text:
5 yıl apis cezası. Rusiye kontrol etken Qırımnıñ Aqşeyh rayon mahkemesinde Vladimir Baluhnıñ daa bir ükmü çıqarıldı.
2016 senesi oña tintüv ötkermege kelgenler, şu sırada da çardaqında patron ve trotil taşlar tapılğan eken. Baluhqa qarşı «silânı qanunsız saqlav» maddesi boyunca cinaiy iş açıldı. Üç yıl ve beş ay yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etilgen edi. O, narazılıq bildirmek içün açlıq grevine başladı.
Baluh apishanege avuştırılmadı – nevbetteki iş boyunca taqiqat başladı.
Vaqtınca tutuv izolâtorında Baluh kene qabaatlandı – «cemiyetten uzaqlaştırma müessisesiniñ faaliyetini bozuv» maddesi boyunca oña üç yıl apis cezası ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ grivna) para cezası tayin etildi. Umumen alğanda Vladimir Baluh 5 yıl apiste olmalı.
Al-azırda Baluh yüz künden ziyade açlıq tuta. Qırım.Aqiqat qırımlınıñ fotoresimlerini toplap, taqip etilmezden evel ve daa bir cinaiy iş boyunca üküm çıqarılması arfesindeki allarını qıyasladı.
Qarşılıq aqibetleri. Baluh taqip etilmege başlağan soñ nasıl deñişti (foto)
5 yıl apis cezası. Rusiye kontrol etken Qırımnıñ Aqşeyh rayon mahkemesinde Vladimir Baluhnıñ daa bir ükmü çıqarıldı.


c: text/html

text:
Mültimedia
QRM halqara cemaatçılıqqa işğal etilgen Qırımda halq jurnalistikanıñ vaziyeti haqqında hikãye etti
Çarşenbe künü sentãbrniñ 29-unda QRM menecerleri Zarema Bariyeva ve Tatyana Podvornãk halqara konferentsıyalarda iştirak etip, cemaatçılıqnı işğal etilgen Qırımdaki jurnalistikanıñ vaziyeti ve faal cemaatçılarğa nisbeten repressiyalar haqqında haberdar ettiler.
Menecer Zarema Bariyeva ‘Qırım Muhtar Cumhuriyetinde söz serbestliginiñ basqısı. RF siyasiy mahbüsü Amet Suleymanov’ adlı konferentsıyasına davet etilgen edi. Mezkür konferentsıya liberal demokratik firqanıñ senatoru Roberto Rampi ve insan haqlarınıñ qoruv İtalyan federatsıyasınıñ teşebbüsi ile keçirildi.
‘2014 senesi Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali halqara qanunlarnıñ bozuluvı, arbiy agressiya olmaqtan ğayrı Haber vastalar serbestliginiñ basqısı oldı. ‘Rus Qırım’nıñ sıfatını köstermek içün, parallel bir kerçekni numayış etmek içün millionlarnen dollar masraf etildi. Yarımada haqsızlıq, qanunsızlıq, serbestsizlik territoriyasına çevirildi. Şundan da ğayrı, işğalcılar qırımtatar ve ukrain faalcılar, jurnalist ve blogerlerni sistemli şekilde repressiyalarğa oğratalar’,- qayd etti Bariyeva.
Ekspert işğal etilgen Qırımda jurnalistlerniñ haqları bozulğanı, yaqalama ve tutuqlamalar haqqında añlattı.
‘Jurnalistler, halq jurnalistleri, bloger ve strimerler rusiye tarafından daima taqip etilmekte. Yazıq ki, olarnı zorbalıqnen yaqalay, tutuqlay, para cezasına mahküm eteler. Bazıda işğalcılar fizik quvettini işletip, rusiye qanuncılıqnı bile taptap keçeler’,- dedi o.
Kommunikatsıya boyunca menecer Tatyana Podvornãk ‘Qırımtatarlarnıñ halq jurnalistikası rusiye işğali şaratinde’ mevzulı maruzanı hazırlap, onı ‘Tamır halqlar ve öz-özüni tayin etüv jurnalistikası’ mevzusında onlayn-konferentsıyasında taqdim etti. Saam ameliy ilimler universiteti(Norvegiya) tarafından teşkil etilgen bu tedbirde bütün dünyadan alimler, professor ve studentler iştirak ettiler.
‘QMC ve Aqyar şeheriniñ uzun sürgen işğali neticesinde yarımadada söz serbestligi meselesi daha çoq aktual olmaqta. RF tarafından qırımtatar haber vastalarına basqı kösterile ve yoq etile. Zemaneviy vaziyette halq jurnalistika inkişafınıñ devam etilmesi tafsilãtlı araştırmalarnı talap ete’,- qayd etti Podvornãk.
QRM temsilcisi öz çıqışında qırımtatar haber vastaları yoq etilmesi neticesinde yarımadada grajdanlıq jurnalistika faal inkişaf etmege başlağanını qayd etti. Professional jurnalistler öz havfsızlığı içün Qırımnı terk etmege mecbur olğanları içün, olarnıñ yerine faal cemaatçılar çalışmağa başladılar.
‘11 qırımtatar halq jurnalisti-Amet Suleymanov, Server Mustafayev, Timur İbragimov, Marlen Asanov, Seyran Saliyev, Remzi Bekirov, Ruslan Suleymanov, Osman Arifmemetov, Rustem Şeyhaliyev, Nariman Memedeminov, Ernest Ametov rusiye silãhllı küçler tarafından yaqalanğan ediler. Bir sıra siyasiy mahbüs-Server Mustafayev, Timur İbragimov, Marlen Asanov, Seyran Saliyev rusiye mustemlekelerinde öz müddetlerini keçirmekteler. İşğlacılar jurnalistlerge 13-19 senege qadar hapis müddetlerine mahküm ettiler. Digerlerge kelgende, tetqiq işleri devam etmekte, her kün mahkeme toplaşuvları keçirile, olarda insan haqları bozulması devam etile’,- qoştı o.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yarımadanıñ işğali başlanğanından berli UNESCO İcra şurası tarafından «Qırım MC-de (Ukraina) vaziyetni nezaret etüv» on eki qarar qabul etildi. Bu, altı yıldan çoq devam etken müddette Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ meselelerini teşkilâtnıñ faaliyetiniñ kün tertibinde olğan müim meseleler cedveline kirsetmege ve aynı zamanda teşkilâtnıñ mesül olğan bölgelerde Qırım MC ve Aqyar şeerinde insan aqlarınıñ vaziyetine dair UNESCO-nıñ er taraflı monitoring mehanizminiñ şekillenüvine imkân berdi.
Ukraina tarafınıñ teşebbüsi ile UNESCO-nıñ Baş müdiri muntazam şekilde işğal etilgen Qırımda insan aqları meseleleri ile bağlı malümat körüşüvler keçire.
2021 senesi kiçik ay itibarınen 11 malümat körüşüvi keçirildi. Tedbirler vaqtında milliy azlıqlarnıñ aqları saasında yarımadada insan aqlarınıñ bozulması ile bağlı tafsilâtlı malümat berile.


text:
Ukraina tış işler nazirliginiñ departamenti bildirgeni kibi, dünyanıñ bir sıra büyük memleketleri «Qırımnı işğal etici akimiyet tarafından yarımada ve Aqyar şeherinde ukrain grajdanlarına berilgen çetel pasportlarını qabul etmemekte öz birdemlikni bildirdiler». Bunı diplomatik hızmeti Feysbuknıñ saifesinde belgiley.
«Ukrainada yaşamaq içün izinleri olğan üçünci devletler grajdanları, Qırım cumhuriyeti ve Aqyar şeherinde qayd olunğan Ukraina vatandaşlarınıñ vizalı muracaatları tek Ukrainada akkreditatsiyanı keçken ecnebiy devletlerniñ konsul müessiselerinde baqıla bile», - dep izaatlay «İnterfaks-Ukraina» konsul hızmeti departamentiniñ mesacını.
Berilgen malümatlarğa binaen, Qırımda yaşağan ve mecburen başqa pasportnı alğan ukrain grajdanları çetel pasportnı almaq içün qıtalı Ukrainada yerleşken Devlet migratsiya hızmeti, onıñ bölügi ya da istegen territorial organğa öz vesiqalarını teslim ete bileler.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Aqmescitte Qurban müsulman diniy bayramı qayd etildi. Trenöva adına parkqa beş biñden ziyade insan keldi. Olar yaqınları, soy-sopları, tuvğanları ile birlikte bayram müitine daldı. Tedbir teşkilâtçıları – Qırım müsulmanları Diniy idaresi, Milletlerara Devlet komiteti ve şeer memuriyetidir. Müsafilerni Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev hayırladı.
Müfti: “Epimizge barışıq içinde yaşamağa tileyim, er evde bereket, tuvğan topraqlarımızda seadet olsun, Qırım sakinlerine ise barışıq ve biri-birine nisbeten ürmet ile yanaşmağa tileyim. Bilemiz ki, bugün bizim yolumızğa menfiy baqqanlar, diger yolnıñ tarafdarları bar, biz daima olarğa qol uzatmağa azırmız. Barışıq – raatlıq içündir. Qadınlarımız, analarımız ve tatalarımız keder, közyaş bilmesin. Biz Vetanımızda yaşaymız ve epimiz toprağımıznıñ güllenmesi içün qollarımızdan kelgenini yapmalımız”, – dep ayttı.
Kontsert yaş oyuncılar ve bala icadiy taqımlarınıñ çıqışları ile başlandı. Küçük artistler qırımtatar milliy oyunlarını, Qırım müsulmanları Diniy idaresiniñ “Emanet” studiyasınıñ iştirakçileri ise ilâhilerni icra ettiler. Zera Kencikayeva ve Bekir Adilov seyircilerni yırları ile quvandırdılar. Qırım paytahtında Qurban bayramı er sene qayd etile. Mında yarımadanıñ farqlı köşelerinden musafirler, ameliy sanat ustaları toplana. Ustalar öz işlerini mahsus yarmalıqlarda taqdim eteler. Bundan da ğayrı, qırımtatar ve rus tilinde diniy ve edebiy kitaplar taqdim etildi.
Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailovnıñ sözlerine köre, Qurban bayramınıñ qayd etilüvi müsulmanlar içün çoq müimdir.
Ayder İsmailov: “Bayram keyfni kötere, ilham bere, insanlarnıñ yüreklerine güzel duyğular bağışlay. Bu keyfni biz kelecek nesillerge yetkizdirmek kerekmiz”, – dep ayttı.
Kelgen musafirlerini lezzetli pilâv ile siyladılar.
Bayram aqşamğa qadar devam etti. Kelgenlerni belli qırımtatar “Qırım” folklor ansambliniñ artistleri, “Haytarma” Qırımtatar yır-oyun ansambliniñ solistleri, Qırımtatar akademik-muzıkalı drama teatriniñ artistleri çıqışları ile quvandırdılar.
Qurban bayramı dört kün qayd etile. Müsulmanlar tuvğanlarnı, qartlarnı ziyaret ete, balalarğa bahşış bere, mezarlıqlarnı ziyaret ete, dualar. Allahqa yapılğan duada – barışıqnı saqlamaq, er bir yürekke iman nurını saçmaq, ümüt bermek ve sevgi, merhametni bağışlamaq kibi bir tilek mevcut.
Bugün, yarın, asırlar devamında…
QMDİ matbuat hızmeti


text:
Yıläk yıyğanda
Eläk yıyğanda
Bıl uyında unlap bala qatnaşa ala. Ber nisä bala yırlay-yırlay yıläk yıyıp yöröy.
Bötä yır bik matur,
Aqlandıñ türe yuq.
Eläk bar, büre yuq,
Eläk bar, büre yuq.
Qoşsoqtar hayraşa,
Moño bar, hüze yuq.
Eläk bar, büre yuq,
Eläk bar, büre yuq.
Ey uñğan yımeştär —
Suqlı-suq, suqlı-suq!
Eläk bar, büre yuq,
Eläk bar, büre yuq.
Ber az yıläk yıyğas, aranan beräü:
— Yıya-yıya arıp böttök, äyzägez, äzeräk yal itep alayıq,— ti. Unıñ hüzen başqalar za qeüätläy:
— Eyı şul, bınauı tümärgä ultırıp yal itäyık!
— Yal itäyık!
— Yal itäyık!..
Balalarzıñ tümärgä kilep ultırıuı bula, tümär-büre ırıldap, acğırıp, bötähen ber yulı bastıra başlay, här kem büre tırnağına eläkmäskä, tottormasqa tırışa. Mayzan şau-şıuğa kümelä. Büre beräyhen totop alğas qına, tınlıq urınlaşa. Totolğan keşe tağı tümär, yäğni büre, bulıp yata. Uyın yañınan başlana. Yıtez bala bıl uyın barışında his qasan da büre bulmay.
Ä uyındı başlağan saqta kem büre bulırğa teyış huñ? Bürene bildäläü ösön balalar tüñäräkkä basa la, aralarınan berehe hamaqlay. Ul hüzzeñ här icege hayın qulı menän tüñäräkkä basıusılarğa qağılıp ala. hamaqtağı hüzzeñ iñ huñğı icege kemgä tura kilä, şul büre bula. Mäsälän:
Ta-ba, ta-ba, ta-ba-la-ma,
Tau as-tı-nan yur-ğa-la-ma,
Ke-şe kür-häñ, hin keş-nä-mä,
Ü-län ba-şın teş-lä-mä.
Bıl osraqta, «mä» icege tura kilgän keşe büre bula.
Qızıqlı hamaqtarzı balalar üzzäre lä uylap sığara ala.


