text:
Rostov-na-Donu (Rusiye) Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi yanvarniñ 29-nda Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rustem Emirüseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyevniñ davasını temelden baqmağa başladı. Advokat Rustem Kâmilevniñ malümatına köre, davanıñ eki mabüsi şimdi Rostov SİZOsınıñ mahsus blokunda buluna.
Bu aqta o, Qırım.Aqiqat mühbirine ayttı.
«Emirüseinov endi avuştırıldı ve adiy kamerada buluna. Faqat, Abhairov ve Abdulganiyev mahsus blokqa qapatıldı, anda gece-kündüz video nezareti altında qalalar», – dedi advokat.
Onıñ aytqanına köre, Emirüseinov tişi ağırğanını şikâyet ete ve oña kerekli ilâc bermege rica ete, Abhairov ise sırtındaki ağrı sebebinden oturışuvda ayaqta iştirak etip olamadı.
Kelecek mahkeme oturışuvınıñ keçirilüvi 2020 senesi fevralniñ 4-nde beklenile, dep qayd etti advokat.
2019 senesi dekabr ayında Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerini 2020 senesi iyünniñ 13-ne qadar apiste qaldırdı.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


c: text/html

text:
Bunı «Kapital» yaza.
Ukrainlilerniñ istekleri internet-qullanıcılarnıñ kurort merağınıñ taliline köre belgilendi.
Ukrainlilerniñ eñ istenilgen turistik merkezlerniñ üçlüginde Gürcistan da bardır. Dörtünci yerde Türkiye, mında, adet üzre, Ukrainadan bayağı turistler raatlana. Beşinci yerde Karpatı turiçtik merkezleri tura. Bundan da ğayrı, ukrainliler Yunanistan, Mısır, Montenegro, Hırvatistan, İspaniyaniñ güzel manzaralı yalılarında raatlanmaq imkâniyeti ile meraqlanalar.
Taqiqatçılar qayd eteler ki, Ukraina sakinleri bu sene memleket sıñırında raatlanuv ile meraqlanmağa başladı.
Bunı Qırım yarımadanıñ işğali ve memleketniñ iqtisadiy vaziyeti ile añlatmaq mümkün.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina Tış işler nazirliginiñ qayd etkenine köre, Ukraina Rusiye reberliginiñ qanunsız Qırım ziyaretlerini qayd etmege devam etip, Moskva cevap bermese de, Rusiyege qarşı narazılıq bildirecek. Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, bu Ukrainağa Rusiyege qarşı mahkemelerde yardım etecek.
Bu aqta o, Qırım.Aqiqat mühbirine ayttı.
«Ukrainanıñ esas vazifesi – Rusiye Federatsiyasınıñ terrorist memleket olğanını dünyağa köstermektir. Bugün terrorizm ile küreşkenini köstergen ve terrorizm ile küreş qanunlarını sertleştirgen memleket büyük, milliy ölçülerde özü terrorist memleket ola. Bütün malümatnı, bozuvlarnı toplaymız, ve men şahsen inanam ki, Ukraina topraqlarını işğal etken Rusiye cezasını çekecek. Nasıl olsa da, halqara esnas olacaq», – dedi Ceppar.
Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina Tış işler nazirligi Putinniñ tünevinki Qırım ziyaretine qarşı narazılıqqa Moskva cevap berecegini beklemey.
Amma Rusiye narazılıqnı kene qaytarsa, bu memleket «yapqan cinayetleri içün mesüliyet çekmege istemegeniniñ işareti olacaq», dep qayd etti.
Bazarertesi künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Arbiy-deñiz quvetleriniñ arbiy gemilerini qoyuv merasiminde iştirak etmek içün Keriçke keldi.
Ukraina Tış işler nazirligi Putinniñ ziyaretini takbih etip, onı qanunsız dep adlandırdı. Müessiseniñ Qırım.Aqiqatqa qayd etkenine köre, Ukraina Rusiye Tış işler nazirligine narazılığını bildirdi.
ABD Ukraina elçihanesi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda gemi yapıcılığını izinsiz dep adlandırıp, bu halqara uquq normalarını boza, dep qayd etti.
Rusiye prezidentiniñ Keriç ziyareti iyülniñ 16-nda olacaq edi, amma bücet esnası toplaşuvı sebebinden başqa künge qaldırıldı, dep bildirdi Peskov.
