text:
Ukraina mektep talebeleriniñ çoqusı Rusiyeniñ Qırım işğaline baqmadan, yarımada Ukrainağa qaytarılacaq memleketniñ bir qısmı olaraq tanıy.
Bunı «Ukraina glazami detey» Gorşenin İnstitutınıñ içtimaiy tedqiq neticeleri köstere, dep haber ete LV.ua.
Mektep talebeleriniñ 41,7% Qırım aqqında ne tüşünesiñiz sualine bu Ukraina territoriyası olğanını aytıp, onı qaytarmaq kerekligini qayd etti. Sorav iştirakçileriniñ 23,6% bildirdi ki, Qırım – Rusiye tarafından işğal etilgen topraqtıp.
Mektep talebeleriniñ 6,7% qırımlılarnı memleket satqınları dep adladı, 5,3% yarımada qırımtatarlarnıñ etnik toprağı olğanını dedi.
Mektep talebeleriniñ 42,6% Rusiyege menfiy davrana. Böylece, olardan 25,4% bu memleketniñ prezidenti yaramay olğanını dedi, 15,6% bu istilâcı memleket olğanını dedi. Mektep talebeleriniñ 10% emin ki, eskiden Rusiye qardaş bir memleket olsa, şimdi duşman oldı.
Tedqiqni 2014 senesi avgust ayında Gorşenin İnstitutı ve MDTs «Artek-Karpatı» keçirdiler. Balalarğa teklif etilgen bir sıra mevzu boyunca yazma işini yazmağa teklif ettiler. Umumen tedqiqte Ukrainanıñ er bir vilâyetinden 1050 mektep talebesi iştirak etti.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


c: text/html

text:
İşğal etilgen Qırımda İndistandan turistlerni celp etmege isteyler, böyle maqsat ile «Açıq Qırım» forumı çerçivesinde İndistan turistik biznesi ve kütleviy haber vastaları temsilcileri içün Qırım boyunca reklama-tanıştıruv turnıñ keçirilmesi planlaştırıldı. Bu aqta Kremlge boysunğan Qırım Kurort ve turizm nazirliginiñ saytında bildirile.
«Beş kün devam etecek ziyaret çerçivesinde Deli, Mumbai, Ahmadabad, Uttar-Pradeş, Çennay, Varanasi, Lakhnau, Bangalor ve Goadan turistik saasındaki mütehassıslar ve kütleviy haber vastaları Köktebel, Sudaq, Novıy Svet, Aluşta, Yalta, Aqyar, Qarasuvbazar ve Bağçasaray rayonlarındaki ekskursiya ve yerleşüv obyektlerini ziyaret etecek. Bundan da ğayrı, olar «Açıq Qırım» forumınıñ iş programmasında iştirak etecek», – dep bildire resurs.
Ameldeki Qırım kurort ve turizm naziri Sergey Strelbitskiyniñ fikrince, musafirlerge «yarımada raatlıq içün havfsız ve oñaytlı» olğanını köstermek kerek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ant etkenmen
Ant etkenmen - Qırımtatar milliy gimni. Sözler ve muzıkasını Noman Çelebicihan yazdı.
Çelebicihannıñ yazğan şiiriniñ asıl metni[deñiştir | kodunı deñiştir]
Ant etkenmen, tatarlarnıñ yarasını sarmağa,
Nasıl bolsun bu zavallı qardaşlarım çürüsin?
Onlar içün ökünmesem, qayğurmasam, yaşasam,
Yüregimde qara qanlar qaynamasın, qurusın!
Ant etkenmen, şu qaranğı yurtqa şavle serpmege,
Nasıl bolsun iki qardaş bir-birini körmesin?
Bunı körip buvsanmasam, muğaymasam, yanmasam,
Közlerimden aqqan yaşlar derya-deñiz qan bolsun!
Ant etkenmen, söz bergenmen bilmek içün ölmege,
Bilip, körip milletimniñ közyaşını silmege.
Bilmiy, körmiy biñ yaşasam, Qurultaylı han bolsam,
Yine bir kün mezarcılar kelir meni kömmege.
Bugün gimn olaraq qullanılğan versiyası[deñiştir | kodunı deñiştir]
Ant etkenmen, milletimniñ yarasını sarmağa,
Nasıl olsun bu zavallı qardaşlarım çürüsin?
Onlar içün ökünmesem, qayğırmasam, yaşasam,
Yüregimde qara qanlar qaynamasın, qurusın.
Ant etkenmen, şu qaranğı yurtqa şavle sepmege,
Nasıl olsun eki qardaş bir-birini körmesin?
Bunı körip buvsanmasam, muğaymasam, yanmasam,
Közlerimden aqqan yaşlar derya-deñiz qan olsun.
Ant etkenmen, söz bergenmen millet içün ölmege,
Bilip, körip milletimniñ köz yaşını silmege.
Bilmey, körmey biñ yaşasam, Qurultaylı han olsam,
Kene bir kün mezarcılar kelir meni kömmege.
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- YouTube saytında videosı
- ЧeM чpeBaTo иckaжeHиe cTиxoTBopeHия «AHT эTkeHMeH»? — Avdet (gazeta), Riza Fazıl


text:
Bütündünya qırımtatar kongressi Qırım qırımtatarlarnıñ tarihiy Vatanı olğanını bildire.
Forumda bazar künü, avgust 2-de, qabul etilgen yekünleyici beyannamede öz-özüni belgilev aqqı yalıñız Qırımnıñ tarihiy ve tamır halqı olğan qırımtatar halqına ait olğanı qayd etile.
Bunı Ankaradan Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
«Rusiye Federatsiyası tarafından etilgen qanunsız Qırım işğaliniñ acele toqtatılması ve Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenüvi boyunca bütün zaruriy qararlar alınmalı. Ukrainanıñ yañı Anayasasında qırımtatarlarğa idare aqqı, milliy-territorial muhtariyet ve özüni belgilev aqları qayd etilmek kerektir», – denile vesiqada.
Bundan da ğayrı, vesiqada Qırımnı işğal etken Rusiye Federatsiyası hafsızlıq, iqtisadiy ve içtimaiy ayatta olğan bütün bozuluvlar içün mesüliyetli olğanı qayd etile.
Kongresste «Bütündünya qırımtatar kongressi» halqara cemaat teşkilâtınıñ meydanğa ketirilmesi aqta qarar alındı. Onıñ esas vazifesi – halqara sanada qırımtatar halqınıñ idare organları: Qırımtatarlarnıñ Milliy Qurultayı ve Milliy Meclisine destek kösterüv olacaqtır.
Bildirilgeni kibi, Türkiye paytahtı Ankarada avgust 1-2 künleri Bütündünya qırımtatar kongressi keçe. Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarğa nisbeten ayırımları sebebinden forumnı Qırımda keçirip olamadılar. Bundan da ğayrı, yarımadağa kiriş Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa yasaq etildi. Kongresske Meclis azalarınıñ çoqusı kelip olamadı. Olarnı forumnıñ keçirilüv künü «fevral 26 işi» boyunca sorğuğa çağırdılar.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, ilhaq etilgen Qırımda salı künü "Tavrida" trassasınıñ qurucılarınen körüşecek. Bunı Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskovnıñ sözlerinden TASS haber agentligi bildirmekte.
"Bugün prezident Qırımda çalışa. Putin, yol qurulışı meselelerinen oğraşacaq. O, Keriç - Kefe - Aqmescit - Bağçasaray - Aqyar yolunıñ, yani "Tavrida" trassasınıñ qurucılarınen körüşecek. Putin, iş ketişatını daa yahşı bilmege istey", - dedi Peskov.
Bundan ğayrı o, Putinniñ Rusiye baş naziri Olga Golodetsnen körüşüv keçecegi aqqında qoştı.
"Prazident, Aqyarda medeniyet ve tasil kompleksiniñ qurulışına azırlıqlar aqqında ondan haber alacaq", - dedi Peskov.
Daa evel Moskovağa boysunğan Qırım başı Sergey Aksönov, Vladimir Putinnen körüşkende, "Tavrida" trassasınıñ qurulışını 2020 yılına qadar bitirmege söz berdi.
Qurulıp turğan "Tavrida" trassasınıñ Aqmescitten Keriçkece 190 kilometrlik qısmı 2018 senesiniñ soñunda açılğan edi.
Yol areketi eki yolaqta yapıla, yapılıp turğan qurulış işleri sebebinden sürat sıñırlavı - saatte 60 km.
Qırım Naqliyat Nazirliginiñ tahminlerine köre, "Tavrida" trassasından Keriçten Aqmescitkece yol qararnen eki saatlıq olacaq, Keriçten Aqyarğa ise - üçten azca.


text:
"Ğömümän alğandam ukrainnarnı qotlap bula, saylawlar uzdı. Minem fikeremçä, tawış birü qanun qısalarında häm demokratik şartlarda uzdı. Tawış birü tieşençä küzätelde."
Bu saylawlarda Yulia Tymoşenkonıñ säyäsi blogı uzğan tawış birügä qarağanda yaxşıraq näticägä ireşte:
"Bu parlament saylawlarında yañadan Ukrainanıñ demokratik köçläre ciñde, bergä bez köndäşlärdän kübräk tawış aldıq. Bik bik yaxşı, min prezident häm bezneñ demokratik köçlär törkemen qotlarğa telim."
Kön azağına taba könçığış Ukrainadan saylaw näticäläre cıyıla başlağaç, premyer Viktor Yanukoviçnıñ Regionnar firqase alğa çığa başladı. Ul da üz partiäsen ciñüçe dip iğlan itte:
"Bez bu saylawlarda ciñüçelär, min bez yaxşı näticälärgä ireştek dip ışanam, häm bezneñ koalisiä tözergä xaqıbız bar, dip sanıym."
Koalisiä turında söyläşülär bulmas dip farazlana. Qayber matbuğat çaralarında Ukrainada saylaw urınnarındağı qayber citeçsezlär turında mäqälälär dönya kürde. Misal öçen, könçığış Ukrainada küzätüçelär 800gä yaqın ülgän keşeneñ saylawlarda tawış birgän buluın açıqlağan, dip yaza Daily Telegraph basması. Şulay uq ber ük isem-familiägä yazılğan saylaw qağäzläre tabılğan. İkençe yaqtan, bu saylawlar elekkeläre belän çağıştırğanda küpkä irekleräk häm ğadelräk şartlarda uzdı, dip yaza İndependent gazetı. Eye, Äflisün inqilabı dip äsärlänü kimi töşte. Qızğanıçqa qarşı iqtisadnıñ xäle 2004nçı yıldan birle ällä ni üzgärmäde. Ämma saylawlar aldınnan prezident belän parlament arasındağı nizaqnıñ – xärbi köç yardämendä tügel, ä konstitusiä nigezendä çişelgänen istä totsaq, ulrainnar tawışların demokratiä üsä barğan ildä birde, dip yaza İndependent basması jurnalistı.


text:
Aqmescit civarındaki Dubki qasabasında salı künü, mayısnıñ 11-nde, evlerden birinde daa bir tintüv başlandı. Tahminlerge köre, anda bu saba İçki rayonı Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyündeki evinde tahqiqat tedbirleri keçirilgen Ayub Rahimov buluna bile. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
İçki rayonındaki Rusiye İç işler nazirligi bölüginiñ migratsiya meseleleri bölügine alıp ketirilgen Sahiba Burhanovanıñ oğlu 15 yaşında Taqyuddin Yanış Taqıldaki evlerinde tedbirler yekünlendi, dep bildirdi.
«Kirip, anamnen selâmlaşqanlar. Soñra babamnı sorap başladılar. Soñra ev, aran, odalarnı tintin başladılar. Kenefke kirgenler. Ziyaret sebeplerini protokol soñunda yazıp seslendirgenler, amma men öyle de bir şey añlamadım. Protokol kopiyasını qaldırmağanlar. FSB çalıştı. Maddeni aytqanlar, amma añlamadım. Birisi keldi, pasportlarnı baqıp, İçkige barmaq kerek, dep ayttı. Ne içün aytmadılar. Anamnı alğanlar, men de baracam dedim. Qız qardaşım qorqtı», – dep ayttı Taqyuddin «Qırım birdemligine».
Qırımnıñ uquq qoruyıcı organları olıp keçkenlerni resmiy şekilde izaatlamay.
Qırımnıñ İçki rayonındaki Yanış Taqıl (Zavetnoye) köy sakininiñ evinde keçirilgen tintüv aqqında faaller mayısnıñ 11-nde saba haber etti.
Aprel ayınıñ soñunda Rusiye quvetçileri «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgenniñ qardaşı yaşağan evni tintti ve onı sorğuğa çekti, dep haber etilgen edi. Bundan evel Aqmescitniñ Hoşkeldi mikrorayonında Ruslan Ramazanovnıñ evini OMON sarıp aldı, quvetçiler terakt aqqında haber etildi dep tintüv keçirdi.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
Aqmescitte Qırımnıñ Rusiye Yuqarı mahkemesinde «fevral 26 işi» boyunca birinci mahkeme toplaşuvı soñuna yetti. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Ahtem Çiygoz, Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Arsen Yunusov ve Eskender Emirvaliyevge nisbeten nevbetteki mahkeme toplaşuvları 2016 senesi yanvar 15-de keçirilecek.
Çiygoznıñ adliyecisi Emil Kürbedinov aytqanı kibi, dekabr 28 kunü mahkeme esnasqa cemaat qoruyıcılarınıñ celp etilmesi aqta şefaatnı qabul etti. Böylece, Ahtem Çiygoznıñ cematt qoruyıcısı apayı Elmira Ablâlimova, Mustafa Degermenciniñ – anası Aliye Degermenci, Eskender Emirvaliyevniñ de anası olacaq.
Aqmescitte «fevral 26 işi» boyunca bazarertesi künü birden eki mahkeme toplaşuvı keçti – Qırımnıñ Yuqarı Mahkemesi ve Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesinde. Yuqarı Mahkeme binası yanında onlarnen insan toplandı, amma toplaşuv salonına tek bir qaç insan kirip oldı, çoqusı, şu cümleden, mamahkümlerniñ – Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Arsen Yunusov ve Eskender Emirvaliyevniñ tuvğanları kiremedi.
Rusiye taqiqatçıları olarnı 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti binası yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Rus birligi» firqasınıñ faalleri iştirak etken çoq biñli mitingde yüz bergen «kütleviy çatışmalarda» iştirak etüv ile qabaatlaylar.
Qırımda «fevral 26 işi» boyunca qabaatlanğan Talât Yunusovğa dekabr 28 künü üküm çıqarıldı.
Qırım.Aqiqatqa adliyeci Cemil Temişev aytqanı kibi, mazun fevral 26 künü kütleviy çatışmalarda iştirak etkeni içün 3,5 şartlı apis cezasına maküm etilgen.


