text:
Rusiäneñ iminlek xezmätlärendäge ğawğa Kreml öçen köräşneñ köçäyüenä işarä itä
Rusiädä rasaçıl cinayätlärneñ arta baruı sürätendä tärtip saqlaw oyışmaları qaya qarıy soñ, digän sorawlar da yışraq yañğırıy. İldä konstitutsion tärtipne buldıru, keşe xoquqların saqlaw näq menä alar qaraamağında, monıñ öçen ayırım alğanda, Federal'' iminlek xezmäte cawaplı. Ämma ul bügenge köndä beraz säyerräk problema belän mäşgül - anıñ xezmätkärläre arasında rişwät belän mawığuçılar açıqlandı häm alarnıñ oyışma eçendä kiñ tamır cäyüe bilgele buldı.
Cäncal äle yün ayında uq, Vladimir Ustinovnı Rusiäneñ baş prokurorı eşennän alu belän başlanğan ide. Şunnan soñ kürelä başlağan çaralar näticäsendä ilneñ yuğarı citäkçelegendäge qayber türälär urınnarınnan kitärgä mäcbür qaldı, andıylar baş prokuraturada da, xökümät oyışmalarında da, xätta prezident idaräsendä dä buldı.
Elek qağılırğa yaramağan, ämma xäzer inde eşlärennän alınğan räsmilär arasında FSB - Federal'' İminlek xezmäte keşeläre dä bar. Uzğan atnada Rusiädäge qayber matbuğat çaraları FSBnıñ eçke iminlege, yäğni üz xezmätkärläre paklegen saqlawçı idaräneñ elekke häm xäzerge citäkçelären eşennän alu turında xäbär itte.
Alar barısı da "Tri kita" şirkätenä bäyle cinayät eşen yäşerergä tırışuda ğäyeplände. "Tri kita" Rusiädä mebel'' satu belän şöğellänä ide, ämma soñraq anıñ monı tamojnäne çitlätep kenä eşläwe, yäğni ğadi kontrabanda satuı açıqlandı. Häm iñ möhime - şirkät şuşı qırın eşlären FSBnıñ yuğarı citäkçeläre, ayırım alğanda, zamanında mödir urınbasarı bulıp eşlägän Yuri Zaostrovtsev yardämendä alıp barğan bulıp çıqtı. Ä Zaostrovtsevneñ ätise Yevgeni ğomumän Federal'' İminlek xezmäteneñ xäzerge başlığı Nikolay Patruşevneñ qayçandır citäkçese dä bulıp torğanı açıqlandı.
Monı tikşerü eçke eşlär ministrlığı tarafınnan äle 2000-nçe yılda uq açıla, ämma baş prokuratura kinät kenä monı üz qaramağına ala häm 2001-neñ mayında cinayät eşen şıpırt qına yabıp ta quya. Ul ğına citmi, anı alıp barğan tikşerüçe üze cawapqa tartıla, ul wäkälätlären arttıruda ğäyeplänä häm xökem itelä. Barı tik yuğarı mäxkämä genä anıñ şul xökem qararın ğämäldän çığara.
"Tri kita" eşen tikşerüne ayırım räweştä Rusiäneñ tamojnä komitetı da alıp bara, ämma anda da prokuratura ğäyepne kontrabandistlardan tügel, ä alar eşen tikşergän ike tikşerüçedän ezli başlıy.
Däwlät Dumasında bu eş belän mäğlüm publisist Yuri Çekoçixin qızıqsına, ul başqa berniçä deputat belän 2002-nçe yılda bu xaqta Putinğa xat ta yaza, 2003-neñ yünendä Çekoçixin "Novaya gazeta"da mäqälä belän çığa. Şunnan soñ ber ay ütü belän kinät kenä awırıp ülep kitä.
"Tri kita" eşen yañadan tikşerü baş prokuror urınına Yuri Çayka kilü belän, yäğni annan "siloviklar" wäkile sanalğan Ustinov kitkännän soñ ğına açıla.
Kärim Kamal


c: text/html

text:
22nçe iyün - Xäter häm qayğı köne. Qazanda älege kön uñayınnan oyıştırılğan çaralarda 4 meñnän artıq keşe qatnaştı. Ciñü parkında mitingqa cıyıluçılar, Böyek Watan suğışında ülep qalğannar istälegenä bağışlap, tınlıq minutı ütkärde. Şähärneñ törle rayonnarınnan kilgän uquçılar mitingqa kilgän veterannarğa çäçäklär büläk itte. Xärbi uçilişçe kursantları avtomatlardan salyut cibärde häm mäñgelek ut yanına çäçäk bäylämnären salu tantanası uzdı.
63 yıl elek suğış başlanğan könne xalıqnıñ xäterläwe turında şähär üzägendä oçrağan keşelärdän soradım. Kübese belä, ämma bu istälekle kön turında onıtuçılar da oçradı. Tatarstanda äle dä suğıştan qalğan yaralar sızlawı sizelde keşelär cawabında. Alar çın küñeldän yäşlärneñ bu xällärne onıtmawın teli.
Al'bina Zäynulla, Qazan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qıtayda tabiği gaz çığarıp torğan cirdäge tişek äle dä yana, anı tomalaw eşe kiçekterelä, dip xäbär itelde. Sişämbedä gaz şartlawında yanuçılar , soñınnan gaz belän ağulanuçılar sanı bügen 200gä citte . Gaz şartlaw bulğan Qıtaynıñ Çongking provinsiäsendä ağulı parlar 25 çaqrımlıq mäydanğa taralğan. Tirä yaqtağı 28 awıldan 41 meñgä yaqın keşe evakuasiälängän.
Bügen cirdäge bu tişekne yabu öçen maxsus ğaskärlär kilde, ämma eş irtägä qadär kiçekterelä, çönki maxsus köçlär yortların taşlap kitergä mäcbür bulğannarğa aşamlıqlar häm su tarata.


text: Bu turıda Rusiäneñ Çeçnya öçen cawaplı ministrı Stanislav İlyasov bügen prezident Putin belän bulğan oçraşuında äytte. İlyasov, Çeçen qaçaqları belän eşläwçe ğäyre-räsmi oyışmalar lagerlarnı yabu eşenä qomaçawlıy, dip zarlandı. Putin, bu oyışmalar qaçaqalrnıñ xoquqların yaqlıy, dip alarnıñ eşçänlegen yaqlap çıqtı. Berläşkän Millätlär mäglümätenä qarağanda İnguşetiädäge 3 lagerda 7 meñnän artıq Çeçen qaçağı bar. Rusiäneñ Migratsiä Xezmäte mäglümätenä qarağanda -- 4,5. Rusiä räsmiläre qaçaqlar Çeçnyağa iz ixtiarı belän qayta, dip belderä. Xoquq yaqlaw oyışmalır äytüençä, alarnı lagerlardan köçläp qualar.


text:
BTK uzdırğan seminar Rusiä töbäklärendä eşläwçe tatar jurnalistlarınıñ problemaların çişärgä yärdäm itärme?
Tatar massaküläm mäğlümat çaralarınıñ töp burıçı itep tatar xalqınıñ berdäm informatsion kiñlegen buldıru mäs`äläse tora. Töbäqara berläşüne köçäytü maqsatın alğa quyıp, şulay uq cirle mäğlümat çaralarınıñ uñay eş täcribäse belän urtaqlaşu niäte belän jurnalistlar seminarnıñ ikençe könen Udmurtiä başqalası İjaw şähärendä uzdırdı.Biredä tatar jurnalistları başta respublika xakimiäte binasında matbuğat häm mäğlümat ministrı Sergey Vasilyev, anıñ urınbasarı Näzirä Kasimova, milli säyäsät ministrı Vladimir Zavalin, başqa belgeçlär belän «tügäräk östäl» söyläşüendä qatnaştı. Sergey Vasilyev tatar xalqınıñ Udmurtiä respublikasında totqan urını turında cılı süzlär äytep, tatarlarnıñ respublika iqtisadına kertkän öleşen bilgeläp, milli mäğlümat çaralarınıñ üz xalıqnıñ üzañın üsterügä kertüdä uñışlı eşläwenä dä basım yasadı. Tatar telendäge radio-teletapşırularnı, «Yañarış» basmasın respublika byudjetınnan finanslanuı turında assızıqladı. Mäsälän, 12 bitle atnalıq tatar telendäge basmanıñ yäşäyeşe öçen ike millionnan artıq aqça bülenä. Bu summa başqa ber genä töbäktä dä yuq. Alarnıñ küp öleşen milli canlı eşquarlar üz cilkäsenä ala. Şulay uq redaksiäne texnik yaqtan tä'min itü öçen dä — zamança fotoapparat, kompyuterlar, ciñel maşina alu öçen byudjettan aqça bülep birgän. Ütkän yılda efirğa çığa başlağan «Moya Udmurtiä» kanalında kileşü buyınça Tatarsannıñ «Yaña ğasır» televizion kanalındağı irtänge tapşırularnı cirle mäğlümat belän tulılandırıp birüne dä gazeta xezmätkärläre üz cilkäsenä alğan. Bu eşne tağın da sıyfatlıraq başqarunı küzdä totıp, «Yañarış» gazetası redaksiäse xäzer mäğlümat üzäge itep tözelde, häm ştatqa tağın dürt keşe qabul itelde, dide Sergey Vasilyev.
Milli säyäsät ministrı Vladimr Zavalin Udmurtiä respublikasında yäşäwçe xalıqlarnıñ milli ixtiäcların qänäğätländerü maqsatı belän älege ministrlıqnıñ oyıştırıluın, anda terkälgän 26 milli-mädäni, ictimaği oyışmalar belän tığız elemtädä eş alıp barıluın, qaysıber problemalarnı xäl itü buyınça xätta milli oyışma citäkçeläre respublika prezidentı Aleksandr Volkov belän dä oçraşıp söyläşüläre turında citkerde. Respublikada qabul itelgän milli säyäsät konsepsiäsen tormışqa aşıruda milli informatsiä çaraları, milli oyışmalar yärdäm itülären assızıqladı. Respublikada milli büleneş yuq, barlıq millätlärneñ mänfäğätlären qayğırtıp yäşärgä omtılabız dip, şulay da, tatar oyışmalarınıñ eşenä tuqtalıp, täfsille mäğlümat citkerde.Törle çaralar uzdıru öçen milli oyışmalarğa byudjettan aqça bülenep birelüe, ministrlıqnıñ tulı xoquqlı buluı da regionnardan kilgän jurnalistlarnı ğäcäpländerde. Zavalin, şuşındıy ministrlıqnıñ Rossiä külämendä dä buluın millätlärgä qaraşnı üzgärter ide digän fikerdä.
AudioOçraşuda Tatar ictimaği üzäge räise Flün Mirzayanov, Aqsaqallar cämğiäte citäkçese Şihabetdin Sadıqov ta üz oyışmaları eşläre belän tanıştırdılar. BTK Başqarma komitetı räise urınbasarı İldus Xadiullin kongress tarafınnan başqarğan eşlär turında citkerde, annan soñ qunaqlar törkemnärgä bülenep, «Yañarış» mäğlümat üzäge, respublikada äle genä açılğan «Moya Udmurtiä» teleradiokanalı eşe belän tanıştı. Seminarğa näticä yasap, İldus Xadiullin bolay dide:
AudioMordoviä radiosında tatar tapşıruları alıp baruçı Räşidä İpqayıva häm gazeta çığaruçı İrek Bikkinin Udmurtiäge xällär belän tanışıp, üzläreneñ nindi ayanıç xäldä bulularınnan tağın da körsenep quydılar.
AudioDörestän dä, başqalarnıñ da eş şartları belän tanışıp, şunda ğına näticä yasarğa mämkin bulaçaq. A ul mömkinlek bulaçaq — kiläse oçraşu Tübän Novgorodta bulaçaq dip xäbär itte BTK BK xezmätkäre Gölnaz Şäyxi.
Xämidä Ğayfullina, Udmurtiä.


text:
Yarışnıñ ciñüçe fondındağı 15 kilo altınnıñ qimmäte 200 meñ dollarğa tiñ.
Yarışta qatnaşuçı 36 törkem Rusiädäge bozlı naçar yullardan 12 meñ çaqrım ütärgä tieş.
Yarış 23-nçe fevral'dä başlanıp 8-nçe martta tämamlana. Maşinalar Murmanskidan quzğalıp kitep Yıraq Könçığıştağı Vladivostok şähärenä barıp citärgä tieş.
Yarışta qatnaşuçı törkemnärneñ küpçelege Rusiädän häm başqa elekke Sovetlar Berlege illärennän. Şulay uq AQŞ häm Germaniä törkemnäre dä yarışa. Härber törkemdä 5 ir at häm ber xatın qız, 2 maşina bulaçaq. Berençegä 10 kilo altın birelä, qalğan 5 kilonı ikençe belän öçençelär büleşäçäk.


text:
Törkiä prezidentı Ahmet Necdet Sezer Ğiraq suğışı başlanuına ükeneç belderde. Yarım räsmi Anadolu xäbärlär agentlığı, Sezer süzlären kiterep, Amerika Quşma Ştatlarnıñ bu mäs’älädä üze genä qarar birüe döres tügel, dip belderde.
Sezer Ğiraq krizisın tınıç yullar belän çişüne yaqlap kilde, xärbi çaralar bula qalsa da, aña Beläşkän Millätlär Oyışmasınıñ İminlek Şurası rezolyutsiäsen taläp itte. Bügen Törkiä parlamentı Amerikan xärbi oçqıçlarına Ğiraqqa Törkiä aşa oçırğa röxsät birü-birmäw mäs’äläsen tikşerer öçen cıyıldı. Törkiä premyer-ministrı Recep Tayyip Erdoğan, Amerikan oçqçlarına Törkiädäge xärbi hawa bazaların qullanu häm Törkiädä yağulıq alu röxsäte birelmiäçägen beldergän ide. Läkin iñ soñğı mäğlümatlärgä qarağanda Millät Mäcleseneñ 332 deputatı Törkiäneñ hawa kiñleklären Amerikan ğaskärlärenä birü turındağı qararnı xuplağan, 202se qarşı çıqqan, 1 deputat totılıp qalğan.


text: Tähran. İran bügen, üzeneñ Berläşkän Millätlär oyışması küzätüçelärennän bernindi dä atom qorılmaların yäşermäwen häm üzenä alğan xalıqara yöklämälärne bozmawın belderde. Tışqı eşlär ministrlığı wäkile Xämit Riza Asefi Tähranda uzğan matbuğat oçraşuında, İran Xalıqara Atom energiäse idaräse belän açıq häm konstruktiv xezmättäşlek urnaştırdı dip äytte. Ul şulay uq İrannıñ bu ölkädäge xoquqları turında da belderde. "Atomnı tınıç maqsatlarda qullanu İrannıñ tabiği häm qanuni xoquqı, İran şul xoquqınnan waz kiçmiäçäk häm bez bu säyäsät üzgärer dip uylamıybız" di İrannıñ tışqı eşlär ministrlığı wäkile. Berläşkän Millätlärneñ Xalıqara Atom energiäse idaräse küptän tügel Tährannı, üzendäge qayber atom qorılmaların yäşerüdä ğäyeplägän ide.


text:
Lavrov terrorğa qarsı köräş qısalarında säyäsi qaçqınnar xoquqın çiklärgä çaqırdı
Russiäneñ tışqı eşlär ministere Lavrov BMOsı Ğomumi Ciılışında yasağan çığışında, xalıqara iminlek strukturasın reformalarğa, anti-terror köräşne nığıtırğa çaqırdı. Russiä qaçqınnar statutınnan faydalanıp terrornı yaqlauçılarnı üz illärenä tizeräk tapşırunı küz aldında totqan İminlek Şurasınıñ rezolutsiä proyektın tarattı. Britaniä säyäsi qaçqınnar xoquqı mäsäläsendä Russiä belän qayber fiker ayırmalıqları bulsa da monı yaqla çıqtı.
Audio
"Terrorçılarğa, alarnı yaqlauçılarğa sıyınu urnı birü, anti-terror frontına qatnaşuçılarnıñ berdämlegen häm üzara ışanıçın qaqşata , terroristlarnıñ eşçänlegen aqlıy häm başqa illärdä dä şundıy uq cinayät eşlärgä qıulandıra."
Lavrov şulay uq, Russiä prezidentı Putinneñ politik xakimiätne Kreml qulında tuplau plannarına Könbatışnı borçıluın küz aldında totıp bulsa kiräk, Russiäneñ iminlegen saqlarğa xaqı bar dip belderde.
Audio
"Bez dävlätebezneñ suverenlığına qul suzuğa yul quymayaçaqbız. Terrorğa qarşı toru, vatandaşlarıbıznıñ ireklektä häm demokratiädä imin häm igelekle yäşäven garantiäläv öçen ilneñ häm xalıqnıñ berdämlegen nığıtaçaqbız."
Russiä tarafınan taratılğan İminlek Şurası rezolutisä proyektında säyäsi qaçqınnar xoquqı statutınnan yauızlanıp terror aktların oyştırğan yaki finansiälägän şäxeslärne tizlek belän tapşıru ğına tügel, ä BMOnıñ terrorda qatnaşqan törkemnärneñ qara isemlegen äzerläve dä täqdim itelgän. Andıylarnıñ mal-mölkäte tudırılırğa , qoral embargosı quyılırğa häm alar extraditsiälänergä tieşlär. Britaniä belän Russiä arasında Masxadovnıñ väkile Axmed Zakayevqa Britaniädä säyäsi qaçqınnar xoquqınıñ birelüe säbäple bäxäs çıqqan ide. Moña qaramastan, Britaniäneñ tışqı eşlär ministere Jack Straw Lavrovtan soñ yasağan çığışında Russiäneñ bu inisiativasın yaqlap çıqtı.
Audio
"Böyek Britaniä terrornı yaqlağan häm finansiälägän şäxeslärneñ säyäsi qaçqınnar statutınnan faydalanmauların buldıru mäsäläsendäge Russiä täqdim itkän İminlek Şurası rezolutisä proyektı turında Russiä Federatsiäse belän bergä eşliäçäk. Bez şulay uq andıy şäxslärne ekstraditsiälävne tizlätü mäsäläsendä dä Russiä Federatsiäse häm İminlek Şurasındağı başqa partnerlar belän dä xezmättäşlek itäçäkbez."
İminlek Şurası komitetı älegä Al Qaida häm Taliban belän bäyläneşe bulğan keşelär häm oyışmalarnıñ isemlegen genä äzerli. Alanıñ mal-mölkäten tuñdırırğa, säyäxät itülärenä häm qoral satıp alularına yul quymasqa tırışa.
Färit İdelle, Praga.


