text:
Gasprada Qırmızı kitapqa kirsetilgen bir asırlıq ardıçlarnı pıçıp başladılar. Bu yerde yaşağan sakinlerniñ fikrine köre, böylelikle, nevbetteki kâşaneniñ qurulması içün yer azırlaylar. Qırım toplulığı içtimaiy ağlarda afaqanlana ve tereklerniñ alıp taşlanmasına qarşı neler yapıla bilecegini tüşüne.
Deşet, deşet ve deşet! Vatanımıznen neler yapalar!
Cinayet!!!!:-(Eger Qırmızı kitapqa kirsetilgen tereklerni baltalap kesseler, Qırım!, Yalta!, Cenübiy yalı boyu! kimge kerek olacaq? Ne de cinayetkâr qarar! Bizim unikalligimiz – tabiattadır!
Tezden er şeyni baltalap kesecekler. Ondan soñ ise, Qırımğa kimse kelmek istemey, dep qıçıralar. Tezden yalıñız avtomobillerniñ sasığı qalacaq!!
Bu ürmetsizlik daa ne qadar devam etecek? Aman da bezdirdiñiz, oduncılar! Ardıçlarımıznı tınç bıraqıñız. Olar onsuz da endi qalmamaq üzreler…
Ayvanlar… Bu adam olmağanlar içün başqa söz yoq.
Özümni bilgenimden berli tabiatqa böyle varvarlıqça munasebetni hatırlamayım. Bu «adamlarğa» ne oldı?
Cenübiy yalı boyunıñ işi çataq!
Bizden er şeyni tutıp alalar:( Açıq irişüvde olğan plâjlarnıñ er yerlerinde qoralar quralar, Qırmızı kitapqa kirsetilgen ardıç terekliklerini kesip taşlaylar, ve yapqanlarnıñ soñu körünmey:( Er kes, olayatqanlarnı köremiz, dep öz sözüni aytmaq kerek
Ey, balalar… tınçlanıñız, tereklerniñ peşinden… biz ketecekmiz…
…Vangalıq etem… boş topraq bitecek… eski fonddan o yerde yaşağan sakinlerni çıqarıp atmağa başlaycaqlar… hususan birinci zonada… Kirov soqağını daa bıltır geodezistler… endi bütünley ölçep-piçip taşladılar))) Yani azırlanamız… eşyalarımıznı alıp, çıqışqa doğru… Qırımda yaşadıq – yeter… endi Magadanğa. Biz ise B…qa yani bizim limanımız olğan tarafqa ketkenimizni tüşüne edik… Ey, balalar, Rusiyede oligarhlar… çoq… Ukrainağa baqqanda bayağı çoqtır… em de sıñır tışından basa-bas kelip başladılar… olar, biçareler, paralarını qayda yatırsınlar??? Uralğa degil de? Umüt etem ki, qaytqan yerimiz SSCB olmağanını añlay ediñiz…
Qırım Moskva kibi olacaq. Yoqsullar def oluñ. Qırım – yalıñız cüzdanları para tolu olğanlar içün. Yalıñız zarur olğan hizmetçilerni qaldırır, qalğanlarnı ise paalılıq ile sıqıştırıp çıqaracaqlar.
doğrusını aytsam, qorqu sarıp ala… istegen şeylerini yapalar… ve olarnı tertip-nizamğa çekecek kimse yoq
Ne içün adamlar begengen, eñ hoş duyğular doğurğan, sevgi, quvanç, bolluq issini doğurğan er şey aşalana ve mahv etile? Ne içün o qadar ağrı berile? Bu qurıcılıq saipleri psihopatmı???? Belki de, böyle etip bizni öz aqlarımıznı qorçalamağa ögreteler?..
Böyle bir qanunsızlıqnıñ bütün Qırım boyunca yapılğanından qorqu basa! Bu yuqunçlı bir epidemiyamı ya da añlı bir ziyankârlıqmı!?
Nege rey bergen olsaq, tamam onı elde ettik!
Baltalap kesilgen ardıçlarnıñ yerinde qurucılıqnı Rusiyeden kelgen birisiniñ yapacaq olğanı, Qırım sakinlerini eñ ziyade açuvlandırdı.
…Demek, Rosprirodnadzordan (Tabiat qullanıluvı saasında nezaret boyunca federal hizmetten – QA) şimdilik belli olmağan yolnen izin alğan Lipetskten kelme musafir bizler, Qırım sakinleri içün bu, sağda solda baltalap kesile bilecek adiy bir ösümlik olmağanını bilmeydir. Bu, azmı-çoqmı – Cenübiy yalınıñ simvolıdır…
Başqasına ait olğanını baltalap kesmek – onlarca yıl devamında östürmek ile bir degildir!..
Olarğa ne farq bar, olarğa qurmaq ve paalıca satmaq kerek. Qırım talanma içün berildi.))))))
Ardıçnı balta ile kesmek – yigitler, şaştıñızmı…, bu Sizge Sibir degil, şaqa etmeñiz – soñu fena olacaq!!!
Ondan ğayrı, Gasprada tereklerni kesmek içün izinniñ munasip Qırım organları tarafından degil de, Rosprirodnadzornıñ Rusiye federal strukturası tarafından berilgeni belli oldı.
Moskva – o, böyledir
Bizim baba evimizge baltalar ve pıçqılar ile adamlar keldi.
Lânetli sarınçqalar!!!(((((((((((((((((((((((((((((
İçerige yiberdik öz başımızğa…(((
Mende söz yoq, yalıñız küfür sözler! Lâkin bu, beklenilgen şey edi, men 14-ten soñ bir şeyge taaciplenmeyim
Yuqarıda kerçekten de bir şeyden haberdar olmağanlarını belleysizmi? Tıpqı deñiz yanındaki park kibi, – er şeyni çekip almaq, satmaq ve mümkün olğanı qadar çoq şeyniñ menimsenmesine meyil bar. Qıta, Qırımda yazlıq evlerge saip olmasında bundan az menfaatdar degildir.
Yuqarıda, bizim bunı yutacaq ve tüyülmeycegimizni yahşı bileler
Buña taaciplengenler barmı? Ya baş üstüne taşlarnıñ yağmasını istegen kim edi?


c: text/html

text:
Aqyarda mahkeme qararı daa qanuniy quvetini almağanı içün, Sea Mall Ticaret merkezi (TM) qapatıldı. Bunıñ aqqında yerli Kütleviy haber vastaları (KHV) haber ete.
ForPostnıñ malümatına köre, avgustnıñ 1-inde mahkeme Sea Mall TM-niñ sıñırlayıcı tedbirlerini toqtattı.
“Avgustnıñ 1-inde Aqyarnıñ Leninskiy rayon mahkemesinde mahkeme oturuşı keçirildi. Anda davanıñ teminatı boyunca tedbirler qısmen toqtatılğan edi, amma bu mahkeme qararı (ükümni itiraz etüvi olmasa) 15 kün devamında qanuniy quvetini ala, bunı mahkemeci ayrıca prokuratura ve cevapkârğa añlattı. Lâkin, mahkeme icracılarınıñ malümatına köre, Sea Mall vekilleri öz başına müürlerni qoparıp, TM-niñ binasını açtı (buñı yapmağa aqları yoq), böylece, mahkeme icracıları onı kene qapatmağa ketti”, - dep yaza “Primeçaniye” matbuatı.
ForPost adlı Mahkeme icracıları federal hızmetiniñ Aqyar idaresiniñ matbuat hızmeti bu malümatnı tasdıqladı.
Mahkeme icracılarnıñ malümatına köre, Sea Mall TC-niñ reberlerine, merkezni müddetinden evel öz başına açqanları icün, memuriy çöreme berilecek.
Resmiy saytlarda Sea Mall qapatılması aqqında malümat yoq.
İyülniñ 17-sinde Aqyarda Generala Ostrâkova soqagında Sea Mall TM qapatıldı.
Bir kün evelsi Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi yanğın havfsızlığı qaideleri bozulğanı içün Merkeziy univermagnıñ (TSUM) işini toqtattı.
Mayısnıñ 24-ünde Kreml nezareti altındaki Aqyar şeer mahkemesi, aynı - yanğın havfsızlığı qaideleri bozulğanı içün, “Musson” TM-niñ işini toqtattı.
Qırım ve Aqyarda büyük sayıda adamlar toplanğan yerlerde itinanen yapılğan teşkerüvler martnıñ soñunda başlandı. Onıñ sebebi - Kemerovo rusiye şeerinde yüz bergen facia, anda yanğında, resmiy malümatqa köre, 64 adam elâk oldı.
Yanğın havfsızlığı qaideleri bozulması içün Aqmescitte “Kub” TM ve Gorkiy adına Qırım rus drama teatri qapatıldı. Yaltada mahkeme “Spartak” kinoteatri, “Dom torgovli” ve “Konfetti” TM-niñ işini vaqtınca toqtatmağa qarar berdi

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İlhaq etilgen Qırımda “Armânsk” kiriş-çıqış noqtasında Rusiye FSBsi, pasportında soyadını deñiştirip Qırımğa kirmege tırışqan Ukraina vatandaşını tuttı. Bu aqta müessise matbuat hızmetiniñ bildirgeninden “RİA Krım” haber agentligi yaza.
Qayd etilgeni kibi, pasport teşkerüvinde ve Dnepropetrovsk vilâyetiniñ sakini ile subette sıñırcılar, qadım pasport yazılarını aselet deñiştirgeni belli oldı. Onıñ aytqanına köre, bunı o, asabalıq resmiyleştirüvini qolaylaştırmaq niyetinen yaptı.
“Tafsilâtlı teşkerüv, Krasnodar ülkesiniñ sıñırcıları qadınnıñ Rusiyege kirmesini 2023 senesine qadar yasaqlağanını kösterdi”, - müessiseniñ matbuat hızmetine esaslanıp yaza matbuat.
Qadınnı Ukrainağa qaytardılar.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kreml nezaretindeki Yalta akimiyeti, Ay Petride reyd teşkerüvi vaqtında, "ruhsetsiz alış-veriş ve ticaret"ni qayd etti. Bunı rusiyeli Yalta akimiyetiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
"Yalta memuriyetiniñ istimal bazarı ve hızmetler idaresiniñ hadimleri ve Ekologiya Nazirliginiñ hadimlerinen bereberlikte, Ay Petride ruhsetsiz alış-verişni qayd etip, kestirdik, bundan ğayrı – ruhsetsiz kvadratsikl ve at kezintilerini de", – bildirdiler matbuat hızmetinde.
Bundan ğayrı, teşkerüvniñ bütün aktlarını prokuratura, politsiya ve başqa müessiselerge yolladılar.
Satıcılar ve iş adamlarınıñ bu hususta tefsirleri şimdilik yoq.
Mayıs ayında Ay Petri yaylasında alat yolunıñ yuqarı stantsiyası yanında alış-veriş noqtalrını yıqtılar.
İlhaq etilgen Qırımda, Aqyar ve Keriçte ruhsetsiz ticariy inşaatnen küreşeler – tükânlar, kafeler, alış-veriş noqtaları ve pansionatlarnı yıqalar.


text:
Ukraina Yuqarı Radası halqara institutlarğa muracaat etip, Qırımnıñ Rusiye taarfından işğal etilmesini ve yarımadada insan aqlarınıñ bozuluvını takbih etmege çağırdılar.
Birleşken Milletler Teşkilâtına, Avropa Parlamentine, Avropa Şurasınıñ Parlament Assambleyasına, OSCE Parlament Assambleyasına, NATO, dünyadaki devletlerniñ ükümet ve parlamentlerine muracaat aqqında №4655 qarar leyhası fevralnıñ 16-nda qabul etildi.
“İşğalci devlet silâlı tecavuzını tam şekilde toqtatmağance ve Ukrainanıñ halqara seviyede tanılğan devlet sıñırında suvereniteti ve topraq bütünligi ğayrıdan tiklenilgenine qadar siyasiy-diplomatik ve sanktsiyalar tazyığını quvetleştirmek, Qırım MC ve Aqyar şeriniñ işğal etme ıntıluvınıñ tanımama siyasetini devam etmek”, – dep yazıla vesiqada.
Yuqarı Rada ortaqlarından “Qırım yarımadasınıñ arbiyleştirilmesine qarşı çıqmasını; Rusiyeden Qara deñizdeki tecavuzkâr areketlerini, arbiy talimler bahanesi ile ticaret gemiciligi içün Qara ve Azaq deñizleriniñ emiyetli bölgeleriniñ qapatma tecribesini, melez usullarnı qullanıp, Ukraina limanlarını blok etme tecribesini toqtatmağa talap etmesini” istey.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Budapestte Dunay özeninde küçük kezinti kateri ve “Viking” kruiz layneri çatışuvında elâk olğanlarnıñ sayısı 11-gece arttı. Bu aqta Associated Press agentligine esaslanıp Azatlıq Radiosı bildire.
Cenübiy Koreyadan bir elâk olğan insannıñ cesedi, qaza yerinden 58 km mesafede tapılğan. Em daa dayverler, suv tübünde 9 metr terenlikte olğan batqan katerden qadın cesedini köterdi. Daa bir tapılğan cesetniñ şahısı belli degil.
Qıdıruvğa küçlü yel keder ete edi.
Mayıs 29-ında aqşam Dunayda Margit köprüniñ ögünde eki özen gemisi çatıştı. “Rusalka” küçük özen kezinti katerinde 35 adam edi (gemi kapitanı ve matrosı (macarlar) ve Cenübiy Koreyadan 33 yolcu), “Viking” büyük kruiz laynerinen çatışqan soñ o pek tez, 7 saniyede batıp ketti. Cenübiy Koreyanıñ yedi vatandaşı sağ qaldı. Daa üç yolcunı Budapestte Ladmanyoşi köpründen üç kilometr uzaqlığında taptılar.
Macaristan paytahtı Budapestte mahkeme, Ukraina vatandaşı olğan kruiz gemisiniñ kapitanını tevqif etmege qarar aldı.


text:
Penzanıñ 20 mektebinde prokuraturanıñ talabı ile mektep qıyafeti qaideleri deñiştirildi. Talebelerge hicap kiyip yürmege yasaq etildi. Bu aqta «Nastoyaşçeye vremâ» telekanalı haber ete.
Penzanıñ Oktâbr rayonınıñ prokuratura qararına köre, mektep qıyafeti qaidelerinde diniy urba, hususan hicap, diniy baş örtüleri, diniy timsallernen qıyafet kiyilmesi dos-doğru yasaqlanmağan edi.
«Ekstremist faaliyetine qarşı esas qaidelerge riayet etmek ve bu umumtasil teşkilâtlarnıñ müdirleri adına çağına yetmegenlerniñ aq ve serbestligine uymaq maqsadınen rayon prokurorı teklifte bulundı, o, baqıldı ve qanaatlendirildi. Talebelerniñ tışqı körünişi talapları qanun talaplarına uyğun olaraq belgilendi», – dep aytıla haberde.
Mektepniñ on eki hadimi intizamiy mesüliyetke çekildi, dep aytıla prokuraturanıñ esabatında.
Prokuraturanıñ qayd etkenine köre, Rusiye qanunları lâdiniy tasil esaslarını pekitip, talebelerge devlet umumtasil müessiselerinde din kütmek aqqını bermey.


