text:
Bu qetim tävädiki qedimiy Dehan Ğäyrät jutiğa kälduq. Mähsitimiz – gezithanlarni Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Tunҗa Prezidenti – Elbası Nursultan Nazarbaevniŋ «Keläçäkkä nişan: mäniviy yeŋiliniş» namliq maqalisidiki «Tuğan jer» programmisida «Tuğulğan yärgä, uniŋ mädäniyiti bilän än°änilirigä alahidä hissiyat ilkidä qaraş – häqiqiy vätänpärvärlikniŋ ähmiyätlik kšrünüşliriniŋ biri»degän kšrsätmiliri toluği bilän ämälgä eşivatqan jutniŋ tarihi vä bügünki turmuş tirikçiligi bilän tonuşturuş.
Gšhärbüvi İSMAYİLҖANOVA,
«Uyğur avazi»
Dehan Ğäyrät yezisiniŋ nahiyä märkizi Yarkänt şähiri bilän ariliği bari-yoqi 8 kilometr. Uluq İpäk yoli bilän meŋip, bük-baraqsan šskän qariyağaçliqniŋ arisidiki yol bilän 3,5 kilometr maŋsiŋiz şu yol yeziğa elip baridu. Ösäk däriyasiniŋ oŋ qanitiğa җaylaşqan yeziniŋ turğunliriniŋ asasini uyğurlar bilän qazaqlar täşkil qilidu. Dehan Ğäyrättä 2015-jili paydilinişqa berilgän zamaniviy mäktäp, Mädäniyät šyi, kitaphana, fel'dşerliq — akuşerlik punkt, meçit bar.
Yezida 205 ailidä 1100 adäm yaşaydu. Namidin mälum boluşiçä, bu yezida qolidin qutluq kätminini çüşärmäy taŋ sähärdin ta kün patqiçä yärgä ämgäk qilişqa adätlängän häm ävlatlirinimu halal ämgäktin risqini tepişqa tärbiyilävatqan uluq dehan ävladi yaşaydu. Näq moşu tapta yeziğa barsiŋiz yättä yaşliq balidin tartip, yätmiş yaşliq bovay-momayni etizliqtin tapisiz. Çünki, dehanniŋ tili bilän eytqanda, hosul jiğişturuş başlinip kätti. Ular jil boyi kütkän hosulni jiğişturuş üçün vaqitni ğenimät bilip, mana şundaq ämgäk etişkä adätlängän. hosul demäkçi, dehanğäyrätliklär yärdin qar ketişi bilänla kätminini mürisigä selip, dehançiliq işlirini däsläpkilärdin bolup başlaydu. Yeri münbät, süyi älväk bu yärdä kšmüqonaq, bedä vä kšktatniŋ hämmä türi šstürülidu.
Bärikätlik yeza —
tünügün vä bügün
Bizgä yeziniŋ tarihi häqqidä jut mštivärliri İminҗan Tohtahunov, Mähämmät hoşurov, Mahmut Şaydinov käbi atilar eytip bärdi. Ularniŋ eytişiçä, Oktyabr' inqilaviğiçä bu yärlärdä tuŋganlar yaşap, dehançiliq qilğan ekän. Ändi 1927-29-jilliri tävädä artel'lar quruluşqa başliğanda, Qadir Nadirov, İsrapul İsmayilov, Tudäm Tohtahunov, Veläm Tayirov, İmir Qurbanov, Mutällip Väliev, Sidiq Qämbärovlardin ibarät yättä adäm aililiri bilän kšçüp çiqidu. Yär şaraiti dehançiliqqa qolayliq bolğaçqa dehançiliq vä kšktatçiliq işliri bilän şuğullinidu. Ändi moşu yättä ailigä uqaq tartip, İsmayil İbragimov, Mähämmäthan İsrayilov, Rähim İşpekbaev vä İzbasar Qarabalaevlar kelidu. Şundaq qilip, artel' täşkil qilinidu. Äҗdatlardin amanät kelivatqan uyğurlar oltiraqlaşqan җayiğa kšçät, däl-däräq tikiş, turuşluq šylärni, qora-җaylarni selip, asasän dehançiliq bilän şuğulliniş işliri qädämmu-qädäm rivaҗlinidu. Artel'da şu jilliri 250 gektar yärgä gürüç, ändi 250 gektarğa mäydanğa buğday teriş işliri yolğa qoyuldi. Aridin ikki-üç jilçä vaqit štüp, artel' başliği Qadir Nadirov kšçüp kälgänlärni jiğivelip, ändi bu jutqa nam beriş täklivini qoyidu. Bayiqi dehan ähli bir eğizdin qolğa alğan dehançiliqni tehimu rivaҗlanduruş üçün ğäyrät bilän ämgäk etiş keräkligini eytip, «Dehan Ğäyrät» däp ataş täklivini beridu. Şundaq qilip, 1930-jili räsmiy hšҗҗätlärdä “Dehan Ğäyrät” däp atalğan yeza bärpa bolidu. Dehanğäyrätlik dehanlarniŋ şiҗaätlik ämgigi häqqidä aŋliğan, bilgänniŋ qiziqişi tüpäyli kšçüp kälgüçilär qatari kšpiyip, bara-bara çoŋ yeziğa aylinidu. Buğday bilän gürüçtin başqa kšktatçiliq bilän şuğullinişqa intayin qolayliq bolup, yeziğa kiridiğan çoŋ sayda qiş-yezi eqivatqan qara sudin paydilinişni bilgän äҗdatlirimiz sävzä, piyaz, yaŋiyu, tärhämäk, pomidor šstürüşnimu qolğa alidu. Aridin ikki jil štüpla Dehan-Ğäyrät arteli nahiyädiki çoŋ egilikkä aylandi. Mana şu yeza egiligi işlirini rivaҗlanduruş yolida Qadir Nadirovniŋ täşkiliy qabiliyiti häqqidä jut turğunliri tävrinip sšzlidi. Yoqtin bärpa qilip, uni sür°ätlik rivaҗlanduruşta keçä-kündüz tinim tapmay işbilärmänlik qabiliyitini namayiş qilğan, häliqniŋ turmuş şaraitini yahşilaşqimu tškkän äҗrini eytip, ismini uluqlidi. Mundaq tädbirçan rähbär hayattin štsimu huş mubaräk isminiŋ ävlatlar qälbidä yadlinivatqanliği bizni qayil qildi.
Şuniŋdin keyin kolhozni yarkäntlik İsmayil İbragimov başquridu. Räis yeza egiligi işliri üçün yeza ätrapidiki qomuçluqlarni šzläştürüp, qoşumçä 200 gektar yärgä käŋäytidu. Etiz-eriq işliri şuŋğiçä päqät qol bilän atqurulğan bolsa 1935–1936-jilliri qural-sayman, šküz-harvu, çšp çepiş maşiniliri setivelindi. Çarviçiliqmu täräqqiy ätti. 1936-jili däsläpki traktor vä molotilka ohşaş tehnikilar kältürüldi. Ändi Ösäk däriyasi boyiğa җaylaşqan yeziğa bir top rus kişilär kelip, kolhozğa äza boldi. Ular Ösäk däriyasidin beliq tutuş işliri bilän mäşğul bolup, dehançiliqqa tamamän ohşimaydiğan yeŋi sahani elip kirdi. Şularniŋ täsiri bolsa keräk, Dehan-Ğäyrät yezisi inqilapçi Georgiy Dmitrovniŋ nami bilän ataldi.
Uluq Vätän uruşi başlanğan jilliri Dehan Ğäyrättin älliktin oşuq şirğuran jigit җäŋ mäydanliriğa atlinip, ularniŋ ottuzi qaytmidi. Arqa säptä җasarätlik ämgäk qilip, ğalibiyätni yeqinlatqan bovay-momaylar bilän šgisi qatmay turup eğir ämgäkkä arilaşqan balilar bu juttimu az ämäs edi. hazir uruş jilliri baliliriniŋ yeşi säksändin eşip, jut atiliri ataldi. Kšpni kšrgän atilar bilän anilar, kšpbaliliq qähriman anilarniŋ eytari kšp.
Yezidiki däsläpki başlanğuç mäktäp jut turğunliri täripidin selinip, Uyğur nahiyäsidin kälgän Mäsim Däraev ustazliq qilidu. Keyiniräk uniŋ işini Qurvan Sopiev davamlaşturidu. Qurvan Sopievmu Uluq Vätän uruşiğa atlinidudä, mäktäptä Ayşäm İmirova, Ayimbüvi Hizmätova, Ruqiyäm Yoldaşeva qatarliq muällimlär oquğuçilarğa bilim beriş bilän billä häm ata-häm ana bolğanliğinimu bügünki ävlat pähirliniş içrä tilğa alidu. 1943-jili uruştin bir putidin naka bolup kälgän İdris Mäŋsürov şu jilliri nahiyälik bilim bšlüminiŋ başliği Qari Bosaqovniŋ tävsiyäsi bilän Dmitrov mäktivigä däsläp ustaz, andin mudir bolup tayinlinidu. Äynä şu İdris aka ta hšrmätlik däm elişqa çiqqiçä uşbu därgahta hizmät qilidu.
Ändi 1950-jili kiçik egiliklär birläştürüş işliri qolğa elinğanda, Dmitrov Çuluqayğa qoşulup, « Stalin-Birlik» kolhozi däp ataldi. Dmitrov yezisiniŋ turğunliriniŋ turmuş şaraiti başqilarğa nisbättän helila yahşi bolup, äzäldin işlämçan hälqi bu jillirimu kšktatçiliq bilän şuğullandi. Ändi gürüçniŋ orniğa kšmüqonaq šstürüş işliri qolğa elinğan edi. Bu jilliri egilikni Serik Qanaev bilän Nazim Temirğaliev başqurdi. Keyiniräk egilik nami «Birlik» däp ataldi. 1960-jildin başlap egilikkä hoşurahun Yoldaşev, Azat Mäşürov, Qurvan Qasimov, Ğäyrät Yoldaşevlar räislik qildi. 1980-jili egilikniŋ räisi bolup saylanğan Oğuz Niyazov terilğu mäydanlirini, mal çarviçiliğini tehimu täräqqiy ättürüş yolida tinimsiz ämgäk ätti. Dehan-Ğäyrätniŋ dalaliridiki boş yatqan yärlärni šzläştürüşkä kšp küç çiqardi. Qomuçluq, çatqalliqlar, çiğliqlar, yantaq tikänlik yärlärniŋ orniğa etizliqlar bärpa boldi. Egilikniŋ terilğu mäydani 800 gektarğa yätti. Yezida biz başta täkitligän Mädäniyät šyi, kitaphana, dukan, balilar bağçiliri, hiş zavodliriniŋ quruluş işliri sür°ätlik elip berildi. Ändi elimiz mutäqillikkä qol yätküzgändin keyin kolhoz-sovhozlar tarqiğan jilliri «Birlik» kolhozi kooperativ bolup šzgärdi. Ändi 1997-jildin başlap egilik dehanliri šz aldiğa şähsiy egiliklärni qurup, bšlünüp çiqişqa başlidi. Andin «Birlik» işläp çiqiriş kooperativi bolup šzgärtilip, ta 2003-jilğiçä šz paaliyitini tohtatmidi. Dmitrov yezisimu şu mustäqillikniŋ şarapitidin, turğunlarniŋ täläp-täkliplirigä benaän, šziniŋ däsläpki nami bilän qayta ataldi. Kolhozçilar pay hesaviğa šlçük yär elip, şähsiy egiliklärni täşkil qilip, işläşkä başlidi. Şu närsä ayanki, kšpçilik bir egiliktä uyuşup, birliktä işläp üginip qalğaçqa däsläpki jillar oŋayğa çüşmidi. Lekin bazar ihtisadi, närq zamani şuniŋğa ügättiki, här kim šz qabiliyitigä, ämgigigä qarap iş qilip, yeza egiligi sahasida šzlirini sinap kälmäktä. «İşligän çişläydu» demäkçi yärgä qutluq kätmini bilän dehanlar ämgäk etip, şähsiy egiligini tehimu rivaҗlandurup, päydin-päy käŋäytip, iş qilivatidu.
Tarihiy mäktäp
1930-jili huli qurulğan Dehan Ğäyrät mäktivi 1999-jilğiçä säkkiz jilliq, ändi 1999-2000-jilliri ottura mäktäp bolup, yezida bilim vä tärbiyä işlirini qoş tilda jürgüzülivatidu. Ändi 2014-jili yeŋi mäktäp benasi selinip, paydilinişqa berildi. Mäktäpniŋ tarihidin uniŋ däsläpki muällimliri bolup Mäsim Däraev, Qurvan Sopiev, İdris Mäŋsürov, Ayşäm İmirova, Ruqiyäm Yoldaşeva, keyiniräk Arup Sabirov, Avamusim Zerilov, Burhan Sopiev, Latin Sopievalar salğan märipät yolida bügün yeŋi tiptiki mäktäptä mudir Aydos Turapbekov başqurivatqan mäktäptä 300 oquğuçiğa zaman tälivigä layiq bilim vä tärbiyä berilmäktä. Biz moşu yärdä mäktäpniŋ şagirtliri qol yätküzgän utuqliridin gäp qilimizkän, däsläpkilärdin bolup moşu juttin çiqqan meditsina pänliriniŋ doktori, profesor Turğan Sopiev, talantliq rässam İmärҗan Mäŋsürov, Rähim Äysaev bilän Qazaqstan hälqi Assambleyasiniŋ äzasi, Panfilov nahiyäsiniŋ pähriy grajdani peşqädäm ustaz, «Rehimҗan» sän°ät mäktiviniŋ mudiri Rehimҗan Tohtahunov, Yoldaş İbragimov, uzun jillar rähbiriy lavazimlarda hizmät qilğan, nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ räisi Rizaydin Äysaev bilän märhum Tel'man Hizmätov, hakim İsmayilov vä başqilarni ataşqa häqliqmiz.
Dehanlar juti
Dehanğäyrätlik dehanlarniŋ etizliği bilän bağvänçilik, çarviçiliq işlirini bir kšrüp, ularğa zoq-häväs bağlap, izzät hšrmitim aşti. Män buni bir ikki ailä misalidin kšrüp, barliq dehanğäyrätliklärgä apirin äylidim. Çünki äҗdatlardin qalğan qutluq kätminigä sadaqätlik bilän ämgäk etip, uni ävlatliriğa ügitivetiptu. Mana şundaq dehan, ämgäk märdanisi bu künlärdä hayatiniŋ säksininçi davaniğa kštirilgän Mähämmät ata quyaş külüp çiqqan hudaniŋ qutluq küni taŋ sähär 5 tin saat 8 giçä kätmän çapmisa kšŋli imin tapmaydikän.
Dehanğäyrätkä kindik qeni tškülgän Mähämmät ata moşu jutta šsüp, yetildi. Mäktäpni tamamlap, şu dävirniŋ täläp qaidiliri boyiçä Vätän aldidiki borçini Ukrainida štäp, ana jutiğa qaytti.U härbiy hizmätkä ketip, 24 kün štkändin keyin atisi Ähmät vapat bolup, tirikçilikniŋ hämmisi yättä bala bilän qalğan anisi Җännätbüviniŋ zimmisigä çüşti. Buni çoŋqur his qilğan M. hoşurov härbiy säptin kelipla, kolhoz işliriğa yäŋ türüp kirişip kätti. härbiy säpkiçä nahiyälik voenkomatniŋ çaqiriği bilän şoferluq kursta oquvalğaçqa, egilikkä şofer bolup orunlişidu. Yaşliq ğäyriti bilän tädbirçan šz işiğa җavapkärçilik bilän qaraydiğan Mähämmät hoşurovqa egilik räisliri çoŋ işänçä bildürüp, 2-brigadiğa hesapçi, keyiniräk kolhoz garajiğa mehanik, MTM başliği, mal bodaş kompleksiniŋ rähbiri väzipilirini jüklidi. U egilikniŋ qandaqla işida işlimisun šziniŋ adil häm ämgäksšygüçlügi bilän päriqländi.
Şundaq işläp jürüp, 1997-jili däsläpkilärdin bolup šlçük yär elip, ata käsip dehançiliq bilän şuğullinişqa başlidi.
– Ailäm bilän şähsiy egilikni täşkil qildim. Oğlum Ärkin vä nävrilär bilän 21 gektar yärgä kšmüqonaq, bedä häm kšktat terişni başliduq. hazir egiligimizdä kšktatniŋ hämmä türini terip, ailimizni täminläp, qalğinini bazarğa elip çiqtuq. Tärhämäk, yaŋiyu, җaŋdu, kapusta, poçaq, qatarliq kšktatlar bilän bir gektar yärgä abrikosniŋ här hil sortlirini kšçiriveduq, mevisini yävatimiz. Biyilmu alma-šrüklär pişip mäy boldi. hosul yaman ämäs. Özimizdin aşqinini Yarkänt bazarida düŋ setiş arqiliq daramitimiz eşivatidu, –däydu mštivär sšhbätara.
Çoŋ ailidä šsüvatqan pärzäntlär, andin nävrilär ğemi bilän yaşavatqan Mähämmät ata jutdarçiliq işlarda paaliyätçanliq kšrsitip, ülgä nämnunä bolmaqta. Ömürlük җüpti İmärahan bilän ällik jil šy-otaqliq bolup, bähitlik yaşivedi, şum äҗäl 5 jil burun uni vapadar yaridin mäŋgügä ayridi. Lekini bäş pärzändidin 17 nävrä, 19 çävrä quçup, yaşaş atiğa nesip boluvatidu.
Dehan terip dan çaçar,
Äl risqiğa yol açar, – degändäk bala-çaqa risqisiğa yol eçivatqan Mähämmät ata bügün dehançiliqniŋ qir-sirini oğli Ärkin bilän nävrisi Älişerğa ügitip kelivatidu. Ata bala, nävrä dehanlar etizğa barsa haduği çiqidu. Varisliq degän moşu bolsa keräk.
Jigitbeşisiz iş pütmäydu
Bu qutluq jutta ata-bovilardin kelivatqan “jigitbeşi” degän namğa layiq jut hizmitidä jürgän Ğalipҗan Sonurovniŋ jut başqurivatqiniğa 10 jildin aşti. Dostluği bilän birligi yaraşqan yezisidiki qazaq qerindaşlar uyğurçini taza ärkin sšzläpla qalmay, äzäldin bir-birigä qiz berip, oğul šyläp quda, tamir bolup iҗil-inaq yaşavatidu. Ğalipҗanniŋ här bir koçiğa tayinlanğan ikkidin yardämçisi bolup, ular biri uyğur, biri qazaq hälqiniŋ väkilliridin. Täkitläş keräkki, bu jutta bilim däsläp päqät uyğur tilida berilgäçkä, qazaq hälqiniŋ väkillirimu uyğurçä oqudi. Päqät keyinki jillarda bilim beriş qoş tilda, yäni qazaq vä uyğur tillirida jürgüzülüvatidu.
Jigitbeşiniŋ täkitlişiçä, här jutniŋ šz tarihi, än°äniliri bolğinidäk, Dehan Ğäyrättä qeliplaşqan än°änä boyiçä 8-may küni zärätkalliqlarni tazilaş, rätkä kältürüş işliri elip berilidu. Bu küni barliq jutdaşlar “Hatiriläş künini” elan qilip, baqiliq bolğanlarğa atap, jut bolup näzir štküzüp, dua tägbir tilavät qilinidu. Ändi Yeŋi jil, Noruz, 8-mart mäyrämliridimu koçilarara ädäbiy-muzıkiliq bayqaşlar uyuşturulup, uniŋ ahiri umumhäliq säylisigä ulişidu. Moşu yärdä Mädäniyät šyiniŋ mudiri Tohtar Qanaevniŋ rähbärligidä bayqaşlar uyuşturulivatqanliğinimu täkitläş orunluq.
Sšhbätara biz dehanğäyrätlik muştirilar häqqidä soriğinimizda Çuluqay yeza okrugi poçta bšlümçisiniŋ başliği Roşängül Zlamdinova üstimizdiki jilniŋ ikkinçi yerimiğa bu juttin 50 adämniŋ muştiri bolğanliğini yätküzdi. Jigitbeşi bilän birliktä yeziliq Hanim-qizlar keŋişiniŋ räisi Gülinur Qämbärova, Nurlan Qanaev, Ärkin hoşurov, Abdurusul Tayirov qatarliq җankšyärlär arqisida muştirilar sani kšpiyivetiptu.
Bu küni toğaç bilän qurutni täŋ bšlüşkän qazaq qerindaşlardin Baqitgül Qanaeva, Güljan Kunijanova, Jeŋis Qurmaşevniŋ «Uyğur avazi» gezitiğa muştiri bolğanliğini aŋlap hayaҗanlinip kättim. Uquşsam Güljan Kunijanova yeziliq җämiyätlik keŋäşniŋ räisi, Jeŋis inimiz jigitbeşiniŋ yardämçisi, җämiyätlik işlarniŋ aktivisti ekän. Qerindaşliq däp mana moşuni eyt!
Paaliyätçanlar jutni arilap, bälgülük säväplär bilän yezilalmay qalğanlarni muştiri boluşqa dävät qiptu. Yänä bir eytmasqa bolmaydiğan gäp, җämiyätlik keŋäş räisi, jigitbeşi bilän bu paaliyätçanlar turğunlar arisidiki çüşänmäslik bilän birär kšŋülsiz vaqiälärnimu boldurmasliqqa, ularniŋ alidini eliş üçün mäslihätlişip, mediator hizmitinimu qatar elip bervetiptu. Җankšyärlärgä apirin eyttuq.
Kšpkä tonuş
«Qiziq. ru»
Kiçikkinä bu jutni җumhuriyät vä uniŋ sirtiğa tonutuvatqan – «Qiziq.ru» huşhoylar vä tapqurlar komandisi. Dehan Ğäyrät ottura mäktiviniŋ uyğur tili vä ädäbiyati pänliriniŋ muällimi Ğäyrätҗan İsrayilovniŋ rähbärligidä ular nahiyä mäktäpliri arisida štkän uyğurçä KVN ligisiğa qatnişip, ğalip çiqip, andin «Nur Otan» partiyasiniŋ 10 jilliğiğa munasivätlik nahiyädä uyuşturulğan qazaqçä KVN dimu birinçilikni yeŋivaldi. Yatliği yoq bu jutta KVN oyunlirida qazaq jigitliriniŋ uyğurçä häzil mitiatyurilar bilän nahşa-sazlarni yaŋratqanliğini här kim bilivärmisä keräk. KVN komandisiniŋ rähbiri Ğäyrätҗanniŋ täkitlişiçä, hazir u jigitlär mäktäpni tamamlap, här hil käsip egiläp, җämiyitimizgä munasip šz paaliyätlirini jürgüzivatidu. Ändiliktä bu klubniŋ äzasi Naim Junusov ikkisi yänä yeŋi layihilärni qolğa elip, pat-yeqinda «Qiziq. Ru» komandisiniŋ yeŋi tärkivini täyyarlaş niyitidä boluvatqanliğini eytti. Naim – Yarkänt gumanitarliq- tehnikiliq kolledjniŋ muzıka bšlümini tamamliğan diplomluq mutähässis. hazirçä yezida štüvatqan här ikki millätniŋ toyida hizmät kšrsitivatidu.
Dehan Ğäyrättä «Balapan» dšlät programmisi dairisidä şähsiylär hesaviğa balilar bağçisi selinip, paydilinişqa beriliş harpisida turuptu. Mäktäp yenidiki ihçam märkäzdä toplarda tärbiyilinivatqan balilar ändi bağçiğimu kelidu.
Qut dariğan bu tävärrük jutta Uluq Vätän uruşiniŋ tirik şahidi yoq. Amma arqa säptä “Ğalibiyät üçün!”, däp işligän atilar bilän anilar bar. Şundaqla jutta «Altın alqa» «Kwmis alqa» taqqan anilar qähriman anilar qatari yaşlar hesaviğa šsmäktä. Bäynälmililäl җäŋçi Murat Moldahmetovmu yaşlarni vätänpärvärlik rohta tärbiyiläş üçün bar küç- ğäyritini särip qilmaqta.
Biz Çuluqay yeza okrugiğa qaraşliq Dehan Ğäyrät yezisiğa qilğan säpirimizdä jut adämliri bilän sšhbätlişiş җäriyanida bu jutniŋ yaşliriniŋ ailä qurup, bala-çaqa šstürüş arqiliq elimizniŋ demografiyalik šsüşigä munasip hässilirini qoşuvatqanliğiniŋ guvaçisi bolduq. Bolupmu yeza yaşliriniŋ iş izdäp yaqa jutlarğa, çoŋ şähärlärgä kätmäy, ata käsip dehançiliq bilän şuğulliniş täräpdari ekänligigä toluq kšz yätküzduq. Lekin yaş aililärgä turuşluq šy selişqa yär eliş üçün novättä turğanlarniŋ sani jildin-jilğa šsüp, bu mäsiliniŋ iҗabiy häl bolmayvatqanliğiğa häyranmu bolduq. Yänä bir çoŋ muämma – Dehan Ğäyrätkä kelip ketidiğan yol mäsilisi. Nahiyä hakimliriniŋ hesavat jiğinlirida qançä eytilivatsimu, bari-yoqi 3,5 kilometr yolniŋ bir qetimmu җšndäştin štmäy, hätta şehil yeyilmay qelivatqanliği hämmimizni eçindurdi. Bizmu başqilar qatarida bu musapini 30 minut vaqitta besip kälduq. Ägir toqay, oyman-çoŋqurluq yolda meŋivatqanlarmu här küni bu mäsiliniŋ iҗabiy häl boluşini täşnaliq bilän kütmäktä. Çünki jil on ikki ay qadaq basqan qollirida qutluq kätmini bilän ämgäk etip, tapqininiŋ bir qismini Yarkänt baziriğa elip çiqivatqan dehanlarmu künigä üç-tšrt qetim kelip ketişkä mäҗbur. hä, Yarkänt hälqini ekologiyalik taza yaŋiyu, poçaq, laza-pomidor, җaŋdu, tärhämäk, qil yaş, aş kški, çiŋsäy, kava, alma-šrük bilän täminlävatqan – dehanğäyrätlik dehanlar.
Tuğulğan yerigä uniŋ mädäniyitigä, än°änilirigä alahidä hissiyat bilän qarap, uniŋ ävlattin ävlatqa saqlap, täräqqiy ättürüş üçün yaşap ämgäk etivatqan dehanğäyrätliklärgä utuq-muvappäqiyätlär tiläp hoşlaştuq.
Panfilov nahiyäsi


