text:
Eki yıl evel - 2018-inci yılda mayıs 21-inde - ilhaq etilgen Qırımda "Qırım birdemligi"niñ koordinatorı, uquq qoruyıcı Server Mustafayevni tuttılar. Onen beraber şu künü Topçıköyniñ (Dolinnoye) sakini Edem Smailov da tutuldı. Ertesi künü Aqmescitteki Kiyevskiy rayon mahkemesi Mustafayev ve Smailovnın Aqmescit SİZosına yolladı, olarğa qarşı qabaatlavnı ise Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"na qoştılar.
2019-ıncı yılnıñ noyabr ayında "Hizb ut-Tahrir"ge aitlik aqqında Bağçasaray davasını Rostov-na-Donudaki Cenübiy bölge arbiy mahkemesi baqıp başladı. Mustafayevniñ apis etilüvinden soñ Amnesty International halqara teşkilâtı onıñ azat etilmesi aqqında kampaniyanı ilân etti. "Memorial" Rusiye uquq qoruyıcı merkezi Server Mustafayevniñ siyasiy mabüs olğanını tanıdı. Server Mustafayev üzerinde mahkeme protsessi nasıl keçken aqqında Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde uquq qoruyıcılarnen subetleştik.
Qırım uquq qoruyıcısı Lütfiye Zudiyeva Server Mustafayev apis etilgeninden evel nenen oğraşqanı aqqında aytip berdi.
- Onı faaliyeti pek türlü edi, o mahkeme protsesslerniñ aydınlatmasınen oğraşa edi. Ve bu saada sadece uquq qoruyıcı kibi çalışa edi, mahkeme esnaslarını saylap oturmadı. Yetiştirgen ve çaresi olğan er yerge kele edi. Bundan ğayrı, qorantalarnıñ içtimaiy ve turmuş teminatınen oğraşa edi. Ve daa o halqara advokatsiyanen oğraşa edi - Qırımdaki kerçekten ne olğanını tarif etmekni özüne maqsat kibi qoya edi.
Tevqifinden bayağı vaqıt evel o, artından izlev bar olğanını bildire edi. Bu ilk alâmetler edi. Soñra 2018 senesi yanvarde Sudaqta quvetcilerniñ ziyareti oldı, olar "Qırım birdemligi"niñ körüşüvine er kelgenniñ pasport malümatını yazıp alğan edi. Bundan ğayrı küç organlarında gizli tenbiler ola edi. Onı apis etseler, faaller ne yapıp olacağını bile muzakere ete edi. Men bellesem, fikren o er vaqıt tevqifke azır edi, amma bu onı toqtatmay edi".
Zudiyevanıñ aytqanına köre, koordinatornıñ apis etilgeninden soñ "Qırım birdemligi"niñ faaliyeti denişti.
- Server Mustafayev ve Nariman Memedeminovnıñ apislerinden soñra "Qırım Birdemligi"niñ işi, birinciden, daa keñiş, ekinciden, daa yahşı tertipleşken oldı. Olarnıñ tevqifleri Qırımdaki adamlarğa taacipli tesir etti - kimse qorqmadı, aksine, çoq yaşlar peyda oldı. O vaqıtqa qadar Qırım faallerniñ sıralarında işlerini devam etken adamlar bar edi.
Server Mustafayevniñ advokatı Lilâ Gemeci qayd ete ki, mahkeme oturışlarında onıñ müşterisi öz noqta-i nazarında tura, onıñ içün oña söz bermege istemeyler.
- Server Mustafayev mahkeme oturışlarında pek istenilmegen birisi, o mahkeme oturışına keder ete. Çünki mahkeme oturışında o pek faal, öz noqta-i nazarında tura ve onıñ er itirazı mahkemeniñ ve bu davanıñ siyasiy sebepli olğanını köstere. Mahkeme Server Mustafayevğa söz bermege istemey, onıñ lafını sıq-sıq böleler, onı toqtatalar. Tünevin aynısı edi, böylece, seslenmesi mümkün olmağan şeylerniñ aytmasın dep onıñ ağzını qapatacaq olalar. O mahkeme içün qolaysız ve toksik birisidir. Onıñ keçmişi, onıñ faalligi, onıñ fikirleri bütün uquq qoruyıcı teşkilâtlarnıñ diqqatını çeke.
Advokatnıñ fikrince, mediyligi ükümge tesir etmez, amma bu esnasqa uquq qoruyıcı teşkilatlarnıñ diqqatını çeker.
