text:
Qaviy imannıñ saibi olmağa tırışqan insannıñ sabırı tek qıyınlıqlar zamanında o sabır ile olarnı keçirmesinen sıñırlanmay. Quranda Allah bizge müminlerde olğan sabırnı tasvir ete: Ey, iman etkenler, sabırlı olıp, sabırıñız ile biri-biriñizden üstün çıqmağa tırışıñız, qaviy turıp, Allahtan qorquñız, – belki siz qurtarılırsıñız! ("Ali İmran" suresi, 3:200) (more…)
Qırımtatar halqında diniy degerliklerini yaşağan adetlerinden birisi de dualarımızdır. Bu merasimge olğan bağlılıq vesilesinen milletimiz keçirgen qıyın devirleri devamında, Allahnen bağını coymamaqnı ve musulman şahsiyetini muafaza etmekni becerdi.
Zamannen diniy yaşayışımız camilernen, namazlarnen daa da aydınlandı ve inkişaf etti, amma dua merasiminiñ özüne has ayrı yeri deñişmedi. Zengin sofralar başında belirli künlerde soy-sop, qomşular ve dostlar toplana, dualar oquna. Bu güzel manzarağa baqqanımızda şikâyet etilecek bir sebep yoq kibi körünse de, sañki bir şeylerniñ deñişkenini, ğayıp ola yatqanını köremiz. Aceba neler deñişti? Neni ğayıp etmek telükesindemiz? Duağa azırlıq körgen qartanam kele köz ögüme. Başta güzelde abdestini alıp, hususan dualarğa kiymek içün ayırğan uzun yeñli anterini kiyer, yañı peşmalçığını baylar, maramasını sarar edi. Yañı ve pek kösterişli urbalarnı kiymekni yañlış körüp, başqalarınıñ da böyle kiyinmesini qınar edi.
Quran saifelerinden teşkil olğan öz kitabını alıp evden çıqar edi. Bu örnekniñ yerini apaylarımıznıñ açıq yaqalı ve qısqa anterleri, tek eki daqqalıq kiyilip ve başnıñ tek kiçik bir qısımını qapatıp ta aman çaqarılğan yavluqlar alması keder berici. Bir musulman olaraq qırımtatar apayınıñ tışqı qiyafeti mevzusında belli bir norma olğanını ep köz ögünde tutmaq yaraşır hanımlarımızğa! Hususan Allah içün yapılğan dualarımızda!
-Abdestli kelmek
Dua merasimi – Quran oquvından, yalvarmalardan ve zikirden ibaret olğanı sebebinen, bu vaqıtta abdestli olmaq şart olmasa da güzel edep sayılır. Qurannı ezberden oqur eken temiz olmaq dualarımıznıñ qabul olmasınıñ bir vesilesi olabilir. Zaten, musulmannıñ künlik yaşayışında namaz kibi müim bir ibadeti olğanı içün, abdest yaşayışınıñ ayırılmaz bir parçasıdır. Dua merasimlerinde de oña yer bermekni ihmal etmemek kerek.
-Boş laflardan uzaq olmaq
Bir arağa kelgen birqaç insannıñ lafqa tutlması, çeşit mevzularnı muzakere etmesi tabiiy bir aldır. Lâkin Qurannı oqumaq sunnet (yapılması şart olmağan amma Peyğamberimiz tarafından tafsiye etilgen) ise, onı diñlemek farzdır (mıtlıq yapılması kerek olğan şey). Bu sebepten Quran oqunğanda onı diñlememek, atta laf etmek günahtır. Ayrıca dualar – bizlerge ahiretni hatırlatmaq, dünyanıñ keçiciligini bir kere daa tüşünip, Allahqa yaqınlaşmaqnı temin etmek kerekler. Aksi alda areket etip özümizni maneviy bereketten mahrum qaldırabilirmiz.
-İsraf ve kösterişten saqınmaq
Musafirperverlik halqımıznıñ eñ qıymetli vasıflarından biridir. Kelgen insanlarnı eñ güzel şekilde sıylamaq, toydurmaq ve hayırlı dualarını alıp savap qazanmaq ümüti ile çeşit yemekli sofralar quramız. Bu noqtada unutulmaması kerek olğan bir husus daa – yemeklerniñ er birisiniñ, şekerinden ötmegine qadar elâl olması ve israf etilmemesidir. İnsanlar ögünde öz baylığını köstermek niyetinen pek çoq yemek pişirip masraf etmekten saqınmaq, ecdatlarımız tarafından ep teşviq etile edi.
-Teferruattan çoq manağa emiyet bermek
Çoğumızda mevzu dua olğanı vaqıt pek çoq sual peyda ola. Meselâ, duada oqulğan surelerniñ tertibi, yemeklerniñ dua esnasında sofrada olup olmaması, yahut ötmeklerniñ kesiliş şekli nasıl olmalı kibi suallerni sıqça eşitmek mümkün. Er ne qadar usul ve adetlerimiz bar ise de, olarnıñ qaysı birisinin sunnet, qaysı birisiniñ farz ve qaysı birisiniñ uydurma olğanını bilmekte fayda bardır. Aksi alda, küçük ve asılında eyemiyetsiz olğan teferruatlarğa taqılıp kerçekten de yapılması şart olğan bazı vazifeleriñizni qaçırabilirmiz!
Dua – acizligimizni ve Rabbimizge muhtac olğanımıznı bütün vucüdımıznen bizge is ettirecek ibadettir. Allahtan bir şey istegenimizde, başta, ayatımız, areketlerimiz, Onıñ bizni körmek istegeninen ne qadar kelişkenine baqmaq kerek. Rabbimizniñ emirine ne qadar uayamız ki, onıñ yardımını istemege yeltinemiz! Allah epimizden merhametlidir, amma şeytannıñ da bunı bizge qarşı qullanmasına fırsat bermemek kerek. Soñ olaraq da bir nasiat olaraq şu hadisnen tanış olayıq: Allahnıñ Peyğamberi (sallâllahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurğan: "Allah içün yollarğa tüşken, üstü başı toz-topraq içinde qalğan bir insan, ellerini kökke köterip, "Ya Rabbi, ya Rabbi!" dep yalvarır. Lâkin onıñ aşı aram, içkeni aram, kiygeni aram, ğıdası aram olsa, böyle bir insannıñ duası nasıl qabul olacaq!"
Tevekkül – Allahqa işanıp tayanmaq demektir. Allahtan kelgen rızıqqa işanıp, insanlarnıñ elinde olğanlarğa köz tikmemek, Allah vade etkenine işanmaq ve er alda yalıñız Oña sığınmaq demektir. Yani, Yüce Rabbimizge teslim olmaq demektir.
Teslimiyet qaderniñ ayatta kerçekleşmesinden razı olmaq, taqdir etilgenlerni qabul etmektir. Başımızğa kelgen belâlar sebebinden tıştan ve içten deñişmeden, istiqamet – doğru yol üzre sebat köstermektir. Bu sebepten Allah Tealâ: "Ölümsiz ve daima tiri olğan Allahqa tevekkül etiñiz" – dep, emir ete ("Furqan" suresi, 25/ 58-inciayet) ve "Müminler Allahqa işanıp tayansınlar" buyura ("İbrahim" suresi, 14/11-inci ayet). Yüce Rabbimiz "Allahqa işanğanğa Allah yeter" buyurmaqnen tevekkül etken qullarına olarnıñ yanında olacağına teminat bere ("Talâq" suresi, 65/ 3-ünci ayet). Resulüllah (s.a.v.): "Eger siz Allahqa kerek olğanı kibi işansa ediñiz, (Allah) quşlarnı toyurğanı kibi, sizni de rızıqlandırır edi" hadis-i şerifinen ayetlerdeki ilâhiy emirni daa da güzel añlamamıznı teminley (Tirmiziy, "Zuhd", 33). Añlağan er kes baqıp, ibret alacağı bir misalnen zeinlerge nağış ete. Bundan soñra ise: "Allahım! Saña teslim oldım, men Saña inandım, Saña işanıp tayandım. Yüzümni, göñlümni Saña çevirdim, Seniñ yardımıñnen duşmanlarğa qarşı mucadele ettim", - dep, dua etmege ögrete (Buhariy, "Teheccud"). Abdullah bin Abbas (r.a.) rivayet etkenine köre, Peyğamberimiz (s.a.v.) hadisinde Azret-i İbrahim (a.s.) ve qorantasını tevekkül ve teslimiyetke misal olaraq añlata: "İbrahim (a.s.) apayı Azret-i Acernen daa sütten kesilmegen oğlu Azret-i İsmailni alıp, Mekkege ketirdi.
Olarnı Kâbeniñ yanında, Zemzemniñ çoqrağı olğan yerniñ üstünde büyük bir terekniñ tübünde qaldırdı. O vaqıtlar Mekke yerleşken yerde kimse yaşamay edi, içecek suv da yoq edi. İşte, İbrahim (a.s.) Azret-i Acernen oğlu Azret-i İsmailni o yerde qaldırdı. Yanlarında bir torba hurma ve bir tulup suv qaldırdı. Soñra çevrildi ve ketip başladı. Lâkin Azret-i Acer onıñ arqasından soradı: – İbrahim! Bizni laf etip körüşecegimiz bir kimse, aşap-içecegimiz iç bir şey olmağan yerde qaldırıp qayerge ketesiñ? Bu sualni bir qaç kere tekrar etti. Lâkin Azret-i İbrahim (a.s.) buña cevap bermedi. Soñunda Azret-i Acer: – Bunı böyle yapmaqnı saña Allah emir ettimi? – sorağan soñ, Azret-i İbrahim (a.s.) böyle cevap berdi: – Elbet, Allah emir etti. Azret-i Acer: – Aysa, O bizni yoq etmez, - dedi ve arqağa qaytıp, balasınıñ aldına bardı. Azret-i İbrahim (a.s.) yolunı devam etti. Körünemeycegi Seniye degen yerge barğan soñ, yüzüni Kâbe tarafına çevirip, ellerini köterip, dua etti: "Rabbim! Namaznı doğru qılmaları içün men neslimden bir qısımını Seniñ sayğı duyulması kerek olğan Muqaddes mabediniñ yanında, ekin ösmegen bir yerde yerleştirdim. Endi Sen de insanlardan bir qısımınıñ göñüllerine olarğa nisbeten muabbet yerleştir ve olarğa bazı meyvalardan rızıq ber. Ümüt etem ki, nimetlerge şükür eterler" ("İbrahim" suresi, 14/ 37-nci ayet).
Azret-i Acer İsmailni (a.s.) emizdire ve suv içe edi. Soñunda suv bitti. Em özü, em oğlu suvsadılar. Bala suvsuzlıqtan sızlanıp, yerde yuvarlanmağa başlağan soñ, Azret-i Acer onıñ bu alını körmeyip, onıñ içün suv tapmaq niyetinen o yerge eñ yaqın olğan Safa töpesine barıp çıqtı. Soñra, aceba birevni körerimmi dep, vadiyge baqtı, lâkin kimseni körmedi. Safa töpesinden tüşip, vadiyge engen soñ, keder etmesin dep, anteriniñ etegin topladı. Soñra da pek zor alda qalğan bir adamnıñ soñ ğayretinen çapmağa başladı, vadiyni keçip, Merve töpesineçıqtı. Töpeniñ üstüne çıqıp, aceba birevni körerimmi dep, baqtı, lâkin kimseni körmedi. Eki töpeniñ arasında böyle yedi kere ketip keldi. Peyğamberimiz (s.a.v.) bu yerde böyle buyurdı: "İşte, bundan sebep, insanlar Safa ve Merve arasında say eteler (çapışalar)" (Buhariy). Hacılıqta yapılğan say ibadeti – Azret-i İbrahim (a.s.) qorantasınıñ tevekkülini bütün insanniyetke añdıra. Soñunda, Allahu Tealâ oña işanıp tayanğan bu insanlarnı mukâfatlandırdı. Azret-i Acer ve oğlu içün Zemzem çoqrağını yerden fışqırttı.
"Hidayet" gazetası, mayıs 2015 s.


