text:
Terakt azırlağanında ve patlayıcı maddelerni qanunsız yapqanında qabaatlanğan qırımlı Oleg Prıhodkonıñ sağlığı Rusiyeniñ Rostov-na-Donu SİZOsında fenalaştı. Bu aqta qızı Natalya Şvetsova Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında bildirdi.
«Zaten yaramay eşite edi. Bir qulağı tek 30% eşite edi. Ekincisi… Tam sağır. Şimdi bir şey eşitmey. Bir aftadan berli yardım köstermediler. İne uralar, antibiotik bereler, amma endi keç. Adam eşitmey. Siydik sisteminen bağlı problemleri bar edi», – dep bildirdi o.
Advokat Nazim Şeyhmambetovnıñ aytqanına köre, eki afta evelsi müvekkiliniñ qulağı ağırıp başladı.
«Pek suvuqlandı. Oleg Arkadyeviç bulunğan SİZO hadimleri oña tibbiy yardım kösterdi, ine urdı, qulaq tamçısını berdi. Müvekkilim aytqanına köre, ağrı yoq, pek az şey qaldı», – dep qoştı advokat.
Nevbetteki mahkeme oturışuvı noyabrniñ 24-ne belgilendi.
Yanvarniñ 16-nda berilgen malümatqa köre, Prıhodkonıñ yañı qabaatı aydınlatıldı – «patlayıcı madde ya da patlayıcı cihaznı qanunsız aluv, berüv, satuv, saqlav ya da taşuv». Prıhodko Lvivdeki Rusiye baş konsullıq binasını patlatmağa tırışqanında da qabaatlana.
Oleg Prıhodko 2019 senesi oktâbrniñ 10-nda tutuldı. Rusiye FSBsi onı terror ücümini azırlağanında ve patlayıcı maddelerni qanunsız yapqanında qabaatladı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda faalniñ apiske alınğanı sebebinden Ukraina Ceza kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (azatlıqtan qanunsız şekilde marum etüv) cinaiy tahqiqat başlattı.
Advokat Nazim Şeihmambetovnıñ malümatına köre, Prıhodko Aqmescit SİZOsınıñ mahsus blokunda tutula.
Bundan evel Prıhodko memuriy dava boyunca işğal etilgen Qırımda mesüliyetke çekildi.
Kreml kontrolindeki Qırımnıñ Saq rayon mahkemesi iyünniñ 25-nde qırımlığan 2 biñ ruble para cezasını berdi. Mahkeme onı Rusiye memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesiniñ birinci qısmına istinaden qabaatlı dep tanıdı. Qırım.Aqiqatnıñ elinde olğan mahkeme qararına köre, faalniñ evinde tintüv vaqtında tutıp alınğan eşya ve vesiqalarnıñ «tedqiqatı» «Prıhodko üçünci şahıslarnıñ bu eşya ve vesiqalarğa irişmesi vastasınen natsist timsallerini propaganda etkenini ve köstergenini» işaretlemekteN
Faalniñ özü evindeki bütün timsaller «antika», dava malümatında olğan svastikalı kölmek ise «suvenir» ve 2010 berli onda olmağanını ayttı.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Oleg Prıhodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler.


c: text/html

text:
Sergey Aksönovnıñ Qırım «yolbaşçısı» olaraq saylanması işğal etilgen yarımada akimiyeti ve Qırımtatar Milliy Meclisi arasında dialog qurulmasına ümüt bere. Bu aqqında Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqat satstına bergen izaatında ayttı.
«Soñki yarım yıl devamında bizler Sergey Aksönov ile dialog qurmağa tırışamız, ve çoqusı allarda bu olmay. Mence, Sergey Valeryeviç mında devamlı olacağını añlay ve mesülietini unutmay. Yañı ükümet saylanacaq, lâkin qırımtatarlar, temsil organı ve akimiyet arasında munasebetler meselesi qala», – dep ayttı Celâl.
Onıñ bildirgenine köre, akimiyet ve Meclis üküm yüsrgen vaziyetke daa bir kere qıymet keseli ve bu dialognı qurmağa tırışmalılar. Celâlnıñ qayd etkenine köre, bundan evel Meclis vekilleri kendi noqtaiy-nazarını Aksönovğa yetkizmege tırışqan ediler.
Oktâbr 9-da işğal etilgen Qırım «parlamentiniñ» toplaşuvında «Qırım Cumhuriyetiniñ» yolbaşçısı vazifesine Sergey Aksönov tayinlendi. O, aprel ayından berli bu vazifelerni eda etken edi ve Qırım «ükümetiniñ» başlığında edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Avgustnıñ 2-de Qırımda tutulğan İçki rayonınıñ sakini Mamet Kürkçi narkotik maddeleriniñ qanunsız satışında şeklene. Avgustnıñ 3-ne mahkeme oturışı belgilendi, dep haber etti advokat Cemil Temişev.
Onıñ aytqanına köre, Kürkçi bunı inkâr etip, qabaatsız olğanını ayta. «Tuvğanları oña qarşı yasaqlanğan taqiqat usulları qullanılamı, onı uralarmı, dep bilmege rica ettiler. Zorbalıq izlerini men körmedim, Kürkçiniñ özü de onı qorquzmağanlarını ayttı», – dedi advokat.
Qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa izaat berip, siyasiy taqip ola bilemi-yoqmı aytıp olamadı.
«O, (Mamet Kürkçi – QA) adiy bir köy sakini, traktorcı ola. Vatanperver biri, lâkin cemaat, cemaat-siyasiy faaliyeti olğanını kimse aytmadı. Bu işniñ siyasiy sebepleri bar olğanını aytıp olamaymız, lâkin oña qarşı çıqarılğan qabaatlarğa da razı degilmiz. Bilemiz ki, kerek olsa, insanlarğa qarşı Ceza kodeksiniñ maddeleri de qullanıla bile», – dep qayd etti Celâl.
İşğal etilgen Qırımnıñ İçki rayonında avgustnıñ 2-nde Üç-Quyu (Vostoçnoye) köyüniñ sakini Mamet Kurkçiniñ evinde tintüv ötkerildi. Qırımlınıñ telefonı tutıp alınılğanı ve özü İçki İşleriniñ Rayon Bölügine (ROVD binasına) ketirilgeni aqqında haber etilgen edi.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, qırımtatar sakinleri muntazam surette tintüv ve soravlarğa oğray. Uquq qorçalayıcılar bunı «fikir farqlılığına qarşı küreş» olaraq tanıta.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kezlev plâjlarınıñ birinde, tahminen balağa ait olğan qadimiy defin tapılğan. Bu aqta noyabrniñ 17-nde şeeerniñ rusiyeli memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
O yerden keçken insannıñ biri şeerniñ merkeziy plâjlarından birinde büyük taş lehvasınıñ köşesini körip qala. O, tapqan şeyinen meraqlanıp, bu aqta Kezlev ülkeşınaslıq muzeyine haber ete. Hadimler 1m 20 cm uzunlığında olğan qutunı tetqiq eteler denilmekte haberde.
Matbuat hızmeti bildirgenine köre, mütehassıslarnıñ fikrine binaen, defin zemaneviy Kezlevniñ yerinde yerleşken ve milâttan evel VI asırdaki qadimiy yunan şeeri olğan Kerkinitidağa ait.
Malümatqa köre, buña beñzegen tapılmalar Kezlevde, keçken asırnıñ 70-nci yıllarında tapılğan eken. O zaman, «Teatralnoye» (al-azırda «Kolizey») kafesi qurulğan vaqıtta, eki dane taş qapaqlı mezarlıq tapılğan.


text:
Qırımtatarlarnıñ tarihiy Vatanına, şeer ve köylerge avdeti nasıl edi? Aqmescit yanındaki Borçoqraq (Fontanı) köyüniñ nesi meraqlı? Qırımğa qaytqan soñ qırımtatar qorantaları ne meselelerni baş etmege mecbur oldı?
Bunıñ aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde qırımlı, “KrımSOS” cemiyet teşkilâtınıñ idarecisi Tamila Taşevanen laf ettik.
Borçoqraq (Fontanı) - Aqmecitniñ cenüp-ğarp kenarında yerleşken qasaba. Asıl o - qırımtatar köyü edi, onıñ adını Ekinci Cian Cenkinden soñ deñiştirdiler. O yılları qırımtatarlarnıñ sürgüninden soñ boş qalğan köyge yañı sakinlerni ketirdiler. Tamır halqnıñ Vatanına qaytqanınen, qırımtatar qorantalarnıñ çoqu Borçoqraqta yerleşip başladı. Vaqıt keçkeninen bu mikrorayon - qırımtatarlarnıñ sıq yaşav yeri oldı.
- Tamila, qorantañız qırımtatar halqınıñ sürgüniden soñ Samarqandğa tüsti, siz de ise anda doğdıñız. Ne vaqıt aileñiz Qırımğa qayttı?
Biz Samarqandda yaşağanda, maña - Qırım bu acayip bir yer, anda dülber dağlar ve deñiz bar, o - bizim Vatanımız, biz anda qaytmalımız, - dep ayta ediler
- 1991 senesi, yaz mevsimi. Başta bir vaqtıncalıq evçikni qurmaq içün Qırımğa babam ketti. O zamanları Borçoqraqta, Polevaya soqağında tek bir qaç ev bar edi. Soñra anam köçip ketti, soñ ise Qırımğa men, ağam, tatam ve Samarqandda biznen yaşağan qartanam kettik.
Biz Samarqandda yaşağanda, bitalarım maña -- Qırım bu acayip bir yer, anda dülber dağlar ve deñiz bar, çoq küneş, o - bizim Vatanımız, biz anda qaytmalımız, - dep ayta ediler. Bizim azırlanğanımız, soñki gecemiz aqlımda bar, ağam ketecekte qaymaqlı tort pişirgenini hatırlayım.
Uçaqnı, onıñ merdiveninden köterilgenimizni, anam ve babam bizni qarışlağanlarını pek yahşı hatırlayım. Soñ biz köyümizge keldik ve men, yaş bala, şaşıp qaldım: Samarqannda biz bağçalı büyük eki qatlı evde yaşadıq, mında ise - qaburçaq taşından yapılğan küçük eki haneli evçik, atta suvuq suv kecirilmegen. Başından biz - anam, tatam ve bitam bir hanede yaşadıq, babamnen ağam - o birisinde. Bir töşekte yuqladıq. Ve maña Qırım ve deñiz aqqında aytılğan ikâyeler ve körgenim arasında farq pek büyük edi. Keççe, endi soqaqımızda yaşağan balalarnen tanışqan soñ, men vaziyetimizni biraz yengilce qabul etip başladım.
- Ev qurğanınız aqqında aytıp beriñiz.
- Ana-babam evimizni 2014 senesine qadar qurdılar desem yalan olmaz, Yañı yıl bayramını endi yañı evde qutladılar. Bundan evel ise - o, başında qurulğan, vaqtıncalıq evde, oña oda ve aşhane qoşıp, yaşadılar. Qurulış pek uzandı, çünki qırımtatarlarnıñ çoqusı öz evlerini, akimiyet qurulışqa razılıq bermegen, topraqlarda yapa edi. Böylece, köyümizde soqaqnıñ bir qısmına razılıq berdiler, çastlılar arasında babam da edi. O bir qısmı ise razılıq alıp olamadı ve o adamlar öz başına ev qurıp başladı.
Qurulışnı becermege pek qıyın edi, çünki Samarqandda satqan evimizniñ aqçası Sovetler dağılğanından soñ qiymetini coydı. Babamlar tek birinci vaqıtqa yetecek qurucılıq malzemelerini alıp ve Samarqanddan kelgen konteynerniñ parasını tölep yetiştirdi. Onıñ içün, birinci vaqıtları bizge pek qıyın edi.
- Böyle qıyınlıqlarnen sürgünden Qırımğa qaytqan başqa qorantalar da qarşılaştımı?
Ana-babamnıñ neslini - “coyulğan imkânlar nesli” dep adlandıram
- Menimce, e. O vaqıttaki qırımtatarlarnıñ yaşayış tarzları bir birine pek oşay edi. Men ana-babamnıñ neslini “coyulğan imkânlar nesli” dep adlandıram. O vaqıt olar - eñ güzel yaş, küc ve imkâniyet saipleri edi. Anam 35 yaşında edi, o - Samarqand hastahanesinde çalışqan, tırnaqlarında daima maniküri olğan yaş dülber bir qadın edi. Qırımğa kelgen soñ ise, babama yardım etmege mecbur oldı - ev temelini tökmek içün nasıldır malzeme toplamaq, keççe sığır alındı ve bir vaqıtları o sığır - ekâne kelir menbamız edi.
Böyle kibi ikâyeler pek çoq, ana-babalarımız özüni qurban etti. Olar, biz, olarnıñ balaları, aynı vaziyetke tüşkenimizni - er şeyni ğayrıdan qurıp başlağanımıznı - iç istemegenleri aqqında ayta ediler. Yazıq ki, 2014 senesi er şey tekrarlandı. Ve bizim, öz ayatımıznı yañıdan qurmaqtan, başqa çaremiz qalmadı. Men Kyivge ertece, 2007 senesi keldim, amma Qırımda er şeyni taşlap, 2014 senesi mında köçken pek çoq dostum bar.
- Çoq qırımtatar aileleri Qırımğa qaytqan soñ, Borçoqraqta yerleşti. Ne içün?
- Şimdi Aq-Meçet, Boğurça (Kamenka), Molodöjnoye qasabalarınen beraberlikte, Borçoqraq - Aqmescit rayonında eñ büyük qırımtatar qasabalarından birisi. Hatırlayım ki, Saq rayonınıñ Temeş (Şelkoviçnoye) köyünde yaşağan soylarımız ana-babamdan ne içün böyle boş, suvsız, infraterkipsiz yer saylağanlarını soray edi. Ana ve babam, bu - asılnda Aqmescittir ve balalarnıñ şeer mektebinde, ileride ise - universitette oqumağa çareleri olacaq dep cevaplana edi. Demek, Borçoqraqnı saylap, olar öz üç balasınıñ kelecegi aqqında tüsüne edi.
- Amma aynı vaqıtta Borçoqraqta infraterkipnen bağlı bayağı mesele bar edi - yarıq, gaz keçirilmesi, mektep olmaması. Sakinler bunıñ çaresini ne etip tapa edi?
- İşte, türlüce. Birinci vaqıtları merkezleştirilgen suv teminatı olmadı. Babamnıñ ilk yapqanı - quyu qazıp, amam qurğanı edi. Keççe suv teminatı da yapıldı, amma bizim Polevaya soqağımızda onı doğru keçirmediler. Anda eki soqaq bar edi - birisi yüksekçe, birisi ise - alçaqça. Aşadaki soqaqnıñ sakinleri bütün suvnı qullanıp çıqa edi, evimiz yerleşken töpedeki soqaqqa ise suv köterilmey edi. Hatrımda bar ki, anam, başqa faal adamlernen beraber, bu meseleni bir şey etip çezmek içün köy şurasınıñ qapılarını sıq-sıq qaqa edi.
Elektrik teminatı da ayrı bir mesele edi. Babamlar evge yarıqnı birden keçirdi, amma 90-ıncı yılları sıq-sıq yarıq söndürmeleri ola edi, er kes de bunıñ çaresini özcesine tapa edi. Bizim lampadamız, çıraqlarımız bar edi, o yarıqta biz ders yapa edik, bulmaça, domino, loto oynay edik.
Men balalığımnı sevginen hatırlayım, çünki qorantamız pek muabbet edi. Şimdi ise adamlar daa çoq vaqtını telefon, gacetlernen keçire. O maalde ise biz, qıyın zaman olğanına baqmadan, beraberlikte samimiy qonuşuvda çoq vaqıt keçire edik.
- Borçoqraqta nasıl vaqıt süre ediñiz? Yazda, qışta ne yapa ediñiz?
Borçoqraq - menim Vatanım, Qırım toprağına ilk yapqan adımım anda edi
- Evimizniñ yanında büyük tıynaq bar edi, yazda anda yalday edik. Bizim ava ballonlarımız bar edi, suvda pek çoq vaqıt keçire edik. Bu tıynaqqa Aqmescitniñ çeşit rayonlarından adamlar kele edi. Qışta ise sıq-sıq bayırdan taya edik. Yanımızda bir yılğa ve küçük orman bar edi, işte, soqağımız da töpelikte yerleşkeni içün capında ya çananen, ya da balaban paketler üstünde tayıp tüşe edik. Ortalıqta çoq qurulıp bitirilmegen binalar bar edi, anda saqlançaq oynay edik, tereklerde ev qura edik, anda çaylar içe edik. Dağlarğa bara edik, mantar, qızılçıq, dağ cilegini cıya edik.
Menim acayip, ğayet şen balalığım edi. Maddiy şeylerge baqsan, olarnıñ çoqusı mende yoq edi. Babamlar alâ daa o vaqıtları bizge çoq şey berip olamağanlarına yanğanlarını ayta. Amma buña cevap olaraq - olar maña ömür ve tasil bergenlerini aytam, bu - eñ esas şeylerdir ve olar içün men pek minnetdarım. Başqa, maddiy destek köstermege imkâniyeti olğan ana-babalar kibi, ev almaqnen maña yardım etip olamağanları ise - asıl qasevet degil, demek tırışmaq, biraz ziyadece çalışmaq kerek ve er şey olur. Anam ve babam bizge bergen bütün sevgisi içün men pek minnetdarım.
Borçoqraq ve Qırım - bu menim Vatanım, ömrümniñ eñ güzel vaqtını keçirgen yerim. Anda men ilk sefer sevda oldım, anda menim sevimli yerlerim bar ve Qırım toprağına ilk yapqan adımım anda edi. Şimdi anda qaytıp olamağanıma küyüp yanam ve tuvğan yerlerimi olduqça tez körmege pek isteyim.


