text:
Keriç parom keçitiniñ işi ava şaraitlerinden sebep toqtala bile. Bu aqta bazarertesi künü, yavanr 11-de, «Deñiz müdirligi»niñ matbuat hızmeti bildire.
«Yanvar 12 künü ava şaraitleriniñ bozulması beklenile. Keçitniñ işi toqtala bile», – denile beyanatta.
Qırım gidrometmerkezi bildirgeni kibi, bazaertesi künü yanvar 11-de Keriç boğazında cenübiy ve cenübiy-ğarbiy yelniñ quveteleşmesi mümkün.
Tahmincilerniñ malümatına köre, boğazda dalğalarnıñ yüksekligi 13-15 detsimetrni teşkil ete.
Keriç boğazından parom keçiti Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar diyarı ile bağlağan yekâne naqliyat arteriyasıdır.


c: text/html

text:
Ukraina Rusiyeniñ Qırım işğali ile bağlı muracaatlarnı halqara mahkemeler, şu cümleden arbitraj mahkemesine de azırlay. Bu aqqında Ukraina tışqı işler naziri Pavlo Klimkin cuma künü, noyabr 14-te, Twitterde bildirdi.
Pavlo Klimkin internet qullanıcılarından biriniñ Qırım mal-mülki boyunca halqara mahkemelerge muracaatlar işi aqqında sualine cevap berip, Ukraina bir qaç halqara mahkemege muracaat etecegini qayd etti.
Ukraina diplomatiyasınıñ tarihında ilk Twitter intervyüsı noyabr 14-te Kiyev saatine köre saat 16-dan saat 17-ge qadar Tışqı işler nazirliginiñ saytında olıp keçti.
Pavlo Klimkin İnternet qullanıcıları ile böyle subetleşe.
O, Rusiye qullanıcılarınıñ suallerine de aynı şekilde cevap bergen edi.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kiyevniñ apellâtsion mahkemesi salı künü, iyül 21-de, «Aydar» Qırım askeri Enver Velilâyevni ev apisine aldı. Bunı ATR qırımtatar telekanalınıñ jurnalisti Elvina Seitbullayeva Facebook saifesinde bildirdi, – dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Onıñ aytqanına köre, mahkeme toplaşuvında halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Enver Velilâyevni onıñ kefaleti esasında azat etmege rica etti.
«Bundan evel Peçersk mahkemesinde halq deputatı ve qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev ve İgor Lapin «Aydar» askerini azat etmege rica etken ediler. Mahkemeciler toplaşuvnı iyül 27-ge qaldırmaq istediler, lâkin adliyeciler maqsadına iriştiler. Esnas videokonferentsiya şeklinde keçirildi. «Aydar» batalyonınıñ askerleri Enverge qoltutmağa keldiler. Jitomirden Enverniñ babası, ömür arqadaşı – Elzara Velilâyeva ve eki çağına yetmegen balası keldiler. Babasını yaqalanğanından berli körmediler, tek televizorde», – dep yazdı Elvina Seitbullayeva.
Kiyev Peçersk rayon mahkemesi iyül 8-de «Aydar» batalyonınıñ Qırım göñüllisi Enver Velilâyevniñ apis cezasını yarım yılğa qadar uzatqan edi.
Kiyevde iyün 20-de keçirilgen mahkeme toplaşuvında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov Velilâyevni kefillik altına almağa rica etti. Mahkemeci kefilniñ «işi çoq dep» şübelendi. Qırımlı apiste qaldı.
«Aydar» askeri uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimlerine qarşı zorbalıq qullanğanında, aydutlıqta, adam hırsızlığı ve arbiy bölükni öz başına terk etmesinde qabaatlana.
Bu işte Velilâyevnen beraber «Aydarnıñ» diger askerleri de keçe, şu cümleden Aleksandr Babiç, Nikolay Ştirhun, Viktor Gerçak ve Nikolay Lâşçuk, olarnı mart 18-de Baş arbiy prokuraturanıñ hadimleri Ukraina havfsızlıq hızmeti ile beraber yaqaladılar.


text:
Ukrain sıñır bekçileri Qırım ile sıñırda diversion taqımnıñ ücümini qaytardı.
Bunı Ukraina SNBO haber-talil merkezi bildire.
«İşğal etilgen Qırımda da vaziyet tınç degil. Tüneivn saat 20:25 Herson bölüginiñ «Qızıl Çaban» sıñır hızmetiniñ sıñır bölüginiñ hadimleri vaqtınca işğal etilgen Qırımdan qıtaiy Ukrainağa yol alğan diversion-istihbarat taqımınen çapıştı. Sıñırcılar ücümni qaytardı ve diversantlarnı yarımadağa qaytmağa mecbur ettiler», – denile SNBO beyanatında.
Mında şunı da qayd ettiler ki, çarşenbe künü saat 21:00 Deñiz qoruvınıñ Mariupol bölüginiñ «Donbass» gemisi Mariupolniñ deñiz limanı rayonında Rusiye ucucısız uçağını urıp tüşürdi.


text:
Qırımnıñ Qarasuvbazar şeerinde 90 yaşına kelgen qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Nuriye apte Biyazova vefat etti dep bildire Qırım.Aqiqatqa Qırım insan aqları kontakt gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov.
«Bugün bizler qara haber aldıq – Nuriye Biyazova vefat etken. Biz Qırımğa endi qaytqan vaqıtlarda, o qırımtatar milliy areketiniñ eñ faal iştirakçilerinden biri olğan edi. Biz onıñ Qarasuvbazardaki evinde pek sıq toplaşa, o materiallar derc ettire, maqalaler yaza edi. Milliy areket içün pek büyük iş yapa edi» – dep ikâye etti uquimayecisi.
Bu yıl baarde Nuriye Biyazova qırımtatarlarnıñ 1944 senesindeki sürgünine bağışlanğan «Akis» adlı avtobiografik kitap bastırğan edi.
Nuriye Biyazova 1928 senesi fevaralniñ 21-nde Bağçasarayda dünyağa kele. 10944 senesi mayısnıñ 18-nde Özbekistanğa sürgün etile ve anda ana-babasınen eki aptesini defin ete. 1989 senesi Qırımğa qaytqan soñ, şu arada qırımtatar milliy areketinin faal iştirakçilerinden biri ola.


text:
AQŞ ve Frenkistan prezidentleri Barak Obama ve Fransua Hollande Ukraina ükümetine maliye destek kösterilmesiniñ emiyeti ile razı oldılar.
Bu aqta olar telefon vastası ile añlaştılar, dep bildire AQŞ ükümetiniñ resmiy saytı.
Devlet başları «Şarqiy Ukrainadaki vaziyetni ve, Minsk añlaşmalarına riayet etilmese, Rusiyege nisbeten cezalarnıñ saqlanılmasını muzakere ettiler», denile beyanatta.
Obama Hollandğa yanvar başında Frenkistanda yüz bergen teraktlarnıñ taqiqatında yardım etmege söz berdi. Hollande devlet kâtibi John Kerryniñ ziyareti ve amerikanlılar tarafından kösterilgen yardım içün minnetdarlığını bildirdi.


text:
Meclis reisi Refat Çubarov Almaniya Tışqı işler nazirligi yolbaşçıları ile körüşti ve Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda yüz bergen soñki vaqialarnı muzakere etti. Almaniyadaki Ukraina elçisi Andrey Melnikniñ bildirgenine köre, Berlinde Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Qırımda Meclis faaliyetini yasaq etmek qararını takbih ettiler.
«Refat Çubarov Almaniya TİN yolbaşçıları ile körüşti: resmiy Berlin Meclisniñ yasaq etilmesini takbih ete», – dep yazdı diplomat Twitterde.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 26-da yarımada territoriyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek qararını qabul etti. Bu qararnı lâğu etmek içün bir ay devamında muracaat etmek mümkün.
Dava boyunca cevapkâr – Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Meclis azaları şikâyet arizasını berecegini ilân etti.
Aprel 18-de Rusiye Adliye nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ospan Batırdıñ Çoybalsan marşalğa jazğan hatı
Surette Ospan Batırdıñ 1944 jılı naurız ayında Çoybalsan marşalğa jazğan hatı berilgen. Hatta Ospan Batırdıñ öz qolı qoyılğan, möri (tañbası) basılğan. Hattıñ audarması: Asa qwrmetti marşal joldasqa sälem (jazamın mänisi:) Ol jaqtağı bizdiñ äskerlerdiñ kemşilik* närseler bolsa bizdiñ mına barğan kisilerden aytıp jiberiñizder. Jäne de sol äskerler jaudı qamap alğan eken, assa 10 kün, qala berse 6-7 kün, şamaları bolsa qamasın, eger azıq basqalay närseleri bolsa onı bwl jerden tolıq qıp beremiz, kemşilik* närselerine biz mindettimiz, sol üşin äskerlerge osı habarlardı dan'bau* arqılı tiilse eken dep qwrmetpen Batır Ospan (qoltañbası, möri). 33. 3/3 Qısqaşa tüsindirme: Kemşilik*: hatta bwl söz minezdeme mağınasında emes, qajettilik, bwyımtay, kerek-jaraq siyaqtı äleumettik häm twrmıstıq mağınada


text:
Nókis qalasındaǵı 3 MPJda17,2 km ishimlik suw tarmaǵın tartıw jumısları alıp barılmaqta
- 28.09.2021, 11:29,
- ҚapaқaлпaқcTaH / ЖәMийeT
- 65
Nókis qalası «Jańabazar», «Boz awıl», «Qos kól» MPJ aymaǵına «MOVE FORWORD» JShJ tárepinen puqaralarǵa jámi 17,2 km bolǵan ishimlik suw tarmaǵın tartıw jumısları alıp barılmaqta.
Bul qurılıs jumısları ele juwmaqalanbaǵanlıqtan bul obekt ele «Qaraqalpaq suw támiynatı» JShJ nıń balansında emes.
Bizge málim bolıwınsha, qurılıs jumısları juwmaqlanıw aldında tur. Belgilengen jumıslar juwmaqlanǵanınan soń, puqaralar ishimlik suwı menen támiyinlenedi.ckaчaTb dle 11.3
Facebook
BkoHTakTe
OдHokлaccHиkи
Google+


text:
Mayısnıñ 18-nde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilgeniniñ 75 yılı tola. Qırımlılar Stalin rejiminiñ eñ qorqunç cinayetlerinden biriniñ qurbanlarını içtimaiy ağlarda añıp, zemaneviy cemiyette qırımtatarlardan qorqalar, dep ayta.
…Cumlemizniñ qırımtatarlardan ögrenecek şeylerimiz bar. Bu küçük ğururlı halq yıllar devamında satqın tavrasınen yaşadı, amma bir şeyge baqmadan, küçlü, açıq ve temiz olıp qaldı. Til, iman, ananelerini saqlap qaldı. Balalarğa uzaq, körünmegen vatanğa sevgi aşladı. Mayıs 18 kederli künü ögünde baş egem ve qırımtatar halqına tuvğan toprağınıñ saibi olmasını can-yürekten tileyim.
Qırımtatar faallerine Qırımda facialı adise-vaqialar aqqında Rusiye quvetçileri hatırlattı. Mayısnıñ 18-inden bir qaç kün ögüne olarğa «qanun bozulmaycağına dair ihtarlar» berilmege başladı.
İzaat bergenler sürgünlik aqibetleri alâ daa yoq etilmedi, cemiyette ise qırımtatarlarğa nisbeten menfiy munasebet qala etile, dep bildire.
…Kerçekleştirilgen genotsid neticesinde Qırımnıñ tamır halqınıñ aman-aman yarısı yoq etildi. Sürgünlik aqibetleri alâ daa yoq etilmedi. Ve bugünde-bugün zalımlarnıñ balaları XX asırda kommunist rejiminiñ insanlarğa ve halqlarğa qarşı yapqan cinayetlerini aqlamağa devam ete.
Mında kösterilgen bütün yazılar açıq menbalardan alındı


