text:
Qırımnıñ Seyitler rayonındaki Seyitler Vaqıf (Razlivı) köyüniñ akimiyeti Oraza bayramı munasebetinen iyünniñ 8-ne keçirilmesi planlaştırılğan bayramğa razılıq bermedi. Bayram tedbirleri akimiyet kontrolindeki Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresiniñ (QAMDİ) ricasınen yasaqlandı. Bu aqta merasim teşkilâtçıları içtimaiy ağlarda haber ete.
«2019 senesi mayısnıñ 16-nda köy şurasınıñ reisi adına köy sakinlerinden 2019 senesi iyünniñ 8-nde bu yerde (bala meydançığı ve futbol alanı – QA) bayram keçirmek içün haber berilgen edi. 2019 senesi mayısnıñ 24-nde red cevabını aldıq, bu yer «köy şurasında kütleviy tedbirler içün kelişken yerler sırasına kirmey», dep qayd etile», – dep yazdı Facebookta Enver Abselâmov.
Abselâmovnıñ aytqanına köre, bunıñ sebebi QAMDİ vekiliniñ köy şurasınıñ reisi adına bergen muracaatı oldı, anda bu tedbir QMADİ ile muzakere etilmedi, demek ki, izin berilmemeli, dep aytıla.
«2019 senesi mayısnıñ 29-nda yerli sakinler eyyeti körüşüvge (köy şurasınıñ reisi ile – QA) bardı. QMDİ rayon memuriyetine muracaatta bulunıp, bu tedbirge izin bermemege rica ete, çünki QMDİ ile añlaşma yoq eken… Ertesi künü yasaq sebebi aydınlatılğan vesiqa berildi. Resmiy şekilde yasaqnıñ sebebi bayram keçirilecegi aqqında vaqtında haber etilmegeni oldı», – dep qoştı faal.
Onıñ qayd etkenine köre, haber berilgen künden iyünniñ 8-ne qadar 16 kün qala edi, qanunğa köre ise 17 kün olması kerek.
QAMDİ vekilleri ya da Seyitler Vaqıf köyüniñ yerli akimiyeti bunı açıq sürette daa izaatlamadı.
Oraza bayramı – Ramazan ayınıñ soñunda qayd etilgen musulman bayramıdır. Musulmanlar Şavval (musulman taqviminiñ doquzıncı) ayınıñ birinci kününi qayd ete.
2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Qırım musulmanları diniy idaresi yapqan areketlerini Qırımtatar Milliy Meclisi ile muzakere etmeyip, Rusiye qanunlarına köre Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi olaraq yañıdan qayd etilgen edi.
2016 senesi noyabr ayında Qırımdan köçip kelgen musulman cemiyetleri toplaşıp, esas Ukrainada Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanlarınıñ diniy idaresini qurmağa qarar aldı. Müfti olaraq Ayder Rustemov saylandı.
2017 senesi oktâbr ayında Ukraina medeniyet nazirliginiñ millet ve din departamenti Rustemov yolbaşçılığında Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanlarınıñ diniy idaresini qayd etti.


c: text/html

text:
2015 senesi Qırım mektepleriniñ mezunları Bir devlet imtianına kirmeycekler. Bu aqqında Qırım «Devlet şurasınıñ» tasil ve ilim komitet reisi Vladimir Bobkov bildirdi.
Böyle bir adım Qırım mektep talebeleri yañı şaraitlerge yalışsınlar dep, atıldı, – dep bildirji Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti.
Bundan ğayrı, Bobkovnıñ aytqanına köre, al-azırda 2016 senesinde ve, belki de, 2017 senesinde imtian berüv moratoriy çerçiveleriniñ kenişletilmesi aqqında mesele muzakere etilmekte. Onıñ qayd etkenine köre, Qırım mektepleriniñ 11 sınıf talebeleriniñ erkânı kontrol etile.
2014 senesi mart 16-da Qırım ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında «referendum» olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de Amerika Qoşma Ştatları işbu rey berüvni tanımadılar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavı protokollarınıñ 100%-i işlep çıqıldı. Bunı, Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Saylav komissiyasınıñ malümatına atıfta bulunaraq, «İnterfaks» bildire.
Haber agentliginiñ bildirgenine köre, şu anda faaliyet köstergen Rusiye prezidenti Vladimir Putin, saylavcılarnıñ 71,6%-i iştirak etmekle reyleriniñ 92%-inden ziyadesini qazandı.
«İnterfaks», Qırım saylav komissiyasınıñ başlığı Mihail Malışevniñ sözlerini naqil etip: «Bu, ilk neticeler. Qırım saylav komissiyası territorial saylav komissiyalarından bütün protokollarnı alğan soñ olar tasdiqlanacaq», – dep bildire.
Onıñ malümatına köre, 994,5 biñ kişi, ya da saylavcılarnıñ 92,15%-i Putin içün rey berdi.
Kommunist fırqasınıñ namzeti Pavel Grudinin, seslerniñ 2,2%-ini alıp, ekinci yerni, LDPR lideri Vladimir Jirinovskiy 1,81% ile üçünci, Kseniya Sobçak («Vatandaşlar teşebbüsi») 1,65% ile dörtünci yerni qazandılar.
Mart 18-de Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda prezident saylavında rey berüv ötkerildi. Resmiy Kyiv ve ondan ğayrı bir sıra halqara teşkilât ve bir çoq dünya devleti yarımadadaki saylavnıñ neticelerini tanımaylar.
Daa evel Ukraina TİNinde, Qırımda mart 18-deki rey berüv, qomşu Rusiye prezidenti saylavınıñ qanuniyliginde şübhe doğura, dep bildirdiler.
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ tanılmaması aqqında ABniñ tış işleri ve telükesizlik siyaseti boyunca Yüksek temsilcisi Federika Mogerininiñ beyannamesinde bildirile.
OSCE yanındaki Demokratik muessiseler ve insan aqları boyunca bürosınıñ közeticeleri, ilhaq etilgen Qırımdaki saylav bölüklerinde bulunmaycaqlarını bildirdiler.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqyar şeer başı Mihail Razvojayev emir çıqardı ki, Aqyarğa kirgen episi 14 künlük karantinni kütmeli.
"Başqa bölgelerden, hususan Moskovadan, Moskova vilâyetinden ve Sankt-Peterburgdan kelgen adamlarnıñ episine nezaret noqtalarında anketa berile. Olarğa eki variant teklif etile: Aqyarda meskenler olsa - özüni tecrit etmek, olmasa - observatorğa barmaq", - dedi Aqyar akimiyetiniñ memurı Aleksey Krasnokutskiy.
Qırımda aprelniñ 10-nda daa eki koronavirus hastası qayd etildi. Qırımlılar Tailanddan qayttı.
Aprelniñ 9-na qadar Qırımda 26 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Olardan 20-si ketirildi, altısı üç qorantadan yerli ola. Yedi insan tüzelgen soñ yuqunç hastahanesinden çıqarıldı. Aqyarda beş koronavirus hastası aqqında haber etilgen edi, dördü tüzeldi. Aprelniñ 9-nda Aqyarda daa bir COVID-19 hastası aqqında bildirdiler. Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İşğal etilgen Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında yañı kontrol keçiş noqtalarını qurulmağa başladılar, dep bildire Herson vilâyetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gusev.
Bu malümat Herson vilâyetiniñ devlet memuriyeti saytında derc etildi.
Gusevniñ aytqanına köre, yañı «Çonğar» ve «Kalançak» keçiş noqtalarınıñ qurucılığı sentâbrniñ 20-nde başlandı. İşler noyabrniñ soñuna qadar devam etecek.
«Çonğar» ve «Kalançak» keçiş noqtalarınıñ rejim alanlarınıñ qurucılığını noyabrniñ 15-ne qadar bitirmege avale etken prezident Volodımır Zelenskıynıñ vazifelerini vaqtında ve keyfiyetli şekilde yerine ketirmek içün obyektlerde bugün endi iş başlandı», – dep qayd etti Gusev.
Daa evel haber etilgeni kibi, işğal etilgen Qırımda yarımadanıñ Herson vilâyeti ile memuriy sıñırındaki «Armânsk» Rusiye keçiş noqtasınıñ kirişinde kontrol-keçiş noqtası ve şlagbaum qoyuldı.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Jurnalist Cäğfär Golabi, Haşemi-Rafsanjaninıñ ozın ğömerle bögelüçän säyäsätçe bulğanı turında yaza. Reformaçılarnı ul Rafsanjanidan sabırlıqqa öyränergä çaqıra. Rafsanjani, aşığıp qabul itelgän qararlar häm yasalğan belderülärdän bigräk, tınıç sabır söyläşülärne xup kürä, di jurnalist. 2 yıl elek prezident saylawlarında Äxmädinejadqa ottırğannan soñ Rafsanjani näq şundıy tınıç xolqı , ölkän ruxanilär belän qarşılıqqa kermäwe arqasında – xäzer yuğarı wazifağa kilde häm üzeneñ säyäsi köçen arttırdı. Azatlıqnıñ säyäsi küzätüçese Wahid Sepehri yazuınça, Rafsanjanidan da ällä ni zur üzgäreşlär kötäse yuq, ämma hiç yuğı ul ezlekle säyäsät alıp bara häm anıñ belän kiläçäkkä plannar qorıp bula, di radiobıznıñ säyäsi küzätüçese.
İran: Rafsanjaninıñ yaña wazifasına ömetlär bağlıylar
Bu atnada İranda, elekke prezident, tanılğan säyäsätçe Ali Akbar Haşemi Rafsanjani Ğlämälär Mäclese räise itep saylandı. Mäcles tarixında bu anıñ ikençe genä räise, häm küplär – Rafsanjani, prezident Mähmüd Äxmädinejad häm ütä konservativ Bağuçılar Şurası qarşında üz pozisiäsen nığıta dip isäpli. Şulay uq, Rafsanjani bu wazifağa kilep, İrannıñ Könbatış belän mönäsäbätlärenä yoğıntı yasıy ala dip farazlana.
Jurnalist Cäğfär Golabi, Haşemi-Rafsanjaninıñ ozın ğömerle bögelüçän säyäsätçe bulğanı turında yaza. Reformaçılarnı ul Rafsanjanidan sabırlıqqa öyränergä çaqıra. Rafsanjani, aşığıp qabul itelgän qararlar häm yasalğan belderülärdän bigräk, tınıç sabır söyläşülärne xup kürä, di jurnalist. 2 yıl elek prezident saylawlarında Äxmädinejadqa ottırğannan soñ Rafsanjani näq şundıy tınıç xolqı , ölkän ruxanilär belän qarşılıqqa kermäwe arqasında – xäzer yuğarı wazifağa kilde häm üzeneñ säyäsi köçen arttırdı. Azatlıqnıñ säyäsi küzätüçese Wahid Sepehri yazuınça, Rafsanjanidan da ällä ni zur üzgäreşlär kötäse yuq, ämma hiç yuğı ul ezlekle säyäsät alıp bara häm anıñ belän kiläçäkkä plannar qorıp bula, di radiobıznıñ säyäsi küzätüçese.


text:
Qırım MC-deki Ukraina prezidenti temsilciliginde, idare işğal etilgen Qırımda “mimarlıq abideleriniñ ve medeniy mirasnıñ yoq etilüv” vaqialarnı qayd etmege devam ete, dep haber etile.
“Açıq menbalardan temsilclik vaqtınca işğal etilgen Qırımda “Villa “Meçta” (Simeiz) mimarlıq abidesiniñ qanunsız hususiyleştirilüvi aqqında belli oldı. Bundan ğayrı, Rusiye Federatsıyasınıñ ticaret saasındaki yekâne malümat sistemasınıñ resmiy saytında, “Villa “Kseniya” mimarlıq abidesine zarar ketirip onı yoq ete bilgen yañıdan tamirlev ve qazalarğa qarşı qanunsız işlerniñ eda etilmesine 0175200000418000670 nomeralı satın aluv qayd etilgen edi”, – dep yazıla beyanatta.
İdarede qayd ettler ki, Rusiye tarafından Hersones Tavriyskiy qadimiy şeer abidesiniñ qullanuvına “halqara cemiyetiniñ diqqatını daimiy surette çekeler”.
“Şimdiki vaqıtta Rusiye memuriyeti tarafından Hersones-Tavriyskiy territoriyasınıñ qanunsız qullanuv meselesi kerginleşe. Meselâ, Rusiye vatandaşlar qanunsız atiqiyat qazmalar yapa ve dünya medeniy mirası obtektiniñ autentikligini bozğan Hersones territoriyasınıñ “abadan etilüvi” içün işğal memuriyetiniñ qanunsız areketleri”, – dep qayd eteler temsilcilikte.
Qayd etile ki, “medeniy mirasnıñ ve yerli cemiyetlerniñ kimliginiñ yoq etilüvi, Ukraian variyetiniñ statusınıñ deñiştirilüvi ya da yoq etilüvi arbiy cinayetler kibi hasiyetleştirile bile”.
Temsilcilikniñ malümatına köre, Bu vaqialar, QMC ve Aqyar şeeriniñ prokuraturasına alıp berilgen ve uyğun cinaiy davalarına qoşulğanlar.
2020 senesi mayıs ayında Ukraina nazirler kabineti “Milliy emiyetinde olğan medeniy miras obyektleriniñ Ukrainanıñ taşınmaz abideleriniñ Devlet siciline kirsetilüvi aqqında” (Qırım MC) ve “Milliy emiyetinde olğan medeniy miras obyektleriniñ Ukrainanıñ taşınmaz abideleriniñ Devlet siciline kirsetilüvi aqqında” (Aqyar) qarar aldı. Buña köre, Qırım yarımadasında yerleşken 175 milliy emiyetli medeniy miras obyekti sicilge kirsetilgen.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovnıñ büyük oğlu ve qızı Rusiye Federal havfsızlığınıñ Qırım idaresinde sorğuda ifade bermege red ettiler. Bu aqta QHA agentligine Umerovnıñ kiçik qızı Ayşe haber etti.
Qırımdaki rusiyeli uquq qoruyıcı organları tarafından İlmi Umerovğa qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi (separatizm) boyunca cinaiy iş açıldı.
Mayıs 19-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovğa rusiyeli Federal havfsızlıq hızmetiniñ Qırım idaresinde sorğudan soñ qabaatlavnı taqdim ettiler.
Bundan evel, mayıs 12-de onıñ evinde tintüv keçirildi, Rusiye FSB-niñ Qırım idaresiniñ taqiqatçısı oña çıqmamaq şartını bildirgen vesiqanı berdi.
Sorğuğa onıñ apayı da çekilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Greśiya Franśiyadan fregat alaçaq
3 yaña fregatnıñ alınaçağı belderelde
Greśiya Franśiyadan 3 yaña fregat alaçağın açıqladı.
Greśiya prem’yer-ministrı Kiryakos Miçotakis Fransiya başqalası Parijda Fransiya ilbaşı Êmmanuêl’ Makron belän küreşep söyläşte.
Söyläşüdän soñ açıqlaw yasağan Miçotakis: “Bügen - Gresiya häm Fransiya öçen tarixi kön. Bügen ilbaşı Makron belän ike yaqlı saqlanu xezmättäşlegebezne nığıtırğa qarar birdek. Greśiya Franśiyadan 3 yaña fregat alırğa kileşte," - dide.
Greśiya xökümätennän ber räsmi zat ingliz xäbär agentlığı Reuterska açıqlaw yasap, fregatlar öçen Fransiyağa 3 milliard yevronıñ tülänäçägen citkerde.


