text:
Tömän şähär könenä äzerlänä
Tömän şähär könenä - 30 nçı iyül könne bulaçaq bäyrämgä äzerlänä. Yıl da iyülneñ soñğı şimbäsendä şähärneñ tuğan könen bilgeläp ütälär. Bıyıl Tömängä 419 yıl tula dip iğlannar elende, 419 yıl dip yazılğan tütällärdä çäçäklär attı. Ämma Tömänneñ ruslar kilep nığıtma tözi başlağan waqıtqa qädär bulğan tarixı, Çimgitoranıñ yäşägänlege älegä qädär isäpkä alınmıy. Millätpärvarlar monnan 3 yıl elek bu mäsäläne kütärep qarağan idelär, läkin tarixi döreslekne barlaw sorawı älegä cawapsız qala...
Şähär könne üzäk Respublika uramında Rusiäneñ törle şähärlärennän kilgän teatrlar yöreşe, ippodromda törle qalalarnıñ feyerverklar şovı, mäydannarda Mäskäw yoldızları qatnaşında konsertlar bulaçaq. Zemfiranı da kötälär. Şähär könendä Tömänneñ 2 nçe yılğa aryağı dip atalağan öleşendä Tömän Sabantuyı da ütäçäk. Sabantuy iyül başında uq bulırğa tieş ide. Anı ike tapqır küçerdelär. Bilgelängän könnärdä orıp yañğır yawdı. Sabantuy bäyrämen Tömän şähäre tatar mädäniät üzäge ütkäräçäk. Anıñ sänğät citäkçese Çägfär Kasimov: “Niçek planlaştırğan bulsaq, şulay ütäçäk. Täkä dä isän”,- dide. Täkäne Tübän-Täwde rayonınıñ Kiräyet Sazınnan ike tapqır alıp kilep, alıp qaytıp kittelär inde. 30 na tağın kiteräçäklär.
Başqa qalalardan kilüçelärneñ qayberläre Tömänneñ bäyrämgä äzerlängänen kürep: “Sez kürşe-tirä şähärlärneñ borınnarına şäp ük çirtkänsez, soñğı yıllar belän çağıştırğanda, Tömän bik maturlanğan”,- dip äytä. Bu könnärdä çüp-çarnı cıyarğa nıqlap kereştelär. Bäyrämgä ber atna qala şähär başlığı Vladimir Yakuşev şähär xakimiäte wäkilläre belän üze dä çüp cıyarğa çıqtı.
Tömändä yıl da cäy köne mäktäp uquçıları şähärne çistarta. “Mer otryadları” dip atalağan bu törkemnärdäge yäşüsmerlär parklardağı çüp ülännärne utıylar, göllär utırtalar. Bu eş öçen xezmät xaqı da alalar. Tömän şähäreneñ milli “Etnos” balalar üzägeneñ 12 keşelek ike otryadı bar. Balalar çüp cıyıp aqça eşlägän waqıtta bu üzäkneñ ölkännäre yaña urınğa küçererlärme, küçermäslärme dip baş wattı. “Etnos” räise Venera Xäyrullina äytüençä, şähärdäge östämä belem birü üzäkläreneñ küpçelege toraq yortlarnıñ berençe qatına urnaşqan. Xakimiät bu fatirlarnı yäşäw fondına kire qaytarırğa teli. Şunlıqtan keçeräkläre, 40-50 balağa isäplängän üzäklär yabılırğa da mömkin. Ä “Etnos” barlığı meñnän artıq balağa xezmät kürsätä. Alar älegä Tömänneñ “Yañawıl” öleşendäge 9 qatlı toraq yortnıñ berençe qatınıñ yartısın biläp toralar. Berniçä kön genä elek üzäkkä yaña urın Tömänneñ iñ çitendäge MMS poselogında urnaşqan elekke balalar baqçasın birälär ikän digän xäbär taraldı. Zurlığı belän zur, ike qatlı, ämma bik yıraq. Venera Xäyrullina: “Birmäslär axırı. Älegä üz urınıbızda qalırbız kebek”,- dide. Anıñ süzlärençä, monnan 5 yıl elek alar şähär xakimiätenä balalarğa “Yañawılğa” yörü bik yıraq, şähär üzägenäräk küçermässezme”,- dip möräcäğät itkän bulğannar. “Biş yıldan soñ taş quzğaldı, ämma bezneñ faydağa bulmas axırı”,- di mödir.
“Azatlıq”nı tıñlawçılarğa cäy başında “Etnos”nıñ Avtonom Kommersiäsez Oyışma bulıp üzgärergä tieşlege turında äytkän idek. Räis süzlärençä, üzgärä başlağannar. “Ämma alğa taba üz könebezne üzebez kürergä tieş bulaçaqbız. Qısqartular da kötelä. Bu yaña oyışmanı mädäniättä alğa kiteş dip qarap bulmıy. Xakimiät mädäni üzäklärne finanslawnı üz cilkäsennän alıp taşlarğa teli”,- di ul.
Tobol şähäreneñ Seber tatar mädäniät üzäge dä üzgäreşlär aldında. Şähär başlığı Vorob'yev kürsätmäse buyınça, üzäk 1 nçe oktäbergä qädär Avtonom Kommersiäsez Oyışma bulıp üzgärergä tieş. Bu xaqta üzäk mödire Säfiulla İl'yasov äytte. Anıñ süzlärençä, bu yaña struktura ber yaqtan iqtisadıy irek häm byudjettan kilä torğan aqçalarnı israf itmiçä totunı taläp itä. İkençe yaqtan, xalıqqa tüläwle çaralar ütkärep, üzäk yaxşı yäşäsen öçen aqça da tabarğa tieşseñ. Şulay uq ütkärergä telägän bäyrämnäreñne, çaralarıñnı şähär xakimiäte finanslasın öçen kiräklegen dä dälillärgä turı kiläçäk. Üzäk öçen şähär bıyıl 5 million 500 meñ sum aqça bülep birgän. İl'yasov süzlärençä, yärdäm tağın ber yıl- 2006 da da şul uq külämdä qalaçaq.
Säfiulla Fäyzulloviç üzäk mödirlegennän qala, tağın ber zur eş başqarırğa cıyına. Ul Qazan sotsial' häm gumanitar belemnär institutınıñ Toboldağı wäkillegeneñ başlığı itep bilgelände. İnstitut Tobolda üzeneñ wäkillegen aça. “Äle üzem Qazannan kilgän dokumentlarnı öyränäm, eşneñ alğa taba niçek bulasın soñraq söyläşerbez”,- dide Säfiulla İl'yasov.
Nail Alan. Tömän.


c: text/html

text:
İnde xäbär itelüençä, bu atnada Başqortstannıñ Yañawıl rayonında häm şähärendä «Berdämlek» dip atalğan milli mädäniätlär bäyräme başlanğan ide. Başqortstannıñ tönyäk – könbatış töbägendä ütüçe bäyräm berniçä qızıqlı çaradan tora. İñ täwdä Yañawıl şähärendä «Moñğa bay ğarmun» dip isemlängän muzıyka bäyräme başlandı. Anda ğarmunçılar bäygesenä respublik rayonnarınnan häm Perm, Çiläbe ölkälärennän 200 dän artıq keşe kilde. Yarışmada balalar da, ölkännär dä qatnaştı. Bäyräm qısalarında 11 iyün könne Böre şähärendä «Böre märäkäläre» dip atalğan bik üzençälekle tağın ber çara oyıştırıldı. Oqtyäbrskiy şähärendä isä qurayda osta uynawçılar, här yıldağıça, «Quray bäyräme»nä cıyıldı, andağı ciñüçelär dä bilgele inde xäzer. Ağidel şähärendä respublikta yäşäwçe fin – uğır xalıqları wäkilläreneñ «Kama buyı asıltaşları» bäyräme başlanıp kitte. Anda qayber çit illärdän häm kürşe töbäklärdän dä küp kenä qunaqlar kilgän. Comğa könne Yañawıl şähärendä «Moñğa bay ğarmun» isemle bäygedä ciñüçelärneñ isemnäre bäyän itelde. Tälyän häm saratskiy ğarmunnarda özderep uynawçılar arasınnan iñ köçlelärne saylap alu da ciñeldän bulmağan. Ämma jüri räistäşe, kürenekle tatar bayançısı Xalit Fatıyxov äytüençä, saf tatar rayonnarı bulğan Çaqmağış, İleş, Dürtöyle, Tuymazı rayonnarınna kilgän ğarmunçılar ayıruça osta çığışları belän soqlandırğan. Berençe urınnarnı da alardan kilgän ğarmunçılar yawlağan. Ä Gran – priğa Mişkä rayonınnan wirtuoz ğarmunçı Näcip Babiçev layıq bulğan. Çınlap ta säxnälärdä xäzerge zamança texniklar, zamança uyın qoralları östenlek itä başlağanda, çın milli uyın qorallarıbıznı da onıttırmaw öçen bik möhim älegedäy bäyrämnär häm bäygelär. «Berdämlek» tantanalarına noqtanı Ufada 12 iyündä ütäçäk Bötenrusiä fol'klor bäyräme quya. Bu könne Ufanıñ Duslıq monumentı yanında kiçke cidedä zur konsert başlana. Ğala konsertta «Berdämlek» bäyräme qısalarında ütkän bäygelärdä ciñep çıqqan häwäskär muzıykantlar häm artistlar çığış yasayaçaq.
Fänis Fätxi, Ufa

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Ul Blağoweşçen xälläre uñayınnan.Möräcägättä Blağoweşçendağı tazartular turında Rusiäneñ xäbärdarlıq çaraları taratqan mäğlümatlarnıñ döreslekkä turı kilmäwe äytelä:«Bolarnı ğädi arttıru dip ataw mömkin tügel , bu xoquq tärtiben saqlaw orğannarınıñ abruyın töşerügä häm köçen kimetügä yünältelgän planlı häm waqıtı belän uñışlı däwam itkän eş.Ni maqsattan çığıp eşlänä bu?Bälki çit il aqçasına eşläwen yäşermägän xoquq saqlawçılarğa bezdä «qızıl–sarı rewolyutsiä» oyıştıru ciñelräk bulsın öçen militsiäne tarqatu kiräkter?»Möräcägätne imzalawçılar Rusiä Prezidentınnan cinayätçelek şaşınuın häm aña bulışlıq itüçelärne tuqtatırğa yärdäm sorıy.Möräcägätkä 29 000 keşe qul quyğan. Qultamğalarnı «Berdäm Rusiä» firqäseneñ Başqortstan bülekçäse aqtiwistları cıyğan.


text:
Cemile Cevher Çiçek - Çayelinden
Sanatçı : Cemile Cevher Çiçek
Türkü : Çayelinden
Etiketler : Cemile Cevher Çiçek - Çayelinden türkü indir, Cemile Cevher Çiçek - Çayelinden türkü dinle, Cemile Cevher Çiçek türküleri, Çayelinden mp3 indir, Cemile Cevher Çiçek türküleri Çayelinden türküsü, Çayelinden sözleri, Cemile Cevher Çiçek mp3 dinle, Cemile Cevher Çiçek download, Çayelinden bedava mp3, Cemile Cevher Çiçek türkü sözleri, Cemile Cevher Çiçek türkü dinle, Cemile Cevher Çiçek son albüm indir
Cemile Cevher Çiçek Türküleri
Cemile Cevher Çiçek - Eşrefoğlu Al Haberi
cemile cevher çiçek - oy benum sevduceğum (trabzon)
Cemile Cevher Çiçek - Bugün Yardan Haber Geldi
Cemile Cevher Çiçek - Yakar Muhannetin Acı Sözleri
Cemile Cevher Çiçek - Oynayın Kız Oynayın
cemile cevher çiçek - bugün yardan haber geldi (malatya-arapkir)
Cemile Cevher Çiçek - Sabahtan
Cemile Cevher Çiçek - Hasta Oldum Derdune
Cemile Cevher Çiçek - Yaylanın
Cemile Cevher Çiçek - Çayelinden
Cemile Cevher Çiçek - Ayağındaki Mesler
Cemile Cevher Çiçek - Gene Geldi Yazbaşı
Cemile Cevher Çiçek - Karşı Beri Mezere
Cemile Cevher Çiçek - Biz Hepimiz Kardeşiz
Cemile Cevher Çiçek - Ölüm Gezme Arkamsıra
Cemile Cevher Çiçek - Bana Cevreyleyip
Cemile Cevher Çiçek - Sabahtan Kalkar Kızlar
Cemile Cevher Çiçek - Peştemal Tezgahına


text:
Mintimer Şäymiev Sergey Kirienkonı qabul itte
Bu yulı Sergey Kirienko belän Prezident Mintimer Şäymiev oçraştı häm dä “Qazan yärminkäsendä” Rusiä buyınça uza torğan “1000 eşmäkär” isemle yäş idäräçelär äzerläw programmasın täqdir itüdä qatnaştı. Älege çara kiläçäkne uylap oyıştırılğan ide. Çönki anda süz qayçandır neft betkäç, başlanaçaq tormış turında bardı. Ul çorda töp baylıq belem, aqıl bulırğa tieş. Yäş idäräçelärne äzerläw inde bügen ük kön tärtibendä tora.
Xäterläre nıq säyäsätçelär xäterlilärder, Sergey Kirienko belän Mintimer Şäymiev mönäsäbätlären moña xätle dustanä dip atap bulmadı. Ber yaqtan, monda Tatarstan prezidentınıñ federal' okruglarnı idärä itüdä artıq basqıç, yäğni arbanıñ bişençe tägärmäçe diebräk qabul itüe dä säbäpçe bulğandır. Küräseñ, fikerlär üzgärä başlağan. Näticädä, Tübän Novgorodtağı Rusiä Prezidentı wäkile Qazannan yaxşı käyef belän qaytıp kitte.


text:
Mäktäplärdä çığarılış bäyrämnäre başlandı
Başqortstan mäktäplärendä häm gimnaziälärendä çığarılış sıynıf uquçılarınıñ bäyrämnäre başlandı. Bıyıl respublikada 11 nçe sıynıfnı tämamlawçılar cämğısı 42 meñnän artığraq. Alar xäzer çığarılış imtixannarın birep beterde häm tantanalı şartlarda ölgergänlek attestatları ala başladı.
Ufadağı 65 nçe sanlı häm 84 nçe sanlı tatar gimnaziälärendä dä çığarılış bäyrämnäre ütä. 65 nçe gimnaziä öçen älege uqu yılı quanıçlı buldı. Anda ör-yaña ike bina tözelep betkän ide. Älbättä inde, bu xäl uqu sıyfatın da kütärde.
84 nçe tatar gimnaziäse direktorı Rawil İdrisov ta bıyılğı uqu yılında da biredäge uquçılarnıñ töple belem aluın bilgeli. Anda bıyıl 11 nçe sıynıfnı cämğısı 102 uquçı tik yaxşı bilgelärenä genä tämamlağan.
“Bezneñ uquçılar gel yaxşı bilgelärenä genä tämamladı. Altın häm kömeş medal' aluçılar da bar, - di Rawil äfände. - Xäzer alarnıñ qayberläre Başqort däwlät universitetına, Başqort neft'-texnik universitetına häm başqa yuğarı uqu yortlarına barırğa äzerlänä. Cäyge lager' da bik äybät eşli. Anda 95 bala yöri. Ä 20 uquçıbız Tatarstannıñ Yar Çallı şähäre yanındağı “Mizgel” lagerendä yal itep qayttı. Alar anda törle bäygelärdä qatnaşıp, bik küp büläklär alğan”.
Ufadağı 84 nçe sanlı tatar gimnaziäse direktorı Rawil İdrisov süzlärençä, cäyge qanuiqullar başlansa da, gimnaziädä aldağı uqu yılına da äzerlek bügennän ük alıp barıla. Binanıñ eçke yağı da, tışı da tözekländerelä, uqu äsbapları, yaña texnika alına.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Ayıruça ike cämägätçelek oyışmasına. Alar: Başqortstan tatar ictimaği oyışması häm Başqortstan tatarları milli-mädäni möxtäriäte oyışmaları. Eş şunda,Tatar ictimağıy oyışmasın uzğan yıl başqalanıñ Kirov rayonı mäxkämäse ğämäldän çığardı. Ul ğinwar respublikanıñ yuğarı mäxkämäsendä qaralaçaq. Yağni, bıyıl bu oyışmanıñ yäşäw-yäşäwäme xäl iteläçäk. Möxtäriät uzğan yılnı terkälä almıy mäxkämäläşülär belän ütkärde. Anıñ da räsmi yäşäwenä açıqlıq bıyıl kerer dip kötelä. Ufa “Nur” tatar teatrı ike qat açıluına qaramastan, uzğan yılda zur zalın açalmadı. Anı tözergä digän aqça Yäşlär teatrın yañartuğa kitkän. Bıyıl “Nur” zur zalında nur çäçä alırmı?
Mönir Wafin. Ufa.