text:
FİRMA KATEGORİLERİ
ARAMA SONUÇLARI
FATİSA ET TAVUK (0282) 726 48 40 TEKİRDAĞ ÇERKEZKÖYDE TAZE ET TAVUK
fatisa et tavuk, çerkezköy fatisa et tavuk, çerkezköy fatisa et tavuk, fatisa et tavuk çerkezköy, fatisa et tavuk çerkezköyde, tekirdağ fatisa et tavuk, çerkezköyde et satışı, çerkezköyde doğal et, çerkezköyde taze et, çerkezköyde kırmızı taze et, çerkezköyde et tavuk, çerkezköyde taze piliç, çerkezköyde tavuk piliç, çerkezköyde en yakın tavukçu, çerkezköyde taze tavuk, çerkezköyde taze tavuk […]


text:
Adı Soyadı: Zeynep Ramazanova
Doğum Yeri ve Yılı: Bahçesaray, 1931
Mülakat Kayıt No: KA027
Mülakat Dili: Kırım Tatarcası
Men doğdım Büyük Özenbaşqa. Ramazanoğlu Bekirqızı Zeynep. 31-inci yılı doğdım.
Sürgünniñ öncesinde biz Büyük Onlar yine Büyük Özenbaş köyünde oturdıq. Anda babam işledi kolhozda, anam. Biz altı bala edik, beş qız bir oğlan. Eñ büyük apam evlendi. Onıñ bir qızçığı oldı. Onıñ aqayı cenkke ketti. Babam Beyaz Biletede cenkke netmediler, almadılar onı. Soñra öylen olıp, yaşar edik işte. Bir qarar yaşar edik. O Büyük Özenbaştaki doğğan evimiz eki qatlı edi, ondan qaldırıp bu yaqqa keldi ekinci ev yaptı. O evde oturdıq 11 yıl. Bir qarar yaşadıq.
Bar edi. Derim ki eki qatlı evimiz Özenbaşta onı bıraqıp keldik, bu yaqtaki kolhozğa, anda babam qurdı yeñi bir qatlı ev. Anda oturdıq, sığırlarımız, eki sığırımız bar edi, buzavları bar edi, 35-40 qoyumız bar edi, azbarları endi, saçmalıq yer bar edi. Öylen çalışa edik kolhozğa çalışa ediler, kolhoz ne berseler razı edik. A, soñ cenk başlağan soñ, erkeklerni alıp kettiler, biz bala edik, bala olğanda da biz yardım ete edik kolhozğa, semıçka cıya edik, ufatır edik, yardım ete edik kolhozğa.
Nemseler kelgence biz epimiz qaçtıq, saqlandıq. Nemseler kirip keldi evge, köyümizge. Soñ, endi bala-çağa biz çapıp çıqtıq, bilmeymiz bir şey, yolğa çıqsaq Nemseler keldi, bir şeyler aytalar-aytalar bizge, bir şey zarar etmediler. Öylen de olar keçip kettiler. Oturmadılar, köyümizge keldiler, toqtadılar i kettiler. Bir şey öylen bizge aytmadılar. Babam evde edi çıqmadı, a, biz bala edik, biz çıqtıq yolğa. Olar bir şey aytmadılar bizge, keçip kettiler, bizim köy yufaq köy edi anda. 35 hane edik, yufaçıq köy. Bizim başka köyümiz balaban edi, 700-800 hane edi. Amma bu kelgen kolhozımız öyle edi.
Bizim qorantamızdan partizan oldı bir partizan, bir eniştem oldı, eniştem. Özümniñ eniştem degil de, soyumızdan oldı partizan. Adı Ebazer edi. Toymaz Ebazer. O partizan oldı. A, başqa, bilmeyim. Bir eniştem bar edi, ağam küçük edi, eniştem armiyada edi. Leytinant edi eniştem. Cenkte oldı. A, böylen başqa bir şey olmadı. O cenkten da qaytıp kelmedi.
Bir şey bergenleri yoq bizge, yoq, kettiñiz siz, malıñız qaldı. O aytır edi anamlar, nu, sürgün etip bizni çağırmazdan ögüne, kelip qaç malıñ bar, neniñ bar yaza ediler. Soñradan bularnı tutıp alacaqtırlar dep, biz, biz eki sığırnı, bir sığır yazdırdıq, on qoynı 5 qoy yazdırdıq işte endi ükümetke. Tutıp alacaqlar qolumızdan, qorantamız büyük aşamağa kerek dep öylen yazdırdıq sürgünlik dokumentine. O köçmezden ögüne. 2-3 gün ögüne bularnı yazğanlar. Onı men bilmeyim, endi bala edim, ... ama anamlar öyle der edi. Öyle yazdılar.
Saba erte keldiler, saatnı bilmeyim, erte edi, biz daha yuqlay edik. Anam-babam turğan edi, baqsaq, köyniñ uje bir başından öbür başına adamlarnı yığalar, biz köyniñ ortasında otura edik. Soñ, anam-babam bizni çağırdılar, i sandıqnı açtılar, ne bar urbalarıñıznı kiyiñiz ballar dedi. Urbalarımıznı kiydik, üstümizge er bir urbalarımıznı kiydik, paltolarımıznı kiydik. Soñ, ya ne olacaq desek, köçeceksiz dediler. Soñ biz añlamay edik öyle şeylerden. Ondan soñ köçtik. Çağırdılar bizlerni alıp kettiler. Soñ kene bir soldat keldi. Başta kelgen soldat tez-tez dep netti soñ davrandırdı. 2-nci soldat keldi kördi, biz altı bala i babam bar, babam hasta soñradan dedi ki sen ne içün böyle az şey aldıñ dedi bizge, urbalar aşayt alıñız dedi. Soñra babamlar qaytıp yeñiden aşayt, babam soradı biz ne dedi, qayda dedi alıp ketesiz, ne yapacasız bizni dese. Sizni sürgün etecekler dedi. O ekinci soldat Musulman olsa kerek, esmeriy kelgen bir soldat edi. Öyle de sizni ya Uralğa, ya Özbekistanğa alıp ketecekler dedi. Alıñız aşayt, ala bolğanıñız qadar dedi. Ya biz ne qadar alıp olacamız? Aldıq maşinağa sığmadı, köterip attılar şeylerimizni.
A, soñ, o yerden alıp kittiler vagonğa, şalon bese-belli tolu olsa kerek, biz çoq oturmadıq poyezd yanına, bardılar yüklediler bizni vagonğa, i vagonnen kettik, kettik. Sivaşnı keçkence babam dedi, Allağa şükür Ural degil de Özbekistanğa Musulman yerine baracamız dediler. Soñ öyle dep netken soñ, men onı o qadarını bilmeyim, soñra babamlar aytır edi, ondan biler edim. Ana, keçip kettik, ketkende toqtata ediler bizni aşamağa.
Özüñ pişir aşa, der ediler. Bir şey yoq, tava yoq, odun yoq; çöplüklerni cıyıp, endi tavanı qızdırıp, hamırın azır basılğan olar edi, bir pite yapıp, nege qoysalar, tavağa qoysalar yarısı pişe edi yarısı pişmey edi, vagon köçe edi, a öylen de çapıp çıqa edik, çıqıp olsaq. Bir kün, endi ayıp ta olsa tışarı barmağım keldi dedim, otursam, bir vaqıtte vagon köçti, men qaldım, çapam, çapam vagon artından, vagon kete, men yetiştirip olmayım, özüm vagonımnı çıqmağa qıdıram. Bir dane siziñ kibik yaş oğlanlar qolumdan tuttı, kel kadâm, kel kadâm çıqar beraber ketermiz, men anañnı tapıp bererim dedi, qolumdan çekti, ayaqlarım sıdırılıp vagonğa çıqtım. Vagonğa çıqtım ağlayım, ıştanlarım da toldı. Er bir şey da, bir şey közüme körünmey, can tatlı. Soñ, vagon qaydadır bir yerge barıp toqtadı. Toqtağanda, tez-tez ablamlar kelip, tez-tez meni tapıp alıp kettiler. Öyle bir qıyınçılıqqa tüştim. Egertim men o yerde qalğan olsam men ğayıp edim. Men bir şeyden añlamaz edim. Bir çölniñ ortası, bir şey yoq. Ondan soñ, kete edik, ketsek yolda ölüler yatqan edi, biz bala ölülerni başta bizge köstermey ediler. Ölülerni yatqızğanlar yolnıñ, çölniñ ortasına, uzatqan qoyğanlar üstüne bir şey qapatıp, yolda qaldırır ediler ölülerni. O qaç tane ölü yolda poyezdden penceresinden kördim, penceresi açıq olğan yerinden. A, öylen etip bir şorba ketire ediler yetkenge yete edi yetmegenler yoq. Ana öyle etip, çekişip bitlep-mitlep er bir yerimiz bit tolıp öyle etip barıp çıqtıq Özbekistanğa.
Namangan degen oblast. Qoğay degen yerde. Anda bardıq çıqtıq, soñra da, bir Özbek adamları kelip, adamlarnı alıp ketip kolhozlarğa-sovhozlarğa işletmege kelip stansiyadan kelip qarşıladılar. Bir balaban köpçekli arabalarğa yüklediler şiylerimizni, özlerimiz cayav i ketip bardıq banağa qoydılar. Soñra da kim baraklarda endi baraklarda qalmadı er kes, davranıp alğanını aldı, Soñra babam köyde yürdi yürdi, bir köz ev taptı, ne qapısı bar, ne penceresi bar, içini bulaştırğanlar.
Biz Namangan oblastı Üç Qurğan rayonı Qoğay degen yer edi, bizim barıp tüşken yerimiz. Öylen edi. İşte o yerde kördim bu işlerni, epsini o yerde kördik te. Saba erte kelir ediler pamuqqa, aqşam qaranlığına qaytır edik, işler edik. Ana, bir şey anda oturtmay ediler, alıñ olsa da olmasa da, ana pamuqlarnıñ içinde yıqılıp qalıp tif hastalığına oğradım işte.
Özbekler bizge barıp qarşılağanda, biz böyle bir ev edik bir közünde biz oturdıq, kirip bardıq endi özümiz nahalno kirdik anda a, eki közüne brigadir balası da yoq edi, bir brigadir otura edi, Özbek adamı. Onıñ qarısı, olarğa aytqanlar olarnıñ közleri yoq, olar adamğa neteler, adam aşaylar, olar yaramay halqlar, olar satqınlar, öyle degenler. Bu qorqıp qapısınıñ aralığından bizlerni körgen. Men apamlardan eñ çirkini men edim, dülber dülber qızlar edi. Qız balasına yetken qızlar edi. Bir vaqıtte olarnı körip şaşıp qalğan. Vay bu bizden de dülber qızlar, ne içün bu halqnı böyle ayttılar. Közleri bir dane, olar dep böyle ayttılar dep, o qarı kelip bizge yavaş-yavaş qorqmayıp endi kelip, Özbekçe de olsa aytıñız bek laqırdıñız nasıl, kelişe bizim sözlerge i aññaşıp ana öyle etip ev içine oturdı. Soñ o brigadir. Babam dedi ki, sen dedi, öz azbarına öyle bizim oturğan yerimizni, bizim oturğan evimizde azbarı yoq edi de, bir havuz bar edi. Yoq edi azbar, saçmağa bir yufaçıq azbarı bar edi. O adam dedi, sen dedi, Bekir aka dedi, barıp bir kilo maş al dedi. A, bu menim yerimni qaz da saç dedi. Egertım qaytıp ketseñiz Qırımğa dedi, men sizge onıñ bir kilo maşnıñ aqçasını beririm dedi o maña qalır dedi. Siz onı saçıñ dedi, siziñ qorantañız büyük dedi. Qorantanı qutar dedi. İşleñiz dedi. Qorqmañız dedi ana o Özbek adam. Ana, öyle ayttı. Barıp onı alıp kelip saçıp anı asradıq i güzel maş oldı Allanıñ rametinde olsun, cennetinde olsun o adam. Öylen etip bizge aqıl ögretti. Yahşılıq yaptı. Amma Özbeklerge, ana öyle aytıp, bizlerni yaramay dep, soñ bizlerge satqın, satqın dep, a öyle şiylerni aytqanlar da oldı. Ana, o brigadirler, neler. Öyle adamlar da oldı. Yahşı adamlar da pek yahşı adamlar da bar edi Özbeklerde.
Bir şeyçik bizge bermediler, anda bardıq, boş evler aytam da, ekindi künü kelip işke çağırdılar, adamlar epsini kolhozğa ketti işlemege, kettiler, solhoz edi, solhozğa kettiler işlemege, men o vaqıtte 12 yaşında bala, siz de çıqıñız dediler bizge. Soñra biz bardıq, oqucamız diye, bizlerni babam mektepke alıp bardı, endi oquyacaqlar dep, barsaq o mektepke, anda sıtma tuttı bizni, malariya, sıtma tuttı. Oqup olamadıq qaytıp keldik, mektepke barıp olamadıq. Ondan soñ oqup olamadıñız dep işke çağırdılar. İşke alıp bara ediler. 12 yaşından işke başladım anda. İşke bara edim, işledim bir parça, soñ, işlegen yerim sıcaq avası, yaramay suvuq suvlar, aş bermeyler, aş yoq, hastalandım. Tif hastalığından hastalandım. Soñra bolnitsada yattım. Bolnitsalarda yatıp endi bir tane doqtor bar edi, Tatar soyu, bir Tatar soyu. O Tatar doqtor, menim apamnen dost ediler. O dedi ki, seniñ qardaşıñ ölecek dedi, saçlarım a böle uzun edi, keseyim saçlarını, kesmeyik, ölse saççıqlarnen ölsün dedi ana o doqtor. O qadar hasta oldım men. Saçlarımnı kesmediler. Ondan soñ men ne ettim, tüzeldim. Alla berdi yaşamağa 83 yaşıma keldim balam. Ömürim bar eken. Soñ andan bolnitsadan qaytqan soñ evge keldim, kene de özüme kelmedim. Babam o vaqıtları 6 ay oldı ölgeni, babam kelip sırtıma bir yumruq urdı, ölgen adamnı tüşümde kördim. A, ondan soñ ayınıp kettim men. Özüme keldim. Özüme keldim saba tursam bo qollarım ter içinde, kemiçikler bar edi balam, teri içinde kemikleri.
A, o qadar, özümden özüm qorqtım. Anam dedi, sabır et balam, tüzelir ketersiñ balaçığım, sen hasta oldıñ dedi, soñ özüme keldim men. Ondan soñ, a böle etip, işke başladım, pamuqta işledim. Saba erte alıp keter ediler pamuqqa anda işler edik aqşamğace, soñ o pamuqlarnıñ çöplerine kömür yoq, gaz yoq anda kömür yoq odun da yoq çöl, ana o pamuqlarnıñ tamırlarını kesip işten qaytqanda onı alıp qaytır edik. Sırtımızğa yüklep, bir buçuq, eki km sırtımızğa arqamızda onı yaqar edik. Onı da, üstüne, a bu qadarçıq pamuq körseler, siz satqınlar siz bahta düşmanları dep qamçınen özümizni urmasa da, ana o odunlar üstüne qamçınen urıp bizlerni o alıp ketirgenimiz 1-2 km ketirgen odunnı köyniñ başına kelgende tutıp alır edi. Bizler, Özbek, Musulman halqı edik doğrusını aytsam episi Tatar edi, olar alıp bizlerni öyle qıynadılar.