text:
Cumaaqşamı künü, sentâbrniñ 24-nde, saat 16:00-da Dniprodaki ATO Müzeyinde (Dmitriy Yavornitskiy cad., 16) «Qırım işğaliniñ reinesi olğan qırımtatar qorantalarınıñ taqdirlerine» bağışlanğan «İşğal reineleri» albomı ve sergisi taqdim etilecek.
«Bu insanlar nasıl yaşay? Ayatları nasıl deñişti? Nasıl bir qıyınlıqlarğa rastkeldi? Nurlu kelecek içün nasıl küreşeler? Ne arz eteler? Bu suallerniñ cevabını sentâbrniñ 24-nde tedbirimizde ala bilesiñiz. Semetdeşlerimizniñ 20 ikâyesinen tanış olmağa davet etemiz: 10 – memleket içinde köçip kelgen şahıs, 10 – vaqtınca işğal etilgen Qırımda yaşağan qoranta», – dep bildirdi «Qırımtatar Resurs Merkeziniñ» taqdim merasimini teşkil etkenniñ matbuat hızmeti.
Berilgen malümatqa köre, tedbirni karantin rejiminiñ normalarına köre ve karantin sıñırlarına riayet etip keçirmege planlaştıralar.
«Qırımtatar Resurs Merkezi» 2020 senesi I kvartalında Rusiye işğal etken Qırımda insan aqları bozuluvlarınıñ talilini taqdim etip, bu müddet içinde yarımadada yüzge yaqın insan apiske alındı, dep qayd etti. «İşğalciler tarafından yapılğan bozuvlarnıñ büyük qısmına tamır qırımtatar halqı oğray. Yarımadada bu sistem alına keldi», – dep bildire Qırımtatar Resurs Merkezi.
Qırımtatar Resurs Merkeziniñ daa evelki malümatına köre, 2019 senesi yarımadada 150-den çoq insan tutuldı ve 300-den çoq kişi azatlıqtan marum etildi.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uydurıla, dep bildirgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 11-de «Çiygoz davası» imayesiniñ eki şaatını sorğuğa çekti. Olardan iç biri qabaatlanğan Rusiyege qoltutqan miting iştirakçilerine qarşı zorbalıq areketlerini yapqanını tasdıqlamadı. Bunı Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov toplaşuvdan soñ olğan teneffüste ayttı.
Birinci şaat, Ali Abdullayev, añlattı ki, Ukrainağa qoltutqan faaller olarnı Rusiye faallerinden ayırğan militsiya yanında olğanda «Ahtem Çiygoz insanlarnı çekilmege qandıra, qollarınen köstere, miting iştirakçilerini biraz artqa çekmege tırışqan edi. Miting iştirakçileri bunı bir de-bir çağıruv olaraq degil, tınçlandıruv olaraq köre edi. Bu tek Meclis tarafdarları añlağan ayrı işaret işaretler degil edi, adiy insan işaretleridir».
Şaat qayd etti ki, Ukrainağa qoltutqan faaller Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurasına kirmege tırışmadı ve zorbalıq areketlerini yapmadı. Miting iştirakçileriniñ barışıqsever niyetlerini ekinci şaat – Sabri Ametov da – tasdıqladı.
«Şaat, miting iştirakçileri biri-birine qarşı olmadı, barışıqsever şekilde yanaşqan edi, dep ayta», – dep qoştı Polozov.
Mahkeme üyle teneffüsinden soñ şaatlarnı sorğuğa çekmege devam etecek, dep bildirdi advokat.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
İçerik
Kötülük yapanların cezasını bulması için duanın okunuşu nasıldır?
“Allâhümmeantelhâdırulmühıytubimeknûnâtiddamâiri.Allâhümmeazzibizzâlime ve kallilnâsırahü ve entel muttaliulâlimü.Allâhümmeinnifülânenzalemeni ve esâeileyye ve lâ yeşhedübizâlikeğayruke.Allâhümmeentemelkühü fe ehlikhü.Allâhümmeserbilhül hevâne.Allâhümmekammıshükamisarridâ.Allâhümmaksıfhü(7 defa) Allahümmahfıdhü(2 kere) Fe ehazehümüllah,innehükaviyyünşedid.Veinnâalâzehâbinbihi.Vehıylebeynehüm ve beyne mâyeştehûn.Vekadimmâ ilâ mâamilümin amelin fecealnâhühebâenmensûrâ.Tüdemmiru külle şey’inbi emri rabbiha.Laasimelyevme minemrillâh..Fe kutıadâbirulkavmillezinezalemüvelhamdülillâhirabbil âlemin.”


text:
Praga merkezinde qırımtatar halqınıñ milliy yetekçisi, Ukrana Yuqarı Şurasınıñ deputatı Mustafa Cemilevniñ süreti ile büyük keten bezi yerleştirilgen. Mında Cemilev Ukrainağa qol tutuv Maydanınıñ timsali oldı.
Qırım.Aqiatqa teşkilâtçılarnıñ aytqanı kibi, işbu Maydan bir qaç ay evelsi meydanğa ketirildi.
Avropa birligi bayrağı ve ukrain timsalleri ile çadır, bunıñ ile üstünde «No war in Ukraine» şiarı ve Ukraina şarqındaki adiselerni aks etken fotosüretler asılğan.
Teşkilâtçılar Ukrainada Rusiye istilâsını toqtatmaq talabı olğan arizağa imzalarnı toplaylar.
Bıltır noyabr ayında Çehiyada Mustafa Cemilevniñ süreti ile beş bilbord peyda olğan edi. Süreti yanında Cemilevniñ Çehiya prezidentiniñ Qırım işğali ile razı olmaq teklifiniñ teñqidi yazılğan edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/04-3
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Kärimä Niğmätullina (3.04.1984, Mäskäw, RSFSR, / SSRB) — matematika ğälime.
Prinston universitetında yuğarı belemen ala, MIT'da aspiranturanı beterä häm uqıta.
Microsoft şirkätendä eşli, AQŞ sälämätlek saqlaw ministrlığı öçen yoğışlı awırular taralu modelen citeşterüçe taqımda qatnaşa.
2013 yıldan Mäskäw general' plan institutınıñ mödire wazifaların üti.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Meclisniñ malümatına köre, Cemilev Cidda şeerinde aprel 8-nden berli buluna, tünevin o Mekkege yol aldı. Muqqades topraqta, Aslan Ömer Qırımlı ve Rustem Ümerov ile birlikte ümreni eda etecek.
Mart 15 künü Meclis İslam İttifağı Teşkilâtınıñ baş kâtibi İyad ben Amin Madaniniñ adına mektüp yolladı. Meclis, büyük musulman devletler birleşmesine öz itibarını qullanıp, Ukrainadaki inqiraznı al etmek içün barışıq usullarnı bulmağa yardım soradı.
İİT öz nevbetinde soñki vaqialardan sebep, Qırım musulmanlarınıñ telükesizlik meselesinen ğayet raatsız olğanını bildirgen edi.
Bunen beraber, XXI-nci asırda «konstruktiv dialog ve eyi qomşulıq munasebetleri halqara cemaatçılıq azaları içün şart olmalı».


text:
Rusiyege qarşı halqara sanktsiyalar Ukrainağa işğal etilgen Qırımnı qaytara bile. Bu aqta qırımtatarlarnıñ yetekçisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Bütündünya qırımtatar kongressinde çıqışta bulunıp bildirdi, – haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Esas maqsadımız – yarımadanı qanunsız işğalden qurtarmaq ve keri qaytarmaq. Fikrimizce, küreş usullarından biri – sanktsiyalarnıñ kirsetilmesidir. Sanktsiyalarnıñ soñ maqsadı – Rusiye ordularınıñ çıqarıluvıdır. Qoşma cezalar kirsetilse, Vatanımızğa qaytıp olurmız, eminim. Amma bu maqsatqa irişmek içün, dünya toplulığınıñ qoşulması kerektir. Halqara devletler birlikte çalışmasa, bütün ğayretimiz nafile olur», – dey o.
Cemilev qırımtatar halqınıñ SSCB Stalin rejiminiñ yıqıluvında qırımtatar halqınıñ rolü aqqında hatırlattı ve qırımtatarlar demokratik uquq ve degerlerniñ ğayrıdan tiklenilmesi içün halqara qol tutuvnı qazanğanını qayd etti.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi qırımtatarlarnı çeşit usullar vastası ile sürgünlikke mecbur etkenlerini qayd etip keçti.
«Qanunsız akimiyet tarafından etilgen er şey tamır halqı temsilcileriniñ Qırımda qalmaması içün yapıla… İşğalci akimiyet temsilcileri iç bir şeyni ihmal etmeli: yaqalav, mektep tintüvleri, mesülietke celp etüv, insanlarnı ticaretten marum qaldıruv. Qırımtatarlarnı topraqnı qaldırmağa mecbur ettiler. Qırım işğalinden soñ bir 150 evde tintüv yapıldı. İşğalci akimiyetniñ tarik etici areketleridir. Bütündünya qırımtatar kongressiniñ esas vazifelerinden biri – işğal ile küreş usullarınıñ işlep çıqarıluvıdır», – dey Cemilev.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, Cemilevniñ çıqışı soñuna yetkende, kongress iştirakçileri qırımtatar halqınıñ yetekçisini ayaqta turıp alğışladılar, salonda «Mustafa!» qıçırğanlar bar edi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Qırımğa, qırımatatar halqınıñ tarihiy Vatanına ukrain devleti terkibinde milliy-territorial muhtariyet statusınıñ berilmesi aqqında «yol haritasınıñ» işlep çıqarılacağını bildirdi.
Kongresste 12 memleketten 500 vekilniñ iştirak etmesi beklenile: Ukraina, Türkiye, Özbekistan, Qazahistan, Qırğızistan, Litvaniya, Romaniya, Poloniya, Frenkistan, Rusiye, AQŞ ve Kanada.
Rusiye yarımadanı işğal etken soñ 2014 senesi fevral 27-den bugünki künge qadar 15 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur oldı. Qırımtatar halqı liderleriniñ Qırımğa kirişleri yasaq etildi, demokratik yollar vastasınen saylanğan ve bütün dünyada yerli halqlarnıñ idare organlarınıñ örnegi olğan – Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Meclisi – faaliyetlerini devam ettirmek imkânından marum qaldılar, olarnıñ mal-mülki ise musadere etildi.
İşbu vaziyetni nazarda tutıp, II Bütündünya qırımtatar kongressini Türkiye paytahtı – Ankarada keçirmek kibi qarar alındı. Ankarada qırımtatarlarnıñ eñ büyük diasporası yaşamaqta.


text:
Qırımtatar milliy Meclisi yolbaşçısınıñ birinci muavini Nariman Celâl bildirgeni kibi, mart 3 künü saba Qırımdaki musulman ailesinde tintüv keçirildi.
«Krasnoperekopsk rayonnıñ Voinka köyünde yerli musulman cemiyet reisi Şaip Suleymanovnıñ evinde saba saat 8 - den berli tintüv keçirilmekte», - dep yazdı öz feysbuk saifesinde Celâl.
Tintüv sebepleri ve ya tavsilâtlı malümat berilmey. Er vaqıt olğanı kibi Qırım uquq qoruyıcı organlarda bu adisenen bağlı resmiy malümat yoq.
Mart 1 künü de Qırımnıñ Yedi Quyu rayonnıñ meclis reisine rus uquq qoruyıcılarnıñ tarafından «ziyaret» etildi.
Fevral 11 künü, Qırımda, qırımtatarlarnıñ evlerinde bir sıra tintüvler keçirildi. Olarnıñ neticesinde 12 insan tutıp qapatıldı, sorğudan soñ çoqusı azat etildi. Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım prokuror Natalya Poklonskaya «Hizb ut - Tahrir» adlı terroristik teşkilâtınıñ faaliyetinen bağlı cinayi işniñ açılması aqqında bildirdi.
Fevral 12 künü qapatılğan dört insan Müslim Aliyev, Emir - Üsein Kuku, Enver Bekirov ve Vadim Siruknı Qırımdaki mahkeme apis etmek qarırını aldı. Fevral 29 künü keçirilgen nevbetteki makeme oturışında mezkür qarar deñişmedi.
Qırımtatar halqınıñ Meclisi böyle areketlerni qırımtatarlarğa qarşı yapılğan yañı repressiyalar kibi tanığan. Bundan sebep Ukraina tiş işler nazirligi fevral 12 künü narazlıqnı bildirip, Rusiyege basımnı küçleştirmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qarasubazar (Belogorsk) rayonınıñ Üç Köz (Novoklynovo) köyünde qırımtatarlar yaşağan evde tintüv olıp keçti.
Alınğan malümatlarğa köre, polisler qorantadaki bütün erkeklerni alıp kettiler. Tintüv vaqıtında olar özlerini qaba alıp bara, evdeki ballarnı qorquttılar.
«Belogorsk rayonındaki olıp keçken tintüv bitti. Qorantanıñ bütün erkeklerini alıp kettiler. Bir tatamıznı da alıp ketecek ediler, amma soñra fikirlerini deñiştirdiler. Sorğuğa çağırırlar dep ayttılar. Ballar pek qorqtılar. Polisler özlerini qaba alıp bara, qadınlarnı qorquta ediler. Telefondan bir kimsege haber bermesinler dep, laf etmege bile izin bermediler», – dep qayd etti Lilâ Osmanova.
Hatırlatamız, tünevin, 9 avgust künü İslâm-Terek (Kirovskoye) köyünde yaşağan Umer Emiramzayevniñ evinde tintüv keçti.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Qırım sakinleri, Ukraina vaqtında mülkke alınğan vesiqalarını deñiştirmeselerde ola.
Bu meseleni Qırım Devlet komitetiniñ kadastr boyunca reis muavini Valentina Kirilitsa bildirdi.
«Ukraina vaqtında mülkke berilgen vesiqalar Rusiye Federatsiasında da müddetsiz dep, tanılalar. Eger de, bir de bir insanda mülküni satmağa, deñiştirmege, ediye etmege niyeti olmasa, bu mesele uzerinde ajiotaj yapmaq kerekmey. Biz bu aqta ende çoq kereler aytqan edik, amma sualler peyda ola bergeni içün, halq arasında añlatma işimizni devam etemiz», ˗ dep ayttı Valentina Kirilitsa.
Ariza bergenler çoqusı köy hocalığı yerinde turğan qurucılıqlar ne olacaq, ev ˗ mesken vesiqalarına çevirmege imkânlar olacaqmı, miras qalğan mülkni nasıl etip resmiyleştirmek kerek olacaq kibi ve buña beñzer suallernen meraqlanalar.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Aqmescitten qırımtatarları Qırımnıñ «vatandaşlıq» qamaçavı iştirakçilerine tatlı yemeklerni pişirdi. Bunı Qırım.Aqiqat saytına aktsiya iştirakçilerinden biri Smail bildirdi.
Onıñ aytqanı kibi, Qırımdan qıtaiy Ukrainağa «Çonğar» kiriş noqtasından keçken insanlar Qırımnıñ «vatandaşlıq» qamaçavınıñ iştirakçilerine şarqiy tatlılıq – çak-çaknı berdiler.
«Bitalarnıñ bile aktsiyamızğa böyle tarzda qoşulmasından pek memnünim», – dey Smail ve faallerge çak-çaknı bergen ve pişirgenlerge minnetdarlığını bildire.
Bunıñ ile qırımlılarğa selâm ayttı ve olarğa ruh küçüni tiledi.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.


