text:
Ukraina TİNi bir daa ilhaq etilgen Qırımdaki Rusiye ukümetinden tevqif etilgen qırımtatar faaliyetçisi Nariman Memedeminovnıñ azat etilmesini talap ete.
Bunı Twitterde Ukraina TİNiniñ matbuat kâtibi Maryana Betsa yazdı.
Betsa: «Qırımtatar faaliyetçileriniñ taqip etilmesini qatiyen taqbih etemiz. Nevbetteki kere jurnalist Memedeminovnıñ azat etilmesini talap etemiz», – dep yazdı.
Mart 22-de Rusiye telükesizlik ve uquqqoruyıcı organlarınıñ hadimleri Bağçasaray rayonında Memedeminovnıñ evini tinttiler. Bundan soñ faaliyetçini Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine sorğulamaq içün alıp kettiler. Mart 23-te mahkeme Memedeminovnı mayıs 16-ğa qadar tevqif etti.
2016 senesiniñ fevralinde Memedeminovnıñ evi endi tintilgen edi. 2017 senesi iyül 13-te Rusiyeniñ kontroli altında olğan Bağçasaray rayon mahkemesi Memedeminovğa qarşı memuriy işni baqqan edi. O, 2017 senesi aprel 13-te, o zaman evi tintilmekte olğan Seydamet Mustafayevniñ evi yanında resmiy izin alınmayıp yapılğan mitingde güya iştirak etkeninde qabaatlandı. O vaqıt, yurtdaşına qol tutmaq içün eviniñ yanında çoq sayıda qırımtatarlar toplandı, olarnıñ arasında Nariman Memedeminov da buluna edi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Rusiye ukümet olganları mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve bunıñ kibi de Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalarından dolayı şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yapalar.


c: text/html

text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırım advokatı Emil Kürbedinovnıñ yaqalanması ve evinde keçirilgen tintüv sebebinden mahkemeden aldın taqiqatnı başlattı. Bunı QMC prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Ukraina Ceza kodeksiniñ 146-ncı maddesi (azatlıqtan qanunsız alda marum etüv), 162-nci maddesi (mesken bütünliginiñ bozulması), 397-nci maddesi (imayeci ya da şahıs temsilcisiniñ işine qarışuv) belgilegen cinayet çizgilerine köre üç cinaiy esnasnı taqiq etmege başladı», – dep aytıla haberde.
Matbuat hızmeti mezkür malümatnıñ Ukraina mahkemeden aldın taqiqatlar cedveline kirsetilmesiniñ sebebi İnternet ağında Kürbedinovnıñ yaqalanması ve evi ve diger mal-mülk obyektlerinde keçirilgen tintüvlerge dair bir çoq yazı oldı.
Salı künü, yanvar 31-de, Kyivde Emil Kürbedinovğa qoltutmaq maqsadı ile «İmayesiz imayeciler» adlı aktsiya keçirilecektir. Tedbirde cemaat teşkilâtları, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri, advokat, faal, halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlar ve Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ temsilcileri iştirak etecektir.
Advokat Emil Kürbedinov yanvar 26 künü Bağçasarayda Rusiyeniñ silâlı hızmetleri tarafından yaqalandı. O, qırımtatar faali Seyran Saliyevniñ evine, uquqiy yardım köstermek içün kete edi. Aqmescitniñ Demiryol rayon mahkemesi advokat Emil Kürbedinovnı Memuriy qanun bozuvları Kodeksiniñ 20.3 maddesi (Natsist timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayışı) boyunca qabaatlı olaraq tanıdı ve 10 künge apis etti. Bunıñ sebebi – Kürbedinov «Vkontakte» saifesinde 2013 senesi Aqmescitte «Hizb ut-Tahrir» mitingi aqqında yazını paylaşqanı oldı.
Kürbedinov siyasiy işlernen oğraşqan qırımlı advokatlardan biri ola. Onıñ özü ve zenaatdaşları bu yaqalavnı – onıñ advokatlıq faaliyetine qaba şekilde keder etüv olaraq tanıylar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İspaniyada İzrail’gä qarşı protest çaraları
Başqala Madridta häm Barselona şähärendä cıyılğan yözlärçä keşe İzrail’neñ fälästinlelärne üterüenä reakśiya kürsätte
İzrail’neñ Gazzädäge wäxşätenä qarşı dön’yanıñ törle noqtalarında rizasızlıq çaraları däwam itä. Germaniya, Pol’şa, Bel’giya, Şveśiya häm bik küp başqa illärdä ütkän mitinglarğa İspaniya da quşıldı. Başqala Madridta häm Barselona şähärendä cıyılğan yözlärçä keşe İzrail’neñ fälästinlelärne üterüenä reakśiya kürsätte.
Barselonada xalıq San-Jaume mäydanında cıyıldı, Madridta isä açulı törkem İzrail’ ilçelege qarşında tawışın kütärde. Çarağa Fälästin bayraqların kütärgän ğadi xalıq häm säyäsätçelär çıqtı. Alar İzrail’gä qarşı häm “Bäysez Fälästin” şiğar’lären qıçqırdı.
Şul uq waqıtta Barselona xakimiyäte başlığı Ada Kolay sośial’ çeltär aşa İspaniya xökümäte räise Mariano Rajoyğa möräcäğat’ itep, İzrail’gä qoral satunı tuqtatırğa çaqırdı.


text:
HSN 2018 senesiniñ birinci yarım yılında işi boyunca esabat berdi
2018 senesi avgustnıñ 30-da Ukraina Nazirler Kabinetiniñ matuat merkezinde Ukraina haber siyaseti Nazirliginiñ reberligi 2018 senesi yanvar-iyün ayları içinde faaliyeti boyunca esabat press-konferentsiyasını berdi.
Ukraina haber siyaseti Naziriniñ Birinci muavini Emine Ceppar avropa reintegratsiyası, Qırım ve Donbass haber reintegratsiyası saasında faaliyet aqqında aytıp berdi. Bu yönelişte esas qısım — ilhaq etilgen territoriyalarğa bir sıra ukrain telekanalları ve radiostatsiyalar yayınlavınıñ yañartılması.
"Biz, Nazirliknen Ükümetnen tasdıqlanğan areketler planına binayen, çalışamız. İlhaq etilgen territoriyalar boyunca episi çalışmalar biznen daa eki yıl evelsi işlep çıqarılğan vesiqalar boyunca alıp barıla — bu, Qırım haber reintegratsiyasınıñ strategiyası ve Donbass haber reintegratsiyasınıñ strategiyası. Donbass boyunca strategiya, yaqın vaqıtta Ükümetnen de tasdıqlandı, bu ise bizim imkânlarımıznı kenişlete", - dep, qayd etti o.
Ukraina haber siyaseti Naziriniñ muavini Dmıtro ZolotuhinHaber telükesizligi Mezebiniñ ömürge keçirilmesi, strategik ve buhram kommunikatsiyalar sistemasınıñ qurulışı saasında HSN-nıñ esas irişmelerini qayd etti. Hususan, o, Kiyevde Çempionlar Ligasınıñ keçirilmesi vaqtında informatsion telükelerge effektiv qarşılıq misalini ketirdi.
"Çeşit devlet organlarında, şu cümleden, uquqimaye organlarında buhran kommunikatsiyaları saasında iş nasıl etip alıp barılğanını araştırdıq. Alınğan malümatnı ögrenemiz, yaqın vaqıtta informatsion meydanda buhran adiseleriniñ bitaraflaştıruvı boyunca bir-de-bir tevsiyeler azırlarmız", - dep, haber etti Nazir muavini.
Bundan ğayrı, HSN-nıñ Devlet kâtibi Artem Bidenko tış yayınlav sistemasınıñ inkişafını, şimdi halqara meydanda faal ilerilegen "Ukraine NOW" brendiniñ tasdıqlanmasını ve 15-ten ziyade içtimaiy kampaniyalarnıñ ömürge keçirilmesini qayd etti.
"Biz içtimaiy reklama sayısını arttırmağa planlaştırmaız, çünki bu, vatandaşlarımızda bazı areket standartlarınıñ şekillenmesi içün eñ qolay tehnikiy donatmalardan biridir. Hatıra künleriniñ qayd etilmesinden başlap, yol qaideleriniñ becerilmesinece", - dep, qayd etti A.Bidenko.
Öz nevbetinde, Haber siyaseti Naziri Marına Sobotün Ukraina aqqında qısqametrolı "Dâkuyu" filminiñ dünyada ileriletilmesi aqqında ve ukrain arbiyleriniñ destegine baqtırılğan leyhalar aqqında aytıp berdi.
"Halqara kommunikatsiya içün alet - "Dâkuyu" filmi — üç halqara festivalniñ ğalibi ola. Küzde o, Yaponiyada taqdim etilecek. Vışıvanka kününe "Ukrayinski amazonkı" etnokosterişi ise diplomatlar içün aciyip bir tedbir oldı, arbiy qadınlar içün ise o, aqiqiy bayram oldı", - dep qoştı o.
HSN işiniñ esabatınen bağlantı boyunca tanış olmaq mümkün:
Cedvel


text:
Portwgalïya quraması men «Realdıñ» köşbasşısı Krïştïanw Ronaldw qañtar ayında Madrïd köşeleriniñ birinde qañğıbastıñ rölin somdap, jurttı tañdandırğan bolatın. Bügin belgili bolğanday, fwtbolşı ol jolı qulaqqap şığaratın «ROC LIVE LIFE LOUD» kompanïyasınıñ jarnama akcïyasına qatısqan eken.
Krïştïanw Ronaldw - qulaqqap şığaratın kompanïyanıñ jarnamağa tüswşi bastı tulğalarınıñ biri. Köşedegi beynesyujetti de kompanïya qızmetkerleri uyımdastırğan. Bügin ğalamtor jelisinde tüsirilimniñ tolıq nusqası payda boldı, dep jazadı massaget.kz.


text:
Bunı bugün Dnepropetrovskta Ukraina saylayıcılar komitetiniñ başı Oleksandr Çernenko bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Diger qıyınlıqlar, memuriy binalarnıñ zaptı, narazılıqlar ve numayışlarnıñ saylav kampiniyağa tesiri büyük degil. Tek merkeziy saylav kampaniyasınıñ işi blok etile bilecek. Saylav kününde bazı bir bölüklerde rey berüv ile problemler olacağı tahmin etile. Bugün saylavlarnıñ havfsızlı keçirilüvi pek aktualdir», – dedi Ukraina saylayıcılar komitetiniñ başı.
O şunı da qayd etti ki, Ukraina prezidenti vazifesine kösterilgen 23 namzet «şimdiki saylavlar içün pek çoqtır».
«2010 senesi 18 namzet bar edi, 2004 – 24. Şimdi olarnıñ sayısı daa da az olmaq kerek edi, çünki, añlaymız ki, ekinci turğa tek 4-5 namzet keçmege tırışacaq», – dedi Çernenko.
Onıñ fikrince, diger namzetler – tehnikiy, olarnıñ maqsatları da farqlıdır.
Aynı şu zamanda, Ukraina saylayıcılar komitetiniñ başı al-azırda Ukrainada doğru ve demokratik saylavlarnıñ keçirilmesi ile bağlı ciddiy qorqu yoqtır.


text:
Ukraina Yuqarı Şurasında halqara teşkilâtlarğa yollanılacaq «Lugansk halq cumhuriyeti» ve «Donetsk halq cumhuriyeti»niñ terroristik teşkilâtlarnıñ sırasına kirsetilmesi ve Rusiyeni istilâcı-memleket olaraq tanılması aqqında arizağa qol tuttılar.
İşbu arizağa 271 deputat rey berdi, dep haber ete Radio Svoboda.
«Men onı (qararnı. – muar.) imzalap, yollarım»,– dedi Ukraina Yuqarı Şurasınıñ spikeri Vladimir Groysman.
Yaqında Nalivayçenko Ukraina havfsızlıq Hızmetinde (SBU) Rusiye mahsus hızmetleriniñ Mariupol teraktındaki iştiragi aqqında «isbatlanğan deliller» bar olğanını bildirgen edi. Bundan da ğayrı, SBU malümatına köre, Mariupol şeerine Rusiye toplarından ateş açılğan edi.
Mariupolniñ şimaliy mesken maallerine ateş açılğanı neticesinde yanvar 24 künü 30 insan elâk oldı, 100-ge yaqın adam yaralandı. OSCE mahsus nezaret eyyeti qayd etkeni kibi, ateş «DHC» nezareti altında olğan taraflardan açılğan edi. Resmiy Moskva Ukraina şarqındaki vaqialarğa alâqası olmağanını bildirmekte.


text:
Rusiyeniñ Qırım qoşulması ileride cinayet olaraq tanılacaq, – dep ayttı qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev fevral 19-da Venadaki OSCE Parlament Assambleyasınıñ Qış körüşüvinde. O, 2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğalini 1938 senesi Gitler Almaniyanıñ Avstriya qoşulması ile qıyasladı. Bu aqqında Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ Facebooktaki resmiy saifesinde aytıla.
Cemilevniñ aytqanına köre, «referendumda» Qırım sakinleriniñ yalıñız 35 fayızı rey berdi. Qırımtatarlar ise saylavnı boykot ettiler, bunı Rusiye Federal havfsızlığı hızmetiniñ vesiqaları da tasdıqlay.
«Rusiye tarafı esaslanğan referendum silâ ile işğal vaqtında keçirildi. Bu Gitler Almaniyanıñ 1938 senesi işğal etilgen Avstriyada keçirgen referendumğa oşay. O vaqıt da 99,73%-nıñ qoşulmasına rey bergenini ayttılar. Lâkin 1945 senesi Nürnberg esnasında bu qoşulma cinayet olaraq tanıldı», – dedi Cemilev.
Malüm olğanı kibi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Venağa yol aldı, mında bu künleri Qış Körüşüvi 2015 keçe. Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi ile Avstriya paytahtında işğal etilgen Qırım vaziyeti muzakere etilecek.
Ukraina halq deputatı aytqanı kibi, OSCE memleket deputatlarınıñ toplaşuvında Rusiye Federatsiyasınıñ temsilcileri olarnıñ mevamı doğru olğanını tasdiqlamağa ve Qırım vaziyetini yañlış sürette köstermege tırışacaqtır.


text:
ATR qırımtatar telekanalınıñ yayınlavı sputnikte ğayrıdan pektilgeni ile, Ukraina Haber siyaseti naziriniñ keñeşçisi Sergiy Kostınskıynıñ firkine köre, «Qırımnıñ mustaqil matbuat vastaları pozitsiyalarını qaytarmağa başladı».
Bu aqta o Kiyevde iyün 18 künü ATR yayınlavınıñ yañartuvına bağışlanğan konferentsiyada ayttı.
«ATR yayınlavınıñ yañartıluvı – Ukraina içün ciddiy sınav ve söz serbestligi yolunda biz bu sınavdan keçip oldıq. Şimdi biz qırımtatar halqı kene tuvğan tilinde yayınlavğa irişimni elde etkeni aqta ayta bilemiz. Qırımnıñ mustaqil matbuat vastaları niayet pozitsiyalarını qaytarmağa başlağanı aqta ayta bilemiz», – dey Kostınskıy.
O şunı da qayd etti ki, ukrain haber nazirligi telekanalnıñ qıtaiy Ukrainada çalışuvı içün oñaytlı şaraitlerni teşkil eter eken.
ATR yayınlavınıñ yañartuvı aqqında iyün 17 künü belli oldı, çarşenbe künü aqşam telekanal efirini Bağçasaray Han sarayında gimnniñ icrasından başladı. «Lâle» bala telekanalı da işke devam etti.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyetinden bu aqta izaatı daa yoqtır.
Aprel 1-ge keçer gecesi ATR telekanalı, Lâle bala telekanalı işini toqtatmağa mecbur oldılar. «Meydan» ve «Lider» radioları da diñleyicilerinen sağlıqlaştılar. ATR qapatılğan soñ cumhuriyetniñ akimiyeti cemaat qırımtatar telekanalını açmağa teklif etti. Olarnıñ fikirince, qırımtatarlar kerçek malümatnı almaq aqqını qullanacaqlar.


