text:
Vatandaşlarnıñ telükesiz tahliyesini ve Ukrayinanıñ zarar körgen rayonlarına gumanitar yardımnıñ teslim etilmesini temin etmek içün BMT-nıñ Baş kâtibi Antonio Guterres memleketniñ topraqlarından arbiy areketlerde dört künlük "gumanitar teneffüs"ke çağırdı.
Guterres, teneffüs cumaertesinden başlap bazarğa qadar Mariupol, Herson, Donetsk ve Luganskqa gumaniatr yardım yollanılmasına yardım etecegini bildirdi.
Quterreş bildirib ki, bu fasilə, başqa şeylərlə yanaşı, cümə axşamından başlayaraq 24 aprel bazar gününə - Şərq Rite xristianlarının Pasxa bayramını qeyd edəcəyi tarixlərə qədər Mariupol, Xerson, Donetsk və Luqanska humanitar yardımın göndərilməsini asanlaşdıracaq.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


c: text/html

text:
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Servet Gaziyev ve Erfan Osmanov qırımtatarca laf etkeni içün mahkemeden çıqarıldı. Bu aqta advokat Ayder Azamatov «Qırım birdemligine» ayttı.
«Qadı Panasenko başta Servet Gaziyevni, soñra da Erfan Osmanovnı qırımtatarca laf etkenleri içün mahkemeden çıqardı. Müvekkiller ana tilinde laf etmek aqqından faydalanmağa istedi. Olar ana tilinde daa raat laf ete. Mahkeme ise bunı reglament bozuluvı dep saya. Ana tilinde laf etmek – reglament bozuluvı eken. Soñra añlaşqan imaye de reglament bozuluvı, daa soñra mahkeme izni olmasa, öksürmek ve aqsırmaq da reglament bozuluvı olacaqtır», – dep açuvlandı Azamatov.
Advokatnıñ aytqanına köre, mahkeme Gaziyev ve Osmanovnı teneffüsten soñ mahkemege qaytardı.
Hatırlatamız, FSB Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini beş gruppağa böldi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi dava mabüslerini siyasiy mabüs dep tanıdı.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İşğal altındaki Qırımda noyabrniñ 23-nde tutulğan qırımtatar faalleri Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermenciniñ apsinen bağlı olarnıñ imayesi azırlağan apellâtsiya şikâyeti baqılacaq künler kesildi.
Qırım.Aqiqatqa advokat Edem Semedlâyev haber etkenine köre, toplaşuvlar Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde ötkerilecek eken: Bekir Degermenci ve Ruslan Trubaç boyunca – dekabrniñ 6-nda saat 10:00da, Kâzim Ametov ve Asan Çapuh boyunca – dekabrniñ 5-nde saat 14:00te.
«Biz er vaqıt ep yahşılıq olacağına ümüt etimiz ve iç olmağanda, ev apsine qarar berilmesini rica etecemiz», – dep ilâve etti Semerdlâyev.
Rusiye nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi, qırımtatar faaalleriniñ evinde ötkerilgen nevbetteki tintüvler dalğasından soñ tutulğan Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apiste qaldırma qararı alğan edi.
İlhaq etilgen Aqmescitte noyabrniñ 23-nde kündüz yerli kafede üç qırımtatar faali tutulğan edi. Rusiye FSBsiniñ Qırım idaresi tutulğan faallerni Türkiye vatandaşından «büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlay.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Zerdüştlik
Zerdüştlik ya da Mazdaizm - İrannıñ başta Ahameniş İmperiyasınıñ M.E. 7 ve M.E. 6 asırlarında resmiy dini edi. Dinniñ temelini qoyğan Zedüşttir. Tek tañrılı dindir, Ahura Mazda dinniñ ilâhıdır (ondan Mazdaizm denile). Duoist bir dindir yani eki büyük taraf bardır, biri aruv digeri yaman. Muqaddes kitabı Avestadır ve ilk Avesta tilinde yazılğan, IX asırda Pehlevi tilinde yazılmağa başlanğan. İranda İslâm dini yayılğanda, olarğa basqı etilmege başlanğan ve bu sebepten çoqusı İndistanğa köçken. Kelgen yerlerine "Pars" degenler ve bugün 30.000 inanğanı bar, çoqusı İndistanda yaşay.


text:
Topıraq qala
Ellikqala aymag'ındag'ı Topıraq qala esteligi eramızdın' III a'sirinde payda bolıp, Xorezmshaxlar ma'mleketinin' paytaxtı bolg'an. Qalanın' gerbishlerinen 70 ke jaqın tamg'a tabıldı. Sonın' ishinde qaraqalpaq urıwlarının' tan'balar da bar. Bul fakt qalanı salıwg'a qaraqalpaqlardın' ata-babalarının' da qatnasqanın ko'rsetedi. Saraydın' ju'zlegen o'jireleri qazıp u'yrenilip, olardın' ma'deniy qabatınan adam mu'sinlerinin' bo'lekleri, diywalg'a sızılg'an u'lken su'wretler, qural-jaraqlar, bezeniw buyımları ha'm basqa da xojalıq zatları tabıldı.


text:
Qomşu Rusiyede mahkeme içtimaiy ağlarda terrorizmge çağırğanında qabaatlanğan 26 yaşında Qırım sakinini apiske almağa qarar berdi, dep haber ete Krasnodar ülkesi ve Hakasiya Cumhuriyetindeki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ matbuat hızmeti.
Tahqiqat versiyasına köre, daa evel Krasnoyarskta yaşağan er adamı içtimaiy ağdaki saifesinde «terror faaliyetini kerçekleştirmege» çağırğan metin ve resimlerni paylaşqan edi.
«2020 senesi oktâbr ayında qabaatlanğan kişi tanışına mesac yazıp, onı Rusiye Federatsiyasında yasaqlanğan «İslâm devleti» terror teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etmesine çağırğan edi», – dep aytıla haberde.
Şimdi erkek Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.2 maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (haber-telekommunikatsion ağlarında, hususan «İnternet» ağında terror faaliyetini kerçekleştirmege çağıruv, terror aqlavı ya da terror propagandası) ve Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.1 maddesiniñ 1.1 qısmına istinaden (terror faaliyetine yardım etüv) qabaatlana.
Qabaatlanğannıñ adı ve soyadı aydınlatılmay, izaatları yoq.
Oktâbr ayında Rusiyede er adamı «İslâm devletini» Qırımdan maliye etkeni içün 13 yılğa koloniyağa yollanıldı.
Martnıñ 20-nde Rusiye FSBsi Qırımda «İslâm devletiniñ» «gizli bölüginiñ» faaliyetini toqtattı, dep bildirgen edi. Rusiye müessisesiniñ malümatına köre, bu taqımlarnıñ Komi ve Rostov vilâyetindeki faaliyeti toqtatıldı.


text:
İşğal etilgen Qırımda «kütleviy qalabalıqlarda iştirak etkeninde» qabaatlanğan «fevral 26 davasınıñ» iştirakçisi Ali Asanov Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet arizasını berecek.
Bunı qırımtatar uquqçısı Elvina Semedlâyeva sentâbrniñ 29-nda «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ toplaşuvında bildirdi.
«Bu künleri Ali Asanov adından «fevral 26 davası» boyunca Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet azırlamağa başladıq. Onıñ işi boyunca Qırım Yuqarı mahkemesine de şikâyet berdi, amma onıñ adaletli bir qarar olacağına işanmayıp, Avropa insan aqları mahkemesine de şikâyet yollaycaqmız», – dep ayttı Semedlâyeva.
İyünniñ 19-nda Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 işi» figurantlarını şartlı apis müddetlerine mahküm etti. Ali Asanov ve Mustafa Degermenci 4 yıl ve 6 ay şartlı apis müddetine, Arsen Yunusov ve Eskender Kantemirov 4 yıl şartlı apis müddetine ve Eskender Emirvaliyev 3 yıl ve 6 ay şartlı apis müddetine mahküm etilip, episine 3-er yıl sınav müddeti tayin etildi.
2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qoltutqanlar ve qarşı çıqqanlarnıñ keniş mıqyaslı mitingi keçti. Birinciler sırasında qırımtatarlar ve Ukraina tarafını tutqan faaller buluna edi. Olarğa qarşı Rusiyeniñ tarafını tutqan faaller çıqtı. Olar, şimdi Rusiyege tabi Qırım ükümetiniñ başında turğan Sergey Aksönov başlığındaki «Rus birligi» liderleri tarafından teşkil etilgen ediler.
2015 senesiniñ yanvarinde Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım idaresi fevral 26 mitingi esnasındaki kütleviy qarışıqlıqlar boyunca cinaiy iş açtı.
Yaqalanğanlar arasında Ukrainanıñ topraq bütünligine qoltutqanlardan: Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ve, ondan ğayrı, faaller Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev buluna ediler.
Daa soñra mahkeme, baş şübheli – o vaqıt Qırımda amelde Meclis lideri rolüni eda etken Ahtem Çiygoznı ayrı bir mahkeme davasına ayırıp, «fevral 26 işini» ekige böldi.
Advokat Cemil Temişevniñ teşebbüsi ile faal Talât Yunusov ve ATR telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev, bergen ifadeleriniñ «fevral 26 işiniñ» diger figurantlarına qarşı delil olaraq qullanılmaycağını şart qoyıp, tahqiqatnen añlaşma yaptı ve özlerine qarşı qabaatlavlarnı tanıdılar. 2015 senesinde Talât Yunusovğa şartlı olaraq 3,5 yıl ve Eskender Nebiyevge, aynı bunıñ kibi, şartlı olaraq 2 yıl ceza müddeti berildi.
2017 senesi sentâbrniñ 11-nde Rusiye mahkemesi Çiygoznı, yarımadanıñ Rusiye tarafından ilhaqı ile bağlı narazılıqlarnı közde tutqan «kütleviy qalabalıqlarnıñ» teşkil etilmesinde qabaatlav boyunca sert rejimli koloniyada sekiz yıl apis cezasına mahküm etti. 2017 senesi oktâbrniñ 25-nde Rusiye ükümeti, Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoznı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra o, Kyivge ketti.


text:
Qırım.Aqiqat
haberler qullanımı
Qırım.Aqiqatnıñ obyektiv ve ihtisasiy materialları, Qırım ve dünyadaki eñ soñki haberler, Qırım meseleleriniñ talili, parlaq Qırım foto ve videoları, canlı radio yayınları, keskin bloglar endiden üç tilde – rus, ukrain ve qırımtatar.
Yañı hususiyetler arasında canlı video aqımı, keñleştirilgen TV baqma ve auodio diñleme imkânları, rus, ukrain ve qırımtatar tillerinden ibaret olğan Qırım.Aqiqat haberlerini öz içün istenilgen bir şekilde tertipleştirmege yol bergen sazlaştırıla bilgen interfeys.
Qırım.Aqiqatnıñ yañı qullanımını bu bağlantılardan keçip endirmek mümkün:


