text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko öldürilgen Rusiye muhalifet siyasetçisi Boris Nemtsovnı Azatlıq nişanı ile taqdirledi, dep bildire devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti.
«Bizim, ukrainler içün, Böris er daim Rusiye vatanperveri ve Ukraina dostu olacaq. O, kendi ömrü ile bunı birleştirmek mümkün olğanını isbatladı – yalıñız istek olmaq kerek», – dedi Poroşenko.
Onıñ aytqanına köre, Nemtsov Ukraina ve Rusiyeniñ serbestligi oğrunda küreşti, çünki serbest Ukrainasız serbest Rusiye olmaycağını añlağan edi.
«Bizim ve siziñ serbestligiñiz içün» – Boris Nemtsovnıñ ömür devizi olğan tarihiy şiardır. Şunıñ içün men onı Azatlıq nişanı ile taqdirlemege qarar aldım», – dedi Poroşenko.
Rusiye muhalifetiniñ liderlerinden biri Boris Nemtsov fevral 27-de aqşam Moskvanıñ merkezinde Kremlniñ yanında atıp öldürildi.
Nemtsovnı Moskvada mart 3-te Troyekurovskoye mezarlığında defin etecekler. Moskvada salı künü yerli saatke köre saat 16-ğa qadar matem tedbiri keçirilmekte.


c: text/html

text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Taygan» safari bağçasına kele bile.
Putinniñ «Taygan» bağçasına ola bilecek ziyareti Halqara qaplan kününe bağışlanacaq, dep bildire «Argumentı nedeli – Krım».
Qırım kütleviy haber vastalarınıñ bildirgenlerine köre, aynıñ başında Qırım iş adamı Oleg Zubkovnıñ tarafdarları ve onıñ mülkü olğan «Taygan» safari bağçasınıñ mühlisleri Vladimir Putinge resmiy muracaatnı videoğa çıqardı.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aqmescitte Büyük Cuma-Cami qurucılığı meselesi Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan ve Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ körüşüv mevzusı olması mümkün. Bu aqqında Qırım «Devlet şurasınıñ» reis muavini Remzi İlyasov salı künü, noyabr 18-de, matbuat konferentsiyasında bildirdi, – dep haber ete Qırım.Aqiqat saytınıñ mühbiri.
«Bugünki künde böyle bir malümat bar: Türkiye ve Rusiye Federatsiyası prezidentleriniñ körüşüvi planlaştırıla, tedbirde bu mesele de baqılacaq, çünki Türkiye Cumhuriyeti bu camini qurmağa vade etken edi», – dedi İlyasov.
Bu arada «spiker muavini» Büyük Cuma-Cami qurucılığı meselesi «musulmanlar içün ğayet ağır mesele» olğanını qayd etti.
İlyasovnıñ Tataristan ve Çeçen cumhuriyetini ziyaret eter eken, andaki yerli camilerniñ qurucılığınen meraqlandı.
«Olarnı maqtaylar ve aman-aman ayn camini Qırımda da körmek isteyler. Camini qurmaq kerek, Qırımda bir de bir problemler, şu cümleden farqlı dinlernen bağlı meseleler olmağanını köstermek içün, ve bu meseleni baqmalı. Men Qırım musulmanları müftisi Hacı Emirali Ablayev ile körüşip, bu mevzunı qonuştım. O, vaziyetni añlay», – dedi spiker muavini.
Hatırlatamız, 2011 senesi baş nazir vazifesinde Vasiliy Cartı olğan vaqıtta Aqmescitteki Yaltinskaya, 22 adresi boyunca Büyük Cuma-Caminiñ temel taşı qoyuldı. Bundan evel bir sıra mahkeme davaları olğan edi. Soñra caminiñ maketi tasdıqlandı.


text:
Ukraina prezidenti Pötr Poroşenko mart 9-10 künleri Turkiye Cumhuriyetini resmiy şekilde ziyaret etecek.
Bu aqta Ukraina prezidentiniñ memuriyet matbuat hızmeti bildirmekte.
«Memleket başı Turkiye prezidenti Recep Tayip Erdogan, Turkiye baş - naziri Ahmet Davutoglu ve Turkiye büyük milliy meclisniñ yolbaşçısı İsmail Kahramannen körüşüvlerni keçirmege planlaştıra», - dep aytıla mesacda.
Matbuat hızmetiniñ malümatına binaen, ziyaret çerçivesinde Ukraina ve Turkiye arasında yüksek dereceli Strategik şurasınıñ beşinci oturışı keçirilecek. Bunıñnen bir sırada, Turkiye iş adamları ile körüşüvler de ötkerilecek.


text:
Qırımda avgustnıñ 4-9-da pek sıcaq ava olması beklenile. Bunı işğal etilgen yarımadanıñ Kreml kontrol etken Fevqulâde vaziyetler nazirligi bildire.
«Qırımnıñ gidrometeorologiya ve tabiat monitoringi idaresiniñ» malümatına köre, avgustnıñ 4-9-da Qırımda pek sıcaq ava olması beklenile: avanıñ arareti iklim normasından 7 derece yüksek olacaqtır», – dep aytıla haberde.
Qurtarıcılar küneş çarpması aqqında hatırlatıp, böyle vaziyetlerde yapılacaq areketler aqqında ayta: zarar körgen kişi kölgege alına ya da töşekke yatqızıla, çoq suv içtirile, başına suvuq bir şey qoyula. Sıcağı köterilse, ilâc berile. Ava kirgen odada qalmalı. Alı pek ağır olsa, insannı dım çarşafqa saralar, kerek olsa, yürek ilâcları berile. Ekim kelgenine qadar suvuqlatmağa devam etmeli ya da zarar körgen kigini hastahanege alıp ketmeli.


text:
Bugünki Qırımda Ukrainada Stalin rejimi vaqtındaki açlıq vaqiaları aqqında tarif etken kitaplar cinaiy işlerniñ açılmasına sebep ola bile, dedi Kiyevde №309 umumtasil mektebiniñ müdiri, keçmişte – Kezlevdeki №13 mektebiniñ müdiri ve Rusiye yarımadanı işğal etkeninden soñ Qırımnı terk etmege mecbur olğan Olga Timoşenko.
Bunı o oktâbr 22 künü Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde bildirdi.
«Mektebine kelip, ukrain kitaplarını bir qutuğa qoyıp, bir de bir yerge yollasalar… Kefe gimnaziyalarından biriniñ müdirine qarşı açlıq aqqında kitabı olğanından sebep cinaiy işniñ açılğanı aqqında bilem… Qırımda şimdi bu qanunsızdır. Böyle şaraitlerde anda yaşamağa mümkünmi», – dey mektep müdiri.
«Özüñ inanmasañ, nefret etseñ, balanı bunda nasıl terbiye eteceksiñ», – dey o.
Qırımda Kezlevniñ ukrain mektebiniñ sabıq müdiri Olga Timoşenkoğa qarşı separatizm sebebinden birden eki cinaiy işni açtılar. Qırım işğalinden soñ Qırımda yekâne ukrain gimnaziyasınıñ müdiri Natalya Rudenko da işten çıqmağa mecbur oldı.


text:
Ukraina Yuqarı Şurası Ukraina baş prokurorından Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ ve Aqyar şeer şurasınıñ deputatları, Qırımnıñ diger vekâletli şahıslarını mesüliyetke çekmege talap ete.
Şu cümleden, ukrain deputatları Qırım Yuqarı Şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov ve Aqyar şeer şurasınıñ reisi Yuriy Doynikovnı cezalamağa isteyler.
Ukraina baş prokurorı on kün içinde Ukraina Yuqarı Şurasını işbu avaleniñ amelge keçirilmesi boyunca haberdar etmek kerektir.
Qırım deputatlarınıñ mesüliyetke celp etilmesi boyunca teklifni parlamentke Anton Geraşçenko kirsetti.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Rusiyeli «YuVT Aero» uçaq kompaniyası Aqmescitten qomşu Rusiyeniñ yedi şeerine qatnaycaq yañı uçaq seferler aça. Bu aqta Aqmescit avalimanı matbuat hızmeti bildirmekte.
«Bugulma, Nijnevartovsk, Belgorod, Voronej, Perm, Ufa ve Qazan şeerlerine yapılğan seferler sentâbr ayınıñ soñuna qadar devam etecek.
İyün ayınıñ başında «Aqmescit» avalimanınıñ binasında Qırımdaki meşur yönelişlerge qatnağan avtobus biletleri satqan kassa açıldı.
Rusiye Qırımnı zapt etken soñ, Ukraina bir devlet olaraq, onıñ semasını ve vatandaşlarğa hızmet bergen bütün Qırım avalimanlarını qapattı. Keççe Qara deñiz üzerinden vatandaşlarnıñ uçması içün hızmet etken bazı uçaq yolaqları ğayrıdan açıldı. Rusiyeli uçaq kompaniyaları, yasaqqa baqmadan, halqara normalarnı bozaraq, işğal etilgen Qırımğa uçaq seferleri yapmağa devam ete.


text:
“Novaya gazetında soñgı 7 yılda, osta yazuçılardan bulğan 3 qalämdäşebezne yuğalttıq. Kiläçäk turında plannarıbıznı bäxesläşkän tügäräk östäl yanda alarnıñ räsemnäre elengän. Prentsipte, süz ireklelege öçen iñ yoğırı bäyäne tülibez” Dönya matbuğat könen belgelägän Dönya buylap jurnalistlärneñ xoquqların küzätkän, Jurnalistlärne yaqlaw komitetı, Matbuğat iregeneñ iñ küp qısılğan 10 ilne belgeläp çıqtı. Xisabda Rusiä, Ethopia häm Gambiadañ qala 3nçe urında tora.
Lipsky fikerençä bu xisap bik şaqqarttırğıç tügel. Bügen Rusiädä jurnalist bulu bik xätär eş.
“Bu xällärne tuqtatu älbättä bezneñ öçen bik awır. Bez äle üz qalämdäşebezne Anna Politkovskayanı yuğaltunıñ täserendäñ qotıla almadıq. Läkin monda mäsälä käseb saylawı. Ägär dä döres jurnalizmgä bireläsen ikän, näticälären dä küzallarğa keräk. Basımnar häm qurqutular bulğanda, bik ğadi, ber närsä eşläp bulmiy. “ Anna Politkovskaya, Novaya gazetasında ezlänü yazuçısı, 2006nçı yılnıñ Üktäbrında Mäskäwdä öy eşege aldında atıp üterelde. Alın üterülüenä säbäb anıñ Rusiä xökümäte häm anıñ Çäçniädäge iminlek köçläre xaqındağı mäqaläläre näticäsendäder dip farazlana.
Politkovskaya Rusiädä üterlgän jurnalistlär arasında iñ tanılğan şäxsiälärdäñ berse ide. Läkin Jurnalistlärn yaqlaw komitetı beldergänçä, soñgı 5 yılda üterlgän 11 jurnalistnıñ üterülü eşläre äle dä yaqtırtılmadı.
Mäskäwdäge ğadättän tış xällär turında Jurnalistlek üzägendäge belgeç Mixail Melnikov tmenı däwam itä,
‘Rusiädä matbuğat iregeneñ bulmawına säbäb, xaqimiät organnarı häm militsiä köçläreneñ basımına bäyle. Bu basım açıqtañ yäisä yäşeren räweştä bulırğa mömkin.”
Vladimir Putinneñ xaqimiätkä kilüennäñ soñ, däwlät matbuğatnı qısa başladı. Küpçelek rusiäle öçen berençe mäğlümäti äsbab bulğan TV bötenläy diyärlek xaqimiät qulı astında. Töp TV kanallarınıñ 3e däwlätneke.
Bıyıl Dekäberdä Parlement saylawları ä kiläse yıl mart ayında Prezident saylawlarına äzerlängän Rusiädä, Radio kanallarına Oppozitsiä wäkelläre belän äñgemä buldırmasqa soralğan. Şul uq waqıtta Melnikov, Däwlät organnarı häm oyıştırğan cinäyätlär aradsındağı bäyläneşlärne tikşerergä telägän jurnalistlärnıñ küp oçraqta ezärlekläwlär häm yanawlarğa eläkkännären äytte.
Bez, atnasına ber tapqır, Jurnalizm ul – xätär käsep isemle astında yaña quşımta çığarabız. Anda, mäxsüs Jurnalistlärgä häm gazetalarğa qarata turıdan-turı yäisä yäşeren basım oçraqların yaqtırtıp çığabız.
Läkin Novaya gazitada eşläwçe, Andrey Lipsky, Rusiädäge Matbuğat ireklege turında äle dä üz ömetin saqliy.
“Matbuğatta sıyfatnı häm döreslekne buldırırğa telägän yäşlär ağımının tuqtamawı xaqında äytergä telem. Bu alarnıñ qurıqmawın kürsätä, alar bezneñ gazetalarda närsä bulğanıñ bik yaxşı belä. Xalıqnıñ, Qara monda yaña näsel, alar bik prgamatik, üzlären yaxşı kürsätä, bik iğtibarlılar diyüenä qaramastañ, eş xaqları äz bulsada eşlärgä kilälär.”
Läkin bu atna dönya kürgän ike xisap Rusiädäge Matbuğat ireklegen täñqiytläp çıqtı. Freedom House xisabı Rusiä isemlektäge 195 elneñ iñ töbendä uzğan yılğa qarağanda 6 ildän artta çigenep 165nçe urında kürsätte. Bu inde ireklek yuq digän süz.
Düşämbe könne isä, Däwlät departemantı belderüendä Rusiä matbuğat irege iñ naçar qısılğan illär isäbendä Äfğanstan, Misır, PakstanFilipin häm Venezuella saflarında kürsätelä.
M.K.