text:
Aqmescitte A.A. Amatuni adına №30 umumtasil mektebinde rusiyeli "Berkut" bölüginiñ askerleri "cesürlik derslerini" keçirdi.
Müessiseniñ matbuat hızmetine köre, "Berkut" vzvodınıñ komandiri 1-inci "B" ve 5-inci "A" kadet sınıflarınıñ talebelerinen körüşti.
Asker, "bölikniñ maqsat ve vazifeleri aqında" balalarğa aytıp berdi, dep bildirile.
"Kadet unvanı şereflidir, siz başqa balalar içün nümüne olmalısıñız ve oquv ile nizamda yüksek neticelerni köstermelisiñiz", - dep yaza askerniñ sözlerinden Rosgvardiya matbuat hızmeti,
Tünevin Aqyarda (Sevastopol) spetsnaz askerleri ve hafiyeler, balalarğa Afğanistan cenki aqqında ikâye ete ediler, Rosgvardiya askerleri ise BTRlerde yüzgüze ediler.


text:
Yarın, dekabrniñ 17-de, Aqmescitte “Yurt” qırımtatar antikafesiniñ açıluvı közde tutula.
Teşebbüsçilerniñ bildirgenine köre, bu kibi kafede em dostlarnen qonuşmaq, em ders baqmaq, em çalışmaq, em yañı adamlarnen tanış olmaq imkânı olacaq.
“Bu yerde em toplaşuv, em ufaq kontsert programmasını , em bir de bir oyunlarnı teşkil etmek, doğğan künni qayd etmek, şahsiy kinoseans keçirmek imkânı”, – ikâye ete teşkilâtçılar.
“Yurt” antiqavehanesinde em çay, em qave, em pahlava, çeşit tatlılıqlar; WI-FI; şahsiy kitaphane; proyektor; printer, kseroks, skaner; çoqtan-çoq masa oyunları; çeşit mevzuda tedbirler ve icadiy körüşüvler; meraqlı treningler, seminar ve master-klass keçirmek imkânı yaratıldı.
Açıluv merasimi Aqmescitte Karl Marks soqağı, 14 (“Hazine” tükânınıñ azbarında) saba saat 11-de ötkerilecek.
Yarın saat 16-da “Hip-Hop QIRIM” gruppasınen icadiy körüşüv, aqşam saat 18-de ise “Mafiya” oyunınıñ keçirilmesi közde tutula.


text:
Ukraina tarafı BMT Halqara mahkemesini Qırımda ukrain ve qırımtatarlarnı qorumaq içün tedbir almağa çağırdı. Bunı mart 8 künü öz çıqışında Ukraina eyyetiniñ yolbaşçısı, Ukraina Tışqı işler naziriniñ müavini Yelena Zerkal dedi.
«Ukraina vatandaşlarına zarar ketirgen adiselerge yol bermemek içün Ukraina sıñırlama çarelerni qullanmağa rica ete. Biz Qırımda qırımtatar ve ukrain cemiyetleri acele surette qorçalanmaq kerek olğanını qayd etemiz, olar zulum ve eziyetke oğraylâr, neticede olarnıñ medeniy kimligi telüke astında bulunmaqta», – dedi Zerkal.
Bundan evel Gaagada Ukraina tarafı, Rusiyeni qırımtatarlarğa zulum yapqanında qabaatlağan edi.
Keçende Rusiye tarafı Gaaga mahkemesinde, Qırımda qırımtatar ve ukrainlerniñ aqlarını bozğanını ve ayırımğa oğratqanını inkâe etti.
Mart 6 künü Halqara mahkemede (Felemenk, Gaaga) – BMT Yüksek mahkemesinde - Ukrainanıñ Rusiyege qarşı mahkeme işi boyunca açıq toplaşuv başlandı. Oturuş devamında endi ukrain tarafı da, rus tarafı da sözge çıqtılar.
Ukraina Halqara mahkemege, iş baqılacaq vaqıtta üküm sürecek muvaqqat tedbirlerniñ alınılması aqqında rica ete.
Bu çareler sırasında – Rusiyeniñ «Ukrainada vatandaşlarğa qarşı terrorizm areketlerini yapqan taqımlarğa» maddiy ve diger destek bermesini toqtatmaq, ve bu taqımlarğa artıq böyle areketler yapmamaları içün tesir etmesini, em de Qırımda diskriminatsiyadan vazgeçmege, ayrıca, Qırımtatar Milliy Meclisi ve onıñ faaliyetini yasaq etmemesini ve ğayıp olğan qırımtatarlarnıñ taqiqatını alıp barmasını talarp etmek.


text:
Qara deñizge NATO gemileriniñ kirmesi, martnıñ 21-inde keçecek Ukraina prezidenti saylavlarınen bağlı degil. Bu hususta, NATO-nıñ resmiy vekiliniñ sözlerine esaslanıp UNN ukrain haber agentligi bildirmekte.
“NATO-nıñ ekinci daimiy arbiy deñiz taqımı, “Deñiz qalqanı 2019” (Sea Shield 2019) azırlanaraq, şimdi Qara deñizde devriye yapa”, - dep belgiledi NATO vekili.
Resmiy vekilniñ aytqanına köre, manevrlerge çoqtan berli azırlıq başlanılğan edi.
“Bu, Romaniya er yıl keçirgen idman. Ne devriye, ne de manevrler Ukraina vaqialarınen bağlı degil. Üç dostane memleketniñ Qara deñiz ile sıñırı bar ve NATO muntazam sürette Qara deñizde arbiy idmanlarnı kecire”, - denile beyanatta.
Qara deñizge №2 NATO Daimiy mina qarşı gruppasınıñ flagmanı kirecek, Almaniya Arbiy Deñiz Quvetleriniñ FGS Werra (A 514) gemisi. Bu aqta fevral 15-inde “Çetel işler maydanı” közetüv gruppası, “Qara deñiz strategik tedqiqatlar İnstitutı” ve BlackSeaNews muarrireti bildire.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Kyivde Ukraina Mustaqillik künü qayd etilgende «Qırım evi» müessisesi bir sıra tedbir ötkerecek. Bunı Ukraina medeniyet naziri Yevgeniy Nişçuk avgustnıñ 17-de Kyivdeki brifingde bildirdi.
«Kyiv sakinleri ve musafirleri, semetdeşlerimiz çıqıp, qırımtatar halqı, Ukraina medeniyetiniñ zenginligini körsin dep, ayrı meydançıq ayırılacaq, oyun, ses, muzıka taqdim etilecek. Podol «Qırım evi yüreklerni birleştire» aktsiyasınen parlaq olacağına quvanam», – dep ayttı Nişçuk.
Ukraina medeniyet naziriniñ qayd etkenine köre, Ukraina mustaqilliginiñ 26-ncı yıllığı «oğrağan vaziyetimizniñ ağrısı ile qayd etile, lâkin epimiz beraber buña dayanıp birlik olacaqmız».
Yevgeniy Nişçuk qırımlılarnı Qırımnıñ işğalden azat etilecegine işanmağa çağırdı.
Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, Ukraina mustaqilligi kününe bağışlanğan tedbirlerde Qırım sanatkârları Zlata Ogneviç, Elzara Batalova, Aziza İbragimova, bestekâr Üsein Bekirov, «Şatur-Gudur» taqımı iştirak etecekler. Bunıñnen beraber, ustalarnıñ dersleri ve dekarativ-ameliy sanatnıñ yarmalıqları olacaqtır.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Öz dava etmek sevgisi ile belli olğan Rusiye aktörı Aleksey Panin Odessa restoranlarınıñ birinde yerli faaller tarafından tutıldı.
Bunı öz Facebook saifesinde GO «Rada Gromadskoï Bezpeki» ştabınıñ reberi Mark Gordiyenko bildirdi.
«Rıba» restoranında oturıp, SBUnı bekleymiz... Aleksey Paninni esirge aldıq. Sözleri içün afu soradı… Afu sözlerini yütüb ağına yüklermiz…», – dedi Gordiyenko.
Onıñ sözlerine köre, aktörnı «militsiya ve SBUğa» teslim ettiler. «O, buña pek quvandı, aslında, o, bahtsız insandır… Aqiqiy degenerat…», – dep qoştı Gordiyenko.
Bunıñ ile qullanıcılardan bazıları faaller Paninge ğayet eyi şekilde davranğanını qayd etip, oña daa da qattı cezanı bermege talap eteler.
Buña ştabnıñ yolbaşçısı böyle cevap berdi: Paninniñ qanı ve çarmuqqa kerüvini istegenlerge… Bunı özüñiz yapa bilesiñiz, o, şimdi Odessadadır. Elimizden kelgenini yaptıq. Turıp, onı restoranda tosmenge tuttıq, subeleştik, insan öz qabaatını tanıdı ve kamerağa bir qaç kere afu soradı, Odessa ve Ukrainadan, onıñ sözlerini biz aşkâr etermiz».
Öz sözlerini tasdiqlamaq içün Gordiyenko bir qaç fotosüretni yükledi.
Belli olğanı kibi, avgust ayında Aleksey Panin ukrain siyasetçilerni «faşist» olaraq adlağanını ve Odessağa kelmege vade etkenini videoğa çıqarğan edı.
Hatırlatamız, 2013 senesi yazda Aleksey Panin Qırımda bulunıp, yol qazasına oğradı. Aktör ekinci aydavcı Elvis Seydaliyevni urdı ve milliy menüspligi boyunca aqaretledi. Bundan soñ Panin qırımtatarlarğa nisbeten yaramay sözlerni aytqan edi. Soñra aktör öz sözleri içün afu soradı, amma Qırımtatar Milliy Meclisinde aktörnı yaqalamağa talap ettiler. Qırım millitsiyası aktörnıñ areketleri sebebinden cinaiy işni açqan edi.


text:
Jitomir vilâyetinde sentâbr ayında 1029 köçip kelgenni qayd ettiler. Bunı sentâbr 20 künü Jitomir vilâyet memuriyetiniñ emek ve ealiniñ içtimaiy qoruv departamentiniñ müdiri Galina Korennaya bildirdi.
Umumen ise Jitomir vilâyetinde 4552 köçip kelgen insan buluna, olardan 4336 – Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinden, 216 – işğal etilgen Qırımdan keldi.
«Sentâbr ayında vilâyetke 1029 insan keldi. Jitomirde ealiniñ bu qısmı içün yaşayışnıñ zaruriy şaraitleri meydanğa ketirildi», – dey Galina Korennaya.
Jitomir vilâyetinde fevqulâde vaziyetler boyunca Ukraina Devlet hızmetiniñ malümatına köre, sentâbr ayında regiondan köçip kelgenlerniñ sayısından 307 insan çıqtı.


text:
Aqmescitte daa evel tutulıpp alınğan qırımtatar faali Server Karametovke avgustnıñ 14-nde saba yalıñız başına piket keçirmek maqsadınen çıqqan eñ az dört kişi tutulıp alındı. Bu aqta Facebook saifrsine qırımlı advokat Edem Semedlâyev haber etmekte.
O, bergen malümatqa köre, Rusiye silâlı hızmetiniñ vekilleri Yaruqul Davlatov, Aleksandr Dyaçkov, Seytumer Seytumerov ve Selim Teyfuqovnı tutıp alğan. Olarnı polisniñ Jeleznodorojnıy rayon bölügşne alıp ketkenler. Episini sorğuğa çekip fotoresimge çıqarmağa isteyler.
Tutılğanlarnıñ yanında advokar Edem Semedlâyev bulunmaqta dep haber ete Qırım.Aqiqatqa onıñ zenaatdaşı Emil Kurbedinov.
Ayrıca Qırımlı faaller piket iştirakçileriniñ videolarını derc eteler.
Ondan evel tutulıp alınğan faal Server Karametovke qoltutmaq maqsadınen Aqmescitteki Kreml nezareti altındaki Qırım MVD binası ögünde daa bir piket iştirakçisi tutılıp alınğanı aqqında belli oldı. Uquq qoruyıcılarnıñ malümatına köre tutulğan şahıs – Bahçasaraylı Osman Ablayev eken.
Kreml nezareti altındaki Yuqarı mahkeme binası, Qırımnıñ parlamenti ve ükümeti ögünde avgustnıñ 14-nde daa evel tutulıp alınğan qırımtatar esli-başlı faali Server Karametovke yalıñız başına yapılğan piketler keçirildi.
Amnesty International halqara uquqqoruyıcı teşkilâtı rusiyeli akimiyetten Server Karametovnı tez vaqıtta azat etmesine çağırğan edi.
Avgustnıñ 9-nda Kremlniñ nezareti altındaki Aqmescitniñ Jeleznodorjnıy mahkemesi «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün Server Karametovke 10 künlük memuriy ceza tayin etken edi.
Bundan evel ise mahkeme onı Rusiye Memuriy cinayetler Kodeksiniñ 20.2 maddesine binaen, qabaatlı olaraq tanıp, oña 10 biñ ruble (tahminen 4200 grivna) miqdarında para cezası tayinlegen.
Avgustnıñ 8-nde Aqmescitte, Ahtem Çiygozğa destek bildirmek maqsadınen keçirilgen yalıñız başına bir piket devamında tutılğan esli-başlı qırımtatar faali Server Karametovğa qarşı eki memuriy protokol tizilgen edi. Biri – «yalıñız başına piket keçirüv qaideleri bozğanı», ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün edi.
76 yaşındaki Karametov Parkinson hastalığına tutulğan insandır.
Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqı Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasına, qanunğa zıt kelgen şekilde Ukraina vatandaşı Server Karametovnıñ azatlıqtan marum etilmesi, onıñ işğal etilgen Qırımda barışıqsever miting keçirmesine mania olğanlarını bildirgen şikâyetnen muracaat etti. Prokuratura qırımtatar faaliniñ tutılıp alınğanı boyunca öz uquqiy noqtai nazarını bildirecegi aqqında haber etti.
Server Karametov işğal etilgen Qırımda bundan evelde tutılğan edi. Böylece, mayısnıñ 18-nde, qırımtatar halqı genotsidiniñ hatırası kününde o Aqmescitte, qırımtatar milliy bayrağını ve 1944 senesi sürgünlik qurbanları olğan ana-babasınıñ fotoresimlerini alıp çıqqanından soñ tutılıp alınğan edi. Üç saat tutılıp, oña qarşı memuriy protokol tizilgen soñ, o yiberilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ fikrine köre, Rusiyede makeme etilgen uçucı Nadejda Savçenkoğa açlıqnı toqtatmağa lâzim.
Bunı o Ukrinform neşirine bildirdi.
«Nadâ yapacağını yaptı. Menimce, şimdi toqtalmaq kerek, çünki Rusiye – istilâcıdır, insaniy printsiplerge riayet etken bir memleket degildir», – dedi o.
«Azatlıqqa çıqıp, Rusiyege diger usullar ile qarşılıq köstermek içün sağlıqnı qorumaq kerek», – dedi Cemilev.
O, Savçenkonıñ qapaluvı uzun zamanğa sürmeycegine ümüt besley, Ukrainada esirlerni deñiştirip, onıñ azatlığını talap etecektirler.
Moskva apishanesinde bulunğan uçucı Nadejda Savçenko endi 59 kün açlıq tuta. Rusiye akimiyeti onı Lugansk civarında iyün 17 künü Rusiye telekanalınıñ eki hadiminiñ ölüminde qabaatlay. Savçenko bu qabaatlarnı red ete ve separatistler tarafından bu vaqiadan evel zapt etilgenini bildire.