Soñki sefer Putin martnıñ 18-nde Qırımğa kelgen edi. Aqyarda oldı. Bundan evel yanvarniñ 9-nda da Rusiye prezidenti Aqyarğa barğan edi. Putin, «Marşal Ustinov» raketa kreyserinden Rusiye Şimaliy ve Qara deñiz flotlarınıñ Qara deñizde keçirgen talimlerini közetti.
Yanvarniñ 10-nda Rusiye prezidenti Yaltada Kreml kontrolindeki Qırım ve Aqyar reberlerinen «yarımadanıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişaf» meseleleri boyunca toplaşuv keçirdi.
Ukraina Tış işler nazirligi Kyivden izin alınmağan Putinniñ daa bir Qırım ziyaretine qarşı narazılıq bildirdi.
Yanvarniñ 10-nda Rusiye Tış işler nazirligi notanı baqmayıp, Kyivge qaytardı, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Keriç tış satış noqtalarını qapatmaq içün politsiya otrâdlarını qullanalar. Bunı şeerniñ rusiyeli başı Sergey Borozdin bildire.
"Keriçte obyektlerniñ qapalmasını politsiya brigadaları nezaret etti. Böyle qarar koronavirus infektsiyasını toqtatmaq içün cumhuriyet seviyesinde qabul ettiler. Şimdilik Qırım başınıñ emri bozulması aqqında tahminen 15 akt tizildi", - yazdı Borozdin Facebookte.
O qayd etti ki, emirge itaat etmemekniñ en büyük cezası - faaliyetniñ 90 künge toqtatılmasıdır.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Yuqarı Rada «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyada vatndaşlarnıñ aq ve serbestligini teminlevi aqqında» qanunğa deñişmeler kirsetti. Halq vekili Andrey Sençenko tarafından işlep çıqarılğan qanun leyhasına 233 deputat qol tuttı.
Vesiqanıñ eñ müim noqtası vaqtınca qayd etilüviniñ qolaylaştıruvıdır. Şimdiki vaqıtta qırımlılarğa qıtada «yazılmaq» içün yarımadada yazılğanıñız aqqında vesiqalarnı almaq kerek degil, amma, daire ve ya kira içün vesiqalarnı taqdim etmek kerek. Bunen beraber, daire saibiniñ, qırımlını yazdırmağa istegini tasdiqlağan ariza boyunca qayd etilmek mümkün. Şimdilik, bu şartlarnı er kes yerine ketirip olamay.
Bu deñişmelerni eñ evelâ iş-adamları bekley edi, yarımadada qayd etilgenleri içün olarnıñ qıtada resmiy şekilde işlerni alıp barmağa aqları yoq edi.
Kiyevge köçken keriçli iş adamı Yuriy Kiselniñ aytqanına köre, Devlet qayd etüv hızmeti, olar bulunğan şeerde qayd etilmegence, qırımlılarnıñ ticariy işlerini ğayrıdan resmiyleştirmege red ete.
«Men Devlet qayd etüv merkezine muracaat ettim, anda bulunğan şeerde vaqtınca yazılmam kerek olğanını ayttılar. Ondan soñ, bergi hızmetinde qayd etilip, bergilerni töley bilem. Amma, şimdilik bunı yapıp olamayım, çünki Kiyevde yazılmaq küç», – dedi Yuriy.
Halq vekili Andrey Sençenkonıñ bildirgenine köre, qanun leyhası işke tüşürilgeninen qırımlı iş adamlarnıñ meseleleri al etilir.
«Yañı ve pek qolay şekilde qayd etilmek mümkün. Ukrainanıñ er angi qıtaiy qısımına köçken qırımlı migratsion hızmetiniñ bölügine kirip, ariza yazmalı. Qoşma vesiqalar kerek degil. Vesiqa yazıp, yaşağan yerini qayd ete ve bunıñ esasında oña vaqtınca qayd etilüvi aqqında kâğıt berile», – dep qayd etti halq vekili.
Sençenkonıñ sözlerine binaen, qıtada qayd etilmek içün, qırımlılarğa pasportta müür qoymağa kerek degil, yalıñız kâğıtnı almalı. Yani, daimiy qayd etilgen yer yarımada sayıla. Köçip kelgen vatandaş kene de başqa yerge avuşmağa istese, daa bir kere ariza yazmalı.
«Sençenkonıñ tüzetüvleri» kirsetilgeninen, qırımlılıar diger memuriy hızmetlernen de qullana bilecekler. Bunı Qırım.Aqiqatqa «Almenda» vatandaşlar maarifi Merkeziniñ reisi Olga Skripnik bildirdi.
