text:
Rusiye ükümeti ilhaq etilgen Qırımda qırımtatarlarğa nisbeten Stalinniñ repressiya siyasetini qullanmağa devam ete.
Bu aqta aprelniñ 27-nde «1944 senesi qırımtatarlarnıñ sürgün etilüviniñ taqiqatı: problemalar ve istiqbali» mevzusına bağışlanğan tögerek masa devamında Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar söz yürsetti.
«1944 senesi qırımtatarlarnıñ sürgüni – zaman ceetinden sıñırı olmağan bir cinayettir. Al-azırda Qırımda körgen vaqialarımız – Stalin devirine ait vaqialarnıñ devamı sayılır. Qırımtatarlar bir daa aq-uquqtan marum etilerek, mahv etilüv telükesi altında bulunmaqtalar», – dep qayd etti Ceppar.
Onıñ sözlerine köre, qırımtatarlarına nisbeten repressiyalar ta 1783 senesi Qırım Rusiye imperatorlığı tarafından ilk ilhaqı devrinde başlanğan.
«Bu cinayetler tarihiy devir ve idare şekli qatiy nazar, Rusiye içün ananeviy dep sayıla. Bu halqlarğa – ukrainalılar ve qırımtatarlarğa nisbeten kösterilgen bir imperialist munasebetidir. Şimdi de ukrainalılar ve qırımtatarlar beraber olıp kimligi içün küreşmege mecbur olalar», – dep yekün çekti o.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


c: text/html

text:
Rusiyeniñ Rostov vilâyetiniñ Bagayevskiy rayon mahkemesi imayeniñ mahküm etilgen cemaat jurnalisti, bloger ve «Qırım birdemligi» cemaat areketiniñ media-koordinatorı Nariman Memedeminovnı şartlı olaraq vaqtından evel azat etmek muracaatını qanaatlendirmedi. Bu aqta advokat Emil Kurbedinov Qırım.Aqiqatqa haber etti.
«Nariman Memedeminovnıñ şartlı olaraq vaqtından evel azat etilüvi aqqında muracaat baqılğan mahkeme oturışuvı olıp keçti. Muracaatımız qanaatlendirilmedi. Bunıñ sebepsiz ve qanunsız olğanını tüşünemiz», – dep bildirdi Kurbedinov.
Onıñ aytqanına köre, mahkeme Memedeminovnıñ şartlı olaraq vaqtından evel azat etilmesine bulunğan koloniyadan kelgen «menfiy hasiyetname» sebebinden izin bermedi.
«Nariman koloniyada çalışmağa razı olmağan eken. Onı ağzaviy şekilde tenbilediler, şunıñ içün koloniya onı menfiy ceetten tasvirley», – dep qayd etti Kurbedinov.
Memedeminov sağlıq vaziyeti sebebinden çalışıp olamağanını añlattı, dep ayttı advokat.
Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, o, Memedeminovnıñ şartlı olaraq vaqtından evel azat etilmemesini şikâyet etmege niyetlene.
«Sentâbrniñ 21-nde Nariman azatlıqqa çıqmalı. Ceza çeküv müddeti bite», – dep bildirdi imayeci.
Kurbedinovnıñ bildirgenine köre, Memedeminovnıñ maneviy alı bir qarar, amma sağlıq problemleri bar.
2020 senesi iyün ayınıñ başında Memedeminovnı Rostov vilâyetindeki Sadkovskiy qasabasında olğan №8 yaşav tarzı koloniyasına avuştırğanlar.
2019 senesi oktâbr ayında mahkeme Memedeminovnı eki buçuq yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti. İmayesi Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege niyetlengenini bildirdi.
Bir sıra Ukraina aq qorçalayıcı ve media teşkilâtı halqara teşkilâtlarnı ve Avropa Birligi memleketleri, ABD, Kanada, Yaponiya ükümetlerinden Rusiyeden Memedeminovnı azat etmesini talap etmesine çağırdı.
Moskva vilâyetindeki Vlasiha Arbiy istinaf mahkemesi mayısnıñ 14-nde qırımlı bloger, cemaat jurnalisti Nariman Memedeminovnı terror faaliyetine açıq çağırğanında qabaatlağan ükümni deñiştirmedi.
Nariman Memedeminov – qırımtatar blogeri, vatandaş jurnalisti. Rusiye quvetçileri onı 2018 senesi martnıñ soñunda tutıp aldı. Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatladılar.
Rusiye quvetçilerini Memedeminovnıñ 2013 senesinden 2015 senesine qadar alıp barğan YouTubedaki videoblogu açuvlandırdı. Anda siyasiy adise-vaqialarnıñ izaatları ve islâm normalarına riayet etmek çağıruvları, Rusiye devlet bayramları – Vatan imayecisi künü, Dünya qadınlar künü, Bala künü ve digerleri – aqqında fikirler mevcut.
2018 senesi martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Martnıñ 11-inde Amsterdamda “skit altını”nıñ ukrain devletine qaytarılması mahkeme qararına, Qırım müzeyleriniñ nevbetteki apellâtsiyası olacaq. Bu aqta fevral 27-sinde “İşğal etilgen Qırım: tirenüvniñ 5 yıllığı” halqara forumında Ukraina medeniye naziri Yevğen Nişçük bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
“On künden, yani martnıñ 11-inde men ve işdeşlerim Amsterdamğa, nevbetteki apellâtsiya mahkemesine ketecekmiz. Amma, elbette ki, Rusiye, bayağı küç sarf etip, büyük mahkeme davasını azırlay. Bu endi eki yılğa sürdi. Martnıñ 11-inde, ümüt etem ki, nasıldır aydınlıq peyda olur ve bu dava ne vaqıt bitecegini añlarmız”, - dedi Nişçük.
Amsterdamnıñ bölge mahkemesi dekabr 14-de «skit altınları» kollektsiyasınıñ Ukrainağa qaytarılmasına dair qarar çıqardı. «Qırım – Qara deñizniñ altını ve sırı» sergisi 2014 senesi fevral ayından avgust ayına qadar Amsterdamnıñ Allard Pirson müzeyinde numayış etilgen edi. Anda Qırımdaki skit, sarmat ve gotlarnıñ medeniyetini temsil etken dört Qırım müzeyiniñ eksponatları taqdim etilgen edi.
Qırım işğalinden soñ Ukraina akimiyeti eserler müzeyge degil de, Ukraina devletine ait, dep bildirdi. Qırım müzeyleri ise eksponatlarnıñ olarğa qaytarılmasını talap ettiler. Felemenk müzeyi eserlerni ne Ukrainağa, ne de Qırımğa bermedi ve mahkeme qararını ya da taraflarnıñ añlaşmasını beklegen edi.
Qırımnıñ dört müzeyi Amsterdam mahkemesinde Allard Pirson müzeyine qarşı dava açtırıp, kollektsiyanı Qırımğa qaytarmağa talap etken edi.


text:
«Eurovision-2016» yır yarışında Milliy saylav basamağınıñ finalı ukrain muzıkasında yañı aqımlarnı açtı. Bu fikirni Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde aslı qırımtatar ukrain yırcısı Jamalanıñ prodüsseri İgor Tarnopolskiy bildirdi.
«Pek adaletli bir saylav edi, ğalebe qazanğanımız içün degil, meni doğru añlañız, artistlerniñ saylavı muzıkada yañı aqımlarnı, umumen – yañı ukrain sanasını açtı. Tabiiy ki, jüri azalarınıñ ve biznen çalışqan, başqa iştirakçilernen çalışqan bütün insanlarnıñ fikirlerini diqqat ile diñleymiz, nazarğa lamız. Amma, ebet, er bir fikirni diñlemege çare yoq», – dedi Tarnopolskiy.
Onıñ sözlerine köre, şimdi Jamalanıñ komandasında malüma toplavı kete.
«Şimdi ilân etilgen sananı diqqat ile ögrenemiz. Ebet, olarnen bağı tutacaqmız, tevsiye, meslatlarını diñleycekmiz», – dedi prodüser.
Jamala qırımtatar halqınıñ faciası aqqında «1944» yırını taqdim etti. Onıñ sözlerine köre, bu kün – «hatıra. Bu yıl biñlerce qırımtatarnıñ ayatını deñiştirdi. Yırcı sms-rey berüvde seyircilerniñ eñ çoq sesini qazandı. 300 biñden ziyade insan rey berdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ sakinleri rey berüvge qoşulıp olamadı, çünki Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda ukrain mobil operatorları çalışmay.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov dey ki, Qırımda mobil operatorları yarımada sakinlerine Ukraina içün rey bermege musadere etmedi.
Ukraina prezidentiniñ matbuat kâtibi Svâtoslav Tsegolko dey ki, Jamala «1944» yırı ile «Eurovision yarışında dünyada qırımtatarlarğa qarşı cinayetler aqqında hatırlatır.
Ukraina bıltır «Eurovision-2015» yarışında iştirakindenvazgeçti. Sebepler arasında ukrain topraqlarınnı zaptı ve Donbass arbiy ziddiyeti qayd etilgen edi.
Ukraina «Eurovision» yarışını 2005 senesi qabul etti. Ğalebeni 2004 senesi Ruslana Lıjiçko qazandı, aynı şu senesi Ukrainada nam qazanğan artisti unvanını qazandı.
61-inci «Eurovision-2016» halqara yır yarışı Stockholmde (İsveçiya) mayısta keçirilecek. Bu sene yarışta dünyanıñ 43 memleketinden iştirakçiler qoşulacaq.


text:
Cumaaqşamı künü, iyünniñ 1-nde, Kremlniñ nezareindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ nevbetteki toplaşuvında «Çiygoznıñ davasında» şaat olaraq keçken şahıslar ifade berdi. Olar 2014 senesi fevralniñ 26-nda ötkerilgen mitingniñ iştirakçileri mabus tarafından qanunsız areketlerge çağırılmağanlarını ayttı. Bunı mahkeme toplaşusvınıñ birinci qısımından soñ advokat Nikolay Polozov tarif etti.
«Şaat kördi ki, Rusiye tarafdarları Ukraina tarafını tutqan miting iştirakçilerinden bayraqlarnı tutıp almağa tırışa edi ve atta eñ azından bir bayraqnı tutıp alğan ediler. Şaat Ahtem Çiygoznı körgen edi, o merasimniñ başında kelip selâmlaşqan edi, lâkin şaat Ahtem Çiygoznıñ bir de bir tecavuziy areketlerge çağırğanını, qanunsız areket yapqanını körmedi», – dedi advokat.
İmaye tarafınıñ ekinci şaatı Bağçasaray regional meclisiniñ azası olğanını ayttı, lâkin vaqia arfesinde Çiygoz onnen bağlanmağanını, iç bir toplaşuv ötkermegenini dedi.
«Fevralniñ 26-nda saba o (şaat – QA) öz dostı Ervin İbragimovnen beraber, o şimdiki vaqıtta esir etilgen ve alâ daa tapılmağan ve Rus akimiyeti onı tapmaq içün iç bir tedbir almay, Aqmescitke yol alğan edi. Yuqarı Şura binası yanına kelgende kördi ki, Ukrainanıñ topraq bütünligine destek bildirmek içün ötkerilgen mitingten ğayrı, başqa siyasiy fikirlernen daa bir kütleviy merasim ötkerile eken – bu Rusiye tarafdarlarınıñ mitingi edi, olar içteki azbarnıñ sağ tarafında yerleşken edi», – degen şaatnıñ sözlerini Polozov aytıp berdi.
Teneffüsten soñ mahkeme toplaşuvı devam etecektir.
Ahtem Çıygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
İşğal etilgen Qırımda, Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ baş müdiri deñişti: sabıq yolbaşçı Elmira Ablâlimova işten boşatıldı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbirine Bağçasaray müzeyiniñ hadimleri bildirdiler.
«Resmiy malümatqa köre, Elmira Ablâlimova ile kelecek senege muqaveleni uzatmadılar. Hadimler müessiseniñ ğayrıdan qayd etilüvi sebebinden işten çıquv aqqında ariza yazğanlar. O, müzeyni endi terk etti», – dep añlattılar Qırım.Aqiqat mühbirine müzey hadimleri.
Yañı baş müdir vazifesine evel Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ iqtisadiy meselelri boyunca müdir muavini olğan Vadim Martınük tayin etildi.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri İgor Çemodanovnıñ bildirgenine köre, koronavirusnen hastalanğan birinci qırımlınıñ alı bir qarardır. Bu aqta o, martnıñ 23-nde koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı tedbirler ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
«Diagnozı tasdıqlanğan hastanıñ alı yahşı. Sağlığı ve ayatı telükede degil», – dedi o.
Ştab toplaşuvında berilgen malümatqa köre, hastalanğan qırımlı işke bardı, şunıñ içün onıñnen alâqada olğan bütün hadimler tecrit etildi.
Qırımdaki ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskayanıñ bildirgenine köre, yarımadada «koronavirus» diagnozı tasdıqlanğan Qırım sakininen alâqada olğan 37 insan tapıldı, olardan beşi yaqın tuvğanlarıdır. Olar tibbiy müessisede ya da evde tecrit etildi.
Koronavirusnen hastalanğan qırımlı Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki Rusiye keçiş noqtasından keçkende Frenkistanğa barğanını gizledi.
Berilgen malümatqa köre, Qırımda koronavirus hastasınen alâqada olğan bütün insanlar ve onı alıp ketken taksi aydavcısı belli ve tecrit etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye vatandaşlığını qabul etken Qırım sakinlerini arbiy cedvelge aluv esnası dekabr 20-de yekünlenmeli, dep tenbiyeley Aqmescitniñ Qırım arbiy komissarlığı.
Bu aqqında malümat Aqmescit şeer şurasınıñ saytında yerleştirildi.
«Arbiy cedvelge kirsetilecek er keske kelip, cedvelge adını yazdırmağa rica etemiz. Diqqatıñıznı celp etemiz: 2014 senesi dekabr 20 kününe qadar arbiy cedvelge adını yazdırmağan insanlar 2015 senesi yanvar 1-den itibaren qanunğa köre memuriy mesiliyetke çekilip, para cezasını alacaqlar», – aytıla beyanatta.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev bildirdi ki, işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnı arbiy cedvelge yazdıralar, yanvar 1-den itibaren ise Rusiye Federatsiyası ordusına askerlikke çağırıp başlaycaqlar.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Ukraina tarafdarı faal Oleg Prıhodkonı Rostov-na-Donu şeeriniñ SİZOsına ketirdiler. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Nazim Şeyhmambetov aytıp berdi.
"Oleg Prıhodkonıñ Rostov-na-Donu SİZOsına ketirilgeni aqqında haber aldım. Onı ne şaraitte tutqanlarını daa bilmeyim. Tafsilât yoq, amma Oleg Arkadyeviç Rostovda olğanı belli", - aytıp berdi advokat.
Daa evel qızı bildirgeni kibi, apiske alınğan Ukraina tarafdarı faal Oleg Prıhodko işğal altındaki Qırımdan qomşu Rusiyege avuştırıldı.
Prıhodkonıñ apis müddeti sentâbrniñ 15-ne qadar uzatıldı.
Onı Aqmescit SİZOsından Rusiyeniñ Rostov-na-Donu tahqiqat izolâtorına avuştıracaqlar dep haber etildi.
Yanvarniñ 16-nda berilgen malümatqa köre, Prıhodko «patlayıcı maddelerni ve tertibatnı qanunsız aluv, berüv, satuv, saqlav ve taşuvda» qabaatlandı.
Prıhodko daa bir şeyde qabaatlandı – Lvivdeki Rusiye baş konsullığınıñ binasında patlav azırlağanında.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Saq rayonınıñ Orehovo köyünde Oleg Prihodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler. Rusiye quvetçileri Prihodkonıñ evinde keçirilgen tintüvni izaatlamadı. 2016 senesi iyün ayında Rusiye quvetçileri faalni maşinasındaki ukrain nomeraları içün tutqan edi.


