text:
İyün 2-de burçaq ile şiddetli yağanaqlar işğal etilgen Qırımda suv basuvınıñ sebebi oldı. Bu aqta Rusiyege boysunğan Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ Qırım idaresi bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, keçken kün devamında qoruyıcılar furtuna sebebinden sekiz kere ealige yardım etmek içün çıqtı.
Kefede yolğa ve evlerge tüşken tereklerni cıyıştırmaq kerek oldı.
Kefe yanındaki Otuz (Şebetovka) ve Köktebel köylerinde şahsiy evler yerleşken rayonnı suv bastı, bu yerde de terekler sınıp tüşti.
Yarımadanıñ Aqmeçit (Çernomorskoye) rayonında sağanaqlar zarar ketirdi, dep bildireler Fevqulade vaziyetler nazirliginde. Aqmescitte çoq soqaq suv astında qaldı. Zararlanğanlar aqqında malümat yoq.
Bundan evel müessisede iyün 2 ve 3 künleri Qırımda furtuna havfı ilân etilgenini haber ettiler. Vatandaşlarğa sağanaqlar neticesinde özenlerde suv seviyesi köterilecegi aqqında bildirdiler.
Keçken sene tahminen aynı vaqıt yarımadada şiddetli sağanaqlar yağdı. Tarlalar ve bağçalarnı suv bastı, Aqmescitte çoq soqaqlarnıñ asfaltı, sağanaq kanalizatsiyası bozuldı. Onı tüzetmek içün 22 milliard ruble kerek oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


c: text/html

text:
Sudaqta iyül bir künü «Bala arabaları yürüşi 2015» keçecek. Yürüşte iştirak etmek içün bala arabasını yaraştırıp, saba şeer bağçasına kelmege kerek,– haber ete «Novosti Krıma».
Bunıñ ile şu künü şeer bağçasında diger tantanalı tedbirler de keçecek: «Küneş yıldızları» kontserti, «Masallar kitabı» qoqla teatriniñ çıqışı, «Şeñ oyunlar» programması ve «Qırımım» resim yarışı.
Bundan da ğayrı, çeşit master klassları keçirilecektir.
Qırım matbuat vastalarınıñ malümatına köre, Aqyarda iyün 1-de Balalar kününe bağışlanğan bala-gençler festivali açılacaq.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye Mudafaa nazirligi Ukrainanıñ sıñrları yanında apansızdan öz ordularını teşkerip başlağanı ve istilâ etilgen Qırımğa arbiy bölükler yollağanı aqqında haber etti. Bunı iyünniñ 5-nde, Rusiye Mudafaa nazirliginiñ beyanatına atıf etip, «UNİAN» ukrain haber agentlibi bildirdi.
Rusiyeniñ Cenübiy arbiy bölüginiñ komandanı Aleksandr Dvornikovnıñ emirinen bir sıra bölük birlikleri, arbiy azırlıqlarınıñ teşkerilmesi içün, telüke işaretinen tursatılğanı haber etile. Qırımda yerleşken motoatıcı birlikler ve qomşu Rusiyeniñ bir-qaç regionı: Dağıstan, Çeçenistan, Cenubiy Osetiya, Rostov vilâyeti ve Krasnodar elindeki birlikler teşkerüvge celp etildi.
Mudafaa nazirliginiñ bildirüvnde: «Cenübiy arbiy bölüginiñ birlikleri, arbiy azırlıq teşkerüvlerine celp etilip, kelmeleri kerek olğan yerlerde toplaştı ve işke keçmege azırlar. Birinci kün devamında vaqıt şartları, em de devamalı bulunğan yerlerinde ve avuşuvlar vaqıtında vazife eda etmege azırlıqları teşkerildi», – dep aytıla.
Cemi sayıda, tank, motoatıcı, ağır silâlar bölüklerinden em de Rusiyeniñ Qara deñiz flotı ve Hazar flotiliyası deñiz piyade bölüklerinden 6,5 biñden ziyade asker ve tahminen 1,5 biñ arbiy ve mahsus tehnika maşnası ameliy idmanlarğa celp etilgeni qayd etile.


text:
Qırımda ezannı eñ güzel şekilde oquğanlarnı taqdirledilerAqmescitteki “Seit-Settar” müsülman kompleksinde “Ezan sedası” yarışınıñ finalı olıp keçti. Yekünleyici basamaqta 30-ğa yaqın iştirakçi yarışlaştı. Tedbirni Qırım ve Sevastopol müsülmanları Diniy İdaresi teşkil etti. Taqdirlev merasiminde Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev, İnguşetiya Cumhuriyetiniñ Yolbaşçısı Yunus-bek Yevkurov ve RF Devlet Dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek iştirak ettiler. Finalistler Qırımnıñ çeşit köy ve şeerlerinden keldiler. İştirakçiler arasında em üykenler, em de ösmürler bar edi. Olar, ezannı doğru, aenkli, tecvid ile oqumaq kerek ediler. Müftiyat hadimlerinden ibaret olğan jüri azaları üç ğalipni belgilediler. Böyleliknen, 1-nci yerni Seit-Yağya Ablâkimov, 2-nci yerni Said-Ahmad Asanov, 3-nci yerni ise, Server Şabanov qazandılar. Ğalebeni qazanğanlar qıymetli bahşış ve para mukâfatınen taqdirlendiler. Qalğanları da diqqatsız ve bahşışsız qalmadılar.
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev er iştirakçige ayrı teşekkürler bildirdi.
“Er biriñizniñ maşallası bar, böyle şekilde devam etiñiz. Biz ise, Qırım Müftiyatı olaraq, er niyet ve istekleriñizge qol tutacaqmız, yaşlarnıñ din ceetinden ilerilemesini destekleycekmiz”, – dedi Müfti efendi.
RF Devlet Dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek Qırım Müftisi ve Diniy İdarege, konkurs teşkilâtçıları ve iştirakçilerine minnetdarlıq bildirdi. “Qırımda er vaqıt ezan yañğıraycağını körebilemiz”, – dep qayd etti Ruslan Balbek.
Bunıñnen beraber, Ruslan Balbek bildirgeni kibi, 2015 senesi avgust ayında RF Prezidenti Vladimir Pütin ile olıp keçken körüşüvde Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev Cuma cami quruculığınıñ zarurlığını qayd etti, işte, bundan soñ, inşaat işleri başlandı. Taqdirlev merasiminden soñ, iştirakçi ve musafirler birlikte namaz qıldılar. Ezannıñ eñ eyi şekilde oquvı boyunca yarış Cumhuriyette birinci kere ötkerildi. Hatırlatamız, “Ezan sedası” yarışınıñ saylav basamaqları Aqmescit, Bağçasaray, Eski Qırım, Canköy, Or-Qapı, Qarasuvbazar, İslâm Terek, Qurman ve Aq-Şeyh rayonlarında keçirildi. Konkursta 200-ge yaqın insan iştirak etti.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Qırım «Devlet şurası» deputatları noyabr 12 künü keçirilgen toplaşuvda 2015 senesi içün bücetni birinci oquvda qabul ettiler.
Qırım.Aqiqat bergen malümatına köre, kelir ve masraf esapları 62 mlrd 885,5 mln rubleni teşkil ete. Bu kibi qararğa 68 deputattan 67 qol tuttı.
Qırım maliye «naziri» Vladimir Levandovskiy vesiqa leyhasını taqdim etip, bücet qıtlıqsız olğanını ve Qırımnıñ 2015 senesi «müsbet inkişafı» olacağını qayd etti.
«Maliye nazirligi»niñ başı aytqanı kibi, kelirniñ miqdarı 2014 senesiniñ neticelerinden 3 qat büyüktir. Şahsiy kelir miqdarı – 15 mlrd 824 mln ruble, bıltır olğanından eki qat büyüktir, dey «nazir».
Bunıñ ile Rusiye Federatsiyası bücetinden 74% ya da 47 mlrd 61 mln ruble ayırılacaqtır.
Bücet birinci oquvda qabul etildi ve baqılması içün ekinci oquvğa yollanıldı.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Afğanistannıñ çoq insan bulunğan çarşısında yüz bergen patlav aqibetinde eñ azından 19 kişi elâk oldı. Patlav çarşenbe künü, iyül 22-de, Faryab provintsiyasında yerleşken Almar şeerinde olıp keçti.
Provintsiya valisi Abdula Sattar Bareziniñ aytqanına köre, elâk olğanlar arasında qadınlar, balalar ve, eñ azından, bir afğan askeri bar edi. Barezi qayd etti ki, tahminen 40 kişi yaralandı.
Yerli politsiyanıñ bildirgenine köre, ücüm maqsadı arbiyler edi, lâkin esasen adiy adamlar elâk oldı.
Afğanistan akimiyeti ve «Taliban» gruppirovkasınıñ vekilleri arasında keçirilecek barışıq muzakereleriniñ ekinci basamağı ögünde z bergen patlavdan mesülietni kimse özüne almadı.
Amerika Qoşma Ştatlarınıñ reberligi altında halqara koalitsiya orduları çekilgeninden itibaren şimaliy Afğanistandaki ücüm sayısı arttı.


text:
Genèvedeki Milletler sarayında Birleşken Milletler Teşkilâtı insan aqları şurasınıñ 34-ünci sessiyası çerçivesinde nazirlerniñ «Qırımda insan aqları vaziyeti» körüşüvi olıp keçti. Tedbirde BMT memleket-azaları ve bir sıra halqara teşkilâtnıñ 70-ten ziyade temsilcisi toplaştı, dep bildire Ukrain Tışqı işler nazirligi fevral 28-de.
«Latviya ve Litvaniya Tışqı işşler nazirleri Sovetler Birligi tarafından işğal etilgenini hatırlap, bir vaqıtları Latviya ve Litvaniya işğalini tanımağan diger devletler ve Qırım işğalini tanımağanını qayd ettiler», – dep aytıla haberde.
Ukraina TİN malümatına köre, çıqışta bulunğanlar Ukraina topraq bütünligine qoltutqanını bildirdi; Rusiyeniñ Qırım işğaligi takbih etti; Rusiyeniñ işğal etken yarımadağa BMT monitoring missiyası, jurnalist ve uquq qorçalayıcılarnıñ kirip olamağanından açuvlanğanını aydınlattı; Qırımdaki vaziyet işğal bitken soñ eyileşe bile, dep qayd etti.
Avropa ve Avropa-Atlantik bütünleşme boyunca suallaerde Ukraina Baş naziriniñ muavini İvanna Klimpuş-Tsintsandzeniñ malümatına köre, fevral 25 kününe itibaren Qırımda işğalden başlap 12 insan vefat etti, 17 insan ğayıp oldı, 39 siyasiy mabusı oldı, olardan 10 mahkeme cezasını aldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ İçki rayonı prokuraturası imam Dlâver Halilovnı camide cuma namazını qıldırğanı içün açıq tedbir keçirgeninde qabaatlap memuriy dava açtı. Bu aqta advokat Emil Kurbedinov Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, aprelniñ 22-nde o ve müvekkili prokuraturağa davet etildi, anda Rusiye Memuriy cinayet kodeksiniñ 20.2 maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (Belgilengen tertipte haber bermeyip, açıq tedbirniñ keçirilüvi) memuriy cinayet aqqında qarar berildi.
«Prokuror insanlar camige ibadet etmege kelgenini ve imam diniy merasim keçirgenini qabul ete. Amma prokurornıñ fikirince, cami binası bir vaqıtları sport kompleksi olğan olsa, imam Dlâver Halilovnıñ areketleri de qanunsıh toplaşuv olaraq tasnif etilmesi mümkün. Bu bir-birine ve mantıqqa zıt kelgen eki hulâsa ve elimizde memuriy cinayet protokolı bar», – dep tarif etti advokat.
Kurbedinovnıñ bildirgenine köre, cami olğan bina eskiden yerli mektepniñ sport kompleksi edi. Faqat 2004 senesi Savurçı (Zavetnoye) köy şurası bu binanı cami abadanlaştırıluvına berdi.
Daa evel Dlâver Halilov malümat bermesi içün prokuraturağa çağırılğan edi, Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 5.26 maddesiniñ 4-ünci qısmına istinaden (qanunsız missionerlik faaliyeti) memuriy cinayet qararı berildi.


text:
«2013 sensi FMH-ne tek 5 biñ ariza kelgen edi», – dediler matbuat hızmette.
Rusiye Federal migratsion hızmetiniñ başı Konstantin Romodanovskiy, Federatsiya Şurasında çıqışta bulunıp, Rusiye Federatsiyasında uzun müddet devamında yaşamaq içün imkân qıdırğan ukrainlilerniñ sayısı er vaqıt artqanını bildirdi.
«Er kün 5-6 biñ beyanat qayd etile. Demek, bu al Ukraina ağır vaziyette olğanını tasdiqlay», – dedi o.
O şunı da qayd etti, Qırımda yarımadanıñ Rusiyege qoşuluvından soñ 5 biñden ziyade vesiqa alındı ve endi 375 biñ Rusiye pasportı berildi eken.


