text:
Qırım advokatı Cemil Temişev bu afta Aqmescitte bir yıllıq ğıyabiy apis cezasına maküm etilgen qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ qabaatını añlattı.
Böyleliknen, Temişevniñ aytqanı kibi, Cemilev 2014 senesi mayıs 3 künü Ermeni Bazarda memuriy sıñırdan qanunsız keçüvinde qabaatlana. Rusiye taqiqatı Cemilevge o vaqıt yarımada kirişi endi yasaq etilgenine esaslana.
Bunıñ ile advokat dey ki, Rusiye taqiqatçıları Qırımda Cemilevniñ evinde silâ saqlanılmasına diqqat ete. İşbu silâdan oğlu Hayser Cemilev insannı öldürgen edi ve em Rusiye, em Ukraina qanuniyetine köre maküm etildi.
«O (Mustafa Cemilev – QA)……. adresi boyunca yerleşken eviniñ üçünci qatında demir qutusında silânı saqlay edi, ondan anahtarnı oğlu – Cemilev Hayser Mustafa oğlu bilgen yerde saqladı», – dep bildire advokat Facebookta iş malümatlarını, işte Hayser «aselet öldürüvni etkeni» aqqında yazıla, mahkemede ise aselet yapılmağan öldürüvde qabaatlandı.
Advokatnıñ aşkâr etken malümatına köre, Mustafa Cemilevni 1996 senesi qanunsız tarzda qurşunlarnıñ satın aluvı ve 2013 senesine qadar saqlanuvı içün qabaatlaylar.
Yaqında Qırım advokatı Cemil Temişev Aqmescitte Kiyev rayon mahkemesiniñ Mustafa Cemilevniñ yaqalanuvı boyunca qararı aqqında bildirdi. Bu malümatnı Rusiye matbuat vastalarına Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya da tasdiqladı ve Cemilevniñ federal qıdıruvğa ilân etilgeni aqqında bildirdi.
İşğal etilgen Qırımda Mustafa Cemilevni sıñırdan qanunsız sürette keçüvde, silânıñ qanunsız tarzda saqlanuvında qabaatlaylar.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat kâtibi Maryana Betsa Qırımda Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi ve Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevniñ Rusiye mahkemesi tarafından taqibi mümkün olmağanı aqqında bildirde.
Mustafa Cemilevniñ özü Aqmescitte mahkeme qararını daa izaatlamadı.
Evel Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilevge Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadağa kirişni yasaqladılar.


c: text/html

text:
Malümatqa köre, çarşembe künü ötkerilecek sessiyada iş-adamı Lenur İslâmov - baş nazir muavini, Zaur Smirnov - milletlerara cumhuriyet komitetiniñ reisi, Remzi İlyasov devlet şurasınıñ vitse-spikeri, Safure Kacametova milletler meseleleri boyunca Komissiyanıñ reisi olaraq namzetleri baqılacaq. Bunıñnen beraber, olacaq memurlar Anayasanıñ azırlanuvında iştirak etecekler.
Temirgaliyevniñ bildirmesine binaen, Meclis reisi Refat Çubarovnıñ Rusiye Federatsiyasınıñ PRezidenti Volodımır Putin ile körüşüv aqqında muzakereler kete.
Bugün Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvı olıp keçti. Tedbirde Qurultaynıñ avalesi ile akimiyet organlarında vazifeler alacaq namzetler baqıldı. Meclisniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, resmiy qarar kelecek afta ilân etilecek.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina prezidenti namzeti, Lviv şeer yolbaşçısı Andriy Sadovıy Ukraina prezidenti saylavlarında namzetini köstermekten vazgeçkenini ve diger namzet Anatoliy Grıtsenkoğa qoltutacağını bildire.
«Prezident saylavlarından öz namzetimni keri çekem ve Anatoliy Grıtsenkoğa qoltutqanımnı bildirem. Bu şartsız bir destek degil. Kelecek aftanıñ başında açıq añlaşma imzalap, müim yerlerni qayd etecekmiz. Devletimizniñ mudafaası ve telükesizliginen bağlı printsipler, habarcılıq ile küreş, işğal etilgen topraqlar, siyasiy vazifelerniñ temizligi», – dep ayttı Sadovıy martnıñ 1-nde Kyivde.
Ukraina prezidenti namzeti Anatoliy Grıtsenko saylav kampaniyasınıñ diger iştirakçisi, Lviv şeer yolbaşçısı Andriy Sadovıy ile körüşkenini tasdıqladı. Grıtsenko «bir qarar alınğanda» munaqaşa neticelerini aydınlatmağa vade etti.
Ukrainadaki prezident saylavlarınıñ keçirilmesi martnıñ 31-ne planlaştırıla. Merkeziy saylav komissiyası 44 namzetni qayd etti.


text:
Ukraina Yuqarı Radası mayıs 12-de Donetsk ve Lugansk vilâyetindeki işğal etilgen territoriyalarda meskün yerlerniñ adlarını deñiştirüv, bundan da ğayrı, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ meskün yerlerine qırımtatar adlarını qaytaruv boyunca qanunlarnı qabul etti.
Ukraina parlamenti Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda 75 meskün yerniñ ve rayonnıñ adlarını deñiştirdi.
Dekommunizatsiya çerçivesinde Donetsk vilâyetinde 37 meskün yerniñ ve bir rayonnıñ adları deñiştirildi. Lugansk vilâyetinde 36 meskün yerniñ adlarını deñiştirdiler.
Bu qararlarnı Ukraina parlamenti keçken seneden başlap ilân etilgen dekommunizatsiya siyaseti çerçivesinde qabul etti. Mütenasip qararlarda deputat Refat Çubarov bildirgen qırımtatar halqınıñ temsilcileriniñ fikri köz ögüne alınğan.
Azatlıq Radiosınıñ mühbiri bildirgen malümatqa köre, parlament azaları Dneprodzerjinsk şeeriniñ adını deñiştirüv boyunca bir qararğa kelmedi.


text:
Qırım Halq Cumhuriyeti
Qırım Halq Cumhuriyeti – 1917 senesi dekabr 26-da I Qırımtatar Qurultayında ilân etilgen bir cumhuriyettir.
Halqara vaziyet[deñiştir | kodunı deñiştir]
Osmanlı Devleti[deñiştir | kodunı deñiştir]
Osmanlı Devletiniñ soñ eki yüz yılına baqqanımızda bir çoq vilâyetlerinde topraq coyğanını köremiz.
Avropalılarnıñ Osmanlığa “Hasta Adam” aytmaları, devletniñ ne qadar küçsüz olğanını köstere. Küçsüz olğanı içün Avropa Devletleri Osmanlı Devletini Almaniyanıñ tarafında I Cian Cenkine qoşulmağa mecbur ettiler.
1913 senesi. Osmanlı Devletinde, ükümetke kelgen İttihat ve Teraqqi Fırqası devlette yañılıqlar ve deñişiklikler ketire. Bu yañılıqlar şübesiz Qırımnıñ siyasiy ayatına da tesir etti. Qırımtatar talebelerniñ “Vatan Cemiyeti”, “Milliy Fırqa” kibi siyasiy areketler o künlerde quruldı.
Rusiye İmperiyası[deñiştir | kodunı deñiştir]
I Cian Cenkinde ağır ğayıplar alğan Rusiyede muhalefet ayaqlana ve imperator II Nikolaynı tahttan çekeler. Ükümetke “Vaqtınca Ükümet” (BpeMeHHoe ПpaBиTeлbcTBo) keçe. Monarhiyadan vazgeçip, bütün zemaneviy dünyada olğanı kibi, Rusiye de deñişmege mecbur edi.
O vaqıtlarda Rusiye devletiniñ bir parçası olğan Qırım yarımadasında da ihtilâl yelleri esmege başlay.
İsmail Gasprinskiy, Noman Çelebicihan, Asan Sabri Ayvazov, Abdureşit Mediyev ve diger qırımtatar liderleri Sankt Peterburg, Moskva, Ades, Voronej şeerlerinde tasil alğanlarında, çalışqanlarında bu deñişikliklerden tesir etileler.
Ukraina[deñiştir | kodunı deñiştir]
Rusiye İmperiyasınıñ bu qıyın zamanlarında, Ukraina topraqlarında milletçi sesler yükselmege başlay. 1917 senesi martta Ukrain milletçileriniñ başı sayılğan Mıhaylo Gruşevskiy Merkeziy Radanı toplay.
1917 senesi noyabr 7 (22)-de Rada mustaqil Ukraina Halq Cumhuriyetini ilân etti. Bu vaqia Rusiye topraqlarında yaşağan bütün azlıqlar içün bir misal olıp mucadelelerine yarıq tuttı.
Qırımda Vaziyet[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qırım o zamanlarda Rusiye İmperiyasınıñ içinde Tavrida Guberniyasınıñ (vilâyetniñ) bir parçası sayıla edi.
1917 senesi. Aprel 7 künü Aqmescitte “Bütünqırım Musulmanları Kongressi” toplandı. Bu toplaşuvğa Qırımnıñ çeşit şeer ve köylerinden 1500-den çoq kişi qatıldı. Kongresste eñ aktiv olğanlar Vatan Cemiyetinden Seyitcelil Hattat, Ablâkim İlmiy, Asan Sabri Ayvazov kibi milletçiler edi. Kongresste Qırım Musulmanları Merkeziy İcra Komiteti tayin etildi. Noman Çelebicihan komitetniñ reisi ve Qırım müftisi saylandı, Cafer Seydamet ise o küngece Rusiye Ükümetiniñ ellerinde olğan Vaqıf Komissiyasınıñ reisligine saylandı. Ekisi de o zaman Qırımda degil, cenkte ediler.
Bu vaqıtlarda er kesniñ aqlından keçken “Qırım Qırımlılarnıñdır!” fikri aydınlarımız tarafından cesürce aytılmağa başlandı.
1917 senesi oktâbrde Musulman İcra Komitetiniñ bir toplaşuvında Noman Çelebicihan Qırımnıñ kelecegini saylanması Qurultaynıñ toplanmasınen mümkün olacağını söyledi ve bu fikir qabul etilip Qurultaynıñ toplanması qararı alındı.
Qurultayğa 76 vekil saylandı. Olardan 24-dü Yalta uyezdinden, 19-ı Aqmescit uyezdinden, 16-sı Kefe uyezdinden, 11-i Kezlev uyezdinden ve Or Qapı uyezdinden 6 vekil. Vekillerniñ aralarında dört qadın: Şefiqa Gasprinskaya, Anife Bodaninskaya, İlhan Tohtar, Hatice Avcı da bar edi.
Qurultay[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qurultay dekabr 9 künü Bağçasaraynıñ Hansarayında açıldı.
Bir çoq toplaşuvnıñ artından dekabr 26-da Qurultay Qırımtatar Esas Qanunını qabul etti. Eñ müim maddeleri:
Rusça Vikitekada Qırım Halq Cumhuriyetiniñ Esas Qanunı bar
- Madde 1 Qurultay er bir milletniñ öz iradesi ile milliy ayatını idare etmesini qabul ete.
- Madde 4 Meclis-i Mebusannıñ (parlamentniñ) alelhusus toplaşuvları öz tarafından tayin eteler. Fevqülade toplaşuvlar ise azalarnıñ üçte birisiniñ resmiyen talabı ile toplanır.
- Qurultay Meclis-i Mebusannıñ (Parlament) qurulmasına qarar bere. Milliy Parlament içün saylavlar er üç senede bir kere yapılacaq. Mecliske saylav hususları:
- - Saylama-saylanma aqqı qadın-erkek 20 yaşını toldurğan er kes içün birdir. (Bu husus islâm ve türk dünyasında ilk olıp, tarihqa keçti)
- - Gizli rey.
- - Açıq saylav.
- Bu hususlar zemaneviy Avropada bile çoq daa keç qabul etilgen edi. Meselâ Türkiyede bu müim mesele 1930-larda qabul etile.
- Madde 7 Qurultay qanun yaratıcılıq akimiyetiniñ, icralıq akimiyetiniñ, uquqiy akimiyetiniñ er biriniñ bütünleyin mustaqilliklerni qabul etmeknen milliy idarede er bölükniñ öz dairelerinde uquqiy ceetten saip olmasını qabul eter.
- Madde 17 Qurultay Qırımda tatarlar arasında olğan mırzalıq, beylik, çelebilik, duhovnıylıq, dvorânlıq, knâzlıq, meşçanlıq, poselânlıq kibi unvanlarnı ve olarnıñ bergen imtiyazlarını lâğu ete.
- Mırza, bey, çelebi, knâz kibi lağaplardan vazgeçildi.
Qurultay bu yañılıqlarnıñ yalıñız demokratik bir devlette mümkün olacağını diqqatqa alıp, Qırım Halq Cumhuriyetini ilân etti.
Devlet Simvolları[deñiştir | kodunı deñiştir]
Geray hanlarınıñ taraq tamğalı mavı bayrağı cumhuriyet bayrağı oldı. Noman Çelebicihannıñ “Ant Etkenmen” şiiri Milliy Gimn sayıldı.
Ordu[deñiştir | kodunı deñiştir]
Cumhuriyetniñ ordusını, Rusiye İmperiyasınıñ ordusınıñ içinde olğan Qırım Süvari polku ve qırımtatar piyade askerleri teşkil etti.
Ükümet[deñiştir | kodunı deñiştir]
Dekabr 28-de Qurultay Cumhuriyetniñ Ükümetini qurdı. Ükümet Reisi ve Adalet naziri - Noman Çelebicihan, Hariciye ve mudafaa işleri naziri - Cafer Seydamet, Maarif işleri naziri – Amet Özenbaşlı, Maliye ve vaqıf işleri naziri – Seyitcelil Hattat, Diyanet işleri naziri – Amet Şükri saylandı.
Cumhuriyetniñ soñu[deñiştir | kodunı deñiştir]
Ukraina Radası Qurultay toplaşuvına hayırlama mektübini yolladı, Rusiyeniñ bolşevik ükümeti ise Qırımtatar qurultayını ve ükümetini tanımadı.
Rusiyede ükümetke kelgen bolşevikler yaş cumhuriyetni devirip yarımadada kommunist rejimini qurmaq istey ediler. Bunıñ içün Aqyarda toplanğan Arbiy İhtilal Komiteti Qara Deñiz flotunıñ gemilerini Aqyardan Kezlev, Yalta, Kefe, Keriç ve diger şeerlerge yollap Cumhuriyet askerlerinen qattı uruşmağa başladı.
Yanvar 16-da fevralniñ başına qadar Alma özeni, Aqyar ve Bağçasaray yaqınlarında cenk süre edi. Süyren köyüniñ yaqınlarında 40 biñlik bolşevik ordusınen cenkleşken 3 biñ kişilik Cumhuriyet ordusı mağlüp oldı. Bunıñ artından, Qırımnı istilâ etken bolşevikler Cumhuriyetiniñ feshini ilân ettiler. Qırım Cumhuriyeti ükümetiniñ reisi Çelebicihan Aqyarda zindanğa qapatıldı. 1918 senesi fevral 23-de de idam etildi.
Böyleliknen tarihta ilk Qırımtatar Cumhuriyeti yoq oldı.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- QIRIM.net
- Yunus Qandım "Küreş meydanını ot basmaz", Aqmescit, 2002