text:
Avropa Şurası Parlament Assambleyasınıñ prezidenti Rusiyeden Qırımtatar Milliy Meclis yasağınıñ lâğu etilmesine çağırdı. Bu aqta PASEniñ saifesindeki beyannanmede söz yürsetile.
«Qırımtatar milliy areketiniñ liderleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ azat etilgenine quvanam. Olar qırımtatar cemaatçılığınıñ muim ve ananeviy strukturası olğan Milliy Meclis azaları olğanı sebebinden, olarnıñ azat etilüvi doğru yönelişte atılğan bir adımdır. Bu eki lider azat etilgen soñ, başqaları da azat etilecegine ümüt besleyim.Ayrıca men Rusiye akimiyetini Qırımtatar halqı Milliy Meclisine nisbeten kirsetken bütün yasaq ve sıñırlamalarınılâğu etmesine çağıram», – dedi Kiriakides.
İşğal altındaki Qırımda mahküm etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov oktâbrniñ 25-nde teslim etildi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko oktâbrniñ 25-nde, Türkiye Cunhuriyetiniñ prezidenti Recep Tayyip Erdoğannı Qırımda mahküm etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ azat etilmesinde ğayret köstergeni içün teşekkür bildirdi.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde Umerovnı eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etip, eki yıl devamında açıq faaliyetnen oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqış yapmasını yasaqlanğan edi. Umerov kutleviy surette separatizmge çağırmaqta qabaatlanğan edi. Onıñ özü oña qarşı qozğatılğan cinaiy iş siyasiy renk taşığanını aytqan edi.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi. O, 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alınğan edi. Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Çiygoznı kutleviy nizamsızlıqlar teşkil etmekte qabaatlay.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi 2016 senesi aprelniñ 26-nda Rusiye territoriyasınen işğal altındaki Qırımda Qırımtatar Meclisiniñ faaliyetini yasaqlağan edi. Bu qararnı lâğu etilmesi içün uquq qorçalayıocılar Rusiye Yuqarı mahkemesi şikâyet yollağan edi, ancaq şikayet 2016 senesi sentâbrniñ 29-nda red etilgen edi.
2017 senesi aprelniñ 19-nda Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Halqara mahkemesi Ukrainanıñ Rusiyege qarşı açqan davasında muvaqqat qarar qabul etken edi. Gaagadaki mahkeme, Kyiv talap etken terrorizmge maddiy destekniñ berilmesine qarşı Halqara añlaşma esasında Rusiyeni muvaqqat tedbirlernen cezalamağa razı olmadı. Amma Moskva qırımtatarlarnıñ ve etnik ukrainlilerniñ aqlarını sıñırlamaqtan vazgeçmege, Meclisniñ faaliyetini devam ettirmege ve istilâ etilgen Qırımda ukrain tilinde tasil berüvni tiklemege mecbur etildi.


text:
Lvivde Qırımdan köçip kelgenlerge Qurban bayram munasebeti ile bala ve qorantalar içün bayram merasimi keçirilecek.
Qırım.Aqiqatqa KrımSOS teşkilâtı bildirgeni kibi, cuma künü, sentâbr 25-de, Lvivde Detskaya Planeta merkezinde saat 16:00-21:00 bala ve ana-babaları içün bayram keçirilecek, cumaertesi künü Muhammad Asad adına İslâm medeniy merkezinde saat 15:00-17:00 balalar içün «tatlı» masa azırlanacaq.
«Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Lvivge ve etrafına bir 2000 qırımtatarı köçti. Bunıñ ile Lvivde İslâm dinini kütken diger halqlar vekilleri yaşay. Şunıñ içün Qurban bayram Lvivde endi ekinci sene keçirile», – deyler teşkilâtta.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ukrain musulmanlarını diniy bayramları – Qurban bayram ile hayırladı. Devlet başı bu bayramnı «meramet ve eyilik qıymetleri etrafında birleştirgen kün» olaraq adladı.
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri – Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov bu sene, bıltır olğanı kibi, yarımada işğalinden ve Rusiye akimiyetiniñ Qırımğa kirmek yasağından sebep, Qurban bayramnı Kiyevde qayd ettiler.
Qurban bayram – acılıqnıñ soñunda, Oraza bayramdan 70 künden soñ qayd etilgen musulman bayramıdır.


text:
Qırımnıñ rus ükümetiniñ başı Sergey Aksenov qırımlılarnı dizel-generatorlarnıñ gürültisine alışmağa çağıra.
Böyleliknen o dekabr 1 künü fevqulâde vaziyetler aqibetleriniñ yoq etilmesi boyunca ştabnıñ toplaşuvında Rospotrebnadzor Qırım bölüginiñ reberi Natalya Penkovskayanıñ malümatına cevap berdi.
Penkovskayanıñ aytqanı kibi, bölüginde şikâyetlerniñ miqdarı sıq ola ve Aksenovnıñ qırımlılarnı biraz çıdamağa çağırmasını rica etti.
«Rospotrebnadzor dizel-generatorları olğanlarğa nisbeten bir şey yapmayacaq», – dedi Aksenov.
Qırımnıñ rus baş naziri qırımlılardan oñaytsızlıq içün afu soradı ve gürültige «muayyen müddet devamında» çıdamağa kerek olğanını qayd etti – qısqa müddet devamında, degeni kibi.
Şu vaqıtta Qırım parlamentiniñ başı Vladimir Konstantinov aytqanına köre, Ulu Vatan cenki zamanında «şeerelrniñ azat etilmesi vaqtında tank dizelleriniñ gürültisi eñ hoş edi», şimdi de qırımlılar içün dizel-generatorlarnıñ sesi hususiy omlalı. «Onı oyunlarda ara-sıra qoyacaqmız», – şaqa etti Konstantinov.
«Devlet şurasında birinci (oyunlar – QA) olacaqmı?» – soradı Aksenov.
«… dizel-quvetlerniñ muzıkası ile», – devam etti Qırım spikeri.
Bundan soñ Konstantinov Qırım memuriyetiniñ başlarını ve yerli deputatlarnı fevqulâde vaziyet ziyanını saymağa çağırdı. Fikrine köre, milliardlarnen ruble aqqında söz kete.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
Qırımnıñ yañı hanı Muhammed Geray Qırım yolbaşçılığında Ulu Ordu topraqlarını birleştirmege başlay. Noğay Ordusını qabul ete, iş ortağı Ulu Litvaniya knâzi ile barışıqnı pekite, 1521 senesi Moskva seferini muvafaqiyet ile keçire ve Haci-Tarhannı fetih ete. Faqat ölüm Qırım ükümdarınıñ büyük planlarını boza.
Videobloglarınıñ yañı bölügi Qırım hanlarınıñ Geraylar sülâlesi aqqında tarif ete. Bu adamlar kim edi, nasıl etip akimiyetke keldi ve nasıl bir iz qaldırdılar. Er bir bölükniñ merkezinde – qaramanlardan biriniñ taqdiri.
Qırım hanlığı ve Qırım tarihınıñ eñ meraqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañartılğan leyhasında, Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» videobloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki meselelerini añlamaq içün bir anahtardır
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki meselelerini añlamaq içün bir anahtardır.
Metn müellifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejisser Fatima Osmanova, operator ve montaj rejisseri Eldar Halilov, ğaye müellifi Emine Ceppar.
Videoda aşağıdaki levhalar qullanıldı: Bir Zamanlar Osmanlı Kıyam bediiy filmi (rejisser: Altan Dönmez, 2012), Fatih Projesi Tanıtım Filmi (rejisser: Ersin Özel, 2012), Osmanlının Kuruluşu (rejisser: Yücel Çaymaklı, 1988), Muhammad al-Fatih bediiy filmi (rejisser: Faruk Aksoy, 2012), Osmanlı'da Derin Devlet bediiy filmi (rejisser: Kumral Pakel, 2013), Matti Paalanen – Drama, Plastic3 – Epic dramatic film music.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Aqyarda yanvarniñ 20-nde saba 95 yañı COVID-19 hastası qayd etildi, 80 kişi yahşı olğan soñ yiberildi. 62 yaştan 81 yaşqa qadar altı insan vefat etti, dep bildire şeerniñ Rusiye ükümeti.
«Umumen Aqyarda 8611 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. Al-azırda 7778 insan tüzeldi, 335 kişi vefat etti», – dep aytıla haberde.
Akimiyetniñ malümatına köre, bugünki künde COVID-19 tasdıqlanğan 300 insan hastahanede buluna, 179 kişi yengil hasta bölüginde yata, 669 kişi közetile.
«1742 insanğa COVID-19 aşısı yapıldı, 539 kişi ekinci kere aşı oldı, şimdi oca ve tibbiyet hadimleri aşılana», – dep qoştı müessise.
Keçken künü Qırımda 251 koronavirus hastası qayd etildi. Qırım sağlıq naziri Aleksandr Ostapenkonıñ malümatına köre, 139 koronavirus hastasınıñ alı ağır. Umumen 30205 COVID-19 hastası qayd etildi. Tüzelgen 24282 insan çıqarıldı, 671 kişi vefat etti.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronav


text:
Yañı Qapı (Krasnoperekopsk) - Ermeni Bazar yolunda "Gazel" ve Renault maşnaları çatıştı, altı adam yaralandı. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirmekte.
"Gazel" maşnasınıñ aydavcısı yol çetine çıqıp, kenarda turğan Renault maşnasına uruldı, bu qazada altı adam yaralandı, olardan birisi - bala. Bu adise Tuzla (Poçetnoye) köyünden eki kilometr mesafede oldı", - deniule beyanatta.
Tünevin Qırımda Yedi Quyu (Leninskiy) rayonında "Tavrida" trassasında bir qaç yol qazası oldı, olarda eki adam elâk oldı, 11-isi yaralanğanı haber etilgen edi.
PaHee cпacaTeли cooбщили, чTo B KpыMy yBeличилocb koличecTBo cepbeзHыx aBapий Ha дoporax. B KpыMy B пepBoM kBapTaлe 2019 roдa пpиBлekли k oTBeTcTBeHHocTи B пoлTopa paзa бoлbшe BoдиTeлeй, чeM зa aHaлorичHый пepиoд пpoшлoro roдa.


text:
Qırım siyasetçisi, sabıq Ukraina halq deputatı Lev Mirimskiy Qırımnıñ Ukrainağa keri qaytarılmasınıñ yollarını körmey. Bu aqqında o hubs saifesinde yazdı.
«Doğrusını aytqanda, Ukraina Qırımnı nasıl etip qaytara bilecegini tasavvur etip olamayım. Bunı nasıl etip yapmaq mümkün olğanını da bilmeyim», – dep yazdı o.
Mirimskiy işğal etilgen Qırımda keçici müddetniñ problemlerini qayd ete – naqliyat, aşayt mahsulatı ve suv qıtlığı, em de ileride yarımadada elektrik energiyasınen bağlı olacaq problemlerni tahmin ete.
Siyasetçiniñ fikirince, bu problemlerden qurtulmaq içün Qırım vaqıt ve parağa muhtac.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Otuz dört yıl evel Çornobıl AES-nda qaza oldı - dünyanıñ eñ büyük tehnogen felâketlerinden birisi. 1986 yılnıñ aprelniñ 26-sı bütün dünyağa, şu sıradan İvankov köyüniñ sakini Lüdmila İgnatenkoğa tesir etti. Lüdmila ayta ki, ömründe eki eñ ağır sarsıntı keçirdi: 1986-ncı yılda İvankovoda ve 2014 yılda Qırımda. Em qaza, em ilhaq onıñ közleri ögünde keçti.
Qaramanımıznıñ aynı ad ve soyadda ğayrı belli likvidator Vasiliy İgnatenkonıñ qadınınen iç bir alâqası yoq. O ayta ki, adam sıq-sıq onı meşur addaşınen şaşmalay. Bizim Lüdmila İgnatenkonıñ qorantasınsa qaza vaqtında babası Vladimir Skopiç likvidator edi.
Lüdmila hatırlay ki, aprelniñ 26-sında saba onıñ içün maşna seslerinden başladı: "esas yol, trassa tamam İvankovdan keçe ve men şu arbiy tehnika kervanlarını kördim, yanğın maşnaları sanki asıl bitmey edi". Qaza vaqtında Lüdmila 16 yaşında edi. "Doquzıncı sınıfta edim, biz artıq bala degil edik, ne olğanını añlay edik. Amma kene de mayıs 1-indeki paradğa epimiz bardıq".
Qaza vaqtında Lüdmilanıñ qorantası İvankov köyünde yaşadı (Çornobıldan 50 kilometr). Patlavdan soñ onıñ "öz isteginen köçip ketme zonası" statusı edi. Qasaba Prıpât adamlarınıñ birinci qabul etüv yeri oldı.
"İstegimiznen tahliye içün köçe edik. Adamlar Lutsk, Mıkolayivke kete edi, muacirler içün çoq mesken evler qurulıp başladı. Bütün mayıs adam taşığan avtobuslar yüre edi. Beton qarıştırıcıları daima yüre edi, betonlav ve qaza aqibetleriniñ tüzetmesi yapıla edi".
"Lüdmila, qorantası evlerinde qalmağa qarar aldı dep ayta: "babam bizni bir yarım ayğa Lutska alıp ketti, soñ ise ep bir evge qayttıq".
ЖeHщиHa pacckaзыBaeT, чTo caMыM cлoжHыM для Hee и для MHorиx дpyrиx был зaпpeT BидeTbcя c ceMbяMи. «HaпpиMep, Moй oTeц, kak yexaл 27 aпpeля, Tak BepHyлcя To ли 9-ro, To ли 10-ro Maя. Bce эTo BpeMя Mы ToлkoM He пoHиMaли, чTo c HиM. A ecTb и ropaздo cTpaшHee иcTopии, korдa peбяTa BoзBpaщaлиcb дoMoй и BыHyждeHы были пo cocToяHию здopoBbя He oбщaTbcя co cBoиMи ceMbяMи. A HekoTopыe из Hиx Booбщe He дoexaли дo cBoиx ceMeй. И были пoxopoHeHы B cпeциaлbHыx MecTax зaxopoHeHия B MockBe из-зa Bыcokoй cTeпeHи paдиaциoHHoro фoHa. ЭTo oчeHb cTpaшHo, korдa Tы He Moжeшb дaжe пoпpoщaTbcя».
B 2010 roдy ЛюдMилa ИrHaTeHko yexaлa B KpыM. Ee, co cTaжeM Ha rocyдapcTBeHHoй cлyжбe и пeдarorичeckиM oбpaзoBaHиeM, пpиrлacили paбoTaTb B дeTckий лarepb «ApTek».
«Mы kak бyдTo caMи cBoиMи pykaMи oбpaзoBыBaли эTo MaлeHbkoe oбщecTBo. BoT пpeдcTaBbTe ceбe: «ApTek» лeToM – 2300 coTpyдHиkoB, MeдиkoB, BoжaTыx, пeдaroroB и 3690 дeTeй oTдыxaлo oдHoBpeMeHHo. B 2013 roдy B ykpaиHckoM «ApTeke» oTдыxaли дeTи из пяTbдecяT oдHoй cTpaHы Mиpa. B Takoй oбcTaHoBke Boпpocы HaциoHaлbHocTи или peлиrии Hиkorдa He BoзHиkaли. ЭTo былa oдHa дpyжHaя ceMbя, koTopaя paбoTaлa, kak eдиHый чacoBoй MexaHизM».
ИrHaTeHko пpoжилa B KpыMy Tpи c пoлoBиHoй roдa, дo koHцa MapTa 2014. Зa эTo BpeMя oHa ycпeлa пoлyчиTb kBapTиpy, oбycTpoиTb быT, MeHялa paбoTy.
"Artek"te çalışqanından soñ pensiya fondunda çalışmaq içün bir yarıştan keçti.
Lüdmila dey ki, 2014 yılnıñ mart ayı Qırımda er şeyni sanki bozıp qoydı.
"Bütün bular közüm ögünde keçti. Endi arbiy maşnalar yüre edi, yarımadada "yeşil adamçıqlar" peyda oldı. Böyleliknen, arbiy tehnika kervanlarını ömrümde eki kere kördim: 1986-ncı ve 2014-ünci yıllarda. Bu eñ qorqunçlı rki hatıram ve endi olar ebediy olaraq menim iledir".
Martnıñ 20-sinde Lüdmila Aqyar şeeriniñ Gagarinskiy rayonınıñ pensiya fondunda işke qoyuldı. Yekâne şart - Rusiye pasportınıñ alması edi.
"Men inkâr etti, bu pek qıyın edi. Ağladım, çünki elimden bir şey kelmey edi, soñ ise tanışıma, Rusiye arbiy adamına telefon ettim. Ve o eñ qısqa müddette evge qaytmağa tevsiye etti".
Qırımda Lüdmilanıñ kvartirasında çoq eşyası qaldı. Dey, ucuz satmağa ya da bağışlap bermege mecbur oldı.
Aprelniñ başında Lüdmila İvankovğa qayttı: "Yazıq ki, tecrit zonasında 40 yıllıq ömür aqibetsiz keçmedi. İmmunitetim pek zayıflaştı eken. Adam zonada bulunğanda, bedeni de alışıp kete. Amma qaytıp kelse - bu beden içün bir sarsıntıdır".
2017 yılda Lüdmila ameliyat keçirdi. Çornobıl felâketinen bağlı şahıs olaraq, onıñ birinci kategoriyası bar.
"Ameliyatqa ketkende hayal ete edim ki, sağ qalsam, mıtlaq Qırımğa barıp yacaycağım. Bu Zeminniñ eñ güzel yeridir. Deyler ki, fırsat olsa, ömürni Qırımda keçirmek ve mıtlaq "Artek"te çalışmaq kerek.
Qırımğa Lüdmila öyle de qaytmadı.
Şimdi İgnatenko İtaliyada. Deñiz yanında yaşamağa pek istedi, dep ayta. İmmunitetini küçleştirmek icün ve reabilitatsiya şaraitleri içün anda ketti. "Covid-19" pandemiyasından sebep ise anda ziyadece qalmağa mecbur oldı.
Dey ki, şimdi bulunğan yeri - Toretto Kalabriya - oña Qırımnı pek hatırlata ve bunı tasdıqlağan suretni yollay.