text:
Belgeclär Ğiraqnıñ biologik häm ximik qorallarınıñ ni däräcädä qurqınıçlı ikänen tögäl äytep bulmıy di
Waşington belän London, suğıştan qotılıp qabul öçen Bağdadqa qoral tikeşüçelär belän xezmättäşlek itärgä birelgän waqıt çığıp kilä dip beldergändä, küp kenä başqa illär, şul isäptän, Fransiä, Russiä häm Germaniä inspektorlarğa kübräk waqıt birergä kiräk, Ğiraqnı köç belän qoralsızlanırırğa aşığu zarurlığı yuq dip täqrarlıy. Bu aşığıçlıq turında bäxäslär Ğiraqnıñ üz qoralları belän dönyağa ni däräcädä qurqınıç tudıruı turındağı fikerlärneñ törle buluına nigezlänä.
Azatlıq radiosı Ğiraqnıñ ximik häm biologik qoralları, häm alarnıñ ni däräcädä qurqınıçlı buluı turında söyläwne sorap Şwetsiädäge Stokholm Xalıqara Tınıçlıq Tikşerenüläre İnstitutınıñ qoral kontrole belgeçe Jean Pascal Zandersqa möräcäğät itte. Zanders Bağdadnıñ biologik qoral programması iñ qurqınıçlısı, çönki bezdä ul turıda bik az, iñ az mäğlümät bar di. Biologik qorallar citeşterü öçen keçkenä genä binalar da yarağanğa häm andıy urınnarnı tabu bik qiın bulğanğa kürä moñarçı Ğiraq biologik qoralların bik uñışlı yäşerep kilde di Zanders
Uzğan atnada, BMO qoral tikşerüçeläre başlığı Hans Blix BMO İminlek Şurasına Bağdad 5 tonna tülämä konsentratı citeşterergä citärlek bakteriälär ürçetü tirälegen saqlap qalğan bulırğa oxşağan dip belderde. Monnan tış, qoral tikşerüçelär Bağdad 1991-nçe yıldağı Farsı qultığı suğışına qädär bulğan 8 meñ yarım litr tülämä virusın yuq itüe turındağı belderüen isbatlarğı tieş dip belderä. Ğiraq şulay uq, 20 meñ litr ağulı botulin häm 10 litr ritsin bakteriälären yuq itkänlegen dä älegä raslamadı. Küp kenä belgeçlär Ğiraqnıñ moñarçı tanığan biologik qoralları, çınlıqta bulğannıñ bik keçkenä genä öleşe dip isäpli.
Zanders, bakteria ürçetü tirälegenä häm bakteriä tuplanmalarına iä buluı ğına näticäle qoralğa iä bulunı añlatmıy, ul bakteriäne telägän urınğa taratu qoralları da bulırğa tieş di. Ä mondıy taratu qorallarınıñ näticälelegen sınaw 90-nçı yıllarda Ğiraq öçen qiın ide.
AUDİO: Niçä keşeneñ yuq iteläçäge bakteriälärne taratu sıyfatına bäyle bulaçaq. Çönki döres taratmağan oçraqta keşelär alarnı sulamıyaçaq, bakteriälär keşelärneñ üpkäsenä kermiäçäk, näticädä tülämä infeksiäse bulmayaçaq. Şuña kürä ul qurqıtu qoralı bularaq qullanıla ala. Ämma anıñ suğış qoralı bularaq ni däräcädä näticäle qullanıla aluı turında äle qayber sorawlar bulırğa mömkin.
Zanders äytüençä, bu qorallarnı ğämäli sınawlar, xärbilärne alar belän eş itärgä öyrätü künegüläre ütkärelgän oçraqta alarnı çit il küzläwçeläre yäki qoral tikşerüçelär kürep alğan bulır ide.
Bağdadnıñ moñarçı biologik qorallar qullanğanlığı mäğlüm bulmasa da, 1980-88 yıllarda İran-Ğiraq suğışında, 88-nçı yılda ilneñ tönyağındağı kördlärgä qarşı ul horcitsa gazı qullanğan ide. Kördlär ul çaqta Ğiraq biologik häm nurlanışlı qorallar da qullanğan bulırğa mömkin di.
Uzğan atnada BMO İminlek Şurasındağı çığışında Blix Ğiraqnıñ İran belän suğış çorınnan qalğan 6500 bombası turında da xisap biräse bar dide. Älege bombalarda horçitsa gazı saqlana ala.
Ğiraqnıñ elektän qalğan başqa ağulı gazları, mäsälän zarin gazı bar ide. Ämma bu gazlar ozaq saqlana almıy. Waqıt ütü belän alarnıñ näticälelege kimi. Zanderis fikerençä, soñğı yıllarda Ğiraq andıy gazlar citeşterü tügel, ä alarnıñ saqlanu möddäten ozaytu maqsatında laborotor tikşerenülär belän şöğellängän bulırğa mömkin.
BMO qoral tikşerüçelärenä östämä waqıt birergä çaqıruçılar Säddam xakimiäte älege küpläp üterü qoralların üz iminlege maqsatında citeşterä, ämma alarnı telägän urınğa iltü qoralları bulmağanğa kürä alarnı yaqın arada ğına berär kürşe däwlätkä qarşı qullana almıy dip isäpli. Zanders, şulay uq, Säddam bu qorallarnı äl-Qaidä kebek başqa ber tarafqa da ışanıp tapşıra almıy, çönki soñınnan alar Säddamnıñ üzenä qarşı qullanılırğa, yäki AQŞqa qarşı qullanılğan oçraqta soñınnan tikşerüçelärne häm üç aluçılarnı Bağdadqa kiterergä mömkin di.
AQŞ räsmiläre isä bu fiker belän kileşmi häm Bağdad üzeneñ ximik, biologik qoralların terrorçı törkemnärgä birergä mömkin dip täqrarlıy. Xäzer BMO qoral tikşerüçelärenä Ğiraqta üz eşlären däwam itärgä östämä waqıt birü mäs’äläse Waşingtonnıñ başqa illärne aşındıra alu-almawına bäyle bulırğa mömkin. Uzğan atnada AQŞ Prezidentı George Bush küzläw mäğlümätläre häm başqa çığanaqlardan alınğan dälillär Ğiraqnıñ terrorçı oyışmalar, şul isäptän, äl-Qaidä äğzaları belän bäyläneşe buluın kürsätä dide. 5-nçe fevral’dä AQŞ däwlät sekretare Colin Powell BMO İminlek Şurasında çığış yasap xalıqara cämäğätçelekkä Ğiraq turında yaña mäğlümätlär birergä ciına. Naif Aqmal, Praga


text:
Bügen AQŞ xärbi oçqıçları Ğiraqnıñ Fällücä şähärendä häm Bağdadtağı Sadr şähäre rayonında suğışçan köçlär binaları dip sanalğan urınnarnı utqa tottı.
AQŞ xärbiläre äytüençä, Fällücädä äl-Qaidägä bäyle Äbü Musab äz-Zärqäwi ğisyançıları faydalanğan urınnarnı atnalarça utqa totu näticäsendä Zärqäwi çeltäre köçsezlände dide.
Bağdadnıñ Sadr şähäre rayonında da andıy urınnar utqa totıldıhäm şähär üzägendä xärbilär suğışçan köçlär belän bäreleşte.
Bügen ilneñ könyağındağı Basra şähärendä ğisyançılar Britan xärbilärenä höcüm itep ike soldatnı üterde.
Uzğan töndä Ğiraqnıñ üzäk öleşendä Bolğarstan xärbiläre urnaşqan bazağa minaatqıç höcüme näticäsendä 3 ğiraqlı yaralandı.
Älegä başqa çığanaqlardan raslanmağan xäbärlärgä qarağanda, uzğan atnada Bağdadta totıq itep alınğan 8 mısırlınıñ ikese azat itelgän.
Bügen İordaniä patşası Abdulla Fransiä matbuğatına Ğiraqta iminsezlek däwam itkändä saylawlar ütkärü mömkin tügel dide.


text:
дүшәMбe, 23 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 11:31
Bigräk tä rayon başlıqları öçen ütä mäşäqätle könnär xäzer. Awıl-xucalığında urıp-cıyu eşläre soñğa qala. Belgeçlär äle ike atnalıq eş qaldı dilär. Awıl xucalığı ministrlığı mäğlümatlarına qarağanda barlıq aşlıq cire mäydannarınıñ 65 protsentı urıp-cıyıp alınğan. Barlığı 3 million tonnadan artığraq aşlıq cıyılğan. Pänceşämbe könne premyer-ministr Röstäm Miñnexanov urıp-cıyu eşlären tiz häm osta alıp baruçı tönyaq rayonnarnı yörep çıqtı. Kiç belän ul Ministrlar kabinetında urıp-cıyu eşläre barışına bağışlanğan selektor kiñäşmäse ütkärä.
Yunıs Ätnäle.


text:
Başqortstannıñ İşembay şähärendä häm rayonında comğa könne mäğärif xezmätkärläreneñ respublika kiñäşmäse bulıp ütte. Yıl sayın uqu yılı aldınnan bula torğan şuşı august kiñäşmäsendä bıyıl da respublikanıñ yuğarı citäkçeläre qatnaştı. Prezident Mortaza Räximov, Başqortstan Däwlät Cıyılışı Qorıltay räise Qonstantin Tolkaçev, premyer-ministr Rafael Baydäwlätov, şulay uq rayonnar häm şähärlär xaqimiätläre başlıqları, ministrlar, rayonnar häm şähärlärneñ mäğärif idaräläre citäkçeläre könneñ berençe yartısında İşembay rayonınıñ Qanaqay, Salix, Äxmär, Qarayğan awıllarında bulıp andağı mäktäplär eşçänlege belän tanıştı. Bu awıllardağı mäktäplär bıyıl tulısınça yañartıp qorılğan. Ä Qarayğan awılında, ğomumän dä, sotsiäl-mädäni bina açu tantanasında qatnaştı qunaqlar. Bu binada başlanğıç mäktäp tä, meditsina punktı da, kitapxanä dä, balalar baqçası da urnaşaçaq.
Töştän soñ respublika mäğärif kiñäşmäsendä qatnaşuçılar İşembay şähärendä plenar utırışqa cıyıldı. Anda prezident Mortaza Räximov häm başqa citäkçelär, şulay uq mäğärif ölkäse xezmätkärläre çığış yasadı. Mortaza Räximovnıñ çığışında «här millät balası üz ana telendä belem alırğa häm ana telen öyränergä mömkinlek alırğa tieş» digän fiker assızıqlandı. Şuşı uq fikeren prezident yañaraq Ufadağı 65 nçe sanlı tatar gimnaziäsendä bulğanda da yañğıratqan ide. Anda ul gimnaziäneñ yaña binaları tözeleşe belän tanışu öçen bardı. Respublika citäkçeseneñ «här bala üz ana telen öyränergä mömkinlek alırğa tieş» digän süzläre altınğa tiñ, älbättä, häm moña cawap itep «awızıña bal da may» dip kenä äytäse kilä. Läkin respublikada başqort teleneñ östenlek ala baruı, ä başqa tellärneñ, bigräk tä tatar teleneñ qısrıqlanuı küzätelä. Ä inde Başqortstan parlamentı deputatlarınıñ cäyge yallarına kitär aldınnan ütkärgän soñğı utırışlarında «Mäğärif turındağı qanun»ğa tözätmälär kertüe häm anda Başqortstandağı barlıq millätlär wäkilläreneñ dä mäcbüri räweştä başqortça uqırğa tieş buluları xaqında äytelüe respublika prezidentınıñ altın süzläreneñ bäyäsen töşerä. Soñğı könnärdä respublikanıñ tatar awıllarındağı mäktäplärdä ata-analardan balaların başqortça uqıtuğa rizalığın alğan, qultamğalar quydırılğan isemleklär dä tözelä ikän, digän xäbärlär taraldı. Yaqın könnärdä «Azatlıq» xäbärçeläre, şuşı xäbärlärneñ döreslegen tikşerü öçen, rayonnarğa çığarğa cıyına. Niçek kenä bulsa da, Başqortstanda süzdä ber, ğämäldä ikençe törle xällär mäğärif ölkäsendä dä çäçäk ata.


text:
BSTS / Türk Dünyası Gramer Terimleri Kılavuzu
eş sesli anlamı
Azerbaycan Türkçesi: omonim; Türkmen Türkçesi: omonim; Gagauz Türkçesi: omonim; Özbek Türkçesi: omonim ~şakldöş; Uygur Türkçesi: şakildóş söz; Tatar Türkçesi: omonim ~ awazdaş süz; Başkurt Türkçesi: omonim;Kmk: omonim; Krç.-Malk.: omonim; Nogay Türkçesi: omonim; Kazak Türkçesi: omonim; Kırgız Türkçesi: omonim; Alt:: omonim ~ aydıları tüňey, t'e uçurı başka söstör; Hakas Türkçesi: omonim; Tuva Türkçesi: omonim; Şor Türkçesi: omonim; Rusça: omonim


text:
Keşe, 15:49
Astana procesi: Sïrïyadağı jağday`dı bey`bit jolmen rettewge jasalğan qadam
Kelesi aptada Astanada älemdik deñgey`degi mañızdı oqïğa – Sïrïyağa qatıstı kelissözder ötedi. Qazaqstannıñ sırtqı ister mïnïstrligi Astana procesine alañ beriletinin resmï türde rastağan bolatın. Ankara atalğan konswlʹtacïyanı egjey`-tegjey`li talqılaw üşin aldın ala basqa kezdesw ötkiziletin xabarladı. Sarapşılar Astanadağı kelissözderden Sïrïyadağı jağday`dı rettewge qatıstı ay`tarlıqtay` nätïje kütpey`di, degenmen qazirgi şïelenis deñgey`in tömendetwge kömektese alatın kez kelgen qadam mañızdı dep eseptey`di.
Saraptamalıq şolw 118 Astana
04 qañtar, 11:06


text:
җoMra, 20 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 10:51
Pänceşämbe könne Tatarstannıñ Sanitariä häm epidemiologiä däwlät küzätüe xezmäte Qazanda tülämä çire oçrağın rasladı. Älege cäncalnıñ tarixı monnan ike atna çaması elek Yäşel Üzän rayonınıñ Kügäy awılında başlana. Awılnıñ ber keşese suğımğa tana çala häm ite belän tuğan tumaçaların sıylıy häm küçtänäç itep öläşä. Küçtänäç it Qazanda yäşäwçe apağa da birep cibärelä. Öygä qaytqaç küçtänäç ittän peşkän şulpanı aşağannan soñ xanımnıñ qulında cäräxät xasil bula. Başta ul yäşäw urınındağı xastaxanädä genä däwalana. Noyäber azağında ğına aña maxsüs xastaxanädä tülämä çire şige barlığın äytälär. Şunnan soñ Kügäydäge tana itendä tülämä çire tabıla. Ul arada tülämäle itneñ ber niçä rayonğa häm yözgä yaqın keşegä taratılğanı bilgele bula. Tatarstanda tülämä çire taralğan digän xäbärlär Rusiä matbuğat çaralarında yañğıradı. Läkin Tatarstanda belälär çirle xaywannar başqa yuq. Bäxetkä qarşı çir iärtüçedä beräw genä. Räsmi xäbärlärdä tülämä çireneñ taralmawına barlıq çaralarda kürelde tülämäle itne qulına alğan yä aşağan ber yöz çaması keşe isäpkä häm küzätügä alınğan.
Pänceşämbe kön küñelsez faciğäle xäbärlärne işle alıp kilde. Respublika klinik xastaxanäseneñ Almaniädä däwalanuçı elekke baş tabibı Räzin Fatıyxovnıñ yöräge tuqtağan. Aña küptän tügel genä 50 yäş tulğan ide. Apas yulında İtar-TASS fotokorrespondentı Mixail Medvedev üze yörtkän avtomobilendä yul häläkätenä eläkkän. Üze awır xäldä reanimatsiädä, ä yanında utırıp barğan xatını jurnalist Marina Medvedeva häläk bulğan.
Saylaw aldı wäzğiäte dä Başqortstanda da, Tatarstanda da kiskenläşüe xättä faciğäle tösmerlärgä kerüe turında xäbärlär yöri. Başqortstanda tatar mänfäğätläreneñ faciğäle xälgä kerüenä Tatarstan citäkçelege dä borçu belderde. Azatlıq radiosınıñ Mintimer Şäymievneñ Başqortstandağı saylaw aldı kompaniäsenä qarata äytkän fikerläre turında söylägän tapşıruına qızıqsınu belderüçelär küp. İnde xäbär itkänebezçä Mintimer Şäymiev- millionnan artıq tatar yäşi torğan Başqortstan Respublikası Prezidentı wazifasına ber genä nämzättä tä Başqortstanda tatar tele statusı turındağı mäs’äläne çitlätep uza almıy, bu töp soraw häm bez aña cawapnı işetergä tieş dip sanıy.
Yunıs Ätnäle


