text:
Adliyeci Emil Kurbedinovnıñ bildirgenine köre, rusiyeli FSB-niñ Qırım idaresinde Ervin İbragimovnıñ soy-soplarından onıñ ğayıp olması aqqında arizanı ve mütenasip videonı almağa red ettiler.
Onıñ malümatına binaen, soy-soplar bu vaqia boyunca mütenasip şikâyet yollamağa niyetleneler, arizanı ise poçtanen yollaycaqlar.
«Olarğa kimse çıqmadı bile. Soy-soplar arizanı poçtanen yollamağa mecburlar. Aynı vaqıtta Ervinniñ soyları cinayet aqqında arizanı qabul etmege red etüv boyunca şikâyet yollaycaq olalar. Bu mesele boyunca çoq sualler peyda ola...», – dep yazdı Kurbedinov Facebook saifesinde.
Mayıs 25-te, saba Bağçasarayda devlet şurasınıñ sabıq deputatı, Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ İcra komitetiniñ azası Ervin İbragimov bu gece ğayıp olğanı aqqında bildirile edi. Onıñ maşnası yol ortasında qaldırılğan tapıldı. Mayıs 24-te tahminen saat 23:00-te Ervin babasına telefon etip, ondan maşna vesiqaları aqqında soradı. Bundan soñ Ervinnen bağ bozuldı.
Bundan soñ internette video peyda oldı, videoda Ervin İbragimovnı, tahminlerge köre, Yol patrul hızmetiniñ hadimleri toqtadı, soñra onı mikroavtobusqa oturtmağa tırıştılar, o qaçmağa tırıştı, amma onı tuttılar ve maşnağa oturttılar. Bundan soñ maşna Bağçasaray suv anbarı tarafına, ormandan keçip ketti.
Onıñ babası Moskvağa boysunğan yarımada prokuraturasına onıñ oğlunı tapmaq içün ariza yazıp muracaat etti.
Yerli uquq qoruyıcılarnıñ resmiy izaatları alâ daa yoq.
Qırım işğal etilgen soñ yarımada territoriyasında adamlar, hususan qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Bunen beraber, Rusiyege boysunğan Qırım taqiqat komitetinde «yarımadada qırımtatarlar kütleviy şekilde ğayıp olmağanını» bildireler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


c: text/html

text:
Qırım boksçusı Aleksandr Usikniñ ilân etken yarışınıñ – Mustaqillik kününe Ukraina bayrağı ile eñ eyi foto yarışınıñ ğalibi belgilenildi. Boksçu öz Facebook saifesinde bildirgeni kibi, ğalebeni Kiyevge Qırımdan vaqtınca köçip kelgen qızçıq – Polina qazandı.
«Mustaqillik kününe Ukraina bayrağı ile eñ eyi foto yarışınıñ ğalibi – semetdeşim Polinka. Polinka – Aqmescitten ukrain vatandaşı, vaqtınca Kiyevge köçti, semetdeşiniñ uruşına kelip, muzafer olmaqnı ögrenmege istey. Beraber yeñermiz!!!» – yazdı Usik.
Evel boksçu yarış ğalibi onıñ Cenübiy Afrika temsilcisi Johnny Muller ile 2015 senesi avgust 29 künü keçirilecek uruşına bedava biletlerni elde etecegini bildirgen edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Samsun (il)
Samsun (türkçe Samsun) - Türkiye Cumhuriyetiniñ şimaliy qısmındaki bir il (vilâyet). Merkezi - Samsun şeeridir. Vilâyetniñ şimaliy tarafında Qara deñizge çıqışı bardır. Cenübinde Çorum, Amasya ve Tokat, şimal-ğarbında Sinop, şarqında ise Ordu vilâyetinen sıñırdaş ola. Samsun vilâyetinde merkez dail 15 ilçe (rayon) bar.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Samsun Reberi 29 martnıñ 2007 s. arhivlengen.
- Samsun Memuriyeti
- YerelNET Samsun saifesi 1 iyünniñ 2013 s. arhivlengen.
- Samsun Guide 13 martnıñ 2009 s. arhivlengen.
- Samsun kent ayatından haberler


text:
Rusiye Taqiqat komitetiniñ yolbaşçısı Aleksandr Bastrıkin 2014 senesi Rusiye işğal etken Qırımda keçirilgen «referendumnıñ» tanılmamasını «ekstremistik faaliyetniñ hususiyetleri» olaray adlay.
Bu aqqında onıñ «Kommersant-Vlast» neşirinde çıqqan maqalesinde aytıla.
«Qırım federal bölgesinde ekstremistik faaliyetniñ belli bir hususiyetleri qayd etile, anda Rusiyege qarşı çıqmağa tırışalar, tarihiy malümatnı ve zemaneviy vaqialarnı yañlış tanıtıp, Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasına qoşulması aqqında referendum neticelerinden şübelenmege zorlaycaq olalar», – dep aytıla maqalede.
«Ekstremist faaliyetine qarşı areketler aqqında» federal qanunğa bütünhalq referendumı neticeleriniñ inkâr etilmesini ektremizmniñ bir şekli olaraq kirsetmek kerektir. Devletimizniñ tarihını yañlış tanıtmaq ıntıluvlarına yol bermemek kerek», – dep tüşüne Bastrıkin.
2014 senesi mart 16-da Rusiye Federatsiyasınıñ arbiy ve siyasiy yardımınen Qırımda anayasağa uymağan ve dünyada tanılmağan referendum olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye yarımadanı öz terkibine aldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aprelniñ 7-nde, çarşenbe künü, Kyivde ukrain uquq qoruyıcı teşkilâtlarnıñ temsilcileri Avropa Şurası insan aqları komissarı Dunâ Miyatoviç ile körüşüv vaqtında işğal etilgen Qırımdaki bozuvlar ve taqipler aqqında aytıp berdiler. Bunı «Qırım uquq qoruyıcı gruppası» haber ete.
«Qırım uquq qoruyıcı gruppası»nıñ reisi Olga Skrıpnik «Qırımda Ukraina vatandaşları siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum etilgenine» diqqat çekti.
«2019 senesi olıp keçken soñki «deñişüvden» soñ, o zaman 11 Kreml siyasiy mabüsi azat etilgen edi, Qırımdaki Rusiyeniñ işğalci organları eñ azından daa 33 Ukraina vatandaşını tevqif etti», – dep aytıp berdi Skrıpnik.
Bundan ğayrı uquq-qoruyıcı Aqyarlı Galina Dovgopola ve Azatlıq Radiosınıñ jurnalisti Vladislav Yesipenkonıñ davalarına diqqat çekti.
«Körüşüv vaqtında uquq qoruyıcılar Qırmdaki diger insan aqları bozuvlarını, keçüv adliye saasında qanunlarnı ve silâlı çatışma aqibetleriniñ yoq etilüvini ve Qırımdaki vaziyetniñ monitoringi içün mehanizmler qıdıruvını muzakere ettiler », – dep qoştılar «Qırım uquq qoruyıcı gruppası»nda.
Dunâ Miyatoviç ile körüşüvde İnsan aqları merkeziniñ, Vatandaş serbestiligi merkeziniñ, «QırımSOS», Harktv uquq qoruyıcı gruppasınıñ vekilleri iştirak etti.
Qırım işğali
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescit "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçileriniñ ükmüne apellâtsiya şikâyeti 2019 senesi dekabr 24-ünde baqılacaq.
Bu, Qırım advokatlar kollegiyasına yazılğan mektüpniñ cevabından belli oldı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Mektüpte, mahmeke Moskovada, Rusiye Yuqarı mahkemesinde olacaq, dep bildirile.
Daa evel Rostov-na-Donu şeeriniñ Cenübiy bölge arbiy mahkemesi, bu davanıñ iştirakçileri -Teymur Abdullayevni 17 yıllıq apis cezasını, Uzeir Abdullayev 13 yıllıq apis cezasını, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov 12 yıllıq apis cezasını, Rustem İsmailovnı ise 14 yıllıq apis cezasını üküm etti.


text:
Hersonda fevral 26 künü Qırım sakinlerine destek bildirmek içün, «Qırımnıñ Rus işğaline qarşı küreş Künü» munasebetinen aktsiya ötkerildi. Vilâyet memuriyeti ögünde Azatlıq meydanında miting keçirildi. Merasimde şeer sakinleri ve, Qırım Rusiye taradından işğal etilgen soñ, yarımadanı terk etmege mecbur olğan insanlar iştirak etti.
Miting vaqıtında Herson vilâyet devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı Andriy Gordeyev: «O zaman, 2014 senesi 26 fevralde (Qırım Yuqarı Şurası qarşısında mitingte – QA), qırımtatar halqı bir misal kösterdi, öz vatanını böyle qoruycaqsıñ. Aman-aman aynı adise Hersonda da yüz berdi. Tamam üç yıl evelsi bu Azatlıq meydanında davalar keçkene edi. Biz Qırımda yüz bergen acınıqlı adiselerni endi körgen edik ve mümkün olğanı qadar çoq adam çıqardıq. Hersonlılar çıqıp, Ukraina erkânında yaşamaq aqqını qorçaladı», – dep ayttı.
Fevral 26 künü Ukrainada «Qırımnıñ Rus işğaline qarşı küreş Künü» qayd etile, bütün Ukrainada Qırımğa destek bildirmek içün aktsiyalar keçirilecek. Bu künü Qırım Yuqarı Şurası binası qarşısında Ukrainanıñ topraq bütünligine destek olaraq miting keçirilgen edi. O vaqıt mitin iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, şu cümleden «Russkoye yedinstvo» virqasınıñ vekilleri çıqqan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Reseydiñ Aqparattıq tehnologiyalar jäne Bwqaralıq aqparat qwraldarınıñ qadağalau departamentiniñ direktorı Aleksandr Zarrov mälimdeme jasap, eger Facebook jeke derekterdi saqtauğa qatıstı zañdı talaptardı orındamasa, Reseyde bwl äleumettik jelini qoldanudı toqtatıp tastaytının mälimdedi. Bwl turalı «Şilañ» aqparattıq saytı habarladı.
Aleksandr Zarrov sözinde: «Zañ barlıq adamğa ortaq bolğandıqtan da, qanday jağdayda da biz zañnıñ orındaluın qamtamasız etuimiz kerek. Al onı atqarmaytın bolsa onda Resey territoriyasında Facebook äleumettik jelisin paydalanudı toqtatamız. Ärine bwl ökinişti, biraq, qalayda Resey zañın qorğauğa tiispiz», – dedi.
Ol jäne sözinde Aqparattıq tehnologiyalar jäne bwqaralıq aqparat qwraldarınıñ inspekciyası Facebook-tiñ Reseyde öte tanımal ekenin tüsinetinin, degenmen onıñ birden bir äleumettik jeli sanalmaytının, soğan wqsas basqa da äleumettik jelilerdiñ bar ekenin alğa tarttı. «Sondıqtan Facebook kompaniyasına zañğa säykes jwmıstar alıp baruın ümit etemiz», – dedi Aleksandr Zarrov.
«Jeke derekter turalı zañ» boyınşa, Resey azamattarınıñ jeke derekteri Resey aumağında saqtaluı kerek bolğan. Resey Fedraciyasınıñ Aqparattıq tehnologiyalar jäne Bwqaralıq aqparat qwraldarınıñ inspekciyası zañsız veb-sayttardı arnayı tizimge aladı. Eger tüzetuden bas tartsa, tizimdegi kez-kelgen äleumettik jelini bwğattauğa jiberedi. Bwdan bwrında Resey zañın bwzdı degen ayıppen birneşe äleumettik jeli bwğattalıp tastalğan.
Bwl turalı Resey prezidenti baspasöz hatşısı Dmitriy Peskov mälimdemesinde: «Facebook – bwl biznes-kompaniya bolıp tabıladı, demek aqşa tabuğa bağıttalğan. Alayda, aqşa tabu jolı RF-nıñ zañdarına säykes boluı kerek. Zañdı atqaruı kerek», degen pikirin bildirdi.


text:
Halıqaralıq jurnalisterdi qorğau komitetiniñ (CPJ) zertteui boyınşa, älemde jurnalisterdiñ qamauğa alınuı rekordtıq körsetkişke jetti. dep habarlayd..
Bumın qağan - türkterdiñ özderi «Mäñgi el» dep atağan äygili Birinşi Şığıs Türk qağanatınıñ negizin qalauşı tarihi wlı twlğalardıñ biri.
Qazaqstan klimatında qañtar eñ suıq ay bolıp sanaladı. Qañtardağı auanıñ ortaşa tempraturası -18 S˚. Bwl aydağı eñ tömen tempratura - 45S˚-qa jetedi.
Bärimiz özimizdi wltşıl, wlt qayratkeri siyaqtı sezinip söyleymiz, qalam tartamız, sahnadan jır tolğaymız, än şırqaymız. Alayda nağız qazaqılıq qasiteterden arılıp bara jatqanımızdı wğına almay jürmiz.
«skripkanıñ qıpşa belin qwşaqtap jürip ötkizip alğan jastığımnıñ ornın endi toltırğım keledi»


text:
Kyivde halqara ve ukrain aq qorçalayıcılarınıñ Qırımda kerçekleştirgen monitoring neticeleri matbuat brifinginde taqdim etilecek.
Aq qorçalayıcılar sentâbrniñ 14-nden 18-ne qadar işğal etilgen Qırımnı ziyaret etti. Monitoringde Azerbaycan, Beyazrusiye ve Ukraina insan aqları evleriniñ vekilleri iştirak etti.
Brifing teşkilâtçılarınıñ malümatına köre, aq qorçalayıcılarınıñ missiyası söz serbestligi, toplaşuv ve birleşüv problemleri, em de Qırımdaki aq qorçalayıcılar ve cemaat faalleriniñ taqip etilmesini qayd etmekten ibaret edi.
İşbu ziyaretniñ kerçekleştirilmesine İnsan aqları evleriniñ fondu (Oslo, Norvegiya) ve People in Need teşkilâtı (Praga, Çeh Cumhuriyeti) yardım etkenler.
BM, Rusiyeni halqara missiyalarğa işğal etilgen Qırımğa kirmelerine imkân bermesine çağırğan edi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Bunı Sumı şeeriniñ portalı bildire.
«Za Ukrainu, za yeyo volü!» halq toplaşuvınıñ teşebbüsçileri – «Maydan» cemaat birleşmesiniñ vekilleri, vilâyet şurası, vilâyet memuriyetiniñ vekilleri ve diger cemaat faalleri çıqışta bulundı.
Olar Sumı vilâyetinde «yeşil adamçıqlar» peyda olmasına yol bermeyceklerini bildirdiler ve uquq qoruyıcı organlarda ola bilecek provokatsiyalar aqqında kerçek malümatnı bildirmege çağırdılar.
Sumı şeeriniñ yolbaşçı vazifelerini eda etken Aleksandr Lısenko Mustafa Cemilevniñ ricasına seslenip, qırımtatar bayrağını köterdi