text:
Kremlniñ nezaretindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 davasınıñ» mahkümleri Ali Asanov ve Mustafa Degermenci içün cezanı deñiştirdi. Olarnı ev apsine yolladılar. Bunı advokat Edem Semedlâyev Facebook saifesinde bildirdi.
Bundan evel advokatlar cezanı ev apsine deñiştirmege rica etkenleri aqqında haber etilgen edi. Mahkeme toplaşuvında prokuror Yegor İvantsov bu teklifke qoltuttı.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada 2014 senesi fevral 26-da Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları mitinginde iştirak etken qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Olarğa qarşı Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ reberiyeti altında «Russkoye yedinstvo» fırqasınıñ faalleri çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Hırsızlanğan Ervin İbragimovnıñ evi yanında iyül 17-de, onıñ doğğan künü, qırımtatarlar dua keçirdi. İbragimovnıñ azbarında 300-ge yaqın adam toplaştı. Bu aqta «Qırım mabusları» Facebook saifisinde bildireler.
Olıp keçkenini yaqında turğan rusiyeli uquq qoruyıcı organlarınıñ temsilcileri nezaret astında tuta edi. «Endi adet olaraq, «bizim» politsiyamız bizni saqlay», – dep qayd eteler beyanatta.
Bundan evel qırımtatar milliy lideri Mustafa Cemilev bu sene mayıs ayınıñ soñunda hırsızlanğan Ervin İbragimovnıñ doğğan kününde ümüt coymamaq ve onıñ qaytacağına ümüt beslemege çağırdı.
Ervin İbragimovnıñ hırsızlanması aqqında 2016 senesi mayıs 24-te haber peyda oldı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi ğayıp olğan Qırım sakinini qıdırmağa başlağanını bildirgen edi.
Bağçasarayda hırsızlanğan Ervin İbragimovnıñ soy-sopları onıñ qaytarılması içün 1 million ruble bereceklerini ilân etti.
Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırımnıñ prokurorı Natalya Poklonskaya hırsızlanmanıñ üç ola bilecek sebebini ayttı: para almaq maqsadınen hırsızlav, İbragimovnıñ ticariy faaliyeti ve «Qırım uquq qoruyıcı organlarına iftira atmağa istep, Qırımdaki vaziyetni kerginleştirmek maqsadınen yapılğan hırsızlav».
Qırım işğal etilgen soñ yarımada territoriyasında adamlar, hususan qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Bunen beraber, Rusiyege boysunğan Qırım taqiqat komitetinde «yarımadada qırımtatarlar kütleviy şekilde ğayıp olmağanını» bildireler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ İstihbarat baş idaresiniñ malümatına binaen, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım toprağında özek silâ yoq, amma onıñ bu yerge ketirmek içün vastalar bar. Yarımadada bulunğan Rusiye ordusı taqımı onı (özek silânı – QA) qullana bile. Böyle fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında Ukraina Mudafaa nazirliginiñ İstihbarat baş idaresiniñ temsilcisi Vadim Skibitskiy bildirdi.
«Özek silânı ketirmek içün vastalar şimdiki vaqıtta Qırım territoriyasında, hususan, aviatsiya uçaq alanlarında ve Aqyar arbiy deñiz bazasında buluna. Bu, arbiy gemiler ve qayıqlardır. Özek silâ ise, Rusiye Federatsiyasınıñ Cenübiy arbiy okrugında yerleşe», – dep ayttı idare temsilcisi.
Vadim Skibitskiyniñ fikrince, kerek olğanda özek silâ yarımadağa ketirilecek ve qullanılmasına azır olacaqtır. «Olar ya keçirme vastalarınıñ donatması içün Qırım toprağına ketirile bile, böyle qarar alınsa. Ya da bu özek silâ, meselâ, uçaqlarğa, olar Cenübiy arbiy okrugına keçirilgen vaqıtta, qoyula bile. Bundan soñ bu vastalar arbiy qullanuvına azır olacaq», – dep qayd etti ekspert.
Bundan evel Skibitskiy ilân etken edi ki, Rusiye Federatsiyası Qırımda arbiy taqımlarınıñ çoqlaşması boyunca bir-biri artından kelgen areketler yapa.
Rusiyeli taraf ukrain askerleriniñ böyle beyanatlarına izaat daa bermedi.
Rusiye Federatsiyası mudafaa naziri Sergey Şoygu iyül 27-de Moskvada keçirilgen kollegiya toplaşuvında esabat berdi ki, işğal etilgen Qırım territoriyasında rusiyeli ordunıñ yeterli derecedeki taqımı bar. Onıñ fikrince, esasen bu «NATO-nıñ Şarqiy Avropada arbiy bulunmasınıñ ziyadeleşkeni, Ukrainadaki vaziyetnen» bağlıdır.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde iyünniñ 10-nda Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davası» oturışuvında taraflarnıñ munaqaşaları vaqtında Rusiye prokurorı mahküm etilgen qırımlılar içün 14 yıldan 19 yılğa qadar sert rejimli koloniyada qalmalarını istedi. Bu aqta «Qırım birdemligi» birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Qayd etilgenine köre, prokuror Lenur Halilovnıñ azatlığını 1 yıl ve 9 ayğa sıñırlap, 19 yıl apis cezasını, Ruslan Mesutovnıñ azatlığını 1 yıl ve 9 ayğa sıñırlap, 18 yıl apis cezasını, Ruslan Nagayevni 15 yılğa apiske alıp, azatlığını 1 yılğa sıñırlamağa, Eldar Kantimirovnıñ azatlığını 1 yılğa sıñırlap, 14 yıl apis cezasını bermege rica etti.
«Bu sıñırlavlar belediye tışına çıqmaq, yaşağan yerini ve iş yerini mahsus organlarğa haber etmeyip deñiştirmek imkânından marum qaldıra. Bundan ğayrı, qabaatlayıcı er biriniñ 3 yıl apishanede qalmasını rica etti», – dep añlattı birleşme.
Haber etilgenine köre, iyünniñ 24-nde imaye munaqaşalarğa başlaycaq ve mabüsler soñki sözüni aytacaq.
«Devlet qabaatlayıcısınıñ büyük apis cezalarını mabüsler duyğusız ve sebatlı bir şekilde diñledi», – dep izaatladı birleşmege advokat Ayder Azamatov.
2019 senesi iyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında keçirilgen tintüvlerden soñ 8 kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov ve Eskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Mayısnıñ 1-inden Aqyar körfezinde, keçken yılnıñ soñunda işini toqtatqan “Severnaya - Artbuhta” parom keçiti, yañıdan yürip başlamaq kerek. Bu aqta Aqyar deñiz limanınıñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Parom işiniñ cedveli Aqyar deñiz limanınıñ saytında endi derc etildi. Böylece, Severnayadan birinci parom saat 7:30-da çıqacaq, Artbuhtadan ise - 8:00-da. Severnayadan soñki parom 18:30-da ketecek, Artbuhtadan ise - 19:00-da.
Yol ücreti - 30 ruble (12,3 grivna).
Aqyar deñiz limanınıñ matbuat hızmetinde, mayısnıñ 1-inden 5-inece ve 9-ından 12-sinece kater yürüşi raatlıq künü cedveli boyunca yapılacağını bildirdi.


text:
«Kásiplik awqam xızmetkerleri potencialın asırıw” atamasındaǵı oqıw-seminar (+foto)
Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyasınıń Qaraqalpaqstan kásiplik awqamları shólkemleri birlespesi Keńesi tárepinen 2021-jıl 24-25-fevral kúnleri Moynaq rayonında «Kásiplik awq ...Tolıq oqıw »
Seminar trening ótkerildi
2021-jıl fevral-mart ayları dawamında barlıq mákeme, kárxana hám shólkemlerde dúzilgen jámáátlik shártnamalarınıń 2020-jıl dawamında islengen jumısları haqqında maǵlıwmat beriw há ...Tolıq oqıw »
“Miynetti qorǵaw haqqında tiykarǵı túsinikler”atamasında seminar ótkerildi
Ózbekstan Respublikasınıń tiykarǵı nızamında «Hár bir adam miynet etiw, erkin kásip tańlaw, ádalatlı miynet shárayatında jumıs islew hám nızamda belgilengen tártipte jumısızlıqtan ...Tolıq oqıw »
“Tarawlıq qala hám rayonlıq keńeslerinde jumıslardı ustav talapları tiykarında shólkemlestiriw” atamasında oqıw-seminar
Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyasınıń Qaraqalpaqstan kásiplik awqamları shólkemleri birlespesi Keńesi tárepinen 2021-jıl 12-fevral kúni “Tarawlıq qala hám rayonlıq keńesler ...Tolıq oqıw »
“Aq Keme” balalar dem alıw hám sawalandırıw orayında oqıw-seminar shólkemlestirildi (+foto)
Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyasınıń Qaraqalpaqstan kásiplik awqamları shólkemleri birlespesi Keńesi tárepinen usı jıldıń 10-11-fevral kúnleri Moynaq rayonındaǵı «Aq Keme» ...Tolıq oqıw »
Baslanǵısh shólkem jumısların jetilistiriw
Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyasınıń Qaraqalpaqstan kásiplik awqamları shólkemleri birlespesi Keńesi tárepinen 2020-jıl 19-noyabr kúni “Kásiplik awqam shólkemleri jumıslar ...Tolıq oqıw »
Onlayn-seminar ótkerildi
Xalıq aralıq miynet shólkemi mámleketimizde balalar miynetinen paydalanıwǵa shek qoyılǵanlıǵı haqqında óz bahaların bermekte, sonday-aq bárshe tarawlarda, sonıń ishinde máwsimlik ...Tolıq oqıw »
Kásiplik awqamları jaslar menen birge!
2020-jıl 27-fevral kúni Qaraqalpaqstan kásiplik awkamları shólkemleri birlespesi Keńesi májlisler zalında Qaraqalpaqstan kásiplik awkamları shólkemleri birlespesi Keńesi baslıǵını ...Tolıq oqıw »


text:
Mayıs 25-inde Rostov-na-Donudaki Cenübiy bölge arbiy mahkemesinde Qurman "Hizb ut-Tahrir davası" boyunca oturışta, Arsen Abhairov tutulğanda şaat olğanlarnısorğuğa çektiler. Advokat Lilâ Gececi aytqanına köre, şaatlarnıñ üçü - Aqmescit politehnika kolleciniñ talebeleridir.
Bunı o Qırım.Aqiqat mühbirine aytıp berdi.
"Tintüvden olğan üç şaattan sadece ekisi protokolğa azırldı. Soñra bilingeni kibi, olarnıñ episi bir köllecde oquy ve köllec reberliginden tintüvde iştirak etmek teklifini aldı. Ameliyatnıñ oquv yurtunıñ reberliginiñ razılığı ile qaçırğanlarını bildik. Yani, sen tintüvge barsañ, oquv yurtunıñ müdiriyeti seni bunıñ içün maqtay. İmaye tarafı, küç organları bu şahıslarnı qullandı, dep saya", - dedi advokat.
Mayısnıñ 25-inde Rostov-na-Donudaki Cenübiy bölge arbiy mahkemesi Qurman "Hizb ut-Tahrir davası" boyunca mahkemeni iyün 10-una avuştırdı.
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi (Rusiye) yanvarniñ 29-nda Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rustem Emirüseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyevniñ davası temelden baqılıp başlandı.
2019 senesi dekabr ayında Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerini 2020 senesi iyünniñ 13-ne qadar apiste qaldırdı.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinovalındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Tamır halqlarnı qoruv mevzusı avgustnıñ 23-nde tesis sammiti ötkerilecek «Qırım platformasınıñ» eñ prioritetli mevzularından biri olacaq. Bu aqta Ukraina Tış işler nazirliginiñ Dünya tamır halqlar künü munasebetinen yapqan beyanatında aytıla.
«Ukraina, tamır halqlarını qorumağa azır, hususan vaqtınca işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ kütleviy bozuluvı ile küreşmek maqsadınen istilâcı devletke qarşı halqara basqını pekiştirüv üzerinde çalışmağa azır», – dep aytıla beyanatta.
Berilgen malümatqa köre, «Rusiyeniñ Ukraina qanunına bergen aşırı ve manipulâtiv cevabı çoq şey ifadelep, Ukrainanıñ tamır qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalamağa azır olması Rusiye propagandasınıñ vaqtınca işğal etilgen Ukraina Qırımınıñ Rusiyege ait olmasına dair aytqanlarını bozğanını isbatlay».
Prezident Zelenskıynıñ ofisi Dünya tamır halqlar kününde Qırım işğali aqqında hatırlattı.
Avgustnıñ 9-nda Kyivde Dünya Tamır halqlar künü munasebetinen qırımtatar sürgünligi aqqında vesiqalı film kösterilecek.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy iyülniñ 21-nde Yuqarı Rada 2021 senesi iyülniñ 1-nde qabul etken №1616-IX «Ukraina tamır halqlar» qanunını imzaladı.
Rusiye Devlet duması Ukraina Tamır halqlar qanun leyhasını takbih etken beyanatnı qabul etti. Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukrainanıñ tamır halqlar qanun leyhası «ruslarğa qarşı yapılğan küçlü bir darbe» ola dep, daa soñra onı tem-telef silâsınen qıyasladı.
Fevralniñ 16-nda Ukraina Yuqarı Radası halqara institutlarğa muracaat etip, Qırımnıñ Rusiye işğalini ve yarımadada insan aqları bozuvlarını takbih etmesine çağırdı. Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv yılında bir sıra ğarp memleketi Rusiyege muracaat etti. Bundan soñ Kreml «ilhaq olmadı», dep bildirdi, Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharova ise Qırım aqqında «olmağan şeylerni aytmaqtan» vazgeçmege çağırdı.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımtatarlarnı tamır halq olaraq tanıma
2014 senesi martnıñ 20-nde Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 halq deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınen diger milliy azlıqlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil etmekte. Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qurultayı qırımtatarlarnıñ temsiliy organları olaraq tanıldı.
Er yıl avgustnıñ 9-nda dünya tamır halqlar künü qayd etile. Onı BM Baş Assambleyası 1994 senesi tasdıqladı.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Ukrainada AQŞ elcisi Mari Yovanoviç, Vaşington ilhaq etilgen Qırımda da ötkerilmesi planlaştırılğan Rusiye prezidentiniñ saylavını tanımaycaq, dep bildirdi. Bunı o, Ukrainadaki «Prâmoy» kanalınıñ efirinde söyledi.
Yovanoviç: «Menim fikrimce, Qırımda bütün saylavlarğa qarşı olğanı kibi – bu saylavlarnı evelden iza etkenimizde qullanğan usulımızğa köre, biz olarnı tanımadıq», – dedi.
Rusiye prezidentiniñ saylavı 2018 senesi mart 18 kününe – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavı neticelerini tanımamağa davet etti.
Martnıñ 1-nde Yuqarı Rada BMT Telükesizlik şurası ve Baş assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini ilhaq etilgen Qırım territoriyasında keçirilmesi taqdirde Rusiye prezidenti saylavlarınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescitniñ tahqiqat izolâtorında (SİZO) tutulğan ekstremizmden şübheli İsmail Ramazanovnıñ sağlığı, yaqalavı esnansında köteklengeninden soñ bir kereden fenalaştı. Bunı mayıs 3-te Qırım.Aqiqatqa tevqif etilgenniñ advokatı Aleksey Ladin bildirdi.
Ladin: «Mahkeme oturışuvından evel İsmailnen videokonferentsiya vastasınen laf ete bildim. O, büyreklerinde meseleler çıqqanını ayttı. Bu, yaqalanuvı esnasında ve ondan soñ ilk saatlarda telükesizlik muessisesi, tahminen FSBniñ hadimleri, ondan itiraflar urıp çıqarmaq maqsadınen köteklegenleriniñ aqibetidir. Al-azırda onda ayaqlar şişe ve büyrekler ağıra», – dedi.
Advokatnıñ aytqanına köre, Ramazanov, ekim tarafından teşkerilmesi içün er kün ariza yazacaq, çünki «tecrübeniñ köstergenine köre, birinci arizadan soñ ekim kelmey». Ondan ğayrı, Ladin SİZO memuriyetine öz arizasını yollaycaq.
Advokat: «Onıñ ekim tarafından teşkerilmesi ve oña ilâclarnıñ tayin etilmesini talap etecekmiz. SİZO İsmailge munasip tedaviylev tayin etecegine iç bir hayalımız yoq. Lâkin, iç olmadı, ilâclar tibby kartoçkağa yazılsa, aqrabaları olarnı alıp bere bilecekler.
Daa evel mahkeme Ramazanovnıñ imayesi tarafından, yanında advokatı olmadan qabaatlavını bildirgen tahqiqatçı hanımınıñ areketlerine qarşı berilgen apellâtsiyanı red etti.
Yanvar 23-te Novıy Mirde Rusiye telükesizlik hadimleri, qırımtatar İsmail Ramazanovğa ekstremizmniñ propagandasında qabaatlavnı bildirip, evini tinttiler. Daa soñra mahkeme yaqalanğannı tevqif etti.
Rusiyeniñ Qırım boyunca Tahqiqat komitetinde tahqiqatçılar tarafından, internet-radio vastasınen ekstremistik materiallarnı tarqatqanında qabaatlanğan Aqmescit rayonı sakinine qarşı cinaiy iş açılğanını bildirdiler.
İlhaqtan soñ Qırımda faktik Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli tanılğan Qırım musulmanlarında ötkerilgen kütleviy tintilüvlerni qullana.