text:
Kiyevde Maydanda Kök Yüzü Qaramanlarınıñ hatırasını añdılar.
Fevral 20 künü Ukrainada Kök Yüzü Qaramanları Kününi qayd eteler. Maydan qurbanları hatırasına tedbirler memleketniñ çeşit şeerlerinde keçecek. Kiyevde Mustaqillik Meydanında da tedbirlerniñ ötkerilmesi planlaştırıla.
«Menlik inqilâbı iştirakçileriniñ qaramanlığınıñ añuvı ve Kök Yüzü Qaramanları hatırasınıñ ebediyleştirüvi aqqında» fermannı prezident Petro Poroşenko fevral 11 künü imzaladı.
Vesiqa er yıl fevral 20-ni Kök Yüzü Qaramanları Künü olaraq qayd etilmesini belgiley. 2014 senesi fevral ayında narazıcılarnıñ silâlı insanlar ile çatışması neicesinde Kiyev merkezinde yüzden ziyade insan elâk oldı, yüzlerce yaralandı, fevral 20 künü eñ kergin çatışma yüz berdi. İnsanlarnıñ çoqusı snayperlerniñ qollarından elâk oldı.
Neticede narazılıq numayışlarınıñ elâk olğan iştirakçilerine «Kök yüzü qaramanları» dep başladılar. Baş prokuraturanıñ malümatına köre, Yevromaydan devamında 2,5 biñ insan zarar kördi, 104 elâk oldı.


text:
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» Avropa insan aqları mahkemesinde müsbet kelecegi bardır. Ukraina Helsinki birliginiñ insan aqları strategik işleri merkezi Avropa mahkemesine 10 Qırım işini berdi, olar «birinci filtrden» keçti – nomeraları berildi, eñ yaqın vaqıtta işlerni bütünley baqmağa başlaycaqlar. Bunı Ukraina Helsinki birliginiñ insan aqları strategik işleri merkeziniñ uquqçısı Anastasiya Martınovskaya yanvar 13-de Kyivdeki matbuat konferentsiyasında ayttı.
«Şunı aytmaq ister edim, eki yıldan berli Qırım işlerini baqamız ve Avropa insan aqları mahkemesine teslim etmege azırlanamız, bu müddet içinde delili olğan bir qarar bile körmedik. Bütün işler siyasiy sebeplerden açılıp, adaletniñ esas talaplarına bile riayet etmey», – dep qoştı uquqçı.
Onıñ qayd etkenine köre, Merkez mütehassısları «işler daa sert olğanını» ayta, Yarovayanıñ terrorizm ile küreş qanunları işke tüşürilgen soñ ise ekstremizm ve terrorizm davalarınıñ cezaları eki qat arta bile.
Qırım işğalinden soñ Rusiye mahsus hızmetleri yarımada zaptına qarşı çıqqan qırımtatarlar ve Ukrainağa qoltutqan faallerni taqip etmege başladı. Onlarnen insan, hususan Bağçasaray, Aqyar, Yalta ve Aqmescitten qırımtatarlar apiske alındı. 19 kişi Hizb ut-Tahrir islâm teşkilâtınd iştirak etmesi ile qabaatlanıp apiske alındı. Bundan ğayrı, Qırımda insanlar ğayıp olmağa devam ete. Bazıları ölü tapılğan, qalğanları aqqında bir haber yoq.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki temsilciligi Ukrainanıñ milliy telükesizligi içün havflı olğanlar cedveline kirsetmek içün 2020 senesi devamında yarımadada yırcılar, oyuncılırnıñ kontsertleri, film çekimleri ile bağlı 36 faktnı topladı. Bunıñ aqqında temsilcilik Facebookta haber etti.
«Temsilcilik, işğal müdiriyetiniñ vaqtınca işğal etilgen QMC ve Aqyar şeeriniñ işğal etme yıntıluvını qanuniyleştirmesi içün yapılğan faaliyetini sistematik olaraq közete ve er bir böyle adiseni merkeziy icra organları ile işlep çıqa», – dep yazıla bildirmede.
2021 senesi QMC ve Aqyar şeeriniñ prokuraturası Keriç köprüniñ açıluvında iştirak etken 23 rus artistine qarşı cinayet davasını açtı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
18 mayıs çumaaqşamı künü, Ukraina Yuqarı Radasında saat 12.00 halq deputatları sessizlik daqqasınen 1944 senesi qırımtatar halqı genotsidi qurbanları añdı.
«Ürmetli zenaatrdaşlar! 1944 senesi qırımtatar halqı genotsidi qurbanlarını sessizlik daqqasınen añmañıznı rica etem», – dep ayttı halq depurtatlarına Yuqarı Radanıñ reisi Andriy Parubiy.
18 mayıs künü Ukrainada memorial tedbirlerniñ keçirilmesi planlaştırıla. Er yıl bu künü tamır halq 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa sürülgeninen bağlı facialı vaqialar hatırlana. Episi olıp 180 bin insan sürülgen edi. Ukrainada qırımtatarlarınıñ sürgüni genotsid dep tanıldı.


text:
Kyivde Ukraina radiosınıñ Ses qaydı evinde dekabrniñ 13-nde «Qırım inciri» ekinci edebiyat yarışınıñ ğalipleri aynı adı olğan ukrain-qırımtatar edebiyat festivali çerçivesinde belli oldı.
«Söz serbestligi» mahsus nominatsiyasınen apishaneden mektüp yollağan eki siyasiy mabüs, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Osman Arifmemetov ve Server Mustafayev qayd etildi.
Ğaliplerni «Ukrayınska pravda» haber resursınıñ baş muarriri Sevgil Musayeva, ukrainalı muzıka prodüseri İğor Kondratük, Ukraina sağlıq naziri vazifeleriniñ sabıq eda eticisi Ulâna Suprun, siyasetçi, Rusiye apishanesinden azat etilgen qırımlı ukrain rejissöri Oleg Sentsov ve digerleri mukâfatladı.
Festival ğalipleri aqqında tafsilâtlıca Qırım.Aqiqat saytında oqumañız mümkün.


text:
Advokat Emil Kürbedinovnı Kreml kontrol etken Aqmescit Demir yol rayon mahkemesine yolladılar, andaki toplaşuvda onıñ cezası belgilenecektir, bunı advokat Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Oña Rusiye Federatsiyası Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesi (Natsist timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayışı) boyunca qabaat berile. Madde para cezası ya da 15 künlik apis cezasını belgilemekte», – dep ayttı advokat.
Radio Svoboda mühbiriniñ malümatına köre, iş mahkemege daa kelmedi.
Şaatlarnıñ bildirgenine köre, advokatqa qoltutmağan kelgen tahminen 30 kişi mahkeme binası yanında toplaştı.
Advokat Edem Semedlâyevniñ aytqanına köre, Kürbedinovnıñ dairesinde keçirilgen tintüv vaqtında tehnika tutıp alındı.
Yanvar 26-da Bağçasarayda qırımtatar faali Seyran Saliyevniñ evinde tintüv keçirildi. Soy-soplarınıñ aytqanına köre, Rusiye uquq qoruyıcıları yasaq etilgen edebiyatnı qıdırğanlar. Saliyevni Rusiye İçki işler nazirliginiñ Bağçasaraydaki içki işler rayon bölügine alıp kettiler.
Aynı şu künü Edem Semedlâyev ve Emil Kurbedinovnıñ qullanğan maşina polis hadimleri tarafından toqtatılğan edi. Soñra ise şu yerge FSB hadimleri kelip, Kurbedinovnı yaqaladılar. Advokatnı «ekstremistik malümatnı tarqatılması» ile qabaatlaylar, oña qarşı toqtatuv tedbiri aqqında qarar Kreml kontrolündeki Aqmescitniñ Demir yol rayon mahkemesinde qabul etilecegi belli oldı.
Emil Kurbedinov «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca bir qaç mahkümniñ ve jurnalist Nikolay Semenanıñ advokatı ola.
Keçenleri Aqmescitte FSB hadimleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznıñ işlerinde advokat olğan Nikolay Polozovnı yaqalap, sorğuğa alğan ediler. Polozov bu yaqalavnı qaçıruv olaraq tanıy.


text:
Rusiye FSBsi Qırımda silâ ve patlayıcı maddelerni qanunsız saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca tahqiqatnı yekünlendi. Eñ yaqın vaqıtta imaye dava malümatınen tanış olmağa başlaycaq, soñra onı mahkemege yollaycaqlar.
Bu aqta Bekirovnıñ advokatları Aleksey Ladin ve İslâm Velilâyev Qırım.Aqiqat mühbirine haber ettiler.
«Bugün (iyünniñ 12-nde – QA) Bekirovğa soñki qabaatlav berildi. Deñişmeler yoq, amma, tahqiqatnıñ fikirince, silâ ve patlayıcı maddelerni bergen tam künü ve saatı qayd etildi. Daa evel qabaatlav tam degil edi, cinayetniñ vaqtı ve künü belli olmağan edi», – dedi Velilâyev.
Qabaatlı olaraq celp etüv qararında Qırım ve Aqyardaki Rusiye FSBsi idaresiniñ tahqiqat bölüginiñ üyken tahqiqatçı-kriminalisti İvan Romanets «dava malümatlarını baqıp, Bekirovnıñ evelden añlaşqan bir gruppa insanlarınen silânı qanunsız şekilde saqlağanını ögrendi», dep aytıla.
Advokat Ladinniñ aytqanına köre, Bekirov qabaatını tanımadı ve daa evel tahqiqat vaqtında bergen malümatını tasdıqladı, em de kimnen ve qayda olğanını kün-kün bildirdi.
«Sorğudan soñ imaye tahqiqattan silâ ve patlayıcı maddeler berilgen vaqıtta Bekirovnıñ yanında olğan insanlarnı çağırıp sorğuğa çekmesini rica etti. Bundan ğayrı, men Memetov tahallüsli mifik şaat razı olsa, oña ve Bekirovğa nisbeten psiho-fiziologik tedqiqat (poligraf teşkerüvi) keçirmege rica ettim. Cevap bekleymiz», – dedi Ladin.
Daa evel Aqmescit mahkemesi Edem Bekirovnıñ apis müddetini daa eki ayğa uzattı. O, avgustnıñ 12-ne qadar SİZOda qalacaq.
Mayısnıñ 28-nde Bekirovnıñ advokatı İslâm Velilâyev müvekkilini Aqmescit SİZOsında ziyaret etip, sağlıq vaziyeti kritik fenalaşqanını bildirdi. Velilâyevniñ aytqanına köre, yürek, baş ağrıları, mide astı bezi problemleri, ayaqlarnıñ üyüşüvi, yüksek qan basımı ve yüksek qan şekerinden ğayrı, boğulmağa ve qannen öksürmege başladı.
Daa evel mayısta qırımtatar faali Edem Bekirov Aqmescitteki Semaşko hastahanesine teşkerüvge çıqarılğan edi.


text:
Çarşenbe künü aqşam Kefe (Feodosiya) yanındaki Orconikidze qasabasında 10-dan çoq gektar mıntaqada quru ot yanğını çıqtı. Bir qaç saatta yanığn 30 gektarnı qaplap aldı.
Bunı, Rusiye FVN-niñ Qırım idaresine atıf etip, bir sıra Qırım ve Rusiye matbuatı bildire.
"Saat 18:50 ealiden, Orconikodze qasabasında quru ösümlik yanıp başlağanı aqqında bildirüv keldi. Küçlü yel qısqa vaqıtta ateşni yaydırdı. Saat 21:30, orman müdirliginiñ malümatına köre, yanğın 30 gektarlıq mıntaqanı qapladı", - dep bildirdi Krıminform saytına müessiseniñ matbuat hızmeti.
Qurtarıcılar, daçalarnıñ yaqınlığını qayd etti, "yanğıncılar ateş tarqalamsına yol bermemege tırışa". TASS rusiye agentligi bildirgeni kibi, FVN malümatına köre, yanğın söndürmesinen 50 adam, şu cümleden askerler, ve 20 tehnika oğraşa.
FVN-nıñ Qırım idaresiniñ saytında şimdilik resmiy beyanat yoq.
Qırımda sentâbrniñ 20-sinece fevqulâde yanğın telükesi rejimi ilân etildi.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım içinde avtobus taşıması keçken senege köre 30 fayızğa arttı. Bu aqta «Krımavtotrans» devlet müessisesi müdiri Sergey Suharevniñ sözlerine binaen «Krıminform» saytı bildire.
Onıñ qayd etkenine köre, bilet fiyatlarını taşıyıcılar belgiley, «Krımavtotrans» ise «yalıñız taşıma vesiqalarınıñ satılması boyunca agent ola».
«Nezaret daima teşkil etile. Er yapılmağan sefer içün ceza sanktiyalarını çıqaramız, amma taşıyıcılarnıñ öz problemaları da bar. Er yapılmağan sefer içün biñlernen ruble alına», – dedi Suharev.
Keçken sene yazda şeer arası avtobuslarnıñ fiyatı 27 fayızğa arttı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
2 ay içinde Qırımnıñ devlet qaydı ve kadastr boyunca «devlet komiteti» narazılıq meydanları, yani samozahvalar içün 17 memuriy protokol tizdi. İleride komitet öz başına zapt etilgen topraq damartılarını prokuratura ile beraber teşkerecek.
Bu aqqında Qırım «Goszemnadzor» reisi Aleksandr Spiridonov oktâbr 15-te Aqmescitte matbuat konferentsiyasında bildirdi.
Onıñ malümatına köre, daa 200 ariza baqılmaqta.
Qırım «akimiyetiniñ» bildirgenine köre, yarımadada 59 öz başına zapt etilgen topraq damartıları 1452 gektarnı teşkil eteler. Olarnıñ çoqusı Sudaq rayonı, Aluşta, Yalta, Aqmescit ve Aqmescit rayonında yerleşe.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ fikirince, yarımadada koronavirus hastalarınıñ sayısı test neticesinde resmiy şekilde qayd etilgenlerden çoq ola.
Bu aqta o, mayısnıñ 4-nde COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında bildirdi.
Aksenovnıñ qayd etkenine köre, Qırımda koronaviurs testi tek keskin nefes virus yuqunçı, gripp ve pnevmoniya alâmetleri olğanlarğa yapıla.
«Qırımda koronavirus vaziyeti menfiy ilerilemesi mümkün. Şimdi qayd etilgenlerniñ sayısı artsa, menfiy tahminlerge köre, bütün observator ve hastahanelerimizni toldura bilemiz. Allah saqlasın, tibbiyet hadimleri hastalansa, sağlıq müessiseleri qalmaycaq. Menfiy tahmin bu. Bu ihtimal bayağı yüksek», – dep ayttı Aksenov ştab toplaşuvında.
Qırım yolbaşçısınıñ qayd etkenine köre, yarımadada koronavirus hastalarınıñ sayısı qayd etilgenlerden ziyade olğanını añlay.
«Biz tek keskin nefes virus yuqunçı alâmetleri olğanlarnı köremiz. Soñra koronavirus testini yaptıramız. Qalğanlarnıñ testi yapılmay, amma bu insanlar yuqunçnı tarqata», – dedi Aksenov.
Qırımda keçken künü altı koronavirus hastası qayd etildi.
Böylece, al-azırda Qırımda 111 koronavirus hastası bar, 21-i çetelden keldi, 13-ü – Rusiyeden, 77-si yerli ola. Aqyarda 89 COVID-19 hastası bar, eki kişi vefat etti.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti mayısnıñ 12-nden itibaren maska rejimini kirsetmege azır, dep bildirdi.
Qırımda yüksek seviyeli azırlıq rejimi mayısnıñ 11-ne qadar uzatıldı.
«Qırım aq qorçalayıcı gruppası» bildirgenine köre, aprelniñ 13-nden 19-na qadar işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda resmiy şekilde qayd etilgen COVID-19 hastalarınıñs ayısı aman-aman eki qat arttı. Aq qorçalayıcılar, monitoring vaqtında elde etilgen malümat Rusiye akimiyeti derc etken resmiy raqamlarnıñ kerçek olmağanını köstere, dep bildire.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi de aynı qorqularını bildire.
ABD OSCE elçisi James Gilmore emin ki, işğal etilgen Qırım COVID-19 pandemiyasından zarar köre, amma «Rusiye qorquzğanı» içün yarımadadaki epidemiologik vaziyetke dair kerçek malümat yoq.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi de bundan qorqa.


