R. Glierniñ sınfında stajlandı. 1957 senesi İlyas Bahşış Qırımtatar oyun ve yır ansambliniñ meydanğa ketirmek qararına keldi. Bir qaç ay zarfında bestekâr ansamblge yırcı, oyuncı, çalğıcı kadrlarını qıdırıp tapma kereginen Özbekistannıñ çeşit şeerlerinde ve qışlaqlarında buluna.
İyünde 1957 senesi Taşkentte estrada teatri binasınıñ zalında qırımtatar ansambliniñ birinci kontserti büyük muvafaqiyetnen numayış etile. 1957 senesinden 1962 senesinece, soñra 1966-dan 1972 senesine qadar şu ansamblniñ yolbaşçısı vazifesinde çalıştı. 1967 s. İlyas Bahşışqa Özbekistanda nam qazanğan artist ve 1973 s. Özbekistanda nam qazanğan oca unvanları berildi. 1962-1989 ss. Taşkentteki muzıka mektebinde oca ve direktor vazifelerinde çalıştı. 1989 s. İlyas Bahşış Qırımğa qayta ve, bir gruppa teşebbüsçilernen beraber Qırımtatar teatriniñ öz Ana-Vatanda ğayrıdan doğması içün çalışıp, onıñ birinci bediiy reberi ola. Şay, 1990 senesi aprelniñ 15-inde 47 yıllıq susqunlıqtan soñ qırımtatar teatriniñ perdesini açmağa ve “Arzı qız” spektaklini premyerasınen yañıdan yaşap başlamasına bestekâr sebepçi oldı.
1993 s. Qırımtatar medeniyetiniñ ğayrıdan canlandırıluvı yolunda yapqan yararlıqları içün “Ukrainada nam qazanğan sanat erbabı” unvanı berildi. 1994 s. İlyas Bahşış qırımtatar halqnıñ deportatsiya oluvınıñ 50 yıllığı munasebetinen “Keder” ve “Bulutlar” yırlarını (sözl. Eşref Şemi-zade ve Bekir Çoban-zadeniñ), ve orkestr içün “Yanıq nağmesi” eserlerni yarata. 1994 s. Qırım cumhuriyetiniñ devlet mukâfatına taqdim olundı. 2000 s. iyün 25-de belli bestekâr vefat etti.
2013 senesi Qırım teatrinde İlyas Bahşışnıñ 100 yıllığına bağıslanğan kontsert olıp keçti. Kontsertte qırımtatar teatriniñ orkestrinen beraber İlyas Bahşış yazğan yırlarnı Rustem Memetov, Emine Cevdetova ve başqaları icra ettiler.
QIRIMTATAR VİKİPEDİYASINIÑ MALÜMATI


text:
Qırımda rusiye politsiyasınıñ hadimleri 25 yaşındaki Aqmescit sakinini maşna hırsızlavında şübeli sayıp tuttı, bildire Rusiye İİN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti.
Müessiseniñ malümatına köre, cinayetçi gece Aqmescit sakininden Nissan maşnaşını hırsızladı, soñra yol qazasına oğradı. Qazadan soñ maşnanı taslap ketti.
Qayd etilgenine köre, küç organları hadimleri aqaynı taze izlerden tapıp tuttı. Cinaiy dava açıldı. Qırımlını beş yılğa qadar apis ete bileler.
İyün 4-ünde aqşam Aqmescitte Pobedı caddesinde patapat ve yengil maşna çatıştı.
Çarşenbe künü, iyün 3-ünde, Bağçasaray rayonında Cheru ve Mercedes maşnaları uruştı, üç adam yaralandı.
Daa evel Aqmescit rayonında salı künü, iyün 2-sinde, "KAMAZ-581493" maşnası 1944 yılı doğma qadınnı urğanı bildirildi. Qadınnıñ köpürçik kemigi qırıldı, onı hastahanege qoydılar.
Mayıs 28-inde Aqmecitte Kiyevskaya soqağında üç naqliyat çatıştı. Maşnalardan birisi trolleybusqa uruldı, eki maşnanıñ yolcuları yaralandı.
Aqmescit rayonında mayıs 24-ünde aqşam eki yengil maşna yol qazasına oğradı, eki bala yaralandı.


text:
2017 senesinde Qırım sakinleriniñ ortalama maaşı 6%-ge arttı. Bunı, Kremlniñ kontroli altında olğan Krımstat (Federal devlet statistikası hizmetiniñ Qırım ve Aqyar şeeri boyunca idaresi) tarafından azırlanğan ilhaq etilgen Qırımnıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafınıñ ilk neticeleri tasdiqlaylar.
Bildirüvde: «2016 senesi ile qiyas etilgende maaş 6%-ge arttı», – denile.
Qırım sakinleriniñ ortalama aylığı 26,3 biñ rubleni (12,1 biñ hrivnanı – QA) teşkil etti. Qomşu Rusiyedeki Cenübiy federal okrugınıñ subyektleri arasında ilhaq etilgen Qırım altıncı yer aldı (CFO boyunca ortalama maaş – 28 563 ruble (13,2 biñ hrivna – QA), Rusiye boyunca – 39 biñ ruble (qararnen 18 biñ hrivna – QA). Eñ çoq maliye ve sigorta saası (orta esapnen – 52,8 biñ ruble (24,4 biñ hrivna – QA), ve faydalı qazıntılarnı çıqaruv saasınıñ (43,2 biñ ruble (qararnen 20 biñ hrivna – QA) hadimleri qazanalar.
Bildirüvge köre, Qırımda iqtisadiy ceetten faal ealiniñ sayısı 915,5 biñ kişi, ya da bütün ealiniñ 64,4%-ni teşkil ete. İşsizlik nisbeti – 6,4% (2016 senesinde – 6,8%). İşsizlerniñ 623%-i – qadınlar, 62,2%-i köyde yaşaylar.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kreml nezaretindeki Aluşta şeer mahkemesi 19 yaşındaki yerli sakinge üküm çıqardı, o, patlayıcı cihazlar ve maddeler yapmasında, taşıması ve saqlap turmasında, ve ekstremizm faaliyetine açıq çağıruvlarda qabaatlana. Bu aqta iyün 4-ünde Rusiye FSB-siniñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirmekte, dep yaza “Krıminform” saytı.
“Putperest mefküresiniñ tarafdarı olğan genç, diniy aitlik alâmetine köre bir taqımğa qarşı küç ve zorbalıq qullanmasına çağırtqan yazını içtimaiy ağlardaki saifesinde derc etti”, - denile betanatta.
Matbuat hızmeti, 2018 senesi iyülde Rusiye FSB-si operativ-qıdırıcı tedbirlerni kecirgende, Aluşta sakini yaşağan yerde eki elyapma patlayıcı cihazını tapqanını bildire. Olar termos ve şişe şeklinde yapılğan edi. Bundan soñ oğlan apis etilgen edi.
“Aluşta şeer mahkemesi onı qabaatlı dep tanıdı ve 1 yıl 8 ay apis cezasını ve 60 biñ rublelik para cezasını üküm etti”, - dep bildirdi FSB.
Rusiye FSB-siniñ Qırım idaresi, 19 yaşındaki Aluşta sakinine qarşı Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 223.1 ve 280.2 maddelerine köre cinaiy davanı açtı ve tahqiq etti. Müessisede, tahqiq vaqtında apis etilgen adam öz qabaatını tanıdı, dep bildireler. Maküm etilgenniñ ve imayesiniñ açıq tefsirleri yoq.
Rusiye FSB-si maküm etilgenniñ adı-soyadı dep bildirgen adğa Facebookta saife qayd etilgen edi. Profilde, hususan, o Aluştada yaşağanı ve evel “Azov” batalyonında snayper olğanı yazılğan.