text:
«Mutlaq rekordçı». Nezaret altında bulunğan faal Mustafayev nasıl qarşılandı (süret toplamı)
Aqmescitte 12 kün apiste yatqan «Qırım birdemligi» faali Marlen Mustafayev azatlıqqa çıqtı. Onı bir çoq semetdeşi qarşıladı. O, toplaşqanlarğa minnetdarlığını bildirerek, diger faallerni «halq ögündeki mesüliyet» aqqında unutmayıp, taqipten ve apisten qorqmamağa çağırdı. Aqmescit civarındaki Bavurçı (Kamenka) qasabasında qırımtatarınıñ evine dost-bilişleri keldi. Qoranta küçük bayram yaptı. Toplaşqanlar nezaret altında bulunğan siyasiy mabüslerniñ sağlıqları ve tez vaqıtta ailelerine qavuşmaları içün dua oqudı.


text:
Qırımda fevral 11 künü sabasından keçirilgen tintüvlerniñ neticesinde sekiz insannı yaqaladılar, dedi Qırım.Aqiqatqa İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ idarecisi Abdureşit Cepparov.
«Bağçasaray rayonında dört tintüvden soñ üç insannı yaqaladılar. Bazılarnı Bağçasarayğa alıp kettiler, birisi endi azat etildi, daa eki insannı Aqyarğa, Aqyar FSB idaresine alıp kettiler. Biri Aqmescit FSB, üçü – Yalta FSB idaresinne yol aldı. Yani, sekiz yaqalanğan insan, birisini azat ettiler, daa yedi insan qala», – dey Cepparov.
Uquq qoruyıcı şunı qayd etti ki, tintüvler silâ qullanuvı ile keçirilgen edi, aytqanı kibi, ufaq balalar da zarar kördi.
«Tintüvlerni qattı şekilde keçirgen ediler: balaklava kiygen silâlı insanlar. Şimdi Yaltağa kettik, evi zapt etilgen, pencere ve qapıları qırılğan, amma aynı zamanda özü qarşılıq köstermegen ailege baracaqmız. Odalarda balaçıqlar yuqlay edi, pencere camları balalarğa tüşe edi. Balalarnıñ yaralarını, ruhiy bozuluvlarını ögrnecekmiz. Aynı zamanda FSB, politsiya küçleri işlettirilgen», – tarif ete o.
Fevral 11 künü sabasından Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirile. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber eteler. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Keçken afta Strasbourgda Avropa Şurasınıñ parlament assambleyası toplaşuvınıñ bir künü qırımtatar medeniyeti aqşamı ile bitti.
Tedbirge bir 400 insan qoşuldı, aqşamğa Avropa diplomatları, PACE deputatları, İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesiniñ mahkemecileri, elçiler ve digerleri keldi, bunı Facebookta Ukraina halq deputatı, PACEde ukrain eyeytiniñ azası Georgiy Logvinskiy bildirdi.
Avropalılarğa qırımtatar halqınıñ tarihı aqqında tarif etken foto sergisini taqdim ettiler. Rustem Skibinniñ işleri müitni yaratıp, aqşamğa aenk qoştı. Musafirlerni adetiy aşlar ile sıyladılar (lülâ-kebap, hanuma, sarma, sarburma). Bestekâr Cemil Karikov, akkordeon çalğıcısı Şevket Zmorka, yırcı Agabekov güzel keyf bağışladılar.
«Öyle bir teessurat ki, sanki Qırımnıñ aenkli ve neşeli bir qısmı Strasbourgda peyda oldı. Qırım aqşamı muvafaqiyetnen keçti. Çoqusınıñ közleri yaşlandı. Müit ve duyğu taşıra edi… Sevinmege, külmege ve küreşmege bilgenimizni kene bir kere kösterdik. Ğalebelerge quvanamız, duşmanlarnıñ üstünden külemiz ve uquq aqqı küç aqqından üstün olması oğrunda küreşemiz», – dey Logvinskiy.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etilgen. Ukraina Yuqarı Şurası bu tarihnı yarımadanıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuvı olaraq belgiley.


text:
Dünyanıñ 16 şeerinde Qırımnıñ siyasiy mabusı Aleksandr Kolçenkoğa qoltutuv aktsiyaları olıp keçti. Bunı faaller Facebookta bildirdiler.
«Birdemlik komiteti» teşebbüs gruppası hatırlattı ki, aprelniñ birinci yarısında dünyanıñ farqlı memleketlerinde Qırımda faşizm ile küreşken cemaat faali Aleksandr Kolçenkoğa halqara qotutuv kampaniyası keçirildi. O, kinorejissör Oleg Sentsov ile beraber Moskvanıñ SİZOsında terrorizmde şeklenip tutula.
Berilgen malümatqa köre, Aleksandr Kolçenkoğa qoltutuv aftasınıñ teşebbüsçisi Moskvanıñ «Anarhistskiy çernıy krest» teşkilâtı oldı.
«Qırım meselesi – Ukraina ve Rusiyeniñ içki meselesi olmağanını kösterecek olamız. Ukraina ve Rusiye meselesinen meraqlanğan Avropa toplulığını Qırım ve Kolçenko meselesi meraqlandıra. Rusiye akimiyetiniñ qanunğa zıt yapqan areketleri cezasız qalmaycağını kösterecekmiz», – dep ayttı Moskvalı Olga Mirâsova.
Qırımlı ile birdemlik aktsiyaları dünyanıñ sekiz memleketiniñ 16 şeerinde olıp keçti, Bremen, Sankt-Peterburg, Minsk, Saloniki, Strasburg, Marsel, Varşava, Londra sakinleri de aktsiyalarğa qoşuldılar. Qırım.Aqiqat saytı bildirdi ki, Parijde Rusiye elçihanesiniñ binası ögünde aktsiya olıp keçti.
«Birdemlik komiteti» bildirdi ki, Aleksandr Kölçenko ve Oleg Sentsov ile birdemlik halqara aktsiyasını devam ettirecek.
Qırımda faşizmge qarşı küreşken içtimaiy faal Aleksandr Kolçenko 2014 senesi mayıs ayında Aqmescitte apiske alınğan edi. Onı Moskvadaki «Lefortovo» SİZOsına yolladılar. FSB taqiqatçıları onı ve Qırımnıñ daa üç sakinini, şu cümleden ukrain rejissöri Oleg Sentsov, tarihçı Aleksey Çirniy ve adliyeci Gennadiy Afanasyevni terroristik areketler, terakt azırlanması ve silânı qanunsız qullanuvda qabaatlaylar.
Ukrainada Kolçenko ve Sentsovnı siyasiy mabus olaraq tanıp, olarnı azat etmege talap eteler.


text:
Şimdi kurort olğan Ğurzufta tınç. Tar soqaqlarda ve yalı boyunda kezgen adamlarnıñ bir qolnıñ parmaqlarında saymaq mümkün. Kafe ve süvenir tükânçıqlarında ise müşteri daa az.
Amma Ğurzufnıñ mazun manzaralarını güllenip turğan şeftali terekleri ve çiçekliklerniñ ilk açqan çiçekleri yaraştıra. Yalı boyu ve şeer merkezinde eski qırımtatar mimarcılıq üslübi saqlanıldı - tar aylançıq soqaqlar, sevri terekleri, dülber mansarda ve sofalar.
Baar yaqınlaşqanınen qasaba nasıl deñişkenini Qırım.Aqiqatniñ süret toplamında seyir etiñiz.
Ğurzufta baar baarligini nasıl yapıp başlay (süret toplamı)
Şimdi kurort olğan Ğurzufta tınç. Tar soqaqlarda ve yalı boyunda kezgen adamlarnıñ bir qolnıñ parmaqlarında saymaq mümkün. Kafe ve süvenir tükânçıqlarında ise müşteri daa az.


text:
Bunı öz Facebook saifesinde «Yevromaydan SOS» toplulığı bildirdi. Cemaat aktivistleri Ukraina akimiyetinden coyulğan insanlarnıñ aktiv qıdıruvını talap eteler. Olarnıñ arasında:
Vladislav Polişçuk, cemaat aktivisti
Ivan Bondarets, cemaat aktivisti
Valeriy Vaşçuk, cemaat aktivisti
Abu Yusuf, cemaat aktivisti
Yevgeniy Pivovarov, arbiy adamı
Anatoliy Kalyan, arbiy adamı
Vladislav Neçiporenko, arbiy adamı
Oleksandr Filippov, arbiy adamı
Bundan da ğayrı, «5 kanal» cumaertesi aqşamı Reuters haber agentliginiñ berilgen malümatına tayanıp, Qırımda polkovnik, Belbekteki ukrain arbiy aerodromnıñ komandiri Yuliy Mamçurnıñ coyulğanı aqqında haber berdi. Bunı onıñ ozü Reuters muhbirine bildirdi. Ofitserniñ bulunğan yeri şimdi belli degil. Mudaafa Nazirliginiñ qırım media–merkez spikeriniñ aytqanına kore, polkovnikni soñki kere aerodromnıñ ucümından soñ kordiler, o vaqıt Mamçur «arbiy urbağa kiyingen belgisiz şahısnen» qonuşa edi.
Bundan evel Butünqırım ukrain şurasınıñ reisi Andriy Şçekun 9 kunlik esirden azat etildi. Azatlıq Radiosına berilgen intervyüde o, oğrağan azaplar aqqında tarif etti:
«Dögdiler, qıynadılar, sırtıma urdılar. «Pravıy sector»ğa alâqam barmı dep soray ediler. Kim aqça bere, kim yolbaşçılıq ete. Bundan da ğayrı, bazı qaravullar bile bizni çekiştirdiler, el-ayaqlarımızğa pnevmatik silâdan attılar. Aşamağa, kimerde içmege de bermey ediler. Pek, pek qıyın edi. Amma daa da beter alğa tüşken insanlar da bar edi. Olarnı er gece, er saba ketire ediler. Birisine qulaqnı kesip aldılar. Onıñ ise iç bir şeyge alâqası yoq edi, amma onı «Pravıy sector» dep bellediler».
«Yevromaydan SOS» bir kimse bu insanlar ya da Qırımda yüz bergen diger boyle vaqialar aqqında nasıldır bir malümat bilse, toplulıqnıñ aktivistleri olarnen bağlanmağa rica eteler.


text:
Keçken 2018 senesi «Qırımnıñ işğalden qurtarılmasına atılğan adımlardan biri» oldı, dep ayttı Ukraina halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında.
Onıñ bildirgenine köre, bu yıl Ukrainanıñ diger ükümetler, devletler ile ortaqlığı pekitildi, halqara toplulıq ise Rusiyege olğan munasebetini belgiledi.
Refat Çubarov dekabrde qabul etilgen BM Baş assambleyasınıñ Qırım qararlarını hatırlattı, anda Azaq deñiziniñ askeriyleştirilüvi ve Qırımdaki insan aqları vaziyeti meselesi köterilgen edi.
«BM aza devletleri öz reylerinen Ukrainağa qoltutıp, Rusiyeni istilâcı olaraq tanıdı. 2018 senesi eki qararnen belgilendi. Diger halqara meydançıqlarda sert qarşılıqlar bar edi. Avropa Şurası Parlament assambleyasını hatırlayıq: Rusiyege faal sürette iştirak etmege bermediler, azalığını toqattılar, üç yıldan berli Rusiye onı yañıdan tiklemege tırışa. 2018 senesi bunı yapmağa imkânı olur degen qorqu bar edi. Artıq açıq olğan küreşke Avropa Şurasındaki eñ yüksek seviyeniñ memurları kirsetilgen edi», – dedi Çubarov.
2018 senesi dekabrniñ 18-nde BM Baş Assambleyası Qırım, Qara ve Azaq deñizleriniñ askeriyleştirilüvinen bağlı qararnı qabul etti. 66 memleket oña qoltuttı, 19-ı qarşı çıqtı, 72 devlet bitaraf qaldı.
BM Baş Assambleyası 2018 senesi dekabrniñ 22-nde aqşam işğal etilgen Qırımda insan aqları vaziyetine dair qararnı qabul etti, vesiqada ukrainalı siyasiy mabüsler Oleg Sentsov, Volodımır Baluh ve Emir-Üsein Kukunıñ adı bar edi.
BM Baş assambleyasınıñ Rusiye işğal etken Qırım ve Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal altındaki rayonlarına dair qararı fevralniñ soñunda baqılacaq, dep tarif etti BM Ukraina vekili Volodımır Yelçenko.


text:
Kiyevde köçip kelgenlerniñ problemleri ile oğraşqan «KrımSOS» teşebbüsi iyün 22 künü Maydanda açlıq tutqan qırımlı Server Abibulayevge Ukraina Yuqarı Şurası yanındaki insan aqları boyunca vekâletliniñ temsilcisi Janna Lukyanenkonıñ ziyareti aqta bildire. O, adamğa yardım etmege söz berdi. Cemaatçılar aytqanı kibi, açlıq tutqanğa ekimler glükoza iñektsiyalarını yapalar.
«Abibulayevniñ alı beterleşe, ömrüni saqlamaq içün mında daima acele yardım kelip, oña glükoza sançuvını yapalar. Şimdi ayatı içün telüke yoqtır, amma sağlığına aqibetlerniñ neticesi qorqunçlı ola bile», – deyler teşkilâtta.
«KrımSOS»ta deyler ki, Lukyanenko qırımlınen körüşip, onıñ meselesi ile terence oğraşaycağını qayd etti, «meseleniñ çezilmesine bütün zaruriy teşkilâtlarnı celp etmege» söz berdi.
Abibulayev oña mesken ve Ukraina içtimaiy siyaset naziri Pavlo Rozenko tarafından tasdiqlanılğan yollanmanıñ berilmesini talap ete.
«Açlıq tutqan adamnen laf etkende, ombudsmenniñ temsilcisi bu sual İçtimaiy siyaset nazirliginiñ vazifesi degil de, bu yerli memuriyet ve cemiyetlerniñ vazifesi olğanını bildirdi ve qırımlınıñ böyle talapları yerine ketirilmez», – denile beyanatta.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Kiyevde afta devamında 56 yaşında qırımtatarı, mecburen köçip kelgen Server Abibulayev «akimiyetniñ nizamsızlığına» qarşı açlıq tuta. Er kişi Euromaydan faali olğanını ayta. O, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ ketti, amma şimdi ne yaşaycaq yeri, ne de aşaycaq şeyi bar.
Ukraina prezidentiniñ Qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ ofisinde hızmet bu vaziyetni nezaret ete ve qırımlığa yardım etmege azır, dep bildirdiler.