c: text/html

text:
Ukraina pensiya fondu, Qırım sakinleriniñ pensiyaları aqqında malümatnı sorap Rusiyege muracaat etkende Ukrainanıñ şahsiy bilgilerni qorçalav ve insannıñ şahsiy ayatqa aqqı boyunca qanunını boza.
Böyle beyanatnı İnsan aqları boyunca Helsinki birleşmesiniñ adliyecisi Maksim Timoçko, Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde yaptı.
Onıñ aytqanına köre, Qırımdan mecburen köçkenler Ukraina Pensiya fonduna pensiyanı almaq içün muracaat etkende böyle adiseler ile qarşılaşa.
Timoçko: «Qırımdan kelgen insan, evini işğal etken devletke onıñ şahsiy bilgilerini kenişletken devletten ne içün zarar körmek kerek? Pensiya fondu, Rusiyenen degil de, Qırımnen yazışqanını beyan ete. Lâkin mektüpler kene de işğalci ukümetke barıp tüşse, bu neni deñiştire? Bu, bütünley qanunsızdır, bunı endi çoqtan berli toqtatmaq kerek edi. Mence, uquqqoruyıcı organlar buña erte-keç kerekli qıymet kesecekler», – dedi.
İnsan aqları boyunca Helsinki birleşmesiniñ adliyecisi Maksim Timoçko ile tolu intervyüni Qırım.Aqiqat saytında eñ yaqın künlerde oquñız.
Ukraina aq-uquq qorçalayıcıları, Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqından soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmına mecburen köçken Qırım sakinlerine içtimaiy yardımnıñ tölenmemesi meselesi ortağa çıqtı, dep qayd eteler. Olarnıñ malümatına köre, Ukraina memurları, Qırımda «kim» ve «ne» alğanını bilmek içün Rusiye tarafına muracaat ete. Böyle tölemeler yapılğan olsa, Qırım sakinine maddiy yardım berilmesi red etile. Ukraina muessiseleri Rusiyeden Qırım territoriyasında yapılğan tölemeler aqqında malümat sorağanlarını inkâr etmeyler, lâkin bunı «qanunlarğa uyğun şekilde» yapqanlarını iddia eteler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ başı Sergey Aksenov Qırımnı halqara seviyede «tanıtmaq» içün çetel ziyaretlerini planlaştıra. Bu aqta Qırımnıñ rusiyeli Nazirler şurasınıñ reisi muavini Georgiy Muradov bildirdi, haber ete Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Onıñ sözlerine köre, Aksenovnıñ «Qırım Cumhuriyetiniñ teşviqatı boyunca bir sıra halqara forumlarda iştiraki beklenile, şu cümleden Qıtay Halq Cumhuriyetinde, Ermenistanda».
«Böyle forumlarnıñ muayyen neticeleri ola. Biz, elbette, tış ticaret sisteması üzerinde faal çalışmalımız», – dedi Muradov.
Muradov aytqanı kibi, Qırımnıñ «tış iqtisadiy faaliyetinde ilerileme qayd etile». Bu sırada o «Yalta iqtisadiy forumında» añılğan bir qaç leyhanı hatırlattı.
Aynı zamanda nasıldır bir muayyen leyha ya da yatırımcılar aqta o bir şey aytmadı.
«Qırımğa çeşit siyasiy erbaplarnıñ ziyaretlerinden tesir müsbet ola. Frenklerden ğayrı mında almanlar, italyanlar da kelecek ola. Bunıñ artından tış iqtisadiy faaliyetniñ ilerilemesi de kele. Şunıñ içün, çeşit sanktsiyalarğa baqmadan, ğarbiy-avropalı şeriklerimiz ile leyhalarımız muvafaqiyetli olacağına ümüt besleymiz», – dey Muradov.
Evel «Yalta-İnturist» musafirhanesinde açılğan «Krım-2015» yatırım-qurucılıq forumı iştirakçilerniñ beklenilgen sayısını toplamadı ve aynı sırada Qırım akimiyetinden de diqqatqa nail olmadı.


text:
«Atlant» şaxmat klubı 2002-nçe elnıñ gıynwar aenda oeştı. Berençe smena maxsus şaxmat söyuçe balalar öçen oeştırılgan ide. Ul kışkı kanikul könnärendä xäzerge Şkola olimpiyskogo rezerwa mäktäbe binasında ütte. Böek tatar şaxmatçısı R. Näcmetdinownıñ 90-ellıgına bagışlangan ide. Anıñ açılışında Respublika şaxmat mäktäbe citäkçeläre dä katnaştı. Mäktäpkä Gata Kamskiy iseme birelde. Formatı buença bugenge köndä «Atlant» şaxmat klubı 2 atnaga ber tapkır ütüçe künekmälär häm Ädip Älmir kubogına ütüçe turnir.
Nigezlämä
Katnaşu öçen garizalar monda
kabul itelä.


