text:
Özbekistan ükümeti «İnterfax» agentliginiñ, ükümetke esaslanıp, devlet prezidenti İslam Karimovnıñ ölümi aqqında bildirgen beyanatını red etti.
Bundan evel bildirilgen edi ki, Karimov insult sebebinden soñ derece ağır alda buluna. Bu aqta cuma künü Özbekistan ükümeti bir qaç kün sükütten soñ ilân etti. Malümat, ükümet gazetasında derc etilgen ve televizionda oqulğan nazirler kabinetiniñ beyanatından alınğan.
Ükümetniñ malümatına binaen, Karimov avgust 24-te insulttan soñ hastahanege ketirildi ve soñki kün devamında onıñ alı «pek yaramaylaştı, ekimler onıñ soñ derece ağır olğanını saya».
Bundan evel Reuters agentligi, üç diplomatik menbağa esaslanıp, 78 yaşındaki Karimovnıñ ölgeni aqqında haber etti.
Sentâbr 2-de Tükriye baş naziri Binali Yıldırım, televizionda yayınlanğan ükümet toplaşuvında sözde bulunıp, ilân etti ki, «Özbekistan prezidenti İslam Karimov elâk oldı», ve «Allahnıñ rahmetinde olsun, Türkiye Cumhuriyeti özbek halqınıñ ağrı ve qaar-qasevetini böle», dep qoştı. Türkiye memurları qaydan malümat alğanı aqqında belli degil.
Radio Svoboda Özbek hızmeti bildirdi ki,Türkiye baş naziri Binali Yıldırım, prezident İslam Karimovnıñ ölümi munasebetine özbek halqına taziye bildirdi. Türkiye ükümeti yolbaşçısınıñ çıqışı TRT Haber telekanalında kösterildi.
Bunen beraber, Radio Svoboda Özbek hızmeti Taşkentte soqaqlardan bütün bayraqlar alınğanını bildirdi. Tünevin Özbekistanda devlet mustaqilliginiñ 25 yıllığı qayd etile edi.
Avgust 27-den, Özbekistan ükümeti Karimovnıñ hastahanede bulunğanı aqqında resmiy beyanat bildirgen vaqıttan berli, kütleviy haber vastalarında özbek lideriniñ alı aqqında bir birine ters kelgen malümatlar peyda ola.
Avgust 29-da «Fergana» mustaqil haber agentligi ve özbek uquq qoruyıcı teşkilâtlar Karimovnıñ ölümi aqqında bildirdi; rusiyeli resmiy kütleviy haber vastaları, öz menbalarına esaslanıp, bu malümatnı red etti; Özbekistan ükümeti bu mevzu boyunca izaat bermegen edi.
Tünevin aqşam «Fergana» agentligi Özbekistan prezidentiniñ tuvğan Samarkand şeerinde qurucılıq işleri alıp barılğanını köstergen fotoresimlerni paylaştı, bunıñ cenazege azırlıq olğanını ayttı. Radio Svoboda Özbek hızmeti Samarkand şeerine cumhuriyet baş naziri Şavkat Mirziyayevniñ kelgeni aqqında bildirdi.


c: text/html

text:
Qırımda keçirilgen mitinglerniñ iştirakçilerine basım kösterilmekte, İnsan aqları boyunca qırım eyyetniñ mütehassısları mında siyasiy sımarış olğanını qayd eteler.
Böyleliknen şirkette noyabr 14 künü qabul etilgen Qırım Appelâtsion mahkemesiniñ qararını izaatladılar. Oña köre, mayıs 3 künü Qırım sıñırında qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilevniñ qarşılav tedbiri vaqtında polis hadimine ücüm etkeninde qabaatlanğan qırımtatar faali Tair Smedlâyev apiste qalmalıdır.
«Tair Smedlâyevniñ işi boyunca mahkeme ketişatında bir sıra bozuluv qayd etildi. Şu bozuluvlar adaletli mahkeme taqiqat aqqınıñ sıñırlanuvı ve uquqiy qoruv vastası boyunca aqlarnıñ bozuluvını belgileyler», – deyler eyyet azaları.
Mında şunı da qayd eteler ki, keçken afta devamında Mustafa Cemilevni qarşılav tedbirde iştirak etken daa üç insan apiske alındı. Olarnı «politsiya hadimlerine» ücüm yapılıvunda qabaatlaylar.
Uquq qoruyıcı Aleksandra Krılenkova bu tedbirlerde siyasiy sımarış hususiyetlerni köre.
«Biz mayıs 3 künü numayışta iştirak etken bir 100 insan ile qonuştıq. Mayıs 3-de politsiya hadimlerine etilgen ücüm, tertipniñ bozuluvı ve ekstremizm olğanı aqqında aytmağa mümkün degil. Söz toplaşuv ve areket etüv aqlarnıñ akimiyet tarafından bozuluvı aqqında kete. Kelecek taqiqat ve mahkeme ketişatı boyunca müsbet bir fikirler şimdilik yoqtır. Cemiyet içün havf ketirmeycek insanlar apiske alındı. Şimdi içtimaiy destek meselesi müimdir. Rusiye, Ukraina ve dünya tarafından kösterilgen destek insanlarğa öz aqlarını qorçalamağa yardım etmeli», – dep tüşüne uquq qoruyıcı.
Teşkilât reisiniñ muavini Dmitriy Makarov Qırımda daa bir sıra tintüvlerniñ keçirilmesini tahmin ete.
İnsan aqları boyunca qırım eyyeti bu vaqialarnıñ, halqra qaidelerge köre, ögrenilmesini talap ete.
Qırımtatar milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiya reisi Zair Smedlâyevniñ qardaşı olğan Tair Smedlâyev oktâbr 22 künü Eski Qırımda yaqalanıldı. Smedlâyevniñ maşinası «politsiya hadimleri» tarafından toqtatılğan edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pılıp Orlık Demokraktiya institutınıñ eksperti Natalya Belitserniñ zanınca, yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisini yasaq etmek ıntıluvları Qırımda musulmanlarğa qarşı yapılğan basqı quvetleşkenini ifadeley.
Bunı o «SSCB, 1991 – 2013 seneleri Ukrainada ve bugün qırımtatar meselesi» munaqaşasında ayttı, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Qırımda basqı arta, birinciden, musulmanlarğa qarşı. Ekinciden, Meclisni yasaq etmek ıntıluvı, doğrusını aytqanda, menim kibi bir ekspert içün tapmaca oldı. Meclisni yasaq etecek mehanizmler yoq, çünki resmiy şekilde teşkilât qayd olmağan. ATRge yapqanları kibi litsenziyanı alamazlar, bir de bir vesiqanı lâğu etemezler, çünki temiz bir uquq aktsiyası degil», – dep qayd etti Belitser.
Munaqaşa Kyivde fevral 23-te «Knıgarnâ «E» tükânlarından birinde «Ev.Deñişmeler» («Dim.Zminı») leyhası çerçivesinde olıp keçti.
Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya mahkemege muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisini yasaq etip, ekstremistik bir teşkilât tanımağa talap etti. Qırımtatarlarnıñ temsil organı bildirdi ki, dava arizasında bir sıra uquq hatası mevcut, em de dava siyasiy sebeplerden çıqarıldı.
Qırım uquq qorçalayıcı gruppası halqara teşkilâtlarğa muracaat etip, Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi mümkün degil, dep bildirdi. Uquq qorçalayıcılar halqara teşkilâtlarnı elinden kelgenini yapıp, qırımtatarlar ve Qırımtatar Milliy Meclisine qarşı siyasiy sebepli basqığa yol bermemege rica eteler.
Avropa Birligi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti yasaq ete bileceginden qasevetlengenini bildirdi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımtatar liderleri Refat Çubarov, Mustafa Cemilevniñ yarımadağa kirişleri yasaq etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Ukraina akimiyeti Rusiyenen bağlı er şeyni yoq etse de, bizler böyle yapmaycaqmız, biz, aksine, bu gimnaziyağa er taraftan qol tutacaqmız», – dep ayttı Aksönov.
Onıñ aytqanına köre, oña berilgen malümatqa binaen, gimnaziya reberligi ocalar ve uyken sınıflarnıñ talebelerini qorquzıp, referendumda iştirak etmege yasaq etken eken.
Aprel 10-da Aqmescitteki Ukrain gimnaziyasınıñ müdiri Natalya Rudenko «Aksönovnıñ halq imayesi» ve Aqmescit şeer şurası memurlarınıñ tesiri altında bulunıp, işten çıqmaq içün ariza yazmağa mecbur oldı. Rudenko arizada «taraflar añlaşqanına esaslanıp», dep qayd etti.
Ukraina tasil ve ilim Nazirligini müdirniñ işten boşatıluvı pek açuvlandırdı. Nazirlik bu vaqianı «işğalciler ve Qırım yarımadasınıñ öz başına ilân etilgen akimiyetiniñ repressiya areketleri, em de ukrain mektepleri ve ocalarını sıqıştıruv» olaraq tanıdı.


text:
«Lugansk halq cumhuriyeti» teşkilâtınıñ vekillerinden biri Aleksey Mozgovoy Qırımda yaşağan Donbass qaçaqlarını evge qaytmağa çağıra.
Öz ilânını o avgust 29 künü Yaltada keçirilgen «Rusiye, Ukraina, Novorossiya: müim mesele ve çağıruvlar» konferentsiyasında bildirdi», – dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Tenbellerni evge qaytmağa çağıram»,– dedi tedbirde Mozgovoy ve er kesni «Prizrak» Lisiçan batalyonına kirip, Donbassqa yol almağa çağırdı.
O, al-azırda «LHC» tarafdarları maliye qıyınlıqlarğa rastkelgenini, em de regiondan qaçaqlarnıñ sayısı büyük olğanını bildirdi.
«Lugansk halq cumhuriyeti olacaq. Şimdi qanı aqqanlardan başqa iç bir kimse yañı cumhuriyette üküm başında olamaz», – dedi Mozgovoy.
Cuma künü, avgust 29-da, «Yalta İnturist» musafirhanesinde «Rusiye, Ukraina, Novorossiya: müim mesele ve çağıruvlar» konferentsiyası keçirile. Mında Rusiye Prezidentiniñ keñeşçisi Sergey Glazyev kelip, Donbassta «rus dünyasına» qarşı «qarışıq cenk» ketkenini bildirdi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini, Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı Ahtem Çiygoznıñ bildirgenine köre, Ukraina baş nazir muavini Oleksiy Reznıkov ATR qırımtatar telekanalına eñ yaqın vaqıtta para berilecek, dep işandırdı.
Çiygoznıñ Facebookta haber etkenine köre, o, bu meseleni Yuqarı Radanıñ insan aqları, işğalden qurtaruv ve vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiyası, milliy azlıq ve milletlerara munasebetler komitetiniñ toplaşuvında mayısnıñ 6-nda köterdi.
«Komitetniñ işinde baş nazir muavini Reznıkov iştirak etti. Komitetimizniñ yardımınen oña muracaat etip, vaqtınca işğal etilgen Qırımdaki semetdeşlerimizniñ ATR telekanalına Nazirler şurası seviyesinde para berüv meselesiniñ blok etilgeninden qasevetlengenini bildirdim, bu meseleni şahsen al etmesini rica ettim», – dep yazdı Çiygoz.
Onıñ malümatına köre, Reznıkov «mesele blok etilmey, bir qaç tehnik mesele bar», dep işandırdı.
«Bu mesele bugün Nazirler Şurası toplaşuvında mıtlaqa muzakere etileceginden emin olğanını bildirdi», – dep qoştı Çiygoz.
ATR alıp barıcısı ve jurnalisti Ayder Mujdabayevniñ bildirgenine köre, ATR qırımtatar telekanalı Qırımtatar sürgünligi qurbanlarını añma kününden evel işini toqtata bile.
Fevralniñ 10-nda ATR qırımtatar telekanalı esapları blok etildi, dep bildirdi. Şu sebepten telekanal alıp barıcı ve musafirler olmağan yayınlarnen #SaveATR marafonını başlattı.
O vaqıt Ukraina medeniyet, gençlik ve sport naziri olan Volodımır Borodânskıy ATR qırımtatar telekanalını qapatuv telükesi bar olğanını inkâr ete. Onıñ aytqanına köre, telekanal çalışa, şu sebepten «qapanmaq üzere olğanını aytmağa kerekmey». Borodânskıynıñ aytqanına köre, 2020 senesi ATR içün 50 mln ğrn belgilendi, nazirlik 8,4 mln ğrn tahsis etti.
ATR Ukrainadan sürgün etilgen qırımtatarlar ve diger millet insanlarını yerleştirüv bücet programmasına köre 2016 senesinden berli devlet bücetinden maddiy yardım ala.
2015 senesi aprelniñ 1-nde ATR Rusiye litsenziyasını alamayıp, işğal etilgen Qırımda yayınlarını toqtattı. Yayınlar 2015 senesi iyünniñ 17-nde yañıdan başladı – telekanal Kyivge köçti.


text:
Qırım hastahanelerinde kene de meraqlı bir vaziyet: er bir adam belli bir tibbiy müessisede qayd olmaq içün ariza yazmalı. Böyle bir ariza aqqında ilân Keriçniñ №1 hastahanesinde bar.
«Hastahanede hızmet körmege istegen adamlarnıñ ariza yazması kerek», – aytıla ilânda.
Adamlar sabadan berli sıra alalar. Bazıları dayanamay, qavğalar da ola. Keriçlilerniñ aytqanına köre, bazarertesi künü saba hastahanede ğayet kergin vaziyet üküm sürgen edi: birinci qat qayd olacaq adamlar ile toldı.
«Pek çoq adam bar edi, salon rıqma-rıq toldı», – dep ayttı nefaqacılardan biri Qırım.Aqiqatqa.
Er kün yüzlernen adam qayd olacaq ola. Hastalarnıñ bildirgenine köre, ariza yazmağan olsañ, ekimge kiremezsiñ.
İçtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları yaza ki, aynı böyle vaziyet Kefe hastahanelerinde de üküm sürmekte.
Yañı yıldan evel ana-babalar belli bir hastahanede balanıñ baqılması içün ariza yazmaq kerek ediler.
2015 senesi yanvar 1-den itibaren Qırımda Rusiyeniñ sigorta tibbiyeti sisteması çalışıp başladı. Tibbiy yardım yalıñız tibbiy sigortası olğan adamlarğa kösterile. Polis olmasa, yardımnı yalıñız «acele yardım» köstere.
Hastahanelerdeki nevbetler keçken seneniñ soñunda da qayd etilgen edi. Emek añlaşmaları, aydavcı şeadetnameleri ve arbiy biletlerni deñiştirgen qırımlılar bütün kün devamında beklemege mecbur qalğan ediler.


