text:
Ukraina mustaqil olğan soñ, Qırımda qırımtatarlar öz milliy menfaatlarını çetke çekip, onıñ daimiy ve sabit tarafdarı olğanı aqqında fikirler mevcut. Kerçektende, olarnıñ ekseriyeti, kün kelir ve Ukrainada olarnıñ aqları yerine ketirilip, milliy muhtariyet tiklenecegine işana ediler, amma ümütler aqlanmadı.
23 yıl devamında Kiyevde siyasetçilerniñ çoqusı utanmayıp, bu işançlarnı öz faydasına qullandılar, devlet ise, qırımtatarlarğa sırtınen çevirildi. Qırımtatarlarnıñ abadanlaştıruv ve yerleşüv programmasına ayırılğan paradan ğayrı, (5 milliard grivna etrafında), olarnı da yıl-yıldan qısqarta ediler, qırımtatarlarnıñ esas uquqiy meseleleri çezilmey qala edi.
Kiyevniñ qırımtatarlarnen munasebetleri ayın-oyunlarğa oşay edi. «Qırımtatarlarnıñ statusı aqqında qanun», «Milliy mensüplik boyunci sürgün etilgenlerniñ aqlarınıñ tiklenüvi» qanunları 20 yılğan yaqın Ukraina Yuqarı Radasında bulunıp, öyle de qabul etilmey qaldı.
Qırım akimiyeti bunı körip, artta qalmadı, daa ziyade tırıştı. Netice olaraq – Qırımda qırımtatarlarnıñ aşalavı bir adetke çevirildi.
Kiyev akimiyeti buña çoq qulaq asmadı. Olarnıñ susıp qalmaları, Qırımda qırımtatarlarğa qarşı munasebetniñ ve areketlerniñ artqanı içün bir sebep oldı.
Kiyevde militsiya tarafından qırımtatar miting iştirakçilerniñ köteklenüvi (1992 s.), Aqmescitte qırımtatar milliy areketi liderlerden biri Yuriy Osmanovnıñ öldürülüvi (1993 s.), yerli reketke qarşı çıqqan Sudaqlı qırımtatarlarğa militsiya tarafından ateş açıluvı (1995 s.), azizler kömülgen yerde bazarnı qapatmaq talaplarınen çıqqan qırımtatarlarnıñ Rusiye tarafdarlarınen çatışuvı (2006 s.), Ay-Petride tişi-tırnağınace silâlanğan militsiya vekilleri tarafından 30 qırımtatarnıñ qorquzuvı ve köteklenüvi (2007 s.) ve ilâhre.
23 yıl devamında Qırımda musulman qabristanlarında bir sıra aqaretlev adiseleri qayd etildi. Seyitler rayonında bir gece içinde 270 qabir ve baştaş aqaretlendi (2008 s. Fevral ayı), bu kibi cinayetler Aqmescit rayonı Çistenkoye köyünde yüz berdi. Bu sırağa daa camilerniñ yaquvı, qırımtatarlarğa qarşı yazılğan maqaleler ve diger şeylerni qoşmaq mümkün. Bu da, tek közge körüngen areketler.
Cinayetlerni yapqanlar öyle de tapılmadı, ya da keregi qadar cezalanmadı. Qırım akimiyeti büyük laf etip, ancaq yerinden qıbırdamay edi. Kiyev bunı körip, riayet etmedi.
Prezidentler kele-kete edi, amma siyaset deñişmedi. Meclis liderleri bu alnı devletniñ daa şekillenmegeni ile añlata ediler, qırımtatarlar ise, işanıp, beklemege devam ettiler…
«Ukraina – Rusiye degil», «bu qollar iç bir şey qırsızlamadı» ve qaçıp ketken «professor»
2004 senesi «Ukraina – Rusiye degil» kitapnıñ müellifi prezident Leonid Kuçma, «Milliy mensüplik boyunci sürgün etilgenlerniñ aqlarını tiklevi aqqında qanun»ğa veto qoydı. Bu, Meclisniñ saylavlarda Viktor Yuşçenkoğa kol tutmaq qrarına cevabı oldı.
Ukraina prezidenti olaraq saylanğan Viktor Yuşçenko, «portaqal» lideri, «qolları iç bir şey qırsızlamağan» soyu, 2005 senesi mayıs ayında, Hanlar sarayında Meclis vekillerinen olıp keçken körüşüvde «Qırımttarlarnıñ milliy suvereniteti aqqında deklaratsiyadan» (Aqmescitte, 1992 senesi Qurultayda qabul etilgen edi) vazgeçmege talap etti.
Körüşüv iştirakçileri içün Yuşçenkonıñ talabı bir yumruq kibi köründi, çünki qırımtatarlar Meclisniñ çağıruvı ile oña qol tuttılar ve ondan böyle bir şeyni bir kimse beklemedi.
Deklaratsiyanı elbette ki, iç bir kimse lâğu etmedi, amma Meclis halqı ögünde qolaysız bir alda qaldı: bir taraftan, Yuşçenkoğa işanıp, qırımtatarlarnıñ meselelerini çezecek dep belledi. Neticede ise, «canı ağırğan» Kuçma qanunğa veto qoya, Yuşçenko «minnetdarlıq» olaraq milliy mustaqillik aqqında Deklaratsiyanı yoq etmege teklif ete. 5 yıl içinde o qırımtatarlarnıñ ümütlerini öyle de aqlap olamadı, ve tek olarnıñ degil.
Aynı zamanda Yuşçenkonıñ vekili, Qırım baş naziri ve bankçı Burdügov yerli telekanalnıñ efirinde, prezident oña qırımtatarlarnı assimilâtsiyağa oğratmağa avale etkenini söyledi.
«Ekinciden, o (Yuşçenko – müel. ) muracaatta bulunıp, biz – parlament ve Nazirler şurası – qolumızdan kelgenini yapıp, qırımtatar meselesi tınçlıqnı bozğan mesele olaraq degil de, aksine qırımtatarlarnı bütünley assimiliyatsiyağa oğratıp, olarnıñ meselesi yarımadada tınçlıqnı saqlap qalğan bir mesele olmalı, dep ayttı», – qayd etti Burdügov. İleride, öz sözlerinden qaytqan edi.
Nevbetteki prezident saylavlarında 2010 senesi Meclis Yuliya Timoşenkoğa qol tuttı. Ğalebeni Viktor Yanukoviç qazandı. Netice olaraq, «prezident ile Meclis» arasında munasebetler ilki adımlardan muvafaqiyetsiz edi, Yanukoviçniñ Qırımdaki vekilleri vaziyetni daa beter kergileştirdiler, Qırım ükümeti ve yerli organlarda milliy mensüplik boyunca «arınuv» tedbirleri ötkerildi. Qırımtatarlarnen «dialog» «proffesornıñ» qaçıp ketkenine qadar bu şekilde devam etti.
23 yıl devamında qırımtatarlar liderleriniñ çağıruvlarına seslenip, prezident namzetleriniñ bir de birine kösterilgendestek iç bir neticege ketirmedi, ve er türlü alda qırımtatalar içün muvafaqiyetsiz olğanı belli.
Qırımnı qırımtatarlaştırğan, ukrainleştirgen ve belki de ruslarğa yaqınlaştırğan faktor, qırımtatarlarnı Ukrainanıñ iç bir prezidenti devlet siyasetinde közge almağanı ve körmege istemegeni añlaşıla.
Resmiy Kiyevniñ qırımtarlarğa işanmamazlığı, akimiyetten çetleştirüvi, özü içün menfiy neticeler ketirdi. Tek 2014 senesi fevral-mart aylarındaki vaqialardan soñ, qırımtatar faktorı ukrain siyasetine başqacasına yañğıradı. Çoqqa barırmı?
Ukraina neni yapmadı?
Ukrain devleti qırımtatarlar içün eñ müim şey, onıñ Qırımdaki yerini belgilemedi.
Ukrain akimiyeti qırımtatar halqı Qırımda tamır halq olğanını ilân etip, tarihiy vatanda bütün aqlarını yerineketirip, bunı kerekli qanunlarnen pekitken olsa edi, Qırımdaki vaziyet başqacasına olur edi.
Söz kelimi, Meclis teklif etken ve Yuqarı Radada 20 yıl tozlanıp yatqan «Qırımtatar halqınıñ statusı aqqında qanun» şimdki müşkül vaziyette bile qabul etilmedi.
Bu qanun iç omladım 10 yıl evelsi qabul etilip, işke tüşürilgen olsa edi, Qırımda milletlerara munasebetlerni qorçalar edi, ne qadar qırımtatarı akimiyet organlarında bulunuvı da müim olmaz edi.
Yani, qırımtatarlarnıñ telükesizligi ve Ukraina terkibinde Qırımnıñ bulunuv kefili olur edi. Em de mart ayındaki vaqialar da yüz bermez edi. Amma, bunıñ episi yapılmadı. Yarımadada 23 yıl devamında bütün zarur ve ekinci dereceli meseleler ekseriyetniñ qararı ile çezile edi. Qırımdaki «referendum» bunıñ eñ parlaq misalidir.
Bu vaziyette, Qırım ealisiniñ tek 13%-nı teşkil etken qırımtatarlar Kiyevniñ destegi olmadan vaziyetni deñiştirip olamadılar. Er alda olar öz mevamını kösterdiler, bütün dünya bunı kördi. Kiyev ise, er şeyni köz etip, em Qırımnı, em yarımadada esir olıp qalğan qırımtatarlarnı taşlap qaldırdı.
Dilâver Osman, qırımlı siyasiy mühbir ve yazıcı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


c: text/html

text:
Oktâbr 15-te Hersonda İstanbul-Herson-İstanbul ava seferleriniñ tantanalı açılşı tedbiri olıp keçti. Herson vilâyet devlet memuriyetiniñ malümatına köre, ava seferleri aftada dört kere yapılacaq.
«Bugün Herson vilâyetiniñ tarihında yañı saife açıldı: Tavriya topraqlarına İstanbuldan kelgen ilk uçaq endi. «Türk hava yollarınıñ» yañı ava seferi vilâyet ve onıñ civarındaki regionlarnıñ sakinleri içün Avropa ve bütün dünya yollarını açtı. Hersondan İstanbulğa kelip, dünyanıñ er bir yerine bara bilesiñ, şirket uçuşları cedveline kirgen 260 yönelişten ziyade açıq oldı», – dep bildirdi vilâyet devlet akimiyetiniñ reisi Andrey Putilov.
Putilovnıñ qayd etkenine köre, 2015 senesi baarde Hersondan Kiyev ve Frankfurtqa ava seferleri olacaqtır.
Malüm olğanı kibi, noyabr ayından itibaren Herson vilâyetinde Skadovsk parom keçitinden Herson limanları arasında bağ quracaq olalar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye esirliginden azat olğanından bir afta keçken soñ, ukrain rejissör, qırımlı Oleğ Sentsov, o, Rusiye türmelerdinde bulunğanı vaqtında, Ukrainada olıp keçken vaqialarnıñ talilinen paylaştı.
"Azat olğanımdan soñ bir afta keçti. Maña, vaqıt maşnasınen 2014 senesinden kelgen adamğa kibi, memlekette ve adamlarda olğan deñişmelerni baqmağa meraqlı edi. Bir afta - qısqa müddet, ebet, amma men endi çoq yerde oldım, çoq adamnen qonuştım. Şimdilik eki neticem bar: Beş yıl içinde çoq şey deñişmedi. Er kes er kesnen cenk ete", - yazdı sentâbr 16-sında saba Facebook saifesinde Sentsov.
O, bu neticeler onı "muğaytqanını" yazdı. "Bizde Putin olğance, nasıl bir-birimizge duşmanlıq ete bilirik? Amma yahşılıqqa ümütlerimni coymayım. Aftañız hayırlı olsun. Ukrainağa şan-şüretler!", - dep qoştı i.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı deñişim kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı. Oleğ Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.