text:
İyün 30-ınıñ sabasına qadar Aqyarda altı yañı koronavirus hastası qayd etildi. Şeer akimiyetine köre, hastalarnıñ arasınada - Rusiyeden işke kelgen üç qurucı.
"Olar işke alınğanda teşkerilgende koronavirus infektsiyası qayd etildi. Yañıpatsiyentler arasında Rusiyeden kelgen emşire ve evel hasta olğan qadınnıñ 14 yaşındaki qızı bar", - denile beyanatta.
Malümatqa köre, infektsiya hastahanesinde - 123 adam , 9-ıncı şeer hastahanesinde - 78, yaşağan yerlerinde 687 adam baqıla.
Yerli akimiyetniñ malümatına köre, umumen Qırımda 691 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 36-sı çetelden keldi, 94-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar.500 insan yahşı oldı, 27 kişi vefat etti. Aqyarda 229 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı, dört kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye İİN-niñ Qırım idaresiniñ baş müavini Aleksandr Smaglin, soñki künde Keriç köpründen Qırımğa yiberilmegen maşnalarnıñ rekordı oldı, dep ayta.
Politsiya vekili, Rusiye sakinleri Qırımğa ciddiy sebepsiz kelip turğanını qayd etti.
"Tünevin 2672 naqliyat keldi, olarnıñ 75-i yiberilmedi, bu miqdar rekorddır. Adamlar sebepsiz kelgenini qayd etemiz. 3038 naqliyat ketti, 25-ini yibermedik, çünki çıqmaqnıñ sebepleri olmadı", - qoştı Smaglin.
Tünevin rusiye polisi Keriç köpründen kelgenlerniñ sayısı artqanını qayd etildi.
Rusiyeli Qırım başı Sergey Aksönov, karantin tedbirleri bitmegence Qırımğa kelmemege çağırttı.
Aprelniñ 29-ında Aksönov, Qırımğa kelgenler, amma yarımadada evleri olmağanlarnı 14 künge observatorlarğa yerleştirmege buyurdı.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti malümatına köre, bugünge qadar 326 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 9 koronavirus hastası vefat etti. Aqyarda 154 yañı koronavirus hastası qayd etildi, eki kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Şri Lanka polisi, aprelniñ 21-inde olğan patlavlarnı teşkil etkeninde esas şübeli sayılğan eki adamnı tutıp, tevqif etti. Yerli matbuatnıñ malümatına köre, yaqalanğanlar - ağa-qardaş. Olarnıñ adları - Mohammad Sadıq Abdül-Haq ve Mohammad Şahid Abdül-Haq.
Ve daa polis, ağa-qardaş patlav künü yürgen furgonnıñ aydavcısını tutıp aldı. Bundan ğayrı, furgon turğan evniñ saipleri ve sübeliler saqlanğan ayaqqap tükânınıñ saibi yaqalandı.
Terror eylemi davası boyunca umumen 100-den çoq adam yaqalandı, olarnıñ arasında Suriye ve Mısırdan kelgenler bar. Daa üç şübeli, polis eki kün evel yapqan ücümi vaqtında elâk etti. Reuters agentliginiñ malümatına köre, olar içtimaiy ağlarda kâfirlerge qarşı büyük cenkni başlamaq çağıruvlarınen videolarda bar edi.
Aprelniñ 21-inde Şri Lankada sekiz patlav oldı, şu cümleden hristian kilselerinde ve paalı musafirhanelerde. 250-ge yaqın insan elâk oldı, cesetlerni aynılamaq qıyın olğanı içün, dos-doğru raqamlar daa yoq. Ücümler içün mesuliyetlikni özüne “İslâm Devleti” terroristik gruppası aldı.


text:
SİZOda bulunğan «fevral 26» işi iştirakçisi, dört çağına yetmegen balanıñ babası Ali Asanovnıñ ailesi Rusiye prezidenti Vladimir Putinge murcaat etip, qırımlınıñ azat etilmesinde yardım köstermege rica ete. Şu cümleden, bunı Asanovnıñ qaynanası Zarema Hasanova rica etti.
«Sayğılı Vladimir Vladimiroviç Putin, lütfen, bizge yardım etiñ, balalar qıynala, qızıma ağır, er şey oña qaldı: hocalıq, ev. Balalarımıznı tüşüniñiz. Torunlarım pek qıynala. Ana közyaşlarını añlañız. Kiyevim balalarsız yaşap olamay. Balalar er kün babasını bekleyler. Yaqında qış kele, qızım bir özü dört balanı nasıl baqacaq? Ali qoranta başı da. Lütfen, yardım etiñ», – dey Zarema Hasanova.
Aprelde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Ali Asanovnı apiske aldı. Bu qararnı Asanov qabaatını tanımay, Ukraina vatandaşı ola ve Ukraina qıtasına qaça bile dep añlata ediler. Bundan da ğayrı, mahkeme Asanovnıñ diger cinayetlerge alâqasını teşkerecek oldı.Asanovnıñ üç çağına yetmegen balası ve saqat babası olğanı aqta deliller nazarğa alınmadı. İyünde Asanovnıñ dörtünci balası doğdı.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.


text:
Auğanstannıñ şığıs öñirinde «Islam memleketi» wyımı men Taliban arasında qaqtığıs bolıp 18 adam oqqa wşqan. Bwl turalı Auğanstan aqparat qwraldarına s..
Bügin ğalamdıq dertke aynalğan düniejüzilik SPID-ke qarsı küres küni. Atalmış dert Qazaqstandı da aynalıp ötpegeni belgili. Täuelsizdik alğan jıldarda..
Daniya Parlamenti jaña zañ jobasın maqwldap, Resey gazın Germaniyağa jetkizetin «Soltüstik jeli-2» gaz qwbırınıñ elinen ötuine tosqauıl qoydı. Bwl tur..
Argentina äskeri teñiz flotınıñ baspasöz hatşısı Enrike Balbi eki apta bwrın aşıq teñizde joğalıp ketken su astı kemesiniñ 44 müşesin qwtqaru operaciy..
Reseydiñ Sırtqı İster ministri Sergey Lavrov AQŞ-tıñ barlıq memleketterdiñ Soltüstik Koreyamen baylanısın üzu turalı talabın qabıldamadı. Reseydiñ öki..


text:
Rusiye nezaretindeki Aqmescit akimiyeti suvu azlaşqan yapma gölleri sebebinden şeer sakinlerine saatlıq cedvel boyunca suv teminatını yapmağa istey.
Bunı fevralniñ 5-inde Aqmescitniñ rusiyeli memuriyetiniñ muşaveresinde haber ettiler.
"Suv teminatı vaqtınca sıñırlanacaq. Cedvelni Aqmescit memuriyetiniñ saytında yerleştirip, matbuatta da tekrarlaycaqmız", - Aqmescitniñ başı Yelena Protsenkoğa atıf etip haber ete "Krım24" telekanalı.
Onıñ aytqanına köre, suv teminatınıñ sıñırlavı çoq qatlı binalar içün de, şahsiy sektor içün de yapılacaq.
"Krıminform" Qırım saytı yazğanı kibi, Protsenko, yarımada quru yılnıñ zirvesinde olağanını ve bu yarımadanıñ eñ keskin meselesi olğanınıqayd etti.
Aqmescit memuriyetiniñ resmiy saytında suv teminatınıñ sıñırlavı aqqında resmiy malümat şimdilik yoq.
Daa evel Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ suv hocalığı ve melioratsiya devlet komiteti, yarımada suv anbarlarınıñ üçte biri tolu, dep bildirgen edi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
İşğal etilgen Aqmeçit rayonında Tarhan Qut burnunda avtomobil yardan tüşti ve qayada asılıp qaldı. Bu aqta Qırım qaza-qurtarıcı hızmetinde bildireler.
«Aydavcı, ZAZ DEO avtomobilinde burulıp, maşnanı idare etip olamadı, neticede maşna Tarhan Qut burnunıñ terenligi 20 metr olğan yarından tüşti. Maşna 10 metr terenliginde asılıp qaldı. Avdavcınıñ özü, ögdeki pencereden deñizge tüşti, ve zararlanmadı. Diger zararlanğanlar yoq», – dep añlattılar müessisede.
Vaqia avgust 24-te gece yüz berdi, bunıñ içün qurtarıcı ameliyat avgust 25-te kündüz yapılacaq, dep qayd etile beyanatta.
Avgust 11-de Sudaq civarında yolcu avtobusı yardan tüşti, yedi kişi elâk oldı, 13 adam zararlandı.
Qırım işğal etilgen soñ yarımadada yol qazalarınıñ sayısı arttı. Qırım sakinleri yollarda maşnalarnıñ sayısı da artqanını, bunen beraber, meskün yerlerde ve şeerlerara yollarda yol areketi qaideleri bozuvlarını qayd ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Soçi yanındağı Tu-154 häläkäte
Soçi yanındağı Tu-154 häläkäte — 2016 yılnıñ 25 dekäberendä irtänge säğät 05:27 Räsäy Saqlanu ministrlığınıñ Tu-154 Soçi yanında Qara diñgezgä töşte. Tu-154 oçqıçı Çkalovskiy hawa alanınnan Süriäneñ Xmeymin hawa alanına yul totqan, Soçi hawa alanında yağulıqnı tulılandırsın öçen utıra. Soçi-Adler hawa alanınnan kütärelep kitkändä, diñgezgä töşep häläkätkä yulıqtı.
Oçqıç Adlerdan hawağa kütärelä başlap borılış yasağanda diñgezgä töşkän. Ekipaj häläkät signalı birmägän. Oçqıç qaldıqları 70 metr tiränlektä tabılğan.
2016 yılda dönyanıñ iñ zur hawa häläkäte.
QorbannarYзrәpTү
Hawa häläkätendä 92 keşe qorban buldı, alar arasında mäşhür Aleksandrov isemendäge ansambl muzıkantları (64 artist, böten xor diäärlek), tanılğan Tabibä Liza (Yelizaveta Glinka), ansambl citäkçese Valeriy Xälilov, "Berençe kanal", "Yoldız", NTV kanalları jurnalistları, Aleksandrov ansamblendä biüçe törkemdä eşlägän Qazan qızı Ralina Ğilmanova h.b.
Aleksandrov ansamble Süriädäge xärbilärne Yaña yıl belän qotlaw öçen , Täbibä Liza Süriä xastaxanälärenä, yaralanğan keşelärgä darular kitersen öçen älege oçqıçta barğan.
Dönya illäre citäkçeläre Räsäygä qayğı urtaqlaşu belderülären cibärä. Möräcäğätlär AQŞ, Almaniä, Frantsiä, Çexiä, İtaliä, Törkiä häm başqa illärdän kilä. Tatarstan prezidentı Röstäm Miñnexanov ta häläkättä tuğannarın yuğaltqannarnıñ qayğıların urtaqlaştı. Qorbannar arasında başqa tatarlar da bar.
TikşerüYзrәpTү
Räsäy Tikşerü komitetı oçış qağidalären bozu maddäse belän cinäyät eşen açqan. Rusiä räsmi xäkimiät wäkilläre, terror ğämäle ixtimalın kire qağa, ämma aviatsiä belgeçläre oçqıç qaldıqlarınıñ bik zur arağa taraluına iğtibarnı yünältep, ul hawada kisäklärgä taralğan bulırğa mömkin dip farazlıy.
Mäğlümat çaraları xäbär itüençä, älege Tu-154kä 33 yıl bulğan.


text:
İnsan aqları boyunca Halqara federatsiya (FIDH) «Şarqiy Avropa davalı subyetlerinde insan aqlarını qoruv imkânları» regional seminarını teşkil etti. Tedbirde Azerbaycan, Ermenistan, Gurcistan, Moldova, Rusiye ve Ukraina uquq qorçalayıcıları ve cemaat erbapları, em de Avropa Şurası ve İnsan aqları Avropa mahkemesiniñ vekilleri iştirak ete. Seminar iştirakçileri Abhaziya, Qırım, Dağlıq Qarabağ, Pridnestrovye ve Cenübiy Osetiyada üküm sürgen vaziyetni muzakere etecekler.
FIDH prezidenti Souhayr Belhassen çıqışta bulunır eken, Şarqiy Avropa davalı subyektleriniñ umumiy ealisi 3,5 million adamnı teşkil etkenini seslendirdi. Bu adamlarnıñ aqları ve serbestligine riayet etüv problemleri aynıdır. İstanbul seminarınıñ vazifesi – Şarqiy Avropa davalı subyektlerinde çalışqan cemaat erbaplarınıñ tecribesine esaslanıp, uquq qorçalayıcı faaliyetniñ strategiyasını muzakere etmektir. Tedbir soñunda meraqlanğan devletlerniñ akimiyetlerine tevsiyeler yollanılacaq.
İnsan aqları boyunca Halqara federatsiya (FIDH) – insan aqlarına riayet etmegenlerni mesülietke çeküv ve aq-uquqları bozulğan insanlarnı qoruv areketidir. Baş ofisi Parijde yerleşken federatsiya erkânına 100-den ziyade memleketten 164 milliy teşkilât kirmekte.