text:
Tatar zıyalıları käberläre yanında iskä alındı
Änkarada “İsännärneň qaderen, ülgännärneň käberen bel” çarasınıň öçençese ütkärelde
2019nçı yılnıň 17nçe noyabr’ könne Törkiyä başqalası Änkarada urnaşqan Cäbäci ziratında ädäbiyätçe Roza Qorbannıň äydäp baruçanlığında “İsännärneň qaderen, ülgännärneň käberen bel” çarasınıň öçençese ütkärelde.
Çarada Tatarstannan ğalimnär Aydar Xäyretdin häm Miläwşä Ğaynanova da qatnaştı.
30nçı noyabr’ könne isä Änkaradağı tarixi Hacı Bayram Väli mäçetendä märhüm tatar zıyalıları, professor doktor Säğädät Çağatay häm ire professor Tahir Çağatay, ädäbiyatçı, folk’klorçı, arxeolog, filolog Xämit Zübeyr Koşay, pedagog, yazuçı häm ğalim Zakir Kadiri Ugan belän xäläl cefete şağirä häm pedagog Saniyä İffät Ugan, Bötendönya Tatar ligasınıň berençe qoruçı başlığı, jurnalist Ali Aqış häm bertuğannarı Färidä, Naciyä, Saidä Aqışlar, professor Ğabdelkäder İnan, professor Äxmät Timer, Änkaradağı Qazan tatar cämğyäteneň êlekke başlığı Safa Däwlätşax häm professor İbrahim Väli Odarnın ruxları öçen Qor’än uqıldı.
Bäyläneşle xäbärlär
ӘxMәT HaиM ATacәBәp BaфaT / Äxmät Naim Atasävär wafat
KүpeHekлe TaTap диH әheлe ӘxMәT HaиM ATacәBәp BaфaT бyлды / Kürenekle tatar din ähele Äxmät Naim Atasävär wafat buldı
Tatarstannıñ teläge isäpkä alınırmı?
ДeпyTaTлap "пpeзидeHT" aTaMacыH бeTepүrә kapшы чыkca дa, KpeMлb үзeHчә xәл иTәprә MөMkиH / Deputatlar "prezident" atamasın beterügä qarşı çıqsa da, Kreml' üzençä xäl itärgä mömkin
Törkiyä İlbaşı Ärdoğan Azärbaycanda
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan ber könlek êşlekle säfär belän Azärbaycanda


text:
Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ milletlerara munasebetler Devlet komiteti bildirgenine köre, qırımtatar sürgünliginiñ yılına bağışlanğan er yıllıq «Qalbiñde ateş yaq» aktsiyası bu yıl koronavirus pandemiyası sebebinde online yapılacaq.
Bu aqta malümat müessise saytında derc etildi.
«Eminim, koronavirus tarqaluvına qarşı sıñırlav tedbirlerine baqmadan, online yapılacaq «Qalbiñde ateş yaq» er yıllıq ananeviy aktsiyası biñlernen qırımlını toplaycaq», – dep qayd etti komitet yolbaşçısı Albert Kangiyev.
Berilgen malümatqa köre, mayısnıñ 18-nde saat 21:00-da Qırımda aktsiya iştirakçileriniñ ev pencerelerinde çıraqlar yanacaq, istegenler aktsiyağa qoşulıp, çıraq fotoresimini içtimaiy ağlarda paylaşa bile.
Qırımtatar faali, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl yarımadadaki semetdeşlerine qırımtatar halqı genotsidiniñ yılına – mayısnıñ 18-ne – ev ve balkonlarda qara şeritli qırımtatar bayraqlarını asmağa teklif ete.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada qırımtatar halqı ile birdemlik aftası başlana – «Bir acı. Bir tarih». O, qırımtatar halqı genotsidiniñ yılına bağışlanğan bir sıra aq qorçalayıcı ve media leyhasından ibarettir.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Aqmescit – Geniçesk rayon memuriyetiniñ sabıq reisi Seytumer Nimetullayev rusiyeli Qırımda faal areket ete ve ukrain qoruyıcı organlarınıñ diqqatını celp etti. Sabıq memurğa, şimdi ise, «Qırım birligi» cemaat teşkilâtınıñ reberine qarşı Herson vilâyeti prokuraturası üç cinaiy iş açtı, İçki işler nazirligi ise onı qıdıruvğa ilân etti. Nimetullayev özü bütün qabaatlavlarnı red ete, bunı siyasiy sebeplerden yapılğan basqı dep saya.
Keçken aftanıñ soñunda Herson vilâyeti prokuratruası Geniçesk rayon memuriyetiniñ sabıq reisi Seytumer Nimetullayevge qarşı birden üç iş açtı. Sabıq memurnı öz vazifeni kendi menfaatlarında qullanğanında şekleyler. (Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 364 maddesi, 2-nci qısımı). Hususan, mahkeme taqiqatçıları memur auktsion keçirmeyip, 1000 ga etrafında topraq arsasını şahsiy işhanege teslim etti, şu işhaneniñ müdiri onıñ apayıdır, dep bildireler. Böyle etip, devletke 7 million grivna etrafında zarar ketirildi.
Ekinci cinaiy iş emek qanunlarınıñ bozuluvınen bağlı.
«Mahkemeden evel yapılğan taqiqatnıñ malümatına köre, Geniçeskten Kiyevge eki kere mecburiy şekilde devlet işinde çalışqan 50 adamdan ibaret gruppa «antimaydanğa» yollanılğan edi. Şu yolculuqlarnıñ teşkilâtçıları Geniçesk rayon memuriyeti, Geniçesk rayon devlet şurası, ve Regionlar Firqasınıñ rayon merkezi oldı», – dep aytıla bildirmede.
Bundan da ğayrı, Nimetullayev İnternet vastasınen Ukrainanıñ devlet sıñırlarını deñiştirmek maqsadınen çağıruvlar yerleştirdi (110 madde 2-nci qısım). Prokuraturanıñ malümatına binaen, Nimetullayev bu kibi çağıruvlarnı «vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti sakinlerinen evelden añlaşıp», 2014 senesiniñ mayıs ayından başlap, şimdiki künge qadar yerleştire.
Oktâbr 17 künü sabıq rayon memuriyeti reisine, o cinaiy işniñ becergeninde şeklengeni aqqında bildirildi, oktâbr 22 künü Geniçesk rayon bölügi militsiyası Nimetullayev qıdırılğanını ilân etti. İnşaat, maşinaları, 700 ga meydanlıqta topraq arsaları apis etildi. Şeklengen memur şirketke ayırğan topraqlar devletke qaytarıldı.
Prokuraturada qayd etkenleri kibi, şimdiki vaqıtta şeklengenniñ bulunuv yerini belgilene.
Nimetullayev: «Biz ötmegimizni elâl qazandıq»
Qırım.Aqiqat Seytumer Nimetullayevge izaatlar içün muracaat etti. Nimetullayev bütün qabaatlavlarnı red ete. Onıñ fikirince, bütün bu işler mahsus yapılğan ve onıñ Qırımdaki faaliyetinen bağlı. Belli ki, Nimetullayev bir yıldan soñ, daa bir Qurultaynı çağırtacaq oldı. Şimdiki Qurultay, «Ukraina çerçivesinde çalışa, Rusiye Federatsiyasında ise, de-yüre faaliyet etip olamay».
«Bu cinaiy işler, menim cemaat faaliyetim, «Qırım birligi» areketiniñ reberi olğanım, adamlarnı Rusiye Federatsiyasında çalışmağa çağırğanım içün mahsus açıldı», – dey Nimetullayev. – Meni martnıñ 10-nda işten çıqardılar. Aprelde Ukraina mahsus hızmeti tarafından büyük bir teşkerüv ötkerildi (Geniçesk rayon devlet memuriyetinde. – Müel. qayd.), neticede bir şey tapmadılar. Ondan soñ, yañı Qurultaynı teşkil etmege qarar alğan soñ, taqiqatçılarnı taptılar. Sahte bir iş açmasalar, olarnı işten boşatırlar, dediler».
Qayd etmek kerek ki, 1000 ga köy hocalıq topraqlarnıñ ayırı şirketke teslim etilüvi boyunca da «bozuluvlar yoq». «Topraqnı kommunal hocalığına berdik, qanun boyunca o, topraqnı işlemege aqqı olğan diger hocalıqqa teslim etti. Bu topraqlarda şu hocalıq yigirmi yıldan ziyade çalışa», – dep añlattı sabıq memur. Aynı zamanda, topraq keçken şirketniñ saibi kerçekten de, apayı olğanını tasdiqladı. Nimetullayevniñ sözlerine köre, şimdi o «pek hasta», onıñ içün Ukrainanıñ qıtasında buluna.
Bunen beraber, o Ukrainanıñ devlet sıñırlarını deñiştirmek içün mahsus çağıruvlar yapqanını red ete: «Saçma bir şey. Men Ukrainanı sevem ve sevecem – amma, evelki Ukrainanı, faşist hıntası idare etken, halq vekilleri öldürilgen, çöplük qutularına atılğan Ukrainanı degil». Sabıq memur emin, onı qıdırğanları tek nufuzını kötercek.
Umumen alğanda, Ukraina qoruyıcı organlarınıñ oña ayırğan diqqatını Nimetullayev «Meclis reberleriniñ sımarışı» ile añlata. «Olar halqqa hainlik yaptılar ve bugünde bugün Ukrainada bulunalar. Allah er şeyni köre», – dedi Nimetullayev.
Aynı zamanda, Rusiye Federatsiyası «olar (Ukraina halq vekili Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarov) yapqan cinayetlerni aydınlatmağa aşıqmağanları» sebebinden çorlana. «Ekisiniñ de birer qabaatlav cıltı bar. Men bunı öz közlerimnen kördim», – dedi Nimetullayev.
Qayd etkeni kibi, yaqın kelecekte matbuat-konferentsiyasını ötkerip, oña qarşı açılğan cinaiy i şve qıdıruv boyunca izaatlar berecek. Bundan da ğayrı, Rusiye Federatsiyası Tış işler Nazirligine yardım içün muracaat etecegini ayttı. «Rusiye vatandaşı olaraq, meni Ukrainadaki aqsızlıqlardan qurtarmağa kerekler, – dey sabıq memur. – Belki olarda (Ukrainada. – Müel. qaydl.) iqtisadiy vaziyet kergin olğanı içün, endi menim mülkümni de 1944 senesi olğanı kibi saipleştirmege isteyler. Biz ötmegimizni elâl qazandıq, bütün vesiqalarımız bar».
Ukrainağa barıp, taqiqatçılarğa tfsir bermege azırsıñızmı, degen sualge: «Meni apis etip, ve apishanege qapatmaları içün anda barmağa deli degilim».
«Yardım etiñiz, qorçalañız, men qırımtatarım da»
Meclis reisi Nimetullayevniñ aytqanlarına teñqidnen yanaştı. Refat Çubarov, raqipniñ cinaiy işler «Meclis reberleriniñ sımarışı» ile açılğanını «Nimetullayevniñ hasta hayalları ve yañı saiplerini yımşatmağa isteginen añlattı».
«Onıñ, evelki Ukrainanı sevdim ve sevecem» kibi sözleri meni şaşırttı, – dedi Çubarov Qırım.Aqiqatqa. – Elbette, Nimetullayev Yanukoviç zamanına ait Ukrainanı sevgeni añlaşıla, çünki Yanukoviç zamanında aqsızlıqlarğa daimiy sürette berilgen qaparlar sayesinde köz yumula edi. Kiyevde yüksek vazifelerde bulunğanlar, halqqa qarşı yapqan cinayetler içün qorqıp, qaçqan soñ, Nimetullayev birden Qırımğa yol aldı, çünki anda şimdilik mahkeme yetip olamay. Faqat, mında da bir kimsege kerek olmağanı belli oldı. Tek bir kerelik qullandılar, o da keçiçici müddette».
Bundan da ğayrı, Meclis reisi dört yıl evelsi yüz bergen vaqianı hatırladı. «2010 senesi Nimetullayevni qoruyıcı organları endi yaqasından tutqan ediler, birinci kere Mecliske çapıp kelgen edi: yardım etiñiz, qorçalañız, men qırımtatarım da. O vaqıt, Meclis qırsız ve qapar bericilerni qorumağanını çoq añlattıq. Soñra, kene Kiyevge yol tapıp, «qoranta» ögünde tiz çökti ve yañı faaliyetke izin aldı».
«Qırım Birligi» reisiniñ başqa delilleri aqqında Çubarov şöyle dedi: «Öz hainligini aqlamaq içün er hain biñ türlü mana tapar». Alman yazıcınıñ bu sözleri Nimetullayevni eñ güzel sürette añlata. O, kendi qorqaqlığını ve satqınlığını başqasınıñ boynuna asmağa istey».
Qayd etmeli ki, bu yılnıñ mart ayında Ukraina İçki işler nazirligi cumhuriyetniñ birinci şahıslarnı qıdırğanını ilân etti. Bu cümleden, Sergey Aksönov, Vladimir Konstantinov, Rustam Temirgaliyev ve Natalya Poklonskaya.