text:
”Qabuldan kitü minem tormışımdağı iň awır qarar ide”
Äfganstannıň êlekke ilbaşı Äşräf Gani üz xalqınnan ğafu ütende
Talibannıň Äfganstanda kontrol’ne üz qulına aluınnan soň ildän kitkän häm Berläşkän Ğaräp Ämirleklärenä sıyınğan Äfganstannıň êlekke ilbaşı Äşräf Gani üz xalqınnan ğafu ütende.
”Qabuldan kitü minem tormışımdağı iň awır qarar ide” dip yazdı ul tvitter akkauntında.
Gani 1990 nçı yıllardağı watandaşlar suğışı waqıtında şähärdä bulğan suğış moxite qabatlanmasın öçen ildän kitüen äytte.
Ul üz xalqın taşlarğa telämäwen, läkin ildän kitüdän başqa çarası yuqlığın belderde.
15 nçe avgustta ildän kitkän öçen Äfganstan säyäsätçeläreneň tänqit’lärenä duçar bulğan 72 yäş’lek Äşräf Gani üzeneň Qabuldan kitüenä säbäp bulğan waqıyğalarnı açıqlayaçağın da äytte.


text:
İyül 25-te, bazarertesi künü Lvov şeerinde qırımtatarlarnıñ lideri aqqındaki «Mustafa Cemilev – insan serbestligi ve aqlarınıñ boysunmağan qorçalayıcısı» fotosergisi taqdim etilecek. Bu aqta «Qırım SOS» cemaat teşebbüsi bildire.
Fotosergi iyül 25-ten avgust 7-ge qadar Lvov tarihiy müzeyinde devam etecek.
«Qırım SOS» taqımında bildireler ki, Mustafa Cemilevniñ tercimeialı, 15 yıllıq sovet apishaneleri ve lagerlerinde bulunması, onıñ boysunmaması ve ahlâqı, qırımtatarlarnıñ liderini Leh Valensa ve Vatslav Gavel kibi belli şahıslarnen bir sırağa qoya.
«Mustafa Cemilevniñ şahsiyeti SSCB-de dissident areketi, qırımtatar halqınıñ Qırımğa avdet aqqı içün küreşi, demokratik Ukrainanıñ yañıdan tiklenilmesi ve 2013/2014 seneleri Maydanda narazılıq areketinde iştirak etüv, ve Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi ve Ukrainağa qarşı zorbalıq vaqtındaki vaqialarnıñ qısqaca tasvir etilmesinen taqdim etile», – dep qayd eteler «Qırım SOS»-ta ve Mustafa Cemilevni «qırımtatar milliy areketiniñ ikonası», dep adlandıralar.
Mustafa Cemilev – qaderi qıyın olğan insan, planlarını deñiştirgen ve büyük sovet repressiv sistemasını «oñaytsız» vaziyetke ketirgen insandır.
Daa yaş olğanda o, «Qırımtatar yaşlar birligini» teşkil etti. Teşkilât halqnıñ tarihiy vatanına avdet olunması içün küreşe edi, bunıñ içün sovet organları tarafından yasaq etildi.
1963 senesi mahkeme Mustafa Cemilevni ilk sefer apiske qapattı. 1975 senesi nevbetteki esnas devamında o, 303 kün açlıq tuta edi, ve onı on ay devamında zond vastasınen mecburen aşata ve glükoza sança ediler. Antisovet faaliyeti içün dissident beş kere mahküm etilgen. Umumen olaraq, Mustafa Cemilev apishaneler ve sürgünlikte tahminen 15 yıl bulundı.
Perestroyka vaqtında Mustafa azatlıqqa qavuştı ve 80-ci seneleriniñ soñunda qorantasınen Qırımğa qayttı. 1991 senesi o Meclis reisi vazifesine saylanıldı. O, 22 yıl devamında, 2013 senesi küzge qadar bu organnıñ yolbaşçısı edi.
2014 senesi vaqialarından soñ rusiyeli ükümet Mustafa Cemilevge Rusiye Federatsiyası ve onıñ nezaretinde bulunğan Qırım territoriyasına kirişni yasaq etti.


text:
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov haber etkenine köre, Vladimir Putin öz memuriyetine, saylâvlarda onıñ raqibi olğan Kseniya Sobçak amnistiya ya da af etilmesi ricasınen taqdim etken siyasiy mabüsler cedveliniñ «işlenmesi» boyunca buyruq bergen.
«Kerçekten de, Sobçak prezidentke böyle bir cedvel bergen edi. Prezident onı qabul etip, öz memuriyetine onıñ işlenmesini avale etti. Şimdilik ondan ğayrı aytacaq bir şeyim yoq», – dep bildre TASS Peskovnıñ sözlerini.
Martnıñ 19-nda Kseniya Sobçak Vladimir Putinnen körüşken vaqtında, amnistiya ya da af etilmesi talabınen siyasiy mabüsler cedvelini taqdim etken edi. Cedvelde şu cumleden ukrain rejissörı Oleg Sentsov ve qırımlı faal Oleksandr Kolçenko da bar.
Oleg Sentsov ile Oleksandr Kolçenko 2014 senesi mayıs ayında Qırımda Rusiye mahsus hızmet hadimleri tarafından yarımadada teraktlar teşkil etüvde qabaatlanaraq tutılğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rusiyeniñ Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi, Oleg Sentsovnı Qırımdaterroristik faaliyet köstergeninde qabaatlap, 20 yılğa şiddetli rejim apsine mahküm etken edi. Oleksandr Kolçenko 10 yıllık koloniya apsine mahküm etildi. Ekisi de öz qabaatını red eteler.
«Memorial» uquqqorçalayıcı teşkilâtı Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabuslar cedveline kirsetti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi azalarınıñ Rusiye mahsus hızmetleri tarafından sorğuları Ankarada II Bütündünya qırımtatar kongressiniñ azırlıq ve keçirüv künlerine kele. Meclisniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, sorğular er kün keçirile.
Böyleliknen, 2015 senesi iyül 29 künü Qırım boyunca Taqiqat komitetinde «fevral 26» işi boyunca Aqmescit regional meclisiniñ reisi Lenmar Yunusov sorğuğa çekildi. Nevbetteki sorğunı 2015 senesi avgust 1-de keçirecekler.
Evel, iyül 28 künü «fevral 26» işi boyunca Taqiqat komitetine Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl, Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev davet etilgen edi.
«Celâl, Smedlâyev ve Yunusovğa 2015 senesi avgust 1-ne celpname berildi. Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerovğa iyül 20 künü keçirilgen sorğudan soñ nevbetteki «körüşüvni» taqiqatçılar iyül 31 kününe belgilediler», – denile beyanatta.
Mecliste böyle sıq sürette keçirilgen sorğularnı – 2015 senesi avgust 1-2 künleri Ankarada keçirilecek II Bütündünya qırımtatar kongressine çıquv maniası olaraq tanıylar.
Rusiye yarımadanı işğal etkeninden soñ, 2014 senesi fevral 27 kününden ve bugüngece, 15 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur oldı. Bunıñ ile qırımtatar halqınıñ yetekçilerine Qırım kirişi yasaqlandı, qanuniy sürette saylanılağan ve bütün dünyada tamır halqlarınıñ öz-özüni idare etüv organlarınıñ nümünesi olğan Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Qırımtatar Milliy Meclisi işine devam etmek imkâniyetinden marum qaldılar.
İşbu vaziyetni nazarda tutıp, II Bütündünya qırımtatar kongressini Türkiye paytahtı – Ankarada keçirmek kibi qarar alındı. Ankarada qırımtatarlarnıñ eñ büyük diasporası yaşamaqta.


text:
Novoalekseyevka – Sürgünlik yerlerinden Qırımğa qaytqan bazı qırımtatarlar Vatanına öyle de qavuşamadılar. Qırq yıl evelsi Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında yarımadanıñ tamır halqınıñ temsilcileri yerleşmege başlağan, çünki sovetler akimiyeti olarğa tuvğan topraqlarına qaytmağa yasaq etken edi.
«Biz mında kelmedik, biz Qırımğa kete edik. Amma Qırımğa almaylar, Aqyarğa almaylar... Öyle de qaldıq mında», – dep ayta 70-inci yıllarınıñ soñundan berli Geniçesk rayonınıñ Novoalekseyevka qasabasında oturğan Dilâra İsmailova.
Sürgünlikni yahşı hatırlay. Dilâra yedi yaşında edi. Babası Sovet ordusı saflarında cebege ketken edi, bir sıra mukâfatı bar edi, şu cümleden – Aqyar imayesi içün medal, amma akimiyet onıñ qorantasını da sürgün etti.
«Tuvğanları, vatanı, bütün Sovetler Birligini imaye etken qırımtatarlar qaraman edi, amma olar bizni satqın yapqanlar, bizni quvğanlar!», – dep ayta Dilâra hanım.
Arbiyler qırımtatarlarnen tolu vagonlarğa ateş açqan ediler
Dilâra İsmailova cenk yıllarını hatırlap, qırımtatarlar er kün toplaşıp dua oquğanını, sovetler ordusı kelsin istegenlerini ayta. Qırım almanlardan boşatılğanda can-yürekten quvanğan ediler. Sovetler akimiyetiniñ qırımtatar ealisini cedvelge alğanına kimse emiyet bermedi.
– Soñra ise büyük bir facia oldı, halq onıñ aqibetlerini alâ daa köre. Dilâra İsmailova tarif ete:
Gece saat üçte qapunı qaqtılar... Kirip aytalar: «15 daqqañız bar, azır oluñız». Anam soray: «Sebep?». «Satqınsıñız, alman işğalcileri ile işbirligi yaptıñız, sürgün etilesiñiz». Anam yaramay oldı, oña ayaqyolğa barmağa bile bermediler. Fırından küfte alacaq edik, izin bermediler. Torbamızda üç kilo arpa kürpesi bar edi, amma asker onı alıp taşladı. Anam ayta: «Bir şeyim yoq, tikiş maşinası bar tek, onı alsam olurmı?». Zabit cevap berdi: «Yoq, bu mefruşat sayıla, ve eki künden soñ bir şeyge kerek qalmaycaq».
Anam meni ve qız qardaşımnı elimizden tuttı...
Qartbabam, qartanam, ağam ve eki tatam daa bar edi. Sekiz kişimiz. Hanlar sarayına yaqın bir yerde otura edik, cayav kettik, bizni vagonlarğa yüklep qapatıp yollağanlar.
Qart adamlar can bere edi, babamnıñ qartanası Bağçasarayda vefat etti, nasıl kömülgenini bilmeyim. Büyük stantsiyalarda toqtamay ediler, olar tınç yerlerde toqtalıp, adamlar ayaqyolğan barsın dep, qapularnı aça ediler. Amma tren ne vaqıt ketecegini bildirmey ediler. Adamlar artından çapa ediler, öyle de yolda qala ediler. Kirip ölgenlerni baqqan ediler, gizli-gizli taşlay ediler, kimse defn etilmegen edi.
Cebege ketken arbiyler soray ediler: «Kimni alıp ketesiñiz». Olarğa cevap berile edi: «Qırımnı almanlarğa satqan qırımtatarlarnı alıp ketemiz». Bular bizge ateş açalar, vagonlarğa...
Bir qısımnı Özbekistanğa, bir qısımnı – Uralğa yolladılar, Tacikistan ve ilâhre, çünki halq bir olsun istemey ediler.
Kelgende: suv ağı yoq edi, suv yolnıñ eki tarafından aqıp kele, iyün ayı edi, sıcaq, egilip, bu suvnı içe edik, içinde qurt, sıtma sivrisenekler bar edi. Suv kirli, bulançıq... Sıcaqtan yaralar açıldı...
16 yaşını toldurğanda pasport alacaq edi, bizge imza atmamız içün qoyu mavı renkte kâğıt bere ediler, Qırımğa barsaq, ne mal-mülk, ne bir şey isteycekmiz. Bu kâğıtlar NKVDde alâ bar.
Baraqlarğa yerleştirdirler, bizimkiler kolhozğa ketecek oldılar. Pamuq eker sovhozına tüştiler. Sivrisenekler er kesni tişlediler – sıtma er kesni bastı, meni de, epimiz hastalandıq. Qanımıznı bir kimsege bermege bile mümkün degil.
Saba saat beşte brigada başlığı at üstünde kelip, qamçı urğan edi. Qıçıra: «Turıñız! Qırımnı sattıñız, bizni de satacaq olasıñızmı?!»
Saba saat beşte brigada başlığı at üstünde kelip, qamçı urğan edi. Qıçıra: «Turıñız! Qırımnı sattıñız, bizni de satacaq olasıñızmı?!»
Ağır ayaqlı qadınlarnıñ qursağına qamçı urğan edi. Qadınlarımıznı hırsızlamağa başladılar. Güzel qırımtatar qızlarını. Balalarnı qarçımağa başladılar. Namuslarına keçken ediler.
Anam anterler tikip, ötmek parasını qazanğan edi.
1947 senesi babam cenkten qayttı. O, Moskvada hızmet etmege qalğan edi, bizni sürgün etkende ise bizim askerlerimizni çağırğanlar. Babamnı Moskvağa çağırıp, şahsiy pıştavını alğanlar.
O, keldi, komendant onı turıp selâmladı, çünki babamnıñ rutbesi komendanttan üstün edi.
Babam bizni Samarqandqa alıp ketti. 20 yıl devamında pek telükeli adamlar olaraq qayd etilgen edi.
1967 senesi babam Qazahistanda hızmetke alındı, 1969 senesi ise mında keldik...