text:
Kreml namzäte Matvienko Peterburdağı gubernator saylawlarınıñ berençe turında uq ciñep çığa almadı
Rusiäneñ tönyaq başqalası dip yörtelgän Peterburda yäkşämbe könne gubernator saylawları ütte. Kreml''dän zur yardäm alğan namzät Valentina Matvienko berençe turda ciñügä ireşä almadı.
Matvienko Peterbur gubernatorı bulırğa berenç omtılış qına yasamıy. Kreml'' anı tönyaq başqalanı yawlarğa berençe märtäbä 2000 yılda cibärde. Ämma ul çaqtağı gubernator, Putin tarafınnan önälmägän Vladimir Yakovlef saylawlar aldınnan ütkärelgän fiker beleşülärdä bik nıq alda baru säbäple, Matvienko ciñügä ireşä almayaçağın añlap gubernator yarışınnan baş tarttı. Bu yulı saylawlar aldınnan Kreml'' Matvienkoğa bik nıq yardäm kürsätte. Yakovlev federal'' xökümätkä kitü säbäple saylawlar annan başqa uzdı. Peterbur uramnarına Putin belän Matvienko bergä töşkän zur sürätlär elende. Anda bergäläp barısın da başqara alabız dip yazılğan ide. Citmäsä televidenie aşa böten Rusiägä işetelerlek itep Putin Matvienkonı xuplawı turında belderde. Matvienkonıñ töp köndäşe Markova monı saylaw qanunın bozu dip bäyäläw taläbe belän mäxkamägä möräcäğät itte. Çönki qanunda citäkçe wazıyfa biläwçeneñ tege yäki bu namzät öçen agitatsiäl eşçänlege tıyıla. Ämma mäxkamä monda Matvienko qanun bozmağan dip Markova üteneçen kire qaqtı.
Kreml'' şulay itep Matvienkonıñ ciñüe zur yardäm kürsätkändä dä, Putin açıqtan açıq Matvienkoğa yaqlaw beldergändä dä anıñ berençe turda zarur bulğan 50 protsent cıya almawın küp kenä küzätüçelär uñışsızlıq dip bäyäläde.
Üzäk saylaw komissiäse başlığı Vladimir Veşnyakov bu saylawlarda xalıqnıñ passiv qatnaşuın saylawlarnıñ 7-nçe dikäbrdä däwlät duması saylawları belän bergä ütkärelmäwenä bäyläp añlattı.
Naif Aqmal, Praga.


text:
İli yılğası
İli yılğası (qazaqça Iлe, qıtayça 伊犁河) - Qazaqstannıñ Almatı ölkäsendä häm Qıtaynıñ Şeñcan-Uyğır moxtari töbägendä ağa toröan yılğa.
Almatı ölkäseneñ iñ zur yılğası.
Yälğa baüı Tän-Şändä (Qıtay) 3540 m bieklegendä urnaşa.
Yılğa ozınlığı - 1439 km, 815 km Qazaqstanda urnaşa (56,6).
Balxaş külenä quşa häm Balxaş suın töçe itep yasıy.
İli iñ biek üzäne Qıtayda 6345 m bieklegendä urnaşa (Agiäz tarlawığı).
İli yılğasında Qapçağay susaqlağıçı urnaşa.
Qoyar yılğalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İli iñ zur qoyar yılğaları: Qurtı, Qaskelen, Talğar, Türgen, Çiläk (qaz. Şelek), Şarın, Xorğos, Qaş, Künes h.b.
Toraq punktları[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İli yılğası buyında Qapçağay, Baqanas, Ğ olcah.b. toraq punktları urnaşa.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1729 yılda İli yılğasında qazaqlar häm conğarlar arasında zur bäreleş bulğan.
Riwäyät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Borınğı riwäyät buyınça bay Balxaş-sixerçeneñ güzäl İli qızı bulğan. İligä öyläner öçen küp kiäwlär kilgännär: Qıtaydan, Mongoliädän, Boxaradan. Läkin İli yarlı Qaratal-kötüçegä ğaşıyq bulğan.
Qaratal bäygedä otqan, läkin yarsulı Balxaş anı quğan. Balxaş qızı İli şunı belep tuğan öydän qaçqan häm ike söyüçe ike yılğağa äylängän.
Ämma İli ätise Balxaş ğaşıyqlar quşılmas öçen alar arasında töşkän. Şulay itep Balxaş kübekle külenä äylänep ğaşıyq buluçı İli yılğasın häm Qaratal yığasın mäñgegä büleşkän.


text:
19 yün – irlär, xatın-qızlar tigezlege köne
19 yün Yevropa Berlegeneñ qayber illärendä irlär belän xatın-qızlar arasında tigezlek köne bularaq bilgelänä, xörmätle tıñlawçılar... Şulay uq bu könne – keşeneñ yäşe, ğailä xäle arqasında eştän kitärgä mäcbür itelüenä qarşı çaralar ütä.
Süz xatın-qızlar turında ğına tügel. Bügen Çexiä başqalası Praga uramnarında taratılğan kitapçıqlarda ğailädä keçkenä balaları bulğan, yäşe citmägän yäki artıp kitkän xatın-qızlarnıñ ğına tügel, irlärneñ dä ezärleklänüe oçraqları turında mäğlümat bar ide. Xatınım belän bergä bala üsteräbez dip yazğan irlärneñ – yaxşı tüläwle cawaplı eşkä alınu mömkinlege bik tübän, di statistika. Keşe xoquqları ölkäsendä cir şarınıñ başqa töbäklärennän küpkä alğa kitkän Yevropada bu tör diskriminasiä oçraqları äle dä bar. Bolar barısı da – borıñğıdan – eşne irlär belän xatın-qızlar arasında bülüdän kilä, dip sanıy belgeçlär. Häm bu yulı süz awır fizik eşlär turında tügel, ä bala qaraw häm aqça eşläw turında bara.
Uzğan yıl 19 yün köne Avstriä, Çexiä, Daniä häm İspaniädä bilgelände. Daniäneñ Aalborg şähärendä studentlar irtän eşkä barğan xalıqnı – "balağız belän soñğı tapqır qayçan utırıp söyläştegez" dip yazılğan kiem kiep qarşı aldı.
İspaniä şähärendä uzğan yıl keşelär arasında tigezlekkä bağışlanğan çaralar berniçä kön däwam itte. Uramnarda taratılğan qağäzlär barlıq yäştäge ütep baruçılar öçen bulsa, kiçen stadionda zur ekranda filmnar kürsätü häm tanılğan cırçılarnı çaqıru – kübräk yäşlärne cälep itte.
Çexiädä eş urınnarında ezärleklängän keşelär maxsus üzäkkä şaltratıp yuristlardan kiñäş ala ala. Yardäm telefonına bez dä şaltratıp, xalıqnı nilär borçığanın soraştıq:
"Eş säğatläreneñ az yä kiresençä artıq buluı belän nişlärgä dip şaltratalar, monnan tış eş urınnarında citäkçe tarafınnan ezärleklänü häm yäş änilärneñ bala qaraw yalınnan soñ kire qaytqaç tuğan problemalar turında şaltratalar," didelär bezgä Pragada yardäm telefonında. Här öçençe şaltratuçı – ir keşe.
"Şaltratuçılarnıñ 30%tı – irlär," dide yardäm üzägenä eşkä bügen yäş balası belän çıqqan xanım. Xäzerge waqıtta ul yalda, ämma üzäk bügen Praga uramnarında törle çaralar uzdıra, şuña kürä yuridik kiñäşlär birergä änisenä balası yardäm itä. Çaralar digännän, bügen Pragada konferensiä bara, irlär-xatın-qızlar tigezlegen yaqlağan, ezlärlekläwgä qarşı bulğan teatrlar quyıla, filmnar kürsätelä. Alar barısı da ber temağa bağışlana – keşe – yäşme ul, tügelme, ir keşeme-xatınmı, - eş urınında, ğailädä häm cämğiättä ber tigez xoquqlarğa iä bulırğa tieş...
alsu qormaş


text:
“Uralnıñ folklor cäye” yomğaqlaw konsertı ütte
Bu könnärdä Sverdlovski ölkä fol'klor yortı “Uralnıñ fol'klor cäye” dip atalğan yomğaqlaw konsertı oyıştırdı. İnde menä biş yıldan birle, fol'klor yortı belgeçläre Ural buylap cäyge ekspeditsiälärgä çığıp, küpmillätle cirle xalıqlarnıñ awız icatın, ğöref-ğadätlären öyränälär. Yıl sayın şuşı eşlärgä yomğaq yasaw kiçäläre uzdıru matur ber ğädätkä äwerelde.
Bu yılğı cäy Krasnoufim rayonında yäşäwçe tatarlar häm marilarnıñ, ölkäneñ tönyağında yäşäwçe “staroobryadsı”, yäğni xristian dinendäge iske yolalarğa tabınuçılarnıñ tormış-könküreşen öyränep, ezlänep, yañadan-yaña qızıqlı yaqların tabuğa bağışlanğan. Kiçä barışında şul tabışlar turında qızıqlı videoyazmalar kürsätelde, awız icatın saqlap, kiläçäk buınnarğa citkerüçelär tarafınnan bik matur konsert quyıldı.
Kiçädä, ğädättägeçä, tatar xalqına da bik zur urın birelde. Ölkä fol'klor yortı belgeçe Svetlana xanım Kuçevasova äytüe buyınça, tatar xalqı üzeneñ milli kiemnären, cır-moñın, uyın qoralların, ğöref-ğadätlären qäderläp saqlawçı millätlärneñ berse bulıp tora.
Fol'klor yortı xezmätkärläre bu yılğı bäyrämgä Krasnoufim rayonı Urta Boğalış awılında yäşäwçe Rifat ğabdraxmanovnı çaqırğannar. Rifat äfände awıl mäktäbendä inde menä utız yıldan artıq fizkul'tura däreslären uqıtuçı bulıp eşli. Aqıllı, tırış, ğädel xolqı arqasında awıldaşları anı menä inde öç tapqır rättän rayon sovetı deputatı itep saylağannar.
Monnan tış, küpqırlı sälätkä iä bulıp çıqtı Rifat ğabdraxmanov. Bernindi muzıykal beleme bulmasa da, bayanda, mandolinada, garmunda uynaw belän genä çiklänep qalmıy, xalıq uyın qoralların üz qulları belän yasap, üze bik matur itep uynıy da belä. Bäläkäydän ük sıbızğı yasarğa öyrändem dä, şunnan kitte inde, di ul, yılmayıp. Bu yulı kiçägä üze yasağan bik matur yañğıraşlı qubız alıp kilgän. Anı yasarğa niçek öyrändeñ, digän sorawğa ul bolay dip cawap birde. –“Borınğı äbilärdän inde. Äniem dä söyli torğan ide, yäş waqıtlarında, aulaq öylärdä, şäm yandırıp, qubızğa biegännär. Elek qubızlarnı ağaçtan yasağannar, xäzer timerdän. Ber äbi tuy waqıtında iske qubıznı kürsätte dä, şunnan öyrändem”.
Qubız, quray kebek muzıka qoralları belän genä çiklänep qalmıyça, başqa äyberlärdä dä muzıykal yañğıraş ezläwe turında yarım şayarıp söyläp birde Rifat äfände. Cide nota yañğıraşı taba alırlıq barlıq äyberlärdä uynap bula di ul, pıyala bankalarda, stakannarda, şeşälärdä... Bu hönärlärne tabiğät qoçağında, kötü kötkändä, yäisä kiçen at saqlağanda balalarğa da öyrätä ikän ul.
Urta Boğalış awılı yegete Rifat ğabdraxmanov “Uralnıñ fol'klor cäye” yomğaqlaw konsertında qatnaşuçılardan iñ yaxşılarnıñ berse dip tabıldı häm ör-yaña fleyta belän büläklände.
Fäwiä Safiullina, Yekaterinburg


text:
İzrael-Fälestin bäreleşlärendä bügen 7 keşe hälak buldı
Bügen Jerusalimda Yaqın Könçığış "kvartetı" yağni Berläşkän Millätlär Oyışması, Yevropa Berlege, Rusiä häm Quşma Ştatları wäkilläre söyläşülär uzdırdı. Matbuğat oçraşuı aldan planlaşırılğan bulsa da – iminlek säbäplärennän anı oyıştırmadılar.
Şulay uq bügen İzraelgä Berläşkän Millätlärneñ Atom agentlığı başlığı Möhammäd ElBaradei kilä. İzrael premyer-ministrı Ariel Şaron, İzrael üzeneñ atom säyäsäten üzgäretrgä cıyınmıy, dip belderde. İzraelneñ xärbi radiosına birgän äñgämädä Şaron, ElBaradai'nıñ närsä qararğa kilüen añlamıym, dide.
İzrael atom qoralğa iä bulğanın raslamıy häm kire dä qaqmıy. Xalıqara belgeçlär İzraelneñ atom qoralı bar, dip sanıy. ElBaradei, Yaqın Könçığışnı atom qoralınnan azat zona itep iğlan itü plannarın tormışqa aşırırğa teli. İzrael isä, Qoral cäyelderüne tuqtatu turında kileşügä qul quymağan, şunıñ öçen anıñ üzeneñ atom eşçänlege turında atom agentlığına xisap birmäw xoquqı bar.


text:
дүшәMбe, 16 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 14:03
Qazanda bu könnärdä Rusiäneñ 40tan artıq töbägennän yuristlar cıyıldı. Alar monda 2 kön däwamında aldınğı täcribä alırğa kilgännär. Qunaqlarnı küçemsez milekkä xoquqlarnı terkäwneñ Tatarstanda eşläp kilä torğan ber täräzä ısulı qızıqsındıra ikän. Kiñäşmä eşendä qatnaşqan respublikanıñ premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov üzeneñ çığışında Tatarstanda keçe biznesnıñ xäle turında söyläde, bügenge köndä bezdä 100 meñnän artıq eşquar terkälgänlege turında äytte. Qazanğa comğa könne gubernator Leonid Polejaev citäkçelegendä Omski ölkäse delegatsiäse kilde. Omski qunaqları ike töbäk arasındağı xezmättäşlek turındağı kileşüne ütäwneñ näticälären tikşeräçäklär häm, Tatarstan öçen ayıruça ähämiätlese, Qazanda tözeläçäk ike TU-214 oçqıçın satıp alu turında kileştelär. 28 noyäber könne respublikanıñ iñ öre şirkätläreneñ berse – Qazanorgsintez berläşmäseneñ citäkçelege almaşındı. Yalğa kitkän 73 yäşlek Nail Yosıpov urınına general’ direktor bulıp Leonid Alexin bilgelände. Ä menä Aq Bars bankı 28 noyäber könne bäyräm itte. Qazannıñ iñ zatlı zallarınıñ bersendä – Piramida küñel açu üzägendä älege banknıñ 10 yıllığına bağışlanğan tantanalı kiçä uzdı.
Gölnaz İlgizär


text:
Qırğızstannıñ töp gaz şirkäte QırğızGaznıñ başlığı urınbasarı Kubanıçbäk Yusupov, Üzbäkstan gaz täminatın tuqtattı, dip belderde. 2006nçı yılnıñ avgustına qädär Qırğızstannı gaz belän tämin itü turındağı kileşü yün ayında ğämälgä kerergä tieş ide. Qışın yağulıq qıtlığı bulmasın öçen Bişkäkkä Qazaxstannan kübräk gaz alırğa turı kiläçäk. Üzbäkstan yağı bu wazğiätkä ber nindi dä añlatma birmäde.
Yusupov fikerençä, bu ğämäl, Qırğızstannıñ Andican waqiğälärennän soñ qaçıp kilgän 400gä yaqın üzbäk qaçağın yül ayında Romaniägä cibärüe belän bäyle. Taşkent alarnıñ qayberläre cinäyätçelär, dip alarnıñ Üzbäkstanğa tapşırıluın taläp itkän ide.


text:
Ekrem Çelebi - İlvanlım
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : İlvanlım
Etiketler : Ekrem Çelebi - İlvanlım türkü indir, Ekrem Çelebi - İlvanlım türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, İlvanlım mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri İlvanlım türküsü, İlvanlım sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, İlvanlım bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Nasıl Vasfedeyim
Ekrem Çelebi - Kızlar Maraş a Gider
Ekrem Çelebi - Ahlatta Yeşil Kovan
Ekrem Çelebi - Soranlara Ne Deyim
Ekrem Çelebi - Yozgat Sürmelisi
Ekrem Çelebi - Ben Yanarım Gurbet Elde Ölene
Ekrem Çelebi - Bu Ne Güzel Bir Düğün
Ekrem Çelebi - Dünya (Neyleyim Seni)
Ekrem Çelebi - Sen Benimsin Ben Seninim
Ekrem Çelebi - Kör Olası Bahtım


text: Liberiädä baş kütärüçelär Quşma Ştatlardan illärenä tiz arada tınıçlıq urnaştıru köçlären yullawnı sorıy. Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ general' sekretare Kofi Annan, AQŞ prezidentı George Bush belän oçraşqannan soñ, Liberiägä başta meñ keşe çaması, könbatış Afrika ğäskärläre cibäreläçäk dip belderde. Bush üze Waşington Liberiägä tınıçlıq urnaştıru köçlären cibärergä qarar qabul itkän oçraqta da, ul bik az sanlı bulaçaq dip äytte. Anıñ süzlärenä qarağanda, bu soraw tulısınça, büğenge köndä Liberiädä bulğan xärbi belgeçlärneñ xisabınnan soñ çişeläçäk.