text:
Şaytan sını rizasızlıq uyattı
İspaniyädä telefon belä selfi yasawçı şaytan häykälen quydırtmas öçen imza cıyalar
İspaniyäneñ Segovia şähärendä quyılırğa tiyeşle şäytan häykäle “artıq söykemle” buluı öçen rizasızlıq uyattı. Meñnärçä keşe anı quydırtmas öçen imza cıydı. Ğarizada äytelgänçä, qulına telefon totqan şaytan söykemle bulıp kürenä häm bu anı “izgeläşterä”. Älegä xäl katoliklarnı qıyırsıtqan. Alar şaytannıñ künel qaytaruçı häm yawız bularaq kürsätelüen teli. Xakimiyät wäkile Klawdiya de Santos häykälgä qarşı reakśiyäne xuş qarşılamawın belderde häm, imza cıyu kampaniyäsenä qaramastan, anı yasawnı däwam itäçäklären äytte. Ul “Êl’ Pais” gazetına birgän interv’yusında: “21nçe yözyıllıqta şulay fiker yörtülärenä ışana almıym,”-dide.
Sınçı Xose Antonio Abella da Santosnıqına oxşağanraq fikeren belderde. “Bu 21nçe ğasır! Bu häykäl - dustanä häm kölemseräwçe şaytan karikaturası. Anıñ dini xislärne kimsetüen söylilär. Monıñ din belän bernindi bäyläneşe yuq,”-di ul. Sınçı häykälneñ turistlarnı qızıqsındıru maqsatı belän yasaluın söyli.
Bäyläneşle xäbärlär
Fil’m töşerü törkeme dön'yağa qayttı
Rusiya törkemne 5 nçe oktyabr’dä fil’m töşerü öçen Xalıqara ğaläm stanśiyäsenä cibärgän ide


text:
Krımskaya Roza köyü yanında "Tavrida" trassasında bazaertesi künü, yanvarniñ 6-sında üç adam yol qazasında yaralandı. Olarnıñ birisi elâk oldı. Bunı yanvarniñ 7-sinde rusiyeli Qırım FVN-niñ matbuat hızmeti bildire.
Qurtarıcılar qaza yerine kelgen soñ, yolda 4 maşna çatışqanını bildi. Üç adam yaralandı, bir adam elâk oldı.
"Çeşit-türlü seviyedeki yaralar ile adamlarnı acele yardımğa berdiler. Elâk olğan adam ise maşna içinde sıqılğan edi. Qurtarıcılar mahsus alet ile cesetni maşnadan çıqardı", - dep yaza müessise başı Sergey Şahovnıñ sözlerinden matbuat hızmeti.
Qurtarıcılar, qaza yerinde "Krım-Spas"nıñ Qarasuvbazar bölügi, GİBDD ve acele yardımnıñ hadimleri çalışqanını qayd etti.
Yanvarniñ 2-sinde gece "Yalta-Aqmescit" yolunda maşna piyadeni urdı, onı yoldan tik bir capqa attı.
Daa evel Aluşta civarındaki yük maşinası ve mikroavtobusnıñ yol qazası neticesinde sekiz kişi yaralandı.


text:
Rusiye Mudafaa nazirligi, arbiyler keçken afta Yaltada yerleştirgen köçüci gospital koronavirus hastalarını qabul etip başlağanı bildirdi. Bu aqta malümat dekabrniñ 28-nde saba peyda oldı.
“Kelgen bütün vatandaşlarnı ihtisaslı ekimler baqtı, olar köçünci gospitalniñ yuqunç bölüginde tedaviylenmege devam etecekler. Statsionar tedaviylevde olğan hastalar ihtisaslı arbiy ekimlerniñ daimiy nezareti astında bulunmaqtalar”, – yazıla bildirmede.
Qabul etilgen hastalrnıñ sayısı aqqında malümat yoq.
Rusiye Mudafaa nazirligi, er köçüci gospitalde 100 yer bar, dep bildirgen edi.
Aksönov, yanvarniñ ortasına qadar yerli alış-veriş merkezlerinde kütleviy tedbirlerniñ keçirilüvini ve food courtlarnıñ işini yasaqladı. Qırımda tek restoranlarda degil, ofislerde de korporativ keçirilüvi yasaq etildi.
Bundan evel Qırım akimiyeti şeer meydanlarında keçirilmesi planlaştırılğan bütün medeniy-kütleviy tedbirlerni yasaqladı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ emrinen, Rusiye Mudafaa nazirligi Yalta ve Aqmescitte yuqunç ile küreşmek içün koronavirus hastahanelerini qura.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
ABD OSCE daimiy vekili James Gilmore oktâbrniñ 1-nde Viyanadaki OSCE Daimiy şurasınıñ toplaşuvında Rusiye işğal altındaki Qırımda siyasiy sebeplerden insanlarnı tutmağa devam ete, dep qayd etti.
«Qırımda Rusiye ve onıñ işğalci akimiyeti qırımtatarlarnı ve etnik ukrainlerni muntazam sürette aqaretley, olarnı siyasiy sebeplerden tuta ve apiske ala. İşğalci akimiyet söz ve birleşme serbestligi, em de barışıq toplaşuv aqqını sebepsiz sıñırlamaqta», – dedi Gilmore.
O, Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları» ve diniy sebeplerden tutulğan diger insanlar aqqında daa bir kere hatırlattı.
«Qırım Ukrainanıñ toprağıdır, dep tekrarlaymız. Bu sahte terrorizm qabaatlavları boyunca qabaatlanğan ya da mahküm etilgen iç kimse bir de bir zorbalıqnı planlaştırğanında ya da yapqanında qabaatlanmay. 16 yılğa üküm etilgen Server Mustafayev ve onıñnen beraber apiske alınğan diger qırımtatarları Rusiye tutqan diger ukrainalı siyasiy mabüslernen acele azat etilmeli», – dep qoştı elçi.
Gilmore, ABD Ukraina topraq bütünligine qol tutqanını aytıp, Qırım işğalden qurtarılğanına qadar Rusiyege qarşı sanktsion siyaseti bitmeycek, dep işandırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İyülniñ 6-nda Büyük Yaltda daa 10 plâj açılacaq. Bunı işğal etilgen Yaltanıñ başı Yanina Pavlenko haber etti.
«Bugün Ropotrebnadzordan yahşı haber keldi: yarın saba daa 10 plâj açamız. Böylece Forostan Russiya sanatoriyinece, Koreiz ve Mishordan ğayrı bütün plâjlar açıq olacaq ve adamlar anda yuvınıp olacaq», – dedi Pavlenko.
Hatırlatamız, Qırımnıñ Rusiye Fevqulâde vaziyetler idaresi iyülniñ 3-nden 5-ne qadar yarımadada küçlü sağanaq, boranlı yağmur yağacaq ve küçlü ruzgâr esecek, dep bekley.
Qırım Gidromettsentr yolbaşçısı Tatyana Lübetskaya iyülniñ 3-nde Qırımğa yağmur ketirecek daa bir tsiklon olacaq, dep bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresi bildirgenine köre, 2021 senesi iyünniñ 16-ndan 18-ne qadar küçlü yağanaqlar neticesinde 426 azbar, 356 ev, 18 içtimaiy ceetten müim obyektni suv bastı. İyünniñ 22-nde saba, Qırım qurtarıcılarınıñ malümatına köre, Yalta ve Yedi Quyu rayonında 37 ev suvda qala. Umumen suv basqan yerlerden 1783 insan tahliye etildi.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gotsanük iyünniñ 25-nde Fevqulâde vaziyetler komissiyasınıñ toplaşuvında Qırımda selden kelgen zarar 200 million rubleden çoq oldı, dep bildirdi.
Akimiyet Qırımnıñ yedek fondundan 161 mln 160 biñ ruble yarımadadaki fevqulâde vaziyet aqibetlerini yoq etmek içün sarf etmege qarar berdi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi muavini İlmi Umerov dey ki, Qırımda ticaret ile yalıñız Rusiye akimiyetine riayetkâr olğanlar ile oğraşa bile.
Böylece o ATR telekanalınıñ saibine ait olğan şirketlerdeki tintüvlerni izaatladı.
«Esas maqsat – ziyade qorquzmaqtır. Rusiyede er kes qorqu içinde yaşamaq kerek. Başqace tüşünmek ya da riayet etmemek – mümkün olmağan «itişam»dır. Ticaret ile oğraşmaq ve inkişaf emtek – «riayetkâr»larnıñ fırsatıdır.
FSB ve Rusiye qorquzuv taktikasını qullanıp, Qırımdan daa da çoq insannı quvmağa tırışa»,– yaza o Facebookta.
«Eminim, qırımtatar halqına ileride de Qırımda Rusiye qanuniyetini tanımamaq içün sabır ve idraq yeter, Ukraina terkibinde qırımtatar muhtar cumhuriyeti içün küreş ise devam etecek...», – dey o.
Saba noyabr 2 künü Qırımda ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov ana-babasınıñ evinde tintüv keçirildi. Moskvada yaşağan İsâlmovnıñ tatası Lenaranıñ evini de tinteyler.
Qırım uquq qoruyıcı organlarınıñ işbu sebepten resmiy izaatları şimdilik yoqtır.
Aynı zamanda, Qırımnıñ Devlet milletler komitetiniñ başı Zaur Smirnov RİA Krım neşirine aytqanı kibi, İslâmov «Rusiyege qarşı ekstremist faaliyeti içün cevap bermeli».
Rusiye Merkeziy bankı saytında ATR telekanalınıñ saibi, iş adamı Lenur İslâmovnıñ «Just Bank» şirketiniñ bank ameliyatlarınıñ keçirilmesine litsenziyanıñ qaytarılması aqqında malümat peyda oldı.
Şimdi İslâmov qıtaiy Ukrainada yaşay ve sentâbr 20 künü başlanğan Qırım qamaçavınıñ teşebbüsçilerinden biri ola.