«Bir çoq memuriy hızmetler qayd etilüv yerge bağlı. Misal içün, tibbiyet hızmetler ile faydalanuv, işke kirüv, balalarnıñ mektepke berüvi ve ilâıhre. Bundan da ğayrı, banklarnıñ ekseriyeti yarımadada qayd etilgen şahıslarğa esaplarnı açmağa istemeyler», – dep qayd etti uquq qorçalayıcı.
Andrey Sençenko aytqanı kibi, qabul etilgen qanun leyhası Prezidentniñ qoluna aftanıñ soñunacaye teslim etilecek, ve aynıñ soñunda işke tüşürilecek. Deputatnıñ sözlerine köre, Devlet migratsion hızmeti ariza ve kâğıtlarnıñ örneklerini endi azırladı.
Studentler içün belgilengen imtiyazlar şimdilik tek sözde qalmaqta
İyün 17 künü Rada qabul etken qanun leyhasında Qırımlı student ve abituriyentler Ukraina oquv yurtlarına kirgende, imtiyazlarnen qullana bilecekleri aqqında yazıla. Amma, Sençenkonıñ bildirgenine köre, «İşğal etilgen territoriya aqqında» qanunnıñ birinci şekilinde de bunıñ aqqında aytılğan edi, onıñ qanun leyhasında ise, daa tekmil ifade etilgen.
«Bu maddeler qırımlılarğa imtianlardan keçken soñ, tek paralı oquşqa yetecek ballnı qazansalar bile, devlet esabına oqumağa imkân bere. Em de, olarğa yataqhanede oda ayırıla», – dep añlattı Sençenko.
Bunen beraber, Qanun leyhasında bildirilgeni kibi, yarımadada oquğan studentler Ukrainanıñ qıtasında yerleşken oquv yurtlarğa avuşıp, devlet esabına oquy bileler. Oquv yurtlarında yer olmasa da, Tasil ve ilim nazirligi yerlerni arttıra ve studentni ep bir alırlar.
Faqat, uquq-qorçalayıcı Olga Skripnikniñ sözlerine köre, Qırımda parağa oquğan studentlerni ukrain oquv yurtları bedava oqutmağa istemeyler.
«Para berip oquğan studentler qanun boyunca oquşnı bedava devam ete bileler. Amma, menim bilgenime köre, qırımlılardan iyün içün para soraylar, eñ azı 4 vaqia aqqında haberim bar. Qanun bar, amma, studentlerniñ avuştıruv qaideleri işlep çıqarılmadı ve devlet qoşma para ayırmadı», – şikâyet etti Skripnik.
Uquq-qorçalayıcınıñ fikirince, bu meselege acele sürette Tasil ve ilim nazirligi kirişmek kerek.
Eñ yaqın vaqıtta daa bir qanun leyhasınıñ baqılması közde tutula. Halq vekilleri Sergey Sobolev ve Valeriy Patskan «Devletniñ içinde mekânını deniştirgen şahıslarnıñ aq ve sebestliginiñ temin etilüvi aqqında» qanun leyhası qayd etildi. Vesiqağa köre, Qırımnı terk etken sakinleri ve terroristlerge qarşı alıp barılğan tedbirler territoriyasında yaşağanlarğa mahsus status berilecek – devletniñ içinde mekânını avuştırğan şahıslar olacaqlar. Olar, vaqtınca yaşamaq içün mesken ve diger imtiyazlarnı talap etip olurlar. Şimdiki vaqıtta, qanun leyhasını Yuqarı Radanıñ mahsus komiteti talil etmekte, ne vaqıt parlamentte baqılacağı daa belli degil.


text:
Yaña Kaledoniyada cirteträw
Anıñ zurlığı - 6,8 ball
Tın okeannıñ kön’yaq-könçığışında urnaşqan Yaña Kaledoniya yarlarında 6,8 ball zurlığında cirteträw bulğan.
Amerika Quşma Ştatlarınıñ geologik tikşerenülär oyışması zilziläneñ 10 çaqrım tiränlektä barlıqqa kilüen beldergän.
AQŞ śunami iskärtü sisteması cirteträwdän soñ birelgän śunami kisätüen ğamäldän çığarğan.