text:
Men 2015 senesi küzde, endi Qırımdan tış olğanda, bundan biraz vaqıt evel vefat etken İ.Gasprinskiy adına muzeyniñ mudiri aqqında yayın azırlağanda, İlmi Umerovğa yardım içün muracaat etken edim. O meni Ervin İbragimovnen bağladı ve o maña mıtlaq yardım etecegini ayttı. Men biraz taaciplensem de (hayat meni vadelerge muqaytlıqnen davranmağa ve adamlardan çoq yardım beklememege ögretti) Ervin mennen tez vaqıtta bağlandı. Öyle de tanış oldıq.
Ervin kerekli malümatlarnı, adamlarnı pek tez taptı – yani, er şeyni vaqıtında ve yahşı yaptı. Qısqa sürgen iş boyunca yazışqanımıznı oquyım da, yüregim sancıy...
2016 senesi aprelniñ 14-nde biz, Vilnüste ötkerilgen Dünya qırımtatar kongresiniñ toplaşuv iştirakçilerinden ibaret bir eyyet ile Borispol avalimanında qondıq. Ervinni qarşılap alğan maşnada başta menim içün de yer tapılğan edi. Lâkin, maşna kelgen soñ, yer yetişmegeni belli oldı. Men ende avtobusqa barmağa azırlandım, amma Ervin bunı qatiyen red etti, yerini maña berdi, özü ise avtobusqa ketti.
Bu kiçkene adisede – bütün Ervinni körmege mümkün – alçaq göñülli, nezaketli, yımşaq – vicdanğa köre alicenap davranışı özüne has olğan kerçek er kişi – sadece, çünki o böyle terbiyelengen edi.
O menim aqılımda böyle qaldı, uzaqqa kete yatqan soñki körüşüvimizde körgenim kibi. Lakin, yoq, ebediylikke ketkenine inanmağa istemeym...
Bizler ep seni bekleymiz, Ervin...
Bir yıl evelsi – mayısnıñ 24-nde – Bağçasarayda Dünya qırımtatar kongressi İcra şurasınıñ azası Ervin İbragimov qaçırılğan edi.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün.


text:
İşğal etilgen Qırımda daa bir insannı apske aldılar: Qırımtatar halqı Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiya reberi Zair Smedlâyevniñ bildirgenine köre, mayıs 3-te qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılağanı sebebinden Musa Apkerimov yaqalandı.
Bunı Zair Smedlâyev Facebook saifesinde bildirdi.
Qırımtatar halqı Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiya reberi Zair Smedlâyevniñ Qırım.Aqiqat saytına bergen malümatına köre, oktâbr 16-da aqşam vaziyet deñişmedi, ve Musa Apkerimov SİZOda buluna.
Malüm olğanı kibi, İnsan aqları boyunca Qırım alan missiyası işğal etilgen Qırımda Ukrainağa qol tutqan faaller ve qırımtatarlar Rusiye havfsızlıq federal hızmeti ve uquq qoruyıcı organlar tarafından yaqalana.
Sentâbr ayında Qırımda qırımtatarlar toplu yaşağan yerler, Borçoqraq qasabasındaki cami, Aqmescit civarında yaşağan qırımtatarlarnıñ evi, em de Zuya qasabasındaki qırımtatar mektebinde tintüvler keçirilgen edi.
Sentâbr 16-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyevniñ evinde tintüv keçirildi. Daa bir tintüv Qarasuvbazar regional meclisiniñ reisi Mustafa Asabanıñ evinde keçirildi.
Bundan soñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Aqmescitteki binasını sarıp aldılar.
Meclis vekilleri bunı «basqı» olaraq tanıylar.


text:
Kiyevde sentâbr 15 künü «Qırım ukraince» novellalar cıyıntığı taqdim etildi, kitapqa «Krayina» mecmuasından «Novella ukraince» yarışında ğalebe qazanğan müelliflerniñ ukrain tilinde yazılğan 23 küçük eseri kirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, eser mevzusı serbest edi, yeri ise – Qırım, müelliflerge böyle şart qoyulğan edi.
«Bıltır «Maydan» mevzusı edi, bu sene Qırımdan müim mesele olmağanını tüşündik. Yarışnı biz «Krayina» mecmuası içün keçirdik, «edebiyat» bölügini yahşı ve qısqa eserler ile toldurmaq maqsadı ile, çünki ukrain müellifleri uzun yaza, aqiqaten ise isabetli, suratlı ve parlaq obrazlar ile eserler kerektir, tez oqulacaq ve yazılacaq soyları», – dey yarış teşkilâtçısı, «Krayina» mecmuasınıñ «Medeniyet» bölüginiñ muarriri Yelena Pavlova.
Umumen muarririyetniñ teklifine Ukraina ve Qırımnıñ 149 müellifi seslendi.
«Yarışqa Qırım müelliflerinden bayağı metn kelgen, «adımnı aytmañız, havfsızlığım içün qasevet çekem» kibi ricalar bar edi. Bizde ise arzumız bar – kitaplarnı elastı şeklinde Qırımğa kirsetmek ve olarnı anda taqdim etmek, amma bu kelecekke planlar», – dey Yelena Pavlova.
Kitapta mevzuatı boyunca bölüngen dört bölük bar: içtimaiy, siyasiy metnler, sevgi ve turmuş «seyaatlar, asret ve Qırım çiberekleri» aqqında eserler.
«Bu novellalardan ibaret olğan Qırım sanki çurçhela ya da yalıda satılğan pahlavadan kibi yapışaq izlerni qaldıra. Olarnı şimdi közyaşlardan farq etmegen deñiz suvunıñ tuzu boza», – dep aytıla cıyıntıqnıñ annotatsiyasında.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırım boyunca silâlı insanlar şeer ve qasaba kirişlerinde blok-postlarnı tiklemege devam etip, bunı terrorizmge qarşı talimlerniñ keçirilmesi ile añlatalar.
Bunı Qırım.Aqiqatqa qırımtatar areket faali, Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiya reisi Zair Smedlâyev bildire.
«Farqlı malümatqa köre, bu er şey 10 kün devam etecek. Noqtadan noqtağa yürip, blok-postlarnı tikleycek, maşinalarnı, insanlarnı teşkerecekler. Olarnıñ arasına Ukrainada sıq olğanlar, qırımtatarlar kire», – dedi o.
Onıñ malümatına köre, aprel 2 künü Kezlev, Canköy ve Aqmescitte, qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan yerlerde tintüvler keçirilgen edi.
Böyle areketler ealini qorquta. Yarımadada arbiy aktivlikni içtimaiy ağlarda da faal sürette muzakere eteler. Qullanıcılardan biri aytqanı kibi, saba arbiyler sığınaqlarnı qaza, yollarda arbiy maşinalar yüre, silâlı insanlar yol boyu ketkenlerni tintey.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, aprel 2-de saba Seyit Eli (Juravki) köyünde politsiya blok-postlarnı tiklep, qırımtatar timsalleri ile maşinalarnı teşkermege başladı.


text:
Qırımlı advokat Edem Semedlâyev bildirgenine köre, noyabrniñ 8-nde Bağçasarayda keçirilgen tintüvden soñ tutulğan Seytumer Seytumerovke nisbeten Rusiye kodeksiniñ memuriy qabaatlav maddesindeki «Natsizm timsalleriniñ propagandası ya da açıq numayışı»na istinaden memuriy protokol tizilmekte.
Semedlâyev bu aqta Facebookta bildirmekte.
«Seytumer Seytumerovke nisbeten Rusiye Memuriy qabaatlav Kodeksi 20.3 maddesiniñ 1 qısmına istinaden memuriy protokol tizilmekte», – dep yaza binağa keçirilmesine ruhset berilgen Semedlâyev.
Seytumerovnıñ sözlerine köre, oña biñ (413 grivna civarında – QA) ile eki biñ (826 grivna civarında – QA) ruble arasında bir ceza kesilebile ya da qabaatlanmasına sebep olğan eşyanıñ musadere etilmesinen beraber, on beş küngece memuriy apis cezası berilebile.
Noyabrniñ 8-nde Bağçasaray, Eski Qırım ve Aqmescit rayonınıñ Şumhay (Zareçnoye) köyünde yaşağan faaller ve cemaatçılarnıñ evlerinde tintüvler ötkerildi.
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, tintüvler Seytumer Seytumerov (Bağçasaray), Alimdar Belâlov (Eski Qırım) ve Eldar Kantemirovnıñ (Şumhay –Zareçnoye köyü) evlerinde keçirilgen. Seytumerovdan ğayrı er kes artıq raat areket etmesi mümkün.
«Qırım birdemligi»cemaat teşklilâtı bildirgenine köre,evinde tintüv keçirilgen qırımlı Seytumer Seytumerov politsiya şubesine alıp ketkenler.
Rusiyeli küç idareleri şimdilik bu hususnen bağlı açıq izaat bermey.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, FSB yarımadada muntazam surette, jurnalist, faaller ve qırımtatar cemaat erbaplarını sorğulay, Ukraina tarafdarı, muhalefetçi olğan vatandaşlarnen diniy azlınlıq temsilcileriniñ evlerinde tintüvler keçirip, apiske ala. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç idareleriniñ bu areketleri siyasitnen bağlı, dep saya.