text:
Aqmescitte belgisiz şahıslar Cuma Caminiñ qurulacaq yerindeki isarlarda asılğan levhalarnı boya ile kirletti ve yırtıp qoydılar.
Vaqia bazar kününe keçer gecesi olğandır, çünki bu cumaertesi künü levhalar bozulmağan edi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri. İsarda Cuma Caminiñ resimleri qurucılıq işleriniñ başlanuvı arfesinde asıldı.
Uquq qoruyıcı organlarınıñ bu aqta beyanatı daa yoq.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, sentâbr 25-de, Qurban bayramnıñ ekinci künü, Aqmescitte Qırımnıñ Cuma Camisiniñ qurucılığı başlandı. Tedbirde Qırım akimiyeti, din ve cemaat erbapları iştirak etti. Camini üç yıl içinde qurmaq niyetindeler. Qurucılıqnı Türkiye şirketi alıp baracaq.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov öz Yılbaş hayırlavında vatandaşlarına Rusiyeniñ işğaline baqmadan saqlağan ibitar ve namusı içün minnetdarlığını bildirdi.
«Vatan tışında yaşağanlar Qırımda yaşağan, bütün dünya boyunca yaşağan qırımtatarlar ile Qırımnıñ qaytaruvı içün er şey yapmağa devam etecekler. Bu işke birlikte devam etecekmiz. Çünki 2013 senesi halq tarafından saylanılğan Meclis faaliyetine devam etecek, onı bir kime toqtatmaz», – dedi Çubarov.
O şunı da qayd etti ki, Qırımğa kirip olamağanlar oña yaqınca olmağa tırışalar. Çubarov Qırım qamaçavı boyunca aktsiyanı hatırlattı, fikrine köre, o Qırım meselesini siyasiy etrafta birinci yerge qaytardı.
«Qısmet olsa, künlerniñ birinde Rusiyeniñ qapıları tüşer ve epimiz Vatanımızda toplaşırmız. Mustafa Cemilev Qırım meselesi Avropa ve dünyada aktual olğanı içün toqtamayıp çalıştı», – dedi Çubarov.
O bütün qırımlı siyasiy mabüslerni añdı ve olarnıñ ailelerine yardım etmege çağırdı.
Video: ATR Channel
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay


text:
Ministr Ärsoy İstanbulnı tanıtuçı yaña fil’m belän urtaqlaştı
İstanbulnı añşatuçı yaña tanıtu fil’mı sośial’ mediadan urtaqlaşıldı
Mädäniyät häm turizm ministrı Mäxmät Nuri Ärsoy İstanbulnı añlatuçı yaña tanıtu fil’mı belän urtaqlaştı.
Nuri Ärsoy “Twitter” akkauntında Törkiyä turizm, tanıtu häm qamilläşterü agentlığı äzerlägän "İstanbul" isemle tanıtu fil’mın urnaştırdı.
Ber minutlıq fil’mda İstanbulnıñ tarixi häm turistik urınnarın añlatuçı küreneşlär täq’dim itelä.
Bäyläneşle xäbärlär
Alek Bolduinnıñ qoralı êlek tä atqan
"Rust" fil'mın töşerü barışında operatornıñ ülemennän alda da oxşaş xäl bulğan
Dön'yadağı iñ zur tamaşa tägärmäçe açıldı
Ul küz yawın aluçı tamaşa belän Dubayda qullanılışqa tapşırıldı


text:
Herson vilâyetiniñ akimiyeti Qırımnıñ «erzaq qamaçavı» boyunca aktsiyanıñ keçirilmesine azırlana. Geniçesk rayon şeer devlet memuriyetiniñ başı Aleksandr Vorobyev aytqanı kibi, faallerge artistler çıqışta bulunacaq sana ve çadırlar içün mahsus bir territoriyanı ayıracaqlar, haber ete Geniçeskniñ «Novıy vizit» haber portalı.
«Aktsiya iştirakçileri içün territoriya berilecek, sana qoyulacaq, artistler ketirilecektir. Ukrainlerni ğamğa daldırmaycaq bir müit yaratılacaq», – dey Vorobyev.
Onıñ sözlerine köre, aktsiya bir ay sürecek. «Ukraina içün Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ qıymetini ögrenirmiz», – dey o.
Vorobyev dey ki, eger de faallerniñ talapları eşitilmey qalsa, «nevbette halq istimalı malları içün qamaçav yapılacaq».
Şu cümleden, rayon şeer memuriyetiniñ başı qayd etkeni kibi, qıtaiy Ukrainadan Qırımga ketirilgen ukrain mahsulatı qıtaiy Rusiyege yete.
Hatırlatamız, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Qırım ile memuriy sıñırnı blok etip, işğalci yarımadağa ukrain malınıñ ketirilmesini toqtatmaq niyetindeler. Qırımtatar halqınıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev aytqanı kibi, «Ukraina Qırmınıñ işğalci rejimini temin etmemeli».
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov yarımada qıtaiy Ukrainadan malnıñ ketirilmemesine bütünley azır olğanını bildirdi. Bu mevzuda «iç te qorqu olmağanını» da qayd etti.
Aktsiyağa qoşulmaq niyetini «Pravıy sektor» teşkilâtınıñ azaları endi bildirdiler.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Refat Çubarov sentâbr 16 künü parlament toplaşuvında bildirgeni kibi, qırımtatarlar sentâbr 20 künü, üylede, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa mahsulatnı ketirgen yük maşinalarınıñ areketini blok etmek niyetindeler.


text:
Qırımlı siyasiy mabüs, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Raim Ayvazovnıñ qızı doğdı. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ haber etkenine köre, faaller ve lâqayt qalmağanlar ömür arqadaşı Mavile ve doğğan qızını qarşılamaq içün Aqmescitteki loqsahanege keldi.
«Kiçkene qızçığımıznı ve qardaşımız Mavileni qarşılamaq içün keldik. Eñ yaqın vaqıtta babası onı körsin, quçaqlasın ve bu bahtlı daqqalarda qorantasınıñ yanında olsun isteyim», – dep ayttı qadınlardan biri Nilüfer.
Bavurçı (Kamenka) qasabasınıñ sakini, qırımtatar faali Raim Ayvazov aprelniñ 17-nde gece Qırım ve esas Ukraina memuriy sıñırından keçkende ğayıp oldı. Tuvğanları onı qıdırmağa ketti, dep haber etilgen edi. Aprelniñ 17-nde kündüz Ayvazov tuvğanlarınen bağlandı. Raim Ayvazov 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmına (terrorist tanılğan teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv) istinaden qabaatlanğanını ve «Aqmescitteki ekinci Hizb ut-Tahrir davasınıñ» erkânına qoşulğanını qız qardaşına telefonda haber etti.
Daa soñra memuriy sıñırdan keçkende Rusiye quvetçileri onı gece «çölge çıqarğanını» ve «qurşunğa tizüvni taqlit etkenlerini» tarif etti.
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, Raim Ayvazov Qırımda apiske alınğan qırımtatar faallerine Rostov-na-Donuğa aş ve urba yollamaqnen oğraşa edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Ayvazovnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev Qırımnıñ Aqmeçit (Çernomorskoye) rayonına iş ziyaretinen keldi. Diniy teşkilâtlarnıñ vekilleri ve rayon imamlarınen iş körüşüvi çerçivesinde aktual problemalar ve olarnıñ çezilüv yolları muzakere etildi. Hususan, Müftilik Bel Avuz Qıpçaq (Gromovo) köyünde cami içün topraqnıñ ayırıluvı meselesinde ve mabedlerniñ havfsızlıq pasportlarınıñ (antiterroristik pasportlarnıñ) resmiyleştirilüvinde destek kösterecek.
İşbu meselede QMDİ rehberiyeti akimiyetke maddiy destek sorap, muracaat etecek, çünki ibadet binalarını antiterroristik standartlarına uyğun şekilge ketirmek içün qoşma maddiy destek kerek.
Toplanğanlar köyde yaşağan yaşlarnıñ işnen temin etilüvi, diniy hızmetçilerniñ ihtisasınıñ yükseltilüvi ve rayon köylerinde çalışacaq kadrlarnıñ azırlanuvını da muzakere ettiler, bundan da ğayrı, uzaq yerleşken mesken yerlerde İslâm kurslarınıñ açıluvı meselesine baqıldı. Al-ı azırda Aqmeçit rayonınıñ terkibine 33 köy kire, er 3-4 köyde 1 imam çalışa.
Bundan da ğayrı, ayrı diqqat yaqınlaşqan Ramazan ayına ayırıldı. Qırım Müftisi bildirgenine köre, cemaat namazları ve iftarlarnıñ keçirilüvi cumhuriyette hastalıqnıñ darqaluv derecesinen bağlı olacaq.
Müfti rayon imamlarınıñ, diniy teşkilât vekilleriniñ nümüneviy çalışmalarını ayrıca qayd etti.
“Siz etrafıñızda cemaatnı topladıñız, insanlar sizge işana, bu ise, eñ müimi. Yapqan er şeyiñiz Allah içün, milletimiz içündir”, – ayttı Müfti efendi.
Qırım musulmanlarınıñ maneviy yolbaşçısı rayonnıñ diniy teşkilâtlarınıñ azaları ve vekillerine, cami qurulışında ve Aqmeçit rayonınıñ ömürinde faaliyet köstergen imamlarğa ve göñüllilerge teşekkürnameler taqdim etti. Er birine Quran-ı Kerim nushaları ve ediyeler berildi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye mahkemesi tarafından mahküm etilgen ve Rusiyeniñ Tver vilâyetindeki koloniyanıñ ceza izolâtorında bir qaç ay bulunğan soñ Torjok apishane hastahanesi avuştırılğan ukrain faali Volodımır Baluh baş ve köküs qafesi ağrıları aqqında haber etti. Bu aqta onı iyünniñ 10-nda ziyaret etken advokatı Olga Dinze Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Tünevin onı oquv-profilaktika müessisesinde ziyaret etip oldım. Biraz özüne keldi, şişikligi keçti. Amma ne tedaviylev, ne de diagnoz alâ daa qoyulmadı. Oña yürek ilâcı ve tınçlandırıcı ilâclar berile. Başqa ilâc yoq. Baş ağrısı ve sol tarafta köküs qafesinde ağrı olğanını ayta», – dep tarif etti Dinze.
Onıñ aytqanına köre, Baluh Rusiye koloniyasınıñ aşlarını aşamay.
«Niayet, ceza izolâtorına qapatılmazdan evel yollanılğan şeylerni aldı. Mahsullarnıñ bir qısmı bozuldı, amma oña yete. Aş şimdilik bar. Koloniyada aşamay», – dep bildirdi advokat Dinze.
Daa evel Volodımır Baluhnıñ apishane hastahanesine avuştırılğanını Qırım.Aqiqatqa Tver vilâyetiniñ insan aqları vekâletlisiniñ apparatı bildirgen edi.
Baluh Tver vilâyetindeki koloniyanıñ ceza izolâtorına avuştırılğan edi, daa soñra ceza izolâtorında qaluv müddeti mayısnıñ soñuna qadar uzatılğan edi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiyeniñ Tver koloniyasınıñ memuriyeti Ukraina konsulına Baluhnen körüşmege izin bermedi, dep bildirdi.
Volodımır Baluh – tamırlı qırımlı, çiftçi, ukrainalı cemaat faali, Ukrain milletçileri kongressiniñ azası. Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ Rusiye vatandaşlığından vazgeçti. 2013 senesi qışta evinde Ukraina bayrağını astı, daa soñra «Sema Yüzü qaramanları soqağı» levhasını tikledi.
2016 senesiniñ soñunda Volodımır Baluhnı Rusiye FSBsiniñ hadimleri tutıp aldı. Olar Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi onı 5 yılğa azatlıqtan marum etti – eki cinaiy dava boyunca: silâ saqlaması ve «Aqşeyh vaqtınca tutuv izolâtorınıñ yolbaşçısını köteklev» dep adlandırılğan adise.
Baluh qabaatını tanımayıp, açlıqqa başlağan edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
Avgustnıñ 13-nde Kyivniñ Mustaqillik meydanında prezidentniñ ayrı alayı İçkeriya milliy bayrağını açtı. Tedbir teşebbüsçisi aytqanına köre, 22ge 33 metr büyükligindeki işbu bayraq dünyada eñ büyük soyu dep esaplana.
Teşkilâtçılar qayd etkenine binaen, bu tedbir «bizim duşmanlarımız bütün areketlerine baqmadan bizim ğalebege olğan irade ve ruhumıznı sındırıp olamağanlarınıñ timsalidir».
Tedbirde Cohar Dudayev adını taşığan taburnen gürci taburı iştitrak etti. Ayrıca qırımtatar halqınıñ temsilcileri de iştirak ettiler. «Men bütün qırımtatar halqı ve ukrainler adından Rusiye ordusına qarşı cenkleşken çeçenlerni hayırlamağa isteyim. Biz beraberlikte yeñermiz», - dedi qırımtatar Meclisiniñ reisi Refat Çubarov.
Tedbirge ayrıca Cohar Dudayev taburınıñ sabıq cenkçisi Amina Okuyeva da teşrif buyurdı. O, İçkeriyanıñ mustaqillik oğrundaki küreşine Ukraina qoltutqanı içün teşekkür bildirdi.
İçkeriya Çeçen Cumhuriyeti – SSCB dağilğan soñ Çeçen-İnguş MSSC topraqlarında teşkil etilip de tanılmağan bir devlet qurulışıdır. O aslında 2000 senesi Rusiye federal ordusınıñ Ekinci çeçen cenkindeki ğalebe qazanmasından soñ yoq etilgen edi.
Rusiye silâlı ve hususiy hızmetleri cenk esnasında ve Rusiye tışında keçirilgen hususiy operatsiyalar devamında İçkeriya yolbaşçılarınıñ ekseriyetini öldürgen edi. Aynı zamanda Moskva İçkeriyanıñ sabıq liderleri olğan Ahmad Kadırovnen añlaşmalar tizgen edi. 2004 senesi onıñ öldürilmesi neticesinde Çeçenistan başına artıq 13 yıldan berli onu idare etken oğlu Ramzan Kadırov keçken edi.


