text:
Aqyarnıñ Urain milliy-medeniy cemiyeti aprelniñ 1-nde Anane Kününi qayd etti ve ukrain pısankasınıñ boyalavı boyunca master-klass ötkerdi.
Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Pısankanı boyalamaq ve ukrain ananeleri aqqında lektsiya diñlemek içün merasimge moldav, qaray, alman, rus, çuvaş milliy cemiyetlerniñ azaları kelgen.
Master-klass teşkilâtçıları ukrain milliy simvollarnıñ trafaretlerini evelden azırlağan edi. Olarnı qullanıp ya da serbest mevzuğa dalıp, musafirler pısankalarnı boyalağan.
Aqyarda yaşağan ukrainli Svitlana Levon, Ukrainanıñ çeşit regionlarında qullanılğan pısanka ananeleri ve simvollarnıñ hususiyetleri aqqında tarif etti.
Master-klass iştirakçileri pascha yımırtalarınıñ, kitap, resim ve elyapma ufaq eşyalarnıñ sergisini taqdim etken.
Pascha icadında ballar iştirak etti. Büyükler de pascha yımırtalarını boyalağan.
Merasim musafirleri teşkilâtçilarnen beraber çeşit memleketlerde pascha yımırtalarınıñ boyalanuvında ve pısankalarnıñ saqlanuvında rast kelgen çeşit usullarnı muzakere etti.
Malüm ki, aprelnin başında hristianlar Pascha bayramını qayd etmekteler.


c: text/html

text:
Rusiye bağ ve alâqa naziriniñ muavini Aleksey Volin bildirdi ki, Lâle qırımtatar bala telekanalı ve Meydan radiosı ATR qırımtatar telekanalı kibi yañlış ariza berip, Rusiye litsenziyasını alıp olamadılar. Bunı RİA Novosti bildire.
«ATR, LÂLE telekanalları, «Meydan» radiosı belgilengen müddet içinde Rusiye kütleviy haber vastaları olaraq qayd olamadılar, çünki Rusiye Federatsiyasınıñ kütleviy haber vastaları saasında qanunlarına köre vesiqalarnı yañlış resmiyleştirdiler», – dedi Volin.
Nazirniñ muavini aytqanına köre, telekanallar unikal degiller – qırımtatar tilinde yayın yapqan 20 matbuat vastası bar, olarnıñ arasında beş telekanal, sekiz radio ve on gazeta ve mecmua mevcut.
Malüm olğanı kibi, 2015 senesi aprel 1-de ATR ve Lâle qırımtatar telekanalları, Meydan ve «Lider» radioları Rusiye qaydınıñ olmağanından sebep işini toqtattılar.
Aprel 2-de «Qırım» qırımtatar cemaat areketi cumhuriyetti qırımtatar cemaat teleradiokompaniyasını açmağa teklif etti. Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksönov qırımtatar cemaat teleradiokompaniyasına 177 million ruble ayırılacağını bildirdi.
Yañı cemaat qırımtatar teleradiokompaniyasınıñ adı «Millet» olacaq. Bunı Qırım ükümetiniñ baş nazir muavini Ruslan Balbek bu künleri bildirdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımda fevral 21 künü saat 15.00, Kreml nezaretindeki Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesinde, salı künü saba tintilgen Marlen Mustafayevniñ işi boyunca mahkeme toplaşuvı olıp keçecek. Bunı Qırım.Aqıqatqa Radio Svoboda muhbiri bildire.
Mustafayevni Memuriy qanun bozuvları Kodeksiniñ 20.3 maddesi (Natsist timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayışı) boyunca qabaatlaylâr. Buña sebep – 2014 senesi iyül ayında «Vkontakte» ağında Hizb ut-Tahrir teşkilâtınıñ timsalinen beraber yerleştirilgen yazı oldı.
Marlen Mustafayevniñ advokatı Emil Kurbedinov olacaq.
Qırımda, Aqmescitniñ Boğurça qasabasında, fevral 21 künü saba, Rusiyeniñ silâlı hızmetleri, Marlen Mustafayevniñ evinde tintüv ötkerdiler.
Marlen Mustafayevni desteklemek içün kelgen 10 insandan ziyade yaqalanğanı aqqında haber etilgen edi. İnsanlarnı yaqalamazdan ögne, politsiya hadimleri megafondan toplaşqanlar kütleviy tetbirler aqqında qanunnı bozğanlarını seslendirdiler.
Rusiye silâlı hızmetleri Boğurçada ötkergen areketlerini izaatsiz qaldıralar.
Ukraina Tışqı işler nazirligi defalarca zapt etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarına qarşı basqı ve taqip areketleri yapılğanınen raatsız olğanını bildire edi, ondan da ğayrı Rusiyeni yerli sakinlerge basqını toqtatqanını ve ukrainalı siyasiy mabuslarını azat etilmege çağıra edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımdan mecburen köçip kelgen insanlar salı künü, yanvar 20-de, «Qırım Muhtar Cumhuriyeti Kününde», Kiyevdeki Rusiye elçihanesi yanında piket ötkermege toplaşalar. Tedbir «Qırım – Ukraina» adı ile keçirilecek.
Miting teşkilâtçıları – «Qırımdan köçip kelgenlerniñ teşkilâtlarnıñ koordinatsion şuras» cemaat teşkilâtı Qırım.Aqiqatqa bergen malümatqa köre, aktsiya Kiyev saatine köre saat 10:00 başlanacaq. Er kesni Vozduhoflotskiy cadddesi, 27 adresi boyunca Rusiye elçihanesine davet eteler.
Aktsiya iştirakçileri Qırımnıñ qomşu devlet ordularından ve işğalden azat etmege çağıracaqlar.
«Diyarımıznıñ işğali ile iç bir vaqıt razı olmamız. Rusiyeliler Vatanımıznı terk etmek kerekler. Devletimizde Rusiye askerleri olmamalı. Rusiye – işğalci devlet olğanını dünyanıñ aman-aman er bir memleketi tanıdı», – dep bildire teşkilât azası Sergey Mokrenük.
1996 senesi Qırım Muhtar Cumhuriyetini devletniñ ayırılımaz bir qısmı olaraq belgilegen maddeler Ukraina Anayasasında qayd etilgen edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
«Yabloko» Rusiye firqasınıñ siyasiy komitetiniñ teşkilâtçısı ve azası Grigoriy Yavlinskiy Qırım boyunca halqara konferentsiyanı keçirmege teklif ete. Firqada qayd eteler ki, Qırım meselesinde «qanunsız qoşuluv» aqqında aytmaq kerek, çünki yarımadanıñ Rusiye terkibine qoşulmasını memleketlerniñ çoqusı tanımay.
«Rusiyege: «Qırım bizim degil» dep aytmaq kerek, aks alda munasebetlerimizni daima tanılmağan sıñırlar meselesi ozğaraycaq. Halqara konferentsiya ise ukrain qanunları boyunca İskoçiyada olğanı kibi referendumnı keçirmege ögretir. Soñra ise ciddiy qararlarnı qıdırmaq kerek. Olardan biri, misal içün, Qırımnıñ kantonizatsiyası», – dedi Yavlinskiy «Yabloko» firqasınıñ Federal Toplaşuvında dekabr 13 künü, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Yabloko» firqasınıñ reisi Sergey Mitrohin Qırım meselesinde Rusiye özüne kendi areketleri ile duşmannı yaratqanını qayd etti.
«Bazı insanlarnıñ noqtaiy nazarına köre, biz Ukrainağa Qırımnı qaytaracaq olamız. Qarar: alıp qaytarmaq – böyle alda Qırımda vatandaşlıq cenki başlana bilecek. Adamcasına bir referendumnı keçirmek kerek, olğanı kibi degil: serbest matbuat vastalarsız, nezaretçilersiz ve ilâhre. Qanuniy referendumnı keçirmege qıyın bir mesele. Ukraina bunen razı olmalı», – dedi Mitrohin.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Keriçniñ rusiyeli memüriyetiniñ başı muavini Yevgeniy Adamenko istifağa ariza berdi. Bu aqta Keriç meseleleri boyunca köçme oturışta Sergey Aksönov bildirdi.
“Adamenko efendi ariza yazdı. Muşaverege bitkence, belki, daa bir kimse yazar”, - dedi Aksönov.
Qırımnıñ rusiyeli başı, keçken muşavereden soñ Keriç memuriyetine berilgen buyruqlarnıñ çoqusını becerilmedi, dep ayta.
Keçken yılnıñ soñundan Aksönov, “memuriy terror” çerçivesinde Qırım şeerlerinde köçme oturışlanı ötkere.
Fevralniñ 21-nde Keriçniñ Rusiye memuriyetiniñ toplaşuvında, Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov Keriçniñ Rusiye memuriyetine çöplük çıqarılmasınen bağlı meseleni al etmege emir etti: 30 kün içinde çöplük içün yañı yerlerni tapıp, şeer içindeki eski soylarını qullanmamaq kerek. Em de o zaman Aksönov, Keriç mer muavini Dilâver Melgaziyevni vazifesinden boşatmağa emir etti.
Keçken yılnıñ soñundan berli Aksönov, Qırım şeerlerinde köçme oturışlarnı keçire. O Keriç, Yalta, Kefe, Aluşta, Ermeni Bazar şeerlerine barğan edi.