text:
Raşidäm RÄھMANOVA, «Uyğur avazi»/ Yeqinda Ämgäkçiqazaq nahiyäsi Qäynäzär yezisiniŋ Mädäniyät šyidä nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ novättiki mäҗlisi bolup štti. Uniŋğa җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkizi yenidiki Jigitbaşliri keŋişi räisiniŋ orunbasari Yarmähämät Kibirov, җumhuriyätlik «Uyğur avazi» gezitiniŋ baş muhärriri Erşat Äsmätov, İşiktä vä Çeläk regionliriğa qaraşliq yezilarniŋ jigitbaşliri bilän hanim-qizlar keŋäşliriniŋ räisliri vä äzaliri qatnaşti.
Uçrişişni kirişmä sšz bilän açqan Ämgäkçiqazaq nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ räisi Sulayman Mähsütov mehmanlarni kšpçilikkä tonuşturğandin keyin jiğinni uyuşturuşniŋ mähsitigä tohtaldi. Andin nahiyälik hanim-qizlar keŋişiniŋ räisi Nurbüvi Nasirova yeqinda Astana şähiridä štkän Qazaqstan hälqi Assambleyasi HHVİ sessiyasiniŋ işiğa, Qazaqstan hälqi Assambleyasiniŋ paaliyitigä، Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaevniŋ «Eniq 100 qädäm»، «Prezidentniŋ Bäş iҗtimaiy täşäbbusi» muraҗiitigä tohtaldi. «ھärbir ailä üçün turuşluq šy setivelişniŋ yeŋi imkaniyätliri»، «İş häqqi tšvän hadimlarniŋ iş häqqini aşuruş üçün seliq jüklimisini tšvänlitiş»، «Aliy bilimgä egä boluşni häm uniŋ süpitini aşuruş vä student yaşlarniŋ yaşaş şaraitini yahşilaş»، «Mikronesiyäni käŋäytiş» vä «Mämlikätni gaz bilän täminläş» bäş iҗtimaiy täşäbbusiğa härtäräplimä çüşänçilär bärdi. Natiq nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ җämiyätlik işlardiki paaliyiti, uyğur sinipliriniŋ muällimliri bilän oquğuçiliriniŋ qol yätküzgän utuqliri häqqidä täpsiliy mälumatlar berip, keläçäktä atqurulidiğan çarä-tädbirlärni tilğa aldi. Keläçäkkä bälgülängän reҗilärni ämälgä aşuruşta җämiyätlik işlar aktivistliriniŋ šzara šmlügi häm täşkilatçanliğiniŋ muhim ekänligini qäyt qildi. Hizmitiniŋ qiyinliğiğa qarimay, jutniŋ işini desä، yävatqan eşini yärgä qoyidiğan jigitbaşliri bilän hanim-qizlarniŋ ästaidil ämgigini orunluq bahalap, ularğa rähmitini eytti. Mäniviy ozuğimiz bolğan gezit häm teatr mäsililirigä käŋ tohtalğan Nurbüvi Märüp qizi muştiri toplaş җäriyanida yol qoyulğan kamçiliqlarni atap, muştirilar sani kemip kätkän okruglar aktivistliriniŋ işini tänqitläp, bu işta ozup çiqqanlarğa minnätdarliq bildürdi.
Millät bolup saqlinip qelişimiz üçün keläçäktimu uyğur siniplirini, ana tilimizdiki teatr vä gezit-jurnallirimiz paaliyitini qollap-quvätläşkä çaqirdi. Şundaqla yeŋidin saylanğan yeza jigitbaşlirini tonuşturup, ularniŋ işiğa muvappäqiyätlär tilidi.
Andin Qazaqstan hälqi Assambleyasi HHVİ sessiyasiniŋ delegati, nahiyälik mädäniyät märkizi räisiniŋ mädäniyät sahasi boyiçä orunbasari, tiҗarätçi Nurҗamal ھasanova sšz elip, sessiya täsiratliri bilän bšlüşsä، ҖUEM yenidiki Jigitbaşliri keŋişi räisiniŋ orunbasari Yarmähämät Kibirov ämgäkçiqazaqliq millätpärvär häm vätänpärvär qerindaşlarniŋ җämiyät vä millät täräqqiyati yolidiki işlirida utuq tilidi.
Nahiyäniŋ çoŋ jigitbeşiniŋ hizmitini atqurğuçi Üsänҗan Abdrahmanov, nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkizi räisiniŋ orunbasari Maydin Abdullaev, märkäzniŋ Yeŋişär yezisidiki şšbisiniŋ räisi Sarhan İmamzarova, Täşkänsaz yeza okruginiŋ sabiq hakimi Mähämätҗan Sultaniyarov, «Qazpoçta» hizmitiniŋ veterani Hatäm Qavaşeva vä başqilar milliy mädäniyitimiz bilän täräqqiyatimizğa bağliq oy-pikirliri bilän ortaqlaşti.
Uçrişiş davamida kšpçilik täripidin milliy näşir, mäktäp, teatr, «Atu» paҗiäsiniŋ 100 jilliğiğa bağliq birqatar soallar qoyulup, ularğa härtäräplimä җavaplar qayturuldi.
Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.
Nätiҗilär çiqirilip, reҗilär bälgüländi
Raşidäm RÄھMANOVA, «Uyğur avazi»/ Yeqinda Ämgäkçiqazaq nahiyäsi Qäynäzär yezisiniŋ Mädäniyät šyidä nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ novättiki mäҗlisi bolup štti. Uniŋğa җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkizi yenidiki Jigitbaşliri keŋişi räisiniŋ orunbasari Yarmähämät Kibirov, җumhuriyätlik «Uyğur avazi» gezitiniŋ baş muhärriri Erşat Äsmätov, İşiktä vä Çeläk regionliriğa qaraşliq yezilarniŋ jigitbaşliri bilän hanim-qizlar keŋäşliriniŋ räisliri vä äzaliri qatnaşti.


text:
Java (programmalastırıw tili)
Java bul Sun Microsystems kompaniyası ta'repinen jaratılg'an programmalastırıw tili bolıp, Sun Microsystemtin' Java platformasının' baslı komponenti iretinde 1995 jılı shıg'arılg'an. Bul til ko'pshilik sintaksisin C ha'm C++ tillerinen alg'an, biraq olarg'a salıstırg'anda a'piwayı obekt modeline iye. Java bag'darlamaları a'dette baytkodqa kompilyatsiya qılınadı, keyinshelik onı Java virtual mashinasına (JVM) iye bolg'an qa'legen kompyuter platformasında isletiw mu'mkin.


text:
"Men sovet ükimeti jürgizgen til sayasatınıñ qwrbanımın"
Keşe qazaqşa üyrengisi keletinderdiñ otırısı boldı. Ärtürli äñgime aytıldı. Biraq sonıñ işinde bireui erekşe boldı.
Mosqal tartqan bir äyel ornınan twrdı. Äreñ-äreñ söylep, äñgimesin bastadı.
- Men sovet ükimeti jürgizgen til sayasatınıñ qwrbanımın dep esepteymin özimdi. Özim osı Aqmola oblısınıñ adamımın. Mal baqqan qazaqtıñ qızımın. 1973 jılı qazaq mektepterin japtı. Sol jılı men birinşi sınıpqa baruım kerek edi.
Äke-şeşem meni internatqa jiberuge mäjbür boldı. Üyden şıqpağan büldirşin edim, aydaladağı internatqa barıp tüstim. Ol atı internat bolğanımen, negizi barıp twrğan abaqtı edi. Tamağı tamaq emes, kiimi de naşar, işi suıq. On bala barıp edik, onımız da adam bolıp kettik. Sol kezde qalay ölip qalmağanımızğa tañğalamın.
Bizge barğan boyda qazaqşa söyleuge tiım saldı. Qazaqşa söyleseñ bwrışqa twrğızıp qoyadı. Birinşi sabaqta söylep qoysañ, besinşi sabaqqa deyin solay twruıñ kerek. Eki ayday mülde söylemey, auzımızdı jauıp jürdik. Sodan keyin mäjbürley bastadı. Därethanağa şığu üşin orısşa swranbasañ jibermeymiz, orısşa rwqsat swramasañ qayta kirgizbeymiz dedi. Men bala bolsam da, bwtıma jiberip qoysam külki bolatınımdı tüsinip, mojno vıyti degen sözdi üyrenip aldım. Solay sırtqa swranamın, biraq qaytıp kelgen soñ mojno sest' degen sözdi ayta almaymın. S, t degen siyaqtı äripter qatar kelgen soñ, ol qazaqqa aytu qiın söz ğoy. Men ğana emes, birneşe bala ayta almaydı. Däretke şıqqan soñ, qayta otıra almay, taqtanıñ janında qatar-qatar tizilip jartı kün twramız.
Mwğalimniñ temir tayağı boldı. Sonımen wratın. Qwlağımızdan qattı-qattı bwrağanda qan ağıp ketetin. Biraq üyge barğanda äke-şeşemizge aytpaymız. Aytsañdar miliciyağa aytıp, sottatıp jiberemiz dep qorqıtıp qoyğan. Miliciya degen bar ekenin sol kezde bildik.
Sodan ne kerek, eki jıl solay oqıdıq. Keyin äke-şeşem meniñ qinalıp jürgenimdi tüsinip, mektebi bar jaqqa köşip ketti.
Adamnıñ bala kezinde körgen qiındığı keyingi ömirine de äser ete me deymin...
Basqa mektepke barğan soñ orıs tili men ädebietine den qoyıp, tipti jaqsı körip kettim. Söytip mektepti bitirgen soñ, orıs tili men ädebieti degen mamandıqqa tüstim. Öte jaqsı oqıdım.
Keyin sovet odağı ıdırağan soñ, qazaqşa mwğalimder jetispey jattı da, meni qazaq sınıbına bastauış mwğalimi etip aldı. Bwl kezde men qazaq tilin wmıtıp ülgergen edim. Joq, söyley alamın, ärine. Biraq jetkilikti deñgeyde emes. Söytip, endi qazaq tilin üyrene bastadım.
Qazaqşa bilmeytin jigitke twrmısqa şıqtım. Üyde tek orısşa söylesemiz. Söytip jürgende qızdı boldım. Ol auru bolıp tudı da, eki jarım aydan soñ şetinep ketti. Jılay beremin, jaman oylar mazalay beredi. Sonıñ bäri äser etedi eken ğoy, onı ol kezde qaydan bileyik. Tağı bir qız tudım. Ol segiz jasına deyin auırıp, ol da qayttı. Keyin tağı bir wl, bir qız tudım. Olar aman-sau, şükir.
Wldı birinşi sınıpta orıs sınıbına bergenbiz. Bir küni küyeuim toydan qızıp keldi. Köñil küyi joq. Ne boldı dep aqırındap swradım. Söytsem bılay deydi: "Men özim orıspın ba, qazaqpın ba? Orıspın deyin desem, türim wqsamaydı, sondıqtan mağan eşkim senbeydi. Qazaqpın deyin desem, qazaqşa söyley almaymın. Men kimmin özi?". Osılay dep qattı qinaldı. Sodan keyin, erteñ balam da otız jetige kelgende men siyaqtı kinalmasın dedi de, ertesine wldı qazaq sınıbına auıstırıp jiberdi.
Uaqıt öte berdi. Otbasımızda tek orısşa söylep jürdik. Bir küni Dimaş Qwdaybergen Qıtayğa barıp än saldı. Sonda "Däydidäu" änin şırqadı. Sol än mağan qattı wnadı. "Qozğaysıñ qatıp qalğan iştiñ dertin" deytin jeri esimnen ketpey qoydı. Iñıldap ayta beremin. Odan keyin bir küni sol sahnada twrıp Dimaş qazaqşa söylegen kezde işimde bir jarılıs bolğanday boldı. Qazaq tili eşqayda jaramaytın til dep oylauşı edim. Söytsem şet elde de söylep, jwrttı tıñdatuğa boladı eken. Sol künnen bastap qazaqşamdı qayta qolğa aldım. Men qazaq ekenmin ğoy, qazaqşa söyleu kerek ekenmin ğoy dep, birjola kiristim. Keyin Oğız Doğannıñ sözderi de qattı äser etti. Adam degen tilinen ajırap eşqayda kete almaydı eken. Tilinen ajırağan adam alısqa barmaydı. Sonı tüsindim.
P.S: Bwdan özge de biraz jaqsı äñgime aytıldı. Biraq erekşe este qalğanı osı boldı.