text:
Ukraina Nazirler kabineti «aliy oquv yurtu» ıstılasını «aliy tasil muessisesi» ıstılasına deñiştirdi. Bu, «Tasil aqqında» qanunğa uymaqtadır.
Ukraina Tasil ve ilim nazirliginiñ bildirgenine köre, aprel 25-te ukümet munasip qararnı tasdiqladı.
Tasil nazirliginde, ondan ğayrı medeniyet ve sanat erbapları içün dotsent ilmiy unvanını aluv ceryanı deñişti, dep ilâve eteler.
Ukraina tasil ve ilim naziriniñ muavini Yuriy Raşkeviç: «Qaideniñ bundan evelki variantında dotsent unvanı, cemiyet içinde tanılıp, bunıñ neticesinde «Ukraina halq artisti», «Ukraina halq ressamı», «Ukraina halq mimarı» ve «nam qazanğan sanat erbabı» fahriy unvanlarından birini qazanğan medeniyet ve sanat erbaplarına berile edi. Şimdi bu cedvel «Ukrainada nam qazanğan artist», «Ukrainada nam qazanğan ressam», «Ukrainada nam qazanğan mimar», «Ukrainada nam qazanğan medeniyet hadimi» ve «Ukrainada nam qazanğan halq icadı ustası» unvanları ile kenişletildi», – dep bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası tasil aqqında qanunnı 2017 senesiniñ sentâbrinde qabul etti. Qanundaki yañı ukümlerden biri, 12 yıllıq orta tasildir. Ondan ğayrı, vesiqa ocanıñ inkişafına ve onıñ ocalıq serbestligine yañı yanaşuvnı teklif ete. Şu cümleden, 5 yıl içinde seviyesini yükseltmek içün ayırılğan saatlarnıñ umumiy miqdarı eñ az 150 saat olacağını tayin ete.


text:
Bunı RF GİBDD qayd işler bölüginiñ yolbaşçısı Boris İonov bildirdi, dey AUTOinvestigator.
«Vekâletname ile alınğan maşnalarnıñ sualleri şimdi çezilmektedir. Biz Qırım sakinleriniñ maşnalarnı satın alğan 4 yolunı qayd etik, şimdi olarnı Rusiye uquqiy saasına kirsetmege tırışacaqmız», – dedi B. İonov.
Onıñ aytqanına köre, Rusiyede bir vaqıtları mülkiyet aqqını ve naqliyeniñ yol areketine kirme aqqını bölgen ediler.
«Vekâletname ise, mülkiyet aqqınıñ keçüvini tasdaqlağan vesiqadır. Biz şimdi böyle vaziyetnen rastkelgen vatandaşlar zarar körmesin dep areket etmelimiz. Meselâ, gümrükçiler içün vekâletname ile alınğan maşnalar şimdi Qırımda vaqtınca bulunğan maşna kibi sayıla. Şunıñ içün biz bu meselenen oğraşamız ve bir uyğun qararğa kelmege isteymiz», – dedi İonov.
O qayd etti ki, nazariy taraftan, eger de vesiqa 2014 senesi mart 21 kününden evel berilgen olsa (Qırım ve Aqyarnıñ RF-na qoşuluv añlaşmasınıñ imzalanğanından evel), o Rusiye Federatsiyasında tanılmaq kerek.
«Er alda böyle adiseler tek makemede baqıla bile. Faqat, şimdi bu işlerni makemege ketirmemek içün areketler yapıla», – qayd etti Boris İonov.
2013 senesi oktâbr 15 kününden Rusiyede çalşqan qaidege binayen, maşna esaptan ya memleketten çıqqanda, ya asılında qalımtığa çıqarıla bile. Satuv meselesinde ise yalıñız qayd malümatları deñişe.
Maşnanı satqan insanğa GİBDDge muracaat etmege kerekmey, 10 kün devamında satıcı maşnanı özü esapqa qoymalı, GİBDDde ise tek baza malümatlarını deñiştirirler.
Qırımda Ukrain aydavcı şeadetnameleriniñ Rusiye Federatsiyasınıñ vesiqalarına avuştıruvı ve maşnalarınıñ qaydını bedava etmege vade eteler. Böyle vaziyet eñ azından 2015 senesi yanvar 1-ne qadar olmaq kerek. Vesiqalarnıñ deñiştirüvinde imtianlarnı tapşırmağa kerek olmaz.
Tibbiy komissiyadan da keçmege keregi olmaz. Eger de insan şeadenameni birinci kerek elde etse ya da yañı aydavcı kategoriyanı açmağa istese, tek o vaqıt bunı yapmalıdır.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ve qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev Brüsselge yol alıp, Avropa parlamentiniñ işine qoşulacaqlar.
Bunı Refat Çubarov Facebook saifesinde bildirdi.
«Dekabr 8, 9, 10 künleri – Avropa parlamentinde (Brüssel) iş. Mustafa ağanen beraber keldik. Avropa halq firqası ile beraber azırlağanımız (Avropa parlamentiniñ eñ büyük fraktsiyası) büyük bir programma...», – dep yazdı Çubarov.
Bundan evel qırımtatarlarnıñ liderleri OSCE tışqı işler nazirleriniñ er yıllıq körüşüvinde iştirak etken ediler. Tedbir dekabr 4-5 künleri Baselde (İsviçre) olıp keçti.


text:
Aprelniñ 12-nde saba Aqyarda yañı koronavirus hastaları qayd etilmedi, dep bildire şeerniñ Rusiye ükümeti matbuat hızmeti.
«Yuqunç hastahanesinde COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan eki insan yata, olar kerekli tibbiy yardım ala. Yuqunç hastahanesinde 23 insan buluna. 577 kişi yaşağan yerinde közetile», – dep aytıla haberde.
Soñki hasta qayd etilgen Nadejdintsev soqağındaki №1 şeer hastahanesi aprelniñ 9-ndan berli observator olaraq çalışa, dep qayd ete müessise.
Aprelniñ 12-si sabasına qadar Qırımda 31 koronavirus hastası qayd etildi. 2973 insan közetüv altında buluna.
Qırımda aprelniñ 11-nde bir koronavirus hastası qayd etilgen edi.
Aqyarda altı insan hastalandı, dördü tüzeldi.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İşğal etilgen Yaltada «Moskva – Yalta – Tranzit» mizah ve estrada açıq festivali çerçivesinde «Yubileynıy» kompleksiniñ yanında «Klara Novikovanıñ şlâpası»na abideniñ açılış tedbiri keçti.
Yatla şeer şurası matbuat hızmetiniñ bergen malümatına köre, abideniñ tantanalı açılışında festival prezidenti Mihail Aşumov, Rusiye halq artisti Klara Novikova, festivalniñ jüri reisi, RSFSR halq artisti, yazıcı Arkadiy Arkanov, Rusiyede nam qazanğan artistler Nikolay Bandurin ve Simon Osiaşvili, kemaneci Stepan Mezentsev, em de abide müelifleri İgor ve Eleonora Lısenko iştirak ettiler.
«Yañı tunç abideni eykel eserlerniñ soqaqçığında yerleştirdiler. Mında «Mihail Jvanetskiyniñ çantası», «Arkadiy Arkanovnıñ yelegi», «Aleksandr Şirvindtnıñ ülesi», «İosif Kobzonnıñ mikrofonı» bar. Klara Novikovağa bağışlanğan abide üstünde şlâpa ve «Tötâ Sonâ» yazısı olğan küzgü şeklinde yapılğan. – dep bildirdiler şeer şurasında.
«Maña bu pek tesir etti, özümni nasıl alıp barmağa ve ne duymağa da bilmeyim, sağ olğanda, abide qoyuldı. Şlâpa – qadın şeyi dep aytalar, amma erkekler de olarnı taqalar. Erkekler de şlâpa yanında fotoğa tüşkenini ve er vaqıt qadınlar yanında olğanını isteyim», – dedi Klara Novikova.
Evel festival prezidenti Mihail Aşumov «Moskva – Yalta – Tranzit» mizah ve estrada festivali Yaltada yedi yıllıq teneffüsten soñ keçirilecegini bildire edi.


text:
Fevqulâde vaziyet boyunca devlet hızmetiniñ baş idaresiniñ matbuat hızmetinde qayd etkenleri kibi, cesetni şimdilik daa çıqarıp olamaylar. Elâk olğan qadınnıñ şahısı belgilenmekte.
Şimdilik olğan malümatqa köre, o, №18 kvartira saibi, 1964 senesi doğğan qadındır, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Malüm olğanı kibi, patlav bugün saba yüz berdi. Onıñ sebebi maişiy gaznıñ çıquvı ola bile.
Qurtarıcılar 54 insannı tahliye ettiler. Qaza-qurtarıcı işler devam etmekte.
Soñki ay içinde bu endi ekinci patlavdır. Mayıs 12 künü olğan facia neticesinde yedi insan elâk oldı.


text:
«Medeniy Qırım» taqımı qırımtatar tili luğatınen bağlı yapqan işi içün nadir (eski) luğatlar ya da kitaplarnı, bunen beraber, nadir şiveler ve sözler taşıyıcılarını qıdıra.
Faallerniñ sözlerine köre, şimdiki vaqıtta taqım bir çoq menbanen çalışa, bularnıñ arasında farqlı devir ve mevzularğa ait olğan luğatlar bar.
«Bu, em arbiy sözlük, em de XIX asırğa ait olğan sözlük ve ilâhre. Bu, büyük bir iştir, ve onı yapmaq içün yardımıñız kerek. Siziñ nadir (eski) luğat ya kitaplarıñız olsa, Siz, ana-babalarıñız, soy-sop ya da tanışlarıñız nadir şivelerniñ taşıyıcıları olsañız, biznen bağlanıñız! Tilimiz pek güzel ve zengindir, bunıñ içün, keliñiz, onıñ bugünki vaziyeti ve kelecegi içün beraber elimizden kelgenini yapayıq», – dep çağıra leyha iştirakçileri.
Malümat içün telefon nomerası: +79788623740
Elektron poçta adresi: sebya1997@mail.ru
Foto: İ. Gasprinskiy adına kitaphane
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Qırımtatar asıllı oyuncı ve rejisser Ahtem Seytablayev «Teletriumf» Milliy televizion mukâfatınıñ «Film/serial oyuncısı» nominatsiyasında ğalebe qazandı. Bunı dekabr 8-de «Medianânâ» neşiri bildire.
«Ahtem Seytablayev STB telekanalı azırlağan «Boysunmağan. Vasıl Stus» («Neskoreni. Vasıl Stus») filminde alğan rolü içün mukâfat aldı», – dep aytıla haberde.
Bu nominatsiyada Mihail Jonin («Dejurnıy doktor») ve Vladimir Zelenskiy («Sluga naroda») namzetleri de kösterilgen edi.
Neşir qayd ete ki, «Ahtem seyircilerniñ 621 reyini aldı, Vladimir Zelenskiy ise 4383 reyni qazandı».
«Shemı» habarcılıq ile küreş jurnalist taqiqatları yayınınıñ jurnalisti Mihail Tkaç da «Teletriumf» Milliy televizion mukâfatını aldı.
Bu sene «Teletriumf» mukâfatınıñ jüri azaları 40 nominatsiyada 307 icadiy işke qıymet kesti. İşbu milliy mukâfat Ukrainada 200 senesi dekabr 14-de tesis etilgen edi.


text:
Poloniya prezidenti Bronislav Komorovskiy bildirdi ki, işğal etilgen Qırımnıñ Ukrainağa keri qaytarılması Rusiyege qarşı cezalar lâğu etilmesiniñ esas şartlarından biri ola.
«Körgenimiz kibi, cezalar sıñırlı tesir eteler, lâkin müsbet, ve cezalar siyaseti ukrainlerniñ qarşılığını quvetleştirdi. Bütün Şarqiy Ukrainanı zapt etmek rus ğayesi kerçekleşmedi. Ebet, bunı Donbassta yaptılar, lâkin Harkov, Odessa ve bir çoq diger şeerlerde bu şey yoq», – dep ayttı Poloniya prezidenti.
Bundan ğayrı, onıñ qayd etkenine köre, al-azırda Avropa Birliginiñ umumiy mevamına qol tutmaq kerek, çünki yaqın zamanda onı «sınavlar beklemesi mümkün».
2014 senesi mart 16-da Qırım ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında «referendum» olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de Amerika Qoşma Ştatları işbu rey berüvni tanımadılar.


text:
Ukraina Yuqarı Şurası: «Ukrainada milliy birlik siyasetiniñ teşkil etilmesinde vatandaşlıq cemiyetiniñ rolü, emiyeti ve tesiri» mevzusında parlament toplaşuvını keçirmege qarar aldı, mında Ukraina prezidentiniñ qırımtatatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev çıqışta bulnacaq.
Bunı onıñ matbuat hızmeti bildire.
Muzakere etilecek sualler arasında, Cemilevniñ fikrine köre, qırımtatarlarnıñ statusı aqqında sual olmalı.
«Ukraina Yuqarı Şurası Ukraina Anayasasınıñ №11 maddesini deñiştirip, «tamır halq» añlamınıñ muayyen manasını belgilemek kerek. Ukrainada tamır halqlarnıñ sırasına kim kire bile degen mesele añlayışlı olmalı», – dey Mustafa Cemilev.
«Bunıñ ile qırımtatar halqınıñ Ukraina tamır halqı olaraq statusı aqqında qanunnı qabul etmek zaruriyeti muzakere etilmeli», – dep qoştı o.
Toplaşuv mart 11 künü keçirilecektir.


text:
Amerikalı senator Bob Körner resmiy Vaşingtonnı Rusiyege qarşı sektorlı iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetmege çağıra. Bunıñ aqqında o çarşenbe künü Kiyevde ötkerilgen matbuat-konferentsiyası devamında bildirdi. Onıñ sözlerine binaen, şimdilik, Ğarp ukrain akimiyetine yardım etkence, Rusiye onı daa çoq devirmege istegeni körünip tura. Cumhuriyetçi-senator Bob Corker azatlıq Radiosına aytqan fikiriniñ manasını añlattı.
–Rusiyeniñ bu devlette areketlerine Ğarb keregi kibi daa cevap bermedi. Rusiye yapqan er türlü adımı içün cevap berecegini añlamağance, Ukrainanıñ şarqındaki kerginlik devam etecek. Men ümüt etem ki, eñ yaqın vaqıtta, vaziyet deñişir.
– Sizniñ teşebbüsiñiznen Ukrainağa Amerika tarafından ayırılğan milliard dollarnıñ taqdiri ne olacaq?
– Bu memleketniñ maliye cietinden büyük problemleri bar. Olarnı çezmek içün kerekli islâatlarnı keçirmeli, mında Halqara Valüta Fondu (İMF) büyük rol oynay. Em de Avropa Birligi kendi yardımını teklif etti.
Siz qayd etkeniñiz kibi, men memnüniyet ile, bu devletke yardım kösterilecegi aqqında qanun leyhasınıñ müelliflerinden biri oldım. Bu qol tutuv işareti, men quvana-quvana bu işni yaptım. Amma, yardım ile birlikte, tıştan devletni qarıştırğan Rusiyege qarşılıq kösterilmeli. Zanımca, memleketniñ inkişafı içün eki usulnı qullanmaq kerek.
– Siz ukrain akimiyetini Rusiye ile munasebetlerde özüni qolda tutqanı içün maqtaysızñız. Amma, Ukrainada çoq insanlar Ukraina Qırımsız qalğanı ve devletniñ şarqındaki kerginlik içün akimiyetni teñqid ete. Sizniñ fikiriñiz nege esaslana?
– Menimce, akimiyet vekilleri Rusiyeni toqtatıp olmağanları içün vatandaşları olarnı teñqid etkenlerini yahşı añlaydırlar.Kerçek aytsam, Rusiye bunı yapacaq kibi olsa, Ğarb ta cevap bermese, onı küçlü iradeli ukrain ordusı bile onı toqtatamaz. Olarnıñ ne qaynaqları, ne de kadrları bar.
Belki Rusiye, Ukrainanıñ öyle bir areket etkenini istey ki, bütün dünya tamam o problema çıqarğanını bellegenini isteydir. Men bellesem, ukrain akimiyeti sabırlı olğanını kösterdi. 2008 senesi Gürcistanda olğan vaqialar ders olıp qaldı, onıñ içün ukrainli akimiyet vaziyetni añlap ,keregi kibi areket ete.


