text:
New York ştatınıñ valisi Andrew Cuomo cumaertesi keçirgen matbuat konferentsiyasında keçken cuma künü ştatta koronavirustan 540 insan vefat etti, dep bildirdi. Soñki eki afta içinde bu eñ az raqam oldı.
Onıñ bildirgenine köre, cuma künü COVID-19 sebebinden ağırlaşuv olğan 2 biñ insan hastahanege ketirildi. Böyle raqam soñki sefer martnıñ soñunda, hasta ve vefat sayısınıñ büyük artışından evel, qayd etilgen edi. «Amerikanıñ Sesi» bildirgenine köre, ştat eñ yüksek noqtanı keçti, dep hulâsa çıqarmaq mümkün.
Vali Cuomonıñ aytqanına köre, ekimler intensiv tedaviy bölüklerine ketirilgen ve aqcigerleri suniy avalandırılğan hastalarnıñ sayısı eksile, dep qayd ete.
ABDde cumaertesi künü 715 biñ koronavirus hastası qayd etildi. Bir künde 1690 insan vefat etti, ABDde qırğınlıq qurbanlarınıñ sayısı 38 844 oldı.
Canada baş naziri Justin Trudeaunıñ cumaertesi künü bildirgenine köre, ABD ve Canada umumiy sıñırlarını daa 30 kün devamında qapalı tutmağa qarar aldı, dep bildirdi Associated Press agentligi.


c: text/html

text:
Aqmescit civarında, qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan mikrorayonında, bina ve isarlarda «ATR» ve «Meydan» graffitileri peyda oldı, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Yerli sakinlerniñ aytqanı kibi, bu yazılar ile olar Roskomnadzor musaadesi olmağanından sebep qapalğan qırımtatar telekanal ve radiosına destegini bildireler.
İnsanlar işbu matbuat vastalarınıñ qaytarılacağına ümüt besley.
2015 senesi aprel 1-den itibaren ATR telekanalı işini toqtattı.Mart ayınıñ soñuna qadar ATR media-holdingi Rusiye qanunlarına köre kütleviy haber vastası olaraq öyle de qayd olamadı.
Şirket Roskomnadzorğa vesiqalarını bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytara ediler. Aprel 1-ge keçer gecesi ATR telekanalı, Lâle bala telekanalı işini toqtatmağa mecbur oldılar. «Meydan» ve «Lider» radioları da diñleyicilerinen sağlıqlaştılar. Reberlik telekanalnı qayd etmege tırışacağını bildirdi.
ATR qapatılğan soñ cumhuriyetniñ akimiyeti cemaat qırımtatar telekanalını açmağa teklif etti. Olarnıñ fikirince, qırımtatarlar kerçek malümatnı almaq aqqını qullanacaqlar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Büyük sed rifi
Büyük sed rifi - Mercan deñizinde, Avstraliyanıñ şarq yalı boyunda, Kvinslend yalısı yanında bulunğan dünyanıñ eñ büyük mercan bir sistemasıdır. Gledstoun ve Bundaberg şeerleri arasındaki Cedi tropiginden Avstraliyanı Yañı Gvineyadan ayırğan Torres boğazına qadar cenüpten şimalge 2300 km-ge uzana. Umumiy meydanlığı 348.698 km-dir.152 km - cenübiy qısımıda, şimalde 2 km-ge yaqın kenişligindedir. Cenüpte, yalıdan 300 km ve daa şimalde, Melvill burnu yanında, qıtağa 32 km-ge qadar bir mesafede yaqınlaşa. Milliardlarca mercan polipinden ibaret. Canlı vucutlar tarafından teşkil etilgen dünyanıñ eñ büyük yapısı. Riflerniñ çoqusı suv astında ve tartıluvda meydanğa kele.
Deñizniñ abraziv-toplamcı faaliyeti ile bazı rifler mercan adalarına çevirilgen. Deñiz milliy parkı (5 million gektarnıñ üzerinde, 1979 senesi qurulğan) UNESCO Dünya mirası cedvelindedir. Regionda emiyetli bir iqtisadiy faaliyet - yılda 3 milliardğa yaqın dollar bergen turizmdir.


text:
Moskva şeer mahkemesi Qırımda diversiya azırlaması ile qabaatlanğan ukrain Andrey Zahteyniñ apis cezasınıñ uzatılmasına dair qararnı qanunğa uyğun dep tanıdı, dep haber ete «İnterfaks».
«Moskvadaki Lefortovo mahkemesiniñ qararını deñiştirmemek, advokatnıñ şikâyet arizasını red etmek», – dep seslendirdi qararını mahkemeci yanvar 24-de.
Avgust 10-da Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti bildirdi ki, avgust 7-ne keçer gecesi işğal olunğan Qırımda yarımadada terakt azırlağan «ukrain diversantları» gruppası yaqalandı.
Ukraina akimiyeti bunı inkâr etip, Rusiye mahsus hızmetleriniñ «provokatsiyası» olğanını bildirdi.
Rusiye mahsus hızmetleri bildire ki, Yevgeniy Panov ve Andrey Zahtey «diversantlar gruppasınıñ» azaları ola. Bu gruppa yarımadanıñ turistik ve içtimaiy infrastruktura obyektlerinde terakt kerçekleştirecek edi eken.


text:
Mayıs 26-da saba Qırımda başlağan uquq qoruyıcılarnıñ tintüvleri tek qırımtatarlarnıñ evlerinde degil de, amma olarnıñ ticaret noqtalarında da keçirile.
Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildire.
Onıñ malümatına binaen, Aqmescitteki Hoş Keldi qasabasında yerleşken ticaret obyektlerinde tintüvler keçirile.
«Timur, Artur ve Hayser beraberlikte bir biznes işini alıp baralar. Aqmescitteki Hoş Keldi qasabasında yerleşken olarnıñ ticaret noqtalarında da tintüvler keçirile. Timur endi «E» merkezinde, Artur ve Hayserde ise tintüvler devam ete», – dep yazdı Celâl Facebook saifesinde.
Mayıs 26-da saba, Celâlnıñ malümatına köre, Timur Osmanovnıñ evinde ve onıñ dostları Hayser ve Arturda tintüvler keçirildi. Emil Kurbedinov Alupkada bu kibi tintüvler keçirilgeni aqqında bildirdi.
Yañı tintüvler boyunca Qırım uquq qoruyıcılarınıñ resmiy izaatları yoq.
Tintüvler, hırsızlıq ve diger qırımtatarlarğa nisbeten yapılğan basqınlar Qırım işğal etilgen soñ bitmey. Bu aqta daimiy şekilde uquq qoruyıcılar, bu cümleden halqara uquq qoruyıcılar bildire. Lâkin, Kreml ve Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti bunı red ete, ve er vaqıt «cinayetniñ milleti yoqtır» dep ilân ete.
Ukraina ükümeti ve halqara toplulıq daima Rusiyeni Qırımda repressiyalarnı toqtatmağa çağıra.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin iyün 16-da Sankt-Peterburgta keçirilecek iqtisadiy forumda Birleşken Milletler Teşkilâtı (BMT) baş kâtibi Pan Gi Mun ve BMT-nıñ Süriye boyunca elçisi Endrü de Mistura ile körüşmege planlaştıra.
Putinniñ yardımcısı Yuriy Uşakovnıñ iyün 14-te Moskvada bildirgenine köre, Putin Sankt-Peterburgta Frenkistan sabıq prezidenti Nikolâ Sarkozi ile iyün 15-te ğayrı resmiy körüşüv keçirmege niyetlene, dep bildire Radio Svoboda.
BMT yolbaşçılığı ile körüşüvde «global terrorizmge qarşı küreş ve Süriyedeki vaziyet» muzakere etilecek, dep qayd etti Uşakov.
BMT baş kâtibi Pan Gi Mun rusiyeli «TASS» agentligine bergen intervyusında bildirdi ki, Rusiyeniñ, Amerika Qoşma Ştatlarınen bir sırada, Süriyede barışıq vaziyetini qaytarmaq içün alıp barılğan faaliyette büyük rolü bar.
«Tek razılaşma, dialog ve halqara toplulıqnıñ, bu toplulıqnıñ esas azası olaraq, Rusiyenen beraberlikte etilgen ğayretleri ilerimege yol bere bile», – dep ayttı Pan Gi Mun.
Onıñ qayd etkenine köre, Süriyede barışıq vaziyetini qaytarması boyunca Cenevredeki muzakereler, BMT iştirak etken eñ mürekkep muzakereler sayıla.


text:
Bütündünya qırımtatar kongressiniñ iştirakçileri iyül 3 künü tedbir keçirilgen Ankaranı terk ete.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, avtobusqa minmezden evel iştirakçiler hatırlaıq foto yapa ve kongress neticelerini muzakere eteler.
Forumda bazar künü, avgust 2-de, qabul etilgen yekünleyici beyannamede öz-özüni belgilev aqqı yalıñız Qırımnıñ tarihiy ve tamır halqı olğan qırımtatar halqına ait olğanı qayd etile.
«Rusiye Federatsiyası tarafından etilgen qanunsız Qırım işğaliniñ acele toqtatılması ve Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenüvi boyunca bütün zaruriy qararlar alınmalı. Ukrainanıñ yañı Anayasasında qırımtatarlarğa idare aqqı, milliy-territorial muhtariyet ve özüni belgilev aqları qayd etilmek kerektir», – denile vesiqada.
Bildirilgeni kibi, Türkiye paytahtı Ankarada avgust 1-2 künleri Bütündünya qırımtatar kongressi keçti. Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarğa nisbeten ayırımları sebebinden forumnı Qırımda keçirip olamadılar. Bundan da ğayrı, yarımadağa kiriş Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa yasaq etildi. Kongresske Meclis azalarınıñ çoqusı kelip olamadı. Olarnı forumnıñ keçirilüv künü «fevral 26 işi» boyunca sorğuğa çağırdılar.


text:
BMT Baş kâtibiniñ Qırımdaki insan aqları vaziyetine dair aralıq esabatı yayınlandı. Ukraina TİN birinci muavini Emine Ceppar haber etkeni kibi, bu esabat BMT BA 75/192 qararına uyğun olaraq, bazarertesi künü işini başlaycaq BMT İnsan aqları şurasınıñ qırq yedinci sessiyasında taqdim etilecek.
«Esabatta Qırım sakinlerine qarşı devam etken qanunsız taqipler, iskence ile özüne qarşı suçlama, qanunsız olaraq mahküm etilgenlerniñ Rusiye topraqlarına avuştırılması, Rusiye işğal organlarınıñ, şu cümleden FSB de, cezasız qalması tecribeleri qayd etile. Ayrıca Rusiye qanunlarınıñ retrospektiv qullanılması qayd etile, hususan KHV-nıñ azatlığına ve asılında demografik terkibiniñ mecburiy deñiştirüv şekillerinden biri olğan Qırım sakinleriniñ evlerinden marum qalması ile bağlı», – dep bildirdi o.
Bundan ğayrı, Emine Ceppar Qırımda diniy serbestlikke ücümler aqqında hatırlattı, hususan yarımadada Ukraina Ortodoks kilsesiniñ taqip etilüvi.
«Adaletni ve Ukraina topraq bütünligini ğayrıdan tiklemek içün halqara toplulığınen çalışmağa devam etemiz», – dep qayd etti Ceppar.
Evel haber etilgeni kibi, Ukraina TİN birinci muavini Emine Ceppar BMT-nıñ tamır halqalar Daimiy forumınıñ 20-nci sessiyası vaqtında işğal etilgen Qırımda tamır halqlarnıñ aqlarınıñ devam etken qaba ve muntazam bozuvları aqqında aytıp berdi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko yaqın vaqıtta Qırım ile memuriy sıñırda tamirlengen elektrik yolaqlarında energiyanıñ berilmesi ğayrıdan başlaycağına ümüt besley.
Bu aqta o dekabr 6 künü ukrain telekanallarına bildirdi.
«Menimce, yaqın vaqıtta elektrik energiyasınıñ qazaiy berilmesi ğayrıdan başlanır», – dedi o.
«Bilesiñizmi, qaza yüz berdi, tamir işleri yapıldı, qazadan soñ memleket cenübi – Herson ve Nikolayev vilâyetleriniñ bir qaç rayonında eleketrik teminlevi boyunca ciddiy zorluqlar yüz berdi», – qayd etti Poroşenko.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil.
Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İşğal etilgen Qırımda keçken künü 1263 COVID-19 yañı hastası qayd etildi, bu keçken kün qayd etilgen hasta sayısından daa çoq oldı. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirligi bildirdi.
191 insan hastahanege alındı, 1981 kişi tüzeldi. Yedi vefat oldı.
Qırımnıñ Sağlıq nazirligi bir kün evelsi 1191 yañı COVID-19 hastası qayd etilgenini bildirdi.
Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti ilk «omikron» variantlı hastalar qayd etildi, dep tasdıqladı. Qırımda hastalar içün qoşma yerler açıldı. Aqyarda sıñırlav tedbirleri kirsetildi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İşğal etilgen Yaltada futbol boyunca Rusiye Çempionatınıñ oyunı olıp keçti. Yalta şeer şurasınıñ matbuat hızmeti bildire ki, çempionat çerçivesinde ekinci liga oyuncıları oynaycaqlar – «Jemçujina» Yalta taqımı ve Krımsknıñ «Vitâz» FK.
«Futbol oyunı avgust 26-na planlaştırılğan ve saat 18.00 «Avangard» stadionında başlanacaq», – dep bildire Yalta yolbaşçılığı.
İyülniñ 31-de Rusiye futbol birliginiñ icra komitet bürosı Qırım ve Aqyar klublarınıñ iştiragini tasdıqladı.
Avgust 12-de Qırım taqımları Rusiye Kupasında iştirak ettiler, bundan soñ Ukraina futbol Federatsiyasınıñ prezidenti Anatoliy Konkov FİFA ve UEFAnı Rusiye futbol birligini cezalamağa çağırdı.
UEFA bildirdi ki, Rusiye futbol birligi altında keçirilgen Qırım taqımlarınıñ oyunları Avropa futbol birlikleriniñ İttifağı tarafından iç bir vaqıt tanılmaycaq.