text:
Zarar körgen mühbirniñ aytqanına köre, o, qırımlılarnıñ yerleştirüvi boyunca ştabnıñ areketi ile tanış olmaq içün Dnepropetrovskqa qaçaq rolünde kelgen eken.
«Mende Dnepropetrovskta qırımlılarnı, başqa regionlarda olğanı kibi, musafirhanelerge degil de, yataqhanelerge yerleştirgenleri aqqında malümat bar. Bunı teşkermek maqsadım ile Dnepropetrovskqa keldim ve yarımadanı terk etmege mecbur olğan qaçaq kibi qayd etilmege tırıştım», – dep tarif ete Svetlana Yereşçenko.
Dnepropetrovskqa kelip, jurnalist yardım ştabına muracaat etti. Anda boş ayatta sofrada aş payı ile olğan bir qaç torbaçıqnı taptı. Kimge ayırılğanı belli degil.
Svetlana Yereşçenko olarnı fotoğa çıqardı. Faqat bunı qomşu kabinette bulunğan belgisiz adam kördi. O, kabinetten çıqıp, ştabnıñ binasında foto çıqarmağa yasaq olğanını aytır eken, jurnalistke atıldı. O, özüni ştab yolbaşçısınıñ muavini olaraq tanıttı. Erkek jurnalistten fotoapparatnı küç ile çekip çıqarıp, öz kabinetine alıp ketti.Soñra milis hadimlerini çağırdı.
«Milis hadimleri kelgende, men fotoapparatımnıñ hırsızlanğanını ve jurnalsit faaliyetime keder etkenlerini ayttım. Qanunnı bozğanlarğa nisbeten qarar çıqarmağa rica ettim. Milis hadimleri ise meni odadan türtmege başladılar. Men qırımlı olğanımnı ve yardım körmek içün mında kelgenimni añlattım. Amma bu da yardım etmedi. Meni soqaqqa alıp çıqardılar. Soñra fotoapparatımnı qaytardılar», – dedi Svetlana Yereşçenko.
Ştabda etilgen fotoresimler ve ziddiyet videosı yoq etilgendir.
Jurnalsit ziddiyet yüz bergen yerge milis hadimlerini çağırdı. Al-azırda olar vaziyetni ögreneler.


text:
Axmadinejadnıñ Ruxanigä kiñäşe
İrannıñ êlekkege ilbaşı Mäxmüt Axmadinejad xäzerge däwlät başlığı Xäsän Ruxaninı wazıyfasınnan kitärgä çaqırdı
İrannıñ êlekkege ilbaşı Mäxmüt Axmadinejad xäzerge däwlät başlığı Xäsän Ruxaninı wazıyfasınnan kitärgä çaqırdı. Ul xalıqnıñ xökümätkä ışanıçınıñ qalmawın alğa sörä.
Axmadinejad sośial’ çeltärdä videomöräcäğat’ çığardı. Ul xalıqnıñ ildäge wäzğıyät’tän qanäğat’ bulmawın, iq’tisadnıñ cimerelergä toruın belderä. “Xalıqnıñ däwlätkä ışanıçı nol’ däräcägä yaqınlaştı,”-di ul.
Axmadinejad äytkänçä, Ruxani häm anıñ idaräseneñ däwlät başında buluı İran xalqına zarar ğına birä.
“Millätneñ rizalığın alunıñ berdänber yulı - däwam itmäwegez,”-dide êlekkege ilbaşı.


text:
Kompanïya mälimetinşe, Qazaqstanda saqtandırılğan jıljımaytın mülikke sw qubırında, kanalïzacïyada jäne jılıtw jüyesinde bolğan apat kezindegi sw basw köbirek şığın äkeledi. Osı maqsatta saqtandırw jağdayı 25 payızdı quraydı eken. Ekinşi orında üşinşi tulğanıñ zañğa qayşı äreketi (22 payız) bolsa, üşinşi orında ört (15,4 payız) tur.
Ayta keteyik, reytïng kompanïyanıñ jeke statïstïkası boyınşa jasaldı. Sonımen qatar, memlekettik organdardıñ statïstïkası qoldanıldı. QR Ekonomïka mïnïstrliginiñ mälimetinşe, 2016 jılı menşikke qatıstı 25 994 qılmıs tirkelgen. Onıñ 17 185-i urlıq bolıp otır.
Örtke keletin bolsaq, örttiñ payda bolwına köp jağdayda elektr sımdarınıñ tuyıqtalwı, sonımen qatar elektr qurılğılarındağı aqaw sebep bolatını anıqtaldı.
tengrinews.kz
Kommentarïï


text:
Bunı AQŞ Devlet departamentiniñ matbuat kâtibi Jen Psaki bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Bizler Rusiyeniñ energiyadan faydalanuv ıntıluvlarını Ukrainanı sıqıştırmaq usulı olaraq tanıymız. Al-azırda Kiyev biñ kubometr içün 485 dollar töley, bu fiyat bazar fiyatı degil ve Avropa Birligi azaları içün belgilengen orta fiyattan bayağı üstündir», – dep qayd etti o.
Tünevin Rusiye prezidenti Vladimir Pütin Ukraina ile munasebetlerini izaatlar eken, Moskva Kiyevdeki akimiyetni tanımay, lâkin «iqtisadiy yardım köstere ve Ukraina iqtisadiyatına yüzlernen million ve milliard dollar berilmesini devam ete», dep ayttı.
Aprelniñ 2-de Rusiye bir taraf olaraq gaz fiyatınen bağlı «Harkov añlaşmalarını» bozdı. Kiyevde bildirgenlerine köre, olar gaz içün mezkür añlaşmalarda belgilengen fiyattan daa ziyadesini töley bileler.
Aprel ayında Ukraina içün Rusiye gazınıñ fiyatı 40%-ğa (biñ kubometr içün 485 dollarğa qadar) arttı.


text:
- Hakim Abullayev Tüm mahnileri - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Huseng Azeroğlu Azeri Mahnı Mp3
- Habil Berdelli- Necefov - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Habil Necefov - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Hüseynağa Hadıyev Tüm mahnileri - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Huseyn meshedi mehemmed - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Huseng Zarif - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Huseyn Derya-albümleri-Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Hacıbaba Hüseynov -Mahnileri - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Hüseyin Bakili - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Hacı Hemidoğlu Azeri Mahnı Mp3
- Habil Aliyev Albümleri - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Hüseyin Şehriyar Azeri Mahnı Mp3
- Hecer Rehimova Mahnilari - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Hesenaga Sadiqov - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Haver Kelenterli - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Heyder Anatolu - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Habib Vafaasiz - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Husseyin Hamidi - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- huun-huur Tu albumleri tuva turkleri - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Habib Babayan Azeri Mahnı Mp3
- Huseynov Mirish - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Hebib Ugur - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Huseyn Mehemmedoglu - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Hamza Shakkur - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Huseyin Abdullayev - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Helime Veyisova - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Hebib - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Host Alliance Azeri Mahnı Mp3
- hako xan - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Hafiz Cabbarli Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Hasan Rzayev Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Hesen Abdullayev Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Huseyn Elili Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Haqiqat Rzayeva Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Haci azeri mp3 - azeri mahni
- Hamid Ebadi Azeri Mp3 Azeri Mahni
- Hamid Altay Azeri Mp3 Azeri Mahni
- Haci Memmedov Azeri Mp3 Azeri Mahni
- Habil Azeri Mahnı Mp3
- Hamed Jastan Azeri Mp3 Azeri Mahni
- Hemid Sultan azeri mp3 azeri-mahnı
- Humay Gedimova Azeri Mahnı Mp3
- Hemid Azeri-Mahnı Azeri Mp3
- Hebibi Qubadzade Azeri Mp3 Azeri Mahni
- Haci Shehriyar Azeri Mahnı Mp3
- Hüseyn Aydınses Azeri Mahnı Mp3
- Hüseyn Memmedoğlu Azeri Mahnı Mp3
- Hüseyin Xəlilov Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Huseyncan Fars Azerbaycan Müzigi azeri mp3 - azeri mahni
- Hamid Motebassem azeri mp3 - azeri mahni
- Hüseyn Saraçlı Azeri Mahnı Mp3
- Huseyn Melikzade Azeri Mp3 Azeri Mahni
- Hamed Nasr Azeri Mahnı Mp3


text:
Keriç keçitinde naqliyat nevbeti artmağa başladı. Kavkaz limanında iyün bir künü 130 yengil maşina tura edi, raatlıq künlerinden evel mında turğan arabalarnıñ sayısı 35-ten ziyade olmaz edi, habet ete Krım İnform.
Krasnodar diyarı tarafından nevbette eki avtobus ve 10 yük maşinası tura. Qırım tarafından nevbet iç yoq.
Novorossiyskte yük yolağında paromğa nevbette eki yük maşinası ve Keriçte – 20 maşina tura.
Qırım.Aqiqat yazğanı kibi, Qırım naqliyat nazirligi Keriç parom keçiti paromlarına biletlerniñ sayttan satın aluv programmasınıñ peyda oluvı aqta bildirgen edi.


text:
Qırımnıñ Yediquyu rayonında belli olmağan şahıslar Bagerovo qasabasında yerleşken musulman mezarlığında 15 danege yaqın baştaşnı yıqtırğan. Qırım.Aqiqatqa qırımtatar faali Nariman Celâl haber etkenine köre, bu vaqia aqqında iyülniñ 17-nde belli olğan.
Celâl yarımadada musulman obyektlerine qarşı yapılğan vandalizmniñ ilk misali olmağanını, lâkin Qırımda yerli politsiya hadimleri vandalizm areketlerini taqiq etkeni aqqında eşitmegenlerini qayd etti.
«Beñzer areketler soñki yıllar devamında pahıllanacaq derecede sıq yapılıp kelmekte. Bizler iç bir kere bile telükesizlik organları netice berecek bir taqiqat yapqanların qayd etmegen edik. Böyle bir munasebet telükesizlik orhganları beñzer vaqialarnı taqiq etmege istemegenleri boyunca şube doğura. Bugün bizler vertual terrorist ve ekstremistlerni deste-deste yaqalaymız, faqat kerçek vandallarnı tutup olamaymız», – dep haber etti Qırım.Aqiqatqa Nariman Celâl.
Qırımtatar faali Qırımda yerleşken musulman obyektlerine nisbeten yapılğan beñzer vandalizm areketleri, - yerli eali arasında yapılğan propaganda neticesidir degen fikirni ifade etti.
«Bizler devamlı Qırımda er şey yolunda, milletlerara vaziyet mükemmel dep eşitemiz. Ancaq yapılğan bir sıra vandalizm areketleri ve farqlı milletler arasında yayılğanpropaganda ve nefret doğuruv areketleri fonında Qırımda bazı insanlar: baştaşlarnı yıqmaq, cami divarlarında deşet yazılar yazmaq, camilerni yaqmaq ve anda hırsılıq yapmaq kibi beñzer areketlerni normal dep saya. Şunı qayd etmelidir ki, hristian mezarlıqları ve hristian ibadethanelerinde beñzer vaqialar yüz bergeni aqqında eşitmeymiz – işte bu da, insannı belli bir fikirge itey», – dep yükünledi Nariman Celâl.
Bu maalgece Yediquyu rayonı memuriyeti ile telükesizlik organlarınıñ Bagerovo qasabasında yerleşken musulman mezarlığında yüz bergen vandalizm areketlerinen alâqalı iç bir izaatı yoq.
Daa evel iyünniñ 18-den 19-na keçken gecesi Qarasuvbazarda belli olmağan şahıslar cami divarı üzerine natsist timsalleri sızğanı aqqında haber etilgen edi. 2018 senesi fevral ayında ise, Aqmescitniñ «Strelkovaya» qasabasında vandallar cami mülkiyetine zarar yetkizgen ediler.


text:
Belli Rusiye advokatı Nikolay Polozov, Qırım sakinlerine qarşı repressiyalarğa narazılıq köstererek, kelecek Rusiye prezidenti saylavında rey bermekten açıq surette vazgeçti. Bunı o, özüniñ Facebooktaki saifesinde bildirdi.
Bir çoq işte Qırım sakinleriniñ qorçalayıcı olaraq iştirak etken Nikolay Polozov, şahsen onıñ içün saylavda iştirak etüv «asla qabul etilmez», dep iddia ete.
«Men, «saylavda» iştirak etip, avtomatik surette bütün bu cinayetlerniñ iştirakçisi olam. Men, saylav bölükke kelip, Oleg Sentsov (Qırımda terroristik akt teşkil etkeninde qabaatlanıp Rusiyede mahküm etildi – QA), Ruslan Zeytullayev (Hizb ut-Tahrir işi boyunca mahküm etilgen – QA) ve işğalni qabul etmegen onlarca diger Ukraina vatandaşını çoq yıllıq meddetlerge mahküm etken Rusiye akemniñ mantiyasını kiygen olam», – dep yaza o.
Ondan ğayrı, advokat, FSBniñ bastırıqlarında eziyetlevlerniñ qurbanları olğan diger Qırım sakinlerini de añıp keçe. Polozov: «Men, quşçıq qoyıp, qoluma elektroşoker alam ve onıñnen Renat Paralamovnı eziyetleyim (FSBde eziyetlengen Qırım sakini – QA), Aleksandr Kostenkonıñ qolunı qıram (Qırım sakini, Qırımda mahküm etilgen Avromeydan iştirakçisi – QA), Qırımda Rusiye telükesizlik hadimleri yapqan eziyetlevlerniñ diger qurbanlarını çekiştirem ve horlayım. Men, bülletenni urnağa taşlap, Ervin İbragimovnı (alıp qaçılğan ve habersiz ğayıp olğan Qırım sakini – QA) alıp qaçam, Reşat Ametovnıñ (Qırım ilhaqınıñ ilk qurbanı – QA) betine qurşun atam. Men işğalniñ bu dört yılı içinde bütün alıp qaçılğan ve eziyetlengenlerniñ aqrabalarını tesellisiz qaldıram. Men işğalden soñ babasız qalğan yüzden ziyade balanıñ betine tükürem. Men bu şerni üstüme almağa ve, Putinniñ bundan soñki qanuniyleştirüvinde iştirak etip, rejimniñ cinayetlerini paylaşmağa azırımmı? Bu sualge mart 18-de em işğal etilgen Qırımda, em de Rusiyede er kes özü içün özü cevap bermek kerek. Men endi özüm içün cevapnı sayladım», – dey.
Daa evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve Rusiyedeki muhalefet lideri Aleksey Navalnıy Rusiyede prezident saylavını boykot etmege davet ettiler. Ondan ğayrı Rusiyede «Saylavcılarnıñ boykotı» tedbiri keçti.
Rusiye ve onıñ kontroli altında olğan Qırım ukümeti faal surette Rusiye ve Qırım sakinlerini mart 18-de keçecek prezident saylavı kününde saylav bölüklerine kelmege davet eteler.