text:
Jandarbek Bekşinniñ bar kinäsi orısşadan qateleskeni me?
Jandarbek Bekşin orısşasınan sürinip edi, jwrt jamırap küldi. Mazaq etti. Aqırı qızmetinen qwlap tındı. Qızmet jolın qarasañız, bar eñbegin sanitarlıq salağa arnağan kisi. Öte bilikti, taptırmas maman. Qazirgi Bas sanitarlıq därigerge qarağanda medicina ğılımınıñ kandidatı degen därejesi bar, ğılımmen aĭnalısqan adam. Äri eñbek ötili Esmağambetovadan keminde on jılğa artıq. Sonda bwl kisiniñ bar kinäsi orısşadan qateleskeni me? Öziniñ ana tilinde eki sözdiñ basın qwray almay bıljırap twratındardıñ qasında, Bekşinniñ orısşadan şatasuı keşirilmeytindey qanday "künä" eken sonda? Orısşa bilu qaĭ zañda mindettelgen? Nege biz öz-özimizdi orğa jığa beremiz?
Esmağambetovanıñ qızmetke tağaĭındalğalı beri halıq aldına şığıp qazaqşa bir auız söĭlegenin nemese sol bir aĭda öz salasında qandaĭ da bir esep bergenin körgenderiñiz bar ma? Kerisinşe, qaşan körseñ J.Bekşin taldau jasap jatadı.
Öz basım bwl auıs-tüĭisten eşqandaĭ da oñ şeşim körip twrğan joqpın. Kerisinşe, äli sol qazaq tilin kemsitu. Orıs tiliniñ üstemdik etip twrğanın baĭqattı. Bılayşa aytqanda, qazaq tilin orıs tilinine jığıp berdik. Boldı. Äĭtpese, qazaqşa bilmegeni üşin qaĭ şeneunik jazalanıp edi? Qazaqşa bir sözi tüsiniksiz Güljan Qarağwsova da jür jaĭrañdap...
Qazaq tiliniñ märtebesin qağaz jüzinde ğana qorğap jürgen keyip tanıtıp, al is jüzinde orıs tiliniñ däureni jürip twrğanın, ökinişke oraĭ eşqaĭsısımız da wğıp jürgen joqpız.
Ertay Nüsipjanovtıñ äleumettik jelidegi jazbası
Abai.kz


text:
Qayda nemese Abaydıñ ekinşi sözine parodiya
Men bala künimde estuşi edim, bizdiñ qazaq orıstı körse, küluşi edi, "öy, eneñdi wrayın, orıs, jaman sasıq orıs" dep, nemisti körse, wrsuşı edi, "oñbağan faşist" dep, amerikandıq körse, jamandauşı edi, "oydan-qırdan jiılğan öñşeñ teksizder" dep, qıtay körse, dattauşı edi, "qwrt-qwmırsqa jegen käpir şürşit" dep...
Ağalarımız añız qıluşı edi: "Bizdiñ ata-babamız saq-ğwndar altınnan ton kigen, Edil qağan Europanı eñiretken, Möde qağan Qıtaydı möñiretken, Kültegin babam köp elge ükim etken, Şıñğıs hanımız dünieni titiretken, Beybarıs swltan Mısırdı küñirentken, Abılay han eki dünieni ığır etken..." dep.
Sonda men oylauşı edim: E, Qwday, bizden basqa halıqtıñ bäri antwrğan, sorlı, bayğws eken ğoy, eñ täuir, mıqtı, eñ batır halıq biz ekenbiz dep, älgi aytılğan sözderdi bir ülken qızıq körip, quanıp küluşi edim...
Endi qarap twrsam, orıstıñ bizge qılmağanı joq, istemegen zorlığı joq, jasamağan öneri joq, nemistiñ oylap tappağan mäşinesi joq, düniege körsetpegen ülgisi joq, amerikandıqtıñ älemde bilemegen, tırnağın batırmağan eli joq, baylıqtıñ, jaqsılıq, jañalıqtıñ bäri sonda, özimiz jek köretin qısıq köz, qara qıtaydıñ şığarmağan bwyımı joq, bizge satpağan närsesi joq, qazaqqa istemegen qorlığı joq.
Onıñ bäri - birin-biri quıp qor bolmay, şarua quıp, öner tauıp, bosqa quıp söylemey, ğılım izdep, mal tauıp zor bolğandıq.
Olarğa aytar sözde joq, biz olardıñ qwlı, küñi qwrlı da joqpız. Äytpese, "orıs qwrtadı", "nemis şırqadı", "amerika jırtadı", "qıtay twqırtadı" degen qorqaq minez qaydan şıqtı?
Bağanağı maqtan, bağanağı quanğan, bağanağı bösken, külgen sözderimiz qayda? 30 eldiñ qatarına engenimiz qayda? Eldigimiz qayda? Erligimiz qayda? Jigitterimiz qayda? Namısımız qayda? Qayda bäri?
Qayda ketken?!
Serikbay Qılışbaydıñ facebook paraqşasınan
Abai.kz


text:
Zâytün – köpjıldıq (1000-1500 j.) jemîs ağaşına jatadı. Öte bayau ösedî. Botanikalıq atauı – Olea europaea. Negîzgî otanı – subtropikalıq beldeu. Qazîrgî uaqıtta zâytün jemîsîn öndîru jönînen alğaşqı ondıqqa mına memleketter kîredî: İspaniya, İtaliya, Grekiya, Türkiya, Siriya, Marokko, Tunis, Mısır, Portugaliya jâne Livan.
Bîr ağaş jılına 30-35 kelîdey jemîs beredî. Ünemî jasıl tüsîn saqtaydı. Dîñgegî juan. Tamırı ortaşa alğanda nebârî 80 sm tereñdîkke deyîn boy tartsa da, jan-jağına qaray keñ...


text:
1944 yılı mayıs 18-20-sinde NKVD-NKGB mahsus operatsiyasınen, Qırımdan Orta Asiya, Sibir ve Uralğa bütün qırımtatarlar sürgün etildi (resmiy malünatqa köre - 194 111 adam). 2004-2011 yılları Qurultaynıñ Mahsus komissiyası "Unutma" aktsiyasını keçire edi, o vaqıt sürgünlikni başından keçirgenlerniñ qararnen 950 hatıravlarını topladılar. Qırım.Aqiqat, o arhivlerden hatıravlarnı derc ete.
Men, Aciümerova Üsniye, qırımtatarım, 1927 senesi avgust 3-ünde dünyağa keldim. Qırım ASSRnıñ Frayndorfskiy (lâğu etilgen) rayonınıñ Üzbek (ğayıp olğan) köyünde doğdım.
Sürgünlik vaqtında qorantamızda: babam Aciümer Osmanov (1895 yılı doğma), anam Asiye Aciümerova (1898 yılı doğma), tatam Nüriye Aciümerova (1928 yılı doğma) ve men, Üsniye Aciümerova bar edik.
Sürgünlikten evel biz Qırım ASSRnıñ Frayndorfskiy rayonınıñ Üzbek köyünde yaşay edik.
1944 yılda qorantamız, dört közlü evde yaşadı, bizim 5 sığırımız, 20 qoyumız, 50-ge yaqın tavuğımız bar edi. Babam hastalıq sebebinden invalid edi.
1944 senesinde mayısnıñ 18-inde saba tañda dört silâlı asker qapımıznı qaqtı. "Stalinniñ emrinen sizni sürgün eteler!", - dedi olar, qayda ve ne qadar vaqıtqa olğanını añlatmadılar. Azırlanmaq içün 15 daqqa berdiler. Qararlar oqulmadı. Epimiz şaşmaladıq. Aşlardan ve eşyadan bir şeylerni almağa yetiştirdik. Epimizni, köy sakinlerini, quyu yanında topladımlar, yük maşnalarına oturttılar ve Kezlevge yolladılar. Yol devamında yanımızda daima silâlı askerler oldı.
Adamlar ağlay, qıçıra edi, askerler ise bizni aqaretley edi. Bunı hatırlağanda közlerim yaşlana
Sürgünlik vaqtında köyümizde 50-ge yaqın qoranta yaşay edi. Kezlevde aqşamğa yaqın bizni yük vagonlarına oturttılar. Bizim vagonımızda türlü köylerden tahminen 15 qoranta bar edi. Adamlar ağlay, qıçıra edi, askerler ise bizni aqaretley edi. Bunı hatırlağanda közlerim yaşlana.
Vagonda iç bir şarait olmadı. Kenefke barmaq içün, adamlar vagonnıñ bir köşesini basma parçasınen ayıra edi. Turaqlarda suv qıdıra ediler, eki toladan ocaq yapıp, onıñ üstünde evden alıp yetiştirgen erzaqlardan aş baqa ediler. 15-20 daqqadan adamlarnı kene vagonlarğa ayday ediler, yetiştirmegenlerni tepip, ocaqlarını sındıra ediler. Yolda vagonımızda köydeşlerim elâk oldı. O yerde ekim ya da sanitar olmadı. Adamlar bitledi, urbalarını qırılğan pencereden qaqa ediler, bitler qum kibi sepile edi.
Yolda 18 kün edik, iyünniñ 4-ünde Özbekistanğa, Cizak köyüne kelip çıqtıq. Epimizni banâğa dezinfektsiya yapmaq içün alıp kettiler. Bundan soñ arabalarğa yüklep, kolhozğa alıp kettiler.
Bir qaç adam babamnıñ cenazesini qıldı. Men ve tatam anamnen qaldıq
Bizni özüne bir qartbaba - Şakir aka aldı. Epimiz bir hanede yerleştik. Oda ufaq, şaraitlersiz edi. Yerli sakinlerniñ özleri de yaramay yaşay edi. Sakir aka elinden kelgenini yapıp, yardım ete edi. Köyleler bizge yahşı yanaşa edi.
Bir yıldan soñ 50 yaşındaki babam Aciümer aqciger hastalığından vefat etti. Bir qaç adam babamnıñ cenazesini qıldı. Men ve tatam anamnen qaldıq. Bütün vaqıt pamuq tarlalarında çalışa edik, yantaq tikenini cıyıp, pitelerge almaştıra edik. Aş almaq ve açlıqtan ölmemek içün soñki eşyamıznı sata edik. Akimiyet bizge yardım etmedi.
Bir köyden başqa köyge barmaq içün, komendanttan razılıq almaq kerek edi. "Mucburiy meskenleşme yerlerinden qaçuv içün cinaiy mesüliyet aqqında" ferman çıqqanından soñ, komendant vaqtı sertleştirildi. Yaşağan yerimiz çoq deñişken edi, çünki bayağı yıl öz evimiz olmadı.
Qışlağımızda episi sıtma ve içek hastalıqlarınen hastalanıp çıqtı. Çoq vatandaşım elâk oldı. Em de, bütün sürgün etilgen qırımtatarlar kibi, biz de açlıq çektik.
Soñra men aqayğa çıqtım, pedagogika oquv yurtında oqudım. Menim yedi balam oldı - beş qızım ve eki oğlum. Oca olıp çalıştım. Balalarnı östürmege qıyın edi, çünki qazanğan aqçamız yetmey edi. 1956-ncı yılğace qırımatatar halqınıñ meeniyeti ve sanatınıñ inkişafı içün tüşünmey edik, o zamanları, sovet akimiyeti bizni atqan qorqunçlı şaraitte sağ qalmağa tırışa edik. Milliy bayram ve adetlerni kütmege yasaq edi.
Aqayım Feta Asanov (1924 yılı doğma) Özbekistanda can berdi. Oğlum 1996 yılda Qırımda vefat etti.
Qırımğa 2006 senesinde qayttım, kvartira kiralap yaşayım, çünki Özbekistanda satqan evimizniñ aqçasına Qırımda ev alıp olmadıq. Amma vatanıma qaytqanıma ep bir quvanam. Qorantamız beş adamdan ibarettir.
(2009 yılı noyabr 2-sinde yazılğan hatıra)
Derc etmekke Elvedin Çubarov, Qırım tarihçısı, Qurultaynıñ qırımtatar halq genotsidini ögrengen mahsus komissiyasınıñ koordinatorı, azırladı