text:
Qırımda Qadır Cami Açıldı
Aqmescit civarındaki Levadki köyünde “Qadır cami” camisiniñ tantanalı açıluv tedbiri olıp keçti.
Tantanalı merasimde Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev, Müfti muavini Ayder İsmailov, RF Devlet Dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek, Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri boyunca Devlet komitetiniñ Reisi Lenur Abduramanov, Aqmescit rayon memuriyeti başınıñ muavini Ruslan Yakubov, Çistenkaya qasabası şurasınıñ reisi Mihail Kuleşov, yerli musulman din cemiyetiniñ vekilleri, Levadki ve etraftaki köylerniñ sakinleri iştirak etti.
Musulman merasimleriniñ ananelerine köre, açıluv tedbiri Muqaddes Quran tilâvetinden başlandı.
Bundan soñ, Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev, merasim iştirakçilerini selâmlap, toplanğanlarnı, musulmanlar içün müim olğan vaqia – caminiñ açıluvınen hayırladı ve, bu kibi vaqialar – birlik ve Allahnıñ sözünen yaşamaqnıñ yolunda daa bir adım olğanını ayrıca qayd etti.
Müfti: “Bugün daa bir Allah eviniñ qapıları açıla. Bu cami Qırım içün ve epimiz içün hayırlı olsun. Yaş nesil dinini ögrenecek. Dinimizni bilmesek, altından da cami yapsaq, onıñ ne emiyeti olur… Kerek olğanda biri-biriñizge el uzatmağa biliñiz. Birlik-beraberikten ayırılmañız. Fitne-fesatqa uymañız. Daa bir kere er kesni bu müim vaqia ile hayırlayım”, – dep ayttı.
Bundan da ğayrı, Müfti, akimiyet organları seviyesinde destek köstergen er keske teşekkürler bildirdi. Müfti: “Biz, cumhuriyetimizniñ akimiyeti, balalarımıznıñ ve torunlarımıznıñ güzel kelecegi oğrunda barışıq saqlağanı içün Allahqa şűkurler etmelimiz”, – dep qayd etti. Qırım ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi adından, ressam-dizayner Ervin Seytasanovnıñ “Qadır camisi” resimini ediye etti. Nutuğını devam eterek, Qırım musulmanlarınıñ maneviy lideri, böyle qısqa zaman devamında, cumhuriyette çoq caminiñ açılğanı ve, böylece, vatandaşlarnıñ maneviy-ahlâqiy terbiyesi içün şaraitlerniñ peyda olması içün quvanç ve ğurur is etkenini bildirdi. Caminiñ açıluvında, teşkilâtçılar, keçirilgen “40 kün devamında camini ziyaret et ve bahşış olaraq ayaqmaşina al” adlı oğlanlar içün aktsiyasına yekün çektiler. Ğalip – camige kelgen üç oğlan oldı. Bundan soñ tedbir musafirleri hayırlav sözlerinen çıqışta bulundı. Tedbir devamında caminiñ qurucılığında issesini qoşqan insanlar mukâfatlandırıldı.
Tantanalı sözler Levadki musulman cemiyetiniñ reisi Eldar Ahtemov tarafından aytıldı. O, Qırım Müftiliginiñ reberleri ve cami qurucılığında issesini qoşqan er keske teşekkürler bildirdi.
Merasimniñ tantanalı qısımını Bekir Adilovnıñ ilâhileri ve “Emanet” studiyasınıñ solistleri yaraştırdı. QMDİ din ocası Raim Ğafarov, özüniñ, mahsus “Qadır camisi”ne bağışlanğan şiirini oqudı.
Merasimniñ soñunda, cami kirişinde şeritniñ tantanalı kesilüvi oldı. Bundan soñ Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev cuma namazını keçirdi. Yaş nesilniñ terbiyelev meselesine diqqat ayırdı, çünki olarnıñ vazifesi – qırımtatar milletiniñ maneviy-ahlâqiy degerliklerini saqlap qalmaq ve inkişaf etmektir.
Cami qurucılığı 2012 senesi başlandı. Al-azırda bu, eki minaresi olğan Qırımda yekâne camidir. Er bir minareniñ yüksekligi – 40 metrdir.
QMDİ matbuat hızmeti


text:
Qazaqstanda 3 jeltoqsannan bastap koronavirus infekciyasınıñ jaña ştamınıñ payda boluı saldarınan şekteu şekteu şaraları küşeymek. Bwl turalı QR Densaulıq saqtau birinşi vice-ministri Marat Şoranov ayttı.
Koronavirustıq infekciyanıñ «Omikron» ştamınıñ jaña nwsqasınıñ payda boluına baylanıstı Qazaqstan jaña ştammı anıqtalğan eldermen äue qatınasın toqtatatının habarladı.
Birinşi - Botsvana, Lesoto, Namibiya, Zimbabve, Mozambik, Madagaskar, Esvatini, Malavi, Ontüstik Afrika, Tanzaniya jäne Gonkongtan şetel azamattarınıñ Qazaqstanğa keluin şekteu».
Ekinşi, «Omikron» nwsqasınan tuındağan KVI jağdayları anıqtalğan Izrail', Çehiya, Niderlandı, Bel'giya, Wlıbritaniya, Italiya, Germaniya, Avstraliya, Kanada jäne Egipetten keletin adamdar üşin vakcinaciyası bar-joğına qaramastan mindetti PTR testileudiñ bar boluı engiziledi.
Üşinşi, «Omikron»-nan tuındağan KVI jağdayları anıqtalğan elderden kelgen adamdar PTR nätijesine qaramastan 7 künge üy karantinge oqşaulanuı tiis. Osığan oray, sanitarlıq-epidemiologiyalıq komitetiniñ departamenttarı, şetelden kelgen azamattar turalı aqparattı jergilikti atqaruşı organdarğa uaqtılı berudi, al äkimdikter bwl twlğalardı poliklinikalar deñgeyinde qaşıqtıqtan baqılaudı qamtamasız etui qajet», - dedi Coydıñ birinşi orınbasarı.


text:
Mahkeme hadimlerniñ federal hızmeti Aqmescitte, Radio, 4 adresi boyunca yerleşken Qırımda muhalif sayılğan «Çernomorskaya teleradiokompaniya» telekanalına kelip, mülkni apis etmekteler.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına telekanalnıñ adliyecisi Andrey Bespoyasnıy bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, bugün kündüz binağa Qırım Radiotelevizion merkeziniñ davanıñ amelge keçirilüvi boyunca Qırım Hocalıq mahkemesiniñ Çernomorskaya TRK-nıñ malükiniñ apis etüvi aqqında qararı ile formalı insanlar keldi.
«Qarar tünevin berildi, bugün ise olar onı endi bizge taqdim ettiler. Bu endi qanunsız arekettir, bizge onıñ ile tanış olmaq içün eñ azından bir kün bermek kerek ediler, – dey adliyeci. – Şimdi azbarda 30 hadim tura, içeri kirsetmeyler, qapığa kilit astılar. İçeri formalı insanlar buluna. Kimlerdir? Bizlerge özlerini tanıtmadılar. Eki kamera da bar edi, olar da bizge şeadetnamelerini köstermediler».
Bunıñ ile, onıñ sözlerine köre, insanlar hadimlerge bilgisayarlarnı söndürmemege emir ettiler.
Adliyeci tüşüne ki, RTPTs talapları temelsizdir. Bunı şusı tasdiqlay ki, mahkeme işbu talapnı üç kere red ete edi.
«Soñra olar bütün talaplarnı birleştirli ve mahkeme RTPTs şikâyetini bütünley qabul etti», – dedi adliyeci.
O şunı da qayd etti ki, telekompaniya bu qararğa itiraz bildirecek eken.
Öz başına ilân etilgen akimiyetiniñ ruporı Krıminform saytınıñ malümatına köre, mahkeme mülkni borclardan sebep apis etti. Söz tahminen 4 mln ruble aqqında kete.


text:
Kiyevniñ apellâtsion mahkemesi Qırım Yuqarı Şurasınıñ sabıq deputatı Vasiliy Ganış imayesiniñ onıñ tevqifini lâğu etmek aqta şefaatını qabul etmedi.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Ganışnıñ adliyecisi Andrey Rudenko bildirdi.
«Amma, aynı zamanda, mahkeme prokuraturağa Ganışnıñ mahkeme-tibbiy teşkerüvini keçirmege avale etti», – dey Rudenko.
Kiyev şeeriniñ Peçersk rayon mahkemesiniñ mahkemecisi Yuliy Farkoş çarşenbe künü iyün 24-de qıtaiy Ukrainada QMC prokuraturasınıñ sabıq Qırım deputatı Vasiliy Ganışqa tevqif müddetiniñ uzattırılması aqta şefaatını qabul etti. Sabıq deputatnıñ tevqifi avgust 16-na qadar uzattırıldı, prokuratura ise iyül 19-na qadar uzatmağa rica etken edi.
Aprel 28-de Ukraina havfsızlıq hızmeti Ukraina Devlet sıñır hızmeti ile beraber onı Qırım çıqışında yaqaladılar. Ganış apiske alındı, çünki onı qıdıra ediler. Baş prokuratura onı devlet hainliginde şekley. Ukraina taqiqatçılarınıñ malümatına köre, Ganış Qırım statusı aqqında «referendum» keçirilmesine rey bergenlerden biri edi, ve böyle etip Ukraina topraq bütünligine zarar ketirmege tırıştı.


text:
Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev qıtaiy Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ berimelsi toqtatılğanını «genotsid» ve «ayvanlıq» dep adladı.
Bu aqta o dekabr 9 künü jurnalistlerge bildirdi.
«Yarıq ile olğanını tek genotsid dep adlamağa mümkün. Yüzsüz, halq arasında aytılğanı kibi, lâqaytsız bir mevam… Bunı nasıl adlamağa mümkün? Ayvanlıq, başqace aytamazsıñ», – dedi Medvedev.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye akimiyeti buña azırlıq körgen edi – «yaqarlıq, yedek energetik ile teminlev tertibatlarını azırlay ediler».
Bunıñ ile Rusiye baş naziri aytqanı kibi, yaqında Rusiyeden Qırımğa energetik köpürniñ ekinci yolağı tüşürilecek, mayısta – daa eki, umumen 800 MVt teşkil eter ve Qırımnıñ bütün meselelerini al eter».
Yaqında Qırım qamaçavı ştabınıñ reberi Lenur İslâmov ştab «Ukrenergo»ğa «Kahovka-Titan» elektrik yolağını Qırımğa ceryannı bermek içün tamamınen azırlamağa ruhset bergenini bildirdi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarovnıñ sözlerine köre, faaller tamirlengen elektrik yolağını qullanmağa fırsat berirler. Dekabr 7 künü «Pravıy sektor» ve «Aydar» temsilcileri bunıñ ile razı olmağanlarını ve aktsiyada artıq iştirak etmeycegini bildirdiler.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım qamaçavı teşebbüsçileri dekabr 6 künü qıtaiy Ukrainadan yarımadağa elektrikniñ bir yolaq vastası ile berile bilecegi aqqında bildirgen ediler. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tasdiqladı.


text:
Ay-hay, tämamlanıp kilüçe atna törle macaralarğa, istälekle könnärgä bay. Studentlar, yäkşämbe könne televidenie, artilleriä köne, kürmäwçelär köne şuşı ğälämät zur bäyrämnär arasında ör yaña bäyrämne iskä almıy bulmıy. Ul da bulsa 16 noyäberdä ütkärelä torğan tolerantlıq köne. Qayberäwläregez bu süzneñ mäğnäsen dä belmi torğandır äle. Tolerantlıq ul sabırlıq, başqa keşelärneñ üzençäleklärenä dönyağa qaraşlarına tınıç qaraw, tüzemle bulu digän süz. “Sin miña oxşamağansıñ, qılanışlarıñ mine aptırata, milläteñ, säyäsi qaraşlarıñ küñelgä yatmıy, küzeñneñ qısıq buluı, gäwdäñneñ qalınlığı, tawışıñnıñ neçkälege küñelgä yatmıy, ämma min siña bäylänmim, niçek bar şulay qabul itäm.” Yuq isä bit tüzep tora almaslıq xälgä töşkän sabırsız keşelär tik tomalğa suğışıp kitärgä mömkin.
Ayırım keşe tügel tulı ber sotsial' qatlamnar, däwlätlär sabırlığın yuğaltsa axır zaman şunnan başlana inde. Üzeñ yäşä, başqalarğa da kön itärgä mömkinlek qaldır. Ber süz, yäki küz qaraşı öçen qan suğışqan duslar, pıçaqqa pıçaq kilgän ir belän xatın, tik tomalğa diärlek talaşıp ayırılalar, ber patşa belän ikençese, yäki üz xaqiqäten yaqlağan ike ğalim ber talaşıp kitsä, bu nizağnı mäñge tuqtatam dimä. 12 yıl elek Vladikavkazda osetinnar belän inguşlarnıñ bergä yäşäwläre mömkin bulmawı turında cirle xalıqnıñ parlamentında qarar qabul itelgän ide. Niçek inde ul bergä yäşäp bulmasqa tieş, “nevozmojnost' sovmestnogo projivaniya” digän qararnıñ proyektın yazuçılar kemnär soñ alar? Berniçä yıldan mondıy axmaq qarar yuqqa çığarıldı, çönki härqayda da millätlär qatnaşıp yäşi, ber - bersenä tınıç qarap, üz itep ğömer kiçerü yağın qararğa kiräklege kön kebek açıq.
Bolay da bit döresen äytkändä kisken qarşılıqlar, tartqalaşu öçen säbäplär, tigez bülenmägän qalcalar, ğädel birelmägän däräcälär küzgä taşlana, ä sabırsızlıq kileşmäwçänlektän ni çıqqanın beläsez. Dömbäsläşü, suğışu menä şul xällär kilep çıqmasın öçen däwlät maxsus çaralar kürä. Bälki işetkänsezder dä äle Rusiä xökümäte biş yıllıq federal' maqsatçan programma çığarğan ide. Bu sabırlıqnı üsterü programması buyınça 250 million sumlıq fänni tärbiä eşläre başqarılırğa tieş. Rusiä kebek il öçen bu summa ällä ni zur tügel, şulay da izge eşlär başlap cibärergä bula. Älege programmanıñ xucası- Rusiäneñ mäğärif ministrlığı nindider çaralar ütkärsä dä, sabırlıq artqanı sizelmäde. Kiresençä, skinxedlar tağın da usallaştı, partiälär ber bersenä qul birmi başladı. Zur aqçalı baylarğa könläşep, açulanıp qarawçı fäqirlärneñ sabırlığı hiç artmıy. Kavkaz millätlelärgä, çit il keşelärenä qırın qaru, yawlıq, tübätäy kigännärne eläkterep alu normağa kerde.
Şuña kürä, 16 noyäberdä tolerantlıq, sabırlıq könendä Rusiädäge millätlärneñ tuğanlığı, üzençälekläre turında tuqırlar inde dip borçılğan idem. Menä bezneñ ildä xalıqlar törle - törle härqaysı qabatlanmas, dinnärebez dä törle, ämma küñellärebez bergä dip qolaq itlären kimerüdän şikländem. Yuq, tolerantlığın da, federal' maqsatçan programmanı da iskä töşerüçe bulmadı ul könne. Şuşı sabırlıq bäyräme könendä Rusiäneñ mäxkämäse qarar çığardı. Däwlät Duması qabul itkän ber qanunda Rusiä xalqı tuğan telendä barı tik kiril xärefläre belän genä yazarğa tieş, milli älifbalarnı respublika tügel,ä federal' xakimiät raslıy dip yazılğan ide. Konstitutsiä mäxkämäse üz köçendä qaldı, yäğni tatarlarnıñ latinğa küçü omtılışı tuqtatıldı. Şul uq könne xätta Qazan TV kanalları da “tatarlarnıñ latinğa küçü mäs’äläsendä soñğı noqta quyıldı” digän süzlär yañğıradı.
Menä siña tolerantlıq, menä siña sabırlıq! Tarixta äle ber genä däwlättä dä, ber genä patşa, imperator, general' sekretar' milli azçılıqlarnıñ älifbaların raslamağan, xätta urıs patşaları da möselmannarnıñ xäreflärenä tığılmağan. Rusiä däwläte latinnı ciñde, anıñ x”räkäten tuqtattı digän ğibärä añlı keşeneñ çäçlären ürä torğıza. Niçek inde böten dönya yazğan xäreflärne yuqqa çığarasıñ, alar bit bar! Urıs möxitenä dä bik därräw genä kerep baralar, MacDonal’ds häm mersedes, komp'yuterlar belän bergä. Bezneñ ildä uylap tabılmağan dip kenä tägärmäçne, yäki şariklı podşipniknı ğämäldän çığarıp bulmıy bit. Ä menä keçeräk millätlärneñ dönya sivilizatsiälärenä yabışıp yatuına küz aqaytıp bula. Aldan äytkän tolerantlıq programmasında milli sabırsızlıqnı ekstremizm dip atağannar, yäğni 16 noyäberdä tolerantlıq könendä şundıy zur däräcädäge däwlät oyışmaları milli ekstremizm belän şöğellänä.
Menä şulay itep eşçe klassnıñ ğädäti bäyrämen tartıp alıp 4 noyäberdä ällä niçä ğasır elek polyaklarnı ciñü xörmätenä bäyräm täğäyenläp mataşalar. Ä bit bu tolerantsızlıq.
Menä şundıy xikmätle xäl çıqtı bit uzğan sişämbe tolerantlıq könendä. Räxätlänep milli aşlar peşerep , milli cırlarnı cırlap, ber- berebezgä üz tarixıbıznı, üz mädäniätebezne kürsätep, ğorurlanışıp, milli sabırlıq tuğanlıq könen bäyräm itik disäk, kukiş tottırdılar. Menä sezgä kirilça xäref tınığız çıqmasın didelär. Äytergä kiräk, tatarlar bu oçraqta da sabırlığın kürsätte, küpçelek tatar älifbasın yaqlap tawışlanıp mataşmadı. Qurıqqannan tügel, bezneñ xalıq qurıqmıy xikmät şunda, menä şul küpçelek häm yäş cilkençäk tatarnıñ xärefen tügel ,süzen belmi, tatarça uqımağan, yazmağan keşe niçek itep tatar xärefe öçen tawış kütärsen. Kütärmi ul, keşe xärefläre belän üz telendä yaza, başqalarnıñ aş – suların äzerläp östälenä quya, keşe cırların cırlıy. Ämma aña barıber sin bigräk tolerant,sin şundıy sabır, başqa millät mädäniätlären üzenekennän dä yaqın itäseñ, başqalarnıñ telen su kebek eçäseñ dip maqtamıylar, cayı çıqqanda separatist, millätçe dip sügep kitälär äle. Şunısı ğına qızğanıç.
Rimzil Wäli