text:
Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesinde aprel 26-da Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yasaqlanmasına dair dava baqıldı. Teneffüsten soñ mahkeme dava boyunca müsbet qarar çıqardı.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ toplaşuvı munaqaşalardan başladı. Qırım.Aqiqat elde etken malümatqa köre, esnasnıñ teşebbüsçisi olğan Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya birinci olıp sözge çıqtı.
O, çıqışta bulunıp, «onıñ davası mahkemede qarşılanması, Meclis ekstremistik faaliyetine devam etecek», dep ayttı.
«Qırım cumhuriyeti prokurorınıñ sayısı belli olmağan insanlarğa qarşı davasını – qarşılamaq. Qırımtatar Milliy Meclisi adını taşığan birleşmeni ekstremist teşkilât olaraq tanıp, onıñ faaliyetini yasaq etmek», – dep oqudı qararnı mahkemeci Natalya Terentyeva.
Onıñ aytqanına köre, bu qarardan bir ay içinde şikâyet etile bile.
Kreml tayin etken Qırım ükümetiniñ reisi Sergey Aksenov Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qararına quvandı.
«Bu teşkilât ekstremist ğayelerni tarqata ve Rusiye ve Qırımğa qarşı işlerni alıp bara. Meclisniñ çetel saipleri yarımadadaki vaziyetni kerginleştirmek ve nefret doğurmaq içün bu qurulışnı qullanmağa tırıştılar. Mahkeme yasağı buña yol bermedi», – dep tekrarlay Sergey Aksenovnıñ aytqanlarını onıñ matbuat hızmeti.
Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Meclis yasaqlanması qararını Facebookta izaatladı.
Halqara teşkilâtlar Mecliske qoltuta – Celâl
Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Birleşken Milletler Teşkilâtı, OSCE ve dünyanıñ diger müim teşkilâtları qırımtatarlarnıñ temsil organı olğan Mecliske qoltutqanını bildirdi. Bu şekilde o mahkeme esnasınıñ teşebbüsçisi – Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskayanıñ Mecliske terrorist teşkilâtlar yardım ete kibi laflarını izaatladı.
«Poklonskayanıñ mantığına köre, «Türk ocaqlarınıñ» Meclisniñ yasaq etilmemesi aqqında muracaatı Meclisniñ ekstremist teşkilât olğanını isbatlay! Nariman Celâl: bu mantıqqa köre BMT, PACE, Avropa Şurası ve bir sıra diger halqara teşkilât ve devlet yolbaşçısı qırımtatar halqınıñ ananeviy idare institutını yasaq etmemege çağırsa, terrorist teşkilât sırasına kire!», – dep tekrarlay Celâlnıñ aytqanlarını Facebookta Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev.
Adaletke inanmaysıñ artıq – Ümerov
Celâldan soñ Meclisniñ diger temsilcisi Emine Avamileva çıqışta bulundı, o, Meclis taqdirini yalıñız qırımtatar halqı belgiler, dep qayd etti.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Ümerov qayd etti ki, Qırımda Meclis faaliyetine nisbeten esnas neticesinde adaletke inanmağa kerekmey.
«Bütün halq içün bir işaret»
Avropa Şurası insan aqları komissarı Nils Muižnieks Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faliyetini yasaq etmek qararından qasevetlengenini bildirdi. Bunı o Facebookta yazdı.
«Bugün Qırımda mahkeme qabul etken Meclisni yasaq etmek ve ekstremist teşkilât olaraq tanımaq qararı meni pek qasevetlendirdi. Meclis qırımtatarlarnıñ yüksek temsil organı olıp, olarnıñ sovet devrindeki on yıllarnen devam etken sürgünlikten soñ yarımadada lâyıq bir yaşayışnıñ tiklenmesi ile bağlı ümütleriniñ ayırılmaz bir parçasıdır», – dep yazdı Avropa komissarı.
«Mesele şu ki, Meclis qurulışları ile alâqalı olğan bir çoq insan cezalana bile, çünki yerli meclisler de yasaq etile bile», – dep ayttı Nils Muižnieks.
Onıñ qayd etkenine köre, Meclis faaliyetini ekstremizmge teñ ketirmek «qırımtatar ealisiniñ ekseriyeti içün ayırım ve leke şaraitlerini yaratmaq ve bütün halq içün menfiy bir işaret köstermektir».
«Yarımadada insan aqlarını qorumaq ve birlikni bozmamaq içün bu yasaqnı lâğu etmege çağıram», – dep yazdı Nils Muižnieks.
Nils Muižnieks 2014 senesi sentâbr ayında Qırımnı ziyaret etip, yarımadada azlıqlar, kütleviy haber vastaları ve uquq qorçalayıcılarına basqı yapılğanını bildirgen edi. Rusiyege boysunğan Qırım akimiyeti uquq qorçalayıcılarnıñ yarımadada insan aqlarınıñ bozulması aqqında lafları qabartılğan, dep ayta.
8 yıllıq apis cezası
2016 senesi aprel 26-da Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Meclis yasaqlanması qararı – qırımtatar halqına qarşı ardı-sıra represiyalarnıñ neticesidir, dep bildire Qırım uquq qorçalayıcıları gruppası.
«Böyle bir qarar yarımada işğaline qoltutmağa ve Rusiye Federatsiyasınıñ akimiyetine qarşı çıqqan Qırım sakinlerine qarşı repressiyalarnıñ neticesidir. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaqlanması temel insan aqlarını bozmaqta: birleşme ve toplaşuv serbestligi, ifade serbestligi, fikir, vicdan ve din serbestligi, ayırım yasağı», – dep aytıla QUQG beyanatında.
Uquq qorçalayıcılarınıñ qayd etkenine köre, «sebepsiz sıñırlar ya da Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yasaqlanması tamır halqnıñ aq-uquqlarını, şu cümleden idare aqqı, öz anane ve institutlarınıñ saqlap qalması aqqını».
«Bunıñ kibi areketler qırımtatar halqınıñ kimligi ve inkişafı içün telükelidir», – dep aytıla beyanatta.
Uquq qorçalayıcıları bildireler ki, Qırımtatar Milliy Meclisine qarşı Rusiyeniñ «ekstremizmge qarşı» qanunları qullanılsa, Meclis azalarınen beraber qırımtatar halqınıñ diger temsilcileri de zarar köre bile. Böylece, aprel 26-da qabul etilgen mahkeme qararına köre Meclis azaları Rusiye Ceza kodeksiniñ bir sıra maddesi boyunca cezalana bile: madde 280 «Ekstremist faaliyetine yapılğan açıq çağıruvlar», 282.1 maddesi «Ekstremist birleşeniñ meydanğa ketirilmesi», 282.2 maddesi «Ekstremist faaliyetniñ teşkil etilmesi» ve ilâhre. İşbu maddeler esasında 8 yılğa qadar apis cezası berile bile.
Tışqı işler nazirliginiñ cevabı
Ukraina Tışqı işler nazirligi Qırımda Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisini yasaq etmek qararını sert bir şekilde takbih ete. Bunı Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ spikeri Maryana Betsa Twitterde yazdı.
«İşğalci Qırım akimiyetiniñ Meclis yasaqlanması boyunca tam bir cinaiy ve qanunsız qararı. Sert bir şekilde takbih etemiz», – dep qayd etti Maryana Betsa.
Fevqulâde rejim
Aprel 26-dan itibaren Meclis reisi Refat Çubarov Qırımtatar Milliy Meclisi işinde fevqulâde rejim ilân etilgenini bildirdi. Bunı o Kyiveki brifingde bildirdi. Onıñ aytqanına köre, fevqulâde rejim qırımtatar milliy idare organları içün ilân etildi – Qurultay, Meclis, regional meclisler.
Qurultay ve qırımtatar milliy idare organlarıniñ vekâletleri Meclisniñ olarnı toqtatmaq ve yañı saylavlarnı keçirmek qararını qabul etkenine qadar deñişmeycek
Refat Çubarovnıñ qayd etkenine köre, fevqulâde rejim devamında Meclis faaliyetini onıñ reisi, qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev (razı olsa), esas Ukrainada bulunğan diger Meclis azalarından ibaret Alelhusus bir Meclis baqacaq.
Meclis reisiniñ qayd etkenine köre, Qurultay ve qırımtatar milliy idare organlarıniñ vekâletleri Meclisniñ olarnı toqtatmaq ve yañı saylavlarnı keçirmek qararını qabul etkenine qadar deñişmeycek.
Refat Çubarok qayd etti ki, böyle bir qarar 2016 senesi fevral 19-da Kreml tayin etken Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımda Meclisni yasaq etmege talap etkende qabul etildi.
Meclisniñ merkeziy ofisi Kyivde yerleşecek.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi bazarertesi künü, aprel 25-te, aqşam toplaşuvnı aprel 26-ğa qaldırdı.
Aprel 25-te keçirilgen toplaşuvda mahkeme rusiyeli prokuror Natalya Poklonskayanıñ Meclis faaliyetiniñ toqtatılması qararını davağa qoştı. Poklonskaya toplaşuvğa kelmedi.
Aprel 13-te Kreml tarafından tayin etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar halqınıñ Meclisi faaliyetiniñ mahkeme qararına qadar toqtatılması aqqında qarar alğanını bildirdi.
Aprel 18-de Rusiye Adalet nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Sağatova öz Instagram paraqşasında sınğa alğandarğa jawap jazdı.
«Mwz-TV keşin ötkizdik. Eñ uzaq — 9 sağatqa deyin sozıldı. Men üşin emocïyalıq turğıdan eñ kürdeli äri ayaq-astı jasalğan is-şara. Dostar, bizdi şeberligimen on ese asıp tüstetin reseylik äriptesterimizben salıstırmawlarıñızdı suraymız. Ökinişke qaray, munday deñgeydegi koncertter bizde öte sïrek ötedi. Sol sebepti, bunıñ bäri bizge tañsıq dünïe bolğanımen kelisetin şığarsızdar? Bizdiñ süyikti çempïonımız, bizdiñ maqtanışımız — Serik Säpïev saxnağa ayaq-astı şıqqanı (onıñ orınan jüldeni özgeler tabıstawı tïis bolatın — ärtistiñ eskertpesi) jäne saxnanıñ basqa şetinen onıñ bet-jüzin anıqtap qaray almağanım öte ökinişti. Osınıñ saldarınan Serikke özin tanıstırıp turwğa twra keldi. Alayda munday fors-majorlar kez-kelgen jerde orın alwı mümkin. Bul tikeley efïr. Jäne tek kişigirim jerlerde qatelikter jiberildi. Sizderdiñ sezimderiñizge äser etkenin tüsinemin. Meniñ osı qatelik üşin uyımdastırwşılarğa ızalanwğa da küşim qalmadı. Sizder meni de keşiriñizder!!! Biz özimizdiñ qatıswımızben az da bolsa jaqsı üles qostıq degen ümittemin. Barlıqtarıñdı jaqsı köremin! Barlıqtarıña jaqsılıq tileymin!», — dep jazdı Sağatova paraqşasında.
Boksşı Säpïev te bul oqïğağa baylanıstı öz pikirin ayttı. Säpïevtiñ aytwınşa, onı şara uyımdastırwşıları jülde tabıstaw üşin emes, qonaq retinde şaqırğan.
Eske salsaq, MWZ-TV jüldesiniñ kezinde «Üzdik rok tobı» atalımında Olïmpïada oyındarınıñ çempïonı Serik Säpïev pen reseylik aktrïsa Nastasya Sambwrskaya marapattağan bolatın. Alayda jürgizwşiler Maksïm Galkïn men Äsel Sağatova olardı tanıstırmadı.
«Nastasya, meniñşe, bul bokstan älem çempïonı» dep suraq qoydı Galkïn.
«Meni bilmeytinderiñiz bolsa, meniñ atı-jönim Serik Säpïev, men bokstan Olïmpïada çempïonımın», — dep ile ketti boksşı «Astana-Arena» arenasına jïnalğan xalıqtıñ qoşemetine bölenip.
Atalğan oqïğağa qatıstı, qazaq maqtanışı Serik Säpïev uyımdastırwşılarğa ökpe-renişiniñ joq ekenin de aytıp ötti.
Kommentarïï


text:
Rusiye Taqiqat komiteti Kyivde rusiyeli muhalefetçi jurnalist Arkadiy Babçenkonıñ öldürilüvi sebebinden cinaiy iş açtı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Rusiye TİN Ukraina ükümetini «taqiqat tezce yapılması içün bütün imkânlarnı qullanmasına» çağırdı.
«Bu devlette KHV hadimleriniñ öldürilüvi, olarnı çekiştirüv seviyesi barğan sayın artmaqta, taqiqat neticesi ise, cenayetçilerniñ cezalanmasına ketirmey. Qanlı cinayetler ve asla cezalanmayüv Kyiv rejimi içün muntazam olıp qaldı», – dep ayıla Rusiye TİNnde.
Rusiye jurnalistler birligi de jurnalistniñ öldürilüvine nisbeten öz munasebetini bildirdi.
«Rusiye jurnalistler birligi arbiy jurnalist Arkadiy Babçenkonıñ öldürilüvi sebebinden çorlandı. Şimdiki zamanda jurnalisteler öz vazifesini eda eter eken öldürilgenine çoq yazıqsınamız. Jurnalistniñ milleti ve noqta-i nazarı muim degil. Olar- jurnalist. Olar malümat toplay. Olarnı bunıñ içün öldürmege olmay», – dep qayd ete Birlikniñ kâtibi Yuliya Zagitova.
Daa evel Kyiv politsiyası rusiyeli jurnaist Arkadiy Babçenko Kyivde elâk olğanı aqqında haber etken edi.
Ukraina uquqorçalav organları «qastlı öldürilüv» maddesi boyunca cinaiy açtı. Politsiyanıñ malümatına köre, Babçenkoğa bir qaç sefer qurşun atılğan.
Babçenko Rusiyeni 2017 senesi fevral ayında terk ete. O, öz qararını oña qarşı cinaiy iş açılma ihtimali bar dep izah ete.
Bundan bir qaç ay evelsi, 2016 dekabr ayında, o TU-154 uçağında, öz arbiylerini Suriyege Yañı yılnen hayırlamağa ketken Rusiye arbiyleri, jurnalistleri ve Aleksandrov adına ansambl artistleri uçaq qazasından ölgenlerine iç acınmağanını bildirgen edi. Bundan soñ Rusiyede Babçenkonı vatandaşlıqtan marum etmek içün imzalar toplanıp başlandı.
Soñki zamanlarda jurnalist Kyivde qırımtatar ATR telekanalında çalışa edi.