text:
Tunis akimiyeti Suss beş yıldızlı musafirhanesi plâjında turistlerge qarşı teraktnıñ teşkil etilmesinde şeklengenler yaqalanılğanı aqta bildire.
İçki işler naziri Nacem Gharsalli bu aqta qısqa bildirüvni seslendirdi, amma tafsilâtlarnı açmadı. O şunı ayttı ki, politsiya taqiqatnı devam ete ve şimdiki malümatqa köre, şeklengender qomşu Liviyanıñ terroristler lagerinde azırlıq kördiler.
38 insannıñ ölümi içün mesüliyetni özüne «İslâm devleti» ekstremist teşkilâtı aldı.
Tunis tarihında eñ qanlı teraktır. Tuniste ücümniñ eñ azından 15 qurbanı – Büyük Britaniya vatandaşlarıdır, bunıñ ile elâk olğanlar arasında Almaniya, Portugaliya, İrlandiya ve Belçika vatandaşları bar.
Tunis prezidenti Beci Kaid Es-Sebsi ükümetke ileride böyle cinayetlerniñ olmaması içün «hususiy qararlarnı» almağa avale etti. Turistlerniñ qoruvı içün silâlı politsiya hadimlerini celp etmege söz bereler. Evel Tunsis akimiyeti memlekette 80 camini qapatmaq planları aqta bildirgen edi – sanki mında ekstremizmge azırlaylar.


text:
Baqıtjan BOZDANWLI. JILIOYDIÑ ORTALIQ AURUHANASINA QAMQORLIQ KEREK
Ötken jılı audan halqın medicinalıq qamtudıñ jay-japsarı jöninde baspasözde jazuday-aq jazıldı. Oblıstıq «Atırau» gazetinde «Auqattı audannıñ saulığında aqau bar, onı qalpına keltiru – birinşi kezektegi mindet» (3 şilde, 2008j.), «Tosınnan kün suıtsa, qiındıq bolar türi bar» (18 qazan, 2008j.) jäne «Tesik ökpe qazınalı aymaqtıñ qorqınışına aynaldı» (29 mamır, 2008j.) degen sıni äri saraptama materialdar jariyalanıp, kemşilikti tüzetudiñ naqtı joldarı körsetilgen edi.
Densaulıq saqtau mäselesi sol kezderi audandıq mäslihattıñ sessiyasında ädeyi qaralıp, jwmıstı jaqsartuğa bağıttalğan şaralar da alınğan.
Qısqası, bwdan istiñ alğa jıljuı bayqalmadı. Jaqında audandıq mäslihat janındağı «Halıqtı äleumettik qorğau, densaulıq saqtau, bilim, mädeniet jäne jastar jönindegi» twraqtı komissiyası kezekti otırısında bwrın sessiyada qarağan osı mäsele turalı şeşimniñ orındalu barısın jäne oblıstıq gazette köterilgen joğarıdağı sıni materialdağı atalğan kemşilikterdiñ qanşalıqtı iske asqandığın qaradı.
Twraqtı komissiyada audandıq mäslihat hatşısı M.Kenğanov söylep, bwl mäseleniñ sessiyada köterilgendigin, «Atırau» gazetinde birneşe ret sıni materialdar jarıq körgendigin tilge tiek etti.
Ötken jılı audan halqın medicinalıq qamtudıñ jay-japsarı jöninde baspasözde jazuday-aq jazıldı. Oblıstıq «Atırau» gazetinde «Auqattı audannıñ saulığında aqau bar, onı qalpına keltiru – birinşi kezektegi mindet» (3 şilde, 2008j.), «Tosınnan kün suıtsa, qiındıq bolar türi bar» (18 qazan, 2008j.) jäne «Tesik ökpe qazınalı aymaqtıñ qorqınışına aynaldı» (29 mamır, 2008j.) degen sıni äri saraptama materialdar jariyalanıp, kemşilikti tüzetudiñ naqtı joldarı körsetilgen edi.
Densaulıq saqtau mäselesi sol kezderi audandıq mäslihattıñ sessiyasında ädeyi qaralıp, jwmıstı jaqsartuğa bağıttalğan şaralar da alınğan.
Qısqası, bwdan istiñ alğa jıljuı bayqalmadı. Jaqında audandıq mäslihat janındağı «Halıqtı äleumettik qorğau, densaulıq saqtau, bilim, mädeniet jäne jastar jönindegi» twraqtı komissiyası kezekti otırısında bwrın sessiyada qarağan osı mäsele turalı şeşimniñ orındalu barısın jäne oblıstıq gazette köterilgen joğarıdağı sıni materialdağı atalğan kemşilikterdiñ qanşalıqtı iske asqandığın qaradı.
Twraqtı komissiyada audandıq mäslihat hatşısı M.Kenğanov söylep, bwl mäseleniñ sessiyada köterilgendigin, «Atırau» gazetinde birneşe ret sıni materialdar jarıq körgendigin tilge tiek etti.
Biraq äzirge bwğan qwlaq asqan eşkim joq. Auruhana jağdayı bügin de müşkil. Su, jılu joq. Kanalizaciya jwmıs jasamaydı. Auruhanada em alıp jatırğan sırqattar qıs mezgilinde äjethanağa sırtqa şığuğa mäjbür.
Auruhanada jatqan adamdarğa jağday jasalmağan. Tok mäselesi şeşilmegen. Därigerlerdiñ aqılı qızmet körsetui jöninde kümändi jaylar köp. Bir derek. Qan tobın ayıru qızmetiniñ bağası Atırauda 600 teñge bolsa, Jılıoyda 2200 teñge. Nege olay? Därigerlerdiñ jwmıs kezinde araq-şarap işip alıp jüretindigi turalı dabıldar da bar.
Jaqında oblıs äkimi B.Rısqaliev audan äkiminiñ esebin tıñdağan jiında, sonday-aq, oblıstıq tärtiptik keñes otırısında da audannan densaulıq saqtau salasındağı kemşilikterdi ötkir sınğa aldı. Audanda ökpe aurularınıñ sanı da ösip baradı.
Audan äkiminiñ orınbasarı A.Äbenov bılay dedi: - Bwl jıl sayın jır bolıp kele jatqan mäsele. Sebebi mınau. Toktı jürgizgen «Kazkomservis» jauapkerşiligi şekteuli seriktestigi negizgi jwmıstardı ayaqtamay ketken. «Atırau-Jarıq» mekemesi onı qabıldamağan.
Su mäselesi boyınşa rezervuar qondırayıq, su işuge jaramasa da äjethana men kanalizaciya jasaytın boladı ğoy degen wsınıs auruhananıñ bas därigeri T.Qalievke aytılğan bolatın. Tipti onı eski auruhanağa da qoyuğa boladı. Biraq ol orındalğan joq. Jılu mäselesi boyınşa aytarım – mwnda 1000 tonnalıq eki qazandıq qoyılğandığı ras. Biraq auruhananı jılıtuğa qazandıqtardıñ küşi jetpeydi. Auıstıru kerek.
Bas däriger T.Qaliev keybir kürdeli mäselelerdiñ bas-basına auızşa toqtalıp äri jazbaşa türde mälim etti. Onıñ aytuınşa, aldımen auruhananıñ auız sumen qamtıluı. -Jaz aylarınıñ özinde su qwbırları arqılı jüretin su qısımınıñ azayuı saldarınan apta boyı auruhanağa su mülde jürmeytin kezi jii. Ol künderi swranıs boyınşa tasımal su qazandıqtarınan nasospen bölimşelerge beriledi. 155 tösektik auruhana men balalar jäne äyelder emhanasın tasımal sumen qamtamasız etu qiınnıñ qiını. Şının aytu kerek, auız suğa qaralğan aqşa uaqıtında audarıladı. Biraq tasımal suğa ketken qarajat auız suğa qaralğan qarajat şığınınan artıq bolğandıqtan, berejaq bolıp şıqtıq,- dedi bas däriger.
Qosalqı tok közi haqında bılay der edim. Auruhana tokpen qamtıluı jöninde birinşi kategoriyalı mekemege jatadı. 2003 jılı auruhana jaña ğimaratı iske qosıldı. Sodan beri jeti jıl ötse de 73 mıñ halqı bar Jılıoy audanı men vahtalıq ädispen qızmet etetin şet el azamattarınıñ auruhanalıq qızmet körsetetin 155 tösektik auruhanağa qosalqı ekinşi tok közin ornatu şeşilmey-aq qoydı. Bwrınğı generator 1996 jılı iske qosılıp, 2005 jılı isten şıqtı. Kürdeli jöndeuden ötkizu üşin mamandar şaqırılıp, sol generatordıñ jöndeuge kelmeytindigi anıqtaldı.
Tığırıqtan şığu jolı – ekinşi tok közine jäne jaña generator ornatu ekendigi audan basşılarınıñ qaperine berildi.
Auruhananıñ käriz jüyeleri, örtke qarsı qwraldar, jılu qazandıqtarı jöninde mınanı aytuğa boladı. Auruhana paydalanuğa berilgende ört söndiru qondırğıları qaralmağan, auruhananıñ jertölesi (podvalı) joq, käriz jüyeleri qwyılğan cement eden astında ornalasqan küyinde tapsırılğan. Osınday qiındıqtar saldarınan käriz jüyeleri bir jıl ötpesten sır berdi. Käriz jüyeleri bitelip, las sudıñ auruhana işine qwyıluı jiilep ketti. 90 tösektik auruhana ğimaratında ornalasqan perzenthana, qatañ aurular bölimşeleri, operaciyalıq jäne bosandıru bloktarı, zerthananıñ käriz jüyelerine kürdeli jöndeu üşin kürdeli qarjı kerek.
Jılu qazandıqtarınıñ jılu berui auruhana ğimaratınıñ kölemine säykes kelmeydi. Jılu beru kölemi 1000 tekşe metr qwraytın jılu qazandığınıñ kölemi äldeqayda ülken ğimarattı jılıtuğa küşi jete bermeydi.
Auruhana terezeleri plastikten ornatılğan. 20 kameralıq, sapası naşar. Al bizdiñ audan klimatına 4 kameralıq tereze qajet. Auruhana ğimaratı silikatpen qaptalmağan. Osılardıñ saldarınan işine qalıptı jılu wstau mümkin bolmay otır.
Tüyindeme
Biz bwl mäsele jöninde audan äkimi orınbasarı M.Sağievtiñ pikirin de tıñdadıq. Söyte twra, biz halıqqa medicinalıq qızmet etu turalı birjaqtı äñgime qozğaudı jön dep tappadıq. Twraqtı komissiyada aytılğandarda stenografiyalıq täsilmen jazuımız da sondıqtan. Jiberilip otırğan olqılıqtardıñ kimnen ekendigin payımdau oqırmandarğa qiınğa soqpas. Söyte twra, kinäniñ basımırağı oblıstıq densaulıq saqtau departamentiniñ basşılarında ekendigi dausız. Öytkeni, qazir audandıq ortalıq auruhana tügeldey oblıstıq densaulıq saqtau departamentine qarap ketti. Tiın-tebenine deyin sodan aladı. Qarajat ta solardan bölinedi. Endeşe, departament basşıları özderiniñ bağınıştı salasına qamqorlıqpen qarauın jön dep bilemiz.
Osınıñ aldında ğana audandıq mäslihat hatşısı M.Kenğanov oblıstıq densaulıq saqtau departamentiniñ direktorına qatınas hat joldap, bügingi ortalıq auruhananıñ jwmısına qanağattanbaytındığın, onıñ jwmısına ötken jılı sessiyağa qarap osınday bağa berilgendigin qaperge berdi.
Oblıstıq «Atırau» gazetinde oblıstıq gazettiñ menşikti tilşisiniñ «Auqattı audannıñ saulığında aqau bar», «Tosınnan kün suıtsa, qiındıq bolar türi bar» attı sın maqalaları şıqtı. Osında audandıq auruhananıñ jağdayı tolıq körsetilip, kemşilikteri ötkir sınaldı. Sodan beri de auruhana jwmısında qozğalıs joq. Auruhanağa tüsken aurulardı qarau, emdeu, olarğa jağday jasau, qızmet körsetu därejesi öte tömen.
Adam densaulığın saqtau jöninde irili-wsaqtı problema joq. Bwl orayda bäri mañızdı. Endeşe, bwl saladağı jwmısqa selqos qarau oysırağan olqılıqqa aparıp soqtıradı.
Bwl jerde audan basşılarınıñ da jiberip otırğan kemşilikteri bar. «Mınau meniki, mınau seniki» demey, moyınğa tüsken küşti birge köteru, joğarı wyım basşılarınıñ aldına principti talap qoyu äli de jetkiliksiz. Tipti istep ketse qoldan kelmeytin problema joq ekendigi de añğarılıp qaldı basqosuda. Söz soñında mına mäseleni de aytpay ketudi ıñğaysız sanadıq.
Bwdan bwrın oblıstıq baspasöz betinde audandağı tolğaqtı mäseleler az köterilip jürgen joq. Biraq soğan jauap berip jatqan biliktegilerdi körmedik. Audandıq mäslihattıñ hatşısı bwdan bwrınıraq densaulıq saqtau jönindegi sessiyada qaralğan mäseleniñ orındaluı jäne oblıstıq gazette köterilgen kemşilikterdiñ qanşalıqtı iske asqandığın twraqtı komissiyanıñ otırısında qayta qarap, pısıqtauın orındı dep eseptedik. Mwnı bir jağınan gazet sınına jauap äri twraqtı komissiya şeşiminiñ arqauına aynalğandığı dep bilemiz. Mwnımen birge jergilikti halıq qalaulılarınıñ öz sessiyaların audandağı mañızdı mäselelerdi qozğap jürgeni öz aldına, bizdiñ de dabılımızğa qwlaq asıp, bizben birge halıqtıñ mwñın mwñdap, joğın joqtau, eldiñ eñsesin biiktetu jönindegi atqarıp jatqan jwmısına rizalığımızdı bildirudi artıq körmedik.
Jaqında osı dabıldar äser etti me, älde basqa da sebepteri bar ma - audandıq auruhananıñ bas därigeri T.Qaliev oblıstıq densaulıq saqtau basqarması bastığınıñ bwyrığımen jwmıstan bosatıldı. Audandıq auruhananıñ bas därigeri bolıp T.Qıdırbaev tağayındaldı.
Baqıtjan BOZDANWLI, «Atıraudıñ» menşikti tilşisi, Jılıoy audanı
«Atırau» oblıstıq gazeti