text:
Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin ukrain diasporasınıñ vekilleri içün çift vatandaşlıqqa qoltuttı.
«Böyle ukrainler içün çift vatandaşlıqqa qoltutam ve ardı-sıra bunı aytam. Mence, kriteriylerni yazıp qoymalımız. Elbette, buña kelmek kerek. Mında çalışacaq biñlernen ukrainalını coyamız, olar tek devlet organlarına ya da bürokratiyada, bizneste çalışacaq degil, zemaneviy ukrain medeniyetini şekillendirecekler», – dep ayttı Klimkin, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
BM 2017 senesiniñ esabatına binaen, dünyada 5,9 million ukrainalı migrant bar edi. Ukraina bu köstergiçke köre «on» memleket sırasına kirgen edi. Birleşken Milletler belli memlekette dünyağa kelip, anda yaşamağa bütün insanlarnı icretçiler sırasına kirsetmekte. BM esaplarına köre, Sovetler Birligi dağılğan soñ Rusiyede üç million ukrain qaldı.
Ukraina Anayasası çift vatandaşlıqnı almağa yasaq ete.


text:
Moskva Basman mahkemesi fevral 10 künü uçucı Nadejda Savçenkonıñ tevqifini mayıs 13-ne qadar uzatmaq kibi taqiqat muracaatını baqacaq.
Rusiye akimiyeti Savçenkonı iyün 17 künü Lugansk civarında Rusiye jurnalistleriniñ ölüminde qabaatlay. Ukrain uçucısı qabaatnı red ete ve bundan evel separatistler tarafından zapt etilip, Rusiyege ketirilgenini bildire. Yanvarniñ soñunda Savçenkoğa nisbeten – sıñırdan qanunsız keçüv boyunca cinaiy iş açıldı.
SİZOda Savçenko qanunsız tevqifine narazılığını bildirip, açlıqnı ilân etti.
Moskvağa Basman mahkemesi toplaşuvına «Batkivşçina» firqasınıñ deputatları ve tatası – Vera Savçenko kelecek olalar.


text:
Canköy rayonında Qalay islâmiy ilimler medresesini gazğa qoştılar. Bir yıl devamında medrese memuriyeti gazifikatsiya leyhasını azırladı, qızdıruv sistemasını qurıp işletmek içün kerekli donatmalarnı aldı.
Qalay medresesiniñ müdiri Edem Lümanovnıñ sözlerine köre, 20 yıl devamında Qalay medresesi kömürnen qızdırıldı, bugünki künde ise, bu pek masraflı ve ekologiya ceetinden zararlıdır.
“Medreseniñ gaznen qızdırıluvı onıñ bücetini iqtisat eter, müessiseniñ hocalıq hızmeti hadimleriniñ işini qolaylaştırır ve etraftaki müitni saqlamağa yardım eter”, – dedi Edem Lümanov.
Al-ı azırda Qalay islâmiy ilimler medresesinde 33 oğlan ve 30 qız tahsillerini ala, bundan da ğayrı, hafızlar medresesinde 27 talebe oquy.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Mesutov SİZOda ayaq hastalığı sebebinden zornen yüre, dep bildirdi Rusiye izolâtorına barğan advokat Siyar Paniç «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine.
Bu sene mayısında Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti onı ve Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» qalğan mabüslerini Rostov-na-Donudaki SİZO-1-ge konvoylıq etti.
«Sağlıq problemleri bar, ayağı şişti. SİZO feldşeri ve eki kere çağırılğan cerrah tarafından baqıldı, dedi. Birinci sefer baqılıp tevsiyeler berildi, ekinci kere kontrol oldı. Eki kere rentgen yapıldı, amma ayaq şişmesiniñ sebebini öyle de aytmadılar. Sınğanını inkâr eteler», – dep ayttı imayeci.
Ekim baqqan soñ, Mesutov yanğı ile küreş ine, antibiotik, ağrı kesici aldı. Şimdi müsbet deñişmeler bar – şişik ketti, amma o, topallay ve zornen yüre.
«Ayaq problemleri sebebinden Ruslan er künlik kezintige çıqıp olamay, çünki dördünci qatta buluna. Çıqması zor olmasın dep, SİZO yolbaşçısı muavininden onı birinci qatqa almağa rica ettim», – dep qoştı Paniç.
Mesutovnıñ qorantası sağlıq vaziyeti sebebinden Rostov vilâyetiniñ cemaat közetüv komissiyasına ariza bergen edi.
Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mahkeme esnasında qadı hastalanğanı içün uzun teneffüs ilân etildi. Soñki oturışuv oktâbrniñ 21-nde oldı, eñ yaqını ise dekabrniñ 22-ne belgilendi.
Ruslan Mesutov 2020 senesi iyünniñ 10-nda Aluştanıñ Büyük Lambat (Malıy Mayak) köyünde tutuldı. Onen beraber daa üç qırımtatarı tutuldı. Mesutov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmı («Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv») ve Rusiye Ceza kodeksiniñ 278-inci maddesi ve 30-ıncı maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden («Evelden añlaşqan insan gruppasınıñ akimiyetni küçnen zapt etüv azırlığı») qabaatlana.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini siyasiy mabüs dep tanıdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İyünniñ 4-ü sabasına Aqyarda bir COVID-19 hastası qayd etildi. Şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, hasta Sankt-Peterburgdan qayttı ve özüni izolâtsiya etken edi.
«Bugünki künde yuqunç hastahanesinde 79 insan közetüv altında buluna, №9 şeer hastahanesinde – 81. Yaşağan yerinde 1248 insan közetile. İyünniñ 3-nde keçiş noqtalarında 114 kişiniñ eksperss tedqiqi yapıldı», – dep bildirdi müessise.
Yılnıñ başından, akimiyetniñ malümatına köre, Aqyarda 171 insan koronavirus yuqunçına oğradı. 141 kişi tüzeldi, 3 kişi vefat etti.
Keçken künü Qırımda altı koronavirus hastası qayd etildi, bir insan vefat etti. Umumen Qırımda 405 koronavirus hastası qayd etildi. 29-ı çetelden keldi, 74-ü – qomşu Rusiyeden. 285 insan tüzeldi. 12 COVID-19 hastası vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Almaniya kantsleri Angela Merkel, Almaniyağa müdafaa masraflarını arttırmaq kerek olğanınıñ añlatılması içün mahsus video blogda Qırımnıñ ilhaqı ile Ukrainanıñ şarqındaki cenkni, Almaniya tarafından mudafaa masraflarınıñ arttırılması içün sebeptir, dedi. Bunı Deutsche Welle bildirdi.
Merkel: «NATOğa meydan oqumaları soñki yıllarda qatiyen deñişti. Rusiye tarafından Qırımnıñ ilhaqından ve Moskva tarafından Ukrainanıñ şarqında separatistlerge qol tutuvından soñ NATO içün Alyansnıñ müdafaasında diqqatını toplamaq müim. Bunıñ içün belli bir çareler körmek, misal içün, Merkeziy ve Şarqiy Avropada mevcütligini arttırmaq kerek», – dep qayd etti.
Siyasetçi, NATOnıñ «bizni qorçalamaq azır olğanını» köstermek keregine baqmadan, aynı zamanda Rusiye ile münasebetlerniñ eyileşmesi içün çalışmaq lâzim, dep qayd etti.
Alman siyasetçisi: «Elbette, biz Rusiye ile mesüliyetli münasebetlerimizniñ olmasını isteymiz. Bu sebepten biz, Rusiye-NATO Şurasındaki müzakerelerniñ yapılmasını devam ettirecekmiz», – dep ayrıca qayd etti.
Merkel nutqunda Almaniyanıñ, müdafaa masraflarını umumiy içki mahsulatnıñ (UİM) 2%-ine (şimdi olar 1,24%-ni teşkil eteler) qadar arttırmaq mecburiyetini tasdiqladı. Kantsler, müdafaa masraflarınıñ arttırılmasına umumen menfiy münasebet köstergen Alman toplulığına müracaat etip, müdafaa bücetiniñ arttırılması silâlar qoşusı degil de, arbiylerge, öglerinde qoyulğan vazifelerniñ eda etmeleri içün daa yahşı silâlar berilmesi olğanını qayd etti.
Daa evel, Almaniyada siyasetçiler ve cemiyet erbaplarınıñ, iyül 16-da Helsinkide keçirilmesi planlaştırılğan AQŞ ve Rusiye prezidentleriniñ körüşüvi münasebeti ile rahatsız olğanları bildirilgen edi.
Tramp bundan evel, fikrince, yetersiz olğan NATOğa paralar ayıruv seviyeleri içün NATOğa kirgen devletlerni ve şu cümleden Almaniyanı defalarca tenqit etti. İyül 6-da Montana ştatında çıqışta bulunğanda o, Almaniya kantsleri Angela Merkel AQŞtan Avropanıñ qorçalamasını istey, amma aynı zamanda özü Rusiye ile gaz boyunca añlaşmalar yapa, dedi. Ondan ğayrı Tramp, Putin ile körüşüv kibi vaqialarğa bütün ömür azırlanğanını ve Rusiye lideriniñ onı «yeñip olamaycağından» emin olğanını söyledi.


text:
Kremlniñ nezaretinde çalışqan Qırım akimiyetiniñ Devlet qayd etüv ve kadastr komitetiniñ reisi Aleksandr Spiridonov, toplaşuv devamında öz hadimlerini, zayıf çalışqanları sebebinden, işten çıqaracağınen tehdit etti. Bunı iyünniñ 15-nde müessiseniñ matbuat hızmeti haber etti.
«Reisniñ er bir muavini kerekli vekâleteler qazandı ve mesüliyetindeki saada olarnıñ semereli şekilde kerçekleşmesini teminlemeli. Bu aqta avale endi imzalanğan. İdare eyyetinde öz vazifesiniñ mecburiyetlerini zayıf eda etkenler cezalanmaq mümkün, ve atta rutbesinden endirilmek ya da vazifesinden boşatılmaq mümkün», – dep qayd etti Spiridonov.
Müessisede bildireler ki, «Devlet kadastr komitetinde, kadrlar erkânını saqlap, büyük deñişmeler ötkerile».
Keçende, taqiqat organları tarafından Qırım Devlet kadastr komiteti Yalta şeer bölüginiñ hadimine qarşı cinaiy iş açılğanı belli oldı. O hadim Aluştada topraq damartılarınıñ qayd etilüvi vaqıtında qanunnı bozğan. Devlet kadastr komitetiniñ hadimine qarşı atılğan qabaatnıñ cezası – dört yılğa qadar apis müddeti olmaq mümkün.


text:
Awrupa Ğädälät Şurasınnan Pol’şağa ştraf
Awrupa Ğädälät Şurası êşçänlegen tuqtatu qararına kilengän kümer şaxtasın yapmağan Pol’şağa könenä 500 meñ yevro ştraf saldı
Üzäge Lyuksemburgta urnaşqan Awrupa Berlegeneñ iñ yuğarı mäxkämäse Awrupa ğädälät şurası Çexiyanıñ çik buyına yaqın kümer şaxtası arqasında Pol’şağa qarşı açqan mäxkämä êşendä xökem çığardı.
Qararda: "Pol’şa Turow şaxtasında lignit çığarunı tuqtatmağanı öçen Awrupa Berlege komissiyasına könenä 500 meñ yevro külämendä aqçalata cäza tüläwgä xökem itelde”, - dip äytelde.
Mäxkämä may ayında "waqıtlıça çara" bularaq şuşı şaxta êşçänlegeneñ tuqtatıluına qarar qılğan, Pol’şa isä bu qararnı ütämägän ide.
Pol’şa êlektr êşläp çığarunıñ yaqınça yartısın kümer belän täêmin itä. Turow yatması ilneñ kümer çığanaqları arasında ähämiyätle urın alıp tora.
Bäyläneşle xäbärlär
Qan banklarındağı ürnäklär analizlanaçaq
Qıtay Uxan' şähärendä qan banklarında saqlanuçı ürnäklärne koronavirus kilep çığışın tikşerü öçen ala


