text:
Tünevin, oraq ayınıñ 22-de, zenaatdaşımız, Qırım Muhtar Cumhuriyetini işğalden azat etüv ve ğayrıdan integratsiya etüv meseleleri boyunca hızmetniñ baş mesleatçısı Vladıslav Miroşniçenko vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri topraqlarında Ukraina tabiat-qoruq fonduna ait olğan obyektlerniñ vaziyetine bağışlap yazğan ”Qırımnıñ tabiiy saalarında işğal devamında neler deñişti” mevzusında maqale neşir etildi.
”Eñ qıymetli tabiiy topraqlar, unikal ösümliklerni ve ayvanat dünyasını qorçalamaq maqsadınen teşkil etilgen qoruqlardır. Olarnıñ işğal şaraitlerindeki vaziyetlerini numayış etmek içün eki misal ketirmemiz yeterlidir:
Qırım tabiat qoruğı yoq etildi, o, eki qısımğa bölündi, olarnıñ eñ büyügi milliy parkka çevirildi.
Opuk qoruğı topraqlarında muntazam sürette arbiy talimatlar keçirile, bombalar atıla, raketalar uçurıla. Qoruq yanındaki deñiz suvları arbiy qalımtılarını toplağan ”mezarlıqqa” çoqtan çevirildi. Böyle taqdir Qırımdaki diger 14 suv-qoruq kompleksni beklemektedir. Misal olaraq, ”Çauda” suv-qoruq kompleksi aynı adnı taşığan ve işğal devamında Rusiye arbiylerini azırlağan esas bazağa çevirilgen poligon ile qomşudır.
Umumdevlet status nafile yerde berilmey. Bu status ile beraber ayrı memuriyetler ve topraqnıñ toqunmamazlığına dair keniş kefaletler berile. Amma Qırımda işğal devamında umumdevlet statusı olğan 48 tabii saadan 40 qanunsız şekilde statusını coydı, böyleliknen saqlanmalarına dair kefaletler eksildi, inkişaf etmeleriniñ lafi bile yoq.” – dep qayd ete maqalesinde Vladıslav.
Qırım tabii saalarını qorçalav saasında vaziyet, muayyen misaller ve Rusiye Federatsiyasına boysunğan işğalci memuriyetlerniñ areketleri aqqında daa tafsilâtlı şekilde aşağıda ketirilgen maqaleniñ tolu metininde oquy bilesiñiz.
İşğalcilerniñ Qırımğa ve Qırım tabiatına kerçek yanaşuvlarını aks ettirip, acayip maqale yazğan zenaatdaşımızğa minnetdarlığımıznı bildiremiz. Yaqın kelecekte yañı meraqlı tedqiqatlarınen tanış olacağımızğa ümüt etemiz.
Maqale bu yerdedir:


c: text/html

text:
Aprel 20-de saba Yaltada yaqalanğan İnsan aqları Kontakt gruppasınıñ vekili, uquq qorçalayıcı Emir-Üsein Kukunıñ evinde keçirilgen tintüv yekünlendi. Onıñ neticesinde uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri eki bilgisayar, telefon ve kitaplarnı aldılar, uquq qorçalayıcınıñ özüni ise alıp kettiler.
Bunı İnsan aqları Kontakt gruppasınıñ vekili Abdureşit Cepparov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Evde tintüv de olmadı. Emir-Üsein ve ömür arqadaşınıñ bilgisayarlarını aldılar, onıñ telefonını, yasaq etilgen edebiyat cedveline kirmegen yedi kitapnı alıp kettiler», – dedi Cepparov.
Kukunı ne yerge alıp kettiler işdeşi tam bilmey. Yaltadaki uquq qoruyıcı orgalarından birine dep tahmin etile.
Kontakt gruppasınıñ daa bir vekili Mammet Mambetovnıñ Facebookta bergen malümatına köre, Emir-Üsein Kukuğa qarar seslendirildi. Oña binaen, onı Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 282-nci maddesine köre «Duşmanlıq ya da nefret qozğalaması, insan itibarını tüşürüv» kibi cinayette şekleyler.
Cepparovnıñ bildirgenine köre, Kuku saba duraqta, tahmin etilgeni kibi, Qırımdaki Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) hadimleri tarafından yaqalandı, amma arbiy urbada adamlarnıñ işaretleri yoq edi.
Uquq qorçalayıcı Gaspra qasaba şurasına işke yol alacaq edi.
İnsan aqları Kontakt gruppasınıñ vekilini Rusiye Federatsiyası 50-nci regionınıñ (Moskva regionı) nomeraları ile beyaz «Gazel» maşinasına oturtıp, taqiqat tedbirlerini keçirmek içün evine yol aldılar.
Qırım.Aqiqat bildirgeni ki, Emir-Üsein Kukunıñ erkek qardaşları yaqalavnı qayd etmege tırıştılar. Faqat arbiy urbada adamlar buña izin bermediler. Erkeklerden birine beden zarar ketirildi.
Qırım uquq qoruyıcılarınıñ bunıñnen bağlı resmiy izaatları olmadı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye kontrolindeki Seyitler rayon mahkemesinde bazarertesi künü, aprelniñ 5-nde, vatandaş jurnalisti, «Qırım birdemliginiñ» strimeri Ayder Kadırovnıñ davası boyunca oturışuvda şaat olaraq advokat Aleksey Ladin sorğuğa çekildi. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber ete.
Kadırov tutulğan künü menfaatlarını temsil etken Ladin vatandaş jurnalisti FSBde sorğuğa çekilgende şeker hastası olğanına baqmadan aşatılmadı, dep bildirdi.
«Ayder Kadırovnen ancaq FSB basqısı altında qabaatnı boynuna alıp kelgen soñ (Ladin – QA) körip oldı. Hadimler vesiqanı imzalamasa, aş bermezler, dep aytqanlar. Onı soñra advokatnen beraber şikâyet etti. İmayeci, Ayder Kadırovğa qarşı bütün tahqiqat tedbirleri tahqiqatçı statusını belgilemezden evel keçirildi», – dep aytıla haberde.
Mahkeme oturışuvı vaqtında imaye tarafı Ayder Kadırovnıñ 1 tip şeker diabeti olğanını isbatlağan vesiqalarnı berdi – oña künde 4 ine insulin yapılmalı ve diyet yapmalı, psihologik stress oña büyük zarar ketire. Advokat Lilâ Gemeciniñ aytqanına köre, bu vesiqalar imaye tarafınıñ munaqaşa temeli olacaq.
İmaye, Aleksey Ladinniñ FSB tahqiqatçısı Şerstükov ile yazışmasınıñ skrinşotlarını da dava malümatlarına qoşmağa rica etken edi. Anda advokat Kadırovnıñ şeker hastası olğanını aytıp, aşsız qaldıruv onıñ içün işkence sayıla, dep yaza. Faqat mahkeme imayeniñ muracaatını qanaatlendirmedi.
Mahkeme, Umicon Dadaconovnıñ bulunğan yerini ve vaziyetini bilmek içün FSBge berilgen muracaatqa qol tuttı.
«İmaye añlata – bu cinaiy davanı toqtatmaq içün kerek, çünki Dadaconovnıñ vefat etkenini aytmaq içün sebep bar. Bu malümat isbatlansa, oña qarşı dava qapatılacaq», – dep bildire «Qırım birdemligi».
Nevbetteki mahkeme oturışuvı aprelniñ 9-na planlaştırıla.
2021 senesi yanvarniñ 25-nde Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ Seyitler rayon mahkemesi vatandaş jurnalisti, «Qırım birdemliginiñ» strimeri Ayder Kadırovnıñ imayesi bergen cinaiy davanı qapatuv muracaatını red etti. Kadırov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesine istinaden qabaatlana – «Cinayet aqqında haber etmeme».
2020 senesi avgustnıñ 31-nde peyda olğan malümatqa köre, Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında qırımtatarlarnıñ evlerini tinte. Faallerniñ malümatına köre, tintüvler Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñevinde keçirildi. Onıñ ömür arqadaşı evlerinde tintüv olmadı, amma aqayınıñ Ukraina pasportı tutıp alındı, onı ise Aqmescitke sorğuğa alıp ketkenler, dep bildirdi.
Avgustnıñ 31-nde Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan dört qırımtatar faali ketmemek şartınen yiberildi.
Sentâbrniñ 3-nde Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, tahqiqatçı ondan ve müvekkili Kadırovdan ilk tahqiqat malümatını aydınlatmama vesiqasını tutıp almağa tırıştı, amma red cevabını aldı.
Ayder Kadırov sentâbrniñ 10-nda 2020 senesi avgustnıñ 31-nde Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından tutulğanını izaatladı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda keçirilgen yañı tintüv ve insan tutuvlarına qarşı narazılıq bildirdi ve Rusiyeden BM qararlarınıñ yerine ketirmesini ve tutulğan qırımtatarlarnı azat etecegini bekley, dep bildirdi.


text:
«Qırım» siyasiy analiz ve tahmin etüv merkezi», Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komiteti, «Ukrain evi» cemaat teşkilâtı, ve başqaları «Qara deñiz regionında havfsızlıq çerçivesinde Qırımnıñ azat etilmesi ve Ukrainağa qaytarılmasınıñ strategiyası» mevzusında ilmiy maqale yarışını ilân ettiler.
Bu aqta Kiyevde matbuat konferentsiyası devamında «Qırım» siyasiy analiz ve tahmin etüv merkezi»niñ reisi Eskender Bariyev bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
Onıñ sözlerine köre, maqaleler 2-15 senesi oktâbr 2- kününe qadar qabul etilecek.
Bariyev Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, üç eñ eyi maqale müellifi para mukâfatını elde etecekler. «Birinci yer içün – 2,5 biñ grivna, 2 – 2 biñ, 3 – 1,5 biñ grivna. Bundan da ğayrı, eñ eyi maqalelerniñ müellifleri noyabr ayı İstanbulda keçirilecek Qara deñiz regionınıñ havfsızlığı boyunca konferentsiyada iştirak etecek», – dey Bariyev.
O şunı da qayd etti ki, işitarkçilerniñ maqalelelri bir nizamğa ketirilip, ayrı risale şeklinde derc olunacaq.
Yarış teşkilâtçıları ümüt eteler ki, bu işler Ukrainanıñ Qırımnıñ qaytarılması boyunca devlet siyasetiniñ temeli olur.
Bariyev yarış teşkilâtçıları arasında – Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov olğanını bildirdi.
Bariyev dey ki, yarış komissiyası oktâbr 20-ne qadar teşkil etilecek. Komissiya erkânına Strategik taqiqatlar institutınıñ mütehassısları ve Ukrainanıñ diger ilmiy müessiseleriniñ ekspertleri kirecek.


text:
fon müzikleri mp3 indir
indir
Dizi Zil Sesleri, Fon Müziği zil sesi indir, General Mobile Zil Sesleri, Hayvan Zil Sesleri, Honor zil sesleri, Huawei Zil Sesleri, ilahi zil sesleri, iphone zil sesleri, Komik Zil Sesleri, Korkunç Zil Sesleri, Oneplus, Oppo Zil sesleri, Realme Zil Sesleri, Samsung Zil Sesleri, TCL Telefon, TikTok Müzikleri, Vivo Zil Sesleri indir, Xiaomi Zil Sesleri, Yabancı Zil Sesleri, Yerli Zil SesleriTürkçeÜcretsiz450 KB
indir
General Mobile Zil Sesleri, Honor zil sesleri, Huawei Zil Sesleri, iphone zil sesleri, Oneplus, Oppo Zil sesleri, Realme Zil Sesleri, Samsung Zil Sesleri, TCL Telefon, Vivo Zil Sesleri indir, Xiaomi Zil Sesleri, Yabancı Zil Sesleri, Yerli Zil SesleriYabancıÜcretsiz450 KB