text:
Bazar künü, iyün 26-da, esas Ukraina ve Qırımda Qırımtatar bayraq künü tedbirleri olıp keçti. Bir qaç yüz faal Kyiv merkezinde 39 metrlik qırımtatar bayrağı ile yürüş yaptı. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Aktsiya teşkilâtçılarınıñ bildirgenine köre, ellerinde olğan bayraq dünyanıñ eñ büyük bayrağıdır. Onıñ uzunlığı 6 metr ve keñligi 39 metr, 40 küçük bayraqtan tikilgen bayraqnı Türkiyeden mahsus bayramğa ketirgenler.
Bu büyük bayraq Türkiyeden, Ankaradan ketirildi. Teşebbüs qırımtatar diasporamızğa aitEskender Bariyev
«Bu büyük bayraq Türkiyeden, Ankaradan ketirildi. Teşebbüs qırımtatar diasporamızğa ait. Olar bayraqnı tikip yollağanlar. Bundan ğayrı, onıñ temsilcileri mında. Olar Kyivge kelgenler», – dep ayttı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev Qırım.Aqiqatqa.
Kolonnanıñ başında qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev bar edi.
Qırımtatar bayrağı – işğalge qarşı çıqqanımıznıñ bir timsalidirMustafa Cemilev
«Qırımtatar bayrağı – işğalge qarşı çıqqanımıznıñ bir timsalidir, yalıñız qırımtatarlar içün degil, Qırımnıñ azat etilmesi oğrunda küreşken bütün milletler içün öyle. Aynı vaqıtta bayraq ukrain halqınıñ qırımtatar cemiyetinen Qırımnıñ azat etilmesi küreşinde birleşkenini ifade ete», – dep qayd etti Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov, sabıq siyasiy mabus Gennadiy Afanasyev, Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar aktsiyağa qoşuldılar. Yürüş iştirakçileri arasında Qırım, Lviv, Ankara ve İstanbuldan kelgen qırımtatarlar da bar edi.
Mustaqillik Meydanında yürüş kontsert ve mitingge çevirildi, Ukraina ve qırımtatar milliy gimni seslendirildi.
Qırımtatar bayraq künü bir qaç yıl evelsi Qırımda qayd etilmege başladı. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyün 26-27 künleri Aqmescitte toplaşqan ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü belgilendi.
«Eki bayraq – bir devlet!»
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve baş naziri Volodımır Groysman qırımtatarlarnıñ Qırımtatar bayraq kününi tebriklediler.
«Eki bayraq – bir devlet!», – dep aytıla Ukraina prezidentiniñ Facebook saifesinde.
«Dostlar, can-yürekten Qırımtatar bayraq kününi hayırlayım!», – dep aytıla Volodımır Groysmannıñ Facebook saifesinde.
«Umma» Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Said İsmagilov da qırımtatarlarnı hayırladı.
«Qırımtatar qardaşlarım – Qırımtatar bayraq künüñiz hayırlı olsun! Güzel bayrağıñız Ukraina terkibindeki Qırımtatar milliy muhtariyetiniñ resmiy bayrağı olıp, Qırımnıñ er bir binasında Ukraina bayrağınıñ yanında yelpiresin isteyim», – dep yazdı İsmagilov Facebookta.
«Biz qaytqan soñ»
Qırımtatar bayraq künü munasebetinen 12 qırımlı – siyasetçi, medeniyet erbabı, jurnalist ve cemaat faalleri Lilâ Bucurovanıñ «Biz qaytqan soñ» şiirini Qırım.Aqiqat içün oqudı.
Qırım.Aqiqat leyhasında iştirak etkenler arasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, qırımlı, siyasiy mabus Gennadiy Afanasyev, oyuncı ve rejisser Galina Cikayeva, cemaat faali Tamila Taşeva, tarihçı Gülnara Bekirova, Radio Svobodanıñ Qırım.Aqiqat leyhası reberi Volodımır Prıtula bar.
Qırımtatar şairesi ve jurnalisti Bucurovanıñ «Biz qaytqan soñ» şiiri 1989 senesi aynı adını taşıp çıqqan şiirler cıyıntığına kirmekte.
Yalıñız timsaller degil
Qırımda Qırımtatar bayraq künü munasebetinen faaller Qırımnıñ şeer ve köylerine eski adlarınıñ qaytarılması içün flash mob başlattılar.
Faaller oturğan yerleriniñ tarihiy adlarını kâğıtqa yazıp foto çıqarğanlar. Faallerniñ bildirgenine köre, aktsiyanıñ maqsadı – Qırım şeer ve köyleriniñ adlarını qayd etmektir.
Flash mob iştirakçileri fotoresimlerini içtimaiy ağlardaki saifelerine qoyalar. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Ümerov da aktsiyağa qoşuldı.
Qırımtatar bayraq kününe bağışlanğan aktsiyalar esas Ukrainanıñ şeerlerinde de olıp keçti.
Zaporojye şeerinde aktsiya iştirakçileri şeerniñ merkeziy meydanında Ukraina ve qırımtatar bayraqlarınıñ resimlerini yapıp, qırımlılarğa olğan tileklerini yazdılar.
Hersonda ise avtoyürüş olıp keçti. Aktsiya şeerniñ merkeziy meydanında başladı. Qırımtatar ve Ukraina bayraqları olğan maşinalar kolonnası Hersonnıñ merkeziy soqaqlarından keçti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiyeniñ Krasnodar ülkesinde yağğan küçlü yağmurlardan soñ yüz bergen suv basuvı neticesinde altı insan elâk oldı.
Regionnıñ fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ reberi Sergey Kapustin bildirdi ki, cesedler Tuapse ve Apşeronsk rayonlarında tapıldı. Ğayıp olğanlar da bar.
Küçlü yağmurlar neticesinde tahminen 30 şeer ve köyni, şu cümleden Tuapse ve Soçi şeerlerini suv bastı. 5200 insan yaşağan 2 300 ev suv altında qaldı. Zarar körgen rayonlarda elektrik, gaz ve suv yoq, maşina yolları ve köpürler bozuldı. Soçi – Moskva yolunda sul yerli cermay borusını bozdı.
Suv basuvı sebebinden tren ve maşina seferleri toqtatıldı. Yerli akimiyet zarar körgen regionlarda fevqulâde vaziyet rejimini ilân etti.
Meteorologlarnıñ malümatına köre, eki kün devamında yağanaqlar eksilmeycek.


text:
15 Haz 2017
Manisa Kebabı, İç Baklalı Enginar, Hurmalı Mozaik Pasta Tarifleri Video Bölüm 1
Arda Türkmen; bu videoda ‘‘Manisa Kebabı’’, ‘‘İç Baklalı Enginar’’ ve ‘‘Hurmalı Mozaik Pasta’’ tariflerini sizlerle paylaşıyor. Program Video Bölümleri Manisa Kebabı, İç Baklalı Enginar, Hurmalı Mozaik Pasta Tarifleri Video Bölüm 1 Manisa Kebabı, İç Baklalı Enginar, Hurmalı Mozaik Pasta Tarifleri Video Bölüm 2 Manisa Kebabı, İç Baklalı Enginar, Hurmalı Mozaik Pasta Tarifleri Video Bölüm 3 Malzeme listesi ve yazılı tarifler için : Manisa Kebabı İç Baklalı Enginar Hurmalı Mozaik Pasta


text:
New Yorkta olıp keçken Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ tamır halqlar meselelerinden forumında qırımtatarlarnıñ yaşayışı, aq-uquqlarınıñ qorunmasına dair malümat berildi. Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar tedbirde iştirak etken ruslarnıñ qozğanını qayd etti.
Onıñ aytqanına köre, tedbirniñ maqsadı halqara toplulıqnıñ qırımtatarlar, olarnıñ medeniyetleri, tarihı ve zemaneviy tarihı aqqında bilgilerni arttırmaqtır.
«Rusiye dünyada seyaat etip, «rus» Qırımında bütün halqlar «amanlıq ve baht» içinde yaşağanını masal añlatqan jurnalist ve diplomatlar, em de «mustaqil ekspertlerni» qullana. Bir qısmı añlata, ekincisi «Qırımbizimni» köstere. Forumdaki vazifemiz – Qırımda olğan kerçeklerni añlatmaq ve farqlı memleketlerden kelgen yüzden ziyade vekillerni qırımtatarlarğa qarşı «yahşı munasebet» olğanına inandırmaq. Elbet de, bizim faalimiz ve bulunğanımız olarnı (ruslarnı) qozdırdı», – dep ayttı Ceppar.
O, tedbir çerçivesinde qırımtatarlar özüni añlatqan «Biz – qırımtatarlarmız» 6 daqqalıq levhasınıñ taqdim etilgenini bildirdi. Rusiye akimiyeti qırımtatarlar ve Ukrainağa qoltutqan insanlarğa daa ziyade basqı yapa.
Daima keçirilgen Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ tamır halqlar meseleleri boyunca forumınıñ 15-inci sessiyası mayıs 20-de yekünlenmekte.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Ukraina ve halqara uquq qorçalayıcılar, Qırımda insan aqlarına riayet etilmesi vaziyeti fenalaşmağa başlağanı aqqında bir qaç kere bildirdiler. Rusiye akimiyeti tarafından ayrı bir basqı qırımtatarlarğa ve Ukrainağa qoltutqan insanlarğa yapıla.
Rusiyege boysunğan Qırım akimiyetiniñ bildirgenine köre, uquq qorçalayıcılarnıñ insan aqları bozulması aqqında beyanatları ziyade qabartıla.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar faali, Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ ömür arqadaşı, «Qırım balalığı» teşebbüsiniñ koordinatorı Mümine Saliyeva Aqmescitteki Rusiye Ekstremizm ile küreş merkezinden yiberildi.
Faalniñ aytqanına köre, oña qarşı Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine istinaden – yasaqlanğan timsallerniñ numayışı – memuriy dava açıldı.
«Protokol tizildi, Fevralskaya soqağındaki narkologiya merkezine yol aldıq, anda içki ve narkotik qullanmağanıma dair teşkerüvden keçtim. Tutuluv protokolınıñ kopiyasını bergenler. Mahkeme yarın saba saat 9:30-da olacaq», – dep tarif etti Saliyeva «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi derc etken videoda.
O, tutulğanını oña ve apiske alınıp Aqmescit SİZOsında tutulğan aqayı Seyran Saliyevge qarşı yapılğan basqı olaraq tanıy. O, Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi ola.
Rusiye quvetçileri mayısnıñ 30-nda eki qırımtatar faalini tuttı: aq qorçalayıcı ve vatandaş jurnalisti Lutfiye Zudiyevanı ve Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ ömür arqadaşı, «Qırım balalığı» teşebbüsiniñ koordinatorı Mümine Saliyevanı.
Ekisi de Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine istinaden qabaatlana – yasaqlanğan timsallerniñ numayışı. İşbu madde boyunca memuriy apis cezası berile.
Al-azırda Qırım ve qomşu Rusiyeniñ müessiseleri bir de bir izaat bermediler.


text:
Deputattar da jılaydı (foto-äzil)
Keşeden bastap Täuelsiz Qazaqstan tarihındağı ekinşi prezident öz qızmetine bilek sıbana kirisip ketti. Qasekeñ, Qasım-Jomart Kemelwlı öziniñ alğaşqı jarlığın sol küni-aq, şığardı. Astananı Nwr-Swltan qalası qılıp özgertti. Eldegi bükil qalalar men oblıs ortalıqtarınıñ bastı köşelerine birinşi prezidenttiñ esimin berudi tapsırdı. Nwrekeñniñ keudesine orden taqtı. «Halıq Qaharmanı» degen ataqtı berdi. Söytip, arqasınan qağıp, Parlamenttiñ qos palatasınıñ aldında ädemilep şığarıp saldı.
Nwrekeñniñ bwl ketisin köpşilik erlikke balap jattı. Basqasın qoyğanda, Nwrekeñniñ otız jılğı sayasi opponentteriniñ özi ekiwday sezimde boldı. Aqordanıñ aulasında jürgenderdiñ emociyasın keşe kördik. Nazarbaevtıñ taqtan ketkenine köz jasın köldey qılğan key azamattardıñ beyne jazbaları äleumettik jelide qızu talqılanuda. Türli pikirler aytıluda.
Ras qoy. Otız jıl boyı eldi basqarğan Nwrekeñniñ qasında siz ben bizden göri wzaqtau jürgenderdiñ şın emociyası da, bwl.
Kim oylağan, bizdiñ sayasatkerlerdiñ mwnşalıqtı sentimentaldı boların... Keşe kördik. Körgen közimizde jazıq joq... Äzil-şını aralas, az-kem söz şığarıp köreyik, endeşe...
Nwrekeñ mañ-mañ basıp Parlamentke kelip kirdi. Qos palatanıñ «pacientteri» men Ükimettiñ «üzdikteri» ınta-şıntasımen qoşemettep twrıp aldı. Äueli Nwrekeñniñ özi tördegi taqqa otıruğa ıñğaysızdanıp, özine körsetilip jatqan mwnday qwrmetke jüregi jılap sala berdi.
Barlığınıñ közderi möltildep, jılap jiberuge şaq twr. Qarañızşı, senator Birğanım apanıñ emociyasın. Tipti, jılap ta jibergen eken, äne... Bwrınğı senator, endigi spiker Dariğa apa şe?!
Birğanım Äytimova: Ah, kakoy on bıl mujçinoy...
Dariğa Nwrswtanqızı: Täk, bir degenim - senat törayımı, eki degenim...
Jo-joq, Birğanım apaniki äyel zatına tän senitmentalizm ğoy. Jıladı dep Bekeñdi aytıñız. Jılap-jılap, tipti, közi isip ketken eken.
Bekbolat Tileuhan: «Künder ötedi, jıldar jetedi, bäri ketedi... Oy...bay-ou, oybay-ou!» (Alaş wranı äniniñ maqamımen oqu kerek...)
Bekbolat Tileuhan: Ötkende bes bala qaytıs bolğanda jılay almap em, bügin köñilim bosap twr...
Sauıtbek Äbdirahmanov: Nwreke, ketpeñizşi...
Bekbolat Tileuhan: «Bayu üşin, bağın da satqandar, toyu üşin tonın da arın satqan. Qwldanğan sanası. El men jer bizge amanat... Alaştıñ balası!»
Sauıtbek Äbdirahmanov: Ötinem, ötinem...
Vladimir Bojko: Oy, äkeñniñ, bwl gimn edi ğoy... Jüregim qay jaqta edi, özi?.. A, aytpaqşı mende jürek joq qoy...
Berdibek Saparbaev: Vladimir mırza, mine, mine meniñ jüregim. Tauıp aldım.
Zağipa Balieva: Mä, sonşa qol şapalaqtağanımız wyat boldı-au...
Aydos Ükibay: Endi mına raciyanıñ mağan keregi bolmay qalatın şığar...
Vladislav Kosar'ev: Wyıqtau kerek edi. Meniñ jasımda köbirek demalğan dwrıs degen vraçtar...
Vladislav Kosar'ev: Da nu, uje tüsirip aldıñdar ma ne?!
A sektorı – Aqsaqaldar sektorı
Sauıtbek Äbdirahmanov: Güleke, tilek jazıp keldiñ be? Köşireyinşi...
Barlığı: Qoy otırğızıp-twrğıza berdi ğoy...Aramızda şal-kempirler köp, ayasañdarşı...
Baqıtjan Ertaev: Ne degen köregen şeşim! Astananı ğana emes, barlıq qalalardı Nwr-Swltan dep atasaq ta artıq emes...
Mwhtar Erman: Äpşuu, ras eken, äne...
Baqıtjan Sağıntaev: Määä, ne bop ketti özi...
Nwrswltan Nazarbaev: Rahmet, aynalayındar...
Aydos Ükibay: 1-2-3 degende şapalaq wrıladı...
Nazarbaev: Ni çe...
Nığmatulin: Po idee, meniñ ornım edi ğoy...
Birğanım Äytimova: Nwrswltan Abişoviç, siz men üşin bäribir birinşisiz...
Swltanov pen Ümbetov: Nwrekeu, jalınayıq, ketpeñizşi...Biz şe? Birge bastap edik qoy...
Ahmet Muradov: Äyelim ağıl-tegil jıladı. Bwl şındıq.
Gülmira Isimbaeva: Keşeli-beri tolquımızdı da, köz jasımızdı da basa almaymız...
Güljan Qaraqwsova: Ol meniñ äkem siyaqtı. İşimnen jıladım. Men uje davno ne plaçu...
Azat Peruaşev: ...
Qanat Bozımbaev: Men er adammın ğoy, nege jılaymın?..
Artur Platonov: Nwreke, bwrın sizdi sınağanımdı köñiliñizge almañızşı... Jastıqpen jasalğan is qoy...
Artur Platonov: Qaseke, endi sizdi voobşe sınamaymın...
Kärim Mäsimov: Oybu, mwrtım qayda?...
Tüyin: Joğarıda aytqanımızday, keyipkerlerdiñ mätini jüz payız şındıqqa janaspaydı. Bwl bizdiñ qiyalımızdağı äñgime. Bälkim tipti sol keyipkerlerdiñ öz qiyalındağı oylar boluı da ğajap emes... Kim bilsin, mwndağı ärbir adam öziniñ keleşek kar'erasın oylaytını ötirik emes qoy...
Nwrgeldi Äbdiğaniwlınıñ äzili
Abai.kz