text:
Kündiki arhivlar 10 sentyabrya 2018
Almutiniŋ täräqqiyati bilän tonuşti
Dšlät rähbiri Nursultan Nazarbaev Almutida iş babidiki säpärdä bolup, innovatsiyalik karhanilarniŋ paaliyiti, şundaqla şähärniŋ tarihiy märkiziniŋ rekonstruktsiyasi bilän tonuşti. Dšlät rähbiri piyadä maŋğuçilar vä velosiped...
Tšrtinçi sessiya başlandi
Prezident Nursultan Nazarbaev Parlament palatiliriniŋ birläşkän mäҗlisidä VI qetim saylanğan Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamentiniŋ tšrtinçi sessiyasini açti. Mäҗlis işiğa dšlät hakimiyitiniŋ barliq tarmaqliri märkiziy organliriniŋ rähbärliri,...
Qazaqstan täҗribisini šzläştürüvatidu
Qazaqstan hälqi Assambleyasi vä Tailand Korol'luği delegatsiyasiniŋ “Dšlät organliri vä grajdanliq җämiyätniŋ millätlär ara munasivätlär sahasidiki hämkarliği” namliq mätbuat konferentsiyasidä kšpmillätlik җämiyättä uyğun šzara...
Dostluq vä hämkarliq printsiplirida
Nursultan Nazarbaev Qirğizstanda bolup, säpiriniŋ birinçi küni mämlikät Prezidenti bilän uçraşti vä III Duniyaviy kšçmänlär oyunliriniŋ eçiliş märasimiğa qatnaşti.Nursultan Nazarbaev Çolpon-Atağa kelişi bilän Qirğizstan...
22 miŋ student yataqhaniğa muhtaҗ
Şämşidin AYuPOV, «Uyğur avazi» Almuta – paaliyätçan yaşlar şähiri häm elimizniŋ äŋ çoŋ bilim märkizi. Җänubiy paytähttä 38 aliy oquş orni moҗut. Elimizniŋ härbir üçinçi studenti...
Yardäm kšrsitiş – pärzimiz!
«Mäktäpkä – yol» häyrihahliq aktsiyasi, jildiqi än°änä boyiçä, biyilmu җumhuriyät miqiyasida štküzülüvatidu. 1-avgusttin 30-sentyabr' ariliğida štküzülidiğan mäzkür aktsiya A.Rozibaqiev namidiki 153-mäktäp-gimnaziyadimu šz äksini tapti. Ävezov nahiyälik...
Dovunda qoş hoşalliq
Sabiräm ÄNVÄROVA, “Uyğur avazi” Biyil Uyğur nahiyäsiniŋ Dovun yezisidiki ottura mäktäpni җšndäş işliriğa byudjettin 49 million täŋgä bšlünüp, yaz boyi «Azamat qwrılıs» ҖÇY täripidin quruluş işliri...
hämkarliq keŋişiniŋ sammiti
Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaev Türkiy tilliq dšlätlär hämkarliq keŋişiniŋ VI sammitiğa qatnaşti. Türkiy tilliq dšlätlär hämkarliq keŋişiniŋ (TDhK, yaki Türk keŋişi) ilgärki sammiti 2015-jili Astanada...
Mähsät– sudin ünümlük paydiliniş
Raşidäm RÄhMANOVA, «Uyğur avazi» Yeqinda Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ Aqşi yezisida Almuta vilayätlik hakimiyitiniŋ vä Birläşkän Millätlär Täşkilatiniŋ Qazaqstan Җumhuriyitidiki Täräqqiyat programmisiniŋ uyuşturuşi vä Evropa Keŋişiniŋ qollap-quvätlişi bilän...
Qälbi qazaq dalasidäk käŋ
Yänä sanaqliq künlärdin keyin, adättikidäk, qärällik mätbuatqa muştiri toplaş başlinidu. Bu biz, uyğurlar, üçün mäşäqiti yetärlik mävsüm. Şu häqqidä oylanğinimda, ançä jiraq ämäs štmüş...


text:
Bunı TSN sımarışı ile GfK Ukraina kompaniyasınıñ bütünukraina telefon soravı köstere, dep bildire «İnterfaks-Ukraina».
Soravnıñ neticelerine köre, saylavlarda respondentlerniñ tek 13,3% iştirak etmeycek, saylav bölüklerine baracaqmı ya da yoq daa 2,5% bilmey.
Saylavlarda iştirak emtege istegenlerniñ eñ büyük sayısı ğarbiy Ukrainada yaşay – 95,2%. Mında saylavlarğa tek 4,8% ketmege planlaştırmay.
Şimaliy vilâyetlerde saylavlarğa ukrainlilerniñ 90,7% baracaq, 7,8% barmaycaq, 1,4% daa qarar almadı.
Merkeziy regionlarda soravnıñ neticesinde mayıs 25 künü rey bermege ukrainlilerniñ 90,8% ketecegi belli oldı, 7,9% barmaycaq, 1,3% daa bilmeyler.
Cenübiy regionlarda respondentlerniñ 84,1% baracaq ola, 13,3% rey bermege istemey, 2,5% daa doğrudan-doğru aytıp olamay.
Şarqiy vilâyetlerde saylavlarğa 29% barmağa istemey, rey bermege 66,4% azır ve 5,6% daa bilmey.
Sorav mayısnıñ 6-8 künleri keçirildi.


text:
“Büllür” teşkilâtı bütün Qırımda iftarlar keçire (FOTO)
Qarasuvbazar rayonınıñ Köktaş köyünde ğayrıdan tiklenilgen cami olğan yerde iftar keçirildi. Tedbirge 135 insan qoşuldı. İftarnıñ teşkilâtçıları – Qırım musulmanları Diniy idaresi ve yerli cemaatnıñ qoltutuvı ile “Büllür” Qırım müsulman qadınlarınıñ Birleşmesidir.
İftarğa Köktaş ve köyge yaqın yerleşken Köpürliköy, Çoqraq, Ortalan, Sollar köyleriniñ sakinleri qoşuldı. İftar devamında balalar “Büllür” teşkilâtı azırlağan tatlı bahşiş aldılar. İftarnıñ teşkil etilüvinde QMDİ daimiy göñülden yardım etken Seyran Kerimov de iştirak etti.
Orta asırlıq cami 2017 senesi virane aldan ğayrıdan tiklenildi. Onıñ restavratsiyası 2014 senesiniñ oktâbr ayında başlandı, 2017 senesi ise camide birinci namaz keçirildi.
QMDİ matbuat hızmeti


text:
«Qızığwşılığımnıñ arqasında qalağan äşekeyimdi jasay alamın» deydi Aygül. Sonımen qatar, keleşekte zergerlik dükenin aşqısı keledi eken. Endeşe, boyjetken bastamasına sättilik tileyik.
Äşekey buyım säniñizdi aşıp, sulwlandıra tüsetini ras. Ol äyelder qawımına äsemdik sıylaytın näziktik sïmvolı ispettes. Ärïne, körik berer köz tartar buyımnıñ kez-kelgen arw üşin bir-ekew bolğanı jetkiliksiz. Osı turğıda öziñizdiñ talğamıñızğa say etip är türli äşekey buyımdar jasap üyreniñiz. Sapalı äri tïimdi bağada, oqırmanımız Aygülmen birge monşaq pen sırğa jasap üyreneyik!
Kerekti qural-jabdıqtar:
qalawıñızğa qaray är türli nemese birdey tüsti monşaqtar;
arnayı jip;
keskiş;
qısqış;
sırğağa arnalğan arnayı ilgiş sımdar.
Äşekey jasaw üşin:
1. Jipke üş ülken jäne bir kişi tastı ötkiziñiz.
2. Jiptiñ ekinşi şetin soñğı ötkizilgen tastan qarama-qarsı bağıtta ötkizip, osılay jalğastıra beriñiz.
3. Jumıs soñında jipti qattı tüyinşikteñiz, şeşilip ketpeytindey bolsın.
4. Üşinşi qatardağı ülken tastardı da aldıñğı qatardağıday etip ötkiziñiz.
5. Äşekeydiñ eki şetin şınjırmen moyınğa tağwğa ıñğaylı etip jalğañız, äşekey dayın.
Sırğanı jasaw üşin:
Arnayı qulaqqa iletin ilmekter jäne tastardı ötkizetin sımdar arqılı jasañız.
Derekközi: http://anabol.kz/
Kommentarïï


text:
Awır atletïkadan Olïmpïada oyındarınıñ eki dürkin çempïonı Ïlya Ïlïn AQŞ-ta ötetin älem çempïonatına barmaydı dep jazadı Vesti.kz.
Ulttıq quramanıñ bas bapkeri keşe Xyustonda ötetin jarısqa kimderdi aparatının mälimdedi.
Erler quraması:
Arlï Çontey (56 keli)
Farxad Xarkï (62 keli)
Nïjat Raxïmov (77 keli)
Denïs Wlanov (85 keli)
Jasulan Qıdırbaev (94 keli)
Almas Öteşov (94 keli)
Selimxan Äwbäkirov (105 keli).
Sonday-aq, Aydar Qazov (77 keli) pen Ermek Ömirtay (85 keli) AQŞ-qa qosalqı quramda baradı.
Al, Olïmpïada oyındarınıñ eki dürkin çempïonı Ïlya Ïlïn bolsa Groznıy qalasında Resey prezïdentiniñ kwbogi üşin ötetin twrnïrge qatısadı.
Äyelder quraması:
Margarïta Elïseeva (53 keli)
Karïna Gorïçeva (63 keli)
Jazïra Japparqul (69 keli)
Svetlana Podobedova, Anna Nwrmwxambetova (75 kelige deyin)
Nadejda Nogay, Aleksandra Aborneva (75 keliden joğarı)
Äsem Sadıqova (58 keli) men Ekaterïna Stolyarenko (69 keli) qosalqıq uramda.
Ayta keteyik, Xyustondağı älem çempïonatı 20-29 qazan künderi aralığında ötedi.
BAQ.kz
Kommentarïï


text:
Bunı ükümet toplaşuvında Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük bildirdi.
«Antiukrain, antidonetsk, antilugansk, antiharkov plannıñ amelge keçirilüvi er keske bellidir. Vaziyetiniñ kerginleştirüvi, ecnebiy ordularınıñ sıñırlardan keçüvi ve topraqnıñ işğali boyunca plan amelge keçirile, biz buña yol bermemiz», – dedi Yatsenük.
Bu regionlarnıñ sakinleri bölünmez memlekette yaşamaq istegenlirinde baş nazir emindir.
«Federalizatsiyağa çağıruv Ukraina devletini yoq etmek ve Rusiye Federatsiyasında yazılğan stsenariyniñ amelge keçirmek ıntıluvdır. Onıñ esas maqsadı – Ukrainanı bölmek ve yoq etmek. Ve Ukrainanıñ bir qısmını Rusiye diktatı altına ketirmektir. Böyle şey olmaz», – dedi baş nazir.
Baş nazir memleketniñ şarqında yaşağan sakinlerini mesülietlikni köstermek ve Ukrainanıñ bütünigini saqlamaq içün areket etmege çağırdı.


text:
Çarxo Kemera Cilayin
Çarğo Kemera(Kerra) Cılayın yaki bı name ğuyo Îlmi'ra Çarğo Neolitik Çarğe Însanura ju Demo.
Qande(Semed/Serba) u Sureu(Wağt)[bıvırne | çımey bıvırne]
Nu demde (Î.A.(Îsa'ra Aver{Raver} 8000-5500) wağtune verdrayira muqqayis, Kemerru'ra tenena husk u tenena duz Aletu amora vıraştene. Erd'ra(Hard'ra) yaki Kil'ra qav-qacaqo amora vıraziyene Lozungede u miyande Adırde potiye, no qeydeki Zanaate Keramik'reki dest pêkerde. Unca(Fina/Reyna) no Çarğ'de İnsanu teyniya ju(yew) caê'de Îqamet kerdeyisre raye kene ra: Familyauneke juvinre nezdiye ju cayde yene têare u niyaki Dewa en vırend nane ro. Tağıl nane dı, Heywanu/Nağuru kene weyi . Senıknoğen(tüketici)`ra verrene Zednoğeniye/Jednoğoniye(Üretici) . Kare Rose(Ticaret)'ki no demde dest pê kerdo.


text:
Vaşingtonda Atlantik şurasınıñ toplaşuvında çıqışta bulunıp, Biden Rusiyeniñ halqara topluluğı ile işbirligi er bir tarafnıñ merağında olacağını qayd etti. O şunı da qayd etti ki, Rusiye şimdiki printsiplerni ürmet etip ve qaidelerge boysunıp, halqara toplulığına qoşuluvından fayda köre bilecek. AQŞ endi qaç kere Rusiyeni yönelişni deñiştirip, Ukrainada olğan vaziyetni eksiltmege çağırğan edi.
Prezident muavini AQŞ prezidenti Barak Obama iyün ayında Lehistannı ziyaret etecegini bildirdi. Obama Brüsselde «G7» sammitinde iştirak etecek ve ittifaqdaşlarnıñ Normandiyağa tüşkeniniñ 70 yıllıq munasebeti ile Frenkistanğa baracaq ola.


text:
Vatanğa köçmek içün nasıl azırlıq köreler? Bu, bitamnıñ evinde tabiiy gaz olğanda, yazlıq aşhanesinde ise, ballon gazınen çalışqan ocaq turmaqta – «çünki Qırımda gaz daa er yerde yoq». Em de kerçektende birinci seneleri kerek oldı…
Bu, anañ çoqqtlı evniñ penceresi tübüne, sofağa kün tiymesin dep., selbi tereklerni ekmege teklif etkende, Özbekistanda doğğan ve balalıqtan Qırım arzularınen yaşağan babam: «terekler üçünci qattaki bizim dairege qadar ösüp çıqqance Qırımğa qaytarmız», - dep, tembiyeley edi. O zamanları bu arzu kerçekleşecek kibi körünmey edi, amma yedi yıldan soñ, biz endi Qırımdaki azbarımızda başqa aşlamalarnı ektik.
Qırımdaki birinci yıllar – köydeki sonuña qadar bitmegen ev, evelki saiplerden qalğan seristli «vremânka». Rale yerine tizlerim üstündeki cemidan. Derslerni, bostan işlerinden soñ qalğan boş vaqıtta yapıldı. Ocalarnıñ qılıqları, sınıfdaşlardan ise milletimizni aqaretlegen sözlerni eşittik. Neticede ise, eki mezun sınıfqa yekâne «altın» medal menim edi.
Ondan da ğayrı muzıka mektebi – şeer içinde cayav 4 kilometr bir tarafqa ve qaytması da o qadar, aftada eki kün bara edim. Pianinomız Özbekistanda qaldı, mektep müdiri derslerden soñ, pianinoda çalmaq ruhset berdi.
Qasevetsiz keçmiş aqqında iç bir peşmanlıq duymayım, çünki bu dünyada tek bu yerni aqqı ile ev olaraq adlandıra bilem.
Menim añlayışımda ve ailemniñ misalinde, Vatanğa avdet yolu tek bu şkilde ola bile. Amma, onıñ özü silânen kelip ta, sevgisini bildirecegini beklemek yañlıştır.
Elzara Beşuyli, qırımlı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Washingtonda Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işleri boyunca vekâletlisi olğan Mustafa Cemilev demokratiyağa qoltutuv Milliy fondı tarafından (NED) demokratiyağa hızmet etkeni içün medalnen taqdirlendi. Bu aqta amerikan fondnıñ resmiy saytı haber etmekte.
«NED National Endowment for Democracy medalnen taqdirlevi kerçekten de beklenilmegen bir sürpriz oldı. Faqat,bu mükâfat ilk-evelâ – ağır şartlar altında yavuz, küçlü tecavuzcığa qarşı turğan cesür qırımtatar halqına ait. On yıllar boyunca sovet rejimine, şimdi ise, mustaqil Ukrainanıñ topraq bütünligine qarşı turğan qırımtatar halqına», – dep izaatlay bunı Cemilev Facebook saifesinde.
«Demokratiya içün hızmet» tunç medalinen ilk defa Poloniya prezidenti «Solidarnost» zenaat birligi areketiniñ esasçısı Leh Walesa ve amerikan zenaat birliginiñ faali Lien Kirkland taqdirlengen ediler. O zamandan berli o, insan serbestligi ve aq-uquqınıñ qaviyleştirilmesi içün şahsiy mecburiyetlerini numayış etken em de demokratik institutlar teşkil etken bir çoq meşur şahıslarğa berilgen edi.