text:
Estoniya bildirgeni kibi, Rusiyeniñ arbiy - naqliy uçağı, onıñ ava boşluğını bozdı, bundan sebep Tallin Moskvağa narazlıqnı bildirdi.
Eston arbiy adamlarınıñ sözlerine binaen, An - 26 adlı uçaq, Baltıq deñiziniñ Vayndloo adasınıñ üzerinde eñ azı bir daqqa devamında uçıp, eston ava boşluğını bozdı. Uçuşnıñ planı boyunca ise, uçaq er vaqıt halqara ava boşluğında olmaq kerek edi.
Bunıñnen bir sırada, rusiye uçağı bozuv vaqıtına eston avanavigatsion hızmetleri ile bağ tutmadı.
Bundan sebep, Estoniyanıñ Tışqı İşler Nazirligi Rusiye elçisini çağırıp, narazlıqnı bildirdi.
Eston malümatlarına köre, yüz bergen ava boşluğınıñ bozuvı, bu sene Rusiye arbiyleri tarafından ekinci kere tekrarlana. Keçken sene ise, böyle vaqialar üç kere olğan, bir yıl evel ise sekiz kere.
Rusiye sıq vaqıtta, yapılğan bozuvlarını red etmekte.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerovnıñ mahkeme yerinden berilgen şikâyet arizasını baqacaq olalar.
«Mayısnıñ 4-nde saat 13.30-da Yuqarı mahkemede (Pavlenko soq., 2) cinaiy işim boyunca mahkeme oturışı keçirilecek yerden advokatlar bergen şikâyet arizaları baqılacaq. Bağçasaray rayon mahkemesi mahkemecilerniñ «menfaatları ola bile» dep, menden vazgeçti, çünki men uzun bir müddet devamında rayon yolbaşçısı edim», – dep yazdı Ümerov Facebook saifesinde.
Kreml kontrol etken Qırım prokuraturasında martnıñ 21-nde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerovğa cinaiy iş boyunca qabaat qararı berildi.
İlmi Umerovnıñ qızı Ayşe 2016 senesi dekabrniñ 30-nda bildirdi ki, babası Rusiye maliye monitoringi federal hızmetiniñ saytında derc etilgen terrorist ve ekstremistler cedveline kirsetilgen. Onıñ nomerası 5826.
Dekabrniñ 29-nda İlmi Ümerov Qırım mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvında iştirak etkeninden bergen para cezasını ödep olamadı.
İlmi Umerovğa qarşı ekstremizm maddesi boyunca FSB tarafından cinaiy iş açılğanını 2016 senesi mayıs 12 künü Qırımnıñ sabıq prokurorı Natalya Poklonskaya beyan etken edi.
Meclis reisi muavininiñ yaqalanuvı, tintüvi ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
Meclis reisi Refat Çubarov İlmi Ümerovnıñ taqip etilmesini Rusiye işğal etken Qırımda qırımtatarlarğa qarşı basqı kampaniyasınıñ bir qısmı olğanını saya. «İşğal vaziyetinde qırımtatarlar köstergen cesaret ve sebatı, halqı, toprağı ve ecdatlarınıñ dini – İslâmğa sadıqlığı halqara toplulıq tarafından qayd etildi ve qırımtatar halqının bahtlı keleceginiñ temeli ola», – dep ayttı Çubarov.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Kyivge köçken soñ, közge taşlanğan ilk şey – onıñ gomogenligi oldı. Qırımda keçken ayat çeşit şekilde olğan közlerni körmege alıştırğan edi. Çeşit elmaçıq kemigi ve fenotipler bar edi. Netice itibarınen çeşit isimler de bar edi. Mektepte sen rale başında Dilâvernen otura ediñ. Universitette Emine ve Servernen oqudıñ. Osman ve Mustafanen beraber çalıştıñ.
Kyiv ise, bir çeşitliginen farq ete edi. Elbette, Troyeşina bazarına barıp vyetnamlılarnı tapmaq mumkün edi, tabi. Ya da Tatarkanı ziyaret etip – camini körmek mumkün edi. Faqat bu faqlılıqnı mında qıdırmaq kerek edi – o soqaqlarnıñ er künlük duyğuları arasında yoq edi.
Bu gomogenlikniñ epsi bizim yoqsullığımız sebebinden oldı. İş muacirleriniñ Ukrainağa kelmemesi, qomşu paytahtlar daa ziyade imkân bergeni sebebinden edi. Neticede, ukrain realligi tiyilmegen bir çeşit olıp qaldı.
Ukraina zenginleşip başlağanınen – er şey deñişir.
Bizim tek çeşitliligimiz – yoqsullığımıznıñ neticesidir. Ne qadar çoq zenginleşsek – soqaqlarımızda o qadar çoq tiller yañğırap başlar
İşçilerge ihtiyac artqan sayın – iş migratsiyası başlar. Aylıqlar artıp başlağan sayın – mında insanlar kelip başlar. Olar başqa anane, başqa din, başqa alışqanlıq, başqa tışqı körüniş saipleri olacaq.
Olar yanımızğa kelip yerleşecekler. Turmuşında tutumlı olacaqlar. Toplay-toplay evlerine para yollaycaqlar. Olar biz alışqan ictimaiy-etnik landşaft arasında ayırılıp turacaqlar. Tek çeşitlilikni coyacaqlar.
Olar başqa tañrılarğa ibadet etecek, öz bayramlarını qayd etecek, farqlı ananelerni kütecek, bizlerge oşamaycaqlar, bizler de olarğa oşamaycaqmız.
Olar arasından da cinayetçiler, içkiciler, narkomanlar çıqacaq. Haberler şeritiniñ er bir muarriri politsiya haberleriniñ iştirakçilerine millet adı taqmağa ıntılacaq.
Devlet zenginleşken sayın – ukrain şeerlerinde böyle insanlar ketken sayın çoqlaşacaq. Bu – iş migratsiyasınıñ adiy bir mantığı. Bu migratsiya çerçivesinde ukrainalılarnıñ özleri de Poloniya ve Çehiyadaki iş yerlerini zapt etmege keteler. Lâkin olarnıñ yerine Ukrainağa daa da faqır olğan devletlerden qomşular kelip başlaycaq.
Ultraoñcular bunı añlaylarmı, aceba?
Bizim tek çeşitliligimiz – yoqsullığımıznıñ neticesi olğanını añlaylarmı, aceba? İqtisadiy yükseliş ister-istemez iş migratsiyasına alıp baracağını bilelermi? Ne qadar çoq zenginleşsek – soqaqlarımızda o qadar çoq tiller yañğırap başlar.
Ukrainadaki er angi bir iqtisadiy yükseliş iş diasporaları peyda olmasına sebep olacaq
Donetsk ve Ujgorod arasında uzanğan slavyan deñizinen bağlı hayal – yoqsullıqnen bağlı hayal. Migratsiya vektorını tek teraflı yapqan hayaldır. Ukrainadaki er angi bir iqtisadiy yükseliş iş diasporasınıñ peyda olmasına sebep olacaqtır.
Tek çeşitlilik olğanını isteseñiz – faqır olmağa azırlanıñız. Bir çeşit olmaq isteseñiz – abadanlıq istemeñiz. Eger gomogenlik aqqında hayal etseñiz – o ot kibi yaşamaqnen bir taqım olaraq kelgenini unutmañız.
Qolay yollarnen çezmege ıntılmañız. Asla netice alamazsıñız.
«Fikir» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz fikirlerini aks etip, er vaqıt muarririyetniñ fikrini aks etmey bileler


text:
Küz bozılunı tuqtatuçı küzleklär
Qıtay ğalimnäre "aqıllı küzleklär" uylap taptı
Qıtay ğalimnäre yıraqtan kürüneñ naçarayuın tuqtatu öçen maxsus küzlek uylap taptı. Anıñ linzalarına “bocra”lar urnaştırılğan. Älege konśentraśiyä bocraları yaqtılıqnı döres yünältep küreneşne tağın da anıq itü häm küz alması formasınıñ üzgärüen aqrınaytu öçen kiräk.
Qıtayda uzdırılğan ber tikşerenüdä köndä 12 säğat’ bu küzleklärne kigän 167 balanıñ yıraqtan kürüe naçarayuı 2 yıldan 70%qa aqrınaya. Belgeçlär bu ısulnıñ küz bozılunı kontrol’dä totu êşen caylaştıruın assızıqlıy.
Küz alması ozınayğanda häm tügäräk formadan ovalğa äwerelgändä kürü naçaraya. Telefon êkranına ozaq qaraw häm yalğış pozada uqu bu problemanı tağın da tiränäytergä mömkin.
“Stellest” küzlekläreneñ başta Qıtay xastaxanälärendä äyläneşkä kerüe häm şunnan soñ başqa illärgä satıluı planlaştırıla.


text:
Curçı qasabasında “Men muvafaqiyetlim” adlı lager öz işini yekünledi. Onda, qomşu köylerden mektep talebeleri iştirak etti. Umumen 21 bala qatnaştı. Balalar maneviy- ahlâqiy degerliklerni aşlağan programma boyunca azırlanğan seminar, kvest-oyunlar, interaktiv derslerniñ yardımınen, liderlik qabiliyetlerini, kommunikativ alışqanlıqlarnı inkişaf ettiler.
Lager iştirakçileri Bağçasaray şeerindeki “Hansaray” müzeyini, Mangup qaleni ziyaret ettiler. Şu tarihiy yerlerde Qırımnıñ tarihı, medeniyetinen tanış oldılar.
Teşkilâtçılarnıñ bildirgenine köre, esas maqsat – İslâm dini esasında balalalarnıñ eñ eyi tabiat hususiyetlerini uyandırmaq, maqsatlarnı doğru qoymaq, nutuq sanatını ögretmektir.
Lagerni QMDİ MDT, “Halqara İslâm Missiyası”, “Curçı” yerli cemaat teşkilâtı teşkil ettiler.
Yaznıñ soñuna qadar bu kibi lager daa bir kere ötkerilecegi beklenile.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Ukrainanıñ Yuqarı Radası dekabr 7 kününiñ aqşamki oturışuvında evelden Qırım territoriyasında çalışqan ve şimdi Ukrainanıñ qıtadaki qısmında çalışıp, yarımadadaki kösterüvler ve eşittirüvlerine devam etken devletke ait olmağan teleradioşirketler içün paranıñ ayırılmasını tasdiq etti.
Maliy yardım «Ukraina toprağından sürgün etilgen qırımtatarlarnı ve diger milletlerniñ vekillerini yerleştirüv ve yaşayışları içün şaraitler yaratuv» büdjet porgramınıñ esabından berilecektir.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi ve Ukraina halq deputatı Refat Çubarovnıñ bildirgenine köre, bu para, ilhaq etilgen Qırımğa sputnik vastasınen televideniye ve radio yayınlarını translâtsiya etmek, Kyivde bulunğan studiyalarnıñ kirasını tölemek, kerekli donatmalar almaq ve yarımada içün ukrain ve qırımtatar tilinde kontent azırlamaq içün yapılğan masraflarğa ayırılacaqtır.
Qırımdan köçkenlerge yardım berüv programı devam etkence kanallarğa paranıñ ayırılması da devam etecek.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye quvetçileri qırımtatar faalleri Aziz Karahalilov ve Arsen Yakubov, “Qırım birdemligi” cemaat birleşmesiniñ koordinatorı Mustafa Seydaliyev ve mühbiri Emin Rustemovnı ziyaret etip, olarğa “Qırım Cumhuriyetinde yüksek azırlıq vaziyeti” rejiminiñ tayin etilmesi sebebinden mitingler keçirilmesiniñ ve ziyaret etilmesiniñ yasaq etilmesi aqqında tenbi vesiqasını berdiler.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa “Qırım birdemligi” cemaat birleşmesi haber etti.
Rustemovnıñ sözlerine köre, aqşam saat 7-lerde evine grajdan urbasında ve özüni tanıtmağan polis hadimleri kelgen.
“Memleketteki (qomşu Rusiyede – QA) vaqialarnı közetedirsiñiz. Türlü mitingler, insanlarnıñ keñiş toplantıları yasaq, bir kişilik piketler ise yasaq degil”, – jurnalist quvetçiniñ sözlerinden alıntı ketirdi.
Polis hadimleri resmiy kâğıt imzalamağa berip, ketkenler.
“Vesiqada Qırım Cumhuriyeti başınıñ “Qırım Cumhuriyetinde yüksek azırlıq vaziyeti rejiminiñ tayin etilmesi aqqında” fermanına atfı etile. Oña köre bütün kütleviy toplaşuvlar yasaq. Bundan ğayrı vesiqada ekstremist faaliyeti ve mesüliyet aqqında yazıla”, – aytıp berdiler birleşmede.
“Qırım birdemligi” cemaat birleşmesiniñ koordinatorı Mustafa Seydaliyev, vesiqanı imzalamağanı, amma tenbi evinde qalğanını bildirdi.
Qırım boyunca Rusiye İİN idaresi ziyaretlerniñ sebepleri aqqında iç bir şey bildirmedi.


text:
Keçken künü Qırımda 17 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov bildirdi.
«10-u tibbiy yardım içün muracaat etkende qayd etildi, olardan 7-si daa evel belli olğan hastalarnen bağlı», – dep yazdı o, Facebookta.
Qırımda, yerli akimiyetniñ malümatına köre, 917 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 59-ı çetelden keldi, 100-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar, 12 insan koronavirustan vefat etti.
Aqyarda 283 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. Al-azırda 57 kişi hastahanede buluna. 212 insan yahşı oldı, 5 kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Milli iminlek şurası cıyılışı
Cıyılış kön tärtibendäge töp maddä – terrorğa qarşı köräş
Milli iminlek şurası 31 nçe mayda ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan räislegendä cıyıla.
Ärdoğan “Ğadälät häm qalqınu” partiyäse ğomum başlığı bulıp saylanğannan soň täwge tapqır milli iminlek şurası cıyılışın citäkläyäçäk.
Cıyılış kön tärtibendäge töp maddä – terrorğa qarşı köräş.
Cıyılışta bu qısada küreläçäk çaralar söyläşeläçäk.
“PKK”,”FETÖ” häm başqa terror oyışmalarına qarşı köräştä bügenge köndäge torışqa bäyä bireläçäk.
İldäge ğadättän tış xälneň waqıtı da cıyılışta qaralaçaq mäs’älälär arasında urın ala.
Cıyılışta şulay uq uzğan atnada Bel’giya başqalası Bryussel’dä ütkärelgän NATO sammitı ,Ğiraq häm Süriyädäge täräqqiyät’lär dä qaralaçaq.
Bäyläneşle xäbärlär
Törek yortınıñ tözeleşe minut yarımlıq videoda
Törek yortı binasınıñ 4 yıllıq tözeleşen üz êçenä alğan video çıqtı


text:
Kefe civarındaki Primorskiy qasabasında rusiye quvetçileri Qırım yazıcısı Lilâ Osmanovanıñ evine keldi, dep bildire "Qırım birdemligi".
Osmanovanıñ malümatına köre, FSB hadimleri onıñ aqayını resmiy olmağan "subet"ke alıp ketecek ola. Bundan ğayrı, onıñ aytqanına köre, olarnı telefondan da "subet"ke davet ettiler, amma qoranta bunı red etti.
"Bugün saba FSB kapitanı Morozov öz areketlerini operativ-qıdıruv qanunınıñ 6-ncı maddesiniñ añlattı. Lilânıñ eşi - Remzi - kerekli vesiqalar olmazdan barmaqnı inkâr ete. FSB hadimleri "bir saattan politsiyanen" qaytmağa vade etti", - yazdı faal.
Qırım.Aqiqat tafsilâtnı bilmege tırışa.
Rusiye FSB-si şimdilik vaziyetni tefsir etmedi.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ aytqanı kibi, yarımadanıñ çeşit regiolarında yaşağan «Kiyevstar» ve «Ukrtelekom» provayderleriniñ qullanıcıları problemler ile ratskeldi.
Şu cümleden, işğal etilgen Keriçniñ çeşit rayonlarında yaşağan sakinler bütün kün devamında şikâyet ete.
Sanayi şosse rayonıñ «Kiyevstar» interneti saat 18:00-den çalışmay. Aynı böyle vaziyet Voroşilova soqağındaki beş qatlı evlerde de yüz berdi. Keriç merkezinde ise bu provayderniñ İnterneti pek ağır çalışa.
Aqşamğa yaqın şeerniñ yataq rayonlarında İnternet-bağı bütünley yoq oldı. Eki saattan soñ bağ kene peyda oldı, faqat signal pek ağır ve ep üzüle.
Buña oşağan vaziyet Aqmescitte ve yaqın regionlarında da yüz bere.


text:
Bunı DTEK «Krımenergo» matbuat hızmeti bildire.
Onıñ malümatına köre, müessisege «Qırım energetik tertibatı»ndan eki mektüp kelgen eken. Mında qazaiy söndürüvler cedveli boyunca ola bilecek yükletüvniñ tüşmesi ve eki yolaqnıñ tamir işleri aqqında yazıla: Aqmescit-Bağçasaray 220kV ve Canköy-Aqmescit 330 kV.
«Biz yolaqlarnıñ tamir işleriniñ grafigi ile tanışmız: Canköy-Aqmescit mayıs 18 ve 25 künleri saat s 6:00-19:00 ve aynı vaqıtta mayıs 22 künü Aqmescit-Bağçasaray»,– denile messacta.
«Magistral yolaqlarnıñ ola bilecek qazaiy söndürüvlerde «Qırım energetik tertibatı»nıñ dispetçeri DTEK «Krımenergo»dan qazaiy söndürüv grafigini (QSG) kirsetmege talap ete bilecek. QSG içtimaiy emiyetli obyektlerge ait degil», – qayd eteler matbuat hızmetinde.


