text:
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov aytqanı kibi, yarımadada Ukraina tarafdarları daa bardır. Bunı o Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ süreti ile bill-boardlarnı bozğan eki studentniñ yaqalanuvını izaatlap ayttı, haber ete akimiyet tarafdarı Krıminform haber agentligi.
«Qırımlılar edi. Oquv yurtlarında ukrain devletiniñ gizli tarafdarları daa bardır. Taqiqat tafsilâtlarını bilmeyim. Tış reklamanı, şu cümleden liderniñ süreti ile bill-boardlarnı bozğan eki insannıñ yaqalanuvı aqqında bilem. Qarar alındı», – dey Aksenov.
Onıñ sözlerine köre, taqiqat studentlerniñ areketlerini sımarlağan şahısnı tapmağa tırışı. «Olarğa böyle işni kim berdi, meraqlı, bunı sımarlağan insanlarnı tapmağa kerek… Er alda, bu içün em cinaiy ve memuriy qanuniyet nazarından cezalandıracaqmız», – dep qayd etti o.
Studentelerniñ yaqalanuvı aqqında resmiy malümat ne Rusiye akimiyeti, ne Qırımnıñ uquq qoruyıcı organlarınıñ saytında bar.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


c: text/html

text:
Cumaertesi künü, aprelniñ 20-nde, Aqyarda belli qırımlı yaldayıcı Oleg Sofânik qırımtatar halqı sürgünliginiñ 75 yılı munasebetinen yaldav kerçekleştirdi.
Bu aqta qırımlı bloger Zair Akadırov Facebookta haber etti.
«1944 senesiniñ sürgünligi – zalım Stalin ve omuzdaşları kerçekleştirgen cefakeş qırımtatar halqınıñ qorqunç faciasıdır. İnsanlarnı ölümge yolladılar. Bir daa böyle bir şey tekrarlanmasın. Bu yaldavnı halq sürgünliginiñ 75 yılına bağışlayım», – dep bildire Sofânikniñ aytqanlarını bloger.
Akadırovnıñ haber etkenine köre, yaldav vaqtında ruzgâr ese edi, ava arareti ise +10 derece edi. Sofânik 1 km mesafeni batterflây üslübinde yaldadı.
Aqyardaki «Uşakova balka» plâjında finişke çıqtı.
Zair Akadırovnıñ qayd etkenine köre, Sofânik büyük mesafege, misal içün, Qırımdan Türkiyege yaldamağa azır. Amma bunıñ içün sermiya toplamağa ve sıñırnı keçmek içün izin almağa kerek.
Qırımtatar halqını Qırımdan sürgün etüvniñ qurbanlarını añma künü er yıl mayısnıñ 18-nde qayd etile. 1944 senesi mayısnıñ 18-nde qırımtatarlarnen toldurılğan birinci eşelon yarımadadan Orta Asiyağa yollanğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cumaertesi künü, noyabrniñ 23-nde, İstanbulda Türkiye, Ukraina, Romaniya Qırım sanayıcı iş adamları Dernegi (TURKSİD) açıldı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Tedbirde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Ukrainanıñ Türkiye elçisi Andriy Sıbiğa, Ukrainanıñ İstanbul Baş konsulı Oleksandr Ğaman, TURKSİD yolbaşçısı Ertan Baştuhan ve Türkiye, Ukraina ve Romaniyanıñ qırımtatar iş adamları iştirak etti.
Tedbir teşkilâtçılarınıñ aytqanına köre, Dernek qırımtatar diasporası yaşağan regionlarda iqtisadiy işbirligi ve koordinatsiya içün, ticaret, medeniyet, ilim ve sanatqa qoltutmaq içün quruldı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov açılış merasiminde iştirak etkenini ilân etti.
TURKSİD 2019 senesi oktâbrniñ 1-nde işine başladı. Dernekniñ merkezi İstanbulda olacaq.
Oktâbrniñ ortasında Dernek Kyivde şubesi açılğanını ilân etti. TURKSİD Ukraina vekili iş adamı İsmet Yüksel oldı. Dernek yolbaşçısı Ertan Baştuhannıñ aytqanına köre, ileride Poloniya, Bulğaristan ve Baltiya memleketlerinde şubelerniñ açılması beklenile.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev yañı saylanğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıyden qırımtatar muhtariyetiniñ tasdıqlanuvınen bağlı Ukraina Anayasasına deñişmelerniñ kirsetilüvine dair tam bir cevap alamadı, dep bildirdi. Bu aqta o, Qırım.Aqiqatnıñ beş yılı munasebetinen keçirilgen «Ukrain cemiyeti ve Qırım – kelecekke baquv» açıq munaqaşası vaqtında ayttı.
«Ne yazıq ki, Petro Poroşenko vaqtında Ukraina Anayasasına Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ şekilsiz muhtar cumhuriyetten milletniñ unitar devlet içinde kelecegini belgilev aqqına dair halqara normalar esasında milliy-territorial cumhuriyetke deñiştirilüvinen bağlı deñişmelerni kirsetip olamadıq», – dedi Cemilev.
O, Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci turı ögüne Zelenskıyden milliy-territorial cumhuriyetniñ ğayrıdan tiklenmesine nasıl baqa dep sorağanını hatırlattı.
«Buña qarışıq bir cevap berdi. Qırımtatar halqınıñ ağır taqdiri, olarnıñ vatanperverligi ve al-azırdaki baqışları içün işğal bitken soñ qırımtatarlarğa inkişafları içün şaraitler yaratılmalı, dedi. Bu sualge tam bir cevap alamadım», – dep qayd etti Cemilev.
Cemilev «yañı saylanğan prezidentniñ Qırım işğalini ve referendumnı iç bir vaqıt tanımaycağını ve Donbasta barışıq olması içün Qırımnen bağlı bazarlıq etmeycegini» aytması onı memnün etti.
Daa evel Cemilev Qırım.Aqiqatqa qırımtatarlar Volodımır Zelenskıyge «konstruktiv muhalifette» olacaq, dep bildirdi.
Cemilev tele alıp barıcısı ve şoumen Volodımır Zelenskıyge muracaat etip, oña işğal etilgen Qırımnen bağlı beş sual bergen edi.
Zelenskıynıñ taqımı qırımtatar halqı lideriniñ açıq muracaatına cevap berdi.
2018 senesi dekabr ayında prezident Poroşenko Ukraina devleti terkibinde qırımtatar milliy-territorial muhtariyetiniñ qurulmasınen bağlı Anayasa deñişmeleri qanunını Yuqarı Radağa kirsetmege azır olğanını bildirgen edi. Aynı vaqıtta, prezidentniñ aytqanına köre, o vaqıt parlamentte bu qararnı qabul etmek içün 300 rey olıp olmağanına dair malümatı yoq edi.
Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar qırımtatar muhtariyetiniñ «separatizmge iç bir alâqası yoq» dep añlatqan edi. Onıñ qurulması ise Ukrainanıñ 2014 senesi qoşulğan BM tamır halqlarnıñ aqlarına dair beyannamesinde qayd etilgen tamır halqnıñ aqqı ola.


