text:
Ukraina baş naziriniñ muavini, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziri Oleksiy Reznikov ve Ukrainada Türkiye elçisi Yağmur Ahmet Güldere Rusiye işğali sebebinden yarımadanı terk etmege mecbur olğan qırımtatarlar içün ev qurucılığı leyhasını muzakere ettiler. Bunı Ukraina Reintegratsiya nazirliginiñ matbuat hızmeti haber etti.
«Söz, mecbur köçken sayılğan qırımtatarlar içün 1000 daireniñ quruluvı aqqında kete. Leyha eki basamaqtan ibaret: birincisi çerçivesinde – Herson, Mıkolayiv ve Kyiv vilâyetlerinde 500 daire qurulacaq; ekinci çerçivesinde – daa 500 daire, amma olarnıñ yeri daa belli degil», – dep yazıla bildirmede.
Ukraina baş naziri Denıs Şmığal ve Türkiye prezidentiniñ yardımcısı Fuat Oktay körüşip, qırımtatarlar içün ev quruv meselesini muzakere ettiler. Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, Ukraina baş naziri Türkiyege kerçekleştirgen iş ziyareti vaqtında Rusiye işğali sebebinden yarımadanı terk etmege mecbur olğan qırımtatarlar içün ev qurucılığı saasında Türkiye ile işbirligi başlağanını qayd etti.
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynen 500 qırımtatar qorantası içün ev qurucılığı aqqında añlaştı, dep bildirgen edi. Daa soñra Türkiye eyyeti Herson ve Geniçeskte topraq baqıp sayladı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


c: text/html

text:
"Krımavtodor" müessisesi Ay Petri yaylasına Bağçasaray rayonı tarafından ketken yolnıñ ve istinat divarınıñ yer yılışmasınen bozulğan videosını derc etti.
Müessisede, anda yol areketi yasaqlanğanına baqmadan, yerli sakinler bozuq yoldan yürgenlerini haber ete.
"Dağlarda qar irigeni sebebinden bu yol qısmında topraq yılışması daa ziyade ola bile. Ay Petrige barıp yetmek istegenler, beton manialarğa ve yasaq işaretleine baqmadan, bu yoldan köterileler. Bu yol qısmında sıq areket olsa, eşilüv ola bile", - qayd ete "Krımavtodor".
Yol hızmetçileri, Ay Petrige telükesiz köterilüv tek Yalta tarafından olğanını hatırlata.
Rusiye FVN-niñ qırım idaresinde daa evel bildirdiler ki, yasaq işaretleine baqmadan, aydavcılar, Bağçasaray tarafından tamirge qapatılğan yoldan Ay Petri yaylasına köterile.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cumaaqşamı künü, dekabrniñ 6-nda, Ukrainada Silâlı quvetler künü qayd etile.
Bu aqta Ukraina prezidenti Petro Poroşenko içtimaiy ağlardaki saifelerinde bildirdi.
«Ukrainağa sadaqat kösterip hızmet etken, Rusiye istilâcısına qarşılıq köstergen, devletimizniñ er bir vatandaşına, bütün ukrain halqına ğurur bergen er bir asker ögünde baş egem», – dep yazdı Poroşenko.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina askerleri sayesinde «yüzlernen Ukraina şeeri ve on biñlernen köy ve qasabalar barışıq içinde yaşaylar».
«Yalıñız ukrain degil – bütün Avropa medeniyetiniñ qalqanını sıqı tutasıñız», – dep qoştı Ukraina devletiniñ yolbaşçısı.
Ukraina Silâlı quvetleri künü – Ukraina Silâlı quvetlerine bağışlanğan bayram künüdir. 1993 senesi Yuqarı Radanıñ qararınen belgilendi, raatlıq künü degil.
Er yıl dekabrniñ 6-nda qayd etile – 1991 senesi «Silâlı quvetler aqqında» Ukraina qanunı qabul etilgen edi.


text:
Herson vilâyetiniñ Çaplınka qasabasında ilhaq etilgen Qırımğa eñ yaın Memuriy hızmetler merkezini açtılar. Bunı Herson vilâyeti memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
"Memuriy hızmetler merkezinde malümatname, pasport ya da izinni Çaplınka ealisi, vaqtınca işğal etilgen Qırım sakinleri ve vaqtınca işğal etilgen topraqlardan köçip kelgen adamlar ala bile", - denile beyanatta.
Memuriy hızmetler merkezinde 150 türlü hızmetni teklif eteler. Merkezde, saatta 25 adamğa yardım ete bilecek 6 administrator çalışacaq, dep bildire Herson vilâyetiniñ akimiyeti.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, Merkezniñ odalarını tamamınen tamirlediler, anda saqatlar içün donatma ve bala köşesi bar.


text:
Fevralnıñ 16-nda Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Kanada TİN başı Mark Garno ile telefonnen laf etkende, bu memleketniñ temsilcilerini 2021 senesi yazda keçirilecek “Qırım platforması”nıñ tesis sammitinde iştirak etmege davet etti.
“Dmıtro Kuleba subetdeşini yarımadanıñ işğalden azat etilüvi boyunca “Qırım platforması”nıñ prioritetleri aqqında haberdar etti ve Kanadanı bu sene keçirilecek tesis sammitinde iştirak etmege davet etti. Mark Garno ise, Kanada Ukrainanıñ suverenitetini ve topraq bütünligini taypınmadan desteklemege devam etkenine inandırdı”, – dep yazıla Ukraina TİN matbuat hızmetiniñ bildirmesinde.
Ukraina baş naziriniñ muavini, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziri Oleksiy Reznikov Poloniya Cumhuriyeti Prezidentiniñ yazıhanesiniñ Devlet kâtibi Kşiştof Şçerskiy ile “Qırım platforması”nı muzakere etti.
Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba ABD-niñ yañı devlet kâtibi ile "Qırım platforması"nı ve yarımadanıñ işğalden azat etilüvini muzakere etti.
Frenkistannıñ Ukraina elçisi Etienne de Poncins onıñ memleketi «Qırım platformasına» qoşuluv imkânını incelemekte, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 21-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Qırımtatar halqınıñ yetekçisi, Ukraina millet vekili Mustafa Cemilevniñ fikirine köre, şimdiki şaraitte Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda yarımadanıñ çoqusı sakinleri içün qırımtatar bayrağı qarşılıq ve namus timsali olğan. Böyle fikirni o Qırım.Aqiqatqa iyünniñ 26-nda seslendirdi.
«Atta ruslar şimdi bir ümüt ancaq qırımtatarlarnen bağlı olğanını deyler. Aynı zamanda bu – Qırımnnıñ işğalden azat etilmesini ve öz milliy ve territorial muhtariyetiniñ ğayırdan tiklenilmesini talap etecek bir halq aqqında hatırlata», – dedi Cemilev.
Qırımtatarları iyünniñ 26-nda Milliy bayraq Kününi qayd ete. Böyle bir kün olaraq, 1991 senesi iyünniñ 26-27 künlerinde Aqmescitte ötkerilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultaynıñ birinci künü seçilgen edi.
Qırımtatar bayrağı – altın tamğalı kök bayraqtır.
Kyivde iyünniñ 26-da Qırımtatar bayraq künü munasebetinen bir sıra tedbir keçirilmesi planlaştırıla. Mustaqillik meydanında avtoyürüş ve miting keçirilecek.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko iyünniñ 26-da qırımtatar halqınıñ Milliy bayraq kününi tebrikledi ve «qırımtatar ve Ukraina bayraqları serbest Qırımda dalğalanacağından» emin olğanını bildirdi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qarasuvbazarda çoq saat sürgen tintüvden soñ Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım boyunca idaresine alıp ketilgen Resul Velilâyevni endi üç saattan ziyade sorğulaylar.
Bunı aprel 26-da Facebookta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi.
Çubarov: «Saat 20.30-taki vaziyetke köre, Rusiye işğalcileri Resul Velilâyevni sorğulamağa devam ete. Advokatnıñ oña irişe bilgeni teselli bere…», – dep yazdı.
Aprel 26 sabasında Qarasuvbazarda «Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketinniñ tükânlarında Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından tintüvler yapılğanı belli oldı.
Çubarov Rusiye telükesizlik hadirmleriniñ qırımtatar iş adamları, hayriyeciler ve qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileri Ali Bariyev, Asan Bariyev, Remzi Velilâyev, Resül Velilâyev, Ekrem Velilâyev, Zera Velilâyeva ve olardan ayrı yaşağan yetişken balalarınıñ evlerine tintüvler ile kelgenini bildirdi.
Çubarovnıñ malümatına köre, Rusiye telükesizlik hadimleri Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım boyunca idaresine Resul Velilâyev ve Ali Bariyevni alıp kettiler. Aynı zamanda daa evel yaqalanğan Rustem Velilâyev (Resul Velilâyevniñ oğlu) ve Zera Velilâyeva (Resulniñ qız qardaaşı) azat etildiler.
«RİA Krım»nıñ bildirgenine köre, Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım boyunca idaresinde, «al-azırda adresleri boyunca tintüvler yapılğan iş adamları ya da şirketlerge qarşı idare tarafından alıp barılğan işler yoq», dediler. Rusiyedeki «Kommersant» neşiriniñ malümatına köre, tintüvni FSB hadimleri, OMON uruşmacılarnıñ yardımı ile keçirdiler.
«Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketi iri bir iş adamı ve hayriyeci Resül Velilâyevge aitler.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.


text:
`AQŞta qorılıq` Näticälär
Xäbärlär [308]
- Bötendön’ya bankınnan Somaliğa kredit yärdäme
- Wäkillär palatası qoral qanunın qabul itte
- Qoral qanunın AQŞ senatı rasladı
- Kanadada êsse hawa, İtaliyada qorılıq
- 5 yäş'tän keçkenälärgä - koronavirus vakśinası
- Könbatış Awrupa illärendä êsse hawa torışı küzätelä
- AQŞta çirkäwgä höcüm
- Uqıtuçılar êşkä qoral belän kilä ala
- AQŞta xätär hawa torışı
- AQŞta qoral reforması
- AQŞ qoral reformasın başladımı?
- Aleks Bermudlarğa taba kitte
- AQŞta qorallı höcüm
- Afrika öçen açlıq kisätüe
- Somalida qorılıq azıq-tölek qıtlığına êtärä
- AQŞta başlanğıç mäktäptä bulğan höcümdä 21 keşe ülde
- AQŞta kötelmägän tabiğıy afätlär
- AQŞta çirkäwgä höcüm buldı
- Duş alu waqıtı 4 minuttan artmasın
- AQŞta törek hönärçelek ürnäkläre täq’dir itelde
- Keniyada qorlıq häm açlıq xökem sörä
- AQŞta meteor taşı
- AQŞta avtomobil şovı
- AQŞta dawıl faciğası
- AQŞta yanğın
- AQŞta qunaqxanäne cimerü
- AQŞta başlanğıç mäktäptä qurqınıç waqıyğa
- AQŞta poliśiyä zolımınıñ tağın ber ürnäge
- AQŞta Kongress binası basıldı
- Texasta öyermä afäte
- AQŞta ğarasat êzläre
- AQŞta “Rozalar paradı”
- AQŞta törek iminlek mödire
- AQŞta zur krizis
- AQŞta feyerverk deposı yanğan
- Ärdoğan AQŞta
- Qor’än-i Kärim qulyazmaları AQŞta
- Amerika Quşma Ştatlarınıñ 45nçe İlbaşı Donal’d Tramp bulğan
- San Franśiskoda Trampka protestlar
- AQŞlılar Martin Lüter Kingne iskä alu öçen yöregän


text:
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev “Diplomatiyadaki yararlıqları içün” çeh medal ile mukâfatlanğan. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ haber etkeni kibi, mukâfatnı Cemilevge fevralnıñ 25-nde Kyivde Çehiyanıñ Ukrainadaki elçisi Radek Matula bergen.
“Diplomatiyada yararlıq içün” medal Çehiyanıñ Tış işler nazirligi çeh diplomatiyanıñ inkişafına “isse” içün çeh ve çetel erbaplarğa bere.
“Bu, lâyıq şekilde alğan mukâfatlarıñızdan biri olğanını añlayım. Avropanıñ merkezinden halqıñıznıñ adından apqan er şeyiñizge ürmet ve sayğı kösterip bu medalni beremiz”, – dedi elçi mukâfatlav merasiminde.
Öz nevbetinde Mustafa Cemilev elçige minnetdarlıq bildirdi ve şunı qayd etti: “Bu mukâfat büyük destektir ve dünya Qırım işğal etilgenini unutmağanını ve toprağımız ertemi, keçmi azat etilecegini bir daa köstere. Yedi mahkümiyetinmniñ arasında eki danesi Çehoslovakiyanıñ işğaline qarşı çıqanım içün olğanınadan ğurur duyam”.
Mustafa Cemilev Çehiya elçisine qırımtatar çolmekçisi Rustem Skibin yapqan tepsini bağışladı.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Rusiye quvetçileri, aprelniñ 15-inde Yañı Şüli köyünde keçirgen tintüvden soñ, imam Rüstem Abilevni Rusiye FSB-siniñ bölügine ketirdi. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Qırım imayecisi Rüstem Kâmilev aytıp berdi.
“Rüstem Abilevni tutıp aldılar ve FSB-niñ Aqyar bölügine alıp kettiler. Şimdi onen ne olğanı belli degil. Tuvğanları tefsir bermekten vazgeçti ve meseleni özleri çezeceklerini ayttı. Tintüv sanki ya terrorcılıq, ya da ekstremizge çağıruvları içün keçirilgen, dep tahmin etile. Bu türlü maddeler, amma men doğrusını aytıp olamayım. Simdilik bu malümatnıñ bütüni”, - aytıp berdi Kâmilev.
Rusiye quvetçilerniñ bunıñnen bağlı resmiy bir izaat şimdilik yoq.
Aqyarnıñ Balıqlava rayonınıñ Yañı Şüli (Şturmovoye) köyünde Aqyar soq., 48 adresi boyunca aprelniñ 15-nde cami imamı Rustem Abilevniñ evinde tintüv keçirilgen edi. Tahqiqat tedbirleri başta Abilevniñ imamlıq yapqan camide keçirildi, soñra quvetçiler Rustem Abilevniñ evine keldi.
“Qırım birdemligi” teşkilâtınıñ malümatına köe, Rüstem Abiyev tişci ekim olıp çalışa, öz klinikasında hastalarnıqabul ete. 2006 senesi Qırım devlet tibbiy institutını “stomatologiya” bölügini bitirgen.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.