text:
Qûran oqıp üyreneyîk - Qarlığaş Qajımâlîkqızı
comments powered by HyperComments
Pavlodar qalasındağı «Mâşĥür Jüsîp» meşîtînîñ ûstazı Qarlığaş Qajımâlîkqızımen sûhbat.
Qûrmettî âyelder qauımı, qız-kelînşekter! Ekî dünielîk baqıtqa jetkîñîz kele me? Otbasıñızda jaqsılıq pen bereke bolğanın qalaysız ba? Balanı qalay tîl-közden saqtauğa boladı? Namaz kemel boluı üşîn ne qajet? Qûrandı qaydan oqıp üyrenuge boladı? Sîzdî Alla men onıñ elşîsî jaqsı köruî üşîn ne îsteu kerek? Osı da özge özektî sûraqtarğa bağdarlamadan jauap taba alasızdar!


text:
Aqmescitte narat satışı tahminen dekabrniñ 16-sında başlanacaq. Bu yıl arçanısatqan 28 noqta olacaq, dep bildirdi Rusiye nezaretindeki Aqmescit memuriyetiniñ baş müavini Sergey Bajan.
"Şimdilik şeer memuriyeti, arça satışına ruhset bergen 19 añlaşmanı tizdi, daa 11 noqta boyunca afta devamında konkurs keçirilercek", - dedi o.
Şeer memuriyetiniñ malümatına köre, Yañı Yıl naratını bu yerlerde satın almaq mükün:
Geroyev Stalingrada soq. (№33 evniñ yañında),
Raketnaya soq., 17;
Marşala Jukova soq., 15
Pobedı caddesi ("Borodina" turağı artında);
Pobedı caddesi, 61;
Pobedı caddesi, 56;
Lermontova soq. (№16 evniñ yanında);
Kiyevskaya soq. (№77 evniñ ve yerastı keçitiniñ arasında);
Kirova caddesi, 51;
Kiyevskaya soq., 24
Bespalova soq. (№49b evniñ yanında);
Gurzufskaya soq., 3/1;
Krılova / Turetskaya soq., 32;
Sevastopolskaya soq., 47;
Sevastopolskaya soq., 70a/2;
Sevastopolskaya soq., 22 / Samokişa soq.


text:
Lagerya na karte
Aznakay
«Sälät-Aznakay» intellektual häm icadi alan Aznakay rayonı sälätle balalarına küpkırlı «Sälät» dönyasında gizü mömkinlege birä.
Ruxiyat
Balalarnıñ sälätlären açuga häm alarnı sängatkä iyaläşterügä yunältelgän icadi alan.
Batır
«Sälät-Batır» alanı tellär häm sängat belän kızıksınuçı sälätle yaşlärne berläşterä.
Rauşan
Bu alannıñ töp yunäleşe - olimpiadalarda, respublika häm Bötenräsäy bäygelärendä ciñügä laek bulgan balalarnı intellektual yaktan tagın da üsterü.
Şäxes (KWN)
«Sälät-Şäxes» uku-ukıtu häm sälamätländerü alanı programması balalarnıñ icadi mömkinleklären açu häm tormışta üz urınnarın tabarga yardäm itüne küzdä totıp tözelä.
Iske Kazan
Älege alan tatar xalkıbıznıñ goref-gadätlären saklap kaluga, tugan yak tarixın öyränügä häm hönärçelek sängaten üsterügä yunälderelgän.
Tel
Alanda xalıkara, Rossiyaküläm konkurslarda, olimpiadalarda ciñep, portfoliolar konkursı nigezendä saylap alıngan 220 sälätle bala katnaşa.
Sanak
Alannıñ töp yunäleşe – IT.
Bilär kalası
«Sälät» yaşlär xäräkäteneñ töp burıçlarınıñ berse — tatar xalık tarixın häm sängaten öyränü, mädäni yadkarlärebezne saklau. Alekseewsk rayonı xakimiyate yardäme belän Bilär tarixi-mädäni tıyulıgında balalar sawıktırgıç lagerenda uzdırılıp kilüçe «Sälät-Bilär kalası» uku-ukıtu häm sälamätländerü alanı eşne näk menä şuşı yunäleştä alıp bara. Alan eşçänlegeneñ töp yunäleşe — tarix, arxeologiya, hönärçelek, ekologiya.
Tulpar
«Sälät-Tulpar» 2019 elda Başkortostan Respublikasında, Tuymazı rayonında eşli başlıy.
Saba
«Sälät-Saba» intellektual alanı Saba munitsipal rayonı cirlegendä uzdırıla. Alanda törle icadi, intellektual, sport, cämgıyat proektlarında üzlären kürsätkän sälätle balalar katnaşa.
Gayrät
Smenanıñ töp burıçı – sälätle balalarga üseş häm belem alu öçen cılı atmosfera häm uñaylı şartlar tudıru.
Yar Çallı
Alannıñ programması balalarnıñ barlık yaklap useşenä yunälgän: aktiw yal, uku-ukıtu programması, ostaxanälär, mädäni çaralar häm Tatarstan Respublikasınıñ kürenekle şäxesläre häm yaş liderları belän kızıklı oçraşular.
Ostalar bistäse
Kul eşläre sängate belän kızıksınuçı mäktäp ukuçıları öçen buldırılgan cäyge alan.
Imänkäy
Ul Alekseewsk rayonınıñ aktiw balaları, olimpiada ciñüçeläre, sport häm icat ölkäsendä kazanışlar tapkan balalar öçen ütkärelä torgan alan.
Samara
Alan programması katnaşuçılarnı belem, fän yagınnan da, icadi yaktan da üsterüne maksat itep kuya.
Bolgar-Tugan tel
Alannıñ maksatı – tatar telen öyränügä yaşlärneñ igtibarın cälep itü.
Akbüre
«Sälät-Akbüre» alanı sälätle balalar häm üsmerlär öçen intellektual häm icadi üseş moxite buldırunı maksat itep kuya.
Olimp
29-nçı may - 7-nçe iyun aralıgında «Fänsar» fän häm uku-ukıtu üzäge bazasında «Sälät-Olimp» fän olimpiadalarına häm BDIga äzerläü smenası ütkäreläçäk.