text:
«Lañkestik» pen «terrorizm» wğımdarınıñ mağınası bir-birine müldem säykes kelmeydi
Täuelsizdik alıp, jeke jwrt retinde el köşin tüzegenimizge şirek ğasırdan assa da, töl terminologiyanı bir tärtipke keltirip, jüyeley almay jürgenimiz köñilge tüytkil bolıp otır. Onıñ bastı sebepteriniñ biri – äli künge deyin wlttıq terminologiyanı qalıptastıruda qay bağıttı wstanatınımızdı ayqınday almauımız. Bwl, äsirese, halıqaralıq terminderdi qoldanu isine öz kesirin tigizip otır. Biz halıqaralıq terminderdi tügel audaru nemese olardıñ layıqtı balaması bolmasa, sol küyinde tildik aynalımğa qosu jönindegi bir-birine qarama-qayşı eki közqaras arasında älige deyin adasıp jürmiz. Eñ ökiniştisi, osı eki pikirdi jaqtauşılar arasında ortaq uäjge kelip, dwrıs jol tañdap, terminologiyanı damıtuğa birlese küş salayıq degen nietti bayqay almay otırmız.
Osı orayda Memleket basşısı «Qazaqstan-2050» strategiyası: qalıptasqan memlekettiñ jaña sayasi bağıtı» attı Joldauında bükil älemde birdey qabıldanğan terminder bar ekenin, olardıñ kez kelgen tildi bayıtatının körsete kelip, äbden ornıqqan halıqaralıq jäne şet tilinen engen sözderdi qazaq tiline audaru mäselesin birjola şeşu qajettigin, bwl mäsele oqşaulanğan qayratkerlerdiñ ortasında şeşilmeuge tiis ekendigin aytqan bolatın.
Jalpı, halıqaralıq termindi audarğanda qanday ölşemşarttı bastı nazarğa alu qajet. Ğwlama ğalımdarımız A. Baytwrsınov, Q. Jwbanovtar halıqaralıq terminder qazaq tiline audarılğanda audarma tüp mağınasın däl bermese, onda termindi sol küyinde alu turalı qatañ eskertken edi.
Demek, termindi audarğanda eñ bastı şart – onıñ mağınasın däl beru. Biz osı şarttı saqtap jürmiz be? Osı orayda kündelikti ömirde özimiz köp esitetin, birizdi qoldanılmauı saldarınan wlttıq terminologiyada ärtürlilik tuğızıp jürgen bir-eki terminge toqtala ketudi jön kördik.
Onıñ birinşisi birqatar bwqaralıq aqparat qwraldarında – «lañkestik», al resmi qwjattar men zañnamada «terrorizm» dep alınıp jürgen termin.
«Lañkestik» pen «terrorizm»
Bwl wğımnıñ jalpı älemde qoldanılıp jürgenine biraz uaqıt bolğanına qaramastan, tildik aynalımımızğa keñinen engenine köp uaqıt bola qoyğan joq. Täuelsizdik alıp, derbes memleket retinde halıqaralıq qatınastarğa belsene aralasa bastağalı beri qoğamdıq ömirdiñ qaterli qwbılısı retindegi «terrorizm» wğımı bizdiñ qoğamdıq-sayasi kün tärtibimizdiñ twraqtı taqırıptarınıñ birine aynaldı.
Sonımen, «terrorizm» degenimiz ne? Osı söz öz törkinin latın tilindegi «ürey», «qorqınış» degen mağına beretin «terror» cözinen aladı äri Birikken Wlttar Wyımınıñ resmi tilderi märtebesi bar ağılşın, francuz, ispan tilderinde däl osı «terror» tübirli twlğada qoldanıladı.
Wlttıq zañnamalarda «terror» sözinen tuındaytın, wlttıq, sonday-aq halıqaralıq qılmıs sipatına ie «terrorizmniñ» qılmıstıq-qwqıqtıq anıqtaması boyınşa da aytarlıqtay ayırmaşılıq joq.
Mısalı, «Terrorizmge qarsı is-qimıl turalı» 1999 jılğı
13 şildedegi Qazaqstan Respublikası Zañınıñ 1-babınıñ
5) tarmaqşasına säykes «terrorizm – küş qoldanu ideologiyası jäne halıqtı üreylendiruge baylanıstı jäne jeke adamğa, qoğam men memleketke zalal keltiruge bağıttalğan küş qoldanu jäne (nemese) özge de qılmıstıq äreketterdi jasau ne jasaymın dep qorqıtu jolımen memlekettik organdardıñ, jergilikti özin-özi basqaru organdarınıñ nemese halıqaralıq wyımdardıñ şeşim qabıldauına äser etu praktikası;».
Qısqaşa aytqanda, terrorizm degenimiz küş qoldanamın dep ne küş qoldanıp ürey tuğızu arqılı şeşim qabıldauğa äser etu bolıp tabıladı.
Al endi oğan balama retinde wsınılıp jürgen «lañkestikti» qarastırıp köreyik.
Qazaq tiliniñ ämbebap sözdiginde osı sözdiñ tübiri «lañ» sözi «eldi dürliktiretin, älekke tüsiretin, äbiger qılatın äreket; bülik, bülinşilik; kesir, kesapat; bäle, bälemis; bülinuşilik, dau-şar» mağınalarında qoldanılatının ayta kelip, onıñ orıs tilindegi balaması «skandal, ssora» (!), al sinonim sözderi «bülik, janjal, şataq, soyqan, äreket» (!) deydi.
2008 jılı jarıq körgen Qazaq tiliniñ tüsindirme sözdiginde «lañ» sözine «eldi dürliktirip, äbiger salatın äreket» dep anıqtama berilgen.
Körip otırğanımızday, «lañkestik» pen «lañkes»-ke tübir bolğan «lañ» söziniñ mağınası joğarıda aytılğan «terrorizm» wğımınıñ tübiri «terror» söziniñ «ürey, qorqınış» degen mağınasına müldem säykes kelmeydi. Osı pikirimizdi «lañ» söziniñ joğarıda aytılğan orıs tilindegi balaması da, sinonim sözderi de, oqılğan nemese estilgen kezde sanada belgili bir beyneni säulelendirumen sipattalatın funkciyası da ayğaqtay tüsedi.
Twjırıp kelgende, qalay bolğanda da «lañ» sözi sanamızda «terrorğa» baylanıstı tüsinik tuğızbaydı. Bwl – birinşiden.
Ekinşiden, Qazaq tiliniñ tüsindirme sözdiginde «lañ»-nan tuındaytın «lañsız» degen sözdiñ mağınasın «büliksiz, janjalsız» dep, «lañşıl» degen sözdi «janjalqwmar, bülikşil» dep anıqtağan.
Bizdiñ oyımızşa, osında aytılğan «lañşıl» sözi men qarastırılıp otırğan «lañkes» sözi bir-birinen jalğauı boyınşa ayırmaşılığı bolğanımen, mağınalıq jağınan ayırmaşılığı joq, tipti, ekeui de bir mağına beretin tübirles sözder. «Lañşıl» da, «lañkes» te el arasın büldirip, iritki, janjal, lañ saludı qalaytın, sonı käsip twtatın adamdı bildiredi. Äygili Mahambet aqın Jäñgir hanğa «Han emessiñ – ılañsıñ» degende osını meñzegen bolar. «Lañ»-nıñ däl osı mağınada qoldanıluın basqa avtorlardan da keltiruge boladı.
Sondıqtan da, audarmağa qoyılatın bastı talap – mağınanı däl beru, sanada däl tüsinik tuğızu jönindegi talaptı orınday almaytını sebepti «lañkestik» sözi «terrorizm» sözine balama bola almaydı dep esepteymiz. Bwl A. Baytwrsınovtıñ termin qabıldauğa qatıstı «termin retinde wğım mağınasın tolıq beretin qazaq sözderin alu» degen qağidatına qayşı keledi.
Onıñ üstine, Q. Jwbanov termindermen birge qazaq tiline halıqaralıq terminologiyalıq praktikada qoldanılatın, biraq qazaq jwrnaqtarımen auıstıruğa bolmaytın birqatar qosımşalar engizilsin dey kele, onıñ işinde «ist» pen «izm»-di körsetedi. Al biz «terrorizmdi» – «lañkesizm», «terroristi» – «lañkesist» dep qoldanıp jürgen aqparat qwraldarın körmedik. Al mwnday ala-qwlalıqqa jol beru keyinnen terminder standarttalatın terminografiya satısına ötkenimizde aldımızda aytarlıqtay kedergi boladı.
Bwqaralıq aqparat qwraldarı men resmi qwjat mätinderi arasında «üderis» jäne «process» bolıp eki türli qoldanılıp jürgen tağı bir termin bar.
«Üderis» jäne «process»
«Terrorizmnen» bir erekşeligi «process» wğımı tilimizde bwrınnan bar, köpten qoldanılıp kele jatqan, ämbebap mağınası bar termin.
«Process» sözi latınnıñ «ötu, ağım» degen mağınası bar «processus» sözinen şıqqan jäne «azamattıq nemese qılmıstıq istiñ sotta ötuin; himiyada: deneniñ qwramı özgeretin türli operaciyalardı, mısalı ayırudı, eritudi» bildiredi.
T.F. Efremovanıñ Tüsindirme sözdiginde «process» sözine «qanday da bir qwbılıstıñ ağımı; belgili bir nätijege qol jetkizuge bağıttalğan tizbekti äreketter jiıntığı; aurudıñ belsendi türde damuı; sot jäne äkimşilik isterin talqılau tärtibi; osınday istiñ özi» degen anıqtama berilgen.
Qazaq tiliniñ tüsindirme sözdiginde bwl wğımğa «is-ärekettiñ damu barısı, qimıldıñ öristeu qalpı; belgili bir nätijege jetu üşin jasalatın äreketterdiñ jiıntığı» degen anıqtama berilip, onıñ «process», «üderis» degen eki türi qatar körsetilgen.
Qazaq tiliniñ ämbebap sözdiginde «process» sözi «ürdis. is-ärekettiñ damu barısı, qimıldıñ öristeu qalpı; belgili bir nätijege jetu üşin jasalatın äreketterdiñ jiıntığı; sot isiniñ jürgizilu tärtibi, reti» dep anıqtalğan.
Al oğan balama retinde wsınılıp otırğan «üderis» sözine Qazaq tiliniñ tüsindirme sözdiginde «qauırt qozğalıs, qarbalas» dep, Qazaq tiliniñ ämbebap sözdiginde «qauırt qozğalıs, qarbalas», sonday-aq etistik retinde «şoşu, qorqu» dep anıqtama berilgen.
Bayqağanımızday, «üderis» sözinen biz «proceske» balama bola alatınday mağına körip otırğanımız joq. Onıñ üstine, oğan tübir bolatın «üder» söziniñ «jedel köşu, jöñkilu» degen tura mağınası jäne «şoşu, qorqu» degen auıspalı mağınası bar.
Demek, «üderis» sözi termin audaruğa qoyılatın birinşi äri bastı talap – terminniñ mağınasın däl beru talabın qanağattandırmaydı.
«Process» söziniñ türli salada qoldanılatın ämbebap sipatına qosa, onımen tübirles «processor», «processiya», «processing» degen sözderdiñ bar ekenin de eskeru qajet. «Üderis» sözi «procestiñ» balaması retinde onıñ osı qırların tügel qamtıp, onıñ tübirles sözderine de tura balama bola ala ma? Bizdiñ oyımızşa, ol osı mindetterdiñ üddesinen şığa almaydı.
Sol sebepti de resmi qwjat tilinde ol «process» türinde qoldanılıp keledi.
Jalpı, terminniñ balaması mağınanı däl berumen qatar, ıqşamdılıq qağidatına (bir termin bir sözben audarıluğa tiis) say kelip, terminmen tübirles, köbinese özderi de termin bolıp tabılatın sözderdi audaruğa qauqarlı boluğa tiis. Bwl talaptarğa jauap bere almağan jağdayda terminge balama sözdiñ ğılımi negizdiligi bolmaydı.
Biz jaña balama engizgen kezde onıñ mağınasın ğana emes, ğılımi jağın da, qisındılıq jağın da oylaumız, ol boyınşa qanday swraq tuındağan jağdayda da kümiljimey tura jauap bere alatınday boluımız qajet. Qazaq tilinde terminologiya tolıq qalıptasıp, termingrafiya, tezaurus tüzetin kün de tuar, sol kezde qazir tıqpalap jürgen terminderimiz äjetke aspay qalsa, sol jaman.
Sondıqtan da termin audaru mäselesine asqan jauaptılıqpen qarap, onıñ tügel qırın tolıqtay bayıptap, oğan balama sözdiñ jaramdı ekenine äbden köz jetkizgennen keyin ğana wsınğan jön. Al terminniñ bir ğana qırın wstap alıp, asığıstıqqa boy aldıru – wyatqa aparıp soqtıratın tirlik.
M.Sadıqov, QR Parlamenti Mäjilisi Apparatınıñ sektor meñgeruşisi
Abai.kz


text:
2019 jılı 141 memlekettik qızmetti elektrondı formatqa köşiru josparlanıp otır
Keşe QR Ükimetiniñ otırısınan keyin ötken baspasöz konferenciyasında aqparat jäne kommunikaciyalar vice-ministri Dinara Şeglova memlekettik qızmetti elektrondıq formatqa köşiru boyınşa aldağı josparlar turalı äñgimeledi.
Elbasınıñ Joldauında memlekettik qızmetterdi elektrondı formatqa köşiru boyınşa belgili KPI engizilgen bolatın. Maqsatqa jetu üşin 400-den astam memlekettik qızmetti elektrondı formatta körsetu biznes-üderisi oñtaylandırıldı. 2019 jılı 141 memlekettik qızmet elektrondı formatqa köşirilmek. 2020 jılğa qaray QR AKM elektrondı formatqa memlekettik qızmetterdiñ 90% köşiru josparlanğan.
Sonımen qatar, qazirgi uaqıtta memlekettik qızmetter tiziliminde twrmağan «köleñkeli» memlekettik qızmetterdi anıqtau boyınşa jwmıs jürgizilude.
D. Şeglovanıñ aytuınşa, QR AKM halıq arasında aqparattıq-tüsindiru jwmıstarın jürgizip jatır. 2018 jılı äkimdiktermen birge 700 mıñ adam sandıq sauattılıq bilimin arttırğan. Sonımen qatar, «Azamattarğa arnalğan Ükimet» memlekettik korporaciyası» KEAQ Connection Point, telegram-bot arqılı öz-özine qızmet körsetu alañdarında keñes beredi.
Sonday-aq baspasöz konferenciyası barısında elektrondıq cifrlıq qoltañbanıñ qauipsizdik mäseleleri köterildi.
«Azamattarğa arnalğan ükimet» memlekettik korporaciyası» KEAQ basqarma törağası Abılayhan Ospanov bügingi elektrondıq cifrlıq qoltañbanı öte aşıq mehanizm dep sanaydı. Onı tek memlekettik, memlekettik sıñaylı wyımdar ğana emes, sonday-aq jeke wyımdar da paydalana aladı.
«Büginde narıqta köptegen wyımdar, onıñ işinde jekemenşik wyımdar qoldanatın startaptar bar. Men elektrondı cifrlıq qoltañba arqılı biznespen kelisimşartqa twratın alañ jasay alatın jastardı da bilemin», — dedi A. Ospanov.
«Wlttıq aqparattıq tehnologiyalar» AQ basqarma törağası Äset Twrısov, öz kezeginde, elektrondıq cifrlıq qoltañbanı paydalanu kezinde qazaqstandıqtardıñ aqparattıq qauipsizdigi tolıq saqtalatının atap ötti.
«ECQ wlttıq kuälandıruşı ortalıq şığaradı. Bizde ol Qazaqstanda jalğız. Elektrondı cifrlıq qoltañba kelesi tehnikalıq qwrauşığa ie – eki kilti bar – jabıq jäne aşıq. ECQ kez kelgen paydalanu jağdayı, tipten jeke sektorda bolsa da, bizdiñ wlttıq kuälandıruşı ortalıqpen özara is-qimıl ornatadı, onda säykestik rastaladı. Bwl – azamattı taza säykestendiru jäne ECQ salu. Sondıqtan da mwnda qauipsizdik mäselesi aqparattıq qauipsizdiktiñ birıñğay talaptarına jäne Aqparat jäne kommunikaciyalar ministrligi twlğasındağı retteuşi talaptarına say keledi, yağni qauipsizdik tolıqtay qamtamasız etiledi», — dep tüsindirdi Ä. Twrısov.