text:
Keriçte Komsomol parkında tiklep qoyulğan Keriç köprüniñ miniatür kopiyası çatladı. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, çatmalarğa baqmadan instalâtsiyanı qapatmağanlar – yolcular andan alâ daa keçip olalar.
İlk çatmalar küzniñ başında peyda olğan. Keriçniñ Rusiye memuriyetiniñ başı Sergey Borozdin, tamir işelerni obyektni qurğan "Stroygarant" sıñırlanğan mesüliyetli şirket (SMŞ) yapa, dep bildirgen edi.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ haber etkenine köre, al-azırda köpürniñ kopiyası altında sıva işlerniñ izleri bar, amma inşa üstünde alâ daa aralar ve çatmalar körüne eken.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar AB daimiy vekiller komitetine Ukraina topraq bütünligini ve suverenitetini bozuv, hususan Keriç köprü qurucılığı ile bağlı şahıs ve teşkilâtlar cedvelini kenişletmek qararını qabul etkeni içün teşekkürler bildirdi.
AB elçileri Keriç köprüniñ qurucılığı içün eki şahıs ve dört şirketke qarşı sanktsiyalarnı tasdıqladı.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qıbrız Keriç köprü qurucılığı sebebinden kirsetilgen Avropa Birligi sanktsiyalarını blok ete. AB, bu köpürni qurğan şirketlerge qarşı sanktsiyalarnı 2018 senesi iyül ayında kirsetti.
İyünniñ 18-nde Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba bildirgenine köre, Avropa Birligi Şurası Qırım işğali sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı bir yılğa uzattı.
Sanktsiyalar 2014 senesi Rusiyeniñ yarımada işğaline cevap olaraq kirsetildi. O vaqıttan berli bir qaç kere uzatılıp kenişletilgen edi.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşina qısmı 2018 senesi mayıs ayında yengil maşinalar içün açılğan edi, daa soñra yük maşinalarınıñ areketi başlatıldı. Köpürniñ demiryol qısmı daa azır degil.
2019 senesi dekabr ayında Rusiye prezidenti Vladimir Putin köpürniñ tren areketini başlattı.
Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kremlniñ halqara uquqqa emiyet bermegeniniñ daa bir delili ola, dep bildirgen edi.


text:
Aqmescitte küçlü sağanaq ve burçaq yağacaq, dep haber ete Qırımnıñ gidromettsentri.
Sinoptiklerniñ malümatına köre, yaqın eki-üç saatta ve iyünniñ 25-niñ soñuna qadar Aqmescitte küçlü sağanaq, burçaq, boranlı yağmur yağması, saniyede 20-25 metr süratınen yel esmesi beklenile.
Şu sebepten furtuna havfı ilân etildi.
Daa evel haber etilgeni kibi, salı künü, iyünniñ 25-nde, bütün Qırımda ava bozulacaq.
Tünevin Yaltada bir qaç soqaq ve yerastı keçitni suv bastı, Aqmescitte ise elektrik naqil hatları bozulğanı içün şeerniñ bir qısmı ışıqsız qaldı.
Qırımda iyünniñ 26-ndan 29-na qadar yanğın telükesi yüksek olğanından ateş yaqmağa yasaq etildi.


text:
Serbest iqtisadiy zonanıñ (SİZ) iştirakçileri yılnıñ başından itibaren ilhaq etilgen Qırımnıñ bücetini 5,4 milliyard rublege (2,22 mlrd hrn – QA) arttırdılar. Bunı Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Maliye nazirliginiñ matbuat hizmeti, müessiseniñ başlığı İrina Kivikoğa atıfta bulunıp, bildirdi.
Kiviko: «2018 senesiniñ 7 ayı içinde SİZ iştirakçilerinden birleştirilgen bücetke 5,4 mldr ruble kelip tüşti», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, ağustos 1-ge qadar SİZ iştirakçileriniñ umumiy cedveline 1 341 añlaşma kirsetildi, olarnıñ 40-ı hususiy ve 1 301-i uquqiy şahıslar ile yapıldı. Aynı zamanda 30 uquqiy ve 2 hususiy şahıslar ile añlaşmalar lâğu etildi.
2014 senesiniñ küzünden başlap quvette olğan SİZniñ nizamnamesine binaen, Qırımda umumdevlet bergileri ve alınmları alınmay, bu yerde qayd etilgen hususiy ve uquqiy şahıslar ise ğayrı-rezident sayılalar. Zonanıñ quvette qaluv müddeti – 10 yıl. Bazı siyasetçiler, Ukraina tarafından de-facto kontrol etilmegen terriroriyada qanunnıñ maqsatqa uyğun olğanına dair şübhelerini defalarca ifade ettiler.


text:
Ukraina Yuqarı Radası mayıs 12-de Donetsk ve Lugansk vilâyetindeki işğal etilgen territoriyalarda meskün yerlerniñ adlarını deñiştirüv, bundan da ğayrı, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ meskün yerlerine qırımtatar adlarını qaytaruv boyunca qanunlarnı qabul etti.
Ukraina parlamenti Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda 75 meskün yerniñ ve rayonnıñ adlarını deñiştirdi.
Dekommunizatsiya çerçivesinde Donetsk vilâyetinde 37 meskün yerniñ ve bir rayonnıñ adları deñiştirildi. Lugansk vilâyetinde 36 meskün yerniñ adlarını deñiştirdiler.
Bu qararlarnı Ukraina parlamenti keçken seneden başlap ilân etilgen dekommunizatsiya siyaseti çerçivesinde qabul etti. Mütenasip qararlarda deputat Refat Çubarov bildirgen qırımtatar halqınıñ temsilcileriniñ fikri köz ögüne alınğan.
Azatlıq Radiosınıñ mühbiri bildirgen malümatqa köre, parlament azaları Dneprodzerjinsk şeeriniñ adını deñiştirüv boyunca bir qararğa kelmedi.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescit Mirovoy mahkemesinde aqmescitli imam Rasim Dervişevniñ davası boyunca mütehassıs dinşınaslar sorğuğa çekildi. Advokat Ayder Azamatovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, ekspertler Dervişevniñ areketlerinde «missionerlik faaliyetiniñ» alâmetleri bar olğanını tasdıqlap olamadı.
«Bugün mahkemede mütehassıs dinşınaslar sorğuğa çekildi: bir mütehassıs Qırım federal universitetiniñ felsefe bölüginden ve ekincisi Qırım musulmanları diniy idaresinden davet etildi. QFUdan davet etilgen mütehassıs oca diplomını ve 72 saat devam etken ihtisaslı attestatsiyadan keçkenine dair şeadetnameni berdi. Yani onıñ dinşınaslıqnen alâqasını tasdıqlağan yekâne vesiqa bu. Prokuratura delil olaraq köstergen videoda Rasim Dervişevniñ bütün areketlerinde missionerlik faaliyeti bar, dep cevap berdi. 5 saniyelik videoda ve fotoresimlerde nege baqıp, bozuv alâmetlerini köre degen suallerimizge videoda Rasim Dervişevge oşağa kişi insanlarğa baqa, dep cevap berdi. Olar oña baqa ve ögünde Quran bar, – bu missionerlik faaliyetiniñ alâmeti ola», – dep tarif etti Azamatov.
Advokatnıñ bildirgenine köre, sorğu soñunda ekspertlerden iç birisi missionerlik faaliyetiniñ alâmetlerinen bağlı cevap bermedi.
«Sorğu soñunda birinci ekspert İslâm dininde mütehassıs olmağanını ayttı, aytqanları tek tahminleri ola dedi. Qırım musulmanları diniy idaresini temsil etken ekinci mütehassıs ise olğan video ve fotoresimlerge köre Rasim Dervişevniñ areketlerinde missionerlik faaliyeti barmı-yoqmı añlap olamay, dep ayttı», – dedi Azamatov.
Yanvarniñ 14-nde Qırımnıñ Rusiye prokuraturası imam Dervişevge qarşı memuriy dava açtı. Qararğa binaen, cuma vaazı ve namaz uquq bozuluvı oldı.
Yanvarniñ 29-nda mütehassıs dinşınas ve şaatlar Rasim Dervişevniñ missionerlik faaliyeti aqqında malümatnı tasdıqlamadı.
Fevralniñ 17-nde prokuratura şaatı «ayatı ve sağlığı içün telüke bar dep», Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Mirovoy mahkemesiniñ oturışuvına kelmedi.


text:
Qırımda iyülniñ 15-nde furtuna havfı ilân etildi. Qurtarıcılar qırımlılarnı bazarertesi künü tışarıda az olmasına ve dümen başında yolğa çıqmamasına çağıra.
Kreml kontrolindeki Qırımnıñ Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ saytında haber etilgeni kibi, «balaban tereklerniñ yanında turmamağa ve olarnıñ yanında maşinalarnı qaldırmamağa kerek».
Soqaqta olğanda sağanaqta qalğanlarğa «yerastı keçitlerge tüşmemege, soqaqta reklama levhaları, yol işaretleri, elektrik hatlarından uzaq turmağa, aydavcılarğa ise küçlü yağmurda acele toqtamaqtan vazgeçmege tevsiye etile».
Qırım Gidromettsentri malümatına köre, iyülniñ 15-nde yarıiadada küçlü sağanaq, boranlı yağmur, iri burçaq yağması, saniyede 20-25 metr süratlı yel esmesi beklenile.
Keçken afta Aqmescit ve Kezlevde sağanaqlar yağğan edi. Aqmeçit rayonında qasırğa yeli yerli kemping evçiklerini bozdı. Yağmurlar Keriçteki köyündeki yollarnı yuvıp ketti.