text:
Rostov-na-Donu şeeri Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 12-nde Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsini koloniyada qalmasına üküm etti. Mahkeme qararına köre, Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
Mahküm etilgen qırımlılarğa qoltutmaq içün oturışuvğa yüzden çoq kişi keldi, mahkemede Amnesty International halqara ükümetten tış teşkilâtınıñ vekili ve Ukrainanıñ Rostov-na-Donu Baş konsulı Taras Malışevskiy bar ediler.
Rostov-na-Donu şeeriniñ Cenübiy okrug arbiy mahkemesinde noyabrniñ 8-nde mabüsler soñki sözüni ayttı.
Rusiye prokurorları Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsi içün umumen 98,8 yıl apis cezası berilmesini istenen edi: Muslim Aliyev 20 yılğa, İnver Bekirov 20,6 yılğa, Emir-Usein Kuku 15 yılğa, Vadim Siruk 15 yılğa, Arsen Cepparov 13,6 yılğa, Refat Alimov 14,6 yılğa apiske alınması mümkün edi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini azat etmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Xärbi kommunizm
Xärbi Kommunizm, Sovet xakimiäteneñ Grajdannar Suğışı barışında (1918-1921) il eçendä ütkärgän säyäsäte ataması.
Eçke oyışmalar häm cämğiät belän idarä itüdä xärbi tärtiplär urnaştıru, ämer birep kenä eşlätü, barlıq ere häm waq sänäğät, citeşterü oyışmaların häm alarnıñ milken Sovet xakimiäte xökemenä tapşıru (natsionalizatsiäläw), krestiän xucalığında citeşterelgän azıq-tölek häm çimalnıñ küpçelek öleşen "tartıp alu" (Prodrazvörstka), şähär bistälärdä irekle säwdäneñ tíıluı, här kiräk-yaraqnı, ş.iş. azıq-tölekne dä däwlät tarafınnan bülep birü (kartoçka sisteme), şähär belän awıl arasındağı ğädäti alış-bireşneñ özelüe, keşelärne mäcbür itep, küp oçraqta tulı eş xaqın tülämiçä eşlätü – Xärbi Kommunizm çorınıñ töp üzençälekläe.
Qazan gubernasında Xärbi Kommunizm yıllarında krestiän xucalıqlarınnan 20 mln. Pottan artığraq aşlıq cıyıp alına. Xärbi Kommunizm säyäsäte kiñ cämäğätçelektä qänäğätsezler tudıra, ayıruça krestiännär rizasızlığı törle töbäklärdä berniçä fätnägä säbäpçe bula (Arça fetnäse, Sänäkçelär fetnäse h.b.) 1921. Yıl başınnan Sovet xökümäte Xärbi Kommunizm tärtiplären beterep, Yaña İqtisadi Säyäsätkä küçü qararın qabul itärgä mäcbür bula.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescit akimiyeti şeerde alâ daa qızdırılmağan ev, bala bağçaları ve tibbiy müessiseler bar olğanını tasdıqladı.
Bu aqta Aqmescit şeer memuriyetiniñ saytında haber etile.
«Bugünki künde 91 qazan dairesi çalışa. Tek Kiyevskaya, 29/1 ve Çehov, 23 soqaqlarındaki eki qazan dairesi qızdırmay. Qızdıruv ve ev içindeki ağ tamiri hızmetleriniñ alınmasına dair vesiqalar olmağanı içün çalışmaylar», – dep tarif etti Aqmescit Rusiye memuriyetiniñ yolbaşçı muavini Sergey Titarenko.
Onıñ aytqanına köre, bugünki künde Krımskih Partizan, 4/55 ve Bela Kuka, 35 soqaqlarındaki evler qızdırılmay. Radişçeva soqağındaki №75 bala bağçası qızdırılmay, 8 Mart soqağındaki İç işler idaresi yanındaki yetimhane, Çehov soqağındaki bala poliklinigi ve Lugovaya soqağındaki poliklinika kerekli kibi qızdırılmay, dep bildirdi memur.
Aqmescitte oktâbrniñ 28-nde qızdıruv mevsimi başlandı.
Oktâbrniñ 15-nde Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov yarımadanıñ içtimaiy ceetten emiyetli olğan müessiselerni qızdırmağa avale etti. Noyabr ayında Aqmescitniñ №6 acele tibbiy yardım klinik hastahanesinde tek sol tarafı qızdırıla, dep bildirildi.


text:
Nan bağası mäselesin mülde basqa qırınan qarastıru kerek
Qazir elimizde nan bağası qımbattap jatır. Oğan bilik te, qarapayım azamattar da alañdaulı. Jurnalisterdiñ zertteuine qarağanda "äleumettik nan" atalatın qarapayım 550 g. nannıñ özindik qwnı 45,98 teñge bolıp, twtınuşılardıñ qolına jetkendegi bağası Qazaqstannıñ qalalarında 70-90 teñge arasında saudalanadı eken. Eñ arzan nan Şımkentte, eñ qımbatı Almatı men Nwr-Swltanda körinedi. Qazaqstannıñ älemdegi biday eksporttauşı elderdiñ biri ekendigin eskergende nan bağasınıñ jwrttıñ qaltasına salmaq salmaytınday deñgeyde bolğanı dwrıs. Mäseleniñ ekinşi şetinen qarağanda nannıñ bağası qımbat emes, kerisinşe halıqtıñ aqşalay tabısı tömen bolıp twrğan sekildi.
Mäseleni qalay şeşu kerek? Men özimniñ wstanımım boyınşa kez-kelgen mäseleniñ işinen emes, sırtınan üñilem. Mäseleni özimnen bölip alıp, sırtınan qaraymın. Sonda, mäsele anıq äri jan-jaqtı körinedi. Al işine kirip alsañız, onan şığa almay basıñız qatadı. Sırttan qarap, swraqtı tosın äri mülde basqa qırınan qoyıp köreyik:
- Nan öndirisi kerek pe özi? - bwl swrağımdı estip, mınanıñ esi dwrıs pa?-degen oy kelui mümkin basıñızğa. Ärine es-aqılım ornında. Biraq, siz mınanı eskeriñiz. Nan öndirisi barlıq elde bar öndiristik sala emes. Tipti, nannıñ özin bilmeytin memleketter bar. Alayda, ekonomikalıq jağdayı bizden köş ilgeri. Siz "älemdegi eñ halqı köp Qıtay nan öndirisin qalay jolğa qoyıp otır?" - degen swraqtı oylanıp kördiñiz be?
Qıtaydıñ 1,4 mlrd. şamasındağı halqı künine (eger är adam künine 0,5 kg. astıq twtınsa) 700 mıñ. t. astıq twtınadı. (Gruziya bir jıl boyı osınday şamada astıq twtınadı). Bwl jılına 255 mln t. astıq degen söz. Onıñ 110 mln. t. biday wnı. Qazaqstan jılına ortaşa 20 mln. t. astıq jinaydı, onıñ 8 mln t. juığı 35 memleketke eksportqa şığadı. Eger künine är adam 0,5 kg. astıq twtınsa, halqımız künine 9 mıñ. t astıq paydalanadı. Endi 700 mıñ men 9 mıñdı salıstırıp köriñiz. Ayırması asa ülken. Künine 700 mıñ t. astıq paydalanatın elde nannıñ mäselesi qalay bolıp jatır? - dep swrasañız, jauabım mınau:
- Eşqanday mäsele tuındap jatqan joq. Sebebi, ol elde nan öndirisi joq. Al nan öndirisi bolmasa, ol qalay bolğanı? - deysiz ğoy. Olar nan mäselesin ärkim öz otbasında şeşip alğan. Qıtay fil'mderinen körip jürgenimizdey "Bu nan" osı mlrd. halıqtıñ nan mäselesin şeşip otır. Ärkim öz üyinde künine bir ret osı bu nandı pisiredi nemese ashanalardan satıp aladı. Oñtüstik aymaqtarında klimattıq jäne dästürli erekşelikke baylanıstı mülde nan twtınbaydı desek te boladı. Astarına köbinde kökönis pen küriş arqau boladı.
Soltüstik aymaqtarında, äsirese Şınjañ ölkesindegi wyğır, qazaq sekildi halıqtar nan twtınadı. Biraq, nan öndirisi qalıptaspağan. Auıldı eldi mekenderdegi halıq tügeldey özderiniñ tandırlarına nan jauıp aladı. Al qaladağılar bazardan satıp aladı nemese bu nan jeydi. Nandı özderi dayındaytındar nannıñ qwramına jwmırtqa, süt nemese may qosıp dämdi, paydalı nan jasap aladı. Al bu nandı da, aşığan wnnan bauırsaq pisiretindey etip dayındap, işine jemis nemese may jağıp degendey dämdi etip jasap aluğa boladı. Bazardıñ nanı jeuge emes, satuğa arnalğan nandar ekenin wmıtpağanımız jön. Osı sät aşıtqı (drojji) turalı da ayta keteyin. Qazirgi himyalıq aşıtqılardıñ adam densaulığına zalalı turalı aytılıp jatır. Bizdiñ bala kezimizde analarımız sol aşıtqını kädimgi wnnan özderi jasap alatın da, jartısın istetip, qalğan jartısına wn qosıp ilep, qaytadan qaltadağı wnnıñ işine salıp qoyatın. Onıñ sırtı qabırşıqtanıp jata beretin. Kezi kelgende işindegi aşıtqısın paydalanatın.
Qazaqstanda auıl, qala halqınıñ bäri de dükennen nan satıp jeuge eti üyrengen. Qaladağılardı nan jauıp alarına jağday jar bermedi desek te, auıldağı ağayındar 20 şaqtı kirpişpen şağın tandır jasap alıp, tipti, dayın tandırlar da bar, sonı satıp alıp özderi qalağanınşa nan jauıp aluına boladı. Ol qoldan pisken nan qanday närli de, dämdi boladı deseñizşi. Osılay istegende nannıñ bağası öse me, öşe me oğan basıñız qatpaytın boladı. Nandı satıp aluşılar azayğan soñ, onıñ bağasınıñ da arzandarı anıq.
Nan - tamaq önerkäsibiniñ mañızdı salası. Onda köptegen adamdar jwmıs jasap jatır. Nan öndirisi arqasında özge de salalar damıp otır. Alauan türli nan önimderiniñ boluı da twtınuşılar üşin de jaqsı. Biraq, ol mañızdı äleumettik mäsele bolıp, ükimettiñ bas auıruına aynalar bolsa, onıñ özge de jolın qarastıru artıq bolmas. Bizdiñ biliktiñ qalıptasqan qaşanğı ädeti sol - eki-aq joldı köredi. Biri - sol küyinde qalu, ekinşisi - onı alıp tastau nemese joğaltu. Üşinşi, törtinşi, besinşi....degendey şığar joldı izdestirmeydi. Kez-kelgen tığırıqtan şığudıñ keminde eki türli jolı bar. Nannıñ mäselesi de sonday. Odan şığudıñ jolı köp. Meniñ aytqanım bir nemese eki jolı ğana. Odan basqa da mümkindikteri bar dep esepteymiz...
Qaster Sarqıtqan
Abai.kz