text:
Tatar telendäge fälsäfi xezmät öçen, professor Kazbek Ğıyzätov Fännär Akademiäse bülägen aldı
Fännär Akademiäse 14 april könne cıyılış ütkärep, ütkän 2004 yılğa näticälär yasadı. Tatarstan fännär Akademiäseneñ üz binasında remont baru säbäple, yıllıq utırış Däwlät Universitetı zalında ütte. Akademiä Prezidentı Mansur Xäsänov cıyılışta çığış yasadı, fänneñ törle tarmaqlarında alıp barılğan eş näticäläre belän tanıştırdı. Notıqtan añlaşılğança, ğalimnär ütkän yılda, xökümät quyğan maqsatlarnı ütäw yözennän, fundamental tikşerenülärgä qarağanda, xucalıqta qullana alırlıq eşlärgä kübräk iğtibarnı yünältergä tırışqan. Mäsälän, awıl xucalığı öçen, cirne bozmıy torğan zamança aşlamalar eşläp çığarğan, ximiä belgeçläre neft borawlarnı näticäleräk alıp baru öçen caylanmalar uylap tapqan, ä informatizatsiä öçen cawaplı ğalimnär, Çeçnya respublikasındağı kommunikatsiälärne torğızuda qatnaşqan öçen, elemtäçelär bülägenä layıq bulğan, dide Tatarstan Fännär Akademiäse Prezidentı. Ul şulay uq, ğalimnärneñ däwlät sorawı belän niqädär eş alıp burı turında da söyläde .Grantlar sorap tikşerenülär ütkärü dä şoma barmıy bulıp çığa, bäygegä quyılğan fänni tikşerenülär sanı ber niçä yöz bulırğa mömkin, e grantnı barı ber-niçäse genä ala. Mäsälän, meditsina ğalimnäre, ütkän yılda, şundıy xälgä oçrağan. Elek qabul itelgän kileşülär buyınça da ğalimnär, finanslawnıñ waqıtında kilmäwe kebek qıyınlıqlarğa oçrağan.
Fänni cämäğätçelek häm xakimiät wäkilläre älege utırışta ber berse aldında awırtqan mäs’älälärne quydı, kileşep eşläw turında uylanırğa buldı. Yıllıq utırışnıñ axırında, Fännär Akademiäseneñ maxsus Premiäläre tapşırıldı. Akademiä, Şiğabetdin Märcäni isemendäge büläkne tatar telendäge 2 tomlıq fälsäfä kitabı öçen Mädäniät häm Sänğät Universitetı ğalime Kazbek Gizatovqa tapşırırğa qarar itte. Räsmi xäräbälärdä äytelgänçä, Professor Ğizatovnıñ fänni eşe - sänğätneñ tatar telendäge tarixi häm fälsäfi konsepsiäsen berençe tapqır tözü omtılışı bulıp tora. Professor Ğizätovqa «Näfasät» digän fänni cıyıntığı öçen 28 meñ sumlıq Akademiä büläge tapşırıldı.
Bikä Timerova.


text:
Suxum şähärendä uzğan xalıq cıyınında Abxaziäne yuridik yaqtan respublika bularaq tanu üteneçe belän möräcägät qabul itelde. Bu dokument Rusiä citäkçelegenä, BMO İminlek Şurasına häm Ğomüm mäcelesenä yullanğan. Möräcäğättä: “Abxaziäne Gruziägä qaytarunıñ kiläçäge yuq. Abxaziä belän Gruziä ike bäysez häm tigez xoquqlı däwlätlär bularaq qına yäşi ala”,- dielgän. Abxaziä parlamentı spikerı Nugzar Aşuba: “Bezneñ maqsatlar irek häm tınıçlıq. İrek mäydanında böten keşe aldında bez üzebezneñ omtılışıbıznı, bäysez däwlät tözelgändä qaraşlarıbıznıñ ber häm cimerelmäs buluın raslarğa tieş. Bez tağın ber qat Rusiägä, dönyadağı xalıqlarğa häm däwlätlärgä respublika bäysezlegen xalıqara yüridik yaqtan tanu ütençe belän möräcäğät itäbez”,- dide.
Azatlıq radíosı xäbärçese, bu cıyında Abxaziäneñ 50 meñgä yaqın keşese qatnaştı, dip belderä.


text:
AMME
Bismi’llâhi’r-Rahmân’ir-Rahîm
(1) Amme yetesaelune (2) aninnebeil aziymi (3) elleziy hüm fiyhi muhtelifun (4) kellâ seya’lemune (5) sümme kellâ seya’lemun (6) elem nec’alil’arda mihaden (7) velcibale evtaden (8) ve haleknaküm ezvacen (9) ve cealna nevmeküm sübaten (10) ve cealnelleyle libasen (11) ve cealnennehare measa (12) ve beneyna fevkaküm seb’an sidaden (13) ve cealna siracen vehhaca (14) ve enzelna minelmu’sirati mâen seccaca (15) linuhrice bihî habben ve nebaten (16) ve cennatin elfafa (17) inne yevmel fasli kâne miykaten (18) yevme yünfehu fiyssûri fete’tûne efvaca (19) ve fütihatis semâü fekânet ebvaba (20) ve süyyiretil cibalü fekanet seraba (21) inne cehenneme kanet mirsaden (22) littagiyne meaba (23) lâbisiyne fiyha ahkaba (24) lâyezûkûne fiyha berden ve lâ seraben (25) illâ hamiymen ve gassaka (26) cezâen vifaka (27) innehüm kânu lâ yercûne hisaben (28) ve kezzebu biâyâtina kizzâba (29) ve külle sey’in ahsaynahü kitaba (30) fezûku felen nezideküm illâ azaba (31) inne lilmüttekiyne mefaza (32) hadâika ve a’naben (33) ve kevâibe etraben (34) ve ke’sen dihaka (35) lâ yesmeune fiyha lagven ve lâ kizzaba (36) cezâen min rabbike atâen hisaba (37) rabbis semâvâti vel’ardi ve ma beynehumerahmâni lâ yemlikûne minhü hitaba (38) yevme yekumür ruhu velmelâiketü saffa, lâ yetekellemune illâ men ezine lehü rahmânü ve kâle savaba (39) zalikel yevmülhakku femen sâettehaze ilâ rabbihî meâbâ (40) inna enzernaküm azâben kariyba yevme yenzurülmer’ü ma kaddemet yedahü ve yekülül kafirü yâleyteniy küntü türaba.


text:
Parijda bulğan şartlaw tikşerelä
PARİJ - Pänceşämbe könne Fransiä yuridik şirkät binasına cibärelgän tartmağa salınğan bomba şartlap, ber keşe ülde häm ber keşe yaralandı. Bügen polisiä bombanıñ terorist törkemnär belän ber bäyläneşe bulmawın, anıñ 2 yıl elek şul binada eşlägän ber advokat tarafınnañ oyıştırıluı turında şiklänelüen belderä. Şartlawnıñ zamanında Nikolas Sarkozy qorğan yuridik şerkät binası häm yahudi genoside däğwälären tikşergän, Holokostnı öyränü üzäge yanında buluı şikne arttırsa da, räsmilär höcümneñ alar belän ber bäyläneşe bulmawın farazlıy. Fransiädäge bombalı höcüm öçen ber keşe sorawga alındı.


text:
Ekrem Çelebi - Haydar Haydar
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Haydar Haydar
Etiketler : Ekrem Çelebi - Haydar Haydar türkü indir, Ekrem Çelebi - Haydar Haydar türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Haydar Haydar mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Haydar Haydar türküsü, Haydar Haydar sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Haydar Haydar bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Açmayın Pencereyi
Ekrem Çelebi - At Üstüme Toprağı
Ekrem Çelebi - Derdimi Kimlere Desem
Ekrem Çelebi - Karadır Kaşları
Ekrem Çelebi - Nasıl Vasfedeyim
Ekrem Çelebi - Ankara da Yedim Taze Meyvayı


text: Başqortstan xakimiätläre belän oppozissiä köçläre arasındağı köräş iñ kierenke öleşenä kerä. Bu xaqta Başqortstan Tatar cämägätçelek oyışmaları berlege räise, Başqortstan oppozissiäse koordinasiä şurası citäkçese Ramil Bignov Mäskäwdä atnaqiç oyıştırğan uram cıyınınnan qaytıp töşkäç belderde. Uzğan proğrammabızda äytelüençä, Başqortstannıñ oppozisiä xäräkätläre häm partiäläre wäkilläre, cämğıse 220 gä yaqın keşe Mäskäwdäge Lubyanka mäydanında Başqortstan prezidentı Mortaza Räximovnı wazıyfasınnan alunı taläp itep, uram cıyını ütkärde. Ul cıyınnan soñ oppozitsiä köçläre Rusiä prezidentı Vladimir Putin isemenä Mortaza Räximovnı urınınnan alunı taläp itep, Başqortstannıñ 107 meñ keşese imzası quyılğan möräcägätne tapşırıp qayttı. Başqortstan räsmi xakimiätläre dä tik yatmıy. Alar üzlären tänqitlägän oppozisiä xäräktälärenä häm alarnıñ citäkçelärenä qarşı räsmi matbuğat çaralarında yaña dulqın cawap höcüme başladı. Atnakiç könne xökümät qaramağındağı «Başinform» mäğlümat ağentlığında respublikadağı qayber milli oyışmalar citäkçeläre matbuğat oçraşuı ütkärep, oppozisiäne ğayepläp çıqqannan soñ, comğa könne respublikanıñ barlıq räsmi gäzitläre oppozitsiäne häm anıñ başlığı Ramil Bignovnı sükkän külämle yazmalar bastırıp çığardı.«Moskovskiy komsomoles v Ufe» gäzitendä basılğan şul yazmanı barlıq gäzitlärneñ üzlärendä dä bastıruı xaqimiätlär kürsätmäse belän eşlängänlegenä ber açıq işarä. Comğa könne jurnalistlar belän aralaşuda Ramil Bignov ta ul yazmalarnıñ zakaz belän yazılğanlığın äytep, alarnı çığarğan gäzitlärne mäxkämägä biräçägen belderde. «Başqortstan xakimiätläre üzläre muyınnan uq gönahqa batqan, – di Ramil Bignov. – Respublikanı alardan azat itü öçen oppozisiä köçläre soñğı sulışqaça köräşäçäk. Xäzer oppozisiäne wäkillek itkän oyışmalar häm partiälär aldağı könnärdäge qarşılıq çaralarına äzerlek alıp bara. Kiläse şundıy çara 16 apreldä Ufada oyıştırılaçaq, di Ramil Bignov. Şulay itep, Başqortstan oppozitsiäse Mortaza Räximovnı prezidentlıqtan töşermiçä, köräşen tuqtatmayaçağın belderä. Başqortstandağı ictimaği-säyäsi xälgä häm Mäskäwdä kiçä uzğan uram cıynına inde işetkänegezçä, törle reaksiälär belderelä, xörmätle tıñlawçılar. Bügen Qazan däwlät universitetında Rusiä imperiä häm millät arasında dip isemlängän kiñäşmä uzdı. Azatlıq radiosı xäbärçeseneñ Başqortstandağı xällärgä nindi bäyä biräsez digän sorawına Etno-säyäsi öyränülär üzäge başlığı, elekke prezident Boris Yeltzinnıñ kiñäşçese bulğan Emil Pain, anda 3 refolüsiä çağılışı küzätelä, andağı täcribäne öyränälär häm bu Rusiädäge wazğiätkä dä tä'sir itä, dip belderde: "Şulay uq bu wazğiät miña 1905nçe yılnı xäterlätä. Xalıq moña äzer tügel. Ul çaqta da xalıq cirle citäkçelärgä açuı kilep aqıllı patşa yanına barır da wazğiät üzgärer dip ömetlände. Läkin alar ozaq kötmäde, alarnı atıp üterdelär. Monda ozağraq kötergä turı kiler ämma azağı şundıy uq bulaçağı şiksez."


text:
AQŞ prezidentı ildä röxsätsez yäşägän millionlağan möhacirgä 3 yılğa räsmi yäşäw häm eşläw xoquqı birergä täqdim itä
AQŞ prezidentı G. Bush, Quşma Ştatlarda röxsätsez yäşägän häm eşlägän çit il keşelärenä 3 yılğa legal status birü ixtimalı turında iğlan itte. Monıñ öçen bu keşelärneñ eş urnı bulırğa tieş. Älege belderü küplärneñ iğtibarın cälep itte häm şunda uq zur täñqitkä duçar buldı. Belgeçlär, George Bush, Amerikada prezident saylawları yaqınlaşqanda, ildä yäşäwçe 39 millionlıq ispan telle xalqın üzenä cälep itü öçen artıq zur plannar tözep taşlamadımı, digän soraw quya.
Yäşäw häm eşläw röxsäte alğan xäldä möhacirlär tuğan illärenä qaytıp yöri alaçaq, tuğannarın – ğailälären kiterä alaçaq. Älege viza – daimi yäşäw xoquqı – Amerikadağı "yäşel karta" aluğa ber nindi dä tä''sir yasamayaçaq, ämma çit il watandaşlarına bireläçäk "yäşel kartalar" sanın da Bush arttırırğa süz birde.
Şunda uq älege täqdimgä täñqit süzläre yawa başladı. Bu yaña plan, barı tik noyabr ayında uzaçaq prezident saylawlarında ispan telle xalıqnıñ tawışın alu öçen eşlände, diüçelär bar. Şulay uq Bush''nıñ bu belderüne Mexikağa barır aldınnan berniçä kön qala yasawı da oçraqlı xäl tügel. Tizdän Bush belän oçraçaçaq Mexika prezidentı Vicente Fox, Bushnıñ bu belderüen xupladı: İmmigratsiä planı, Quşma Ştatlarda yäşäwçe meksikannarnıñ kiräklegen kürsätte. Älegä amerikan watandaşlığı yä räsmi qağäzläre bulmasa da alar tizdän tigez xoquqlı eşçelär bula alaçaq dide Mexika prezidentı. Amerikada yäşäwçelärneñ 14%tı – ispan tellelär. 39 millionlıq ispan xalqınıñ 3-5 millionı ğına legal yäşi, qalğannarı räsmi terkälmägän. Qayber ispan telle yulbaşçıları, Amerikan prezidentı mondıy wağdälär belän genä ispan telle xalqınıñ tawışın cıya almas, dip sanıy. Washintonda La Raza isemle Milli Şurada, ispan advokatları törkemendä säyäsi eşlär direktorı bulğan Clarissa Martinez, Bushnıñ wağdäläre ozaqqa citmäs dip sanıy: tuzan utırğaç, bu yaña plan turında imeş-mimeşlär tınğaç, keşelär qarar biräçäk. Latino tawış birüçelär – moña ğına satılmas, çönki bu kübräk mäğnäle immigratsiä reformasına tügel dä - säyäsi uyınğa oxşağan dide ispan aktivistı.
Här yıl Amerikağa yartı millionğa qadär möhacir kilep röxsätsez yäşäp qala. Alar arasında çığışı belän Rusiädän, Tatarstan häm Başqortstannan buluçılar barmı, digän soraw belän bez bügen Azatlıqnıñ Qazan studiäsendä qunaqta bulıp kitkän Amerikadağı milättäşebez Roqia Safadan soradıq. Yuq, minem tanışlar arasında andıy tatarlar yuq, urıslarnı beläm, ämma alar barısı da qağäzlär belän yäşi, bezneñ mäxällädä andıylar yuq, bälki başqa cirdä küpter alar, ämma min belmim, dide Riqıya xanım. Yaponiädä tuıp üskän, xäzer Kaliforniädä yäşägän Roqia xanımnı tatar dönyası yaxşı belä, Quşma Ştatlarda tatar möhacirläreneñ yäşäwe turında Azatlıq dulqınnarında söyläşüne bez äle däwam iterbez, xörmätle tıñlawçılar...