text:
Qırımnıñ Yedi Quyu (Dere Salın) köyünde qadın trenniñ köpçekleri altında can berdi, dep bildirdi mayısnıñ 24-nde ilhaq etilgen yarımadanıñ Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ naqliyat idaresiniñ matbuat hızmeti, dep haber ete Qırım kütleviy haber vastaları.
Berilgen malümatqa köre, facia yarı gecege yaqın oldı.
«Dizelli lokomotiv yürip, demiryol qatarını toplay edi. Qadın onı izin berilgen yerden keçmeyip, vagon altından keçmege istedi. Keçkende ise üstüne köpçek çifti çıqtı. Sağ qalmaycaq yaralar aldı», – dep bildirdi matbuat hızmeti.
Daa evel Aqmescit-Pribrejnaya demiryol köısmında Howo yük maşinası drezina ile çatıştı, neticede aydavcı ve eki yolcu zarar kördi.


text:
Keşe Armeniya Qarulı küşteri prem'er-ministrdiñ otstavkasına talap etti. Äskerilerdiñ bwl äreketin töñkeris degen Nikol Paşinyan bügin «eldegi jağday baqılauda, qarulı küşter halıq pen ükimet basşısına bağınadı» dep mälimdedi.
Bwl jağdayğa Bas ştab basşısınıñ birinşi orınbasarınıñ qızmetinen bosatıluı sebep. Prem'er-ministr Paşinyannıñ joğarı lauazımdı qızmetkerdi ornınan ketiru turalı wsınısını Armeniya prezidenti Armen Sarkisan maqwldağan. Endi osığan baylanıstı qarulı küşter Nikol Paşinyanmen qosa ükimettiñ de otstavkağa ketuin talap etti. Biraq bilikten halıqqa qarsı küş qoldanbauın swradı.
Bas ştabtıñ talabına oppoziciyalıq «Otandı qwtqaru qozğalısı» qoldau bildirip, öz jaqtastarın Erevannıñ ortalığında mitingke şaqırdı. Qarulı küşterdiñ mälimdemede: «Bwl – Armeniyanıñ wlttıq jäne memlekettik müddelerin eskermey otırıp jasalğan qadam. Osınday kürdeli şaqta mwnday şeşim memleket müddesine qayşı, jauapsız qadam», – delingen.
Öz kezeginde Nikol Paşinyan otstavkağa ketpeytin mälimdep, bas ştab jetekşisi Onik Gaspariyandı ornınan aldı. Ol sonımen birge jaqtastarın el astanası Erevan ortalığına jinaluğa şaqırdı.


text:
Ukraina baş naziri Vladimir Groysman ve Avropa Birliginiñ tışqı işler boyunca Yuqarı temsilcisi Federika Mogerini iyül 20-de Brüsselde körüşüv keçirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalar ve onıñ tarafından işğal etilgen Qırımdaki vaziyetiniñ kerginleşmesi meselelerini muzakere ettiler.
Bu aqta malümat Ukraina Nazirler kabinetiniñ matbuat hızmetiniñ beyanatında bildirile.
«Vladimir Groysman Avropa Birligi tarafına Rusiyege qarşı iqtisadiy sanktsiyalarnı nevbetteki müddetke uzattırmaq qararı içün minnetdarlıq bildirdi. Bunen beraber, işğal etilgen Qırımdaki vaziyetniñ kerginleşmesi Rusiye Federatsiyasına qarşı sanktsiyalarnıñ quvetleştirilmesini ve Avropa Birliginiñ Qırımnıñ ordu ve işğalden azat etilmesine celp etüvini talap ete», – dep bildire matbuat hızmeti.
Ukrain ve halqara uquq qoruyıcı teşkilâtları Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada insan aqları bozulğanı aqqında ilân ete edi. Rusiye ükümeti tarafından eñ büyük basqın qırımtatarlar ve yarımadada yaşağan ukrain tarafını tutqanlarğa qarşı yapıla.
Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti uquq qoruyıcılarnıñ yarımadada insan aqları bozulması aqqında malümat qabartılğan, dep ayta.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde yanvarniñ 23-nde Aqmescit rayonı Novıy Mir köyünde tintüv yapılğan soñ, tutulıp alınğan qırımtatar İsmail Ramazanovnıñ muracaatını red etti. Bu aqta fevralnıñ 2-nde Qırım.Aqiqatnıñ muhbiri haber ete.
Daa evel advokat Aleksey Ladin, yanvarniñ 23-nde Aqmescit rayonı Novıy Mir köyünde tintüv yapılğan soñ, tutulıp alınğan qırımtatar İsamail Ramazanovnıñ işi mahkemeniñ birinci basmağına qaytarılması içün muracaat etken edi.
Yanvarniñ 23-nde ilhaq etilgen Qırımnıñ Aqmescit ve İslâm-Terek rayonlarında Rusiye küç idaresi hadimleri tintüvler ötkergen edi. O künü Novıy Mirde ekstremizniñ propagandasında qabaatlanğan qırımtatar İsmail Ramazanovnıñ evinde tintüv yapılğan edi.
Daa soñra Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komitetinde, taqiqatçılar internet-radio vastasınen ekstremistik materiallarnıñ darqatılmasında qabaatlanğan Aqmescit rayonı sakinine qarşı cinaiy iş açılğanı aqqında bildirdiler.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesiniñ qadısı İrina Kirillova Ramazanovnı fevralniñ 23-ne qadar 30 künge apiske yolladı.
Qırım işğalinden soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda deñiz yalısında qanunsız sürette alınğan mülkniñ «devletleştirüvi» ola bile. Bu aqta Qırımda «Qabarcılıqqa qarşı komitet»niñ reisi Aleksandr Akşantin bildirdi, – dep haber ete dekabr 12 kunü Çernomorskiye novosti.
Onıñ sözlerine köre, şahsiy mülkiyette olğan deñiz yalısındaki şifahaneler ve kottecler devletleştirile bile.
«Vaqıt keçkeninen er şey milliyleştirilir. Qırım Devlet Şurasında bir sıra obyektlerniñ cedveli qabul etildi. O ğayet keñiştir»,– dedi Akşantin.
O, ileride deñiz yalısında topraqnıñ qanunsız berüv imkâniyetiniñ ola bilecegini red ete.
«Rusiye Qanunlarında bu kibi şey aslında yoq. Bundan da ğayrı, Qırım başı bu meselelerni şahsiy nezareti altında tuta. Şunıñ içün bu imkânnı red etem», – dedi o.
Evel «Devlet şurası» birinci oquvda Ukraina mülküniñ Qırım mülkiyetine keçmesini qanunlar seviyesinde belgilegen «qanun leyhası»nı qabul etti.
Ayna zamanda «Yabloko» firqası Qırımda mülkniñ devletleştirüvini mümkün olmağan bir şey olaraq tanıy.
«Yağmacılıqnı qanunlaştırğan qarar lâğu etilmeli ve tutıp alınğan mülkiyet saiplerine qaytarılmalı», – denile firqanıñ beyanatında
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova halqara toplulıqnı Rusiyege qarşı basqı quvetleştirmesine çağıra. Bunıñ sebebi Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ dekabrniñ 24-nde «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen qırımtatarlarnı apiste qaldırmaq qararı oldı.
«Qanunsız mahkeme qararları lâğu etilsin ve alâ daa işğal etilgen Qırımda ve Rusiyede qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşları evlerine qaytsın dep, halqara toplulıqnı Rusiyege basqı yapmağa devam etmesine çağıram», – dep yazdı Denisova Facebookta.
Rusiye Yuqarı mahkemesi dekabrniñ 24-nde istinaf şikâyetini baqıp, «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ (Aqmescitteki birinci gruppa) ükmüni deñiştirdi. Qırımlılarnıñ apis cezaları 6 ayğa eksildi.
2019 senesi iyün ayında Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu dava mabüsleri Teymur Abdullayevni 17 yılğa, Uzeir Abdullayevni 13 yılğa, Rustem İsmailovnı 14 yılğa, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yılğa üküm etti.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ay-Petride qar örtüsi 18 santimetrni teşkil ete. Bu Qırımnıñ Nezaret-qorçalav hızmetiniñ forumında aytıla, – dep haber ete «Novosti Krıma».
Al-azırda dağlarda ava sıfırdan aşağı 10 dereceni, yel süratı ise saniyede 1 metrni teşkil ete.
Yalta tarafında Ay-Petri kirişi temiz. Bağçasaraydan yalıñız 26-ncı kilometrge qadar kelmek mümkün, soñra yol qar ile örtülgen.
Qırımnıñ Nezaret-qorçalav hızmeti hatırlattı ki, Ay-Petrige qış köpçükleri olğan naqliyat vastası ile barmaq mümkün.
Malüm olğanı kibi, işğal etilgen Qırımda qorçalayıcılar ava bozulmasına azırlıq köreler – esas yollarda qızdıruv noqtaları qurula, qarnı temizleycek tehnika azırlanıla.


text:
Qırımda cumaertesi künü, iyünniñ 24-de, doquz mesken noqtasında elektrik kesilgeniniñ sebebi küçlü yel olğan. 9 biñden ziyade insannıñ evinde ışıq yoq. Bunı işğal etilgen Qırımda Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Ava vaziyetinden sebep (küçlü yel) Qırım Cumhuriyetiniñ mesken noqtalarından elektrikler kesildi. Saat 11.30-da 9 mesken noqtasında elektrikler kesildi. 9458 insan elektriksiz qala», – dep aytıla haberde.
Ava bozulğanınıñ aqibetlerini 15 taqım çezmekte (53 insan, 20 dane tehnika). Vaziyetni işğal altındaki Qırımda Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi kergin vaziyetleriniñ idare merkezi kontrol etmekte.


text:
Rusiye İçki İşler Nazirliginiñ Qırım idaresi, "Tavrida" trassasında keçken afta olğan yol qazası sebebinden teşkerüv keçire.
Bunı oktâbr 14-ünde müessise matbuat hızmeti haber ete.
İİN-nde, qazada aydavcı ve WOLKSVAGEN TRANSPORTER maşnasınıñ yolcusı elâk olğanı ve üç adam yaralanğanı bildirile.
"Yol qazası sebebinden teşkerüv keçirile, onıñ neticesinde kerekli protsessual qarar qabul etilecek", - qayd ettiler müessisede.
Oktâbr 12-sinde "Tavrida" trassasında üç maşna çatıştı. Qazada bir qadın elâk oldı, dört adamnı hastahanege qoydılar.
Sıq-sıq olğan qazalar içün, Qırımnıñ yañı "Tavrida" trassasına "ölüm yolu" deyler.


text:
Qırımda sentâbr ayından topraq içün vesiqalarnı resmiyleştirmege başlamaq kerek. Bunı özüni Qırım baş naziri olaraq ilân etken Sergey Aksönov bildirdi.
Aksönovnıñ fikirince, başta Qırım Rusiyege qoşulğanından evel alınğan qararları boyunca vesiqaranı bermek kerek.
Qırım «mülk ve topraq meseleleri boyunca naziri» Aleksandr Gördetskiy iyülniñ 30-nda «Qırım Devlet şurası» tarafından qabul etilgen qanun aqqında hatırlattı. Qanun boyunca, mahsus azırlanğan vesiqalarnı resmiyleştirmege yardım etken 10 reglament sentâbrniñ 1-ne qadar azır olacaq.


text:
Qırım qamaçavından sebep Ukrainada Rusiye tarafından kösterilgen istilâ artmaz. Bunı Qırım.Aqiqatqa Ukraina halq deputatı, «İnformatsion qarşılıq» gruppasınıñ yolbaşçısı Dmitriy Tımçuk bildirdi.
«Ukraina Qırımnıñ tam qamaçavını ilân etse, Qara deñiz flotu Ukrainağa qarşı ameliyatqa başlar dep aytmağa kerekmey. Şübelenem. Pütin Ukrainada açıq istilânıñ er angi şekline azır olsa edi, çoqtan yapar edi, menimce, Donbassta ordularını saqlamaz edi. Aynı zamanda, siyasiy ceetten, tam qamaçav zarurdır dep belleyim», – qayd etti Tımçuk.
Halq deputatı yarımadanıñ em erzaq, em energetik qamaçavına qol tuttı.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler. Afta devamında Qırım ile memuriy sıñırdan bir yük maşinası bile keçmedi.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Qırım sakini, ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkoğa çıqarılğan ükümni takbih etti. Bu aqta o Telegram-kanalında yazdı.
«Rusiye mahkemesiniñ qanunsız ükümini takbih etem ve bunı işğal akimiyetiniñ Prıhodkoğa intiqamı kibi sayam, çünki o, Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvına açıq şekilde qanunsız dey edi», – dep yazdı Denisova
Daa o hatırlattı ki, Prıhodkonıñ ağır sürekli hastalıqları bar ve o, «böyle tutuv şaraitine dayanıp olamaz».
«Halqara toplulığını Rusiyege tazyıqnı devam ettirmege ve bütün siyasiy mabüslernin azat etilmesini talap etmege çağıram», – dep qayd etti o.
Rostov-na-Donudaki Cenübiy arbiy bölgesiniñ mahkemesi Qırımdan ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkonı terror ücümini azırlağanında ve patlayıcı maddelerni qanunsız yapqanında qabaatlı tanıdı ve 5 yıl sert apis cezasına mahküm etti.
Bu dava boyunca munaqaşalar keçken afta yekünlendi. Prıhodko soñki sözne çıqışta bulunıp, qabaatını tanımağanını bildirdi.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi oturışuvında prokuror qırımlı Oleg Prıhodko içün 11 yıl sert rejimli koloniya cezası berilmesini istedi.
Kreml kontrolindeki Qırımnıñ Saq rayon mahkemesi iyünniñ 25-nde qırımlığan 2 biñ ruble para cezasını berdi. Mahkeme onı Rusiye memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesiniñ birinci qısmına istinaden qabaatlı dep tanıdı. Qırım.Aqiqatnıñ elinde olğan mahkeme qararına köre, faalniñ evinde tintüv vaqtında tutıp alınğan eşya ve vesiqalarnıñ «tedqiqatı» «Prıhodko üçünci şahıslarnıñ bu eşya ve vesiqalarğa irişmesi vastasınen natsist timsallerini propaganda etkenini ve köstergenini» işaretlemekteN
Faalniñ özü evindeki bütün timsaller «antika», dava malümatında olğan svastikalı kölmek ise «suvenir» ve 2010 berli onda olmağanını ayttı.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Oleg Prıhodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler.