text:
Yerli memuriy bina üzerinde Ukraina bayrağını kötergen Yalta sakinini apis cezası bekley. Adamnı yaqaladılar, onı Rusiye Federatsiyasınıñ bayrağını aramlağanında qabaatlaylar.
54 yaşında olğan Yalta sakini Yalta şeer memuriyeti binasınıñ qullesine çıqıp, Rusiye bayrağını Ukraina bayrağına deñiştirdi. Soñra qulleden sıçrap, ayağı yaralandı. Onı şeer prokuraturasına alıp kettiler, amma adam esini coymğa başlağanda, onı hastahanede qaldırdılar.
Ukraina bayrağı Yalta üzerinde tahminen 30 daqiqa asıldı. Nevbetteki kün adamnıñ evinde tintüvni keçirdiler.
Prokuratura Yalta sakinini Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 329 maddesi boyunca – «Rusiye Federatsiyasınıñ devlet bayrağınıñ aramlanuvı» maddesi boyunca mesülietke çağıracaq ola. Azamiy ceza – bir yıllıq apis cezası.


text:
«Avropa birdemliginiñ» Ukraina halq deputatı İrına Ğeraşçenkonıñ bildirgenine köre, Kremlniñ eski siyasiy mabüsi, qırımlı Volodımır Baluhnıñ ekimleriniñ aytqanına köre, onıñ alı stabil, tedaviylevinde müsbet deñişmeler bar.
«V.Baluhnıñ ekimlerinden: «Hasta stabil, belli bir müsbet deñişmeler yoq! Bugün kontrol tomografiya yapıldı – yaradan qalğanlar qayd etile, beklenmegen bir şey ve fenalaşuv yoq. Tedaviylev devam ete», – dep yazdı Ğeraşçenko Facebook saifesinde.
İrına Ğeraşçenkonıñ ekimlerniñ malümatına esaslanıp bildirgenine köre, tezden Baluhnı ilâc komasından çıqarmağa tırışacaqlar.
Cumaertesi künü, sentâbrniñ 19-nda, N4 Kyiv prokuraturasınıñ prokurorınıñ muracaatı esasında paytahtnıñ Dnepr rayon mahkemesi Baluhqa ağır yara ketirgeninden şübheli sayılğan kişini eki ayğa apiske aldı.
Ukraina milliy politsiyası sentâbrniñ 18-nde Baluhnı köteklegeninden şübheli sayılğanını yaqaladı.
Daa evel «Avropa birdemliginiñ» Ukraina halq deputatı İrına Ğeraşçenkonıñ bildirgenine köre, Volodımır Baluhnıñ alı aqqında ekimlernen qoşma mesleatlar keçirildi. Oña ameliyat yapıldı ve reanimatsiyağa alğanlar. Daa soñra Baluh aqcigerlerni suniy avalandıruv cihazına bağlandı. Onıñ ağır qafa-miy yarası bar.
Baluh köteklengenini Oleg Sentsov haber etti. Onıñ malümatına köre, faal sentâbrniñ 7-nden 8-ne keçer gecesi köteklendi. Ağır alda hastahanege alındı – qolu ve köpürçik kemigi sındırıldı.
Kiyv politsiyasınıñ malümatına köre, qırımlı 10-15 kişinen «Gidroparktaki» qavelerden birinde raatlanğan edi. Soñki sefer onı yarı gecede körgenler. Uquq qoruyıcılar Ukraina Ceza kodeksiniñ 187-inci maddesiniñ 4-ünci qısmına istinaden (aydutlıq) cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina prezidentiniñ ofisi qırımlığa yapılğan ücüm sebebinden qasevetlengenini bildirdi.


text:
Eski siyasiy mabüs, qırımlı Volodımır Baluhnıñ bildirgenine köre, sentâbrniñ 7-nde onı Kyivdeki Gidroparkta «til meselesinen bağlı qavğa» neticesinde köteklegenler.
Baluhnıñ «Tsenzor.net» intervyüsına aytqanına köre, rusça laf etken qaravulnı tenbilegen «bir müessise» yanında oña ücüm yapıldı. Baluh qaravuldan iş yerinde olğanı içün devlet tilinde laf etmesini rica etti.
«Mence, o qaravul bir özü degil edi. Bir qaç kişinen qavğa ettim. Biri çette otura edi, ekincisi ögümde tura edi. Amma bunı tam olaraq hatırlamayım. Er şey tuman içinde», – dey Baluh.
Baluhnıñ köteklengeni sentâbrniñ 8-nde saba belli oldı. Kyiv politsiyası bunı aydutlıq dep tasnif etti. Politsiya malümatına köre, Baluh sentâbrniñ 7-nde 10-15 kişinen Gidroparktaki müessiselerden birinde raatlandı. Sentâbrniñ 18-nde politsiya şübhelini tuttı, sentâbrniñ 19-nda mahkeme onı apiske aldı.
Uquq qoruyıcılarnıñ qayd etkenine köre, yaqalanğan kişi 1988 senesi doğğan yerli sakin ola. O, restoranlarda birinde qaravul olıp çalışqan tanışına kelgen eken. Şübheliniñ adı aydınlatılmay.
Oktâbrniñ soñunda Baluh acele yardım hastahanesinde çıqarıldı.
Volodımır Baluh – qırımlı çiftçi, ukrainalı cemaat faali, Ukrain milletçileri kongressiniñ azası. Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ Rusiye vatandaşlığından vazgeçti. 2013 senesi qışta evinde Ukraina bayrağını astı, daa soñra «Sema Yüzü qaramanları soqağı» levhasını tikledi.
2016 senesiniñ soñunda Volodımır Baluhnı Rusiye FSBsiniñ hadimleri tutıp aldı. Olar Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi onı 5 yılğa azatlıqtan marum etti – eki cinaiy dava boyunca: silâ saqlaması ve «Aqşeyh vaqtınca tutuv izolâtorınıñ yolbaşçısını köteklev» dep adlandırılğan adise.
Baluh qabaatını tanımayıp, açlıqqa başlağan edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Seyitler rayonında regional meclis reisi Mustafa Salmannıñ evinde maskalarnı kiygen adamlar tintüv keçirdiler.
Bunı Qırım jurnalisti Şevket Namatullayev Facebook saifesinde bildirdi.
«Seyitler rayonında betini qapatqan adamlar regional meclis reisi Mustafa Salmannıñ evinde tintüv keçirdiler. Qomşularnıñ aytqanına köre, silâ qıdırdılar. Mustafa Salman ve onıñ eki oğlunı rayon bölügine alıp kettiler», – dep yazdı Namatullayev.
Qırım.Aqiqat bildirgenine köre, içtimaiy ağlarda Qırımnıñ Seyitler rayonında musulman qorantalarınıñ evlerinde yañı tintüvler keçirile.


text:
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Farhod Bazarov ve Rustem Seythalilovnıñ apis müddetini uzattı. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ qadısı Galina Hulapova fevralniñ 10-nda olğan oturışuvda qırımlılarnı martnıñ 15-ne qadar apiste qaldırmağa qarar aldı.
Bugün Aqmescitte mezkür dava mabüsleriniñ sıñırlav müddetini uzatacaq dört mahkeme oturışuvı keçirile.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi 2019 senesi noyabrniñ 11-nde Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» sekiz mabüsiniñ apis müddetini üç ayğa uzattı. Rustem Şeyhaliyev, Tofik Abdulgaziyev, Raim Ayvazov, Bilâl Adilov, Cemil Gafarov, Farhod Bazarov, Rustem Seythalilov ve Şaban Umerov 2020 senesi fevralniñ 15-ne qadar SİZOda qalacaqlar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
«Ukraina» telekanalında kosterilgen «Sobıtiya» programmasında o boyle dedi: «Ukraina silâlı quvetleri «bir şey etmeyler», «vaziyetke kirişmeyler» degen siyasetçilerge cevap bermege isteyim. Ordu areketke başlaması içün, şu siyasetçiler munasip siyasiy qararnı qabul etmek kerekler. O vaqıt Silâlı quvetler areket etmege başlarlar! Şimdi, siyasiy qararı olmağanda, ordunıñ boyle meselelerni çezmege aqqı yoqtır», – bunı Mudaafa nazirliginiñ matbuat ve haberler idaresinde qayd eteler.
Tenüh askerlerniñ memleket yolbaşçılığına Qırımda ukümsürgen fevqulâde vaziyet aqqında er kün haber etkenlerini de qoşma olaraq aytıp keçti.
Rusiye tarafından basılğan ve işğal olunğan yarımadada rusiye arbiyleri ket-kete ep yañı arbiy qısımlarını ve Ukraina Silâlı quvetleriniñ gemilerini zapt eteler. Amma olarnıñ diger qısmı şu basımğa qarşılıq kostermege devam ete.


text:
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine qırımtatar milliy Meclis reisi muavini Ahtem Çiygoz bildirdi.
«Qırımtatarlar öz toprağında bulunıp, öz merağını qorçalamağa aqqı olğan aqqında bildirüvler aqiqatqa uymağanı añlayışıla», – dedi Çiygoz. – Olarnıñ bu areketleri qırımtatarlar ile qialog olmağanını köstere».
Çarşenbe künü Qırım «parlamenti» Qırım nazirler Şurasınıñ «reis muavini» vazifeini eda etken Lenur İslâmovnı istifağa yolladı. Onıñ yerine Meclis muhalifi olğan Ruslan Balbekni tayinledi.
Mayıs 27 künü Aksönov İslâmovnıñ esabatı neticesinde onıñ «baş nazir muavini» vazifesindeki taqdiribelgilenecegini aytqan edi.
Mayıs 16 künü Ruslan Balbek Soçide Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putin ile «riayetkâr»qırımtatarlarnıñ eyyeti terkibinde körüşti. Mında qırımtatar halqınıñ adabanlaştırıluvı muzakere etilgen edi.
Lenur İslâmovnı «baş nazir muavini» ve Zaur Smirnovnı Reskomnats başı vazifesine qırımtatar milliy Meclisiyollağan edi.


text:
Elektriknen temin etüv ağlarında qaza yüz bergeni sebebinden, Canköyniñ merkeziy qısmı yarıqsız qalğan. Bu aqta Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım akimiyetiniñ saytından bildirilmekte.
Şimdiki vaqıtta tamir işleri alıp barılmaqta.
Elektrikniñ yañıdan berilme zamanı belgilenmedi.
Qırım energo ağlarında qazalar an-aneviy olıp qalğan. Kubandan keçirilgen Energo köpür böyle yükke dayanamay, elektrik energiyasını toqtamadan temin etmek içün, Qırımnıñ kendi generatsiyasınıñ küçü yeterli degil.
Dekabr 30 künü Herson vilâyetinde yerleştirilgen elektrotayamanıñ ihtimal patlavı sebebinden Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ kelmesi toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırımğa 250 megavat bergen elektrik keçirme ağı tamir etilgen, lâkin yarımadağa onıñ temin etilmesi añlaşma bitkeni içün berilmey.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkar etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Hayser Cemilevni, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ oğlunı, Rusiyedeki apishaneden Ukrainağa ketirdiler. Bunı noyabr 26 künü öz Facebook saifesinde rusiyeli advokat Nikolay Polozov bildirdi.
«Biz Haysernen Ukrain sıñırını keçtik. Telükesizlik mefkuresinen, Rusiyede yolda olğanımızda men bağğa çıqmay edim. Acele izaat alıp olamağanlardan afu sorayım. Eñ esası – Kremlniñ dörtünçi esiri sağ-selâmet evine ketirildi», – dep yazdı advokat.
Bundan ögüne qırımtatarlarnıñ lideri, Ukraina halq vekili Mustafa Cemilev, Hayserni Rusiyeden Kyivke ketirgenlerinen, onı birden tedaviylenmege yollaycağını aytqan edi.
Rusiyeli advokat Nikolay Polozov öz Twitter saifesinde 25 noyabrde, onıñ müşterisi Hayser Cemilev, qırımtatar milliy lideriniñ oğlu azat etilgenini haber etti.
24 noyabrde Astrahan mahkemesi Hayser Cemilevniñ artından memuriy nezaret alıp barılacağı aqqında qararnı lâğu etkenini haber etken edi. Bu oña Rusiyeden tış çıqmağa imkân berecek.
Cumaertesi künü, 26 noyabrde, Hayser Cemilevge belgilengen ceza müddeti soñuna yetecek. Lâkin, Rusiye qanunlarına köre, onı, müddetniñ biteceginden ögüne soñki iş kününde, yani cuma künü, 25 noyabrde, yibermek kerekler.
2013 senesi o, aileniñ dostu olğan Fevzi Edemovnı muqaytsızlıq ile babasınıñ tüfeginden öldürgeninde qabaatlandı.
Qırım işğal etilgen soñ Rusiye taqiqat organları onıñ işini ğayırdan baqmağa qarar aldılar. Hayserni Aqmescit apishanesinden Krasnodar bölgesine alıp ketti.
Rusiye Federatsiyasınıñ Yüksek mahkemesi, Hayser Cemilevge Krasnodar mahkemesi tarafından tainlengen 5 yıllıq apis müddetini bir-buçuq yılğa qısqarttı. Bunen beraber Kyivniñ Dnepr mahkemesi 2015 senesi aprel ayında oña ceza müddeti olaraq 3 yıl 8 ay apis cezasını belgilegen edi.