text:
Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar faali Ahtem Çiygoznıñ apiste bulunma müddetini daa üç ayğa devam ettirdi.
Bu aqta onıñ adliyecisi Nikolay Polozov Twitterde yazdı.
«Mahkeme Ahtem Çiygoznıñ apiste bulunma müddetini daa üç ayğa, aprel 8-den iyül 8-ge qadar, devam ettirdi», – dep bildirdi o.
Bugün mahkemede Ahtem Çiygozğa qarşı cinaiy işniñ baqıluvı devam etti.
Ahtem Çiygoz Aqmescit SİZO-sında 2015 senesi yanvar ayından başlap buluna, o, Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 212 maddesi 1-ci qısmı («kütleviy nizamsızlıqnı teşkil etüv») boyunca qabaatlana, madde boyunca qabaatlanğan kişi 10 yılğa qadar apiske qapatıla bile.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Aqyarda mayıs 26-sında saba daa eki yañı COVID-19 hastası qayd etildi, bildire şeerniñ rusiyeli akimiyeti.
Bu malümatqa köre, bir hasta çetelden keldi. Aqyar sakini İndiyadan qayttı ve observatorda bulundı. Daa birisi evelce koronavirus hastasınen alâqada bulundı.
Böylece, Qırımda 355 koronavirus hastası qayd etildi. 26-sı çetelden, 74-ü – qomşu Rusiyeden keldi. 11 koronavirus hastası vefat etti. Aqyarda – 153 hasta, üçü vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Tünevin ilhaq etilgen Qırımda 25 yañı koronavirus hastası qayd etildi, bunı Facebook saifesinde Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov haber ete.
"Olardan 19-ı COVID-19 adiseleri boyunca epidemiya qarşı tedbirler vaqtında, 2-si laboratoriya skriningleri yapılğanda, 4-ü - adamlar tibbiy yardımğa muracaat etkende tayinlendi", - yazdı o.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Dmitriy Krutikov bildirgeni kibi, adiselernin 5-i Qurman rayonında, 2-si - Aqmescitte, 15-i - Kezlevde qayd etildi. Birer adise Bağçasaray, Kefe ve Aqmeçit rayonlarında.
Qırımda 483 koronavirus hastası qayd etildi, 33-ü çetelden keldi, 86-sı qomşu Rusiyeden kelgen ve olarnen alâqada olğan insanlardır. 350 insan tüzeldi, 15 hasta vefat etti. Aqyarda 177 insan COVID-19 hastalığına oğradı. 145 kişi tüzeldi, üç insan vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
1.Ahmet Hamdi Tanpınar, 19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi, Çağlayan Kitapevi 2.Ahmet Hamdi Tanpınar, Edebiyat Üzerine Makaleler, Dergâh Yayınları 3.Mustafa Nihat Özön, Türkçede Roman, İletişim Yay., 4.Kenan Akyüz, Modern Türk Edebiyatının Ana Çizgileri, İnkılâp Kitapevi, 5.Ahmet Kabaklı, Türk Edebiyatı 5. Cilt (Hikâye, Roman), T.E.V. Yay., 6.İnci Enginün, Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı, Dergâh Yay., 7.Cevdet Kudret, Türk Edebiyatında Hikâye ve Roman, ... Devamını Oku »
Anasayfa / Etiket Arşivi: kuram


text:
Rusiyedeki Rostov-na-Donu şeerinde Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesinde, aprel 4 künü müddetsiz açlıq tutacağını ilân etken «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Zeytullayevke acele yardım çağırıldı. Bunı Facebookta Qırımlı advokat Emil Kurbedinov yazdı.
Bundan evel advokat, açlıqnıñ 10 künü devamında Ruslan Zeytullayev 6 kiloğa azğanı ve turıp laf etip olamağanını bildirdi.
Ruslan Zeytullayev, aprel 4 künü Rostov-na-Donu şeerinde, Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesiniñ toplaşuvında, müddetsiz açlıq tutacağını ilân etti. O Rus tarafına bir sıra talaplarını seslendirdi: qırımtatarlarnı «terrorizm» ve «ekstremizm» maddeleri boyuncataqip etmemege, Ukraina TİN temsilcilerini oña muvaqqat apiske yibermege, ve Aqyarlı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» başqa mabuslarını azat etmege talap etti.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi, 2016 senesi sentâbr 7 künü Zeytullayevni «terroristik cemiyette iştirak etkeninde» qabaatlı tanıdı ve oña 7 yıl apis cezasını berdi. Rusiye prokuraturası Rusiye Aliy mahkemeniñ bu qararına itiraz bildirdi ve dava, tekrar baqılmaq içün, kene de Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesine yollanıldı. Taqiqat organları, Zeytullayevnıñ terroristik cemiyet iştirakçisi degil de, teşkilâtçı olaraq tanılğanını istey. Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ böyle maddesi, eñ azından 15 yıl ve atta ömürlik apis cezasına ketirmek mümkün.


text:
Avgust 26-da, keç aqşam, adamnı atıp öldürdiler.
Bunı «Tvoya gazeta» bildire.
Neşirniñ malümatına köre, Yaltinskaya soqagı boyunca yerleşken ev sakinleri atış davuşlarını eşitip, politsiyağa telefon açtılar. Vaqia yerine kelgen uquq qorçalayıcılar ağır yaralanğan adamnı soqaqnıñ keçüv qısmında taptılar.
Acele yardım maşınası zarar körgen adamnı Aluşta hastahanesine ketirdi, amma onı qorçalap olamadılar – adam ameliyat masasında elâk oldı.
Neşirniñ mühbirleri ögrengenine köre, adam 1983 senesi doğğan yerli sakin edi.


text:
«Biz Ukraina kerginligi ile bağlı yazıqsınuvnı añlaymız. Ukrainada vaziyetniñ inkişafı bizni kederlete. Ve biz muzakerelerge devam etemiz. Amma Ukraina vaziyeti Qırımdaki Ğalebe paradına iç te bağlı degildir», – dedi Peskov.
Almaniya federal kantsleri Angela Merkel Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Qırımdaki arbiy paradta iştirak etmek istegi sebebinden yazıqsınuvını bildirdi. Merkel tüşüne ki, Ukrainada kerginlikniñ büyümesi vaqtında Putinniñ bu qararı vaziyetniñ eyileşmesine yol bermez. O qayd etti ki, mayıs 9 künü – Rusiye tarihında müim bir kündir. Amma, onıñ fikrince, Ukrainada kergin vaziyet olğanda böyle parad yersizdir.


text:
Bilärlär
Bilärlär yäki bülärlär - bolğarlarğa qärdäş bulğan, İdel buyı Bolğarında yäşägän törki qäbilä berläşmäse. Bilär şähäre häm şul töbäktäge ölkä älege etnik törkem iseme belän atalğan.
Bilärlär İdel buyı Bolğarı däwläteneñ öç töp qäbiläneñ berse bulğan.
TarixYзrәpTү
Bilärlär qäbiläse Bilär şähärenä çamalap salğan. X ğasırda İdel buyı Bolğarı däwlätenä kergän.
Billa, Boksu häm Xätäni buyınça X ğasırnıñ 2-nçe yartısında bilärlärneñ ber öleşe Macarstanğa küçep kitä häm anda Peşt şähären nigezli (kiläçäk Budapiş).
XIII ğasır Könbatış Awrupa çığanaqlarında (Plano Karpini, Wilhelm Rubruk h.b.) İdel buyı Bolğarın da «Bilär ile» dip ataw oçraqları küzätelä. Bilärlär etnonimı İdel buyı Bolğarında X-XIV yözlärdä qullanışta bula.
Soñraq bolğarlar dip yörtelä başlıy häm Qazan xanlığına kerä.
Könbatış höcümnäre säbäple XII ğasırdan birle Bilär - däwlätneñ başqalası bulğan. Batu xan höcüme näticäsendä Bilär XIII ğasırda cimerelgän, xäräbäläre Tatarstan Alekseyevskiy rayonında urnaşqan.
SıltamalarYзrәpTү
- ПyTeшecTBиe B BocToчHыe cTpaHы ПлaHo KapпиHи и Pyбpyka. M., 1957
- MyxaMeTшиH Д.Г., XakиMзяHoB Ф.C. Эпиrpaфичeckиe пaMяTHиkи ropoдa Бyлrapa. KaзaHb, 1987.
- ФaxpyTдиHoB P.Г. Oчepkи пo иcTopии Boлжckoй Бyлrapии. M., 1984.
- «TaTapckий эHциkлoпeдичeckий cлoBapb» KaзaHb, ИHcTиTyT TaTapckoй эHциkлoпeдии AH PT, 1999


text:
«Donetsk Halq Cumhuriyeti» ve «İslam devleti» taqımlarınıñ bayraqları kibi qırımtatar bayrağını da «Eurovision-2016» yarışında açmağa yasaqladılar. Yır yarışınıñ teşkilâtçıları keçken afta yayınlağan bayraqlarnıñ cedvelini alıp qoydılar. Bayraqlarnıñ qullanuvını yañı vesiqada qayd etildi. Qoşulğan 42 memleketniñ ya da Birleşken Milletler Teşkilâtına kirgen memleket bayraqlarınıñ qullanuvı içün ruhset berildi.
Ukrainalı yırıcı Jamalanıñ mühlisleri Stockholmnıñ kontsert zalında qırımtatar milliy bayrağını açamazlar. «Eurovision-2016» yır yarışınıñ teşkilâtçıları iştirak etecek 42 memleketniñ ya da Birleşken Milletler teşkilâtına kirgen memleketlerniñ bayraqlarından ğayrı başqa bayraqlarnıñ qullanmasını yasaq ettiler.
Kontsert zalında açması yasaq olğan bayraqlarnıñ cedveli keçken afta soñunda yır yarışınıñ resmiy saytında peyda oldı. Yasaq etilgen bayraqlar cedveline qırımtatarlarnıñ milliy bayrağı, «Donetsk Halq Cumhuriyeti» ve «İslâm devleti» bayraqları kirdi. «Eurovision-2016» yır yarışınıñ bağ bölüginiñ reberi Paul Jordan Radio Svobodağa bunıñ yañlış olğanını aydınlattı.
«Keçken afta yayınlanğan vesiqa derc etilmemek kerek edi. Şimdi ise saytta episi kriteriyler bar. Biz iç bir bayraqnı ya da yerni «İslâm devletiniñ» bayrağı ile qıyaslamaq istemedik, evelki vesiqa içün afu soraymız. Canı ağırğan er kesten afu soraymız», – dep qayd etti yarışnıñ resmiy vekili.
Saytta yañı vesiqa peyda oldı
Yañı vesiqada LGBT birleşmesi (Lesbian, Gay, Bisexual, Transgender community) ve Avropa birligi bayraqlarınıñ qullanması izin berildi. Yasaq etilgen bayraqlarnıñ hususiyetleri: reklam, ayırım ya da siyasiy ve diger levhalar.
Konkret bir memleketke ya da yerge qarşı çıqmaq içün değil, mantıqlı bir qaide tizmek içün qanunlar qabul etildi. Aynısı qırımtatar bayrağına da aitPaul Jordan
«Bayraqlarnen bağlı ayrı talimatlar bar. Misal olaraq, bayraqnıñ çubuğı madeniy ya da tahta olamaz, tek plastik ola bile. Bayraq iç bir siyasiy bilgi taşımaycaq. Bu bayraqlar iştirak etken memleketler ya da Birleşken Milletler Teşkilâtına kirgen diger memleketlerge ait ola bile. «Donetsk Halq Cumhuriyeti» (Ukrainada terrorist tanılğan gruppirovka – QA) bayrağı yer davalı olğanı içün degil, bayraq «Eurovision-2016» yarışına qoşulğan bir memleketni temsil etmegeni içün yasaqlandı. Konkret bir memleketke ya da yerge qarşı çıqmaq içün değil, mantıqlı bir qaide tizmek içün qanunlar qabul etildi. Aynısı qırımtatar bayrağına da ait. O iştirak etken memleket ve Birleşken Milletler Teşkilâtına kirgen bir memleketniñ bayrağı degil, bu sebepten böyle qarar. Bu qarar Qırımğa qarşı qabul etilmedi. Meselâ, İskoçiyanıñ milliy bayrağı da yasaq altında», – dep ayttı Paul Jordan Radio Svobodağa.
Yır yarışınıñ teşkilâtçıları qayd eteler ki, qanunlarnıñ yerine ketirilmesi tedbirniñ telükesizlik hızmeti tarafından közetilecek ve bir de bir bozuv olsa, bayraqnı saqlamağa talap etecekler.
Bu sene yır yarışında Ukrainanı Jamala qırımtatarlarnıñ sürgünligini añlatqan «1944» yırınen temsil etecek.
Çubarov Jamalanıñ çıqışına qoltutmağa çağırdı
«Bu «Eurovision» yarısınıñ bayraqlarnen bağlı resmiy siyaseti. Biz onı ürmet etemiz ve qabul etemiz », – dep ayttı Radio Svobodağa Jamalanıñ PR-müdiri Denis Kozlovskiy.
Teşkilâtçılar bu yarışnıñ Kreml tarafından siyasetleştirüv neticesinde peyda ola bilecek manialarğa yol bermemege tırışalarRefat Çubarov
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov öz Facebook saifesinde bu meseleni şu şekilde izaatladı: «Elbet de, men bu qararnı begenmedim, amma bu aqnı olarğa kaldıram – teşkilâtçılar bu yarışnıñ Kreml tarafından siyasetleştirüv neticesinde peyda ola bilecek manialarğa yol bermemege tırışalar».
Refat Çubarov Jamalağa qoltutmağa çağırdı.
«Eurovision-2016 » yarışınıñ yarım finalları Stokgolm şeerinde mayıs 10 ve 12 künleri, finalı ise mayıs 14-te keçirilecek. Jamala ekinci yarım finalda 15-inci olaraq sanağa çıqacaq.
Radio Svoboda
Metnniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında


text:
Dekabr 16 künü Qırımda işiniñ toqtatılması aqqında ilân etken ATR media-holdinginiñ «15 minut» haber saytı Kiyevden işine devam etti. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa ATR telekanalı baş müdiriniñ muavini Ayder Mujdabayev bildirdi.
«Saytta Kiyev jurnalistleri çalışa. Hadimlerniñ qıdırıluvı aqqında ilân berdik. Saytnıñ işi aynı olacaq: Qırım aqqında ve Qırım ile qırımtatarlar içün akutal olğan mevzular aqqında yazacaq», – dedi o.
Ayder Mujdabayevniñ aytqanı kibi, media-holdingde Qırımda qalğan ATR hadimleri «Kiyevge kelip, şirketimiz ve saytımızda çalışacağına» ümüt besleyler.
Media-holdingniñ saibi Lenur İslâmov «15 minut» saytında aytqanı kibi: «15 minut» ve «Lâle» bala telekanalı – ATR serbest media-holdinginiñ levhaları. ATRniñ qıtağa mecburiy köçip kelmesinden soñ bu levhalarnı Qırımda, tutmağa çarem olğanına qadar, tuttım».
«Qırımda bütün milliy media leyhalarımıznıñ saf ölümi böyle yaşayışqa köre daa da eyidir!» – dedi o.
Qırımda ATR qırımtatar telekanalı ile bir media-holdingge kirgen «15 minut» haber saytınıñ hadimleri ve «Lâle» bala telekanalı muarririyeti yarımadada işiniñ toqtatılması aqqında bildirdiler.
Aytılğanı kibi, soñ vaqıtları sayt ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq baş müdiri Elzara İslâmova ve onıñ sabıq muavini Lilâ Bucurova meydanğa ketirgen «QaraDeniz Production» studiyasınıñ terkibinde çalışa edi.
«15 minut» saytınıñ hadimleri «yap-yañı internet-leyhasınıñ meydanğa ketirilmesi üzerinde çalışmağa» niyetini bildirdi.
ATR media-holdinginiñ saibi Lenur İslâmov Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, «15 minut» saytını qıtaiy Ukrainağa avuştırmağa ve bu maqsadı ile Qırımdan hadimlerniñ köçip kelmesini teşkil etmege planlaştıra. İslâmov şunı qayd etti ki, saytnıñ hadimlerinden bar qısmı yarımadanı terk etmege istemey.
2015 senesi aprel 1-den dünyada yekâne ATR qırımtatar telekanalı, «Lâle» bala telekanalı, «Meydan» radiosı Roskomnadzor litsenziyasını alalmayıp, işğal etilgen Qırımda yayınlavını toqtatmaq mecbur oldı. İyün 17-den ATR ve «Lâle» Kiyevden yayınlavına devam etti, «Meydan» internette çalışmağa başladı.
Lenur İslâmov Qrımınıñ Rusiye akimiyeti takbih etken Qırım vatandaşlıq qamaçavınıñ teşebbüsçisi ola, yerli prokuratura oña qarşı cinaiy işni açtı. Mında Lenur İslâmovnıñ mülkiyetiniñ apis etilmesi aqqında da bildirgen ediler.


text:
Samand Siyabendov
Samand Aliyeviç Siyabendov (rusça CaMaHд AлиeBич CиaбaHдoB, Kürdce:Semendê Elî Siyabendov; 1909 s. noyabr 20, Qars vilâyeti, Rusiye İmperiyası — 1989 s. noyabr 14, Yerevan, Ermenistan ŞSC, Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetler Birligi) — Şuralar Birliginiñ Qaramanı, Kürd yazıcı ve ŞSCB Yuqarı Şurasınıñ deputatı.
Samand Siyabendov 1909 senesi noyabr 14-de Qars vilâyetiniñ Hesencan köyünde dünyağa keldi. Leningrad Universiteti Şarq İlimleri İnstitutını bitirdi. 1931-de Şuralar Birligi Kommunist Fırqasına kirdi. 1946-da ŞSCB Yuqarı Şurasınıñ deputatı oldı. Ekinci Cian cenki yıllarında Tula, Kaluga, Rusiye ŞFSC, Lehistan, Şarqiy Prussiya bölgelerinde çoq sayıda şeer ve qasabanıñ faşist işğalcilerden qurtarılmasında rol oynadı.
Faşistlerge qarşı cebede köstergen örnek davranışları içün 1945 senesi martnıñ 24-de Yuqarı Şura Prezidiumı tarafından Siyabendovğa Şuralar Birligi Qaramanı unvanı berildi ve “Altın Yıldız” taqdim etildi.(5980 №).
1989 senesi noyabr 14-de Yerevanda vefat etti.
KitaplarıDeñiştir
- Siyabend û Xecê - (1959)
- Jiyana Bextewar (Mesud Hayat) - (1966)
- Ferhenga Ermenî-Kurdî (Ermenice-Kürdce Sözlük) - (1959)
MukâfatlarıDeñiştir
- Şuralar Birligi Qaramanı, (1945 mart 24)
- Lenin Ordeni, (1945 mart 24)
- Altın Yıldız, (1945 mart 24)
- Qızıl Bayraq Ordeni, (1943 avgust 1)
- Qızıl Bayraq Ordeni, (1944 iyül 27)
- Vatan Cenki Ordeni, 1-inci sınıf (1945 fevral 19)
- Vatan Cenki Ordeni, 1-inci sınıf (1985 aprel 6)
- Vatan Cenki Ordeni, 2-nci sınıf (1943 noyabr 30)
- Qızıl Bayraq Ordeni, (1942 iyül 9)
- Onur Mukâfatı, eki defa
- Cesaret Mukâfatı, (1942 yanvar 22)


text:
Birleşken Milletler Teşkilâtı Rusiyeden separatistlerniñ nezareti altında bulunğan Ukraina şarqına ketirilgen «gumanitar yük» aqqında malümat bermesini talap ete, dep bildirdi cuma künü BMT. Bunı Radio Svoboda bildire.
BMT gumanitar yardım koordinatsiyasınıñ idaresi Ukraina vaziyeti aqqında esabatında hatırlattı ki, Rusiye keçken yılnıñ avgust ayından itibaren Donbassta «devletten tış küçleri» tarafından nezaret etilgen yerlerge 11 «gumanitar konvoynı» yolladı. Rusiye bildirdi ki, anda gumanitar yardımnıñ 14 500 tonnası bar edi.
Buña baqmadan bu künleri Rusiye separatistlerniñ nezareti altında olğan yerlerge 12-nci «gumanitar konvoynı» yollaycaq ola. Kiyev bunıñ qanunsızlığını sıq-sıq qayd ete.
Ukraina dey ki, Rusiye Ukraina iznini almayıp, bunıñ kibi «gumanitar konvoylarnı» kirsetilmesinen Ukraina ve halqara qanunlarını bozmaqta. Ukraina ve Qızıl Haç Halqara komiteti bu «gumanitar yardımlarnı» qabul etmekten ve ozğarmaqtan vazgeçeler, çünki Rusiye yük aqqında malümatnı bermey.
Ukraina bildire ki, bunıñ kibi «yükler» kirsetilgen soñ separatistlerniñ ücümleri quvetleşe. Bundan ğayrı, ukrain tarafı bildire ki, bu maşinalar ile Donbass zavodlarından donatmalar ve elâk olğan rusiyelilerniñ cesedleri çıqarıla edi.
Rusiye tarafı maşinalarda yalıñız kerek şeyler bar olğanını bildire. Faqat bugünge qadar Ukraina gumanitar yükni baqıp olamadı.


text:
Qırımdaki Rusiye İç işler nazirligi yılbaş bayramları arfesinde dümen başında sarhoş aydavcılarnı tapmaq içün mahsus tedbirlerni keçirecek.
Müessiseniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, yollardaki reydler dekabrniñ 27-nden 29-na qadar devam etecek.
«Reydler vaqtında Yol-patrul hızmeti inspektorları adiy hızmetnen beraber «kütleviy teşkerüv» usulını da qullanacaqlar, yani yolnıñ belli bir qısmında belli bir vaqıtta mümkün olğanı qadar çoq aydavcı teşkerilecek, soñra başqa yerge keçip, aynısını yapacaqlar», – dep aytıla haberde.
Berilgen malümatqa köre, politsiya hadimleri evelden belgilengen yerlerde signal konuslarınen qayd etilgen mahsus duraq ayatlarında maşinalarnı toqtatacaqlar.
«Aydavcınıñ sarhoş olğanını aytmaq içün bir sebep olsa, belli protsessual areketler yapılacaq», – dep bildire İç işler nazirligi.
Hatırlatqanlarına köre, dümen başında sarhoş olğanlarnı 30 000 ruble para cezası ve 1,5 yıldan 2 yılğa qadar maşina aydamaq yasağı bekley.
Oktâbr ayında bildirilgenine köre, Kezlevde sarhoş maşina hırsızı politsiya patrulinden saqlanmağa tırıştı.
Qurtarıcılar, Qırımda ciddiy yol qazalarınıñ sayısı arttı, dep qayd etken edi.


text:
Ukraina prezidenti ofisiniñ yolbaşçı mesleatçısı, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ sabıq baş naziri Sergey Kunitsınnıñ fikirince, Ukraina akimiyetiniñ Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığını quruv teşebbüsi Kreml içün açuvlandırıcı oldı.
Bu aqta Kunitsın Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
«Ebet, Zelenskıy (Ukraina prezidenti – QA) «Qırım platformasını» niayet qurğan soñ, o, (Rusiye akimiyeti – QA) büyük darbe aldı. Rusiyeliler Qırım ve Aqyar aqqında laf etmege istemeyler, bu mesele olar içün qapandı. Ve Ukraina bir kereden standart olmağan bir adım ata – «Qırım platformasını» qura, dünyanıñ 60 memleketi, hususan Amerika Birleşken Devletleri, Türkiye, Almaniya oña qol tutalar. Bu Putinni pek açuvlandırdı, dep tüşünem», – dedi o.
Aprelniñ 23-nde Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile ötkerilmesi muzakere etilgen körüşüvde eki taraflı munasebetlerni laf etmege azır, amma Qırım meselesi köterilmeycek, dep bildirdi.
Ukraina Rusiye işğal etken yarımadanı işğalden qurtaruv halqara meydançığı olacaq «Qırım platforması» quruluvı teşebbüsini köstere.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Lviv vilâyeti Jovkiv rayonı Dublânskiy şeer şurası Sıtıhiv köyündeki bir soqaqqa 2014 senesi Qırımda öldürilgen Reşat Ametovnıñ adını bermege qarar berdi. Bu aqta Qırım.Aqiqatta bulunğan bir vesiqada söz yürsetilmekte.
İşbu leyhanıñ teşebbüsçisi olğan Lviv qırımtatar cemiyetiniñ reisi Rustem Emiraliyev, «soqaqnıñ böyle birtarihı işğal altında bulunğan Qırım ve Donbasstan Lviv vilâyetine çeşit vilâyetlerden köçmege mecbur qalğanukrainler arasındaki birlikke bir sebep olacağından emin».
2017 senesi Ukraina prezidenti Petro Poroşenko 2014 senesi baarde öldürilgen Qırım sakini Reşat Ametovke Ukraina Qaramanı ünvanını bergen edi.
2014 senesi martnıñ 3-nde Reşat Ametov Aqmescitteki Qırım Nazirler Şurasınıñ binası ögüne referendumge qarşı öz narazılığını bildirmek içün çıqqan soñ qırsızlanğan edi. Martnıñ 15-de ise onıñ cesedi bir çoq qıynav izleri ile Qarasuvbazar rayonınıñ ormanda tapılğan edi. Faalniñ cenazesi 2014 senesi martnıñ 18-nde Aqmescitteki «Abdal» mezarlığında yapılğan edi.
Moskva nezaret etken Qırım akimiyeti qırımtatar failiniñ qatilini tapqannı mukâfatnen taqdirlemege söz bergen edi. Lâkin qatil alâ daa tapılmadı.