text:
Moskva şeer mahkemesi (Rusiye) Qırım sakini İvan Yatskinniñ tevqif müddetini daa eki ayğa uzattı – 2021 senesi aprelniñ 16-nace. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa advokat Nikolay Polozov haber etti.
Özü Polozov mahkeme oturışında iştirak etmegen.
“Evel, tahqiqtaçığa oturışta olmaycağım aqqında habername yollağan edim. Qırımda, Ermen Bazar şeerinde diger mahkeme oturışında bulunacağımnı haber etken edim. Amma neçündir mahkeme oturışını başqa künge qaldırmadılar. Menim iştiragim olmadan keçirildi. Mahkemede Ukraina konsulı da yoq edi. Añlağanıma köre bu mahkeme oturışında tayinlengen advokat edi. Elbette qararnı temyiz etecekmiz”, – dedi Polozov.
Evel Moskvadaki birinci istinaf mahkemesi Qırım sakini İvan Yatskinniñ tevqif müddetiniñ uzatılmasına qarşı berilgen istinaf şikâyetini red etti.
Moskva şeer mahkemesiniñ mahkemecisi Oleg Muzıçenko Qırım sakini İvan Yatskinniñ tevqif müddetini eki ayğa uzatqan edi.
Qırımnıñ Curçı rayonınıñ Aybar (Voykovo) köyüniñ sakini İvan Yatskin 2019 yılda oktâbr 16-sında tutuldı. Bu 2019 senesi dekabr ayında belli oldı.
Polozov, Yatskin apiske alınğan soñ Qırımdan Moskvağa çıqarıldı, dep bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, Rusiye quvetçileri qırımlığa «büyük maneviy basqı» yaptı.
Qırım.Aqiqatnıñ Ukraina telükesizlik hızmetine yollağan muracaat cevabında İvan Yatskin UTH ile işbirligi yapmadı, dep aytıla.
Rusiye FSBsi devlet hainliginde qabaatlanğan qırımlı İvan Yatskinniñ davası boyunca tahqiqatnı küzde bitirmege planlaştıra.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev, II Bütündünya qırımtatar kongressininiñ iştirakçileri ögünde çıqışta bulunıp, qırımtatar diasporasınıñ vekillerini «ukrain devletindeki ketişatlarğa faal sürette qoşulmağa çağırdı». Bu aqta Ankaradan Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Mustafa Cemilevniñ sözlerine köre, o, Ukrainanıñ topraq bütünligi oğrunda olğan küreşte qırımtatar teşkilâtlarınıñ iştiraki ola bilecegini red etmey, bundan soñra işbu teşkilâtlar azat Qırım yarımadasında havfsızlıqnıñ tiklenüvinde iştirak ete bile eken.
«Biz diger azlıqlarnıñ teşkilâtları ile Hersonda yerleşmege planlaştıramız. Küreşke yönelecek arbiy birlikte iştirakimiz de mümkün. Yarımadanıñ işğalden azat etilüvinden soñ, belki de, işbu bölükler yarımadada havfsızlıqnı nezaret etecektir», – dedi Cemilev.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi şunı da qoştı ki, Rusiye işğalci akimiyetiniñ basqısı neticesinde Qırımdan ketmege mecbur olğan qırımtatarlar Herson vilâyetinde yerleşecek. «Anda mektep, işhanelerni açmağa tüşünemiz», – dedi o.
«Eminmiz, qırımtatarlarnıñ Vatanına qaytmasını temin etmege qolay olur. İşbu ketişatlarda qırımtatar diasporasınıñ faalligini bekleymiz. Bütündünya qırımtatar kongressiniñ prezidiumı ve yolbaşçı organları saylanılğanda, faaliyetniñ keñ programması işlep çıqarılacaq. İşğalcilerge qarşı küreş bütün dünyada destek kördi. Dünya toplulığınıñ temsilcileri qırımtatarlarnıñ rolü ne derecede büyük olğanını kördiler. Qırımtatar Milliy Qurultayı resmiy şekilde tanıldı. İlerideki küreş Ukraina terkibinde qırımtatar muhtariyetiniñ teşkil etilmesine yönelecektir. Er kes qırımtatar aqlarınıñ tiklenüvine ürmet ile yanaşacaq. Şunıñ içün biz qırımtatar diasporasınıñ temsilcilerini Ukraina terkibinde milliy muhtariyetniñ teşkil etilmesine qoşulmağa çağıramız. Biz yeñermiz, eminim», – dep qoştı qırımtatarlarnıñ yetekçisi.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Bütündünya qırımtatar kongressiniñ iştirakçileri ögünde çıqışta bulunıp, Rusiyege qarşı halqara sanktsiyalar Ukrainağa işğal etilgen Qırımnı qaytara bilecegini qayd etti.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Qırımğa, qırımatatar halqınıñ tarihiy Vatanına ukrain devleti terkibinde milliy-territorial muhtariyet statusınıñ berilmesi aqqında «yol haritasınıñ» işlep çıqarılacağını bildirdi.
Kongresste 12 memleketten 500 vekilniñ iştirak etmesi beklenile: Ukraina, Türkiye, Özbekistan, Qazahistan, Qırğızistan, Litvaniya, Romaniya, Poloniya, Frenkistan, Rusiye, AQŞ ve Kanada.
Rusiye yarımadanı işğal etken soñ 2014 senesi fevral 27-den bugünki künge qadar 15 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur oldı. Qırımtatar halqı liderleriniñ Qırımğa kirişleri yasaq etildi, demokratik yollar vastasınen saylanğan ve bütün dünyada yerli halqlarnıñ idare organlarınıñ örnegi olğan – Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Meclisi – faaliyetlerini devam ettirmek imkânından marum qaldılar, olarnıñ mal-mülki ise musadere etildi.
İşbu vaziyetni nazarda tutıp, II Bütündünya qırımtatar kongressini Türkiye paytahtı – Ankarada keçirmek kibi qarar alındı. Ankarada qırımtatarlarnıñ eñ büyük diasporası yaşamaqta.


text:
Poloniyanıñ sabıq baş naziri Donald Tusk bazarertesi künü, dekabr 1-de, Avropa şurasınıñ prezidenti işine başladı, – dep haber ete RBK Reuters agentliginiñ malümatına esaslanıp.
Tusktan evel 2009 senesinden itibaren bu vazifede Herman Van Rompuy bulunğan edi.
«Bizde yalıñız skeptikler degil, duşmalarımız da bar. Siyasiy ayat Avropağa keri qayttı. Tarih keri qayttı. Bu zamanda emin bir reberlik ve siyasiy birlik kerek», – dedi siyasetçi.
Donald Tusk çıqışta bulunır eken, kendi sıñırlarını qorumaq ve onıñ bu qıymetlerine qoltutqanlarğa yardım etmek kerekligini qayd etti.
O, kelecek sene Avropa ve AQŞ arasında munasebetler içün ğayet müim olacağını ayttı.
Neşirniñ malümatına köre, Tusknıñ bu vazifede ilk müim vaqialardan biri dekabr 18-19 künleri Avropa yatırım fondu boyunca añlaşma baqılması olacaqtır.
Avropa birliginiñ 28 memleket lideri bu meseleni muzakere etmek kerekler.
Donald Tusk sentâbr 9-da Poloniya baş nazir vekâletlerini yekünledi. Avropa şurasınıñ prezidenti vazifesine onı avgust 30-da Brüsselde Avropa birligini sammitinde sayladılar.


text:
2017 senesi aprel 3 kününe qadar Donbass ve işğal etilgen Qırımdan köçip kelgen qorantalarnıñ sayısı 1 mln 200 biñ insanğa qadar yetti, dep bildire Ukraina İçtimaiy siyaset nazirliginiñ matbuat hızmeti.
«Vilâyetlerniñ ve Kyiv rayon devlet memuriyeti içtimaiy qoruv bölükleriniñ malümatlarına köre, 2017 senesi aprel 3-ne qadar Donbass ve Qırımdan köçip kelgen 1 mln 590 056 insan ve 1 mln 278 204 biñ qoranta qayd etildi. 2017 senesi mart 30-na qadar yardım alğanlarğa 764 669 biñ grivna berildi», – dep qayd etile haberde.
2014 senesi mart ayında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımada sakinleriniñ bir qısmı esas Ukrainağa köçip keldi. Fevral 28-ne qadar Ukraina fevqulâde vaziyetler meseleleri devlet hızmetiniñ regional ştabları memleket içinde köçip kelgen 1 mln 62 460 biñ insannı qayd etti.


text:
İyünniñ 6-nda «Hersones Tavriçeskiy» qoruq-muzeyinde «Qırımnen Suriye ve Yaqın Şarq devletleri arasındaki tarihiy, medeniy, milletlerara ve diniy bağlar» adlı konferentsiya öz işini başlattı, dep bildirile muzeyniñ saytında.
«Konferentsiyağa böyle bir mevzu saylânmasınıñ sebebi, Qırım qadimiy zamanlarda ve orta asırlarda ğarp ve şarq medeniyetleri körüşken özüne has bir yer olıp kelgen. Qırımdaki medeniy ve milliy çeşitlikniñ sebebi, asırlar boyunca yarımadada yaşağan halqlarnıñ dini, adeti ve ananeleriniñ örmeleşüvinden kelip çıqa», – denilmekte haberde.
İyünniñ 6-nda qoruq-muzeyde ayrıca «Hersones – Suriye ve Yaqın Şarq. Asırlar boyu devam etken kontaktlar» sergisi keçirilecegi aqqında ilân etildi.
«Hersones Tavriçeskiy» qoruq-muzeyi UNESCOnıñ Bütündünya asabalığı obyektleri cedveline kirmekte, lâkin 2014 senesinden itibaren teşkilât, Rusiye Qırımnı işğal etkenini tanımağanı sebebinden qoruq-muzeyniñ saqlanğanınen bağlı monitoringni ötkermemektedir.


text:
«Şuster LIVE» yayını devamında ofitserniñ qadını Larisa Mamçur omür-arqadaşınıñ alâ daa esirlikte bulunğanı ve onıñnen bağ olmağanı aqqinda tarif etti.
Yuliy Mamçur mart 22 kunü Belbek aviabolügi rusiye askerleri ve «Qırım imayesi» tarafından ucümğa oğrağanda esirge alındı. Onı sanki muzakere içün alıp kettiler, amma soñ belli olğanı kibi, Yuliy Mamçurnı apis etip, Aqyar türmesine atqan ekenler. Ukraina prezident vazifelerni eda etken Oleksandr Turçinov deral ofitserni azat etmege talap etti.
Bunıñnen beraber Dmıtro Delâtıtskiy, Kefe deñiz piyade batalyonnıñ komandanı ve onıñ muavini Rostıslav Lomtevniñ taqidrleri de alâ daa belgisiz qala. Olarnı tünevin rusiye spetsnazı basıp alğan arbiy qısımdan alıp kettiler.
Keçken afta Aqyarda rusiye tarafdarları Ukraina Arbiy-Deñiz quvetleriniñ ştabını basıp, flotnıñ komandanı Sergiy Gayduknı esirge aldılar. Rusiye mudaafa naziri Sergiy Şoyganıñ öz-özüni tayin etken Qırım akimiyetine muracaatından soñ, Gayduknı yolladılar.


text:
Bunı «İzvestiya» gazetası bildire.
Federal antimonopoliya hızmetiniñ yaqarlıq-eneregetik kompleksnıñ nezaret etken idareniñ reisi Dmitriy Mahoninıñ sözlerine köre, yaqın eki-üç afta içinde Qırımda teşkirüvler keçirilecek ve fiyatlarnı aqsız arttırğanlar cezalanacağı aqqında bildirdi.
Ceza olaraq qazanğan paradan 1%-dan 15% qadar ştrafı alınacaq. Eger mayısnıñ 20-den soñ vaziyet deñişmese, antimonopoliya hızmeti tenbilecek soñra ise yañıdan cezalacaq.
Mahoninıñ bildirgenine köre, benzin fiyatları valüta kursı sıq deñişkeni içün eksilmey. AZSlerniñ bir parçasında fiyatları grivna esabında, yaqarlıq ise ruble içün satılsa da, fiyatı yüksek ola.
Ondan da ğayrı, benzin ketirmesinen bir parça ağırlıqları da bar. Şunıñ içün ukrain vergi tölegenleri rusiyedeki istisalcılardan cermay mahsulatlarını satın alğanda rusiyedeki cermay alınımlardan 90% teşkil etken gümrük alınımı tölecekler.
Bügünki künge Qırımdaki AZSlerde yaqarlıq fiyarları Aİ-92 benzinı içün 37 ruble, ve Aİ-95 benzinı içün 38,3 rubleni teşkil ete. Aynı zamanda Krasnodar vilâyetinde yaqarlıq fiyatları bir litr içün 32-33 rubleni teşkil ete.
Yarımadanıñ bazı zapravkalarında soñki bir yarım afta içinde fiyatları 4-5 rublege tüşti. Amma merkeziy ofisleri Ukrainada olğan satıcılar benzinnı rusiyedeki fiyatlardan yüksekçe satalar.
Bu şirketlerinden birisnde olğan menbadan Qırımda benzin satqan Ukrainadaki şirketler şirketini satmaqa niyette olğanını bildirdi. Şunıñ içün fiyatını tüşürmeyler ya da tüşürseler de pek yavaş tüşüreler


text:
Lvovda keçirilgen «Qırımtatarlar kimlerdir?» interaktiv lektsiyalarnıñ çerçivesinde nevbetteki lektsiya Qırımdaki islâm dini aqqında olacaq.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına tedbirniñ teşkilâtçıları – Krım SOS cemaat teşkilâtı ve Ukrainada Avropa Şurasınıñ Ofisi ola.
«İslâm Qırımda: tarihiy aqiqatlar ve zemaneviy kerçek» serlevalı lektsiyanı islâm boyunca mütehassıs Elmira Muratova oquycaq.
«O, Qırımda islâmnıñ peyda oluvı, onıñ qırımtatarlarğa olğan tesiri ve yarımadada bugünki diniy vaziyet aqqında tarif etecek», – deyler teşkilâtçılar.
Tedbir cumaertesi künü, dekabr 6-da, yerli vaqıtqa köre saat 14:00 Mulârska soqağı, 2A adresi boyunca yerleşken İlk Lvov kütüphane binasında keçecek.
Qırımnıñ işğalinden soñ Lvov vilâyetine tahminen bir buçuq bin qırımtatarı köçip keldi. Lektsiyalarnıñ maqsadı – Lvov sakinlerini ve şeer musafirlerini qırımtatar halqınıñ tarih ve dini ile tanıştırmağa, medeniyetlerara dialognıñ peyda olmasına yol bermektir.
Leyha çerçivesinde qırımtatar halqınıñ adetleri ve muzıkalı medeniyeti aqqında lektsiyalar keçti.


text:
Kiyev – Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, qırımtatarlarnı munatazam sürette taqip eteler. Milliy liderlerge vatannı ziyaret etmege yasaq ettiler, Meclisni binasından quvıp yiberdiler. Qırımtatarlarnıñ ev, mektep, camilerinde tintüvler ötkereler, bazı adamlar ğayıp olalar.
Kiyevde qırımtatarlarğa qol tutqanlar #StopCrimeanTatarGenocide adlı aktsiyanı keçirdiler. Qırım «akimiyetiniñ» areketlerini Facebook-ta faal muzakere etile.
Krım_SOS cemiyeti Qırım işğal etilgeninen qırımtatarlarnıñ taqip etilüvinen bağlı Tatyana Bezruknıñ qaydlarını bastıra:
Tamam şu saifede Qurultay vekili Ali Özenbaşnıñ Ermeni Bazarda sebepsiz yaqalanğanı aqqında malümat bar: :
Şu yerde tamır halqları meseleleri boyunca New Yorktaki konferentsiya arfesinde Meclis azası Gayana Yükselniñ yaqalanuvı aqqında ikâye etile:
Bunen beraber Krım_SOS Qırımda insanlar ep ğayıp olğanı aqqında bildire:
Ukraina ombudsmeni Rusiye akimiyeti tarafından yapılğan qanunsız areketleri ve aşalav daa ziyade öskenini qayd etti:
Meclis reisi Refat Çubarov «Zerkalo Nedeli» gazetasında yer alğan maqaleni tevsiye ete:
Tamır halqlarnıñ meseleleri boyunca bütündünya konferentsiyada iştirak etken Refat Çubarov şunı bildire:
Ve nutqından bazı qaydlarnı bastıra:
Osman Paşayev qırımtatarlarnıñ taqip etilüvi sebebinden çorlana ve olması mümkün cevapnı tasavvur ete:
«15 minut» saytı haber ete:
Ayder Mujdabayev ATR kanalnıñ qapatıluvınen bağlı haberni neşir ete:
Ve «Qırım.Aqiqat» saytında fikirini yerleştirgen zenaatdaşına minnetdarlıq bildire:
Ayder Mujdabayev maqaleni muzakere etmege teklif ete:
Em de Meclis reisi muavini Ahtem Çiygoznıñ fikirinen tanış olmağa tevsiye ete:
Aleksandra Dvoretskaya Kiyevde ötkerilgen aktsiyada qırımtatarlarnı desteklemege çağıra:
Bundan soñ, tedbirde iştirak etkenlerge minnetdarlıq bildire:
Liza Bogutskaya qırımtatarlarnı acıp, Qırımda «rus an-anelerni kütken iç bir köy olmağanını bildire»:
Qırımtatarlarğa qol tutıp, Boris Rotşteyn tarihke bir nazar taşladı:
Şevket Namatullayev ATR telekanalını taqip etkenlerini haber ete:
Krım_SOS analitik maqalelerni oqumağa tevsiye ete:


text:
UÇAR, Şahin
-
Sayı 3 (1986): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
PATTERNS AND TRENDS IN HISTORY
Öz PDF
-
Sayı 3 (1986): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
HISTORICISM
Öz PDF
-
Sayı 4 (1987): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
ALIENATION (YABANCILAŞMA)
Öz PDF
-
Sayı 4 (1987): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
DOSTOYEVSKİ VE BÜYÜK ENGİZİSYONCU
Öz PDF
-
Sayı 5 (1990): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
HİLAFET VE MÜLK MEFHUMLARININ ZIDDİYETİ
Öz PDF


text:
«Golos Krıma» qırımtatar gazetası Roskomnadzor (Alâqa, informatsion tehnologiyalar ve bağ nezaret federal hızmeti) tarafından kütleviy haber vastası olaraq qayd etildi.
Bunı gazetanıñ baş muarriri Eldar Seitbekirov QHAğa bildirdi.
«Bizler neşirniñ qayd oluv şeadetnamesini aldıq, bizler ğayrıdan qayd oldıq. Ve bu cuma künü gazetanıñ yañı sanı çıqacaq. Neşirimiz «Golos Krıma New» adını taşıycaq. Cemi 6 biñ nusha çıqacaq, bizler çalışmağa devam etemiz», – dep ayttı neşirniñ baş muarriri.
Eldar Seitbekirovnıñ qayd etkenine köre, Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca devlet komiteti açılmasını ilân etken Gasprinskiy adına Qırımtatar matbuat merkezine kirmeycek.
Bir sıra qırımtatar kütleviy haber vastası Rusiye qanunlarına köre qayd olıp olamay. Böylece, Roskomnadzor ATR telekanalınıñ vesiqalarını bir qaç kere keri qaytarğan edi.
ATR mediaholdingine kirgen «Lâle» telekanalı, «Meydan» radiosı, «Lider» radiosı, «15 minut» portalı aprel 1-den itibaren işni toqtatmağa mecbur ola bileler.


