text:
Bağçasarayda 2016 senesi mayısnıñ 24-nde aqşam şeer şurasınıñ sabıq deputatı, Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimov hırsızlanğan edi. Maşinası orta yolda tapıldı. Üç yıl devamında Qırımda Rusiye quvetçileri ğayıp olğan kişini öyle de tapmadı, esas Ukrainada ise bu davanı tahqiq etmek çağıruvları ile aktsiyalar muntazam sürette keçirile.
Rusiye quvetçileri Ervin İbragimovnıñ hırsızlanğanını nasıl tahqiq ete? Qırımda hırsızlanğannıñ soy-sopları ne yapa? Halqara destek yardım ete bilemi? Alıp barıcı Katerina Nekreçaya Ervin İbragimovnıñ babası Umer İbragimov ile bu suallerniñ cevabını Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında qıdıra.
– 2018 senesi sentâbr ayında Varşavada OSCE insan aqları umumiy toplaşuv konferentsiyasında çıqışta bulunıp, oğlunı vatandaş fikri ve qırımtatar halqınıñ aqlarını qoruğanı içün Rusiye devlet organları tarafından hırsızlanğanından emin olğanıñıznı ayttıñız. Bu sebepni nasıl ögrendiñiz?
Balalar oña aytqan edi: «Ervin, seni taqip eteler, ketmek kerek». O da ayta edi: «Menim kibi genç soyları ketse, ana-babalarımıznıñ yanında kim qalacaq? Meni ne beklegenini bilem»
– Oğlumnıñ faal olğanını bilem, o, em Meclis azası, em Qurultay delegatı ola. Tintüv ve mahkemeler olğan er yerde er vaqıt bar edi. Başqa taraftan, bu cinayetni Federal telükesizlik hızmeti yaptı dep ne içün aytam?Hırsızlanmasından evel yaqın dostlarından onı sorağan ediler, böyle bir haber alğan edim. Ervin sportnen oğraşa, futbol oynay edi. Dostlarından boks, karate, küreşnen oğraşamı, dep sorağan ediler. Ekinciden – Ahtem Çiygoznıñ mahkemeleri olğanda Ervinniñ yanında FSB hadimi kelip çetke çekken edi. Ne aqqında laf etkenlerini bilmeyim… amma soñra dostlarına oña işbirligi yapmağa teklif etilgenini aytqan edi. Çoq şey ayta bilem. Onı tek bir kün taqip etmediler. Sıñırdan keçkende (Qırımnıñ memuriy sıñırı – QA) 2-3 saat tuta ediler. Ervin anasına aytqan edi: «Meni tutsalar, qasevetlenme, telâşlanma, er şey güzel olacaq».
– Yani böyle vaziyet – taqip, bir de bir körüşüvler – insanlar alışqan norma olamı? Belki, telükeni yañlış is eteler?
– Balalar oña aytqan edi: «Ervin, seni taqip eteler, ketmek kerek». O da ayta edi: «Menim kibi genç soyları ketse, ana-babalarımıznıñ yanında kim qalacaq? Meni ne beklegenini bilem». Anasını tenbilegen edi: «Bir şey saqlama, yasaqlanğan bir şeyim yoq». Bugün böyle yaşaymız. Yarınnı tüşünip olamaymız.
– Rusiye Tahqiqat komiteti Ervinniñ ğayıp oluvınen bağlı dava açtı. Özü açtımı ya da siziñ basqıñıznen?
– Men ariza berdim. Evden yüz metr mesafede maşinanı tapıp, dostlardan sorap başladım. Ervin qalacağını er vaqıt ayta edi. Maşinada anahtar ateşlevde edi. Başta bir fikrim da yoq edi. Baqsam, dostları sorap başladı, ve video nezareti olğan tükânçıq sayesinde aralarından biri disk çıqarılmalı dep ayttı. Quvançımız oldı. Anda olğanlarnı körip şaştım, yapacağımıznı bilmey edim. Ervinniñ dostları sayesinde İç işler nazirligine, o künü prokuraturağa da muracaat ettik – anda şlagbaumda bular tura edi, olarğa ne aytacağımnı bilmeyim. «Samooborona». Arizalarımıznı qabul etip, kopiyalarını ketirgenler. FSB o künü vesiqalarımıznı qabul etmedi. Kirişte telefon etip başladılar, poçtağa atıñız degenler. Ne qayd etkenler, ne bir şey. Soñra Tahqiqat komitetine kettik, anda biraz açuvlandılar. Qabul etkenler. Soñra Glavpoçtamttan FSB adresine yolladıq. Bugünge qadar cevap almadıq.
– O diskteki videoda, 2016 senesi qırımtatar faali Nariman Celâl bildirgenine köre, «yol devriye hızmetiniñ urbasında insanlar Ervin İbragimovnı toqtatıp, onı maşinasından çıqara ve diger maşinağa mindire, soñra da kete». Daa soñra video İnternetke tüşti.
Halqara basqı yapılmasa, mence, müsbet bir netice olmaycaq. Ümütimni coymayım, bekleyim ve oğlumnı körmege ümüt etem
– Tahqiqatçıdan soradım: iç olmadım bir kişi davet etildimi? Yoq. Men onıñ dostlarına, işdeşlerine muracaat ettim, olar kelip şaatlıq etti. Ne yazıq ki, bir şey yapılmadı. Maña 20-den çoq mesac keldi – men telefonlarnı kösterdim, amma olar mevzunı deñiştire edi. Sahte dep, sizge kim telefon etti, kim qorquzdı ögrenmek imkânsız degenler. Dava Aqmescitteki Tahqiqat komitetiniñ Baş idaresine berilgen soñ – tam sessizlik. Aynı maşinadan taqip etilgen üç ğayıp olğannı bir davağa birleştirgenler: Ervin, Arsen Aliyev ve Saq şeerinden daa bir oğlan… Ne yazıq ki, kerçek bizim tarafımızda degil.
– Şunıñ içün halqara qurulışlarğa muracaat etip başladıñız…
– Ervinniñ işdeşleri sayesinde halqara meydançıqlar teşkil etildi. Men, elbette, irişmege tırıştım. Birinci künleri Strasburgda qıyın oldı. Men cemiyet bilgen bir insan degilim ve ilk sefer böyle çıqış yaptım. Eyecanlanğan insan üç-dört daqqada er şeyni añlatmalı, bir şey unutmamalı… Bunı aytmağa tırıştım. Meni eşiterler, biri yardım eter, bir yerde bir şey tesir eter dep ümütim bar edi. Elbette, ümüt soñunda öle. Elimden kelgeni qadar halqara meydançıqlarda muracaat etmege tırışam. Amma şimdilik, afsus ki, bir netice yoq.
– Bu küreşte kimge ve nege işanasıñız?
– Advokatlarğa ümüt etem. Advokat soramasa, tahqiqatçı davanı baqacaqmı? Qıbırdaycaqmı? Ne qadar az raatsızlasalar, o qadar tez unutalar. Üç yıl, bilesiñizmi… Bu üç yıl ceennem oldı… Olarğa halqara basqı yapılmasa, mence, müsbet bir netice olmaycaq. Ümütimni coymayım, bekleyim ve oğlumnı körmege ümüt etem.
Malümat: Bağçasarayda 2016 senesi mayısnıñ 24-nde Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası, Bağçasaray şeer şurasınıñ sabıq deputatı Ervin İbragimov hırsızlanğan edi. Maşinası orta yolda tapıldı.
Qırımtatar faali Nariman Celâl tutulğanını video nezareti kameraları qayd etti, dep bildirdi. Video uquq qoruyıcı organlarına berildi.
Ğayıp olğan insannıñ babası yarımadanıñ Rusiye prokuraturasına ariza berip, oğlunı qıdırmağa rica etti.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Ervin İbragimovnıñ ğayıp olmasınen bağlı mahkemeden evel tahqiqat keçirmekte.
Qırım işğalinden soñ yarımadada insanlar, hususan qırımtatarlar, sıq-sıq qaçırılmağa başladı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi, «yarımadada qırımtatarlarnıñ kütleviy ğayıp olması» qayd etilmey, dep israr ete.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Katerina Nekreçaya, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ prodüseri, alıp barıcı ve mahsus leyhalarnıñ müellifi


c: text/html

text:
Georgian Airwaves Gürcistan ava şirketi Rusiye uçaq seferlerine şimdilik devam etecegini «RİA Novosti» neşirine bildirdi.
«Yañı yasaq Rusiye ava şirketlerine ve Rusiye-Gürcistan uçaq seferlerine tesir ete, şunıñ içün bizler belgilengen cedvel boyunca uçmağa devam etemiz. Biletlerni sıñırsız almaq mümkün. Bir de bir haber olsa, bunı bildirecekmiz, amma şimdilik deñişmeler yoq», – dep aytıla beyanatta.
Ava şirketiniñ anonim menbası da TASS agentligine aynı malümat berdi.
Georgian Airwaves saytında Rusiyege ve Rusiyeden biletlerni iyülniñ 8-nden soñraki künge de almaq mümkün.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin iyülniñ 8-nden itibaren Rusiye ava şirketlerine rusiyelilerni Rusiyeden Gürcistanğa taşımağa vaqtınca yasaq etken buyruqnı imzaladı. Turizm operatorları ve turizm agentliklerine vatandaşlarğa Gürcistan yollanmalarını satmamağa tevsiye etile.
Gürcistanda Rusiye turizm operatorlarınıñ 1500 müşterisi buluna. Olar alğan biletlerine köre qaytacaqlar, dep bildirdi Rosturizm matbuat hızmeti cumaertesi künü «İnterfaks-Turizm» Rusiye portalına.
Gürcistannıñ paytahtı Tifliste iyünniñ 20-nde başlağan narazılıq aktsiyaları devam ete. Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı Sergey Gavrilov Tifliste keçirilgen Parlamentlerara pravoslavlıq assambleyasınıñ sessiyasını Gürcistan parlamentiniñ spikeri yerinde oturıp açqan soñ narazılıqlar başladı.
Gürcistannıñ bir çoq vatandaşı Gavrilovnıñ Tifliske kelmezden evel Abhaziya ve Cenübiy Osetiya Gürcistannıñ separatist regionlarınıñ Rusiye tarafından mustaqil devletler olaraq tanılmasınıñ lâğu etilmeycegine dair laflarına açuvlandı.
İyünniñ 20-nde narazılıq aktsiyaları politsiya ile çatışmalarğa çevirildi. İyünniñ 21-nde bu adise-vaqialar sebebinden Gürcistan parlamentiniñ spikeri İrakliy Kobahidze istifağa çıqtı. Onıñ istifası miting iştirakçileriniñ talaplarından biri edi.
Narazılıq aktsiyalarınıñ iştirakçileri iç işler naziriniñ istifasını ve nevbetten tış parlament saylavlarınıñ belgilenmesini talap ete.
Tiflisniñ merkezindeki Rustaveli caddesinde keçirilgen aktsiyalar vaqtında yaralanğan 52 insan Tiflisniñ farqlı hastahanelerinde qala. Gürcistan sağlıq nazirliginiñ malümatına köre, çoqusı hastanıñ sağlıq vaziyeti stabil, bazıları bugün tibbiy müessiseden çıqacaqlar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ellikqala rayonlıq mádeniyat úyi baslıǵına eki jıl múddetke azatlıqtı sheklew jazası tayınlandı
- 15.09.2021, 17:21,
- ҚapaқaлпaқcTaH / ЖәMийeT
- 176
Sudlanıwshı D.D. Ellikqala rayonlıq mádeniyat úyi baslıǵı lawazımında islep júrip óz xızmet wazıypasınan qastan paydalanıp, usı mekemede islewshi O.K.nı 0,5 stavka aylıq is haqısın 1 stavkaǵa ózgertip beriw esesine 1.mln.300.mıń. sum para pulların tanısı B.A. arqalı alǵan waqtında ayǵaqlı zatlar menen uslanǵan.
Jınayat isleri boyınsha Ellikkala rayon sudı baslıǵı O.Maulenov tárepinen 2021 jıl 13 sentyabr kúni Ellikkala rayonı «Navoiy» mákan puqaralar jıyınında kóshpeli sud májilisine D.D.nıń aldın sudlanbaǵanlıǵı, islegen qılmısınan shın kewilden pushayman bolǵanlıǵı esapqa alınıp, oǵan úsh jıl múddetke belgili huqıqlardan ayırıw menen birge, eki jıl múddetke azatlıqtı sheklew jazası tayınlandı.ckaчaTb dle 11.3
Facebook
BkoHTakTe
OдHokлaccHиkи
Google+


text:
Hizb ut-tahrir teşkilâtınıñ faaliyetine alâqası bar olğanıda şekengen üç qırımlığa apis müddetini uzattılar. Böyle qararnı mart 16 künü Aqyar şeer mahkemesi qabul etti, bildire İnsan aqları boyunca Qırım alan eyiyeti.
Adliyeci Emil Kürbedinovnıñ atqanı kibi, mahkemeniñ böyle qararınıñ añlamı: «şeklengenlerniñ taqiqattan saqlanılması mümkün, şunıñ içün olarnıñ apiste bulunması taqiqat işlerniñ keçirilmesi içün kerek» eken.
Yanvar 23 künü Aqyar civarında Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ hadimleri üç insannı yaqaladı, tintüvni keçirdiler. Aynı şu künü mahkeme keçti ve yaqalanğanlarğa eki ay apis cezasını belgilerdiler.
Yaqalanğanlarnı Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 205.5 maddesini («Terroristik teşkilât faaliyetini teşkil etüv ve bunıñ kibi teşkilâtlarnıñ faaliyetinde iştirak etüv») bozğanlarında şekleyler. İşbu madde boyunca 15-20 yıllıq apis cezası ya da ömür boyu apis cezası belgilene.
Kürbedinovnıñ sözlerine köre, işbu insanlar Ukraina Havfsızlıq Hızmeti tarafından nezaret etilse de, olarnıñ Hizb ut-Tahrir teşkilâtına aitligi öyle de tasdiqalanılmadı.