A, öyle etip künlerimiz keçip ketti işte. Ana soñ, babam öldi, 6 ay degende. Ana o armiyağa ketken eniştemniñ qızçığı öldi. Apamlar bizler sağ qaldıq, babam dedi ki, ballar işleñiz, ubornımı tüzetesiz, netesiz, ne yapsañız yapıñ, işleñ, aşañ canıñıznı qutarıñız, canıñıznı qutarıñız. Adamlar bazıları birisi aşıqır edi, qaytğaydılar Qırımğa, babam dedi, Qırımğa yaqında bizni qaytarmazlar Qırımğa. Bu Stalin bir tükürdi, yalamaz dedi. Bir tükürdi yalamaz, siz eñ azdan 10 yıl bizni qaytarmazlar, ballar canıñıznı qurtarıñız. Oruspılıq yapmañ, hırsızlıq yapmañ, işten de qorqmañ, dedi. İşler tapıñız. Barır edik, boğdaylarnıñ başını cıya edik torbalarğa, o torbalarımıznı da kirip kene da özleri ala ediler içinden, bir parçaçığını bizge qaldıra edi. Olarnı alıp kele edik, qavura edik, aşay edik. Onı tüyip krupe yapa edik, şorba yapa edik. O barğan yerlerimiz, öyle qıynalıp öyle nettik. Krupeler aşap netip tüyip boğday-arpalarnı, yoq edi bir şey, a böylen çalıştıq işledik, hastalandıq, tursaq qıynalsaq ta sıcaqlarda barıp birer başbaş cıyıp çöl içinden onı da, yarısını alır ediler, yarısını bizge berir ediler. A, öylen etip ömürler keçip ketti işte.
NKVD, bizge, unuttım, qaçar kilo ayda un berdiler, un berdiler. Yoq, a paramı? Kimge berildi, beşer biñ kümüş, biz onı alamadıq. Alıp olğan aldı, biz özümiz alamadıq. Ama kim aldı, eki qatına ziyade qaytarıp töledi o beş biñ kümüşni. Beş biñ kümüş yardım dep berdiler, qaytarıp aldılar onı, eki qatını qaytarıp aldılar, bir eniştem, ondan soñ menim apam evlengen edi, o alğan edi. Apamnen oturğan soñ, eki qatını qaytarıp aldılar o aqçanıñ. A, biz özümizniñ qorantamız almadıq o aqçanı, yetiştirip alıp olmadıq biz onı.
Bilmeyim. Ana aldıñız beş biñ kümüş dep, onıñ penyası netken o yıl qaytarılıp berilmegen, penya netkenine bilmeyim, eki qatını qaytarıp aldılar adamlardan, öylen aldılar. Biz özümiz almadıq. Qorantamız almadı, bizim a o adam aytqan kibik babamnıñ sözünden yürip, Özbeklerge barıp, iş yapıp, bir qopqa markov edi, şalğam edi, berir ediler. A öylen işlep, biz özü-özümizni açqa çoq netmedik. Özümiz çoq açlıq körmedik. Babam işleñiz dedi, biz baba sözüni diñledik. İşledik. Kolhozğa episi apamlar çalışqan soñ, men 12 yaşında edim, eppir çalıştıq, men de çalıştım. Epimiz çalıştıq. Bir qız qardaşım oqudı beşinci sınıfqacek. Başqa birimiz, epimiz işledik sovhozğa.
Kün doğğanda çölde olmaq kerek ediñ, pamuqta uje işlegen yerinde olmaq kerek ediñ, aqşam kün qonğan soñ, qaytır ediñ kün qonğan soñ. Saba erte egertim bir saat soñra barsañ söger ediler brigadirler. İ aqşam qaytqanda erte qaçsañ söger ediler. Aylıq aqçanı men sizge aytayım o aqçanen alsañ eki pite alır ediñ bir aylıqqa. Bir aylığına eki tane pite. Mol der ediler Özbekler. Eki tane mol alır edik. Ana o qadar az edi aylıqlar. Aylıq yoq edi, işler edik. O qarlar-buzlar içinde üstümiz qatıp qalır edi, buzdan urbalarımız, illâ da pamuqnı cıyacaq ediñ pamuqqa barır edik.
Fabrikalarğa barğan adamlar soñ yavaş-yavaş bizim halq pamuq zavodına bardılar. Olarnıñ aylıqları güzelce oldı, olar uje başqa edi. Güzel oldılar olar soñ, o soñunda edi. Qaç yıldan soñ. Baştan almadılar je, a, soñ başlap bir-eki tane alğan soñ, kördiler bizim halq yahşı işley, bizim halq işten qorqqan halq degil, olar yahşı işleyler, onıñ içün, soñ, zavodqa aldılar halqlarnı işlediler. Olarnıñ aylıqları bir qarar olur.
Yoq, bir yerge bizlerni yibermezler ediler, egertim stansialarda bir yerde körse ediler, qapatır ediler 3-4 künge qapatır ediler. Eki yılğace qapatqan soyu, uzaqqa ketken soylarnı öylen qapatır ediler. Endi men, bizim soy-sopumız biz öyle ketmedik, bir köpürniñ o yağı Qırğızistan edi, bir köpürniñ bu yağı Özbekistan edi, anda güzel bazar olur edi, bir kün qız qardaşım bazarğa isteyim barmağa dep ketti, onı tuttılar anda, alıp kelip qapatacaq oldılar. Qaç kün qapatacaq oldılar. Soñra da, a öylen etip qapatmadılar, yaş olğanı içün qapatmadılar, ana öylen de qutulğan edi. Bir kere qızqardaşım öylen oldı. Biz bir yerge barmadıq, barğan adamlarnı öylen yapar ediler. Qapatır ediler.
Ne aytacasıñ ne aytacasıñ, qoluñdan ne kelir edi. Qanaat etip oturdı er kes. Ne yapsıñ, er kün işke keter boldura qayta kele er kün qorantasınen. Öylen adamlar bar edi, büyük-büyük oğlanlar aqşamdan yatır ediler, saba ölülerni çıqarır edi. Öylen adamlar bar edi bizim köyde, öyle qoranta oldı, on candan eki dane qaldılar. Eki, eki dane qaldılar. Bir anası, bir oğlu qaldı. Ana on candan. Ağa-qardaş, ağa-qardaş, ana öyle öldi. Halqımız pek öldi. Ana o çeşit suvlar içip, avası sıcaq, açlıq, aş yoq, ana öylen çekişip pek qıynaldıq, pek öldi halqımız.
Babam öldi ve apamnıñ qızçığı öldi. Bir qızçığı bar edi, eñ büyük apam evli edi, onıñ qızçığı öldi i babam öldi. Babamı aqşamdan alıp kettik bolnitsağa, öz ayaçığınen alıp kettik, saba barğanda apam aş alıp barğanda ölüsini çıqardılar. Babamnıñ ayaqlarını körip, babamnıñ ayaqlarını yuva edik, bile edik nasıl olğanını, ayaqlarını körip apam, vay bu menim babamnıñkine oşay dep, barıp palatkasına barsa, babam gece kelip bir ukol urdılar, i qan qustı babam ve öldi dediler. “Şimdi alıp çıqtılar qızım babañıznı”, dediler oturğan yatqan palatkadaki adamlar. Babam a öyle tez hasta edi, pek ne degil edi, işler edi, ana öylen babam öldi. Babam ölgen soñ, ana o apamnıñ qızçığı da babama baba der edi, qartbaba demey edi, onıñ asretliginden o da açlıq çekti, o da ölip ketti, a bölen. Azıp-tozıp ölip ketti.
Cenaze, nasıl diyim men sizge. Bizde öyle olur edi, ölür edi, üstüne qapatmağa da bir şey yoq edi. Alıp ketip ana öyle kömülgen de oldılar adamlarnı kömdiler. Eki-üç taneni de bir mezarlıqqa kömdiler, adam yoq edi onı qazıp, küçleri yoq edi adamlarnıñ, qazıp onı netmege. Menim babam öldi altı aydan soñ. Biz a, o barğan yolumızda saçtıq maşina, o maşnen bir pirinç şorbası pişirdik, bizde öylen adet, endi qoqu çıqaralar, qoqu çıqarmağa ne yoq, bir şorba berdik halqqa da nam ketti, vay ana o Bekir aqaynıñ balları böylen etti, öylen ağladılar babası artından. Ana, öyle ettiler. Şorba berdiler bizge dep, nam ketti, ana o köy içine.
Qırımğa qaytmağa er kimniñ yüreginde bar edi. Ama qonuşmaq, qonuşıp olmaz ediñ, öyle şeyler yasaq edi. Ayttırmaz ediler. Bir kimseni bir yerde toplattırmaz ediler. Kim yapsa da gizli yapılğan, olar soñundan olğan şeyler oldı da, qaytmağa aves etip soñ halq gizli oldı, a böylen açıq bir şey yoq edi.
Elbette miting yaptılar bir vaqıtte. Bir kiyevimiz rast keldi, olarnı gaznen üstlerini sepep, suvnen sepep mitingten quvdılar, bir yerde laf etecek olsalar öyle şeyler yaptırmay ediler. Bir-birine o taraftan laqırdı yoq, ettirmez ediler. Gizli edi, er bir şey. Gizlilikten qaytırmız dep er kesniñ yüreginde bar edi er kes aqşamdan şeylerini baş ucuna qoyıp yatır ediler, saba qaytırmız dep, a biz yoq edi da öyle şey, qaldırmadılar, netmediler. Qayd etmey ediler öyle şeyler.
56-dan soñ, bir mektüpler başladı, halqımız başladı, er evden mektüpler yazdılar Moskovağa. Episi, ballar, işte bizim ne qabaatımız bar, kimniñ qabaatı olsa onı cezalasınlar, bizim ne qabaatimiz, biz bala edik.
Qardaşım yazdı, apamnıñ balları yazdı, çoq mektüpler yazdılar. Onı yiberdiler Moskovada, a, otveti kelgeni yoq. Böylen qaytmadı bir şey.
76-ncı, 76 edi. 76-ncı yılda Qırımğa döndik. Eñ büyük oğlum armiyada edi. Armiyadan keldi büyük oğlum, keldi mında Qırımğa, qalacaq oldı, biz de kelecek oldıq. Keldi mında, işke barsa, soldat urbalarınen almadılar. Yazmadılar olarnı. Propiska yapmadılar. Ana, o qadar işleri bar sovhoznıñ, adam kerek, bu bala montör edi işke alalar üç ayğa aldılar, üç aydan soñ çıqarıp attılar, propiskasız öyle üç ayğa aldılar, soñ çıqarıp taşladılar işten. Öylen etip çekişti, çekişti; soñ biz özümiz yüregimizde de bar edi da, ballarım yaş olğanda başlap işlep, ballar aqçamız olsa Qırımğa ketermiz, Qırımğa ketermiz postoyanno ballarnı öyle etip işletip özümiz işlep, aqça cıyıp köçip keldik soñ. Ekinci oğlum da armiyada edi. Ekinci oğlum da armiyadan qutulıp keldi, onı da propiska yapmadılar.
Bizni de yapmadılar. Onı da. O qadar netti, o bala çekişip bardı. Öylen şeyler yaptılar. Ögüne pıçaq attılar a bonen. Özüniñ nelerini kesip taşla dep. O pıçaqnen onı nervalatıp öyle yaptılar ki pıçaqnen bunı ursın dep, o bala özüni tuttı. Ana, o nelerni pağonlarını kesip at diy taşlağan aqay, özüni propiska yapmaylar. Ana, öyle nettiler qıynadılar, pek qıynadılar. Biz episine dayandıq. Altı yılğace bizni propiska yapmadılar. Altı yıl ballar da işlemedi, babası da işlemedi, biz de işlemedik. Ne bar, ne aytayım sizge? Ballar, muzıka çalışa edi menim ballarım.
76-da özümiz qayttıq. Lenin rayonına, Lenin rayonına. Novonikolayevka degen köyge kelip çıqtıq. Anda keldik işte, oğlum anda kelgen edi, ana andan da biz de keçip ana öyle özümiz ev aldıq, evimiz aformit olamadıq, özümiz propiska olamadıq, evde oturdıq. Kelip a bu yürgen yerimizden, a bu yer siziñ, başqa bir yerde şey saçmaysız dediler. Bir şey ekmeñiz dediler.
Qayda özümizniñ evi?, Biz Özenbaşta otura edik, bu Lenin rayonı, Kerç tarafında. Özümiz satın aldıq o evni. Satın almağa özüñ almağa aqqıñ yoq edi. O vaqıtları sattırmay, aldırmay ediler Tatarlarğa. Bir kimseniñ adından netip; a öylen o satqan adam felânçağa da yerimni berdim satmağa dep aqçanı aldı ketti. A, biz ev içinde qaldıq. Evimizni aformit etmediler. Olmay edi, aformit ettirmey ediler. Tatarlarnı quva ediler o vaqıtta. Kele ediler neler militsialar, ketiñiz mından, ketiñiz, men közlerim a böyle, davleniyam bar edi. Menim spravkam bar edi. Mına, men mında keldim özüm Vetanım, mında avası güzel, men mında yaşaycam desem; mında yaramay ava, ne keregi bar siziñ mında, qayt ketiñiz felân yerge, filân yerge dep, militsialar quvar ediler. İ podpis qoydura ediler. Qayt ketiñiz dep.
Biz bir kere musafirlikke kelgen edik, Qırımğa köçip kelmezden ögüne. Bardıq evimizge. Barsañ anda evimizde Uruslar otura edi. Evge kirsetkenleri yoq, azbardan kördik, qayttıq kettik. Ana o qadar şey. A, bu yaqtaki Özenbaştaki evlerimizni Nemseler yaqtı, köyümizni evlerimizni anda yaqtılar Nemseler, partizanlar bar dep, evlerimizni yaqtı da olar, andaki evlerimizni yaqtılar. Yeri de şimdicik suv ambarı yaptılar şimdicik, Özenbaşnıñ bizim evimiz olğan yerni. Yaltağa suv alalar ondan. Ya o öylen yandı. Bu yaqta evimiz tura edi, Uruslar otura edi, qoymadılar azbarğa, bizni. A böylen tıştan baqtıq i qaytıp kettik. O qadar şey.
Men endi o vaqıtları evlengen edim, dört oğlum bar edi, aqayım bar edi, altı can olıp keldik.