text:
AQŞ Qarjı ministriniñ kömekşisi Marşall Billingsli eger Resey älemdik sahnadağı öziniñ «dwşpandıq äreketin» toqtatpaytın bolsa, amerikalıq äkimşilikti..
Ukraina prezidenti Petr Poroşenko Birikken Wlttar Wyımına 1932-1933 jıdarı Ukrainada bolğan aşarşılıqqa baylanıstı arnayı qaulı qabıldaudı wsındı. Pe..
Germaniya eks-sırtqı ister miristri Zigmar Gabriel': «Ukraina Trampqa qızıq emes» – dep mälimdedi. Qırküyek ayınıñ 24-i küni Germaniyanıñ bwrınğı sırt..
Almatıda policiya qızmetkeri äriptesin atıp tastadı. İİM baspasöz hatşısı Almas Sadubaevtıñ sözinşe, qırküyek ayınıñ 26-ı küni jergilikti policiya qız..
Türkiya AQŞ-tıñ Tehranğa qarsı sankciyasına bola Iran gazın importtaudı toqtatpaydı. Ankaranıñ osı wstanımı turalı türik prezidenti Rejep Tayıp Erdoğ..


text:
Qırımnıñ Bağçasaray rayonı Pıçqı köyünde ğarq oluv havfından insanlarnı tahliye etmege başladılar. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Mühbirniñ malümatına köre, Pıçqı köyüniñ yanında Kaça özeni aqa, yuqarı küçük gölçik bar. Yağanaq sebebinden suv seviyesi mümkün olğan qarardan ziyade köterildi ve köyge ğarq oluv havfı peyda oldı.
Yerli mühbiri bildirgeni kibi, şimdilik Pıçqı köyüniñ sakinleri vesiqa ve şeyleri ile acele sürette evlerini terk eteler. Köyniñ sıñırı yanında fevqulâde işler nazirligi ve Qırım kazakları yolnı qapatıp, köyge territoriya ve insanlarnı kirsetmeyler.
Bundan da ğayrı, Bağçasaray şeeri Lenin meydanı rayonında insanlarnı tahliye etecek 20 avtobus tura.


text:
Abayları Ara Kavkazda aytılgan, em ullu tukumlanı birine sanalgandıla. Eşta, anı üçün bolur edi honşu milletleni em baylarını, biylerini ol tukum bla cuvukluk cürütüb turganları da. Alanı arasında gürcü ginazla Gelovani, Gardaphadze, Dadeşkeliani, dagıda başhalanı aytırga bollukdu. Abayları ginaz tukumga sanalgandıla. Ala keslerini tukumnu kayda da belgili Basiyatdan çıkganın bildirgendile. Anı çerte, atavullarına Basiyat deb da turgandıla.
Basiyatnı karnaşı Badilyatdan digor ginazla-badelyantla kuralgandıla, deb da begitedile. Basiyat kavumnu oñlulugun Ullu emda Gitçe Kabartını başçıları da esde tuthandıla. 1770-çi cıl akademik İ. A. Güldenştedt cazgandan, «Basiyat kavum okrugda ginazga sanalgandı, çerkeslile da anı alay bolganın tüzge sanab turgandıla». 19-çu ömürde belgili adamlanı biri P. G. Budkov bılay cazgandı: «Malkarlıla Basiyat tukumga ullu magana beredile. Kabartı biyle da ala bla cuvukluk cürütüb turadıla». Ol zamanlada bir-birine kız bergen, kız algan ol adamla milletde kallay daracada bolganlarına şagatlıketgendile. Basiyatlanı kavum gürcü emda kabartı ginazla bla ol halda cuvuk bolub barganı bu tukumnu oñluluguna şagatdı.
Misost, Şkantı elde 1858-çi cıl aprelni 5-de Abaylanı Hacini caşı Küçüknü üydegisinde tuvadı. Haci-Osman, imperiyaga köçerge hazırlanıb turganlay, 1865-çi cıl avuşadı. Alay eter üçün ata rıshısın-mülkün satıb boşagan edi. Ol sebebden Misost bla anı karnaşı İdris caşav kurarça cukları bolmay kaladıla. Alay a, aytıvlaga köre, Küçüknü bay cuvukları sabiylege karaydıla. Misostnu Nalçikde tavlula okugan 3-cıllık şkolga caraşdıradıla. 1870-çi cıl ol Vladi kavkazda birinçi gimnaziyaga okurga kiredi. Anda va tavlulanı arasında grajdanlıknı begitirge, ilmunu cayarga coralanıb edile dersle. Kral kesi coyum etib okuta edi sabiyleni.
Gimnaziyada (artda ol uçilişçege buruladı) 8 klass boladı. Birinçi kpassda sabiyleni okurga hazırlaydıla. Andan soragı 6 kpassda, belgilenñeniça, bütevley bilim berib turadıla. Dagıda bir klass da koşak kpassha sanalgandı. Uçilişçede orus, nemets, frantsuz tilleden, tarihden, mehanikadan, fizikadan, hi-miyadan, çerçeniyeden, surat salıvdan, matematikadan, dinni coruklarından boladıla dersle. Misost tarih bla orus, nemets, frantsuz tilleni bek süedi, alaga ceñil da ürenedi. Ne kelsin, uçilişçeni boşarça bolmaydı. Ol cıllada patçahlıkga karşçı iş cürütgen narodnikpe çıkgan edile. Bu alanı oyumların caratadı, ol adamlanı arasında tanışları, teñleri da boladı. Alay bla Vladikavkazdan keterge tüşedi.
Curtuna kaythandan sora belek zamannı işlegeni-zatı bolmay turadı. 1877-çi cıl Kabartı-Kumuk atlı asker polk kuraladı. Fevralnı 15-de kesi süyüb ol askerge baradı. Aprel ayda va entda bir kere oruslula bla türklüleni arasında kazavat başlanadı. Malkar ginaz Kavkaz frontda cigitlik körgüzedi. Algı burun ol polkda kulluk ete, 1877-çi cıl iyulnu 25-de kesi tileb kral korkuvsuzluknu haman da saklab turgan armiyaga - Şuralelskiy atlı asker polkga - köçedi. Anda bir korpusnu komandiri graf Loris-Melikovnu kolunda asker kullugun bardıradı.
Kazavatnı közüvünde unter-ofitser degen çın beriledi. 1878-çi cıl fevralnı 20-da birinçi ofitser çın da beriledi - kornetge tıyınşlı boladı, armiyanı kavaleriyasına koşadıla. Etgen cigitlikleri üçün kral savgala da beriledile.
Komandiri graf Loris Melikovnu tilegenine da karamay, kazavat boşalganından sora, Abay ulu rugda bu uçastoknu tamadası va Karaçaylıla caşagan Hasavt elni emda 14 kabartı elni starşinaları bla iş cürütürge kerek edi. Alaydan savganı sebebli, karaçaylıla malların Terk oblastha, Zelençuk, Urup, Laba tabaga sürüb turgandıla. Alaylada cerleni kaznadan neda iyelerinden asker kulluk eterge izlemey, 1878-çi cıl avgustnu 17-de üyüne kaytadı. Rıshı, baylık derça cugu bolmaganı sebebli, grajdan kulluklada işleb, baş tutar canından küreşedi.
Asker kullukdan kaythandan sora üç cılnı kayda işlegeni belgisizdi. 1881-çi cıl iyun ayda anı Malkar obşçestvoga starşina etib saladıla. Ol kullugunda tavlu curtunda, mülk işlege ullu magana berib, köb zat etedi. Aytırga, özenle bla arbala cürürça collanı caraşdırtadı. 1885-çi - 1886-çı cıllada Nalçikde okrug politsay upravleniyede tılmaç bolub turadı. 1887-çi cıl Vladikavkazda okrug südde tılmaç etib saladıla. Eşta, anı kral kullukga tırmaşıvu kalgan bolur edi, Terkde taymazdan işlegen militsiyanı sotnyasına komandir bolub da kulluk etedi bir kesek zamannı. Alay a, köb turmay, Koban oblastha köçedi. 1892-çi cıl, noyabrnı 20-dan başlab, Yekaterinodarda uçastoknu tamadası kulluknu tındırıb başlaydı. Alayda va işi da cuvablı, cıllık hakı da 1104 som boladı. (Teñleşdirigiz: ol közüvde bir iynekni bagası 50 som edi).
1896-çı cıl martnı 20-da Misost kornet çını bla Humara uçastokga tamadaga teceledi, başhaça aytsak, Karaçaynı administratsiyasını başçısı boladı. 60 cıldan artık zamannı içinde, patçahlık vlast birinçi kere ışanıb, Karaçayga başçıga karaçay-malkar milletden adamnı saladı. Anı salınñanı Ullu imperiyanı kıyır süremlerinde caşagan milletleni arasında politika-kurav işlege kadrla canı bla patçahlık magana bere tebregeniça ñılaşınadı. Misost Malkar obşçestvoga starşina bolgan sagatında üylenñen edi. Biyçesi ol obşçestvodan Canhotlanı Canhot hacini kızı Goşayah edi. Kesi da bek bay, Malkarda em oñlu adamlanı birine sanalıb turgandı. Ne kelsin, cañı kuralgan üydegige, tab, artharak da, rıshısından ülüş eterge izlemegenley kaladı. Üydegi va Humara uçastokda caşarga köçedi. Misost kullukda köb işlemeydi. Zaharov degen podesavlga alayın koyub, 1897-çi cıl yanvar ayda Nalçik okrugga keledi. Ol ayda oguna anda birinçi uçastoknu tamadası bolub işleb başlaydı. Nalçik okrugda bu u&astoknu tamadas& va Kara&ayl&la ca&agan Hasavut elni emda 14 Kabart& elni star&inalar& bla i& c&r&t&rge kerek edi. Alaydan savlay Malkarnı administratsiyasına tamada etib köçüredile. Bu başçılık etgen ekinçi uçastokga malkar elleni barı da (5 obşçestvo) karay edile. Ala da Malkar Bızınñı, Holam, Çegem, Bahsan, artda kuralgan Köndelen elle edile. Alada va 2151 üydegi, 19 miñ adam bar edi. Tuvgan curtunda Misost 10 cılga cuvuknu işleydi.
1905-çi cıl Batal-Paşa bölümge iyedile. Üydegisi bla kelib, biyagı Humara uçastokga başçıga caraşadı. Üç cılga cuvuknu ol kulluknu tolturub turadı. Andan sora Elburganda tavlulanı südüsünü predsedateli bolub da işleydi. Revolütsiyanı allı cılda allay kulluknu Humarada tındıradı. Revolütsiyadan sora anı Nalçikge çakıradıla. Olsagatda kesi da avrub tura edi.
Abay ulu Karaçayda işleginçi da, mında baş sanagat malçılık bolub turgandı. Ol da bu zatha ayırıb ullu magana beredi. Şimal Kavkaznı tavlu cerlerinde malçılıknı ösümü bla Karaçay alda bolganı çertiledi dokumentlede. 10 karaçay el, 35 miñ adamı bla bügünñü Karaçay-Çerkesiyadan ese 50 protsentge köb mal tuthandı. Başhaça aytsak, 430 miñ adamı bolgan respublikabız bügün olsagatdagı 10 karaçay el çaklı bir mal tutmaydı.
Savlay da alıb aytsak, 1908-çi cıl 33758 at, 125025 tuvar mal, 497471 vuak ayaklı sanalgandı. Karaçaylılanı em baş hayır tüşürgenleri mallanı emda alanı produktsiyaların satıv bla bolgandı. 1908-çi cıl cazılgan dokumentlege karasak, karaçaylıla har cıl sayın 9,5 miñ at, 30,8 miñ tuvar, 107,5 miñ koy satıb turgandıla. Ol işni üsü bla 2 million 940,7 miñ som hayır algandıla. Har cıl sayın cün satıb 250 miñ som, cav satıb 66 miñ som, terileni satıb da 50,7 miñ som tüşürgendile. Alay a malçılık, busagatdaça, ol sagatda da em kıyın işge sanalgandı, artıksız da tavlu cerlede.
Abay ulu Karaçaynı pristavı bolub işlegen közüvde (1906-çı - 1908-çi cılla) keledi Abramovskaya deb tarihde atı saklanñan komissiya. Ol tavlu halklada cerçilik bla bolumga kararga deb keledi. Keslerini cerleri bek az bolarendaga alıb, malların keçindirir canından küreşgendile. Mallarını köbüsün karaçaylıla kış, cay da alaylada keçindirgendile. Anı üçün köb zat da tölegendile. Sürülgen ceri bolmagan camagatnı kesi ösdürgen mürzevü da bolmaydı. Cañız Cögetey elden başha, kesine ceterça bir mürzev ösdüralgan el Karaçayda bolmaydı. Anı sebebli birsi ellede caşaganla malçılıknı üsü bla tüşürgen açhalarını 40 protsentin mürzevge bla arendaga algan cerlerine coyub caşagandıla. Honşu milletleni birinde da allay coyum etilmegendi. Bagalanı aytsak, ala bılay bolgandıla: 1 desyatina sürülgen cer 1200-2400 som, taşları köb, alay a amalsızga sürürça carım desyatina cer 200 som, Karaçay elleni arasında allay cerle 2400 som bolgandıla, aña köre ullu bagaları bolgandı caylıklanı da. Ol bagalanı avurlukların añılar üçün ülgü keltireyik: bir koynu bagası 5 som bolgandı. Tışına çıgarıb kütgeni üçün, har bir tuvarga karaçaylıla 75 kapektö-legendile. Ullu Karaçaynı ellerinde cer kıtlık, cerleni kaysı türlülerine da ullu bagala milletni tarbuvunña tıyıb turganın çertedi Abramovnu komissiyası.
Alay bolsa da, Misost Karaçayga başçılık etgen cıllada cerleni keñertiv bla baylamlı işlede igi canına cuk türlenmeydi. Sovet vlast onovnu kolga algandan sora macal boladı bolum.
Abay ulu türlü-türlü kral kulluklanı tındırganı bla birge, igi publitsistça da atın aytdırgandı. Cazgan zatların da psevdonim bla çıgargandı. Tukumunu, atını ornuna da Gorets deb koygandı. Birinçi statyaları Bakuda çıkgan «Kaspiy» degen gazetde basmalanadıla. Alanı arasında tavlulanı üy-turmuş bolumlarına, tarihlerine, etnografiyalarına atalganla aslamdıla. Ayırıb da adıglanı, malkarlılanı, tegeylileni üslerinden köbürek cazgandı. Talayın aytayık:
- «Çerkesı Yekaterino-darskogo otdela Kubanskoy oblasti» (1898).
- «Gortsı Nalçikskogo okruga» (v 10 nomerah gazetı: 1898-№ 240; 1899-№ 28, 136, 138, 145; 1900-№ 46, 47).
- «Nadelı osetin» (1905, № 108).
- «Gorskiye agrarnıye voprosı» (1905, № 115).
- «Pismo v redaktsiyu» (1902, №20).
Ol közüvlede «Kazbek» bla «Terskiye vedomosti» degen gazetlede da ol cazgan zatla basmalanıb başlaydıla. Bıllay işlege karagan busagatdagı alimleni eslerin artık da bek böledi anı «Çegemskoye obşçestvo. Nalçikskiy okrug. Kalım i yego posledstviya» degen statyası. Ol 1894-çü cıl çıgadı. Ala bla kalmay, «Maykopskiy listok» degen gazetde da basmalanadıla. Alanı arasında «V tsarstve nefti. Togda i teper», «Beloreçenskiy ataman i inogorodnaya şkola», dagıda başhala bardıla. Bu statyala 1912-çi cıl çıgadıla. Parijde çıkgan «Musulmanin» degen jurnalda 1910-çu -1911-çi cıllada basmalanñan statyalarını tübüne kesini tukumun, atın saladı. Aladan bıla belgilidile.
- «Bolnoy vopros» (1910, № 10).
- «V pogonü za slavoy i pyataçkom» (1911, № 17-18).
- «Gortsam Severnogo Kavkaza» (1911, № 8).
- «Kabarda prosnulas» (1911, № 3).
- «O kalıme. /İz perejitkov starinı» (1911, № 18-21).
- «Pismo v redaktsiyu» (1910, № 4).
Dagıda, Kırımşavhallanı İslamnı ölgenine atab, nekrolognu da ol caraşdıradı.
«Musulmanin» degen jurnalda savlay ömürü küreşib turgan em baş ilmu işi - «Balkariya. İstoriçeskiy oçerk» deb cazganı - 1911-çi cıl jurnalnı 14-çü-17-çi nomerlerinde basmalanñandı. Bu zatla açıklagandan, Malkarda, Karaçayda kulluk etgen cıllarında tvorçestvo işlerin tohtatmagandı. 1912-çi cıldan sora ne cazganı, kayda basmalanñanı belgisizdi.
Sovet vlast kelgenden sora Nalçik şaharda caşaydı. 1927-çi cıl Dagıstanña köçedi. K. G. Azamatov bla X. İ. Hutuyev cazgandan, savluguna anda tabırak bolur, deb ketedi. Alay a ol cıllada ideologiyanı allay adamlaga hını karaganı bla aytılganña uşaydıla ol sözle. Kertisinde va, Bittirlanı T. Ş. açıklagandan, Betal Kalmıkov Kabartı-Malkarnı dvoryanlarına repressiya ete tebregeni bla baylamlıdı Dagıstanña köçgeni.
Misost 1928-çi cıl Buynaksk şaharda avuşadı. Aña 91 cıl bolgan edi. Abay ulunu beş sabiyi boladı. Caşı İsmail (3.08.1888-1930) patçahlıknı zamanında oguna, okub, vraç bolub çıgadı, birinçi duniya kazavatda asker vraç bolub turadı. Revolütsiyadan sora da savluk saklavda işleydi. Kızı Safiyat artda Orus-biylanı İsmailga erge çıgadı, pedagogika canı bla bilimli boladı. Ekinçi kızı Lyalya (Goşayah) caşavun Kırımşavhallanı Bashanuk bla bir etedi. Bashanuk patçahlıknı ofitseri bolganı üçün, bolşevikle 1922-çi cıl öltüredile. Karaçaydan SSSR-ni Hudojniklerini soyuzuna çlen birinçi adam Hamzat anı caşıdı. Üçünçü kızı Fatimat karaçay-malkar halkdan birinçi publitsist tişirıvdu. Patçahlıknı cıllarında oguna «Musulmanin» degen jurnalda statyaları basmalanıb turadıla. Revolütsiyadan sora okuv zavedeniyelede kulluk etedi. Ol S. Areşevge erge çıkgan edi. Moskvada avuşadı. Törtünçü kızı Cannet (1900-1960) medsestra boladı. Denikinni armiyasını ofitseri Lafişevge erge baradı. Artda, andan ayırılıb, izobretatel V. G. Ostrovskiyge çıgadı, Moskvada tamal saladı. Birinçi erinden bir caşı boladı - İzmail La-fişev (1920-1943), kazavatnı zamanında öledi. Ekinçi erinden - Mayya deb kızı, caşları Ruslan, Eldar, Elmur Ostrovskiyle.
Karaçay Gazetesi