text:
Rejissör ve oyuncı, ''Qırım eviniñ'' müdiri, Ukrayina Silâlı quvetleri 241-inci ayrı brigadasınıñ cemaatçılıq ve kütleviy haber vastaları ile işbirligi hızmetiniñ yolbaşçısı Ahtem Seitablayev ile intervyüniñ ekinci qısmı. Qırım.Aqiqatnıñ yayınında Seitablayev Kıyivniñ territorial mudafaasına yazılğanını, yaqında dünya yüzüni körecek yañı filmi ve ne içün cenk aqqında filmlerni sevgeninini tarif etti.
– Fevralniñ 25-nde territorial mudafaasına ketkensiz, dep oqudım. Bunı yapmaq içün nevbetlerde turğandırsız...
– Doğrudır. Bu qolay degil edi. Men Sovet Birliginde doğdım ve cinsler satın almaq ne qadar qıyın olğan aqlımdadır. Territorial mudafaasına yazılmaq bundan daa qıyın edi. Neticede dostuma telefon ettim, o da maña "Ahtem kel" dedi. Ve biz tez-tez kettik.
– Çoqqa baracağını tüşündiñizmi?
Şu vaqıttan berli üç, dört, kimerde aynı zamanda birden beş çekiş gruppası çalışa
– Şu vaqıtta bunı tüşünmedim. Şu vaqıtta duşman ile qarşılaşqan zaman eliñde bir şey olmasını istey ediñ. Eki saattan soñ bizni batalyonnıñ yerleşken yerden Gastomel yaqınlarındaki oramanğa ketirdiler. Eki kün ve eki gece anda keçirdik. Soñra bizni rotatsiya etkende meni batalyon komandanlığını çağırıp dediler: "Ahtem bey, siz 206-nci batalyonnıñ matbuat zabiti vazifesine tayin etilesiñiz, faaliyetimiz aqqında tarif etmek kerek olacaqsıñız". Şu vaqıttan berli üç, dört, kimerde aynı zamanda birden beş çekiş gruppası çalışa. Bugınge qadar 16 terabayt material çektik. Men batalyonnıñ matbuat zabiti vazifesine tayinlengenimden on kün soñra askerlerimizniñ resimleri The New York Times, Guardian, Reuters saifelerinde peyda olğanından ğurur duyam.
Men kene ve kene doğru mündericeniñ, yahşı yapılğan işniñ öz neticeleri olğanını añlayım. Şimdi men bunı ğayet eyi qullanğan duşman aqqında da aytam. Bunıñ neticelerini köremiz: Rusiye ealisiniñ büyük qısmı vakuum içinde yaşay ve aqlını çalışıtırıp, televizordan ğayrı diger malümat menbaları olğanını añlamağa istemey. "Ayfon"nı olar icat etmegenini, Marsqa ketmegenini, "Mersedes"ni de yasamağanını, amma yandırıp olğanını ğurur ile qabul etelerdir. Amma yandırmağa da bilmegenlerini köremiz.
Beşeriyet tarihı köstere ki, bilgili insandan nefret etken cenkâver caillik özüni mahv etmege mahkümdir. Amma ne yazıq ki, bir şey deñişkence büyük sayıda yahşı insanlarda ketecek.
– İçtimaiy ağlarda arbiy kimiyde siziñ resimleriñizni körgenimde aqlıma birden "Haytarma" filmi kele. O zaman öz memleketiñiz içün cenkleşmek kerek olacağını iç tüşündiñizmi?
Cenkleşmek sevmeyim, cenkni de sevmeyim, ve doğrusını aytqanda cenk aqqında filmlerni de sevmeyim
– Elbette yoq. Bunı mümkün olğanını tahmin ete bilemezsiñ. Personajnıñ aytqanı kibi: er kes yeberecek, biz ise ölecekmiz (söz ğaliba Vladimir Putinniñ aytqanıları aqqındadır – QA). Yoq, yeberecegi sensiñ. Çünki başqa türlü ola bilmez. O kerçek bir şeytançik, şentan da degil. O O qadar kompleksli ve kendi halqını sevmgen, onı ölümge yollağan şeytançıqtır.
Cenkleşmek sevmeyim, cenkni de sevmeyim, ve doğrusını aytqanda cenk aqqında filmlerni de sevmeyim. 2014 senesinden berli çoq sayıda arbiy ve göñüllilerni tanımaq qısmet oldı. Olarnıñ iç birisinde bunda coşqun olğanını eşitmedim.
"Kiborglar" filminiñ kösterilüvine nasıl kelgenimni hatırlayım: tarla ortasında suvuq istisal hanesi, ava sıfırdan aşağı 25 derece, cebege qadar eki kilometr. Erkekler ayaqta turıp filmni seyir eteler. İç birisi ketmedi. İlk kösterilmeden evel filmniñ kösterilüvleri Mariupolde başlandı. Ve antında turğan ve Qırımdan çıqıp ketken deñiz piyadesiniñ kombatı Suharevskiy zaldan çıqıp menim tarafıma ketkenini hatırlayım. O yanıma kelip böyle yaptı (Seitablayev elini tasavur etilgen furaşka küneşligine qoya– QA) ve men nefes çıqardım.
Amma keliñiz cenk aqqında filmlerni çekeyik ki, soñrada kerçek ayatta cenkleşmek kerek olmasın
Amma keliñiz cenk aqqında filmlerni çekeyik ki, soñrada kerçek ayatta cenkleşmek kerek olmasın. Keliñiz tarihnı ögreneyik. Men ulu Golda Meirniñ aytqanlarına koltutam: kerçek, qaviy bir memleket olmasını isteseñiz, memlekette yahşı yüksek aylıqlı ve ürmetli zenaatlar ocalar, ekimler ve arbiyler olmalıdır. Yaşayış bunıñ doğru olğanını köstere.
– "Mırnıy - 21" filmi ne zaman kösterilecek?
– Film aprelniñ 30-nda, Ukrayina sıñırcısı kününde kösterilmek kerek edi. Çünki bu ikâye Lugansk sıñır müfrezesi aqqında vesiqalı ikâyesine esaslana. Bu ikâyeni ilk sefer "Cesür yürekler" yayınnı plıp barğanda ve o vaqıt bu müfrezeniñ komandanı olğan Sergey Deynenko ile tanışqanımda eşittim. Onıñ ikâyesinden soñ men ne yaptım, inanmadım. Bu qadar uydurmaq ne kerek dep tüşündim?
Ne içün böyle tüşündim? Çünki 2014 senesi fevralniñ 27-nde men Aqmescit merkezinde edim ve anda bam başqası kördim: SBU, prokuratura ve diger qurumlarnıñ hadimleri hainler olıp çıqtı. Mında ise Luganskta 85 faizi yerli sakinlerden ibaret olğan sıñır müfrezesi ücümge qarşı çıqıp, kendini qorçalap olğan.
Bu filmniñ esas maqsadı işançtır. Bu esas añlamdır, munasebetler sistemasıdır. İşanç olmadan yaşamaq mümkün degil - ne şahsiy yaşayışta, ne zenaatta, ne memlekette. İnaşçsızlıq er şeyni yoq ete. Ve bu inanılmaz ikâye bizim qonuşmağa utanğanımız şey aqqındadır: şahsiyetniñ tarihtaki vazifesi aqqında.
– Ya "Mırnıy-21" ne zaman kösterilecek?
– Ümüt etem ki, oktâbrniñ 14-nde İmayeciler kününde, Pokrov kününde, Ukrayina qazaqlığı kününde, UPA yaratıluvı kününde kösterilecek. Ya da eñ olmağanda dekabrniñ 6-nda, Ukrayina Silâlı Quvetleri kününde. Ve ümüt etem ki, Hersonda da ilk kösterilme olacaq. Bu sene Bağçasaray da olurmı yoqmı bilmeyim, amma kelecek sene mıtlaqa Bağçasarayda da olacaq.
MALÜMAT: Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Enver Mamutov Rostov-na-Donu SİZOsınıñ mahsus blokunda «suvuq, böcekler olğanını ve tavandan suv aqqanını» haber etti. Bu aqta Radio Svoboda rus hızmetiniñ mühbiri Anton Naumlük bildirdi.
Haber etile ki, Mamutov, Rusiye insan aqlarından vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, mahsus blokundaki şaraitlerni şikâyet etti.
Advokat Emil Kürbedinov da mabüsni tutuv şaraitlerini şikâyet etmege niyetlene. Advokat, SİZOdan Mamutovnı tutuv şaraitleri ne içün deñiştirilgenini añlatmasını talap etip, nezaret organlarına narazılıq bildirecek ola.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulıp, terrorizmde qabaatlandı. Olar, Rusiyede terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayıla.
Bu sene dava mabüsleri Qırımdan qomşu Rusiyege avuştırıldı. Rostov-na-Donudaki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi olarnıñ davalarını baqmaqta.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Huan Visente Mora esimdi älemdegi eñ qart adam jaqında 113 jasqa tolğan tuğan künin toyladı. Genistiñ rekorttar kitabına engen Mora öziniñ wzaq jasau sırımen bölisken.
«Köp jwmıs iste, demalısqa şıq, erte wyıqta, qwdaydı süy jäne onı jüregiñde saqta», – dep tüsindiredi ol öziniñ wzaq jasau qwpiyasın. Ol ömirinde köp jwmıs istegenin, är jwmısınan läzzat alğanın, erte wyıqtaudı ädetke aynalıdırğanın jäne är künin kofe işumen bastağanın aytadı.
Huan Visente Mora – 1909 jıldıñ 27 mamırında Venesuelanıñ Taçira şatatı, El Kobre degen jerinde köp balalı otbasında düniege kelgen.
Biıl qañtarda ispaniyalıq Saturnino de la Fuente Garsiya ömirden ötkennen keyin Huan Visente More Genistik rekordtar kitabına älemdegi eñ egde er adam retinde tirkeldi.
Al, älemdegi eñ egde äyel franciyalıq 118 jastağı Lyusil' Rendon.
Mwrat Altınay


text:
Universitetqa höcüm
Waqıyğa Nigeriyädä bulğan
Nigeriyäneň Kaduna vilayätend qorallı keşelär şäxsi universitetqa höcüm oyıştırğan.
Alar uqu yortında tirä - yaqqa ut açqan küp sanda studentnı urlağan.
Kaduna êçke iminlek häm êçke êşlär komissarı Samuel Aruvan waqyğanıň döres buluın beldergän , läkin urlanğan uquçı yäş’lärneň sanı xaqında mäğ’lümat birmägän.
Bäyläneşle xäbärlär
“Ukrainadağı suğış äle ozaq däwam itäçäk”
Avstriyä tışqı êşlär ministrı Aleksandr Şallenberg jurnalistlarğa belderülär yasadı
Batqan köymädäge 94 keşeneñ mäyete tabıldı
İsegezgä töşeräbez, Livannıñ tön’yağındağı Tripoli şähärennän 22nçe sentyabr’dä quzğalğan qaçaq köymäse battı


text:
İstanbınıñ Beşiktaş rayonında, Vodafone Arena stadionı yanında terrakt yapılğan soñ, Türkiyede bir künlük milliy matem ilân etildi, dep haber ete «Anadolu» agentligi.
Baş nazir Binali Yıldırımnıñ bu aqta alğan qararı nazirliklerge yollanıldı. Türkiyede bütün milliy bayraqlar biraz endirilgen.
İçki işler naziri Suleyman Soylu haber etti ki, elde etilgen malümatlarğa köre, terrakt aqibetinde 29 insan elâk oldı, 166 yaralandı.
Patlavlar, Türkiye Süper Lig çerçivesinde «Beşiktaş» ile «Bursaspor» taqımları arasında oyun yekünlengen soñ, eki saat soñra teşkil etildi.
Polis hadimleri stadion etrafında soqaqlarnı qapattı, patlav yerine acele yardım maşnaları keldi.
Türkiyeniñ büyük şeerleri, soñ zamanlarda, radikal zümrelerniñ deşetli ücümlarına meydan oldı.


text:
Avropanıñ sertlik köstermeyüv pozitsiyası Qırımdaki vaziyetke menfiy tesir etebile, dep ayttı Qırım.Aqiqat Radiosı «Kündüzki şou» efirinde qırımtatar faali, uquq qorçalayıcı Sinaver Kadırov.
Onıñ sözlerine köre Kreml, bütün qırımtatarlarını radikalizm ve ekstremizmde qabaatlağa azırlanıp, yarımadada razı olmağanlarnıñ epsini silâlı usulnen bastırmaq niyetinde.
«Çeçenistanda da buña beñzer şey yapılğan edi. Çeçenler birinci cenkte ğalebe qazanğanlarında Hasavyurt añlaşması yapılğan edi, ondan soñ sentâbrniñ 11-ndeki vaqiqalardan soñ Rusiye Çeçenistan boylâp uçaqlarınen keçmege fursat qazandı dep saydı ve dünya Rusiyeniñ bu areketlerini farqlı şekilde qabul etken edi. İşte, men de bundan qorqam», – dedi uquq qorçalayıcı.
Sinaver Kadırov söz narazı olğanlarnıñ sıqıp çıqarılması ve kerçekten de silâ qullanılması mümkün olacaqını qayd etti.
«Şimdi bile silâlı basqı mevcut, yalıñız kimse öldürilmey. Qullanğan taktikalar işte şudır: ya susasıñız, ya da bizim qaydelerge uyup yaşaysıñız... Lâkin bu alda bile yarımada territoriyasında ealiniñ bir qısmını qaldırıp, digerini sıqıp çıqarmaq kibi bir proyektleri olması da istisna degildir. İnsanlar Qırımnı terk etmesi içün, eali üstünde terror estirmege isteyler», – dep izaatladı qırımtatar areketiniñ faali.
Qırım Rusiye nezaretine keçkenden soñ, FSB yarımadada muntazam surette tintüvler keçire, jurnalist, faaller, cemaat erbaplarını sorğulay, qırımtatarı, Ukraina tarafdarları ve diniy azınlıq temsilcilerini tutup ala. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç hadimleriniñ bu areketlerini siyasetnen bağlı dep tanıy.


text:
Ukrayina Silâlı Quvetleriniñ Ava quvetleri bir künde 9 Rusiye uçağı yoq etilgenini bildirdi. Bunıñ aqqında Ukrayina Silâlı Quvetleriniñ Ava quvetleriniñ komandanlığı Facebookta haber etti.
"Saq! İşğalcilerniñ doquz uçağı yoq etilgen", dep yazıla bildirmede. Aynı zamanda ukrayin arbiyleri bu uçaqlarnıñ keçenlerde Qırımnıñ Saq rayonınıñ Novofedorovka qasabasında yüz bergen büyük patlavlar neticesinde yoq etilip etilmegenini bildirmediler.
Avgustnıñ 10-nda saba saatlarında olğan malümatqa köre, Ukrayina Silâlı Quvetleriniñ malümatına köre, Rusiye Ukrayinağa qarşı cenkte 232 uçaq ve 193 helikopter ğayıp etken. Keçenlerde Rusiye arbiyleri "uçaq alanında yüz bergen patlavlardan soñ iç bir kimse ve aviatsiya tehnikası zarar körmegenini" bildirdiler.
Al-azırda Ukrayina Silâlı Quvetleri Novofedorovka qasabasındaki uçaq alanında yüz bergen patlavlarğa alâqası olğanını tasdıqlamadı.
Avgustnıñ 9-nda Qırım ve Rusiye kütleviy haber vastaları, telegram kanalları Novofedirivka qasabasında (Saq) uçaq alanında patlavlar oldı, dep bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov adise yerine bardı. Rusiye akimiyeti «yaqın evlerden» 30 insan tahliye etildi, dep bildirdi. Umumiy tahliye olmadı.
Rusiye Mudafaa nazirligi Novofedirivkada (Saq) arbiy uçaq alanında olğan patlavlarnıñ sebebi «bir qaç aviatsiya silâsınıñ detonatsiyası» oldı, dep bildire. «İnterfaks» Rusiye neşiri Rusiye Federatsiyasınıñ Mudafaa nazirligindeki menbasına esaslanıp haber etkenine köre, müessise patlavlarnıñ esas sebebi olaraq «yanğın telükesizligi qaideleriniñ bozuluvını» saya.
Ukrayına Mudafaa nazirligi Novofedirivka qasabasındaki Rusiye arbiy aerodromında patlavlarnı izaatlap, müessise «yanğın sebeplerini bilmey», dep qayd etti.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Noyabrniñ 12-nde Kyivde keçirilgen VI çağırılış Qırımtatar Milliy Qurultayı delegatlarınıñ konferentsiyasında Qırımnıñ Rusiye akimiyeti ile işbirligi yapqanlarnı Qırımtatar Milliy Meclisi erkânından çıqarmağa teklif etildi. Bu aqta qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev tarif etti.
Cemilev, adlarnı aytmayıp, Qırımtatar Milliy Meclisinden çıqarılacaq namzetlerniñ sayısını aydınlatmadı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bazı delegatlar halqına ve devletine hainlik yapqan Meclis azalarınıñ çıqarılmasını rey bermege talap eteler. Olarnıñ yerine yañı azalarnı saylamağa teklif etile. Qurultaynıñ diger delegatları, Meclis erkânındaki satqınlarğa qulaq asmamaq mümkün, dep tüşüne. Meclis azalarını quvmaq içün delegatlarnıñ yeterli sayıda olması kerek. Bugün tahminen 100 delegatımız toplaştı – kvorum içün yeterli degil. Menim fikirimce, munaqaşadan soñ bu meseleni çezermiz», – dep bildirdi Cemilev.
Onıñ qayd etkenine köre, Qurultay ve Meclis işğal etilgen Qırımda «tek qırımtatarlarnı degil, Ukrainanı satmağan yarımada sakinleriniñ» yekâne qanuniy temsilci organları ola.
«Delegatlar tek qırımtatarlar ögünde degil, Ukrainağa sadıq qalğan bütün qırımlılar ögünde mesüliyet taşıy», – dep qayd etti Cemilev.
Kyivde VI çağırılış Qırımtatar Milliy Qurultayı delegatlarınıñ konferentsiyası keçirile. Tedbirge 100-den ziyade delegat keldi.
2016 senesi Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi, artından ise Rusiye Yuqarı mahkemesi qırımtatarlarnıñ temsilci organı – Qırımtatar Milliy Meclisini – yasaq etmege qarar aldı. Onı Rusiye topraq bütünligini bozmağa tırışqanında qabaatlap, ekstremist teşkilâtı olaraq tanıdılar.
2017 senesi Ukraina BM Halqara mahkemesinde Rusiyege qarşı dava açtırıp, onı Ukrainada terrorizmnm maliye etip qoltutqanı içün, em de Ukrainağa qarşı istilâ çerçivesinde ayırım yapqanı içün mesülietke çekilmesini talap etken edi. Vaziyetni köz ögüne alğan mahkeme 2017 senesi aprelniñ 19-nda Ukrainanıñ talabınen Rusiyege qarşı vaqtınca tedbir almağa qarar qabul etti.