text:
ABD prezidenti Joe Biden, Vaşington Ukraina Qırımınıñ Rusiye tarafından işğaline iç bir vaqıt ray olmaz, dep bildirdi. Bunı o, Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününe bağışlanğan bildirmesinde ayttı, dep habe ete AFP agentligi.
“Birleşken Devletler Rusiye tarafından yarımadanıñ işğalini tanımay ve iç bir vaqıta tanımaz ve biz Rusiyeniñ tecavuzına Ukraina ile beraberlikte qarşı turacaqmız”, – dedi o.
Bundan ğayrı Amerika prezidenti, “ABD Ukraina ve onıñ ortaqlarını başında olğanı kibi desteklemege devam ete”, dep qoştı.
“Bu ağır yıldönüminde biz adiy aqiqatnı tasdıqlaymız: Qırım bu Ukrainadır”, – dep qayd etti Biden.
Onıñ sözlerine köre, Vaşington "Rusiyeni suistimal ve Ukrainağa qarşı tecavuzı içün mesüliyetke çekmek maqsadınen çalışmağa" devam etecek.
Amerikanıñ Devlet kâtibi Entoni Blinken, ABD Rusiyeni Qırımnıñ işğalini toqtatmağa çağırğanını bildirdi.
Prezident ofisi Ukraina devlet başınıñ ABD prezidenti Joseph Biden ile körüşüvini ve telefondan qonuşmasını azırlay. Kyiv Donbasta vaziyetniñ tınç çezilmesi ve Qırımnıñ işğalden azat etmesi ile bağlı aytışmalarğa ABD-ni daa ziyade celp etmek içün çalışacaq.
2020 senesi oktâbr ayında ABD diplomatları Qırımnı işğalden qurtaruv platformasını qurmaq içün Kyiv ile işbirligi yapmağa azır, dep bildirgen edi.
2018 senesi iyülniñ 25-nde o vaqıt ABD devlet kâtibi olğan Mike Pompeo Amerika Birleşken Devletleri Rusiyeniñ Qırım ilhaqını iç bir vaqıt qabul etmeycegi aytılğan «Qırım beyannamesini» çıqardı. Pompeo, ABD Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesini kene israr etecek, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ taqımı onıñ faaliyeti aqqında haber etmek içün Facebook içtimaiy ağında saifesi deñişkenini haber ete. Bu vaqıtqa qadar Cemilevniñ izaatları ve faaliyeti aqqında diger malümat Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ saifesinde derc etilgen edi.
«Bu saife (Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ – QA) Facebookta ilk evelâ qırımtatarlarnıñ lideri, Ukraina prezidentiniñ vekâletlisi ve Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ şahsiy faaliyeti içün açılğanına baqmadan, Mustafa ağanıñ taqımı uzun zamandır saifeniñ adını deñiştirmege tırıştı. Bunıñ içün FB Ukraina ofisiniñ vekilleri de celp etilgen edi, amma, ne yazıq ki, Facebook algoritmleri bunı yapmağa imkân bermedi», – dep aytıla haberde.
Şu sebepten, haber etilgenine köre, «Mustafa Cemilevniñ faaliyeti aqqında aktual malümatnı paylaşmaq içün yañı saifeni qayd etmege qarar alındı».
Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko 2014 senesi avgust ayında Prezidentniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi vazifesini tesis etti. Bu vazifege Mustafa Cemilev tayinlengen edi. 2019 senesi mayısnıñ 18-nde Poroşenko Cemilevni öz isteginen bu vazifeden boşatuv buyruğını imzaladı.
Bundan soñ Cemilev, Zelenskıyge qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisiniñ namzetini daa 2019 senesi avgust ayında teklif etkenler, dep bildirdi.


text:
Avesto
Avesto Orta Aziya tariyxında g'ana emes, al du'nya ma'deniyatı tariyxında u'lken a'hmiyetke iye. Zardushttın' ta'liymatın' ta'liymatı "Avesto"nı du'nyag'a keltirdi.
Zardusht tuwralı ha'r qıylı ko'zqaraslar bar. Bazı bir evropalı ilimpazlardın' aytıwınsha, Zardusht o'z da'wirinde quwdalawg'a ushırag'an. Zardushttı evropalılar Zaratushtra dep ataydı. Arab alımı Tabariy onı Zardın bin Yunan dep tilge aladı. Al, Beruniy bolsa "Avesto" nı azerbayjanlı Safid Tuman jazg'an dep boljaydı.
Zardusht ko'p ellerge ullı payg'ambar, insaniyattın' qollawshısı dep ta'n alıng'an. Bizin' eramızg'a shekemgi VII-VI a'sirlerdegi siyasıy jag'daylarda Zardushttın' ayrıqsha rol oynag'an iskerligi onı payg'ambar sıpatında moyınlawg'a sebep bolg'an. Bazı bir mag'lıwmatlarda Zardusht bizin' eramızg'a shekemgi XII-VII a'sirler aralıg'ında jasag'an dep aytıladı.
Alımlardın' boljawına qarag'anda Zardusht a'yyemgi İran hu'kimranlıg'ı dinastıyasının' Manushexr a'wladlarınan qusaydı. Ol ustazı Pifagor o'liminen son' Shri Lankag'a ko'shiwge ma'jbir boladı. Tawdın' u'n'girinde jatıp bir ilahiy kitap jazıptı. Bunnan keyin Hindistan arqalı Orta Aziyag'a o'tipti. Zardusht o'z ta'liymatların kelgen jerdegi xalıqlarg'a u'yrete baslaptı. Gimalay tawının' u'n'girinde ja'ne bir kitap jazıptı. Alımlardın' pikirne qarag'anda birinshi jazılg'an kitap "Zand", ekinshi jazılg'an kitap "Avesto" eken. Son'g'ı jıllardag'ı mag'lıwmatlarg'a qarasaq, "Avesto" Qaraqalpaqstannın' To'rtkil qalasına onsha qashıq emes orında jazılıptı. Da'reklerdin' ko'rsetiwinshe İskender Zulqarnayn (Aleksandr Makedonskiy) Orta Aziyag'a atlanıs etken da'wirde "Avesto" nın' u'sh nusqası bar eken. Bir nusqası Gretsiyag'a jiberilgen, bir nusqası o'rtep jiberilgen, bir nusqası Zardusht ta'liymatına sadıq adamlar ta'repinen saqlang'an.
Bizin' eramızg'a shekemgi Sasaniyler da'wirindegi Zardusht ta'liymatı qayta o'sip o'rkenlegen. Onın' da'slepki nusqası on eki mın' qaraq maldın' terisine ko'shirilip jazılg'an.
"Avesto" tekstinin' tili a'yyemgi Sogd ha'm Baktriya tillerinde jazılg'an. A'yyemgi Parfiya ha'm grek ha'ripleri qollanılg'an.
"Avesto" dag'ı dıqqatımızdı tartatug'ın na'rselerdin' biri Apryanem ma'mleketi haqqındag'ı pikirler. Tariyxıshılardın' tastıyıqlawınsha, bul ma'mleket Okus ha'm Yaksart da'ryalarının' arasında jaylasqan eken. Apryanem vasma Xorezmnin' a'yyemgi ataması degen da'rekeler de bar.
"Avesto" Zardushttın' atı menen baylanıslı. Bul a'jayıp do'retpe bir da'wirdin' g'ana o'nimi emes, yag'ınıy ol bir neshshe da'wirler dawamında qa'liplesip, konkret shıg'arma halına kelgen.
Zardusht ta'liymatı tiykarınan dualizm printsipine negizlengen. "Avesto" to'rt bo'limnen ibarat: Yasna ("Diniy ma'resimler"), Yasht shama menen "Yasna" an'latqan ma'nini bildiredi, Visparad ("Barlıq ilahiyler haqqında kitap"), Vendidod ("Jawız ruwxlarg'a-da'wlerge qarsı gu'resiw ushın berilgen nızamlar jıynag'ı"). Yasnanın quramına kirgen qosıqlar "Gasht" dep ataladı. Bul so'zdin' mag'anası-diniy maqtaw (oda, qasida), mu'ra'jet. Gatlerdi Zardushttın' o'zi jazg'an degen shamalawlar bar. Gatler-oratorlıq, sheshenlik iskusstuvosının' a'jayıp u'lgilerinen esaplanadı. Ma'selen, "Avesto" nın' birinshi Yasht, Xurmuzd yasht bo'limi "Axura-Mazdag'a maq" dep ataladı. Ol bılay baslanadı. "Quwanıshı Axura Mazda, en' ılayıq Ta'n'ri Taalanın' tilegi asıp, Angra Mayiyu (Axriman) o'lsin.
Jaqsı oy, jaqsı so'z ha'm sawap isler menen jaqsı oy, jaqsı so'z ha'm sawap isti maqtayman. O'zimdi barlıq jaqsı oylarg'a, jaqsı so'zler aytıwg'a, jaqsılıq isler qılıwg'a bag'ıshlayman, barlıq jaman oylardan, jaman so'z, jaman islerden ju'zimdi buraman.
"Avesto" ta'limatının' mazmunı jawız ku'shlerge qarsı qaratıladı. Jaqsılıq ku'shlerinin' baslıg'ı Axura Mazda bolıp, onın' altı ja'rdemshisi bar eken. Birinshi Waqu Manaq - danalıq, ekinshisi Asha Waqishta, u'shinshisi Qshatra-Warya - qudretli ku'sh, to'rtinshisi Sianta Armati - isenim, besinshisi Qarwashash salamatlıq, altınshısı Ameretaj - ma'n'gilik. Al, barlıq jawızlıq ku'shlerdin' baslıg'ı- Angra Mayiyu (Axraman).
Sasanidler dinastiyası da'wirinde (b.e. III-VII a'sir) "Avesto" jan'asha ko'riniste payda boldı. Zardushtıylıq ta'liymattı da'slepki jaratılg'an waqtında diniy emes, al morallıq-etikalıq ko'z-qaraslardın' jıynag'ı sıpatında ju'zege kelgen.


text:
Yanğın bugün saba yüz berdi. Yanğın tehnikası şimdi qaza yerinde buluna, faqat ateşni söndürmege başlap olamay, çünki kabellerde yüksek kerginlik bardır. UNİAN bergen malümatına köre, endi kabelniñ tahminen bir kilometri yandı. Yanğın sebepleri daa belli degil.
Ukraina bir sıra telekanalları, şu cümleden «İnter» ve «Pervıy natsionalnıy» bugün sputnikten yayınlavnı toqtattı. Soñra«İnter» muvaqqat shema boyunca işke başladı.
Cumaaqşamı künü Ukraina Milliy gvardiya askerleri tariklerden qorqıp, Kiyev telequllesini nezaret altına aldılar, dep haber ete Radio Svoboda.