text:
Hususan, yarımadanıñ Rusiye işğalinden azat olunuv meseleni muzakere etkende, Cemilev qayd etti ki, Qırımnıñ qaytarıluvı bir qaç aydan, 2-3 yılğace uzana bilecek eken.
«İşğal bütün halqara qaidelerge ters kele. E, biz halqara qaidelerge uymağan devlet ile iş köremiz, amma aqiqat bar, ondan iç bir devlet qaça bilemez. İzolâtsiya devam etecektir. Rusiye iqtisadiy ziyannı körecektir», – dedi Cemilev.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye prezidenti Vladimir Putin etrafında ciddiy memnüyetsizlik duyulmaqta, bu ise çezilüvge ketirecektir.
Bunıñ ile beraber o şunı da qayd etti ki, Medvedevniñ işğal etilgen Qırımğa bazar künü ziyareti quvançlıdır, çünki «bu al kene de Rusiye memurlarnıñ halqara uquqlarğa olğan edepsizligini bütün dünyağa kösterir».
«Eger de böyle ziyaretler olmasa edi, belki de, Qırım vaziyeti art planğa kete bile edi. Amma Putinniñ Ğalebe kününe ve Medvedevniñ ziyareti sebebinden bu mesele kün tertibinde turacaqtır, – dedi Cemilev. – Olar kene de dünya toplulığına qarşı çıqalar, bizim içün bu pek müim».
Qırımtatarlarnıñ yetekçisi qayd etkeni kibi, dünya mıtlaqa böyle areketlerge cevap qaytarır.
Ukraina akimiyeti, AQŞ, Avropa birligi er vaqıt Rusiyeniñ Qırım işğalini tanımağanını qayd ete.
Bazar künü, mayıs 25-de, Qırımğa iş ziyareti çerçivesinde Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev keldi. Ukraina çetel işler nazirligi ukrain akimiyeti ile qararlaştırılmağan Rusiye ükümeti başınıñ ziyareti munasebeti ile öz memnüniyetsizligini bildirdi.


text:
Mariupol tarafında boyevikler cenk tehnikasını toplaylar.
Bunı cumaertesi künü, fevral 21-de, Kiyevdeki brifingde ATO matbuat kâtibi Andriy Lısenko bildirdi, dep haber ete UNİAN.
«Mariupol tarafında Mariupol şeerine ücüm etmek maqsadı ile duşmannıñ cenk tehnikası, silâ ve boyeviklerniñ sayısı arttırıla», – dedi o.
ATO matbuat merkezi bildirdi ki, fevral 20-den 21-ne keçer gecei terrorizmge qarşı tedbirler alanında duşmannıñ istihbarat areketleriniñ artması qayd etildi.
Boyevikler toplarnı ve gradlarnı qullanmağa devam eteler.
«Böylece, Vodânoye ve Stepnoye qasabalarına «Gradlardan» ateş açıldı, Şirokino, Peski, Avdeyevka ve Vodânoye qasabalarına ise toplar ve minaatıcılardan ateş açıldı», – dep qayd ete ATO matbuat merkezi.
Umumen, gece devamında boyevikler ukrain askerleriniñ noqtaları ve mesken yerlerine 10 kere ateş açtılar.


text:
Dekabrniñ 28-nde Aqmescitteki Semaşko adına hastahanede qırımtatar faaliyetçisi, «Veciye Kaşka işi» figurantı Asan Çapuhnıñ tıbbiy teşkerüvi yapıldı. Ekimlerniñ hulâsası yılbaş bayramından soñ beklenile. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Ayder Azamatov bildirdi.
Advokat: «Onıñ alı biraz eyileşti, özü qıbırdap ola, lâkin yardımğa muhtac. Sol ayağı toqtamayıp yuqlap qala, sol qolu sağ qolundan ufaq körüne, qan dönümi yaramay. Tili kürmekleşe, zornen laf ete, nefes alması biraz qolaylaştı, közünde illeti bar… Maña köre, o, tıbbiy baquvı aman-aman olmağan muvaqqat izolâtorda degil de, hastanede bulunmaq kerek», – dedi.
Aynı zamanda Çapuh özü tıbbiy bölükte bulunmaqtan vazgeçti.
Azamatov: «O, tıbbiy bölükte onı baqacaq kişiniñ olmağanını, muvaqqat izolâtorda ise ücre arqadaşlarınıñ oña yürmege yardım etkenlerini vazgeçkeniniñ sebebi olaraq kösterdi. Soyları oña ilâclar yolladı ve olarnıñ sayesinde alı stabildir. Faqat Qırımda bayramlar yanvarniñ 9-na qadar devam etecek, ilâclar ise yanvarniñ 5-ne qadar yetecekler.
65 yaşlı Asan Çapuh muvaqqat izolâtorda mikroinsult keçirip, acele surette hastahanege yatqızılmasına muhtac edi. Onıñ advokatı Ayder Azamatov, imayesi altında bulunğannıñ şeer hastahanesine keçirilmesini talap ete edi.
Noyabrniñ 23-nde kündüz Aqmescitte telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Olar Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlanalar. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Noyabrniñ 24-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi yaqalanğan qırımtatar faaliyetçilerini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apiste qaldırdı.


text:
Safavi~kaawiki
Ben Azerbayjan türküyüm.
- 17:44, 2022 j. noyabrdiń 30 Shúytler qaraqalpaq ruwları (tar. | redaktorlaw) [2497 bayt] 188.113.230.18 (sáwbet) (Taza bet jaratıldı: "'''Shúyt - qaraqalpaq ruwı''' ShÚYITLER Shúyitler-qaraqalpaq mańǵıtlarınıń sarı tay toparına kiretuǵın 11 ruwdıń biri. Arshan, janlıq, toqmańǵıt, arsarı, tazjallıq, jamansha, esebiy, tamǵalı, tońmoyın hám temir xoja mańǵıtları menen birge. Berdaq shayırdıń "Shejire" poemasındaǵı ańızda aytılıwınsha, Shıńǵıs xan taxtqa minerde arbaǵa zárurlik payda bolıp, Mayqı biy basshılıǵındaǵı qaraqalpaq ruwları jámlesip,...")
- 17:35, 2022 j. noyabrdiń 30 Murap (tar. | redaktorlaw) [734 bayt] 188.113.230.18 (sáwbet) (Taza bet jaratıldı: "'''Murap - mirab''' MURAP--Arna, japlardaǵı suwlardı bólistiriwshi, qazıwdı uyımlastırıwshı hám basqarıp, baqlap barıwshı hámeldar. Ayırım muraplardıń bul isler menen hesh qatnası bolmay, xızmet ornı joqarı bolǵanlıqtan xannıń basqa hár qıylı tapsırmaların orınlap kelgen, sol islerdi basqarǵan. Mısalı: TOǴAY MURAP, ÁWEZ MURAPlar usınday hár túrli xızmetlerdi basqarıp kelgen. XIX ásirdiń II yarımında qaraqalpaqlarda...")
- 17:22, 2022 j. noyabrdiń 30 Tamdı rayonı (tar. | redaktorlaw) [1655 bayt] 188.113.230.18 (sáwbet) (Taza bet jaratıldı: "'''Tamdı rayonı''' T A M D I Tamdı rayonı Tamdı hákimshilik aymaǵı 1920-jılı Túrkistan Respublikasınıń Ámiwdárya bólimi quramında dúzilgen. 1921-jıldan Ámiwdárya bóliminiń Tórtkúl okrugine kirgen. 1928-jılǵa shekem Qońırat okrugine qaraǵan. 1928-jılı okruglardıń tarqatılıwına baylanıslı Tamdı aymaǵı tikkeley wálayat (Qaraqalpaq erikli wálayatı) qaramaǵındaǵı rayon sıpatında qayta dúzilip...")