Bäyläneşle xäbärlär
Rusiyädän 25 AQŞ watandaşına sankśiya
Alar arasında AQŞ ilbaşı Djo Baydennıñ xäläl cefete häm qızı da bar
Melillada migrant kiçüendä rekordlı ülem
İspaniyanıñ Melilla şähärendä migrant kiçüe rekordlı ülemgä kiterde


text:
Kreml nezareti altındaki Aqmescit memuriyeti, Salğır özeniniñ yatağını temizlemek içün Rusiyeden 100 million ruble soray. Bu aqta muessiseniñ matbuat hızmeti haber etmekte.
Aqmescit memuriyetiniñ başı İgor Lukaşevniñ aytqanına köre, özen yatağınıñ temizlev leyhası bütün kerekli teşkerüv ve añlaşmalardan keçti.
“Para ayırılsa, konkurs protseduraları keçirilgeninden soñ, temizlev işleri endi kelecek yılda başlanır”, - dep aytıp berdi memuriyet başı.
Avgust 23-ünde Aqmescitniñ rusiye başlığı İgor Lukaşev, Salğır özeni ve başqa küçükçe özenlerniñ temizlevi 100 million rubleden artacağını bildirdi. Temizlevni 2019 senesinde yapmaq istenile.


text:
Martnıñ 22-sinde, cuma künü Aqmescitniñ bir qısmı bütün kün yarıqsız olacaq.
Bu aqta “Krımenergo” müessisesiniñ matbuat hızmeti bildire.
Energetiklerniñ haber etkenine köre, yarıq sındirüvi tış yarıqlatuv telleriniñ tamirinen bağlı.
“Martnıñ 22-sinde yarıq böyle adreslerde yerleşken evlerde olmaycaq: Volodarskogo soq., 4-14, Kurçatova soq., 4, Tihiy aralığı, 4-12”, - denile beyanatta.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.


text:
Kelecek yılda olacaq "Büyük Yedi" (G7) memleketleriniñ nevbetteki sammitini, AQŞ prezidenti Donald Trumpnıñ Trump Doral kurortında keçirecekler. Bunı Beyaz ev apparatınıñ reisi Mik Malveyni haber etti, dep bildire "Ğolos Amerıkı".
Beyaz evniñ qararını tefsir etip, Malveyni, AQŞ prezidenti sammit keçirileceginden kâr çıqarmaycaq ve hızmetler öz fiyatınen sayılacağını qoştı. Malveyniniñ aytqanına köre, G7 sammitini Trump Doralda keçirmege - AQŞ prezidentiniñ teklifi edi.
Malveyni, mahsus komissiya başqa yerlerni de baqqanını qoştı, amma bu kurort maqsatlarğa kelişe ve "millionlarnı" iqtisat etmege imkân bere, dep qoşa.
Amerika jurnalistlerniñ malümatına köre, Frolira ştatınıñ teftişi, Trump Doralda sonki yılları bir çoq bozmalarnı qayd ete edi.
"Büyük Yedi"niñ kecken sammiti Frenkistanda Biarritzde oldı.
Tramp, AQŞ-nda keçecek sammitke musafir olaraq Rusiye prezidenti Vladimir Putinni çağıracaq edi.


text:
İşğal etilgen Qırımda martnıñ 28-nden başlap iyünniñ 1-ne qadar pansionat, raatlıq evleri ve şifahaneler işini toqtata. Bu koronavirus tarqaluvınen bağlı, dep aytıla Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ saytında.
«2020 senesi martnıñ 28-nden başlap 2020 senesi iyünniñ 1-ne qadar Qırımdaki pansionat, raatlıq evleri, şifahane-kuror teşkilâtlarında (şifahanelerde), gece-kündüz çalışqan şifahane bala lagerlerinde ve musafirhanelerde yerlerniñ ayıruvını toqtatmaq, iş yolculığı ya da hızmet yolculığında olğan şahıslar içün istisna yapılmalı», – dep aytıla buyruqta.
Qayd etilgenine köre, al-azırda Qırım şifahanelerinde bulunğanlar özüni tecrit etmeli ve qaluv müddetini uzatıp olamaz.
Martnıñ 27-nde işğal etilgen Qırımda restoran, qave, bar, aşhane, bufet ve diger aş müessiselerini vaqtınca qapatmağa qarar alındı. Sımarış berip almaq ve evge sımarış etmek imkânı olacaq.