text:
Avgust 29-da, bazarertesi künü Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi belli ukrain mühbiri Mıkola Semenanıñ adliyecisi bergen FSB taqiqatçısınıñ areketlerine qarşı şikâyetini red etti. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Facebook saifesinde bildirdi.
«Taqiqatçı, adliyeci ve onıñ tarafından imaye etilgen kişige şefaat arizasınıñ qanaatlendirilmesi boyunca red etüv aqqında qararlarnen imkân bermey, bu ise, Mıkola Semenanıñ aqlarını tolusınen imaye etüvde mania ola. Mahkeme şefaat arizasınıñ qanaatlendirilüvini red etti», – dep yazdı Celâl.
İşğal etilgen Qırımda «separatizmde» qabaatlanğan yarımada mühbiri Mıkola Semenanıñ imayecisi onıñ Kiyevge tedaviylenüv içün yiberilmesi aqqında şefaat arizasını berdi.
Baarde Qırımda kütleviy şekilde tintüvler, bu cümleden, Qırım.Aqiqat ile işbirlik tutqanında şeklenilgen mustaqil mühbirlerde tintüvler keçirildi. Radio Svoboda müellifi Mıkola Semenağa qarşı Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağırğanında şeklenilüv boyunca cinaiy iş açıldı. Rusiyeli taqiqat oña yarımadadan çıqmağa yasaq etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko işğal etilgen Qırımda insan aqları bozuvı içün Rusiyege qarşı qoşma sektor sanktsiyalarnıñ kirsetilmesini kerek olğanını saya. Bu aqta devlet yolbaşçısı sentâbr 6-da Yuqarı Radağa er sene yapqan muracaatında ilân etti.
«İşğal etilgen topraqlarda Rusiye tarafından insan aqları, bu cümleden qırımtatarlarnıñ aqları bozulması, qoşma sektor sanktsiyalarınıñ kirsetilmesini talap ete. Bellesem, Jekson-Venik tüzetmesiniñ analogını qabul etmek içün zemaneviyleştirilgen subet artqaç olmaz», – dedi prezident.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırım, onıñ askerleştirilmesi, yarımadada insan aqları bozulması meselesini «daima halqara kün tertibinde tutmaq ve mütenasip sanktsiya paketini keñleştirmege tırışmaq kerek», keçken afta AQŞ bunı yapqanı kibi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Ukraina tarafdarları ve qırımtatar faalleri taqip etilip başladı. Bu aqta uquq qoruyıcılar çoq bildirgen edi. Olar Kremlni insan aqları bozuluvını toqtatmağa çağırğan edi. Amma Moskvada ve rusiyeli Qırım ükümeti repressiyalar aqqında malümatnı red ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesi (YESPÇ) işğal altındaki Qırımda insan aqlarını bozğanı içün Ukrainanıñ Rusiyege qarşı açqan ilk davasındaki uquqiy yerine tanıdı. Bu aqta iyünniñ 1-nde Kyivde keçken matbuat konferentsiyasında Ukraina adalet naziri Pavel Petrenko söz yürsetti.
Adalet naziri bunı «yahşı haber» dep adlandırdı.
«Bizler, Ukraina olaraq, insan aqları boyunca Avropa mahkemesiniñ ilk davanı baqmağa aqqı yoq demesi boyunca Rusiyeniñ yalan üstüne qurulğan izaatlarını qaralaycaq isbat ve delillernen beraber uquqiy pozitsiyamıznı taqdim etecegimizni ilân etken edik. İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesi «Ukraina Rusiyege qarşı» ilk davası boyunca Qırımda insan aqlarını bozğanı aqqındaki deliller hususındaki bizim uquqiy pozitsiyamıznı resmiy olaraq tasdıqladı», – dedi Petrenko.
Ukraina insan aqları boyunca Avropa mahkemesine Rusiyeniñ Qırımda ve Kyiv nezaret etip olamağan Donbass territoriyalarındaki areketlerinen bağlı beş dane dava açqan edi.
Aprelniñ 19-nda OON (BMT) «Ukraina Rusiyege qarşı» davası çerçivesinde işğal altındaki Qırım sakinlerini qorçalamaq maqsadınen muvaqqat tedbirler kirsetmege razı olğan edi. Mahkeme ukrainlerniñ aqlarına tiklenmesi mumkün olmaycaq derecede zarar ketirilgen delillernen bağlı qarar qabul etken edi.
Mahkeme yekün qara qabul etilgence Rusiyeni, qırımtatar halqınıñ aqlarına zarar ketirmemesine, şu cumleden Meclisniñ faaliyetini tekrar canlandırmasına, ondan da ğayrı işğal altındaki yarımadada ukrain tilinde tasil berilmesini teminlemege mecbur etken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
«Strategiya-30» Rusiye teşebbüs gruppasınıñ faalleri noyabrniñ 30-nda aqşam Moskvanıñ Kurskiy vokzalı yanında «Siyasiy mabüs künü» aktsiyasını keçirdi. Narazılıq bildirgenler işğal altındaki yarımadada bloger ve jurnalist faaliyetinen oğraşıp apiske alınğan qırımlılarğa qoltuttı. Bu aqta aktsiya iştirakçilerinden biri Vera Lavreşina Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Grani.ru» mühbiri Remzi Bekirov işğal etilgen Qırımda mühbirlik yapqanı içün terror maddesine istinaden 20 yılğa koloniyada qalmasına ya da atta ömür boyu apis cezasına üküm etile bile. Nariman Memedeminov, qırımlı bloger, «ekstremizmge çağırğanı içün» eki yıldan berli apiste yata. Osman Arifmemetov ve Rustem Şeyhaliyev vatandaş jurnalistleri olaraq qırımtatarlarnıñ vatanlarında taqip etilgenini tarif etkeni içün apiske alınğan edi», – dep qayd ete faaller Facebooktaki muracaatlarında.
Vera Lavreşinanıñ bildirgenine köre, soñki vaqıtları aktsiyalar raat keçe, provokatsiyalar olmay ve faaller tutulmay.
«İnsanlar tınçlandı, ücüm etmeyler. Repressiv qanunlar er kesni oturttı. Er keske tesir etti… «Sen çetel agentler sırasına yazıldıñmı?» yazuvlı şiarını yaptıq. Seyircilerimizden biri bu «meraqlı» yazuvlı şiarnen telefonğa foto yaptı, birisi ise qayd yazılmağa mümkün ve ne qadar para bereler, dep soradı», – dep tarif etti faal.
Remzi Bekirov, Osman Arifmemetov ve Rustem Şeyhaliyev bu sene mart ayında tutuldı. FSB tahqiqatı olarnı Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesinde qabaatlay.
Bloger, vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminov 2018 senesi mart ayında tutuldı. Onı terror faaliyetini kerçekleştirmege çağırğanında qabaatladılar. Rostov-na-Donu şeeriniñ Cenübiy arbiy okrugınıñ mahkemesi oktâbrniñ 2-nde onı 2 yıl ve 6 ay yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti.


text:
BM insan aqları Yuqarı komissarınıñ saytında İnsan aqlarınıñ umumiy beyannamesi qırımtatar tilinde derc etildi.
«Bugün müim tarihiy vaqia oldı. İnsan aqlarınıñ umumiy beyannamesi BM resmiy resurslarında ilk sefer qırımtatar tilinde derc etildi. Beyannameniñ tercime sayısına köre dünya rekordı bar, o, 520 tilde bar, qırımtatar tercimesi 521-inci oldı», – dep yazdı Qırımtatar resurs merkeziniñ reisi Eskender Bariyev.
Onıñ qayd etkenine köre, şimdiki vaziyette «İnsan aqlarınıñ umumiy beyannamesi er bir qırımtatar qorantasınıñ evinde olmaq kerek».
İnsan aqlarınıñ umumiy beyannamesi – 1948 senesi dekabrniñ 10-nda BM Baş Assambleyasınıñ üçünci sessiyasında qabul etilgen ve BM aza memleketleri içün tevsiye etilgen bir vesiqa. Beyannameniñ metni insanlarnıñ aqlarını belgilegen ilk vesiqa sayılmaqta.


text:
Qırımnıñ rusiyeli başlığı Sergey Aksönov, Ermeni Bazardan (Armânsk) mektep çağına yetmegen ve mektep çağındaki balalarnı avanıñ bulaşuvı içün Qırım sanatoriylarına yollacaqları aqqında haber etti. Bunıñ aqqında o Facebookta yazdı.
“Fevqulâde vaziyetni ilân etmek içün sebep yoq. Amma aqibetniñ aldını almaq içün Ermeni Bazarnıñ mektep ve bala bağçaları içün eki aftalı tatil yapmağa, ve mektep çağına yetmegen ve mektep çağındaki balalarnı - analarınen - bizim Qırım sanatoriylarına raatlanmağa yollamağa qarar aldıq”, - denile beyanatta.
Aksönovnıñ malümatına köre, şeerde acele merkez (operativ ştab) yaratıldı.
Qırımnıñ şimalinde zararlı taşlamalarnıñ kölemi normadan tış çıqtı. Qırımnıñ rusiyeli başlığı Aksönovnıñ aytqanına köre, “Qırım titanı” zavodınıñ işi eki aftağa toqtatıldı.
Evel haber etkenimiz kibi, Ermeni bazar sakinleriniñ evlerinde madeniy şeylerni bir gecede yapışaq tot bastı. Şeerliler içtimaiy ağlarda yazğanına köre, bu - “Qırım titanı” zavodınıñ zararlı atıqları olmaq mümkün.
Qırımnıñ ekologiya Nazirliginiñ malümatına köre, müessisege yarımadanıñ sakinlerinden Ermeni bazar ve Krasnoperekopsk çerçivesinde avağa zararlı maddelerniñ taşlanması aqqında şikâyetler kele edi.
“Qırım titanı” zavodı daa 1971 senesi işini başladı, 2000 senelerniñ başında ise, Dmıtro Firtaşnıñ Groop DF şirketiniñ nezareti altına keçti. İşhaneniñ esas yönelişi - titan dioksidiniñ istisalı. Titan dioksidi - lak, boya, rezina, plastmassa işlep çıqaruvında ve daa çoq başqa saalarda qullanılğan madde.


text:
Yosif Stalin
Yosif Stalin (Orıssha, tolıq : Иocиф BиccapиoHoBич CTaлиH, tuwılg'anda ДжyraшBили (Dzhugashvili), Gruzinshe: იოსებ ჯუღაშვილი (Ioseb Jughashvili); (18 dekabr, 1878 – 5 mart, 1953) Kommunist diktator Ioseb Jugashvilidin' qabıl etken atı. Ol Vladimir Leninnen keyingi Sovet hu'kimetinin' ekinshi siyasiy basshısı bolg'an. Ol totalitar basshı bolg'an ha'm tariyxta ju'da' belgili. Ol millionlap adamlardın' o'ltiriliwine sebepshi bolg'an. Ol kommunizmnin' basqasha tu'ri Stalinizmdi baslag'an.
Stalin ekinshi du'nya ju'zlik urıstan aldın Gitler menen birge islesken ha'm 1939-jılı olar ekewi Polshanı basıp alıw ha'm o'zleri arasında ekige bo'lisiw haqqında pitim du'zgen. Usılay etip ekinshi du'nya ju'zlik urıs baslang'an.
Keyinirek, 1941-jılı, Gitler Stalinge qarsı shıg'adı ha'm SSSRdı basıp alıw ushın hu'jim jasag'an. Bunnan keyin, SSSR Germaniyanı qıyratıw ushın Antigitlerlik koalitsiya menen islese basladı. Aqırı Germaniya jen'iledi, biraq urıs dawamında SSSR basqa ma'mleketlerge salıstırg'anda adam sanı boyınsha en' ko'p jog'altıwg'a ushırag'an edi.
Ekinshi du'nya ju'zlik urıs juwmaqlang'anda, Sovet armiyası ko'plegen Evropa ma'mleketlerin: Polsha, Chexoslovakiya, Vengriya ha'm Germaniyanın' bir bo'limin iyelep, bul ma'mleketlerde kommunizm qura basladı.
Stalin o'limine shekem Sovet hu'kimetin basqarıwdı dawam ettirdi. Stalin ma'mlekettin' waqıt ha'm energiaysın qural jaraqqa, ko'likke ha'm qurallı ku'shke qaratıp, militarizatsiyanı baslag'an. Bug'an erisiwde Stalinnin' en' a'hmiyetli usılı bul Amerikadan yadro quralı jasırın mag'lıwmatların urlap, o'zlerinin' bombasın islep shıg'ıwı boldı. Usı sebepli Salqın urıs baslanadı ha'm ol 1990-jılı SSSRdın' ıdırawına shekem dawam etedi.
Stalin 1953-jılı insulttan qaytıs boldı. Onnan keyin Sovet hu'kimetin Nikita Xrushev dawam ettirdi.