text:
Fazıl Ametov
Fazıl Meñliamet (Meñlâmet) oğlu Ametov (rusça Фaзы́л MeHлиaMéToBич AMéToB; 1917 s. dekabr 27 – 1984 s. fevral 15) — qırımtatarlarnıñ Vatanğa qaytuv oğrundaki milliy areket iştirakçileriniñ biri, metsenat.
Qırımtatar milliy areketi[deñiştir | kodunı deñiştir]
ŞSCB Yuqarı Şurası Prezidiumınıñ 1956 senesi çıqarğan "Ulu Vatan Cenki devrinde sürgün etilgen ŞSCB grajdanları – qırımtatarlarnı, bulğarlar, türkler, kürdler, hemşiller ve olarnıñ qoranta azalarını mahsus belgilengen yerlerge yerleştirüv boyunca sıñırlavlarnı lâğu etüv aqqında"ki Qararı çıqqanınen qırımtatar ziyalıları Cebbar Akimov, Bekir Osmanov, Mustafa Selimov, Seitümer Emin, Bekir Ümerov, Yusuf Bolat, Şamil Alâdin yolbaşçılığında Qırımğa qaytuv ve aq-uquqlarnı ğayrıdan tiklev oğrundaki Milliy areketniñ esasına temel taşı qoyğan ediler. Fazıl Ametov da olar arasında degerli yer aldı. Lütfi Bekirov şöyle hatırlay: "Men Fazıl ağanen ilk sefer 1958 senesi mayıs 1-de tanış oldım. O meni Qırımda partizanlarnıñ Şarq birleşmesiniñ komissarı olğan Refat Mustafayevge musafirlikke alıp bardı. Sofra başında oturğanımızda Qırımğa qaytuv halqımıznıñ aq-uquqlarınıñ ğayrıdan tiklenüvi aqqında laf yürsetildi. Olarnıñ laflarından bu problem endi birinci kere muzakere etilmegenini añladım".
Fazıl Ametov, Cebbar Akim, Şamil Alâdin, Yusuf Bolat (cenkten evelki yazıcı ve jurnalistler), on üç yıl devamında ana tilinde qonuşmaq, oqumaq ve yazmaq uquqından marum olğan halq onı zaten ğayıp ete bilecegini añlap, milliy gazetni meydanğa ketirüv meselesini aliy seviyede çezmek üzerinde çalışıp başladılar. Niayet, 1957 senesi mayıs 1-de "Lenin bayrağı"nıñ birinci sanı dünya yüzüni köre. Çoq yıl devamında gazetada "qırımtatar" degen sözni yazmaq qatiyen yasaq etilgenine baqmadan, bu neşir 34 yıl devamında bütün qırımtatar halqı içün em derslik, em mektep, em aliy oquv yurtu oldı. Aradan yigirmi yıl keçken soñ Fazıl Ametov qırımtatar tilinde mecmuanı meydanğa ketirüv meselesini köterip başladı. Çoqtan-çoq muracaatlar sayesinde başta almanah, soñra ise daimiy sürette neşir etilgen mecmua olaraq "Yıldız" peyda oldı. Fazıl Ametov ise ömrüniñ soñuna qadar gazeta ve mecmuanıñ sadıq ve işançlı yardımcısı oldı. Bu aqta onıñ "Lenin bayrağı" gazetasınıñ mühbiri şeadetnamesi delâlet bermekte.
60-ncı senelerniñ soñlarında ve 70-nci senelerniñ başlarında aliy mertebeli memurlar, devlet erbapları, Ulu Vatan Cenkiniñ iştirakçileri devletten adalet tikleycegine ümütlerini coyıp, ğayet sıqı dairede toplanaraq, halqımız sürgün etilgen bütün yerlerinde Qırımğa qaytuv oğrundaki areketni başlamaq qararına keleler. Özbekistannıñ Bekabad şeerinde "Qızıl Qırım" gazetasınıñ sabıq muarriri Cebbar Akimovnıñ evinde Fazıl Ametov ve Yusuf Bolat toplandılar. Lütfi Bekirov da anda yaşay edi. Onı Cebbar Akimniñ evine çağırıp, qoluna mektüp tutturıp, partizanlarnıñ Baş ştabınıñ qorqubilmez razvedkacısı Bekir Osmanovğa alıp barmağa muracaat ettiler. Lütfi Bekirov Bekir ağanı arbiy gospitalde tapa. Mektüpte qırımtatarca tek bir söz yazılğan edi: "Başlaymız!". Bekir ağa eñ sadıq teşebbüsçilerni etrafına toplap, soñuna qadar areketke sadıq olacaqlarına ant etmege mecbur etken. Er kes yemin etti. Fazıl Ametov itibarlı şahıslarnıñ ğayet tar dairesiniñ keçirgen toplaşuvında yolbaşçı ya da yetekçilerni tayin etmemek teklifinen çıqışta bulunğan. Onıñ bu teklifine er kes qol tuta ve arekette yolbaşçılar olmaycağı, o umumhalq areketi olıp, sürgünlik yerlerinde yaşağan bütün qırımtatarlarnı qavrap almaq kerekligi aqqında qarar qabul etile. Bundan ğayrı, Fazıl ağa qırımtatarlar yaşağan bütün yerlerde eñ faal teşebbüsçilerni saylap alaraq, olarnı Moskvağa yollap turmaqnı teklif etti. Delegatsiyalarnı Moskvağa yollav, anda yerleştirüv ve aşnen teminlev, bazıda atta bütün masraflarnı o öz üstüne ala edi. İlk delegatsiyanıñ 1964 senesi Moskvadaki işi hususındaki esabatnı diñlegende, közleri yaş tolu edi. Fazıl Ametovnıñ Özbekistandan Rusiyege köy hocalığı mahsulatlarını yetkizüvnen daimiy sürette oğraşqanı sebebinden Orta Asiyanıñ er angi vilâyetine iç bir türlü manialarsız barıp kelmek içün mahsus şeadetnamesi bar edi. İşte, bu oña memleketniñ çeşit köşelerinde yaşağan areket iştirakçilerinen bağlanmaq imkânını bere edi.
Tercimeial[deñiştir | kodunı deñiştir]
Fazıl Ametov 1917 senesi dekabr 27-de Keriç civarındaki Aqtaş köyünde, İstanbulda tasil alğan Meñlâmet efendi ve Vasfiye hanımnıñ qorantasında doğdı. Babası Kefe şeerindeki Büyük caminiñ imamı olğan. Qızıl terror yıllarında Meñlâmet efendi NKVDniñ apishanesinde vefat etti. Fazıl aileniñ üyken balası edi. Köy mektebini, soñra Keriçteki istimalcılıq kooperatsiyası tehnikumını muvafaqiyetnen bitirip, Moskvadaki Plehanov adına halq hocalığı aliy oquv yurtunıñ (şimdi Plehanov adına Rusiye iqtisadiyat universiteti) ticaret-iqtisadiyat fakultetine oqumağa kire. 1939 senesi onı Qırımnıñ Aqşeyh rayonınıñ Rayon istimalcılıq cemiyetine reis olaraq tayin eteler. Aradan olğanı-olacağı bir yıl keçken soñ ise Qırım MŞSCniñ Ticaret Halq komissariatınıñ yetekçi vazifesine keçireler.
Ulu Vatan Cenki başlanğanda Fazıl Ametovnı Qubandaki kolhozlarnıñ birisiniñ reisi olaraq tayin eteler. Soñra kene Qırımğa qaytarıp alıp, partizanlarnı erzaqnen teminlemek avale eteler. 1944 senesi aprel 19-da Fazıl Ametovğa Qarasuvbazar rayonında istimalcılıq kooperatsiyasını teşkilâtlandırmaq avalesi berile. 1944 senesi mayıs 5-te Fazıl ağanı Moskvağa çağırtıp, Moskva vilâyet istimalcılıq kooperatsiyasınıñ reis muavini vazifesine tayin eteler Fazıl ağa qırımtatarlar sürgün etilgenlerini eşitken soñ bu aliy vazifesini red ete ve tuvğanlarını qıdırmağa kete. Tek eki yıldan soñ açlıq ve azaplar çekkenlerinden tamamınen taqatsızlanğan anasınen qız qardaşlarını Samarqand vilâyetindeki Milütino qasabasında tapa. Fazıl Ametovnıñ aqlı, iş tecribesi, istimalcılıq kooperatsiyasını teşkilâtlandıruvda olğan büyük iqtidarı Özbekistanda kerek oldı. O tuvğanlarını Ferğana vilâyetindeki Quva qasabasına köçüre. Mında da 1947 senesi Zekkiye Şamilevanen tanış ola ve biri-birini sevgen yaşlar evlenip, qoranta tizeler. Dört evlât östürip terbiyelediler. Puşkinniñ pek çoq eserlerini ezberden ve tuvğan edebiyatımıznı pek yahşı bilgen Zekkiye hanım, ömür arqadaşına da sadıq yardımcı ve mesleatçı olğan. Şunıñ içün de yazıcılar, şairler Ametovlarnıñ evinde daima eñ aziz musafirler olğan. Fazıl Ametov o zamanda icat etken bütün belli yazıcılar ve şairlernen tanış, Rasul Gamzatov ve Çingiz Aytmatovnen büyük dost edi.
Fazıl Ametov çalışmağa bilip, yahşı para qazanaraq, bütün variyetini Areketniñ ihtiyaclarına masraf ete, istidatlı yaşlarımızğa qoltuta edi. Taşkentteki köy hocalığınıñ irrigatsiyası institutında onıñ yardımı sayesinde qırımtatarlar cümlesinden studentler içün mahsus kvota kirsetilgen. Soñra bu aliy oquv yurtu Areketteki yaş faalcileriniñ özüne has ştabına çevirildi. Qırımtatarlar arasında Server Ömerov, Seitmemet Tairov kibi nazirler, Müzeir Kerimov kibi prokuror ve bir çoq digerleri olğanında Fazıl Ametovnıñ issesi büyük.
O pek bol yürekli, Metsenat degen sözniñ eñ yüksek manasında adam edi. Büyükten-büyük itibarı olğan, aliy devlet hızmetlerinde çalışqan adamlarnen bağı olğan Fazıl Ametov özüniñ bütün bu imkânlarından tek Qırımğa qaytuv, milliy meselemizniñ muvafaqiyetli çezilmesi içün faydalandı. İstidatlı yaşlarımızğa qoltutuvı büyük edi, olarğa oquvlarında da, işke yerleştirüvde de yardım ete edi.
Bularğa baqmadan, Fazıl ağa iç bir vaqıt bu qolundaki imkânlarınen kibirlenmedi, daima taldada qalmağa tırışa edi. Tibbiyet hızmetiniñ polkovnigi, Kuybışev (Samara) şeerindeki Edil boyundaki gospitalniñ bölük müdiri Eskender Qaytazov Fazıl ağa aqqında şöyle yaza: " Men Fazıl Ametovnı er zaman cenk yıllarındaki cesür razvedkacılarnen teñeştirem. Bugün baqasıñ Moskvada, yarın ise – Almaatada, bir daa baqsañ, Samarqandda… Müimden-müim meselelerni çeze, amma öz işleri aqqında kimsege aytmay edi. Ömrümde çoq adamlarnı rastketirdim, amma Fazıl kibi sadıq, samimiy dostnı rastketiralmadım". Aqiqaten de, Fazıl ağa dost olmağa bile edi. Partizanlarnıñ Şarq birleşmesiniñ sabıq komissarı Refat Mustafayevnen onı samimiy dostluq duyğuları bağlay edi. Fazıl Ametovnıñ ricasınen "Lenin bayrağınıñ" mühbiri Safter Nagayev Refat ağa aqqında "Komissar" adlı öçerkni yazdı. Bu öçerk 1982 senesi gazetanıñ 6-ncı – 18-inci sanlarında derc etildi.
Fazıl ağanen Zekkiye apte özleri kibi istidatlı balalarnı terbiyelediler. Teessüf ki, eki oğlu endi rahmetliler. Üyken oğlu –Rustem Ametov iqtisadiyat ilimler namzeti, oqutuv vastalarnıñ müellifi edi. Aliy oquv yurtlarında çalıştı. Riza Ametov – Moskvadaki Bauman adına Aliy tehnika universitetiniñ mezunı, Vatanğa qaytqan soñ Voykov adına zavodnıñ direktor muavini, Keriç şeer icra komiteti yanındaki milletlerara münesebetler bölüginiñ müdiri, Sürgün olunğan halqlarnıñ fondunıñ Keriç bölüginiñ direktorı vazifelerini eda etti. Kence oğulları – Nuri Ametov – ASU saasındaki mütehassıs, SSSR Devlet planında çalıştı, şimdi Moskvada yaşay. Qızı Emine – filologiya ilimleri doktorı ve himiya ilimleriniñ namzeti, Rusiye tabiiy ilimler akademiyasınıñ akademigi, Rusiyeniñ lingvistika ilmi akademiyasınıñ prezidenti, Moskva ecnebiy tiller institutınıñ rektorı, "Filologiya meseleleri" mecmuasınıñ baş muarriri.
Halqı Qırımğa qaytması içün qolundan kelgenini de kelmegenini de, er şeyni yapqan Fazıl Ametov özü ebediyen ğurbette qaldı. O 1984 senesi fevral ayında vefat etti, Taşkente defin etildi.
Fotoresimler[deñiştir | kodunı deñiştir]
Kitaplar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Seitümer Emin "Çöllerday bol, küneşday şevqatlı" – "Yañı dünya" 1994 g. 2 dekabrâ
- İdris Çelebi-oğlu Asanin "Adalet küreşi saflarında" t.1 – Krımuçpedgiz. Simferopol 2002. str 121-127.
- Safter Nagayev "Ğurbette qalğan ecdatlarımıznıñ hatırası". - Krımuçpedgiz. Simferopol 2005. str 103-126.
- Lütfi Bekirov "Başlaymız" – "Yañı dünya" 2012 g. 9.nobrâ
- Naciye Batalova. Fazıl Ametov. "Golos Krıma" gazetası № 47 (985) ot 23.11.2012 g.


text:
İraqnıñ Bağdad paytahtı civarındaki Han-Bani-Sadr şeerinde Oraza bayramı qayd etilgen yerde cuma künü maşina patlavı neticesinde yüzden ziyade kişi elâk oldı.
Etraftaki bir qaç ev yoq etildi.
Qurbanlarnıñ sayısı arta bile – qurtarıcılar cesetlerni toplamağa devam eteler.
Patlavdan mesüliyetni «İslâm devleti» ekstremistik taqımı özüne aldı. Onıñ beyanatlarına köre, maşinada üç tonnalıq patlav maddesi bar edi, ücüm maqsadı «renegatlar» edi – bu sözni ultraradikal sunniyler taqımı şiiylerge nisbeten qullana.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol Müftisi hacı Emirali Ablayev er yıl keçirilgen “İzge Bolgar jıyenı” tedbirinde iştirak etti. Bu künleri Tatarstannıñ Spassk rayonındaki Bolğar qoruq-müzeyinde keçirilgen ananeviy tedbir İtil boyu qadim Bulğarnıñ İslâmnı qabul etmesine bağışlanğan.
Tantanalı tedbirde toplanğanlar ögünde Qırım Müftisi çıqışta bulundı. O, Tatarstan Cumhuriyetiniñ akimiyetine ve din erbaplarına tarihiy tedbirde iştirak etmek imkânını yaratqanları içün teşekkür bildirdi. Bundan da ğayrı, o, qayd etti ki, Rabbimiz bizge bergen er şeyni saqlamaq kerek, ve ibadetnen dua etmek, dinni saqlap tiklemek imkânları içün şükür etmek kerek.
“Yañı camiler qurula, inanğanlarnıñ maneviy ihtiyaclarını yerine ketirmek, milletlerniñ milliy özgünligini saqlamaq içün kerekli şaraitniñ yaratılmasına büyük diqqat ayırıla. Devletniñ müftilikleri, camileri ve medreseleri ananeviy İslâm dininiñ saqlanıluvı, müminlerniñ diniy bilgilerini arttırmaq, olarnıñ tuvğan tilini ögrenip qullanması içün büyük iş yapalar. Ebet, çezilmegen daa çoq mesele bar, er birimizniñ vazifesi – diniy ayatta olğan meselelerniñ çezilüvi içün doğru yol tapmaqtır”, – qayd etti Qırım Müftisi.
Açılış merasiminden soñ iştirakçiler “Kiçik minare ve Hanlar türbesi” saasında dua oqudılar, soñra, vaqıtı kirgen soñ, Rusiye musulmanlarınıñ merkeziy diniy idaresiniñ reisi, Rusiyeniñ aliy Müftisi Talğat Tacudin imamlığında cemaat namazı keçirildi.
Bayramda ananeviy ustalar yarmalığı çalışa. Tedbir programmasında qırımtatarlarnıñ ananeviy “küreş” sport çeşitine beñzegen küreş yarışı keçirile.
İhtar: “İzge Bolgar jıyenı” Bulğarda 1989 senesinden başlap keçirile. Tedbirde Rusiyeniñ farqlı bölgelerinden ve çetelden kelgen musafirler, Tatarstan akimiyeti, diniy idarelerniñ vekilleri, rayonlarnıñ başlıqları, nazirlikler ve çeşit idarelerniñ rehberleri, Rusiye bölgeleriniñ müftileri iştirak ete.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Qırımtatar asıllı ukrain kinorejissör Ahtem Seitablayevni arbiy drama sayılğan «Kiborglar» filmi, dekabrniñ 7-nde keniş ukrain kitlesine numayış etilmek üzre, oynatılmağa çıqtı.
Bu aqta Ukraina Devlet kinosı özüniñ resmi saifesinde bildirmekte.
«Bizim filmimiz cenk aqıında degil, işbu cenk içinde doğğan barışıq aqqında. Stsenariy yazılğanda kerçek «kiborglar» iştirak etti. Olarnıñ birisi er kün çekim meydanında bulunğanı içün, bu bizge pek çoq yardım etti», – dep bildire Devletkino Seitablayevniñ sözlerini.
Daa evel Ukraina Devletkinosınıñ reberi Filipp İlyenko, dekabrniñ 7-nde Seitablayevniñ numayış etilmege başlaycaq «Kiborglar» filmi, beklengeninden ziyade tesirli olıp çıqqanını beyan etken edi.
Açıq menbalardan alınğan malümatqa köre, «Kiborglar» filmi, Ukraina Şarqınıñ Donetsk avalimanında terroristlerge qarşı ötkerilgen operatsiya aqqında ikâye ete. Rejissör Seitablayev janrğa köre onıñ filmi arbiy dramadır, dep saya.
Bu film Ukraina Devletkinosından, onıñ çıqmasına masraf etilecek yarı parasını teşkil etken 24 million grivnalıq maddiy yardım alğan edi.
Filmniñ prodüseri İvanna Dedüra aytqanına köre, «Kiborglar» filmini Baltika devletleri, Poloniya ve Canada kiralamaq niyetli.
Ahtem Seitablayev dekabrniñ 4-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev 2014 senesi mayısnıñ 3-nde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa kirsetilmegeninen bağlı yañı filmniñ stsenariyi üzerinde çalışqanı aqqında ikâye etken edi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dekabrniñ 6-nda Seitablayevni III derece «Yaralıq» ordeninen taqdirledi.