text:
Kreml nezaretindeki Kefe şeer mahkemesinde yanvarnıiñ 12-si, cuma künü, 2017 senesi oktabr ayında küç idareleriniñ repressiyalarına qarşı bir kişilik piketlerge çıqqan beş qırımtatar faaliniñ mahkeme oturışuvları ötkerilecek. Bu aqta Facebookta qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl haber etmekte.
«Mustafayev R.N. -11.00de, mahkemeci Gurova, Mustafayev E.N. -11.00de mahkemeci Terentyeva, Urimov A.S.-11.30da, mahkemeci Gurova, Dani E.A. – 12.00de, mahkemeci Terentyeva, Rustemov R.İ. – 12.00de, mahkemeci Gurova», – dep yaza o.
2017 senesi oktâbrniñ 14-nde yarımadada küç idareleriniñ qırımtatarlar ve musulmanlarğa nisbeten yapqan repressiyalarına qarşı bir kişilik piketler ötkerilgen edi. Keççe işbu piketlerniñ iştirakçileri rusiyeli mahkemeciler tarafından para cöremesinen cezalanğan edi.
Rusiye işğalinden soñ, Qırımda mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Şortanbay Qanaywlınıñ 200 jıldığı qarsañında
Bwl künderi Sarı-Arqada, ataqtı Aqsu-Ayulı öñirinde qazaq halqınıñ wlı aqını Şortanbaydıñ 175 jıldıq toyı ötkerilip jatır. Resmi därejedegi saltanattı jiın, Qazaqstannıñ eñ bilikti ğalımdarı qatısqan ğılımi-teoriyalıq keñes, köne zirat basında müsindelgen eskertkiş, qan jaylaudağı dübirli mereke, äldeneşe dürkin at bäygesi, wlttıq oyındar, köl-kösir dastarqan, bata men dwğa – osınıñ bäri Şortanbay ruhına jasalğan tağzım ğana emes, ejelgi qazaq eliniñ qayta köteriluiniñ kezekti bir belgisi.
Bay dästüri bar qazaq ädebietiniñ san ğasırlıq tarihındağı eñ soqtalı twlğalardıñ biri Şortanbay mwrası soñğı jetpis jılda jwrtşılıqqa teris tüsindirildi. Şortanbay esimi atala qalsa, onı sögip, jerleu – balşabektik parız siyaqtı boldı. Jırımdalıp jariyalanğan birli-jarımdı öleñderiniñ özine şüylige söyleu ädetke engen. Endi mine, bar ömiri zarmen ötken, ölgennen soñ da körinde tınış jata almağan Şortanbay esiminiñ wlttıq maqtanışqa aynaluı – täuelsizdik şapağatı desek, aqınğa bağıştalğan dübirli merekeni osınşama biik deñgeyde ötkeru – Şortanbaydıñ tuğan topırağında ösip-örkendep otırğan el-jwrttıñ, äkimşilik twtqasın wstağan azamattardıñ izgi nieti, qayratı men peyiliniñ nätijesi dep biluge tiispiz.
Şortanbay şığarmaşılığınıñ qır- -sırın, män-mağınasın jete tüsinu üşin onıñ ömirin, onıñ aqın retinde, azamat retinde qalıptasuına äser etken jağdayattardı bayıptau läzim. Ösken ortasın, ötkergen zamanın tarazılau kerek
Şortanbay 1818 jılı tuadı. Üş jüzge ortaq qoja ruınan. Qazaq işindegi qoja näsili bizdiñ jwrtımızdıñ din islämdi wstanuında, qwday, qwran sözin tanuında, yağni wlttıñ ruhani wyısuı jolında igilikti qızımet atqarğanı belgili. Qojalar äuletiniñ ordalı, ejelgi meken – Sır boyınan şığıp, Sarı-Arqağa taraluındağı bastı maqsat ta osı bolatın. Zamanğa ğana emes, adamğa da sın közimen qarağan, al öz tirşiligine qatıstı jayıttardı mısqılday otırıp eske alğan Şortanbay:
“Jwrttı jegen tauıq em,
Jalğannıñ ebin tauıp em,
Qaratauda jürgende,
Sarı-Arqanıñ nanı üşin,
Şalqıp jatqan malı üşin
Osılay qaray auıp em”,– dese, bwl – jeke basqa tikeley qatıstı kep emes, otarlıq zorlıqqa qarsı em taba almağan mwsılmanşıldıq ideologiyanı qıjırtu ğana. Aqın öziniñ bir sözinde babasınıñ süyegi Türkstan tübindegi Qarnaqta jatqanın aytadı, basına bara almay, dünieden ötuine ökiniş bildiredi. Älbette, wlttıq öredegi twlğa qay tarapta tusa da halqına qasterli, biraq ömirbayandıq derekterdiñ naqtı bolğanı jön. Soñğı kezde ayqındalğan keybir derekterge qarağanda, Şortanbaydıñ düniege kelgen jeri – qazirgi Qarağandı oblısınıñ Şet audanı. Iqtimal jağday. Qaytkende de, aqınnıñ bükil ğwmırı osı öñirde, Resey otarına aynalğan Sarı-Arqada ötedi.
Jas kezinen-aq din jolın emes, öner jolın tañdağan Şortanbay, qaytkende de öz äuletiniñ ejelgi dästürinen aulaqtap ketpeydi, bir kezdegi Qoja-Ahmet YAssaui siyaqtı, mürid jinap, azan şaqırmasa da, sol dana wstaz ülgisimen şariğat qağidaların, adamgerşilik, iman jolın öleñjır arqılı nasihattaydı. Sonımen qatar, saqaranıñ suırıp salma aqındarınıñ ädetimen topqa da tüsedi, köptegen aytıstarğa qatısadı. Şortanbay şığarmaları halıq arasına keñinen taraydı, uaqtılı tasqa basılmağan sebepti köptegen şığarmaları wmıtıladı, joğaladı. Jası eluden asqan kezinde Şortanbay din, ğibadat jolına birjola beriledi, onıñ aqındıq qızımeti de mañızdanıp, tereñdey tüsedi. Şortanbay payğambar jasında, 1881 jılı dünieden köşedi.
Şortanbay tolğaularınıñ bir tobı “Qissi-i Şortanbay. Şortanbaydıñ bala zarı” degen atpen, 1888 jılı Qazanda jariyalanıp, aynalası jiırma jıl işinde bes märte basıldı. Bwl, qazaqtıñ patşa zamanındağı baspa isinde bolmağan jağday – Şortanbay sözderi halqına qanşalıq jaqqanın ayqın añğartsa kerek. Sonımen qatar, bajaylap teksergende, bwl kitaptıñ patşalıq cenzuranıñ qatal süzgisinen ötkeni de körinip twr. Şortanbaydıñ endi bir para jırları soñğı kezge deyin köşirme qoljazbalar türinde saqtalıp keldi. Öz twsında orıs oqımıstıları ğana emes, orıs otarşıldarı da ayrıqşa nazar audarğan Şortanbay tolğaularınıñ jaña nwsqaları men beytanıs ülgileri aldağı uaqıtta Resey arhivterinen tabılıp jatuı äbden mümkin. Şortanbaydıñ bizdiñ zamanğa jetken, äzirşe ğılımğa belgili şığarmaları turauğa tüspey, sızılmay, küzelmey, öziniñ bar keypi, tabiği qalpımen alğaş ret respublikalıq ädebi “Jwldız” jurnalınıñ 1991 jılğı 3-sanında jariyalandı. Al, Şortanbaydı tanu, onı janjaqtı, tübegeyli zertteu – bolaşaq isi, birer maqalanıñ emes, birneşe kitaptıñ jügi. Biz bwl arada Şortanbay siyaqtı wlı aqın mwrasınıñ keybir erekşelikterine ğana nazar audarmaqpız.
Şortanbaydıñ oyşıl retinde qalıptasqan, aqın retinde twlğalanğan zamanı qazaq halqınıñ jaña tarihındağı eñ auır kezeñderdiñ biri boldı. Kenesarı han bastağan, bükil Qazaqstandı qamtığan azattıq soğısı auır jeñilispen ayaqtaldı. Eldiñ bar quatı sarqılıp, bar tirligi sualğanday körindi. Kenesarı qozğalısına jalğas, nemese bwdan soñğı, baytaq eldiñ şar tarabındağı köterilis oşaqtarınıñ barlığı twnşıqtırıldı. Batıs Qazaqstanda Isatay, Sır öñirinde Janqoja, Mañğıstauda Dosan batırlar qazağa wşıradı. Azattıq jarşısı Mahambettiñ bası şabıldı, Şerniyaz aqın işten tınıp, Nısanbay jırau qayğı twñğiığına battı. Jwrt qorğanı batır erler tügel jer jastansa, wlt wranşısı örşil aqındar tegis kiriptar halge jetti. El iesiz qaldı. Qanğa bökti. Talauğa tüsti. Otarşıl Resey bükil qazaq dalasın birjola jalmap jeytin zımiyan da obır sayasatın jüzege asıra bastadı. Mine, däl osı kezeñde ün kötergen Şortanbay şığarmaşılığı – bwğauğa tüsken kärip eldiñ jan täsilim ışqınısı ğana emes, bağı qaytsa da ruhı öşpegen ömirşeñ halıqtıñ qayrat-quatınıñ, wlttıq sanasınıñ körinisi boldı.
“Abılay hannıñ twsında…
Arbasın artıp, oñ qılğan,
Esil menen Nwranıñ
Eki jağın jol qılğan.
Ertistiñ bası qara döñ,
Eñkeye bitken qara adır,
Arqa degen qwba jon,
Ayaday bitken köl eken.
Attı kerdeñ östirgen
Arqanıñ tarlau şöbi eken,
Jigitti kerdeñ östirgen
At penen maldıñ demi eken!”
Ol zaman kelmeske ketken. Basqa bir zaman tuğan.
“Mına zaman qay zaman –
Azulığa bar zaman,
Azusızğa tar zaman.
Tarlığınıñ belgisi:
Jaqsı – jannan tüñilgen,
Jaman – maldan tüñilgen –
Mwnıñ özi zar zaman!..”
Jaña zamannıñ qıspaqtı tarlığınıñ, zorlıqşıl zarlığınıñ eñ bastı sebebi – Qazaq jwrtınıñ derbestikten, eldikten ayrılıp, Reseydiñ basıbaylı otarına aynaluında jatır. Şortanbay orıs otarşıldığınıñ sır-sıpatın aşıp körsetedi.
“Arqadan däuren ketken soñ,
Quğındap orıs jetken soñ,
Tipti amal joq, äleumet,
Endi seniñ torıña.
Jalmauız boldı ülkeniñ,
Qazaq, seniñ sorıña.
Orıs – bürkit, biz – tülki,
Alamın dep talpındı,
Orıstan qorlıq körgen soñ,
Otırıp biler alqındı…”– deydi.
Bwrın elge tirek bolğan han ketti. Jwrtqa qorğan bolğan batırdıñ sağı sındı. Wlısqa qwt bolğan bidiñ bağı taydı.
“Keteyin dese, aldıñ tar,
Twrayın dese, käpir bar,
Qaysı birin aytayın,
Qazaqtıñ wlı sandaldı”, – deydi.
Äkimşilik qıspaq, mal-jandı talauğa salu öz aldına, wlan-baytaq jerin birjola iemdenuge niet qılğan otarşıldar lek-legimen köşip kelip, qazaq dalasına berik ornığa bastağan. Jäne qazaqtardı zorlap köşirip, eñ şwraylı, qwyqalı qonıstardı aladı. Kün ozğan sayın kelimsekterdiñ sanı da molayıp, taban tirep ielengen jerleri de köbeyip baradı. Jäne toqtaytın türi körinbeydi. Aqırğı maqsat – bükil qazaq dalasın jalmap jwtu. Şortanbay otarşıl ökimettiñ osınday, tereñnen oylastırğan jer sayasatın da nıq basıp tanidı.
“Är närseniñ boljalı
Kele jatır jaqındap,
Ağaştı tauğa üy salıp,
Aldı käpir aqıldap,
Eldi erkine qoymadı
Buırşınday taqımdap”, – deydi Şortanbay. . Bwl qwsağa, keneusiz zorlıqqa jwrtıñ qalay şıdamaq dep, jan dausı şığadı. Biraq, qaptağan qara bwltqa qarsı twrar amal tappaydı. Elden küş ketken.
“Ayaqtı qiya basu joq,
Orıstıñ salğan jolı bar,
Endigi tuğan jigittiñ –
Mañdayınıñ sorı bar!”
Auır söz. Aşı ükim. Biraq, anıq aqiqat. “Endigi tuğan jigittiñ – Mañdayınıñ sorı bar!..”
Eldikten ayrılğannan soñ kisilik ölşemi de özgergen. Otarşıl ökimet öz qolayına jaqqan, aydauında jüretin, tuğan halqına qasqırşa şabudan tayınbaytın jandayşaptarğa jel beredi. Barlıq jerge öz tekeşigin otırğızadı. Jaqsılardı qudalap, jamandardı köteredi.
“Äuelgi qorlar zor boldı,
Sonday zorlar qor boldı,
Äuelgi barlar joq boldı,
Sonday joqtar toq boldı,
Jön bilmegen jamandar
El bilegen bek boldı!” – deydi Şortanbay. Sondıqtan da äkim-töre ataulıda qasiet qalmağan. “Teksizden tuğan” bilerden ğadildik tayğan. Nätijesinde “qazaq degen ğarip jwrt” müşkil halge jetken.
Şınında da, basınan bağı tayğan qazaq dalası jırtqış şeñgelge tüsti. Qazaqstan – bükil reseylik bazardıñ bir böligine, şikizatı mol äri arzan, tiimdi, tüsimdi ölkege aynaldı. Ayausız qanau jıl ozğan sayın arta tüsuge tiis edi.
Sonımen qatar, Qazaq eli Rossiya imperiyasınıñ basıbaylı otarı retinde, patşalıq tärtip tuğızğan zañ, nizam jönimen jüruge tiis boldı. Jergilikti halıq müddesi, wlttıq erekşelik, ädet-ğwrıp jayı mülde eskerilmedi. Osınıñ bäri qazaq qoğamına teris ıqpaldı, ülken äleumettik özgerister äkeldi. Endi jat, jaña zaman orayında bwrınğı ruhani twrğı, ejelgi jol-jora eskire bastaydı, adamdar arasındağı, wlttıq salt-sanağa negizdelgen qarım-qatınastar älsireydi, ini – ağanı sıylamaydı, qalğan jwrt aqsaqaldı sıylamaydı, tipti, er men äyeldiñ özara qatınasına deyin basqaşa, ädet-ğwrıp özgere bastağan soñ, minez-qwlıq ta özgergen, älbette, oñğa emes, teriske qaray. Eñ bastısı – ejelgi qazaq qoğamındağı tuıstıq, bauırlastıq qatınas bwzılğan. Bwrınğı: “Batırdıñ janı ortaq, – Baydıñ malı ortaq”, – degen wlttıq moral' kelmeske ketken. Nätijesinde, qalıñ bwqara panasız ğana emes, kedey-kepşik, müsäpir halge tüsken.
“Baydı qwday atqanı –
Jabağı-jünin satqanı.
Kedey qaytip kün körer,
Jaz jataqta jatqanı;
Jazday arıq qazadı,
Küzdey pişen şabadı,
Onı-mwnı jiğanın
Şığın dep tilmaş aladı.
Jalğız siırı bar bolsa,
Soğımına soyadı,
Qağazdatıp bwzauın
Noğayına qoyadı…”
Aqın qazaqtıqqa şet, adamdıqqa jat bwl jağday – jaña zaman, zar zaman kesiri dep biledi. Qazirgi tilge köşirsek, otarşıldıq zardabı. Otarşıldıq äkelgen ğwrıp-tärtip nätijesi.
“Mınau asılıq, azğan zamanda
Aluan-aluan jan şıqtı,
Aram, araz han şıqtı,
Qayırı joq bay şıqtı,
Sauıp işer süti joq,
Minip, tüser küşi joq
Aqşa degen mal şıqtı”, – deydi. Jäne bwl tığırıqtan qwtılar amal tappaydı.
“Zamana qaytip oñalsın,
Adam qaytip quansın –
Jandaral boldı wlığıñ,
Mayır boldı süygeniñ…” – deydi. Öz zamanınıñ otarşıldıq nätijesinde tuğan swrıqsız körinisterin jiti tanığan aqın qalıñ bwqaranı kembağal jağdayğa tüsirgen patşa äkimderin de, olardıñ el işindegi jandayşaptarın da, qaraqan basınıñ qamına köşken bi, bolıstardı da ayamaydı, bäriniñ de keleñsiz isterin, aramdığın, pasıqtığın äşkereleydi. Şortanbay, tipti, özi dindar kisi bola twra, el işindegi qoja, moldalardı da oñdırmay sınaydı, olardıñ sopısınğan sırtqı perdesin aşadı.
“Bwl asılıq, azğan zamanda
Qoja, molda köbeyip,
Otırar törde şömeyip”, – deydi.
“Wrlıq qılsañ – nettiñ dep,
Su tübine kettiñ dep,
Şaytan kelse, azdıñ dep,
Öñkey aram zalımdar
Zäremizdi aladı,
Aram berseñ jımiıp,
Qaltasına saladı…” – deydi.
Bwzılğan zamanda dinniñ özi bwzıqtıñ qwralına aynalğan. Äytkenmen, dinbasılardıñ azuı – dinniñ teristiginen emes, sol din jolındağı adamnıñ öziniñ azuınıñ nätijesi degen oy aytadı. Zamannıñ azuı – adam ataulını tügel azdırğan. Halıqtıñ bwrınğı qadır-qasieti tozıp, ötkendegi önegeli istiñ bäri qwrdımğa ketken. Aqın özine mülde jat zamana keypin salmaqtay kele, köñil aular eşqanday jaqsılıq nışanın taba almaydı,
“Tittey närse qalsayşı,
Bwrınğıdan ırımğa!..” – dep qattı küyzeledi. Zamannıñ bwzıluınıñ eñ bastı sıpatı, eñ ülken kesapatı da osı dep biledi.
Bolaşaqtan, jarqın, jaqsı ömirden baz keşken Şortanbay öz ömiriniñ soñğı kezeñinde, bir jağı auır dert äseri de bolsa kerek, sopılıq jolın quıp, taqualıqqa beriledi. Endi öziniñ nasihat öleñderinde ülgi-önege sözdiñ bärin, moral'dıq didaktikalıq oyların tegis dinge tirey söyleydi. Bar künäni din jolımen juuğa boladı, köktegi qwdaydı, keyingi ahiretti eskerip, tüzik is qılıñdar, dünie – fäni, ötkinşi, endi baqilıq mwrat jayın oylañdar degendi aytadı.
“Biler, para jemeñder,
Jalğandı joldas demeñder,
Kisi haqın almañdar,
Auzıña aram salmañdar,
Dünie jiıp ötken joq,
Bizden bwrınğı payğambar…”
Bwl – el äkimderine arnau. Jalpı jwrtqa aytılatın ösiet te, aynalıp kelgende, qwday jolın twtın degen uağızğa tireledi.
“Ülkender, sağan aytayın,
Mal basına barmañdar,
Ahiret qamın qarmañdar…
Tentek bolma balağa,
Bezer bolma kelinge,
Qadiriñ keter eliñe,
Qarauıl qoy söziñe –
Qanşa närse eredi
Ölgennen soñ öziñe!”
Bayıptap qarasaq, bwl da aldanış. Öytkeni, Şortanbay o dünieniñ talqısınan göri bw dünieniñ azabın – tuğan halqınıñ bügingi tirşilik kebi men erteñgi bolaşağın köbirek qamdağan adam. Qaytkende de zamana tuğızğan zar men mwñnıñ twñğiığına şoma beredi.
Sonımen, el azdı, jwrt tozdı, eñ aqırı, dinniñ özi toqıradı. Otarşıldıq qıspaq şekten şıqtı. Bügingiden torıqqan, keleşekten küder üzgen aqın bar dünieden baz keşip:
“Su tübine kettiñ, jwrt,
Tal tabılmas qarmarğa!” – deydi. Zar zaman şındığınan tuındağan qatal ükim. Bükil qazaq qauımı jalğan dünieden birjola köşpek. Biraq, aqın közi köre twra mwnday swmdıqqa köngisi kelmeydi. Tığırıqtan şığar, azaptan qwtılar jol izdeydi. Öziñde küş joq, endeşe, alıstağı quattı ağayınğa saual sal.
“Qazaq wlı jiılıp,
Qwdayıña sıyınıp,
Qondıgerge hat jazıp,
Keşiktirmey dat jazıp,
Ölmesiñde qamıñ qıl!..”
YAğni, türik swltanına arnayı sälem joldap, Türkiya siyaqtı tuıs, qayrattı jwrttan kömek swrau kerek deydi.
Azattıqqa jetudiñ eñ soñğı amalı retinde türikşildik ideyasın tu etip kötergen Şortanbay jer betindegi tirşiliginiñ soñğı sağatında aytqan täsilim sözinde de bolaşaq wrpaq qamın oylaydı, “Jarılqa, qwday, artımdı!” – dep zar şegedi. Dinnen ayrılmauğa, ar-wjdandı joğarı wstauğa, ata-salttı ardaqtap, wlttıq dästürdi wmıtpauğa ündeydi. El-jwrtın jamandıq ataulıdan seskendirip, qazaq işindegi Qwnanbay qajı, Mwsa mırza siyaqtı igi jaqsılarğa baqwl sözin joldaydı. Öz zamandastarına ğana emes, bolaşaq bükil wrpağına ösiet tastaydı.
Şortanbay ülgisi, onıñ özgeşe sıpattı mwrası – bükil qazaq jwrtınıñ asıl qazınası. Otarşıldıq bwğauğa moyımağan, erkindik añsağan halıqtıñ asqaq ruhınıñ körinisi. Qazaq ädebieti ğana emes, türik düniesi ğana emes, bükil älemdik ruhani ömir ölşemindegi özgeşe qwbılıs.
9.Vİ.1993.