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti iyülniñ 15-nden itibaren yarımadağa esas Ukrainadan ve çetelden kelgen vatandaşlar içün mecburiy observatsiyanı lâğu ete.
Bu deñişmeler Moskva tarafından tayin etilgen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ yüksek azırlıq rejimi buyruğına kirsetildi.
Daa evel «Çonğar», «Kalançak» ve «Çaplınka» keçiş noqtalarından Qırımğa kirgen bütün vatandaşlar eki afta mecburiy observatsiyada qalmaq kerek edi.
Hatırlatamız, 2020 senesi martnıñ 29-ndan itibaren qomşu Rusiye ükümeti Rusiye vatandaşlığından ğayrı daa bir vatandaşlığı olğan insanlarğa Rusiyeni ve işğal etilgen Qırımnı tek bir kere terk etmege izin bergen edi. Ukraina aq qorçalayıcıları Ukraina Tış işler nazirini bu sıñırlavlarğa cevap bermesine çağırğan edi.
Ukraina Nazirler şurası, COVID-19 testi negativ çıqqan işğal etilgen Qırımnıñ mezunlarına ve çetel vatandaşlarına memleketniñ esas qısmına observatsiyasız kirmege izin bergen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Portlarnı buşatalar
Beyruttağı şartlawdan soñ qayber illär portlarda saqlanuçı ximik matdälärne küçerä başladı
Aljir idaräse ilneñ könçığışındağı Skikda portında saqlawğa quyılğan ximik matdälärne ışanıçlı urınğa küçerüen belderde. Beyruttağı şartlawdan soñ matbuğatta älege portta da xätär matdälär barlığı xaqında xäbärlär çıqqan ide.
Aljir êçke êşlär ministrlığı bu mäs’älägä açıqlıq kertte. Alar yasağan yazmaça belderüdä portta cirle şirkätlärneñ tovarları saqlanuı häm aralarında ximik matdälär buluı äytelä. Alarnı 2 atna êlek ışanıçlı urınğa iltep quyğannar.
İsegezgä töşeräbez, Beyrut portında 4nçe avgustta ximik matdälär saqlanuçı depoda şartlaw buldı. Anda 191 keşeneñ ğomere özelde.
Şunnan soñ 9nçı avgustta Ğıyraq häm Misır idaräläre xätär matdälärne diñgez portları häm aêroportlardan alıp toraq punktlarınnan yıraq bulğan ışanıçlı urınnarğa küçerergä qarar qıldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Hindıstan häm Nepaldağı tabiği afätlärdä 161 keşe ğomeren yuğaltqan
İke ildä dä köçle yawım - töşemnär su basu häm cir şuışular barlıqqa kitergän


text:
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» ilk tahqiqatı yekünlendi, tutulğanlar beş kişilik beş gruppağa bölündi, dep bildirdi advokat Aleksey Ladin «Qırım birdemligine».
Onıñ aytqanına köre, davanıñ 55 cıltı bar – ses ve video qaydları sayılmay, beş yañı davanıñ mündericesi «tamamen aynı». Ladinniñ qayd etkenine köre, bölünüv mahkeme tedbirlerini zorlaştıra. Meselâ, beş farqlı beşlikte qabaatlanğanlar bir-birine qarşı angi statusta olacaq belli degil.
«Bu yarım uquq bir şey, çünki qabaatlavğa köre 29 kişilik gruppa bar, dördü daa qıdırıla. Tahqiqat, dava baqıluvınıñ er taraflama ve tarafsız olmasına tesir etilmeycek, dep bildire. «Bağçasaray sekiziniñ» örnegini köremiz, añlaşıla ki, mahkeme sekiz insanğa zornen dayana», – dep ayta Aleksey Ladin.
Advokatnıñ qoşqanına köre, beş esnas boyunca er bir şaat beş kere sorğuğa çekilecegi içün iş daa zor olacaqtır. Er bir şaatnıñ malümatı farqlı añlaşıla bile, mahkeme bularnı talil etmege mecbur olacaq. Bunı amelde tasavvur etmek şimdilik zor, dedi Ladin.
Dava mabüslerinden biri Remzi Bekirovnıñ ömür arqadaşı bölünüv «tehnik problemlernen» bağlı olğanını tüşüne.
«Gruppa büyük, advokatlar çoq. Esnas sozulacaq. Añlaymız ki, «beşliklerge» bölüvniñ maqsadı mahkeme esnasını tezleştirmek ve bütün mabüslerniñ apis cezalarını bermek ola. Dava mabüsleri arasında areketlerni keliştirmek, imaye taktikasını belgilemek içün imkân olmasın dep yapalar», – dedi Halide Bekirova.
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, beşlikler bu şekilde olacaq.
Birincisi:
- Remzi Bekirov,
- Riza İzetov,
- Şaban Umerov,
- Raim Ayvazov,
- Farhod Bazarov.
Ekincisi:
- Enver Ametov,
- Osman Arifmemetov,
- Yaşar Muyedinov,
- Ruslan Suleymanov,
- Rustem Şeyhaliyev.
Üçüncisi:
- Tofik Abdulgaziyev,
- Vladlen Abdulkadırov,
- İzzet Abdullayev,
- Mecit Abdurahmanov,
- Bilâl Adilov.
Dördüncisi:
- Servet Gaziyev,
- Cemil Gafarov,
- Alim Karimov,
- Seyran Murtaza,
- Erfan Osmanov.
- Beşincisi:
- Akim Bekirov,
- Seytveli Seytabdiyev,
- Rustem Seythalilov,
- Eskender Suleymanov,
- Asan Yanikov.
Davanıñ daa dört mabüsi daa qıdırıla:
- Edem Yayaçikov,
- Ruslan Bulgakov,
- Eldar İbragimov,
- Ruslan Zaurov.
Hatırlatamız, «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi davanıñ bütün mabüslerini siyasiy mabüs dep saya.
«Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Farhod Bazarovnıñ qabaatlavı deñiştirildi.
Bazarovdan ğayrı FSB «Qırım birdemliginiñ» faali Ruslan Suleymanov da qabaatlavını deñiştirdi. FSB onı 205.5 maddesiniñ birinci qısmından ekinci qısmına («terror teşkilâtında iştirak etüv») deñiştirdi. Lâkin bu davanıñ diger mabüsi – «Qırım birdemliginiñ» faali Raim Ayvazovğa tahqiqat daa ağır qabaatlav berdi. Siyasiy mabüsniñ Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ ekinci qısmı («terror teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etüv») Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ birinci qısmına («terror faaliyetini teşkil etüv») deñiştirildi. Apis cezası sert rejimli koloniyada ömür boyu qaluv olaraq belgilene bile.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqmescitniñ Şpolânskaya soqağında yerleştirilgen beş qatlı eviniñ dam qısmı yıqıldı.
Bu aqta, Rusiye nezareti astında bulunğan Aqmescit memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Aqmescitte, küçlü yelniñ sebebinden, Şpolânskaya soqağında yerleştirilgen beş qatlı eviniñ dam qısmı yıqıldı. Bizim hızmetlerimiz acele sürette qaza olğan yerge barıp, yolnı açtılar, territoriyanı sıñırlap, er şeyni temizlediler. Yaralanğanlar yoq», - dep ayttı MUP «Kiyevskiy Jilservis» niñ reisi Öleg Küzmin.
Onıñ qaydlarına köre, binanıñ tamir işleri eki kün içinde keçirilecek.
Keçenlerde, şeer memuriyeti, sakinlerni avanıñ bozulması aqqında tenbiyeledi.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Rusiye avtoritar ve totalitar devlet olaraq devam etken taqdirde, qırımtatarları sovetlerniñ «işbirlikçi» ve«halq duşmanı» degen efsanesinden ileride de qurtılıp olamaz. Böyle bir fikirni Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde qırımlı tarihçı Gülnara Bekirova beyan etti.
«Bügünki künde Rusiye büyük isteknen sovetlerniñ qırımtatarlarınıñ «duşmanlığı» aqqındaki efsanesine qol tutmaqta. Totalitar devlet şartlarına köre, hususan istilâ etilgen Qırımda bir düşmannıñ bulunması şart. Rusiye akimiyeti bütün samimiyetinen qırımtatarlarınıñ bügünki areket tarzı, narazılıqları ve sairesine şaşa. Onıñ içün, eger ileride Rusiyede totalitar rejim saqlanıp qalacaq olsa, efsaneleştirme de devam eter», – dep qayd etti tarihçı.
SSCB Devlet mudafaa komitetiniñ qararına binaen 18-20 mayıs 1944 senesi NKVD-NKGBniñ hususiy operatsiyası esnasında Qırımdan Orta Asiya, Sibiriya ve Uralğa, resmiy malümatqa köre 194 111 insan olaraq, qırımtatarlarınıñ episi sürgün etilgen edi. Bunıñ aqlı bir areket olğanınıñ kösterilmesi içün Qırım almanlar tarafından işğal etilgeninde güya qırımtatarları işbirlik yapqanlar denilgen edi.


text:
Türkiyede, Ankara şeerinde, Rusiye elçihanesi yanında «Qırım haberleri» haber agentliginiñ tesisçisi, Türkiyede qırımtatarlarnıñ medeniyet ve qarşılıqlı yardım Cemiyetiniñ azası İsmet Yükselniñ Qırımğa kiriş yasaqlığına qarşı numayış keçti.
«Qırım haberleri» haber agentliginiñ malümatına köre, numayışnı keçirgen Dernek azaları muracaatnı oquv, Rusiye elçihanesiniñ poçta qutusında qaldırdılar
«İsmet Yüksel 20 yıl devamında Qırımda ailesi ile yaşay. Çoq yıllar devamında Qırımda TİKA tesisçisi edi, «Qırım haberleri» haber agentligini teşkil etti, bundan da ğayrı TRT türk devlet telekorüvge leyhalarnı azırlay edi. İşbu yasaq aynı zamanda matbuat vastalarnıñ serbestlik sıñırılanuvnı ve qırımtatar halqınıñ meselelerini dünyağa bildirmek içün imkân berilmegenini tasdiqalay», – denile beyanatta.
Narazılıq bildirgenlerniñ sözlerine köre, Qırım işğalinden soñ, qırımtatarlarğa etilgen basım küçleşti. Başta Rusiye akimiyeti qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilevni, soñra Meclis reisi Refat Çubarovnı, şimdi ise İsmet Yükselni yarımadağa kirsetmey.
«Biz Türkiye qırımtatar diasporası Rusiye akimiyetiniñ areketlerini takbih etemiz ve dünya toplulığını işbu meseleniñ çezilmesine yardım etmege çağıramız», – denile beyanatta.
Türkiye vatandaşı, «Qırım haberleri» haber agentliginiñ tesisçisi, Türkiyede qırımtatarlarnıñ medeniyet ve qarşılıqlı yardım Cemiyetiniñ azası İsmet Yükselge Qırımğa kirişini avgust 9 künü yasaq ettiler. Şu künü o, ailesi ile beraber tatillerden qayta edi. İsmet Yüksel Türkiye ükümetine muracaat etecek ola.


text:
Rusiyede silâ satın ala bilecek insannıñ yaşı 25-ten az olmamalı, dep bildirdi salı künü Keriç kollecini ziyaret etken Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkova jurnalistlerge.
«Silâ satın alma aqqı içün yaş arttırılmalı, insan eñ az 25 yaşında olmaq kerek, bu mesele baqılmalı», – dep yaza Moskalkovanıñ aytqanlarını TASS.
Federatsiya Şurasınıñ mudafaa ve telükesizlik komitetiniñ azası Olga Kovitidi Qırım senatorı olaraq Keriçteki faciadan sebep vatandaş silâsı içün 21 yaş seviyesini belgilemege teklif etti.
Al-azırda Rusiye qanunlarına köre, tegiz namlu silâsını 18 yaşını toldurğan gençler satın ala bile, tüfek satın almaq içün 21 yaşında olmaq kerek.
Patlav ve atışuv çarşenbe künü, oktâbrniñ 17-nde, Keriç politehnik kollecinde oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Rusiye ve ilhaq etken Qırım hastahanelerinde Keriçteki ücümde yaralanğan 46 insan buluna, üçü ağır alda. Qırım hastahanelerinde Keriçte yaralanğan 14 genç ve 11 büyük qala. Olarnıñ alı orta ağır dep sayıla.
Oktâbrniñ 19-nda Keriçte ve Yedi Quyu rayonında ücüm qurbanlarınıñ cenazeleri qılındı. Vedalaşuv merasimine biñlernen insan keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Aqyarda keçken künü 49 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 75 yaşında bir insan vefat etti. Bu aqta iyünniñ 17-nde şeerniñ Rusiye ükümeti haber etti.
Bir kün evelsi 43 hasta, iyünniñ 14-nde 39 COVID-19 hastası qayd etildi.
Keçenlerde akimiyet 44 yañı hasta aqqında haber etti, iyunniñ 15-nde ise 43.
«Umumen (pandemiya vaqtında – QA) Aqyarda 15 458 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 14 089 insan tüzeldi, 706 kişi vefat etti. 351 insan közetile – bu insanlar hastalarnen alâqada oldı, COVID-19 diagnozları tasdıqlanmadı», – dep aytıla haberde.
Tünevin Qırımda 151 yañı koronavirus hastasıqayd etildi.
İyünniñ 16-nda Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçı muavini Dmitriy Krutikov er aftalıq brifing vaqtında soñki afta Qırımda koronavirus hastalarınıñ sayısı 16% arttı, dep bildirdi. Eñ çoq hasta Yaltada qayd etildi, soñki üç aftada yañı COVID-19 hastalarınıñ sayısı 74% oldı.
Aynı brifingde Qırım sağlıq naziri Aleksandr Ostapenko ealini aşılav planınıñ tek 29%-ı yerine ketirildi, dep haber etti.
Regionda maska taquv rejimi ve mesafege riayet etilmese, hasta sayısı ise eksilmeyip artsa, Rospotrebnadzor Qırımnıñ koronavirus ile küreş operativ ştabına COVID-19 pandemiyası sebebinden kirsetilgen sıñırlavlarnı sertleştirmege teklif etecek ola.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Melnikov şunı da qayd etti ki, tazminiy ödevler aprel 18-den soñ avtomatik şekilde olmaycaq. Bundan soñ ukrain banklarnıñ bölükleri çetel maliye müessiseleri kibi resmiyleştirilecek.
«Aprel 17 künü – deadline, bundan soñ endi er bir bank içün mahsus qarar alınacaq», – qayd etti o ve müşterelerge «meseleniñ çezilüvine qadar sabır etmege» rica etti.
Aytqanı kibi, bank müşterelerniñ aqqlarını Rusiyeniñ diger regionlarında olğanı kibi qorçalaycaqlar.
«Ealiniñ esapları grivna ile ödenilgeni sebebinden ödevler şimdi 3,8 kursı boyunca qaytarılacaq».