text:
Aqyarğa Çeçenistandan yañı alınğan askerler gruppası yollanıldı. Olar Rusiye Qara deñiz flotunıñ ordusında hızmet etecektirler. Bunı 23 noyabrde «Caucasian Knot» haber agentligi bildirdi.
«Küz çağıruvında alınğan yañı askerlerniñ birinci gruppası oktâbrniñ soñunda hızmetke yollanılğan edi. Küz çağıruv kampaniyası devamında Çeçenstan Cumhuriyetinden 500 insan orduğa alındı», – dep aytıla bildirüvde.
Çeçenistanlı askerler tek gemilerde degil de, Rusiye Deñiz arbiy küçleriniñ sahil ordularında da hızmet etecekler.
Oktâbr ayında Qırmda rus ordusında hızmet etmekten qaçınğan bir kişige qarşı mahkeme işi açılğan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiyä: Äfğanstanda wäzğıyät’ totrıqlı
Rusiyä tışqı êşlär ministrlığı Taliban belän söyläşülär başlawın belderde
Rusiyä tışqı êşlär ministrlığı Äfğanstandağı wäzğıyät’neñ totrıqlılıqqa ireşüen belderde. Ministrlıqtan yasalğan yazmaça belderüdä Äfğanstanda Talibannıñ xakimiyätne qulğa töşerüennän soñğı xälne küzätep baruları citkerelde.
“Qulıbızdağı mäğ’lümatqa qarağanda, başqala Qabul häm tulayım Äfğanstanda wäzğıyät’ totrıqlı. Taliban däwlät tärtiben täêmin itä başladı häm cirle watandaşlar belän çit il diplomatik missiyäläreneñ iminlegen garantiya astına aluın rasladı. Äfğanstandağı barlıq yaqlarnı köç qullanudan tayçınırğa häm wäzğıyät’neñ tınıçlıq yulı belän çişelüenä yärdäm itägä çaqırabız,”- diyelä belderüdä.
Anda äytelgänçä, Rusiyäneñ Qabuldağı ilçelege êşçänlegen däwam itäçäk. Äfğanstandağı yaña xökümät wäkilläre belän söyläşülär başlanğan.
Bäyläneşle xäbärlär
Merkel' wazıyfasında qalaçaq
Germaniyä ilbaşı kanślernıñ yaña xökümät tözelgängä qadär wazıyfasında qaluın soradı


text:
Travel.ru Rusiye turistik portalı ilk sefer mayıs bayramlarında balalar ile raatlanmaq içün barılacaq Rusiyeniñ plâj yerleriniñ cedvelini tizdi. Olarnıñ arasında Qırımnıñ şimalinde yerleşken Canköy şeeri de kirdi.
«Cedvelniñ üçünci yerinde – Qırımnıñ tınç ve raat Canköy şeeri, onıñ güzel manzaraları ve quru yımşaq iklimi ğayet meşurdır. Bücet sutkada 1980 rubleni teşkil etti», – dep aytıla cedvelde.
Birinci yerde – kiçik şeer ve Qırımnıñ eñ temiz yerlerinden biri – Aqmeçit. Portalnıñ malümatına köre, raatlıq büceti 1865 Rusiye rublesini teşkil ete.
Ekinci yerde Qırımnıñ daa bir kurort şeeri – Aluşta. Sutkadaki büceti 1877 rubleni teşkil ete, dep qayd etile cedvelde.
Cedvelge Qırım, Krasnodar ülkesi, Kaliningrad vilâyeti ve Sankt-Peterburgnıñ on beş kurortı kirdi. Tatil büceti eki büyük ve on yaşındaki balağa esanlandı. Musafirhanede bir künlik qaluv (Oktogo.ru servisiniñ mayıs 3-4 künleri), üyle yemegi, meşur yerlerniñ ziyareti köz ögüne alındı.
Asılında ise, Canköy şeerinde deñiz yalısı yoq.
Malüm olğanı kibi, RBK Daily gazetasınıñ tedqiq neticelerine köre, Canköy Rusiyeniñ faqır şeerleri arasında yedinci yerni aldı.


text:
Qırımnıñ memuriy sıñırındaki «Çonğar» keçiş noqtasında noyabrniñ 15-nde qırımtatarlar tutulğan edi: Lemmar Yunusov, Mustafa Asaba ve Nariman Celâl. Yedi saattan soñ olarnı çıqarıp yiberdiler.
Rusiye uquq qoruyıcıları, «subet» keçirip, qırımtatarlarnıñ esas Ukrainadan ketirgen ukrain müellifiniñ Qırım ilhaqı aqqında kitabına ve Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ 100 yılı munasebetinen çıqarılğan aqçağa açuvlandı.
Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, Rusiye uquq qoruyıcıları kitapta «ekstremist malümatlar bar», dedi, aynı vaqıtta, tutulğanlarnıñ qayd etkenine köre, o, yasaqlanğan edebiyat cedvelinde yoq. Gümrukçilerniñ diqqatını Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ konferentsiyasından cep defterleri de celp etken eken.
VI çağırılış Qırımtatar Milliy Qurultayı delegatlarınıñ konferentsiyası noyabrniñ 12-nde Kyivde keçirildi. Qırımtatar faali Zair Smedlâyevniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti, delegatlarğa esas Ukrainağa ketmezden evel basqı yapmağa başladı.
«Bir çoq insan olarnen subet keçirilgenini, açıqça böyle aytılğanını bildirgen edi: «Sizni Qırımğa keri almaycaqmız»Zair Smedlâyev
«Uquq qoruyıcılar konferentsiyadan evel Qurultay delegatlarınen «iş» keçirgen edi. İş adamlarına büyük basqı yapıldı: olarğa iş maniaları çıqarıla edi, vesiqalarnen iş çıqarıp, litsenziya almağa imkân bermey ediler. Başta Rusiye akimiyeti doğru resmiyleştirilgen ukrain vesiqalarını tanıy, dep aytılğan edi, faqat şimdi Rusiye memurları bu vesiqalarda «hata» qıdırıp, Rusiyeniñ yañı standartlarına uyğun olmağan yigirmi yıllıq vesiqalarnı ğayrıdan resmiyleştirmege mecbur eteler. Bu basqınıñ maqsadı Qurultayda kvorum olmasın dep, insanlarnı konferentsiyağa barmaqtan vazgeçmege mecbur etmek edi», – dep tüşüne Smedlâyev.
Faalniñ aytqanına köre, basqınıñ eñ sert aletleri delegatlarnıñ qoranta azalarına tesir etmek ıntıluvları oldı, Kiyvge barğan konferentsiya iştirakçileri Qırımğa keri kirsetilmeycek, dep qorquza ediler.
«Bir çoq insan olarnen subet keçirilgenini, açıqça böyle aytılğanını bildirgen edi: «Sizni Qırımğa keri almaycaqmız». Böylece, insanlar konferentsiya ziyareti ve qoranta arasında saylamaq kerek edi, çünki er kes añlay: keri qaytmağa imkânları olmasa, daa uzun vaqıt balalarını ve torunlarını körip olamazlar», – dey Zair Smedlâyev.
Onıñ qayd etkenine köre, faallerniñ bir qısmı bunıñ kibi telükelerden sebep konferentsiyağa barmadı. Bazı delegatlar konferentsiyadan evel vefat etti, bazıları ya özleri hasta, ya da yaqınlarından biri hasta olğanı içün barıp olamadı.
«Delegatlar arasında yigirmige yaqın kişi – satqın, barmaqtan vazgeçkenler. Bir qaç insan endi merum, bazıları ağır hasta. Yahşı tanığanım delegatlardan biri onkohasta. O, yedi saatlıq eziyetke dayanmaz edi. Digeri onkohasta apayını qaldırıp olamadı, keri kelemese, ömür arqadaşını baqacaq adam yoq, dep qorqtı. Böyle misallerni bilemiz, Ahtem Çiygoz anasınıñ, Riza Şevkiyev babasınıñ cenazesine kelip olamadı, çünki Rusiye prokurorları oña qarşı cinaiy iş açtı. 2014 senesi Qırımdan sürgün etilgen Sinaver Kadırov ve İsmet Yükselniñ ömür arqadaşı Gayana Yüksel babalarınıñ cenazelerinde olmağan edi», – dedi Smedlâyev.
Rusiye uquq qoruyıcıları içün imkânsız bir şey yoqZair Smedlâyev
«Diger taraftan, Rusiye akimiyeti daa evel Rusiye pasportları mecburen berilgen qırımtatarlarnı Qırımğa almasa edi, öz vesiqasını özleri tanımay kibi olacaq edi. Qırımlılarnı öz devletiniñ vatandaşları dep saysalar, olarnı evge nasıl kirsetmezler? Lâkin mesele şu ki, Rusiye uquq qoruyıcıları içün imkânsız bir şey yoq», – dey faal.
Zair Smedlâyevniñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti, delegatlar Kyivge konferentsiyağa ketkende olarnı tutmağa cesaret etemedi.
«Delegatlar Qırımdan çıqqanda tutulsa edi, bu iş ses-şamata çıqarır edi. Konferentsiyada NATO memleketleriniñ diplomatları, elçiler, çetel jurnalistleri ve digerleri bar edi. Rusiye akimiyeti böyle qavğadan qorqqan edi. Konferentsiyadan soñ qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ yubileyi qayd etildi, ve bir çoq delegat bu merasimge qaldı. Bu tedbirlerden soñ quvetçiler Qırımğa qaytqan insanlarnı tutmağa qarar aldı», – dedi o.
Umumen, Zair Smedlâyevniñ aytqanına köre, konferentsiyanı delegatlarnıñ üçte biri ziyaret etti, ve eñ az üçte biri konferentsiya qararlarına qoltutıp, bunı yazma şekilde tasdıqlaycağını bildirdi.
Rusiye akimiyeti Qırım etrafında sovetler zamanında olğan susqunlıq divarını quracaq olaZair Smedlâyev
«Müimi şu ki, halqara toplulıq kördi: qırımtatarlarnıñ ananeviy institutları saqlandı ve çalışa. İnsanlar yarımadadan çıqıp, insan aqları bozulğanını, insanlar hırsızlanğanını, öldürilgenini, tintüvler yapılğanını ve insanlar tutulğanını, Qırımda olğan diger problemler aqqında tarif etmesin dep, uquq qoruyıcılar daa bir qorquzuv aktsiyasını keçirmege tırıştı. Olar insan aqları monitoringini keçirip, basqığa oğrağan qorantalarnen, öldürilgen, hırsızlanğan ve apiske alınıp azaplarğa oğratılğan insanlarnıñ yaqınları ve tuvğanlarınen subetleşecek halqara ekspertlerni Qırımğa kirsetmey. Rusiye akimiyeti Qırım etrafında sovetler zamanında olğan susqunlıq divarını quracaq ola. Olar qırımtatarlar qurğan özidare qurulışları ve halqımıznıñ liderlerinen bağnı kesmege tırışa», – dep tüşüne Zair Smedlâyev.
Kseniya Kirillova, Qırım.Aqiqat közeticisi


text:
Moskva Ukrainada insan aqları boyunca BMT nezaret eyyetiniñ nevbetteki arizasında olğan malümatnı yañlış tanıdı. Bunı bazarertesi künü mart 2-de Rusiye Federatsiyası Tış işler nazirliginde bildirdiler.
«İnsan aqları boyunca BMT yuqarı komissarınıñ idare eyyetiniñ maqsadı – memlekette vaziyetni eyileştirecek doğru malümatnı bermektir. Bu sebepten kene şunı hatırlaymız ki, Qırım Cumhuriyeti yarımada sakinleriniñ qanuniy iradesi ile Rusiye Federatsiyasınıñ subyekti ola ve Ukrainadaki BMT eyyetiniñ mandatına kirmey», – denile Rusiye tış işler nazirliginde.
Bunıñ ile, olarnıñ fikrine köre, «çıqarılğan neticelerniñ episi doğru degil». Rusiye tış işler nazirliginde qayd etilgeni kibi, nezaretçiler «şübeli qaynaqlardan alınğan malümattan faydalanıp, neticelerni çıqara».
Rusiye tış işler nazirliginde Donbassta gumanitar faciasınıñ olğanını aytıp, Minsk añlaşmalarınıñ emiyetini qayd ettiler.