text:
Martnıñ 4-ü sabası itibarınen Aqyarda 55 yañı koronavirus hastası qayd etilgen, 121 kişi tedaviylengen soñ hastahaneden çıqarılğan, 62 yaştan 86 yaşqa qadar dört hasta ölgen. Bu aqta Rusiye nezaretinde olğan şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti haber ete.
Episi olıp, pandemiya başlağandan berli Aqyarda 12176 kişi hastalandı. Şimidiki vaqıtta 11351 hasta tedaviylendi, 506 öldi ve 618 közetile.
Qırımda keçken künü 67 yañı koronavirus hastası qayd etildi, aynı zamanda 7-niñ hastalıq alâmetleri yoq edi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya bildirgenine köre, yarımadada yañı koronavirus hastalarınıñ sayısı dekabrniñ ortasında artacaq dep beklenile.
Bu aqta o, noyabrniñ 18-nde COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında bildirdi.
«Dekabrniñ 20-lerine tahmin etilgen hasta artışına baqıp ve sıñırlav tedbirleri kerige qoyacağını añlap, insanlar çoq toplaşacaq yañı yıl bayramlarfı arfesinde bir sıra sıñırlav tedbirinen bağlı tekliflerimizni bildirdik. Bu bugünniñ talaplarıdır, azırlanıp, hasta sayısınıñ artmasına ve hastalıq tarqalmasına yol bermemek kerekmiz», – dedi Penkovskaya.
Onıñ aytqanına köre, şimdi qoşma sıñırlav tedbirleri alınmasa, yanvar ayında Qırımnıñ sağlıq sisteması hasta sayısınıñ artmasına dayanıp olamaz.
Keçken künü Qırımda 211 koronavirus hastası qayd etildi.
Rospotrebnadzor yolbaşçısı Anna Popova işğal etilgen Qırımda yañı koronavirus yuqunçı hastalıq seviyesini «bayağı yüksek» dep adlandırdı. Daa bir afta evelsi Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresi Qırımda COVID-19 hastalarınıñ sayısı artmay, dep bildirgen edi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescitniñ Rusiye akimiyeti «izinsiz qurulğan 51 obyektni» yıqmağa qarar aldı.
Bu aqta aprelniñ 3-nde Aqmescitte qanunğa zıt bir şekilde qurulğan obyektlerni yoq etüv komissiyasınıñ toplaşuvında aytıldı, dep bildire Kreml kontrolindeki Aqmescit memuriyeti.
«Memuriy-tehnik kontrol departamenti, ticaret ve ealige turmuş hızmet kösterilüvi idaresi, belediye kontroli idaresi bergen malümatlar baqılğan soñ izinsiz qurulğan 51 obyektni yıqmağa qarar alındı», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, dört obyektniñ yerleşüvi qanunğa uyamı ve obyekt saibini bilmek içün vekâletli hızmetlerge qoşma muracaatlar berildi, dep qoştı matbuat hızmeti.
«Aqmescit memuriyeti komissiyasınıñ iş neticelerine köre qanunğa köre qurulmağan obyektlerniñ yıqıluvına dair qararlar çıqarılacaq. Yıqıluvına berilgen müddet yekünlengen soñ qanun talaplarına köre obyektlerni yoq etüv işleri keçirilecek», – dep qayd etti şeerniñ Rusiye memuriyetiniñ yolbaşçı muavini Sergey Titarenko.
2019 senesi işğal etilgen Qırımnıñ Rusiye akimiyeti «izinsiz qurulğan obyektler» olaraq ilân etilgen binalarnı, hususan yarımadanıñ cenübiy yalısında, yıqmaq içün 300 mln ruble ayırmağa planlaştıra.
Qırım ve Aqyarnıñ yerli akimiyeti qanunsız ilân etilgen ticaret inşaatlarınen küreşe, hususan tükân, qavehane, bazarlardaki ticaret noqtaları ve raatlıq evleri yıqıla.
2018 senesi aprel ayınıñ ortasında belli oldı ki, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yıqılacaq binalarnıñ cedvelini tize.
2018 senesi apreliniñ soñunda Aqyarda tahminen 500 insan şeer akimiyetinden razızıq alınıp keçirilgen mitingge çıqtı. Mında ticaret obyektleriniñ yıqılmasına qarşı çıqqan iş adamlarınıñ aqlarını qorçalamağa tırıştılar.


text:
Qırımda Rusiye mahsus hızmetleriniñ lagerleri negizinde Donbass içün ücretli askerlerni azırlamağa devam eteler, dep haber ete İnformatsionnoye soprotivleniye gruppasınıñ mütehassısları. Olğan malümatqa köre, işbu askerlerni azırlağanlarnıñ arasında – Ukraina İçki işler nazirliginiñ İçki ordularınıñ sabıq komandanı da bar.
«İS cenübiy bölügi bu kibi lagerlerniñ birinde komandanlıq etken şahısnı belgiledi – Ukraina İçki işler nazirliginiñ İçki ordularınıñ sabıq komandanı general-leytenant S. Şulâk. Onıñ 2014 senesi fevral ayında Maydanda vatandaşlarnıñ kütleviy sürette öldürüvine alâqası olğanı sebebinden, o, Ukraina Baş prokuraturası tarafından qara cedvelge kirsetilgen edi», – dey Tımçuk.
Matbuat vastalarınıñ malümatına köre, 2012 senesi mayıs 31 künü prezident Viktor Yanukoviçniñ emri ile Şulâk baş idareniñ yolbaşçısı – Ukraina İçki işler nazirliginiñ içki ordularınıñ komandanı olaraq tayinlendi. 2013 senesi yüz bergen Maydan vaqialarından soñ Qırımğa qaçıp ketti.


text:
Moskvada ukrain arbiyi Nadejda Savçenko mahkeme zalına qaytarıldı. Mayıs 6-da Basman mahkemesine kelgen «acele yardım» ekimleri bildirdiler ki, Nadejda Savçenko mahkemede iştirak ete bile. Böylece mahkeme Savçenkonıñ apis cezasını arttırmaq muracaatını baqmağa devam etti.
Mahkemeci Natalya Muşnikova ekimlerniñ Nadejda Savçenkonıñ alı aqqında bildirgenlerini ilân etti.
Nadejda Savçenko yaramağan soñ Moskvanıñ Basman mahkemesi «acele yardımnı» çağırğan edi.
Nadejda Savçenko keçken seneniñ iyül ayından itibaren Rusiye apishanesinde buluna. O, qabaatını red etip, separatistler tarafından esir alınğanını ve Ukrainadan Rusiyege qanunsız alda çıqarılğanını bildire.
Oktâbr 26-da olıp keçken Ukraina Yuqarı Radasınıñ nevbetten tış saylavlarında Savçenko «Batkivşçına» firqasınıñ cedvelinde birinci yerde edi ve sekizinci çağırılış Ukraina parlamentiniñ halq deputatı olaraq saylandı. Rada onı PACE eyyetiniñ erkânına kirsetti.
Mart 16-da ukrain uçucısı SİZOda açlıqqa tekrar başladı.


text:
Bunı Ukrainda Türkiyeniñ elçisi Yonet Can Tezel bildirdi, dep haber ete İnterfaks-Ukraina.
Elçiniñ aytqanı kibi, Qırım yarımadasında «bizim qardaş ve soylarımız, Ukraina ve Türkiye arasında dostluq köpüri olğan qırımtatar halqı yaşay».
Dimlomat şunı da qayd etti ki, Ukrainada peyda olğan meselelerni tek Ukraina çezmeli. Amma bunı halqara cemaatnıñ yardımı ile yapa bile.
«Epimiz vaziyetni arbiy areketleri vastası ile çezmemek kerekligini aytamız. Onı tek muzakereler ve diplomatik yollarınen çezmek lâzim. Şubesiz, Rusiyenen pek müim munasebetlerimiz bar. Ve bütün bu tüşüncelerimizni biz rusiye şeriklerimizge de aytamız», – dep aytı Türkiye elçisi.


text:
Cumhuriyetçi Parti tarafından teklif etilgen namzet Donald Trump saylav kampaniyasınıñ ğalibi oldı. Wisconsin ştatında üstün çıqıp, o kendisi içün 276 saylavcınıñ reyini elde etti, ve Qoşma Ştatlarınıñ prezidenti olaraq saylanıldı.
AQŞ prezident saylavlarında ğalip olmaq içün 270 saylavcınıñ reyi kereklidir.
Ohio, Florida ve North Carolina kibi esas ştatlarda birinci olıp, Trump bayağı ögge çıqtı. Hillary Clinton ise saylavcılar eyyeti azaları arasında 215 rey qazana bildi.
Trump Texas ve Missouri ştatlarında ğalip oldı, Clinton ise New-York ve Californiada muvafaqiyeti oldı.
Saylavlarnıñ soñ neticesi North Carolina, Michigan, Wisconsin, New Hampshire ştatlardaki neticelernen bağlıdır. Közeticiler qayd eteler ki, saylavlardan aldın çoqusı soravlarda Clinton ögge çıqa edi, lâkin Trump bir sıra ştatlarda beklenilgeninden daa yahşı necilerge irişti.


text:
Bunı FMH pasport işleri idaresiniñ yolbaşçısı Födor Karpovets matbuat konferentsiyasında bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina vatandaşlığını saqlap qaldırmağa istegenler aprelniñ 17-ne qadar ariza yazmalı. Bunıñ kibi arizalarnı Aqmescit ve Aqyarda qabul eteler.
«Bizler mütehassıslarnı toplap, Qarasuvbaza ve Bağçasarayda daa eki noqtanı açacaqmız. Dört noqta yeterlidir», – dedi Karpovets.
Mart ayınıñ soñuna qadar Qırım ve Aqyar sakinlerine Rusiye Federatsiyasınıñ 15 biñ pasportı berildi, 75 biñ kişi nevbetini bekley.


text:
Aqmescit – Belli mühbir, «Açıq Qırım kanalı» internet-leyhasınıñ teşkilâtçısı Osman Paşayev, yarımadanı terk etti. «İmaye» vekilleri tarafından ücüm etilgen mühbir, adaletni Qırımdan tış qıdıracaq. Şimdilik o, Ukraina ve Rusiye qoruyıcı organlarına muracaat etmege azırlana. Jurnalistke belli advokat yardım kösterecek.
Ücüm mayısnıñ 18-nde Aqmescitniñ merkezinde yüz berdi. O vaqıt Paşayev, Türkiye vatandaşı olğan operatorı Cengiz Kızgın, meslekdeşleri İnna Şinkovskaya ve Yevgeniy İvaşin ile Lenin meydanı tarafına kete ediler. Osman Paşayevniñ sözlerine köre, Sergeyev-Tsenskiy soqağında 10-ğa yaqın «imaye» vekili matbuat vastaları temsilcilerinden çekim yapmaq içün ruhsetnameni soradılar. Bundan soñra, qorquzıp başladılar. Birazdan, arbiy kiyimlerdeki erkekler jurnalistlerni küç ile Kirov soqağı, 26 adresi boyunca ştablarına alıp kettiler. Evelden, bu yerde Ukraina kommunistler firqasınıñ cumhuriyet komiteti yerleşe edi.
«İmaye» vekilleri, Paşaev ve zenaatdaşlarını 4 saat devamında divarğa tiklep tuttılar, jurnalistlerniñ bir qaç kere ayaqlarına urdılar. «Olar, urmaq degil, maneviy taraftan aşalay ediler», – dedi Osman. Aytqanına köre, yetekçilerniñ adı Samvel edi. Ştabtan soñ, olarnı avtozaklarğa yüklep, Futbolistı soqağındaki Merkeziy ROVD-ge ( İçki işler boyunca rayon bölügi) alıp kettiler. Yaqalanuv devamında, noutbuk, planşetleri, telefonları, routerler, paralarnıñ bir qısımı ğayıp oldı.
Faqat, «imaye» vekilleri lıp keçken vaqia aqqında bam-başqa tarif eteler. «Vesti» neşirine Qırım «imayesiniñ» yolbaşçılarından biri şunı bildirdi: «O, (Paşayev. – müel.) açıqtan-açıq bizim yigitlerimizge provokatsiya yapa edi. Seni urğan, köteklegen olsalar, er köşede ağırtqanını aytma, bar hastahanege yaralarını qayd etsinler. Menim yigitlerim qabaatlı olsalar, olar tolusınen cevap berirler, sen qabaatlı olsañ – qanun boyunca cevap berirsiñ. Amma, mesele daa nede: bu vaziyetke qırımtatarı tüşti, endi er yerde milliy mensüpligi boyunca sıqıştırılğanı aqqında qabartıp aytacaqlar. Biz onı urğan ekenmiz, dep qıçıra. Kerekmi o bizge? Vesiqalarnı teşkerdik, eşyalarnı baqıp çıqtıq, soñra, onı taqiq komitetine teslim ettik. Soravnı keçirmege aqqımız yoq».
Qırım Cumhuriyeti boyunca Rusiye Taqiqat komiteti Paşaev ve türk operatorını beş saat devamında soravdan keçirdi. Osman, ağımdaki seneniñ fevral ayında "Berkut" mahsus bölüginiñ Mustaqillik meydanındaki areketlerniñ şaatı olaraq soravğa çekilgeni belli oldı. İçki işler boyunca rayon bölüginden Paşayev ve Kızgın yarı gecede azat etildiler.
Baş prokuratura yardım etermi
Mühbir olıp keçken vaqia qanunsızlıq ve akimiyette «aydutlar» bulunğanı sebebinden yüz bergenini bildirdi.
«Asılında, meni tutıp esir ettiler. İçki işler rayon bölüginde Federal havfsızlıq hızmeti vekili, Taqiqat komitetiniñ hadimi Şçukin Viktor Aleksandroviç, rusiyeli politsiya ve ukrain militsiyası temsilcileri – episi bir yerde ediler, amma men ve menim eşyalarım nasıl etip te anda tüşkenlerini bir kimse añlatıp olamadı», – dep qayd etti Paşayev. Bu meseleni añlamaq ıntıluvıda netice ketirmedi.
Endiden soñ, dey mühbir, o cumhuriyetniñ qoruyıcı organlarına işanmay ve yarımadanı terk etip, Kiyevge yol aldı, anda Ukraina baş prokuraturasına muracaat etmege istey. Bunen beraber, o Rusiye baş prokuraturasına şikâyetini bermek içün Moskvağa da baracağını bildirdi.
«Qırımda jurnalistlerni kimler yaqalağanları, abrap, tehnikasını qırsızlap, soñra Taqiqat komitetine teslim etkenleri ve komitetniñ özü jurnalistlerni kimler ketirgenlerini tapalmağanını ögrenmege talap etecem», – dedi Osman.
Paşayevniñ fikirince, yarımadada şimdiki vaqıtta qanunlar çalışmay, Qırım «işğal etilgen territoriyadır», cumhuriyetniñ akimiyetinde bulunğanlar ise, «aydutlar ve hunta».
Qayd etmeli ki, Paşayev tüşken vaziyet rusiyeli ombudsmen Ella Pamfilovanıñ diqqatı merkezine tüşti. Jurnalistniñ yaqalanuvını o insan aqları bozuluvı olaraq adladı. Onıñ resmiy saytında: «Ombudsmen Osman Paşayevniñ yaqalanuvını ve adliyecisiz, bir qaç saat sürgen soravını insan aqları bozuluvı olaraq tanımaqta. Bundan sebep, kendi teşebbüsi ile bu meseleni baqmağa azır»,– dep qayd etile.
Paşayev, öz nevbetinde, vaziyetni muzakere etmek içün Pamfilova ile körüşmege istegini kösterdi. Bundan da ğayrı Facebook vastasınen belli ukrain adliyecisi Tatyana Montânğa muracaat etip, Qırım «imayesine» qarşı mahkeme işinde onı temsil etmege rica etti.
Qırım.Aqiqatqa izaat bergende Tatyana Montân, «rusiyeli» Qırımda oña, ukrain adliyecisine ayaq çalmasalar, bu işke kirişmege azır olğanını bildirdi. «Prezident saylavlarından soñ, vatanıma baracam, özüm de Keriçlim, anda ne olayatqanını ögrenirim»,– dedi Tatyana Montân.
Aqmescitte bu kibi vaqialar soñki vaqıtları sıqlaştı. Mayıs 17 künü Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti yerdi idarege Moskvadaki «Gazeta Vıborça» («Gazeta Wyborcza») neşiriniñ hadimi Vatslav Radzivinoviçni yaqalap, 6 saat devamında onıñ şahsiyeti ve Qırımğa kelüv maqsadını ögrendiler. Onı Aqmescitteki «Divan» qavehanesinde, Kiyevniñ Qırımdaki «Den» gazetasınıñ Nikolay Semena ve fotoressam Lenyara Abibulayeva ile yaqaladılar. Bir qaç saat devam etken soravdan soñ, olarnı yiberdiler.
Bazar ertesi künü, mayıs 19-nda «imaye» vekilleri «Dojd» kanalınıñ hadimi Pötr Ruzavinni tuttılar, oña qarşı küç qullanıp, video kamerasınıñ akkumulâtorını sındırdılar. Soravdan soñ, Ruzavinniñ pasport malümatlarını yazıp, onı azat ettiler.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-inci sessiyasında iştirak etecek eyyetni qurmağa vazife berdi. Eyyet erkânına Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov kirsetildi. Bu buyruq oktâbrniñ 5-nde Prezident ofisiniñ saytında derc etildi.
Vesiqağa köre, eyyet erkânına 10 insan kirdi. Çubarovnıñ iştiraki «onıñ razılığınen» belgilendi. Meclis reisi Qırım.Aqiqatqa izaat berip, BM Baş Assambleyasınıñ tedbirlerinde Ukraina eyyeti erkânında iştirak etmege niyetlene, dep tasdıqladı.
Eyyet erkânına Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, onıñ birinci muavini Emine Ceppar, nazirlikniñ diger vekilleri, Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç, Ukrainanıñ BM vekili Serğiy Kıslıtsâ, Prezident ofisi, İşğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi ve Ukraina Yuqarı Radasınıñ vekilleri kirdi.
BM saytında derc etilgen malümatqa köre, Baş Assambleya er yıl sentâbrniñ üçünci aftasında salı künü toplaşa. Baş Assambleya sentâbrden dekabr ayına qadar faal çalışa, soñra ara berip, yanvar ayında işke başlay ve kün tertibiniñ bütün meseleleri baqılğanına qadar çalışa.