text:
Candy ve Maestro tankerleriniñ saibi olğan şirket, olarnı gemi tanirlevi şirketlerine alıp ketecegini bildirdi, dep haber ete, Rusiye deñiz özen flotunıñ matbuat hızmetine esaslanıp TASS haber agentligi.
“Candy ve Maestro tankerleri lenger taşladı, gemilerniñ alı orta qarar, gemicilik ve etraftaki müitke zarar etmeyler’, - denile beyanatta.
Matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, tanker saipleri ve Rusiye deñiz qurtaruv hızmetiniñ vekilleri, gemilerni tamir teşkilâtına yollanuv aqqında añlaşma tizgen.
Yanvarniñ 21-nde Qırım yalısında Tanzaniya bayrağı altında MAESTRO ve CANDY tankerlerinde patlav ve yanğın oldı.
«Maestro» tankeri Rusiyeniñ Temrük şeerine kete edi, anda 14 Türkiye ve İndistan vatandaşı bar edi. «Candy» tankerinde 17 insan bar edi – olap da Türkiye ve İndistan vatandaşları. Ukrainalı jurnalist Andriy Klımenkonıñ aytqanına köre, tankerler «ABD Suriye sanktsiya cedvelinde» olğan Milenyum Denizcilik Gemi türk şirketine ait.
Haber etilgenine köre, 10 insan elâk oldı, daa 12-si qurtarıldı. Yaralanğan deñizciler №1 Keriç şeer hastahanesine alıp ketirildi.
Yanğın ve patlavğa oğrağan tankerler Suriyege qanunsız şekilde şingen gaz taşığan edi, dep bildirdi Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi.
2014 senesi iyül ayında Ukraina ükümeti Rusiye işğal etken yarımadanıñ bütün limanlarını resmiy şekilde qapattı, Qırım limanları halqara gemiler içün qapalı qala.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikirine köre, Kremlniñ nezaretindeki Qırım akimiyeti qırımtatar bayrağını öz menfaatında qullana ve dünya cemaatına vade haberlerini yollamağa tırışa. Böyle fikirni Çubarov iyünniñ 26-nda Kyivniñ merkezinde Qırımtatar bayraq Künü munasebetinden ötkerilgen yürüş devamında Qırım.Aqiqatqa seslendirdi.
«Olar adamlarnı mahsus toplap, olarnıñ – işğalcilerniñ emirinde çalışqanlarğa Rus işğalci bayraqlarınıñ yanında qırımtatar bayrağını qullanmağa avale ete. Böyle etip, dünyaki teessuratnı – itaatsızlıq numayışını bölmege istey», – dedi Meclis reisi.
Onıñ sözlerine köre, bayraq – qırımtatar halqınıñ ayırılmaz parçasıdır ve o «işğalcilerğe qarşı itaatsızlıq» timsali oldı.
«Qırımtatar bayrağı bügün sadece qırımtatar halqı aqqında hatırlatmay, o işğalcilarge qarşı riayetkârsızlıqnı köstere, namus aqqında hatırlata. Bu sebepten bügün Qırımda, akimiyetten ruhset almayıp, qırımtatar bayraqlarınen bir de bir merasimler ötkerilse, adamlar bu timsal içün cezalana», – dedi Çubarov.
Kyivde Qırımtatar bayraq Künü munasebetinen bir sıra tedbir keçirildi. Radio Svoboda ile birlikte Qırım.Aqiqat adiseler olıp keçken yerlerden canlı yayın alıp bardı.
Qırımtatarları iyünniñ 26-nda Milliy bayraq Kününi qayd ete. Böyle bir kün olaraq, 1991 senesi iyünniñ 26-27 künlerinde Aqmescitte ötkerilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultaynıñ birinci künü seçilgen edi.
Qırımtatar bayrağı – altın tamğalı kök bayraqtır.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko iyünniñ 26-da qırımtatar halqınıñ Milliy bayraq kününi tebrikledi ve «qırımtatar ve Ukraina bayraqları serbest Qırımda dalğalanacağından» emin olğanını bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
- Camcı Aynacı
- Kategori Cam & Ayna, Camcı
Çobançeşme Camcı Aynacı
Çobançeşme Camcı, Çobançeşme’de Camcı, Çobançeşme Cam Tamirici, Çobançeşme Kırık Cam Değişimi, Çobançeşme Çatlak Cam Değişimi, Çobançeşme Camcılar, Çobançeşme Cam Servisi, Çobançeşme Cam Tamiri, Çobançeşme Cam Balkon, Çobançeşme Cam Balkon Tamiri, Çobançeşme Isı Cam, Çobançeşme Konfor Cam, Çobançeşme Cama Menfez Açma, Çobançeşme Cam Kapı, Çobançeşme Duşakabin Camı, Çobançeşme Alüminyum Cam Tamiri, Çobançeşme Vitrin Cam Tamiri, Çobançeşme Camcı Servisi,


text:
15 nçe Alanya xalıqara djaz könnäre tögällände
Çaranıñ soñğı könendä Qazaqstan sänğät’çese Anjelika Akbar çığış yasadı
15 nçe Alanya xalıqara djaz könnäre Qazaqstan sänğät’çese Anjelika Akbar konśertı belän axırına yaqınlaştı.
4 kön däwam itkän çaranıñ soñğı könendä Anjelika Akbar, Yinon Muallem, Älif Tuğba Tekışık konśert quydı.
Yañğır yawuğa qaramastan koñsert özelmäde.
Sänğät’çelär dä, tamaşaçılar da konśertnı däwam itterde, çığışlar alqışlarğa kümelde.
Bäyläneşle xäbärlär
Tokio Olimpiya uyınnarı bulmasqa mömkin
İldä xalıqara sport çarasın ğamäldän çığaru turında süzlär söylänä
Van küle öçen - Van pesiye
Van külen ğalämnän töşerep fotokonkursta ciñgän Keyt Rubinsqa Törkiyä Van pesiye büläk itä


text:
«K-Telekom» ilk rusiyeli bağ operatorı bazarertesi künü, avgustnıñ 4-de, Qırımda çalışıp başladı.
Bunı Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev Aqmescit ile video konferentsiyada bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bugün yarımadada «K-Telekom» rusiyeli bağ operatorı çalışıp başladı. Adamlar GSM formatında zemaneviy, ümüt etem ki, işançlı hızmetler alacaqlar», – dep ayttı Medvedev.
Rusiye bağ ve kütleviy alâqalar naziri Nikolay Nikiforovnıñ bergen malümatına köre, qırımlılar aman-aman 800 biñ Rusiye SİM-kartını satın aldılar, daa 1,2 mln dane satıla.
Roskomnadzor reberi Aleksandr Jarov Rusiye kütleviy haber vastalarına bergen intervyüsında bildirdi ki, «K-Telekom» ve Vimpelcom Qırımda yañı bağ quracaqlar.
«K-Telekom» şirketiniñ saytınıñ malümatına köre, bu çoq hızmetli bir bağ operatorı.
Keçken afta Qırım «baş naziriniñ muavini» Dmitriy Polonskiy avgustnıñ 5-de ukrain bağ operatorları işğal etilgen Qırımda hızmetlerini toqtatacaqlar, dep bildirdi. Lâkin ukrain bağ operatorlarınıñ vekilleri işbu malümatnı red ettiler.


text:
İşğal etilgen Qırım sakinleriniñ sayısı 2014 senesinden berli tahminen 20 biñge arttı, dep bildirdi Qırım ve Aqyardaki Rusiye kontrolindeki statistika idaresiniñ reberi Olga Baldina.
«2014 senesi Qırım Cumhuriyetinde, cedvel boyunca, 1,89 mln insan yaşağan edi. Şimdi 1,91 millionlıq eali bar. Areket bar edi – migratsion, tabiiy areket. Qırımda eali artacaq, migratsion areket sayesinde», – dep bildire Baldinanıñ aytqanlarını TASS agentligi.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesiniñ cedveli boyunca, ealiniñ 65%-ı özüni rus, 16%-ı ukrain, 12%-ı qırımtatarı olaraq tanıttı.
Onıñ malümatına köre, regionda 175 millet yaşay. Baldiina, Qırımda ealini kelecek sene aprel ayında cedvelge alıp başlaycaqlar, dep qoştı.
Ukraina Baş prokurorı ofisiniñ matbuat hızmeti malümatına köre, Rusiyeniñ Qırım işğali vaqtında yarımadanı aman-aman 48 biñ insan terk etti. Aynı vaqıtta rusiyeliler yarımadanı faal sürette müstemlekeleştire. Mart ayında Krımstat, resmiy malümatqa köre, yarımadağa Rusiyeden 2014 senesinden soñ 172 biñden çoq kişi keldi, dep bildirdi: 96 biñi Qırımda, 76 biñi Aqyarda qayd oldı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Noyabr 18-den 19 kününe keçer gecesi belgisiz şahıslar Aqmescitte yerleşken «Yıldız» qırımtatar mecmuasınıñ muarririyetine sürip kirmege tırıştı. Bu aqta yazıcı Riza Fazılov Facebookta yazdı.
«Noyabr 18-den 19 kününe keçer gecesi nasıldır bir unsurlar «Yıldız» mecmuasınıñ muarririyetine kirmek niyeti ile penceredeki demir parmaqlıqlarını qırdı. Amma, çastımızğa, içeri kirip olamadılar, bir şey keder etkendir», – dey o.
Qırımtatar neşirlerine bundan da evel ücüm etilgen edi. 2015 senesi avgust başında Aqmescitte «Yañı dünya» qırımtatar gazetasınıñ muarririyetinde belgisiz şahıslar ortalıqnı darma-dağın etip, mülkni hırsızlağan ediler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
21 aprel künü ‘Ukraina yaş siyasetşınaslar birligi’ Aqmescit şeer teşkilãtınıñ leyhası çerçivesinde ‘Gençler kitaphanesi’ Qırım cumhuriyet muessiseniñ destegi ile qırımtatar Meclisiniñ tış bağlar reisi Ali Hamzinnen körüşüv olıp keçti.
Toplaşuv Qırımtatar milliy areketi mevzusına bağışlanğan edi. Körüşüvde 30 yaqın insan- qırım siyasetşınaslar, cemaat teşkilãtlarnıñ vekilleri, jurnalistler ve analitikler iştirak etti.
İştirakçiler milliy areket ve qırımtatar halqınıñ zemaneviy vaziyetinen bağlı sualler berdiler. Ayrı sualler Ukrainada qırımtatar halqınıñ diskriminatsıya misalleri, medeniy degil de, milliy- territorial muhtariyetni talap etken Meclisniñ mevamı, Qırımda islam radikalizminen bağlı edi. Qırımtatar balalarınıñ ana tilinde tasil alıp olamağanları diskrimintasıyanıñ biri sayılır. 45000 biñ balalardan tek er 10-unci bala ana tilini ögrene bilir. Qırım muhtariyetiniñ akimiyet organlarında Qırım ealisine faiz cehetinden uyğun miqdarda qırımtatar vekilleri olmağanı da qırımtatarlarınıñ Ukraina vatandaşları olaraq anayasa haqlarınıñ bozuluvları arasına kirsetile bilir.
‘Qırımtatarlarınıñ milliy-territorial muhtariyetiniñ tiklenilmesine kelgende ise, o XX asırda qırımtatarlarğa qarşı yapılğan bütün deşetli cinayetlerden soñ tek tarihiy adaletniñ tiklenüv protsessi degil de, qırımtatar halqınıñ yarımadada tamır halq olaraq saqlanılması ve inkişaf etmesiniñ kefili sayılır’- qayd etti Ali Hamzin.
Elmara Mustafayeva


text:
Aqmescit rayonında balalar içün İslâm dini esasları boyunca Kurslar açılacaq. Levadki köyüniñ Qadır camisinde ötkerilecek derslerge 6 yaşından başlap balalar davet etile. Kurslar Qırım Müftiyatınıñ “Faydalı ilim” leyihası çerçivesinde “Büllür” qadın-qızlar teşkilâtınıñ desteginen teşkil etile. Yazılmaq içün +7(978)8716258 nomeralı telefon ile ocalarnen bağlanıñız.
Talebeler İslâm esasları, edep qaideleri, Quran oquvı, sure ve dualarnı ögrenecekler.
Birinci ders sentâbrniñ 24-nde saat 11:00-de başlanacaq.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
`Mäskäwdä tatar tele uqıtuçısı Albina Wäliyeva` Näticälär
Xäbärlär [245]
- Mäskäwdä bomba turında belderü
- “Xäl-bädän-zihen”dä tatar rässsamnäre
- Tatar xalqı İlhamı belän xuşlaşa
- Tatar belän söyläşü öçen urısça belergä kiräkme?
- Qazaqstandağı duslıq yortında (йopTыHдa) tatar tele dä öyrätelä
- Tatar aşları restoranında Narduğan bäyräme qotlandı
- Tatar telle "Törkiyä awazı" Yaña yılığıznı qotlıy
- Mäskäwdä yıllıq matbuğat oçraşuı
- “Törek tele seriallar belän dönyanıñ törle poçmaqlarına tarala”
- Uram cıyını, oppoziśiya, xakimiyät tele
- “Tatar xatınnarı qaysı millätkä kenä xezmät itmäde”
- Antaliyada tatar tele kursları
- Ğayaz İsxaqıy häm tatar milli yañarışı
- Mäskäwdä Törkiyä festivale
- Tatar awılında Tatar mädäniyät üzäge
- Mäskäwdä Törkiyä kürgäzmäse
- Ministrlar Mäskäwdä cıyıla
- Tatarça häm tatar aşları
- Çäk-Çäy, Tuqay avtografı häm tatar tarixı
- Rus diplomatları Mäskäwdä


text:
İlbaşı Xocalı küpläp üterüeneň 29 yıllığı nisbätennän belderü yasadı
Ärdoğan: "29 yıl êlek Xocalıda räximsez räweştä üterelgän 613 azärbaycanlı qardäşebezne xörmät xisläre belän iskä alam"
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Xocalı küpläp üterüeneň 29 yıllığı nisbätennän belderü yasadı.
Ul tvitter akkauntında tübändägelärne yazdı: “Yıllar uzsa da bu qayğı - xäsrät onıtılmadı. 29 yıl êlek Xocalıda xatın - qız, balalar ,olı yäş’tägelär dimiçä räximsez räweştä üterelgän 613 azärbaycanlı qardäşebezne xörmät xisläre belän iskä alam. Azärbaycan xalqınıň qayğısın urtaqlaşam. Törkiyä belän Azärbaycan – ber millät, ike däwlät. Törkiyä xaqlı köräşendä härwaqıt Azärbaycannıň yanında bulaçaq”.


text:
Ukrainadan yaña çara
Monnan soñ doşman itep kürgän illär watandaşlarına media oyışması tözü röxsäte birelmäyäçäk
Ukraina Rusiya Federatsiyäse watandaşlarınıñ ildä televideniye yäisä radio stantsiyäse qoruın tıyğan.
Parlamentta qabul itelgän bu xaqtağı qarardan kürengänçä, monnan soñ Ukraina doşman itep kürgän illär watandaşlarına media oyışması tözü röxsäte birelmäyäçäk.
Qararda media oyışmalarınıñ çın xucaların belderü mäcbürilege dä urın ala.
Ukraina elegräk Rusiya kanalların kabel çeltärennän çığarğan ide.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesi, noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Türkiye vatandaşından «aqsız yerde para talap etüv işi» boyunca yaqalanğan qırımtatar faaliyetçisi Bekir Degermenciniñ muvaqqat izolâtorda tutulmasına dair qararnı deñiştirmeyip qaldırdı.
Degermenci muvaqqat izolâtorda (SİZOda) yanvarniñ 15-ne qadar qalacaq, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Degermenci mahkemede yaramağan içün tevqifine qarşı şikâyetini baqqan mahkemeniñ oturışuvı üç saatlıq keçikme ile başlandı.
Muhbir, Degermencide sürekli astmanıñ olğanını bildire. Yaqalanğan faaliyetçiniñ ömür arqadaşı Qırım.Aqiqat muhbirine, daa evel aqayına ilâc berip olğanını ve lâkin, ilâclarnı daima qullanmaq kerek olğanına baqmadan, aqayı mahkeme oturışuvlarına alıp ketilgende olarnı yanına almaq yasaq etilgenini söyledi.
Oturışuvnı başqa vaqıtqa keçirecek oldılar, lâkin Degermenci, onıñ bugün keçirilmesinde israr etti.
Noyabrniñ 23-nde kündüz ilhaq etilgen Aqmescitte telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlarnı – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Rusiye FSBsiniñ Qırım boyunca idaresi yaqalanğan faaliyetçilerni Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlay.
Qırımtatar faaliyetçileriniñ işbu yaqalanuvı esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Adiseniñ yüz köstergen yerinden onı «acele yardım» alıp ketti. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Noyabrniñ 24-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonınıñ mahkemesi yaqalanğan qırımtatar faaliyetçilerini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apiste qaldırdı.
Dekabrniñ 5-nde Aqmescitteki mahkemeler Kâzim Ametov ve Asan Çapuhnı muvaqqat izolâtorda tutmaq qararını deñiştirmeyip qaldırdılar. Dekabrniñ 6-nda Ruslan Trubaçnıñ şikâyeti red etildi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, tsivil cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqası bar dep zan etilgen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette kütleviy tintüvler yapıla.