text:
Qırımlı faallerniñ bir gruppası mahküm etilgen ukrain faali Volodımır Baluhnıñ ailesi içün maddiy yardım toplay. Facebookta para toplanacağınen bağlı ilân berilgeninen sayuvlı saatlar içinde yarımadada ve Ukrainanıñ qıta qısmında yaşağan insanlar seslendi, dep ikâye ete Qırım.Aqiqatqa aqça toplamaqnıñ teşebbüsçisi olğan Yelena Antonova.
«Biz keçken afta soñunda Volodyanıñ evine bardıq, o aileniñ yaşayışını kördik ve yardımğa muhtac olğanlarını añladıq. Paralarnıñ bir qısmınen cöremeni tölep, digerini – anasına yollaycaq olamız. Evinde soba yaqıla, belki odun kerek olur, çünki qadın yañğız qalacaq. Onıñ ailesi para istemedi, bu bizim teşebbüsimiz, biz böyle şey körmegen edik, yardımsız qaldırmaq olmaz, er zaman yardım etken edik», – dedi teşebbüsçi.
Kremlniñ nezaretindeki Aqşeyh rayon mahkemesi yanvarniñ 16-nda, patron saqlağanında qabaatlanğan ukrain faili Volodımır Baluhnı üç yıl ve yedi ayğa yaşav tarzı koloniyağa yollamağa ve 10 biñ rublelik cöreme tölemeknen (tahminen 4,6 biñ grivna – QA) cezalamağa qarar berdi.
Bundan evel rus prokurorı, mabüsnı 5 yıl ve 1 ayğa azatlıqtan marum etip, yaşav tarzı koloniyağa yollamağa ve 20 biñ rublelik (tahminen 9,2 biñ grivna – QA) cöreme ödemesinen cezalanmasını talap etken edi.
FSB Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tutıp alğan edi. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ çardağında 90 dane patron ve bir-qaç TNT blokları tapılğanını beyan etken edi.
Baluhnıñ imayesi, o ukrain tarafdarı olğanı sebebinden – divarındaki yazı ve azbarında Ukraina bayrağı asılğanı içün – basqılarğa oğratılğanını tasdiqlay.


text:
Qazanda kimligi belli olmağan insanlar Fayzi soqağındaki №175 mektebinde ateş açtı. Bu aqta «Tatar-inform», «Kazanskiy reporter» ve «RİA Novosti» menbalarına esaslanıp bildire, dep haber ete «Nastoyaşçeye Vremâ».
Adise yerine acele hızmetler kele. İlk malümatqa köre, zarar körgenler bar.
«İnterfaksnıñ» menbalarına esaslanıp bildirgenine köre, genç mektepke silânen kelip, sınıfdaşlarına ateş açtı. Agentlikniñ subetdeşi aytqanına köre, «eñ az bir mektep talebesi can berdi». TASS ve RİA Novosti genç tutuldı, dep haber ete.


text:
Mäçetlärneñ, möselmannar tarafınnañ cämğiyätçelekkä totaşunıñ simvolı bularaq kürelsädä, qaysı ber keşelär anı ‘paralel mädäniät’ bularaq yurıylar digän farazlarnı kiterä gazeta. Bu qaraşlardan berse, Giessen Üniversitetında Säyäsi belgeç bulıp eşlägän, Claus Leggewineke.
“Möselmannar xäzer kürene başladı. Alar zatlı mäçetlär tözep üzlären tiyeşleçä kürsätä ala. Germanianıñ simvolik küreneşendä urın alırğa teli häm “menä bez mondabız häm monda qalırbız da” dip äytergä telilär” di.
Frankfurtta eşçe bulıp yäşägän, Halif Kuzpınar, Gazetada telgä alınğan keşelärdäñ berse, ul, “33 yıl buyı idänastında ğiybadät qıldıq. Xäzer zamança mäçetlärebez, park urınnarıbız bar. Balalar da yöri ala, yäşlärgä barlıq mömkinçeleklär tudırılğan. Keşelär täqdirne yawlıy alırlıq eşlär eşlärgä tırışalar di ul.
Gazeta şul uq waqıtta, mäçet tözügä qarşı çıqqan qaysı ber almannarnıñ qaraşlarına da urın birä. Germaniä qanunnarına qarağanda, här ber dini törkemneñ üz ğiybadät urnına iä bulırğa röxsät itsä dä, mäçetlärneñ yaraq kiläçäkne küz aladına totğanda, problem tudıra alaçaq digän qaraşta torğannarın äytä gazeta.
Öyeneñ qarşısında, zur kibet östendä qalqqan mäçet-manaralarğa qarşı açu beldergän Wolfgang Kopp, bolardañ berse. Bu töştä market bulırğa tiyeş ide, ä mäçet tügel di Kopp, yaqın arada problem bulırlar äle alar digän qaraşın salıp. Klaus Endter isä, Hessen şähärendä, xristian ğalime. Ul, ‘Möselmannarnıñ mäçetläre bar, bu oçraqta alarnıñ işek allarında namaz uquları ni qadär döres bula ala? digän soraw birä. Endter, Almannar tağı qayçanğaça möxacirlär ile bulğannarı çıñ barlığına küz yomıp yäşi alırlar? Dip öste ul.
Almanyanıñ iqtisadi üseşenä zur öleş kertkän, Möselmannarnıñ inde monda urnaşuların iskärtän Christian Monitor gazetası, möselmannarnıñ arta barğan iqtisadı köçläre belän kübräk mäçetlär sala başlawın, ber distä yıl elek alar ber niçä bulğan bulsa, xäzer alarnıñ sanı 159, häm 184 ğiybädät urnı tözelä.
Jürgen Kinden, yañalarda ğına, manara häm gömbäzle mäçet salırğa röxsät itkän Acheen şähäre başlığı. Ul mäçetkä qarşı buluçılarnı yaqlamıy.
Möselmannar cämğiyätneñ ber öleşe bulğanınıñ ber işaräse dip añlata ul. Liden kebek uylamağannar da bar älbättä. Wiesenbaden şähärendä mäçetkä qarşı oyıştırılğan çaralarğa qatnaşqan, Regina Ebenich, Demokratik üzençäleklärebezne saqlarğa tiyeşbez. Cämğiyätne saqlarğa. Ni öçen möselman qızları yözü däreslärenä yäisä legerlarga yörme? Digän soraw birä. Ä, mäçetkä qarşı watandaşlar törkeme başlığıWilli Schwend isä, “Ber mäçet ber waqıttada barı tik ğiybadät qıla torğan urın bularaq qalmıyaçaq” digän qaraşta tora. Schwend uylarınça, Möselmannar açqan mäçetläre aşa Germaniägä şäriğatne kiteterergä teli. Gazeta, Schwend yasağan çığış, Berlinneñ kön yağında yaqlaw tabuın häm şähärneñ elekke komunist cirendä salırğa cıyınğan manaralı mäçetkä 6 meñ 500 alman qarşılıq beldergän.
Amerika gazetası, şul uq waqıtta mäçet tözeleşlärneñ şul uq waqıtta mädäniätlär qarşılığın tudıra digän faraz kiterä. Köln şähärendä salınaçaq, tüzüe betkän waqıtta isä 2 men keşe sıydırışlı, Almanyanıñ iñ zur mäçete bulaçaq yaña mäçet tözeleşenä, bik küp alman din ähele häm säyäsätçelär fatixaların birde dip yazgan gazeta, qıru waqıtın kiçerkän, almanyanıñ dañlıqlı yazuçısı Ralph Giordanonıñ fikerlärenä urın birelgän. Giorda fikerençä, Almanlarnıñ Radikal islam qurquı, möselmannarnıñ intigratsiäseñ qomaçawli dip belderä.
Gazeta, tikşerenüeb Klaus Endter süzläre belän yomğaqli. Sezlärne eşlär öçen çaqırabız, Räxem itegez, dip qarşı anğannañ soñ Läkin, idänastında, keşe kürmägän cirlärdä genä ğiybädät itä alırsız dip äytä almassız. Möselmannar cämğiyätçelekkä yaraqlaşırğa teli, inde külägä astında yäşärgä telämi.