text:
Mına bu mevzunı kötermege isteyim. Söz kelimi, tamam bu mesele keçenlerde doğğan kününi qayd etken Sibiriya saibiniñ eñ sevimlisidir. Mevzu ise, Ukrainanıñ devlet tilidir.
Bu mevzu daima saylavlar arfesinde köterile ve ondan soñ, sönip kete. Bu mevzu siyasetçilerniñ ayın – oyunlarında keñ qullana. Bu meseleniñ soñu yoq. Onı sebep körip, Qırım ve Donbassqa ordular kirsetildi. Eñ esası, bu mesele ne içün saylavlardan-saylavlarğa qadar köterile – işte, evelden yazğanım kibi, malümatnıñ yetişmemezligindendir.
Çoq yıllar evelsi, institutnı bitirip, ekim-psihiatr olıp çalışqanda, meni Kiyevge ihtisas yükseltüv kurslarına yolladılar. Anda kelip çıqqanda, Qırımdan yekâne ekim olğanım añlaşıldı. Kurslarğa Ukrainanıñ çeşit regionlardan vekiller keldiler. Lvov şeerinden kelgen ekimnen pek dostlaştım. Adı – Solomiya edi. Ömür boyu onı qıdırmağa tırıştım, amma, soy adı ve adres,ni unuttım.
Solomiya ukrain tilinde laf etmek degil, bu tilde yırlay edi. İrmaq kibi şırılday edi. Men onı diñlep, ayrette qala edim. Men movanı sevip qaldım. Onıñ dört yaşında qızçığı telefon açıp, temiz ukrain tilinde laqırdı etkende quvançımnı sığdırıp olamay edim. Açıq ağıznen diñlep, tanış olmağan sözlerni soray edim.
O vaqıt birinci kere ukrain tilinde laqırdı etmege bailadım. Pek utana edim. Çünki sözler çirkin çıqa edi. Amma, qorqumnı yeñmege areket ettim. Soray-soray, tekrarlay edim. Cümlelerni zornen tize edim. Krovosisâ Azirovnen teñeştirsek, o menden qat-qat yahşı laf ete edi. Dostum kibi şirin laf etmege istedim. Dülber Solomiya kibi ukrain tilinde yırlamağa istey edim.
Künlerden bir kün, menim aytqanlarımnı eşitken Solomiya maña rus tilinde şunı ayttı: «Liza, sen rus tilinde o qadar dülber laf etesiñ ki, atta yırlap ta beresiñ. İrmaq kibi şırıldaysıñ. Men seni diñlep, ayrette qalam. Men seni pek yahşı añlayım, sen de meni añlaysıñ. Bir şey añlamasam, senden sorayım, sen de öyle yapasıñ. Seni diñlemege pek hoş kele. Rus tilinde qonuş. Özüni qıynama, men de saña qılınmam. Vaqıt keçken soñ, ögrenirsiñ. Em bu movanı, rus tilini kibi qolay qullanırsıñ. Şimdilik men seni añlayım, onıñ içün rusça laf et».
Men, canım dostumnıñ sözlerini ömür billâ unutmadım. Onı körip, quçaqlamağa pek isteyim, çünki aramızda iç bir vaqıt añlaşılmamazlıq olmağan edi. İç bir vaqıt biri-birimizni aşalamadıq. Aytqanlarımıznı añlay edik. Em de çoq laf ete edik: sevgi, tibbiyet, Kiyev, Qırım, Lvov aqqında subetleştik…Ukraina aqqında söyleştik. Bizim yekâne bir devletimiz aqqında..
Şimdi de rus tilinde yazam. Bu tilde tüşünem. Qorantamda da bu tilni qullanamız. Siz menim yazğanlarımnı oquysıñız. Ukrainliler, çehiyalılar, poloniyalılar, qırımtatarlar, ruslar, frenkler…Er kes rus tilinde yazğanlarımnı oquy. Em de, devlet tilinde olmağanı içün, bir kimse menden vazgeçmedi, dostlarımnıñ sayısı eksilmedi. Aksine, oquyıcılarımnıñ sayısı arttı. Ve saifemde til meselesi sebebinden bir kimse başqasını sıqıştırmadı.
Til meselesi – mahsus uydurılğan ve mecburen köterilgen bir meseledir. Asılında o yoq. Ve men, bunıñ delili olam!
Liza Bogutski, qırımlı, bloger, uquq qorçalayıcı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Federal havfsızlıq hızmetinde (FSB) yük naqliyatı nevbetinde yerlerni satqan hadimni tutqanları aqta bildireler.
Krasnodar diyarı boyunca Federal havfsızlıq hızmetininiñ idaresinde bildirilgeni kibi, adam «Keriç-Kavkaz» marşrutı boyunca naqliyatnıñ nevbetsiz keçmesi içün qanunsız sürette aqça ala edi.
«Deñiz müdirligi» şirketiniñ hadimi tarafından qanunsız sürette paranıñ elde etilmesi qayd etildi», – haber eteler FSBde.
«Deñiz müdirligi» şirketinde FSB bildirüvini şimdilik izaatlamaylar.
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov Qırım telekanalınıñ canlı efirinde iyül 13 künü aytqanı kibi, Keriç parom keçiti iyül 12 künü ondan keçken naqliyat ve yolcular boyunca rekordğa irişken eken.
Keriç boğazından keçken parom keçiti – Qırım işğalinden ve qıtaiy Ukraina ile demir yol alâqasınıñ lâğu etilmesinden soñ, Qırımnı qıtaiy Rusiye ile bağlağan yekâne naqliyat arteriyasıdır.


text:
Qırımda, cumaaqşamı künü, sentbâr 10-da, 2015 senesi avugst soñunda ğayıp olğan qırımtatarı Muhtar Arislanovnıñ evinde uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri tintüv keçirdiler.
Qırım.Aqiqatqa avdokat Emil Kürbedinov bildirgeni kibi, tintüv sebebi – insannıñ ğayıp oluvınıñ bütün versiyalarınıñ ögrenilmesidir.
«Evel olar (taqiqat hadilmeri – QA) teşkerüvni keçirgen edi – tintüv degil edi. Bütün istegen şeylerni tutıp aldılar: vesiqalarnı ve ilâhre. Yalıñız bilgisayarnı tapıp olamadılar. Bu sebepten tintüvge keldiler, onı daa da teren keçirmek içün», – dedi Kürbedinov.
Advokatnıñ sözlerine köre, tintüv soñunda Arislanovnıñ ömür-arqadaşını Qırımda Rusiye Taqiqat komitetiniñ idaresine saat 13-ke çağırdılar.
Bildirilgeni kibi, Rusiye Taqiqat komitetiniñ idaresi avgust 27 künü ğayıp olğan Muhtar Arislanovnıñ bulunuv yerini belgiley.
Malümatqa köre, «Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 105 maddesi 1-inci qısmına köre (öldürüv) cinaiy iş taqiq etile».
«2015 senesi avgust 27 künü Aqmescit şeerinde «Zalesskiy» çarşısına çıqtı ve alâ daa qaytmadı», – deyler taqiqat komitetinde.
Matbuat vastalarınıñ malümatına köre, 45 yaşında Arislanov Aqmescit rayonı mekteplerinden birinde beden terbiyesi ocası olıp çalışa. Dzüdo idmancısıdır.


text:
Ğiraq xarbiläre, ilnen könyağındağı neft satu öçen qulannılğan möhim portın şiğiy suğışçılardan arındıru öçen basrada Mähdi armiäsenä qarşı bulğan xärbi çaranı bügen arttırdı.
Ğiraq premyer ministrı Nuri äl Maliki bu operasiäne üze citäkle. Operasiä maqsatı premyer süzlärençä: “şähärdäne cinäyäyätçe häm terrorçılardan arındıru. Şul isäptän premyer bügen suğışçılarğa qoralların taşlar öçen 72 säğat möddät birde.
Läkin Malikineñ bu qararı zarar kiterergä dä mömkin. Azatlıqnıñ Ğiraq belgeçe Sumedha Senanayake, “Ğiraq xärbiyenen, Basra şähärendä yaxşı oyışqan Mähdi armiäsen çığarırğa köçe citär citüen läkin xata belän bu eş kilep çıqmasa ul çağında bu xäräkät Maliki häm Bäğdäd xökümätenä ziyan kiteräçäk” di.
Şul uq waqıtta Moqtada äsSadırnıñ 7 ay däwam itkän tınıçlıq kileşüen dä bozuı ixtimal. Ägär dä kileşü bozıla ikän, bu tınıçlıqqa ziyan kitärçäk. Çönki äsSadr tarafdarları Amerikan xärbiyeneñ Ğiraqta mäzhäp-ara bäreleşlärne tuqtatuda häm ğisyançılarnı bastıru eşendä küpmeder öleş kirtä ide.
Basrada waqıyğalar qıza barğanda, äsSadır watandaşlarnı, uram cıyınnarı uzdırırğa çaqıruı xäbär itelä. ÄsSadırçılar xäräkäteneñ säyäsi şura başlığı Liwa Smaism kiçä soñgı xäbärlär turında radiobızğa bolay äytte:
“Bu ğamäl kontitusiä häm demokratiägä qarşı kilmi, protset çarası ütkärü konstitusiädä urnı bar. Bu tärtipkä buysınıp başqarılaçaq bu çara. Älegä anıñ teläkdäşlek beldergän keşelär tarafınnañ başqarıluı yaxşı ber yünäleş. Cirle şäyexlär, Sadr binası aldında cıyıldı. Bu ğisyançı ber suğışu tügel ä tınıç uram cıyını gına ide.”
Amerika qoşma ştatları, Malikineñ Basra çarasın arttıruına tänqit belderä.
Bu yulı Aq yort süzçese Dana Perino, Bäğdäd belän AQŞ säyäseten ayırırğa tırışuı küzätelde. Ul, “ bu çara Ğiraq tarafınnan citäklänä häm alar qararı belän başqarıla tik bu ciñel eş bulmayaçaq” dide.
Premyer Maliki bik awır eşkä kereşte, yäğni ul terrorçılar häm ğisyançılar oyasına äylängän Basrağa kerü öçen üzendä batırlıq taptı. Häm üz köçlären alıp anda çaralar ütkärergä kereşte”
Läkin Bäğdäd xaqimiäte üz kiläçägen qurqınıç astına alıp nigä üz başına mondıy eşkä kereşergä buldı? Basra, Ğiraq iqtisadı öçen bik möhim. Basra Ğiraq neftın dönya bazarına satu öçen qullanğan iñ zur portlarınnañ berse. Bu şähärdä iminlekneñ bulmawı säbäble, Ğiraqnıñ çit ilgä satıp aqça qazanğan berdänber neft säwdäsenä ziyan kilü qurqınıçı yanıy ide. Bu şähärne kontroldä totu öçen bik az saylaw xaqı bulğan Bäğdäd xaqimiäte xärbi çarağa möräcäğat itte di Azalıq analistı Sanayake äfände.
Äs-Sadır tarafdarları, şiğiy möselmannar häm bu säyäsi törkem şul uq waqıtta mäcletäge iñ zur şiğiy törkemnärdän bersen täşkil itä. Ğiraq İslam yuğarı şurasında küpçelek urınğa iä Şiğiy partiäse, xaqimiättäge koalisädä iñ köçle parti. Azatlıqnıñ Ğiraq belgeçe, Senanayake şulay uq Ğiraqta kiläse üktäbr ayında bulaçaq wilayät saylawlarında şiğiylär köçen kimetü maqsatı Malikine Basra opersasiäsenä başlarğa etärüe dä ixtimal digän faraz belderä.


text:
Amerika Qoşma Ştatları ve Avropa birligi Ukrainada Rusiye Federatsiyasınıñ arbiy istilâsı artsa, Rusiye vatandaşları ve şirketlerine qarşı kirsetilecek yañı cezalarnı azırlaylar. Bunı CNN Amerika telekanalı AQŞ ve AB diplomatlarınıñ aytqanlarına esaslanıp bildire, dep yaza Meduza.
Kanalnıñ malümatına köre, yañı cezalarnı kirsetüv qararı şimdilik yoq. Yañı cezalar ğarp memleketlerine iş tutmaq yasaq etilecek maliye, energetik ve mudafaa alanınıñ şahıs ve şirketleriniñ cedvelini arttırmaqnen bağlı.
«(AQŞ ve Avropa) liderleriniñ Rusiye istilâsına cevap bermek bir sıra usulı bar, tez areket etilecek. Aftalar aqqında laf ketmey», – dep ayttı CNN menbası.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Aqmescitniñ “Faydalı ilim” oquv – maarif merkezinde Oraza bayramı qayd etildi. Tedbir Qırım Müftiyatı terkibinde çalışqan “Büllür” cemaat teşkilâtı tarafından teşkil etildi. Programma çerçivesinde “Ateş” ve “Nesil” balalar taqımları, “Tebessüm” vokal ansambli ve “Emanet” gruppası çıqışta bulundılar. Çeşit türlü yarışlar, meraqlı oyunlar bayramnı yaraştırdılar. Balalarğa qoqlalar spektakli kösterildi, qırımtatar ameliy sanatı ve ünerleri sergisi çalıştı. Teşkilâtçılar bayramnı meraqlı ve şeñ yapmağa tırıştılar. Eñ soñunda kâğıttan şou ve kürreçikler salütı numayış etildi. “Büllür” teşkilâtı iştirakçi ve musafirlerge minnetdarlıq bildire.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Bir qaç kün evelsi Herson vilâyeti Geniçesk şeerinde qırımtatar halqı Meclisiniñ toplaşuvı ötkerildi. Onda milliy lider Mustafa cemilev iştirak etti. Amma, esas hususiyeti Meclis Qırımdan tış toplaşqanında edi.
Sebepler aqqında şimdi aytıp oturmayım. Amma, toplaşuv «diaspora», «ğurbetlik»te keçmegeni şübesizdir.
Malümat içün: Geniçesk şeeriniñ eski adı Yenice-Yeniçi-Geniçe, Rusieniñ işğalinden soñ o – Geniçe(sk) olaraq adlandırıldı.
Qırımlı Han Sahib Giraynıñ avalesi ile 1540-45 seneleri şeer statusını alıp, bu yerde Cenişke qalesi quruldı. 1640 sensi Qırım Hanı IV-nci Muhammed Geray fermanınen şu şeerde Kara-Kapu gümrükni teşkil ete, ve onı qazaq ve noğaylardan qoruğan ordu qoya.
Şeerde 4 cami bar ve büyük qabristan edi (sovet ükümeti onı yoq etip, mesken evlerni qurdı)
Rusiye işğal etmezden evel, şeerde slavânlar iç yaşamadı. Herson – İslam Kermen, Kahovka – Mubarek Kermen, Odessa – Hacibey, Melitopol – Kızıltaş, Berdânsk – Berdı olaraq adlana edi.
1948 senesine qadar Novotroitsk – Sarı-bulat, Frunze – Yuzquyu, Strelkovoye – Çoqraq kibi bilngen edi.
Böyle etip, Geniçesk rayonı ve onıñ toprağı - qırımtatarlarnıñ Vatanıdır…
Utluk limanı – qırımtatar sözü – otluq manasına kele.
Meraqlansañız, internette Qırım hanlığınıñ haritasını tapıp, Ukrainanıñ bütün cenübi onıñ terkibine kirgenini körersiñiz.
Onıñ içün, Meclis Geniçeskte qırımtatarlar içün tuvğan topraqta toplaşuvnı keçirdi.
Şimdiki vaqıtta Geniçesk rayonında 7 biñden ziyade qırımtatarı yaşay. 3,5 biñ semetdeşimiz qomşu Novoalekseyevkada yaşay. Umumen alğanda ise, Herson vilâyetinde aman-aman 11 biñ qırımtatarı yaşay. Qırım işğal etilgeni sebebinden olarnıñ sayısı arta bile.
Gülnara Bekirova-Alidinova, Geniçeskten qırımtatarı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Üç taraflı kontakt gruppasında Ukraina delegatsiyasınıñ başı, birinci Ukraina prezidenti Leonid Kravçuk, Ukraina Rusiyeniñ er angi areketlerine, şu cümleden ücümge keçe bilecegine azır olmalı, dep bildirdi. Bunı o, «Amerika sesi» iştiragi ile Azatlıq Radiosı tarafındant yaratılğan «Nastoyaşçeye vremâ» telekanalınıñ "Saba" yaynında ayttı.
«Zelenskıynıñ Ukraina ücümni qaytarmağa azır olğanı aqqında sözlerini eşittim. Mesele şunda ki, o, yalıñız bugün degil, soñ yedi yıl azır dedi, tek azırlıq seviyesi türlü edi. Şunıñ içün Rusiye tecavuzını ne zaman başlaycağını qıyın aytmaq. Bu laflar artıq haber vastaları seviyesinde degil, o endi tış işler naziri (Sergey Lavrov – QA), Peskov (Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov – QA), yani devletler seviyesinde», dedi o.
«Cenk yarın başlaycaq» dep aytmaq mümkün degil, amma böyle ritorika, ordu toplanması ve Donbastki vaziyetniñ kerginleşmesi Rusiyeniñ arektleri er türlü ola bilecegini köz ögünde tutmaq kerek, dep qayd etti Kravçuk.
Prezident Volodımır Zelenskıy Donbasqa ziyareti vaqtında CNN-ge, Rusiye Ukrainağa ücüm ete bilecegi kerçektir ve devlet buña azır, dep ayttı.
Martnıñ 30-nda Ukraina silâlı quvetleriniñ baş komandanı Ruslan Homçak bildirdi ki, Rusiye, «Zapad-2021» strategik talimlerine azırlıq manaçığınen Ukrainanıñ şarqiy sıñırlarına taktik gruppalarını çeke.
Kreml, Rusiye ordusınıñ Rusiyede areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli, dedi.
Ukrainanıñ ğarbiy ittifaqdaşları oña qol tutqanını bildirdi. Aprelniñ 2-nde ABD ve Ukraina prezidentleri Joseph Biden ve Volodımır Zelenskıy telefonda laf ettiler. Beyaz saraynıñ malümatına köre, «prezident Biden Rusiyeniñ Donbas ve Qırımdaki istilâsı vaziyetinde Ukraina suvereniteti ve topraq bütünligine qol tutqanını tasdıqladı».
Daa soñra Avropa Birliginiñ Tış siyaset ve telükesizlik siyaseti yuqarı temsilcisi Josep Borrell Ukraina akimiyetini Rusiye tarafından yapılğan istilâ vaziyetinde «Avropa Birligi destek köstergenine» işandırdı.
Sıñırda ve Donbasta olğan adise-vaqialar sebebinden NATO da Ukrainağa qol tutqanını bildirdi.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ küç ve vastaları ava bozulğanı içün fevqulâde vaziyetler olacağına azırlıq köre, dep bildire müessise yolbaşçısı Sergey Şahov.
«Bozulğan ava sebebinden (küçlü yağanaqlar, quvetleşken yel, ava araretiniñ tüşmesi, qar) qırımlı qurtarıcılar yarımada sakinleri ve musafirlerine yarımada yollarında areket telükesizliginiñ qaidelerine riayet etmege ve deñişken avanı taqip etmege tevsiye ete», – dedi o.
Onıñ aytqanına köre, yarımada yollarında qaza sayısınıñ artuv ihtimali bar.
Qurtarıcılar ava bozulğanda turist ve alpinistlerni Qırım dağlarınıñ uzaq ve barması zor olğan yerlerde bulunmasından vazgeçmesine, qaytuv vaqtını doğru belgilemesine, yanında qalın urba taşımasına ve tuvğanlarına ve yaqınlarına bulunğan yerini bildirmesine çağıra.
Gemi saiplerine de avanı taqip etip, bozulğanda deñizge çıqmamağa tevsiye etile.
Yarımadada dekabrniñ 2-nde tumanlı ava sebebinden ava limanı ve vertolöt meydançıqlarınıñ işi zorlaşacaq, dep tahmin etile. Qırımda dekabrniñ 3-ne telükeli gidrometeorologik adiselerine dair furtuna ihtarı ilân etildi.