text:
Qırımtatar rejissörı ve aktörı Ahtem Seytablayev dey ki, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı Ukraina nezaretine qaytarmağa qolay degil. Fikrine köre, Rusiye halqını Qırım – Rusiye olğanına işandırmaq içün ğayet çoq areket etildi.
Bunı o noyabr 20 künü «5 kanal» efirinde bildirdi.
«Rusiye Federatsiyasınıñ halqını Qırım – Rusiye olğanına işandırmaq içün o qadar areket etildi ki, em Qırımda da «rus dünyası» añlamını tasdiqlağan bir çoq şey bar, şunıñ içün qolay qaytarıp (Qırımnı – QA) olamamız, ğaliba», – dey o.
«Qırımnı biz qaytarmaq kerekmiz, bizge onı tepside kimse ketirip: «alıñız» demez, balalarımıznıñ kelecegi içün bizim yerimizde kimse memleketimizni qurmaz. Bizden ğayrı bunı kimse etmez», – dep qoştı aktör.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İşğal etilgen Qırımda Rusiye akimiyeti tarafından mahküm etilgen Qırım.Aqiqat müellifi, qırımlı jurnalist Mıkola Semena fevralniñ 19-nda saba Kyivge Herson vilâyetiniñ Novooleksiyıvka treninen kelip çıqtı. Semenanı Kyiv vokzalında Ukraina telekanallarınıñ çekim taqımları, Qırım.Aqiqat, Azatlıq Radiosı işdeşleri, aq qorçalayıcılar, Qırımdan köçip kelgen insanlar, Ukraina PEN merkezi, Ukraina jurnalistleri milliy birligi ve Ukraina ombdusmeni ofisiniñ vekilleri qarşıladı.
Semenanıñ bildirgenine köre, Kyiv hastahanelerinden birine teşkerüvge ketmege planlaştıra.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ bildirgenine köre, «Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ avalesinen qırımlı jurnalist kerekli yüksek seviyeli ihtisaslı tedaviylev körecek».
«Tedaviylev ve reabilitatsiyadan soñ devletten tolu içtimaiy teminlev alacaq», – dep yazdı Denisova Facebookta.
Fevralniñ 18-nde Mıkola Semena Rusiye işğal etken Qırımdan esas Ukrainağa tedaviylevge yol aldı. O, Kyivde tibbiy teşkerüvden keçmek, soñra jurnalist faaliyetine devam etmek niyeti aqqında tarif etti.
Semena, «pek yahşı teşkerilse de», Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında Rusiye sıñırcılarınıñ kontrolinden maniasız keçti, dep bildirdi. Esas Ukraina tarafında onı yerli akimiyet vekilleri ve eski siyasiy mabüs Edem Bekirov ve Geniçesk rayon devlet memuriyetiniñ yolbaşçı muavini olğan ömür arqadaşı Gülnara Bekirova qarşıladılar.
RFE/RL prezidenti Jamie Fly Semenanıñ esas Ukrainağa kelişini tebrikledi.
Soñki yılları 69 yaşında jurnalistniñ sağlıq problemleri başlandı. Mahkeme esnasında yürek ve omurğa problemleri ortağa çıqtı. Qırımda kerekli tedaviylev körip olaamdı, çünki anda bu alanda ihtisaslı mütehassıslar yoq. Kyiv neyrohirurgiya institutınıñ mütehassısları onı tedaviylemege razı oldı, amma Rusiye tahqiqatçıları Mıkola Semenağa anda tedaviylenmesine izin bermedi. Moskva hastahaneleriniñ tekliflerine jurnalist razı olmadı.
2018 senesiniñ soñunda Aqmescitte öt quvuğı kesip alındı ve zafra yollarından taşlar çıqarıldı.
Yanvarniñ 28-nde Semena sınav müddetiniñ vaqtından evel toqtatılğanı ve mahkümiyetiniñ lâğu etilüvine dair qararnı aldı.
Mıkola Semena – qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi, Ukrainada nam qazanğan jurnalist. 2016 senesi aprel ayında Mıkola Semenanıñ evine FSB hadimleri kelip tintüv keçirdi. Daa soñra jurnalistniñ yarımadanıñ vatandaş qamaçavına dair maqalesi sebebinden cinaiy dava açıldı, dep bildirgenler. Qırım.Aqiqat saytınıñ «Fikir» rubrikasında derc etilgen maqaleni Rusiye tahqiqatçıları Rusiye topraq bütünligini bozmaq çağıruvı (Rusiye topraq bütünligini bozmaq açıq çağıruvları (Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1 maddesi) olaraq tanıdı.
2017 senesi sentâbrniñ 22-nde Aqmescitteki Rusiye mahkemesi Semenanı üç yıl sınav müddeti ve üç yıl açıq faaliyetnen oğraşmaq yasağı ile eki buçuq yılğa şartlı olaraq apiske almağa qarar berdi. Şu yılnıñ dekabr ayında Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Semenanıñ ükmüni qısmen yımşatıp, açıq faaliyet yasağını eki yılğa qısqarttı.
Mıkola Semenanıñ bildirgenine köre, öz maqalelerinde o, «fikirni serbest bildirüv» aqqını qullanğan edi.
Ukraina Tış işler nazirligi, ABD Devlet departamenti, Avropa Birligi ve bir sıra halqara teşkilât Semenağa çıqarılğan ükümni takbih ettiler.
Radio Free Europe/Radio Liberty sabıq prezidenti Tom Kent jurnalist Mıkola Semenağa qarşı qabaat delilsiz ola, dep aytqan edi. O, Kreml kontrolindeki Qırım mahkemesiniñ qararı lâğu etilmeli, dep qayd etken edi.
Mıkola Semenanıñ imaye tarafı Aqmescitteki Rusiye mahkemesiniñ qararını Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet etti. Lâkin Avropa mahkemesi Mıkola Semenanıñ şikâyetini prioritetli baqmağa razı olmadı.


text:
QMC prokuraturası Qırımda ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhnıñ taqip etilmesine alâqası olğan şahıslar aqqında malümat toplamaq içün cemiyet teşkilâtlarınen emekdaşlıq yapa. Bu şahıslar cinaiy mesuliyetke çekilecek. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde muessisedeki cinaiy işniñ alıp barılması boyunca nezaret idaresiniñ rehberi İgor Ponoçovnıy bildirdi.
«Vaziyet kontrolimiz altında buluna. Cinaiy işniñ alıp barılması yapıla… Biz Volodımır Baluh aqqında hatırlaymız, vo onıñ qanunsız yaqalanuvı, onda yapılğan tintüvlerge alâqalı şahıslar ve ondan ğayrı qabaatlav ukümlerini çıqarğan şahıslar – iç şübhesiz, erte-keç mesuliyetke çekilecekler», – dedi o.
İgor Ponoçovnıy, al-azırda Volodımır Baluhnı yaqalağan ve onı cinaiy mesuliyetke çekken şahıslarğa dair cinaiy işlerniñ alıp barılması bar, bundan şübheli olğanlarından ekisiniñ qıdırılması ilân etildi, dep hatırlattı.
Muessisedeki cinaiy işniñ alıp barılması boyunca nezaret idaresiniñ rehberi İgor Ponoçovnıyden alınğan intervyüniñ tolu şeklini Qırım.Aqiqat saytında oquñız.
Mahküm etilgen ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluh, mart 19-dan berli muddetsiz açlıqnı tutmağa devam ete.
Rusiye FSBsi Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabr 8-de yaqaladı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ tavanında 90 patron ile bir qaç trotil şaşkasını taptılar, dep iddia ete ediler. Qırım sakinine qarşı koloniya-qasabada 3 yıl ve 5 ay muddetine azatlıqtan marum etüv ve, ondan ğayrı, 10 biñ ruble (qararnen 4,6 biñ hrn.) miqdarında cöreme şeklinde uküm çıqarılğan edi.
Baluhnıñ qorçalavı ve aq-uquq qorçalayıcıları, onıñ Ukraina vatanperveri olğanı içün – eviniñ azbarında Ukraina bayrağı olğanı sebebinden repressiyalar qurbanı olğanını iddia eteler.
Ukraina Tış işleri nazirligi Baluhnıñ deral azat etilmesini talap ete.


text:
Moskova şeer mahkemesi iyül 13-ünde Qırımnıñ sabıq Rusiye baş nazir muavini Vitaliy Nahlupinniñ apis müddetini uzattı. Memur habar alğanından qabaatlana. Bunıñ aqqında mahkemeniñ saytında bildirile.
Tevqifniñ uzatılması aqqında qararnı mahkemeci Dmitriy Gordeyev aldı. Nahlupinniñ apsi ne qadarğa uzatılacağı belli degil.
Tevqifniñ uzatılması aqqında keçken qarar bu yıl iyün atında temyiz etildi, amma mahkeme onıñ qanaatlendirmesini red etti.
RBK Rusiye neşiriniñ malümatına köre, Nahlupinniñ yaqalanması yol tenderlerinen bağlı. O, yol qurucılığını idare ete, «Federal maqsat programmasınıñ» yol qurucılığından mesüliyetli edi.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin çarşenbe künü, oktâbr 26-da, işğal etilgen Qırımğa Umumrusiye halq cebesiniñ «Areketler forumı. Qırım» forumına keldi.
«Forumnıñ kün tertibinde – energetika ve gaz teminlevi, agrar-sanayı kompleksi ve iqtisadiyatnıñ diger saaları, şu cümleden Qırımnıñ turistik kelecegi», – dep qayd ettiler Rusiye prezidentiniñ Memuriyetinde.
Soñki sefer Vladimir Putin ve Dmitriy Medvedev Rusiye işğal etken yarımadağa sentâbr 15-de kelgen ediler, o vaqıt Keriçte Rusiye Devlet şurası prezidiumınıñ «memleket cenübiniñ naqliye sistemasınıñ meseleleri boyunca» toplaşuvı olıp keçken edi.
Putin ve Medvedev Keriç keçitiniñ qurucılığınen de tanış oldılar.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Vladimir Putin ve Dmitriy Medvedevniñ Qırım ziyaretinden sebep narazılıq bildirecegini qayd etken edi. Ukraina nazirligi Rusiye memurlarınıñ devlet içinde kibi kerçekleştirilgen Qırım ziyaretlerini «olmaycaq bir şey» dep adladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Mustafa Cemilev Ukraianada AQŞ-nıñ sabıq elçisi Vilyam Grin Millernen körüşti
2010 senesi 15 dekabr künü AQŞ-na ziyareti vaqtında Qırımtatar Meclis reisi Mustafa Cemilev Vaşıngtonda Ukrainada AQŞ-nıñ sabıq elçisi, al- azırda ise Vudro Vilson adına Halqara ilmiy merkeziniñ vekili Vilyam Grin Millernen körüşti.
Mustafa Cemilevni endi çoqtan tanığan Vilyam Miller onı ve Bütündünya qırımtatar kongressiniñ Koordinatsıon Keñeşiniñ azası, AQŞda qırımtatar diasporasınıñ temsili Aylı Bakkalını sıcaq qarşıladı.
Mustafa Cemilev Vilyam Millerge Qırımdaki vaziyetini, Ukraina Prezidenti saylavlarından soñ yüz bergen siyasiy deñişmeler aqqında tafsilãtlı ikãye etti.
Meclis reisi qırımtatar halqınıñ öz Vatanlarında haqlarını tiklenüvi ve Ukrainada onıñ havfsızlığı ve inkişafını temin etilmesi boyunca Halqara Forumnı keçirmek ğayesinde ayrıca toqtaldı.
Öz tarafından Vilyam Miller Halqara Forumnı keçirmek ğayesine yüksek qıymet kesti. ‘Vaşingtonda bulunır ekenim, şübesiz ayta bilem ki, qırımtatar halqına onıñ insan haqları oğrunda demokratik küreşine çoq adam qoltutar’-dep qayd etti Vilyam Miller. Aynı zamanda da amerika diplomatı şahsen özü de Halqara forumnıñ azırlanmasında iştirak etmege azır olğanını bildirdi.
Körüşüvniñ soñunda Mustafa Cemilev Vilyam Millerge Han-Saray resimini ve general Petro Grigorenko doğğanına 100 yıl tolması munasebeti ile Ukraina Milliy bankı tarafından çıqarılğan yübiley kapikni bağışladı.
Qırımtatar Meclisiniñ matbut hızmeti


text:
Herson vilâyetinde, Çonğar köyü yanında, belgisiz şahıslar elektrik tiremeleri tübüne bir qaç minaatıcı minanı qoydı, bazı soyları patladı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, uquq qoruyıcılarnıñ malümatına köre, belgisiz şahıslar dört minanı qoydı, eki danesi patladı. Melitopol-Canköy elektroberici yolağınıñ eki tiremesi bozuldı.
İşbu malümatnı Qırım.Aqiqatqa Hersonnıñ fevqulâde işleri boyunca hızmetinde tasdiqladılar, amma tafsilâtlıca bir şey aytmadılar. «Yaşayış havfı yoq», – deyler hızmetniñ idaresinde.
Vaqia yerinde militsiya hadimleri ve qurtarıcılar çalışa. Patlamağan minalarnı zararsız alğa ketirecek İçki işler nazirliginiñ hadimlerini bekleyler.
Militsiya birazdan tafsilâtlı malümatnı bermege vade ete.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.