text:
“Qırım federal universiteti”ndeki (QFU) qanunsızlıqlar aqqında yazğanımdan soñ, maña başqa Qırım aliy oquv yurtundan muracaatlar keldi - onı asıl yoq etmege isteyler. Bu - Kefe Maliye ve İqtisadiyat Akademiyası.
Oquv yurtunınıñ vekilleri haber etkeni kibi, rusiyeli Qırım Tasil ve İlim Nazirligi onı qapatmaq içün iş köre. Hadimler ve studentler buña şaşa. Çünki keçken beş yıl devamında, qıyınlıqlarğa baqmadan, olarnıñ aytqanına köre, oquv yurtunıñ inkişafını devam ettirip oldılar. Bu yılları devlet akademiyağa para ayırmadı, grant destegi ya da başqa çet yardım da yoq edi. Yani yurt özü özüne para yetkize.
İşte, “halq cebeleri” ve “Rusiye tayançı” kibi başqa cemiyet birleşmeleri Qırımda memurlarnıñ aqsız areketlerine iç bir tesir yapıp olamağanıñ daa bir tasdıqı
Soñki eki yıldan berli Akademiyada klassik tasil sisteması boyunca oquvnıñ ücreti yılda 55 000 ruble (bundan evel daa ucuz edi). Oquv yurtu, 25-27 million rublelik yıl budjetiniñ 20%-ını terbiyelev işlerine ve Rusiye volontör göñüllilik areketiniñ inkişaf ettirmesine masraf ete. Mında büyük volontör merkezi tizildi. Böylece, akademiya esasında endi dört yıldan çoq böyle Rusiye yaşlar cemiyetleriniñ birleşmeleri yerleşken: “Ğalebe volontörları” bütünrusiye teşkilâtı, Rusiye student sport klublarınıñ birleşimi, Volontör merkezleriniñ birleşimi ve il.
Meraqlısı, akademiyanıñ çoqusı studentleri ve hadimleri, “Rusiye içün” Halq Cebesi” bütünrusiye areketi ştabınıñ faalleri ve azaları ola. İşte, “halq cebeleri” ve “Rusiye tayançı” kibi başqa cemiyet birleşmeleri Qırımda memurlarnıñ aqsız areketlerine iç bir tesir yapıp olamağanıñ daa bir tasdıqı.
Şimdi akademiya 2019 senesi sentâbr 1-ine qadar qanun boyunca çalışa bile. Amma memurlar endi studentlerniñ QFUğa avuştırılmasını talap ete. Şimdilik 450 talebeden sadece 50-si avuştırıldı. Mahkeme qararı olmazdan, memurlar binanı müürledi, studentlerge tasil vesiqalarını almağa imkân bermeyler, bu yıl ise 121 mezun oldı.
Akademiya başlığı akimiyetnen til tapıp olamağanı içün, oña qarşı Rusiye Cinayet Kodeksiniñ 159 maddesiniñ 3-ünci qısmına köre, cinaiy dava açıldı. Bu maddege köre, oquv yurtu aylıqlar, bergi, bina kirası, bina tamiri, merasimler keçirilüvine masraf etken aqça - sanki hırsızlanılğan, dep sayıla! 10 aydan berli prokuratura davanı tahqiq ete. Oquv yurtu hadimleriniñ endi sabırı yetmey. Adamlar er şeyge azır.
Mahkeme qararı olmazdan, memurlar binanı müürledi, studentlerge tasil vesiqalarını almağa imkân bermeyler, bu yıl ise 121 mezun oldı
Er şey bundan başlandı: Kefeniñ rusiyeli prokurorı, Kefe akademiyasınıñ faaliyetini yasaq etmek talabınen dava açtı, sebebi - oquv yurtunıñ nizamnamesinde “ukrain selefniñ uquqiy mirasçısı”nıñ belgilenmegeni. Bell ki, “ukrain müessiselerniñ uquqiy mirasçısı”ları 50%-ğa qadar Qırım müessisesi oldı. Ekinci qısmı ise daa olmadı, ve asıl bunı kimse teşkermey edi (birisi nizamnamesine yazıp qoyğan, başqası qoymağan).
Böylece, mahkeme prokurornıñ davasını qanaatlendirse, buña köre Qırım oquv yurtlarınıñ yarısını qapatmaq mümkün olur. Akimiyet ise, soñki beş yıl devamında berilgen tasil vesiqalarını - bu ise onlarce biñ bala bağçası, mektep, aliy oquv yurtlarınıñ mezunları - qanunsız saymağa mecbur olur.
İşte, böyle kibi “tuvğan liman”ğa qaytuvnıñ aqibetleri alâ daa qırımlılarnıñ başına, kökten taşlar kibi tüşe.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Aqyardan Rusiye federal tibbiy merkezlerine 742 hastanı yollaycaqlar. Bunı iyül 30 künü Aqyar şeer sağlıq saqlav idaresiniñ başı Yuriy Voskanân bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, bedava yüksek tehnologik yardımnı endi hastalarnıñ 15% kördi.
«Rusiyeniñ eñ eyi federal tibbiy merkezleri bu hastalarnı bedava qabul eter», – dedi Voskanân.
Sağlıq saqlav idaresiniñ malümatına köre, yollamalarnı yürek-damar, onkologik hastalıqları olğanlar elde eter.
İşbu leyhanıñ Qırım ve Aqyarda keçirilmesi içün sağlıq saqlav nazirligi 500 mln rubleni ayırdı.


text:
Bunı Qırım Cumhuriyeti ve Aqyarnıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafınıñ destek meselesinen bağlı olğan toplaşuvda RF baş naziri Dmıtro Medvedev bildirdi.
«Qırım sakinleriniñ rusiye pasportlarnıñ elde etüvi de pek emiyetlidir. Migratsion hızmetimiz Rusiye grajdanlığını qabul etmege istegenlerge pasportlarnıñ berüvini yazğace bitirir», – dedi o.
Rusiye FMHde bildirdiler ki, Qırımnıñ sakinlerini pasportlarnen 3 ay içinde temin eterler. Rusiye grajdanları olmağa istemegen Ukraina vatandaşları ise Qırımda yaşamaq içün mahsus vesiqanı elde etmeliler.


text:
Qırımda trenajor salonları ve fitnes merkezleri iyünniñ 15-nden itibaren çalışıp başlaycaq. Yüksek seviyeli azırlıq buyruğınıñ tüzetüvlerini Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov imzaladı.
Sport salonlarında şimdilik ayrı dersler yapılacaq.
Bu müessiseler yarımadada koronavirus pandemiyası başlağanında berli qapalı edi.
Rusiye işğal etken Qırımda iyünniñ 15-nde şifahane-kurort kompleksi Rospotrebnadzor talaplarına uyğun bir şekilde çalışıp başlaycaq, lâkin tek qırımlılar raatlana bilecek.
Otel ve musafirhaneler raatlanmağa kelgenler içün şifahane-kurort ve musafirhane kompleksi obyektleriniñ açılmasınıñ ekinci etapında açılacaqtır.
Qırımda turistlerni esapqa aluv elektron sistemasını açmağa planlaştıralar.
Bundan evel Aksenov karantin tedbirleri bitkenine qadar Qırımğa kelmemege rica etti. Aprelniñ 29-nda Qırımda evi ve mülki olmağanlar kelse, 14 künge observatorğa alınmalı, dep bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti mayısnıñ 24-nden itibaren observatorda qaluv parasınıñ kirsetilüvini «telükesizlik tedbirleriniñ quvetleştirilmesi» dep adlandıra. Bu da regionda kurort mevsiminiñ başlanmasına yardım etecek, deyler.


text:
Dekabr 4-ünde Qırımda sılaq yağmur ve deñişici bulutlılıq olacaq, dep bildire Qırım gidrometeomerkezi.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Aqmescitte deñişici bulutlılıq, yağmursız ava. Şimaliy yel saniyede 9-14 metr. Ava arareti kündüz +2…+4º.
Aqyarda deñişici bulutlılıq. Gece biraz yağanaqlar olacaq (yağmur, sılaq qar), kündüz yağanaqlarsız. şimal-şarqiy, kündüz cenübiy yel saniyede 7-12 metr. Ava arareti gece tahminen 0°, kündüz +5…+7°.
Qırımnıñ cenübiy yalısında deñişici bulutlılıq, yağmursız ava. Gece şimaliy, kündüz cenüp-şarqiy yel saniyede 7-12 metr. Ava arareti kündüz +7…+9°.
Keriçte deñişici bulutlılıq. Gece yağmurlı qar kibi biraz yağanaqlar olacaq; kündüz yağmursız ava. Şimaliy yel saniyede 6-11 metr. Ava arareti kündüz +1…+3°.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ davası boyunca mart 28-de keçirilgen oturışında imaye şaatı Seyran Egamberdiyevni sorğuğa çekti. Şaat 2014 senesi fevral 25-26 vaqialarını añlatıp, Çiygoznıñ qabaatını tasdıqlamadı. Bunı Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov tarif etti.
«Anda (Qırım Yuqarı Şurasınıñ içki azbarında – QA) Ahtem Çiygoznı kördi, o, bir de bir işaret köstermedi, emir bermedi ve çağıruvlar yapmadı. Bundan ğayrı, kün boyunca miting vaqtında onıñ yanına emir ya da çağıruvlarnen kimse kelmegen edi», – dep qayd etti Polozov.
Advokatnıñ aytqanına köre, şaat, militsiya hadimleri binanıñ içki azbarını terk etken soñ çatışma başlağanını añlattı.
«O, Rusiyege qoltutqan miting iştirakçileri tarafından Ukrainağa qoltutqanlarğa cam şişeleri, plastik şişeler atılğanını körgen edi. Aynı vaqıtta, qayd etkenine köre, Ukrainağa qoltutqan miting iştirakçilerinden iç birisi evelden bir de bir zorbalıq aletini azırlamağan edi: tayaq, armatura, lesker tayaqları ve ilâhre», – dep qoştı Polozov.
Diñlevler çarşenbe künü, mart 29-da, devam etecektir.
Qırım Yuqarı mahkemesi Ahtem Çiygoznıñ apis müddetini üç ayğa, iyül 8-ne qadar uzatqan edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Arça
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Arça şähäre. Arça Rayonınıñ üzäge. Tatarstannıñ tönyaq-könbatış töbägendä (Qazannan 65 km), Qazansu yılğası buyında urnaşqan. Qazan-ägerçe timer yulında stansiä.
Borınğı tarixı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
13. yözdä nigez salına. 13.-16. yözlärdä Bolğar-Tatar qalası, Qazansunıñ uñ yarındağı ürdä urnaşqan. 15.-16. yözlärdä Arça Daruğası bilämäse üzäge. Qazan Xanlığı säyäsätendä Arça yağı bäkläre bilgele ber röl' uynağan. Rus ğäskärläre Qazannı yawlağan waqıtta Yapança bäkneñ atlı ğäskäre tuplanğan urınnarnıñ berse. 1552. yılnıñ Sentäberendä Rus kenäze Andrey Kurbskiy ğäskäre tarafınnan yandırıla. Anıñ arxeologik qaldıqları xäzerge Arça urınında.
Yaña Tarixı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1781.-96. yıllardan öyäz şähäre, 1920.-30. yıllarda kanton , 1930. yıldan rayon üzäge, 1938-2003 yıllarda şähär tibındağı bistä.
İxsa[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Xalqı – 1989. yılda 13,9 meñ keşe (Tatarlar – 83,7%, Ruslar 15%), 200 yılda 16,2 meñ keşe. Ciñel sänäğät (Arça Milli Ayaq Kiemnäre Citeşterü Berläşmäse, mex eşkärtü fabrikası)., azıq-tölek sänäğäte (söt kombinatı, kraxmal zavodı, elevator) şikärtläre, kirpeç suğu zavodı, tözü materialları kombinatı, remont-mexanik zavodı. 3 urta mäktäp, 1 tulı bulğan urta mäktäp, 1 başlanğıç mäktäp, gimnaziya, pädogojik kölliät (kolledj), hönär mäktäbe. 2 mädäniät yortı. Klub. Rayon üzäk xastaxanasä. Mäçet. Voskresenie, Poqraw çirkäwläre – 19. yözneñ 2. yartısı miğmariät istälege.


text:
«Adaletli Rusiye» fraktsiyası İlya Ponomarevni Devlet dumasınıñ deputatı mandatından marum qaldırmaq içün vesiqalarnı azırladı. Bunı «Adaletli Rusiyeniñ» lideri Sergey Mironov bildirdi. Onıñ aytqanına köre, bunıñ kibi bir muracaat afta soñu kirsetilecektir.
Mironovnıñ bildirgenine köre, böyle bir qarar İlya Ponomarevge qarşı açılğan cinaiy iş ile bağlı degil, o, keçken seneniñ sentâbr ayından itibaren parlamentniñ aşağı palatasınıñ toplaşuvlarına kelmey.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi,Rusiye Devlet duması İlya Ponomarevni deputat toqunmasızlığından marum qaldırdı. Böyle bir qarar reylerniñ ekseriyeti ile aprel 7-de qabul etildi. 438 deputat buña qoltuttı, bir kişi qarşı çıqtı.
Taqiqat komiteti oña qarşı «Skolkovo» fondundan 22 million rubleni hırsızlağanından cinaiy iş açtı.
Al-azırda deputat Amerika Qoşma Ştatlarında buluna.
Peterburg deputatı Vitaliy Milonov Rusiye Devlet dumasınıñ reberligine muracaatta bulunıp, İlya Ponomarevniñ deputat mandatını vaqtından evel toqtatmağa rica etti. Onıñ aytqanına köre, Ponomarev Qırım meselesinde «Rusiyege qarşı çıqıp», «satqın ve Vatan haini unvanına» nail oldı.
İlya Ponomarev – Qırım işğaline qarşı çıqqan yekâne Rusiye deputatı. O, qabaatını red etip, bu mesele siyasetnen bağlı olğanını ayta.


text:
Ukraina tış işleri naziri Pavlo Klimkin, ilhaq etilgen Qırımda ukrain faali Volodımır Baluhnıñ aqsız yerge mahküm etkenler cezalanacağından emin. Bu aqta o yanvarniñ 16-nda Twitterde yazdı.
«İşğalci akimiyetniñ yalancı mahkeme sisteması çelik iradeli insanlar qarşısında küçsüz qala. Volodımır Baluhnıñ mahkemede aytqan soñki sözleri – ür insannıñ bizge aytqan ögütidir. Ucu-bucağı olmağan bu qanunsızlıqta qabaatlı olğanlar cezalanacaq», – dep qayd etti Klimkin.
Kremlniñ nezaretindeki Aqşeyh rayon mahkemesi yanvarniñ 16-nda, patron saqlağanında qabaatlanğan ukrain faali Volodımır Baluhnı üç yıl ve yedi ayğa yaşav tarzı koloniyağa yollamağa ve 10 biñ rublelik cöreme tölemeknen (tahminen 4,6 biñ grivna – QA) cezalamağa qarar berip, faalni otırışuv esnasında apiske aldı.
Bundan evel rus prokurorı, mabüsnı 5 yıl ve 1 ayğa azatlıqtan marum etip, yaşav tarzı koloniyağa yollamağa ve 20 biñ rublelik (tahminen 9,2 biñ grivna – QA) cöreme ödemesinen cezalanmasını talap etken edi.
Yanvarniñ 15-nde mahkeme toplaşuvında Baluh, soñ sözüni aytar eken, oña qarşı açılğan dava «onıñ siyasiy noqta-i nazarından dolayı uydurılğanını» ayttı ve bu onı «yañı Vatanını» sevmege mecbur etmez, dep ayttı.
FSB Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tutıp alğan edi. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ çardağında 90 dane patron ve bir-qaç TNT blokları tapılğanını beyan etken edi.
2017 senesi avgust ayında, mahkeme onı üç yıl ve yedi ayğa apiske oturtmağa ve on biñ rublelik cöreme tölemeknen cezalamağa qarar bergen edi. İstinaf arizası baqılğan esnasta Baluhnıñ ükümi lâğu etildi. Dava tekrar baqılmasına yollanıldı.
Dekabrniñ 1-nde Aqşeyh rayon mahkemesi ukrain faaline nisbeten sıñırlama tedbirini eki ayğa ev apisine deñiştirgen edi.
Baluhnıñ imayesi, o ukrain tarafdarı olğanı sebebinden – divarındaki yazı ve azbarında Ukraina bayrağı asılğanı içün – basqılarğa oğratılğanını tasdiqlay.