text:
Türkmenistannıñ Merkeziy saylâv komissiyası bazar künü aqşam saylâv bölgeleri qabatılacaqta memlekette ötkerilgen preziden saylâvlarına saylayıcılarnıñ 97,27 faizi qoşuldı. Radio Svobodanıñ Türkmenistandaki Azatlıq radiosınıñ muhbirleri, Aşhabadta öyldeden soñ saylâv bölüklerini ziyaret etip, saylavcılar faal olğamağanını haber ettiler.
Prezident vazifesine 9 namzet teklif etilgen edi, şu sırada prezident vazifesinde bulunğan Gurbangulı Berdımuhamedov te bar. Saylâvda iştirak etken çoqusı saylâyıcılarınıñ reyini qazanğan namzet ğalip olaraq tanılacaq. Talilciler, üçünci müddetke qalmağa niyetlengen Bermuhamedov ğalip çıqacağından şübelenmeyler. Fevral 13, bazarertesi künü neticiler açıqlanacaqtır.
Azatlıq radiosınıñ malümatına köre, saylâv kampaniyası devamında Turkmenistanda saylâv qaidelerine köre büyük yañlışlıqlar yüz bergen edi. Meselâ, cemaatnıñ diqqatını yanvar 30 künü Gurbangulı Berdımuhamedovnıñ areketi celp etti, saylâvlarda qol tutmağa söz bergen fermacılarğa o televizor bahşış etti. Bu körüşüvini Türkmenistan devlet televizionında yayınladılar.


text:
Mından alda Ogarı Teberdini üsünden ayta kelib, anı atı bir zamanda Ojay Kabak bolgandı [Bayçoralanı Ojaynı atı bla], deb cazgan edik. Töben Teberdini atı da - Karakul Kabak [Hatuvlanı Karakulnu atı bla bolgandı]. Karakulnu tukumun unuthanım amaltın anı üsünden cuk cazmagan edim. Cavbalanı Huseyni "Leninni Bayragı" gazetde [1965 cıl, yanvar aynı 14-sü] Töben Teberdini üsünden cazgan maganalı statyasın cañırtıb okudum. Ol sagatda caş jurnalist, sokmak ayıra başlagan Husey bügünñe emda barabargan zamanlaga caravlu Töben Teberdi kabaknı birinçi kazık urganlarını üsünden cazıb algan tavruhlu haparın basmalaganı, ayhay da, büsürev eterçadı.
Andan beri talay ilmu-tarih işle basmalansala da, elni atı belgili adam at bolganın unutub, el 1868 cıl - "azatlık cıldan sora " - azatlanñan bölek adamnı sotsial hallarından atalgandı deb, kertilikge kelişmegen, uşagıvsuz tamga betden aytılınıb kelgendi. Husey ışanñılı kartladan algan haparında bılay cazadı: "Teberdi özende burunladan beri üç el bolgandı: Kabak caşaganda, Kırılganda emda Camagatda. Anda caşaganlanı aslamısı eminadan kırılgandıla, kalganları da, baş alıb, birer carı ketgendile. İgi kesek cıl ötgenden sora özende dagıda üç cañı el ornalgandı - Ogarı Teberdi, Töben Teberdi, Teberdi Kurort. Kesleri da, algınñı elleni ornuna tüşmey [Eminadan korkgan bolurla], alaga cuvuk cerlede ornalgandıla ". Dagıda bir cazadı: "... Karakul Kabak 1864 cıl kuralgandı ".
Oçaklanı Cutraynı haparına köre, ol cıl kubkuru 3-4 üy bolgandı, talay cıldan sora va el, starşina saylab, kartaga tüşgendi. Azatlık algan tavlula Töben Teberdige, emen talaga, Duvut bla enñendile. Algı burun birinçi kazık urganla Uçkulan bla Kartcurtdan, ızı bla Hurzukdan, Cazlıkdan, Duvutdan bolgandıla. Birinçi statistika materiallada, Yesavl YE.D. Felitsinni bildirgenine köre, Töben Teberdi Sıntı at bla tübeydi [1883 cıl], anı 72 üydegisinde 506 adamı bolgandı [264 erkişi bla 242 tişiruv]. Karaçaynı kalgan ellerindeça bolmay, Sıntıçıla barısı da Karaçaylıladıla. Söz üçün, ol cıl Ogarı Teberdide 175 üydegini içinde 162-si Karaçaylı, 7-si Medoz üy [42 adam], 3-sü Kumuk [25 adam], Kabartıladan 2 üyür [14 adam], Tapanta Abazalıladan da bir üydegi [6 adam] caşagandıla. On cıl aradan ötüb, 1893 cıl General Malamanı reviziyalı otçötunda sıntıçıla 110 üydegi [676 adam] boladıla. Bir işeksiz, üydegi sanı ullu bla gitçe halda cürügendi ol cıllada: 1880 cıl orta tergev bla har üydegi de 7-şer adam caşagan ese 1893 cıl 6-ga tüşgendi.
Ullu patriarhal üyürlege çaçılışıb tebregen közüvde, ol adetdeça, cerli mallı iyeleni turmuşlarında eslenedi, amma, Sıntıçılanı arasında bir allay üyürge tübemeybiz Koban oblastnı atama nını kullugun bacargan General Malama kesini reviziyasını otçötunda aythanına köre, Sıntını pravleniyesini mekamı "kolaysız haldadı: anı kantselyariyası türmege uşaşdı, kagıtçı 14 cılnı taymazdan bılayını Karaçaylıları bla işleydi, işi avurdu, kuda papkalanı sanı 30-ga cetedi, alay a ala tolu işni açıklamaydıla, starşinanı buyruk kitabı cürütülmeydi. Etilirge kerekli işleni onovu tınñanı bla tınmaganı belgilenmeydi, kagıtçı [molla] onovnu Arab tilde cazganı sebebli anı işin tinterge tablık bolmaydı. Anı kibik metrika kitab tozuragan tetradladan kuralıb, cazuvları da Arabça boladıla. Bu kitab Orus tilde cazılsa tıyınşlıdı..."
Kantselyariyanı kagıtçısını cıl hakı 140 som ese, apendi va har üy başından birişer som aladı - 110 som. Kaznaga nalog tölev da üy başındandı: 4,5 som, asker nalog 1 som bla 30 kapek, Uçkulandagı şkolga - 1,5 som, camagat işlege - 3 som bla 70 kapek, savlay da - 11 som. Elni adam sanı 331 erkişi bla 345 tişirıvdan kuraladı.
Elni mürzevaşlık tükeni bolmay, elçile caşab turadıla. Cerçilikge tablıksebeb bolgan 52 desyatina ceri azlık etedi, ol sebebden malçılık ekonomikanı tamalı bolub keledi. Ol da kalgan ellege köre karıvsuz tüldü: 39969 uvak ayaklısı, 536 iynegi, 589 kısır tuvarı, 161 atı bla 194 ögüzü. Guduçuluk üçün 1891 cıl birevlen, 1892 cıl altavlan ayıblarına colukdurulgandıla. Çeget bla hayırlanñanları üçün elçile bütev Karaçay kaznaga koşuladıla, El tögeregi taşdan tolu bolsa da, elçile mekyam işlevde anı bla hayırlanmaydıla. Elni katında va burun kilisanı mekamlarında tişiruv monahla caraşa başlagandıla: 1893 cıl alada caş emda ullaygan tişirıvlanı sanı 39 boladı [em gitçesine 13 cıl, kartına da 61 cıl].
1905 - 1907 cıllanı hıysabı bla aytsak [Abramovnu komissiyasını otçötuna köre], Sıntıçılanı cılına orta tergev bla algan hayırları malçılıkda 9657 som bolgan ese, tölevleri va: otlav cer satıb alıvga 5956 som bla mürzevge da 6295 som tölegendile. Ma anı üçün aythandıla malçı karaçaylıla, "malnı hayırı-hatası ", deb. Endi 20 cıldan sora hıysabha es böleyik: mülk cürütgenleni sanı 1273, inogorodniyleni, cersizleni sanı da 248, bütevley 1521 adam boladıla. Cer baylıkları da aman körünmeydi: saban ızları 95 des., talokları 659, biçenlikleri - 1809. Artık da bek mal oñuna baradı: vuak ayaklısı - 11084, tuvar malı - 3562, atı - 189, ögüzü - 420. Cerçilikde 35 desyatina nartüh bla 8 desyatina gardoş... Ötürük sanla tül esele, sıntıçılanı haysabları bügün künde mal ösdürüvde bla, eşta, "türmeli patçahha " kelişe bolmaz, adam sanı kelişse da. 1917 cıl Sıntıda 246 mülk iye bolgandı, anı cürütgenleni sanı da 1410. Kertidi, tışından kelib caşaganla da az bolmagandıla üç etib biri! Biz bılayda bilebile statistikaga aslam es böldük, okuvçulanı köbüsü anı uşatmazga bolurla, alay a alanı bir cerge birinçi kere cıyışdırabız, aña ençi köz bla karaganla da bolurla...
Duniyanı carıgına teberdiçile ertderak köz açhanları sebebli, alanı içlerinden keb alçı adam çıkgandı. Söz üçün, halk folklordan belgili cigit Kanamat, Ebzelanı Aliyni ulanı, Sıntıdandı. Kanamatnı öltürsele da, anı teñlerin - Ebzelanı Kasbot bla Özden ulunu - 10 - cıllık katorgaga buyurub, Sibirge aşırgandıla.
Sovet vlastnı cıllarında ullu hayırlı işleni bacarıb kelgendile: Kuvatlanı Ramazan bla Cavbalanı Ali Soltan, Semenlanı Halil bla Cantotaylanı Üsuf, başhala. Elçileni eslerinde saklanadıla: el şkolnu birinçi ustazları Bilimgotlanı Muhammat bla Tavşunalanı Mariyamnı atları. Bu el şkolnu direktoru bolub kelgendi Nogaylı Canibeklanı Abdul Hamid anda tuvgandı anı kızı Roza [ilmuizlem institutnu direktoru kulluknu talay cılnı tolturgandı] Sıntını kabırlarında asıralgandıla: Stavropolnu ullu alimi, meditsina ilmulanı doktoru Cavbalanı Murat bla Moskvaçı tarihçi Laypanlanı Hamid. Ol kabırladadı caşlay arabızdan ketgen Bilimgotlanı Munir, gazetibizni algınñı redaktoru. Cathan cerleri mamır bolsun, cumuşak bolsun. Alanı tuvralarından karaydı entda Sıntı Kala. Andan ozsañ, başha sınla miñcıllık sınla.
______________________________________________________
http://vvv.elbrusoid.org/content/neperev/p216725.shtml
______________________________________________________