text:
Ukrainadaki Avropa Şurasınıñ vekilliliginde haber etkenleri kibi, Ukraina vatandaşları olğan qırım sakinleri, şengen vizanı almaq içün, serbest ariza yaza bileler, iç bir sıñırlama ya da problem olmaycaq. «Mında şengen zonasına kirgen bütün devletler aqqında söz yürütilmekte», - dep qayd ettiler hızmette.
«Qırımlılar, şengen vizanı almaq içün, Ukrainada yerleşken elçihanelerge ariza yaza bileler. Bunı yapmaq içün esasiy Ukrainağa kelmeleri kerek olacaq», - dep qayd etti Ukrainadaki AŞ-nıñ matbuat kâtibi David Stulik Qırım.Aqiqat agentligine.
Onıñ izaatlarına köre, Qırım sakinleri içün, şengen vizalarınıñ alınması Ukraina vatandaşı pasportı esasında kerçekleştirilecek.
Onıñ bildirgenine köre, Qırım Rusiyenen işğal etilgen soñ, yarımadada berilgen vesiqalar kerçek olarak qabul etilmey.
«Biz Qırımnıñ işğalini qabul etmeymiz...Qırım Ukrainanıñ bir qısmıdır. Qırımlılarnıñ işğalden soñ alınğan vesiqalar esasında yazılğan arizaları qabul etilmeycek», - dep ayttı David Stulik.
Keçken aftadan başlap, esasen rusiye matbuat vastaları, Moskvadaki Yunan Cumhuriyetiniñ baş elçisiniñ sözlerine esaslanıp, Yunanistan, Avropa Şurasınıñ sanktsiyalarına qol tutqanı içün, qırımlılarnı özülerinde qabul etmeycegi aqqında aytmaqta.
Keçenleri, Ukraina Adliye Nazirligi, Kiyevni atlap, Moskva şeherinde, qanunsız şekilde şengen vizalarını yaptıracaq olğan adamlardan tenbiyeledi.
2015 senesiniñ yazında Rusiye Tışqı İşler Nazirligi, Avropa Şurasına kirgen devletlerni qırımlılarğa qarşı «Vizalı cenk» başlağanlarında qabaatladı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Ukraina TİN-de AB Şurasınıñ Qırımnıñ işğali sebebinden qoyulğan sanktsiyalarnıñ keñleştirilmesini alğışladılar. Nazirlikte, AB-niñ Rusiyege qarşı sanktsiyalar siyaseti Qırım işğalden azat etilmegece devam etecegine eminler.
Bunıñ aqqında Ukraina TİN-niñ muvafıq beyanatında yazıla.
"Qararda(AB Şurasınıñ) kösterilgen sanktsiyalar altında olğan şahıslar, muvaqqat işğal etilgen Ukraina yarımadasında qırımtatarlarnıñ taqip etilmesine ve halqara gumanitar uquq qaideleriniñ diger qaba bozulması ile alâqadardır. AB insan aqlarınıñ mudafaası ile bağlı fikriniñ printsipialligini ve Qırımnıñ RF tarafından ilhaq etilmesiniñ tanılmaması siyasetiniñ daa da ömürge keçirilmesine sadıqlığını kösterdi", – dep yazıla beyanatta.
Tış işler nazirliginde qayd etkenleri kibi, oktâbrniñ 12-nde Kyivde keçirilecek 23-nci Ukraina-AB sammiti arfesinde AB Şurasınıñ yañı sanktsiyalarınıñ qobluvı "Avropa Birliginiñ Ukrainağa desteginiñ daa bir isbatıdır".
Oktâbrniñ 11-nde AB-niñ resmiy mecmuasında 8 rusiyeli adliyeciniñ sanktsiyalar cedveline kirsetilmesi aqqında qarar yayınlandı.


text:
«Soçi-2016» Halqara yatırım forumına işğal etilgen Qırım 242 yatırım teklifini ketirdi, dep bildirdi sentâbr 30-da, cuma künü Kreml tarafından tayinlengen Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov.
Onıñ sözlerine binaen, añlaşmalar endi imzalandı ve «110 leyhanıñ ömürge keçirilmesi başlandı, bunıñ çerçivesinde 125,8 mlrd ruble yatırım etilecek ve tahminen 6 biñ iş yeri peyda olacaq».
«Qırım Serbest iqtisadiy zonası (SİZ) keçirildi – bir yıl ve 8 ay alıp barılğan iş devamında 630 işhane ve teşkilât SİZ iştirakçisi oldı, olar 80 mlrd ruble yatırım ete ve 29 biñ iş yerni peyda ete. Leyhalar arasında halqara leyhalar da bar, amma Qırım cumhuriyetinde öz leyhalarını ömürge keçirmege azır olğan bütün ecnebiy yatırımcılar aqqında malümatnı saqlamaq mecburmız, olar sanktsiya nizamından zarar körmesin dep», – dep aytıla Aksönovnıñ beyanatında.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Meclisniñ Rusiyede yasaq etilecek alda, müessise «qattı cevap» berecegini ilân etken edi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qarasuvbazar
Qarasuvbazar (ukraince Бiлoripcbk, Kapacyбaзap, rusça Бeлoropck, Kapacyбaзáp) — merkeziy Qırımda, Aqmescitten şarqqa taba 42 km uzaqlığında, Büyük Qarasuv özeni yalısında bir şeer. Qarasuvbazar rayonınıñ merkezidir. Qarasuvbazardan Aqmescitni şarqiy Qırımnen (Sudaq, Kefe, Kerç) bağlağan yol keçe.
TarihDeñiştir
Şeer aqqında ilk zikir XIII asırğa dair. Keç Orta asırlar devrinde Qarasuvbazar Kezlev ve Kefege yetici kervan yollarında iri tranzit noqta edi. Qırım Hanlığı zamanında şeer asıl Şirin tayfası saip olğan yerleriniñ merkezi oldı. Zaporoj qazaqları şeerni bir qaç kere (1624, 1628, 1630, 1675) berbat ettiler. 1736 senesi Minih yolbaşçılığı altında olğan Rusiye askeriy quvetleri Qırımnıñ o zamandaki paytahtı Bağçasaraynı yandırğandan soñ Qarasuvbazar II Fetih Geray hannıñ rezidentsiyası olğan edi, amma bir yıl keçken soñ şeerni Duglas generalnıñ ordusı yandırdı. Tap 1944 senesi mayıs 18 künündeki qırımtatarlar sürgünligine qadar Qarasuvbazar qırımtatar ealisi çoqusı olğan üç şeerniñ biri (Bağçasaray ve Aluştanen beraber) olğan edi.
XX asırnıñ birinci yarımınace Qarasuvbazar qırımçaqlarnıñ baş merkezi edi, faqat alman-faşist işğali vaqtında natsistler ep qırımçaq ealisini yoq ettiler.
İqtisadiyatDeñiştir
Episinden iri istisal — Qarasuvbazar şarap işlep çıqarğan zavodı. Bundan ğayrı “Qarasuvbazar istismar etken materiallar zavodı”, “Qarasuvbazar karyer idaresi” ve başqa daa da ufaqça istisallar amelde.
İçtimaiy saaDeñiştir
Şeerde 4 umumtasil mektep, 2 şifa müessisesi, medeniyet evi, poliklinika, kinoteatr, 2 kitaphane, muzıka ve balalar sport mektepleri, 2 stadion, ülkeşınaslıq müzeyi, musafirhane, eki bank bölükleri, bir qaç kilse, 3 cami bar.
Mahsus itibarğa lâyıq yerlerDeñiştir
Mimarcılıq abidesi — XV asırda qurulğan Taş Han kervansarayınıñ viranesi. Şeerniñ etrafındaki Aqqaya köyü yanında acayip bir tabiat abidesi - Aqqaya bar.
Halq sayısınıñ dinamikasıDeñiştir
- 1926 — 7 634 kişi (2 580 qırımtatar, 2 397 rus, 1000 qırımçaq, 426 yunan, 400 ermeni, 200 ukrain, 190 yeudi)
- 1939 — 10 829 kişi
- 1989 — 18 045 kişi
- 2001 — 18 420 kişi (37 % rus, 28 % qırımtatar, 24 % ukrain)
AtıflarDeñiştir
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ iç siyaseti, haber ve alâqa nazirliginde baş nazir muavini ve nazirlikniñ başı Dmitriy Polonskiyniñ Varşavada oktâbr 1 künü ne etkenini bilmeyler.
«Böyle malümatnı bilmeyim. Ükümet portalında Dmitriy Anatolyeviç Polonskiy şimdi Poloniyada olğanı aqqında malümat bar… Olarnıñ programmaları aqqında haberi yoq, googlğa muracaat etiñ, halqara konferentsiyadır, anda programma yazılğandır», – dedi nazirlikniñ matbuat hızmetiniñ başı Anna Batova Qırım.Aqiqatqa.
Evel matbuat vastalarnıñ bir qısmı Qırımnıñ rusiyeli baş nazir muavini Georgiy Muradovğa esaslanıp, Polonskiyniñ Poloniyada «pasportnıñ qalplığını etkeni ile bağlı uydurılğan qabaat» boyunca yaqalanğanını bildirgen edi.
Poloniya Tış işler naziri Grzegorz Schetyna aytqanı kibi, Poloniya Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ baş nazir muavini Dmitriy Polonskiyni memleketke yañılıp kirsetti.


text:
Raatlıq künlerinde Ay Petride ve Anğara boğazında Qırım qurtarıcıları nevbetçilik yapıp başladı. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
"Ay Petri yaylasında "Krım-Spas"nıñ Yalta bölügi nevbetçilik yapa. Bundan ğayrı, "Krım-Spas"nıñ Aluşta bölüginiñ hadimleri Anğara boğazında nevbetteler", - denile beyanatta.
Müessise, qurtarıcılarnıñ kerekli donatması My teçhizat, radio alâqası bar olğanını qoştı, bundan ğayrı ihtiyac olsa, olar tibbiy yardım taqımını çağırta bile.
Qırım qurtarıcıları Sudaqta "Maski" boğazında 10 adamnıñ tahliye etilmesi aqqında haber ete. Böyleliknen, fevralniñ 8-inde gece Ayserez köyüniñ civarında "Niva" ve UAZ-469 maşnaları batıp qaldı.
Qırımda bazar künü, fevralniñ 9-ında qar yağacaq, yollar buzlu olacaq.