text:
Oraza
Oraza — islam dininın' bes sha'rtinen u'shinshisi bolıp sanaladı. Ramazan ayında oraza tutıw —musılmanlardın' parızı bolıp esaplanadı. Ramazan orazası xijratdın' ekinshi jıllında parız qılıng'an. Ramazan ayı musılmanlar ushın en' tazadan pa'kleniw ayı esaplanadı. Islam dininde usı ayda tuwılg'anlar, du'nya ju'zin nurg'a bo'lewge layıq boladı dep esaplanadı. Quranı-Kàrim da tap sol ayda payda bolg'an. Mın' aydan keletug'ın bolg'an Qadır tu'n keshesi da sol aydın' ishinde qamtılg'an. Ishki du'nya buzıw jaman tu'siniklerden, sırtqı qıymıl-ha'raketlerden tazalanıw, oraza, Ramazan ayında a'melge asadı. "Oraza" degen so'zdin', so'zlik ma'nisi - "qandayda bir na'rseden awlaq bolıw, bir na'rseden tıyılıw". Orazanın' sha'rayattag'ı ma'nisi - milletli adamlardın' jaqsı niyet benen tan' atqannan baslap, ku'n batqang'a shekem orazanı buzıwshı na'rselerden, taqlap aytqanda, jep-ishiwden jan'a na'pis qumarlarınan tıyılıw. Demek, orazanın' parzı - jep-ishiw jan'a na'pis ba'lesinen tıyılıw, saqlanıw.
Oraza tutqanda aydın’ basında, ortasında ha’m ayag’ında qaraqalpaq salt jırlarının’ biri “yaramazan” aytıladı.


text:
İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesi Ukraina akimiyetiniñ Rusiyege nisbeten açılğan yañı devletlerara davasını baqtı. Bu aqta Rusiyeniñ uquqiy ve mahkeme malümatınıñ agentligi bildire.
Dava Qırım ve Ukraina şarqında 2014 senesi sentâbr ayında olğan vaqialarğa bağlı.
İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesi Ukraina akimiyeti tarafından avgust 27 künü berilgen dava baqıluvı boyunca izaatlarnı istep, Rusiye ükümetine muracaat etti.
Şimdilik İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesinde Ukrainanıñ Rusiyege nisebeten üç davası qala.
Şu arada Rusiye akimiyeti Kiyevniñ davalarını istiqbalsiz tanıy ve Qırımnıñ Rusiyege referendum neticesinde qoşuluvı qanuniy olğanını bildire.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etilgen. Ukraina Yuqarı Şurası bu tarihnı yarımadanıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuvı olaraq belgiley.


text:
Aqmescitte maşna yolda qadın ve balanı urdı, politsiya teşkerüvni keçire, dep noyabr 25-inde Rusiye İçki İşler Nazirliginiñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Müessise malümatına köre, "GAZ 330210" maşnasınıñ aydavcısı, Şmidta soqağı tarafından Mokrousova soqağı yönelişinde Kiyevskaya soqağından ketip, eki yolcunı bastı. Olar, yolnı piyade keçitinden tış yolnı keçken 7 yaşındaki qızçıq ve 62 yaşındaki qadın edi.
"Qazada zarar körgen adamlarnı hastahanege qoydılar. Yol qazasınen bağlı teşkerüv yapıla, onıñ neticesinde bir usul qararı çıqarılacaq", - dep qayd ettiler İİN-nde.
Bazar künü Qurman rayonında yol qazasında üç adam yaralandı.
Yalta-Aqyar yolunda noyabrniñ 19-ında aqşam yol qazası oldı. Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, "Moskviç" maşnası kiyik domuznı urğanından soñ, avdarıldı.
"Tavrida" trassasında noyabr 17-sinde İslâm Terek rayonınıñ Oy Quyu (Vladislavovka) köyü nde yol qazası oldı, bir adam elâk oldı, daa birisi yaralandı.


text:
Rusiye insan aqları vekâletlisiniñ Rostov vilâyetindeki memuriyetiniñ reberi Vladimir Nekrasov, ekinci Aqmescit «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Servet Gaziyevniñ sağlıq alınıñ fenalaşması aqqınd muracaat etip, ekimlerge kösterimesini talap ettti. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri haber etti.
Gaziyevniñ tutulğan 5-nci SİZO-nıñ tibbiyet bölüginiñ reberi Aleksandr Paçganovğa muracaatında Qırım sakininiñ advokatı Ayder Azamatovğa atfı ete.
«Advokat, muracaatında qayd etkeni kibi özüni yaramay duyğan ve acele yardım kösterilgen S.A. Gaziyevniñ sağlığınıñ fenalaşqanı aqqında haber ete. 2021 senesi mayısnıñ 20-nde ise sağlığı fenalaşqanı içün onı mahkeme oturışına ketirmediler. Bu sebepten advokat kerek tibbiy yardım kösterilmyesini talap ete», – dep yazıla vesiqada.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Servet Gaziyevniñ sağlıq vaziyeti ciddiy seviyede fenalaştı, dep bikdirdi.
Rostov-na-Donu (Rusiye) mahkemesi yaramağan dava mabüsi Servet Gaziyevniñ sağlıq vaziyeti sebebinden Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» oturışuvını başqa künge qaldırğan edi. Oña yatıp raatlanmağa tevsiye etilgen edi.
Mayısnıñ 13-nde Rostov-na-Donu mahkeme oturışuvında Servet Gaziyev yaramağan edi. «Acele yardım» feldşeri bir qaç ağrı kesici ine urdı, amma Gaziyev mahkeme soñuna qadar raatsızlanğan edi. Martnıñ 30-nda Gaziyevniñ aşqazan ağrıları sebebinden de mahkemege «acele yardım» çağırılğan edi.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler.
2019 senesi martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi bütün tutulğanlarnı apiske aldı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Necip Hablemitoğlu
Necip Hablemitoğlu (1954 – 2002) - qırımtatar tamırlı Türkiyeli yazıcı, araştırmacı, tarihçı.
Dr. Necip Hablemitoğlu, 1954 senesinde Ankarada doğdı. Ankara Atatürk Lisesini bitirgen soñ Ankara Universiteti Siyasiy İlimler Fakultetinde oqudı. 1977-de diplomını aldı. 1977-1988 senelerinde Dilde, Fikirde, İşte Birlik mecmuasını neşir etti. 1980-den soñra Ankara Univertiteti Türk İnqilâp Tarihı İnstitutında çalıştı ve mından doktor diplomnını aldı.
1974 senesinde Şuralar Birliginde zulüm, basqı, sürgün ve etnik ayrımcılıqnı añlatqan Sovyet Rusya’da Devlet Terörü adlı kitabını neşir etti. Aynı sene yazğan Yüzbinlerin Sürgünü kitabında qırımtatar sürgünligini añlattı.
1995 – 1996 senelerinde Birleşken Milletler Cemiyetiniñ Moldaviyada Gagauzlarnıñ Latin elifbesine keçme proyektinde muşavir olıp vazife aldı. Türkiye tışındaki türkiy halqlarnen alâqalı pek çoq tedqiqatı ve kitabı olğan Hablemitoğlu 2002 senesinde eviniñ aldında oğrağanı bir suiqastnen öldürildi. Özündiy Univertitet ocası olğan Prof. Dr. Şengül Hablemitoğlunen evli ve eki qız balası bar edi. Son kitabı Köstebek adınen vefatından soñ neşir etildi.
Pek çoq kitabı ve maqalesi olğan Dr. Hablemitoğlu, ömrüniñ soñki yigirmi senesinde Ankara Univertitetinde ocalıq yaptı. Ana ve baba tarafından qırımtatar tamırlı olğan Hablemitoğlu İsmail Gasprinskiy ve qızı Şefiqa Gasprinskayanıñ hususiy vesiqaları da olğan zengin bir arhivi bar edi.
Eserleri[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Sovyet Rusyada Devlet Terörü,
- Yüzbinlerin Sürgünü,
- Çarlıq Rusyasında Türk Kongreleri
- Şefiqa Gasprinskiy ve Türk qadın areketi
- Qırımda Türk Soyqırımı
- Gaspıralı İsmail
- Kemal’in Öğretmenleri
- Alman Vakıfları Bergama Dosyası
- Türkiye, Milli Mücadelede Yeşil Ordu Cemiyeti ve Gaspıralı İsmail Bey
- Şeriatçı Terörün ve Batının Kıskacındaki Ülke: Türkiye
- Köstebek


text:
Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında o, işbu teşebbüs ile bir de bir teşkiyalât azası olaraq degil de, öz adından teşebbüs köstergenini aytıp keçti. Amma, ileride şu teklifni cemaat ve yaşlar teşkilâtları da alğışlay bilecegini nazarda tuta.
Böyle teşebbüsniñ sebeplerini aytqanda, Ametov Meclisniñ soñki areketlerini, yani «işğal rejimi ile işbirlik»ke ketkenini aytıp keçe.
«İşğalcilernen halqnı qorçalamaq içün işbirlikke razı olğanlarını aytalar. Lâkin, istilâcı mında cennet yapmaq içün bizni zapt etmedi. Aksine, bizden aş, mesken ve Vatanımıznı tutıp almaq ve böyleliknen, kendilerniñ raatlığını temin etmek içün bunı eteler. Duşmanğa boysunmaq – öldürüv kibidir, yani qoy olıp, işğalciniñ vazifesini qolay etmektir. Yüce Allah Quranda böyle dey: beden ve maddiy şeylerini coymağa qorqqan insan, ileride ekisini de coyar», – dedi Ametov.
Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiya reisi Zair Smedlâyev Meclisniñ saylav komitetine böyle teklifnen kimse buyurmağanını ayttı.
Onıñ aytqanlarına köre, Qurultaynıñ nevbetten tış saylavlarını keçirmek qararnı tek Qurultay sessiyasında çıqara bileler.
«Al-azırda inanmamaq içün sebeplerni körmeyim. Cemaat arasında çeşit noqtaiy-nazarlar bar… Bugünki akimiyetke insanlarnıñ yollanılması işbu akimiyetiniñ tanıluvı olmağanı Meclisniñ qararında qayd etilgendir», – dedi Smedlâyev.
«Samozahvatlarnıñ» qıralı dep adlanğan Daniyal Ametov 2010 senesi Aqmescitteki bir topraq damartasında uquq qorçalayıcı organlarınıñ hadimine aselet zarar ketirgeni içün 4 yıl müddetke apshanege alınğan edi. Uquq qorçalayıcılar ve bazı uquq qorçalayıcı teşkilâtlar Ametovnı siyasiy mabus olaraq tanıdılar. O 2013 senesiniñ soñunda azat etildi. Çünki grajdan ve cinaiy işler boyunca Yuqarı ihtisas mahkemesiniñ mahkemeciler eyyeti 2011 senesi Ametovnıñ ükümini 4 yıldan 3 yılğace azlaştırmaq qarar alğan edi.


text:
Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ hadimleri tünevin Keriçte ve Yedi Quyu rayonından tapılğan Ekinci Cian cenkinden qalğan beş avia bombasını yoq etti, haber ete müessiseniñ matbuat hızmeti.
"Patlayıcı nesneler çıqarıldı, mahsus poligonğa alıp ketilip, anda yoq etildi. Opertsiya bütün havfsızlıq qaidelerine uyıp keçirildi", - haber ettiler FVN-nde.
Daa evel Keriçniñ civarında Mayak köyü yanında yerli sakinler Ekinci Cian cenkinden qalğan 16 snarâdnı taptı.
Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi, Qırımnıñ Yedi Quyu (Leninskiy) rayonında iyülniñ 7-sinde Ekinci Cian cenkinden qalğan avia bombasını areketsiz alğa ketirdiler, dep bildire müessiseniñ matbuat hızmeti.
20 kilogrammlıq bombanı Körpe (Kalinovka) köyünde açıq meydançıqta taptılar. Onı mahsus poligonğa alıp ketop, anda patlattılar.
Bundan evel Yedi Quyu (Leninskiy) rayonınıñ Bagerovo qasabasında Ekinci cian cenkinden qalğan 50 kilogrammlıq avia bombasını taptılar.
Qırım ve Aqyarda Ekinci Cian Cenkinden soñ topraqta qalğan mermiler ara-sıra tapıla. Yarımadada minasızlaştıruv taqımları çalışa.


text:
Alplar
Alplar (frenkçe les Alpes, almanca die Alpen, italyanca le Alpi, slovence Alpe) - Avropada bir dağlar sisteması. Aq deñiz yalılarından Frenkistan, İsviçre, İtaliya, Avstriya, Lihtenştayn, Almaniya ve Sloveniyadan keçip Orta Tuna alçaqlığına qadar bir çıqıq kemer şeklinde uzana. Dağ sistemasınıñ uzunlığı 1200 km, kenişligi 130-260 km ve yüksekligi 4810 m-ge qadardır (Mon Blan dağı). Alplar Ğarp ve Şarq Alplarına bölüne. İçinde Boden ve Komo gölleri buluna.
"Alp" adı etimologiyasınıñ eki versiyası bar: ya latince montes albes — beyaz dağlar, ya da keltçe alb — yüksek, alpa — bayır.


text:
Böyle bir fikirni qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev «BELSAT» telekanalına bildirdi.
O, dedi ki, Ğarp Qırım tezden qaytarılacağını vade ete.
«Men, sizler 1979 senesi Afğanistan işğalinden soñ cezalarnı kirsetken ediñiz, ve biz Sovetler Birligi dağıtılmasına qadar 10 yıl beklemege mecbur oldıq», – dep ayttı Cemilev.
Onıñ fikirince, Putin prezident olsa, Rusiye Qırım işğalinden vazgeçmez.
«Bu işğalniñ teşebbüsçisi olğan adam vazgeçmeycek. Onıñ içün ekseriyet Kreml akimiyeti deñişse, o da yekünleycegine ümüt ete», – dedi o.
«Bizler bilemiz de, Putin etrafında er şey yahşı degil. Bu cezalarnıñ aqibetleri endi is etile. İsyan içinde qopacaqtır. Cezalar ne qadar çoq olsa, o qadar tez sürette bu mesele al etilecek», – dep qoştı o.
O, şunı qayd etti ki, «doğrusını aytqanda, bizler Rusiye dağıtılmasından saqınamız».
«Çünki, ne de olsa, özek memleketi. Bu memlekette neler ola bile, bu da bizni raatsızlay», – dedi Cemilev. Hatırlatamız, tünevin Varşavada Cemilevni demokratiya ve insan aq-uquqlarını qoruv içün «Birdemlik» mukâfatınen taqdirlediler.
Mukâfatnı Poloniya prezidenti Bronislav Komorovskiy Poloniyanıñ sabıq prezidenti Leh Valensa ile taqdim ettiler. Tedbirde diger memleketlerniñ onlarnen lideri iştirak etti.
«Böyle bir mukâfatnı Leh Valensa ile birlikte Mustafa Cemilevge bergenimden şeref duyam. Bu mukâfat sayesinde bizler öz Avropa birdemligimizni ifadeley bilemiz», – dedi Komorovskiy.
Tedbirde Poloniya tış işler naziri Radoslav Sikorskiy, İsveçiya tış işler naziri Karl Bildt ve prezident saylavlarında ğalip çıqqan Petro Poroşenko iştirak ettiler.
Soñkisi Qırım «tezden serbest olacağını» vade etti.