text:
Cazıl elden bolub cılı meniça elli bla ellini üsünde bolgan adamla igi bilelle. Ma bu kün Frigyalılanı ornalgan, caşagan cerleridi deb kırıltıp aylanılgan, içinde düniya bla bir dorbun, tünel, suv cıyılgan huyula, ol zamannı iynanışına köre allında kurman kesilgen, tabınılgan kayala bolgan, adamlanı etgenlerinden tüyül, alay caratılgan öhtemli KALAGA "Kayabaşı" deyedik. Haman elni örgesinde, kün batgan canında, künübüzde da okunulmagan cazuvları bla örge süyelip har bir cannı da körüp, har ne zatnı da bilip turgan "Yazılıkaya’nı tüz katında, ullulugu bla, Cazılkaya bla ölçeşgen, bilim adamlanı ‘Kaya mezarları’ degen ullu kayagada Kuruşhan’nı Kayası devçenek.
KARAÇAYLI BOLMAGAN KARAÇAYLILA
Tekelanı Yaşar Şancı
Cazıl elden bolub cılı meniça elli bla ellini üsünde bolgan adamla igi bilelle. Ma bu kün Frigyalılanı ornalgan, caşagan cerleridi deb kırıltıp aylanılgan, içinde düniya bla bir dorbun, tünel, suv cıyılgan huyula, ol zamannı iynanışına köre allında kurman kesilgen, tabınılgan kayala bolgan, adamlanı etgenlerinden tüyül, alay caratılgan öhtemli KALAGA "Kayabaşı" denilgendi.
Haman elni örgesinde, kün batgan canında, künübüzde da okunalmagan cazuvları bla örge süyelip har bir cannı da körüp, har ne zatnı da bilip turgan "Yazılıkaya’nı tüz katında, ullulugu bla, Cazılkaya bla ölçeşgen, bilim adamlanı ‘Kaya mezarları’ degen ullu kayagada Kuruşhan’nı Kayası devçenek.
Kuruşhan’nı Kayasını; tübünde, üsünde, har bir canında birbirine oşamagan dorbunla, kabırlaga uşagan çuñurla bolup, tübünden örgege deriçi birbirine baylamlı bolgan eçki colga uşagan colçukla bla kayanı em başına çıgarga madar baret. Kayanı başına va örleseñ, tögerekni tamaşa etip, kallay bir seyir alamat barese barısında körürge bolayet. Da bu kayaga Kuruşhannı Kayası dep nek aytılganın da cazayım. Bu ullu kayanı elge karap turgan betinde, kayanı tübünde bolgan dorbunlanı alları huna bla cabılıp, üyge oşatılıp, bu cerdede atı ‘Kuruşhan’ bolgan kart bir katın kesi allına caşayet. Bu kayaga anı amaltın Kuruşhannı Kayası deb aytılayedi.
Bu kart katın kesinden başha kişisi bolmay, elni boluşganı bla bergen sadakaları bla caşayedi. Bu carlı katın, oramga har çıkkanında allına tübegeñe sorup turganı cetmegen kibik, elni tışından bir adam kelgen sagatta anı tarbuvuña sugup, üsüne kadalıp caşından hapar sorayet. Sabiy bolganlıkga üreñenek. Kuruşhannı Mahmutbiy dep bir caşı bolup, bu caşnı anasın da, elin da taşlap ketgenin. Ol carlı katınnı, ol carlı ananı eki sözünden biri Mahmutbiy bolup, allına kelgenden Mahmutbiyni üsünden hapar sorup,anı sagışı bla caşap, Mahmutbiyni kaytırıgından umut üzmey, alay bolsada kesini köp saklatgan kuvançlı közüv cetmey caşavun alay bla tavusup ketdi. Ol kıyınlı ananı termiltip, anı savlugunda kelmegen Mahmutbiy, andan sora da kelmegendi. "Ata curtun taşlagan cer üsünden tas bolur"’ degenleriça tas bolup ketdi. Koy anıda men Mahmutbiyni sabiyime dep da kelgen bolmadı. Elini, cuvugunu teñini, anasını taşlap ketgen Mahmutbiy, bargan cerinde duniyanı em alamat, em aytılgan adamı bolup, başı bla barıp ketgen ese da, tüb bolup kalgan esede kim biledi?
Endi bir sagış etigiz. Burun zamanda da, andan sora da, ma bu künübüzde da, Kuruşhannı cañız caşı Mahmutbiy’ge uşagan, elini, milletini, cuvuk teñini taşlap ketip,alanı sagışın çırt etmey unutup caşagan Karaçaylıla cokmudu?
Meni aytırga izlegenimi ters añlamagız, katıştırgan da etmegiz. Keçim üçün, gırcın üçün, elinden, camagatından uzak cerlede caşagan, alay bolsada, cuvuk teñini,
adetini, adebini, töresini, folklorunu bir kün da bolsun kölünden çıgarmagan, esinden tüşürmegen, madar tabganlay eline kelirge, camagatını körürge küreşgen, milletini adamını kuvançı bla kuvañan, buşuvu bla carsıgan Karaçaylılaga büsürevden başha ne aytırga madar bart?
Alay bolsa da, Kuruşhannı Mahmutbiyine uşagan, elini camagatını enişhe tüyüp, cuvugunu teñini büsürevsüz etip, tilini, adetini, adebini unuturga izlep, milletini kobuz tavuşunu tartuvlarını eşitgen sagatta sanı kımıldamagan, kölünde bir uçkun canmagan, sabiy balıgına ıylıkgança etip milletini üretmegen, elini, camagatını körgüztmegen Karaçaylıla cokmudu?
Allıgızga, artıgızga, tögeregigizge sagış etip bir karasagız, Mahmutbiyleden köp körlüksüz. Bulanı içinde bay bolganla da, koltuk iyesi bolganla da bardıla. Meni da buladan cuvuklarım bardı. Colda coluksak birbiribizni tanımabız. Ala bla ne kuvançta, ne da buşuvda tübeşmegenbiz. Elim dep kelgenleri cok, cuvugum dep bilgenleri cok.
Bulanı bir bölegini anası atası da Karaçaylı, bir bölegini ne atası ne da anası Karaçaylıdı, bir kavumunu va Karaçaylılıgı ullu atasından ne da kart anasından kelet.
Endi baş sözge keldi közüv. Hak kölümle sorama sizge. Ma bulaga, bulaga uşaganlaga "KARAÇAYLI BOLMAGAN KARAÇAYLILA" degenim tüz tüyülmüt ?
Sözlerimi tavusmagandan alga, Karaçaynı Mahmutbiylerine, Karaçaylı bolmagan Karaçaylılaga
Karaçaynı zakiy cırçısı Özdenlanı Albert’ni "Kart Atamı Osiyatı"’ degen cırını savga etip salama. Alanı bu bek maganalı, ariuv cırnı okumazlıkların, okusala da añlamazlıkların, añlasala da san etmezliklerin bileme. Muratım, Mahmutbiylege savga etgençe etip, Karaçaydan da, Karaçaylılıkdan da taşaya tebregenlege ol colda bolganlaga tıygıç salırgadı.
KART ATAMI OSİYATI
Çuvak kökden kölek tigib kiyseñ da,
Culduzladan tüyme etip tikseñ da,
Sen ıylıkma atañ kiygen kiyimge
Kaptalında anı halı tüymege
Sen ıylıkma toprak başlı üylege
Sen ıylıkma atañ ösgen tiyrege
Seni sıyıñ namısıñ da alada,
Caşasañda nakut-nalmaz kalada.
Çiy altından çuruklanı kiyseñ da
Canıñ savdan esgertmeñi körseñ da
Sen ıylıkma atañ kiygen çabırga,
Tav curtuñda erle kazar kabırga.
Başha halknı töben etib küreşseñ
Tukum saylap halknı eki etip üleşseñ,
Ana tilni uçuz etip söleşseñ
Adamlıgıñ cokdu aña ıylık sen.
Bir oñsuznu ayak tübge tebleseñ,
Açhalıd deb,şindiklidi deb sıy berseñ
Colovçuga satıb berseñ ayrannı,
Tavlu tülse,kim eseñ da bil anı.
Çagır içib,Tavluma dep kıçırsañ,
Cutluguñ bıla düniya malga satılsañ
Namıs,adet kete barır senden keñ
Sagış et da bu zatlaga ıylık sen.
Tuvduklarım sizden ahır tilegim
Eki kesek bolgandı meni cüregim
Birge bolsak Karaçayım Malkarım
Kıçırırsız eşitirça kabırım.
Sıylı Allah, barı Karaçay üyürleni sabiylerini, Kuruşhannı Mahmutbiyine uşatmasın. Barıbıznı da Karaçaylı bolmagan Karaçaylıladan etmesin.
Az Biliñen Sözle
öhtem : heybetli, yüce, görkemli
baylam : bağ, ilgi
taşla- : terk etmek, bırakıp gitmek
közüv : sıra, zaman
burun : eski, eskiden
carsuv : üzüntü, sıkıntı, zorluk, endişe
büsürev : minnet, tesekkür
uçhun : kıvılcım
coluk- : rastlamak
tübeş- : karşılaşmak
tavus- : bitirmek
zakiy : yetenekli
savga : hediye, armagan
murat : amaç, ümit
tıygıç : eñel, mani
çuvak : açık berrak hava
kaptal : kalın kumaştan
tiyre : mahalle, köy
nakut-nalmas : mücevher
eskertme : heykel, anıt
çabır : sığır derisinden yapılma çarık
colovçu : yolcu
çagır : şarap, içki
cutluk : açgözlülük, hırs


text:
Amsterdamnıñ istinaf mahkemesi «skit altını davasınıñ» soñki qararını çıqarmadı. Mahkeme saytında derc etilgen muvaqqat qararğa köre, taraflarğa qoşma malümat bermeleri içün eki ay berildi.
«Mahkeme davanı baqmağa devam etecek, soñki qarar 6-9 aydan soñ çıqarıla bile», – dep aytıla haberde.
Qayd etile ki, skit altını Amsterdamdaki Allard Pierson müzeyinde mahkemeniñ soñki qararı çıqarılğanına qadar qalacaq.
500-den ziyade müzey eşyasından ibaret «Qırım: altın ve Qara deñizniñ sırları» sergisi 2014 senesi yanvarniñ 19-nda Almaniyanıñ Bonn şeerindeki Reyn ülkeşınaslıq müzeyinde keçirilgen edi. Daa soñra Amsterdamdaki Allard Pierson arheologik müzeyinde açıldı. Sergi 2014 senesi fevralniñ 7-nden avgustnıñ 31-ne qadar devam etti, faqat Rusiyeniñ Qırım işğalinden sebep Qırım müzeylerine qaytıp olamadı.
Qırımnıñ dört müzeyi eksponatlarnıñ qaytarıluvınen bağlı davanı Allard Pierson müzeyine qarşı açtırğan edi.
Ukraina akimiyeti artefaktlar müzeylerniñ mülki degil, Ukraina devletine ait, dep bildirdi. Felemenk müzeyi qadı qararı olmağan soñ ya da taraflar añlaşqanına qadar eksponatlarnı bermemege qarar aldı.
Amsterdamnıñ okrug mahkemesi 2016 senesi dekabrniñ 14-nde «Qırım: altın ve Qara deñiz sırları» sergisiniñ eksponatlarını Ukraina devletine qaytarmağa qarar aldı.
2017 senesi martnıñ 28-nde Amsterdamnıñ İstinaf mahkemesi Qırım müzeyleriniñ vekillerinden «skit altını» qararına qarşı temyiz arizasını aldı.
Qırım müzeyleri martnıñ 11-nde Amsterdam İstinaf mahkemesiniñ diñlevlerinen bağlı beyanatnı aydınlattı. Oña binaen, «ne Ukraina, ne Felemenk, ne de halqara uquq eksponatlarnı Kyivge bermek içün temel ola».
Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Cepparnıñ bildirgenine köre, Qırım müzeyleriniñ temsilcileri Amsterdam İstinaf mahkemesiniñ oturışuvında iştirak etmegen edi.


text:
Bunı Rusiye turistik sanayi birliginde bildirdiler, dep haber ete Eho Moskvı.
Birliginiñ matbuat kâtibi İrina Türinanıñ fikrince, bunıñ esas sebebi – naqliye meselesidir. Bütün turistlerni, şu cümlede evel poyezdlar vastası ile kelgen insanlarnı ketirmek içün aviaseferler yeterli olmaz, eñ azından aftada 600 sefer lâzimdir.
Olarnı teşkil etmek ise imkân yoqtır. Türinniñ aytqanı kibi, vaqıt endi cöyülğandır, turoperatorlarda satış ketmey.
Rusiye turoperatorlar Assotsiatsiyasında rusiye turistleri Ukrainağa biletlerni artıq almağanını da bildirdiler. Adet üzre ise mayıs bayramları vaqtında Ukraina eñ populâr yönelişlerden biri edi.


text:
«Eurovision-2016» ğalibi, Ukraina temsilcisi qırımtatar yırcısı Jamala sentâbr 21-de, çarşenbe künü «1944» türküsine resmiy klipni taqdim etti. Yırcığa ğalebe ketirgen yırnıñ video premyerasını ilk olaraq Kiyevde seyirciler kördi.
Klipniñ esas fikri horeograf Anatoliy Saçivko ve operator Nikita Kuzmenkoğa ait.
«Biz, bir şey yañlış olğan nasıldır dünyanı köstermege istedik. Hususan, bu qabileni köremiz, onıñ toprağına felâket keldi, gemiler keldi. Aqiqaten de, merametsiz bir şekilde. Bu, belâ aqqında, felâket aqqında bir ikâyedir», – dep añlattı Jamala.
Klip, Zakarpatyede yerleşken arbiy bazada üç kün içinde çıqarıldı.
Qırımdan yırcı Jamala «Eurovision-2016» yır yarışında ğalebe qazandı, onıñ finalı İsveçiya paytahtı Stokgolm şeerinde mayıs 15-ke keçer gecesi keçirildi. Yırcı qırımtatar halqınıñ sürgüni aqqında añlatqan «1944» yırını taqdim etti. Konkurs qaidelerine köre, endi Ukraina «Eurovision» yarışını 2017 senesi qabul etecek. «Eurovision-2017» konkursı Kiyevde keçirilecek.


text:
Älem ekonomikasınıñ aldınğı 7 köşbasşısı Bavariyada bas qostı. Olar jahandıq ekonomikalıq jağdaydan tıs Resey taqırıbın da talqıladı. Bwl jol Reseydiñ..
Soñğı on jıldıqtağı jahandıq geo-sayasi bolmıstıñ kartinasınan biz halıqaralıq qatınastardıñ kürdeli jaña kezeñge ayaq basqanın añğardıq. Bwdan on jıl..
Klimattıñ jılınuı adamzattıñ qazirgi bastı probelamalırınıñ biri. Ğalımdardıñ esebinşe eger Jer şarı ortaşa temperaturası qazirgiden 2 S° joğarılaytın..
Auğanstannıñ küşti jer silkinisinen keminde 1000 adam qaza taptı. Zil-zalanıñ centri eldiñ oñtüstik-şığısındağı Host qalasına jaqın aumaqta bolğanın a..
BWW Bosqındar isi jönindegi Joğarı Komissiyanıñ jaña esebine say, älemdegi bosqındar sanı 100 millionnan astı. Halıaralıq qauımdastıq bosqındar sanını..