text:
Aqyarda sentâbrniñ 9-nda saat 6:30-da bir «patlav» eşitildi. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Onıñ aytqanına köre, şeerniñ merkezinde «patlavdan» «pencereler titredi».
Ses patlavdan keldimi belli degil.
Aqyarnıñ ve Qırımnıñ Rusiye akimiyeti şeerde patlavlar aqqında daa bir şey bildirmedi. Yerli saifeler de bir şey haber etmey.
Soñki aftaları Qırım ve Aqyarda aman-aman er kün patlavlar ola. Rusiye akimiyeti bunı «Ukrayına uçucısızlarınıñ tüşürilüvi» ve «ava mudafaa sistemasınıñ işi» dep añlata.
Avgustnıñ 16-nda saba işğal etilgen Qırımnıñ Canköy rayonında patlavlar oldı. Silâ anbarları, transformator alt stantsiyasında patlavlar ve demir yolnıñ zarar körgeni aqqında haber etildi. Rusiye akimiyeti Canköy rayonınıñ Qalay köyünden 3 biñden çoq sakin tahliye etildi, dep bildirdi.
Rusiye Mudafaa nazirligi Qırımnıñ şimalinde olğanlarnı «diversiya» dep adlandırdı. Qırımda cinaiy iş açıldı. Şübheli ya da tutulğanlar aqqında malümat berilmey.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısınıñ mesleatçısı Oleg Krüçkov Qırımdaki patlavlarnı «terakt» dep adlandırdı.
The New York Times neşri yüksek rutbeli Ukrayına memurına atfı etip, işğal etilgen Qırımnıñ Canköy civarındaki patlavlarğa «elit ukrayin bölüginiñ» alâqası bar, dep bildirdi. Neşirniñ qayd etkenine köre, memur adı gizli olğanını istegen.
Avgustnıñ 9-nda Saq rayonınıñ Novofedirivka qasabasınıñ arbiy uçaq alanında patlavlar oldı. Rusiye akimiyeti «yaqın evlerden» tahminen 30 kişi tahliye etildi, dep bildirdi. 60-tan çoq mesken ev zarar kördi.
Rusiye Mudafaa nazirligi Novofedirivkada (Saq) arbiy uçaq alanında olğan patlavlarnıñ sebebi «bir qaç aviatsiya silâsınıñ detonatsiyası» oldı, dep bildire. «İnterfaks» Rusiye neşiri Rusiye Federatsiyasınıñ Mudafaa nazirligindeki menbasına esaslanıp haber etkenine köre, müessise patlavlarnıñ esas sebebi olaraq «yanğın telükesizligi qaideleriniñ bozuluvını» saya.
Ukrayına akimiyeti ve arbiyleri Rusiye işğal etken Qırımdaki patlavlardan mesüliyetini tanımadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Carıcw awdanı «ac tuzımen-aq» atı alıcqa tanılatın türi bar. Mıcalı, Qamqalı awıldıq okrwgindegi Maydakenköl, Ïtim jäne Şuñqırköl ken orındarında 12 mïllïon tonnadan actam capalı tuz qorı bar ekeni anıqtalğan. Mamandar ac tuzınıñ bul qorı oblıctı 350 jıldan actam waqıt qamtamacız etwge jetetinin aytwda. Decek te ocınaw önim türin büginde şetelderden tacımaldap jetkizwge mäjbürmiz. Ocı olqılıqtıñ ornın toltırw üşin «Acıl tuz» JŞC-nıñ jalpı qunı 690 mïllïon teñgeni quraytın yodtalğan tuz öndiretin zawıt qurılıcı jobacın jüzege acırwdı qolğa alğanı belgili.
Ocıdan eki jıl burın ceriktectiktiñ Jañatac qalacı awmağınan 4 gektar jerdi uzaq merzimdik jalğa alwımen bactalğan zawıttıñ qurılıc jumıctarı bitwge tayaw. Qazir munda bac-ayağı 25 jumıcşınıñ küşimen käciporınnıñ qurılıc-quractırw jumıctarı qızw jürgizilwde. Negizgi qondırğıları ornatılıp ta qoyılıptı. Käciporın awlacına qazirdiñ özinde şïkizattıñ edäwir böligi jïnaqtalğanına da köz jetkizdik. Önimdi caqtawğa arnalğan ülkendi-kişili cıyımdılıqtar da dayın. Bizdiñ munda bolwımız Wkraïna jerinen zawıt qurılıcına aca qajetti materïaldar men qural-jabdıqtar tïelgen jük avtokölikteriniñ tağı bir leginiñ kelip jetwimen tucpa-tuc kelgen-di.
– Zawıttıñ qurılıc jumıctarı, mine, ocı qural-jabdıqtarğa da qarap turğan edi. Jabdıqtawşı taraptar wädecinde turdı. Endi jumıc jandandırılmaq. Jalpı, bul nıcandı keler jıldıñ nawrız ayında paydalanwğa berwdi oylactırwdamız. Äli de 1,4 şaqırımdıq qocımşa temir jol relci men élektr jelicin tartw kerek boladı. Bul maqcatqa jergilikti byudjetten tïicti qarajat bölinbek, – deydi awdan äkiminiñ orınbacarı Oljac Kökey mundağı jumıc jayımen jan-jaqtı tanıctırıp. – Tolıq qwatında icke qocılğannan keyin munda 80 adam jumıc ictep, jılına 50 mıñ tonna ac tuzı öndiriletin boladı. Eñ bactıcı, öñir jurtşılığınıñ ac tuzına degen curanıcın tolığımen öteydi. Önimder conday-aq Qızılorda, Oñtüctik Qazaqctan oblıctarı tutınwşılarına da taratıladı.
Onıñ aytwınşa, işki narıqtı ğana emec, ékcporttı da qamtwdı közdep otırğan zawıt bacşıları birinşi kezekte önimderiniñ capacına bacımdıq berwdi közdewde. Cebebi, qazirgi tañda yodtalğan tuz öndirw icine qoyılar talap ta qatal.
Jalpı, 1 mïllïonnan actam xalqı bar oblıctıñ kündelikti tutınatın ac-cwı men turmıc-tirşiligine bir jılda şamamen 5 mıñ tonna tuz paydalanıladı eken. Al buğan qoca önerkäciptiñ türli calalarında qoldanılatın tuzdıñ odan anağurlım köp mölşerde qajet ekenin eckercek, joğarıdağı körcetkiştiñ birneşe ece öcetini aydan anıq.
Carıcw awdanı.
Baymaxanbet Axmet


text:
Kezlevde kene patlav sesleri etile, Rusiye ve Qırım haber vastaları yerli sakinlerniñ malümatına atfı etip Rusiyeniñ avadan ücümlerge qarşı mudafaa sisteması çalışqanını bildireler.
Bu malümatnı Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksönov da bildirdi.
"Qırımnıñ ğarbında avadan ücümlerge qarşı mudafaa sisteması çalışa. Nişan urıp tüşürildi. Yaralanğan ve zarar körgenler yoq. Arbiylerimiz öz vazifelerini pek yahşı yerine ketireler. Er kesni muqayt olmağa ve tek resmiy malümatqa inanmağa çağıram", - dep yazdı Aksönov.
Rusiye Mudafaa nazirliginiñ bu malümatqa dair resmiy izaatları şimdilik yoq.
Kezlevde avgustnıñ 19-nda aqşam yerli sakinler patlavlarnıñ sesleri aqqında bildirdiler. Rusiye ve Qırım kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, şeerde Rusiyeniñ avadan ücümlerge qarşı mudafaa sisteması çalışa edi.
Bundan ğayrı Bağçasarayda da eki patlav sesi eşitilgeni aqqında haber etile.
Bugün Aqyarda saat 8:17 Rusiye Qara deñiz flotunıñ ştabında patlav sesleri eşitildi.
Hatırlatamız, avgustnıñ 18-nde Aqyarda «Belbek» Rusiye arbiy uçaq alanı rayonında patlavlar oldı.
Bundan ğayrı, Keriç sakinleri Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, avgustnıñ 18-nde aqşam patlavlarğa oşağan küçlü patlavlar eşitildi. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti «ava mudafaası çalıştı», dep bildire.
Avgustnıñ 16-nda saba işğal etilgen Qırımnıñ Canköy rayonında patlavlar oldı. Silâ anbarları, transformator alt stantsiyasında patlavlar ve demir yolnıñ zarar körgeni aqqında haber etildi. Rusiye akimiyeti Canköy rayonınıñ Qalay köyünden 3 biñden çoq sakin tahliye etildi, dep bildirdi.
Rusiye Mudafaa nazirligi Qırımnıñ şimalinde olğanlarnı «diversiya» dep adlandırdı. Qırımda cinaiy iş açıldı. Şübheli ya da tutulğanlar aqqında malümat berilmey.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısınıñ mesleatçısı Oleg Krüçkov Qırımdaki patlavlarnı «terakt» dep adlandırdı.
The New York Times neşri yüksek rutbeli Ukrayına memurına atfı etip, işğal etilgen Qırımnıñ Canköy civarındaki patlavlarğa «elit ukrayin bölüginiñ» alâqası bar, dep bildirdi. Neşirniñ qayd etkenine köre, memur adı gizli olğanını istegen.
Avgustnıñ 9-nda Saq rayonınıñ Novofedirivka qasabasınıñ arbiy uçaq alanında patlavlar oldı. Rusiye akimiyeti «yaqın evlerden» tahminen 30 kişi tahliye etildi, dep bildirdi. 60-tan çoq mesken ev zarar kördi.
Rusiye Mudafaa nazirligi Novofedirivkada (Saq) arbiy uçaq alanında olğan patlavlarnıñ sebebi «bir qaç aviatsiya silâsınıñ detonatsiyası» oldı, dep bildire. «İnterfaks» Rusiye neşiri Rusiye Federatsiyasınıñ Mudafaa nazirligindeki menbasına esaslanıp haber etkenine köre, müessise patlavlarnıñ esas sebebi olaraq «yanğın telükesizligi qaideleriniñ bozuluvını» saya.
Ukrayına akimiyeti ve arbiyleri Rusiye işğal etken Qırımdaki patlavlardan mesüliyetini tanımadı.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Bu afta Ukraina informatsion siyaset naziri OSCE temsilcileri ile körüşecek. Körüşüvde Qırımda söz ve matbuat serbestliginiñ bozuluvı aqta maruzanı taqdim etecekler. Bunı Ukraina informatsion siyaset naziriniñ keñeşçisi Sergiy Kostinskıy mart 16 künü Kiyevde matbuat konferentsiyası devamında bildirdi.
«İnformatsion siyaset nazirligi halqara institutları ile işbirlik arttırması ile oğraşacaq. Şusı müim ki, bu körüşüvlerde yalıñız belli olğan malümatnıñ tesbiti degil de, Qırımda mustaqil matbuat vastalarınıñ ve söz serbestliginiñ yoq etilmesine qarşılıq yolları da işlep çıqarılacaq», – dedi Kostınskıy.
Onıñ sözlerine köre, nazirlik yarımadanıñ aqiqiy vaziyetini aks ettirgen mustaqil qırım matbuat vastaları, jurnalist, bloggerlerge destek kösterüvi ile oğraşacaq, söz serbestliginiñ saqlanılmasını nezaret etecektir.
Bunıñ ile nazirlik işğal etilgen topraqlarda Ukraina vatandaşlarınıñ aq bozuluvlarına merkeziy akimiyet organlarınıñ reaktsiyasını temin etecek ola.
«İnformatsion siyaset nazirliginiñ esas vazifelerinden biri – Qırımda söz ve matbuat serbestliginiñ sıñırlavı. Bizim içün söz serbestligi – Qırımda Rusiye teşviqatına qarşılıq aleti ola», – dedi nazir keñeşçisi.
Kostınskıy Qırımda matbuat vastalarına basqı kösterilmesi ep devam etkenini qayd etip keçti.