text:
Qırımda vefat etken koronavirus hastalarınıñ sayısı 16 oldı. Bu aqta iyünniñ 12-nde derc etilgen Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirliginiñ er künlik monitoringi bildire.
Müessise statistikasına köre, 119 insan tedaviylenmege devam ete. 357 insan tüzeldi, 16 kişi vefat etti, 7-si COVID-19 sebebinden can berdi, dep qayd ete müessise.
2907 insan tibbiy közetüv altında buluna, 932 kişi observatorlarğa alındı.
Keçken künü işğal etilgen Qırımda yedi yañı koronavirus hastası qayd etildi. Soñki sefer COVID-19 hastasınıñ vefatı aqqında Qırımda iyünniñ 10-nda haber etilgen edi.
Akimiyetniñ malümatına köre, Qırımda 490 koronavirus hastası qayd etildi, 33-ü çetelden keldi, 87-si qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlardır. 16 COVID-19 hastası vefat etti. Aqyarda 178 insan hastalandı. 151 kişi tüzeldi, 3 insan vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bazarertesi künü, aprelniñ 5-nde, Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Remzi Bekirov onı hususan «etnik ve diniy sebeplerden» taqip eteler, dep ayttı, dep haber ete «Qırım birdemligi».
«2016 senesinden soñ Qırımdaki tintüv ve apiske aluvlarnı aydınlatqan edim, apiste olğanımnı da bunıñnen bağlayım. Meni etnik ve diniy sebeplerden, em de jurnalist faaliyetim içün taqip eteler», – dedi Remzi Bekirov mahkeme oturışuvınıñ teneffüsinde.
O, Qırımda faal cemaatçılıqqa bu şekilde basqı yapıla, dep qoştı: aq qorçalayıcı, jurnalist ve blogerlerge.
Hatırlatamız, martnıñ 22-nde Remzi Bekirov devlet advokatlarından vazgeçkenini bildirdi. Bekirov bunı davanıñ diger mabüsleri adından da yaptı: Riza İzetov, Şaban Umerova, Raim Ayvazov ve Farhod Bazarov.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugı arbiy mahkemesiniñ qadısı martnıñ 16-nda Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini tuvğan qırımtatar tilini qullanğanları içün mahkemeden çıqardı.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri olğan qırımtatarları Rusiyeniñ Rostov-na-Donu №1 tahqiqat izolâtorına avuştırıldı.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler.
2019 senesi martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi bütün tutulğanlarnı apiske aldı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Maqtumqulı
Maqtumqulı (Turkmen. Magtymguly'
, Parsısha: مخدومقلی فراغی Makhdumqoli Faraghi) - jasag'an zaman bir orıng'a biriktiriwshi da'wirdın' Xiywa ha'm Buxara xanlıg'ı shaxların'ın' tartıslı da'wirlerine tuwra keldi. Sonın' ushın da Maqtumqulı o'z da'wirinde ko'p g'ana daw ja'njellerdin' guwası boldı.
Onın' a'kesi Da'wletmamat Azadiy o'z da'wirinin' belgili shayırlarının' biri bolg'an. Sonın' ushın da ol tu'rkmen a'debiyatı tariyxında 'Uag'zı Azad' dep atalg'an ko'lemli da'stanı menen ma'lim.
Maqtumqulı usı Da'wletmamat Azadiy shan'aragında 1733-jılı A'tirek da'ryasının' boyında Hajıwg'awshan degen jerde tuwıldı. Ol o'z a'kesinin' ta'limi tiykarında tog'ız jasınan baslap-aq qosıq jazıw uqıbına erisken. Da'slep Charjaw janındag'ı İdiris baba medresesinde, son'ınan Xiywadag'ı Sherg'azı medreselerinde oqıp ta'lim alg'an.
Onın' jigitlik shag'ı og'ada qıyın da'wirlerge dus keldi. Endi g'ana el arasında atı shıg'ıp kiyatırg'anda ol basqınshılardın' awır jazalarına giripdar boldı. Sol waqıtlardag'ı tu'rkmen xalqının' basına tu'sken awır ku'nler onın' da basına tu'sti. Basqınshılar onın' barlıq qoljazbaların selge ıg'ızıp, moynına bug'aw salıp bende etip alg'an edi. Tu'rkmen elindegi bunday basqınshılıqlar bir jag'ınan tu'rkmen ruwlarının' bir-biri menen kelispewshiliklerinen kelip shıqqan bolsa, ekinshi jag'ınan basqa xanlıqlardın' bul xalıqtı boysındırıwg'a bolg'an qızıg'ıwshılıqlarınan kelip shıqtı.
Maqtumqulı sonın' ushında bul a'dalatsız gu'reslerde a'dewir jekkelengen edi. Sonın' ushında ol Men'li dep atalg'an o'z yarının' diydarına da jete almadı. Bir neshshe jıllar xan zindanlarında ayanıshlı o'mir keshirdi. Usınday qayg'ılı turmıslardın' ko'p ja'birin tartqan shayır 1772-jılı qaytıs boldı. Sonın' ushında onın' a'debiy miyrasları “A'dewir quramalı”. Ol so'zge sheshen ha'm danıshpan adam bolg'anı ushın da keyingi a'wlad ol haqqında a'dewir a'psanalar toqıg'an. Bul a'psanalardın' aytıwına qarag'anda Maqtumqulıdan aytılmag'an so'z qalmag'an. Ol ha'tte barlıq waqıyalardı aldın boljaytug'ın 'ko'zi ashıq' shayır sıpatında da ko'rinedi. Ma'selen Maqtumqulı aytıp ketken:
- Ayaqlar bas bolar, Bas ayaq bolar.
degen so'zler ha'r qıylı da'wirlerdin' o'zgeriwi boyınsha shayırdın' aldındag'ı da'wirlerdi boljap aytqan so'zleri sıpatında aytıladı. Yaki bolmasa:
A'miwda'rya aybatına quwanba,
Waqtın' jetse jer menen ten' bolarsan'.
- degen qatarlardın' da Maqtumqulı ta'repinen aytılıwı o'zinen son'g'ı jasag'an shayırlarg'a da a'dewir ta'sir jasag'an. Sonın' ushında qaraqalpaq klassikleleri de Maqtumqulını aldın boljawshı shayır sıpatında ta'n aladı. Ma'selen XIX a'sirde jasag'an qaraqalpaq klassik shayırı Ku'nxoja İbrayım ulı:
Maqtumqulı Mag'ribtey aldın'dı bolja.
O'lgen son' alarsan' tilin'nen olja.
dep aytqan edi.
Maqtumqulı ko'rnekli tu'rkmen klassigi bolıw menen bir qatar ma'deniy miyrasları qaraqalpaqlar arasına da ko'birek tarqalıp ketken shayır. Bunın' en' baslı sebeplerinin' biri onın' do'retiwshilik o'mirinin' bir bo'legi Xiywa menen baylanıslı bolıp, sol da'wirde Xiywada oqıg'an qaraqalpaqlardın' oqımıslı toparları Xorezm ma'deniy orayları menen baylanısıp ko'pshiligi Maqtumqulı poeziyasın u'yrengenliginde bolsa, ekinshi jag'ınan qaraqalpaqlardın' tu'rkmenler menen shegaralas bolıp, ma'deniy qatnasıqlardın' durıs jolg'a qoyılıwında edi. Bunnan tısqarı Maqtumqulı poeziyasının' negizi qaraqalpaq poeziyasının' janrlarına ta'n bolg'an qosıq janrının' tiykarında qurılg'an edi. Sonın, ushında qaraqalpaq xalıq shayırı İbrayım Yusupov: 'Qaraqalpaqstan Maqtumqulının' ekinshi shayırlıq watanı' - dep bahalaydı. 1905-jılı xalıq poeziyasının' u'lgilerin jıynaw ushın qaraqalpaqlar arasına kelgen Peterburg universitetinin' studenti A. İ. Belyaev ta bul pikirdi quwatlaydı. Ol professor Meloranskiydin' belgili sha'kirtlerinin' biri bolıp 1917-jılı Ashxabadta 'Maqtumqulı ha'm qaraqalpaq a'debiyatı' - dep atalg'an maqala ja'riyalag'an. Demek Maqtumqulı ko'p g'ana shayırlar poeziyasında ustaz shayır sıpatında da ma'lim.
Maqtumqulı shınında da filosof shayır. Sonın' ushında ol o'l jasag'an zamanının' qayg'ı ha'siretleri menen quwanıshların og'ada teren' sezdi. Ma'selen onın' o'z zamanı haqqında jazılg'an 'Bolmadı' qosıg'ında:
Kim qıynaldı, kim jıladı, kim ku'ldi,
Halın'dı sorag'an zaman bolmadı.
Kimnin' baxtı jandı, kimisi ku'ldi,
Xalıq ushın qa'sterli da'wran bolmadı.
XVIII a'sirde shegine jetken basqınshılıqlar Maqtumqulının' da'rtine da'rt qostı. Sonın' ushında ol da'wir qısmetlerin qosıq qatarları arqalı teren' bayanlay alg'an og'ada talanlı shayır edi. Onın' qosıqları til o'zgesheligi, stili ha'm kewil da'rtinin' ta'sirshen'ligi jag'ınan da ko'pshilik tu'rki xalıqlar ushın tu'sinikli edi. Sonın' ushında onın' qosıqları Orta Aziyanın' dalaları menen Qazaqstan sahraları qosıla tın'ladı.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçileriniñ şaraitlerini yahşılaştırmağa, rusiye akimiyetinden talap ete. Bunı o, tevqif etilgen adamlarnıñ soyları, advokatları ve uquq qotuyıcılarnen körüşüvden soñ içtimaiy ağlarda yazdı.
Denisova, bazı iştirakçilerni "stakanlar"da (avtozaklarğa pekitilgen qapalı küçük demir qafes), bazılarını ise mahsus poyezdde etap etkenlerini bildirdi. Onıñ malümatına köre, "avalanuv yoq edi, temiz ava ve kenefke çıqışlar yoq edi, bundan ğayrı, aş berilmey edi ve diniy merasimlerni keçirmek içün imkân berilmey edi".
"Ukraina vatandaşlarınıñ apiste tutulğan şaraiti aqqında malümat bar: mabüslerge eki künde bir domuz etinen pişirilgen aşlar berile, böylece, olar eki künde bir aşaylar. Rostovda apishanede vatandaşlarımız yarı mahsus blokta tutula, daimiy video közetüvi altında ve odada birer adam olıp. Krasnodar SİZOsında - ayrı odalarda ve mahsus blokta tutulalar, anda töşemeler çürük, etrafta kenefler ve kimerde söndürilip turğan suvuq suv. Bu etapta mabüslerge yollanmalarnı qabul etmeyler, onıñ içün kerekli şeylerni yibermege de çare yoq", - yazdı Denisova Facebookta.
Ukraina ombudsmeni haber etkeni kibi, tutulğan bütün Ukraina vatandaşlarınıñ sağlıq problemaları bar. Hususan, olarnıñ arasında saqat adam bar ve o mahsus tibbiy yardımğa muhtac.
Denisova, "Ukraina vatandaşlarınıñ aqlarını kütmek içün Rusiyeniñ insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa ve Rusiye prezidentniñ insan aqları şurasınıñ reisi Mihail Fedotovğa acele muracaat etkenini" bildirdi.
"Bundan ğayrı, destek etmek ricasınen halqara topluluqqa muracaat etem", - qoştı Denisova.
Ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçileri Server Zekiryayev ve Memet Belâlovnı Rostov-na-Donu (Rusiye) şeeriniñ №1 SİZOsına etap ettiler.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatar, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
Avgustta Şimaliy Kavkaz bölge arbiy mahkemesi, ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçileriniñ tevqifini altı ayğa uzattı.Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev, Ernes Ametov, Server Mustafayev ve Edem Smailov, SİZOda 2020 yılı fevral 13-ünece tutulacaq.


text:
Qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ advokatı, prokurornıñ gizli şaatı tarafından Qırımdaki soruştırma eylemleri sırasında kim olğanını tanığan kimlik protokolınıñ davadan çıqarılması içün muracaat etecek ola.
Bunı Rusiye nezaretinde olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesiniñ oturışında Bekirovnıñ advokatlarından biri Aleksey Ladin bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Onıñ malümatına köre, tahqiqiy işler sırasında «ceza ve usul qanunnamesiniñ talapları bozulğan ve bu sebepten mudafaa tarafı bu isbatnı «qabul etilmez» saya.
«Rusiye Federatsiyasınıñ ceza ve usul qanunnamesine köre, adamnıñ kim olğanını tanımaq kerek. Bugün mahkemedeki şaatlar ve sorğuğa çekilgenlerniñ iştiragi ile keiçirilgen eylemler sahte bir şey edi ve onı isbat olaraq saymaq mümkün degil», – dep añlattı Ladin.
Öz nevbetinde advokat İslâm Veliyev, mahkemede gizli şaat tarafından soruştırma eylemleri sırasında Edem Bekirovnıñ kim olğanını tanığan eki şaat sorğuğa çekilgenini bildirdi.
Nevbetteki mahkeme oturşı yarın olacaq.
Rusiye nezaretinde olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca Rusiye FSB-niñ dört hadimini sorğuğa çekti.
Al-azırda Ukraina qıtıasında yaşağan sabıq siyasiy mabüs Edem Bekirov, işğal etilgen Qırımda davası boyunca mahkeme diñlevlerniñ yañartılmasını qanunsız saya.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Qırımda eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovğa qarşı mahkeme oturışuvlarınıñ yañıdan başlağanını takbih etti.
Bundan evel Qırım Yuqarı mahkemesi evelki instantsiya mahkemesiniñ qararını deñiştirmeyip, eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovnı qıdıruvğa ilân etti.
2020 senesi mayısnıñ 14-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi 2019 senesi sentâbr ayında Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv neticesinde SİZOdan azat etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davasını yañıdan baqıp başladı. Daa soñra aynı mahkeme faalni mahkemege «zornen ketirmege» qarar berdi. Mayısnıñ 22-nde prokurornıñ muracaatınen qadı Bekirovnı qıdıruvğa ilân etmege qarar aldı.
Edem Bekirovnıñ fikirince, Qırımda yañıdan başlatılğan mahkeme esnası ve qıdıruvğa ilân etilüvi qabaatlayıcı ükümnen yekünlenecek.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
Bunı Vinnitsa vilâyet devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Vilâyet devlet memuriyetiniñ içtimaiy siyaset departamenti müdiri Marina Kovalniñ sözlerine köre, şimdi vilâyette Qırım Muhtar Cumhuriyetinden ve Ukraina şarqıdan köçip kelgen 918 insan buluna.
O qayd etti ki, Vinnitsa vilâyetinde olğan mesken malümat bazası teşkil etildi. Vilâyette mesken fondnıñ 609 obyekti qayd etildi, olardan 550 obyekt – şahsiy sektor.
Malümat içün telefon:0800 507 309.
Ukraina içtimaiy siyaset nazirliginiñ malümatına köre, Ukrainanıñ qıtaiy qısmında Qırım işğalinden soñ mays başında 13-14 biñ qırımlı qayd etildi. Resmiy olmağan malümatqa binayen, olarnıñ sayısı endi 20-30 biñge yete.


text:
Räşit Şamkay kitep bardı
Tatar xalqınıñ yaratqan artistı 81 yäşendä baqıylıqqa küçte
Tatarstannan qayğılı xäbär kilde. Bügen 81 yäşendä Tatarstannıñ xalıq artistı Şamkayev Räşit Mirza ulı wafat buldı. Xalıqqa kübräk ul Räşit Şamkay yäisä Şamkay iseme belän tanış.
Artist 1940nçı yılnıñ 26nçı mayında Kuybışev (xäzerge Samara) ölkäseneñ Kamışlı rayonı İske Yärmäk awılında dön’yağa kilä. 1966nçı yılda ul teatr buyınça uquın tämamlıy.
Räşit Şamkay professional’ säxnä tormışın 1967nçe-1968nçe yıllarda Minzälä teatrında başlıy, 1968nçe yılnıñ közennän ul Kamal teatrında êşli.
Şamkay tışqı qıyäfäte belän ük komik janr artistı ide. Säxnädä dä ütä qızıq xarakterlı, komediyäçel tiplarnı gäwdäländerde.
Artist belän xuşlaşu irtägä bulaçaq. Anı xatınınıñ tuğan yağı – Arça rayonı Tübän Or awılında cirläyäçäklär.
Bäyläneşle xäbärlär
TRT WORLD FORUM 2021: Klimat krizisı belän köräş yulları
Angliya wäkile Bridge: “Törkiyä bik möhim iq’tisad. Tübän häm nul’ uglerod citeşterä aluı cähätennän dä möhim il”
Kuşadasına ike kruiz qorabı belän 570 turist kilde
Aydınnıñ Kuşadası ilçäsenä berse Norvegiya, ikençese Bagamı bayraqlı ike kruiz köymäse belän 570 turist kilde


text:
Lvivde «Qırımtatarlar kimlerdir?» interaktiv lektsiyalar çerçivesinde qırımtatar faalli ve jurnalistlerge bağışlanğan lektsiya keçecek. Lektsiyanı «Ukrainskaya pravda» saytınıñ baş muarriri, qırımlı, Sevgil Musayeva-Borovik keçirecek.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına tedbir teşkilâtçıları – Krım SOS cemaat teşkilâtı ve Ukrainada Avropa Şurasınıñ Ofisidir.
Lektsiyanıñ mevzusı – «Qırımtatarlarnıñ içtimaiy-siyasiy ketişatları: tünevin, bugün ve yarın».
«Sevgil Musayeva-Borovik qırımtatarlar faalli ve jurnalistlerniñ teşebbüsleri, yarımada vaziyeti, qırımtatar toplulığınıñ keyfi aqqında tarif etecek», – deyler tedbir teşkilâtçıları.
Tedbir cumaertesi künü, dekabr 6-da, yerli vaqıtqa köre saat 14:00 Mulârska soqağı, 2A adresi boyunca yerleşken İlk Lvov kütüphane binasında keçecek.
Qırımnıñ işğalinden soñ Lvov vilâyetine tahminen bir buçuq bin qırımtatarı köçip keldi. Lektsiyalarnıñ maqsadı – Lvov sakinlerini ve şeer musafirlerini qırımtatar halqınıñ tarih ve dini ile tanıştırmağa, medeniyetlerara dialognıñ peyda olmasına yol bermektir.
Leyha çerçivesinde qırımtatar halqınıñ adetleri ve muzıkalı medeniyeti, dini aqqında lektsiyalar keçti.