text:
Enver Özenbaşlı
İnsan bu fani dünyağa kele, belli bir vaqıt yaşay, soñra baqiy dünyağa yol ala. İşte, bu “belli bir vaqıt” denilgen aralıq içerisinde, er bir adam imkânı yetişkeni qadar bu fani dünyada özünden iz qaldıra. Bu “iz” çeşit ola: büyük, orta, ufaq, pek ufaq ve ilâhre…, ve ilâhre… Ebet, iz qaldıruv ceryanında yalıñız insan zatı degil de, Yer üzerindeki bütün nebadat – tabiat iştirak ete. Deycegimiz, Büyük Mevlâmnıñ ikmetile insaniyet tarafından, tabiatnıñ ğayrı nebadetları tarafından qaldırılğan izler dünyanıñ ketişatına – durumına mıtlaqa kendi tesirini köstere.
İşte böyle noqtaiy-nazardan yanaşıp, şimdi söz yürütilecek insan Enver Özenbaşlı, şu tabiatnıñ bir cismi sıfatında, olduqça kendi izini qaldırmaq meselesi üstünde usanmadan çalışıp kelmekte. Başqaca söyleycek olsaq, o özüniñ bütün añlı ömürini doğmuş milletine, halqına, Qırımına – onıñ aydın kelecegine bağışlamaqta. Zanımızca, vaqıt-saati kelir, bu intellektual tarafından qaldırılğan “izler” ögrenilir, oña degerli qıymet kesilir. Sebebi, VAQIT degen cenabu aliyleri, er şeyni yerli-yerine qoya. Bu da aqiqat!
Enver Özenbaşlınıñ derc yapqan er bir kitabı, yazğan maqalesi, atta dünya yüzüni körgen ufaq haberçigi bile halqnıñ, Vetannıñ doğrudan-doğru aksi desek, aslı da mubalâğa olmaz. Obrazlı söyleycek olsaq, onıñ atqan er bir adımı, alğan er bir nefesi, yüreginiñ er bir uruvı doğmuş Qırımınıñ nabızı ile aenkdeştir.
Enver Özenbaşlınıñ yazıp derc etken kitapları mezkür fikirlerge açıq-aydın misal ola bilir. Mına onıñ qalemi astından çıqqan kitaplarnıñ bazıları: “Qırımtatar adları. Krımskotatarskiye imena”, “Krımtsı” (Qırımlarnıñ tarihı, etnografiyası ve tili meselesinde ilmiy işler cıyıntığı), “Ğurbette vefat etken qırımlarnıñ Baştaş yazıları”, “Özenbaş ve özenbaşlılar”, “Aytımlar luğatı”, “Qırım muacirleri. 1860 – 1862”, “Tenqidiy maqaleler. Kritiçeskiye stati”, “Qırımnıñ idariy taqsimatı”, “Nekotorıye zameçaniya k “Manifestu krımskotatarskih natsionalistov”.
Enver Özenbaşlı bir sıra Bütünsoyuz, Halqara, Cumhuriyetlerara ilmiy konferentsiyalarda, simpoziumlarda iştirak etti. O mezkür tedbirlerniñ minberlerinden qırım tili, tarihı, folklorı boyunca ilmiy maruzalar ile çıqışta bulundı…
Böylelikle, bu tedqiqatçınıñ ilmiy laboratoriyasına azaçıq olsa da, ekskurs yaptıq. Aydıñız, endi bu zatı aliylerniñ tercimeialına da biraz dalayıq.
Enver Memet oğlu Abdulla (tahallüsi Özenbaşlı) Qırımdan uzaqlarda, ceza yerlerde – Samarqand şeerinde (Özbekstan) 1956 senesi fevral 20-de doğdı. Orta mektepni bitirgen soñra Samarqand gidromeliorativ tehnikumında tasil aldı, orduda hızmet etti, qurucılıq teşkilâtlarında çalıştı. O, 1984 senesi Nizamiy adına Taşkent Devlet pedagogika institutınınıñ (şimdi universitet) – qırım filologiyası bölügini bitirdi, Samarqand vilâyeti Ocalarnıñ ihtisasını yükseltüv institutında qırım tili usulcısı vazifesinde faaliyet kösterdi.
Doğmuş beşigi – Qırımğa 1988 senesi qayttı. O, Vetanında Qırım ülkeşnaslıq müzeyiniñ etnografiya bölüginde ilmiy hadim, Qırım Devlet müendislik ve pedagogika institutında (şimdi universitet) ve Donetsk şeerindeki Ukraina İslâm Ünivesitetinde muallim, “Qırım” gazetinde edebiy muarrir, qırım tili ve edebiyatı İlmiy-tedqiqat Merkezinde ilmiy hadim vazifelerinde çalıştı.
Ömüriniñ ekseriyet qısımını ilmiy-tedqiqat işlerine bağışlağan aci Enver Özenbaşlı azretleri, qırım tiline, onıñ halq ağız yaratıcılığına, tarihına, etnografiyasına ait mevzularğa muracaat eterek, matbuat saifelerinde sıra-sıra maqaleler derc etti. Yani, asırlar qatlamlarından tamır atıp kelgen Qırımnıñ qaramanane tarihını, zengin medeniyetini yañıdan canlandıruv kibi muqaddes işte kendi issesini qoştı.
Enver Memet oğlu Abdulla 2014 senesi aprel 8-de Aqmescid şeerinde vefat etti.
Memba : https://leylaemir.org/lat/folk-art/enver-ozenbashli.php


text:
Qorbangulı, waqıtında xalıqqa basım yasağan ber xaqimiätne cilkäsenä aldı. Törkmänstan bik yışıqına, keşe xoquqları, din ireklege, matbuğat ireklege häm demokratiä kebek mäsälälärne tikşergän törkemnärneñ qara isemlegendä buldı.
Xäzer keşelärdä, Törkmän xalqı inde dönyağa açılır digän ömet bar. Törkmänstan, zur gaz häm yağulıq baylıqlarına iä, läkin il xalqı tarix buyınça monıñ faydasınnañ mäxrüm yäşäde.
Törkmänbaşınıñ kötelmägändä yöräk tuqtawınnañ wafat buluı belän Bärdimöxämmädov, Prezident itep iğlan itelgän ide. Anıñ wazifada buluına äle ber yıl da tulmadı. Läkin ul wazifağa kereşeünnäñ birle, xökümät säyäsätendä küzgä kürenerlek üzgäreşlär buldı.
Annañ elek, Safarmurat waqıtında, mäcbüri uqu, 10 yıldañ 9 yılğa qaldırılğan, Törmän uqutuçılarnıñ kübese eşennäñ quılğan kübese ilne taşlap kitärgä mäcbür itelgän ide. Urta Mäktäptän alıp Universitetqaça, imtixannar küpçelek Safarmurat yazğan xättä qaysı xökümät räsmiläre tarafınnañ 2nçe Qor’än bularaqta atala başlağan, Ruxnamä kitabınnañ sorala ide.
Açıq cämğiät institutınıñ Törkmänstan proyektı başlığı, Erika Dailey radiobızğa bu mäsälä xaqında üzgäreşlärne añlattı
"Üzgäreşlärneñ ber öleşe mäğarifät ölkäsenä qağıla. Ul Fevralda eşkä kereşü belän, bälki dä berençelärdäñ bulıp, mäğarif sistemenä üzgäreşlär kertte. 10 yıllıq mäcbüre uqu şartı yañadañ torğızıldı, uqutuçılar kire wazifalarına çaqırıldı, yaña uqu kitapları taratıla başladı häm başqalar. Läkin uqutu planı reformalaştıruda bik äzgenä üzgäreş buldı. Ruxnamä uqutu planınında qaldırıldı, bu da älbättä mäğarif sistemendä alğa baru öçen bik tiskäre yoğıntı yasiy."
Xalıqqa qarağan üzgäreşlär eçendä isä, Pensiälärne artturı bar ide. İkençedäñ Sanaqlarnı häm İnternetne mäktäplärdä häm cämäğätçelekkä açıq urınnarda xalıq faydasına citkerelde. Monnañ elek internet qullanu öçen zur sanda aqça tüläw belän, dokument kürsätü mäcbüriäte quyılğan ide. Qısqası, ğadi xalıqqa sanaq aldına utırıp, internät dingezendä yözü barı tik xıyal bulıp qına qala ide.
Berdimöxämmädov idaräse belän, xalıq il eçendä raxät säfär qıla başladı. Yul sayın tözelgän tikşerü noqtaları yabıldı.
Qaysı ber küzätüçelär, Törmädä yatqannarğa yarlıqaw çığu belän bälki alğa taba säyäsi säbäblärdäñ cäzalaw oçraqları da kimer dip ömetlänä.
Şul uq waqıtta ilneñ tışqı säyäsätendä dä üzgäreşlär kürelä. 1995nçe yılda BMO räsmi bularaq Törkmänstannıñ bi taraflığın räsmi räweş tanığan ide. Niyazov, berektäşelek häm töbäk eçendä törkemnäşüdän baş tartıp, üz ileñ tışqı dönyadañ çikläp üz eçenä bäylängän ber il buldırğan ide. Berdimöxämmädov, bu atna, 11 ilgä säfär qılğanın bu waqıt eçendä çit illär belän 50 yaña xezmättäşlek kileşüe tüzüen iğlan itte.
Törkmänstan proyekte başlığı, Dailey bu, töp üzgäreşne çağıldıra di,
"Törkmänstannıñ tışqı säyäsätendä zur üzgäreşlär bara. Berdimöxämmädovneñ, üzennen yaña mönäsäbätlär öçen, bik tırışıp küperlär saluı kürelde. Ul üz eçendä biklänep qaluğa qarşı bu isä Berdimöxämmädovnıñ elgäreseneñ mönäsäbätenä qarağanda, 180 däräcälek üzgäreş digän süz."
Törkmänstanda äle tulı demokratiä turında söyläşergä irtä. Şulay uq, Berdemöxämmätneñ tizdäñ, xalıq kontroleñ kimter digän işarälär kürenmi.
Läkin Törkmänstanda citäkçelekneñ alışu da hiç yuğannañ alğa taba tağın yaxşıraq üzgäreşlär bulır äle digän ömet saqlarğa yul birä.


text:
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ başı Vladimir Groysman 1944 senesi qırımtatarlarnıñ srgünligini Stalin rejiminiñ insaniyetlikke qarşı eñ müthiş cinayet olaraq adladı.
Bunı o Facebook saifesinde yazdı.
«Bu facialı vaqialarnıñ neticesinde evlerinden mecburiy sürette 200 biñ insan quvuldı, yarısı repressiyalarğa dayanıp olamadı», – yazdı o.
«Teessüf ki, şimdi qırımtatarlarnıñ tuvğan toprağı olğan Ukrainanıñ bir qısmı işğal etilgen. İşğalci de totalitar imperiyanıñ mirasçısı olaraq areket ete. Ukraina Qırımda olğan vatandaşları aqqında unutmadı. Ukraina Yuqarı Şurası qırımtatar halqınıñ aqlarını Ukraina tamır halqı olaraq belgiledi ve idare organlar – Meclis ve Qurultaynıñ vekâletlerini de tanıdı, ve işğalde qırımtatar halqı aqlarınıñ bozuluvını takbih etti», – dey o.
Groysman şunı da qayd etti ki, akimiyet «dünya toplulığınıñ ve halqara teşkilâtlarnıñ diqqatnı celp etip, Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ aqlarını qorumağa devam etecek».
«Eminim, Ukraina Qırımnı qaytarır!», – dedi o.
Bazarertesi künü, mayıs 18-de, Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünligi 71 yıllığı munasebeti ile Ukraina ve tışında bir sıra hatıra tedbiri keçirilecek.
Şu künleri Kiyev, Harkov, Herson, Lviv ve diger şeerlerde de bu kibi tedbirler keçirildi.
Er sene Qırımda sürgünlik yıllığı munasebeti ile kütleviy tedbirler, şu cümleden Aqmescit merkezinde matem mitingi keçirile edi. Amma Rusiyeniñ Qırımnı zapt etkeninden soñ Aqmescit merkezinde bu kibi tedbirlerni keçirmege yasaq ettiler.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi ki, cuma künü, iyün 12-de, Kiyevde onıñ AQŞ devlet kâtibiniñ demokratiya, insan aqları ve emek boyunca muavini Rob Berschinski ile körüşüvi olıp keçti.
Çubarovnıñ Facebook saifesinde bildirgenine köre, körüşüvde «işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ vaziyeti muzakere etildi».
«Malüm olğanı kibi, AQŞ ükümeti işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozulmasını nezaret etti. Vaqıt kelir ve monitoringniñ neticeleri işğal etilgen Qırımda Rusiye ve onıñ tarafdarlarına nisbeten Halqara mahkeme qararınıñ esası olacaq», – dep yazdı o.
Çubarovnıñ bildirgenine köre, AQŞ devlet kâtibiniñ muavinine Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz, em de Qırımda apiske alınğan ve al-azırda SİZOda bulunğan diger semetdeşler – Ali Asanov, Eskender Nebiyev, Mustafa Degermencini azat ettirmek içün yapılacaq areketler teklif etildi.
Ahtem Çiygozoznı 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26 künü «kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etilmesi ve iştirak etmesinde» şeklep, taqiqat çerçivesinde yaqaladılar.
Çiygoznı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da bu müddetni mayıs 19-ğa qadar arttırdılar. Mayıs 15 künü mahkemeniñ nevbetteki toplaşuvında apis müddetini iyül 29-na qadar uzattılar.
Ukraina Baş prokuraturası yanındaki QMC prokuraturası Çiygoznıñ qanunsız yaqalanuvı boyunca cinaiy işni açtı.