text:
Aqyarda mahkemeler generatorlar ile teminlemegen, şunıñ içün toplaşuvlar çıraq yarığında keçe, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Yerli cemaat erbabı, ekolog Margarita Litvinenko aytqanı kibi, o Gagarin rayon mahkemesinde vekâletli şahısl olaraq buluna edi, mında «Sevteploenergo» şirketiniñ sakinlerge davası baqılğan edi.
«Toplaşuv devamında yarıq söndi. İleride mahkeme toplaşuvı mahkemeciniñ masası üstünde olğan çıraq yarığında keçti», – dey cemaat erbabı.
Bunıñ ile o şunı qayd etti ki, muşavere odasına çıqıp, mahkemeci beş daqqadan qaytıp, bastırılğan mahkeme qararı ile qayttı.
«Yarıq olmağanda, metn bastırmaq imkânı yoq edi. Qarar evel qabul etildi, sakinlerniñ faydasına degil. Mahkemede iç bir delil, dava ve meselelerniñ emiyeti yoq edi. İnsannıñ adaletli ve obyektiv mahkeme taqiqatına aqqınıñ bozuluvıdır», – dey o.
Mahkemeniñ işbu qararı aqqında resmiy beyanat yoq.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Qırımda Rusiye kontrolindeki Qırım garnizon arbiy mahkemesiniñ binası ögünde Rusiye quvetçileri Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi olğan ve siyasiy mabüs tanılğan Tofik Abdulgaziyevniñ oğlu olğan 16 yaşında vatandaş jurnalisti Amar Abdulgaziyevni tuttı.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Men mahkeme oturışuvından haber paylaştım ve polis hadimi yanıma kelip, vesiqalarımnı istedi», – dep tefsir ete Abdulgaziyev.
Jurnalistniñ aytqanına köre, onı razılığı olmasa da, maşinağa mindirdiler.
«Meni maşinağa mindirdiler, amma areketleri qanunğa uyamı şübhelenem, çünki çağıma yetmedim», – dep tarif etti Abdulgaziyev.
Amar Abdulgaziyevniñ aytqanına köre, onı Aqmescitteki Futbolistov soqağında rayon polis bölügine alıp kettiler. Onı malümat bazasına alacaqlar dep, video çıqarmağa istediler.
«Men advokat ve ana-babam olmağanda meni çıqarmağa aqları yoq, dep ayttım», – dep cevap berdi Abdulgaziyev.
Qayd etilgenine köre, vatandaş jurnalisti polis bölüginde advokatnı bekley.
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ apiste qaluv müddetini 2021 senesi dekabrniñ 16-na qadar uzattı.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
Rusiye apsinde tutulğan qırımlılar
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ kâtibiyeti 2020 senesi noyabr ayında Rusiye tarafından siyasiy sebeplerden taqip etilgen insanlarnıñ sayısı 130 ola, dep bildirgen edi.
Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ malümatına köre, 2020 senesi oktâbr ayınıñ soñuna qadar eñ az 110 kişi Qırımda siyasiy sebepli ya da diniy cinaiy taqipler çerçivesinde azatlıqtan marum etildi.
Siyasiy mabüslerge qol tutuv programmasınıñ reberi, «Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ şura azası Sergey Davidisniñ bildirgenine köre, merkezleriniñ cedvelinde 315 insan bar, 59-ı – qırımtatarıdır.
Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı siyasiy, milliy ya da diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Rusiye akimiyeti bu sebeplerni inkâr ete.


text:
Komputer çltärennäñ kilgän mäğlümätne çikläwçe komputerğa urnaştırılğan Mäxsüs kertä-sitemı yärdemendä.
Här ber ildä, ul il öçen internet xezmäte birä torğan berniçä internet täminçese bar. Häm alarğa hökümät tarafınnañ, keşelärneñ kerüe xuplanmağan internet addressläre birelä. Şulay itep sez kerergä telägän addressnı yazsağız da ul saxifägä kerep bulmi, ber ni kürenmi.
Çiklängän saxifälärgä, közge-saxifäläre aşa kerep bula dilär, Närsä soñ ul?
Közge-saxifä ul, asıl säxifädän nösxäse bula, yağni ber uq mäğlümätne başqa adresslär aşa berü ısulı. Ul küp oçraqta bik näticäle bula, küp mäğlümat bulğan saxifälärgä küp keşe kerü säbäble ul saxifäneñ tığımğa oçrawı ixtimal. Näk şul uq saxifäneñ közgese aşa küp keşe şul uq mäğlümätne başqa adrestä taba ala. Közge-säxifä asılı belän ber uq addresstä bulırğa yäisä qayçağında başqa addresstä dä bula ala. Bu eş, serzura kertü yäisä sörtep taşlanu ixtimalinä qarşı eşlänä.
Dimäk Berär ildä berär xalıqara oyışmanıñ saxifäse yabılsa, mäğlümätne citkärü öçen başqa yullar barmı?
Älbättä, bu bik yış qullanığan ısul, ägärdä säyäsi itep qaralğan ber oyışma bulsa, mäğlümätne niçektä bulsa citkerü yulların ezliyäçäk. Ägärdä anıñ adressı berär ildä tomalanğan bulsa, ul başqa ber urında közge-saxifäne buldırırğa tiyeş.
Berençe qaraşta internettä çikläw kertkän xäkümätlär texnologiä yağınnañbik ük alda kitmägän, şulayda alar niçek itep internetkne çikläw kertü ısulların tizgenä üzläşterä alğan?
Sensura öçen bik küp törle äsbablar bar. Alarnı tabu bik qatlawlı tügel, anıñ öçen ällä ni kiräkmi, barsıda satıla häm böten kompter kibetlärennäñ alıp bula. İnternet xizmäte täminçeläre, internettä telägän öleşenä çikläw sala ala. Alar monı uñdırışnı arttıru öçen eşli ala, böten internatnı qayğırtıp torasıları kilmeder, ägärdä hökümät internet xizmäte tämin itüçelärgä çikläw kert disä alar monı bik ciñel, añsatqına eşli ala.
Sez, keşelärgä internet saxifälärenä çikläw kertü yäisä çiklänelgänne açu xezmäte bergän ber şirkättä eşlisez, sensurlaw mäsäläse soñgı waqıtta arta bara mı ällä kime bara mı?
Senzura internetkä zıyan kitärä digän yış qabatlağan äytem bar. Läkin bu qarşılıq barıber Mäğlümät faydasına eşlär. Äye çikläwlär bik küp, iñ zur misalı Qitaydağı çikläw divarı dip atalğan senzura. Anonymiser kebek kemneñ-qaysı saxifägä kerüen yäşerä torğan programnarğada çikläw kiterelgän waqıtlar bula. Bu yarış äle däwam da itär, läkin böten bu yarışlar mäğlümät faydasına bulır. Çönki mäğlümät bulırğa, kürenergä tiyeş, anı çikläp bulmas, bu ber tuqtawsız yarış. Çikläwne ütä alırlıq äsbablarnıñ da eşlämäwe awırlıq tudıra ala. Bez söylägän bu äsbablar qaysı ber illärdä qullanuı çiklängän buluına ışanam. Läkin niçektä bulsa mäğlümät barıber üz yulın tabır.


text:
Prezident Qasım-Jomart Toqaev Iran Islam Respublikasınıñ jaña prezidenti Ibrahim Raisimen kezdesti. Kezdesude eki eldiñ basşıları Qazaqstan men Iran arasındağı baylanıstı joğarı bağalağan. Bwl turalı Aqordanıñ resmi saytı habarladı.
Prezident Toqaev Raisidi prezident saylauındağı jeñisimen de qwttıqtağan. Bwl Raisidiñ IIR prezidenti retinde Qazaqstandağı alğaşqı saparı. Kezdesude prezidentter eki el arasındağı ekonomikalıq baylanıstardı tağı da alğa jıljıtıp, kölik-logistika, auılşaruaşılıq, investiciya salaları boyınşa kelisimderdi nığaytu tüsuge küş salatındarın jetkizgen.
Toqaev pen Raisidiñ kezdesui Şanhay Intımaqtastıq Qauipsizdik wyımınıñ 20 jıldığına arnalğan arnayı otırıs qarsañında bolıp otır. Bügin Duşanbede ötetin bwl sammitte Iran atalmış wyımnıñ resmi müşesi bolmaq. Bwdan tıs şara ayasında Ündistan, Qıtay jäne Päkistan joğarı lauazımdıları da bas qosadı.


text:
Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki «Kalançak» keçiş noqtasında Ukraina telükesizlik hızmeti «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ azası İgor Kuçerâvıynı tuttı. Bu aqta ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov Facebookta haber etti.
«Bu mahlüq saba işğal etilgen Qırımdan esas Ukrainağa çıqtı, pasport almaq içün, Kalançak keçiş noqtasından, bugün», – dep yazdı İslâmov.
İslâmovnıñ malümatı resmiy şekilde şimdilik tasdıqlanmadı.
Ukraina telükesizlik hızmeti bu vaziyetni izaatlamağa azır degil. Qırım.Aqiqatnıñ Küçerâvıy kerçekten tutuldımı degen sualine UTH spikeri Olena Ğıtlânska al-azırda tahqiqat tedbirleri keçirile, dep bildirdi.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti «Kalançaktaki» tutuv aqqında malümatnı teşkere.
İgor Kuçerâvıy «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ ilkingi bölüginiñ kâtibi ola, ilhaq etilgen Aqyarda «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ regional bölükniñ siyasiy şura erkânına kirmekte.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
97,41% bülletenler teşkerilgen soñ prezident saylâvlarında Türkiye lideri Recep Erdoğan 52,56% rey qazana. Bu aqta Azatlıq Radiosı haber etmekte.
Onıñ esas raqibi, muhalif Cumhuriyet Halq Partisiniñ lideri Muharrem İnce ise – 30,77% qazana.
Onıñ Adalet ve inkişaf firqası müddetten evel ötkerilgen saylâvlarda birincilikni qazanmaqtta – 97% bülletler teşkerilüvi neticesinde 0 42,43% rey qazana. Türkiye Cumhuriyet Halq Partisi 22,75% rey qazana.
Aprel ayında Erdoğan, prezident ve parlament saylâvları iyünniñ 24-nde yani planlaştırılğan müddetten 17 ay evel yapılacağı aqqında haber etken edi.
2017 senesi keçken referendumden soñ maqul tanılğan Anayasa deñişüvleri neticesinde, Türkiye parlament idaresinden prezident idaresine keçerek, nevbetteki prezidentke keniş imkânlar tanıy.
Erdoğannıñ 2019 senesinece devlet başında qalmağa fırsat bergen deñişmeler içün rey bergenlerniñ 51%qol tuttı. Olar saylâvlardan soñ küçke kirecek.
Erdoğan 2003-2014 seneleri arasında Türkiye baş naziri, ondan soñ prezidenti olğan edi.


text:
Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Qurman "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçileriniñ tevqifini yarım yılğa uzattı. Böyleliknen, Rustem Emiruseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyev 2020 yılı iyün 13-üne qadar SİZOda tutulacaq.
Bu aqta advokat Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Dava azaları oturışta Aqmescit SİZOsından video alâqa ile iştirak etti.
"Tevqifni yarım yılğa uzattılar. Bu, esaslı diñlevlerge azırlıq yapılğanda sıq-sıq ola, mahkemeniñ böyle müddetke uzatmağa aqqı bar", - dedi advokat.
O qoştı ki, dava iştirakçilerini Rostov-na-Donuğa etapqa azırlaylar.
"2020 yılı yanvar 9-ında bu dava boyunca ilk diñlev keçirilecek, olar da Aqmescitten video alâqası ile iştirak etecek, soñra, bellesem, etap başlanacaq. Bu üç künden bir qaç ayğace sozula bile", - añlattı advokat.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Bugün, dekabrniñ 12-nde, Ukraina Yuqarı Radası “Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ ayrı bölgelerinde yerli özidare organlarınıñ mahsus nizamı aqqında” qanunına deñiştirmeler kirsetip, onı 2020 senesi dekbarniñ 31-ine qadar daa bir yılğa uzattı. Bu deñişmeler içün "Ğolos" ve "Batkivşçina" partiyalarınıñ bütün azaları rey bermedi, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Ukraina Yuqarı Radası, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ ayrı bölgeleriniñ mahsus statusı aqqında qanunnı 2014 senesi üç yıllıq müddetke qabul etti.
2017 senesi oktâbr ayında parlament, qanunnı daa bir yılğa uzatqan edi, 2018 senesi oktâbrde ise - daa bir yılğa - 2019 senesi dekabr 31-ine qadar. Qanunnıñ şimdiki uzatmasını "Halq hızmetçisi" fraktsiyasınıñ reisi David Arahmaniya teklif etti.
"Normandiya dortü" - Ukraina, Rusiye, Frenkistan ve Almaniya - liderleriniñ üç yıl içinde ilk körüşüvi Parijde dekabrniñ 9-ında keçe. Ukraina prezidenti Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile eki taraflı körüşüvler keçirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Parijde dekabr 9-ında keçken "Normandiya formatı"ndaki körüşüvden soñ matbuat konferentsiyasında çıqışta bulunğanda, Ukraina ve onıñ halqı içün bozulmaz printsiplerni belgiledi. Hususan, o, Donbass ve Qırım Ukrainanıñ bir parçası olğanını qayd etti.
Körüşüvden soñ Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, qanunnı daa bir yılğa uzatmaq mümkün, dep ayttı.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım tasil naziri vazifesini vaqtınca becergen Natalya Gonçarova istifaga çıqa. Bunı o, "RİA Novosti Krım" haber agentligine aytıp berdi.
"Ebet, tasdıqlayım", - dep Cevaplandı Gonçarova mühbirniñ sualine. Amma, nazir, meşğul dep, öz qararınıñ sebeplerini añlatmadı.
Qırım Tasil Nazirliginiñ matbuat hızmeti, Gonçarovanıñ işten çıqaruvı Qırım.Aqiqatnıñ sualine, "şimdilik resmiy beyanatlar yoq", dep cevaplandı.
"RİA Novosti Krım"nıñ menbaası bildirgeni kibi, Tasil Nazirliginiñ başı vazifesine Qırım parlamentiniñ mebusı Larisa Georgiadiniñ namzeti baqıla.
Natalya Gonçarova 2012 senesi dekabr ayından başlap nazirliknin reberi edi.
Rusiye nezaretindeki Qırım parlamenti noyabr 6-ısında keçken sessiyada Qırim ükümetiniñ yañı baş nazir müavinlerini tayinledi.