text:
Fevralnıñ 26-nda qayd etilgen Qırım ve Aqyarnıñ işğalge qarşı tirenüv kününede ukrain göñüllieri yarımada üzerinde, şu cümleden Ermeni Bazar şeerinde üç biñge yaqın vatanperver yazılarınen varaqa taşlap çıqtılar.
Bunıñ Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri haber etti.
Onıñ malümatına köre, varaqalarnı baracaq yerine «Leleka» pilotsız uçaq alıp barğan. Varaqalarda böyle yazılar edi: «Qırım bu Ukraina», «Tirenüv bitmedi. Beraberlikte yutacaqmız!», «Siziñ kelecegiñiz bizim qolumızda».
Qırım.Aqiqatnıñ mühbirine «Snigur» şartlı isminen «Leleka» pilotsız uçaqnıñ uçucısı bildirgenine köre (telükeli olğanı içün adıın aytmay), pilotsız uçaq Rusiye PVO sistemalarına baqmadan vazifesini muvafaqiyetnen yapıp, qaytqan.
«İşğalciler def olsunlar. Qırım sakinlerine ise sabır», – dedi göñülli.
Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününde yarımada ve Herson ile memuriy sıñırda Ukraina ve qırımtatar bayraqlarını yelpirettiler.
Qırım ve Aqyarnıñ işğalge qarşı tirenüv kününide Hersonda merkeziy meydanda qırımtatar halqınıñ bayrağını köteridiler.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, fevralnıñ 26-nda, cuma künü, Qırımnıñ işğalden azat etilüvi ve reintegratsiyası içün yapılğan tedbirler aqqında ferman imzaladı.
Fevralnıñ 26-nda Qırım MC ve Aqyarnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününde Ukraina TİN halqara toplulığını Rusiyege qarşı siyasiy ve sanktsiyalar tazyığını quvetleştirmege davet etti.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova feralnıñ 26-nda Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ işğaline qarşı tirenüv kününde, Qırımnıñ qaytarıluvı oğrunda küreş devm ete, dep qayd etti.
ABD prezidenti Joe Biden, Vaşington Ukraina Qırımınıñ Rusiye tarafından işğaline iç bir vaqıt ray olmaz, dep bildirdi.
Amerikanıñ Devlet kâtibi Entoni Blinken, ABD Rusiyeni Qırımnıñ işğalini toqtatmağa çağırğanını bildirdi.
Fevralniñ 26-nda cemaatçılıqnıñ teşebbüsi ile «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» qayd etile. 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçken edi. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, hususan «Rus birligi» firqası çıqtı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ başı Sergey Aksenov dey ki, «Qırım inkişafınıñ temeli halq birligindedir».
Bu aqta onıñ Rusiye ve Qırımda noyabr 4 künü qayd etilgen Halq birligi kününe hayırlav sözlerinde aytıla.
«Biz em quvanç, em kederde birliktemiz. Bunı Mısır kökü üzerinde olğan deşetli felâket tasdiqladı. Halq birligi Rusiyeniñ, Qırımnıñ zemaneviy tarihiy şaraitlerinde inkişaf temelidir».
Qırımnıñ rusiyeli başı dey ki, «Qırım baari vaqtında çeşit millet vekilleri aqlarını birlikte qorçalay edi» ve, Aksenovnıñ degeni kibi, «ukrain işğalini toqtattı».
Aksenovnıñ sözlerine köre, Qırım «iqtisat ve içtimaiy saalarda müsbet neticelerge irişti».
Halq birligi Künü – Rusiye devlet bayramı. 2005 senesinden noyabr 4-de qayd etile.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Kiyev – Fevral 6-dan 7-ne keçer gecesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Herson temsilciligi binasında patlav yüz berdi. İlk malümatlarğa köre, belgisiz şahıslar ofis qapusına granata atqanlar. Meclis adiseni Rusiyege qoltutqan küçlerniñ teraktı dep saya. Ekspertler seslendirgen malümatqa köre, yarımada mahsulat qamaçavından zarar körgen tuccarlarnıñ alâqası da ola bile.
Patlav Meclisniñ Herson ofisinde gece saat ekilerde yüz berdi. Patlav sesinden uyanğan yerli sakinler politsiyanı çağırğanlar. İçki işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi ki, patlav neticesinde mağaz qapusı zarar kördi, kimse yaralanmadı. Ücüm vaqtında ofiste kimse yoq edi.
«Uquq qoruyıcılar adise yerini diqqatnen baqıp çıqtılar. Teşkerüv vaqtında ekspertler RGD-5 granatasına ait parçalar, alqa ve prujinanı tapqanlar», – dep bildire İİN.
Politsiya ilk hulâsağa köre adiseni terakt olaraq tanıp, Ukraina Havfsızlıq hızmetine (SBU) muracaat etti. SBU Herson yolbaşçılığınıñ matbuat hızmeti şimdilik izaat bermedi, amma Qırım.Aqiqatnıñ mühbirine soñra malümat berecegini vade etti.
Meclis binasındaki patlav Hersonda ilk degildir. 2015 senesi sentâbr 30-da bu şeerde yerleşken Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi binasında patlav yüz bergen edi. O adiseni de terakt olaraq tanıdılar. Qabaatlılar alâ daa tapılmadı. SBU Herson vilâyeti idaresiniñ matbuat hızmeti bildire ki, bu iş boyunca taqiqat devam ete, faqat prezident temsilciligi ve Meclis binasındaki patlavlar arasında bağ barmı bildirilmey.
Rusiye izi
Herson şeeri Meclisiniñ reisi İbragim Suleymanov da bunıñnen razı.
«Qayd etem ki, terroristik akt bu, yaramazlarnıñ işi degil. Adamlarnı, yerli sakinlerni, belki de, qırımtatar faallerini qorquzacaq olalar», – dep fikirlerinen paylaştı Suleymanov Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ zanınca, patlav Qırımnıñ Ukraina nezareti altına qaytmasına qarşı çıqqan Rusiyege qoltutqan küçlerniñ işi ola bile.
Herson Meclisiniñ sabıq reisi Asan Aliyev de aynı fikirde. Onıñ aytqanına köre, bunıñ kibi şeyler Geniçesk rayonında da ola bile, anda qırımtatarlar çoq.
«Er şey ola bile, rayonımız pek tınç da degil. Öyle bir vaqıtta yaşaymız ki, er şeyni beklemek mümkün. Bu örnektir, ebet, muqayt olmaq kerekmiz», – dedi Aliyev.
Onıñ aytqanına köre, Qırım ile sıñırı olğan qıtaiy Ukrainada Rusiyege qoltutqan bir çoq insan yaşay, bu sebepten regiondaki vaziyet zordır.
«Bizler mümkün olğanı qadar qarşı çıqamız, teşviqat keçiremiz. Bizim vilâyetimizde böyle bir şey kesen-kes kerekmey», – dep ayttı Aliyev.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov emin ki, Hersondaki patlav – Rusiyege qoltutqan küçlerniñ işi.
«Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reberligi yüz bergen adiseni Rusiyege qoltutqan küçlerniñ Ukraina cenübinde, şu cümleden Herson vilâyetinde vaziyetni kerginleştirmek maqsadı ile yapqan provokatsiyası olaraq tanıp, Ukraina uquq qoruyıcı organları cinayet şartları, sımarış bergenlerni ve yerine ketirgenlerni yaqın vaqıtta ögrenecegine ümüt ete», – dep yazdı Çubarov Facebook saifesinde.
Versiyalar
Qırım Rusiye akimiyetiniñ vekilleri Hersondaki patlavğa quvanğanlarını gizlemey. Baş nazir muavini Ruslan Balbek bildirdi ki, granata Meclisniñ «olmaycaq areketlerine» cevap olaraq atıldı.
«Hersonda vilâyetni Meclis hızmetçilerinden temizlemek içün partizan areketi başlana. Adiy sakinler para talap etken ve aydutlıq yapqan Cemilev insanlarınıñ aydut areketlerinden boldurğanlar», – dedi o.
Ukraina siyasetşınasları Hersondaki adisenen bağlı farqlı fikirlerni seslendireler. Misal olaraq, «Free Crimea» leyhasınıñ müellifi Taras Berezovetsniñ fikirince, patlav ticaret qurulışlarınıñ işi ola bile. Meclis teşebbüsi ile başlağan mahsulat qamaçavı Qırımğa mal taşığan tuccarlarğa maddiy zarar ketirdi.
«İşğal etilgen topraqlarğa mal taşıp kâr qazanğan eki tarafnıñ taşıycıları da ola bile. Olarnıñ qamaçavdan sebep zararları on million dollarnı teşkil ete», – dep ayttı Berezovets Qırım.Aqiqatqa.
Siyasetşınasnıñ fikirince, ücüm mesüliyetini kimse boynuna almadı. «Ticaret zıddiyeti olğanda kimse aytmaz, çünki ticaret qurulışınıñ sımarışı bar, olarnıñ siyasiy talapları olmay», – dep qayd etti siyasetşınas.


text:
Qırımtatar milliy areket yetekçilerinden biri Ahtem Çiygoz, Aqmescitniñ apishanesinde bulunıp, qırımtatarı Ervin İbragimovnıñ esir etilmesinden bir yıl keçkeni munasebetinen mektüp yazdı. Mektüpniñ metinini Çiygoznıñ ömür arqadaşı Elmira Ablâlimova Facebookta paylaştı.
Çiygoz, 12 yıl evelsi İbragimovnen tanışqanını hatırlay, onıñ Meclis azası ve Bağçasaray şeer şurasınıñ deputatı vazifesinde yapqan areketi aqqında tarif ete ve onıñ siyasiy faaliyetini «başqalar içün örnek» olaraq tanıta.
«İç bir zaman bir de bir imtiyazlar aqqında tüşünmey edi, teşebbüsçi edi, oña bir şeyler rica etseñ, o «yoq» aytıp olamay edi», – dey Çiygoz.
Çiygoznıñ sözlerne köre, İbragimovnıñ esir etilmesi içün işğal etilgen Qırımnıñ Rus akimiyeti mesül.
«Halqımız içün bu ağır künlerde Ervin, mertlik ve cesaret kösterip, öz siyasiy faaliyetini devam etti. Bizim semetdeşlerimizge qarşı cinayet işlegen aydutlarnıñ areketleri içün bütün mesüliyet Rusiye akimiyetine asıladır! Halqımızğa qarşı cinayet yapmaq içün olar öz tamam böyle insanlarnı seçeler, halqınıñ ürmetini ve itibarını qazanğan tamam böyle adamlardan qorqalar!» –dedi Çiygoz.
Bağçasarayda qırımtatarı Ervin İbragimovnıñ qaçırılmasından bir yıl keçkeni munasebetinen mayısnıñ 24-nde evi yanında dua merasimi yapılacaq.
Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayısnıñ 24-de Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından qaçırıldı. Video nezareti kamerası Rusiye yol inspektorları urbasında eki adam İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa oturtqanını qayd etti.
Qırım işğalinden soñ yarımadada insanlarnıñ, ekseriyeti qırımtatarlarnıñ, ğayıp olma adiseleri sıqlaştı. Bunen beraber Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komiteti tasdiqlay ki, «qırımtatarlarnıñ büyük sayıda ğayıp olması qayd etilmey».
Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ tahminlerine köre, insanlar Rusiye akimiyeti ya da onıñ kontroli altında bulunğan taqımlar tarafından qaçırıla bile. Qırım akimiyeti insanlarnıñ ğayıp olmasını tanıy, amma onıñ alâqası bar olğanını inkâr ete.


text:
«Kommunistı Rossii» firqasınıñ Qırım cumhuriyet bölügi komitetiniñ birinci kâtibi Leonid Graç Aqmescitte Franko adına kitaphane adınıñ deñiştirüvi boyunca teşebbüsni «hastalarnıñ müsibetke ketirecek saçmalığı» olaraq adladı. Bunıñ ile o, bu Qırım Anayasasınıñ qaba bozuluvı olğanını tüşüne.
Bunı Graç Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında añlattı.
«Başta ukrain teatrniñ (ukrain) serevasını aldılar, soñra rus teatrniñ, soqaqlarnıñ adlarını deñiştirmege başladılar, şimdi ise – kitaphaneler. Qırımda faqırlıq, işsizlik, yoqsullıq. Qırımda, qayda baqmasañ, er yerde qabarcılıq, olar ise bu kibi olmaycaq areketler ile oğraşalar. Hastalarnıñ saçmalığıdır», – dey Graç.
Onıñ fikrine köre, kitaphane adını deñiştirmek teşebbüsi ile çıqqanlar «Qırım Anayasasını qaba sürette bozalar».
«Anda üç tilniñ teñ olğanı ilân etile: rus, ukrain ve qırımtatar. Yani, til, medeniyet, tarihiy medeniyetler özara bağlıdır. Böyle şeylerni yapmaq olurmı? Franko endi mot degilmi? Bu şekilde areket etmek mumknünmi? Belâğa ketirecekler», – dep yekün çekti kommunist.
İ.Ya.Franko adına universal ilmiy kitaphanesi» qırım cumhuriyet müessiseniñ adı deñişecek. Yañı yılnıñ başlanmasınen kitaphane faaliyetine «Qırım universal ilmiy kitaphanesi» Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet bücet medeniyet müessisesi olaraq devam etecek.
Şimdi ukrain yuridik şahıs olğan Franko adına ilmiy kitaphane yoq etilmekte. Yañı şahısınıñ Rusiye uquqiy alanında qayd etilmesi soñuna daa yetmedi, haber ete neşir.
İşğal etilgen Qırımda eki teatrniñ adını endi deñiştirdiler. Böyleliknen, Aqmescitte Qırım Akademik Ukrain muzıkalı teatri endiden «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet akademik muzıkalı teatri» ola, Gorkiy adına Rus akademik drama teatri ise – «Qırım akademik drama teatri» dep adlana.
Qırımtatar akademik muzıkalı-drama teatri de öz adını deñiştirip, devlet müessisesi olacaq.


text:
Qırımda yaqın künlerde ava suvuması beklenile. Yarımadada ava arareti martnıñ 25-inden soñ qızıp başlaycaq, dep Qırım gidromettsentrniñ hadimi Raisa Stepanovanıñ sözlerinden bildire “Krıminform”.
“Şimdi Qırımnıñ bazı yerlerinde tuman ve bulutlılıq. Demek, bugün ava biraz suvacaq. Kündüz ava arareti 6-11 derecede olacaq. Yarın aqşamğa yaqın Antantik tsiklon yaqınlaşacaq. Gece 0-dan aşağı 3 dereceden başlap - 0-dan yuqarı 2 derecege qadar olacaq. Kündüz ise ava pek deñişmeycek - 7-12 derecede olacaq. Aqşamğa yaqın yağmur yağa bile”, - dedi Stepanova.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ fikirince, qırımtatarlar işğal vaziyetinde birleştiler, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti ile işbirlik tutqanlar ise özüne Rusiyede ev qıdıralar, bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Beklemegenimiz qadar halq birleşti. Halq böyle qıyın vaziyetlerge oğrağanda kâr elde etmege istegen işbirlikçiler de peyda ola. Elbet de, eskiden SBU (Ukraina havfsızlıq hızmeti), şimdi de FSB (Federal havfsızlıq hızmeti) tarafından desteklengen ve qırımtatarlarnı bölmek maqsadı ile çalışqan küçük gruppalar bar – az sayıda olğanlar Krasnodar ülkesinde ev qıdıralar, çünki bunıñ soñu kelecegini bileler», – dep ayttı Cemilev.
Hatırlatamız, iyül ayınıñ başında Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi ki, qırımtatarlar prokuratura hadimleriniñ dörtte biri qırımtatarlar ola.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl onıñ bu aytqanlarını izaatlap, Qırım akimiyeti qırımtatarlar oña qoltutqanını köstermege tırışqanını kösterecek ola. Bu laflar kerçek ile aynı degil, dep qayd etti Nariman Celâl.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı («Avropa birdemligi» fraktsiyası) Mustafa Cemilev öz doğğan kününde noyabrniñ 13-nde online körüşüv keçirmege niyetlene.
Cemilevniñ resmiy Facebook saifesinde berilgen malümatqa köre, böyle körüşüvni koronavirus pandemiyası şaraitlerinde 77 yaşını tebriklemek istegen er kes qoşulsın dep teşkil etmege qarar alındı.
«Mustafa ağanı şahsen tebriklemek istegen bir çoq insan onnen nasıl körüşeceklerini aytmamıznı istey. Ne yazıq ki, bu yıl, COVID-19 şaraitlerinde, şahsiy subet formatında dost körüşüvleri bile imkânsız körüne. Lâkin zemaneviy tehnologiyalar sayesinde Mustafa ağanen ZOOM-körüşüvini keçirmege planlaştıramız, vatandaş, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar diasporasınıñ vekilleri, farqlı memleketlerde yaşağan aq qorçalayıcılarnıñ online tebriklemeleri mümkün olacaq», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, ZOOM-körüşüvi noyabrniñ 13-nde Kyiv saatınen 14:00-da başlanacaq. Körüşüvge qoşulmaq içün evelden qayd olmaq kerek.
Noyabrniñ 13-nde Mustafa Cemilev 77 yaşını tolduracaq. Soñki altı yıldan berli o, Qırımğa kirip olamay. Qırım işğalinden soñ Rusiye yarımadağa kirişini yasaqladı. Yasaq 2019 senesi aprelniñ 19-nda bitti, lâkin Cemilev kene de Qırımğa qaytıp olamay.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Rusiye elçisi Mihail Zurabovnıñ Ukrainağa qaytması Rusiyeniñ memleketler arasında tolu diplomatik munasebetler ğayrından tiklenmesine azırlığını qayd ete.
Bunı Federatsiya Şurasınıñ spikeri Valentina Matviyenko cumaertesi künü TVTS telekanalında «Pravo znat» yayınında bildirdi, dep haber ete RİA Novosti.
Bunıñnen beraber, onıñ aytqanına köre, Ukrainada siyasiy ve iqtisadiy buhrannı Rusiyesiz al etmek imkânsızdır. «Bizler Ukraina akimiyeti ve yañı saylanğan prezidentiniñ aqıl ferasetine ümüt etemiz», – dep qayd ete Federatsiya Şurasınıñ spikeri.
Matviyenko Poroşenkonıñ buhrannı al etüv meselesini Avropa Birligi ve AQŞ ile muzakere etmek niyetini hayal dep adladı.
Malüm olğanı kibi, fevral 23-de Zurabov «Ukrainada vaziyet kerginleşkeni sebebinden ve üküm sürgen vaziyetniñ er taraflı talili içün» Moskvağa çağırılğan edi.
İyün 7-de Ukrainadaki Rusiye elçisi Petro Poroşenkonıñ inauguratsiyasında iştirak etti.
Moskva dey ki, elçiniñ Ukrainağa qaytması – «müsbet bir işarettir»
Rusiye elçisi Mihail Zurabovnıñ Ukrainağa qaytması Rusiyeniñ memleketler arasında tolu diplomatik munasebetler ğayrından tiklenmesine azırlığını qayd ete.


text:
Altı yıl devam etken Qırımnıñ Rusiye işğaline baqmadan, qırımtatarlar Ukraina vatanperverleri olıp qala, dep bildire Qırımtatar Milliy Meclisi.
«Qırım işğaliniñ altı yılı qırımtatar halqınıñ ve çeşit millet Qırım sakinleri büyük qısmınıñ iradesini qırmadı. Olar Ukraina devletine sadıq ve öz toprağına vefadar qala, Rusiye işğalcilerine qarşı zorbalıqsız barışıq tirenüv aktsiyalarını teşkil ete», – dep aytıla Meclisniñ Rusiye işğaline qarşı Qırım tirenüv künü munasebetinen azırlağan beyanatında.
Beyanatta qayd etilgenine köre, Qırımda «yarımada sakinlerine qarşı kütleviy cinayetler, hususan öldürüv, hırsızlav, ğayıp oluv, siyasiy sebepli taqipler, ayırım, aqsımlav, tecavuz, apiske aluvlar, malümat berilmesine irişmek içün işkence ve sert yanaşuv, psihiatrik hastahanelerge qapatuv, mecburiy avuştıruv ya da Qırımdan sürgünlik yapıla».
Qayd etilgenine köre, Meclis Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ icra-temsiliy organı olaraq ve Qurultay qırımtatar halqınıñ temsiliy organı olaraq «Ukrainada tamır halq olğan qırımtatar halqınıñ yekâne milliy idare organları ola ve qırımtatar halqı adından aytmaq ve onıñ menfaatlarını Ukrainada, şu cümleden Qırımda temsil etmek aqqı tek olarğa ait».
Meclis, «Ukraina devletine sadıq qalğan» qırımtatar halqına ve yarımadanıñ bütün sakinlerine teşekkürler bildirip, Qırımnıñ işğalden qurtarılması içün küreşmege devam etecekler, dep işandırdı.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ içtimaiy ağlarda yazğanına köre, o zamannıñ adise-vaqiaları «yarımadanıñ taqdirini belgilegen külminatsion kün» oldı.
Qırım.Aqiqat Radiosında «Rusiye Qırımda. Tirenüvniñ 6 yılı» marafonı başlandı. O, 14:00-ğa qadar (Qırım diñleyicileri içün 15:00-ğa qadar) devam etecek. Marafon Ukrainada fevralniñ 26-nda qayd etilgen Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününe bağışlana.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
ATR telekanalınıñ müdiri, Qırımnıñ «erzaq qamaçavı»nıñ teşebbüsçilerinden biri Lenur İslâmov yarımadağa malnı ketirgenlerniñ cedveli peyda olacağı aqqında bildire.
Bu aqta o Herson vilâyeti «Çonğar» kiriş noqtasında Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, yaqında işbu cevdel tilizilip, aşkâr etilecek.
İslâmov işğal etilgen Qırımğa Hersondan qatnağan taksi aydavcılarınıñ ilerideki işi ile bağlı bazı planlarnı qayd etti.
«Qırımğa kirecek qıta taksileriniñ mahsus belgisi olacaq. Belgisi olmağanlar – kiremez», – dedi o.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov qamaçav teşkilâtçılarınıñ areketlerini takbih etti ve aqılları yerine kelecegine ümüdini bildirdi. Onıñ aytqanı kibi, Qırım akimiyeti ukrain malınıñ yoq olması neticesinde fiyatlarnıñ köterilmemesini taqip etecegini qayd etti.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
İyülniñ 10-nda Sankt-Peterburgda başlağan Rusiye-Türkiye cemaat forumında Rusiye ilhaq etken Qırım vekillerine qoşulmağa izin berilmedi. Bu aqta «RİA Novosti» Rusiye agentligi haber ete.
Rusiye kontrolindeki «Qırımnıñ daimiy temsilciligi yanındaki halqara-uquqiy meseleler boyunca işçi gruppanıñ» reberi Aleksandr Molohovnıñ agentlikke bildirgenine köre, o, Sankt-Peterburgğa barıp, «tedbir teşkilâtçılarınıñ davetinen Qara deñiz yanı problemlerinen bağlı Qırım cemaatınıñ fikirlerini bildirmek kerek edi».
«Faqat bu ve diger meseleler boyunca tolu munaqaşa, ğaliba, olmaycaq – soñ daqqada Türkiye tarafı (Rusiye tarafından ilhaq etilgen – QA) Qırımdan er angi delegatnıñ iştirakini imkânsız tanıdı, bu şaşırdı ve yazıqsındırdı», – dep bildire Molohovnıñ aytqanlarını «RİA Novosti».
Rusiye Federatsiya Şurasınıñ ilhaq etilgen Qırım azası Olga Kovitidi, onıñ malümatına köre, Sankt-Peterburgdaki beşinci Rusiye-Türkiye forumında Qırım vekilleriniñ iştirakine qarşı çıqqan «Türkiye tarafını» takbih etti. Bu aqta senatornıñ matbuat hızmeti bildire.
«Türkiye yatırım, mudafaa, gaz, turizm saalarında memleketimiznen olğan munasebetlerini faal sürette inkişaf ettirgen Rusiyeniñ müim tış ticaret ortağı olğanına baqsañ, Türkiyeniñ Qırım fikirleri şaşırta, – dep bildirdi Kovitidi. – Qırım eyyeti azalarınıñ beşinci Rusiye-Türkiye forumında iştirakini imkânsız sayğan Türkiye tarafınıñ fikiri medeniy dünyada qabul etilemez ve takbih etilmeli».
Senatornıñ fikirince, Türkiye tarafınıñ areketleri Rusiye-Türkiye munasebetlerine menfiy tesir ete.
Beşinci Rusiye-Türkiye forumı bugün Sankt-Peterburgda başladı. Türkiye tarafınıñ işbu tedbirde Qırım vekilleriniñ iştirakine dair açıq izaatları yoq.
Fevral ayında Türkiye Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin ile Odesada yapqan matbuat konferentsiyasında Türkiye Ukrainanıñ topraq bütünligi ve sıñırlarnıñ deñişmeycegine qoltutıp, qırımtatarlarnı qoruycaq, dep bildirgen edi. Onıñ qayd etkenine köre, Ankara «Qırım ilhaqını takbih ete ve iç bir vaqıt onı tanımaycaq».
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Moskva Türkiyedeki Rusiye elçisi Andrey Karlovnıñ öldürüviniñ artında kim turğanını bilmek kerek, dep ayta.
Putinniñ aytqanına köre, bundan sebep cinaiy iş açıldı, Rusiye vekilleri taqiqatta iştirak etmek içün Ankarağa yol alacaq.
Tışqı işler nazirligi, Tışqı istihbarat hızmeti ve FSB yolbaşçıları ile körüşkende Pütin Karlovnıñ öldürüvini Suriyedeki zıddiyetniñ al etilmesini bozacaq provokatsiya dep adladı, dep haber etti Kremlniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov.
Rusiye Tışqı işler nazirliginiñ vekili Mariya Zaharova «Rossiya 24» telekanalınıñ yayınında Moskva elçiniñ öldürüvini terakt olaraq tanığanını aydınlattı.
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Rusiye elçisiniñ öldürüvini takbih etip, «provokatsiya» dep adladı.
«Türkiye ve Rusiye munasebetleriniñ eyilişmesiniñ bozulmasına yönelgen provokatsiya olğanını bilemiz», – dep ayttı Erdoğan öz izaatında.
Türkiye akimiyeti Rusiye elçisini Ankarada mahsus politsiya bölüginde çalışqan kişi öldürgenini tasdıqladı. Politsiya ücüm etkenini atıp öldürdi.
Rusiye elçisi Andrey Karlov Ankaradaki Zemaneviy sanatlar merkezinde oğrağan ücüm vaqtında alğan yaralardan can berdi.
Ateş açılğanından daa 3 kişi yaralandı.


text:
Rusiyege boysunğan Aqyar gubernatorınıñ vazifelerini vaqtınca eda etken Dmitriy Ovsânnikov şeer pedagog işçileri konferentsiyasında iştirak etti. O, Aqyar tasil nizamı inkişafı boyunca iş vazifelerinden ocalarnıñ aylıqları köterilmesini de qayd etti.
«Menim tarafımdan eñ çoq diqqat müessiselerniñ maddiy-tehnikiy bazasınıñ qaviyleştirilmesi, ocalarnıñ aylıqları seviyesiniñ köterilmesi, yañı obyektler quruvına ayırılacaq. Hususan, Kazaçya buhtada mektep quruvı bu seneniñ soñuna qadar bitirilmek kerek. Bunen beraber, 5-6 obyekt 2017-2018 seneleri leyha yapılması ve nevbetteki para ayırılması boyunca planlarğa kirsetilecek», – dep bildire Ovsânnikovnıñ sözlerini şeerniñ ameldeki memuriyet saytı.
Bütün Rusiye cemaat fikri ögrenüvi merkeziniñ sorav neticelerine binaen, rusiyelilerniñ üçte birinden ziyade oca zenaatını prestij olmağanını saya, ve aman-aman yarısı (42 fayız) belley ki, oca aylığı yahşı yaşamağa imkân bermey. 2014 senesi soravdan keçken kişilerniñ 29 fayızı ocalarnıñ maddiy amansızlığını qayd etti.
Avgust 20-de Rusiye ükümeti yolbaşçısı Dmitriy Medvedev ocalarnıñ aylığınen bağlı vaziyetni «uyğun» olğanını ayttı, pedagoglarnıñ vaziyeti kerginleşkenini ise mümkün olmağanını qayd etti.
Avgust başında Medvedev, Dağıstanlı ocanıñ kiçik aylıqlar aqqındaki sualge cevap berip, pedagoglarğa ya «bizneske barmağa», ya «boyun egmege» tevsiye etti. Mayıs ayında, Qırım sakinleriniñ kiçik pensiyağa şikâyetlerine cevap berip, nazir ilân etti ki, devlette para yoq, ve olarğa «dayanmağa» çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Yaltada yanvarniñ 14-nden fevralniñ 2-ne qadar 950 sakin yañı koronavirus yuqunçına qarşı «Sputnik V» Rusiye aşısını yaptırdı, dep haber ete Kreml kontrolindeki şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
Qayd etilgenine köre, 50 kişi – Yaltanıñ Rusiye şeer memuriyetiniñ hadimleridir.
«Eali polikliniklerde aşı ola. Yaltalılar qısqa müddet içinde koronavirus yuqunçından qorunsın dep, şeer poliklinikasınıñ iş vaqtı arttırıldı ve insanlar raatlıq künleri bir 08:00-dan 20:00-ğa qadar qabul etile», – dep bildire şeer memuriyetiniñ sağlıq müessiseleri ile işbirligi sektorınıñ müdiri Natalya Berezovskayanıñ aytqanlarını matbuat hızmeti.
Yalta akimiyeti Alupka ve Gurzufta da aşı yapmağa planlaştıra.
«Şimdi anda aşı saqlamaq içün kerekli şaraitler yaratıla», – dep aytıla haberde.
Yanvar ayında Qırımdaki akimiyet işğal etilgen yarımadada 6152 insanğa Rusiye aşısı yapıldı, dep bildirdi.
Qırım akimiyeti yarımada sakinlerine COVID-19 «Sputnik V» Rusiye aşısını yaptırmağa teklif ete. Qırımnıñ Sağlıq nazirligi qayd etti ki, aşı «istekke köre» eki etapnen yapıla. Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ baş nazir muavini Yelena Romanovskaya Rusiyeniñ koronavirus aşısı kimlerge yapılmaycağı aqqında tarif etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye Federatsiyası ükümetinde bazarertesi künü Qırımdan 1944 senesi sürgün etilgenler içün mesken aluv imtiyazlarını muzakere etecek olalar.
Rusiye matbuat vastaları bildirgeni kibi, işbu sual ükümet toplaşuvınıñ kün tertibine kirsetilgen.
«Qanun leyhasına köre, Qırım MSSC territoriyasından qanunsız sürgün etilgen vatandaşlar ya da olarnıñ soyları (bita, qartbaba, baba, ana, aqay, apay, balları, torunları, qardaşları) içün mesken aluv imtiyazları berile bile», – denile qanun leyhasında. Bundan evel işbu qanun leyhası Rusiye ükümetiniñ mahsus komissiyası tarafından desteklengen edi.
Qanun leyhasınıñ müellifleri degeni kibi, şimdi bir 40 biñ öyle insan bar.
Ukraina Yuqarı Radası noyabr 12 künü «Qırımtatar halqınıñ genotsidi aqqında» qarar leyhasına rey berdi. Zaruriy 226 deputattan 245 qol tuttı.
Qırımtatar halqı 1944 senesi mayıs 18 künü yarımadadan mecburen sürgün etildi. Sovet akimiyeti bunı «qırımtatarlarnıñ Ekinci cian cenki vaqtında natsist Almaniya ile işbirlikte buluması» ile añlattı. 1989 senesi SSCB Yuqarı Şurası sürgünlikni qanunsız ve cinaiy tanıdı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aprel 4-7 künleri Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ maruzacıları Mariluize Bek ve Kristin Zelenkova şarqiy Ukrainada insan aqlarınıñ bozulması ve zıddiyetniñ siyasiy aqibetlerine dair maruza azırlamaq içün Ukrainada bulunalar.
«Qırımtatar Milliy Meclisi, halqara ve diplomatik toplulıq, vatandaş cemiyeti ve kütleviy haber vastalarınıñ vekilleri, insan aqlarınıñ bozulmasınıñ şaatı olğan insanlarnen körüşüvler keçirilecek», – dep aytıla haberde.
PACE maruzacıları Yuqarı Radanıñ reisi Vladimir Groysman, tışqı işler ve içki işler nazirleri, em de siyasiy fraktsiya ve PACE ukrain eyyetiniñ azalarınen körüşecek olalar. Mariluize Bek ve Kristin Zelenkova Kyivden ğayrı, Dnepropetrovsk ve Mariupolni ziyaret etecekler.
2016 senesi aprel 18-22 künleri Strasbourgda Avropa Şurası parlament assambleyasınıñ baar sessiyasında şarqiy Ukrainada insan aqlarınıñ bozulması ve zıddiyetniñ siyasiy aqibetlerine dair maruza muzakere etilecektir.
Fevral 4-te Avropa parlamenti Rusiye işğal etken Qırımda qırımlılar, hususan, qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarınıñ bozulmasını takbih
etip, bunıñnen bağlı rezolütsiyanı qabul etti.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımadada insan aqları bozulmağanını bildire.
Qırımtatar resurs merkezi mart ayı devamında Qırımda aq ve serbestlik bozulmasını 68 kere qayd etti. Merkez Qırımda insan aqlarınıñ bozulması artqanını bildire. Fevral malümatına binaen, 40 bozuv qayd etilgen edi. Tintüv, yaqalav, qorquzuv, çeşit türlü yasaqlar Qırımda adiy bir şeyge çevirildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba «Qırım platformasınıñ» sammitini Qırım sakinlerine uquq ve azatlıqlarını qaytarmaq içün bir yol adlandırdı. Bunı o Twitter saifesinde yazdı.
«Qırım platforması, Qırımdaki insanlarğa tasilden din serbestliginece aqlarını qaytarmaq içün bir yoldır. Em de halqara bank sistemalarını qullanmağa, mahkemelerge mülkiyetini qorçalamağa, vizasız rejiminden faydalanmağa, öz telekanlanı ve öz ükümetini saylamağa imkân berecek», – dep yazdı Kuleba.
Mayısnıñ 20-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım platforması» sammitine 30 memleketniñ vekilleri kelecek, dep ayttı. Onıñ bildirgenine köre, Rusiye «Qırım platformasını» pek ağır yanaşa.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar «Dom»telekanalınıñ yayınında Ukraina Tış işler nazirligi avgustnıñ 23-nde olacaq «Qırım platformasında» iştirak etecegini tasdıqlağan memleket sayısını aydınlatmağa daa planlaştırmay, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, bu qarar Rusiye tirengeni içün qabul etildi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım ükümetiniñ başı Yuriy Gotsanük, Qırım şeer ve rayonlarında çoqqatlı evlerde kirişlerniñ dezinfektsiyasını yapıp başlağanlarını tasdıqladı.
"Podyezdlerniñ ilâclamasını başladıq. Bu daa keçken afta buyurılğan edi, onıñ içün tezleştirmelimiz", - dedi o.
Bundan ğayrı Gotsanük, dezinfektsiyasını daa yapılmağan yerlerde sade püskürticilerni almağa teklif etti.
"Bir on dane alıñız. Kirişlerniñ dezinfektsiyasını tez ve keyfiyetli yaparsıñız. Aluşta bu yolnen ketti", - haber etti o.
Martnıñ 24-nde Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımda altı yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep ilân etti. Daa evel Qırımnıñ Rusiye akimiyeti ilk COVID-19 hastası bar dep tasdıqladı.
Penkovskayanıñ bildirgenine köre, koronavirusnen hastalanğan qırımlı Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki Rusiye keçiş noqtasından keçkende Frenkistanğa barğanını gizledi.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bu aqta hromadske.tv saytında bildirile.
Olarnı Lenin İçki işler nazirliginiñ rayon bölügine ketirdiler, mında olar «ekstremizm boyunca komissiya» ile subetleştiler. Soñki malümatqa köre, jurnalistlerniñ sözlerini, pasport malümatlarını ve telefon nomeralarını yazıp, yolladılar.
Bazar künü, iyün 22-de, Aqyarda Nahimov meydanındaki mitinginiñ canlı yayınlavını çıqarğan vaqıtta, jurnalist ve teleoperatorğa mitingniñ esli başlı iştirakçileri tarafından qabaatlar atılmağa başladı. Olarnı Qırım vaziyetiniñ yañlış aydınlatuvda qabaatlay ediler. Polis hadimleri jurnalistlerni Lenin rayon bölügine ozğardılar.


text:
Rusiye akimiyeti Qırımnıñ 2015 senesi bücetini bir qaç yılğa uzatmağa qarar aldı. 2015 senesi Qırımnıñ inkişafı boyunca yekâne programmağa 373 milliard yerine, 100 milliard ruble ayıracaqlar.
Rusiye Maliye nazirliginiñ malümatına köre, endi aqçalarnı seneler devamında berecekler: 2016 senesi – 134,6 milliard, 2017 – 138,4 milliard.
Qırım işleri boyunca Rusiye naziriniñ muavini Andrey Sokolov qayd etkeni kibi, Maliye Nazirligi Qırımnıñ inkişafını İnvestfond boyunca keçirmek içün bu aqçanı birden bermege istey edi.
«Böyleliknen Maliye nazirligi aqçanı toplamaq istey, ileride nasıldır bir meseleler çıqsalar bile, Qırım masrafları saqlanır», – dedi o.
«İnvestfondnıñ qullanuvı boyunca ğaye muzakere etilse de, ondan vazgeçmege qarar alındı», – dediler matbuat hızmetinde.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, Ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırımtatarı olğan ukrainalı yırcı Jamala qırımtatar milliy lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevni noyabrniñ 13-nde Kyiv şeer devlet memuriyetiniñ Kolonnıy salonında keçirilgen tantanalı merasimde hayırladı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, Jamala birinciler sırasında Mustafa Cemilevni hayırlap, «Meni ğamdan azat eyle» qırımtatar yırını icra etti.
«Mustafa ağamıznı can-yürekten hayırlayım. Uzun-uzun ömürler tileyim. Bizni er daim quvandırsın», – dedi Jamala ve Mustafa Cemilevni quçaqladı.
Malüm ki, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko noyabrniñ 13-nde 75 yaşını toldurğan qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevni şahsen hayırlap, Azatlıq Nişanını berdi.
Mustafa Cemilev, Rusiye ve Qırımda siyasiy sebeplerden tutulğan qırımlılarnıñ balalarına yardım etmege çağırğan edi.
Cemilev, «Qırım» Vaqfı» hayriye teşkilâtınıñ esabına para yollap, «Qırımlı siyasiy mabüslerniñ balalarına yardım» dep yazmağa rica etti.
Mustafa Cemilev, qırımtatar halqınıñ aqları oğrunda küreşip, halqınıñ ürmetini ve qırımtatar milliy lideri statusını qazandı.
1966-1983 seneleri devamında o, altı kere apiske alınğan edi. Yedi kere mahküm etilgen Cemilev «sovetler qurumını aqaretlegen fikirleri» içün 15 yıl apiste yattı. 1975-1976 seneleri Omsk apishanesinde 303 kün açlıq narazılığını tuttı. 1986 senesi azatlıqqa çıqtı.
1991 senesinden 2013 senesine qadar Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi edi. Mustafa Cemilev – III-VII çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı. 2014 senesi noyabr ayından berli – VIII çağırılış Ukraina halq deputatıdır.
2014 senesi avgustnıñ 20-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ №657/2014 fermanı esasında Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi olaraq tayin etildi.
Mustafa Cemilev Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.


text:
Yanvarnıñ 29-nda Ukrainada 4685 yañı koronavirus hastası qayd etildi (ORDLO ve işğal etilgen Qırım ve Aqyarsız – QA).
Bu aqta Ukraina Sağlıq saqlav naziri Maksim Stepanov öz Facebook saifesinde haber etti.
Keçken künü 1906 adam hastahanege yatqızıldı, 11317 tedaviylendi ve 149 öldi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Yanvarnıñ 29-nda Ukrainada 41781 test yapılğan.
Pandemiya başlağanından Ukraina qıtasında 1 216 278 adam COVID-19-ğa oğrağan, 1 014 658 tedaviylengen, 22 628 ölgen.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Noyabr 27-de saba Aqmescitte ilk qar yağdı. Ava arareti sıfırdan aşağı 3 dereceni teşkil ete, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qırımnıñ «fevqulâde vaziyetler nazirligi» yarımada sakinleri ve musafirlerini cumaaqşamı künü ava bozulacağı aqqında tenbiyeley.
Bu aqqında malümat nazirlikniñ saytında derc etildi.
«Qırım Cumhuriyeti boyunca gidrometeorologiya boyunca Regional merkeziniñ malümatlarına köre, noyabr 27-de kündüz Qırımda küçlü qar, tuman, yollarda buz olması beklenile», – aytıla beyanatta.
Qurtarıcılar aydavcılarğa muqayt olmağa ve müim olmağan bir ziyaretlerden vazgeçmege tevsiye eteler.
Devlet avtoispektsiyası Qırım aydavcılarına maşinanıñ qış köpçeklerini qoymağa tevsiye ete.


text:
Noyabr 10 cümaaqşamı künü Ukraina iç işler nazirniñ muavini Sergey Yarovoy ve Milliy Politsiya yolbaşçısınıñ birinci muavini Vadim Troyan hadimler taqımına regional yolbaşçılarnı taqdim ettiler. Bunı ükümet sitesi bildire.
Böylece, Qırım Muhtar Cümhuriyeti ve Aqyar şeheriniñ Milliy Politsiya baş idaresiniñ yolbaşçısı 58 yaşındaki Anatoliy Bahçivanci oldı. Bundan evel o Ukraina Milliy Politsiya yolbaşçısınıñ iş teminleme departamentinde mesleatçı vazifesinde bulundı.
Ondan ögüne Milliy Politsiyanıñ Qırım boyunca baş idaresiniñ yolbaşçısı İçki işler nazirliginiñ Alupka ve Kezlev şeer idareleriniñ sabıq yolbaşçısı İvan Katerinçük edi, lâkin o istifağa ketti.
2015 senesi iyün 16 künü Ukraina İçki işler nazirligi Qırım Muhtar Cümhuriyeti boyunca mahsus İİN idaresini teşkil etken edi. Müessisenıñ merkezi Odessada yerleşe.


text:
ABD Devlet departamentiniñ Ukraina meseleleri mahsus vekili Kurt Volker istifağa ariza berdi. Bu malümatnı Amerika kütleviy haber vastaları, hususan CNN ve New York Times, aydınlattı, sentâbrniñ 27-nde ise Arizona ştatınıñ Universiteti tasdıqladı, anda Volker tedqiqat merkeziniñ yolbaşçısı ola.
Şimdilik Kurt Volker ve Beyaz Saray bu malümatnı ne inkâr eteler, ne de tasdıqlaylar, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Kurt Volkerniñ adı ABD prezidenti Donald Trumpnıñ kelecek prezident saylavlarındaki raqibi ola bilecek Joe Bidenniñ tedqiqatını rağbetlendirmek maqsadınen yañı Ukraina akimiyetine yapqan basqısına dair şikâyette qayd etile.
Menbanıñ malümatına köre, Volker, Trumpnıñ advokatı Rudi Culiani ile subetleşip, ABD milliy menfaatları içün «zararnı sıñırlamağa» tırıştı.
Volker 2017 senesinden berli ABD Devlet departamentiniñ Ukraina meseleleri mahsus vekili vazifesinde buluna.


text:
Kyiv şeeriniñ yolbaşçısı Vitaliy Kliçko «Eurovision» yarışınıñ ğalibi Jamalağa Vladimir Kliçkonıñ Tyson Fury ile uruşından evel Ukraina gimnini icra etmege teklif etti, uruş iyül 9-da Britaniya Manchesterde olacaq. Bunı o, mayıs 17-de Jamalağa körüşüvde ayttı, dep haber ete Kyiv şeeri devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
«Sen Moskvada Volodya Povetkin ile uruştan evel gimnni ayttıñ. Mence, bu sefer de bu büyük timsal olacaq», – dep qayd etti Kyiv şeeriniñ yolbaşçısı.
«Jamala onıñ için şeref olacağını ayttı», – dep aytıla matbuat hızmetiniñ haberinde.
«Devlet ve şeer için daa yahşı reklamanı uydurmaq zor», – dep qayd etti Vitaliy Kliçko Jamalanıñ ğalebesi aqqında aytqanda.
Jamala 1944 senesi qırımtatar halqı sürgünligini añlatqan «1944» yırınen mayıs 15-ke keçer gecesi İsveçiyanıñ paytahtı Stockholmde olıp keçken «Eurovision» yır yarışınıñ finalında ğalebe qazandı. Ekinci yerni Avstraliya, üçünci yerni Rusiye aldı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Jamalağa «Ukraina halq artisti» unvanını berdi.


text:
Noyabr 15, salı künü BM Baş assambleya komiteti Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozulması boyunca rezolütsiyanı baqacaq. Dekabrde bu rezolütsiya BM Baş assambleyasında baqılacaq. Vesiqanıñ ameliy canlanması olaraq Qırımğa insan aqlarınıñ bozuvlarını taqip etecek nezaret eyyeti yollanılmaq mumkün. Bunı vesiqağa qol tutmaq içüm BM ofisine kelgen Ukraina temsilcileri bildire. Ukrain eyyetiniñ erkânına deputat, qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev te kire. «VOA» efiride o bu rezolütsiyadan ve umumen Birleşken Milletler Teşkilâtından ne beklegenini añlattı.
Bizim vazifemiz – mümkün olğanı qadar çoq devletniñ bu Rezolütsiyağa qol tutqanlarını teminlemek
– BM Baş assambleyasınıñ Üçünci komiteti muzakere etecek bu Rezolütsiyasında Qırımnıñ işğal etilgen topraqlarında insan aqlarınıñ qaba bozuvları aqqında söz yürsetile. Bu sırada – apis etüvler ve tintüvler, insanlarnıñ öldürilmesi, totalitar terroristik rejimniñ pekitilmesi. Talaplar arasında – insan aqlarınıñ vaziyetine qıymet kese bilecek halqara nezaret teşkilâtlarınıñ yiberilmesi. Men bellesem, bu Rezolütsiya qabul etilecek, kelecek ay ise o BM Baş assambleyasında muzakere etilecek.
Bizim vazifemiz – mümkün olğanı qadar çoq devletniñ bu Rezolütsiyağa qol tutqanlarını teminlemek. Men añlayım, bazı memleketer azmı-çoqmı Rusiyege bağlılar, bazı memleketlerde ise insan aqlarınıñ vaziyeti Qırımdaki vaziyetke beñzey, meselâ Şimaliy Koreyada, – böyle devletler bizim Rezolütsiyamızğa qoltutacaqlarını tahmin etmege ağırdır. Rusiyenen aralarını bozmağa, kerginleştirmege istemegen devletler, bese-belli, sadece bitaraf qalacaqlar. Fikirimce, öyle ya da böyle, yarın Rezolütsiya qabul etilecektir.
– BM missiyası çalışıp başlasa, siziñ fikiriñizce, onıñ erkânı ve iş tertibi nasıl olacaq? Bu missiyadan ne bekleysiñiz?
Men pek ümüt etem ki, BM missiyası yiberilecek, lâkin özüm pek te emin degilim
– Bügün endi işğalniñ 659-ci künü. Bu vaqıt devamında işğal etilgen topraqlarğa serbest missiyalar, qaide olaraq, yiberilmey edi – ya da evelden añlaşıp Rusiye Federatsiyası içün uyğun olacaq vesiqalarnı azırlaycaq gruppalar yiberile edi. Men pek ümüt etem ki, BM missiyası yiberilecek, lâkin özüm pek te emin degilim. Bu missiya yiberilse de, ketişat böyle olacaqtır: olar, esasınen, işğalci akimiyetniñ vekillerinen, işbirlikçilernen körüşeler ve olar işğal etilgen topraqlarda neqadar «bahtlı» ayat sürgenlerini añlatalar, ters fikirlerni ise anda seslendirmege pek telükeli. Anda diqqatlı olıp çalışmağa kerek olacaq: bu bir ya da eki künlük iş degildir.
– Dünya yetekçileri ve ukrain siyasetçileri umumen, Qırım Ukrainağa nevaqıt qaytacaq sualine, cevap bermemege tırışalar: yılar, onyıllar aqqında aytalar. Siz bu meselede ne tüşünesiñiz, nevaqıt Qırım Ukrainağa qaytmaq mumkün?
Biz mıtlaqqa Qırımnı azat etermiz – ve sadece Qırımnı degil, Rusiye ve onıñ teşkil etken gruplar tarafından bizim devletimizniñ Şarqında işğal etilgen bütün topraqlarnı da
– Rusiyeniñ arekelerini ve alını kimse evelden añlap olamay: belki bu aqşam, ya da belki bir afta soñra, belki daa bir vaqıt... Er şey Allahnıñ emirinde. Qaide öyle ki, tecavuz – onı yapqan memlekette yekünlene. Men bellesem, biz mıtlaqqa Qırımnı azat etermiz – ve sadece Qırımnı degil, Rusiye ve onıñ teşkil etken gruplar tarafından bizim devletimizniñ Şarqında işğal etilgen bütün topraqlarnı da. Elbette, muddet meselesi tek Ukrainanen bağlı degil – biz, elbette ki, elimizden kelgenini yapacamız – lâkin dünya toplulığı, ileri devletlerniñ de areketleri pek emiyetli. Şimdi sanktsiyalarnı red etmek kerekligi, olarnıñ zararlı olğanları aqqında söz yürsetken siyasetçiler, menim fikirimce, basiretsiz siyasetçilerdir: şimdi ücüm etkenge qarşı şiddetli tedbir alınmasa, soñra daa ağır esaplaşma olacaqtır, ve sadece maddiy cetten paalıca degil de, insanlarnıñ canları ile fiyat kesilecektir. Biz basiretli siyasetçilerge ümüt etemiz.
– New-Yorkta olğanıñız arada, Qoşma Ştatlarnıñ yañı saylanılğan prezidenti Donald Trump ya da onıñ yaqınlarından birisinen subetleşmege niyetli degilsiñizmi? O Qırım aqqında bir-qar keskin beyanat seslendirgen edi.
– Trump degen edi ki, sanki o Qırımda referendum keçirilgenini eşitken edi, sanki Qırım ealisi özü işğal astında yaşamağa istedi, lâkin, men bellesem, bu onıñ habersiz olğanından sebep aytılğan edi. Bellesem, onıñ etrafında olğanlar oña birlgi bererler. Cumhuriyetçiler firqası er zaman Ukrainanı demokratik firqadan daa ziyade destekley edi, onıñ içün ümütsiz degilmiz. Yañı saylanılğan prezidentniñ etrafından birisinen ciddiy körüşüvler daa keçirmedik, lâkin niyetimizde bar. Cumhuriyetçiler arasında bizim, John McCain kibi, pek itibarlı insanlarımız bar, olar vaziyetni pek yahşı añlaylar, – biz olarnen körüşüp, noqta-i nazarımıznı añlatacamız.


text:
Euro-2016 kvalifikatsiyasınıñ netice yarışında Ukraina ve İspaniya cıyma taqımları arasında futbolda ukrain tarafı Avropanıñ çempionına 0:1 esabı ile yutturdı.
Kiyevdeki «Olimpiyskiy» stadionında olıp keçken matç golunı 22-nci daqqada Mario Gaspar kirsetti.
Böylece, ukrain cıyma taqımı Euro-2016 yarış cedvelinde üçünci yer ala. Ukraina diger yedi taqım ile (evde ve noyabrde memleketten tış) oynacaq.
İspaniyalılar ise çempionat yollamasını aldı. Ukrainada taqımnıñ baş idmancısı Visente del Boske taqımnıñ yedek erkânınıñ oyuncılarını sınap baqtı.
İspaniya Kiyevde 2012 senesi Avropa çempionatında ğalebe qazanğan edi. O vaqıt furia roja İspaniya cıyma taqımı İtaliya ile oyunda ğalip çıqıp, çempion oldı.


text:
Qırım.Aqiqat Radiosı, cumaertesi künü, sentâbr 21-inde birinci yayınından keçken 4 yılnıqayd ete. Bütün bu vaqıt devamında Kyiv studiyasından alıp barıcılar, ilhaq etilgen yarımadanıñ sakinlerine Qırımda ve onıñ tışında olğan müim vaqialar aqqında haber ete edi.
"Siz "Qırım.Aqiqat" yayınını diñleysiñiz - bu Azatlıq Radiosı ve birinci Ukrain radiosınıñ beraberlikte yapılğan leyhası" - bu sözler doğru 4 yıl evel canlı yayında ilk sefe yañğıradı. Ondan berli qırımlılar, iş künlerinde er saba ve aqşam olarnı eşite.
Bazareetesinden cuma kününece saat 8:00-de efirde "Sabalar hayır, Qırım!" saba tok-şousı seslene, aqşam saat 18:30-da ise "Qırım aqşamı" yayını. Er cumaertesi üç yayın çıqa: "Oleksandr Yankovskiynen Qırim aftası", "Musafir vaqtı", "Krımskiy.Parmezan".
Qırım.Aqiqat Radiosınıñ jurnalistleri, qırımlılarğa yerli matbuattan bilinmeycek malümatnı yetkize: tsenzurasız haberler, mesuliyetli fikir paylaşuvı, meselelerniñaçıq muzakeresi.
Qırım.Aqiqatnıñ rus tilli saytı 2014 senesi martnıñ 25-nde, ukrain tilli ve qırımtatar tilli saytları ise aprel ayınıñ başında çalışıp başladı.
Radio Free Europe/Radio Liberty akimiyet tarafından matbuat serbestligi sıñırlanğan ya da şimdilik cemaat yaşayışınıñ norma seviyesine kelmegen memleketlerniñ sakinlerine muracaat etip, demokratik qıymet ve institutlarnı ileriletmege istey. Radio Svoboda jurnalistleri yerli kütleviy haber vastalarında olmağan malümatnı bere: tsenzurasız haber, mesüliyetli fikir, meselelerniñ açıq muzakere etilmesi.
Beş yıl içinde Azatlıq Radiosınıñ ukrain hızmetiniñ Qırım leyhasınıñ saytlarını 115 million oquyıcı ziyaret etti. Bizim esaplarımızğa köre, olardan dörtte biri qırımlı ola. Oquyıcılar 200 million saifeden ziyadesini baqtı. 2014 senesi noyabr ayında açılğan Qırım.Aqiqatnıñ YouTube kanalına 65 biñ insan abune oldı, 58 million kere video baqıldı ve baqılğan videolarnıñ aman-aman 250 million daqqası bar.
2014 senesi iyün ayından başlap Qırım taqımı er afta çıqqan eki unikal televizion programmasını azırlay – umummilliy ve regional telekanallar içün «Qırım.Aqiqat» ve halqara uyduda «Nastoyaşçeye vremâ» telekanalında ve Şarqiy Avropa ve Merkeziy Asiyanıñ 25 memleketten ziyadesinde uydu ağlarında çıqqan «Qırım.Aqiqat».
2015 senesi sentâbr ayında Qırım taqımı Qırım.Aqiqat Radiosını açtı. O, Qırımnıñ büyük qısmı, Ukrainanıñ cenübi-şarqına ve Rusiyeniñ Şimaliy Kavkaz dağ aldı rayonlarına 549 AM orta dalğalarında yayın yapa, 2017 senesi sentâbr ayından başlap ise Qırım.Aqiqat Radiosınıñ kanalı 105,9 FM dalğasında gece kündüz çalışa, onı Qırımnıñ şimali-şarqında diñlemek mümkün.
Qırım.Aqiqat büyük içtimaiy ağlarda da mevcut. Twitterdeki abunecilerimiz birinciler sırasında haber ala. Instagramda ise saytta tapıp olamaycaq fotoresimlerimizni paylaşamız, Facebookta ise eñ meraqlı munaqaşalar ola. «Vkontakte» ve «Odnoklassniki» saifelerimizge de kiriñiz. Eñ müim haberlerni Telegramda da er kün ala bilesiñiz.
2016 senesi Rusiye akimiyeti saytnı Qırımda blok etmege tırışıp başlamazdan evel Medialogiya Rusiye tedqiqat teşkilâtı Qırım.Aqiqatnı üç yıl devamında eñ çoq alıntı ketirilgen Qırımnıñ internet neşirleri sırasına kirsetken edi.


text:
Quran
Quran ya da Quran-ı Kerim (arapça أَلْقُرآن — el-Qur'an) İslâmda peyğamber Muhammedke Allahtan melek Cebrail vastasınen vahiyler şeklinde endirilgenine inanılğan muqaddes kitap. VII asırda kitap şekline ketirilgen. Quran Furqan, Kelâmullah, Kitabullah, Beyza adlarınen de añıla. Fatiha suresinen başlap, Nas suresinen soñuna yete.
Qurannı oqumaq savaplı iş ve ibadet olaraq sayıla. Bu muqaddes kitap özüne has oqulış tarzı – tecvit ile beraber nesilden nesilge keçip, künümizge qadar yetip kelgen.
BağlantılarDeñiştir
- Kur'an-ı Kerim (Arapça), (Türkçe)
- Al-Quran (Arapça), (İnglizce)


text:
Bağçasarayda bir kişilik piket keçirgeninden tutulğan Enver Mamutovnıñ ömür arqadaşı Aliye ve anası Zarema politsiya bölüginden yiberildi. Bu aqta Aliye Mamutova Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Bizni ne maqsadnen tutqanlarını öyle de añlap olamadım. Politsiya hadimine bizge advokatlar kelgenini haber etken soñ bizni aşağı tüşmege rica etip yibergenler. Amma bölükten daa çıqmadıq, bizden keri qaytmamıznı rica ettiler. Politsiya kapitanı Dilâver Suleymanov Rusiye qanunlarınıñ normalarını bozmaycağımızğa dair tenbi bermege istey, dep bildirdi. İmayeci bizni tutmağa aqları yoq dedi, tenbi ise poçtanen yollana bile. Neticede bir qabaatlav olmadı, bölükte bir buçuq saat qaldıq», – dep tarif etti Aliye.
Daa evel haber etilgeni kibi, Bağçasarayda Rusiye politsiyası bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqqan Zarema Mamutovanı ve Enver Mamutovnıñ Facebookta canlı yayında olğan ömür arqadaşı Aliye Mamutovanı tutıp aldı. «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgenniñ anası alğan yazuvlı şiarda «Oğlum terrorist degil. 17 yıl ne içün berildi?» dep yazılğan edi.
Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Enver Mamutovnı 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti, Ruslan Abiltarov, Remzi Memetov ve Zevri Abseitov 9 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi.
Mabüslerden iç birisi qabaatını tanımadı. Olar cinaiy işniñ «siyasiy sebepleri bar», dep qayd etti.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulıp, terrorizmde qabaatlandı. Olar, Rusiyede terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayıla.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Keçenlerde cemaatçılıqqa belli etilgen, Ukraina halq vekilleri saylavları qaidelerinen tanış olğanlar, köçip kelgenlerge nisbeten belli bir aqaretleyici maddelerni körgendirler. Şu yañı qaideler köçip kelgenlerni öz saylav aqqını tolusınen yerine ketirmekten marum eteler.
Bunıñ ikâyesi böyle başlana. Künlerde Merkeziy Saylav Komissiyası köçip kelgenlerge qaidelerni añlatmağa tırıştı: yañı yerde saylamaq içün, oktâbr 20 kününe qadar saylaycılarnıñ devlet reyetsrine muracaat etmeli, ariza yazıp, pasport bilgilerni qaldırmaq kerek. Aynı zamanda, qırımlılar saylav yerini deñiştergenlerini tasdiqlağan başqa vesiqalarnı köstermek kerekmeyler.
Bu ariza baqılğan soñ, vatandaşqa saylayıcınıñ şeadetnamesi berile. Bu soy saylayıcılar umum devlet çoq mandatlı saylav bölüginde firqa içün rey berip olurlar. Majoritar vekillerini saylamağa aqqından marum etileler.
Atta, televideniyede mahsus levhanı kösterip, Qırım yada antiterroristik operatsiyası keçken yerlerden tış yaşasañız, sizge tek bir bülleten berecekler, dep añlatalar.
Majoritar sisteması boyunca yerli vekiller saylanğanı içün olarnı tek yerliler saylay, dep ilâve ettiler. Başqa yerlerden köçip kelgenler ise, yerli cemaatçılıq sayılmay eken. Çünki şu yerlerde vaqtınca yaşaylar. Yani, olarnıñ reyi, yerli cemaatçılıqnı temsil etmey. Böyle etip, qırımlılarnı parlamentniñ 50%-nı saylamağa aqqında marum qaldırdılar. Amma, bu vekiller bütün devletniñ, em de köçip kelgenlerniñ taqidirni belgileycekler.
Merkeziy saylav komissiyasınıñ saylav ceryanına olğan munasebeti, qırımlılarnı yerli saylavlarda iştirak etmekten quru qaldıracağını köstere. Çünki bu saylavlar tek yerli cemaatçılıqnen bağlı.
Yerli qasaba ve şeerlerniñ yolbaşçılarını yerliler saylasa olur, amma bütün devlet aqqında söz yürütilgende, diskriminatsion bir tüs qoşulğanı duyala.
Merkeziy Saylav Komissiyası resmiy bildirmeden ğayrı, başqa isbatları da bar. Dnepropetrovsk ya da Harkov vilâyetlerinde Donbasstan köçip kelgenlerniñ sayısı çoq olğanını hatırlasaq, er şey birden añlaşıla. Şu vilâyetlerden köçip kelgenlerniñ yarısından tek bir qısımı Donetsk ve Lugansknıñ Ukraina terkibinde qalmasına qol tutalar, qalğanları ya ayırı cumhuriyetler sıfatında ya da Rusiyege qoşulmasını isteyler. Bu adamlar cedvel sisteması boyunca rey berseler, devlet siyasetine çoq tesir etmezler. Amma, ayırı bir regionda majoritar sisteması boyunca saylasalar, büyük bir rol oynarlar. Neticede, parlament terkibine kene de regionlar firqasınıñ vekilleri, Ukrainanıñ bütünligine qarşı çıqqanlar kirerler.
İşte, bunıñ içün Merkeziy Saylav Komissiyası bu kibi qaidelerni kirsetkendir. Ve Lvov, Kiyevge köçip kelgen qırımlılar da, cemiyetniñ bir parçası olıp ta, öz aqqından vazgeçmeliler. Bunı Ukrainanıñ kelecegi içün yapmalılar.
Nastâ Drozd, bloger, qırımlı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Qırımtatar faalli Reşat Ametovnıñ öldürüvi sebebinden Ukraina Baş Prokuraturası cinaiy işni açtı.
Bunı İnsan aqları boyunca Qırım alan missiyası bildire.
«Vefat etkenniñ ağası aytqanı kibi, politsiya Reşat Ametovnıñ yaqalanuvına alâqası olğan şahıslarnı taptı, amma ne içündir bugünge qadar olarnı kimse qabaatlap yaqalamadı. Aynı zamanda Reşat Ametovnıñ ağası bir ay devamında onı zarar körgen taraf olaraq belgilegen vesiqalarnı elde etip olamay», – dep bildire uquq qoruyıcı.
Bu sene mart ayında Reşat Ametovnı arbiy kiyiminde olğan belgisiz şahıslar tutıp aldılar. Öldürilgen Reşat Ametov cemiyette faal bir insan edi. O, «referendum»ğa öz qarşılığını bildirmek içün Qırım Nazirler Şurası binasına kelip, belgisiz şahıslar tarafından esirge alındı.


text:
Cumaertesi künü, iyülniñ 18-nde, qırımtatarlarğa qol tutuv aktsiyası vaqtında tutulğan Piter faali Vladimir Şipitsın Leningrad vilâyetiniñ Tahqiqat komiteti idaresinden kelmek şartınen yiberildi. Bu aqta advokat Anton Yupanov Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Faal sorğuğa çekildi ve «zarar körgen politsiya hadiminen» yüzleştirüv yapıldı.
«Şpitsın şübheli sayıla, qabaatlanmadı, kelmek şartınen yiberildi. Vladimir Şpitsınğa qarşı cinaiy dava (Rusiye Ceza kodeksiniñ 318-inci maddesine istinaden – politsiya hadimine qarşı zorbalıq qullanıluvı – QA) açıldı, tahqiqat tedbirleri keçirile. Tahmin etmekten vazgeçem», – dedi advokat.
Vladimir Şipitsın cumaertesi künü «Strategiya-18» faalleri Sankt-Peterburgda muntazam sürette keçirgen qırımtatarlarğa qol tutuv aktsiyası vaqtında tutuldı. Şipitsın tamğalı kölmekte, «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerine azatlıq» yazuvlı şiarınen ve Ukraina bayrağınen tura edi.
«OVD-İnfo» malümatına köre, politsiya hadimleri altı aktsiya iştirakçisini tuttı. Şipitsın tutulğanda tüşti, bayraqnıñ plastik tayağı politsiya hadiminiñ kepkasını tüşürdi.
«Mediazona» yazğanına köre, neticede Leningrad vilâyetindeki Tahqiqat komitetiniñ Gatçin idaresiniñ tahqiqat bölügi Rusiye Ceza kodeksiniñ 318-inci maddesine istinaden cinaif dava açtı – «akimiyet vekiline qarşı zorbalıq qullanıluvı».
Berilgen malümatqa köre, Şpitsın vaqtınca tutuv izolâtorına alındı, bazar künü ise onı sorğuğa çekmek kerek ediler.
«Strategiya-18» Rusiye teşebbüsiniñ faalleri er ay keçirilgen qırımtatarlarğa qol tutuv ve Qırımnı işğalden qurtaruv narazılıq aktsiyalarına çıqtı. Aktsiyalar Moskvada iyülniñ 18-nde keçirildi. Narazılıq bildirgenler Qırımda insanlar tutulğanını ve Rusiye işğali altındaki yarımadada qırımtatarlarnıñ vaziyeti aqqında yazuvlı şiarlar vastasınen hatırlattı.
Sankt-Peterburg ve Moskvada yaşağan Rusiye faalleri «Strategiya-18» müddetsiz aktsiyasına birleşken edi. Bu ad 1944 senesi mayısnıñ 18-nde olğan qırımtatar sürgünliginiñ künü ile bağlıdır. Er aynıñ 18-nde faaller soqaqlarğa çıqıp, işğal etilgen Qırım vaziyetini, insan aqları bozulğanını tarif eteler.


text:
Qaraçay-Balqar tili
Qaraçay-Balqar tili (öz adı: kъapaчaй-Maлkъap Tил / qaraçay-malqar til) - Kavkazda yaşağan Qaraçaylılar ve Balqarlarnıñ tilidir, Türkiy tillerniñ Qıpçaq gruppasına mensüp Qırımtatar tiline pek oşağan tildir. Qaraçay ve Balqar şiveleri bir-birine pek yaqın şiveler olğanı içün ortaq bir adnen de adlandırıla.
Elifbesi[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qaraçay-Balqar elifbesi
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Chodiyor Doniyorov and Saodat Doniyorova. Parlons Karatchay-Balkar. Paris: Harmattan, 2005. ISBN 2-7475-9577-3.


text:
İçtimaiy ağlarda qırımtatarlarnı ATR telekanalına qol tutmağa çağıralar. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, telekanal binasına gençler ve qartlar kele.
«Aqmescitliler, qırımtatarlar, acele paylaşıñız. Er kes SimSitiTrans ofisine kelsin. Hadimlerniñ ricasıdır. Olarğa yardım kerek. Yardımımız. Vaqıt kelgendir endi», – deyler içtimaiy ağlarda.
Bazarertesi künü, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında Qırımnıñ ayırıluvına qol tutqanlar ve Ukraina birdemligi tarafdarları arasında muqavemet-mitingi keçirilgen edi. Ekinci tarafnıñ esas qısmı qırımtatarları edi.
ATR qırımtatar telekanalınıñ haber siyaseti boyunca baş müdiriniñ muavini Lilâ Bucurova canlı yayınğa çıqıp, halqqa muracaatta bulundı. O, silâlı insanlarğa bazarertesi künü telekanalda tintüvni keçirmege izin bergen yerli akimiyet areketlerini takbih etti.
Vaqia yüz bergen yerge Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz da keldi. O, işbu vaqianı qırımtatarlarnı qorqutmaq içün bir usul olaraq adladı.
Bir qaç saatten videoarhiv ile server tutıp alındı. Şimdilik efirni yalıñız telekanalnıñ saytında ve sputnik ağında seyir etmek mümkün.
ATR hadimlerini tintüv sabağa qadar süre bilecegi aqqında tenbiyelediler.


text:
Rusiye kütleviy haber vastaları Qırımda Ukraina Mudafaa nazirligi içün «casuslıq yapmasında şeklengen» Dmitriy Dolgopolov ve Anna Suhonosova yaqalanğanınıñ videosını derc etti. Videonı Facebookta «REN TV Novosti» paylaştı.
Videoda Rusiye uquq qoruyıcıları Dolgopolov ve Suhonosovanı tutalar. Sorğuda Dolgopolov Rusiyeniñ gizli malümatını Ukraina Mudafaa nazirligine bergenini ayta.
Rusiyeniñ Federal havfsızlıq hızmeti sentâbrniñ 29-da Qırımda Ukraina içün casuslıq yapmasında şeklengen eki Rusiye vatandaşı yaqalanğanını bildirdi.
Ukraina Baş ştabınıñ spikeri Vladislav Seleznev Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, işğal etilgen Qırımda tutulğan Dmitriy Dolgopolov yarımada işğalinden evel Ukraina Silâlı Quvetlerinde arbiy hızmette bulunğan edi, 2014 senesi fevral-mart aylarında ise Rusiye ordusına keçti.
Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ matbuat hızmeti Qırım.Aqiqatqa şimdilik bir de bir izaat bermege azır olmağanını bildirdi.
İstihbarat idaresi Qırım.Aqiqatqa şimdilik izaat bermeycegini bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.