text:
İyül 22-de Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov Qırımdaki rusiyeli Federal havfsızlıq hızmetiniñ idaresine çağırıldı, dep bildire Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl.
Onıñ sözlerine köre, Umerovnıñ taqiqatçığa çağırılğanı sebebi, ekspertiza neticeleri oldı.
«Belli olğanına köre, uzaqtan ekspertiza neticesi keldi. Buña binaen, sözlerine uquq qoruyıcılarnıñ merağını doğurğan videodaki insan, kerçekten de, İlmi Umerov ola, amma o bunı red etmegen edi», – dep yazdı Celâl Facebook saifesinde.
Qırımda uquq qoruyıcılar İlmi Umerovğa qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi (separatizm) boyunca cinaiy iş açtı.
Mayıs 19-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovğa rusiyeli Federal havfsızlıq hızmetiniñ Qırım idaresinde sorğudan soñ qabaatlavnı taqdim ettiler. Mayıs 12-de onıñ evinde tintüv keçirildi, Rusiye FSB-niñ Qırım idaresiniñ taqiqatçısı oña çıqmamaq şartını bildirgen vesiqanı berdi. Bundan soñ taqiqatçılar İlmi Umerovnı iş malümatını faş etmemesi aqqında imza qoymağa mecbur ettiler.
Umerov, Kremlge boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesine oña qarşı cinaiy iş açılması aqqında qararğa qarşı şikâyet arizasını berdi.Bunen beraber, o, FSB taqiqatçısı adına ambulatoriyada mahkeme-psihiatrik ekspertizadan öz isteginen keçmege red etkeni aqqında arizanı berdi, bunı şahısnı itibardan tüşürme ve iş adı-sanını aşalama ıntıluvı olaraq körgenini bildirdi.
Rusiyeli adliyeci Mark Feygin «Memorial» uquq qoruyıcı merkezine İlmi Umerovğa siyasiy taqip etilgen statusınıñ berilmesini rica etti.


text:
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ reberi Natalya Penkovskayanıñ bildirgenine köre, özüni tecrit etüv rejimini bozğan yarımada sakinlerinden biri Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırından esas Ukrainağa ketmege tırışqan soñ observatorğa yollanıldı.
Bu aqta o, aprelniñ 4-nde Qırımda koronavirus yuqunçına qarşı tedbirler operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
«Tünevin devlet sıñırındaki keçiş noqtasında daa bir vatandaşımız özüni tecrit etüv rejimini bozdı, biz deñiştirilgen Memuriy cinayetler kodeksine köre protokol tizdik. O, observatorğa qapatıldı», – dep ayttı Penkovskaya.
Qırımlınıñ adı ve soyadı qayd etilmey, ondan da bir malümat yoq.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırımda koronavirusnen hastalanğan ve özüni tecrit etüv rejimini bozğan yerli sakinge qarşı ilk cinaiy dava açıldı. Qırımlınıñ advokatı qabaatını inkâr ete ve mahkemege muracaat etmege niyetlene.
Rusiye politsiya hadimleri, özüni tecrit etüv rejimini bozıp, öz maşinasınen plâjğa barğan 37 yaşında Kefe sakinini de observatorğa yolladı.
Aprelniñ 4-nde saba işğal etilgen Qırımda çetel memleketlerinden kelgen 3039 insan tibbiy közetüv altında buluna, olardan 2957-si evde dinamik közetüvde, 67 insan hastahanede qala, 15 insan observatorlarğa tecrit etildi. Rospotrebnadzor malümatına köre, cuma kününe qadar 18 COVID-19 hastası qayd etildi. Aqyarda 5 koronavirus hastası bar.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ inanuv reytingi yañı tarihiy azğarğa yetti ve 32 fayıznı teşkil ete. Bu aqta Bütünrusiye cemiyet fikrini ögrenüv merkeziniñ soravları köstere, dep haber ete Azatlıq Radiosınıñ rus bölügi.
Bu köstergiç Rusiye prezidenti fevral 20-sinde federal toplaşuvda yapqan çıqışından soñ qayd etildi. Kreml, mebuslarğa müsbet muracaatlar etip bu tüşüvni toqtatmaq istedi, dep yaza “Vedomosti” Rusiye gazeti.
“Dojd” televizion kanalı prezidentniñ çıqışından evel haber etti ki, Kreml prezidentniñ hitabına müsbet mevzular azırlamağa tırıştı. Bu alçaq reytingler olğanı içün yapıla edi, dep bildire matbuat. “Halq raketelardan boldurdı”, - öz menbalarından birisiniñ sözlerinden ayttı kanal.


text:
Qırımtatar örnegini UNESCO-nıñ insaniyetniñ maddiy olmağan mirası cedveline kirsetilüvi ile bağlı rey berüv 2021 senesi küzde olacaq. Bu aqta “Alem” cemaat teşkilâtınıñ başı Esma Aciyeva Qırım. Aqaqatqa bildirdi.
“Bizim taqımımız vesiqalarnı 2020 senesi saban ayında berdi, al-azırda bu vesiqalar baqıla: o UNESCO-nıñ saytında insaniyetniñ maddiy olmağan mirası cedveline kirsetilecek namzet olaraq endi yayınlanğan. Rey berüv tahminen kelecek sene küzde olacaq, şunıñ içün şimdi biz bekleymiz”, - dedi Esma Aciyeva.
2018 senesi Ukraina Medeniyet nazirligi qırımtatar örnegini medeniy miras cedveline kirsetti.Medeniyet nazirliginde, qırımtatar örnegi ve onıñ elementleri bezekler olaraq esas itibarı ile nağışta, urbada, ayaqqaplarda, baş kiyimlerinde, türlü aksessuarlar çeşitlerinde, quyumcılıq eserlerinde ve turmuş eşyaları: keramik ve maden savutlar, ağaç eşyalar, ev eşyaları, mebel bezetilmeleri ve kilim töşemelerinde qullanılalar. O, muim bir özüni tanıma elementi, er bir qırımtatar qorantasınıñ ayatındaki ayırılmaz bir parçadır.


text:
2013 senesi oktâbr ayında yanğın neticesinde zarar körgen Saq merkeziy camisi, tamir işleri bitkeninden soñ, iyün 27-de, cuma künü, kene de musulmanlar içün öz qapılarını açacaq.
Bunı Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«İyün 27 künü mında cuma namazı qılınacaq, yatsı namazından soñ ise, muqaddes Ramazan ayınıñ ilk künü arfesinde, Saq camisinde ilk teravih namazını (mustahab namaz, Ramazan ayında farz yatsı (işa) namazından soñ qılına) oquycaqlar», – denile QMDİ beyanatında.
Mında şunı da qayd ettiler ki, yanğından soñ tamir işleri yerli musulman cemiyetiniñ ğayreti ve yerli iş admlarınıñ maliye destegi ile yapıldı. Faqat, soñuna qadar tamir işleri daa yetmedi, para yetişmey.
Saq camisinde yanğın 2013 senesi oktâbr 13 künü Qurban bayram arfesinde yüz berdi. Ateş şeerniñ merkeziy camisinde hocalıq odasında bütün şeylerni yoq etti. Ziyan 500 biñ grivnanı teşkil etti.
İyün 28-ne keçer gecesi musulmanlar içün muqaddes Ramazan ayı başlana.
Ramazan – musulman taqviminiñ doquzıncı ayı. Musulmanlar içün müim ve itibarlı bir aydır. Bütün ay devamında musulmanlar oraza tutalar. Oraza degende, kün devamında suv, yemek, mahrem munasebetlerden vazgeçüv közde tutıla.


text:
MTS-Ukraina bağnıñ operatorı ağnı Aqmescitte söndürdi ve 48 saat içinde Qırımnıñ diger regionlarında da söndürir.
Bunı Qırım akimiyetiniñ öz başına tayin etilgen akimiyetiniñ ruporı Krıminform saytına Qırımnıñ «baş nazir muavini – içki siyaset, haber ve bağ naziri» Dmitriy Polonskiy bildirdi.
«Bağ ket-kete söndürilecek, şimdi Aqmescit. Eki kün içinde «MTS-Ukraina» bütün bağnı söndürir», – dedi o.
Polonskiy diger operatorlarnıñ işi aqqında malümat olmağanını bildirdi.
«Şirketlerniñ hadimlerinden farqlı malümat bar edi, em de o, añlaşılğan sebeplerden, resmiy malümattan farqlana bile», – dedi o.
Baş nazir muavini şunı da hatırlattı ki, bu cumaertesi künü o, qırımlılarnı söndürüv aqqında haberdar etip, Rusiye operatorınıñ kartasını almağa çağırğan edi.
O, Qırım sakinlerini kene de bağlarnı deñiştirmege çağırdı.
«Kene de vatandaşlarnı tenbiyeleymiz ve bunı añlamağa rica etemiz. Qırım Cumhuriyetiniñ iradesi degil. Qırım başı vazifelerini eda etken Sergey Aksönov yaqında bunı aytqan edi – Qırımda şaraitler em Rusiye, em Ukraina operatorları içün olacaq. Amma bu kibi maqul munasebet zemaneviy Ukrainada çalışmay. Qırımğa nisbeten aqıl-feraset qullanılmay»,– dedi o.
Saba, avgust 5 künü, işğal etilgen Aqmescitte «MTS-Ukraina»müşterileri bağsız qaldı. Qırımnıñ diger regionlarında bağ da bar.


text:
«Memleket içinde köçip kelgen insanlarnıñ aqları ve serbestligi aqqında» qanunıñ qabul etilmesini memurlar sozalar, – dep haber eteler uquq qorçalayıcıllar. Olarnıñ fikirince, saylavlar arfesinde bir sıra siyasetçiler cemaatta kerginlik olmasını istey. Bu aqqında İnsan aqları boyunca Ukrain Helsin yuirliginiñ beyanatında aytıla.
Resmiy malümatlarğa köre, köçip kelgen insanlarnıñ sayısı 400 biñden ziyade oldı, uquq qorçalayıcı teşkilâtlarnıñ malümatına köre ise, olarnıñ sayısı eki qat ziyadedir.
Uquq qorçalayıcılarınıñ malümatına köre, mecburen köçip kelgen insanlar suvuq binalarda qalalar. Onıñ içün qış mevsiminde hastalıqlar çoq ola bile.
Mecburen köçip kelgen insanlarnıñ statusı aqqında qanun oktâbr 20-de Yuqarı Radanıñ nevbetten tış toplaşuvında qabul etile bile. Parlamentniñ bundan evel olıp keçken toplaşuvlarında cemaat ve uquq qorçalayıcı teşkilâtlarnıñ talaplarına baqmadan, öyle de qabul etilmedi.


text:
Cumaertesi künü, yanvar 21 künü, «Birinci Lviv Mediateka»sında «Qınalama» qırımtatar örnegi aqşamınıñ keçirilmesi planlaştırıla.
İlânğa köre, aqşam musafirlerine dünya halqlarınıñ medeniyetlerinde qınalama adetleri, qırımtatar milliy örnegi ve timsallerniñ çeşit ve emiyeti aqqında tarif etelerler, «Qına gecesi» qırımtatar toy adetini kösterecekler.
Musafirlerniñ iştiraki ile qınalama boyunca master-klassnıñ keçirilmesi planlaştırıla.
Aqşam saat 16:00 başlanacaq, onı «Tamğa» medeniyet ve üner merkeziniñ ve «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ yardımı ile keçirilecek.
Bundan evel qınalama sanaatına Kiyevde ögrete ediler.


text:
Mart 27 künü Rusiye paytahtı Moskvanıñ Tverskaya rayon mahkemesinde Aleksey Navalnıyge qarşı açılğan memuriy dava baqılacaq. Qabarcılıqqa qarşı küreş Fondınıñ tesisçisi ve muqalifetçi keçende Moskvada şeer merkezinde akimiyetniñ ruhseti olmağan miting keçirilgeni künü tutılğan edi.
Navalnıynıñ ketirilgen mahkeme binasına eki saat devamında Rusiyeli muqalifetçini deteklegen faallerini ve jurnalistlerni yibermey ediler. QQKF tesisçisini izinsiz mitingniñ teşkil etilmesinde qabaatlaylar.
Navalnıynı mart 26 künü kündüz saat ekige yaqın, merasim daa başlanmazdan evel yaqaladılar. Onı Konkovo rayon politsiya bölügine ketirip gecege qaldırdılar. Aynı künü Qabarcılıqqa qarşı küreş Fondınıñ 17 hadimini de tuttılar, olarnı politsiyanıñ emirlerine boysunmağanlarında qabaatlaylar. Yaqalanğanlarğa qarşı açılğan memuriy davalar mart 27 künü baqılacaq. QQKF-nıñ ofisi müürlendi, andan tehnikanı çıqaralar.
Mart 26 künü Rusiyeniñ onlarce şeerlerinde qabarcılıqqa qarşı mitingler ötkerildi. Olarda onlarce ve biñlerce insanlar iştirak etti. Rusiye paytahtı Moskvada ruhsetsiz usulnen aktsiya Tverskaya soqağında kezüv şekilinde keçti. Farqlı malümatlarğa köre, oña 8-den 20 biñge qadar insan qoşıldı. Yaqalanğavlarnı nezaret etken Rusiyeli «OVD-İnfo» portalınıñ malümatına köre, aktsiya iştirak etken 1030 adam tutıldı.


text:
Fevral 22-sinde Krasnodar izolâtorından alıp çıqarılğanm Qırımda maküm etilgen ukrain faalcisi Volodımır Baluhnıñ advokatları, müşterisi qaysı koloniyağa avuştırılacağını bilmey. Bu, Baluh tayin etilgen yerge kelgeninden soñ belli olacaq. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa qırımlınıñ advokatı Olga Dinze bildirdi.
“Onı qayda etap eteceklerinden malümat yoq. Onı başqa koloniyağa avuştırılğanı - gizli malümat. Ve o, Baluh yerine kelgeninen tek açıqlanacaq. Bu ne qadar vaqıtqa sozulacağı - belli degil, aylarğa bile sürüle bile”, - dedi Dinze.
Daa evel yarımadadan qomşu Rusiyege avuştırılğan Qırımda mahküm etilgen ukrain faali Volodımır Baluh izolâtordan belli olmağan yerge çıqarılğanı aqqında haber etilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ bildirgenine köre, Baluh Qırım koloniyasından Rusiyeniñ Krasnodarına cezasını çekmesi içün avuştırıldı.
Qırım aq qorçalayıcı gruppası haber etkenine köre, Baluhnı Aqmescit SİZOsından qomşu Rusiyeniñ Krasnodarına aç ve eşyasız avuştırğanlar.
Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovanıñ bildirgenine köre, Qırımda mahküm etilgen Baluhnıñ Rusiye koloniyasına avuştırılması bir ay devam etecek.
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi ukrain faali Volodımır Baluhnıñ imayesine cezası müddetiniñ ğayrıdan baqıluv muracaatını red etti. Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Volodımır Baluhnı 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ ğrıvnâ) para cezasını ödemesine üküm etti. Faal eki cinaiy iş boyunca tevqif etildi.
2018 senesi martnıñ 19-nda Volodımır Baluh açlıqqa başlağan edi. Bir aydan ziyade bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi. Daa soñra mahküm etilgen ukrain faali açlıqnı vaqtınca toqtatmağa qarar aldı. Advokatlarnıñ malümatına köre, 200 künden çoq açlıq tutqan Baluhnıñ ülser ve pankreatit şübesi peyda oldı.
FSB, Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı. Aq qorçalayıcılarnıñ fikirince, faalni taqip etüv sebebi evinde tiklegen «Sema Yüzü Qaramanları soq., 18» levhası olğan.