text:
«Umma» Ukraina musulmanları diniy idaresinde Qırımda qırımtatarlarğa nisbeten informatsion cenk başlanmasını qayd eteler
«Endi on kün devamında informatsion saada vaziyet kerginleştirile, maqaleler basıldı, matbuat konferentsiyası keçirildi. Soñkisinde diniy ve cemaat teşkilâtları, em de «Rusiden musafirler» musulman teşkilâtlarnı, Qırım müftini qabaatladı ve Qırımda Ukraina destegi ile islâm ekstremizmi teşkil olunğanını qayd ete ediler», – dedi Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ müftisi, Ukraina musulmanlarınıñ diniy idare ve merkezleri şurasınıñ reisi Said İsmailov.
Onıñ fikrince, bu informatsion cenk amelge keçti. Bunı salı künü tintüvler keçirilgen Aqmescit rayonınıñ Bulğanaq köyündeki medresesindeki vaziyet isbatlay.
O, Meclis ve Qırım müftisine qarşı çıqqan ve musulman cemiyetini qısımlarğa bölmege tırışqan Qırım musulman cemiyetiniñ vekillerini böyle areketlerni etmemege çağırdı.


text:
Oktâbrniñ 13, saat 12:00de Qırımda gemilerniñ Keriç boğazından keçmesine izin berildi. Bunen bağlı qarar Rusiyeniñ Qara deñiz limanları idaresiniñ saytında derc etildi.
«Keriç deñiz limanı kapitanı vazifesiniñ vaqtınca icracısı oktâbrniñ 9-nda «Oktâbrniñ 13, saat 12:00-den başlap Keriç boğazında qurulğan transport keçişiniñ qurulışı yapılğan rayonda bulunmaqnı yasaqlağan» qararı lâğu etilsin – denilerek vesiqada, yasaq Keriç köpürindeki avtoyol kemeriniñ yerleştirmesinen bağlı deñiz operatsiyası erte yekünlengeni sebebinden lâğu etilmekte degen malümat berilmekte.
Rusiye qurulayatqan köpür destek direkleri üzerine kemer yerleştirlmesi sebebinden 11-14 oktâbr arasında Keriç boğazından gemilerniñ keçişini yaşaqlağan edi.
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyalar nazirligi, Rusiyeniñ Keriç boğazından keçecek gemilernen bapşı sıñırlaması BMTniñ (OON) deñiz uquqı Konventsiyasına zıt kelgenini bidire.
Keriç boğazında köpür qurulması kerekligi aqqında Putin ta 2014 senesi işğalden soñ aytqan edi. Köpür 2018 senesine qadar qurulıp, 2019 senesi işke tüşürilecegi aqqında söz berigen edi.
Ukraina Rusiyenen Keriç köpüriniñ qurulışı ile bağlı añlaşmadan 2014 senesi, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ çıqtı.


text:
Bağçasarayda mayısnıñ 30-nda Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri qırımtatar faali, Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ apayı Mumine Saliyevanı tutıp aldı. Bunı advokatlar Emil Kurbedinov ve Mammet Mambetov tasdıqladılar.
Kurbedinovnıñ bildirgenine köre, onı Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine istinaden – yasaqlanğan timsallerniñ numayış etilmesinde – qabaatlaylar. İşbu madde boyunca memuriy apis cezası berilmekte.
Ekstremizm ile küreş merkezi vekilleri bunı açıq sürette daa izaatlamadı.
Bundan evel Canköyde Rusiye quvetçileri qırımtatar faali, aq qorçalayıcı ve vatandaş jurnalisti Lutfiye Zudiyevanı tutıp aldı. Onı da Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine istinaden qabaatlaylar.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
"Olimpiä xıyalı Rusiäneñ millionnarça watandaşın berläşterä. Qışqı sport törläre Rusiädä bik populyar. Bezneñ sportçılar küp kenä ciñülärgä ireşte häm Olimpiä xäräkätenä zur öleş kertte. Ämma älegä bezneñ Qışqı Olimpiäne bäyräm itü mömkinlegebez bulmadı. Bezneñ xalqıbız sezne iñ yaxşı urın Soçi bulaçaq dip ışandıra" dide Putin.
Küplär fikerençä Putinnıñ Guatemaladağı çığışı, şul isäptän anıñ fransuz häm ispança belän tozlap-borıçlap ingliz telendä çığış yasawı bik nıq täesir itkän.
2014-neñ Qışqı Uyınnarın üzlärendä uzdıru öçen 3 şähär köräşte. Awstriäneñ Zalsburg şähäre, Könyaq Koreanıñ Pyeoñçañ şähäre häm Soçi. Salzburg berençe tur tawış birüdä töşep qaldı. Ikeçe tur tawış birü näticälären Xalıqara Olimpiä Komitetı prezidentı Jacques Rogge iğlan itte.
"Xalıqara Olimpiä Komitetı 2014-nçe yılda 22-nçe Qışqı Olimpiä Uyınnarınıñ Soçida ütkäreläçägen iğlan itä" dide Rogge.
Rusiäneñ federal sport idaräse başlığı, üze dä 2 qışqı Olimpiadada xokey çempionı bulğan Vyaçeslav Fetisov yıllar däwamında küp kenä citäkçelär belän eşlägänlegen, ämma iñ yaxşısı Putin dip isäpläwen belderde häm Soçi Putin arqasında ciñde dide.
Britaniäneñ Guardian gazetına Olimpiä Uyınnarı turında yazuçı sport jurnalistı Duncan Mackay da monda Putin xälitkeç öleş kertkän bulırğa mömkin digän fiker belän kileşte häm anı 2012-nçe yılğı Cäyge Olimpiä uyınnarın Londonda ütkärügä ireşü öçen zur öleş kertkän Britaniäneñ elekke premyer ministrı Tony Blair belän çağıştırdı.
"Älbättä bu bik möhim faktor buldı. Dönya citäkçeläre Xalıqara Olimpiä Komitetı äğzalarına bik nıq täesir itä.Tony Blair da ike yıl elek Singapurda şunı kürsätte. Soçi oçrağı Komitetqa täesir itüneñ şul ürnägen qabatlaw buldı. Alar tawış birü aldınnan bik qatı täesir itü çaraları kürde häm xälitkeç soñğı adım bularaq şuña Putinnı da östäde" dide Mackay.
Soçinıñ ciñep çığaçağına ışanıç zur tügel ide. Şuña kürä bu näq menä prezidentnıñ qazanışı dip qarala.
Xäzerge sport qorılmaları häm başqa texnix yaqlardan qarağanda Soçi Awstriäle häm Könyaq Korealı köndäşlärennän bik nıq qalışa.
Olimpiä Uyınnarı ütäçäk Krasnaya Polyana çañğı şuu üzägendä nibarı ber genä kütärelü cihazı bar.
Ämma Rusiä citäkçeläre ägär dä Soçi saylansa Qara Diñgezgä taş atırlıq bu urında, sänğät däräcäsendä, bik zur çañğıçılar ocmaxı tözergä wäğdä itte.
Häm Mackay äytüençä, Rusiäneñ bu xıyalnı tormışqa aşıru öçen distädän artıq milliard dollar birü qararın inde xuplağan buluı da Komitetqa qın täesir itkän.


text:
Fevral 26 künü, «Qırımnıñ Rus işğaline qarşı küreş Künü» munasebetinen Kyivde «Birdemlik Yürüşi» ötkerilecek. Faaller Ukraina paytahtınıñ merkeziy soqaqlarına çıqacaq ve böylece işğal şaraitlerinde Qırımda yaşağan vatandaşlarına destek bildirecek. Qırım.Aqiqat bu adiseni canlı yayında kösterecek.
Teşkilâtçılar: «Bizler birlikte Ukraina devlet bayrağını ve qırımtatar milliy bayrağını köterip ketecemiz, Rus işğalcileri tarafından öldürülgen vatandaşlarımıznı añacamız, zorbalıqnen esir etilgenlerniñ ve siyasiy sebeplerden apislerge atılğanlarnıñ resimlerini köterecemiz. 2017 senesi fevral 26 künü bizle: «Rus işğaline qarşımız!» decemiz», – dep bildireler.
Yürüşten soñ Mustaqillik Meydanında miting ötkerilecek.
Bundan soñra «Kanal 5» ve Qırım.Aqiqat ile birlikte azırlanılğan «Qırım. Üç yıllıq qarşılıq» televizion marafonu kösterilecek.
Fevral 26 künü Ukrainada «Qırımnıñ Rus işğaline qarşı küreş Künü» qayd etile, bütün Ukrainada Qırımğa destek bildirmek içün aktsiyalar keçirilecek. Bu künü Qırım Yuqarı Şurası binası qarşısında Ukrainanıñ topraq bütünligine destek olaraq miting keçirilgen edi. O vaqıt mitin iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, şu cümleden «Russkoye yedinstvo» virqasınıñ vekilleri çıqqan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
«Buyük mesülietnen bildirem: 21-inci asırda rus ve ukrain halqınıñ genotsidini köremiz», – dep ayttı Narışkin. O, Belgradda «Balkanskiy dialog» halqara forumında iştirak etti, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«İzvestiya» Rusiye gazetası salı künü, mayıs 6-da bergen malümatqa köre, Rusiye deputatları Gaagada Halqara cinaiy mahkemesinde Ukraina ukümetine qarşı dava açtırmaq içün vesiqalar toplay.
Rusiye memurlarını Odessa, Slavânsk ve Kramatorsktaki facialı adise-vaqialar açuvlandıra, olarnıñ fikirince, Ukrainanıñ şimdiki akimiyeti «vatandaşlarara cenk başlanması ve öz halqınıñ genotsidi içün» cevap bermeli.
AQŞ ve Avropa Birligi Ukrainada vaziyetni kerginleştirmek maqsadınen yapılğan Moskva areketlerinden sebep Rusiye memurları, şu cümleden Sergey Narışkinge qarşı cezalar kirsetti. Ukrainanıñ şarqiy regionlarında separatistlerniñ reberlerini de cezaladılar.


text:
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Şimdi biz halqara misallerni tapmağa ve bizge yardım etecek halqara teşkilâtlarğa tayanmağa tırışamız. Eñ evelâ bu zıddiyet olmasına yol bermeycek teşkilâtlar, misal olaraq, OSCE ya da BMT insan aqları Yuqarı komissarınıñ İdaresidir», – dedi Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, referendum keçirilmesi meselesinde soñki noqtanı aprelniñ 15-ne qadar ötkerilecek qırımtatar halqı Qurultayı qoyacaq.
«Sessiyada milliy referendum keçirilmesi ve rey berüv suallerini şekillendirüv meselesinde soñki noqta qoyulması mümkün», – dep qayd etti Meclis reisi.
Al-azırda Meclis bir qavim içinde referendum keçirilmesini ögrengen mahsus gruppanı meydanğa ketirdi.
Bundan evel qırımtatarlarnıñ Qırım statusı aqqında referendum keçirmege niyetini qırımtatar halqınıñ lideri, halq deputatı Mustafa Cemilev aydınlatqan edi.


text:
Ukrainanıñ qıtaiy qısmında devlet hainliginde şeklenip yaqalanğan Qırım Yuqarı Şurasınıñ sabıq deputatı Vasiliy Ganış qırımtatar milliy areketiniñ temsilcileri ve uquq qorçalayıcılarğa oña yardım etmek muracaatında buluna.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine advokatı Andrey Rudenko bildire
«İnsanlarnıñ cedevli bar. Onı aşkâr etip olamam, olarnen bağlanmaq kerekim. Onıñ qırımtatarlar ve uquq qoruyıcılarğa muracaatı bar, çoqusına şahsen yardım etken edi, şimdi olarnıñ yardımına muhtac», – dey Rudenko.
Advokatnıñ sözlerine köre, şimdilik Ganış Lukyanovsk SİZOsında buluna. Rudenkonıñ sözlerine köre, bulunğan şaraitleri güzeldir.
«Müşterimniñ yürek ağırları bar, gecelernen ava yetişmey. Şimdi onıñ ile SİZOda körüştim. Biraz azdı, em çırayı da yoq», – dedi Rudenko.
O şunı da qayd etti ki, Ganış endi mahkemeniñ eki aylıq apis cezası aqta qararına itiraz aizasını taqdim etken eken. Mütenasip şikâyetni mayıs 5 künü advokatnıñ özü de berecek ola. İtiraz metninde sabıq deputat taqiqat vaqtında Belaya Tserkov şeerinde yaşağan tuvğanlarında bulunmasına ve Kiyev hastahanesinde tedavilenüvine izin soray.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Kiyevniñ Peçersk rayon mahkemesi devlet hainliginde şeklengen sabıq Qırım deputatı Vasiliy Ganışnıñ cezasını belgiledi – eki aylıq apis cezası. Ganış iyün 25 kününe qadar apiste oturacaq
Aprel 28-de Ukraina havfsızlıq hızmeti Ukraina Devlet sıñır hızmeti ile beraber onı Qırım çıkışında yaqaladılar. Ganış apiske alındı, çünki onı qıdıra ediler. Baş prokuratura onı devlet hainliginde şekley. Ukraina taqiqatçılarınıñ malümatına köre, Ganış Qırım statusı aqqında «referendum» keçirilmesine rey bergenlerden biri edi, ve böyle etip Ukraina topraq bütünligine zarar ketirmege tırıştı.