text:
Stepnoye
Stepnoye (ukraince CTeпoBe, rusça CTeпHoe) – Qırımnıñ Kefe şeer şurasında bir köy. Ealisiniñ sayısı 45 kişi.
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
här aydiki arhivlar May 2019
Aliy Evraziya ihtisadiy ittipaqiniŋ mäҗlisi
Nur-Sultanda Mustäqillik Sariyida Aliy Evraziya ihtisadiy keŋişiniŋ mäҗlisi bolup štti. Däsläp tar tärkiptä štkän mäҗliskä Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Tunҗa Prezidenti – Elbası Nursultan Nazarbaev, Qazaqstan, Belarus',...
Täyyarliq qizğin jürgüzülüvatidu
Şšhrät MÄSİMOV, «Uyğur avazi» Bu künlärdä җumhuriyättä 9-iyun' küni štküzülidiğan novättin taşqiri Prezident saylimiğa qizğin täyyarliq ketip baridu. Ägär prezidentliqqa namzatlar vä ularniŋ saylam aldidiki җämiyätlik...
Җoşqun täräqqiyat üçün imkaniyätlär
Dšlät rähbiri Qasım-Jomart Toqaev Aqtšbä vilayitidä iş babidiki säpärdä boldi. Prezident Elbası Nur-Sultan, Almuta vä Çimkänttin keyin Qazaqstanniŋ tšrtinçi çoŋ industrial märkizi däp atiğan regionniŋ...
Täräqqiyatniŋ yeŋi ülgilirini izdäp
Almutida muhim duniyaviy problemilarni vä Şäriq häm Ğärip otturisidiki šzara härikätni muhakimä qiliş boyiçä nadir dialog mäydanliriniŋ biri bolğan XVI Evraziya mediaforumi bolup štti. Mediaforumni...
Täräqqiyatniŋ asasiy amilliri
Qazaqstan Prezidenti Qasım-Jomart Toqaev Milliy investorlar keŋişiniŋ mäҗlisini štküzdi. Mäҗliskä Milliy investorlar keŋişiniŋ äzaliri, Prezident Mämuriyitiniŋ vä dšlät organliriniŋ rähbärligi, “Atameken” Milliy tiҗarätçilär palatisi prezidiuminiŋ...
Yaraysän, Säyyarä!
Sabiräm ÄNVÄROVA, «Uyğur avazi» Bu jil – Yaşlar jili. Uniŋ yaş qazaqstanliqlar üçün ähmiyiti zor. Dšlätniŋ qollap-quvätlişi bilän ular kšpligän utuqlarni qolğa kältürüp, elimizniŋ täräqqiyatiğa šzliriniŋ...
Yeŋi šylärgä kšçüp kirdi
Gšhärbüvi İSMAYİLҖANOVA, «Uyğur avazi» Yeqinda Yarkänt şähiriniŋ turğunliri çoŋ hoşalliqniŋ şahidi boldi. Şähärniŋ җänubiy-şärqiy qismida buniŋdin ikki jil burun turuşluq šy seliş üçün mähsus yär tallavelinip,...
QazMU uçumkarliri jiğildi
Elimizdiki yetäkçi aliy oquş orni — äl-Farabi namidiki Qazaq milliy universiteti — qurulğininiŋ 85 jilliğini häm Uçumkarlar künini täntänilik nişanlap štti. Ötkän häptidä mäzkür oquş...
Muällimlärniŋ maaşi šsidu
Şämşidin AYuPOV, «Uyğur avazi» Elimizdä 300 miŋdin oşuq muällimniŋ maaşi šsidu. Bilim beriş sahasiniŋ asasiy, qoşumçä, tehnikiliq vä rähbiriy lavazimdikilärni äynä şundaq yeŋiliq kütmäktä. Qazaqstan Җumhuriyiti Bilim...
Bäş akademiya qalidu
Nasirahun ROZAHUNOV, “Uyğur avazi” “İçki işlar ministrliginiŋ qarimiğidiki on ikki aliy oquş orniniŋ yättisi qisqiraydu. İdarilik bilim beriş mähkimisini zamaniviylaşturuş kadrlarni tallaveliş, qayta täyyarlaş vä bilimini aşuruş...