text:
Qırım «baş naziriniñ muavini» Ruslan Balbek Ukraina halq deputatı, qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ Qırımda yılbaş salütlarınıñ 90% Kiyev saatine köre yanğırağanı aqqında aytqanlarını aynecilik dep adladı. Bunı Balbek RİA Novosti agentligine ayttı.
«Bu siyasiy macera, absurd ve ayneciliktir, bütün mesüliet ile aytam, asılında tam tersi oldı. Qırımlılar yılbaş gecesinde bir oldılar, çünki kendi yekâne prezidenti – Vladimir Putinni – diñley ediler», – dedi Balbek.
Onıñ fikirince, Cemilev bunıñ kibi şeylerni aytıp, bir taraftan – Rusiye cemaatına tolusınen qoşulğan qırımlılar ile bağ üzülgenini tasdıqlay, ekinci taraftan ise – kendi prezidenti Poroşenko ve halqara toplulıqqa yañlış malümatlarnı yetkize.
«Ukraina deputatı Cemilev siyasiy maceranen oğraşıp, prezident Poroşenko ve okeanlarnıñ artında olğan şorbacılarına hızmet etecek ola. Bu şeyler ileride de ukrain siyaset sanasında kerekli olmaq içün yapıla, ileride de halqara teşkilâtlarnıñ mukâfatlarını almaq içün yapıla», – dep tüşüne Balbek.
O, Ukraina akimiyetine Qırım qaytarılması aqqında hayallarnı unutmağa tevsiye ete.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Facebook içtimaiy ağındaki saifesinde Cemilevniñ mesacına esaslanıp, yılbaş gecesi Qırımda salütlarnıñ 90% Kiyev saatine köre yanğırağanını bildirdi. Bu şekilde qırımlılar Poroşenkonıñ qırımtatarca aytqan hayırlavlarına cevap berdiler, dep qayd etti Cemilev.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl avgust 12-de Bağçasarayda Refat Mazalovnıñ yaqalanması diniy ya da siyasiy meselelernen bağlı degil. Onıñ qayd etkenine köre, erkekniñ bulunğan yeri belli degil.
Bunı Celâl Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Refatnıñ qorantası siyasetnen meraqlanmay. O, bir de bir siyasiy ya da diniy teşkilâtnen bağlı degil. Onıñ evinde keçirilgen tintüv ve soñra yaqalanması bunıñnen bağlı olğanını aytmaq mümkün degil», – dep ayttı Meclis reisiniñ birinci muavini.
«Refatnıñ aytqanına köre, uquq qoruyıcılar tintüv ne maqsat ile keçirilgenini ve onı ne sebepten yaqalağanlarını aytmadılar. Erkekniñ şimdiki bulunğan yeri belli degil. Bizler onıñ Bağçasaray politsiyasınıñ bölüginde olıp-olmağanını ya da Federal havfsızlıq hızmetinde, ya da ekstremizm ile küreş merkezinde bulunğanını teşkeremiz», – dep qoştı Celâl.
Avgust 12-de qırımtatarı Refat Mazalovnıñ evinde Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi, soñra OMON hadimlerinen beraber onı alıp kettiler. «Krımski politv'yazni» birleşmesiniñ malümatına köre, er kişi Bağçasaray politsiyasınıñ bölügine alıp ketirildi. Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv vaqtında çıqarılğan video silinmesini talap etti.
Bundan evel qırımlı Mümine Saliyeva Refat Mazalovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında haber etti.
Rusiye kontrol etken Qırım uquq qoruyıcılarınıñ resmiy izaatları yoq.
Ukraina ve onıñ tışındaki uquq qorçalayıcı, devlet ve siyaset erbapları işğal etilgen Qırımda repressiyalar quvetlene bile, dep bildireler. Bunı em «Yarovayanıñ qanunları», em de Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ avgust 10-da Ukraina yarımadada «terakt» yapacaq edi kibi beyanatlarınen bağlaylar.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada qırımtatarlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirile, insanlarnı apiske atalar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina Qırımnıñ işğalden qurtuluvına siyasiy yollarnen irişip olamasa, NATOnıñ kimligi altında Qırım içün cenkleşmege mecbur ola bile.
Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerov Azatlıq Radiosınıñ yayınında bildirdi.
«5 yıl içinde çoq şey yapıldı. İlk evelâ ordu peyda oldı. Avropa integratsiyası ve NATOğa doğru ketemiz. Diplomatik, siyasiy seviyede yapılğanlar Ukrainağa yetmese, NATOnıñ kimligi altında kendi toprağımız içün cenkleşmege de mecbur ola bilemiz. Bunı daa evel aytmamağa tırışa edim, amma soñki vaqıtları aytıp başladım, ola bilecek bir variant», – dep qayd etti Umerov.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina Qırımnıñ işğali aqqında er imkânında aytmaq kerek, Qırım mevzusı dünyadaki kütleviy haber vastalarınıñ ilk haberlerinden ğayıp olmamalı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım gazetaları yarımadanıñ suv teminlevi, koronavirus yuqunçı ve Kezlevdeki adise aqqında yaza.
«Krımskaya pravda» «Alışmaqtan başqa çare yoq» maqalesinde yarımadada suv qıtlığı şaraitlerinde yaşayış aqqında tarif ete. Gazetanıñ qayd etkenine köre, Aqmescitte ve yaqın köylerde suv, büyük ihtimalnen, kelecek baargece cedvel boyunca berilecek. Aqmescitni ve oña yaqın rayonlarnı suvnen temin etmek içün Qırımda quyulardan suv köterilüvini 70 biñ metr kubqa qadar arttırmaq kerek. Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ Nazirler şurasınıñ reisi Yuriy Gotsanükniñ aytqanına köre, bu vaziyette tek bir çezim ola bile: yañı yerastı suvlarnı qıdırmağa devam etmek.
Bu qıdıruvlarğa alimlerni celp eteler. Qırımlı tedqiqatçılar, mahsus gidrotehnik vastalar yardımınen özenlerniñ ust aqımlarını eski çoqraqlarğa qaytarıp, teren suv ufuqlarını toldurmağa teklif ete. Muvaffaq olsalar, Qırım 30 mln-dan 100 mln metr kubqa qadar suv qazana bile.
«Krımskiye izvestiya» koronavirus yuqunçı şaraitlerinde oquv yılınıñ hususiyetleri aqqında ikâye ete. «Çoq beklengen yañı oquv yılı zıddiyetlerden başlandı. Ana-babalarnı raatsızlağan uzaqtan tasil qasevetleri qaldı – başqa qasevetler keldi. Birileri çoq insan bir yerde olacağından qorqa (amma qaçınılması mümkünmi?), digerleri saçma dey. Mekteplerde kirsetilgen sert sanitar qaideleri şaşırttı. Sentâbrniñ birinde bile quvanç duyğuları yoq oldı. Ana-babalar tedbirge alınmadı. Episi qora tübünde toplaştı, burun-burunğa, ebet, maskalar yoq», – dep yaza neşir.
Gazetanıñ qayd etkenine köre, mektepler yapa bilgeni qadar yañı kerçeklerge alışa. «Kündüz oqumaq içün bir şeyni feda etmek kerek. Amma kerekmi? Saba sıcaq teşkerilgende tek nevbetler ola, amma suvuqlanğan balalar ayırılmay. Burnu aqqan ve öksürgen soyları endi bar. Ocalar er şeyni yetiştirmek içün sınıftan-sınıfqa çapqalay. Ne qadar dayanırlar? Ana-babalar er şeyge razı, amma uzaqtan tasil olmasın».
«Komsomolskaya pravda. Krım» Kezlev civarındaki adise aqqında tarif ete, anda kurort mülkiniñ saiplerini öz evlerine kirsetmeyler. Gazetanıñ malümatına köre, Vitino qasabasında Qırım ve Rusiye sakinleri «Marina Roza» raatlıq bazasında yalı boyu mülkini aldı. Bütün belâlarnıñ sebebi – şirket açıp, Moloçnenskiy köy şurasından topraqnı 49 yılğa kiralağan iş adamıdır. Topraq damartısınıñ kadastr kodu bar – turistik hızmet. İş adamı paydaşlıq qurucılıq añlaşmalarına köre evlerni qurdı. Mülkni satıp, iş adamı yañı saiplerinden kommunal hızmetlerni bir yıl ögüne ödemelerini talap etti, aks alda suv ve elektrikni keser dedi.
Baza reberligi ile olğan qavğalardan eñ faal sakinler evlerine kirip olamay. İnsanlar qanun tuzağına oğradı: vesiqalarğa köre, evler olarğa ait, amma topraq – belediye ve kiracığa.


text:
Rusiye muhalifi, «Sıñırsız Maydan» cemaat areketiniñ tesisçilerinden biri Valeriy Otstavnıh Rusiyeniñ Anayasa mahkemesine Qırımnıñ işğalini Rusiye Devlet dumasınıñ Esas qanunına ters kelgen areket olaraq tanımaq kibi talabı ile muracaat etti.
Bunı Otstavnıh Kiyevde çıqışta bulunıp bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, bu kibi arizalarnı muhalifetniñ daa eki temsilcisi Mihail Anşakov ve Konstantin Seleznöv de bergenler.
«Biz davanı berdik, Rusiyeniñ yuridik ceamaatçılığı, ukrain ve halqara toplulığınınıñ diqqatını Qırımnıñ qanunsız qoşuluvına celp etmek içün Anayasa mahkemesine muracaat etik. Devlet duması (bu ise Rusiyeniñ yuqarı qanun çıqarıcı organıdır) em Rusiye Anayasasını, em halqara uquqnı boza. Davamız dünua toplulığına bu kolliziyağa seslenmege ve iç olmağanda onı izaatlamağa imkân berir», – dey Valeriy Otstavnıh.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti. Aprelde Ukraina Yuqarı Şurası «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasında vatandaşlarnıñ aq ve serbestliginiñ teminlevi aqta» qanunını qabul etti.


text:
Çarşenbe künü, iyül 31-inde Qarasuvbazarda Qırım medeniy mirasınıñ saqlaması içün birleşken teşebbüs gruppasınıñ tesis toplaşuvı keçti. Bu taqım, Qarasuvbazarda bestekâr Aleksandr Spendiarovnıñ evi yıqqanlarından soñ peyda oldı, dep bildire Qırım.aqiqat mühbiri.
Tesisçilerniñ sırasına Eskender İlyasov, Leman İbraimova, Vitaliy Homutov ve Reşad Memetov kirdi.
"Bugün biz, Qırım medeniy mirasınıñ saqlaması içün birleşken teşebbüs gruppasınıñ tesis toplaşuvınıñ protokolını imzaladıq. Qarasuvbazarda Spendiarovnıñ evi yıqtırılğanından soñ, cemiyet, Ülkeşınaslıq müzeyi ile yerli akimiyet medeniy miras obyektleriniñ cedvelini tizgenini talap etti, şimdi ise şeer akimiyeti, öz qararınen olarnı yerli degerli abideler siciline kirsetmeli. Bizim teşebbüs gruppamız, bu tecribe Qıımnıñ başqa şeerlerine de tarqalsın, dep tırışacaq. Ve bu - birinci maqsatlarımızdan birisidir", - dep aytıp berdi Qırım.Aqiqatqa Reşad Memetov.
İyün 25-inde Qarasuvbazarnıñ rusiyeli memuriyetinde Spendiarovnıñ yıqılğan evi boyunca cemiyetnen muşaveresi keçti. Tedbirde yıqılğan evniñ saibi de iştirak etti, o, yañı binanıñ ögüni Spendiarov eviniñ mimariy ve bediiy üslübinde qurmaga söz berdi.
Şeerniñ rusiyeli memuriyetinde, şimdilik cemiyet ile sicilge kirsetilecek şeer obyektlerini muzakere eteler, dep bildirdiler.
Qırım ilhaqından soñ, Rusiye yarımadada olğan bütün medeniy ve tarihiy degeri olğan obyektlerni öz yurisdiktsiyasına aldı. Kyiv, abideler Ukraina halqına aittir, dep itiraz ete ve olarnı UNESCO qoruması altına almağa muracaat ete.


text:
Radio Free Europe/Radio Liberty prezidenti Thomas Kent Rusiye akimiyetini qabaatlardan vazgeçip, tedaviylenmesi kerek olğan Qırım jurnalisti Nikolay Semenanıñ esas Ukrainağa çıqmasına izin bermege çağırdı. Bu aqqında sentâbr 6-da Washingtonda tarqalğan Radio Free Europe/Radio Liberty matbuat beyanatında aytıla.
«Qırımdaki akimiyet Nikolay Semenağa qarşı qabaatlarından vazgeçip, muhtac olğan tibbiy yardımnı körmege imkân bermeli», – dep ayttı Thomas Kent.
Kent avgust 1-den itibaren işğal olunğan yarımadada devam etken Qırım.Aqiqat saytınıñ blok etilmesine esaslanıp, Nikolay Semenağa qarşı açılğan iş «Rusiye ve Rusiye qoltutqan (Qırım – QA) akimiyetiniñ Radio Free Europe/Radio Liberty Qırım sakinlerine serbest haberlerni temin etmek jurnalist missiyasına keder etmek ğayretleriniñ bir qısmı» ola.
Bundan evel halqara matbuat taqımları işğal olunğan Qırımda «separatizm» ile qabaatlanğan Qırım jurnalisti Nikolay Semenağa qoltutqanını bildirip, Rusiye akimiyetini oña tibbiy yardım körmesi içün yarımadanı terk etmege çağırdılar.
Halqara ve Avropa jurnalistleri federatsiyasınıñ sentâbr 2-de derc etken muracaatında aytıla ki, Nikolay Semenanıñ yürek hastalığı bar ve acele tibbiy yardım körmese, iş yapamaycaq alına kele bile.
Nikolay Semenanıñ yürek hastalığı bar ve acele tibbiy yardım körmese, iş yapamaycaq alına kele bile
Aprel ayında Nikolay Semena Rusiye Ceza kodeksine köre bu memleketniñ topraq bütünligini bozması ile qabaatlandı. İşbu adise 2014 senesi Moskva zapt etken Qırımnı Ukrainağa qaytarmaq kerek fikri ile maqalesi derc olğan soñ yüz berdi. Al-azırda jurnalist Aqmescitte çıqma yasağı ile buluna.
Qırımtatarca, ukraince ve rusça haberlerni derc etken Qırım.Aqiqat saytı avgust 1-den itibaren Moskva kontrol etken Qırım prokuraturasınıñ ekstremizm ve terrorizm ile küreş idaresiniñ emri ile Qırımdaki internet provayderleriniñ çoqusı tarafından blok etilmekte. Aynı vaqıtta, yarımada sakinleri, Rusiye ve esas Ukrainadaki qullanıcılar saytqa kirmege devam ete, bunı avgust ayında qayd etilgen 1,7 million ziyaret tasdıqlay, dep aytıla matbuat beyanatında. Qırım.Aqiqat Qırımdaki oquyıcılarını radio yayınları vastasınen de haberdar tuta.
Kyivdeki Amerika Qoşma Ştatlarınıñ elçihanesi bu yılnıñ başında Radio Free Europe/Radio Liberty şirketine qarşı yapılğan basqılar sebebinden qasevetlengenini bildirip, «Rusiye ükümetiniñ Rusiye ve Rusiye işğal etken Qırımda serbest seslerge nisbeten sert areketlerni takbih etti».
Halqara jurnalistler federatsiyası ve Avropa jurnalistleri federatsiyası Semenağa qarşı qabaatlarnı «sebepsiz» dep tanıylar.
Aqımdaki seneniñ avgust ayında memleketniñ mustaqilligi yıllığı munasebetinen Petro Poroşenko Nikolay Semenanı «Ukraina mustaqilliginiñ 25 yıllığı» medalinen taqdirledi.


text:
Bekirov Edem Ayderoviç – qırımtatar cemaat faali, Ukraina vatandaşı, pensioner, birinci derece saqatlığı bar. 2018 senesi dekabrniñ 12-nden 2019 senesi avgustnıñ 27-ne qadar işğal etilgen Qırımda apiste tutuldı.
1961 senesi dekabrniñ 6-nda dünyağa keldi. Herson vilâyeti Geniçesk rayonınıñ Novooleksiyıvka qasabasında yaşay.
Edem Bekirov Qırımtatar Milliy Meclisi ve qırımtatar cemaat birleşmeleriniñ çeşit aktsiya, avtoyürüş, mitinglerinde iştirak etti, cemaatçılıqnı işğalge qarşı tirenmege ve qırımtatar halqınıñ aqlarına riayet etilmesine faal sürette çağırğan edi. Qırımdaki siyasiy mabüslerge, olarnıñ qorantalarına qoltutqan edi.
Birinci derece saqatlığı bar, sağ ayağında protez taşıy, qoltuqtayaqlarnen yüre, şeker ve bir sıra diger yürek-damar hastalığı bar. 2018 senesi yanvar ayında yürekten ameliyat olıp, tedaviylenmege devam etecek edi. Ömür arqadaşı Gülnara Bekirova – Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası ve Geniçesk rayonı memuriyetiniñ reis muavinidir. O ve Bekirovnıñ diger aile azaları faal aq qorçalayıcı faaliyetinen oğraşalar.
Edem Bekirov 2018 senesi dekabr ayında Kyivde tekrar yürekten ameliyat olacaq edi. Bundan evel ise faal Qırımda yaşağan anasını ve diger soy-soplarını ziyaret etmege istedi.
2018 senesi dekabrniñ 12-nde saba Bekirov Qırımğa «Canköy» keçiş noqtasından kirgende pasport kontrolinde Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından tutuldı. Bir qaç saattan soñ Rusiye uquq qoruyıcıları Bekirovnı yarımadağa alıp ketti.
Aqşam üstü faalni Aqmescitteki FSB idaresinde tuttılar, ertesi künü ise Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı «evelden añlaşıp silâ ve patlayıcı maddelerni qanunsız saqlap qalğanından» (Rusiye Ceza kodeksiniñ 222.1 maddesiniñ 1-inci qısmı ve 222.1 maddesiniñ 2-nci qısmı) şübheli sayıp apiske aldı. Qabaatlayıcı taraf, Bekirov «qabaat ortaqlarınen beraber Qırımda qanunsız areketler yapacaq edi», dep israr etti.
Dava malümatlarında qayd etilgeni kibi, Bekirov «taksicige aman-aman 12 kilogramm trotil ve 9 millimetrli 190 patron tolu çantanı berip, onı saqlamağa rica etti». Rusiye FSBsi, adı aydınlatılmağan dava iştirakçisi özü kelip Bekirovnı çaqtı, dep bildirdi. Bu şaatnıñ malümatı gizli qala.
Edem Bekirov qabaatını tanımay. Advokatlar Aleksey Ladin ve İslâm Velilâyev Bekirov bütün bularnı yapmaq içün pek hasta, şaatlarnıñ aytqanları bir degil ve dava sahtelendirildi, dep bildirgen ediler.
Edem Bekirovnıñ sağlığı ket-kete fenalaşa edi. Mahkeme oturışuvlarında sıq-sıq yaramay edi. İmayecileriniñ aytqanına köre, Bekirovnıñ sağlıq vaziyetinde onı apiste tutmaq mümkün degil edi. Ukraina tibbiy müessiseleriniñ hulâsalarını tasdıqlamaq içün mabüs bir qaç kere Aqmescitteki Semaşko hastahanesine çıqarılğan edi, amma soñra kene SİZOğa qaytarıla edi.
Bekirovnıñ apiske alınmasına Ukraina Tış işler nazirligi narazılıq bildirgen edi. ABD ve AB onı azat etmege çağırdılar.
2019 senesi avgustnıñ 27-nde Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi qırımtatar faaliniñ sıñırlav tedbirini SİZOda tutuvdan mahkemege kelmek mecburiyetine deñiştirdi.
Edem Bekirov Aqmescitteki SİZO-1-de 100 kün devamında mahsus kamerada, 158 kün tibbiy bölük tutuldı.
Edem Bekirovnıñ muracaatından alıntı:
«Menim iç bir qabaatım yoq. Olar meni boysundıramazlar. Bütün hastalıqlarımnı yumruq içine alıp, zayıf körünmeycem»