text:
NATO baş kâtibi Jens Stoltenberg alyans Rusiye içün telükeli olmağanını bildire.
Bunı iyün 19 künü UNİAN agentligine bergen intervyüde bildirdi.
«NATO mudafaa birligi ola, özek mezebi özek silânıñ tarqatılmaması aqqında añlaşmağa bütünley riayet ete. Chicagoda üç yıl evelsi keçirilgen sammite özek siyasetimizni baqıp, er şey maqsatqa uyğun olğanını belgiledik», – dedi Stoltenberg.
«Rusiye qorquzuv aleti olaraq özek silânı qullanmağa başladı», – dedi o.
Evel Rusiye akimiyeti Moskvanıñ Qırımda özek silânı yerleştirmege aqqı bar olğanı aqta bildirgen edi.
Ğarp böyle bildirvlerge qulaq asmadı.


text:
Mart 18 ve 19 künleri, Pragada «CrimeanSOS» adlı hayriyet festivali ötkerilecek. Onıñ çerçivesinde teşkilâtçılar Qırımda rus orduları tarafından keçirilgen operatsiyalar aqqında tarif etmek niyetindeler. Bu aqta Feysbuk saifesinde aytılmaqta.
Tedbirniñ teşkilâtçıları aytqanına köre, Qırım yarımadası tarihı ve onıñ tamır qırımtatar halqı, Meclis liderleriniñ çıqışta bulunuvları, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ yaşayış vaziyeti, yarımadada insan uquqları bozulıvı, Qırımdaki siyasiy mabüslerniñ qorçalavına keçirilgen aktsiyalar, olarnıñ arasında Öleg Sentsov ve Aleksandr Kölçenko aqqında lektsiyalar ötkerilecek.
Mart 17 künü, «CrimeanSOS» festivaliniñ çerçivesinde, qırımtatar milliy Meclisi yolbaşçısı Refat Çubarov Karlov universitetiniñ felsefiy fakultetinde çıqışnı planlaştırdı.
Bunıñnen bir sırada, Öleg Sentsovnıñ işiniñ vesiqaları boyunca yapılğan «Pomolvka» adlı spektaklniñ premyerası planlaştırıldı. Mezkür spektaklni «Teatr.dok» adlı moskva teatr truppası kösterecek. Tarihçı Gülnara Bekirova qırımtatarlarnıñ 1944 senesi sürgün etilmesi boyunca lektsiyanı oquycaq, mart 19 künü ise Mir meydanında qırımtatarlarğa destek köstermek içün, miting ve yürüş ötkerilecek.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Erteñ yağıni 6 säuirden bastap Qazaqstanda mektep oquşıları qaşıqtan oqi bastamaq. Qıtaydan bastau alğan koronavirus saldarınan elde karantin jariyala..
Äl-Farabi atındağı QazWU-dıñ wyımdastıruımen ötetin respublikalıq bayqau segiz jıldan beri bükil eldi qamtitın eleuli alañğa aynaldı. Bayqau jastardıñ..
Ortalıq kommunikaciya qızmetinde ötken brifingte bilim jäne ğılım ministri Ashat Aymağambetov bala-baqşa, mektep jäne kolledj-JOO sanatındağı oqıtu pr..
Bilim ministrligi «Astana» universitetin sotqa berdi. Atalğan oqu ornı universiteti QR Bilim jäne ğılım ministrliginiñ tekseru jwmıstarına kedergi kel..
29 qañtar Abay atındağı Qazaq wlttıq pedagogikalıq universitetinde ötken kezdesude 16-şı bilim ministri Ashat Aymağambetov bolaşaq pedagog studentter..


text:
Tokiyo
Tokiyo (yapon tilinde:東京, Tōkyō) — Yaponiyanın' paytaxtı bolıp, so'zbe-so'z awdarma qılg'anda „Shıg'ıs paytaxt“ ma'nisin bildiredi. Tokiyo Yaponiyanın' wa'layat ha'mde qala statusına iye administrativ birligi bolıp esaplanadı. Tokiyo — Yaponiyanın' paytaxtı. Ma'mleketdin' siyasiy, ekonomikaliq orayı. Xalqının' sanı ha'm sana'atdın o'siw ko'rsetkishleri boyınsha du'nyadag'ı iri qalalar arasında jetekshi orınlardan birin iyeleydi. Honshu atawının' qubla shıgıs bo'leginde, Kanto tegisliginde, Edogawa, Arakawa, Sumida, Tama da'ryalarının' Tokiyo qoltıg'ına quyılıw jerinde jaylasqan. Klimatı subtropik, mussonlı, en' suwıq ay — yanvardın' ortasha trası 3,G, en' ıssı, ay — avg .diki 25,6°. Jıllıq jawın 1343 mm. Serjawın ma'wsimde tez-tez tayfun boladı. T. seysmik zonada jaylasqan. Xalqı 13,23 mln. adam (2013 j. 1 aprel). Paytaxt prefekturası (Shutoken).


text:
Xalıqara Qızıl Xaç häm Yarımay xäräkäte
Xalıqara Qızıl Xaç ham Qızıl Yarımay xäräkäte (Xalıqara Qızıl Yarımay, Xalıqara Qızıl Xaç bularaq bilgele) — 1863 yılda oyıştırılğan böten dönyada 100 million xezmätkär häm irekmänne (volontyornı) berläştergän xalıqara ictimaği eşmäkärlek.
«Ğazap çikkännärgä bernindi ayırmasız yärdäm itärgä, dönyada tınıçlıq öçen bulışlıq itärgä»[1] eşmäkärlekneñ töp maqsatı dip sanala.
Xalıqara Qızıl Xaçnıñ öleşläre:
- Qızıl Xaçnıñ xalıqara komitetı (QXXK).
- Qızıl Xaç häm Qızil Yarımay cämğiäteneñ xalıqara federatsiäse (QXQYXF).
- Qızıl Xaç häm Qızıl Yarımaya töbäk oyışmaları.
Xäräkätneñ citäkçe organnarı:
- Qızıl Xaç häm Qızıl Yarımay xalıqara konferensiäse, qağidä bularaq, 4 yılğa ber ütkärelä. Anda milli cämğiätlär Jeneva Konferensiäsendä qatnaşuçı däwlätlär wäkilläre belän oçraşu ütkärä.
- Delegetlar şurası utırışı 2 yılğa ber tapqır ütkärelä.
- Daimi komissiä Konferensiälär arasındağı waqıtta Xalıqara konferensiäneñ tulı xoquqlı organı bulıp tora.
Töp prinsiplarYзrәpTү
Qızıl Xaç häm Qızıl Yarımay XX Xalıqara konferensiäsendä Venada 1965 yılda iğlan itelgän.
Qızıl Xaç häm Qızıl Yarımay xezmätkärläre ham irekmännäre (volontyorları) şuşı prinsiplar belän eşmäkärlek itä.
- Humanlıq
Xalıqara Qızıl Xaç häm Qızıl Yarımay xäräkäte yawda yaralanuçılarğa bernindi ayırmasız häm östenleksez, xalıqara yäki milli däräcäda buluına qaramıy, keşeneñ ğazap sigüen ciñeläytergä tırışu niäte belän barlıqqa kilgän. Xäräkät keşe ğömeren häm sawlığın saqlarğa, şäxeskä ixtiramlı bulırğa çaqıra. Ul xalıqlar arasında añlaşınuçanlıq, duzlıq, xezmättäşlekkä bulışlıq itä.
- Ğädellek
Eşmäkärlek milli, rasa, dini, sıynıf häm säyäsi qaraş buyınça bernindi dä diskriminatsiä ütkärmi. Ul tik keşelärneñ, berençe çiratta moxtaclılarnıñ, ğazaplanuın ciñeläytergä tırışa.
- Bitaraflıq
Ğomumi ışanıçnı saqlaw öçen oyışma xärbi konfliktta säyäsi, rasa, dini häm ideologik sıyfattağı bäxästä qatnaşmıy.
- Bäysezlek
Oyışma bäysez. Töbäk oyışmaları üz xökümätenä humanitar dairädä yärdäm kürsätep üz ilendäge qanunnarğa buysına, läkin üz prinsiplar çiklärendäge eşmäkärlekne saqlaw öçen avtonomiäne saqlarğa tieş.
- İreklelek
Üzeneñ irekle eşmäkärlegen oyışma bernindi dä fayda alu niäte belän başqarmıy.
- Berdämlek
Ber ildä ber genä Qızıl Yarımay/Qızıl Xaç töbäk oyışması bulırğa tieş. Ul härkem öçen açıq häm eşmäkärlegen böten ildä başqarırğa tieş.
- Universallek
Eşmäkärlek böten dönyada başqarıla. Böten töbäk oyışmaları tigez xoquqlı häm ber-bersenä yärdäm itärgä burıçlı.
FilateliädäYзrәpTү
SSRB-da Xalıqara Qızıl Xaç häm Qızıl Yarımay xäräkätenä bağışlanğan poçta markaları çığarıla.
İskärmälärYзrәpTү
ÄdäbiätYзrәpTү
- KpacHый kpecT // Бpokrayз hәM EфpoH эHциkлoпeдиk cүзлere: 86 ToMдa (82 ToM hәM 4 өcTәMә). CaHkT-ПeTepбypr: 1890—1907.


text:
«Tahminen 90 adam Qara deñiz flotunıñ mektebinde, 8 sanlı gimnaziyada, esas mektepke imtian berecek. Anda balalar rus programmaları boyunca oqudılar ve YEGE er vaqıt berile edi. Qırımnıñ 500 mektep mezunı qoşma olaraq Aqyardaki mekteplerniñ birinde YEGE berecek», – dep ayttı Kravtsov.
Onıñ aytqanına köre, er kes Yekâne devlet imtianını bere bile, lâkin mezunlarnıñ YEGE bermek ya da umumiy qabul etüv boyunca oquv yurtuna kirmek aqqı bar.
«Qırım mektepleriniñ mezunları tanış olsun ve soñra YEGE-ni raat-raat bersinler dep, bizler iyün 16-da sınav imtianını keçirecek olamız», – dep qayd etti Kravtsov.
2016 senesinden başlap işğal etilgen Qırım ve Aqyarda er kes YEGE berecek. Rusiyede Yekâne devlet imtianı mayıs 26-da başlana ve iyün 11-ne qadar devam etecek.
Qırım aliy oquv yurtlarınıñ mezunları ukrain diplomlarısız qalmaları mümkün. Ukraina tasil ve ilim Nazirligi bildire ki, oquv yurtı ukrain diplomlarınıñ parasını berse, Qırım aliy oquv yurtlarınıñ mezunları ukrain diplomlarını elde ete bileler.


text:
Çarşenbe künü, mart 4-de, Aqmescitte trolleybuslar marşrutlarğa çıqmadılar, «Krımtrolleybus» hadimleri grev ilân ettiler.
Sebebi – aylıqnıñ berilmemesi, dep añlattı akimiyet tarafdarı olğan Krıminform neşirine Qırım naqliyat naziri Anatoliy Tsurkin.
«Qırım maliye naziri vaqtında paranı şirket esabatına yollamağanından kerginlik yüz berdi», – dedi Tsurkin.
Nazir şunı da qayd etti ki, al-azırda aydavcılarğa kün devamında aylıqları ödenilecegi aqta söz berildi. Yaqın zamanda trolleybuslar marşrutlarğa çıqar.
GUP RK «Krımtrolleybus» yolbaşçılığı izaat bermey.


text:
Büyük Britaniya Rusiyeni halqara teşkilâtlarnıñ közeticilerine ilhaq etilgen Qırımğa kirmege izin bermesine çağırıp, bütün ukrain siyasiy mabüslerini azat etmege talap ete.
Bu aqta BM bölügi ve Jenevadaki diger halqara teşkilâtlarnıñ Büyük Britaniya daimiy temsilciliginiñ vekili Ukrainada insan aqları monitoring missiyasınıñ işi esasında yapılğan BM insan aqları Yuqarı komissarı idaresiniñ esabatından soñ bildirdi, dep haber etile Britaniya ükümetiniñ saytında.
«Rusiyeni BM Baş Assambleyasınıñ 73/263 qararına riayet etmegeni içün takbih etip, Rusiyeni halqara monitoring teşkilâtlarına ilhaq etilgen Qırımğa kirmege izin bermesine ve bütün siyasiy mabüslerni acele azat etmesine çağıramız», – dep bildirdi Büyük Britaniyanıñ vekili.
Onıñ bildirgenine köre, Büyük Britaniya 2019 senesi mart ayında Aqmescitte 20-den ziyade qırımtatarınıñ evinde yapılğan tintüvlerni ve apiske aluvlarnı takbih etip, kütleviy haber vastalarınıñ insanlarnı saylap tutulğanı, adaletsiz mahkemeler ve işğal etilgen Qırımdaki işkencelerge dair haberlerine şaşa.
Britaniya vekiliniñ qayd etkenine köre, London Rusiyede tutulğan 70-ten ziyade ukrainalı siyasiy mabüsniñ, hususan acele tibbiy yardımğa muhtac olğan Pavlo Ğrıb ve Edem Bekirovnıñ sağlıq vaziyetinden qasevetlene.


text:
«Asker» vatandaş birleşmesi «bu qararlarnı alğan bazı arbiyler aşıqmağanından sebep» alâ daa Ukraina arbiy-deñiz quvetleriniñ bölügi olmadı. Bunı Qırımnıñ vatandaş qamaçavı aktsiyasınıñ koordinatorı Lenur İslâmov «Glavkom» neşirine tarif etti.
«Bunıñ kibi qararlarnı qabul etken bazı arbiylerniñ areketsizliginen bağlıdır. Olar bugün de qırımtatarlar aqqında menfiy efsanelerge inanalar», – dep ayttı İslâmov.
Aprel başında İslâmov «Asker» ileride de Qırım ile memuriy sıñırda nevbetçilik yapmalı, dep bildirgen edi.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ aytqanına köre, «Asker» qırımtatar birleşmesi Ukraina arbiy-deñiz quvetleriniñ deñiz piyade askerleri erkânında bölük olacaq. Böyle bir añlaşma Ukraina mudafaa naziri Stepan Poltorak ile tizilgen edi.
«Mudafaa naziri Poltorak ile añlaşmamız bar, bu deñiz piyade askerleri erkânında bir bölük olacaqtır. Başqa bir şey istegen edik, amma şimdilik bu da yeter. Askerlerniñ sayısını aytmaq zor, 250 insan yazılğan edi. Bu batalyon qanunlaştırılğan soñ çoq insan yazılacaqtır. Ve tek qırımtatarlar degil», – dep ayttı Cemilev.
2017 senesi fevral ayında «Asker» birleşmesiniñ vekilleri ve politsiya arasında zıddiyet yüz bergen edi. Arbiy urbada silâlı insanlar Herson vilâyetindeki Çonğar köyü yanında yerleşken Noman Çelebicihan qırımtatar batalyonınıñ bazasını zapt etti.
Belli bir müddet keçken soñ arbiyler ve politsiya «Asker» birleşmesi ve Noman Çelebicihan qırımtatar batalyonınıñ mevamını terk ettiler.