text:
Çernomorskaya teleradiokompaniyasınıñ reberligine telekompaniya binasına kirmege ruhset berdiler. Avgustnıñ 4-de saba olarnı politsiya hadimleri kirsetmegen ediler.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, telekompaniya hadimleri ve jurnalistlerden ğayrı prokuratura vekilleri de keldiler, telekanal yanında Qırım samooboronasınıñ temsilcileri de buluna, lâkin ne sebepten jurnalistlerge bir kimse aytıp olamay.
Bu arada, telekompaniya binası yanında politsiya bulunmasını uquq qoruyıcılar «mahkeme qararı boyunca binanı qoruv vastaları» olaraq izaatladılar.
Reberlikke anahtalarnı qaytardılar ve telekompaniya hadimleri diger jurnalistlernen beraber binağa kirip, bütün tehnika çıqarılğanını kördiler – kamera, pült, bilgisayarlar. Olarnı daa cuma künü, avgustnıñ 1-de, çıqarğandırlar.
Avgustnıñ 4-de saba «Çernomorskaya» teleradiokompaniyasınıñ prezident vazifelerini eda etken Lüdmila Juravlövanı politsiya hadimleri «reberlik avalesine» esaslanıp, telekompaniyağa kirsetmediler.
ÇTRK uquqçısı Andrey Bespoyasnıynıñ aytqanına köre, politsiya hadimleriniñ areketleri qanunsızdır, ÇTRK vekilleri mahkeme ve prokuraturağa şikâyet etecekler.
Cuma künü, avgustnıñ 1-de, mahkeme pristavlarınıñ Federal hızmeti Qırımdaki muhalifet telekanalı «Çernomorskaya teleradiokompaniyasına» kelip, mal-mülkini tevqif etti ve bütün hadimlerini binadan quvdı.
Qırım RTPTsniñ «Çernomorskaya teleradiokompaniyasına» qarşı mahkeme davası birinci instantsiya mahkemesi tarafından bile baqılmadı. Buña baqmadan, telekompaniyanıñ bütün mal-mülki ve donatmaları tevqif etildi, böyleliknen şirket işi toqtatıldı, dep haber etti telekompaniya prezidenti vazifelerini eda etken Lüdmila Juravlöva. Teleradiokompaniya binasından tehnikiy donatmalar, esasen bilgisayarlar çıqarıldı.


text:
Qırımtatarlarnıñ yetekçilerinden biri Ahtem Çiygoz avgustnıñ 9-nda Kremlniñ nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde dedi ki, onıñ davası siyasiy hususiyetlerini taşıy ve 2014 senesi fevralniñ 26-nda o, Ukraina Konstitutsiyası ve qanunları esasında, «öz devletiniñ bütünligini qorçalay edi».
«Öz devletiniñ bütünligini qorumaq – vatandaşnıñ boyun borcıdır. Bu borcım edi! Qanunğa qarşı areket yapmaq niyetim yoq edi, biz barışıqlı miting ötkergen edik», – dedi Çiygoz.
O qayd etti ki, onıñ sözleri doğru olğanını isbatlağan video-malümat mahkemecige berilgen.
Ahtem Çiygoznıñ sözlerine köre o, oña qarşı mahkeme qırımtatar halqını qorqutmaq maqsadınen yapılğanını tüşüne. Bunen beraber o, qabaatlayıcı tarafnıñ taqdim etkeni üç «gizli şaatınıñ» ifadelerini tenqit etti.
Kremlge tabi olğan Qırım Yuqarı mahkemesinde avgustnıñ 9-nda apis etilgen qırımtatar yetekçilerinden biri Ahtem Çiygoznıñ davası esnasında munaqaşalar devam ettirildi.
Avgustnıñ 7-de Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ «Çiygoz davasınıñ» oturışında prokuror Anastasiya Suprâga Ahtem Çiygoz 8 yılğa azatlıqtan marum etilgenini istedi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Düysenbi küni Soltüstik Koreyanıñ ballistikalıq zımıran sınağınan keyin, AQŞ äue küşteriniñ B-1B bombalauşı wşağı AQŞ-Koreya birlesken äskeri oqu-jatt..
AQŞ qorğanıs ministrliginiñ habarlamasına säykes, seysenbi küni äskeriler qwrlıq aralıq ballistikalıq zımırandardı jerge jetkizbey joyıp jiberuge arna..
"Samwrıq-Energo" AQ-nıñ 2016 jılğı taza tabısı 18,4 mlrd teñgeni qwradı. Al endi salıstırıp köriñiz: 2015 jılı kompaniyanıñ şığını 77,4 mlrd teñge ..
IIR temirjol kompaniyası basşısınıñ qozğalıs-bağıt jäne paydalanu jönindegi orınbasarı Täjikstan-Özbekstan-Qazaqstan-Iran dälizin jılına 2 mln tonna j..
Qazaqstanda terrorizm jäne ekstremizm üşin sottalğandar sanı ösip baradı, delingen Ortalıq Aziyadağı "Halıqaralıq türme reforması" wyımınıñ zertteuind..


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi halqara teşkilâtlar ve Rusiye akimiyetiniñ resmiy organlarına qırımtatar tiliniñ statusı ve inkişafı ile bağlı muracaatnı azırlay.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Bizler Qırımda qırımtatar tiliniñ inkişafı, onı qullanuv ve ögrenüv ile bağlı muracaat qabul etilmek kerek, dep tüşünemiz, soñra da bu muracaatnı halqara teşkilâtlar ve Moskvağa, resmiy strukturalarğa yollaycaqmız», – dedi Celâl.
Onıñ aytqanına köre, Meclis metnni azırlap, işbu muracaatnıñ qabul etilmesine başlaycaq.
Qırımtatar Milliy Meclisi V.İ.Vernadskiy adına Qırım federal universitetiniñ dotsenti Viktor Harabuganıñ «Qırımda milliy muhtariyet tiklenmesine aqqı olğan tamır halq yoq» kibi aytqanlarını tenqit etti.
Qırımtatar tili repressiyalarğa oğratılğan halqnıñ tili olaraq yoq olmaq havfı altında buluna ve onıñ ğayrıdan tiklenmesi ve devlet ve cemaat saalarında – memuriy idare, tasil, ilim, medeniyet, kütleviy haber vastaları kibi saalarda qullanılması kerek, dep qayd ete Meclis.


text:
Rusiyede daa bir seferberlik dalğası Ukrayınadaki cebege ketken Rusiye ordusınıñ keyfiyetini daa beter yapacaq, dep aytıla Cenkni tedqiq etüv institutınıñ haberinde.
Ekspertlerniñ malütına köre, gizli seferberlik ve nevbetteki seferberlik dalğasına azırlanuv küzde askerlikke aluvnen beraber zaten zor çalışqan Rusiye silâlı quvetlerini şekillendirüv apparatına.
Talilciler, Kremlniñ Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ seferberlikni bitirüv fermanını imzalamağa aceti yoq dep bildirgenini hatırlata.
ISWniñ fikrine köre, Putin askerlikke almaq içün bürokratik ve memuriy ceetten boşaltmaq içün qısmiy seferberlikni toqtatmağa emir bergendir.
«Lâkin belli ki, Rusiye aikmiyeti seferberlik ğayretlerini bir vaqıt bütünley toqtatmadı, demek, askerlikke alınğanlar ögrengende seferber etilgenlerniñ bir qısmı azırlıq köre», – dep qayd ete talilciler.
ISW tahmin etken daa bir seferberlik dalğası em seferber etilgen askerler, em seferber etilgenlerniñ daa yaramay azırlanmasına sebep olacaqtır.
«Eñ yaqın aylarda nevbetteki seferberlik dalğası vaziyetni daa beter yapacaq ve Ukrayınadaki cebege atılacaq Rusiye ordusınıñ keyfiyetini daa yaramay alğa ketirecek», – dep bildire talilciler.
Oktâbrniñ 27-nde Cenkni tedqiq etüv institutı Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Valday» munaqaşa klubında Ukrayına suverenitetini inkâr etmege devam etip, Rusiye ile ciddiy muzakerelerniñ imkânsız olğanını kösterdi.
Çıqışta bulunğan Putin Ğarp er yerde «Kremlniñ oyunlarını» köre, dep bildirdi ve er vaqıt kibi «Donbasqa yardım», Ukrayına ve Rusiyeniñ «bir halq» ve Ukrayınanıñ «suniy devlet» laflarını tekrarladı. Ukrayına prezidentiniñ ofisi Putinniñ nutqu «Freydge köre» yapıldı, dep ayttı.
Sentâbrniñ 21-nde Vladimir Putin Ukrayınada cenkni devam ettirmek içün qısmiy seferberlik ilân etti. Rusiye prezidentiniñ aytqanına köre, yedekte olğanlar seferber etilecek, birinciden uruş tecribesi olğanlar alınacaq edi. Bundan ğayrı, cebege ketmezden evel seferber etilgenler mahsus azırlıqtan keçmeli. Aq qorçalayıcılar ise akimiyet ilân etilgen seferberlik qaidelerini boza, seferber etilgen bazı insanlar tibbiy teşkerüvden keçmeyip bile cebege kete, dep bildire. Arbiyler de aynısını ayta.
Oktâbr başından berli kütleviy haber vastaları aman-aman er kün Ukrayınada seferber etilgen rusiyeliler öle, dep bildire.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Türkiyeniñ paytahtı Ankarada mayısnıñ 18-nde qırımtatar sürgünliginiñ 75 yılına bağışlanğan hatıra mitingi keçirildi. Aktsiyada biñge yaqın insan iştirak etti, dep bildire Ukrinform haber agentligi.
«Tam 75 yıl evelsi totalitar sovet kommunist rejimi insaniyetlilikke qarşı cinayet kerçekleştirdi – genotsid, buña başqa bir ad bermek mümkün degil… Ne yazıq ki, bizler tarihnıñ bu facialı saifeleri tekrarlanğanını kene köremiz. 2014 senesi istilâcı Rusiye Qırımnı işğal etken soñ. Qırımtatar halqı taqipniñ esas obyekti ola», – dedi Ukrainanıñ Türkiye Fevqulâde ve Vekâletli elçisi Andriy Sıbiğa.
Aktsiya teşkilâtçısı Namık Kemal Bayar sürgünlikni körgen biñlernen insannıñ mezar yerleri alâ daa belli degil, dep qayd etti.
«Halqnı yoq etip olamadılar. Yıllar devamında qırımtatarlar sıq-sıq canlarını feda etip, kimligi oğrunda küreşmege, rejimlerge qarşı çıqmağa mecbur edi», – dep qayd etti o.
Haber agentliginiñ malümatına köre, aktsiya iştirakçileriniñ «Rusiye, Qırımdan ceennemni al», «Sürgünlikniñ 75 yılı» yazuvlı şiarları bar edi, olar «Qırım – Vatanımızdır», «Qırımdaki zorbalıq toqtatılsın» dep şiarlar seslendirdi.
Miting iştirakçileri Qırımdaki adise-vaqialarnı da hatırlap, Rusiyeden yarımadanı azat etmesine ve yarımadanıñ tamır halqlarına qarşı qanunsız areketlerni toqtatmasına çağırdı.
Mitingden soñ Ankara camilerinden birinde sürgünlik qurbanları içün dualar oquldı.
Mayısnıñ 18-de Ukraina ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlaylar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Şu künü qırımtatarlar halqınıñ Qırımdan sürgün etilüviniñ qurbanları hatırasına çeşit añma tedbirleri keçirile.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayıs 18 künü Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
— Vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerini işğalden serbest etüv Strategiyası ve tedbirler planınıñ tasdıqlavı ve eda etilmesi.
— Qırım platforması Ekspert ağı temsilcileri, Qırım platforması ofisi, Ukraina infrastruktura nazirligi ve Kiyev iqtisat mektebiniñ işbirliginen Qırım iqtisadını ğayrıdan tiklev Strategiyasınıñ azırlaması.
— Qırımnı işğalden serbest etüv ve onıñ yañıdan integratsıyası içün tedbirler ve leyhalar azırlamasına ukrain devlet muessiseleri ve halqara ekspertlerni celp etip vaqtınca işğal etilgen Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ işğalden serbest etüv ve olarnıñ yañıdan integratsiyası meseleleri boyunca Mesleat şurasınıñ yaratılması.
Tamır halq aqları qoruması
— Ukraina Prezidenti teşebbüsinen azırlanğan Tamır halqlar qanunınıñ tasdıq etilüvi ve bu saadaki qanuniy senetler istismarı.
— Qırımtatar tili inkişafı strategiyası 2032 senesine qadar areketke kirsetilgendir.
— Qırımtatar halqınıñ tamır halq statusı aqqında qanun leyhası azırlanmaqtadır.
Qanunsız şekilde apis etilgenlerge destek
— Siyasiy mabüsler, arbiy esirler ve olarnıñ qoranta azaları içün içtimaiy ve uquqiy imaye aqqında Qanun tasdıqlavı.
Ukrain öz-özüni ve maiyetini añlavı qorumasıï
— Ukraina Yuqarı Şurası tarafından Ukrain Ortodoks Kilsesiniñ Qırım yeparhiyasını imaye etüv aqqında qarar kesilgendir.
— İşğal etilgen Qırımdaki ukrain vatandaşlarınıñ ve köçip kelgenlerniñ iqtisadiy ve içtimaiy aqlarını qorumaq içün serbest iqtisat zonasınıñ lâğu etilmesi aqqında qanun ve regiondaki qanunsız işlerge evelden davranma.
— Qırımnıñ işğalden serbest etilüvi ve onıñ yañıdan integratsiyası içün, ayrıca halqara cinayetler taqiqatınıñ semeresini arttırmaq içün, qanunlar ve kodekslerge kirsetilecek mahsus deñişmeler toplamınıñ azırlaması.


text:
Ruise prezidenti memuriyetiniñ başı Sergey İvanov Qırımda Vorontsov sarayına 450 biñ ruble iane etti. Müzey saytında bildirilgeni kibi, İvanov «öz şahsiy parasını» iane etti.
«Sergey Borisoviç ziyareti çerçivesinde saray-müzeyge yardım köstermege söz berdi. Moskvağa qaytıp, Rusiye prezidenti memuriyetiniñ başı sözüni tuttı ve qoruq-müzeyniñ inkişafı ve sergi salonlarınıñ ğayrıdan quruvına öz şahsiy parasından 450 biñ ruble yolladı», – denile beyanatta.
Alupka saray-bağça qoruq-müzeyiniñ memuriyeti İvanovğa «Qırımda Rusiye Federatsiyasınıñ medeniy asabalığınıñ incisi olğan Vorontsov sarayınıñ saqlanılması ile bağlı qayğıruvı içün» minnetdarlığını bildire.
Vorontsov Sarayı XIX asırnıñ başında Novorossiysk divarı valisiniñ graf Mihail Vorontsovnıñ yaz iqametgâhı olaraq quruldı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar. Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Bunı Qırım musulmanları diniy idaresinde bildireler.
Hatırlatamız, iyün 1 künü, saat 8-de Aqmescit civarında Kiyev patriarhatınıñ Ukraina pravoslav kilsesiniñ mabetiniñ qapusını qırıp, içeri silâlı insanlar çapıp kirgen ediler.
Malüm olğanı kibi, belgisiz şahıslar mabetniñ içersinde bulunıp, papaz İvan Katkaloğa hızmetke başlamağa izin bermegenler. Oña qarşı ücüm etildi, maşınası sındırıldı. Harap etüv vaqtında canavrlarnıñ elinden ağır ayaqlı qadın ve papaznıñ hasta qızı zarar kördiler.
«Qırım musulmanlarınıñ diniy idaresi Qırımdaki ruhaniylerge qarşı, qaysı bir mezep olmasına baqmadan, etilgen qanunsız areketler içün qasevet çeke. Qırım müftiyatı Qırım akimiyetine yüz bergen adisede qabaatlı olğanlarnı tapıp, mesülietke çekmege çağıra»,– dep bildireler matbuat hızmetinde.
Qırım musulmanlarınıñ müftisi hacı Emirali Ablayevniñ sözlerine köre, «bayağı halqlarğa tuvğan olğan çoq milletli Qırımda böyle areketlerniñ olması mümkün degildir».
Qırım musulmanlarınıñ diniy yetekçisi şunı da qayd etti ki, musulman-qırımtatarı olğan Reşat Ametovnıñ işi boyunca alâ daa bir şey belli degildir. Onıñ cesetini 2014 senesi mart 15 künü Qarasuvbazar rayonında tapqan ediler.