text:
Aqmescitteki Qırım Nazirler şurasınıñ binasına noyabrniñ 9-nda saba avtozak ve bir qaç mikroavtobus keldi. Bina etrafında politsiya hadimleri tura, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Keçken afta Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ milletlerara munasebetler işleri devlet komitetiniñ reisi Albert Kangiyev Nazirler şurasınıñ binası ögünde Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovdan afu soramasını talap etken qırımtatar faallerinen laf etip, bazarertesi künü, noyabrniñ 9-nda, bir qaç qırımtatarınen qapalı bir körüşüv keçirilmesini teklif etti.
Noyabrniñ 6-nda Nazirler şurasınıñ binası ögüne kelgen qırımtatar faalleri ve mabüslerniñ soy-sopları açıq körüşüv ötkerilmesini, hususan Aksenovnıñ çıqıp, Facebookta yazğanlarını izaatlamasını talap etti. Kangiyev böyle körüşüv olmaycaq, dep ayttı. Qırımtatarlar ise Kangiyevniñ teklifini red etti.
Laf Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısınıñ Facebookta yazğanları aqqında kete. O, Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi çıqarğan üküm arfesinde Keriç köpründe Rusiye uquq qoruyıcıları dava mabüslerine «qol tutmağa» istegen vatandaşlarnı tuttı, dep bildirdi. Soñra ise «Hizb ut-Tahrir ile alâqalar» ve terrorizmni desteklev» Rusiye qanunlarını boza, dep qayd etti.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 3-nde Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsini 42 yılğa apiske üküm etti. Rustem Emiruseinovğa 17 yıl apis cezası berildi, ilk eki yılı apishanede, qalğanı sert rejimde keçecek. Arsen Abhairov 13 yılğa üküm etildi, ilk eki yılı apishanede keçecek. Eskender Abdulganiyev 12 yılğa üküm etildi, ilk eki yılını apishanede keçirecek.
Bu sene yazda qırımtatar milliy areketiniñ veteranları Qırım Nazirler şurasına kelip, Aksenovdan afu soramasını talap etti. Olar Qırım yolbaşçısı qırımtatar halqını terrorizmde qabaatladı, dep ayttı. Laf Aksenovnıñ Facebookta yazğanları aqqında kete. O, yañı «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca musulmanlarnıñ tutulğanını izaatlağan edi. FSB areketlerini ise «terrorizm ve ekstremizm ile küreş» dep adlandırdı. Sergey Aksenov qırımtatarlarnen öyle de körüşmedi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırım ve Rusiye Federatsiyasında siyasiy mabuslarnıñ – şu cümleden Meclis vekili İlmi Ümerov, jurnalist Nikolay Semena, Qırım musulmanları ve «fevral 26» işi mahkeme esnasları devam ete. Bu insanlarnıñ azat etilmesi ümüti barmı-yoqmı mevzusında adliyeciler Emil Kürbedinov ve Edem Semedlâyevnen laf etecekmiz.
– Musafirlerimiz Qırım adliyecileri Emil Kurbedinov ve Edem Semedlâyev. Emil, mayıs 25-te gece qaçırılğan Dünya Qırımtatar Kongressi İcra komitetiniñ azası Ervin İbragimov aqqında bir haber barmı? Yol politsiyası hızmetiniñ urbasında insanlar onı tutıp aldılar, bunı isbatlağan video bar.
Kürbedinov: Meselâ, şeklengenler aqqında alâ daa resmiy malümat yoq. Bir qaç kün evelsi Ervinniñ soy-sopları yapqan duada oldım. Babasınen laf ettim. Oğullarına ne oldı bilmeyler.
– Bu işni uquq qoruyıcı organları taqiq etemi? Bilgenim kibi, arizanı bile birden qabul etmediler.
Kürbedinov: E, Ervinniñ arabası tapılğan soñ tuvğanları birden Aqmescitteki Federal havfsızlıq hızmetine kettiler. Olar yalıñız arizanı qabul etmegen nevbetçinen telefon ile bağlana bildiler. Amma Federal havfsızlıq hızmetiniñ binasına kiriñiz – ve anda hollda büyük stend, anda ise Federal havfsızlıq hızmeti vatandaşlarnıñ er bir arizasını qabul etmeli kibi bir yazı bar. Amma arizanı qabul etmege kesen-kes red ettiler. Bu sebepten bir sıra şikâyet yazdılar. Üç kündir uquq qoruyıcılar iç bir şey yapmadılar. Bağçasaray rayonınıñ politsiya azbarında sakinler körüşüvi olğan soñ bir de bir areketler başladı. Amma haber alâ daa yoq.
– Şimdi Qırımda 16 insan ğayıp olğan sayıla. Uquq qoruyıcı organlarınıñ böyle munasebeti bütün bularğa aynımı?
Bir sıra işler içün men özüm 10-larnen cılt işlerni kördim, amma belli bir netice daa yoqEmil Kürbedinov
Kürbedinov: Bir sıra işler içün men özüm 10-larnen cılt işlerni kördim, amma belli bir netice daa yoq. Resmiy bir iza – yoq. İnsanlarnı köylernen ve rayonlarnen soraştırdılar – amma iç bir şey.
– Qırımda ğamlı meşur ve «Hizb ut-Tahrir işi». Edem, bu iş boyunca haberler nasıl? Birinci dört şeklengen kişi mahkeme altında Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerinde. Al-azırda iş ne derecede?
Semedlâyev: E, Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesinde Aqyar gençleriniñ işi boyunca diñlevler başladı. Şaatlarnıñ büyük qısmını soraştırdılar, em de gizli şaatnı de soraştırdılar, soñra prokuratura tarafından berilgen malümatnı ve delillerni ögreneler.
– Qırım işleri içün gizli şaatlarnıñ peyda olması ne qadar has?
Semedlâyev: Men buña qabaat tarafını qurtaracaq vasta deyim. Böyle işler gizli şaatlarnen allı-güllüle – bu prokuraturanıñ qabaatını üküm almaq içün bir yiptir.
– Demek ki, gizli şaat er şeyni ayta bile?
Semedlâyev: E. Kimse bu şaat kim ve qayda olğanını bilmey. Ses deñişe, amma qanunda böyle bir şey yoq. Sorğu ratsiya rejiminde keçe. Adam dögmege basa, cevap bere ve tekrar dögmege basa. Binada ne olğanı eşitilmey. Pek sıq qoruma sualiniñ ve cevap arasında turmalar bar. Sanki suflör oturıp, cevaplarnı ayta. Şimal-Kavkaz mahkemesi sorğusında gizli şaatnıñ tam bir şarq aktsenti bar edi. İşdeşlerim ondan bayağı zor şekilde sual berdiler, olarnı rus insanı bile birden añlamaz edi. O, toqtavdan soñ açıq-aydın cevap bere edi. Eminim, anda «tevsiyeci» otura edi.
– Ne kibi malümat alındı? Qabaatqa ne yetişmedi?
Semedlâyev: Şaat umumiy şeylerni ayttı. Bu insanlar Hizb ut-Tahrirniñ azaları, o, özü de olarnıñ közlerinde bulunğan edi, adamlarnı nasıl celp etkenlerini körgen edi. Biz tam bir şeyge keçken soñ kimni celp ete ediler, angi şaatlar yanında, nasıl oldı, ne ayta ediler – şaat şaşmalamağa başladı.
Rusiyede isaiyat çoq kederli: eki yüzünci fayız aqlama ükmüEmil Kürbedinov
– Emil, sizce, iş taqiqatı nasıl bitecek? Qabaat ükmü ola bilemi, çünki Qırım mabuslarınıñ işlerinde böyle olğan edi?
Kürbedinov: E, amma tek Qırım içün degil. Rusiyede isaiyat çoq kederli: eki yüzünci fayız aqlama ükmü. Olardan da bir qısım mahkeme ve prokuraturada çalışqan insanlar. Aqlama ükmüne ümüt etmeymiz.
– Keliñiz, Qırım jurnalisti Nikolay Semenanıñ işine keçeyik. Aprel 19-da Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) onuñ evinde tintüv keçirdi. Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya kütleviy haber vastalarında basılğan maqaleler içün Rusiye qanunlarına köre «separatizm» maddesi boyunca Qırım jurnalistine qarşı cinaiy iş açtı. Nikolay qabaatını red ete. Bu iş boyunca nasıl malümat bar?
Kürbedinov: Federal havfsızlıq hızmeti ile mahkemeden evel taqiqat keçirele. Semenada çıqarılğan er şey ekspertizağa kete, şu cümleden, bilgisayar metnleri. Qalğan er şey taqiqat sırı.
– Bu Qırımda Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) jurnalistlerni taqip etkenini köstergen birinci iş degil öylemi?
Kürbedinov: Bu evel planlaştırılğan aktsiya, mence. O künü bir sıra jurnalist, em de frilanserniñ evinde tintüv keçirdiler. Olarnı Federal havfsızlıq hızmetiniñ binasına ketirdiler ve sorğuğa çekmege tırıştılar. Bu – malümatnı mustaqil olaraq paylaşmağa tırışqan insanlarğa basqı mahkeme toplaşuvlarında da bar – Zair Akadırovğa qarşı, misal olaraq. Böyle bir meyil bar.
– Demek ki, Qırımda FSB közüniñ altına tüşken risk gruppalar da bar?
Kürbedinov: Er kes FSBniñ diqqatı altında, hususan olarğa esabat bermegenler, öz noqtaiy- nazarı olğanlar. Başqa tüşüngenler. Olar risk grupptalar. Bu musulmanlar. Jurnalistler. Öz fikirlerini aytqan adiy insanlar.
– Meclis azası İlmi Ümerovnıñ işine keçeyik. İş angi basamaqta buluna. Ümerovnı ne ile qabaatlaylar?
Kürbedinov: Mahkeme daa olmadı, mahkemeden evel taqiqat keçirile. FSB yañıdan ekspertizalarnı keçire. Yaqında Ümerovğa ruhiy ekspertiza keçirilmesini istediler, çalışabilecegini teşkerecekler. Onı Kyivdeki ATR telekanalında yapqan çıqışında Rusiye topraq bütünligini bozmağa çağırğanı ile qabaatlaylar.
– «Fevral 26» işi bir yıldan ziyade devam ete. Ahtem Çiygoz bir buçuq yıl apiste yata. Bu iş yañı siyasiy mabuslar peyda olacağına sebep olmaycaqmı? Çünkü taqiqat sozula.
Kürbedinov: Mahkemeden evelki taqiqat bir yılğa yaqın devam etti, soñ işniñ maiyetini taqiq etilmesi içün mahkemege berdiler, şaatlar ve qurbanlar yahşı etip sorğuğa çekilmedi, bir buçuq ay iş baqıldı, mahkeme qoruyıcılardan birisiniñ muracaatını qanaatlendirdi ve işni Taqiqat komitetine qaytardı. Tüzetilgen cinaiy iş ögrenile, onı tekrar baqılması içün berecekler. Anda onlarnen qurban ve şaatlar bar, 8 qabaatlanğan, ondan ziyade adliyeci. Bir şaatnı bütün kün soraştıra bileler, künde eki şaat ola bile. İş daa çoq baqılacaq.
– Bilemiz ki, mahkeme Meclis faaliyetini qanunsız, ekstremist dep tanıdı, amma qararğa itiraz bildirdiler.
Kürbedinov: E, amma o daa işke tüşürilmedi.
– Meclis faaliyetinde iştirak etken insanlarnı mesüliyetke çekmege tırıştılarmı?
Kürbedinov: Şimdilik yoq. Amma eger qarar işke tüşürilse – mında er şey uquq qorçalayıcılarnıñ istegine bağlı olacaq.
– İyün 14-de Kyivge sabıq siyasiy mabuslar Gennadiy Afanasyev ve Yuriy Soloşenko qayttılar. Ukraina ve Rusiye ombudsmenleri Valeriya Lutkovskaya ve Tatyana Moskalkova Aqmescit apishanesi mabuslarını esas Ukrainağa berilmesi içün añlaştılar. Qırımdaki vaziyet eyileşecegine ümüt barmı?
Ukraina tış işler nazirligi «Hizb ut-Tahrir işine» de qoşuldı, konsul Rostovdaki bütün toplaşuvlarda ola, yardım yapılaEmil Kürbedinov
Kürbedinov: İleride mabuslar deñiştirile bile. Ukraina tış işler nazirligi «Hizb ut-Tahrir işine» de qoşuldı, konsul Rostovdaki bütün toplaşuvlarda ola, yardım yapıla. Amma qabaatlanğanlarğa sualler bar.
– Edem, «Hizb ut-Tahrir işinde» yımşaqlıqnı bekleysiñizmi? Bu teşkilâtnen küreşte Rusiyeniñ tecribesini bilemiz, hususan Başkiriyada. Ümüt barmı?
Semedlâyev: Biz er zaman yahşığa inanamız, bunıñ içün de çalışamız. Keder taşı – terrorist teşkilâtlarğa alıp barğan 2003 senesinde Baş mahkemeniñ qararı. Biz işniñ mevzusını ögrendik ve Hizb ut-Tahrirniñ teraktlarnen alâqası olğanına delil tapmadıq. Mesele bu. Biz bu qararğa itiraz bildirmek isteymiz.