text:
ATR birinci qırımtatar telekanalı Qırımtatar sürgünliginiñ qurbanlarını añma kününden evel işini toqtata bile. Bu aqta ATRniñ alıp barıcısı ve jurnalisti Ayder Mujdabayev haber etti.
«Fevral 26-nda prezident telekanalğa para berüv meselesi çezilecek, dep ayttı. Ükümette körüşüvler oldı ve esnas sanki inkişaf etti. Para berilüvi açılır ve borclarımıznı qapatıp olurmız, dep tüşündik. Amma qıyınlıqlar başlandı, Medeniyet nazirligi bütün vesiqalarnı deñiştirmege mecbur etti. Bir qaç aydan berli elimizdeki resurs ve işğal etilgen Qırımda insanlar bergen parasınen çalışamız. Hadimlerden yüzde onu qaldı», – dep ayttı alıp barıcı.
Qırımtatar faali Edem Dudakovnıñ malümatına köre, Ukrainanıñ kiçik halqlarınıñ mustaqil etnik kütleviy haber vastalarınıñ işini temin etüvde halqara mecburiyetleri bar.
Memleket kiçik halqlarnıñ ve milliy azlıqlarnıñ mustaqil etnik kütleviy haber vastalarına para bermeliEdem Dudakov
«Problem nedir, añlap olamayım? Aselet yapalarmı, yoqsa Ukraina qanunlarında bir şeyler deñiştimi? Eki esas Avropa vesiqası bar: Milliy azırlıqlarnıñ aqlarını qoruv çerçive şartnamesi ve Avropanıñ regional tiller hartiyası. Ukraina eki beyannameni tasdıqladı. Bu vesiqalarnıñ maddelerine köre, memleket kiçik halqlarnıñ ve milliy azlıqlarnıñ mustaqil etnik kütleviy haber vastalarına para bermeli. Laf devlet kanallarınıñ azlıqlarnıñ tillerinde yayınları aqqında degil, mustaqil kütleviy haber vastaları aqqında kete. Yani devlet yayın ve neşirniñ mustaqilligini temin etmege mecbur», – dep tarif etti faal Qırım.Aqiqatqa.
Edem Dudakovnıñ fikirince, ATR kanalı ve oña oşağanlarnıñ vaziyetinde para berüv tedbirleriniñ sertleştirilüvi qabul etilemez.
Tedbirler qolaylaştırılmalı. Bütün programmalar tek azlıq tilinde olacaq degil. Azlıqnıñ menfaatlarınen bağlı bazı programmalar çoqluq tilinde ola bileEdem Dudakov
«Devlet hızmetinde olğanımda etnik kütleviy haber vastalarına pek qolay para berile edi: tender ola edi – iddiası olğanlardan birinden satın ala ediler. Ukrainada etnik azlıq tilinde yayın yapqan bir kanal olsa, açıq tender olurmı? Etnik azlıq tilinde yayın planı berile: qaç film, qaç multfilm, qaç yayın – bücetten tahsis etilecek para miqdarınıñ masrafnamesi. Devlet para bere, kütleviy haber vastası berilgen masrafnamesine köre esaabt bere: qaç saat ve qaç yayın yapıldı. Bu qadar. Tedbirler qolaylaştırılmalı. Bütün programmalar tek azlıq tilinde olacaq degil. Azlıqnıñ menfaatlarınen bağlı bazı programmalar çoqluq tilinde ola bile. Eki taraf er şeyni laf etken masrafname bunıñ içün bar. Böyle tedbirler sertleştirilmemeli, qolaylaştırılmalı», – dep tüşüne faal.
Onıñ qayd etkenine köre, işğal etilgen Qırımdan telekanalğa para berilüviniñ bir sıra problemi bar.
«ATR, eskisi kibi, Qırımda olsa edi, paranıñ büyük qısmını özümiz berer edik. Amma bugün biznes ATRge para berse, ciddiy problemler peyda ola bile – uydurılğan manaçıqlarnen apis cezaları bile berilmesi mümkün. «Qaradeñiz production» ve «Bizim balalar» leyhasına para bergen Resul Velilâyev böyle vaziyetke oğradı. Adiy teleseyircileri yardım etse – yetmez. Birinciden, sayımız az, kanalnı paralı yapmaq içün yeterli degil. Ekinciden, Qırımdan esas Ukrainağa para yollav yolları qolay degil», – dep qayd etti faal.
Edem Dudakovnıñ fikirince, ATR qapatılsa, belli narazılıqlarğa yol açılır. «Menim şahsiy narazılığımnıñ şekli adiy olacaq – iç bir Ukraina devlet kütleviy haber vastasına bir daa intervyü bermeycem», – dep qoştı faal.
Qırımtatar faali Nuri Beytullayev emin ki, akimiyet istese, ATRge para berüv meselesi qolay çezilir edi.
ATR mündericesi ve yayın keyfiyetine köre qalğan Qırım kanallarından bayağı ileri ketken ediNuri Beytullayev
«Şimdiki «yeşil» akimiyetke Qırım ve onıñ problemlerinen qırımtatarlar kerekmey sanki. Kün-künden bundan daa çoq emin olam. ATR mündericesi ve yayın keyfiyetine köre qalğan Qırım kanallarından bayağı ileri ketken edi. Şimdi esas Ukrainada da muvafaqiyetli olması mümkün. Amma böyle telekanal anda kerekmey, çünki, menim fikirimce, soñki prezident saylavlarından soñ başlağan Ukrainanıñ yavaş-yavaş «sovetlerge», Rusiyege qaytuvını toqtatacaq… Aşıqmayıp eki kün içinde çezilmesi mümkün para yollav meselesi beş aydan berli al etilmey», – dep izaatladı vaziyetni faal Qırım.Aqiqatqa.
Qırımtatar faali Riza Asanovnıñ fikirince, ATRge para berüv problemleriniñ «teren sebepleri» bar.
ATR Qırımda daima alternativ noqtaiy nazar olaraq qabul etile. Şunıñ içün Moskvanı bu vaziyet raatsızlayRiza Asanov
«Bu vaziyetniñ sebebi terendir. ATR informatsion siyasetinde – tamamen serbest bir kütleviy haber vastası. Bu kanalnıñ temelindedir. Qırımda kimsege boysunmadı. Akimiyetteki siyasetçilerge serbest jurnalistler kerekmi? Ekinci sebep, maña köre, Moskvanıñ tesiri. Sır degil ki, Qırımda onı millet mensüpligine baqmadan çoq insan seyir ete. ATR Qırımda daima alternativ noqtaiy nazar olaraq qabul etile. Şunıñ içün Moskvanı bu vaziyet raatsızlay. Üçünci sebep Qırım yayınlavınıñ iç reqabetinen bağlıdır. Qırım meselesi aqqında yayın yapqan bir qaç media leyhası mevcut. Belki, olarnıñ tesiri bar. Prezident Zelenskıy özü de şou-biznesni bile ve ATR tesiriniñ ciddiyligini añlay», – dep bildirdi noqtaiy nazarını faal Qırım.Aqiqatqa.
Riza Asanovnıñ qayd etkenine köre, Avropa qurulışları ATR telekanalınıñ vaziyetine diqqat ayıracaqtır.
Qırımtatar faali Nedim Halilovnıñ fikirince, ATR telekanalına para berüv problemi vaziyetinde eki taraf da qabaatlı ola.
Kanalnıñ parasız qalmaq telükesi bar olğanını añlap, telekanalğa diger menbalardan stabil yardım kösterüv şaraitlerini yaratmalıNedim Halilov
«ATR telekanalınıñ para alamağanı kanal reberligi ve akimiyet arasındaki bağda bazı eksikliklernen bağlı, ğaliba. Ukraina devleti kanalğa belli bir mecburiyetleri sebebinden degil, alicenan niyetleri sebebinden para bergen edi. Bu vaziyette öz eksiklikleri sebebinden siyasiy oyun yapmaq, maña köre, qabul etilmeycek bir şey. Kanalnıñ parasız qalmaq telükesi bar olğanını añlap, telekanalğa diger menbalardan stabil yardım kösterüv şaraitlerini yaratmalı», – dep izaatladı vaziyetni Qırım.Aqiqatqa faal.
2019 senesiniñ soñunda Ukrainada birinci qırımtatar telekanalı olğan ATRge devletten para berüv blok etildi. Devlet 2020 senesi içün kanalğa berilecek 50 mln ğrıvnâ ayırğan edi. ATR qırımtatar telekanalınıñ baş müdiri Lenur İslâmovnıñ aytqanına köre, kanal becerip olamağan tender şartları qoyuldı.


text:
Mayısnıñ 29-nda Qırımda altı yañı koronavirus hastası qayd etildi. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Facebookta bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, bir hasta tibbiy yardım içün muracaat etkende, daa beşi epidemiologik tahqiqat neticesinde qayd etildi. Hastalar yuqunç hastahanesine alındı.
«Qırımda 375 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 27-si çetelden keldi, 74-ü Rusiye subyektlerinden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlardır, 261 hasta tibbiy yardım içün muracaat etkende ve qayd etilgen hastalarnen alâqada olğanı içün qayd etildi, 13-ü sağlam insanlarnıñ laborator skriningi yapılğanda qayd etildi. 229 insan tüzeldi», – dep qayd etti Aksenov.
Berilgen malümatqa köre, Qırımda 269 koronavirus hastası qayd etildi. Aqyarda 161 COVID-19 hastası oldı, 3 kişi vefat etti.
Hatırlatamız, Aksenov, Qırımda iyünniñ 15-nde şifahane-kurort kompleksi Rospotrebnadzor talaplarına uyğun bir şekilde çalışıp başlaycaq, lâkin tek qırımlılar raatlana bilecek, dep bildirdi.
Yarımadada iyünniñ 1-nden itibaren qave ve restoranlarnıñ yaz meydançıqları çalışacaq.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aşağıdaki listede Bakanlar Kurulu Kararı Resmî Gazete’de yayımlanarak resmen açılmış olan ve kurulması düşünülen fakülteler yer almaktadır.
1.Ankara Üniversitesi İlahiyat F. 5Prof, 3Yrd
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Din Bilimleri F. 1Doç
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi İslâmî İlimler F. 1Yrd, 1Arş
Ankara Gazi Üniversitesi Polatlı İlahiyat F. 1Doç
Adıyaman Üniversitesi İslâmî İlimler F.
Adana Çukurova İlahiyat F. 2Prof, 1Arş
Afyon Kocatepe Üniversitesi İslâmî İlimler F. 1Yrd
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi İslâmî İlimler F. 1Prof, 1 Yrd
Antalya Akdeniz Üniversitesi İlahiyat F.
10.Aksaray Üniversitesi İslâmî İlimler F.
Amasya Üniversitesi İlahiyat F. 1Arş
Ardahan Üniversitesi İlahiyat F.
Artvin Çoruh Ü. İlahiyat F.
Aydın Adnan Menderes İslami İlimler F.
Balıkesir Üniversitesi İlahiyat F.
Bartın Ü. İslâmî İlimler F. 1Doç
Batman Üniversitesi İslâmî İlimler F.
Bayburt Üniversitesi İlahiyat F. 1Arş
Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi İslâmî İlimler F. 1Doç
20.Bitlis Eren Üniversitesi İslâmî İlimler F.
Bingöl Üniversitesi İlahiyat F.
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat F. 1Yrd
Burdur Mehmet Akif Üniversitesi İlahiyat F. 1Yrd 1Arş
Bursa Uludağ Üniversitesi İlahiyat F. 2Prof, 2Yrd
Çanakkale 18 Mart Üniversitesi İlahiyat F. 2Prof, 1Doç, 1Arş
Çankırı İslami İlimler F.
Çorum Hitit Üniversitesi İlahiyat F. 1Prof, 3Arş
Denizli Pamukkale Üniversitesi İlahiyat F. 1Yrd
Diyarbakır Dicle Üniversitesi İlahiyat F. 2Doç 2Yrd 1Arş
30.Düzce Üniversitesi İlahiyat F.
Edirne Trakya Üniversitesi İlahiyat F. 1Yrd
Erzurum Atatürk Üniversitesi İlahiyat F. 1Prof, 1Arş
Erzincan Üniversitesi İlahiyat F. 1Prof
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat F.
Elazığ Fırat Üniversitesi İlahiyat F. 1Prof, 2Doç, 1Arş
Gaziantep Üniversitesi İlahiyat F. 1 Yrd
Giresun Üniversitesi İslâmî İlimler F. 1Yrd, 1Öğr
Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat F. 1Yrd
Hakkari Üniversitesi İlahiyat F.
40.Hatay Mustafa Kemal Paşa İlahiyat F.
Iğdır Üniversitesi İlahiyat F.
İstanbul Marmara Üniversitesi İlahiyat F. 2Prof, 3Doç 1Arş
İstanbul Üniversitesi İlahiyat F. 2Prof, 1Arş
İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi İslâmî İlimler F. 1Yrd 1Arş
İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat F. 2Prof 3Doç
Kars Kafkas Üniversitesi İlahiyat F. 2Yrd
Kahraman Maraş Sütçü İmam Ü. İlahiyat F. 1Yrd
Karabük Üniversitesi İlahiyat F.
Karaman Karamanoğlu Mehmet Bey Ü. İslâmî İlimler F.
50.Kastamonu Üniversitesi İlahiyat F. 2Prof
Kayseri Erciyes Üniversitesi İlahiyat F. 2Prof, 2Doç, 1Arş
Kırıkkale İslami İlimler F. 1 Arş
Kırklareli Üniversitesi İlahiyat F. 1Yrd
Kırşehir Ahi Evran İslami İlimler F. 1Prof
Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat F.
Kocaeli Üniversitesi İlahiyat F.
Konya Selçuk Üniversitesi İslami İlimler F.
Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat F. 3Doç, 2Yrd
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi İslami İlimler F. 1Yrd
60.Malatya İnönü Üniversitesi İlahiyat F. 1Yrd
Manisa Celal Bayar Üniversitesi İlahiyat F. 1Prof
Mardin Artuklu Üniversitesi İlahiyat Bilimleri F. 1Yrd, 1Arş
Mersin Üniversitesi İslami İlimler F.
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi İlahiyat F.
Muş Alparslan Üniversitesi İslamî İlimler F.
Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi İlahiyat F.
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat F. 1Yrd
Nevşehir Üniversitesi İlahiyat F. 1Doç, 1Arş
Niğde Üniversitesi İslami İlimler F. 1Yrd
70.Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat F. 1Prof, 2Doç, 3Arş
Ordu Üniversitesi İlahiyat F.
Osmaniye Korkut Ata Ü. İlahiyat F.
Rize Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat F. 1Yrd 1Arş
Sakarya Üniversitesi İlahiyat F. 2Prof, 3Yrd
Siirt Üniversitesi İlahiyat F. 1Yrd
Sinop Üniversitesi İlahiyat F.
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat F. 1Doç, 2Arş
Isparta Süleyman Demirel Ü. İlahiyat F. 1Prof, 2Yrd, 1Arş
Şanlıurfa Harran Üniversitesi İlahiyat F.
80.Şırnak Üniversitesi İlahiyat F.
Trabzon KATÜ İlahiyat F. 1Arş
Uşak Üniversitesi İslâmî İlimler F. 1Yrd
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi İlahiyat F. 1Doç, 1 Yrd, 1Arş
Yalova Üniversitesi İlahiyat F. 1Yrd
Yozgat Bozok Üniversitesi İlahiyat F. 2Yrd, 2 Dr.Arş.
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi İlahiyat F.
Özel İlahiyat/İslami İlimler Fakülteleri
İstanbul Şehir Üniversitesi İslâmî İlimler F.
İstanbul 29 Mayıs Üni. Uluslararası İslam ve Din Bilimleri F. 1Arş
İstanbul Fatih Sultan Mehmet Üniversitesi İslâmî İlimler F.
90.İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi İslâmî İlimler F.
İstanbul Üsküdar Üniversitesi Tasavvuf Araştırmaları Merkezi…..
İzmir Üniversitesi Uluslararası İslâm ve Din Bilimleri F……
Yakındoğu Üniversitesi İlahiyat F. (Lefkoşa)
94. Hoca Ahmet Yesevi Türk-Kazak Üniversitesi İlahiyat F. (Türkistan)