text:
Respublikala qoştarğa qısqasa hunar mizgele başlandı
Başqortostanda yaźğı miźgeldä hunar osoro başlandı. Bıl miźgeldä başlısa hunarsılar keyek qoştarğa ğına auğa sığa ala, başqa xayuandarğa hunar iteü tıyıla. Respubliqa bilämälärendä yaźğı hunarsılıq miźgele 10 kön dauam itäsäk. Bıl osorźa hunarsılar qır öyräktäre häm qaźźar, huyır häm tağı la ber nisä qoş törön atıp alıu mömkinlegenä eyä. Respublikala 40 meñgä yaqın hunarsı iśäplänä. Qayhı beräüźär hunar miźgele uźha la, zaqon yulın boźouğa bara. Undayźarğa qarata qanun qatı bulıp qala. Bıltır, mäśälän 186 hunarsığa brakonerlıq ösön administrativ yaza qullanılğan. Ularğa 88 meñ humdan aşıu ştraf halınıp 9 berämek qoral tartıp alınğan.
Hunarsılıq buyınsa Öfö rayon–ara bülege etäksehe Zahir Salauatov oşolarźı höyläne.
Yaqınsa iśäpläüźär buyınsa, respublikanı 20 meñdän aşıu huyır, 80 meñgä yaqın qor, tiśtälärsä meñ başqa keyek qoştar töyäk itä. Ularźıñ hanın teyeşle kimäldä totou, şulay uq ausılarźıñ hunar iteü qomarın qänäğätländereü ösön qoş–qortqa, yänlektärgä miźgele menän hunar oyoştorola. Bıltır qoş kiźeüe arqahında hunar tıyılha, bıyıl ihä 6 tör qoşqa hunar itergä mömkin.


text:
¥ur miqdarźa narkotiktar tabıldı
Başqortostan narkomandarı olo bayramğa narkotikhıź torop qaldı. Respublika narkokontrolerźarı maxsus operatsiya barışında 5 kiloğramm yarım geroin tapqan. ¥ur miqdarźağı narkotiktı Öfögä sit däülät keşehe alıp kilgän bulğan. Xäźer unıñ nindäy yuldar buylap narkotik alıp kileüe asıqlana. Narkokontrolerźar äyteüensä 5 kiloğramm yarım geroin 60 meñ dozağa etä. Respublikalala räsmi räüeştä 5 meñ narkoman terkälgän, asılda ularźıñ hanı un tapğırğa küberäk tip belderä narkokontrol xeźmäte.


text: Rusiä häm könbatıştağı xoquq oyışmalarınnan torğan ber törkem Yevropa Berlege räiselege wazifası başqarğan Britaniäneñ, Çeçnyada uzğan saylawlarnı xuplawına – qarşılıq belderde. Açıq xat Britaniä tışqı eşlär ministrına yullandı. Britaniä 27 noyaber könne uzğan parlament saylawların – "Çeçen cämğiätendäge törle qaraşlarnı çağıldıruğa taba möhim adım" dip bäyälägän ide. Moña protest beldergän oyışmalar , alar arasında Parijda urnaşqan Xalıqara Keşe Xoquqları Federasiäse dä bar, Britaniäneñ Çeçnyada säyäsi protsess dip atağan küreneşe, çınbarlıqta "keşe xoquqların bozu häm qatı qullı rejimnıñ näticäse bularaq urnaşqan nıq kontroldä totılğan yasalma çara" bulıp tora, dip belderde. Saylawlarda Rusiädä xakimiättäge Berdäm Rusiä firqase äğzaläre parlamentta küpçelekne aldı. Berençe vise-premyer Ramzan Qadırov kiçä partiäneñ töbäktäge baş wäkile itep saylandı.


text:
Paqtsanda xatın-qızlar xoquqların yaqlağan yaña qanun qabul itelde
Keşe xoquqları komissiäse mäğlümatlärenä qarağanda, Paqstanda ike säğät sayın ber xatın-qız köçlänä. Bu xanımnar üzlären mısqıl itüçelärne mäxkämägä birä almıy ide. Berniçä tapqır kiçekterelgännän soñ, nihäyät, çärşämbe könne Paqtsan parlamentınıñ tübän palatası – köçläw eşlären mäxkämädä qaraw turında qanunnı qabul itte. Ul ğämälgä kersen öçen anıñ Senatta raslanuı häm prezident Pärwäz Möşärräftän imzalanuı kiräk.
"Bu – xatın-qızlar xoquqların kiñäytü eşeneñ ber öleşe. Alarğa qarata bulğan ğädelsez häm qanunsız mönäsäbätne kimetü. Ämma başqarası eşlärneñ äle bik küp bulğanın bez añlıybız."
Şul uq könne kiç, prezident Pärwäz Möşärräf, däwlät televideniäsendä çığış yasap, xalıqnı, Xatın-qızlarnı yaqlaw qanunınıñ qabul itelüe belän qotladı, häm bu eşneñ däwam itäçägen belderde.
Prezident Möşärräf öçen bu qanun häm anı ğämälgä aşıru, ildä zamança dönyawi cämğiät tözü eşendä sınaw dip tä bäyälände. İslamçılar avgust ayında uq äzer bulğan bu qanun ölgesenä qarşı çığıp kilde.
Xäzer dä qänäğätsezlek kimemäde. Parlament äğzase Şerry Rähman, qanunnıñ – tulı tügel ikänen belderde:
"Bu yarım-yortı äzerlängän qanun. Bez , 1979nçe yılda general Zia qabul itkän Hudud qanunnarınıñ tulısınça beterelüen telär idek."
Şulay uq parlament äğzase, ämma östäwenä dini berlek wäkile Rähilä Qazi:
"Bezneñ üz qimmätlärebez, üz ğöref-ğädätlärebez. Bu bezne cimerer öçen eşlängän eş."
Nikahsız censi mönäsäbätkä kergän öçen cäzalaw – monnan soñ da şäriğat qanunnarı nigezendä başqarılaçaq...Xoquq yaqlawçılar, şuşı – zina qılu dip atalğan cinäyät tiräsendä mısqıl itü häm tübänsetülärneñ yaña dulqını başlanır dip borçıla.
Alsu Qormaş


text:
Litvinenko ülemen tikşerü däwam itä
Britaniä Sälämätlek saqlaw ministrı Pat Troop bu waqiğanı Britaniä öçen ğädättän-tış xäl dip atadı:
"Kemneder maxsus räweştä mondıy nurlanış belän ağulaw - Britaniä öçen ğädättän-tış xäl" di Sälämätlek ministrı.
Troop süzlärençä, matdäneñ zur külämdä buluına qarağanda, ul anı yä aşağan, yä sulağan, yä ul anıñ qanına kertelgän.
Britan politsiäse nurlanış ezlären Litvinenkonıñ öyendä, ul bulğan qunaqxanä häm restoranda tapqan. Anıñ belän elemtädä bulğan keşelärgä tikşerü ütärgä kiñäş itelä.
Litvinenko ülgännän soñ, anıñ dustı tarafınnan uqılğan belderüdä, ul, üzeneñ ağulanuı öçen Rusiä prezidentı Vladimir Putinnı ğäyeplägän. Putin bu ğäyepläwne "säyäsi provakatsiä" dip atadı.


text:
BMOnıñ Xalıqara Atom Energiäse İdaräse başlığı Möxämmät äl Baraday Livia atom qoralı tikşerüläreneñ berençe öleşendä bik nıq xezmättäşlek itä dide.
Tripolidan kitär aldınnan äl-Baraday jurnalistlarğa Liviä üz qorılmalarınıñ kötelmägändä kilep tikşerelüenä şunda uq rizalığın belderde dide.
Anıñ äytüençä, idaräneñ tikşerüçeläre kimendä 4 urınnı tikşergän häm alarğa urannı qoral yasarlıq däräcädä bayıta ala torğan cihaz kürsätelgän. Äl Baraday Liviä bu cihaznı qara bazardan aluın belderde dip äytte.
Äl-Baraday äytüençä, atom idaräse belän Liviä kiläçäktä bergäläp eşliäçäk.
Bez atom qoralları programmasına bäyle härtörle ğämällärne, programmalarnı, dokumentlarnı neytral'läşterü, zararsızlandıru öçen Liviä belän xezmättäşlek planı buldırırğa tieş bulaçaqbız dide äl-Baraday.
Bu ayda Liviä atom bombası häm başqa tıyılğan bombalar yasaw plannarınnan baş tartuın belderep Xalıqara Atom Egergiäse İdaräse tikşerüçelären çaqırğa ide.


text:
Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkile Rawil' Bikbov Başqortstannıñ Sverdlov ölkäsendäge daimi wäkile Näfisä Tyumenseva belän oçraştı
Oçraşu waqıtında süz wäkilleklär institutı, alarnıñ regionnar arasında faydalı tığız bäyläneş buldırudağı role turında bardı. Äñgämä waqıtında tatar häm başqort xalıqlarınıñ milli ixtıäcların ütäw, milli oyışmalar eşe, milli mäğärif häm mädäniät problemalarına da qağılıp ütelde. İke tuğandaş xalıqnıñ berdäm häm dus bulıp yäşärgä tieşlege assızıqlandı. Oçraşu cılı, dustanä atmosferada bardı.


text:
Qırğızstan xakimiate oppozitsiä wäkilläreneñ fivraldä uzaçaq parlament saylawlarında qatnaşuın telämi
Qırğızstandağı saylaw komissiäse ilneñ elekke tışqı eşlär ministrı, ä xäzer oppozitsiädäge "Atayort" xäräkäten citäklägän Roza Otunbayıvanı fivraldä uzaçaq parlament saylawlarında qatnaşu öçen terkäwdän baş tarttı. Başta isä anıñ şuşı ğarizası bernindi qarşılıqsız qabul itelgän ide. Xäzer inde Otunbayıva tarafdarları anı çitläşterü säyäsi maqsatlardan çığıp eşlände dip belderä.
Audio, Roza Otunbayıva
"Minemçä bu säyäsi maqsattan çığıp eşlängän, xökümät tarafınnan şulay quşılğan bulğan" di Qırğızstannıñ oppozitsiädäge "Atayul" xäräkäte citäkçese Otunbayıva. Häm ul bu tänqitendä üze genä tügel. Uzğan ayda saylaw komissiäse wäkilläre öç qırğız diplomatın, şul isäptän Qırğızstannıñ Malayziädäge elekke ilçese Mambetyunıs Abılovnı da terkäwdän baş tartqan ide. Roza Otunbayıva oçrağı turında ul bolay di:
Audio, Mambetyunıs Abılov
"Qanun nigezendä cirle saylaw komissiäse üzeneñ elekke qararın üzgärtä almıy, ägär dä ul yalğış qarar çığara ikän, monı barı tik mäxkämä yäisä yuğarı däräcädäge saylaw komissiäse genä ğämäldän çığara ala" di Abılov. Otunbayıvanı çitläşterü tırışlıqların, ul köräşergä cıyınğan saylaw bülgesendä prezident Äskär Aqayevnıñ qızı - Bermetneñ dä parlamentqa saylanırğa tırışuı belän añlatalar. Ul anda xökümät yaqlı "Alğa, Qırğızstan!" firqase tarafınnan täqdim itelä ala. Oppozitsiädäge "Res Publica" basması möxärrire Zamirä Sıdıqova:
Audio, Zamira Sıdıqova
"Min bu histeriäne bötenläy añlamıym, di Zamira Sıdıqova, häm bolay dip däwam itä: "Xakimiatneñ Otunbayıvanı Bermet Aqayeva belän yarıştan çığarıp taşlawın añlap citä almıym. Bermetneñ inde bolay da iksez-çiksez administrativ mömkinlekläre bar, qurqaqnıñ küze mañğayına menär digändäy, bu näq menä şul oçraq, xakimiat üzen faş itte" di "Res Publica" basması möxärrire, räsmi xakimiatneñ oppozitsiädäge Roza Otunbayıvanı saylawlarğa çığarmaw teläge turında. Başta Quşma Ştatlarda, annarı Britaniädä qırğız ilçese bulıp torğan Otunbayıva 1994-97-nçe yıllarda Qırğızstannıñ tışqı eşlär ministrı bulıp ta eşlägän ide.
Kärim Kamal


text:
5 sentäberdä Däwlät Şurasınıñ sessiäse açıla
Tatarstanda cılı könnär torsa da, cäy tämamlanıp, köz citüe inde sizelä başladı. Bıyıl ğädättägeçä 1sentäberdän tügel, ä 2-sennän uqunı başlağan uquçılar, studentlar monı bigräk tä yaxşı toyalar. Läkin köz citü belän uquçılar ğına tügel, deputatlar da üz eşlärenä kereşä. Menä Tatarstan respublikasınıñ Däwlät Şurası deputatları da cäyge yallardan soñ üzläreneñ 13 plenar sessiälärenä cıyılaçaq. Sessiä 5 sentäberdä açılaçaq häm ike kön däwam itäçäk, dip kötelä. Yallar bik ozaq bulğanğadır inde, eşlär dä bik küp cıyılğan. Deputatlarnıñ kön tärtibendä 80-nän artıq mäsälä qaralğan. Alarnıñ berniçäse Tatarstan prokurorı protestları nigezendä respublikanıñ qayber qanunnarınıñ köçen yuğaltuın tanu yäisä alarğa üzgäreşlär kertü turında. Şul 13 protest arasınnan Däwlät Sovetı Rusiä general' prokurorı urnbasarı Zvyaginsevnıñ «Tatarstan respublikası konstitutsiäsenä üzgäreşlär häm östämälär kertü turında»ğı qanunğa, añlayışlıraq itep äytkändä, respublika konstitsiäseneñ yaña redaksiäsenä qarata protestına mönäsäbäten dä belderergä tieş. Şunısın da äytep ütik, bu mäsäläne 10 sentäberdä Tatarstannıñ Yuğarı sudında tikşerü dä küzdä totıla.


text:
Ufağa UNESCO oyışması wäkile kilde
Ufağa Rusiä Federatsiäseneñ UNESCO eşläre buyınça komissiäneñ cawaplı särqätibeneñ berençe urınbasarı Ämir Biläletdinov eş säfärenä kilde. Kiläse yılnıñ közendä UNESCOnıñ Parijdağı ştab-fatirında Başqortstan Respublikası belän tanıştıru çarası uzarğa tieş. Ämir Biläletdinovnıñ Ufağa kilüe maqsatı – şul möhim oçraşuğa äzerlek barışı mäsälälären tikşerü.
Xörmätle qunaq belän söyläşülär Başqortstannıñ tışqı iqtisadıy bäyläneşlär, säwdä häm eşquarlıq ministrlıysında ütte. Oçraşunı ministr Qolbin açtı häm alıp bardı. Ul moña qadär dä Başqortstan belän tanıştıru maqsatında zur çaralarnıñ törle çit illärdä oyıştırılğanlığın äytte. “Şuña kürä dä xäzer täcribä bar, Parijda kiläse yılda bulaçaq çarağa äzerlek tä ciñelräk barır” – dide ul.
UNESCO wäkile Ämir Biläletdinov üzeneñ çığışında Başqortstanda üz oyışmasınıñ daimi komitetı eşçänlegenä uñay bäya birde. Tizdän mondıy komitetlarnıñ Tatarstanda, Çeçnyada häm Altay krayında da açılaçağın äytte ul.
Bügenge köndä Başqortstanda UUNESCO qaramağında 5 mäktäp eşli. Alarda belem aluçı balalar yaxşı ölgereş belän ayırılıp tora. Törle bäygelärdä, olimpiadalarda alar gel ciñü ayulıy.


text: Küwäittä 2 Amerikan watandaşına yasalğan xöcüm näticäsendä, alarnıñ berse xäläk bulğan, ikençese – awır xäldä. Küwäittağı Amerikan ilçelege süzçese John Moran süzlärençä, bu keşelär kontrakt nigezendä Amerikan xärbi nığıtmasında eşläsä dä, ikese dä civil keşe. Doha Ämirelegendä urnaşqan xärbi nığıtma yanında, yul kiseleşendä maşinada utırğanda, bilgesez keşelär alarğa ut açqan. Berse şunduq ülgän, ikençese – küp yaralar alğan, xäzer xastaxanädä yata. Quşma Ştatlarnıñ Küwäittağı ilçese Richard Jones bu xöcümen teror ğämäle dip atadı. Älegä cawaplılıqnı berkem dä üz östenä almadı. Kürşe Ğiraqta bulaçaq ixtimal suğış aldınnan, Küwäitqa 15 meñ çaması Amerikan xärbie kiterelde. Uzğan yılnıñ üktäberendä dä Küwäitneñ ike islamçısı Amerikan xärbilärenä ut açqan ide. Ul çaqta da ber xärbi xäläk buldı, berse yaralanğan ide.


text:
Ekrem Çelebi - Karadır Kaşları
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Karadır Kaşları
Etiketler : Ekrem Çelebi - Karadır Kaşları türkü indir, Ekrem Çelebi - Karadır Kaşları türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Karadır Kaşları mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Karadır Kaşları türküsü, Karadır Kaşları sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Karadır Kaşları bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Sen Bunu Unuttun Mu
Ekrem Çelebi - Seni Düşünmemek Elimde Değil
Ekrem Çelebi - Sen Yoksun Diye
Ekrem Çelebi - Dayanılmaz Bir Çile
Ekrem Çelebi - Yaralandım Aşk Elinden
Ekrem Çelebi - Kırılsın Kolların
Ekrem Çelebi - Gezdir Ağam Kıratı
Ekrem Çelebi - Yüce Dağ Başında
Ekrem Çelebi - Dağlar Başı Karlı Olur


text:
Mäxmüd xan
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Mäxmüd xan (Urıs yılyazmalarında MaxMyTek (Maxmutek)) (?-1467), Qazan xanı (1445-1465), Oluğ Möxämmäd xannıñ ölkän ulı. Qazan Xanlığına nigez saluçılarnıñ berse. Atası belän bergä Böyek Mäskäw kenäzlegenä qarşı yaw-höcümnärdä qatnaşa. 1445 yılda Suzdal' yanındağı suğışta Böyek Kenäz Vasiliy II ğäskären tar-mar itä häm Vasili II-ne äsirlekkä ala. Urıs däwlätenä yasaq salına. Atası wafatınnan soñ Qazan täxetenä utıra. 1446 yılnıñ dekäberendä Vasili II-neñ Mäskäw töxetennän kenäz Dmitri Şemäkanı töşerü suğışında qatnaşa. Suzdal yanındağı suğıştan soñ tözelgän kileşüneñ ütälüen tä'min itär öçen 1448 Mäskäw kenäzlegenä yaw belän bara, şunıñ ber näticäse bularaq Mäxmüd xan waqıtında Qasıym xanlığı bula.