text:
MİKTA cıyılışı uzdı
Mäwlet Çavuşoğlunıñ AQŞtağı çaraları däwam itä
Törkiyä tışqı êşlär ministrı Mäwlet Çavuşoğlu Meksika, İndoneziya, Kön’yaq Koreya, Avstraliyä häm Törkiyäneñ bergä tuplanuı näticäsendä tözelgän MİKTA cıyılışında qatnaştı.
Çara AQŞnıñ N’yu-York şähärendä uzuçı BMO ğomum şurası qısalarında uzdı. 15nçe tapqır ütüce MİKTA cıyılışı Meksika citäkçelegendä tışqı êşlär ministrları qatnaşında oyıştırıldı.
Çavuşoğlu Twitter xisabınnan çara xaqında bolay dide: “MİKTA tışqı êşlär ministrları cıyılışında regional’ häm dön’yaküläm waqıyğalarğa bäyä birdek. 5 yıl êlek tözelgän MİKTA - BMOnıñ reformasın häm küp taraflı xezmättäşlek mexanizmnarın canlandıruı öçen ähämiyätle platforma”.
Bäyläneşle xäbärlär
Türkiyä parlamentı başlığı Vengriyada oçraşular ütkärä
Törkiyä Böyık Millät Mäclese başlığı Mostafa Şäntop Vengriyadağı Törek şähitläre ziratına bardı
"NATOda Türkiyä belän Greśiyäne çağıştırıp bulmıy"
Ärdoğan AQŞnıñ Êgey diñgezendäge utrawlarnı qorallandırıp greklarğa yalğış yul kürsätüen tänqıyt’läde
Milli İminlek şurası beldergese
Cıyılıştan soñ bastırılğan beldergedä Greśiyanıñ soñğı çorda artqan qotqı saluçı ğamälläreneñ quzğatıluı belderelde


text:
Vitawtas
Vitawtas[1] yäki Vitovt (litovça Vytautas, belorusça BiTaўT, läxçä Witold, 1350-1430) - Litva böyek kenäze (1392-1430). Keystut ulı, Olgerd bertuğanınıñ ulı, Yagaylo ike tuğan enese.
Grodno kenäze (1370-1382), Lutsk kenäze (1387-1389), Trok kenäze (1382-1413). Gusitlar iğlan itkän patşa.
Öç tapqır çuqınğan: katolik yolası (1382, Vigand), pravoslav yolası (1384, Aleksandr), katolik yolası (1386).
TarixYзrәpTү
1350 yılda tuğan.
1368, 1378 yıllarda Mäskäwgä qarşı yawda qatnaşqan.
1381-1384 häm 1389-1392 yılda watandaşlar suğışları näticäsendä Litva xäkime buldı.
Bursıqlı yılğası suğışı (1399)YзrәpTү
1391 yılğı suğışta Aqsaq Timer ğäskärenä yul kürsätüçe sıyfatında İdegäy Däşti Qıpçaq dalalarına qayta. Qondırça yanındağı suğıştan soñ ul İdel buyında torıp qala. Tuqtamışnı töşerep, niçek tä xan itep Timer Qotlığnı utırtırğa digän telägen tormışqa aşırırğa omtıla. Ämma Timer Qotlığnı Altın Urdanıñ xanı itep täxetkä mengerergä fäqät 1395 yılğı suğışta Tuqtamış xan ciñelgännän soñ ğına, äle anda da tora-bara ğına mömkin bula. Tuqtamış, tönyaqta ğäskär tuplap, şul uq yılnı Qırımğa yaw çaba: Altın Urda qatı suğışta ciñelgäç, könbatıştağı ulus ayırılıp çıqqan bula, Tuqtamış niçek tä şunı kire qaytarırğa tırışa. Qırım belän suğış öç yılğa suzıla. Baştaraq anıñ eşläre iple genä bara, läkin hiç uylamağanda Timer Qotlığ höcüm itä dä anı tar-mar kiterä.
Tuqtamış tağın qaçarğa mäcbür bula, tik inde bu yulı yıraqqaraq— Litvanıñ olı kenäze Vitawtasqa barıp sıyına. Timer Qotlığ ciñelgän xannı birülären taläp itä. Vitawtas anıñ taläben ütämäw genä tügel, Tuqtamış ğäskärenä üzeneken dä quşıp, Altın Urda östenä yabırıla. Anıñ säyäsäte bik añlaşıla: Tuqtamışnı yañadan täxetkä utırta alğan oçraqta Altın Urda Litva yoğıntısına elägergä tieş bula.
Suğış barışıYзrәpTү
Doşmannar Dneprnıñ sulyaq tarmağı bulğan Bursıqlı (Vorskla) yılğası buyında oçraşalar (1399). Gärçä Vitawtasnıñ ğäskäre işleräk bulsa da, ul ciñelä.
Doşman aldında yuğalıp qalğan Timer Qotlığqa yärdämgä İdegäy kilep citä. Çığanaqlarda äytelgängä qarağanda, ul zamannarda İdegäy qulında 200 meñlek ğäskär bula. Şulay itep, Tuqtamış tarix mäydanınnan töşep qala. Bursıqlı tiräsendäge suğışta İdegäy üzen iskitkeç däräcädä osta ğäskär başlığı itep tanıta, zur ciñügä ireşä häm yäş xannıñ ğömeren saqlap qala.
Grünwald suğışıYзrәpTү
Witawtas häm Yagaylo Grünwald suğışında (1410) Tewton alparların tar-mar itüne oyıştıruçılar berse.
Altın Urda belän mönasäbätlärYзrәpTү
Vitawtas Altın Urda belän mönasäbätläre qarşılıqlı bulğan. İdegäy Vitawtas ğäskären Bursıqlı yılğası suğışında tar-mar itüdän soñ, Vitawtas qayber tatar morzalarına sıyınu birgän, 1422 yılda kiläçäktäge Qazan xanı Oluğ Möxämmätkä dä sıyınu birgän häm soñraq xan täxetenä öçen köräştä yaqlağan.
Qayber tatar şähärläre - Açı Qala (Oçakov), Balıqlı, Qarawıl, Xacibäy (kiläçäk Ädis) alğan.
Litva tatarlarıYзrәpTү
Tuqtamış xan häm Nuğay ämire bäreleşlärennän soñ Tuqtamış ğäskäreneñ öleşe Böyek Litva kenäzlegenä kitärgä mäcbür bulğan. 15 ğasırda Litvağa vassal öç tatar kenäzlege oyışa: Mansur kenäzlege, Cağalday xanlığı häm Kursk tömänlege.
Ämir İdegäy Tuqtamış xan östennän ciñüdän son Tuqtamış ulı — Cäläl äd-Din üzeneñ ğäskäre belän Litvağa küçkän. Litva böyek kenäze Vitowt anı yaqlağan häm üzeneñ däwlätenda tatarlarğa yäşärgä röxsät birgän.
Grünwald suğışında Tatar Ğäskäre Cäläl äd-Din citäkçelegendä qatnaşqan, ğomumi litva-tatar-slavyan ciñüendä xälitkeç röl' uynağan.
Vitovt Grünwald suğışında tatar xälitkeç bulışuı öçen tatarlarğa Litvada cir xoquqı häm mäçetlär tözüe röxsät birgän. Şul waqıttan başlap tatarlar Litvanıñ (1569 yıldan Reç Pospolita) çiklären saqlağannar.
1557-1558 yılarda yazılğan "Risāle-yi Tatar-i Leh" qulyazması buyınça Pülşäda mäçetle 100 tatar awılı bulğan.
Ülem häm istälekYзrәpTү
1430 yılda Vitawtas kötmägändä Trok şähärendä ülä.
Litvada küp şähärlärdä Vitawtas häykälläre açılğan.
Monı da qarağızYзrәpTү
ÄdäbiätYзrәpTү
- PaBил ФәxpeTдиHoB. TATAP XAЛKЫ hӘM TATAPCTAH TAPИXЫ.
- Prochaska A. Ostatnie lata Witolda. — Warszawa: Warszawa Nakl. Gebethnera i Wolffa, 1882. (пoлbck.)
- БapбaшeB A. И. BиToBT и ero пoлиTиka дo ГpюHBaлbдckoй биTBы (1410 r.). — CПб.: Tипorpaфия H. H. CkopoxoдoBa, 1885. (pyc.)
- БapбaшeB A. И. Oчepkи лиToBcko-pycckoй иcTopии XV Beka. BиToBT. ПocлeдHиe дBaдцaTb лeT kHяжeHия (1410—1430). — CПб.: Tипorpaфия H. H. CkopoxoдoBa, 1891. (pyc.)
- ГpyшeBcbkий M. C. IcTopiя ykpaïHи-Pycи. — KиeB, 1993—1995. — T. 4—5. (ykp.)
- Prochaska A. Dzieje Witolda wielkiego księcia Litwy. — Wilno: Naklad i druk Ks. A. Rutkowskiego, 1914. (пoлbck.)
- ЛюбaBckий M. K. Oчepk иcTopии ЛиToBcko-Pycckoro rocyдapcTBa дo ЛюблиHckoй yHии BkлючиTeлbHo. — M.: MockoBckaя XyдoжecTBeHHaя ПeчaTHя, 1915. (pyc.)
- CeлeзHëB Ю. B. ЭлиTa ЗoлoToй Opды. — KaзaHb: ИздaTeлbcTBo «ФэH» AH PT, 2009. — 232 c.
- ↑ PaBил ФәxpeTдиHoB. TATAP XAЛKЫ hӘM TATAPCTAH TAPИXЫ.


text:
Qırım ve Rusiye kütleviy haber vastaları, telegram kanalları Novofedirivka qasabasında (Saq) uçaq alanında patlavlar oldı, dep bildirdi.
«Vesti Krım» neşiri şaatlarnıñ malümatına esaslanıp, «Novofedirivkadaki arbiy aerodromda patlavlar oldı» dep bildirdi ve adiseniñ foto ve videolarını aydınlattı.
«Mash na volne» telegram kanalı şaatlarnıñ malümatına esaslanıp, «Novofedirivkadaki silâ anbarları ve uçuş şeriti» yana, dep bildire. Neşir video da yayınlay.
«Birinci patlav saat 15:20-de oldı, umumen on patlav aqqında aytıta. Qomşu evler zarar kördi, dep haber etile», – dep aytıla haberde.
Patlav olğanını Qırımnıñ işğalci akimiyetine yaqın «Krıminform» neşiri tasdıqladı.
İşğal altındaki Qırımnıñ Rusiye akimiyeti resmiy izaat bermey.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Mayısnıñ 10-nda Keriçte suv borusı ağlarında bir qaç qaza yüz berdi. «Kerç – moy gorod» saytınıñ suv kanalınıñ dispetçerine atfı etip haber etkenine köre, suv teminatı ile aqsav Nesterova, Mira, Tolstogo, Pobedı, Klinkovskogo soqaqlarında olğan.
«Biñge yaqın insan, 350 abonent. Suv ketirile. Qazanı üç silengirden ibaret olğan brigada yoq etmek tırışa», – dep yazıla bildirmede.
Bundan ğayrı daa İndustrialnoye şossesi, Povetkina, Köşevogo, Kirova, Mayaka ve Arhitekturnaya soqaqlarında da qaza olğan.
Mayısnıñ 8-nde Aqmescitte sabaasaat 9 buçuqtan bir sıra soqaqta suv berilüvini sıñırladılar.
Qırımnıñ Rusiye ükümeti bildirgenine köre, yarımadanıñ suv teminatı ile «eñ yaramay stsenariyge» azırlanalar.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, Rusiye Qırımnıñ suv teminatı vaziyeti fevqulâde olğanını tanıy. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Qırımnıñ suv teminlevi
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Henrix IV
Henrix IV Böyek yäki Añri IV (Henrix Navarradan, Henrix Burbon, frantsuzça Henri IV, Henri le Grand, Henri de Navarre; 1553-1610, Parij) - Fransa Dini suğışlarında hugenotlar citäkçese, Navarra patşası 1572 yıldan (Henrix III bularaq), Fransa patşası 1589 yıldan (räsmi - 1594 yıldan), Burbonnar frantsuz patşalar näselenä nigez saluçı.
Tormış yulı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1553 yılda däw äti Henrix d'Albre kirmänendä, Po şähärendä dönyağa kilä. Änise Janna d'Albre anı protestant ruxına tärbiyäli.
1561 yılda Henrixnıñ ätise Antuan de Burbon ulın patşalar sarayına, Parijqa alıp kilä. Henrix şahzadälär belän üsep tora.
Berençe Dini suğıştan soñ Henrix solıxnı saqlar öçen patşalar sarayında qalğan.
1567 yılda Bearn şähärenä qayta.
1568 yılda protestant admiral Gaspar de Kolinyi citäkçelegendä öçençe dini suğışta qatnaşa.
1572 yılda änise Janna d'Albre ülgännän soñ, Henrix II iseme astında Navarra täxetenä utıra.
1572 yılda Yekaterina Mediçi taläbe buyınça Karl IX señlese Margarita Valua ğa öylänä. Şuşı öyläneşü protestantlar katoliklar belän tatulaştırır öçen ütkärelgän.
24 avgustta Varfolomey tönendä Henrixnıñ tarafdarları - protestantlar Parijda üterelä.
Varfolomey tönendäge suyışta isän qalğan Henrix berniçä tapqır din alıştıra, 1594 yılda "Parij messağa layıq bula" dip äytkäç, katoliklıqnı qabul itä. 1495 yılda Rim papası annan çirkäwdän quunı töşerä.
1598 yılda Henrix IV protestantlarğa dini irekne birgän Nant färmanın imzalağannan soñ, Hugenotlar suğışları tämamlana.
Ministr Sülli eşçänlegenä tayanıp, Hentix IV tışqı säyäsättä xristian patşalar Bötenawrupa berlegen tözemäkçe bulğan.
1610 yılda katolik dindarı Fransua Ravalyak tarafınnan üterelä. Sen-Deni patşalar abbatlığında kümelgän.
Täxet mirasçısı Lüdovik XIII buyğa citkängä qädär, Henrivnıñ tol xatını Mariä Mediçi regent bulıp iğlan itelä, 1617 yılğa qädär xakimlek itä.
Monı da qarağız[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- БaлakиH B. Д. ГeHpиx IV. — Moлoдaя rBapдия, 2011. — 325 c. — ISBN 978-5-235-03407-5.
- БaблoH Ж.-П. ГeHpиx IV. PocToB-Ha-ДoHy, 1999.
- ПлeшkoBa C. Л. ГeHpиx IV ФpaHцyзckий. — Boпpocы иcTopии. — 1999. — № 10. — C. 65-81.