text:
OSCE yanında Rusiye Federatsiyasınıñ daimiy temsilcisi Andrey Kelin mayıs 21 künü Venada OSCE Daimiy şurasınıñ toplaşuvında qırımtatarlarnıñ sürgünligi 71 yıllığına yarımadada hatıra tedbirlerini qırımtatar cemaat teşkilâtlarınıñ ricası ile lâğu etkenleri aqta bildidri. O, şuña Qırım müftiyatınıñ razılığı da bar olğanını ayta.
Bu aqta Rusiye Tış işler nazirliginiñ saytında aşkâr etilgen diplomatnıñ çıqış metninde aytıla, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Ğarbiy zenaatdaşlarımıznıñ qırımtatar halqınıñ sürgünligi 71 yıllığı munasebeti ile qırımtatarlarnıñ aqları bozuluvı aqta bildirüvlerine baqmadan, bu sene mayıs 18 tedbirleri biraz diger şekilde keçirilgendir. Bunı «Qırım» areket ve diger cemaat teşkilâtlarınıñ ricası ile yaptılar. Matem künü kütleviy aktsiyalarnı keçirmemek ğayesine Qırım musulmanlarınıñ müftisi de qol tuttı. O, «bu künni, evel olğanı kibi, mitingler vastası ile siyasetleştirmemek» rica etti ve qırımtatarlarnı camilerge matem dualarına kelmege çağırdı», – denile beyanatta.
Rusiye diplomatı şunı qayd ete ki, mayıs 16 künü Qırım musulmanları diniy idaresiniñ yardımı ile qırımtatar yaşları Çatırdağğa çıqqan edi, mayıs 17 künü Aqmescit meydanında hatıra aktsiyası keçti.
Kelinniñ malümatına köre, mayıs 18 künü Aqmescitte memuriy binalarda devlet bayraqları tüşürildi, 1944 senesi qırımtatarlarnıñ sürgün etilgeni yerlerde gülçemberler qoyuldı.
Er sene Qırımda sürgünlik yıllığı munasebeti ile kütleviy tedbirler, şu cümleden Aqmescit merkezinde matem mitingi keçirile edi. Amma Rusiyeniñ Qırımnı zapt etkeninden soñ Aqmescit merkezinde bu kibi tedbirlerni keçirmege yasaq ettiler.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.


text:
Qırımda politsiya «Rus sidâşçaya» Rusiye birliginiñ azası, faali Aleksandr Denisovnı yaqaldı ve «subetten» soñ azat etti. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, Denisovnı Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ binası yanında yaqaladılar, mında o Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ mahkeme toplaşuvında bulunğan edi.
Aleksandr Denisov mahkeme toplaşuvına «Rus sidâşçaya» («Oturğan Rus») yazısı ile futbolkanı kiyip kelgen edi. Mahkeme toplaşuvı soñuna yetkende, Denisov: «Ukrainağa şan-şerefler!» qıçırıp, salonnı terk etti.
Birazdan onı politsiya hadimleri yaqaladı ve Dekabristov, 19 soqağında yerleşken «E» merkezine ketirdiler, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qırım boyunca Rusiye Taqiqat komitetiniñ baş taqiqat idaresiniñ saytında bu aqta malümat şimdilik yoq.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi noyabr 17 künü fevral 26 vaqiaları boyunca yaqalanğan ve apiste bulunğan eki qırımtatar faali Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ tevqif müddetlerini 2016 senesi fevral 19-na qadar uzattırdı, olar şimdi Aqmescitniñ SİZOsında bulunalar. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ ceza qararı boyunca mahkeme toplaşuvı keçti, neticede apis müddetini 2016 senesi yanvar 29-na qadar uzattılar.


text:
Qaradağ NATOnıñ 29-ncı azası oldı. Resmiy qabul merasimi iyünniñ 5-nde Washingtonıñ ABD Devlet departamentinde ötkerildi.
Qaradağnıñ Şimaliyatlantik devletleri añlaşmasına qoşulması, işbu balkan ülkesine Rusiye basqı yapqan devirde ötkerildi.
Qarabağ bayrağı ilk sefer iyünniñ 7-nde NATOnıñ Brüsseldeki ştab kvatrtirasında asılacaq.
Aprel ayınıñ soñunda Qaradağ parlamenti, bu devletniñ tarihiy noqtaiy nazardan Ğarpqa çevirilgenini köstergen, NATO azalığına kiriş añlaşmasını qabul etken edi. Buña Rusiye ve Qaradağdaki Rusşye tarafdarları olğan firqalar qarşı çıqqan edi.


text:
İyül 28-inde Qırımda 24 koronavirus infektsiya adisesi qayd etildi. Bunı Qırım Sağlıq Nazirligi bildire.
"Olardan 16-sı tibbiy yardım sorağanda, 2-si - evel hastalığı tasdıqlanğan adamlarnen alâqada bulunğanlarda, daa 6-sı saglam adamlarnıñ skriningi vaqtında qayd etildi", - denile beyanatta.
Tünevin Qırımda 23 yañı koronavirus infektsiya adisesi qayd etildi. Aqyarda - üç.
Umumen, Qırım akimiyetiniñ malümatına köre, Qırımda 1139 COVID-19 hastası qayd etildi, Aqyarda - 339.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukrainanıñ qıtaiy qısmından Qırımnıñ işğal etilgen territoriyasına mal ve hızmetlerniñ ketirilmemesi aqqında Ukraina qarar leyhası Ukraina Nazirler kabinetiniñ toplaşuvında kelecek çarşenbe künü baqılmalı, dep bildire Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarov dekabr 6 künü.
«Böyle qararnıñ alınması ile Qırımnıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasına qıtaiy Ukrainadan mal ve hızmetlerniñ berilmesi tam toqtatılır», – dey Çubarov.
«Böyle vesiqanıñ qabul etilmesi ile Qırımğa qamaçav iştirakçileri tarafından de-fakto toqtatılğan mal ve hızmetlerniñ berilmesi, de-yüre toqtatılır. Qırım qamaçavı boyunca aktsiyanıñ neticelerinden biri olacaq», – qayd etti Meclis reisi.
O şunı da bildirdi ki, vesiqada mal ve erzaqnıñ vatandaşlar tarafından ketirilmesiniñ qaideleri de yazılğan.
«Er bir insan özünen içtimaiy emiyeti olğan mallarnı ketire bile, amma umumen on biñ grivnadan ve 50 kg çoq olmamalı», – dey Çubarov.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Yanvarniñ 25, cumaaqşamı künü saba saatlarında Kreml nezaretindeki Qırım küç idaresiniñ hadimleri yarımadanıñ Canköy sakini Enver Kroş ve Seitler rayonı Seitler Vaqıf köyüniñ sakini Ebazer İslâmovnıñ evlerinde tintüv yaptılar.
«Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtınıñ malümatına köre, eki adamnı da yerli rusiyeli politsiya bölüklerine alıp ketkenler.
Faal Server Mustafayev Qırım.Aqiqatqa ikâye etip bergenine köre, qırımlılarnıñ evindeki tintüvler ictimaiy ağlarda derc etilgen malümatlarnen alâqalı eken.
Angi bir ictimaiy ağlar ve derc etilgen malümatlar aqqında söz yürsetilgeni belli degilServer Mustafayev
«Operativ tedbirler keçirilgen maalde şahıslarnıñ evlerinde bulunğan aqrabaları aytqanına köre, küç idaresiniñ hadimleri bu adamlar ictimaiy ağlarda derc etilgen malümatlar esasındaki qararğa binaen areket etkenleri aqqında aytqan ekenler. Angi bir ictimaiy ağlar ve derc etilgen malümat aqqında söz yürsetilgeni belli degil», – dep ikâye etti Mustafayev.
Uquqimayecisi Lütfiye Zudiyeva haber etkenine köre, Enver Kroşnı rayon politsiya idaresinden Kreml nezaretindeki yerli mahkemege alıp ketkenler. Onıñ telefon, planşet ve noutbukını çekip alğanlar.
«Rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri «Krepost» operatsiyasını ilân etkenler: üç saat devamında soy-sopları bile, aqrabalarnıñ arizasını qayd ettirmek içün kantselâriyağa (politsiya rayon bölüginde –QA) kirip olmağanlar. Al-azırda onı beyaz «Gazel» içine mindirip, mahkemege alıp ketemiz degenler», – dep ikâye ete o.
Onıñ sözlerine köre, Kroşnı alıp ketkenlerinden soñ, rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri operatsiyasını yekünlep çekilgenler.
Enver Kroş Rusiye kodeksiniñ 20.3 maddesi 1-nci qısmı (ekstrimistik teşkilâtlarnıñ atributları ya da simvolikasını propaganda etüv ya da açıq şekilde numayiş etüv) boyunca memuriy uquq bozuvında qabaatlana. Mahkeme onı 10 künge tevqif etti.
Yanvarniñ 25-nde tutulıp alınğan ekinci Qırım musulmanını da aynı madde boyunca qabaatlana. Polis rayon bölüginden rayon mahkemesine ketirilgen soñ, onıñ işi baqılğan maalde bina ögüne «acele yardım» çağırıla. Daa soñra imayeniñ ricasınen mahkeme işke miyniñ magnit-rezonans tomografiysınıñ (MRT) neticelerini ilâve ete.
Qırımlı advokat Emil Kurbedinovnıñ bergen malümatına köre, Enver Kroş 2015 senesi dekabr ayında rusiyeli küç idaresiniñ hadimlerinen körüşip, çekiştirüvlerge tabi tutulğan birisidir.
FSB hadimleri Enverni işbirlik yapmağa zorlağanlar. Enver olarnen işbirligi yapmaycağını añlağan soñ, onı çekiştirilmesine emir bergenlerEmil Kurbedinov
«Onı yalan yolunen politsiya bölügine kirsetkenler. Anda artıq FSB hadimleri bekley eken ve onı işbirlik yapmağa zorlağanlar. Enver olarnen işbirligi yapmaycağını añlağan soñ, yerli politsiya hadimlerine onı qıynamasını emir etkenler. Olar Enverniñ başına çuval keysetip, onı bir yerlerge alıp kirerek, qıynağanlar! Uzun vaqıt ve avesliknen qıynağanlar. Enver sağ qalıp, olıp keçkenler ikâye etken, şu cumleden KHV da. O, soñki künlergece barışıqsever küreşini devam etip, Qırımnıñ siyasiy ve ictimaiy ayatında faal iştirak etmekte! O, bir kişilik piketke de çıqqan edi!» – dep yaza Emil Kurbedinov öz Facebook saifesinde.
İmayeci qayd etkenine köre, Kroş çekiştirüvler aqqında halq ögünde ikâye etken soñ, qabaatlılarnı cezalamaq içün «rusiyeli küç idarelerinden iç birisi parmağını bile qıbırdatmağan edi».
«Ancaq söz internetteki ictimaiy ağlarda kimsege zarar ketirmeycek bir paylâşuv aqqında ketkende, küç idaresiniñ hadimleri internet qoruyıcısı ve ulu monitorlar sıfatında aman yetişip keleler!» – dep qayd ete Kurbedinıov.
Rusiyeli küç idareleriniñ saytlarında tintüvnen alâqalı malümat yoq.
Qırım işğalinden soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Franśiyä üz terrorçıların Ğıyraqta xökem itmäkçe
Franśiyä tışqı êşlär ministrı awrupalı DEAŞ terrorçıların xökem itü öçen Ğıyraqta xalıqara mäxkämä tözü yaqlı
Franśiyä tışqı êşlär ministrı Jan - İv Le Drian Awrupadan Süriyägä suğışırğa kitkän DEAŞlılarnıñ Ğıyraqta xökem itelüe öçen xalıqara mäxkämä tözelüen teläwen belderde. Bu xaqta ul ber telekanalğa söyläde. Anda ministr iñ ähämiyät birgän êşläreneñ DEAŞ belän köräş buluın äytte.
Jan-İv Le Drian xalıqara mäxkämä mäs’äläse turında söyläşü öçen tizdän Ğıyraqqa kitäçägen belderde.
Bäyläneşle xäbärlär
Ägäydä köymäneñ batuı näticäsendä balalar ülgän
Ägäy diñgezendä Sakız utrawı kiñlegendä tärtipsez migrantlar utırğan köymäneñ batuı näticäsendä 4 balanıñ ğomere özelgän


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, Qırımda musulmanlarnıñ evlerinde tintüvler vaqtında Rusiye quvetçileriniñ iş usulları Şimaliy Kavkazda olğanına beñzey, dep saya.
«Bu vaziyet bizge Şimaliy Kavkazdan, anda İnguşetiya, Çeçenistan ve Dagistannı bastırğanlarından tanış. Anda FSB hadimleri bunı er kün yapa. Rusiye bugünde halqara terrorcıdır», – mayısnıñ 11-nde Qırımda FSB tarafından Özbekistan vatandaşınıñ öldürilmesini tefsir etip dedi Refat Çubarov Qırım.Aqiqatqa.
Daa o, neticesi 9 insanniñ ölümi olğan yerli sakin tarafından Qazandaki bir mektepte ateş açılması devlet siyasetiniñ aksidir, dep qayd etti.
«Qazandaki öldürüv onıñ (Rusiye – QA) toprağında oldı. Onıñ vatandaşı mektepte balalarnı öldürdi, ekinci öldürüv ise, vaqtınca işğal etilgen bizim toprağımızda oldı. FBS hadimleri bizim toprağımızda yaşağan Özbekistan vatandaşını öldürdi. Eger Rusiye öz topraqlarında ya da diger memleketlerde ukrainlerni, gürcilerni ve digerleri öldürmege devam etse, onıñ adamları öz adamlarını öldürecek. Er şey öz arasında bağlı, devletniñ yapqan em yamanlığı, em eyilligi oña mıtlaqa qayta», – dep saya Çubarov.
Mayısnıñ 11-nde saba faaller Qırımda İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde Ayub Rahimovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında bildirdi. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda keçirilgen tintüv ve tutuvlarnen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Aqmescit civarındaki Dubki köyünde daa bir tintüv başlandı. Tahminlerge köre, anda bu saba İçki rayonı Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyündeki evinde tahqiqat tedbirleri keçirilgen Ayub Rahimov buluna bile. Aqmescit civarındaki Dubki mikrorayonında keçirilgen tintüv vaqtında Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayub) Rahimov öldürildi.
Qırım ve Aqyarda Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi «qanun qoruyıcı organlarnıñ hadimlerine ücüm etüvnen» şübeli sayılğan 49 yaşındaki Aqmecit sakinine qarşı cinayet davası açılğanı aqqında malümatnı tasdıqladı.
Mayısnıñ 12-nde Rusiye nezaretinde olğan İçki rayon mahkemesi, mayısnıñ 11-nde Rusiye quvetçileri tarafından atıp öldürilgen Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayuba) Rahimovnıñ apayını Sohiba Burhanovanıñ memleketten çıqarımasına qarar berdi
Qazannıñ №175 mektebinde açılğan ateş neticesinde 11 insan elâk oldı, 9-ı bala ola, dep bildire Rusiye kütleviy haber vastaları acele hızmetlerniñ malümatına esaslanıp.
Mektepte kimligi belli olmağanlar açqan ateş aqqında kütleviy haber vastaları mayısnıñ 11-nde saba menbalarına esaslanıp bildirip başladı. «İnterfaksnıñ» menbala