text:
Ufa cırçısı İlham Wäliev yaña program äzerli
Başqortstandağı yäş tatar cırçıları arasında yaqtı yoldızğa äwerelgän İlham Väliev bügenge köndä üzeneñ ayırım konsert programmasın äzerli. Bu xaqta ul comğa könne jurnalistlar belän oçraşuında xäbär itte. Talantlı cırçı bügen Başqortstan däwlät opera häm balet teatrında solist bulıp eşläsä dä, tatar xalıq cırların bik osta başqaruçı cırçı bularaq tanıldı. Bıyılğı yaña icat mizgelendä täqdim itäçäk yaña konsert programmasında da tatar xalıq cırlarına zur urın biräçägen belderde ul. Tatar xalıq cırlarına söyüneñ mäşhür cırçılar İlham Şakirovnı, Xäydär Bigiçewnı tıñlawlar näticäsendä tuuı xaqında äytä İlham Väliev. “Keçkenädän ük bezneñ öydä alarnıñ cır tälinkäläre yañğıradı. Üzem dä keçkenädän ük garmunda uynap cırlıy idem”, - di yäş tatar cırçısı.
Ufadağı talantlı tatar cırçısı İlham Väliev buldı bu. Üzeneñ yaña konsert programmasın äzerläwe xaqında äytep, anı yaña icat sezonı başlanğaç tamaşaçılarğa täqdim itäçägen dä citkerde ul.
İlham Väliev Çaqmağış rayonınıñ İmänlekül digän tatar awılında tuıp üsä. Sälätle malay keçkenädän ük cırlarğa mahir bula. Şuña da mäktäpne tämamlawğa uq, Ufa däwlät sänğät institutına uqırğa kerä ul häm anı uñışlı betergäç, şunda uq Başqortstan däwlät opera häm balet teatrına solist itep eşkä çaqırıla.
Operalardan ariälärne yuğarı ostalıqta başqaru belän bergä, İlham Väliev tatar xalıq cırların häm kompozitorlar äsärlären dä cırlarğa yarata. “Sibelä çäçem”, “Güzälem”, “Kün awılı köe”, “Ädrän diñgez”, “Siña kildem, irkäm”, “Yäşlek” kebek matur cırları belän xalıqnıñ söyüen ayuladı ul.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
22 dekaber – Tatarstan energetikları köne
Çärşämbe gäzitläre, bu tarmaqnıñ eşçänlegenä bağışlanğan yazmalarnı bastırıp çığardı.Tatarstannıñ baş energetigı «Tatenergo» oyışmasınıñ citäkçese İlşat Färdiev xezmättäşlären möräcäğät belän çığıp qotladı. Räsmi cotlaw tekstında, tarmaq eşçänlege turında küpmeder mäğlümat ta bar. Soñğı waqıtta, «Tatenergo» oyışması millionlağan burıçlardan qotılıp, uñışlı eşli başlağan. Qotlawda şundıy yullar bar: «İnde menä batırıp äytä alabız: elektr energiäsen qullanu kimü, bölgenlekkä çığu qurqınıçı, xronik aqçasızlıq, qullanuçılar belän barter aşa ğına isäp-xisap yasaw kebek borçular urtaq tırışlıq näticäsendä artta qaldı» dielä. Ütep bara torğan yılda stansiälär yaña cihazlar belän yañartu öçen, cılılıq häm elektr çeltäreneñ ışanıçlığın arttıru öçen zur külämle investitsiälär cälep itelgän. 2004 yılda «Tatenergo» Energiäne saqlaw häm energiä-cılılıq citeşterü häm bülüdä aldınğı texnologiälärne üzläşterügä yöz totıp eşläde, dielä İlşat Färdiev qotlawında. «2005 yılnıñ ğınvarınnan, «Tatenergo» Rossiäneñ kisken köndäşlek cäyelgän energiä bazarında eşli başlayaçaq» dielä qotlawda. Kommunal tüläw Tatarstan energetikları üz çığımnarın qısqartırğa uylıy, ämma tariflarnı da üsterergä turı kiler, dielä räsmi möräcäğättä.Energetiklar, Qazannıñ 1000 yıllığına äzerlänü çaralarında da qatnaşa. Şähärneñ tarixi öleşendäge torbalarnı alıştıru öçen, energetiklar Skandinaviä texnoligälären qullanğan ikän. Yaña cılılıq ütkärgeçlär, çeremi torğan penopoliuretan häm polietilen digän çimalınnan eşlängän. Alarnı Daniädän qaytartqannar. Yaña ütkärgeçlärne salu öçen energetiklarğa bik awır turı kilä, çönki Qazannıñ cir astında torbalar, elektr çıbıqları şul xätle küp ki, enä törterlek urın yuq ikän. Şuña energetiklarğa gorizontal borawlaw ısulın üzläşterergä turı kilä. Şähärdä qazu eşlärne alıp baru tarixi qatlamnarğa zıyan salu belän dä bäyle, şuña bu eş totqarlana. Energetika tarmağında eşläwçelär torbalar alıştıru eşen kiläse yılnıñ iyülenä qädär tämamlarğa cıyna. Ä 22 dekaberdä energetika tarmağında eşläwçelär bäyräm itä. «Tatenergo» oyışmasında tantanalı utırış häm konsert buldı.
Bikä Timerova.


text:
“Mäğärif” näşriätında basılğan 15 mln kitapnıñ 14 mln 900 meñe satılğan
“Sezneñ tapşıruığızdan işetüemçä, “Mäğärif” näşriäte üzeneñ yubileyın oyıştırğan. Min bik qänäğät, andıy oyıştırular bulıp torsın. Ämma, alarnıñ çığarğan kitapların uquçıları barmı ikän, nindi ölkälärdä uquçıları bar ikän, tapşıruda menä bu problema kütärelmäde.”
Radio tıñlawçıbıznıñ bu sorawın bez “Mäğärif” näşriätı xezmätkärlärenä citkerdek. Häm xäzer bez sezgä alarnıñ cawabın işetteräbez. Mikrofon aldında “Mäğärif” näşriätınıñ redaktorı Roza Raskulova söyli:
Tatarstan respublikasınıñ “Mäğärif” näşriätında basılıp çıqqan 15 mln kitapnıñ 14 mln 900 meñe satılğan. Tatarstannan tış, kitaplarnı törle ölkälärdän satıp aluçılar da bik küp, çönki bezdä bäyälär arzan. İñ küp satıp aluçılar Başqortstanınnan, Perm ölkäsennän, Ulyanovskidan, Tübän Novgorod, Çuwaşstan, Sverdlovskiy, Tömän, Kemerovo ölkälärennän. Moña böten şartlar da tudırılğan: keçkenä bulsa da, kibetebez bar, marketing xezmäte dä bar, bezgä telefon aşa da çığalar, internetta elektron poçtabız bar.
Mälikä Basıyr


text:
Qızıl Şärıqnı alda ni kötä?
Tatarstanlılar öçen ber sıra şirkäte satılıp cibärelü ällä ni zur qayğı tudırmadı. Ul bit Tatarstannıñ yartı byudjetın tä'min itep tora torğan Tatneft tügel. Şulay da, respublikada iñ ere şirkätlärdän sanala ide Qızıl Şärıq- Krasnıy Vostok sıra kompaniäse. Törkiäneñ EFES şirkäte Qızıl Şärıqnıñ kompaniäseneñ 92 protsent aksiälären satıp aldı. Şulay itep, Qızıl Şärıq törkiä şirkäteneñ filialına äylände.
Qızıl Şärıq kompaniäseneñ yazmışı gel tınıç qına barmadı. Rusiä imperiäse çorında uq, qazannıñ tatarlar yäşägän bistäsendä almannar sıra zavodı açalar. Bolşeviklar xakimiätkä kilgäç, ul däwlätkä tartıp alına häm qızıl şärıq dip atala başlıy. 90 yıllar başında Qızıl Şärıq belän tağın ber gawğa buldı häm ğawğanıñ qaytawazı bügendä däwam itä. Ul çaqtağı direktor Äybät Äybätov atıp üterelde. Distä yıldan soñ ğına üterüçesen taptılar, xäzer dä mäxkämä eşe bara. Üterüçe, zamança äytsäk killer Fransiädä qaçıp yatqan bulğan. Äybät Äybätovtan soñ, Qızıl Şärıqqa bertuğan Xäyrullinnar kilde. Xäzer Dumada Tatarstan deputatı bulıp utıruçı Ayrat Xäyrullin kompaniäneñ direktorı buldı. Baştaraq sıyfatlı ğına sıra çığara başlağan, annarı Solodov digän yaña sortın da buldırğan Qızıl Şärıq kompaniäse rusiädä barlıq satıla torğan sıranıñ 3-4 protsentın yasap tordı. Qızıl Şärıq sırası bigräk tä İdel buyı töbägendä populyar ide. Oçsız bulğanlığı moña tağın ber säbäp buldı. Respublika byudjetına da, neft' satudan kergän xätle ük bulmasa da şaqtıy salımnar tüläp tordı kompaniä. Xäyer, xäzer Törkiägä satılğaç ta, anısı salımnar tüläp toraçaqlar inde. Bit, zavodnı küçerep kilergä cıyınuçı yuq. Ayrat Xäyrullinnar zamanında, kompaniä üste. Novosibirsk şähärendä dä alarnıñ ber zavodı barlıqqa kilde.
Qızıl Şärıq satıla ikän digän xäbär, Rusiä biznes dairäsendä gel söylänelde. Läkin, mondıy süzlärgä qarata, xucalar, bez şirkätne satırğa cıyınmıybız dip belderep kildelär. Häm Rusiäneñ zämhärir suıq könnärendä kinät kenä satıldı digän saran ğına xäbär çıqtı. EFES Qızıl Şärıqnıñ 390 million dollarğa satıp aldı. Ä belgeçlär törle bäyä kürsätälär ide. Qızıl şärıq şirkäte 600 million dollar tora dip tä, 1 milliard dip tä belderüçelär buldı anısı. Kompaniä, yaxşımı-naçarmı, yıl sayın 100 million dollar külämendä sıra çığara ide.
Respublika öçen, qızıl Şärıqnıñ tağı ber qızıq yağı bar. Sıra ğına tügel. Älege şirkät Tatarstannıñ Yäşel Üzän, Yuğarı Oslan, Älki häm Alekseevsk rayonnarında 8 agrosänäğät kompleksları buldırdı. waqıtında ul terlek fermaların niçek kenä maqtamadılar. Andağı alğa kiteş, ux tı, urıs äytmeşli. Monnan tış, xalıqnıñ pay cirlären arendağa alıp, 161 meñ gektar cirdä Qızıl Şärıq eçen dä, fermalarındağı terleklär öçen dä igen üsterä başladılar. Ä?legä menä şul yaq serle bulıp qala. Qızıl Şärıqnıñ bu fermaları, cirläre belän ni bulır. Kompaniä wäkilläre bernindi dä añlatma birmi älegä. Törkiäneñ EFES şirkätenä Tatarstandağı qır-cirlär kiräk bulırmı.
Döres, Bu Qızıl Şärıqnıñ bu cir ölkäsendäge eşçänlege törle gawğalar da tudırdı. Riza bulmağan cir payların birgän xalıq tawış quzğatıp mataştı. Yäşel Üzän rayonında şundıy bulğan ber waqiğadan soñ, Mintimer Şäymiev, Qızıl Şärıq xucası, duma deputatı ayrat Xäyrullinğa yarıy maşinañ tiz yöri, sänäkçelär bit xarap itä ide üzeñne dip töşläp aldı.
Ğomumän, qızıl Şärıqnıñ yaña xucalı bulıp küp törle sorawlar tudırdı. Älegä alarğa cawap birep bulmıy. Ul, şul uq cir häm fermalarnıñ bilgesez kiläçäge, älegä qädär, sıra citeşterüçe zavodnıñ barlıq mömkinleklärennän öçtän ber öleşen genä qullanu, citeşterelgän sıranıñ sıyfatı işe mä’sälälär. Bolarğa bälki yaña citäkçelär cawap birer. Kiläçäk kürsäter.
Räfis Cämdixan.


text:
Oppozitsiä cäyge yalğa kitte
Çarada bäysez ”Provinsiälnıe vesti” gäzite möxärrire Viktor Şmaqov ta qatnaştı. Ul prokuratura törle yullar belän ğäyep tağarğa tırışuına borçılu belderde, ğädellek ezläp Awropa mäxkämäsenä qädär barıp citärgä ışandırdı.
Ufa kommunistları başı Radmir Yangirov firqä äğzalarınıñ ezärleklänüen ireşterde. Anıñ belän kilgän yäş kommunist Başqort däwlät uniwersitetınıñ roman-german fakultetınıñ 5nçe kurs studentı Timur Bayımbätov üze yäşägän fatirda militsiä tentü ütkärüen söyläde. Tuğanında munça kergändä işekne tıştan teräp ut törtüläre turında ireşterde. Timur Bayımbätov munçağa ut törtüne dä üzeneñ säyäsi qaraşları öçen dip isäpli.
Berläşterelgän oppozitsiä äğzaları cäyge yallar çorında mäxkämäläşülär belän şöğellänäçäklären belderdelär.


text:
Çeçnyada respublikanıñ Rusiä Dumasında berdän-ber wäkile itep Kreml häm prezident Äxmät Qadırovnıñ yaqın tarafdarı Axmar Zavgaev saylanğan. Ul 60qa yaqın protsent tawış cıyğan. Tawış birüdä saylawçılarnıñ 83 protsentı qatnaşqan dielä. Tawış birülär nigezdä tınıç ütkän. Ämmä tön citkäç, Gudermesta, saylaw komissiäse äğzası atıp üterelgän. Ul da Berdäm Rusiä partiäse tarafdarı bulğan.
Ul arada Rusiäneñ Eçke Eşlär Ministrlığı xäbär itüençä, kiçä Çeçnyanıñ tawlı töbägendä bulğan bäreleşlär näticäsendä Rusiäneñ 4 xärbi xäläk bulğan, tağın 4-se yaralanğan.


text: Bratislava -- Üzäk häm Könyaq-könçığış Yevropanıñ 17 il citäkçeläre töbäktäge wazğiätne tikşerü öçen bügen Slovakiäneñ Pieştany şähärenä cıyıldı. Mondıy oçraşular inde 16 yıl ütkärelä. Törkemneñ qayber äğzaları – Slovakiä, Çexiä, Macarstan, Polşa, Sloveniä – inde Yevropa Berlegenä kerdelär. Romaniä belän Bolğarstan 2007 yılda kerer dip kötelä. Oşraşuda şulay uq Albania, Xorvatia, Makedonia, Bosnia-Herzegovina, Serbia-Çernogoria, Berlek äzğaları – İtaliä belän Austria, häm dä Ukraina, Belarus, Moldova qatnaşa. /ag


text:
Başqortstan Prezidentı Mortaza Räximovnıñ kiläçäk yazmışı turında ni genä söyläsälär dä, üz wazıyfaların ütäwen däwam itä ul. Menä 8 sintäber könne dä ul Mäskäwgä ber könlek kenä eş säfäre belän barıp qayttı. Prezidentnıñ matbuğat xezmäte xäbärenä qarağanda, Mäskäwdä Mortaza Räximov Rusiäneñ qayber cawaplı citäkçeläre belän oçraşular ütkärgän.
Rusiä Prezidentı xaqimiäte citäkçese urınbasarı Vladislav Surkov häm Prezidentnıñ yärdämçese Aleksandr Abramov belän oçraşuda Mortaza Räximov Başqortstannıñ sotsial-iqtisadıy xälläre häm töbäktäge ictimaği-säyäsi wäzğiät turında söyläşülär alıp barğan.
Rusiä Federätsiäseneñ iqtisadıy üseş häm säwdä ministrı German Gref häm anıñ urınbasarı Andrey Şaronov belän oçraşuda Başqortstan prezidentı şulay uq küp kenä mäsälälärne tikşergän, dip xäbär itelä. Söyläşüdä Başqortstannıñ Rusiägä üz ixtıyarı belän quşıluına 450 yıl tulu uñayınnan bäyräm çaralarına äzerlänü mäsäläläre dä qaralğan.
Mortaza Räximovnıñ Mäskäwdä şulay uq Rusiä Federäl yul ağentlığı başlığı Oleg Belozerov belän oçraşuı xaqında da xäbär itelä. Ul söyläşüdä Başqortstanda yullar salu häm iskelären tözekländerü mäsäläläre buyınça fiker alışınğan häm qayber täğayın eşlär buyınça kileşülärgä kilengän. Bu xaqta da Başqortstan Prezidentınıñ matbuğat xezmäte comğa könne xäbär itte.
Mäskäwgä säfäre barışında Mortaza Räximovnıñ, üzen yañadan da prezident wazıyfasında raslaw öçen, il başlığı prezident Vladimir Putin isemenä möräcäğäten tapşırğan buluı da ixtimal, digän farazlar bar. Ämma monısın inde barı tik waqıt qına kürsäter.