text:
Qırım akimiyeti çarşenbe künü, mart 11-de, Qırım işğaliniñ yıllığına bağışlanğan fotoresimler albomını taqdim etti. Merasimni Qırımnıñ içki siyaset, malümat ve alâqalar naziri Dmitriy Polonskiy keçirdi.
Onıñ aytqanına köre, kitapta «2014 senesi fevral 23-te başlağan ve yıl boyunca devam etken vaqialarnıñ müitini aks ettirgen fotoresimler» mevcut.
Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire ki, fotoresimler cıyıntığını Qırımnıñ içki siyaset, malümat ve alâqalar nazirligi azırladı. Kitapta yalıñız fotoressamlarnıñ ve matbuat hızmetleriniñ işleri degil, qırımlılar yollağan fotoresimler de bar.
1000 nushada çıqqan kitap satılmaycaq. Yarımada akimiyeti olarnıñ bir qısmını kütüphanelerge yollamağa vade ete.
«Kitap Cumhuriyetniñ içtimaiy ceetten müim olğan yerlerde tarqatılacaq, şu cümleden kütüphanelerde de», – dep qayd etti Dmitriy Polonskiy.
Onıñ aytqanına köre, yaqın vaqıtta kitapnıñ qoşma nushaları bastırıla bile.


text:
Qırım ile memuriy sıñırdaki kiriş noqtalarında nezaretke cemaat şekillendirüvleri celp etildi, şu cümlede qırımtatarlarnıñ iştiraki ile, – haber ete Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti.
«Esas vazifelerden ğayrı, cemaat şekillendirüvleriniñ azaları areket iştirakçilerine mesleat bere ve adetiy olmağan adiselerniñ çezilmesinde yardım eteler. Bu kibi cemaat şekillendirüvleri cemaat nezaretini de alıp bara, şu cümleden sıñırcılarnıñ qanunsız areketke qoşulmasına yol bermeyler», – haber eteler mında.
Al-azırda Azaq-Qara deñiz regional idaresiniñ mesüliyeti çerçivesinde olğan qısımda 13 cemaat şekillendirüvi peyda olğan, olardan 4 – Berdânsk, 9 – Herson sıñır bölüginiñ qısımlarında çalışa.
Bildirilgeni kibi, «sıñır bekçilerine yardım köstergen eñ faal cemaat şekillendirüvi «Hort»tır, mında çeşit millet vekilleri kire, şu cümleden qırımtatarları da».
Evel Ukraina prezidenti qırımtatarlarnı Qırım ile memuriy sıñırdaki nezaretke celp etmege çağırdı.


text:
Ukraina siyasetşınası Sergey Taran dey ki, Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukraina, onıñ territoriyaları – Donbass ve Qırım aqqında unutmadı.
«Rusiye ordularınıñ arbiy qısımları ukrain territoriyasında olğance, bu olğance, Putin Ukraina aqqında unutmaz. Ve onıñ Qırım ve işğal etilgen Donbass topraqlarından ketmege niyeti olmağanını körmek kerek. Anda işğal yüz bere. Putin unutmadı», – dedi o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde.
Rusiyede aytılğanı kibi, Putinniñ Ukraina vastası ile öz itibarını kötermege fırsatı olğanına qadar, Ukraina ile meraqlanacaq. Şimdi aktsent vaqtınca Suriye ve Türkiye tarafına yönelgen, dedi efirniñ diger musafiri, Radio Svoboda Rusiye hızmetiniñ mühbiri Mümin Şakirov.
«Menimce, Donbass ve Qırım er vaqıt haber alanında olacaq, şimdi aktsent vaqtınca avuştırılğan. Er vaqıt qaytmağa imkân yoq, çünki tış duşman, zapt etilgen qale felsefesi, bu ğaye er vaqıt çalışacaq», – dedi o.
Vladimir Putin dekabr 3 künü Kremlniñ Georgiy salonında Federal toplaşuvına er yıllıq muracaatında Ukraina aqqında bir şey, Qırım aqqında ise tek bir ibare ayttı.
Türkiye-Suriye sıñırında tüşürilgeninden soñ Rusiye ve Türkiye arasında munasebetler birden bozuldı, Moskva uçaq Suriye üzerinde olğanını bildire ve vaqiadan bir qaç künden soñ Rusiye akimiyeti Türkiyege qarşı sanktsiyalarnı kirsetti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bu aqta Mayıs 23-de cüma künü olğan matbuat-konferentsıyasında «Opora» saylâma ve parlament programmalarnıñ koordinatorı Olga Ayvazovskaya bildirdi.
«7 biñge yaqın Qırım sakini Mayıs 19-na qadar qayd olunıp qıtadaki Ukrainada rey berip olarlar», – dedi Ayvazovskaya.
Onıñ sözlerine köre, soñki malümatlarğa baqqanda, Qırım sakinleriniñ ekseriyeti Kiyevde rey berecek. Bu 1800 insandır.
Ondan da ğayrı Qırım ve Ukraina arasında sıñır olğanı sebebinden Qırımdan saylâvlarda iştirak etecek adamlarnıñ sayısı çoq olacağını beklenilmedi.
Saylâvlarda iştirak etmek içun qayd etilgen yüzlernen vatandaşlar qırımtatarlar olğanını Mesclis bildirdi.
Ukraina devlet sıñır hızmetinde bilgirgenlerine köre, saylâvlar künü Qırımdaki saylâvcılar ve halqara ekspertler içün sıñırdan keçüv sadeleştirilecek.


text:
Qırımtatarlarnıñ al-vaziyetini örgenmek içün Qırımğa kelgen Türkiye eyyeti yarımadadaki vaziyet ve tamır halqınıñ aq-uquqları aqqında yañlış malümat aldı.
Böyle bir fikirni Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerov Qırım.Aqiqatqa bildirdi. O, Türkiye eyyeti reberiniñ qırımtatarlarnıñ yaşayış şaraitlerinden memnün qalğanı aqqında aytqanlarını izaatladı.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca devlet komiteti Türkiye eyyetiniñ reberi Mehmet Üskülniñ aytqanlarına esaslanıp bildirdi ki, qırımtatarlar raat yaşaylar.
«Eyyetimiz mında bulunğan eki kün içinde bizler Qırım ükümeti, cemaat vekilleri ile körüştik, qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerni ziyaret etti. Bugün körgenimiz – meni tınçlandıra, Qırım tarafına teşekkür bildirip, olarnı da Türkiyeni ziyaret etmege davet etem», – dep tekrarladı Üskülniñ aytqanlarını Qırım komitetiniñ matbuat hızmeti.
İlmi Ümerov bildirdi ki, Türkiye eyyeti Meclis azaları ile körüşkende qaçırılğan ve öldürilgen qırımtatarlar, em de tintüv, apis cezaları ve semetdeşlerniñ sorğuları aqqında malümat seslendirildi. Ümerovnıñ qayd etkenine köre, Üskül temsil organı ile körüşüvge «keç qalıp, körüşüvniñ aman-aman soñuna yetişti».
«Tünevin, Türkiye eyyeti Bağçasarayda Dilâra Seitveliyeva («Ocalar şurası» cemaat teşkilâtınıñ reisi. – muar.), Edem Dudakov (Qırımnıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri komitetiniñ sabıq reisi. – muar.) ve Elmira Ablâlimova (Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ sabıq müdiri. – muar.) ile körüşkende Mehmet bey eyyet erkânında yoq edi. O, Hanlar sarayına barğan edi, anda Qırım musulmanlarınıñ müftisi Emirali Ablayev ve Ayder Acimambetov (Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ kâtibi, Meclis reisi. – muar.) bulunğan ediler. Olar anda subetleştiler», – dep ayttı Ümerov.
Onıñ malümatına köre, bu körüşüvde qırımtatarlarğa qarşı olğan Oleg Rodivilov – Qırım Yuqarı Radasınıñ sabıq deputatı, şimdi ise Mustaqil Devletler İttifağı Ukrain filialınıñ müdir muavini iştirak etti.
«Olar eski tanışlar kibi körüştiler, selâmlaştılar ve Rodivilov olarnen beraber ketti», – dedi Ümerov.
«Mehmet Üskül böyle bir şey kerçekten aytsa ya da Devlet komiteti bunı uydursa da, esası şu ki, bu kerçek vaziyetni aks ettirmey», – dep ayttı Meclis reisiniñ muavini.
Ayder Acimambetov Qırım.Aqiqatqa Bağçasaray sarayındaki körüşüvde Rodivilovnıñ iştirakini tasdıqladı. Amma Rodivilovnıñ Türkiye eyyetine ne alâqası bar aytıp olamadı
Bazarertesi künü, aprel 27-de, Aqmescitke ğayrı resmiy Türkiye eyyeti keldi. Qırımtatarlarnıñ Qırımdaki vaziyetini ögrenecek olğan eyyetniñ erkânında alim ve uquq qorçalayıcılar bar. Türkiye eyyeti Qırımda aprel 30-ğa qadar bulunacaq.


text:
Çıñğız Aytmatovnı iskä alalar
Qırğızstan başqalası Bişkäktä tanılğan yazuçını qabere yanında iskä alu çarası ütkärelä
Dönyaküläm tanılğan qırğız yazuçısı Çıñğız Aytmatovnı tuuınıñ 90 yıllığı uñayınnan irtägä Qırğızstan başqalası Bişkäktä qabere yanında iskä alaçaqlar.
Annan soñ däwlät filarmoniya konśertlar zalında anıñ xörmätenä programma oyıştırılaçaq.
Programmada yazuçınıñ ğailäse häm tuğannarı, dusları, ğalimnär ,diplomatlar, çit il missiyäse şefları häm watandaşlarnıñ qatnaşuı kötelä.
Xalıqara törki mädäniyat oyışması TÖREKSOY tuuınıñ 90 yıllığı mönäsäbäte belän 2018 nçe yılnı törki dönyada Aytmatovnı iskä alu yılı itep iğ’lan itkän ide.
Bu qısada yazuçınıñ tuğan yağı Qırğızstanda häm böten törki dönyada aña bağışlap çaralar uzdı.
Aytmatov 2008 nçe yılda dokumental’ fil’m materialları cıyu öçen Tatarstanğa kilgäç awırıp kitä häm däwalanu öçen Germaniyağa kitä.
2008 nçe yılnıñ 10 nçı iyünendä 79 yäşendä Germaniyada wafat bula.
Çıñğız Aytmatovnıñ xäläl cefete isän, alarnıñ 3 ulı häm 1 qızları bar.
Bäyläneşle xäbärlär
Tatarstannıñ teläge isäpkä alınırmı?
ДeпyTaTлap "пpeзидeHT" aTaMacыH бeTepүrә kapшы чыkca дa, KpeMлb үзeHчә xәл иTәprә MөMkиH / Deputatlar "prezident" atamasın beterügä qarşı çıqsa da, Kreml' üzençä xäl itärgä mömkin
Törkiyä İlbaşı Ärdoğan Azärbaycanda
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan ber könlek êşlekle säfär belän Azärbaycanda
Ärdoğan Üzbäkstan liderın qotladı
Ärdoğan Mirziyoyevnı Üzbäkstanda qabat ilbaşı bularaq saylanuı belän täbrik itte