text:
Rusiyeniñ sabıq baş naziri Dmitriy Medvedev Pervıy Rusiye kanalına intervyü berip, Qırım işğalinden soñ Rusiyege qarşı kirsetilgen dünya sanktsiyaları «iqtisadiyatqa bayağı zarar ketirdi» dedi, dep bildire «İnterfaks» Rusiye haber agentligi.
«Qırım qoşulğan soñ, Qırım memleketimizge qaytqan soñ, sanktsiyalar keldi. Bu, tabiiy ki, iqtisadiyatqa bayağı zarar ketirdi, ve biz tek qıyın sanktsion ve buhran şahaitlerinde işni teşkil etmek degil… ükümet daa evel oğraşmağan müim mevzunen oğraşmağa mecbur oldı – bir sıra mal çeşiti memleketimizden uzaqlaştırıldı, italât yerine yerli mallarnı qullanuv meselesi çıqtı», – dep bildire Medvedevniñ aytqanlarını kütleviy haber vastası.
2019 senesi sentâbrniñ 12-nde Avropa Birliginiñ Şurası Ukraina topraq bütünligi, suvereniteti ve mustaqilliginiñ bozulmasınen bağlı şahsiy sanktsiyalarnı daa yarım yılğa – 2020 senesi martnıñ 15-ne qadar uzattı. Sanktsiyalar cedvelinde – 170 Rusiye ve Ukraina vatandaşı ve 44 şirket. Sanktsiyalar insanlarnıñ aktivlerini buzlatıp, olarnıñ Avropa Birligi kirişlerini yasaqlay.
Sanktsiyalar 2014 senesi Qırım işğalinden soñ kirsetildi, soñra Rusiyeniñ Ukraina şarqında aydutlarğa yardım etkeni olarnı bir qaç kere quvetleştirgen ediler. O vaqıttan berli sıñırlav tedbirleri bir qaç kere uzatıldı. Sanktsion cedvelde – bir sıra Rusiye devlet erbabı, memur, arbiy yolbaşçılar ve kontrol etilgen Donbas topraqlarında Rusiye qoltutqan aydutlarnıñ reberleri.
Şimdi Rusiyege qarşı Avropa Birliginiñ daa eki büyük sanktsion paketi bar ve ara-sıra uzatıla: sektoral iqtisadiy sanktsiyalar (2020 senesi yanvarniñ 30-na qadar olacaq) ve yarımada işğali ve qanunsız ilhaqına cevap olaraq kirsetilgen «Qırım» sanktsiyaları (2020 senesi iyünniñ 23-ne qadar olacaq.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İşğal etilgen Qırımdaki Keriç keçiti, Rusiyeniñ milliy gvardiyası tarafından qorulacaq suv obyektleriniñ cedveline kirsetildi. Bu aqta Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedevniñ imzalağan fermanı Rusiyede adliye malümatlarınıñ resmiy sitesinde yerleçtirilgen.
«Rusiye Federatsiyasınıñ milliy gvardiya arbiy bölükleri tarafından qorunğan, eñ qıymetli resurslar bölgelerindeki suv obyektleriniñ ilâvedeki cedvelini tasdiqlamaq», – dep buyurıla 18 yanvar 2017s. №32-p vesiqasında.
Mezkür cedvelge bu obyektler de kirsetilgen: Qara deñizniñ sailinde Pesçanıy burunı ve Psou özeni (Rusiyeniñ Krasnodar vilâyeti ve Abhaziyanıñ Gagr rayonı arasındaki sıñırda aqqan özen – QA) arasındaki bölge, Azaq deñizinde Taganrog körfezi, Baltik ve Barents deñizlerinde, Amur, Edil, Yenisey öznlerinde bazı bölgeler ve saire.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Litvaniya prezidenti Dalia Grybauskaitė Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ üçünci yıllığı aqqında Twitterde yazdı. O, yarımada Ukrainanıñ bir parçası olğanını daa bir kere qayd etti.
«Azatlıqnı işğal etersiñ, amma iç bir vaqıt alamazsıñ. Qırım – Ukrainadır», – dep yazdı Grybauskaitė.
2014 senesi mart 16-da Qırımda ve Aqyar şeerinde dünyada tanılmağan referendum olıp keçti, onıñ neticelerine köre Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ukraina, Avropa Birligi, Amerika Qoşma Ştatları bu rey berüvni tanımadı. Mart 18-de Rusiye prezidenti Vladimir Pütin Qırımnı Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Olar bir yıl ve bir kün farqınen doğdı. Olarnıñ ikâyelerinde başına eñ ağır sınavlar kelgen insanlar – qırımtatar nesiliniñ taqdiri bar: cenk, sürgünlik, tarihiy vatanları Qırımğa qaytuv oğrunda küreş.
Biri-birine daa ziyade oşamağan insanlarnı tasavvur etmek küç. Qızmataban, faal Refat ve yuvaş, yımşaq tabiatlı Musfire – ömründe sesini iç bir vaqıt kötermegen, ğaliba. Elli yıldan ziyade olarnıñ bahtlı qoranta yaşayışı bir kerçekni isbatlay – terslikler birleşe…
Soñki sefer olarnı beş yıl evelsi körgen edim – 2014 senesi mayısnıñ 1-nde Refat ağanıñ doğğan kününde – onıñ tuvğan köyü Qozda. Bu yerni o, dünyanıñ eñ güzel köşesi dep saya edi. Refat ağa o vaqıt ağır hasta, amma tendürist qala edi, ve qorqunç hastalıqnı yeñip olamasa da, onıñ deşetli aqibetlerini başqa vaqıtqa qaldırmaq mümkün olğanına inanmaq istey edik… Bir çoq insannıñ ayatını eñ acınıqlı alğa ketirgen 2014 senesi Refat Muslimov içün soñki oldı. O, 2014 senesi dekabrniñ 30-nda vefat etti…
Refat Muslimov 1932 senesi mayısnıñ 1-nde Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Sudaq rayonındaki Qoz köyünde dünyağa keldi. Yarım yıldan soñ babası vefat etti. Refatnı ve eki ağasını anası östürip terbiyeledi.
Mayısnıñ 18-nde saba erte köyde aleket başlandı. Anam eçkilerni sağmağa çıqtı ve birden qaytıp ayttı: «Balalar, turıñız! Soqaqta askerler bar!»
1944 senesiniñ sürgünlik faciasını körgen bütün insanlar kibi Refat ağa da bu künni unutmadı. Şöyle tarif etken edi: «Mayısnıñ 18-nde saba erte köyde aleket başlandı. Anam eçkilerni sağmağa çıqtı ve birden qaytıp ayttı: «Balalar, turıñız! Soqaqta askerler bar!». Evimizniñ bosağasında eki adiy askernen zabit köründi: «Baş komandirniñ emri ile sizni Qırımdan sürgün eteler. 15 daqqa beremiz, ne alıp yetiştirseñiz – alıñız». Saba saat 10-nda olarnı maşinalarğa mindirip, Kefege alıp ketkenler. Keçken qırımtatar köyleri – Suvuqsu, Elbuzlı – endi boş edi. Azbarlarda sığırlar müñrey, köpekler uluğan edi.
Kefeniñ demiryol vokzalında yaqın köylerden ketirilgen qırımtatarlarnı ayvan vagonlarına yüklegenler. Uzun bir Özbekistan yolu bekley edi.
Şu künü, 1944 senesi mayısnıñ 18-nde, yaqın olğan Keriçniñ Palapan köyünden 11 yaşında Musfire qorantası ve semetdeşleri – qırımtatarlarnen beraber sürgün etilgen edi.
Bizni qurşunğa tizecekler, dep tüşündik, ağlay edik. Evimizden on metr mesafede qurşunatqıç tura edi, asker şöyle dedi: «Qıbırdaycaq olsañız – atıp öldürerim»
Musfire Kerimova 1933 senesi mayısnıñ 2-nde Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyeti Mayak-Salın rayonınıñ Salın köyünde dünyağa keldi. Qorantada ondan ğayrı eki tatası ve ağası bar edi. Babası Kerim Devletşayev 1920-nci yılları firqağa kirdi, Keriç yarımadasında kolhoz qurucılığında iştirak etti.
1944 senesi mayıs 18-iniñ sabası Musfireniñ aqlında ebediyen qaldı: «Saba saat 4-lerde qapunı qaqqanlar. Askerlernen zabit kirdi, saatqa baqıp, 15 daqqa berdi, ve er keske tışarı çıqmağa emir etti. Bir aftalıq aş alıñız dedi. Babam ve ağam yolğa bir şeyler alıp yetiştirdi. Bizni qurşunğa tizecekler, dep tüşündik, ağlay edik. Evimizden on metr mesafede qurşunatqıç tura edi, asker şöyle dedi: «Qıbırdaycaq olsañız – atıp öldürerim».
Sovetlerniñ askerleri olarğa kiyinmege bile imkân bermedi. Balalar iç çamaşırda tura edi, üstüne tek palto kiyip yetiştirgenler. Olar ayaqyolğa istedi, amma askerler izin bermedi: «Turğan yeriñizde işiñizni yapıñız». Anaları büyük qızınıñ yerini bilmek içün askerlerden vaqıt bermelerini rica etken edi. Zekiye Tata eki kün evelsi Aqmescitke oquşqa ketken edi. Kene yahşı, ketip yetiştirmedi ve qomşu Dere Salın (Çistopolye) köyünde, rus dostunıñ evinde qaldı.
Qartana yanına tek hamsa tavasını alıp yetiştirdi, başqa ne aş, ne urba bar edi. Balalarnı ve tavanı quçaqlap otura edi
Sekiz-doquz qırımtatar qorantası içün bir araba berilgen edi. Anda qartana ve dört küçük torunı mindirildi. Oğlu cenkleşken edi, kelini ise Yedi Quyu stantsiyasına ömür arqadaşından haber almağa ketken edi. Qartana yanına tek hamsa tavasını alıp yetiştirdi, başqa ne aş, ne urba bar edi. Balalarnı ve tavanı quçaqlap otura edi.
Qalğanları araba artından Aci-Eli köyüne kete edi. Anda Keriç yarımadasınıñ bir qaç köyünden qırımtatarlarnı toplağanlar. Sovet askerleri tarafından sarıp alınğan silâsız insanlar sırasını beklep tura edi. Zekiye tata zabitniñ yanına barıp, evden urba almaq içün izin istedi. O, ruhset berdi, amma yanına askerlerni qoydı. Evge çapıp ketti – qapu açıq edi, aranda sağılmağan sığır müñrep tura edi. Zekiye sığırnıñ yanına barıp, onı öpti – ayvannıñ közlerinden yaşlar aqa edi. Ayvan bile facia olğanını añlay edi… Qız bazı urbalarnı aldı, diger sakinlerni evlerine endi yibermegenler, tezden ise evleriniñ qapu ve penceleri qapatılğan edi.
Er gece açlıq ve hastalıqlardan ölgenlerni askerler toplap, kommege vade etken ediler. Asılında ise ölülerni özenlerge taşlay ya da çölde qaldıra ediler
Üylege yaqın maşinalar keldi, olarnı mindirip, Taşlı-Yar stantsiyasına alıp ketkenler. Gürülti, ağlav tura edi. Askerler insanlarnı ayvan vagonlarına yükley edi. Niayet, kelgenler… Sivaşnı keçkende büyükler küçük parmaqlıq pencelerge baqıp ağlay ve qıçıra edi: «Elvida, tuvğan Qırımımız! Bir daa seni körecekmizmi?!». Büyükler balalarğa ayta edi: «Baqıñız, balalar, Sivaştan – Qırımnıñ qapusından keçemiz. Vatanıñız Qırımnı iç bir vaqıt unutmañız!».
Muslimovlar ailesiniñ ağır yolu yigirmi kün devam etti. Er gece açlıq ve hastalıqlardan ölgenlerni askerler toplap, kommege vade etken ediler. Asılında ise ölülerni özenlerge taşlay ya da çölde qaldıra ediler.
Sürgünlikte Muslimovlar qorantası Özbekistanğa tüşti – Samarqand vilâyetiniñ Kattakurgan şeerine. Kelgende olarnı qomşu kolhozlardan kelgen iş küçüniñ «alıcıları» bekley edi. Lâkin kelgenler arasında çalışa bilecekler pek az edi – küçü qalmağan qartlar, qadın ve balalar keldi.
Alları ağır olğanına baqmadan, insanlarnı 25 kilometr uzaqlıqta olğan Oqdaryo rayonınıñ Ahunbabayev kolhozına cayav yollağanlar. On bir-on eki insan olaraq aranlarğa yerleştirgenler. Ertesi künü kolhoz reisi örgünen kelip, er kesni pamuq tarlalarına yolladı.
İnsanlar aç edi, şaraitler qorqunç edi. Bir çoq insan «Vatan» dep öldi
Olarnıñ qorantasında başta qartbabası Seitosman vefat etti, soñra Seitmamut emcesi ve Ediye tizesi. Refat ağa Muslimov şunı tarif etken edi: «Rahmetli qartbabam şöyle ayta edi: «Mında qalmaycaq, cayav da olsa, tuvğan Qırımıma qaytacam». Altı künden soñ ise vefat etti. On beş kün keçkeninen emcesi de keçindi. Olarnı qayda ve nasıl kömeceklerini bilmey ediler. Çuqur qazıp defn etkenler. Saba ise çaqallar cesedni çıqarğanlarını körgenler.
«Çoqusı insanlar birden elâk oldı. Dizenteriya başlandı, – arıq ve gölçiklerden kirli suv içe edik. 5 yıl sıtma hastası edim, soñra tif, sarılıq oldım, çoq hastalıq kördim. Sıtma ineleri yapılğan edi, amma olardan soñ er kes öle edi. Rabbimniñ yardımı ile sağ qaldım. İnsanlar aç edi, şaraitler qorqunç edi. Bir çoq insan «Vatan» dep öldi», – dep hatırlağan edi Refat ağa Muslimov.
(Soñu bar)
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Herson şeer Meclisi, koronavirus sebebinden memlekette fevqulâde vaziyet ilân etilse, semetdeşlerini ihtiyaclarını qarşılap olamağanlarğa elinden kelgeni qadar yardım etmelerine çağıra. Bu aqta Meclisniñ saytında aytıla.
«Eñ yaqın vaqıtta memlekette (ya da Herson şeerinde) fevqulâde vaziyet ilân etilmesi mümkün, bu vaziyette vatandaşlarnıñ areketleri qısmen ya da tamamen yasaqlanacaq, Herson şeer Meclisi semetdeşlerine – qırımtatarlarğa – muracaat etip, bu müddet devamında ihtiyaclarını qarşılap olamağanlarğa elinden kelgeni qadar yardım etmelerini rica etti. İlk evelâ esli-başlı insanlar ve kimsesiz hasta insanlar aqqında aytıla», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, al-azırda şeerde şahsiy qoruv vastalarını satın almaq imkânsız oldı, ne maska, ne qolçaq, ne de paratsetamol kibi ilâclar qaldı, esli-başlı insanlar içün koronavirusnen hastalanuv telükesi arta.
Faaller, fevqulâde vaziyet olsa, evelden tizilgen cedvel boyunca böyle insanlarğa ilk ihtiyac mallarını ketirmege azır.
«Şeerniñ çeşit rayonlarında yaşağan semetdeşlerimizge muracaat etip, böyle insanlarğa bu imkân aqqında bildirmelerini rica etemiz. Mallar bedava berilmeycek, laf ilk ihtiyac mallarınıñ evge (dairege) bedava ketirilüvi aqqında kete. Taşıma tertibi ve cedveli er birinen ayrıca laf etilecek», – dep bildirdi Meclis.
Bundan evel Qırımtatar Milliy Meclisi koronavirus tarqalğanı içün uzaqtan çalışıp başladı.
Meclis reisi Refat Çubarov, ofis hadimleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları, Ukraina halq deputatları ve yardımcılarınıñ saife adreslerini derc etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Törkiyädä soñğı sannar
İldä koronavirus belän bäyle iñ soñğı mäğ'lümat
Törkiyäneñ koronavirus belän köräşe däwam itä. Soñğı köndä zäxmät tağın 61 keşeneñ ğomeren özde. Şulay itep kizü başınnan birle ülüçelär sanı 7 meñ 506ğa citte.
Ber köndä 95 meñ 321 test yasaldı häm 1519 yaña yoqtıru oçrağı açıqlandı.
Sonğı köndä sixätlängän 1116 keşe belän bergä älege çirne ciñüçelär sanı 266 meñ 117 buldı.
Bäyläneşle xäbärlär
"Törkiyä-Afrika êş forumı İstanbulda uzaçaq"
İlbaşı Ärdoğan Angola däwlät başlığı belän matbuğat oçraşuı oyıştırdı
Äfğanstandağı axırğı yähüd Törkiyägä kilde
Anı başta Paqıstanğa êvakuaśiyälilär, annan ul İstanbulğa kilä


text:
Avropa birligi Rusiyege qarşı kirsetilgen iqtisadiy cezalarnıñ 2015 senesi dekabr ayına qadar saqlap qalmaq imkânını baqmaqta.
Avropa birliginiñ aza memleketleriniñ bir qaç diplomatı adları aydınlatılmaycaq şartı ile Radio Svobodağa bildirdiler ki, Avropa Birligi devletleriniñ yolbaşçıları mart 19-da Brüsseldeki sammitte körüşip, cezalarnı dekabr ayına qadar uzata bileler.
Olarnıñ aytqanına köre, Almaniya cezalarnı uzatmaq ğayesine qoltuta, lâkin Rusiye barışıq añlaşmadan vazgeçeceginden qorqa.
Rusiyeniñ energetika ve maliye saalarına ait cezalar 2014 senesi iyün ve iyül aylarında belgilengen edi.
Rusiyeniñ Qırım işğali ve Moskva tarafından separatistlerge kösterilgen yardımdan sebep kirsetilgen cezalar Avropa birliginiñ azaları olarnı uzatmaq qararını bir ağızdan qabul etmese, toqtatıla.


text:
Ukrain rejissörı Ahtem Seitablayevniñ «Başqasınıñ duası» filmi Ukraina adına «Oskar» kinomükâfatı içün yapılğan milliy nominant saylâmasında «Çetel tilinde çıqqan eñ yahşı film» nominatsiyasında iştirak etecek.
«Kerçekten de, menim filmim milliy saylamada iştirak etecek. Lâkin mında şimdilik fevqulâde bir şey yoq. Saylâmada bu yıl çıqqan filmlerniñ epsi iştirak etecek. Elbette, anda qoyulğan hususiy bir şartlar da mevcut olsa bile, fevqulâde bir şey körmeyim», – dep ayttı Seitablayev Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında.
«Ukrain oskar komiteti» Facebookta bildirgenine köre, «Oskar» kinomükâfatında Ukrainanı kim temsil etecegine dair soñki qarar avgustnıñ 29-nda berilecek.
Ahtem Seitablayev - ukrain ve qırımtatar oyuncısı, teatr ve kino rejissörı, stsenarist, Qırım Mutar Cumhuriyetinde nam qazanğan oyuncısı.
O, 1944 senesi qırımtatar sürgünligi aqqındaki «Haytarma» filminiñ rejissörı ola. Mayısnıñ 18-de onıñ «Başqasınıñ duası» filmi taqdim etildi. Yañı levhası Ekinci cian cenki vaqtında 88 yeudiy balasını ölümden qurtarğan qırımtatarı Saide Arifovağa bağışlana. «Kiborgi» filmi Ukraina şarqındaki cenk vaqtında Donetsk ava limanı uruşlarını tarif etecektir.


text:
Rusiye FSB başlığı Aleksandr Bortnikov, telükesizlik hadimleri Keriç boğazı saasındaki vaziyetniñ, şu cümleden «terroristik tecavuz telükesiniñ red etilmesi» içün kontrol etkenlerini iddia ete. Bunı o, salı künü, aprel 10-da Rusiyeniñ terrorizmge qarşı komitetiniñ oturışuvında çıqışta bulunğanda bildirdi.
Rusiye kütleviy haber vastaları: «Telükesizlik strukturaları tarafından Keriç boğazı saasında ve onıñ üstündeki ava boşluğunda vaziyetniñ kontroli teşkil etildi. Qurulmaqta olğan obyektler içün terroristik tecavuz telükesi peyda olğan taqdirde olarnıñ quvetleri ve vastaları birlikte yapılacaq areketlerge azırlar», – dep Bortnikovnıñ sözlerini naqil eteler.
O, qurulmaqta olğan Keriç köprü üstünden avtomobil areketiniñ açılması beklenilgenini köz ögünde tutıp, bu vaziyette keçitniñ naqliyat içün havfsızlığını temin etmek kerek, dep qayd etti.
Bortnikov: «Obyektlerge qavuşqan su saasına izinsiz kirilmesine yol bermemek içün şaraitni yaratmaq maqsadınen naqliyat infrastrukturası obyektleriniñ telükesizlik zonalarını tayin etüv meselelerini tertipke qoyğan normativ uquqiy bazanıñ mukemmelleştirüvge ihtiyacı bar», – dedi.
Keçken seneniñ dekabrinde, işçilerniñ ilhaq etilgen Qırım ile Rusiyedeki Taman şeeri arasında qurulğan köpürniñ avtoyol qısmındaki közlerni cıymağa bitirgenleri aqqında bildirilgen edi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç boğazından keçit qurmaq niyeti aqqında Qırımnıñ işğalinden aman soñra, 2014 senesiniñ martında ilân etti. Köpürni 2018 senesine qadar qurmağa ve 2019 senesiniñ yazında işletmege açmağa vade ettiler.
Ukraina tarafı Rusiye ile köpürniñ qurulması aqqında añlaşmadan 2014 senesinde – Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ çıqtı.


text:
İndoneziyada yüz bergen zelzele ve tsunami qurbanlarınıñ sayısı 1200-den ziyade oldı. Bu aqta The Straits Times haber ete.
Tabiat afatı sentâbrniñ 28-nde saba yüz berdi. Şu künü Sulavesi adasındaki Palu şeeriniñ yaqınlarında 7,5 ballğa qadar eki yeraltı sarsıntı oldı.
Soñra Paluda eki metrlik tsunami oldı. Oktâbrniñ 1-nde saba aynı rayonda yüz bergen 5,5 balllı yer teprenüvi aqqında haber etildi.
İndoneziya prezidenti Coko Vidodo afat aqibetlerini yeñmek içün halqara yardımnı qabul etmege azır olğanını aydınlattı. O, büyük parçalarnı taşıycaq ağır tehnikağa ihtiyac bar olğanını bildirdi. Avropa Birligi İndoneziyağa 1,5 million euro acele gumanitar yardım olaraq berdi.
Felâket aqibetinde yerli ava limanı aqsap-aqsap çalışa, elektrik ağlarınıñ ekseriyeti bozuldı, yollar viran oldı.
Televideniyede Palu videoları kösterildi. Anda bina, maşina ve terekler büyük parça obalarına çevirildi.
İndoneziyanıñ gidrometeorologik agentligi sentâbrniñ 29-nda tenqit etildi, çünki ocağı deñizde olğan yer teprenüvinden soñ tsunami aqqında haber etip, birazdan bu malümatnı lâğu etti. Akimiyetniñ fikirince, dalğalar yalığa kelgende tenbi daa bar edi, insanlar ise tahliye olamadı.