text:
Rusiä premier-ministrı, xosusıylaştıru näticäläre kire qaralmayaçaq, dip belderde
Rusiäneñ iñ ere şirkätläreneñ berse, Yukos kompaniäse tiräsendäge xällär Rusiädä eşlägän eşquarlar, investorlarnı borçuğa saldı, xakimiät xosusıylaştıru näticälären kire qararğa cıyınmıy mikän digän şiklär uyattı. Atnakiç könne xökümät citäkçese Mixail Kasyanov, xosusıylaştıru näticäläre kire qaralmayaçaq, digän belderü yasadı. Premiernıñ şuşı süzläre Rusiä eşquarların tınıçlandıra alamı?..
Soñğı atnalarda general prokuratura ciñ sızğanıp eşkä kereşte, berniçä ere kompaniä, şul isäptän, Yukos şirkätendä tikşerü eşläre alıp bara. Ğäyepläwlär, nigezdä, näq menä xosusıylaştıru belän bäyle. Äytik, Yukosnıñ baş aksionerı, Menatep isemle finans törkem citäkçese Platon Lebedev 1994-nçe yılda xosusıylaştıru waqıtında xärämäläşüdä ğäyeplänä.
Prokuraturanıñ şuşı eşçänlege Rusiäneñ qimmätle qäğäz bazarına kiterep suqtı. Yukos, Sibneft, Gazprom kebek şirkätlärneñ aksiäläre 10 protsentqa qädär töşte. Rusiäneñ Sänägätçelär häm eşquarlar Berlege prezidentı Arkadi Volski süzlärençä, Yukos tiräsendäge xällär arqasında Rusiä bazarı 20 milliard dollar yuğalqan, çit il investrorları ildän kitü yağın qarıy.
Yukos başlığı, Rusiäneñ iñ bay keşese, 40 yäşlek Mixail Xodorkovski, kompaniä tiräsendäge xällärne çip-çista säyäsät dip atadı. Anıñ süzlärendä küpmeder xaqlıq bar sıman. Älbättä, prokuraturanıñ tikşerülär alıp barırğa xoquqı bar. Läkin, ni öçen ul anı näq menä xäzer başlandı, digän soraw tua.
Küptän tügel Yukos kompaniäse Rusiäneñ Sibneft şirkäte belän berläşü niäten belderde. Alış-bireş barıp çıqsa bu ilneñ berençe, ä dönyanıñ 5-nçe neft kompaniäse bulaçaq. Bu ber. İkençedän, yaqınlaşıp kilgän saylawlar aldınnan, Xodorkovski, Rusiäneñ uñ häm sul taraflı berniçä partiäsenä yärdäm wäğdä itte. Prezident taraflı urtadan baruçı Berdäm Rusiä partiäseneñ çiksez mömkinleklären iskä alğanda, Xodorkovskinıñ bu adımı Rusiäneñ säyäsi säxnäsendä küpmeder tigezlek tä''min iter ide. Küräseñ, mondıy täräqqiät Kreml daiärälärenä oşap betmägän. Küzätüçelär täqdim itkän tağın ber añlatma: Putin tiräsenä tuplanğan 2 qapma-qarşı törkem, yaña kilgän "qüätçelär" häm Yeltsin çorınnan qalğan "ğailä" keşeläre arasında barğan köräş. Berençeläre 90-nçı yıllarda däwlät bäleşen büleşüdä qatnaşa almağan, şul säbäple xäzer üç alırğa tırışa.
Niçek kenä bulmasın, şuşı wazğiät Rusiägä faydağa tügel. Belgeçlär äytüençä, fond bazarında töşenkelek, kimendä, avgust urtasına qädär däwäm itäçäk. Kasyanovnıñ wägdäse dä eşquarlarnı ällä ni tınıçlandırmas sıman. Citmäsä, şul uq könne Milek ministrlığı wäkile Aleksandr Braverman, xosusıylaştıru näticälären kire qaralmas, läkin qayber alış-bireşlär tikşereläçäk, digän süzlär äytep, şom östäde. Şulay itep, bazar Kasyanovqa tügel, ä kübräk prokuraturağa ışanır sıman. Tanılğan säyäsät belgeçe Gerorgi Satarov süzläre belän äytkändä, Kasyanov bit ul süzlär söyli, ä prokuratura - eşlär maytara.
Ali Gilmi, Praga


text:
Törek möğallime tatar milläten qayğırta
İsmail Törek oğlı Törkiädä üsep, belem alsa da, Ğalimcan İbrahimov, Zıya Qamalı, Qayum Nasıyri, Fatix Kärimli kebek kürenekle tatar ädipläreneñ äsärläre belän tanışqan, alarnıñ ictimaği eşçänlegen öyrängän. Azatlıq radiosınıñ ber tapşıruında Qazan universitetı studentlarınıñ milli añı turında söylägän idek. Xäteregezdä bulsa, studentlar üzläre utırğan öställärendä nigezdä rus telendä “Kilde, kitte” süzlär, gumanitar fännärdän bik yıraqta bulğan sügenü süzlären yazğannar ide. İsmail Törek oğlı häm anıñ kebek möğallimnär menä şundıy yäşlärdän zıyalı belgeçlär äzerlärgä tırışa. İsmail äfände belän söyläşkändä şundıy soraw tudı xäzerge milli yäşlär tarixnı bötenläy añlıylar mikän soñ, alarnıñ millätkä mönäsäbäte niçek ikän? İsmail äfände studentlarnıñ tatar telendä söyläşmäwenä, millät yazmışı belän qızıqsınmawına borçıluın belderde.
Qazan universitetınıñ şärekne öyränü kafedrası dotsentı, Törkiä möğallime İsmail Törek oğlı Tatarstanda şaqtıy yıllar yäşäp, tatar dönyasın öyrängännän soñ, üzen tatar milläteneñ häm qazanlılarnıñ ber öleşe itep sizä başlağan. Anı tatar milläteneñ törle qäwemnärgä bülenüe, Qazan uramındağı çoqır-çaqırlar, eçär sunıñ çista bulmawı bik borçıy. İsmail äfände meñ yıllığıbız yaqınlaşqanda, millätne häm Qazannı tärtiple, yämle itep kürergä teli. Ni qızğanıç, küp kenä millättäşlärebez studiäbezneñ qunaqlarınnan ayırmalı bularaq şuşı izge töşençälärgä bitaraflıq kürsätä. Studiädäge bügenge söyläşüdän menä şundıy tä'sir qaldı. Bu qaraş belän rizalaşmawçılar yäki anı quätläwçelär Qazan byurosına şaltırata alalar. Telefonıbız elekkeçä 36-81-02.
Qazannan Al'bina Zäynulla.


text:
Başqortstan citäkçelege kilgän zur türälärgä üzeneñ qunaqçıllığın kürsätergä tırışqanda üz xalqınıñ xoquqların boza. Bu xaqta respublikada yäşäwçe ber keşe belderde häm şähärdä xäräkät itü xoquqlarınıñ bozılu eşen qararğa sorap mäxkämägä möräcäğät itte.
Düşämbe könne Däwlät Cıyılışı qorıltayına deputatlıqqa namzätlärne terkäw eşe tämamlandı, dip söylägän idek. Terkälä almağan kandidatlar turında mäğlümat 13 fevraldän soñ ğına bulaçaq dip xäbär itelä.
Sibay şähärendä Lady taksiläre eşli başladı. Xatın-qızlar yörtkän maşinalarnı telefonnan xatın-qızlar çaqırta ala. Xatın-qızlar yörtkän maşinalar çistaraq dip isäplänä häm alar üz möştärilärenä bäylänmi ikän.
Mönir Wafin, Ufa


text:
Kosaçev: Kongress saylawlarınnan soñ AQŞnıñ Rusiä säyäsäte bik üzgärmäs
7 Noyäber Quşma Ştatlarda Kongress saylawları. Demokratlar uñışqa ireşkän oçraqta, Quşma Ştatlarnıñ Rusiägä qarata säyäsäte üzgärerme? Rusiä Dumasınıñ xalıqara mönäsäbätlär komitetı räise Konstantin Kosaçev düşämbedä Mayak radiosına bu xaqta üz fikerlären äytte.
"Demokratlar, bezneñ öçen uñaysız bulğan keşe xoquqları, tanılmağan töbäklär häm başqa şundıy mäsälälärgä, respublikannarğa qarağanda kübräk basım yasıy."
Berük waqıtta şunı da tanırğa kiräk, Rusiä xäzer köçäyde, di Kosaçev. İqtisadi yaqtan da, säyäsi yaqtan da. 90nçı yıllar başında Rusiäneñ "yäş demokratları" amerikannarnıñ awızına qarap torğan bulsa, amerikannar alarğa östän qarağan bulsa, xäzer xakimiätkä kem genä kilmäsen, respublikannarmı, demokartlarmı, alar Rusiä belän alay söyläşä almıyaçaq.
"Rusiä belän normal, konstruktiv mönäsäbätlär buldırmıy torıp, amerikannar üzläreneñ möxim mäsälälären xäl itä almayaçaq – terrorğa qarşı köräş, küpläp üterü qoralların çikläw, bäxäsle töbäklär mäsäläsen."
Şul säbäple, Kosaçev fikerençä, Kongressqa demokratlar kilsä dä, Quşma Ştatlarnıñ Rusiägä qarata säyäsäte ällä ni üzgärmiäçäk. İxtimal, nindider simvolik üzgäreşlär bulır, äytik, Dönya Säwdä Oyışmasına kerü turında küpmeder waqıtqa onıtıp torırğa turı kiler, läkin, döresen äytkändä, Rusiä anda ällä ni aşqınmıy da, di Kosaçev.
Şulay da, Kongressnıñ kemneñ qulında buluı Rusiä öçen barıber meni, digän sorawğa, Kosaçev, barıber tügel di:
"Prezident belän Kongress arasında konflikt xaläte bulsa, bu Rusiä öçen, alarnıñ tatu yäşäwenä qarağanda küpkä yaxşıraq."
Berençe qaraşqa bu säyer fikeren Kosaçev şulay añlata: konflikt tänqitçän qaraş tudıra. Xäzer Bush administratsiäse üzen dönya üzäge dip sanıy häm tışqı säyäsättä üz beldege belän xäräkät itä. Ägär Kongressta oppozitsiä utırsa, Bushqa üz adımnarın sanabraq atlarğa turı kiläçäk.
Ğadi wä xaqlı fiker. Tik menä Kosaçev äfände Quşma Ştatlardan taläp itkän bu xakimiätlär büleneşe, Rusiäneñ üzendä niçegräk ikän? Äñgämäne alıp baruçı Mayak jurnalistı aña bu sorawnı birep azaplanmadı.
Ali Ğilmi


text:
Çallı aynıtqıçında bäyälär arta
Bügengä qädär Çallı aynıtqıçına elägüçelär qunıp çıqqan ber tön öçen 100 sum aqça tülilär ide. Alğa taba araqı yaratuçılar öçen tormış tağın da qimmätlänäçäk. Säbäbe bik ğadıy. 23 noyäber könne şähär Şurası deputatları çirattağı utırışlarında aynıtqıçta yoqlap çıqqan öçen bäyäne 400 sumğa citkerü turında qarar qabul ittelär. Çallı munitsipal' berämlege başlığı urınbasarı, elekkegä äytsäk, şähär Şurası räise Xäydär Gälävetdinov belderüençä, aynıtqıçlarda meditsina xezmäte kürsätü bäyäsen arttıruğa şähär prokurorı moñarçı protest belderep kilgän. İnde, Şura utırışı barışında protest yañğıramadı. Dimäk, bu tör xezmätlär öçen bäyä kütärelü qanunlı bulıp çığa. Aynıtqıçta meditsina xezmäte öçen tüläw ni säbäple arttırılğan soñ? Azatlıq xäbärçeseneñ şuşı häm başqa sorawlarına Xäydär Gälävetdinov bolay dide:
"Bu qararnı qabul itüne berniçä yıl kiçekterep kildek. Çönki, aynıtqıçta elägüçelärneñ ğailäse bar, ul ğailälärne qızğandıq. Xäzer bu mäs'älädä citdi bulır waqıt citte, cämğiät tüzep tora almıy. Eçüçelekkä qarşı köräştä mondıy bäyälär kütärelü tärbiäwi çara da bulıp torır dip uylıym.
Aynıtqıçlarda meditsina xezmätenä bäyälär artu militsiäne aktivlaştırırğa tieş tügel. Bez, deputatlar, alarnıñ namusı öçen cawap birä almıybız. Läkin, aynıtqıçta buluçılar sanı kisken artsa, näticä yasaw mömkinlegebez bar, Äye, üzen-üze tota almawçılarnıñ ğailäläre bu oçraqta zıyan kürergä mömkinnär. Läkin bez bu ğailälärne cäberläw tügel, alarğa yärdäm itü maqsatın quyabız. Çönki Rusiä külämendä eçüçelekkä qarşı köräş bara."
Sez, Çallı aynıtqıçında bäya 100 sumnan 400 sumğa kütärelü uñayınnan Xäydär Gälävetdinov fikerlären işettegez.
Zamanında Çallıda ike aynıtqıç bulıp, uzğan ğasırnıñ azaqlarında, aqça qıyınlığı kilep tuğaç, anıñ bersen yapqannar ide. Xäzer, yartı millionlı şähärdäge aynıtqıçta ber töndä urtaça 60-65, ber ayğa 2000 çaması keşegä meditsina xezmäte kürsätelä. Bu meditsina xezmäte ni räweşle, anıñ sıyfatı artaçaqmı? Älege yazmada barısına da açıqlıq kertü mömkin tügel. Şulay da, militsiägä eläkkän särhüşlärneñ ğailäse dä zıyan küräçäk digän farazlar bar ide. Moña şähärdä taralıp kilgän mondıy mäzäk dälil:
-Äti, aynıtqıç bäyäläre artqan ikän, sin xäzer azraq eçärseñ inde- digän, malayı.
-Yuq, xäzer sezgä azraq aşarğa turı kiläçäk- dip cawap birgän äti keşe.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text:
Şuşı atna Buxarestta ütäçäk NATO sammitı aldınnan Mäskäw alyansnıñ könçığışqa taba cäyelüenä, bigräk tä, anda Gruziä belän Ukrainanıñ kerü ixtimalına qarşılığın arttıra. Bu qarşılıqnıñ töp säbäbe närsädä?
Buxarest sammitında Albaniä belän Xorvatiä NATOnıñ Äğzalıq planına quşılır, ä Gruziä belän Ukraina aña möräcäğät iter dip kötelä. Bu plan alyansqa quşılu yünäleşendä berençe adım sanala.
Rusiä prezidentı Vladimir Putin Buxarest cıyınında xörmätle qunaq bulaçaq. Gärçä, Rusiä-NATO mönäsäbätläre bügen iñ tübän däräcädä, di belgeçlär.
"NATO-Rusiä mönäsäbätläre bügen iñ tübän däräcädä. - di bäysez xärbi belgeç Vladimir Litovkin. - Törle säbäplärdän. Moña Rusiä genä tügel, NATO üze dä ğayeple. Ul yış qına Quşma Ştatlarğa iärep Rusiäne köçäyä barğan köndäş itep kürä."
Rusiäneñ yaña saylanğan prezidentı Dmitriy Medvedev uzğan atna Financial Times gäzitenä birgän äñgämäsendä, Gruziä belän Ukrainanıñ NATOğa kerüe Yewropadağı iminlekne qaqşataçaq dide.
Tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov, düşämbedä İzvestiä gäzitendä basılğan äñgämäsendä, Könbatışnı bu ike elekke sovet ilen NATOğa süräp kertüdä ğayepläde.
Mäskäw AQŞnıñ Çexiä belän Polşada raketa qalqanın urnaştıru niätenä dä qarşı çığa. Waşington anı İran kebek illärgä qarşı dip añlatsa da, Mäskäw ışanmıy, üzenä qarşı dip qabul itä.
Borçular urınlımı?
Mäskäwneñ bu borçuları ni däräcädä urınlı, NATO Rusiägä xärbi qurqınıç tudıramı?
"Minemçä, problema xärbi ölkädä tügel, - di Atnalıq jurnal isemle internet basmasınıñ xärbi belgeçe Aleksandr Golts. – Bu tışqı säyäsät häm xättä psixologiä mäsäläse."
2000 yılda prezidentlığın başlağanda, Putin kürşelär belän mönäsäbätlärne yaxşırtunı tışqı säyäsättä töp maqsatlarınıñ berse digän ide. Çınbarlıqta alay bulıp çıqmadı, di belgeç.
"Ukraina häm Gruziäneñ NATOğa omtıluı bu säyäsätneñ yañağına suğu. - di Aleksandr Golts. - Bu ike il başqa qimmätlär sayladı, alar arzan yağulıq xisabına yaxşı enekäş bulıp qılanırğa telämi."
Uzğan yıl Münxenda yasağan çığışında Putin Quşma Ştatlarnı ixtiarın bar dönyağa tağuda ğayeplägän ide. Anıñ bu çığışın salqın suğış çorı çığışı belän çağıştırdılar.
Belgeçlär fikerençä, bu atnada Buxarestta Putin, salmağraq söylärgä tieş. İke möddät prezidentlığı axırında ul işekne şapıldatıp yabıp kitergä telämiäçäk.