text:
Qırım yarımadası sakinleri añlamaq kerek ki, Rusiye Federatsiyası Qırımda silâlaştırmanı devam etecek olsa, böyle etip, NATO boyunca ittifaqdaşlarğa telüke ketirip, AQŞ öz silâ mağazını işğal etilgen yarımada tarafına «nişanlay bile». Böyle fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında ukrain siyasetşınası, halqara munasebetler boyunca mütehassıs Nikolay Beleskov bildirdi.
«Telüke seviyesi yükselecek olsa, meselâ, NATO boyunca ittifaqdaşlar içün, oña qarşılıq köstermek içün AQŞ silâ mağazınıñ bir qısmı, yani özek silânen strategik taşıcılar, Qırımğa nişanlanması mümkün», – dep ayttı siyasetşınas.
Rusiye Federatsiyası mudafaa naziri Sergey Şoygu iyül 27-de Moskvada keçirilgen kollegiya toplaşuvında esabat berdi ki, işğal etilgen Qırım territoriyasında rusiyeli ordunıñ yeterli derecedeki taqımı bar. Onıñ fikrince, esasen bu «NATO-nıñ Şarqiy Avropada arbiy bulunmasınıñ ziyadeleşkeni, Ukrainadaki vaziyetnen» bağlıdır.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesinde iyülniñ 27-de 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni ve onı teşkil etkeni içün mahküm etilgen qırımtatar milliy areketi liderlerinden birisi Ahtem Çiygoznıñ sorğusını yekünledi. Bundan soñ taraflarnıñ munaqaşaları başlamalı, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov.
İmaye tarafı üküm 2017 senesi avgustnıñ soñunda – sentâbrniñ başında çıqarılacağını tahmin ete.
«Şimdilik diqqatımnı çekmegen bir şeyler peyda olmasa, avgustnıñ ekinci aftası – aynıñ 7-si-9-da – mahkeme üküm çıqarmağa ketecek. Mahkeme ükümni ne vaqıt çıqaracaq – bir afta, eki, üç ya da bir ay kerek – aytması zor. Bayağı delil tedqiq etiilgen edi, qadılar ükümniñ qarama şeklini azırlağan olsa da, bir yıl devam etken esnastan soñ eki künde üküm çıqarmağa doğru olmaz. Mence, üküm avgustnıñ soñunda – sentâbr başında ilân etilecek», – dep qayd etti advokat.
İyülniñ 25-de mahkeme Ahtem Çiygoznı sorğuğa çekmege başladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, birinci sorğu fevralniñ 25-de ve 26-da olıp keçken vaqialarnıñ tarihiy tarafları ve esaslarına bağışlandı. İyülniñ 26-da keçirilgen ekinci sorğuda ise Çiygoz 2014 senesi mitingniñ teşkil etmesinen oğraşmağanını ayttı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Aqyarda Fiolent şossesi ve Vakulençuk soqağınıñ çaprazında Gagarin parkında mayıs 10-unda aqşam eki maşna uruştı. Bunı Aqyar boyunca Rusiye FVN bildirdi.
"Adise yerinde, eki maşnanıñ çatışması olğanı tayinlendi, olarda üç adam bar edi, bir qadın tibbiy yardımğa muhtac. Aqyar şeeri boyunca Rusiye FVN-niñ Baş idaresiniñ hadimleri qadınnı maşnadan çıqarıp acele yardım taqımına berdi. Qalğan yolcular maşnalarda özleri çıqıp oldı", - denile beyanatta.
Aprel 29-ında Keriçte Kolhoznaya soqağında 25 metrlik uçurımda yengil maşna yıqıldı, yaralanğan bar edi.
Aprelniñ 22-sinde Aqyarda yol qazası oldı, onıñ neticesinde bir aydavcını hastahanege qoydılar.


text:
2017 senesiniñ başından berli Aqmescitte ruhsetsiz satıcılarğa episi olıp 2 million 46 biñ rublege para cezasaları tain etildi. Bunı Aqmescit şeer memuriyetiniñ malümatına esaslanıp, Rusiyege bağlı Qırım Nazirler Şurasınıñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Aqmescit memuriyetiniñ bergen malümatına köre, 2017 senesinden başlap Qırım paytahtında ruhsetsiz çalışqan satıcılarğa büyük sayıda para cezaları tain etildi, umumen 2 million 46 biñ ruble cezası», – dep bildirdiler matbuat hızmetinde.
Fevral 10 künü Qırım Nazirler Şurasında Qırım belediyelerinde ruhsetsiz satıcılıqnıñ işini toqtatmaq içün iş taqımıniñ toplaşuvı olıp keçti. Rusiye tarafından tain etilgen baş nazir muavini Yüriy Gotsanük, ruhsetsiz satıcılıqnıñ yoq etilüvi – yarım ada meskün yerlerniñ bücetlerini toldurmaq içün yahşı bir usul ve bunı amelde inkişaf etmege kerek olğanını dedi.


text:
Aqmescit – Qırım işğal etilgen territoriya, Meclis ise, qırımtatar halqınıñ baş ştabıdır. Bunı Türkiy Halqlar Bütündünya Assambleyası tarafından bu afta tarqatılğan «Qırımtatar halqı ve Qırımda yaşağan diger türkiy halqlarğa teklifler» vesiqasında söz yürütile.
Türkiy Halqlar Bütündünya Assambleyası qırımtatar halqı VI – ncı Qurultayınıñ 2-nci sessiyasında qabul etilgen qararına qol tuta. Mezkür qarar boyunca qırımtatarlarnıñ tarihiy Vatanaı – Qırımda, yarımadada halqnıñ milliy-territorial cumhuriyetini ğayrıdan tiklenüvinen bağlı siyasiy ve uquqiy tedbirlerniñ başlanuvı aqqında beyan etile. Vesiqanı Assambleya reisi, akademik Yermentay Sultanmurat tarafından imzaladı.
Siyasiy ve ğayeviy küreş, milletniñ özelligini saqlap qalmaqnen beraber VATN halqnıñ iqtisadiy ceetinden inkişafını teklif ete. Bu maqsadqa irişmek içün Mecliske vaziyetni incelemek, halqnıñ inkişafı perspektivasını işlep çıqarmaq, vaziyetke köre doğru bir usullarnı seçmek ve daimiy sürette çalışacaq analitik gruppanı teşkil etmege teklif etile.
Qayd etmeli ki, VATN Ukraina Yuqarı Şurasınıñ mart 28 künü 2014 senesi qabul etken «Ukrainada qırımtatar halqını tamır halq olaraq tanıluvı» aqqında qararnı da alğışladı.
VATN, Qırım Rusiye Federatsiyası tarafından işal etilgen olsa da, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ qbul etken qararı tarihiy emiyetke malik. Onda, «mustaqil Ukrainanıñ terkibinde olsa da, qırımtatar halqı Ukrainanıñ tamır halqı olaraq ve onıñ öz kelecegini belgilemek aqqınıñ yerine ketirilüvi tanıla. Ukraina kendisi ve halqara cemiyeti Qırımnı Ukrainanıñ bir qısımı olaraq tanığanı içün bu qarar ileride büyük neticeler ketire bile. Vesiqada, Ukraina qırımtatar halqınıñ Meclisini – icra organı, Qurultaynı da – vekâlet organı olaraq qbul etkeni qayd etile», – dep VATN izaat bere.
Assambleya bütün donya qırımtatarlarnı qabul etmek kerek olğanını bildire ve bunıñ içün Avropa Şurası, BMT, yetekçi devletleri elçihanelerniñ yanında barışıq mitinglernen irişmek mümkün, dep saya. «İşğalçiler tarfından keçirilgen «referendum» bir külünçli numayıştır, amma aqibetleri pek facialıdır», – qayd ete Assambleya.
VATN – dünyada olğan türkiy halqlar grajdanları, teşkilâtlarnı birleştirgen cemaat teşkilâtıdır. O 1991 senesi Qazanda meydanğa ketirildi. Umumen alğanda, VATN-nıñ 5 Qurultayı ötkerildi: Moskva, Qazan, Çeboksarı, İzmir ve Şımkentte keçirildi, reisi olaraq akademik, Qazahistannıñ cemaat erbabı, iş-adamı Yermentay Sultanmurat saylandı.
Faaliyetniñ esas noqtaları – türkiy halqlarnıñ birleşüvini temin etken, türkiy an-anelerniñ teşviqatı, olarnıñ esasında cemaatnıñ inkişafıdır. Bugünki künde türkiy halqlar qorantasına 40 ziyade halq kire, ve umumen, 200 milliondan ziyade insannı teşkil ete.


text:
Bunı o «Bosporsike agonı» adetiy qavmiy sanat festivaliniñ açıluv tedbirinde ayttı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Çıqışınıñ başında bu sene 80 yıllığını qayd etken Lanovoy şeerlilerni em rus, em de ukrain tilinde selâmladı.
«Mında Gogolniñ sözlerini hatırlamalımız, yani tek bir ulu til bar – rus tili, digerleri zarflardır», – dedi Lanovoy.
SSSR halq artisti öz çıqışını Rusiyede bir qaç yıl devamında olıp keçken «Ölmez polk» adlı numayışına, yani 1941-1945 seneleri cenkte elâk olğanlarnıñ hatırasına ötkerilgen numayışqa bağışladı.
Aktör işğal etilgen Ukrainada yaşağan bala deviri, cenk aqqında olğan hatırlavları ile paylaştı. Ukraina cenübiy-şarqındaki vaziyetni de añıp keçti. Şiirlerni ve cenk yıllarnıñ yırlarını icra etti.


text:
«Ukrainliler birleşti, siyasiy fikirini bildirdi ve kelecegini sayladılar. Saylayıcılarnıñ faal iştirak etkeni ukrainliler Avropa institutlarınen bağlı ekâne, demokratik ve barışıq Ukrainada yaşamaq istegenlerini ifadeley. Bu saylavlarnıñ muvafaqiyetli keçirilmesi ukrain halqınıñ demokratik saylavını tasdıqlay. AQŞ demokratiya yensiñ diye, ukrainliler ve yañı saylanğan prezident ile işbirlik tutmağa devam etecekler. AQŞ Ukraina mustaqilligi ve topraq butünligini ürmet ete ve Rusiyeniñ Qırım işğalini takbih ete», – qep qayd ete Kerry.
Avropada havfsızlıq ve emekdaşlıq Teşkilâtı missiyasınıñ nezaretçileri Ukrainadaki saylavlar halqara qaideler ve standartlarğa uyğun keçkenini bildireler.
Rusiye tış işler naziri Sergey Lavrov dedi ki, Ukrainada prezident saylavları «problemsiz» olmadı, lâkin bu da müsbet bir adımdır. Onıñ aytqanına köre, Moskva Kiyev vekilleri ve Pötr Poroşenko ile muzakerelerge azır.
Bülletenlerniñ 90% teşkerilgen soñ, Pötr Poroşenko reylerniñ 54% qazanıp, ğalip çıqayata.
Ukrainada saylayıcılar faal iştirak etti, saylayıcılarnıñ 66%-dan ziyadesi rey berdi.


text:
YouTube ağında al-azırda Moskva SİZOsında bulunğan Qırımnıñ faşizm küreşçisi Aleksandr Kölçenko aqqında vesiqalı film peyda oldı. Bu aqqında haber «Svobodu Aleksandru Kolçenko!» Facebooktaki gruppasında bildirdi.
Kinonı faalniñ dostları ve ortaqları çıqardılar. Filmde Aleksandr aqqında onıñ anası, yaqın dostları ve «Antifa» areketiniñ Aqmescit iştirakçileri ikâye eteler.
«Bizim kvartiramız küçük olsa da, evimizde er daim gençler çoq edi. Saşa bu dostluqnıñ qıymetini bile edi, dostlaşmağa bile edi. Ümüt etem ki, ümüt ve aqıl yeñerler, ve tezden er şey bitecek. Biz epimiz buña pek işanamız», – dep ayta Aleksandrnıñ anası filmde.
Kölçenkonıñ dostları ve ortaqları filmde onıñ cemaat faaliyeti, meraqları aqqında tarif etip, onıñ tezden azatlıqta olacağına ümüt beslegenini aytalar.
Kölçenko 2014 senesi mayıs ayında işğal etilgen Qırımda teraktlarda qabaatlanğan ve yaqalanğan Ukraina vatandaşlarınıñ arasında edi. Olarnıñ arasında – ukrain rejissöri Oleg Sentsov.
Taqiqat bildire ki, Sentsov ve Kolçenkonıñ «Pravıy sektor» areketine alâqaları bar, ve bu qabaat içün esas sebeplerden biri oldı. Aqraba ve uquq qorçalayıcılar bu qabaatlarnıñ sebepsizligini qayd eteler.
Taqiqatçılar ve prokuratura yaqalanğan şahıslarnıñ Ukraina vatandaşlığını tanımağa istemeyler, olar ise Rusiye vatandaşlığını almadılar ve Ukraina vatandaşlığından vazgeçmediler.


text:
Ukraina milliy edebiyat müzeyinde mayıs 20-de İslâm medeniy merkeziniñ Bütün Ukraina içtimaiy teşkilatlarınıñ «Alraid» birligi teşebbüsinen qırımtatar halqı sürgünligi qurbanlarına bağışlanğan şiir körüşüvi keçirilecektir.
Tedbir teşkilâtçıları bildireler ki, edebiy aqşamda Ervin Umerov, Ablâziz Veliyev, Eskender Fazıl, Lilâ Bucurova ve başqa yazıcılarnıñ qırımtatarca, rusça ve ukrainsu şiir ve nesir eserleri oqunacaq. Bu mevzuğa bağışlanğan bazı foto ve video malümatlarını kösterecekler.
«Aqibetleri alâ daa is etilgen 1944 senesi mayıs 18 faciası, qırımtatarlarnıñ taqdirlerine büyük tesir ete. Qırımtatar yazıcıları ve şairleri bu faciağa bağışlanğan tesirli eserlerni yazdılar. Olardan bazıları ukrain tiline, bazıları rus tiline tercime etilgen», – qayd eteler teşkilâtçılar.
«Bunıñ içün Milliy edebiyat müzeyinde cemaatnı sürgünlikke bağışlanğan qırımtatar bediiy eserlerinen tanıştırmaq teren manalı ve faydalı bir şeydir», – dep qoşalar olar.
Tedbir çerçivesinde Qırım mevzusına bağışlanğan resim sergisi keçirilecek, qırımtatar ressamları 50 ziyade eserni numayış etecekler.
Tedbir saat 17:00 müzeyde başlanacaq.
18 mayıs – Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarını añma künüdir. 1944 senesi yarımadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ birinci eşelonı yollandı. Cemi olaraq tahminen 180 biñ insan sürgün etildi.
Ukrainada, Qırımda ve bütün dünyada sürgünlik qurbanlarını añma matem tedbirleri keçirildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâretip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetinden qabaatlav vesiqalarını aldı.
«Üç vesiqa azırlanğan künleriniñ qıyaslanması, em de Rusiye cezalayıcılarınıñ olarnı eñ qısqa vaqıtta çeşit yollarnen ve tek yekâne qanuniy usulı olğan – Ukraina Baş prokuraturasınen bağlanması kerek Rusiye Baş prokuraturasından bermeyip yollamaq ıntıluvları Rusiye işğalci tahqiqatınıñ Rusiye tarafından vaqtınca işğal etilgen Qırımda yaşağan (menim daa evel yaşağanım) Ukraina vatandaşlarına qarşı yapqanlarınıñ cinayet olğanını yahşı añlağanını isbatlay», – dep yazdı Çubarov Facebookta.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı daa bir repressiya dalğasını başlattı».
Bu sene mart ayınıñ soñunda Rusiye Tahqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212 maddesiniñ 1-inci qısmı (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq faaliyetke açıq çağıruv) açıldı.
Advokat Nikolay Polozov Rusiye tahqiqatçısınıñ onı işğal altındaki Qırımda Çubarovğa qarşı kene açılğan davada imayeden çetleştirmek niyeti aqqında bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açılğan davanen bağlı tahqiqat başlattı.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Aktsiya mayısnıñ 3-nde keçirilecek edi. Koronavirus pandemiyası sebebinden yürüş başqa vaqıtqa qaldırıldı.