text:
Bwl - Toqaevtıñ Qazaqstan Prezidenti märtebesinde AQŞ-qa jasağan alğaşqı saparı
Amerika Qwrama Ştattarı sayasi jäne ekonomikalıq procesterdiñ damuına aytarlıqtay äser ete alatın mañızdı älemdik qatısuşılardıñ biri.
Özgeler sekildi, Qazaqstannıñ da sırtqı sayasatınıñ basım bağıttarınıñ biri - AQŞ-pen qarım-qatınastardı damıtu ekeni tüsinikti.
Qazirgi kezde Qazaqstan Amerika Qwrama Ştattarımen ekijaqtı baylanıstıñ barlıq salalarında belsendi damuğa küş salıp jatır. AQŞ elimizdiñ täuelsizdigin alğaşqılardıñ biri bolıp tanıdı (1991 j. 25 qazan-avt.) jäne diplomatiyalıq qatınastar ornattı. Ekijaqtı qatınastardıñ damuındağı tağı bir mañızdı oqiğa - Qazaqstannıñ yadrolıq qarudan bas tartuı. Mwnday qadam Qazaqstannıñ beybit damuğa degen adaldığın rastadı jäne eki el arasındağı özara senimdilikti aytarlıqtay arttırdı.
Täuelsizdik jıldarında Qazaqstan Prezidenti N.Nazarbaev AQŞ-qa altı ret resmi saparmen bardı. Nätijesinde ekijaqtı kelisimderge qol qoyıldı. Bwl eki el arasındağı odan äri jemisti ıntımaqtastıqtı damıtuğa negiz boldı.
Mısalı, 1992 jılı mamırda Qazaqstan Respublikasınıñ Twñğış Prezidenti N. Ä. Nazarbaevtıñ AQŞ-na alğaşqı saparı kezinde sauda qatınastarı turalı kelisimge, investiciyalardı ıntalandıru jäne özara qorğau turalı kelisimge, sonday-aq qosarlanğan salıq saludı boldırmau turalı konvenciyanıñ jasaluı turalı birlesken mälimdemege qol qoyıldı.
1994 jılı aqpanda Qazaqstan men AQŞ arasında demokratiyalıq seriktestik turalı hartiyağa qol qoyıldı. 1997 jılğı qaraşada, Qazaqstan Respublikası Prezidentiniñ AQŞ-qa kezekti saparı kezinde ekonomikalıq seriktestik turalı hartiyağa qol qoyıldı. 2001 jılğı 11 qırküyektegi oqiğalar qazaq-amerikan qatınastarındağı jaña kezeñniñ bastaluın belgiledi. Qazaqstan Vaşingtonda jäne N'yu-Yorkte jasalğan terroristik äreketterdi ayıptadı jäne AQŞ-tıñ Auğanstandağı antiterrorlıq nauqanın qoldadı.
Öz kezeginde Qazaqstannıñ Auğanstan men Iraktağı terrorizmge qarsı operaciyalarğa körsetken qoldauın amerikandıq tarap joğarı bağaladı. 2001 jılı jeltoqsanda Vaşingtonda N.Ä.Nazarbaev pen Dj. Buştıñ kezdesuinde eki eldiñ basşıları Qazaqstan-Amerika qarım-qatınası turalı birlesken mälimdeme jasadı. Ol Qazaqstan men Amerika Qwrama Ştattarı arasındağı wzaq merzimdi strategiyalıq seriktestikti nığaytuğa bağıttalğan kelisimder edi.
Osı kezdesu barısında Qazaqstan basşısı täjiribe almasudı jäne eki el arasındağı käsipkerlik salasında ıntımaqtastıq ornatudı közdeytin H'yuston bastamasın jüzege asıru turalı wsınıs jasadı. Nätijesinde 2002 jılğı 3 qazanda Almatıda Qazaqstannıñ sol kezdegi Sırtqı ister ministri Qasım-Jomart Toqaev pen AQŞ-tıñ Qazaqstandağı elşisi L.Nepper jariyalağan H'yuston bastaması jüzege asırıldı.
Qasım-Jomart Toqaevtıñ aytuınşa, H'yuston bastaması - bwl eki eldiñ jeke sektorların jaqındastıruğa bağıttalğan Qazaqstan men Amerika Qwrama Ştattarı arasındağı seriktestik. Bwl qazaqstandıq biznes sektorınıñ bäsekege qabilettiligin arttıruğa, sonday-aq önimderdi birlesip öndiru men älemdik narıqtarğa ötkizuge ıqpal etedi.
Bwl bastamanı iske asırudıñ birinşi kezeñinde Euraziyalıq qayta qwru jäne damu banki (EQDB) tehnikalıq qoldau retinde qazaqstandıq qarjı instituttarına 300 million dollar böldi. H'yuston bastamasınıñ ekinşi kezeñi Qazaqstandağı äleumettik bağdarlamalardı qarjılandırudı közdeydi.
AQŞ - Qazaqstandağı eñ iri şeteldik investor. Qazaqstan ekonomikasındağı tikeley amerikandıq investiciyalardıñ ülesi şeteldik investiciyalardıñ jalpı qorjınında şamamen 23,5%-dı qwraydı. Täuelsizdik jıldarında AQŞ-tıñ Qazaqstan ekonomikasına salğan investiciyası 15 milliard dollardan asadı. Qazirgi uaqta Qazaqstanda şamamen 400 amerikandıq kompaniya jwmıs isteydi. Bwl körsetkişter amerikandıq faktordıñ Qazaqstannıñ odan äri ekonomikalıq damuındağı mañızdılığın ayğaqtaydı.
Qazirgi uaqıtta AQŞ Qazaqstannıñ energetikalıq resurstarınıñ eksporttıq bağıttarın ärtaraptandırudı qoldaydı. Atap aytqanda, AQŞ Batıs Qazaqstan - Batıs Qıtay mwnay qwbırın salu jobasın, sonday-aq Qazaqstandı Baku-Tbilisi-Djeyhan mwnay qwbırına qosu jobasın qoldadı. Qazaqstannıñ BTJ-ge qosıluı turalı kelisimge 2006 jılı 16 mausımda Qazaqstan Twñğış Prezidenti N.Ä.Nazarbaev pen Äzirbayjan Prezidenti I.G.Älievtiñ kezdesui kezinde qol qoyıldı. Qwjatqa qol qoyğannan keyin N.Ä.Nazarbaev bwl joba Resey men Qıtay bağıttarın qospağanda, Qazaqstan üşin mwnay tasımaldaudıñ üşinşi jolın aşatının, bwl Qazaqstan mwnayın öndirudiñ jedel qarqınına äser etuşi mañızdı faktor ekenin ayttı. Bwl saladağı ıntımaqtastıq Qazaqstan men AQŞ-tıñ müddelerine jauap beredi. Qazaqstannıñ energetikalıq resurstardı älemdik narıqqa şığaruı men balamalı aymaqtıq jobalarğa qatısuı jaña perspektivalı narıqtardı igeruge mümkindikter aşadı. Bwl Qazaqstannıñ basqa da iri aymaqtıq sub'ektilerdiñ, mısalı Ündistan, Japoniya jäne basqa da jetekşi ATR elderiniñ Qazaqstannıñ kömirsutek şikizatına degen qızığuşılığınıñ artuına ıqpal etti.
Qazirgi uaqıtta Qazaqstan men Amerika Qwrama Ştattarı arasında öte küşti ıntımaqtastıq bar. Onıñ negizi senimdi qwqıqtıq baza bolıp tabıladı. Sonday-aq, qauipsizdik salasında da ıntımaqtastıq ornatıldı.
Qazirgi kezeñdegi qazaq-amerikan ıntımaqtastığınıñ negizgi mazmwnı prezidentter Donal'd Tramp pen Nwrswltan Nazarbaevtıñ 2018 jılğı 17 qañtarda «Qazaqstan men Amerika Qwrama Ştattarı: HHİ ğasırdağı keñeytilgen strategiyalıq seriktestik» birlesken mälimdemesinde körsetilgen.
Qazaqstan Prezidenti Qasım-Jomart Toqaev Amerika Qwrama Ştattarına bardı. Josparda N'yu-Yorkte ol BWW Bas assambleyasınıñ 74-sessiyasına qatısu, sonday-aq memleket jäne ükimet basşılarımen jäne biznes ökilderimen kezdesuler ötkizu.
Jaqında Qazaqstan Prezidenti Qasım-Jomart Toqaevtıñ amerikandıq The Hill basılımında maqalası jariyalandı. Mwnday jariyalanımdı şet elge barardan birneşe kün bwrın jasau Qazaqstannıñ Twñğış Prezidenti Nwrswltan Nazarbaev negiz etken dästürge aynaldı. Eger biz Qasım-Jomart Toqaevtıñ maqalasın taldaytın bolsaq, onda onıñ negizgi böligi Qazaqstan ekonomikasına amerikandıq kapitaldı tartuğa arnalğan dep qorıtındı jasauğa boladı. Amerikandıq investiciyalar Qazaqstanğa kelui ötken jılı 45 payızğa arttı.
«Bizdiñ elderimiz arasındağı baylanıstar, ärine, ekonomika şeñberinen asıp tüsedi. Biz AQŞ-pen tığız seriktestik ornattıq jäne köptegen mañızdı sırtqı sayasi mäseleler boyınşa tığız ıntımaqtastıqta boldıq. Bwl özgermeydi. Meniñ basşılığımmen Qazaqstan soñğı üş onjıldıqta sätti jürgizgen sındarlı, teñgerimdi jäne täuelsiz sırtqı sayasattı jalğastıradı», - dedi Qasım-Jomart Toqaev öziniñ maqalasında.
Qasım-Jomart Toqaevtıñ Amerika Qwrama Ştattarına saparı - bwl Qazaqstan Prezidenti märtebesindegi alğaşqı sapar. Prezidenttiñ aytuınşa, ol amerikandıq kompaniyalar men investorlardıñ Qazaqstan ekonomikasına tartıluın köbirek körgisi keledi. Ol üşin, barlıq basqa käsipkerler üşin Ortalıq Aziya aymağında bwrın-soñdı bolmağan iskerlik ahual jasaladı.
Kerimsal Jwbatqanov,
tarih ğılımdarınıñ kandidatı. Qazaq-Orıs Halıqaralıq universitetiniñ docenti.
Abai.kz


text:
Qırımdaki şifahane-kurort saasınıñ müessiseleri iyünniñ 15-nde faaliyetlerini yañıdan başlatacaq. Tek yerli sakinlerni qabul etip olacaqlar. Bu aqta Qırımda yüksek seviyeli azırlıq buyruğınıñ tüzetüvlerinde aytıla.
«İşbu noqta (faaliyet toqtatıluvına dair) 2020 senesi iyünniñ 15-nden itibaren vatandaşlarnıñ vaqtınca qalması içün yer bergende şifahane ve raatlıq evleri, musafirhane faaliyetlerine tesir etmeycek», – dep aytıla Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ saytında derc etilgen vesiqada.
Aynı talaplar şifahaneler içün de bar: olarnıñ faaliyetine iyünniñ 15-nden itibaren izin berile, amma yalıñız Qırım ve Aqyarda qayd olğan vatandaşlar raatlıqqa qabul etile bile.
İyünniñ 15-nden itibaren qırımlılarğa hızmet etecek olğan şifahane-kurort saasınıñ müessise reberleri yañı koronavirus yuqunçı vaqtında iş içün mahsus mecburiyetni imzalamalı. Müşteriniñ COVID-19 diagnozı tasdıqlansa, müessise observatsiya parasını bermege mecbur.
Trenajor salonları ve fitnes merkezleri de Qırımda iyünniñ 15-nde çalışıp başlaycaq. Amma sport salonlarında ancaq ayrı dersler yapılacaq.
Qırım tışından kelgenler içün otel ve musafirhaneler şifahane-kurort ve musafirhane kompleksi obyektleri açıluvınıñ ekinci etapında açılacaq.
Qırımda turistlerni esapqa aluv elektron sistemasını açmağa planlaştıralar.
Bundan evel Aksenov karantin tedbirleri bitkenine qadar Qırımğa kelmemege rica etti. Aprelniñ 29-nda Qırımda evi ve mülki olmağanlar kelse, 14 künge observatorğa alınmalı, dep bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti mayısnıñ 24-nden itibaren observatorda qaluv parasınıñ kirsetilüvini «telükesizlik tedbirleriniñ quvetleştirilmesi» dep adlandıra. Bu da regionda kurort mevsiminiñ başlanmasına yardım etecek, deyler.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Muällimlär küni harpisida “Qazaqstan” Märkiziy kontsert zalida Җumhuriyätlik “Äŋ yahşi pedagog” konkursiniŋ ğaliplirini mukapatlaş märasimi bolup štti.
Konkurs uyuşturuluvatqan säkkiz jilda uniŋğa 35 127 muällim qatnişip, mäktäp yeşiğiçä vä ottura, tehnikiliq häm käspiy bilim beriş sistemisida işlävatqan 432 pedagog “Äŋ yahşi pedagog” bälgüsigä erişip, miŋ ayliq hesap kšrsätküçi miqdarida ahçiliq mukapatqa erişti. Biyil konkursqa qatnaşqan üç miŋdin oşuq muällim arisidin 64 adäm ğalip çiqti.
Täntänilik mukapat tapşuruş märasimi Roza Rımbaeva, Arujan Sain, Nurlan Älimjanov vä Dimaş Qudaybergenniŋ muällimlär namiğa video arqiliq muraҗiät qilişidin başlandi.
– Muällimlär küni – häqiqätänmu umumhäliq mäyrimi. Bu küni biz muällimlirimiz namiğa qançilik minnätdarliq sšzlirini eytmayluq, u haman az bolidu. Män šzämniŋ däsläpki muällimim Lyudmila Valentinovnani äskä alimän. U maŋa alahidä munasivät qilidiğandäk bilinätti. Bilimänki, sinipdaşlirimniŋ hämmisi şundaq oyda edi. Şundaq ekän, siniptiki härbir baliniŋ šzini alahidä his qilğini bu – näq pedagog talanti, degän sšz. Mämlikitimizdä şundaq muällimlär nahayiti nurğun. Äynä şular tüpäyli hazir bizniŋ mämlikitimiz utuq qazinivatidu, – däp täbriklidi käsipdaşlirini Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ bilim vä pän ministri Ashat Aymağambetov. Ministr muällimlärgä salamätlik, utuq-muvappäqiyät, oquğuçilar minnätdarliğini ata-anilarniŋ çüşinişini tilidi. U şundaqla “Pedagog märtivisi toğriliq” birinçi qanunniŋ qobul qilinişi vä muällimlärniŋ iş häqqini aşuruş üçün byudjetta kšzdä tutulğan 3 trillion täŋginiŋ dšlätniŋ muhim mäsililärgä diqqät ağduruşini ispatlaydiğan çoŋ utuq ekänligini täkitlidi.
Andin keyin Ashat Aymağambetov vä Parlament deputatliri Baqıtjan Jumağulov, Murat Baqtıyarulı, Dinar Nšketaeva, Äbdimanap Bekturğanov vä Natal'ya Jumadildäeva “Äŋ yahşi pedagog – 2019” Pähriy unvaniğa sazavär bolğanlarni mukapatlidi.
Biyilqi täntänilik çarä-tädbirniŋ yänä bir alahidiligi –“Qazaqstan muällimi” mukapitiniŋ tapşuruluşidur. Uni Qazaqstan Ekologiyalik täşkilatlar assotsiatsiyasi prezidiuminiŋ räisi Äliya Nazarbaeva tapşurdi.
– Mäktäp – bu bena ämäs, mäktäp – bizniŋ muällimlirimiz. Män moşu sähnidin hämmiŋlarni muällimlirimizni hšrmätläşkä, ularni qädirläp-bahalaşqa çaqirimän. Kälgüsi ävlatni oqutuş ohşaş çoŋ җavapkärlik şularğa jüklängän. Ularniŋ väzipisi bilim arqiliq balilirimizğa mämlikätni sšyüş, çoŋlarni hšrmätläş, yahşi vä paydiliq adämlärdin boluş ohşaş qädriyätlärni siŋdürüştin ibarät. Silärgä, qimmätlik pedagoglar, qiyin vä җavapkärlik ämgigiŋlar üçün minnätdarliq bildürimän, – däp muraҗiät qildi muällimlärgä Äliya Nazarbaeva.
Ahirida şuni qoşumçä qilimizki, Җämiyätlik ähmiyätkä egä täşäbbuslarni täräqqiy ätküzüş fondi täsis qilğan mukapatqa erişkänlärniŋ äŋ yahşi on ämgigi kelär jili martta Dubayda štidiğan “Duniya muällimi-2020” häliqara konkursiğa ävätilidu.
Konkurs ğalipliri mukapatlandi
Muällimlär küni harpisida “Qazaqstan” Märkiziy kontsert zalida Җumhuriyätlik “Äŋ yahşi pedagog” konkursiniŋ ğaliplirini mukapatlaş märasimi bolup štti.