text:
Aqmescitte keçken afta devamında benzin ve dizel yaqıtınıñ fiyatlarınıñ eksilmesini qayd ettiler. Bunıñ aqqında iyülniñ 31-ine Kremlge boysunğan Krımstat müessisesi haber etti.
“Aqmescit bölgesinde yanıcı-yağlayıcı malzemelerniñ ayrı çeşitleriniñ fiyatları afta devamında nezaret etildi. İyülniñ 23-üne köre, iyülniñ 30-ına dizel yaqıt ve benzin fiyatlarınıñ eksilmesi körüne”, - qayd etile beyanatta.
Müessiseniñ bildirgenine köre, Aİ-92 benzinniñ bir litri 0,43%-ğa ucuzlandı ve 46,42 – 46,49 ruble oldı, Aİ-95 – 0,61%-ğa ucuzlandı ve 47,90-49,4 ruble oldı, Aİ-98 – 0,18%-ğa ucuzlandı ve 54,99-55,69 ruble oldı. Dizel yaqıtnıñ fiyatı 0,27%-ğa ucuzlandı ve 47,9-48,19 ruble oldı.
İyülniñ 23-üne, bazaertesi künü ATAN, eñ büyük Qırım yaqıt şirketi, öz stantsiyalarında benzin fiyatlarını tüşürdi.
Aprel ayında Rusiye antimonopol hızmeti yarımadağa cermay mahsulatlarını teslim etken doquz şirketke qarşı dava açtı.
Qomşu Rusiyege köre Qırımda benzin fiyatları yüksekçe olğanını ve bu Keriç keçitiniñ işine bağlı olğanını iyülniñ ortasında Qırımnıñ rusiyeli başlığı – Sergey Aksönov belgiledi.


text:
Poloniya Seymi, Sovetler deviriniñ abidelerini yoq etmege qarar aldı, Rusiyede ise buña qarşı itiraz bildirildi.
«Hususiy ürmetsizliknen leh akimiyeti bu qararnı bizler içün aziz ve facialı künde qabul etti, bu künü Gitler SSCB-ge qarşı ücüm etken edi. Böyle areket ancaq – ölülerniñ hatırası üzerinde rezaletli aqaret olaraq tanılmaq mümkün. Abidelerge qarşı «cenkni» devam etkenler añlamaq kerekler ki, rus-leh munasebetleriniñ ket-kete beterleşecegine sebepçi olalar», – böyle sözler iyünniñ 22-nde aqşam yayınlanğan Rusiye Tışqı işler nazirliginiñ beyanatında yer alğan.
Cumaaqşamı künü Lehistan Seymi, bina ve obyektlerniñ adlarında kommunizmniñ ya da başqa totalitar rejimlerniñ teşviqatını yasaqlağan qanunğa deñişmeler kirsetti. Vesiqağa binaen, Sovetler deviriniñ eykelleri, şu sırada Qızıl Ordu abiledeleri yoq etilmeli. Poloniya millet vekilleri bu abidelerni, deñişmeler qabul etilgeninden soñ, 12 ay devamında alıp taşlamağa teklif ete.
Mezarlıqlarda ya da başqa qabirlerde yerleştirilgen eykeller, em de mimariy yadikârlıqlar cedveline kirsetilgen abideler bu sıradan harictir.
Lehistanda Sovetler devirinden qalğan 469 abide qalğan, olardan 250-si Qızıl Orduğa bağışlanılğan.


text:
Ukrainalı siyasiy mabüslerler – ilhaq etilgen Qırım sakini rejissör Oleg Sentsov ve qırımlı anarhist Oleksandr Kolçenko anaları ilk defa körüşip, oğullarınıñ tez vaqıtta azat etilmesi içün yardım kösterilmesini rica eterek, Ukraina prezidenti Petro Poroşenkoğa muracaat ettiler.
Bu aqta Qırım.Aqiqat TV süjetinde söz yürsetile.
«Poroşenko efendi, sizge Rusiye apishanelerinde yatqan vatandaşlarıñıznıñ anaları muracaat ete. Yalvaramız, yardım etiñiz! Oğlum artıq eñ soñki tedbir olaraq – açlıq tutıp başladı. Albuki daa evel bunı yapmaycağını aytqan edi. Sizler olarnı bu apishanelerde taşlamazsıñız dep umüt etemiz», – dey rejissör Oleg Sentsovnıñ anası Lüdmila Sentsova.
«Ürmetli prezident efendi, sizge muracaat etem. Bizim oğullarımıznı azat etmek içün eliñizden kelgen er şeyni yapıñız. Olar ne prezdentten, ne de devletinden közü qaytmasın», – dey Oleksandr Kolçenkonıñ anası Larisa Kolçenko.
Bu
arada siyasiy mabüslerniñ anaları Rusiye prezidenti Vladimir Putinge muracaat etmediler.
«Saşa buña razı olmaz edi… Oleg de», – dep izaatlay qadınlarnıñ ekisi de.
Rusiyeniñ Kopeysk (Çelâbinsk vilâyeti) apishanesinde yatqan Qırım sakini olğan Oleksandr Kolçenko açlıq tutacağı aqqında mayısnıñ 31-nde ilân etken edi.
Oleg Sentsov mayısnıñ 14-nde Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen muddetsiz açlıq ilan etken edi.
Ukrainalı rejissör Oleg Sentsov Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen muddetsiz açlığını devam ete. O, mayısnıñ 31-nde «onı deñiştirüv meraqlandırmağanı», çünki o «soñuna qadar baracaq insan olğanını» ilân etken edi.
Ukrainada ve bütün dünyadaki faaller Rusiye ve prezident Vladimir Putinden qanunsız tutulğan ukrainalılarnın azat etilmesini talap etmege devam eteler. Çeşit devlet ve qıtalarda #FreeOlegSentsov и #SaveOlegSentsov yazıları altında tedbirler ötkerile.
Sentsov ve Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti.


text:
Dekabr 11-de işğal etilgen Qırımda Aqmescitteki Kefe yolunıñ 10-uncı kilometrinde qırımçaq ve yeudiylerni qurşunğa tizüvniñ yıllığı munasebetinen matem tedbirleri keçirildi.
Qırım.Aqiqat saytınıñ mühbiri bildire ki, tedbir Gitler ordularınıñ Qırım işğali vaqtında biñlerce öldürülgen ve kömülgen yeudiyler çuqurı yerinde tiklenilgen abide yanında olıp keçti.
Toplaşqanlar ögünde ortodoks, yeudilik ve islâm dininiñ vekilleri çıqışta bulundılar, dua oquldı.
Qırımçaqlar cemiyetiniñ temsilcisi UNESCO tarafından ğayıp olayatqan tiller sırasına kirsetilgen qırımçaq tilinde dua oqudı.
Tedbirde bulunğan resmiy şahıslar arasında Qırım ükümetiniñ «baş nazir muavini» Nikolay Yanaki, deputat Yefim Fiks ve İsrailniñ Aqmescitteki vekâletli konsulı Yan Epşteyn bar ediler.
Qırımçaq şairesi Nina Bakşi elâk olğanlarnıñ hatırasına şiirler oqudı. Yeuydilerniñ ananelerine köre abidege taşlar qoyuldı. Mitingde tahminen yüz kişi iştirak etti.
Tarihiy malümatlarğa binaen, 1941 senesi dekabr 11-13 künleri yeudiy ve qırımçaqlarnı Aqmescit civarında qurşunğa tizip, çuqurğa kömdiler. Qurbanlarnıñ sayısı 13 biñden 17 biñge qadar teşkil etti.


text:
Oktâbr 20-ne keçer gecesi Çonğar köyü yanında bozulğan Melitopol-Canköy elektrik tiremesi işlettirildi. Bunı «Ukrenergo» şirketiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Saat 13:42 tiremelerden tapılğan şeylerni içki işler organları hadimleri tarafından çıqarmaq ve etrafnı teşkermek içün Canköy-Melitopol ava yolağı vaqtınca söndürilgen edi. İşbu areketlerniñ soñunda, saat 15:55, yolaq işletildi. Böyleliknen, Qırım MC elektroteminleviniñ sıñırılana bilecegi ile bağlı imkâniyet yoq oldı», – denile beyanatta.
Qayd etilgeni kibi, al-azırda yarımadanıñ energiya ile teminlevi sıñırlanmağan.
Herson vilâyetinde oktâbr 20 künü kene bir kene «Melitopol-Canköy» yolağınıñ tiremelerini bozdılar. Biriniñ tübüne mina qoyulğan edi. Militsiyanıñ bildirgenine köre, 3 mina ve 2 trotil qılıçı tapıldı.


text:
Kreml kontrol etken Qırımnıñ medeniyet naziri Arina Novoselskaya «Eurovisionda» Jamalanıñ ğalebesinen ğurur duymayım, dep bildirdi. Bunı o Qırım.Aqıqatqa ayttı.
«Eger kerçekten muzıka yarışı ayta bilecegim bir yarış ğalebesi olsa edi, ğurur duyar edim. Bu ise bir şou: içtimaiy, siyasiy, başqa, amma muzıka yarışı degil», – dep ayttı o.
Arina Novoselskayanıñ aytqanına köre, Aqmescit Tchaikovsky adında muzıka oquv yurtunda çalışqan vaqıtta Jamala onıñ talebesi edi. Nazir Jamalanıñ vokal istidatlarınen «Eurovisionda» degil, akademik yarışlarda iştirak etmekni tevsiye etti.
«Susannağa onıñ vokal istidatlarınen akademik yarışlarda iştirak etmek kerek. Çünki Susannanıñ opera sesi bar, ve öz sesini opera yırcılıqta qullanmaq kerek, özüni sınap baqmaq ve ğalebe qazanmaq kerek », – dep bildirdi Arina Novoselskaya.
Qırımtatarı olğan ukrain yırcısı Jamala (Susanna Camaladinova) 1944 senesi qırımtatar halqınıñ sürgünligini añlatqan «1944» yırınen mayıs 15-ke keçer gecesi İsveçiyanıñ paytahtı Stockholmde olıp keçken «Eurovision» yır yarışınıñ finalında ğalebe qazandı. Ekinci yerni Avstraliya, üçünci yerni Rusiye aldı.