text:
Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Stroganovka) köyünde iyülniñ 24-nde aqşam coyulğan 3 yaşında Musa Suleymanovnı qıdırmağa devam eteler.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildirgenine köre, Rusiye politsiyasınıñ hadimleri, kinologlar, Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idare vekilleri keldi. Politsiya kvadrokopter işletmege azırlana, dep qayd ete faaller.
Ğayıp olğan insanlarnı qıdırğan «Liza Alert» teşkilâtınıñ göñüllileri keldi.
Üç yaşında Musa Suleymanovnı soñki sefer saat 18:00-larda Armut soq., 8 adresi boyunca ev yanında körgenler, qum havuzında oynap otura edi.
Coyulğan oğlançıq – cemaat jurnalisti, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Suleymanovnıñ oğludır.
Rusiye politsiyası ve Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idare vekilleri bala ğayıp oluvını açıq sürette daa izaatlamadılar.


text:
Cumaaqşamı künü, noyabrniñ 28-nde, saat 10:00-dan 16:00-ğa qadar Aqmescitte ealini haberdar etüv merkeziy sistemasınıñ umumiy teşkerilüvi yapılacaq. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Aqmescit memuriyetiniñ matbuat hızmeti haber ete.
«Keçirilecek teşkerüv vaqtında elektrik sirenalar açılacaq, radio kanalları üzerinden ealini haberdar etüv tertibi ve işaret berilgende yapılacaq areketler aqqında haber aytılması planlaştırıla», – dep aytıla haberde.
Memuriyet, «teşkerüv vaqtında eali bir de bir areketler yapmamalı», dep qayd etti.
Bundan evel Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi noyabrniñ 28-nde yarımadada haberdar etüv sistemasınıñ tehnik teşkerilüvi olacaq, dep bildirgen edi.
Bu sene yanvar ayında Yaltada haberdar etüv sisteması bozuldı. Yerli sakinler şeerde «sirena sesi» aqqında haber etken edi.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerinde bulunğan Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca oturışuvda aprel 13-te qabaatlav şaatınıñ sorğulanması devam etti.
«Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ Facebookta bildirgenine köre, Qırım advokatları oturışuvda Aqmescitten videokonferentsiya alâqası vastasınen iştirak ettiler.
Oturışuvnıñ başında advokatlar ve qabaatlanğanlardan biri, gizli tutulğan şaatnıñ mahkeme zalında sorğulanmasına dair muracaat berdiler.
Advokat Edem Semedlâyev, «işniñ gizli tutulğan şaat Mehmetov boyunca materiallarda, onıñ içün havflı ola bilecek bir şey tapmağanını» qayd etti, ve prokurorğa şaatnıñ gizli tutulğanınıñ sebeplerini bildirmek ya da ondan gizliligini alıp taşlamaqnı rica etti. Advokat Cemil Temişev, «şaatnıñ şahsiyeti tahqiqat vaqtından berli belli, ve o, taqip etilmedi», dep qayd etti. Muracaat qısmen qanaatlendirildi. Şaatnıñ ayrı odada deñiştirilgen sesnen ifade bergeni aqqında bildirile. Aynı zamanda, «Qırım birdemligi»nde bildirilgenine köre, akem qorçalavnıñ bir çoq suallerini alıp taşlay edi.
2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk yaqalandı. Olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» İslâmiy siyasiy teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlaylar.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»ni Aqmescitte keçken köçüci oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinlerini Rostov-na-Donu şeerine yolladılar.
Yanvar 24-te Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantınıñ azat etilmesini talap etti.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terrorist» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetine köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Bunı Qırım «baş naziriniñ birinci muavini» Rustam Temirgaliyev Facebook saifesinde bildirdi.
«İlk QIRIM suvı Kefe ve Sudaqqa yetip keldi! Yarımada şarqına dağ etegindeki suv anbarlarından Salğır ve Büyük-Qarasuv özenlerinden Şimaliy-Qırım kanalında suv berüv leyhası ömürge keçirildi. Qırımlılar içilgen suvnen temin etildi», – dep yaza Temirgaliyev.
Şimaliy-Qırım kanalını yerli özenlerden suvnen toldurmaq niyetini Qırım «akimiyeti» mayıs başında bildirgen edi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada ayrı şeerlerde suv temini, suvaruv ve köy hocalıq topraqlarını suvaruvınen bağlı problemler peyda oldı.
Suv resursları devlet agentligi resmiy şekilde bildirdi ki, yerli «akimiyetnen» añlaşma olmağanından sebep, Şimaliy-Qırım kanalından suv berilmesi toqtatıldı. 1,7 mln. grn. miqdarında borclar ödenilse ve Qırım suv temininde qullanılğan tehnika qaytarılsa, suv yañıdan berilmesi mümkün.
Mayıs 14-de Rusiye mudafaa Nazirligi Eski Qırım sakinlerine artezian araçığından suv berilmesini ilân etti.


text:
Kefede qurtarıcılar, deñizde yalıdan yaldap ketken ve öz küçünen qaytıp olamağa aqayğa yardım ettiler, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
"Kefede Kurortnaya soqağında "Semeynıy" plâjında aqay yalamağa ketkeni ve deñizniñ küçlü dalğalanması içün öz küçünen yalığa çıqıp olamağanı aqqında bildirüv keldi. Aqise yerine "Krım-Spas" qurtarıcıları ve acele yardım taqımı ketti", - denile beyanatta.
Acele hızmetler kelgen zaman, yalıda nevbetçilik yapqan qurtarıcı matroslar adamnı suvdan çıqardı.
"Qurtarılğan adam - 1948 senesi doğma aqay. Ekimler oña ilk yardımnı yaptı, başqa tibbiy yardımdnı o red etti", - qoştılar qurtarıcılar.


text:
Qırımnıñ birinci ve soñki prezidenti Yuriy Meşkovnı çarşenbe künü, oktâbr 2-sinde Aqmescitte defin etecek olalar. Bunı Qırım.Aqiqatqa rusiye tarafdarı olğan Qırım cemiyeti faali Sergey Akimov haber etti.
"Cenaze saat 12-de çarşenbe künü Aqmescit şeerinde yañı "Abdal" mezarlığında olacaq. Yuriy Meşkovnı birinci apayı yanında defin etecekler. Şimdi cemaat vedalaşuvını keçirmek içün, Sergey Aksönovnen añlaşmağa tırışacaqmız", - dedi Akimov.
Onıñ aytqanına köre, Yuriy Meşkovnıñ cesedini Qırımğa sentâbr 30-ında ketirecekler.
Haber etilgeni kibi, Qırımnıñ birinci prezidenti Yuriy Meşkov 74 yaşında sentâbr 29-ında Krasnogorskta vefat etti.
Sentâbrniñ 1-nde Yuriy Meşkovnıñ qızı Marianna babası insultqa oğrağanını Facebook saifesinde yazğan edi. Onı suniy komağa kirsetken ediler. Uyatqanda ise o, «laf etmey ve qıbırdamay edi».
1990-ıncı yıllarnıñ başında Yuriy Meşkov Qırımnıñ Cumhuriyet areketi ve «Rusiye» Blokunıñ yolbaşçısı edi, olar yarımadanıñ Ukrainadan mustaqil olmasına ve daa soñra Rusiye Federatsiyasına qoşulmasına qoltutqan ediler.
1994 senesi Qırımnıñ ilk ve soñki prezidenti olaraq saylanğan edi.
«Rusiye» blokundaki bölünüv ve Ukraina akimiyetiniñ areketleri neticesinde Rusiyege ketmege mecbur edi. Yarımada işğaline qadar anda yaşağan edi. Şimdi Kreml kontrolindeki Qırım akimiyetine muhalif ola.


text:
Aqmescit civarında aylanma yolunıñ omravı neticesinde yüz bergen yol qazasında eki qırımtatar qorantasınıñ azaları can berdiler. VAZda eki aileniñ azaları buluna ediler – Keriç ve Aqmescitten. Olar Aqmescit rayonınıñ Bulğanaq (Kolçugino) köyünden toydan qayta ediler, dep bildire 15 minut saytı.
Yol qazasında vefat etkenler:
Eskandarov İbrail, d.t. 1980 senesi – aydavcı.
Eskandarova Zarema, d.t. 1981 senesi.
Asan E., üç yaşında.
Muslim E., üç yaşında.
Salimova Asiye, d.t. 1977 senesi.
Aliye S., 16 yaşında.
Yol qazasında zarar körgenler:
Serim S. d.t. 2013 senesi.
Levida S. d.t. 2002 senesi.
Agentlikniñ malümatına köre, ad ve soydalarında hatalar olması mümkün.
Sayt bergen malümatqa köre, VAZnıñ artından kelgen aqyarlı nomeralar ile Renault maşinası çuqurğa tüşmedi. Maşinanıñ bir köpçegi aralıqqa tüşip ketti. Aydavcı zarar kördi. Havfsızlıq yastıqları çalıştı.
Bu arada QHA agetligi bildire ki, facia qurbanları Eskenderovlar ve Salimovlar qorantaları oldılar. Maşinada birinci aile başı Ayder Eskenderov, onıñ apayı ve eki balası-egizler bar ediler. Bundan ğayrı, maşinada apayınıñ doğmuş qardaşı, Asiye Salimova, ve onıñ dört balası kettiler. Eki bala sağ qaldı.
Salimovlar Yedi Quyu rayonınıñ Qıdırlez (Voykovo) köyündendir.
Elâk olğanlarnıñ cenaze merasimi bugün, saat 12.00, «Abdal» mezarlığında keçirilecek.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa binaen, sentâbr 28-de gece saat 03.30 Aqmescit-Nikolayevka aylanma yolunda yol örtüsü omradı – adamlarnen tolu VAZ maşinası çuqurğa oğradı. Altı insan, şu cümleden eki bala, elâk oldılar.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, Aqmescitte omrağan «Dubki-Levadki» yolu soñki beş yıl devamında Qırımnıñ eñ paalı qurucılıq obyektlerinden biri edi. PAO «Yujdorstroy» er daim yol qurucılıq imkânlarını qazana edi. Qırımda Rusiye Taqiqat komitetiniñ Baş taqiqat idaresi maşina yolunıñ omravı boyunca cinaiy iş açtı.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen «baş naziri» Sergey Aksönov yol omravını ögrenecek ükümet komissiyasını acele sürette meydanğa ketirmege emir etti ve vefat etkenlerniñ soy-soplarına 400-er biñ ruble berecegini vade etti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Avropa Komissiyasınıñ prezidenti Joze-Manuel Barrozu ile telefon vastasınen subetleşti. Bunı devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti oktâbr 28-de bildirdi.
Subetdeşler Avropa Birliginiñ büyük maddiy yardımını muzakere ettiler. Avropa Komissiyasınıñ prezidenti büyük maddiy yardımnıñ birinci ve ekinci qısmından yılnıñ soñuna qadar 760 million yevro bermek ve üçünci qısım berilmesini muzakere etmek azırlığını aydınlattı.
Joze-Manuel Barrozu maliye kerçek ve Esap palatası aqqında qanun qabul etilmesiniñ müimligini qayd etti.
Prezidentler oktâbr 29-da Brüsselde keçirilecek gaz taşımaları boyunca Ukraina, Avropa Birligi ve Rusiye arasında üç taraflı muzakereler arfesinde energetik saadaki meselelerni muzakere ettiler.
Azatlıq Radiosınıñ malümatına köre, oktâbr 29-da Avropa Birligi-Ukraina-Rusiye formatında üç taraflı gaz muzakereleri ötkerilecek. Rusiye ve Ukraina tarafdarları gaz taşımaları boyunca añlaşma tize bileler.
Rusiye energetika naziri Aleksandr Novak Ukraina içün gaz fiyatı 385 dollar olacağını ayttı.


text:
Anastasiya Mihaylovskaya
Aqmescit – Aqmescitniñ merkezinde yerleşken Qırım akademik ukrain muzıkalı teatriniñ binasını yıqa bileler. Bu teşebbüs ciddiy şekilde Qırım «Devlet şurasında» muzakere etile.
Serlevasından yaqında «ukrain» sözü tüşürilgen 1977 senesi qurulğan bina şeer etrafınıñ bir qısmıdır. Mında yalıñız oyunlar degil de, belli insanlarnıñ kontsertleri de keçirile.
Binanıñ devrilmesi aqqında laf yürütilmesine medeniy asabalıqnıñ qoruvı ve medeniyet boyunca «devlet şurası» komitetiniñ iş taqımı tarafından yapılğan teşkerüvi sebep oldı. Onıñ neticesinde belgilengeni kibi, teatr balkonınıñ alı qazaiydir, 3 tonnalıq avizeler «seyircilerge tüşe bile», diger odalar ise sadece eskidir. Nezaretçilerniñ fikrine köre, avtobus durağı yanındaki asfalt teatrniñ eski mağazından sebep eşile bile.
Teatr müdiri Vladimir Zaugurskiy içün böyle laflar taacip etici bir şey oldı, çünki sentâbr ayında o, Rusiye ve qırım akimiyeti tarafından tamir işleri içün yardımnı bekley edi. Onıñ fikrine köre, yıquv aqqında atta laf olmamaq kerek
Muzıkalı akademik teatrniñ baş müendisi Artur Yakubov da binanıñ qazaiy alı aqqında neticeler pek abartlığanını tüşüne.
- Binanıñ ğayrıdan quruv leyhası 2012-2013 seneleri peyda oldı. Şimdi o qanaatlendirici bir vaziyettedir. Ebet, 40 yıl devamında tamir işleri yapılmağan edi, amma seyirciniñ ayatına telükeli bir şey yoqtır, avizelerimiz de 3 tonnalıq degil. Ebet binanıñ ayırı qısımlarında tamir işlerini keçirmek kerek. Bu, esasen, mağazlar, suv tertibatı ve ilâhre. Teatrniñ er bir hadimi binanı iç te yıqmağa mümkün olmağanını aytır. 260 hadim soñ ne yapacaq? Binanı yıqmaq, maqsatqa uyğan bir şey degildir, menimce. Şeerde 700 insannı sığdıra bilecek başqa bir salon yoqtır.
Amma, teatrniñ yıquvı ile bağlı teşebbüske Aqmescit şeer şurasınıñ reisi Viktor Ageyev endi qol tuttı. «Yañı teatr qurulacaq olsa, buña qarşı degilim. Men bellesem, şeer ve Qırımnıñ sakinleri yañı, oñaytlı teatrniñ qurucılığına qarşı çıqmazlar», – dedi o.
«Hatıranı devirmek kibi bir şey»
Aqmescit sakinleriniñ fikirleri bu meselede farqlıdır. «Teatrni yıuqmağa erte, dep tüşünem. «Mir» kinoteatri yerinde başta qurmaq kerek. Bir şey…», – dey paytahtnıñ sakini Sergey.
Mariya ise Lenin meydanında yañı kontsert salonınıñ qurucılığına qol tuta. «Merkezde daa da diqqat çekici bir şeyni qurmaq mümkün. Aqmescitniñ özüni ğayrıdan qurmaq kerek», – dey o.
Yañı teatrniñ leyhası aqqında aytqanda, onıñ amelge keçirilmegen leyhalarnıñ mezarlığına yol alacağını tahmin etmek mümkün
Rostislav Gayday
Qırımnıñ nam qazanğan mimarı Rostislav Gayday yañı teatrniñ qurucılığı – utopik bir şey olğanını tüşüne. «Menimce, binanı devirmek mümkün degil. Onı yıqmaq ve yañı soyunı qurmaq – hatıranı yıqmaq kibi bir şey. Ne qadar masraf ve vaqıt ketecek, şimdi aytıp olamam, çünki bunı yapmaq içün bazı noqtalarnı incelemek kerek. Amma yañı teatr leyhası aqqında aytacaq olsaq, onıñ amelge keçirilmegen leyhalarnıñ mezarlığına yol alacağını tahmin etmek mümkün», – dedi Gayday.
Sabıq ukrain teatri aqqında laf daa 2011 senesinden yürütile. O vaqıt binanıñ zemaneviyleştirüvi boyunca leyha işlep çıqarıldı. Leyhağa 200 million grivna miqdarında qıymet kesildi, amma Qırımnıñ o vaqıttaki büceti içün bu pek büyük bir para edi.