text:
Qırımdaki qızdıruv merkezleriniñ 97% keleyatqan qış mevsimine azırlar. Bunı Rusiye nezareti astında olğan Qırım Mesken-kommunal hocalıq naziri Sergey Karpov bildirdi.
Karpovnıñ sözlerine köre, Keriç ve Aqmescitte, Yedi Quyu ve Aqmescit rayonında qızdıruv merkezlerinde tamir işleri daa bitmedi.
«Bügünki künde 13 512 mesken ev (bu plandan 98% teşkil ete), suv keçirüv ve kanalizatsiya ağları hocalığınıñ 99% ve qızdıruv noqtalarınıñ 97% endi azır. 272 çoqdaireli evde azırlıq işleri daa yekünlenmedi», – dedi o.
Karpov yaqarlıq ile teminlev meselesi Keriçte, Seyitler, Saq ve Aqmescit rayonlarında eñ kergin olğanını da qayd etti.
Yarımadanıñ «de facto» akimiyeti qızdıruv mevsimi, ava vaziyetine köre, 15-20 oktâbr künleri arasında başlanacağını ayta.
Küz ve qış mevsimine azırlıq işleri oktâbrniñ 1-ne qadar yekünlenmek kerek ediler. Bu vaqıtqa qadar şeerdeki esas qızdıruv merkezleri, merkeziy qızdıruv noqtaları ve sıcaq ağlar azırlanılmaq, çoqdaireli evlerde hidrolik teşkerüvler keçirilmek kerek edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenükniñ zanınca, Ukrainanıñ topraq bütünligi ğayrıdan tiklengenine qadar ve işğal etilgen Qırım onıñ nezareti altına qaytarılğanına qadar Rusiyege qarşı sert bir siyaset, şu cümleden cezalar, saqlap qalmaq kerek.
Bunı o aprel 3-te yapqan muracaatında ayttı, dep bildire Ukraina ükümetiniñ portalı.
«İstilâcı devlet olğan Rusiye Federatsiyasına qarşı sert bir siyaset. Ukrainanı qullanıp bir de bir añlaşma yoq. Ukraina devletiniñ topraq bütünligi ğayrıdan tiklenmek kerek. Donetsk, Lugansk vilâyetleri ve Qırım qaytarılmalı», – dep qayd etti ükümet reisi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatarlar
- Buñı daa baqıñız: Tatarlar
Qırımtatarlar, Qırımlar ya da Qırımlılar – Qırımda yaşağan bir halq, Qırımnıñ tamır halqı. Türkiy til zümresine mensüp olğan qırımtatar tilinde laf eteler.
Esas qısmı Qırımda (260 biñge yaqın — resmiy malümatı, 450 biñ resmiy degil malümatı), qalğanları ise Türkiyede, Bulğaristanda, Romaniyada, Özbekistanda, Rusiyede oturalar. Türkiyedeki qırımtatar diasporası bayağı büyüktir.
Qırımtatarlarnıñ çoqusı – musulmanlar (sünniyler), Anefi mezebine ait olalar.
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
Etnogenez[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qırımtatarlar – halq olaraq Qırımda şekillendi. Çeşit zamanlar Qırımda yaşap qırımtatar milletiniñ etnogenezinde iştirak etken esas halqlar bular: tavrlar, skitler, sarmatlar, alanlar, yunanlar, gotlar, proto-bulğarlar hazarlar, peçenegler; qırımtatarlar etnogenezinde ayrı yer ğarbiy qıpçaqlar (XIII asırdan soñ olarnıñ öz adı — «tatarlar») alalar, Rusiyede olar polovetsler olaraq , ğarbiy Avropada ise kumanlar olaraq belli. Ertiş (ИpTыш) özeni yalılarından kelip qıpçaqlar 11-12 asırlardan başlap Edil, Azaq deñizi ve Qara deñiz yanlarındaki çöllerine köçip yaşap başladılar (bu yerler şu zamandan berli tap XVIII asırğa qadar Deşt-i Qıpçaq, farsça دشت قپچاق – “Qıpçaqlar çölü” denile edi). Körünip tura ki, o zamanda olar Qırımğa da kirip başladılar.
Lâkin qırımtatarlarnıñ etnogenez Uluğ Ulus (Altın Orda) vaqtında oldı. Olarnıñ etnogenezde tatarlar (türkiy milleti, kerçekten moğol degil) eñ büyük bir röl oynâdılar.
Qırım hanlığı[deñiştir | kodunı deñiştir]
Tamamen halq Qırım Hanlığı devrinde şekillendi. Qırımtatarlarnıñ memleketi — Qırım Hanlığı 1441 senesinden 1783 senesine qadar yaşadı. Öz tarihınıñ ekseri devamında Qırım hanlığı Osmanlı Devletine bağlı olıp onıñ ittifaqdaşı edi. Qırımda üküm sürgen sülâle Geraylar sülâlesi edi, onıñ temelcisi ilk han I Hacı Geray edi. Qırım hanlığı devri — qırımtatar medeniyeti, sanatı ve edebiyatı inkişafınıñ zamanı. O devirdeki qırımtatar şiiriyetiniñ klassiki — Aşıq Ümer edi. Diger şairlerden eñ ziyade belli olğanlar Mahmud Qırımlı ve II Ğazı Geray han ediler. O zamandan saqlanıp qalğan mimarcılıq abidelerinden eñ müimi — Bağçasaraydaki Hansaraydır.
Rusiye İmperiyasınıñ terkibinde[deñiştir | kodunı deñiştir]
1736 senesi Rusiye orduları feldmarşal Kristof Minih yolbaşçılığı altında Bağçasaraynı yaqıp Qırımnıñ dağ aldındaki yerlerini berbat ettiler. 1783 senesi Rusiye Osmanlı Devletini yeñgen soñ Qırım başta işğal olundı, bundan soñ ise Rusiye tarafından anneksirlendi. Bunıñ ile qırımtatarlar tarihında olar tarafından “Qara asır” denilgen devir başlandı.
Rusiye memuriyeti zulum etkenleri qırımtatarlar kütleviy tarzda Osmanlı Devletine (esasen Dobruca ve Anadoluğa) icret etip başlağanlarınıñ sebebi oldı. İcretniñ eki esas dalğası 1790 ve 1850 seneleri edi. Bazı malümatlarğa köre 1790 senesi icretçilerniñ sayısı Qırımnıñ qırımtatar ealisiniñ 4/5 qısmına yetişti. İcretten evel yarımadada 600—700 biñge yaqın qırımtatar oturmaqta edi. Hanlıqnıñ ealisi ise 1783 senesine qadar tahminen 1,5 million kişiden ibaret edi. 1850 seneleri Qırımdan 300 biñge yaqın qırımtatar kettiler. Olarnıñ balalarından şimdi Türkiyedeki, Bulğaristandaki ve Romaniyadaki qırımtatar diasporası ibaret. Neticesinde köy hocalığı tüşkün alğa oğradı, Qırımnıñ çölü ise deyerli taqır oldı. O zamanda Qırımdan qırımtatar asılzadeleriniñ çoqusı ketti. Bunıñ ile beraber Rusiye ükümeti metropoliya territoriyasından icretçilerni celp etmeknen Qırımnı müstemleke ete bermekte edi. Neticesinde Rusiye Qırımnı anneksirlegen vaqıtta anda oturğan bir million qırımtatardan XIX asır soñunda 200 biñden az qaldı (Qırım bütün ealisiniñ 25 faizidir).
Qırımtatar medeniyetiniñ yañıdan yaratıluvı ulu maarifçi İsmail Gasprinskiy adınen bağlı. Aslında o yañı edebiy qırımtatar tilini yarattı. Gasprinskiy “Terciman” adlı ilk qırımtatar gazetasını neşir etip başladı. Gasprinskiy pantürkizm mefküresiniñ temelcilerinden biri olaraq sayıla.
Vatandaşlıq cenki ve Qırım MŞSC[deñiştir | kodunı deñiştir]
1917 senesi mart 25-de Aqmescitte qırımtatar qurultayı ötkerildi. Anda 2000-den ziyade delegat keldi. Qurultay Muvaqqat Qırım Musulman İcra Komitetini (MQMİK) sayladı, Başı olaraq Noman Çelebicihan saylandı. Bunıñ ile qırımtatarlarnıñ medeniy-milliy muhtariyetiniñ quruluvı başlandı.
Rusiye Vatandaşlıq cenki qırımtatarlar içün ağır müsibet oldı. 1917 senesindeki Fevral inqilâbından soñ qırımtatar halqınıñ ilk Qurultay toplanğanınen Qırımnı çoq milletli mustaqil bir devlet etmege qarar çıqarıldı. İlk Qurultaynıñ reisi Noman Çelebicihannıñ şiarı böyle edi – “Qırım – qırımlılar (yani Qırımda yaşağan adamlar) içün” (yani milletke baqmadan bütün yarımadanıñ ealisi közde tutula). Amma 1918 senesi Çelebicihan yaqalanıp bolşevikler tarafından qatil etildi. 1921—1922 seneleri arasındaki açlıq neticesinde 15 %-ge yaqın qırımtatar elâk oldı.
1921 senesi Rusiye Şuralar Federativ Sotsialistik Cumhuriyeti terkibinde Qırım Muhtar Şuralar Sotsialistik Cumhuriyeti meydanğa keldi. Onıñ memleket tilleri rus ve qırımtatar tilleri ediler, aliy başlıqları esasen qırımtatarlardan ibaret edi. Lâkin soñ 1937 senesi Stalin repressiyaları başlandılar. Qırımtatar müneverleriniñ çoqusı repressiyalarğa oğratıldı, bu cümleden belli siyasetçi Veli İbraimov ve alim Bekir Çoban-zade. 1939 senesindeki cedvelge aluvnıñ malümatına köre Qırımdaki qırımtatarlarnıñ sayısı 218179 kişi edi, yani yarımadanıñ cümle ealisiniñ 19,4 %.
Qırım Natsist Almaniya tarafından işğali[deñiştir | kodunı deñiştir]
1941 senesi noyabr ortasından 1944 senesi mayıs 12 kününe qadar Qırım alman ordusı tarafından işğal olunmaqta edi.
Qırımtatarlar alman işğalcilerine qarşı küreşte iştirak etüvi[deñiştir | kodunı deñiştir]
İşğal olunğan Qırımda partizanlar faaliyeti adetince üç devirge bölüne: 1941 senesiniñ noyabri — 1942 senesiniñ oktâbri, 1942 senesiniñ noyabri — 1943 senesiniñ oktâbri, 1943 senesiniñ oktâbri — 1944 senesiniñ apreli. Er devirde qırımtatarlar partizan areketinde faal tarzda iştirak ettiler. Noyabr 20-de Qırımda 3734 partizan, bu cümleden 2419 grajdan (esasen Qırım sakinleri) ve 1315 arbiy partizan bulunmaqta edi. Qırımtatarlar grajdan partizanlarnıñ tahminen 1/6 qısmını teşkil ete ediler. Sudaq partizan otrâdı esasen qırımtatarlardan ibaret edi. 1942 senesiniñ küzünde partizanlar ekseri Qırımdan evakuirlendi. Partizan cenkiniñ ekinci devrinde Qırım ormanlarında 400-ge yaqın partizan qaldı. 1943 senesiniñ ekinci yarımında partizan areketini quvetleştirmek içün Qırımğa yañı kadrlar yöneldiler. Bu kadrlar çoqusı Qırımda doğğan ediler, bu cümleden çoq qırımtatar. 1943-44 seneleri arasında partizan otrâdları yolbaşçılığınıñ yarısı qırımtatarlardan ibaret edi (Ablâziz Osmanov, Seyit-Ali Ametov, Cebbar Kolesnikov, Memet Moloçnikov, Ramazan Qurtümerov, Seydamet İslâmov, Osman Aşırov, Mustafa Mamutov, Talât Tınçerov, Seranecin Menacıyev, Refat Mustafayev, Mustafa Selimov, İzmail Hayrullayev ve digerleri). İşğalniñ ilki kününden başlap soñki kününe qadar alman ordularına qarşı cenkleşken partizanlar arasında (episi olıp 20 kişi) üç qırımtatar edi: Memet Moloçnikov, Seyithalil Qadıyev ve Qurtseyit Muratov. Qızıl Orduda episi olıp 35.000 qırımtatar edi. Belli qırımtatar alim ve Qırımtatar Milliy Areketi iştirakçisi Yuriy Osmanov ve belli bir sovet dissident Lüdmila Alekseeva yazalar ki, 100 638 qırımtatar Qızıl Orduda edi, 16 713 partizan areketinde iştiraq etti, 7702 yerastı teşkilâtılarda istiraq etti[3][4]. Olarnıñ tetqiqatlarnıñ neticesine köre, 1939 s. Qırımda qararnen 500.000 qırımtatar yaşadı.
II Cian cenki cebelerinde Qızıl Ordu saflarında 25 biñden ziyade qırımtatar cenkleşti. Beş qırımtatar (Petay Abilov, Teyfuq Abdul, Üzeir Abduramanov, Abdureim Reşidov, Seyitnafe Seyitveliyev) Şuralar Birliginiñ Qaramanı unvanını qazandılar, daa bir qırımtatar (Amethan Sultan) ise işbu unvannı eki defa qazandı. Eki qırımtatar (Seyit-Nebi Abduramanov ve Nasibulla Velilâyev) Şüret Ordeni tam kavalerleridir. 1949 senesi sürgünlik yerlerinde 8995 qırımtatar cenk veteranı, bu cümleden 524 zabit ve 392 serjant bulunmaqta edi.
Qırımtatar milliy areketi Ekinci cian cenkte[deñiştir | kodunı deñiştir]
1941 senesi dekabr ayında Qırımda alman işğalci memuriyetine qol tutqan musulman tatar komitetleri meydanğa ketirildiler.
Aqmescitte “Qırım musulman komiteti” öz işini başladı. 1942 senesi sentâbr ayında alman işğalci administratsiyası komitet serlevasındaki “Qırım” sözüni qullanmağa yasaqlağanınen komitet “Aqmescit musulman komiteti” denilip başladı. 1943 senesi onıñ adı “Aqmescit tatar komiteti” olaraq deñiştirildi. 1943 senesi komitetler faaliyeti toqtaldı.
Başlıca komitet programmasında Qırımda Almaniya protektoratı altındaki qırımtatarlar devletini quruv, öz parlamentinen ordusını teşkil etüv ve 1920 senesinde bolşevikler tarafından yasaqlanğan Milliy Fırqanıñ faaliyetini tiklev közde tutula edi. 1941 senesi dekabr ayında Türkiyedeki qırımtatar diasporasınıñ vekilleri Edige Qırımal ve Müstecib Ülküsal Hitlerni qırımtatar devletini qurmağa acet olğanına qandırmaq içün Berlinge keldiler, lâkin olarğa red ettiler.
Sürgünlik[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qırımtatar halqınıñ temsilcileri Qızıl Ordu saflarında faşistlerge qarşı cenkleşkenlerine ve partizan areketinde faal tarzda iştirak etkenlerine baqmadan bazıları faşitlerge qol tutqanları sürgün etüvniñ esas sebebi oldı. 1944 senesi mayıs 18 künü Stalin emri ile alman işğalcilerge qol tutqanınen qabaatlanğan qırımtatar halqı Özbekistanğa ve Qazahistan ile Tacikistan qomşu rayonlarına, kiçik gruppaları ise Mari Cumhuriyetine, Uralğa, Kostroma vilâyetine sürgün etildiler.
Sürgün etmek içün resmiy sebep 1941 senesi Qızıl ordu saflarından kütleviy tarzda dezertirlenüvi (aytılğan sayı 20 biñge yaqın kişi), alman odrularını yahşı qarşılav ve alman ordu teşkilâtlarında, politsiyada, jandarmeriyada, apishaneler ve lagerler apparatında iştirak etüvi edi. Bunıñnen beraber qırımtatar kollaboratsionistleriniñ çoqusı sürgünlikke oğramadı. 1944 senesi aprel ayındaki Qırımnı azat etüv oğrunda uruşlarda elâk olmağanlar çoqusı almanlar tarafından Almaniyağa evakuirlenip 1945 senesi ğarbiy ittifaqdaşlarğa teslim oldılar. Qırımda qalğanları ise İçki İşler Halq Komissarlığı (HKBД) tarafından 1944 senesi aprel-mayıs aylarındaki “zaçistkalar” devamında izar etilip Vatanına hainlik yapqanlar olaraq makum etildiler (episi olıp 1944 senesi aprel-mayıs içinde Qırımda çeşit milletlerniñki tahminen 5000 kollaboratsionist izar etildi). Qızıl ordu saflarında da cenk etken qırımtatarlar sürgünlikke oğradılar. B 1949 senesi sürgünlik yerlerinde 8995 qırımtatar cenk veteranı, bu cümleden 524 zabit ile 1392 serjant bulunmaqta ediler.
İşğal vaziyetinde üç yıl yaşap çoq sürgün etilgen zayıflaşıp 1944-45 seneleri açlıq ve hastalıqlardan elâk oldılar. Sovet çeşit resmiy organları bildirgenine köre qırımtatar halqınıñ 15-25 %, 1960 seneleri vefat etkenler aqqında malümat toplağan qırımtatar areketiniñ iştirakçileri bildirgenine köre ise 46 % elâk oldı.
Avdet oğrunda küreş[deñiştir | kodunı deñiştir]
1944 senesinde sürgün etilgen milletlerge 1956 senesi öz Vatanlarına avdet etmege ruhset berdiler, qırımtatarlarnıñ ise Şuralar Birligi Kommunistik Fırqasınıñ Merkeziy Komiteti (ЦK KПCC), Ukrain Kommunistik Fırqasınıñ Merkeziy Komitetine (ЦK KПy) ve vastasız sovet memleketiniñ liderlerine muracaat etkenlerine baqmadan 1989 senesine qadar böyle aqqı yoq edi. 1960 senelerinden başlap Özbekistandaki qırımtatarlar oturğan yerlerde Qırımğa avdet etmeknen halq aqlarını yañıdan tiklemek oğrunda milliy areket quvetleşip başladı.
Qırımğa qaytuv[deñiştir | kodunı deñiştir]
Kütleviy tarzda qırımtatarlar 1989 senesi avdet etip başladılar. Bugün Qırımda tahminen 270 biñ qırımtatar yaşay (2001 senesindeki bütün Ukraina boyunca cedvelge aluvğa köre 243 433 kişi [5]). Sürgünlik yerlerinde de tahminen 150 biñ kişi qaldı.
1991 senesi II Qurultay toplanğanınen qırımtatarlar milliy öz-özüni idare etme sisteması yaratıldı. Er beş yıl Qurultay saylavları ötkerile, Qurultaynı Qırımtatar Milliy Meclisi tize. 1991 senesinden berli Meclisniñ almaştırılmağan reisi Mustafa Cemilevdir.
Din[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qırımtatarlarnıñ çoqusı — musulmanlar (sünniyler). Qırımtatarlar İslâmğa dönüvi uzun müddetli olıp millet şekillenüvinen parallel tarzda keçmekte edi. Bu yoldaki ilki adım XIII asırda selcükler tarafından Sudaq ve onıñ civarını basıp alğanınen tasavvuf qardaşlıqları darqaluvı edi, soñki adım ise — 1778 senesindeki Qırımdan sürgün etilüvinden qaçınmağa istegenler Qırım hristianlarınıñ kütleviy tarzda İslâmğa dönüvi edi. Qırım ealisiniñ ekseri ise İslâmğa Altın Ordu ve Qırım Hanlığı devirlerinde döndi. Şimdi Qırımda üç yüzge yaqın musulman cemaatı bar, olarnıñ ekseri Qırım Musulmanlarınıñ Diniy İdaresine birleşti (Anefi mezebine ait ola).
Subetnoslar[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qırımtatar halqı üç subetnik gruppadan ibarettir: noğaylar (çöllü qırımtatarlar), tatlar (dağlı qırımtatarlar) ve yalıboylular (yalıboylu tatarlar).
Tatlar[deñiştir | kodunı deñiştir]
Sürgünlikten evel tatlar (dağlı qırımtatarlar) dağlar ve dağ aldında yani orta yolaqta yaşay ediler. Tatlarnıñ etnogenezi — ğayet mürekkep ve tamamen talil olmağan bir protsess. Bu subetnos şekillengeninde Qırımda çeşit zamanlar yaşağan bar milletler ve qabileler deyerlik cümlesi iştirak etti: tavrlar, sarmatlar, skitler, alanlar, gotlar, rumlar, çerkezler, hazarlar, bulğarlar, peçenegler, ğarbiy qıpçaqlar (Avropa menbalarından kumanlar, rus menbalarından ise polovetsler olaraq belli) ve tatarlar (türkiy milleti). Tat şivesinde em oğuz, em de qıpçaq hasiyetleri mevcut. Bu şive zemaneviy qırımtatar tiliniñ esasıdır.
Noğaylar[deñiştir | kodunı deñiştir]
Noğaylar (çöllü qırımtatarlar) çölde yaşay ediler. Olarnıñ etnogenezinde esasen tatarlar (türkiy milleti), ğarbiy qıpçaqlar (kumanlar), şarqiy qıpçaqlar iştirak ettiler. Irq ceetinden noğaylar avropalılar, lâkin turanidlik alâmetleri de bar. Noğay şivesi türkiy tillerniñ qıpçaq gruppasına mensüptir.
Yalıboylular[deñiştir | kodunı deñiştir]
Sürgünlikten evel yalıboylular (yalıboylu tatarlar) Qırımnıñ cenübiy yalı boyunda yaşay ediler. Bu gruppa etnogenezinde rumlar, gotlar ve çerkezler, Yalı boyu şarqındaki sakinler etnogenezinde ise italiyalılar da (cenevizler) iştirak ettiler. Yalıboylu şivesi türkiy tiller oğuz gruppasına mensüp, türk tiline yaqındır. İşbu şivede çoq yunan ve italiyan alınmaları bardır. İsmail Gasprinskiy yaratqan eski qırımtatar edebiy tili aynı bu şive esasında edi.
Şimdiki vaziyet[deñiştir | kodunı deñiştir]
1944 senesine qadar yalıboylular, tatlar ve noğaylar özara deyerlik qarışmay ediler, faqat sürgünlik ananeviy yaşap turğan areallarını bozdı. Keçken 60 yıl devamında işbu üç subetnik gruppa qarışıp başlağanınen yekâne milletke çevirilüv protsessi quvetleşti. Şimdi ekseriy ailelerde aqay-apay çeşit subetnoslerge mensüp. Bir çoq sebepten qırımtatarlar çoqusı Qırımğa qaytıp ecatları yaşap turğan yerlerde oturalmaylar, bunıñ içün qarışuv ep devam etmekte.
Qırımtatar edebiyatı[deñiştir | kodunı deñiştir]
Belli qırımtatarlar[deñiştir | kodunı deñiştir]
Belli qırımtatar şairleri[deñiştir | kodunı deñiştir]
Bularnı da baqıp çıqıñız[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Qırımtatar tili
- Qırımtatar gimni
- Qırımtatar bayrağı
- Qırımtatar tamğası
- Qırımtatar medeniyeti
- Qırım Hanlığı
Edebiyat[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Valeriy Vozgrin “Qırımtatarlarnıñ tarihiy taqdirleri” (Rusça)
- “Qırımtatar entsiklopediyası”, tizgen - Refiq Muzafarov, Aqmescit 1993-95. (Rusça)
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Qırımtatar Milliy Meclisi
- Qırımtatar saytlarına bağlantılar cıyıntığı
- Alem-i Medeniye - Qırım halqınıñ medeniyet hazinesi
- Qırımtatar muzıkası
- “Bizim Qırım” teşkilâtınıñ saytı
- Milliy Fırqa adlı siyasiy fırqa
- Qırımtatarlar aqqında maqalelerniñ kitaphanesi (79 maqale) (Rusça)
- Qırım gençleriniñ saytı (Rusça)
- Türkiyedeki qırımtatar diasporasınıñ portalı (Türkçe)
- Qırımtatarlarnıñ dekorativ-tadbiqiy sanatı
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ KpыMckиe TaTapы -- БPЭ
- ↑ Crimean Tatars and Noghais in Turkey.
- ↑ Юpий OcMaHoB, ИcTopичeckиe cпpaBkи, saife 83
- ↑ ЛюдMилa AлekceeBa. ГлaBa 8. KpыMckoTaTapckoe дBижeHиe зa BoзBpaщeHиe B KpыM // ИcTopия иHakoMыcлия B CCCP. — 1983.
- ↑ Лидия БoбылeBa, KpыMcko-TaTapckиe Mифы и coциaлbHo-пoлиTичeckaя peaлbHocTb KpыMa