text:
Semberdä ana tele bäygese uzdı
Anı “Aqbars” isemle Tatar yäşläre üzäge oyıştırdı. Citäkçese İldar Usmanov äytüençä, bu çara “Bez tatarça söyläşäbez” digän programma buyınça berençe adım.
Qazanda 26-aprel'dä Tuqay könnärenä çaqırdılar. Anda da başqa töbäklär wäkilläre arasında üzebezne kürsätergä isäp. Berençe-ikençe urınnarğa omtılmasaq ta, soñğılar rätendä bulmabız, dip ömetlänäbez – dide ul.
Çara ölkä üzägeneñ tön'yak öleşendä urnaşqan 28-mäktäptä buldı. Anda, xucalardan tış, Zöyaaryağı rayonınıñ – 55-nçe häm İdelaryäğınnan Tatar etnomädäni komponentlı 91-mäktäp balaları qatnaştılar. Bäyge qatnaşuçılarnıñ üzläre belän tanıştıruınnan başlandı. “Perezentatsiä”, didelär.
Çığışlarnıñ mäğnäse – köndäşlärgä dä uñış teläw. Ciñep çığudan möhimräge - izge ana teleneñ abruyın kütärü, anı saqlap qalu.
55-mäktäp balaları üzlären “Bolğar qızları” dip täqdim ittelär, 91-nçenekelär - “İdel”, xucalar “Xıyal” dip atağannar üz törkemnären.
Programma küpqırlı biremnärdän tözelgän: ayırım temalarğa mäqällär, tatarnıqıların urısçağa tärcemä itü häm kiresençä – urısçadan, mäqälneñ berençe öleşenä qalğanın östäw, çiklängän waqıt eçendä törle şartlarda (tramvay, kitapxanä, ğailädä) dialoglar tözü, ”Äpipä”ne biep kürsätü, birelgän temağa şiğerçek yazu…
Oyıştıruçılar öy eşe sıyfatında xikäyäçek tözergä dä quşqannar ikän. Anda qullanıştan töşep qala yazğan 10ap iskeräk süz, xatın-qız isemnäre, şulay uq cirle dialekt süzläre dä bulırğa tieş ikän. Törkemnär şulay uq üz köndäşlärenä tatar ädäbiätı buyınça sorawlar da äzerläp kilgännär. Bu ike biremdä dä uqıtuçılar qulı sizelerlek buldı, yuğisä. Äzer sorawlarğa cawaplar isä – alar yärdämennän başqa.
Ber ğibrätle mizgel: 3 törkemgä dä 2 minut eçendä Şekspirnıñ “Bıt' ili ne bıt' – vot v çem vopros” digänen tatarçağa tärcemä itärgä quşıldı. Uquçılar menä nindi tärcemälär täqdim ittelär: “Yäşärgäme, yäşämäskäme – menä soraw”, “Bulırğamı, ällä bulmasqamı – menä närsädä soraw, “Bulırbız yäki bulmabız – soraw şunda”. Monısın urısça uylap tatarça söyläşergä tırışu çağılışı dip tä sanarğa buladır. Çönki tatar balaları çit illär ädäbiäten ana telendä öyrängän “borınğı” zamanalarda bu täğbir “Yäşäwme ällä ülemme – menä qayda mäs'älä”, dip birelä ide. Äxmät Fäyzi tärcemäsendä.
Alda Tuqay könnäre torğanğadır inde, anıñ şiğerlären uqu buyınça da bäyge uzdı. 55 häm 91-mäktplär balaları cılı tä'sir qaldırdılar.
Ä menä 28-mäktäpnekelärneñ totlığa-totlığa urıs aksentı belän tatarça şiğır uquları – qızğanu xisläre dä uyatırlıq buldı.
Äye, şatlanırlıq tügel. Çönki biredä ana tele fakul'tativ formasında ğına öyränelä. Direktor Äsgat' Fäizev isä älege sülpänlekne ata-analar telämäwe belän añlata. Çüpräle, Bua yaqlarınnan kilep urnaşqan tatarnıñ dürtençe buını äti-änilär inde, üzläre dä urıslaşqannar, di direktor…
Yaña şähärdäge 91-nçe häm Zöyaaryağınıñ 55-nçe mäktäpläre ber çamalı kürende. Az ğına ayırma belän 55-nçese aldanraq bulğanğa, aña berençe urın birelde. Säbäbe isä – balalarnıñ öydä ana telendä aralaşuı. Wırıpay bistäseneñ uramnarında da älegä tatar tele xökem sörä. 91-mäktäp balaları isä awıldan gigant zavod “Aviastar” tarafınnan suırıp alınğan tatarnıñ ikençe yäki öçençe buını ğına – anda da ğailädä üz telendä aralaşuçı ğailälär baytaq. Älegä…
Ayrat İbrahim, Sember


text: Bügen NATO citäkçeläre küptän tügel Könçığış Üzbäkstanda bulğan xällär uñayınnan "tirän borçılu" belderde. Üzbäkstan räsmiläre äyütençä, andağı çualışlar näticäsendä 169 keşe häläk bulğan. Keşe xoquqların yaqlaw oyışmaları häm oppozitsiädäge partiälär - qorbannar sanı meñgä yaqın dip belderä. NATOnıñ belderüendä, Ändicandağı protest çaraların bastırğanda Üzbäkstannıñ iminlek köçläre çamadan-tış köç qullanğan öçen tänqit belderelä. Üzbäkstan – NATO belän xezmättäşlek programmasında qatnaşa. Alyans citäkçeläre Üzbäk räsmilärenä şul turıda iskärtep, alarnı keşe xoquqların häm töp irekleklärne yaqlawda wazifaların ütärgä çaqıra. Belderüdä äytelgänçä, NATO Üzbäkstan belän mönäsäbätlären centekläp tikşerep baraçaq. Räsmi Taşkent Ändican xällärenä bäysez xalıqara tikşerü ütkärügä qarşı çığa.


text:
Amerika Quşma Ştatları Däwlät Sekretare Colin Powell Mäskäwdä tışqı eşlär ministrı İgor İvanov häm prezident Putin belän oçraştı. Powell Mäskäwgä-Rusiäne Berläşkän Millätlär Oyışması İminlek Şurasında bu atna azağında tawışqa quyılaçaq rezolyutsiä ölgesen yaqlarğa ügetläw öçen kilde. Rezolyutsiädä Quşma Ştatları Ğiraqtan çikläwlärne alırğa çaqıra.
Mäskäw Däwlät Duması Amerika Quşma Ştatları belän tözelgän, atom töş qoralnıñ 3tän ike öleşen qısqartu turındağı kileşüne xupladı. Kiläse 10 yıl eçendä Waşington häm Mäskäw 1700dän alıp 2200 danägä qadär suğış çuqmarın qısqartaçaq.
Mäskäwdä säfärdä bulğan Powell, Rusiä däwlät dumasınıñ bu qararın xupladı:“Mondıy könne Mäskäwdä buluğa bik şatmın. Duma, dönyada atom töş qoralnıñ külämen qısqartuğa taba alıp baraçaq adım qabul itte”, dide Powell. Uzğan yılnıñ mayında Amerikan häm Rusiä prezidentları oçraşuında qabul itelgän bu kileşüne Quşma Ştatları senatı xupladı inde.


text:
AQŞ prezidentı George Bush xäkim Sam Alitonı Yuğarı Mäxkamägä xäkim itep täqdim itte.
15 yıl Filadelfia şähärendä federal apelyatsion mäxkamädä eşlägän Aliton konservativlar rätendä sanala.
Bush Aliton turında "Yustitsiä departamentı räsmie, federal' prokuror, AQŞnıñ apelyatsion mäxkamäse xäkime bularaq Sam Alito qanunnarnı kamil belüen, yustitsiä eşenä nıqlı birelgän häm ğäcäyep xarakterlı keşe buluın kürsätte" dide.
Ägär AQŞ Senatı raslasa, Alito yuğarı xäkim wazıyfasınnan kitüçe Sandra Day O'connornı almaştıraçaq.
Bushnıñ bu wazıyfağa elegräk täqdim itkän namzäte Harriet Miers respublikannar yağınnan da, demokratlar tarafınnan da tänqitlärdän soñ üz namzäten kire aldı.


text:
Shuneh-Yordaniä, AQŞ däwlät sekretarı C.Powell bügen yañadan yaqın könçığışta reformalarğa çaqırdı. İkençe Ekonomik Forumda Powell AQŞ häm xalıqara cämäğätçelek ğäräb dönyasında reformalarnı ğämälgä quyarğa yardäm itäçäk dide Powell bolay dip däwam itte (audio)
Bez reformalar turında baytaq waqıt söylibez- reformalar sonğı çiktä eçtän bulırğa tieş. Ğäräb illäre reformalar kiräklägen añlıy.häm AQŞ, industriä illäre, bigräk tä G-8 häm başqa xalıqara oyışmalarnıñ ğäräb dönyasına reforma protsesında yardäm itergä teläwen añlıy .
Yordaniädä barğan dönya ekonomik forumına 800dän artıq wäkil qatnaşa. Ul kiçä Yordaniä patşası Abdulla tarafınnan açıldı. ( C.Powellnıñ yaqın könçığış turındağı fikerlären xabärlär azağında köndälek küzätüdä işetersez )


text:
Yevropa säfäreneñ öçençe könen George Bush Germaniägä bağışladı
Brüsseldä NATO häm Yevropa Berlege citäkçeläre belän oçraşqannan soñ çärşämbedä amerikan prezidentı räsmi säfären Germaniädä däwam itte. Moña qädär kürelmägän iminlek çaralı şartlarında Mainz şähärendä ul Germaniä kanslerı Gerhard Schroeder belän oçraştı, ike säğättän artıqqa suzılğan söyläşülärdän ike citäkçe dä qänäğät qaldı - şunnan soñ ütkärelgän matbuğat oçraşuında alar härxäldä şulay dip belderde.
Audio, George Bush
"İran üz atom qoralına iä bula almıy, iminlek wä tınıçlıq xaqına moña yul quyıla almıy häm älege fikerne Germaniä dä, Fransiä dä, Britaniä dä, Quşma Ştatlar da urtaqlaşa. Bergä eş itkändä bez moña ireşä alabız" di prezident Bush, Quşma Ştatlar häm Yevropa illäreneñ İranğa qarata berdäm qatı toru kiräklege turında. Mäğlüm ki, Washingtonnıñ Tährandağı xakimiatne törle qırıs çaralar belän kisätüe arta barğanda, Germaniä, Fransiä häm Britaniä Yevropa Berlegeneñ İrannı künderügä yünältelgän diplomatik tırışlıqların citäkli. Şuña kürä dä prezident Bush, İran belän mönäsäbätlär älegä diplomatik çişeleş ezläwneñ täwge çorında tora dip beldergän ide. Ul Yevropa Berlegenıñ şuşı başlanğıçına räxmäten belderä häm berük waqıtta İran yağın kisken tänqitli.
Audio, George Bush
"Şuşı ığı-zığını başlawçı taraf - ul iranlılar, bezneñ xäzer şuşı xaqta gel söyläp toruıbıznıñ säbäbe dä şunda, alar uran bayıtu belän şöğellängän çaqta totıldı, gärçä başta monı eşlämäyäçäkläre xaqında alar maxsus kileşüne imzalağan ide. Başqa süzlär belän äytkändä, älege ığı-zığı iranlılarnıñ xalıqara cämäğätçelek belän ireşkän kileşüen bozuı arqasında kilep çıqtı" dip belderä Quşma Ştatlar prezidentı. Şunnan soñ iğtibarnı Süriägä cälep itep George Bush, ul il Livannan üz ğäskärlären genä tügel, bar yäşeren xezmät keşelären dä çığarırğa tieş, Washington Süriäneñ moña niçek cawap birüen kötep toraçaq, annarı inde Berläşkän Millätlär yağınnan çikläwlär kertü ixtimalın tikşerä başlayaçaq dip kisätte. Süriäneñ Livannan kitüen taläp itkän tawışlar uzğan atnada Bäyrutta Livannıñ elekke premyer-ministrı Rafıyq Xaririne üterüdän soñ köçleräk yañğırıy başlağan ide. Ğiraq mäs''äläsendä, Germaniä anda üz ğäskärlären cibärüdän haman baş tartıp kilsä dä, George Bush kansler Schroederğa Ğiraqnıñ millionlağan dollarlıq burıçların kiçerüe häm şuşı ilgä üzeneñ iminlek köçlären buldıru eşendä yardäm itüe öçen räxmäten citkerde. Amerikan prezidentı şulay uq, Gerhard Schroederneñ, inde bar qarşılıqlarnı da artta qaldırıp, Ğiraq xalqınıñ xälen yaxşırtu yulların ezlik dip äytüenä bik quanuın belderde. Söyläşülärdä yaqlar klimat üzgäreşlärenä qarşı urtaq köräş alıp baru mäs''äläsen dä qaradı, bu xaqta ayırım belderü qabul itelde, ämma anda konkret çaralar, plannar, mäcbüri yöklämälär bilgelänmäde.
Kärim Kamal


text:
Omski moxtariäteneñ xäle
Omski ölkä tatar milli-mädäni moxtariäteneñ xäle kritik noqtağa kilep citte. Berençedän, elek xäbär itüebezçä, 10 dekabergä qädär moxtariät urnaşqan bina öçen burıçlar tülänmäsä anı qaldırırğa turı kiläçäk, ikençedän, ütkän comğağa qarşı töndä älege binağa qaraqlar kerep, moxtariätneñ mölkäten - elektron texnika, telefon, muzıka uynatuçı apparatura, fotoapparat kebek äyberlären häm alardan başqa, seyfın açıp anda bulğan aqçaların häm dokumentların da urlağannar.
Xälil abıy: Böten bulğan, qarawılnı bäyläp, beraz bulğan aqçanı da, 200 meñgä yaqın baylıqnı ala kitkännär... Sez moxtariät räise urınbasarı Xälil Sadıykovnı tıñladığız.
Bu ayanıç xäl buyınça cinayät eşe açıldı häm tikşerü bara, ämma älegä bernindi näticägä dä ireşelmäde. Şulay itep moxtariätneñ bolay da qatlawlı xäle tağı da möşkellände, moña qädär şähärneñ küçemsez milek agentlığına bulğan burıçlarnı tülärgä bälki niçek tä ber cayı tabılır digän soñğı ömetlär dä özelde. “Üz aqçamnı tülädem, ızğıştım, sudlaştım – törle ısullar belän bina öçen köräştem – bulmadı”,-di moxtariät räise Xaqim Sadıykov. “Bez, Sadıykovlar, milli xäräkättän kitärgä mäcbür bulabız”, - dip anıñ fikeren däwam itä ölkän Sadıykov. Xakim häm Xalil Sadıykovlarnıñ üzlären tıñlap qarıyq.
Xäkim: platil svoi dengi... Xälil abıy: Moña qädär Xakim Kadıymoviç advokat gonorarınnan 4 meñ tüläp tordı, qaywaqıtmı sponsorlar beraz yärdäm itep tordı, xäzerge köndä arenda tüläwe 6 märtäbä arttı. Postoyanno Qazanğa da möräcäğät ittek, ölkä administratsiäsenä, şähär meriäsenä dä möräcäğät ittek, törle çığışlar yasadıq, trebovat' itep, bezgä binanı qaq sobstvennost' birsennär, ili arendnıy platanı üz öslärenä alsınnar dip. Bezneñ möräcäğätlärgä cawap ta birmilär. Bernindi podderjqa yuq, dal'şe bez eşne däwam itä almıybız menä tiz könnärdä bez pomeşçeniene buşatabız...
Xälil abıy: Moña qädär Xakim Kadıymoviç advokat gonorarınnan 4 meñ tüläp tordı, qaywaqıtmı sponsorlar beraz yärdäm itep tordı, xäzerge köndä arenda tüläwe 6 märtäbä arttı. Postoyanno Qazanğa da möräcäğät ittek, ölkä administratsiäsenä, şähär meriäsenä dä möräcäğät ittek, törle çığışlar yasadıq, trebovat' itep, bezgä binanı qaq sobstvennost' birsennär, ili arendnıy platanı üz öslärenä alsınnar dip. Bezneñ möräcäğätlärgä cawap ta birmilär. Bernindi podderjqa yuq, dal'şe bez eşne däwam itä almıybız menä tiz könnärdä bez pomeşçeniene buşatabız...Elek xäbär itkänebezçä, moxtariätneñ küptän tügel uzğan utırışında tağı ber märtäbä tatar millätennän bulğan eşmäkärlär belän oçraşu kiçäse oyıştırırğa, alarğa xälne añlatıp, yärdäm sorarğa dip qarar qılınğan ide. Bernigä qaramastan bilgelängän könendä bu oçraşunı ütkärergä buldılar häm ütkän atnanıñ comğa kiçendä moxtariät binasında aktiv häm “Umırzaya” ansamble üzeşçännäre çaqırılğan eşmäkärlärne qarşı aldı. Ämma kilüçelär bik az – bar tik 4 keşe genä buldı. Äytergä kiräk, yaz köne dä mondıy oçraşunı oyıştırıp qarağannar ide. Bu xaqta tıñlawçılarıbızğa beldergän idek. Keşe anda kübräk kilgän bulsa da, eş cıyılışıp söyläşüdän arı kitmäde. Bu yulı da citdi söyläşü buldı, törle fikerlär äytelde. Küptän tügel Ust'-İşem rayonınnan Omskiğa küçep kilgän Şäyxulla Bariev, bälki citäkçene alıştırırğa kiräkter digän fiker dä belderde.
Bariev: bolee aktivnıyrak eşläw kiräk naverno, osobenno liderlarğa, Xäkim abıyğa, xäzer Omskida yäşäyem, böten nimä kürenä, Ust'-İşemdä yäşägändä uylağan idem deystivitel'no monda eş bara dip. Xalıqnı privlekat' itkäle kiräk... Soraw: Bügen dä keşe az kilgän, bezneñ tatarlarnıñ sülpänlegeme? Bariev: Monda praktikuetsya, kemneñ kesäsendä aqça bar, şularnı çaqırabız... s miru po nitke, ğolomu rubaşqa ... mojet lidernı menyat' itkäle kiräk... bolee molodomu liderstvonı birergä kiräk ... bezgä, tatarlarğa monda kosolidirovat'sya itep, zdaniene qaldıru kiräk... Zaripov, Katıyrov: nu a potom razvivat'sya nado...
Soraw: Bügen dä keşe az kilgän, bezneñ tatarlarnıñ sülpänlegeme?
Bariev: Monda praktikuetsya, kemneñ kesäsendä aqça bar, şularnı çaqırabız... s miru po nitke, ğolomu rubaşqa ... mojet lidernı menyat' itkäle kiräk... bolee molodomu liderstvonı birergä kiräk ... bezgä, tatarlarğa monda kosolidirovat'sya itep, zdaniene qaldıru kiräk...
Zaripov, Katıyrov: nu a potom razvivat'sya nado...Şäyxulla Bariev ta, Räys Zaripov ta Marat Katıyrov ta , nindi yullar belän bulsa da binanı qaldıruğa ireşergä, ämma bina üzen-üze aqlasın öçen anda nindider eşçänlek cäyeldergä kiräk didelär
Marat Katıyrovnıñ, bergä tuplanırğa kiräk, añlap betermägän çaqlarıbız bar, monda cıyılğan tatarlar arasında ğına tügel, barlıq tatarlar arasında da añlaşu bulsın ide digän süzlären xupladılar, ämma niçek tuplanırğa, niçek añlaşuğa ireşergä - bu sorawlar cawapsız qaldı. Oçraşunıñ axırında şähär häm ölkä citäkçelärenä aqsaqallar şurası wäkilläre aşa möräcäğät itärgä digän qararğa kildelär.
Rozaliä Sayganova, Omski