text:
Lançjow Xïmïya-fïzïka ïnïstïtwtınıñ xïmïkteri qolda swsıp turmaytın balıqtı ustawğa ıñğaylı bïyalay jasap şıqtı.
Jılbısqı qabıqtan taymaytın qolğap tutqır zatpen - şayda, emen qabığında, pispegen jemisterde kezdesetin tannïnmen qaptalğan.
Zerttewşiler bastapqıda tannïnniñ basqa zattarmen qosılwına täjirïbe jürgizgen. Onıñ bïologïyalıq suyıqtar quramın özgertip, aqwızben uyısıp tutqırlanatını anıqtaladı. Sarapşılar qurma nemese anardı jegende awızdıñ qurğap ketkeni sekildi bolwına osı zattıñ tutqırlığı sebep boladı dep otır.
Tannïnge mwcïn jäne basqa da tutqır tabïğï zattar qosılğanda onıñ üykelw qabileti birneşe esege artqan.
Aqırında xïmïkter jılbısqı balıqtı da ustap tura alatın bïyalay jasap şıqqan. Onıñ matasında şağın tannïn qışqılı bar uyaşıqtar ornalastırılğan.
Jaña qolğaptı alğaşında sarı jayın balığına sınap körgen. Balıqtı tırp ete almağan. Al kädimgi qolğaptar bul nätïjeni qaytalap bere almağan, balıqtı qoldan swsıp kete bergen.
Kommentarïï


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ve Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ vekili Rustem Ümerov ile körüşti.
Körüşüv devamında işğal etilgen Qırımnıñ meselelerini muzakere ettiler, er bir mesele boyunca prezident öz Memuriyetiniñ bölüklerine mütenasip avalelerni berdi. Bunı Çubarov öz Facebook saifesinde bildirdi.
«Tabiiy ki, köterilgen meseleler Rusiye orduları tarafından işğal etilgen yarımada ve Qırımda insan aqlarınıñ qoruvı ile bağlı edi...», – dep yazdı Çubarov.
«Ümüt etem ki, halqara sevisinde planlaştırılğan teşebbüslerimizniñ neticesi de semereli olur», – dep qoştı o.
2014 senesi fevralniñ soñunda – martnıñ başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden ordular Qırım yarımadanı zapt ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Bu aqta öz-özüni ilân etken Qırım akimiyetine yaqın olğan «Krıminform» saytı bildirmekte.
Parlamentniñ birinci oturışında Qırım ve Aqyarda keçirilecek seçüvlernen bağlı qanun leyhası baqılacaq. Böyleliknen Federatsiya qanunlarına da bazı deñişmeler kirsetilecek.
Devlet şurasınıñ spikeri Sergey Narışkinniñ aytqanına köre, mezkür vesiqa subyektlerniñ qanuniy organlarınıñ akimiyetinen bağlı saylavlarnı sentâbr 2014 senesi keçirecek.
Leyhağa köre, Saylav kampaniyası mezkür aynıñ ekinci bazarında ötkerilecek. Bunıñnen bir sırada, doğrultuvlar Aqyarnıñ gubernatorı ve Qırım yolbaşçısınıñ seçilmesi devlet şurasınıñ tarafından bu seneniñ dekabr ayına qadar keçirilmek kerektir


text:
«Ukrenergo» şirketinde bildirilgeni kibi, dekabr 7-de, Ukraina energetika ve kömür sanayı Nazirliginiñ, uquq qoruyıcı organlarınıñ temsilcileri ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yolbaşçılığı ile muzakerelerniñ neticesinde «kerginlikniñ ğayrıdan berilmesine elektrik yolaqlarınıñ azırlav işleriniñ soñunace becerilmesi aqqında añlaşma qabul etildi».
«Ukrenergo» saytında bildirilgeni kibi, 220 kV Kahovka-Titan yolağınıñ işlettirilmesi, ilk evelâ, Herson vilâyetiniñ eki rayonına elektrik teminlevini qaytarır.
Bunıñ ile şunı da qayd eteler ki, podstantsiya «soñki afta devamında bir qaç sefer qazaiy şekilde söndürile edi».
«Yolaqnıñ işlettirilmesi – Herson ve Nikolayev vilâyetleriniñ energetik teminlevini yerine ketirgen «Kahovka» stantsiyasınıñ normal çalışmasına ilk adımdır», – denile beyanatta.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil.
Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım qamaçavı teşebbüsçileri dekabr 6 künü qıtaiy Ukrainadan yarımadağa elektrikniñ bir yolaq vastası ile berile bilecegi aqqında bildirgen ediler. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tasdiqaldı.


text:
İyün 24-te, cuma künü onlarca qırımtatarlar «fevral 26 işi» boyunca yaqalanğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ Bağçasaraydaki evi yanına dua keçirmek içün keldi. Dua tahminen bir yarım saat, saat altıdan yedi yarımğa qadar, devam etti. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Çiygoznıñ apayı Elmira Ablâlimova bildirdi.
«Dua keçirildi. Adam çoq edi. Elbet, er keske menim adımdan, em de Ahtem Çiygoznıñ adından kelgenleri ve merasimimizde iştirak etkenleri içün teşekkür bildirmege ister edim», – dep ayttı Elmira Ablâlimova.
Azbarda olıp keçkenini belli olmağan şahıslar nezaret ete edi, Çiygoznıñ apayınıñ fikrince, olarnıñ rusiyeli mahsus hızmetlerniñ temsilcileri olması mümkün.
«Olar evniñ yanında buluna edi, olıp keçkenini nezaret ete edi. Belki de, fotoresimge çıqara edi ya da mahsus aletlernen laf neler aqqında ketkenini, adamlar neler yapqanını, neler aytqanını diñley ediler... Biz olarnı kördik», – dep añlattı Elmira Ablâlimova.
Qırımtatar meseleleri boyunca Ukraina prezidentiniñ vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ Facebook saifesinde dua keçirilgen vaqıtta çıqarılğan fotoresimler paylaşıldı.
İyün 24-te aqşam Elmira Ablâlimova Facebook saifesinde rusiyeli uquq qoruyıcılarınıñ ziyareti aqqında bildirdi, olar oña «qanunsız faaliyetniñ mümkün olmaması aqqında» ihtar berdiler, o ise, bunı qırımtatarlarnıñ dua keçirmege niyetinen bağlı olğanını tüşüne.
Bundan evel dua keçirilecegi aqqında Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerov bildirgen edi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksyonov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Olarnıñ arasında Ahtem Çiygoz da oldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste bulunğan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
2016 senesi fevral ayında Qırım Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Mustafa Küçük - Çag Atladik
Sanatçı : Mustafa Küçük
Türkü : Çag Atladik
Etiketler : Mustafa Küçük - Çag Atladik türkü indir, Mustafa Küçük - Çag Atladik türkü dinle, Mustafa Küçük türküleri, Çag Atladik mp3 indir, Mustafa Küçük türküleri Çag Atladik türküsü, Çag Atladik sözleri, Mustafa Küçük mp3 dinle, Mustafa Küçük download, Çag Atladik bedava mp3, Mustafa Küçük türkü sözleri, Mustafa Küçük türkü dinle, Mustafa Küçük son albüm indir
Mustafa Küçük Türküleri
Mustafa Küçük - Gül Benim Icin
Mustafa Küçük - Diyenim Yoktur
Mustafa Küçük - Bundan Sonra
Mustafa Küçük - Yarali
Mustafa Küçük - Bu Ceylan
Mustafa Küçük - Burdan Gideli Canimin Cani
Mustafa Küçük - Salin Mi Var
Mustafa Küçük - Potpori
Mustafa Küçük - Ölmek istiyorum
Mustafa Küçük - Erimez Yaylası
Mustafa Küçük - Üc Güzel Geliyor
Mustafa Küçük - Belli Degil
Mustafa Küçük - Gelin
Mustafa Küçük - Yüce Dağ Başında Gezen Ceylan
Mustafa Küçük - Çabuk Gel


text:
Qırım devlet qurucılıq nezareti bugünki künde belediyeler qurucılıq siyaseti qaidelerine uymağan, işğalden evel Ukraina tarafından berilgen qurucılıq izinlerni lâğu etmege azır.
Bu aqta Kreml nezaret astında bulunğan Qırım nazirler şurasınıñ toplaşuvında, Qırım devlet qurucılıq nezareti reisi Sergey Timoşçenko «Krıminform» saytına bildirdi.
Böyleliknen o, Kezlev memuriyet yolbaşçısı Andrey Filonovnıñ çıqışı devamında, Qırımdaki qurucılıqnıñ 95% ukrain vesiqaları ile çalışqanı ve buña tesir etip olamağanları aqqında sözlerine cevap olaraq izaat berdi.
«Qırım Cumhuriyeti prokuraturasınıñ teşebbüsi ile, Qırım devlet qurucılıq nezareti Ukraina vaqıtında berilgen vesiqalarnı lâğu ete bile. Lütfen, eger quruculıq şimdiki qaidelerge uymağanını aytsañız, biz er şeyni toqtatırmız», - dep qayd etti o.
Timoşçenkonıñ bildirgenine köre, yerli akimiyet organları «qanunsız qurucılıqnı öz başına toqtata bile.» Keçken küzde qabul etilgen her bir qanun deñişmesine köre, kapital hususiyetli ya da olmağan inşaatnı, yerli öz - özüni idare etken organ kendi qararı ile binanı yıqtıra bile.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
İyünniñ 6-sı, çarşenbe künü, Eski Qırımda tintüv yapıla. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etkenine köre, Stamova soqağı qapalı ve anda avtozak turmaqta.
Rusiye telükesizlik hızmetleriniñ saytlarında bu hususnen bağlı izaat berilmedi.
Qırım.Aqiqat bu meseleni taqip etmekte.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilip başladı.


text:
Ruslan Zeytullayev, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına ait olğanında qabaatlanğan ilk Qırım sakinlerinden biri oldı. 2015 senesiniñ yanvar ayında onıñ Baydar (Orlinoye, Aqyar) köyündeki evine Rusiye telükesizlik hadimleri basıp kirdi. Tahqiqatnıñ versiyasına köre, Zeytullayev «terroristik grupnı teşkil etti». Rostov-na-Donu şeerinde keçken mahkeme oña 12 yıl apis müddeti berdi. O, Salavat şeerindeki (Başqortıstan, Rusiye) sert rejimli koloniyada cezasını çeke. Qırımda ise Ruslannı ömür arqadaşı ve üç qızı bekley.
Meryem Zeytullayeva, bir kere balalarını mahkemege alğanını hatırlay. Qorantanı oturışuvğa yibermediler – olar qapı tübünde oturıp beklemege mecbur oldılar.
«Ruslan koridor boyunca ketirilgende balalar onı kördi ve quçaqlamaq içün oña doğru çaptılar. Lâkin o, bunı yapıp olamadı – qollarında buğavlar taqılı edi. Onı avtozakqa (tevqif ve mahküm etilgenlerni taşımaq içün mahsus maşinağa – QA) oturtqan soñ ortancımız – Mumine – pek qıçırıp ağlamağa başladı. Biz böyle tesirni özümiz de beklemedik. Ondan soñ o maña, oturışuvlarğa balalarnen kelme, dedi».
Mumine: «Babamnı körgende, onı sım-sıqı quçaqlarım».
Meryem, qızlarınıñ evelden yat adamlarnen laf etmegenlerini ve birisi kelse, başqa odağa ketip, qapalğanlarını ayta. Balalar içün psiholognıñ davet etilmesi aqqında o, 2015 senesiniñ yazında tüşünip başladı. Lâkin maliy vaziyet mutehassısnı tutmağa imkân bermedi. O zaman «Bizim balalar» leyhasınıñ rehberi Lilâ Bucurova, bu cemiyet birleşmesinde çalışqan psiholognıñ yardımını teklif etti.
Balalar sevgi muitinde yaşay ve bu, Zeytullayevler qorantasınıñ yararlığıdır, dey psiholog Tatyana. Evde onıñ adı aytılğanda Nuriye, Mumine ve Sabriye nasıl etip beraber poçta kartları, plastilinden türlü şeyler yapqanları, oynağanları aqqında, biri-biriniñ sözüni kestirip ikâye eteler.
Psiholog: «Balalar ile psihoanaliz nazariyesi çerçivesinde çalışmaq mümkün degil. Bu sebepten men art-terapiya yönelişinde çalışam. Kiçigi, Nuriyeniñ resimleri başta sıtıq tüslü edi, şimdi ise olarda renkler peyda olıp başlay. Balalarda telâş derecesi ale daa orta dereceden yüksektir – olar babaları evde olmağanından horlana», – dep qayd ete. O, olarnen sanki babaları bir yerge ketmedi laf etmege, onıñ qorantadaki itibarını tüşürmemege ve «eger söz tutmasalar: özüñizni yahşı tutmasañız, babañız kasevetlenecek, demege» tevsiye ete.
Nuriye: «Babam qaytqanda oña resim bağışlaycam ve yanağına öpecem
Meryemniñ anası Ayşe olarğa öz ömür arqadaşınıñ öliminde soñ, 2015 senesiniñ aprel ayında köçti. «O vaqıt büyügi – Sabriye – özüni pek yaramay is ete edi: esini coya, burnu qanay edi. Bir-biriniñ üstüne olğan eki stress netice berdi: bala bir kereden em qartbabasız, em de babasız qaldı. Biz oña zornen künde üç qaşıq sorpa aşata edik», – dep ikâye ete Ayşe.
Şimdi Sabriye sekiz yaşında. O, ekinci sınıfqa qatnay. Mektepte oña nasıl munasebet köstereler, degen sualge Meryem, iç bir problemi yoq, dey: «Maña köre, balalar babalarına ne olğanını öyle de añlamadılar. Ocaları ise bir şey aytmaylar. Er alda, biz yüzlev ya da şaqa eşitmeymiz. Aynı şeyni özüm aqqımda da ayta bilem. Arqamda ne aytqanlarını bilmeyim, lâkin yüzüme qarşı bir şeyler aytmağa kimse cesaret etmey».
Biz Meryemnen suhbet etkence onıñ büyük qızı, yanımızda olıp, diqqatnen diñley edi. Eñ soñunda ise ağlap yiberdi.
– Sabriye, sen ağlağanda men de ağlap başlağanımnı bilesiñ de, – Meryem onıñ başını ohşay.
– Men babaka (babam) aqqında aytılğanını diñlegende, közyaşlarım öz-özünden aqıp başlay, – dey qızçıq.
Sabriye: «Onı sevgenimizni aytacam, biz o qadar sağındıq…»
Ruslan Zeytullayevni 12 yıl azatlıqtan marum etüv cezasına mahküm ettiler. Bu müddetni tolusınen oturıp çıqsa, büyük qızı, Sabriye, yigirmi üç yaşında olacaq. Mumine yigirmi bir buçuq yaşına ve kiçigi, Nuriye – on eki yaşına kelecekler.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
Ministr Albayraq yärdäm tarata
İndoneziyadä yärdäm oyışmaları wäkilläre belän bergä ministr da yärdäm çaralarında qatnaşa
Cir teträw häm şunnan soñ barlıqqa kilgän śunamidan zıyan kürgän häm awır könnär kiçerüçe İndoneziyädä Qazna häm finans ministrı Bärat Albayraq Qızılay belän bergä azıq-tölek yärdäme tarattı. Törkiyä ictimağıy oyışmaları meñnärçä keşene qaynar rizıq häm gigiyena kiräk-yaraqları belän täêmin itte. Törkiyä Qızılayınıñ Twitter säxifäsendä urın alğan fotolarda ministr Albayraqnıñ da zıyan kürgän töbäktä yärdäm taratuı kürenä.
İndoneziyada 28nçe sentyabr’dä bulğan cir teträwdä älegä qadär 2 meñ 45 keşeneñ ğomere özelde, 10 meñ 679 keşe yaralandı. 671 keşe isä haman tabılmadı. 82 meñ keşe yärdämgä moxtac.