text:
Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkova Kreml kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi apiske alınğan qırımtatar faali Edem Bekirov içün sıñırlav tedbirini Aqmescit SİZOsında tutuv yerine ev apsini belgilemesini «ister edi», dep ayttı. Bu aqta o, Qırım.Aqiqat mühbiriniñ imayeniñ sıñırlav tedbirini yımşatmaq muracaatları aqqında sualine cevap berip bildirdi.
«Mahkeme yerine cevap berip olamayım, amma böyle qararnıñ qabul etilmesini ister edim, çünki birinci derece saqatı ola, ve ev apsi cinaiy dava tahqiqatına keder etmeycek», – dedi Moskalkova.
Rusiye ombudsmeni, Edem Bekirovnıñ davası onıñ ayrı kontroli altında buluna, dep qoştı.
«Menim ayrı kontrolim altında buluna. Onıñ (Edem Bekirovnıñ – QA) kamerada yatqan kişini deñiştirmek muracaatları olğan edi, şimdi onıñ yanında bir tatar qala. Tedaviylev kursını deñiştirüv (muracaatı – QA), video kameralarını alıp taşlav, şahsiy alanı, mesele çezildi. Bugünki künde hastahanede buluna (Aqmescit SİZOsınıñ tibbiy bölügi aqqında aytıladır – QA), hastahane odasında eki insan qala. Şimdilik onıñ şikâyetleri, rica ve muracaatları yoq», – dedi Moskalkova.
Edem Bekirovnıñ hastahanege avuştırılmasına dair haberni ne tuvğanları, ne de advokatı tasdıqladı. Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
Mart ayında belli olğanı kibi, Rusiye quvetçileri Qırımda tutqan ve silâ ve patlayıcı maddelerni qanunsız saqlağanında qabaatlağan qırımtatar faali Edem Bekirov Aqmescit SİZOsınıñ kamerasından tibbiy bölügine avuştırıldı.
Malüm ki, Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkova ile Rusiyede apiste tutulğan Edem Bekirov, Volodımır Baluh ve Volodımır Dudkağa mustaqil tibbiy teşkerüv temin etilüvi aqqında añlaştı.
Bundan evel qırımtatar faali Edem Bekirov, «ukrain «diversantları» davasınıñ mabüsi Vladimir Dudka ve ukrain faali Volodımır Baluhnıñ sağlıq vaziyeti fenalaştı, dep haber etilgen edi.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Avropa Şurasınıñ Baş kâtibi Thorbjørn Jagland Qırımda ATR telekanalına litsenziyanıñ berilmemesi sebebinden qasevetlenip, onıñ işini ğayrıdan tiklemege çağırdı.
Bu aqqında aprel 2-de tarqatılğan beyanatta aytıla.
«Farqlı malümat bergen matbuat vastaları em Qırım, em de bütün Avropa içün ğayet müim ola», – aytıla beyanatta.
Avropa şurasınıñ Baş kâtibi Qırım akimiyetini telekanal reberligi ile dialog qurmasına çağırdı.
«İnsan aqları Avropa konventsiyasında kefil etilgeni kibi, mustaqil matbuat vastaları malümat ve ğayelerni bermek kerekler», – dep qayd etti Thorbjørn Jagland.
Aprel 1-den itibaren ATR işini toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar telekanal Rusiye qanunlarına köre öyle de qayd olamadı.
Telekompaniya Roskomnadzorğa vesiqalarnı bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytarğan ediler. ATR mediaholdingine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radioları da aynı vaziyetke oğradılar. «15 minut» internet neşiri ve QHA da Rusiyede qayd etip olamadılar.


text:
Ukrain Helsing birliginiñ adliye merkeziniñ reberi Boris Zaharov dey ki, Ukraina işğal etilgen topraqları bar olğan memleketlerniñ qanuniyetini diqqatlıca ögrenmeli, misal içün Moldova ve Gürcistannıñ ve eyisini özünde qullanmalı.
Bunı o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde noyabr 19 künü bildirdi.
«Moldovada Pridnestrovyeniñ (Moldovanıñ 1992 senesinden Kişinövğa tabi olmağan separatist regionı – QA) bütün şirketlerni qayd ettiler ve faaliyet köstermek içün olar Moldova territoriyasında qayd etilmek ve bergi ödemek kerek edi. Böyleliknen, Prindnestrovyeniñ şirketleri Moldova şirketleri oldı», – dey o.
Adliyeciniñ fikrine köre, Ukraina tasil saasında Gürcistannıñ uzaqtan tasil aluv tecribesinden faydalana bile. Zaharovnıñ degeni kibi, şimdi Rusiye nezareti altında olğan Qırım yaşlarına ukrain tasiline daa da keñ irişim açılmalı.
«Menimce, Ukrainada qırımlılar davet etilecek bir sıra halqara konferentsiya, ilmiy ve medeniy tedbirlerniñ keçirilmesi kerektir», – dey Zaharov.
Evel bildirilgeni kibi, Boris Grinçenko adına Kiyev universitetiniñ pedagogik tasil institutı Ukrainanıñ işğal etilgen territoriyalarında yaşağan talebeler içün uzaqtan tasil aluv leyhasınıñ çerçivelerini keñişlete.


text:
Ukrayına cıyılğan futbol taqımı Frenkistanda keçirilecek Avropa çempionatından eki afta evel italiyalı Turinde kontrol matçını keçirdi. Ukraina taqımınıñ raqibi Romaniya futbolcıları oldı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Oyun ukrain taqımınıñ galebesinen yekünlendi – 4:3.
Birinci taymnıñ soñunda Roman Zozulâ esapnı musaviy etti, oyunnıñ ekinci qısmınıñ başında 15 daqqa içinde Aleksandr Zinçenko, Yevgeniy Konoplânka ve Andrey Yarmolenko gol urdı.
Oyunnıñ soñunda Romaniya taqımı daa eki gol urdı, amma yeñip olamadı.
Nevbetteki Euro-2016 yarışından evel soñki kontrol matçını Mihail Fomenkonıñ taqımı iyün 3-te, cuma künü keçirecek. Ukrainlerniñ raqipleri Albaniya futbolcıları olacaq.
Frenkistanda start oyunını Ukraina taqımı iyün 12-de Almaniya taqımınen keçirecek.


text:
Bangladeşta yılğalar pıçrana
Monıñ säbäbe - brakon’yerlık häm tügentelär
Bangladeşta kerlelek häm brakon’yerlık arqasında yözlärçä yılğa häm yılğa del’tası zıyan kürä.
Bangladeştağı Êkologik yuristlar assoŝiaŝiyase yuğarı citäkçese Syeda Rizvana Xasan yözlärçä yılğa häm del’ta urın alğan Bangladeşta yılğalarnıñ kerlelek däräcäseneñ artuın äytte.
Xasan yılğalarnıñ barı tik industrial’ tügentelär belän genä pıçratılmawın, şul uq waqıtta ildäge barlıq şähär xaqimiyätläre häm şirkätlärneñ tügentelärne yılğalarğa buşatuın açıqladı.
Syeda Xasan başqala Dakkadağı Su beläñ täêmin itü häm kanalizaŝiya oyıiması kebek däwlät oyışmalarınıñ da tirä-yaqtağı yılğalarğa zur miqdarda tügente buşatuın belderde.
Barguna töbägendäge balıqçılar cämğıyätennän Golam Mostafa da yar buyı töbäklärendä balıqçılarnıñ zur yılğa kanallarında balıq totu öçen ağu qullanıp, yılğalarnı pıçratuların citkerde.
Tirä-yaq moxitnı saqlaw häm soŝial’ qalqınu oyışması mart ayında urtaqlaşqan mäğlümatlarğa kürä Bangladeş här kön 3 meñ tonna plastmass qaldıq citeşterä häm ildäge 3 zur yılğa bulğan Padma, Megna häm Djamuna yılğaları Bengal qultığına här kön 73 meñ tonna plastmass tügente taşoy.
Zur miqdardağı qaldıqlar yılğa häm su yulları öçen genä tügel, ä keşe sälamätlege häm diñgez törlelege öçen dä zur qurqınıç tudıra.


text:
Qırımlı vatandaş faalcisi Tofik Abdulgaziyevni mayısnıñ 4-nde evinde keçirilgen tintüvden soñ Rusiye uquq qoruyıcıları Aqmescitteki Ekstremizm ile küreş merkezine yolladılar. Bunı advokat Emil Kürbedinov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Onı Ekstremizm ile küreş merkezine alıp kettiler, sorğuğa. Bu organ soñki aylarda onlarnen memuriy protokollar tizgen, insanlarnı üç künden 12-15 künge qadar apiske alğan ediler. Tofik Abdulgaziyev – çette qalmayıp, er tintüvge kelgen birisidir. Apiske alınğanlar azat etilgende kele edi, olarnı qarşılay edi», – dep tarif etti Kürbedinov.
Advokatnıñ malümatına köre, Tofik Abdulgaziyevniñ evinde tintüv keçilgende bir şey alınmadı. Diger advokat Edem Semedlâyev «E Merkezine» barğan soñ dedi ki, Tofik Abdulgaziyev parmaq izlerini bermege ve foto çıqarmağa razı olmadı, bir de bir malümat bermedi.
«Añlağanıma köre, 2016 senesi iyün ayında qırımtatarı Enver Memetov ğayıp olğanından açılğan cinaiy iş çerçivesinde tintüv keçirildi. Sualler umumiy edi: angi dinni kütesiñiz, angi camige barasıñız. Cedvelni kördim, anda çoq sual bar edi, bu sebepten bizler 51-inci madde (Rusiye Anayasası – QA) boyunca malümat bermekten vazgeçtik, çünki bular ne yerge qoşulacağını bilmeymiz», – dep añlattı advokat.
Rusiye uquq qoruyıcıları yapacaq areketlerini aydınlatmay.
Mayısnıñ 4-nde saba Aqmescitte qırımlı Tofik Abdulgaziyevniñ evinde tintüv olıp keçti. Faalci bildirdi ki, uquq qoruyıcılar evinde ğayıp olğan insannıñ vesiqalarını qıdıra ediler.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Ukraina vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunıñnen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Ukraina vatandaşlığı aqqında qanunğa ayrı ukümlerni mukemmelleştirmek maqsadınen deñişmelerni kirsetüv aqqında 8297 nomeralı qanun leyhasını Ukraina Yuqarı Radasından keri aldı.
Bu aqta Ukraina parlamentiniñ saytında bildirile. Leyha 2018 senesi mayıs 16-da keri alındı.
Ukraina Yuqarı Radasında 2018 senesin aprel 19-da qayd etilgen Petro Poroşenkonıñ 8297 nomeralı qanun leyhası Ukraina vatandaşlığınıñ ğayıp etilmesi içün, cümleden, devlet organlarınıñ halq içün açıq olğan reyestrleri ile tasdiqlana bilecek çet memleketiniñ vatandaşlığı bergen saylav aqqını ya da diger aqnı qullanuv ve ya çet memleketiniñ vatandaşlığı ile yüklengen mecburiyetlerni yerine ketirüv; ya da (Ukraina Devlet sıñır hizmetiniñ vazifeli şahsı tarafından qayd etilmesi taqdirde) Ukrainadan çıqmaq ve ya Ukrainağa kirmek içün çet memleketiniñ pasportını qullanuv kibi qoşma şartlarnı teklif ete.
Aynı zamanda qanun leyhasında, Qırımdaki Rusiye ukümetiniñ qanunsız areketleri neticesinde Rusiye vatandaşı olğan Qırım sakinlerini, böyle pasportlarnı göñülli olaraq alğanlar dep saymaq mümkün degil, denile. Demek ki, bu, olarnı Ukraina vatandaşlığından marum etmek içün esas olamaz. Prezidentniñ qanun leyhası Ukraina Yuqarı Radasına aprel 19-da berildi ve şimdilik komitetlerde ögrenile.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiyeniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi, imaye tarafından «fevral 26 işi» figurantları Ali Asanov ve Mustafa Degermencige ev apisiniñ muddetini iyül 7-ge qadar uzatılmasına qarşı berilgen apellâtsiyanı red etti. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Bildirilgenine köre, mayıs 14-te Aqmescitteki Merkeziy rayon mahkemesinde «fevral 26 işi»niñ maiyeti boyunca oturışuv planlaştırılğan. Onda qabaatlanğanlar soñki söz ile çıqışta bulunacaqlar.
2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radası binasınıñ divarları yanında Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingde iştirak etkenleri içün bir gruppa qırımtatar faaliyetçilerine qarşı mahkeme 2015 senesinde başlandı.
Daa soñra mahkeme «Fevral 26 işi»ni ekige böldi: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyevniñ işinden ayırıldı.
2017 senesi oktâbr 25-te Rusiye ukümeti Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umerov ve Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kulebanıñ fikirince, Qırım mevzusı Ukrainada ve halqara kün tertibinde daa çoq yanğıramalı. O, Ukraina akimiyeti yarımadanı işğalden qurtaruvnıñ tam vaqtını «belgilemekten qorqmamalı», dep eminliknen ayta. Bu aqta o, «1+1» telekanalınıñ «Pravo na vladu» («Akimiyet aqqı») yayınında ayıttı.
«Büyük maqsad qoymaqtan qormamalımız, amma müim olğan daa bir şey bar – küreşimimizni toqtatmamalımız. Teslim olıp razı olsaq, o vaqıt Qırım ğayıp olacaq», – dep qayd etti Kuleba.
Onıñ aytqanına köre, şimdi esas vazifelerden biri – Qırım mevzusını halqara mevzular sırasına qaytarmaq ve Rusiyege qarşı basqını devam ettirmek. Kuleba, bu vazifeler hususan «Qırım platforması» çerçivesinde yerine ketirilecek, dep qayd etti.
Qırım işğali yılında «Büyük yedi» memleketleriniñ tış işler nazirleri Ukraina topraq bütünligi, suvereniteti ve mustaqilligine qol tuttı, dep bildirdi. G7 memleketleri de Ukrainanıñ «Qırım platformasını» quruv teşebbüsini alğışlay, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bu beyanatnı «dostluq işareti», Ukraina Tış işler naziri ise «küçlü bir signal» dep adlandırdı.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Martnıñ 15-nde Rusiye Tış işler nazirliginiñ matbuat kâtibi Mariya Zaharova Kyivniñ Qırımnı işğalden qurtaruv ğayretleri qanunsız ola ve Rusiyeniñ eki subyekti – Qırım ve Aqyarğa qarşı istilâ telükesi olaraq sayıla bile, dep ayttı.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Bügenge köndä, Yewropada nazism häm faşizm keşelek dönyasına bulğan zur cinäyäte bularaq kürelä häm ul qatğıy tıyılğan. Läkin Yewropa xalqı tarixtä barı tik nazism qorbanı bulmadı, Sovetlär waqqıtında da millionlağan keşe, Kommunizm rejime astında ezärleklände.
Küplär üterelde, küplär sörgengä cibärelde, könçığış yewropa ireklegennäñ mäxrum qalıp timer pärdä artında yäşärgä mäcbur itelde.
Kommunizm waqıtında kürelgän ezärlekläwlär dä, nazism rejimendä bulğannarı kebek bersüzsez xökem itelergä tiyeşme? Xäzerge kommunizm tarafdarları yäsiä anı yaqlawçılarga qarata möğamälä niçek bulırğa tiyeş? Alar da nazist fikerläre bulğan säyäsätçelär kebek, Yewropa säyäsätennän çiklänergä tiyeşme?
Bu sorawlar Yewropanın “iske” äğzäläre belän aña yaña quşılğan äğzä illär arasında barğan fiker ayımalığınıñ näk üzägenä tide.
Yewropanıñ iske äğzäläre arasında yaña tarixi mäsälä kütärep çığunıñ älegä kiräge yuq digän fikerlär yañgıradı. Häm ikençe ber mäsälä, Sovetlär berlege Nazi Almaniäsına qarşı suğışta ittifaq ide digän qaraş yäşi häm komunist partiälär äle dä bar.
Berlekkä yaña quşılğan illär isä, bu mäsäläne berlektäge berdämlekne nığıtu nisbätennän möhim ber adım bularaq kürä. Ni disän dä alar äytüençä: Sovetlär Berlege waqıtında bulğan basımnar näticäsendä millionlağan keşe hälaq buldı, küplär ireklegennäñ mäxrum itelde, küp kenä il timer pärdä artında yäşärgä mäcbür buldı.
Bu mäsäläneñ asılı, wazifasınıñ soñgı könnärenä citkän Rusiä prezidentı Vladimir Putinneñ: “ Sovetlär berlegeneñ cimerelüe, 20 ğasır öçen zur säyäsi faciğa buldı” digän süzlärenä qarşı ber yullama buludan tağın da möhimräk ide alar öçen.
Läkin kommunizmne keşelek dönyası öçen zur ber cinäyät bularaq kürep, anın xökem itelüen sorağan keşelär aldında zur köräş bar. Bu fikergä Yewropanıñ sulçı säyäsätçeläre qarşı çığa.
Yewropanıñ sosialist törkeme citäkçese Nederlandlı sosialist Jan Marinus Wiersma bu taqdimgä qarşı çığa:
“Ğadättä ber närsägä törle mäğnädä añlatma kertü, törle qaraşlar tuuına etärer. Ber äyberne törle yaqtañ añlarğa tırışu qayçağında qatı milliätçelekne tudıra ala. Bu xäl isä törlelege belän tanılğan, Yewropa öçen şaqtıy zararlı äyber. Tarixtäge awır sorawlarğa bik ğadi genä añlatma birep bulmıy. Bu mäsäläne kütärmi turıyq, çönki köp kenä keşe tarixne şärixlägändä üz xalqın ğına qayğırğa mömkin.”
Wiersma totaliter rejimnärne bik ciñel genä başqaları belän çağıştıruğa qarşı tora. Mondıy bäxäslär Yewropa berlegeneñ könüzäk mäsäläse bula almıy di ul. Düşämbe kön bulğan Parlament utırışında Jacques Barrot bu mäsälägä qarşı küreläçäk çaralar här ber äğzä ilneñ üz eçendä xäl itelergä tiyeş, ul berlekneñ bu mäsäläne xäl itärlek köçe citmäs dip belderde.
Düşämbe könne bulğan utırışta, Polşa, Litvaniä, Çexiä, Estoniä häm köçığış yewropadan kilgän başqa wäkillär, Kommunizm waqıtındağı ezärlekläwlär turında açulı çığışlar yasadı. Alar Kommunizm waqıtında qarşılıq kürsätkän säyäsätçelärneñ ülemgä xökem itü, ğadi xalıqnı sörgengä cibärelüe kebek qılınğan cinäyätneñ Yewropa Berlege tarafınnañ tanıluın soradı.
Estoniä wäkile, Tunne Kelam sovetlär waqıtındağı totalitar Kommunizmdäge äxlaqi häm säyäsi basımnarnı nazi rejimendäge basımnar belän çağıştırdı.
“Yewropa Berlegeneñ yasağan bu belderüe küñelne töşerde. Çönki totalitar Kommunizm mäsäläse här ber ilneñ eçke mäsäläse bularaq qabul iteläçäk. Bu ike taraflı xäräkät itü qarşılığın tağın da tiränäytäçäk. Çönki mäğlüm ki, Faşizm häm Nazism mäsläse Yewropa eçendä ber ilneñ dä üz mäsäläse bularaq qabul itelmägän ide. Här ber neo-nazism yäisä rasizm xäräkät, Yewropanıñ urtaq qimmätlärenä turıdan turı yanağan xäräkät bularaq qabul itelä.”
Läkin şul uq waqıtta Kommunizm Yewropağa yanağan qurqınıç dip kürelme di Tunne, Läkin Kommunizm qorbannarı – alar ikençe yäisä öçençe sort qorbannar bulıp qalaçaq.
Kommunizmnı Nazism belän çağıştırıp bulamı?
Yevropa aldında yaña bäxäs. Berlekneñ düşämbe könne bulgan cıyılışında berlekkä yaña quşılgan könçıgış Yevropa illäre, kommunizmgä qarata mönäsäbät nazism belän ber ük bulırga tiyeş digän taqdim yasadı.
Bügenge köndä, Yewropada nazism häm faşizm keşelek dönyasına bulğan zur cinäyäte bularaq kürelä häm ul qatğıy tıyılğan. Läkin Yewropa xalqı tarixtä barı tik nazism qorbanı bulmadı, Sovetlär waqqıtında da millionlağan keşe, Kommunizm rejime astında ezärleklände.