text:
Dekabr 4-ünde Keriçte bulunğan Qırım.Aqiqat jurnalistleri, Qırım yalısı yanında FSB zapt etken ve sanki ğayıp olğan “Nikopol” ve “Berdânsk” ukrain arbiy katerlerni taptı. Katerler, Keriçte, Rusiye FSB Devlet sıñır hızmeti nezaret etken, “Genmol” akvatoriyasında iskele divarı yanında buluna.
Daa evel Keriç saytlarınıñ birisinde “Genmol”da ukrain arbiy katerleri yoq olğanını aqqında malümat peyda oldı.
“Nikopol” ve “Berdânsk” arbiy katerlerni limanınıñ içine avuştırdılar. Olar, 2014 senesine qadar ukrain deñiz qaravulınıñ Keriç müfrezesine ait olğan mıntaqada, Qırım ilhaqından soñ ise bu yerde Rusiye FSB sıñırcılarınıñ müfrezeleri yerleşti.
Keriçni sarıp alğan tumanğa baqmadan, Qırım.Aqiqat jurnalistleri ukrain arbiy gemilerniñ süretini çekip oldı. Sürette maskirovka ağınen sarılğan kater nomeriniñ bir parçası körüne.
“Yañı Qapu” reyd buksiri aynı yerde, iskeleniñ soñuna yaqın tura.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabr 25-te Rusiye sıñır gemileri, Keriç boğazınıñ neytral suvlarında ukrain gemilerine attı ve olarnı zapt etti. Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Bütün arbiylerni Moskovadaki "Lefortovo" apishanesine alıp kettiler.
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri Keriç hastahanesinde bulunğan 3 yaralanğan askernen beraber 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen Ukraina deñizcilerini cenk esiri dep tanıdı.
Noyabrniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve AQŞ tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Ukraine tomorrow Qırım matbuat vastalarınıñ programmaları kösterilecek, dep bildirdi Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasında Ukraina haber siyaseti naziriniñ keñeşçisi Sergey Kostinskiy. 20-50 daqiqalıq programmalar ve Qırım aqqında vesiqalı filmler telekanal efirine kirecek, – haber ete Qırım.Aqiqat.
Sergey Kostinskiy Ukraine tomorrow efirine «Golos Krıma», «Krım live», Zaman ve Qırım.Aqiqat kibi programmalarnıñ kirsetilecegini bildirdi.
«Content azır olğanda, yañı soynı meydanğa ketirmege acet yoq. Qırım matbuat vastalarınıñ işğal etilgen territoriyalarda öz jurnalistleri bar olğanından sebep exklusiv content azırlanıla». – dep bildirdi nazir keñeşçisi.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, evel Kostinskiy Ukraine Tomorrow kanalında Qırım muarririyetiniñ peyda olacağı planlaştırılğanı aqta aytqan edi.


text:
Telekorüv ve radioyayınlav boyunca milliy şurasınıñ azası Sergey Kostinskiy uquq qoruyıcı organlarnı Qırım ile memuriy sıñırda jurnalistlerge ücüm ile bağlı vaqialarnı taqiq etmege çağırdı. Bu aqta o Facebook saifesinde bildirdi.
Kostinskiy Qırım «vatandaşlıq qamaçavı» iştirakçileri tarafından ücüm etilgenine şikâyet etken «Hersonskiye vesti» jurnalistleriniñ bildirüvini izaatladı.
Bildirgeni kibi, bu vaqia boyunca delillerni toplay.
«Menimce, bu sebepten cinaiy iş açılmalı. Ne uquq qoruyıcı, ne faaller jurnalistlerni tiyip olamay. Uquqiy devlette yaşaymız! Jurnalist – toqunmaz şahıstır», – qayd etti Kostinskiy.
Yaqında Ukraina haber siyaseti naziri Yuriy Stets aytqanı kibi, ATR qırımtatar telekanalınınıñ jurnalisti Gülsum Halilovağa zarar ketirilgeni sebebeinden İçki işler nazirligine muracaat etip, cinaiy işniñ açılmasını talap etecektir.
Herson vilâyeti Ukraina İçki işler nazirliginiñ idaresinde deyler ki, ATR jurnalistiniñ arizası boyunca Ukraina cinaiy kodeksiniñ 171 maddesi boyunca cinaiy ketişat açılğan.
«Hersonskiye vesti» saytı jurnalistleriniñ faaliyetine keder etken narazıcılarğa nisbeten de cinaiy işniñ açılması aqqında mesele baqıla.
Noyabr 20 künü Herson vilâyetinde patlav sebebinden elektrik bercileriniñ eki demir-beton tiremesi devirildi ve Qırımğa elektrik teminlevi keçken daa eki yolaqnıñ tiremeleri bozuldı.
Noyabr 21 künü Herson vilâyeti Çaplinka rayonında devirilgen tiremelerniñ yanında tamirine keder etken faaller ve uquq qoruyıcılar arasında ziddiyet yüz berdi, qavğa qoptı.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley.
«Krımenergo» malümatına köre, Ukraina ağından elektrik energiyası ile teminlev 1 210 megavatt miqarında etile edi. Qırımnıñ orta qullanuvı – 1100 megavattnı teşkil ete edi. Şimdi «Ukrenergo» milliy energetik şirketinden 0 megavatt kele (er dört yolaq söndürilgen).


text:
Aqyarda yüzümniñ 70% toplanılğanını ayttılar. Bunı Rusiyeniñ kontrolündeki Aqyar akimiyeti beyan etti.
Müessisede yüzüm cıyuvı avgustnıñ ilk künlerinde başlanğanını ve oktâbrniñ soñunda bitecegini ayttılar.
«Regionda bereket bergen yüzümliklerniñ umumiy meydanlığı 4363,4 gektar teşkil ete, 70% çıyıldı. Mahsuldarlıq bu sene bir gektardan 35 tsentnerni teşkil ete», – dediler müessisede.
Rusiye tarafından tainlengen Aqyar akimiyetiniñ malümatına köre, eñ büyük topraqlar, yüzümliklerniñ 1626,9 gektarı, Ltd «Kaçinskiy +» şirketine ait. Onlardan 1430 gektarı cıyıldı. Şirket tehnikiy ve sofra yüzümleriniñ 15 çeşitini östüre.
«Çoqusı sofra yüzümleri (Muskat Gambugskiy, Vostorg, Muskat Yantarnıy ve Ottonel) endi cıyıldı. Tehnikiy çeşitlerniñ cıyılması daa devam ete. Ltd «Vinograd plus» kibi kiçik şirketler, 63 gektarlıq yüzümliklerge saip olup, bereketni endi bütünley cıydılar», – qayd ettiler müessisede.
2015 senesi sentâbrniñ soñunda Qırımdaki şarapçılar Qırımda işlenilgen yüzümniñ kölemi, 2014 yılına nisbetten, aman-aman üç qat azlaşqanını bildirdiler. Keçken sene tabiat şaraitleri yüzümge yaramay tesir etken edi, Rusiyeniñ davranışı ise yüzümni qorçalamağa bermegen edi.