c: text/html

text:
Noyabr 17 sabası Qırım territoriyasında 21 meskün yer ışıqsız qala, 4 – qısmen.
Bu aqta Qırımda Fevqulâde işler nazirligi idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Umumen ışıqsız 13144 insan qaldı. Ayat teminlev ve içtimaiy emiyeti olğan obyektler söndürilmedi», – denile beyanatta.
Malümatqa köre, qazaiy işlerni «Krımenergo»nıñ 27 brigadası alıp bara.
Evel bildirilgeni kibi, Qırımda noyabr 16-da aqşam ava şaraitlerinden sebep 17 meskün yer ışıqsız qaldı.
Bundan evel Qırımda Fevqulâde işler nazirligi idaresininh matbuat hızmeti yarımadada noyabr 16-17 künleri küçlü yağanaqlar, bazı yerlerde şiddetli yağmur ve qarnıñ yağması beklenilgeni aqta acele bildirüvni aşkâr etken edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatar Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev qırımtatarlarnı yarımadada iyün 26-da qayd etilgen Qırımtatar bayrağı kününi öz küçünen keçirmege çağıra. O, Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti bu künni kerekli seviyede qayd etmege bermeycekler, dep emin olğanını qayd etti.
«Añlayım ki, mında, Qırımda, ükümet bayrağımıznı tüşürmek, halqımıznı aşalamaq ve kütleviy merasimlerni keçirmege bermemek içün elinden kelgenini yapar. İşte, imkânımızğa köre faaliyet alıp baracamız!» – dep yazdı Smedlâyev Facebook saifesinde.
«Vaqıt olğance, fleşmoblarğa qoşulıñız ve yarışlarda iştirak etiñiz. Balalarıñıznı bayrağımıznen fotoğa çıqarıñız, özüñiz de yaşağan meskün yerleriñizde olarnıñ tarihiy adlarıı ile foto çıqarıñız! Öz bayrağını ğururnen elinde tutqan halq yaşağance, onıñ kelecegi olacaqtır!» – dep qayd etti o.
Smedlâyevniñ qayd etkenine köre, aynı bu kün, iyün 26-da Qırımda «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında qabaatlanıp apiste bulunğan Emir-Usein Kuku 40 yaşını tolduracaq.
Qırımtatar bayrağı kününe bağışlanğan merasimler Kiyevde ve Herson vilâyetinde de keçirilecek. Programma çerçivesinde resim yarışı, avto yürüş ve vatanperverlik mitingi teşkil etilecek.
Qırımtatar bayrağı künü bir qaç yıl evel Qırımda qayd etilip başladı. Bayram künü, 1991 senesi iyün 26-27 künleri Aqmescitte keçirilgen ekinci Qırımtatar Qurultayınıñ ilk künü olğan kün belgilendi.
Qırımtatar bayrağı, üstünde altın tamğa olğan kök tüsteki ketenden ibarettir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Mustafa Cemilevden Qırımnıñ naqliyat qamaçavı neticesinde ola bilecek telükeler aqqında sorağanda o, birden ayttı: telüke bar, Qırımda repressiyalar arta bile. Sovetler lagerleriniñ veteranı Cemilev yahşı bile: azatlıq – telükeli bir şey. Onıñ içün qan töküle bile, sıq-sıq – canlar berile. Bunı Maydanda elâk olğanlar da bile edi, Donbassta cenkleşkenler de bile. Başqaları azatlıqnıñ emiyeti aqqında tüşünmemege tırışalar – bayağı raatsızlata. Azatlıq da er keske kelişmey. Bunıñ kibi insanlarnen Qırım qamaçavınıñ teşebbüsçileri – sert bir dünyabaqış qarşılığında bulunalar.
Qırımtatar halqınıñ liderleri Kiyevdeki akimiyet ayatlarında raat degiller kibi kele. Areket etmege tırışqan insanlar içün andaki müit pek bataq ve yavaş. Anda siyasiy iradeni talap etken qarar yüzlernen bürokratik filtrden keçip, neticede başında beklengen bir şeyge oşamay. Anda bizim mantığımızdan farqlanğan memur mantığı çalışmaqta. «Qırım» serbest iqtisadiyat zonası aqqında qanun azırlanğanda da memur mantığı öz rolüni oynadı. Ukrain iş adamlarınıñ menfaatları memurlarnıñ menfaatlarına teñ keldi – olar Qırım işğalini fiskal mehanizmge «kirsetmek» istediler. Serbest iqtisadiyat zonasını belgilegen Qırım yatırımları aqqında laf olmasa da, yarımadadaki «renksiz zonağa» serbest iqtisadiyat zonası dediler. Akimiyette tanış olğan sözler yañı mana taşıylar, onı da bazıları bileler. Anda ise Aldous Huxley tasvir etken kerçeklerge yaqın kelemiz, qulluq – azatlıqtır.
Qamaçav kimler satmağa, kimler ise, belki de, zarar körip küreşmege azır olğanını kösterecek
Qamaçav nege kerek? Manası ne? Tükânlardaki raflarda ucuz ve keyfiyetli Ukraina mallarınıñ yerini Rusiye ve Aqrusiye malları alsa, FSB Qırımda yaqalav ve tintüvlerni toqtatmaz. Qamaçav kimler satmağa, kimler ise, belki de, zarar körip küreşmege azır olğanını kösterecek. Meclisniñ teşebbüsi ile başlağan aktsiya hatırlata ki, azatlıq – qıymetli bir şey, onı bir şey deñiştiremez. Kerek ve kerekmegen yerlerde qullanğan «provokatsiya» sözü öz manasını aman-aman coydı ve küfür oldı. Qırım ile memuriy sıñırdaki qamaçav teşebbüsçileri provokatsiya bir çağıruv olğanını hatırlamağa mecbur eteler. Bu vaziyette – akimiyetteki alışverişçilerge çağıruv. Ecdatlarımıznıñ içtimaiy iyerarhiyasında askerler satıcılardan büyük edi, ikmetliler – askerlerden. Meclisniñ alicenap provokatsiyası Ukrainada Qırım taqdiri ile bağlı olğan er kesni qarar almağa zorlay. Razı olmağanlarğa sebebini aytmağa ya da sıradan çıqmağa imkân bere.
Anvar Derkaç, jurnalist
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım parlamentiniñ vitse-spikeri Remzi İlyasov istifa aqqında ariza yazdı. Bunı Facebooktaki saifesinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov yazdı.
Çubarov: «Mıyıqlı istifa aqqında ariza yazdı, deyler. Bunı teşkerdik. Tasdiqlana – «Qırım Devlet şurası reisiniñ muavini» vazifesinden istifağa çıqa», – dep yazdı.
Rusiyege tabi Qırım parlamenti saytında şimdilik bu malümatnıñ tasdiqlanğanı yoq.
Qırım.Aqiqatnıñ, bu malümatnı ya tasdiqlamaq, ya da red etmek ricasına qarşı İlyasov: «Men çalışam. Er şey öz yolunda», dep, bundan soñki izaatlardan vazgeçti.
Qırım parlamentiniñ saytındaki malümatqa köre, Remzi İlyasov Qırımnıñ ilhaqından evel Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radasınıñ Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlar boyunca daimiy komissiyanıñ reisi edi.
Qırımnıñ ilhaqından soñ 2014 senesi mayısında Rusiyege tabi Qırım parlamentiniñ vitse-spikeri oldı.
2016 senesiniñ dekabrinde QMC prokuraturası mahkemege Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radasınıñ on bir sabıq deputatına qarşı qabaatlav aktları yolladı. Aktlarda olar, devletke qarşı hainlikte qabaatlana. Deputatlarnıñ cedvelinde İlyasov da qayd etilgen.
QMC prokuraturası tahqiqat esnasında «2014 senesiniñ martında Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radasınıñ bu deputatlarınıñ Qırımnıñ işğaline yardım etkenine ve qol tutqanına» red etilmez delillerni elde etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımdaki Rusiye sıñırcıları memuriy sıñırdan yañlış yerde keçip, esas Ukrainağa ketecek olğan erkekni tutıp aldı. Bu aqta aprelniñ 25-nde Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ Sıñır idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Rusiye FSBsi «erkek gece çapıp keçmege tırıştı», dep bildire.
«Erkek muqayt olıp, etrafını baqmaq içün topraqqa yatsa da, telüke gruppası onı tutıp aldı», – dep aytıla mahsus hızmetniñ haberinde.
FSBniñ matbuat hızmeti erkek sıñırnı qoruv kompleksleri yardımınen tapıldı ve tutuldı, dep qayd ete.
Sıñırcılar kompleksniñ monitorlarından erkekniñ areketlerini ve yolunı taqip etti.
Rusiye mahsus hızmetleri tutulğan kişiniñ adını aydınlatmay. O, 1980 senesi doğma Ukraina vatandaşı ola, dep haber etile.
«Erkek Qırımğa «yahşçı ayat» içün kelgenini añlattı, amma kimlik vesiqalarını coyğan soñ evge keçiş noqtasından tış qaytmağa tırıştı. Sıñır idaresiniñ hadimleri Ukraina vatandaşına nisbeten teşkerüv keçirgen soñ Rusiye Ceza kodeksiniñ 30-ıncı maddesiniñ 3-ünci qısmı, 322-nci maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden – Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçmek ıntıluvı – cinaiy dava açtı», – dep aytıla haberde.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti Qırımnıñ memuriy sıñırında FSB tarafından tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ kimligini bilmege imkân yoq, dep bir çoq kere bildirgen edi. Rusiye tarafı olarnıñ şahsiy malümatlarını aydınlatmay. Ukraina sıñırcıları «işğalcilernen bağ tutmağanını» qayd ete.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Aprelniñ 17-nde berilgen malümatqa köre, Rusiyede bir künde 4070 yañı koronavirus hastası qayd etildi, hastalarnıñ umumiy sayısı 32 008 insan oldı, dep bildirdi koronavirus ile küreş operativ ştabı. Koronavirus Rusiyeniñ bütün regionlarında bar – Altay Cumhuriyeti soñki oldı. Bu aqta Nastoyaşçeye Vremâ bildire.
Qırğınlıq vaqtında vefat etkenlerniñ sayısı 273-ke arttı.
41 kişi soñki künde öldi. 2590 insan tüzeldi.
Rusiyede aprelniñ 16-na qadar 1,7 million koronavirus testi yapıldı, dep bildirdi Rospotrebnadzor.
Moskva koronavirus hastalarınıñ sayısını köre birinci yerde qala. Paytahtta bir künde 1959 insannıñ diagnozı tasdıqlandı. Moskva vilâyetinde 472 yañı hasta bar.
Moskva şeer yolbaşçısınıñ muavini Anastasiya Rakovanıñ bildirgenine köre, koronavirus hastalığınıñ zirvesi Moskvada kelecek eki-üç aftada olacaq.
«Yaqın vaqıt bizim içün eñ zor olacaq. Hastalıq zirvesi kelecek eki-üç aftada olacaqtır», – dedi Rakova. Onıñ aytqanına köre, soñki vaqıtları Moskva sağlıq sistemasınınıñ «işi qat-qat arttı».
Soñki künde Moskvada koronavirusı ve pnevmoniyası tasdıqlanğan daa 14 kişi vefat etti, paytahtta COVID-19 qurbanlarınıñ sayısı 113-ten 127-ge arttı, dep bildirdi koronavirus ile küreş operativ ştabı.
Qayd etilgenine köre, vefat etkenlerniñ yaşı 29-dan 88-ge qadar edi. Hastalarnıñ çoqusında diger hastalıqlar bar edi, hususan gipertoniya, kardioskleroz, aterosklerotik anevrizma. Beş kişiniñ şeker hastalığı bar edi.
Bir kün evel Moskvada bir künde vefat etkenlerniñ sayısı eki qat az edi – 7, hastalar 36 yaşından 86 yaşına qadar edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
UNESKOda Qırım boyunca beyanname tasdiqlanılğanından soñra, ukrain eyyeti, UNESKO memleket-azalarınıñ temsilcileri tarafından alınacaq qararlardan biri olaraq, UNESKO aza-memleketleri ve çeşit teşkilâtlarnıñ iştiragi ile informatsion körüşüvni teşkil etmege teklifi ile buyurdı. İşbu körüşüvde Qırım meselesi muzakere etilecek.
Bunı Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
Qayd etilgeni kibi, körüşüvni çeşit saalardaki vaziyetlerni aydınlatmaq, medeniy asabalıqnı qoruv, tasil, til siyaseti, matbuat vastalarınıñ serbestligi ve jurnalistlerniñ havfsızlığını muzakere etmek maqsadı ile toplaycaqlar.
«Yani, işbu konferentsiyada bizde işğal etilgen Qırımdaki vaziyet aqqında tarif etmege imkânlarımız olacaq. Onıñ neticelerine köre, ümüt etemiz ki, areketlerniñ muayyen planı işlep çıqarılacaq, oña köre UNESKO Qırımda vaziyetni nezaret etecek», – haber ete Cemilevniñ matbuat hızmeti.
Aprel 16 künü Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ tasil, ilim ve medeniyet meseleleri boyunca İcraiy şurası Qırım Muhtar Cumhuriyetinde vaziyetniñ nezaret etüvi müddetiniñ uzattırılması aqta beyannameni qabul etTи.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev iş ziyareti ile Frenkistanda buluna. Matbuat hızmeti bildirgeni kibi, aprel 15-17 künleri Pariste Ukraina ve vaqtınca işğal etilgen Qırım meselelerine bağışlanğan bir sıra tedbirniñ keçirilmesi beklenile.


text:
Almatı qalasında CoronaVac jäne Hayat-Vax vakcinaları tausıldı, sonday-aq basqarma prezident Toqaev dereu jetkizuge tapsırma bergen amerikalıq Pfizer ekpesiniñ qaşan qoljetimdi boların bilmeydi.
Düysenbi küngi Almatı qalasınıñ Qoğamdıq densaulıq saqtau basqarması basşısı Nariman Tabınbaev Öñirlik kommunikaciyalar qızmetinde ötken brifingte qolda bar äri «immundıq qorğanısı küşti» degen reseylik jäne qazaqstandıq vakcinalardı saldırğan jön deydi.
«1 aqpan men 11 şilde aralığında 585 116 adam ekpeniñ alğaşqı dozasın alıp ülgerdi. Ötken küni 9 418 adam egildi. Qalada 212 vakcinaciya punkti jwmıs istep twr. 1 260 adamnan twratın 308 egu brigadası jwmıldırıldı. Qalada vakcina qorı jetkilikti», – dedi Tabınbaev.
DDSW «Sputnik V» jäne QazVac ekpesin maqwldamasa da, Densaulıq saqtau ministrligi, sanitarlıq qauipsizdik ograndarı, epidemiologtar bekitkenin alğa tarttı.
Qalanıñ bas sanitar-därigeri Jandarbek Bekşinniñ dereginşe, kün sayın şamamen 10-16 mıñ adam egilip jatır. AQŞ-Germaniya ıntımaqtastığı boyınşa dayındalğan Pfizer ekpesi almatılıqtar üşin qaşan qoljetimdi boladı degen mäsele köterildi.
«Prezident swranıs köptigine baylanıstı Pfizer ekpesin jetkizudi jedeldetudi tapsırdı. Keletin merzimi men kölemi jöninde naqtı derek belgisiz. Elge kelip jatsa, ärine, aldıñğı qatarda aluğa tırısamız. Biraq äzirge mwnday mälimet joq», – dedi Tabınbaev redakciya tilşisiniñ qoyğan saualına.
Basqarma basşısı Densaulıq saqtau ministrliginiñ alda äli nauqastar sanı köbeyui mümkin degen boljamın atap ötti.
Büginge deyin qalada jwmıs istep twrğan 3700 orınnıñ 43%-ı tolıp kelgen.
«Düysenbide jaña bwyrıqpen stacionarlardağı sıyımdılıq 5060 orınğa deyin wlğaytıldı. Qazirgi kezde orınnıñ 34%-ında nauqastar em alıp jatır. Birinşi eşalonda 2400 orındı qamtitın infekciyalıq auruhanalar jwmıs istep twr. Rezerv klasqa Wlttıq ğılımi ftiziopul'monologiya ortalığı, Halıq Arena stadionı, Psihikalıq sauıqtıru ortalığı endi, al erteñnen bastap Jedel şwğıl kömek körsetu auruhanası (orısşa – GBSNP), sonday-aq jeke klinikalar qosılğalı jatır», – dep tolıqtırdı.
Reanimaciyada jatqan nauqastar qatarı keyingi on künde 51-den 121-ge deyin artqan. 11 şildede, demalıs küniniñ özinde 638 adamnan koronavirus anıqtalğan. Büginde jwqpalı aurularğa arnalğan stacionarlarda 1724 adam, onıñ işinde 143 bala emdelip jatır. Jıl bastalğalı 60 mıñnan asa almatılıq auırğan.