text:
- Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî'nin Hayatı ve Eserleri
- Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî ve Tefsir
- Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî ve Hadis
- Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî ve Kelam
- Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî ve Edebiyat
- Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî ve Fıkıh
- Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî ve Kültür
- Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî ve Sanat
- Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî ve Tarih
- Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî ve Siyaset
- Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî ve Tasavvuf
- Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî’nin Tasavvuf Tarihindeki Yeri
- Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî ve Tarikatler
- Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî ve Dinî Semboller, Sayılar
- Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî - Semah- Zikir-Musikî
- Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî'de Şathiye
- Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî'nin Yetiştirdiği Alimler ve Mutassavvıflar
- Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî Üzerine Yerli ve Yabancı Çalışmalar
- Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî'nin Halef ve Selefleri
- Menkıbelerde Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî


text:
Utırgıç
(yumoreska)
Şäydulla, torak idaräsendä eşläüçe gadi balta ostası, ber uylamagan cirdän biznesmen buldı bit. Mart ayınıñ yegermesenä bacası Gata anı yübileena, ille yäşenä çakırdı. Kunaklar bik küp çakırılgan ikän, bacası aña üze yasagan biş keşe utırmalı agaç utırgıçın da alıp kilergä kuştı. Bilgelängän könne bizänep-yasangan hatını Bibisara küçtänäç häm büläklär, Şäydulla ike metr yarımlı utırgıçın kütärep kunakka kittelär. Bähetkä karşı alar bacalarınnan yırak tormıylar ide, öç tuktalış arası gına, yugıysä agaç utırgıç şaktıy avır, kahäreñ...
Tirläp-peşep barıp kerdelär, alarnı işek töbendä beraz kızmaça bulıp algan Gata karşı aldı. Hatın-kızlar aş bülmäsendä mäş kilgän arada ber-ike rümkäne kaplap ta kuydılar. Utırgıçnı kuyıp utırıp karadılar.
– Nu, utırgıç şäp sineñ br-r-rat, ä! – dip Gata bacasın maktap ta aldı. Ul tämle süzle, maktauga yumart ide. Mäcles vakıtında kunaklarga da bacasınıñ altın kullı osta buluın söyläde. Utırgıç qadär utırgıçnı berüze kütärep kilüenä kunaklar da soklanuın belderde. Şäydulla öçen ayırım tost äytep, basıp ta eçtelär. Ul kıstauga kilä torgan keşe, bacası maktagan sayın töben qadär eçep utırgan ide, şaktıy yomşardı. “İrtägä üzebez iltep birerbez”, disälär dä mäclestän soñ utırgıçın kütärep kaytırga çıktı.
Berençe avtobus tuktalışına citkäç utırgıçın kuydı, utırıp tämäke kabızdı. Hatını: “Üzeñ kaytırsıñ, şul qadär duñgız kebek eçmäsäñ! İçmasam atlarga da häle yuk bit, tämäke tartırga utırdı, häçterüş”, – dip açulanıp kaytıp kitte. Şul vakıt ber yeget, ike kız kilep utırdılar. “Kiçä genä bu utırgıç yuk ide, bügen eşläp tä kuygannar”, – dide yeget. Şäydulla aynıp kitkändäy buldı: “Närsä?! Yasagannar di menä siña, kötep tor. Minem utırgıç bit ul, mäclestän kaytıp kiläm! Anu töşegez, imansızlar!” İtagätle yäşlär bulıp çıktı alar: “ Abıy, kumagız inde bezne, bik arıdık, avtobuslar yuk, biş-altı tuktalış arasın cäyäü kildek. Bez utırıp torgan öçen sezgä akça tülibez”, – dip kızlarnıñ berse kesäsennän biş täñkä çıgarıp Şäydullaga suzdı. Añardan kürep ikençe kız da, yeget tä akça birdelär. Akça tülägäç – pacalısta, küpme tüliseñ, şulay utırasıñ! Yäşlär biş minutlap utırıp tordılar da, rähmät äytep arı kittelär. Şäydulla şulay unbiş sum “akça eşläp” öyenä kayttı.
İkençe könne Gatalarda mäclestä bulgan, anıñ belän bergä eşlägän iptäşe utırgıç sorap şaltırattı, öyendä Korän aşı ütkärä ikän, Şäydulla aña birep tordı. Annan kitte-kitte... anıñ utırgıçı alar yäşägän bistä buylap öydän-öygä, mäclestän-mäcleskä yöri başladı. Älbättä, buşka tügel, kem 50, kem 100 sum birä, kayberlärenä ul hatının iyärtep, utırgıçın kütärep kunakka da bardı.
Ber utrıgıçnı niçägä büläseñ inde anı. Sorau zur bulgaç, Şäydulla bişne yasadı, ber ayda tagın unnı, annarı östäp yänä yegermene eşläde... Ul torak idaräsendäge eşen taşladı, biznes kiñäygännän kiñäyde, totaş şähärgä taraldı. Bibisaranı baş buhgalter itte, kızın dispetçer hezmätenä kuydı. VIP kliyentlar öçen korı narat taktadan matur itep, sırlap, laklap mahsus utırgıçlar yasadı. Tabiğat koçagında yal itüçe, mäcles ütkärüçelärgä sütep cıyılmalını eşläde. Utırgıçları kebek üze dä hatını belän bik küp zur mäcleslärneñ qaderle kunagına äylände. Urını härvakıt tabınnıñ türendä buldı.
Här bäyrämdä olı tabın korunı ğadätkä kertkän bezneñ halık. Balasınıñ ber yäşlek “yubileen”da, yaña ütük alunı da, berençe kar töşüne dä, boz kitüen dä, gafu itärsez mäçe ballalagan könne dä bilgeläp ütä ul. Ä hönäri, dini, başka bäyrämnär, istälekle könnär: Yaña yıl, iske yaña yıl, Raştua, 1 häm 9 may, 23 fevral, 8 mart, şahterlar, balıkçılar, timer yulçılar, studentlar, kitaphanäçelär, avtomobilçelär, militsionerlar, ukıtuçılar, matbugat hezmätkärläre, uram seberüçelär, kötüçelär köne – kön dä bäyräm, hörriyät! Uramda berençe tapkır kürgän keşeñne bäyräm belän kotla, ul aptırap nindi bäyräm belän dip soramayaçak. Şähärdä änä “Bäyräm belän!” digän plakatlar yıllar buyına elenep tora. Ber karasañ nigä alarnı alıştırıp torırga, uñaylı bit – böten bäyrämgä dä turı kilä. Bäyrämnär bulganda Şäydulla, şöker eşsez utırmas! Anıñ utırgıçların tizdän kürşe şähär, ölkä, illärdän dä soratıp ala başlarlar, menä kürersez!


text:
©2020 Astana Aqşamı
QAMKÖÑİL JETKİNŞEKTER «DWMANDI» QIZIQTADI
«Dwman» oyın-sawıq ortalığında «Kedergisiz keleşek» jobası ayasında balalar üyiniñ tärbïelenwşilerine arnalğan ekskwrsïya jäne jaña formattağı 3D swretteriniñ tusawkeseri ötti. Şaranıñ uyımdastırılwına Esil awdanı äkimdigi, «Jas Otan» jastar qanatınıñ Astana qalalıq fïlïalı, elordalıq jastar mäslïhatı jäne «Dwman» oyın-sawıq ortalığı uyıtqı boldı.
Köñili jarım jetkinşekterge barınşa köteriñki köñil-küy sıylap, olardıñ ömirge degen qızığwşılığın arttırwğa, ïntellektwaldıq damwın jetildirw, sana-sezimderin joğarılatwğa bağıttalğan şara üdesinen şıqtı. Balalar aldımen söyleytin ağaş pen jılannıñ ortalıqtı tanıstırwın tamaşalap, muhïtaral men jwnglï jayında mälimet aldı. Estelik üşin swretke tüsip, jaña formattağı 3D swretine kwä boldı. Şaranıñ bastı jañalığı da sol – Astanağa Gollïvwdten äkelingen «Dance heads» dep atalatın eki qurılğınıñ biri osı ortalıqta ornalasqan.
Uyımdastırwşılar kişkentay büldirşinderge olardıñ tüsken swretterin jïektemege salıp, sıyladı. Tätti balmuzdaqtan däm tatıp, qızıqtı trenïngterge qatısqannan keyin balalar balıqtardıñ tür-türin keziktirwge bolatın muhïtaraldı qızıqtadı.
«Biz erteden «jetim körseñ, jebey jür» degen atalı sözdi boyğa tereñ siñirip ösken halıqpız. Jetim balalar ata-ananıñ meyiriminen ayırılıp qana qoymay, ömirdiñ awır sının bastan ötkeredi. Onday jandarğa qol uşın berw – bizdiñ borışımız. Sondıqtan olarğa qoğam nazarınan tıs qalmağanın añğartıp, qoğamdıq ortağa bawlw üşin şara uyımdastırıp otırmız» deydi «Jas Otan» jastar qanatı Astana qalalıq fïlïalınıñ mamanı Sevara Satıbaldïna.
Aygül ÖZEKOVA


text:
Azärbaycan armiyäse 8 awılnı Ärmänstan yawınnan qotqardı
Bu xaqta ilbaşı İlham Aliyev üzeneñ tvitter akkauntında citkerde
Azärbaycan ilbaşı İlham Aliyev Azärbaycan armiyäseneň tağın 8 awılnı Ärmänstan yawınnan qotqaruın belderde.
Ul bu xaqta tvitter akkauntnda tübändägelärne yazdı: “Batır Azärbaycan armiyäse Fuzuli rayonınıň Karadağlı, Xatunbulak, Karakollu awılları belän Xocavend rayonınıň Bulutan, Melikcanlı, Kemertük, Teke, Tağaser awılların qotqardı. Yäşäsen Azärbaycan armiyäse. Qarabax - Azärbaycannıqı”.


text:
Törmä işegaldında qanlı waqıyğa
Meksika törmäsendäge ğawğa küpsanlı ülemnärgä kiterde
Meksikanıñ Tabasko töbägendä ber törmädä çıqan ğawğada 6 mäxküm ülde, 9ı yaralandı.
Poliśiyä wäqalätleläre äytüençä, töbäkneñ başqalası Villagermosadağı törmä işegaldında ike köndäş törkem tartqalaşa başlıy. Ul zur ğawğağa äwerelä. Näticädä törmä işegaldı qanğa kümelä.
Wäqalätlelär ğawğadan soñ kontrol’ne qabat üz qullarına aluların citkerä.
Meksikanıñ könbatıtşındağı yuğarı saq astındağı Puênte Grande törmäsendä dä may ayında oxşaş xäl buldı. Anda çıqqan ğawğada 7 mäxküm ülde, 9ı yaralanğan ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Somalida terror oyışmasına xärbi operaśiya
Anda 4 qasaba häm 8 awılnı “Äş - Şäbab” terror oyışmasınnan kire alınğan


text:
Rusiye Bankı Kezlevde (Yevpatoriyada) yerleşken Cuma Cami resimi ile para çıqardı.
Kümüş paranıñ ağırlığı 30 grammdan ziyadedir. Para yüzünde Rusiye gerbi kösterilgen. Bu yerde «Rusiye Federatsiyası», «Rusiye Bankı» yazıları bar, bunen beraber, para nominalı, tarih, D.İ. Mendeleyev periodik sisteması boyunca maden belgilemesi, maden qaynağı ayarı, Moskva para azbarınıñ mal işareti ve temiz şekilde qıymetli madenniñ ağırlığı qayd etilgen.
Arqa tarafta Cuma Cami resimi ve nevbetteki yazılar bar: töpede – «Cuma Cami», aşada – «Yevpatoriya» («Kezlev»). Para cemisi – 5 biñ nusha.


text:
Qırımtatar halqı lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilev, «Tamır halqlar» aqqında qanun bu afta, iyülniñ 1-nde qabul etilyecegini beklegenini bildirdi.
«Ukrainanıñ 30 yıllıq Mustaqilligi ve Ukraina Esas Qanunınıñ 25 yıllığı içinde tamır halqlarnıñ aqlarını qanun seviyesinde qayd etmege ıntıluvlar oldı, amma ne yazıq ki böyle bir adım atıp qırımtatarlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq aqlarını tiklemege siyasetçiler azır degil ediler. Ukraina millet vekilleriniñ siyasiy kemalına yetkenlerine inanam ve endi bu afta (iyülniñ 1-nde) baqıluv neticesinde «Ukraina tamır halqaları» aqqında qanun leyhasını esas ve umumen qabul etecegimizni bekleyim», – dep yazıla Cemilevniñ Facebook saifesinde.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları komiteti parlamentke tamır halqlar qanunını temel olaraq ve umumen qabul etmesini tevsiye etti. Bu aqta Yuqarı Rada deputatı, Ukrainanıñ PACE eyyetiniñ azası Rustem Umerov bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy mayısnıñ 18-nde qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma kününde Ukraina yarımadanı kontrol altına qaytarmaq içün ğayret köstere, dep qayd etti. O, tamır halqlar qanun leyhasını parlament baqsın dep kirsetti, dep haber etken edi.
Zelenskıynıñ qayd etkenine köre, o, «Qırım platforması» sammiti ögüne qırımtatarlar ve qırımlılar içün «müim olğan» qanunlarnı imzalamağa istey, dep qayd etken edi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukrainanıñ tamır halqlar qanun leyhası «ruslarğa qarşı yapılğan küçlü bir darbe» ola, dep bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilcisi Anton Korınevıç Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Ukrainanıñ «tamır halqlar» qanun leyhasınen bağlı izaatlarını «propagandacı» dep adlandırdı.
İyünniñ 8-nde Rusiye Devlet Duması Ukrainanıñ qanun leyhasını takbih etken beyanatnı qabul etip, PACE ve OSCEge muracaat etmege niyetleri bar, dep bildirdi.
Yuqarı Rada deputatı, Ukrainanıñ PACE eyyetiniñ azası Rustem Umerovbuña cevap berip, «iç bir memleketniñ Ukrainanıñ iç işlerine qarışmağa aqqı yoq», dep qayd etti.
Qırımtatarlarnı tamır halq olaraq tanıma
2014 senesi martnıñ 20-nde Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 halq deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınen diger milliy azlıqlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil etmekte. Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qurultayı qırımtatarlarnıñ temsiliy organları olaraq tanıldı.
Er yıl avgustnıñ 9-nda dünya tamır halqlar künü qayd etile. Onı BM Baş Assambleyası 1994 senesi tasdıqladı.


text:
«Belsendi jaslar keleshegimiz» atamasında ótkerilgen ushırasıw keshe
- By ApMaH --
- Monday, 21 Jun, 2021
2021 jıl 22 - iyun kúni Qaraqalpaqstan Respublikası Málimleme-kitapxana orayı Úlketanıw maǵlıwmatlar sektorı tárepinen «Jaslardı qollap-quwatlaw hám xalıq salamatlıǵın bekkemlew jılı»na baǵıshlap «Belsendi jaslar keleshegimiz» atamasında sáwbetlesiw keshesi shólkemlestirildi. Keshege Nókis qalası №47 sanlı qánigelestirilgen – mektep qaraqalpaq tili hám ádebiyatı páni muǵallimi Erejepova Aysholpan, Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń studentleri qatnastı. Kesheni A. Arzımbetova ashtı hám alıp bardı. Jaslardıń ruwxıy mádeniyatın rawajlandırıw, Watandı súyiw, keleshek jaslardı aqıllı, bilimli, hár tárepleme jetik insan etip tárbiyalaw, jaslarımızdı milliy hám ulıwma insanıylıq qádiriyatlarǵa húrmet ruwxında tárbiyalaw kerek dep aytıp ótti. A. Erejepova Ullı oyshıl shayırımız Mir Áliysher Nawayı óz dáwirinde jaslarǵa múrájat etip, “Quyashtay nur taratıwdı qáleseń, kámillikke umtıl” dep jazǵan. Shınında da adamlarǵa quyashtay biyminnet nur taratıwdı, jaqsılıq etiwdi qáleytuǵın insan, kámillikke umtılıp, hár qıylı ilim hám kásip-ónerlerdi ózlestiriwi zárúr degen tereń mánili sózleri qanshelli durıs ekenin turmıstıń ózi búgin dálillemekte hám jaslardı bilimge, kórkem ónerge, mádeniyatqa, tálim tárbiyaǵa bolǵan qızıǵıwshılıǵın asırıwımız kerek dep óz sózin juwmaqladı. Keshe dawamında student jaslar ózlerin qızıqtırǵan sorawların berip juwaplar aldı.