text:
Qazan
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Qazan (1918.-1928. yy. iske imla قزان) şähäre - bügenge Tatarstannıñ başqalası. Urısça - KaзaHb, İnglizçä – Kazan itep yazalar. İdelneñ sul yağında,Qazansu yılğasınıñ ike yarında da, İdelgä qoyğan tamağında urnaşqan. İdel-Uralnıñ iñ zur şähärlärennän berse sanala.
Mäydanı – 425,2 km2. 7 administrativ rayonğa bülenä. Şähär xakimiätenä buysınğan bistälärne kertep, xalqı 2010 yılda – 1 145 435 keşe (Tatarlar – 47,6 %, Ruslar – 48,6%), 2002 yılda - 1085,5 meñ, 2008 - 1180,2 (1460 aglomeratsiädä). Automobil häm timer yullar üzäge. Yılğa portı. Xalıqara aeroport.
ЭчTәлek
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Anıñ salınu yılı bilgesez häm 1005-nçe yılda barlıqqa kilde dip sanala, çınlıqta anıñ tağın da borınğıraq buluı ixtimal. 10-XI ğasırlarda – İdel buyı Bolğarınıñ Tönyaq töbägendä säwdä itü häm doşman höcümennän saqlanu punktı. XIII ğasırdan 1430-yılları axırına qädär bäklek üzäge, 1438 yıldan Qazan Xanlığı märkäze. 1552 yılda Rus patşalığı tarafınnan yawlap alına. 1708-1920 yıllarda – guberna (1781-1796. yıllarda namestniklıq) üzäge. XIX ğasırdan Qazan Räsäy imperiäseneñ zur mädäni, fänni häm sänğät üzägenä äwerelä. 1791. yıldan teatr eşli, 1804.tä Räsäydäge täwge üniversitetlarnıñ berse açıla (Qazan Universitetı). 1811. yılda provinsiädäge berençe gazeta näşer itelä. 1905. Berençe Räsäy İnqilabı näticäsendä Tatarlarğa bar xoquqlar birelä, Tatar telendä gäcitlär näşer itelä başlıylar, Tatarça teatr barlıqqa kilä. XX ğasır başı – sänäğäti üseş çorı. Şähärdä küp fabrikalar, tramway barlıqqa kilä. Xalıq sanı tiz arta. 1918 yılda Rusiä watandaşlar suğışı waqıtında şähär cimerelmi, läkin xalqınıñ küpçelege qaçaq bulıp awıllarğa kitä. Watandaşlar suğışı waqıtında Qazan kontrrevolusion İdel-Ural Ştatı başqalası dip uylanıla. 1920 yılnıñ 27 mayınnan – TASSR, 1990 yılnıñ 30 avgustınnan – TSSR, 1992 yılnıñ 7 fevralennän Tatarstan Cömhüriäte başqalası.
Qazan xalqı sanı yıllar buyınça[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qazan qalası törle däwerdä törleçä atap yörtelä:
- 1103–1220 – Öçil[чыraHak kүpcәTeлMәrәH 3091 kөH]
- 1220–1278 – Ğazan / Qazan
- 1278–1350 – Aqbikül[чыraHak kүpcәTeлMәrәH 3091 kөH]
- 1350–1430 – Bolğar âl-Cädid, yäğni Yaña Bolğar
- 1430 yıldan birle – Qazan dip atala
Sänäğät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qazanda maşinalar tözü (oçqıç, boralaq, kompressor, vakuum texnikası, cılılıq ülçägeç, meditsina qoralları, gaz apparatları h.b.), metall eşkärtü, ximiä, neft ximiäse sänäğäte (polietilen, plastmass, yasalma kauçuk, yasalma yuu äyberläre, rezin-texnik eşlänmälär h.b. citeşterü); ciñel sänäğät (ös häm ayaq kieme tegü, kün, tire eşkärtü, tuqu şirkätläre); azıq-tölek sänäğäte (konditer fabrikası, it, söt kombinatları, sıra qaynatu zavodı h.b.) üseş ala; tözü materialları (timer-beton caylanmalar, silikat kirpeç, ere panellär) citeşterelä.
Fän häm belem alu[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qazanda Tatarstan Fännär Akademiäse, Räsäy Federasiäseneñ Qazan Ğilmi Üzäge; 50dän artıq fänni-tikşerenü institutı häm konstruktorlıq bürosı; Qazan Däwlät Universitetı, Medisina, Pedagogik, Texnika, Texnologik, Energetik, Mädäniät häm sänğät Universitetları; Konservatoriä; Arxitektura-Tözeleş, Awıl Xucalığı, Veterinär Akademiäläre; Finans-İqtisad, Säwdä, Biznes, Yuridik häm başqa İnstitutlar bar. Berniçä texnikum, kölliät, hönäri mäktäp häm lisey. 193 ğomumi belem birü mäktäbe.
Mädäniät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tatarstan Milli kitapxanäse, Nikolay Lobaçevski isemendäge Qazan Universitetı Fänni Kitapxanäse kebek ere kitapxanälär; Ğäliäsğar Qamal isemendäge Tatar däwlät akademiä teatrı, Musa Cälil isemendäge Tatar opera häm balet teatrı, Vasiliy Qaçalov isemendäge rus zur dramatik teatr, Kärim Tinçurin isemendäge Tatar Drama häm Komediä teatrı, Qazan Yäşlär Teatrı, "Äkiät" Qurçaq Teatrı h.b.; Tatarstannıñ Salix Säydäş isemendäge Zur konsert zalı, "Qazan" milli-mädäni üzäge; Filarmoniä; Sirk; Sport Sarayı; Tatarstannıñ Milli Muzeyı, Vladimir Lenin muzeyı, Sınlı sänğät Muzeyı, Ğabdulla Tuqay, Şärif Kamal, Musa Cälil, Maksim Gorki, Baqıy Urmançe, Salix Säydäş, Näcip Cihanov muzeyları h.b.
İstäleklär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Kirmän[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qazannıñ tarixi üzäge – Kreml (Kirmän). Kirmänneñ diwarları häm manaraları 16. yözdä qorılğan; 17, 19, 20 häm 21. yözlärdä qat-qat yañartıla, rekonstruksiä-tözekländerü eşläre xäzergäçä alıp barıla, Qol-Şärif mäçete yañadan qorıldı); Söyembikä manarası; Blagoveşçenski çirkäwe (1552-1562); Gubernator Sarayı (1845-1848).
Qazan häm İske Tatar Bistäläre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Şähärdä bügengäçä saqlanıp qalğan arxitektur istäleklär: Petropavlovski (Piter häm Paul) çirkäwe (1723-1726); Märcani (1766-1770), Apanay (1768-1769), Bornay (1872, Äcem (1890) mäçetläre; 18-19. yözlär häm 20. yözbaşı xakimiäte torağı, cämğıyät binaları – Admirallıq kontorası (1770), Qazan Universitetı kompleksı (1820-1830), Şamil yortı (1903), Uşkova yortı (1903-1906) häm Qazan Xärbi Bülege Komanduşçiysı yortı (1906), Däwlät Bankı binası (1912-1915) h.b.
Böten şähärdä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Baytaq qına arxitektur istälekläre, ş.i. Qazanğa Awrupa-Aziä tösmere birep torğan ğibadätxanälär häm dönyawi binalar 1930-1970. yıllarda (ä iñ soñğı – 1990-2000 !) yıllarda cimerelä, alar urınına zamança binalar tözelä; 1950-yıllardan soñ ğomumi proyektlar nigezendä tözelgän zur, yaña mikrorayonnar barlıqqa kilä (Sotsgorog, Därwişlär, Tankodrom, Tawlıq, Quartal, Jilka, Azino h.b.), cämğıyät binaları salına; 1990-yıllar başınnan şähärneñ tarixi öleşen tözekländerü eşläre (küp arxitektur istäleklär cimerelgän häm mäñgegä yuğalğan!), 1997 yıldan metropolitän tözeleşe alıp barıla. Şähär xalqın iske toraqlardan uñaylıqları bulğan yaña fatirlarğa küçerü programması ğämälgä aşırıla.
Millenium[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qazannıñ dönya sivilizasise üseşenä şaqtıy öleş kertüen, Räsäyneñ säyäsi, iqtisadi, fänni häm mädäni ber üzäge buluın iskä alıp, 1999 yılnıñ 1 sentäberendä Räsäy häm Tatarstan präzidentläre Boris Yeltsin häm Mintimer Şäymiev tarafınnan 2005 yılda Qazannıñ 1000 yıllığın räsmi töstä bilgeläp ütü turında färman çığarıla. Äzerlek eşläre alıp baru öçen Däwlät Komissiäse tözelä. 2000 yılnıñ 27 sentäberennän anı Räsäy präzidente Vladimir Putin citäkli.
Şähärlelär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qazan xanlığı däwerendä Qazanda nigezdä Tatarlar, läkin başqa millät säwdägärläre häm ostalar yäşägän bulğan. Urıslar Qazannı basqaç, XX ğasırğa qädär Qazanda Tatarlarğa yäşärgä röxsät itelmäde, tik ber bistädä genä häm anısı da maxsus röxsät belän, ämma 2002 yılda Qazanda iñ kübe Tatarlar yäşi ide, alarnıñ sanı ~43% citte. Annarı Tatar-Urıs quşma ğäilä balaları belän Urıslar baralar, alar barısı da Urıslar bulıp sanala wä quşma sanı ~48%qa citä. Bolardan tış şähärdä Çuaş, Başqort, Mari, Udmurt wä başqa İdel-Ural xalıqları yäşi. Başqa xalıqlar da küp: Yähüd, Ärmän, Alman, Azäri, Üzbäk, Qazaq, Qırğız, Täcik, Törek, Qıtay, Vietnam w.b. xalıqları.
Şähärlelär sanı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1550 – 60,000 çaması
- 1708 – 40,000
- 1830 – 43,900
- 1839 – 51,600
- 1859 – 60,600
- 1862 – 63,100
- 1883 – 140,000
- 1897 – 130,000
- 1917 – 206,600
- 1926 – 179,000
- 1939 – 398,000
- 1959 – 667,000
- 1979 – 989,000
- 1989 – 1,094,400
- 1997 – 1,076,000
- 2000 – 1,089,500
- 2002 – 1,085,500
- 2005 – 1,110,000
- 2008 – 1,180,238
Tellär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bügenge köndä iñ kiräkle tel Urıs tele bulıp tora. Bu xäl 1990-yıllardan başlap beraz üzgärde, balalarına tuğan telne öyrätü bara.
Sport[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qunaq yortları[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Monı da qara[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bäyrämnär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tatar (Turk) ve Möselman toy ve bayramları:


text:
İşğal etilgen Qırım ve Donbasstan kelip Ukrainada qayd etilgen devlet içindeki köçkenlerniñ sayısı, aprel 23-teki vaziyetke köre, 1 mln 496 biñ 713 kişini teşkil ete. Bunı Ukraina İçtimaiy siyaset nazirliginiñ matbuat hizmeti bildire.
Muessiseniñ malümatına köre, bu, 2018 senesiniñ başındaki sayısından 9,2 biñ kişi ziyadedir.
Bildirüvge köre, Kyiv şeeriniñ ve vilâyetlerniñ devlet memuriyetleri strukturalarındaki ealiniñ içtimaiy qorçalav bölükleri bergen malümatqa binaen Qırımdan ve Donbasstan kelgen 1 mln 222 biñ ve 289 qoranta esapqa alındı.
Aprelniñ ortasında, Qırımdan ve Donbassta terrorizmge qarşı operatsiya keçken zonadan devlet içinde köçkenlerden qararnen 1 biñ şahısnı mesken ile temin etmek içün Almaniya tarafından Ukrainağa 9 mln yevro miqdarında grant ayırılğanı aqqında belli oldı.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ewropadağı eñ qoljetimdi jağajay kwrorttarınıñ üştigine Bolgarïyadağı Kün jağalawı, Türkïyadağı Marmarïs, Portwgalïyadağı Algarva kirgen.
Odan keyin Ïspanïyadağı Kosta-del-Sol, Grecïyadağı Krït, Ïspanïyadağı Kosta-Blanka, Kïprdağı Pafos, Grecïyadağı Korfw, Xorvatïyadağı Zadar, Maltadağı Slïma, Grecïyadağı Xalkïdïkï, Portwgalïyadağı Lïssabon jağalawı, Xorvatïyadağı Pore, Ïspanïyadağı Mayorka, Francïyadağı Nïcca, Kïprdağı Lïmassol, Ïspanïyadağı Ïbïca men Ïtalïyadağı Sorrento bar.
Reytïngi jasağan kezde bir şınıayaq kofeniñ bağası, jergilikti sıra, koka-kola, şarap, sw, künnen qorğaytın krem, jändikterden qorğaytın zattardıñ, eki adamğa arnalğan tüski astıñ bağası esepke alınğan.
Derekköz: KorrespondenT
Kommentarïï


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putin çarşenbe künü, dekabr 2-de, iş ziyareti ile Qırımğa keldi. Bunı Twitterde Qırımnıñ rus ükümetiniñ başı Sergey Aksenov bildirdi.
TASS Rusiye agentligi bildirgeni kibi, Aqmescit ava limanından Putin birden «Krımenergo» şirketine yol aldı, mında «yarımadağa energetik köprüniñ birinci yolağınıñ qoyulmasında iştirak etecek».
Dekabr 2 künü devamında Qırım matbuat vastaları Qırımğa köpürniñ birinci yolağınıñ qoyulması aqqında malümatnı aşkâr ete edi. «Novosti Krıma» saytı bildirgeni kibi, dekabr 2 künü energetik köprüniñ birinci yolağınıñ qoyulması planlaştırıla edi, bu sebepten «Keriçke jurnalistlerni ketirdiler».
«Qaynaqnıñ malümatına köre, bugün bir qaç kere energetik köprüni işlettirecek oldılar, amma tehnikiy sebeplerden yapıp olamadılar», – dep bildire neşir.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Änilär köne
Barlıq änilärne bäyrämnäre belän qotlıybız, isänlek-sawlıq, küñel tınıçlıığı, bäxet-şatlıq telibez
Bügen – änilär köne. Äni – härkemgä yaqın, izge, ğaziz keşe. Anıň yanında awırlıqlar onıtıla, qayğılar betä, ömetlär yaňara. Änilärneň yağımlı, yomşaq süzläre balağa ğomer buyı yuldaş bula. Bezne 9 ay buyı qarınında yörtep dönyağa kitergän, şaqtıy tönnären yoqısız uzdırğan,borçu-mäşäqät’lär, qıyınlıqlar belän bezne üstergän, tärbiyä birgän keşe ul.
Cir yözendä iň olı süz, iň matur süz – Äni! Äni dip bezneň telebez açılğan. İň täwge adımnarıbıznı da äni yärdämendä atlap kitkänbez. Äni bezgä tormış suqmaqlarınnan abınmıyça barırğa, yaxşılıq belän naçarlıqnı, dus belän doşmannı ayırırğa öyrätkän.
İslam dinenä kürä cännät - änilärneň ayaqları astında.Alarnı xörmät itik, xällären belep, yärdäm itep yäşik. Barlıq änilärne bäyrämnäre belän qotlıybız, isänlek-sawlıq, küñel tınıçlıığı, bäxet-şatlıq telibez.