text:
Avstriyanıñ Ukrainadaki elçisi Brüs Edvards, ukrain akimiyetiniñ Qırımnıñ işğalden azat etilüvi ile bağlı halqara sammitni keçirmege niyetini alğışladı. Bu aqta TİN birinci muavini Emine Ceppar ve elçi arasında olıp keçken körüşüvden soñ nazirlikniñ matbuat hızmeti haber etti.
“Brüs Edvards, Ukrainanıñ çetel devletlerniñ reberligini, halqara erbaplarnı ve ekspertlerni Qırım yarımadasınınıñ işğalden azat etilmesi içün çezimler ve mehanizmlerniñ azırlanılmasına celp etmek maqsadınen nufuzlı bir halqara meydançıqnı yaratmağa niyetini alğışladı”, – yazıla TİN bildirmesinde.
Körüşüv vaqtında taraflar eki memleket arasında siyasiy dialognıñ daa ziyade pekitilmesiniñ kerekligini qayd ettiler.
«Qırım platforması» halqara sammiti Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 21-nde olacaq, dep bildirdi Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov emin ki, yañı halqara meydançıqnıñ quruluvı «Qırımnı qaytarmağa» yardım etmeycek.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Akimiyet Qırım plâjlarına kiriş kâğıtları olğan adamlarnı kirsetecek ola. Bazı plâjlarda kiriş sıñırlı olacaq, yerli sakinler içün «qırımlı kartını» yapmağa vade eteler. Bunı cuma künü, mart 6-da, kurort ve turizm naziri Yelena Yürçenko bildirdi, – dep haber ete «Novosti Krıma».
Onıñ aytqanına köre, yañılıqnı bu sene yazda işletmege planlaştıralar. Nazirniñ bildirgenine köre, «Qırım plâjlarınıñ mesüliyetsiz saipleri quvulacaq».
«Bizler plâj meselesiniñ bütün inceliklerini añlaymız: qayda, kimniñ, nasıl bir plâj, icarege berilemi ya da bir de bir obyektke kire. Plâj saipleri semereli çalışsa, bizler añlaşmanı uzatacaqmız. Mesüliyetsiz saipler ile añlaşmalar tizilmeycek», – dep qayd etti Yürçenko.
Yelena Yürçenkonıñ qayd etkenine köre, 2015 senesinden itibaren yarımadanınıñ bütün plâjlarını sıñırlı kiriş ve sıñırsız kiriş kategoriyalarına bölecekler. «4» ve «5» yıldızlı plâjlarnıñ kirişi sıñırlanacaq, – dedi o.
Malüm ki, Qırımda özen, deñiz ve göllerniñ kenarlarında maşinanı park etken ve maşinanen ketkenlerni cezalamağa başladılar.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi (QAMDİ), koronavirus tarqaluv telükesi bar olğanından yarımada camilerinde cemaat namazlarınıñ qılınuvını aprelniñ 30-ınace toqtattı.
Bu malümat QAMDİ saytında derc etildi.
Bundan ğayrı, aprelniñ 30-ınace dua, ad berüv ve nikâh merasimleri de keçirilmeycek.
"Cenaze ve cenaze namazlar olduqça qısqa keçirilecek", - denile beyanatta.
Martnıñ 24-ünde Kreml kontrolindeki Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi (QAMDİ), koronavirus tarqaluv telükesi bar olğanından yarımada camilerinde cemaat namazlarınıñ qılınuvı üç aftağa toqtatqan edi.
B KpыMy 11 aпpeля BыяBлeH eщe oдиH cлyчaй зapaжeHия kopoHaBиpycHoй иHфekциeй. Bcero B KpыMy – 29 cлyчaeB COVID-19.
B CeBacToпoлe зapaзилocb шecTb чeлoBek, BыздopoBeли чeTBepo.
B KpыMy пpoдлeH peжиM caMoизoляции rpaждaH дo 30 aпpeля, B CeBacToпoлe – дo 19 aпpeля.


text:
AQŞ-tıñ Täjikstandağı elşiligi habarlauınşa Täjikstanda 10 tamızdan bastap AQŞ qarulı küşteriniñ ortalıq basqarması wyımdastırğan äskeri jattığu bastalğan. Bwl jöninde Ortalıq Aziya Jağalıqtar qızmeti jazdı.
AQŞ-tıñ Täjikstandağı elşisi Djon Mark Pommerşaym 20 tamızğa deyin jalğasatın "Aymaq ıntımaqtastığı – 2022" äskeri jattığuına qatısuşılardı jılı qarsı aldı. Onıñ aytuınşa, bwl AQŞ-tıñ Ortalıq Aziya jäne Oñtüstik Aziya elderimen birigip ötkizip jatqan eñ iri jattığularınıñ biri. Bwl "aymaqtağı äriptesterimizben qarım-qatınastı nığaytuğa biregey mümkindik beredi" dedi ol.
Elşiliktiñ habarlauınşa, jıl sayın ötetin jattığu aymaqta twraqtılıqtı qamtamasız etuge, terrorizmmen küresuge, sonımen birge memleketter arasında ıntımaqtastıqtı arttıruğa ıqpal etedi.
Elşiliktiñ mälimetinşe, AQŞ, Täjikstan, Qazaqstan, Qırğızstan, Özbekstan, Päkistan jäne Moñğoliya elderinen kelgen äskeri qızmetkerler altı kün jattığadı. Täjikstan men AQŞ Fahrabad oqu ortalığında bes kündik dala jattığuın ötkizedi.


text:
HSN: Ukraine NOW brendi Torontoda halqara konferentsiya vaqtında taqdim etildi
İyülniñ 2-4 künleri Torontoda (Kanada) Ukraina ilâatları meselelerinden üçünci Konferentsiya keçti.
Tedbir vaqtında HSN yanında Ukraina populârlaşması meselelerinden Komissiya işi çerçivesinde yaratılğan Ukraine NOW brendi ve memleketimizniñ turistik yerlerini yañı şekilde köstergen Ukraine 360 leyhası taqdim etildi.
Ukraina haber siyaseti Nazirliginiñ devlet kâtibi Artem Bidenko dezinformatsiyağa qarşılıq mevzusında muzakerelerde iştirak etti.
Özüniñ çıqışında, o, qayd etkenine köre, Ukrainanıñ dezinformatsiya saasında üç esas çağıruvı bar: media vastalarını feyklerni açıqlamağa ve dezinformatsiyanen küreşmege ögretmek; ükümetke ait olmağan teşkilâtlarnı qurmaq, ve eñ büyügi – feyk haberlerini tarqatqan haber vastalarını toqtatmaq.
A.Bidenko qayd etkenine köre, rusiyeliler tek Ukrainada degil de, bütün dünyada yañlış malümat tarqalması sistemasını qurdı.
Torontoda islâatlar meselelerinden üçünci konferentsiyağa yuqarı vazifelerni alğan siyasetçiler ve meşur halqara ekspertler qoşuldı. Tedbi musafirleri Ukrainada i şve yatırımcılıq imkânları aqqında daa çoq malümat ögrenip, Ukraine House platforması çerçivesinde krativ yönelişler mahsullarınen tanışa bildi.
Bundan evel keçirilgen eki konferentsiya 2017 senesi Londrada ve 2018 senesi Köpengagende keçti.
Cedvel


text:
Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya yarımadada 2014 senesi mart ayına qadar yapılğan öldürüvlerniñ taqiqatı keçirilgeni aqta bildirdi. Bunı RİA Novosti haber agentligi bildire.
«Taqiqat komiteti bütün işler boyunca faal çalışa, endi neticesi de bar. Bazı qabaatlı insanlar endi qıdıruvğa ilân etildi, çoqusı apiste buluna, amma bu er şey taqiqat komitetiniñ sayesinde yapıldı», – dedi Poklonskaya.
O şunı da dedi ki, 2013 senesi Kefe şeer başı Aleksandr Bartenevniñ öldürilüvi boyunca da taqiqat işleri keçe.
2014 senesi sentâbr ayında Ukraina Baş prokuraturası memleketniñ qıtaiy qısmında QMC prokuraturasını teşkil etti. Şimdilik başı – Vasiliy Sinçuk.


text:
Qırımda Rusiyeniñ taqiqat komitetinde Rusiyeli advokatı Nikolay Polozovnıñ davası aqqında qırımtatar faali İlmi Umerovnı soraştırdılar.
Taqiqatçı uquqiy yardımnıñ kösterilmesinen meraqlandı.
«Taqiqatçını meraqlandırğan sual: Polozov maña uquqiy ve adliyeviy yarıdım berdimi ve bu yardımnıñ kösterilmesi aqqında añlaşmamız barmı... Men, 2016 senesi iyün ayında añlaşma imzalağanımıznı ayttım. Ondan da ğayrı Nikolay maña yardım köstergeninen bağlı bir qaç misal ketirdim», – dep yazdı Umerov.
Dekabr 20-de Qırımda advokat Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş ğayrıdan açıldı. Uquq qorçalayıcılar Rusiye uquq qoruyıcı sistemasınıñ bu areketleri Polozovnı «Umerovnıñ işinde» imayeci vazifesinden ayırmaq içün yapıla, dep tüşüne.
Kreml tarafından kontrol etilgen Qırım Yuqarı mahkemesi fevral 14 künü advokat Nikolay Polozovnıñ Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesiniñ mahkemecisi Viktor Mojelânskiyniñ Rusiye FSB taqiqatçısı İgor Skripkağa onı «Umerovnıñ işinde» şaat olaraq sorğuğa çekmege ruhseti sebebinden bergen şikâyet arizasını red etti.
Birinci instantsiya mahkemesiniñ qararı deñştirilmedi. Böylece, Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi yanvar 25-de Polozovnıñ FSB hadimleri tarafından yaqalanmasını qanunğa uyğun dep tanıdı.
Polozovnı «Umerovnıñ işinden» ayırılması mahkeme toplaşuvlarınıñ ketişatına tesir etmek mümkün. Öyle fikirini qırımtaar milliy areket iştirakçisi İlmi Umerov seslendirdi.


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan fevralnıñ başında Ukrainağa kelecegi aqqında bildirdi. Bunı, o, yanvarnıñ 20-nde matbuat konferentsiyası vaqtında bildirdi.
Erdoğannıñ aytqanına köre, o, tezden Ukraina ve Rusiye prezidentleri toplapmağa ümü etek eken.
"Kelecek aynıñ başında Ukrainanı ziyaret eyecegim. Ümüt etemiz ki, bölgede sulh üküm sürer", - dedi Türkiye prezidenti.
Evel, Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Ukraina ve Rusiye devlet başları Volodımır Zelenskıy ve Vladimir Putin ile telefonnen laf etti ve ekisini de Türkiyede bir körüşüv keçirmege davet etti.
Daa evel, Türkiye Cumhuriyetiniñ prezidenti Recep Tayyip Erdoğan «Putin ile yapqan er körüşüvde» «Türkiyeniñ Qırımnıñ işğaline qarşı olğanını» ayta, dep bildirdi. Bu aqta Türkiye lideri Arnavutlıq ziyareti vaqtında jurnalistlerge ayttı, dep bildire «Anadolu» haber agentligi.
2021 senesi Birleşken Milletlerde Türkiye prezidenti memleketiniñ Qırım ilhaqını tanımağanını tekrarladı. Kreml, Erdoğannıñ Qırım lafları onıñ Rusiye ziyaretine tesir etmeycek, dep bildirgen edi.
Erdoğan, Türkiye «Rusiye ve Ukraina munasebetleriniñ kerginleşüvini toqtatmaq içün issesini qoşmağa azır», dep bildirgen edi.
2021 senesi noyabrniñ 26-nda Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Kyiv Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan vastasınen Vladimir Putinge Ukraina azat etilüvini beklegen ukrainalı siyasiy mabüslerniñ cedvelini berdi, dep bildirdi. Kreml Zelenskıynıñ aytqanlarını tefsir etmedi.