text:
Isaac Newton
Ser Isaac Newton (4-Yanvar' 1643 – 31-Mart 1727) - Angliyalı fizik, matematik, astronom, ta'biyiy filosof, alximik, teolog ha'm adamzat tariyxinda en' a'hmiyetli insanlardin' biri. Onın' 1687-jılı basılıp shiqqan Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (Tabiyiy filosofiyanın' matematikalıq printsipleri) kitabı ilim tariyxında en' a'hmiyetli kitap esaplanadı. Bul kitabında Newton dunya-ju'zlik tartılısıw (gravitatsiya) ha'm qozg'alıstın' u'sh nizamın sipatlap berdi. Bul jumisı menen ol zamanag'oy injener isinin' tiykarı ha'm kelesi u'sh a'sir dawamında fizikalıq du'nyag'a ilimiy ko'z qarastı belgilep bergen klassik mexanikanın' tiykarın saldı. Newton jerdegi ob'ektlerdin' ha'm aspan denelerinin' ha'reketleri birdey ta'biyiy nızamlarg'a boysınatug'ınlıg'ın o'zinin' gravitatsiya teoriyası menen Keplerdin' planetar qozg'alıs nizamları sa'ykesligin da'lillewi menen ko'rsetip berdi. Bul arqali ol geliotsentrizm haqqındag'i aqırg'ı isenbewshiliklerdi joq etti ha'm ilimiy revolyutsuyanı tezletti.
2005-jili Patsha ja'miyetinde o'tkerilgen dawıs beriw juwmag'ında Newton Al'bert Eynshteynge qarag'anda ko'birek u'les qostı dep tabıldı.


text:
Qırımğa Artur Mikvabiya – Gürcistannıñ separatist regionı olğan Abhaziyanıñ baş naziri keldi. «Aqmescit» ava limanında onı Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov qarşıladı.
«Artur Mikvabiya Qırım federal okrugında Rusiye Federatsiyasınıñ vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsev, Sergey Aksenov, iqtisadiyat, sanaiy siyaset, naqliyat nazirleri ile körüşecek ola», – dep bildire Qırım Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Artur Mikvabiya Yaltağa da baracaq ola.
2008 senesi avgust 8-ne keçer gecesi Tbilisiniñ öz başına ilân etilgen Cenübiy Osetiya ve Abhaziya cumhuriyetleri üzerinde nezaretini tiklemek ıntıluvından soñ Gürcistanğa Rusiye küçleri kirdi.5 künlük cenkniñ neticesinde Rusiye Gürcistannıñ eki regionı – Abhaziya ve Cenübiy Osetiyanıñ mustaqilligini tanıdı ve işbu territoriyalarda öz arbiy bazalarına qoşma ordu ve silâlandıruvını kirsetti. Dünya devletleri – Rusiye, Venesuela, Nikaragua ve Naurudan ğayrı – bu territoriyalarnı Rusiye tarafından işğal etilgen Gürcistan toprağı olaraq tanıy.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Mart 9 künü, ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ 201 yıllığına bağışlanğan aktsiyadan soñ, yaqalanğan faallerniñ işleri boyunca mahkemeni martnıñ 11-ne keçirdiler.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, mart 10 künü toplaşuvnı yarım saatke keçiktirip başladılar. Faaller ukrain kölmeklerinde, sarı-mavı şeritçikler ile ve adliyecilersiz keldiler. Toplaşuv tahminen bir saat sürdi. Neticede faallerni birer-birer makeme etmege qarar alıp, toplaşuvnı martnıñ 11-ne keçirdiler.
Bunıñ ile mahkemeci faallerniñ iş malümatı ile tanışmaq içün vaqıt bermek ricasını qabul etti. Faallerden biri – Vilidar Şukurciyev, mahkemeni bir aftağa avuştırmağa rica etti, amma malümatnı ögrenmek içün bir afta tek berdiler.
Mart 9 künü faalerni – Leonid Kuzmin, Aleksandr Kravçenko ve Vilidar Şukurciyevni politsiya hadimleri yaqaladı, olarnıñ sözlerine köre, sebep – mitingde ukrain timsalleriniñ olmasıdır.
Faallerni bölükte üç buçuq saat tutıp, yolladılar. Miting teşkilâtçısı Leonid Kuzminni Rusiye Federatsiyasınıñ memuriy bozuluvlar aqqında Kodeksiniñ 20-maddesi boyunca qabaatlaylar – toplaşuv, miting, numayış, yürüşniñ belgilengen nizamınıñ bozuluvı.
Mart 10 künü Aqmescitte saat 11:00 faallerni makeme etmege başladılar. Cemaatçı ve matbuat vastalarınıñ vekillerini toplaşuvğa kirsetmediler.


text:
Aqmescitniñ rusiyeli akimiyeti tüşüngeni kibi, şeerde Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda sentâbr 20 künü başlanğan Qırımnıñ «erzaq qamaçavı»ndan fiyatlarnıñ köterilmesine sebep yoq.
Bu aqta Aqmedscitniñ rusiyeli şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Bu vaqia şunı añlata ki, yani Ukraina akimiyetinde bu kibi areketlerni etken insanlar bar olğance, iç bir stabil ya da ortaq munasebetler aqqında laf yürsetmege acet yoq. Qomşu devlet akimiyetiniñ adımları Qırımnıñ Rusiye diger regionları ile munasebetleriniñ pekitilmesine imkân yarata», – dep bildire Aqmescit memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharevniñ sözlerini matbuat hızmeti.
O dey ki, Qırım ve Aqyarda «erzaqnıñ büyük yedegi bar» ve Hersonda qamaçav ile bağlı aktsiyanıñ yaqın kelecekte toqtatılacağını tüşüne.
Jurnalist, iqtisadiy ekspert Andrey Yanitskiy dey ki, Qırımda fiyatlar daa yarımadanıñ sentâbr 20 künü Herson vilâyeti tarafından başlanğan «erzaq qamaçavından» evel paalılaşqanını bildire. Onıñ fikrine köre, ticaret yañı şaraitlerde bile zenginleşmek imkâniyetini qaçırmaz.


text:
Tөpek xәpбиләpe Бoлrapияrә kepдe / Törek xärbiläre Bolgariyağa kerde
NATO xärbi künegülärendä qatnaşu öçen yulğa çıqqan törek xärbiläre Bolgariyağa kerde
“NATO Steadfast Defender 2021” xärbi künegüläre häm şuşı künegülär belän bäyle bularaq 26 ildän 30 meñnän kübräk personal qatnaşuındağı “Defender Europe 2021” xärbi uyınnarında wazıyfa başqaraçaq ikençe törkem Rumıniyağa baru öçen Hamzabäyli çik buyı qapqasınnan uzdı.
Çik buyı qapqasınnan Bolgariyağa kergän törek xärbiläre biredän Rumıniyağa kitäçäk häm Cincu şähärendäge xärbi künegülärdä qatnaşaçaq.
Künegülär öçen 120 xärbi maşinadan torğan berençe törkem 10nçı may düşämbe könne şuşındıy uq yünäleştän Rumıniyağa barıp citkän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
İstanbul hawa mäydanı – “Awrupanıñ iñ yaxşı aêroportı”
İstanbul hawa mäydanı Xalıqara aêroportlar şurası (ACI) tarafınnan oyıştırılğan "17th ACI Europe Awards" qısalarında "Awrupanıñ iñ yaxşı aêroportı” häm “İreşerlek hawa mäydanı" büläklärenä layıq buldı
Törkiyä Ğıyraqtağı terror höcümen gäyepläde
Törkiyä Ğıyraqnıñ Diyala vilayätendäge ber awılğa “DEAŞ” terror oyışması oyıştırğan höcümne gäyepläde
Ärdoğan Azärbaycannan qaytışlıy belderülär yasadı
Törkiyä ilbaşı bik küp temalarğa qağılışlı fikerlären belderde