text:
Bu afta devamında Donetskte musulman ve hristian diniy vekilleri birlikte isyancılarnıñ esirliginden ukrain greko-katolik kilsesiniñ papazı - Tihonnı (ayatta – Sergey Külbaki) azat etmege muvafaq oldılar. Onı «Rus pravoslav ordusı» vekilleri yaqaladılar. Amma, salı künü aqşam daa bir papaznıñ ğayıp olğanı aqqında malümat peyda oldı. Bu sefer Gorlovkadaki yerli Roma-Katolik kilsesiniñ papazı Viktor Vonsoviçni esir ettiler. İyül 12 kününden başlap, Kiyev patriarhatı ukrain pravoslav kilsesiniñ papazı Yuriy İvanov belgisiz şahıslar tarafından qırsızlandı. Şeerdeki kergin vaziyetke baqmadan, çeşit diniy birleşmeler faaliyetlerini devam etireler. Paдиo CBoбoдa Donetskteki «UMMA» Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reberi Said İsmagilov ile subetleşti. Ondan Donbass musulmanlarına «Donetsk halq cumhuriyeti» vekilleri tarafından basqı yapılamı, isyancılarğa qol tutqan çeçenler şeerde peyda oldılarmı ve imamlar camige kelgen musulmanlarnıñ mevamını deñiştirmek içün faaliyet alıp barmaq kereklermi, suallerni soradıq.
– Birinciden, Donetsk vilâyetinde papazlarnıñ ğayıp oluvı adiseleri aqqında soramağa isteyim. Bilgenime köre, çeşit din vekilleri birlikte grek-katolik kilsesiniñ papazı – Tihonnı azat etmek içün faaliyet kösterdiler. Bunı yapıp oldıñız, amma esirlikte diger papazlar da buluna. Olarnıñ sayısı qaç?
– Eñ azı eki – Kiyev patriahatınıñ pravoslav papazı Yuriy ve Gorlovka civarındaki arbiyler noqtasında yaqalanğan Roma- Ktolik kilsesiniñ papazı (papaz Viktor Vonsoviç – müell. qaydları).
– Böyle şaraitlerde şeerni terk etken din hızmetçileriniñ sayısı çoqmı? Siz ne içün qalmağa qarar aldıñız?
– Şeerni terk etken din hızmetçileri bar, bu cümleden musulman imamları da ketti. Asılında, menimce, imamlar halqı ile birlikte bulunmaq kerekler. Çünki, nasihat etmek, tınçlandırmaq, dua etmek, namazlarnı keçirmek, adamlar ölse, cenazelerni qılmaq lâzim. Ölgenler ise, er taraftan bar. Adam, soñki yolğa dinine köre ozğarılmalı. Bu, onıñ Allahtan berilgen aqqı. Din oğrunda hızmet etken kişi – cesür olmalı, çünki Allah rizası ve halq içün çalışa. Onıñ içün, em din, em maneviy cietinden, imamnıñ dincilerni qaldırıp qaçıp ketkeni yañlıştır. Olarnı kim aybetlep, qasevetlerini çekecek? İmam olğan son, soñunace vazifesini eda etmeli.
– Şimdiki vaqıtta Donetsk ve vilâyetinde yüz bergen adiselerni nasıl etip adlandırır ediñiz? Bu cenkmi, terroristlerge qarşı tedbirlermi ya da daa bir şey?
– Men ne olıp keçkenini özüm añlap olamayım. Maña kimdir añlatsa edi! Şeerniñ soqaqlarında Rusiye timsalleri altında arbiy tehnika, bir çoq askerler yüre. Daimiy sürette arbiy tedbirler keçirile. Bunı pek yahşı köremiz, adamlar öle. Bunıñ episini nasıldır adlandırmaq küçtir. Adamlarnıñ özleri aytqanı kibi, bu ilân etilmegen cenkke oşay. Çünki belli bir devlet tarafından arbiy tehnika ve silâlı adamlar kele, olar ukrain aribiylerinen cenkleşeler. Sakinler bunıñ şaatıdırlar. Bunı nasıl etip adlandırırsıñ? Mında arbiy mütehasıslar, belki uquq qoruyıcı, halqara teşkilâtları tasnif etmeliler. Olacağına çare olmaz. Ciddiy bir cenk yüz bermekte, «Grad», tank, mermi ve diger aletler qulanıla.
– Donetskte ne kadar adam islamnı küte?
– Tekmil bir raqamnı aytıp olamam, amma on biñlernen bardır.
– Bu vaziyette olar camilerge kelelermi? Ya da sayısı eksildimi? Olar içün bu havflımı?
– Elbette, adamlarnıñ sayısı azca oldı, çünki Donetsk yarı boş. Adamlar esasen Ukrainanıñ diger rayon ve vilâyetlerine keteler. Kündüzleri camilerge kelmek er alda telükesiz kibi körüne, amma, geceleri arbiy adamlar mahsus bir qaidelerni kirsetkenleri içün, teravih namazalarına kelmek havflıdır. Ya apis eterler, ya da añlaşılmamazlıq çıqsa ateş açıp, öldürirler. Ramazan başlamazdan evel, yerli musulmanlarğa kendi havfsızlığında emin olmağanıñız içün, namazlarnı evleriñizde qılıñız, dep ayttıq.
– Yerli musulmanlar arasında «Donetsk halq cumhuriyetini» desteklegenler barmı? Siz olarnıñ fikirlerini deñiştirmege tırıştıñızmı?
– Yerli musulmanlar arasında çeşit fikirde olğan adamlar bar. Esasen olıp keçken munaqaşalar, bir de bir müsbet neticege ketirmey…Musulmanlarnıñ ekseriyeti Ukrainağa qol tuta. «DHC»ni da desteklegen adamlar bar. Amma, olarnıñ sayısı az. Faqat, biz islam degerliklerini añlatıp, er adamnı Allahnı tüşünip, kendi neticesini çıqarmağa teşviq etmege tırışamız. Açıqtan –açıq munaqaşalar açmaq - hayırsız bir iştir. Er kes şimdi siñirli. Vaziyet pek kergin. İmam tarafından açılğan dava ise, fayda ketirmez, em de yañlış qabul etile bile.
– Donetsk musulmanları DHC vekilleri tarafından basqı duyalarmı, çünki islamnı kütken qırımtatarlar kütleviy şekilde Qırımnıñ işğaline qarşı çıqtılar, Donbassta ise, Rusiye ğayeli insanlar ve silâlanğan isyancılar aksine alğışladılar?
– Allahqa şükür, maña nisbeten daa basqı yapılmadı. Amma, diger din– greko-katolik kilsesi, Kiyev patriarhatı pravoslav kilsesi ve diger hristian aqıntılarınen meseleler çıqa. Başqa din temsilcilerni yaqalap, sıqıştırğanları zaman, özüni raat duymasıñ. Keçenlerde Donetsk hristian universiteti zapt etildi, er kesni quvalap, anda arbiy adamları yerleştiler. Allahqa şükür bizni daa toqunmadılar, amma umumen vaziyet pek havflı.
– İsyancılarnen birlikte olğan bir çoq Qavqazlı arbiyler aqqında laflar yürütildi. Çeçenlerni de aña ediler. Olardan kimse camiñizge keldimi?
– Olarnı er kes kördi. Yerli musulmanlar arasında farqlı insanlar bar. Em çeçenler, em Dağıstan, em gürci regionlardan kelgenler mevcut. Olar kelip, semetdeşlerini rast ketirgenlerini aytqan ediler. Çünki, til, tarz-areketine köre, çeçen çeçenni, abhazlı abhazlını qolay tanır. Bir kere, cuma namazına, bir avtobus, amma, silâsız, adamlar keldi. Tınç namazlarını qılıp, tınç kettiler. Bizim tüşüngenimizge köre, bular Qavqazlı musafirler ediler.
– Donbasstaki davanı barışıq yollarnen ya da arbiy usullarnen tınçlandırmaq mümkün?
– Cevap bermek küç. Men, eminliknen şunı ayta bilem, ukrain tarafı belli bir adımlar yaptı. Bir taraflı arbiy areketlerni toqtatqan edi. Yazıq ki, neticesiz qaldı. Men tahmin etip olamam. Yekâne yolumız – adamlarğa nasihat etip, öldürüvlerni toktatsınlar, aqıllarını toplasınlar, devletni parçalamasınlar. Çünki, öldürüv – öldürüvdir. İç bir din, öldürüvni hayır bir iş kibi tanımay. Onın içün Allahtan aman-esen yaşayış istep, dua etemiz.


text:
Qırım advokatları Emil Kürbedinov ve Edem Semedlâyev dekabr 8-de Qırım ile memuriy sıñırda kene yaqalanğan. Bunı Emil Kürbedinov Facebooktaki saifesinde yazdı.
«Edem Semedlâyev ile Rusiye sıñırında kene yaqalandıq. Bir saat tuttılar», – dep yazdı advokat.
Qırım.Aqiqat bunı tafsilâtlıca ögrenmege tırışa.
Noyabr soñunda advokatlar Qırım ile memuriy sıñırda endi yaqalanğan ediler. Kürbedinovnıñ aytqanına köre, Rusiye sıñırcıları «tertip deñişti ve bir de bir tedbir keçirilgenini» aytqan edi. Bu sebepten olar ayrı odada sual bereler».
Advokat Emil Kürbedinov Qırım ile memuriy sıñırda Rusiye sıñır hızmetiniñ vekilleri tarafından eki kere yaqalanğanını añlattı. Birinci kere, onıñ bildirgenine köre, sentâbr 22-ne keçer gecesi esas Ukrainağa ketkende yaqalandı, Kürbedinov ve zenaatdaşı Edem Semedlâyevni bir saatten ziyade tutqan ediler. Advokatlar bunıñ iş faaliyetinen bağlı olğanını tüşüneler.
2014 senesiniñ başında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ esas Ukraina ve yarımada arasında memuriy, asılında ise tam bir «sıñır» peyda oldı. Memuriy sıñırda «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka» kiriş-çıqış nezaret noqtaları çalışmaqta.


text:
Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Frenkistan prezidenti Emmanüel Makron, Rusiyeden FSB tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerleriniñ şartsız ve acele azat etmesini ve Keriç boğazından gemilerniñ maniasız keçmesini temin etmesini talap ettiler.
Beyanat metni Almaniya kantsleriniñ saytında derc etildi.
Almaniya ve Frenkistan liderleri, öz beyanatında «Rusiye tarafından halqara uquqqa zıt bir şekilde ilhaq etilgen» Qırımdaki insan aqları vaziyeti, Keriç boğazında Rusiye tarafından arbiy küç qullanılması ve Azaq deñizinde sert bir kontrol «ciddiy endişe» doğura, dep qayd eteler.
«Keriç boğazından bütün gemilerniñ telükesiz, serbest ve maniasız keçmesini ve qanunsız şekilde tutulğan ukrain deñiz askerleriniñ azat etilmesini talap etemiz. Olarnıñ da kelecek bayramlarnı qorantalarınıñ yanında qayd etmege aqqı bar», – dep aytıla beyanatta.
Tünevin rusiyeli advokat Nikolay Polozov, FSB tarafından esir alınğan 24 ukrain askeri tahqiqatqa cenk esiri olğanını qayd etti, dep bildirdi.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Narkotik saqlağanında qabaatlanıp, dört yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etilgen «Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkeziniñ Groznıy bölük yolbaşçısı Oyub Titiyev iyünniñ 21-nde azatlıqqa çıqtı, dep bildire «RİA Novosti» Rusiye haber neşiri.
Titiyevni soy-sopları, zenaatdaşları ve dostları qarşılamağa keldi. Olar oña qoltutıp, aman-aman bütün mahkeme oturışuvlarına kele ediler, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Aq qorçalayıcı faaliyetine qaytmaq niyeti barmı sualine Titiyev andan ketmegenini ayttı. Lâkin, Titiyevniñ bildirgenine köre, o, Çeçenistanda çalışmaycaq, çünki zenaatdaşlarını telükege oğratmağa istemey. Bir insanğa çalışmağa qıyın ola, insanlardan Çeçenistanda aq qorçalayıcı faaliyetinen oğraşmalarını rica etmek ise – telükelidir, dedi Titiyev.
Bundan evel mahkeme berilgen apis müddetinden üçte birini yatqan Titiyevni şartlı olaraq vaqtından evel azat etmege qarar aldı. Martnıñ 18-nde Çeçenistan mahkemesi Oyub Titiyevni narkotiklerni saqlav maddesi boyunca dört yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti.
Titiyev 2018 senesi yanvar ayınıñ başında tutuldı. Tahqiqat malümatına köre, maşinasında naşa tapıldı. Titiyev narkotik politsiya hadimleri tarafından gizliden qoyuldı, dep israr ete. Titiyevniñ zenaatdaşları onıñ davasını sahte sayıp, Çeçenistan akimiyetiniñ cumhuriyetteki aq qorçalayıcılarnı yoq etmek ıntıluvları aqqında bildire.
Halqara teşkilâtlar ve medeniyet erbapları Titiyevni qorumaq içün areket etti. Amnesty International, İnsan aqları halqara federatsiyası, Norveg Helsinki komiteti, Human Rights Watch ve Front Line Defenders yapqan beyanatlarında onı azat etmege talap etken ediler.
Çeçenistan yolbaşçısı Ramzan Kadırov cumhuriyetteki aq qorçalayıcılarnıñ faaliyetini sert bir şekilde tenqit etken edi. Advokatlar tahqiqat tarafından Titiyevge nisbeten ög munasebet olğanını red etmeyip, davanı federal seviyede baqmağa muracaat etti. Faqat o Çeçenistan Tahqiqat komitetine berilgen edi.