text: Astana -- Qazaxstan İminlek Komitetınıñ berniçä xezmtkäre oppozitsiä citäkçesen üterüdä ğäyeplängännän soñ, Komitıtnıñ räise Nartay Dutbaev bügen urınınnan kitüen belderde. Jurnalistlar belän oçraşuda Dutbaev, xäzer minem İminlek Komitetın citäklärgä xoquqım yuq, dide. Anıñ 2 urınbasarı da wazidasınnan çigenüen belderde. Sişämbedä Komitetnıñ 5 xezmätkäre oppozitsiä citäkçese Altınbek Sarsenbaevnı üterüdä ğäyeplänep qulğa alındı. Sarsenbaev, anıñ yörtüçese häm tän saqçısı casädläre 13 Fivral könne Almatı yanında tabılğan ide.


text:
Fiker beleşülär Vladimir Putinnıñ Rusiädä haman da iñ populyar säyäsätçe bulıp qaluın kürsätä
Bu tikşerenülär, ägär dä prezident saylawları xäzer ütkärelsä, Putinnıñ berençe turda uq ciñep çığu mömkinlegen kürsätä. Küzätüçelär fikerençä, Putinnıñ populyarlığın arttıruğa bigräk tä Rusiä iqtisadınıñ yaxşıruı häm kiñküläm mäğlümät çaralarına kontrol''ne nığıtu nıq yardäm itkän.
Küp kenä säyäsi küzätüçelär fikerençä, Rusiädä iqtisadıy wäzğiätneñ uñay buluı häm kiñküläm mäğlümät çaralarına däwlät kontrolen nığıtu Putinğa zur fayda kitergän. Ğädäti rusiälelär üz tormışlarınıñ beraz yaxşıruın kürsätüçe işarälärne Putin prezidentlığı belän bäyläp qarıy.
Russiä büdjetınıñ 40-lap protsent keremen çitkä energiä çığanaqları satudan kilgän aqça täşkil itä. Bu yaqın kiläçäktä dä şulay bulıp qalır dip kötelä. Rusiälelär öçen awır bulsa da, 98-nçe yılğı iqtisadıy krizis Rusiä iqtisadın restrukturlaştıruğa kiterde, qayber tawarlarnıñ çittä dä ildä dä çit il tawarları belän yarışu mömkinleklären arttırdı, yaña eş urınnarı buldırırğa yardäm itte.
Mäskäwdäge Säyäsi Texnologiälär Üzägeneñ mödir urınbasarı Dmitriy Orlov Rusiäneñ kütärelüe säbäbe Putin tügel, ämma anıñ salım häm administrativ reformaları bu kütärelügä öleş kertte di.
Britaniädäge Birmingham Universitetınıñ Rusiä häm Könçığış Yewropa Tikşeremüläre Üzäge analitigı Julian Cooper Putin ildäge itqisadıy yaxşırularnıñ säbäpçese itep üzen kürsätä aluğa ireşte di:
AUDİO: Küplär 3-4 yıl elekkege yäki Yeltsin çorı axırı belän çağıştırğanda tomrışnıñ yaxşıruın, totrıqlı läkin aqırın räweştä kütärelä baruın sizä.
Cooper Rusiädä xalıqnıñ säyäsät belän qızıqsınuı kimi bara alarnı xäzer xezmät xaqları, sälamätlek saqlaw, pensionerlar tormışı kübräk qızıqsındıra di. Anıñ fikerençä, Putinnıñ tänqitlärlek yaqları bulsa da, xäzerge xökümät Yeltsin çorı belän çağıştırğanda totrıqlıraq häm reformalarnı da kübräk başqara.
Şulay da, Putin 2000 yılda prezident bulıp saylanğanda birgän qayber wäğdälären üti almadı. Mäs''älän çeçen nizağı çişelmäde, xalıqara mäydända Rusiäneñ tä''sire köçäymäde. Ämma, analitiklar fikerençä, rusiälelär Putinnıñ bu uñışsızlıqların bik tänqitlämi. Kiñküläm mäğlümät çaralarına, bigräk tä üzäk televidenielärgä xökümät kontrolen nığıtu Putinğa qarata tänqitne kimetergä ayıruça nıq yardäm itte.
Mäskäwdäge Karnegie Üzäge analitigı Nikolay Petrov bu kontrol'' Putinğa cämäğätçelek fikeren üze telägän yaqqa üzgärtü öçen tä''sir itü mömkinlege birä di. Çeçnädän ällä ni çitdi xäbärlär birelmi, suğışnı tänqitläw işetelmi. Putin xätta bıltır Mäskäwdä teatr binasında totıqlar alu waqıyğasın üze öçen säyäsi tabışqa äyländerep, Çeçnädä terrorçılıqqa mömkin bulğan barlıq yullar belän köräşüdän başqa çara qalmadı dip çığış yasadı di Petrov.
Birmingham Universitetı professorı Cooper televideniegä kontrol'' artsa da, Rusiädä matbuğat çaralarınıñ törlelege saqlana, internet häm başqa tör çaralar aşa tänqitläw mömkinlege äle dä bar di. Cooper fikerençä, xikmät şunda ki, rusiälelärne säyäsät xäzer elekege kebek ük qızıqsındırmıy. NATOnıñ Rusiä çiklärenä yaqınlaşuı, Çeçnä suğışı, Mäskäwneñ Ğiraq suğışın tuqtata almawı bik azlarnı ğına borçıy.
Londondağı Xalıqara Mäs''älälärne öyränüçe Patşa İnstitutınıñ Rusiä-Yewraziä programması wäkile James Nixey isä Putin populyarlığınıñ säbäen alay uq tirännän ezlärgä kiräkmi, töp säbäp anıñ Yeltsin kebek bulmawında di. Putin Yeltsin kebek eçmi, Yeltsin kebek totrıqsız keşe tügel. Ä Rusiälelär öçen yäş, ayıq häm köçle citäkçe bulsa şul citkän, şuña kürä anıñ ütälmägän wäğdälären iskä töşerüne kiräk tapmıylar di Nixey.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Waqıtlıça yabılırmı ällä bötenläygäme?
“Açıq işeklär köne” institutnıñ tatar tele häm ädäbiäte uqıtuçıların xäzerläw fakul'tetı eşçänlegenä bağışlandı. Anda Rossiä häm Tatarstannan tatar tele uqıtuçıları, Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı wäkilläre, institutnıñ möğallimnäre qatnaştı. Älege fakul'tetnıñ maqsatı – Tatarstanda yuğarı belemle bulğan, ä iñ möhime tatar telen belgän törle fän belgeçlären, mäsälän fizika, matematika uqıtuçıların uqıtıp tatar tele uqıtuçısı belgeçlegen birü, tatar tele uqıtuçılar belemen kütärü. Şulay uq fakul'tet üz eş yunäleşe itep Rossiäneñ törle töbäklärendäge tatar tele uqıtuçılarına kurslar uzdıru, häm östämä tatar tele häm ädäbiäte belgeçlegen birüne dä üz östenä aldı. Soñğısı millättäşlärebez öçen ayıruça möhim ide, çönki Tatarstannan çittä tuğan tele uqıtuçılarına qıtlıq ayıruça zur. Ä fakul'tet uqıtuçılarınıñ kileşü nigezendä urınnarğa barıp kurslar uzdıra alu mömkinlege, çittäge millättäşlärebez öçen bik qulay. Mäsälän, uzğan yılnıñ aprelendä Kurgannan 25 keşe tatar tele belgeçlegen alğan ide. “Alar öçen maxsus ike yıllıq programma eşlädek. Şunıñ buyınça uqıdılar. Xäzer alar mäktäplärdä tatar telen uqıtalar. Xätta ölkä gubernatorı Tatarstan prezidentına räxmät xatı da cibärde”, - dide cıyılışta fakul'tetnıñ uqıtuçısı Flün Musin.
Şulay uq tizdän Çiläbe häm Sverdlovski ölkäse möğallimnäre tatar tele belgeçlegen alaçaq ikän. Alarnıñ soñğı sessiäläre bara.
Monnan tış çittäge tatar tele uqıtuçıları Qazanğa kilep belemnären dä kütärep kitälär. “Açıq işeklär könendä” qatnaşqan Perm'neñ Oktäber rayonınnan Sirin Äxmätcanov “Qızğanıç, bezne biş yılğa ber genä cibärälär. Şul biş yıldan biş yılğa şatlanıp yäşibez”, - dide. Äye, Qazanğa kilgäç uqulardan tış alar törle çaralarda qatnaşalar, teatrlarğa yörilär, alar öçen maxsus oçraşular uzdırıla. Qazanğa kilgäç kenä bez kemgäder kiräklegebezne añlıybız, di alar. Çınnan çittäge tatar tele uqıtuçıları küp oçraqta üz problemaları belän yalğız qala. Mäsälän, Mari İleneñ Bäräñge rayonı tatar tele uqıtuçısı däresleklärneñ iskelegennän zarlandı. “Tatarstannan däresleklär kilä, ämma bez tatar rayonı şuña uquçılar küp – citmi alar”, - dide. Tatarstan belän Mäğärif ministrlarınıñ da üzara oçraşuların, ämma problemanıñ xäl itelmäwen bilgeläde. Şul uq Perm kilgän Sirin äfände soñğı öç yılda biş mäktäp yabıluın äytte. Ä Tübän Novgorodnıñ Pil'nä rayonı Safaday awılınnan Gölnur Nurimanova däreslärneñ qısqartıluınnan zarlanıp. “Barı fakul'tativ yäki därestä tış çara bularaq uzdırabız küp äyberne”, - dide. Qısqası, kemne genä alsañ da qayğı qapçığı buş tügel, zarlanır äyber şaqtıy. Ämma problemalar çittä genä tügel, Tatarstannıñ üzendä dä bar. Mäsälän, tatar tele häm ädäbiät fakul'tetınıñ Tatarstandağı tuğan tel uqıtuçıların yañadan äzerläw kursına möğallimnärne qabul itü tuqtıy ikän. Mäğärif xezmätkärläreneñ belemen kütärü institutı direktorı Räşit İslamşin monı waqıtlıça ğına dip añlattı-añlatuın. Äydägez üzen tıñlap qarıyq.
Älege xäl Mäğärif ministrlığı belän nindider añlaşılmawçanlıqtan kilep çıqtı. Ämma bu hiçşiksez waqıtlıça ğına bulaçaq. Çönki ber yuğarı belem alğan uqıtuçılar kire Pedagogiä universitetına barmayaçaq. Annarı bezneñ säğätlär Pedagogika universitetnıykinnan azraq tügel.
Tatarstan Mägarif ministrlığı älege xälne xäzer respublikada tatar tele uqıtuçılarında qıtlıq yuq dip añlatqan. Ämma bit fizika, geografiä häm başqa fännär buyınça yuğarı uqu yortın tämamlağan belgeçlärneñ tatar tele häm ädäbiäte buyınça tağın ber diplom alırğa teläwlären xuplarğa ğına kiräk. Çönki alarnıñ inde dönyağa qaraşları kiñräk, mäktäptä eşläw täcribäläre zurraq. Ämma Mäğärif ministrlığı kurslarda uqıp qına tatar telen öyrätü citmi, maxsus belem alırğa kiräk dip sanıy. Ägär bügen busın yapsalar, irtägä çit töbäklär belän eşläwne tuqtatmaslar dip kem äytä ala.Landış Xarrasova.


text:
Ekrem Çelebi - Getir Berber
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Getir Berber
Etiketler : Ekrem Çelebi - Getir Berber türkü indir, Ekrem Çelebi - Getir Berber türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Getir Berber mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Getir Berber türküsü, Getir Berber sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Getir Berber bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Dost İle Sohbet Edelim
Ekrem Çelebi - Bülbül Havalanmış
Ekrem Çelebi - Gel Kaçma Gel Gel
Ekrem Çelebi - Sarı Yazma Yakışmaz Mı Güzele
Ekrem Çelebi - Değirmene Taş Koydum
Ekrem Çelebi - Dumana Dumana (Barak)
Ekrem Çelebi - Dünya (Neyleyim Seni)
Ekrem Çelebi - Sitem Taşlarına Vurdum Başımı
Ekrem Çelebi - Yat Kolumun Üstüne


text:
Mäläkästä yäşäüçe şağir Rawil Şäfiğullinnıñ cıyıntığı näşer itügä äzer
Äzer dä bit – planğa kertelgän bulsa da, anıñ dönya kürüe şikle, çönki şundıy maqsatqa bülep birelgän 1,5 million rubl' byudjet aqçasın urısça kitaplar bastıru öçen genä bülep betergännär. Ä Rawil ser birmäskä tırışa: sabırlığı, ğorurlığı, ğädättän tış tıynaqlığı zarlanırğa, kitap çığaru öçen maltabarlardan aqça sorap yörergä irek birmider. Moña qädär anıñ äsärläre “Ömet” gäzite bitlärendä yış kürenä kilde. Anısı da “Xakimiät qaramağındağı gäzitlärdä ädäbi säxifälär yılına ber genä bula ala” digän säyer qarar arqasında tuqtatıldı. Şöker, di Rawil, “Säxnädän tatarça şiğerlär yañğıramasın”, digän süz älegä işetelmi. Häm anıñ üz icatı belän törle mädäni çaralarda tamaşaçını tanıştıru mömkinlege saqlana kilä.
Rawil Şäfiğullinnı Mäläkäs – Dimitrovgrad tatarlarınıñ ruxi tayanıçı, canı, dip atarğa da buladır. Cirle avtonomiäneñ Mädäniät bülege citäkçese bularaq, barlıq mädäni çaralarnı oyıştıru, alarnı alıp baru, ğädättä, anıñ östendä. Näq konferans'ye wazifası aña üz şiğerlären, alar nigezendä yazılğan cırlar belän tamaşanı bizärgä yärdäm itä.
Rawil balaçaqtan uq şiğriät belän mawığıp üskän. Üze äytmeşli, “cırçan” da bulğan. Su kergändä anı yarğa çaqırıp çığarıp, Qazan radiosı rolendä cırlata torğan bulğannar. Ul isä, üz şiğerlärenä östäp, Gölsem Söläymanova, Zifa Basıyrova, Räşit Wahapov bulıp, alarnıñ repertuarlarınnan cırlar başqara torğan bulğan.
Ul zamannarda awıllarda talantlarnı barlaw ğädäte bar ide. Anıñ säläten kürep kitkän qunaqlar konservatoriä qarşındağı nindider uqu mäktäbenä çaqırğannar. Yıl sayın çaqıru xatları kilep torğan. Läkin mäktäpne tämamlağaç, änise Qazanğa cibärmi: “Qazanğa yul yuq, anda niçek bäräñge iltäseñ – aç tora almassıñ bit”. Mäläkästäge awıl xucalığı texnikumına uqırğa kerä yeget. Anda da aña yuğarı uqu yortına kerergä täqdim itälär, sin gel 5лerә genä uqığansıñ, säläteñne qullanırğa kiräk, digännär. Läkin haman şul uq - matdi yaq naçar.
Annan soñ armiä xezmäte. Starşina däräcäsenä üsep qaytqan yegetne awıl sovetı räise itep quyalar. Läkin Xruşçev belän Suslovnıñ tatar awılların qorıtu säyäsäte xalqıbızğa İbrahim Nurullinnı birgän danlıqlı Parau awılınıñ da tamırına balta çaba. Rawil “bäxet ezläp”, Saxalinğa yul ala. Anda da şiğriättän, milli moñnan ayırılmıy, üze kebek ük Yıraq könçığışlarğa olaqqan millättäşlärebezdä tatar ruxın, milli moñıbıznı saqlap qalu çaraların kürergä tırışa.
Uftanmaçı, qärdäş, zamanalar ütär taşqın suday
Ütär yıllar, ğasır, däwerlär.
Tatar xalqı barın bu dönyada
Anıñ tınmas moñı dälillär.
Ä, ğomumän alğanda, ul säyäsmän tügel. Bu şiğere dä – şäxsi kiçereşlär tuplanması ğına. Häm böten icatı mäxäbbät belän suğarılğan. Yaqınnarına, ğomumän, keşegä, tuğan xalqına, tuğan oyasına.
....................
Rawil şiğerläre kötelmägän obraz-çağıştırularğa bay.
Eñger-meñger qundı täräzägä,
Cil sızğırdı tıştan qolaqqa.
Yäşlek xatam, soñlağan qoş bulıp,
Haman yılıy... qara quaqta.
Qara sin anı: eñger-meñger täräzägä “quna”, yäşlek xatası “qara quaqta” yılap utıra. Şuşı şiğer menä niçek tämamlana:
Nider kötkän küñel genä yänä
Qullarımnan işek açtırdı...
Şärä qalğan quaq arasında.
Tik... salqın ay üzen qoçtırdı...
“Ütmäs xata” cäräxäten añlatu öçen, çınlap ta, “şärä quaq”, “salqın ay” kebek çağıştırudan da yatışlırağın küz aldına kiterü dä qıyın. Härxäldä, bezneñ kebek obrazlı fikerläw sälätenä iä bulmağan xalık öçen.
Rawil Şafiğullin belän Ayrat İbrahim oçraştı.
Mäläkäs - Sember


text:
Tatarstan Däwlät Şurası utırışın başladı
Çärşämbe könne Tatarstannıñ Däwlät Şurası tänäfestän soñ 13-nçe plenar sessiäse utırışın başlıp cibärde. Bu utırışta 48 mäsälä tikşerelergä tieş. Şularnıñ unbişe 5-nçe häm 6-nçı sentäberlärdä bulgan sessiädä qarap ölgerä almagan mäsälälär. Älbättä, kön tärtibenä kertelgän punktlarnıñ iñ möhime Rusiä General proqurorı urınbasarı Aleksandr Zvyagintsovnıñ Tatarstan respubliqasınıñ yaña redaktsiädä qabul itelgän Konstitutsiäsenä protestı. Monnan tış, Däwlät Sovetı xökümät täqdim itkän «Transport salımı turındagı», «Tatarstan respubliqasınıñ yul fondı turındagı» zaqon proektları da tikşerelä. Qayber eksperlar äytüenä qaraganda, Tatarstan Däwlät Sovetı Zvyagintsev protestınıñ xoquqıy nigezlären Rusiä Yuğarı konstitutsion mäxqämäsendä dägwalarga qarar qılgan. Ä bu isä, üz çiratında, 5-6 ay däwamında Tatarstan Konstitutsiäsenä qarata bulgan barlıq yuridik protsesslarnı tuqtatıp torırga tieş.