text:
"Komissiä Rusiä räsmilären Vena kileşüe nigezendä Yevropa Berlege ilçeleklärenä Rusiädä eşlärgä şartlar tudırırğa, Berlek wäkilläreneñ iminlegen saqlarğa, Rusiä xökümäten Estoniä belän nizaqnı söyläşülär yulı belän çişergä çaqıra."
"Argumentı i Faktı" basması baş fatirında kiçä irtän Estoniä ilçese Marina Kaljurandnıñ jurnalistlar belän oçraşuın yäşlärneñ Kreml yaqlı "Naşi" xäräkäte wäkilläre bülderde. Mäskäwdäge Germaniä häm Portugaliä ilçeleläre häm Yevropa Komissiäse wäkilçelege bu waqiğalar uñayınnan Rusiä räsmilärenä diplomatik protest xatı äzerli.
Brüsseldä dä Yevropa Berlege wäkilläreneñ irtänge utırışında köntärtibendä Estoniä-Rusiä mönäsäbätläre buldı. Berlektäge çığanaqlardan mäğlüm bulğança, Rusiä räsmiläre yäşeren töstä uzğan atnada Tallinda qarşılıq çaraların oyıştıruçılar belän oçraşqan.
Xalıqara cämäğätçelek bu wazğiättä Estoniäne yaqlap çıqtı. Yevropa Berlege komissiäsendäge Estoniä wäkile Siim Kallas, Azatlıq radiosına, Komissiä Tallinnı yaqlıy, dip belderde:
"İñ zur östenlek, monı Yevropa Komissiäse prezidentı Jose Manuel Barroso da xuplıy, - äzğa illär arasında berdämlek. Törle problemalar tuarğa mömkin, ämma Yevropa Berlege berdäm qaraşta torırğa tieş."
Estoniä räsmiläre tağın ber tapqır, sovet çorı häykälen häm qaberlärne alu – Estoniäneñ eçke eşe, dip belderde. Häykäl häm mäyetlär qaldıqları Tallinnıñ xärbi ziratına küçereläçäk.
Alda Yevropa Berlege – Rusiä sammitı. 18 mayda Samarda yuğarı däräcädäge oçraşu – kiçektereler digän qurqu bulmasa da, Berlek belän Rusiä turında yaña xezmättäşlek strategiäse turında söyläşülär başlap bulmas dip farazlana.
Rusiäneñ Polşadan it kertüne tıyuına cawap itep Polşa Mäskäw belän xezmättäşlek söyläşülärenä qarşı buluı turında belderde. Litvanıñ Rusiä belän söyläşmäskä üz säbäbe bar – Mäskäw Majeikiu neft eşkärtü berläşmäsenä neft cibärüne tuqtatqan. Vilnyus – monıñ säbäbe säyäsi bula ala, dip sanıy. Rusiä prezidentı Vladimir Putinnıñ uzğan atnada Rusiäneñ Yevropada qoral kileşüennän waqıtlıça çığuı turında iğlan itüe dä Yevropada borçılu uyatta. Kosovo yazmışı turında da Berlek häm Rusiäneñ fikerläre ayırıla.
Alsu Qormaş


text:
Martnıñ 28-nde saat 10:00da Aqmescit Arbiy garnizon mahkemesinde Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca nevbetteki mahkeme oturışuvı başlandı. Bu aqta Facebookta «Qırım birdemligi» haber etmekte.
«Bugün saat 10:00da Aqmescit Arbiy garnizon mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca nevbetteki mahkeme oturışuvı ötkerilecek (Yaltalı gruppa). Mahkeme binası ögüne Rosgvardiya ve politsiya hadimleri kelip çıqtı», – denilmekte haberde.
2016 senesi fevral-mart ayları arasında Yaltada Arsen Cepparov ve Refat Alimov, Emir-Üsein Kuku, Muslim Aliyev, Enver Bekirov ve Vadim Sirük tutulıp alınğan edi. Olar Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqası olğanındsa qabaatlana.
Daa evel Rusiye arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» mahkemelerini Aqmescitte köçme oturışuvda keçire edi. Ondan soñ tevqif etilgen qırımlılar Rostov-na-Donu şeerine yollanıldı.
Yanvarniñ 24-nde Ukraina tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» altı iştirakçisiniñ azat etilmesi talap etken edi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov aytqanı kibi, bazar künü, mart 15-de, Vladimir Putin Rusiye tarafından Qırım işğali aqqında tarif etken «Qırım. Vatan yolu» vesiqalı filmni baqacaqtır.
Peskovnıñ sözlerine binayen, film çıqaruvında iştirak etken Putinniñ özü filmni daa körmegen eken.
Radio Svoboda malümatına köre, Putinni endi on kündir kimse körmey. Rusiye yetekçsiniñ bulunuv yeri belgisizdir.
«Qırım. Vatan yolu» vesiqalı film ukrain Qırımnıñ işğali aqqında tarif ete. Filmde Vladimir Putinniñ izaatları berile.
(YouTube qullanıcısı TV– Novosti videosı)
Ğarbiy memleketlerniñ yetekçileri filmni endi takbih ettiler. Olarnıñ fikrine köre, film qanunsız areketler aqqında tarif ete, memleketniñ topraq bütünliginiñ ve halqara mecburiyetlerniñ bozuluvı aqta.
Ukraina ükümeti de işbu filmni Gaaga halqara mahkemesine bermege niyetini bildirdi. Bunı baş nazir Arseniy Yatsenük aytqan edi. Rusiye Tış işler nazirliginde Kiyevniñ işbu niyetini «teşviqat» olaraq adladılar.


text:
Rusiyedeki terrorist ve ekstremist federal cedveline işğal etilgen Qırımda doğma 22 insan kirsetildi. Olarnıñ arasında siyasiy mabus, jurnalist, cemaat erbapları. Rusiye maliye monitoringi «Sentsov işiniñ» siyasiy mabuslarını «terrorist» ve «ekstremist» dep adladı: Aleksandr Kolçenko, Oleg Sentsov, Aleksey Çirniy ve yaqında azat etilgen Gennadiy Afanasyev. Cedvelge Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları taqip etken Radio Svobodanıñ közeticisi Nikolay Semena da kirsetildi.
«Sova» haber-analitik merkeziniñ müdiri Aleksandr Verhovskiy bugünde-bugün Rusiye qanunlarına köre kimler terrorist ve ekstremist sayıla añlata:
– Bir ıstıla bar, amma o da tam degil. Bir saifelik areketler cedveli bar: terrorizm ve devlet qurumını devirme areketlerinden başlap qorada svastika resimlerine qadar. Rusiyedeki ekstremizm – er vaqıt cinaiy areketler olmay, buña oşağan bir şey yapqan bütün insanlar cinayetçiler cedveline tüşe.
Aleksandr Verhovskiyniñ aytqanına köre, bu cedvelge «ekstremist» işlerde şeklenilgen ya da teşkerilgen insanlar da kire, olarnıñ soyadları bütün memleketke derc etilmey. Buña baqmadan, terrorist ve ekstremist cedvelinde olğan Rusiye vatandaşı bir sıra problemnen qarşılaşa:
– Soñki yılları bu insanlar mahsus izin almasa, öz esaplarından aileniñ er azasına 10 biñ rubleden ziyade çekemeyler. Mahkeme bergen para cezasını ödemegen kişini bilem, adam öz esabından para çekemedi. Demek ki, vatandaş mahkeme qararı olmasa da, öz parasını qullanmaq aqqından marum qala! Ekstremizm esnaslarını aytsaq, keçken sene Rusiyede olarnıñ sayısı 600-den ziyade edi.
Bir insannı içtimaiy ağda paylaşqanları içün mahküm ete bileler, amma aynısını yapqan diger kişi ceza almazAleksandr Verhovskiy
Aynı vaqıtta, memlekette kütleviy basqı olğanını aytmaq yañlış, dep tüşüne Aleksandr Verhovskiy: bir insannı içtimaiy ağda paylaşqanları içün mahküm ete bileler, amma aynısını yapqan diger kişi ceza almaz. Bu vaziyette farqlı-farqlı faaller zarar köre.
Qırım jurnalisti, «ekstremist cedvelinde» yer alğan Anna Andriyevskaya: «Yarımadanı terk etken qırımlılarğa maneviy basqı yapıla ve anda qalğanlar taqip etile. Menim içün ve Qırımdan ketkenler içün dos-doğru bir telüke yoq, amma er birimizniñ aqrabası ve diger bağlarımız bar. Rusiyede ekstremist qanunları deñişse, elbet de, yañı qıyınlıqlar ve riskler peyda ola bile. Bu cedvelge kirsetilgenime dair ve basılğan maqalemden soñ açılğan cinaiy iş aqqında bir haber almağan edim».
Qırım jurnalisti Nikolay Semenanıñ adliyecisi Aleksandr Popkov: «Bir çoq zenaatdaşım bunıñ kibi cedvellerge kirsetmek – mahkemeden tış mahküm etmek dey, Rusiye alâ daa uquqiy bir devlet sayıla, amma uquq olğan devlette böyle bir şeyniñ olması mümkün degil».
Meraqlısı şu ki: Anna Andriyevskaya, Nikolay Semena ve Refat Çubarov kibi qırımlılar Rusiye maliye monitoringiniñ cedvelinde Rusiye vatandaşları olaraq qayd etile!Olga Skripnik
Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ koordinatorı Olga Skripnik qayd ete ki, bir çoq ukrain böyle bir cedvelge alınğanını bilmeydir ve atta olarğa berilgen yañı vatandaşlıqtan haberi olmay bile:
– Añlamamız kerek ki, Rusiyede çeşit türlü cedveller bar, ve olar açıq olmay bile. Rusiye maliye monitoringi derc etken cedvel – maddiy taraftan sıñırlanacaq insanlardır. Amma bizge belli olmağan cedveller boyunca olarnıñ başqa problemleri olmaycağını aytamaymız. Meraqlısı şu ki: Anna Andriyevskaya, Nikolay Semena ve Refat Çubarov kibi qırımlılar Rusiye maliye monitoringiniñ cedvelinde Rusiye vatandaşları olaraq qayd etile! Olarnı avtomatik sürette böyle yaptılar. Elbet de, bir devlette böyle bir şey olamaz, amma Rusiyede soñki yılları bunı bile qanunlaştırdılar.
Aleksandr Yankovskiy, Qırım.Aqiqat alıp barıcısı


text:
Rusiyeniñ Qırım qoşulması ileride cinayet olaraq tanılacaq, – dep ayttı qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev fevral 19-da Venadaki OSCE Parlament Assambleyasınıñ Qış körüşüvinde. O, 2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğalini 1938 senesi Gitler Almaniyanıñ Avstriya qoşulması ile qıyasladı. Bu aqqında Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ Facebooktaki resmiy saifesinde aytıla.
Cemilevniñ aytqanına köre, «referendumda» Qırım sakinleriniñ yalıñız 35 fayızı rey berdi. Qırımtatarlar ise saylavnı boykot ettiler, bunı Rusiye Federal havfsızlığı hızmetiniñ vesiqaları da tasdıqlay.
«Rusiye tarafı esaslanğan referendum silâ ile işğal vaqtında keçirildi. Bu Gitler Almaniyanıñ 1938 senesi işğal etilgen Avstriyada keçirgen referendumğa oşay. O vaqıt da 99,73%-nıñ qoşulmasına rey bergenini ayttılar. Lâkin 1945 senesi Nürnberg esnasında bu qoşulma cinayet olaraq tanıldı», – dedi Cemilev.
Malüm olğanı kibi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Venağa yol aldı, mında bu künleri Qış Körüşüvi 2015 keçe. Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi ile Avstriya paytahtında işğal etilgen Qırım vaziyeti muzakere etilecek.
Ukraina halq deputatı aytqanı kibi, OSCE memleket deputatlarınıñ toplaşuvında Rusiye Federatsiyasınıñ temsilcileri olarnıñ mevamı doğru olğanını tasdiqlamağa ve Qırım vaziyetini yañlış sürette köstermege tırışacaqtır.