text:
Mäğärif häm fän ministrlıgında ütkän çaralar
4okTябpbдә mäğärif ölkäsendä iñ yaxşı citäkçelärne büläkläw tantanası uzdı. Respublikanıñ Mäğärif häm fän ministrlığı ütkärgän “2005 yılda Tatarstan Respublikası mäğärifendä – äydäp baruçı” digän bäyge bıyıl berençe tapqır ütte. Bäygedä ciñüçelärgä aqçalata premiälär tapşırıldı. Ministrlıq ütkärgän bu bäyge mäğärif ölkäsendä idärä itüneñ yaña yunäleşlären öyränü, idärä itüçe kadrlarnıñ icadi eşçänlegen üsterügä bağışlanğan.
Sişämbedä Mäğärif häm fän ministrlıysında ber çara ütte. İnvalidlar öçen maxsus olimpiada - ul aqılğa zägıyf' bulğan keşelärgä yärdäm itü öçen tözelgän gomumrussiä xäyriä oyışması. Ministrlıykta ütkän oçraşuda älege oyışmanıñ idärä räise Andrey Pavlov häm cirle programmalarnı koordinatsiäläü bülege citäkçese Ğalina Morozova buldı. İnvalidlar öçen oyıştırılğan olimpiada zägıyf' balalarnı sportqa cälep itäçäk.
Al’bina Zäynulla


text:
Ğiraqnıñ Bäysez Saylaw Komissiäse, kiçä uzğan saylawlarda terkälgän 14 million keşeneñ 57%tı qatnaştı, Bu san kötelgännän dä yuğarıraq, dip belderde. Ämma sönni töbäkläredä tawış birüçelärneñ sanı tübän buluına borçılalar.
Bügen Bağdadta uzğan matbuğat oçraşuında ilneñ waqıtlı premyer-ministr Ayad Allawi, ğiraqlılarnı, qarşılıqlarnı çitkä quyıp ilne tözekländerü eşendä berläşergä çaqırdı. Üz çiratında ul, wazifasında qalğan ber-niçä atna eçendä, ildäge azçılıqlarnıñ yaña xökümättä wäkilläre bulsın öçen çaralar küräçägen äytte: "Bügennän başlap, iğlan itäm. Şuşı wazifada qalğan könnäremne min yaña xökümättä här ğiraqlınıñ wäkile bulsın öçen çaralar küräçäkmen," dide Allawi.
İlneñ törle şähärlärendä bulğan höcümnärdä kimendä 40 keşe hälak buldı.
BMO, Yevropa Komissiäse, AQŞ, Germaniä, Fransiä, Britaniä häm Rusiä Ğiraq saylawların xupladı, tawış birüne – demokratiäneñ ciñüe häm döres yünäleştä yasalğan adım, dip bäyäläde. Polşa saqlanu ministrı Jerzy Szmajdzinski, saylawlar ildän xalıqara xärbi köçlärne çığarunı tizlätä ala, dip belderde. Ğiraq öçen xäzer üz köçlären tuplaw häm cihazlandıru möhim, dip östäde ul.


text:
Tatarstan Konstitutsiäseneñ yaña redaksiäse äzer
Säyäsi temağa çärşämbe könne Tatarstan Däwlät Şurasındağı ber çarada qağılıp kittelär. Däwlät Şurasınıñ zakonçılıq, reglament häm deputat etikası daimi komissiäse räise Midxät Qormanov matbuğat oçraşuı ütkärde. Rusiä Federatsiäseneñ administrativ tärtip bozular turında Kodeks qabul itüenä bağışlanğan ide. Mäğlüm bulğança, älege Kodeksnı Rusiä Prezidentı Yaña yıl aldınnan imzaladı. 1 yüldän ul köçenä kerä. Midxät Qormanov älege Kodeksnıñ bik qırıs buluı häm andağı ştraflar küläme elekkege sovet çorın xäterlätä, digän fiker äytte. Çönki waq-töyak tärtip bozular öçen dä 15 şär minimal’ xezmät xaqı külämendä ştraf qaralğan. Äytik, uramda särxüş kileş çıqqan keşegä 1-2 meñ sum ştraf salınaçaq. Şuña kürä äle Tatarstannıñ yomşağraq, keşe xälenä kerep, qabul itelgän administrativ tärtip bozular turındağı qanunnarı sağınıp iskä alınır, dielde matbuğat oçraşuında. Jurnalistlar matbuğat oçraşunıñ töp temasınnan beraz çığıp, Tatarstan Konstitutsiäse yazmışı turında da soraw birdelär. Tatarstan Konstitutsiäseneñ yaña redaksiäse inde äzer, ämma äle federal' xakimiät tarafınnan ike yaqlı kileşüneñ role tämam bilgelänmäde, dielä matbuğat oçraşuı turındağı räsmi xäbärdä.


text:
Töbäk lgotniktarına aqsa öśtälä
Respublika prezidentı töbäkteñ taşlamalar menän fayźalanıusılarına aylıq tüläüźär külämen arttırıu turahındağı uqazğa qul quyźı. Posobielar küläme urtasa ber yarım tapqırğa arta. Äytäyek, Böyök Vatan huğışı yıldarında tıl xeźmätkärźärenä posobie 236 humdan 370 humğa tiklem, taşlamalarğa xoquq birgän tanıqlığı bulğan xeźmät weterandarına, xärbi häm däülät xeźmäte weterandarına 335 humğa, pensiya tanıqlığında lğotağa xoquq birgän quşımta bulğan xeźmät weterandarına 79 humdan 130 humğa tiklem, reabilitatsiyalanğandarğa 267-370, säyäsi repressiyalarźa zıyan küreüselärgä 164 - 270 humğa tiklem kütärelä.
Başqortostanda Federal isemlek buyınsa, taşlamalı preparattar alıuğa xoquqlı grajdandar bına ber-nisä ay käräkle darıuźarhıź yäşäy. Başqortostan buyınsa baş federal inspektorźıñ qabul iteü bülmähenä retsept häm auırıu tarixı turahında dokumenttar totqan pensionerźar yış kilä. Barıhın da ber mäsälä–waqıtında darıu bülenmäü borsoy. Taşlamalı darıuźarğa xoquqlılar darıuźarğa ike ay elek aldan zakaz birä. Höźömtä yuq. Belgestär äyteüensä, Räsäy xökümäte teyeşle qarar qabul itmähä, lğotalı darıuźarźı alıu menän qatmarlıqtar haqlansaq äle. Ämmä pensionerźar ğariza yaźıp, här talaptıñ ayırım qaralğanın kötörgä telämäy.
Başqortostan häm Räsäy berźämlege yılı uñayınan ütkärelgän saralarğa ‡zbäkstan deleğatsiyahı la kilergä yıyına. Yañıraq Bötä Donya Başqorttarı qoroltayınıñ ‡zbäkstandağı milli üźäge räyese urınbaśarı Räliä Qäripowa Başqortostanğa qayttı. Forsattan fayźalanıp beź unıñ menän osraşıp höyläştek


text:
Sember tatarları ölkä qanunın Rusiä qanunına täñgälläşterüne taläp itä
Ölkä xakimiäte türäçege Mixail Yegorovnıñ yaña “Munitsipal' berämleklär turındağı qanun” nigezendä oyıştırılğan poselenielärdän, alarğa köçläp kertelgän awıllarnıñ, Qanun köçenä kergänçe, yäğni yaña yılğa qädär, ayırılıp çığu mömkinlege turında beldergäne öçen, “Ömet” gäzitendä “Räxmät xatı” basılıp çıqqan ide. Şunıñ arqasında qayber awıllardan “Monıñ öçen nişlärgä?” digän soraw belän xatlar da kilde.
Läkin bu mömkin tügel ikän inde. Ölkä Qanunnar çığaru cıyılışınıñ Munitsipal' berämleklär buyınça komitetı räise Rasix Ğatawllin äytüençä, ägär berär awılğa mondıy forsat birsäñ, Yaña ölkä qanunın bötenläy kire qararğa turı kiläçäk, çönki ber pretsedent bulsa, barça awıllarnıñ da mondıy däğwä belderüläre ixtimal. Rasix äfände şulay uq yaña Qanunnıñ tirän uylap qabul itelmägänen, anı tormışqa aşıru öçen bik az waqıt birelüen, şunlıqtan xalıq fikeren soraştıru mömkinlege bulmağanlığın da äytte.
Deputat belän äñgämä tağın ber närsäne açıqlandı: Ölkä xakimiäte xezmätkäre Mixail Yegorov çep-çi yalğan söylärgä dä sälätle ikän. Çınlap ta, anıñ belän ikençe oçraşuda ul bötenläy başqa fiker äytte: imeş, yaña poselenielär başta ber-ike yıl yäşäp qarasınnar, uñay häm tiskäre yaqların öyränsennär, soñnan xalıq, referendum yasap, ayırılıp çığa ala, imeş. Mondıy xıyalnıñ mömkin tügellegen Federal' Qanun da kürsätä: berär awıl ayırılıp çığarğa teläsä, poseleniegä kergän barça awıl-xutor-razyezdlar xalqınıñ da rizalığı kiräk bulaçaq. İmüçe awıllarnıñ imezüçedän mäxrüm qalırğa rizalıq birmäyäçägen Yegorov äfände üze dä añlıy bulırğa tieşter, yuğisä.
“Tuğan tel” oyışması idäräseneñ soñğı utırışında yänä şuşı qanun turında süz çıqtı. Häm ölkä prokurorı Valeri Malıyşev isemenä ğariza qabul itelde. Mäğnäse menä nidän ğibärät. Federal' qanun buyınça, Sember ölkäsendä 1100 keşelek poselenielär yasarğa kiräk. Ä ölkä qanunı moña qarşı kilä, xätta 5000 keşelek poselenielär dä bar. Mäsälän, 2750 keşe yäşägän Qañlı awılın 3500 keşele Staroe Timoşkinoğa quşu kebek oçraqlar. Alar ikese dä ayırım poselenie bulırlıq bulsa da. Dimäk, Ölkä Qanunın Federal' Qanun belän täñgälläşterü taläp itelä. Xattan ber özek tä iğtibarğa layıqtır: “Täñgälläşterü buyınça kürşebez Tatarstan prokurorı ürnäk bulıp tora ala. Näq anıñ tırışlığı arqasında Tatarstan Konstitutsiäse Federal' Kostitutsiä belän täñgälläşterelde. Tatarstannıñ Töp Qanunı Federatsiä Konstitutsiäsennän aldaraq ğomum referendum tarafınnan qabul itelgän buluğa qaramastan”
Şundıy eçtälekle möräcäğätlär Däwlät Duması räise Boris Grıyzlovqa, Sember ölkäse awıllarınnan Dumağa deputat bulıp saylanğan Valentin İvanovqa häm Ölkä Qanunnar çığaru cıyılışı räise Boris Zotovqa da yullandı.
Tik bu möräcäğät-xatlarğa da mönäsäbät şul uq Rusiäçä genä bulıp qaluı da bar. Şulay da idärä äğzaları “Bezneñ dä älegä bötenläy añğıra sarıq kötüe tügel ikänlegebezne kürsätü öçen genä bulsa da, cibärergä kiräk”, didelär.
“Azatlıq”radiosı, Ayrat İbrahim, Sember.


text:
Tönyaq Korea söyläşülärendä Qıtay urtaq belderü ölgesen täqdim itte
AUDİO: Beraz waqıt kiräk bulaçaq, bu bügen yä irtägä genä bulmıyaçaq. Çönki ul qısqa da möhim dä bulaçaq. Häm andağı qayber yullar bälki sezneñ öçen bik qızıqlı bulmasa da 6 qatnaşuçı öçen alar bik zur mäğnägä iä bulaçaq. Bu bik qıyın söyläşü. Tönyaq Koreanıñ atom programması krizisı 2002-nçe yılda Waşington Pxernyannı yäşeren räweştä atom qoralı yasarğa tırışuda ğäyepläw belän başlanıp kitte. Tönyaq Korea BMOnıñ atom tikşerüçelären ildän çığarıp cibärde häm bu yılnıñ Fevralendä üzendä atom qoralınıñ inde buluın iğlan itte.


text:
Semberdä ayırım tatar mäktäbe açu mäsäläse xäl iteler kebek
Semberdä Räsäyneñ Saqlanu ministrı, vitse-premyer Sergey İvanov bulıp kitte. İñ başta ul 31-hawa-desant brigadasınıñ ğailäle ofitserları öçen tulay toraq binasın tapşıru tantanasında qatnaştı. Annarı qunaq “Aviastar” şirkäte häm “Mexaniçskiy” dip ataluçı xärbi zavodnıñ iqtisadı xälläre belän tanıştı. Töp eş urını “Aviastar”da bulğan Yaña şähär xalqı öçen küñelle xäbär: Saqlanu ministrlığı 22 “Ruslan” oçqıçın remontlarğa häm yañartırğa (modernizatsiä) cıyına, dip belderde Sergey İvanov. Kiläse yılda ölkä üzägeneñ başqa xärbi şirqat'läre öçen dä däwlät zakaz artaçaq. Ä tärtipsezlege, qaçqınnarı belän dan alğan 31-hawa-desant brigadası yaqın arada başqa urınğa küçeräläçäk.
Bu çaralar ölkäneñ iqtisadi häm äxlaqi xälätenä uñay tä'sir yasarlar, dip kötelä. Yuğisä, Ölkä başlığı süzlärennän çığıp, bolay da ölkädäge xällär uñay yaqqa üzgärä, dip äytergä buladır. Härxäldä, anıñ ölkä gäzit-jurnalları redaktorları seminarındağı çığışı şunı kürsätä.
Ölkä ğomum kürsätkeçlär buyınça İdelbuyı Federal' okrugında 3 yıl elek 14-urında bulsa, bıyıl 9-nçığa kütärelgän. Kirov, Penza, Nijgar ölkäläre, Mordoviä, Çuaşstannı uzıp kitkänbez. Toraq tözeleşe häm real' eş xaqı buyınça da üseş quanırlıq. Tuuçılar sanı 1,5 protsentqa artqan, ä märxümneke - 1,7 protsentqa kimegän.
Ölkä başlığı äytüençä, iyül-avgust ayları xakimiät öçen qızu bulaçaq: baytaq olı-olı qunaqlar kötelä. Xisap palatası başlığı Sergey Stepaşin, awıl xucalığı ministrı Aleksey Gordeev, Yul tözeleşe häm Mäğärif federal' agentlıykları başlıqları Vladislav Belozerov häm Grigory Balıxin, Eçke eşlär ministrı Räşit Nurgaliev kötelä. Qunaqlarnıñ maqsatları ölkä xälläre belän qızıqsınu ğına tügel, uñay qararlar qabul itü, çaralar kürü dä.
Ä problemalar muyınnan. Ölkä buyınça çäçü cirläreneñ yartısı çaması taşlandıq xäldä. Dimäk, baytaq awıllarğa ülem qurqınıçı yanıy. Ölkä parlamentı küptän tügel awıl xucalığı cirlären xosusilaştıru turında qanun qabul itkän ide. Bu isä investorlarğa zurdan qubıp, cäyelep eşlärgä yul aça, dide ölkä başlığı.
Monısına beraz tuqtalıp ütü dä kiräkter. Ölkädä barlığı 23 awıl rayonı bar. Şularnıñ berse – Tatarstannıñ Çüpräle rayonı belän ut kürşe Mayna rayonı cirlären Tatarstan yegete Rinat Ğöbäydullin satıp alğan. Ä İdelaryäğındağı Yaña Malıqlı rayonınıñ Urta häm İske İsäntimer awılları ciren - Serğaç yağı balası Xaris Sitdıykov.
Xäyerlegä bulsın, diärgä genä qala inde.
Sergey Morozovqa qaytsaq, uzğan atnada ul tatar cämäğätçelege citäkçeläre belän dä oçraştı. Anıñ berniçä süze ayıruça iğtibarğa layıqtır. Yıl axırında ölkäneñ üz telekanalı eşli başlayaçaq. Anda tatarça häm çuaşça tapşırularğa da waqıt qarala. Dimäk, Mäskäw tarafınnan tonçıqtırılğan “Çişmä”bez yaña sulış alaçaq. Sergey İvanoviçnıñ mäktäp mäsäläsenä qarata äytkän süzläre ayıruça zur qänäğätlek xisläre belän qabul itelde. Tärcemäse menä niçek yañğırıy: “Ölkä üzägendä tatar mäktäbe açu – minem öçen, çın mäğnäsendä, namus eşe. Bu – gubernator saylawları aldınnan ölkä tatarlarına birgän töp wädäläremneñ berse. Häm şuşı wäğdämne ütäw maqsatlarına böten köçemne quyaçaqmın”. Häm bu süzlärneñ näticäse dä kürenä başladı kebek. Ğädättä, Räsäy kiñleklärendä dokumentlarnı äzerläw häm raslawlarnıñ nindi sazlıqlar aşa ütärgä turı kilüe – ğomum mäğlüm. Bulaçaq mäktäpneñ direktorı itep bilgelängän Älfiä xanım Abutdinova äytüençä, şöker, totqarlıqlar artta qalğan. Häm iñ möhime: 225 bala cıyu taläbe kiçekterelgän. Ber yılğa mäktäp “az komplektlı” statusı belän eşli ala. Yıl barışında äti-änilär arasında eş alıp barırğa waqıt citärlek bulır. Ä alarnı künekterü öçen, täpiläp kenä kitkän mäktäp çın mäğnäsendä ürnäk bulırğa tieş.
Açılaçaq mäktäp öçen yılına 2 million 474 meñ rubl' taläp itelä, şunıñ 1 million 886 meñen subvensiä belän qaplaw qarala. Yılına 588 meñ citeşmi. Avtonomiä prezidiumınıñ utırışında şul meñnärne tabu çaraları da qaraldı.
Şuşı uq utırışta iyülneñ 26cыHa bilgelängän Avtonomiä qorıltayına äzerlänü çaraları da tikşerelde. Tik monda añlaşılmağan närsälär dä bar. Qorıltay uzğan yılnıñ oktäberendä bulırğa tieş ide – bulmadı. Martqa da äzerleklär buldı, tağın kiçekterelde. Yarıy, barıber, diär ideñ dä – Avtonomiä räise Roza xanım Äxmätcanovanıñ kitüe ixtimalı bar, dip aña almaş ezläw tırışlıqları işetelde. Ä bu isä kiçüdä atlar almaştıru kebek kilep çığa. “Tuğan tel” aktivistlarınıñ fikere ber: mäktäp açunı başlap cibärgän keşe anı axırına citkermiçä kitä almıy. Soñnan teläsä nişläsen. Çınlap ta, törle kiräkmägän farazlarğa da urın qala bit almaşular kitsä...
Ayrat İbrahim, Sember