text:
Moskvanıñ Basman mahkemesi yanvar 22 künü qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilevniñ oña Rusiyege kirişini beş yılğa yasaq etken Rusiye Federal migratsion hızmetine davasını baqmağa başladı. Cemilevniñ adliyecileri mahkeme ketişatında onıñ bulunmasını ve kiriş yasaqlığınıñ lâğu etilmesini talap etecektir. Mustafa Cemilev 20 yıl devamında reislik yapqan Qırımtatar Milliy Meclisinde Federal Migratsion hızmetiniñ yasağını «Rusiye akimiyeti tarafından qırımtatarlarğa etilgen bir toqat» olaraq tanıylar ve Cemilevniñ vaziyeti boyunca qarar yuridik degil de, siyasiy alanda baqılmaq kerekligini tüşüneler.
Qırımtatar halqınıñ yetekçilerinden biri Mustafa Cemilevge Rusiye territoriyasına kirişi yasaq olğanı aqqında keçken sene baarde belli oldı. 2014 senesi aprel 22 künü Cemilev, Qırımnıñ Ukraina ile memuriy sıñırını keçkende, oña «Rusiye Federatsiyasına kiriş yasağı aqqında senet» oqulğanı aqqında bildirdi. Vesiqada ne müür, ne imza bar edi, amma Rusiyege çetel vatandaşı içün 5 yılğa – 2019 senesi aprel 19-na qadar kiriş yasaqlığı aqqında aytıla edi. Federal migratsion hızmeti bu ziddiyekte alâqası olmağanını bildirdi, amma bundan soñ – mayıs başında – Cemilevni eki kere Qırımğa kirsetmediler.
Qırımtatar halqınıñ yetkçisi Kiyevden Moskvağa kelip, Qırımğa Moskva-Aqmescit seferi ile kelmege areket etkende, şu vaqıtta oña kirişte birinci kere red ettiler. Moskvada pasport nezareti vaqtında Cemilevge kirişi yasaq etilgeni aqqında bildirdiler. O, Kiyevge qayttı ve bir künden soñ Qırımğa maşina vastası ile kirmege areket etti: amma onı biñlernen semetdeşi beklegen Ermeni Bazarnıñ sıñır noqtasında qırımtatar halqınıñ yetekçisine kene de kiriş red etildi. Mustafa Cemilev vaziyetni daa da kergin etmemek qarar alıp, Kiyevge yol alğanda, onı qarşılağan insanlar da keri qayttılar.
Oktâbrniñ soñunda belli olğanı kibi, Mustafa Cemilevniñ menfaatını Rusiyede qoruğan advokat Mark Feygin Federal Migratsion hızmetine davası ile Basman mahkemesine muracaat etti. Talap – qırımtatar halqınıñ yetekçisine Rusiyege kirişini yasaq etken senetni lâğu etmek. Radio Svobodağa Mark Feygin añlatqanı kibi, Mustafa Cemilev FMHden kiriş yasağı aqqında resmiy bildirüvni alâ daa elde etmedi eken. Advokatnıñ aytqanı kibi, FMH malümatına köre, Cemilevge Rusiye territoriyasına kirişi milliy havfsızlıq yüzünden yasaq etilgen eken («Çetel vatandaşlarınıñ ve vatandaşlığı olmağan şahıslarnıñ Rusiye Federatsiyasına kirişi ve Rusiye Federatsiyasından çıqışı aqqında» Qanunınıñ 37-nci maddesi, birinci qısmı). Aprel ayında Qırım cumhuriyetiniñ başı Sergey Aksönov Cemilevniñ kiriş yasağını böyle izaatlay edi: «İşbu şahısqa ğarp memleketlerniñ mahsus hızmetleri tarafından vaziyetni kerginleştirmek vazife berilgeni şübesizdir. Tınçlığımıznı bozmağa fırsat bermemiz. Bizge yaman niyetleri ile kelgenlerni mında kirsetmemiz».
Yanvar 22-ne belgilengen FMH-ne açılğan dava boyunca birinci mahkeme toplaşuvında advokat Mark Feygin Cemilevge kiriş yasağı aqqında resmiy vesiqanıñ berilmesini talap etecek. Bunıñ ile imayesi mahkeme ketişatında Mustafa Cemilevniñ şahsiy bulunuvını isteycek:
– Biz milliy havfsızlıq manasını aydınlatqan şartlarnıñ izaatını ve kiriş yasağınıñ sebeplerini ögrenmege areket etecekmiz, – dey advokat Mark Fegin. – Bu qararnıñ qabul etilmesine sebep olğan Federal Havfsızlıq Hızmetiniñ mahsus vesiqası olmalı. İşbu allarnı nazarğa alıp, mahkeme toplaşuvında Mustafa Cemilevniñ şahsiy iştiragini talap etecegim. Tabiiy ki, Cemilevniñ toplaşuvda bulunuvını mahkeme al ete bile. Onıñ menafaatı aqqında söz kete ve men kiriş yasağı içün delil ola bilecek bütün malümatnı bilmeyim, belki. Cemilevniñ şahsiy bulunuvı ğayet emiyetlidir – öz aqlarınıñ yalıñız temsilcisinden degil de, öz başına qorçalavıdır.
Advokat Mark Feygin Mustafa Cemilevniñ vaziyetinde yasaqnıñ yalıñız siyasiy negizi aqqında degil de, yuridik kolliziya aqqında söz ketkenini tüşüne:
Uquqiy ceetten adiy bir al degildir: bir devlet edi, başqası oldı.
– Mustafa Cemilevniñ Vladimir Putin ile subeti bellidir. Oña Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasına qoşuluvına itiraz bildirmeyip, Qırımda yaşamağa teklif etilgen edi, o, tabiiy ki, bunıñ ile razı omladı. Menimce, bu sebepten onı Vatanına kirsetmeyler. Mustafa Cemilev belli insan, Parlament deputatıdır. Onıñ öz toprağında yaşamağa aqqı olğan vatandaş adı-sanından şübelenmege acet yoq. Zanımca, dava siyasiy ceetten degil de, uquq qaidelerine bağlı olacaqtır. Siyasiy mesele bir daa peyda ola bilir. Vesiqalar olmağanı sebebinden biz onıñ Rusiye Federatsiyasına, demek Qırımğa – evine de kiriş yasaqlığınıñ sebebi yalıñız siyasiy olğanı aqqında aytıp olamamız. Uquqiy noqtaiy nazardan adiy bir al degildir: bir devlet edi, başqası oldı. İnsan buña isse qoşmadı, anda yalıñız yaşay edi. Bu al mezkür şahısnı öz evinde yaşamağa aqqından marum qaldırmaq içün sebep ola bilirmi? İnsan aqları ve Rusiye Anayasasına köre, bu er şey pek şübelidir. Mesele şunda ki, mında müddet bozulğan edi: keçici müddet devamında Qırım sakinlerine Rusiye vatandaşlığınıñ qabul etilmesi boyunca qarar almağa vaqıt berilgen edi. Ve bu vaqıtqa qadar işbu şahıslarğa nisbeten iç bir senet çıqarılmaz edi. Cemilev, belki de, Rusiye vatandaşlığını qabul etmez edi, amma siz ne içündir öz qanunlarıñıznı bozasıñız?
Mark Feyginniñ aytqanı kibi, Mustafa Cemilev kiriş yasaqlığı aqqında qararğa İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesinde de itiraz bildirecek ola – eger de Rusiye mahkemeleriniñ qararlarından oña fayda olmasa.
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl Mustafa Cemilevniñ vaziyeti mahkeme qararlarına bağlı olmağanından emindir. Cemilevge Qırımğa kirişi yasaq etilmesiniñ siyasiy negizi bardır:
– Qırımtatar halqı içün Mustafa Cemilev aqiqiy bir yetekçi ola. Yalıñız öz halqında degil de, bütün dünyada belli olğan bir insandır. O, böyle munasebetke, şüretke kerçekten de lâyıqtır. Mustafa Cemilevge kirişi onıñ ayırı areketleri ya da sözleri ile bağlı olmağanından şübemiz yoqtır. İtibarlı insan, Sovet birligi kibi devlette dissident olğan, halqınıñ aqları oğrunda ve sovet totalitar ya da avtoritar rejimine qarşı küreşken insan nasıldır bir devlet tarafından böyle munasebetke lâyıq degildir. Bugün qırımtatarlar içün Mustafa Cemilevniñ kiriş yasağı eñ ağır meselelerden biridir. Çünki bugün onıñ yaşdaşı olğan semetdeşleri, em de gençler içün qırımtatarlarnıñ avdeti oğrunda küreşi pek emiyetlidir, Mustafa Cemilev ise bu küreşniñ mücessemi ola. Öz yaşayışını bu kurşke feda etken, neticede yıllar devamında sovet lagerlerinde bulunğan insanğa Vatanına kirişini yasaq etmek – Rusiye akimiyeti tarafından qırımtatarlarğa nisbeten etilgen ciddiy bir toqattır. Şunıñ içün buña Rusiye Federatsiyasınıñ diqqatı hususiy olmalıdır ve doğru netice ve qararlar alınmaq kerektir. Mahkemede çeşit delil ketirile bile, amma bu meseleniñ yuridik, cinaiy ya da başqa bir negizi yoqtır. Mında yalıñız siyasiy bir mana bardır. Cevabı da siyasiy olmalıdır.
– Siz Rusiye akimiyeti tarafından qırımtatarlarğa nisbeten munasebetiniñ deñişkenini köresiñizmi? Yoqsa basqı artmaqta?
İnsanğa Vatanına kirişini yasaq etmek – Rusiye akimiyeti tarafından qırımtatarlarğa nisbeten etilgen ciddiy bir toqattır
– Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Türkiye prezidenti Recep Erdoğan ile körüşüvinden soñ, bundan evel ise Türkiye prezidenti ile Meclis eyyeti körüşip, qırımtatarlarnıñ aqları ile bağlı vaziyetni muzakere etti, vaziyet kerçekten de biraz deñişti. Açıq basqı toqtatıldı, em de «Mayıs 3 künü işi» boyunca bir qaç yaqalanğan insan bile azat etildi, Rusiye ve Qırım akimiyeti hatalarını añladı, farqlı noqtaiy nazarlarnı qabul etmege azır, degen bir teessurat peyda oldı. Amma şu künleri qırımtatarlarğa nisbeten repressiyalarnıñ ğayrıdan tiklenüvini tasdiqlağan bir sıra vaqia yüz berdi. Kene de «Mayıs 3 künü işi» boyunca keçken semetdeşimiz ğayet qaba sürette yaqalandı. Ukrainadan Qırımğa kirgende, sıñırda, iç bir sebepsiz, zenaatdaşım, Qırımtatar Milliy Meclis azasını yarımadağa kirsetmey ediler. Bir şey añlatmayıp, şeylerini, maşinasını teşkerdiler. Fikrimizge köre, bu ruhiy basqı, belki de, qorquzdıruv ile bağlı bir aldır, – dep tüşüne Nariman Celâl.
Human rights watch uquq qoruyıcı teşkilâtı noyabr arizasında Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvından soñ basqı qurbanları olğan qırımtatarlarnıñ vaziyeti boyunca öz qasevetini bildirgen edi. «Mayıs 3 künü işi» açıldı, onıñ çerçivesinde mayıs 3-de Mustafa Cemilevni Ermeni Bazarda qarşılağan qırımtatarlar taqipke oğradı. Qırımtatar Milliy Meclisini «ekstremist faaliyeti» aqqında tenbiyelediler, mahkeme talabı ile Meclis Aqmescitte olğan binasını terk etmege mecbur oldı. Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, Qırım Rusiye territoriyası olaraq sayılğan 10 ay devamında Qırımnı 10 biñ qırımtatarı terk etti.
Maqaleniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında


text:
Mazlumxan sılıw (Nazlımxan sulıw dep te ataladı) mavzoleyi (XII–XIV áá.) yarım jer astı arxitekturalıq esteligi bolıp tabıladı. Mavzoleydiń portalı hám gúmbezi jerdiń ústi betinde jaylasqan, al tiykarǵı bólimi tómende bolıp, ol jerge svodlı dáliz arqalı ótiwge boladı. Mavzoleydiń kvadrat formasındaǵı oraylıq zalı segiz qırlı gúmbez benen bastırılǵan bolıp, ol tereń úsh hám onsha tereń bolmaǵan bir tekshege (nishaǵa) iye. Mavzoleydiń diywalları aspan kók reńdegi «bantik»ler menen bezelgen.
Usı qábir ústindegi saqanada jaqın kúnlerge shekem kók reńdegi mayolika plitkalarınan bezelgen parsı tilindegi jazıwlar saqlanǵan. Ondaǵı epigrafiyalıq jazıwdıń bir fragmenti shıǵıstanıwshı alım A.Nekrasovtıń oqıwınsha, «Áy, insan … Meniń menen maqtansań (boladı)! Meni qábirimde baxıtsız, dep oylama. Bil sen – men beyishtemen, beyishtegi húrmen …» degen mazmundaǵı qosıq qatarlarınan turadı [A.Nekrasov tárepinen keltirilgen tekstti qaraqalpaqshalaǵan M.Qarlıbaev].
Xalıqta Mazlumxan sulıw mavzoleyi menen baylanıslı ájayıp bir ápsana taraǵan, onda jergilikli hákim dúnyanı lal qaldırıp, tań qalarlıq bir nárse jaratqan adamǵa óziniń Mazlum atlı qızın beriwge sóz bergeni haqqında aytıladı. Qızdıń súygen jigiti bir imarat quradı, imarat jerdiń astında bolıp, al jerdiń ústi betinde tek gúmbezi ǵana kórinip turadı. Sonda hákim jigitten «Ashıqlıǵıńnıń ras ekenligin dáliyllew ushın mına gúmbezden boyıńdı taslay alasańba?» dep soraydı. Jigit shala pitken gúmbezdiń ústinen boyın taslaydı hám…
Mavzoleydegi eki qábir Mazlumxan sulıw hám onıń súygen jigitiniki, desedi adamlar.