text:
Ukraina Haber siyaseti naziri Yuriy Stets Qırımnıñ haber siyaseti meselelerinden yañı keñeşçisini tayinledi. Nazirlikniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, şu vazifege jurnalist, prodüser, qırımtatar halqınñı işlerinden cemaat erbabı Emine Ceppar keçti.
«Tayinlev aqqında qarar Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ tevsiyesi esasında alındı», – denile beyanatta.
Yuriy Stets bildirgeni kibi, Emine Cepparnıñ vazifeleri arasında – Qırımda söz serbestliginiñ sıñırlavını toqtatmaq ve Qırım haber alanında ukrain matbuat vastalarınıñ tartqatılmasına yollarnı tapmaqtır.
Bundan evel Qırım haber siyaseti meselelerinden nazir keñeşçisi Sergey Kostinskiy edi, onı 2015 senesi sentâbr 14 künü Ukrainanıñ telekorüv ve radioyayınlav meselelerinden Ukraina Milliy şurasınıñ azası oldı.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Medicina tarawındaǵı jas xızmetkerler menen ushırasıw ótkerildi
2021-jıl 26-fevral kúni S.Sultanov atındaǵı Respublika ftizatriya hám pulmonologiya orayı májlisler zalında Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Senatı aǵzası, Qaraqalpaqstan kásip ...Tolıq oqıw »
Jas áwlad balalar sawallandırıw orayında ushırasıw
Ózbekstan Respublikası Ǵárezsizligi bayramı múnásibeti menen «Kásiplik awqamları – balalarǵa» uranı astında Ózbekstan bilimlendiriw, ilim hám mádeniyat xızmetkerleri kásiplik awqa ...Tolıq oqıw »
“Jas kitapqumar” kórik tańlawı
Balalar arasında kitapqumarlıq hám oqıw mádeniyatın keńnen úgit násiyat qılıw, Ana-Watanǵa mehr-muhabbat, keleshekke isenim, balalar arasında doslıqtı keńnen en jaydırıw, kitapqa ...Tolıq oqıw »
Qalalıq keńes belsendileri menen ushrasıw
Ózbekstan Respublikası kásiplik awqamları Federaciyası baslıǵı Qudratilla Mirsagatovich Rafikovtıń «Mámlekettı sociallıq rawajlandırıwda kásiplik awqamları jaslarınıń ornı: Ózbeks ...Tolıq oqıw »
Eń jaqsı jas awıl xojalıǵı texnikaları mexanikleri bellesti!
2019-jıl 15-may kúni Xojeli agroekonomika kásip-óner kolledjinde «Eń jaqsı jas jumısshı kásibi iyesi» tańlawınıń “Awıl xojalıǵı mashina hám xızmet kórsetiw mexanigi” nominaciyası ...Tolıq oqıw »
“Kompyuter hám kompyuter inventarların isletiw hám dástúriy támiynatı boyınsha texnik” nominaciyası boyınsha respublika basqıshı
2019-jıl 14-may kúni Nókis kompyuter hám xabar texnologiyaları kásip-óner kolledjinde «Eń jaqsı jas jumısshı kásibi iyesi» tańlawınıń “Kompyuter hám kompyuter inventarların isleti ...Tolıq oqıw »
«Eń jaqsı jas jumısshı kásibi iyesi» tańlawınıń «Kórkem súwretlew sheberi» nominaciyası boyınsha respublika basqıshı ótkerildi
2019-jıl 13-may kúni «Eń jaqsı jas jumısshı kásibi iyesi» kórik tańlawınıń náwbettegi nominaciyalardan biri bolǵan «Kórkem súwretlew sheberi» boyınsha respublika basqıshı Berdaq a ...Tolıq oqıw »
«Eń jaqsı jas jumısshı kásibi iyesi» tańlawı respublika basqıshına start berildi!
2019-jıl 7-may kúni «Eń jaqsı jas jumısshı kásibi iyesi» tańlawınıń “Aspazlıq isi” hám “SHashtárezlik hám dekorativ kosmetika ustası” nominaciyaları boyınsha bellesiw bolıp ótti. ...Tolıq oqıw »


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov iş ziyareti ile Ankarada bulanalar.
Bunı Semilevniñ matbuat hızmeti bildire.
Qırımtatarlarnıñ liderleri ile Türkiyege Meclis reisiniñ muavini Aslan Ömer Qırımlı, Meclis reisiniñ keñeşçisi İsmet Yüksel ve qırımtatarlarnıñ milliy areket faali Sinaver Kadırov bulunalar.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, ziyaret çerçivesinde cumaertesi künü aprel 4-de Türkiyede qırımtatar cemiyeti ve diaspora vekilleri ile körüşüv keçecek.


text:
Repressiyalarğa oğratılğan halqlarnıñ toprağında Stalin eykeliniñ tiklenmesi – ahlâqsızlıqtır. Abideni çar Ekinci Nikolaynıñ rezidentsiyası olğan Livadiya sarayında tikleycek olalar. Bölşeviyeler onı qorantasınen beraber öldürgen ediler. Bunı Qırım müendislik pedagogika universiteti içtimaiy-gumanitar fenleri kafedrasınıñ müdir muavini, içtimaiy ilimler namzeti Refik Kurtseitov Tataristanda Radio Svoboda mühbirine ayttı.
«Tsereteliniñ «Yaltanıñ üç adamı» eykelini daa on yıl evelsi tiklemege istegen ediler. Qırımtatarlar qarşı çıqtılar, çünki bizim içün Stalin devletniñ yapqan genotsid siyasetiniñ timsali, esas cinayetçi Stalindir. Firqanıñ yigirminci qurultayında onıñ yapqanlarına qıymet kesilgen edi. 1989 senesi Sovetler birliginiñ Yuqarı Şurası deklaratsiyanı qabul etip, halqlarğa qarşı yapılğan repressiya ve sürgünliklerni qanunsız areketler ve cinayet olaraq tanıdı», – dep ayttı o.
«Sürgünlik neticesinde qırımtatarlarnıñ büyük qısmı hastalıq ve açlıqtan elâk oldı, repressiyalarğa oğratılğan diger halqlar da aynısını yaşadılar. Ve bugün Stalinniñ diger devletlerniñ liderleri ile eykelini tiklemek ahlâqsızlıqtır, dep tüşünem. Livadiya sarayında, rus çarlarınıñ yazlıq rezidentsiyasında aslı olmamaq kerek. Daa doğrusı – Ekinci Nikolaynıñ, onı qorantasınen beraber bolşevikler Yekaterinburgda vahşiyce öldürgen ediler. Ve bu beyaz açıq saraynıñ yanında abide tiklemek – olmaycaq bir şey ve sayğısızlıqtır», – dep qayd etti Refik Kurtseitov.
Hatırlatamız, Qırımğa Yalta konferentsiyasınıñ 70 yıllığına bağışlanğan tantanalı tedbirlerde iştirak etmek içün Sergey Narışkin yolbaşçılığında Rusiye Devlet Dumasınıñ eyyeti keldi. Livadiyada «üç büyük adamnıñ» eykelini açacaqlar: Stalin, Churchill, Rooseveltniñ.
Bu meselede Qırım ealisiniñ fikirleri bir-birinden farqlana: bazıları buña tarihiy hatırağa sayğı dep, qoltutalar, başqaları ise qarşı çıqalar.
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev bunı provokatsiya dep adladı.


text:
Qırımnıñ Qurman qasabasında mayısnıñ 18-nde qırımtatar milliy areketiniñ faalleri genotsid qurbanlarını añdı: hatıra taşına çeçek qoyıp, dua oqudılar.
Bu aqta qırımtatar faali Zair Smedlâ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi. Onıñ aytqanına köre, tedbir Rusiye quvetçileriniñ nezareti altında keçti.
«Adet üzre dostlarımıznen toplaşıp, hatıra taşına kettik, çeçek qoydıq, dua oqudıq, imamlarımız «Yasin» oqudı. Elbette, küç qurulışları bar edi. Kimse belgilengen mesafeni bozmajı. Bizim içün sürgünlik yılları elâk olğanlarnı añmaq müimdir», – dep qayd etti Smedlâ.
Dua vaqtında faallerniñ arasında sanitar normalarına köre mesafe, betlerinde maska bar edi. Faqat Smedlâ özü maskasız edi, mayısnıñ 15-nde alğan tenbi vesiqasına esaslandı.
«Çoqusı maskada edi, amma meni betimni saqlamağa aqqım yoq dep tenbilegenleri içün aselet qanunğa riayet ettim, buyruqqa emiyet bermedim. Tenbi vesiqasında «Betni saqlamağa, hususan maska taqmağa ya da şahsiyetniñ belgilenüvine keder etken diger şeylerni qullanmağa yasaq etile», dep yazılğan. Bunı 2002 senesi iyülniñ 25-nde qabul etilgen 114 nomeralı qanun talap ete», – dep tarif etti Zair Smedlâ.
Dua Bağçasarayda da yapıldı, sanitar normalarına riayet etildi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añıp, aktsiyada iştirak etmege davet ete. Daimiy vekil Anton Korınevıç qırımtatar bayraqlarını asıp, ölgenlerniñ hatırasına çıraq yaqmağa rica etti.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada qırımtatar halqı ile birdemlik aftası başlana – «Bir acı. Bir tarih». O, qırımtatar halqı genotsidiniñ yılına bağışlanğan bir sıra aq qorçalayıcı ve media leyhasından ibarettir.
Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ milletlerara munasebetler Devlet komiteti bildirgenine köre, qırımtatar sürgünliginiñ yılına bağışlanğan er yıllıq «Qalbiñde ateş yaq» aktsiyası bu yıl koronavirus pandemiyası sebebinde online yapılacaq. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti, COVID-19 sebebinden bütün sanitar normalarına riayet etip, hatıra abidelerine çeçekler qoyulacaq, dep bildirdi.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Xaлыkapa KөHчыrыш ypTa диңreз koHфepeHцияcы - Xalıqara Könçığış Urta diñgez konferenśiyası
ФahpәTTиH AлTyH: "KөHчыrыш ypTa диңreздә kиepeHkeлekHe aзaйTыpra Tиeшбeз"
Könçığış Urta diñgezdä kiyerenkelekne azaytırğa tiyeşbez. Monnan tış daimi häm ğadel çişeleşneñ tabıluı şart.
Diplomatiya häm dialog kanallarına iğ’tibarnı yünältte. Daimi häm ğadel çişeleşkä basım yasadı.
İlbaşı Ärdoğannıñ Berläşkän Millätlär Oyışması çığışında telgä alğan xalıqara konferenśiya çaqıruın qabatladı.
Tönyaq Kipr Törek Cömhüriyäten dä üz êçenä alaçaq xalıqara konferenśiyanıñ ütkärelüe barı tik häm barı tik qazan-qazan törendäge çişeleş tudıraçaq berdänber yul.
Êlemtä başlığı Fahrättin Altun Xalıqara Könçığış Urta diñgez konferenśiyasında citkerde şuşı yullamalarnı.
Soñğı aylarda dönyağa bez yasağan yullama anıq
Şunı beläbez, xoquq bezneñ yaqlı. İlbaşıbız Ärdoğan liderlığında dialog häm diplomatiya östendä iñ êlek torırğa tiyeşbez.
Fahrettin Altun Könçığış Urta diñgezneñ Törkiyä öçen zäñgär watannı wäkillek itüen äytte, soñğı waqıtta alıp barılğan aktiv diplomatiya xäräkätenä tuqtalıp uzdı. İlbaşıbıznıñ qatğıylığı, xörmätle NATO Ğomum särkätibe Stoltenberg häm Germaniya kanślerı Merkel yärdämendä dialogqa mömkinlek birdek.
Bu räweşle Greśiya belän bu mäs’älädä ber östäl tiräsendä utıra aldıq.
Diplomatiyada bu bik möhim. Bu awır çorda bez monıñ artında torabız.
Êlemtä räislege tarafınnan video konferenśiya belän oyıştırılğan cıyılışta ministr urınbasarları häm İlbaşı idaräseneñ Säyäsät şurası äğ’zaläre belän bergä küp sanda uqıtuçı-ğalim da qatnaşa.