text:
Bu rezolutsiä Ğiraqnı qoralsızlandıru maqsatında aña qarşı xärbi kampaniä başlawnı küz aldında tota. Berük waqıtta, Ğiraq tiräsendä törle däräcädä diplomatik adımnar yasala. Amerikan prezidentı George Buş bügen telefon aşa Rusiä prezidentı Vladimir Putin belän söyläşte. Kremlneñ belderüendä äytelgänçä, taraflar, bar dönya mänfägätendä küreläse çaralarnı bilgeläw öçen, İminlek Şurasında eşne köçäytergä kiräk, digän. Belderüdä östämä mäglümät kiterelmi. İspan premier-ministrı Jose Maria Aznar bügen Vaticanda, Ğiraq suğışına qarşı bulğan Rim papası belän oçraştı. Soñnan Papa, İran prezidentı Möxämmät Xattaminıñ maxsus wäkile häm enese, Reza Xattami’nı qabul itte. Ğiraqnıñ kürşese İran, anda xärbi kampaniä başlawğa qarşı çığa.
Ul arada CNN häm France Presse agentlığı, iseme äytelmägän Pentagon çığanaqlarına tayanıp, Ğiraq respublikan gvardiäseneñ ber öleşe ilneñ tönyağınnan, Saddam Xösäinneñ Tiqrit şähärenä taba küçüwe turında xäbär itte.


text:
Omski ölkäseneñ Tara şähärendä cır bäyräme uzdı
Tara şähäreneñ “Tönyaq” dip isemlängän mädäniät häm yal üzägendä uzğan şimbädä cır bäyrämenä äylängän zur konsert-kiçä bulıp uzdı. “Moñnar qaytsın awılğa” dip isemlängän konsert programması Taranıñ “Nur” häm “Yaqtaş”, Olı Uış awılınıñ “Duslıq” häm “Ruzalina” kollektivları köçe belän äzerlängän ide. “Mondıy qatnaş konsert oyıştıruıbıznıñ maqsatı - ber yaqtan xalıqqa milli moñnarıbıznı-cırlarıbıznı citkerü häm yäş buında milli mädäniätkä qızıqsınu uyatu bulsa, ikençe yaqtan rayonda eşläwçe tatar kollektivlarnıñ ireşkän unışların kürsätü dä”, - di tatar mädäniät üzäge citäkçese Rauşaniä Kurmanova.
Säxnäneñ bizäleşenä ayırım tuqtalırğa kiräk. Ul tatar öe räweşendä bizälgän ide. Artqı planğa zur alsu çigüle şäl elenep quyılğan, urtada borınğı sandıq, anıñ östendä garmun, samovar quyılğan täbänäk östäl, qırıylarda öslärenä qorama cäymälär yabılğan eskämiälär, idändä palas, ike yaqta milli bizäkle sölgelär, “Bolar barsı da kiçäbezneñ töp mäğnäsen – awıllarıbızğa tatar moñnarınıñ qaytırğa tieşlegen tamaşaçığa citkergänder dip ömetlänäbez”, - di Ruşaniä Kurmanova
Yäşeren tügel, Omski yağında ğına tügel, Rusiäneñ küp töbäklärendä xäzer ğailälärdä tatar telendä aralaşu yuq däräcädä. Balalar ğına tügel, ata-analar da tuğan telebezne naçar belälär. “Bezneñ maqsatıbız - yäş buında tuğan telebezgä qızıqsınu uyatu, milli xis tärbiäläw. Monıñ öçen bez alarnı keçkenädän ük tatar konsertlarına, törle tügäräklärgä cälep itärgä tırışabız”, - di tatar mädäniät üzäge metodistı İl'dar Mämätov.
Äytergä kiräk, balalarnı tatar sänğätenä cälep itü Tarada inde berniqädär cayğa salına başlandı. İke yıl elek “Yaqtaş” klubı tözelep, eşläp kitte, tatar üzäge qarşında tatar tele fakul'tativı açıldı, tatar üzäge aktivistları köçe belän balalar öçen ayırım kiçälär oyıştırıla, balalar tatar üzäge oyıştırğan konsertlarda häm başqa çaralarda qatnaşalar. Şimbä könne ütkän konsertta da “Yaqtaş” klubı balaları qatnaştı. Alar “Nur” ansamble belän bergä “Aulaq öy” küreneşen uynadılar, “täñkä salu”, “qayış” uyınnarında qatnaştılar, yarış räweşendä oyıştırılğan cırlı–iyülle küreneşlärdä ostalıqların kürsättelär.
Konsert programması xalqıbıznıñ borınğı cırlarına da, estrada cırlarınnan tözelgän ide. Färidä xanım Kurmanovanıñ “Saq-Soq” bäyeten başqaruı, Wägiz äfände Sadıykovnıñ osta itep garmunda uynawı, Väliä Fäxretdinovanıñ, Gölnara Avazovanıñ, Zäkiä Surlonıñ häm Gölnur Raxmangulovanıñ matur itep tatar xalıq cırların başqaruları ber genä tamaşaçını da bitaraf qaldırğandır. Yäş cırçılarnıñ: Älmira Ğaynullina, Färit Bäşirov, Nadiä Yonıysova, “Ruzalina” ansamble qızlarınıñ çığışları kiçäneñ kürkäm ber bizäge buldı disäk , yalğış bulmas.Kiçä-konserttan qatnaşuçılar da, tamaşaçılar da qänäğät qaldılar, Barsı da “Andıy oçraşular yışraq bulsın ide”,- digän teläklären belderdelär.
Menä şundıy üzençälekle kürkäm cır bäyräme bulıp uzdı Tara şähärendä. Çara oyıştıruğa küp köç quyğan Tara şähäre häm Olı Uış awılı kollektivlarına tuqtalıp, beraz yal itep alırğa da mömkin bulır ide. Ämma, alda eşlär bixisap. Alarnı balalarnı yaqlaw köne, şähär häm awıl bäyrämnäre, cäyge konsertlar häm iñ möhime - Işıqlar awılında ütäçäk rayon Sabantuyı kötä.
Saniä Mirxaleeva, Omski


text:
Siğandar narkotik sata
Aq ülem menän sawźa itewse siğandar ikense urındarźa, Öfönän yıraq tügel urınlaşqan Maqsimovqa qasabahında narkotik hata başlağan. Siğan ixatalarında yäşäwselär äytewensä, milisia xeźmätkärźäre narkotik hatıusılarźı üź ışığına alğan. Roza xanım bında tiźtä yıldan aşıu yäşäy. Täwge yıldarźa bik tınıs ine. Huñınan siğandar kilep berense qatqa urınlaşqas, qalanıñ barlıq narkomanı oşonda yıyıla başlanı. Podyızdarźa ülgän keşelär yata ine tip xäterläy ul. Roza xanım äytewensä, ägär käräk bulha, milisia bında narkotik hatıusılar eşmäkärlegen küptän tıyır ine. Narkotik häm psixotrop mötdölör äyleneşen küźätew buyınsa federal' xeźmätteñ Başqortostandağı idaralığı yetäksehe Waleriy Qöqin ,,Mäk,, operasiahı tamamlanıu turahında belderźe. Unıñ barışında baqsahında mök üźtergön 86 yäşlek äbey qulğa alınğan.


text:
Tatarstanda da buşlay darularğa qıtlıq
Buşlay birelä torğan darularnı tatarstanlılar da inde berniçä ay kürgäne yuq. Uzğan yılda isä älege darular belän qıtlıq älläni küzätelmäde. Kiresençä, “tatar-inform” agentlığı mäğlümatlarına qarağanda, uzğan yılda Federal' üzäk Tatarstanğa başqa yıllar belän çağıştırğanda ikelätä kübräk darular cibärgän. Ä menä yaña yıldan respublikada invalidlarğa, moxtaclarğa buşlay birelergä tieşle darular bik az kilä başlanğan.
Älege darularnı däwlät sotsial' paket belän bergä birä. Uzğan yılda häm şulay uq bıyıl da Tatarstanda sotsial' pakettan baş tartuçılar şaqtıy küp bulğan. Küräseñ yuqqa tügelder. Bügen xätta iñ qatlawlı awırular belän integüçelär dä berniçek tä daru ala alalmıy. Menä şularnıñ berse Qazanda yäşäwçe Daniä xanım Ğalämi. Ul berençe gruppa invalidı, federal' üzäk tarafınnan darular belän tä'min itelergä tieş. Üzeneñ bügenge xäle turında Daniä xanım bolay dip söyläde:
Darularnı yaña yıldan başlap yun'läp kürgän yuq inde. Ä min bik nıq awırıym, darulardan başqa yäşi dä almıym. Şuña da xälem kisken naçarlana bara. Häm darusız qalğan ber min genä tügel! Buşlay darular alırğa tieşle barlıq tanışlarım da näq minem xäldä bügen.Qazan daruxanäseneñ xezmätkäre buşlay darular turında bolay dip söyläde:
Yaña yıldan başlap Mäskäwdän darular bik naçar kilä başladı. Ämma iñ kiräkle - yöräk öçen, onkoawırulardan da darular bik az. Bezgä möräcäğät itkän awırularğa añlatabız inde, çiratqa yazdırıp quyabız alarnı.Tatarstannıñ sälämätlek saqlaw ministrlıysında darular öçen cawaplı xezmätkäre belän söyläşergä küpme genä tırışsaq ta, anı totıp bulmadı. Ul yä cıyılışta buldı, yä mäşgul' äle, söyläşergä waqıtım yuq, dip belderde. Xäyer, ul Mäskäwdän darular cibärelmäwneñ säbäben añlatıp ta beterä almıydır.
Mäskäwdä düşämbe könne xökümät äğzäläre belän uzğan kiñäşmädä premyer-ministr Mixail Fradkov ildä barğan darular krizisın berniçä atna eçendä xäl itärgä kirägen belderde. Fradkov äytüenä qarağanda, älege mäsäläne östämä aqça küçerü yulı belän dä tiz genä xäl itep bulmayaçaq. Xökümät başlığı Federal' üzäk belän töbäklär arasındağı eşçänlekne tärtipkä salu kiräklegen äytte. Çönki buşlay darular belän tä'min itüne Mäskäw belän bergä töbäklär dä başqara. İnde äytkänebezçä, darular belän torğan kisken wäzğıät öçen Rusiäneñ Sälämätlekne saqlaw tarmağında küzätüçe federal' agentlığı citäkçese Rämil Xäbriev ğayıple dip tabıldı. Şulay itep, soñğı waqıtta ayıruça zur tänqit utı astında qalğan Mixail Zurabov yänä üz wazıyfasında qala alğan.
Oyıştıru mäsäläsen xäl itüne genä tügel, ä darularnı çığaru eşendä dä üzgäreşlär kiräklege xaqında äytelgän kiñäşmädä. Çönki buşlay birelä torğan darularnıñ 93%tı çit il daruları. Şuña da kiläse yıllarda iñ kiräkle darularnı üzebezdä citeşterü maqsatı quyıluı äytelde kiñäşmädä, dip yaza “Rossiyskaya gazeta” xäbärçese. Ä älegä darular yuq häm qayçan bulaçağı da bilgesez.
Al'bina Zäynulla


text:
200gä yaqın Ğiraq wäkile bügen Bağdadta oçraşıp yaña Ğiraq xakimiäte turında söyläşte. Utırışnı Ğiraqta waqıtlı idarä başlığı itep bilgelängän amerikan wäkile Jay Garner alıp bardı. Söyläşüdä Ahmad Şalabi’nıñ Ğiraq Milli Kongressı wäkilläre, İranda urnaşqan Ğiraq Şiği Möselmannarı törkeme räsmiläre häm Ğiraqta İslam Revolyutsiäseneñ Yuğarı Şurası äğzaläre qatnaştı.
Amerikan Saqlanu Ministrı Donald Rumsfeld Farsı Qultığı däwlätläre buylap säfären däwam itä. Bügen Quşma Ştatlar ministrı Qatar häm Bahrainda tuqtaldı. Amerikan köçläreneñ Qatardağı xärbi bazasında Rumsfeld ğaskärlärne Ğiraq xökümäten bärep töşerüläre belän qotladı, general Tommy Franks belän oçraştı. Al-Jazeera televideniä kanalına birgän äñgämäsendä Rumsfeld, Amerika Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqta xärbi bazalar tözergä niäte yuq, dide.
Bügen Britaniä başqalasında matbuğat oçraşuında premyer-ministr Tony Blair, Ğiraqta küpläp üterü qoralı buluında şiklänmäwen häm anıñ tabılaçağın belderde. Läkin monıñ öçen Ğiraqqa Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ qoral inspektorları qaytırmı-yäisä qorallarnı başqa keşelär ezlärme-bu xaqta Blair äle söyläşäse bar, dide. Koalitsiä köçläre İran citäkçelege belän bulaçaq Ğiraq xökümäte turında söyläşülär alıp bara.


text:
İñ räxät tormış İslandiädä, iñ yamanı - Afrikada
İñ uñay yäşäw şartları dönyada İslandiädä - Berläşkän Millätlär ütkärgän soñğı tikşerenü şunı açıqlağan.Bu tikşerenü näticäläre sişämbe könne iğlan itelde. Anda şulay uq tormışnıñ Afrika illärendä bik yaman bulıp qaluı da äytelä.
Berençe bişlektä şuşı ike ildän tış, Australiäne, Kanadanı häm İrlandiäne kürep bula. Amerika Quşma Ştatları bıltırğı 8-nçe urınnan 12-nçegä töşkän. Ğomumän, tormış öçen iñ yaxşı illär isemlege başında irekle bazarğa nigezlängän bay däwlätlär tora.
Ä inde yäşäw şartları iñ yaman dip Afrikadağı Sierra-Leone tabılğan. Ğomumän, isemlek azağında nigezdä sub-Afrikadağı illärne genä kürergä mömkin.
Tikşerenü BMOğa kergän 175 il, şulay uq Hongkong häm fälästin cirlärendä ütkärelgän, ä menä Ğiraq, Äfğanstan häm Somaliä bıyıl çittä qalğan, çönki alardan tieşle mäğlümät ala almağannar. Rusiä bıyıl, Bosniä belän Albaniä arasında qalıp, 67 urında tora.
Yäşäw öçen uñaylıq berniçä möhim kriteriä nigezendä bilgelänä. Misal öçen, ğömer ozınlığı, belem däräcäse, häm keşe başına turı kilgän kerem küläme. Ämma alar ayırım-ayırım tügel, ä barısı bergä cıyılıp qarala häm ğomumi isemlek inde şunnan soñ ğına tözelä.
Ğömer ozınılığı yağınnan berençe urında Yaponiä torsa (82.3 yıl), azaqta - Zimbabwe (40.5 yıl)
Berläşkän Millätlär şuşı tikşerenüen 1990-nçı yıldan birle ütkärep kilä.


text: Tähran -- İrannıñ elekke prezidentı Äqbär Xaşemi Rafsancani, Berläşkän Millätlär Atom İdaräsenıñ İranğa qarata çığarğan qırıs qararı Könbatışqa qimmätkä töşäçäk, dip kisätte. Kiçä İdarä İrannı uran bayıtu eşlären tulısınça tuqtatırğa taläp itkän qarar qabul itte. Rafsancani bu qararnıñ ber tawıştan qabul itelüenä ğäcäplänü belderde. Bügenge comğa namazı waqıtında çığış yasap, Rafsancani, alar İrannı ciñdek dip uylıylar, läkin İran belän, Ğiraq yä Liviä şikelle eş itep bulmıy, dide. Bu ğibädättän soñ yözlägän keşe uramğa çığıp, İranğa atom programmasın däwam itergä xoquq taläp itte.