text:
Ukraina Tış işleri nazirligi Beyazrusiyeden Ukraina elçihanesiniñ birinci kâtibi İgor Skvortsov sürülmesine bir cevap olaraq, Kyivdeki Beyazrusiye elçihanesiniñ birinci kâtibini sürgün etti, dep bildire Azatlıq Radiosına Ukraina Tış İşleri nazirliginiñ matbuat kâtibi Maryana Betsa.
Onıñ sözlerine köre, protsedura «ortaqlıq printsipi» esasında yapılmaqta.
«Ukraina muhbiri Pavel Şaraykonen bağlı vaziyet ve Minskniñ Beyazrusiyeden ukrain diplomatını sürgün etmesine istinaden, MİD ortaqlıq printsipi esasında devletimizden Beyazrusiye elçihanesiniñ temsilcisini sürgün etme qararını aldı. O, elçihaneniñ birinci kâtibidir. Al-azırda o işini yekünlep, devletimizni terk etti», – dey Betsa. O, sürgün etilgen diplomatnıñ adını añmay.
Noyabrniñ 20-nde Ukrainanıñ Minskteki elçisi İgor Kizim, Minskniñ Ukraina elçihanesiniñ hadimi İgor Skvotsovnıñ persona non grata ilân etmesinen bağlı qararınen razı olmağanını bildirdi.
Beyazrusiye KGB-si bildirgenine köre, Skvotsovnıñ persona non grata ilân etilip, devletten sürgün etilmesi, Minsk casuslıqta qabaatlağan ukrainalı muhbir Pavel Şaraykonen bağlıdır. KGB’niñ ifadesine köre, «Ukraina Mudafaa nazirligi Baş idaresiniñ hadimi olğan İgor Skvortsov, elçihaneniñ hadimi olaraq areket eterek» Şarayko işini koordine etken eken emiş.


text:
Qırım.Aqiqat radiosı «Rusiye Qırımda. 6 yıl devam etken tirenüv» marafonını başlata. O, saat 8:00-dan (Qırım saatınen 9:00-da) saat 14:00-ğa (qırımlı diñleyiciler içün 15:00-ğa qadar» devam eteldek.
Marafon Ukrainada fevralniñ 26-nda qayd etilgen Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününe bağışlana.
2014 senesi şu künü Qırımnıñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi ötkerilgen edi. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, hususan «Rus birligi» firqasınıñ faalleri qarşı çıqtı.
Qırımda işareti olmağan Rusiye arbiyleri peyda olmazdan evel müit nasıl edi? Aqmescitte fevralniñ 26-nda neler oldı? Qırımlılar «yeşil adamçıqlarğa» nasıl yanaştı? Esas Ukrainadaki Qırım prokuraturası yarımada işğalinen bağlı adiselerni nasıl tahqiq ete? Bugün Qırımğa kimler ve ne maqsadnen bara? İşğal etilgen Qırımnıñ «halqara bağları» neden ibaret?
Bu ve diger meselelerni marafon alıp barıcıları Ukraina siyasetçileri ve memurları, jurnalist ve siyasetşınasları, aq qorçalayıcıları ve faallerinen laf etecek.
Marafon çerçivesinde fevralniñ 26-nda Kyivde olacaq ve Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy iştirak etecek Age of Crimea forumından canlı yayın da olacaq.
Yarımadada marafonnı 648 AM orta dalğalarında, Qırımnıñ şimalinda 105.9 dalğasında diñlemek mümkün, Qırım.Aqiqat saytında canlı yayın olacaq. Video Qırım.Aqiqatnıñ Facebook ve YouTube saifelerinde olacaq.


text:
Norvegiya, Rusiyege qarşı cezalarğa qoşulıp, işğal etilgen Qırımdan mahsulatnıñ ketirüvini yasaq etecek ola.
Bu aqta Norvegiya çetel işler nazirliginiñ beyanatında aytalar.
Bildirüvge köre, cezalav cevdelge esapları qapatılğan ve Norvegiyağa kirişleri yasaq olğan insanlar kirecek. Bundan da ğayrı, Qırım ve Aqyardan malnıñ ve Rusiye silâsınıñ ketirilmesi yasaq etilecek.
Soñki aftaları Avropa birligi, AQŞ ve diger memleketler Rusiyeniñ Ukrainada etken areketleri sebebinden yañı cezalarnıñ kirsetilüvi aqqında bildireler.


text:
Kirispe Türkistan turalı Aqseleu Seydimbek aytıptı deytin mına bir sözdi ağalardan estuşi edik. «Keyde Türkistandı oylap alañ küy keşemin» deydi eken ..
Bärimiz özimizdi wltşıl, wlt qayratkeri siyaqtı sezinip söyleymiz, qalam tartamız, sahnadan jır tolğaymız, än şırqaymız. Alayda nağız qazaqılıq qasiteterden arılıp bara jatqanımızdı wğına almay jürmiz.
Qazaqstan enciklopediyasınıñ 2001-2007 jıldar arlığındağı jauaptı şığaruşılardıñ biri Asılhan Mamaşwlımen wlttıq enciklopediya twrğısındağı swhbat
Memleket jäne qoğam qayratkeri, Ömirbek Baygeldi: Sayram – Isfidjab, Hisfidjab. YAğni, isapsız bap, qisapsız bap degendi bildiredi. Bwl jerde baptardıñ köp bolatını – onda Qıdır atanıñ jerdegi belgisi jatır.
«Aytıstanu» degen ğılımi ortalıq aşu kerek. Sol ortalıq aqındardı äşkerelep otıru kerek. Bir jılda qanşa aytıs bolsa barlığın hatqa tüsirip, qay aqın qay jerde aytqanın qaytaladı, nemese elden wrladı sonıñ bärin qadağalap, eskertu berip otıru kerek.


text:
Keçken sene Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñra, içtimaiy ağlarda nice qavğa qopqan edi. Çünki, halqara toplulıq işğalni tanımasa bile, şirketlerden bazıları yarımadanı Rusiye toprağı olaraq aks ete edi. Bu afta içtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları topografik qarışıqlıq sebebinden öz hoşnutsızlığını bildire ediler. Bunıñ ile bloglarda Oles Buzninniñ «Segodnâ» gazetasınıñ baş muarriri olğanını ve peyda olacaq yañı rus adlarını muzakere ete ve Rusiye poçtacılarınıñ yañı kiyimi ile Yanukoviçniñ İnterpol tarafından qıdıruvı üzerinde şaqalaşa ediler.
Halqara toplulığı Qırımnıñ Rusiye tarafından işğalini tanımasa ve Moskva areketlerini takbih etse bile, yarımada haritası ile er vaqıt nasıldır bir qarışıqlıq yüz bere. Böyleliknen, Moskvada Dünya çempionatı-2018 resmiy tuğrası taqdim etilgende, Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvını aks etken videonı kösterdiler. Yani, Yandeks Ukraina sıñırlarını, qullanıcılarınıñ bulunuv yerine köre, deñiştirmege qarar aldı: ukrainliler içün Qırım – Ukrainadır, rusiyeliler içün – Rusiye. Amma bu aynecilikni içtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları tez taptı.
Yanvar 14 künü halq deputatı Sergey Leşçenko «MTS» mobil operatorınıñ saytında Ukraina haritası Qırım yarımadasız olğanını qayd etti. Sabıq jurnalist skrinşot etip, beyanatnı öz Facebook saifesinde aşkâr etti.
Ukrain blogerleri özüni bekletmeyip, buña tez seslendiler. Coğrafik deñevlerine cevap olaraq blogerler mobil operatorına boykot ilân ettiler. İçtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları «MTS» operatorınıñ qırılğan sim-kartlarınıñ fotoları ile paylaştılar.
Birazdan şirket içtimaiy ağlarda olğan açuvğa seslenip, saytında işğal etilgen Qırımnı Ukraina haritasına qoştı. Facebook mobil operatorı topografik qarışıqlıqnı añlattı, amma, tefsirlerge köre, qullanıcılar böyle cevapnı alğışlamadılar.
Ninel yerine Donara keldi
1917 senesi Oktâbr inqilâbından soñra rus tilinde ecnebiy adlarnıñ sayısı ep arttı. Olardan bazılarını halqara kommunistik areketi ile bağlay ediler (misal içün Roza – Roza Lüksemburg şerefine), başqaları ise diger halqlardan kelip, yañı manağa saip oldılar: Gertruda – «geroinâ truda» («emek qaramanı»), Elina – «Elektrifikatsiya, industrializatsiya», Zarema – «za revolütsiyu mira» (dünya inqilâbı içün), Renat – «revolütsiya, nauka, trud» (inqilâp, ilim, emek), Ninel – işbu ad soñundan oqulğan vaqıtta, Vladimir Leninniñ soyadına oşağanı sebebinden Sovet zamanları pek mot olğan edi.
Jurnalist Andrey Degtârenko, tarihiy tecribege esaslanıp, Putinni, Rusiye tarafını tutqan boyeviklerni qaraman sayğan ve Ğarpnı sevmegen ana-babalar öz balalarına nasıl ad qoyacaq kibi sual üzerinde tüşündi.
Sabıq prezident içün içtimaiy ağ
Yanvar 12 künü İçki işler naziri Arsen Avakov öz Facebook saifesinde Ukraina prezidenti Viktor Yanukoviç İnterpol tarafından qıdıruvğa ilân etilgeni aqqında bildirdi.
İçtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları bu haberni mizah ile qarşıladılar.
Şu künü içtmaiy ağlarda şaqa peyda oldı:
« – Baq, Yanıç, fotolarımız İnstagramda peyda oldı!
– İnstagramda degil, Viktor Födorıç, İnterpolda…»
Buzinniñ tayin etilmesi
Yanvar 13 künü «Segodnâ» ukrain gazetasınıñ saibi Rinat Ahmetov Oleg Buzinni neşirniñ baş muarriri vazifesine tayinledi. Böyle qarar içtimaiy ağlarnıñ qullanıcılarını şaşırttı.
Şu cümleden, tasil ve ilim naziri Sergey Kvit öz Facebook saifesinde böyle yazdı: Kerçek olsa, «Segodnâ» gazetasınıñ jurnalistleri maña muracaat etmesinler, dep rica etem».
Rusiyeniñ «sarı-mavı» poçtası
Bu afta içtimaiy ağlarda eñ canlı mevzulardan biri – Üçünci Reyhniñ kiyimini añdırğan Rusiye poçtacılarınıñ yañı urbası oldı.
Soñra Rusiye poçtası öz Facebook saifesinde kiyimleri mavı olğanını bildirdi, amma qullanıcılarnı bu cevap endi toqtatmadı.
Maqalede http://durdom.in.ua saytından alınğan resimler qullanıldı
Radio Svoboda