text:
Moskovada Qızıl meydanda iyül 10-unde quvetçiler qırımtatar milliy areketiniñ yedi faalini tutıp aldı. Olarnıñ episi miting keçirilmesiniñ muayyen etilgen qaideleriniñ bozmasında qabaatlaylar (Rusiye Memuriy uquq bozuvları Kodeksiniñ 20.2 maddesi). Memuriy uquq bozuvı aqqında protokol tizilgeninden soñ, olarnı yiberdiler.
İyül 10-unde, çarşenbe künü, Rusiye paytahtında qırımtatar milliy areketiniñ veteranları kütleviy piket keçirdi. Piket iştirakçilerniñ plakatlarında, hususan: "Qırımda milliy ve diniy alâmetke köre basqını toqtatıñız", "Qırımda "terrorcılıq"nen küreş - bu başqa fikirde olğanlarnıñ taqibidir", "Balalarımız terrorcı degil" ve il., dep yazılğan edi. Yetip adamnı tutıp aldılar ve polis bölügine alıp kettiler.
Qırım.Aqiqat mühbirine Rusiye uquq qoruyıcısı Aleksandra Krılenkova haber etkeni kibi, piketten soñ yedi adamnı tutıp aldılar.
Piket birinci Bağçasay "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ apellâtsiyasına bağışlanğanAleksandra Krılenkova
"Doğru saat 11:00 Qızıl meydanda Lenin mavzoleyiniñ qarşısına, menimce, onlarnen qırımtatar milliy areketiniñ veteranı çıqıp, plakatlarnı açtı. Olarnıñ piketi birinci Bağçasay "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ apellâtsiyasına bağışlanğan. Beş daqqadan soñ polisniñ eki yengil maşnası kelip, er keske: cıyılıñız, dep ayttı. Soñunda piketniñ üç iştirakçisini bir maşnağa oturttılar, daa üçüni - başqa maşnağa, ve daa birisini - bir yerge alıp kettiler", - dep aytıp berdi Krılenkova.
Rusiye uquq qorçalayıcısı aytqanına köre, Fevzi Abduramanov, Eskender Lümanov, Sinaver Nimetullayev, Reşat Emirüseinov, Siyar Gafarov, Enver Seytumerov ve Seyran Cemilev tutuldı. Olarnıñ episini Moskovanıñ "Kitay-gorod" polis bölügine alıp kettiler.
Qırım.Aqiqat mühbirine Sinaver Nimetullayev haber etkenine köe, yedi qırımtatar faali miting keçirüv tertibini bozğanında (Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.2 maddesi) qabaatlandı.
Onıñ aytqanına köre, polis hadimleri, faaller mahkeme oturışına kelir, dep, olarğa söz berdirtti.
«Er birine qarşı 20.2 maddesine istinaden memuriy protokollar tizildi. Üç saattan soñ yiberecekler. Tezden (politsiya bölüginden – QA) çıqarmız, dep tüşünem. Mahkemege kelmege mecbur ettiler. Advokat keldi, protokollarnıñ fotosını çıqara. Mümkün olğanı qadar nezaketli laf ettiler», – dep ayttı Nimetullayev.
Qırım.Aqiqatqa advokat Aleksandr Pihovkin tarif etkeni kibi, Qızıl meydandaki narazılıq aktsiyasında iştirak etken yedi qırımtatar faali Moskvanıñ «Kitay-gorod» politsiya bölüginden yiberildi.
Mahkeme tecribesine baqılğanda, mezkür madde boyunca insanlar 10 biñ rubleden başlap para cezalarını alaAleksandr Pihovkin
«Olarnı Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.2 maddesiniñ 5-inci maddesine – toplaşuv, miting, numayış, yürüş ya da narazılıq aktsiyasını keçirüv tertibiniñ açıq bozuluvı – istinaden qabaatlaylar. Mahkeme tecribesine baqılğanda, mezkür madde boyunca insanlar 10 biñ rubleden başlap para cezalarını ala», – dedi o.
Advokatnıñ aytqanına köre, politsiya hadimleri «tutulğanlar izzetli yaşında olğanı içün» özüni nezaketli alıp bardı.
Amma o, memuriy protokollar «hatalarnen tizilgenini» qayd etti.
Üç esas qaide bozuldı: memuriy tahqiqatta ana tilinde iştirak etüv, terciman aqqı ve imayeci aqqıAleksandr Pihovkin
«Üç esas qaide bozuldı: memuriy tahqiqatta ana tilinde iştirak etüv, terciman aqqı ve imayeci aqqı. Vesiqalarda cinayet tafsilâtlıca añlatılmay, tek olğanı qayd etile», – dep qoştı advokat.
Onıñ bildirgenine köre, yedi faalniñ mahkeme oturışuvları Moskvanıñ Tver rayon mahkemesinde keçirilecek.
İyülniñ 10-nda Moskvanıñ Qızıl meydanında qırımtatar milliy areketi iştirakçileriniñ tutuluvını Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov tefsir etti.
Halq boysunmadı, halq namusını saqlay, halq küreşke azırRefat Çubarov
«Soñki sefer 1987 senesi qırımtatarlar Qızıl meydanğa çıqıp, öz toprağına qaytmalarını talap etti, insanlar Sovetler birliginiñ çeşit köşelerinden kelgen edi… 32 yıldan soñ qırımtatarlar kene Qızıl meydanda. Halq boysunmadı, halq namusını saqlay, halq küreşke azır», – dedi Çubarov Facebook saifesinde derc etilgen video muracaatında.
O, iyül 10-unda piketke çıqqanlarğa minnetdarlığını bildirdi.
«Qırımtatar Milliy Meclisi adından Qızıl meydanda ukrain halqınıñ serbestligini, siyasiy mabüslerniñ azatlığını, vaqtınca işğal etilgen Qırımda repressiyalarnıñ toqtatıluvını talap etken cesür qırımtatarlarğa teşekkürler bildirem», – dep qayd etti Çubarov.
Qırım.Aqiqat Moskvadaki «Kitay-gorod» politsiya bölüginiñ hadimi ile bağlandı, lâkin o, tutulğan faallerniñ bulunğan yeri aqqında suallerge cevap bermeyip, Moskvanıñ Merkeziy okrug iç işler idaresiniñ matbuat hızmeti ile bağlanmağa tevsiye etti. Anda ise mühbirniñ telefon etkenine cevap bermeyler.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskovnıñ fikirince, Rusiyeniñ «telükesizligi içün er şey yapmağa aqqı bar». Bu şekilde o, dekabrniñ 7-nde qabul etilgen BM Baş Assambleyasınıñ Qırım yarımadasınıñ askeriyleştirilüvine dair yañı qararını izaatladı.
«Laf Rusiyeniñ suveren toprağı aqqında kete, halqara uquq ve halqara mecburiyetler çerçivesinde Rusiyeniñ anda öz telükesizligini temin etmek içün er şey yapa bile», – dep bildire Peskovnıñ aytqanlarını «İnterfaks» agentligi.
17 memleket, şu cümleden Rusiye, qararğa qarşı rey berdi. 63 memleket vesiqanıñ qabul etilüvine «ebet» dedi, daa 62 memleket bitaraf qaldı.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba BM Qırımnıñ askeriyleştirilüvine dair yañı qararını Rusiyege qarşı uquqiy basqınıñ daa bir parçası dep adlandırdı.
Rusiyeniñ BM temsilciligi qayd etkenine köre, bu qarar yarımada sakinleriniñ yaşayışına bir şekilde tesir etmeycek. Temsilcilik vesiqanı «yalan ve saçma» dep adlandırdı.


text:
Sibirdeki orman yanğınlarınıñ sayısı mayıs bayramlarından soñ on qat arttı.
Salı künü saba Zabaykalyede 26 orman yanğını eki biñ gektarnı qaplap aldı. Soñki üç kün devamında yanğınlarnıñ sayısı ülkede 35 qat arttı.
Burâtiya orman hocalığınıñ malümatına köre, orman yanğınlarınıñ meydanı 11 qat arttı: 60-tan 689 gektarğa qadar. Alev cumhuriyetniñ 15 rayonında qayd etildi. Aprel ortasından itibaren fevqulâde vaziyet rejimi olğan Burâtiyada orman yanğınlarınıñ qurbanı eki kişi oldı, daa doquz insan yaralandı.
Yanğınlarnıñ esas sebeplerinden biri – ateşke diqqatsız yanaşması, dep qayd etile haberde.
Yanğın ile küreş içün aviatsiya, mahsus tehnika ve yanğıncılar celp etildi.
Salı künü saba berilgen malümatqa köre, Sibirde tahminen altı biñ gektarda 89 orman yanğını qayd etildi, dep bildire Sibir federal bölgesiniñ orman hocalığı departamenti.
Onıñ malümatına köre, yanğınlar Zabaykalye ve Krasnoyarsk ülkelerinde, Altay, Burâtiya ve Tıva cumhuriyetlerinde, em de İrkutsk vilâyetinde yüz berdi.
Aprel ayında Sibirde yüz bergen tabiat yanğınlarınıñ qurbanı 34 kişi oldı, yedi buçuq biñ kişi zarar kördi.


text:
Kyivde çarşenbe künü, avgustnıñ 5-nde, yarımadanıñ tarihı ve medeniyetine bağışlanğan «Belli olmağan Qırım seyaatı» sergisiniñ açılışı planlaştırıla.
«Belli olmağan Qırım seyaatı» sergisi az bilingen qırımtatar medeniyetiniñ erbapları, «rus ve sovet» olaraq tanılğan tatar şeerleri ve köyleri, qırımtatar sanatı aqqında tarif ete», – dep bildire teşkilâtçılar Facebookta.
Açılışta sergi müellifleri, Ukraina Milliy hatıra institutı, Qırımtatar Milliy Meclisi, Ukraina medeniyet ve informatsion siyaseti nazirligi, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri nazirliginiñ vekilleri olacaq.
Sergi Kontraktova meydanındaki №3 skverinde olacaq.


text:
Büyük Britaniya Rusiye ükümetini Qırımda psihiatrik hastahanede mecburen tutulğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovnı azat etmege çağıra. Bu aqta Ukrainadaki Byük Britaniya elçiliginiñ saytındaki beyanatta aytıla.
«Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ yaqalanması ve oña nisbeten davranması Büyük Britaniyanıñ teren qasevetini doğura. Onıñ mecburiy şekilde yaqalanması ve psihiatrik bölükte tutulması, bunen beraber, onıñ sağlığı yaramaylaşqanı aqqında malümat qasevetni doğura. Rusiye ükümetini insan aqları halqara qaidelerini ürmet etmege, Umerovnı deral azat etmege ve oña kerekli tıbbiy yardım almağa musaade etmege çağıramız», – dep aytıla elçilik saytındaki beyanatta.
Bundan da ğayrı, beyanatta Rusiye Federatsiyasından bütün halqara uquq qoruyıcı nezaret müessiselerine maniasız kiriş taqdim etmesi talap etile.
«Belli ki, Qırımda insan aqları teminlenmesi boyunca qaideler saqlanılmay, ve biz Rusiye Federatsiyasını bütün halqara uquq qoruyıcı nezaret müessiselerine maniasız kiriş taqdim etmege çağırmağa devam etemiz. Qanunsız Qırım işğalini tanımaymız ve tanımaycaqmız. Rusiye Qırımnı Ukrainağa qaytarmaq kerek», – dep qayd etile beyanatta.
İşğal etilgen Qırım ükümeti 59 yaşındaki İlmi Umerovnı televizion yayınında «Rusiyeni Qırımdan ve Donbasstan çıqmaq mecbur etmek kerek» degen sözleri içün Rusiye topraq bütünligini bozmaq çağıruvlarda qabaatlaylar. Avgust 11-de Meclis reisiniñ muavini, sağlıq alına baqmadan, mahkeme qararına binaen psihiatrik hastahanege ekspertizağa ketirildi.
Resmiy Kiyev İlmi Umerovnı azat etmege bir qaç sefer talap etken edi. Keçken afta Avropa Birligi Rusiyeni Umerovnı deral azat etmege çağırdı. AQŞ Devlet Departamentinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ işğal etilgen Qırımda psihiatrik hastahanede tutulğanından qasevet çekkenlerini bildirdiler ve Rusiyeden onı azat etmege talap ettiler.


text:
ATR telekanalınıñ saibi Lenur İsâlmov noyabr 2 künü Rusiye mahsus hızmetleri tarafından şirketlerinde, Qırım ve Moskva evlerinde keçirilgen tintüvlerni izaatlap, bu areketler Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq aktsiyasını toqtatmaz dep ayta.
Bu aqta o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde bildirdi.
«Tintüvler ya da daa bir şeynen bizni qorquzmağa mümkün degil. Bir vaqıtları mında yaşağan ve ileride de yaşaycaq qartana ve qartbabalarımıznı qorquzıp olamağanları kibi. Faydasız ikâye», – dey o.
O böyle areketlerge azır olğanını qayd etti.
«Bütün bunı yapmağa başlağanımda buña azır edim. Çünki ruslar ile olğan çeşit «añlaşmalar»nıñ neticesi olmay, tek qırımtatarlarda degil, dünya boyunca neticeleri kimsede olmay. Nafile. Rusiye ile añlaşmalarğa kâğıt bile yazıq», – dedi İslâmov efirde.
Evel noyabr 2 künü Qırımda ATR telekanalınıñ hadimleri, İslâmovnıñ ana-babasınıñ evinde ve Moskvadaki oğlu yaşağan evinde keçirilgen tintüvler aqqında bildirilgen edi. Birazdan tintüvler İslâmovnıñ bütün şirketlerinde FSB tarafından oña nisbeten açılğan cinaiy işniñ çerçivesinde keçirilgeni aqqında malümat peyda oldı.
İslâmovnıñ fikrine köre, işbu areketler – onıñ Kremlge qarşı mevamınıñ neticesi ve onıñ tarafından teşkil etilgen Qırım qamaçavına cevaptır.
Rusiye Merkeziy bankı saytında ATR telekanalınıñ saibi, iş adamı Lenur İslâmovnıñ «Just Bank» şirketiniñ bank ameliyatlarınıñ keçirilmesine litsenziyanıñ qaytarılması aqqında malümat peyda oldı.
Şimdi İslâmov qıtaiy Ukrainada yaşay ve sentâbr 20 künü başlanğan Qırım qamaçavınıñ teşebbüsçilerinden biri ola.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmeti Qırım qamaçavı boyunca aktsiyasınıñ iştirakçileri ile birlikte yarımada ile memuriy sıñırda nezaretni keçirmege azırlana.
Bunı ukrain hızmetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Cemaat teşkilâtlarınıñ faalleri ile – ticariy qamaçavnıñ iştirakçileri ile – ve qırımtatar halqınıñ temsilcilerinen vaqtınca işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda nezaretniñ keçirilmesi içün umumiy temel işlenile. Bunıñ ile «Vatandaşlarnıñ cemaat nizamı ve devlet sıñırınıñ qoruvında iştiraki aqqında» Ukraina qanunına köre işbirlik alıp barıla», – denile beyanatta
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov jurnalistlerge aytqanı kibi, Qırım qamaçavınıñ şekli deñiştirilmesinden soñ, onıñ iştirakçileri Ukraina Devlet sıñır hızmeti ve Ukraina gümrük hızmetiniñ Qırım ile memuriy sıñırda areketlerini nezaret etecek ola.
Onıñ sözlerine köre, yanvarniñ soñki eki aftası devamında faaller bu iş içün azırlıq körecek. Hızmetke fevral 1-den başlaycaqlar.