text:
Yaltada ğayrıdan qurulacaq urba çarşısını bir yıldan soñ qapatacaqlar. Bu kibi añlaşmağa iş adamları ve çarşı saipleri Yalta memuriyetinde üç taraflama körüşüvi devamında keldiler.
Ğayrıdan quruv oktâbr birinden başlanıp, 8,5 ay sürmek kerek edi. Yalta memuriyetiniñ başı Andrey Rostanko çarşı tamiri mıtlaqa olmaq kerekligini qayd etti.
«Olğanı kibi qaldırmağa mümkün degil, bunı özüñiz de añlaysız. Çarşı yanğınğa qarşı, sanitar ve tehnologik qaidelerge riayet etmey. İnşaatlar qazaiy aldadır, tış körünişi de zayıftır», – dey Rostenko.
Körüşüvde iş adamları ve çarşı müdirligi arasında memorandumnıñ imzalanuvı aqta añlaştılar.
«İş-adamlarınıñ küz-qış mevsimine malnıñ satın aluvı ile bağlı qıyınlıqlarını nazarğa alıp, çarşı saibi ğayrıdan quruv müddetlerini başqa vaqıtqa keçirmege qarar aldılar», – denile memorandumda.
Ğayrıdan quruvnı 2016 senesi dekabr 31 başlamağa qarar aldılar.


text:
Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Server Mustafayevniñ sağlıq vaziyeti fenalaşa, dep bildire Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova.
Onıñ aytqanına köre, martnıñ 19-ndan berli Mustafayevniñ sıcağı köterile ve öksürigi bar, faqat Qırımnıñ Rusiye akimiyeti oña kerekli tibbiy yardım köstermey.
«Server Mustafayevniñ sağlıq vaziyeti fenalaştı – sıcağı 37,6-dan 39,3 derecege köterildi, quru öksürigi bar, başı pek ağıra ve bedeni taqatsız qaldı. O, Rusiyeniñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesine ve penitentsiar müessisesiniñ memuriyetine muracaat etip, kerekli tibbiy yardım kösterilmesi aqqında rica etti, lâkin oña tek sıcaq tüşürici ine uruldı, bir talil yapılmadı ve diagnozı qoyulmadı», – dep yazdı ombudsmen Facebook saifesinde.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye akimiyetiniñ bu areketleri insannıñ ayat aqqını kefil etken İnsan aqları ve esas serbestligi şartnamesini boza.
Denisova, Rusiyeniñ insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovanı Mustafayevniñ yuqunç zeerlenüvini, hususan koronavirus yuqunçını red etmek içün tibbiy tedqiqini yaptırmasına çağırdı.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Server Mustafayev Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ oturışuvına yüksek sıcaq ve öksüriknen ketirildi. Advokat Aleksey Ladinniñ aytqanına köre, qırımlı esnas başlanmasını yatıp bekledi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ bildirgenine köre, Mustafayev tibbiy yardım kösterilmesi ve koronavirus taliliniñ yapılması aqqında rica ete.
Amnesty International halqara aq qorçalayıcı teşkilâtı, Rusiyeniñ Cenübiy arbiy okrugınıñ arbiy prokurorı Sergey Kolomiyetske mektüp yazıp, Server Mustafayevge tibbiy yardım kösterilüvi, bütün qabaatlavlarnıñ lâğu etilüvi ve onıñ azat etilüvi aqqında rica etmege çağırdı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayevniñ Saq rayonınıñ Bağay (Suvorovskoye) köyü din cemiyetinen körüşüvi olıp keçti.
Cemiyet azaları İsmail Secalilov, Remzi Mendeleyev, İlyas Abdurahmanov ve Enver Ablâmetov Müftige Qırımnıñ ğarbında yerleşken eñ büyük köylerden biri olğan Bağayda sakinleriniñ yaşayışı aqqında tarif ettiler.
Al-ı azırda köy civarında yerleşken mezarlıqnıñ abadanlaştırıluvı ve köyde caminiñ qurulması içün topraqnıñ resmiyleştirilüvi ve onıñ Qırım MDİ mülkiyetine berilüvi planlaştırıla. İleride ise, anda İslâm temelleri kurslarınıñ, balalar ve ösmürler içün çeşit tögereklerniñ ve balalar içün idman meydançıqlarınıñ açılması közde tutula.
Qırım Müftisi din cemiyetiniñ azalarına semereli çalışmalar tilep, ayrı diqqatnı yaşlarğa ve olarnıñ farqlı destruktiv diniy sektalarğa tüşmemesine ayırmağa tevsiye etti.
“Bütün diniy tedbirler – Oraza bayramı, Qurban bayramı, sport, medeniy ve diger tedbirler cami yanında keçirilmeli. Cami köy sakinleri içün bir merkez olmalı”, – dedi Qırım Müftisi.
Hatırlatamız, Müftilikte Qırımnıñ din cemiyetleri ile körüşüvler er afta olıp keçe.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Qırımdaki Rusiye politsiyası aprelniñ 21-nde qadın faal Elmaz Akimovağa «qanun bozulmaycağına» dair tenbi vesiqasını berdi. Bu aqta o, «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine tarif etti.
Vesiqada «cemaat nizamını bozğan» toplaşuv ve mitinglerniñ keçirilüvi yasaqlana, dep aytıla. Qayd etile ki, bunıñ içün para cezası, mecburiy işler ya da 30 künge qadar memuriy apis cezası şeklinde memuriy mesüliyet bar.
«Hadim kelip, özüni memur Taciyev Osman olaraq tanıttı. Hadim qoranta erkânı aqqında soradı. Tenbi vesiqası hususan mayısnıñ 3-ne azırlanılğan «Menlik yürüşi» aktsiyası sebebinden ketirildi, dep qayd etti. Cedvelde mayısnıñ 18-nde – qırımtatar sürgünliginiñ qurbanlarını añma künü keçirilmesi mümkün tedbirler de bar edi. Bu tenbilerni basqı ıntıluvı dep sayam», – dep izaatladı politsiya hadiminiñ yapqanlarını Elmaz Akimova.
2018 senesi fevral ayında qadın faal Bağçasaraydaki Han sarayı ögünde bir kişilik narazılıq aktsiyasını keçirdi. «Han sarayından eliñizni çekiñiz» yazuvlı şiarı bar edi. Daa soñra onı Rusiye politsiyası tuttı.
Bunıñ kibi tenbiler diger qırımtatarlarğa da berildi. Olarnıñ arasında qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, aq qorçalayıcılar ve «Qırım birdemliginiñ» jurnalistleri bar.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Aktsiya mayısnıñ 3-nde kemirilecek edi.
Çubarov, «Qırım yürüşi» arfesinde Kreml qırımtatarlarnı qorquzmağa tırışacaq, dep inkâr etmey.
Martnıñ 31-nde berilgen malümatqa köre, koronavirus sebebinden aktsiya başqa vaqıtqa qaldırıldı.
Rusiye Tış işler nazirligi Qırımtatar Milliy Meclisi ilân etken «Qırım yürüşini» «provokatsiya» dep adlandırdı.


text:
Mart 27 künü, Kiyev şeherinde, «Docudays UA» adlı insan uquqları aqqında vesiqalı filmleriniñ halqara festivali çerçivesinde, «Entsiklopediya Maydana» adlı tsiklniñ üç qısqa filmi kösterilecek. Olarnıñ bir parçası «Krım SOS» aqqındadır. Filmlerniñ rejissörı - Sergey Lısenko.
«Rusiye işğaliniñ birinci künü yarımada sakinleri, Qırım boyunca kerçek ve teşkerilgen haberlerni bildirmek içün, internette «Krım SOS» adlı gruppanı teşkil ettiler. Şimdiki vaqıtta, «Krım SOS» acele gumanitar, uquqiy, psihologik yardımınen temin etken, Qırım qaytarılması içün küreşken gruppanı taqdim etmekte», - dep aytıla filmniñ tasvirinde.
Kiyevde «Docudays UA» adlı 13 halqara festivali açıldı. Merasim «Kiyev», «Kinopanorama» ve «Kino evinde» keçirilip, aprel 1 kününe qadar devam etecek.
Mezkür festivalde 43 memleketten 93 film taqdim etilecek. Umumen, tedbirde 140 insan iştirak etecek, olarnıñ 60 - şı ecnebiylerdir.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Bir çoq qırımtatar daa 2014 senesi işğal etilgen Qırımdan cenkten qaçıp Ukraina qıtasına köçti. Digerleri Rusiye akimiyetiniñ basqıları sebebinden yarımadanı alâ daa terk etmege devam eteler. Nastoyaşçeye Vremâ jurnalistleri Qırım ile memuriy sıñırdan 20 kilometr mesafede yerleşken Herson vilâyetiniñ Novoalekseyevka qasabasını ziyaret etip, işğal sebebinden öz evlerini terk etip ketmek mecbur olğan qırımtatarlarnen subetleşti.
Halq arasında Novoalekseyevkağa Novotatarovka deyler, çünki anda sakinlerniñ yarısından çoqu qırımtatarlardır. Ve bu, Ukraina qıtasındaki eñ büyük qırımtatarlarnıñ yerleşme yeridir.
Bugünde Novoalekseyevkada tahminen yedi biñ qırımtatar yaşay. Olardan bazıları sürgün etilgen soñ Orta Asiya memleketlerinden keri qaytıp, 70-nci yıllarda mında yerleşti. Qalğanları 2014 senesi Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilgen soñ köçti. Qasabada atta qırımtatar mektebi bar. Bu Ukraina qıtasında yekâne qırımtatar mektebi. Ortodoks kilsesiniñ qarşı tarafında bir cami de quruldı.
«Qırımnıñ işğalinden soñ pek çoq insan mında köçti. Telâş peyda oldı. Pek çoq insan kele ve kete edi. Vokzal top-tolu edi. Adamlarnıñ qalacaq yerleri yoq edi. Yatmaq içün yerler yoq edi. Mında bir odaçığımız bar. Cami yanında. Qıntavlıdır. Çoq adam kelip, anda toqtatay edi», – aytıp bere imam Üsein Tohlu.
İmam dey ki, işgalciler tarafından basqılar olğanı sebebinden qırımtatarlar alâ daa yarımadanı terk etmege devam ete. Amma Ukraina qıtasına kelgen soñ bile çoqusı tamamınen telükesizlikni is etmey ve şunıñ içün intervyülerden red ete.
Halqımız ultimatumlar qabul etmegeni içün. Yani, vaziyetni qabul etmeyik. Rusiye ile olmaq istemeyikÜsein Tohlu
«Bugünge qadar halqımız ğurbetlikte yaşay. Qırım bizge yetmegeni içün degil, halqımız ultimatumlarnı qabul etmegeni içün. Yani, vaziyetni qabul etmeyik. Rusiye ile olmaq istemeyik», – dey Üsein Tohlu.
2014 senesinece Alme Emirsale Bağçasarayda qırımtatar balalarına ukrain tilini ögrete edi.
«Rusiyeden kelgen kitaplarnı açasıñ: «Moskva – vatanımıznıñ paytahtı» dep yazılğan. 4-nci sınıf talebelerinen çalışıp bitirerim dedim. Soñra 4-5-6 yıl keçer, Ukraina Qırımnı er alda qaytarır, ve men: «Yañlıştım. Kyiv, budır memleketimizniñ paytahtı. Ukraina bizim devletimiz. Men sizge aytqanlarım yañlıştır», derim, dep tüşündim. Maña bu kelişmey. Men böyle yapıp olamayım», – ayta Alme Emirsale.
Alme fotosüretlernen bir deste albom ketire. Olarnıñ episi onıñ keçmişi, Qırımdaki yaşayışı ile bağlı. İşğal etilgen yarımadağa qadın endi 7 yıl barmadı.
«Rahmetli babam dey edi: Bu, zıncırdan qurtulğan köpek. Qurtulğan soñ ne istegenini özü bilmey. Böyle babam Qırımnı işğal etken Rusiye aqqında dey edi», – devam ete Alme.
Qırımnıñ işğalinden soñ, yarımadağa yaqın olğanı içün Herson bölgesi qırımtatarlar içün bir aqtarma yerine çevirildi. Adamlarnıñ çoqusı uzaqqa ketmek istemey, tezden evlerine qaytacaqlarına ümüt eteler.
Abmecit Suleymanov – Qırımtatar Milliy Meclisniñ azası. Bu tekşilât Rusiyede yasaq etilgen ve ekstremistik kibi ilân etilgen. Abmecit Qırımdan köçip ketmege mecbur olğanlarğa yardım ete.
Qırımnıñ keri qaytacağını bilem. Amma bunıñ ne zaman olacağını bilmeyimAbmecit Suleymanov
«Rusiye tarafı Qırım sakinlerini yılda bir kere tek çıqarıp yibere. Bu Qırımnıñ rusiye akimiyetiniñ qararıdır. Qırım sakini Ukraina qıtasına tek bir kere ketip ola. İstisna, qıtağa yaqın tuvğanlarına ve da tedaviylevge ketmesi ola bile. Diger allarda yalıñız bir kere. Bu, peyda olıp çıqqan pek çoq meseleniñ sebebidir. Çünki pek çoq adam mında ilâc satın almak içün kele», – aytıp bere Abmecit.
İşğalden soñ, Abmecitniñ ailesiniñ bir qısmı Qırımda qaldı, diger qısmı Kyivge ketti. Şunıñ içün mında Hersonda bir özü yaşay. İşğalden soñ bir çoq qırımtatar ailesi bölündi.
«Qırımnıñ keri qaytacağını bilem. Elbette ki, bunıñ ne zaman olacağını bilmeyim. Çoq şey halqara teşkilâtlarğa bağlı. Misal olaraq, Amerika, Almaniya, İngiltere, Frenkistan Rusiniñ dağıta bilir edi. Eñ qolayı, halqara para ödevlerniñ qarşını almaqtır. Rus oligarhlarnıñ parası ve mülkü esasen memleket tışındadır. Mülküni tutıp almaq. Sanktsilar altında olğanlarnıñ Balaları ve qorantalarına memlket tışına çıqmaqnı yasaq etmek. Olar Putinni tepsi üstünde kendileri ketirir edi. Amma epimiz yahşı añlaymız ki, anda tek Putin degil. Bu kompaniya. Amma halqara ortaqlar bunı yapmağa istemeyler. Bunı yapsalar, yarın Rusiye bir çoq qısımğa dağılacağını pek yahşı bileler.Qaçaqlar peyda olacaq. Ve bunıñ fiyatı pek yüksek olacaq», – dep saya Abmecit Suleymanov.
İşğal etilgen Qırımda Abmecitke qarşı ekstremizm ve casuslıq maddelerine binaen cinayet davası açılğan. O 20 yıl apis cezasına mahküm etile bile, bu sebepten yaqın vaqıtta Qırımğa barıp olamaycaq.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İşğal etilgen Qırımda aliy tasil sistemasını deñiştirip, mütehassıslarnı iş adamlarınıñ sımarışlarına köre azırlaycaq olalar, – dep haber ete Krıminform.
Bu aqqında Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetiniñ iqtisadiyat fakultetiniñ dekanı Svetlana Tsöhla dekabr 11-de Aqmescitte olıp keçken «Küçük ve büyük biznes – Qırım iqtisadiyat inkişafınıñ temeli» ilmiy-ameliy konferentsiyasında bildirdi.
«Bizler aliy tasil saasında büyük farqlar körip, yañılıqlarğa alışamız», – dep qayd etti dekan.
Onıñ bildirgenine köre, evelden mezunlar universal olsa, şimdi tasil programmaları unikal olmalarına yönelgen.
«İleride belli bir yerde ve belli bir zenaat vazifelerini eda etip olacaq mütehassıslarnı azırlamağa isteymiz», – dedi Tsöhla.
Onıñ aytqanına köre, tasil programmaları iş adamlarınen añlaşıp tasdıqlanacaq. İş adamları belli bir mütehassısnıñ yapa bilecek işinen bağlı isteklerini bildirecekler.