text:
Kira añlaşmasınıñ toqtatılması ve binadan Bağçasaray regional meclisiniñ çıqarılması aqqında iş boyunca mahkeme toplaşuvı 2015 senesi mart 10-da keçirilecek. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası İlmi Ümerov Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Mahkeme fevral 10-da keçirilecek edi, lâkin onı bir ayğa qaldırdılar. Eskiden bu meselelerni Ahtem Çiygoz (Meclis reisiniñ muavini, Bağçasaray regional meclisiniñ reisi – muar.) baqqan edi. Şimdi, añlağanıma köre, bu meselelerni men ögrenecem», – dep ayttı Ümerov.
«REP JF BGS» kommunal müessisesiniñ Bağçasaray meclisi yerleşken Puşkin, 1 adresinde binanı kirağa alğan «Sovet üçiteley» cemaat teşkilâtına açqan davası boyunca añlaşma kiracı tarafından bozulğanı aqqında qarar qabul etilgen edi, böyle etip kira añlaşması toqtatılmaq kerek.
Regional meclisniñ mahkeme toplaşuvından haberi olmadı.
Bundan evel Qırımtatar Milliy Meclisini Aqmescit merkezindeki «Qırım» Fondu» Hayriye teşkilâtına ait binadan çıqarğan ediler.
Noyabr 18-de Aqmescitte mahkeme toplaşuvında «Qırım» Fondu» Hayriye teşkilâtınıñ reberi Riza Şevkiyevni 350 biñ rublege cezaladılar, fondnı ise – 4,5 million rublege. «Qırım» Fondu» Hayriye teşkilâtınıñ mal-mülki, şu cümleden Aqmescitniñ merkezinde yerleşken binanı, açıq bazarğa çıqarmağa planlaştıralar.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Tsentralnıy rayonı mahkemesi «Fevral 26 işi» figurantları Mustafa Degermenci ve Ali Asanovğa ev apisi muddetini eki ayğa uzattı. Bunı yanvarniñ 22-sinde Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Degermenci ve Asanov 2018 senesi aprelniñ 7-sine qadar ev apisinde qaldırıldılar.
Qorçalav tarafı ev apisiniñ uzatılmasına qarşı çıqtı. Şu cümleden, Mustafa Degermenci, işniñ «deliller olmağanı sebebinden yerinden qıbırdamağanı açıq-aydın körüne», dedi. Onıñ advokatı Aleksandr Solodkov, mahkeme qabaatlav tarafınıñ bütün delillerini endi ögrendi ve büdjet paralarını iqtisat etmek içün sıñırlav tedbirini ev apisinden, bulunğan yerini terk etmemek mecburiyetine deñiştirmek kerek, dep qayd etti. Diger advokatlar da bu fikirge qol tuttı. Olar ev apisini uzatmaq içün esasnıñ olmağanını, muhakeme etilgenlerniñ qorantadaki vaziyetlerini ve işniñ isbatlanmağanını qayd ettiler.
«Fevral 26 işi» boyunca nevbetteki oturışuvda prokuror, Rusiye «Ekstremizmge qarşılıq kösterüv merkezi»niñ hadimleri tarafından azırlanğan raportlarnıñ işke ilâve etilmesini istedi. Bu raportlarğa binaen zarar körgenler İvkin ve Şlâgin Qırım territoriyasında bulunmaylar. Advokatlar, bu vesiqalarnıñ talaplarğa uymağanını ve, ondan ğayrı, raportlarda bu şahıslarnıñ Qırım sıñırları tışına ketkenleri aqqında qatiy şekilde aytılmağanını qayd ettiler.
Ondan ğayrı, advokatlarnıñ aytqanına köre, raportlardan birinde zarar körgenler ile aqrabalarınıñ soyadları bir-birinen qarıştırıldı. Advokat, bundan da başqa, teşkerüv operativ hadimleri tarafından yapıldı, lâkin bu materiallardan gizliliginiñ alıp taşlanması aqqında emir mahkemege berilmedi, dep qayd etti. Akem, prokurornıñ bu materiallarnı işke ilâve etmek ricasını red etti.
Prokuror mahkemeni, işniñ materiallarını ögrenmek ve Ahtem Çiygozğa qarşı mahkeme qararınıñ qanuniy quvet alması munasebetinen, ihtimal ki, yañı delillerniñ berilmesi içün yanvarniñ 26-sına qadar teneffüs ilân etmege rica etti.
2015 senesinde bir grup qırımtatar faaliyetçilerge qarşı 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radası binasınıñ divarları yanında Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingniñ iştirakçilerine qarşı mahkeme başlandı. Olar kütleviy qarışıqlıqlarda iştirak etkenlerinde qabaatlanalar.
Daa soñra mahkeme «Fevral 26 işi»ni ekige böldi: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nabiyevniñ işinden ayırıldı.
Rusiye akimiyeti 2017 senesi oktâbrniñ 25-nde Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umeriv ve Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Film 2014 senesi «Eñ yahşı ukrain filmi» unvanına lâyıq ola bilir. Bu film belli ukrain rejissörı Oles Saninniñ («Mamay») işidir.
Filmniñ negizinde 1934 senesi Harkovda atışqa oğrağan 200 kobzar aqqında ikâye turmaqta. Başından baş rolni amerikalı aktör, «Oskar» saibi Jek Pellansqa icra etmege teklif etilgen edi, faqat 2006 senesi o elâk oldı ve kobzarni Ukrainada nam qazanğan Stanislav Boklan oynadı.
İlk sefer ukrain filminde britaniyalı aktör Jef Barrel iştirak etti. O, Lars fon Triyer ve Roman Polanski kibi kino sanatınıñ ustaları ile işbirliginen bellidir. Belli aktörlar ile soqur kobzarlerniñ rollerini filmde Ukrainanıñ çeşit şeerlerinden kelgen soqurlar oynadı.
Odesa 5-nci kinofestivaliniñ milliy yarışında 7 film kösterilecek. Şu sırada Oles Saninniñ «Povodır» tarihiy draması ve Odessada çıqarılğan Nana Corcadzeniñ «Suv anası, menim Lorelây» filminiñ premyeraları olacaq.
Qısqa metr bölüginde 13 iş taqdim etilecek. Olarnıñ sırasına 3 animatsion ve eki vesiqalı film kire, dep bildireler matbuat hızmteinde.
Milliy yarışnıñ mukâfatını elde etmek içün Kann ğalibi Nana Corcadzeniñ belli ukrain çalğıcı Oleg Skripkanıñ iştiragi ile Odessada çıqarılğan romantik ikâyesi «Suv anası, menim Lorelây» filmi, rejissör ve prodüser Dmıtro Tomaşpolskiy ile müelifdeşlikte çıqarılğan istidatlı ukrain aktrisanıñ «Larisa Kadoçnikova.Avtoportret» filmi ve Dmıtro Tomaşpolskiyniñ Alöna Demyanenko ile çıqarılğan «F 63.9 Sevgi hastalığı» leyhası yarışlaşacaq.
Budan da ğayrı, Volodımır Tihiyniñ «Yeşil kofta» ruhiy trilleri, Valentin Vasyanoviçniñ «Qaranlıq» vesiqalı filmi ve Marina Er Gorbaç ve Mehmet Bahadır Ernıñ «Meni sev» ukrain-türk filmi taqdim etilecek. Odessa 5-ncı kinofestivaliniñ milliy programmasınıñ qısqa metr bölüginde Ukraina kinematografistleri milliy birleşmesiniñ fikrince 2013 senesiniñ eñ yahşı animatsion film olaraq sayılğan Anatoliy Lavrenişinniñ «Ötüci qus tükânı» filmi ve animatsiya janrındaki daa eki film – Oleg Fedçenkonıñ qum ikâyesi «Evimniñ musafirleri» ve Sergey Melniçenkonıñ «Balıq quyruqlı qızçıq» 3D masalı taqdim etilecek.
Yarışta Anastasiya Marçenkonıñ «Bekendor» vesiqalı filmi, Lesâ Kordonetsniñ «Balajer. Korrektsiya deystvitelnosti», Kann festvaliniñ Short Film Corner işirakçisi Oleksandr Ratiyniñ «Adiy şeyler» ve Nariman Aliyevniñ «Tañ ile qaytmaq» diplom işi, bunıñ ile Marısâ Nikitükniñ «Tereklerde», Maksim Yakobçuknıñ «Portret», Denis Kantnıñ «Çertovşçina 8: Tiburon!», Zaza Buadzeniñ « Tañrı boşluqqa adım attı» ve Mariya Kondakovanıñ «Listopad» filmleri iştirak etecek.
İşbu yarış 2012 senesinden keçirile. Mında tam metr namzetliginde ğalip çıqqan iştirakçi «Altın Dük» eykelçikni ve 50 000 grn qazana.
Qısqa metrde birinci mukâfat 10 000 grn. Bu sene «Eñ yahşı aktörlıq işi» namzetlik kirsetildi, ğalip 10 000 grn qazanacaq. Milliy yarış programmasınıñ iştirakçilerine Rusiyeli Vitaliy Manskiy başlığında halqara jüri qıymet kesecek.
Jüri erkânına Gürcistan kinorejissörı, stsenarist ve Gürcistannıñ Milliy kinomerkeziniñ müdiri Nana Canelidze, İstanbul kinofestivaliniñ müdiri Azize Tan ve ukrainalı qırımtatar aktör ve rejissör Ahtem Seytablayev kirecek.


text:
Qırım adliyecisi Emil Kurbedinov qayd ete ki, avgust 4-te 13 kişi o zenaatdaşlarınen çalışqan ofiske sürip kirmege tırışqan edi. Şaatlarnıñ malümatına binaen, belgisiz insanlardan bazılarınıñ rusiyeli Federal havfsızlıq hızmeti hadimleri olğanını tanıdılar, dep ayttı Kurbedinov.
«Grajdanlıq urbağa kiyingen eñ azdan 13 insan bugün, avgust 4-te, menim ve diger adliyecilerniñ adliyeci dosyeleri bulunğan, bunen beraber, içinde adliyeci sırları olğan malümatlarnen tehnika olğan binağa sürip kirmek ıntıluvında iştirak etti! Şaatlarnıñ bildirgenlerine köre, belgisiz insanlardan bazılarınıñ FSB hadimleri ve ekstremizmge qarşılıq kösterüv merkeziniñ hadimleri olğanlarını tanıdılar. Bu adamlar binağa kirgen internet tellerini pek qarıştıra edi», – dep yazdı adliyeci Facebook saifesinde.
Bundan evel adliyeci, Rostov-na-Donu şeerinde keçirilgen mahkemede bulunıp, qırımtatarlarnıñ adliyecileri çalışqan Aqmescit ofisine belgisiz şahıslarnıñ kirmek ıntıluvı aqqında bildirdi. Binada eki yardımcı qız bar edi, olar içinden qapatıldı. Olar politsiyağa muracaat etmedi, çünki bu, adliyecilerniñ fikrince, vaziyetni kerginleştire bile.
Kurbedinovnıñ bildirgen malümatı boyunca, Qırımda uquq qoruyıcı organlarınıñ resmiy izaatları yoq.
Rostov-na-Donu şeerinde «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında qabaatlanğan dört Qırım musulmanı mahküm etile. Olarnıñ imayecileri Emil Kurbedinov ve Edem Semedlâyev ola.
Kurbedinov bergen malümatqa köre, avgust 4-te Şimaliy Qavqaz okrug arbiy mahkemesi, imayeniñ narazılığına baqmadan, dört Qırım musulmanınıñ «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlav boyunca mahkeme taqiqatını aqiqaten yekünledi. Nevbetteki toplaşuvnıñ keçirilmesi avgust 16-ğa belgilendi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvını Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında keçirmege planlaştıralar.
Bunı Herson regional Meclisiniñ reisi Asan Aliyev Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
«Geniçesk rayonında bayağı qırımtatarı yaşay – ealiniñ aman-aman 12%. Milliy keñeşimiz – Meclisniñ regional Meclisler reisleri, Mustafa Cemilev (qırımtatarlarnıñ milliy lideri – muarrir) ve Refat Çubarovnıñ (Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi – muarrir) iştiraki ile kenişletilgen bir toplaşuvı olacaq», – dep ayttı Aliyev.
Onıñ malümatına köre, 60 adamnıñ kelmesi beklenile. Toplaşuv eki kün devamında keçirilecek – iyülniñ 4-den iyülniñ 5-ne qadar.
Bundan evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvı Herson vilâyetinde keçirilecek degen haber peyda olğan edi. Kün tertibi daa belgilene. Toplaşuvda qırımtatar milliy Qurultayı bazı azalarınıñ Qırımdaki küz saylavlarında iştirak etüv imkâniyeti muzakere etilecektir.
İyün 12 künü qırımtatar milliy Meclisi «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet Şurası» saylavlarını boykot etmege qarar aldı.
Yerli şuralarğa saylavlarnı Qırım «parlamenti» saylavları ile aynı zamanda keçirmege planlaştıralar – 2014 senesi sentâbr 14 künü.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin işğal etilgen Qırım ve Aqyarnıñ eñ eyi 16 ocasına 2014 senesi neticeleri boyunca mukâfat berilmesi aqqında fermannı imzaladı. Rusiye prezidentiniñ mütenasip avalesi dekabr 19 künü aşkâr etildi.
Er bir mukâfat 200 biñ ruble miqdarında olacaq, – denile beyanatta.
Mukâfat «faaliyetinde yüksek muvafaqiyetlerge irişken ve cemaat arasında ürmet qazanğan» ocalarğa berilecek.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Oktâbr 31-de dünyada halqara Qara deñiz kününi qutlaylar
Bu künni, İstanbulda Etraftaki müit nazirleriniñ Konferentsiyası tarafından qabul olunğan Qara deñiz qorçalavı içün areketler planı munasebetinen içtimaiy-siyasiy aktsiyası kibi qayd eteler.
1996 senesi tamam şu künü, Bulğaristan, Romaniya, Rusiye, Türkiye, Gürcistan ve Ukraina ükümet teşkilâtları, Qara deñiz qorçalavı içün strategik areket planını imzaladı.
Bu vesiqanıñ zarureti, bu suv mıntaqasınıñ özgün tabiat komplekslerniñ bozulma telükesi neticesinde peyda oldı. Aynı o zaman oktâbrniñ 31-ini Halqara Qara deñiz künü kibi qutlamağa qarar alındı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña “tarihiy adaletniñ tiklenmesi” dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko munasip qanunnı imzaladı.