text:
"Ukrain diversantlar davası" boyunca maküm etilgen Vladimir Dudka ve Aleksey Bessarabovnı "Matrosskaya tişina" SİZOsından bilinmegen yerge avuştırdılar. Bunıñ aqqında Qırım.Aqiqat mühbiri Bessarabovğa yazğan mektüpke SİZO müdiriyetiniñ cevabından belli oldı.
"SİZO müdiriyeti, adresat başqa müessisege avuştırılğanı içün, mektüp berilmeycegini bildire", - denile mektüpniñ cevabında.
Vladimir Dudkanıñ oğlu İlya Kavernikov, Moskova SİZOsı babası içün ilâc almaqnı red etkenini haber etti. O, Dudka ve Bessarabovnı kene Qırımğa alıp kettiler, dep tüşüne.
"SİZOda babam içün ilâclarnıalmadılar, böyle mabüs olarda yoq, dep ayttılar. Bundan ğayrı, mektüplerime de aynıcavaplar keldi. Bellesem, olarnı kene Aqmescit SİZOsına alıp keteler", - aytıp berdi Kavernikov.
2016 senesi noyabrniñ 9-nda Aqyarda «Nomos» Qırım analitik merkeziniñ hadimleri Dmitriy Ştıblikov, Aleksey Bessarabov ve yaqın dostu Vladimir Dudka tutulğan edi. Üçü de Ukraina istihbaratınıñ isteginen Qırımda diversiya azırlağanında qabaatlandı.
Rusiye kontrolindeki Aqyar şeer mahkemesi aprelniñ 4-nde «ukrain diversantları» davasınıñ» mabüsleri Vladimir Dudka ve Aleksey Bessarabovnı 14 yılğa üküm etti. Mahkeme er birine para cezasını da berdi: Dudkağa – 350 biñ ruble, Bessarabovqa – 300 biñ ruble.
Oktâbr 15-inde Rusiye Yuqarı mahkemesi imayeniñ şikâyetini red etip, Dudka ve Bessarabovnıñ ükmüni tasdıqladı.


text:
Alupka
Alupka (ukraince Aлyпka, rusça Aлyпka) — Qırım dağlarınıñ cenübiy capında, Ay Petriniñ eteginde bulunğan bir şeerdir, belli kurort.
Coğrafiya[deñiştir | kodunı deñiştir]
İklim[deñiştir | kodunı deñiştir]
Yanvarnen fevral aylarınıñ orta arareti +3 – +4°C, avgustnıñki +24,6°C. Yağanaqlarnıñ orta yıllıq derecesi — 400 mm, yıllıq küneşli saatlarnıñ orta miqdarı — 2150, avanıñ nisbiy dımlılığı — 69 %. Yuvunuv mevsimi marttan oktâbrgece devam ete (suv arareti tahminen +22 – +28°C).
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
Zemaneviy Alupka topraqlarında insannıñ yerleşmeleri milâttan evel VIII biñyıllıqta peyda oldı. Şeer Alubika adınen birinci kere 960 senesi añıldı. XIV-XV asırlarda bu yerde cenevizlerniñ Lupika adlı qaleçik buluna edi. 1475-1774 seneleri Alupka osmanlılarnıñ akimligi altında edi. Qırım Rusiye eline keçkenden soñ (1783), Alupka R. Potömkinniñ mülkü edi. 1823 senesi ise, mında saray qurdurğan Mihail Vorontsovnıñ saipligine keçti. XX asırnıñ başından Alupka belli kurort oldı. Bu yerge devalanmağa, raatlanmağa Födor Şalâpin, Maksim Gorkiy, Valeriy Brüsov, İvan Bunin, Lesâ Ukrainka ve başqaları kelgen ediler.
1938 senesi Alupkağa şeer statusı berildi.
Naqliye[deñiştir | kodunı deñiştir]
Şeer Yaltadan 17 km uzaqlıqta buluna. Qırımnıñ merkezi ve diger meskün yerlerine Alupka Aqyar-Yalta-Aqmescit-Kefe avtotrassası vastasınen qavuşa.
İçtimaiy saa[deñiştir | kodunı deñiştir]
Şeerde eki umumtasil ve bir dane muzıka mektepleri, hastahane, eki kitaphane, eki musafirhane, medeniyet merkezi bar.
Mahsus itibarğa lâyıq yerler[deñiştir | kodunı deñiştir]
Şeerniñ meşur yerlerinden Vorontsov sarayını ve onıñ etrafındaki parknı añmaq lâzim.
Alupkada doğğan II Cian cenkiniñ iştirakçisi, uçucı Amet-han Sultannıñ müzeyi bar.
1972 senesi şeerde terek ve çalılarnıñ eki yüzden ziyade çeşitten ibaret olğan park açıldı.
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Alupka malümat portalı
- "Bütün Qırım avuç üstünde" saytı Alupkada raatlanuv aqta er angi malümat
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
Tavriya gumanitar platforması, mejburen köçip kelgenlerniñ birligi ve diger cemaat teşkilâtları er yıl avgust 28-de Rusiye tarafından ayırımğa oğrağan Qırımdaki etnik ukrainlerniñ aq-uquqlarını qorçalav kününi keçirmege teklif eteler.
Bunı Kyivde «Bizim Qırım: ukrain yarımadasınıñ Rusiye ile bağlı olmağan ikâyeleri» kitabınıñ taqdim merasiminde onıñ müelliflerinden biri, Tavriya gumanitar platformasınıñ koordinatorı Andrey İvanets bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, bu kün 1917 senesi avgust 27-29 künleri Tavriya ukrainleriniñ qurultayı ve 1918 senesi avgust 28-29 künleri Qırım ukrainleriniñ qurultayınen bağlıdır.
«Rusiyeniñ ayırım siyaseti Qırımdaki ukrainlerni assimilâtsiyağa oğratmaq içün yapıla, çünki Ukrain cemiyetiniñ aq-uquqlarını qorçalav kününde onıñ vaziyetini, onı qorçalaycaq tedbirlerniñ semereligini hatırlamaq kerek, ukrain ve dünya toplulıqlarınıñ problemlerine diqqat celp etmek kerektir», – dep tüşüne İvanets.
Bu kün, onıñ zanınca, bayram degil, Qırımdaki ukrainlerniñ problemleri al etilecek vaqıt olmalıdır.
Tavriya gumanitar platformasınıñ koordinatorı qayd etti ki, yarımadanıñ Rusiye akimiyeti Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ, millet mensüpligine baqmadan, aq-uquqları ve serbestligini boza. BMT, Avropa Şurası, OSCE, diger halqara teşkilât ve ekspertlerniñ malümatına köre, yarımadada eñ küçlü ayırımğa qırımtatar halqı ve etnik ukrainler oğray. Olarnı ukrain haber, tasil ve gumanitar boşluğından ayıralar, Qırımda ukrain tilli tasil sistesı, ukrain tilli kütleviy haber vastaları yoq etile, ukrain teşkilâtları ve firqaları yasaq etile, ukrain faallerine qarşı repressiyalar yapıla.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İyülniñ 4-nde ve 5-nde toqtamağan yağmurlar sebebinden Qırımda Bağçasaray rayonınıñ bir sıra meskün yerini suv bastı, tahminen 100 ev zarar kördi. Belbek, Kokköz ve Bağa özenleri taşıp ketti. Esasen Albat (Kuybışevo), Kokköz (Sokolinoye), Foti Sala (Golubinka), Aromat köyleri zarar kördi. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Belbek özeni vadiysinde bulunğan köylerde fevqulâde vaziyet rejimini ilân etti.
Rustem Murasov – Albat (Kuybışevo) köyüniñ sakini suv basuvını körmedi. Dostunı işke alıp ketmek içün 20 daqqağa ketken edi. Bütün aqşam Rustem ağanıñ evini tamir etkenler. Murasov köyge qaytqanda evini tanımadı – odalarda suv seviyesi pencereniñ ortasına kele edi.
«Bir kün ögüne dostum evimni tamir etmege yardım etti, gecege qadar damını yaptıq. Özen pek köterildi, dalğa aralığımıznı örtti. Kelgenimde manzara qorqunç edi», – dep tarif ete Murasov.
Rustem Murasovnıñ evi altmışıncı yıllarda qurulğan edi. Onı üç ay evelsi alıp, birden tamir etip başladı. Suv basuvı evniñ bir divarını qısmen alıp ketti, odalarnı ve azbarda olğan qurucılıq malzemelerini suv bastı. Azırlanılğan dam, qurucılıq tahtaları, pencere ve qapular tamir etilmeycek alda. Qurucılıq malzemeleriniñ bir qısmını suv azbardan alıp ketti.
Evde olğan buzdolabı ve ocaq, büyük ihtimalnen, tamir etilemez. Mebelniñ bir qısmını ketirip yetiştirmedi, daa yaqında odalarnı tamir etkeni içün bu künleri eşyalarnı da ketirecek edi.
«Bu evde yaşap olurmızmı bilmeyim, aytması qıyın. Bütün ev suv ve lay tolu. Qurucılar eñ azından qurumaq kerek, dep ayta. Yahşı qurumasa, er vaqıt küflenip çeçeklenecek», – dep ayta Rustem Murasov.
Kene yahşı, azbarda özüni qurtarıp olğan mışıqtan ğayrı, başqa ev ayvanları yoq edi: «Allahqa şükür, mışıq sağ qaldı. Bir yerge qaçıp oldı, ve yahşı. Eñ esası».
Bağçasaray rayonındaki suv basumı – Rustemniñ buña oşağan körgen ekinci adisesidir. 1944 senesi qorantası sürgün etilgen Özbekistanda Ferğanada suv basuvını endi körgen edi. 1977 senesi felâket olğanda beş yaşında edi. «Kiçik edim ve ciddiy suv basuvı olğanını hatırlayım. Çoq insan tahliye etilgen edi, dep aqlımda bar», – dep ayta o.
Rustemniñ esli-başlı qomşusı suv basuvı vaqtında azbarğa çıqıp, ayvan avlalarını açtı: «Olarnıñ qoyan ve tavuqları bar edi, ayvanlarnı qurtarmaq içün çıqqanda onı suv alıp ketkendir. Alâ daa tapmadılar, elâk oldı, dep tüşünemiz. Dalğa örtti, bir saniyede olğan şey». Qırımtatarı bütün qomşuları suv taşqınından bir şekilde zarar kördi, dep ayta.
Albat sakini emin ki, qasabanı suv basuv telükesi daa bar.
«Suv anbarı problemi qala, dambaları yañıdan qurulmalı. Alları müthiş, olar dayanamay ve buña emiyet berilmey. Özenler temizlenmey. Buña para berilemi, onı hırsızlaylarmı bilmeyim. Amma bir şey bar: yaramay bir şey olmasa, kimse bir şey yapmay», – dep bildirdi Murasov. Qomşular bu problemni yerli akimiyetke çoq seslendirgen edi, dep qoşa: eskiden özenler muntazam sürette pıtaq ve çöplükten temizlene edi, şimdi ise, yerli akimiyetniñ aytqanına köre, bu mesele yıllarnen çezilmey.
Murasovnıñ eki balası bar, suv basuvı vaqtında qorantası Aqyarda anasında edi, anda evleri bar. Suv basuvı nasıl oldı körmediler.
«Akimiyetniñ yardımına baqacaqmız, olacaqmı, ne qadar tez olacaq ve ne qadar büyük. Şimdilik er şey yavaş ve añlaşılmay kete», – dep tüşüne Murasov. O, komissiya maddiy zarar aktını tizdi, dep ayta, faqat tam miqdarını oña aytmadılar. Şimdi zarar körgenlerge esasen soy-sopları ya da dostları yardım ete, ara-sıra göñülliler kele. Köyde Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ hadimleri çalışa, «acele yardım» maşinası tura.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
«Memorial» uquq qoruyıcı merkez, halqara kriteriylerge köre, «Hizb ut-Tahrir davası»nıñ iştirakçisi Emil Ziyadinovnı siyasiy mabüs dep tanıdı. Bu aqta merkeznin saytında haber etile.
«İnsaf, din ve birlik serbestligi aqqını zorbalıqsız yerine ketirgeni içün taqip etilgenini tüşünemiz. Berilgen malümatqa köre, o, cinayet yapmayıp azatlıqtan marum etildi, diniy faaliyetini toqtatmaq, işğal etilgen Qırım sakinleriniñ vatandaş faaligini bastırmağa tırışalar», – dep aytıla haberde.
«Memorial» Emil Ziyadinovnı deral azat etmege çağıra.
2020 senesi iyülniñ 7-nde Rusiye quvetçileri yedi qırımtatarınıñ evini tintti: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde Alim Sufyanov, Bağçasaray rayonınıñ Süyür Taş (Belokamenka) köyünde Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) köyünde Vadim Bektemirov ve Aluştada Dilâver Memetovnıñ. O, tintüv keçirilgende evde degil edi, onı qıdırmağa devam eteler.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, mahsus hızmetniñ hadimleri Qırımda «Hizb ut-Tahrirni» teşkil etkeninden ve iştirak etkeninden şübheli sayılğan yedi insannı tuttı. FSB, bu insanlar «Qırım sakinleri arasında terror mefküresini yayıp, qırımlı musulmanlarnı öz saflarına celp etti», dep bildire. Rusiye mahsus hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, «(teşkilât) azalarınıñ yaşağan yerlerinde Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir al-İslami» propaganda malümatları, terror faaliyetinde qullanılğan bağ vastaları, elektron malümat taşıyıcıları tapılıp alındı».
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ areketlerini takbih etti, Milliy politsiyanıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Baş idaresi ise Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (mesken tiyilmemezligini bozuv) cinaiy tahqiqat başlattı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Litvaniyanıñ sabıq parlament başı, avropalı siyasetçi Vitautas Landsbergis emin ki, Rusiyeniñ dağılması Ukrainanıñ ilhaq etilgen Qırım üzerinde nezaretini qaytarmaq içün yekâne fırsattır. Bunı o "Den" neşrine bildirdi.
«Menimce, Ukraina akimiyetiniñ ilân etkeni kibi degil, Qırımnı keri alacaqmız ve belki de tezden. Amma bu "tezden" ya da "tezden degil" yalıñız Rusiye dağılğan soñ olur, evel olmaz. Rusiye, bütün özek silâlarınıñ bar oluvı zaman, cenk faktını ve hatasını tanıp Qırımnı qaytaracağı olmaz», – dedi o.
Onıñ fikrince, "Rusiye bütün Avropanıñ toprağına saip olmaq" arzusına irişmegence "toqtamaz".
«Rusiye dağılacaq, çünki bütün imperiyalarnıñ soñu bar. Rusiye artıq eki kere dağıldı ve üçünci kere de dağılır. Hususan, imperiya qanlı, zorba olğanda, halqlarnıñ onı sevmegende ve istemegende. Şunıñ içün bu zaman meselesidir», – dedi siyasetçi.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Mayısnıñ 13-14-nde Rusiye mahkemelerinde 2019 senesi mart ayında apiske alınğan qırımtatar faalleriniñ sıñırlav tedbiriniñ uzatılması baqılğan oturışuvlar keçirile.
Rusiyeniñ Rostov vilâyeti ve ilhaq etilgen Aqmescit mahkemeleri daa bir «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» doquz mabüsiniñ tevqif müddetini avgustnıñ 15-ne qadar uzattı. Mart ayında tutulğan 24 qırımtatar faalinden beşi «terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etkeninde», qalğanları ise «terror teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkeninde» qabaatlana.
Jurnalist Taras İbragimovnıñ fikirince, Rusiye quvetçileriniñ tutulğanlarğa qarşı iddialarınıñ Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» musulman siyasiy teşkilâtınıñ faaliyetinen alâqası yoq.
Bu insanlarnıñ çoqusı beş yıl devamında belli bir vatandaş faaliyetini köstergen edi. Şu sebepten de ceza çekedirlerTaras İbragimov
– Bu Qırımdaki yedinci «Hizb ut-Tahrir davası» oldı. Bu yedi gruppadan bazıları endi mahküm etildi, bazırları tahqiqat altında buluna, digerleriniñ ise mahkemeleri devam ete. Mayısnıñ 14-nde Rostovda Aqmescitteki birinci gruppanıñ davası baqılacaq, bizler ise Aqmescitteki ekinci gruppanı muzakere etemiz. Bu insanlarnıñ çoqusı Aqmescit civarında yaşay ve beş yıl devamında, Qırımda insanlarnı apiske almağa başlağanından berli, belli bir vatandaş faaliyetini köstergen edi. Birileri vatandaş jurnalisti oldı, bazıları Rusiye kütleviy haber vastaları olaraq bile qayd oldı ve mahkemelerge bardı, digerleri SİZOğa aş ve ilk ihtiyac mallarını alıp ketken edi. Şu sebepten de ceza çekedirler. Vatandaş jurnalistlerinden biri Remzi Bekirov, yahşı tanışım, mahkemede onı mahkeme oturışuvlarını aydınlatıp, olar aqqında yazğanı içün taqip etkenlerini ayttı.
Advokat Sergey Legostov mayısnıñ 14-nde davalar ağır şaraitlerde baqıla, dep şikâyet ete.
Bizler halqara uquq, Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ belli qararları, BM Baş assambleyasınıñ Qırım işğali ve ilhaqı qararlarına esaslanamızSergey Legostov
– Bugün Kirov rayonında 8 insan bar, şu cümleden müvekkilim Farid Bazarov. Mahkeme olarnı eki dörtlükke birleştirdi. Kündüz birinci dörtniñ oturışuvı keçirile. Salon pek küçük. Tasavvur etiñiz: imaye ve digerleriniñ işi içün – masa ve bir skemleçik, anda eki advokat otura, ve daa eki aynı skemle tura, anda daa eki advokat oturacaq. Oturışuv qapalı şekilde keçirile, dep tüşünem. Farid terror teşkilâtınıñ bölük faaliyetini teşkil etkeninde qabaatlana. Bizler halqara uquq, Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ belli qararları, BM Baş assambleyasınıñ Qırım işğali ve ilhaqı qararlarına esaslanamız. Topraq vaqtınca Rusiye tarafından kontrol etile, aynı vaqıtta Ukrainada bu areketler içün cinaiy ceza belgilenmemekte.
Sergey Legostovnıñ qayd etkenine köre, advokat bu şekilde taqipniñ siyasiy sebepleri bar olğanını isbatlamağa tırışa.
– Tahqiqat terror dep sayğan «cinayetlerni» «tahqiq etmek» pek qolay. İnsanlarnıñ er angi mevzuda, hususan diniy mevzularda, subetlerini diñlemek, bir de bir kitapçıqnı tapmaq kerek – o qadar, «terrorist» azır.
Martnıñ 27-nde keçirilgen kütleviy tintüvler künü Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ reisi Sergey Aksenov Rusiye quvetçileriniñ areketlerinde siyasiy sebepler yoq, dep bildirdi.
«Bütün tahqiqat areketleri qanun çerçivesinde, daa evel açılğan cinaiy davalar çerçivesinde keçirile. Yarımadadaki repressiyalar aqqında laflar – yalan ve boş laf, davanı siyasetnen bağlamaq ıntıluvıdır. Cinayet ve ekstremizmniñ milliy ve diniy bağı yoq. Çetel devletlerniñ menfaatları içün çalışqan yasaqlanğan teşkilâtlarnıñ bütün iştirakçileri millet mensüpligine baqmadan Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına köre cevap berecek. Bu qanunlarnı ürmet etmegenler dünyanıñ er angi köşesinde yaşay bile. Mında olarğa apishaneden ğayrı, başqa yer yoq».
Jurnalist Taras İbragimovnıñ fikirince, «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına ait oluv terror faaliyetinen teñ degil, tutulğan qırımtatar faalleri ise bu teşkilâtnıñ iştirakçileri olmaması mümkün.
Olarnı tek musulman olğanları içün taqip eteler. Apis cezaları bitmeycekTaras İbragimov
– «Hizb ut-Tahrir» davaları boyunca cinaiy taqip esnasında Rusiyede bir kere bile terror ücümi yapılmağan edi, bu teşkilât bir de bir zorbalıq areketlerini de yapmağan edi. Bu firqa öz mefküresini teşviq etip, zorbalıqsız küreşni alıp bara, bu qadar. Em de bunıñ kibi propaganda tek musulman memleketlerinde yapıla… Qırımda quvetçiler böyle yol saylap aldı: «Hizb ut-Tahrir» davalarına esaslanıp, ne mefküresine, ne de bu teşkilâtta azalıqqa alâqası olğan insanlarnı tutıp alalar. Olarnı tek musulman olğanları içün taqip eteler. Apis cezaları bitmeycek ve yaqın kelecekte devam etecektir, Sergey Aksenov ise FSB fikirlerini ve taktikasını aydınlattı.
«Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Tofik Abdulgaziyevniñ ömür arqadaşı Aliye Kurtametova aqayınıñ artından Rusiyeniñ Rostov vilâyetine ketti, amma şimdilik körüşip olamadı.
– Şahtı şeerinde bulunamız, mahkeme binasına bile kirsetmediler. Oturışuv qapalı şekilde keçirilecek degenler. Dört oturışuv keçirile – aqayım ve daa üç insannıñ davası baqıla. Bekleymiz, belki, qarar seslendirilgende kirmege izin bererler. Biz iç olmağanda qarar seslendirilgende kirsetsinler, dep şikâyet arizalarını berdik, çünki yaqın tuvğanlarınıñ anda olmaq aqları bar. Aqayımnen tek advokat üzerinden bağlanğan edik, resmiy bir mektüp daa almadım. Onıñ tutuv şaraitleri bir qarar, bir de bir basqı yapılmay. Qabaatlavğa inanıp olamayım, olmaycaq bir terrorizm qabaatlavı. Aqayım barışıqsever bir insan, namuslı vatandaş. Halqımız 1944 senesi hainlikte nasıl qabaatlanğan olsa, şimdi de aynı şekilde qabaatlana. Vagonlarğa bizni mindirip olamaylar, amma aqaylarımıznı Rusiye apishanelerine sürgün eteler.
Malümat: Martnıñ 27-nde Rusiye quvetçileri Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Dava boyunca 25 insan qabaatlana.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Ukraina Nazieler Şurası, kendisine Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ devlet organları tarafından tesis etilgen memuriy müessiselerni yoq etmek aqqını bergen qanun leyhasını destekledi.
Bu aqta qarar fevral 1, çarşenbe künü Ukraina Nazirler Şurasınıñ toplaşuvında qabul etildi, dep haber ete «İnterfaks-Ukraina».
Mezkün qanun leyhası «ukrain akimiyetine, Qırım memuriyeti tarafından teşkil etilgen organlarınıñ kereksizligi sebebinden olarnıñ faaliyetini toqtatmaq aqqı berilgeni» aqqında bildirile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırım yeudi teşkilâtları Estoniyada Holokost mevzusında açılğan «Poloniyam. Hatırlap ve unutıp» serlevalı sergini tarik olaraq adladılar.
Bu aqta Qırım.Aqiqatta olğan beyanatta aytıla.
Yeudi teşkilâtlarnıñ temsilcileri facialı vaqialarnıñ aksi o derecede külünçli sürette kösterilgeninden açuvlana.
Beyanatta aytıla ki, ressamlar «holokost» yazısını Gollivud qırları, idam ögünde şen-şeramet ile oynağan çıplaq insanlarnıñ fonunda tasvir ettiler.
Mında şunı da qayd eteler ki – işbu video ve resimlerniñ müellifleri – leh ressamlarıdır.
«Auşvitsniñ birinci mabüsleri 782 poloniyalı olğanını unuttılar, umumen ise 150 biñ insan elâk oldı. Holokostnıñ qabaatsız qurbanlarına nisbeten mizah yersizdir», – denile beyanatta.
Soñki malümatqa köre, işbu sergi qapatıldı.