text:
Men Özbekistan Sovet Sotsialistik Cumhuriyetinde, Kokand şeerinde dünyağa keldim. Anda №2 orta tasil mektebiniñ birinci sınıfına qatnap başladım. 1993 senesi dördünci sınıfnı bitirip, qorantamnen beraber Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonına, Tanageldi (Sennoye) köyüne köçtim, anda Küçük Burundıq (Muromskoye) mektebine beşinci sınıfqa kirdim.
O yıllarda köylerdeki yaşayış maddiy ceetten qıyın edi. Ana-babamnıñ meşaqqatlarını añlap, oquycam dep maqsad qoydım. 2000 senesi mektepni altın medalnen bitirip, doğru ilimlernen meraqlanğanım içün Vernadskiy Tavriya milliy universitetine fizika fakültetine oqumağa kirdim. Ekinci kursnıñ soñunda öz teşebbüsinen magnitik fenomenler fizikası laboratoriyasına kirdim, ileride de anda mütehassıs oldım. Kurs ve diplom işimni universitetteki biotehnik merkezde yaptım, anda biologik faal müitlerde fizik ölçev meselesi üzerinde çalıştım.
Üçünci kurstan başlap oquşnen aynı vaqıtta resmiy şekilde Tavriya ekologik institutında ekologlarnıñ fizika laborantı olıp çalıştım. 2004 senesi evlendim, 2006 senesi Ali oğlum doğdı. Ne yazıq ki, soñra evlilik bitti. 2005 senesi universitetni 4.75 baanen bitirdim, mütehassıs diplomını aldım. Universitetni bitirgende dostlarım Remzi ve Osmannen (olar da menim kibi cinaiy dava mabüsleri ola) Aqmescit rayonınıñ Mamaq köyünde topraq damartılarını alıp oldıq, anda qomşu da oldıq. Doğmuş qardaşım Eskendernen (o, da ciniay dava mabüsi ola) ev qurğan edik.
2009 senesi şimdiki apayımnen evlendim, üç balamız bar: 2009 senesi doğma oğlum Muhammad, 2014 senesi doğma qızım Asiyat, 2017 senesi doğma oğlum Musa. Ne yazıq ki, men SİZOda olğanda eñ kiçigi vefat etti, meni alğanlarından berli oña öyle de toqunıp olamadım. Onı defin etmege imkân bermediler ve şimdi olğan sürgünligimden evel mezarına barmağa izin bermediler.
Universitetni bitirip, qorantamnı yahşı baqmaq içün özümni farqlı saalarda çalıştırdım. 2010 senesi cep telefonları içün programma yapqan şirketke işke kirdim. Anda seviye dizayneri (programmacı) olıp çalıştım. Amma 2014 senesiniñ adise-vaqialarından soñ sanktsiyalar telükesi sebebinden şirket, bütün IT-şirketleri kibi, işini toqtattı, mecburen işsiz qaldım. Öz işini yapmaqtan ğayrı başqa çare yoq edi, çünki yarımadanıñ yañı iqtisadiy ve siyasiy vaziyeti başqa imkân bermedi. Fizika repetitorı olıp para qazandım, talebelerni imtianlarğa azırladım.
Siyasiy sebepli repressiyalar başlandı. Lâqayt qalıp olamadım. Terbiyem ve insafım halqımnıñ başına kelgen problemlerge lâqayt qalmağa izin bermedi.
Raatsız ayat başlandı. Tintüv yerlerinde olıp, olğanlarnı faş etmek ihtiyacı meni areket ettire edi – qanunsızlıqtan qoruycaq yekâne çare bu edi. Faal olğanım içün eki kere memuriy maddelerge istinaden mesüliyetke çekilgen edim: birinci kere – tintüv yerinde olğanım içün, ekinci sefer – bir kişilik narazılıq aktsiyası sebebinden. Neticede Aqmescitteki 25 davasınıñ mabüsi oldım, 2019 senesi martnıñ 27-nden berli ise SİZOda tutulam.
Men sürgün etilgen insanlarnıñ torunı, sürgün etilgen insanlarnıñ oğlu olam, özüm sürgünlikte doğdım, ve kene sürgünde qalam
Biz – İslâm dinini kütken halqmız, ve medeniyetimiz onıñnen pek bağlı. Terrorizm ve ekstremizm – bizge yat olğan şeyler. Halqım – icatkârdır, şunıñ içün bu sahte laflar oña yapışmay. Bizni taqip etkenler bunı pek yahşı bile, ve etraftakiler bundan emin, çünki ayat tarzımız açıq ve belli. Bugün olğanlar – halqımnıñ tarihında yañı şey degil. 1944 senesi buña oşağanlar oldı, o vaqıt da bizge «satqın» dep, bütün halqnı insaniyetsiz sürgünlikke oğratqanlar. Qırımğa qaytıp daa yerleşip olamadıq ve kene: taqip, basqı, repressiyalar. Raatlıq yoq. Men sürgün etilgen insanlarnıñ torunı, sürgün etilgen insanlarnıñ oğlu olam, özüm sürgünlikte doğdım, ve kene sürgünde qalam. Ne qadar paradoksal olsa da, kerçek bu.
Ümüt etem ki, bu repressiyalar tezden biter, oğullar ana-babalarına, babalar balalarına, aqaylar apaylarına qaytar. Halqım öz yurtunda kene raat yaşaycaq, dinini kütecek, medeniyetini saqlap qalacaq ve dünyağa insanlıq içün ulu alimler berecek kün kelecek, dep işanam.
Adalet mıtlaqa yeñer, dep işanam.
Ruslan Suleymanov, vatandaş jurnalisti, faal, aq qorçalayıcı teşkilâtlar tarafından siyasiy mabüs dep tanıldı
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Rusiye apsinde tutulğan qırımlılar
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ kâtibiyeti 2020 senesi noyabr ayında Rusiye tarafından siyasiy sebeplerden taqip etilgen insanlarnıñ sayısı 130 ola, dep bildirgen edi.
Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ malümatına köre, 2020 senesi oktâbr ayınıñ soñuna qadar eñ az 110 kişi Qırımda siyasiy sebepli ya da diniy cinaiy taqipler çerçivesinde azatlıqtan marum etildi.
Siyasiy mabüslerge qol tutuv programmasınıñ reberi, «Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ şura azası Sergey Davidisniñ bildirgenine köre, merkezleriniñ cedvelinde 315 insan bar, 59-ı – qırımtatarıdır.
Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı siyasiy, milliy ya da diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Rusiye akimiyeti bu sebeplerni inkâr ete.


text:
Yaponiyada 3nçe doza qararı
65 yäş’tän olılarğa yaña yıldan başlap 3nçe doza vakŝina yasalaçaq
Yaponiya koronavirus belän köräştä 65 yäş’tän olılarğa yaña yıldan başlap 3nçe doza vakŝina yasatunı ğamälgä kertäçäk.
Reforma ministrı häm Kovid-19 vakŝinalarınnan cawaplı kabinet äğzase Kono Taro virus mutantlarına qarşı çaralarnı arttırırğa teläwlären açıqladı.
Kono Sälamätlek saqlaw, xezmät häm mullıq ministrlığı atna êçendä qabul itkän ikençe dozadan 8 ay uzdıruçılarğa öçençe dozanıñ qadatıla alınaçağı qararın xäterlätte.
Sälamätlek saqlaw personalınıñ bıyıl, 65 yäş’tän olı keşelärneñ isä kiläse yıl başında 3nçe dozanı yasata alaçaqların beldergän Kono cirle idarälärdän vakŝina xezmäteneñ xalıqqa tigez räweştä ireşterelüe öçen äzerlänülären soradı.
126 keşe yäşägän Yaponiyada Kovid-19ğa qarşı sälamätlek saqlaw xezmätkärläre fevral’ ayında, 65 yäş’tän olı keşelär aprel’ ayında vakŝina yasata başlağan ide.


text:
Bugün saba, Syitler (Nijnegorskiy) qasabasında yaşağan Renat Paralamovnıñ evinde tıntuv keçirildi. Tıntuv bitkeninen ev saibini belli olmağan tarafqa alıp kettiler. Şimdiki vaqıtqa qadar Paralamovnıñ bulunğan yeri belli degil, aqrabaları ve advokatları, onıñ bulunğan yerini anıqlap olamaylar.
«Biz Qırımnıñ FSBsında da bulundıq, ekstrimizmge qarşı küreşken Merkezde de, şeer ve rayon polis bölüklerinede telefon açtıq, amma o bir yerde yoq», – dedi advokat Mammet Mambetov.
Faaller ve advokatlar qıdıruv işlerini devam eteler ve bir qaç resmiy yerge muracaatlar azırlaylar. Lȃkin, yüz bergen adise insanlarnı kederledi. «İnsannı belli olmağan bir tarafqa alıp kettiler, qayda olğanını kimse bilmey… Adamlar kederlene, onıñ evi yanında toplaşalar, polis bölüginiñ başına muracaat azırlaylar. Soñki vaqıtları, adam qaçırtma meselesi içte yoq edi, amma şimdi kene insanlarnı, evinden alıp keteler», – dep qayd etti advokat.
Advokatnıñ tahmin etkenine köre, tıntuv, Paralamovnıñ diniy faalliginen bağlıdır. Birazdan, bu evden noutbuk ve kitaplar alınğanı belli oldı. Rusiye polis hadimleri adise boyunca izaat bermeyler, dey «QırımAqıqat».
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Qırımda Aluşta-Partenit yolunda patapat ve polis maşnası iştiraginen yol qazası oldı. Bu aqta Vkontakte içtimaiy ağında “Avtopartnör” maşnasever gruppası bildire.
O yerde olğan adamlarnıñ sözlerinden “Vesti Krıma” saytı, mototsikl park etilgen polis maşnasına uruldı, dep bildire. Toquşmadan bir qaç saniye evel polis hadimleri maşnadan çıqqan edi. Olar zarar körmedi. Patapat aydavcısı ve onıñ yolcusı elâk oldı.
Matbuatqa köre, derbe o qadar küçlü edi ki, maşna tap avdarıldı. Videoda, mototsikl DPS maşnasınıñ kenarına urulğanı körüne. Areket yolağına köre maşna nasıl turğanı - belli degil.
Rusiye FVN-niñ ve İİN-niñ Qırım idarelerinde bu qaza aqqında haber etmeyler.
2018 senesi dekabr ayında Qırım qurtarıcıları Qırımda büyük yol qazalarınıñ sayısı arttı, dep bildirdi. Qırımda 2019 senesiniñ ilk üç ayı içinde keçken seneniñ aynı müddeti içinde mesüliyetke çekilgen aydavcılarnıñ sayısı bir buçuq qat ziyade oldı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerov, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynı dekabrniñ 9-nda Parijde Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile keçirecek «Normand muzakerelerinden» Qırım meselesini çıqarmamasına çağıra.
Umerov, müracaatını Facebookta aydınlattı.
«Rusiye Federatsiyası tarafından vaqtınca işğal etilgen Ukraina topraqlarınen bağlı er angi muzakerelerden Qırım mevzusı çıqarılmamalı, dep beyan etem. Qırım «qavuslardan» çıqarılmamalı. «Normand formatında» körüşüvni Qırımsız keçirmege aşıqmamaq kerek. Soñra Rusiye vekilleri ve Gazpromğa bağlı Avropa memurları Ukraina iştirak etip, «Qırım meselesini» kötermedi, demek, qanunsız ilhaqnı tanıdı, dep aytacaq», – dep tüşüne İlmi Umerov.
Meclis reisiniñ muavini, «Ukraina topraq bütünligi 2014 senesiniñ başında olğan devlet sıñırlarında ğayrıdan tiklengenine, Rusiye askerleri ve arbiy birleşmeleri Ukrainadan çıqarılğanına qadar Rusiyege qarşı sanktsiyalar quvetleştirmeli», dep qoştı.
Umerov, Zelenskıynı Ukraina Yuqarı Radasınıñ kün tertibine üç qanun leyhasını kirsetmesine çağıra: «Tamır halqlar qanunı», «Qırımtatar halqınıñ statusına dair qanun», «Ukraina Anayasasınıñ 10-uncı maddesine kirsetilecek deñişmeler qanunı».
«Qırımtatar halqınıñ aqlarını yerine ketirecek qanunlarnıñ qabul etilüvi Ukrainanıñ areketleri cemiyetniñ demokratizatsiyası ve adaletke ıntılmasına yönelgenini tasdıqlaycaq», – dep qoştı Umerov.
Daa evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Zelenskıynı Qırım meselesini dekabrniñ 9-nda keçirilecek «normand formatı» körüşüvinde kötermesine çağırdı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Qırım.Aqiqatqa intervyü berip, «Qırım içün «Ştaynmayyer formulası yoq» ve halqara ortaqlar olmasa, yarımadanı işğalden qurtarmaq imkânsız olacaq, dedi.
«Normand formatındaki» körüşüv dekabrniñ 9-nda Parijde ötkerilmeli. Böyle muzakereler soñki sefer 2016 senesi oktâbr ayında keçirilgen edi. Ukraina prezidenti Zelenskıynıñ aytqanına köre, «norman dördü» memleketleriniñ liderleri esirlerniñ qaytuvı, ateş toqtatıluvı, Ukraina-Rusiye sıñırınıñ kontroli ve Donbastaki saylavlarnı muzakere etecekler.