text:
Bondrollü Kitap Basımı
Hizmet Noktalarımız :
Bondrollü Kitap Basımı Adana, Bondrollü Kitap Basımı Adıyaman, Bondrollü Kitap Basımı Afyon, Bondrollü Kitap Basımı Ağrı, Bondrollü Kitap Basımı Amasya, Bondrollü Kitap Basımı Ankara, Bondrollü Kitap Basımı Antalya, Bondrollü Kitap Basımı Artvin, Bondrollü Kitap Basımı Aydın, Bondrollü Kitap Basımı Balıkesir, Bondrollü Kitap Basımı Bilecik, Bondrollü Kitap Basımı Bingöl, Bondrollü Kitap Basımı Bitlis, Bondrollü Kitap Basımı Bolu, Bondrollü Kitap Basımı Burdur, Bondrollü Kitap Basımı Bursa, Bondrollü Kitap Basımı Çanakkale, Bondrollü Kitap Basımı Çankırı, Bondrollü Kitap Basımı Çorum, Bondrollü Kitap Basımı Denizli, Bondrollü Kitap Basımı Diyarbakır, Bondrollü Kitap Basımı Edirne, Bondrollü Kitap Basımı Elazığ, Bondrollü Kitap Basımı Erzincan, Bondrollü Kitap Basımı Erzurum, Bondrollü Kitap Basımı Eskişehir, Bondrollü Kitap Basımı Gaziantep, Bondrollü Kitap Basımı Giresun, Bondrollü Kitap Basımı Gümüşhane, Bondrollü Kitap Basımı Hakkari, Bondrollü Kitap Basımı Hatay, Bondrollü Kitap Basımı Isparta, Bondrollü Kitap Basımı İçel, Bondrollü Kitap Basımı İstanbul, Bondrollü Kitap Basımı İzmir, Bondrollü Kitap Basımı Kars, Bondrollü Kitap Basımı Kastamonu, Bondrollü Kitap Basımı Kayseri, Bondrollü Kitap Basımı Kırklareli, Bondrollü Kitap Basımı Kırşehir, Bondrollü Kitap Basımı Kocaeli, Bondrollü Kitap Basımı Konya, Bondrollü Kitap Basımı Kütahya, Bondrollü Kitap Basımı Malatya, Bondrollü Kitap Basımı Manisa, Bondrollü Kitap Basımı K.maraş, Bondrollü Kitap Basımı Mardin, Bondrollü Kitap Basımı Muğla, Bondrollü Kitap Basımı Muş, Bondrollü Kitap Basımı Nevşehir, Bondrollü Kitap Basımı Niğde, Bondrollü Kitap Basımı Ordu, Bondrollü Kitap Basımı Rize, Bondrollü Kitap Basımı Sakarya, Bondrollü Kitap Basımı Samsun, Bondrollü Kitap Basımı Siirt, Bondrollü Kitap Basımı Sinop, Bondrollü Kitap Basımı Sivas, Bondrollü Kitap Basımı Tekirdağ, Bondrollü Kitap Basımı Tokat, Bondrollü Kitap Basımı Trabzon, Bondrollü Kitap Basımı Tunceli, Bondrollü Kitap Basımı Şanlıurfa, Bondrollü Kitap Basımı Uşak, Bondrollü Kitap Basımı Van, Bondrollü Kitap Basımı Yozgat, Bondrollü Kitap Basımı Zonguldak, Bondrollü Kitap Basımı Aksaray, Bondrollü Kitap Basımı Bayburt, Bondrollü Kitap Basımı Karaman, Bondrollü Kitap Basımı Kırıkkale, Bondrollü Kitap Basımı Batman, Bondrollü Kitap Basımı Şırnak, Bondrollü Kitap Basımı Bartın, Bondrollü Kitap Basımı Ardahan, Bondrollü Kitap Basımı Iğdır, Bondrollü Kitap Basımı Yalova, Bondrollü Kitap Basımı Karabük, Bondrollü Kitap Basımı Kilis, Bondrollü Kitap Basımı Osmaniye, Bondrollü Kitap Basımı Düzce


text:
Kündiki arhivlar 2 sentyabrya 2016
Aldimizda çoŋ väzipilär vä miqiyasliq işlar turidu
Tünügün Astanada Parlament palatiliriniŋ birläşkän mäҗlisi bolup štti. Uniŋğa mämlikät Prezidenti Nursultan Nazarbaev qatnişip, doklad bilän sšzgä çiqti.Qwrmetti deputattar! Qwrmetti Ükimet müşeleri! Qazaqstan Respublikası Konstitutsiyasınıŋ 59-babına...
Nursultan Nazarbaev Serbiyadä boldi
Pol'şadin keyin 24-avgust küni Serbiya Җumhuriyitidä räsmiy säpärdä bolğan Dšlät rähbiri Nursultan Nazarbaev moşu mämlikätniŋ Prezidenti Tomislav Nikoliç bilän uçrişip, muzakirilärni štküzdi.Uçrişiş davamida ikki...
Yäkändiki Amannisahan mäqbärisi
Yäkän — duniyağa daŋliq 12 muqam yurti. Şundaqla ğärbiy yurt 36 bägligidiki Sakaraul dšliti. Yäkän hanliği Säid han 1514-jili Çağatay hanliğiniŋ orniğa qurulğan islam...
Sän°ätkä muhäbbät bağlaş rohida
Nursultan Nazarbaev Qazaq milliy horeografiya akademiyasiniŋ rektori, «Astana Opera» baletiniŋ bädiiy rähbiri Altınay Asılmuratovani qobul qildi. Dšlät rähbiri Altınay Asılmuratovani lavazimiğa tayinlinişi bilän täbrikläp,...
Kšrgäzmä kompleksini kšzdin käçürdi
Nursultan Nazarbaev «Astana EKSPO-2017» kšrgäzmä kompleksini ziyarät qildi. Dšlät rähbiri «Qazaqstan» pavil'oni quruluşiniŋ ketip berişi bilän tonuşti vä kongress-märkäzniŋ benasini kšzdin käçürdi.Qazaqstan Prezidenti kompleksni...
Gezithanlar diqqitigä!
Äsli gezitimizniŋ bu sani grafik boyiçä tünügün, yäni päyşänbä küni çiqişi keräk edi. Biraq tärkividä «Uyğur avazi» bar «Qazaq gazetteri» ҖÇYniŋ başqa benağa kšçüşi...
Täziyä telegrammisini ävätti
Nursultan Nazarbaev Qirğizstan Prezidenti Almazbek Atambaevqa täziyä telegrammisini ävätti. Dšlät rähbiri Qirğizstan grajdanliriniŋ halak boluşiğa elip kälgän paҗiälik vaqiä – Moskva şähiridiki basmihanida yüz bärgän...
Yadro quralisiz duniya
29-avgust küni Astanada «Yadro quralisiz duniya quruş» mavzusida häliqara konferentsiya štküzülüp, uniŋğa mämlikät Prezidenti Nursultan Nazarbaev qatnaşti. Mäzkür forum BDT Baş Assambleyasiniŋ qarariğa muvapiq här...
«Dostluq šyidin» başlinip, dostluq mavzusi bilän ayaqlaşti
Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamenti Mäҗlisiniŋ deputati Şahimärdan Nurumovniŋ Almuta şähiri vä Ämgäkçiqazaq nahiyäsigä bolğan säpiri җänubiy paytähttiki «Dostluq šyidin» başlandi. Ş.Nurumov däsläp deputat retidila ämäs,...
Ässalam, Ana mäktäp!
Erşat ÄSMÄTOV, «Uyğur avazi».a.ershat@mail.ru/ 1-sentyabr'. Bu päqät muällimlär bilän oquğuçilar üçünla alahidä sänä ämäs. Bälki pärzänt-nävriliri mäktäpkä baridiğan, bolupmu däsläpki qetim mäktäp bosuğisini atlavatqan...


text:
Balağa sayasi-ideologiyalıq äreketter jasatu - qatelik!
Mına suretti Instadan bayqap qaldım. Täp-tätti qazaq büldirşinderi balabaqşada "Jeñis künin" atap ötse kerek. Nwr-Swltan qalası, 65 balabaqşa dep twr.
Ärine, ata-baba erligin jas wrpaqqa siñiru mañızdı. Biraq sarı jolaqtı Georgiy lentasın tağıp qoyu arqılı, wlttıq ideologiyanı ısıra salu dwrıs emes. Balağa qanday lenta taqsañ da mäz bolıp ala beredi. Öytkeni bala, sanası taza. Päk. Oñ men solın bilmeydi. Ne üyretseñ, ne körsetseñ qağıp aladı.
Al sonday taza sanağa Georgiy lentasın siñirip, aytu da oñay. Onday säbi erteñ Georgiy lentasın, artınşa Resey imperiyası men KSRO-nıñ basqınşılıq äreketterin dwrıs dep qabıldauı mümkin. Sebebi balabaqşada solay siñirgen. Sol sebepti de bwl dwrıs şeşim emes dep oylaymın. Balağa onday sayasi-ideologiyalıq äreketter jasatu qatelik. Ata-ana balabaqşada ne istelip jatqanın bilui mindetti. Qanday tärbie berilip jatqanın, qanday ideologiya barın tüsinui kerek.
Elbasınıñ özi Qazaq Eli jasağan lentamen şıqqanın talay körgenbiz. Sonda bwl balabaqşa qazaq ideologiyası men qazaqstandıq lentağa qarsı ma?!
Ashat Qasenğalidıñ facebook paraqşasınan
Abai.kz


text:
Rusiye, Qırımnı işğal etip, halqara uquq qaidelerini bozdı, qayd ete Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov.
Bazar künü, avgust 9-da, Dünya tamır halqları Künü munasebeti ile Çubarov Facebookta Rusiye, Qırımnı işğal etip, halqara uquqnıñ er angi qaidesini bozğanı aqta bildire, 2007 senesi sentâbr 13 künü BMT Baş assambleyası tarafından qabul etilgen BMT insan aqları aqta Beyannamesini de, şu cümleden.
«Demek, Qırımnıñ işğalden azat etilmesi Rusiyeniñ insan aqları esas yerni alğan halqara uquq çerçivesine mecburen qaytarılması ile keçirilecek», – dedi Çubarov.
Bildirilgeni kibi, Ukraina Tış işler nazirliginde deyler ki, Rusiye işğalci akimiyeti endi 70 yıl evelsi sürgünlik faciasını yaşağan qırımtatar halqınıñ temel aqlarını körmemezlikke ura.
Nazirlikte deyler ki, Rusiye Qırımnıñ işğalini toqtatmaq kerek. Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti.


text:
Orlandodağı massaküläm ütereşe (iyün, 2016)
Orlandodağı massaküläm ütereşe - 2016 yılnıñ 12 iyünendä AQŞnıñ Florida ştatında Orlando şähärendä äfğän millätle kisken İslam qaraşlı Omar Mir Sediq Matin tönge gey-klubında yaqınça 50 keşe atıp üterä häm totıqlar ala.
Klubta başlanğan atış näticäsendä yaqınça 50 keşe üterelä, 53 artıq keşe yaralana.
pülisä çaraları näticäsendä höcüm itüçe üterelgän, ä totıqlar azat itelgän.
Orlandodağı ütereşlär - AQŞnıñ ör-yaña tarixında iñ massaküläm ütereşe. 2007 yılda Virginia Tech universitetı qorılmalarında 32 keşe, Konnektikutnıñ Sandy Hook mäktäbendä 27 keşe üterelgän ide.
Terror oyışması "İGİL" terror höcüme öçen üzenä cawaplığın aldı[1].
Waqiğalar üseşe[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Cirle waqıt belän tönge ikelär tiräsendä (2:00 (EDT)) Puls digän gey-klubı yanında atış başlana, pülisä xezmätkäre höcüm itkän keşegä ata başlıy, terrorçı klub eçenä kerä, anda 320 kilüçe bulğan. Matin klubqa kerep atarğa däwam itä häm totıqlar ala.
İrtänge 5 säğättä pülisä şturm başlıy, näticädä Matin üterelgän.
Höcümçe - äfğän millätle Omar Matin, 1986 yılda Nyu-Yorkta tuğan, Floridada yäşägän. Tikşerü federal' bürosı buyınça Matin kisken qaraşlı islamçılar belän bäylängän.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- http://www.azatliq.org/a/27793346.html OpлaHдoдarы aTышTa kиMeHдә 50 keшe hәлak бyлды


text:
Venesuela twrğındarı el prezidenti Nikolas Maudronıñ ündeuimen Uaşington engizgen sankciyalarğa qarsılığın bildiru maqsatında peticiyağa qol qoya bastadı.
Eger 1 millionnan astam adam qol qoysa, qwjat BWW bas hatşısı Antoniu Gutterişke joldanbaq. Sonımen qatar, Venesuela biligi AQŞ tarapınıñ halıqaralıq qwqıq pen Jeneva konvenciyasınıñ erejelerin bwzbağanın anıqtauğa kirisken.
8 tamızda Aq üy basşısı Doanl'd Tramp Venesuelağa qarsı sankciya engizu turalı şeşimdi maqwldağan. Sankciya Venesuelamen baylanıs ornatpaq bolğan amerikalıq kompaniyalarğa da qatıstı. Aq üy basşısınıñ Wlttıq qauipsizdik boyınşa keñesşisi Djon Bolton mälimdemesinde: «Endi özge de şet memleketter tañdau jasaydı. Maduronıñ zañsız biligine kömektesemin dep käsipterine ziyanın tigizip aluı mümkin. özge elder, kompaniyalar tek qana Qwrama Ştattarımen nemese Venesuelamaen ekonomikalıq baylanıs ornatuı tiis. YAğni basqa memleketter alıs-beris ornatu maqsatında Uaşingtondı nemese Karakastı tañdaydı» – degen.
Qaulı boyınşa Venesuela biliginiñ şotı da bwğattaldı. Bwl şekteu Venesuelanıñ «senimdi seriktesteri» Resey jäne Qıtaymen baylanısına nwqsan keltirgen. Sol sebepti Venesuela BWW bas hatşısı Antoniu Gutterişke kömek qolın sozu turalı hat joldağan.