text:
Ukrainanıñ Rusiyeniñ Qırım işğalinden körgen zararı 1 trillion 80 milliard grivnanı teşkil etti. Bunı Adalet naziri Pavlo Petrenko Kiyevdeki matbuat konferentsiyasında bildirdi.
«Şimdi Qırımnen bağlı zararlarnıñ ilk raqamı şekillendirildi. Bu trillion grivnadan ziyadedir. Bu 1 trillion 80 milliard grivnadır, ve bizler yahşı añlaymız ki, Ukraina şarqınıñ zararlarını saymaq kerekmiz», – dedi o.
Adalet naziri aqımdaki seneniñ soñuna qadar Rusiye Federatsiyasına qarşı BMT Halqara mahkemesine dava azırlaycağını bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, dava Rusiye Federatsiyasınıñ bir sıra konventsiya bozğanınen bağlı olacaq.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
NATO Parlament Assambleyasınıñ (PA) reisi Paolo Alli, Rusiye ğarbiy cemiyetni Qırım istilâsınen ve Donbasstaki arbiy areketlerinen sınağanını tüşüne. Bunı o Kyivde iyünniñ 3-nde brifing devamında beyan etti, dep haber ete UNİAN.
«Rusiye Qırımnıñ qanusız islâsınen ve Donbassta öz közlerimnen körgenim arbiy areketlerinen ğarbiy cemiyetni sınamağa ve deñemege devam ete», – dedi Alli.
Onıñ sözlerine köre, NATO PA-sı ukrain yaramadasınıñ işğalini takbih etemge ve Ukrainanıñ topraq bütünligini ve toqunulmazlığını qorumağa devam etmege niyetli.
NATO temsilcisi dedi ki, soñki zamanları Assambleyada «Avropa-Atlantik integratsiyası yolunda Ukraina büyük irişmeler qazanğanı» qayd etile.
Bundan evel Ukraina Yuqarı Rada reisi Andriy Parubiy, Rusiye, Qırımnı işğal etip, bütün Qara deñiz havzasını telüke bölgesine çevirgenini ve bütün düñyanıñ havfsızlığına telükeli olğanını ayttı.
İyülniñ 3-5 künlerinde Kyivde Rose-Roth teşşebüsi çerçivesinde NATO Parlament Assambleyasınıñ 95-ci Seminarı ötkerile. Bu sene seminar oturışlarından biri Ukrainada ve Qara deñiz regionında telükesizlik ve istiqrar mevzusına bağışlanılacaq.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımda qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler ep keçirilmekte. Sentâbr 10 künü Boğurça qasabasında ağa-qardaş Nariman ve Ekrem Ametovlarnıñ evlerinde tintüvler keçirildi.
«İşbu şahıslar tintüv ile saba saat 5-te keldi, şeadetnamelerni köstermediler,buyruqnı kösterdiler, amma onı fotoğa çekmege bermediler. Tintüv vaqtında tanışlarğa ya da adliyecige telefon açmağa bermey ediler», – dep añlattı Qırım.Aqiqat saytına Narimannıñ babası İdris Ametov.
Tintüv neticesinde cep telefonnı, eki bilgisayarnı, em de sanki yasaq etilgen edebiyatnı – «Musulmannıñ qalesi» ve «İslâm boyunca tedaviylev» kitaplarnı tutıp aldılar.
Yaşlarnı Aqmescitke sorğuğa alıp kettiler, mında olarnı iş kününiñ soñuna qadar tuttılar, soñra senetni alıp, yiberdiler.
«Olarğa iç bir zarar ketirmegenleri aqqında senetni aldılar, bilgisayarlarnı öyle de qaytarmadılar, saat 18-ge yaqın yiberdiler», – dep añlattı İdris Ametov.
Belli olğanı kibi, Qırımda soñki aftaları qırımtatarlarnıñ evlerinde ve diniy oquv yurtlarında tintüvler sıq rastkelgen bir al oldı. İşğal etilgen Qırımnıñ akimiyeti musulmanlarnıñ evlerinde ve medreselerde tintüvlerniñ keçirilüvi uquqniñ bozuluvı olaraq tanıdı.
Yaqında qırım akimiyeti Qırım musulmanları diniy idaresiniñ yolbaşçılığı ile körüşti. Mında Müftiyat müminlerniñ aqlarınıñ bozuluvı aqqında öz memnüniyetsizligini bildirdi.


text:
Dünyada qayd etilgen COVID-19 koronavirus hastalarınıñ sayısı bir buçuq milliondan çoq oldı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Hastalarnıñ sayısına köre ABD lider ola – aman-aman 430 biñ kişi. Soñki künde Amerika Birleşken Devletlerinde aman-aman 27 biñ insan koronavirus yuqunçına oğradı, 1800-den çoq kişi vefat etti. Qırğınlıq başlağanından berli aman-aman 14 biñ 700 hasta can berdi.
COVID-19 hastalarınıñ sayısına köre ekinci yerde İspaniya buluna. Anda virus 148 biñden çoq sakinde qayd etildi, aman-aman 15 biñ kişi vefat etti.
Üçünci yerde İtaliya buluna. Memlekette hastalanğanlarnıñ sayısı tahminen 140 biñ insan oldı. 17 buçuq biñ kişi vefat etti. İtaliyada COVID-19 hastalığından ölüm sayısı dünyada eñ yüksek ola.
Ğarbiy ekspertlerniñ tahminlerine köre, Pekin, yañı çeşit koronavirusı tarqalıp başlağan Qıtayda qayd etilgen COVID-19 hastalarınıñ kerçek sayısını ve vefat etkenlerniñ sayısını gizley.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırım platforması sammitında qatnaşaçaq illär sanı 37 gä citte
Bu xaqta Ukraina tışqı êşlär ministrı Dmitro Kuleba belderde
Ukraina tışqı êşlär ministrı Dmitro Kuleba Qırım platforması sammitında qatnaşaçaq illär sanınıñ 37 gä citüen belderde.
Ul tvitter akkauntında tağın 3 Awrupa ileneñ älege çarada qatnaşuın raslawı turında yazdı.
”Platformağa xalıqara yaqlaw köçäyä bara, tağın da kübräk qatnaşu kötäbez” dide Kuleba.
Rusiya tarafınnan annekśiyälängän Qırımnı xalıqara kön tärtibenä kiterü öçen 23 nçe avgustta Ukraina başqalası Kiyevtä Qırım platforması sammitı uzaçaq.
Bäyläneşle xäbärlär
Ägäydä köymäneñ batuı näticäsendä balalar ülgän
Ägäy diñgezendä Sakız utrawı kiñlegendä tärtipsez migrantlar utırğan köymäneñ batuı näticäsendä 4 balanıñ ğomere özelgän


text:
Avropa Birliginiñ Şurası sentâbrniñ 10-nda Ukrainanıñ topraq bütünligi, suvereniteti ve mustaqilligine zarar ketirgen şahıs ve teşkilâtlarğa qarşı şahsiy sanktsiyalarnı yarım yılğa uzatmağa qarar aldı, dep yaza Azatlıq Radiosı.
«Sıñırlağan tedbirler em ziyaretlerni sıñırlay, em aktivlerni buzlata ve, eskisi kibi, 175 insan ve 44 teşkilâtqa qarşı qullanılacaq», – dep aytıla AB Şurasınıñ haberinde.
Vesiqada aytılğanına köre, sanktsiyalar 2021 senesi martnıñ 15-ne qadar devam etecek. Sentâbrniñ 11-nde qararlar AB Resmiy mecmuasında derc etilmeli.
Azatlıq Radiosınıñ mühbiri bildirgenine köre, tezden bu sanktsiyalar cedveline Keriç köprüniñ qurulmasınen bağlı 15 insan ve teşkilât ilâve etilecek.
Bundan evel berilgen malümatqa köre, Qıbrız Keriç köprüniñ qurucılığı sebebinden kirsetilgen Avropa Birligi sanktsiyalarını blok ete. Avropa Birligi, 2018 senesi iyül ayında bu köpürniñ qurucılığında iştirak etken şirketlerge qarşı sanktsiyalarnı kirsetti.
İyünniñ 18-nde Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba bildirdi ki, Avropa Birligi Şurası Qırım işğali sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı bir yılğa uzattı.
Sanktsiyalar 2014 senesi Rusiyeniñ Ukrainağa ait yarımada işğaline cevap olaraq kirsetildi. O vaqıttan berli olarnı bir qaç kere uzatıp kenişlettiler.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti koronavirus telükesi sebebinden evelce kirsetilgen sıñırlav tedbirlerinden soñ, mayısnıñ 1-inde bazı sanayı saalarınıñ işlerini başlamaq qararına keldi.
Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov, hususan, hızmet saasınıñ işi başlaycağı közde tutulğanını bildirdi.
"Hızmet saasında çalışmaqnı razı olmağa añlaştıq. Yaqın vaqıtta kurort saası, sanatoriyler, kinoteatrler ve müzeyler çalışmaycaq. Berberhaneler ve dülberlik salonları ise açılacaq", - dedi Aksönov.
Rusiye nezaretindeki Qırım ükümetiniñ başı Yuriy Gotsanük, quru temizleyicilerniñ, kompyuter, maişet tehnikası ve ayaqqap tamirhaneleriniñ, kadastr, mimarcılıq ve müendislik ve tehkika leyhalaştıruvı faaliyetinen oğraşqan teşkilâtlarnıñ mayısnıñ 1-inde açılacağını ayttı. Bundan ğayrı, mayısnıñ 1-inden itibaren avtomobil yedek qısımlarını, qurulış malzemelerini, santehnika ve isitüv donatmasını satqan müessiseler ve iş adamları işini baylay bilecekler.
Qırımlılar bu beyanatlarnı türlüce tefsir ete.
Yahşı, klass! Amma nasıl manaçıq tapıp endi olarğa barıp yetmek mümkün
Men de añlamayım - adamlarğa evden çıqqanları içün cöreme belgilense, bir şeylerni açmaq ne kerek?
...yalıñız Qırım açıq ve böyle kontakt virusı vaqtında "normal" ayat tarzını başlay. Eminim, bu doğru qarar degil. Soñra hastalarnı qayda qoymağa bilmeycekler. Meraqlı, ocaqnı nasıl qıdırmaq? Ve dülberlik salonlarında müşterilerni kim açıqlap berecek. Olmaycaq şey
Akimiyet tarafından yapılğan seçimli qarar çoqusına şübeli köründi.
Tüp urba qaydan almalı? Bu esas kereklik malı degilmi aceba?
Ne içün ayaqqap ve urba tükânlarınıñ çalışmasına yasaq bar, amma olar bergilerden iç olmadım yarım yılğa boşatılmadı, sadece 10 künge?! Alınğan baar malı satılmay, demek yaz malını almağa para yoq. Bergilerni neden ve ne içün töleyik? Biz ne, Konstantinov kibi millionerlermizmi? İçşiler ne aqçağa yaşasın?
Urba ve ayaqqap satqan iş adamlarınıñ qalğan iş adamlarından ne farqı bar? Bizge aşamaq kerekmeymi? Ya da esaplarımızda millionlarnen paramız bar? Kimge YAŞAMAQ mümkün, KİMGE İSE YOQ dep bölmege kim aq bergen?
Vesiqa tecimeleri, notariuslar, kseroks ve kantselâriya malları, taşınmaz mallar agentlikleri, sigorta teşkilâtları!!! Açıñız - bular eñ kereklidir!
Kitap bazarını açıñız, bizim de bala-torunlarımız, ana-babalarımız bar, er kes aşamaq istey ve er kesniñ parağa ihtiyacı bar.
Lütfen, istisal etilgen mal bazarlarında ticaretni razı oluñız. Biz tışarıda, taze avada çalışamız. Ne içün dülberlik salonında ustanen müşteri yan-yanaşa olğance, biz evde oturmalımız?! Qaysı tedbirler aqqında aytasıñız?
Ya urba ve ayaqqap? Ya trusik ve büstgalterler, ya çoraplar? FB-de bunı yazmaq - adam menliginiñ aşalamasıdır!!! Amma ne yapmalı?
Bellesem, birev lobbi yapqan. Cumhuriyet memurlarınıñ qadınları saip olğan nasıldır salonlar barmı? anda baqmaq kerek. Çünki bunıñ mantığı asıl yoq.
Siz alâ daa añlamağansıñız, virus pek havflı ve sadece belli zenaat saiplerine yuqa bile :-)
Koronavirusnen bağlı sıñırlavlar sebebinden biznes sağ qalmaq sıñrındadır. Qırım akimiyeti iş adamlarını desteklemek içün nasıldır çareler köre. Hususan, ayrı saalar içün bergi tölevini yımşaqlastırdılar. Tefsirciler bu çareler yeterli degil dep saya.
Devlet şurasınıñ nevbetteki alçaqlığı. Onıñ adı: işsizlilerni ve ceplerini urayıq. İş toqtap qalğan soñ, bergi aqqında asıl nasıl laf köterile bile?
Bergilerniñ bir qısmı? Bu nasıl ya??? Biz evde oturamız... Çalışmağa yaşaqlandı. Esaplarımızğa kelgen para yoq...
Neticede teşkilâtlarnıñ ve iş adamlarnıñ çoqusı faaliyetleriniñ toqtatmasını saylar.
Tizden köterildik.
Ve bu daa ikâyeniñ soñu degil...
* * *
Mında yazılğan bütün şey açıq menbalardan alındı