text:
Poloniya Senatı bir ağızdan rey berip RF reberligini terroristik rejim kibi tanığan qararnı qabul etti.
Muzakereler vaqtında senatorlar rusiye tecavuzınıñ emsali olmağan canavarlığına ve suçlularnıñ cezalandırılması kerekligine diqqat çekkenler.
"Bu cinayetler yalıñız gumanitar ve arbiy yardım ceetinden degil, em de uquqiy yardım ceetinden de dünya toplulığınıñ cevabını bekley", - dep qayd etti senator Aleksandr Potsey.
Senatorlar qayd ettiler ki, Rusiyeniñ tecavuzı şaraitinde Poloniya muhalefeti ve ükümeti arasında iç bir kelişamamazlıq yoqtır. Senatnıñ vitse-marşalı Mihal Kaminskiyniñ aytqanı kibi, "biz epimiz bir asır evel ve bugün Rusiye imperializmine yoq degen Poloniya vatandaşlarımız".
Keçken afta Estoniya parlamenti Rusiyeniñ siyasiy rejimini terroristik kibi tanıdı.
Ukrayina Yuqarı Radası Rusiyeni terrorist devlet, siyasiy rejimini ise neonatsist kibi tanıdı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Törkiä tışqı eşlär ministrı Abdulla Gül İzraeldä
Törkiä tışqı eşlär ministrı Abdulla Gül Yaqın Könçığış buylap 4 könlek säfärgä çıqtı. Anıñ berençe tuqtalışı – İzrael. İrtägä ul monda premyer-ministrı Ariel Şaron, tışqı eşlär ministrı Silvan Şalom häm prezident Moşe Katsav belän oçraşaçaq. Älege säfär – Yaqın Könçığışta tınıçlıq urnaştıru prosessınıñ ber öleşe. İzraeldän soñ Gül yulın Fälestin cirläre häm Yordanğa däwam itäçäk. İzrael köçläre 24 säğatlek xärbi çara waqıtında qorallanğan ber fälestinne atıp üterde. İzrael mäğlümatlärenä qarağanda, älege çaranıñ maqsatı – çik aşa fälestin yağınnan İzraelgä raketa höcümnären tuqtatu bulğan. Yäkşämbe könne könyaq İzraelneñ ber şähärenä 2 raketa atılğan, ber xatın-qız yaralanğan. Soñıraq Gaza belän çik buyında raketa ike ir keşene yaralağan. İzraelneñ xärbi çaraları waqıtında Gazada bulğan fälestin xakimiäte citäkçelegenä töp namzätlärneñ berse Mahmud Abbas, fälestin suğışçılarına teläktäşlek belderde, ämma raketa höcümnären täñqitläp çıqtı. Saylawlar kiläse yäkşämbe könne ütäçäk.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, AQŞ Devlet departamenti tarafından ilân etilgen “Qırım beyannamesi”niñ semereliligi ilk-evelâ Ukrainanıñ areketlerine bağlı dep saya.
““Qırım beyannamesi” ilân etilgende Mustafa Cemilev AQŞnı ziyaret ete edi. Er şey keliştirilerek, “Qırım beyannamesi” oña taqdim etildi. Bunen olar qırımtatar halqı, Ukraina ve umumen Qurum meselesine sayğı köstergenlerini numayış etken ediler. “Qırım beyannamesi” – prezident ve (AQŞ – QA) ükümetniñ pozitsiyası. Böyleliknen Berleşken Devletler siyasetini şekillendirgen devlet organları pozitsiyasınıñ dairesi kilitlendi”, - dep ayttı Çubarov “112 Ukraina” kanalınıñ efirinde.
Onıñ sözlerine köre, AQŞ “Rusiyeniñ Uktrainağa qarşı tecvuzı ve Qırımnıñ ilhaqına nisbeten siyasetiniñ bütünligini numayış etti”.
Avgustnıñ 24-nde AQŞ prezidentiniñ havfsızlıq boyunca mesleatçısı John Bolton Qırım ilhaqınıñ tanılmaması, Amerikanıñ qanunsız ilhaqlarnı tanımama ananesine esaslanğanını aytqan edi.
İyülniñ 25-nde AQŞ devlet kâtibi Mayk Pompeo, Qoşma Ştatlar Rusiye ilhaq etken Qırımnı iç bir vaqıt tanımaycağı aqqında yazılğan «Qırım beyannamesi» çıqardı. Pompeo ileride de Ukrainanıñ topraq bütünligi tiklenmesinde israr etecek dep ayttı.
Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
İşğal etilgen Qırımda ressam ve faal Bogdan Zizanıñ tevqif müddeti üç ayğa uzattırıldı. Bunı yanvarniñ 13-nde Ukrayina Prezidetiniñ Qırım MC-deki temsilciligi haber etti.
Bogdan Ziza 2023 senesi yanvarniñ 16-nace tevqifli qalacaq.
Mayıs ayında Kezlevli Bogdan Ziza Kezlev memuriyetiniñ binasınıñ fasadında mavı ve sarı boya ve yanıcı qarışmanıñ izleri aşkâr etilgen zaman Rusiye quvetçileri tarafından yaqalandı. Ertesi künü Qırım televizionı kezlevliniñ qırımlılar ögünde "tevbesini" kösterdi. Bu kibi videolar Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı büyük istilâsı başlanğandan berli Rusiye tarafdarı telegram kanalları ve haber vastalarında cenkke qarşı narazılıqlarğa açıq takbih kibi sıq-sıq rastkelinir. Bogdan Zizanıñ yaqınları onıñ üzerinde bedeniy küç qullanğanına dair alemetlerni körip, onıñ iskencege ögratılması ihtimalınıñ olğanını bildirdiler. Tutulğan soñ Bogdan Zizanı başta "Rusiye silâlı quvetlerini itibardan tüşürgeni" içün para cezasına mahküm ettiler, soñra tevqif ettiler. O vaqıttan berli o SİZO-da buluna. Bogdan Rusiye Ceza qanunnamesiniñ üç maddesine binaen qabaatlana. Qabaatlavlar arasında terrorcılıq da bar, bunıñ içün o 15 yıl apis cezasına mahküm etile bile.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Törkiyädä muzey sanı 494kä citte
Törkiyä külämendä muzey sanı uzğan yılda 2019nçı yılğa qarağanda 5,8%qa artıp 494kä citte
Bu muzeylarnıñ 205e Mädäniyät häm turizm ministrlığı qaramağında, 289ı isä şäxsi muzey kategoriyasında.
Törkiyä statistika oyışması açıqlağan 2020nçe yılğı "Mädäni miras statistikası” mäğ’lümatlärenä kürä, Mädäniyät häm turizm ministrlığına bäyle muzeylardağı äsär sanı uzğan yılda annan aldağı yılğa qarağanda 0,5%qa artıp 3 million 278 meñ 114 bularaq terkälde.
Şäxsi muzeylardağı äsär sanı da telgä alınğan şuşı çorda 2%qa artıp 416 meñ 706 buldı.
Muzeylarnıñ cawaplılığındağı küçmäs mädäni milekneñ sanı uzğan yılda 2019nçı yılğa qarağanda 2,6%qa artıp 116 meñ 120 buldı.
Şul uq waqıtta Milli parklarnıñ sanı 2020nçe yılda annan aldağı yılğa qarağanda 2,3%qa, tabiğat’ parkı sanı 1,2%qa arttı.
Şuşı uq çorda tuplam milli park mäydanı 4,5%qa artıp 907 meñ 520 gektarğa citte.
Uzğan yılda tabiğat’ parkı sanı 250gä kübäygän bulsa, tabiğät’ parkı mäydanı isä 107 meñ 632 gektarğa citte.
Tabiğät’ne saqlaw mäydanı sanı 3,3%qa artıp 31 buldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Yaponiya-Xorvatiya matçı “TRT 1”dä
Qatarda däwam itüçe 2022 FIFA Dön’ya kuboğında Xorvatiya belän törkem êtabında kürsätkän uñışı belän iğ’tibarnı cälep itkän Yaponiya bügen soñğı 16 tur köräşenä çığa


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl yarımadada insanlarnıñ ğayıp oluvı sebebinden vatandaşlarnı öz tuvğanlarına köz-qulaq olmağa çağıra.
«Qırımda insanlarnıñ ğayıp oluvı devam ete. Biz ve uquq qoruyıcı dostlarımız er bir vaqianı taqip etip, ne olğanını ögrenmege tırışamız. Mıtlaqa öz balalarıñıznı oquv yerlerine ozğarıñız, ya da olarnıñ yalıñız degil de, dostlarınen olğanına inanıñız. Er vaqıt olarnen bağ tutıñ, esasen soqaqlarda insan az olğan vaqıtta», – dep yazdı Celâl Facebookta.
«Yürüş yolunı öyle qurıñız ki, yol boyu videokamera, gece-kündüz ya da saba erte çalışmağa başlağan tükânlarnıñ sayısı çoq olsun. Olarnı ozğarmağa ve qarşılamağa usanmañız. İnsannıñ ğayıp olması aqqında bir şübe olğanda, birden haber etiñ. Bugün telâşsız olmağa mümkün degil», – dedi o.
Qırımnıñ işğalinden soñ yarımadada qırımtatarlar ğayıp ola. Soñki vaqialar arasında – Aqmescittebelgisiz coyulğan Ernest Ablâzimov ve 16 yaşında Elvina Rizakova, 2015 senesi dekabr ayında Keriçte eki adam ğayıp oldı: Ruslan Ganiyev ve dostu Arlen Terehov. 2014 senesi mayıs 30-da Seyran Zinedinov, 2014 senesi sentâbr 27 künü – İslâm Cepparov ve Cavdet İslâmov, 2014 senesi oktâbr 3-de – Eskender Apselâmov ğayıp oldılar.
Qırım Taqiqat komiteti bu insanlarnıñ ğayıp oluvı sebebinden cinaiy işlerni aça, amma insanlarnıñ bulunuv yerleri alâ daa belgisiz.


text:
Sizderdi 7 mamır – Otan qorğawşılar küni merekesimen şın jürekten quttıqtaymız!
Ağa urpaq pen jas bwınnıñ Otanımızdı qorğap, qızmette aytwlı üles qosqanın biz ärqaşanda maqtan tutamız.
Elimizdiñ örkendewi jolında atqarıp jatqan ïgi qızmetteriñizge tabıs, otbasılarıñızğa amandıq, denderiñizge sawlıq, mol baqıt jäne beybit ğumır tileymiz.
Armısızdar, ardaqtı azamattar,
Otbasınıñ tiregi, eldi bastar.
Quttı bolıp mereke barşañızğa
Baq-bereke äkelsin otbasıña!
Xalqımızda «Er – eliniñ qorğanı» degen atalı söz bar. Biz osınday jandardıñ erjürek isterine say sıy-qurmet körsete otırıp, otbasılarıñızğa amandıq, bereke-birlik, eñbekte jemis pen şığarmaşılıq tabıstar tileymiz. Bügingi 7-mamır Otan qorğawşılar küni merekeleriñiz quttı bolsın!


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/7 iyül
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 7 iyül biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Yaponiädä Tanabata (en), h.b.
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1915 — Albert Leman, sovet kompozitorı.
- 1937 — Bulat Mansurov, rejisser, artist, stsenarist.


text:
Keçken raatlıq künleri Aqmeçit (Çernomorskiy) rayonında qurtarıcılar, dalıcınıñ cesedini taptı, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
"Aqşam saat 21:20 Yarılğaç (Mejvodnoye) köyünde qayalarda dayver ğayıp olğanı aqqında beyanat, Aqmeçit rayonında nevbetçi FVN-ne keldi. "Krım-SPAS"nıñ nevbetçi deñişi, deral vaqia yerine ketip, qıdıruvnı başladılar", - denile beyanatta.
Müessise malümatına köre, qurtarıcılar yalı kenarını teşkerdi, neticede uzaq bir yerde ğayıp olğan adamnıñ cesedini taptı.
Bu adise tahqiq etile, dep bildirile.


text:
Mart 22 künü Kreml nezareindeki Qırım parlamenti 2017 senesiniñ Qırım bücetine kirsetilgen deñişmelerni tasdiqladı. Böylece, qazanç ve masraflar qısımı 1,55 milliard rublege eksildi. Mutenasip qanun leyhası Qırım parlamentiniñ resmiy sitesinde yerleşritildi.
Qırımda Rus akimiyetiniñ «sesi» olğan «Krıminform» sitesi haber ete ki, yarımadanıñ Maliye naziri İrina Kiviko profil bölüginiñ toplaşuvında «federal sermiya programmasına köre bu qadar azca para keldi» dep bildirdi.
2016 senesi dekabr ayında işğal olunğan Qırımda 2017 senesine bücetni qabul ettiler ve olacaq qazançlarnıñ ösmesi «rekordlı» olacağı aqqında esabat berdiler. Qabul etilgen vesiqağa binaen, yarımadanıñ qazançı 132 milliard ruble, masrafları ise 135 milliard rublege yaqın olmalı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov dey ki, Ukraina ile Qırım meselesini muzakere etmege acet yoq.
«Qırım ile bağlı bir mesele yoq. Yani, Qırım meselesini muzakere etmege imkân da yoq», – dedi o jurnalistlerge, Kiveniñ Qırım meselesini halqara meydançıqlarda muzakere etmek imkâniyeti aqqında sualge cevap bergende.
Bundan evel Ukraina prezidenti Petro Poroşenko aytqanı kibi, Ukraina «Jeneva plüs» halqara muzakere şeklini teklif etecek. Bu format aqqına Davosta Ukraina maliye naziri Nataliya Yaresko da bildirgen edi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.