text:
Rusiye işğal etilgen Qırımda qırımtatar tili ve medeniyetini saqlap qaldırmaycaq ve inkişaf ettirmeycek, dep ayttı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ «Dnevnoye şou» yayınında sentâbrniñ 14-de professor, közetici, Ekstremal jurnalistika merkeziniñ sabıq reberi Oleg Panfilov.
Onıñ aytqanına köre, Ekstremal jurnalistika merkeziniñ tedqiqat neticeleri köstere ki, Rusiyeniñ ancaq eki regionında yerli kütleviy haber vastaları tuvğan tilni qullana – bu Çeçenistan ve Tataristan.
«İmperatorlıq siyaseti milliy tillerniñ saqlap qalmasını közde tutmay. Rusiyede tamır halqlarnıñ tilleri tamamen yoq olğan regionlar bar, ve tek rusça qullanıla. Rusiyede resmiy şekilde 190 halq yaşay, ve yalıñız ekisi tilini qullana bile. Qırımda da aynı siyaset olacaq, iç şübem yoq», – dedi Panfilov.
Qırım Rusiye kontroli altına keçken soñ qırımtatarlar aqları sıñırlanğanını bildireler. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Qırım halqlarınıñ aq-uquqları aynı seviyede temin etilgen, dep israr ete.
Ukrain uquq qorçalayıcılarınıñ malümatına köre, al-azırda işğal etilgen Qırımda qırımtatarca laf etken balalarnıñ ancaq üçte biri ve ukraince bilgen balalarnıñ altıda biri ana tilinde tasil ala bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Üzgäreşlär konstitusiäneñ tegezlek häm mäğarif maddälärenä kertelä. Mäcles mäsäläne 4 ayrı utırışta qarıyaçaq häm üzgäreşlär öçen tawış bireläçäk. Tawış berü yäşeren ütä. Bu üzgäreşlärneñ qabul itelüe öçen mäclesneñ 3tän 2 öleşeneñ tawışı şart. Läkin xaqimiättäge AK partiä belän oppozisiädäge millätçe xalıq partiäseneñ bergä eş itüe säbäple täqdimneñ qabul itelüe turında problem çıqmas dip kötelä. Çönki mäcleskä şuşı taqdim belän çıqqan AKPneñ mäclestä 340, häm anı yaqlağan MHPneñ isä 70 urnı bar. Şul isäptän ägär 367 tawıştan kübräk yaqlaw bulsa, taqdim referendumğa barmıyça Prezident Abdullah Gül tarafınnañ raslanaçaq. Gülneñ isä bu üzgäreşlärgä uñay qaraşta toruı mäğlüm.
Üzgäreştä: Qanunda açıqtan açıq yazılmağan närsä buyınça, berkem dä mäğarif häm uqu xaqınnañ mäxrüm itelmäs diyelä.
Şulay itep konstitusiädä baş yawlıq bäyläw tıyılğan dip yazılmağan xäldä, qanun buyınça belgelänmiçä universitetlarda başyawlıq bäyläwne tıyu ğamäldän çığarıla. Bu üzgäreşkä oppozisiädäge Cömhüriät Xalıq Partiäse, monıñ sekülär tözeleşkä ziyan kiteräçägen alğa sörep bu taqdimgä qarşı çığa. Törkiä millät mäclese keşe xoquqları komissiäse başlığı, Mehmet Zafer Üskül bügen irtä, ber Tv äñgämäsendä bu üzgäreşlärneñ tegezlekne kire qaytaru bularaq bäyäläde. Üskül, il watandaşlarınıñ tegez statusda däwlät xizmätlärennäñ faydalanuı häm başyawlıq bäyläw säbäble uqu xaqınnañ mäxrüm itelgän keşelärneñ xaqların qaytaru, sekuler tözeleşkä qarşı kilmäwenä dä basım yasadı. Ul, laiklek belän bergä demokratiä qağiydäsenä nigezlängän Törkiädä, ireklekneñ ilneñ nigezlären tağın da köçländeräçäge qaraşında.
Xökümät üzgäreş taqdimen xatınnarnıñ xoquqın kire qaytaru bularaq añlata. Xökümät şulay uq, fiker soraşularda xalıqnıñ 3tän ike öleşe, başyawlıq tıyğan qararnı ğamäldäñ çığaru taqdimen yaqlawına işarä yasıy.
Berlindäge, Yewropada totrıqlıq oyışması başlığı, Gerald Knaus da, xalıqnıñ bu taqdimne yaqlawın käzütüen belderä. Ul radiobızğa bolay di:
“Yıllar uzğan sayın AKP üz maqsatları arasında radikal üzgäreşlär kertergä telämäwen xalıqqa töşenderä başladı, bu soñgı yıllarda küberäk sizelä. Şuña keşelär bu üzgäreşlärgä inde tağın da ciñel qarıy başladılar. Çönki 1990 yıllar urtalarına qadär bu mäsälä Törkiädä mondıy zur problem tügel ide.”
Universitetlärdä uqırğa telägän xatın qızlarnıñ artuı belän älege başyawlıq mäsäläse 1980 yıllardan soñ problem bula başladı. Ul waqıtta bu mäxkämälär aşa xäl itelde. Knaus bu nizaqnıñ 1990 yıllarda rektorlar şurasına bulğan taläplär säbäple başlawın äytä. Ğaskäri citäkçelek qaramağındağı yuğarı mäğarif oyışması - universitet rektorlarına “başyawlıq bäylägännär universitettän çığarılsın” - digän basım yasağan ide” dip añlata wazğiätne Knaus.
Baş yawlıqların çığarırğa riza bulmağan uquçı xatınqızlar universitettän kitärgä mäcbur buldı. Alar arasında Erdoğannıñ üz qızı da bar ide. Alarnıñ kübese bu tıyu qanunınnañ qaçıp, uquların däwam itü öçen çit illärgä kittelär.
Qaysı ber säwdä oyışmaları, xaqimnär häm akademiklär kebek sosial gruplar çikläwlärne ğamäldäñ çığaru qararına tänqitläp çıqtı. Xärbi citäkçelek isä bäxäslärgä kerüdän baş tarttı läkin waqıyğalarnı iğtibar belän küzätüläre turında kisätte.
Qarşılıqlar uñayınnañ, 2 fivrada uñ meñlägän keşe, Törkiä cömhüriäten tözegän häm anıñ sekuler tözeleşen köçäytkän citäkçe Atatürkneñ törbäse aldında cıyılıp, çikläwne ğamäldäñ çığaru qararına protest belderde.
Fevzi Erkilik protest belderüçelär arasında ide,
“Bez balalarıbıznı İslam cömhüriätendä tügel ä Atatürk cömhürätendä üsterergä telibez. Bez şuınıñ öçen monda cıyıldıq.”
Keşelär arasında şuşı borçılularnı bastıru öçen, xaqimiät millätçelär belän berläşkändä çikläwneñ barı tik universitettä uqığannar öçen ğamäldäñ çığarılaçağı, ä däwlät dairälärendä eşlägännär öçen elekke qanunnıñ äle üz köçendä qalaçağı şartı belän kileşengän ide.


text:
Ürmetli Avdet muarririyeti, emek, cesaret ve sadaqat içün yürekten teşekkürlerimni qabul etiñiz! Otuz yıl! Bu muvazene tasdıqlanğanda ortağa çıqqan yetişkenlikniñ yaşıdır: keçmişniñ doğru bir degerlendirmesi, kelecek içün işançlı bir müit bere. Gazetañız, diger maarif merkezlerimiznen birlikte, halqımıznıñ bütün nesiliniñ şekillenmesi üzerinde ölçülemez bir tesirge saiptir, başqa millet insanlarğa qırımtatarlarnıñ ihtiyacları, sevinçleri ve meseleleri ile tanışmağa imkân bere. Neticede, aynı dünyada yaşaymız ve bir-birimizni daa yahşı añlamalımız.
Avdet sayesinde halqımnıñ keçmişinen daa yaqından tanıştım, yañı isimler keşif ettim, on yıllardır marum qalğan içtimaiy ve maneviy ayatnıñ saalarınıñ yavaş-yavaş, amma emin adımlarnen tolmasına izin bermege başlağanını büyük sevinçnen ögrendim.
Avdet cemisi 999 nushanen sıñırlansa da, bu gazeta qırımtatarlar aqqında añlata, ortaq qasevetlerimiznen siñirtilgen ve öz bar olğanınen HALQIMNIÑ ve MENİM olğanımnı isbatlay! Sevgili vatandaşlarım, er biriñiz muarririyet kollektivini sevindire bilir. Oquñız! Muzakere etiñiz! Aqiqatnı qıdırıñız! Er şeyden evel özümizde: eger kerçek sıcaq ve sizni qasevetlendirse – bir kelecegimiz bar!
UNESCO qırımtatar tiliniñ yoq olma telüke altında olğanını qabul etti. İlk nevbette kimni telâşlandırmaq kerek? Elbette ki, biz – qırımtatarlarnı. Bir emceniñ kelmesini ve bizim içün er şeyni yapmasını beklemek mecbur degilmiz. Yaşayışnıñ er alanıñda özümiz faaliyet köstermelimiz. İnsanlarnıñ “hastalanıp olacaq” eñ qorqunç şey – şekilsizliktir, çünki bir insan ğıda, qorçalanma, yañıdan istisal, yuqu kibi şahsiy alanğa kömülgende evrim olaraq yerinde taptana. Ebet, tüşüne, fikir yürsete. Amma ne aqqında? Kene, yuqarıdaki dört funktsiyanı nasıl daa yahşı temin etecegi aqqında. Oña episi bir: ana tilindeki gazeta qapanma sıñırındamı? – ne olğan yani? – men gazeta oqumayım da. Teatr sanalaştırılması yasaqlanamı? – teatrğa barmayım da. 18 mayıs – soyqırım ve repressiya qurbanlarınıñ añma kününi keçirmege mania olalarmı? – evde oturıp, televizor seyir eterim. Eger diger bir çoq halq öz taqdirlerine lâqayt qalsa ve buna izin berse, amma biz asla!
Halq – til, yer, urf-adet, anane, din ve mıtlaq milliy fikir, ğaye kibi küçlü bir medeniy temelge tayanğan tek bir içtimaiy organizmdir. Bunı añlamağan milliy birlik unutulmağa makümdir.
Belki birisi içün hucur körünecek, amma insan toplulığı hastalana bilecek, acına bilecek, sevine bilecek ayrı bir canlı organizm ile aynı qanunlarğa köre yaşay. Halqlar da “hasta” ola bile…
Toplulıq, diger halqlarnıñ topraqları ve medeniyeti ile toqunma alında olğan müstesnaslığını añlar: biz – böylemiz, olar ise – başqadır. İnsanlar, öz topraqlarınıñ energiyasınen siñirtleneler, onıñ bir parçası olur ve o da, öz nevbetinde, insan zihniyetini alır. Bir-birimiznen siñirtlimiz. Bunıñ isbatı – “baba-dede toprağı”nıñ emiyetini añlatqan çoq sayıda masal ve efsanedir.
Bu sebepten halqımız, ğurbette eken evge çoq istey edi. Qannen beraber sökülgen ve yabancı topraqqa saçılğan bir terek olaraq, Qırım ana-vatan toprağına ihtiyacımız bar edi. Nehl terekleri tundrada, narat ise çölde ösemez. Biz qırımlılar (qırımtatarlar) Qırımda yaşamalı edik. Allağa şükürler olsun, topraq sıñırlarına keri qayttıq. Amma, ne yazıq ki, saipleri olaraq degil, sanki ana-vatan toprağınıñ kiracıları kibi qayttıq. Ulu Vatan cenki yılları repressiyağa oğrağanlarından tek bizim halqımızğa milliy-territorial statusını keri bermediler, iç bir şekilde maneviy ve maddiy zararlarını toldurmadılar.
Milliy birlikniñ farqına barılması içün tamır halqınıñ yarımadanıñ inkişafı meseleleriniñ çezilmesinde yer alma imkânı kereklidir, esas millet statusınıñ keri qaytılması kereklidir. Ve böyle “yuquğa dalmamamız” içün tüşüncelerimizniñ, duyğularımıznıñ ve irademizniñ yaşayışnıñ kerçeginen siñirtlenmesi içün MAARİF sisteması kereklidir. Bu kitaphaneler, müzeyler, teatrlar, filimler, kitaplar, gazetalar ve eñ müimi – öz hızmetinen olarğa ayat berdiler ve bermege devam etken insanlar. Ve Avdet gazetası bu tür maarifçiler sırasında çoq qıymetli bir yer almaqtadır.