text:
Bazarertesi künü, dekabr 28-de, Qırım Yuqarı mahkemesinde «fevral 26 işi» boyunca birinci mahkeme toplaşuvı keçirilecek. İşbu ketişatnıñ iştirakçileri – Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ve faaller – Ali Asanov ve Mustafa Degermenci. Qırımtatar Milliy Meclisi dünya toplulığını «vaqtınca işğal etilgen Qırımda insan aqlarını qorumağa» çağıra.
«Qırımtatar halqı – Qırımnıñ tamır halqınıñ cesür oğulları üzerinde Rusiyeniñ mahkemesi açılacaq künü halqara ve uquq qoruyıcı teşkilâtlarnı, BMT azalarınıñ ükümetlerini Rusiye işğalcileriniñ qanuniysizligini toqtatmaq ve Rusiye tarafından vaqtınca şğal etilgen Qırımda insan aqlarını qorumağa çağıramız», – dep bildire Meclisniñ matbuat hızmeti organnıñ reisi Refat Çubarovnıñ sözlerini.
Mecliste deyler ki, Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci «devletniñ qoruvı boyunca öz anayasa mecburiyetini yerine ketire ediler», dekabr 28 künü açılacaq mahkeme ise «halqara uquqnıñ qaba bozuluvıdır».
«Rusiye qanuniyetiniñ cinaiy mantığına riayet etilse, Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermencige belgilengen qaaatlar Ukraina topraq bütünligini qoruğan BMT azaları – dünyanıñ daa 100 devleti yolbaşçılarına bildirile bile», – denile beyanatta.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Mihail Bulgakov, moskovalılarnı bozğan kvartira meselesi aqqında ölmeycek aforizminiñ müellifi oldı. Oña oşatıp, "suv meselesi" de ilhaq etilgen Qırımnıñ başlıqlarını ve olarnıñ Moskovadaki şorbacılarını raat qaldırmay demek mümkün.
Suvnın kerek-kerekmez yerde hatırlaylar, em de hatırlasalar, belli bir şekilde yapalar - suv bizge, elbette ki, kerekmey, amma Ukraina borclu. Tamam şu birisiniñ kvartirası aqqında ikâye kibi - sanki bizim de degil, amma saiplerini biraz sıqıştırsaq da olur.
Kremlniñ yañı bolşevikleri, Qırım ilhaqı aqqında qarar bergende, bunıñ neticesi yarımadanıñ Ukrainanen iqtisadiy alâqalarınıñ üzülmesi olur, dep tüşünmedi, ğaliba
Em bolşevist Moskovadaki kvartira meselesi, em de Qırımdaki suv meselesiniñ tamırları ve müellifleri birdir, menimce. Olar, öz areketleriniñ aqibetlerini körip olamağan adamlarnıñ siyasetidir.
Bolşevikler, akimiyetni öz eline alğan soñ, şahsiy mülkiyetni lâğu etti ve iqtisadiyatnıyoq etti - neticede sade kvartira, daa ziyadesi - Moskova merkezinde olğan kvartira, maldan yeñişke çevirildi.
Kremlniñ yañı bolşevikleri, Qırım ilhaqı aqqında qarar bergende, bunıñ neticesi yarımadanıñ Ukrainanen iqtisadiy alâqalarınıñ üzülmesi olur, dep tüşünmedi, ğaliba. Qırımnı RSFSRden USSR-ge berilmesi aqqında SSSRniñ Yuqarı Şurasınıñ fermanınen qurulğan alâqalarnıñ degil de, coğrafiya alâqalarını. İste, bilmeyim daa qaç kere tekrarlamaq kerek, amma Qırım - bu ada degil, bu yarımadadır.
Rusiye akimiyetiniñ iç bir qararı Qırımdan ada yapmaz, amma yalıñız iqtisadiyatnıñ degil, qırımlılarnıñ yaşayışınıñ da degradatsiyasına sebep ola bile
Ve "suv meselesi" tamam bunen bağlıdır. Rusiye akimiyetiniñ iç bir qararı Qırımdan ada yapmaz, amma yalıñız iqtisadiyatnıñ degil, qırımlılarnıñ yaşayışınıñ da degradatsiyasına sebep ola bile. Qırım işğaliniñ er yañı künü köstere ki, sadece közlerni açmaq kerek, aqibetlerni köz ögüne almaq kerek. Şimaliy Qırım kanalından suv teminatınıñ toqtatılması da olarnıñ arasındadır.
Qırımda Ukraina prezidenti vekili Anton Korineviç, suv teminatı - Özü (Dnipro) özeni aqqan memleketniñ ve Qırım Muhtar Cumhuriyeti memuriy ceetten ait olğan devletniñ elindedir, dep ilhaq etilgen Qırımnıñ "başlıqları"na hatırlatqanı pek doğrudır. Qırım kanalınıñ özü de Ukraina topraqlarındadır, Rusiyeniñ degil ve qanun boyunca ne bu devletniñ, ne de işğalci akimiyetniñ bu kanalğa iç bir alâqası yoq.
Ve suv teminatı meselesini, eminim ki, yarımadanı işğalden qurtaruv meselelerinde ayrı baqmaq olmaz. İleride ise, Qırım kanalını ğayrıdan çalıştırmaq içün masraf etilecek paralarnı, Ukrainanıñ topraqlarını işğalden qurtarğanda, Rusiyeden reparatsiya olaraq istemek mümkün, dep tüşünem. Bu, menimce, Ukraina içün de, Rusiye içün de em Qırımnıñ özü içün mantıqlı bir mesele çezüvi olur.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikirler, muelliflerniñ öz fikirlerini ifade ete ve muarririyetniñ noqtai-nazarını er vaqıt aks etmezler


text:
Qırımnıñ aman-aman bütün şirketleri dekabr 15-den işke başlamağa azır, dedi yarımadanıñ Rusiye başı Sergey Aksenov.
«Cumhuriyet rayonlarında aman-aman bütün sanaiy ve ticariy şirketler dekabr 15-den tam işke başlamağa azır… Amma ticariy şirketlerniñ iş vaqtı fevqulâde vaziyetniñ yoq etilmesi boyunca regional ştablarnıñ tarafından belgilene», – dedi o, haber ete yarımada Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
«Fevqulâde vaziyetniñ yoq etilmesi boyunca ştab tarafından ticariy şirketlerniñ iş vaqtına sıñırlav kirsetilmedi. Belediyelerniñ er angisi özü bu ya da o şirketniñ iş vaqtını belgiley. Havfsızlıqnı politsiya teminley», – qayd etti Aksenov.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Dekabr 8 künü Ukraina energetik tertibatından Qırımğa bir elektrik yolağı boyunca elektrikniñ berilmesi ğayrıdan tiklendi. Amma Qırımda alâ daa ağ qazaları yüz bere.