text:
Esen Eli
Esen Eli (ukraince БaбeHkoBe, EceH-Eлi, rusça БaбeHkoBo, ЭceH-Эли, Бoлbшoй ЭcceH-Эли) – Qırımnıñ İslâm Terek rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 645 kişi.
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
AKBİLEK
Hurzuk başında, taw citini tüz teppesinde çımmaak kala cıltırağandı. Kayalanı tögeregin da taw citile kurşalab, kün tayakla araları bla, suw şorkalaça, sıbdırılıb ötgendile. Tübü wa - tübsüz car.
Ol kalada bir seyir biyçe caşağandı. Bertatıwnu süygen egeçi obur Akbilek bolğandı ol. Anı sanları karañı keçeni künça carıthandıla. Künnü közun kamatırça, alay seyir cıltırağandıla biyçeni çımmaak sanları.
Kalanı terezisinden kolun tışına uzatsa, Ullu Kam tüz carıb, Koban başlanñan cer kündüzça carık bolub kalğandı. Koban suwnu birinçi tamçıları da, çık tamçılaça, cim-cim cıltırab, bir-birlerin bay ete, sarka kelib, şorkulday, alaydan töben sarkıb ketelle.
Ullu Kamnı arı canı bla kalanı arasın da Akbilek sokğan çepkenlikden col tartılıb bolğandı, kiyik cünnü kök mamuğundan soğulğan çepkenlikden.
Ayüçu, Akbilekni eri, bir zalim zat bolğandı. Ol keçele bla hanlanı, patçahlanı huremlerin tonab ızına kaytsa, Akbilek, terezeden kolun uzatıb, Ullu Kam tüznü carıtıb, köpürden eri kıynalmay ötüb turğandı.
Bir colda Ayüçü, nasıbsız kişi, nakırda etib: -Endi huremleni tonarık tülme. Altın-kümüş salır cer tabalmaybız kalada. Kacar patçahnı bir seyir kızı bardı deydile. Anı alıb keleyim. Seni koluñ da muthuz bola başlağandı,- deb ketgendi, oynay- küle coluna.
Allay açıwlanğandı Akbilek. Talay künnü ökünüb turub, Ayüçünü kaytıb kelgenin anı kadırını kümüş koñurawçuğundan bilib, uyanñandı Akbilek. Erlay kimni alıb kele ese da bir kereyim deb, bilegin terezeden tışına uzatıb, duw candırğandı Ullu Kamnı.
İzlegenin köralmağanında, esleyala bolmazma, asırı karañıdı deb, terezeni keñine açıb, öşünün da çığarğandı tışına. Kadırnı, közleri kamab, başı tögerek aylanñandı. Bara barıb, köpürnü arasında abınıb ketib, miyikden Ullu Kamnı ullu tolkunlarına tüşgendi. Ol kün Ayüçünü artmaklarında altınları suwda erib, çabaklanı üslerine çabhandı. Andan beri Kobannı çabağına altın çabak deydile, Hurzuk başında ak kalağa da - Akbilekni kalası.


text:
TÄZİYÄ TELEGRAMMİSİNİ ÄVÄTTİ
Nursultan Nazarbaev kšrnäklik yazğuçi Gerol'd Bel'gerniŋ vapat boluşi munasiviti bilän märhumniŋ ailisigä täziyä telegrammisini ävätti.Dšlät rähbiri täziyä bildürüp, yazğuçiniŋ vapat bolğanliği toğriliq hävärni çoŋqur...
TELEFON ARQİLİQ SÖZLÄŞTİ
9-fevral' küni Nursultan Nazarbaev Rossiya Federatsiyasiniŋ Prezidenti Vladimir Putin bilän telefon arqiliq sšzläşti.Prezidentlar ikkitäräplimä hämkarliqniŋ, şundaqla Evraziya ihtisadiy ittipaqi dairisidiki šzara härikätniŋ eqimdiki mäsililirini...
TÄBRİKLÄYMİZ
Ötkän jili elimizniŋ Mustäqilligi küni harpisida Dšlät rähbiriniŋ Pärmaniğa benaän, härhil sahalarda çoŋ muvappäqiyätlärni qolğa kältürgän Dšlät mukapatliri bilän täğdirlängän edi. Ularniŋ arisida ismi...
Kün tärtividä — Prezident mäktübi
Җumhuriyät Prezidenti N.Ä.Nazarbaevniŋ häliqqä yolliğan novättiki Mäktübi qizğin qollap-quvätlinip, qazaqstanliqlarniŋ ätiki küngä bolğan ümüt-işänçisini tehimu aşurğanliği talaşsiz häqiqät. Mäktüptä ilgiri sürülgän väzipilär bilän tapşurmilarniŋ...
Milliy säyasät mäsililiri boyiçä tätqiqatlar
Aqordida Qazaqstan Җumhu-riyitiniŋ dšlät kativi Gülşara Äbdiqalıqovaniŋ räisligidä keŋäşmä štküzülüp, uniŋda Mädäniyät vä sport ministrligi Qazaqstan hälqi Assambleyasiniŋ İlmiy-ekspertlik keŋişi bilän birliktä jürgüzgän millätlärara...
Hava meditsinisiniŋ yardimi çoŋ
Elimiz salamätlikni saqlaş sahasini täräqqiy ätküzüştä transport meditsinisi muhim rol' oynavatidu. Qazaqstan Җumhuriyiti Salamätlikni saqlaş vä iҗtimaiy täräqqiyat ministrliginiŋ mälumatliri boyiçä, 2011 — 2015-jillarğa...
Täbrik telegrammisini ävätti
Nursultan Nazarbaev Serdjio Mattarellağa İtaliya Җumhuriyitiniŋ Prezidenti lavazimiğa saylinişiğa bağliq täbrik telegrammisini ävätti.Telegrammida Qazaqstan bilän İtaliya otturisidiki dostluq, šzara işänçä vä strategiyalik şeriklikkä asaslanğan...
Etnosäyasiy luğät çiqirildi
Astanada Qazaqstan hälqi Assambleyasiniŋ ilmiy-ekspertliq keŋişi Mädäniyät vä sport ministrliginiŋ qollap-quvätlişi bilän näşirdin çiqarğan «Etnosayasi sšzdik — Etnopolitiçeskiy slovar'» tonuşturuldi.Milliy akademiyalik kitaphanida bolup štkän...
Yeŋi davalaş orni eçildi
Huş hävär/ Çoŋ Çiğan yezisida ikki qävätlik davalaş ambulatoriyasi qäd kštirip, moşu yeqinda paydilinişqa berildi. Bu çoŋçiğanliqlar üçünla ämäs, mäzkür yeza nami bilän atilidiğan...
Täbrik telegrammisini ävätti
Nursultan Nazarbaev Salman ben Abdel Äziz Äl Saudqa Säüdiyä Äräpstani Koroliniŋ tähtkä oltirişi munasiviti bilän täbrik telegrammisini ävätti.Prezident Qazaqstan hälqiniŋ vä şähsän šziniŋ namidin...