text:
Ukrain sıñırcıları Qırım ile memuriy sıñırda yolcu aqımınıñ eki qat eksilüvini qayd ete. Bunı Herson vilâyeti tarafından yarımada qamaçavı boyunca vatandaşlıq aktsiyası ile bağlaylar.
«Umumen, Qırım ile memuriy sıñırda, em bu, em o taraftan yolcu-naqliyat aqımınıñ eki qat eksilüvini qayd etemiz», – dep bildirdi Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ spikeri Oleg Slobodân brifingde oktâbr 8 künü.
Onıñ sözlerine köre, Qırım ile memuriy sıñırda vaziyet şimdilik «ğayet sakindir».
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovğa daa bir ameliyat yapılacaq, şimdi o, hastahanede yata. Bu aqta faalniñ apayı Gülnara Bekirova Ukrinform mühbirine bildirdi.
«Kyivdeki ortopediya ve travmatologiya institutında tedaviylenmege devam ete. Üç afta devamında oña tamçılıq yapılacaq. Noyabrniñ 25-nde «Feofaniyada» ayaq damarlarınıñ stentlendirüv ameliyatınıñ olması planlaştırıla», – dep tarif etti Bekirova.
Eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ qızı Eleonora yaqınlarda Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisiniñ mesleatçısı oldı.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
Krelmlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Ayder Saledinov tarafından berilgen apellâtsiyanıñ baqılmasını mart 6 künü saat 15:00-ge avuştırı. Bunı Facebookta «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesi bildire.
2017 senesi dekabr 22-de mahkeme Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» fıgurantları Teymur Abdullayev, Uzeir Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnıñ tevqif muddetini 2018 senesi fevral 11-ge qadar uzattı.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetine köre yapılğanını tüşüneler. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd ete. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Qırım rusiyeli ükümetiniñ baş nazir muavini Ruslan Balbek yarımadada AQŞ elçihanesi yanında numayışta iştirak etmege istegen qırımtatarlarnıñ teşkil olunuvı boyunca kampaniyanıñ başlanuvını ilân etti. Bunı Balbek RİA Novosti agentligine bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, narazıcılar Amerika elçihanesi yanında «yarımadanıñ içki siyasetine qarışmamağa» rica etecekler.
Evel Ruslan Balbek qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevniñ yarımada «mal qamaçavı» ile bağlı ğayelerini «Qırımğa qarşı ve ğarp yolbaşçıları tarafından aytılğan siyasiy adım» olaraq adladı.
O şunı da qayd etti ki, Qırım akimiyeti «böyle areketlerge qol tutmasa da, AQŞ elçihanesi yanında narazılığını bildirmege istegen qırımtatarlarnı añlay».
Hatırlatamız, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Qırım ile memuriy sıñırnı blok etip, işğalci yarımadağa ukrain malınıñ ketirilmesini toqtatmaq niyetindeler.


text:
AQŞ Kongressiniñ Senatı noyabr 16 aqşamında, Ukrainanıñ telükesizligine yardım içün 350 million dollar ayırılacağını közde tutqan 2018 senesi içün mudafaa büdjetini tasdiqladı. Şimdi endi qanunnı AQŞ prezidenti Donald Tramp imzalamaq kerek, dep bildire Qoşma Ştatlardaki Ukraina elçiligi.
«Qanun çıqaruv seviyesinde birinci kere Ukrainağa, avadan ucumğa qarşı ve suvüstü vaziyetini közetme radar vastaları; minalarğa qarşı arbiy deñiz vastaları; yalı boyunda areket etici ve yalını qoruyıcı gemiler kibi mudafaa vastalarınıñ berilmesi teklif etilmekte», – denile bildirüvde.
Bundan daa evel bu aftanıñ iyul 14 künü AQŞ Kongressiniñ Temsilciler meclisi 2018 maliy senesi içün devlet mudafaa büdjetiniñ leyhasını qabul etti.
Vesiqada ayırılması köz ögünde tutulğan 350 million AQŞ dollarınıñ yarısı Ukrainağa yalıñız arbiy reformasında ilerlevniñ körülmesi şartınen berilecektir. Bu şart keçken yılınıñ büdjetinden alınıp saqlanmaqta.


text:
Ukraina ükümeti işğal etilgen Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki kontrol keçiş noqtalarınıñ işini avgustnıñ 9-ndan itibaren vaqtınca toqtatmağa qarar aldı. Bu qarar avgustnıñ 8-nde Ukraina Nazirler şurasınıñ nevbetten tış toplaşuvında qabul etildi.
Bu aqta Nazirler Şurasınıñ naziri Oleg Nemçinov bildirdi.
«Bugün Ukraina Nazirler şurasınıñ nevbetten tış toplaşuvı oldı. Ükümet vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarğa kiriş ve çıqışlarnı vaqtınca toqtatmağa qarar aldı. Qarar SARS-CoV-2 koronavirusı ile başlağan COVID-19 keskin virus hastalığınıñ Ukrainada tarqalmasına yol bermemek içün qabul etildi», – dep yazdı o, Facebookta.
Onıñ malümatına köre, memuriy sıñırdaki keçiş noqtalarınıñ işi 2020 senesi avgustnıñ 9-ı saat 8:00-dan 2020 senesi avgustnıñ 30-ı saat 8:00-ğa qadar vaqtınca toqtatıla.
Nazirler şurası naziriniñ qayd etkenine köre, Qırımda qayd olğan ve anda ya da Aqyarda yaşağan ve anda mülki olğan Ukraina vatandaşları ve qorantalarınıñ azalarına memuriy sıñırdan yarımadağa kirmege izin berilecek.
Qırımda yaşamağan ukrainalılar yarımadadan memuriy sıñırdan çıqqanda cep telefonına «Diy vdoma» qullanımını qoyıp, özüni izolâtsiya etmege razı olmalı.
Milliy menfaatlarnı qorumaq ya da halqara vazifelerni, diplomatik müessiselerniñ vekilleri ve gumanitar missiya vazifelerini yerine ketirmek maqsadınen memuriy sıñırdan keçip, Qırımdan çıqqan şahıslar bu sıñırlavlarğa oğramay.
Nazirler şurasınıñ qararına köre, diger çetel vatandaşları ve vatandaşlığı olmağan şahıslar Qırımdan çıqmaq içün Vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi ile añlaşmalı.
«Vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinden çıqış ve Ukraina vatandaşlarınıñ anda kirişi gumanitar sebep olğan alda Devlet sıñır hızmetiniñ reisi ve Vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ile añlaşıp kerçekleştirile», – dep qoştı Nemçinov.
Avgustnıñ 8-nde saba Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki işğal etilgen Qırımnıñ keçiş noqtaları işini ğayrıdan baqmağa emir etti.
Bu vazife Ukrainada artqan koronavirus hastalarınıñ sayısı sebebinden berildi.
Ukraina dört künden berli koronavirus hastaları boyunca antirekordnı qayd ete. Milliy mudafaa ve telükesizlik şurasınıñ malümatına köre, keçken künü memlekette 1489 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
“Jetim balalar hám ata-ana qaramaǵınan ayırılǵan balalardı mámleket tárepinen qollap-quwatlawdıń jańa sistemasın engiziw ilajları haqqında”ǵı Prezident qararı qabıl etildi.
Qararǵa kóre, 2021-jıl 15-avgusttan:
• turaq jayǵa iye bolmaǵan hám turaq jayǵa mútájlar sıpatında esapta turǵan jetim balalar hám ata-ana qaramaǵınan ayırılǵan balalarǵa olar 18 jasqa tolǵan jılda kóp kvartiralı úy-jaylardan maydanı 25 kvadrat metrden kem bolmaǵan 1 xanalı, erjetken jetim balalar ortasında neke dúzilgen jaǵdayda, 50 kvadrat metrden kem bolmaǵan 2 xanalı kvartiralar ajıratıladı. Bunda, usı toparǵa kiriwshi mayıplıǵı bolǵan balalarǵa kvartiralar kóp qabatlı úylerdiń úshinshi qabatına shekem ajıratıladı;
• kvartiralar hákimlikler tárepinen kóshpes múlktiń birlemshi bazarındaǵı qala hám rayonlarda qurılǵan kóp kvartiralı úy-jaylardan satıp alınadı;
• kóshpes múlk birlemshi bazarında kórsetkishlerge (kriteriylerge) sáykes keletuǵın kvartiralar bolmaǵanda, aymaqlıq “Xalqparvar” komissiyaları juwmaǵına tiykar kvartiralar kóshpes múlktiń ekilemshi bazarınan satıp alınadı;
• úy-jaylar menen támiyinlew “onlayn-náwbet” sisteması tiykarında ámelge asırıladı, bunda náwbetke ózgeris kirgiziliwine hámde náwbetinen aldın keyingi náwbettegi balalarǵa úy-jay ajıratılıwına jol qoyılmaydı.
• Jetim balalar hám ata-ana qaramaǵınan ayırılǵan balalarǵa úy-jaylar múlkke iyelik etiw huqıqı tiykarında, biraq olar 30 jasqa tolǵanǵa shekem úy-jaydı satıw, sawǵa etiw yamasa girewge qoyıw yamasa ijaraǵa beriw hámde úy-jayda ózi hám shańaraq aǵzaları (kúyewi yamasa hayalı, perzentleri)nan tısqarı basqa puqaralardı turaqlı jasaw ornı boyınsha dizimge alıw huqıqısız ajıratıladı.
• Bunda, jetim bala yamasa ata-ona qaramaǵınan ayırılǵan balanıń tiykarlandırılǵan múrájatı tiykarında jergilikli hákimlikler tárepinen úy-jaydıń ulıwma maydanın keńeytiriw hám tiyisli talaplardı saqlap qalıw shárti menen satıwǵa ruqsat beriledi.
Derek: Huqıqıy málimlemeckaчaTb dle 11.3


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukrainağa işğal etilgen Qırımnı qaytarmağa istemez, dep tüşüne Avropa komissiyasınıñ sabıq prezidenti José Manuel Barroso.
Bu aqta o Ukrainskaya pravda neşirine bildirdi.
«Menim noqtaiy-nazarıma köre, Rusiye akimiyeti işbu vaziyette Qırımnı almaq içün imkân kördi ve ondan fadalandı. Bilmeyim, bu olarnıñ evelden alınğan qararı edimi, yoqsa bu imkân olar içün bütün bu yüz bergen vaqialar devamında açıldı», – dedi José Manuel Barroso.
«Amma Qırımnı qaytarmağa zor olacaq, çünki Putin buña razı olmaz», – dedi o.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Aqmescit – İyül 28 kününden başlap Ukraina musulmanları eñ büyük diniy bayramlarından biri – Oraza bayramını qayd eteler. Şu künü 30 künlik Ramazan ayı soñuna kelmekte. Musulmanlar dua eteler, tuvğan ve soylarnı evlerinde toplaylar, musafirlikke barıp, qartlarnı ziyaret eteler. Balalarğa bahşışlar tarqtalar.
Qırımda Ukraina boyunca eñ büyük musulman cemiyeti yaşay – tahminen 300 biñ qırımtatarı 3 kün devamında çeşit türlü bayram tedbirlerni keçirecekler. Misal içün, iyül 28 künü Aqmescitte «Zolotoye koltso» salonında balalar içün bayram teşkil etildi. İyül 30 künü «Sozidaniye» medeniyet merkezi er kesni bayramğa davet ete, tedbir çerçivesinde küreş – sport tedbiri ötkerilecek, balalarğa tatlılıqlar tarqalacaq, bayram pilâvınen sıylaycaqlar.
Ramazannıñ an-anelerinden biri – fuqarelerge toplanılğan fitr parası da bar. Yardım paranıñ miqdarını Qırım musulmanları diniy idaresi, regionnıñ yaşayış seviyesine köre tainley. Bu sene, musulman qorantalarınıñ er azası 100 ruble (tahminen 33 grivna) fitrge ayırmaq kerek.
Qırım müftiyatı toplanğan paralarnı ağır hastalıqlarğa oğrağan balalarğa yollay. Türkiyedeki Ankara meyedeniyet ve yardımlaşma qırımtatar derneginiñ desteginen bu sene 600 qırımtatar qorantsı Ramazan ayında yemek paketlerini elde etti.
Bayramnıñ eñ yüksek noqtası- bayram namazı oldı. Onı bazar ertesi künü saat 7:11-de er camide qıldılar. Adetince, namazğa biñlerce musulmanlar toplaşalar. Faqat, büyük cami yoq olğanı sebebinden, musulmanlar Aqmescitniñ profsoyuzlar medeniyet sarayında toplaşmağa mecburlar.
Birinci kere – yekâne raatlıq künü
Bu sene birinci kere Oraza bayramı raatlıq künü olaraq ilân etildi. İyül 24 künü qararm «Qırım Cumhuriyeti» yolbaşçısı Sergey Aksönov tarafından imzalandı. 1997 senesiniñ «Namus ve diniy birleşmelerniñ serbestlig» aqqında Rusiye qanunına esaslanıp, qararda: «İyül 28 künü 2014 senesi Oraza bayramnı raatlıq künü olaraq ilân etilmeli» dep aytıla.
Belli ki, bu qarar musulmanar tarafından alğışlandı. Bağçasaray sakin Enver: «Küçük bir şey, amma quvandıra. Tek niyetleri temiz olğanında bir şübem bar. Esas sebep siyasetnen bağlı, dep tüşünem», - dey.
Facebook qullanıcıları da bu haberge seslenip, Rusiyeniñ Qara deñiz flotu Kününiñ qayd etilüvinden soñ, daa bir qoşma raatlıq kününi quvandılar.
Diniy duyğularnıñ ürmet etilüvi ya da teşviqniñ bir usulı?
Cuma künü iyülniñ 25-nde Sergey Aksönov adından Aqmescitniñ qavehanelerniñ birinde iftar ötkerildi. Musafirler arasında, qırımtatarlardan ilim, icad, din, memur ve deputatlar çoq edi. Amma, «baş nazirniñ» özü kelmedi. Onıñ adından hayırlav sözlerini «muavini» Ruslan Balbek ve «Qırım Cumhuriyeti milletlerara munasebetler ve sürgünge oğratılğan grajdanlarnıñ meselelri boyunca komiteti reisi» Zayr Smirnov seslendirdiler.
Yaqında teşkil etilgen ve «akimiyetke» yaqın olğan «Qırım birligi» cemaat teşkilâtı Oraza bayramı munasebetinen öz tedbirini keçirmege niyetlendi. İyül 29 künü bayram tedbirleri «Salgirka» bağçasında ötkerilecek. Programma boyunca kontsert, yarışlar ve tatlılıqlar vade etile.
Aynı zamanda qırımtatarlar gruppalarında bu tedbirni körmemezlikke urmaq çağırvlar tarqatıla. Çünki, esas maqsadları Rusiye matbuat vastalarında «Qırım birligi» qırımtatarlar tarafından desteklengenini köstermektir, dep aytalar.
Meclis azası Şevket Kaybullaevniñ fikirince, «Qırım birliginiñ» bu kibi faaliyeti saylavlarğa yaqınlaşqanınen ket-kete artacaq. «Olarnıñ esas ğayesi – Meclis ve onıñ qararlarını qırımtatarlarnıñ ekseriyeti desteklemeginini ve ileride bu teşkilât Meclisniñ yerini almaq mümkünligini köstermektir».