text:
Aqımdaki seneniñ soñuna qadar Bütündünya qırımtatarlar kongressiniñ ekinci qurultayı ötkerilecek. Böyle bir qarar iyül 4-5 künleri Herson vilâyetiniñ Geniçeskte olıp keçken Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvında qabul etildi.
Meclisniñ tış alâqalar bölüginiñ reberi Ali Hamzin Qırım.Aqiqat saytına bergen malümatına köre, Bütündünya qırımtatarlar kongressiniñ (BQK) ekinci qurultayı azırlanması boyunca işçi gruppasınıñ reisdeşleri olaraq qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev ve Meclis reisi, BQK prezidenti Refat Çubarov tayin etildi.
Hamzinniñ fikirince, Bütündünya qırımtatarlar kongressi Kiyevde ötkerile bile, lâkin onıñ keçirilmesi içün Turkiye ya da Romaniya saylaması da inkâr etilmey.
Qurultaynıñ nevbetteki sessiya sanı aqqında mesele öyle de açıq qala.
«Farqlı fikirler oldı. Sebebi – yalıñız olsun dep ötkermemek. Keçirilmesi kün tertibinde qala, lâkin vaqtı ve sanı belgilenecek», – dep bildirdi Hamzin.
Qırım.Aqiqat bergen malümatına köre, Meclis toplaşuvında Mustafa Cemilev iştirak etti.


text:
Törkiyäneñ borıñğı fotoları - N'yu-Yorkta
176 yıl êlek töşerelgän räsemnärdä İstanbulnıñ täwge fotoların kürergä mömkin
Franśuz fotorässamı Jiro de Pranji töşergän häm “İstanbulnıñ täwge fotoları” bularaq bäyälänüçe 176 yıllıq räsemnär N’yu-Yorknıñ Metropoliten sänğat’ muzeyenda kürgäzmägä quyıldı.
Pranji fotosäyäxäte 1842nçe yılda başlanğan. Anıñ waqıtında Anadolu häm İstanbulğa berniçä tapqır bara. 1843nçe yılda şunda töşerelgän räsemnär belgeçlär häm tarixçılar tarafınnan “İstanbulnıñ bilgele bulğan täwge fotoları” bularaq qabul itelä.
N’yu-Yorktağı kürgäzmägä kilüçelär 19nçı ğasırğa tarixi yulçılıqqa çığa. Çara üze dä “Xatirä yulçılığı” dip atala. Anıñ “Anadolu” dip ataluçı bülemendäge İstanbul fotoları arasında Bäyazit manarasına menep töşerelgän häm şähärneñ ul çordağı panoramik manzarası kürengän räsem alğa planğa çığa.
Kürgäzmädä, şulay uq, ul çorda Ğosmanlı êçendä bulğan Qudüstäge Äl-Aksa mäçeten, Süriyä, Misır häm Fälästinne surätlägän bik küp fotoräsem kürergä mömkin.
Pranjinıñ tarixçı häm arxeolog talantları da bula. Fotorässamçılıqta isä ul yaña texnikanı açuçılarnıñ berse bularaq iskä alına.
Pranji 1842nçe yılda ällä niçä kilo awırlıqtağı apparatı belän yulğa çığa häm 3 yıl buyınça İtaliyä, Greśiyä, Törkiyä, Süriyä, Livan, Misır şikelle cirleklärdä meñnän artıq fotoräsem töşerä.
Sänğat’çeneñ bik küp yaña texnologiyäne sınap töşergän fotoları dön’yanıñ iñ êlekkege fotoarxivı bularaq bilgele.
Bäyläneşle xäbärlär
Konyada velosipedta yörergä yaratalar
Bu şähärdä köndälek tormışta velosiped qullanu ğadäti xälgä äwerelgän


text:
Siyasiy analitik Rustem Ablâtif vaqtınca Lvovğa köçmege mecbur oldı, çünki Rusiye Federal Havfsızlıq Hızmeti onı apis etmege azırlana edi. Şimdiki vaqıtta, erkek özüne iş tapıp olamay, evelden toplağan parağa yaşay. «Menim aliy tasilim, Ukraina ükümeti ve aliy oquv yurtlarında çalışqanıma baqmadan, şimdilik yazıq ki, iş tapıp olaayım».
Qırımda Rustem Ablâtifniñ tuvğanları, em de ana-babası qaldı. Olarnı bir kimse taqip etmey ve repressiyalarğa oğratmay. Rustemniñ fikirince, o ketkeninen qorantası qurtuldı.
Qırımlı Rustem şunı bildirdi: «Men bir qadınnı bilem, oña atta mında telefon etip, ana-babasını sıqıştıracaqlarını aytqan ediler. Yazıq ki, amma vaziyet böyle. Anda da vaziyet kergin, nefaqacılarnıñ rubleleri bar, menim ağam – ekim, devletke çalışqanlarğa aylıqlarnı tek rublelerde berip başladılar».
Rustem Ablâtif kelecegi ne olacağı ve qayda devam etecegini bilmey.
Bu kibi vaziyette Qırım ve şarqiy regionlardan köçkenlerniñ ekseriyeti buluna, olar daimiy sürette yaşamaq içün Lvov vilâyetinde yerleştiler. Bazıları Ukrainanıñ Ğarbından ayatlarını qurmağa tırışalar – kimdir qavehanelerni aça, kimdir tatlılıqlarnı pişire.
Qırımlı teşebbüsçi söylegeni kibi, «Ev ve iş qıdıruv meseleleri ile köçkenler kendi küçlerine tayanıp çezmeliler. Qırımtatarlar, qırımlılar kibi esasen rus tili müitinde buluna ediler, şimdi ise, olarnıñ çevresi deñişti. Bu yerdeki ayat, evelki ömürlerinden farqlana. Qırımtatarlar cemaatçılıqqa qoşulmağa tırışalar, ve etraftaki müitni yat kibi tanımaylar».
Qırımtatarlar özlerini Ukraina vatandaşları olaraq sayalar
Qırımtatarlarnıñ ekseriyeti özüni Qırımnıñ tamır halqı olaraq saya, amma Ukrainadan ayırmay, dep qayd etti subetdeşimiz. O, devletniñ mustaqillik yılları içinde qırımtatarlarnıñ tamır halq olaraq statusını belgilegen iç bir qanun qabul etilmegenine yazıqsına. Bu mesele siyasiy cietinden yersiz sayıla edi, qırımtatarlarnıñ özü ise, işançsız millet kibi qaubl etile edi. Rustem Ablâtifniñ fikirince, qırımtatarlar tamır halq olaraq tanılsa ediler, belki de, yarımadanı işğal etmez ediler.
«Ukrainada tmır halqlarnıñ aqları aqqında» qanunı – bu devlet tarafından qırımtatar halqı aqlarınıñ, hususan, til, tasil ve diger vatandaşlar kibi qorçalanması közde tutula. Şimdiki vaqıtta, Qırım milleti kimdir – rus tilinde laqırdı etken köçebeler ya da yarımadanıñ Rusiyege qoşulmasını istemegen tamır halq, - dep soray Rustem.
Lvov mütehassısları işlep çıqarğan qanun leyhasında, tamır halqnıñ kendi milliy muhtariyetni qurmağa aqqı bar olğanı qayd etile, bu ise, yarımadanıñ Ukraina tarafından qaytarılmasına bir sebeptir. Bunı qanun leyhası müelliflerden biri professor Antonina Kolodiy dep qayd etti.
«Qanunnıñ qabul etilüvi ne sebepten çoqqa uzandı, Rusiye tarafdarları olğan ekspertler daima, qırımtatarlar muhtariyetni qurmağa isteyler, musulman alemine, türkiyege yaqınlar, bu ise, havflı dey ediler. Amma, ukrain siyasetçileri kelecekni tüşünmey, kerçekni köz ögüne alıp ta, qırımtatarlarnıñ liderleri er vaqıt ukrain ğayelerine qol tutqanlarını esapqa alsa ediler…Bu qanun evelce qabul etilgen olsa edi, Rusiyeniñ kerçek olmağan qırımlı halqnıñ istegini yerine ketirerek, yarımadanı qoşmağa aqqı olmaz edi. Qırımlı halq ayatta yoq. Ukrainlilerge qol tutqan qırımtatarlarnı desteklerek, tamır halq olğanını tanıp, muhtariyetni qurmaq aqqını da tanımalımız», – dedi Antonina Kolodiy.
Maqalelerinden birinde, Ukraina qırımtatarlarnıñ menfaatlarını qorçalasa, Qırımda öz küçlerini qvetleştirir, dep qayd etti cemaat erbaplardan biri Miroslav Marinoviç
Amma, parlamentniñ şimdiki terkibiniñ «Ukrainada tamır halqlarnıñ aqları aqqında» qanunnı qabul etmek içün siyasiy iradeleri bar olğanında qanun leyhanıñ müellifleri bile şübeleneler.
Radio Svoboda


text:
İşğal olunğan Qırım bir künge ışıqsıq qalmaq mumkün. Bu Bağçasaray idaresine yollanılğan vesiqada bildirile.
Energetiklerniñ sözlerine köre, oktâbr 22-23 künleri devamında qomşu Rusiyeden Qırımğa keçirilgen energo köpürde tamir işleri keçirilecek. Neticede oktâbr 22 künü saat 00-00 – oktâbr 23 saat 24-00 arasında Qırım energetik sisteması bütünley söndürülmek mumkün.
«22.10.2016 saat 00.00 ve 23.10.2016 saat 24.00 arasında tamir işlerine 1 SŞ 220 kV PS 500 Taman çıqarılcaq ve bütün birleştirmeler 2 SŞ 220 kV ile çalışacaqlar, 1 SŞ 220 kV PS 500 Taman ağında lastik bölücileriniñ direkleri doğurultacaq. 2 SŞ 220 kV PS 500 Taman ağında qazaiy söndürüv olsa, enegetik ağ köpüriniñ bütün KVL 220 kV söndürülecek ve Qırım energetik sisteması ayırılacaq», – dep aytıla bildirüvde.
Kremlin taradından tainlengen Qırım akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov oktâbr 18, Salı künü yarımada «qışnı söndürüvlersiz keçirmek içün yeterli kölemde elektrik» alğanını beyan etken edi. Ve anormal suvuqlar vaqıtında «qısqa söndürüvler» ola bilecegini de qoşqan edi.
2015 senesi dekabr ayından başlap, Herson vilâyetinde elektrik direkleriniñ bozulmasından sebep, Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrik aqımı toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırım özü çıqarğan energiya, Rusiyeden yarımadağa ketirilgen generator ve Rusiyeniñ Krasnodar vilâyetinden keçirilgen energo köpür ile elektriknen temin etile.


text:
Bağçasaraynıñ eski qısmından gaz çektirilüvi onıñ tarihiy özgünligini ğayıp etecek. Avgustnıñ 30-nda Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde bu fikirni qırımtatar faali Edem Dudakov bildirdi.
“Şeerniñ eski qısmına gaz çekilmege başladı. Aslında, tarihiy yerlerde gaz boruları çekilmey – adet üzre elektrik qullanıla. Borular eski şeerniñ körünişini boza, onıñ tarihiy özgünligini ğayıp ete. Ancaq olar 7-nci mikrirayondan başlap, Salaçıqqa endiler ve aman-aman mezarlıqqace barıp yetti”, - dedi Dudakov.
Onıñ sözlerine köre, qurucılıq şirketi kerek olğan butün izinlerge saip degil, hususan arheologlardan alınğan soyuna.
Tafsilâtlıca – Kemikler üzerinde yapılğan qurucılıq: Bağçasaraydaki musulman mezarlığı üzerinden ne içün gaz keçirile
Bağçasaray şeeriniñ eski qısmında gaz çektirile. Faallerniñ sözlerine köre, bu yerli mezarlıqlar içün bir telüke teşkil ete – çoqqa barmay qurucılıq şirketi musulman qabristanına da barıp yeter, albuki anda işler faqat arheologlarnıñ nezareti altında ötkerilmeli.


text:
Keçken künü işğal etilgen Qırımda daa bir koronavirus hastası vefat etti. Bunı Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirligi COVID-19 ile bağlı malümatında bildire.
Böylece, Qırımda vefat etken koronavirus hastalarınıñ sayısı 29 oldı. Vefat etkenler aqqında daa tafsilâtlı bir malümat yoq. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti koronavirus qırğınlığı vaziyetine dair malümat bermek içün er kün memurlarnı toplamaqtan vazgeçti, saytlarda qısqadan malümat berilecek.
Keçken künü Qırımda sekiz koronavirus hastası qayd etildi.
Umumen Qırımda 706 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 36-sı çetelden keldi, 94-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 520 insan yahşı oldı. Aqyarda 235 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 181 insan tüzeldi, dört kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.