text:
Sentâbr 17-sinde OSCE toplaşuvında, rusiye vekilleriniñ "rusiyeli" Qırım aqqında laflarından soñ demarş yapqan Ukraina delegatsiyası, tedbirde işini devam etmege qarar aldı.
Bunı Ukraina Tış İşler Nazirligi, öz telegram kanalında bildire.
"Ortaqlarımıznen muzakerelerden soñ, delegatsiya eki aftalıq muşaverede işini toqtatmamağa qarar aldı. Demarş ortaqlarımıznı seferber etmege imkân berdi - Ukraina bütünligine qol tutıp AQŞ, Kanada, AB-niñ bir sıra memleketleri, şu cümleden reislik yapqan Slovakiya, İsveçre ve Gürcistan, vekilleri çıqışta bulundı", - denile beyanatta.
Ukraina eyyeti sentâbrniñ 17-nde OSCE toplaşuvı çerçivesinde söz serbestligi muzakere etilgen toplaşuv salonını «Rusiyege ait Qırım» laflarına narazılıq bildirmek içün terk etti.
Olarnıñ arasında sentâbrniñ 16-nda toplaşuvda iştirak etken «P. Hilendarskoy regional bulğar milliy-medeniy muhtariyetinden» Lüdmila Radeva, «Krımskaya gazeta» ve «Krımskiy jurnal» baş muarriri Mariya Volkonskaya, «Krımskoye informatsionno agentstvo» neşirinden Olga Leonova.
Rusiyege qoltutqan «Millet» qırımtatar telekanalınıñ baş müdiri Ervin Musayevniñ lafı da bölündi.
Sentâbrniñ 16-nda Varşavada sentâbrniñ 27-ne qadar devam etecek OSCE insan ölçevini esaplav toplaşuvı başlandı.
OSCE toplaşuvında iştirak etmek içün Rusiye akimiyeti ve yarımada teşkilâtlarını temsil etken qırımlı iştirakçiler qayd etildi.
Ukrainanıñ Viyanadaki halqara teşkilâtlar vekili Yevğen Tsımbalük OSCE insan ölçevini esaplav toplaşuvında Rusiye akimiyeti ve yarımada teşkilâtlarını temsil etken işğal etilgen Qırım iştirakçileriniñ «sözü birden bölünmeli», dep bildirdi.


text:
Rusiyeniñ Su-24 cenk uçağı salı künü Suriye ve Türkiye sıñırında tüşürildi. Türkiyeniñ malümatına köre, uçaq memleketniñ ava boşluğını bozğan soñ, bir qaç kere tenbiyelendi, amma tenbiyelerge emiyet bermeyip, eki dane F-16 türk uçağı tarafından tüşürildi. Rusiye Mudafaa nazirligi arbiy uçaq tüşkenini tanıp, diger versiyanı aydınlata: Su-24 Türkiyeniñ ava boşluğını bozmadı ve, tahminlerge köre, topraqtan uçurılğan raketa ile tüşürildi.
Türkiye bergen malümatına köre, uçaq Türkiye ile sıñırğa yaqın Suriye toprağına tüşti.
Türkiye kütleviy haber vastaları bildire ki, tüşürilgen uçaqnıñ eki uçucısı da zembilnen endi. Teşkerilmegen malümatqa köre, pilotlardan biri – Eldar Safutnov. InformNapalm gruppasınıñ göñüllileri Suriyede Rusiyeniñ Su-24 uçağınıñ erkânını aydınlatqan ediler, anda buña oşağan soyadı ile uçucı bar edi – Eldar Sayfutdinov.
Öz menbalarğa esaslanğan CNN Turks malümatına köre, bir uçucı elâk oldı, ekincisi yerli türk taqımları tarafından esir alındı. Uçucılardan biriniñ fotoresimleri ve video – elâk olğan soyu (16+)
Bellingcat gruppasından Eliot Higgins Rusiye uçucılarınıñ video ve fotoresimlerini Latakiya civarındaki Hmeymim bazasında qıyaslay – levhalarda Rusiye pilotları bar:
Appears the dead pilot also has a insignia on their sleeve that looks like one used by Russian pilots in Latakia pic.twitter.com/gsa6pntJA3
— Eliot Higgins (@EliotHiggins) November 24, 2015
NATO Türkiye muracaatını qabul etip, noyabr 24-te tüşürilgen uçaq sebebinden mahsus körüşüvni teşkil ete. NATO azası olğan 28 devletniñ temsilcileri Kiyev saatine köre saat 18:00 toplaşuv keçirecekler.
Rusiye Mudafaa nazirligi rus uçağı Türkiyeniñ ava boşluğını bozmadı, dep israr ete
Rusiye Mudafaa nazirligi Rusiyeniñ Su-24 cenk uçağı Suriyede tüşti, dep bildire. Resmiy malümatqa köre, bunıñ sebebi «topraqtan açılğan ateş olğandır».
Rusiye Mudafaa nazirligi Rusiye uçağı Türkiyeniñ ava boşluğını bozmadı, dep israr ete.
Rusiye Suriye prezidenti Başar Asadqa qoltutmaq içün Suriyede ateş açqan edi.
Keçken ay Türkiye uçaqları Türkiye ava boşluğını bozğan angi devletke ait olğanı belli olmağan uçaqnı tüşürgen edi.


text:
Odanıñ qapısı yavaştan açıldı. Qaranlıq içine dalğan insan bir qaç saniye etrafqa baqındı. Közleri alışmağanı içün, qap-qara ortalıqta bir şeyler körmege ümüti yoq edi.
– Zülmette de yaşamağa ögrenmek kerek, – dep söndürgiçke uzatqan elini keri çekti. Yavaştan balkonğa adımlap, diqqatı tek elindeki filcanda olğanını añladı. O, sanki bütün dünyanı, onıñ eyi, şırın añlarını bir filcan qave içine sığdırdı ve şimdi eñ esası bu qaranlıqta içimlikniñ iç bir tamçısını bile tökmemek kerek edi.
Niayet yerine yetken soñ, o, dersin bir şeyden saqlanaraq, suvuq tabanğa oturdı. Etrafqa baqındı. Er yer zindan kibi edi.
– Olsun, – dedi içinden o, iç olmasa qavemni raat içerim…
Közlerini yumdı, teren nefes alıp, fikirlerinen uzaqlarğa daldı. Ahırı, uzaqtan kelgen ve yavaş-yavaş yaqlaşqan bir sesni duydı…
– Sen mındasıñmı?
– Bilmeyim…
– Ne oldı?
– Aytamam…
– Ya fikirleriñ?
– Coyuldı… sanki uzun bir ayattayım. Ne merağım, ne bir şeyge istegim qaldı.
– Çoqtan mındasıñ?
– E… bilesiñmi, bu ayat… işler, areketler doğru nasıl olğanını yahşı bilem, amma etrafta olğan şeylerden sıqılam. Sıqılam çünki çoqusını aytıp olamayım, sıqılam, çünki özümni günâhqa daldırmağa istemeyim, adamlarnı da ıncıtamayım… Adaletsizlik boğucıdır.
– Hoş keldiñ ayatıma… Men deñizni sevem. Ya sen?
– O daima menim sırdaşım edi… bazı vaqıtqa qadar… şimdi yanına barsam bile, uzaq tanışlar kibimiz…
– Amma onıñ qabaatı yoq ki?
– Bilem….
– Közleriñni aç, qorqma. Bu keçici dünya.
– Amma bu dünyanıñ da öz tadı bar. Sevmek, quvanmaq, quvandırmaq kerekmiz. Amma… men… bu lezzetni coydım. Nevbetteki ayatnı ise is etip olamayım…
– Ya yaqınlarıñ?
– Bardır. Bar. Amma olarnen de samimiylik yoq. Dostlar… çoqusını coya başladım. Bu meraqsızlıq meni boğacaq.
– Meraqsızlıq degil. Doğru nasıl olğanını bilgeniñ içün, çoq şeylerden vazgeçmelisiñ ve bunıñ doğru bir cevabı bar. Sen bunı nafile yapmaysıñ. Bu dünyanıñ güzelligi de şübeli…
– Aqlısıñ. Men pek yoruldım. Coymağa, ağlamağa artıq istemeyim. Küçüm qalmadı.
Sen ağlama. Allahqa sığın. O er şeyni bilicidir. O bizge em imtian bere, em yolnı aça. Biraz bekle. Er şey çezilecek. Tek sen sevgen şeylerden vazgeçme. Deñiz olsun, kök quşağı olsun, olarnen sırdaşmağa ve olarğa quvanmağa devam et.
– Ya sen kimsiñ?
– Menim adımnı bilmeseñ de olur. Amma men er vaqıt yanıñdam. Bu da seniñ yañğızlığıña soñ olsun. Başıñnı köter. Közyaşıñnı sil. Biraz kül. Güzel… Baq, qaveñ şimdi suvucaq. Menim içün de bir yutum yap.
– Amma men seni körmeyim bile? Qaydasıñ? Ne sustıñ? Añladım… Körüşkence… Sağ ol…
Şu an tasavur etilmeycek qadar uzaq, ucsız-bucaqsız kökte tañ atmasınıñ ilk qığılçımları köründi.
Sevil KARAŞAYEVA
Foto: Smail Tantana