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar faali Raim Ayvazovnıñ sıñırlav tedbiri olaraq nezarette tutuluvını belgiledi. O, mayısnıñ 15-ne qadar SİZOda qalacaq. Bu aqta faal Raul Dittan Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Oturışuv bir saat keç qalıp başlandı. Mahkeme salonına tuvğanları alındı, qalğan diñleyiciler, er vaqıt kibi, mahkeme binasına bile kirsetilmedi. Oturışuv bir buçuq saat devam etti, advokat onıñ neticelerini izaatlamağa istemedi. Amma, anasınıñ aytqanına köre, mahkeme Raimni mayısnıñ 15-ne qadar apiske aldı. Tuvğanlarına özüni bir qarar is ete, dep ayttı. Tutulğanda onı kimse urmadı, dep bildirdi», – dedi faal.
Bavurçı (Kamenka) qasabasınıñ sakini, qırımtatar faali Raim Ayvazov aprelniñ 17-nde gece Qırım ve esas Ukraina memuriy sıñırından keçkende ğayıp oldı. Tuvğanları onı qıdırmağa ketti, dep haber etilgen edi.
Aprelniñ 17-nde kündüz Ayvazov tuvğanlarınen bağlandı. Raim Ayvazov 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmına (terrorist tanılğan teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv) istinaden qabaatlanğanını ve «Aqmescitteki ekinci Hizb ut-Tahrir davasınıñ» erkânına qoşulğanını qız qardaşına telefonda haber etti.
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, Raim Ayvazov Qırımda apiske alınğan qırımtatar faallerine Rostov-na-Donuğa aş ve urba yollamaqnen oğraşa edi.
Qırımdaki FSB ve Rusiye sıñır idaresiniñ hadimleri Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkeninden şübheli sayılğan kişi tutuldı, dep bildire.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina akimiyeti eki qırımtatar qadınını ve 7 balasını Suriyeniñ şimaliy-şarqında bulunğan ve Suriye demokratik quvetleriniñ memuriyeti kontrolindeki Roj qaçaqlar lagerinden aldı. Bu aqta mahsus tedbirlerde iştirak etken, amma resmiy izaat berip olamağan Ukraina quvet müessiselerinden biriniñ hadimi Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Onıñ malümatına köre, qırımlılar ve balaları Suriyeden Ukrainağa kele. Ukrainalılar Ukraina telükesizlik hızmeti, Ukraina Tış işler nazirligi, Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş idaresi ve Tış istihbarat hızmetiniñ mahsus tedbirleri neticesinde azat etildi.
Qırım.Aqiqat, Ukraina Tış işler nazirligine muracaat etip, qırımlılarnıñ Suriyedeki qaçaqlar lagerinden azat etilgenini ve tezden Ukrainağa kelecegini tasdıqlamağa rica etti. Müessise, resmiy izaat ile cevap azırlay, amma şimdilik bu malümatnı ne tasdıqlap ola, ne de red etip ola, dep bildirdi.
Bundan evel Qırımtatar Milliy Meclisi ukrainalı qadınlarnıñ Suriyedeki qaçaqlar lagerinden qaytmasına yardım etmege çağırğan edi.
Refat Çubarovnıñ 2019 senesi mart ayında bildirgenine köre, 21 qadın ve 54 bala – Ukraina vatandaşları – Suriyede «viran etilgen infrastrukturalı zor şaraitlerde» buluna ve Ukrainağa qaytmaq içün yardım istey.
Suriyede 2011 senesinden berli vatandaş cenki devam ete, onıñ neticesinde tahminen 400 biñ kişi elâk oldı.


text:
Soñki eki yıl devamında qırımlılarğa esas Ukrainadaki aliy oquv yurtlarına oqumağa kirmege yardım etken «Qırım – Ukrainadır» tasil merkezleriniñ sayısı üç qat arttı, şimdi 35 danesi bar. Bu aqta Ukraina tasil ve ilim nazirligi UNN ukrain haber agentliginiñ muracaatına bergen cevapta aytıla.
«2017 ve 2018 seneleri aliy tasil oquv yurtları esasında (Berdânsk, Dnipro, Zaporijjâ, İzmail, Kyiv, Melitopol, Mikolayıv, Odesa, Pervomaysk, Harkiv, Herson şeerleri) «Qırım – Ukrainadır» 35 merkezi çalışqan edi», – dep aytıla cevapta.
Nazirlikniñ malümatına köre, «Qırım – Ukrainadır» tasil merkezleriniñ 3 yıllıq işinde bu merkezler vastasınen oqumağa kirgenlerniñ sayısı eki qat arttı: 2016 senesi 153 qırımlı, 2017 senesi 204 qırımlı, 2018 senesi ise 227 insan oldı.
Nazirlik 2019 senesi kene de «Qırım – Ukrainadır» adlı 35 merkez çalışacaq, dep bildirdi.
Daa evel Ukraina tasil ve İlim nazirligi Qırım ve Donbas abituriyentleri içün talimat derc etken edi.


text:
Halqara para fondu (MVF) Extended Fund Facility programması boyunca Ukrainağa maddiy yardım berilmesini belgiledi. Bunı çarşenbe künü, mart 11-de, Radio Svoboda bildirdi.
«MVF müdirler şurası 17,5 milliard dollar miqdarında EFF programmasına qoltuttı», – dep qayd etti MFV emir müdiri Christine Lagarde.
Mart 10-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukrainağa kenişletilgen maddiy paranı almağa imkân berecek qanunlarnı imzaladı.
Fevral 12-de Halqara para fondu Ukraina ile yardım programmasını belgiledi: eñ yaqın dört yıl devamında Ukraina 17,5 milliard dollarnı alacaq.
Ukrainada MVF missiyasınıñ yolbaşçısı Nikolay Georgiyevniñ aytqanına köre, Halqara para fondunıñ müdirler şurası Ukrainanı maliye etüv qararını eñ yaqın dört afta devamında qabul ete bile.
Fond qayd ete ki, yardım belgilengen para miqdarı ile sıñırlanmaycaq, çünki Avropa rekonstruktsiya ve inkişaf bankı, Bütün dünya bankı, Amerika Qoşma Ştatları ve diger devletler bu sene ukrain islâatlarınıñ donorı olmağa razı oldılar.
Yanvar ayında Bütün dünya bankı Ukraina iqtisadiyatınıñ 2015 senesi 1%-dan 2,3%-ğa qadar tüşüv tahminini fenalaştırdı.
Devlet statistika hızmetiniñ beyanatına binaen, Ukrainadaki inflâtsiya 2014 senesi aman-aman 25% teşkil etti.


text:
Ukraina Baş prokuraturası yanındaki QMC prokuraturası dekabr 9 künü FSB hadimleri tarafından ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq baş müdiri Elzara İslâmovanıñ evinde keçirilgen qanunsız tintüv boyunca mahkemeden evel taqiqatqa başladı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa prokuraturada bildirdiler.
Cinaiy iş aynı şu künü – tintüv aqqında haber peyda olğanda, açıldı.
«Qırım territoriyasında havfsızlıq organı – Rusiye Federatsiyasınıñ FSB bölüginiñ hadimleri tarafından Elzara İslâmovanıñ evinde keçirilgen tintüv boyunca cinaiy iş açıldı. Evel onıñ evinde noyabr ayında keçirilgen tintüv boyunca QMC prokuraturası Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 162 maddesi 2-nci qısmına ve Ukraina CK 187 maddesi 3-nci qısmına köre qanun bozuluvı hususiyetleri boyunca mahkemeden evel taqiqatlarnıñ yekâne cedveline malümat kirsetilgen edi», – deyler prokuraturada.
İslâmovanıñ evinde nevbetteki tintüv FSB hadimleri tarafından dekabr 9-da keçirildi. Qırım qamaçavı idarecisi, ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmovğa nisbeten açılğan cinaiy işniñ çerçivesinde keçirilgen ekinci tintüvdir.
Qırımda noyabr 2 künü ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq hadimleriniñ – Elzara İslâmova, Lilâ Bucurovanıñ evlerinde ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babasınıñ ve Moskvadaki onıñ şahsiy evinde tintüvlerni keçirdiler. Bu sene mayıs ayında ATR sabıq baş müdiri Elzara İslâmova Lilâ Bucurova ile birlikte «QARA DEÑİZ PRODUCTION» mustaqil production studiyasını teşkil ettiler.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı boyunca eki cinaiy işni açtı.