text:
Milliy ideya: tiykarǵı túsinik hám printsipler
"Milliy ǵárezsizlik ideyası» páni dáslep, ideya hám ideologiya tuwralı, olardıń tariyxıy, filosofiyalıq tamırları haqqında tereń bilim beredi. Bul óz gezeginde bul túsiniklerdiń mazmunın, olardıń dóretiwshilik hám wayrangerlik qásiyetleri, insaniyat rawajlanıwı ushın unamlı hám unamsız bolıwı, ǵárezsizlik ideyasınıń dóretiwshilik mánisi, ǵárezsizliktiń eń muqaddes qádriyat ekeni, onı abaylaw, saqlaw,qorǵaw hár birimizdiń wazıypamız ekenligin ańlawǵa járdem beredi. Ideyalar tuwralı bilimlerge insaniyat tarıyxınıń eń qádimgi dáwirlerinen baslap úlken itibar berilgen. Bul atamanıń mazmun, mánisi «ideya» túsinigi arqalı beriledi. Ideya grekshe «idea» sózinen alınǵan bolıp «obraz», «sırtkı kórinis» degen mániske iye. Rawajlanıw barısında bul túsiniktiń mazmunı ózgerip barǵan hám filosofiya tarıyxında hár qıylı mániste isletilgen."
Myaллиф: Tanimov Sh.
Haшp қилиHraH йили: 2019
Юkлaб oлиш
Myaллиф: Tanimov Sh.
Haшp қилиHraH йили: 2019
Юkлaб oлиш


text:
Törkiyäneñ sänägät citeşterüe arttı
Törkiyäneñ sänägät citeşterüe yıllıq bazada 66%lık artış kürsätte
Törkiyäneñ Statistika Oyışması aprel’ ayına qarağan sänägät citeşterüe indeksı näticälären açıqladı.
Sänägät’neñ asqı tarmaqlarına küz salğanda aprel’ ayında taw sänägäte tarmağı indeksı aldağı yıl belän çağıştırğanda 25,5%, citeşterelgän produkŝiya tarmağı indeksı 72,3%, êlektr, gaz, par häm kondiŝioner citeşterü häm taratu tarmağı indeksı 26,6%ka arttı.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyäneñ turizm kereme
Turizm kereme bıyılnıñ ikençe çiregendä 3 milliard 3 million 628 meñ dollar buldı


text:
Bağlı deñiştirmeler
Bu mahsus saifede bağlı saifelerde soñki yapılğan deñiştirmeler cedveli bar. Közetüv cedveliñizdeki saifeler qalın olaraq kösterile.
- d
- Wikidata deñiştirilmesi
- Y
- Bu deñiştirme yañı bir saife yarattı (yañı saifeler cedveline de baqıñız)
- k
- Bu, kiçik bir deñiştirme
- b
- Bu bir botnıñ yapqan deñiştirmesi
- (±123)
- Bayt esabınen saife büyükliginiñ deñiştirilmesi
- Temporarily watched page
2021 s. iyülniñ 24
- Şablon:Seyitler rayonı 18:44 0 Don Alessandro Muzakere İsseler
- Şablon:Seyitler rayonı 06:24 −464 VolnyiLev Muzakere İsseler
2021 s. iyülniñ 23
- Şablon:MY2 09:27 +61 VolnyiLev Muzakere İsseler


text:
Edige Mırza
Edige mırza (1352 – 1419) – Altın Ordu devletini Toqtamış handan soñ (1391 – 1419) idare etken emir. Canike Hanumnıñ aqayı.
Edige mırza, Manğıt sülâlesiniñ reisi edi, Toqtamış hannıñ Timurnen davalaşmasında Timurğa qol tuttı. Timurnıñ Altın Ordu devletine yapqan 1391-deki bastıruvından evel, onıñ qatına qaçıp hızmetine kirdi. Timur Toqtamış hannen esaplaşa ekende, o Qırımda Cenevizlerni yeñip Kefeni aldı. Timur, Terek uruşından soñ 1395 senesi Altın Ordu devletine Toqtamışnıñ yerine Timur Qutluqnı han tayinlegen soñ onıñ emiri oldı.
Timur Qutluqnıñ 1401 senesi vefatından soñra Şadibek han tayinlendi. 1408 senesi Şadibeknen Edige mırza arasında olğan uruşta Şadibek yeñilip tahtnı taşlap qaçtı. Yerine tahtqa Pulat Bekni mindirdi. Bu devirde Edige mırza devletniñ idaresini tas-tamam qoluna aldı. Lâkin Cengiz sülâlesinden kelmegeni içün tıpqı Emir Noğayday han degil de, emir olıp qaldı.
1399 senesinde devlet idaresini yañıdan almaq istegen Toqtamış han, Litvaniya, Lehistan, Moskva Knâzlığı quvetlerinen beraber areketke kirişti, lâkin Edige mırza 200 000 askerlik bu balaban ordunı Özü özeni boyunda qarşılap yeñdi. Toqtamış Sibirdeki qıpçaq qabileleriniñ qatına qaçtı. Edige mırza onı 1405 senesi tapıp öldürdi. Lâkin Toqtamış hannıñ oğullarınen davaları bitmedi.
Timur 1405 senesi Çin seferinde ölgen soñ Edige mırza Harezmge kirdi, bu yerni bir vaqıt Altın Ordu idaresinde tuttı. 1409 senesi Moskoviya, Litvaniyanen cenkte ekende Moskvağa ücüm etti, olarnı bergige bağlap qayttı. 1412-de Toqtamış hannıñ oğullarından Celâleddin, Litvaniya ve Moskoviyanen beraber Altın Orduğa qarşı cenkke kirdi, lâkin kene Edige mırzağa yeñildi. Edige mırza 1416-da Kiyevge ücüm etip yağmaladı.
Toqtamış hannıñ oğullarından Qadir Berdi 1419 senesi Edige mırzanı Cayıq özeni yaqınlarında yeñip öldürdi. Onıñ sülâlesi daa soñ Noğay Orda adınen bir vaqıt daa üküm sürdi. Hacı Tarhan Hanlığınıñ temeliniñ qoyulması ve Cengiz sülâlesinden birevini han köterilmesi bularnıñ sayeside oldı. Bu sülâleden Mansur Oğulları (Manğıtlar) ve bazı diger qabileler daa soñra Qırım Hanlığınıñ tabiyetine kirdi.
Edige mırzanıñ cenklerde köstergen qaramanlıqları başta Noğay qabileleri ve başqa türkiy milletlerde destanlarğa mevzu teşkil etti. Edige Destanı deñişik variantlarda ağızdan ağızğa dolaşıp künümizge qadar keldi.
MenbalarDeñiştir
- Akdes N. Kurat, IV-XVIII yüzyıllarda Karadeniz kuzeyindeki türk kavimleri ve devletleri. 1972


text:
2021 jıl 11-may kúni Qaraqalpaqstan Respublikası Málimleme-kitapxana orayı Úlketanıw mag‘lıwmatlar sektorı hám Ájiniyaz atındag‘ı Nókis mámleketlik pedagogikalıq inistitutı fizika-matematikaДaўaMыH oқыў
2021 – jıl 12 – may kúni Ózbekstan mámleketlik dene tárbiya hám sport universiteti Nókis filialı málimleme-resurs orayında QaraqalpaqstanДaўaMыH oқыў
Qaraqalpaqstan Respublikası Málimleme-kitapxana orayı qánigeleri tárepinen Nókis qalalıq XBBne qaraslı 47-sanlı qánigelestirilgen mámleketlik ulıwma orta bilim beriw mektebinde 10-mayДaўaMыH oқыў
Qaraqalpaqstan Respublikası Málimleme-kitapxana orayı hám Nókis kompyuter lingvistika texnikumı menen birgelikte 7-may kúni «Jańa Ózbekstan keleshegi ushın juwapkermiz» atamasındaДaўaMыH oқыў
2021 jıl 7 may kúni Qaraqalpaqstan Respublikası Málimleme kitapxana orayı oqıw zalında 9-may Eslew hám qádirlew kúnine bag‘ıshlanıp “Insan qádiriДaўaMыH oқыў
2021 – jıl 6 – may kúni Ózbekstan mámleketlik dene tárbiya hám sport universiteti Nókis filialı málimleme – resursДaўaMыH oқыў
2021 jıl 5 may kúni Qaraqalpaqstan Respublikası málimleme kitapxana orayı zalında 9 may Eslew hám qádirlew kúnine bag‘ıshlanıp “InsanДaўaMыH oқыў
2021-jıl 4-may kúni 21131 Arqa-Batıs áskeriy okrugınıń Elektron kitapxanası oqıw zalında Qaraqalpaqstan Respublikası Málimleme kitapxana orayı hám 21131ДaўaMыH oқыў


text:
Soñki künde Rusiyede (işğal altındaki Qırım da sayıla) COVID-19 hastalarınıñ eñ büyük sayısı qayd etildi – 17 717. Bu aqta yuqunç tarqaluvı ile küreş operativ ştabı bildire, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bir künde 366 koronavirus hastası vefat etti, bu antirekord oldı. Rusiyede COVID-19-dan vefat etkenlerniñ umumiy sayısı 27 301 oldı. Bir künde aman-aman 15 biñ kişi tüzeldi.
Rusiye baş nazir muavini Tatyana Golikovanıñ aytqanına köre, 16 Rusiye regionında COVID-19 hastaları içün boş yer vaziyeti kritik ola, beş subyektte koronavirus hastahaneleriniñ 95%-ı tolu.
Rusiyede, Golikovanıñ aytqanına köre, koronavirus hastaları içün bugünki künde 223 biñden çoq yer açıldı, 123 biñi oksigen berilüvinen temin etildi ve 28 biñden çoqu aqcigerni suniy avalandıruv cihazınen donatıldı. Tünevin saba yerlerniñ 19 fayızı boş edi, dep bildirdi baş nazir muavini.
Gölikovanıñ çıqışından soñ prezident Vladimir Putin COVID-19 hastaları içün yer açıp, regionlarğa koronavirus ile küreşmeleri içün 10 milliard ruble daa ayırmağa emir berdi.


text:
Sentâbrniñ 8-nde köteklengen soñ ağır alda hastahanege alınğan Kremlniñ eski siyasiy mabüsi, qırımlı Volodımır Baluh siñir cerrahlığı bölüginde reabilitatsiyadan keçe. O, yürmege, oqumağa ve yavaş-yavaş tüzelmege başladı. Bu aqta «Avropa birdemligi» firqası parlament fraktsiyasınıñ reisdeşi İrına Ğeraşçenko Baluhnıñ ekimleri bergen malümatqa esaslanıp bildirdi.
«Ekimler, Volodânıñ artıq krossvord çezmege tırışqanını yazdı. Aslında, reabilitatsiya usulları aqqında aytıla. Volodâ siñir cerrahlığı bölüginde yata. Yüre, yavaş-yavaş tüzele, oquy. Bugün kontrol resimleri yapıldı. Müsbet deñişmeler bar. Ekimler Ahtem Çiygozğa (Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini – QA) dostunı yoqlamağa bile izin berdi», – dep yazdı o, Facebook saifesinde.
Ğeraşçenko, Baluh özüne keldi, «laf etip başladı, amma bir şey hatırlamay», dep bildirgen edi.
Baluhnıñ köteklengeni sentâbrniñ 8-nde saba belli oldı. Kyiv politsiyası bunı aydutlıq dep tasnif etti. Politsiya malümatına köre, Baluh sentâbrniñ 7-nde 10-15 kişinen Gidroparktaki müessiselerden birinde raatlandı. Sentâbrniñ 18-nde politsiya şübhelini tuttı, sentâbrniñ 19-nda mahkeme onı apiske aldı.
Sentâbrniñ 7-nde Baluh, Oleg Sentsov ve 33 diger ukrainalı, hususan siyasiy mabüslerniñ, Rusiye apsinden azat etilüvine bir yıl toldı.
Volodımır Baluh – qırımlı çiftçi, ukrainalı cemaat faali, Ukrain milletçileri kongressiniñ azası. Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ Rusiye vatandaşlığından vazgeçti. 2013 senesi qışta evinde Ukraina bayrağını astı, daa soñra «Sema Yüzü qaramanları soqağı» levhasını tikledi.
2016 senesiniñ soñunda Volodımır Baluhnı Rusiye FSBsiniñ hadimleri tutıp aldı. Olar Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi onı 5 yılğa azatlıqtan marum etti – eki cinaiy dava boyunca: silâ saqlaması ve «Aqşeyh vaqtınca tutuv izolâtorınıñ yolbaşçısını köteklev» dep adlandırılğan adise.
Baluh qabaatını tanımayıp, açlıqqa başlağan edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
Iran prezidenti Mehemmed Xateminin Orta Asiya ??lerine seferi davam edir. Bu g??ehemmed Xatemi Daskendde ??k hemkari Islam Kerimovla g??m??r. Asqabadda Xezeryani d??tlerin sammiti bitinden sonra seferine baslayan Iran prezidenti regionun d??t bas穬iari ile m??lif meseleleri m??ire edir.
T??enistan paytaxtinda d??t bas穬arinin zirve g????n sonra Qazaxstanda olan Mehemmed Xatemi prezident Nursultan Nazarbayevle qazax neftinin neqli marsrutlarinin genislendirilmesi meselesini m??ire etmisdir. Burada neftin Iran erazisinden ke祠bilmesi meselesine de toxunulmusdur. ֺbekistan seferine geldikde ise Iran prezidentinin Islam Kerimovla danisiqlarinin neticesi olaraq bir sira ikiterefli senedin imzalanacagi g??nilir. Hele Qazaxstanda olarken Mehemmed Xatemi bildirmisdir ki, o, Amerikanin, ya da her hansi bir xarici q??nin Orta Asiyada m??dlugunun qeti eleyhinedir. Efqanistanda anti-terror emeliyyatlari ile bagli Amerika Birlesmis Statlari ve Avropanin bir sira ??lerinin herbi q??lerinin bir hissesi Orta Asiyanin ??e筩s sovet respublikasi, ֺbekistan, Tacikistan ve Qirgizistanda yerlesdirilmisdir. Qeyd edek ki, ֺbekistan Amerikanin bas穬iq etdiyi anti-terror kampaniyasinda Birlesmis Statlarin esas m??fiqlerinden biridir. Bele bir seraitde Iran prezidentinin xarici q??lerin m??dlugu ile bagli dedikleri ֺbekistan-Iran m??ibetlerine nece te'sir g??re biler. Basqa terefden, prezident Busun Irani "ser mehveri" ??leri sirasina daxil etmesinden sonra Orta Asiyada Amerikanin yaxin m??fiqi olan ֺbekistan Iranla m??ibetlerini hansi sekilde qurmalidir. Suallari serh eden Amerikanin Sesinin Daskenddeki emekdasi Behruz Resulov deyir ki, 1998-ci ilde ֺbekistanda islam d??ti qurmaq ugrunda herekat genislenerken prezident Kerimov ona qarsi m??izeye basladi. Bunun neticesi olaraq, islam herekatinin ??eri qonsu ??lere, Tacikistana ve Efqanistana ke筥li oldular ve Amerika anti-terror m??izesine baslayanda ֺbekistan onun hemkari, herbi m??fiqi oldu. Bu istiqametde ??k-Amerika eleqeleri genislendi. Bu yaxinlarda ֺbekistan prezidenti Amerikaya sefer ederken ikiterefli m??ibetlerin ehemiyyetini vurguladi ve bu m??ibetlerden her iki terefin qarsiliqli olaraq faydalandigini s??di. Yerli m??ide穬er ֺbekistanin Amerika ile m??ibetlerinin islam herekatina qarsi m??izede destek almaq esasinda quruldugunu g??rirler. Bununla bele, ֺbekistanda avtoritar rejim m??ddur ve q?? m??yinden danisan prezident Islam Kerimov g?? partnora ??nl??erecek. Indi Amerika ile m??ibetlere ??nl??erilir. Lakin m??qil bir d??t kimi tebii, ֺbekistan yaxin qonsulari ile m??ibetleri genislendirmekde maraqlidir. Bu g??rezidentler g??den sonra bildirdiler ki, herterefli m??ibetlerin genislendirimesi vacibdir. Mehemmed Xateminin bildirdiyine g?? Iran ve ֺbekistan arasinda m??ibetler daha 篸 iqtisadi istiqametde inkisaf etdirilmelidir. Iran prezidenti ??lerin daxili siyasetine qarismamaq prinsipini qeyd etdi ve burada daha 篸 iqtisadi inkisafdan s??t a礩. Tebii ki, Efqanistanda geden proseslerin ikiterefli m??ibetlere te'siri var. Burada m??feqiyyet elde edilerse Iran ֺbekistan m??ibetleri bundan faydalana biler. Daskendde Amerikanin Sesinin emekdasi Behruz Resulov Iran ֺbekistan m??ibetleri haqda. Bu g??anisiqlardan sonra Iran ve ֺbekistan prezidentleri Efqanistanda sabitliyin berqerar olmasinda maraqli olduqlarini bildiribler. Prezident Mehemmed Xatemi ??k hemkari ile danisiqlardan sonra jurnalistlere bildirib ki, iki d??t bir-birinin daxili islerine ve xarici siyaset meselelerine qarismamaqla bagli raziliq elde edibler.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırımtatar halqınıñ işleri boyunca vekili, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev sentâbrniñ 12 Salı künü New-Yorkta işini başlatacaq BMT General Assambleyasınıñ 72-nci sessiyasında iştirak etecek olğan ukrain eyyetine kirsetildi.
Umumen ukrain eyyeti terkibinde 10 kişi bar. Eyyetke Ukraina tışqı işler naziri Pavel Klimkin yolbaşçılıq yapmaqta.
Eyyet terkibi ukrain devleti yolbaşçısınıñ resmiy saifesinde derc etilgen Ukraina prezidentiniñ qararınen tasdıqlanmaqta.
Bunıñ arfesi olğan sentâbrniñ 11-nde qırımtatar halqı Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çuvarov, Ukraina prezidenti Pötr Poroşenkonı New-Yorkta keçirilecek olğan BMT General Assambleyasında yapacaq çıqışında işğal altındaki Qırımda Rusiye, Meclisniñ faaliyeti canlandırılmasınen bağlı BMT Halqara mahkemesiniñ qararını yerine ketirmegenini urğulamasına çağırğan edi.
BMT Genassambleyasınıñ 2-nci sessiyası sentâbrniñ 12-nde açılacaq. Beklenilgenine köre, sentâbrniñ 19-nda Poroşenko anda çıqış yapıp, Donbassqa BMT barıştırıcılarınıñ kirsetilüvinen itimalinen bağla maruzasını oquycaq.