text:
Sürgünlik – qırımtatarlarnıñ tarihında eñ facialı saifedir. Milletni yoq etmege tırıştılar. Halq oğulları cebede elâk olğanda qart, qadın ve balalarnı ayvan vagonlarında Orta Asiya ve Uralğa alıp kettiler. İşbu facia neticesinde halqnıñ bir 46,2% elâk oldı. Qırımtatarlarnıñ kerçek bir genotsidi edi.
Qırımtatar tarihınıñ müim saifeleri ve olarnıñ Qırım devletçiligi ve serbestligi oğrunda küreşi aqqında – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası, «Tuğra» adlı videoblogunda.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda Nizami İbraimovnıñ kollektsiyasından resimler ve meşur Qırım müellifleri ve icracılar Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında aydınlatılğan fikirler müelliflerge ait ve muarririyetniñ fikir-tüşünceleri ile aynı olmaması mümkün


text:
Ludwig van Beethoven
Ludwig van Beethoven (shoqındırılg'an: 17 dekabr, 1770 – 26 mart, 1827) nemis kompozitorı ha'm pianisti bolg'an. Ol batıs muzıkasının' klassikalıq da'wirinen romantizm da'wirine o'tiwindegi a'hmiyetli adamlardın' biri bolg'an. Ol ha'zirge shekem barlıq waqıttın' en' ataqlı ha'm abroylı kompozitorlarının' biri dep esaplanıp kelmekte.
Bonnda tuwılg'an Beethoven keyinshelik 20 jaslar a'tirapında Viennag'a ko'ship o'tedi ha'm ol jerde Joseph Haydn qol astında sabaqlar alıp pianist iretinde dan'qı shıg'adı. 1790-jıllardan baslap ol esitiw qa'biletin joyta baslaydı ha'mde waqıttın' o'tiwi menen esitiw seziminen tolıq ayrıladı, biraq sog'an qaramastan ol o'z do'retiwshiligin dawam ettire beredi.


text:
Tañ sülâlesi
Tañ sülâlesi (çince 唐, pinyin: táng, 618 kiraz ayınıñ 18 - 907 kiraz ayınıñ 4) - Qıtay tarihında sülâle ve imperatorlığı: Suy sülâlesiniñ halefi; Beş sülâle ve on çarlıq devriniñ selefi. Li Yuan tarafından qurulğan. Sülâleniñ ükümdarlığı, U Dzetân imperatriçesinen Ekinci Cou sülâlesiniñ (690 ekin ayınıñ 16 - 705 saban ayınıñ 3) peyda oluvı ile qısqa müddetine toqtatılğan edi.
Tañ imperatorlığınıñ paytahtı, o vaqıttaki dünyasınıñ eñ büyük urbanistik merkezi Çañan şeeri olğan. Tañ sülâlesiniñ ükümdarlıq devri, muvafaqiyetli basqıncı cenkler ve iqtisadiyatnen medeniyetiniñ şiddetli inkişafına zengin. Tañ devletinden Qıtay tarihındaki “altın devri” başlana.
ÜkümetDeñiştir
Nazirler kabineti, icraiy vazifelerni altı ananeviy idare ile amelge keçire edi. Olarnıñ eñ esası, orta asırlı cemiyetiniñ bütün yaşayış ceetlerinden ibaret olğan (merasimlerge riayet etüv, tebaalarnıñ ahlâqlı oluvı ve olarnıñ tasili, diniy teşkilâtları) Merasim müdiriyeti (Li bu) olğan edi. Elçihanelerni qabul etüv ve diplomatik munasebetlerni tizüv de Merasim müdiriyetine bağlı edi.


text:
Yaltada qırımtatar mektebini qurmağa vade eteler. Mutanesip añlaşmağa Yalta regionınıñ qırımtatar ealisi temsilcileriniñ şeer memuriyetiniñ başı Andrey Rostenko, Qırımnıñ parlamenti spikeriniñ muavini Remzi İlyasov, Qırımnıñ baş nazir muavini Ruslan Balbek ve Qırım Cumhuriyeti milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov ile körüşüvlerinde yettiler.
Çarşenbe künü, sentâbr 9-da, Yalta şeer şurasınıñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, Rostenko mektepniñ qurucılığında akimiyetke ümüt etkenini qayd etti.
Qırım Cumhuriyeti milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov aytqanı kibi, Yalta memuriyeti başınıñ teşebbüsi amelge keçirilecektir.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Qırımnıñ oquv yurtlarında rus tilinde 96,74% bala tasil ala. Rusiyeli nazirlikniñ malümatına köre, qırımtatar ve ukrain tillerinde 2,76% ve 0,5% bala oquy.


text:
Qırımda musulmanlarnıñ vaziyeti Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal etilgen territoriyalarında olğanına köre, daa da beter.
Bunı BTB telekanalınıñ efirinde «UMMA» Ukraina musulmanlarınıñ diniy idaresi müftisi Said İsmagilov bildirdi.
«Biz Ukraina musulmanları aqqında aytacaq olsaq, şimdi Qırımda musulmanlarnıñ vaziyeti Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal etilgen territoriyalarında olğanına köre, daa da beter olğanını qayd etmelimiz. Noyabr ayında Qırım köy camisini yaqtılar. Bu sene, işğalden soñ, bu kibi adise endi ekinci kere yüz berdi. Böyleliknen, Qırımda musulman diniy inşaatlarına planlaştırılğan ucümlerni köremiz», – dedi İsmagilov.
Onıñ sözlerine köre, işğal etilgen Qırım musulmanları taqipke oğraylar. Çeşit dinlerni kütken insanlarnıñ aqları bozulmaqta.
«Hristianlıq, yeudilik, islâm temsilcileri bildirgen fikirge köre – diniy aq, serbestliginiñ bozuluvı ep beterleşe eken. Ukraina musulmanları nasıldır bir hususiy vaziyetni temsil etmeyler Biz şimdi işğal etilgen territoriyada yüz bergen vaqialarnı yaşaymız», – dedi İsmagilov.
Müftiy yarımadanıñ işğalinden soñ sıq rastkelgen qırımtatarlarnıñ gayıp oluvını da qayd etti.
«Ep devam etken bir şeyge rastkeldik. Bu ne sebepten ola ve bunıñ artında kim tura kibi meselelerge qıymet kesmege şimdi qıyın. Amma bu al halqnı qorquza, bu kibi zorbalıq – qorquzuv vastasıdır. Razı olmağanlarnıñ qorquzuvıdır», – dedi o.
Evel Human Rights Watch işğal etilgen Qırımda insanlarnıñ ğayıp oluvı boyunca öz qasevetini bildirgen edi. Soñki arizasında aytılğanı kibi, Qırımda Rusiye işgaline qarşı çıqqan insanlarnıñ, esasen qırımtatarlarnıñ ayırımı yüz bere.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Apisli Ukraina tarafdarı faal Oleg Prıhodkonıñ soyları oña ilâc yolladı, Rostov-na-Donudaki SİZOnıñ memuriyeti ise onı teşkerüvge aldı.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine advokat Sergey Legostov haber etti.
"Üç kün evel Oleg Prihodko tuvğanlarından yollanma aldı. Anda aşqazan ilâcları bar edi, olarnıteşkerüvge aldılar. O sekiz kisilik kamerada tutula, onen beraber anda "Memorial" tarafından siyasiy mabüs kibi tanılğan Server Mustafayev da otura. Sekiz adamdan iç birisi şahsiy qoruyıcı vastalarnen qullanmay. Olarğa olar berilmey", - aytıp berdi Legostov.
Oleg Prıhodko küzgece tevqif astında qala. Moskova vilâyetiniñ Vlasiha şeer bölüginiñ arbiy apellâtsiya mahkemesi mayısnıñ 7-sinde qırımlınıñ tevqif uzatılmasına şikâyetini red etti.
Aprelniñ 7-sinde Oleg Prıhodkonı Rostov-na-Donu şeeriniñ SİZOsına ketirgenleri belli oldı.
Daa evel qızı bildirgeni kibi, apiske alınğan Ukraina tarafdarı faal Oleg Prıhodko işğal altındaki Qırımdan qomşu Rusiyege avuştırıldı.
Prıhodkonıñ apis müddeti sentâbrniñ 15-ne qadar uzatıldı.
Onı Aqmescit SİZOsından Rusiyeniñ Rostov-na-Donu tahqiqat izolâtorına avuştıracaqlar dep haber etildi.
Yanvarniñ 16-nda berilgen malümatqa köre, Prıhodko «patlayıcı maddelerni ve tertibatnı qanunsız aluv, berüv, satuv, saqlav ve taşuvda» qabaatlandı.
Prıhodko daa bir şeyde qabaatlandı – Lvivdeki Rusiye baş konsullığınıñ binasında patlav azırlağanında.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Saq rayonınıñ Orehovo köyünde Oleg Prihodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler. Rusiye quvetçileri Prihodkonıñ evinde keçirilgen tintüvni izaatlamadı. 2016 senesi iyün ayında Rusiye quvetçileri faalni maşinasındaki ukrain nomeraları içün tutqan edi.


text:
Ukrainada aprelniñ 21-i sabasına qadar 6125 COVID-19 hastası qayd etildi (işğal etilgen Qırım ve Aqyar, işğal etilgen Donbas topraqları sayılmay), 161 insan vefat etti, 367 kişi tüzelip yahşı oldı. Bu aqta Cemaat sağlıq merkezi haber etti, dep bildire Azatlıq Radiosı.
«Umumen Ukrainada 61997 koronavirus tedqiqi yapıldı. Aprelniñ 20-nde 415 yañı hasta aqqında malümat berildi», – dep aytıla haberde.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Burun bayla, biyle birça bolmagandıla. Sözüçün, bir kavumu calçısı bıla birge işlep, aşap tursa, birisi calçısın itni ornuna cürütgendi: birini üsü başı altın-kümüş, başha baynı va üsü başı ayla bıla tazalanmay, kesin da kün körmey aylangan calçısından ayırallık tül eding. Baylıgı bıla hayırlanmay, birevge da bermey, kuru malnı sanın aslam eter canından bolmasa, başha kaygıga sagış etmegendile. Minge bıla malı bolganlıkga kiyimi, sıfatı sadakaçıdan az macal, betine şimir katıp erinleri carılıp, sakalına cülgüç cılına bir ne eki cete, ayaklarında tana teriden eki kathan çabırı bıla - allay bayla az bolmagandıla. Biz haparın aytırık, bıladan az macal baydı. Kızganç bay, Zavredeylanı (Korkmazları) Koyçu cazlıkçıdı.
Cögetey’de da ceri bolgandı. Bir cıl Cögeteybaşı kışlıklada turgan zamanında bir çakırıv kagıtnı tapdıradıla, Batalpaşiniskege barırga dep. -Umar, deydi küyövüne, tang bıla kete başlap, -ertdenbılagızga birer mal gırcın koyganma, künortaga carım çelek sütbaşını urtlarsız, ingirge da ol tana başnı salırsa, sora men da ceterme. Duniyada anı üç caşı bilmegen amanlık, fitnalık bolmagandı, “elip” derça va, bir harif bilmegendile, atalarını çakırıv kagıtın okurga. Ol da elge tüşüp bir kara tanıgan adamga körgüztse, çakırıv ol künge tül edi, entda eki-üç kün bar, çakırılgan zamanına. Şıf deydi da ızına çıgadı. Dagıda eşitemisiz, koşda azık tavusulganın bile turganlay, cuk almay, kurlay çıgıp keledi. Keltirmese keltirmesin, Koyçu tuvradan tügel da taşaymaganlay, caşları terk oguna bir koynu kesip kaphandıla, tap igirge ızın da koymagandıla. Ataları koyup ketgen “azıknı” va bir olturganlay cuthandıla. Ol nedi koş bıla bir adamga? Kuru da etivçendile alay. Caşları atalarına uşamagan, allında aythanımça, bilmegen haramlıkları bolmagan, çamga, cırga, nakırdaga da tabışlı bolgandıla.İngir keç bolup, iş tınıp, koşha kiredile. -Umar, deydi kart, -sürüvçüle otha ne aman karalışdıla, tanabaşnı sal. Umar tıngılaydı, korkgandı da.-Nek tıngılaysa, ey? Aş aşayık.-Tanabaşnı kaphan edik…Külürlerin tıyalmayturgan caşla, ne eterge bilmey, mulcarga bavurnu bashandıla. -Da, atangı ciligin kabarık, sütbaşını al beri!-Anı da…-Da, but etleringi aşarık, meni koşdan ayagım çıgar çıkmaz, bolgannı suvga kuyarga antmı etgense?-Ay üyünge Koyçu, bir cartı baş üçün alay kalay söleşe?-Da, hansda kallık, sen busagatda manga, tanabaş ogay tananı cuvaçıgın tabıp berçi! Ol keçe cuk aşamay catdıla. Kündüzde va bir koynu kaphandıla. Koyçu eki üç künden, Batalpaşiniskede cumuşların tındırıp boşagandan sora alay alıp kelgendi azık.
Cazlıkdan Cögeteyge köçüp kele Calpaknı kıyırında, tübü tik bir cerde, keçe kalırga dep tohtaydıla. -Endi, deydi Koyçunu bir caşı Tavçu koş nögerlerine, -bu bizge cuk aşatırık tüldü, anı üçün sen manga tıngıla. Sürüvnü tögeregine aylana kel da, eçkileni birin serme da enişge av da ket. Eçki va kıçıralganın kıçırır, it, adam çabarbız, sen a tavuşubuzga cuvapha, haman cerge bavurlanıp söleşirse -uzakdaça eşitillikdi ol zamanda avazıng. Sora boynun tartarsa. Ol caş, Tavçunu nalatlıgına seyirsine, sürüvnü kıyırından kiredi. Köp da barmay, bir ezkini açı kıçırıgı eşitiledi da adam, it da davur etip, tuvaylap ol tavuşha örüldüle. Kaphaknı ernine cetip tohtadıla. Kıçıradıla:-Oy alan, sıyıraldıngmı, ne-e? -Sıy-ı-ı-rdım! Alay a… -dep, caşnı tunakı tavuşu çıkdı. -Engendi da ketgendi carlı, -dep kıynaladı Koşçu.-Kes da koy! Kes! -dep, başındagıla kıçıradıla. Caş ertde oguna kesgen bolur edi, köb da mıçımay (uzakda bolmaz edi) eçkini imbaşına salıp çıgıp keledi. Etip aşap, şorpasın içip catdıla caşla.Koyçu va ne etden kabarık tüldü, ne cuklarık tüldü, kuru sürüvnü tögeregine aylanıp turlukdu taga deri. Anı akılı, callı ulludu.
Ma, mından karasan da körüned Kayıl Kaç, anda koşu boladı Koyçunu. Batçaladan birevlen, Kara dep, koy allığı boladı da salıp anga çıgadı. Barsa-koşda kuru Koyçu kesi. Cetişalmay carlı, koydan tuvarga, anı tındırırga cılkısına mıllık ata turganın körüp, kıynaladı Kara. Caşla kaydadıla, dep sorsa, Koyçu, kolun silkip koygan bolmasa, cuk aytmaydı. Madarına köre, bir kesek cararga küreşip, alır malın da alıp, Kara elge ketedi. Calpakga tüşgeninde, Kakala kölnü arasında kelin kelgen toyga barıp kaladı. Alayda dagıda bir seyir işni köredi: Koyçunu bir caşı Hoştay cır tamada, ekinçi caşı Apdul tutuş tamada, üçünçü caşı Hacibekir toy tamada bolup tura edile. Ol kartnı allay halda turganın körüp, caşları da toynu kızdırganların körgeninde, kıynalıp kelgen Kara, orunların bir tapdırayım dep, bir cerge cıyıp, ayıp etedi:-Alanla, Allahdan korkmaymısız çırtda? Busagatçıkda sizden keleme. Koyçu carlı, kupkuru kesi, bir cılkıga çaba, bir koyga, bir tuvarga çaba, emip koyadıla dey, cetişalmay, kan dıgalas etip aylanadı, siz a toyda turasız!? Çıgıgız bir ekigiz, atagızdan boşaysız!Caşla külalganların külüp, mınga cuvap da etmey, zamanıbız cokdu degença, carık toyga buruldula. Biri ızına kaytdı da seyirsinirgemi, açıvlanırgamı bilmey turgan Karanı imbaşın kagıp: -Korkma egeçden tuvgan, anga cuk da bolluk tüldü: ol tulparçıkdı, tulparçık! Dedi.
Tavçu sürüv bıla boladı da, Koyçu kelip:- Bar caş, gırcın ülüşüngü koyup keleme, kap da cet, deydi. Tavçu caş boladı, taştan taşha çıngay, oynay, çaba-corta koş taba enip baradı. Koşha kirse, Koyçunu eki caşı ejuv ete, biri da:-Kalay bek çapdıng, maşalla,Ülüşüngü it naçasla aşalla! -dep cırlay tura edi.
Karnaşlanı biri Hoştay, ıstampulçula bıla ketedi. Bir colda bazarda, satıla turgan tavuknu avzuna karap, “kartdı, tişleri cokdu” degeninde: “Vah, vah, vah!...” dep, küle edile Türkle, dep hapar aytuvçan edile.