text:
Cemil Gafarovnıñ advokatı Rifat Yahin müvekkiliniñ sağlıq vaziyeti fenalaşqanı ve mabüsniñ aqları bozulğanı içün Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat etti.
Bu aqta advokat Qırım.Aqiqat mühbirine haber etti.
«Müvekkilim qırımtatarı Gafarov Cemilniñ menfaatları içün aqları bozulğanından Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat ettim. Sağlıq, ayat aqları ve saqatlıq statusı. Apiske alınğanından berli aqları bozula, hususan apiste tutulmasına mania olğan ağır hastalıqlarını qayd etecek tibbiy tedqiqlerde», – dedi Yahin.
«Saqatlığını isbatlağan tibbiy tedqiq SİZOda yapılmalı, müvekkilimniñ ayatı içün müim olğan ilâclar berilmey. Mence, bu vaziyette insan aqları vekâletlisi çette qalamaz», – dep qoştı Yahin.
Daa evel advokat Aqmescit SİZOsınıñ memuriyetine ariza berip, müvekkiliniñ tibbiy tedqiqi yapılmasını rica etti.
Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova işğal etilgen Qırımdan ukrainalı siyasiy mabüsler Cemil Gafarov, Server Gaziyev, Enver Ömerov veAsan Yanikovnıñ (Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» mabüsleri) sağlıq vaziyeti fenalaşqanını bildirgen edi. Şu sebepten Denisova Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Ukraina vatandaşlarınıñ tibbiy tedqiqi içün yardım etmesini rica etti.
Daa evel Gafarovnıñ advokatı müvekkiliniñ alı kritik oldı, dep qayd etken edi. Cemil Gafarov üçünci derece saqatı, büyrekleri hasta ve yürek hastalıqları bar. Advokat Gafarovğa ilâc bermeyip, hastahanege avuştırmağa razı olmadılar, dep qoştı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina Yuqarı Radası mayısnıñ 31-nde Lüdmila Denisovanı ombudsman vazifesinden boşatttı. Bu qararğa 234 halq deputatı qoltuttı, dep bildirdi «Ğolos» fraktsiyasınıñ deputatı Yaroslav Jeleznâk ve «Yevropeyska solidarnist» fraktsiyasınıñ azası Oleksiy Ğonçarenko.
Denisova 2018 senesi martnıñ 15-nde berli Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi olaraq tayin etildi. Qanunlarğa köre, onıñ vazifelerni yerine ketirüv müddeti 5 yıl olmalı.
«ZMINA. İnsan aqları merkezi» teşkilâtınıñ idare reisi Tetâna Peçonçıknıñ aytqanına köre, ombudsmannı işten çıqarmaq içün anayasa sebepleri yoq edi.
Denisovanıñ fikirince, onı işten boşatuv qararı Prezidentniñ ofisinden kele, amma anda bunı inkâr eteler.
«Prezidentniñ ofisi İnsan aqları vekâletlisiniñ faaliyeti meselelerinen bağlı bir toplaşuv yapmadı ve planlaştırmay», – dep qayd etti mayısnıñ 30-nda Prezident ofisiniñ yolbaşçı muavini Andriy Smirnov Azatlıq Radiosına.
Mayısnıñ 31-nde «Sluğa narodu» Denisovanı vazifeden boşatuvnıñ üç resmiy sebebi bar, dep bildirdi. Hususan cenk vaqtında aq qorçalayıcı faaliyet vekâletlerini yerine ketirmedi («gumanitar ayat ve esirlerni deñişüvni teşkil etmedi»).
Mayısnıñ 30-na qadar parlamentke Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi vazifesine bir namzet resmiy şekilde teklif etilmedi.
Aynı vaqıtta, Azatlıq Radiosınıñ vaziyetten haberdar olğan subetdeşi bildirgenine köre, Denisovanıñ yerinde ekseriyat ya «Sluğa narodu» fraktsiyasınıñ deputatı, 31 yaşında Oleksandr Kaçura, ya da Ukraina imayecileriniñ aqlarını temin etüv meseleleri prezident vekâletlisi, 41 yaşına Olena Verbitskanı körmege istey.
«Amma yaş meselesi bar», – dep ayttı Azatlıq Radiosınıñ subetdeşi, Kaçuranı ima etip.
Oleksandr Kaçura Azatlıq Radiosına bergen izaatında «Yuqarı Rada tayin etken ombudsman çalışqanda tayin etüv keyfiyeti aqqında aytmaq doğru degil», dep qayd etti.
Olena Verbitska Azatlıq Radiosına izaat berip, «uzun yıllar insan aqlarını qorçalasa da», mayısnıñ 30-na qadar Yuqarı Rada insan aqları vekâletlisi vazifesine namzetini kösterüvnen bağlı bir teklif almadı, dep ayttı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Aralarında yaş farqı küçük degil edi – 20 yıl. Lâkin bu işbirlikleri ve dostluqlarına keder etmedi. Eki deanıñ munasebetleri – adiy bir şey degil. İsmail Gasprinskiy ve Agatangel Krımskiy dea sözüne lâyıqlar.
İsmail Gasprinskiy – meşur qırımtatar cemaat erbabı, naşir, yazıcı, türk ve musulman aleminiñ islâatçısı.
Onıñ dostu Agatangel Krımskiy – filolog, tilşınas-poliglot, şair, terciman, ukrain şarqşınaslığınıñ temelcisidir. 1871 senesi Vladimir-Volınskiyde doğdı. Onıñ aslını soyadı yahşı köstere – babası qırımtatarlarından edi, onıñ ecdatları Bağçasaraynı XVII asırnıñ soñunda terk etip, Beyazrusiyede (o vaqıt Poloniya-Litvaniya Reç Pospolitayağa ait topraqlar edi) yerleşti.
İcadiy miraslarını ögrenüv – pek acayip ve meraqlı intellektual seyaattır. Eki deanıñ munasebetlerine dair çoq bilgimiz yoq, lâkin Agatangel Krımskiyniñ İsmail Gasprinskiy aqqında yazğan büyük maqalemiz bar. Gasprinskiyniñ ayatı ve faaliyetine dair qısım Agatangel Krımskiyniñ «Qırımtatarlarnıñ edebiyatı» işinde taqdim etilgen.
Eñ başında Krımskiy müim tarihiy devirni qayd ete: «XV-XVIII asırlarnıñ qırımtatar edebiyatı güllenüviniñ soñunı Qırımnıñ Rusiye tarafından zapt etilüvi ketirdi». Hanlar qalmadı, hayırseverler qalmadı, edebiy faaliyet toqtatıldı, «qırımtatarlar kütleviy şekilde Türkiyege köç etkenleri içün oquyıcılarnıñ sayısı pek eksildi». Böylece, «qadimiy edebiyat toqtatıldı ve… yavaş-yavan unutılıp başlandı».
XV-XVIII asırlarnıñ qırımtatar edebiyatı güllenüviniñ soñunı Qırımnıñ Rusiye tarafından zapt etilüvi ketirdiAgatangel Krımskiy
Agatangel Krımskiy bu devirde qırımtatar zadegân sınfında menfiy bir tendentsiyanı qayd etti – ruslaşuv ve qısmiy assimilâtsiya, çünki mırzalıq vekilleri Rusiye medeniyetine pek erte qoşuldı – rus mektebinde oqudı, soñra ise ükümet ya da arbiy hızmette çalıştı, – qırımtatar kimligini coydı.
Aslında, çoqusı qırımtatarlarnıñ alâ tasil almaq imkânı yoq edi. Adiy tasilni aytsaq, o, «muafazakâr-klerikallarnıñ qollarında edi», dep qayd ete Krımskiy. Mektepte (başlanğıç musulman mektebinde) ve medresede oquş daa çoq eskirgen edi («balanı oqutmaq yerine daa çoq mısqıllağan ediler», dep yaza Krımskiy). Eñ meşur oquv yurtunda bile vaziyet aynı – tahminen 1500 yılında Mengli Geray Han vaqtında qurulğan Bağçasaraydaki Zıncırlı medrese farqlı degil edi.
1880-inci yıllarnıñ başlarına qadar öyle devam etti, Krımskiyniñ aytqanına köre, o vaqıt «tasil alğan, ileri oca ve edebiyatşınas İsmail Gasprinskiyniñ büyük emiyetli maarifçilik-yazıcılıq faaliyeti başlandı. O, mırzalardan olıp, Moskva, Parij (1871-1874), İstanbulda (1874-1875) tasil aldı». Agatangel Krımskiy Gasprinskiyniñ tercimeiyalında «Terciman» gazetasınıñ açıluvı ve çıqarıluvını müim bir vaqia dep tafsilâtlıca tarif ete.
Gasprinskiy esas energiyasını «Terciman» gazetasına berdi, muarrirligini vefatına qadar devam etti, otuz yıldan çoq. Gazeta etrafında yerli medeniy küçlerni topladı»Agatangel Krımskiy
Krımskiy şöyle yaza: «1883 senesi Rusiye tarafından Qırımnıñ zapt etilüviniñ yüz yılında o, Bağçasarayda «Terciman» rus-tatar gazetasını eki tilde açtı, ve o, çoq yıllar devamında mektep iliminde yañı usullarnı ve musulman yaşayışında yañı ileri ğayelerni muntazam sürette propaganda etti… Gasprinskiy esas energiyasını «Terciman» gazetasına berdi, muarrirligini vefatına qadar devam etti, otuz yıldan çoq. Gazeta etrafında yerli medeniy küçlerni topladı».
Bu neşirniñ emiyetini aytıp, Krımskiy şöyle yazğan edi: «Terciman» yigirmi yıldan çoq bütün türklerge büyük tesir etken yekâne (ya da aman-aman bir) musulman gazetası edi; ve şunıñ içün, meselâ, Qazan tatarları İsmail Gasprinskiyniñ adını aytıp, öz edebiyat tarihında onıñ adını büyük bir ad olaraq telâffuz ete.
Krımskiy Gasprinskiyniñ edebiyat faaliyetinde tafsilâtlıca toqtala: «İsmail Gasprinskiy tek istidatlı jurnalist ve oca degil, yazıcı-belletrist edi. Ara-sıra belletristik tercimelerni («Robin Kruzo») derc ete, bazı vaqtıları öz eserlerini yaza edi. «Yol mektüpleri» şeklini seve edi, «Molla Abbas» seyaatında kibi; olarnıñ bir qısmı XV asırnıñ soñunda ispanlar yoq etken Granadanıñ bir parçası olaraq cenübiy İspaniyanıñ irişilmez dağlarında saqlanıp qalğan ideal musulman yüksek medeniyetli memleket aqqında «Dar-ur-Rahat musulmanları» utopik povesti edi. 1890-ıncı yıllarnıñ ortasında «Tercimanda» derc etilgen Gasprinskiyniñ «Kün doğdı» romanınıñ avtobiografik çizgileri bar».
Krımskiyniñ qayd etkenine köre, 1905 senesiniñ inqilâbından soñ Gasprinskiy «Tercimandan» ğayrı «Ha-ha-ha!» icviy mecmuasını, musulman qadınları içün «Alemi nisvan» ve «tatar edebiyatı tarihçısı içün daa soñra qıymetli tatar yazıcıları olacaq (meselâ, Lâtif-zade) bazı genç yazıcı quvetleri ilk sefer derc etilgen «Alemi Subyan» mecmusını neşir etip başladı». O, Gasprinskiy Peterburgda duma musulman deputatlarınıñ («Millet») organınıñ quruluvında iştirak etti, Rusiye musulmanlarnıñ siyasiy umumrus qurultaylarında çıqışta bulundı, dep yaza.
Agatangel Krımskiy, Gasprinskiy maneviy oca, bir sıra qırımtatar intellektualı – şair, yazıcı, jurnalistler – Abdulla Lâtif-zade, Ali Bodaninskiy, Osman Aqçoqraqlı, İsmail Lemanov, Asan Sabri Ayvazovnıñ ustazı olaraq qıymetli olğanını qayd etken edi. Olar ve bir sıra diger genç izdeşi ulu ocasınıñ esas işini devam ettirdi – qırımtatar halqınıñ yekâne vatanı Qırımda maarifi ve ğayrıdan doğuvını.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Yaltada iyün 29-ında "Deo neksiya" maşnasınıñ aydavcısı samokatta yürgen balanı urdı ve qaza yerinden qaçtı.
Bunı rusiye Qırım İİÑ-niñ matbuat hızmeti bildire.
"Ösmür yaralandı. Zarar körgen oğlan elektrik samokatnı ayday edi. Maşna aydavcısı onı çaprazda urğanından soñ qaza yerinden qaçtı", - denile beyanatta.
Politsiyanıñ malümatına köre, qaza soqaq kameralarına yazıldı. Şimdilik aydavcını qıdıralar.
Qırımda rusiye politsiyasınıñ hadimleri 25 yaşındaki Aqmescit sakinini maşna hırsızlavında şübeli sayıp tuttı, cinayetçi gece Aqmescit sakininden Nissan maşnaşını hırsızladı, soñra yol qazasına oğradı. Qazadan soñ maşnanı taşlap ketti.