text:
Qırımtatar milliy areketi liderlerinden biri İlmi Ümerovnıñ davası boyunca üküm sentâbrniñ 27-de, çarşenbe künü, Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesinde ilân etilecektir.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, mahkeme oturışı saat 11:00 başlanacaq.
Sentâbrniñ 20-de Ümerov munaqaşa devamında çıqışta bulunıp, taqiqatçı İgor Skripka ve ekspert Olga İvanovağa qarşı cinaiy iş açmağa çağırdı. Olar oña qarşı mahkemede iştirak etkenler.
İlmi Ümerov hatırlattı ki, mahkemede qabaat tarafı davada qayd etilgen intervyü tercimesinde Rusiye topraq bütünligini bozmaq çağıruvı olğanını isbatlaycaq «bir insannı bile şaat olaraq köstermedi».
Çarşenbe künü prokuror İlmi Ümerovğa 3 yıl ve 6 ay apis cezası şartlı olaraq berilmesini istedi. Onıñ 3 yıl müddetinen açıq faaliyetinen ve ocalıqnen oğraşması yasaqlana bile.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ekstremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
İlmi Umerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, añlamlarnı qarıştırğanını ayta.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov ilân ete ki, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı, bu yerde cinaiy taqip etilgenine baqmadan, terk etmek niyeti yoqtır.
«Yoq. Men istese edim, çoqtan bunı yapar edim», – dedi Umerov Radio Svobodağa bergen intervyusında.
Qırım uquq qoruyıcı organları keçmege mecbur etken psihiatrik ekspertizanı «tesir usulı» dep adlandırdı.
Umerovnıñ tahmin etkenine köre, onıñ işi boyunca taqiqat devam etecek.
«Taqiqatçı cıyılğan malümatnı prokuraturağa teslim etecek, bundan soñ bular mahkemege yollanılacaq, anda qarar alınacaq», – dep ilân etti Umerov.
Sentâbr 7-de Ayşe Ümerova – İlmi Ümerovnıñ qızı – mahkeme-tibbiy ekspertiza neticelerine köre, babası «ruhiy ceetten sağlam» olğanını ayttı.
İlmi Ümerov bu sene mayıs ayında Bağçasarayda yaqalandı, şimdiki vaqıtta o çıqma yasağı altında buluna. Onı Rusiyeniñ topraq bütünligini bozmaq çağıruv yapqanınen qabaatlaylar.
2015 senesi ATR qırımtatar telekanalında «Rusiyeni Qırım ve Donbasstan çekilmege mecbur etmek kerek» lafları Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları olaraq tanıldı. İlmi Ümerovnıñ fikirince, onıñ sözleri aytqanlarından çıqarılğan edi. «Men devletniñ topraq bütünligini bozmağa çağırmadım. Men Rusiye Qırımnı Ukrainağa qaytarsın dep, oña qarşı cezalarnı quvetlendirmege çağırdım. Men Ukraina ve Rusiyeniñ topraq bütünligi ğayrıdan tiklensin isteyim», – dep ayttı İlmi Ümerov mahkemelerden birinde.
Onı mahsus psihiatrik hastahanesine zorlap yerleştirgen soñ onıñnen birdemlik aktsiyaları Avroapnıñ bir çoq memleketi ve şeerinde olıp keçti. Human Rights Watch, Avropa Birligi, Ukraina Tışqı işler nazirligi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ çetel işleri komiteti, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko oña qoltutqanını bildirdiler.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonı Üç Köz köyündeki Rus silâlı hızmetleri saba başlatqan tintüvi yekünlendi. Facebookta Qırım sakini Lilâ Osmanova bildirgenine köre, silâlı hızmet vekilleri tintüv keçirilgen evniñ erkelerini tutıp alğan.
Onıñ sözlerine binaen, silâlı hızmet vekilleri pek qaba davranğan, evdeki balalarnı pek qorqutqanlar.
«Qarasuvbazar rayonında tintüv bitti. Bu aileniñ bütün erkeklerini toplap alıp kettiler. Bir qız qardaşını da alıp ketecek olıp, soñundan vazgeçtiler. Sorğuğa çağıracaqlarını ayttılar. Balalar pek qorqtı. Pek qaba davranıp, qadınlarnı da qorquttılar. Atta kimsege iç bir türlü malümat bermesinler dep, cep telefonında laf etmekni bile yasaqladılar», – dep qayd ete Osmanova.
Bu saba Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonı Üç Köz köyünde rus silâlı quvvetleri soqaqlarnıñ birini qapatqanları aqqında belli oldı. Köyniñ bir evinde tintüv keçirilgeni aqqında qırımtatar Meclisiniñ reisi Refat Çubarov haber etken edi.
Qırımda Kremlniñ nezaretindeki silâlı hızmetlerniñ saytlarında Qarasuvbazar rayonında er angi bir areketler yapılğanı aqqında iç bir şey bildirilmey.
Bir kün evel Rus silâlı hızmetleri İslâm Terek qasabasınıñ sakini, qırımtatarı Umer Emiramzayevniñ evinde tintüv ötkergen ediler. Tintüv esnasında o yaramağanı içün hastahanege alıp ketile. Şimdilik bu adam nede qabaatlanacağı aqqında bildirilmey.
Qırım Rusiye tarafından isğal etilgen soñ, mustaqil jurnalist, qırımlı faaller, qırımtatar halqı Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen “Hizb ut Tahrir” teşkilâtınen bağlı olmasında şeklengen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde pek sıq şekilde kütleviy tintüvler keçirilip başladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından taqip etilgen bir sıra qırımtatarlarnıñ imayecisi olğan adliyeci Emil Kurbedinov bildire ki, Aqmescitte belli olmağan şahıslar o zenaatdaşlarınen beraber çalışqan ofisine kirmege tırışa.
«Şimdiki vaqıtta belli olmağan şahıslar, tahminlerge köre uquq qoruyıcılar, men çalışqanım Vorovskogo soqağındaki adliyeciler ofisine kirmege tırışa. Men Rostovda bulunam», – dep yazdı o Facebook saifesinde.
Adliyeci diger malümatnı bildirmedi. Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümatnı ögrenmege tırışa, amma şimdiki vaqıtta adliyecilerniñ telefonları cevap bermey.
Kurbedinovnıñ bildirgen malümatı boyunca Qırımda uquq qoruyıcı organlarınıñ resmiy izaatları yoq.
Emil Kurbedinov Rostov-na-Donu şeerinde buluna, o yerde «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında qabaatlanğan dört Qırım musulmanı mahküm etile.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Ukraina tarafdarları ve qırımtatar faalleri taqip etilip başladı. Bu aqta uquq qoruyıcılar çoq bildirgen edi. Olar Kremlni insan aqları bozuluvını toqtatmağa çağırğan edi. Amma Moskvada ve rusiyeli Qırım ükümeti repressiyalar aqqında malümatnı red ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Keriçte Rusiye federal maqsat programmasınıñ «Milletlerara birlik» yönelişinde qurulğan sürgün etilgen vatandaşlar içün yañı ev alâ daa boş tura. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri devlet komitetiniñ yolbaşçısı Albert Kangiyev iş toplaşuvında bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, sakinler bu yıl dekabr ayında yerleşip olur.
«Gaz, suv ve elektrik ağlarına bağlanuv meseleleri al etildi. Bundan ğayrı, şunı qayd etmege isteyim ki, teşkerüv vaqtında olğan bütün ihtarlar tüzetildi. Böylece, bugünki künde mesüliyetli kişiler reabilitatsiya olğan ve Keriç şeerinde daire nevbetinde turğan Qırım halqlarından vatandaşlarnıñ bu sene mesken almasına mania olmağanını tasdıqladı», – dep bildire Kangiyevniñ aytqanlarını müessiseniñ matbuat hızmeti.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, yerleşüv müddeti bir qaç kere deñiştirilgen edi. Ev martnıñ 20-ne qadar teslim etilecek edi. Keriçte nevbette turğanlar yerli ve Qırım akimiyetine şikâyet etken edi.
72 dairelik ev Keriçniñ merkeziy rayonında avtovokzal yaqınlarında qurulğan edi. Qurucılıq tenderini Rusiyeniñ Krasnodar şeerinden «Stroy International» şirketi qazandı, o, tenderge ariza bergen yekâne şirket oldı. Ev qurucılığını 2018 senesi dekabr ayında bitirmege planlaştırıla edi.


text:
Ukrain edebiyatı dersliklerine (5-9 sınıflar içün) qırımtatar yazıcılarınıñ eserlerini kirsetecekler.
Bunı Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
«Bu maqsat ile Ukraina tasil ve ilim nazirligi Ukraina oquv yurtlarında qırımtatar edebiyatınıñ eñ parlaq eserlerini ögretüv meseleleri boyunca mesleat gruppasını teşkil etti», – deyler mında.
Matbuat hızmetinde bildirilgeni kibi, işbu gruppağa qırımtatar yazıcılarınıñ eserlerini teklif etken Ukraina prezidenti vekâletlisiniñ faaliyetini temin etüv bölüginiñ temsilcileri de kirdi. Söz qırımtatar eserleriniñ keyfiyetli tercimesi aqta kete.


text:
Aqmescit demir yol vokzalı binasında sentâbr 8 künü, «Qırım sanaat ustaları – Donbass balalarına» hayriye festivali çerçivesinde «Tavriçeskiy blagovest» horu ve Qırım filarmoniyasınıñ Akademik simfonik orkestriniñ kontserti keçti.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, çalğıcılar Franz Schubertniñ «Messa sol major» ve John Rutterniñ «Rekviyem» eserlerini çaldılar.
Teşkilâtçılarnıñ sözlerine köre, çıqışlardan toplanğan aqça öz başına ilân etilgen Donetsk ve Lugansk halq cumhuriyetleriniñ muhtac balalarına berilecek.
Hornıñ bediiy reberi Vladimir Nikolenko aytqanı kibi, çalğıcılar hayriye kontsertlerniñ keçirilmesini devam etmege isteyler ve nevbetteki tedbir onkologik hastaları olğan balalarğa bağışlanacaq.
Kontsertniñ daa bir maqsadı – cemaatçılıqnıñ diqqatını Qırımda demir yol naqliyatınıñ problemlerine celp etmektir. «Qırım filarmoniyası»nıñ baş müdiri İlya Pandul degeni kibi, kontsert ilk sefer böyle bir yerde keçirile ve «Aqmescitniñ bir vaqıtları insanlarğa tolu demir yol vokzalı şimdi deşet bir yerge çevirildi, mında bazıda cemidanı ile kimsesiz bir yolcunı körmege mümkün».
O, yaqında er şey deñişir ve vokzal kene evel olğanı kibi çalışacağına ümüdini bildirdi.
Nevbetteki kontsertler Kezlev, Yalta ve Keriçte keçirilecek. Aqyarda, Lunaçarskiy adına teatrniñ malümatına köre, biletler satlımağanı sebebinden kontsertni lâğu ettiler.