text:
Bush ciñep çıqsa da programmasın ğämälgä quya alaçaqmı?
Zur küpçelek tawış belän ikençe möddätkä saylanğan prezident G.Bush programmanı ğämälgä quyu öçen mandatım bar dip ışanam dide. Ğıraqnı demokratiäläşterü, AQŞnıñ sotsial iminlek sistemasına nigezle üzgäreşlär kertü anıñ mäqsatları arasında. Ämma Ğıraq suğışında uñışlı bulu häm ambitsiäle eçke programmanı ğämälgä quyu öçen aña opozitsiädäge demokratlar belän berençe möddätkä qarağanda da nığıraq elemtälär urnaştırırğa turı kiläçäk. Belgeçlär nindi fikerdä?
(audio) min saylawlarda kapital , säyäsi kapital qazandım häm anı sarıf itäçäkmem dip äytep bolay dip däwam itte
(audio) ciñep çığu, xalıqnıñ sineñ qaraşlarınnı yaqlawın kürsätä, min kongressta da şulay dip äytäçäkmem. Prezident bularaq närsä eşlärgä teläwemne açıq itep belderdem häm xalıq ta närsä teläwen äytte. Äle bergäläp eşlärgä tieşbez.
Bush ilneñ küzläw sistemasın reformalau öçen qanunnı raslarğa çaqıra. Ul şulayuq federal pensiä fundı dip yöretelgän sotsial iminlek sistemasın üzgärtep qoru, salım qanunnarın küzdän kiçerüne mäqsat itep quya. Bushnıñ älege mäqsatları berençe möddättäge inisiativalarına qarağanda kübräk säyäsi yaqlaw taläp itä. Bush alarnı ğämälgä quyu öçen citärlek yaqlawğa iä mikän?
Döres Bush 1988 yıldan birle küpçelek tawış belän saylanğan berençe prezident bulsa da, aña 55 million keşe qarşı tawış birde. Opozitsineñ Bushnıñ xataları arqasında ildä fäqirlektä yäşäwçe amerikannar sanınıñ artuına, sälämätlek saqlaw çığımnarınıñ üsüenä häm Ğıraq suğışına bigräk tä açuı çığa.
Saylawlarda demokratlarnıñ kongressnıñ här ike palatasında da azçılıq pozitsiäse tağı da zäğiflände. Ämma senatnıñ 45 urının ğına bilägän, demokratlar qanunnın ütüen tuqtata ala. NY Universitetı säyäsi fännär belgeçe Steven Brams radiobızğa birgän ängämädä Bush demokratlar belän xezmättäşlek itmiäçäk qädär köçle mandatqa iä tügel di. Brams bolay di
(audio) Demokratlarğa ähämiät birü aqıllı eş bulır ide. Bälkim dä ul ideologik yaqtan üz qaraşlarına yaqın qayber uñışlarğa tizlektä ireşer ämma bu minemçä bik yuğarı bäyägä töşäçäk. Ayruça Ğıraq suğışı uñay yünäleş almasa sonğı çiktä respublikannar partiäse öçen fäcäğä bula ala..
Bush Demokratlar belän bergä eşlärgä teläwenä işarä itte itüen. Bälkim dä kabinetqa kerteläçäk keşelär bu turıda işarä bulaçaq. Yuğarı Mäxkämäneñ baş xakime William Rehnquist bik qart häm yamanşeş awıruı belän çirli, urınınnan kitäçäk digän xabärlär yöri. Ämma Bush atnakiçtä bu turıdağı sorawlarğa cawap birmäde. Tışqı Mönäsäbätlär Şurasında AQŞ säyäsäte belgeçe Walter Russell Mead fikerençä Bush üz programmasın äle dramatik räweştä üzgärtmiäçäk Mead radiobızğa bolarnı söyläde
(audio) Min şäxsän üzem ikençe möddätkä saylanğan prezidentnıñ şunduq üzenä tawış birmägän keşelärne qänäğätländerü öçen eşli başlağanın ber dä xäterlämim. Alar näk kiresençä eşli. Minemçä Bush suğış waqıtında xalıq prezidentnı yaqlayaçaq dip ömed itä.
Mead qaraşınça küp kenä respublikannar Amerika küçmä däwerdä dip uylıy, alar qıyu adımnar atlasa misal öçen xökümätneñ sotsial iminlek sistemasın öleşçä xosusiläştersä , cämäğätçelekneñ fikren üzgärter häm partiäneñ yaqlawın artırır dip qarıy. Demokratlar isä ilneñ kiläçäge turında älege waqıtta ällä ni küp fiker idealar beyan itmi.
Mead(audio) alar yaxşıraq kiläçäk turında ällä ni idealar beyan itmi, häm bu alarnı (keçkenä k belän ) konservativ status-quo partiä xälendä qaldırdı.Amerikan cämğiätendä respublikannar progressiv , ilne tağı da yuğarıraq tormış däräcäsenä kütäreregä teläwçelär bulıp kürenä
Sonğı märtäbä 1976nçe yılda demokrat Jimmi Carter küpçelek tawış belän prezident itep saylandı.
Färidä Xämit


text:
Tatarstannıñ «Tügäräk östäl» dip atalğan säyäsi partiälär häm oyışmalar berlege Rusiäneñ konstitutsiä mäxqämäse qararı turında belderü yasağan. “Tügäräk östäl”çelär Marsel' Sälämov ğarizası buyınça qabul itelgän qararğa qatlawlı xislär kiçerä ikän. Oppozitsiädä bulğan bu törkemnär şundıy täqdimnär yasıy. Prezident wäkälätlären kimetep Däwlät Şurasına tapşırırğa, xökümätne Däwlät Şurasına bilgelärgä, parlamentnıñ 50 protsentın partiä isemlekläre buyınça saylarğa, saylaw ütkärgändä mäğlümat çaraların qullanğanda törle partiä wäkillärenä tigez mömkinlek birergä. “Tügäräk östäl”çelär Däwlät Şurası tiz genä yaña konstitutsiä qabul itsen dä, annarı üzen-üze taratıp yaña saylawlar ütkärergä mömkinlek birsen dip sanıy. Xäzergä äle Tatarstan Däwlät Şurası respublikanı üz qulı belän yuqqa çığarsın digän täqdim işetelmi.
«Azatlıq» radiosı öçen Qazannan Rimzil Wäli


text:
Mixail Şvıydkoy Ufada eş säfärendä
Rusiäneñ Mädäniät häm kinematografiä buyınça federal'' agentlığı başlığı Mixail Şvıydkoynıñ atnakiç könne Başqortstanğa eş säfäre belän kilüe xaqında xäbär itkän idek inde. Bıyıl sentäber ayında Başqortstanda törki telle illär teatrlarınıñ “Tuğanlıq” dip isemlängän IV xalıqara festivale ütäçäk. Mixail Şvıydkoy, menä şul festival''lgä äzerlek barışın tikşeräçäk kiñäşmädä qatnaşu öçen, Ufağa kilde.
Älbättä, Mixail Şvıydkoynıñ Başqortstanğa eş säfäre programması şul kiñäşmädä qatnaşu belän genä çiklänmi. Comğa könne Mädäniät häm kinematografiä federal'' agentlığı citäkçese Ufadağı baytaq qına mädäni oyışmalarda, teatrlarda da buldı häm alarnıñ eşçänlege belän yaqınnan tanıştı. İrtänge yaqlarda uq Mixail Şvıydkoynı Ufa däwlät sänğät akademiäse, Ufa urta maxsus muzıka mäktäbe, Başqortstan däwlät opera häm balet teatrı eşçänlekläre belän tanıştırdılar.
Başqortstan däwlät opera häm balet teatrına kergänçe, Mäskäw qunağı şuşı teatr diwarında kürenekle balet biüçese Rudol''f Nurievqa quyılğan istälek taqtası qarşına çäçäklär saldı.
Töş waqıtında Mixail Şvıydkoy Respubliqa yortında prezident Mortaza Räximov belän oçraşıp söyläşte. Anda mädäniätkä qağılışlı törle mäs''älälär belän bergä törki teatrlarnıñ bıyılğı “Tuğanlıq” xalıqara bäyrämen oyıştıru mäs’äläläre dä tikşerelde. Kiläçäktä şuşı festival''ne älege kebek dürt yılğa ber tapqır ğına tügel, ä ike yıl sayın ütkärü kiräklegen äytte Mixail Şvıydkoy. Mortaza Räximov älege täqdimne xuplawın äytte häm anı oyıştıruğa härtörle yärdäm kürsäteläçägen dä ışandırdı.
Mixail Şvıydkoy da üz çiratında federal'' üzäktän Başqortstandağı qayber mädäni proyektlarnı tormışqa aşıru öçen finanslar bülenäçägen ışandırdı. Misal öçen, Ufa däwlät sänğat akademiäse eşçänlege belän tanışqaç ta ul törle muzıka qoralları aluğa häm akademiäneñ binasın tözekländerügä aqça bireläçägen äytte. “Eş kürsätkän mädäni üzäklärgä yärdäm itäse kilep tora”, - di Mixail Şvıydkoy.
Mädäniät häm kinematografiä federal'' agentlığı başlığı Mixail Şvıydkoy Ufada töştän soñ törki telle illär teatrlarınıñ “Tuğanlıq” festivalen oyıştıru komitetınıñ berençe utırışında qatnaştı häm anda çığış yasap, üzeneñ qayber täqdimnären dä yañğırattı. Teatrlarnıñ xalıqara “Tuğanlıq” bäyräme sentäber ayında Ufada ütäçäk.


text:
Britaniä häm Fransiä citäkçeläre Ğiraq turındağı rezolütsiäne bertawıştan qabul itüen xuplap çıqtı
AQŞ xärbiläre äytüençä, uzğan töndä Ğiraqnıñ Kerbala şähärendä bilgesez keşelär 3 amerikan xärbien häm ike Ğiraq politsiä xezmätkären ütergän. AQŞ leytenant polkovnigı George Krivo xällär Kerbala mäçete yanında buysınmawçı köçlär cıyıluı belän başlanıp kitte dide:
AUDİO: Atışlarnı buysınmawçı köçlär başladı. Bu cenazadan soñ beräw kilep mäçet qarşındağı yulda keşelär cıyıluın xäbär itkännän soñ başlandı. Ğiraq politsiäse häm koalitsiä xärbiläre moña cawap birde.
Soñraq Bağdadta yulğa quyılğan mina şartlawdan tağın ber amerikan soldatınıñ hälak buluı, 2 soldatnıñ yaralanuı turında xäbär kilde. AQŞ prezidentı George Bush 1 mayda qatı bäreleşlärneñ tämamlanuın iğlan itkännän soñ Ğiraqta barlığı 101 amerikan soldatı üterelde.


text:
İndoneziäneñ Aceh töbägendä ğisyançılar qorallı köräşne tuqtattı
Aziädä in ozaq däwam itkän sivil suğış tämamlanıp kilä şikelle.İndoneziäneñ Aceh töbägendäge ğıysyançılar 30yıl çaması däwam itkän qorallı köräşne tuqtatuların bügen räsmi räweştä iğlan ittelär.Bügenge belderü august ayında İndoneziä xökümäte belän ğıysyançılar arasında Helsinkidä ireşelgän kileşügä nigezlänä
Min Acehdä tınıçlıq protsesı ozaq,ezlekle bulır dip ömed itäm. Rekonstruksiäneñ uñışlı buluı öçen totrıqlılıq zarur.
Suğışçan törkem wäkilläre belän oçraşqannan soñ prezident Yudhoyono Acehdağı 24meñ xökümät ğäskären yıl azağına qädär annan çığaraçağın belderde. İrekle Aceh xäräkäte GAMnıñ ölkän komandirı Sofyan Daud , bezgä qorallar kiräkmi, bez säyäsi çorğa keräbez digän. GAMnıñ başqa ber citäkçese İrwandi Yusuf Acehdağı mätbuğat oçraşuında köç qullanunı xökem itep ,
GAM suğışçıları isemennän min Aceh Qorallı törkeme yäki GAM suğışçılarınıñ qoralsızlanğan häm taratılğan buluın iğlan itü belän ğorurlanam.Bez 2005nçe yılnıñ 15. augustında Helsinkidä İndoneziä xökümäte belän İrekle Aceh Xäräkäte arasında imza itelgän memorandumğa esasän barlıq qorallarıbıznı tapşırdıq dip äytte.
Tınıçlıq kileşüenä kürä , qoralsızlanudan soñ , eleke suğışçılarnı sivil cämğiätkä qatnaştıru ikençe adım bulıp tora.Alar kiläse yılda ütäçäk saylawlarğa qatnaşaçaq dip kötelä. Sumatra utrawınıñ tönyağında uranşqan Aceh töbegendä yäşäwçe 4million xalıqnıñ 98% möselman.İrekle Aceh Xäräkäte yäki GAM 1976yıldan birle töbäkneñ bäysezlege öçen köräşep kilä.GAM şäxzadä Xäsän di Tiro Aceh däwläteneñ legal citäkçese ä Malik Mäxmud premyre digän pozitsiädä tora. GAM citäkçelege 30yıl elek İndoneziädän bäysezlegen iğlan itkäç Şwedsiädä sıyınu xoququ sorarğa mäcbür bulğan ide.3 distä yıl däwam itkän konfliktta küpçelege sivil 15meñnnän artıq keşe häläk buldı. färidä xämit


text:
Başqortostan Altın köźgä äźerlänä
Respublikala sıuaq köndär tora tigände añlatmay bıl. Ber aźnanan Mäskäüźä ,,altın köź,, Räsäy ağrosänäğät kürgäźmähe başlana. Unda Başqortostan auıl xujalığı tauarźarı eteştereüselär qatnaşa. Respublika şirqättäre kürgäźmälä berźäm sığış yahay. Äle respubliqa kürgäźmähe tulıhınsa äźer.
,,Altın köźźä,, Başqortostan pavilyonı 130 kvadrat metrźı biläyäsäk. Kürgäźmä älege lä bayağı Başqortstan häm Räsäy berźämlegeneñ 450 yıllığına arnala. Bında respubliqanıñ 130 auıl xujalığı häm aźıq-tülek eşkärteü şirqäte 200-źän aşıu produqtsiyahın quyasaq. Žär şirqät tauarına ber kwadrat metr mayźan tura kilä. Kürgäźmä barışında respubliqanıñ isem tuyı ütäsäk. Bında şulay uq başqort aştarı täqdim iteläsäk. Pawilionda Stärletamaq filarmoniyahı artistarı sığışı la qaralğan. Oyoştorolğan yärminkälä başqort balı hatıuźa qaralğan.
Başqortostandıñ rus däülätenä quşılıuınıñ 450 yıllığı uñayınan sittä yäşägän millättäştär źä bayram itä. Mäśälän, Irımbur qalahındağı Qarauan-haray yortonda memorial taqtataş asılasaq. Taqtataştıñ eskizı Respubliqanıñ Milli muzeyı tarafınan äźerlänä. Irımbur ölkähendä 60 meñdän aşıu başqort yäşäy. Irımbur ölkähendä yäşäüse millättäştärebeźźeñ yıyını la ütä. Yämäğät tormoşonda äüźem qatnaşıusılarźı büläkläü źä qaralğan. Başqortostandıñ Irımbur ölkähendäge wäkile urınbaśarı Rämil İskändärov äyteüensä, bınday sara töbäktä 3 yıl elek uźğarıla başlağan.


text:
Ukraina prezidentına höcüm tikşerelä
"Bügenge köndä Yuçenkonı ağulaw eşe başqa tikşerelmi. Bu eşne qanunsız räweştä uzğan dikaberdä elekke baş prokuror Vasilyev yapqan. Piskun xäzer Viktor Yuçenkoğa höcüm itü turında cinäyät eşen açtı. Ul ağulaw bulmağan, ul keşene üterergä omtılış bulğan, şunıñ öçen ul üterü bularaq tikşerelä," dide Piskun.
Uzğan yıl üzeneñ saylawaldı kampaniäse waqıtında Yuçenko dioxin belän ağulanğan ide. Üze ul, säyäsi köndäşläre tarafınnan ağulanğanın belderde. Älege eş belän bäyle ber kemgä dä ğäyepläw belderelmägän.


text: Üzbäkstan milisiäse keşe xoquqları yaqlawçı Saidzhon Zainabeddinovnıñ ulı İlhomğa qarşı ğäyepläwlär belderde. Anı 22 may könne qulğa alğannar. Eçke eşlär ministrlığı anı yalğan qırğız häm üzbäk aqçalar, markalar häm başqa qağäzlär bastıruda ğäyepli häm anıñ qulğa alınuı keşe xoquqları eşçänlegenä bäyle tügel, dip belderä. İnternettağı Ferğana.ru säxifäse isä, İlhom, ätiseneñ eşen däwam itkäne öçen qulğa alındı, dip yaza. Anıñ ätise Saidzhon Zainabeddinov Ändicondağı qanlı waqiğlärdän soñ ber yıl elek qulğa alınğan ide.