text:
Latın älipbii: Mwzafar Älimbaevqa aşıq hat
Qwrmetti Mwz-ağa!
Jwrtpen birge Şahanovtıñ latın älipbiine qatıstı aşıq hatına qol qoyğan ekensiz. («Jas Alaş», №13, 19 aqpan 2013 jıl). Soğan oray öziñizge bir auız söz aytuğa rwqsat etiñiz.
1940 jılı qazaq halqın latın älipbiinen kirillicağa nege köşirdi dep oylaysız? Onıñ sırı, bizge özderine tän v,c,ç,ş jäne t.b. 9 ärpin tıqpalap, bizdiñ töl dıbıstaluımızdı tübirimen özgertudi maqsat etken. Söytip, biz «bagon» degendi orıstarşa «vagon», «sirkti» «cirk» dep taza orısşa dıbıstaytın halge jettik. Söytip, özimizge tilimizge tän ündestikten ayrılıp qaldıq. Qazirde orıs tiline qarınğa jabısqan talaqtay bolıp, ayırılmay qalğandığımızdıñ bir sırı sol. Endi latın älipbii arqılı özimizge tän dıbıstaluğa köşsek, basqa sebeptermen birge orıstıñ tildik ekspansiyasınan qwtılamız ba degen bir ümit tuıp edi ğoy. Ärine, basqa da sebepteri tolıp jatır.
Keñes ökimeti bizdi aştan öltirmey, tegin oqıtıp, tegin emdep, tegin «mädenietti adam» etip tärbielegenimen eñ tüpki maqsatı: wlt retinde joyu bolatın. 50 jılda (1939 jılı wlttar men wlıstar 192 bolsa, 1989 jılı 102 ğana qalğanın bilesiz) 90 wlttı joyğan jalmauız sovettik jüye kelesi 50 jılda tağı sonşa halıqtı qwrdımğa jibereri sözsiz edi. Sonıñ işinde biz de ketip bara jattıq (20 payızdayımız ketip te qaldı).
Qwrmetti Mwz-ağa!
Jwrtpen birge Şahanovtıñ latın älipbiine qatıstı aşıq hatına qol qoyğan ekensiz. («Jas Alaş», №13, 19 aqpan 2013 jıl). Soğan oray öziñizge bir auız söz aytuğa rwqsat etiñiz.
1940 jılı qazaq halqın latın älipbiinen kirillicağa nege köşirdi dep oylaysız? Onıñ sırı, bizge özderine tän v,c,ç,ş jäne t.b. 9 ärpin tıqpalap, bizdiñ töl dıbıstaluımızdı tübirimen özgertudi maqsat etken. Söytip, biz «bagon» degendi orıstarşa «vagon», «sirkti» «cirk» dep taza orısşa dıbıstaytın halge jettik. Söytip, özimizge tilimizge tän ündestikten ayrılıp qaldıq. Qazirde orıs tiline qarınğa jabısqan talaqtay bolıp, ayırılmay qalğandığımızdıñ bir sırı sol. Endi latın älipbii arqılı özimizge tän dıbıstaluğa köşsek, basqa sebeptermen birge orıstıñ tildik ekspansiyasınan qwtılamız ba degen bir ümit tuıp edi ğoy. Ärine, basqa da sebepteri tolıp jatır.
Keñes ökimeti bizdi aştan öltirmey, tegin oqıtıp, tegin emdep, tegin «mädenietti adam» etip tärbielegenimen eñ tüpki maqsatı: wlt retinde joyu bolatın. 50 jılda (1939 jılı wlttar men wlıstar 192 bolsa, 1989 jılı 102 ğana qalğanın bilesiz) 90 wlttı joyğan jalmauız sovettik jüye kelesi 50 jılda tağı sonşa halıqtı qwrdımğa jibereri sözsiz edi. Sonıñ işinde biz de ketip bara jattıq (20 payızdayımız ketip te qaldı).
Sondıqtan latın älipbiine köşu - bizdiñ wltqa özimizşe dıbıstau erekşeligimizdi qwtqaruğa jasalğan bir jaqsı qadam edi. Al, Siz aqsaqal basıñızben Şahanovqa erseñiz - barlıq bedelden jwrday bolasız. Eger prezident «latın älipbiine köşpeymiz» dese, ol köşu kerek dep jar salar edi. Söytip te atın şığarar edi.
Sizdiñ latın älipbiine köşsek bügingi jazılğan dünielerdi bolaşaq wrpaq oqi almay qaladı degen qaupiñiz negizsiz. Mirjaqıptıñ «Baqıtsız Jamalı», Jüsipbektiñ «Aqbilegi» t.s.s. halıqqa qajetti dünielerdiñ bäri kirillicamen basılmasa da keyin audarılıp, qayta basıldı. YAğni, kerekti dünie kereksiz bolıp qalmaydı. Sonıñ işinde sizdiñ danalıqtarıñız da bolaşaqta qazaq qanday älipbidi wstansa da soğan audarıladı. Oğan seniñiz.
A.Aytalı, Ş.Eleukenov, M.Mırzahmetov, Q.Jwmadilov siyaqtı ağalarğa da sonı aytar edim. Mäseleniñ bayıbına barmay, betin qalqıp bos şuıldap jürgenderge ere körmeñizder, aqılman ağalar.
Janaşır inileriñiz
Abai.kz


text:
Xicab
Xicab (rapәп. حجاب — yawlıq, yapma) — İslamda törle kiem iseme, läkin bügenge köndä "xicab" süze ğädäti möselman yawlığın añlata. Tatar xatınnarında yawlıq (xicab) kiyep yörü isä Allahı Täğälägä ışanuın belderä torğan borıñğı ğädät bula.
Möslimälär kiemeneñ başqaları:
Cilbäb (ğäräpçä جلباب) diep möselman xatınnarnıñ ozın külmäge atala. Zamança cilbäb yöz, baş, qullar wä ayaqlardan qala, başqa urınnarnı qaplıy. Baş östenä maxsus şarf kebek äyber kiälär. İslam qanunnarına turı kilä torğan külmäk bu. Şuña kürä, İndonesiädän alıp Zanzibarğa xätle faydalana.


text:
Birleşken Küçler Operatsiyası mıntaqasında roman jurnalistlerine Rusiye tecavuzınınıñ isbatlarını kösterdiler (FOTO)
Romaniya Kütleviy haber vastaları vekilleri Birleşken Küçler Operatsiyası mıntaqasını ziyaret ettiler.
Bu aqta Birleşken Küçler Operatsiyası ştabınıñ matbuat hızmeti haber ete.
Ecnebiy jurnalistler, askerleri Donetsk vilâyeti Luganske qasabasınıñ civarında cenkleşken “Sever” operativ-taktik gruppasınıñ arbiy boluklerinden birisini ziyarte ettiler.
Musafirler isün cebedeki mevcut vaziyet mevzusında tanıştırma brifing teşkil etildi.
Komandanlıq ve idare zabitleri, Ukrainanıñ Lugansk ve Donetsk vilâyetiniñ işğal etilgen bölgelerinde Rusiye ordusı buluğanına dair isbatlar kösterdiler. Bunıñ ile jurnalistlerni meraqlandırğan suallerge de cevap berdiler.
Ziyaret çerçivesinde delegatsiya ögdeki mevzilerden birisinde bulundı, Lugansk qasabıasında yañartılğan bala bağçasını ziyaret etti, yerli sakinler ve askerlernen qonuştılar.


text: Temsilcilikniñ kündelik faaliyeti ‘‘Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarında uquqiy tertip ve vatandaşlarnıñ aq-uqularını ve serbestliklerini temin etüv aqqında’’ ve «‘‘Qırım’’ serbest iqtisadiy zonanı teşkil etüv ve Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarında iqtisadiy faaliyetniñ hususiyetleri aqqında» Ukraina qanunlarınıñ, em de «‘‘Ukraina-2020’’ turğun inkişaf strategiyası aqqında» ve ‘‘İnsan aqları saasında milliy strategiyanı qabul etüv aqqında’’ Ukraina Prezidenti Fermanlarınıñ ve vaqtınca işğal etilgen Qırım yarımadasında yaşağan ealiniñ meselelerini çezüv ile bağlı olğan başqa qanuniy ve normativ senetlerniñ yerine ketirilüvi ile bağlıdır. “TEMSİLCİLİKNİÑ FAALİYETİNDE ESAS YÖNELİŞLER”


text:
Şähsän šzäm sportniŋ heçqandaq türi bilän şuğullanmisammu, uniŋda birär utuq qazinivatqan uyğur yaşliri toğriliq uçur tapsam, mäğrurlinip ketimän. Ändi ularniŋ arisida häliqara däriҗidiki musabiqilärdä ğalip çiqsa, tehimu hšrmät bilän qaraymän.
hämmimizgä mälumki, sportta ayrimliri oyliğandäk, utuqqa yetiş unçivala asan ämäs. Uniŋ üçün kündüz-tüni demäy şuğullinip, oyun-külkäŋni bir yaqqa qayrip qoyğandila ğälibä qazanğili bolidu. Bu yärdä meniŋ eytqanlirimniŋ häqiqät ekänligini kšpçilik sportçilirimiz yahşi çüşinidu. Bäzi sportçilirimizniŋ paaliyitini nazarät qiliş җäriyanida şuniŋğa kšz yätküzdümki, bäzän sportniŋ saŋa beridiğan sälbiy täräplirimu bolidekän. Mäsilän, bäzilär bir-ikki musabiqä-çempionatta bir-ikki qetim aldiŋqi orunlardin kšrünüşi bilänla, šzlirini alla kimlär çağlap, natoğra yollarğa kirip kätkänligidin hävirimiz bar. Ularğa sport däsläp hoşalliq hädiyä qilğan bolsa, keyiniräk başni taşqa ursimu orniğa kälmäydiğan, bäzi vaqitlarda hätta ärkinligidin mährum bolğanliğini aŋlap jürimiz. Biraq aldiğa qoyğan mähsitigä yetiş üçün barliq qiyinçiliqlarğa bärdaşliq berip, häliqara çempionatlarda җumhuriyitimizniŋ kšk bayriğini egiz kštirip, uniŋ şänini qoğdap, beşimizni kškkä yätküzüvatsa, ulardin qandaq pähirlänmäymiz.
Yeqinda televizordin yeŋiliqlarni kšrüvetip eğir salmaq däriҗisidiki boksçi hezim hezbaqievniŋ Amerikiniŋ Broken – Errou şähiridä (Oklahoma ştati) amerikiliq Armonte Sammerson bilän uçrişip ğälibä qazanğanliğini aŋlap, yänä bir uyğur jigitiniŋ sport duniyasida yanğanliğidin pähirländim. Meniŋ bilişimçä, u birnäççä rät mäğlubiyätkä uçrisimu, šziniŋ tirişçanliği vä mäşiqländürgüçisi, ismi kšpçilikkä yahşi mälum sportçi hemit Tohtahunovniŋ ämgigi tüpäyli ahiri degän arminiğa yätti.
hezim hezbaqievni bu utuği bilän uni aŋliğanlarniŋ hämmisi täbrikläşti. Bu neminiŋ alamiti? Demäk, hälqimiz šz oğlanliriniŋ ğälibisidin dayim pähirlinidu. Ularğa šzliriniŋ illiq tiläklirini eytişqa aldiraydu. Mänmu sšyümlük gezitimiz arqiliq muhitniŋ u täripidikilärgä uyğur millitiniŋ arisidinmu mahir sportçilarniŋ bar ekänligini ispatlap bärgän hezimni sämimiy täbrikläp, kälgüsidä uniŋdinmu egiz çoqqilarğa yetişigä tiläkdaşliğimni bildürüşni muvapiq kšrdüm.
Muradil QADİROV.
Almuta şähiri.
hezimniŋ utuğidin pähirländim
Şähsän šzäm sportniŋ heçqandaq türi bilän şuğullanmisammu, uniŋda birär utuq qazinivatqan uyğur yaşliri toğriliq uçur tapsam, mäğrurlinip ketimän. Ändi ularniŋ arisida häliqara däriҗidiki musabiqilärdä ğalip çiqsa, tehimu hšrmät bilän qaraymän.


text:
Veteranlar tšrimizdä
Biyil keŋäş äskärliri avğan yeridin çiqirilğiniğa 30 jil toldi. Aridin şunçilik vaqit štsimu otluq jillar salğan jüräktiki yara tehi saqaymidi. Bügünki taŋda šmrini oq...
Dähşätlik jillar şahidi
Mäşür SASİQOV, «Uyğur avazi»/ Ğalibiyät künidin harpisida Tuzdıbastav yeziliq Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ räisi Abdirim aka Muhämätov bilän Uluq Vätän uruşiniŋ veterani Җola aka Abdurahmanovni...
häqiqiy Häliq Qährimani
Anam rämiti här jili 9-may — Ğalibiyät mäyrimi küni uruşqa ketip, qaytip kälmigän akiliri Muhpul bilän İmrämzini vä ändila on säkkiz yaşniŋ üzini kšrgän...
Orni tolmas җudaliq
Sputnik näşri Astana vä Moskva otturisida aldimizda štküzülidiğan «Birlik qolğa kältürgän Uluq Ğalibiyät: frontniŋ ärligi – arqa säpniŋ bärdaşliği» VII Häliqara ğaliplar forumiğa beğişlanğan...
Soldat qaldi jiraqta…
Uluq Vätän uruşiniŋ tamamlanğiniğa 75 jil bolsimu, uniŋ җarahiti, zärdavi tehila saqaymidi. Veteranlarmu sanaqliqla qaldi. Lekin şu dähşätlik qirğindin qaytmiğan miŋliğan җäŋçilärniŋ ävlatliri ularni...