text:
Qırımda taqip etilgen ukrain mühbiri Mıkola Semenanıñ adliyecisi Aleksandr Popkov belley ki, rusiyeli mahkeme tarafından adaletli ve aqlağan qararnıñ qabul etilecegi fırsatı sıfırğa yaqındır. Bu aqta Popkov Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında bildirdi.
«Rusiye Federatsiyasında siyasiy işler boyunca, bu ise, şübesiz, siyasiy bir iştir, adaletli ve aqlağan qararnıñ alınması fırsatları sıfırğa yaqındır. Bizde (Rusiyede – QA) bu qabaatlav ne qadar añlaşılmağan, ne qadar mantıqsız olğanını aydınlatmaq imkân bar. Hususan Mıkola Semenanıñ işinde bu, mühbir, onıñ mühbircilik faaliyeti içün, onıñ aqqı bar olğan öz fikrini halqqa bildirgeni içün taqip etilgenini köstermeknen belgilenecek», – dedi Popkov.
Bundan evel Popkov bildirdi ki, oktâbr-noyabr aylarında mühbirniñ işi rusiyeli mahkemege teslim etilecek.
Baarde Qırımda kütleviy şekilde tintüvler, bu cümleden, Qırım.Aqiqat ile işbirlik tutqanında şeklenilgen mustaqil mühbirlerde tintüvler keçirildi. Radio Svoboda müellifi Mıkola Semenağa qarşı Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağırğanında şeklenilüv boyunca cinaiy iş açıldı. Rusiyeli taqiqat oña yarımadadan çıqmağa yasaq etti.
Avgust 29-da, bazarertesi künü Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi belli ukrain mühbiri Mıkola Semenanıñ adliyecisi bergen FSB taqiqatçısınıñ areketlerine qarşı şikâyetini red etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Mayıs 13-ünden 14-üne gece Aqmescit loqsahanesinde “Hizb ut-Tahrir” davası boyunca tevqif etilgen cemaat imayecisi Riza İzetovnıñ oğlu doğdı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Rostov-na-Donu Leninskiy rayon mahkemesiniñ qadısı cemaat imayecisi Riza İzetov apis müddetini üç ayğa, avgustnıñ 15-ne qadar uzattı.
Aprelniñ 2-sinde kütleviy tintüvlerden soñ tevqif etilgen ve qomşu Rusiyege alıp ketilgen qırımtatar faali İzzet Abdullayevniñ qızı doğdı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan bütün faallerni apiske aldı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.


text:
Odessadaki şahsiy mektepleriniñ birinde qırımtatar tilini ögretip başladılar. Bunı Qırım.Aqiqatqa mektep müdiriniñ oquv işleri boyunca muavini Abdurrahim Anafiyev bildirdi. Onıñ aytqanına köre, dersler aftada eki kere yapıla. Qırımtatar tilini oqutmaq içün birinci ve ekinci sınıflarnıñ talebelerinden eki grup tizildi. Derslerni Qırım industrial-pedagogika universitetiniñ mezunı, qırımtatar ve rus tilleri ocası oquta.
Anafiyev: «Bizde program ortaqlaşıp tizile, biz kontseptsiyanı beraber işlep çıqamız. Bizim maqsadımız, ilk nevbette, qonuşma tili, balalarnıñ canlı qırımtatar tilinde laf ete ve anlay bilmeleri. Ondan soñ grammatika esasları qoşulacaq», – dedi.
O, qırımtatar tilini ögretmek içün ocanıñ Qırımdan ketirgen derslikleri qullanıla, dep qayd etti. Derslerge yalıñız qırımtatar milletine ait balalar degil, aynı zamanda diger halqlarğa ait balalar da qatnay.
Mektep hadimi: «Mektbimizde böyle yanaşuv bar: sınıfta bir de bir milletke ait beşten ziyade talebe olsa, biz olarğa tuvğan tillerini ögremeleri içün imkân beremiz. Qırımtatar tili derslerine qatnamaq istegini bildirgenler yalıñız qırımatatarlar degil edi. Bizde qırımtatar tilini ögrenmek istegini bildirgen türkiy tillerde laf etken halqlar grubu, Qazan ve başqort tatarları bar», – dedi.
Oquv yurtunıñ memuriyetinde, «Hacibey» mektebinde ondan ğayrı ukrain, rus, arap ve ingliz tilleri ögretile, dep qayd ettiler.
Ukrainanıñ qıtadaki qısmında qırımtatar tili qırımtatarlar toplu surette yaşağan Herson vilâyeti Geniçesk rayonınıñ bir sıra mekteplerinde oqutıla. Novoalekseyevka qasabasında bütün fenler qırımtatar tilinde ögretilgen Ukrainada yekâne umumtasil mektep çalışmaqta.


text:
Dünya toplulığı Qırımnıñ askeriyleştirilüvini yalıñız Ukraina içün degil, Qara deñiz regionınıñ bütün memleketleri içün telüke olaraq köre.
Böyle bir fikirni qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa bildirdi. O, BM Baş Assambleyasınıñ Qırımnıñ askeriyleştirilüvinen bağlı rezolütsiyasını izaatladı.
«Vesiqada qayd etile ki, Rusiye akimiyetleri yaqın memleketlerniñ ekologiyası içün telüke olıp, Qara deñiz regionınıñ istiqrarını boza. Metinde ayrıca qayd etile ki, Rusiye Qırımda nükleer silânı yarımadağa ketirmek içün imkânlar yarattı. Bundan ğayrı, vesiqanı imzalağan memleketler Keriç boğazında zapt etilgen Ukraina gemileri ve deñizcileriniñ şartsız azat etilmesine çağıra. Müimi şu ki, rezolütsiya Qırımdan tek askerlerniñ çıqarılmasını talap etmey, Ukraina toprağınıñ işğalini toqtatmasına çağıra», – dep qayd etti Cemilev.
Dekabrniñ 18-nde BM Baş Assambleyası Qırım, Qara ve Azaq deñizleriniñ askeriyleştirilüvinen bağlı rezolütsiyanı qabul etti. Oña 66 memleket qoltuttı, 19 – qarşı çıqtı, 72 – bitaraf oldı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko BM Baş Assambleyasınıñ Qırım, Qara ve Azaq deñizleriniñ askeriyleştirilüvinen bağlı rezolütsiyasını alğışladı.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Kiyevdeki Rusiye elçiligi Ukraina Tışqı işler nazirligine olarnıñ binasına ücümni taqiq etmek talabınen narazılıq mektübini yolladı. Bu aqta rusiyeli media, diplomatik temsilciliginiñ malümatına esaslanıp, bildiree.
«Gece yüz bergen ücüm sebebinden, Kiyevdeki Rusiye elçiligi Ukraina Tışqı işler nazirligine vaqianı taqiq etmek ve rusiyeli diplomatik missiyanıñ havfsızlığını teminlemek talabınen narazılıq mektübini yolladı» – dep bildirdiler elçilikte.
Belli olmağan şahıslar sentâbr 16-dan 17-ge keçer gecesi Kiyevdeki Rusiye Federatsiyası elçiligine fişenk attı. Reuters agentliginiñ bildirgenine köre, belli olmağan şahıslar, Qırım territoriyasında Devlet Dumasına saylavlarnıñ keçirilmesine qarşı narazılıq bildirmek içün, elçilikke ücüm etti. Ücüm etkenlerden kimse yaqalanmadı. Kiyev milliy politsiyası bildire ki, vaqia şaraitini belgiley.


text:
Altun “Yılnıñ kommunikaśiya büläge”nä layıq buldı
"Yılnıñ kommunikaśiya büläge”nä layıq bulğan İlbaşı idaräseneñ êlemtä başlığı Fahrettin Altun: "Bu büläktä xezmätläre bulğan, köne-töne ğayrät belän êşläwçe böten yul iptäşläremä räxmätläremne belderäm”, - dip äytte
Fahrettin Altun "kommunikaśiya ölkäsendäge êşçänlege belän yaña vizion qamilläşterüenä öleşläre” uñayınnan "Yılnıñ kommunikaśiya büläge”nä layıq buldı.
Altun bülägen kiçä kiç belän başqala Änkarada İlbaşı qolliyätendä oyıştırılğan Anadolu näşriyätläre cämğiyäteneñ 6nçı Anadolu Media büläkläre tantanasında İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğannan aldı.
Fahrettin Altun, sośial’ media akkauntınnan urtaqlaşqan yazmasında, Anadolu näşriyätläre cämğiyätenä räxmätlären belderep:
"Bu qıymmätle büläkne İlbaşıbıznıñ qulınnan alu isä bik zur ğorurlıq çığanağı buldı. Bu büläktä xezmätläre bulğan, köne-töne tırışıp êşläwçe böten yul iptäşläremä räxmätläremne citkeräm. Böten iptäşlärebez belän bergä xörmätle İlbaşıbıznıñ iradäse häm vizionı nigezendä bar köçebez belän êşlärgä däwam itäçäkbez”, - dip äytte.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyä Qıtayğa kisken reakśiyasın belderde
Törkiyäneñ BMO daimi wäkile Färidun Sinirlioğlu Törkiyäne “Süriyädä keşe xoquqların ütärgä” çaqırğan Qıtaynıñ BMO daimi wäkile urınbasarına: "Bez xalıqara keşe xoquqların häm humanitar xoquqnı bozuçılardan sabaq alırğa cıyınmıybız”, - dip cawap birde
Törkiyä häm Amerika F-35 mäs'äläsen urtağa quydı
İke ilneñ saqlanu ministrlıqları konfliktnı çişü öçen cıyıldı


text:
KEÇİÖREN EV TADİLAT FİRMASI,KEÇİÖREN EV DEKORASYON FİRMASI,KEÇİÖREN KIZLARPINARI CAD.YUSUF-AYŞEN TÜRE ÇİFTİ EV TADİLATI,HAYIRLI OLSUN
HASTANE FABRİKA tadilat, BİNA tadilat, YAPI tadilat, ANKARA ev tadilatı, ÇAYYOLU ev tadilatı, BATIKENT ev tadilatı, ERYAMAN ev tadilatı, ÜMİTKÖY EV tadilat, GÖLBAŞI ev tadilatı, KEÇİÖREN ev tadilatı, SİNCAN ev tadilatı, UFUKTEPE ev tadilatı, TÖREKENT ev tadilatı, MAMAK ev tadilatı, TÜRKKONUT ev tadilatı, BEYSUKENT ev tadilatı, KONUTKENT ev tadilatı, ev tadilatı, MALTEPE ev tadilatı, ev tadilatı, ŞENTEPE ev tadilatı, DİKMEN ev tadilatı, BALGAT ev tadilatı, YÜZÜNCÜYIL ev tadilatı, CEBECİ ev tadilatı, GAZİOSMANPAŞA ev tadilatı, SEYRANBAĞLARI ev tadilatı, KÜÇÜKESAT ev tadilatı, BÜYÜKESAT ev tadilatı, ALTUNİZADE ev tadilatı, BAĞLARBAŞI ev tadilatı,ANGORAEVLERİ ev tadilatı, YAŞAMKENT ev tadilatı, MUSTAFA KEMAL MAHALLESİ ev tadilatı, ESAT ev tadilatı, ÇANKAYA ev tadilatı, SANCAK MAHALLESİ ev tadilatı, KIRKKONAKLAR ev tadilatı, ÇANKAYA ORAN ev tadilatı, ORAN ev tadilatı, BALGAT ev tadilatı, KEÇİÖREN EV DEKORASYONU, ATAPARK ev tadilatı, ESERTEPE ev tadilatı, DEMETEVLER ev tadilatı, YENİMAHALLE EV tadilat,ÇAYYOLU MUTFAK DOLABI,KEÇİÖREN MUTFAK DOLABI,SÖĞÜTÖZÜ ev tadilat,kırkkonaklar ev tadilat,çankaya ev tadilat,çayyolu ev tadilat,yaşamkent ev tadilat,ankara ev tadilat,ankara ev tadilatı,anahtar teslim ev tadilatı,ankara komple ev tadilatı,mutfak dolabı modelleri,ankara mutfak dolabı,İNCEK ev tadilatı,İNCEK mutfak dolabı,SERHAT MAHALLESİ ev tadilatı,SERHAT MAHALLESİ mutfak dolabı,BATIKENT EV TADİLATI,BATIKENT MUTFAK DEKORASYONU,BATIKENT TADİLAT VE DEKORASYON,BALGAT ev tadilatı,BALGAT mutfak dolabı,ANKARA anahtar teslim ev tadilatı,ÇUKURAMBAR ev tadilatı,ÇUKURAMBAR mutfak dolabı,ev tadilat,ev dekorasyon,GAZİOSMANPAŞA ev tadilatı,gop ev tadilat,GAZİOSMANPAŞA mutfak dolabı


text:
Qırımnıñ İslâm Terek rayonında Mercedes maşinası direkke urulıp ekige bölündi. Bu aqta Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresiniñ matbuat hızmeti haber ete.
«Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ hadimleri qaza yerine kelip, ekisi bala olğan 3 insan bulunğan Mercedes maşinasınıñ aydavcısı idare etemeyip, ışıq direkine urulğanını ögrendi», – dep aytıla haberde.
Müessise malümatına köre, 2011 senesi doğğan eki bala çeşit derece yaralar alıp, Kefe bala şeer hastahanesine alındı.
Daa evel İslâm Terek rayonında «VAZ-2019» ve Ford Transit yük maşinası çatışması neticesinde bir kişi yaralandı.
Qurtarıcılar Qırımda ciddiy yol qazalarınıñ sayısı arttı, dep bildirgen edi. Qırımda 2019 senesiniñ ilk üç ayında keçken senege baqqanda bir buçuq qat ziyade aydavcı mesüliyetke çekildi.


text:
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev din erbaplarınıñ iştiraginen ananeviy körüşüvni keçirdi. O, imamlarnı Qurban bayramınen hayırladı ve Qırım regionlarında ötkerilgen tedbirler içün teşekkürlerni bildirdi. İmamlar ise, öz nevbetinde,keçken ay boyunca esabat berdiler, kesilgen qurbanlarnıñ sayısı boyunca malümat seslendirdiler ve kelecek ayğa iş planını tizdiler. Körüşüvde Müfti efendi imamlarnıñ işi ne derecede müim olğanını daa bir kere qayd etti. “Siz ealini çeşit türlü provokatsiyalardan qorçalamaq kereksiñiz, olarnıñ menfaatlarını ögge sürmelisiñiz. Aynı zamanda Müftiyatnıñ mevamında qattı turıñız, etraftakiler içün nümüne oluñız”, – dedi Müfti efendi. Bundan da ğayrı, Qırım Müftisi er bir ağır vaziyette İslâm yolunı seçip, areket etmege ve bar küçüni halq oğrunda sarf etmege davet etti.
QMDİ MDT matbuat hızmeti