text:
Amerika içtimaiyatçıları Virginia Polytechnic Instituteniñ professorı Gerard Toal ve onıñ işdeşi Colorado universitetinden John O'Loughlin 2014 senesiniñ dekabr ayında Qırım yarımadasında tedqiq keçirip, qırımtatarlarnıñ Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Amerika Qoşma Ştatlarınıñ prezidenti Barack Obama ve Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovğa munasebetleri bitaraf olğanını belgilegen ekenler, dep haber ete Nastoyaşçeye vremâ.
Rusiyeniñ Levada-tsentr mütehassısları Amerika işdeşlerine yardım etip, 752 insannı soraştırdılar.
Ealini Ukrainanıñ daa altı regionında soraştırdılar: Odessa, Nikolayev, Herson, Dnepropetrovsk, Zaporojye ve Harkovda. Anda 2 biñ kişige sualler berildi. Lugansk ve Donetskte sorav olmadı.
İçtimaiyatçılar bu yerlerde yaşağan adamlarnıñ Moskva, AQŞ ve NATOğa munasebetlerini ögrenecek ediler. Ukrainanıñ cenüp-şarqı ve Qırımnıñ neticeleri er bir mesele boyunca farqlana, lâkin NATOğa munasebeti bam-başqa.
Kreml tarafından «Novorossiya» olaraq sayılğan altı vilâyetniñ ealisi, şu cümleden rusça laf etkenler, kelecegini yalıñız Ukraina ile bağlaylar.
Qırımdaki neticeler bam-başqa: qırımlılar Moskvağa qoltutıp, NATOğa inanmay ve özüni avropalılar olaraq saymaylar.
Qıtaiy Ukrainada cevap bergen ukraince laf etkenlerniñ 55 fayızı ve rusça laf etkenlerniñ 50 fayızı Vladimir Putinge menfiy yanaşa. Obama ve Poroşenkoğa munasebetleri bitaraf.
Qırımda ise tam tersi: ruslarnıñ 75 fayızı Rusiye prezidentine yahşı davrana, ve aman-aman 80 fayızı Obamağa menfiy yanaşa. Tedqiqçilerniñ bildirgenine köre, qırımtatarlarnıñ ekseriyeti Putin, Obama ve Qırım yolbaşçısı Aksenovğa bitaraf davrana.
İçtimaiyatçılar bunıñ sebebi kütleviy haber vastaları olğanını aytalar – ukrain televideniyesini seyir etkenler kendi ükümetine qoltuta, Qırımda ise Rusiye telekanalları olğanından sebep Putinge qoltutalar.


text:
Donbassta Rusiye jurnalistleriniñ ölümi aqqında cinaiy iş boyunca qabaatlanğan ukrain arbiyi Nadejda Savçenko Moskva SİZOsından Rostov vilâyetine avuştırıldı, dep bildirdi adliyecisi İlya Novikov.
Onıñ cuma künü Facebook saifesinde yazğanına köre, o, imayesi altında bulunğan Savçenkoğa kelgende onı Rostovğa avuştırğanlarını ögrendi.
Adliyeciniñ qayd etkenine köre, Savçenkonıñ bulunacaq yeri daa belli degil.
İyül 13-te Rusiye Baş prokuraturası qabaat qararı tasdıqlanğanını ve Ukraina vatandaşına nisbeten cinaiy işniñ Rostov vilâyetiniñ Donetsk şeer mahkemesine berilgenini bildirdi.
Nadejda Savçenko keçken sene iyül ayından berli Rusiyede apiste buluna. O, qabaatını red etip, eki kere açlıqnı ilân etken edi. İmayesi bildire ki, 25 yılğa qadar azatlıqtan marum qala bilecek ukrain arbiyini Ukrainadan hırsızlap, Rusiyege alıp kettiler.
Bütün dünyada Savçenkonı azat etmek talabı ile aktsiya ve kampaniyalar keçirile. Moskva şeer mahkemesiniñ soñki qararına binaen, onıñ apis müddeti sentâbr 30-ğa qadar uzatıldı.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzair Abdullayevge apis muddetiniñ uzatılmasına qarşı berilgen appelâtsion şikâyetni red etti. Bunı yanvarniñ 11-nde Qırım.Aqiqat içün bergen izaatta «Qırım birdemligi»niñ faaliyetçisi Server Mustafayev ikâye etti.
Mustafayev: «Bugün sıñırlav tedbiriniñ uzatılmasına qarşı berilgen şikâyet baqıldı. Neticeler ep aynı: deñiştirilmeyip qaldırıla, bundan evelki maqamnıñ qararı yerine ketirile. Butün bular, tergevciniñ, sanki tahqiqat izolâtorınıñ tışında tutmulması imkânsız, şaatlarğa tazyıq etmesi ve qaçmasınıñ imkânı olğanı aqqında sözlerine esaslana. Yani ep aynı uydurılğan manaçıqlar», – dedi.
Onıñ malümatına köre, bugünki oturışuvda qabaatlanğannıñ menfaatlarını Rusiye devlet advokatı qorçalay edi.
Faaliyetçi: «Advokatlarımız Rostov-na-Donu şeerine barğan ediler. Bugün olar Qırımğa qaytıp yetiştiremediler. Mahkeme böyle şeylerni añlamaq ve oturışuvnı başqa künge avuştırmaq kerek. Lâkin olar böyle şeylerni endi qabul etmey ve birden devlet advokatını tayin eteler», – dep ilâve etti.
Dekabrniñ 8-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarına apis muddetini uzattı. Emil Cemadenov, Rustem İsmailov, Ayder Saledinov, Teymur ve Uzair Abdullayevler apiste fevralniñ 11-ne qadar qalacaqlar.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca esas olaraq qırımtatarlar taqip etilip, olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruplarğa ait Qırım sakinleriniñ de taqip etilgenini qayd ete.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
İyün 24-te, cuma künü onlarca qırımtatarlar «fevral 26 işi» boyunca yaqalanğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ Bağçasaraydaki evi yanına dua keçirmek içün keldi. Dua tahminen bir yarım saat, saat altıdan yedi yarımğa qadar, devam etti. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Çiygoznıñ apayı Elmira Ablâlimova bildirdi.
«Dua keçirildi. Adam çoq edi. Elbet, er keske menim adımdan, em de Ahtem Çiygoznıñ adından kelgenleri ve merasimimizde iştirak etkenleri içün teşekkür bildirmege ister edim», – dep ayttı Elmira Ablâlimova.
Azbarda olıp keçkenini belli olmağan şahıslar nezaret ete edi, Çiygoznıñ apayınıñ fikrince, olarnıñ rusiyeli mahsus hızmetlerniñ temsilcileri olması mümkün.
«Olar evniñ yanında buluna edi, olıp keçkenini nezaret ete edi. Belki de, fotoresimge çıqara edi ya da mahsus aletlernen laf neler aqqında ketkenini, adamlar neler yapqanını, neler aytqanını diñley ediler... Biz olarnı kördik», – dep añlattı Elmira Ablâlimova.
Qırımtatar meseleleri boyunca Ukraina prezidentiniñ vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ Facebook saifesinde dua keçirilgen vaqıtta çıqarılğan fotoresimler paylaşıldı.
İyün 24-te aqşam Elmira Ablâlimova Facebook saifesinde rusiyeli uquq qoruyıcılarınıñ ziyareti aqqında bildirdi, olar oña «qanunsız faaliyetniñ mümkün olmaması aqqında» ihtar berdiler, o ise, bunı qırımtatarlarnıñ dua keçirmege niyetinen bağlı olğanını tüşüne.
Bundan evel dua keçirilecegi aqqında Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerov bildirgen edi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksyonov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Olarnıñ arasında Ahtem Çiygoz da oldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste bulunğan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
2016 senesi fevral ayında Qırım Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Australiya Qıtaydıñ «Bir beldeu, bir jol» jobasınan tübegeyli bas tartqanın mälimdedi. İle-şala Bayden ükimeti Qıtayğa qarsı öz odaqtastarımen birlese..
Keşe Vladimir Putin federaldı keñeske joldau jasadı. Resey prezidentiniñ joldauı Mäskeu men Batıs baylanısı uşıqqan kez jäne oppozicioner Naval'nıydıñ..
Reseyde Aleksey Naval'nıydıñ jaqtastarı ötizgen mitingte 1700-den astam adam wstaldı. Wstalğandardıñ basım böligi Sankt-Peterburgten. Keşe Qiır Şığıst..
Batıs aqparat qwraldarı Qırımdağı jäne Ukrain-Resey şekarasındağı qılt etken özgeristi qalt etkizbey qarap otır. Keşe ğana BBC, AIPS jäne Agence Franc..
AQŞ pen NATO Auğanstannan äskerlerin şığarıp ketu turalı ortaq wstanımğa keldi. NATO jaqın birneşe ayda, Qwrama Ştattar 11 qırküyekke deyin auğan jeri..


text:
Felemenkte, noyabr 10 künü, Ukraian şarqında tüşürilgen Malayziya uçağınıñ qurbanlarını añalar. Memlekette devlet bayraqları endirildi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bir buçuq biñden ziyade insan – elâk olğanlarnıñ tuvğanları Amsterdamda RAI sergi merkezinde toplandı. Tedbirde Felemenkniñ qıralı Villem Aleksandr, onıñ apayı, qıraliçe Maksima ve baş nazir Mark Rütte de iştirak ettiler.
Merasim devamında felâket qurbanlarınıñ adları oquldı, olarnıñ arasında 190-dan ziyade insan – Felemenk vatandaşı.
Mark Rütte tedbirniñ başlanmasından evel NOS kanalına qurbanlarnıñ tuvğanlarına olar yalıñız olmağanını köstermege imkânları peyda olğanı aqqında bildirdi.
Amsterdam-Kuala-Lumur marşrutı boyunca uçqan Malaysia Airlines aviaşirketiniñ «Boing 777» uçağı iyül 17 künü separatistler tarafından tüşürildi. Rusiye «Boing»niñ felâketine öz alâqasını red ete ve şu faciada ukrain arbiylerni qabaatlay.
Donetsk civarında yüz bergen felâkette 298 insan elâk oldı. Bugünki künge 289 qurbannıñ şahısı belgilendi.


text:
Qırım Müftisi musulmanlarnı vatandaşlıq mesülietini kösterip, koronavirus infektsiyasınıñ darqalmaması içün kerekli tedbirlerni almağa çağırdı.
Ürmetli dindaşlar, qıymetli vatandaşlar. 2020 taqvim yılı yekünlene. Qırımda koronavirus infektsiyasınıñ tez darqatıluvı sebebinden biz er kün yaqınlarımıznı, soylarımıznı, dostlarımıznı, semetdeşlerimizni ğayıp etemiz. Bugünki künde havflı vaziyet devam etmekte. Şu sebepten sizge kene muracaat etip, kendiñizniñ ve yaqınlarıñıznıñ sağlıqlarını qorçalamañıznı rica etem. Dinimiz bizden em bir insannıñ, em de bütün cemiyetniñ sağlığını qorçalamaqnı talap ete. Bugün er birimizniñ üstünde mesüliet bar. Quranda: “Öz-özüñizni tehlikege atmañız”, – dep buyurıla! (“Baqara” suresi, 2/195 ayet).
Havfsızlıq tedbirlerine riayet etmeñizni rica etem. Musulmanlarğa lâyıq şekilde şahsiy temizlik qaidelerine riayet etiñiz, insanlar toplu olğan yerlerge qoşulmañız ve, imkânıñızğa köre, mümkün olğanı qadar, qatnamalarıñıznı sıñırlamağa tırışıñız. Hususan, üyken nesilimiz bu qaidelerge riayet etmeli.
İmkânıñızğa köre, qalabalıq toylarnı ve kütleviy tedbirlerni başqa vaqıtqa keçiriñiz, cenaze azırlıqlarınıñ vaqıtını qısqartmağa tırışıñız, cenazede havfsızlıq mesafesi qaidesine riayet etiñiz.
Camige azırlanğanda, öz namazlıqlarıñıznı alıñız. Cuma namazı vaqıtında mıtlaqa arañızda bir yarım metr mesafe olsun, tibbiy maskalarnı kiymege unutmañız. Böylece, siz em özüñizni, em digerlerini qorçalarsıñız.
Hastalıq alâmetlerini, alsızlıq duysañız, hastalıq darqaluvınıñ sebepçisi olmamaq içün, lütfen, camige kelmeñiz. Hastalıq alâmetlerini duysañız, mıtlaqa ekimge muracaat etiñiz, öz başıñızğa tedaviylenüvnen oğraşmañız!
Allahqa dua etip, bizni belâlardan saqlamasını, qaza-belâlarğa oğrağanlarğa yardımcı olmasını, hastalıq sebebinden bu dünyanı terk etkenleriniñ canına rahmet etmesini tileymiz. Dua – soñsuz-tükenmez küç menbamızdır!