text:
Bunı Radio Svoboda bildire.
Cemilevniñ aytqanına kore, al-azırda adiselerniñ inkişafı boyunca tek eki noqtaiy-nazar bar.
«Qırımtatarlar arasında olğan adise – bölünüv degil. Eki farqlı noqtaiy-nazar bar. Qattı mevam şundadır ki, qırımtatarlar iç bir şaraitte işğalci akimiyet ile işbirlikte bulunmamaq ve Rusiye pasportını elde etmemek kerek. Amma diger tarafı aynı şu sebeplerge riayet etip, Rusiye pasportlarını elde etmek kerek olğanını tüşüne. Çünki aks alda, olar pek qıyın vaziyetke tüşe bilecekler», – dey Cemilev.
Onıñ fikrince, bu eki noqtaiy-nazar arasında bir razılaşma alınmaq kerek.


text:
Qırımda suv teminlevi içün yañı quyularnı oktâbrniñ 12-nde qazıp başlaycaqlar. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov suv teminlevi vaziyetine bağışlanğan toplaşuvda ayttı.
«Bazarertesi künü (oktâbrniñ 12-nde – QA) federal qurulışlar da işke başlay. Qısqa müddet içinde bu quyularnı qazıp donatmağa planlaştıramız, bu quyulardan suv qoralarını quruv işlerini de aynı vaqıtta yapmağa isteymiz. İşke başlaymız», – dedi Aksenov.
Onıñ bildirgenine köre, 2021 senesi mart ayına qadar Aqmescit ve Aqmescit rayonında suv «vaziyetini yımşatmağa» ve suv berüv vaqtını arttırmağa planlaştırıla.
«Qoşma suv aluv işleriniñ planları aqqında ayrıca añlaşıp, qırımlılarğa haber etermiz», – dep qayd etti Aksenov.
Aqmescit suv anbarlarınıñ 10-12%-ı tolu, cedvelge riayet etilse, suv 2-3 ayğa yeter, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gotsanük.
Rusiye iqtisadiyat inkişafı nazirligi diger Rusiye organlarınen beraber «Qırım ve Aqyarnı suvnen temin etüv planınıñ leyhasını» azırladılar.
Sentâbrniñ 7-nden itibaren Aqmescitte, Bağçasaray ve Aqmescit rayonlarında qurğaqlıq ve suv anbarlarında suv azlaşqanı sebebinden suv berüv sıñırlarınıñ üçünci, eñ sert etapı başlatıldı.
Qırımnıñ Rusiye ükümeti bildirgenine köre, yarımadanıñ suv teminatı ile «eñ yaramay stsenariyge» azırlanalar. Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, Rusiye Qırımnıñ suv teminatı vaziyeti fevqulâde olğanını tanıy. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Qırım Müftisi Qırım musulmanlarını vatandaşlıq mesülietini kösterip, koronavirus infektsiyasınıñ darqalmaması içün kerekli tedbirlerni almağa çağırdı.
Ürmetli dindaşlar, qıymetli semetdeşeler. Qırımda koronavirus hastalığınıñ tekrar darqaluvı sebebinden biz er kün yaqınlarımıznı, tuvğanlarımıznı, dostlarımıznı, vatandaşlarımıznı ğayıp etemiz. Bugün de bugün vaziyet daa da kerginleşe. Qırım Müftiligine kelgen malümatlarğa köre, qırımtatar halqı arasında hastalarnıñ sayısı nisbeten daa ziyadedir. Belki de bu musulmanlar içün ananeviy olğan büyük toylar, kütleviy dua merasimleri ve cenazeler, diger tedbirlernen bağlıdır.
Aziz musulmanlar, sizge muracaat etip, özüñizniñ ve yaqınlarıñıznıñ sağlığına muqayt olmañıznı rica etem.
Dinimiz bizni er bir insannıñ ve, umumen, cemiyetniñ sağlığını saqlamaqnı emir ete. Bugün ise, daima olğanı kibi, bu er birimizniñ mesülietidir. Quranda böyle buyurıla: “Özüñizni tehlikege atmañız!” (“Baqara” suresi, 2/195).
Al-ı azırda Qırımda ealiniñ koronavirus infektsiyasından aşılanuvı areketi faal şekilde keçirile. Ricam, emiş-demişlerge ve esassız delillerge itibar etmeñiz, özüñizniñ ve etrafıñıznıñ sağlığını tüşüñiñiz, özüñizni ve etraftakileriñizni hastalıqtan qorçalanıñız.
Havfsızlıq qaidelerine riayet etmege rica etem. Musulmanlarğa lâyıq olğanı kibi, şahsiy temizlik qaidelerine riayet eteyik, insanlar çoq olğan yerlerden uzaqlaşayıq, imkânğa köre, maksimum şekilde qatnavlarımıznı azlaştırayıq. Hususan, bu üyken nesil içün aktualdir.
İmkânğa köre, büyük toylar ve kütleviy tedbirlerni soñrağa qaldırayıq, cenaze merasimlerni qısqartayıq, cenazelerde havfsızlıq mesafesine riayet eteyik.
Camige kelgende, şahsiy namazlıqlarımıznı alayıq. Cuma namazlarında bir yarım metr mesafe tutayıq ve mıtlaqa maskalar qullanayıq. Böylece, em özümizni, em etraftakilerni tehlikeden uzaqlaştırımız.
Hastalıq alâmetlerini duysaq, alsızlınsaq, camige kelmeyik, hastalıqnıñ darqalması içün sebepçi olmayıq. Hastalıq alâmetlerini körsek, mıtlaqa ekimge muracaat etiyik, özümizce hastalığımıznı tedaviy etüvge başlamayıq.
Allahqa dua etip, bizni qaza-belâlardan saqlamasını, hastalarğa şifa bermesini ve bu dünyanı terk etkelerge rahmet etmesini niyaz etemiz.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Avropa Birligi, ilhaq etilgen Qırımda tahqiqat izolâtorında tutulğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevniñ aqlarınıñ bozuluvını taqbih ete.
Bu hususta Ukrainada AB temsilciliginiñ Facebooktaki saifesinde bildirile.
Bildirüvde: «AB temsilciligi kelecekte de qırımtatarlarda er türlü aqlarınıñ bozuluvlarını taqbih etecek. Bu, cümleden, Uzeir Abdullayevniñ sağlıq vaziyetine aittir», – denile.
Ondan ğayrı, ABde, yarımadada insan aqları standartlarına tolu kölemde riayet etilmesine davet ettiler.
Temsilcilikte: «İşlegen cinayetçileri tapılmağan, mecburiy ğayıp oluvlar, eziyetlevler ve öldürüvler kibi insan aqlarınıñ er türlü bozuluvları ile alâqalı işlerni er ceetten tahqiq etmek kerek. Ukainanıñ bütün territoriyasında, ve şu cümleden Qırım ve Aqyarda, halqara aq-uquq qorçalayıcılarınıñ tolu, serrbest ve maniasız irişüvniñ temin etilmesi ale daa ğayet muim olıp qalmaqta», – dep bildirdiler.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov, Aqmescitteki «Hizb ut-Tahriri işi» figurantı Uzeir Abdullayev «ölüm telükesi altında» edi, dep bildirgen edi.
Rusiye advokatı Nikolay Polozov, Rusiye prezidenti yanındaki İnsan aqları boyunca şura (İAŞ) ve Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovadan Abdullayev etrafındaki vaziyetke qarşılıq köstermekni rica etti.
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Teymur Abdullayev, Uzeir Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnıñ qorçalayıcıları tarafından sıñırlav tedbiriniñ uzatılmasına qarşı berilgen apellâtsiyalarnı red etti.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Aqyarda iyünniñ 18-nde küçlü sağanaq yağdı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri ve yerli sakinler bildire.
Yel birden quvetleşti ve tereklerni sallay. Burçaq da yağa. Yerli Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresiniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, furtuna ihtarları kommunal hızmetlerge yollanıla.
Sağanaq başlağanından yarım saat keçken soñ adiy yağmur yağıp başladı. Suv aqımları da azlaştı.
Aqyar sakinleri sağanaq videolarını Instagramda derc ete.
Eñ yaqın 1-2 saatta ve iyünniñ 18-nde künniñ soñuna qadar Aqmescitte de küçlü sağanaq, boranlı yağmur, saniyede 20-25 süratlı yel beklenile, dep bildire Qırımnıñ Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi.
Qırımda iyünniñ 18-nde ve 19-nda bazı yerlerde küçlü sağanaq, boranlı yağmur, burçaq yağması, saniyede 20-25 metr süratınen yel esmesi beklenile.


text:
Ukraina Baş prokuraturası yanında Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokurorınıñ vazifelerini eda etken Nazar Holodnitskiy bildirdi ki, Ukrainanı satqan Qırım memurları ceza alacağını bilmek kerekler.
Bunı o Qırım.Aqiqatnıñ mahsus leyhası - «Qıtadan hayırlavlar» - çerçivesinde qayd etilgen video muracaatında ayttı.
«Qırım – Ukrainadır. Bunı vatannı satqan ve duşman tarafını tutqanlar da unutmasınlar isteyim. Ukraina halqına sadıq qalıp hızmet etmege söz bergenler unutmasın. Ceza alacağını añlasınlar», – dedi o.
Ukrain bayramı munasebetinen Qırım.Aqiqat mahsus leyhağa başlay – «Qıtadan hayırlavlar». Kün devamında Qırım.Aqiqat siyasetçi, memur, siyasetşınas ve jurnalistlerniñ yarımadada yaşağan qırımlılar içün qayd etken video muracaatlarını aydınlatacaq.
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev, Ukrainanıñ Avropa insan aqları mahkemesi işlerinden ükümet vekâletlisi Boris Babin, Qırım kurort sabıq naziri Aleksandr Liyev ve Free Crimea leyhasınıñ müellifi, siyasiy tehnolog Taras Berezovetsnıñ muracaatları endi aydınlatıldı.


text:
Bahalı qag'az
Bahalı qag'az - bul hu'jjet iyesinin' mu'lklik huqıqın yamasa onın' emitentine mu'na'sibetin tastıyıqlawshı aqsha hu'jjet, yag'nıy bahalı qag'azdın' a'hmiyeti sonnan ibarat, bul usının' menen bir waqıtta ha'm menshik titulı, ha'm qarız minnetlemesi, ha'm da'ramat alıw huqıqı, ha'm da'ramattın' bir bo'legin to'lew minnetlemesi. Ol bo'leklengen hu'jjet yamasa schetlardag'ı jazıw formasında bolıwı mu'mkin.
Ha'r qanday ekonomikalıq kategoriya sıpatında bahalı qag'az tiyisli bazar sıpatlamalarına iye, olar iyelik etiw, shıg'arıw formasına, bahalı qag'azg'a qoyılmalar qa'wpi da'rejesin, da'ramattı to'lew formaların ha'm t.b. o'z ishine aladı.
Bahalı qag'az o'zin aqshag'a jaqınlastıratug'ın bir qatar sıpatlarg'a iye. Usınday tiykarg'ı sıpatlamalardın' biri – bul ha'r qıylı formalarda (o'tew, satıp alıw-satıw, aktsiyanı emitentke qaytarıw, iyelew huqıqın bir-birewge beriw jolı ha'm t.b.) aqshag'a almasıw imkaniyatı. Ol sonday-aq girew zatı bolıwı, miyrasxorlık boyınsha o'tkeriliwi ha'm ko'p jıl dawamında saqlanıwı mu'mkin.
Bahalı qag'azlar qayda bolıwına qaramastan waqıtsha bos kapitaldı qabıllaydı ha'm satıp alıw-satıw arqalı onı kerekli bag'darda o'tkeriwge ja'rdemlesedi, bul ja'miyetlik o'ndiristin' optimal strukturasın payda etedi ha'm ja'miyetlik talapqa sa'ykes keledi. Ka'rxanalardın' qosımsha finans (qarjı) resurslarına talabı tiykarınan o'nimnin' jan'a tu'rin jaratıw, eski tiykarg'ı fondlardı modernizatsiyalaw, texnikalıq jaqtan qayta qurallandırıw, rekonstruktsiyalaw ha'm aylanıs qarjıların tolıqtırıw menen baylanıslı boladı. Bul talaplar bazar konyunkturasınan g'a'rezli boladı, olardın' o'zgeriwi belgili waqıt ishinde ju'z beredi. Sonlıqtanda ka'rxanalar za'ru'rli finans (qarjı) resursların belgili mu'ddet dawamında, yag'nıy olardın islewi ushın qolaylı bazar konyunkturası bar bolıp turg'anda g'ana alıwı tiyis. O'ytkeni bahalı qag'azlar bazarı ka'rxananı qarjılandırıwdın' jaqsı ha'm qolaylı deregi bolıp tabıladı. Ol ekonomikanın' barlıq xojalıq ju'rgiziwshi subektlerine aqsha resuruların alıw jolın jen'illestiredi ha'm ken'eytedi. Aktsiyalardı shıg'arıw bul resurslardı mu'ddetsiz – aktsionerlik ja'miyettin' pu'tkil o'mir boyı ha'm banklerdin' kredit resurslarına qarag'anda a'dewir paydalı sha'rtler tiykarında alıw imkaniyatın beredi.
Bahalı qag'azlardın' tagı bir artıqmashlıg'ı sonnan ibarat, olardı nominalınan a'dewir joqarı bazar bahasında satıwg'a boladı. Bul sonın' menen tu'sindiriledi, bahalı qag'az o'z nominalına iye bolgan halda, ma'selen, sanaat ka'rxanasına qoyılg'an real kapitaldın' belgili mug'darın quraydı.