text:
Qırımda suv basuvlarından soñ vaqtınca yerleşüv noqtalarında 170 adam qala. Bunı Rusiye FVN matbuat hızmetine atfı etip TASS agentligi haber ete.
«Rusiye FVN Krasnodarda ve Qırım Cumhuriyetinde yüz bergen suv basuvlarınıñ aqibetleri yoq ete. Pompalap suv çekile, meydan temizlene, evler qurutıla. Suv basuvlarından soñ vaqtınca yerleşüv noqtalarında 170 adam qala», – dep yazıla bildirmede.
Qırımda toqtamağan sağanaqlar sebebinden iyülniñ 4 ve 5-nde Bağçasaray rayonındaki bir sıra mesken yer suv altında qaldı. Küçlü yağanaqlar Bağçasaray rayonında tahminen 100 evni suv basmasına sebep oldı. Suv basuvından zarar körgen esas köyler – Albat, Kokköz, Foti Sala, Aromat. Şiddetli yağanaqlar sebebinden Belbek, Kokköz ve Baga özenleri taştı.
Bağçasaray rayonında suv basqan yerlerden 160 insan tahliye etildi, olarnıñ arasında 31 bala.
Qırım Gidrometeorologik merekeziniñ malümatına köre, Belbek özeninde suv seviyesi 2 metr 40 santimetr artqan.
Bağçasaray rayonında fevqulâde vaziyet ilân etildi.


text:
Ukraina 2017 senesi «Eurovision» 62-nci halqara yır yarışınıñ keçirilmesinden vazgeçmeycek. Bunı Ukraina baş naziri Vladimir Groysman bildirdi.
«Euroivision» yüksek, güzel bir derecede keçsin diye, elimizden kelgenini yapmaq kerekmiz», – dep ayttı Groysman «1+1» telekanalınıñ yayınında.
Ukrainanı temsil etken Qırımlı yırcı Jamala «Eurovision» yarışında ğalebe qazandı. Yarış finalı İsveçiyanıñ paytahtı Stockholm şeerinde mayıs 15-ke keçer gecesi olıp keçti. Yarış qaidelerine köre, kelecek sene Ukraina «Eurovision» yarışını qabul ete bile, amma vazgeçmek aqqı da bar.
Ukraina «Eurovision» yır yarışında 2003 senesinden itibaren iştirak ete. Ekinci kere iştirak etkende Ukrainanı temsil etken Ruslana «Wild Dances» yırınen ğalebe qazandı. Ukraina er daim güzel neticeler köstere. 2015 senesi memleket öz isteginen yarışqa qoşulmadı. Ukraina birinci milliy kanalı memlekette maliye ve siyasiy vaziyet buña izin bermey, dep bildirgen edi.


text:
AB tış siyaset hızmetiniñ resmiy vekili Peter Stano Rusiyeni halqara uquqnı bozıp, mahküm etken bütün qırımtatarlarnı azat etmesine çağırdı. Bu aqta o, Twitter saifesinde yazdı.
Stano, Avropa Birliginiñ Rusiye temsilciliginden zenaatdaşı Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» tünevinki mahkemesinde bar edi ve Emir-Usein Kukunı acele aşçat etmege çağırdı, dep qayd etti.
«Rusiye qırımtatarlarnı ve aq qorçalayıcılarnı taqip etmege devam ete. AB Rusiye temsilciliginden memur Emir-Usein Kukunıñ bugünki (mayısnıñ 26-nda – QA) mahkemesinde bar edi. Avropa Birligi onı ve Qırımda halqara qanunlarğa zıt bir şekilde üküm etilgen bütün insanlarnı acele ve şartsız azat etmege çağıra. Qırım – Ukrainadır», – dep aytıla haberde.
Emir-Usein Kuku – qırımtatar aq qorçalayıcısı ve faali. 2019 senesi noyabrniñ 12-nde Rusiyeniñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi onı «terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etkeninde» qabaatlap, 12 yılğa üküm etti. Amnesty International Kukunı vicdan mabüsi dep saya.
ABD Ukraina elçihanesi Rusiyeni Emir-Usein Kukunı apisten azat etmesine çağırdı.
Büyük Britaniyanıñ Ukraina elçisi Melinda Simmons ve Britaniya parlamentiniñ azası Wendy Morton da Rusiyeni ukrainalı siyasiy mabüslerni, hususan Emir-Usein Kukunı azat etmesine çağırdı.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Emir-Usein Kukunı siyasiy mabüs dep tanıdı.
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugı arbiy mahkemesiniñ qararınen Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi.
Amnesty International aq qorçalayıcı teşkilâtı Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» bütün mabüslerini vicdan mabüsi dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi beş qırımlını siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokurorı vazifesine İgor Ponoçovnıynı tayin ettiler, dep bildire QMC Prokuraturasınıñ matbuat hızmeti.
Berilgen malümatqa köre, müessiseniñ yañı yolbaşçısını oktâbrniñ 23-nde Ukraina baş prokurorınıñ muavini Günduz Mamedov taqdim etti.
«Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturasınıñ yolbaşçısı işançlı reber, müessise işiniñ hususiyetlerini añlağan insan olmaq kerek. İgor Ponoçovnıy 2017 senesinden berli muhtariyetniñ prokuraturasında çalıştı, bölük yolbaşçısınıñ muavini vazifesinden prokuror muavini vazifesine qadar yol keçti. Bu müddet içinde özüni Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ işğalden qurtuluvı ve reintegratsiyası yolunda müessise işini semereli yapqan mütehassıs olaraq kösterdi», – dep qayd etti Mamedov.
Ponoçovnıy, işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvını tahqiq etmege devam etecek, dep vade etti.
«Bizler 2019-2021 seneleri vaqtınca işğal şaraitlerinde Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturasınıñ İnkişaf strategiyasına köre plan ve vazifelerni yapmağa devam etecekmiz. Vaqtınca işğal etilgen yarımadada insan aqlarınıñ bozuluvı diqqatsız qalmaycaq, qabaatlılar em milliy, em halqara seviyelerde mesüliyetke çekilecek», – dep qad etti Ponoçovnıy.
Daa evel haber etilgeni kibi, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ sabıq prokurorı Günduz Mamedov Ukraina baş prokurorı Ruslan Râboşapkanıñ muavini olaraq tayinlendi.
İgor Ponovoçovnıy 1987 senesi oktâbrniñ 7-nde Kyiv vilâyeti Rokitnânskıy rayonınıñ Ostrov köyünde dünyağa keldi. 2009 senesi Yaroslav Mudrıy Ukraina milliy uquq akademiyasını bitirdi. 2009 senesi Kyiv Darnitskıy rayonınıñ prokuror yardımcısı olaraq karyerasını başlağan edi.
2017 senesi Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturasında çalışmağa başladı: başta organ ve protsessual reberlikniñ tahqiqatçıları cinaiy davalarınıñ tahqiqatları boyunca idareniñ yolbaşçı muavini vazifesinde. Soñra ise cinaiy tahqiqat nezaretiniñ idaresinde yolbaşçılıq yaptı.
2018 senesi iyün ayında Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuror muavini vazifesine tayin etildi.
2019 senesi oktâbrniñ 22-nde Ukraina baş prokurorınıñ buyruğınen Ponoçovnıy Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokurorı oldı.


text:
Keriçte mayıs 14 gecesinden mayıs 16 gecesinece tamir işleri sebebinden suv teminatı yapılmaycaq. Bu aqta “Voda Krıma” (“Qırım suvu”) saytı bildire.
“Eali ve işhaneler bu künlerge yeterli suv yedeklerini azırlamalı”, - denile beyanatta.
Müessise saytında ealige suv ketirüvi cedveli derc etilgen.
Ukraina Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminley edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.


text:
Zärdöşt
Zärdöşt, Zaratustra (avest Zaraθuštra, farsı Zartošt, kördçä Zerdeşt, yunança Zwpoάσtpnς - Zoroastr) - Zärdöştlek dinenä nigez saluçı, qähin häm päyğämbär, ul äytkänençä aña Zärdöştlekneñ izge kitabı törendäge Ahura Mazda Yañalığı - Avesta birelgän.
Tormış yulıYзrәpTү
Zärdöştneñ döres tärcemäi xäle ışanıçlı bulmıy. Ber çığanaq buyınça ul Baktriädä, Balh şähärendä tuğan. (Balhara patşalığı qarağız).
İkençe qaraş buyınça ul Tähran bistäse Rades (Rayy) şähärendä dönyağa kilgän (çamalap 628-551 b.e.q. yılda). Zur İran könçığışında torğan.
Aristotel buyınça Zärdöşt Platonnan 6000 yıl elek yäşägänder.
Linvistik tikşerü (Gat) buyınça Zärdöşt tormış yılları XII-X b.e.q. bulğan.
Qayber urta ğasırlar möselman tarixçıları Zärdöşt İran Azärbaycanında torğanın sanıylar (Äl-Birüni, Äl-Balazuri, Äl-Qazwini h.b.).
Britan ğalime Meri Boys häm Hindstan säyäsätçese Bal Gangadhar Tilak buyınça Zärdöşt Çiläbe ölkäse, Sintaşta şähärçelegendä tuğan.
Zärdöşt Spitama ğailäsendä tuğan, ätise - Poruşaspa, änise - Dugdova.
Riwäyät buyınça Zärdöşt tuğanda yılamağan, ä kölä başlağan häm kölüe 2000 artıq demonnarnı ütergän.
Zärdöşt xatını - Xvovi.
EşçänlekYзrәpTү
Avestanıñ Gata öleşendä Zärdöşt tarixi şäxes bulıp taswirlana.
İske arilär dinenä qarşı çığış yasıy. Qanlı qorban çaluğa (haoma) qarşı köräş itä. Zärdöşt buyınça yaxşılıq häm yawızlıq ayırılıp toralar, alar arasında hiç urtaqlığı yuq.
Zärdöşt panteonında abstrakt fikerläre kerä:
- Ahura-Mazda (ziräk xuca)
- Xşatra Variä (yaxşıraq patşalıq)
- Xourvatat (berdämlek)
- Amertat (ülemsezlek)
- Vohu Mana (yaxşı fiker)
- Aşa Vaxişta ( iñ yaxşı täqwalıq)
- Spenta Armati (izge tıynaqlıq)
- Sraoşa (buysınuçanlıq)
MädäniättäYзrәpTү
- "Tılsımlı fleyta" digän Motsart operasında Zärdöşt obrazı bar.
- Fälsäfäçe Fridrix Nitsşe "Zärdöşt bolay äytkän" digän kitapnı yaza.
SıltamalarYзrәpTү
- ЗapaTycTpa(үлe cылTaMa) / ЭHциkлoпeдия «Peлиrия»


text:
Aqmescit – Nesibe Bürseitovanıñ qorantası qırımtatar halqınıñ adaletsiz sürgünliginiñ bütün accını özü is etti. Babasını – cebeden qolsız qaytqan adamnı – er kesken beraber uzaq Özbekistanğa sürgün ettiler.
Nesibe Bürseitova 1934 senesi Yedi Quyu rayonınıñ Cermay-Kaşık köyünde dünyağa keldi. Oca olıp çalışqan babasını 1940 senesi cenkke aldılar, anası ise bir özü ev hocalığına ve beş balasına baqmağa qaldı.
«Babam Çehoslovakiyağa qadar barğan edi, anda elsiz qalıp, evge yollanıldı. Ermeni Bazarda onı almadılar, Qırım yolu qapalı olğanını aytqan ediler. O, kene de keçip oldı, deñiz boyu cayav ketken edi. Öyle de 1944 senesi mayıs 15-te aqşam saatlerinde cenkten kelgen edi», – dep tarif ete Nesibe apte.
O, cebede elâk olğanlarnıñ dualarını ve qomşularnıñ babasını qaytmasınen tebriklemege kelgenlerini hatırlay.
«Babam 15-te qayttı, 16-da evde edi, NKVD babamnı qaytmasınen hayırlağan ediler, eki künden soñ ise Qırımdan sürgün ettiler, – dep hatırlay Nesibe apte. – Sürgün etmege kelgende babam inanmağan edi. Vesiqalarını kösterdi, dört yıl askerlik yapqanını ayttı. Onıñ bir eli yoq edi, vesiqalarnı sol elde tuta edi... Silânen qolğa urıp, evden çıqardılar. Toplanmaq içün 5 daqqa berdiler, yanımızğa bir şey almağa yetiştirmedik, çünki bizge er kesten soñ keldiler. Em de 5 daqqada ne alırsıñ ki? Elbet de, urba aldıq, böyle etip bizni Özbekistanğa alıp kettiler».
Yolnıñ qıyınlıqları Nesibe apteniñ aqılında qaldı.
«Vagonda çoq adam bar edi, tizem yüklü edi, anda da doğurdı. Bala sağ qalamadı, cesedini ise pencerege attılar, çünki askerler qapularnı açmağan edi. Bala olıp, bizler qartlardan bitlerni alıp, taşlarnen ezgen edik. Bazı duraqlarda bizge aş bergen ediler, suv pek az edi, adamlar «Suv, suv!» dep qıçırğan ediler», – dep hatırlay subetdeşimiz. 18 kün sürgen yoldan soñ sürgün etilgenlerni Andijan vilâyetiniñ sovhozlarından birinde qaldırdılar. «Bundan soñra balalığımnı yahşı hatırlayım, sabadan çalışmağa yolladılar, bizni çekiştirdiler», – dep ayta Nesibe apte.
Birinci vaqıtları qırımtatarlar mahkümler içün qurulğan baraqlarda yaşağan ediler. Anda ne suv, ne ışıq bar edi, hastalıq ve çeşit qırğınlıqlar sebebinden adamlar biri-biri artından ölmege başladılar. «Ağlağan bala can bergen anasınıñ köküsini emgenini hatırlayım. Ölgenlerni kömecek adam ve kömülecek yer yoq edi, olarnı çaqallar aşağan edi. Çaqallar aqqında eşitkende pek qorqqan edik. Soñra, avgust ayında, bizler temizlikten soñ qalğan başaqlarnı toplağan edik. Bir oğlançıq çuvalçıqta başaqlarnı saqlaycaq edi, bunı körip, onı atqa bağladılar, ve oğlançıq can bergenine qadar onı aydadılar», – dep tarif ete Nesibe apte.
Onıñ aytqanına köre, qırımtatar balalarına oqumağa bermegen ediler, ana-babalarına ise ocalıq yapmağa, em de ekim olmağa yasaq etilgen edi. Stalin vefat etken soñ mahsus yerleştirüv rejimi yımşatıldı. O vaqıt bir çoq sürgün etilgen adam birden oqumağa ketti. 1988 senesi beş balanı östürgen Nesibe Bürseitovanıñ ailesi Qırımğa qaytıp keldi. Onıñ ana-babası ise öyle de anda, ğurbette, qaldılar...