text:
Mart 11-de Qırımda «fevral 26 işi» boyunca daa bir qırımtatarı yaqalandı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, çarşenbe saba Qurman rayonınıñ Temir köyünde (Yastrebovka) 1984 senesi doğma Talât Yunusov yaqalandı.
Babası Asan Yunusovnıñ aytqanına köre, saba saat 7-de evge silâlı adamlar kirdi.
«Olar bir şey añlatmayıp, Talât fevral 26-da mitingde iştirak etkenini kameralar çıqarğanını aytıp, onı birisine beden zararda şeklegenini bildirdiler. Onı Aqmescitke alıp keteceklerini ayttılar. O, bağğa çıqmay», – dep ayta babası.
Keçken afta bu iş boyunca Asan Çaruhov yaqalanğan edi. Bir qaç saat devam etken sorğudan soñ onı azat ettiler.
Bundan evel Rusiye Taqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznı yanvar 29 künü «kütleviy nizamsızlıqnı teşkil etüvde» şeklep, oña 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgilediler.
«Fevral 26 künü» işi çerçivesinde uquq qoruyıcılar mitingniñ daa bir iştirakçisi Eskender Kantemirovnı da yaqaladılar. Oña eki aylıq apis cezası belgilendi.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımtatar Milliy Meclis ve «Rusiye birligi» tarafdarları ile kütleviy miting keçti.


text:
Moskva BMT-nıñ baş kâtibi Antonio Guterresniñ Ukrayinanıñ cenübinde Rusiye tarafından zapt etilgen Zaporijjâ Atom elektrik stantsiyasınıñ etrafında silâsız bölge yaratmaq teklifini red etti.
Avgustnıñ 18-nde matbuat brifingi vaqtında Rusiye TİN spikeri İvan Neçayev bu tekliflerge "qabul etilmez" dedi.
Zaporijjâ Atom elektrik stantsiyası mart ayında, Ukrayinağa qarşı büyük istiyala başlanğandan az soñra Rusiye tarafından zapt etildi.
Avropanıñ eñ büyük olğan Zaporijjâ Atom elektrik stantsiyasınıñ soñ aftalarda defalarca ateşke tutulması özek felâketi telükesini arttırdı.
BMT baş kâtibi ve dünya toplulığı Zaporijjâ AES-da özek felâketi telükesi ile raatsızlıq bildirdi.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rusiye kontrolindeki Qarasuvbazar rayon mahkemesi «Noman Çelebicihan qırımtatar göñülli batalyonında» iştirak etkeninde qabaatlanğan qırımlınıñ ükmüni çıqardı. Bu aqta TASS Rusiye devlet haber agentligi Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ idaresine esaslanıp bildire.
«1996 senesi doğğan ve diger devlette Rusiye Federatsiyasınıñ menfaatlarına zıt maqsadlarınen areket etken «Noman Çelebicihan batalyonında» iştirak etkeni içün tutulğan Qırım Cumhuriyeti sakinine qarşı üküm çıqarıldı, mabüs qabaatlı tanıldı ve altı yılğa üküm etildi, birinci yılını apishanede, beş yılını sert rejimli koloniyada keçirecek», – dep aytıla haberde.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, er adamı 2022 senesi aprel ayında Rusiye quvetçileri kontrol etken «Ermeni Bazar» keçiş noqtasında Qırımğa kirmege tırışqanda tutuldı.
Mabüsniñ adı ve soyadı aytılmay, izaatlar yoq.
İyünniñ 1-nde Rusiye Yuqarı mahkemesi «Noman Çelebicihan qırımtatar göñülli batalyonını» «terrorist» tanıp, Rusiye Federatsiyasında yasaqladı.
Bundan evel işğal etilgen Qırımda qurucısı ATR telekanalınıñ baş müdiri Lenur İslâmov olğan «qırımtatar batalyonınıñ» azası olaraq bir qaç qırımtatarına qarşı qarar çıqarıldı. İslâmov Qırımda «blekautnı teşkil etkeninde» qabaatlanıp, ğıyabiy şekilde 18 yılğa ve 1 mlrd ruble para cezasına üküm etildi. İslâmovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, Avropa insan aqları mahkemesine qararnı şikâyet etecek.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım akimiyeti, yarımadada mesken yerler tışında olğan altmıştan ziyade çöplük obasını yoq etecek ola, dep bildirdiler rusiyeli Qırım mesken ve kommunal hocalıqlarınıñ matbuat hızmetinde.
"2019 yılınıñ başından berli 18,5 biñ metr kvadratnı qaplağan 17 çöplük obası yoq etildi. 2019 senesinde Qırımda mesken yerlerniñ tışında yerleşken 62 ruhsetsiz qalımtı obaları yoq etilmeli", - dep yaza nazir müavini Natalya Krivenkonıñ adından matbuat hızmet.
Müessisege köre, yılnıñ başından berli çöplük obaları Sudaq, Canköy, Qurman, Or Qapı, Seyitler, Saq ve Aqmescit rayonlarında yoq etildi.