text:
«Veciye Kaşka davasınıñ» advokatları Asan Çapuhnıñ sağlıq vaziyeti fenalaşqanından sebep davasını ayrı mahkeme esnasına almağa rica etecek ola. İmayecilerniñ bildirgenine köre, bu adım diger mabüsler Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaç davalarınıñ sozulması meselesini al etecek, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Asan Çapuhnıñ sağlıq vaziyeti fena olğanı içün mahkemeni eki kere başqa künge avuştırğan edik ve davanı baqıp olamayıq, esnas pek sozula, ve diger mabüslerniñ cinaiy davalarınıñ vaqtında ve tam baqıluv aqlarını boza. Bundan ğayrı, qalğan üç mabüs ev apsinde degil de, nezaret altında buluna, buña da emiyet berilmeli», – dedi advokat Ayder Azamatov.
Onıñ aytqanına köre, kelecek oturışuvda imaye Çapuhnıñ davasını ayrı baqmağa rica etecek.
«Kelecek mahkeme oturışuvına qadar (yanvarniñ 24-ne planlaştırıla – QA) Asan Çapuhnıñ sağlığı deñişmese, alı ağır olıp qalsa, imaye Çapuhnıñ davasını ayrı baqmağa rica etecek. Mence, mahkeme muracaatımıznı qabul eter, bütün sebepler bar. Bundan ğayrı, devlet qabaatlavı da buña qarşı çıqmaycaqtır. Dava baqıluvı sozulmamalı, başqa mabüsler zarar köre», – dedi Azamatov.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyey rayon mahkemesi yanvarniñ 9-nda «Veciye Kaşka davasınıñ» oturışuvını yanvarniñ 24-ne avuştırdı, çünki qabaatlanğanlardan biri, qırımtatar faali Asan Çapuh kelip olamadı.
Yanvarniñ 7-ne keçer gecesi Çapuh Aqmescit hastahanelerinden birine acele alındı. Advokat Ayder Azamatov mabüsni Aqmescitniñ 6-ncı hastahanesinde ziyaret etken soñ sağlıq alı bir qarar, dep bildirdi.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
İşbu dava iştirakçileriniñ sağlıq problemleri bar. Degermenci – astma hastasıdır, Çapuh SİZOda mikroinsult keçirdi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Qırımda turistlerni esapqa aluv elektron sistemasını açmağa planlaştıralar. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım ükümeti bildire.
«Kurort ve turizm nazirligi Devlet hızmetleriniñ portalını qullanuv ya da ayrı programma esasında Qırımğa kelgenlerni esapqa aluv ve qayd etüv elektron sistemasını açmağa planlaştıra. Maqsat tek kelgen turistlerni qayd etmek ve qalğan yerlerini bilmek degildir, şimdikki vaziyette em raatlanğanlar, em de qırımlılar içün qoşma telükesizlik kefaletidir», – dep bildirdi akimiyet.
Turistlerni qayd etüv elektron sistemasınıñ kirsetilüvi Qırımda şifahane-kurort kompleksi işiniñ yañıdan başlatıluvınıñ ekinci basamağında beklenile. O, 2020 senesi iyülniñ 1-nden soñ başlaycaqtır.
Otel ve musafirhaneler raatlanmağa kelgenler içün şifahane-kurort ve musafirhane kompleksi obyektleriniñ açılmasınıñ ekinci etapında açılacaqtır .
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, Qırımda iyünniñ 15-nde şifahane-kurort kompleksi Rospotrebnadzor talaplarına uyğun bir şekilde çalışıp başlaycaq, lâkin tek qırımlılar raatlana bilecek.
Bundan evel Aksenov karantin tedbirleri bitkenine qadar Qırımğa kelmemege rica etti. Aprelniñ 29-nda Qırımda evi ve mülki olmağanlar kelse, 14 künge observatorğa alınmalı, dep bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti mayısnıñ 24-nden itibaren observatorda qaluv parasınıñ kirsetilüvini «telükesizlik tedbirleriniñ quvetleştirilmesi» dep adlandıra. Bu da regionda kurort mevsiminiñ başlanmasına yardım etecek, deyler.


text:
Rusiye advokatı Nikolay Polozov dekabr 1-de Qırım.Aqiqatqa izaat berip, onı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerovnıñ davasında şaat olaraq sorğuğa çekseler, advokat imayeci statusından marum etilecek, dep bildirdi.
«Mahkeme qararından nasıl ve kim onı qabul etti belli olacaq, taqiqatçınıñ şahsiy menfaatı ya da maña qırımtatarlarnı qorçalağan advokatqa olaraq planlaştırılğan basqı edi», – dep ayttı Polozov.
Onıñ hatırlatqanına köre, FSB taqiqatçısı sentâbr ayında advokatnı sorğuğa çekmege rica etken edi. Mahkeme Ümerovnıñ malümatları advokat sırı ola dep, bu muracaatnı red etti. Bundan soñ taqiqatçı Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesinde taqiqatçı mezkür qarardan şikâyet etti, onı tekrar baqmağa qarar aldılar.
Advokat qayd etti ki, netice nasıl olsa olsun, onıñ mahkeme qararından şikâyet etme imkânı bar. O, Moskvadaki Advokatlar palatasına muracaat etken edi, amma cevap şimdilik yoq.
Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Kyiv rayon mahkemesi dekabr 13-de advokat Nikolay Polozovnıñ sorğuğa çekilmesi içün izin bere bilecek oturışnı keçirecektir.


text:
Kiyev – Ukraina prezidenti yanında qırımtatarlarnıñ işleri boyunca Vekâletli Mustafa Cemilevniñ teşebbüsi ile Qırım tamır halqınıñ aqları qoruvına bir sıra leyhalar amelge keçirilecektir. Vekâletli Mustafa Cemilev faaliyetiniñ teminlevi boyunca bölüginiñ yolbaşçısı Arsen Jumadilov yaqın zamanda Kiyevde «Qırım studiyaları» yañı analitik merkeziniñ açılacağı ve Ukraina qanunlarında parlamentte qırımtatarlarnıñ deputatlıq qısmınıñ peyda olacağı aqqında Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
– Kiyev-Mogilân akademiyasında dekabr 22 künü qırımtatarlarnıñ aqlarına bağışlanğan konferentsiya keçirilecek. Mında nasıl meseleler muzakere etilecek ve onıñ keçirilmesiniñ maqsadı aqqında tarif etip olursıñızmı?
– «Qırımtatarlarnıñ, Ukraina tamır halqı olaraq, aqları teminlevinde ukrain yolu» serlevalı konferentsiya olacaq. Biz onı yılnıñ soñunda keçiremiz, çünki bu sene, evel olğanlarğa köre, bayağı farqlı oldı. Mart ayında işğal yüz berdi, aynı zamanda Ukraina Yuqarı Şurası qırımtatar halqınıñ ukrain devleti terkibinde aqlarınıñ temin etilecegi aqqında tarihiy qarar alındı. Aman-aman bir sene keçti, amma, teessüf ki, bu qarar ile bağlı nasıldır bir faallikni körmeymiz. Şimdi bütün bu meselelerniñ aktualligini köstermek, olarnı muzakere etmek ve kelecek senege uquq çıqarıcılar içün bir suratnı belgilemek isteymiz.
– Qaysı problemler aqqında aytasıñız?
– Ukraina Yuqarı Şurasınıñ Qararında qırımtatar halqı Ukrainanıñ tamır halqı olğanı aqqında aytıla. Güzel, amma qırımtatar halqınıñ statusı aqqında qanun olmalı. Onı daa kimse işlep çıqarmadı. Ukraina devleti bu statusnı kefil etkeni aqqında aytqan edi, amma ne Adliye nazirligi, ne uquq qorçalaycılar, ne diger organlar tarafından teşebbüs daa yoqtır. Konferentsiyanıñ neticelerinden biri – qırımtatar halqınıñ Ukraina tamır halqı olaraq statusı aqqında qanunnıñ işlep çıqarılması boyunca taqımnıñ teşkil etilmesi olacaqtır.
Ekinci mesele Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qurultayı alâ daa Ukraina uquqiy alanına kirsetilmegeni ile bağlı. Qırımtatar meselesi siyasiy şartlarnıñ mabüsi olmaqta. Biz bunı istemeymiz. Biz qanunlarda milliy idare organlarınıñ aq ve mecburiyetleriniñ qayd etilmesini isteymiz. Böyleliknen qırımtatarlarnıñ Ukraina devletinde subyektivligi peyda olacaqtır.
Daa şuna da diqqat ayırmaq isteymiz ki, qırımtatar meselesine bugün kerek olğanı kibi emiyet berilmey. Şamata ve çeşit problemlerge şikâyet çoq. Amma qırımtatarlar ile bağlı meselelerni çezecek bir ekspert areketi yoqtır. Bunı çezmek içün Kiyev-Mogilân akademiyası çerçivesinde qırımtatarlar aqqında Ukrainanıñ intellektual adetlerini devam etecek «Qırım studiyaları» analitik merkezi teşkil etilecek. Amma diqqat tek medeniyet ve tilge degil de, qırımtatarlarnıñ siyasiy, içtimaiy ve uquqiy meselelerine de ayırılacaq
– Merkezge kim kirecek ve maliyeviy destek kimniñ tarafından kösterilecek?
– İşbu studiyalar Kiyev-Mogilân akademiyasınıñ iştiragi ile teşkil etile, biz oña pek minnetdarmız. Bunıñ ile mında Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işleri boyunca Vekâletli Mustafa Cemilevniñ ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ teşebbüsi de bar.
Analitik merkez olacaq, mında Kiyev-Mogilân akademiyasınıñ studentleri içün muallimler ve mütehassıslar çalışacaq.
– Aytqanıñızğa köre, bugün çezilmegen problemlerinden biri – qırımtatar halqınıñ Ukraina tamır halqı olaraq statusı aqqında qanunnıñ olmamasıdır. Amma onıñ qabul etilmesinden evel, parlament Ukraina qavmiy-milliy siyaseti aqqında qanunğa rey bermek kerektir, degen fikir bar. Siziñce, böyle qanun kerekmi ve onıñ funktsiyaları nasıl olmalı?
– Doğrusını aytacaq olsaq, qırımtatar meselesini eki türlü vasta ile çezmek mümkün. Birincisine köre, biz yalıñız qırımtatar meselesini, ekincisine köre ise – bütün qavmiy-milliy suallerni çezemiz. Aqiqaten, men ve diger mütehassıslar qırımtatar meselesi Ukrainada qavmiy-milliy vaziyetniñ mabüsı olmamaq kerekligini tüşünemiz, çünki bu alanda bayağı sual bar. Episini çezmege başlasaq, qırımtatar meselesiniñ öyle de çette qalması mümkün olur.
– Yani, fikriñizge köre, başta qırımtatar halqı aqqında ayrı qanunnı qabul etmek kerek?
– Öyledir, menimce. Biz meselelerni adım-adım çezmek kerekmiz. Çünki bir sıra qıyın meselelerimiz bar: rus azlıqnıñ probeması, Odessa vilâyetinde bulğarlarnıñ, Çernovetsk vilâyetinde romanlarnıñ ve diger meseleler. Episini birden çezmege istesek, bunı qısqa vaqıt devamında etip olamamız, dep tüşünem.
Şimdi qırımtatar meselesiniñ çezilüvini diqqatsız qaldırmağa mümkün olmağanını köremiz. Vaziyet pek kergindir, qırımtatarlarnıñ Ukraina tamır halqı adından aytmağa imkânı olması içün bu aqlarnı temin etmelimiz.
– Bu qanunda qırımtatarlarnıñ esas aqları neden ibaret olmalı?
– Biz mütehassıslar ve qırımtatar cemiyet faalleri arasında qanunnıñ mündericesi aqqında soravnı keçirdik. Teklif etilgen qararlardan biri – Ukraina Yuqarı Şurası saylavları vaqtında ayrı çoq mandatlı qırımtatar okruglarnıñ olması. Yani, Ukraina uquqiy alanında qırımtatarlar tarafından, meselâ, beş halq deputatınıñ saylanılacağını qayd etemiz ve böyleliknen bir sıra mesele çezile. Biz nasıldır bir siyasiy küçke qoşulıp, artıq onıñ mabüsi olmaymız. Şahsiy saylavımız bar. Mında ğalebe qazanğan insanlar siyasiy küçlerni degil de, qırımtatarlarnı temsil ete.
– Bu qarar qabul etilse, uquqiy ziddiyet peyda olmazımı? Çünki, Anayasağa köre, Ukrainanıñ vatandaşları, millet mensüpligine baqmadan, qanun ögünde teñ aqlarğa saipler, ve qırımtatar okruglarnıñ teşkil etilmesi diger halqlarnıñ ayırımı olaraq tanıla bile.
– İnsan aqlarınıñ eki köntseptsiyası bar: şahsiy ve umumiy aqlar aqqında. Ekisi de doğrudır. Avropa yanaşuvı bu eki köntseptsiyanıñ birleşüvinden ibaret. Ukraina Anayasasında tamır halqlarnıñ aqları kefaleti aqqında maddeler qayd etilgen. Men aytqan qararlar da bu añlam çerçivesindedir.
– Amma Venetsian komissiyası bu areketlerni qanunsız olaraq tanısa, o vaqıt ne?
– Venetsian komissiyası böyle aytsa, biz onıñnen laf etermiz. Aqiqaten ise, ukrain mustaqilligi vaqtından berli işlep çıqarılğan ciddiy ekspert işlenmeler bar. Bu meseleler boyunca çalışqan mütehassıslar dekabr 22 künü olacaq konferentsiyada bulunacaqlar. İnsan aqlarınıñ bu eki köntseptsiyası nasıl şekilde birleşkeni aqqında tafsilâtlı marzularnı diñlemege fırsatımız olur.
– Şimdi Herson vilâyetiniñ bazı rayonlarını Qırım Muhtar Cumhuriyetine berip, anda qırımtatar milliy muhtariyetni teşkil etmege kerekmi degen mevzuda laf yürsetile. Bu mevzu konferentsiyada köterilecekmi? Siziñce, yarımada tışında qırımtatar muhtariyetni meydanğa ketirmek kerekmi?
– E, bu mevzu da köterilecek. Aktual, müim ve vaqtında. Biz qırımtatarlarnıñ milliy territorial muhtariyetini ilân etmezden evel, onıñ emiyetini añlamaq kerek olğanını tüşünemiz. Alınacaq qararlar belli olmadı.
Bunı, ilk evelâ, qırımtatarlar öz aqlarını bilsin dep, yapmaq kerek. Ekinciden ise, digerlerge mında havflı bir şey olmağanını añlatmaq kerekmiz.
– Añlağanıma köre, planlaştırılğan konferentsiya – qırımtatar meselesiniñ çezilmesi boyunca faaliyetniñ tek birinci basamağıdır. Daa nasıl adımlar planlaştırılar?
– Kerçekten de öyledir. Konferentsiya – bu meselelerni aktul etmek içün yapılacaq tek birinci adımımızdır. Biz toqtatmaycaqmız.
Birinciden, bu seneniñ neticelerine köre, Ukraina Prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işleri boyunca Vekâletli Mustafa Cemilevniñ ofisi ukrain ve ingliz tillerinde semereli esabatnı aşkâr eter. Biz onı halqara teşkilâtlarğa da taqdim etecekmiz, olarnıñ diqqatı da lâzim. Bu saada yanvarniñ başında ve ortalarında yapılacaq faaliyetimiz büyüktir.
Bundan da ğayrı, biz Herson vilâyeti ve Qırım Muhtar Cumhuriyetinen munasebetimiz ile bağlı meselelerni de tüşünemiz. Dekabr 24 künü «Herson vilâyeti, yañı sıñır zonası olaraq» mevzusında körüşüv ötkerilecek. Mında bir sıra tertibatlarnıñ vekilleri iştirak etecek. Yerlerde devlet akimiyet organları, yerli idare organları, sıñır bekçileri, gümrük hızmeti ve ilâhre. Ukraina Yuqarı Şurasına kirsetilecek qanuniy teşebbüsler nasıl olmaq kerekligini añlamağa areket etecekmiz.
Bu teşebbüslerni amelge keçirmek içün biz Ukraina nazirler Kabineti ile sıqı munasebette bulunamız, hususan Qırım işleri boyunca departament ile işbirligimiz semerelidir. Biz deputatlar ile çalışamız. Söz yalıñız Mustafa Cemilev aqqında degil, «Qırım» firqalarara birligine kirgen diger deputatlar aqqında da kete. Bunan da ğayrı, biz de Prezident Memuriyetiniñ strukturası olamız. Yani, qırımtatar halqına kerek olğan qararlarnıñ amelge keçirilmesi içün akimiyetniñ üç merkezi de celp etilgendir.