text:
Anadolu küperläre
Su belän kilgän mädäniyät - 21/2021
Anadolu – Aziyä belän Awrupa arasındağı küper. Könçığıştan kilüçelär Könbatışqa, Könbatıştan kilüçelär Könçığışqa kiçü öçen qullana torğan iskitkeç küper. Ğasırlar buyı anıñ östennän śivilizaśiyälär belän bergä qolaçlı tarix uzıp kitkän. Ul ineş yarları tügel, ike qıytğa arasında meñlägän yıllar basma bulıp tora.
Antik çordan başlap küperlär keşelärne, şähärlärne, illärne berläşterä. Tınıç qına yäisä şawlap aqqan yılğalarnıñ östendä niçä suğış, niçä ayırılu, niçä qawışuğa şahit bulğandır. Kemder ırğılıp aqqan ineşlärne ışanıçlı uzu öçen, kemder bik kiñ yılğalarnı, üzänleklärne kiçü öçen qullanğan. Anadolu – waqıtnıñ tawış-tınsız şahitläre bulğan küperlärneñ iñ matur ürnäkläre belän tulı.
Suğa bäyle bulu häm anıñ yanında yäşäw borıñğı çorlardan uq ber qorılmağa ixtiyac tudıra – küperlärgä. Başta keşelär yılğalarnı büränä yäisä çormawıqlar qullanıp kiçärgä tırışa. Ämma bu ısulnı här ineştä dä qullanıp bulmıy. Başqa çişeleş tabarğa ixtiyac tua.
Keşelär taş yäisä ağaçlarnı küper bağanası bularaq qullana häm ağaç cepsellär yärdämendä primitiv asılmalı basmalar sala. Waqıt ütkän sayın cepsellärneñ urınına timer çılbırlar quyıla, çılbırlarnı isä qorıç arqannar almaştıra. Ağaç küperlär çıdam bulmağaç, alar urınına taştan yasıylar. Soñınnan beton, timer yäisä qorıçtan küperlär salına. Alar keşelekneñ texnologiyä häm fändäge alğarışın kürsätüçe su qorılması.
Çığanaqlar berençe küperlärneñ Qıtayda tözelüen söyli, ämma alarğa qağılışlı tabıldıqlar yuq. Şuña kürä dön’yada bilgele bulğan iñ borınğı küperne şumerlar saldı dip qabul itelä. Qaldıqları tabılğan bu 5 meñ yıllıq qorılma Ğıyraqta. Şumerlar, şulay uq, zur üzännärne kiçü öçen iñ berençe bulıp küperlärdä arka qullanğan. Ämma bu êştä bik uñışqa ireşä almağannar. Näq’ menä Rim imperiyäse injenerları statik belän bäyle mäs’äläne çişä häm arkalardan toruçı taş küperlär sala. Alarnıñ qayberläre bügengä qadär kilep citkän. Anadoludağılarnı qarasaq, Adanadağı Taşküper, İzmirdäge Kärwan küpere häm Adiyamandağı Cändärä küperen sanap kitärgä mömkin. Alar ber ük waqıtta Rim çorındağı küperlärneñ iñ borınğı ürnäkläre arasında.
Êlek küperlär barı tik ber yardan ikençesenä kiçü öçen qullanılğan. Waqıt ütkän sayın alarğa säwdä häm xärbi maqsatlar östäler. 18nçe ğasır - tormışıbıznı şaqtıy üzgärtkän häm ciñeläytkän icat häm açışlar däwere. Bu waqıtta küperlär ağaçtan yasala başlıy. Sänäğat’ revolyuśiyäsennän soñ timer citeşterü arta häm ul timer strukturalı küperlär tözü mömkinlege birä. Şulay itep tağın da nıq häm çıdam qorılmalar tözelä başlıy. Bügen dön’yadağı iñ ozın, iñ kiñ häm iñ biyek küperlärne salu bik ciñel. Çönki material da, texnologiyä dä, mäğ’lümat ta bik üste.
Anadoluda Rim häm Vizantiyä çorlarına qarawçı bik küp küper oçratırğa mömkin. Ämma töreklärneñ Anadoluğa kilep urnaşuı belän alarnıñ sanı tağın da arta. Alar başta Könçığış Anadolu, soñınnan Üzäk Anadoluda unikal’ küperlär sala. Şulardan berse – Malabadi küpere. Ul dön’yadağı iñ zur arka aralağı bulğan küperlär arasında. Malabadi monıñ öçen 39 metrlı arkasına burıçlı. Älege kiñlekne küz aldığızğa kiterü öçen ber misal kiterik… Arxitektor Sinan tözegän İstanbuldağı Söläymaniyä mäçeteneñ 27 metr diametrındağı gömbäze bu arkanıñ êçenä räxätlänep sıya.
Malabadi küpere – Törkiyäneñ iñ mähabät monumental’ küperlärennän berse. Ul Diyarbakır töbägeneñ Silvan cirlegendä urnaşqan, Artuklılar zamanında salınğan. Batman yılğası östendäge küperdä yulçılar öçen ike bülmä bar. Yäğ’ni ul barı kiçü öçen tügel, şul uq waqıtta qunu öçen dä tözelgän. 900 yıl toruçı häm cırlarğa kergän Malabadi küpere bügen UNESCOnıñ waqıtlıça Bötendön’ya mädäni mirası isemlegendä.
***
Ğosmanlı çorında küperlärneñ ähämiyäte torğan sayın arta. Armiyä däwlätne kiñäytü öçen yış qına yaw säfärlärenä çığa. Yullarında yılğa päyda bulsa, anı uzu öçen küper tözilär. Kanuni soltan Söläymannıñ Boğdan yawı waqıtında armiyäneñ Prut yılğasın kiçüe kiräk bula. Yanıçarlar arasındağı ber arxitektor 13 kön êçendä tayğaq cirdä bik nıq ağaç küper sala. Ğosmanlı armiyäse ğaskäriläre häm awır qoralları belän bu küperdän uza. Yawnıñ uñışlı tögällänüendä anıñ role zur bula. Küperneñ arxitektorı Kanuni tarafınnan baş arxitektor däräcäsenä kütärelä. Ul köngä qadär tözegän qorılmaları bik bilgele bulmasa da, ul könnän soñ legendağa äwerelgän bu keşe -arxitektor Sinan! Ul barı törek arxitekturası tügel, dön’ya arxitektura tarixında êz qaldırğan şäxes. Anı arxitektura dahiye bularaq iskä alalar. 20nçe ğasırnıñ iñ tanılğan arxitektorlarınnan berse Le Korbüziy anı “Tarixta binanı tulısınça añlağan ike arxitektornıñ berse” dip atıy. Sinan kübräk tözegän mäçetläre belän mäşhür bulsa da, anıñ 16 ayırım tördä 400dän artıq äsäre bar. Alarnıñ êçendä grajdanlıq arxitektura ürnäklärennän bulğan küperlär ähämiyätle urın alıp tora.
Arxitektor Sinan çorınnan alda küperlär – keşe, xaywan, qayçaq at abraları uza torğan qorılma bula. Alar zur yökkä çıdamıy. Ğosmanlı armiyäseneñ awır tupların kütärä aluçı küperlärne berençe tapqır Sinan tözi.
İstanbulda Büyükçekmece küle östendäge Kanuni soltan Söläyman küpere arxitektor Sinannıñ iñ ähämiyätle qorılmalarınnan berse. Ul sulıqnıñ diñgezgä bäylängän öleşen kiçü öçen 4 ayırım küper yasıy. Arxitektor anı şaxäsär – şedevrım dip atıy.
Kırklarelidäge monumental’ dip ataluçı Sinanlı küpere isä tanılğan ostanıñ arka arası iñ zur bulğan qorılması. Arxitektornıñ Moğlova su arkaların da äytep uzmıyça bulmıy. Kämärburgazda Alibäy üzänlegendä urın alğan bu näfis häm mähabät arka dön’yadağı su arxitekturası şedevrı. 36 metr biyeklegendäge ike qatlı bu qorılmanı taşqınnardan zarar kürmäsen öçen piramida formasındağı ayaq sisteması totıp tora. Älege üzençälek anı dön’yada qabatlanmas qıla. Belgeçlär äytkänçä, arxitektor Sinan mäşhür mäçetlären tözemägän bulsa, Moğlova su arkası belän tanılır ide.
Qayber çığanaqlarğa qarağanda, dön’yadağı iñ ozın taş küper – Ädirnädäge Ozınküper. İkele küper Qara diñgezneñ tiktormas ineşläre östendä ike yarnı totaştıra. Anadolu sälçukleläreneñ Kızılırmak östendä salğan berençe küpere – Tekgöz.
Anadolu kiñleklärendä qaysı ğına şähärgä barsağız da, qarşığızğa, hiçşiksez, ber küper çığar: qaysı keçkenä, qaysı zur, qaysı isä mähabät. Tözelgän çorınıñ texnologiyäsen qarşıbızğa kiterep bastıruçı grajdanlı arxitektura ürnäge ul – küperlär. Ämma wazıyfaları keşe yäisä texnikanıñ kiçüen täêmin itü genä tügel, şul uq waqıtta alar - ütkän belän kiläçäk arasında bäyläneş.
Avtor: Näslixan Değirmäncioğlu