text:
Rusiye Tış işler nazirligi dünyada yekâne olğan ATR qırımtatar telekanalınıñ qapatılması ile bağlı Qırımda insan aqları ve qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını sıñırlanması aqqında beyanatlarnı «sebepsiz ve çorlandırıcı» dep adladı. Bu aqqında Rusiye Tış işler nazirliginiñ resmiy saytında bazarertesi künü, aprel 6-da, derc etilgen beyanatında aytıla.
«Belli bir müddet içinde Rusiye kütleviy haber vastası olaraq qayd olamayıp, aprel 1-den itibaren Qırım Cumhuriyetinde tele- ve radio yayınlavını toqtatqan ATR mediaholdingi etrafında bir sıra çetel ortaq ve uquq qorçalayıcı teşkilât kötergen ses-şamata teren bir ayret doğura», – aytıla Rusiye Tış işler nazirliginiñ beyanatında.
Nazirlikniñ tahminlerine köre, telekanal qapatılmasınıñ sebebi «mediaholding saipleri tarafından Rusiye qanunlarınıñ talaplarınıñ aselet yapılğan bozuvı» ola.
«Kütleviy haber vastalarınıñ plüralizmini istegen er kesni Qırımda milletlerara munasebetler saasında vaziyetni sahte sürette kerginleştirmemege çağıramız, mında ilk sefer Qırım Cumhuriyetiniñ anayasasında qırımtatar, ukrain ve rus tilleri aynı statusnı aldılar», – aytıla nazirlikniñ beyanatında.
Mart ayınıñ soñuna qadar ATR media-holdingi Rusiye qanunlarına köre kütleviy haber vastası olaraq öyle de qayd olamadı. Şirket Roskomnadzorğa vesiqalarını bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytara ediler. Aprel 1-ge keçer gecesi ATR telekanalı, Lâle bala telekanalı işini toqtatmağa mecbur oldılar. «Meydan» ve «Lider» radioları da diñleyicilerinen sağlıqlaştılar. Reberlik telekanalnı qayd etmege tırışacağını bildirdi.