text:
Başkortostan koloniyasında ükmüni sürgen "Aqmescit "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi Emil Cemadenov qorantasına telefon etip ceza izolâtorında oturğanını ayttı.
Bunı onıñ qadını Liana Belâlova "Qırım birdemligi" birleşmesine bildirdi.
"O, koloniya şaraitleri aqqında da aytıp berdi. Bundan evel de andaki sert şaraitni bile edik. O dey: "Men 10 daqqağa ceza izolâtorından çıqardılar, şimdi kene kirsetecekler". Ceza izolâtorını daa 15 künge uzattılar ve bunıñ ne vaqıt bitecegi belli degil", - dedi qadın.
Onıñ aytqanına köre, aqayı, onı kitaphanege yibergenlerini ayta, anda çoq kitap bar eken. O bütün kün Qoran oquy.
Daa evel bildirile edi ki, birinci Aqmescit "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçilerini Rusiyedeki Başkortostan cumhuriyetiniñ Salavat şeeriniñ koloniyalarına mahkeme ükmüne köre ceza çekmek içün ketirdiler.
Rusiye Yuqarı mahkemesi 2019 senesi dekabrniñ 24-nde istinaf şikâyetini baqıp, «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ (Aqmescitteki birinci gruppa) ükmüni deñiştirdi. Qırımlılarnıñ apis cezaları 6 ayğa eksildi.
Böylece, Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov 11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñ ükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
2019 senesi iyün ayında Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu dava mabüsleri Teymur Abdullayevni 17 yılğa, Uzeir Abdullayevni 13 yılğa, Rustem İsmailovnı 14 yılğa, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yılğa üküm etti.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
«Asker» cemaat teşkilâtı işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırdaki vaziyetni mahsus hızmetlerniñ areketleri dep adladı. Böyle fikirni Qırım.Aqiqatqa memuriy sıñırda ukrain sıñırcılarınen beraber hızmet etken teşkilâtnıñ temsilcisi Evelina Arifova bildirdi.
Avgust 7-den başlap Rusiye tarafı kiriş noqtalarından vatandaşlar ve naqliyeniñ areketini toqtattı, bundan soñ areket qısmen yañıdan başlatıldı.
«Bu, kene de vaziyetni kerginleştirmek maqsadınen yapılğan FSB areketleridir, bu bir. Nasıldır test yapmaq içün, sıñırcılarımız işbu vaziyette nasıl areket eteceklerine baqmaq içün, daa bir kere ukrain tarafını qabaatlamaq içün yapılğandır», – dedi Evelina Arifova.
Onıñ sözlerine köre, Qırımdan sıñırnı keçken kişilerden bazıları, olarnı hususan ukrain tarafı yibermegenini tüşüngen.
O, Qırımda sañki yapılğan diversiyanı FSB provokatsiyası dep adlandırdı.
«Küzge yaqın provokatsiyalar devam etecektir. Diversiya dep, qırımtatarlarnıñ ayağı altına qarpız qabuğını qoya bileler, bunı ukrainler, qıqrımtatarlar yaptı dep, olarğa nasıldır eşyalar qoya bileler. Vaziyetni kerginleştirmek içün, daa çoq tehnika, daa çoq askerlerni ketire bileler. Hususan, qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerge», – dep qayd etti «Asker» temsilcisi.
Qırımnıñ rusiyeli ükümeti avgust 7-de, sebeplerni añlatmayıp, şahıslar ve naqliyeniñ memuriy sıñırdan keçüvini toqtattı. Kün devamında memuriy sıñırda areket qısmen yañıdan başlatıldı.
Rusiye kütleviy haber vastaları, resmiy malümat olmadan, Qırım ile memuriy sıñırda sanki yüz bergen atışma aqqında bildirmege başladı. Bunen beraber, Rusiye kütleviy haber vastaları, memuriy sıñırda keçüvni ukrain tarafı qapatqan, dep qayd etti.
Bazarertesi künü, Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ malümatına köre, «Kalançak» bütünley blok etilgen, «Çaplinka» keçirüv noqtasında adamlar tek Qırım tarafında yiberile, «Çonğarda» eki tarafqa yol açıq.
Rusiyege tarafınıñ memuriy sıñırdaki bu vaziyet aqqında izaatı yoq.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Fevralniñ 18-nde Qırımdan esas Ukrainağa çıqqan Qırım.Aqiqat közeticisi, qırımlı jurnalist Mıkola Semena Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında Qırım işğal altında qalğance anda qaytmağa niyeti yoq, dep bildirdi.
«İşğal etilgen topraqqa qaytmağa niyetim yoq. Esas Ukrainağa belli olmağan vaqıtqa kettim. Ukrainanıñ bir qısmı işğal altında qalğance onı evim dep sayamam. Qorantam da aynı fikirde. Bu (işğal – QA) pek uzun devam etse, yaşağan yerimizni deñiştirmege mecbur olacaqmız, dep tüşünem», – dedi Semena.
Semena, Qırım.Aqiqatqa izaat berip, Kyivde tibbiy teşkerüvden keçmek, soñra jurnalist faaliyetine devam etmek niyeti aqqında tarif etti.
Semena fevralniñ 19-nda saba Kyivge kelmeli.
Soñki yılları 69 yaşında jurnalistniñ sağlıq problemleri başlandı. Mahkeme esnasında yürek ve omurğa problemleri ortağa çıqtı. Qırımda kerekli tedaviylev körip olaamdı, çünki anda bu alanda ihtisaslı mütehassıslar yoq. Kyiv neyrohirurgiya institutınıñ mütehassısları onı tedaviylemege razı oldı, amma Rusiye tahqiqatçıları Mıkola Semenağa anda tedaviylenmesine izin bermedi. Moskva hastahaneleriniñ tekliflerine jurnalist razı olmadı.
2018 senesiniñ soñunda Aqmescitte öt quvuğı kesip alındı ve zafra yollarından taşlar çıqarıldı.
Yanvarniñ 28-nde Semena sınav müddetiniñ vaqtından evel toqtatılğanı ve mahkümiyetiniñ lâğu etilüvine dair qararnı aldı.
Mıkola Semena – qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi, Ukrainada nam qazanğan jurnalist. 2016 senesi aprel ayında Mıkola Semenanıñ evine FSB hadimleri kelip tintüv keçirdi. Daa soñra jurnalistniñ yarımadanıñ vatandaş qamaçavına dair maqalesi sebebinden cinaiy dava açıldı, dep bildirgenler. Qırım.Aqiqat saytınıñ «Fikir» rubrikasında derc etilgen maqaleni Rusiye tahqiqatçıları Rusiye topraq bütünligini bozmaq çağıruvı (Rusiye topraq bütünligini bozmaq açıq çağıruvları (Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1 maddesi) olaraq tanıdı.
2017 senesi sentâbrniñ 22-nde Aqmescitteki Rusiye mahkemesi Semenanı üç yıl sınav müddeti ve üç yıl açıq faaliyetnen oğraşmaq yasağı ile eki buçuq yılğa şartlı olaraq apiske almağa qarar berdi. Şu yılnıñ dekabr ayında Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Semenanıñ ükmüni qısmen yımşatıp, açıq faaliyet yasağını eki yılğa qısqarttı.
Mıkola Semenanıñ bildirgenine köre, öz maqalelerinde o, «fikirni serbest bildirüv» aqqını qullanğan edi.
Ukraina Tış işler nazirligi, ABD Devlet departamenti, Avropa Birligi ve bir sıra halqara teşkilât Semenağa çıqarılğan ükümni takbih ettiler.
Radio Free Europe/Radio Liberty sabıq prezidenti Tom Kent jurnalist Mıkola Semenağa qarşı qabaat delilsiz ola, dep aytqan edi. O, Kreml kontrolindeki Qırım mahkemesiniñ qararı lâğu etilmeli, dep qayd etken edi.
Mıkola Semenanıñ imaye tarafı Aqmescitteki Rusiye mahkemesiniñ qararını Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet etti. Lâkin Avropa mahkemesi Mıkola Semenanıñ şikâyetini prioritetli baqmağa razı olmadı.


text:
«Mayıs 3» işi boyunca yaqalanğan qırımlı Edem Osmanovnı SİZOda (Taqiqat izolâtorında) qaldırdılar. Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü onıñ şikâyet arizasını red etti.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl bildirdi.
Edem Osmanov mezkür iş boyunca yaqalanğan beşinci şahıstır. Şimdi SİZOda buluna.
Yanvar 19 künü Aqmeçit qasabasında 34 yaşında iş adamı Edem Osmanov yaqalanğan edi. Erkekni 2014 senesi mayıs 3-de qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılağanda politsiya hadimine qarşı küç qullanmasında qabaatlaylar. Yanvar 21-de Aqmescit şeeri merkeziy rayon mahkemesi oña eki aylıq apis cezasını çıqardı.
Yanvar 21-de Aqmescit şeeri merkeziy rayon mahkemesi oña eki aylıq apis cezasını çıqardı.
Keçken sene devamında uquq qoruyıcılar 2014 senesi mayıs 3-de qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılav tedbirinde iştirak etken 4 insannı yaqaladı. Bundan soñra Edem Ebulisov, Tair Smedlâyev, Musa Apkerimov ve Rustam Abdurahmanovğa qarşı qarar deñiştirildi ve olarnı azat ettiler.


text:
Mudafaa nazirligi 200 hadimni işten boşatacaq. Bunı Ukraina mudafaa naziri Stepan Poltorak brifingde bildirdi, – dep haber ete cumaaqşamı künü, yanvar 8-de, UNN neşiri.
«Men Mudafaa nazirliginiñ bölügi ve Baş ştabınıñ islâatını keçirmek qararına keldim. Mudafaa nazirlik apparatınıñ sayısı 770 vazifeden ibaret olacağını imzaladım», – dedi Poltorak.
Onıñ aytqanına köre, böylece altı departament ve idare qısqartılacaq, on bir departamentniñ islâatı keçirilecek.
Stepan Poltorak dedi ki, «müim olmağan işlerni yapqan» adamlarnı tutmaq acet yoq.
Malüm ki, Ukraina Mudafaa nazirligi memleketniñ yañı arbiy mezebini azırlay.


text:
Keriç köpüri Qırım sakinlerine nasıl fayda ketirir? Vladimir Putin bu qurucılıqnı propaganda maqsadınen nasıl qullandı? Rusiyeniñ dört yıllıq ilhaqından soñ yarımadada yaşayış deñiştimi?
Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde «Kündüz şou»sında siyasiy yazıcı, televizon alıp barıcısı Matvey Ganapolskiynen subet keçirile.
– Aqyarda Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilgeniniñ dört yıllığı munasebetinen Putin: «Men epiñizge sarılıp quçaqlayım. Sağ olunız», - dedi. O, samimiyetnen quçaqlağandırmı, aceba, ne dep belleysiñiz ve bunıñ manası nedir?
– Ebet, o bunı samimiyetnen yapqandır. Rusiye buña Qırımnıñ tuvğan limanına «qaytuvı» dep ayta, olarnıñ özüne has ibareleri bar. O, kerçekten de Qırım sakinlerine minnetdar. Ne içün? Çünki Qırımdan, Suriyedeki cenkten, Rusiye vatandaşlarınıñ umumiy arbiyleştirilüvi ve Rusiye KHVdan dolayı o saylâvlarda elde etken reylerini elde etmege nail oldı. Belki közleri de yaşlanğandır. Onıñ, bazen apansızdan tesirlengen vaqıtları da ola. 2007 senesi o Kreml ögünde turaraq, «Moskvanıñ eteginde olürmiz» şiirini oquğan edi. Közyaşlarını toqtamağa bilmegen edi. Ancaq bu közyaşlarına başqalar qıymet kessin.
Köpür quruldı, Allah bersin. Bu meseleniñ eki tarafı bar: Qırım sakinleri içün qolaylıq ve umumsiyasiy meseleler. Köpürniñ qurucılığı, Putinniñ közyaşları ve «ura-ura» qıçıruvları – ancaq bu problemağa nisbeten halqara munasebetni deñiştirmey. Bular biri-birine bağlı olmağan cereyan. Birinci cereyan – köpür üzerinden maşnanen keçmege imkân olğanıdır. Ekincisi- ilhaq etilgen topraq olğan Qırımğa munasebet. Rusiye özüni ne qadar çoq qursam, Qırım sakinlerini özüne o qadar bağlarım dep iqna etmege areket ete. Albu ki, olar «bravo» ve «ura» qıçuruvlarınen birleikte bu yasaq territoriyada yaşamaqnı qabul eteler.
– Dört yıl içinde Rusiyede «yüzyıllıq inşaatı» denilgen qurucılıq boyunca fikriñiz deñiştimi? Bular olacağına inana ediñizmi?
Eger bu köpür uzun yıllar ya da asırlar boyunca ayaqta qalsa, demek rusiyeli müendisler, keçmişteki tedqiqatlarnı silip taşladı degen manağa kelir. O zaman alimler – iç bir şey añlamağan sersem ve ayvan demektir
– Bu qurucılıq qıyın olğanını köstergen roliklerini men daa evel seyir etken edim, çünki Rusiye bu köpürni qurmağa qarar bergeninen, mutehassıslarğa sual berip başladılar. Men de geolog degilim, bu haberni düñlep baqqan soñ, men ictimaiy ağlardaki saifemde farqlı bir versiya olaraq derc ettim. Men jurnalistim, añlaysıñızmı, jurnalist ise alternativ noqta-i nazarlarnı kösterir. Qırım sakinleri menim sözlerimni biriniñ oğursızlığına içinden quvanğan biri olaraq qabul etebilirler. Lâkin menim içim iç bir vaqıt qara degil. «Firqa – kerek dep aytqan soñ, komsomol – yahşı dep cevap berdi!» - köpür de qurulıp çıqtı. Eger bu köpür uzun yıllar ya da asırlar boyunca ayaqta qalsa, demek rusiyeli müendisler, keçmişteki tedqiqatlarnı silip taşladı degen manağa kelir. O zaman alimler – iç bir şey añlamağan sersem ve ayvan demektir. Men iç bir şeyge qarşı degilim – yeter ki, iç bir şey yıqılıp ketmesin. Menimce, rusiyeliler bu leyha tübünde kimniñ imzası turğanını, kim tasdıqlağanınen meraqlanıp baqmaq kerekler. Men bellesem, ister Ukraina, ister Rusiyedeki er bir işke – akimiyetniñ areketlerine nisbeten tenqidiy ceetten yanaşmalı.
– Yani, üzerinden keçmek havfsız demek?
– Ebet. Bu köpürnen bağlı propaganda da bar, Qırım sakinleriniñ quvançı da mevcut. Aynı zamanda müendislik fikriniñ kerçek barlıqlılığı bar.
Şimdilik, şubesiz ki, köpürnen bağlı pek büyük quvanç üküm sürecek, lâkin bu çoqqa barmaz. Artından turist sezonı kelir, bundan soñ, köpür aqqında er kes unutır. Ne içün? Çünki o turğanı kibi turmağa devam etecek.Ya ne, anda er kün nefesli aletler orkestrinen qatnamaq kerekmi sanki? Ancaq Qırım ve Rusiye sanktsiyalar altında qalır. «Elva» degeniñnen ağzıñnı içi tatlı olıp qalmaycağını er kes pek yahşı bile.
– Qırım.Aqiqat saytında Qırım sakini bir qadın Keriç parom keçiti yanında balıq satqanını köstergen bir video bar. O, Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, yaşayış daa ziyade fenalaşqanı aqqında ayta.
Şimdilik,şubesiz ki, köpürnen bağlı pek büyük quvanç üküm sürecek, lâkin bu çoqqa barmaz
– Çeşit türlü fikirler bar. Bir qadın: kim olğanını aytıp oturmayıq amma, o tezce geberip ketsin dey. Başqa birisi ise, raat nefes alıp başladıq dep saya. Ukraina zamanında bazılar yahşı, digerleri yaramay yaşay ediler. Meselâ, becerikli insan Ukraina zamanında ziyade fursatı olmadan, Rusiye zamanında- daa ziyade imkânğa saip olğandır. Men bu meseleni muzakere etip oturmağa da istemeyim. Şevçenko aytqanı kibi: «Er kesnin öz taqdiri, özüniñ keniş yolu bar»...
Meni daima umumsiyasiy meseleler meraqlandıra. Bilesiñizmi, men meseleni Türkiyege beñzetem. Öz devleti olmağan soñki milletler arasında – kürtler bar. Türkiye prezidenti Recep Erdoğan,bu mesele ömürlik çezilmez dep ayta. Oña beñzep Putin de, Qırım aqqında bergen bir çoq intyervyüsında bu mesele qapaldı, dep ayta. İnsannıñ mesele qapaldı demege aqqı yoq.Bu hucur bir şey. Meselâ, sen qadınıña, bu mesele qapaldı deseñ, o senden ayırılıp keter. Sen balağa, bu mesele qapaldı dep aytsañ, o ise, on sekiz yaşını toldurğan olsa, o da saña «dört tarafıñ qıbla» dep aytır.Men meselege biraz uzaqtan baqam. Rusiyelilerniñ ayatı – rusiyelilerniñ ayatı sayıla, olar özleri çezmek kerekler.
(Metin üzerinde Mariya İyülskaya ve Katerina Kovalenko çalıştı)


text:
Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi muavini Ahtem Çiygoznıñ apiste bulunuv müddetini qısqarttılar. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisinde bildirdiler, – haber ete Qırım.Aqiqat.
Avgust 10 künü Qırımnıñ Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi muavininiñ imayesi tarafından berilgen şikâyet arizası boyunca toplaşuvı keçti. Arizada Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ Çiygoznı noyabr 19-na qadar apiste qaldırmaq qararını lâğu etmege talap eteler.
Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov aytqanı kibi, Yuqarı mahkeme ilk sefer prokuraturanıñ talabı ile bütünley ve advokatnıñ ricası ile qısmen razı oldı. Neticede apiste bulunuv müddetini avgust 19-na qısqarttılar.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar. Mayıs 15 künü keçirilgen mahkeme toplaşuvı neticesinde Çiygoznı iyül 29-na qadar apiste qaldırdılar.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde iyül 28 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komiteti taqiqatçısınıñ Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apis müddetini uzatmaq aqqında şefaatı boyunca toplaşuv keçti. Mahkeme kene Çiygoznı üç ay ve 21 künge, yani 2015 senesi noyabr 19-na qadar apiste qaldırmağa qarar aldı.