Aqyarda 5 koronavirus hastası qayd etildi. Qırımda hastalanğanlarnıñ sayısı 14 insan oldı.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Almatı oblısı Wzınağaş audanınıñ tuması Kisımbaev Aqıljan Ädebietwlı 5 qañtarda jwmıs ornınan şıqqan jerinen oq tiip jaralanıp qalalıq №12 auruhanasın..
2 qañtardağı beybit şeruden bastalıp soñı lañğa, qantögiske aynalıp ketken kürdeli jağday turalı belgili memleket jäne qoğam qayratkeri, Auıl şaruaşıl..
«The Qazaq Times» aqparat agenttiginiñ otandıq aqparat keñistigine şıqqanına 5 jıl toldı. Osı uaqıt işinde azamattıq qoğamnıñ damuı men täuelsiz jurn..
– Ermwrat mırza, sizdiñ kömegiñizben jılğa qorıtındı jasap, 2021 jılda elde bolğan jağdaylar töñireginde swhbattasayıq dep edik... – Auız toltırıp, qo..
27 qaraşa küni Almatıda üşinşi kezekti «Halıq qwrıltayı» ötti. Oğan birqatar qoğam qayratkerleri men azamattıq belsendiler qatıstı. Qwrıltay kün tärti..


text:
Qırımnıñ dağlarında irigen qar yarımadanıñ suv anbarlarını suvnen tolduramadı. Bu aqta «Voda Krıma» müessisesiniñ baş müdiri Vladimir Bajenov yanvarniñ 25-nde suv teminlevi vaziyetinen bağlı toplaşuvda bildirdi.
«Dağlarda irigen qar, ne yazıq ki, suv bermedi. Qırım dağlarınıñ esas dağ sırasından kelgen suv Qırımnıñ suv anbarlarını tolduramadı, suv pek az, sayılmay bile», – dedi Bajenov.
Bundan evel aynı toplaşuvında Yalta memuriyetiniñ yolbaşçısı Yanina Pavlenko bildirdi ki, Yalta suv kanalı irigen qardan eki million kubdan çoq suv bekley.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, Rusiye mahsus hızmetleri qırımtatar halqını «itibardan tüşürmege» istey, dep saya.
Böyle o, işğal etilgen Qırımda "gaz borusında diversiya yapqanından" şübheli sayılıp apiske alınğan Ahtemovlarnıñ iskencelerge oğratılmasını tefsir etti.
«Bugün cemiyet, eki doğmuş ağa-qardaş Asan ve Aziz Ahtemovlarnıñ rus işğalciler tarafından oğratılğan iskencelerniñ bütün deşetli tafsilâtlarını bile. Dünya toplulığı aynlay ki, Putinniñ FSB zabitleri Gitler ve NKVD-niñ yalıñız çalışqır talebeleri degil, amma olardan daa beterdirler», – dep yazdı Çubarov.
Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında «gaz borusında diversiya yapqanından» şübheli sayılıp apiske alınğan Aziz Ahtemov tutulğan soñ FSB hadimleri tarafından iskencelerge oğratılğanını bildirdi. Bunı Qırım.AqiqatqaAhtemovnıñ advokatı İslâm Velilâyev aytıp berdi.
Qırımda «gaz borusında diversiya yapqanından» şübheli sayılıp apiske alınğan Asan Ahtemov tutulğan soñ birden aqımnen işkencege oğratıldı, dep bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı Ahtemovnıñ ikâyesine esaslanıp. Onıñ ikâyesi «Gratı» saytında derc etildi.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olarnıñ arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete. Advokat Nikolay Polozovnıñ sentâbrniñ 8-nde bildirgenine köre, imaye Rusiye kontrolindeki Aqmescit mahkemesiniñ qırımtatar faali Nariman Celâlnı apiske almaq qararını şikâyet etti.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı «Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti», dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba sentâbrniñ 6-nda Ukrainanı ziyaret etken Amerika kongressmenlerine Qırımda keçirilgen yañı tintüv ve tutuvlar aqqında tarif etip, olarnı yarımadada basqılarnı toqtatmaq maqsadınen Kremlge qarşı basqı quvetleştirüvde yardım etmelerine çağırdı.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Çarşenbe künü, avgustnıñ 18-nde, Kreml kontrolindeki Aqyarnıñ Lenin rayon mahkemesi avgustnıñ 17-nde Qırımdaki tintüvler vaqtında Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan faal Zaur Abdullayevni 1 ay ve 25 künge apiske aldı.