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti ne qadar vade etse ve yalvarsa da, yarımadada 2016 mevsimi olmadı. Raatlanğanlar 2015 senesine baqqanda bile az, er bir iş adamı ise bunı maddiy kârına esaslanıp isbatlar. Resmiy Rusiye ve Qırım kütleviy haber vastalarında bunı aytmaylar, faqat internette soñki ay içinde Qırımdaki tatil aqqında bir sıra malümat peyda oldı. Olarnıñ ekseriyeti, yımşaq aytacaq olsaq, quvanmay. İleride vaziyet daa beter olacağına oşay.
Vatanperver ruslar ve işğalge qoltutqanlar bile razı – Qırım 90-larda qalıp, andan çıqmağa istemey. Qırımlılar Rusiyeniñ Qırım efsanesini darma-dağın etken meşur bloger İlya Varlamovnıñ yazılarını faal sürette paylaştılar.
Servis olmağan bir yerde Moskva fiyatları Qırımdan soñki raatlanğanlarnı quvacaq
Qırım kurortları, Türkiye ve Mısırnı aytmasaq bile, Krasnodar ülkesinen bile qıyaslanmaz. İşğalden evel millionlarnen ukrain ve rus ve belorus turistlerini ucuz fiyatlar ve qolay naqliye imkânları celp etken olsa, şimdi bu hususiyetlerden iç bir şey qalmadı. Qırım paalı bir yer, sebepsiz paalı. Servis olmağan bir yerde Moskva fiyatları Qırımdan soñki raatlanğanlarnı quvacaq. Kurort Rusiye uquq qoruyıcılarınen beraber qala bile, olarnıñ başqa çaresi yoq, devlet memurları ve devlet müessiseleriniñ hadimleri yollamalarnı aldılar. Faqat kurort mevsiminde para qazanğan qorantalar bu şekilde kâr alamaz, yalı boyunda yaşağan on biñlernen aileler içün bu yeterli olmaz. Ne olacaq?
İşğalden evel Qırımnıñ kurort ve turizm nazirligi devlet organlarına ve qırımlılarğa plâj raatlığı Qırımnıñ esas hususiyeti olmağanını añlatmağa tırışqan edi. Bir çoq ceetten yarımada Türkiye ve diger cenüp kurortları ile raqip olamaz. Sabıq nazir Aleksandr Liyev şifahane-kurort yönelişi, tarih, kezinti ve diger turizm çeşitleri vastasınen kurort mevsimini kenişletmege tırışqan edi. Bu yolda ğalebeler de oldı. İşğalden soñ Qırım paalılaşmasınen vaziyet daa aydın ola – yıl-yıldan plâj işleri daa beter olacaq.
Qırım 90-lardan çıqmalı
Yarımada yaşamaq içün plâj turizmi onıñ hususiyeti olmağanını tanımalı, yalıdaki şeer ve qasabalarda tertip-nizam qurulmalı ve ciddiy seviyede inkişaf ettirilmeli. Qırım 90-lardan çıqmalı. Amma bu yol o qadar qolay degil. Mesele şu ki, yarımada yolbaşçıları kapitalizm şekillengen zamanlarnıñ şahısları oldı. Federal yardımğa bağlanıp oturğan keçmiş insanlarından bir de bir teşebbüs olurmı? Pek şübelenemiz. Yerli akimiyet topraqnı satmaycaqmı? Daa çoq şübelenesiñ.
Halqara toplulıq Qırımnı körmegende yarımadanı inkişaf ettirmek – aman-aman imkânsız bir şey. Ne servis ananeleri, ne Rusiyede keyfiyetli bir kurort inkişafı tecribesi bar, halqara şirketler tarafından «renksiz alanğa» yatırım yapılması aqqında laf bile ketmey. Yarımada artıq Kremlniñ sevimli oyuncağı bile degil. Moskva ükümdarları Qırımnı körmey. Olar tış siyaset meselelerine batıp, ucuz cermay fiyatlarına alışmalı. Qırımlılarğa berilgen vadeler artıq eşitilmey. Aksine, federal programmalarnı eki qat qısqartmaq teklifleri sıq-sıq seslendirile. Demek ki, yalı şeerleri ve qasabaları daa beter vaziyetke azırlanmalı. Paramız yoq, amma dayanıñız, degen dayın.
İvan Sergeyenko, Qırım közeticisi
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
İşğal etilgen Keriçte şahsiy notariusnıñ bir qaç ay devamında qapalı turğan iş binası yerli vandallarnıñ ellerinden zarar kördi. Foto ile paylaşqan yerli sakin Qırım.Aqiqat saytına añlatqanı kibi, bina saibi Qırım işğalinden soñ qıtaiy Ukrainağa köçti eken.
Notariusnıñ Ukraina tarafdarı olğanı bu vandalizmniñ sebebidir, ğaliba: belgisiz şasıhlar camlarni qırıp, binanıñ ögünde antiukrain, şu cümleden «Ukrı, Qırımdan def oluñız» kibi yazılarını qaldırdılar.
Şunı da qayd etmek kerek ki, bina şeerniñ merkezinde, Karl Marks soqağında yerleşe, onıñ yanında quyum, kompyuter tükânları ve qomşu soqaqta «politsiya» şeer iderasi buluna. Amma işbu areketke iç bir kimse seslenmedi.
2014 senesi fevralniñ soñunda – martnıñ başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden ordular Qırım yarımadanı zapt ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Aqmescitniñ Gagarina bağçasında bu daqqaları qırımtatar bayrağı kününe bağışlanğan tedbirler keçe.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, esas programma Gagarin bağçasında «Tri gratsii» abidesi yanında saat altıda başlandı. Territoriya demir qoruları ile sarıp alınğan. İçeri kirmek içün metallodetektorlardan keçmek kerek.
Bağçada qoyulğan sanada çeşit taqımlar çıqışta buluna. Bunıñ ile olardan birisi «Kalinka-malinka» rus halq oyunını icra etti. Bayram Qırımtatar Milliy Bayraq kününe bağışlanğanına baqmadan mında Rusiye bayraqlarınıñ sayısı da çoqtır.
Resmiy şahıslardan tedbirde Qırım Devlet şurasınıñ spiker muavini Remzi İlyasov, Qırım musulmanlarnıñ müftisi Emirali Ablayev ve digerleri iştirak ete.
Saat 20:00 yaqın bayram keçirilgen yerde küçlü yağmur başlandı. Toplanğanlar, 150-200 insan, ketmege ya yağmurdan saqlanmaq içün yerlerni qıdırmağa başladı. Böyle yerlerden biri cumhuriyet başı Sergey Aksönovnıñ adından azırlanılğan iftar çadırı oldı.
Bundan da ğayrı, ava şaraitlerinden sebep teşkilâtçılarnıñ kökke ava balonında qırımtatar bayrağını kötermek planları bozuldı. İşbu bayraqnı büyükligi içün Aqmescit rekordlar kitabına kirsetecek ediler. Büyük ketenni kökke köterip olamadılar, tezden gölge tüşip qaldı.
Şimdi tedbir iştirakçileri qırımtatar bayrağını suvdan çıqarmağa tırışalar. Keten ıslanıp, pek ağır oldı, kötermege imkân körünmey.
Bazıları bunda bir menfiy alâmetni köreler. «Bugün ava ağlay, qırımtatar bayramını qayd etip olamaymız», – dedi qadınlardan biri.
Belli ki, tedbirniñ Gagarin bağçasında keçirilüv teşkilâtçıları – Rusiye tarafdarı olğan qırımtatar cemaat teşkilâtları oldı. Evel bu bayramnı keçirgenlerge bu sene böyle imkân bermediler.


text:
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasısınıñ» mabüsi Cemil Gafarovnıñ ömür arqadaşı Raziye bir yıldan berli Aqmescit SİZOsında yatqan aqayınıñ ayatı içün qasevetlene. Onıñ aytqanına köre, Gafarovnıñ alı fenalaşa.
Apiske alınğan qırımlı yaramay alı aqqında tuvğanlarına mektüpte bildirdi.
«Er saba üylege qadar köküsimniñ sol tarafı ağıra, ne feldşer, ne ekim kele. Ekimler baqmay, olarğa barmaq içün ariza beresiñ, üç kün içinde seni çağıralar. Baqsa da – tek qan basımını baqalar. Ayaqlarım pek ağıra, büyrek hastalığınıñ aqibetleri sebebinden buğumlarım ağıra – podagra. Büyrekler sebebinden er kün tizimden ayaq tübüne qadar tutula. Qas basımını ölçmek pek qıyın», – dep paylaştı aqayınıñ mektüp parçasını Facebookta Raziye Gafarova.
Onıñ qayd etkenine köre, «apiste keçirgen er künü Cemil içün ayat küreşi ola».
SİZO reberligi Gafarovnıñ sağlıq vaziyeti aqqında bir malümat bermey.
Gafarovnıñ daa evel bildirgenine köre, Aqmescitteki tahqiqat izolâtorınıñ hadimleri oña basqı yapa, qırımlınıñ sağlıq vaziyeti bundan fenalaşa. Qırım.Aqiqat, Qırımdaki penitentsiar hızmeti ait olğan Rusiye Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetine muracaat yolladı, Rusiye apishane vekilleriniñ fikrini ögrenecek edi. Lâkin müessise alâ daa cevap bermedi.
Daa evel Gafarovnıñ advokatı müvekkiliniñ alı kritik oldı, dep qayd etken edi. Cemil Gafarov üçünci derece saqatı, büyrekleri hasta ve yürek hastalıqları bar. Advokat Gafarovğa ilâc bermeyip, hastahanege avuştırmağa razı olmadılar, dep qoştı. Advokat, müvekkiliniñ tibbiy tedqiqlerine dair arizanı Aqmescit SİZOsınıñ memuriyetine berdi.
Fevralniñ 4-nde Rusiye kontrolindeki Qırım ombudsmeni Larisa Opanasük, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir» davasınıñ mabüsi Cemil Gafarovnı №1 Aqmescit SİZOsında ziyaret etti, dep bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, Gafarov ombudsmenden saqatlığınıñ uzatılmasında yardım etmesini rica etti. Opanasük bildirgenine köre, o, sağlıq vaziyeti ve SİZOda tutuv şaraitlerini şikâyet etmey.
«Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi Cemil Gafarovnı siyasiy mabüs dep tanıdı.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımlı advokat Emil Kurbedinov dekabrniñ 11-nde memuriy apis cezasından soñ Aqmescitniñ vaqtınca tutuv nezarethaneden çıqtı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Kurbedinovnı 2013 senesi Facebookta paylaşqanları içün ekstremist teşkilâtlarnıñ işaretleri ya da timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayış etilmesi sebebinden apiske aldılar. Kurbedinovnıñ zenaatdaşları dey ki, onı Dimaşqqa köçken Qırım sakini şikâyet etti.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 7-nde qırımlı advokat Emil Kurbedinovnı 5 künge tevqif etken edi.
Advokatnıñ fikirince, onıñ dekabrniñ 6-nda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulması «olmaycaq sebeplerden» yapıldı, o, ekstremizm qabaatlarını tanımay. Emil Kurbedinov qayd etkenine köre, tutulmasınıñ kerçek sebebi onıñ aq qorçalayıcı faaliyeti, siyasiy mabüslerge köstergen yardımı ve Ukraina askeri Bogdan Nebılitsanı qorçalağanı ola.
Emil Kürbedinovnıñ davasında şaatlardan biri Rusiye FSB hadimi Andrey Suşko ola. O, qırımtatar faali Renat Paralamovnıñ hırsızlanması ve azaplanmasında iştirak etken edi.
Keçenleri Suşko Paralamovnı hırsızlağanında şeklenip, ABD sanktsiyalar cedveline kirsetilgen edi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Mayısnıñ 18-nde qırımtatar halqı genotsidiniñ yıllığında Ukrainanıñ Türkiye elçihanesi matem şeritli qırımtatar bayrağını endirdi. Fotoresimni Ukrainanıñ Türkiye elçisi Andriy Sıbiğa Twitterde derc etti.
«Bugün qırımtatar sürgünliginiñ qurbanlarını ürmetnen añamız. 77 yıl evelsi Stalin rejimi insaniyetlilikke qarşı cinayet yaptı. Matem timsali olğan qara şeritli bayraq yarığa endirildi. Ukraina parlamenti bu sürgünni genotsid dep tanıdı», – dep yazdı Sıbiğa.
Qayd etmeli ki, mayıs 18 qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma yılına Kanadanıñ New Brunswic vilâyetiniñ paytahtı Fredericton Ukrainanıñ Kanada elçihanesiniñ teşebbüsine qoşulıp, qırımtatar bayrağını köterdi. Bayraq Ukraina devlet bayrağınen beraber Fredericton meriyası ögünde asıldı.
Salı künü, mayısnıñ 18-nde, sovetler qırımtatarlarnı Qırımdan sürgün etip başlağanına 77 yıl tola. Ukraina ve dünyada qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları añıla.
Kyivdeki «Qırım evinde» bugün «Tañ» («Svitanok») installâtsiyası açılacaq. Mayısnıñ 18-nde qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma tedbirlerinde Latviya Seyminiñ spikeri Ināra Mūrniece iştirak etmege niyetlene.
Qırımtatar Milliy Meclisi mayısnıñ 18-nde eglenceli tedbir keçirmemege çağırdı. «Qırımtatar resurs merkezi» ise «Genotsid olmasın!» adlı informatsion kampaniyanı başlattı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar temsilciligi ocalarnı ve gençlik merkezleriniñ ocalarını mayısnıñ 18-nde Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları hatırasına ders keçirmelerine çağırdı.
Mayısnıñ 18-i arfesinde qırımtatar faallerini polis tenbiledi.
Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Ukraina Ombudsmanı Lüdmila Denisova Ukrainanıñ Rostov-na-Donudaki baş konsulı Taras Malışevskiyge ve halqara uquq qoruyıcı teşkilâtlarnıñ temsilcilerine muracaat etip, sentâbrniñ 16-nda Rostov-na-Donuda ve işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ mevzusında olıp keçecek mahkemelerni ziyaret etmege çağırdı.
Lüdmila Denisovanıñ Facebook saifesinde yayınlağan beyanatında Ukraina ombudsmanı, Aqmescitte Merkeziy rayon mahkemesinde qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca oturış, Aqmescitniñ Kyiv rayon mahkemesinde qırımtatar faali Zair Smedlânıñ davası boyunca oturış, Rostov-na-Donunıñ Cenübiy bölgesiniñ arbiy mahkemesinde üçünci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası" boyunca oturış olıp keçecegini hatırlattı.
«Qırımtatarlar Rusiyede yasaka etilgen, lâkin Ukrainada ve dünyanıñ bir çoq memleketlerinde milliy qanunlar seviyesinde yasaq etilmegen "Hizb ut-Tahrir" diniy teşkilâtınınh faaliyetinde iştirak etüv ile qabaatlanalar. Ukrainanıñ Rostov-na-Donudaki baş konsulı Taras Malışevskiyge ve halqara uquq qoruyıcı teşkilâtlarnıñ temsilcilerine muracaat etip, sentâbrniñ 16-nda Rostov-na-Donuda ve işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ mevzusında olıp keçecek mahkemelerni ziyaret etmege çağıram», – dep yazdı Denisova.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.


text:
Qırım akimiyeti hostellerniñ iş yasağını uzattı ve koronavirus pandemiyası sebebinden kirsetilgen diger sıñırlavlarnı saqlap qaldı.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ buyruğına kirsetilgen bu deñişmeler aprelniñ 30-nda ükümet portalında derc etildi.
Vesiqada aytılğanına köre, iyünniñ 1-ne qadar teatr ve kinoteatrlerde ziyaretçi sayısı ve ekskursiya gruppalarınıñ iştirakçi sayısı 75% olaraq qala.
Bayram ve raatlıq künleri eglence ve bala merkezleriniñ işi yasaqlana. Bundan evel buyruqqa kirsetilgen deñişmeler mayısnıñ 9-nda kütleviy tedbir keçirilmesine izin bergen edi.
Rusiye kontrolindeki Qırım kurort ve turizm naziri Vadim Volçenko, mayıs bayramlarında yarımadağa milliondan çoq turistniñ kelmesi beklenile, dep bildirgen edi.
Qırımda keçken künü 97 koronavirus hastası qayd etildi. Bir künde 101 insan yahşı oldı, bütün müddet devamındp 37 521 kişi tüzeldi. Keçken künü Qırımda altı hasta koronavirustan vefat etti, pandemiya devamında 1216 insan keçindi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.