text:
Hollywood aktörı George Clooney ve ömür arqadaşı Amal Clooney tarafından qurulğan "Adalet içün" Clooney Fondu, Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası" boyunca Rusiye mahkemesiniñ qararını tenqit etti.
"Evelleri "Adalet içün" Clooney Fondu artıq Rusiyede Server Mustafayevge qarşı mahkeme protsessinde onıñ adaletli mahkeme baqıluvına aqqı bir çoq kere bozulğanını bildire edi. Endi ise mahkeme, adaletsiz mahkeme qararını çıqarıp, sekiz dava iştirakçilerinden yedisini uzun müddetlerge - 13-ten 19 yılğa qadar -- maküm etti", - denile Fondnıñ beyanatında.
Clooney Fondu qayd ete ki, qabaatlav tarafınıñ davanıñ öz versiyasını taqdim etmek içün altı ay vaqtı olsa da, qabaatlanğanlarğa bunıñ içün eki aydan az vaqıt berildi.
"İnsan Aqları Elçiligi" keçirgen bütün bu dava protsessiniñ halqara standartlarğa köre talil ve qıymet kesmesi yaqın vaqıtta trialwatch.com saytında taqdim etilecegini bildirdi.
Hollywood aktörı George Clooney ve ömür arqadaşı Amal Clooney tarafından qurulğan "Adalet içün" Clooney Fondu, "adalet içün küreş ve insan aqları bozulması içün mesuliyetke çekmeni" öz vazifesi olaraq taqdim ete. Fond bütün dünyada çeşit-türlü uquq qoruyıcı leyhalarnı kerçekleştire.
Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy arbiy bölge mahkemesi ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası" boyunca qarar çıqardı. Böylece, Merlen Asanovğa şiddetli koliniyada 19 yıl üküm etildi; Memet Belâlovğa şiddetli koliniyada 18 yıl ve 1,5 yıllıq sıñırlav üküm etildi; Timur İbragimovğa - şiddetli koliniyada 17 yıl ve 1,5 yıllıq sıñırlav üküm etildi; Server Zekiryayevge şiddetli koliniyada 13 yıl üküm etildi; Server Mustafayevge şiddetli koliniyada 14 yıl ve 1 yıllıq sıñırlav üküm etildi; Seyran Saliyevge - şiddetli koliniyada 16 yıl ve 1 yıllıq sıñırlav üküm etildi; Edem Smailovğa şiddetli koliniyada 13 yıl ve 1 yıllıq sıñırlav üküm etildi; Ernes ametov qabaatsız tanıldı ve mahkeme binasında azat etildi.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Avropa Birligi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasına» istinaden mahküm etilgen Emir-Usein Kuku, Ukraina tarafdarı faali Oleg Prihodko ve Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda qanunsız tutulıp mahküm etilgen bütün Ukraina vatandaşlarını azat etmege çağıra. Bu aqta Avropa Birliginiñ «referendum» yılı munasebetinen aydınlatqan beyanatında aytıla.
«Avropa Birligi yarımadada insan aqları saasında halqara standartlarğa tolusınen riayet etilüvine çağıra. Jurnalist, aq qorçalayıcı ve advokatlarnıñ mustaqil bir şekilde ve sebepsiz mania ve qorquzuvsız çalışmaq imkânı olmalı», – dep aytıla vesiqada.
Avropa Birligi, Rusiyeni halqara aq qorçalayıcılarnıñ yarımadağa kirişine yol bermesine çağıra.
Daa evel Avropa Biroigi Ukraina topraq bütünligine qoltutıp, Qırımda halqara uquq bozuvlarını takbih etken edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Almaniya kantsleri Angela Merkel Almaniya, Ukraina ve Frenkistan reberleri mayıs ayında Almaniyanıñ Aachen şeerinde, işğal etilgen ukrain Donbassındaki vaziyetnitertipke ketirüv boyunca muzakerelerniñ «Norman formatı»nda, onıñ dördünci iştirakçisi dep esaplanğan Rusiye prezidenti Vladimir Putinsiz körüşmege mumkün olacağı aqqındaki haberni tasdıqladı.
Bunen beraber Azatlıq Radiosı haber etkenine köre, Berlin şeerinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonen beraber keçken matbuat konferentsiyasında Merkel, bu vaziyette «Norman formatı»nda yapılacaq körüşüv Vladimir Putin olmadan keçmek mumkün olacağını qayd etken edi.
Ukraina eyyeti terkibinde Almaniyada bulunğan Ukraina tış işleri naziri Pavlo Klimkin, özüniñ almaniyalı zenaatdaşı Heiko Maasnen körüşken soñ Twitterde: Kiçkene bir muvafaqiyet ışığı körsek bile «Norman formatında» nazirler olaraq (yaqın zamanda) toplanırmız», dep yaza.
Rusiye tış işleri nazirligi yaqın künlerde «Norman formatında» iç bir seviyede er angi bir körüşüv planlaştırılmağanı aqqında haber ete.
Aprelniñ 2-nde Rusiyeniñ «Kommersant» neşiri, prezident memuriyeti ve Ukraina TİNne yaqın «Kyivdeki malümat saibi menbalar» alğan malümatına bazanaraq, «Norman formatına» kirgen üç devlet reberi Aachende körüşebilecegi aqqında haber etkenin edi. Mayıs ayında şu şeerde Ulu Karl adına halqara mükâfatınıñ ananeviy taqdim merasimi ötkerilecek. Mükâfat Frenkistan prezidenti Emmanuel Macronğa taqdim etilecek.
Dört devletniñ tış işleri nazirleriniñ iştirakinen «Norman formatında» yapılacaq körüşüv, ilk-evelâ fevral ayında Munichte ötkerilecek telükesizlik konferentsiyasında keçirilecek olsa da, bazı iştirakçilerniñ planları deñişkeni sebebinden bozulğan edi.


text:
Maxabxarata
Maxabxarata (महाभारत: {{{4}}}), /maɦaːbʱaːrət̪ə/) - hind xalqının' a'yyemgi eposlarının' biri. "Maxabxarata" degen so'zdin ma'nisi - "Bxarata a'wladlarının' jılnaması" degendi an'latadı. Qa'nigelerdin' aytıwınsha bul epos bizinin' eramızg'a shekemgi X-XIII a'sirlerde jazılıptı. Ju'z mın' ba'yitten ibarat, du'nya xalıqlarının' ko'p tillerine awdarılg'an.
Hind ilimpazlarının' tastıyıqılawına qarag'anda bul epostın' syujetindegi waqıyalar tariyxıy waqıyalarg'a ku'ta' jaqın eken, epostag'ı qaharmanlar o'tmishte jasap o'tken adamlar eken. Barlıq Shıg'ıs an'ızları sıyaqlı "Maxabxarata" da miflik syujetler, fantastikalıq su'wretlewler ko'p ushırasadı. Epostag'ı tiykarg'ı mazmun Bxarata dinistiyasının' Hindstandag'ı bir neshe mın' jıllarg'a sozılg'an hu'kimranlıg'ın bayan etiwden ibarat.
Eposta hindlerdin' hu'kimdarlarının' biri Dushtyanta tuwralı waqıyalar sheberlik penen so'z etiledi. Bul patsha jolbarıs awında onın' izinen quwıp ju'rip, janındag'ı mergenlerden adasıp qalıptı. Du't tog'aydın' arasında og'ada go'zzal qızg'a gezlesipti. Onın' menen so'ylesip bul qızdın' anası peri ekenligin bilipti. Anası qızdı suw jag'asında qaldırıp, o'zi ko'kke ko'terilip ushıp ketipti. Jalg'ız adamlardan aman saqlaw ushın hesh kimge ko'rsetpey du't tog'ay ishinde ta'rbiyalap o'siripti. Qızg'a da'rwish Shakuntala dep at qoyıptı. Dushyanta ha'm qız biri-birin unatıptı. Da'rwish atası bul ekewinin' nekelesip qosılıwına ruxsat etipti. Eki jas bir ay dawamında da'riwishtin' shatpasında baxıtlı jasaptı. Usı waqıt ishinde Dushyantanın' mergen batırları bulardı izlep tawıptı. Al, Dushyanta o'z qalasına keter waqtında, da'rwish og'an qızdı sarayg'a alıp barmawdı ma'sla'hat etipti. Dushyanta o'z sarayına qaytıptı.
Tog'ız ay o'tken son' qız ko'z jarıptı. Ha'mledar eken. Ullı bolıptı. Al Dushyanta jeti jılg'a shekem su'yip nekelesip alg'an hayalınan ha'm ulınan xabar almaptı. Bala ku'shli, sulıw ha'm aqıllı bolıp o'sipti. Eposta so'z etiliwinshe, Qız Dushyanta menen nekeleskende og'an jeti jıl burın sha'rt qoyg'an eken. Al, Dushyanta bolsa sol sha'rke razı bolg'an eken. Qız patshag'a jeti jıl burın mınaday sha'rt qoyıptı:
Nekeden son' ul tuwsan',
Atası onı qollasın.
Taxt iyesi sol bolsın,
Basqa patsha bolmasın.
Dushyanta bulardın' halınan hesh xabar almaptı. Ku'ta' qa'weterlengen Shakuntala ilahiy ku'sh- Ta'biyatqa jalbıranıp, qollap-quwatlawın soraptı:
Ot ha'm Samal, Jer ha'm Samal,
Sizler gu'wa a'wel bastan,
Ha'mmege ten' Ay ha'm Quyash
Perzentime nurlı jol ash!
Sol zamanlardın' da'stu'ri boyınsha o'z perzentine atası at qoyıwı kerek eken. Al, balag'a bolsa at qoyılmag'an. Sonlıqtan Dushyantanın' keliwinen gu'der u'zgen Shakuntala ulın ertip patsha sarayına barıptı. Patsha hayalı Shakuntala ha'm ulın tanısa da, tanımag'anday tu'r bildirip "Mına qan'g'ırıp kelgen gezendelerdi saraydan quwıp shıg'ın'lar" dep xızmetkerlerine buyırıptı. Xızmetkerler buyrıqtı orınlaptı, ana ha'm balanı saraydan quwıptı. Sonda qudiretli ko'kten bir saza esitilipti.
Jaqsı hayal-baxtın'dur,
Perzent-tajı ha'm taxtın'dur,
Baxtın oylag'an shaxlar,
Ul ha'm hayal saqlar.
Neke suw ishken qolın'nan,
Keldi sadıq hayalın',
Bezip batır ulın'nan,
Qayda ketti qıyalın'.
Bunı esitken Dushyanta Shakuntala menen balasın qasına alıptı. Olardı xalqına tanıstırıp balasına Bxarata dep at qoyıptı. Usı Bxaratan baslap Hindstannın' danıshpan ha'm a'dalatlı, ma'rt patshalarının' ko'p a'sirlerge sozılg'an dinastiyası du'nyag'a kelegen eken.
"Maxabxarata" da'stanının' ha'r bir babında mehir ha'm jawızlıq a'dalatlıq ha'm na'haqlıq, jaqsılıq ha'm jamanlıqtın' gu'resi tuwralı u'lken shabıt penen so'z etiledi. Neshe a'sirler dawam etken gu'res, tiykarınan hind patshaları Kauravlar a'wladı ha'm Pandaular a'wladı arasında ha'wij aladı. Kauravlar a'wladı-bahadir Durudxuna Quyashtın' ulı Karna menen dos eken. Arjunanın' en' u'lken kemshiligi menmenlenip ketken. Ekewinin' arasındag'ı kelispewshilik ja'njellerde, urıslarda ko'binshe Durudxuna jen'islerge erisedi. A'piwayı adamlarda bar kemshilikler Arjunada ushırasıp turadı. Ol qullar oyınına da beriledi, patshalıg'ı ha'm mol du'nyasınan ayıraladı, du't tog'aylarda su'rginlerde jasaydı. Durudxunada da bir qatar kemshilikler bar. Ol bazı bir qıyın ma'selelerde hiyle islewden tartınbaydı. Al, Quyashtın' ulı Karnanın' obrazın ideallastırıwshılıqtı an'laymız. Eposta Karpanı sawashı menen qosılıp tuwıladı, dep su'wretleydi. Onın' qullarınan shıqqan nurlar u'stindegi sawıtın altınday jaltıratıp, ko'rkem ju'zip ja'ne de go'zzallandırıp ko'rsetedi eken.
Eposta Orta Aziyada jasag'an a'yyemgi qa'wimlerdi so'z etiwshi mag'lıwmat da'reklerdi de gezlestiemiz. Yudxishtxira patshalıg'ının' tariyxın so'z etiwshi bapta: "Yudxishtxira patshanın' da'rgayında basqa xalıqlardın' qatarında saklar, taxorlar ha'm qan'lılar gezip ku'tip otırar edi."


text:
Rusiye Federatsiya Şurası Baş prokuraturağa «istenmez teşkilâtlar» aqqında qanun boyunca teşkerilecek 12 çetel teşkilâttan ibaret cedvelni yolladı. Cedvelge Şuranıñ 156 azası qol tuttı.
Evel bildirilgeni kibi, «vatanperver stop-kâğıtına» «Açıq cemiyet» İnstitutı (Soros Fondu), Demokratiya milliy fondu, Halqara cumhuriyet institutı, Halqara meseleler boyunca milliy demokratik institutı, Makartur Fondu, Freedom House, Çarlz Stüart Mott Fondu, «Demokratiya içün tasil», Şimaliy-Avropalı demokratiya merkezi, Bütündünya ukrainlerniñ kongressi, Ukrain Bütündünya koordinatsion şurası ve İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyeti kirdi.
İşbu teşkilâtlarnıñ «istenmez» cedveline kirsetilmesi aqta qararnı Baş prokuratura Rusiye Tış işler Nazirligi ile birlikte qabul etecekler.


text:
Fevral 28-inde aqşam şarqiy Qırımda eki yol qazası yüz berdi, eki adam yaralandı. Bu aqta Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirdi.
Kefede (Feodosiya) Çkalova ve Krımskaya çaprazında Volkswagen ve Nissan maşnaları çatıştı. İlk alınğan malümatqa köre, Nissan maşnasınıñ aydavcısı idaresini becermeyip, ekinci maşnağa uruldı, bir adam yaralandı.
Daa bir yol qazası Keriçte olıp keçti. General Petrov soqağında, avtobus turagı yanında Mitsubishi Lancer ve Mazda masnaları çatıştı. Bu qazada bir adam yaralandı.
Fevral 22-sinde Qırımda KamAZ ve LADA Largus çatışması vaqtında rusiye arbiy maşnası çevirilgen edi.
Fevral 20-sinde Qara Töbe-Aqmescit demiryol qısmınıñ keçitinde Howo yük maşnası drezinanen çatışqan edi, yaralanğanlar oldı.