text:
Ramzan Kadırovnıñ Vladimir Putinniñ Federal keñeşine berilecek beyanat arfesinde Groznıy şeerinde olıp keçken adise-vaqialarğa munasebeti Çeçenistan paytahtında yüz bergen uruştan da yahşı bir şeyni ifadeley – Şimaliy Kavkazda kerginlikniñ yañı basamağı başlana.
Çeçenistan arbiyleri ve boyevikler arasında çatışma yekünlengen kibi körüne. İstiqrar ve raat yaşayış aqqında aytmağa vaqıt keldi. Lâkin Kadırov tınçlanamay. O, şeklengen adamlarnıñ qorantalarını evler yoq etilecek ve olarnı Çeçenistandan sürgün etecekler (cumhuriyetni öyle de terk eteler), dep qorquza. O, Çeçenistan vaziyetini Ukrainanıñ işğal etilgen rayonlardaki vaziyet ile qıyaslağan Ukraina halq deputatlarını bile qorquzmağa tırışa. Söz sırası, teñeştirüv Kadırov içün faydalı degil. Bir taraftan, o, Rusiye topraq bütünligi oğrunda küreşip, Çeçenistan mustaqilligi aqqında aytqan semetdeşlerini bile yoq etmege azır. Ekinciden – çeçen arbiylerini diger boyeviklerge yardım etip, Ukraina topraq bütünligine qarşı cenkleşmege yollay. Mantıq barmı?
Mantıq, zaten, bar. Kadırov – Putinniñ vassalı ve Kreml feodalınıñ bütün emirlerini yerine ketirmege azır. Mantıq – budır. Bu – çaresizliktir. Putin ketse, Kadırovnıñ rejimini ya yañı prezident deñiştirecek, ya da Çeçenistan vatandaş cenki yoq eter. Bunıñ kibi bir cenk sebepleri evelden de bar edi. Yañı vaziyette ise olar ep arta. Groznıy vaqiası – neler tek körmegen cumhuriyette yañı çatışmalarnıñ ilk alâmetleridir. Kadırov Çeçenistanda tam bir diktaturanı pekitti – onıñ yardımınen mustaqillik tarafdarlarını ve Moskvağa sadıq olğan diger klan vekillerininiñ qarşılığını bastırdı. Lâkin böyle bir diktatura küçlü merkez ile bağ olsa, yaşay. Groznıy vaqiaları köstere ki, Kadırovnıñ duşmanları ne Putin küçüne, ne de onıñ vassal imkânlarına inana.
Rusiyedeki er angi buhran Kavkaz kerginligini doğura – bu yañı bir şey degil. Yañılıq şunda ki, separatizmnen küreşken Putin separatizmniñ baş sponsorı oldı. Aynı bu sebepten Kadırovnıñ yapqanları toqtatıla bile. Çeçenlerge Qırım ve Donbassqa mümkün, lâkin olarnıñ böyle bir imkânı olmağanını añlatacaq insan yoq.
Putin ve Kadırov yaşağan cam evini kendileri yoq ettiler.
Vitaliy Portnikov, Kiyev jurnalisti, Qırım.Aqiqat közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırımnıñ başı Sergey Aksönov, Qırımnıñ suv meselesiniñ al etilmesinde 2021 «deñişüv yılı» olacaq, dep bildirdi.
«Bu yıl yarımadanıñ suv meselesiniñ al etilmesinde 2021 deñişüv yılı olmaq kerek. Prezidentimizniñ avalesinen yarımadanıñ suvnen temin etilmesi ile bağlı azırlanğan Rusiye ükümetiniñ kompleks planı amelge keçirile. Eminim ki, bu qıyınlıqlarnı aşacaqmız», – dep yazdı Aksönov Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilmyesiniñ yedinci yıldönümine.
Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, Qırım ve Aqyarnıñ suv meselesini al etmek ve eyilleştirmek içün Rusiye bücetinden 3,2 milliard ruble ayırılacaq.
Leonid Kravçuk, Qırımda suv qıtlığı meselesi daa da kerginleşecegine emin ve bu Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzınıñ artmasınıñ sebebi ola bile.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Bu malümat ükümetniñ beyanatında berile.
«Ukraina ükümeti Qırımğa qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilevge kirişni yasaq etken işğalcı memuriyetiniñ areketlerinden öz çorlanuvını bildire. Nice yıllar devamında öz halqınıñ aqqı içün küreşken insanğa tuvğan Vatanına kirmege keder etken Rusiye tarafı kene de halqara printsiplerni yerge taptap, halqlarnıñ özüni belgilev aqqınıñ amelge keçirilmesi ile bağlı «qasevetini» açıqça bütün dünyağa kösterdi», – dep aytıla beyanatta.
Ükümette şunı da qayd eteler ki, biñlerce insannıñ ölümine ketirgen qırımtatarlarnıñ sürgünliginiñ 70 yıllığı arfesinde böyle areket daa da çirkin körüne.
«Ukraina ükümeti Sovet lagerleriniñ çoq yıllıq mabüsi, Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginde insan aqqları oğrunda areketiniñ temelini qoyğan insanğa qarşı etilgen bu areketlerni Stalin cezalav ameliyatınıñ ve halqlarnıñ zulumı, milliy ayırım siyasetiniñ yañıdan tiklenüvi kibi tanıy», – dep iddia eteler Nazirler kabinetinde.
Ukraina ükümeti Rusiyeniñ qırımtatarlarğa nisbeten kirsetken yasaqlarınıñ deral lâğu etilmesini de talap ete. Bugün Ermeni Bazar kiriş noqtasınıñ devamlı blok etilmesinden soñ qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilev Qırımğa episi bir kirip olamadı.


text:
Bu malümat Ukraina Milliy bankınıñ saytında yerleştirildi.
Milliy bank malümatına köre, mayıs 8-de aqşam silâlı adamlar taqımı Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Ukraina Milliy Bankınıñ Baş idaresi binasına kelip, onıñ faaliyetini blok etti.
«Blok etkenler arasında «Qırım Cumhuriyeti nazirler Şurası, uquq qoruyıcı ve mahkeme organlarınıñ» vekilleri bar edi. Olar Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Hocalıq mahkemesiniñ 2014 senesi mayıs 8-ne ait № A83-120/2014 iş boyunca icra cedveline riayet etmek kerek, dep bildirdiler», – aytıla beyanatta.
Müessisede qayd etkenlerine köre, işbu icra cedveli Ukraina qanunlarına riayet etmey ve Milliy bank tarafından yerine ketirilmeycek.
Milliy banknıñ binadan qıymetli şeylerni çıqarmaq ıntıluvları imkânsız oldı, çünki yerli «akimiyet» organları böyle bir imkân bermediler.
Milliy bank malümatına köre, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde Ukraina Milliy Bankı Baş idaresiniñ blok etilgen para miqdarı 4,6 mlrd. grn teşkil ete, şu cümleden 3,9 mlrd. grn naqıt parası.
Matbuat hızmetiniñ malümatına binaen, Milliy bank ketirilgen zarar ve masraflarnıñ ödenilmesi içün mahkemede dava açtıra bile.


text:
Bunı «Argumentı nedeli – Krım» haber agentligine tanılmağan Qırım Cumhuriyetiniñ tasil, ilim ve gençlik naziri Natalya Gonçarova bildirdi.
«Bugün bizler bu meseleni mektepte oquğan talebelerniñ ana-babalarınen muzakere etmek içün qarar alamız. Olar Aqmescitniñ sakinleri olıp, bir cemiyet olaraq, şeerdeki er bir mektepniñ kelecegini belgiley bileler, bu meseleni de al etmege aqqları bar», – dep ayta Gonçarova.
Nazirniñ aytqanına köre, işbu sual rey berüvge çıqarılacaq.
«Rey bermek içün anketa olacaqtır, amma bunı da ana-babalar belgileycek. Rey berüv açıq-qapalımı olacaq, rezolütsiya şeklinde olacaqmı – olarnıñ qararı», – dey «nazir».
O, şunı qayd etti ki, Ukraina gimnaziyası cemiyetniñ kommunal mal-mülkine ait, onıñ içün tasil tilini şeer akimiyeti belgileycek.


text:
Olga DuhniçSiz onı hatırlaysızmı? Vasıl Pukirevniñ «Teñ olmağan evlenüv» resimini hatırlaysızmı? Nazik, keyfsiz, 16 yaşlarında kelin. Kiyev ise, köküsi nişanlarnen tolu, ayatnıñ er angi tarafını körgen ihtiyar. İtibarlı ve zengin, diqqatnen qızçıqqa baqa. Kiyevniñ dostları, arqada turalar – nahiye pomeşçikleridir, yüzleri küle, çete qollarını haçlağan kederli yigit sessiz tura, – sevgilisine degil, onıñ parmağına kiyilecek yüzükke, – ayırılıqnıñ resmiy nişanına baqa.
Mart 29-ndan başlap. Qırımda rus, qırımtatar ve ukrainliler arasındaki munasebetler bu resimni añdıra, rus küçleri basqısı altında ukrain ve qırımlılar arasındaki hucur sevgi ikâyesi – teñ olmağan evlilikke alıp barğanını köstere. Pukirevniñ kederli qaramanı rolü qırımlı ukrainlilerge berildi.
Mart 29 künü 2014 senesi qırımtatar halqı Qurultayı milletniñ kendi kelecegini belgileycegi ve qırımtatar milliy-territorial cumhuriyetiniñ meydanğa ketirilüvi aqqında ilân etti. Angi devletniñ erkânında sorasañız, – Kim birinci olıp cevap berse, onıñ erkânında olmalı.
Qırımtatarlar siyasiy subyekt olaraq areket etmege isteyler. «Biz eki devlet arasında öz yerimizni qıdırmağa boldurdıq», – dedi Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl. Meclis reisi qırımtatarlar de-fakto uquqiy meydanında qalğan, Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Volodımır Pütin ile körüşmege niyetlendi.
Bu adımlarnıñ añlatuvında bir çoq farqlı fikirler bar – qırımtatar yetekçileriniñ halqnı saqlamaq maqsadından başlap, atta ukrainlilerniñ ve Or qapunıñ eki tarafından satqınlıqta qabaatlavları ve Qurultaynıñ deklarativ qararınen razı olmağan bazı qırımtatarlarğa qadar kele.
Bu vaziyetni eñ ağır Qırımdaki ukrainliler keçireler. Olar içün, qırımtatarlarnıñ Ukraina yaqlı olmaları zapt etilgen topraqlarnıñ qitaiy Ukrainanen birleşmesine bir ümüt bere edi.
Qırımda ukrain ve qırımtatarlarnıñ munasebetleri devamlı, qıyın, meraqlı olıp, er alda dostluq ve bağ timsalidir. General Petro Grigorenkonıñ qırımtatarlarnıñ Qırımğa avdet areketinde iştiragi, Qırımda ukrain ve qırımtatar medeniyetlerniñ inkişafımaqsadında ortaq işleri, sovet keçmişine nefret eki gruppa arasında birlik ve dostluq munasebetlerni peyda etti. Er qırımtatar gençi içün vatandaşlıq tili olaraq ukrain tiliniñ bilgisi husiy çizgisidir.
Çoq yıllar devamında, qırımtatarlar kendi statusını Ukraina terkibinde numayış etip, Ukraina Prezident saylavlarında ukrain ğaleri tarafdarlarına qol tuttılar. Amma, yazıq ki, çoqusı allarda kerekli cevap berilmedi. Sevgi ameliy adımlarnen beligilenmedi. Faqat, qırımtatarlar ve ukrainliler arasındaki munasebetler eyi olıp qalmaqta. Bugünki künge qadar.
Bugün ise, men birinci kere qasevetlenip başladım. Qırımtatarlarnıñ ilân etken mevamı degil de, daa çoq, Qırım ukrainlilerniñ añlamı, belki de ukrain-qırımtatarlarnıñ bozulması mümkün siyasetten tış, vatandaşlar ara munasebetlerinden.
«Teñ olmağan evlilik» resiminde kibi qırımtatarlarnıñ saylamağa çareleri yoq, amma olar mecburitke qalğanlarına baqmadan, kendi seçme aqqını tasdiqlağan pozitsiyası ürmetke lâyıq.
Amma, allegoriyanı devm etereke, resmiy Ukraina, resimdeki genç kibi susıp qaldı, sevgilisine degil, yüzükke baqıp tura, – qanun ve aitlik timsali – kiyermi ya yoq?... Zengin kiyev ise, endi sofralarnı donattı.
İç bir kimsege qırımtatarlarnıñ vaziyetinde olmağa tilemem. Amma, tek bir şeyni billem, susıp qalğannıñ iç bir vaqıt öpkelemege aqqı yoq. Nasıl bir netice çıqarılmasa da, bu kendi kelecegini belgilegen halqnıñ seçimidir. Ümüt etem ki, bu qarar, şübesiz, avropalı halq – qırımtatarlarğa lâyıq olur.
Aytalar ki, resimde ayatından levhanı akis etti, aşq olğan genç ise, bu Vasıl Pukarevniñ özüdir. Resim o qadar meşur oldı ki, atta, bahtsız ressamnıñ ayatını bastırdı.
Ukraina bu kibi vaziyetke tüşmez, dep üymütler besleyim.
Olga Duhniç, siyasiy ruhiyatşınas
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Advokat Emil Kurbedinovnıñ fikirine köre, qırımtatar faili Server Karametovnıñ apis eilmesi – Rusiye akimiyeti tarafından teşkil etilgen qorqutıv aktsiyasıdr. Müşterine qarşı yapılğan taqip sebebinden advokat artıq halqara nüessiselerge muracaat etmek niyetinde. Bunı Kurbedinov, Kremlniñ nezaretindeki Qırım Yıqarı mahkemesi Karametovnı apisten çıqarmağa red etken soñ beyan etti.
«100% eminim ki, bu adiy qorqutuv tebiridir. İnsanlar özleri hülâsa çıqara. Çüniki 76 yaşındaki ihtiyarnı, o mında turıp «bizim ballarımız terrorist degil» dep aytqanı içün 10 künge apiske oturtmaq... Aqıl-fikirli adam mında neler olğanını özü añlay», – dedi Kurbedinov.
O dedi ki, imayeciler Qırımdaki mahkemeniñ qararına Rus mahkemelerinde degil de, halqara müessiselerde itiraz bildirmek niyetinde.
«Bügün olğanı bizge yeterli. Ve biz bu davanı halqara müessiselerge teslim etecemiz. Şu cümleden İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine de», – dep qayd etti Kurbedinov.
Failler içtimaiy ağlarda Server Karametovnıñ mahkemeden apishanede alıp ketilgenini köstergen video yayınladı.
Kremlniñ kontrolündeki Qırım Yuqarı mahkemesi avgustnıñ 11-nde esli-başlı qırımtatar faili Server Karametovğa on künlik memuriy cezağa qarşı bildirilgen itiraznı red etti ve onı avgustnıñ 19-na qadar apiste qaldırdı.
Avgustnıñ 9-nda Kremlniñ nezareti altındaki Aqmescitniñ Jeleznodorjnıy mahkemesi «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün Server Karametovke 10 künlük memuriy ceza tayin etken edi.
Daa evel mahkeme onı Rusiye Memuriy cinayetler Kodeksiniñ 20.2 maddesine binaen qabaatlı dep tanıyaraq, oña 10 biñ ruble (tahminen 4200 grivna) miqdarında para cezası tayinlegen edi.
Avgustnıñ 8-nde Aqmescitte, Ahtem Çiygozğa destek bildirmek maqsadınen keçirilgen yalıñız başına bir piket devamında tutılğan esli-başlı qırımtatar faali Server Karametovğa qarşı eki memuriy protokol tizilgen edi. Biri – «yalıñız başına piket keçirüv qaideleri bozğanı», ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün edi. 76 yaşındaki Karametov Parkinson hastalığına tutulğan insandır.
Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqı Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasına, qanunğa zıt kelgen şekilde Ukraina vatandaşı Server Karametovnıñ azatlıqtan marum etilmesi, onıñ işğal etilgen Qırımda barışıqsever miting keçirmesine mania olğanlarını bildirgen şikâyetnen muracaat etti.Prokuratura qırımtatar faaliniñ tutılıp alınğanı boyunca öz uquqiy noqtai nazarını bildirecegi aqqında haber etti.
Server Karametov işğal etilgen Qırımda bundan evel de tutılğan edi. Böylece, mayısnıñ 18-nde, qırımtatar halqı genotsidiniñ hatırası kününde o Aqmescitte, qırımtatar milliy bayrağını ve 1944 senesi sürgünlik qurbanları olğan ana-babasınıñ fotoresimlerini alıp çıqqanından soñ tutılıp alınğan edi. Üç saat tutılıp, oña qarşı memuriy protokol tizilgen soñ, o yiberilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiyede Federal Havfsızlıq hızmeti Tataristan Cumhuriyeti territoriyasında 5 Ukraina vatandaşı qanunsız narkotik alış-veriş yapqanında şeklenilip yaqalanğanını bildire. Bu aqta müessiseniñ regional idaresiniñ beyanatında söz yürsetile.
«Tataristan Cumhuriyetinde Rusiyeli FSB idaresi, terkibinde büyük miqdarda qaviy tesir etken sintetik narkotiklerniñ Qazanğa ketirilmesini teşkil etken Ukraina vatandaşları olğan cinayetçi taqımınıñ faaliyetini toqtattı», – dep yaza rusiyeli müessise.
FSB-niñ malümatına binaen, yaqalanğan ukrainler 19-30 yaşındalar. Müessisede bildirilgenine köre, yaqalanğan kişilerden, bunen beraber, olarnıñ tarafından teşkil etilgen sırlı yerlerden 2-den ziyade kilogram sintetik narkotik maddesi alındı, bu madde «spays» qarışma yapılması içün qullanıla.
FSB-de qayd ettiler ki, yaqalanğan kişiler pek büyük miqdarda narkotik alış-verişni qanunsız teşkil etüv aqqında madde boyunca cinayet yapqanlarında qabaatlanacaqtır.
Ukrain tarafı bu beyanatqa izaat daa bermedi.
Bundan evel, Ukraina Tışqı işler nazirligi vatandaşlarğa «Rusiyege ziyaretlerni planlaştırğanda bu devlette ola bilecek delilsiz yaqalanuv telükesini köz ögünde tutmağa» tevsiye etti.