text:
Anqara yaqında Rusiyede mabüs olğan Ukraina vatandaslarınıñ, hususan qırımtatarlarnıñ yañartılğan cedellerini aldı, bildire Ukrainada Türkiye elçisi Yağmur Ahmet Güldere, haber ete Azatlıq Radiosı.
"Delegatsiyalarımız, prezidentlerimiznen beraber, yuqarı seviyede ukrain delegatsiyalarınen muzakereler keçirgende, bu mevzular daima kün tertibimizdedir. Yañartılğan cedvellerni alamız, vaziyetteki soñki deñişmeler aqqında laf etemiz. Ve bu meseleni çezmek içün bütün elimizden kelgenini yapmağa tırışamız. Yaqında yañartılğan cedvellerni aldıq, olar şimdi Anqarada. Ve biz bizim qırımtatar ve ukrain dostlarımığa bu işte yardım etmekni devam etecekmiz", - dedi Güldere "İnterfaks-Ukraina" agentligine bergen intervyüsında.
Bundan ğayrı, elçi, Türkiye Qırımnıñ ilhaqını tanımağanını ve tanımaycağını qayd etti.
"Bu resmiy munasebet Türkiye prezidenti ve Mudafaa naziriniñ Kyivge ziyareti ve Ukraina tış işler naziriniñ Antalyağa ziyareti vaqtında daa bir kere qayd etildi", - dedi o.
İyün 25-inde Ukraina prezidentiniñ Ofisi, ilhaq etilgen Qırımda 94 ukrain siyasiy mabüs, olardan 70-ge yaqın qırımtatar, esir olğanını haber etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi muavini İlmi Ümerov dey ki, Meclis azaları ile Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından sıq sürette keçirilgen sorğularnıñ maqsadı – olarnıñ Ankaradaki (Türkiye) Qırımtatarlarnıñ Kongressinde iştirak etmesine yol bermemektir.
«Sorğuda edim. Fevral 26 künü boyunca. Nevbetteki celpname – iyül 31-ne. Şübesiz ki, böyle sıq sorğularnıñ maqsadı – kongresste iştirak etüvimizge imkân bermemek. Añlayışıla, Qırımda yaşağan Meclis azalarınıñ çoqusına çıqmağa bermezler, belki, er keske», – yazdı o Facebookta çarşenbe künü, iyül 29-da.
Evel bildirilgeni kibi, iyül 28 künü Qırımda Rusiye Taqiqat komitetiniñ idaresi Ankarada Bütündünya qırımtatar kongressiniñ keçirilmesi vaqtında Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyevge Qırımdan çıqmağa yasaq etti. Calı künü Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi Smedlâyev ve Celâlnı «fevral 26» işi boyunca şaatlar olaraq sorğuğa çağırdı


text:
Aqmescitteki yañı Cuma Caminiñ açılış künü iç süslenüv leyhası deñişkeni içün bir yılğa qaldırıldı. Bu aqta Rusiye Devlet Dumasınıñ işğal etilgen Qırım deputatı Ruslan Balbek bildirdi. O, Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı bergen vazifesi üzerine qurucılıqnı idare ete. Balbekniñ aytqanına köre, interyer leyhasına «qırımtatar renkler» qoşuldı.
«Milliy medeniyetniñ hususiyetleri aks etilsin dep, qırımtatar milliy renklerini qoşmağa qarar alındı. Cami Şarqiy Avropada eñ büyük olacaq. Şimdi iç süslenüvnen bağlı bir qararğa keldik», – dep bildire Balbekniñ aytqanlarını Qırım akimiyetine yaqın olğan «Krıminform» neşiri.
Rusiye akimiyeti yañı Cuma Camini 2019 senesi aprelniñ 21-nde – Rusiye prezidentiniñ Qırımnıñ sürgün etilgen halqlarınıñ reabilitatsiyası fermanını imzalağan künü – açmağa planlaştırğan edi. Yañı kün – 2020 senesi aprelniñ 21-i.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin 2019 senesi aprelniñ 25-nde Rusiye Tış işler nazirligine Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ Aqmescitteki büyük Cuma Caminiñ açılış merasimine teşrif buyurmasınıñ formatını iyünniñ 1-ne qadar tüşünmege vazife berdi. Rusiye prezidenti işğal altındaki Qırımnı ziyaret etip, bu tedbirge Erdoğannı davet etti, dep bildirdi. Recep Tayyip Erdoğan bunı açıq şekilde daa izaatlamağan edi.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Said İsmagilov musulman din erbaplarını ilhaq etilgen Qırımdaki Cuma Cami açılışını ziyaret etmemesine çağıra.
Leyhağa köre, Aqmescitteki Cuma Cami 5,7 biñ metr kârelik olıp, 2,6 biñ insannı sığdıracaq. İnşaat eki qısımdan ibaret – qubbeli esas bina ve kolonnalı ve abdesthaneli iç azbar. Cami qurucılığı 2016 senesi oktâbr ayında başladı, onı 2019 senesiniñ soñunda bitirmege planlaştırıla.
2018 senesi iyün ayınıñ soñunda Aqmescitte Qırımdaki Cuma Caminiñ büyük qubbesini qurmağa başladılar. Küzde qurucılar beton işlerini bitirip, caminiñ büyük qubbesini qurdı ve binanıñ iç süslenüvine başladı. 2018 senesi oktâbr ayınıñ soñunda camide liftler çalıştırıldı.


text:
Musa Mamut – qırımtatar halqı tarihında saqlanıp qalğan qırımtatarlardan biri. 1978 senesi iyün 23 künü Musa Mamut sovet ükümetiniñ sıqıştıruvına narazılıq kösterip, kendini yaqqan edi. O Qırımğa 70-nci seneleri qaytacaq oldı, o vaqıt qırımtatarlarnıñ buña resmiy aqqı bar edi. Semetdeşleri tek 80-nci seneleri qaytıp olğanlarını köz ögüne alsaq, Musa Mamut vatanda yaşap oldı. Amma, 70-nci seneleri bu yaşayış pek kergin edi. 1985 senesi iyün ayında ukrain Radio Svoboda-sınıñ efirinde yañğırağan uquq qoruyıcı Ayşe Seytmuratovanıñ arhiv malümatlarını ketiremiz.
1967 senesi sentâbr 5 künü Sovet ükümetiniñ Yuqarı Şurası 1944 senesi qırımtatarlarnıñ Qırımdan sürgün etilgenini esassız tanıp, halq vekillerine resmiy olaraq Sovet ükümetiniñ er köşesinde yaşamaq mümkünligini aqqında ferman çıqardı. Bu vesiqa dünya yüzüni körgen soñ, Qırımğa biñlerce qorantalar yol aldılar. 1975 senesi aprel ayında Musa Mamut ta vatanğa köçti. Aqmescit civarındaki Beş-terek köyünde ev satın aldı ve vesiqalarnı resmiyleştirmek, qayd etilmek ve işke kirmek içün areket etip başladı.
Amma, Qırım akimiyeti gizli avaleler boyunca qırımtatarlarnı milliy mensüplik boyunca taqip etmege başladılar. Musa Mamutnıñ qorantası da taqip etile edi. Köy şurasında oña evni resmiyleştirmege yasaqladılar, işke almadılar ve qayd etmege de red ettiler. Musa Mamut aytqan beyannamelerge red etüv ve qorquzuvlar eşite edi.
Vatanğa avdet etmesi içün mahkeme ettiler
Biraz vaqıt keçken soñ, akimiyet sözden işke keçti. 1976 senesi mayıs 13 künü Musa Mamut ve apayı Zekiye Abdullayevaı Aqmescit rayon mahkemesi «pasport rejiminiñ bozuluvında» qabaatladı. Sovet Ukrainanıñ Cinaiy Kodeksiniñ 196 –nci maddesine köre, Musanı eki yılğa azatlıqtan marum ettiler, apayı (üç balanıñ anası) - şartlı olaraq eki yılğa apis etildi.
1976 senesi iyün 3 künü Qırım vilâyet mahkemesiniñ qabaatlavında: «Mamut Musa ve Abdullayeva Zekiyeni mahkeme aprel ayında 1975 senesi Taşkent vilâyetinden Qırım vilâyeti Donskoye köyüne köçip kelgenleri ve Komsomolskaya soqağında ev satın alğanlarında qabaatladı. Mahkemede Mamut ve Abdullayeva qabaatnı öz boynuna almadılar. Mahküm etilgen Abdullayeva halq mahkemeniñ qararını lâğu etmege rica etti, çünki ne aqayı, ne de o cinayet yapmadılar, ortada üç bala bar, bundan evel mahkemege çekilmegen ediler ve fahriy yarlıqlarnen taqdirlengen edi. Mahkemeciler şikâyetni qanatlendirmediler. Aqmescit rayonınıñ halq mahkemesi qararnı deñişmey qaldırdı».
Musa Mamut ve apayını Taşkent vilâyetinden vatanğa kelgenleri ve evni satın alğanları içün mahküm ettiler. Amma, Musa Mamut ve Zekiye Abdullayeva Qırım Sovet Cumhuriyetinde doğdı: Musa – 1931 senesi Bağçasaray rayonında 1931 senesi fevral 20 künü dünyağa keldi, Zekiye ise Balıqlava rayonında 1932 senesi mayıs 20 künü dünyağa keldiler.
Qırım akimiyeti Musa Mamut ve apayını sıqıştırğan soñ, balalarını taqip etmege başladı. Mektepte 10-ncı sınıf talebelerniñ episine pasportlar berilgende, Mamutnıñ üyken qızı Dilâra Qırım icra vilâyet komitetiniñ qararını aldı: «Ana-babañız qayd etilmegeni içün, sizge pasportnı bermemek qararı alındı». Dilâra Mamutnı apis cezasınen qorquzıp, qırımtatarı olaraq ana-babsınıñ evinden ayırıp, Qırımdan sürgün ettiler.
«Kene de apis etermiz, ket»
1975 senesi azat etilgen Musa Mamut kene Qırımğa qayttı ve işke alınması ve qayd etilmek içün areketlerni ğayrıdan başladı. Ve ne yerge muracaat etmesin, kene de qorquzuvlar eşitti: «Apis etermiz, ket».
Ve kerçekten de, çoqqa barmay 1978 senesi iyün ayında Beş-terek köyüne taqiqatçı kelip, Musa Mamutqa qarşı cinaiy iş açılğanını bildirdi. O şunı ayttı: «Siz Qırımdan ketmeseñiz, sizni apiste yoq etmek içün er şeyni yaparmız». Buña Musa Mamut şöyle cvaplandı: «Qırım-vatanım. Men vatanga yaşamaq ve ölmek içün keldim. Bu sefer meni tirileyin almazsıñız: men benzin azırladım».
İyün 23 künü Musa Mamutnıñ evine militsioner kelgende, o urbasını deñiştirecek kibi aranğa kirdi. Üstüne benzin tökti ve militsionerge yaqınlaşqanda özüni yaqtı. Musa Mamut 11 yaşındaki oğlunıñ közü ögünde yandı. Bala: "Baba, kerekmey", dep bağırğanı da onı toqtatmadı. Sabırı tükendi. Militsioner ise, ateşni söndürmek degil, mototsiklnı qaldırıp, qaçıp ketti.
Mamutnıñ kendini yaquvı bütün halqnıñ faciasıdır
İyün 28 künü 1978 senesi Aqmescitniñ hastahanesinde Musa Mamut keçindi. Tibbiy vesiqada, teniniñ 90 fayızı yanğanı aqqında bildirilgen edi. Men bu vessiqalarnı, 1978 senesi Musa Mamut aqqında malümat toplağanda öz közlerimnen kördim (Ayşe Seytmuratova yaza – müel.).
Qırımtatar kitaphaneside sergi, Aqmescit, 2008 senesi
Musa Mamutnıñ ölüminden soñ da, qorantasını raat qaldırmadılar. Apayı Zekiye Abdullayevanı defalarca soravğa çeke ediler. Biraz vaqıt keçken soñ, Qırımda yazmağa işandırdılar ,amma onıñ yerine Zekiye aqayı Musa kendini yaqqan vaqıtta mesülietsiz olğanını tasdiqlamaq kerek edi. (yani, añsız bir alda olğanını isbatlamağa kerek edi).
1968 senesi Ukrainanıñ paytahtında da bu kibi facia yüz bergen edi: Oktâbr iñkilâbı bayramı arfesinde 50 yaşında ukrainli Vasiliy Makuh, Kreşçatikte üstüne benzin tökip, Kalinin medanynda canlı meşal olaraq çapıp, «Serbest Ukraina yaşasın» kibi şiarlarnı qıçırdı.
Vasiliy Makuh – Lvov civarındaki Sakol rayonında doğdı, talin lagerleriniñ sabıq mahkümi ,Dnepropetrovsk civarında yaşap, ocalıq yaptı. Özüniñ narazılıq numayışını Pragada Yan Palahnıñ yaquvından eki buçuq ay evelsi yaptı. Amma, Yan Palahnı bütün Praga defn etti, ve merkeziy Çehoslovakiya neşiriniñ birinci saifesinde onıñ resimi yerleştirildi.
Hastahanede vefat etken Vasiliy Makuhnıñ cesetini ise gizlediler ve atta qayda olğanını ne apayı, ne de balalarına ayttılar.
Qırımtatarı Musa Mamut aqqında da hatıranı yoq etmege istediler, amma, bu 1944 senesi mayıs 18 künü başlanğan bütün halqnıñ faciasıdır. Musa Mamut, ebediy meşal olıp, bütün keçmişlerniñ bir abidesi sayıla.
Mettiniñ azırlanuvında destek köstergen 60-ncı senelerniñ Muzeyine teşekkurler bildiremiz.


text:
Noyabrniñ 30-nda Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov Birinci qırımtatar halqı qurultaynıñ 100 yıllığına bağışlanğan universitet talebeleriniñ ilmiy işleri yarışını ilân etti.
«Yarışta em Ukrainanıñ qıtadaki qısmında, em de vaqtınca işğal etilgen Qırımda bulunğan aliy oquv yurtlarınıñ talebeleri iştrak ete bileler. Yarışta iştirak etilmesiniñ şartı, qırımtatar halqınıñ temsiliy organı olğan qurultaynıñ meydanğa ketirilmesi, işi ve rolü ile alâqalı çeşitli mevzular açıqlanğan müellifniñ qalemine ait unikal ilmiy maqaleniñ yazılmasıdır.
Bildirüvde yarışnıñ bu sene dekabr 1 künü başlaycağı bildirile. İlmiy maqaleler 2018 senesi martnıñ 25-ne qadar qabul etilecekler. Yarışta ğalebe içün 5 biñ hrivna miqdarında mukâfatnıñ berilmesi közde tutula.
«Neticeler 2018 senesi aprelniñ 10-nda Qırımtatar Milliy Meclisniñ resmiy saytında ilân etilecekler», – denile bildirüvde.
Ukraina informatsion siyaset nazirligi, ealige Qurultaynıñ ne olğanını ve qırımtatar milliy areketi içün tarihiy emiyetini bildirmek içün mediakampaniyanı başladı.
Nazirlik, Qırım tarihçısı, Ukraina PEN-klubu azası Gülnara Bekirovanen birlikte Qurultaynıñ meydanğa ketirilmesiniñ maqsadı ve baş vazifelerini añlatqan bir risale azırladı.
Qırımtatar Milliy Qurultayı – milliy toplaşuv, qırımtatar halqınıñ yuqarı temsiliy vekâletli organıdır.
1917 senesi dekabr ayında Qırımtatar halqınıñ qurultayı mavı tüslü milliy bayraq, Qırım hanlarınıñ altın tamğası şeklinde milliy gerb ve milliy gimnni qabul etti.
Dekabrniñ 6-sında Yuqarı Rada Birinci qırımtatar qurultayı münasebetinen tantanalı oturuşuv keçirecek.