text:
Qırımtatar Milliy Qurultay MSK reisi Zair Smedlâyev, öz menbaalarına atıf etip, dekabr 9 künü Aqyar civarındaki Mamaşay (Orlovka) köyünde bir taqım musulmanlar yaqalanğanlarını bildirdi. Qırım.Aqiqatqa bu malümatnı tasdiqlap, Smedlâyev, cuma namazından soñ bir zümre silâlı insanlar musulmanlarnı yaqalap, üç maşna ile Qaça polis bölügine alıp ketkenini haber etti.
«Bes-belli ki, öz qanunlarını bozup, advokatlar olmadan, olarnı sorğudan keçirip, parmaq izlerini ve DNA talilillerini alımaq kibi «profilaktik tedbirler» ve diger «samimiy subetler» keçirilecektir», – dep yazdı Smedlâyev Facebookta.
O dedi ki, yaqalanğanlarnıñ tam sayısını aytıp olamay, lâkin olar onğa yaqın insan olğanları belli. Bu areketlerni «E» merkezi (Ekstremizmge qarşı küreşniñ FSB merkezi) hadimleri yapmaq mümkün olğanları farz etile.
Bu malümatni advokat Nikolay Polozov ta tasdiqladı, lâkin onıñ bilgenine köre, yaqalanuvlar olmadı – ceryan vesiqaları toldurılmağan edi. Advokat qayd etti ki, «qanunsız şekilde subetler» ötkerildi, insanlar bu subetlerden vazgeçmek mümkün degiller. Musulmanlardan parmaq izlerini aldılar.
«Bunıñ eppisi bir maqsat ile yapıla – qorqutmaq, qorquzmaq, qırımtatarlarnı öz milliy menligi ile birlikte diniy mensüpligini de unuttırmaq», – dedi advokat.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faalleri ve Meclis azalarında tintüvler sıqlaştı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunıñnen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Arslan Saidov, Dinara Setdikova
Groznıy merkezinde Rusiye arbiyleriniñ silâlı şahıslarğa qarşı mahsus ameliyatı devam etmekte. Ziddiyet gece Yol-patrul hızmetiniñ noqtasında vesiqalarnıñ teşkerüvi vaqtında başlandı. Soñki malümatqa köre, bir qaç insan Çeçenistan paytahtı mektepleriniñ birinde qapalıdır. Esirler aqqında malümat yoqtır.
Evel üç politsiya hadimini öldürgen silâlı insanlar taqımı cumhuriyet gazetaları, internet-neşirleri ve fedearl matbuat vastalarınıñ temsilcilikleri yerleşken Matbuat evini zapt etti. Politsiya hadimleri ile yüz bergen çatışma neticesinde yedi insan elâk oldı. Bunı, Rusiye matbuat vastalarınıñ haber etkenlerine köre, ameliyatnı şahsen idare etken Çeçenistan başı Ramzan Kadırov bildirdi. Matbuat evi harap etildi. Şaatlar vaqia yerinden videolarnı aşkâr eteler.
Şimdi mektepte bulunğan silâlı insanlarnıñ sayısı belli degil. Haber etilgeni kibi, soñkileri üç maşina vastası ile areket ete ediler. Zarar körgenlerniñ aqqında da tam bir malümat yoqtır. Rusiye Sağlıq saqlav nazirligine esaslanıp, TASS «tünevin gece Groznıy şeerinde başlanğan boyeviklerni zararsız alğa ketirilmesi ile bağlı mahsus ameliyat neticesinde 21 insan yaralandı, dörtü elâk oldı». Çeçenistan akimiyeti aytqanı kibi, sakinler arasında iç kimse zarar körmedi. «İnterfaks» agentligi, öz qaynaqlarına tayanıp, nevbetteki raqamlarnı bere: 10 ölgen insan, 20 – yaralanğan.
Azatlıq Radiosınıñ mühbiri Marina İsayeva aytqanı kibi, olayatqan adiseler aqqında malümat az olğanı sebebinden boyeviklerniñ sayısı boyunca nice öşekler peyda olmaqta. Ramzan Kadırov silâlı taqımda 8-9 insan olğanını bildire.
Marina İsayeva
«Serbest mobil taqım»nıñ uquq qoruyıcısı Sergey Babinets Azatlıq Radiosına Groznıy şeerinde olayatqan adiseler aqqında tarif etti. Soqaqqa çıqmamağa tevsiye etile, çıqqanlarnı evlerge qaytmağa çağıralar, tükân ve mektepler çalışmay, şeerden ve şeerge kiriş-çıqışlarnñ qapalı olması da mümkünndir.
Sergey Babinets


text:
Moskvada ukrain jurnalisti Roman Tsimbalükniñ tutılması içün resmiy sebep – vesiqalarnıñ teşkerilmesi olsa da, Tışqı işler nazirligi bunı Rusiye tarafından yapılğan provokatsiya olaraq tanıy. Bını Radio Svobodağa bergen izaatında Ukraina TİN temsişcisi Maryana Betsa beyan etti.
O dedi ki: «Qanınsız tutuluv aqqında haber alğanımıznen, konsulımız birden politsiya bölügine keldi. Biz Rusiye Tışqı işler nazirligini de bu meselege celp ettik, bu adiseniñ sebebini ögrenmege istedik – çünki bu jurnalist Rusiyede çalışmaq içün izin alğan edi, anda ende çoq yıllar devamında çalışa. Ekinciden, onıñ azat etilmesi içün tedbir alınılmasını istedik. İlk malümatqa köre, protokol tizilmedi, resmiy sebep – vesiqa teşkerüvi. Bunen beraber, biz añlaymız ki, ukrain jurnalistlerini Rusiye Federatsiyasında manasız tutmaylar».
Jurnalist Roman Tsimbalük ve operator Nikita Borodin mart 21 künü tutuldılar. Aliy oquv yurtınıñ binasında ukrain bayrağını asqan Moskva devlet universitetiniñ aspirantı ile subet yazğanları vaqqıta olarnı tuttılar ve vesiqalarını tutıp aldılar.
Tsimbalükniñ sözlerine köre, onı «çekimlerniñ ruhsetini» teşkermek içün polis bölügine ketirdiler.


text:
Adıyamanda fosil' tabıldı
Anıñ 70 million yıllıq buluı öyränelde
Adıyamannıñ Sincik rayonında ber qıya kisägendä 70 million yıllıq fosil’ tabıldı.
Awğa çıqqan ber keşe taş östeneñ qabarıp toruın kürä häm Adıyaman Muzey mödirlegenä xäbär birä.
Adıyaman Muzey mödire Mäxmät Alkan İstanbuldağı Texnik Universitetta êşläwçe Prof. Dr. Ercan Özcanğa qıyanıñ räsemen töşerep cibärä.
Ütkärelgän tikşerenüdä qıya kisägendäge qabarğan urınnıñ ber cänlek fosile buluı öyränelä. Älege can iyäse diñgezlärdä, töçe sularda, cir östendä yäşäwçe 70 million yıllıq gastropod sıynıfına kerä.
Fosil’neñ ozınlığı - yaqınça 20 santimetr, kiñlege - 7 santimetr.
Bäyläneşle xäbärlär
Milli köräşçe Taha Aqgöl 8nçe märtäbä Awrupa çempionı buldı
Dön’ya häm olimpiada çempionı, Törkiyäneñ milli köräşçese Taha Aqgöl, Rusiyä sportçısı Sergey Kozırevne ciñep, 8nçe Awrupa çempionın yawladı


text:
(Milâra Settar)
Bu seneniñ oktâbr ayında cemiyet faaliyeti, çoqyıllıq icadiy emegi, yüksek professionalizm, kitap bezetilmesi, kino sanatı, tasviriy sanat saalarında yaratqan eserleri içün ressam-dizayner Enver İzzet Qırım Muhtar Cumhuriyetinde nam qazanğan sanat erbabı fahriy unvanına nail oldı.
Qırım ressamı Enver İzzetniñ icadı çoq taraflıdır. Öz-özüni ifade etüv ve onıñ programması, yaratılğan eserlerinde öz aksini taptılar: tezya grafikası, ressamlıq, kitap resimleri, grafik dizaynı, stsenografiyalar, multiplikatsion filmler.
Tasviriy sanat sevdaları ressam Enver İzzetniñ icadı ile Qırımda er yıl keçirilgen bir sıra sergiden, devriy matbuattaki resimlerden tanış. 1980 senesinden başlap, o cumhuriyet, halqara, çetel sergilerniñ faal iştirakçisi ola. Onıñ eserleri Taşkent, Moskva, Leningrad, Kiyev, Brno, Belçika, Nyu York, Aqmescitniñ sergi zalları ve müzeylerinde taqdim etilgen edi. Faal icadiy işleri içün keçken asırnıñ sekseninci seneleriniñ soñunda SSCB (SSSR) ressamlar birliginiñ azalığına qabul olunğan edi.
Al-azırda Enver İzzet Ukraina ressamlarnıñ milliy birliginiñ azası sayıla. O Ferğana sanat oquv yurtunıñ bediiy bölüginiñ mezunıdır. İcadiy vazifelerniñ eda etilmesi oğrunda müellif ‘Metamorfozlar’, ‘Bosağalar’, ‘Çet’, ‘Çalğıcılar’ mevzuları ile birleşken tezya grafikasını, P.P. Pazolini, T. Hyuz, R.M. Rılke, M. Lutsi şiirlerine dair resimler yarata. Bütün eserler çeşit tehnika ve malzemelernen yapılğan, akvarel, guaş, renkli qurşun qalemler, balavuz boruçıqları, tuş, qalem ucu qullanılğan.
‘Çalğıcılar. Qurban bayram.’ serlevalı tezya grafıkası tılsım ile qaplanğan: semada qocamanlıq ve bereket temsili sayılğan balaban bir boğanıñ körünüşi, onıñ arqasında ise dört çalğıcı. Qurban bayram kününde Qırım manzarası altında kökte uçqan orkestrniñ canlı seslerini tasavur etmek mümkün. Dört çalğıcı milliy urbalarda milliy nağmeni icra etmekteler, olarğa qoşulğan üç quşçıq da öz yırını çivildep, bayram kününe hususiy keyf bağışlaylar. Resimde tantanalıq ve özgün mizah sezilmekte.
Keçken asırnıñ sekseninci seneleri E. İzzetov ‘Özbekfilm’ kinostudiyasında ‘Yabancı’(1987), ‘Tahir ve Zuhra’ (1989), ‘Kontsert’ (1990) adlı üç multfilmniñ yaratılmasında resam-sanalaştırıcı sıfatında iştirak etti.
Qırımda Enver İzzetov kitap ve dergi grafikalarında faal çalışmaqta. 1992 senesinden 2001 senesine qadar ‘Qırımtatar ressamlar assotsıatsiyası’ adlı icadiy cemiyet teşkilâtına yolbaşçılıq yaptı. Qırımtatar tasviriy sanatnıñ kütleviyleştirilmesine bayağı küç sarf etilgen edi. ‘Dolâ’, ‘Ocaq’, ‘Qırımoquvpedneşir’ neşriyatlarınen işbirliginde İzzetov bir sıra bala kitabına resimler yapqan edi: ‘Ne içün horaz ve tavuq bir kümeste yaşaylar’, ‘Çızmalı pardoş’, ‘Dünya halq masalları’, ‘Ana tili’, ‘Fidançıq’ adlı derslikler, ‘Qırımtatar ressamları. Ressamlıq. Grafika. Eykelcilik.’ serlevalı kitap.
Enver İzzetovnıñ eserleri Özbekistan devlet sanat müzeyi, Özbekistan medeniyet nazirliginiñ sergiler direktsiyası, Aqmescit bediiy müzeyi, Qırımtatar sanat müzeyi ve Rusiye, Özbekistan, Ukraina, Almaniya, Türkiye, AQŞnıñ şahsiy kollektsiyalarında bardır.


text:
«Çernobıl'» serialı Emmi televiziyalıq sıylığına ie boldı. 71-şi marapattau räsimi Los-Andjelestegi Microsoft teatrında ötti. Translyaciyanı Fox telearnası jürgizdi.
Biıl «Çernobıl'» eñ üzdik mini-serial (Kreyg Meyzin, Djeyn Fezerstoun jäne Kerolin Ştrauss), üzdik rejissura (Yohan Renk) jäne üzdik scenariy (Kreyg Meyzin) atalımında marapatqa ie boldı. Atalğan serial jalpı sanı 19 nominaciyağa wsınılsa, «Taqtar oyını» (Game of Thrones) 32 atalım boyınşa baq sınadı.
«Çernobıl'» – amerikandıq HBO jäne Britandıq sky telesetiniñ birlesuimen tüsirilgen bes seriyalı dramalıq şağın serial. Negizgi syujet 1986 jılı orın alğan Çernobıl' AES-indegi apatqa, osı apattıñ saldarın jäne sebepterin anıqtauğa arnalğan. Bastı rölderdi Djared Harris, Stellan Skarsgard, Emili Uotson, Pol Ritter somdadı. Serialdıñ prem'erası AQŞ-ta 6 mamırda jäne Wlıbritaniyada 7 mamırda ötti.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, halq deputatı Mustafa Cemilev Amerika Qoşma Ştatlarınıñ prezidenti Barack Obama memleketine veda sözünen muracaat etip, Qırım işğaline vaqıt ayırmağanına yazıqsındı. Bunı o Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Obama veda çıqışınıñ büyük qısmını Rusiyeniñ Ukrainağa ve diger memleketlerge qarşı istilâiy siyasetine qarşılıq meselelerine bağışlasa; Qoşma Ştatlarnıñ yañı memuriyeti Ukrainağa topraq bütünliginiñ tiklenmesinde daa çoq qoltutacağına ümüt etkenini bildirse; bu memleket (Rusiye – QA) toprağımızda yapqan cinayetler içün halqara mahkemege mesülietke çekilecegini aytsa edi, yahşı olur edi», – dep tüşüne o.
Cemilevniñ aytqanına köre, Obama nasıl olsa da, yapqan çıqışında bütün dünya meselelerini aytıp olamaz edi ve, Ukraina añılmasa da, – «zararı yoq».
«Onıñ sözü sekiz yıl devamında memuriyeti nege irişkenine ve memleketi ögünde ne kibi meseleler bar olğanına bağışlandı. Normal bir şey, mence», – dep yekünledi qırımtatar halqınıñ lideri.
Salı künü AQŞ prezidenti Barack Obama memleketine veda sözünen muracaat etti. O, siyasiy faaliyeti başlağan Chicago şeerinde çıqışta bulundı.