text:
Mart 8 künü «Kalançak» keçirme noqtasında politsiya hadimi «Qırım grajdanlıq blokadası»nıñ iştirakçisini attı. Bu aqta Herson vilâyetiniñ Milliy politsiya bölüginiñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Polis Kalançak rayonında olıp keçken atış boyunca teşkerüv tedbirlerni keçirmekte. «Herson» rotasınıñ hadimleri yaş erkekniñ tarafından yapılğan qanunsız areketlerini toqtatmaq içün, onı tenbiyelegen soñ, ateş açmağa mecbur qaldılar. Erkek ise politsiya hadimini silânen qorquta edi. Yaralanğan yigitni hastahanege yolladılar, silâsını tutıp aldılar. Cinaiy iş açılğan. Bunıñnen bir sırada yüz bergen vaqia boyunca taqiqat yapılmaqta», - dep bildirdiler matbuat hızmette.
Berilgen malümatlarğa köre, mart 7-8 gecesi bir qadında «Qırım grajdanlıq blokadası»nıñ iştirakçısı ile tartışma yüz berdi, onıñ neticesinde qadın polis hadimlerini çağırdı. Taqiq vaqıtta faallerden biri «Herson» rotasınıñ polis hadimni silânen qorqutıp başladı.
Matbuat hızmetiniñ qaydlarına köre, polis hadimi ilk evelâ avağa, soñra ise «grajdanlıq blokadası» iştirakçisiniñ sağ ayağına attı.
Politsiyanıñ malümatlarına binaen, yigitni Kalançak rayon hastahanesine teslim ettiler. Sağlıq vaziyeti qanaatlendiricidir.
Vaqia yüz bergen yerden silâ alınıp, ekspertizağa yollanıldı. Kalançak politsiya bölügi Ukraina qanunnamesiniñ «Qanunsız silâ, patlağan maddeler qullanması» nıñ 263 maddesine köre cinaiy iş açtı.


text:
Böyle fikirni Qırım siyasetşınası Aleksandr Formançuk bildirdi.
«Mustafa ağa Putinge cenkni ilân etti. Böyle cenk içün bu şahıslar ne derecede teñ olğanını bilmeyim, amma Yasir Arafatnıñ (filistin azatlıq areketiniñ yetekçisi, 1994 senesi Nobel mukâfatınıñ laureatı) şanı Mustafa ağa içün olduqça realdir»,– dedi Formançuk.
Siyasetşınasnıñ fikrince, Cemilevge Qırımğa kirişniñ yasaqlığı siyaset nazarından istenilgen bir şeydir.
«Onıñ içün bu al istenilgen, çünki bugün o, öz aqqları oğrunda küreşken halqnıñ yetekçisi olaraq sayıla. Öz milliy belgilevi içün, yani Rusiye istilâcılarına qarşı küreşken insanlarnıñ yetekçisidir», – dep ayttı Formançuk.
O şunı da qayd etti ki, Cemilevge Qırım toprağına kiriş Rusiye ile aman-aman cenk arfesinde bulunğan devletiniñ temsilcisine kibi yasaq oluna.
«O, Ukraina parlamentiniñ halq deputatı, Rusiye Federatsiyası ile cenleşken ve Rusiye tarafından tanılmağan parlamentiniñ deputatıdır», – dep añlattı Formançuk.
Siyasetşınasnıñ aytqanına köre, eger de Cemilev Qırımğa kirmege areketine devam etse, Meclis ise oña yardım etecek olsa, bu tarik olaraq tanılacaq. «Rusiye Vederatsiyası ve Qırım yolbaşçılığı ise işbu tariklerni toqtatmaq içün çare körecektir».


text:
Büyük Britaniya Keriç köprüniñ qurulmasına alâqası olğan şahıs ve şirketlerge qarşı Avropa Birliginden soñ sanktsiyalar kirsetti. Bu aqta Britaniyanıñ Maliye nazirligi saytında haber etile.
Böylece, sanktsion cedvelge oğrağanlar:
- «Grand Servis Ekspress» baş müdiri Aleksandr Ganov;
- «Stroygazmontaj» şirketiniñ infrastruktura leyhalarınıñ baş müdir muavini Leonid Rıjenkin;
- «Lenpromtransproyekt»;
- Berkakit-Tommot-Yakutsk tren yolu qurucılığı direktsiyası;
- «Qırımnıñ tren yolu»;
- Qırımnıñ birinci sigorta şirketi.
Vesiqada qayd etilgenine köre, bu şahıs ve şirketlerniñ Britaniyadaki aktivleri buzlatılacaq.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar AB daimiy vekiller komitetine Ukraina topraq bütünligini ve suverenitetini bozuv, hususan Keriç köprü qurucılığı ile bağlı şahıs ve teşkilâtlar cedvelini kenişletmek qararını qabul etkeni içün teşekkürler bildirdi.
AB elçileri Keriç köprüniñ qurucılığı içün eki şahıs ve dört şirketke qarşı sanktsiyalarnı tasdıqladı.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qıbrız Keriç köprü qurucılığı sebebinden kirsetilgen Avropa Birligi sanktsiyalarını blok ete. AB, bu köpürni qurğan şirketlerge qarşı sanktsiyalarnı 2018 senesi iyül ayında kirsetti.
İyünniñ 18-nde Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba bildirgenine köre, Avropa Birligi Şurası Qırım işğali sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı bir yılğa uzattı.
Sanktsiyalar 2014 senesi Rusiyeniñ yarımada işğaline cevap olaraq kirsetildi. O vaqıttan berli bir qaç kere uzatılıp kenişletilgen edi.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşina qısmı 2018 senesi mayıs ayında yengil maşinalar içün açılğan edi, daa soñra yük maşinalarınıñ areketi başlatıldı. Köpürniñ demiryol qısmı daa azır degil.
2019 senesi dekabr ayında Rusiye prezidenti Vladimir Putin köpürniñ tren areketini başlattı.
Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kremlniñ halqara uquqqa emiyet bermegeniniñ daa bir delili ola, dep bildirgen edi.