text:
Yarımadadaki apishanelerinde bulunğan 18 Qırım musulmanınıñ balaları yardım ve destekke muhtac. Bu aqta Qırım mühbiri Lilâ Bucurova mayıs 24-te, salı künü Facebook saifesinde bildirdi.
Bucurova şimdiki vaqıtta apiste bulunğanlarnıñ çoqusınıñ evde kiçik balaları qalğanını hatırlattı.
«Musulman qorantaları, esasen, patriarhal ola (yaqalanğanlarnıñ çoqusı ise dinni kütken musulmanlardır). Demek, böyle qorantada qadın aqça qazanmay, çünki onıñ işi aqayını, balalarını, büyük soy-soplarını ve evini baqmaqtır. Qorantanı baqmaq ise, aqaynıñ borcudır. Endi bu qorantanı baqqan aqaynı ailesinden ayırıp, apiske qapattılar. Yaqalanğanlarnıñ balaları nasıl yaşaycaq? Olar ne aşaycaq ve kiyecek? Olarnıñ oyuncaqları, qanfetleri, qış urbası ve mektep çantası olacaqmı?» – dep yazdı Qırım mühbiri Lilâ Bucurova.
Onıñ aytqan sözlerine binaen, 2015 senesi qışta Aqyarda yaqalanğan Ruslan Zeytullayevniñ üç balası, Rustem Vaitovnıñ bir hasta balası, Nuri Primovnıñ bir balası, Ferat Sayfullayevniñ üç balası bar.
«Fevral 26 işi» boyunca yaqalanğan Ali Asanovnıñ dört balası bar (soñki bala babası endi apiste bulunğan vaqıtta doğdı), Ahtem Çiygoznıñ bir çağına yetmegen balası bar.
2016 senesi fevral 11-de yaqalanğan Emir-Usein Kukunıñ eki balası, Vadim Siruknıñ bir balası ve ağırayaqlı apayı, Enver Bekirovnıñ üç balası, Muslim Aliyevniñ dört balası bar. Aprel 17-de yaqalanğan Arsen Cepparovnıñ bir balası bar. Mayıs 12-de yaqalanğan Enver Mamutovnıñ yedi balası (eñ kiçik qızı daa 2 ay toldurmadı), Rustem Abeltarovnıñ dört balası, Remzi Memetovnıñ eki balası, Zevri Abseitovnıñ dört balası bar.
«Qırımtatarlar iç bir vaqıt balanı belâğa qaldırmay edi. Halqımız içün yabancı balalar yoqtır. Endi olarnıñ episi bizim balalarımızdır. Ve bizim umumiy milliy, musulmanlarnıñ borcumız, olarnıñ babaları böyle imkândan marum olğan vaqıtta, olarğa ösmege ve ayaqqa turmağa yardım etmektir», – dep qayd etti Lilâ Bucurova.
Bucurova, bu balalarğa daimiy şekilde yardım etmek içün teşebbüs gruppasını teşkil etmek, ya da «Mabüslerniñ balalarına yardım fondu aqqında tüşünmek mantıqlı olğanını» qayd etti ve istegenlerni balalarğa yardım etmek içün birleşmege çağırdı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada qırımtatarlarnıñ evlerinde, camilerde keçirilgen tintüvlerniñ sayısı arttı, adamlar diniy sebeplerden taqip etile, bunı Meclis temsilcileri ve uquq qoruyıcılar bildire.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko İstanbulda iş ziyareti yekünlengen soñ «Normand formatında» telefon lafını keçirdi. O Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ aqları daimiy şekilde bozulmasını mümkün olmağanını qayd etti ve olarnıñ taqip etilmesini toqtatmağa, bundan da ğayrı, siyasiy mabüslerni azat etmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırım bir daa qaranlıqqa ğarq oldı. Bir qaç kün devamında Kezlevde 14 kere qazaen çıraqlar kesildi. Avgustnıñ 6-nda gece saatlarında Sudaq ve Eski Qırım etrafındaki mesken yerleriniñ elektrikleri kesildi, bunıñ artından elektrikler Gurzuf ve Kurortnoyede, ayrıca Aqyar ve Aqmescitte de kesildi.
Qırımnın rusiyeli akimiyeti, çıraqlarnıñ ardı sıra kesilmesini, yarımadada eki dane TES qurulğance bu muvaqqat bir çare olğanı aqqında bildirmekte.«Krımenergo» yerli sakinler ve musafirlerni pek çoq elektrik masraf etmemelerini, konditsionerlerni azca qullanmalarını rica ete. Qomşu Rusiyeden ise yarımadağa dört dane mobil gazturbinli elektrik stantsiayası yollanacağı vade etile.
Qırımlı radiodiñleyciler söndirüvlerden ğayrı kerginlik sıq-sıq atlağanı aqqında ikâye ete.
«Artıq üç aftadan berli Kefede çıraqlar sönmey edi, lâkin tünevin aqşam o kene de bir buçuq saatqa söndürildi. Sözde, daa evel söndirüv grafikleri derc etilgeninde, olarğa uyup söndürmey turğanlar.Añlağanıma köre, bütün Qırımnıñ alı aynı. Amma bu arada kerginlik ne içündir pek yüksek – 250 volt civarında».
«Menim evimdeki kerginlik 140-120 volt arasında ep sıçrap turdı. Men qayd etken eñ asgariy köstergiç – 78 volt edi. Bütün rayonımız aynı alda».
«Aqmeçitte 10-20 daqqağa, bir buçuq saatqa söndüreler, artıq qısmet işi. Köylerde ise ekseriy allarda bütünley kesik ya da kerginlik pek alçaq. Qışta bizim buz dolabımız bozuldı, yaqın künlerde ise, isitme qazanı da. Usta kelip kerginlikni ölçep baqsa – kerginlik 168 volt eken. Bütün evimizni bağlamaq içün stabilizator almağa mecbur qaldıq. Hızmet köstergen şirket elektrikler qazaen kesilgen maallerde telefon açılğanında cevap bermeyler».
Ukraina energetik strategiyalar Fondunıñ emreisi Dmitriy Maruniç Qırımda çıraqlarnıñ kesilüvini ağlarnıñ eskirmesi sebebinden olmaqtadır dep qayd ete.
– Kvartira ve evlerdeki kerginlik bütün energiya sistemalarında olğanı kibi aynı seviyede degil – zirve saatlarında tüşmesi mümkün, amma muayyen evniñ ağları eskirgeni sebebinden de olması mümkün. Aynı zamanda sıcaqlar yüksek olğan vaqıtta elektrik ağlarnıñ taşıma qabiliyeti de tüşe. Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti, 2012 senesi yarımadanıñ sakinleri elektrik qullanuv rekordını aşıp, 1,25 gigawatt qullanğanlarını qayd etmekte.O zaman yalıñız 20 megawattlıq sıñırlama kirsetilgen edi. Yelpaze şeklinde elektrik kesilüvleri qullanuvnıñ zirve saatlarında yani saba ve aqşam yapılmaqta. Men eşitkenime köre, vatandaşlar esabına Rusiye arbiy birliklerni elektriknen temin ete eken, lâkin bu şubeli bir ihtimal, çünki arbiyler bu derece yüksek elektrik qullanması mantıqsız olıp körüne.
Rusiyeniñ milliy energetik telükesizligi Fondunıñ ileri talilcisi İgor Yuşkov, Qırım ealisi artqan sayın elektrik generatsiyasını da arttırmaq kerek olacaq dep esaplay.
Qırımdaki taqsimlev stantsiyaları yüklenüvge dayanıp olamay– generatsiya bar, lâkin ağlar onı kerek derecede taqsimlep olamay
İgor Yuşkov
– Qırımdaki taqsimlev stantsiyaları yüklenüvge dayanıp olamay – generatsiya bar, lâkin ağlar onı kerek derecede taqsimlep olamay. Mobil gazturbinli stantsiyalar ketirildi, amma oña kerek olğan azırlıqnıñ acele yapılaması imkânsız. İşte, o Aqyarğa bile pek çoq rusiyeli köçip keldi, eali sayısı bayağı arttı, ağlar ise deñişmey eski alda qaldı. Kelecekte generatsiyanı arttırmaq kerek, eskirgen TESlerni yañılamaq kerek. Ya akimiyet Siemensnen bir şekilde añlaşıp kompaniyanıñ alt şirketleri vastasınen sanktsiyalar altındaki gaz turbinlerini qullanacaq, ya da olarnı keri qaytarıp, bazarda çoq miqdarda bulunğan ve ekinci elden başqa turbinlerni satın alacaq. İndistanda asqıda qalğan kontrat boyunca buña oşağan altı danesi yata – olarnı qullanmaq mümkün.
Ekspertniñ fikrine köre, Qırım sakinleri o ya da bu şekilde stabil energiya sistemasınıñ yapılmasını beklemekten başqa çareleri qalmay.
– Ağlarnı deñiştirmek mümkün – arada az küçke saip elektrik stantsiyalar yerleştirmek mümkün, lâkin epsine vaqıt kerek. Artıq Alman turbinlerinen bağlı nasıl bir qarar alınsa da, TESniñ teslim muddeti daa ilerige sürülecegi şubesiz. Olarnı pek küçlü olmağan rusiyeli soylarına deñiştirmek mümkün, amma o zaman alanlarnı kenişletip, daa ziyade turbin yerleştirmek kerek olacaq. Rusiye akimiyeti daa nasıl areket etilecegine dair qarar berip olamadı.
(Matirialnıñ metin şeklini Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası 1944 senesi qırımtatar sürgünligini taqiq etmekte. Taqiqat 2017 senesi yekünlenmeli, bunı Qırım prokurorı Günduz Mamedov «Ukrain haberlerine» bildirdi.
«Bu Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasınıñ taqiqatçıları baqqan eñ aktual işlerden biridir. Bizler bunıñnen bağlı faal tedbirlerni keçiremiz: sorğu, ekspertizalar. Bu sene bu cinaiy taqiqatnı yekünlemek niyetindemiz. Bizim içün bu tarihiy adaletniñ tiklenmesidir», – dep bildirdi Mamedov.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası 2016 senesi sovet akimiyetiniñ qırımtatarlarnı ve Qırımnıñ diger tamır halqlarınıñ yarımadadan sürgün etkenine dair cinaiy taqiqat başlatqan edi. Rusiye işğalinden soñ esas Ukrainağa köçken Qırım prokuraturası 160 insandan ibaret cedvel tizdi. Vesiqada 1944 senesi sovet akimiyeti tarafından repressiyalarğa oğratılğan insanlar ve qorantalarınıñ malümatları mevcuttır.
Qırımtatarlar Qırımdan 1944 senesi mayıs 18-de sürgün etildi. Yarımadanıñ tamır halqı tolu eşelonlar Özbekistan, Qazahistan ve Tacikistanğa yollanıldı. 1989 senesi SSCB Yuqarı Şurası sürgünlikni qanunsız ve cinaiy tanıdı, Ukrainada o qırımtatar halqınıñ genotsidi olaraq tanıldı. Er yıl mayıs 18-de hatıra künü ola.


text:
Keçken raatlıq künleri Aqmeçit (Çernomorskiy) rayonında qurtarıcılar, dalıcınıñ cesedini taptı, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
"Aqşam saat 21:20 Yarılğaç (Mejvodnoye) köyünde qayalarda dayver ğayıp olğanı aqqında beyanat, Aqmeçit rayonında nevbetçi FVN-ne keldi. "Krım-SPAS"nıñ nevbetçi deñişi, deral vaqia yerine ketip, qıdıruvnı başladılar", - denile beyanatta.
Müessise malümatına köre, qurtarıcılar yalı kenarını teşkerdi, neticede uzaq bir yerde ğayıp olğan adamnıñ cesedini taptı.
Bu adise tahqiq etile, dep bildirile.


text:
«Martnıñ 1-de Vladimir Putin Federatsıyalar Şurasından Ukrainağa qarşı arbiy küçlerni qullanmaq içün qarar aldı, Martnıñ 18-de Rusiye Qırımnı işğal etti – dep aytıla petitsıyada, – Aprelnıñ 17-de Rusiye Prezidentı Vladimir Putin Qırımda vaziyetni kerginleşüvinde Rusiyeniñ iştiraginı «Ebet yerli samooborona küçleri ile Rusiye arbiyler olğan» sözlerinen tasdiqladı».
Petitsıya müellifleri şarqıy Ukrainada idare binalarnı zapt etmesinde kene de Rusiyenıñ alâqası olğanını qayd ettiler.
AQŞnıñ Prezidentı Barak Obama bu petitsıyanı baqmasını mecbur etmek içün, İyün 21-ne qadar ona 100 biñ kişi qol tutmaq kerek. Petitsıyağa er bir devletniñ grajdanı qol tuta bile.
Bundan evel, Mayıs ayında «Rusiyeni terrorizm sponsorı» olaraq tanıması içün petitsıya 100 biñ ariza topladı.
AQŞ Prezidentnıñ idaresi onıñ saytında yerleşken grajdan petitsıyaları eger olar bir müddette belli bir arizalar miqdarını toplanğan olsalar, baqmağa mecbur olacaq. Cevabı tek talaplarnıñ eda etmesinen sıñırlanmamaq kerek.


text:
Saba, fevral 2 künü, Keriç keçitinde paromlarnıñ qatnavı ğayrıdan başlandı. Malüm olğanı kibi, ava şaraitleri sebebinden bazar künü keçitniñ işi toqtatılğan edi. Bu vaqıt içersinde yolcu ve yük yolaqlarında 1500-den ziyade maşina toplandı.
Bunı Yekâne naqliyat müdirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Al-azırda Keriç keçitinde yel suratı 10 m/s yete», – deyler müeesisede.
Soñki malümatqa köre, «Kavkaz» limanında nevbette 420 yengil ve 90 yük, «Qırım» – 90 yengil ve 27 yük maşinası tura. Yük yolağında: «Novorossiysk» limanında – 217 maşina, Slavânsk-na-Kubani – 390, Keriç limanında – 310 maşina tura.
Soñki kün devamında 664 avto ve 2000 yolcu avuştırıldı.


text:
Ukrainanıñ Energetika ve komür sanayı naziri Volodımır Demçişin işğal etilgen Qırımğa elektroenergiya ketirilüvi aqqında añlaşmada «Qırım federal okrugı» ibaresi yoq olğanını bildirdi.
UNİAN haber etkeni kibi, bunı nazir salı künü, yanvar 20-de, Kiyevde keçirilgen brifing devamında, Nazirler Kabinetiniñ reberligi añlaşmanı tafsilâtlıca ögrenmege ıntıluvından çıqqan qavğanı izaatlap, bildirdi.
«Ukrinterenergo» devlet şirketi ve yarımadağa elektroenergiyanı ketirgen qırım şirketi arasında qabul etilgen añlaşmada Qırım «Rusiye Federatsiyasınıñ federal okrugı» olğanı aqqında yazılmağan», – dedi Energetika ve komür sanayı naziri Volodımır Demçişin.
«Añlaşmada «okrug» aqqında bir söz bile yoqtır», – dedi nazir.
Bunıñ ile Demçişin şunı da bildirdi ki, işbu añlaşma evel qabul etilgen vesiqalarnı tekrarlap kele.
Evel haber etilgeni kibi, Arseniy Yatsenük energetika nazirligini Qırımnı Rusiye toprağı olaraq tanığanında qabaatladı.


text:
Qırım akimiyeti yarımadanıñ sanayı şirketleriniñ işletüv cedvelini azırlay. Bu aqta yanvar 6 künü fevqulâde vaziyetniñ yoq etilmesi boyunca ştabnıñ toplaşuvında bilrdiler, haber ete Rusiye FVN Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti.
Ştab iştirakçileri Qırım şirketleri Noel bayramlarından soñ işlemege başalaycağını tüşüne.
«Yanvar 8 künü sanayı obyektlerniñ işletüv cedvelleri taqdim etilecek, yanvar 10-dan soñ şirketler işke başlar», – denile beyanatta
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur.
Rusiye FVN Qırım idaresiniñ reberi Sergey Şahov aytqanı kibi, Qırım şimdi kerek olğan 1350 megavattan 931 MVt ala.