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi ATR qırımtatar telekanalınıñ Kiyevden sputnik ve internet vastası ile yañartılmasını «haber qamaçavınıñ yoq etilmesi» olaraq adladı. Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov telekanal yolbaşçılığı doğru qarar alğanını tüşüne.
Bunı Meclisniñ matbuat hızmeti bildire.
«Bu aqiqatnı aytmağa ve kerek ve istenilgen şeylerni köstermege izin berer. Şimdi, Qırım Rusiye tarafından nezaret etilgende, söz serbestligi aqqında arz emege de kerekmey. Qırım sakinlerine doğru malümat kerek, onı ATR bere bile. Biz sağındıq — sabırsızlıqnen bekleymiz», – dep bildire Ümerovnıñ sözlerini matbuat hızmeti.
Programmalarnıñ, şu cümleden bala yayınlarınıñ yañartılması qırımtatar halqı içün haber, içtimaiy-medeniy, cemiyet-siyasiy noqtaiy nazardan pek emiyetlidir, dep tüşüne Qırımtatar Milliy meclisiniñ qırımtatar matbuat vastalarınıñ inkişafı boyunca idaresiniñ reisi Gayana Yüksel.
«Telekanal yayınlavınıñ böyle şaraitlerde zemaneyi tehnikiy imkânlar vastası ile yañartılması Qırımda media saasında olğan vaqialarğa lâyıq bir cevap oldı. İlk evelâ, bu Qırım akimiyeti qırımtatarlarnı qaplap alğan haber qamaçavından bir çıqıştır», – dey o.
ATR yolbaşçılığı Kiyevde iyün 18 künü keçken matbuat konferentsiyaında qıtaiy Ukrainadan yayınlavnıñ pekitilecegi aqqında bildirdi. Bunıñ ile telekanal saibi Lenur İslâmov Qırımda qalğan hadimler bu ketişatta iştirak etmegenini qayd etti.
ATR yayınlavınıñ yañartuvı aqqında iyün 17 künü belli oldı, çarşenbe künü aqşam telekanal efirini Bağçasaray Han sarayında gimnniñ icrasından başladı. «Lâle» bala telekanalı da işke devam etti.
Aprel 1-den dünyada yekâne ATR qırımtatar telekanalı, Rusiye litsenziyasını elde etalmayıp, yarımadada yayınlavını toqtattı.
ATR haber muarririyeti telekanal saytında aşkâr etilecek haber süjetlerini ve mahsus levhalarnı çıqarmağa devam ete
Birazdan telekanalda şunı bildirdiler ki, ATR haber muarririyeti telekanal saytında aşkâr etilecek haber süjetlerini ve mahsus levhalarnı çıqarmağa devam ete eken.
ATR yayınlavınıñ toqtatılması ile cumhuriyet akimiyeti qırımtatar cemaat telekanalını teşkil etmek teşebbüsini bildirdi. Onıñ fikrine köre, bu kanal qırımtatarlarnıñ doğru malümatnı elde etmek aqqını teminler.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda qamaçav boyunca aktsiyasınıñ idarecisi, iş adamı Lenur İslâmovnı diversiyada qabaatlaylar. Bu aqta dekabr 21 künü, bazarertesi, «Rossiya 24» telekanalı efirinde Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Aytqanı kibi, Qırımda yarıq söndürilmesi aqta işniñ taqiqatı devam etmekte.
Yaqında Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya mahkeme İslâmovnıñ mülkini apis etkeni aqqında bildirgen edi. Aqmescitte Qırım qamaçavınıñ teşebbüsçisine ait olğan iCom tükânı, «SimCityTrans» şirketi, «JustBank» bankı qapatılğan.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqyarda dekabr 31 kününi raatlıq künü olaraq ilân ettiler, dedi şeer valisniñ matbuat kâtibi Kirill Moskalenko.
TASS Rusiye agentligi bildirgeni kibi, bu qararnı fevqulâde vaziyetniñ yoq etilmesi boyunca şeer komissiyası tarafından qabul etildi.
«Vali iş ziyareti ile bulunğan Moskva şeerinden qaytıp imzalar», – dedi Moskalenko.
Şu künleri Menâylo dekabr 31 kününi raatlıq künü olaraq ilân etip, elektrik energiyasını iqtisat etmege çağırdı.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmetinde aprel 8-de Ukrainada OSCE Mahsus monitoring missiyası yolbaşçısınıñ birinci muavini Aleksandr Hug ile körüşüv olıp keçti. Körüşüvde ukrain sıñırcıları Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ sıñırı ve Rusiye işğal etken Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ memuriy sıñır yanındaki vaziyetni aydınlattılar.
Bunı Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
OSCE vekilleri Qırım Muhtar Cumhuriyeti ile memuriy sıñırnıñ yanında Rusiye uçaqları sıq-sıq uçqanını bildirdiler.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti Herson vilâyetiniñ yanında Rusiye aviatsiyası uçqanını bildire. Mart 23-te Herson vilâyetiniñ ava boşluğını bozğan Rusiye vertoleti aqqında haber etilgen soñ işğal etilgen yarımadağa yaqın olğan Herson vilâyeti rayonlarınıñ akimiyeti havfsızlıq tedbirleriniñ quvetleştirilecegini bildirdi.
Rusiye tarafı ukrain sıñırcılarınıñ ava boşluğı bozulmasına dair malümatlarını izaatlamadı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Sentâbr 2-de, cuma künü işğal etilgen Qırımnıñ Kremlge boysunğan Yuqarı mahkemesiniñ Ahtem Çiygoz boyunca nevbetteki toplaşuvında tek eki zararlanğan kişi sorğuğa çekildi. Çiygoznıñ adliyecisi Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, şaatlardan biri tek 2014 senesi fevral 26 vaqialar yüz bergen vaqıtta Çiygoznı körmegenini degil de, amma «Rus Birligi» («Russkoye Yedinstvo») mitinginiñ nasıl etip teşkil etilgenini de bildirdi.
«Ekinci zararlanğan kişi (Yevgeniy Anohin – QA) müim malümat bildirdi ki, «Rus Birliginiñ» mitingi saat ekige planlaştırılğan edi, amma aynı «halq ordusı» azası olğan onıñ ağası oña telefon etip, ertece kelmek kerek olğanını bildirdi, çünki o yerde böyle adlandırılğan Ukraina tarafını tutqanlarnıñ mitingi teşkil etilgen, ve qarşı noqta-i nazarını bildirmek kerek edi», – dep bildirdi Polozov.
Bunen beraber, şaat, mahkemeden evel Ahtem Çiygoznı tanımağanını qayd etti.
Mahkemeniñ nevbetteki toplaşuvınıñ keçirilmesi sentâbr 6-ğa planlaştırılğan.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisniñ muavini Ahtem Çiygoz Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda «fevral 26 işi» boyunca mahküm etile.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kreml nezaretindeki Aqyar (Sevastopol) akimiyeti, şeerde üç yañı hastahaneni qurmağa, ve temin eticisi "Rosteh" Rusiye devlet korporatsiyası olsun dep, qomşu Rusiyeniñ prezidenti Vladimir Putinge muracaat eteler.
Bu hususta şeerniñ rusiyeli gubernatorı Dmitriy Ovsânnikovğa esaslanıp, Aqyar ükümetiniñ matbuat hızmeti yazmaqta.
"Soñki altı konkursta onkologik dispanser icün temin etici belgilenmegenini er kes hatırlay. "Rosteh" şirketi temin etici kibi saylanacağında eminim. Böyle qarar alınmasa, biz devlet satın almaları aqqında qanunğa köre işimizni tutacaqmız", - dedi Ovsânnikov.
O, Aqyarda üç hastahaneniñ qurulışı aqqında mesele iyülniñ 5-inde de - Rusiye vitse premyeri Dmitriy Kozaknıñ yarımada ziyareti vaqtında - muzakere etilecegini, qoştı.
"İyül başında "Acele tibbiy yardım" hastahanesi leyhasınıñ ekspertizası yekünlenecek. Anda tereklerniñ pıçma zaruriyetinen bağlı bir qaç qıyınlıq peyda oldı, amma şeerniñ kelişken başqa meydançığı yoq. Bu meydançıq daa 2014 senesi belgilengen edi", - dedi Aqyar başı.


text:
Qırımtatarlar Qırım territoriyasında milliy-territorial muhtariyetniñ teşkil etilmesi aqqında degil de, onıñ ğayrıdan tiklevi aqqında ayta. Qırım.Aqiqatqa qırımtatarlarnıñ yetekçisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev aytqanı kibi, söz Qırım qırımtatarlarnıñ 1944 senesi sürgünliginden evel nasıl olğanı aqta kete.
«Evel, sürgünlikten evel olğanı aqqında aytamız – milliy-territorial muhtariyetniñ tiklenmesi aqqında. Tamır halqı diger milletlerge köre daa da çoq aqlarğa saip olacaq dep aytmaymız. Milliy-territorial muhtariyet olğanı sebebinden anda tamır halqınıñ aqlarını qoruv mehanizmi olmalı», – dey o.
Cemilevniñ sözlerine köre, bu, ilk nevbette, tamır halqı tiliniñ qullanılması ve akimiyet strukturalarında temsilciliginiñ olması.
Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyeti – Qırım territoriyasında Rusiye imperiyasınıñ sabıq Tavriya güberniyasınıñ qısmından teşkil etilgen cumhuriyet.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko yañı Anayasa leyhasını izaatlap, Qırım Muhtar Cuhuriyet statusını saqlaycağını qayd etti. Şunı da aytqan edi ki, Ukraina qırımtatarlarğa borclu ve yarımada territoriyasında qırımtatar halqınıñ «milliy-territorial muhtariyeti» tiklenecek.


text:
Aqmescitte musulmanlar dua ile efsaneviy uçucı Amet-Han Sultannıñ hatırasını añdılar. Bu aqta Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi bildire.
«Sovet Birliginiñ eki defa qaramanı, SSCB nam qazanğan sınavcı-uçucı Amet Han Sultannıñ 45 yıllığına bağışlanğan dua merasimi yanvar 29 künü Qırım paytahtınıñ merkeziy Kebir camisinde keçirildi», – denile beyanatta.
2015 senesi oktâbr ayında Kiyev ve Qırımda Amet-Han Sultannıñ 95 yıllığına bağışlanğan tedbirler keçti.
Sovetlerniñ uçucısı Amet-Han Sultan 603 cenk uçuşını yaptı, 30 uçaqnı şahsen ve 19 uçaqnı taqım içinde qırdı. Yaz işi devamında uçucı 100 uçuş vastasını ögrendi. 1971 senesi fevral 1-de Amet-Han Sultan Tu-16 uçuş laboratoriyasında sınav uçuşında elâk oldı. Moskvada defn etilgen edi.


text:
Bu künleri kazaklar Rusiye mahsus hızmetleriniñ temsilcilerinen beraber Krasnoperekopsk rayonınıñ Küçük Mamçıq (Dolinka) köyünde qırımtatar evlerine basıp kirdiler. 9 azbar teşkerildi, yerli duraqlarnı ukrain bayrağı renklerine boyalağan insanlarnı qıdıra ediler. Köy sakinleri kazaklarnıñ areketlerine şikâyet ettiler, çünki bunıñ kibi basqınnı qanunsız sayalar.
Küçük Mamçıq köyünıñ avtobus duraqları belgisiz şahıslar tarafından ukrain devlet timsalleriniñ renklerine boyalanğan, yayan keçitleri sarı-mavı renklerine boyalandı. Qırım kazakları keçirgen basqın sebepleri budır. Bunı Krasnoperekopsk regional meclisiniñ reisi Saniye Ametova Qırım.Aqiqatqa bildirdi. Regional meclis reisiniñ yolbaşçılığı altında köy sakinleri Qırım kazaklarınıñ areketlerini qanunsız sayıp, FSBge şikâyet azırladılar.
«Bunıñnen bağlı arizalar toplaymız. FSBge yazacaqmız, çünki olar anda bar edi, ve politsiya yolbaşçısına yazacaqmız – kazaklar nege esaslanıp keldiler, ve olarnı kim yolladı. Köyge ne maqsatnen keldiler – 25 kazak. Beş soqaqqa beşer insan keldi, keçkenlerni boyalağan insanlarnı kördilermi sorağan ediler», – dep ayttı Saniye Ametova Qırım.Aqiqatqa.
Kazaklar azbarlarda sarı ya da mavı boya qıdırdılarSaniye Ametova
Ametovanıñ aytqanına köre, kazaklar azbarlarda sarı ya da mavı boyanı qıdırdılar.
«Genç erkekler olğan 9 qorantağa kirdiler. Ana-babaları qasevetlenmege başladılar. Olar meseleni yazma şekilde añlatmalarını istediler. Soñra FSB ve politsiya keldiler. Tünevin aqşam qayda olğanını ve duraqta bu işaretlerni kim çızdı yazmağa rica ettiler», – dep ayttı Saniye Ametova.
Yerli sakinler regional Meclis reisine köyge 25 kazak kelgenini, özüni qaba ve arsız bir şekilde köstergenini ayttılar. Bundan ğayrı, ev damlarından qırımtatarlarnıñ milliy bayraqlarını alıp taşlamağa talap ettiler.
«Kazaklar qaba yanaştılar, emir eteler kibi laf ettiler. Federal hızmet bile bunı yapmadı. Kazaklar mustaqil evlerge kelip, olarnı teşkere ve qabaatlılarnı qıdıra bilelermi? Kazaklarnıñ işi degil bu. Bazı gençlerimizni aqaretlediler. Olarğa «tatar burunları» dediler. Küçük Mamçıq köyünde yaşağan bir çoq insannıñ evinde qırımtatar bayrağı asılğan. Olar bayraqlarnı nege astıñız, tez alıp taşlañız, bayraqlarıñız adamlarnı açuvlandıra, dep aytqan ediler!», – dey Krasnoperekopsk regional meclisiniñ reisi.
Saniye Ametovanıñ bildirgenine köre, saba erte duraq ve yol keçitleri boyalandı. Aynı o kün FSB hadimleri tekrar köyge kelip, bir qaç qırımtatarından milliy bayraqlarnı alıp taşlamağa rica ettiler. Ametova bunıñ kibi basqınlar qomşu köylerde de keçirilecegini red etmey.
Qurultay Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevniñ fikirince, bu basqınlar Qırımdaki qırımtatarlarnı «qorqutmaq içün yapılğan daa bir aktsiyadır».
«Bu cinayet, bu qanunsızlıqtır. Cemaat teşkilâtlarına qırımtatarlarnıñ evlerine basıp kirmege izin berilmedi. Sorğu, sorav, teşkerüv yapmaq aqları yoq. Ceza berilecek cinayettir. Rusiye uquq qoruyıcı organları da anda bar ediler. Rusiyeniñ resmiy akimiyetiniñ temsilcileri cinayette iştirak ettiler, demek», – dep tüşüne Zair Smedlâyev.
Qırımtatar liderleri Qırımda Rusiye akimiyeti tarafından qırımtatarlarğa qarşı basqı yapılğanını bildireler.
Ukraina Yuqarı Radası Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ birinci künü olaraq 2014 senesi fevral 20-ni ilân etti. Oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra ceza kirsettiler. Rusiye yarımada işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklenmesi» dep ayta.