text:
“Qırım platforması” nümünesinde dünya Rusiyege ve potentsial tecavuzcılarğa halqara uquqnı, devletniñ topraq bütünligini, insan aqlarını ve halqlarnıñ aqlarını qorumaq içün birleştirilgen tınç vastalar küç tecavuzından daa küçlü ve tesirli olğanını köstermeli. Bu fikirni Qırım.Aqiqatqa sabıq Ukraina baş naziri ve Milliy telükesizilk ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Yevgen Marçuk ayttı.
“Qırım platformasını” Qırımnıñ tınç yollarnen Ukrainağa qaytarmaq içün şekil ve usullarnıñ azırlanması, öz maqsatlarına irişmek usulı olaraq zaten tecavuzğa qarşı dayanmamazlıq müitini yaratılması kibi körem”, – dedi Marçuk.
Onıñ sözlerine köre, “Qırım platforması”na mümkün qadar nufuzlı devletlerni celp etmekten ğayrı, BMT, Avropa Parlamenti, OSCE kibi halqara teşkilâtlarnıñ vu hususan halqara uquq boyunca salâhiyetli mütehassıslarnıñ da celp etilüvi müimdir.
Marçuk qayd etti ki, “Qırım platforması”nıñ teşkil etilmesinde “oyle bir seviyege yetmek kerek ki, bu fikir etrafında mümkün olğanı qadar dünyanıñ uquq küçlerini ve nufuzlı devletleri toplansın”.
«Qırım platforması» halqara sammiti Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 21-nde olacaq, dep bildirdi Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov emin ki, yañı halqara meydançıqnıñ quruluvı «Qırımnı qaytarmağa» yardım etmeycek.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Qırım.Aqiqatnıñ hadimi bildirgenine köre, «Silpo» supermarketinde qolbaslar, taze meyva, qaşqaval, sütten yasalğan mahsulatlar, dondurma bitip otura. «ATB» tükânında ise, et, qolbas, süt mahsullarnıñ türleri azlaştı.
Şeerdeki aşayt mallarını satqan ufaq tükânlarda da mahsullar qıtlığı körünip tura. Bunen beraber, Keriçte, balalarğa berilgen quru botqalar ğayıp oldı.
Yerli memurlarnıñ bildirgenine köre, bu al vaqtınca sürecek, ve Qırımğa ukrain mahsullarnıñ ketirilüvinen bağlı meseleler sebebinden degil.
Keriçlilerniñ özü, Qırımğa mayıs bayramlarına kelgen turistler er şeyni satın alğanlar dep tüşüneler.
Qırım işğal etilgen soñ, Qırımdaki mahsullarnı ruslar kelip satın alalar, çünki fiyatlar şimdigi vaqıtqace, Rusiyege baqqanda da ücüz.


text:
Qırımtatar halqı rusieli akimiyetni, serbestlikke alışqanları sebebinden qabul etmeyler.
Bunı, qırımtatar milliy lideri, Ukraina halq vekili Mustafa Cemilev iyün 13 künü İsveçrede Just Governance matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep bildire KrımSOS.
«Şimdiki vaqıtta bütün dünya cemaatçılığına bir mesele qoyuldı – Rusiye, Qırımnı işğal etkende Budapeşt añlaşmalarını bozıp, halqara vesiqalarnıñ küçüni şübe astında qaldırdı. O, halq toplaşıp, cinayetçiler akimiyetini yoq etkeninden qorqıp, Qırımnı zapt etti», - dedi o.
Cemilev qayd etkeni kibi, bugünki şaraitlerde «qırımtatarlarnıñ milliy areketi» sertleşe bile, amma şimdilik Meclis buña yol bermey. Meclis faaliyetiniñ yasaqlanma ise, milliy areketini zayıflaştırmaq degil, aksine onı küçleştirir.
«Halqara cemaatçılığı yapa bilecek eñ büyük basqı – Rusiyege qarşı qullanılğan iqtisadiy sanktsiyalardıır. Men, bir de bir halqnıñ digerlerine köre, daa üstün olıp kösterilmesine qarşı çıqam, çünki bu imtiyazlarnı alğan millet çökip başlay», - dep qayd etti Cemilev.
Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya Meclis reisi Refat Çubarovnı, temsiliy organnı ekstremistik olaraq tanılması mümkün, dep tenbiyeledi. Em de oña, 5 yıl içinde Qırımğa kelmege yasaq etti.
Tamam bu kibi yasaqqa Mustafa Cemilev de oğratılğan edi.


text:
Ukrainanıñ şimaliy-şarqiy istilâcı qomşusı ile informatsion cenkini talili ve işğal etilgen Qırımnıñ informatsion meydanlarınıñ telemahsulatı ile tolduruvını közge alsaq, yarımadağa aqiqatnı yalıñız qırımlı-dostlarımız ve internet vastasınen yetkize bilgenimizni añlamaq mümkün. Amma, bu qaynaqlar, Rusiyeniñ küçlü teşviqatı ile raqiplik yapamağanlarını da is etmek mümkün.
Kremlniñ Qırım yarımadasındaki informatsion siyaseti şimdiki vaqıtta Or-Qapusınıñ o bir tarafında, qırımlılarnıñ suvını kesip, Qırım bereketini yoq etmek, yarımadağa aşıqqan turistlerge tren yollarını qapatqan, ukrain mahsulatlarınıñ ketirilüvini sıñırlap, fiyatlarnı kötergen duşmanlar bulunuvı esasında alıp barıla.
Rusiye teşviqatçılarınıñ arzu-hayal etmege imkânlarını köz ögüne alsaq, bu cedvelni ep devam ettire bilemiz. Qısqaca aytacaq olsaq: Qırımda yüz bergen er türlü menfiy ceryanlarnıñ sebepçisi, «Qırımbizimki» olğanınen razı olmağan Ukraina ve «kiyev huntası»dır. Bundan da ğayrı Kreml, bu devletniñ millionlarca vatandaşları içün yekâne kerçek qaynaq olğan internetni de qoluna almağa niyetlendi.
Beklenilmgen ittifaqdaş
Biz Qırımda er şeyni coyğan kibi körüngende, «amması» peyda oldı. İç beklenilmegen ittifaqdaş peyda oldı. Bu Rusiye telekanalları oldı. Gebbels-Kiselöv adına bu teşviqatçı maşinası Qırım Muhtar Cumhuriyetinde yardımcımız oldı.
Nasıl etip, sorarsıñız? Qolaylıqnen. Federal telekanallarınıñ yarımadada Rusiye akimiyeti peyda olğanınen, yarımada nasıl güzelleşkenini tarif etken bir qaç yayınnı baqqan qırımlılar, ayatta olğan deñişmelerni daa teren añlap başlaylar. Misal olaraq, mayıstaki raatlıq künleri Qırım yalıları turistlernen tolu olğanını beyan etken levhanı alayıq. «Mühbirler» boş yalılarnı köstermege utanmayıp, atta keçken seneleri Qırımnıñ yalı boyunı toldurğan ukrain turistler ile levhalarnı qıdırıp tapmağa bile erindiler.
Ve bu kibi esassız hayallarğa, tek yaz mevsimi para qazana bilgen qırımlılarnıñ munasebeti nasıl olur, aceba? Boş yalılarnı körmek içün atta, evlerinden çıqmay bilgenler nasıl davransınlar? Endi, olar bileler, olarda er şey yahşı, er şey azır ve rusiyeli turistler, çetel musafirleri olarnıñ yaz qazançlarını qurtarırlar ve ilâhre, ilâhre, ilâhre.
Rusiye Televideniyesinden sebep, ondan evel oña can yürekten işanğan adamlar teñqidiy şekilde fikir yürütip başlarlar.
Elbette, kreml teşviqatçılarnıñ er sözüni añlata bilgen soyları da peyda olur. Bu adamlar, bütün ömür yañlış tüşüngenlerini tasdiqlağan delillerden öz psihikasını qorçalamağa tırışacaqlar. Ne qadar çoq yañlışsañ, o qadar da, aqiqatnı menimsemege küç ola.
Amma, buña er kes qatlanmaz. Çünki mustaqil Ukrainada yaşap, olar Rusiye sainlerine baqqanda malümatnı teñqidiy noqtai nazarınen qabul etmege alıştılar. Faqat, bu teñqid yalıñız, devlet kanallarınen bağlı edi, şimdi ise, qırımlılar, açıqtan-açıq teşviqatnı alıp barğan Rusiye kanallarına diqqat ayıracaqlar.
Bunen beraber, er seviyede bulunğan, yarımadaki areketlerinen vaziyetni kerginleştirgen, em de baş nazir Medvedev soñuna çıqıp olmağan meseleler ile Qırım memurları da yardım köstereler.
Onıñ içün de, eñ yaqın vaqıtta «Biz ebediyen Rusiye ile» ve «Biz evimizge qayttıq» şiarları, başından «biz evde», soñra «Ukrainağa qaytsa edik» cümlelerge çevirilicektir.
Rusiye akimiyeti Qırımnı işğal etkenine daa çoq kereler yazıqsınacağına oşay. Ve qolaylıqnen ğalebege irişken, ğururlarnıp oturğan Putinniñ tamağında Qırım tıqalıp qalacaqtır.
Nazariy Zanoz, siyasiy közetici, publitsist
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Qıbrızda Rusiyeniñ S-200 raketasınıñ bölüngen adada, paytaht Lefkoşa yaqınlarında, tüşkeni haber etile, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Resmiy şekilde tek Ankara tarafından tanılğan «Şimaliy Qıbrız Türk Cumhuriyetiniñ» Tış işler naziri Kudret Özersaynıñ bildirgenine köre, raketa Suriyeniñ ava mudafaası sistemasından İsrailniñ ücümine cevap olaraq atıldı. O, topraqqa tüşmezden evel patladı, parçaları ise Qıbrıznıñ paytahtı Lefkoşadan bir qaç kilometr mesafede tüşti.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, raketa patlavından kimse zarar körmedi, lâkin tüşken yeri yaqınlarındaki Taşkent köyünde bir qaç ev çıqqan yanğın sebebinden tahliye etildi.
İyülniñ 1-ne keçer gecesi Suriyeniñ ava mudafaa sisteması İsrailniñ Homs, Aleppo ve Dimaşq şeerleri ücümlerine cevap bermek içün qullanıldı.
Ava darbesi neticesinde, Suriye nezaretçileriniñ bildirgenine köre, Suriye prezidenti Başar Asad tarafında cenkleşken doquz çetel askeri, altı vatandaş, şu cümleden üç bala elâk oldı.
İsrail arbiyleri bu malümatnı izaatlamadı.
Doquz yıldan berli devam etken Suriye cenki 2011 senesi mart ayında narazılıq bildirgenlerniñ ükümet quvetleri tarafından dağılmasından başladı. Zıddiyet neticesinde 370 biñden ziyade insan elâk oldı, millionlarnen kişi ketmege mecbur oldı.
Rusiye cenkte Suriye prezidenti Başar Asadnıñ tarafını tuta.


text:
Tsentr jurnalistskih rassledovaniy bergen malümatına köre, tibbiyet hadimleri köküs qafesiniñ sağ qısmınıñ yaralanuvını tasdiqladılar. Bundan da ğayrı, Mokruşinniñ arizasınıñ teşkerüvi çerçivesinde mahkeme-tibbiy ekspertiza hadimleri kelepçe izlerini ve ayaq gematomasını qayd ettiler.
Teşkerüvniñ başlanmasını Qırım boyunca içki işler nazirliginiñ matbuat hızmeti başı muavini Olga Bogoslavskaya tasdiqladı.
Hatırlatamız, Tsentr jurnalistskih rassledovaniy rejissörı Vladlen Melnikovnı ve jurnalist ve muarrir Sergey Mokruşinni Aqmescit Merkeziy ROVD-den yolladılar. Evelleri olarnı soqaqta «halq imayesi» yaqalap, ştablarına alıp ketken edi.
Sorğu ve köteklev vaqtında ştabda Nazirler Şurası yanındaki cemaat şurasınıñ sabıq iştirakçisi Aleksandr Yüryev ve Aqmescit şeer şurasınıñ deputatı Anatoliy Petrov buluna ediler


text:
Tedbirni «Mecburiy qaçaqlarnıñ birligi», «Ukrainskiy dom» teşkilâtı, «Qırım diasporası» teşebbüs gruppası, «Qırım qaçaqları», «Ukrainskiy Krım» hayriye fondı teşkil ete.
Qırımnıñ cemaat teşkilâtlarınıñ malümatına köre, qurultay Prezident Memuriyeti destegi ile «Kiyev-Mogilân akademiyası» Milliy universitetiniñ territoriyasında olıp keçecek.
Qurultayda qaçaqlarnıñ cemaat teşkilâtları, olarğa yardım kotergen teşkilâtlarnıñ, akimiyetniñ merkeziy ve yerli organları, Yuqarı Şurasınıñ deputatları, Ukraina ve halqara cemaat teşkilâtlarnıñ vekilleriniñ iştiragi beklenile.