text:
Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen ve yanvarniñ 22-nde apis müddetleri bitkeninen azatlıqqa çıqqan birinci qırımlılar Rustem Vaitov ve Nuri Primov Moskvada bulunalar.
Bu aqta qırımlı aq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyeva Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
«Koloniyadan azat etilgen Rustem (Vaitov – QA) baş ağrısı bar dep hastahanege ketti. MRT yapıldı ve şimdi neticelerini bekley. Nuri (Primov – QA) bir qarar, ciddiy sağlıq şikâyetleri yoq. Bir saat evel alğan haberimizge köre, Nuri ve Rustem Moskvada körüşip, Qırımğa ketmege azırlanalar», – dep bildirdi Zudiyeva.
Onıñ aytqanına köre, Qırımda Primov ve Vaitovnıñ evlerine qaytması munasebetinen dua keçirmege niyetleneler.
Rustem Vaitov «terror teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkeninde» qabaatlanıp, beş yıl koloniyada yattı. Yanvarniñ 22-nde apis cezasınıñ müddeti yekünlengeninen onı azat ettiler. Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» ekinci mabüsi Nuri Primov dayanvarniñ 22-nde qomşu Rusiyeniñ Mariy El Cumhuriyetindeki Rusiye koloniyasında azatlıqqa çıqtı.
2016 senesi sentâbr ayında Rostov-na-Donu şeeriniñ Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi qararını seslendirip, «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca qabaatlanğan aqyarlılar Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovnı beş yıl umumiy rejim koloniyasında qalmalarına üküm etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqyarda Ğalebe kününe bağışlanğan kontsertte Rusiye yırcısı Oleg Gazmanov çıqışta bulundı. Bunı şeerniñ Rusiye ükümeti haber etti.
«Tedbirniñ seyircileri içün, cenk yıllarındaki er kesniñ eñ sevimli yırları sanadan seslendi. Bayram kontsertiniñ kulminatsiya noqtası Rusiye halq artisti Oleg Gazmanovnıñ çıqışı oldı», – dep yazıla bildirmede.
2021 senesi QMC ve Aqyar şeeriniñ prokuraturası Keriç köprüniñ açıluvında iştirak etken 23 rus artistine qarşı cinayet davasını açtı.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescit – Geniçesk rayon memuriyetiniñ sabıq reisi Seytumer Nimetullayev rusiyeli Qırımda faal areket ete ve ukrain qoruyıcı organlarınıñ diqqatını celp etti. Sabıq memurğa, şimdi ise, «Qırım birligi» cemaat teşkilâtınıñ reberine qarşı Herson vilâyeti prokuraturası üç cinaiy iş açtı, İçki işler nazirligi ise onı qıdıruvğa ilân etti. Nimetullayev özü bütün qabaatlavlarnı red ete, bunı siyasiy sebeplerden yapılğan basqı dep saya.
Keçken aftanıñ soñunda Herson vilâyeti prokuratruası Geniçesk rayon memuriyetiniñ sabıq reisi Seytumer Nimetullayevge qarşı birden üç iş açtı. Sabıq memurnı öz vazifeni kendi menfaatlarında qullanğanında şekleyler. (Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 364 maddesi, 2-nci qısımı). Hususan, mahkeme taqiqatçıları memur auktsion keçirmeyip, 1000 ga etrafında topraq arsasını şahsiy işhanege teslim etti, şu işhaneniñ müdiri onıñ apayıdır, dep bildireler. Böyle etip, devletke 7 million grivna etrafında zarar ketirildi.
Ekinci cinaiy iş emek qanunlarınıñ bozuluvınen bağlı.
«Mahkemeden evel yapılğan taqiqatnıñ malümatına köre, Geniçeskten Kiyevge eki kere mecburiy şekilde devlet işinde çalışqan 50 adamdan ibaret gruppa «antimaydanğa» yollanılğan edi. Şu yolculuqlarnıñ teşkilâtçıları Geniçesk rayon memuriyeti, Geniçesk rayon devlet şurası, ve Regionlar Firqasınıñ rayon merkezi oldı», – dep aytıla bildirmede.
Bundan da ğayrı, Nimetullayev İnternet vastasınen Ukrainanıñ devlet sıñırlarını deñiştirmek maqsadınen çağıruvlar yerleştirdi (110 madde 2-nci qısım). Prokuraturanıñ malümatına binaen, Nimetullayev bu kibi çağıruvlarnı «vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti sakinlerinen evelden añlaşıp», 2014 senesiniñ mayıs ayından başlap, şimdiki künge qadar yerleştire.
Oktâbr 17 künü sabıq rayon memuriyeti reisine, o cinaiy işniñ becergeninde şeklengeni aqqında bildirildi, oktâbr 22 künü Geniçesk rayon bölügi militsiyası Nimetullayev qıdırılğanını ilân etti. İnşaat, maşinaları, 700 ga meydanlıqta topraq arsaları apis etildi. Şeklengen memur şirketke ayırğan topraqlar devletke qaytarıldı.
Prokuraturada qayd etkenleri kibi, şimdiki vaqıtta şeklengenniñ bulunuv yerini belgilene.
Nimetullayev: «Biz ötmegimizni elâl qazandıq»
Qırım.Aqiqat Seytumer Nimetullayevge izaatlar içün muracaat etti. Nimetullayev bütün qabaatlavlarnı red ete. Onıñ fikirince, bütün bu işler mahsus yapılğan ve onıñ Qırımdaki faaliyetinen bağlı. Belli ki, Nimetullayev bir yıldan soñ, daa bir Qurultaynı çağırtacaq oldı. Şimdiki Qurultay, «Ukraina çerçivesinde çalışa, Rusiye Federatsiyasında ise, de-yüre faaliyet etip olamay».
«Bu cinaiy işler, menim cemaat faaliyetim, «Qırım birligi» areketiniñ reberi olğanım, adamlarnı Rusiye Federatsiyasında çalışmağa çağırğanım içün mahsus açıldı», – dey Nimetullayev. – Meni martnıñ 10-nda işten çıqardılar. Aprelde Ukraina mahsus hızmeti tarafından büyük bir teşkerüv ötkerildi (Geniçesk rayon devlet memuriyetinde. – Müel. qayd.), neticede bir şey tapmadılar. Ondan soñ, yañı Qurultaynı teşkil etmege qarar alğan soñ, taqiqatçılarnı taptılar. Sahte bir iş açmasalar, olarnı işten boşatırlar, dediler».
Qayd etmek kerek ki, 1000 ga köy hocalıq topraqlarnıñ ayırı şirketke teslim etilüvi boyunca da «bozuluvlar yoq». «Topraqnı kommunal hocalığına berdik, qanun boyunca o, topraqnı işlemege aqqı olğan diger hocalıqqa teslim etti. Bu topraqlarda şu hocalıq yigirmi yıldan ziyade çalışa», – dep añlattı sabıq memur. Aynı zamanda, topraq keçken şirketniñ saibi kerçekten de, apayı olğanını tasdiqladı. Nimetullayevniñ sözlerine köre, şimdi o «pek hasta», onıñ içün Ukrainanıñ qıtasında buluna.
Bunen beraber, o Ukrainanıñ devlet sıñırlarını deñiştirmek içün mahsus çağıruvlar yapqanını red ete: «Saçma bir şey. Men Ukrainanı sevem ve sevecem – amma, evelki Ukrainanı, faşist hıntası idare etken, halq vekilleri öldürilgen, çöplük qutularına atılğan Ukrainanı degil». Sabıq memur emin, onı qıdırğanları tek nufuzını kötercek.
Umumen alğanda, Ukraina qoruyıcı organlarınıñ oña ayırğan diqqatını Nimetullayev «Meclis reberleriniñ sımarışı» ile añlata. «Olar halqqa hainlik yaptılar ve bugünde bugün Ukrainada bulunalar. Allah er şeyni köre», – dedi Nimetullayev.
Aynı zamanda, Rusiye Federatsiyası «olar (Ukraina halq vekili Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarov) yapqan cinayetlerni aydınlatmağa aşıqmağanları» sebebinden çorlana. «Ekisiniñ de birer qabaatlav cıltı bar. Men bunı öz közlerimnen kördim», – dedi Nimetullayev.
Qayd etkeni kibi, yaqın kelecekte matbuat-konferentsiyasını ötkerip, oña qarşı açılğan cinaiy i şve qıdıruv boyunca izaatlar berecek. Bundan da ğayrı, Rusiye Federatsiyası Tış işler Nazirligine yardım içün muracaat etecegini ayttı. «Rusiye vatandaşı olaraq, meni Ukrainadaki aqsızlıqlardan qurtarmağa kerekler, – dey sabıq memur. – Belki olarda (Ukrainada. – Müel. qaydl.) iqtisadiy vaziyet kergin olğanı içün, endi menim mülkümni de 1944 senesi olğanı kibi saipleştirmege isteyler. Biz ötmegimizni elâl qazandıq, bütün vesiqalarımız bar».
Ukrainağa barıp, taqiqatçılarğa tfsir bermege azırsıñızmı, degen sualge: «Meni apis etip, ve apishanege qapatmaları içün anda barmağa deli degilim».
«Yardım etiñiz, qorçalañız, men qırımtatarım da»
Meclis reisi Nimetullayevniñ aytqanlarına teñqidnen yanaştı. Refat Çubarov, raqipniñ cinaiy işler «Meclis reberleriniñ sımarışı» ile açılğanını «Nimetullayevniñ hasta hayalları ve yañı saiplerini yımşatmağa isteginen añlattı».
«Onıñ, evelki Ukrainanı sevdim ve sevecem» kibi sözleri meni şaşırttı, – dedi Çubarov Qırım.Aqiqatqa. – Elbette, Nimetullayev Yanukoviç zamanına ait Ukrainanı sevgeni añlaşıla, çünki Yanukoviç zamanında aqsızlıqlarğa daimiy sürette berilgen qaparlar sayesinde köz yumula edi. Kiyevde yüksek vazifelerde bulunğanlar, halqqa qarşı yapqan cinayetler içün qorqıp, qaçqan soñ, Nimetullayev birden Qırımğa yol aldı, çünki anda şimdilik mahkeme yetip olamay. Faqat, mında da bir kimsege kerek olmağanı belli oldı. Tek bir kerelik qullandılar, o da keçiçici müddette».
Bundan da ğayrı, Meclis reisi dört yıl evelsi yüz bergen vaqianı hatırladı. «2010 senesi Nimetullayevni qoruyıcı organları endi yaqasından tutqan ediler, birinci kere Mecliske çapıp kelgen edi: yardım etiñiz, qorçalañız, men qırımtatarım da. O vaqıt, Meclis qırsız ve qapar bericilerni qorumağanını çoq añlattıq. Soñra, kene Kiyevge yol tapıp, «qoranta» ögünde tiz çökti ve yañı faaliyetke izin aldı».
«Qırım Birligi» reisiniñ başqa delilleri aqqında Çubarov şöyle dedi: «Öz hainligini aqlamaq içün er hain biñ türlü mana tapar». Alman yazıcınıñ bu sözleri Nimetullayevni eñ güzel sürette añlata. O, kendi qorqaqlığını ve satqınlığını başqasınıñ boynuna asmağa istey».
Qayd etmeli ki, bu yılnıñ mart ayında Ukraina İçki işler nazirligi cumhuriyetniñ birinci şahıslarnı qıdırğanını ilân etti. Bu cümleden, Sergey Aksönov, Vladimir Konstantinov, Rustam Temirgaliyev ve Natalya Poklonskaya.