text:
Ukraina prezidenti Pötr Poroşenko Mustaqillik Künü munasebetinen öz fermenınen qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan, siyasiy mabüs Ahtem Çiygoz, qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan İlmi Umerov ve qırımtatar asıllı ukrain rejissörı Ahtem Seitablayevni devlet mükafatlarınen taqdirledi.
Böyleliknen «Yaralıqlar içün» II dereceli oradeninen İlmi Umerov, III derecelisinen Ahtem Çiygoz ve Ahtem Seitablayev taqdirlendiler.
2016 senesş Qırımda FSB taqiqçileri ekstremizm maaddesi boyunca İlmi Umerovqa qarşı cinaiy dava açqan ediler.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqarı Şurası binasınıñ ögünde Ukraina territorial bütünligini qorçalamaq maqsadınen keçirilgen mitingde iştirak etkeni sebebinden tutılıp alınğan edi.


text:
Yarımadanıñ bütün rayonlarına baqqanda umumiy musulman sayısınıñ ekseriyeti Qarasuvbazar rayonında yaşay. Qarasuvbazarnıñ özünde bile musulmanlarnıñ beşte ekisi yaşamaqta. Şeerniñ dört mektebinden biri tamamile qırımtatar mektebidir. Meselâ, 3-nci mektepte olğanı kibi, diger mekteplerdeki qırımtatar sayısı da yüksek. Yıl sayın Qarasuvbazar ve rayondaki musulman sayısı faiz olaraq ep artmaqta.
Bu sebepten şeerde eki cami çalışmaqta ve iş adamı Resül Velilâyev qurğan cami de şu cumledendir. Bu cami şeer merkezinde yerleşse de, yaqın etrafta mesken evler pek çoq degil. Bir tarafında esasen - tükan ve memıriyet binaları yerleşken merkeziy soqaq keçse, deger tarafında – keniş şeer bağçası bar. Lâkin Qarasuvbazar şeer memuriyeti muezzinniñ saba ve aqşam çağırğan ezanınen oğraşıp başlamağa qarar bergen. Bu ezan yerli hristiyanlarğa keder ete eken emiş!
Muezzin – cami hızmetçisi olaraq, musulmanlarnı ibadet yani namazğa çağırmaqtan mesul birisi. «Azana» fiili arapçadan «cemaat içinde qıçırmaq» manasını bildire. Amma Qarasuvbazar akimiyeti, artıq qarasuvbazarlı muezzin, hristiyanlarnı uyandırmamaq içün,saba ve aqşam ezanını yarı sesnen çağırmaq kerek olacaq eken.
Böyle bir qarar avgustnıñ 18-nde keçirilgen «Qarasuvbazar merkezindeki cami sesi»nen bağlı hususiy toplaşuvda qabul etildi.Toplaşuvda Qırım müftisiniñ yardımcısı, Qırım Reskomnats reisi, Qarasuvbazar rayon memuriyeti yolbaşçısınıñ yardımcısı, SES temsilcisi iştirak etti. Toplaşuv neticesi olaraq, saba ve aqşam ezanı çağırılğan maalde küçlendiricilerniñ sesi endirilecegine qarar berildi.
Qarasuvbazar Cuma camisiniñ imamı – genç bir oğlan olaraq, yerli akimiyet qararına uymağa mecbur. Yerli musulmanlar ise, artıq namazğa vaqtında uyanmaq içün muezzin sesine degil de, qurulğan çalar saat sesine uymağa mecbur qalacaqlar. Dindar musulman içün bunıñ ne olğanını – musulman olmağanlar añlamaz.
Qırımda zaten kergin olğan dinlerara munasebetni daa ziyade kerginleştirmeniñ ne manası bar?
Bu nedir – musulmanlarğa zarar bererek, samimiyetnen musulman olmağan şeer sakinlerini qayğırmaqmı ya da zemaneviy Qırımnıñ kerçek ayatında yapılğan ve qırım musulmanlarına nisbeten büyük mıqyaslı bir basqınıñ devamımı?
Alelem, Qarasuvbazarnñ yerli memuriyeti içün musulmanlarnñ çañ sesleri eksiltilmesinen bağlı ricası mantıqsız olıp körüngen olur edi. Ve kerçekten de, olar bu mesele muzakere etmge istemez ediler. Ancaq mesele muezzinge kelip toqunğanında – vaziyet bütünley tersine aylâna.
Qarasuvbazar akimiyeti bügünkü real ayatta bu mesele, qorqmadan bu sözni aytırım ya -siyasiy olğanını tüşünmey, añlaşıla. Qırımda zaten kergin olğan dinlerara munasbetni daa ziyade kerginleştirmeniñ ne manası bar? Yalıñız yerli cemaatnı degil de, Qırımnıñ biñlerce musulmanınıñ diniy duyğularını aşalama ne mana bar? Ey, kerçek, toplaşuvda Qırım müftiyatınıñ temsilcisi de bar edi. Lâkin problema şudır ki, soñki eki-üç yıl içinde Qırım müftiyatınıñ reytingi Qırım musulmanlarınıñ közünde pek tez tüşmekte. Sebebi de belli – müftiyat öz dindaşlarınıñ degil de, akimiyet tarafını tutmaqta. İşte bizim vaqiada da bunı zaten açıq aydın köstermekte.
Artıq bunı, bügün meşur olğan başqa bir sözlernen ifade etecek olsaq, ortağa böyler bir şey çıqar, yani: «Qırım akimiyetiniñ insafu yoq, lâkin siz, musulmanlar, dayanıñız!».
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (telüke sebebinden muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün.