text:
Qırımda oktâbr 12 künü qırımtatalarnıñ evlerinde tintüvler olıp keçti. «RİA Novosti Krım» Rusiye agentligi, rus uquqqoruv organlarındaki menbaalarına atıf etip, «İçki işler nazirliginen birlikte FSB «Hizb ut-Tahrirniñ» Qıqımdaki közüniñ yoq etüv operatsiyanını» keçirgenini bildirdi.
«Carşenbe, oktâbr 12 künü, yarımadanıñ bir qaç mesken yerinde tintüvler keçirilip, Rusiye Federatsiyasında yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ yolbaşçıları tutıldı. Şimdiki vaqıtta «Hizb ut-Tahrirniñ» yolbaşçılarında ve faal iştiarakçilerinde beş tintüv keçirilgeni tasdiqlana», – dep bildirile rus agentliginiñ haberinde.
Qırımlı siyasetşınas Eleonora Dülber Facebookta rusiye quvvetleriniñ vekilleri tarafından tintilgen insanlarnıñ adlarını ve yaşağan yerlerini yazdı.
«Şimdiki vaqıtta tintüv etilgen qırımtatarlar: Rustem İsmailov, 32 yaşında, Boğurça; Abdullayev Uzair, 42 yaşında, Mamaq; Abdullayev Teymur, 41 yaşında, Mamaq; Cemadinov Emil, Saledinov Ayder», – deb bildirdi Dülber.
Qurultaynıñ Merkeziy Saylav Komissiya reisi Zair Smedlâyev Facebookta haber etti ki, keçirilgen tintüvden soñ FSB idaresine Ayder Saledinov alıp ketildi.
Aynı vaqıtta qırımlı Osman Arifm Emil Cemadenovnı de uquqqoruyıcılar alıp ketkenleri aqqında Facebookta bildirdi.
Mamaq qasabasınıñ sakini, oktâbr 12-de keçirilgen tintüvlerniñ şaatı olıp, Qırım.Aqiqatqa tutılğan qırımtatarları – Ayder Saledinov ve Emil Cemadenov Mekkege Hacılıqqa barğanlarını bildirdi.
«Ayder bu sene Mekkege Hacğa bardı, Emil – keçken sene barğan edi», – dedi o.
Bunen beraber şaat Uzair Abdullayev ve Teymur Abdullayev – çoqbalalı babalar olğanlarını bildirdi.
«Uzeirniñ dört balası bar, olardan biri – emçek bala, Teymurnıñ – beş balası, olardan bir qızçıq – emçek bala», – dedi şaat.
Qırım Haberleri YouTube kanalında Mamaq qasabasında keçirilgen tintüvlerden bir-qaç video yüklenilgen.
Yaqalanğan Rustem İsmailonıñ apayınıñ sözlerine köre, rus silâlı quvvetler vekilleri tintüv vaqıtında urdılar ve advokatqa telefon açmağa imkân bermediler.
Qırımlı Osman Arifm tutılğannıñ ömür arqadaşı Fatima İsmailovanıñ ikâyesi ile videonı Facebookta yerleştirdi.
İsmailovanıñ sözlerine köre, saba saat 6-da olarnıñ evine silalanğan masakalı insanlar kirdi.
«Olar birden aqayımı yerge yıqtılar, urdılar ve kelepçe taqtılar. Ne özlerini tanıttılar, ne aqqlarımıznen tanıştırdılar. Soñ bizlerge taqiqat tintmesi devam etkeni qadar, indemeyip ve artqaç areket etmeyip, oturmaq kerek olğanımıznı ayttılar», – dedi Fatima İsmailova.
Onıñ sözlerine köre, Rustem İsmailovnı tintüv aqqında qararnı imzalamağa mecbur ete ediler ve namazını qılmağa bermediler.
Tintüv vaqıtına bizden cep telefonlarımıznı tutıp aldılar ve advokatqa telefon açmağa izin bermediler, albuki rus qanunlarına binaen bunı yapmağa mumkün ediFatima İsmailova
«Tintüv vaqıtına bizden cep telefonlarımıznı tutıp aldılar ve advokatqa telefon açmağa izin bermediler, albuki rus qanunlarına binaen bunı yapmağa mumkün edi. Er yerni qarıştırdılar, er şeyni baqtılar, tüp urbalarda qarmalandılar, mebel ve kilimlerni köterdiler», – tarif etti yaqalanğannıñ apayı.
Fatima İsmailova bildirfi ki, tintüv vaqıtında uquqqoruyıcılar kompyuter, printer, skaner, eki planşet, cep telefonı ve 13 biñ dollarnı aldılar.
«Bu aqayımnıñ ağasınıñ parası edi. O evini satıp, aqçalarını bizde emanet etip qaldırdı. Bizim üç balamız bar, olar silâlı insanlarnı körüp pek qorqtılar. Olardan biri qızımnıñ yanına kelip bir şeyler aytıp başladı. Men eşitmedim, ne aqqında laf etti, lâkin birden qızımı özüme aldım», – dedi yaqalanğannıñ apayı.
Birazdan künniñ ekinci yarısında tintüvler devam etilgenleri belli oldı. Osman Arifm silâlı quvvetler vekilleri Emil Cemadenov ve Rustem İsmailovnıñ ana-babalarınıñ evlerine de tintüvlernen kelgenlerini bildirdi.
«Tintüvler devam ete. Raatlıq yoq. Endi biz Cemadenov Emilniñ ana-babasındamız. Rustem İsmailovnıñ ana-babasında da tintüv keçirdiler», – dep bildirile yazıda.
Yaqalanğanlar «terorizmde» şekleneler – advokat
Yaqalanğan qırımtatarlarğa Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 205.5 maddesi 1 ve 2 qısımları (terroristik teşkilâtnıñ işini tekilâtlandırmaq ve işinde iştirak etmek cinayeti) boyunca şek bildirildi.
Bunı advokat Emil Kurbedinov izaatlarında bildirdi.
«Timur Abdullayevni 205.5 maddesiniñ 1 qısımı, Uzeir Abdullayevni, Rustem İsmailovnı, Aydet Saledinovnı ve Emil Cemadenovnı 205.5 maddesiniñ 2 qısımı boyunca şekleyler. Yaqalanğanlarnı FSB idaresine alıp kettiler. Andan, men bellesem, olarnı mahkemege, ceza aqqında qarar almaq içün alıp keteçektirler. Mahkemege qadar olar muvaqqat apiste tutılacaqlar. Yerli poliste böyle apishaneler bar», – beyan etti advokat.
Kurbedinov qayd etti ki, qırımtatarlarnıñ yaqalanması – bu «musulamanlarnıñ, ayrıca qırımtatarlarnıñ, qorqutılması içün yapılğan aktsiyadır».
«Olarnıñ evlerinde sadece musulman diniy kitapları tapıldı. İç bir silâ yoq», – dedi advokat.
Tintüvler dinni kütken musulman qırımtatarlarında keçirilgenini köz ögüne alsaq, bu iş «Hizb ut-Tahrirde» iştirak olaraq qabaat olacaqtırEmil Kurbedinov
Advokat Emil Kurbedinov qırımtatarlardaki tintüvler «Hizb ut-Tahrir» işinen bağlı olacağanını tahmin ete.
«Tintüvler dinni kütken musulman qırımtatarlarında keçirilgeni, bazıları yaqında Hacılıqtan qaytqanlarını köz ögüne alsaq, bu iş «Hizb ut-Tahrirde» iştirak olaraq qabaat olacaqtır», – dep yazdı Facebookta advokat.
Advokat Edem Semedlâyev oktâbr 12, çarşenbe künü onı müşterisine, Rusiye Federal telükesizlik hızmetiniñ hadimleri tarafından tintilgen insanğa yibermegenlerini bildirdi.
Taqiqatçı advokatnı tintüvge yibermey. Bellesem, bu tintüvni qanunsız tanırlarEdem Semedlâyev
«Saat 6:50-de öz müşterem Emil Cemadenovke keldim. Taqiqatçı advokatnı tintüvge yibermey. İnsanlar toplaştı. Taqiqatçınıñ bu areketlerine şikâyet etecemiz. Bellesem, bu tintüvni qanunsız tanırlar», – yazdı Semedlâyev.
Ukraina Tışqı işler nazirligi: Qırımdaki tintüvler – işğalciniñ qasten yapqan siyaseti
Ukraina TİN matbuat kâtibi Maryana Betsa Qırımda qırımtatarlarnıñ taqip etilmesini «işğalciniñ qasten yapqan siyaseti» olaraq adlandırdı ve Rusiyeni işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozulmasını toqtatmağa çağırdı. Böyle beyanatnı o Twitterde yerleştirdi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faaleri ve Meclis azalırinda tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy çareler ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarnen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları tarafından tevqif muddetleriniñ uzatılmasına qarşı bergen apellâtsion şikâyetleri boyunca menfiy qarar aldı. Bunı Qırım.Aqiqatqa qabaatlanğanlardan birisi Uzeir Abdullayevniñ advokatı Sergey Legostov söyledi.
Legostov: «Yalıñız Uzeir Abdullayev aqqında ayta bilem – oña uzattılar ve qalğanlarğa da büyük ihtimal ile uzattılar. Olar apiste aprelniñ 11-ne qadar qalacaqlar», – dedi.
Qabatlanğanlarnıñ daa birisi, Emil Cemadenovnıñ advokatı Edem Semedlâyev de, «Qırım birdemligi» faaliyetçileri tarafından derc etilgen videomuracaatta, apellâtsiya boyunca menfiy qarar alındı, dedi.
Martnıñ 6-sında Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca oturışuv qapalı rejimde keçe edi. İş figurantlarınıñ aqrabaları ve dostları bu sebepten şikâyetler yaza ediler.
Fevralniñ başında Rusiye mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Teymur Abdullayev, Uzeir Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnı aprelniñ başına qadar apiste qaldırdı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetine köre yapılğanını tüşüneler. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd ete. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Yanvarniñ 25-nde Bağçasaray rayonınıñ Mamaşay (Orlinoye) köyünde siyasiy mabüsler ve repressiyağa oğratılğan qırımtatar faalleri ve musulmanlarına bağışlanğan dua keçirildi. Dua «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca ilk figurantlarnıñ tevqif etilgenine bir yıl tolğanı munasebetinen ötkerildi. Bu aqta Azatlıq Radiosınıñ rus hızmetiniñ muhbiri haber etmekte.
Ruslan Zeytullayev, Nuri Primov, Rustem Vaitov ve Ferat Sayfullayev tevqif etilgenine bir yıl toluvı munasebetinen Mamaşay köyündeki duağa Qırımnıñ Saq, Aqmescit rayonları, Bağçasaray ve diger şeerlerinden qırımtatarlar keldi.
«Bugün, adet-üzre, keçken senelerde yapılğanı kibi, bizler dua keçirdik ve Allahtan Rusiye apishanelerinde bir qaç yıldan berli çekişken balalarımıznıñ azar etilmesini tiledik. Ayrıca Yüce Allahtan olar içün sağlıq-selâmetlik ve halqımıznı repressiyalardan qorçalamasını tiledik», – dep ikâye etti «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtınıñ koordinatorı Dilâver Memetov.
O ayrıca, Qırım musulmanlarınıñ cemaatları ve faaller qol tutqanı sebebinden mahküm etilgenlerniñ aqrabaları yardımsız qalmağanını qayd etti.
Dua, özü qurıp bitiralmağan, lâkin qırımtatar faalleri küçünen bititrilgenZeytullayevniñ evinde keçti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca Qırımda 2014 senesinden berli 29 kişi tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti
Bu maqale Ukraina terkibindeki muhtar cumhuriyet aqqındadır. Rusiye terkibindeki federatsiya subyekti içün Qırım Cumhuriyeti maqalesine baqıñız.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti, QMC (ukraince ABToHoMHa Pecпyблika KpиM, APK, rusça ABToHoMHaя Pecпyблиka KpыM, APK) Qırımda bulunğan Ukraina içinde bir muhtar cumhuriyettir. 2014 senesi Rusiye tarafından alınğanına ve ondan berli de-fakto idare etilgenine baqmadan dünya devletleriniñ çoqusı Qırımnıñ Ukrainağa ait olğanını qabul ete.
Siyasiy qurum[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qırımdaki akimiyetniñ esas organları parlament (Yuqarı rada) ve ükümet (Nazirler Şurası). QMCde prezident rütbesi yoqtır. Nazirler Şurasınıñ reisi (baş nazir) Ukraina prezidentinen kelişkeninen Yuqarı Rada tarafından tayin etile. Nazirler Şurası da Yuqarı Rada tarafından teşkil etile. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Esas Qanunı 1998 senesi oktâbr 21-de QMC Yuqarı Radasınıñ ekinci sessiyasında qabul olundı.


text:
Tatarstanda oçqıç faciğase
Faciğada 16 keşeneñ ğomere özelde
Tatarstanda oçqıç faciğase barlıqqa kilde.
Minzälä şähäre yanında paraşyutçılar utırğan L-410 oçqıçı kilep töşte.
Faciğada 16 keşeneñ ğomere özelde.
Rusiyä matbuğatı Rusiyäneñ Ğadättän tış xällär ministrlığı räsmi zatlarına tayandırğan xäbärlärgä kürä Minzälä yanındağı aêroporttan irtänge sägät’lärdä 22 keşe utırğan oçqıç kütärelep kitkännän soñ kilep töşte.
Oçqıçtağılarnıñ kübese paraşyutçı bula.
Berençe mäğlümatlarğa kürä 16 keşe yaqtı dön’yadan kitte, 6 keşe yaralandı.
Oçqıçnıñ Rusiyädäge Armiya belän hawa häm diñgez köçlärenä üzixtıyari yärdäm cämğıyätenä bäyle buluı belderelä.
Waqıyğa belän bäyle tikşerü başlatıldı.
Tatarstan däwlät başlığı Röstäm Miñnexanov waqığa urınına kilde häm faciğanıñ oçqıç motorındağı citeşsezlek arqasına barlıqqa kilüen açıqladı.
“Oçqıç kütärelgännän soñ 70 metr biyeklektä pilotlar sul motorda citeşsezlek çığuın belderä häm aşığıç räweştä utırırğa röxsät sorıy,” – dide ul.
Tatarstan ilbaşı ildä 11 nçe oktäbr’ könne matämneñ iğlan itelüen açıqladı.
Bäyläneşle xäbärlär
Tatarstanda kürmäwçelärgä yärdäm qağıydäläre
Tatarstan başqalası Qazanda “Aq tayaq” köne / “Ak Taяk” kөHe
Gäncädä Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı
Tawlı Qarabaxnıñ ikençe zur şähäre Gäncädä uzğan yıl Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı