text:
Caz
Caz (inglizce jazz) — Amerika Qoşma Ştatlarında XIX-XX asırlarnıñ sıñrında, eziyetlengen, aqsız qalğan Afrika-Amerikalı eali arasında, Vatanlarından zorbalıqnen alıp çıqarılğan çoralarnıñ nesli arasında peyda olğan ve vaqıt ile tarqalğan bir muzıka sanatı çeşiti. Caz muzıkası tiliniñ has-hususiyetlerinden başta improvizatsiya, sinkopalı vezinlerge esaslanğan vezinonluq ve vezin fakturanı yerine ketirüvniñ unikal usullar taqımı - sving oldı. Rap ve reggae kibi, ananeviyen 'qara terililerniñ muzıkası' olaraq sayıla.
Istılanıñ tamırı[deñiştir | kodunı deñiştir]
Creollarda 'jazz' ( frenkçe chasser — avlamaq sözünden keledir) sözü avcılıq, em de eyecan, qozğalanuv manasını añlata edi. 1860 seneleri Cenübiy Amerika edebiy tilinde ‘jasm’ sözü peyda olıp, yükselüv, ilhamnı bildire. Biraz vaqıttan soñ onıñ yerine ‘jass’ sözü, em de fiili kelip, ‘tutmaq’, ‘qozğalanmaq” manasını añlata edi. Ket-kete sıqça ‘jaz around’ (dolaşmaq, seyaat etmek) ve ‘jazz up’ (şeñ alında bulunmaq) ibareleri qullanmağa başladı. Muzıka ıstılası olaraq, ‘jazz” sözü ilk sefer 1915 senesi New Orleans üslübinde çalğan beyazlılar çalğı taqımınen bağlı olıp peyda oldı, keççe - Tom Brownnıñ New Orleans orkestriniñ adında - ‘Tom Brown Dixieland Caz Bend’, bundan soñ ‘caz’ ıstılası Şimaliy Amerikada ve ondan da soñ bütün dünyada tez tarqala.


c: text/html

text:
Bu gece Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ İcra komitetiniñ azası Ervin İbragimovnıñ Bağçasarayda yaqalanmasını köstergen video internette peyda oldı.
Qırım mühbiri, «15 minut» saytınıñ muarriri Ayşe Umerova İbragimov ğayıp olğan yerine yaqın yerleşken tükandaki video kamera yazğan videonı Facebook saifesinde paylaştı.
«Onı, tahminlerge köre, Yol patrul hızmetiniñ hadimleri toqtadı, soñra onı mikroavtobusqa oturtmağa tırıştılar, o qaçmağa tırıştı, amma onı tuttılar ve maşnağa oturttılar. Soñra maşna Bağçasaray suv anbarı tarafına, ormandan keçip ketti», – dep añlattı Umerova.
Bundan evel Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bu gece ğayıp olğan Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ icra komitetiniñ azası Ervin İbragimovnıñ yaqalanmasını köstergen video bar olğanını bildirgen edi.
Mayıs 25-te, saba Bağçasarayda devlet şurasınıñ sabıq deputatı, Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ icra komitetiniñ azası Ervin İbragimov bu gece ğayıp olğanı aqqında bildirile edi. Onıñ maşnası yol ortasında qaldırılğan tapıldı. Ervin İbragimov mayıs 25-te Meclis azalarınen Sudaqqa barmağa niyetlene edi, o yerde qırımtatar faalleri mahküm etilecegi planlaştırılğan.
Qırım işğal etilgen soñ yarımada territoriyasında adamlar, hususan qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Bunen beraber, Rusiyege boysunğan Qırım taqiqat komitetinde «yarımadada qırımtatarlar kütleviy şekilde ğayıp olmağanını» bildireler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayonı Mirovoy mahkemesi aprelniñ 20-nde Qırım gazetiniñ baş muarriri Bekir Mamutovğa 4 biñ ruble para cezasını berdi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Bekir Mamutov Qırımtatar Milliy Meclisi añılğan BM Baş Kâtibiniñ maruzasını derc etkeni içün Rusiye Memuriy bozuvlar kodeksiniñ 13.15 maddesine istinaden qabaatlana.
«Bugünki mahkeme oturışuvında davanı baqmağa devam ettik. Yerli Roskomnadzor bölüginiñ yolbaşçısı keldi, fikrini ayttı, biz ise delillerimizni ketirdik. Birinciden, bu maqale degil, BM baş kâtibiniñ maruzası olğanını ve metinde Meclis Rusiye akimiyeti tarafından yasaqlandı dep aytılğanını qayd ettik», – dep ayttı Bekir Mamutov Qırım.Aqiqatqa.
O, imayecilerinen beraber mahkeme ükmüni şikâyet etmege niyetlene, dep bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi Mamutovnı taqip etken Rusiye akimiyetiniñ Qırımda yapqanlarını takbih etti.
2016 senesi Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi, soñra da Rusiye Yuqarı mahkemesi qırımtatarlarnıñ temsiliy organı olğan Meclisni yasaqlamağa qarar aldı. Onı Rusiye topraq bütünligine qast etüv ve insanlarnı qorquzuv manaçığınen ekstremist teşkilâtı dep tanığanlar. Meclis faaliyetini yasaqlav teşebbüsi işğal etilgen Qırımnıñ sabıq prokurorı ve Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı olğan Natalya Poklonskayağa aittir.
2017 senesi BM halqara mahkemesinde Ukraina Rusiyeni Ukrainadaki terrorizm tedbirlerine para bergeni ve qol tutqanı, em de Ukrainağa qarşı istilâ yapıp, ırqiy ayırımda iştirak etkeni sebebinden mesüliyetke çektirmek içün oña qarşı dava açtırdı.
Ukraina, BM Halqara mahkemesine muracaat etip, vaziyetniñ acele olğanına emiyet berip, vaqtınca tedbir almağa rica etti. 2017 senesi aprelniñ 19-nda mahkeme Ukraina talaplarınen bağlı Rusiyege qarşı muvaqqat tedbirlerini kirsetmege qarar aldı.
Vesiqada Rusiyeden Meclis faaliyetini yasaq etmek qararı ile qırımtatar halqınıñ menfaatlarını temsil etmesi mevzusında aq-uquqlarınıñ bozulmasını toqtatmağa ve işğal etilgen yarımadada ukrain ve qırımtatar tillerinde tasil berilmesini temin etmekni talap etti.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina Yuqarı Şurasında qırımtatarlarnıñ sayısı müim degil, olarnıñ qanun çıqarıcı teşebbüsinıñ nasıl olması, Ukraina qavmiy siyaseti ve tamır halqınıñ vaziyeti ile bağlı meselelerde oynacaq rolleri emiyetlidir, dep tüşüne qırımtatar milliy Meclis azası Eskender Bariyev.
Bunı o, öz Facebook saifesinde bildirdi.
«Mustaqil Ukraina tarihı devamında parlamentte Ukraina tamır halqınıñ eki, üç, bir vekili bar edi, amma bu yalıñız siyasiy añlaşmalar vastası ile yapıla edi», – dep yaza Bariyev.
Bugün, dey o, tamır halq siyasiy firqa olamaz, şunıñ içün Ukraina Yuqarı Şurasında onıñ temsilciligini yalıñız siyasiy añlaşmalar ile çezmege ve halqnı elektorat kibi tanımağa mümün degil.
«Şimdi qırımtatarlarnıñ büyük bir qısmı saylavlarda iştirak etmegenini köz ögümizge alsaq, olarnı öz cedveline qoşacaq bir siyasiy küç olmaycağını da tahmin etmek mümkün, yani Mustafa Cemilevniñ rağbeti olmasa edi, eminim ki, cedvelde qırımtatar temsilciligi aslında olmaz edi. Tamır halqnıñ temsilciligine devlet seviyesinde bir yanaşuv olmalı», – dey Bariyev.
Onıñ fikrine köre, qırımtatar halqınıñ temsiliy organına qanun çıqarıcı teşebbüsniñ taqdim etilmesi ğayet müim bir rol oynay ve qanuniy yollar ile çezilmeli.
«Misal içün, 2 ya da 5 deputat mandatı, qırımtatarlar qayd etilgen qırımtatar namzetlerinden öz vekillerini saylaylar, siyasiy küçler ise bu mandatlarğa iddia etmeyler. Soñra kim kimge ayaq çaldı degen sualler de olmaycaq», – dep tüşüne Meclis azası.
Noyabr 10 künü Ukraina Merkeziy Saylav Komissiyası saylavlarnıñ tam neticelerini aşkâr etecektir. Siyasiy firqalarnıñ cevdellerine üç qırımtatarı kirsetilgen edi, «Blok Petra Poroşenko» cedvelinde 5-nci yerde Mustafa Cemilev ve 71-nci Refat Çubarovnıñ namzetleri bar edi. «Narodnıy front» cedveline Ernest Suleymanov kirsetilgen edi.
Oktâbr 26 künü Ukrainada müddetten evel parlament saylavları keçti. Umumdevlet çoq mandatlı saylav bölüginde «Narodnıy Front», «Blok Petra Poroşenko» birincilikni qazandı. Soñra «Samopomiç», «Oppozitsionnıy blok», Radikalnaya partiya Olega Lâşko ve «Batkivşçin»a firqaları kete.
Qırımtatar milliy Meclisiniñ bir sıra temsilcileri ukrain siyasiy firqalarnıñ cedvellerinde Qırım tamır halqı vekilleriniñ az olğanı ile bağlı öz hoşnutsızlığını bildirgen edi. Qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarovnıñ cedveldeki yeri boyunca ğayet büyük açuv bar edi.


text:
Ukrainada taqiqat organlar Qırımda ukrainalılarnıñ aqlarını bozğan işğalci akimiyet vekilleri, mahkemeci, uquq qoruyıcı ve Qırımnıñ icra hızmet hadimlerine qarşı bir sıra cinaiy işler açtılar. İşbu işler boyunca qararlar ğıyabiy şekilde çıqarıldı.
Bu aqqında Adalet naziri Pavlo Petrenko oktâbr 23-te brifingde bildirdi.
Adalet naziriniñ bergen malümatına köre, cinaiy işler Ukraina cinaiy kodeksiniñ 109-ıncı ve 10-uncı maddeleri boyunca açıldı. Bu areketler anayasa qurumı, devlet akimiyetini zapt etüv, Ukrainanıñ topraq bütünligi ve mustaqilligini bozmaq maqsadında yapıla.
Bundan ğayrı, prokuraturağa cinaiy işler açılğan şahıslarnıñ Ukrainadaki mal-mülkini tevqif etüv aqqında muracaat berildi.
Pavlo Petrenkonıñ qayd etkenine köre, mezkür şahıslar içün cezanı belgilemek içün olarnıñ kelmesi de kerekmey.
Malüm olğanı kibi, Ukrainada ğıyabiy cinaiy taqiqat aqqında qanun mevcut. Oña binaen, devletke qarşı ve qabarcılıq cinayetlerni yapqan adamlar cezalana bile.
Onıñ aytqanına köre, al-azırda Qırımda saqlanıp, Ukraina vatandaşlarınıñ aqlarını bozğan şahıslar ep bir ceza çekecekler.
Adalet naziriniñ malümatına köre, yaqınlaşqan parlament saylavlarına baqmadan, ükümet yarımada problemlerinen oğraşmağa devam ete ve İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesinde bunıñnen bağlı mahkeme işlerini baqa.
Bundan ğayrı, Adalet nazirliginiñ yolbaşçısı dedi ki, Qırımnıñ Ukrainağa keri qaytarılması Ukraina akimiyeti içün eñ müim vazifelerinden biri qalmaq kerek.
2014 senesi mart 16-da Qırım ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında «referendum» olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Em Ukraina, em Avropa Birligi, em de Amerika Qoşma Ştatları işbu rey berüvni tanımadılar.


text:
İşğal etilgen Qırım akimiyeti qırımtatarlarnıñ iradesini yoq etmege tırışa.
Bunı RFI neşirine qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi.
«İşğalci akimiyet qırımtatarlarnıñ siyasiy iradesini yoq etmek içün çeşit ayırımlarnı qullana ve böyleliknen olarnı özüne boysundırmağa çalışa», – dedi Çubarov.
Böyleliknen o, oktâbr 22 künü qırımtatar faaliyetçi Tair Smedlâyevniñ yaqalanuvını izaatladı.
«Bu insannı, onıñ yaqın aqrabalarını yahşı bilem. Ve Smedlâyev Türkiyeniñ belli tarihçı İlbir Ortaylınıñ torunı olğanını da qayd etmek isteyim», – dedi Çubarov.
Qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüv ve yaqalanuvlar devam ete. Çarşenbe künü, oktâbr 22-de, Eski Qırımda politsiya hadimleri Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiya reisi, qırımtatar faaliyetçi Zair Smedlâyevniñ qardaşını Tair Smedlâyevni yaqaladılar. Maşinasını politsiya hadimleri taqip ete edi, oña toqtatmağa emir ettiler, soñra ise blok etip, özlerini tanıttılar. Soñra onı Aqmescitte Franko caddesinde vaqtınca bulunuv izolâtorına ketirdiler.
Hatırlatamız, keçken afta Qurman qasabasında eki qırımtatarnı yaqaladılar. Olarnı qırımtatar milliy lideri Mustafa Cemilevni mayıs 3 künü Ermeni-Bazarda qarşılav tedbiri vaqtında uquq qorçalayıcı organlarnıñ hadimlerine zarar ketirgenine qabaatlaylar. İnsanlarnı Rusiyeniñ FSB SİZOsında tutalar.


text:
Sentâbr 17-de saat 21.00-de Herson Şeer kününe bağışlanğan merasimler çerçivesinde Fedorov sailinde Slava bağçasında «Okean Elzi» gala-kontserti keçirilecek, dep bildire Herson vilâyeti devlet memuriyetiniñ saytı.
«Şeerimiz içün bu büyük kün bizge Ukraina bütün vatanperverleri içün ulu «Okean Elzi» taqımı keldi. Herson, bu unikal fırsatnen faydalanmağa – Svâtoslav Vakarçuknı canlı diñlemege istegen er kesni quvançnen qabul eter. Er kesni bu vaqiağa qoşulmağa davet etemiz», – dep ayttı Herson vilâyeti devlet memuriyetiniñ reisi Andrey Gordeyev.
«Okean Elzi», «Bez mej» («Sıñırsız») studiya albomına destek olaraq Mariupolde bedava kontsertnen başlanğan eki yıllıq dünya turnesini ömürge keçire.
İyün 11-de, cumaertesi künü «Okean Elzi» taqımınıñ solisti Svâtoslav Vakarçuk Lvovda keçirilgen kontsertte «Golos krayini» («Devlet sesi») teleşoudan öz şegirti Eskender İslâmovnen beraber «Obiymi» türküni qırımtatar tilinde yırladı.


text:
İyünniñ 14-nde Kyiv memuriy apellâtsion mahkemesi Ukraina Nazirler Şurasınıñ, Qırımnıñ memuriy sıñırından şahsiy eşyalarnıñ alıp keçilmesinen bağlı 1035 sayılı qararınıñ birincı maddesini qanunğa zıt ve küçsiz, dep tanıdı.
İnsan aqları boyunca Helsinki birliginiñ uquqçısı Maksim Timoçko Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, artıq Qırım sakinleri zapt etilgen Qırımdan esas Ukrainağa er angi sıñırlama olmadan şahsiy eşyalarını alıp keçebileler, dep bildirdi.
«Qırım sakinleri şahsiy eşyalarından, hususan Gümrük kodeksiniñ 370 maddesinde sıralanğanlardan ğayrı epsiniñ çıqarılması yasaqlanğan edi. Bizler bu qarar, Qırım sakinleriniñ mükliyetnen bağlı aq-uquqlarını sıñırlağanına şikâyet ettik», – dep izaatladı Timoçko.
İnsan aqları boyunca Helsinki birliginiñ Ukrainalı uquqqoruyıcıları Ukraina Nazirler Şurasınıñ, işğal altındaki Qırımdan şahsiy eşyalarnıñ alıp çıqılmasını yasaqlağan 1035 sayılı qararınıñ birincı maddesi qanunğa zıt olğanını tanılmasına irişken edi.
Kyiv daire memuriy mahkemesiniñ Ukraina Nazirler Şurasınıñ 1035 sayılı qararınıñ qanunğa zıt olğanını tanığan dava qararı, martnıñ 20-nde «Mahkeme qararlarınıñ yekâne devlet cedveli»nde derc etilecek. İnsan aqları boyunca Helsinki birliginiñ Ukrainalı uquqçısı Anna Rossamahina cemaat qabulhanesinde aytqanına köre, işbu qarar Qırım sakinleriniñ er şeyini taşıması ihtimalını ortadan alıp taşlay.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov, rubleniñ degerden tüşmesi sebebinden telâşlanmamağa ve valütanı topnen satın almamağa çağırttı ve bu "Qırımda mahsulatnıñ fiyatlarına tesir etmez" dep işandırdı
Bunı Qırım ve Rusiye mtbuatı bildire.
"Olacağı oldı. Cermay fiyatı barrel içün 40 dollarğa qaytır, bunı bütün agentliklerniñ analitikleri tahmin ete. Kimsege aşıqmağa kerekmey. Eminim, Rusiye iqtisadiyatı dayanır", - dedi Aksönov.
Ve o, "vaziyet kelecek eki aftada doğurlanacaığına" işanğanğanını ayttı.
Rusiye şirketleriniñ degerleri London birjasında keskin sürette tüşti.
Bunıñnen beraber halqara valüta bazarında (Forex) Rusiye rublesiniñ fiyatı bazareetesi künü keskin surette tüşti, dollar 75 ruble, yevro 85 ruble oldı.


text:
26 noyabrde Hayser Cemilevniñ Rusiyedeki 10 sanlı Astrahan apishanesinde apis müddeti soñuna yete. Qırımtatarlarnıñ milliy lideriniñ oğlu, muqaytsızlıqnen öldürüv yapqanında qabaatlanıp, Qırımnıñ işğalinden soñ Rusiye akimiyeti ve teşviqatçıları tarafından babasına basqı aleti olaraq qullanıla. Üç künden soñ, Rusiye qanunlarına köre, o azat etilmek kerek. Lâkin onıñ yaqınları ve advokatları beklenilmegen vaziyetlerden saqınalar.
Qırımtatar milliy lideriniñ oğlu üç künsiz üç yıl ve sekiz ay devamında azatlıqtan marum etile. 2013 senesi o, aileniñ dostu olğan Fevzi Edemovnı muqaytsızlıq ile öldürgeninde qabaatlandı. Onıñ cezası aqqında qararnı ukrain mahkemesi çıqara edi, yarımada işğal etilgen soñ ise Hayser Cemilev bir cinayet içün eki kere maküm etilgen oldı ve Rusiye apishanesinden keçmege mecbur qaldı. Bu meselede Qırım.Aqiqat daa evel yaza edi.
«Onıñ azat etilecegine qadar qalğan saatlerni esaplaymız»
Cumaertesi künü, 26 noyabrde, Hayser Cemilevge belgilengen ceza müddeti soñuna yetecek. Lâkin, Rusiye qanunlarına köre, onı, müddetniñ biteceginden ögüne soñki iş kününde, yani cuma künü, 25 noyabrde, yibermek kerekler. Mabusnıñ tuvğanları onı qarşılamağa ende azırlanalar.
Qırım.Aqiqatnıñ malümatına köre, onı anası ve ömür arqadaşı qarşılacaqlar. Olar 23 noyabrde Astrahange uçacaqlar.
Soñki aylar ve soñki aftalar bizge ağır keldi. Onıñ azat etilecegine qadar qalğan künlerni degil de, saatlerni esaplaymızSafinar Cemileva
«Menim içün bu pek eyecanlı an. Soñki aylar ve soñki aftalar bizge ağır keldi. Onıñ azat etilecegine qadar qalğan künlerni degil de, saatlerni esaplaymız. Ve niayet ende soñunace bekledik, yarın endi uçacamız. Ümüt etemiz, oğlumıznı hayırlısınen qarşılap alarmız, onı qucaqlarmız, öpermiz ve ömür devam eter», – dedi Qırım.Aqiqatqa mabusnıñ anası Safinar Cemileva.
Soñki kere o onı koloniyada eki ay evelsi körgen edi. Dey ki, oña apiste qolay degil: «Onıñ alı qanaatlendiricidir, lâkin zindan o zindandır. Ne deceñ? Bu onıñ içün büyük stress oldı. Endi onı iç bir maniasız yibereceklerine ümüt etemiz. O rus qanunlarına köre bütün müddetini keçirdi, albu ki bütün bu rus mahkemesi qanunsız edi».
Evlât bu evlâttır, o qadar körüşmemege ağırdır. Albu ki sovetler zamanında meni ögretken ediler, men ömrümniñ büyük qısımını yaqınlarımdan uzaqta keçirdimMustafa Cemilev
Hayserniñ tuvğanları onı apishaneden alıp Kyivke ketirecek olalar, çünki Qırımda oña qarşı rus uquq qoruyıcıları taradından basqı yapılacağından qorqalar.
Paytahtta öz oqlunı Mustafa Cemilev te bekley. «Elbette, bekleyim onı. Soñki sefer onnen 3,5 yıl evelsi körüşken edik. Evlât bu evlâttır, o qadar körüşmemege ağırdır. Albu ki sovetler zamanında meni ögretken ediler, men ömrümniñ büyük qısımını yaqınlarımdan uzaqta keçirdim», – dey qırımtatarlarnıñ lideri.
Qoruma «mahsus operatsiya» azırlay
Advokatlar ve uquq qorçalayıcılarnıñ fikirince, Hayser Cemilev Rusiyede esir olaraq, mahsus hızmetler ve yerli akimiyet tarafından babasına basqı yapmaq içün qullanıla, çünki babası Qırımnıñ işğaline qarşı çıqa. Qayd etmeli ki, Hayserniñ tuvğanları koloniyada onnen körüşmek içün ruhset almağa tırışqanda, Rusiye akimiyetiniñ tarafını tutqan haber vastaları iç bir zorluqsız mabus ile körüşe bile ediler, ve onıñ izaatlarını Mustafa Cemilevge qarşı propaganda filmlerinde qullana ediler.
Cemilevniñ özü de emin ki, bu onıñ siyasiy noqta-i nazarı sebebinden rus uquq qoruyıcıları Haysernen o qadar meraqlanalar. «Bu şübesiz öyledir, çünki Hayserniñ Ukrainadan tış çıqarılması – qanunsız areket edi. Soñ onı lagerde qıynap başladılar. 210 kün devamında onı çıqarmayıp, izolatörde tuttılar. Sovet akimiyeti vaqıtında bile öyle yapmay ediler. Olar (rus akimiyeti – QA) belley ki, onı bu şekilde qıynasalar, menden Rusiyege uyğun bir areketler köre bilecekler», – dep beyan etti Qırım.Aqiqatqa Mustafa Cemilev.
Bundan evel Astrahandeki Sovet rayon mahkemesi Hayser Cemilev içün üç yıllıq memuriy nezaretni tainledi, ve Rusiyeden tış çıqmağa yasaq etti. Bu sebepten advokatlar onıñ kerçekten azat etilmesi şübeli olğanınen raatsızlar.
«Soñuna qadar daa belli degil, cuma künü ne olacaq. Bu sebepten biz onı Kiyevke alıp ketmek içün «mahsus operatsiya» azırlaymız. Hayserge tainlengen memuriy nezaret buña keder etmek mumkün, ve onı Ukrainağa yibermey bileler. Lâkin o – Ukraina vatandaşı olğanı içün, onı Bağçasarayğa yollasalar, o anda, Rusiye qanunlarına köre, 90 künden ziyade qalıp olamaycaq», – dep qayd ete Mark Feygin.
Hayserge qarşı yañı sahte iş açılmaq mumkün. Bu sebepten Rusiye uquq qoruyıcıları oña irişip olmaycaqlarını teminlemege kerekNikolay Polozov
Bundan da ğayrı advokatlar, Hayser Cemilevge qarşı Rusiyede yañı cinaiy iş açılamaq mumkün olğanını da red etmeyler. «Hayserge qarşı yañı sahte iş açılmaq mumkün olğanını da köz ögünden çırmamaq kerekmiz. Meselâ, sanki o apishanede bir şeyler qırsızladı ya da bekçige ücüm etti demek mümkünler. Ya da, o azat etilgen soñ da provokatsiyalar yapılmaq mumkün. Birisi yanına kelip te, bir qurşun taşlasa – bu da onı yaqalamaq içün sebep olmaq mumkün. Bunı köz ögüne alıp, onıñ azat etilgeni vaqıtta, Rusiye uquq qoruyıcıları oña irişip olamaycaqlarını teminlemege kerekmiz», – dey Nikolay Polozov.
Hayser Cemilevniñ azat etilmesi içün imayeciler Ukrainanıñ Rusiyedeki konsullıq hızmetlerini celp etmege niyetliler. «Konsullar apishanege hızmet maşnalarınen kelecekleri beklenile, bu maşnalarda Hayser de yürecektir. Böyle maşnalar toqtatılmay ve teşkerilmey. Men ümüt etem ki, eñ azından bu – oña qarşı provokatsiyalar yapılmaycağına kefil olmaq mumkün», – tarif etti advokat.
Polozovnıñ sözlerine köre, Hayser Cemilevge Ukrainağa çıqmağa izin bermeseler, o Rusiyedeki Ukrain konsullığına ketirilecek, ve bütün problemli meselelerniñ çezilecegine qadar anda olacaqtır.
Oğlunıñ qaytacağında Mustafa Cemilev te emin degil. Böyle olmasa, qırımtatarlarnıñ lideri oğlunıñ azat etilmesini halqara müessiselerde talap etmege niyetli.


text:
Qırımda iyün 24 künü ermeni, bulğar ve yunanlarnıñ sürgünligi hatırasına matem tedbirlerini azırlaylar, haber etti »Rossiya segodnâ» radiosınıñ efirinde Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov.
Bunı Devlet komitetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Bugünki künde, Qırım ükümeti milliy-medeniy cemiyetler ile birlikte Qırımdan ermeni, bulğar ve yunanlarnıñ sürgünligi qurbanlarınıñ hatıra Kününe bağışlanğan matem tedbirlerine azırlıq köreler. Bu sene mays 18 kününiñ keçirilüv tecribesi qararımız doğru olğanını kösterdi — matem künlerini siyasetleştirmemek, hatıra künlerine uyğun bir tedbirlerni keçirmek kerek», – dedi Smirnov.
Onıñ sözlerine köre, iyün 24 künü matem duaları, abidelerge gülçemberlerni qoyuv merasimleri keçirilecek.
«Bütün tedbirler din adamları tarafından desteklenilecek», – dey o.
O emindir ki, mayıs 18 olğanı kibi, iyün 24 de «er aTgi millet ve dinge mensüp olğan qırımlılarnı birleştirir».
Er yıl Qırımda mayıs 18 künü qırımtatarlarnıñ sürgünligi munasebeti ile kütleviy tedbirler keçirile edi, şu cümleden Qırım paytahtı merkezinde matem mitingi. Amma 2014 senesi mart ayında yarımadanıñ Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ bu kibi tedbirlerni keçirmege yasaq etken ediler. Bu sene de Qırımtatar milliy Meclisi yerli akimiyetten mitingni keçirmege izin alalmadı. Qırım akimiyeti sürgünlik munasebeti ile 2015 senesi bağışlanğan tedbirlerni yañı şekilde — adetiy matem mitingini keçirmeyip ötkerdi.


text:
Coca-Cola Washington ofisiniñ başı Kate İrvin Qırım toprağı ile Rusiye haritasınıñ basılması içün resmiy sürette afu soradı. Mütenasip bildirüvni o ukrain diploamatları ile körüşüvinde etti, dep bildire AQŞ Ukraina elçihanesi.
«Kate İrvin Coca-Cola şirketi prezidentiniñ muavini Klayd Tagglnıñ AQŞda Ukraina elçisi Valeriy Çalıy adına işbu derc içün afu mektübini teslim etti. Dercniñ mündericesi musatqil agentlik tarafından Coca-Cola ile uyğunlaşuv olmadan azırlandı, amma şirket bu içün mesüliyetni özüne ala. Qayd etile ki, şirket bu aqta haberni alıp, birden dercni sildi», – haber ete elçihane matbuat hızmeti.
Kate İrvin körüşüvde şunı bildirdi ki, Coca-Cola şirketi Ukrainada bergi ödegen eñ büyük şirketlerden biri ola ve ukrain çarşısında işine devam etmege planlaştıra.
Saba, salı künü, yanvar 5-de, Coca-Cola şirketiniñ Rusiye temsilciligi Rusiye haritasınıñ bazı qısımlarsız derci içün afu soradı, şu sırada Kaliningrad vilâyeti, Kuril adaları, ve işğal etilgen Qırım.
İçtimaiy ağlarnıñ ukrain qullanıcıları bundan çorlandı, çoqusı Coca-Cola şirketiniñ mahsulatını satın almamaq çağırdı. Bundan soñ Coca-Cola bu haritanı öz «VKontakte» ağındaki saifseinden sildi.
Bu sebepten içtimaiy ağlarnıñ Qırım işğaline qol tutqan Rusiye qullanıcıları şirket ukrain tarafınıñ mevamına qol tutqanı içün çorlandı ve mahsulatqa Rusiyede boykot bildirdi.
Aynı şu künü Coca-Cola şirketiniñ ukrain temsilciligi Qırımnı Rusiye qısmı olaraq aks etken haritanıñ derci içün afu soradı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/24 mart
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 24 mart biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1955 — Venera Ğänieva, opera häm estrada cırçısı, möğallim, Tuqay büläge iäse.
- 1970 — Ramay Yuldaşev, tatar cämğiät eşleklese.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1603 — Yelizaveta I, Angliä patşabikäse.
- 1801 — Pavel I, / Rusiä İmperiäse imperatorı.


text:
Böyleliknen Qırım «spiker muavini» Grigoriy İoffe toplaşuvda alınğan qararlarnı izaatladı.
«İşbu qararlarnıñ sebebi – İslâmovnıñ faaliyetine olğan iddialar. Yazıq ki, menimce, İslâmov siyasiy ceetten obyektiv degildir. Şunıñ içün bizge bu vazifede olduqça adaletli insan kerek olğanını tüşündik», – dep bildire İoffeniñ sözlerini Qırım «parlamenti»niñ matbuat hızmeti.
Çarşenbe künü Qırım «parlamenti» Qırım nazirler Şurasınıñ «reis muavini» vazifelerini eda etken Lenur İslâmovnı istifağa yolladı. Onıñ yerine Meclis muhalifi olğan Ruslan Balbekni tayinledi.
Mayıs 27 künü Aksönov İslâmovnıñ esabatı neticesinde onıñ «baş nazir muavini» vazifesindeki taqdiri belgilenecegini aytqan edi.
Lenur İslâmovnı «baş nazir muavini» vazifesine qırımtatar milliy Meclisi yollağan edi.


text:
Ukrainanıñ Milliy jurnalistler birligi (UMJB) ilhaq etilgen Qırımda «söz serbestligine nevbetteki ucüm»den endişe duya ve mart 23-te yarımadada tevqif etilgen cemiyet jurnalisti, qırımtatar faaliyetçisi Nariman Memedeminovnıñ ve siyasiy qabaatlavlar boyunca tevqif etilgen diger şahıslarnıñ azat etilmesini talap ete.
Bu aqta mart 24-te birlikniñ saytındaki beyanatta bildirile.
Beyanatta: «Aqmescitte Nariman Memedeminovnıñ tevqif etilmesi – fikir serbestligi, cümleden İnternet ağı vastasınen yapılğan serbest şekilde informatsiyanı aluv ve kenişletüvniñ bozuluvıdır. Ukrainanıñ Milliy jurnalistler birligi halqara ve milliy jurnalistler birleşmelerini, aq-uquq qorçalayıcı missiyalarını ilhaq etilgen Qırım ve Aqyardaki qırımtatar faaliyetçilerine qol tutmaq ve Nariman Memedeminov ile diger siyasiy qabaatlavlar boyunca yaqalanğanlarnıñ azat etilmesini talap etmege davet ete.
Mart 22-de Rusiye telükesizlik ve uquqqoruyıcı organlarnıñ hadimleri Memedeminovnıñ Bağçasaraydaki evini tinttiler. Bundan soñ faaliyetçini Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine sorğulamaq içün alıp kettiler. Mart 23-te mahkeme Memedeminovnı mayıs 16-ğa qadar tevqif etti.
2016 senesiniñ fevralinde Memedeminovnıñ evi endi tintilgen edi. 2017 senesi iyül 13-te Rusiyeniñ kontroli altında olğan Bağçasaray rayon mahkemesi Memedeminovğa qarşı memuriy işni baqqan edi. O, güya 2017 senesi aprel 13-te, o zaman evi tintilmekte olğan Seydamet Mustafayevniñ evi yanında resmiy izin alınmayıp yapılğan mitingde iştirak etkeninde qabaatlandı. O vaqıt, yurtdaşına qol tutmaq içün eviniñ yanında pek çoq qırımtatar toplandı, olarnıñ arasında Nariman Memedeminov da bar edi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve bunıñ kibi de Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalarından dolayı şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yaptıra.


text:
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, daa evel food courtlarnıñ işi içün koronavirus pandemiyası sebebinden kirsetilgen sıñırlavlar yanvarniñ 15-nde lâğu etile.
«Müessiselerniñ iş sıñırlavları aqqında – yanvarniñ 15-nden itibaren food courtlar çalışıp başlaycaq. İş saatınen bağlı sıñırlavlar lâğu etile. Adiy rejimde çalışacaqmız. Lâkin, Rospotrebnadzor talapları lâğu etilmey – masalar arasında mesafe, maska taquv rejimi, dezinfektsiya – bular qala», – dedi Aksenov yanvarniñ 13-nde COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
2020 senesi dekabrniñ 24-nde Aksenov çıqarğan buyruğınen Qırımnıñ alış-veriş merkezlerinde kütleviy tedbirlerniñ keçirilüvini ve food courtlarnıñ işini yanvarniñ ortasına qadar yasaqladı.
Dekabrniñ 25-nde Aqmescit alış-veriş merkezlerindeki food courtlar formatında aş yerleri skotçnen sarıldı.
Keçken künü Qırımda 213 koronavirus hastası qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İşğal etilgen yarımadada köy hocalığınıñ vaziyeti nasıl? Fermacılar Dnepr suvı olmağanda nasıl çalışalar? Quruğan suv anbarlarına suv kelecekmi? Qırımnıñ büyük şeerlerinde bu yaz suv olacaqmı? Qırım şarqını suvnen temin etmek içün işğal etilgen yarımadanıñ öz başına ilân etilgen akimiyeti soñki yedekni qullana – teren araçıqlarnı, bu suvnı sıñırsız alıp, Şimal-Qırım kanalına bereler.
Qırım yarımadasınıñ yalanları ve ekologik telükeleri aqqında, em de qurucılığı başlanmağan Keriç boğazındaki köpürniñ qurucılıq başlaması aqqında –«24» haber telekanalında «Qırım.Aqiqat» yayınında.
Studiya musafirleri – Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ suv hocalığı cumhuriyet komitetiniñ sabıq yolbaşçısı Aleksandr Liyev, «Maydan zakordonnıh sprav» fondunıñ eksperti Yuriy Smelânskiy ve Qırım siyasetşınası Vladimir Yegorov.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 ve bazar künü saat 11:30 efirge çıqa. Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat saytlarında saat 18:30 seyir etmek mümkün.
Radio Svobodanıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.


text:
Qırım musulmanları muqaddes Ramazan ayınıñ eñ müim devamında Leylât -ül-kadr (Qadir gecesi) –gecesini qarşılamaq içün azırlana. Bu sene Qadir gecesi mayıs 31-iyün 01 künlerini bağlağan gece qayd etilecek.
Qırım camilerinde Qadir gecesine bağışlanğan mahsus diniy programmalar keçirilecek.
Qadir gecesi küneş batuvından başlanıp, tañ atqanına qadar devam ete.
İslâm alimleri bu gece, “Qadir gecesi”, dep adlandırılğanınıñ bir sıra sebeplerini tahmin ete: “Onıñ küçü ve büyükligi şunda ki, Quran aynı Qadir gecesi eñdirildi. Aynı bu gece bir çoq melekler dünyağa eñe. Yüce Rabbimizniñ bu gece köstergen merhametligini ve bereketiniñ emiyeti başqa künlernen iç qıyaslanmaz. Geceni dualar ile keçirgen insan, Allahnıñ merhameti ile büyük küç ve energiyanıñ saibi ola. Musulman içün eñ hayırlısı Qadir gecesi em yüreginen, em de tilinen tövbe etmektir ve Allah onıñ günahlarını afu etecegine ümütler olur. Bu Gece nafile namazlar qılına, Quran oqula, yaşalğan kün, aylarnıñ yüz bergen hatalar közden keçirile, kelecekte yapılacaq işlerge niyet etile.
Allahnıñ Peyğamberi (s.a.s.) dedi ki, “Qadir gecesini Allahnıñ mukâfatına ümütinen keçirgen insannıñ keçken günahları afu etile” (Buhari, 38; Müslim, 760).
Başqa bir hadiste deñile ki, Hz. Ayşe Peyğamberden (s.a.s) soradı: “Allahnıñ Peyğamberi, men Qadir gecesiniñ kelgenini bilsem, ne aytmaq kerekim? O, böyle cevap berdi: “Ayt “O, Allah, Sen – Bağışlayıcı, Sen afu etmege sevesiñ. Meni bağışla!” /Allahumme inneke afuvvun, tuhibbu’l-afve fafuanni/ (Tirmizi, İbn Mace, Hakim).
QMDİ matbuat hızmeti


text:
“Yañı baar” inkişaf ettirici merkezi balalarnı davet ete. Montessori ussullarına tayanıp çalışqan merkezge 4-7 yaş arasında balalar qabul etile.
Dersler aftada eki kere bazarertesi ve cumaretesi künleri saat 10:00-dan 12:00-ge qadar keçirile.
Balalar arap elifbesini ögrenecekler, Peyğamberlerniñ ayat ikâyelerinen tanış olacaqlar, dualarnı ezberleycekler, didaktik oyunlarını oynap, nutuq inkişafı, edep qaideleri üzerinde çalışacaqlar.
Balalar derste olğan vaqıtta anaları İslâm esasları ve Quran oquvı boyunca bilgilerini tamamlaycaqlar. Vaqıtnı faydanen keçiriñiz!
“Faydalı ilim” medeniy-maarif merkezi, Aqmescit ş.. Pobeda c., 128
Malümat içün telefon +7 978 038 17 05
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Ukraina mudafaa imkânlarını quvetleştirmek ve Rusiyege qarşı cezalarnıñ quvetleştirilmesi üzerinde çalışmaq kerek, – dep ayttı Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev. Bu aqqında malümat Petro Poroşenko Blokunıñ resmiy saytında berilmekte.
«Bizler cezalar meselesine büyük ümüt besleymiz, çünki Rusiyeni istilâiy siyasetten vazgeçmege ve yapılğan istilâiy adımlardan vazgeçmege mecbur etecek şaraitler olmalı – yani halqara yaramaz degil de, yahşı bir devlet olması içün er şey yapılmalı. Bunıñ içün ğayet ciddiy cezalar kerek», – dep ayttı halq deputatı UNN neşirine.
Bundan ğayrı, qırımtatar halqınıñ lideri qayd etti ki, Ukraina Rusiyege qarşılıq köstermek içün kendi mudafaa imkânlarını quvetleştirmek kerek.
«Ukraina mudafaa imkânlarını quvetleştirmek ve iqtisadiyatnı sağlamlaştırmaq kerek», – dedi Cemilev.
Onıñ bildirgenine köre, 2014 senesi fevral ayında Ukrainanıñ mudafaa imkânları şimdi olğanı qadar olsa edi, keçken seneniñ vaqiaları başqaca olması mümkün edi.


text:
Esenler En Yakın 10 Çatı Aktarma
İstanbul, Bağcılar Tadilat Dekorasyon, Esenler Alçıpan Ustası, Esenler Çatı Ustası, Esenler Fayans Ustası, Esenler Kara Sıva Ustası, Esenler Kartonpiyer Ustası, Esenler Mantolama, Esenler Parke Ustası, Esenler Şap Ustası, Esenler Tadilat Dekorasyon, Esenler Tesisat Ustası, istanbul alçımatik, İstanbul Alçıpan Asma Tavan, İstanbul Avrupa Fayans Seramik Döşeme Ustası, Küçükçekmece Alçı Ustası, Küçükçekmece Boyacı Ustası, Küçükçekmece Kara sıva Ustası, Küçükçekmece Mantolama Profili Görüntüle 0531 294 62 25 - 0534 446 94 15


text:
2014 senesi mayısnıñ 2-nde Odesada olğan facialı adise-vaqialardan soñ açılğan cinaiy tahqiqatta bir insan mahküm etildi, daa üç qabaatlav qararı mahkemege yollandı, dep bildirdi Ukraina İç işler naziriniñ birinci muavini Sergey Yarovoy. Bu aqta Azatlıq Radiosı haber ete.
«Cinaiy tahqiqatta… cinayet işlegenini (qanundan tış silâlı birleşmeni quruv ya da onıñ faaliyetinde iştirak etüv) tanığan kişige qarşı qabaatlav ükmü çıqarıldı. Mahkemege 3 insanğa qarşı qabaatlav qararı yollandı. 2017 senesinden başlap bugünge qadar işbu cinaiy tahqiqat çerçivesinde 1109 insan şaat olaraq sorğuğa çekildi, 13 zarar körgen kişiniñ qoşma sorğusı keçirildi», – dep qayd etti nazirlik Facebooktaki saifesinde mayısnıñ 2-nde.
Bundan evel Ukraina İç işler nazirligi añma tedbirleri keçirilgen Odesa vaziyetini kontrol ete, dep bildirgen edi.
2014 senesi mayısnıñ 2-nde Odesa merkezinde Ultras ve Ukraina tarafdarları olğan küçlerniñ marşına Rusiye tarafdarları silânen ücüm etti. Olar bazıda militsiya artında saqlanıp ateş aça edi, militsiya ise buña mania olmadı. Marşnıñ altı iştirakçisi öldürildi. Neticede Ukrainağa qoltutqanlar yañı numayışqa toplaşıp, Rusiye tarafdarlarınıñ çadır lageri turğan Kulikovo pole meydanına yol aldı.
Rusiye tarafdarı olğan faaller ve olarnıñ tarafdarları Zenaatlar birligi eviniñ binasında saqlandı. Eki taraf da biri-birine yanğan şingenlik şişelerini attı. Evde çıqqan yanğın neticesinde andan atlamağa tırışqan ve Rusiye tarafdarları açqan ateşke oğrağan daa 42 insan elâk oldı. Zıddiyet vaqtında 200 kişi yaralanğan edi.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba bütün memleketlerni hususan öz milliy menfaatlarını qorumaları içün «Qırım platformasına» qoşulmalarına çağırdı.
«Qırım platforması» çoq taraflıdır. Bütün memleketlerni olarnı qasevetlendirgen bütün meselelerde çalışmağa davet etemiz. İnsan aqlarına diqqat ayırmağa isteysiñizmi? Buyurıñız. Navigatsiya serbestligimi? Keliñiz. Halqara telükesizlik, din kütme serbestligi, tabiat, halqara gumanitar uquqmı? Er kes buyursın», – dep yazdı Kuleba iyülniñ 2-nde Twitterde.
Mayısnıñ 20-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım platforması» sammitine 30 memleketniñ vekilleri kelecek, dep ayttı. Onıñ bildirgenine köre, Rusiye «Qırım platformasını» pek ağır yanaşa.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar «Dom»telekanalınıñ yayınında Ukraina Tış işler nazirligi avgustnıñ 23-nde olacaq «Qırım platformasında» iştirak etecegini tasdıqlağan memleket sayısını aydınlatmağa daa planlaştırmay, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, bu qarar Rusiye tirengeni içün qabul etildi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Kreml nezaretindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi advokat Cemil Temişevni «fevral 26 davasından» çıqardı. Bunı mart 16 künü Temişev Qırım.Aqıqatqa bergen izaatında haber etti.
Temişevniñ sözlerine köre, onıñ çekilmesi iç bir sebepnen añlatılmadı.
«Tünevin (mart 15 künü – QA) prokuror meni çıqrmaq muracatında bulundı, bunıñ sebebi ise – men evel Talât Yunusov ve Eskender Nebiyevni temsil etkenim oldı, prokuror imayemde olğanlarnıñ menfaatları biri birine zıt kelgenini tüşündi. Men bunı red ettim, dedim ki: imayemde olğanlar mitingke özleri keldiler ve kimse olarğa reberlik yapmadı. Olarnıñ umumiy cinaiyet planları yoq edi. Onıñ içün men razı degil edim. Meni bütün zenatdaşlarım destekliy edi. Olar da menim çetke alınuvım sebepsiz olğanını kördiler», – dey Temişev.
Kreml nezaretindeni Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesinde «fevral 26 davasınıñ» mahkeme topaşuvı çerçevesinde mart 15 künü Rusiyeli prokuror advokat Temişevni işten çetleştirmek muracaatında bulundı. Bunı videomuracatında advokat Edem Semedlâyev haber etti.
Fevral 27 künü rusiyeli advokat Nikolay Polozov, prokurornıñ Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ müavini Ahtem Çiygoz mahkemesine, bundan evel maküm olğan Eskender Nebiyev, Talât Yunusov ve Arsen Yunusovnı, sorğuğa çekmek muracatını qabul etkeni aqqında haber etti. Sorğuğa çekilgenlerniñ üçü de 2014 senesi fevral 26 künü Qırım Yuqarı Şurası ögünde tutulanğannıñ areketleri aqqında bir şey aytmadılar.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
«Toy. Sevgi arfesi» kitabı («Wedding. The origination of love») – er ceetten hususiydir. Bu sanat kitabı, sanatnıñ ayrı çeşitidir, qırımtatar halqınıñ gençler, ana-babaları ve tuvğanlarınıñ toydan evelki munasebetleri, toy ve qorantanıñ birinci yıllarınıñ ananelerine bağışlana.
Leyha müellifi meşur qırımlı iş qadını Dilâra Yakubova, dizayner Feride Kurtmamedova, icadiy esnas reberi Lenyara Abibulayeva oldı, unikal fotoresimlerni belli qırımlı fotoressamları Smail Tantana, Reşat Aliyev, Ahtem Useinov, Girey Yakubov, Lenyara Abibulayeva yaptı. Kitap dört tilde – qırımtatarca, ukraince, rusça, inglizce – «Veselka» Kyiv neşriyatı tarafından basıldı, yüksek seviyeli poligrafik keyfiyeti bar, taktil is olsun dep, Harkivde «Triada-PAK» şirketi tarafından qabarıq basuv yapıldı.
Sanat kitabı «yañı qoranta qurulğanda munasebetler nasıl qurulğanını, sevgi nasıl peyda olıp güllengeniniñ» tılsımlı esnasını aks ete
Kitap yüksek seviyeli bediiy neşirdir. O, usta fotoresimlerde ve basuvda tek halqnıñ ananelerini (bu aqta daa soñra) aks ettirmey, er şey unikal Qırım tabiatı resiminde aks etilgen. Resimler halq sanatınıñ aman-aman bütün yönelişlerini köstere: nağış, altın nağış, filigran, kümüş mahsulatı, oyuv, qaqma resim, kilim toqucılığı, milliy aşlar, turmuş mahsulatı ve olarnıñ halq turmuşında qullanıluvı.
Sanat kitabı «yañı qoranta qurulğanda munasebetler nasıl qurulğanını, sevgi nasıl peyda olıp güllengeniniñ» tılsımlı esnasını aks ete. Ölümge qadar şartsız sadıqlıq, destek, sadaqat bar edi. Qorantalar balaban, dostane, işkir edi. Beraber bağçalarını ve tarlalarını baqa, turmuşlarını qura ve evleri Qırımnı soñsuz seve ediler», – dep yaza kitap müellifleri.
Kitapta genç qırımtatarlarnıñ çeşme ve özenlerniñ yanında ev içün suv alğanda tanış olıp subetleşkenleri şiir ve fotoresimlerda güzel ve şairane bir şekilde tasvir etilgen
Kitap yaş qırımtatar qorantası qurulğanını aks etken üç büyük qısımdan ibarettir. Bu munasebetlerniñ er bir basamağı klassik halq ananeleri aqqında metindeki ikâyede ve fotoresimlerde kösterile. Kitapta genç qırımtatarlarnıñ çeşme ve özenlerniñ yanında ev içün suv alğanda tanış olıp subetleşkenleri şiir ve fotoresimlerda güzel ve şairane bir şekilde tasvir etilgen.
Kitap qırımtatar qorantalarında naziklik olğanını köstere. Bir yaş oğlan qoranta qurmağa azır olğanını is etse, amma ana-babası qudalıqqa barmağa azır olmasa, oğlan dos-doğru ana-babasına bir şey aytıp olamay edi, amma ana-babasına istegini bir şekilde bildirmek içün halq usulı bar edi – gece babasınıñ ayaqqabına mısır qoçanını qoya edi, ve ana-baba bu işaretni yahşı añlay edi.
Çoqusı allarda ana-baba balalarına çiftlerini istep saylamağan edi, amma balalarnıñ fikrine mıtlaqa emiyet berile edi
Kitap qırımtatar musulman cemiyetinde qadınnıñ yeri aqqında halq ananelerini tenqit etkenlerniñ yañlış fikirlerini inkâr ete. Çoqusı allarda ana-baba balalarına çiftlerini istep saylamağan edi, amma balalarnıñ fikrine mıtlaqa emiyet berile edi. Meselâ, begengen qızğa oğlan yañı beyaz yavluq bağışlay edi, ve qız onı nağışlap qaytarsa, munasebetlerini devam ettirmege ve tanış olmağa azır, demek. Amma qız eli yavluqnı tiymese ve yavluq temiz qaytarılsa, qız razı degil, demek, ve kimse onı zorlamay edi. Eki alda da qarar qızğa ait edi.
Qudalıq vaqtında bile kelinniñ evinde babasını qızını bir oğlanğa bermege iqna etseler de, soñki söz babağa degil, qızğa ait edi. O, perde arqasında turıp, qudalarnı diñley edi, bir oğlanğa barmağa razı olsa, perde arqasından anteriniñ etegini babasına köstere edi, amma razı olmasa, indemeyip tura ve qudalarnıñ aytqanlarına qulaq asmay edi, babası qızınıñ fikrine emiyet bere edi.
Qudalıq ananeleri aqqında bölükte müellifler ciyez qaideleri, nikâh, toy arfesinde kelinniñ evinde yapılğan qına gecesi ve oğlannıñ evinde yapılğan arapene aqqında tarif ete.
Kitap gençlerniñ ve ana-babalarınıñ qorantalarında toydan soñ olğan munasebet ananeleri aqqında da ikâye ete. Kitapta toydan soñ kelin qalğan kiyev evinde yapılğan «sipirki» merasimi aqqında tarif etile. Toydan bir qaç kün keçken soñ endi apay olğan qıznıñ dostları aqayınıñ evine çeçek ve şeritlernen yaraştırılğan sipirke ketire edi. Bu merasimge «sipirki alıp barmaq» ya da «sipirki toy» dey ediler, o, yañı qorantağa kirgen genç qıznıñ temizlik sevgenini köstere edi. Bundan soñ onıñ yañı evde ev işlerine kirişmege aqqı bar edi.
Yüzden çoq halq icadı mütehassısı ve ustazı, halq ustazları, bir sıra şahsiy müzey hadimleri, cemaat teşkilâtları, medeniy-etnografik merkezler, atta at klublarınıñ faalleri, halq icadı eşyalarını toplap saqlağan insanlar kitap üzerinde çalıştı. Halq merasimleri ve ananelerini kameralar ögünde qabiliyetli halq oyuncıları kösterdi.
İcadiy taqım Dilâra Yakubovanıñ sözlerini unutmadı: «Keçmiş taşlarından kelecek basamaqları yapıla», bu kitapnı azırlağanlar halqınıñ em keçmişine, em kelecegine muqayt ola.
«Toy. Sevgi arfesi» kitabı – leyhanıñ icadiy taqımınıñ büyük muvafaqiyetidir. Gençler oña büyük meraq duya. Meselâ, yañı qorantanıñ toyuna ediye etilecek daa güzel şey tapmaq zordır.
Sizni uzaq keçmişten, on doquzıncı asırnıñ soñundan saqlap qalğan ve bizge berilgen toy merasimleriniñ eñ esrarlı başlarına davet etemizDilâra Yakubova
Dilâra Yakubova şöyle ikâye ete: «Eliñizdeki kitapnı azırlamaq içün Hayal bar edi. Kelecekke eminliknen baqmaq içün keçmişke qaytmaq arzusı. Onıñ üzerinde çalışıp, halqımıznıñ anane ve merasimleri dünyasına eyecanlı ve meraqlı seyaat kerçekleştirdik… Sizni uzaq keçmişten, on doquzıncı asırnıñ soñundan saqlap qalğan ve bizge berilgen toy merasimleriniñ eñ esrarlı başlarına davet etemiz. Bu vaqıt bizim içün masal kibi oldı. Asılında samimiy bir vaqıt: qızlar egilip baqqanda utançaq ve alçaq göñülli edi, cesür oğlanğan sevda olğan qıznıñ penceresinde beyaz yavluq qaldırıp, razılığını almağa ümüt etken edi, büyük nesillerniñ itibarı büyük edi, gençlerniñ demokratik baqışları ise ürmet etilgen edi… Resimlerdeki meraqlı sımalar, parlaq turmuş sanaları, urba, milliy aşlar olğan bayram sofraları, güzel tabiat sizge toprağımıznı, tarihı eski zamanlardan kelgen halqımıznıñ tabiatını terenden ve tolusınen bilmege yardım eter, dep ümüt etemiz. Büyük nesil insanları bu kitapnı saifelep, keçmişniñ canlanğan resimlerine qaytıp olur. Esli-başlı insanlar kitapta bizge küç bergen tamırlarnı tapar. Yaşlarğa ise vasiyet etmege isteymiz: ananelerimizge baqıp, is etiñiz, yañıdan yaşatıñız ve devam ettiriñiz…»
Mıkola Semena, qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat közeticisi
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Bazar künü, avgust 16 künü, Herson vilâyetinde qırımtatar halqınıñ yerli meclislerini sayladılar. Saylayıcılarnıñ faalligi 59% teşkil etti.
Bu aqta «Tatar medeniy merkezi» yerli hayriye teşkilâtınıñ azası Alim Suleymanov bildire.
«Olğan malümatqa köre, bugünki saylavlarğa qatnav 59% teşkil etti. Bu kerçekten de halqımıznıñ birligini köstergen yüksek bir köstergiç», – yazdı o Facebookta.
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev de saylaycılırnıñ yüksek qatnavını qayd etti.
«Em de bu regionda yaşağan qırımtatarlarnıñ büyük bir qısmı köy işleri ve turizm biznesi ile oğraşqan vaqıtta, raatlanıcılarnıñ sayısı ise mında, eñ yahşı seneleri bile olmağanı kibidir», – qayd etti Smedlâyev.
Suleymanov «Hersonski fakti» neşirine aytqanı kibi, saylavlarda 8 namzet kösterilgen edi, olardan Meclisniñ beş azasını saylamağa kerek edi. Olar ise öz seviyelerinde Herson Meclisiniñ başını saylaycaqlar. 8 namzetten – beş qadın.
Umumen, Herson vilâyetinde 10 biñ qırımtatarı yaşay. Herson şeeri qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan yerlerine ait. Esas qısmı Geniçesk rayonında yaşay, mında da yerli meclis saylavları keçirilgen edi.
Meclis – qırımtatarlarnıñ milliy parlamenti – Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ icraiy organı ola.


text:
Antaliyağa yartı million Rusiyä watandaşı
Rusiyädän ber ayda yartı million turist kilde
Antaliyağa 10 avgust-13 sentäbr’ könnärendä 556 meñ 82 Rusiyä turistı kilde.
Mädäniyät häm turizm ministrlığı koordinaŝiyasendä Kovid-19 barışında başlatılğan “İmin turizm sertifikaŝiya programması”qısalarında Törkiyäneñ turistik töbäklärendä sertifkat belän xezmät kürsätüçe şaqtıy qorılma qunaqlarında ışanıç tudıra.
Kizü barışında da turistlar Antaliyağa östenlek birde. Şähärgä iñ küp Rusiyä turistları kilde.
Ğıynwar ayınnan 13 sentäbr’ğa qadär Antaliyağa kilgän 2 million 3946 turistnıñ 703 meñ 463en ruslar täşqil’ itte.
Yuğarı keremle ruslar Antaliya belän ber rättän Muğlanıñ turizm üzäge bulğan Bodrumnı da sayladı. Bozburunğa mega yaxtalar kilde. Törkiyägä bıyılğı qadär küp yaxta kilmägän ide. Greŝiya, Xorvatiyağa kitmägän yaxtalar Törkiyägä yul tottı.
Bäyläneşle xäbärlär
“Xäzer êlekkegä qarağanda tağın da kübräk dialogqa ixtıyac bar”
TRT Törkiyä teleradiokompaniyası Ğomum mödire Mäxmät Zahid Sobacı dönyanıñ xäzer êlekkegä qarağanda tağın da kübräk dialogqa, bäxäskä, urtaq töple aqılğa, fiker almaşuğa häm yaña añlayış qamilläşterügä ixtıyacı buluın äytte


text:
AQŞ «Rusiye istilâsınıñ qurbanları olğan qırımlılarğa» yardım etmege devam etecek, ve onı arttıracaqlar. Bunı Ukraina AQŞ elçisi Geoffrey Pyatt Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Elçiniñ aytqanına köre, er bir qırımlı aqqında laf kete, qırımtatar halqına ise «ayrı diqqat» ayırılacaq.
«Qırımtatarlarğa berilecek yardımğa ayrı diqqat ayırıla, ve men Mustafa Cemilev ve bu halqnıñ diger liderlerini tanığanımdan ğurur duyam», – dep ayttı Geoffrey Pyatt.
«Bizler, şübesiz, qırımtatarlarnıñ cesürligini qayd etemiz. Keçken seneniñ eñ sevimli fotoresimlerden biri – Barack Obama ve Mustafa Cemilevniñ Varşavada «Birdemlik» yıllığında yapqan fotoresimi, men de anda bar edim», – dep ayttı o.
Ukraina AQŞ elçisi Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve baş nazir Arseniy Yatsenükniñ «mevam sebatını» qayd etti.
«Qırım Ukrainanıñ parçası olıp qala – AQŞ bu meselede mevamı deñişmez. Rusiyege qarşı kirsetken cezalarımız qalacaq. Bu noqtada şübe yoq», – dep qayd etti elçi.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Aqmescitte aprel 15-te Rusiyege boysunğan Qırım Yüksek mahkemesinde işğal etilgen Qırımnıñ Rusiye prokuraturası açtırğan Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yasaqlanması davası boyunca toplaşuv başlandı.
«Argumentı nedeli Krım» bildirgenine köre, toplaşuv yarım saatke keç qalıp başlandı.
«Bugünki mahkemede esnasnıñ esas şahısları – Meclisni temsil etken Nariman Celâl ve Natalya Poklonskaya (Qırımnıñ Rusiye prokurorı – QA) yoq», – dep bildire neşir.
Qayd etilgeni kibi, havfsızlıq hızmetiniñ hadimleri bu sefer «kelgenlerni o qadar teşkermeyler», bina yanında nevbetçilik yapqan uquq qoruyıcılar da o qadar çoq degil.
Bu dava boyunca soñki mahkeme aprel 8-de olıp keçti. Kreml kontrol etken yarımada prokuraturası, onıñ fikirince, Meclis reisi Refat Çubarovnıñ Rusiye Federatsiyası topraq bütünligini bozacaq «ekstremistik çağıruvlarını» isbatlağan delillerni berdi.
Mahkeme Meclis vekilleriniñ malümatını ögrene bilmek içün vaqıt bermek muracaatını qabul etti. Nevbetteki toplaşuv aprel 15 kününe belgilendi.
Cumaaqşamı künü, aprel 7-de, mahkemede davacı, davalı ve celp etilgen taraflar – Qırım Adalet nazirligi ve yerli Milletlerara munasebetler komitetiniñ adliyecisi çıqışta bulundılar.
Meclisni temsil etken adliyeci Cemil Temişev mahkeme qararı yarın çıqarıla bile, dep ayta.
Esnas Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskayanıñ teşebbüsi ile başladı. Meclis reberleri prokuraturanıñ talapları yerine ketirilecegini tüşüneler.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Meclis faaliyetini yasaq etecek olğan Rusiye akimiyetiniñ areketlerine qarşı narazılıq bildirdi. Birleşken Milletler Teşkilâtı Rusiye Federatsiyasını Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesine yol bermemege çağırdı. Avropa birligi de Meclis faaliyetini yasaq etmek niyetlerinden qasevetlengenini bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ davasını Kremlniñ nezaretinde baqqan Aqmescit rayon mahkemesi nevbetteki oturışını ötkerdi. Toplaşuv devamında advokat Mark Feygin, mahkemeci Andrey Kuleşovdan, onıñ eki vatandaşlığı olğanına dair izaat istedi.
Bunı Facebookta mahkümniñ qızı Ayşe Umerova haber etti.
«Advokat Mark Feygin mahkemeci Kuleşov Andrey Sergeyeviçten oñın ekinci ukrain vatandaşlığı olğanına dair añlatuv istegenini beyan etti ve o, eki devletniñ vatandaşı olıp, nasıl etip mahkemeci vazifesini eda ete bilecegini soradı. Sual – onıñ kerçekten ukrain vadandaşlığı barmı. Mahkemeci bu hususta bir de bir añlatuv bermege razı olmadı ve bu cinaiy dava çerçivesinde o iç bir şey añlatmaq mecbur olmağanını dedi», – dep yazdı Ayşe Umerova.
Onıñ yayınlağan video-muracaatında advokat Mark Feygin: «Bizler mahkemeniñ statusı ve onıñ vekâleti aqqında soradıq. Zanımızca, mahkemeci Kuleşov Ukraina vatandaşı ola, buña dair isbatlarımız da bar. «Mahkemecilerniñ statusı aqqında» qanunnıñ 4-ci qısımı, 3-ci maddesine binaen, o aslında vekâletli mahkemeci olmaq mümkün degil ve onıñ İlmi Umerovğa nisbeten adaletli qarar almaq aqqı da yoq. Bu sebepten, biz bundan soñra, Ukrainadan vesiqalarnı qabul etkenimizde, mahkemeci bu davada öz vazifesini munasip şekilde eda etemeceginde kene israr etecemiz», – dep ayttı.
Mahkeme oturışında qabaatlayıcı tarafnıñ şaatları ifade berdi. Mahkeme kelecek afta iyünniñ 21-nde çarşenbe künü, saat 14.30 devam etecektir.
İyünniñ 7-nde işğal etilgen Qırımda Kremlniñ nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi İlmi Umerov davasınıñ esasını baqıp başladı.Er afta çarşenbe künleri mahkeme oturışları olacağı haber etile.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ektremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
İlmi Umerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne, ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, añlamlarnı qarıştırğanını ayta.


text:
Qırımda Ermeni Bazarnıñ şeer mahkemesi Aqmescit rayonınıñ 45 yaşında sakini Edem Ebulisovnı qabaatlı tanıdı ve para cezasını berdi.
Bu aqta Qırımnıñ Rusiye prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Bildirilgeni kibi, faalni Rusiye cinaiy kodeksiniñ 318 maddesi 1-inci qısmı boyunca qabaatlı tanıdılar – akimiyet temsilcisine zarar ketirüv.
«2014 senesi mayıs 3 künü «Ermeni Bazar» kiriş noqtası rayonında maküm etilgen şahıs vatandaşlarnıñ qanunsız sürette sıñırdan keçmemesini nezaret etken «Berkut» batalyonınıñ №1 bölüginiñ militsionerine zarar ketirdi», – denile Qırım prokuraturasınıñ beyanatında.
Mında şunı da qayd eteler ki, maküm etilgen qabaatını tanıdı ve nedamet etti, bu sebepten oña 40 biñ ruble miqdarında para cezası berildi.
Bu aqta maküm etilgenniñ ve imayesiniñ izaatları şimdilik yoqtır.
İşbu ciniay iş Qırımnıñ Rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskayanıñ teşebbüsi ile açıldı.
Aqmescit sakini, 1970 senesi doğğan Edem Ebulisovnı noyabr 25-de yaqaladılar. Dekabr künü onı SİZOdan azat ettiler. 2014 senesi mayıs 3 künü numayışta iştirak etken 4 qırımtatarı yaqalanğan edi, olardan soñ nevbette Edem Ebulisov azat olundı.


text:
Keçken künü Qırımda 7 hasta koronavirus yuqunçından öldi, dep haber etile Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirliginiñ er künlik monitoring malümatında. Berilgen malümatqa köre pandemiya vaqtında COVID-19-dan vefat etkenlerniñ umumiy sayısı 451 oldı.
"3580 insan (covid) ambulator tedaviylevde, 2918 kişi (covid ve pnevmoniya) hastahanede buluna, 27 insan observatorlarğa alındı. Umumen (pandemiya vaqtında –QA) 22818 COVID-19 hastası qayd etildi. Tedaviylengen 17360 insan çıqarıldı", – dep haber ete müessise.
Tünevin Qırımda sekiz hasta koronavirustan vefat etti.
Rospotrebnadzor Qırımda COVID-19, gripp ve keskin nefes virus yuqunçı (KNVY) hastalarınıñ sayısı artqanını bildire. Eñ çoq koronavirus hastası Yalta, Aluşta ve Aqmescitte.
Prezident Vladimir Putinniñ avalesinen Rusiye Mudafaa nazirligi Yalta ve Aqmescitte koronavirus gospitalerini yerleştirecek.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Türkiyeniñ İstanbul şeerinde keçken qırımtatar halqı sürgüniñ qurbanları hatırasına bağışlanğan dua-mitinginde, sovet akimiyetiniñ qırımtatarlarğa nisbeten yapqan ve 2014 senesi Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilgenini takbih etken qarar oquldı. Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri haber ete.
Tedbir İstanbul qırımtatar dernegi ile Çatalca qırımtatar dernegi tarafından teşkil etildi.
Tedbirde Ukraina İstanbul Baş konsullığının temsilcileri, Türkiye devletiniñ temsilcileri, Türkiye siyasiy firqalarınıñ temsilcileri, qırımtatar cemiyetleriniñ yolbaşçıları ve Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarınen beraber Qırımnı terk etmege mecbur qalğan Ukraina vatandaşı olğan qırımtatarlar iştirak etti.
Tedbir 1944 senesi sürgün etilgen qırımtatarlarnıñ sürgün qurbanları abidesiniñ yanında ötkerildi. Ananege binaen tedbir sükünet daqqası ve Türkiye em de qırımtatar gimnlerinen başlandı. Bundan soñ, yerli caminiñ imamı 1944 senesiniñ sürgün qurbanlarına bağışlap dua oqudı. Duadan soñ abidege gülçemberler qoyuldı.
Miting devamında Türkiye akimiyeti, Ukraina Baş Konsullığı temsilcileri ve qırımtatar cemiyetleriniñ reberleri çıqış yaptı.
Türkiyeniñ çoq sayıda olğan qırımtatar diasporası bütün dünyada olğanı kibi, er yıl qırımtatarlarnıñ sürgünine bağişlanğan miting, rekviyem, tedbir ve dualar keçire. İstanbulda ve onıñ civarında pek çoq qırımtatarlar yaşay.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesi Qırımdan qırımtatar halqı sürgüniniñ qurbanları añıla. O künü yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ ilk eşelonı yollana. Epsi olıp 180 biñden ziyade insan sürgün etilgen.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen mayısnıñ 18-zi qırımtatar halqı sürgüniniñ qurbanlarını añma Künü olaraq ilân etilgen edi.


text:
Qırımnıñ Bağçasaray rayonındaki Belokamenka köyünde oktâbrniñ 17-nde saba tintüv keçirildi. Yerli sakin Nariman Ablâyevni belli olmağan yerge alıp ketkenler, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Bu malümatnı qırımtatar faali İsmail Ramazanov da tasdıqladı.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa. Rusiye quvet organları bunı izaatlamay.
Sentâbrniñ 27-nde Rusiye quvetçileri Sudaqta qırımtatar faali, Sudaq regional meclisiniñ reisi İlver Ametovnıñ evini tintken edi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası İlver Ametovğa ait binalarda keçirilgen «qanunsız tintüvler» sebebinden cinaiy dava başlattı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Pakstan saylaw komissiäse başlığı, Qazıy Möxämmäd Faruq İslamad şähärendä bügen matbuğat aldında yasağan çığışında komissiä qararın bolay iğlan itte:
“Pakstanda saylawlar, 8 ğinvarda tügel, 18 fevral 2008 tarixında bulaçaq”
Komissiä başlığı şul uq waqıtta, bu saylawlarnıñ, “açıq, döres häm bäysez” bulaçağına ışandırdı. Häm ul barlıq partiälärne bu kiçekterüne qabul itep - saylawlarda qatnaşırğa çaqırdı.
Yäqşämbe könne, Binäzir Bhutto citäklägän Pakstan xalıq partiäseneñ yaña citäkçese itep märxümä Bhuttonıñ xälal cifete Asif Ali Zardari belän anıñ 19 yäşlek ulı Bilalwal saylanğan ide. Häm partiäneñ yaña başlıqları Pakstan saylawlarına qatnaşaçaqların belderde, Partiä saylawlarnıñ aldan planlaştırılğança 8 ğinvarda buluın xuplıy ide. Kiçä partia başlığı Zardari, ikençe oppozisiä partia başlığı Nawaz Şärifneñ dä bu qaraşta buluın belderde.
“Nawaz Şärif tä saylawlarnı kiçekterelmäwe kiräklege turında minem belän ber ük fikerdä.”
Başta saylawlarnın kiçekterelüe mäsäläsendä qararsız bulğan oppozisiä partiaları, xäzer ber tawıştan saylawlarnın kiçekterelmiçä üz waqıtında buluın teli. Alar şulay uq, prezident Pärwäz Möşärräfneñ saylawnı kiçekterü belän wazğiyätne üz mänfäğatenä qullana alaçağına borçıla.
Könbatış häm Amerika, ildä demokratiäne yañadan torğızu maqsatında saylawlarnı planlaştırılğança waqıtında, 8 ğinvarda buldırırğa çaqırğan ide.
Läkin bu, ildäge qatlawlı wazğiätne haman da üzgärtä almıy. Saylawlarnıñ ber awızdañ xuplanğança waqıtında uzdıru eşlärne tağında qatlawlandıra ala digän farazlar da bar.
Saylaw isemlek qäğazlären äzerläw, saylaw tartmaların törle saylaw üzäklärendä urnaştıru kebek saylaw aldı äzerlekläre dä bu nizaq waqıtında totqarlandı. Saylawlarğa bu şartlarda äzerlängän ildä, saylaw axırı da ällä ni yaqtı kürenmi. Äytik, saylawlarda Pakstan xalıq partiäse ciñep çıqsa, premyer itep kem bilgelänäçäge äle xäl itelmägän. Zardari üze törle korupsiä eşläre belän ğayeplänsä, anıñ 19 yäşlik ulı Bilalawal äle ul täxetkä utıru öçen bik yäş. Bu oçraqta partiä citäkçese yärdämçese Mäxdüm Ämin Fähim bilgeläner dip farazlana.
Xäzergä saylaw köne bilgele bulsa da moña partialar häm xalıqara cämäğatçelek niçek qarar? Qısqası, xäzerge waqıtta qarşılıqlar häm talawlar belän çayqalğan Pakstan uramnarında barı tik bilgesezlek genä xöküm sörä.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BMT Baş kâtibi Antonio Guterres ile körüşüv vaqtında, Qırımda, Donbasta ve Rusiyede tevqif etilgen 450 ukrainniñ azat etilmesinde yardım etmesini istep cedvel berdi.
Bundan ğayrı, Zelenskıy bu körüşüv vaqtında «Qırım platforması» qararlarınıñ ömürge keçirilmesi «BMT-nıñ mesüliyeti» olğanını ayttı.
«Qırım platforması»nıñ soñ maqsadı - Qırımnıñ qaytarılması - BMT Nizamnamesine ürmetni ğayrıdan tikleycek. «Qırım platforması» qararlarınıñ ömürge keçirilmesi BMT-nıñ mesüliyetidir, dep sayam», – Prezident ofisi Zelenskıynıñ aytqanlarından alıntı ketire.
BMT Baş Assambleyası Donbas ve Qırım meseleleri çezilecek meydançıqlardan biri ola, dep tüşüne Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Volodımır Zelenskıynıñ BM Baş Assambleyasınıñ sessiyasında iştirak etmek içün ABDge kerçekleştirecek ziyareti vaqtında «bütün muzakerelerde Qırım qırmızı yip» olacaq, dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası yetmiş altıncı sessiyasını sentâbrniñ 14-nde açtı. BM Baş Assambleyasınıñ umumiy munaqaşaları sentâbrniñ 21-nden sentâbrniñ 27-ne qadar keçirilecek.
Sentâbrniñ 9-nda BM Baş Assambleyası «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarındaki vaziyet» maddesini saqlav qararına ve onı Baş Assambleyanıñ 76-ncı sessiyası kün tertibiniñ leyhasına kirsetüvge qoltuttı.
Sentâbrniñ 2-nde Birleşken Milletler, Baş kâtibi António Guterresniñ Qırım ve Aqyarda insan aqlarınıñ bozuluvına dair yañı maruzasını aydınlattı. Vesiqada qayd etilgenine köre, BM Baş kâtibiniñ maruzası 2020 senesi iyülniñ 1-nden 2021 senesi iyünniñ 30-na qadar müddetni qavrap ala ve «insan aqları ve halqara gumanitar uquq bozuluvlarını tarif ete».


text:
Çeçenistan başı Ramzan Kadırov Groznıy soqaqalırnda tınçlıq olğanına işandıra. Bu aqta o Instagram saifesinde yazdı.
«Groznıy gece vaqialarından soñ nasıl yaşağanı ile meraqlana edim. Şunı aytmağa aşıqam ki, Çeçenistan paytahtında adetiy yaşayış devam etmekte. Soqaqlarda, daima olğanı kibi, tınçlıq üküm süre, qalabalıq, kerginlik yoq. Merkezniñ sakinleri içün bu gece yuqusız keçkenini añlayım», – dep yazdı Kadırov.
Çeçenistan başı Ramzan Kadırov Groznıy merkezinde binalarğa ücüm etken boyeviklerge qarşı teşkil etilgen mahsus ameliyatnıñ yekünlenmesi aqqında bildirdi. Onıñ sözlerine köre, 10 boyevik öldürildi. Resmiy malümatqa köre, uquq qorçalayıcılardan 10 insan elâk oldı, 28 yaralandı. Bir sakinniñ ölümi aqqında da aytıla.
Rusiye Taqiqat komiteti Groznıy şeerinde politsiya hadimlerine etilgen ücüm sebebinden cinaiy iş açtı.


text:
Ukraina Qırımda qırımtatarlarnıñ gumanitar probleması aqqında toqtamayıp er seviyede aytmaq kerek, çünki anda üküm sürgen vaziyet «ilân etilmegen melez genotsididir», – dep ayttı ATR qırımtatar telekanalı baş müaririniñ muavini Ayder Mujdabayeva Radio Svoboda efirinde.
«Bu genotsid vaqtında adamlarnı qurşunğa tizmeyler, lâkin adamlarnı sürgünlikke zorlaylar, olarnıñ esas aq-uquqları bozula ve devlet maşinası ögünde qanunsızlıq yapıla», – dedi Ayder Mujdabayev.
Onıñ fikirince, Qırımdan çıqmağa mecbur olğan insanlarnıñ sayısını şimdi kimse aytıp olamaz, lâkin bu esnasnı gumanitar felâket dep adlandırmaq mümkün.
«Çıqqanda qırımtatarı olğanımdan ketem dep aytmay birisi. Lâkin halqara teşkilâtlarnıñ malümatına köre, 20-40 biñ kişi Qırımnı terk etti. Bu gumanitar felâket degilmi? Yarım asır devamında vatanına qaytıp olamağan qırımtatarlar içün – bu maneviy ölümge teñ kele», – dep ayttı Ayder Mujdabayev.
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev «onıñ halqı Rusiye işğali şaraitlerinde inkişaf etemeycegini ve raat yaşap olamaycağını» aytqan edi.
Uquq qorçalayıcılarnıñ qayd etkenine köre, Rusiye Qırımğa kelgeninen qırımtatarlarğa basqı yapılmağa başladı, adamlar qıtaiy Ukrainağa köçmege mecbur oldılar. Qırımda ATR qırımtatar telekanalı qapatılğan edi.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımadada basqı yapılğanını red ete, Rusiye Tışqı işler nazirligi ise «qırımtatar meselesini siyasetnen bağlamamağa» çağırdı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Havfsızlıq şurası daimiy azalarınen operativ toplaşuv keçirdi. Avgust 11-de Kreml matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, işğal etilgen Qırımdaki vaziyet muzakere etildi.
«Yarımadada Rusiye Federatsiyası mahsus hızmetleri teraktqa yol bermegenleri munasebetinen vatandaşlarnıñ ve Qırım infrastrukturasınıñ müim obyektleriniñ havfsızlığı teminlenmesi boyunca qoşma tedbirler muzakere etildi. Sıñır, deñiz ve Qırım ava boşluğında antiterroristik havfsızlığı boyunca tedbirlerniñ stenariyleri tafsilâtlıca baqıldı», – dep aytıla beyanatta.
Elde etilgen malümatqa köre, toplaşuvda Rusiye prezidentiniñ Azerbaycan, İran, Türkiye ve Ermenistan liderleri ile halqara körüşüvlerinde irişilgen añlaşmalar muzakere etildi.
Bunen beraber bildirile ki, iştirakçiler, halqara mevzulardan ğayrı, Rusiye içindeki içtimaiy-iqtisadiy meseleler boyunca söz yürsetti.
Toplaşuvda ükümet reisi Dmitriy Medvedev, prezident memuriyeti yolbaşçısı Sergey İvanov, Devlet Duması reisi Sergey Narışkin, içki işler naziri Vladimir Kolokoltsev, Havfsızlıq şurası kâtibi Nikolay Patruşev, mudafaa naziri Sergey Şoygu, tışqı işler naziri Sergey Lavrov, Federal havfsızlıq hızmeti müdiri Aleksandr Bortnikov, Tışqı istihbarat hızmeti müdiri Mihail Fradkov, Havfsızlıq şurası kâtibiniñ muavini Raşid Nurgaliyev iştirak ettiler.
Avgust 10-da, çarşenbe künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Ukraina «Qırımda terakt» azırlağanı aqqında rusiyeli FSB-nıñ beyanatına izaat berip, ilân etti ki, Kiyev muzakereler yollarını qıdırmay, amma terrorğa keçe.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Kremlniñ Qırım boyunca qabaatlavlarını «mantıqsız ve utanmazca» dep adlandırdı.
Ukraina Silâlı quvetler Baş ştabında Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ beyanatını red ete.
Ukraina Tışqı işler nazirligi ilân etti ki, Ukrainada Kiyevniñ işğal etilgen Qırımda «terrorizm» ile bağlı olğanı aqqında Rusiyeniñ beyanatlarını takbih eteler, bunıñ Kreml tarafından nevbetteki provokatsiya olğanını aytalar ve bütün bu qabaatlavlarnı delilsiz dep red eteler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Mart 23-te Parijde olıp keçken Avropa Şurası Parlament Assambleyasınıñ Migratsiya, qaçaqlar ve köçip kelgen adamlar komitetiniñ toplaşuvında Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev Qırımda ğayıp olğan ve öldürilgen adamlar aqqında maruzası ile çıqışta bulundı.
Eskender Bariyevniñ Facebook saifesinde bergen malümatına köre, maruza «Ukraina zıddiyeti devamında ğayıp olğanlar» mevzusı çerçivesinde seslendirildi.
Bariyev ğayıp olğan ve öldürilgen adamlarnıñ sayısı aqqında tarif etti.
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ malümatına köre, 2015 senesi fevral 16-da Safiye Atajonova ğayıp oldı. Ğayıp olğan adamlarnı qıdırmaylar, Reşat Ametovnıñ öldürüvi aqqında işi toqtatılğan edi.
Eskender Bariyev qayd etti ki, ğayıp olğan ve öldürilgen adamlarnıñ soy-sopları uquq qoruyıcılar ile bağ tutmağa qorqalar.
«Qırım akimiyeti istese edi, Reşat Ametov, Edem Asanov ve Bilâl Bilâlovnıñ qatilleri apiste olur ediler, em de Timur Şaymardanov, Seyran Ziynedinov, Eskender Apselâmov, İslâm Ceparov, Cevdet İslâmov, Leonid Korj, İvan Bondarets, Vladislav Vaşçuk, Vasiliy Çernış ve Safiye Atojonovanıñ ğayıp olmasınen bağlı bir de bir malümat çıqar edi», – dep qayd etti o.
PACE Ukrainadaki zıddiyetniñ gumanitar aqibetleri maruzacısı Cim Şeridan qayd etti ki: ğayıp olğanlarnıñ soy-sopları vaqtında haber etip, tolu malümat bermekten qorqmamaq kerekler. Onıñ bildirgenine köre, al-azırda Rusiye Federatsiyası ile dialog qurıp, Qırımda ğayıp olğan insanlarnıñ meselesini al etmek kerek.


text:
Aqmescitteki Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi avgust 9-da, salı künü Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Çiygoznıñ işini baqmağa devam etecek.
Avgust 2-de, salı künü Aqmescitte Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Ahtem Çiygozğa qarşı «fevral 26 işini» baqmağa başladı. Mahkeme qararına binaen, toplaşuv video konferentsiyası rejiminde keçirildi. Mahkeme Çiygoznıñ adliyecisiniñ video bağ rejimi boyunca şikâyet arizasını qabul etmege red etti, endi imayeciler kassatsiyanı azırlay.
Ahtem Çiygoz mahkemede özüni qabaatlı tanımağa red etti, dep bildirdi onıñ adliyecisi Nikolay Polozov.
İyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksönov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahküm etmege başladılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Avropa Şurası Parlament Assambleyasında (PACE) Rusiye eyyeti iyülniñ 1-nde Ukraina Yuqarı Radasınıñ cumaaqşamı künü tamır halqlar qanunını qabul etmesine qarşı narazılıq bildirdi.
Rusiye eyyetiniñ beyanatı PACE saytında derc etildi. Bu aqta Rusiye eyyetiniñ yolbaşçısı, Devlet dumasınıñ spiker muavini Petr Tolstoy haber etti.
«Rusiye PACEde Kyivniñ areketlerine qarşı narazılıq bildirdi. Ukraina tarafınıñ areketlerini muzakere etüv teşebbüsimizge Sırbistan, Ermenistan, Macaristan, Moldova deputatları qol tuttı. Eminim, Kyivniñ areketinden memnün olmağanlarnıñ sayısı artacaq: insanlar segregatsiya neticeleri nasıl ola bilgenini hatırlay», – dep izaatladı Tolstoy.
PACEdeki Rusiye eyyeti Ukrainada qabul etilgen tamır halqlar qanunı «etnik rus, macar, leh, romen, belorus, moldavan, yunan, slovak ve diger etnik gruppalarınıñ aqlarını boza», dep qayd ete.
Rusiye PACEden «Ukrainada milliy azlıqlarnıñ aqları problemasını baqıp, qıymet kesmesini» talap etti.
İyülniñ 1-nde Yuqarı Rada Ukrainanıñ tamır halqlar qanun leyhasını temel olaraq ve bütünley qabul etti. Parlamentniñ 325 deputatı «ebet» dedi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, qabul etilgen qanun «Kremlniñ Qırım topraqlarında ruslar aqqında miflerni yoq ete ve Qırımnıñ işğalden azat etilüvini yaqınlaştıra», dep qayd etti.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy mayısnıñ 18-nde qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma kününde Ukraina yarımadanı kontrol altına qaytarmaq içün ğayret köstere, dep qayd etti. O, tamır halqlar qanun leyhasını parlament baqsın dep berdi, dep haber etken edi.
İyünniñ 16-nda Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları komiteti parlamentke tamır halqlar qanunını temel olaraq ve umumen qabul etmesini tevsiye etti.
Bundan soñ Devlet duması bu Ukraina qanun leyhasını takbih etken beyanatnı qabul etip, PACE ve OSCEge muracaat etecekler, dep bildirdi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukrainanıñ tamır halqlar qanun leyhası «ruslarğa qarşı yapılğan küçlü bir darbe» ola dep, daa soñra onı tem-telef silâsınen qıyasladı.
Qırımtatarlarnı tamır halq olaraq tanıma
2014 senesi martnıñ 20-nde Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 halq deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınen diger milliy azlıqlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil etmekte. Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qurultayı qırımtatarlarnıñ temsiliy organları olaraq tanıldı.
Er yıl avgustnıñ 9-nda dünya tamır halqlar künü qayd etile. Onı BM Baş Assambleyası 1994 senesi tasdıqladı.


text:
Halqara toplulığınıñ esas qısmı Ukraina şarqında arbiy areketler – Rusiye ve Rusiye tarafından desteklengen separatistlerniñ işi olğanını añlay, dep bildirdi AQŞ Devlet departamentiniñ matbuat kâtibi Jen Psaki, haber ete Radio Svoboda.
Onıñ sözlerine köre, AQŞ ileride de eki tarafnı vatandaşlarnıñ ölümine yol bermemek içün areket etmege çağıracaq.
«Halqara cemiyet azalarınıñ büyük bir qısmı istilâ esasen Rusiye ve Rusiye tarafından desteklengen separatistlerniñ işi olğanını añlay. Biz alâ daa eki tarafnı vatandaşlarnıñ ölümine yol bermemek içün areket etmege çağıramız»,– dep qayd etti Devlet departamentiniñ baş kâtibi.
Ukraina şarqında keçken sene aprel ayından, resmiy malümatqa köre, terrorizmge qarşı ameliyat keçe. Amma, işbu resmiy malümatqa baqmadan, bugünde-bugün Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı açqan cenki aqqında aytalar. Soñ aftaları, Ukraina şarqında cebe yolağındaki vaziyet kerginleşti.


text:
«İslâm devleti» terrorist teşkilâtı İstanbulda 39 insannıñ ölümine ketirgen Yılbaş gecesinde gece klubında yüz bergen silâlı ücüm mesüliyetini öz boynuna aldı. Bunı The Wall Street Journal bildire.
Ukraina Tışqı işler nazirligi İstanbuldaki ücüm neticesinde elâk olğan ve yaralanğanlar arasında Ukraina vatandaşları yoq, dep bildirdi.
Yanvar 1-de gece silâlı erkek İstanbulnıñ Ortaköy tarihiy rayonındaki Reina gece klubında ateş açtı. Anda yarım biñden ziyade insan Yañı yılnı qayd etmegetoplaştı. Ücüm neticesinde 39 insan elâk oldı (şu cümleden 16 nefer çetel vatandaşı) ve 69 kişi yaralandı. Ücüm etken kişiniñ taqdirine dair bir de bir malümat şimdilik yoq. Akimiyet bunı terrorist ücümi dep tanıdı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov 2017 senesi yanvar 1-de gece İstanbulda kerçekleştirilgen terrorist ücüminde elâk olğanlarnıñ tuvğanları ve yaqınlarına ve bütün türk halqına taziyelerini bildirdi.


text:
Evelden tınç, qırlar ve çamlıqlar ile sarılıp alınğan köy şimdi endi onıñ yanında qurulğan Tavriya issilik elektrostantsiyası (İES) yanında yaşamağa alışa. Yaqında başlanğan ve uçaqlardaki küçlü reaktiv köçüricilerniñ gürültisine oşağan buv ile İES qazanı ve buv borularınıñ üflenmesi denilgen eylem, insanlarnı keçmişteki tınçlıq aqqında unutmaq kerekliginde soñ olaraq qandırdı. Mutehassıslar, stantsiya generatorlarınıñ gürültü seviyesi 90 detsibelge yetti, dep añlattılar. Stantsiyanıñ memuriyeti yerli KHV vastası ile insanlarnı, adiy iş rejiminde gürülti normal seviyege qadar enecek, dep işandırdı. Bu, Mamaq sakinlerini raat ettimi, belli degil.
Qırım köyü «termik» detsibeller altında (fotogalereya)
Mamaq köyü (1946 senesinden soñ – Strogonovka) asılında Aqmescitniñ cenübiy-şarqiy kenarına qavuşa. Köy, Salğırnıñ sağ qolu olğan Bala Salğırnıñ yeşil kenarları boyunca aman-aman 5 kilometrge uzanğan. 1958 senesinde o vaqıttaki Qırım vilâyet icra komiteti tarafından çıqarılğan qararğa qadar şimdiki Mamaq köyüniñ yerinde üç köy buluna edi: Yuqarı Mamaq, Aşağı Mamaq ve Mamaq (Verhnâya Strogonovka, Nijnâya Strogonovka ve Srednâya Strogonovka).
Evelden tınç, qırlar ve çamlıqlar ile sarılıp alınğan köy şimdi endi onıñ yanında qurulğan Tavriya issilik elektrostantsiyası (İES) yanında yaşamağa alışa. Yaqında başlanğan ve uçaqlardaki küçlü reaktiv köçüricilerniñ gürültisine oşağan buv ile İES qazanı ve buv borularınıñ üflenmesi denilgen eylem, insanlarnı keçmişteki tınçlıq aqqında unutmaq kerekliginde soñ olaraq qandırdı. Mutehassıslar, stantsiya generatorlarınıñ gürültü seviyesi 90 detsibelge yetti, dep añlattılar. Stantsiyanıñ memuriyeti yerli KHV vastası ile insanlarnı, adiy iş rejiminde gürülti normal seviyege qadar enecek, dep işandırdı. Bu, Mamaq sakinlerini raat ettimi, belli degil.
Evelden tınç, qırlar ve çamlıqlar ile sarılıp alınğan köy şimdi endi onıñ yanında qurulğan Tavriya issilik elektrostantsiyası (İES) yanında yaşamağa alışa. Yaqında başlanğan ve uçaqlardaki küçlü reaktiv köçüricilerniñ gürültisine oşağan buv ile İES qazanı ve buv borularınıñ üflenmesi denilgen eylem, insanlarnı keçmişteki tınçlıq aqqında unutmaq kerekliginde soñ olaraq qandırdı. Mutehassıslar, stantsiya generatorlarınıñ gürültü seviyesi 90 detsibelge yetti, dep añlattılar. Stantsiyanıñ memuriyeti yerli KHV vastası ile insanlarnı, adiy iş rejiminde gürülti normal seviyege qadar enecek, dep işandırdı. Bu, Mamaq sakinlerini raat ettimi, belli degil.


text:
Sudaqta gece sağanaq yağdı, neticede bazı soqaqlarnı suv bastı, şeerniñ merkeziy plâjını ise suv aman-aman tolusınen yuvıp alıp ketti.
Şeer memuriyetiniñ yolbaşçısı İgor Stepikovnıñ bildirgenine köre, sağanaq Gagarin ve Gora Fireynaya soqaqlarınıñ çaprazına bir sıra çamur ketirdi. Onıñ aytqanına köre, Ayvazovskiy ve Spendiarov soqaqları sağanaqtan eñ çoq zarar kördi.
«Sağanaq o qadar küçlü oldı ki, suv, topraq, taşlar zıqığa dayanamağan sağanaq aquvları üstünden keçti. Sudaq şeer okrugınıñ köyleri de sağanaqtan zarar kördi», – dep aytıla Stepikovnıñ Facebook haberinde.
Memuriyet yolbaşçısınıñ aytqanına köre, yaramay ava aqibetlerini kommunal müessiseler, şeer şurasınıñ deputatları, iş adamları ve yerli sakinler yoq ete.
Rusiye tarafdarı bloger Sandro Kiriak Sudaqta suv basqan Servi alleyasınıñ videosını derc etti.
Daa evel sağanaq Bağçasaraydaki evlerni bastı, dep haber etilgen edi.
Qırımda iyülniñ 21-nde ve 22-nde furtuna ihtarı ilân etilgen edi. Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, yarımadada küçlü sağanaq, boranlı yağmur, burçaq yağdı, yel süratı saniyede 20-25 metr oldı.


text:
Qırım advokatı Emil Kürbedinov psihiatrik hastahanede müşterisi Vadim Siruknen körüşip olamadı. Bunı Kürbedinov dekabr 7-de Facebook saifesinde yazdı.
«Anda tek bir oda bar (psihiatrik hastahanede – QA) ve advokatlar saat 15-ke qadar alına. Sabadan olar deñişeler, kirmege amann-aman imkânsız. Müşterinen saat 12-den 13-ke qadar kirmek mümkün. Bugün men bunı yapıp olamadım», – dep bildirdi Kürbedinov.
Advokat «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» yaltalı iştirakçisi Vadim Siruknıñ apis cezası 2017 senesi fevral 8 kününe qadar uzatılğanını bildirgen edi.
«Hizb ut-Tahrir» davasınıñ Yaltalı iştirakçileri yarım yıldan ziyade apiste yata. Birinci dört kişi 2016 senesi fevral 11-de yaqalanğan edi. Olarnıñ arasında İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku da bar. Ondan ğayrı qurucılıqnen oğraşqan Aluşta sakini Müslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, ve Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk da yaqalanğan edi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımda Ukrain medeniy merkeziniñ teşkilâtçıları yarımadanıñ işğalinden soñ ukrain edebiyatınıñ yetişmemezligini qayd eteler, bu sebepten talebelerniñ VNO azırlığı ile problemleri peyda ola. Faaller qıtaiy Ukraina sakinlerini Qırımda ilk ukrain cemaat kitaphanesiniñ teşkil etilmesi içün kitap toplanılmasına qoşulmağa çağıralar.
Qırımda Ukrain medeniy merkeziniñ teşkilâtçılarından biri Leonid Kuzmin aytqanı kibi, şimdi luğatlar, malümat kitaplarınıñ, entsiklopediya, tehnikiy ve ilmiy edebiyatnıñ, ukrain klassik ve zemaneviy yazıcılarınıñ kitaplarınıñ qıtlığı duyula.
«Soñ 23 yıl devamında Qırım kitaphaneleriniñ fondları ukrain tilli kitaplarnen toldurılmay edi. Neticede bütün olğan edebiyat eskirdi, kitaphane fondlarında ise esasen rus tilinde yazılğan edebiyat bar», – yaza Kuzmin Facebookta.
«Ayrı mesele – kitaphanelerde ukrain tilinde yazılğan bala kitaplarınıñ olmasıdır. Mektep derslikleri ile de aynı vaziyet. Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasına qoşulmasından ve Qırım mektepleriniñ Rusiye tasil standartlarına keçüvinden soñ mektepler eski kitaplarnı teslim etmek mecbur oldı. Yani talebeler ukrain programması boyunca tasil almaq imkâniyetinden marum qaldı», – dey o.
Bu sebepten Ukrain medeniy merkezi yuqarıda añlığan kitaphaneniñ teşkil etilmesi içün kitaplarnıñ toplanılmasını ilân etti. Merkezniñ teşkilâtçıları aktsiyağa tek Ukraina vatandaşlarını degil de, vilâyet tasil idarelerini, qıtaiy Ukraina kitaphanelerini de qouşlmağa çağıra.


text:
Ukrainanıñ Latviya nazirligi narazılıq bildirgen soñ Rusiyeniñ Daugavpils şeerindeki baş konsullığı Qırım ilhaqınıñ beşinci yılına azırlağan sergi qapatılğan edi. Bu aqta «Ukrinform» agentligi Ukrainanıñ Riga elçihanesi bergen malümatqa esaslanıp bildire.
«Ukraina elçihanesi Latviya Tış işler nazirligine Rusiye Federatsiyasınıñ Daugavpils Baş konsullığı teşkil etken provokatsion serginiñ keçirilmesi vaziyetinen bağlı obyektiv qıymet kesüv ve operativ qarar sebebinden teşekkürler bildire. Daugavpils sakinlerine Qırımdaki adise-vaqialar aqqında yañlış malümat bergen propaganda sergisiniñ qapatılması Kremlniñ yapqanlarına baqmadan Latviyanıñ Qırım ilhaqını tanımama meselesinde siyaset deñişmegenini daa bir kere isbatlay», – dep aytıla haberde.
Ukrainanıñ Latviya elçihanesi bu vaqianı Rusiyeniñ Qırım ilhaqını aqlamaq içün yapılğan daa bir propaganda tedbiri olaraq tanığanını bildirdi, «çünki sergide ukrain yarımadasındaki adise-vaqialarnen bağlı bir sıra yalan ve bütün dünyada cinayet olaraq tanılğan adise-vaqialar aqqında Rusiye baqışlarını aşlamaq ıntıluvı ola».
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina ve Rusiye uquq qoruyıcıları tüşüngeni kibi, qırımlılarnıñ aq ve serbestligini bozğan bir sıra Rusiye ve Ukraina qanunlarını qayd etmek mümkün.
«Qırımlılar içün telükesi olğan beşten ziyade qanun bar. Amma olardan eñ havflı soylarını sayladıq. Ekstremizm ve separatizm içün ve eki vatandaşlıqnıñ olması içün mesülietniñ artması aqqında Rusiye qanunları, Qırımda «serbest iqtisadiy zona» aqqında Ukraina qanunnı, em de Qırım akimiyeti tarafından qabul etilgen halq imayesi faaliyetiniñ resmiyleştirilüvi aqqında qanun», – dep bildirdi «Qırım alan missiyası» uquq qoruyıcı teşkilâtınıñ başı Andrey Yurov bazarertesi künü İnterfaks-Ukraina agentliginde keçirilgen matbuat konferentsiyasında.
Onıñ aytqanı kibi, Qırım sakinleri halqara uquqlarğa köre, Ukrainanıñ, amelde ise Rusiyeniñ qısmı olaraq sayılğan Qırım yarımadası etrafında olğan vaziyetniñ mabüsleri olğanlar.
İnsan aqları boyunca Ukraina Helsing birliginiñ adliyecisi Darya Sviridova aytqanı kibi, «Qırımda serbest iqtisadiy zonanıñ teşkil etilmesi aqqında» qanun Ukrainanıñ Milliy bankınıñ diger qararları ile Qırımda yaşağan Ukraina vatandaşlarını çetel vatandaşları olaraq tanıy.
«Qanun Ukraina Anayasasınıñ bir sıra qaidelerini boza ve İnsan aqları boyunca Avropa konventsiyası ceyetinden diskriminatsiyanı meydanğa ketire»,– dedi Sviridova.
Onıñ sözlerine binayen, qırımlılar içün Rusiye migratsion qanunları da telükelidir. Bunıñ ile, Qırımda, uquq qoruyıcılarnıñ fikrine köre, Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ separatizmge çağıruvlar içün mesülietniñ olması aqqında qanunlarınıñ da telükesi bardır.


text:
Qırımtatarlarnıñ işleri boyunca Ukraina prezidentiniñ vekili Mustafa Cemilev ve milliy Meclis yolbaşçısı Refat Çubarov Petro Poroşenkonıñ başlığında ukrain delegatsiyasınıñ terkibi ile beraber Turkiyede keçirilgen muzakerelerde iştirak etmekteler. Bu aqta Çubarov Feysbuk saifesinde bildirdi.
«Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Turkiye büyük milliy meclisniñ yolbaşçısı İsmail Kahramannen ilk sefer böyle şekilde körüşti. Bu körüşüvde qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev de iştirak etti. Şimdi ise delegatsiyanıñ bütün delegatları ile parlamentteki körüşüvni daa keñ sürette devam etemiz», - dep yazdı Çubarov.
9 mart, çarşenbe künü, Ukraina prezidenti Pötr Poroşenkonıñ Turkiye Cumhuriyetine planlaştırılğan eki künlük resmiy ziyareti başlandı. Memleket başı Turkiye prezidenti Recep Tayip Erdogan, Turkiye baş - naziri Ahmet Davutoglu körüşüvlerni keçirmege planlaştıra.
Ziyaret çerçivesinde Ukraina ve Turkiye arasında yüksek dereceli Strategik şurasınıñ beşinci oturışı keçirilecek. Bunıñnen bir sırada, Turkiye iş adamları ile körüşüvler de ötkerilecek.
Ukraina ve Turkiye arasında munasebetler soñki bir qaç ay devamında faalleşti. Rusiyenen olğan zıddiyetten soñra, Turkiye halqara cemaatçılığınıñ Ukraina territorial bütünliginen, Rusiye tarafından yarımadanı işğal etkeninen bağlı mevamını qabul etip, kendi noqta - i nazarnı seslendirdi. Bunıñnen bir sırada Turkiye qırımtatarlarnen sıq bağlıdır, olarnıñ ekseriyeti Turkiye Cumhuriyetinde yaşamaqta.


text:
Rusiye Tış işler nazirligi dünyada yekâne olğan ATR qırımtatar telekanalınıñ qapatılması ile bağlı Qırımda insan aqları ve qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını sıñırlanması aqqında beyanatlarnı «sebepsiz ve çorlandırıcı» dep adladı. Bu aqqında Rusiye Tış işler nazirliginiñ resmiy saytında bazarertesi künü, aprel 6-da, derc etilgen beyanatında aytıla.
«Belli bir müddet içinde Rusiye kütleviy haber vastası olaraq qayd olamayıp, aprel 1-den itibaren Qırım Cumhuriyetinde tele- ve radio yayınlavını toqtatqan ATR mediaholdingi etrafında bir sıra çetel ortaq ve uquq qorçalayıcı teşkilât kötergen ses-şamata teren bir ayret doğura», – aytıla Rusiye Tış işler nazirliginiñ beyanatında.
Nazirlikniñ tahminlerine köre, telekanal qapatılmasınıñ sebebi «mediaholding saipleri tarafından Rusiye qanunlarınıñ talaplarınıñ aselet yapılğan bozuvı» ola.
«Kütleviy haber vastalarınıñ plüralizmini istegen er kesni Qırımda milletlerara munasebetler saasında vaziyetni sahte sürette kerginleştirmemege çağıramız, mında ilk sefer Qırım Cumhuriyetiniñ anayasasında qırımtatar, ukrain ve rus tilleri aynı statusnı aldılar», – aytıla nazirlikniñ beyanatında.
Mart ayınıñ soñuna qadar ATR media-holdingi Rusiye qanunlarına köre kütleviy haber vastası olaraq öyle de qayd olamadı. Şirket Roskomnadzorğa vesiqalarını bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytara ediler. Aprel 1-ge keçer gecesi ATR telekanalı, Lâle bala telekanalı işini toqtatmağa mecbur oldılar. «Meydan» ve «Lider» radioları da diñleyicilerinen sağlıqlaştılar. Reberlik telekanalnı qayd etmege tırışacağını bildirdi.


text:
Mart 8 künü «Kalançak» keçirme noqtasında politsiya hadimi «Qırım grajdanlıq blokadası»nıñ iştirakçisini attı. Bu aqta Herson vilâyetiniñ Milliy politsiya bölüginiñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Polis Kalançak rayonında olıp keçken atış boyunca teşkerüv tedbirlerni keçirmekte. «Herson» rotasınıñ hadimleri yaş erkekniñ tarafından yapılğan qanunsız areketlerini toqtatmaq içün, onı tenbiyelegen soñ, ateş açmağa mecbur qaldılar. Erkek ise politsiya hadimini silânen qorquta edi. Yaralanğan yigitni hastahanege yolladılar, silâsını tutıp aldılar. Cinaiy iş açılğan. Bunıñnen bir sırada yüz bergen vaqia boyunca taqiqat yapılmaqta», - dep bildirdiler matbuat hızmette.
Berilgen malümatlarğa köre, mart 7-8 gecesi bir qadında «Qırım grajdanlıq blokadası»nıñ iştirakçısı ile tartışma yüz berdi, onıñ neticesinde qadın polis hadimlerini çağırdı. Taqiq vaqıtta faallerden biri «Herson» rotasınıñ polis hadimni silânen qorqutıp başladı.
Matbuat hızmetiniñ qaydlarına köre, polis hadimi ilk evelâ avağa, soñra ise «grajdanlıq blokadası» iştirakçisiniñ sağ ayağına attı.
Politsiyanıñ malümatlarına binaen, yigitni Kalançak rayon hastahanesine teslim ettiler. Sağlıq vaziyeti qanaatlendiricidir.
Vaqia yüz bergen yerden silâ alınıp, ekspertizağa yollanıldı. Kalançak politsiya bölügi Ukraina qanunnamesiniñ «Qanunsız silâ, patlağan maddeler qullanması» nıñ 263 maddesine köre cinaiy iş açtı.


text:
Qırım ükümeti Qırımtatar sürgünligi matem kününde kütleviy mitinglersiz keçirilecek merasimlerniñ planını tasdıqladı. Bu aqta Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ saytında yerleşken mütenasip emirde bildirile.
Plan boyunca, mayıs 18-de Aqmescitteki Lenin meydanında «Yüregiñde çıraq yaq» aktsiyası teşkil etilecek, hatıra abidelerine çiçekler qoyulacaq.
Merasimlerniñ planını ömürge keçirüv boyunca mesüliyetli olaraq Qırım Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ meseleleri boyunca devlet komiteti qayd etildi.
Mayıs 5-te Ukraina Nazirler kabineti qırımtatar halqınıñ sürgünligi matem kününe bağışlanğan merasimlerniñ planını tasdıqladı. Ukraina Medeniyet nazirliginiñ malümatına binaen, bütün merasimlerniñ keçirilmesi Qırımtatar Milliy Meclisi ile uyğunlaştırılğan.
Mayıs 18 – Qırımdan qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma künüdir. Bu kün 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnen ilk eşelon yollanıldı. Umumen olaraq, 180 biñden ziyade insan sürgün etildi.
Er sene Qırımda matem kününe bağışlanğan kütleviy merasimler, bu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde Meclis tarafından teşkil etilgen matem mitingi keçirile edi. Amma Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Aqmescit merkezinde bu kibi merasimlerniñ keçirilmesi yasaq oldı.
Kiyevde ve bütün Ukraina boyunca bir sıra merasimler teşkil etilecek: kütleviy mitingler keçirilecek, mekteplerde qırımtatar halqınıñ sürgünligine bağışlanğan dersler berilecek ve ilâhre.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiyede soñki künde 197 insan koronavirus yuqunçından vefat etti, dep bildire iyünniñ 6-nda COVID-19 ile küreş ükümet ştabı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bir künde tibbiyet hadimleri 8 855 yañı koronavirus hastasını qayd etti, böyle insanlarnıñ sayısı 458 689 oldı.
Rusiye akimiyeti, 221 000 insan tüzeldi, 12,3 milliondan çoq test yapıldı, dep bildirdi.
Rusiye hastalarnıñ sayısına köre dünyada üçünci devlet ola. Johns Hopkins Universitetiniñ malümatına köre, Rusiyeden çoq hasta Braziliyada (aman-aman 615 000) ve ABDde (aman-aman 1,9 million) bar. COVID-19-dan vefat etkenlerniñ sayısına köre Rusiye 14-ünci yerde buluna.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qıtaiy Ukrainada Qırım talebeleriniñ uzaqtan tasil alması içün 10 mln grn kerek. Bunı Ukraina haber siyaseti naziriniñ keñeşçisi Emine Ceppar Kiyevde Qırım faali ve Qırımdan köçip kelgen studentler, Ukraina Tasil nazirliginiñ temsilcileri ile körüşüvde bildirdi.
«Ukraina Tasil ve ilim nazirligi Nazirler kabinetinden Qırım talebeleriniñ uzaqtan tasil aluvını teşkil etmek içün 10 mln grn soray. Ukrainada bir qaç mektep bu hızmetni bermege azır. Bu yönelişte eñ muvafaqiyetli – Kiyevniñ №81 mektebi! Amma veb-kamera, bilgisayar, maliye ve elektron kitaplar kerek», – yazdı Ceppar Facebookta.
Boris Grinçenko adına Kiyev universitetiniñ mezuniyetten soñra tasil institutı Ukrainanıñ işğal etilgen territoriyalarında yaşağan talebelerniñ uzaqtan tasil aluvı boyunca leyhanıñ keñişlevi aqqında bildirdi. Bıltar leyha çerçivesinde oqutuv Kiyevniñ №81 mektebinde keçirile edi. Deñevde Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinden 19 ve Qırımdan eki talebe iştirak etti. Ukrain attestatlarını altısı elde etti. Ukrainanıñ ileri aliy oquv yurtlarınıñ studentleri oldılar.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
428 plâj arasından Qırımdakilerniñ yalıñız dörtte biri kurort sezonına azırdır. Bunı, aprelniñ 26-nda şeer ve rayon yolbaşçılarınen işbu saanen bağlı hususiy toplaşuv esnasında turizmni teşkergen ve Kreml nezareti altındaki ükümet reisiniñ yardımcısı Larisa Opanasük qayd etip keçti, dep bildire «Krıminform».
«Mayısnıñ 1-ne qadar pek az vaqtımız qaldı, lâkin 428 plâjdan 109 kurort sezonına azır olğanını aytmaq mumkün», - dey Opanasük.
Öz nevbetinde, Kreml tarafından tayin etilgen Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov yarımada plâjlarınıñ tertipke ketirilmesini talap ete.
Aprel ayınıñ başında Qırım MÇS idaresi, Qırım plâjları sail boylap telikeli maddelerden temizlengeni aqqında bildirgen edi. Qırım qurtarıcıları yarımadanıñ 63 plâjındaki suv astını temizlegen ve umumen raatlanmaq içün sail boyundaki 367 noqtağa resmi ruhset beirgendir.
Qırımnıñ Rusiye nezareti altındaki akimiyeti kurort sezonı mayısnıñ 1-nde açılacağını bildirmekte.