text:
Aqmescit suv anbarı, 2020 senesi avgust ayıQırım.Aqiqat keçken yıldan berli Qırım sakinleri yaşağan suv qıtlığı cografiyasını izlemege devam ete. Yarımadada, büyük şeerlerni suv ile temin etken suv anbarları pek tez saylaşa. Neticede, sakinleri keyfiyetli şirin suv elde etmek problemeri yaşaylar. Çoqu ümüt etken qış yağanaqları Qırım suv anbarlarınıñ vaziyetine tesir ettimi, yoqmı materialımızda tarif etemiz.
Bu materialnı Qırım.Aqiqat, muarririyet oquyıcıdan kelgen mektüpke cevap olaarq azırladı.
«Böyle-böyle bir özen ya da suv anbarı qurudı, böyle-böyle bir şeerde suv teminatı sıñırlandı, dep sıq-sıq eşitmek mümkün. Amma bazı vaqıtları bütün manzaranı añlamağa qıyın. Bu malümatnı haritada qayd etseniz ve arada-sırada onı yañartsañız, yahşı olur edi. Elbette, böyle işni yapmaq içün bayağı vaqıt kerek. Sağ oluñız. Ümüt etem ki, bu siziñ içün yerine ketirile bilgen bir vazifedir ve Qırım aqqında malümatnı böyle formatta da körip olacaqmız», – dep yazıla mektüpte.
Evel, yarımada haritasında özenler nasıl qurup, yoq olayatqanları aqqında tarif etken edik.
Şimdi ise, qurğaqlıq çoq yıl devamında yarımadanıñ bölgelerini suv ile temin etken suv anbarlarına nasıl tesir etkenini kösterecekmiz. Al-azırda, olardan çoqu saylaştı ya da tam şekilde qurudı.
Aqmescit suv anbarından nasıl marum qaldı
Aqmescitte ve onıñ civarındaki bölgelerde ilk emiyetli suv meseleleri keçken sene yazda peyda oldı. Suv anbarları farığanı sebebinden şeer ve Aqmescit rayonında sentâbr ayından başlap suvnı cedvel boyunca bereler – saba ve aqşam üçer saat.
Bundan soñ aynı vaziyet Bağçasaray ve Bağçasaray rayonında oldı.
Aqmescit ve onıñ civarındaki mesken yerler evel üç suv anbarından suvnen temin etile edi: Ayan, Aqmescit ve Partizan. Amma, bu suv anbarlarında suv seviyesiye kritik belgisine daa keçken sene küzde yaqınlaştı.
Aqmescitni suvnen temin etmek içün, Taygan ve Qarasuvbazar suv anbarlarından ve yerli Biyuk-Qarasuv özeninden suvnı pompalamaq içün ve suv yolu borularını toşemek içün Rusiye ordusı cel etildi.
Bundan ğayrı, Aqmescitniñ ihtiyacaların temin etmek maqsadınen memurlar Bağçasaray rayonındaki Bürlükniñ ve Aqmecitteki İvanovkanıñ quyularından suvnı qullandılar.
Memurlar ve Aqmescit sakinleri, Qırım havuzlarını toldurmaq kerek olğan qış yağanaqlarına ümüt ettiler. Amma Aqmescit suv anbarına bu yardım etmedi. Bu suv anbarında aman-aman suv yoq, dep haber etti «Voda Krım» başı Vladimir Bajenov.
Qırımlı bloger Zair Bakkal yaqınlarda bu suv anbarına barıp keldi ve vaziyet fena olğanı aqqında ayttı.
Böylece, Aqmescit eñ müim suv arteriyasından marum qaldı ve şimdi o yerastı quyulardan suvnen temin etile.
Suv Qırımnıñ Cenübiy yalısından kete
Martnıñ başında Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ mesken-kommunal hocalıq nazirligi Aqmescit ve Zagorsk suv anbarlarında suv qalmağanı aqqında haber etti. Zagorsk ve Sçastlivenskoye suv anbarları yıllar devamında Yalta ve Bağçasaraynı suvnen teimin ete edi.
Suv qıtlığı sebebinden bu bölgelerde de bir qaç aydan berli suvnı cedvel boyunca bereler. Yılnıñ başında sıñırlavlar vaqtınca lâğu etilgen edi.
Yaltanıñ Rusiye memuriyetiniñ başı Yanina Pavlenko Qırımda küçlü qar yağması sayesinde suv anbarları bir qaç million kub metr suv ile tolacağını bekledi. Amma onıñ ümütleri kerçekleşmedi. Martnıñ başında Yaltada suv kene cedvel boyunca berilip başlandı, saba ve aqşam üçer saat.
Şimdiki vaqıtta Zagorsk ve Sçastlivenskoye suv anbarlarındaki suv eñ çoq üç ayğa yete bile, dep haber ettiler yerli memurlar.
Bundan ğayrı pek az suv Aluştanı suvnen temin etken Körbekül suv anbarında.
Yerli memuriyetniñ başı Galina Ognevanıñ malümatına köre, fevral ayında suv anbarlarında 12,6 million metr kub yerine 2,8 million metrb kub suv qalğan.
Qarasuvbazardaki suv qıtlığı
Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ malümatına köre, Qarasuvbazar rayonınıñ çoqraqları – Balanovsk ve Taygan suv anbarları ölü kölemge yaqınlaşalar.
ПocлeдHee, kak yжe roBopилocb, Heckoлbko MecяцeB cлyжилo иcToчHиkoM Boды для CиMфepoпoля. Зa эTo BpeMя B ropoд из иcToчHиkoB Бeлoropckoro paйoHa пepekaчaли бoлee шecTи MиллиoHoB ToHH Boды, зaяBили B MиHoбopoHы Poccии.
Soñkisi bir qaç aydan berli Aqmescitni suvnen temin etti. Bu vaqıt devamında şeerge Qarasuvbazar rayonından altı million tonnadan ziyade suv pompalap çektiler, dep bildirdiler Rusiye Mudafaa nazirliginde.
Şimdiki vaqıtta pek qıyın vaziyet Zuya qasabasında ve Qırım gülü köyünde.
Aqyarnıñ ümüdi
Aqyarnıñ alâ daa stabil bir suv teminatı çoqrağı yoq. Anda keçken yıldan berli pek tez Qaraozen suv anbarı saylaşa. Şerniñ Rusiye valisi Mihail Razvojayev, yanvar ayında küçlü yağanaqlar sayesinde qavuzlar 100 biñ metr kub suv ile tolğanını bildirdi.
Aynı zamanda, onıñ bildirgenine köre, şeerni suvnen temin etmek içün yerastı suvlarnıñ qıdıruvı şimdilik neticesizdir.
Martnıñ başında Qırımnıñ Gidrometmerkezi suv anbarlarınıñ toldurılması aqqında haber ettiler. Tolğan suv anbarları arasında Qaraozen, Qarasuvbazar, Aqmescit, Sçastlivensk ve Partizansk.
Amma buña baqmadan akimiyet Qırımda suv berilüv cedvellerini lâğu etmey. Ve suvnı iqtisatlı olaraq qullanmağa çağıralar.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Qırımlı jurnalist Mıkola Semena №7 Aqmescit şeer hastahanesinde ameliyat oldı, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa Radio Svoboda rus hızmetiniñ mühbiri Anton Naumlük.
Berilgen malümatqa köre, noyabrniñ 21-nde №7 Aqmescit şeer hashanesiniñ ekimleri 2018 senesi noyabrniñ 12-nden 13-ne keçer gecesi ameliyat olğan jurnalist Mıkola Semenanı evge yiberdi. Üç saat devam etken ameliyatta Semenanıñ öt quvuğı kesilip alındı ve zafra yollarındaki taşlar alındı.
Noyabrniñ 12-nde Mıkola Semenanıñ qursağı ağırmağa başladı. «İlk yardım» ekimi oña «keskin qarın» diagnozını qoyıp, Semenanı hastahanege aldı. Hirurglar «keskin holetsistit» olğanını aytıp, jurnalistniñ öt quvuğında problemlerni ve qarın zarı yanğısını taptı.
Denilgeni kibi, noyabrniñ 13-nde saat 00.45-te jurnalistniñ öt quvuğı kesilip alındı, qarın boşluğı drenaj yapıldı. Hastağa antibakterial terapiya ve tromb profilaktikası yapıldı.
Semenanıñ advokatı Emil Kürbedinovğa bildirgenine köre, ekimler tikişlerni çıqardı, oña ciddiy diyeta tutmağa tevsiye etildi.
«Hasta yaşağan yerinde ekimlerniñ nezareti altında buluna. Jurnalistniñ alı bir qarar. O, ameliyattan soñ reabilitatsiyadan keçecek», – dep haber ete jurnalist.
Onıñ aytqanına köre, olğan ameliyat aqqında tek noyabrniñ 21-nde haber etmege çare oldı, «çünki bundan evel jurnalistniñ alı yaramay edi ve hastahanede internetke kirmege imkânı olmağan edi».
«Belli ki, bu hastalıq doğru beslenmegen ve stress yaşağan insanlarda ola. Endiden soñ, – dep qayd ete advokat, – belli jurnalistni tek omurğa ve yürek hastalıqları raatsızlamay, azım sistemasınıñ hastalığı – holetsistit – de bar. Añlaşıla ki, bu jurnalistniñ mahkeme tarafından üç yıl devamında qanunsız taqip etilmesiniñ neticesidir».
Oktâbrniñ 2-nde belli oldı ki, Semenağa Kyivniñ kardiologik hastahanesine tedavi körmek içün işğal etilgen Qırımdan çıqmağa izin berilmedi.
2017 senesi sentâbr ayında Aqmescit mahkemesi Semenanı üç yılğa şartlı olaraq apiske alıp, üç yıl deñeme müddeti ve üç yıl devamında açıq faaliyet köstermesini yasaqlamağa talap etti. Aynı o yılnıñ dekabr ayında Kreml nezareti altındaki Qırım Yuqarı Mahkemesi, açıq faaliyet yasağını eki yılğace qısqartıp, ükmüni qısmen yımşattı.
Mıkola Semena, öz maqalelerinde «fikir bildirüv serbestligini» eda etkenini ayta.
Ukraina Tış işleri nazirligi, ABD Devlet departamenti, Avropa Birligi ve bir sıra halqara teşkilâtlar Mıkola Semenağa qarşı çıqarılğan qararnı taqbih ettiler.
Azat Avropa Radiosı/Azatlıq Radiosınıñ sabıq prezidenti Tom Kent, jurnalist Mıkola Semenağa qarşı qabaatlavlarnıñ esassız olğanını söylep, Qırımda Kremlniñ kontroli altında bulunğan mahkeme tarafından çıqarılğan qarar lâğu etilmek kerek, dedi.


text:
Qırımda mahkeme ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatırasına keçirilgen aktsiyanıñ iştirakçisi Veldar Şukurciyevniñ mahkemeniñ mecburiy işler aqqında qararına apellâtsion şikâyetini baqın, yañı ceza olaraq 10 000 rublelik para cezasını belgiledi.
Bunı Şukurciyev mahkeme toplaşuvından soñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Qırım faali bu qararnen razı degil ve onı şikâyet etmek niyetinde.
«Mahkeme birligine oşay, birisini illâ ki cezalamaq kerek. Olar 10 000 ruble eyi kibi keliştiler. Men mahkemeden afu soramasını, bir de bir taqip toqtatılmasını ve yasaq etilmegen devlet bayrağını qolumda tutmaq menim qanun aqqım olğanını tanılmasını talap etmek isteyim», – dep ayttı Veldar Şukurciyev.
Malüm olğanı kibi, faalller Aleksandr Kravçenko, Leonid Kuzmin ve Veldar Şukurciyev mart 9-da ukrain şairi Taras Şevçenkonı añma tedbirinde yaqalanğan ediler.
Mart 12-de mahkeme olıp keçti, faallerniñ ukrain timsallerini qullanğanlarından sebep cezası belgilendi. Mahkeme er bir faalni 40 saatlik mecburiy işler ile cezaladı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresiniñ müftisi ve imamlarını akimiyetke begenilmek içün areket etmemege çağırdı.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa Kiyevde sentâbr 24 künü Qurban Bayram namazından soñ bildirdi.
«Allah sözüni añlatqan imamlarımız aqqında söz ketkende, olarğa talaplar, diger insanlarğa köre, daa da büyüktir. Mında, olar özüni nasıl alıp barmasalar da, musulmanlar arasında namus, insaf kibi çizgilerniñ körmemezlikke urulması mümkün olğanı aqta şübeni doğurmamaq kerektirler. İmamlarımız insanlarnı emin ve lâyıq olaraq saqlamaq kerekler, müfti ve imamlarnıñ bunı tüşünmesini isteymiz, amma bu ya da başqa insanlarğa begenilmesini degil. Akimiyet kele ve kete, insanlar, musulmanlar, hatırası qala, bir kimseniñ adı – temiz ya de lekelegen adı qala», – dey Çubarov.
O, Qurban bayramnı Qırım tışında qayd etmege mecbur olğanı ile bağlı yazıqsınuvını bildirdi. Meclis reisi Qırımnı Rusiye işğalinden sebep terk etmege mecbur olğan qırımtatarlarnıñ eñ yaqın zamanda Vatanğa qaytıp kelecegine ümüdini bildirdi.
«Qırım camilerinde toplaşmağa imkânımız olacağını bekleyim, yani anda olğanlar ile, olar topraqnı saqlaylar, camilerni qoruylar, ve andan ketmege mecbur olğanlar ile», – dey Meclis reisi .
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri – Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov bu sene, bıltır olğanı kibi, yarımada işğalinden ve Rusiye akimiyetiniñ Qırımğa kirmek yasağından sebep, Qurban bayramnı Kiyevde qayd ettiler.
Qurban bayram – acılıqnıñ soñunda, Oraza bayramdan 70 künden soñ qayd etilgen musulman bayramıdır.


text:
Suniy açlıq (golodomor) qurbanlarını añmaqta AQŞ ukrain halqına birdemlik köstere. Bu aqta beyanat Beyaz saraynıñ sitesinde yerleştirile.
«Bu ayda ukrain halqı ile birlikte butün dünya, zemaneviy tarihımıznıñ eñ qorqunçlı ve büyük facıalarından biri olğan – açlıq qurbanlarını añğanda, Amerika Qoşma Ştatları da birdemlikke qoşula. 83 yıl evelsi İosif Stalinnıñ vahşıycesine keçirgen siyaseti neticesinde Ukrainada 3 million insan elâk oldı», – dep aytıla beyanatta.
Vesiqada qayd etile ki, «ukrain-amerika cemiyeti ve ukrain halqınıñ dostları açlıq qurbanları aqqında hatırası yaşasın dep qolundan kelgenini yapa».
Noyabrniñ soñ cümaertesi kününden bir afta ögüne Ukrainada golodomor qurbanlarını añalar.
Ukraina Milliy İlimler Akademiyasınıñ Ptuha adına demografiya institutınıñ içtimaiy araştırmalarına köre, 1932 senesinden 1934 senesine qadar Ukrainada suniy açlıq neticesinde 3,9 million ukrainli elâk oldı, bu umumiy nufuznıñ 13% teşkil ete. Bazı diger tetqiqal işleri qurbanlarnıñ daa büyük sayısını köstere.


text:
Aqmescitte şeer naqliyatnıñ beş marşrutında areket sheması deñişti. Bu aqta rusiye şeer memuriyetiniñ matbuat hızmetinde haber ettiler.
“Dörtünci şeer marşrutı №93-üncisine deñiştirildi. Bazarertesi künü biz, şeerlilerniñ şikâyetleri ve itinasız işi içün hususiy taşıyıcınen muqaveleni bozdıq. Şimdi bu marşruttan daa büyük “Goravtotransport” avtobusı yürecek. Avtobuslarnıñ arası 10-12 daqqa olacaq”, - dep qayd etti memuriyetniñ baş muavini Pavel Kuznetsov.
“Krasnoarmeyskaya soq. - Krımskaya soq.” marşrutınen yürgen №12 avtobusnıñ ve “Danilova soq. - Cumhuriy arbiy komitet” marşrutınen yürgen №67 avtobusnıñ areketi de deñiştirilecek. Akimiyetniñ malümatına köre, soñkisi “Zavodskoye” ava limanı - Davıdovka” №50 marşrutınen birleştirilecek.
“Bitumnoye - “Ğarbiy” avtostantsiya” №55 marşrutı da deñişecek. Endiden o Aqmescit rayonınıñ Molodöjnoye köyüne de kirecek. Bundan ğayrı, №6 şeer marşrutı Aqmescit rayonınıñ Beki Eli (Jivopisnoye) köyünece uzunlaştırıldı. Şimdi o Balaklavskaya soqağından başlap, Amet-Han Sultan ve Moskovskaya meydanlarından keçip, köygece baracaq.


text:
Birleşken Milletler Teşkilâtı mahsus mahkeme açıp, 2017 senesiniñ başında Ukrainanıñ Risiyege qarşı şikâyetini baqıp başlaycaq. Mesele – Qırımnıñ deñiz suv alanı ve yalı etrafındaki deñiz astınen bağlıdır. Bu Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ Facebook saifesinde bildirile.
«Ukraina mahkemede, öz deñiz alanında ve Qırım Muhtar Cumhuriyeti etrafında qıtaiy suv astında kefaletli aqlarını qorçalamağa, ve ücümci tarafından bu aqlar yüssüzce bozulğanını isbaatlamağa azır», – dep haber etile bildirüvde.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qabartı-Malqar Respublikasında (Rusiyeniñ şimaliy Kavkaz bölgesinde – QA) 74 yıl evel mart 8-de Stalin rejimi tarafından Orta Asiyağa sürgün etilüvniñ qurbanlarını hatırlaylar. Bunı Azatlıq Radiosı bildire.
Bölgeniñ camlerinde Qazaqstan ve Qırğızstanğa sürgün etilüvniñ neticesinde ölgenler içün dualar oquylar.
Qabartı-Malqar Respublikasınıñ reisi Yuriy Kokov sürgün etilüvnge «cinaiy akimiyet rejiminiñ deşetli cinayeti» dedi. Onıñ aytqanına köre, Kabardino-Balkariyanıñ bütün sakinleri «siyasiy repressiyalarnıñ qurbanlarını hatırlay ve ğayıplarnıñ acısına duyğudaşlıq eteler».
Umumen 38 000 balqar sürgün etildi. Olarnıñ yarısından ziyadesi qadınlar ve balalar edi. Stalin rejimi balqar halqını natsist Almaniyasınen emekdaşliq etkeninde qabaatladı.
Sürgünlikni başından keçirgenler Şimaliy Kavkazğa 1957 seneside, SSCB Yuqarı Şurası sovet Rusiyesiniñ sıñırları içinde Qabartı-Malqar Respublikasını ğayrıdan meydanğa ketirgen soñ qaytıp oldılar.
Balqarlar – türk tilinde qonuşqan ve ekseriyetle musulman dinini kütken, sayısı qararnen 110 000 kişi olğan halqtır.