text:
Ol pariy edi, börütut tulpar pariy. Tomurovboyun, keñsırt, çuburkuyruk, cititiş. Atı da - Tutar dep. Ellileni köbüsü Açanı iti devçü edile. Akcürek adamnı katında köz karamı, dariyça, sıydam, taza. Kir niyetlini körgenley bilip koyuvçu edi, deydile. Ol tiyrede anı tanımagan cok edi. Köp börünü kesgenin da aytıvçudula. Haparım anı üsündendi, ol da kaphandı da köçgünçülük otun. Keçeni tıñısız şoşlugu biylegen, ayça, tögerek arbazda Tutar kesine cer tabalmay aylana ketip, gimhotun kökge tiredi da, horsunup turgan cüregin cansara, önün boşlap, uludu. Kökde kimge ese da bir zat aythança...
AK SIRTDAN MAÑÑA DERİ SENİ AVAZIÑ
Sozaylanı Ahmat
Latin Hariflege Köçgürgen: Kuvatlanı Metin Güçlü
Ol pariy edi, börütut tulpar pariy. Tomurovboyun, keñsırt, çuburkuyruk, cititiş. Atı da - Tutar dep. Ellileni köbüsü Açanı iti devçü edile. Akcürek adamnı katında köz karamı, dariyça, sıydam, taza. Kir niyetlini körgenley bilip koyuvçu edi, deydile. Ol tiyrede anı tanımagan cok edi. Köp börünü kesgenin da aytıvçudula. Haparım anı üsündendi, ol da kaphandı da köçgünçülük otun.
1
Keçeni tıñısız şoşlugu biylegen, ayça, tögerek arbazda Tutar kesine cer tabalmay aylana ketip, gimhotun kökge tiredi da, horsunup turgan cüregin cansara, önün boşlap, uludu. Kökde kimge ese da bir zat aythança... Tiyre itle guzabaga kaldıla. Birleri üre, birsileri va, öz tillerinde Tutar aythannı añılap, uluy başladıla. Keçe kañ-kuñdan toldu, cer seskeññen etgença, kayala cañırgan avazları bla cuvapladıla.
Bir kesekden üynü eşigi açılıp, uruş uvathan sol butun da süyrey, Aça çıgıp keldi. Ol gıyı taşladan etilgen tapqada olturdu da tütün kabındırıp, teren-teren tarta başladı. Tutar iyesini allına barıp çökdü. İyesi va ullu kolları bla anı kesine tartıp kuçakladı da, ariuv aytıp, har zamandaça, kubultur umut etdi. Pariy a kaygılı sınsıvun tohtatalmadı.
- Tutar, harip, ne ese da bir tıñısızlıgıñ a bardı, - dedi Aça. Pariy söleşe bilse, Aça ömüründe sınamagan, ol ugay ese, anı atası da eşitmegen, bir insan da körmegen palah anı halkına cetip kele turganın aytırık bolur edi, bayam.
2
Tañ alası az belgi bere başlagandı. caratılışnı Allahdan kelgen şoşlugun caralı ete, andan, tübünden bitev cer kötürüle, tarnı içine gürüldegen köp ogursuz tavuş, köp kara maşina kirip keledi. Tarnı için eki carıp, tunçukdura halknı cırın, sarı tañnı atdırmazga, üylede ot cakdırmazga dep keledile ala. Sarı kayala miñ avazlarında bildire ol palahnı kezivün.
El a şoş. El a - cuklay...
Tutar töşden karaydı ol bolumga, közleri cana. \"El nek tebe bolmaz, nek kötürülmeydi? - Bu kara kuzgunla nek kirdile elge? Halk turup, alanı nek talamaydı, nek kıstamaydı, nek kuvmaydı?..\" Pariy, ol tıñısızlıgı için küydüre, enşge, üyge çapdı. Ol da töşden enişge, Açanı üyünü allında da bir maşina tohtadı. Andan hını tüşgen adamlanı atlaganların, iyislerin oguna caratmadı it. Aladan biri sehleni kılıçların ayagı bla urup atdırdı da, arbazga suhu kirip tebiredi. Tutar, ürgen zat etmey, anı colun kesip tohtadı. Adam bla it bir birlerine karadıla, betden-betge. Ogursuz edi kelgenni közleri. Allaynı üyge ciberirge cararıq tüyüldü, dedi itni cüregi.
Ol adam hını kıçırdı. Pariy tepmedi. Adam alga atlam etdi. İt da atladı alga. Adam belbavunda tagılıp turgan kapdan kara zatnı çıgardı. Tutarnı közlerine kan çapdı da, ol, ak tişlerin ot çakdıra, aman adamnı üsüne sekirirge hazırlandı. Alaylay kim ese da cetip, pariyni boynundan katı kuçakladı. Ol Aça edi.
Elni töben canından, ogarı canından da tişiruvlanı sarnavları, sabiyleni kıçırıkları çıga başladı. Üynü içinden Açanı katınını cüreksinip cılaganı da eşitildi. Askerçileni oramdan karaganları da, üynü kurşalaganları da savutların kollarına alganlay, açıvlanıp kıçıra, aşıkdıra turganlay, Aça maşinaga kısımla eltip atdı da, arı ketip arlakda turgan itine canladı. Ekisi da keslerin bir-birge atdıla, eki taza, halal cürek. Aça pariyni kesine kısıp, antlı teñinça, katı kuçakladı. Tutar a ne eterge bilmey, iyesini zıbır tuzlu sakalın katlap-katlap caladı. Alayda añıladı carlı pariy ayırılıv sagatını tatıvu tuzlu bolganın. Köz caşla sakalında tas bola, Aça, itinden küçden ayırılıp, caralı butun eki kolu bla tuthanlay, ehçele-ehçele üyüne kirdi. Bosagada süelip turgan arıksuv uzun askerçige: - Kimni onovudu bu palah? - dep suhu sordu. Ol, söz da aytmay, sızgırıvun da tohtatmay, kolunda şqogunu burnu bla kabırgada Stalinni bla Beriyanı ullu suratların körgüztdü. Aça, suratha citi karap, tavça caravlu aman aytdı da, cılav sıyıt ete turgan katınını kolundan kaganak caşçıgın aldı.
Alay bla üçüsü da üyden çıkdıla. Tişiruv kıçırıgın cılavun da tohtatıp, erini betine türslep karadı. Körmegen edi birge caşagan ceti cıllarında anı allay sazbet, amalsız, ogursuz bolup Aça, tuvp ösgen kudretine karap, bir kesek süeldi. curtun, tabiygatın köz karamı bla kuçakladı da, kıyama colga çıgardan alga cerini havasından köküregin tolturup cutdu. Kara savutlu kara kişini kara karamı tavluga karap turdu. Aça, kaganakçıgın da köküregine kıshanlay, alas-bulas atlay barıp, duvulday turgan maşinaga mindi. Sora tişiruvun da arı tartıp aldı. Alanı ızlarından Tutar da sekirdi. Ay medet, ol çıgalmadı adamları minip turgan cerge. Biyik edi.
Alaylay maşina tebirep kaldı. Maşina cerinden tepmegenley, Açanı kolları kesi allarına alga uzatıldıla. Tavlarından, kayalarından tutup, alaga tagılıp, alanı küçü bla bu palahnı tohtatıp koyarga küreşgença, alay köründü ol. Sora: - Tutar, - dep kıçırdı Aça. Ol avzun ullu açıp, dagıda ne ese da aytdı. Alay gürüldegen tavuş cutup koydu tavlunu avazın. Çerekleni cırların, kayalanı cañırıvların, ot cagalanı cılıvların cuthança.
3
Tutar, ne eterge bilmey, bir kesek armav bolup süeldi da, uzayıp bargan maşinalanı ızlarından atıldı. Talak soluv ete, ketip bargan cılav-sıyıtnı ızından elden çıkgan cerde cetdi. Kesini adamları bolgan maşinanı kıynalmay tapdı da, anı tıyarga küreşdi. Allına çıga, sol canı, oñ canı bla bara... Açı-açı üre... Çarhladan kabarga küreşe... Cetmedi karıvu ol barıvnu tohtatırga. Bayam, bir amal tabıllık bolur edi, bu palahnı çıgarganla itle bolup, Tutar a adam bolup süelsele.
Bolmagandan sora, maşinalanı ızından tebiredi. Çaba, çaba, cüregin colga salıp, çaba. Kururuk maşina va arıymı biledi. Ol kazavatda Açanı: - Tutar! - dep kıçırgan avazın eşitdi. Örge ökürüp bargan maşinaga igi da cuvuklaşhanda va Açanı betin şart oguna kördü. Maşina enişgerek aylaññanlay, azaya bargan küçün cıyıp, pariy arı sekirdi. Kübürüne cartı-kurtu ilinip, bara bardı da, bitev avurlugu bla kelip colga tiydi. Az-köp zamanmı ozdu. Bir kesekden es cıydı. Örge tururga küreşdi. Turup, ol kızıvu bla alga çabarık edi. Alay süelalmay, colga gorf dep tüşdü. Anı al oñ butu sınıp, coknu ornunda edi. Bilalgan bolurmu edi alayda - carlı pariy canından süygen iyesinden ayırılganın? Kim biledi. Tutar... Tutalmadıñ bu col, tutalmadıñ.
4
Ol sürkele, tırnaklay, cantalaşa, Ak Sırt tavga çıqdı. Andan karap, kara maşinalanı kara colda barganların kördü. Tepmey, köz kakmay, soluvn aylandırmay, karap turdu. Cılav-sarnavla uzaya baradıla. Alanı birgelerine tarnı kayaları, agaçları, taşları, colları köçüp bargança köründü pariyge. Bu cerni kudreti da.
Elni caşavun sıyırgan maşinala közden taşaydıla. Sarnavla da öçüldüle. Takır şoşluk biyleydi da duniyanı, endi Tutarnı cüreginde başlandı sırnav. Başlandı da pariyni kulagına Açanı avazı cañıdan eşitildi.
Duniyada bar avazladan ariv avaz. Tutarga ne zamanda da küç bere kelgen avaz. Busagatda va, cüregi tars dep eki carılırça, mudahlık bergen avaz.
Börütut kesin tıyalmay, başın artha atıp, önün ahırına deri açıp, mudah köknü mıdıh ete, tarıgıv cırın ayta, incile, uluy başladı. Alay sarnadı tavlu pariy, kayala başında bargan bulutla adam kanından kızarga sundura. Alay uludu agaç canıvarlanı sagayta, börüleni da uluta. Alay uludu, içine tarthan tılpıvu cılav bolup çıga...
Önü karıkgandan sora sagayıp turgan suvuk taşlaga caplanıp, öksüz küçükça, cüreksinip sınsıdı. Sınsıv da tügenip. Nesin da unutup, çuv etmey, alayda Ak Sırt tavnu başında soylandı.
Mart ertdenlikni, zamansız kart ertdenlikni açı ayazı pariyni sırtın sılay, avur ahtındı.
5
Bir zamanda üç ayagında küçden süele, Tutar örge turdu da, kesini esin izlegença, tögeregine karadı. Honşu itle alayga kelip turganlarına ol, nek ese da, artık seyir etmey, çubur kuyrugun bir bulgap koydu. İtle va, birem-birem kañ-quñ etdile da, uluy başladıla, pariyge boluşluk bergença.
Üçayaq Tutar avur başın da enişge iygenley, eriy bargan karda kan ız koya, aksay-aksay örge, el taba aylandı. İtle barı da ızından tizilip tebiredile.
İt cıyın el ayagında kabırlaga cuvuklaşdı. Tutar ötüp ketalmadı. Açanı atası, anası da mında cathanların pariy bile edi. Ol tohtap, har sın taşha türslep, har birine içinden ne ese da ayta, alay karadı. Ol halinde bir kesek turdu. Sora açıvlanıp, üre başladı. Ürgeni va nek tıñılaysız, nek kötürülmeysiz, halk ketgenden sora siz bılayda kalay kalalasız degenligi edi. Ol, asılcürek, bayam, sın taşla adamla bolub çıksala süe edi.
6
Otu öçülgen tav elni itleri ara oramda baradıla. Ala har çuñurun, har duppurun, har taşın, aylançın, har agaçın da igi bilgen, igi tanıgan elni üylerini ocaklarından tütün çıkmaydı, terezeleri sokur közlege uşaydıla. Tuvarlanı ökürgenleri, koylanı makırganları, palah kelip, elni tebe turgan ullu cüregin çıgarıp, alıp ketgenin bildiredile.
Ol zatnı añılagandanmı, ogese... Elni ortasında nıgış boluvçu cerge cetgenley, itle tohtadıla da, bir kesekge ıh demey turdula. Sora Tutar, başha amal tapmay, kesin tıyalmay, başın artha atıp, mudahlık otu cana turgan közlerin da kısıp, gırhı avazın, tılpıvu katış boşlap, suvugan tıpırlanı cılavun entda etdi. Anı avazı bu col, kalay ese da açıvlanıp çıgadı. Sırt başındaça, incile, eriy, tiley ugay... Kimni ese da tanıgan etgença, alay ogursuz. Birsi itleni avazları da añña koşulganda va, ol cır - bu cerge, anı halqına, har adamına etilgen ullu terslik bir zamanda da unutulmazlıgını belgisiça, eşitildi. Birde va tavlu itleni uluvları köçgünçülük palahı sürüp ketgen halknı ızından uzun sarın salgança körünedile. Elni eslisi olturup, nıgış etivçü cerni bügün itle saklap kalgandıla, o, duniya!
Bir kesekden Tutar tuvgan üyü taba tebiredi. Birsi itle da cayıldıla üylerine, tavlula ertdenlik duvadan cayılgança.
Tutar arbazına kirdi. Arbaz kalay ese da bir caralı canıvarga uşaydı. Pariy añña boluşurugu kelgença, bara barıp, catma tübünde Aça olturuvçu tapçannı kulagın bir-eki caladı da, andan başha amal tabalmay, iyesini atılıp turgan çabırlarına başın salıp, alayda soylandı, közlerinden köz caşları aga. Soylanıp edi arbaz da. Halkga kelgen palah alay inciltdi tolu-tobar arbaznı da.
Tutar alay turganlay iynekni ökürgeni eştildi. Pariy sagayıp, terk oguna kötürüldü. Üy artında halcar taba tebiredi. Anı körgende "Kuru biz kalıp kaldık da" degença, iynek cılamsıragan etgença, müñürdedi. Aça añña Aykaşha devçü edi. Pariy köp bolmay tuvgan buzovçuk turgan gitçe orunçuknu eşigine bardı. Art ayaklarına süelip, küreşe ketip, gimhotu bla türtdü da, kadavnu ıçhındırdı. Sora iynekni orununu eşiginde togaynı örge etdi da, eşik tavuş ete, açıldı
Endi buzovçuk erkinlikge çıkdı. Endi iynek da başına boş boldu. Buzovçuk cetip, kuyrugun da oynata, kömük etdirip içe başladı sütden, kızıp turgan emçekleni alışındıra. Alay az süelmegendi pariy, Açanı katını iynekni savganda. Alayda, körgenin, bilgenin da unuturgu kele, ışanıvu ahırı bla tügenip kalmaganı sebepli. Tutarnı cüregi arbazga tartdırdı. Kim biledi... Ol üy artına - halcarga ötgen kezivde... Adamları artha... Bir da bilmezse.
Pariyni körgenley arbaz biyagı makamın - ayırılıv küyün - soza başladı. Üynü eşigi keññe açılıp turganın körgende Tutar seskeññen oguna etdi. Ol aksaganın da horlarga küreşe, gıyı taşladan etilgen tapgala bla kötürülüp, bosagadan üynü içine karap, eşik üsünde uvalıp turgan ariv boyavlu kaññaçıklanı esledi. Pariy añılamadı ol ne zat bolganın. Alga atlap, enşge da iyilip, iyisgep kördü. Ma alay bildi Tutar beşik iyisin. Ma alay kördü Tutar uvalgan beşikni. Biraz mıçıgandan sora başha amal tapmay, ol etivçüsüça, başın da artha atıp, terezeleni zıñırdata, uludu.
Pariy cılav ete edi, uvalgan beşikni cılavun. Halk beşigini cılavun.
7
Kurugan, otu öçülgen tav elni ekinçi tañı atdı. Mart aynı tañı, kart aynı tañı, suvugan aynı tañı, sıññan aynı tañı.
Ol, ömüründeça, kanatların cayıp, kudretni cañırta, carıta, cırlata, kelmedi bu col. Adamsız kalgan elni tañı kesi-kesin tüe keldi, kanatları küe keldi. Keldi da, elni başından qaradı. Üyleni terezelerinde kesini ullu közlerin koya, arbazlaga zıbır kol ayazların sala... Tañ, cava-cava, şoş cıladı. El anasıça, cıladı tañ.
\"Caz başı ösermi endi bu cerde?\" - dep sagışlandı tañ. Ak Sırtdan a añña cuvapha Tutarnı cırı eşitildi: bar cılavlanı unutdurgan cır.
Adamların çaqıradı, halqın çaqıradı ol. Men añılayma ol cırnı. Siz da añılagız anı, adamsız da:
Eze erite canımı
Deydi ol
Ayıtıp turlukma cırımı
Deydi ol
Cırımı ayıtıp turlukma
Deydi ol
Tañ bla atıp turlukma
Deydi ol
Kelip turlukma Ak sırtha
Deydi ol
Kalavur bolup el curtha
Deydi ol
Sen kesiñ kayıtıp kelginçi
Deydi ol
Mañña koluñu berginçi
Deydi ol
Allıña karap turlukma
Deydi ol
Çakıra alay turlukma
Deydi ol
8
Ma alaydı köçgünçülük azabın çekgen, ot cagasından üzülüp ketgen halknı pariyi - zavallı Tutar, tulpar Tutar, seni kadarıñ. Seni neñ Açanı kadarı va? Anı bitev halkını kadarı va? Men bügün da eşiteme seni cırıñı, cılay-ezile aythan cırıñı, bar duniyalada mudah cırnı. Eşiteme da, men da cılayma, bar duniyalada mudah adam bolup. Seni ol cırıñ uçup aylanadı beş da tav elni başında, Holamnı kurugan taşında. Kök bla cerni arasında. Köçgünçülük azabın halkla unutup koymaz üçün. Allay palah endi bolmaz üçün uçadı seni cırıñ, Tutar. Tarıhda kesine cer algan avazıñ. Andan beri, Ak Sırtdan mañña deri savlay cetgen avazıñ.


text:
Qırımda oktâbrniñ 24-de Kreml nezaretindeki Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlar komitetiniñ yañı reisi tayin etildi. «Krıminform» neşiri bildire ki, komitet reberi Lenur Abduramanov oldı.
«Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlar komitetiniñ yañı reisimiz Abduramanov Lenur Azizoviç oldı. Eminim, komitet işini canlandırır», – dep ayttı Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov oktâbrniñ 24-de yarımada ükümetiniñ toplaşuvında.
Bundan evel Abduramanov Kefe memuriyetinde milletlerara munasebetler meselelerinen oğraşqan edi.
Qırım ükümetiniñ saytında Goskomnats reisiniñ tayinlenmesi aqqında malümat daa yoq.
Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlar komitetiniñ sabıq reisi Zaur Smirnov bazarertesi künü, oktâbrniñ 16-da, istifa etti. Soñra Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Smirnov onıñ talabı ile «semeresiz işten» sebep vazifeden ayırıldı, dep bildirdi.