text: Bäğdad – Ğiraq xökümäte bügen, Törkiäneñ tönyaq Ğiraqta PKK körd ğisyançılarına qarşı alıp barğan xärbi çaraları, Ğiraq bäysezlegenä qarşı ber höcüm tügel dip belderde. Ğiraq xökümät süzçese Ali äl-Dabbağ Törkiä alıp barğan bu xärbi çaralar, töbäkne totrıqsızlıqqa etärmäskä tiyeş dip kisätte. PKK citäkçelärennäñ ber komander, Törkiädä yäşägän kördlärne tönyaq Ğiraqta barğan çaralarga qarşı çığarga çaqırdı. AQŞ Saqlanu sekretarı Robert Gates, bügen Australiä säfäre waqıtında, Waşintonnıñ “Törkiä, bu oparasiäne bik ozaqqa suzmasqa tiyeş” digän çaqıruın qabat iskärtte. Şul uq waqıtta Ğiraqnıñ körd töbäge citäkçelege ägär ğadi xalıqqa ziyan kilä ikän, Törkiäneñ xärbi çarasına qarşı çığılaçaq dip belderde. Törkiä xökümäte isä bu höcümnärneñ barı tik PKK terrorist törkemnärenä qarşı yünälderelüen, ğadi xalıqqa ziyan kilmiyäçägen bu operasiä barışında tağın ber qat täqrarladı.


text:
Amerikan prezidentı George Buş Saddam Xösäingä Ğiraqtan kitü öçen 48 säğät waqıt birde
Audio (George Buş): Distä yıllar däwam itkän yalğan häm yırtqıçlıq axırına citte, di Buş. Saddam Xösäin häm anıñ ulları 48 säğät eçendä Ğiraqtan kitergä tieş. Kire qağunıñ näticäse - xärbi konflikt bulaçaq.
Buş süzlärençä, Ğiraqnı 12 yıl buyı qoralsızlandıru tırışlıqları, BMOnıñ küp sanlı rezolutsiäläre näticä birmägän. Ğiraqnıñ küpläp üterü qoralın citeşterüwe, terorçılarnı, şul isäptän Äl-Qaidä äğzaların sıyındıruwı - Amerika ğına tügel, anıñ berektäşlärenä dä qurqınıç tudıra. Bu qoral terorçılar qulına eläksä meñlägän, xättä yözlägän meñ keşe ülergä mömkin. Quşma Ştatlar bu qurqınıçnı kötep utıra almıy häm soñ bulğançı çaralar küräçäk. Bu – minem baş xärbi citäkçe bularaq wazifam häm prezident bularaq birgän antımnı totu, dide ul.
Buş süzlärençä, Quşma Ştatlar bu mäsäläne 4 ay buyına BMOnıñ İminlek Şurası aşa xäl itergä tırışqan. Fransiä häm Rusiäne telgä almıyça ğına, Buş, qayber daimi äğzalar yaña rezolutsiägä veto salaçağın belderde, İminlek Şurası cawaplılıqtan qaçtı, şuña kürä bez xäräkät itäçäkbez, dip äytte. Ber genä il dä Ğiraq qoralsızlandı dip äytä almıy, häm Saddam xakimiättä utırğanda – almayaçaq ta, dide ul.
Räsmi Bagdad, bu ultimatumnı düşämbedä ük, Buşnıñ çığışına qädär ük, kire qaqtı. Ğiraqnıñ Tışqı eşlär ministrı Naci Sabrı suğışnı buldırmas öçen, Saddam tügel, ä Buş üze urınınnan kitergä tieş, dip belderde.
Ultimatum kire qağılğan oçraqta Buş, xärbi kampaniäneñ qayçan başlanasın äymäde, barı tik, ul bez saylağan waqıtta başlanaçaq, dide. Bar çit il keşelären, şul isäptän jurnalsitlarnı, inspektorlarnı ul Ğiraqtan kiçekmästän kitergä çaqırdı.
Çığışınıñ ber öleşendä Buş Ğiraq xalqına möräcägät itte:
Audio (George Buş): Küp kenä Ğiraqlılar bu töndä radio aşa minem çığışnıñ tärcemäsen tıñlıy, min alarğa şunı äytäm, di Buş. Xärbi kampaniäne başlarğa turı kilsä, ul – sezgä qarşı tügel, ä sezneñ il belän idarä itüçe qanun tanımağan keşelärgä qarşı bulaçaq.
Buş Saddamnı çitlätkännän soñ Ğiraq xalqına yärdäm, azıq-tölek, meditsina kiräk-yaraqları, irekle häm mul tormış wäğdä itte. Ğiraq xärbilärenä möräcäğät itep, ul alarnı koalitsiä köçlärenä qarşılıq kürsätmäskä çaqırdı. Ülä barğan rejim – sezneñ tormışığızğa tormıy, dide ul. Ämmä, suğış bula qalsa, sezneñ yazmış – sezneñ ğämällärgä bäyle bulaçaq, dide ul. Buş, Ğiraqlılarnı neft çığanaqların yandırmasqa, küpläp üterü qoralın qullanu färmanına buysınmasqa çaqırdı. Suğış cinäyätlären qıluçılar xökem iteläçäk, dip kisätte ul.
Üzeneñ çığışın Buş, ğädättägeçä, Amerikanı Alla saqlasın digän süzlär belän beterde. Prezidentnıñ çığışı tämamlanu belän, Amerikada xäwef däräcäse “sarıdan” “qızıl-sarığa”, yağni yuğarı däräcägä kütärelde. İminlek sekretare Tom Ridge belderüençä, Ğiraq suğışı uñayınnan, Äl-Qaidä oyışmasınıñ Quşma Ştatlarğa qarşı xöcümnär başqaruwı ixtimal.
Ali Gilmi, Praga


text:
Başqortstan cirlärendäge unikal tabış turında ber waqıt Rusiä häm qayber çit il mäğlümat çaraları xäbär itte. İmeş Başqortstan bilämälärendä 70 million yıl elek töşerelgän dönya kartası tabılğan. Beräwlär monı-turistlarnı cälep itü öçen uydırılğan ber xäbär dip qabul itsä-çın ğalimnär eşkä totındı. Bezneñ Ufadağı xäbärçebez bu süzneñ ni qadär çınbarlıqqa turı kilgänen sorap, şuşı eş belän şöğellängän ğalim Alexandr Çugurovqa möräcäğät itkän. Ul äñgämäne sezneñ iğtibarğa Azatlıq dulqınanrında täqdim itäbez. Mäskäw yanındağı Jukov şähärendä oyıştırılğan MAX-2003 xalıqara aviasalon turında berniçä süz. Anda qatnaşqan Başqortstannıñ 11 şirkäte wäkilläre –faydalı kileşülär tözügä ömet itä.
Wildan Ğalin, Ufa


text:
Ğiraq xökümäte qırıs iminlek çaraları belän ildäge wäzğiatne totrıqlandırırğa teli
Çärşämbe könne Ğiraq xökümäte ildä qırıs iminlek çaraları kertkän maxsus qarar qabul itte. Şunıñ nigezendä xäzer ayırım urınnarda komendant säğäte kertü, aşığıç tentülär ütkärü mömkin bulaçaq. Şul çaralar yardämendä Ğiraqnıñ yaña xakimiate ildäge ğisyançılarğa qarşı köräşen köçäytergä cıyına.
Audio, Mähdi Salix
"Bu qanun ildä iminlek urnaştıru öçen kiräk, ä iminlek bu ildäge härkem öçen dä bik möhim. Qanun ähämiatle qorılmalarğa höcümnär yasawnı, ğomumän bar terror höcümnäre sanın kimetäçäk" digän ömet belderä şuşı Bagdad keşese. İkençe ber bagdadlı, Huda Yässim dä, xökümät çaraların yaqlawın äytä, läkin berük waqıtta alarnıñ ğadi xalıq tormışına qomaçawlamawın da teli:
Audio, Huda Yässim
Min iminlek qanunın, ul keşelärneñ uramdağı xäräkäten çiklämäwe şartı belän yaqlıym, yaña xökümät ildäge iminlek krizisın xäl itü öçen andıy ğına ğädättän tış çaralarnı kürergä tieş" di Huda Yässim. Yaña qanun Ğiraq premyer-ministrına şaqtıy ğına östämä wäkalätlär birsä dä, anıñ şul qüwäten qullanuda bik mawığıp kitmäwe öçen qayber kirtälär dä quya. Misal öçen, ägär dä ul ilneñ qaysı da bulsa öleşendä ğädättän tığ xäl kertergä bula ikän, moña üz fatixasın Ğiraqnıñ prezidentı, anıñ ike vitse-prezidentı häm xökümätneñ küpçelege dä birergä tieş. Moñardan tış premyer-ministr qararı, Ğiraqnıñ yuğarı mäxkämäse tarafınnan da kire qağıla ala. Ğädättän tış xäl 60 köngä qädär iğlan itelä ala, anı ozaytu premyer-ministr häm prezidentnıñ yazma färmanı nigezendä genä eşlänä. Şuşı iminlek qanunın imzalaw inde berniçä märtäbä kiçekterelgän ide, Bagdad citäkçelegendäge çığanaqlar monı, cirle xakimiatneñ iminlek çaraları ölkäsendä amerikan xärbiläre belän qarşılıqların xäl itü öçen waqıt kiräk buluı belän añlattı. Ğäläwi xökümäte berniçä kön elek Ğiraqta ülem cäzasın torğızu teläge turında da beldergän ide. İldä amerikan xakimiate idarä itkändä ülem cäzaların çığaru tuqtatılıp torıldı. Xäzer inde anı yañadan qaytarıp Ğiraq xökümäte Saddam Xösäyenne häm anıñ iñ yaqın 11 kiñäşçesen mäxkämä qararı belän ülemgä xökem itü öçen yul açarğa teli. Moñardan tış räsmi Bagdad, amerikannarğa qarşı suğışqan qayber ğisyançılarğa yarlıqaw iğlan itärgä dä cıyına, gärçä bu mäsälädä äle haman da qızu bäxäslär bara. Şuşı ğämäle belän Ğäläwi xökümäte Saddam tarafdarların Ğiraqta yaña tormış qoru eşenä cälep itärgä teli. Uzğan atnada ilneñ tışqı eşlär ministrı urınbasarı Xämid äl-Bäyäti bolay dip beldergän ide:
Audio, Xämid äl-Bäyäti
"Premyer Ğäläwineñ elekke Baath partiäse äğzalarına äyter süze şul - terrorçılarğa quşılğançı yaña Ğiraq qoru eşenä quşılığız" dip añlata Ğiraq xökümäteneñ bu ölkädäge qaraşın tışqı eşlär ministrı urınbasarı. Anıñ süzlärenä qarağanda, yaña xakimiatkä qarşı köräş alıp barğan Saddam tarafdarları häm çit ildän kilgän islamçı törkemnär arasında inde qarşılıqlar tua başlağan häm Ğäläwi xökümäte moñardan faydalanıp qalırğa, elekke rejim keşelärenä yarlıqaw täqdim itep, alarnı ğısyançılıqtan ayırırğa teli.
Kärim Kamal


text: Anı ikençe zur şirkәt " Sibneft" kompaniәse satıp aldı. Slavneft şirkәten kontrolldә totu, satıp aluçığa, 1 milliard 860 million dollarğa tөşte. Sibneft şirkәteneŋ xucaları - eşmәkәr Roman Abromoviç hәm "Alfa" diğәn kompaniәlәr belrәşmәse. Qıtaynıŋ dәwlәt neft şirkәte, kiçә, bu çarada qatnaşudan baş tarttı. "Rosneft" diğәn dәwlәt şirkәte belәn bәyle ber aktionerlıq cәmğıyәte," Slavneft"ne 2 milliard yarım dollarğa satıp alırğa riza buluwı turında belderğәn bulsa, auktionnan çitlәşterelde. Bügen Mәskәwdә ütkәn auktsionda barlığı 7 Rusiә şirkәte kөş sınaştı. Әlege kileşü rusiәdәğe xosusıylaştıru tarixında iŋ zurı dip sanala.


text:
BMO General' Sekretare Kofi Annan 2003-nçe yılnıñ mart ayında Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqqa bärep kerü turındağı beryaqlı qararın qanun bozu dip isäpläwe turında belderde.
Annan BBCğa interviewda AQŞ citäkçelegendäge bärep kerü öçen BMO İminlek Şurasınıñ rezolütsiäse bulırğa tieş ide dide.
Amerikanıñ andıy rezolütsiädän başqa bärep kerüe BMO nizamnamäsenä turı kilmäde şuña kürä qanun bozu buldı di Annan.
AQŞ citäkçelgendäge bärep kerügä quşılğan Awstraliä premyer ministrı John Howard Annannıñ ğäyepläwen kire qağıp, Ğiraqqa höcüm qanunıy buldı häm ul BMOnıñ elekke resolütsiälärenä nigezlände dide. Pol'şa da Waşingtonnı yaqlap çıqtı.


text: Amerikan xärbi köçläreneñ Äfğanstandağı bazası qarşında bügen tikşerülär waqıtında qulğa alınğan 8 awıldaşın azat itüne taläp itep yözlägän keşe cıyıldı. Associated Press mäğlümat agentlığı xäbär itüençä, cıyıluçılar AQŞqa qarşı şiğärlär qıçqırıp xärbilärgä taşlar ata başlağaç amerikan häm äfğan ğaskärläre hawağa ut açqan. Äfğan xärbiläre cıyılğan xalıqnı köç qullanıp taratırğa tırışqan. Amerikan xärbiläre qulğa alınğannar mäsäläsendä cirle yulbaşçılar belän oçraşa. Uzğan töndä qulğa alınğan 8 keşe koalisiä köçlärenä qarşı höcümnär planlaştırğan dip şiklänelä.


text:
Büre ausılarına büläkkä qolon
3 büre aulağan ösön 1 qolon. Äbyälil rayonında bürelärźeñ yämäğät häm xujalıq maldarına höjüm iteü osraqtarı yışaya. Şuğa kürä rayon xakimdarı büre aulausılarğa oşonday büläk äźerlägän. Žunarsılar äyteüensä, bıyıl bürelärgä urmanda aşarğa rizıq yuq. Şuğa la ular auıl bilämälärenä yaqınlaşa. Yañıraq yırtqıstar ber nisä baş yılqı malın tamaqlay.
Qarźıñ qalın häm yomşaq bulıuı bürelärźe aularğa qamasaulay. İke ayźa Äbyälildä 6 büre atıp alınğan.
Rayondıñ hunarsılar yämğiäte räyese Bulat İşbulatov äyteüensä, urındağı xakimiät büre atıusılarğa ayırım xaq tüläü turahında qarar qabul itkän.


text:
Qazanda Mozart muzıka festivale açıldı
2006 yılda dönya Motsartnıñ tuuına 250 yıl tuluın bilgeläp ütä. UNESCO bu yılnı Motsart yılı dip iğlan itte. Yubileynı Tatarstan da iğtibarsız qaldırmadı. Şul säbäple Motsartnıñ muzıkasına bağışlanğan xalıqara festival' oyıştırıldı. Ä bu festival'ne oyıştıruda başlap yörüçe - muzıkant, dirijer Röstäm Abyazov.
Tatarstanda bu 2006 yıl, ädäbiät häm sänğät yılı bularaq bilgeläp ütkärelü säbäple, Tatarstan citäkçeläre, häm anıñ mädäniät ministrlığı dirijernıñ initsiativasın tormışqa aşırırğa yärdäm itte.
Röstäm Abyazov Motsart turında bolay dide :
“Minem öçen Motsart , härber muzıkant öçen bulğan kebek ük – ul genial', dahi kompozitor. Bälki, xätta bu cir yözendä dahilardan da dahi muzıka yazğan kompozitor”,-dide ul .
Böten dönyağa tanılğan avstriä kompozitorı Motsartnıñ muzıkasın tıñlaw, tatarlarğa ni birä, häm anıñ ähämiäte närsädä digän sorawğa Röstäm Abyazovnıñ cawabı menä şundıy buldı:
“Ägär dä tatarlarnı ğomumi itep alsaq, min äytä almıym, tatarlar bügenge köndä klassik muzıkanı yaratıp tıñlawçan xalıq, dip. Minem uylawımça, bälki şuşı Motsart muzıkası tatar millätenä klassik muzıkanı tıñlarğa, anı yaratırğa nindider ber etärgeç, yärdäm bulır. Ä monıñ öçen bu muzıkanı, ber genä märtäbä bulsa da , işetergä kiräk. Qızğanıçqa qarşı, bügenge köndä, tatarlar, ciñel qabul itelä torğan “Zur konsertlar”nı, estrada konsertların tıñlarğa yaratalar. Ä andıy konsertlardağı köylärne tıñlaw, ziräklekne taläp itmi, häm aqıl xezmäten dä eşkä cikmi.
Minem uylawımça, bälki şuşı Motsart muzıkası tatar millätenä klassik muzıkanı tıñlarğa, anı yaratırğa nindider ber etärgeç, yärdäm bulır. Ä monıñ öçen bu muzıkanı, ber genä märtäbä bulsa da , işetergä kiräk.
Qızğanıçqa qarşı, bügenge köndä, tatarlar, ciñel qabul itelä torğan “Zur konsertlar”nı, estrada konsertların tıñlarğa yaratalar. Ä andıy konsertlardağı köylärne tıñlaw, ziräklekne taläp itmi, häm aqıl xezmäten dä eşkä cikmi.Ägär dä, alğa taba da şulay barsa, tatar milläteneñ intellekt däräcäseneñ üseşe häm anıñ başqa yaqlarınıñ üseşe dä, bez telägän tizlek belän alğa kitmäyäçäk”,- dide Röstäm Abyazov.
Häm menä 13 sintäberdä bu festival'neñ ikençe köne. Festival'gä kilgän qunaqlar törle illärdän, şähärlärdän. Anıñ programması da bik üzençälekle.
Berençe könne festival' Röstäm Abyazov citäkçelegendäge Qazan däwlät kamera orkestrı, “La Primavera” başqaruında “Figaronıñ tuyı” operasınıñ kereş muzıkasınnan başlanıp kitkän ide.
13 sintäberdä S. Säydaşev isemendäge zur konsert zalında Mäskäwdän kilgän qunaqlar çığış yasadı. Anda bügenge köndä Rusiäneñ iñ tanılğan häm iñ yaxşı başqaruçılardan sanalğan Raxmaninov isemendäge kamera ansamble çığış yasadı. Alar Motsartnıñ öç muzıka qoralı öçen yazılğan kamera äsärlären başqardılar. Motsartnıñ äsärlären tamaşaçı Viktor Yampol'skiynıñ fortepianoda, Mixail Sinmannıñ skripkada, Natal'ya Savinovanıñ violonçel'dä başqaruın tıñladılar.
16 sintäberdä festival' tämamlanaçak. Anıñ yomğaqlaw konsertında Tatarstannıñ däwlät simfonik orkestrına quşılıp, “Mäskäwneñ xor ostaları” çığış yasayaçaq. Anda şulay uq tamaşaçı Mäskäwdä yäşäwçe bik yuğarı (soprano tawışlı Ol'ğa Çibisova belän tenor, Marat Galiaxmetovnı da, şulay uq Avstraliädän kilgän Rozalin Krelnı da tıñlaw bäxetenä ireşäçäk.
Mälikä Basıyr