text:
Fevralniñ 4-nde Aqmescitniñ Strelkovaya mikrorayonında yerli «narazılıq meydanınıñ» faalleri miting keçirerek, Rusiye prezidenti Vladimir Putinni «ev meskenler ve caminiñ yıquvdan qorçalamasına» çağırdı.
Qırım.Aqiqat muhbiri haber etkenine köre, aktsiya şeerniñ rusiyeli akimiyeti yıqmağa istegen cami binasında keçken.
Toplanğan faaller Rusiye prezidenti Vladimir Putinge olarnıñ mikrorayonını qurucılıqtan qurtarmasınen bağlı muracaat yazılğan üç dane büyük plakat tiklep qoyğanlar. Plakatlar üzerinde: «Prezident! Bizim evlerimiznen caminiyıquvdan qorçala», «Prezident! Qırım akimiyetiniñ aqsızlıqlarını toqtat», «Prezidentnen körüşüv talap etemiz», dep yazılğan.
Faaller öz evlerine qorçalamaq içün Moskvağa ketmege azır olğanlarını iddia ete. Anda olar öz plakatlarını Kreml ögünde numayış etmek niyetindeler.
«Narazılıq meydanınıñ» faallerinden biri olğan Fazıl İbraimov açlıq ilân etken. Oña digerleri de qoşulğan. Faallerniñ ekseriyeti nevbetnen üçer kün açlıq tutmağa niyetleneler.
«Qırım kazaklarınıñ» temsilcileri de miting iştirak etken, amma camige kirmegenler.
Strelkovaya «narazılıq meydanı» yerleşken yerde «Krımskaya roza» adlı 9 biñ kişilik yañı rayon qurulması planlaştırıla. Mesken evlerden ğayrı bu yerde mektep, balalar bağçası, sport kompleksi ve tükânlar qurulması planlaştırıla. Şimdi mında esasen repatriantlar yaşay.
Bu ihtilâf aqqında tafsilâtlıca Qırım.Aqiqat saytınıñ materiallerında oquñız.


text:
Türkiye akimiyeti Rusiye yolbaşçılığı ile Qırımğa qırımtatarlarnıñ yetekçileri – Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ kiriş yasaqlığı aqqında meseleni muzakere etecek ola. Bu sualni Rusiye yetekçisi Vladimir Putinniñ dekabrde olacaq Türkiye Cumhuriyetiniñ ziyareti vaqtında köterecekler.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına qırımtatar milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, bu mevzu qırımtatar milliy Meclis eyteiniñ Türkiyege yaqında olğan ziyareti vaqtında muzakere etilgen edi.
«Bu mesele üzerinde munaqaşalar keçirildi ve Qırım ile Ukrainanıñ bugünki şaraitlerinde liderlerni tuvğan toprağına kirsetmemek mümkün degil, – dedi Çiygoz. – Bu mesele olar içün (Türkiye içün – muar.) ğayet müimdir».
Onıñ aytqanına köre, bu mesele mıtlaqa Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan tarafından Vladimir Putin ile körüşüvinde köterilecek.
«Er alda, bizge bunı vade ettiler», – dedi Çiygoz.
O emindir, bundan soñra Qırımğa qırımtatar milliy liderleriniñ kiriş yasaqlığı çezilir.
«Menimce, qırımtatar milliy yetekçileriniñ kiriş yasağı ile bağlı mesele qapatılır. İşte, buña ümüt besleyim», – dedi Meclis başınıñ muavini.
Bu sene aprel 22 künü Mustafa Cemilevge Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa kiriş yasağı seslendirildi. Bundan soñra aynı böyle yasaq qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa da çıqarıldı.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, bayram ötkerilecek yerde ananeviy tedbirler keçirilmey.
Bunıñ yerine bayram teşkilâtçıları sana ve çıqış yerlerini bozıp qoyalar.
Aynı vaqıtta bayram lâğu etilgenini bilmegen bir qaç on insan keldi. Olarğa bunıñ sebebini añlattılar.
Malüm ki, Qırımtatar Milliy Meclisi Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevni Qırımğa kirsetmemek qararını köz ögüne alıp, adamlarnı Hıdırlezden vazgeçmege çağırdı.
Bayramğa kelgenlerden bazıları kederlendiler.
Aynı vaqıtta olar Rusiye reberliginiñ siyasetini tanımaylar, lâkin bu mesele al etilecek, dep ümüt eteler.
Qırımda öz başına ilân etilgen «akimiyet» de bir de bir bayram keçirmey.
Malüm ki, olar Rusiye musafirlerini, şu cümleden Tataristan Cumhuriyetiniñ reberligini bayramğa davet etken ediler.
Hıdırlez qırımtatarlarnıñ baar bayramı sayıla. Onı «quralay» (mayıs) ayı birinci aftasınıñ cuma.


text:
Yaqında qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlu ile körüşüvi keçecek, mında yarımadada yaşağan qırımtatarlarğa kösterilgen basım da muzakere etilecek.
Bunı Cemilev Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
«Maña baş nazir adından telefon açıp, biznen körüşmek istegeni aqqında bildirdiler, amma vaqtını daa aytmadılar. Barsaq, muzakere etecekmiz. Şimdi yalıñız ayırımlar ile bağlı meseleler degil de, diger problemler de bar», – dedi Cemilev.
Meclisniñ sabıq reisi Qırımda Tair Smedlâyevniñ yaqalanuvını da izaatladı. O, Smedlâyevge olğan qabaatlarnı «saçmalıq» olaraq adladı.
«Kimse iç bir kimsege beden zararlarnı ketirmegen edi. Birinciden, olar (uquq qoruycı organlarnıñ hadimleri – muar.) anda – bizim toprağımızda qanunsız sürette buluna ediler.Biz olarnı cezalay bilemiz, çünki olar insanlarğa Ukrainanıñ qıtaiy qısmına keçmege yasaq ete ediler», – dedi Cemilev.
O, «sıñırnıñ keçüvi» ile bağlı qabaat da temelsiz olğanını tüşüne.
«Aqiqaten, sıñır yoqtır. Qırım yarımadası bölünmez Ukrainanıñ qısmıdır. Şunıñ içün olarnıñ er angi qararlarına insan aqları boyunca Avropa mahkemesinde itiraz köstermek mümkün ve Rusiyege qarşı mıtlaqa cezalar olacaqtır», – qayd etti Cemilev.
Çarşenbe künü, oktâbr 22-de, Eski Qırımda politsiya hadimleri Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiya reisi, qırımtatar faaliyetçi Zair Smedlâyevniñ qardaşını Tair Smedlâyevni yaqaladılar. Maşinasını politsiya hadimleri taqip ete edi, oña toqtatmağa emir ettiler, soñra ise blok etip, özlerini tanıttılar. Soñra onı Aqmescitte Franko caddesinde vaqtınca bulunuv izolâtorına ketirdiler.
Cuma künü, oktâbr 24-de, Tair Smedlâyevge mahkeme tarafından ceza belgilenmeli.


text:
«Qırım birdemligi» birleşmesi üç ay çalışsa da, bu müddet içinde onıñ etrafında bir sıra yañı faal ve küç toplaştı.
İyün 25-te «Qırım birdemliginiñ» soñki toplaşuvında «Bizim balalar» leyhasınıñ faalleri ve onıñ koordinatorı Lilâ Bucurova qoşuldılar. Körüşüvge Poloniyanıñ «Fundatsiya Krım» vaqfınıñ reisi de keldi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekillerinden biri Zair Smedlâyev, İnsan aqları kontakt gruppasınıñ azaları Abdureşit Cepparov, Emil Kürbedinov ve Edem Semedlâyev de bar ediler.
Körüşüv keçirilgen yerge politsiya maşinaları da keldi, uquq qoruyıcılar ne kibi tedbir keçirilecegini soradılar. İnsan aqları kontakt gruppasınıñ koordinatorı, «Qırım birdemligini» qurmağa teşebbüs köstergenlerden biri olğan Abdureşit Cepparov apiske alınğanlarnıñ soy-sopları bir-birine maneviy olaraq qoltutmaq içün körüşkenini añlattı.
«Qırım birdemliginiñ» üçünci körüşüvi olıp keçti. Birincisi aprel 9-da, ekincisi mayıs 21-de, üçüncisi iyün 25-te oldı. Kelecek toplaşuvnıñ künü de belli. «Qırım birdemligi» oldı dememiz mümkün. Bugünde-bugün planlar qurıp, olarnı yerine ketiremiz. Apiste yatqan insanlarnıñ balaları ve qorantalarına kelgen ilk yardımlar bar. İşimizniñ belli bir neticesi ve hulâsası bar. Çetel fondları qoşula. Beklegenimizden bile çoq oldı. Mence, ileride de güzel bir inkişaf ve dinamik olacaq. Quvandıq», – dep izaatladı körüşüv neticelerini Abdureşit Cepparov.
Amma, yeñişlerge baqmadan, yañı qasevetler de peyda ola. Qırımnıñ siyasiy mabusları yatqan apishane odaları pek sıcaq. Apiske alınğan musulmanlarnıñ soy-sopları yaqın ayları tuvğanlarını körip olamaycaqlarından qorqa.
İyün 23-te «Hizb ut-Tahrir» işiniñ mabusları Emir-Üsein Kuku, Vadim Siruk, Müslim Aliyev ve Enver Bekirovnıñ apis cezasını uzatma qararı boyunca apellâtsion mahkemesi olıp keçti. Toplaşuv videokonferentsiya rejiminde keçirildi. Bu sebepten ne soy-soplarınen laf etmege, ne de bir mektüp yollamağa imkân olmadı. Apiste yatqanlarnıñ tuvğanları mahkemeler ileride de videokonferentsiya şeklinde keçirileceginden qorqalar.
Soy-sopları mahkemelerge kelip, apiste yatqanlarğa qoltutalar, bu sebepten de mahkemelerniñ videokonferentsiya şeklinde keçirilmesi qararı alındıDilâver Memetov
«Başta olarnı SİZOdan ketire ediler, bizler olarnı ya ayatta, ya da oturğan şu qafeslerde köre edik, sağlıqları nasıl, ne yaşaylar soramağa imkânımız ola edi. Şimdi Ramazan ayı, öyle de bir şey aşamaylar bütün kün, iç olmağanda iftarda et, meyva aşasınlar. Bunı bile sorap olamaymız. Videokonferentsiya formatında oldı. Olar bir odağa kirip, kamera qarşısında mahkeme ile subetleştiler», – dep ayta «Qırım birdemliginiñ» koordinatorlarından biri Dilâver Memetov.
Mahkemede söz alğan mahküm Vadim Siruk qayd etti ki, «iş tam bir tüşünceler esasında açıldı, amma taqiqatçılar qabaatı olmağan insanlarnı apiske alalar, saba saatlerinde evlerimizge betlerini qapatıp kireler, balalarnı, qadın ve qartlarnı qorquzalar...». Apishanedeki aşlar aqqında sualge şöyle bir cevap berdi: «Duşmanğa berilmeycek bir ragu».
Birleşmeniñ faali Anna Bogaçevanıñ qayd etkenine köre, apis şaraitlerine baqmadan, «Hizb ut-Tahrir» işiniñ mabusları imanları sayesinde mert qalalar.
Al-azırda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanınen qabaatlanğan 14 Qırım musulmanı apiste yata.
«Hizb ut-Tahrir» – halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti. Bu teşkilât Rusiye, Özbekistan, Qazahistan, Qıtay, Almaniya, Asiya ve Afrikanıñ bazı devletlerinde yasaq etildi. Ukraina ve Ğarp memleketleriniñ çoqusında onıñ faaliyeti qanun boyunca alıp barıla bile.


text:
Bunı mudaafa nazarliginiñ matbuat-merkeziniñ yolbaşçısı Vladislav Seleznöv öz Facebook saifesinde bildirdi.
«Keriç deñiz piyade askerleri mayor Oleksiy Nikiforov başlığında Ukraina Silâlı quvetlerinde öz hızmetine devam eteler. Al-azırda Keriç ukraina arbiy erkânnıñ 36 temsilcisi ve olarnıñ 6 aile azasınıñ yerleşüvi boyunca teşkiliy meseleler baqıla.Bundan da ğayrı, ukrain arbiy tehnikanıñ ve mülkiyetiniñ köçüvi boyunca sualler muzakere etile», – dep yazdı Seleznöv.
O şunı da qayd etti ki, Novofedorovkadan 172 ukrain deñiz aviatorı ve olarnıñ aile azaları Ukrainanıñ qıtaiy qısmına çıqmağa endi azırdır.
Kolonna terkibinde avtobus, yük ve yengil maşnalar bardır.
Ukraina Mudaafa nazirliginiñ malümatlarına köre, aprel 8 kününe Qırım toprağını Ukraina antına sadıq qalğan 2,2 bin arbiy adamı qoranta azaları ile terk etti.