text:
Aqmescit – Cumhuriyet yolbaşçısı Sergey Aksönov «Qırım» cemaat areketiniñ teessisçisi, Devlet şursınıñ vitse-spikeri Remzi İlyasovnı qırımtatar halqınıñ lideri olaraq adladı. İlyasov ise, halq özü liderlerni belgilemek kerek, dedi. Kendi istekleri, Mustafa Cemilev ile munasebetleri ve Meclis reberleri deñişmesi mümkünligi aqında Remzi İlyasov Qırım.Aqiqatqa ikâye etti.
– Sergey Aksönov sizni qırımtatar halqınıñ milliy lideri kibi adldı. Siz bunıñ mesülietini duyasıñızmı?
– Men mesülietni daa üç ay evelsi is ettim. Bu duyğu meni faal areket etmege teşviq etti. Belki de, bugünde-bugün bunıñnen er kes razı degil, amma, şimdiki şaraitlerde başqacasına olmaycaq. Bizim maqsadımız, hususan menim maqsadım – qırımtatar halqınıñ meselelerini al etmek içün elimden kelgenini yapmaqtır. Men Qurultaynıñ qararları çerçivesinde faaliyet alıp baram, Meclis tasdiqlap, o vaqıttaki Yuqarı Şura, şimdiki Devlet Şurasına yollağan yol haritası boyunca adımlayım.
Bazıları maña lider dey, bazıları başqacasına aytlar. Belki de, qırımtatarlarnıñ meselelerini kötergenler arasında biz («Qırım» areketi. – Müel. qaydl.) eñ faalmiz. Halq lideri unvanını halq bermek kerek. Areket yetekçisi, Meclis ya da başqa bir gruppanıñ yolbaşçısı – adamlar kimni nasıl adlamağa özleri bileler. Şimdi öyle oldı ki, akimiyetnen belli bir dialog qurdıq, añlaşıp olamız, biz kötergen meselelerni akimiyet çezmege yardım ete.
– Er alda cemaatçılıq arasında ve bütün dünyada qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev sayıla. Halqnıñ eki lideri olması mümkünmi?
– Men endi izaatladım: halq özü liderni belgiley. Mustafa ağağa biz böyle ayta edik. Amma, şimdi onıñ mevamı biraz başqa.
– Siz Cemilevnen soñki sefer ne vaqıt qonuştıñız?
– Mayıs 4 künü (belli ki, mayıs 3 künü Mustafa Cemilev yarımadağa kelecek oldı, amma Rusiye sıñırcıları onı yibermediler, Rusiye topraqlarına beş yıl devamında kelmege yasaq etilgenini aytılar.– Müel. qaydl.)
– Ne içün o vaqıttan berli bağlanmadıñız?
– Men belli bir sebeplerden bağlanmadım. Men fikirlerimni isbat etmege kerek olğan çeşit vaziyetler bar edi. Men, qırımtatarlarnıñ Rusiye pasportlarını almağanlarınen razı degil edim. Men diger şeylernen razı degil edim. Menimce, şimdi böyle mesülietlikni öz boynuma alıp ta, vatandaşlarnı er şeyni red etmege çağırsam, yarın bunı ne sebepten yapqanımnı añlatıp olamam. Rusiye Federatsiyası prezidentinen körüşken soñ, maña qarşı çeşit laflar aytıldı. Men olarnı izaatlamadım. Er şeyni Allahqa bıraqtım.
– Meclis reisi Refat Çubarovnen da siz çoqtan qonuşmadıñız?
– E, soñki sefer iyunniñ başında edi. Meclisniñ soñki toplaşuvında, saylavlarnı boykot etmege qarar alınğan soñ, men onıñ Qurultaynıñ qararına zıt kelgenini ayttım (Meclis akimiyet organlarında çalışacaq vekillerni belgilemek keregi aqqında. – Müel. qayd.) ve biz akimiyetke yollağan talaplarğa ters kelgenini qayd ettim. Meclisniñ o vaqıt bu kibi qararnı almağa aqqı yoq edi, iç olmadım, Qurultaynı çağırtıp, onı muzakere etmek ve yañı qararnı almaq kerek edi. Amma, keçken Qurultayda vekillerni akimiyetke yollamaq aqqı ne sebepten Mecliske berildi? O vaqıt biz Qurultay vekilleri, Meclis azaları ve cemaat vekilleri toplaşıp, Meclisniñ qararı aşıqıp qabul etilgenini ayttıq. Şu vaqıttan berli Refat Çubarovnen bağlanmayıq: ne telefon vastasınen, ne de internet vastasınen. Men bellesem, bu bizim şahsiy meselemiz. Em o, em men biri-birimizni muqaytlıqnen alıp baramız, meslekdeşler olğanımız içün, biri-birimiz aqqında qoşma izaatlar bermeymiz.
– Keçenlerde, Saq rayonında olğan toplaşuvda sizniñ arqadaşıñız Devlet milletler komitetiniñ reisi Zaur Smirnov Mecliste azalar deñişmesi mümkün dedi. Temsiliy organnıñ safları siyrekleşe bilemi?
– O, çift standartlar aqqında ayttı. Meclis reisi muavinleri qırımtatarlarnı akimiyetke qoşulmağa çağırğanda, o olarnı adaletli ve namuslı olmağa çağırdı. Ve qabul etilgen qararlarnı lâğu etmege teklif etti. Özüni ve Teyfuk Gafarovnı közde tuta edi, yani olarnıñ Meclisteki azalıqnı vaqtınca toqtatmaq qararı aqqında söz yürütti. Bu sebepten, Qurultay toplanıp, Meclis ve ayrı azalarnıñ faaaliyetine qıymet kesmeli. Turıp, biz hata yaptıq desinler. Biz bugün, qırımtatar deputatlarnıñ 15,4% yerine 4,6% elde ettik. Bizim, çeşit seviyede şuralarda qırımtatar deputatlarımız bar. Qurultayda Remzi yañlışa deseler, Remzi Meclisten çıqar ve professional ve cemaat işinen oğraşır. Belki de, Meclisniñ bütün azaları istifağa yollanılır.
– Yaqın kelecekte Qırımda Qurultay toplaşa bilemi?
– Yoq, toplaşmaz.
– O vaqıt, Meclisniñ terkibini nasıl etip deñiştirmek mümkün?
– Buña vaqıt kerek. Bugünde bugün Qırımda Qurultaynı keçirmege küç olur, çünki toplaşuv nahoş bir müitte keçmesi mümkün.
– Yani, yaqın kelecekte keçirilmez?
– Men bellesem, bu sualge bir qaç aydan soñ, cevap bermege mümkün olur. Faqat, sentâbr 14 künü arfesinde Qurultaynı keçirip olur edik, iç bir kimse bunı yapmağa yasaq etmez edi ve keskin turğan mesele boyunca qarar alınır edi. Amma, şimdi, aytılğan laflardan soñ…Em de böyle bir fakt bar: Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov iç bir kimseden soramayıp ne içün Ukraina Yuqarı Şurasına namzetlerni ik kösterdiler? Men şahsen qarşı degilim, amma ne içün öz adına öpkeler aytmaylar. Mında da sualler peyda ola. Onıñ içün daa bir kere tekrarlayım, mındaki Qurultay bir davanen yekünlemek mümkün.
– Qurultay Qırımdan tış: Kiyev ya da İstambulda keçirile bilemi?
– Keçirile bile. Amma, başqa mesele bar: anda qabul etilgen qararlarnı kim ömürge keçirecek? Şimdi çezüv yollarını qıdırmaq, añlaşmaq ve Qurultay-Meclisni resmiyleştirmek içün çareler baqmaq kerek. Kuçmanen añlaşıp oldıq ta (Ukrainanıñ ekinci prezidenti – Leonid Kuçma. – Müel. qaydl.), mında da añlaşıp olurmız, qırımtatar halqınıñ meselelerini kötersek, elbette.
– Siz yolbaşçılıq yapqan «Qırım» areketi maqsad ve vazifelerni daa soñunace belgilemedi. Olar aqqında dekabrde olacaq toplaşuvda belli olacaq. Amma, Qırımda peyda olğan diger qırımtatar teşkilâtları da Qurultaynıñ keçirilüvini istep, bu vaqıtqa qadar qırımtatarlarnı temsil etmek vazifesini boynuna aldılar, Seytumer Nimetullayevniñ «Qırım birligi» teşkilâtı aqqında aytam. Siz bu kibi laflarğa nasıl davranasıñız?
– Men buña menfiy baqam. Belli bir seviyege kelgen siyasetçige yaraşmağan sözler, bu laflardan soñ, qırımtatarlar daa ziyade açuvlanalar. İç bir kimse vazifelemegen, vazifeni özü boynuna alıp becerip başlamaz. Ğaliba, onıñ (Nimetullayev. – Müel. qaydl.) yanında bulunğan mesleatçılar tek intiqam almaq ve arzularğa tayanıp qarar alalar. Menimce, vaziyetni ögrengen soñ, qararını deñiştirir. Qurultay vekilleriniñ saylavlarında qırımtatarlarnıñ 99% iştirak etmedi degende, aytqanlarını özü de añlamağandır. Qurultay-Meclis sisteması ne olğanını ve saylavlar nasıl keçkenini, olarda kim iştirak etkenini bilmeydir.
– Keçenlerde siz, Qırım Devlet şurasınıñ binasında kene de ukrain ve qırımtatar tillerinde yazılar peyda olacağını ayttıñız. Bu şey ne vaqıt olacaq?
– Men sorağanda, iç bir problem yoq, dediler. Amma, şimdi pek çoq başqa hocalıq, maddiy ve kadrlar meseleleri bar – bunıñ episi çezilir, yılnıñ soñunace bunı da al etermiz.
– Sürgün etilgenlerniñ programması 2015 senesi devam ettirilecekmi? Bücetten sermiya ayırılacaqmı?
– Men bu programmanen çoq oğraşmayım. Kelecek sene içün – 1 mlrd 200 mln ruble ayırılmaq kerek. Amma, bir şey bar, menim teklifim ile Devlet milletler komiteti 2020 senesine qadar bu programmanı işlep çıqarmaq ve taqdim etmek kerek, ealiniñ bundan haberi olmalı, akimiyet te programmanı işke tüşürmemek mümkün olmağanını añlamaq kerek.
– Vaziyet deñişken soñ, qırımtatarlar biraz şaşqan alda bulunalar. Bunıñ sebebi tintüvler, insanlarnıñ ğayıp oluvı, Qırımğa millet vekilleriniñ kelmege yasaqlanuvı kibi meselelernen bağlı. Şimdiki vaqıtta qırımtatar halqı içün milliy ğaye neden ibaret olmaq mümkün?
– Birleşmek kerek. Biz, Vatanda yaşaymız, öz toprağımızda, mında yaşamağa devam etecekmiz. Bunı bizge baba ve dedelerimiz aytqanlar, ecdatlarımız mında yaşağan. Qırımdan ketip, uzaqtan yardım etecekmiz dep tüşünmemek kerekmiz. Elbette, diasporamız bar, amma öz toprağımızda yaşap, daa çoq mesülietli olmalımız, elimizde daa çoq imkânlar bar.


text:
İyün 24-te, aqşam Bağçasarayda «fevral 26 işi» boyunca yaqalanğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ evine adamlar kele, olar dua keçirmege niyetleneler. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Çiygoznıñ apayı Elmira Ablâlimova bildirdi.
«Evimde adamlar bar, bizde bugün dua olacaq», – dep ayttı telefon vastasınen Elmira Ablâlimova Qırım.Aqiqat mühbirine.
İyün 24-te aqşam Elmira Ablâlimova Facebook saifesinde rusiyeli uquq qoruyıcılarınıñ ziyareti aqqında bildirdi, olar oña «qanunsız faaliyetniñ mümkün olmaması aqqında» ihtar berdiler, o ise, bunı qırımtatarlarnıñ dua keçirmege niyetinen bağlı olğanını tüşüne.
Bundan evel dua keçirilecegi aqqında Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerov bildirgen edi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksyonov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Olarnıñ arasında Ahtem Çiygoz da oldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste bulunğan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
2016 senesi fevral ayında Qırım Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Avropa parlamenti yolbaşçısı Martin Şults ile telefon lafını keçirdi, onıñ çerçivesinde işğal etilgen Qırım ve Donbassnıñ qısmı meseleleri muzakere etildi.
Bu aqta ukrain yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Subetdeşler, Donbasstaki vaziyetni de muzakere etti ve kelecekte Rusiyege qarşı sanktsiya basımını devam ettirmek maqsadınen imkânlarnı qullanmağa devam etmesiniñ müimligini qayd etti, sanktsiyalar ise, Ukraina Donbass ve Qırımda öz nezaretini keri tiklegenine qadar amelde olmaq kerek», – dep aytıla beyanatta.
Martin Şults bundan evel Avropa birliginiñ Rusiye ile işbirligi tek Qırımnıñ Ukrainağa qaytarılmasından soñ ola bilecegini ilân etken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescitte iyünniñ 28-nde ava bozulacaq, dep bildire Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi Qırımnıñ gidromettsentr malümatına esaslanıp.
«Yaqın 2-3 saatta ve iyünniñ 28-niñ soñuna qadar Aqmescitte küçlü sağanaq, boranlı yağmur, burçaq yağması, saniyede 20-25 metr süratlı yel esmesi beklenile», – dep aytıla haberde.
Yaqın raatlıq künleri Qırımda ava suvuq olacaq, sağanaq, boranlı yağmur yağması ve şiddetli yel esmesi beklenile.
Furtuna havfı ve yüksek yanğın havfı qala, dep bildire Qırımnıñ gidromettsentri.
İyünniñ 24-nde Qırımda ava bozulğan edi. Yaltada bir qaç soqaq ve yerastı keçitni suv bastı, Aqmescitte ise elektrik naqil hatları bozulğanı içün şeerniñ bir qısmı ışıqsız qaldı.
Qırımda iyünniñ 26-ndan 29-na qadar yanğın telükesi yüksek olğanından ateş yaqmağa yasaq etildi.