text:
Azaq deñizinden Keriç boğazına keçken suvastı aquvlar ve buz areketi Keriç köprüni boza bile, dep bildirdi Ukraina Arbiy-deñiz quvetleriniñ komandanı İgor Voronçenko Radio Svobodanıñ «Nastoyaşçeye Vremâ» telekanalına.
Onıñ aytqanına köre, Keriç köprü içün bu regionda ara-sıra olğan yer teprenüvleri zararlı olacaq.
«Yedi yıl anda hızmet ettim, Azaq ne olğanını, Qara deñiz ne olğanını bilem. Bu eki umumiy tas, Azaqtan aquvlar pek ciddiy ola. Olar şimdi qapatıp, köpürniñ altında diffuzor yapqanlar, ayaqlarğa suv urula. Keriçte er yıl zelzele ola, küçü 4-5. Bütün bular qazıqlarğa tesir ete», – dedi Voronçenko.
Onıñ qayd etkenine köre, ava suvuq olğanda Azaq deñizi buzlap qala, ve soñra buz Keriç boğazına keçe.
«Yedi yıl içinde eki kere öyle olğan edi. Bu buzlar köpürni yıqacaq. Buzlar bu diffuzorğa kete. Ne olacağını tasavvur etesiñizmi? Tayaqlarnı qoymağa başlağanda biri-birinen qavuştırılmay edi – ya oturğan, ya yañlış esap etilgen edi… Bu köpür yoq olacaq», – dep qayd etti Ukraina arbiy-deñiz quvetleriniñ komandanı.
Mayısnıñ 16-nda rusiyeli memuriyet Keriç boğazı üstünde qurulğan köpürniñ avtoyol qısmı yengil avtomobillerniñ areketi içün açıldı. Köpürniñ demiryol qısmı şimdilik qurulıp bitirilmedi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye ilhaq etken Qırımda Keriç köpüriniñ qurğanı Kremlniñ halqara uquqqa sayğısızlıq köstergeniniñ nevbetteki misali olğanı aqqında aytqan edi.
Avropa birligi Rusiye ve ilhaq etilgen Qırım arasında qısmen açılğan Keriç köpürini tenqit etken edi. 2014 senesi Qırım ilhaq etilgen soñ, Ukraina Rusiye ile tizilgen köpür qurulışınen bağlı muqaveleden çıqtı.


text:
Kyivdeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanları diniy idaresiniñ binasında mayısnıñ 2-nde «Bir vucud» adlı qırımlı siyasiy mabüslerge qoltutuv aktsiyası keçirildi. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, aktsiya martnıñ 27-nde FSB tarafından keçirilgen tintüvlerden soñ tutulğan qırımtatar faallerine bağışlandı.
Tedbirni Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Ayder Rustemov açtı. O, «Rusiye yarımadada yaşağan qırımtatarlarnı Qırım ilhaqını tanımağanları içün taqip ete», dep ayttı.
«Rusiye Federatsiyasınıñ repressiv maşinası klassik usullarnı qullana. Bugün olar «Hizb ut-Tahrir» ve diger manaçıqlarnı qullana. Amma bütün bu aletler qırımtatarlarğa, Ukraina vatandaşlarına qarşı gibrid repressiyalarnı yapmaq içün qullanılğanını añlaymız. Bu insanlar Rusiye işğalini tanımay», – dedi Rustemov.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «siyasiy mabüslerniñ azat etilüvi ve Qırımnıñ işğalden qurtarıluvında halqara yardım müim ola», dep qayd etti.
«Qırımtatar halqına, bu siyasiy mabüslerden er birine yardım etmek ve Qırımnı qurtarmaq içün ortaqlar ne qadar çoq olsa, o qadar yahşı. Biz öz başına Qırımnı azat etip olamamız. Çaremiz olsa da, şimdi barıp azat eter edik. Siz barmaycaqsıñızmı? Men de barmaycam. Çünki bunı özümiz yapıp olamamız. Ukraina öz başına, Devlet olaraq, bunı özü yapamaz», – dedi Çubarov.
Tedbir vaqtında ATR telekanalınıñ jurnalisti Seytumer Seytumerov martnıñ 27-nde keçirilgen tintüvler ve tutulğanlar aqqında tarif etti. Aktsiyanıñ soñunda QMC Musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Ayder Rustemov dua oqup, SİZO ve apishanelerde tutulğan qırımlılar ve «işğalci Rusiye akimiyeti tarafından repressiyalarğa oğratılğan qırımtatar halqı ve avtoritar memleketlerde qanunsız taqip ve repressiyalarğa oğrağa bütün insanlar» içün yardım istedi.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqabildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.


text:
Qırımtatar faaliyetçisi Nariman Celâl, al-azırda «fevral 26 işi» figurantları ve olarnıñ imayecileriniñ apellâtsiyalar berüv ve İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine (İAAM) müracaat etüv meselesini çezgenlerini ayttı. Bunı o, Qırım.Aqiqat içün bergen izaatında bildirdi.
Faaliyetçi: «Sınavlar daa bitmedi, bundan soñki areketler boyunca – apellâtsiya bermelimi, İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine barğance bundan soñki maqamlarğa muracaat etip, Rusiye devletinden bütünley adaletsiz üküm ve qanunsız taqip etilüv içün tazminat talap etmelimi – qarar almaq kerek», – dep izaladı.
Bu mevzuğa dair: «Fevral 26 işi» boyunca mahküm etilgenler: olar kim?
İyün 19-da Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 işi» figurantlarını şartlı apis müddetlerine mahküm etti. Ali Asanov ve Mustafa Degermenci 4 yıl ve 6 ay şartlı apis müddetine, Arsen Yunusov ve Eskender Kantemirov 4 yıl şartlı apis müddetine ve Eskender Emirvaliyev 3 yıl ve 6 ay şartlı apis müddetine mahküm etilip, episine 3-er yıl sınav müddeti tayin etildi.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutqanlar ve qarşı çıqqanlarnıñ keniş mıqyaslı mitingi keçti. Birinciler sırasında qırımtatarlar ve Ukraina tarafını tutqan faaliyetçiler buluna edi. Olarğa qarşı Rusiyeniñ tarafını tutqan faaliyetçiler çıqtı. Olar, şimdi Rusiyege tabi Qırım ükümetiniñ başında turğan Sergey Aksönov başlığındaki «Rus birligi» liderleri tarafından teşkil etilgen ediler.
2015 senesiniñ yanvarinde Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırımdaki idaresi fevral 26 mitingi esnasındaki kütleviy qarışıqlıqlar boyunca cinaiy iş açtı.
Yaqalanğanlar arasında Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutqanlardan: Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ve, ondan ğayrı, faaliyetçiler Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev buluna ediler.
Daa soñra mahkeme, baş şübheli – o vaqıt Qırımda amelde Meclis lideri rolüni eda etken Ahtem Çiygoznı ayrı bir protsesske ayırıp, «fevral 26 işi»ni ekige böldi.
Advokat Cemil Temişevniñ teşebbüsi ile faaliyetçi Talât Yunusov ve ATR telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev, bergen ifadeleriniñ «fevral 26 işi»niñ diger figurantlarına qarşı delil olaraq qullanılmaması şartı ile tahqiqatnen añlaşma yapıp, özlerine qarşı qabaatlavlarnı tanıdılar. 2015 senesinde Talât Yunusovğa şartlı olaraq 3,5 yıl ve Eskender Nebiyevge aynı bunıñ kibi, şartlı olaraq, 2 yıl ceza müddeti berildi.
2017 senesi sentâbr 11-de Rusiye mahkemesi Çiygoznı, yarımadanıñ Rusiye tarafından ilhaqı ile bağlı narazılıqlarnı közde tutqan «kütleviy qarışıqlıqlar»nıñ teşkil etilmesinde qabaatlav boyunca sert rejimli koloniyada sekiz yıl apis cezasına mahküm etti.
2017 senesi oktâbr 25-te Rusiye ükümeti, Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoznı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra o, Kyivge keldi.


text:
Fevral 9-dan 10-na keçer gecesi İslâm Terek rayonı Tamğacı (İzümovka) köy camisinde hırsızılq yüz berdi.
Bunı Qırım Musulmanları Diniy İdaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Qara-Göz camisinde hırsızlıq, Aqmescit rayonında olğanı kibi, keçti. QMDİde aytılğanı kibi, cinayetçi camige kirip, qapını qırdı, soñra sadaqa qutusını açıp, bütün aqçalarnı alıp qaçtı.
İslâm Terek rayonı ve Kefe şeeriniñ baş imamı Nariman Köroğlu aytqanı kibi, qutuda eñ azından 5 biñ ruble bar edi. O, camide qaravul, nezaret kamerası, ya daimiy bir imam olmağanını añlattı, şunıñ içün cami esasen cuma namazına açıla, diger künlerde ise yerli musulmanlar camini özleri açalar.
«Yerli müminlerge anahtar ne erde olğanı bellidir, daima kelip, camini aça bileler. Cinayetçi anahtarğa tiymedi, qapı kilitini bozıp, aqça qutusına yol aldı. İzlerine köre, camide başqa areket etmedi, doğru sadaqa qutusına yöneldi. Yerli sakinler bunı aqşam taptılar, namazğa kelgende. Qomşular mında kündüz kimseni körmedi, harsızlıq aqşam yüz berdi, dep belleymiz», – tarif etti imam.
Vaqia yerine İçki işler nazirliginiñ taqiqat gruppasını çağırdılar.
Fevral 9-da, aqşam, hırsızlıq Qurman rayonı Büyük Onlar qasaba camisinde ve Aqmescit rayonı «Yeşil Cami»sinde yüz berdi.


text:
Harkovnıñ merkezinde barışıq yürüş vaqtında patlav yüz berdi. Eñ azından eki kişi elâk oldı.
Elâk olğanlardan biri – Harkov «Samooboronasınıñ» temsilcisidir.
İnterfaks-Ukraina neşiriniñ uquq qoruyıcı organlarda olğan qaynaqlarnıñ malümatına köre, beş insan yaralandı.
Patlav Sport sarayından Anayasa Meydanına keçmek içün kolonnanıñ şekillengen yerinde yüz berdi. Anayasa Meydanında terrorizmge qarşı tedbirlerde elâk olğan askerlerni añacaqlar. Qaynaqnıñ bildirgenine köre, adamlar yürüşke başlaycaq sırada kolonnanıñ başında patlav yüz berdi.
Anayasa Meydanında eki kolonna körüşmek kerek. Ekincisi Şevçenkonıñ eykelinden kelecek – Harkovnıñ Yevromaydanı toplaşqan yerinden.


text:
Frenkistan prezidenti Fransua Hollande Ukraina şarqında ziddiyet taraflarını fevralde qabul etilgen Minsk añşalmalarına riayet etmege çağıra.
Bunı o NATO baş kâtibi Jens Stoltenberg ile körüşüvinden soñ bildiri, – dep bildire mart 2 künü Radio Svoboda
«Minsk añlaşmaları – barışıqnı tiklemek yekâne fırsattır. Frenkistan mevamı – Minsk añlaşmaları amelge keçirilmeli. Ateş toqtatuv ve ağır silâlandıruvnıñ qaytarıluv rejimine mıtlaqa riayet etilmeli», – dep qayd ete Hollande.
NATO baş kâtibi Stoltenberg, öz nevbetinde, Ukraina şarqında «sükünet rejimini» «muşaviş» olaraq adladı. O, Donbass çatışma iştirakçilerini OSCE nezaretçilerine irişimni açmağa çağırdı.