text:
Geniçeskte qırımtatar halqı sürgünliginiñ yıllığında olıp keçken matem mitinginiñ iştirakçileri Ukraina prezidenti ve parlamentini 2016 senesiniñ soñuna qadar qırımtatar halqınıñ kelecegini belgilemek aqqını tasdıqlaycaq deñişmelerni Anayasağa kirsetmege çağırdılar. Bu aqqında miting rezolütsiyasında aytıla, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Ukraina prezidenti, Ukraina Yuqarı Radasını bu deñişmelerni 2016 senesiniñ soñuna qadar kirsetmege çağıramız», – dep aytıla rezolütsiyada.
Vesiqada Rusiye Federatsiyasından işğal etilgen Qırımda «insan aqları ve serbestligine qarşı yönelgen siyasetni», hususan qırımtatarlarğa qarşı areketlerni toqtatmağa talap etile.
Miting iştirakçileri Rusiyeden Qırım siyasiy mabuslarını azat etmesini, em de yarımadağa insan aqları vaziyetini ögrenecek halqara missiyanıñ almasını talap ettiler.
Miting bitken soñ onıñ iştirakçileri «Çonğar» tarafına yol aldılar.
Er yıl Qırımda sürgünlik kününe bağışlanğan kütleviy tedbirler keçirile edi, şu cümleden matem mitingi. Amma 2014 senesi mart ayında Rusiye yarımadanı işğal etken soñ böyle bir tedbirlerniñ Aqmescit merkezinde keçirilmesi yasaq etildi. Qırımtatar Milliy Meclisi bildirdi ki, Qırımdaki regional meclisler Rusiye kontroli altında bulunğan akimiyet mayıs 18 qırımtatar sürgünligi yıllığında matem tedbirleriniñ keçirilmesine izin alamaylar.
Bundan sebep Meclis yarımadadaki semetdeşlerine hatıra yerlerinde sürgünlik qurbanlarını dua ile añmağa tevsiye ete.
1944 senesi yarımadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ birinci eşelonı yollandı. Cemi olaraq tahminen 180 biñ insan sürgün etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kreml Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Ukraina prezidenti saylavlarında lider olğan Volodımır Zelenskıynı tebriklemesi daa erte olğanını tüşüne, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Bundan ğayrı, Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov Zelenskıy ile işbirligi imkânları aqqında aytmağa daa erte, dep bildirdi.
Rusiye Ukraina vatandaşlarınıñ saylavını ürmet ete, faqat «bu esnasnıñ qanunğa uymasınen» bağlı problemler aqqında bildire, dep qoştı Peskov.
«Bu saylavlarnıñ qanunğa uyması şübhe doğura, çünki Rusiyede yaşağan üç million Ukraina vatandaşına rey bermege imkân berilmedi», – dep bildire Peskovnıñ aytqanlarını TASS Rusiye haber agentligi.
Prezident saylavları protokollarınıñ 99,03%-ı teşkerilgen soñ Volodımır Zelenskıy saylayıcılarnıñ 13 412 695 reyini (73,22%) qazana, şimdiki prezident Petro Poroşenko ise – 4 480 854 (24,46%).
Ukrainada bozulğan saylav bülletenlerniñ sayısı 2,31%-nı teşkil ete. Ekinci tur rey berüvinde 18 317 647 saylayıcı iştirak etti. Saylayıcılarnıñ 62,07%-ı rey berdi.


text:
Täncin
Täncin (äyteleşe tıñla ) (qıtayça: 天津, pinyin: Tiānjīn) - Qıtay Xalıq cömhüriäte şähäre, xalıq sanı buyınça öçençe qala. Üzäk baş idäräsendä şähär.
Xalıq sanı buyınça dönyanıñ 5-nçe qalası.
Xalıq sanı - 14 425 000 keşe (2009), mäydan - 11 943 km², Eçke tulayım produkt - 750 mlrd. yuan'.
TarixYзrәpTү
Mongol Yüän dinastiäse çorında (1271-1368) Täncin urınında toz çığaru citeşterüläre urnaşqan bulğan.
1368 yılda "kük kiçüen saqlaw" - Tiäncinvey dip yörtelä.
Nankin şähärennän Xanbalıq (Pekin) qalasına başqalanı küçerüdän soñ Täncin tiz üsä häm Xanbalıq qapqasına äwerelä.
1858 yılda - ğädelsez Täncin rus-qıtay traktatı, 1885 yılda Täncin şartnamäse imzalanalar.
1900 yılda - İxetuan' kütäreleşe näticäsendä şähärgä çit il ğäskärläre kerälär.
1919 yılğa qädär Rusiä İmperiäse poçta bülege şähärdä urnaşa.


text:
«Adamlar hatalarnı sıq-sıq tapalar, soyadı doğru yazılmağan ve il. Soñra kene nevbette turıp, vesiqalarnı teslim eteler. Birden er şeyni teşkirip, ğayrıdan resmiyleştirmek mümkün», – dep ayttı nevbetini beklegen bir qadın.
Rusiye pasportnı almaq içün nevbetler sabadan tizile. Cumaertesi künü saat 12-de yazılğanlarnıñ sayısı aman-aman biñ adamnı teşkil etti. Bazıları bir qaç kün devamında nevbetini bekleyler – dayanamaylar ve ertesi künü kene keleler.
Cuma künü nevbette turğanlar cedvel tizdi, lâkin saba onı yırtıp, yañı soyunı yazdılar. Evelden yazılğanlarnı bu şey açuvlandırdı.
Adamlarnı uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimi birer-birer davet ete. Çoqusı pasportsız çıqa. Vesiqa azır olmasa kerek.


text:
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov Qırım «parlamenti» saylavlarında «Yedinaya Rossiya» cedveliniñ başında olacaq.
Bunı firqanıñ Qırım bölüginiñ başı, Devlet şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinovğa esaslanıp, RİA Novosti bildirde.
«Biz firqa konferentsiyasında qararnı alacaqmız ve cedvelniñ başında cumhuriyet yolbaşçısı Aksönovnıñ olğanını tevsiye etecekmiz. Mantıqlı ve añlayışlıdır»,– dedi Konstantinov.
Evel Aksönov «Devlet şurası»na «Yedinaya Rossiya» firqasından namzetini kösterecegi aqqında endi aytqan edi.
Yerli şuralarğa saylavlarnı Qırım «parlamenti» saylavları ile aynı zamanda keçirmege planlaştıralar – 2014 senesi sentâbr 14 künü.


text:
Qırımda Rusiye polisiniñ hadimleri aprelniñ 20-nde İçki qasabasında Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Mennanovğa «qanun bozulmaycağına dair» tenbi berdi.
Bu aqta «Qırım birdemligi» Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Mennanovnıñ aytqanına köre, polis onı «ekstremist faaliyetinen oğraşmamalı», dep tenbiledi. İhtar vesiqasında angi aktsiyalar aqqında aytıla ya da keçirilecek künleri qayd etilmey.
Mennanovnıñ aytqanına köre, vesiqanı oña Rusiye polis kapitanı Aleksey Rıçkov berdi, faqat faal olarnı imzalamağa razı olmadı.
Faal, berilgen ihtar vesiqasını «faal vatandaş fikirleri» ve Qırımtatar Milliy Meclisi ile alâqaları bar olğanından basqı dep saya.
Yanvarniñ 30-nda Qırımda üç qırımtatarı Rustem Mennanov, Asan Seythalilov ve Eldar Seyt-Eminovğa «qanun bozulmaycağına dair» tenbiler berilgen edi.
2017 senesi Kreml kontrolindeki İçki mirovoy mahkemesi Rustem Mennanovğa içtimaiy ağda Qırımtatar Milliy Meclisini añğanı ve qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ doğğan kününi tebriklegeni içün 2 biñ ruble (920 ğrıvnâ – QA) para cezasını berdi. Faal Rusiye Memuriy bozuv kodeksiniñ 13.15 maddesine istinaden qabaatlandı – «kütleviy haber serbestligini suistimal etüv».
2016 senesi aprelniñ 26-nda Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi işğal altındaki yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaqladı. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı mahkemesine istinaf şikâyetini yolladı. Lâkin 2016 senesi sentâbrniñ 29-nda Rusiye Yuqarı mahkemesi bu istinafnı red etip, Meclis faaliyetiniñ yasağını tasdıqladı.
2017 senesi aprelniñ 19-nda BM Halqara mahkemesi Ukrainanıñ Rusiyege qarşı davasında ara qarar çıqardı. Gaagadaki mahkeme Kyivniñ Terrorizmni maliye etüv yasağı şartnamesi çerçivesinde Rusiyege qarşı muvaqqat tedbirler talaplarına qol tutmadı. Amma Moskvadan qırımtatarlarnıñ ve etnik ukrainlerniñ aq bozuluvını toqtatması, Meclisni ğayrıdan tiklemesi ve işğal etilgen Qırımda ukrain tilinde tasil temin etmesini talap etildi.
Qırımnıñ farqlı rayonlarında apiske alınğan ve mahküm etilgen qırımlılarnıñ soy-sopları, faaller, vatandaş jurnalistleri ve din adamları çeşit sebeplerden kelgen polis ziyaretleri aqqında bildirgen ediler. «Qırım birdemligi», olarnıñ aq qorçalayıcı ofisine 20-den çoq insan muracaat etti, dep bildirdi.


text:
İyül 11-de, bazarertesi künü Rusiye Bankı emissiya programması çerçivesinde «Petrozavodsk» ve «Feodosiya» («Kefe») 10 rublelik paranı işke tüşüre.
Bu aqta malümat Rusiye Merkeziy Bankı saytında yerleştirilgen.
«Paranıñ arqa tarafında Petrozavodsk ve Kefe gerbleriniñ relyef resimleri kösterile. Paralar «Arbiy şan-şüret şeeri» seriyasında çıqa. Paranıñ er türü 10 million nushada çıqarıla», – dep aytıla beyanatta.
Bunen beraber, Rusiye Merkeziy Bankınıñ bildirgenine köre, bazarertesi kününden başlap, Oröl şeeriniñ temeli qoyulğanınıñ 450 yıllığına bağışlanğan 3 rublelik kümüş parası, 25 rublelik «Etyen Moris Falkoneniñ icadı» kümüş parasıişke tüşürilecek. «Rusiyeniñ qadimiy şeerleri» seriyasında 10 rublelik hatıra paraları çıqacaq: «Rjev, Tver vilâyeti», «Zubtsov, Tver vilâyeti», «Velikiye Luki, Pskov vilâyeti».
2015 senesi dekabr ayında Rusiye bankı işğal etilgen Qırım ve Aqyarğa bağışlanğan 100 rublelik paranı çıqardı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ fikirince, Ukraina Yuqarı Radasına berilgen tamır halqlar qanun leyhası «Ukraina akimiyetiniñ Rusiyege qarşı duşman munasebetini» köstere, bu vesiqanıñ qabul etilüvi ise «rus ealisiniñ eksilüvine» ketirecek. Bu aqta o, iyünniñ 30-nda «canlı bağ» vaqtında ayttı.
«Ukraina prezidentiniñ Ukraina Yuqarı Radasına bergen ve rus halqını bu topraqlarda tamır halq olaraq ilân etmegen tamır halqlar qanun leyhasını añlatmaq qıyın olur edi. Aqılğa yatmağan bir şey. Asırlarnen mında rus insanları yaşadı, şimdi ise tamır halq sayılmay. Bunıñ neticesi ne ola bile? Halqnıñ bir qısmı kete bile, lâkin qayda ketecek? Anda ev, işleri bar ve özüni ekinci sınıf olaraq is etmemek içün ğayrıdan qayd olmağa mecbur olacaqlar. Bunıñ neticesi ne olacaq? Ruslarnıñ sayısı eksilecek. Bu tem-telef silâsınıñ qullanması ile aynı. Rus tilini er künlik ayattan çıqaralar», – dedi Putin.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy mayısnıñ 18-nde qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma kününde Ukraina yarımadanı kontrol altına qaytarmaq içün ğayret köstere, dep qayd etti. O, tamır halqlar qanun leyhasını parlament baqsın dep kirsetti, dep haber etken edi.
Zelenskıynıñ qayd etkenine köre, o, «Qırım platforması» sammiti ögüne qırımtatarlar ve qırımlılar içün «müim olğan» qanunlarnı imzalamağa istey, dep qayd etken edi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukrainanıñ tamır halqlar qanun leyhası «ruslarğa qarşı yapılğan küçlü bir darbe» ola, dep bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilcisi Anton Korınevıç Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Ukrainanıñ «tamır halqlar» qanun leyhasınen bağlı izaatlarını «propagandacı» dep adlandırdı.
İyünniñ 8-nde Rusiye Devlet Duması Ukrainanıñ qanun leyhasını takbih etken beyanatnı qabul etip, PACE ve OSCEge muracaat etmege niyetleri bar, dep bildirdi.
Yuqarı Rada deputatı, Ukrainanıñ PACE eyyetiniñ azası Rustem Umerov buña cevap berip, «iç bir memleketniñ Ukrainanıñ iç işlerine qarışmağa aqqı yoq», dep qayd etti.
Qırımtatarlarnı tamır halq olaraq tanıma
2014 senesi martnıñ 20-nde Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 halq deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınen diger milliy azlıqlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil etmekte. Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qurultayı qırımtatarlarnıñ temsiliy organları olaraq tanıldı.
Er yıl avgustnıñ 9-nda dünya tamır halqlar künü qayd etile. Onı BM Baş Assambleyası 1994 senesi tasdıqladı.


text:
Yeraltı suvları faal qullanılğanı sebebinden Qırımnıñ üç rayonında içilgen tatlı suv tuzlanıp başladı.Bu aqta avgustnıñ 18-nde Kreml nezareti aktındaki Qırım ziraat naziri Andrey Rümşın bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, suvnıñ tuzlanğanı Qırımnıñ Aqşeyh, Yañı Qapu, Canköy rayonlarında körülmekte: dep bildire RİA «Krım».
«İçilgen tatlı suv probleması Aqşeyh, Yañı Qapu, Canköy rayonlarında mevcut. İşletilgen suv yerini, Sivaştan kelgen suvlar toldurğanı sebebinden, küçlü bir tuzlanma ola», – dey Rümşin.
Qırımlı nazir aytqanına köre, bu rayonlarda tatlı suv çıqarğan donatmalar qoyulabile. Amma bu arada Rümşin bu rayonlardaki içilgen tatlı suv probleması çezilecek muddet aqqında kesen-kes bir şey aytalmadı.
Rusiye Qırımnı istilâ etken soñ, yarımadanı Dnepr özeninen bağlağan ekâne suv yolağı olğan Şimaliy-Qırım kanalından suv berilmesi kesilgen edi.
Dneprden kelgen suv kesilmesi neticesinde suvarıluv vastasınen asralğan Qırım ziraatçılığı çoq zarar körgen edi. Qırımnıñ suvarılğan 140 biñ gektar toprağından yerli suv imkânlar qullanaraq suvarılğan yalıñız 17 biñ gektar topraq qaldı. Artıq pirniç asralmay. Bir yıldan soñ suvarılğan topraq alanı 13,4 biñ gektarğace tüşti.