text:
Mayıs 30-31 künleri Kiyevde «Qırımnıñ kelecegi» Halqara yaşlar forumı teşkil etilecek.
«Unikal bir merasim olğan «Qırımnıñ kelecegi» Halqara yaşlar forumında 18-35 yaşındaki 150 genç iştirak etecek, olar Qırım yaşlarınıñ eñ müim meselelerini muzakere etecekler», – dep ilân etile merasimniñ Facebook saifesinde.
Forumda «qırımtatarlarnıñ bugünki künde eñ müim meseleri» muzakere etilecek.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qıtaiy Ukraina territoriyasına biñlerce insanlar köçti. Mecliste yarımadanı terk etmege mecbur olğan 35 biñ qırımtatar aqqında bildireler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Silâlı zıddiyet neticesinde zarar körgen insanlarnı qorumaqnen oğraşqan cemaat teşkilâtları «COVID-19 pandemiyası sebebinden vaqtınca işğal etilgen topraqlardaki kritik gumanitar vaziyet sebebinden» Ukraina Nazirler şurasına muracaat ete.
«Vaqtınca işğal etilgen topraqlarda yaşağan Ukraina vatandaşlarınıñ keyfiyetli tibbiy yardım almaq, sağlıq vaziyetini kontrol etmek içün aile ekimi ile daimiy bağ qurmaq imkânı yoq», – dep aytıla muracaatta.
Berilgen malümatqa köre, Qırım ve Donbasta «COVID-19 hasta seviyesine kerekli qıymet kesilmegeni ve kütleviy şekilde test yapılmağanı içün eali arasında yuqunç tarqaluvı kontrol etilmey».
«İşğal altındaki topraqlarda tibbiy sistema kollapsqa oğradı, çünki tibbiyet hadimleri bu yükni becerip olamay, bazı mesken yerlerinde tibbiy müessiselerniñ işi üç qat arttı, hasta ve tibbiyet hadimleri içün uyğun olmağan şifahaneler qullanıla, acele yardım maşinası 10 saatqa qadar beklenile, bazı vaqıtları tibbiyet hadimleri iç kelmey; vatandaşlarnıñ tibbiy yardım ve ilâc imkânları sıñırlana», – dep ayta aq qorçalayıcılar.
Keçken künü Qırımda 225 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Umumen pandemiya başlağanından 9009 COVID-19 hastası qayd etildi. Qırımnıñ tibbiy müessiselerinde 3616 insan tedaviylene, 5160 kişi tüzelgen soñ çıqarıldı. 129 insan vefat etti.
Oktâbrniñ 29-nda saba 74 yañı COVID-19 hastası qayd etildi. 33 hasta yuqunç ve doquzıncı şeer hastahanelerine alındı, 41 insan ambulator tedaviylevde buluna.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bo senede Romanya Müslüman Tatar Türklerĭ Demokrat Bĭrlĭgĭ Numan Çelebi Cihan’nıñ ölümĭn 96. yıldönümĭ münasebetĭ men Köstencĭ camĭlerĭnde anıma törenlerĭ tertĭpledĭ. Faaliyet sırasında RMTTDB Köstencĭ Şubesĭ’nĭñ temsilcilerĭ Numan Çelebi Cihan’nıñ hayatı hakkında bĭlgĭ berdĭler, imamlar Kur’an Kerim okıp, dua ettĭler.
Memet Faruk, Nusfet Şaganai, Aydın Ablez ve Erol Menadil bo faaliyette Numan Çelebi Cihan’nıñ hayatı hakkında bĭlgĭ bergen temsilcilerĭmĭzdĭr.
Numan Çelebi Cihan (1885-1918) – şeit ketken Kırımtatar milliy kahramanıdır. Kırım Musulmanlarınıñ müftĭsĭ, siyasetçĭ, şair, Bĭrĭncĭ Kırımtatar Milliy Kurultayı prezidiumınıñ azası, Kırım Halk Cumhuriyetĭnĭñ ükümet reisĭ.
13 Aralık 1917 tarihĭnde Bahçesaray’da Kırım Tatarların Milliy Kurultayı toplandı. Kurultay, Kırım’ın bagımsızlıgın ilan ettĭ. Bu kurultayda Kırım Müftüsĭ Numan Çelebi Cihan, Devlet Başkanı saylandı. Milliy hükümetĭn kabinesĭ oluştırıldı.
1918 yılında Rus orduları Kırım’ı işkal ettĭ. Devlet başkanı Numan Çelebi Cihan tutuklandı. 23 Şubat 1918 tarihĭnde tutulduktan soñra, Akyar’da kurşuga tĭzĭlĭp ottırıldı. Cesedĭ Karadeñĭz’ge atıldı.


text:
Ukrainada (ilhaq etilgen Qırım ve Aqyarnıñ, em de işğal etilgen Donbassnı saymazdan) yünevin 1592 yañı COVID-19 adisesi qayd etildi, bu nevbetteki antirekorddır. Bunı Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ malümatyı köstere, dep yaza Azatlıq Radiosı.
22 adam vefat etti, 530 adam yahşı oldı.
Umumen avgustnıñ 13-üne qadar Ukrainada 86 140 koronavirus hastası qayd etildi. COVID-19-dan 1 992 adam vefat etti, 46 000 adam tedaviylendi.
Avgustnıñ 13-üne qadar dünyada 20,5 milliondan çoq adam koronavirusnen hastalandı. 748 416 adam vefat etti, 12,7 million yahşı oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescitte videooperator Amet Ümerovnıñ evinde aprel 11-de saba Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri tarafından tintüv keçirildi. Bunı Qırım.Aqiqatnıñ mühbirine Ümerovnıñ dost ve işdeşleri bildirdiler.
Olarnıñ aytqanına köre, tintüv sebebi Ametniñ içtimaiy ağlarda Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ areketlerine qarşı tenqid sözleri oldı.
Ümerovnıñ dostları bildirdiler ki, tintüv çoq devam etmedi. «E» Merkeziniñ hadimleri bilgisayar malümatını ögrendi ve videotehnikanı teşkerdiler, lâkin bir şeyni almadılar.
Ümerov ömür arqadaşı, küçük balası ve ana-babasınen yaşay. Al-azırda videooperator Ekstremizm ile küreş boyunca Aqmescit İdaresinde buluna.
Bir qaç yıl evelsi Amet Ümerov ATR telekanalınıñ operatorı olıp çalışqan edi. Şimdi ise toylarnı çıqara.


text:
Litvaniya paytahtı Vilniusta aprel 11-13 künleri Dünya qırımtatar kongressi idare şurasınıñ toplaşuvı ötkerilecektir. Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, tedbir «İşğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozulması» halqara konferentsiyasından başlaycaq.
«Konferentsiya Litvaniya parlamentiniñ reisi Loretta Graujinene reberligi altında Litvaniya parlamenti binasında azırlanacaq», – dep aytıla haberde.
Dünya qırımtatar kongressiniñ eytleri Litvaniya reberligi tarafından qarşılanacaq.
İdare şura toplaşuvında Qırım, Türkiye, Romaniya, Poloniya, Kanada, Amerika Qoşma Ştatlarından tahminen 70 teşkilât temsilcisi iştirak etecektir.
Fevral 4-te Avropa parlamenti Rusiye işğal etken Qırımda qırımlılar, hususan, qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarınıñ bozulmasını takbih etip, bunıñnen bağlı rezolütsiyanı qabul etti.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımadada insan aqları bozulmağanını bildire. Qırımtatar resurs merkezi mart ayı devamında Qırımda aq ve serbestlik bozulmasını 68 kere qayd etti. Merkez Qırımda insan aqlarınıñ bozulması artqanını bildire. Fevral malümatına binaen, 40 bozuv qayd etilgen edi.
Tintüv, yaqalav, qorquzuv, çeşit türlü yasaqlar Qırımda adiy bir şeyge çevirildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bugün Qırımda biri-birinen qarışmağan eki alem bar. Birincisinde bir çoq adamlar ömürni yañıdan qurmaq, ticaretni Rusiye qanunlarına köre deñiştirmek, alışmağa ıntılalar. Ve Ukrainada yaşağanlarnı yavaş-yavaş unutmağa tırışalar. Bu, de-fakto. Amma, de-yüre olğan alem tabiiy ki, Qırımğa normal ayat sürmege bermez.
Qırımlılarnıñ eseriyeti hayal içinde bulunğan vaqıtta, Rusiye ve onıñ tarafdarlardan ğayrı bu hayalnı iç bir kimse tanımay. Qırım dünya haritasından silindi. O, Ukraina territoriyasında boz tüsteki leke.
Qırımlılar er şeyni unutmağa tırışsalar da, olar ep bir suniy alem, qanunsız akimiyet, demokratiyağa zıt kelgen yaşauış, kiyik Asiyağa ait qanunlar boyunca yaşaylar.
Mında mal-mülkni satıp-almaq imkânı yoq, çünki añlaşmalar şübeli. Mında naqliye saası müşkül vaziyette. Mında Ukraina vatandaşları duşman devletniñ pasportlarını almaq mecburlar. Mında iqtisadiyat ale daa Ukrainağa bağlı. Qırımlılar içün yarımadanı terk etmege ya da mında qaytmağa qıyın. Bütün dünya buña işğal dey. Qırımlılarnıñ çoqusı ise, «qavuşuv»ğa işanalar.
Elbette, bunı aytmaq daa qolay, adaletli olacaq olsañ ise, «işğal», «separatism», dep aytmalısıñ. Amma, bu sözler vicdan azabınıñ sebepçileridir. Faqat, tamam bu sözler ileride de dünya matbuat vastalarında seslendirilecek. Çünki, adliye tarafından eñ doğru terminler.
Qırımlılarnı teñqid etmek kerekmeydir. İnsan, ağır vaziyetke tüşkende, kerçek ayattan çetleşmeli. Bunıñ aqqında ta Freyd yazğan edi, onıñ yazılarnı da red etmek mümkün, amma, olar müimligini coymazlar.
Demek, psihologlar buña qorçalav usulı, deyler. Onı qullanğan adamlar, begenmegen mevzulardan vazgeçeler. Bazıları atta bir malümatnı diger malümatqa deñiştirmege areket eteler.
İşte, qırımlılarnıñ bir qısımı çeşit qorçalav usullarını işleteler, meselâ, özüni nahoş duyğulardan çetleştireler, menfiy malümatnı qabul etmeyler, ya da bir de bir areketniñ mecbur ve faydalı olğanına öz-özüni işandıralar.
Qayd etmeli ki, rusiyeli matbuat vastaları kerçek ayattan qaçuvnı alğışlaylar. Olar tarqatqan yalanlar, alışqanlıqnı doğurıp, «hastalarnı» diger soy malümatqa nefretni besley.
Matbuat vastaları, er alda psihologik silânı qullana. «Rusiyege qavuşma», «tarihiy adaletniñ tiklenüvi» kibi ibareler, insan miylerine siñe ve biraz vaqıt keçken soñ, normal qabul etile. Mezkür ibareler, kimlergedir, havfsızlıq alâmetleri kibi körüne.
Onıñ içün, rus kanallarnı seyir etkenler başqasını baqıp olamaylar. «Rus dünyasından» ğayrı başqa bir şey körmeyler. Ukraina ve Avropada buña «zombirovaniye» deyler.
İşte, qırımlılar da buña oğradılar. Bir-eki ay içinde deñiştiler. Stesske oğrağan, rus ordularnıñ Qırımnı zapt etkenleri, memuriy binalarnıñ basıp alınması ile ukrain kanallarından marum qaldılar. Yerliler, Kreml istegen kanallarnı baqmağa mecburlar.
Stress vaziyetinde adamnıñ pisihikası menfiy şeylerden qurtulmağa aşıqa. Onıñ içün qırımlılar «rus dünyasına» ait sözlerni aytıp başladılar: «işğal» yerine «qavuşma», «terroristler» yerine «Donbass imayecileri» ve ilâhre.
Añlamlarnıñ deñişmesi sayesinde qırımlılar hayal aleminde yaşaylar. Bu kibi alemde teñqid degen söz yoq.
Nastâ Drozd, qırımlı, bloger
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Oktâbrniñ 24 saba saatlarında, Aqmescitniñ Elevatornaya soqağında rusiyeli arbiy tehnika kolonnası tıqanıqlıq olmasına sebep oldı. Qırım.Aqiqat muhbiri haber etkenine köre, kolonna 15 dane yük maşnası ve zırhlı «Tigr» maşnasından ibaret eken.
Arbiy maşnalar saatte 30-40 km tezliknen ketkeni sebebinden soqqaqta aman-aman bir kilometr uzunlıqtaki tıqanıqlıqqa sebep olğan.
2017 senesi mart aynında nevbetteki talimlerden qaytqan arbiy tehnika kolonnası Aqmescit soqaqlarınıñ birindeki areketni aynı şekilde tıqatqan edi.
Rusiye mudafaa Nazirligi işğal altındaki Qırım territoriyasında er ay arbiy talimler keçirgeni aqqında esabat bere.
Ukraina General Ştabında Rusiyeniñ yarımadada keçirgen arbiy talimlerini qanunsız dep tanıy.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar tilini bilmek isteysiñizmi? «Elifbe» qırımtatar tilini ögrenüv leyhasınıñ yañı yayını güzel bir yıl mevsimi küzge bağışlana.
Luğat: küz – osen, ay – mesâts, yapraqlar – listya, küz keyfi – osenneye nastroyeniye.
Elifbe – arap sözüdir. Qırımtatar tiliniñ video dersleri – Qırım.Aqiqatnıñ daa bir leyhasıdır.
Küz – osen, ay – mesâts, yapraqlar – listya, küz keyfi – osenneye nastroyeniyeLuğat
Metn müellifi ve alıp barıcı Halise Zinedin, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüser Emine Ceppar.
«Elifbe» ile ögren, idraq et ve qullan!


text:
Yaqın Şarq tedqiqleri merkeziniñ müdiri İgor Semivolosnıñ fikirince, Türkiyede ükümran Adalet ve Kalkınma Partisiniñ (AK Parti) devri soñuna kelmekte. Saylayıcılar Erdoğannıñ tış siyasetini, şu cümleden Qırım meselesine yanaşqanını begenmeyler.
Bunı ekspert Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Tış siyasetniñ eñ qıyın meselelerinden biri Türkiyeniñ uzun bir müddet devamında Qırım ve qırımtatarlarğa nisbeten nasıl yanaşqanınıñ belli olmağanıdır. Böylece, Erdoğannıñ siyasetine qoltutqanlardan bazıları ükümran firqağa rey bermedi», – dep ayttı Semivolos.
Yaqın Şarq tedqiqleri merkeziniñ müdiri dey ki, qırımtatar meselesi yañı parlamentte kürd meselesinen beraber er bir firqanıñ kün tertibinde olacaq.
«Ve, belli ki, Erdoğan akimiyette qalmaq içün qırımtatar meselesine başqaca yanaşmağa mecbur olacaq. Bunı iqtisadiy menfaatlarnı köz ögüne alıp nasıl al etecekler, Rusiye yönelişi ile nasıl bağ tutacaqlar, bu büyük munaqaşanıñ mevzusıdır», – dep tüşüne Semivolos.
Saylavlarnıñ ilk neticelerine köre, Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğannıñ Adalet ve Kalkınma Partisi reylerniñ 40%-dan ziyadesini aldı – 550 yerli parlamentte 256 yerni qazandı. 2011 senesi ükümran firqa reylerniñ aman-aman yarısını alğan edi. AK Parti Büyük Mecliste çoqluqnı coydı.
Cumhuriyetniñ parlamentine muhalifet Halq Cumhuriyet Firqası keçti (25%), Milliy areket firqası (17%) ve Kürdlerniñ Halqlarnıñ demokratiya firqası (12,5%).
Saylayıcılarnıñ 85% rey berdi – Türkiyede qayd etilgen ve saylavlarda iştirak etmek aqqı olğan 53,7 mln insandan 37 mln.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin kene de 2014 yılında olğan Ukrainada «devlet avdarması» ve «halqara uquqnen tam uyğun olğan Qırımnıñ Rusiye ile yañıdan birleşmesi» aqqında ilânı ile çıqtı.
«Rusiye Ukrainada devlet avdarmasını tarik etmedi, Qırım yarımadada yaşağan insanlarnıñ ömrüni, sağlığını ve havfsızlığını telüke altına qoymadı... Qırımnıñ Rusiyenen yañıdan birleşmesi tamamınen qansız, atışsız, fedasız, halqara uquqnen tam uyğun olıp, yarımadada yaşağan insanlarnıñ istekleriniñ temelinde keçti», – dep ilân etti o Finlândiya ziyareti vaqtında.
Onıñ sözlerine köre, «Ukrainada devlet avdarmasına» qoltutqanlar böyle «tamamen tarikli areketni» yapqanlar, şimdi başqa adımlarnı da atalar, şu cümleden «Avropanıñ başqa regionlarında, em de Baltik deñiziniñ regionı, kerginlikni quvetleştireler».
Putin Finlândiya Şimaliy Atlantik Añlaşması Teşkilatına (NATO) kirse, çekilgen rus ordusını sıñırğa qaytarmaqnen qorquta.
Finlândiya prezidenti Sauli Niinistö Naantali şeerinde Rusiye reberini qarşıladı, anda ise Putin içün narazılıq numayışı keçirildi. Onı Puxit adında faalleriniñ internet-birleşmesi «Svobodnaya Rossiya» teşkil etti.
Vladimir Putin ve Kreml faalleri Kyivde 2014 yılınıñ başında olğan «devlet avdarması» ve «akimiyetniñ uquqsız qudretli deñiştirüvi» aqqında çoq aytqan ediler.
Olar o zamanki prezident Viktor Yanukoviç Ukrainadan qaçıp anayasağa uymağan areket yapqanını aytalar. O vaqıt qanuniy saylanğan Ukraina parlamenti Yanukoviç «anayasağa uymağan bir usulnen anayasada yazılğan vekâletlerni yapmaqtan özü vazgeçti ve vazifesini becermey» dep belgiledi ve nevbetten tış prezident saylavları tayinledi.
Finlândiya öz vaqtında Sovetler Birliginiñ basqısı sebebinden bloklardan tış statusnı almaq kerekedi ve alâ daa oña riayet ete. Aynı zamanda Helsinki NATO birliginen sıq işbirligi yapa, bu işbirligini ve öz askerleriniñ Şimaliy Atlantik Añlaşması Teşkilatı ile birleşken arbiy oquvnu da devam etecekni bildirdi. O, NATO kirmegemi-yoqmı özü qarar berecek. Kelecek afta Polonyadaki Varşavada olacaq NATO sammitine Sauli Niinistö de davetli.


text:
Tasil müessiseleriniñ uzaqtan oqutmağa keçkenini ve babalarnıñ daa çoq vaqıt evde keçirgenini esapqa alaraq Reintegratsiya nazirligi ana-babalarnı balalarına patlayıcı şeylernen özüni tutma qaidelerini añlatmağa çağıra.
Bu mevzuğa hususiy diqqat ayırılmalı, çünki çoq meskün yerniñ er angi yerinde patlamağan bomba tapıla bilir!
Komiks şeklindeki "Mina telükesizligi işletilme qaidelerisiz olmay” ve "Telükesiz İQ maarifi" bala yayınları yardımınen sade ve interaktif şekilde telükeli şeyni tapqanda özüni tutma qaidelerini oqumağa ve balalarıñızğa añlatmağa tavsiye etemiz. Neşir endi yayınlandı.
Bala komiksiniñ süjeti, zor mevzunı komiks şeklinde eñ sade şekilde añlatmağa yardımcı olur. Baş qaramanlarnıñ mina ya da başqa patlayıcı şeylernen bağlı farqlı vaziyetlerdeki doğru areketleri, yahşı bir nasiat misali olur.
Yayın, yaş ukrainalılarğa ve ana-babaları tarafından oqunması tavsiye etilir. Bağlantığa basıp bedava olaraq endire bilirsiñiz:
Telükeli vaziyetlerde özüni tutma qaidelerine riayet etmek ayat qurtara bilir. Özüñizge ve balalıñızğa baqıñız!


text:
Advokat Nikolay Polozov emin ki, Qırımda ğıyabiy şekilde mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovdan kerçek malümat almağa istemeyler.
Bu aqta Polozov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
«Refat Çubarovnı ğıyabiy şekilde mahküm etkenleri içün qabaatlayıcı tarafqa bir de bir şaatlığı kerekmey. Ğıyabiy üküm çıqarılsa ve Meclis reisi Rusiye mahkemesi ögünde olsa, esnasnı yañıdan başlatmağa mecbur olacaqlar. Şimdi ise Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ bu büyük davanı mümkün olğanı qadar tez mahkemeden keçirmek vazifesi bar, qabaatlanğannıñ bir şekilde şaatlıq etmesi olarğa kerekmey», – dedi Polozov.
Aqmescitte iyülniñ 23-nde mahkemede Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy dava temelden baqılıp başlandı. Mahkeme vekilleri diñleyicilerni oturışuvğa ve mahkeme binasına kirsetmedi, dep bildirdi «Qırım esnası» teşebbüsiniñ faalleri.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, oña bu davada Çubarovnı qorçalamağa izin bermediler, çünki «menfaat zıddiyeti bar». O, bu qararnı şikâyet etmege niyetlene. Aqmescitte mahkeme advokat Polozovnıñ şikâyetini endi red etken edi.
Bu sene mart ayınıñ soñunda Rusiye Tahqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212 maddesiniñ 1-inci qısmı (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq faaliyetke açıq çağıruv) açıldı.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı daa bir repressiya dalğasını başlattı».
Advokat Nikolay Polozov Rusiye tahqiqatçısınıñ onı işğal altındaki Qırımda Çubarovğa qarşı kene açılğan davada imayeden çetleştirmek niyeti aqqında bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açılğan davanen bağlı tahqiqat başlattı.


text:
Qırımlılar Zakarpatyede olğan Ukrainanıñ eñ yüksek noqtası Goverla dağına bayraqlar ile çıqıp, Ukraina Anayasa Kününi qayd ettiler.
Qırım AvroMaydan teşkilâtçısı Sergiy Kovalskıy öz Facebook saifesinde yazğanı kibi, «Qırım işğalinden soñ insanlar barıp çıqqan Ukrainanıñ er bir regionından keldi».
«Qırım ve Ukraina birlikte olğanını köstermek içün toplandıq. Biz işğalci-memleket bayraqları astında kendi yaşayışımıznı tasavur etmeymiz, şunıñ içün onı qaytarmaq içün er şey yapmağa azırmız», – dedi Kovalskiy.
İyün 28-de, Ukraina Anayasa Kününde, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım sakinleri Qırım.Aqiqat mühbiriniñ Ukrainada nasıl bayram qayd etile degen sualine cevap berip olamadılar.
İşğal etilgen Qırım soqaqlarında devlet bayramı alâmetleri yoq edi. Ukrain timsalini yalıñız qırımtatar milliy Meclisi binasında tapmağa mümkün edi, anda Ukraina bayrağı yelpirey.


text:
Ekologlarnıñ tahminlerine köre, teşkil etilmesi şimdiki «akimiyet» tarafından alğışlanılğan oyun zonasını Yalta dağ-orman qoruğında qura bilecekler.
Bunı olar Kiyevde matbuat konferentsiyası devamında bildirdiler.
«Büyük Yalta rayonında oyun zonasını teşkil etecek olalar. Qaysı yerde onı teşkil etecekler? Yalta qoruğı bar», – dedi Aqyarnıñ cemaat ekologik teşkilâtları Şurasınıñ reisi Margarita Litvinenko.
Ekologlarnıñ sözlerine köre, muim meselelerni çezmek yerinde: Balıqlavada kanalizatsiyanı qurmaq, Yaltada temizlev inşalarnı deñiştirmek, çöplük meselesini al etmek yerinde şimdi para hırsızlanuvınıñ yañı shemaları işlep çıqarıla.
«Menimce, doğrudan-doğru rus kriminalı olacaq. Qırım toprağı şimdi az nezaret etilgeni sebebinden, para hırsızlanacaqtır», – dedi Aqyarnıñ cemaat ekologik teşkilâtları Şurasınıñ azası Nikolay Podolâk.
Ekologlar tahmin eteler ki, Qırımda oyun zonasınıñ teşkil etilmesine qarşı tek faaliyetçi ve cemaatçılıq degil de, kilse de qarşı çıqqan edi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımda oyun zonasınıñ teşkil etilmesi aqqında fermannı imzaladı. Vesiqağa köre, Qırımda oyun zonasınıñ sıñırları regionnıñ icraiy organları tarafından belgilenecektir. Evel Qırımda oyun ticareti yasaq edi.


text:
Törek matbuğatına küzätü 23.09.2022
Qayber törek basmalarına küzätü
“Sabah” gazetı yazğança Türkiye ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Amerika Quşma Ştatları säfäreneñ soñğı könendä N’yu-Yorkta urnaşqan Törek Yortında jurnalistlarnıñ sorawlarına cawap birde. Ärdoğan Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ Türkiyä äytep kilgän noqtağa taba kilä başlawın açıqladı. Türkiyä däwlät başlığı Rusiyä-Ukraina suğışınıñ azağına yaqınlaşuı öçen härkemneñ qulınnan kilgänne başqaruı zarurlığın citkerde.
“Xörriyät” basması beldergänçä Amerika Quşma Ştatlarında urnaşqan New York Times gazetında Türkiye ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğannıñ Rusiyä-Ukraina krizisında uynağan role maqtaldı. Ärdoğannıñ suğış waqıtında Rusiyä däwlät başlığı Vladimir Putin belän bulğan yaqın mönäsäbäten saqlap qalıp, suğışnıñ global’ täêsirlären ciñeläytergä tırışuı assızıqlandı.
“Yeni Şafak” gazetı citkergänçä BMO ğomüm särqätibe Antoniu Guterreş Rusiyä häm Ukraina arasında 200dän artıq äsir belän almaşudağı role öçen Türkiyägä räxmät belderde.
“Star” basması xäbärenä kürä milli suğış oçqıçı öçen Türkiyä-Rols Roys partnyerlığı xaqında açıqlaw yasağan Angliyaneñ tışqı êşlär ministrı Djeyms Kleverli tübädägeçä citkerde: “Türkiyä – NATO ile, Rols Roys da – ingliz şirkäte häm monıñ belän ğorurlanabız. Dön’yanıñ här poçmağındağı duslarıbıznıñ da bu iskitkeç şirkätlär belän êşläwenä şatmın.”
“Watan” gazetı yazğança Türkiyä statistika oyışması häm Türkiyä Cömhüriyät Üzäk bankınıñ xezmättäşlege alıp äzerlängän "Satıp aluçılar tendenśiyası anketası” näticälärennän xisaplanğan fasıl yoğıntısınnan arındırılğan qullanuçılar ışanıç indeksı sentyabr’dä uzğan ayğa qarağanda 0,3%qa artqan. Avgustta 72,2 bulğan indeks bu ayda 72,4 bularaq terkälde.
Bäyläneşle xäbärlär
Tөpek MaTбyraTыHa kүзәTү - Törek matbuğatına küzätü 21.09.2022
21Hчe ceHTябpbдә бacылып чыkkaH kaйбep Tөpek raзeTлapыHa kүзәTү / 21nçe sentyabrdä basılıp çıqqan qayber törek gazetlarına küzätü


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ tarihı – bir çoq adamnıñ taqdiri ve ıntıluvlarıdır. Nesillerniñ sayğı ve hatırasına lâyıq olğanlardan biri Müksim Osmanov da ola.
Müksim Osmanov 1930 senesi fevral 23-te Qırımnıñ Aluşta civarındaki Demirci köyünde dünyağa keldi. 7 sınıfnı bitirdi. 1944 senesi diger qırımtatarlarnen beraber sürgün etilgen edi – qorantası Özbekistannıñ Ferğana civarına tüşti. Babası 1946 senesi vefat etti.
Onıñ bir çoq yaşdaşı kibi Müksim pek erte çalışmağa başladı. 1945 senesiniñ aprel ayından başlap 1952 senesiniñ mart ayına qadar o, yerli pamuq fabrikasında çilengir olıp çalışa. Bu zararlı işte közlerini boza. Osmanov soqur qalıp, saqatlıqnıñ birinci gruppasını aldı ve işten vazgeçmege mecbur oldı.
1953 senesi Müksim Osmanov Ferğanağa köçip kele. Mında milliy areketniñ faalleri Bekir Osmanov, Ceppar Akimov ile tanış olıp, onıñ saflarına qoşula. Onı bilgenler er daim bunı qayd etken ediler, Müksim ağa aliy tasili olmağanına köre, ğayet aqıllı ve yahşı afıza saibi edi. Tezden o milliy areketniñ faali olıp, onıñ meşur erbapları arasına kire.
Milliy areketniñ «teşebbüsçilerinden» biri olğan Müksim Osmanov 1965 senesi Moskvada ömür arqadaşı olacaq Leylâ Aliyeva ile tanış ola. Bu sene olar evleneler. Tezden aileniñ qızı Elmira ve oğlu Krımdar dünyağa keleler. Müksim Osmanov halq temsilcisi olaraq bir qaç kere paytahtnı ziyaret etken edi – semetdeşlerinen beraber devlet erbapları, firqa reberleri ile körüşken edi, olarğa qırımtatarlar yazğan mektüplerni yetkizgen edi. Bir qaç kere «Pravda» ve «İzvestiya» gazetalarınıñ muarririyetlerini ziyaret etken edi. Müksim ağa qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını ğayrıdan tiklev meselesini aytıp, adamlarnıñ diqqatını celp etken edi. Böylece, 1958 senesi mart 18-de ve 1965 senesi avgust 4-te Osmanov qırımtatarlarnıñ temsilcileri gruppasında Sovet Sotsialistik Cumhuriyetleri Birliginiñ (SSCB) Yuqarı Şura Prezidiumınıñ reisi Anastas Mikoyan ile körüşip, qırımtatar halqınıñ talapları ile bir sıra vesiqalarnı bergen edi. 1966 senesi Ferğanada qırımtatarlarnıñ mitinginde iştirak etken Osmanov 15 künge apiske alındı – «küçük yaramazlıq sebebinden».
1967 senesi iyül 21-de semetdeşlerinen beraber Kremlge kele. KGB yolbaşçısı Yuriy Andropov qırımtatarlarnıñ temsilcilerine halqnıñ reabilitatsiyası aqqında siyasiy vesiqa azırlanğanını bildirdi, lâkin Politbüro olarnıñ Qırımğa qaytuv meselesinde bir fikirge kelemedi. «Reabilitatsiya» da yalıñız kâğıtta qayd etilgen edi – 1967 senesi sentâbr 5 künü çıqqan SSCB Yuqarı Şura Prezidiumınıñ Emri qırımtatar meselesini öyle de çezemedi.
Men ğayet telükeli cinayetçi oldım, bu sebepten mayıs 17-de Moskvadan uçaq ile quvuldım. Üç kün devamında KGBge davet etilip, Moskvağa kirişim yasaq olğanını menimsemek kerek edimMüksim Osmanov
1968 senesi mayıs ayında areket faalleri Moskvada aktsiyanı keçirmege qarar aldılar – akimiyetten halqnıñ Qırımğa qaytarılmasını talap etecek ediler. Cevap olaraq belli areketler yapıldı, Müksim Osmanov buña şaqa etip yanaştı: «Men ğayet telükeli cinayetçi oldım, bu sebepten mayıs 17-de Moskvadan uçaq ile quvıldım. Üç kün devamında KGBge davet etilip, Moskvağa kirişim yasaq olğanını menimsemek kerek edim».
Osmanovnıñ evinde bir qaç kere tintüv keçirildi. Prokuratura ve KGB onı sorğu ve subetlerge çağırğan ediler.
1970 senesi aprel 11-de Müksim Osmanov qırımtatarlarnıñ temsilcileri gruppası erkânında Sovet Birliginiñ Kommunistler Firqasınıñ Merkeziy Komitetini (TSK KPSS) ve SSCB Yuqarı Şurasını ziyaret etken edi – 1967 senesiniñ Emri yerine ketirilmegenini ve yerli akimiyetniñ qırımtatarlarğa vatanına avdet olmağa keder etkenini bildirgen vesiqalarnı bere. Neticede onı yaqalaylar ve semetdeşlerinen beraber yaşağan yerlerine yollaylar.
Ukrain Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ (USSR) Nazirler Şurası yanındaki KGB reisi Vitaliya Fedorçuknıñ Ukrain kommunistik firqasınıñ Merkeziy komitetinde bergen malümatında şunı ögrenemiz: «Alğan malümatımızğa köre, 1972 senesi mayıs 7-8 künleri Özbek SSC Margilan şeerinde tatar «teşebbüsçileriniñ» yolbaşçıları cumhuriyet toplaşuvına kelgen ediler, Özbekistannıñ farqlı şeerinden tahminen 40 «vekil» keldi... Toplaşuvda SSCB meydanğa ketirilmesiniñ 50 yıllığınıñ qayd etilmesi ve qırımtatarlarnıñ «olarnıñ aq-uquqlarını ğayrıdan tiklemek» talapları baqıldı. Toplaşuv reberleri Akimov Ceppar ve Osmanov Müksim ükümet temsilcilikleri içün yañı vesiqalarnı azırlamağa, imzalarnı toplamağa ve «vekillerni Moskvağa yollamaq içün» para toplamağa teklif ettiler».
Fedorçuknıñ mahsus beyanatı böyle bitken edi: «Cumhuriyetniñ devlet havfsızlığı organları tarafından qırımtatar milletçileri ve «cumhuriyetçileriniñ» cemaatqa qarşı faaliyetiniñ toqtatılması içün tedbirler keçirilmekte».
1972 senesi iyül 12-de Osmanov ve qırımtatar milliy areketi faalleriniñ çoqusınıñ evinde qırımtatar halqı sürgünliginiñ yıllığı munasebeti ile mayıs 18-de keçirilgen matem tedbirlerine qoşulğanlarından sebep tintüv keçirile. Özbekistanda 18 tintüv keçirilgen edi. Ferğana prokuraturasınıñ taqiqatçısı Osmanovnıñ evinde «meraqlı malümatlar» tapa. Tintüv protokolında adres yazılğan kâğıttan başlap qırımtatarlarnıñ SSCB Yuqarı Şura Prezidiumına yollağan mektüpleri ve Qırımtatar halqınıñ Politbüroğa yapqan bütünhalq soratmasına qadar er şey qayd etilgen.
1974 senesi Margilan şeerinde Qırımğa qaytuv oğrunda küreşmek çağıruvları ile risalelerni tarqatqan mektep talebeleri cinaiy mesüliyetke çekilgen ediler
Milliy areketniñ iştirakçisi Bekir Ümerov bunı hatırlay.
1974 senesi Margilan şeerinde Qırımğa qaytuv oğrunda küreşmek çağıruvları ile risalelerni tarqatqan mektep talebeleri Ümerov İlmi, Suleymanov Elver ve Bekir cinaiy mesüliyetke çekilgen ediler.
Mahkeme olacaq künü mahkeme binası yanında balalarğa ve olarnıñ ana-babalarına qoltutmaq içün adamlar toplaştılar. «Devlet qabaatlayıcıları ve mahkemeciler ile Müksim ağa Osmanov laf etken edi. O, soqur olsa da, çoq fayda ketirdi. Müksim ağanıñ qabiliyeti aqqında efsaneler uydurılğan edi. Risaleler vaqiasından evel babam Müksim ağanı Kökand civarında teşebbüsçiler ile körüşüvge nasıl alıp ketkenini tarif etken edi. Yüz kilometrden ziyade yol boyunca o, yolnı kösterip, er bir çuqur aqqında tenbiyeley ve olarnı nasıl etip keçecegini aytqan edi».
1974 senesi iyül 22-de teşebbüsçiler Ferğana vilâyetiniñ reberligi ile işimiz aqqında laf etmek içün körüşüv ötkerilmesini talap ettiler, dep hatırlay Bekir Ümerov. Vilâyet komitetiniñ birinci kâtibi Şamsutdinovğa Bekir ve İlmi Ümerovlar, Elver Suleymanov ve Müksim ağa ömür arqadaşı ile kirdiler.
«Şamsutdinov yahşı yaşağanımıznı, devlet bergen yardımdan faydalanğanımıznı aytıp, teşekkür bildirmek yerine sovetlerge iftira atqanımıznı añlatqan edi. Müksim ağa qırımtatarlarnıñ milliy meselesini tafsilâtlıca añlatıp, oña cevap berdi. Şamsutdinov başta pek açuvlanğan edi. Lafını bölik, qıçırmağa başlağan edi: «Bunı nasıl aytarsıñız... Ne tüşünesiñiz». Bir arada onıñ yardımcıları Müksim ağanı tutacaq oldılar. Yardımcılarnı Lilâ tata itti. Delillerni eşitken Şamsutdinov o yerde deñişken edi. Açuvdan bir şey qalmadı. O, rica etmege başladı: «Biz ne yapa bilemiz ki... Bizge bağlı olğan bir şey yoq...». Müksim ağanıñ lafını zornen bozğan Şamsutdinov uçaqqa keç qalacağını aytıp, neticeler çıqardı: «Balalarnıñ ömürini bozmayıq. Oqusınlar ve raat-raat yaşasınlar. Faqat qırımtatarlarnıñ milliy meselesini Ferğana vilâyetinden tış al etmege rica etem».
1970-inci seneleriniñ ortalarında Qırımğa qaytuv qaramanlıq sayıla edi
Müksim Osmanov 1970-inci seneleriniñ ortalarında ciddiy bir adım ata – Qırımda yerleşmege tırışa. Qırımtatarlarnı qayd etmey ediler, Qırımğa qaytuv ise qaramanlıq sayıla edi, onı yapqanlar ise ağır yaşayışqa azır olmaq kerek ediler.
O, 1976 senesi qorantasınen Qırımğa köçip, Qarasuvbazarda ev ala. Ve vatanda yaşamaq aqqı oğrunda küreşi başlana. Osmanov qanunlarnı bozmağa istemeyip, oña ve qorantasına evniñ resmiyleştirmek ve qayd olmaq içün izin istegen edi, lâkin oña ruhset bermey ediler. Neticede 1976 senesi avgust 15-te Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonınıñ içki işler bölügi Müksim Osmanovnı «pasport qaideleriniñ bozulmasında» qabaatlap, oña qarşı cinaiy iş aça.
Sentâbr 27-de Osmanov mahkemege barmaqtan vazgeçip, iş qanunğa zıt kelgeninden şikâyetni bergenini bildirdi. Militsiya hadimleri Qarasuvbazar RİŞB yolbaşçısı Babiç ile beraber onı mahkemege zorlap ketirdiler. Noyabr 24-te Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonınıñ halq mahkemesi onı qabaatlı olaraq tanıp, 2 yılğa azatlıqtan marum qaldıra. Qabaatlı 1-inci gruppa saqatı olğanından sebep sovet mahkemesi USSC Cinaiy kodeksiniñ 45-inci maddesine esaslanıp, onıñ apis cezasını şartlı olaraq belgiley.
Osmanov 1976-1979 senelei devamında mahkeme qararına itiraz bildirmege tırışa. Tabiiy ki, onıñ bu faaliyeti organlarnıñ diqqatını celp ete. USSC KGB yolbaşçısı Fedorçuknıñ Ukraina kommunistler firqasınıñ Merkeziy komitetine 1978 senesi fevral 8-de bergen beyanatında şunı oquymız: «Berilgen malümatlarğa köre, ekstremizm ile bağlı olğan şahıslar üküm sürgen vaziyetni qullanıp, bazı qırımtatarlarnı cemaatqa qarşı areketler yapılmasına çağıralar. Aqımdaki seneniñ yanvar 21-de ekstremist Osmanov M. evde 15 adamnı topladı. Subet devamında qayd etilmegenlerni «faal olıp, rayon ve vilâyetlerniñ reberlerini sıq-sıq ziyaret etmege ve «Bizge iş beriñiz» şiarlarını seslendirmege çağırğan edi».
1980 senesi yanvar 24-te Qırımdaki Ukraina KGB operativ bölüginiñ yolbaşçısı polkovnik Pavlenko Müksim Osmanov ile daa bir subetni keçire. Pavlenko oña şunı degen edi, bir de bir yerde qırımtatarlarnıñ faaliyeti qayd etilse, o, mesüliyetli olacaq, çünki «adamlar oña barıp keleler, o, ise oturıp, tevsiyeler bere».
Müksim ağa Osmanov 1997 senesi yanvar 5-te Aqmescitte devamlı hastalıqtan soñ vefat etti. 1980-inci yıllarınıñ soñunda qırımtatarlar Qırımğa kütleviy sürette qaytmağa başladılar, Müksim Osmanov resmiy akimiyet vekillerine barıp, Sürgün olunğanlarnıñ işi boyunca komitetniñ meydanğa ketirilmesi, qırımtatar drama teatriniñ ğayrıdan tiklenmesinde iştirak ete ve «Dostluq» qırımtatar gazetasını çıqarmağa başlağan insanlardan biri edi.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Qırımdan beş biñ bala sentâbr 1-de Bilgi kününi yarımada tışında qayd ete.
Bu aqta QMCde Ukraina prezidentiniñ temsilciligi bildire.
«Bu sene talebeler içün yañı bilgi yolu açıla. İnsan nasıl bir neticelerge irişmese, ilk adımları er vaqıt mektepten başlana. Bu adımlar mecburen öz tuvğan oquv yurtlarını terk etip, Qırım yarımadasından qıtaiy Ukrainağa köçken beş buçuq biñ bala içün de pek emiyetlidir. Yaş qırımlılar bu künni yañı dost ve ocaları ile qarşılaylar. Bu balalarnıñ kelecegi – Ukraina kelecegidir», – denile beyanatta.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti, o vaqıttan berli qırımlılar yarımadadan qıtaiy Ukrainağa köçmege başladı.


text:
Keriiçte belgisiz şahıslar Vladimir Putinniñ süretlerini qara boya ile lekelemege devam eteler. Rusiye prezidentiniñ süreti ile nevbetteki lekelegen billboard Voroşilova soqağında yerleşken, deyler şaatlar.
Bunıñ ile Rusiye prezidentine ait pis yazı Budennogo soqağındaki mesken maalleniñ çöplük meydançığı yanında peyda oldı. Yerli sakinlerniñ aytqanı kibi, kommunal hızmetlerniñ hadimleri yazını ne sürtmege, ne boyalamaga areket etmediler.
Evel, cumaertesi künü, oktâbr 3-de, Keriçte belgisiz şahıs şeerniñ merkezinde Karl Marks soqağı boyunca Putin süretinde Gitlerniñ mıyıqlarını, közlük ve svastikanı çızdı. Amma, aynı şu künü kommunal hızmetlerniñ hadimleri divarnı bütünley bej tüslü boya ile boyaladılar.


text:
Aqmescitte dekabr 6 künü Akademik muzıkalı teatrinde (sabıq Qırım akademik ukrain muzıkalı teatri) «Tatlı ses» istidat yarışı iştirakçileriniñ gala-kontserti keçti.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, yarış endi sekizinci kere keçirile. Bu sene balalar «yır» ve «oyun» namzetliginde yarıştılar.
Kontsert tantanalı şekilde keçti. Artistler ve seyirciler tedbirge azırlanıp, kiyimlerinde qırımtatar milliy kostüminiñ elementlerini qullandı, fes, qalpaq, quşaq kibi.
Kontsertni Qırım Rusiye başı Sergey Aksenov da ziyaret etti. Eñ başında selâmlav sözü ile çıqışta bulunıp, salonnı terk etti.
«Şahsen men eminim, bugün mında çıqışta bulunacaq balaçıqlar arasında Qırımnı bütünrusiye yarışlarında temsil etecek balalar tapılır. Öz adımdan «Tatlı ses» festivaliniñ teşkilâtçılarına Bucurova Lilâ Rustemovna ve maliye destekni köstergen bütün sponsorlarğa minnetdarlığımnı bildirmege isteyim. Biz endi Medeniyet nazirligi, Tasil nazirligine bu tedbirniñ keçirilmesine qol tutmağa avale ettik. Kelecek sene, eminim, bar küçümiz ile onı aynı böyle şekilde azırlarmız. Qıyınlıqlarğa baqmadan, festivalni keçirmege qarar alğan teşkilâtçılar sağ olsun», – dedi o.
Aksenov bu sene birinci üç ğalipke ayrı bahşışlarnı ediye etmege söz berdi.
Qırım müftisi Emirali Ablayev merasimniñ iştirakçi ve teşkilâtçılarına muracaat etip, şöyle dedi: «Ebet, er bir halqnıñ ağır künleri ola, amma olar keçer ve baht künleri kelip, «Tatlı ses» kibi».
Teşkilâtçılar Elzara İslâmova ve Lilâ Bucurovağa minnetdarlığını bildirdi: «Mında bulunmaq, yırlamaq ve oynamaq – pek yahşı, amma bu bayramnı keçirmek içün bu eki qadın Elzara ve Lilâ hanımnıñ neler körgenlerini bilse ediñiz, bunı unutmamaq kerekmiz. Baş egmege aqqıñız yoq, ayaqlarıñızda eminliknen turmalısıñız, çünki ögümizde bizni daa çoq bayram bekley».
«QARA DENIZ PRODACTION» baş müdiriniñ muavini böyle ayttı: «Balalarımızğa baqıp,eñ sessiz soyu yırlar ve ayaqsız soyu oynar. Ağır zamanlar ve qara künlerni insanlar özleri yapa, biz balalarımız içün bunı etmeycekmiz. «Tatlı ses» yaşaycaq! Tünevin edi, bar bugün ve yarın olacaq!»
Gala-kontsertniñ iştirakçileri yarış teşkilâtçıları ve sponsorlardan bir çoq bahşış elde etti.


text:
Kiyev – Ermeni Bazar şeeriniñ mahkemesi «mayıs 3 işi» boyunca soñki ükümlerni çıqardı. Qırımtatar milliy areketiniñ faalleri Edem Osmanov ve Tair Smedlâyevni Rusiye akimiyeti vekillerine qarşı küç qullanğanlarında qabaatlap, şartlı olaraq ceza berdiler. Mahkeme qararına binaen, qırımtatarlar qıtaiy Ukraina ile «sıñırğa» yaqın bir yerde milliy lideri Mustafa Cemilevni qarşılağanda olar «Berkut» mahsus bölüginiñ askerlerine ücüm ettiler.
Edem Osmanovnıñ mahkeme qararı dekabr 7-de çıqarıldı. Prokuror eki yıllıq apis cezası berilmesini istedi, amma Ermeni Bazarnıñ mahkemesi onı bir yılğa qadar şartlı olaraq mahküm etti. Üç künden soñ, dekabr 10-da, «mayıs 3 işiniñ» soñki iştirakçisi 53 yaşında Tair Smedlâyevniñ mahkeme qararı çıqarıldı. Onı 2 yılğa qadar şartlı olaraq mahküm ettiler.
Ekisi de Rusiye Federatsiyası Ceza kodeksiniñ 318-inci maddesiniñ 1-inci qısmındaki cinayette qabaatlı olaraq tanıldı – iş vaqtında akimiyet vekiline qarşı sağlığı ve ömüri içün telükeli olmağan areketler. Ermeni Bazarnıñ qararına köre, Smedlâyev ve Osmanov arbiy organlarnıñ vekillerine 2014 senesi mayıs 3-de zarar ketirdiler.
O kün Ermeni Bazar civarında qırımtatarlarnıñ iştiraki ile çatışmalar yüz bergen edi. Rusiye akimiyeti Mustafa Cemilevniñ yarımadağa kirişini yasaq etken soñ, semetdeşleri liderine vatanğa kirmege yardım etmek içün memuriy sıñırğa yol alğan ediler. «Berkut» ukrain mahsus bölüginiñ sabıq askerleri yollarını qapattılar, bu sebepten de çatışmalar yüz berdi. Neticede qırımtatarlar Cemilevni qarşıladır.
«Mayıs 3 işi» iştirakçileriniñ adliyecisi Emil Kürbedinov mahkeme qararını sebepsiz dep saya. O, mahküm etilgenlerniñ çatışmada iştirak etkenini red etmey: Osmanov maskada olğan «zararlanğannı» bir qaç kere itken edi, Smedlâyev ise oña yol qapatqan kişiniñ urbasından tutqan edi. Faqat, onıñ aytqanına köre, olar akimiyet vekillerinen degil, adiy insanlarnen çatıştılar.
«Men bu adamlarnıñ akimiyet vekilleri olmağanını ve üstünde ukrain urbası bar olğanını tasdıqladım. Amma mahkeme Nazirler şurasınıñ içki vesiqasına esaslanıp, bu insanlar uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleridir, dep bildirdi. Bu qarar sebepsiz olğanını tüşünem, mahkeme olarnı aqlamaq kerek edi», – dep ayttı adliyeci.
Hucur insanlar
Tair Smedlâyevniñ ağası – Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevniñ fikirince, mahkeme qararı qanunğa uymay ve sebepsizdir. O, 2014 senesi mayıs 3-de Ermeni Bazar nezaret noqtasında Rusiye akimiyeti vekilleriniñ olmağanında israr ete.
«Fevral ayında «Berkut» mahsus bölügini dağıttılar, ve zarar körgenler olaraq kösterilgenler uquq qoruyıcı organlarınıñ vekilleri degil ediler, yani akimiyet temsilcileri degil ediler. Olarnı Rusiye qanunları boyunca mayıs soñunda işke aldılar», – dep ayttı Zair Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ bildirgenine köre, çatışma olğan videoda qardaşınıñ işinde zarar körgen kişi olğan adam özüni «hucur» kösterdi: o, silâsını çıqarıp, avağa ateş açqan ve andaki insanlar, şu cümleden Tair Smedlâyevniñ tarafına silâsını yöneltken edi.
«Eñ meraqlısı şu ki, bu silânı öz reberine qarşı da yöneltken edi. Ölüm telükesi bar edi. Tair Smedlâyevniñ areketleri özüni qorumaq içün yapılğan areketler olaraq tanılmaq kerek edi. Oña ceza bermek degil, ondan afu soramaq kerek ediler», – dep ayttı Qurultaynıñ MSK reisi.
Zair Smedlâyevniñ zanınca, Ermeni Bazar mahkemesiniñ qararlarından şikâyet etilmeycek, çünki mahküm etilgenler ekinci derece mahkemesi de aynı yanaşacağını tahmin eteler.
Umumen «mayıs 3» işi boyunca 5 insan apiske alındı
Qurultay SMK reisi hatırlattı ki, «mayıs 3» işi boyunca 5 insan apiske alınğan edi. Taqiqat ketişatı devamında bir qaç ay taqiqat izolâtorında yatmağa mecbur oldılar.
Birinci olaraq Musa Abkerimov yaqalanğan edi. Onı «Berkut» askerine orta dereceli zarar ketirgeninde qabaatladılar. 2015 senesi mayısta Ermeni Bazar şeeriniñ mahkemesi Abkerimovnı dört yıl ve dört ayğa qadar şartlı olaraq apiske aldı.
Ekinci olaraq Rustem Abdurahmanov yaqalanğan edi, oña da şartlı ceza berildi. Meclis ve uquq qorçalayıcılar taqiqat ve mahkeme tafsilâtlarını bilmeyler. Apiske alınğan üçünci kişi Tair Smedlâyev oldı, ondan soñ ise Edem Ebulisov apiske alındı.
O, bayraqnı kötergen edi, olar ise militsiya hadimi bundan zarar kördi, dedilerZair Smedlâyev
«Edemge 40 biñ rublelik para cezası berildi. O, qabaatını tanıp, peşman olğanını bildirdi. Söz sırası, o olğan videonı da körgen edim, anda qanunsız bir areket yoq. O, bayraqnı kötergen edi, olar ise militsiya hadimi bundan zarar kördi, dediler», – dep ayttı Zair Smedlâyev.
Soñra Edem Osmanovnı yaqaladılar – onı 2015 senesi yanvar ayında nezaret altına aldılar.
Para cezası berilgen 100 qırımtatarı
Uquq qoruyıcılarğa zarar ketirgeninde qabaatlanğan beş qırımtatarından ğayrı «mayıs 3 işiniñ» diger iştirakçileri de bar. Mustafa Cemilevniñ tarafdarları Qırım ile memuriy sıñırnı keçken soñ, «Berkut» askerleri olarnı yarımadağa keri almağan ediler. Semetdeşlerine birdemlik köstermege istegen bir çoq qırımtatarı Qırımnıñ bir qaç yolunı qapattı. Neticede olarğa qarşı cinaiy işler açıldı, ve 10 biñden 40 biñ rublege qadar para cezası berildi. Zair Smedlâyevniñ malümatına köre, umumen 100 kişi para cezasını aldı.
«Mayıs 3 işi» qırımlılar qayd etilgen diger cinaiy işlerge baqqanda yımşaq kibi kele. Misal olaraq, kinorejisser Oleg Sentsov 20 yılğa qadar apiske alındı, anarhist Aleksandr Kolçenko – 10 yılğa qadar. «Fevral 26» işiniñ iştirakçisi Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ciddiy ceza ala bile.
«Mayıs 3 işinde» belli olmağan insanlar keçkeni içün berilgen cezalar «fevral 26 işine» baqqanda da yımşaq oldıZair Smedlâyev
Zair Smedlâyevniñ fikirince, «mayıs 3 işinde» belli olmağan insanlar keçkeni içün berilgen cezalar «fevral 26 işine» baqqanda da yımşaq oldı.
«Fevral 26 işi» boyunca Ahtem Çiygoz apiste yata – adamdan Aksenov ve diger satqınlar qorqa. «Mayıs 3 işiniñ» 5 iştirakçisi yahşı balalar, amma Ahtem Çiygoznıñ ve bu insanlarnıñ seviyesi farqlı», – dep ayttı Zair Smedlâyev.
Aynı vaqıtta uquq qorçalayıcı, Qırımda nezaret gruppasınıñ iştirakçisi Aleksandra Krılenkova «mayıs 3 işi» iştirakçileriniñ cezası küçük olmağanını tüşüne.
«Cinaiy taqip, cinaiy ceza ve mahküm etilüv devamlı bir sınav müddeti. Memuriy cinayet bile şartlı cezanıñ kerçek cezağa deñiştirilmesiniñ sebebi ola bile», – dep tüşüne Krılenkova.
Onıñ fikirince, «mayıs 3 işi» iştirakçilerine böyle bir ceza bermek qararı – siyasiydir. Krılenkovanıñ aytqanına köre, mahkeme qararları qanunsız ola, çünki qabaat tarafı «Berkut» ukrain bölüginiñ «zarar körgen» askerleri Rusiye akimiyetiniñ temsilcileri ola kibi deliller köstermedi.


text:
Kiyevdeki Ukraina edebiyat milliy müzeyinde qırımtatar siyasiy ve devlet erbabı Noman Çelebicihan ölüminiñ 98-inci yıllığına bagışlanğan hatıra aqşamı olıp keçti.
Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayı reisiniñ ayatı ve faaliyeti aqqında tedqiqçi, şarqşınas, cemaat erbabı Yuriy Kosenko, qırımtatar tarihçısı Gülnara Bekirova, islâm mütehassısı, cemaat erbabı Seyran Arifov tarif ettiler.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Noman Çelebicihannıñ qırımtatar halqı içün rolü aqqında aytıp, böyle insanlar «büyük bir tayanç» olğanını qayd etti.
«Noman Çelebicihannı hatırlasaq, er bir halq aq-uquqlarını qorçalamaq kerek, soñra bu halqnıñ bütün qomşuları onı ürmet etecek», – dep ayttı Çubarov, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Tedbirde UMMA Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov da bar edi.
Noman Çelebicihan 1885 senesi molla qorantasında dünyağa keldi. Bağçasaray, İstanbul ve Sankt-Peterburgda oqudı, qırımtatar yaşlarınıñ maarif ve inqilâp teşkilâtlarında iştirak etti. Çelebicihan – qırımtatarlarnıñ «Ant etkenmen!» milliy gimniniñ müellifidir.
Fevral inqilâbından soñ Qırım müftisi oldı, soñra – birinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ reisi. 1918 senesi yanvar ayında bolşevikler tarafından apiske alındı, fevral 23-te Aqyar apishanesinde öldürildi. 33 yaşında Noman Çelebicihannıñ cesedi deñizge atılğan edi.
Fevral 23 künü Qırımda Rusiye bayramı qayd etile – Vatan imayecisi künü.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Separatizmge çağıruv yapqanından qabaatlanğan qırımtatar halqı liderleriniñ birisi İlmi Ümerovnıñ davasında yañı prokuror Yelena Artemenko peyda oldı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Onıñ aytqanına köre, keçken mahkeme oturışlarında iştirak etken devlet qabaatlayıcısı Oleg Sardinov yañı vazifege başladı vve esnasta iştirak etip olamay.
İmaye yañı prokurornıñ çetleştirilmesini istep, devlet qabaatlayıcısı ne sebepten deñişkenini añlatmağa ve keçken oturışlarnıñ protokollarını ögrenmesini talap etti.
«Aksi alda mahkemeni yañıdan başlamağa ya da dava uydurılğanını tanımağa kerek», – dep ayttı İlmi Ümerov.
Qadı Andrey Kuleşov prokurornı çetleştirmege razı olmadı. Oturış ise iyülniñ 5-ne avuştırıldı.
Çarşenbe künü, iyünniñ 28-de, qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi İlmi Ümerovnıñ davası boyunca daa bir mahkeme oturışı olıp keçti.
İyünniñ 7-nde işğal etilgen Qırımda Kremlniñ nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi İlmi Umerov davasınıñ esasını baqıp başladı. Er afta çarşenbe künleri mahkeme oturışları olacağı haber etile.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ektremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
İlmi Umerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne, ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, añlamlarnı qarıştırğanını ayta.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni ve onı teşkil etkeni içün mahküm etilgen qırımtatar milliy areketi liderlerinden birisi Ahtem Çiygoznıñ davasına Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ sorav malümatlarını ilâve etmedi. Bu aqta advokat Nikolay Polozov video muracaatında tarif etti.
«İmaye üküm çıqarılmasına mania olğan qabaat qararı tüzetilsin dep, onı prokurorğa keri qaytarmağa rica etti, bu muracaatı red etildi. Mahkeme Refat Çubarovnıñ sorav protokollarını qoşmağa razı olmadı, imaye Çubarovnı çağırmağa ya da sorav protokollarını ilâve etmege rica etken edi», – dep ayttı advokat.
Advokatnıñ bildirgenine köre, davanıñ mahkeme taqiqatı yekünlendi, munaqaşalar avgustnıñ 7-ne belgilendi.
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesinde «Çiygoz davasınıñ» 150-nci mahkeme oturışı olıp keçti.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
10 insan Keriç politehnik kollecinde yüz bergen patlav neticesinde elâk oldı. Bu aqta Rusiye haber agentlikleri bildire.
Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ idaresi bu malümatnı daa tasdıqlamadı.
Qaza yerinde olğanlar «İnterfaks» agentligine bildirgenine köre, patlav neticesinde «ilk malümatqa köre, 50 insan yaralandı, 10 kişi elâk oldı».
Agentlikniñ diger menbası qaza yerine qaza-gaz hızmeti kelgenini haber etti.
Keriç sakinleri Voykov soqağındaki politehnik kollecinde patlav olğanını bildirgen edi. Patlav sebepleri ve yaralanğanlarnıñ sayısı aqqında resmiy bir malümat yoq. Keriç kütleviy haber vastaları kollecdeki patlav yeriniñ fotoresimlerini aydınlattı.


text:
Türkiya Süriya aumağında beybitşilik dälizin qwrmaq. Şilde ayınıñ 30-ı küni resmi Ankara Süriyanıñ Türkiyamen şekaralas audandarında beybitşilik ayma..
Japoniyada aptap ıstıq saldarınan on bir adam qaza tauıp, bes mıñnan astamı auruhanağa tüsken. «Renhap» agenttiginiñ mälimetinşe, ıstıqtan zardap şekk..
Tamız ayınan bastap prezident Qasım-Jomart Toqaevtıñ bastamasımen qwrılğan «Wlttıq qoğamdıq senim keñesi» öz jwmısın bastaydı. Bwl qazaq qoğamı men bi..
BWW-nıñ arnayı ökili Geyr Pedersen Qazaqstan astanasında ötetin Süriya boyınşa arnayı kelissözge qatıspaytın boldı. Bwl turalı eldiñ Sırtqı ister mini..
Franciya prezidenti Emmanuel' Makron Qazaqstanğa issaparmen kelui mümkin. Memleket basşısı Qasım-Jomart Toqaev Twitter paraqşasında: «Franciyanıñ Eko..


text:
Ukraina Yuqarı Radası noyabr 16 künü Avropa Parlamentini ve AB Şurasını «Ukraina vatandaşlarına Avropa Birligi tarafından vizasız rejimniñ berilmesi içün kerekli qararlarnı, uzatmayıp, 2016 senesiniñ soñuna qadar qabul etmege çağırdı». Bu aqta muracaat (№5394 sanlı ferman) içün 261 halq vekili rey berdi, eñ azı ise 226 rey kerekli edi.
Ukrain deputatları AB azaları olğan devletlerniñ akimiyetlerine muracaat etip, Ukrain vatandaşlarına AB memleketlerine qısqa müddetli ziyaretlerni keçirmek içün vizasız rejimniñ kirsetilmesine dair Avropa Komissiyasınıñ qanun tekliflerine qol tutmağa rica etti.
Keçenleri Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dedi ki, Ukraina Avropa Birligi ile vizasız rejimni açmaq içün bütün kerekli şartlarnı yerine ketirdi, bu ceryan içinde qalğan sualler ise Ukrain tarafı ile bağlı degil.
Onıñ sözlerine köre, sadeleştirilgen viza rejiminiñ qabul etilmesi içün qıymet kesecek mahsus AB missiyası tarafından tasdiqlanğan bütün 144 islâatnı Ukraina endi amelge keçirdi. Bügünki künge qalğan sualler iç bir şekilde Ukrainanen bağlı degiller, meselâ, vizasız rejiminiñ toqtatıluv ceryanı. Bu sualler Avropa komissiyası ve Avropa Şurası arasında muzakere etile, dep qayd etti Poroşenko.
Ukraina vatandaşları içün vizalarnıñ qolaylaştırılması, yani «şengen» devletlerine qısqa müddetli ziyaretlerni keçirmek içün vizasız rejimniñ qabuletilmesi boyunca daa resmiy olaraq Avropa Parlamenti ve AB Şurası arasında ötkerilgen muzakereler neticesinde musbet qararnıñ alınılması kerek. Olar yaqın zamanda qabul etilecekleri beklenile.
Kyivte, noyabrniñ 24-ne qadar bunıñ yapılmasını bekleyler, o künleri «Uraina – AB» sammiti keçirilevek. Böyle taqdirde vizasız rejim 2017 senesiniñ başında ya da eñ keç – kelecek yılnıñ birinci çeriginde çalışıp başlaycağı tahmin etile.


text:
Ötken aptanıñ soñı Qaraqalpaqstandağı qan tögispen ayaqtaldı. Täşken biligi Qaraqalpaqstannıñ derbestiginen ayıratın konstituciyalıq özgeristerden bas..
Qañtar oqiğasınan keyin Qazaqstanda sayasi belsendilerdi qudalau köbeydi me, azaydı ma? Eldegi "sayasi twtqındar" mäselesi. Bwl jöninde bügin biz qwqı..
Dübirli 2022 jıldıñ aldınğı altı ayı ötti, osı jartı jılda älem elderi tayau on jıldıqtarda bolıp körmegen alaspıran qayşılıqtardıñ, qaqtığıstardıñ jo..
Älemdegi eñ bay 7 memlekettiñ liderleri bas qosqan «Ülken jetilik» sammitin keşe ayaqtaldı. Wyımnıñ qazirgi törağa eli Germaniya bolğandıqtan kezekti ..
Älem ekonomikasınıñ aldınğı 7 köşbasşısı Bavariyada bas qostı. Olar jahandıq ekonomikalıq jağdaydan tıs Resey taqırıbın da talqıladı. Bwl jol Reseydiñ..


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donudaki mahkemesi Qırımdan bala idmancısı Emil Ziyadinovnı 17 yıl apis cezasına mahküm etti. Bunı "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesine Emil Ziyadinovnıñ ağası Selim haber etti.
"Tuvğanlarımızğa ve yaqınlarımızğa kösterilgen qabaatlavlar, terrorizm ve ekstremizm ve akimiyetni elge keçirüv lağap taqmalar olarğa ait degildir. Olar bunda uzaqlar. Tuvğanlarımızğa kösterilgen qabaatlavlar ile iç bir vaqıt razı olmamız", - dedi Selim Ziyadinov.
Haber etilgeni kibi Emil Ziyadinov birinci 4 yılnı apishanede, qalğan müddetni sert rejimli koloniyada keçirmek kerek.
Evel Rusiye prokuraturası «qırımlı musulmanlar davasınıñ» mabüsi, qırımtatarı Emil Ziyadinovnı 17 yılğa apiske almağa talap etti.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi halqara kriteriylerge esaslanıp, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Emil Ziyadinovnı siyasiy mabüs dep tanıy. Bu aqta aq qorçalayıcı teşkilâtnıñ saytında derc etilgen beyanatta aytıla.
2020 senesi iyülniñ 7-nde Rusiye quvetçileri yedi qırımtatarınıñ evini tintti: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde Alim Sufyanov, Bağçasaray rayonınıñ Süyür Taş (Belokamenka) köyünde Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) köyünde Vadim Bektemirov ve Aluştada Dilâver Memetovnıñ. O, tintüv keçirilgende evde degil edi, onı qıdırmağa devam eteler.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
İşğal etilgen Qırım sakinine "Rusiye ordusını itibardan tüşürüv" içün para cezasını berdiler. Bunı Rusiyeniñ nezaretinde olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesiniñ matbuat hızmetinde haber ettiler.
Qayd etilgeni kibi, Aqmescit sakini 30 biñ ruble cöreme ödemek kerek.
Rusiyeniñ nezaretinde olğanmahkemeniñ malümatına köre, 25 yaşındaki qız "itibardan tüşürgen malümat" ile plakatnen itiraz bildirmek içün Qırımnıñ Rusiye parlamenti binası yanına kelgen.
Tünevin, Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qurman rayon mahkemesi saba Qırımda küyeçirilgen tintüv vaqtında yaqalanğan Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâğa 40 biñ ruble para cezasını berdi. O, Rusiyeniñ Ukrayinağa cenki vaqtında "Rusiye ordusını itibardan tüşürüv" ile qabaatlandı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Aqyarnıñ Rusiye yolbaşçısı Mihail Razvojayev avgustnıñ 22-nde aqşam şeerde şiddetli patlavnı "avadan ücümlerge qarşı mudafaa sistemasınıñ çalışması" kibi añlattı.
"Saat 18:15 Vernesadovoye yaqınlarında avadan ücümlerge qarşı mudafaa sistemasınıñ işledi. Bir obyekt urıp tüşürildi. O pek yüksek edi, bu sebepten patlav sesi şeerniñ çeşit köşelerinde eşitildi. İlk malümatqa köre, kene pilotsız uçaq edi", - dep yazdı Razvojayev.
Mustaqil menbalardan Razvojayevniñ sözleriniñ tasdıqı yoq.
Aqyarda avgustnıñ 22-nde kene patlav sesleri eşitilgen. Bunı yerli telegram kanalları ve "VKontakte" içtimaiy ağınıñ qullanıcıları haber etti.
Evel, Aqyarda sığınaqlarnı teşkermege başlağanları haber etildi.
Soñki afta içinde Qırımda birden bir qaç arbiy obyektte patlavlar yüz berdi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Resey prezidenti Vladimir Putin bir kün bwrın Türkiya prezidenti Rejep Tayıp Erdoğanmen telefon arqılı söylesken kezde Ukrainamen beybitşilik kelisim boyınşa öziniñ talaptarın aytqan. Putin-Erdoğan arasındağı telefon dialogı bir jarım sağatqa sozılğan.
Bayqap otırğanımızday Türkiya soñğı uaqıttarda ara ağayın el boluğa barınşa küş salıp jatır. Bwl arada Türkiyanı belsendilikke itermelegen öz müddesinen bölek Batıs ıqpalı da bar. Ukrainağa qoldau körsetip kele jatqanımen NATO nemese AQŞ Ukraina men Resey ortasında jarastıruşı bola almaydı. Üytkeni Resey Ukrainağa däl sol NATO men AQŞ müddelerine tosqauıl qoyu üşin de ılañ salıp otır.
Türkiya prezidentiniñ keñesşisi Ibragim Kalin BBC-ge bergen jauabında Reseydiñ talaptarın «auır talaptar» jäne «jeñil talaptar» dep ekigi bölip bağalağan. Resey prezidentiniñ Ukrainanıñ beytaraptıq wstanımdı qabıldauı jäne NATO-ğa kirmeui qatarlılar şarttarı Ukraina üşin oñay qabıldauğa boladı dep sanaydı Kalin.
Degenmen, Reseyge qauip töndirgeni üşin Ukrainanıñ qwralsızdanuı, denacifikaciyalau jäne orıs tiliniñ qorğaluı sındı talaptarı Zelenskiy basqarıp twrğan qazirgi Ukraina üşin auır soğadı.
Ukraina men Resey prezidentteri bir-birimen betpe-bet kezdesip söylesuge dayın ekenin aytıp keledi. Biraq, ekeui jüzbe-jüzi kezdesken künniñ özinde de bir de ekili kezdesumen twtas qayşılıq şeşilip ketui ekitalay. Eki tarap üşin de Doneck pen Lugansktıñ jäne Qırımnıñ statusı boyınşa kelisimge kelu tipten auır. Reseydiñ auır talaptarı arasında 2014 jılı zañsız annekciyalap alğan Qırımdı Ukraina tarabı Reseydiñ territoriyası retinde resmi moyındauı kerek.
Reseydiñ talaptarına kelisken jağdayda ne boladı?
Ukrainada ğana emes, älem elderinde de bwl kelisim Putinniñ jeñisi qatarı bağalanuı äbden mümkin. Reseydiñ öz işinde memlekettik arnalardıñ jetilgen sayasi propagandası birer apta işinde reseylikterdi jeñistiñ buına wrındırarı sözsiz. Bwnday jağday Ukraina üşin, onıñ qazirgi ükimeti üşin tım auır, Urkiana memlekettik twtastığı men wlttıq birligi tağı bir ülken sın qaterde qaladı.
Eñ jamanı, kelisim Mäskeu talaptarına negizdele otırıp jäne jan-jaqtı jasalğna jağdayda bolaşaqta Ukrainağa äskeri operaciyalar jasaudıñ jüzdegen sıltauı dayındalıp qoyıladı.
Keybir tüytkildi mäseleler de bar.
Reseydiñ talaptarı bir qarağanda osınşama soğıs jürgizip, mıñdağan adamnıñ ömirin qiyuğa tati ma degen swraqtıñ tuarı zañdı. Mäsele Putinniñ wzaq merzimdik wlttıq müdde twrğısınan AQŞ-qa qarsı äreketinde bolıp otır. Bılayşa aytqanda, Mäskeu bauırlas äri körşi Ukrainada soğıs zardabınıñ auırlığına qaramastan qalayda AQŞ-tıñ mısıq tabandap alğa basqan qadamdarına tosqauıl qoyudı maqsat etkendiginde.
Qalay bolmasın soğıstan eñ auır zardap şegetin tağı da Ukraina men onıñ qarapayım halqı bolmaq. Bir ğana bomba küyretken twrğın üydi qalpına keltirudiñ özi birer aydı qajet etedi, al Ukrainada soğıs qiratqan auıldar men qalalardı qalpına keltiru üşin qanşama jıl men qanşalağan wrpaqtıñ ömiri zaya ketedi.


text:
Rusiyege qoltutqan «Millet» qırımtatar telekanalınıñ yañı baş müdiri Ervin Musayev oldı. Bunı Kreml kontrol etken milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlarnıñ işleri boyunca işğal etilgen Qırım komitetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Haberge köre, «Milletniñ» sabıq müdiri Seyran Mambetov vazifeden ayırılacağına dair ariza berdi. O, 2015 senesi sentâbr ayından berli kanal yolbaşçısı olğan edi.
2015 senesi aprelniñ 22-de Kreml tarafından tayin etilgen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ fermanı ile kâr qazanmağan «Qırımtatar cemaat teleradiokompaniyası» qurulğan edi, onıñ adı «Millet» ve «Vetan sedası» radiosı oldı. Avgustnıñ 28-de Roskomnadzor bu teşkilâtqa yayın yapması içün litsenziya berdi. 2015 senesi sentâbrniñ 1-de «Millet» telekanalı deñeme şeklinde yayınlarını başlatqan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.