text:
Panamada cirteträw
Panamada 6 zurlığında cirteträw bulğan
Amerika Quşma Ştatlarınıñ Geologik tikşerenü üzäge (USGS) Panamanıñ kön’yağında 6 zurlığındağı cirteträw êpiśentrınıñ Punta de Burika qasabasınıñ 31 çaqrım kön’yaq-könçığışı buluın citkerde.
Cirneñ 10 çaqrım astında terkälgän zilzilädä, berençe mäğ’lümatlärgä kürä, ülüçe yäki yaralanuçı bulmağan.
Bäyläneşle xäbärlär
Putin: “Äfğanstanda wazğıyätne cayğa salırğa tırışabız”
Rusiyä İlbaşı Vladimir Putin Äfğanstanda böten êtnik törkemnärneñ il citäkçelegendä wäkillek itelüeneñ zarurlığın belderde


text:
Ukraina Tış işler nazirligi mayısnıñ 9-ı arfesinde Aqyar merkezinde qoyulğan sovetlerniñ lideri İosif Stalinniñ sureti aqqında malümatqa cevap berdi.
«1944 senesi onıñ (Stalinniñ – QA) rejimi kütleviy etnik temizlev yaptı – üç kün içinde 190 biñden çoq qırımtatarı ayvan vagonlarında Asiyağa sürgün etilgen edi. Yollarda can bergenler çoq oldı. Rusiye yerli ealini aqaretlemek fırsatlarını qaçırmay», – dep aytıla Ukraina nazirliginiñ Twitter haberinde.
Rusiye işğal etken Aqyarda mayısnıñ 9-ı arfesinde merkeziy General Petrov soqağında Stalinniñ süreti ve «Bu ğalebe bizim» yazısınen banner asıldı.
Aqyarda mayısnıñ 9-nda koronavirus qırğınlığı ve vatandaşlarnıñ özüni izolâtsiya etüv rejimine baqmadan, bir sıra tantanalı merasim keçirilecek. Gemi ve aviatsiya paradı olacaq.
Rusiye Mudafaa naziri Sergey Şoygu mayısnıñ 9-nda Aqyarda ve Keriçte bayram salütlarınen bağlı emir berdi.
Rusiye işğal etken Qırımda 2014 senesinden soñ «Zafer künü» sovet ve Rusiye bayramı Qızıl Ordu ve sovet halqınıñ natsist Almaniyanı yeñgen bayramı olaraq qayd etilmekte. Ukrainada mayısnıñ 8-nde Hatıra ve barışıq künü qayd etilmekte, mayısnıñ 9-nda – Ekinci cian cenkinde natsizmni yeñüv künü.


text:
Zapt etilgen Qırımda fevral 8, çarşenbe kününiñ aqşamına qadar 35 meskün yer ve 7 binden ziyade insan elektriksiz qala. Bunı işğal etilgen Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ baş idare matbuat hızmeti bildire.
RİA Krım agentligine izaatlap, FVN: «Saat 17:00 olğan vaziyetke köre, 35 meskün yerde elektik berilüvi toqtalğan, olardan 6 – qısmen. Umumen 7185 insan elektriksiz qalmaqta. Elektrik berilüvini tüzetmek içün 64 RES taqımı, yani 197 insan, 69 tehnika maşnası çalışmaqta», – dep bildirdi.
Müessisede, elektrik ağlarınıñ qazalanması avanıñ bozulmasınen bağlaylar, aytalr ki, ayazlı ava ve küçlü yel buña sebep oldı.
Bundan evel «Krımenergo» yarımadada 30 meskün yerde elektrik olmağanını bildire edi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.
Rusiye 2016 senesi baarde energetik köpürniñ üçünci ağını qoşqan olsa da, işğal etilgen Qırımda elektrik temin etüvinde problemler bar. 2015 senesi dekabr ayından başlap, Herson vilâyetinde elektrik direkleriniñ bozulmasından sebep, Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrik aqımı toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırım özü çıqarğan energiya, Rusiyeden yarımadağa ketirilgen generator ve Rusiyeniñ Krasnodar vilâyetinden keçirilgen energo köpür ile elektriknen temin etile.