text:
Resmiy Erivan ve Moskva Ermenistan, Azerbaycan ve Rusiye arasında Dağlıq Qarabağda cenkniñ toqtatıluvına dair üç taraflı añlaşma tizildi, dep bildirdi, Baqu bu añlaşmadan memnün olğanını ayta. Kremlniñ versiyasına köre, bu Azerbaycan regionında Rusiye barışıq küçleri aqqında aytılmalı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Ermenistan baş nazir muavini Nikol Paşinân bu añlaşma aqqında noyabrniñ 10-na keçer gecesi Facebookta bildirdi.
«Özüm ve epimiz içün zor bir qarar aldım. Rusiye ve Azerbaycan prezidentlerinen beraber Qarabağ cenkiniñ toqtatıluvına dair añlaşma imzaladım. Endi aydınlatılğan beyanat metni şahsen menim ve halqımız içün pek ağır», – dep qayd etile yazğanlarında.
Paşinânniñ aytqanına köre, bu qarar «cenk vaziyetiniñ teren talili neticesinde ve onı daa yahşı bilgen insanlarnıñ fikirlerine köre» qabul etildi. Ermeni reberiniñ fikirince, «bu ğalebe degil, amma özüni yeñilgen olaraq tanımasañ, yeñilüv de olmaycaq: özüni bir vaqıt yeñilgen dep saymaycaqmız».
Paşinân bildirgenine köre, «biz soñuna qadar küreştik, ve biz ğalip çıqacaqmız – Qarabağ dayandı».
Añlaşma tizilgenini Kremlniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov da tasdıqladı.
Rusiye agentlikleri Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ beyanatını da paylaşa. O, Ermenistan ve Azerbaycan quvetleri Dağlıq Qarabağda olğan yerlerinde qala, regionğa ise Rusiye «barışıq küçleri» kirsetilecek – taraflarnıñ zıddiyet yolu boyunca ve Azerbaycannıñ separatist regionını Ermenistan ile bağlağan koridor boyunca.
Berilgen malümatqa köre, memleket içinde köçip kelgen şahıslar (ermeniler zapt etken topraqlardan azeriler qaçmağa mecbur edi) BM qaçaqlar işleri yuqarı komissarınıñ kontroli altında regionğa qaytmalı, taraflar cenk esirlerini ve tutulğan diger şahıslarnı, elâk olğanlarnıñ cesedlerini deñiştirmeli.
«Regionnıñ bütün iqtisadiy ve naqliy bağlarınıñ bloku lâğu etilecek. Naqliyat seferleriniñ kontroli Rusiye sıñır hızmeti organlarınıñ yardımınen kerçekleştirile», – dep aytıla Putinniñ beyanatında.
Azerbaycan prezidenti İlham Aliyev televideniyede çıqışta bulunıp, bu añlaşmanen «Qarabağ zıddiyetiniñ çeziminde noqta qoyula» ve qaviy barışıq olacaq, dep bildirdi.
O, bu añlaşma em Azerbaycan, em Ermenistan, em regionnıñ diger memleket halqlarınıñ menfaatlarına uyğun olğanından emin olğanını bildirdi ve Putinge Qarabağ zıddiyetini çezmege yardım etkeni içün teşekkürler bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, bu añlaşma «Azerbaycan topraqlarınıñ işğalini toqtatacaq».
Noyabrniñ 9-nda Dağlıq Qarabağdaki ermeni küçleri strategik ceetten müim olğan Şuşa şeeri elinden ketkenini tanıdı. Bu şeer üzerindeki kontrol Azerbaycan ordusına separatist regionnıñ esas şeeri, ermeniler aytqanı kibi, Stepanakert ya da azeri adınen Hankendi şeerine yol açqan edi. Dağlıq Qarabağnıñ merkeziy qısımlarını Ermenistan ile bağlağan eki yolnıñ eñ müimi – Laçinskiy koridorı – bölündi.
Dağlıq Qarabağ – halqara seviyede tanılğan Azerbaycannıñ bir qısmı, 1991-1994 seneleriniñ cenkinden soñ Baqu andaki kontrolini coydı ve bu yerni işğal etilgen toprağı dep adlandırdı. Soñki vaqıtları Azerbaycan öz toprağı üzerinde kontrolini ğayrıdan tiklemek içün arbiy kampaniyanı başlattı ve tehnologik küçü sayesinde büyük ğalebeler qazandı. Amma Cenk uruşları neticesinde biñlernen insan, şu cümleden vatandaşlar elâk oldı. Soñki altı afta devamında endi üç barışıq ilân etilgen, amma olar birden bozulğan edi.
Aliyevniñ «BBC» şirketine malümat berip, Erivannıñ «uzlaşuv imkânları eksile», dep ayttı. Onıñ bildirgenine köre, Paşinân ile barışıq muzakereleriniñ imkânlarını körmey edi. Erivannıñ arbiy ortağı olğan Rusiye zıddiyet Ermenistan toprağında degil dep, soñuna qadar kirişmedi.


text:
Franśuz terrorçıları êzlänä
Franśuz maxsus törkeme “DEAŞ”qa quşılğan franśuz terrorçılarnı êzli
“Uol strit djornal” ğiraqlı ofiśerlar häm franśuz räsmi zatlarınnan alğan xäbärgä kürä franśuz maxsus törkemnäreneñ soñğı aylarda “DEAŞ” terror oyışmasına quşılğan franśuz terrorçılarnıñ küzätelep, yuqqa çığarıluı öçen ğiraqlı ğaskärilär belän xezmättäşlek başqaruın yazğan.
Franśuz maxsus törkemnäre östenlekle maqsat bulğan kim digändä 30 keşeneñ isem häm räsemnären terrorçılıq belän köräş alıp baruçı Ğiraqlı xärbi berleklärgä citkergän.
Musul operaśiyasendä wazifalı ğiraqlı citäkçelär birgän mäğlümatqa kürä isä Ğiraq armiyase ciröste operaśiyaläre belän şaqtıy franśuz terrorçını ütergän.
Xäbärdä älege yäşeren operaśiya maqsatınıñ “DEAŞ” terror oyışmasına quşılğan franśuzlarnıñ öylärenä qaytıp, Franśiya öçen qurqınıç täşqil’ itmäyäçäge buluı belderelgän.
Franśuz maxsus törkemnäreneñ “DEAŞ”qa äğza buluı uylanılğan häm franśuz räsmi zatları tarafınnan êzlänüçe 27 terrorçınıñ isemlegen uzğan yılnı Musul operaśiyase başlanğanda ğiraqlı ğaskärilärgä taratuı citkerelä.


text:
Bunı bugün Kiyevde baş naziriniñ birinci muavini Vitaliy Yarema bildirdi, haber ete Azatlıq Radiosı.
Yaremanıñ aytqanına köre, askerlerniñ çoqusı Ukraina ve tanılmağan Pridnestrovye Moldova Cumhuriyeti ile sıñırlarda buluna.
Onıñ malümatına köre, mayıs ayınıñ başına Ukrainadaki vaziyetni kerginleştirüv aktsiyaları planlaştırıla.
Yarema sıñırlardaki vaziyet ükümetniñ nezareti altında olğanını qayd ete.
Bundan ğayrı, o, Ukraina ordusı aqqında söz yürsetti. İstilâcı Ukraina topraq bütünligine ücüm etecek olsa, arbiy adamlar cevap bermege azırlar, dep ayta Yarema.
Baş nazirniñ birinci muavini bergen malümatqa köre, Qırımda Ukrainadaki diger regionlarğa avuştırılmasını beklegen 400 Ukraina arbiy adamı buluna.


text:
Qıtay akimiyetiniñ fevralniñ 4-ünde bildirgenine köre, yañı 2019-nCoV koronavirusı neticesinde memlekette daa 64 adam öldi, böylece, bu hastalıqtan elâk olğanlarnıñ sayısı 425-kece arttı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Qıtaynıñ reberligi, ülkeniñ yañı bir öldürici respirator virusına ilk reaktsiyası yañlış olğanını tanıdı. Fevralniñ 3-ünde Qıtay Kommunist partiyasınıñ siyasiy bürosınıñ Daimiy komiteti milliy fevqulâde vaziyet sistemasını yahşılaştırmaq kerek olğanını tanıdı.
"Bu epidemiya köstergen milliy fevqulâde vaziyet sistemasınıñ eksikliklerini yahşılaştırmaq kerekmiz", - bildirdi partiya yetekçilerine atıf etip Sinxua resmiy haber egentligi.
AFP haber ete ki, ükümet, tıp donatması ve cerrah maskalar, qoruyıcı urba ve közlükler acele kerek olğanını bildirdi.
Yanvarniñ 30-ında Bütündünya sağlıq teşkilâtı Qıtay koronavirusını global bir fevqulâde vaziyet dep ilân etti.
Qıtay alimleri 2019 senesi dekabrniñ 31-nde adiy olmağan pnevmoniya aqqında ilk sefer bildirdi. Olar yañı koronavirusnı ayırıp, tolu genomını derc etti.
Ekimlerniñ bildirgenine köre, yañı koronavirus ağır pnevmoniyanıñ sebebi ola bile. Ayrı bir tedaviylevi yoq, tek alâmetleri yımşatıla bile. Ağır hastalıq immuniteti zayıf olğan insanlarda ve esli-başlılarda ola.
Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirusnı dünya seviyesinde fevqulâde vaziyet dep adlandırdı.


text:
Babylon`13 birliginiñ kinematografistleri «Qırım, nasıl edi» – yañı filmni çıqaralar.
Vesiqalı film – Qırım zapt etilgende Ukraina halqına antından vazgeçmegen ve topraq, deñiz ve avada öz arbiy vazifelerini eda etken zabit, asker ve gemicilerniñ ikâyelerinden ibarettir.
Müellifler aytqanı kibi, film iştirakçileri Qırımnıñ zaptı ve işğali aqqında tarif eteler.
Şimdi film işlep çıqarılmaqta, deyler müellifleri.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ yarımada «bir vaqıt ruslarnıñ olmaycaq» laflarına cevap berdi. Aksenovnıñ fikirince, Zelenskıy «Ukraina halqına qarşı yapılğan cinayetlerniñ ortağı oldı».
«Qırımlılar resmiy Kyivniñ «sevgisini» is etti, o, qamaçav, bitmegen qorquzuv, diversiya ve terakt ıntıluvlarında, yalan ve iftiralardan belli, Ukraina siyasetçileri em memleket içinde, em halqara meydançıqlarda iftira ata. İnsanlar bu «sevgiden» çoqtan bezdi. Ne yazıq ki, Zelenskıy Ukraina halqına qarşı yapılğan cinayetlerniñ ortağı oldı, cevap berecek», – dep yazdı Aksenov içtimaiy ağdaki saifesinde. Ve Rusiye ilhaq etken Qırım «Rusiyege ait edi ve oña ait olacaq», dep qoştı.
Avgustnıñ 2-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Dom» telekanalına bergen interyüsında Qırımnı işğalden qurtaruv «tek vaqıt meselesi» ola, dep bildirdi.
«Qırım bir vaqıt rus toprağı olmaycaq. (Qırımtatarlarınıñ – QA) Tatarlarnıñ aqlını silip, «mında yoq ediñiz», «sürgünlik uydurıldı», dep aytmaq mümkün degil. Bu imkânsız. Tarihnı yañıdan yazsañız da, şeerlerniñ adlarını deñiştirseñiz. Episi evlerine qaytacaq. Bu tek vaqıt meselesi», – dedi Zelenskıy.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aprelniñ 11-nde içtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları bildirgenine köre, Moskva regionınıñ bir qaç hastahanesi ögünde onlarnen «acele yardım» maşinasınıñ nevbetleri tura. Bu aqta Nastoyaşçeye Vremâ bildire.
Acele yardım tıqanıqlıqları Himkideki №119 hastahanesi ve Startovaya soqağında cenk veteranları içün Moskva gospitali ögünde qayd etildi.
Bundan ğayrı, qullanıcılar Moskvanıñ şimali-ğarbinde №52 şeer klinik hastahanesi ögünde ve cenüp-şarqındaki Demihov №68 hastahanesi ögünde maşinalar bar, dep bildire.
Koronavirus tarqaluvına qarşı operativ ştab acele yardım maşinalarınıñ nevbetleri «zor bir epidemiologik vaziyetnen» bağlı, dep tasdıqladı «RİA Novosti» neşirine.
«Soñki künleri hastalar kerçekten çoqlaştı», – dep bildirdi ştab. Hastalar hastahanege alınıp, kerekli yardım alacaq, dep işandıralar.
Aprelniñ 10-nda Moskva şeer yolbaşçısınıñ muavini Anastasiya Rakovanıñ bildirgenine köre, şeerniñ acele yardımı ve hastahaneleri tolusınen çalışa – Moskva akimiyetiniñ aytqanına köre, şeerde COVID-19 hastalığınıñ zirvesi daa başlanmadı. Moskvada kirişlik rejiminiñ ilân etilüvi ve regionlardan Rusiye paytahtına kirüv sıñırlavı sağlıq sistemasınıñ işini zorlaştırdı, dep aytalar.
Aprelniñ 11-nde berilgen malümatqa köre, Rusiyede koronavirus hastalarınıñ sayısı 13 584 insan oldı, 8552-si – Moskvada.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi, halq deputatı Mustafa Cemilev aytqanı kibi, 2014 senesi aprel ayında qabul etilgen «Milliy mensüplik boyunca sürgün etilgen şahıslarnıñ aqlarınıñ ğayrıdan tiklevi» aqqında qanun amelde qullanılmay.
Vekâletliniñ matbuat hızmeti Facebookta deñev malümatını aşkâr etti – ofis hadimlerinden biri sürgün etilgenniñ statusını elde etmege çalıştı. Deñev bu sene yaz ayından devam ete.
«Üç ay keçti. İçtimaiy siyaset nazirligi hadimimizniñ adından qayd etilgen ariza boyunca müsbet qararnı qabul etti. Amma, buña baqmadan, emek ve içtimaiy qoruv idaresine şeadetname blankı berilmedi. Şunıñ içün şeadetnameni elde etip olamadıq. Daa bir ay keçti – şeadetname yoq. Bizge bildirilgeni kibi, şeadetnamelerniñ mütenasip blankları daa azır degil», – denile beyanatta.
Cemilevniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, devlet bücetinde şeadetnamelerniñ azırlanuvına para ayırğan edi.
Qanunğa köre, Ukraina İçtimaiy siyaset nazirligi vatandaşqa milliy mensüplik boyunca sürgün olunğanı aqqında şeadetnameni bermek içün, arizanıñ yazılğanından soñ, üç ay berile.
«Sual açıq qala, ne içün bu ketişat o qadar qıyın? Milliy mensüplik boyunca sürgün etilgen şahıslarnıñ aqlarınıñ ğayrıdan tiklevi aqqında qanunnıñ qabul etilmesinden endi bir buçuq yıl keçti», – dedi qanun müellifi Mustafa Cemilev.
O bu sebepten mütenasip strukturalarğa muracaat etecekmi, belgisiz.


text:
Oktâbr 11 künü Aqmescit ava limanında 18 uçuş lâğu etildi. Bu ava limanıñ resmiy sitesinde bildirile.
Ava limanınıñ online tablosında kösterilgen malümatına köre, Aqmescitten Moskovağa 6 uçuş iptal olundı, Yekaterinburgqa – 2, ve Krasnodar, Rostov-na-Donu, Qazan, Volgograd, İrkutsk, Anapa, Nizhnevartovsk, Kaluga, Çelâbinsk ve Murmanskqa birer uçuş lâğu etildi. Episi olup 18 uçuş iptal etildi.
Uçuşlar red etilgenleriniñ sebebi aydınlatılmay.
Oktâbr 7 künü Aqmescitten Moskva, Yekaterinburg, Samara, Krasnodar, Qazan ve Ufa, Penza, Perm, Volgograd, Habarovsk, Saratov, Anapa, St. Petersburg ve Çelâbinsk şeerlerine uçaqlar uçmadı. Umumen 26 uçuş iptal etilgen edi.
Aqmescitte kütleviy şekilde uçuşlarnıñ toqtatılması ve lâğu etilmesi iyül 17 künü başlağan edi. O zaman uçaqnıñ tehnik bozuluvından sebep Aqmescitten Sankt Petersburgqa uçacaqlar avalimanında 25 saat keçirgen ediler. Lâkin bir tek bu degil, "VIM-Avia" avayolı şirketiniñ başqa uçuşları de iptal etilgen edi.