text:
HRW elekke Guantanamo totqınnarın ğädelsez xökem itü turında yaña mäğlümätlär çığardı
Dönyada keşe xoquqları torışın küzätep baruçı Human Rights Watch törkeme yäkşämbe könne elekke Guantanamo totqınnarın Rusiädä ğädelsez xökem itü turında yaña mäğlümätlär çığardı. 2005 yıl başında Bögelmä şähäre yanında gazütkärgeç şartlatuda ğäyeplänüçe elekke Guantanamo törmäse totqınnarı ğäyeplären azaplaw-yanawlar astında ğına tanırğa mäcbür buluları turında belderä.
Ber yıl elek 2005-neñ sintäberendä añçılar mäxkamäse Gömärov, İşmuratov, Ğäyxetdinovlarnı xökem itep bertawıştan alar ğäyepsez digän qarar çığardı. Ämma prokuratura şunda uq Rusiä yuğarı mäxkamäsennän bu qararnı ğämälgän çığaru häm alarnı yañadan xökem itü turında röxsät aldı. Bu yılnıñ may ayında Gömärov 13 yılğa, İşmuratov 11 yılğa, ğäyeple buluın berqayçan da tanımağan Şäyxetdinov 15 yarım yılğa törmägä xökem itelde.
Human Rights Watch xisabı ğäyeplänüçelärneñ tuğannarınnan tuplağan mäğlümätlärgä dä nigezlänä. Mäsälän Ğömärov üz tuğannarına tikşerüçelärneñ soraw alğanda anıñ saqalın yolquları, awızına köçläp araqı qoyuları turında söylägän. Xisapqa qarağanda İşmuratovqa başqaça täesir itkännär. Ul tikşerüçelärneñ soraw aluğa yökle xatınıñnı çaqıra alabız, häm qarındağı balanıñ iminlege öçen cawap birä almıybız dip qurqıtuı turında söylägän.
2se dä soraw alu waqıtında ğäyeple buluların tanısa da, mäxkamädä çığış yasağanda ğäyeple buluların kire qaqtı.
Bögelmädä gaz torbası şartlatuda ğäyeplänüçelärneñ advokatı Xämit Samatov Azatlıq radiosına bu azaplawlar turında mäxkamägä qädär xäbärdar buluın belderde.
Human Right Watch monda Azaplawlarğa qarşı konvensiä nigezendä elekke guantanamo totqınnarıñ ezärleklänüe öçın Quşma Ştatlar da cawaplı, alarnı qaytaru xalıqara qanunnarnı bozu buldı di. Bernindi ğäyepläw beldermiçä AQŞ alarnı Guantanamo törmäsendä yıllarça yabıp totqannan soñ 2004-nçe yılnıñ fevralendä Rusiägä qaytardı. Oyışma räistäşe Carroll Bogert totqınnarğa azaplaw häm ezärlekläwlär yanağan ayırım illärgä, şul isäptän Rusiägä qaytmaw mömkinlege birelergä tieş ide dip isäpli.
Human Rights Watch Guantanamodan Rusiägä qaytarılğan başqa elekke totqınnarnıñ da ezärleklänüe turında belderä häm aldağı atnalarda alar turında da tuplağan mäğlümätläre belän tanıştırırğa wäğdä itä.
Oyışma xisabında tikşerüçelärgä Gömärov, İşmuratov, Şäyxetdinovnıñ gazütkärgeçne şartlatuğa äzerlänülärenä şahit buluların äykän Röstäm Xämidullin belän İldar Wäliev turında da yazılğan. Alar ikese dä tikşerüçelär tarafınnan qıynaw-azaplawlarğa tüzmiçä şahit buluların tanığan, ämma soñraq mäxkamädä 2-se dä şähadätnamälärennän baş tartqan.
Şul uq waqıtta Human Right Watch başqa ber dokumentqa nigezlänep, Bögelmädäge şartlaw öçen cawaplılıqnı Vilsur Xairullin isemle bötenläy başqa keşe üz östenä alğan dip belderä. 5 bitlek ğäyep tanu dokumentında Xäyrullin gazütkärgeç şartlatunı berüze äzerläwe häm berüze şartlatuı turında yazğan. Bu 2005neñ 7 yülendä Tatarstan prokuraturasınıñ zur cinayätlärne tikşerüçe Maksimov soraw alğanda bulğan. Ul çaqta Gömärov belän İşmuratov inde ğäyeplären tanığan häm mäxkamägä äzerlängän bulğan. Ämma prokuratura ber yaqnıñ da advokatına başqalarnıñ cawaplılıqnı üz östenä aluın äymägän.
Bögelmä şartlawı öçen cawaplılıqnı başqa ber keşeneñ üz östenä aluı Gömärov, İşmuratov häm Şäyxetdinovlarnıñ Rusiä Yuğarı mäxkamäsenä xökem qararın ğämäldän çığarunı sorap yullağan şikayäten qarağanda alar faydasına bula ala. Alarnıñ advokatı Xämit Samatov Azatlıq radiosına Yuğarı Mäxkamä bu eşne sintäber ayında qararğa mömkin dip belderde.
Niaf Aqmal.


text:
Amerika Quşma Ştatları däwlät sekretare Colin Powell NATO häm Yevropa Berlege däwlätläre tışqı eşlär ministrları belän oçraşular başladı. Brusseldäge söyläşülär suğıştan soñ Ğiraqnı tözekländerügä bağışlana. Powell inde NATO General Sekretare George Robertson, Çexiä, Macarstan, İspaniä häm İtaliä tışqı eşlär ministrları belän oçraşqan. Powell şulay uq, Amerikanıñ Ğiraqta suğış alıp baruına kisken qarşı çıqqan Fransiäneñ tışqı eşlär ministrı Dominique de Villepin belän oçraştı. Xäzerge waqıtta Berlektä räislek itkän Gretsiäneñ tışqı säyäsät başlığı George Papandreou, Yevropa illäre, Ğiraqnı torğızuda Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ role zur bulırğa tieş dip sanıy, dide. “Ğiraq krizisınıñ här çorında Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ rolen kürergä telibez. Bezne älbättä humanitar mäs’älälär dä borçıy. Yaqın Könçığışta tınıçlıq urnaştıru eşeneñ alğa kitüen telibez”, dide Gretsiä tışqı eşlär ministrı George Papandreou.
Yevropa Berlege tışqı säyäsäte başlığı Javier Solana, suğıştan soñ Ğiraqnı tözekländerü turında söyläşergä äle irtä, xäzer iğtibarnı humanitar mäs’älälärgä yünältik, dide.
Amerika Quşma Ştatları Ğiraqtağı suğışta “Vilnius unlığı”na kergän däwlätlärneñ xuplawın ber qayaçan da onıtmayaçaq. Şuşı süzläre belän Colin Powell “unlıqqa” kergän Albaniä, Bolğarstan, Xorvatiä, Estoniä, Latviä, Litva, Makedoniä, Rumıniä, Slovakiä häm Sloveniä illärenä räxmäten belderde. Quşma Ştatları, suğışqa xuplawnıñ awır şartlarda belderelgän buluın tanıy. Yevropa Berlege äğzaläreneñ suğışqa qarşı toruları sürätendä bu 10 däwlätkä dä Ğiraqtağı xärbi çaralarnı xuplap çığu ciñel bulmağandır, dide Powell.
Şulay uq, Quşma Ştatlarnı İran, Süriä häm Tönyaq Korea kebek “problemalı” illär dä borçıy. Läkin Waşington alarğa qarşı suğış başlarğa telämi, dide Colin Powell.


text: Bötä donya başqorttarı qoroltayı başqarma qomitetınıñ Başqortostandan sittä yäşäüse watandaştar menän eşläü qomissiyahı "Räsäy başqorttarı" proğrammahı proektın tikşerä. Bıl proğramma 2007-2017-se yıldarğa iśäplängän. "Räsäy başqorttarı" proğrammahı respublikanan sittä yäşäüse millättäştärebeź menän ruxi bäyläneşte nığıtırğa, milli-mäźäni yolalarźı tergeźeü, tel, tarix häm mäźäniätte haqlap qalıuğa yünältelgän. Saralar planı watandaştarıbıźźıñ iqtisadi, sotsial, säyäsi mäsälälären xäl itergä lä yarźam itäsäk. Komissiya ağzaları ,,Räsäy başqorttarı,, däülät proğrammahı federal statusqa eyä bulır, tigän ışanıs belderä.


text:
Düşämbe könneñ töp waqiğası – Däwlät Sovetınıñ xäzerge räweştä tözelüenä 10 yıl tuluın bilgeläp ütü. Sovet zamannarında formal' räweştä Mäskäwdän töşkän qanunnarnı raslap utıruçı Verxovnıy Sovet suverenitet yıllarında çınlap ta qanun proektın äzerläwçe häm raslawçı orğanğa äylände. Döres, ul törle säyäsi basımnar astında yäşi, üze qabul itkän qanunnarnı üze köçennän çığara, anda eşläwçe deputatlar xakimiät oyışmaları häm firqälär tarafınnan bilgelänä. Ämma, barıber, xalıq isemennän eş yörtüçe bu oyışma üzeneñ möstäkıyl' ber xakimiät tarmağı ikänen onıtmıy. Düşämbe könne Däwlät Sovetında respublika parlamentınıñ eşçänlegenä bağışlanğan fotokürgäzmä açıldı. Şulay uq, Däwlät Sovetınıñ räise bulıp eşlägän Vasiliy Lixaçevnıñ yaña kitabı täqdir itelde. Rusiä häm Yevropa berlegeneñ xalıqara sistemada totqan urını turındağı bu kitapta diplomatlar, säyäsätçelär öçen bik qimmätle çığanaq häm anıñ cirlege Tatarstannan başlana. Töştän soñ Aq bars mädäniät üzägendä Tatarstanda parlamentarizm häm demokratiä üseşenä bağışlanğan fänni-praktik konferensiä açıldı. Bu çarada törle taraflardan kilgän ğalimnär, respublikanıñ däwlät häm cämäğät eşlekleläre qatnaşa. Xäbärçebezneñ bu çaradan äzerliäçäk reportajın kiläse tapşıruda tıñlağız.
Rim papasın Qazan da xäterli
Rim Papasınıñ wafat buluı da qazanlılarnı bitaraf qaldırmadı. Beräwlär anıñ uzğan ğasırlardağı täre poxodları öçen täwbä qıluın xörmätläp iskä alalar, ikençeläre, Qazan İzge ana ikonasın Rusiägä qaytarıp birüenä iğtibar itälär. İkona Mäskäwgä qayttı, anıñ öçen Qazanda da maxsus bina äzerlänä. Äytergä kiräk, ikonanı qaytarırğa xästärläp yörü cämäğätçelek arasında ber törle genä fiker uyatmıy. Şimbä könne bulıp ütkän İctimaği üzäk qorıltayında Qazan xaqimiäte başlığınıñ ikona häm täre tiräsendä aktivlıq kürsätüe tiskäre bäyälände. Xäyer, bu tema , ictimaği üzäkneñ qorıltayı delegatları öçen berdänber möhim problema,- dip äytep bulmıy. Kiresençä, soñğı waqıtta milli xäräkät tormışında çişelmägän töennärneñ sanı iskitkeç küp. Şularnıñ iñ möhimnäre – berläşü, millät häm respubliqa yazmışına tä'sir itärlek gämällär qılu, xalıqnı ictimaği eşçänlekkä cälep itü buldı.
Rimzil Wäli


text:
“Azatlıq”nıñ “Açıq mikrofon”ı 6.06.06 sanlı kön bulğaç, Qazan xalqına “Sez ırımnarğa, törle küreneşlärgä bäyle ışanularğa ışanasızmı?” – digän soraw birde. Student yeget älege sorawğa; “Min ul ırımnarğa ışanır idem dä, ägär miña bügen uqıtuçı zaçet quysa. Ul 6 sannarı sektantlarnıqı älbättä, äytkänemçä minem bügenge telägem tormışqa aşsa, ışanırğa bula. Ä bolay min andıy närsälärgä ışanmıym.” – dide. Ä student qıznıñ süzläre başqaça ide, ul;“Işanam, yuldan qara mäçe uzıp kitsä, sul ayaqtan torıp eşlärem kilep çıqmasa. İrtädän eş nindi ruxta başlansa, kiçkä qädär şundıy ruxta bula inde ul. Läkin minem öçen bügen äybät kön ide” – dip cawap qaytardı. Urta yäşlärdäge abzıy ırımğa ışanu elek-elektän kilä di. Uze dä ışana ikän; uñ ayaq belän atlap çığarğa, uñ ayaq belän kerergä, “Bismillanı” äytep yoqıdan torırğa, bolarnıñ barsında ul istä tota bulıp çıqtı. Şulay uq, qara mäçe yulnı arqılı ütsä şırpı sındırırğa, buş çiläk oçrasa eşlär uñışsız barırğa mömkin digän mäğlümlären äytte. Ölkän yäşlärdäge apa bötenläy ırımnarğa ışanmıy ikän, Xoday närsä yazsa şul bula di ul. Awıldan kilep Qazanda tora başlağan abzıy bez birgän sorawğa misallarnı awıldan alıp cawap birde; “Här awılda üzenä ber törle äbilär bula, alar oçrasa yul uñmıy. Ul ışanular üzen raslıy älegä, ni disäñ dä maç kilä bit” – dide.
Urta yäşlärdäge xanım andıy närsälärgä ışanırğa bötenläy yaramıy dip sanıy. “Alarğa ışanıp keşe üz-üzen uñışsızlıqqa ğına etärä, başqalarğa da şul naçar tä'sir tarata”- di. Maşina yörtüçe abzıy ırımnarğa ışana ikän, ğädäti bulmağan küreneşlär bulsa üzençä saqlıq çaraları kürergä tırışa;tökerä, bismillanı uqı ikän. Öç altılı kön aña ğomumän säyer kön bulıp toyılğan; “Hawası da ällä nindi, keşeläre dä maşina astına kerergä toralar” – di.
Röstäm İsxaqi


text:
Tatarstan deputatları Putinnıñ xatın kötä
Mäsälän, Şuranıñ räise Färit Möxämmätşin çärşämbe könne Çallıda buldı. Anda ul Berdäm Rusiä firkäse Çallı bülekçäseneñ xisap-saylaw cıyılışında qatnaştı. Xäbärçebez süzlärenä qarağanda, Möxämmätşin firkä eşendä iñ aktiv qatnaşuçılarğa räxmät süzlären citkergän.
Rusiädä xärbi xezmätkä yazğı çaqırılış başlanıp kitte. 15 martta şuña bäyle inde ber xäbär dä citkerelde. Xäzer Tatarstanda çaqırılış komissiäsen Mintimer Şäymiev üze citäkliäçäk. Elek bu wazifanı başqarğan Zilä Wälieva häm respublikanıñ xärbi komissarı Rim Mustaev – anıñ urınbasarları.
2005-2007 yıllarda respublikanıñ awıl mäktäplären modernizatsiäläw, alarnı üzgärtü programması eşliäçäk. Bu xaqta sişämbe könne Tatarstannıñ Fän häm mäğärif ministrı Räis Şäyxlislamov jurnalistlarğa söyläde. Älege programma qısalarında uquçıları az bulğan awıl mäktäpläre yabılıp, andağı uquçılar yaqın tirädäge zurraq uqu yortlarına yörep belem alaçaq. 2005 yılda ğına da 24 mäktäp yabılaçaq, 204 uqıtuçı häm mäktäp xezmätkäre eşsez qalaçaq.
Çärşämbe könne Qazanda Xorlar assambleyası açıldı. Salix Säydäşev isemendäge Zur konsertlar zalında uza torğan älege qızıqlı çarada Qazannan ğına tügel, ä Sankt-Peterburgtan, Mäskäw, Tomsk, Sember häm başqa Rusiä şähärlärennän xor kollektivları qatnaşa. 21-29 martta Tatarstanda Mäcit Ğafuri isemendäge Başqort däwlät akademiä drama teatrı çığış yasayaçaq. Başqortstan artistları aldan Çallıda üzläreneñ spektakllären täqdim itäçäk. 25-29 mart könnärendä isä kürşe artistlarnıñ çığışın qazanlılar qarıy alaçaq.
Gölnaz İlgizär