text:
Kündiki arhivlar 7 iyunya 2018
Sammit harpisida
Nursultan Nazarbaev Maŋğıstav vilayiti-niŋ hakimi Eralı Toğjanovni qobul qildi. Uçrişiş davamida Dšlät rähbirigä regionniŋ iҗtimaiy-ihtisadiy täräqqiyati vä Kaspiy deŋizi boyidiki dšlätlär rähbärliriniŋ sammitiğa täyyarliq kšrüşniŋ...
Rämzlär – suverenitet asasi
Dšlät kativi Gülşara Äbdiqalıqovaniŋ räisligidä Dšlät rämzliri vä geral'dika, idarilik häm ularğa täŋläştürülgän başqa mukapatlar mäsililiri boyiçä җumhuriyätlik komissiyaniŋ mäҗlisi bolup štti.Komissiya işiğa Parlament...
Telefon arqiliq sšzläşti
Nursultan Nazarbaev Türkiya Җumhuriyitiniŋ Prezidenti Redjep Tayip Erdoğan bilän telefon arqiliq sšzläşti.Sšhbät davamida Prezidentlar ikkitäräplimä hämkarliq vä region kün tärtividiki mäsililärni muhakimä qildi. Qazaqstan Prezidenti...
Marş štküzüldi
Paytähttiki Esil däriyasiniŋ märkiziy qirğiğida Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Dšlät rämzliri küni şäripigä täntänilik marş štküzüldi.Qazaqstan Җumhuriyiti Quralliq Küçliri Milliy härbiy-vätänpärvärlik märkizi härbiy orkestriniŋ qatnişi bilän...
Qazaqstanni yeŋilaşniŋ işäşlik tayançisi
Nursultan Nazarbaev štkän häptidä “Nur Otan” partiyasi Säyasiy keŋişiniŋ käŋäytilgän mäҗlisini štküzdi. Uniŋğa Säyasiy keŋäş äzaliri – ھškümät, Parlament, Prezident Mämuriyitiniŋ rähbärligi, dšlät kativi, partiyaniŋ...
Baziliq pensiya šsidu
Biyil 1-iyul'din tartip baziliq pensiya bälgüläşniŋ yeŋi usuliğa kšçimiz. Ändi dšlät byudjet hesaviğa tšläydiğan baziliq pensiya miqdari ämgäk stajiğa bağlaşturulidu.U adämniŋ ämgäk hässisigä bağliq ottura...
Kardiologlar baş qoşti
Almutida Duniyaviy salamätlikni saqlaşniŋ däsläpki meditsiniliq-sanitarliq yardäm boyiçä Almuta deklaratsiyasiniŋ 40 jilliğiğa dair Kardiologlar assotsiatsiyasiniŋ X kongressi vä Qazaqstan Җumhuriyiti terapevtliriniŋ V qurultiyi, Türk...
Sähnidä – «Astana»
Şämşidin AYuPOV, «Uyğur avazi» Mälumki, Almuta şähiri ilgiridinla duniyadiki äŋ gšzäl, kšrkäm şähärlärniŋ biri hesaplansimu, u paytähtkä aylanğandin buyan šzigä alahidä tüs kirgüzdi. Amma moҗut şarait,...
Mukapat mubaräk, qälämdaş!
Mälum boluşiçä، buniŋdin biraz vaqit ilgiri Säüdiyä Äräpstanida näşir qilinidiğan “Märipät” jurnali “Äŋ yahşi maqalä” konkursini elan qilğan. Uniŋğa duniyaniŋ җay-җaylirida yaşavatqan uyğur qäläm...
Astana – yaşlar şähiri
Yeqinda elimizniŋ jürigi – Astanağa qädäm täşrip qildim. Uniŋğa Mädäniyät vä sport ministrligi yenida qurulğan Yaş şair-yazğuçilar keŋişi säväp boldi. Astana şähiriniŋ 20 jilliq...


text:
Endi Warhol
Endi Warhol ( ing. Andy Warhol; çın iseme slovak. Andrej Varhola, rusin. AHдpiй Baproлa, 1928-1987) - AQŞ rässamı, prodüser, dizayner, yazuçı, tuplawçı, jurnallar bastırıp çığaruçı, kinorejissör. Zamança sänğätneñ häm pop-art xäräkäteneñ tabınu şäxese.
"Homo universale" ideologiäsenä nigez saluçı.
1960 yıllarda "The Velvet Underground" alternativ rok-törkemeneñ menedjerı häm prodüserı.
Warhol turında berniçä näfis häm dokumental' film töşerelgän.
Tärcemäi xäleYзrәpTү
Warhol Pittsburg şähärendä (AQŞ) rusin ğailäsendä tuğan. 13 yäşlektä şaxtada eşlägän ätise wafat bulğan.
1949 yılda Karnegi texnologiä institutın tämamlağannan soñ grafik dizayn buyınça bakalavr däräcäsen ala.
1960 yılda Koka-Kola dizaynın buldırğannan soñ dan qazana.
1962 yılda berençe kürgäzmäne aça.
1963-1968 yılda berniçä film töşerä.
1968 radikal feminist qızı Valeri Solamas Warholnı ütermäkçe, öç tapqır qorsağına ata. Warhol klinik ülemnän häm 5 säğätle operatsiädän soñ isän qala.
1987 yılda operatsiädän soñ ülä.
Säwdä mäğnäseYзrәpTү
Soñğı waqıtta Warhol "iñ satılğan rässam" bula. 2013 yılda rässamnıñ satılğan eşläreneñ qimmäte 427,1 mln. dollar täşkil itte.
1985 yıldan 2010 yılğa qädär Warhol eşläreneñ bäyäläre 3400% kä arttı.
ÄdäbiätYзrәpTү
- CaMaя пoлHaя pycckoязычHaя raлepeя ЭHди yopxoлa
- KapTиHы ЭHди yopxoлa
- ФoHд ЭHди yopxoлa
- Koллekция ЭHди yopxoлa B ПиTTcбypre
- Beб-Myзeй ЭHди yopxoлa
- ЭHди yopxoл и ApT-kap BMW M1
- KиHoфecTиBaлb «ФилbMы ЭHди yopxoлa» B MockBe 28 Maя — 3 июHя 2001 roдa.


text:
Açıq Törgäk Proyektı (ODP)
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Açıq Törgäk Proyektı (ODP) (иHrл. Open Directory Project (ODP), pyc. OTkpыTый KaTaлor (ODP)) şulay uq DMOZ (ODPnıñ başlanğıç domen isemennän kilä - Directory.MOZilla.org) iseme belän tanılğan bötendönya päräwez säxifälärenä sıltamalarnı tuplawçı açıq eçtälekle küptelle saytlar törgäge.
ЭчTәлek
Törgäk turında mäğlümat[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Açıq törgäk, insannar tarafınnan tulılandırılğan häm İnternet eçtälägen çağıldıruçı iñ zur proyektlardan berse. Törgäk fidaqär möxärrirlär tarafınnan tulılandırıla. Härber sayt üzenä turı kilgän bülekkä buşqa östälä, aqçağa östäw qatğıy tıyıla. Päräwezneñ iñ zur ezlägeçläre häm portalları törgäklären Açıq törgäkneñ mäğlümat cıyılmasın qullanıp tözilär. Şularnıñ arasında: Netscape Search, AOL Search, Google, Lycos, HotBot, DirectHit, Alexa, Yahoo, MSN häm yözlärçä başqa sayt. Şulay itep, saytnıñ törgäkkä elägüwe anıñ säxifä abruyın (PageRank) şaqtıy üsterä ala. Şulay uq, qayber waqıt Google ezläw näticälärendäge snippetlarnı saytnıñ DMOZda yazılğan taswirlamasınnan ala.
Açıq törgäk 1998 yılnıñ 5 iünendä (Hicri - 10 Säfär 1419) Riçard Skrenta häm Bob Truyel tarafınnan açıldı. Berençe waqıtlarda proyekt GnuHoo, NewHoo häm ZURL isemnären taşıy ide. 17 noyabr'dä (28 Räcäb) Netscape şirkäte törgäkne satıp aluwı turında iğlan itkäç, proyekt bügenge isemen aldı. Açıq Törgäk Proyektınıñ xäzerge säxibe - Netscape. İsemendä Mozilla süze buluwına qaramastan, Mozilla waqfı häm Mozilla proyektları belän hiçber nindi bäyläneşe yuq.
Törgäkneñ eçtälege[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
2011 yılnıñ 17 mart (12 Rabiğel-axır 1432) könenä törgäktä tuplam 4 855 147 sayt 1 005 887 bülekkä östälgän, törgäk 88 telgä bülengän, 103 tel bülege Sınaw rejimında. Böten tarixı buyınça törgäktä 90 367 möxärrir qatnaşqan.
Törgäk bülekläre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Arts - Sänğät
- Business - Eş
- Computers - Sanaq
- Games - Uyın
- Health - Sälamätlek
- Home - Öy-uçaq
- News - Yañalıqlar
- Recreation - Quñel açu
- Reference - Belem
- Regional - Ölkälär
- Science - Fännär
- Shopping - Satıp alu
- Society - Cämğiät
- Sports - Sport
- Kids and Teens - Balalar häm üsmerlär
- World - Dönya
World - Dönya bülege[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
World - Dönya bülege - ul tellär isemlege. Härber tel bülegendä üzeneñ bülekläre bar, häm şul teldäge saytlar barı tik bu büleklärgä östälä.
World - Dönya bülegendä tübändäge 88 tel bar:
Tatar, Afrikaans, İngliz, Ğäräp, Ärmän, Astrianu, Azärbaycan, İndoneziä, Mälay, Bangladeş, Başqort, Belarus, Bosniyä, Breton, Bolğar, Katalon, Çex, Ğädi Qıtay, Ğädäti Qıtay, Daniyä, Alman, Eston, İspan, Esperanto, Bask, Fransız, Wäls, Friz, Friul, Farey, İrland, Şotland, Galiyä, Grek, Ğucarati, Yevrey, Hind, Xorwat, İnterlingwa, İsland, İtalyan, Yapon, Qannada, Qaşıb, Qazaq, Suwaxili, Koreyä, Qord, Latwiyä, Lüksemburg, Litva, Latin, Macar, Makedon, Marasi, Niderland, Tönyaq Friz, Norvegiä, Üzbäk, Oksitan, Osetin, Farsı, Polşa, Portugaliyä, Päncäbi, Rumın, Romanş, Urıs, Sardin, Şärıq Friz, Alban, Sitsiliä, Sinhal, Sloven, Serb, Fin, Şved, Tağal, Taywan, Tamil, Telugu, Tay, Vyetnam, Törek, Törekmän, Ukrain, Uyğır, Qırğız telläre.
Sınaw rejimında tağın 103 tel bar.
Törgäktä törki tellär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Tatarça
- Başqortça
- Törekçä
- Azärbaycança
- Üzbäkçä
- Qazaqça
- Törekçä
- Uyğırça
- Törekmänçä
- Qırğızça
- Sınaw rejimında: Qırımtatarça, Çuwaşça, Yaqutça
Proyektnıñ program tä'minatı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Açıq Törgäk Proyektınıñ cıyılma häm eş itü öçen qullanılğan programma tä'minatınıñ çığanaq kodı yabıq räweştä. Açıq Törgäk buyınça ezläw program tä'minatı itep Mozilla Public License buyınça taratıluçı üzgärtelgän Isearch programması qullanıla. Möxärrirlär internet-cıyını isä üzgärtelgän phpBB belän eşli.
ODP mäğlümat cıyılması RDF-nösxä räweşendä dä çığarıla. Nösxä tüläwsez taratıla, häm anı barı tik Open Directory License şartnamäsenä buysınaraq qullanırğa yarıy. 2000 yıldan RDF-nösxä, ä böten törgäk 2004 yıldan başlap UTF-8 kodirovkasında eşli.
Bäxäsläşü häm tänqiyt[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Açıq Törgäk möxxärrirläre östälgän saytlarnı ozaq eşkärtälär dip ODP zur tänqiytlärgä duçar bula. Monıñ berniçä säbäbe bar: berençedän, möxärrirlär eşne tüläwsez, üz waqıtların fida qılıp başqaralar. İkençedän isä, qayber büleklärdä östälengän saytlar sanı bik zur, alarnı barısın da qarap çığu öçen baytaq waqıt kiräk, şulay uq, möxärrirlär ğadi qullanuçılar öslägän saytlarnı eşkärtüdän başqa üzläre dä qızıqlı häm faydalı saytlarnı östilär. Älegä Tatar bülegendä saytlar sanı bik küp tügel, şuña kürä, saytlarnı qarap çığu qısqa däwer eçendä ütä.
Törgäkneñ Tatar bülege[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tatar bülegeneñ tarixı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
DMOZ törgägeneñ tatarça bereneçe bülege 2003 yılnıñ 6 ğıynwarında (Hicri - 11 Zölqağdä 1423) açılğan. Başta bülek här yaña tel bülege sıman "Sınaw" rejimında eşläp, soñraq ğomumi World bülegenä küçerelgän. Tatar bülegeneñ berençe möxärrire Albert Fazlî (alber[1]) äfände ide. Ul zamannarda Tatar saytları küp bulmawına qaramastan, ul 1400gä yaqın ğämäl (östäw, üzgärtü, beterü) eşlägän. DMOZ loglarında soñğı ğämäle 2004 yılnıñ 25 iün (5 Cömädel-äwwäl 1425) könendä terkälgän. Berençe möxärrir 100dän artıq faydalı sıltama cıyğan ide. Soñraq Albert äfände urıs möxärrirläre belän süzgä kileşep, alarnıñ millätçeleklärennän tuyıp, törgäktän ayırıldı.
Tatar bülegeneñ bügengese[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Xäzerge waqıtta Tatar bülegedä ike möxärrir bar: Albert Azat uğlı Äxätov (muhtac[2]) häm Aydın Salis uğlı Mämmädov (salis[3]). Şulay uq urıs bülegeneñ milläte tatar bulğan möxärrir raouf[4] Tatar bülegeneñ möxärrirlärenä daimi räweştä yärdäm itä.
2011nçı yılnıñ 17 mart (12 Rabiğel-axır 1432) könenä proyektnıñ Tatar öleşendä 381 säxifä östälgän, 200dän artıq sayt äle tikşerelmägän, yäisä isem/taswirlaması tözelmägängä möxärrirlär tarafınnan xuplanmağan. Tatar saytların yasawçılar DMOZ törgägen belmägängä, yäisä tatnetta saytlarnıñ üzara köräşü bulmağanğa östälgän saytlarnıñ kübese möxärrirlär tarafınnan östälä. Xälbuki, törgäkkä elägü saytnıñ ezlägeçlär qarşısında abruyın üsüwenä bik tä'sir itä.
Berniçä waqıt elek Tatar bülege Üzbäk bülegen uzıp, Törki tellärdäge büleklär arasında 3nçe urınğa çıqtı (Törekçä - 43 090, Azärbaycança - 1 145). Rusiä Federatsiäsendäge tellär arasında isä 2nçe urında (Urısça - 81 800).
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Törgäkneñ Tatar bülege (TaT.)
- Açıq Törgäk Proyektınıñ (ODP) baş säxifäse (иHrл.)
- Möxärrirlär bäxäsxanäse (barı tik ODP möxärrirläre öçen) (иHrл.)
- İctimağıy ODP bäxäsxanäse (иHrл.)
- ODP cıyılmasın qullanuçı qayber saytlar (иHrл.)


text:
Demirdöküm Neva Kombi Arıza Kodları
Demirdöküm Neva Kombi F1 Hatası – Asırı ısınma hatası.
Demirdöküm Neva Kombi F2 Hatası – Kullanım suyu NTC sensor hatası.
Demirdöküm Neva Kombi F3 Hatası – Tesisat devresi gidiş NTC sensor hatası.
Demirdöküm Neva Kombi F4 Hatası – İyonizasyon hatası.
Demirdöküm Neva Kombi F5 Hatası – Hava akıs anahtarı (prosestat) hatası.
Demirdöküm Neva Kombi F6 Hatası – Tesisat devresi donuş NTC hatası.
Demirdöküm Neva Kombi F9 Hatası – Prosestat kısa devre hatası.
Demirdöküm Neva Kombi F10 Hatası – Tesisat devresi su basıncı hatası.
Demirdöküm Neva Kombi F11 Hatası – Sirkulasyon hatası.
Demirdöküm Neva Kombi F12 Hatası – Dusuk voltaj hatası.


text:
Qızıl Körpe
Qızıl Körpe (ukraince ЦBiTyщe, ЧepBoHий Kopпe, Kизил-Kopпe, rusça ЦBeTyщee, KpacHый Kopпe, Kызыл-Kopпe) - Qırımnıñ Seyitler rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 425 kişi (2001 senesi).
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ http://www.webcitation.org/6bKnaJmPV