text:
Ukraina Baş prokuraturası yaqında İnterpol tarafından halqara qıdıruvğa ilân etilgen sabıq prezident Viktor Yanukoviç, sabıq baş nazir Nikolay Azarov ve diger ukrain memurlarını Rusiyeden çıqarmaq içün vesiqalarnı azırlay.
Bunı Ukraina baş prokurorı Vitaliy Yarema bildirdi.
«İnterpol Yanukoviç ve Azarovnı halqara qıdıruvğa ilân etti. Böyle etip bizim Rusiye Federatsiyasına muracaatta bulunıp, olarnı Rusiyeden Ukrainağa berilmesini ve cinaiy mesüliyetke çekilmesini talap etmek aqqımız bar», – dep qayd etti Yarema.
Yanvar 12-de Ukrainanıñ sabıq prezidenti Viktor Yanukoviç, onıñ oğlu Aleksandr Yanukoviç, sabıq baş nazir Nikolay Azarov, Raisa Bogatıreva, sabıq maliye naziri Yuriy Kolobov, «Ukrtelekom» şirketiniñ sabıq reberi Georgiy Dzekon halqara qıdıruvğa ilân etildi.
2014 senesi fevral ayında sabıq prezident Viktor Yanukoviç ve akimiyette yer alğan diger şahıslar Kiyevdeki Mustaqillik meydanında insanlar öldürilgen soñ Ukrainadan qaçtılar. Küzde Rusiye prezidenti Vladimir Putin dedi ki, 2014 senesi fevral ayında Rusiye Yanukoviçke Qırımğa qaçıp ketmege yardım etti.
Yanukoviçniñ bulunuv yeri belli degil. Soñki sefer onıñ matbuat konferentsiyası keçken sene aprel ayında Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerinde keçirilgen edi.


text:
Qırımda Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komitetiniñ hadimleri Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerovnı sorğuğa çektiler.
Qırım.Aqiqatqa Ümerovnıñ tuvğanları sorğu yedi saat devam etkenini bildirdiler. Olarnıñ sözlerine köre, taqiqatçılar Meclis reisiniñ muavinini «fevral 26» işi boyunca «bir qaç doğruluv sual bermek içün» çağırdılar.
Sorğunıñ bitkeninen taqiqatçılar Ümerovnıñ Bağçasaray evinde tintüvni keçirmege qarar aldılar. Al-azırda uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri taqiqat areketlerine devam etmek içün Bağçasarayğa yol ala.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi.
Evel İlmi Ümerovnı Qırım Taqiqat komitetine «fevral 26» işi boyunca endi çağırğan ediler, o, sorğuda Ahtem Çiygoznıñ menfaatını qorçaladı.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler. Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizasını red etti. Rusiye Taqiqat komiteti Meclis reis muavini Ahtem Çiygoznğa 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgiledi.
Qırım Taqiqat komitetiniñ malümatına köre, fevral 26 künü vaqiaları çerçivesinde şaat olaraq 150 insan sorğudan keçti, zarar körgen 40 insan belgilendi ve 2 şahıs mesülietke çekildi.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımtatar Milliy Meclis ve «Rusiye birligi» tarafdarları ile kütleviy miting keçti.


text:
Balalar bäyräme paradı uzdı
39nçı TRT Xalıqara 23nçe aprel’ Balalar bäyräme paradı oyıştırıldı
Nävşähirdä “Balalar – kiläçägebez” teması belän häm 26 ildän balalar qatnaşında oyıştırılğan “39nçı TRT Xalıqara 23nçe aprel’ Balalar bäyräme” qısalarında parad uzdırıldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Alek Bolduinnıñ qoralı êlek tä atqan
"Rust" fil'mın töşerü barışında operatornıñ ülemennän alda da oxşaş xäl bulğan
Dön'yadağı iñ zur tamaşa tägärmäçe açıldı
Ul küz yawın aluçı tamaşa belän Dubayda qullanılışqa tapşırıldı


text:
Harkovda Qırımdan 1944 senesi sürgünligi vaqtında elâk olğan qırımtatarlarnı añdılar.
Radio Svoboda bildirgeni kibi, bir elli insan Konstitutsiya meydanında toplandı. İnsanlar çıraqlardan Qırım yarımadası ve qırımtatarlarnıñ tuğrasını yaptılar.
Aktsiyada Qırımnıñ ve Rusiye nezaretinde olğan tamır halqınıñ şimdiki vaziyetine de diqqat ayırıldı. Aktsiyada «Qırım dostları» cemaat teşkilâtınıñ temsilcileri aytqanı kibi, qıtada yarımdanı terk etmege mecbur olğanlarğa, şu cümleden qırımtatarlarğa da faal yardım kösterile.
Ukrainada qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilgenine bağışlanğan tedbirler keçirile. Mayıs 17 künü Kiyev, Lviv, Harkov ve Ukraina tışında bu munasebet ile bir sıra merasim ötkerildi. Şu cümleden, aktsiya iştirakçileri çıraqlardan Qırım haritası, «71» raqamı, Ukraina ve qırımtatarlarnıñ tuğrasını yapqan ediler.
«Yüregiñde ateş yaq» aktsiyası Aqmescitte de keçti. Tedbir keçirilgen meydançıq sarılıp alınğan edi. Territoriyağa kirmek içün metallodetektorlardan keçmege kerek edi, qadınlarnıñ çantaları, erkeklerniñ ceplerini baqıp çıqa ediler. Aktsiya keçirilmesi politsiya ve FSB hadimleri tarafından nezaret etildi.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.


text:
Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesinde aprel 3-de olıp keçken oturışında Nikolay Semena er bir jurnalist Qırım statusınen bağlı fikirini ayta ve dünya toplulığında bu mevzu üzerinde keçirilgen munaqaşalarda iştirak ete bile, dep ayttı. Bunı Semena Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
Onıñ aytqanına köre, mahkeme oturışındı qabaatta olğan maqaleniñ müellifine diqqat etildi, jurnalist 2016 senesi aprel 19-da olğan sorğuda onıñ müellifi olğanını tanıdı, bunı endi isbatladılar.
«Meni taqip etken FSB taqiqatçıları bugün sorğuğa çekildi. Eñ çoq diqqat bu maqaleniñ müellifi olğanıma ayırıldı, lâkin men bunı iç bir vaqıt inkâr etmegen edim. Menim fikirimce, davanıñ ilerideki baqılması daa müim olacaq, çünki bu maqalede bir de bir cinayet yoq, bunı aytacaqmız. Taqiqat vaqtında buña çoq emiyet berilmedi», – dedi Nikolay Semena.
Jurnalistniñ qayd etkenine köre, o, mahkeme oturışında «jurnalistler bu vaziyette fikirini aydınlatma aqqını, söz serbestligi aqqını qullanıp, Qırım statusınen bağlı dünya munaqaşasında iştirak etkenini» isbatlaycaq ola.
«Bugün qabaatqa itiraz bildirip, üç yıldan berli Qırım statusı, eñ az, şübeli bir mesele ola, dep ayttım. Onı dünya muzakere ete, ve er bir jurnalist ya da kütleviy haber vastasınıñ bu munaqaşada iştirak etmek ve fikirini serbest seslendirmek aqqı bar, Ukraina ve Rusiye anayasaları buña izin bere, mında cinayet yoq», – dep qayd etti Nikolay Semena.
Onıñ bildirgenine köre, mahkeme oturışı açıq edi, anda kütleviy haber vastalarınıñ vekilleri bar edi. Olar mahkeme oturışınıñ ses qaydını yaptılar. Aynı vaqıtta, mahkeme Nikolay Semenağa oturışnıñ sesini ve videosını çıqarmağa izin bermedi.
Aprel 3-de Qırımda Qırım jurnalisti Nikolay Semenanıñ davası boyunca mahkeme diñlevleri olıp keçti.
Dekabr 7-de taqiqatçı jurnalist Nikolay Semenağa Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmındaki «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozacaq areketlerge açıq çağıruv yapması» ile qabaatlanğanını aydınlattı. Taqiqatçı tizgen cinaiy iş 6 cılttan ibaret.
FSB sorğusında Nikolay Semena yazğan işlerinde «fikirini bildirme» aqqını qullandı, dep bildirdi.
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Nikolay Semenanı «namuslı bir jurnalist» olaraq adlandırıp, onıñ kibi insanlar «işğal etilgen Qırımda basqıncı rejimge razı olmağanını» qayd etti.
Ukraina milliy jurnalistler ittifağınıñ reisi Sergey Tomilenko Semenanıñ mahkeme esnasını «adaletsiz bir mahkeme» dep adlandırıp, onı medeniy bir areket şeklinde kösterece olalar, dep ayttı.
Nikolay Semenanıñ advokatları, Halqara ve Avropa jurnalistleri Federatsiyası, em de OSCE ifade serbestligi meseleleri Temsilcisiniñ ofisi, FSBge muracaat etip, onı Qırımdan tedaviylenmesi içün yibermege çağırdı, lâkin müsbet cevap şimdige qadar daa berilmedi.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşları, şu cümleden Nikolay Semenanıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, oña qarşı yapılğa basqını toqtatmağa çağırdı.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Zeytullayevniñ imayesi bergen ekspert, şaat ve diger şahıslarnıñ sorğuğa çekmek muracaatını red etti. Bunı Qırım advokatı Emil Kürbedinov aprel 14-de Facebookta yazdı.
«Mahkeme oturışında mahkeme Ruslan Zeytullayevni baqqa acele yardım ekimini bile sorğuğa çekti! Faqat mahkeme imayeniñ ekspert, şaat ve diger şahıslarnı sorğuğa çekmek muracaatını red etti. Bugün mahkeme farqlı erkânda keçirilgen keçken mahkeme oturışınıñ protokolını seslendirmege bermedi!», – dep yazdı advokat.
Aprel 14-de Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesine «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Zeytullayevge acele yardım çağırıldı. Advokat Emil Kürbedinovnıñ bildirgenine köre, Ruslan Zeytullayev 10 kün açlıq tutıp, 6 kilogramm azdı ve ayaqta turıp laf etip olamay.
Ruslan Zeytullayev aprel 4-de Rostov-na-Donu şeerinde Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesiniñ toplaşuvında müddetsiz açlıq tutacağını ilân etti. O, Rusiye tarafına bir sıra talapbını seslendirdi: qırımtatarlarnı «terrorizm» ve «ekstremizm» maddeleri boyunca taqip etmemek, Ukraina TİN temsilcilerini oña muvaqqat apiske yibermege ve Aqyarlı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» başqa mabüslerini azat etmege talap etti.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi, 2016 senesi sentâbr 7 künü Zeytullayevni «terroristik cemiyette iştirak etkeninde» qabaatlı tanıdı ve oña 7 yıl apis cezasını berdi. Rusiye prokuraturası Rusiye Aliy mahkemeniñ bu qararına itiraz bildirdi ve dava, tekrar baqılmaq içün, kene de Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesine yollanıldı. Taqiqat organları, Zeytullayevnıñ terroristik cemiyet iştirakçisi degil de, teşkilâtçı olaraq tanılğanını istey. Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ böyle maddesi, eñ azından 15 yıl ve atta ömürlik apis cezasına ketirmek mümkün.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Mecit Ablâmitovnı apiske aldı. Onı «ukrain milliy batalyonında» iştirak etkeninden şübheli sayalar.
Mahkeme saytında berilgen malümatqa köre, Ablâmitov oktâbrniñ 17-ne qadar tahqiqat izolâtorında bulunacaq.
Avgustnıñ 19-nda Rusiye FSBsi «ukrain milliy batalyonında» iştirak etkeninden şübheli sayılğan Qırımnıñ İslâm Terek rayonınıñ sakinini tuttı, dep bildirdi. İslâm Terek rayonınıñ sakinine qarşı cinaiy dava açıldı. Al-azırda şübheli tutuldı. FSB, qırımlı 2016 senesi esas Ukrainağa ketip, «Lenur İslâmov qurğan N.Çelebicihan batalyonına» kirdi, dep bildire.
Qırım.Aqiqat, ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi, «Asker» cemaat teşkilâtınıñ reisi Lenur İslâmovnen bağlanmağa tırıştı, faqat o, şimdilik cevap bermedi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası «Noman Çelebicihan göñülli qırımtatar batalyonında» iştirak etkeni içün Ukraina vatandaşınıñ qanunsız tutuluvı ve evinde tintüv keçirilüvi boyunca cinaiy tahqiqat başlattı.
Daa evel Qırımda qurucısı Lenur İslâmov olğan «Noman Çelebicihan göñülli batalyonınıñ» azaları olaraq tanılıp qabaatlanğan üç qırımtatarına qarşı qabaatlayıcı qarar çıqarılğan edi. Bu birleşmeniñ azaları olğanınen bağlı şübheler ile qırımlılarğa qarşı eki ğıyabiy qarar da çıqarıldı.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.