text:
Sudaq orman hocalığınıñ Komsomolsk bölüginde terekler ruhsetsiz kesilgeni munasebetinen Sudaqta cinaiy iş açtılar. Bunı mart 10 künü Kreml nezaretindeki Qırım prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Mutehasıslarnıñ esaplarına köre, belgisiz şahıslar tarafından yapılğan qanunsız areketler neticesinde 55 terek yoq etildi, bunnen 240 biñ ruble miqdarında zarar ketirildi», – dep haber etile.
Müessisede qayd etkenleri kibi, Rusiye CK 260 maddesiniñ 1, 3 qısımına (ormandaki tereklerniñ ruhsetsiz kesilmesi) bıyunca cinaiy iş açıldı, taqiqatını tabiyat qoruv prokuraturası nezaret ete.
Bundan da ğayrı, orman bölüklerinde bereketli topraqlarnıñ alınılması boyunca taqiqat ögündeki teşkerüv devam etkeni aqqında haber etile.
Keçende Kreml nezaretindeki Qırımnıñ Qarasubazar rayon prokuraturası Qarasubazar orman hocalığınıñ Sartana (Uçelnoye) ormancılıq bölüginde ruhsetsiz terek kesilmesini ortağa çıqarğan edi. 11 terek yoq etildi, ve bunen 150 biñ ruble miqdarında zarar ketirildi.
Fevralnıñ soñunda işğal etilgen Qırımnıñ Saq rayonında Kreml nezaretindeki Qırım ekologiya ve tabiat resurslar nazirliginiñ teftişçileri, qoruma orman yolağında kütleviy şekilge terekler kesilgenini meydanğa çıqarğan edi.


text:
Keçken künü Qırımda 13 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov.
Onıñ malümatına köre, 8 hasta daa evel qayd etilgen yerlerde keçirilgen qırğılıq ile küreş tedbirleri ve laborator tedqiqi neticesinde tapıldı. Ekisi Sankt-Peterburgda ve Krasnoyarsktan kelgen 5 hasta keskin virus yuqunçı alâmetlerinen tibbiy yardım içün muracaat etip qayd etildi.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskayanıñ malümatına köre, yañı hastalardan beşi Saq rayonında qayd etildi, anda yañı yer bar. Daa eki yer Aqmescitte qayd etildi, hastalanğanlar arasında tibbiyet hadimi bar. Krasnoperekop hastahanesinde çalışqan Aqşeyh rayonınıñ tibbiyet hadimi de hastalandı. Bundan sebep hastanen alâqada olması mümkün acele tibbiy yardımnıñ 29 hadimi işten uzaqlaştırıldı. Aluştada, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında birer hasta bar. İslâm Terek rayonında da eki kişilik qoranta ocağı qayd etildi.
Böylece, Qırımda 272 koronavirus hastası qayd etildi. 24-ü çetelden keldi, 26-sı Rusiyeden keldi. Eki kişi vefat etti. Akimiyetniñ malümatına köre, daa eki hastanıñ ölüm sebebi belli degil, amma COVID-19 diagnozı qoyulğan edi. Aqyarda 135 kişi koronavirus yuqunçına oğradı, 65 insan tüzeldi, eki kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Hakastar — Hakasiya Respublikasında, Hakasiya, Tıva jäne Krasnoyarsk ölkelerinde de twradı. Antropologiya jağınan oñtüstik sibir (twran) näsiline jatadı. Türik tobındağı hakas tilinde söyleydi. Hakastar etnogenezinde türik (eniseylik qırğızdar, teleutter, t.b.), ket (arinder, ktalar, t.b.), samodiy (matorlar, komasinder, t.b.) qwrauıştarı özindik röl atqarğan. Hakastardıñ 17 ğasırğa deyingi tarihı az zerttelgen.
17-18 ğasırda Hakastar Minusin qazanşwñqırın birneşe şağın wlıs bolıp mekendegen. 18 ğasırda olardı Resey qwramına qosıp aladı. Nätijesinde Hakastar dästürli dinin (baqsılıq, aruaqqa tabınu, t.b.), wlttıq tilin, ru-taypalıq bölinisin joğalta bastadı. Qazan töñkerisine deyin Hakastardı minusindik jäne abakandıq “tatarlar” nemese “türikter” dep te atağan.


text:
AQŞ Devlet Departamentinde Rusiye prezidenti Vladimir Putinni bu yaz mevsiminde Qırımğa kelgen yekâne turist olaraq adladılar. Böyleliknen Puinniñ Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ziyaretini AQŞ Devlet Departamentiniñ temsilcisi MeryHaft bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı
«Eşitkenime binayen, o, bu yaz künleri anda barğan yekâne turisttir», – dedi o.
«Olarnıñ turistik saası Rusiye istilâsından soñ tam zevalda buluna. İnsanlar anda barmaylar. Yarımadanı işğal etken Rusiye içün olarnıñ iqtisadiyatı ağırlıqtır. Daa aytılacaq şey yoq»,– dedi Haft.
Vladimir Putin avgust 13-14 künleri yarımadanı ziyaret etip, Delvet duma deputatları ögünde çıqışta bulundı. Bundan da ğayrı o, rusiyelilerni vatanpererlikke çağırdı ve «Ukrainada qan tökülüvni toqtatmağa yardım etmege» söz berdi.