text:
Kornell universitetı
Cornell universitetı (KopHeлл yHиBepcиTeTы). AQŞnıñ New York ştatınıñ Ithaca şähärendä urnaşqan xosusıy universitet, Ürmäle göl ligası äğzası. Universitetnıñ ike meditsina campusları New York häm Qatar ileneñ Mäğärif şähärendä urnaşqannar.
Universitet 1865 yılda Ezra Cornell häm Andrew Dickson White tarafınnan dinnärdän ayırım, irlärgä häm xatın-qızlarğa tigez mökinçeleklär birä torğan institut bularaq açıla. Başlıça universitetnı açuçılar Cornell fänneñ barça ölkälären dz qolaçlar digän ömettä bulalar. Bu ideyälär Cornell universitetınıñ dewizında da çağılış tapqan.
Universitet cide baqalvr häm cide mağistr mäktäbennän tora, härberse üz proğrammasın üze bilgeli. 20nçe ğasırnıñ urtalarınnan universitet üzeneñ eşçänlegen dönya qülämendä alıp bara başlıy. 2001 yılda Qatar däwlätendä meditsina qampusı açıla. Xäzerge waqıtta universitet 40 Nobel büläge belän dan tota.
Fänni ezlänülär universitetnıñ töp eşçänlegen täşkil itä. 2005 – 2006 yıllarda universitet fänni-tikşerenü maqsatlarına 605 million dollar sarıf itkän.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Cornell universitetı 1865 yılnıñ 27 aprelendä oyıştırıla. Ezra Cornell üzeneñ fermasın häm 500,000 dollar külämendä aqçasın universitetqa miras itep birä. Senator Andrew Dickson White isä universitetnıñ berençe prezidentı wazıyfaların başqarırğa üzeneñ rizalığın birä.
Berençe studentlar 1868 yılnıñ 7 oqtyaberendä qabul itelä. İke yıldan xatın-qızlar universitetqa uqırğa kerergä xoquqlı bula.
Cornell universitetınıñ devizı I would found an institution where any person can find instruction in any study (İnglizçädän, Min teläsä kem teläsä nindi fän ölkäsendä kiñäş taba alırday universitetnı başlap cibärermen ).
Qampus[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Cornell universitetınıñ töp qampusı Ithaca, New York ta urnaşqan. Berençe yıllarnı universitet 0.85 kvadrat km cir bili. Bu urında 260 yaqın bina urnaşqan. Töp campusta arzitekturanıñ törle stillärenä qarağan binalarnı tabıp bula. Şul isäptän, Ğotik, Wiktorian häm Neoqlassik kimälendägelären.
New York qampusı şähäreneñ öske Manhattan öleşendä urnaşqan häm anda Meditsina mäktäbe urın alğan.
Qatar qampusı Mäğärif şähärendä (Education City) Doha yanında urnaşqan. 2004 yılda açılğan bu mäktäp, Amerikädan çittä berençe Amerikä meditsina mäktäbe bula. Bu proğramma ilneñ meditsina ölkäsen üsterü maqsatına ireşü öçen täğayınlängän. Qatar xäkümäte 750 million dollar külämendä aqça bülep birä.
Oyışma[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Cornell tabışsız oyışma bularaq sanala, häm şuña kürä aqça fondaları uqu öçen tüläwlärdän, fänni-tikşerenü grantlarınnan, ştat xaqimiäte küçermälärennän häm alumni kertemnärrenän cıyıla.
Cornell şaqtıy desentralizasiälängän uqu yortı bularaq, collegelar bäysez sanala. Härber mäktäp üze uqu proğrammaların tözi. Universitet däräcsendäge taläplär tübändägedän ğıybarät
- yözü testı
- fizik qültura buyınça ike fänne tämamlaw
- yazmaça eş taläplärenä buysınu
Baqalawr däräcäse[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Arxitektura, sänğät häm plannaştıru collegı (College of Architecture, Art and Planning)
- Sänğät häm fännär collegı (College of Arts and Sciences)
- İnjenerlıq collegı (College of Engineering)
- Qunaqxanä belän idarä itü mäktäbe (School of Hotel Administration)
- New York ştatınıñ Awıl Xucalığı häm Yäşäw fännäre collegı (New York State College of Agriculture and Life Sciences)
- New York ştatınıñ Keşe eqoloğiäse collegı (New York State College of Human Ecology)
- New York ştatınıñ İndustriä häm Eşçe mönäsäbätläre mäktäbe (New York State School of Industrial and Labor Relations)
Magistr däräcäse[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Mağistr mätäbe (Graduate School)
- Xoquq mäktäbe (Law School)
- Johnson isemendäge İdarä mäktäbe (Johnson Graduate School of Management)
- Weill Meditsina collegı (Weill Medical College, New York)
- Weill Meditsina collegı (Weill Medical College, Qatar)
2011 yılğı çığarılış klassına uqırğa kerüçelärneñ 20.5% ğına Cornell universitına alındılar. Studentlarnıñ 96% ikençe yılda da uquların däwam itä.
2005-2006 uqu yıllarında Cornellda 1,594 prafisır-uqıtuçı xezmät quya. Şularnıñ öçese Nobel buläge lawreatları.
Universitet rangları, däräcälär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
US News & World Report gäzite isäpläwençä, 12nçe urın (2001-2007) Böyekbritaniäneñ THES-QS World farazlawı buyınça, döndşça 14çe Washington Monthly buyınça, Amerikä millätenä kitergän fayda buyınça yuğarı belem birü yortları arasında 8nçe.
Keşelär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Universitetnı törle yıllarda tämmlawçılar arasında elekkege Taiwan, İran, Quba prezidentları. Amerikä däwlät eşleklärennän Paul Wolfowitz, Janet Reno.
Cornellnı tämamlawçılar Alamo Rent-A-Car, Burger King, Carrier, Citigroup, Coors Brewing Company, Staples, Qualcomm kebek şirkätlären oyıştırğannar.
AQŞnıñ ike xatın-qız Nobel bülägen aluçılarıda Cornellnı tämamlağannar..
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Cornell universitetıniñ räsmi bite(үлe cылTaMa)


text:
Qırımnıñ İslâm-Terek rayonınıñ Küleç Meçit köyünde qurulayatqan caminiñ ögüne Türkiyeniñ Bursa şeerindeki Qırımtatarlarnıñ medeniyet ve qarşılıqlı yardım Cemiyeti tarafından ediye etilgen levha asıldı.
Bunı Qırım Musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Levhada cami Qırımtatarlarnıñ medeniyet ve qarşılıqlı yardım Cemiyetiniñ sabıq reisi Adnan Süyen adına qurulğanı bildirile.
Bursada qırımtatarlarnıñ diasporası adından işbu levhanı Küleç Meçit müminlerine Kefe ve İslâm-Terek rayonlarınıñ baş imamı Nariman Köroğlu taqdim etti.
Belli olğanı kibi, leyhanıñ maliyeviy destegi Türkiyeniñ Bursa şeerindeki Qırımtatarlarnıñ medeniyet ve qarşılıqlı yardım Cemiyeti tarafından kösterile edi. Caminiñ qurucılığı 2013 senesi dekabr ayında 2014 senesi yanvar5 künü vefat etken Adnan Süyenniñ teşebbüsi ile başlağan edi. Qırım musulmanları diniy idaresi camini, hatıra olaraq, Adnan Süyenniñ adına açmağa qarar aldı.
Caminiñ açılış tedbiri 2014 senesi oktâbr ayında olmaq kerek.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda ve esas Ukrainada mart 21 künü qırımtatar mütefekkiri, yazıcı, maarifçi ve neşirci İsmail Gasprinskiyniñ doğğanından 166-ci yıllığını qayd eteler.
Kreml nezaretindeki Qırım Medeniyet nazirliginiñ matbuat hızmeti, Gasprinskiy adına qırımtatar kitaphaneisinde ananeviy «İsmail Gasprinskiyniñ dünyası» adlı edebiy oquvlar ötkerilecegini haber ete. Maarifçiniñ ayatı ve icadiy mirasına bağışlanğan bu oquvlar, 1997 senesinden başlap, er sene ötkerile.
İsmail Gasprinskiy (1851-7914) – qırımtatar mütefekkiri, maarifçi, neşirci ve siyasetçi olıp, ceditçilik ve türkçilik areketleriniñ tesisçilerinden biri. Gasprinskiyniñ dünyaviy ümdeleri ve ğayeleri liberal mefküre, cemiyetniñ teraqqiy inkişafı, slav ve türk halqlarnıñ dostluğı, hristian ve musulmanlarnıñ tolerans davranışı, sotsialistlerniñ radikal talaplarını red etmekte esaslana edi.
Gasprinskiy Bağçasaraya vefat oldı ve Zıncırlı medrese toprağında defin etilgen.


text:
İçtimaiy ağlardaki şaatlar bildire ki, Ay-Petride çığ tügti, yolda bütün naqliyat blok etildi.
«Ay-Petride çığ tüşti. 5 saattan berli enecegimizni bekleymiz, areket etip olamayıq. Yel, qar», – dep bildirdi qullanıcılardan biri.
Şaatlarnıñ bildirgenine köre, qurtaruv hızmetleri cevap bermey.
Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmeti idaresiniñ saytında Ay-Petrideki sığ aqqında malümat yoq, qurtaruv tedbirleri keçirilgenini de haber etmeyler.
Fevqulâde vaziyetler hızmeti Qırım dağlarında çığ tüşe bile, dep tenbiyelegen edi.
Qurtarıcılar yaqın künlerde qar ve ruzgârdan sebep dağlarğa barmaqtan vazgeçmege çağırğan edi.


text:
İşğal etilgen Qırımda Georgiyevskiy adına Qırım devlet tibbiy universitetiniñ rektorı Anatoliy Babaninni işten boşattılar. Bunı Vernadskiy adına Qırım federal universitetiniñ rektorı Sergey Doniç bildirdi, – dep haber ete «Krım Media».
Doniçniñ aytqanına köre, bu qarar Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov ve Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinov ile subetten soñ qabul etildi.
Doniç bildirdi ki, keçken sene avgust 4-te Rusiye ükümeti tibbiy universitetniñ Qırım federal universitetiniñ terkibine kirmesi aqqında qabul etken qarar «Anatoliy Babanin tarafından uydurılğan şahsiy sebeplerden» yerine ketirilmey.
«(Babanin, – muar.) Qırımnıñ bazı siyasetçi ve memurlarınıñ qoltutuvına işanıp, Rusiye Federatsiyası ükümetiniñ qararını boykot ete, lâkin bu aslı olmaz. Bu sebepten vaqıt qalmadı, devlet reberliginiñ siyasetine zıt areket etken Qırım tibbiy universitetiniñ reberligine nisbeten faal adımlar atılmalı», – dep ayttı Qırım federal universitetiniñ rektorı.
Sergey Doniç dedi ki, rektornı deñiştirüv maqsadı – «aliy oquv yurtında vaziyetni eyileştirip, hadim ve ocalarına aylıq, studentlerge ise maaş bermektir».
Tibbiy universitetniñ yañı reberi tibbiy ilimler doktorı, oftalmolog Nana İvanova olacaq. Bundan evel o, oftalmologiya ve otolaringologiya kafedrasınıñ müdiri edi.
Malüm ki, işğal etilgen Qırımda studentler ve ocalar istemese de, Qırım tibbiy universitetini işğalci akimiyet tarafından qurulğan Federal universitet terkibine kirsettiler. Qırım tibbiy universitetiniñ reberligi Rusiye akimiyetiniñ qararına baqmadan, mustaqil bir aliy oquv yurtı olmağa qarar aldı.


text:
Qabarcılıq ile küreş fondunıñ esasçısı Aleksey Navalnıynı evden çıqqanda yaqalap, Taqiqat komitetine Fond faaliyetini teşkermek içün alıp kettiler.
Bunı muhalifetçi yanvar 16-da Twitterde yazdı.
Navalnıynıñ yazğanına köre, kirişte onı 12 insan bekley edi. Olar taqiqatçınıñ onı Taqiqat komitetine zorlap ketirmek aqqında qararını tuttırdılar.
«Kino kibi. Menim ile beraber maşinada üç politsiya hadimi bar, yanında da maşina kete. Yazıq ki, qara közlükni almadım», – dep yazdı Navalnıy.
Onıñ adliyecisi Vadim Kobzev İnterfaks agentligine bildirdi ki, muhalifetçi Taqiqat komitetine Fond faaliyetinen bağlı bir de bir malümat bermek içün barmaycaq.
Adliyeci dedi ki, Navalnıynı zorlap Taqiqat komitetine alıp kete bileler, çünki o ev apisi altında buluna. Kobzevniñ aytqanına köre, Qabarcılıq ile küreş fondunıñ faaliyeti ile bağlı cinaiy iş daa yoq.