text:
Kyivde mart 13-te Qırımtatar Milliy Meclisi liderleriniñ çetel devletleriniñ elçileri ile yılda bir kere ötkerilgen ananeviy körüşüvi başlandı. Onda Qırımtatar Milliy Meclisi liderleri diplomatlarğa Qırımnıñ deokkupatsiyası ve ondan soñki qırımtatar muhtariyeti sıfatında reintegratsiya boyunca adımlarğa öz baqışını tanıtmaq isteyler.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, tedbirde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işleri boyunca vekili Mustafa Cemilev, Ukraina Tış işleri naziri Pavlo Klimkin, Yuqarı Radanıñ insan aqları boyunca vekili Valeriya Lutkovskaya, Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokurorı Gündüz Mamedov, Ukraina halq deputatı Georgiy Logvinskiy, Ukraina ukümetiniñ vekilleri, AQŞ, Türkiye, Büyük Britaniya ve diger devletlerniñ vekilleri iştirak ettiler.
Ondan ğayrı körüşüvde Qırımtatar Milliy Meclisi, aq-uquq qorçalayıcı teşkilâtlarınıñ vekilleri, jurnalistler iştirak etti.
Bunun arfesinde Qırımtatar Milliy Meclisi, muracaatname yayınlap, içinde qırımtatarlarnı ilhaq etilgen Qırımda Rusiyeniñ prezident saylavında iştirak etmemege davet etti.
Mart 1-de Yuqarı Rada BMT Telükesizlik Şurası ve Baş Assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini Qırımda Rusiye saylavınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina prezidenti ve bu vazifege namzetini köstergen Petro Poroşenko aprelniñ 12-nde ekinci tur raqibi Volodımır Zelenskıynıñ aprelniñ 11-nde «1+1» telekanalındaki «Pravo na vladu» programmasınıñ yayınında yapqanlarına qıymet kesmeycek, dep bildirdi.
«Bunı izaatlamaq kerekim, dep tüşünesiñizmi? Eminim, bu programmanı baqqanlar er şeyni kördi ve özleri netice çıqaracaq. Eminim, olar netice çıqarğanlar ve qıymet keskenler», – dedi Poroşenko Berlindeki matbuat konferentsiyasında.
Aprelniñ 11-nde aqşam prezident namzeti ve şimdiki devlet yolbaşçısı Petro Poroşenko «1+1» kanalınıñ studiyasına «Pravo na vladu» programmasınıñ yayınına keldi. Onıñ kelecegi evelden ilân etilmegen edi. Poroşenkonıñ aytqanına köre, o, raqibi Volodımır Zelenskıynı munaqaşağa davet etmek içün keldi. Daa soñra Zelenskıy yayınğa telefon vastasınen qoşuldı, amma munaqaşalarnen bağlı qısqa bir tartışmadan soñ şöyle dedi: «Şimdi men bitirem. 19-nda. «Olimpiyskıy» milliy sport kompleksinde. Noqta. Körüşkence». Soñra onıñnen bağ üzüldi.
Bu yayından soñ «1+1» baş müdiri Oleksandr Tkaçenko Poroşenko «yayınğa davetsiz keldi», dep bildirdi. Şu sebepten telekanal oña qarşı mahkemede dava açtıracaq. Prezident memuriyeti ve Petro Poroşenkonıñ saylav ştabı Tkaçenkonıñ bu aytqanlarını daa izaatlamadı.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BMT Baş Assambleyasınıñ komiteti tarafından Qırımda insan aqları vaziyetine dair qarar leyhasınıñ ruhset etilmesini alğışladı ve "Qırım platforması"nıñ da vesiqanıñ metininde olmasını qayd etti.
"Muvaqqat işğal etilgen Qırımda insan aqları vaziyeti ile bağlı qarar leyhasınıñ Baş Assambleyası komiteti tarafından ruhset etilmesini alğışlayım. Bizim "Qırım platforma"mız da leyhanıñ metininde bar! Qararnıñ Baş Assableyası tarafından dekabr ayında qabul etilmesini sabırsızlıqnen bekleyim", - dep yazdı o.
Keçenlerde BMT, Rusiyeni qanunsız apis etilgen Ukraina vatandaşlarınıñ, şu cümleden Qırım.Aqiqat frilanseri Vladislav Yesipenko, Emir-Üsein Kuku, Galina Dovgopolaya, Server Mustafayev, Nariman Celâl ve digerlerini azat etmege çağırğan qarar leyhasını destekledi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy New Yorktaki BM Baş Assambleyasınıñ 76-ncı sessiyasında çıqışta bulunıp, işğal etilgen Qırımdaki vaziyet aqqında tarif etti.


text:
ABD Ukraina elçihanesi, Rusiyeni ukrainalı siyasiy mabüslerni azat etmesine ve qırımtatarlarnıñ taqip etilüvini toqtatmasına daa bir kere çağıra. Bu aqta elçihaneniñ Twitter haberinde aytıla.
«Rusiye qırımtatarlarnı apiske ala ve siyasiy sebeplerden taqip etilgenlerniñ apis müddetlerini uzata, mabüslerge COVID-19 vaziyetinde esas tibbiy teminlev berilmey», – dep bildirdi elçihane.
Aq qorçalayıcı ve cemaat teşkilâtları dünya toplulığına muracaat etip, Rusiye işğal etken Qırım apishanelerinde koronavirus tarqaluvınıñ telükesi bar olğanına cevap bermelerine çağırdı.
Beyanatta Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Server Mustafayevniñ sözleri qayd etile, o, SİZOda virus yuqunçı alâmetlerinen buluna. Mustafayevniñ Rusiye mahkemesine bildirgenine köre, onıñ sıcağı ve quru öksürigi bar.
Martnıñ 23-nde Ukraina Tış işler nazirligi, siyasiy mabüs Ukraina vatandaşı Server Mustafayevniñ Rusiye tarafından kerekli tibbiy tedqiqler ve tedaviylevnen temin etilmegenine qarşı narazılıq bildirdi. Rusiye tarafı buña şimdilik cevap bermedi.
Daa evel «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Mustafayevniñ sağlıq vaziyeti fenalaştı, dep haber etildi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ bildirgenine köre, Mustafayev oña tibbiy yardım kösterilmesi ve koronavirus talili alınmasını rica ete.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Server Mustafayev Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ oturışuvına yüksek sıcaq ve öksüriknen ketirildi. Advokat Aleksey Ladinniñ aytqanına köre, qırımlı esnas başlanmasını yatıp bekledi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ bildirgenine köre, Mustafayev tibbiy yardım kösterilmesi ve koronavirus taliliniñ yapılması aqqında rica ete.
Amnesty International halqara aq qorçalayıcı teşkilâtı, Rusiyeniñ Cenübiy arbiy okrugınıñ arbiy prokurorı Sergey Kolomiyetske mektüp yazıp, Server Mustafayevge tibbiy yardım kösterilüvi, bütün qabaatlavlarnıñ lâğu etilüvi ve onıñ azat etilüvi aqqında rica etmege çağırdı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Almaniya kantsleri Angela Merkel yanvarniñ 11-nde Rusiyede körüşecekler, dep bildire Kremlniñ matbuat hızmeti.
Olar «2015 senesiniñ Minsk «Tedbirler kompleksini» ve 2019 senesi dekabrniñ 9-nda «normand formatı» sammitinde tizilgen añlaşmalarnı yerine ketirüv çerçivesinde» Donbastaki silâlı zıddiyetni al etüv meselesini laf etmege azırlanalar, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Merkel ve Putin İran generalı Kasem Suleymaniniñ öldürilüvi ve Suriye ve Libiya vaziyetinden soñ Yaqın Şarq buhranını da muzakere etmege planlaştıralar.
Almaniya kantsleriniñ saytı Merkelniñ yanvarniñ 11-nde Moskvağa baracağını tasdıqladı.
Parijde dekabrniñ 9-nda aqşam Ukraina, Rusiye, Frenkistan ve Almaniya liderleriniñ körüşüvi olıp keçti. Ukraina prezidenti Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile eki taraflı körüşüvler keçirdi.
Ukraina prezidenti, Parijde keçirilgen «normand formatı» körüşüvinden soñ keçirilgen matbuat konferentsiyasında çıqışta bulunıp, Ukraina ve onıñ halqı içün deñişmeycek esaslarnı qayd etti. O, Donbas, Rusiye işğal etken Qırım Ukraina toprağı ola, dep qayd etti.
Zelenskıy, Rusiye zenaatdaşı Vladimir Putinnen Qırım meselesini laf etmege azırlanğanını bildirdi, amma eki taraflı körüşüvde buña sıra kelmedi.


text:
Kivde «Qırım, nasıl edi» vesiqalı filmniñ tizerini taqdim ettiler. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, ukrain arbiyleriniñ yarımadağa arbiy istilâğa qarşı areketleri aqqında tarif etken filmniñ qısımlarını Ukrain buhraniy media-merkezinde numayış ettiler.
«Bu filmde tek arbiy ceetni degil de, maneviy-siyasiy ve içtimaiy-ahlâqiy taraflarnı da köstermege tırışamız. Bu da pek müim – insanlar nege rastkeldi, nasıl manialarğa, bugünge qadar nasıl bir maneviy yükni taşıylar», – dedi film müelliflerinden biri Sergey Malârçuk.
Kino müellifleri aytqanı kibi, filmniñ baş qaramanları – Rusiye Federatsiyası tarafına keçmegen ukrain ordusınıñ asker ve zabitleri. Filmni 2015 senesiniñ soñuna qadar çıqarıp bitirmege planlaştıralar
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti.


text:
«Qırım birligi» cemaat teşkilâtınıñ reisi Seytumer Nimetullayev 2014 senesi noyabr 30-da Aqmescitte olıp keçken Cemaat şurasınıñ konferentsiyasını «2015 senesinde Qurultay keçirilmesi içün birinci adım» dep adladı.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ muhalifeti sayılğan cemaat teşkilâtınıñ reisi Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Bizler bütün rayonlarnı birleştirdik, er kes rey berdi, epimiz – yañı Qurultayğa baracaqmız ve qırımtatar halqı adından qarar alacaqmız, rezolütsiyalarnı qabul etecekmiz», – dedi Nimetullayev.
Onıñ fikirince, şimdiki Qırımtatar Milliy Qurultayı qanunsızdır, çünki «Ukraina terkibinde ve onıñ qanunları çerçivesinde saylanğan edi», ve, demek ki, Rusiye qanunlarına köre işine devam etip olamay.
«Qırım birligi» cemaat teşkilâtınıñ reisdeşi konferentsiyada seslendirgen malümatqa köre, tedbirge Qırımnıñ farqlı regionlarından 245 insan keldi.
Hatırlatamız, «Qırım birligi» cemaat teşkilâtı bildirdi ki, onıñ teşebbüsinen meydanğa ketirilgen cemaat şurası «qırımtatarlar tarafından tanıla ve olarnıñ itibarını qazandı». Bu aqqında bazar künü, noyabr 30-da, Aqmescitte cemaat şurasınıñ toplaşuvında qabul etilgen rezolütsiyada aytıla.
Aynı vaqıtta Meclis azası Eskender Bariyevniñ zanınca, Meclisniñ muhalifeti olğan «Qırım birligi» cemaat teşkilâtı keçirecek Qurultay qanunsız olacaq, çünki qırımtatarlarnıñ ekseriyeti onıñ neticelerini tanımaycaq.
«Qırım birligi» teşkilâtı Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ meydanğa ketirilip, yarımadada faaliyet köstergen bütün qırımtatar cemaat teşkilâtlarını birleştirecek bir merkez olacaq edi.
Közeticilerniñ fikirince, bu teşkilât Qırımtatar Milliy Meclisniñ alternativası olmaq maqsadında meydanğa ketirildi.


text:
Dekabrniñ 11-nde Kyivdeki «Azat Rusiye evi»nde Qırım siyasiy mabüslerine qol tutmaq içün qırımtatar lideri Mustafa Cemilev aqqında «Mustafa» filminiñ hayriye kösterilüvi ötkerilecek.
Kino kösterilüvini saat 19:00-da başlamağa planlaştıralar, dep bildire teşkilâtçılar Facebookta.
Bildirüvde, tedbirden evel film içün alınğan biletler hayriye bedeline deñiştirilecekler. Hayriye bedeliniñ başlanğıç miqdarı 70 hrivna, dep bildirile.
Teşkilâtçılar, kino kösterilüvniñ iştirakçileri siyasiy mabüsler içün tebrik kartı imzalay bilir ya da mektüp yaza bilirler, dep bildireler.
Tedbir, iştirakçilerden evelden qayd etilmelerini talap ete.
Bundan evel Moskvada «Oktâbr» kinoteatrı «Artdokfest» vesiqalı kino festivalinde kösterilecek olğan «Mustafa» filmini, sebebini añlatmayıp, kösterilüvden alıp taşladı.
«Mustafa» filmi seyircige Ukraina siyasetçisi ve cemiyet erbabınıñ ayatı, sovet akimiyeti zamanında qırımtatarlarnıñ Qırımğa qaytuvı oğrundaki küreşi, apis etilüvi ve açlıq tutqan zamanı aqqında ikâye ete. Film qırımtatar milliy lideriniñ harakterini añlata, Cemilevniñ ayatında şimdiki dönemi ve Qırımnıñ işğaline qarşı küreşini köstere. Ayatınıñ ikâyesini qaramannıñ özü, tarihçılar, Cemilevniñ eñ yaqın etrafındakileri ve Sovet Birliginiñ dissidentleri aytıp berdiler. Rejissör Ahmed Sarıhalil em oyun kadrları – qırımtatar lideriniñ hatırlavlarından ayrı anlarnı, em de intervyu parçaları, vesiqalı hronikalarnı qullandı.