text:
Ukraina musulmanları diniy idaresi kontrol etmegen Herson vilâyetindeki Geniçesk rayonınıñ Partizanı ve Sçastlivtsevo köyleriniñ cemiyetleri Türkiyedeki qırımtatar diasporasından para alıp camiler quracaq. Bunı Geniçesk rayon devlet memuriyeti yolbaşçısınıñ muavini Gülnara Bekirova Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Eki cami içün topraq berildi. Sçastlivtsevo ve Partizanıdır. Olarnıñ maqsadını resmiyleştirdik. Derneklerimiz bir qaç kere kelgen edi», – dep ayttı o.
Bekirovanıñ bildirgenine köre, diaspora vekilleri yerli qırımtatarlarnen körüşken soñ cami qurucılığınıñ maliye etilmesi aqqında qarar tasdıqlandı.
Regional meclis faali Nariman Ablâzovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, cami qurucılığınıñ leyhaları mart soñuna qadar azır olacaq.
Onıñ qayd etkenine köre, camiler Geniçesk rayonınıñ Partizanı ve Sçastlivtsevo köyleriniñ cemiyetlerine ait olacaq. Olar Ahmad Tamim yolbaşçılığında Ukraina musulmanları diniy idaresine kirmey.
«Habaşiler (UMDİ vekilleri – QA) camilerniñ qurulmasını istemey. Musulmanlar dindaşları ibadet etecek evniñ qurucılığına ne içün qarşı çıqqanını añlamaq zor», – dep qoştı Ablâzov.
Regional meclis reisi Lenur Lümanovnıñ aytqanına köre, cami qurucılığı içün leyha vesiqalarını azırlaycaq şirket belgilendi.
«Leyha üzerinde yerliler, «Tavriya» kooperativi çalışa», – dep ayttı o Qırım.Aqiqatqa.
Türkiyede yaşağan qırımtatarlarnıñ maddiy yardımı ile cami qurmaq qararı 2016 senesi yanvar ayında Geniçesk rayonında olıp keçken Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ toplaşuvında qabul etildi.
Qırımtatarlar toplu yaşağan Geniçesk rayonınıñ dört qasabasından üçünde ibadet yerlerini Ukrana musulmanları diniy idaresi tarafından nezaret etilmektedir. O ise, «habaşizm» adlı tariqatqa mensüptir. UMDİ-ne kirmegen musulman cemiyetleri 2016 senesi noyabr ayında Kyivde qurulğan Qırım musulmanları diniy idaresiniñ tesisçilerinden ola. Al-azırda Ukraina medeniyet nazirligi yañı Qırım musulmanları diniy idaresini qayd etmektedir.


text:
2018 senesi işğal etilgen Qırımda şartlı apis cezasını alğan ve açıq faaliyeti yasaqlanğan qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi Mıkola Semena Rosfinmonitoring tizgen terrorist ve ekstremistler cedvelinden çıqarıldı.
Bu aqta cedvelniñ «çıqarılğanlar» bölüginde yazıldı, dep bildire Gratı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Semenanen körüşti, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, körüşüvde Semenanıñ sağlıq vaziyeti ve oña vaqtınca berilecek mesken meselesi muzakere etildi. Semena Qırım.Aqiqatqa izaat berip, oña vaqtınca ev berilecek, dep vade etildi, amma «tafsilâtlı bir şey şimdilik belli degil», dedi.
Qırımlı jurnalistniñ advokatı Aleksandr Popkov, Semenanıñ imaye tarafı onı şartlı apis cezasına üküm etken ve açıq faaliyetini yasaqlağan Aqmescitteki Rusiye mahkemesiniñ qararını Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet etti, dep bildirgen edi.
Semena, davası Avropa insan aqları mahkemesinde buluna, onı qabul ettiler, faqat şahsiy davalar Ukrainanıñ Rusiyege qarşı Qırım davası baqılacaq vaqıtqa qaldırıldı, dep bildirgen edi.
2018 senesi sentâbr ayında Avropa insan aqları mahkemesiniñ Mıkola Semenanıñ Qırımdaki Rusiye mahkemesiniñ qararına qarşı bergen şikâyet arizasını prioritetli baqmağa red etkeni belli oldı.
Yanvarniñ 28-nde Semena sınav müddetiniñ vaqtından evel toqtatılğanı ve mahkümiyetiniñ lâğu etilüvine dair qararnı aldı.
Fevralniñ 18-nde Mıkola Semena Rusiye işğal etken Qırımdan esas Ukrainağa tedaviylenmege yol aldı. O, Kyivde tibbiy teşkerüvden keçmek, soñra jurnalist faaliyetine devam etmek niyeti aqqında tarif etti.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, çarşenbe künü, aprelniñ 29-nda, yarımadanıñ koronavirus ile küreş şaraitlerinde angi cedvelge köre yaşaycağı belli olacaq.
Bu aqta o, aprelniñ 27-nde COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
«Memleketniñ prezidenti (Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ – QA) ve memleketniñ operativ ştabı alğan qararlarına esaslanıp, mayısnıñ 1-nden olacaq nizamnı aprelniñ 29-nda ştab toplaşuvında ilân etecekmiz. Mayısnıñ 1-nden başlap belli saalarğa çalışmağa izin berecek olsaq, aprelniñ 29-na qadar er kesniñ azırlanmaq içün vaqtı bar. Mayısnıñ 11-ne qadar tatil ilân etilecektir», – dedi Aksenov.
Keçken aftanıñ soñunda Aksenov Qırımda koronavirus sebebinden sıñırlav tedbirleriniñ uzatıluvınen bağlı qarar kelecek afta ilân etilecek, dep bildirdi.
Aprelniñ 22-nde Aksenovnıñ aytqanına köre, işğal etilgen yarımadada koronavirusnen bağlı sıñırlavlar sebebinden qapatılğan obyektlerniñ hızmet saası işini yañıdan başlatmağa planlaştırıla.
Qırımda ve Aqyarda bir çoq müessise ve teşkilâtnıñ faaliyetini toqtatqan ve vatandaşlarnıñ özüni izolâtsiya etmesini belgilegen yüksek seviyeli azırlıq rejimi aprelniñ 30-na qadar devam ete.
Aprelniñ 27-nde saba Qırımda bir koronavirus hastası qayd etildi – İslâm Terek rayonınıñ tibbiyet hadimidir.
Al-azırda Qırımda 70 koronavirus hastası bar. 20-si çetelden keldi, 10-u Rusiyeden, 40-ı yerli ola. Aqyarda, soñki malümatqa köre, 31 COVID-19 hastası qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Şul uq waqıtta ul Kiev belän NATO arasındağı xezmättäşlekneñ dä şulay uq üsüen assızıqladı.
"Ukrainada xäzer moñarçı kürelmägän, küpkä ölgergänräk säyäsi debatlar bara. Barlıq näticälären isäpkä alğanda, min säyäsi debatlarnı härçaq uñay bäyälim. Bu Ukrainanıñ üz debatları bulğanğa kürä, min ul säyäsi debatlarğa quşılmıym. Ämma şul uq waqıtta xezmättäşlek arttı. NATOnıñ barlıq operatsiälärendä häm çaralarında da şulay uq qatnaşuçı başqa berär partnernı äytä alasızmı? Min başqa andıynı belmim" dide de Hoop Scheffer.
De Hoop Scheffer şulay da bu maqtaw süzläre Ukraina citäkçelärenä yal itärgä dä bula digänne añlatmıy, üzgäreşlärne däwam itärgä, bigräk tä ilneñ qorallı köçlären, eçke eşlär ministrlığı ğäskärlären häm iminlek xezmätlären zamançalaştırırğa kiräk dide.
Ukraina prezidentı Viktor Yuşçenko ilneñ NATOğa quşıluın bik nıq yaqlasa da, fiker beleşülär küpçelek xalıqnıñ moña qarşı yäki bitaraf buluın kürsätä. Şul uq waqıtta küpçelek Ukrainanıñ Yewropa Berlegenä quşıluın teli.
De Hoop Scheffer Ukraina NATO äğzası bulırğa tieşme digän eçke bäxäslärgä quşılırğa telämäwen belderde.
"Min fiker beleşü näticälärenä berqayçan da bäyä birmim. Ämma min, älbättä, Ukrainada NATOğa quşıluğa qarşı çığuçılar törkeme buluın beläm. Häm çınnan da alarnıñ moña xoquqı bar. Tağın ber märtäbä äytäm, min Ukrainadağı debatlarğa quşılmıym. Äytkänemçä, NATO ker yuu sabını tügel. Min Ukrainağa NATOnı satarğa cıyınmıym. NATOnı satmıylar. NATOnıñ ni buluın añlatıp birälär" dide.
Anıñ äytüençä, Ukrainadağı qayber qarşı çığuçılar küräseñ NATOnıñ maqsatların häm burıçların añlap betermi.
"Minemçä, NATOğa qarşı çığuçılar, häm bez alar belän eşlärgä, alarğa yardäm itärgä telibez, şuña kürä Kievta bülekçäbezne dä açtıq, alar küräseñ NATOnıñ ni buluın, ni belän şöğellänüen yaxşıraq belergä tieşter" dide de Hoop Scheffer.
Rusiä daimi qabatlap kilgän, NATOnıñ könçığışqa taba kiñäyüe töbäktä totrıqlılıqqa yanarğa mömkin digän borçılularnı NATO citäkçese kire qaqtı.
"Ğömümi qağidä bularaq minem berqayçan da NATOnıñ kiçäyüe kemgä dä bulsa yanawın kürgänem yuq. Härber il NATOğa irekle räweştä üz teläge belän quşıla. NATOnıñ berqayçan da, ber ilgä dä NATOğa quşılu öçen basım yasağanı yuq. Belüegezçä, bu xalıqnıñ irekle teläge nigezendä genä bula torğan xäl" dide NATO general sekretare Jaap de Hoop Scheffer.


text:
AYDIN, Mustafa
-
Sayı 4 (1987): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
İSLÂM MEDENİYETİ KLASİK DÖNEMİNDE FELSEFE TERCÜMELERİ VE TESİRLERİ
Öz PDF
-
Sayı 5 (1990): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
OSMANLIDA FİKRİ GERİLEMENİN GENEL SEYRİ VE SEBEPLERİ
Öz PDF
-
Sayı 6 (1991): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
SOSYO/KÜLTÜREL SİSTEMLERİN TARİHİ BOYUTU VE TOPLUMSAL BİR DETERMİNASYON OLARAK AHLAK
Öz PDF


text:
Aqmescitniñ merkezinde Rusiyeniñ Qırım ilhaqınıñ beşinci yılına bağışlanğan kontsertten soñ Aqmescitniñ kommunal hızmetleri şeerniñ merkeziy soqaqlarından tahminen 20 kubometr çöplükni çıqardı.
Bu aqta Aqmescitniñ Rusiye memuriyetiniñ matbuat hızmeti şeer hocalığı departamentiniñ yolbaşçısı Elvira Yevtuhovanıñ malümatına esaslanıp bildire.
«Aqmescit merkeziniñ temizlevi saat 00:00-da bitti, işke üç tehnika, «Gorod» belediye bücet müessisesiniñ 10 hadimi celp etildi. Gece Lenin meydanı, Karl Marks ve Sevastopolskaya soqaqları, Kirov caddesi ve diger yaqın soqaqlarda tahminen 20 kubometr çöplük toplandı», – dep qayd etti Yevtuhova.
Onıñ aytqanına köre, çöplük toplanğan soñ «Gorod» müessisesiniñ eki tozütarı merkeziy şeer keçişlerini temizledi, mahsus tehnika keçiş qısımnı yuvdı.
«Müessiseniñ bütün maşinaları marşrutlarına köre işke çıqtı, faqat kütleviy tedbirler keçirilgeninden sebep konteynerler gece 2-3 kere temizlendi. Lenin meydanında bayram vaqtında qoşma qutular qoyulğan edi, olarnı «Ekograd» hadimleri bugün saba erte alıp ketti», – dep qoştı şeer hocalığı departamentiniñ yolbaşçısı.
Martnıñ 18-nde aqşam Aqmescitteki Lenin meydanında Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ beşinci yılı munasebetinen kontsert keçirildi. Qırım kütleviy haber vastalarınıñ bildirgenine köre, tedbirge 30 biñden çoq insan keldi.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Martnıñ 20-sinde türk dünyasınıñ ulu maarifçisi veyazıcısı İsmail Gaprinskiy doğdı.
Soyadı oña, Gasprada doğğan babası - Mustafa Ali oğlu Gasprinskiyden qalğan, o rus zabiti edi. Gasprinskiy babasınıñ izinden ketecek edi, onıñ içün Voronejdeki kadetler korpusında oqıdı.
Yaş İsmailniñ arbiy hızmetke avesligi yoq edi, onıñ içün o Moskova arbiy gimnaziyasında oquvnı taşlap, Qırımğa qayttı. Mında bir qaç vaqıt başlanğıç sınıflar ocası olıp çalıştı.
Amma böyle faaliyet de Gasprinskiyni qanaatlendirmedi. “Yüksek ilim” almaq içün o Sorbonnağa ketken, soñra İspaniya, Yunanistan, Mısır ve Türkiyeni ziyaret etken.
İsmail Gasprinskiy tarihke, Rusiye imperatorlığında ekâne türk tilli gazetanıñ muarriri ve naşiri kibi kirdi
Qırımğa qaytıp o, Bağçasaray şeer başı vazifesini becerip başladı ve öz esas maqsadını - matbuat vastasınen maarif işini becermek, ealige bilgi bermek -kerçekleştirmek içün fırsat-imkânlar qıdırdı. Neticede İsmail Gasprinskiy tarihke, Rusiye imperatorlığında ekâne türk tilli gazetanıñ muarriri ve naşiri kibi kirdi.
“Terciman”nıñ birinci sanı 1883-ünci yılı aprel 10-unda çıqtı. O 35 yıl devamında basıla edi ve qırımtatar halqınıñ eñ parlaq temsilcilerini işbirlikke celp ete edi.
Amma Gasprinskiyniñ esas yeñişlerinden birisi - tasil saasında kirsetilgen deñişmeler, tarihke olar “usul-i cedid” kibi kirdi. O, avropa ve islâm degerleriniñ birleştirmesini közde tuta.
Gasprinskiy kirsetken yañı usullar tek Qırımda degil de, Tataristan, Azerbaycan, Türkiye, Şimaliy Acemistan (Persiya), Çin Türkestan ve daa çoq başqa memleketlerde qullanıldı. 1910-uncı senesi İsmail Gasprinskiy namzeti Nobel mukâfatına kösterildi.
Qırım hanlığı ve Qırım tarihiniñ meraqlı saifeleri Qırım.Aqiqatnıñ Tugra leyhasında.
Tugra - hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ temsili, Qırımnıñ zemaneviy meseleleriniñ çezmesine bir anahtardır.
Rejissör - Fatima Osmanova, videocı - Eldar Halilov.