Bu aqta advokat Aleksey Ladin bildirdi, dep qayd etti «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi. Onıñ aytqanına köre, Zaur Abdullayev 2021 senesi oktâbrniñ 11-ne qadar apiste qalacaq.
«Mahkeme, ebet, FSB tahqiqatçısınıñ muracaatını qanaatlendirdi ve Zaurnı bir ay 25 künge apiske aldı», – dep ayttı advokat mahkeme oturışuvından soñ.
Hatırlatamız, Aqyar ve Aqmescitteki Rusiye mahkemeleri avgustnıñ 17-nde tintüvlerden soñ tutulğan beş qırımtatarından üçüniñ sıñırlav tedbirini sayladı.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova avgustnıñ 17-nde tintüvlerden soñ tutulğan qırımtatarlarğa çıqarılğan qararnı «qanunsız» dep saya. Sekiz aq qorçalayıcı teşkilât Rusiyeden avgustnıñ 17-nde tutulğan qırımtatarlarnı azat etmesini talap etti.
Advokat Edem Semedlâyev avgustnıñ 17-nde Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Stroganovka) köyünde yerli imam Raif Fevziyevniñ evinde keçirilgen tintüv aqqında bildirdi. Advokat tintüvge kirsetilmedi. İmam 205.5 maddege istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve böyle teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv – QA) qabaatlana.
Faaller Aqyarnıñ Balıqlava rayonındaki Eski Şüli (Ternovka) köyünde Cebbar Bekirov, Bağçasaray rayonınıñ Zalanköy (Holmovka) köyünde Zaur Abdullayev, Aqyarnıñ Nahimov rayonındaki Belbek (Fruktovoye) köyünde Rustem Murasov, Aqyarnıñ Nahimov rayonındaki Povorotnoye köyünde Rustem Tairovnıñ evinde keçirilgen tintüvler aqqında bildirdi.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi advokat Aleksey Ladinniñ malümatına esaslanıp bildirgenine köre, tutulğan qırımtatarlar «terror teşkilâtını qurğanından ve iştirak etkeninde» şübhelene.
Qırımdaki Rusiye uquq qoruyıcı organları vaziyetni tefsir etmey.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası yañı tintüvler ve qırımtatarlarnıñ tutuluvınen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerni ve qırımtatarlarnıñ tutuluvını «adden aşır bir insan aqları bozuluvı» dep adlandırdı, Ukraina Tış işler nazirligi ise Rusiyege qarşı narazılıq bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova dünyanı qırımtatarlarnıñ Rusiye tarafından taqip etilüvine cevap bermesine çağırdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevnen laf etip, «Qırım platformasına» islâm dünyasından qoşma iştirakçi memleketlerni celp etmege yardım etecek, dep vade etti. Bu aqta Cemilev Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
«Erdoğannen körüşip, «Qırım platformasınen» bağlı tam fikri içün teşekkürler bildirdim, amma bu yeterli olmağanını ayttım: Türkiye üçünci dünya memleketlerinde, islâm memleketlerinde, tesirini qullanmalı, olar da «Qırım platformasına» qoşulsın… (Avgustnıñ soñunda Kyivde keçirilmesi planlaştırılğan – QA) sammitten evel islâm memleketlerine bir qaç ziyaretimiz olacaq, ve Erdoğan bu meselede qol tutacağını vade etti», – dep qayd etti qırımtatarlarnıñ lideri.
Mustafa Cemilev, Türkiyeniñ özüniñ «Qırım platformasında» iştirak etmesi müim ola, dep qayd etti.
«Türkiye Ukrainadan eki qat büyük ve umumiy milliy mahsulatı ondan beş qat büyüktir. Türkiye ordusı Avropada eñ büyüktir – tahminen 400 biñ insan. Em de o, Qara deñizniñ lideri ola, dep aytmaq mümkün», – dep ayttı Cemilev.
Türkiye akimiyeti, Mustafa Cemilevniñ beyanatını açıq şekilde izaatlamadı.
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ aprelniñ 10-nda bildirgenine köre, İstanbulda Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile keçirgen muzakerelerde Ankaranıñ Qırım ilhaqını tanımamaq qararını tasdıqladı ve Ukraina akimiyetiniñ yarımadanı işğalden qurtaruv teşebbüsi olğan «Qırım platformasına» qol tuttı.
ABD, Poloniya ve bir sıra memleket, şu cümleden Rusiye bu platformağa qol tuttı.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.