text:
Tön'yaq Koreyada täwge Kovid-19 oçrağı
Moña qadär älege il üzendä koronavirusnıñ kürelmäwen alğa sörgän ide
2 yıldan artıq böten dön’yanı teträtkän koronavirus kizüeneñ Tön’yaq Koreyada moña qadär kürelmäwe alğa sörelgän ide. Häm menä alege ildä täwge tapqır Kovid-19 oçrağı terkälüe belderelde.
Koreyanıñ räsmi üzäk xäbär agentlığı citkergänçä, başqala Pxen’yandağı awırulardan alınğan analizlarda koronavirus açıqlanğan. Xäbärdä çirne niçä keşe yoqtıruı äytelmi. Oçraqlarnıñ Omikronnıñ BA.2 bularaq bilgele asqı variantı buluı citkerelde.
İldä “ğadättän tış xäl” iğ’lan itelde. Tön’yaq Koreya liderı Kim Çen-In häm başqa däwlät wäqalätleläre kizü turında söyläşü öçen aşığıç utırışqa cıyıldı. Çirgä qarşı iñ yuğarı däräcädä çikläwlär sistemasın kertü qararı çığarıldı.
Kim Çen-In koronavirusnıñ taraluına yul quymas öçen ildäge barlıq töbäk häm rayonnarda uramğa çığunı tıyarğa çaqırdı. Ul kizüne ciñäçäklären assızıqlap, mediśina xezmätkärlären êş urınnarı häm öylärdä dezinfekśiyäläwne tizläşterergä, çirgä qarşı barlıq mömkinleklärne qullanırğa çaqırdı.
Bäyläneşle xäbärlär
Awrupa Berlege räislege Çexiyağa küçte
Çexiya Awrupa Berlegeneñ çirattağı başlığı wazıyfasın bügennän başlap Franśiyadan üz östenä aldı


text:
Türkiye Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlunıñ bildirgenine köre, Ankara Rusiye tarafından zapt etilgen ukrainalı askerlerniñ azat etilüvi içün elinden kelgenini yapmağa devam etecek, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Keriç boğazındaki buhrandan soñ prezidentimiz (Recep Tayyip Erdoğan – QA) öz fikrini bildirgen edi, Putinge ricalarını yollağan edi. Biz de em deñizcilerni, em gemilerni azat ettirmek içün elimizden kelgenini yapmağa devam etecekmiz», – dedi Çavuşoğlu fevralniñ 1-nde Odesadaki matbuat konferentsiyasında Qırım.Aqiqat mühbiriniñ sualine cevap berip.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
«ФәHcap» MәkTәбe
Mirza Ismail ulı Mäxmütow isemendäge «Fänsar» mäktäbe «Fänsar» – mäktäp ukuçılarına östämä belem alu öçen şartlar häm mömkinleklär tudırıp, fängä tartıluçı yaşlärne açıklaunı, alarga yardäm itüne maksat itkän uku-ukıtu proektı.
«Fänsar» mäktäbe uku yortına yörep häm çittän torıp ukıy torgan mäktäp formatında eşli, anda Rossiyaneñ aldıngı yugarı uku yortları ukıtuçıları belem birä. Älege proektnıñ distantsion mäktäbe üz eşendä soñgı innowatsion kazanışlarnı kullana häm här ukuçıga şäxsi yakın kilä. «Fänsar»da onlayn- mäktäp eşli, sessiyalär uza. Näticäse – här elnı uza torgan «Sälät» fänni-gamäli konferentsiyase.
Bu proekt üz eşçänlegen 2002-nçe elda başladı. Şul wakıt aralıgında «Fänsar» mäktäbendä 2000-nän artık ukuçı katnaştı, soñrak alarnıñ härkaysı yugarı uku yortına kerügä ireşte.
«Fänsar» mäktäbe ike töp mäsäläne çişärgä mömkinlek birä:
- TR fänni-tikşerenü üzäkläre intellektual elita buldıru maksatında sälätle balalarnı barlau häm üsterü;
- Tatarstan Respublikası şähär häm rayonnarındagı ukuçılarnıñ üzläre telägän, alar öçen zarur belemne alu mömkinlege buldıru.
Proektnıñ maksatı – fängä tartıluçı balalar häm yaşlärgä mäktäptän tış östämä belem aluda yardäm itü, uñaylı şartlar tudıru, uku protsessında här balaga indiwidual karaş buldıru.
Proektnıñ burıçları:
- Sälätle balalar öçen östämä belem alu häm fänni-praktik eşçänlegendä turı yul kürsätü, balanıñ intellektual, icadi säläten açu häm üsterü ölkäsendä motiwatsion programma tudıru;
- Ordinar bulmagan şäxes öçen uñaylı kommunikatiw möxit buldıru;
- Xäzerge buın yaşlärendä aldıngı mäglümati texnologiyalär yunäleşendä kızıksınu uyatu;
- Şäxes öçen indiwidual karaş buldıru;
- Üzlektän belem alu, fänni eş başkaru ölkäsendä belem häm kiñäşlär birü;
- Här ukuçını indiwidual uku-ukıtu programması belän täemin itü;
- Mäktäp programmasında karalgan fännärne tiränten öyränü;
Proektnıñ katnaşuçıları:
- 9-11-nçe sıynıf ukuçıları;
- 4-5-nçe kurs studentları, aspirantlar, fän kandidatları;
- «Sälät» alannarında eş täcribäse bulgan äydamannar.


text:
Aqmescitte fevralniñ 20-nde plastik zavodı yana. Al-azırda alev 700 metre kâreni qavrap aldı. Bu aqta adise şaatları içtimaiy ağlarda ve yerli kütleviy haber vastalarında haber ete.
«Krımskaya gazeta» haber etkenine köre, yanğın yerinde Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresiniñ hadimleri çalışa. Mütehassıslar binanı elektriksiz qaldırdı. Anbar boş çıqtı.
Fevralniñ 5-nde Kezlevde çoq daireli evde çıqqan yanğında bir kişi elâk oldı, qurtarıcılar 17 sakinni, şu cümleden bir balanı, tahliye etti.
Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ resmiy malümatı daa yoq.
Daa evel haber etilgeni kibi, Qırımda keçken afta yanğınlar neticesinde 4 insan öldi.


text:
Rusiye quvetçileri Canköyde Dilâver İbragimovnıñ evinde tintüvni kecirdi, ondan soñ onı bilinmegen yerge alıp kettiler. Bunı advokat Emil Kurtbedinovğa tutulğan adamnıñ soyları haber etti, bildire "Qırım birdemligi".
"Bugün Canköyde tintüvden soñ 3.02.1994 senesi doğma İbraimov Dilâver Tairoviç tutuldı. Tuvğanlarınıñ aytqanına köre, Dilâver evde bir özü edi. Tintüvden soñ qadını evge kirip olamay, çünki Dilâverden ğayrı kimseniñ anahtarı yoq edi. Mennen tuvğanları bağlandı. Şimdi olar acele hattına telefon etip, adamnıñ hırsızlavı aqqında arizanı qaldıracaqlar. Onı tapıp olamaylar. İİN ve FSB-ge barıp keldiler. O qayda olğanını kimse aytmay", - dedi Kurtbedinov.
Faallerniñ malımatına köre, evde tintüv yapılğanı aqqında qomşular bildirdi.
Rusiye küç organları vaziyetni şimdilik tefsir etmedi.


text:
Qırımtatar faali, «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayevniñ apis cezası iyünniñ 9-na qadar uzatıldı.
Bu qarar aprelniñ 5-nde Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi tarafından çıqarıldı, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsi Facebookta.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı makemesi, evel «çaqmama» ile qabaatlanıp, para cezasına mahküm etilgen qırımtatar Enver Topçiniñ istinaf şikâyetini red etken.
Bunıñ aqqında advokat Emil Kurbedinov, «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine haber etti.
Kurbedinovnıñ sözlerine köre, cinayet davasındaki çoq sayılı bozuluvlarğa dair imaye tarafınıñ delilleri «makemeniñ» soñki qararına tesir etmegenler. Bozuluvlar arasında: tahqiqat safhasında işğal FSB, advokatlarnı Enver Topçige yibermeyip, protokollarnıñ imzalanuvına basqı astında irişe ediler.
Advokat, Enver Topçige dair ükümni «saltıq saçması» dep adlağan, çünki Topçi tarafından çaqılmağan Ümidcon Dadaconovnı qabaatlı dep tanıy. Amma Dadaconovğa dair cinayet dava daa süre ve makemeniñ qararına qadar suçsuz olıp qala.
İmaye tarafı ükümni temyiz makemesinde temyiz etecek ola, soñra ise uyğun cevapnı almaq içün cinayet davasını halqara makemelerige yollamağa planlaştıra.
Rusiye nezaretinde olğan Qırımnıñ İçki rayon mahkemesi Rusiye Ceza qanunnamesiniñ 205.6 maddesine binaen (cinayet aqqında haber etmeme) qabaatlanğan qırımlı Enver Topçige üküm çıqardı. Mahkemeci Topçini 40 biñ ruble para cezası berilmesine mahküm etti.
Mudafaa tarafı Rusiye qırımlı Enver Topçige çıqarılğan ükümni temyiz etecek ola.
Martnıñ başında olğan mahkemede dinşınas, bundan evel ise FSB şaatları ve gizli şaat sorğuğa çekildi.
Avgustnıñ 31-nde Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñ evinde tintüv keçirdi.
Dört qırımlığa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesine istinaden (cinayet aqqında haber etmeme) dava açıldı. Oña köre 100 biñ rublege qadar para cezası, 1 yılğa qadar mecburiy işler ya da aynı müddetke apis cezası berile bile.
Mabüsler uquq qoruyıcı organlarına Umicon Dadajonov ile içtimaiy ağlarda yazışqanını bildirmegeninde qabaatlana. O, FSB bildirgenine köre, «Rusiyede terror teşkilâtı tanılğan «IŞİD» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etken edi».
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.


text:
Rusiye uquq qoruyıcıları Sudaqnıñ Qutlaq (Veseloye) köyünde qırımtatar faali Nariman Kurukçiniñ evinde tintüv keçirdi. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi qırımlı siyasetşınas Lenora Dülberniñ malümatına esaslanıp bildire.
«Yengil maşinalarnen kelgenler, altı kişi. Tintüv sebebi olaraq narkotiv saqlav ve tarqatuv şübhesi aytıldı, amma bu formal bir sebep, çünki Nariman ağa faal olmaqnen beraber İlver ağa Ametovnıñ dostu ola», – dep bildire Dülberniñ aytqanlarını «Qırım birdemligi».
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, Nariman Kurukçiniñ evinde tintüv bitti, onı tutmadılar. Tintüvni Sudaqtaki Rusiye İç işler nazirligi bölüginiñ hadimleri Rusiye kontrolindeki Sudaq şeer mahkemesiniñ qararınen keçirdi.
Rusiye uquq qoruyıcıları tintüvni açıq sürette izaatlamay.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
2022 senesi aprel ayında Rusiye kontrolindeki Sudaq şeer mahkemesi yerli Meclis reisi İlver Ametovnıñ davası boyunca ilk oturışuvnı keçirdi. Faal «silânı qanunsız saqlağanında» qabaatlana, laf siyasetçiniñ ev müzeyinde cam arqasında olğan Ekinci cian cenki zamanlarınıñ silâ parçaları aqqında kete.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırımda 2015 senesi söz serbestliginiñ bozuluvı ile 40-tan ziyade vaqia qayd etildi. Bu aqta Kütleviy haber institutı cemaat teşkilâtı bildirdi.
«2015 senesi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda söz serbestligi 44 kere bozuldı. Yarımadada matbuat vastalarına Rusiye mahsus hızmetleri, Roskomnadzor, işğalci Qırım akimiyeti basqı etti. Rusiye FSB jurnalistlerni «ekstremizmde» qabaatlay edi», – denile teşkilâtnıñ saytında aşkâr etilgen esabatında.
Bıltır yarımadada Roskomnadzor yasağından işğal etilgen Qırımda ATR qırımtatar telekanalınıñ yayınlavı toqtaldı, bir çoq muarririyet Qırımdan köçip ketti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye işğal etken Qırım cenk yolunen qaytarılamız, dep ayttı Ukraina Tış istihbarat hızmetiniñ sabıq yolbaşçısı Viktor Gvozd Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye Qırımnı arbiy baza, «öz geopolitik maqsadlarda batırılmağan uçaq gemisi» olaraq qullana.
«Onı (Qırımnı – QA) cenk yolunen qaytarmaq imkânsız ola, kimse cenk başlatmaycaq. Mence, Qırımnı Putin olğance qaytarmağa imkânsızdır. Yañı nesil öse, dünya deñişe. Almaniya bölüngende olarnı 40 yıldan soñ birisi birleştirir dep tüşüngenler bar edimi? Başqa taraftan, Şimaliy ve Cenübiy Koreya. Bu devamlı olacağını añlamaq kerekmiz, – bu meseleni kimse ne bugün, ne yarın, ne o birisi kün al eter», – dep qayd etti Viktor Gvozd.
Daa evel qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Kyivde «Ukrain cemiyeti ve Qırım – kelecekke baquv» açıq munaqaşasında işğal etilgen Qırımnıñ Ukraina kontroline qaytması cenk yolunen olamaz, çünki «yarımada ealisiniñ büyük qısmı yoq etilecek», dep ayttı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radasınıñ 7 sabıq deputatınıñ qıdırılmasını ilân etti.
Yanvarniñ 17-sinde nezaret etici muessiseniñ bildirgenine köre, Qırım parlamentiniñ sabıq deputatları «Rusiye ve onıñ temsilcileri tarafından Ukrainağa qarşı ziyankâr areketlerniñ yapılmasına yardım kösterdiler».
Prokuraturanıñ bildirüvinde: «Qırım Muhtar Cumhuriyeti territoriyasınıñ Rusiye Federatsiyasına kirmesi ve bundan soñki yarımadanıñ işğali bu yardım kösterilüviniñ neticesi oldı», – denile.
Muessiseniñ malümatına köre, al-azırda «apiste tutuluv şeklinde sıñırlav tedbiriniñ tatbiq etilmesine dair arzualnıñ baqılmasında iştirak etmeleri maqsadınen (deputatlarnıñ – QA) yaqalanuvları içün izin berilmesi aqqında muracaat azırlana».
2017 senesiniñ dekabr ayındaki vaziyetke köre, QMC Yuqarı Radasınıñ 75 sabıq deputatı deputatınıñ qıdırılması ilân etildi.
Qırım ve Aqyar şeeri territoriyasında 2014 senesi martnıñ 16-sında yarımadanıñ statusı boyunca dünya tarafından tanılmağan referendum ötkerildi. Rusiye, onıñ neticesine esaslanıp, Qırımnı öz toprağına qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de AQŞ referendumdaki rey berüvniñ neticelerini tanımadılar. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etildi. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.