text:
Qırım «Devlet şurasında» akkreditatsiyanı almaq içün kütleviy haber vastalarınıñ hadimleri kendi icadiy tahallüslerini aydınlatmaq kerekler.
Krımmedia neşiriniñ yazğanına köre, işbu madde Qırım Cumhuriyeti Devlet şurasınıñ malümat siyaseti boyunca komitet toplaşuvında leyhası baqılğan «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet şurası yanında jurnalistler, matbuat vastaları, malümat agentlikleriniñ hadimlerine akkreditatsiya berüv nizamnamesinde» mevcut.
Bundan ğayrı, akkreditatsiya arizasında bulunğan vazife, tasil ve tecribe, zenaat, iş telefonı ve cep telefonı, jurnalistniñ elektron poçta adresini qayd etmeli.
Komitet yolbaşçısı Sergey Şuvaynikovnınh bildirgenine köre, akkreditatsiya aqqında nizamname leyhası kütleviy haber vastalarınıñ hadimleri tarafından muzakere etilecek ve Devlet şurası saytında derc etilecek.
Onıñ aytqanına köre, vesiqa Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurasında akkreditatsiya aqqında nizamnamesine esaslandı ve Rusiye maddelerine köre tüzetildi.
Şuvaynikovnıñ aytqanına köre, deputat onıñ aqqında tarqatılğan yañlış malümatnı re ete bile. Bunıñ kibi malümat diskreditatsiya maqsadında tarqatılsa, bunı mahkeme baqacaqtır.
Bu sebepten o kütleviy haber vastalarınıñ hadimlerine Rusiye qanunlarını diqqatnen ögrenmege tevsiye etti.


text:
Saq rayonında, Hersondan Aqyarğa yol tutqan mikroavtobus iştiraginen yol qazası yüz berdi. Qaza neticesinde 6 bala zararlandı, episini hastahanege alıp kettiler. Bunıñ aqqında rusiye haber agentlikleri bildire.
Qırımda rusiye FVN matbuat hızmeti, yol qazası bugün saba olğanını haber ete. Mikroavtobus Saq rayonında, Nizinnoye köyü yanında qazağa oğradı.
“Altı bala zararlandı, eñ büyügi 15 yaşında. Bir altı yaşlı qızçıq reanimatsiyada, qalğanları travmatologiya bölügünde”, - dep rayon memuriyetine esaslanıp bildire TASS agentligi.
Haber etilgeni kibi, mikroavtobusta eñ azı sekiz adam edi. Olardan yedisi - 6 - 13 yaşındaki balalar.
Alınğan ilk malümatqa köre, Saq rayonında çevirilgen şahsiy mikroavtobusnıñ aydayıcısı dümende yuqlap qaldı dep TASS agentligine haber ete rayonnıñ rusiye başı Galina Miroşniçenko.
Qırım.Aqiqat qazanıñ tafsilâtını bilmege tırışa.


text:
Törkiä yuğarı mäxkämäse prokorurı – xaqimiättäge AK partiäne ilneñ sekulär nigezenä ziyan kiterep – ilne islam däwlätenä äyländerergä tırışuda ğayepläp çıqtı. Prokuror comğa könne partiäne yabarğa häm anıñ 71 äğzäsın 5 yıl säyäsättä tıyarğa çaqırda. Bu äğzälärdän ikese isä premyer Tayyip Erdoğan häm prezident Abdullah Gül.
Mäxkämä süzçese şikäyät däğwäsendä ägär dä ğayepläwgä nigez bulsa häm iğtibarğa layıqlı tabılsa mäxkämä tarafınnañ taqdim 10 kön eçendä qaralaçaq dip belderde. Xäzergä äle däğwäneñ nigezle buluı mäsäläse tikşerelä, ägär dä ğayepläw citdi tabılsa, sonınnañ AK partiägä üzen aqlaw öçen süz xaqı bireläçäk.
Törkiäne säyäsi keyerenkelekkä etärgän 162 säxifädän torğan ğayepläwdä xaqimiätneñ qılğan eşläre ilneñ sekulär nigezezle konstituiäsenä balta çabu bularaq atalğan. AK partiä nigeze din bulğan ber cämğiät tudırırğa tırışa diyelä. Läkin dini tamırları bulğan AK partiä bu ğayeplärlärne kire qağa. Törkiädäge säyäsilär häm cämäğatçelek bu ğayepläwgä tänqit belderä.
Säyäsi keyerenkelek bügen iqtisad bazarına da täser itte. Bügen borsa töşte, valutalar arttı.
Ğosmanlı impäriäse taralğannañ soñ sekulär nigezdä tözelgän yaña Törkiä cömhüriätendä däwlätneñ dönyäwi üzänçelegen köçländergän häm saqlağan dip sanalğan ike idarä bal alar xärbi idarä häm mäxkämälär dip farazlana.
AK partiäneñ bu däğwägä qaytawazı kisken yañgıradı, Premyer Erdoğan prokorurnı xalıqnıñ demokratiä taläbenä ayaq çaluda ğayepläp çıqtı.
“Bu ildä berkem dä AK partiäne sekulärlekkä qarşı ber partiä buluda ğayepli almas. Bu partiägä 16 million 500 meñ saylawçı anıñ demokratik, sekulär häm sosial xoquq belän citäklängän däwlät üzençäleklärenä iä buluğanına ışanıp tawış birgän”
AK partiä wäkile häm NATOdağı Törkiä mäcles wäkillegeneñ citäkçese Vahid Erdem, radiobızğa, reaksiälär turında bolay äytte:
“Minem bu däğwägä şaxsi cäwabım, partiälär häm xaqimiätlär saylaw belän genä alıştırılırğa tiyeş. Mäxkämä qararı belän tügel. Bu demokratiä taläbe. Älbättä konstitusiä häm qanunlar bar. Ägär dä berär xata bulsa mäxkämälär qarap çığarğa tiyeş. Läkin bu oçraqta AK partiäne tıyar öçen ber nindi dä citdi yäisä bik ähämmiätle ber säbäb yuq. Çönki AK partiä 5 yıldır xaqimiättä häm ul bik küp reformalarnı başqardı. Törkiäne üzgärtte. Xäzer Yewropa belän mönäsät nığıdı. Minemçä bu problemdä çişeler”
Bügen partiäneñ yuğarı wäkilläre arasında bu däğwägä nindi reaksiä kürsätäçäläge turında söyläşer öçen cıyıldı.
Yewropa kiñäyü komissionerı Olli Rhen, ike tarafqada qanunlarğa nigezlänep eş etärgä kiñäş itte:
“Ğomum alğanda Yewropa demokrasiäsendä, säyäsi nizaqlar yä parlament aşa yäisä saylaw aşa xäl itelä. Mäxkämä zallarında tügel. Yewropa berlege bularaq bez şul uq waqıtta wäkälätlärneñ bülüneşenä xörmät itärbez. Bütän süz belän äytländä idarä mäxkämä eşlärenä, ä mäxkämä dä demokratik säyäsätçelär eşenä tıqşınmasqa tiyeş.”
Qısqaça äytkändä Törkiädä köçlär arasında qanun köräşe äkrenläp başlandı. Däğwä mäxkämä tarafınnañ qabul itesä dä anıñ näticäse tağın küp aylarğa suzılırğa mömkin.


text:
Ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi Seyran Saliyev, endi üç afta devamında SİZOnıñ mahsus blikunda tutula. Bunı Facebookta advokatı Mammet Mambetov yazdı.
"Onı, avgust 2-sinde mabüslerniñ apis müddetini uzatqan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ keçken oturışından soñ, anda (mahsus blokqa - QA) oturttılar. Seyran emin ki, bunı, o, mahkemede, IV Jeneva şartnamesine köre, onıñ cinaiy taqibatı cinayetçilik sayılğanını aytqanı içün, intiqam. Men de, onıñ imayecisi kibi, bunı bir basqı usulı kibi körem", - yazdı Mambetov.
Avgust 26-sında Şimaliy Kavkaz bölge arbiy mahkemesi, ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçileriniñ tevqifini altı ayğa uzattı.Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev, Ernes Ametov, Server Mustafayev ve Edem Smailov, SİZOda 2020 yılı fevral 13-ünece tutulacaq.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatar, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
.


text:
Bunı Rusiye ombudsmeniniñ matbuat hızmeti bildire.
«İnsan aqları boyunca vekâletli Ella Pamfilova Aqmescitte qırımtatarlarnıñ sürgünligi 70 yıllığına bağışlanğan matem tedbirlerni aydınlatqan yerli jurnalistniñ yaqalanğanı sebebinden raatsızlanğanını bildire. O,Osman Paşayevniñ yaqalanğanını ve onıñ adliyecisiz keçken çoq saatlı sorğunı insan aqlarınıñ bozuluvı kibi tanıy», – denile beyanatta.
Osman Paşayev, ATR qırımtatar telekanalınıñ haber bölüginiñ sabıq baş muarriri, Aqmescitte qırımtatar sürgünligi 70 yıllığına bağışlanğan adiselerni aydınlata edi.
Mayıs 18 künü o, operator ve diger jurnalistler ile beraber Aqmescit merkezinde «halq imayesi» tarafından yaqalanğan edi. Başta onı Kirova caddesi, 26 adresi boyunca yerleşken «Qırım halq imayesi» ştabına, soñra Futbolistov soqağındaki Merkeziy ROVD bölügine ketirdiler. Olardan telefon, planşet, noutbuklarnı tutıp aldı ve alâ daa qaytarmadılar.
Bu ziddiyetten soñ Paşayev Qırımnı terk etmege qarar aldı.


text:
Bütün Rusiye devlet tele ve radio şirketi çetelde Qırım işğali aqqında filmni kösterecek ola. Bu maqsat ile «Qırım. Vatan yolu» filmini Kannı şeerinde MIPTV halqara çarşısında taqdim etecekler.
RİA Krım bildirgeni kibi, «MIPTV çerçivesinde filmniñ diger memleketlerde, şu cümleden Kanada, Yaponiya, Büyük Britaniyada kösterüvine litsenziya berüv añlaşmalarını soñuna qadar qabul etmege planlaştıralar».
«Sovteleeksport Kannı şeerinde filmniñ Kanada, Meksika, Venesuela, Argentina, Qıtay, Yaponiya, Büyük Britaniya, Felemenk, Norvegiya, İsveçre, Almaniya, İtaliya, Slovakiyada kösterüvine litsenziya berüv añlaşmalarını soñuna qadar qabul etecek ola», – denile bildirüvde.
Bunıñ ile şunı bildireler ki, aprel başında «Qırım. Vatan yolu» filmi Danimarka DR2 telekanalında çıqacaq, Telewizja Polska S.A Poloniya teleşirketi numayışnı aprelde kösterecek ola.
Qırım statusı aqqında «referendum» işğali yıllığınıñ arfesinde, mart 15 künü, «Rossiya 1» telekanalı «Qırım. Vatan yolu» filmni taqdim etti. Eki saatlik vesiqalı film. Mında Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve yarımadada bıltır olıp keçken diger adiselerniñ iştirakçileri Qırımnıñ Moskvağa keçkenine öz noqtaiy nazarını bildireler.
Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük adliye nazirligine Putinniñ intervyüsini Halqara cinaiy mahkemesine yollamağa avale etti.


text:
Moskva şeer mahkemesi yanvar 24-de «ukrain diversantları» Andrey Zahtey ve Yevgeniy Panovnıñ şikâyet arizalarını baqacaq ola, dep bildirdi Moskvanıñ Lefortovo mahkemesiniñ matbuat kâtibi Yekaterina Krasnova «İnterfaks» agentligine.
«Qabaatlanğan Zahtey ve Panovnıñ menfaatlarını temsil etken advokatlarnıñ şikâyet arizaları yanvar 24-de Moskva şeer mahkemesinde baqılacaqtır», – dep bildirdi Krasnova.
İş mabuslarınıñ imayesi olarnıñ apisten azat etilmesini talap etecek ola. Zahteyniñ advokatı İlnur Şarapovnıñ aytqanına köre, birinci instantsiya mahkemesi mabusnıñ apiste tutmaq içün taqiqat delilleriniñ sebeplerini teşkermedi.
«Esas delilimiz şu ki, taqiqat mahkemege mabus ne ile qabaatlanğanına ve angi cinayetke alâqası olğanına dair iç bir delil köstermegen edi», – dep ayttı İ.Şarapov.
Moskvanıñ Lefortovo mahkemesi dekabr 5-de Qırımda diversiya azırlaması ile qabaatlanğan ukrainalılarnıñ apis cezasını daa üç ayğa (2017 senesi mart 7-ne qadar) qapalı şekilde uzattı.
Avgust 10-da Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti bildirdi ki, avgust 7-ne keçer gecesi işğal olunğan Qırımda yarımadada terakt azırlağan «ukrain diversantları» gruppası yaqalandı. Ukraina akimiyeti bunı inkâr etip, Rusiye mahsus hızmetleriniñ «provokatsiyası» olğanını bildirdi.
Rusiye mahsus hızmetleri bildire ki, Yevgeniy Panov ve Andrey Zahtey «diversantlar gruppasınıñ» azaları ola. Bu gruppa yarımadanıñ turistik ve içtimaiy infrastruktura obyektlerinde terakt kerçekleştirecek edi eken.


text:
İşğal etilgen Yaltada şeer başı vazifesini eda etecek yañı insannı saylaycaqlar. Onı şeer şurasınıñ deputatları kelecek afta saylaycaq. Bunı avgust 15 künü Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Yalta şeer şurasınıñ bugünki kâtibi Sergey Karnauh Aksönovnı Qırımnıñ Cenübiy yalısında temsil etecek.
«Yalta şeer şurasınıñ kâtibi Sergey Karnauh Qırım Cumhuriyetiyeniñ başı vazifesini eda etken Sergey Aksönovnıñ Qırımnıñ Cenübiy yalısında temsil etecek, siyasetten ketmey», – dey Aksönov.
O şunı da qayd etti ki, Sergey Karnauh Qırımnıñ Cenübiy yalısında olacaq bir sıra leyhalarnı idare etecek.
Aksönov Yalta şeer başı vazifelerini Qırımnıñ lâyıq bir siyasetçisi eda etecegine eminligini bildirdi.