text:
Tanılmağan Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, Rusiye regionları reber ve nezaretçiler olaraq keçici müddet devamında Qırımnıñ şeer ve rayonlarına yardımcı olacaqlar.
«Rusiye Federatsiyasınıñ vilâyetleri Qırım Cumhuriyetiniñ er bir şeer ve rayonına tevsiye, uquqiy ve maddiy ceetten yardım etecekler. Er bir rayon reberini alıp, onıñnen beraber yatırım leyhalarınen oğraşması mümkün», – bildirdi Aksönov.
Böyle etip, Aqmescitni Sankt-Peterburg nezaret etecek, Aqmescit rayonını – Leningrad vilâyeti, Aqyarnı – Moskva, Keriç ve Yedi Quyu rayonını – Kuban, Bağçasaraynı – Tataristan Cumhuriyeti.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında çalışqan sabıq ukrain qadısına qarşı devlet hainliginde qabaatlağan cinaiy tahqiqatnı mahkemege yolladı, dep bildire müessiseniñ matbuat hızmeti.
Bu madde on eki yıldan on beş yılğa qadar apis cezası berilmesini belgilemekte.
Prokuraturanıñ malümatında qayd etilgenine köre, Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ qabaatlanğan kişi Ukraina halqına bergen ant sözlerinden vazgeçip, Rusiye mahkeme organlarına hızmet etip başladı.
«Qabaatlanğan (qadı – QA) üç qırımtatar faalini qanunsız şekilde memuriy mesüliyetke çekip, 5 biñden 10 biñ rublege qadar para cezasını berdi. Bundan ğayrı, «qadı» Rusiye qanunlarına esaslanıp, bir faalni cinaiy mesüliyetke çekti ve 1 yılğa azatlıqtan marum etti», – dep aytıla müessise haberinde.
Prokuratura, qırımlılar «qırımtatar faalleri Aqmescit-Aqyar, Herson-Canköy-Kefe-Keriç, Aqmescit-Kefe-Keriç yollarını bir qaç yerde qapatıp, Qırım işğaline ve qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ yarımadağa kiriş yasağına qarşı çıqqan 2014 senesi mayıs 3 vaqialarında iştirak etti», dep bildire.
Prokuratura qabaatlanğannıñ adını ve soyadını aydınlatmay. Media ile laf etmege vekâletli olmağan ve adını gizli qaldırmağa istegen memurnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, laf Vahtang Avtandiloviç Çubabriya aqqında kete. Qırım.Aqiqat qabaatlanğan kişige tefsir almaq içün muracaat etti, amma cevabını alamadı.
2010 senesi Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Qarasuvbazar rayon mahkemesiniñ reisi olıp, «Qırım Muhtar Cumhuriyetinde nam qazanğan uquqçı» unvanını alğan edi.
Qırım işğalinden soñ Çubabriya Rusiye kontrolindeki Qarasuvbazar rayon mahkemesinde çalıştı, lâkin şimdi mahkeme erkânına kirmey. Qırımnıñ Rusiye ükümeti saytında Vahtang Çubabriya Qırımnıñ Rusiye ükümetinde Devlet qaydı ve kadastr devlet komitetiniñ uquqiy teminlev idaresiniñ yolbaşçısı ola.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Prokuraturası 2014 senesi mayısnıñ 3-nde olğan adise-vaqialar sebebinden qırımtatar faallerine para cezasını bergen Rusiye kontrolindeki Bağçasaray ve İçki rayon mahkemeleriniñ eki qadısına qarşı cinaiy davalarnı mahkemege yolladı.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Ukraina Ceza kodeksiniñ 111-inci maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden devlet hainliginde qabaatlanğan Rusiye kontrolindeki İçki rayon mahkemesi ve Qarasuvbahar rayon mahkemesiniñ qadılarına qarşı cinaiy davalarnı mahkemege yolladı.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi 2020 senesi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca martnıñ 5-nde olıp keçken mahkeme oturışuvında imaye tarafı dava malümatlarında bozuvlarnı qayd etti. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, bozuvlar tahqiqatçı azırlağan malümatnen bağlı edi.
Mustafa Cemilev
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Aqmescit – «Qırım» devlet teleradiokompaniyasınıñ qırımtatar muarririyetinde 10 yıldan ziyade çalışqan hadimlerni işten çıqardılar. Sabıq hadimler reberlerniñ qararlarına mahkemede şikâyet etecekler. Aynı zamanda, deñişmelerniñ teşebbüsçileri alınğan qararlar esaslı olıp, muarririyet yañartılmaq kerek, deyler.
«Qırım» DTRK-nıñ qırımtatar muarririyeti hadimlerniñ işten çıqarıluvı aqqında keçken aftanıñ soñunda belli oldı. Sabıq hadimlerden biri Arzı Selim bildirgeni kibi, iyül ayında Seitislâm Kişveyevniñ yerini alğan muarririyetniñ yañı müdiri Seyran Mamabetovnıñ teşebbüsi ile Zure Pinka, Elmaz Veliyeva, Suriye İbraimova, Ediye Mamutova ve Ayder Yağyayev tutqan vazifelerni terk ettiler.
«Muarririyet faaliyetiniñ birinci künlerinden başlap, anda çalıştıq. Er kesniñ büyük tecribesi bar. Canlı efirlerde çoq çalıştıq, müellif leyhaları, meraqlı yayınlar, üniikal videoarhivni saqladıq. Endi olarnıñ episi işten çıqarıldı. Qollarına emek defterçikleri tuttırıldı», – dep yazdı Selimova Facebook-ta.
Selimovanıñ malümatına köre, muarririyet hadimleri kederlendiler, çünki «yañı akimiyet tarafından bu vazifege tayinlengen adam, televideniye saasında çalışıp, alçaq seviyede olğan muzıkal programmalardan ğayrı iç bir şey yapıp olamadı, endi ise, tek mühbirlerniñ degil de, qırımtatar edebiy til ve medeniyetke yer qaldırmay, bütün qırımtatar muarririyetniñ, efirniñ kelecegini belgiley».
«Qırımtatar muarririyeti yoq etildi, – dep yazdı sabıq muarrir. – Şimdiki vaziyetke köre «yañartılğan ve kelişken» «Haberler» ve Tok-şou» yayınlarnı baqıp, bunıñ aqqında eminliknen aytmaq mümkün 24 yıl devamında çalışqan qırımtatar muarririyeti yoq etildi!»
«Bir çoq yıl sürgen faaliyeti devamında Mambetov icadiy meslekdeşleriniñ ürmetini öyle de qazanıp olamadı. Bunıñ aqqında onıñ tuvğan muzıkal muarririyetinden kelgen mekiyüplerde bildirile, anda işini becerip olamağanı ve paranen bir çoq ayın-oyunlar keçirgeni qayd etile», – dey Selimova.
«Biz, işimizni coyıp, öz vazifelerimizni tüşünmeymiz. 20 yıl içinde yapqan işimiz diletantlarnıñ qolunda qalğanını qasvete etemiz», – qayd etti sabıq hadim.
Rejissör Ediye Mamutova tamam bu kibi fikirde. O, bala tapıp raatlıqta buluna edi, işke üç aydan soñ çıqmaq kerek edi.
Mamutova Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, işke qaytmağa niyeti bar edi, amma, onı da işten çıqardılar.
«Bu yıllar içinde pekitilgen nesiller bağı şimdi üzüldi. Seyran Mambetovnıñ iş usullarını bilemiz, muarririyetniñ reputatsiyası bozula», – dedi Mamutova.
Onıñ fikirince, yañı şaraitlerde Arzı Selimova, Elmaz Veliyeva, Zure Pinka ve Suriye İbraimova kibi hadimler ketken soñ, «muarririyetniñ intellektual qısımı ğayıp oldı». «Nesiller bağı üzüle, arhiv yoq olacaq, em de qırımtatar muarririyeti qoyğan maqsadlar ve özüne has usullar qalmaycaq»,– dep yazıqsına sabıq rejissör.
Arzı Selimova ve Ediye Mamutova Qırım.Aqiqatqa bildirgenleri kibi, mahkemege muracaat etip, şikâyet etecekler.
«Qırım» DTRK yanında medeniyet hadimlerniñ professional birleşmesiniñ reberi Olga Minayeva Qırım.Aqiqatqa izaat berip, bu vaziyetten haberi bar olğanını ayttı. Onıñ sözlerine köre, birleşme qırımtatar muarririyetinde işten çıqarıluv adiseleri boyunca şikâyetler azırlay.
«Telekompaniya reberleriniñ hadimlerni işten çıqarmaq qararında bir sıra hatalar bar, onıñ içün mahkemege baracaqmız. Adalet tiklenmegence, eñ yuqarı mahkemege qadar yetermiz», – dedi Minayeva.
Qırımtatar devlet kanalımı?
Seyran Mambetov işsiz qalğan hadimlerniñ fikirinen razı degil. Onıñ aytqanına köre, qırımtatar muarririyetiniñ yayınları alçaq seviyede olğanı içün, muarririyetni yañartmaq qararı alındı.
«Qırımtatar muarririyeti içün utana edim. Anda er daimqarışıqlıq edi, kim ne istese, onı yapa edi. İstegen vaqıt kelip, ketek ediler. İç bir şey yoq edi. Tek özüni dea sayıp, maqtanıp ördiler. İşten çıqarılğan hadimlerniñ yayınlarını iç bir kimse baqmay edi. Onıñ içün biz yañı icadiy adamlarnı işke aldıq. Sabıq hadimler ise, 7 adam, anda bir kimseni sığdırmay ediler»,– dep añlattı Mambetov.
Qayd etkeni kibi, muarririyet qırımtatar programmaları departamenitne çevirildi, onıñ esasında yañı leyhalar teşkil oluna, hadimlerniñ sayısı arttı, kelecek sene, tehnikanı satın almaq içün 45 mln. ruble etrafında sermiya yırılacaq. «Biz qırımtatar devlet telekanalnı meydanğa ketirmek içün çalışamız, – dedi Mambetov. – Yani, yañartuv işlerni alıp baramız, ve bu işniñ neticelerini siz özüñiz körersiniz».
Aynı zamanda, közeticeler qayd etkeni kibi, qırımtatar muarririyetniñ yolbaşçıları deñişkeninen, hadimler de işten çıqarılğan soñ, muarririyetniñ siyaseti de deñişecek. Olarnıñ fikirince, kanalda Meclisniñ noqtai nazarı akis olunmaycaq, mühbirler tek «akimiyetke» yaqın olğan ya da anda çalışqan qırımtatarlarnıñ fikirlerini aydınlatacaqlar.
Belli ki .mayıs ayında «Qırım» DTRK nazirler Şurasınıñ qararınen «Qırım» Teleradiokompaniyası» devlet muhtar müessisesi olaraq adlandı. İyülde müessise yoq etilip, onıñ esasında Rusiye qanunlarına binaen, yañı soyu meydanğa ketirildi. Kompaniya hadimlerini ya yañıdan işke aldılar, ya da işten çıqardılar.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Bağçasarayda mayıs 12-de musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler etrafındaki «mühtekirlik» aqqında ayta. O, bu mevzunıñ ukrain kütleviy haber vastalarında ve içtimaiy ağlarda aydınlatılması boyunca memnüniyetsizlikni bildirdi.
«İçtimaiy ağlarda provokatorlar şimdiki vaqıtta mahsus adamlarnı şaşırta ve kene de qırımtatarlar mevzusında mühtekirlik yapalar, «milliy mensüplik boyunca repressiyalar» aqqında aytıp. Cinayetniñ milliy mensüpligi yoqtır», – dep yazdı Poklonskaya Facebook saifesinde.
Mayıs 12-de saba Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Bağçasarayda musulmanlarnıñ evlerinde tintüvler keçirilgenini bildirdi. Bundan da ğayrı yerli qavehanede tintüv keçirilgeni aqqında malümat peyda oldı, o yerge silâlı insanlarnen eki avtobus keldi.
Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya mayıs 12-de operativ-taqiqat işleri alıp barılğanı, ve neticede «Hizb ut-Tahrir» tarafdarları yaqalanğanı aqqında bildire. Onıñ malümatına köre, 4 insan yaqalandı, 3 Bağçasaray sakinine qarşı cinaiy iş açıldı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi bu tintüvler yüz bergen soñ Rusiye ükümetinden Qırımda qırımtatarlarğa qarşı alıp barılğan repressiyalarnı toqtatmağa talap etti.
Ukrain ve halqara uquq qoruyıcı teşkilâtları Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada insan aqları bozulğanı aqqında ilân ete edi. Rusiye ükümeti tarafından eñ büyük basqın qırımtatarlar ve yarımadada yaşağan ukrain tarafını tutqanlarğa qarşı yapıla.
Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti uquq qoruyıcılarnıñ yarımadada insan aqları bozulması aqqında malümat qabartılğan, dep ayta.
Mayıs 12-de Avropa Parlamentinde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ aq-uquqları bozulması meselesi muzakere etilecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
2021 sene, mayıs 18 künü Qırımnıñ bütün camilerinde 1944 senesi, mayıs 18 künü qırımtatar halqınıñ Qırımdan zorbalıqnen sürgün etilüvi qurbanlarını añmaq içün dualar oqulacaq.
Bundan da ğayrı, Qırımda bütün dinlerniñ mabetlerinde Qırımda halqara barışıqlıq, yarımadada yaşağan bütün halqlarnıñ dostane yaşaması ve eyiligi içün, böyle facialarnıñ, insaniyetke qarşı cianetlerniñ iç bir vaqıt tekrarlanmaması içün dualar yapılacaq.
Qırımtatar halqınıñ sürgün etilüvi kününe bağışlanıp keçirilgen tedbirler çerçivesinde tahsil müessiselerinde açıq derslerniñ, aliy oquv yurtlarında lektsiyalarnıñ keçirilmesi, kitaphane ve müzeylerde mevzunen alâqalı sergilerniñ keçirilmesi, Qırım Cumhuriyetiniñ memuriy bölgelerinde hatıra abidelerine çiçeklerniñ qoyulması, Bağçasaray rayonınıñ “Siren” demiröl stantsiyasında kontsert-rekviyem ötkerilmesi ve diger tedbirler planlaştırıla.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Rusiye kontrolü astındaki Bağçasaray mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclis azası Mustafa Mauşev içün toplaşuvnı onıñ ana tilinde keçirmege razı olmadı.
Mahkemeniñ böyle qararı aqqında Qırımtatar Milliy Qurultaynıñ Merkeziy saylâv komissiya reisi öz Facebook saifesinde yazdı.
«Makemeci Atamanük German Stepanoviç mahkeme toplaşuvını qırımtatar tilinde keçirmege razı olmadı, böylece Qırım Konstitutsiyasınıñ 10 maddesini ve RF Cinaiy-protsessual kodeksiniñ 18 maddesini körmemezlikke urdı!» – dep yazdı Smedlâyev.
Mauşevniñ işi boyunca mahkemeniñ nevbetteki toplaşuvı oktâbr 20 kününe belgilendi.
Mustafa Mauşevni maküm etmege istegenlerniñ sebebi, o İlmi Umerov psihiatrik hastahaneden çıqarılğan soñ onı ziyaret etkeni ve Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnı doğğan künü ile hayırlağanıdır.
Ukrainı Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy çareler ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarnen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Amerika Qoşma Ştatları Devlet kâtibi John Kerry kelecek afta Tiflisni ve Kyivni ziyaret etecek.
Tifliste Kerry Gürcistanniñ Şimaliy Atlantik Añlaşması Teşkilâtı (NATO) ve Avropa Birligi ile yaqınlaşma suallerini muzakere etecekler, dep bildirdi iyün 30-da Amerika Qoşma Ştatları Devlet bölüginiñ matbuat kâtibi Josh Kirby. Bundan ğayrı, parlament saylavlarından evel prezident, baş naziri ve gürci muhalifetiniñ liderlerinen körüşecek.
Kirbyniñ aytqanına köre, iyül 7-de Kerry Kyivni ziyaret etecek. Mında o, islâatlar ve Donbasstaki vaziyetni laf etmek içün Ukraina prezidenti ve Baş naziri ile körüşecek.
Bundan soñ John Kerry Varşavada iyül 8-9 künleri keçecek Şimaliy Atlantik Añlaşması Teşkilâtınıñ (NATO) sammittinde olıp, Amerika Qoşma Ştatları prezidentine qoşulacaq.


text:
Rusiyeniñ Qırımğa nisbeten etken areketleri cinaiydir, – dedi AQŞ BMT daimiy temsilcisi Samantha Power Kiyevde iyün 11 künü çıqışta bulunıp, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri. O şunı da qoştı ki, BMT Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvını ep vesiqa şeklinde qayd etmektedir.
«Qırım aqqında iç bir vaqıt unutmamız», – qayd etti AQŞ BMT daimiy temsilcisi.
Rusiyege nisbeten AQŞ cezaları «olduqça qattı olmağanı» aqta sualge cevap berip, Samantha Power AQŞ cezalar vastasınen Minsk añlaşmalarına riayet etilmesini talap etkenini bildirdi. Aytqanı kibi, Rusiye olarnı «insafsız» amelge keçirse de, Ukraina şarqında nisbiy tınçlıq pekitilgendir.
«Sual cezalarnıñ qattı olmağanında degil, olar Putinni planlarını deñiştirmege mecbur etmegeni – sualdir», – dedi Samantha Power .
Halqara toplulıq 2014 senesi Qırım işğal etilgeninden soñ Rusiyege qarşı cezalarnı kirsetti. Rusiyege qarşı cezalarnı AQŞ, AB, Avstraliya, İsveçre kirsetken.


text:
Türkiye tarafından qırımtatarlarğa destekni Ukrainağa qol tutuv olaraq tanımaq kerekmey. Anda keçken parlament saylavlarından ve prezident Recep Erdoğan firqasınıñ ğalebesinden soñ Urkaina Türkiyege yaqınlaşmaqnı beklememeli.
Bu kibi fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde Yaqın şarqiy taqiqatlar merkeziniñ müdiri İgor Semivolos ve Suriye ve Türkiye vaqialarını aydınlatqan jurnalist, İvan Yakovina bildirdiler.
«Türkler ve Türkiye milletçileri qırımtatarlarda ayrı halqnı degil de, türk halqınıñ qısmını köreler. Şunıñ içün daima meraqlanalar», – dey Yakovina.
Onıñ fikrine köre, Türkiye akimiyetiniñ öz içki problemaları da çoq, «Türkiye prezidentiniñ qırımtatarlarğa nisbeten belâğatı tesiriniñ tiklenmesi ğayesi ile teñ kele».
«Ukrain meseleleri Erdoğan ve Türkiye siyasetçileri añlarınıñ periferiyasındadır», – dey Yakovina.
Yaqın şarqiy taqiqatlar merkeziniñ müdiriniñ fikrine köre, Ukraina ve Türkiye arasında «munasebetlerniñ bugünki seviyesini saqlamağa» yahşı olur edi.
«Munasebetlerimizniñ iç olmağanda bugünki seviyesini saqlamağa yahşı olur edi», – dey o.
Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlu noyabr 1-de keçirilgen parlament saylavlarını ükümran Adalet ve inkişaf firqası içün «ğalebe künü» oalaraq adladı. Türkiye prezidenti Recep Erdoğan dünyanı saylavlarnıñ neticelerini ürmet etmege çağırdı.


text:
Rusiye Abhaziya, Cenübiy Osetiya, Pridnestrovye ve Qırım inkişafını istemey. Amma ondan ancaq parası bitse vazgeçer.
Böyle bir fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında İliya Devlet universitetiniñ (Gürcistan) professorı Oleg Panfilov seslendirdi.
«Paraları bitkenini beklemek kerek, dep tüşünem, soñra referendum keçirmege mümkün, asılında, o da kerekmey, çünki evelki referendum qanunsız edi. İnsanlar şimdi olğanlarnı beklemegenini endi añlay», – dep ayttı o.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.