text:
Qaraqalpaqstan Respublikası Málimleme-kitapxana orayında oqıw seminarı ótkerildi
- By ApMaH --
- Wednesday, 15 Sep, 2021
2021 jıl 13-14 sentyabr kúnleri Qaraqalpaqstan Respublikası Málimleme-kitapxana orayı hám rayonlıq málimleme-kitapxana oraylarında xızmet saparların shólkemlestirdi. Á. Nawayı atındaǵı Ózbekstan Milliy kitapxanası hám Respublika jámlengen elektron katalog orayınıń qánigeleri tárepinen shólkemlestirilip atırǵan xızmet saparlarınıń tiykarǵı maqseti rayonlıq (qala) málimleme-kitapxana oraylarında qánigelerin unicat.natlib.uz onlayn dásturi menen tanıstırıw, dizimde jumıs islew boyınsha bilim hám tájiriybelerin beriw, rayonlıq (qala) málimleme-kitapxana oraylarında kitapxanashılıq jumısların bir túrde alıp barıw hám kitapxana fondın durıs júritip barıw, UzNEL milliy elektron katalogı, kitap oqıwshılarǵa xızmet kórsetiw, kataloglastırıwda UDK processleri menen tanıstırıw edi. Bul seminarǵa Qaraqalpaqstan Respublikası Málimleme-kitapxana orayı hám rayonlıq málimleme-kitapxana oraylarınıń direktorları hám qánigeleri qatnastı.
Seminardı Qaraqalpaqstan Respublikası Málimleme-kitapxana orayı direktori Injigul Sharapova ashtı hám alıp bardı. Ol óz sózinde Respublika jámlengen elektron katalog orayı tárepinen hár eki jılda bir márte ótkeriletuǵın seminar qánigelerdiń is tájiribesin hám bilimlerin asırıwǵa qaratılǵanın atap ótti. Seminar dawamında Respublika jámlengen elektron katalog orayı direktori Zuxra Nasirova sózinde Respublika jámlengen elektron katalog orayınıń uazıypası, normativ hújjetler, strukturası, onlayn dásturiniń qolaylıqları hám abzallıqları, málimleme-kitapxana mekemeleri menen birgelikte jumıs islew haqqında slayd arqalı aytıp berdi. Usı menen birgelikte jámlengen elektron katalog orayı sektorınıń alıp barılatuǵın jumısları haqqında tapsırmalar berip ótti.
Sonday - aq Kataloglastırıw hám redaktorlaw xızmetiniń bas qánigesi Maftuna Ruzieva dizimde bibliografik jazıw jaratıw, dana qosıw hám eksport-import máseleleri boyınsha slaydlar arqalı kórsetip berdi. Á. Nawayı atındaǵı Ózbekstan Milliy kitapxanası Kataloglastırıw hám tizimlestiriw xızmetiniń bas qánigesi Nargiza Dostmuxamedova UDK hám BBK haqqında ayrıqsha toqtalıp, kitaplarǵa UDK indeksleriniń beriliw tártibin túsintdrip berdi. Paydalanıwshılardı dizimge alıw hám málimleme xızmetlerin kórsetiw xızmetiniń 2-kategoriyalı qánigesi Shirin Irmatova paydalanıwshılardı “Excel”de dizimge alıw hámde elektron dizimnen ótiwdiń abzallıǵın úyretti. Málimleme-kitapxana fondların jámlew xızmetiniń 1-kategoriyalı qánigesi Batır Iskandarov inventar sanların elektron tárizde beriliw tártibin slaydlar arqalı kórsetip berdi.
Seminar juwmaǵında qatnasıwshılar tárepinen berilgen sorawlarǵa juwaplar berip ótildi.


text:
Rusiye Avropa Birligi devletleri liderleriniñ dekabrniñ 14-nde, Ukrainanıñturğunsızlaşuvına sebep olğanı içün daa altı ayğa Moskvağa qarşı iqtisadiy sanktsiyalarnı uzatılmasına qol tutqanını tenqit ete.
Dekabrniñ 15-nde Kreml temsilcisi olğan Dmitriy Peskov sanktsiyalarnı «qanunğa zıt ve aqsız» dep tanıdı. Onıñ sözlerine köre, Kreml «böyle qararlarnı AB ve Rusiye içün elverişli olmağanını ayta».
«Buña baqmadan, bizler, elbette, Brüsselnen şimdilik pek yahşı olmağan munasebetlerimizni eyileştirmege niyetlimiz», – dep ilâve etti o.
Dekabrniñ 14-nde Avropa Birligi devlerleriniñ liderleri Rusiyege qarşı kirsetilgen iqtisadiy sanktsiyalarnı daa altı ayğa, 2018 senesi iyülniñ 30-na qadar uzatılmasına qol tuttı.
Rusiyege qarşı sanktsiyalar 2014 senesi Moskvanıñ ukrain Donbassındaki çatışmadaki rolü ve dünyanıñ bir çoq devleti tanımağan Qırım ilhaqından soñ kirsetilgen edi. Daa soñra sıñırlav çareleri bir qaç sefer uzatıldı.


text:
Kreml siyasetiniñ tarafdarları yarımadada qırımtatarlarnıñ milliy areketini yoq etip olamaycaqlar.
Bunı Qırım.Aqiqatqa qırımtatar milliy Meclis reisiniñ muavini Aslan Ömer Qırımlı bildirdi.
Qırımlı şunı da qayd etti ki, yarımadağa qırımtatarlarnıñ liderlerine – Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa kiriş yasaq olğanına baqmadan, Meclis – qırımtatarlarnıñ yüksek vekâletli temsiliy-icraiy organı – işlemege devam ete.
«Meclis nice asırlıq tarihına maliktir. Devletlerniñ çoqusında olğan idare organıdır. Onıñ ile küreş ğalebege ketirmez, çünki daima yañı yetekçiler peyda olacaq ve Meclis, iç bir şeyge baqmadan, işlemege ep devam etecek», – dedi o.
Meclis reisi muavininiñ sözlerine köre, qırımtatarlarnı şimdi razı olğan ve olmağanlarğa bölmege tırışalar. Razı olmağanlarğa nisbeten cezalav, qorqutuv ve şantaj qullanılacaq. Boysunmağa ve çeşit emirlerni eda etmege razı olğanlarnı ise «sıylaycaqlar».
«Er alda Mecliste halq tarafından desteklengen maqul qısmı olacaqtır. Qırımıtatar halqını yeñmege imkân yoq. Halqnın iradesine qarşı tayin etilgen namzetlerni ise iç bir zaman ürmet etmeycekler», – dep tüşüne o.
İyül 5 künüHerson vilâyetinde keçirilgen Meclisniñ toplaşuvından qaytqan Refat Çubarovnı Qırımğa kirsetmediler. «Çonğar» kiriş noqtasında Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya oña «ekstremist faaliyeti» aqqında tenbiyeni seslendirdi.
Bundan da ğayrı, Meclis reisine Qırımğa kirişiniñ 5 yıllıq yasaqlığı aqqında bildirüvni taqdim ettiler.
Bu kibi yasaq qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevge de berilgen edi.


text:
Qırımda Hıdırlez bayramına 50 biñ insan keldi. Bu aqta mayısnıñ 7-de özüniñ Facebook saifesinde Kreml nezareti altındaki Qırım milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlar komitetiniñ yolbaşçısı Zaur Smirnov yazmaqta.
«Cumhuriyetimizniñ eñ büyük ve dülber vaqiasına çevirilgen tedbirde 50 biñden ziyade insan iştirak etti», - dep qayd ete Smirnov.
Daa evel Kreml nezareti altındaki Qırım milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlar komitetiniñ hadimi Murat Yazıciyev, mayısnıñ 6-da Bağçasarayda keçirilgen Hıdırlez bayramına «soñki yıllarğa nazaran bu yıl eñ çoq iştirakçi kelgen edi», dep beyan ete.
Mayısnıñ 6-da qırımtatar halqı Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Qırımda Hıdırlez bayramı kütleviy şekilde ziyaret etile demek maqsadınen Kreml nezareti altındaki yarımada akimiyeti tedbirge yerli mektep talebelerini ketirmekte, dep qayd etken edi.
Hıdırlez – türkiy milletlerniñ eñ büyük bayramlarından biri olaraq, XIX asırda üç kün devamında qayd etilgen. Bayram Hıdır (al-Hidr) ve İlyas (İlya) yerde körüşken künü yani mayısnıñ 6-da qayd etilir. Merasimlerde qadimiy ayvanasravcılıq çizgileri körünmekte.
Qırım işğal etilgen soñ qırımtatar halqı Meclisiniñ temsilcileri Qırım Hıdırleziniñ qayd etüv merasiminde iştirak etmekni red etken ediler. Olar yarımadadaki öz semetdeşlerine de bu bayramnıñ qayd etüv merasimlerinde iştirak etmemelerine tevsiye etken edi.


text:
Rusiye Yuqarı mahkemesi Ukraina Yuqarı şurası deputatı Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Cemilevge qarşı cinaiy işniñ Qırımda degil, Krasnodarda baqılması aqqında nezaret şikâyetini Rusiye Federatsiyası Yuqarı mahkemesiniñ preizdiumına bermege razı olmadı.
Bunı cumaaqşamı künü, aprel 23-de, Hayser Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov Twitterinde bildirdi.
Polozovnıñ aytqanına köre, imayesi buña itiraz bildirmek niyetindedir.
«Yuqarı mahkemeniñ mahkemecisi nezaret şikâyetini Prezidiumğa bermege razı olmadı. İşbu qararğa apellâtsion kollegiyasında itiraz bildirecemiz», – dedi o.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi.
Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.


text:
Qırımda patlayıcı madde ve silânı qanunsız saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ imayesi, tahqiqatqa faalciniñ alibisini teşkermekten red etken, Rusiye FSB tahqiqatçısı İvan Romanetsniñ areketlerine şikâyet yolladı.
Bu aqta”Agora” halqara uquq qoruyıcı gruppasınıñ advokatı Aleksey Ladin “Qırım.Aqiqat” mühbirine bildirdi.
Advokatnıñ aytqanına köre, Bekirov sorğuda Qırımda ne vaqıt ve yerde bulunğanını, tanışlarından onı kim körgenini adım-adım, daqqa-daqqa aytıp berdi.
Böyleliknen, imaye, gizlengen saat Mametov aytqan yerde Bekirovnıñ bulunmağanına ve patlayıcınen patronlarnı oña bermegenine alibi kösterdi.
Bundan soñ Ladin, Bekirovnıñ ukrain ve rus sim-kartalarınen cep telefonlarnı alıp, onıñ 2018 senesi mayıs ayında bulunğan yerlerini teşkermege tahqiqatqa muracaat yolladı.
“Tahqiqatçı sebepsiz ve delilsiz alibi teşkermesini red etti, bu onıñ borcu olğanına baqmadan bile. O, tahqiqat öyle de er şeyni bile ve qoşma malümatta ihtiyacı yoq dep bu qararnı añlattı. Böylece, o öz areketleriniñ sade şekilcilik olğanını kösterdi ve tahqiqatnıñ Cinayet-Usul Kodeksine iç bir alâqası olmağanını tasdıqladı. Körünip tura ki, böyle munasebetnen tahqiqat ve mahkemeniñ de keregi yoq. Aysa, FSB sadece Bekirovğa ükmüni çıqarsın, bunen de er şey biter”, - Romanetsniñ qararını tefsir etti advokat.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 13-nde Bekirovnı eki ayğa apiske aldı. O, 2019 senesi fevralniñ 11-ne qadar nezaret altında qalacaq.
Ukraina Tış işler nazirligi mahkemeniñ qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi.
Bekirovnıñ tuvğanları ayatı telükede olğanını bildirgen edi. Malüm ki, apiske alınğan faal şeker hastası ola. Ayağı kesilgen, muntazam sürette sarğılav yapılmalı.
Yanvarniñ 15-nde Bekirov Aqmescitteki Semaşko hastahanesine tibbiy teşkerüv yapılması içün alıp ketirildi. Yanvar 18-inde Edem Bekirovnı, hastahaneden Aqmescit SİZOsınıñ mahsus blokına çıqarğanlarını Lüdmila Denisova bildirdi.


text:
Kyivde noyabrniñ 27-nde faaliyetçiler ayda bir kere yapqan tedbirlerini ötkerip, ilhaq etilgen Qırımda habersiz ğayıp olğanlarnı tapmaqnı talap ettiler. Bunı, tedbirniñ teşkilâtçısı olğan «QırımSOS» cemiyet teşebbüsiniñ vekilleri Facebookta bildireler.
«Rusiye akimiyetine tesir etmek qıyın olğanını yahşı añlaymız. Lâkin bunı yapmaq kerekmiz. Bir afta evel sabıq Yugoslaviyanıñ toprağında cinayetler işlegen sırp liderlerinden biri tribunalda muhakeme etile edi. Qırımda cinayet işlegen Vladimir Putin ve onıñ yardımcıları da muhakeme etilecekler», – dedi «QırımSOS» koordinatorı Tamila Taşeva.
Tedbir vaqtında toplanğanlar bir perfomans ötkerdiler. Olar nevbet ile elçilikniñ qapısına kelip, habersiz ğayıp etkenlerniñ adını ayta ve olar ne yerde olğanlarını soray ediler.
Rusiye elçiliginiñ diplomatları ve vekilleri faaliyetçilerge çıqmadılar.
Qırım aq-uquq qoruyıcı grubu, Rusiye akimiyeti ya da olarqa boysunğan paramilitar küçleriniñ alıp qaçuvlarğa alâqası olğanını saya.
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım akimiyeti de facto ğayıp oluv vaqialarını tanıy, lâkin olarğa öz alâqasını red ete.
Faaliyetçilerniñ malümatına köre, Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ 44 Qırım sakini ğayıp oldı, olarnıñ 17-si tapıldı, 16-sı ale daa habersiz ğayıp oldı dep sayıla, 6-sı ölü tapıldı, daa ekisi azatlıqtan marum etüv yerlerinde bulunalar.
Dünya qırımtatar kongresi icra komitetiniñ azası Ervin İbraimov 2016 senesi mayısnıñ 26-sında Bağçasarayda belli olmağan şahıslar tarafından alıp qaçılğan edi. Videoközetüv kamerası, Rusiye yol polisi formasında eki şahısnıñ İbraimovnıñ maşinasını toqtatqanını ve öz mikroavtobusına süyreklep kirsetkenini qayd etti.
Qırım aq-uquq qoruyıcı grubu, alıp qaçuvlarnıñ Rusiye akimiyeti ya da onıñ kontroli altında bulunğan paramilitar grupları tarafından yapılğanını tahmin ete.