text:
Bundan evel Aksönovğa berilgen malümatqa köre, bazı müessiseler Ukrainağa bergi ödemege devam ete eken. Aksönov böyle müessiselerniñ cedvelini tizip, ödevlerni toqtatmaq ve, onıñ aytqanına köre, Kiyevge bergi tölegenlernen «meseleni çezmege» avale etti. Ya da müessiseni qapatıp, mından ketsinler, dedi Qırım baş naziri. Bundan ğayrı, o, yerli bücetke bergi tölemegenlerge qarşı işler açmağa çağırdı.
Qırım baş naziri Ukrainağa bergi tölegen müessiselerni qorquza
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ baş naziri Sergey Aksönov Qırım müessiselerinden Ukraina bücetine er angi bergi ödevinden vazgeçmege talap ete, haber ete «Ukrainskaya pravda».
Bundan evel Aksönovğa berilgen malümatqa köre, bazı müessiseler Ukrainağa bergi ödemege devam ete eken. Aksönov böyle müessiselerniñ cedvelini tizip, ödevlerni toqtatmaq ve, onıñ aytqanına köre, Kiyevge bergi tölegenlernen «meseleni çezmege» avale etti. Ya da müessiseni qapatıp, mından ketsinler, dedi Qırım baş naziri. Bundan ğayrı, o, yerli bücetke bergi tölemegenlerge qarşı işler açmağa çağırdı.
Bundan evel Aksönovğa berilgen malümatqa köre, bazı müessiseler Ukrainağa bergi ödemege devam ete eken. Aksönov böyle müessiselerniñ cedvelini tizip, ödevlerni toqtatmaq ve, onıñ aytqanına köre, Kiyevge bergi tölegenlernen «meseleni çezmege» avale etti. Ya da müessiseni qapatıp, mından ketsinler, dedi Qırım baş naziri. Bundan ğayrı, o, yerli bücetke bergi tölemegenlerge qarşı işler açmağa çağırdı.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Türkiyege Qırımnı işğalden azat etüv platformasına qoltutqanı içün minnetdarlıq bildirdi. Bu aqta o, Ukraina ve Türkiye arasında yañı formatlı eki taraflı dialog “Kvadriga”nıñ birinci oturışı çerçivesinde Türkiyeniñ Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu ve Milliy mudafaa naziri Hulusi Akar ile körüşüv vaqtında bildirdi.
“Türk zenaatdaşlarımız ile prezidentlerimizniñ reberligi altında “Kvadriga” mehanizmi yalıñız Ukraina-Türkiye munasebetlerinde degil, bütün bölgemizdeki vaziyetniñ inkişafına da emiyetli bir areket etici küç olacağına inanamız”, - TİN matbut hızmeti Kulebanıñ aytqanlarından alıntı ketire.
Taraflar Qara deñiz bölgesindeki tekelükesizlikni de muzakere ettiler ve devletlerniñ etrafı boyunca sulh, telükesizlik ve turğunlıqnı quvetleştirmek içün siyasiy, diplomatik ve arbiy küçler birleştirilmesiniñ müimligini qayd ettiler.
Türkiye Cumhuriyetiniñ Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu, Ankara Rusiye tarafından Qırımnıñ işğal etilmesini tanımamağa devam etkenini tasdıqladı ve Qırımnı işğalden azat etüv ukrain teşebbüsine destek bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Türkiye Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu ve Türkiye milliy mudafaa naziri Hulusi Akar ile körüşip, Qırımnıñ Rusiye ilhaqını tanımağanları içün teşekkürler bildirdi.
Ukraina akimiyeti AB ve Ğarp memleketlerini Yarımadanı işğalden qurtaruv Qırım platformasında iştirak etmesine faal sürette celp ete. Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Qırımnı işğalden qurtaruv sammitini Kyivde 2021 senesiniñ mayıs başında ötkermege planlaştırıla, dep bildirdi.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Qırımda İslâm Terek (Kirovskoye) rayonınıñ Cuma Eli (Privetnoye) köyünde bir aqay elâk oldı. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi haber ete.
"Yanğıncılar kelgende, mesken evde yataq yanğanını kördiler. Ateşni beş daqqada söndürdiler. Amma, yazıq ki, yanğında elâk olğan aqaynı taptılar, onıñ şahsiyetini belgileyler",- denile beyanatta.
Müessise malümatına köre, alev 2 kvadrat metrni qaplap aldı. Ekspertler sebebini bilmege tırışa.
Keriçte çoq qatlı evde olğan yanğından 12 adamnı tahliye ettiler, yanğan kvartiranıñ saibini ateşten çıqardılar.
Yanvarniñ 2-sinde Aqmescitte (Somferopol) Stroiteley soqagında beş qatlı evniñ kvartiralarından birisinde yanğın çıqqanı içün, sakinlerni tahliye ettiler, eki adamnı qurtarıp ekimlerniñ eline berdiler.
Daa evel Canköy rayonınıñ Totay köyünde gece mesken evde yanğın oldı. Yanğında 1958 senesi doğma aqay zararlandı.


text:
Ukrain siyasiy mabüs, rejissör Oleğ Sentsov, Poloniyada Solidarity of Arts festivaliniñ "Neptun" mukâfatını aldı. Bunı advokat Dmitriy Dinze Facebookta yazdı.
Bu yıl Poloniyanıñ Gdansk şeerinde Solidarity of Arts festivali Oleğ Sentsovğa bağışlandı. "Neptun" mukâfatını onıñ tatası Natalya Kaplanğa berdiler.
"Poloniya radiosı", festivalniñ şiarı scesaret oldı, dep haber ete.
"Bu yıl festival bizim yanımızda olmağan adamğa – Oleğ Sentsovğa bağışlana. Onıñ taqdiri tek Rusiye ve Ukrainanıñ kelecegini degil köstere, o bütün Avropanıñ kelecegini köstere. Bizim festivalimiz onen birdemligimizni numayış ete", – dedi Gdanskta Avropa Birdemlik merkeziniñ müdiri Basıl Kerskiy.


text:
Qırımtatar faali Zair Smedlâ Rusiye kontrolindeki Qurman rayonınıñ prokuraturasından «ekstremizm qabul etilmeycegine dair» tenbi vesiqasını aldı. Vesiqanı faal içtimaiy ağlarda derc etti.
«Rayon prokuraturası 2020 senesi fevralniñ 23-nden 26-na qadar Qırım Cumhuriyetinde kütleviy izinsiz tedbirlerniñ keçirilüvi planlaştırılğanına dair malümat aldı. Qayd etilgen tedbirler vaqtında insanlarnı cemaat nizamını bozacaq qanunsız areketlerge çağıracaqlar, ekstremist areketleri boyunca provokatsiyalar, Qırım Cumhuriyetiniñ akimiyet organlarınıñ vekillerine qarşı küç tirenüvi olacaq», – dep aytıla faalge berilgen tenbide.
Onıñ aytqanına köre, Qırımda bir de bir kütleviy ve açıq tedbir olmaycaq edi, insanlar dua yapmağa istedi.
«Fevralniñ 23-ü çeçen halq, inguş halqınıñ genotsid qurbanlarını añma künüdir. Bu Qırım, Litvaniya, Beyazrusiyeniñ birinci müftisi N.Çelebicihannı añma künüdir. Bu künde toplaşıp miting keçirgen edik, Qırımdaki vaziyetni muzakere etken edik. Sürgünlikte elâk olğanlarğa dua oquğan edik. 26-ncı sanı ise – qırımtatar halqınıñ küreş künüdir. Bu künleri kütleviy tedbirlerniñ keçirilmesine imkân bermemek içün, qırımtatar halqınıñ açuvını körmemek içün olar böyle tenbiler yaza. Tünevin onlarnen tenbi yazıldı», – dep izaatladı Qırım.Aqiqatqa Zair Smedlâ.
Rusiye kontrolindeki Bağçasaray rayonınıñ prokuraturası qırımtatar milliy areketiniñ veteranı, qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevniñ qız qardaşı Dilâra Seytveliyevağa da ekstremizm qabul etilmeycegine dair aynı tenbi vesiqasını berdi.
Ukrainada fevralniñ 26-nda cemaatçılıq teklif etken «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» qayd etile. 2014 senesi bu künü Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçti. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, hususan «Rus birligi» firqasınıñ faalleri çıqqan edi.


text:
2021 senesiniñ 1 çeriginde işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi 2021 senesiniñ 1 çeriginde işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, esabat deviri içinde rusiye silãhlı küçler 32 tintüv, 156 tutuqlama, 41 sorğu keçirdiler. Ağımdaki sene 6 ay devamında umumen 96 hapisleme qayd etildi: 14 yañı, 55- hapiste bulunma müddetiniñ uzatılması, 27-mahkeme hükümi. Adaletli mahkeme haqqı 205 kere, fizik ve psihik sağlıqqa eñ yüksek seviyede sahip olmaq haqqı ise 90 kere bozuldı. Qırım siyasiy mahbüsleri 36 kerek başqa yerlerge alıp ketirildi, 28 kerek para cezasına mahküm etildi. Bozuvlarnıñ büyük qısmı qırımtatar halqınıñ vekillerine aittir. Böye vaziyet yarımadada artıq sistemli mizacnı taşıy.


text:
Qırım ve Aqyar işleri boyunca Ukraina devlet hızmeti yanında cemaat şurasını teşkil etecekler. Bu teşebbüs «Fevral 20 künü uquq qoruyıcı gruppası» cemaat teşkilâtınıñ reisi Aleksandr Liyevke ait.
Kiyevde teşebbüs gruppasınıñ teşkil etilmesi boyunca iş toplaşuvı endi keçti, dedi Liyev Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ malümatına köre, işbu toplaşuvnı Qırım ve Aqyar işleri boyunca Ukraina devlet hızmetiniñ başı Nariman Ustayev keçirdi. Mında Qırım cemaatçı ve uquq qoruyıcıları iştirak etti.
«Bu cemaat şurası bütün Qırım cemaat teşkilâtları ve Devlet hızmeti arasında bağlayıcı olmalıdır. Planlarımızğa köre, bu cemaat şurası Qırım ve onıñ işğal etilmesine bağlı olğan bütün uquqiy qararlarnıñ cemaat muzakeresi içün meydançıq olmalıdır. Maqsadımız – iç bir uquqiy vesiqa qırımlılarnıñ muzakeresi olmadan qabul etilmemeli», – dey Liyev.
O dey ki, cemaat şurasına vekillerni rey berüv vastası ile saylaycaqlar. «Vekillerniñ Qırım ve onıñ işğal etilmesine bağlı olğan meselelerde yapqan işi diqqatqa alınacaq», – dey Liyev.
Qırım ve Aqyar işleri boyunca Ukraina devlet hızmeti yanında cemaat şurasınıñ ilk toplaşuvı aprel ayında olacaqtır.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevniñ fikirince, Rusiye diplomatik yollarnen «medeniy dünyadan ayrı tutulsa», ancaq o vaqıt halqara uquqqa riayet etip başlar.
Bu aqta o, «Dom» telekanalınıñ yayınında ayttı.
«Rusiyeni medeniy dünyadan sanktsiyalar vastasınen diplomatik yolnen tamamen ayırıp tutmalı – şahsiy, sektoral, iqtisadiy sanktsiyalar olmalı. Rusiyeni öyle bir alğa ketirmek kerek ki, saylamağa mecbur olsun – ya halqara uquqqa riayet etecek, yani işğal etken topraqlarını azat etecek, ya da memleketni haosqa oğratmaq, bu da Rusiyeniñ tamamen dağılmasına ve bölünmesine yol aça bile», – dep qayd etti Cemilev.
Avropa Birligi, Qırım ve Donbas sebebinden Rusiyege qarşı kirsetilgen iqtisadiy sanktsiyalarnı yarım yılğa uzattı.
Sanktsiyalar bazı Rusiye bankları ve şirketleriniñ Avropa Birligi sermiyasınıñ birlemci ve ekinci bazarlarına kirişini sıñırlap, Rusiye maliye müessiselerine maddiy yardım kösterilmesini yasaqlay. Mudafaa donatmalarınıñ dos-doğru ya da vastalı ihracı, itali ya da berilüvi yasaqlanmaqta.
2014 senesinden berli Rusiyege qarşı Avropa Birligi sanktsiyaları çalışa. Sıñırlavlar yarım yılda bir kere uzatıla. Sanktsiyalar aktivleri buzlatılacaq şahıs ve şirketlerge tesir ete. Sanktsion cedvel ara-sıra deñiştirile.
Noyabr ayında Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov, Ğarp Qırım ilhaqı sebebinden sanktsiyalar kirsetip, «açuvını köstere», dep ayttı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan İslâm Terek (Kirovskiy) rayon mahkemesi yanvarniñ 18-nde evinde tintüv yapılğan soñ Eski Qırımda yaqalanğan ve Rusiyeniñ memuriy uquq bozuvları aqqında kodeksiniñ 20.3 maddesi (1-nci qısım) boyunca qabaatlanğan qırımtatar faaliyetçisi Giray Kulametovnıñ işini baqıp çıqtı. «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesi Facebookta, mahkeme «2012 senesinde videorolikni derc etken içün» Kulambetovğa 10 kün apis şeklinde cezanı tayin etti, dep bildire.
Faaliyetçini «ekstremistik teşkilâtlarnıñ sıfatları ve simvollarını propaganda etüv»de qabaatladılar. Mahkemede onı cemiyet qorçalayıcıları Mustafa Seydaliyev ve Enver Alimov qorçaladılar.
Yerli sakinler, yaqalanğanğa qol tutmaq içün mahkeme binasınıñ yanına keldi.
Yanvar 18 sabasında Rusiye telükesizlik hadimleriniñ, evinde tintüv ötkerilgen qırımtatar faaliyetçisi Giray Kulametovnı yaqalap, alıp ketkenleri belli oldı. Kulametov, 2017 senesi oktâbrniñ 4-nde telükesizlik hadimleri tarafından qırımtatarlarğa, musulmanlarğa qarşı yapılğan repressiyalarğa narazılıq köstermek maqsadınen ötkerilgen bir sıra bir kişilik piketlerde iştirak etti. Daa soñra Rusiye mahkemeleri bu piketlerniñ iştirakçilerine cöremeler tayin etti.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqalı deye şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Rusiye Devlet Dumasınıñ qırımlı deputatı Ruslan Balbek ve Qırımnıñ milletlerara munasebetler devlet komitetiniñ reisi Lenur Abduramanov Qırım ilhaqından soñ Rusiye vesiqaları olmağanından elektriksiz qaldırılğan camilerde «elektriknen bağlı problemniñ tez vaqıtta çezilmesine» yardım etmege vade eteler.
Rusiye kontrolindeki Qırım müftiliginiñ bildirgenine köre, Toqluq (Bogatovka, Sudaq regionı), Bağçasaray rayonınıñ Küçük Yaşlav (Viktorovka), Aqmescit rayonınıñ Yaşlıq (Molodejnoye) ve Tavel (Krasnolesye) köyleriniñ din cemiyetleri vekilleriniñ Qırım musulmanları diniy idaresiniñ reberlerinen «camilerdeki vaziyetnen bağlı» körüşüvleri oldı.
Müftilikniñ matbuat hızmeti qayd etkenine köre, 2014 senesi Qırım musulmanları diniy idaresi çeşit qurulışlarğa muracaat etip, Qırımdaki bu binalarnıñ elektrik, suv ve gaz teminlevini «vesiqaları qanunğa (Rusiye – QA) köre azırlanğanına» qadar toqtatmamağa rica etken edi.
«Lâkin bugünki künde alâ daa vesiqalarını resmiyleştirmegen, energiya bergen şirketlernen añlaşma tizmegen camiler bar, bazılarınıñ din cemiyetleri qayd olmağan ve borcları bar. Bular camilerde elektrik kesilüviniñ sebepleri oldı», – dep aytıla haberde.
Qırım musulmanları diniy idaresi bildirgenine köre, yerli rayon elektrik stantsiyalarına kefalet mektüpleri yollandı, elektriksiz qalğan camilerge Ramazan ayı devamında Rusiye qanunlarına köre vesiqalarnı resmiyleştirmek şartınen elektrik bermege rica etti.
«Problemli camilerde topraq ve diniy binalarnıñ vesiqaları endi resmiyleştirile ve yerli din cemiyetleriniñ quruluvı ve resmiyleştirilüvi esnası başlatıldı», – dep aytıla QMDİ matbuat hızmetiniñ haberinde.
2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Qırım musulmanları diniy idaresi yapqan areketlerini Qırımtatar Milliy Meclisi ile muzakere etmeyip, Rusiye qanunlarına köre Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi olaraq yañıdan qayd etilgen edi.
2018 senesi oktâbr ayında Qırım musulmanları Rusiye qurultayınıñ delegatları Aqmescitte Emirali Ablayevni Qırım musulmanlarınıñ müftisi olaraq daa 5 yılğa sayladılar.