text:
«DHC» ve «LHC» terroristik teşkilâtlarnıñ sırasına kirsetilmesi yuridik meseledir, şunıñ içün ayrıca çezilecektir, dep bildirdi yanvar 20 künü Kiyevde AQŞ Ukraina elçisi Geoffrey Pyatt.
«Yuridik mesele. Onı ayrıca çezecekler, amma bunıñ ile şunı unutmamalımız ki, vatandaşlarnıñ öldürilmesi, jurnalistlerge ücüm etilmesi – mümkün olmağan bir şey», – dep qayd etti elçi.
Evel Ukraina akimiyeti, Tış işler nazirligi ve Yuqarı Şurası halqara teşkilâtlarnı, ğarbiy şeriklerini «DHC» ve «LHC» terroristik teşkilâtlar sırasına kirsetmege ve olarğa nisbeten uquqiy qararlarnı çıqarmağa çağırdılar.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ ofisinde bildirgenlerine köre, Ukrainanıñ Kırgızistan konsullığı bu gece Bişkek ava limanında olıp keçken vaqianı ögrene. Anda Ukraina halq deputatı, qırımtatarlarnıñ milliy liderini üç saat nezaret altında tuttılar, dep bildire Qırım.Aqiqat.
«Ukrainanıñ Kırgızistan konsullığı meseleni al etmekte. Uquq qoruyıcılarğa yapqan areketleri ile Vena konventsiyasını bozğanlarını añlatıp, Mustafa Cemilev ve Rustem Ümerovnıñ azat etilmesini talap ettiler», – dep aytıla haberde.
Berilgen malümatqa köre, Cemilev ve mesleatçısı Rustem Ümerov Kırgızistanda konferentsiyada iştirak eteler. Konferentsiyanıñ mevzusı – «Merkeziy Asiyada migratsiya meseleleri». Tedbirni Kırgızistan Cumhuriyetiniñ Jogorku Keneşi ve Avropa Şurasınıñ Parlament Assambleyası teşkil eteler.
Gece Bişkek ava limanında politsiya 3 saat devamında Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevni ve mesleatçısı Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Ümerovnı nezaret altında tuttı.
Kırgızistan akimiyeti ve uquq qoruyıcıları bunıñnen bağlı bir de bir resmiy malümat daa bermediler.


text:
Tunis prezidenti Beji Caid Essebsi keçindi, dep, devlet başınıñ kâtibiyetiniñ malümatına esaslanıp, haber ete Reuters agentligi. Bu aqta Azatlıq Radiosı bildire.
Beji Caid Essebsi, dünyada eñ esli prezident edi, o 92 yaşında edi. Ölüminden evel, Tunis prezidenti, nevbetteki prezident müddetine namzet köstermeycegini bildirgen edi. Saylavlar noyabr ayında keçmek kerek edi.
İyünniñ soñunda Beji Caid Essebsiniñ sağlıq alı fenalaşqan edi, yerli matbuat ise, onıñ ölümi aqqında haberni tarqatqan edi. Onıñ safdaşları bu malümatnı red etken edi.
Beji Caid Essebsini 2014 senesi, "Arap baari" narazılıqlarından soñ Tuniste keçirilgen ilk demokratik prezident saylavlarında saylağan ediler. 2011 senesi kütveliy narazılıqlardan soñ, 23 yıldan berli devlettek üküm etken prezident Zin al-Abidin Ben Ali, istifa etken edi. O, Tunisten qaçıp, Saudi Arabiyada siyasiy sığınaq aldı.


text:
Qıtayda internet aldaqçılar totıldı
Qıtayda meñnärçä keşene internettan aldap 132 million dollar urlağan törkem qulğa alındı
Qıtayda meñnärçä keşene internettan aldap 900 million yen (yaqınça 132 million dollar) qanunsız aqça qazanğan 21 şöbhäle qulğa alındı. Poliśiyä alarnıñ êzenä 2017nçe yılda töşkän häm şunnan soñ küzätä başlağan. Qaraqlar êçşänleklären internet investiśiyä platforması iseme astında alıp bara. Alar finans kertem yasawçılarğa tağın da kübräk aqça otu wäğ’däse birä. Şul räweşle 20 meñnän artıq keşene töp başına utırtalar.
Poliśiyä 6 ay buyınça texnik küzätü alıp bara. Şunnan soñ berniçä töbäktä yalğan platforma äğ’zalarına qarşı operaśiyälär başlandı. Xäzer oyışqan cinayät’çel törkem räşätkä artında.


text:
Musulmanlarnıñ eñ büyük bayramlarından biri – Qurban bayram. Bu künü olar sabadan bayram namazına baralar. Soñra ise evge qaytıp, bayram yapalar, musafirlikke baralar. Qartana-qartbabalarını hayırlamağa, qollarını almağa bu künü mıtlaqa kerek.
Qurban bayramı künleri daa bir adet bar – qurban çalmaq. Bu qoy ya da iri mal soymaqtır. Ne içün böyle yapıla?
Evel zamanlarda İbraim peyğamberimiz (aleyhi selâm) tüş köre. Melek kelip, oña oğlunı qurban ketirmek kerek olğanını ayta. Peyğamber Allanıñ emirini yerine ketirmege azırlana. Oğlu İsmail da Allanıñ emirine boysuna, babasına yardım ete.
Peyğamber pıçağını İsmailniñ boğazına ketirgende, pıçaq kesmey. O şaşıp, pıçağını qayağa ura, qaya açıla ve içinden qoy çıqa. Alla İbraim peyğamberniñ (a.s.) imanı ve sabırını sınadı. Allanıñ emirini yerine ketirmege azır olğanı içün oña qurbanlıq ayvan ba-ğışlağan.
Qurban eti üç qısımğa bölüne. Biri öz qorantasına, ekincisini qomşu ve soy-soplarına, üçüncisi ise fuqare qorantalarğa, balaları olma¬ğan qartlarğa, hastalarğa darqatıla. Çünki bayram künleri er kes quvanmaq kerek.
Böyle etip, Alla musulmanlar biri-birine merhametli olmasını istegenini bildire.
Siz de, balalar, sabırlı musulman oluñız!
1. Ana-babañıznı ürmet etiñiz ve sözlerinden çıqmañız.
2. Sizge iş buyurğanda “uf” demeñiz, işni yapıñız.
3. Yaqınlarıñızğa qıçırmañaz, “sağ ol”, “lütfen”, “bağışla” kibi tılsımlı sözlerni nutquñızğa kirsetiñiz.
4. Soy-soplarıñıznı er bayram ile hayırlamağa unutmañız, qartana-qartbabalarnıñ qollarını alıñız.
5. Eger soylarıñıznen körüşmege imkân olmasa, telefon açıñız, mektüp yazıñız ve al-hatırlarını sorañız.
6. Vefat etken soylarıñız olsa, mezarına barıp, onı temizleñiz, ölüniñ ruhuna dua oquñız.


text:
2019 senesi Ukraina parlament saylavlarında eñ büyük mesele - bu gibrid Rusiye tecavuzı edi, o "ukrainlerge Qırımda ve işğal etilgen Donbass topraqlarında mebuslarnı saylamağa imkân bermedi", dep saya Halqara ukrainler kongressiniñ (HUK) halqara közeticiler komissiyasınıñ başı Yevğen Çoliy.
Bu aqta o, iyül 22-sinde Kyivde briefing vaqtında ayttı.
Umumen alğanda, onıñ aytqanına köre, Ukrainada parlamet saylavları, demokratik saylavlarnıñ halqara talaplarına uya edi, qayd etilgen bozmalar ise emiyetsiz edi ve halqanıñ irade köstürüvine tesir etmedi.
Nuqsanlıqlar arasında o, esli başlılar ve imkâniyeti sıñırlanğan şahıslar içün rey bermege qıyın olğanını qayd etti.
Qırım.Aqiqatqa tefsir bergende, ukrain diasporasınıñ teşkilâtınıñ vekili, HUK daima Qırımdaki vaziyetni közete ve halqara fotumlarda ilhaq etilgen yarımadanıñ meseleleri aqqında beyan ete, dep bildirdi.
"Halqara cemiyet buña bir cevap köstersin dep, Ukraina bütünley topraqlarını qaytarmağance, sanktsiyalarnı küçleştirsin dep, daima çağırtamız", - dedi Çoliy.
2019 senesi iyül ayında Rusiye, HUK - "Rusiye havfsızlığı ve anayasa tiziminiñ temelleri içün telüke olğan, istenilmegen teşkilât" dep ilân etti.
Yevğen Çoliy, bu qararğa "Rusiyede ukrain diasporasına basqı ve onı qalğan diasporadan ayırmaq ıntıluvı", dep ayta.


text:
`May ayında êksport artqan` Näticälär
Xäbärlär [612]
- Törkiyäneñ êksportı arttı
- Türkiyedä banan citeşterü artqan
- Kiyem tarmağı rekord yasadı
- Qazaqstanğa Rusiyädän kitüçelär artqan
- Törkiyägä küpme turist kilä?
- Türkiyädä satıp aluçı ışanıç indeksı arttı
- Türkiyeneñ kipterelgän yözem êksportı arttı
- Azärbaycanda şähitlär sanı artqan
- Törek losose êksportı
- Türkiye belän Rusiyä arasında säwdä üste
- Urman çikläwege êksportınnan yaqınça 2 milliard dollar tabış
- Qazaqstannıñ Awrupağa kümer êksportı artqan
- İyül'dä êksport artqan
- Äzer kiyem häm konfekśion êksportı
- "Global’ azıq-tölek krizisın çişügä zur öleş kertäçäkbez"
- Törkiyä 93 ilgä qızıl borıç sattı
- Qullanuçı ışanıç indeksı iyül'dä artqan
- Kipterelgän ciläk - cimeş êksportı ni xäldä?
- Söläyman balığı êksportı artqan
- Törkiyä 6 ayda 124 ilgä urman çikläwege êksportladı
- Germaniyada mäçetlärgä höcümnär artqan
- Törkiyä bäyräm itä
- 1 may qotlawları
- Törkiyädä könüzäk mäs'älälär 02.11.2018
- 27nçe may 1960: 60 yıl êlek bügen demokratiyağa höcüm yasaldı


text:
Şımkentte mektep oquşıları belgisiz iisten ulanıp, saldarınan 45 adam auruhanağa jetkizilgen. Tötenşe jağday Intımaq aqşam audanındağı №54 mektepte or..
Qırımdı anneksiyalau Reseyge qanşa şığın alıp keldi? «Bloomberg» basılımınıñ mälimetinşe, soñğı 5 jılda Resey ekonomikasınıñ damu qarqını sankciyalar ..
Qırğızstan eks-prezidenti Almazbek Atambaev basqaratın Social-demokratiyalıq partiyası oppoziciyağa ötetinin mälimdedi. Bwl turalı 18 naurızda partiya..
Düysenbi küni Gollandiyanıñ Utreht qalasında bolğan atıstan 3 adam qaza tauıp, birneşe adam jaraqat aldı. Policiya jağı qılmıs kümändisiniñ Türkiyada ..
Jaña Zelandiya meşitterinde bolğan qandı oqiğadan keyin bilik eldegi qaru paydalanu turalı zañğa özgeris engizetinin mälimdedi. Bwl turalı el basşısı ..


text:
Eski Qırımda keçken tüntüvden soñ tutulıp alınğan onıñ sakini dağıstanlı Abdurahman Rustamov «İslâm devleti» terroristik teşkilâtınen bağlı olğanında qabaatlana bile. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa tutulğan şahısnıñ qadınından alınğan malümatqa esaslanıp qırımlı adliyeci Mammet Mambetov ikâye etip berdi.
«Saba erte tintüv keçken maalde, ömür arqadaşı onıñ qocasına (Rustamovqa – QA) tintüvnen alâqalı oqulğan qararda, onıñ «İŞİD» (İGİL) terroristik teşkilâtına alâqası olğanı aqqında aytılğan edi. Bundan da ğyrı Rustamov qanunsız silâ saqlağanında qabaatlanır, çünki tintüv esnasında evinden granata tapılğan emiş. Rustamovnıñ özü dağıstanlı ve çoqtan berli Qırımda, daa evel coyulğan vesiqalarını tiklemeknen oğraşa eken», – dep ikâye etti adliyeci.
İyünniñ 6-nda saba Eski Qırımda telükesizlik hadimleri tintüv keçirgen soñ, bir erkek kişini tutulıp alınğan edi. Daa soñra belli olğanına köre, Kyiv rayon mahkemesi iyünniñ 7-nde oña nisbeten sıñırlav tedbiri tayin etilecek eken.
Rusiye telükesizlik hızmet muessiseleri bu hususnen bağlı izaat bermedi.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilip başladı.


text:
Qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevni Qırımda, Herson vilâyeti ile sıñırda, Rusiye silâlı quvetleriniñ artması raatsızlay. Onıñ aytqanına köre, qırımtatarlarğa bu yerlerni terk etmege tevsiye eteler.
Bunı o Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Bizni memleketniñ cenübinde üküm sürgen vaziyet raatsızlay – anda quvetlerniñ sayısı arta, lâkin akimiyet şimdilik Ukraina tarafından Herson vilâyetinde bir şey yapmay. Azırlıq kete (Rusiye askerleri tarafından – muarrir), adamlarğa, iç olmasa, qırımtatarlarğa bu yerni terk etmege bile teklif eteler. Ne sebepten qırımtatarlarğamı teklif eteler? Añlaşıla ki, arbiy areketler başlasa, olarnıñ ukrain quvetlerine yardım etmelerinden qorqalar», – dedi Cemilev.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti bildirdi ki, Rusiye Qırım yönelişinde silâlı quvetlerni pekite. Aynı malümatnı Ukraina RNBO merkezi de tasdıqlay.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Mudafaa nazirligi tarafından azırlanğan Qırımda arbiy gruppirovkanıñ meydanğa ketirilmesi ve inkişafı ayrı programması aqqında bildirgen edi.
NATO ve Ukraina Qırımda Rusiye ordusınıñ bulunmasını takbih ettiler. Dekabr 2-de Brüsselde olıp keçken körüşüv neticesinde NATOnıñ 28 memleketi ve Ukrainanıñ qabul etken qararı da bunı isbatlay.