text:
Evrad-ı Fethiyye
Bu evradı ŞEYH ES-SEYYİD ALİYYÜL HEMEDÂNİ (KS) hazretleri yazmıştır. Horasan’ın meşhûr erenlerindendir. İsmi Ali bin Şihâbeddîn bin Muhammed ‘dir. Peygamber efendimizin (s.a.v) soyundan olup seyyiddir. 1384 (H.786) senesinde vefât etmiş olup kabri şerifleri Hıtlan’dadır.
EVRAD-I FETHİYYE ‘NİN FAZİLETLERİ HAKKINDA:
Hazret-i Emir Seyyid Ali Hemedani şöyle anlatmıştır:
- Bin dört yüz (1400) evliya ile karşılaşma ve buluşma nasip oldu. Hemen her birine sordum: .
- Mana yolunda velayet kapısının açılması nasıl müyesser oldu.
Hemen her birinden şu şekilde bir cevap geldi :
- Bizler, bu velayet derecesine , bu güzel Fethiyye Virdini devamlı okumak , onu hiç bırakmamak sebebi ile aradığımızı bulduk.
Hazret -i Emir Seyyid Ali şöyle anlattı :
- Bir gönül birliği içindeydim. Mekke-i Mükerreme’de Harem-i Şerif içinde mürakabe halindeydim. O anda,Resulüllah Efendimiz hazır oldu; Allah ona salat ve selam eylesin.
Şöyle Buyurdu:
- Ey benim oğlum, bu Fethiye Virdini oku: Bu emir üzerine, hemen Hızır Aleyhisselam hazır oldu. Elimi eline aldı, Mekke-i Mükerreme’nin Batha vadisine doğru yürüdü. Orada bana Fethiye Virdini öğretti. Hızır aleyhisselam bana bu Fethiye Virdini öğretince kumlar ,çöl ,yapraklar, ağaçlar, melekler, semalar tümden hükmüme girdi . Meleküt, ceberüt alemi çeşitleri hep bana açıldılar. Bu evrâd-ı şerifeye devam edenlerin, Allahu teâlânın inâyeti ve Resûlüllah sallallahu aleyhi ve sellemin himem-i ruhaniyyeti ve bu evrâdı daha önce okuyan zevât-ı âlişanın ve hak velilerinin kudsî nefesleri berekâtiyle çok faydalanacakları ve özellikle Esmâ-ül Hüsnâ’dan feyiz alacakları meşayih-i kiram ve ulemâ-i izam tarafından bildirilmiş ve müjdelenmiştir.
Fethiyye evrâdına devam edenler üzerine, Cenâb-ı Hak hayır ve bereket kapılarını açar, en kuvvetli ve şerli olan cinlerden emin olurlar. Fethiyye evrâdı, sabah namazından sonra okunur.Cemaatle okunduğu takdirde zikir halkası teşkil olunur ve güzel sesli bir kişi tarafından okunur.Bittikten sonra hazır bulunanlar zevk ve şevk ile ve rûhani cezbe içinde zikrullâh ile meşgul olurlar. Sâlik yalnız ise, Fethiyye-i şerifeyi dilerse yüksek sesle fakat zikirler mertebesini içinden okur. Bitirdikten sonra vakti müsâit ise, işrak zamanına kadar mürâkabe ve zikr-i-kalbi ile meşgul olur veya Yâsin-i şerifi okur.Çünkü, zikrullâh’ın berakâtı ve hidâyet nûru ile ve zikir meclislerinde hazır bulunan meleklerin, sâlihlerin ve meşâyihin ruhâniyyetleri ile kalbe tefekkür, teveccüh ve huzur ihsan buyurulur, rahmet ve muhabbet nazil olur.
Yine Seyyid Ali Hemedânî hazretlerinden naklen anlatmaktadır ki:
— Bir gece, Harzem şehri civarında, bir bostanın havuzunun kenarında uyuya kalmıştım.Birden, dört kişinin benim bulunduğum yere doğru geldiklerini gördüm.Havuzdan abdest aldılar.
Ben de abdest aldım ve onlarla birlikte namazı kıldım.Bu arada, kendi kendime Fethiyye’yi içimden mi yoksa yüksek sesle mi okusam diye düşünüyordum ki, imam selam verdi ve benim derlediğim Fethiyye’yi, aynen benim tertibim ile ve büyük bir şevk ve zevk içinde yüksek sesle okudu.
Sonradan, bana zâhir oldu ki, gerek imamlık eden ve gerekse kendisine uyup namaz kılan zevat, meleklerden bir tâife olup, bu zatların, sırf Fethiyye-i şerifenin ne vakit ve nasıl okunacağını öğretmek ve beni irşâd etmek niyeti vazifesi ile Allâhu teâla tarafından memur buyurulduklarını anladım.
Çünkü, bu vak’adan önce ben, Fethiyye-i şerife’yi sabah namazından evvel, yani ortalık henüz karanlık iken okurdum.Bundan sonra, meleklerden gördüğüm gibi, sabah namazlarından sonra okumaya başladım.
Evradı Fethiye Okunuşu
Bismillâh-ir-Rahmân-ir-Rahiym
Lâ ilâhe illallâhü adede habbâtihi.. Lâ ilâhe illallâhü adede hayâtihi.. Lâ ilâhe illallâhü adede hasatihi.. Lâ ilâhe illallâhü adede kelimâtihi.. Lâ ilâhe illallâhü adede halgihi.. Lâ ilâhe illallâhü zinete arşihi. Lâ ilâhe illallâhü mil’e semâvâtihi.. Lâ ilâhe illallâhü mil’e ardıhi.. Lâ ilâhe illallâhü adede misli zâlike meahû.. Lâ ilâhe illallâhü vahdehû lâ şeriyke leh. Lehül-mülkü ve lehül hamdü yuhyi ve yümiytü ve hüve hayyul lâ yemûtü bi yedihil hayru ve hüve alâ külli şey’in gadiyr ve ileyh-il-masiyr.. Estağfirullâhe Sübhânallâhi vel-hamdü lillâhi ve lâ ilâhe illallâhü vallâhü ekber ve lâ havle ve lâ guvvete illâ billâhil-Aliyyil-Aziym…
Bismillâh-ir-Rahmân-ir-Rahiym
Sübhânallâhi ve bi-hamdihi.. Ve mâ tevfiygu illâ billâhi ve lâ havle ve lâ guvvete illâ billâhi Sübhânallâh-il-Aziymi ve bi-hamdihi.. Sübhânallâhi ve bi-hamdihi adede halgihi ve zinete arşihi ve ridâe nefsihi ve midâde kelimâtihi ve müntehâ ilmihi ve minnetihi ve rahmetihi ve ra’fetihi ve lâ havle ve lâ guvvete illâ billâh-il-Aliyyil-Aziym..Allâhümme yâ Hayyü yâ Gayyûmü yâ Allâhü yâ bediy-as-semâvâti vel ardi yâ Mâlik-el-Mülki yâ Zel-Celâli vel-ikrâm.. Yâ lâ ilâhe illâ ente innâ nes’elüke bi-izzetike en tuhyiye gulûbenâ ve ecsâmenâ ve ebdânenâ ve ervâhanâ bi-envâri mâ’rifetike ebeden dâimem bâgıyen hâdiyey yâ Allâhü yâ Allâhü yâ Allâh.Ve bi-envâri hidâyetike ve bi-envâri gudratike ilâhi â’mâlünâ galiylüv ve hâcâtünâ kesiyrüv ve ilâhünâ Basiyr.. Allâhümmef’al binâ mâ ente lehû ehlüv ve lâ tef’al binâ mâ nahnü lehû ehlün.. Allâhümme inni es’elüke mâ lâ estahiggu ve eûzü bike mimmâ estahiggu ni’mel-Mevlâ ve ni’men-nasiyr ğufrâneke Rabbenâ ve ileyk-el-masiyr.. Ve lâ havle ve lâ guvvete illâ billâh-il-Aliyyil-Aziym.. Elhamdü lillâhi Rabbil-âlemiyn es-salâtü vesselâmü alâ seyyidinâ Muhammediv ve alâ âlihi ve sahbihi ecma’ıyn..Allâhümme yâ Vâcib-el-Vücûdi ve yâ Vâhib-el-hayri vel cûd.. Efıd aleynâ envâra rahmetike ve yessir lenel-vüsûle ilâ kemâli mâ’rifetike.. Sübhâneke lâ ilme lenâ illâ mâ allemtenâ ve lâ yuhiytûne bi-şey’im min ilmihi illâ bi-mâ şâ’e ve lâ mâ’rifete lenâ illâ mâ elhemtenâ inneke entel-Aliym-ül-Hakiym.. Allâhümme innâ nes’elüke minel-ismeti devâmehâ ve minen-ni’meti temâmehâ ve minel-âfiyeti husûlehâ ve miner-rahmeti şümûlehâ ve min-el-ayşi erğadehû ve minel umri es’adehû ve minel vagti etyebehû ve miner rizgi evseahû ve minel fadli â’zebehû ve minel lutfi enfe’ahû ve minel in’âmi e’ammehû ve minel ihsâni etemmehû.. Allâhümme yâ Allâhü kül lenâ yâ Cebbâr.. Ve lâ tekün aleynâ yâ Ğaffâr.. Allâhümme yâ Allâhü ahtim bis-seâdeti âcâlenâ ve haggig biz-ziyâdeti âmâlenâ vagrum bil-âfiyeti ğudüvvenâ ve âsâlenâ vec’al ilâ rahmetike ve mağfiratike masiyranâ ve meâlenâ ve subbe sicale afvike alâ zünûbinâ ve münne aleynâ bi-islâhi uyubinâ vec’al-it-tagvâ zâdenâ ve fiy diynike ictihâdenâ fe-inne aleyke tevekkülenâ ve i’timâdenâ ve sebbitnâ alâ nehc-il istigâmeti ve eidnâ mim mûcibât-in-nedâmeti yevm-el-giyâmeti ve haffif annâ sigal-el-evzâri verzügnâ meıyşetil-ebrâr vagfinâ vasrif annâ şerral-eşrâri ve a’tig rigâbenâ ve rigâbe âbâinâ ve ümmehâtinâ ve meşâyihinâ ve üstâzinâ mined-deyni vel-mezâlimi ven-nâri bi-izzetike yâ Aziyzü yâ Ğaffârü ya Keriymü yâ Settârü yâ Haliymü yâ Vehhâb.. Ve sallallâhümme alâ seyyidinâ Muhammediv ve alâ âlihi ve sahbihi ecma’ıyne (Âmin) bi-rahmetike yâ Erham-er-Râhimiyn vel-hamdülillâhi Rabbil-âlemiyn…
Bismillâh-ir-Rahmân-ir-Rahiym
Estağfirullâh-el-Aziym.. Estağfirullâh-el-Aziym.. Estağfirullâh-el-Aziym.. Elleziy lâ ilâhe illâ hüvel-Hayyül Gayyûme ve etûbü ileyh.. Allâhümme-entes-Selâmü ve minkes-Selâmü ve ileyke yerci-üs-Selâmü hayyinâ Rabbenâ bis-Selâmi ve-edhilnâ dâr-as-Selâmi tebârakte Rabbenâ ve teâleyte yâ Zel-Celâli-vel-ikrâm.. Allâhümme lekel hamdü hamdey yüvâfiy niamike ve yükâfiy meziyde keramike ahmedüke bi-cemiy-i mehâmidike mâ alimtü minhâ ve mâ lem â’lemü ve alâ cemiy-i niamike küllihâ mâ alimtü minhâ ve mâ lem â’lem ve alâ külli hâl..
E’ûzü billâhi min-eş-şeytan-ir-raciym Bismillâh-ir-Rahmân-ir-Rahiym
Allâhü lâ ilâhe illâ hüvel-Hayyül Gayyûmü lâ te’hüzühû sinetüv velâ nevm lehû mâ fis-semâvâti ve mâ fil-ardi men-zellezî yeşfeu indehû illâ bi-iznih yâ’lemü mâ beyne eydiyhim ve mâ halfehüm ve lâ yuhiytûne bi-şey’in min ilmihiy illâ bi-mâ şâ’e vesia kürsiy-yühüs-semâvâti vel-arda ve lâ yeûdühû hifzuhümâ ve hüvel-Aliyyül-Aziym.. Sübhânallâhi el-hamdü lillâhi Allâhü ekberu lâ ilâhe illallâhü vahdehû lâ şeriyke leh lehül-mülkü ve lehül-hamdü ve hüve alâ külli şey’in Gadiyr.. Sübhânallâhi vel-hamdü lillâhi ve lâ ilâhe illallâhü vallâhü ekber.. Lâ ilâhe illallâh-ül Melik-ül Cebbâr.. Lâ ilâhe illallâh-ül Vâhid-ül Gahhâr.. Lâ ilâhe illallâh-ül Aziyz-ül-Ğaffâr.. Lâ ilâhe illallâh-ül Keriym-üs-Settâr.. Lâ ilâhe illallâh-ül Kebiyr-ül-Müteâl.. Lâ ilâhe illallâhü Hâlig-ul- leyli ven-nehâr.. Lâ ilâhe illallâh-ül mâ’bûdü bi-külli mekân.. Lâ ilâhe illallâh-ül mezkûr-ül bi-külli lisân.. Lâ ilâhe illallâh-ül mâ’rûfü bi-külli ihsân.. Lâ ilâhe illallâhü iymânem billâh.. Lâ ilâhe illallâhü emânem minallâh.. Lâ ilâhe illallâhü emâneten indallâh.. Lâ ilâhe illallâhü ve lâ havle ve lâ guvvete illâ billâh.. Lâ ilâhe illallâhü ve lâ nâ’büdü illâ iyyâh.. Lâ ilahe illallâhü haggan hagga.. Lâ ilahe illallâhü iymânev ve sidgâ.. Lâ ilâhe illallâhü teabbüdev ve riggâ.. Lâ ilâhe illallâhü telâttüfev ve rifgâ.. Lâ ilâhe illallâhü gable külli şey.. Lâ ilâhe illallâhü bâ’de külli şey.. Lâ ilâhe illallâhü yebgâ Rabbünâ ve yefnâ ve yemûtü külli şey.. Lâ ilâhe illallâh-ül Melik-ül Haggul-mübiyn.. Lâ ilâhe illallâh-ül Melik-ül Haggul-yagiyn.. Lâ ilâhe illallâh-ül Aliyyül-Aziym.. Lâ ilâhe illallâh-ül Hakim-ül-Keriym.. Lâ ilâhe illallâhü Rabbüs semâvât-is-seb’i ve Rabbül arş-il-Aziym.. Lâ ilâhe illallâhü ekram-ül ekramiyn.. Lâ ilâhe illallâhü erham-ür-râhimiyn.. Lâ ilâhe illallâhü habib-üt-tevvâbiyn.. Lâ ilâhe illallâhü râhim-ül-mesâkiyn.. Lâ ilâhe illallâhü hâdiyül-mudilliyn.. Lâ ilâhe illallâhü delil-ül-hâiriyn.. Lâ ilâhe illallâhü emân-ül-hâifiyn.. Lâ ilâhe illallâhü ğıyâs-ül müsteğıysiyn.. Lâ ilâhe illallâhü hayr-un-nâsiriyn.. Lâ ilâhe illallâhü hayr-ul-hâfiziyn.. Lâ ilâhe illallâhü hayr-ül-vârisiyn.. Lâ ilâhe illallâhü hayr-ul-hâkimiyn.. Lâ ilâhe illallâhü hayr-ur-râzigiyn.. Lâ ilâhe illallâhü hayr-ul-fâtihiyn.. Lâ ilâhe illallâhü hayr-ul-ğâfiriyn.. Lâ ilâhe illallâhü hayr-ur-râhimiyn.. Lâ ilâhe illallâhü vahdehû ve sadega va’dehû ve nasara abdehû ve e’azze cündehû ve hezem-el-ahzâbe vahdehû ve lâ şey’e bâ’dehû.. Lâ ilâhe illallâhü ehl-ün-ni’meti ve lehül-fadlü ve lehüs-senâ’ül-hasen.. Lâ ilâhe illallâhü adede halgihi ve zinete arşihi ve ridâe nefsihi ve midâde kelimâtihi.. Lâ ilâhe illallâhü Sahib-ül vahdâniyyet-il ferdâniyyet-il gadiymiyyet-il ezeliyyet-il ebediyyet-illeziy leyse lehû siddüv ve lâ niddüv ve lâ şibhüv ve lâ şeriyküy yuhyi ve yümiytü ve hüve hayyül lâ yemûtü biyedih-il hayru ve hüve alâ külli şey’in gadiyr ve ileyh-il masiyr.. Hüvel-evvelü vel-Âhiru vez-Zâhiru vel-Bâtınü ve hüve bi-külli şey’in Aliym. Leyse kemislihi şey’ün ve hüves-semi’ül-Basiyr.. Hasbünallâhü ve ni’mel-vekiyl ni’mel Mevlâ ve ni’men-nasiyr.. Hasbünallâhü ve ni’mel-vekiyl ni’mel-Mevlâ ve ni’men-nasiyr.Ğufrâneke Rabbenâ ve ileyk-el-masiyr. Allâhümme lâ mânia limâ a’tayte ve lâ mu’tiye limâ mena’te ve lâ râdde limâ gadayte ve lâ yenfeu zel-ceddi mink-el-ced.. Sübhâne Rabbiyel aliyyil-â’lel-Vehhâb.. Sübhâne Rabbiyel aliyyil-a’lel Keriym-il-Vehhâb.. Sübhâneke mâ abednâke hagga ibâdetike.. Sübhâneke mâ arafnâke hagga ma’firatike.. Sübhâneke mâ zekernâke hagga zikrike.. Sübhâneke mâ şekernâke hagga şükrike.. Sübhân’Allâh-il-ebediyyil-ebed.. Sübhân’Allâh-il-Vâhid-il-Ehad.. Sübhân’Allâh-il ferd-is-Samed.. Sübhân’Allâhi Râfi-is-semâvati bi-ğayri amed.. Sübhân’Allâhi Bâsit-il-eradıyne bilâ sened.. Sübhân’Allâh-illeziy lem yettehiz sâhibetev ve lâ veledâ.. Sübhân’Allâh-illeziy lem yelid ve lem yûled ve lem yeküllehû küfüven ehad.. Sübhân-el-Melik-il-Guddûs.. Sübhâne zil-mülki vel-melekût.. Sübhâne zil-izzeti vel-azameti vel-gudrati vel-heybeti vel-celâli vel-cemâli vel-kemâli vel-begâi ves-senâi ved-diyâi vel-âlâi ven-nüamâi vel-kibriyâi vel ceberût.. Sübhân-el Melik-il-ma’bûd.. Sübhân-el Melik-il-vücûd.. Sübhân-el Melikil Hâlig-il Hayyilleziy lâ yenâmü ve lâ yemût.. Sübbûhün Guddûsür Rabbünâ ve Rabbül-melâ’iketi ver-rûh.. Sübhânallâhi vel-hamdü lillâhi ve lâ ilâhe illallâhü vallâhu ekber ve lâ havle ve lâ guvvete illâ billâh-il Aliyyil-Aziym..
Allâhümme ent-el melik-ül-haggullezi lâ ilâhe illâ ente..
Yâ Allâhü.. Yâ Rahmânü.. Yâ Rahiymü.. Yâ Mâlikü, Yâ Guddûsü, Yâ Selâmü, Yâ Mü’minü, Yâ Müheyminü, Yâ Aziyzü, Yâ Cebbâru, Yâ Mütekebbiru, Yâ Hâligu, Yâ Bâriü, Yâ Musavviru, Yâ Ğaffâru, Yâ Gahhâru, Yâ Vehhâbü, Yâ Razzâgu, Yâ Fettâhu, Yâ Aliymü, Yâ Gâbidu, Yâ Bâsitu, Yâ Hâfidu, Yâ Râfiu, Yâ Mü’izzü, Yâ Müzillü, Yâ Semiy’u, Yâ Basiyru, Yâ Hakemü, Yâ Adlü, Yâ Latiyfü, Yâ Habiyru, Yâ Haliymü, Yâ Aziymü, Yâ Ğafûru, Yâ Şekûru, Yâ Aliyyü, Yâ Kebiyrü, Yâ Hafiyzü, Yâ Mugiytü, Yâ Hasiybü, Yâ Celiylü, Yâ Keriymü, Yâ Ragiybü, Yâ Müciybü, Yâ Vâsiu, Yâ Hagiymü, Yâ Vedûdü, Yâ Meciydü, Yâ Bâ’isü, Yâ Şehiydü, Yâ Haggu, Yâ Vekiylü, Yâ Gaviyyü, Yâ Metiynü, Yâ Veliyyü, Yâ Hamiydü, Yâ Mühsiy, Yâ Mübdiü, Yâ Müiydü, Yâ Muhyi, Yâ Mümiytü, Yâ Hayyü, Yâ Gayyûmü, Yâ Vâcidü, Yâ Mâcidü, Yâ Vâhidü, Yâ Ehadü, Yâ Samedü, Yâ Gâdiru, Yâ Mugtediru, Yâ Mugaddimü, Yâ Müahhiru Yâ Evvelü, Yâ Âhiru, Yâ Zâhiru, Yâ Bâtinü, Yâ Vâliy, Yâ Müteâliy, Yâ Berru, Yâ Tevvâbü, Yâ Mün’imü, Yâ Müntegimü, Yâ Afüvvü, Yâ Raüfü, Yâ Mâlik-el-mülki, Yâ Zel-Celâli vel-ikrâmi, Yâ Rabbi, Yâ Mugsitu, Yâ Câmiu, Yâ Ğaniyyü, Yâ Muğni, Yâ Mü’tiy, Yâ Mâniu, Yâ Darru, Yâ Nâfiu, Yâ Nûru, Yâ Hâdiy, Yâ Bediy’u, Yâ Bâgiy, Yâ Vârisü, Yâ Raşiydü, Yâ Sabûru, Yâ Sâdigu, Yâ Settâru, Yâ men tegaddeset an-il-eşbâhi zâtühû ve tenezzehet am müşabehet-il emsâli sıfâtühû ve yâ men dellet alâ vahdaniyyetihi ve âyâtihi ve şehidet bi-rübûbiyetihi masnû’atühû. Vâhidül lâ min gilletiv ve mevcûdül lâ min illetin.. Yâ men hüve bil-birri mâ’rûfüv ve bil ihsâni mevsûfün. Ma’rûfüm bilâ ğayetin, ve mevsûfüm bilâ nihayetin evvelün gadiymüm bilâ ibtidâ’i, âhirün keriymür rahiymüm bilâ intihâ’i.. Ve ğafera zünûb-el müznibiyne keramev ve hilmen.. Yâ mel leyse kemislihi şey’ün ve hüves-Semiy’ul-Basiyr.. Hasbünallâhü ve ni’mel-vekil ve ni’mel-Mevlâ ve ni’men nasiyr.. Yâ dâ’imem bilâ fenâ’iv ve yâ gâimem bilâ zevâlin ve yâ müdebbiram bilâ veziyrün, sehhil aleynâ ve alâ vâlidiynâ külle asiyr. Lâ uhsiy senâ’en aleyke ente kemâ esneyte alâ nefsike azze câruke ve celle senâ’üke ve tegaddeset esmâ’üke ve azume şânüke ve lâ ilâhe ğayruke.. Yef’alüllahe mâ yeşâ’ü bi-gudratihi ve yahkümü mâ yüriydü ve bi-izzetihi.. Elâ ilâllâhi tasiyr-ül-umûr küllü şey’in hâlikün illâ vechehû lehül-hükmü ve ileyhi türce’ûn.. Feseyekfiykehümüllahü ve hüves-Semiy’ul-Aliym.. Hasbünallâhü ve kefâ semiAllâhü limen deâ leyse verâAllâhil müntehâ menî tesame billâhi yuhyiy.. Sübhâne men lem yezel Rabben rahiymev ve lâ yezâlü keriymen.. Lâ ilâhe illallâhül haliym-ül-keriymü Sübhânallâhi ve tebârakallâhü Rabbüs-semâvatis-seb’i ve Rabbül arş-il-Aziym vel-hamdü lillâhi Rabbil-âlemiyne ilâhev vâhiden ehaden sameden ferden vitren hayyen gayyûmen ebeden lem yettehiz sahibetev ve lâ veledev ve lem yekül lehû şeriykün fil mülki ve lem yekûl lehû veliyyüm min-ez-zülli ve kebbirhü tekbiyran Allâhü ekber..
Hasbünallâhü li-dininâ.. Hasbünallâhü li-dünyanâ.. Hasbünallâhü limâ ehemmenâ.. Hasbünallâhü limen bega aleynâ.. Hasbünallâhü limen hasedenâ, Hasbünallâhü limen kâdena bi-su’in.. Hasbünallâhü ind-el-mevti.. Hasbünallâhü ind-el-kabri.. Hasbünallâhü ind-el-mesâ’ili.. Hasbünallâhü ind-el-hisabi.. Hasbünallâhü ind-el-miyzâni.. Hasbünallâhü ind-es-sırati.. Hasbünallâhü ind-el-cenneti ven-nâr.. Hasbünallâhü ind-el-lika’i.. HasbiyAllâhüllezi lâ ilâhe illâ hüve aleyhi tevekkeltü ve ileyhi üniyb.. Lâ ilâhe illallâhü Sübhânallâhi mâ â’zamAllâhü lâ ilâhe illallâhü Sübhânallâhi mâ ahlemAllâhü.. Lâ ilâhe illallâhü Sübhânallâhi mâ ekremAllâhü.. Lâ ilâhe illallâhü vahdehû lâ şeriyke lehu Muhammedür Resûlüllah.. Allâhümme salli alâ Muhammedin küllemâ zekereh-üz-zâkirun.. Allâhümme salli alâ Muhammedin küllemâ gafele an zikrih-il-ğâfilûn.. Radîynâ billâhi teâlâ Rabben ve bil-islâmi diynen ve bi-Muhammedin sallallâhü aleyhi ve selleme nebiyyen ve resûlen ve bil-kur’âni imâmen ve bil-kâ’beti kıbleten ve bis-salâti ves-savmi vez-zekâti vel-hacci farizatan ve bil-mü’miniyne ihvânen ve bil-mü’minâti ahevâtin ve bis-Sıddıygi vel-Faruki ve ziyn-Nûreyni vel-Mürtedâ e’immeten ve bi-sair-is-sahabeti rıdvanullahü teâlâ aleyhim ecma’iyne kıdveten bi-halâllahi teâla halâlen ve bihi hisaben ve bi-haramillahi teâlâ haramen ve bihi azaben ve bil-cenneti sevaben ve bin-nâri ikaben.. Merhaben merhaba bis-sabah-il-cedidi ve bil-yevm-is-sa’iyd ve bil-melekeyn-il kirâmeyn-il kâtibeyn-iş şâhideyn-il âdileyni hayyen kümAllâhü teâlâ fi gurreti yevminâ hazektübâ fi evveli sahifetinâ hâzihi Bismillâh-ir-Rahmân-ir-Rahiym ve eşhede bi-enna neşhedü en lâ ilâhe illallâhü vahdehû lâ şerike lehu ve neşhedü enne Muhammeden abdühu ve resûlühu erselehu bil-hüdâ ve din-il-hakkı alâ hâzih-iş-şehadeti nahyâ ve aleyhâ nemûtu ve aleyhâ nüb’asü inşâ’Allâhu teâlâ.. E’uzü bi-kelimâtillah-it-tâmmati külleha min şerri mâ halâka.. Bismillahi hayr-il-esmâ-i.. Bismillahi Rabbil-ardi ve Rabbis-semâ’i.. Bismillahillezi lâ yadurru mâ’a ismihi şey’ün fil’ardi ve lâ fis-semâ’i ve hüves-semi’ul-aliym.. El-hamdü lillâhillezi ahyanâ bâ’de mâ ematenâ ve redde ilebnâ ervahenâ ve ileyh-il bâ’sü ven-nüşuûr.. Asbahnâ ve asbehal-mülkü lillâhi vel-azametü velkibriyâ’ü vel-ceberutü ves-sultanü vel-bürhanü lillâhi vel-âlâü ven-nuamâ’ü lillâhi vel-leylü ven-neharü lillâhi ve mâ sekene fiyhimâ lillah-il vahid-il-kahhâr.. Asbahnâ alâ fıtra’t-il-islâmi ve alâ kelime’t-il-ihlâsi ve alâ din-i nebiyyinâ Muhammedin sallAllâhu aleyhi ve selleme ve alâ milleti ebiynâ İbrahiyme haniyfen müslimen ve mâ kân emin-el-müşrikiyn.. Salâvatullahi ve melâ’iketihi ve enbiyâ’ihi ve rüsûlihi ve hameleti arşihi ve cemi-i halgihi alâ seyyidinâ Muhammedin ve alâ âlihi ve ashabihi aleyhi ve aleyhim-üs-selâmü ve rahmetullahi ve berekâtühu..
Es-salâtü ves-selâmü aleyke yâ Rasûlallâh.. Es-salâtü ves-selâmü aleyke yâ habiballâh.. Es-salâtü ves-selâmü aleyke yâ halilallâh.. Es-salâtü ves-selâmü aleyke yâ nebiyyallâh.. Es-salâtü ves-selâmü aleyke yâ safiyyallâh.. Es-salâtü ves-selâmü aleyke yâ hayra halgillâh.. Es-salâtü ves-selâmü aleyke yâ menihtârahullah.. .. Es-salâtü ves-selâmü aleyke yâ men erselehullâh.. .. Es-salâtü ves-selâmü aleyke yâ men zeyyenehullâh.. .. Es-salâtü ves-selâmü aleyke yâ men kerramehullâh.. .. Es-salâtü ves-selâmü aleyke yâ men azzemehullâh.. .. Es-salâtü ves-selâmü aleyke yâ seyyid-el-mürseliyn.. .. Es-salâtü ves-selâmü aleyke yâ imam-el-müttegiyn.. .. Es-salâtü ves-selâmü aleyke yâ hâtem-en-nebiyyin.. .. Es-salâtü ves-selâmü aleyke yâ şefi-al-müznibiyn.. .. Es-salâtü ves-selâmü aleyke yâ rasûle Rabbil-âlemiyn.. Salâvatullahi ve melâ’iketihi ve enbiyâ’ihi ve rüsûlihi ve hameleti arşihi ve cemi-i halgihi alâ seyyidinâ Muhammediv ve alâ âlihi ve ashâbihi aleyhi ve aleyhim-üs-selâmü ve rahmetullâhi ve berekâtüh.. Allâhümme salli alâ seyyidinâ ve nebiyyinâ Muhammedin fil-evveliyn.. Ve salli alâ seyyidinâ Muhammedin fil-âhiriyn.. Ve salli alâ seyyidinâ ve nebiyyinâ Muhammedin fil-melâil â’lâ ilâ yevmid-din ve salli alâ seyyidinâ Muhammedin fi külli vagtiv ve hıyn ve salli alâ cemiy-il enbiyâ-i vel-mürseliyn ve alâ melâ’iketik-el-mugarrabiyn ve alâ ibâdik-es-sâlihiyn ve alâ ehl-i tâ’atike ecmaiyne min ehlis-semâvâti ve min ehl-il eradiyn verhamnâ vahşürnâ me’ahüm bi-rahmetike yâ Erham-er-Râhimiyn.. Allâhümme edhilnâ fi rahmetike ve ente hayr-ür-râhimiyn..
Bismillâh-ir-Rahmân-ir-Rahiym
Allâhümme yâ Mâlik-er-Rigâb.. Yâ müfettih-el-ebvâb.. Ve yâ müsebbib-el-esbâb heyyi lenâ sebeben lâ nestatıy’u lehu taleben.. Allâhümmec’alnâ meşguliyne bi-emrike âminiyne bi-ahdike âyisiyne min halkıke ânisiyne bike müstevhışıyne an gayrike radıyne bi-kada’ike sâbiriyne alâ belâ’ike şâkiriyne le-ni’mâ’ike mütelezziziyne bi-zikrike ferihiyne bi-kitabike münâciyne bike fi ânâ’il-leyli ve etraf-in-nehâr mübgızıyne lid-dünya muhibbiyne lil-âhireti müştakıyne ilâ lika’ike müteveccihiyne ilâ cenâbike müsta’ıddıyne lil-mevti..Rabbenâ Âtina mâ ve adtenâ alâ rüsûlike ve lâ tuhzinâ yevm-el-kıyameti inneke lâ tuhlif-ül-mi’ad. Allâhümmec’al tevfiyke refiykanâ ves-sırat-el müstakiyme tariykanâ. Allâhümme evsılnâ ilâ makasidina ve tüb aleynâ inneke ent-et-tevvab-ür-rahiym.. Allâhümme bike asbahnâ ve bike emseynâ ve bike nahyâ ve bike nemûtü ve ileyk-el-masiyr.. Allâhümme erinel-hakka hakkan verzuknâ ettiba’ahu ve erinel-bâtıla bâtılen verzuknâ ectinâbehu teveffenâ müslimiyne velhıknâ bis-sâlihiyn.. Vedfâ’annâ şerrez-zâlimiyne ve eşriknâ fi dua-il-mü’miniyn.. Ve ginâ Rabbenâ şerre mâ kadayte.. Allâhümmağfir li-ümmeti Muhammed.. Allâhümmansur ümmete Muhammed.. Allâhümmerham ümmete Muhammed.. Allâhümmahfaz ümmete Muhammed.. Allâhümme ferric an ümmeti Muhammed.. Allâhümme yâ habib-et-tevvâbiyne tüb aleynâ ve yâ emân-el-hâ’ifiyne âminnâ ve yâ delil-el-mütehayyiriyne düllenâ ve yâ hadiyel-mudıllıynehdinâ ve yâ gıyas-el müstagıysiyne agisnâ ve yâ recâ-el-münkatı’ıyne lâ taktâ’ recâ’enâ ve yâ gafir-el-müznibiyne ıgfir lenâ zünübenâ ve kefir annâ seyyi’atinâ ve teveffenâ mâ’al-ebrâr Allâhümme nevvir kulûbenâ.. Allâhümmeşrah sudurenâ.. Allâhümme yessir umurenâ.. Allâhümmestür uyubenâ.. Yâ hafiy-yel-eltâfi neccinâ mimmâ nehaf.. Allâhümmagfir lenâ ve valideynâ ve li-üstâzinâ ve li-meşâyihinâ ve li-ihvanina ve li-ashabinâ ve li-ahbabinâ ve li-aşâ’irinâ ve li-kabâ’ilinâ ve limen lehu hakka aleynâ ve limen vessanâ bid-dua’il-hayri ve li-cemi-il mü’miniyne vel-mü’minât vel-müslimiyne vel-müslimât el-ahyâ’ü minhüm vel-emvât.. Allâhümmahfeznâ yâ feyyâzü min cemi-il belâ’i vel-emrâzı kâffeten bi-rahmetike yâ erham-er-râhimiyn..


text:
Ukraina Ordu, konversiya ve silâsızlanuvnı tetqiq etüv merkeziniñ eksperti Anton Mihnenko, Rusiyeniñ ilhaq etilgen Qırımnıñ territoriyasında qalğan Ukrainanıñ arbiy tehnikasını qaytarmaq niyetinde olmağanını tüşüne. Ekspert bu fikirni Qırım.Aqiqat içün bergen izaatta ifade etti.
Aytqanına köre, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Ukrainağa ait arbiy tehnikanı Qırımdan alıp bermek imkânı olğanı aqqında beyanatı – «cemiyetniñ diqqatını başqa şeylerden bu meselege çekmek içün siyasiy ayin-oyunlardır».
Mihnenko: «Olar zapt etilgen gemilerni qaytarmaq niyetinde degiller. Anda olarnı endi tamir ete ve qanunsız tarzda qullanalar. Amma er şeyge rağmen bu yapılsa bile, bu tehnikanı nasıl vaziyette qaytarğanlarını biz pek yahşı bilemiz. Hatırlatmaq isteyim ki, olar bizge endi avto ve zırhlı tehnikanı qaytardılar. Lâkin anda parçalar yetişmey, köçüricileri parçalanğan, tertibatlar tübü-tamırınen sökülip alınğan edi», – dep qayd etti.
Ekspert, ilhaq etilgen Qırım territoriyasında qalğan arbiy yedekler, olarnıñ havfsızlığı ve utilizatsiyası içün işğalci devlet cevapkâr olğanını hatırlattı.
Yanvarnıñ 11-nde, aqşam, Rusiye presidenti Vladimir Putin, Rusiyeniñ Ukrainağa ilhaq etilgen Qırımdan arbiy tehnikasını qaytarmağa azır olğanını bildirdi.
2017 senesiniñ dekabrinde sabıq Ukraina halq deputatı Andrey Sençenko, 2014 senesinde, Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilmesi esnasında, yarımadadan silâlarnıñ çıqarılması ve arbiy hadimlerniñ qorantaları ile kursantlarnıñ evakuatsiya etilmesi aqqında muzakereler etkenini söylegen edi. Onıñ aytqanına köre, o, 3502 miqdarda arbiy tehnika ve silânıñ çıqarılmasını temin etti. Olarnıñ soñki qısmı 2014 senesi iyünniñ 16-sında yüklenip çıqarılğan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Milananıñ 9 aylıq imçäk balası häm 2 yäşlek qızı qala. Ğailägä Milananıñ ikençe könne irtän çığarılaçaq, dip äytkännär. Xäzer anıñ olı balasına 6 yäş, keçesenä 4 yäş tuldı. Alar hamanda änilär turında ber ni belmi. Balalarnıñ äbise, yuğalğan xatın-qıznıñ anası Lyuba, haman da Milanınñ qaytuın kötäm, dip söyli. Ul qaytır da, işek yabıq bulır, şaqır, min işetmäm, dip qurqtım di. Milanağa yuğalğanda barı 21 yäş bula. Bik küp yäş çeçen qızları kebek Milana mäktäpne betermägän, 11nçe sıynıfta bulğanda ul uqunı taşlağan, İnguşetiädäge kürşe awıl yeğete Batıyr Ozdoyevka kiewgä çıqqan. Ul waqıtta Çeçnädä maxsus xärbi çaralar “zaçistklar” ayıruça yış ütkärelgän. Yäş keşelärne, bernin añlatularsız qulğa alıp, oylärenän alıp kitä torğan bulğannar. Qayseber waqıtta alarnıñ ğäreplätelgän häm yandırılğan mäyetläre tabılğan. Başqalar – yuğalğan keşelär isemlegenä östälä barğan.
Milananıñ ire, çeçen suğışçıları törkemenä kergän bulğan. Ul 2003 yılda üterelgän. İren cirlägännän soñ Milana ike balası belän ätise-änise yanına, tuğan awılına qayta. Şunnan soñ alarnıñ pasportların tikşerü sıltawı belän oyenä berençe tapqır iminlek köçläre keşeläre kilep kitä, dip söyli Lyuba. Soñınnan Federal iminlek xezmäteneñ Çeçnäneñ Achkoy-Martan rayonındağı bülege ofitserı Mixail Yevseyev, daimi alarnıñ oylärenä kilep, Milana ireneñ üleme öçen üç alırğa teli digän çik belän, anan soraw ala torğan bulğan. “Mondyı xäl bulmadı. Anıñ andıy fikerläre yuq ide. Ul “min äle yäş, min yadan kiäwgä çığarğa telim”, dip äytä ide şikelle. Läkin FSB keşese Yevseyev, yuq sin üz alırğa teliseng, sin monı eşlärgä tırışasıñ, dip aña basım yasıy ide. Minem qızım monı kire qağa ide. Min änemneñ berdänber qızı, anıñ sälämätlege bik äybät tügel. Minem andıy planım yuq. Minem ike balam bar. Min alar öçen yäşärgä tieş, dip äytä ide. Ämmä bu keşe, Mixail Yevseev aña tıñğı birmi ide.” – dip iskä ala Lyuba.
Dubrovkadağı terror ğämällärenän soñ, Çeçnädäge tol xatınnarğa itğibar arta. Üzlären açıqlarğa telämägän çığanaqlar xäbär itkänçä, İminlek xezmätläre, Milana Çeçnäneñ separatist xäräkäte belän emlemtädä torğan dip äytä ala ide. Ul mäsälän respublika prezidentı Aslan Masxadovnıñ video häm audio belderülären taşuçı buluda ğäyeplägän bulırğa mömkin. Lyuba Dubas anıñ qızı, bu belderülärne taşığan oçraqta da, bu anıñ bernindi xoquqları yuq digänne añlatmıy, di. “Ägär kassetalarnı yörtü qanunnı boza ikän, mäxkämäğä birsennär, hökem itsennär, hiç yuğı min qızmınñ qayda bulğanın beler idem”, - di Lyuba Dubas.
Ğailä bi awır xäldä yäşi. Milana balaları belän sanağanda 8 keşelek ğailä 4 meñ sumğa kön kürä. Ämma Luyba, bez bulğanına da riza, dip äytä. Lyuba, qızı Milana balaları yanına qaytır, dip ömetlänä. Keçe balası, ul yuğalğanda, bik keçkenä bulğan, änisen xäterlämi. Lyuba Rusiä Prezidentına, baş prokurorğa, Eçke Eşlär ministrlığına, Rusiä häm Çeçnä parlamentlarına möräcäğät itkän bulğan. Ämma alar näticä birmağan. “Rusiädä min yärdäm sorap möräcäğät itmägän ber genä zur citäkçe dä qalmadı da buğay. Min qızımnı ezläp tabırğa yärdäm itärgä, qaytarırğa sorap xatlar yazdım. Miña, “eşlibez, ezlibez, yäşägän cirdä Achkoy-Martan rayonara prokuraturağa möräcäğät itegez”, digän cawaplar kilde.”- di ul. Lyuba, cirle räsmi keşelär anıñ belän söyläşergä bik telämilär, di. Ul Federal iminlek xezmäte anıñ qızı belän närsä bulğanın belä, dip sanıy. Ul FSB ofitserı Mixail Evseyevnı, üze buldırğança tabırğa tırışam dide. Ämma soñğı xatında, Federal İminlek xezmäte wäkile, andıy keşe bezdä eşlämi, dip cawap birde, dip söyli Lyuba Dubas. Ämma ul, bu süzgä ışanmyı. Lyuba, andyı keşe bar, mäsälän Mixail Yevseyevnıñ räseme, Achkoy-Martan rayonınıñ millitisiä bülegendä, iñ yaxşı xezmätkärlär arasında maqtaw taqtasında elenep tora, di.
Anna Politkovskaya Milananıñ tarixı turında yazıp çıqqan bulğan. Anıñ mäkäläsennän soñ keşe-xoquqları oyışmaları wäkilläre anıñ oyenä kilep kitep, änisenä küpmeder yärdäm kürsätergä wäğdä itkän. Anna Politkovskya Milananıñ iñ zur yaqlawçı bulğan. Xäzer Lyuba, Strasburgtağı keşe xoquqları mäxkämäsenä möräcäğat itärgä teli.


text:
«Obrazovaniye dlâ Krıma» internet leyhası 2015 senesi sentâbr 1-den Ukraina aliy oquv yurtlarına kirmege istegen qırımlılar içün ukrain tili ve edebiyatı boyunca azırlıq kurslarına yazıluvnı ilân ete.
«Obrazovaniye dlâ Krıma» saytında bildirilgeni kibi, kurslar çerçivesinde online şekilde bedava mesleatlarnı almağa mümkün olur. Ögretüv bedavadır ve qırımlılarğa, em de Qırımdan köçip kelgenlerge imtianlarğa azırlanmağa imkân berir.
Kurslar içün azırlanılğan malümatnı er istegen insan qullana bile. Ögretüv yılnıñ soñunda qoşulğanlarğa sertifikatlar berilecek.
Kurslarğa 2015 senesi sentâbr 1-den yazılmağa mümkün.


text:
Qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırovnıñ içtimaiy ağdaki «ekstremistik» post içün taqip etilmesiniñ kerçek maqsadı, razı olmağanını susturmaq tırışuvından ibarettir. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde «Agora» halqara aq-uquq qorçalayıcıları gruppasınıñ advokatı ve qabaatlanğannıñ qorçalayıcısı Aleksey Ladin bildirdi.
Advokat: «Mahkeme, qararında Suleyman Kadırovğa yalıñız şartlı olaraq eki yıl caza bermeyip, aynı zamanda cemiyet içünde ve şu cümleden İnternet ağında faaliyet köstermekni yasaq etti. Menim fikrimce, cinaiy işniñ açılmasınıñ maqsadı da, tamam bu qoşumca berilgen cezalav edi. Yani Suleyman Kadırov, Kefede qırımtatar liderlerinden biri ve faaliyetçi olaraq, öz fikrini daima açıqtan bildire ve insanlarğa yol köstere edi. Ve ükümet ile uquqqoruyıcı organlarnıñ begenmegeni de tamam şu edi. Olar onı susturacaq oldılar», – dedi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası, Qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalav komitetiniñ reisi Eskender Bariyev de aynı fikirdedir.
Meclis azası: «Bu kerçekten de Suleyman Kadırovnı susturmaq, qaviy bir noqtai-nazarğa malik olğan Qırımdaki bütün yurtdaşlarımızğa, susmasalar, olarğa qarşı da böyle işler açılacaq, dep halq ögünde köstermek ıntıluvıdır. İşğalci ukümetniñ repressiv maşinası böyle etip, insanlarnı qorquzmaq ve Rusiyeniñ Qırımdaki cinayetleri aqqında bir şey söylememege mecbur etmek içün er şey yapa.
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Kefe şeer mahkemesi martnıñ 1-nde qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırovnıñ işi boyunca qararını ilân etti. Mahkeme oña şartlı olaraq eki yılğa azatlıqtan marum etüv ve bu muddet içünde cemiyet içinde faaliyet köstermekni yasaq etüv cezasını tayin etti.
Fevralniñ 28-nde Rusiye prokurorı Suleyman Kadırov içün şartlı olaraq üç yılğa azatlıqtan marum etüv ve cemiyet içünde faaliyet köstermekni yasaq etüv cezasını istedi.
2016 senesiniñ oktâbrinde Rusiye telükesizlik hadimleri qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırovnıñ evini tintmek içün keldi ve ondan noutbuk ile telefonını aldılar. 2016 senesi oktâbrniñ 11-nde Kadırov separatizmden şübheli tanılıp, oña qarşı cinaiy iş açıldı.
Qabaatlavnıñ versiyasına köre, Kadırov 2016 senesi martında, özüni Aqmescitten bir qırımtatar olaraq tanıtqan ve Ukrainanıñ kontroli altında olmağan Donetsk ve Lugansk vilâyetlerini azat etmek içün «Qırım» batalyonınıñ meydanğa ketirilmesi aqqında bildirgen nasıldır Demyan Demyanenkonıñ videoroligini repost etti. Bir qaç aydan soñ repostnıñ altında, içinde, cümleden, «Qol tutam, Qırım evelden de, şimdi de ve kelecekte Ukraina olacaq» sözleri olğan Kadırovnıñ izaatı peyda oldı. Oña qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi boyunca iş açıldı. Qabaatlav FSB ekspertleri tarafından yapılğan ve Kadırovnıñ izaatında Rusiyeniñ topraq bütünliginiñ bozulmasına davet olğanını isbatlağan ekspertizağa esaslana.
2017 senesiniñ aprelinde Rusiyeniñ maliy monitoringi boyunca hizmeti Kadırovnı ekstremistler ve terroristler cedveline kirsetti.
Kadırov özü, cinaiy işi – öz noqtai-nazarını faal surette ifade etkenine ve aq-uquqnı qorçalav saasındaki faaliyetlerine cevaben mahsus hizmetler tarafından yapılğan provakatsiyadır, dep iddia ete.


text:
Yedi Quyu (Lenino) qasabasında yol qazası oldı, onıñ neticesinde 15 yaşındaki genç yaralandı. Bunı Rusiye İİN-niñ Qırım idaresi bildirdi.
"Aiudi maşnasını aydağan aydavcı qadın, piyadeler keçitinden yolnı keçken gençni urdı", - denile beyanatta.
Politsiyanıñ malümatına köre, yaşnı qaza yerinden hastahanege alıp kettiler.
Yol qazasınen bağlı teşkerüv yapıla, onıñ neticesinde bir usul qararı çıqarılacaq, dep qayd ettiler müessisede.
İçki rayonında dekabrniñ 2-sinde aqşam Vortex Corda avtomobili, PRUE Hauf arabasınen MAN 23 maşnasınen çatıştı.


text:
Silâlı separatistlerniñ taqımlarında boyevkilerniñ ruhiy alınıñ beterleşüvi qayd etile. Bunı «İnformatsionnoye soprotivleniye» areketiniñ yolbaşçısı Dmıtro Tımçuk bildire.
«Olarda silâlanuv, tehnikada ve canlı küçte telâfetleri bardır. Terroristik taqımlarnıñ liderleri ciddiy telâflar aqqında malümatnı red etmege mecburlar», – dedi Tımçuk.
«İnformatsionnoye soprotivleniye» malümatına köre, ATO faal fazasınıñ başlanuvı ile ukrain arbiyleri silâlı separatistlerden nevbetteki mesken yerlerni qaytarıp aldı ve anda öz nezaretini pekitti: Zakotnoye, Raygorodok, Reznikovka, Ray-Aleksandrovka. Al-azırda Nikolayevka nezaret altına alına.
Faal arbiy areketlerniñ ve boyeviklerden territoriyanıñ azat etilüvi neticesinde ATO küçlerniñ blokpostı qaytarıldı.
İyün 30 künü prezident Petro Poroşenko SNBO toplaşuvı neticesinde Donbassta ateşniñ bir taraflama toqtatuv müddetini bitirmege qarar aldı. Bundan soñ ATO faal fazası başlandı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Refat Çubarov dey ki, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ «mal qamaçavı»ndan soñ qırımtatarlar yarımadağa energiya berilmesiniñ toqtatılmasını talap etecekler.
Bunı sentâbr 18 kügü Geniçesk rayon devlet memuriyetinde teşkiliy şuranıñ toplaşuvında bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Çubarov dey ki, yaqında Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ile keçirilgen muzakerelerde Qırım qamaçavı ile birlikte işğal etilgen yarımadağa elektrik energiyasınıñ berilmesini toqtatmaq kibi meseleni kötergen edi eken.
«İşğalciler başta bizge qarşı areketlerini tüşünmeycek. Amma soñ oktâbr bar. Tünevin prezidentke açıqtan ayttıq, olar insan aqlarına riayet etmeseler, anda ne sebepten elektrik energiyasını berecekmiz», – dey Çubarov.
Qırım.Aqiqatnıñ Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesini ne vaqıt toqtatacaqlar degen sualine Meclis reisi buña cevap bermege daa erte olğanını qayd etti.
«Belki olar (işğalciler – QA) Qırımdan keter, Keriç boğazından», – dey o.
Teşkiliy şuranıñ toplaşuvında aktsiya keçirilmesi içün yer ayırmağa qarar aldılar. Anda çadırlar qoyulacaq, elektrik energiyası keçirilecek, cıyıştıruv ve çöplükniñ çıqariluvı teşkil etilecek ve ilâhre.
Herson militsiyası işğal etilgen Qırımğa yük maşinalarınıñ kirişini blok etecek faaller içün çadır ve keneflerni qoyacaq.
Qırımtatarlar sentâbr 20 künü, üylede, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa mahsulatnı ketirgen yük maşinalarınıñ areketini blok etecek olalar.


text:
Qırım Rusiye ükümetiniñ başı Sergey Aksenov dey ki, yarımada akimiyeti Ukraina ile elektrik teminlevi saasında kene işbirlik qurmağa niyet etmey eken, haber ete Qırım Rusiye akimiyetiniñ «ruporı» «Krıminform» saytı.
«Olar qurucılıq malzemeleriniñ berilmesini yarım yıl evelsi, erzaqnıñ – üç ay evelsi toqtattılar, suvnı eñ başında qapattılar. Elektrik energiyası – bizni Ukraina ile bağlağan soñki yip edi. Bugün bütünley kesilgenmiz ve bu munasebetlerni devam ettirmege istemeymiz», – dedi Aksenov.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil.
Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım qamaçavı teşebbüsçileri dekabr 6 künü qıtaiy Ukrainadan yarımadağa elektrikniñ bir yolaq vastası ile berile bilecegi aqqında bildirgen ediler. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tasdiqaldı.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev işğal etilgen Qırım sıñırında qaparcılıqnıñ artmasını qayd ete.
Bunı Tsentr jurnalistskih rassledovaniy bildire.
Cemilevniñ aytqanı kibi, qapar em Rusiye, em Ukraina sıñır noqtalarınıñ hadimleri tarafından esasen yük taşıyıcılardan alına.
«Sıñırımız pek açıqtır. Qaparcılıq artmaqta. Yahşı ödeseñ, er şeyni kirsete bilesiñ. Hususan yük taşıyıcıları. Evel bir tonna içün 300 grivna talap ete ediler. Şimdi inflâtsiya olğanından sebep fiyatlar daa da köterildi», – dey o, ve Rusiye sıñır bekçileri qaparlarnı em ruble, em grivnalarda alğanını qayd ete.
Qırım ile memuriy sıñırda qaparcılıq meselesi aqqında em siyasetçi, em uquq qoruyıcı teşkilâtları bildirgen ediler, bu sebepten Ukraina Devlet sıñır hızmeti bir sıra teşkerüv keçirgen edi. Bundan soñ vaziyet biraz eyileşti.


text:
Juldız
Juldız– ju'da ku'shlı qızg'an gazden (plazmadan) ibarat, o'zınen jaqtılıq shıg'aratug'ın ha'm tabiyiy jaqtan Quyashqa uqsas aspan denelerı. Kun Jerge jaqın bolg'anlıqtan g'ana u'lken bolıp ko'rinedı. Ku'nnen jerge deyingı aralıg'ı jarıq 81/3 m, al en' jaqın Sentyabrdag'ı a juldızına dezingı aralıqtı 4 jıl 3 ayda ju'rip o'tedı. Juldızlar jerden ju'da uzaq jaylasqanlıqtan, teleskop ja'rdeminde qarag'annın' o'zinde de toshkıdey g'ana bolıp ko'rinedı. Aysız tu'nde qarag'anda 5 mın'ga jaqın juldızdı, al ku'shlı teleskop arqalı mıllıyardlag'an juldızdı ko'riwge boladı. Erte zamannın' o'zinde-aq adamlar juldızdı aspandı Shoqjuldızg'a bo'lgen. Ha'zirgi waqıtta 88 shoqjuldız bar.Juldızlardın' negizgı sipatlamaları olardın' massası, radiyusı ha'm jarqırawı. Bul shamalar, ko'binese ku'nnın' massası, radiyusı ha'm jarqırawının' uleslerı ko'rsetiledı. Negizgı parametrlerden basqa effektıvlik temperatura, spektrlik klass, absolyutlik juldızlıq shama, tu'rli-tu'rlilik ko'rsetkishi tarizli parametrler de qollanıladı. Juldızlar a'lemı ha'r tu'rli. Geybır juldızlar kunnen mın' ese u'lken (ko'lemi boyınsha) a'dewır jaqarı bolıp kelse (ayrım juldızlar), al geybirewinin' ko'lemi mene shıg'aratın sa'wlesının' energiyası ku'nnen a'dewır az bolıp keledı. Juldızlardın' jarqırawı da tu'rlishe boladı. Altın Balıqtın' juldızı ku'nnen 400 mın' ese artıq jarqıraydı. Juldızlardın' siyretilgen gazlarden, sonday-aq ju'da tıg'ız gazlerden quralg'an tu'rlerı de boladı. Jaltırawı periodlı tu'rde o'zgerip turatın juldızlar aynımalı juldızlar dep ataladı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırımğa qarşılıq Donbas vaziyetiniñ çezilmesi qabul etilemez, dep tüşüne. O, «Halq hızmetçisi» fraktsiyasınıñ reisi David Arahamiyanıñ «Prâmıy» ukrain telekanalınıñ yayınında Donbastan askerler ketsin dep, işğal etilgen Qırımğa suv berir edi dep aytqanını tenqit etti.
«Arahamiyalar toprağımıznı satacaq! Devlette birileri bütün halq – qırımtatarlarnı, ukrainlerni teslim etecek ola, anda 500 biñ insan bar. Devletimizniñ suv içün, Donbas içün bizni satmasına izin bermemelimiz», – dedi Çubarov UA:Krım telekanalında.
Arahamiya işğal etilgen Qırımğa suv berilmesi aqqında aytıp, bu onıñ «Halq hızmetçisiniñ» reisi olaraq degil, şahsiy fikri olğanını qayd etti.
Daa evel Ukraina Yuqarı Radasınıñ bücet komitetiniñ yolbaşçısı Yuriy Aristov Rusiye işğal etilgen Qırımğa suv satmaq ğayesi aqqında Azatlıq Radiosınıñ leyhası olğan «Shemı» mühbirine (video 2019 senesi oktâbrniñ 17-nde çıqarıldı – QA) izaat berip ayttı.
Daa soñra Aristov Qırım.Aqiqatqa izaat berip, bu tek ğaye edi, dep bildirdi. Bu mesele artıq muzakere etilmey, dep işandıra.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç, yarımada işğalden qurtarılğanına qadar Şimaliy-Qırım kanalından Qırımnıñ suv teminlevi imkânsız ola, dep işandıra.
Fevralniñ 5-nde Moskva kontrolindeki Qırımnıñ suv hocalığı ve melioratsiya devlet komitetiniñ yolbaşçısı İgor Vaylniñ bildirgenine köre, Aqmescitte içme suvu eñ çoq 90-100 künge yeter.
Bundan soñ Qırım ükümetiniñ Rusiye yolbaşçısı Yuriy Gotsanükniñ aytqanına köre, Aqmescitte suv berilmesini sıñırlamağa acet yoq.
Ukraina akimiyeti işğal etilgen Qırımnıñ suvnen teminlevi tek yarımada işğalden qurtarılğan soñ yañıdan başlatılacaq, dep çoq bildirgen edi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz Berlinde Almaniya kanntsleri Angela Merkel idaresiniñ reberlerinen Kremlniñ qırımtatar siyasiy mabüsleri ve Qırımnıñ azat etilüvini muzakere etti. Bu aqta Twitterde Ukrainanıñ Almaniyadaki elçisi Andrey Melnik yazmaqta.
«Ahtem Çiygoz Berlinge kelip çıqtı! Almaniya Federal kantsleri idaresiniñ reberlerinen şahsen Angela Merkelni qırımtatar siyasiy mabüsleri ve Qırımnıñ azat etilüvine celp etmeknen alâqalı qarardan ziyade muim körüşüv», – denilmekte haberde.
Mayısnıñ 25-nde Avropa Birligi Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımdan qanunsız mahküm etilgen Ukraina vatandaşlarınıñ epsi tez vaqıtta azat etilmek kerek dep aytıldı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ mahsus maruzacısı insan aqqları, şu cümleden qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarına riayet etüv aqqında esabatnı yazmaq içün Qırımğa kirip olamadı.
Bu aqqında BMT İnsan aqları şurasınıñ 28-inci sessiyasında Rita İsaak azırlağan maruzada aytıla, dep haber ete UNN.
«Mahsus maruzacı Qırım Muhtar Cumhuriyetine kirmege tırıştı, milliy azlıqlar vaziyetini ögrenece, al-azırda özüni akimiyet olaraq tanıtqanlar ile mesleatlar keçirecek ve cemiyetniñ diger azaları ile laf etecek edi. Maalesef, o, Qırım Muhtar Cumhuriyetine kirmek içün kerekli kefiller alamadı», – aytıla maruzada.
Bundan evel Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komiteti konferentsiyasınıñ iştirakçileri BMT Baş kâtibi Pan Gİ Munğa rezolütsiyanı qabul etip, Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnıñ aqqlarını boza, dep bildirdiler.


text:
Moskvada aprelniñ 19-nda Arhitektor Şçusev soqağındaki eski Lihaçev zavodı yerinde «ZİLART» mesken kompleksiniñ binası yanğınğa oğradı. Bu aqta içtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları bildirip, yanğın fotolarını ve videolarını paylaşa.
«Moskva» haber agentligi acele hızmetlerdeki menbalarına esaslanıp bildirgenine köre, qurulğan evniñ ekinci qatında bitum yanmağa başladı, binada kimse yoq edi.
Daa evel bu mesken kompleksniñ reklam kampaniyası başlatılğan edi: onıñ levhalarında Rusiye yırcıları Filipp Kirkorov, Nikolay Baskov, Maksim Galkin, Polina Gagarina, Lolita oynadılar.
Rusiye acele hızmetleri resmiy bir malümat daa bermedi.


text:
Bir qaç kün evelsi, Suv resursları boyunca Devlet agenstvosı Qırım suvnı qanunsız alğanı aqqında bildirdi.
Bunen beraber, Qırım cumhuriyetiniñ «vitse-naziri» Rustam Temirgaliyev bildirgenine köre, Kiyevde Qırımğa suv bermemege aqqı yoq. Amma buna baqmadan, onıñ aytqanına köre, içmek içün suv yetişkenini bildirdi.
«Köy hocalığı şubesiz zarar körer. Mahsulat olmacaq dep aytmam, lâkin bayağı zararı olur», - dedi Temirgaliyev.
Temirgaliyev köy hocalığında tamçı uslübınen suvarılmasını közde tutulğanını bildirdi.
Ükümetniñ malümatına köre, Qırımnıñ suv içün borcı bir yarım million grivnânı teşkil ete.


text:
Närsä ul resessiä?
Quşma Ştatlarda qabul itelgän bilgelämägä kürä, tulayım citeşterü ike kvartal, yağni, 6 ay rättän kimesä, resessiä bula. Yıllıq kürsätkeçlärdä ul xättä çağılmasqa da mömkin. Misal öçen, 2001-2002 yıllarda şulay buldı da.
Amerikan üzäk bankınıñ protsent däräcäsen kimetüe wazğiätne yaxşırta alamı, yä isä bolar üz ara bäyle tügelme?
Alar bäyle, yomşaru bualaçaq. Läkin bu çaranıñ yärdäme zur bula almıy, çönki krizis bank tarmağında, kreditlar bazarında. Protsentnı kimetü aqça külämeneñ artuına kiterä, läkin kreditnı arttırmasqa da mömkin. Şul uq waqıtta, toraq tarmağında finans xäräkäte başlansa, ul ayaqqa basırğa da mömkin.
Ä dollar belän närsä bualaçaq? Anıñ töşüe däwam itäçäkme, tuqtalaçaqmı?
Quşma Ştatlar üzäk bankı protsent däräcäsen kimetkän xäldä, ä Yewropa häm Yaponiä üzäk bankları anı totıp torğan xäldä – älbättä, dollar töşüen däwam itäçäk.
Bu töşüneñ däräcäsen farazlap bulamı?
Andıy farazlar bik ışanıçsız. Läkin dollarnıñ salmaq qına töşüe däwam itäçäk, häm ul ber eurğa 1,5 dollar däräcäsenä citergä mömkin.
Şuşı wazğiätneñ ğadi keşegä nindi yoğıntısı bulaçaq. Äytik, ike ilne alsaq – Quşma Ştatlar häm Rusiäne. Bu ildäge ğadi keşelär anı üz cilkäsendä toyaçaqmı?
Älbättä toyaçaq, läkin törle yaqlap. Quşma Ştatlarda eşsezlek artu, xezmät xaqı töşü arqılı, yağni inflatsiä eş xaqı artuın uzıp baraçaq.
Rusiädä başqaça. Anda büdjetnıñ yartısı neft häm gaz bäyäsenä bäyle. Resessiä başlansa, neft bäyäläre töşäçäk, büdjetqa zıyan kiläçäk. Yağni, qaznadan aqça alıp eşläwçelärgä, pensiä, sälämätlek saqlaw tarmağına zıyan kiläçäk.
Neft bäyäläre töşär dip uylıysızmı?
Yaqın arada töşär kebek. Äytik, Amerika resessiä 2% bulsa, neft bäyäläre 5%-qa töşäçäk.


text:
Törkiyä kelämnäre çitkä "oça"
Ber ayda 235 million yarım dollar külmendä keläm çit illärgä satıldı
Törkiyädän ğıynvar ayında 235 million 677 meñ dollarlıq keläm êksportlandı. İlneñ êksportçılar assambleyası keläm tarmağı şurası räise Säläxetdin Kaplan beldergänçä, bu kürsätkeç, uzğan yılnıñ şul uq çorı belän çağıştırğanda, 6,4%qa artıq. Ul älege êşkä öleş kertüçelärgä räxmäten citkerde.
Kaplan 2021nçe yılnı tarmaqta 3 milliard dollarlıq êksport yasap qaplarğa planlaştıruların belderde. “Yaña bazarlarğa açılu häm bulğannarında öleşebezne arttıru öçen zur tırışlıq quyabız,”-dide ul.
Bäyläneşle xäbärlär
Śitrus cimeşläre êksportı arttı
Ul bıyılnıň 9 ayında uzğan yılnıň şul uq çorı belän çağıştırğanda 14%qa artıp 427 million 29 meň dollarğa citte
Törkiyä iq’tisadı bıyıl 8,6%qa üsäçäk
Xalıqara kredit bäyäläw oışması “Standard & Poor’s" şulay dip farazlıy
"Afrikada xezmättäşlek başqarılmağan il qalmayaçaq”
İlbaşı bu xaqta üzeneň sośial’ media akkauntında Törkiyä – Afrika iq’tisad häm êş forumına qağılışlı belderüendä citkerde


text:
Fevral 15 künü Emil Kürbedinov ve Edem Semedlâyev, Qırımda Rusiyeniñ ekstremizmge qarşı küreş Merkezinden celpname aldılar. Bunı Kurbedinov öz Facebook saifesinde bildirdi.
«Maña ve işdeşime qarşı daa nasıl yañı iş taqiq etmek istegenlerini bilmeyim, amma şunı aytayım, ofisimizden alınğan, advokat sırını taşığan bütün tehnikamız bu vaqıtqa qadar mahsus hızmetlerde buluna», – dep yazdı advokat.
Yanvar 26 künü Rusiye silâlı hızmetleri Emil Kürbedinovnıñ ofisi ve evinde tintüv keçirdiler. Tintüv devamında bütün tehnika alınğan edi.
Advokat Emil Kürbedinov yanvar 26 künü Bağçasarayda Rusiyeniñ silâlı hızmetleri tarafından yaqalandı. O qırımtatar faali Seyran Saliyevniñ evine, adliyeviy yardım bermek içün kete edi. Aqmescitniñ Demiryol rayon mahkemesi advokat Emil Kürbedinovnı Memuriy qanun bozuvları Kodeksiniñ 20.3 maddesi (Natsist timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayışı) boyunca qabaatlı olaraq tanıdı ve 10 künge apis etti. Bunıñ sebebi – Kürbedinov «Vkontakte» saifesinde 2013 senesi Aqmescitte «Hizb ut-Tahrir» mitingi aqqında yazını paylaşqanı oldı.
Kürbedinov siyasiy davalarnı baqqan eñ eyi Qırım advokatlarından biridir. O ve zenaatdaşları apiske alınmasını advokat faaliyetine keder etmek ıntıluvı olaraq tanıylar.


text:
Saq yanındaki Novofödorovka qasabasında iyün 17-sinde kündüz deñizde bir aqay battı. Onıñ çarşaf ile qapalı cesedi bir saattan ziyade yalıda yata. Yanında acele yardım maşnası, ekimler bir saat polisniñ tahqiqat gruppasını bekley, bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
anda olğan adamlarnıñ aytqanına köre, eki aqay yalıda alkogol içe edi, ondan soñ birisi pirsten suvğa atıldı ve başqa yaldap çıqmadı.
Rusiye FVN-niñ Qırım idaresinden şimdilik resmiy tefsirler yoq.
Saq rayonınıñ Bağayli (Frunze) köyünde Udmurtiya sakini battı, onıñ cesedini avgust 27-sinde taptılar.
Onıñ aytqanına köre, daa on suv qazası oldı, olarda 11 adamnı qurtardılar, üçü – elâk oldı.
Avgust 22-sinde Qırımda, Kapsel körfezi yanında, cumaaqşamı künü küçlü yel, qayıqlarda yaldağan eki aqaynı deñizge alıp ketti.


text:
«Almenda» vatandaşlıq maarifi merkeziniñ idarecisi Valentina Potapova: «Qırımdan kelgenlerniñ ikâyeleri – kinoğa lâyıq. Böyle kino – Qırım sakinleri ukrainli qalmağa tırışqanları aqqında olur edi», – dep ayta. O, Qırımlı abituriyentlerniñ ukrain aliy oquv yurtlarına kirmek içün yapmaları kerek olğan areketleri aqqında tarif etti.
– Ukrainadaki aliy oquv yurtlarına kirmege istegen qırımlılar içün soñki yıl devamında neler deñişti?
– Bundan evel qırımlılar içün ukrain aliy oquv yurtuna kirmekniñ tek bir yolu bar edi – ZNO tapşırmaq, sertifikatlarnı almaq ve umumiy yarışta öz vesiqalarını teslim etmek. Lâkin Qırımlı ballar diger ukrain talebelerinen musaviy şaraitlerde degil ediler – olaranıñ derslikleri, ocalarnen qonuşmaq imkânları yoq edi. Ve ukrainadaki imtianlarğa azırlanmaqnen beraber olar Qırımdaki mektepni de ziyaret etmek kerek ediler. Endi ise Qırımlı talebeler içün yañı tertip qabul etildi – №560 fermanı. Oña binaen, ballar ZNO tapşırmaq mecbur degiller – ballarnı bir sürü imtianlardan serbest ettiler.
Şimdi akeretler sade: «Qırım – Ukraina» merkezlerinden birine kelip (olar Ukrainanıñ on eki aliy oquv yurtında mevcut), vesiqalarını tapşırmaq ve, öz dereceleri aqında kerçekni bildirip, tasil deklaratsiyasını toldurmaq kerekler. Eki fen boyunca imtian tapşırmaq qala – ukrain tili ve Ukraina tarihı (bu fenlerni Qırımda ögrenmeyler) – böylece ballarnıñ atestatları azır ola (şimdilik tek malümat kâğıtı, attestatnıñ özü ise soñra berilecek, lâkin bu spravka ile profil imtianını tapşırmağa ve oquşqa kirmege endi mümkn olacaq). Bunıñ episini üç-beş künde yapmağa mümkün.
– Bücet yerine kirmege de mümkün olamı?
– Bu merkezler aliy oquv yurtlarına bağlılar, ve bu yurtlarda er ihtisas bölüginde bücet yerleriniñ 20% Qırımlılar içün ayırılğan.
– Bütün berilgen qolaylıqlarğa baqmadan, bu kibi merkezlerden tek 153 insan oquşqa kirdi, neiçün böyle oldı?
– Bu ceryan pek sade, lâkin bütün bizim muzakerelerimiz, qandırmalarımız aman-aman bir buçuq yıl devam etti. Sistema çalışıp başlağanda endi iyün ayı edi. İyün ayında bala ende qayda baracağını tüşünmey de, o endi qarar aldı ve qayda kirmege istegenini bile. Qayd eteyim ki, esas qısım – 98 insan – Vernadskiy adına Tavriya Milliy Universitetine kirdi. Neiçün, deseñiz? TMU, Adliye nazirliginiñ qararını beklemeyip, haber berüv kampaniyasını evelden başlatqan edi.
– Ya 2017 senesi ne olacaq?
Ballar bir yılda orta mektepniñ seviyesini alıp tolu tasilni yekünley bileler
– Yañı tertip azırlanıldı ve Adliye nazirligine teslim etildi. Onda eksternat qaidelerine deñişmeler kirsetilgen ve doquzıncı sınıfnıñ şeadetnamesini almağan ballar bir yılda orta mektepniñ seviyesini alıp tolu tasilni yekünley bileler. Olar içün bütün fenlerniñ yıllıq teşkerüvini keçmege – şart degil, olar bütün on sekiz fenniñ imtianını tapşırmaq mecbur degiller, olar sadece ukrain tili, Ukraina tarihı, joğrafiya ve uquqşınaslıqnı tapşırmaq kerekler.
– Bundan ğayrı iç bir vesiqa kerekmeymi?
– Olar beyannameni de toldurmaq kerekler, oña köre olarğa «keçirilgen» işareti qoyulacaq, bü dört fen boyunca ise – yekün imtianları ötkerilecek.
– Ve kene de bu imtianlarğa azılanmağa kerek. Qırımdaki talebelerge ne tevsiye etersiñiz?
– Olarnıñ şeritlerinde Ukrainanıñ Tasil keyfiyetine qıymet kesüv merkezi, Ukraina tasil nariligi olmalı, olar bedava on-line kurslarnı tapmaq kerekler. Ukrain tili ve edebiyatı, Ukraina tarihı boyunca uzaqtan ögrenme kurslarına yazılmaq kerekler. Eñ sade variant – şahsiy dersler. İnanıñız, Qırımda ukraina tili ve edebiyatı boyunca pek yahşı ocalar qaldı, ve olar şimdi işsizler. Anda vicdanlı Ukraina tarihı ocaları qaldı – olar da azırlanmağa yardım ete bileler. Qırımlılar dediler ki, Qırımda bazı kitaphanelerde ukrain dersliklerini tapmağa mümkün eken. Kitaphane hadimleri olarnı sildiler, lâkin köterip admadılar, ve şimdi, güzel rica etseñiz – ballarğa yavaştan bereler. Doquzıncı sınıfnıñ vesiqasını Ukrainada almağa qıyın degil.
Bunen beraber qırımlılar içün Tışqı mustaqil bilgige qıymet kesüv (ZNO) yolu da açıq. Bu sene qoşma sessiyanıñ künleri, Rusiye devlet imtianlarınen aynı künlerge rast kelmeycek.


text:
Advokat Sergey Loktevniñ bildirgenine köre, FSB hadimleri Emir-Usein Kukuğa qarşı «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenine dair delillerniñ bir qısmını sahteledi. Bu aqta avgustnıñ 29-nda Kukunıñ bilgisayarı baqılğan Şimaliy-Kavkaz okrugı arbiy mahkemesiniñ oturışuvında belli oldı.
Qabaatlanğannıñ bilgisayarı baqılğanda 2014 senesi aprel ayında bilgisayar alınğanda olmağan cüzdan tapıldı.
«Kukunıñ evinde saba saat 8-den 11-ge qadar tintüv keçirilgen edi. Saba saat 11-den soñ bilgisayar şaatlar ögünde alındı ve sarıldı. O künü quvetçiler saat 12-de bu bilgisayarnı Aqyardaki FSB operativ bölüginiñ binasında baqmağa başladı. O vaqıt bilgisayarnıñ masasında bu cüzdan daa yoq. Daa soñra bilgisayar Aqmescitteki FSB tahqiqat bölügine berile. Anda 2016 senesi mayısnıñ 17-nden 18-ne qadar onı kene baqalar ve acayip bir şekilde masada «printskrin» adlı cüzdan qayd etile. Bu cüzdannıñ içinde daa sekiz cüzdan bar», – dep tarif etti Loktev.
Emir-Usein Kukunıñ bilgisayarındaki cüzdanlarda tapılğan fayllarnıñ malümatına köre, olar 2014 senesi aprelniñ 20-nde saat 13:00 14:00 arasında açılğan edi, yani bilgisayar tintüv çerçivesinde tutıp alınğan soñ.
«İmaye bilgisayar tintüv vaqtında alınğan soñ anda deñişmeler oldı, dep bildirdi mahkemede. Bilgisayarda bu fayllar yoq edi, dep aytamız. Olar olmasa, böyle yañlış delillerge esaslanmağa da mümkün degil. Daa ziyadesi, bunı biz aytmayıq. Bu fayllarnıñ malümatı er şeyni añlata. Olar bilgisayar Kukudan alınğan soñ açılğan edi», – dep añlattı advokat.
Mahkeme, imayeniñ Kukunıñ evinde tintüv keçirgen ve eşyalarnı alğan FSB operativ hadimi Aleksandr Kompaniytsevni ve şaatlarnı sorğuğa çekmek muracaatını red etti. Bundan ğayrı, mahkeme işbu bilgisayarnıñ tehnik ekspertizasını yapmağa razı olmadı.
Haber derc etilgende FSB tahqiqatçıları bunıñnen bağlı izaat bermedi.
Aprelniñ 4-nde haber etildi ki, Rostov-na-Donu Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasını» temelden baqmağa başladı.
Dava boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Usein Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan ediler. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatladılar.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini azat etmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımdaki Rusiye akimiyeti koronavirus hastalağınıñ tarqaluvına qarşı semereli telükesizlik tedbirlerini keçirmey. Böyle fikrini Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Bundan ğayrı, Qırımda insanlarnıñ koronavirus hastalığı telükesine sayğısız ve mısqıllı yanaşuvı resmiy seviyede rağbetlendirile edi», – dep yazdı Çubarov Facebookta.
Onıñ qayd etkenine köre, «Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım vaziyetinde semetdeşlerimizge ve yarımadada yaşağan bütün Ukraina vatandaşlarına yardımnıñ esas şekli mahsus halqara teşkilâtlar, hususan Dünya sağlıq nazirligini Qırımda koronavirus hastaları aqqında haberdar etüv ve koronavirus yuqunçınıñ qırğınlığı vaziyetinde Qırımnıñ işğalci akimiyetiniñ areket talili ola».
«Rusiyeni halqara gumanitar uquqqa köre işğalci devlet olaraq mesüliyetli olmağa mecbur etmek içün elimizden kelgenini yapacaqmız», – dep qoştı Çubarov.
Qırımda ilk koronavirus hastası tasdıqlandı.
Yarımadanıñ Rusiye akimiyeti bildirgenine köre, Qırımda hastanen alâqada olğan er kes ve atta onı alıp ketken taksi aydavcısı tapıldı ve tecrit etildi.
İşğal etilgen Aqyarda martnıñ 22-nde saba koronavirus hastaları tasdıqlanmadı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırım ve Aqyarğa bağışlanğan hatıra aqçası dekabr 23 künü çıqarıldı, dep bildire Rusiye Federatsiyasınıñ Merkeziy bankı. Beyanatta qayd etilgeni kibi, yañı aqça 100 ruble birleminde çıqtı. Bir tarafı Aqyarğa, başqası – Qırımğa bağışlanğan.
Qırımğa bağışlanğan tarafında «Qarılğaç yuvası» isarı tasfir etilgen. Ekinci tarafından – Aqyar körfezinde batqan gemilerge abide, Ayvazovskiy resiminiñ parçası kösterilgen.
«Qarılğaçlar yuvası» resimi altında Rusiye Bankı saytınıñ saifesine QR-kod ile bağlantı yazılğan, mında hatıra aqçası aqqında tarihiy malümatnı tapmaq mümkün», – denile beyanatta.
Hatıra aqçası cemi 20 million nushada çıqtı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Avgust 29-da aqşam Aqyar-Aqmescit yolunda Opel Vectra ve Mercedes Sprinter sefer avtobusınıñ iştiragınen qaza yüz berdi.
Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ Qırım idaresi matbuat hızmetinde bildirdiler ki, qaza yolnıñ 31-ci kilometrinde oldı. Qurtarıcılar zararlanğan kişini bloktan azat etmege mecbur oldı. Zararlanğanlarnıñ sayısı aqqında müessisede bildirilmey.
«Krıminform» saytınıñ bildirgenine köre, GİBDD Qırım idaresinde qaza neticesinde beş kişi zararlanğanı, bu cümleden eki bala aqqında aytalar.
Aynı vaqıtta Kremlge boysunğan Qırım sağlıq saqlav nazirlginde Qırım neşrine qazada altı adam zararlanğanını bildirdiler.
«Qaza neticesinde altı kişi zararlandı. Dört adam hastahanege ketirildi, eki kişige ambulator yardımı kösterildi. Ağır alda kimse yoq edi», – dep bildire neşir Qırım sağlıq saqlav nazirliginiñ beyanatını.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
2018 senesiniñ başından berli Ukrainağa kirgen 15 biñden ziyade Rusiye vatandaşı biometrik nezaretten keçtü, dep bilidre Ukraina devlet sıñır hızmetiniñ matbuat kâtibi Oleg Slobodyan.
«Biometrik nezaret sisteması semereli çalışa, şimdilik ciddiy bir problema yoq. Bu yılnıñ başından berli 22,5 biñden ziyade insan biometrik nezaretten keçti, bular arasında 70 devletniñ vatandaşı bar. Bularnıñ aman-aman 15 500 – Rusiye vatandaşı», – dep ayttı Slobodyan «112 Ukraina» telekanalınıñ efirinde.
Devlet sıñırında yerleşken keçiş noqtalarında biometrik qayd sisteması yanvarniñ 1-nden itibaren çalışıp başlağan edi; bundan evel bir qaç kün devamında, hususan dekabrniñ 27-nden itibaren, bu sistema test rejiminde çalışqtı. Sıñırda çalışqan nezaretniñ yañı sisteması «migratsion telüke» cedvelindeki cemi 70 devlet vatandaşı, şu cumleden Rusiyenen alâğalı.
Biometrik malümat nezareti Qırımda yaşağan Ukraina vatandaşlarına tesir etmeycek, dep bidirdi Ukraina devlet sıñır hızmeti.