text:
Bazı regional meclisler Qırım saylavlarında faal sürette iştirak etmege qarar aldılar.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisi tarafından «ükümetke» namzeti kösterilgen ve «Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca Devlet komitetiniñ» yolbaşçısı olğan Zaur Smirnov öz başına ilân etilgen «akimiyetke» yaqın olğan Krıminform saytına bildirdi.
«Bugün bazı regional meclisler Qırım saylavlarında faal sürette iştirak etmege qarar aldılar. Yani yerlerde adamlar çalışa, iş kete, bu esnasnı toqtatmaq mümkün degil, çünki saylavlarda iştirak etüv – cumhuriyet yaşayışında iştirak etüvdir», – dep ayttı Smirnov.
Onıñ fikirince, qırımtatarlar «akimiyetnen» iş birlikni toqtatmaq degil de, onı inkişaf ettirmek kerekler.
İyül 4-5 künleri Geniçeskte olıp keçken Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvında 2014 senesi aprelniñ 1-de Meclis tarafından Qırım «akimiyet» organlarına eki vekilni yollamaq qararını lâğu etmege añlaştılar.
«Baş nazir muavini» Lenur İslâmov işten boşatılğan soñ Qırım «akimiyetinde» Meclis tarafından namzeti kösterilgen vekillerden yalıñız Zaur Smirnov qala.


text:
Dön’ya matbuğatına küzätü 25.08.2021
Qayber çit il basmalarına küzätü
Angliyada basıluçı bäysez ğaräp gazetı “el-Quds el-Arabi” yazğança Yordannıñ könbatış üzänlegeneñ tön’yağında İzrail ğaskäriläre tarafınnan üterelgän 15 yäş’lek fälästinle balanı cirlädelär.
Şul uq basma beldergänçä Aljirnıñ diplomatik mönäsäbätlärne özgännän soñ Marokko açıqlaw yasadı: “Moña borçıldıq, uzuın telibez.”
Qatarnıñ “el-Raye el-Qatariyye” gazetı xäbärenä kürä Qatar - Äfğanstanda qalğan keşelärne êvakuaśiya öçen möhim il.
Alman telendäge tagesschau.de xäbär säxifäse citkergänçä Germaniyaneñ Êş belän täêmin itü departamentı başlığı Detlef Şile Germaniyaneñ yılda 400 meñ migrantka ixtıyacınıñ buluın äytep, xökümätne kübräk qaçaq alırğa çaqırdı. “Germaniyaneñ êş köçe kimi,” – dide ul.
Welt.de säxifäse Germaniya Kanślerı Angela Merkel’neñ süzlärenä urın birä: “AQŞsız Kabuldan êvakuaśiyalärne däwam itterä almıybız.”
Deutsche Welle media oyışması xäbär itkänçä Taliban äfğannarnıñ ildän kitüenä röxsät birelmäyäçägen citkerde.
“Le Parisien” basması beldergänçä yaña ber tikşerenügä kürä Pfizer häm Moderna vaksinalarınıñ Del’ta mutantına qarşı täêsire 66%ka töşte.
“Le Figaro” gazetı Dön’ya bankınıñ Äfğanstanğa yärdämnären tuqtatuı turında yaza.
İspaniyaneñ “La Vanguardia” basması xäbärenä kürä AQŞ ilbaşı Djo Bayden tänqıyt’lärgä qaramastan 31nçe avgustta Kabuldan çigenep beterüdä üzeneken itä.
TASS agentlığı citkergänçä Rusiyä saqlanu ministrlığı däwlät başlığı Vladimir Putinnıñ boyırığı belän Rusiyä, Ukraina häm Kollektiv iminlek kileşüe oyışmasına äğza bulğan illärneñ 500dän artıq watandaşın Äfğanstannan êvakuaśiyaläçäk.
“Tatar-inform” mäğlümat agentlığı yazğança Tatarstannıñ Diniya näzaräte volontyerlık xäräkätendä qatnaşuçılarnı Bolğarğa säfärgä çaqıra.
Bäyläneşle xäbärlär
Dön’ya matbuğatına küzätü 27.08.2021
27nçe avgust könne çıqqan qayber çit il matbuğatı çaralarına küzätü
Dön’ya matbuğatına küzätü 26.08.2021
26nçı avgust könne çıqqan qayber çit il matbuğatı çaralarına küzätü


text:
«ATR» qırımtatar telekanalını ekstremizmde qabaatlaylar. Mütenasip mektüp telekanalnıñ yolbaşçılığına Ekstremizmge qarşılıq boyunca merkezinden keldi.
Bunı öz Facebook saifesinde «ATR» telekanalınıñ mühbiri Şevket Namatullayev bildirdi.
Jurnalist mektüpten bir qısmını aşkâr ete. Mında telekanal «milliy ve diniy mensüplik boyunca ola bilecek ayırımlar aqqında fikirni tarqata, cemaatçılıq arasında Rusiyege qarşı keyf olmasına sebep bere, qırımtatar cemaatçılığı içinde akimiyet ve onıñ areketlerine sayğısızlıqnı doğura, böyleliknen ekstremist faaliyetiniñ telükesi peyda ola» dep yazıla.
Namatullayevniñ malümatına köre, telekanal yolbaşçılığından vesiqalarnı ve kanalda işlegen bütün insanlarnıñ cedvelini talap ettiler.
Evel qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev ATR telekanalı öz efirinde onıñ ile intervyüni köstergeni sebebinde onı qapatmağa vade etkenlerini bildirgen edi.
Qırımtatarlarnıñ taqibi işğal etilgen Qırımda adiy bir al oldı. Ev, medrese, camilerde tintüvler keçirile.
Qırımtatar halqına etilgen basım New-Yorkta keçirilgen BTM tamır halklarnıñ meseleleri boyunca konferentsiyada da muzakere etildi. Mında qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarov da iştirak ettiler.


text:
Stanford universiteti ukrainliler içün «Ukrainian Emerging Leaders Program» adlı mahsus programmanıñ açılması aqqında ilân etti.
Qoşulmaq içün arizalar 2017 senesi 15 fevralge qadar qabul etilecek. Bütün namzetlerden üç iştirakçi saylanılacaq, olar endi bu sene sentâbr ayında Silicon vadiysine yol alıp, 10 ay devamında ögrenecekler. Burs – 70 000 dollarnı teşkil ete.
Oquv yurtunıñ Demokratiya, uquq üstünligi ve inkişafı Merkezi tarafından azırlanılğan bu programma siyasetçi, adliyeci, iş adamları ve cemaat teşkilâtlarınıñ yolbaşçılarına yöñelgen.
Namzetler işbu talaplarğa uymaq kerekler – ukrain vatandaşlığı ve programma yekünlengen soñ Ukrainağa qaytmaq niyeti, eñ azından 28 yaşında, demokratiya, uquq üstünligi ve inkişafı saasında irişmeleri, eñ azından 5 yıllıq iş tecribesi ve yeterli seviyede inglis tiliniñ bilgisi.
Mezkür programma boyunca oquş 2017 senesi sentâbr ayından 2018 senesi iyün ayına qadar devam etecek.


text:
Gagauz asıllı ukrainalı yırcı Natalya Papazoğlu dekabrniñ 20-nde İstanbulda koronavirus pandemiyası sebebinden online ötkerilgen «Türkvizyon» yır yarışında ğalip çıqtı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Türk dünyasında prestijli olğan Türkvizyon 2020 yır yarışında ğalebe qazanğan gagauz asıllı ukrainalı Natali Papazoğlunı can-yürekten tebrikleyim», – dep yazdı Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Twitter saifesinde.
«Eurovision» örnekli bu yarışta türk halqlarınıñ vekilleri ya da türk tilli icracılar iştirak ete, Papazoğlu gagauz tilinde aytqan «Tikenli yol» yırınen 26 iştirakçi arasında birinci oldı.
Prikarpatyedeki Kaluş şeerinde dünyağa kelgen Natalya Papazoğlu 2016 senesi de bu yarışta gagauz tilinde başqa yır aytacaq edi ve ukrain saylavından keçti, amma yarış olmadı – şimdiki yarışqa qadar bir qaç yıl devamında da ötkerilmedi.
«X-Faktor»-2015 ukrain yarışında Natalya Papazoğlu yarım finalğa çıqqan edi.
Şimdiki yarıştan evel «Türkvizyon» üç kere keçirilgen edi – 2013, 2014 ve 2015 seneleri. 2013 senesi olğan ilk yarışta Ukrainadan qırımlı Fazile İbraimova iştirak etip, üçünci yer qazanğan edi.


text:
İşğal etilgen Aqmescitte «bir saatte» yapılacaqRusiye pasportı içün vesiqalarnıñ resmiyleştirüv noqtasında nevbet yılnıñ soñuna qadar yazılğandır. Bu aqta Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetiniñ «ruporı» Krıminform saytı bildirdi.
Aqmescitlilerniñ aytqanı kibi, al-azırda Kiyevskaya, 139 adresi boyunca yerleşken pasportnıñ «bir saatte» resmiyleştirüv noqtasında bu kibi protseduranı qullanmağa istegenlerniñ sayısı çoq olğanı sebebinden yazıluv toqtatıldı.
Neşirniñ qayd etkeni kibi, Aqmescit bu leyhağa avgustnıñ 21 künü qoşuldı.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radası deputatı Refat Çubarov Avropa Birligini Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı daa qattı yapmağa, hususan, iç olmasa, vaqtınca yermayğa embargo kirsetmege, ve Rusiye Federatsiyasını SWIFT halqara bank ağları sistemasından kesmege çağırdı.
Bu aqta Çubarov «Gromadske TV» ukrain telekanalınıñ yayınında bildirdi.
«Qırımtatarlarğa qarşı repressiyalar daa qattı olğanı sebebinden halqara toplulıq Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı daa qattı yapmalı», – dedi Çubarov.
Mayıs 12-de Avropa Parlamenti Rusiye tarafından qırımtatarlarnıñ aqları bozuluvı boyunca rezolütsiyanı muzakere etecek. Kün mevzusında Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qırımtalarlarğa nisbeten demokratiya qaideleri ve aq-uquqlarnıñ bozulması meselesi muzakere etilecektir.
Aprel 26-da Rusiye ükümetine boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisini ekstremistik teşkilâtı olaraq tanıdı ve onıñ faaliyetini Rusiyede yasaq etti. Amnesty International Halqara uquq qoruyıcı teşkilâtı bu qararnı takbih etti.
2014 senesi Meclis Qırım işğaline qarşı çıqtı. 2015 senesi sentâbr 20-de Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa yük maşinalarınıñ blok etilmesi boyunca müddetsiz aktsiya başlandı. Onıñ maqsadı siyasiy mabuslarnı azat etmesi, Qırımğa halqara nezaretçilerniñ maniasız kirmesi, yarımadada qırımtatarlarğa qarşı repressiyalarnı toqtatmasıdır.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda yaşağan qırımtatarları, yaramada kene Ukrainağa aiy olacağını bekley. Bunı fevral 4 künü Ankarada qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev beyan etti, dep bildire QHA.
Cemilev dedi ki: «İşğalniñ başlanmasından berli er künni esapladıq, esaplaymız. Andaki insanlarımız künlerini, ne zaman bu ceennemden qurtulacamız dep, sayalar. Ne zaman Qırım bu işğalcilerden qurtarılıp kenede Ukraina toprağı olacağını sayalar. Qırım yarımadası işğalden qurtarılıncağına qadar bizim çalışmalarımız da bu yöñelişte olacaq».
Mustafa Cemilev qayd etti ki, Türkiyedeki qırımtatar diasporası ile büyük ümütler bağlanıla. Onıñ sözlerine köre, «ancaq faal surette ve birlikte alıp barılğan iş Qırımnı azat etmege yardım etecek».
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina Milliy bankı ve İsmail Gasprinskiy adına geostrategiya institutı qırımtatar halqı birinci Qurultayınıñ 100-yıllığına bağışlanğan hatıra parası çıqaracaq. Milliy bank saytındaki haberde bildirilgenine köre, para 2017 senesi noyabrniñ 17-nden itibaren qullanılıp başlaycaq.
Paranıñ yüzünde Ukrainanıñ ufaq tuğrası, üzerinde qırımtatar halqı gimninden alınğan: «Ant etkenmen, söz bergenmen, millet içün ölmege..» sözleri yazılğan mavı tüsteki Qırım haritası yerleştirilgen. Altında qırımtatarlarınıñ tamğası tasvirlengen.
Paranıñ ters yüzündeki caminiñ arqa tarafında qırımtatar milliy Qurultayınıñ azaları tasvirlengen, daire boylap ukraince ve qırımtatarca: qırımtatar halqı birinci Qurultayı, 100 yıl, dep yazılğan.
«Qurultay işiniñ neticesi olaraq, Qırım Halq Cumhuriyetiniñ Anayasası qabul etile, qaysı bir milletke mensüp olğanına baqmadan, er kesniñ musaviy olğanı, qadınlarnıñ musaviy uquqqa saip olğanı ve demokratik azatlıq temelleri ilân etile», – denilmekte Ukraina Milliy bankınıñ haberinde.
Qırımtatar halqınıñ Qurultayı mavı tüstesi milliy bayrağı, Qırım hanlarınıñ taraqlı altın tamğa şeklindeki tuğrası ve milliy gimnini tasdıqlağa edi.