text:
Üzbäkstan tağın ber çit ilneñ xökümättän bäysez oyışmasınıñ üzendäge eşçänlegen tuqtatu belän yanıy.
Xökümät yaqlı ber internet säxifäsendä Üzbäk Yustitsiä ministrlığınıñ Britaniäneñ Täräqiät öçen Xezmättäşlek Oyışmasına yä il qanunnarına buysınırğa yä yabılırğa tieşsez dip belderelde digän süzläre kiterelä.
Ministrlıq bu oyışma üzeneñ tamğasın ildä räsmi räwetşä terkämägän di. Oyışma şulay uq räsmilärgä iğlan itmi genä berniçä çara ütkärüdä ğäyeplänä.
Press-uz.info säxifäse belderüençä bu oyışma Üzbäkstanda 2004-nçe yıldan birle mäğärif häm tärräqiät yardäme programmaları alıp bara.
Soñğı arada Üzbäkstanda törle ğäyepläwlär belän Quşma Ştatlarnıñ xökümättän bäysez berniçä oyışması yabıldı.


text:
Helsinkida tatar muzıka festivale uzdı
säläm xörmätle tıñlawçılar, Xelsinkidä D.Bedretdin oyıştırğan muzıyka fetsivale turında Azatılqnıñ Qazan bürosı könsayın xabär birep tordı. .Bez dä bu aralarda Xelsinkidäge duslar belän bik nıq elemtädä tordıq. Alar bezgä berençe qul mäğlümät birep, qaida, kemne oçrataçağıbıznı , närsä bulaçağın skandinav xalıqlarınıñ töğällege belän söyläp tordı. Belgänegezçä atnakiç häm comğa könge konsertlardan soñ şimbädä maxallä binasında Tatarstan häm Mäskäydän kilgän qunaqlar da qatnaşqan çäy kiçäse oyıştırıldı. Finländiä Törekläre Berlege räise Raif Nizametdin konsert, çäy kiçäse belän qänäğät ide. Raif äytüenä qarağanda Xelsinkigä Qazan jurnalistları, Tatarstan,Mäskäü qunaqları belän berrrättän Rusiä başqalasınnan ber televidiä jurnalistı dä kilgän. Min bu programma öçen Xelsinkigä kilgän cırçı, muzıykantlar belän qısqaça ğına söyläşep aldım .Tanılğan cırçı Aydar Fäyzrexmenov festivalgä üz törkeme belän qatnaştı. Min aña konserttan soñ ikençe könne, ul Helsinki qalasın turıst bulıp qarap yöregändä, festival turında fikerlären soradım.menä närsä äytte
Aydar- Awlaw öy cırı
Xelsinkidäge muzıyka festivaläne qırım tatarlarınıñ tanılğan yoldızı Änwär İzmailov ta qatnaştı. 80-nçe yıllarda Sovetlar Berlegeneñ in tanılğan rock-jazz törkeme Satonıñ gitaristı İzmailov qırım tatarlarınıñ traditsion muzıykasına üzbäk, hindistan häm balkan motivların östi. Änvär 1995nçe yılda Ukrainada yılnıñ muzıkantı itep saylana, Şuluq yılnı ul Şvitsariädä Lozanda ütkän xalıqara gitarçılar yarışında berençe büläkkä layıq bula. Änwär İzmailov qırım tatarlarınıñ muzıkasın bayıtqan xalıqara ilçese bulıp tora
Tatarlığım isemle parça
Zulya Qamalova belän bez Frankfurttan-Tamperegä kilep töşkäç tä hava meydanında qarşı aluçılar belän maşinağa utırıp Xelsikingä yul totqançı söyläşep aldıq. Mäğlüm bu anıñ Finländiägä inde ikinçe kilüe. Miñ Zulya Qamalowanı , Rudolf Nuriev , İrek Möxämmädev kebek balät yoldızlarınnan soñ könbatış mätbuğatında iseme in küp ütkän tatar cırçısı dip äyter idem qısqa ängämene tıñlağız.
(audio)
Zulya sineñ turında könbatış dönyasında tatar muzıykasınıñ in tanılğan häm in yaqtı yoldızı digän süzlär qullanıla .sineñ här CD kompakt diskın büläklände. Dönyada ber genä tatar cırçısı da sineñ ireşkän märtäbägä kütärelgäne yuq älegä. Sin Avstriä, Şwitsariä Luxemburg , niederland Germaniäneñ bik küp şähärlärendä konsertlar birep ,(gastroldä bulıp) Finländigä festivalgä qatnaşu öçen kilden. Sineñ öçen tatar tıñlawçısı aldında çığış yasau dönyanıñ başqa cirendä çığış yasau kebekme , ällä sin üzenne başqaraqmı xis itäsen,
Deniz oyıştırğan bu festivalneñ tatar cırınıñ barı tik zamança janrına bağışlanuı turında närsä uylıysın.
Tatarstanda küp kenä cırçılar klassik stilde bezneñ cırların başqara . ä sineñ janrın bötenläy ayrıla , şul turıda ber-ike süz äyt äle.
Sineñ janrınıñ Tatarstanda kiläçäge barmı , tatar xalqı anı qabul itäme(zulya başqarauında toman cırı)


text:
Törkiäneñ kön tärtibendä tik saylawlar
22-nçe İyüldәge parlament saylawları өçen Yuğarı Saylaw Oyışması urnalarnı äzerli başladı. Şulay uq sәyәsi partiәlәrgә dә kandidat kandidatı bulu өçen mөrәcәğәtlәr başlandı. Tөrkiәdә parlament saylawlarına nindi dә ber partiәneñ saylaw isemlegenә kerә alu өçen başta kandidat bulırğa telәwçe şәxes partiәgә 2-3 meñ Yaña Tөrek lirası tüli. Şunnan soñ partiә organnarı kemneñ nindi şәhәrdәn niçәnçe urında kandidat itep bilgelәnәçәgen belderә. Küberәk keşe AK partiәgә mөrәcәğәt itte. Çөnki soñğı waqıttağı barlıq buldıqsızlıqlarına qaramastan analizçılar AK partiәneñ ütkәn 2002-nçe yılğı saylawlardağı kebek berençe partiә bulıp çığaçağına ışanalar. Soñğı atnalarda 550 urınlı parlamentta 361 deputatqa iә buluına qaramastan yaña prezidentnı saylata almadı. Oppozitsion partiәlәr tawış birü protsesına qatnaşmağaç berençe turda 367 tawış alalmağan hәm ikençesendә dә alalmayaçağı mәğlüm bulğaç tışqı eşlәr ministere Abdullah Gül prezidentlıq postına kandidaturasınnan vaz kiçәrgә mәcbur buldı. İnde prezidentlıq saylawları yaña parlamentqa qaldırılaçaq, 16-nçı Mayda 7 yıllıq prezidentlıq vazıyfasınıñ mөddәte tulaçaq Ahmet Necdet Sezer yañası saylanğançığa xәtle şuşı postta qalaçaq.
22-nçe İyüldә saylawlar bulaçağı añlaşılğaç, cәmğiәvi oyışmalarnıñ da basımı belәn konservativ ike partiә Anavatan belәn Dөres Yul partiәlәre berlәşәçәklәren belderdelәr. Sulda da şundıy tırışlıq bar. Cömhuriәt Xalıq Partiәse (CXP) wafat bulğan elekke premier Әcәvitneñ partiәse Demokratik Sul Partiә (DSP) belәn berlәşü buyınça prinsipta kileştelәr. Lәkin niçә kөn uzsa da әlegә tөgәl nәticә alınğanı yuq. Tik DSP-neñ citkәkçese Zәki Sezerneñ partiәne taratmas өçen deputatlıqqa kandidaturasın quymayaçağı mәğlüm buldı. Qısqası şuşı sular arasındağı berlәşü protsesında qayber kirtәlәr bar sıman. Tөrkiәdә saylawlarda 10 % kirtәse bulu sәbәple Kөrdlәrneñ Demokratik Cәmğiyәt Partiәse saylawlarğa bәysez kandidatlar belәn kerü qararın aldı. Çөnki alar 10 % kirtәsen aşalmayaçaqların belәlәr. Lәkin Kөrdlәr küpçelektә yәşәgәn saylaw okruğlarında ber bәysez kandidatnıñ otu şansı zurıraq. Alar şulay itep 37 keşene parlamenta kertәçәklәrenә өmet bağlıylar. İndә çәmğiәt fikeren өyrәnü oyışmaları ütkәrgәn tikşerenülәrgә kürә, AK partiә tawışlarnıñ 30 % tirәsen alaçaq. CHP 14 % tirәsendә tawış alaçaq DSP belәn berlәşsәlәr bu 20 %-nı aşaçaq. Anavatan belәn DYP şulay uq 20 % tawış alaçaq dip kөtelә. Millәtçe Xәrәkәt Partiәse dә 10 % kirtәsen aşaçaq buluğa oxşıy. Dimәk, kilәse parlamentta ike genә tügel dürt biş partiә urın alaçaq hәm ber nindi dә partiә küpçelekkә iә bulmaw sәbәple koalitsion xөkümәt tөzelәçәk. Qısqası imeş mimeşlәr, saylaw aldı xezmәttәşlege hәm ber beren ğәyeplәwlәr saylawlarğa xәtle dәwam itәçәk dip kөtәrgә kirәk.


text:
PKK suğışçıları mäsäläsenä bäyle kierenkelek Törkiäne totrıqsızlandırırğa mömkin
Törkiä belän Ğiraq arasında PKK körd suğışçıları mäsäläsenä bäyle kierenkelek kiñräk taralıp Törkiäneñ Körd töbäklären dä totqıqsızlandırırğa mömkin. Qayber küzätüçelär şulay dip kisätä.
Taraflar Ğiraqtan Törkiägä kerep höcümnär oyıştıruçı PKK suğışçılarına qarata nindi çaralar kürü turında urtaq fikergä kilä almıy.
21 Üktäberdä 12 törek xärbien ütergän PKK höcümennän soñ Törkiäneñ törle urınnarında distälärçä meñ keşe Törkiä älämnären kütärep uramnarğa çıqtı häm Ankranıñ qatı çaralar kürüen taläp itte.
Qayber şähärlärdä küptän tügel parlamentta urınnar alğan Kördlär yaqlı Demokratik Cämğiät Partiäse urnaşqan binalarğa bärep kerülär, talaw-yandırular buldı.
Küp kenä küzätüçelär, Törkiädägeläre dä, çittägeläre dä xäzer wäzğiät quldan ıçqınırğa mömkin dip kisätä.
Alar Törkiädä quzğaluçı yaña millätçelek dulqını körd azçılığınıñ soñğı yıllarda säyäsi, mädäni häm tel yünäleşendä ireşkän qazanışların da yuq itärgä mömkin di.
Kördlär Törkiädä iñ zur milli azçılıq. Tögäl statistik mäğlümätlär bulmasa da, alarnıñ sanı berniçä million belän isäplänä häm alarnıñ küpçelege ilneñ könyaq-könçığışında Iran, Ğiraq häm Süriägä çiktäş töbäktä häm Törkiäneñ qayber zur şähärlärdä tuplanıp yäşi.
Äle genä Törkiädän qaytqan American Enterprise Institutenıñ bu töbäkne öyränüçe belgeçe Michael Rubin Törkiädä millätçel xislär bik nıq köçäyep kitte di.
"Istabuldağı käyeflär miña 11 sintäber xällärennän soñ Waşington belän New Yorkta bulğan käyeflärne xäterlätte. Anda bit PKKnıñ ber höcüme genä bulmadı. Bu här atna yäki här 2 atna sayın diärlek bulğalap toruçı höcümnärneñ öçençese buldı. Şuña kürä bu iñ yuğarı noqtası buldı häm xalıqnıñ açuı taşıp çıqtı" di Rubin.
Turkish Daily News gazetı möxärrire Mustafa Akyol da küp kenä töreklär bik açulı, bu Törkiädäge ğadi körlärgä qarşı höcümnärgä kiterergä häm ul qayber körlärne PKK yağına etärergä mömkin di.
"Ul yünäleştä bik tä borçulı üzgäreşlär bar. Häm bu näq PKK telägän xällär. Çönki PKK Törkiä Kördlärendä kiñ yaqlaw taba almıy. Cämäğätçelektä berqädär yaqlaw bar, ämma Törkiädäge Kördlärneñ küpçelege Törkiä xakimiäte astında, tınıç häm telägänçä yäşärgä teli. Küptän tügel, bu yılnıñ yül ayında ütkän saylawlarda xakimiättäge konservativ häm islamçı sanalğan AK Partiäne Körd saylawçılarınıñ 55 protsentı yaqladı. Çitlätep kenä PKKdan yaqlaw aluçı bäysezlärne isä barı 24 protsentı ğına yaqladı. Bu PKKnıñ Törkiädäge Kördlär arasında yaqlawnı yuğaltuların añlata" di Akyol.
Xäzerge qurqınıç wäzğiättän çığu öçen Törkiä bik nıq ülçängän adımnar yasarğa tieş di Akyol
"Törkiä PKKğa häm barı tik PKKğa qarşı ğına çaralar kürergä tieş. Ğiraq xakimiätläre, Ğiraqnıñ tönyağındağı Körd xakimiätlär belän yaxşıraq mönäsäbättä bulırğa tırışırğa kiräk. Şulay uq cämğiättä millätara kierenkelektän qotılu öçen bik saq eş itärgä kiräk" di ul.
American Enterprise Institute belgeçe Rubin Törkiä kördlären qısrıqlap PKK törkemenä kertügä yul quyarğa yaramıy. Ägär şundıy xäl bulsa xakimiätlär Törkiäneñ könçığışında ğına tügel, Könbatışında da bik zur problemağa yulığaçaq di. Anıñ äytüençä, ildäge kiñküläm mäğlümät çaraları, şulay uq xärbilär soñğı könnärdä millätçel xislärneñ artıq qızıp kitüenä qarşı çaralar kürä başlağan.


text:
Valeriy Tişkov: keräşen tatarların ayıru Patriarx gözere belän eşlände
Valeriy Tişkov: keräşen tatarların ayıru Patriarx gözere belän eşlände
Tatar xalqın bülgälärgä tırışuçılar turında Azatlıq radiosı da, başqa mäğlümat çaraları da, küp söyläde. Alay da, hamanda yaña mäğlümatlar çığa tora. Küptän tügel, Böek İdel yulı konferensiäsendä qatnaşuçılar qızıqlı xäbär alıp qayttı. Älege säfärdä bulğan Rusiä Fännär Akademiäseneñ Etnologiä häm antropologiä İnstitutı citäkçese Valeri Tişkov, üz çığışlarında millätne bülgäläw tırışlıqları bik yuğarı däräcädä barğanın kürsätkän. Ul, teldän telgä yörgän süzne – Rusiä Patriarxı Aleksiy II keräşennärne ayırım millät itep kürsätergä digän xat belän Rusiä Prezidentı Vladimir Putinğa möräcäğät itüen rasladı. Anıñ çığışı, konferensiädä äytelgän häm yäki başqa gäzitlärdä çağılış tapmağan fikerlär «ЗBeздa ПoBoлжbя» gäziteneñ yaña sanında, 29 avgust könne dönya kürergä tieş.
Keräşennärneñ ayırılu ğalämätläre häm Valeri Tişqovnıñ soñğı belderüe turında tarixçı-etnograf Damir İsxakovtan mönäsäbät belderüne soradıq. Ul bu xälne çirkäwneñ däwlät eşlärenä tıqşıniwı dip bäyäläde. Damir İsxakov ğalim genä tügel, ul milli xäräktneñ küptänge wäkile, tanılğan fiker iäse, tatar xalqınıñ milli problemaları belän şögellänüçe belgeç. III Bötendönya tatar kongressına mönäsäbäten sorağaç, ul bolay dide:
III Böten dönya tatar Kongressı aldağıları belän çağıştırğanda awırraq şartlarda ütä. Anda qabul itelğän qararlar da möhimräk bulaçaq. Tatar mäsälälären tiränten tikqşerü bulır dip uylıum.