text:
Qırımtatar teatriniñ tarihı ğayet uzundır. Qırım hanlığı zamanında teatr sanaatı olduqça ilerilegen edi. İnkişafı qaysı devirge kelgeni aqta aytmağa qıyın. Belli ki, XVI asırnıñ ekinci yarısından qırımtatarlarnıñ devletinde endi soqaq teatri bar edi.
Qırım ve qırımtatarlarnıñ tarih saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ leyhasında,«Tuğra» videobloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda Larişes müzeyiniñ saytından resimler, em de belli Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmey


text:
ICOMOS ukrain teşkilâtı Qırım işğaline baqmadan, Bağçasaraydaki Han sarayı UNESCO dünya mirası cedveline kirsetilsin dep çalışa.
Bunı oktâbrniñ 9-nda UNESCO Yadikırlıq ve diqqatqa lâyıq yerler meseleleri halqara şurasınıñ Ukraina milliy komitetiniñ (ICOMOS) icra müdiri Yelena Serdük Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, namzetke kösterilgen Bağçasaraydaki Han sarayı yoq etileyatqan qırımtatar milletiniñ medeniy anane delili ola, dep qayd etilecek.
«Bu sarayda olğan qırımtatar halqınıñ abideviy sanat şekilleri ve mimarcılıq şekilleriniñ özgünligi bunı isbatlay. Bu işniñ maqsadı tafsilâtlı bir malümat azırlamaq ve onı Dünya mirası merkezine ve hususan komitetke bermektir», – dep qayd etti Serdük.
Malüm olğanı kibi, Qırımdaki Rusiye akimiyeti qırımtatar faallerine Bağçasaraydaki Han sarayında keçirilgen sahte tamir işleriniñ sebebini aydınlatqan vesiqalarnı köstermege razı olmay.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Bağçasaraydaki Han sarayında «qazağa qarşı ilk işlerni» keçirmege devam ete.
Ukraina medeniyet nazirligi bildire ki, bu işler sebebinden Han sarayınıñ baş binası yıqıla bile.
Bağçasaraydaki Han sarayı muzeyi – qırımtatarlarnıñ tarihı ile alâqalı olğan eñ belli muzey, Qırımda olğan Geray hanlarına ait yazlıq rezidentiya yeridir. Muzey kompleskiniñ territoriyasında saray, harem binası, han mezarlığı ve cami bulunalar. O, UNESCOnıñ Dünya mirası cedveline kirsetilmege namzettir.


text:
Qırım yarımadası ile memuriy sıñırda neler ola? Endi-endi sıñırnı keçtim. Esas hulâsa: Rusiye akimiyeti «işanılmaz» olaraq sayğan faallerniñ areketlerini daa ziyade kontrol ete.
Bundan ğayrı, vatandaşlarğa qarşı küçük provokatsiyalarnı yapmaq ıntıluvlarını kördim – çantalarnı içeride sıñırcı işdeşleriniñ nezareti altında qaldırmağa rica eteler. Maña «qomşu binağa» barmağa teklif etildi. Elbet de, Rusiye sıñırcılarınıñ «nezareti altında» eşyalarımnı qaldırmadım – kim bile, içine ne qoyarlar.
Ve eñ esası: zornen, insanlarnı qorquza-qorquza cep telefonlarını köstermege talap eteler, bermeseñ – aldata-aldata, şahsiy seriya nomerasını köstergen raqamlarnı kirsetmege zorlaylar.
Rusiye akimiyeti faallerni er vaqıt taqip etecek ola
Malümat içün: cep telefonınıñ şahsiy seriya nomerası – ciaznı belgilemek ve o, çalışsa, beş yüz metr radiusında bulunğan yerini tapmağa yardım etken yekâne imkândır. Demek ki, Rusiye akimiyeti faallerni er vaqıt taqip etecek ola.
Bundan ğayrı, sıñırcı/FSB hadimleri esas Ukrainada yaşağan soy-soplar aqqında malümat toplaylar.
Mence, diqqatlı ve muqayt olmalı.
Rita Krımskaya, qırımlı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müellifniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Qırımda «fevral 26» işi boyunca yaqalanğanlarnı sorğu devamında Rusiye uquq qoruyıcıları o vaqialarda iştirak etken diger faallerniñ adlarını aytmağa çağıralar, haber ete Qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorı Eskender Bariyev.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bergen azaatında bildirdi.
«İnsanlarnı tuta, sorğularğa çekeler, mitingde fotolarnı kösterip, bazı insanlarnıñ adlarını bildirmege çağıralar», – dedi Bariyev.
Onıñ sözlerine köre, şimdi uquq qoruyıcılar mitingniñ er bir iştirakçisini şaat olaraq saya, amma ileride taqiqat tarafından şantaj ola bilecegini de red etmey.
«İleride, ğaliba, olardan bu insanlar ile diger foto ola bile ve olar işbu fotolarnıñ vastası ile şantaj etecekler. Menimce, şimdi cinaiy işler açlıacaq muayyen insanlar boyunca malümat toplaylar ve ileride bütün bu şahıslarğa problemlerni azırlaycaqlar. Bir zıncır, dep tüşünem», – dedi Bariyev.
Qırımda aprel 15 künü «fevral 26» işi boyunca yaqalanğan Ali Asanov apiste qaldırıldı. Uquq qoruyıcılarnıñ malümatına köre, aprel 17-de, cuma künü, Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi ceza qararını belgilecek. Evel bu iş boyunca 4 qırımtatarı yaqalanğan edi.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımnıñ Ukrainadan ayırıluvına qarşı çıqqan ve qol tutqanlarnıñ kütleviy mitingi keçti. Qırımtatarlarğa, Meclis temsilcileri ve Ukraina tarafdarlarına Rusiye tarafını tutqan vatandaşlar qarşılıq kösterdiler. Soñkilerni Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksönovnıñ reberliginde «Russkoye yedinstvo» yetekçileri topladılar.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler. Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizasını red etti. Rusiye Taqiqat komiteti Meclis reis muavini Ahtem Çiygoznğa 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgiledi.
Qırımda uquq qoruyıcılar qırımtatar faallerini ep sorğularğa çeke ve bunı bıltır fevral 26-da olğan işniñ taqiqatı ile añlatalar.


text:
Lenur İslâmovğa qarşı çıqqanlar sebebini aytıp olamaylar – öz menfiy duyğularını onıñ Qırım Rusiye ükümetinde qısqa bir müddet devamında çalışqanınen isbatlay bileler. İslâmovğa ait Rusiyedeki «Cast-bank» müflis olğan kibi öşekler tasdıqlanmadı ve öşek olıp qala. Ukraina siyasetinde o, sentâbr ayında qırımtatar halqınıñ liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ yanında peyda oldı. O vaqıt resmiy Kiyevniñ ardı-sıra ketmegen ve tişsiz olğan siyaseti qırımtatarlardan ğayrı, başqalarnı da açuvlandırmağa başladı.
Ukraina ükümeti Yuqarı Radanıñ Qırımnıñ eñ büyük tamır halqınıñ statusını pekitmek qararını yerine ketirmegen edi (ve alâ daa yerine ketirmey), aqılğa uymağan «Qırım» serbest iqtisadiyat alanı bar edi (ve alâ daa bar). Ukraina Tış işler nazirligi Keriç boğazındaki köpürniñ qurucılıq işleri başlağanına cevap bermegen edi. Er şey Qırım meselesinde bir de bir devlet siyaseti olmağanını köstere edi. Cemilev ve Çubarov akimiyet sistemasına bağlanıp, prezident, ükümet ve parlamentni yavaştan tenqit ete bile ediler. Vaziyetni deñiştirmek içün ukrain siyaseti ile bağlı olmağan bir insan kerek edi.
Böyle bir adam semeresiz akimiyet ile qavğa etip olamağan halq liderleri ve areket etmege istegen faallerge kerek
Boş yerni iş adamı Lenur İslâmov aldı. Qırımnıñ naqliyat qamaçavınıñ koordinatorı oldı. Böyle bir adam semeresiz akimiyet ile qavğa etip olamağan halq liderleri ve areket etmege istegen faallerge kerek. Hatırlatmaq kerek ki, qırımtatarlarnıñ liderleri Yanukoviç ve Putin ile qavğa etmekten qorqmadılar. Amma akimiyette olıp, aynı vaqıtta oña qarşı çıqmaq mümkün degil. Prezidentten Rusiye ile munasebetlerde ardı-sıra areket etmege rica etseñ, özüñ de ardı-sıra areket etmek kereksiñ.
Siyasetke kirişken siyasetçi olmağan biri er daim telüke altında, çünki belgilengen qaidelerni boza. Faqat akimiyet ile bağlı olmayıp, bir çoq imkânnı elde etken ola. İslâmovnıñ şahsiy reberligi altında Qırımnıñ naqliyat qamaçavı kerçekleştirilgen edi. Eki aydan soñ qamaçavnı Qırım ile ticariy munasebetlerni kesmek qararınen «qanunlaştırdılar». Bu bir ğalebedir.
Qırım meselesinde faal siyaset tarafdarlarınıñ daa bir zaferi «rus» Qırımını qaranlıqqa batırğan elektrik tiremeleriniñ patlatması oldı. Şimdige qadar buña ATR saibiniñ alâqası bar olğanını kimse (Rusiye teşviqatçılarından ğayrı) eminliknen aytıp olamay. O ve onıñ meslekdeşleri, akimiyetten farqlı şekilde yanaşaraq, patlav neticelerinden faydalanıp, elektrik energiyasınıñ berilmesine keder etmek içün nezaret noqtasını qurdılar. Lâkin bunıñ mesüliyetini İslâmov öz boynuna almadı, böylece qanun alanında areket etecegini kösterdi.
Energetik qamaçavı Qırım Rusiye akimiyeti içün ağır bir tepme oldı
Energetik qamaçavı Qırım Rusiye akimiyeti içün ağır bir tepme oldı. Amma Ukraina prezidentine yaqın iş adamlarınıñ menfaatlarına zarar ketirdi. Nazirler şurasındaki Poroşenkonıñ adamı olğan Energetika ve kömür sanayısı naziri Vladimir Demçişin Qırımğa elektrikler berilmeli, dep aytqan edi. Prezidentke yaqın olğan deputat İgor Kononenko energetik qamaçavınıñ Herson vilâyetiniñ sakinleri içün menfiy aqibetleri bar, dep bildirgen edi. Kiyevdeki akimiyet İslâmovnıñ areketleri onıñ menfaatlarına zıt kelgenini aytacaq ola. Bunı açıqtan bildirmey, çünki Rusiye ile cenkleşmeknen beraber ticaret yapmaq istegenini de kösterecek.
İslâmovnıñ sentâbr ayında söz bergeni kibi, Qırım qamaçavı Ukrainadaki yañı akimiyet içün bir sınav oldı. İslâmov Rusiyege ketemey – anda onı cinaiy taqip bekley. Demek ki, ATR ve diger kütleviy haber vastaları içün haber mevzularını tapıp, Ukrainada areket etecek. O, Qırım qamaçavınıñ nevbetteki basamaqları aqqında ayta. Onıñ yarımadanı deñizden etraftan ayırmaq vadeleri şaqa sebepleri oldı. Amma böyle bir qamaçav olsa, İslâmovnıñ iştiraki müim olmasa da, o, kerçek bir lider olıp, Rusiye akimiyetinden azat etilgen Qırımğa aqiqiy siyasetçi olıp qaytacaq.
Anvar Derkaç, jurnalist
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Soçi şeeriniñ Umumiy yurisdiktsiya üçünci istinaf mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Enver Ametovnı apiste qaldırdı, dep bildirdi advokatı Refat Yunus «Qırım birdemligine». O, Ametovnen beraber oturışuvda Aqmescit SİZOsından videokonferentsiya vastasınen iştirak etti.
«İmayeniñ Ametov Enverni apiste tutmaq içün uquqiy sebepler olmağanına, onı izolâtsiya şaraitlerinde apiste tutmağa acet olmağanına dair delillerine mahkeme qulaq asmadı», – dep aytıla haberde.
Advokatnıñ aytqanına köre, Enver Ametov mahkemede yalıñız fikirleri içün cinaiy taqipke oğrağan Ukraina vatandaşı ve siyasiy mabüs olğanını ayttı.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mahkemesinde imaye tarafınıñ tilşınası Yelena Novojilova sorğuğa çekildi. O, tahqiqat istegen tilşınaslıq dinşınaslıq ekspertizası «qabul etilemez». Bu aqta advokat Sergey Loktev Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Novojilova bir sıra yañlış ıstıla bar, dep ayttı, böylece, o, daa evel çıralğan mahkeme hulâsasına menfiy qıymet kesti», – dedi Loktev.
Sergey Loktevniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, ekspertler gruppasınıñ tilşınaslıq-dinşınaslıq hulâsasına köre, «mahküm etilgenler akimiyetni zapt etmege, «Hizb ut-Tahrir» bölügini inkişaf ettirmege ve anda yañı azalarnı davet etmege tırıştı».
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» nevbetteki oturışuvı sentâbrniñ 10-nda olacaq, daa bir şaatnıñ sorğuğa çekilmesi planlaştırıla.
Aprelniñ 4-nde haber etildi ki, Rostov-na-Donu Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasını» temelden baqmağa başladı.
Dava boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Usein Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan ediler. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatladılar.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini azat etmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Başqortostan prezidentı Mortaza Ğöbäyźulla ulı Räximov respublikala yäşäüse mosolmandarźı uraźa bayramı menän qotlanı.
Bıyıl Uraźanıñ źur vaqiğa 450 yıllıq yubiley häm Başqortostandıñ töp bayramı- respublika könö menän tura kileüe ähämiätle tip äytelä unıñ qotlauında. Uraźa ğäyeteneñ yahalma bayram menän tura kileüe täügehen külägälä qaldırźı. Mosolmandar Mäjit Ğafuri isemendäge başqort däülät akademiya drama teatrında yıyılıp kontsert qaranı.
Başqortostan mosolmandarı dini nazaratı räyese möftöy Nurmöxämät xäźrät respublika mosolmandarın izge uraźa menän qotlanı. Ul da bıyılğı Uraźa ğäyeteneñ 450 yıllıqqa tura kileüeneñ ayırıusa ähämiätkä eyä bulıuın äytte. Möftöy xalıqtar häm millättär arahında duślıqqa saqırźı, başqa din keşeläre menän tüźemle bulırğa öndäne.
Huñğı ayźarźa mulla Säyet Bayburinğa bäyle ğauğağa qarata fekere menän qıźıqhınğas, Nurmöxämät xäźrät izge bayram mälendä bınday qara taptarźı iśkä alıu döröś bulmaś ul tip belderźe. Bayram waqıtında keşe haray artına sığıp tireś öyömön qarap yörömäy. Bayram bötkäs sığıp tireś öyömön taźarta tip dini keşelärgä genä xas kinäyäle tapqırlıq menän yauap qaytarźı.
Xäbär iteüebeźsä, Säyet Bayburin 15-se mayźa qulğa alınğaynı. Unı uramda tuqtatıp maşinahın tentegändä 400 gramm trotil häm detonator tabıp yabıp quyılğaynı. Säyet bayburin yaqlılar bıl aźımdı pravokatsiya tip belderźe. İśbatlauźar tabılmau säbäple Kirov rayon mäxkämähe ğäyepläüźärźe kire qaqtı. Xäźer unı Räsäyźä qanunhıź yäşäy tip il bilämälärenän qıuıp sığarıu xaqında hüźźär yöröy. Säyet Bayburin- Qaźağstan watandaşı. Qanunlı yuldar menän Räsäyźä yäşäü xoquğı alğan bulğan. Unıñ yäşäü urını qanunhıź tip tabılğan. Bayburindı yaqlausılar maxsus xeźmättär 5 ay buyına yabıp totqan ösön oşo ısul menän üźźärenä sara tabırğa uylay. Mäxkämä unı yänä ber ay haq aśtında qaldırıu turahında qarar itkän.
B Fatqullin Öfö


text:
Kyivge, Azav deñizi üstündeki kontrolini Rusiyeniñ menfaatına ğayıp etmemek içün akvatoriyada arbiy mevcudiyetini arttırmaq ve Moskva ile onıñ qullanıluvı aqqında bütün añlaşmalarını bozmaq kerek. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Ukraina prezidentiniñ QMCde daimiy temsilcisi Boris Babin söyledi.
Prezidentniñ Qırımdaki temsilcisi: «Rusiyede Azav deñizine dair planlar bar. Ve o, anda, Ukraina ne qadar qarşılıq köstermekten vazgeçse, o qadar kenişlemege devam etecek. Vazifede çalışqanımnıñ birinci kününden başlap, Azav deñizinde ADQ (Arbiy deñiz quvetleri) ve deñiz bekçileriniñ quvetleştirilmesi meselesini ortağa qoya edim. Bunı iç bir muzakereler ve beyanatlarnen toqtatmağa çare yoq. Cariy olğan muqaveleler boyunca rusiyeliler bu akvatoriyanıñ er bir noqtasında ilmiy teşkerüvler keçire bileler! Bu muqavelelerni denonsatsiya etip, munasip halqara rejimni ilân etmek ve içki suvlar aqqında qanunnı qabul etmek kerek», – dep qayd etti.
Rusiye tarafından açıq menbalarda bu hususta berilgen izaatlar yoq.
Mevzuğa dair: Akvatoriya içün meydan muarebesi: Rusiye Azav deñizindeki Ukraina gemileriniñ qatnavına nasıl keder ete
Ukraina İnfrastruktura nazirligi, Rusiye tarafından, yüksekligi ile gemilerniñ keçmesini sıñırlağan köpürniñ qurulmasından soñ gemilerniñ Keriç boğazından Ukrainanıñ limanlarına keçmeleri ile bağlı sıñırlamalardan kelecek vastasız zararlarnı yılda 500 hrivna olaraq qıymetlendire.
Rusiye Devlet Duması, Rusiye gvardiyasına, qurulayatqan Keriç köprüne ve bunıñ kibi de Keriç boğazınıñ tübündeki gaz hattı ve energiya köprüne bitişken zonalardan gemilerni evakuatsiya etmek aqqını bergen ukümetniñ qanun leyhasını birinci muzakereden soñ qabul etti.
Keriç boğazı üstünden qurulğan köpürniñ avtoyol qısmı yengil avtomobillerniñ areketi içün mayıs 16-da açıldı. Köpürniñ demiryol qısmı şimdilik qurulıp bitirilmedi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç boğazından keçit qurmaq kerekligi aqqında Qırımnıñ işğalinden aman soñra, 2014 senesiniñ martında söyledi. Köpürni 2018 senesine qadar qurmaqnı ve 2019 senesiniñ yazında işletüv içün açmaqnı vade ettiler. Ukraina tarafı Rusiye ile köpürniñ qurulması aqqında mauqaveleden 2014 senesinde – Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ çıqtı.


text:
Jurnalistlar bigräk tä Qazandağı tarixi binalar öçen borçıla. Qorıltay näticäläre belän çağıştırğan waqıtta, alar öçen bu binalarnıñ yazmışı kön qadağı bulıp tora. Qamal teatrı qarşındağı Tuqay yäşägän “Bolğar nomerları” bulğan qunaqxanäneñ yazmışı ni xäldä? Karl Fuks öe belän närsä bulaçaq? Bauman uramındağı “Qazan” qunaqxanäse tözekländerelerme? Häm başqalar, häm başqalar.
Qazan qunaqxanäsenä kilgändä, anıñ yazmışı bügen ayanıç xäldä. Bu binanıñ 2-3 investorı bar ide. Alarnıñ berse dä aldan quyılğan şartlarnı ütämäde. Ul bit federal' däräcädä ähämiätkä iä bina. Bälki anı qabat üz xälenä qaytaru mäs’äläse dä quyılırğa mömkin. Älegä yazmışı bilgele tügel, dide mädäniät ministrlığınıñ tarixi häm mädäni häykällärne küzätep toru idäräse başlığı Nesterenko. Anıñ äytüençä, Karl Fuks yäşägän öygä investorlar äzlänä, ä “Bolğar nomerları”na kilgändä isä, bu bina xäzer idärägä qaramıy. Şuña kürä yazmışı da bilgele tügel. Üz xälenä qaytaru kiräk bulğan tarixi häm mädäni häykällärneñ sanına kilgän waqıtta, qızğanıçqa qarşı bügenge köndä isemlektä bulğan tarixi häm mädäni binalarnıñ 90 protsentı restavratsiä taläp itä. Qazanda uzğan qorıltayda da Rusiä külämendäge näq menä mondıy binalarnı saqlap qalu turında zur bäxäslär, qızıq-qızıq fikerlär äytelgän. Täqdimnär rezolyutsiägä kertelgän. Bügenge köndä isä, bu dokument tärtipkä kiterelä. Annan soñ Rusiä xökümätenä häm töbäklärdäge xakimiätlärgä cibäreläçäk. Bu qorıltaynıñ töp teması da mädäni mirasqa iä binalarnı saqlaw oyışmalarınıñ urtaq tarmağın buldıru ide. 2008 yılnıñ berençe ğinwarınnan urınnarda näq şuşı eş belän şöğellänä torğan ayırım büleklär buldırılaçaq.
Jurnalistlarnı borçığan, bügen telgä alınğan häm telgä alınmağan här binanıñ yazmışı da ber yaqtan Rusiäneñ bu xaqtağı qanunnarına bäylänsä, ikençe yaqtan härberse dä ayırım ber iğtibar taläp itä. Bu binanıñ bügenge köndä kem qulına kilep elägüe dä Federal' däräcädäge mirasmı, ällä respublika däräcäsendägeme, ällä şäxsi qullarğa tapşırılamı zur ähämiätkä iä. Federal' qanun nigezendä 2004 yıldan birle tarixi häm mädäni ähämiätkä binalar xosusıylaştırıla başladı. Däwlätneñ barlıq mädäni mirasnı da saqlap, qarap torırğa xälennän kilmi. Aña qaralağan aqçası da citärlek tügel. Bu ölkädä üzara xezmättäşlek, aqça almıyça qullanuğa tapşıru, subsidiäneñ törle yulları qarala. Qazanda häm Alabuğada şäxsi qullarğa 60 lap bina tapşırılğan inde. Alar byudjetqa kübräk aqça alu öçen tügel, ä saqlap qalu öçen şulay eşlängän. İñ zur maqsat bu binalarnı saqlap qalu. Ägär dä bez alarnı saqlap qala alsaq, xosusıylaştıru aqlanaçaq, dide Kuz'mina. Respublikada xosusıylaştırılmıy torğan 400- läp bina bar. Aña xakimiätlär utırğan binalar, muzey, kitapxanälär häm başqa qorılmalar kerä.
Ni öçen bu zur çara näq Tatarstan başqalasında ütte soñ? Mädäniät ministrlığı wäkilläre äytüençä, Qazan başqa şähärlär belän çağıştırğanda üzeneñ uñay eşläre belän dä, citeşmägän yaqları belän dä ayırılıp tora häm meñ yıllıq tarixı bulu da ezsez tügel. Çirattağı qorıltay Vologda şähärendä uzaçaq. 2009 yıldağısın Yekaterinburda ütkärü turında da süzlär bulğan.
Nail Alan.


text:
Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba, Rusiye Ukrainağa qarşı tecavuziy siyasetinden vazgeçmeli, dep saya. Bunı o, Avropa Birliginiñ «Ukraina topraq bütünligini yıqma içün» Ukraina ve Rusiyeden 177 vatandaş ve 48 uquqiy şahısqa qarşı qoyulğan sanktsiyalarnı yarım yılğa uzatılması aqqında qararını tefsir etip, bildirdi.
«Avropa Birliginiñ RF Ukrainağa qarşı tecavuzı sebebinden şahsiy sanktsiyalarını uzatmağa qararını alğışlayım. AB sanktsiyaları, Ukraina topraq bütünligi ve suvereniteti tam şekilde ğayrıdan tiklenilmyegence quvette qalmalı. Rusiye Ukrainağa qarşı tecavuziy siyasetinden vazgeçmeli», – dep yazdı o Twitterde.
Avropa Birligi, «Ukraina topraq bütünligini yıqma içün» Ukraina ve Rusiyeden 177 vatandaş ve 48 uquqiy şahısqa qarşı qoyulğan sanktsiyalarnı yarım yılğa uzattı. Bu aqta AB Şurasınıñ cuma künü yayınlağan beyanatında yazıla.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba martnıñ 11-nde RNBO kâtibi Oleksiy Danılov bildirgen Qırımnıñ işğalden azat etilmesi strategiyasınıñ tasdıqlanmasını tefsir etti. Bundan ğayrı, nazir Qırımnıñ keri qaytarılmasınıñ üç basamağını adlandırdı. Onıñ sözlerine köre, bu strategiya, birleştirüv ve sinegriya.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Tünevin kündüz ukrain ordusınıñ «Donetsk halq cumhuriyetiniñ» tarafdarları zapt etken ava limanını boşatmaq ıntıluvları ukrain ordusı ve separatistler arasında büyük bir çatışma doğurdı. Artilleriya ve aviatsiyanı qullanıp bir qaç saat devam etken uruştan soñ «arbiyler» ava limanından quvuldı ve şeer merkezine alıp ketirildi.
Separatistler arasında elâk olğanlarnıñ sayısı aqqında türlü malümat bar. «Donetsk halq cumhuriyetiniñ» «halq gubernatorı» olaraq adlanğan Pavel Gubarev bildirdi ki, 35 «arbiy adam” elâk oldı: ava limanından çıqarılğan yaralılarnen tolu maşinağa qarşı ateş açtılar. Diger malümatlarğa köre, «arbiylernen» tolu eki «KAMAZnı» yaqtılar.
«Ukrainskaya pravda» separatist bergen malümatlarğa esaslanıp bildire ki, çatışmalarda 150 insandan ziyade öldürildi ve 300 yaralandı. Barışıq eali arasında eñ azından eki elâk olğan adam bar.
Ukraina tış işler naziri Arsen Avakov dedi ki, ukrain arbiyleri arasında ölgenler yoq. Ukraina arbiyleri Donetskteki ava limanını tolusınen közete.
Mariupolde ukrain arbiyleri «Donetsk halq cumhuriyetiniñ» yerli ştabını da yoq ettiler. Beş nefer separatist elâk oldı.
Slavânskta ateş neticesinde bir qaç snarâd mesken evlerge tüşti. Öldürilgenler bar, dep haber ete «İnterfaks-Ukraina».
Salı künü saba Artömovsk şeerinde «Donetsk halq cumhuriyetiniñ» faalleri zapt etilgen icra komitet binasını boşattılar, dep bildire «Artömovsk şeeriniñ saytı».