- Başqa protsesslerde bozuqlıqlar azca degil. Ve bizim müşterilerimizge munasebet de başqa degil, amma olar Server Mustafayevniñ davasında kibi çoq bilinmey, tarqalmay. Menimce, Serverniñ meşürligi, mediyligi bu davanıñ neticelerine tesir etmez ve dava iştirakçileriniñ ükümleri sert olur. Amma onıñ mediyligi bu davalarğa umumiy yanaşmanıdeñiştire bile.
Kyivde "Qırım birdemligi"niñ koordinatorlarından birisi, Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi Server Mustafayev Aqmescit SİZOsında yazğan «Kamera altındaki kamerada yaşayış. Server Mustafayevniñ kündeligi» kitabı taqdim etile. Kitapnıñ numayışı onıñ ilhaq etilgen Qırımda rusiye quvetçiler tarafından tutulmasınıñ yıl dönüminde yapıla.
(Metinni İvanna Tkaçuk azırladı)


c: text/html

text:
Brusselnıñ 2 maydanında, töştän soñ 200läp keşe ciıylğan. Çara barı 30 minut qına däwam itkän. Qarşılıq beldrülçelärne 100läp politiä keşese äyländerep alğan. Yullar yabılğan. Baştaraq, berniçä distä keşeneñ qulğa alunı turında xäbär itelgän ide. Çaranı oyışıtrularınıñ berse Oscar Pederson, bu xäbärne kire qaqtı, uram ciyını tınıç ütte, dip xäbär itte.
Oyıştıruçıalr başta, çarağa böten Yevropadan 20 meñläp keşe ciılıçaq dip bedlergän ide. Yevropanıñ islamlaşuyın tuqtatığız digän xäräkätneñ Germaniä, Britaniä häm Daniädäge oyışmalar belän bäyläneştä xäräkät itüe mäğlüm. Oscar Pederson äytkänçä, bu ciyınğa Macarstan, Polşa, Daniä häm başqa illärdän cirle oyışma wäkilläre kilgän. Ul, cirle wäkilläreneñ ciyınğa kilüen qıyulıq, dip atadı.
Brüssel şähär başlığı Freddy Thielamens bu qarşılıq çarasın ütkärüne tıyğan ide. Mer, bu xäräkätneñ çarası cämğiätneñ tınıçlığına qurqınıç tudıra, dide. 29 avgustt könne mäxkämä bu çaranı tuy qanunlı bulğanın rasladı.
Ciyıluçılar, islam Yevropa buylap säyäsi köç bularaq üsep bara dip, moña qarşılıq beldergä ciyınğan. Politsiä Belgiä Flamand firqäseneñ ike citäkçesen qulğa alğan. Bu firqä möselman immigrantlarnıñ artu küreneşen kisken tänqitli torğan bulğan.
Qulqa alınğan keşelärneñ berse, Belgiäneñ Flamand firqäse wäkile Frank Vanhecke, bezneñ firqä, bu çaranı oyıştıruçılarnıñ şiğärlären yaqlıy dide. Uram ciyınında qatnaşuçılar, bu ildä ciyılışlar ütkärü irege yuq häm Evropada islamnıñ üsüe bezneñ qıymmätlärgä qurqınıç tudıra, digän şiğärlär äytergä ciyınğan.
Yevropa Kommissiäseneñ vitse prezidentı Franco Frattini, islamlaşuğa qarşı çara turındağı sorawğa, gomumän alğanda ciyında köç qullanuğa çaqırmasalar, andıy uram ciyının röxsät itergä bula ide, digän fikeren belderde.
Yevropa Şurasınıñ general sekretareneñ wäkile Matjaz Gruden oyışma citäkçseneñ fikeren citkerde. “ Yevropa Şurası general sekretare, ciyılışlar ütkärü xoquqı başqa keşelärneñ xoquqların qısmasqa tieş, dip sanıy.” –di Gruden.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Andlar
Andlar (ispanca Andes; Cordillera de los Andes) - dünyanıñ eñ uzun (qararnen 7000 km) ve eñ yüksek (Akonkagua dağı, 6962 m) dağ sistemalarından biridir. Bütün Cenübiy Amerikadan keçe.
And dağları bütün Cenübiy Amerikadan keçip şimalden (Karib deñizinden) cenüpke (Tyerra del Fuego adalarına) qadar Tınç okeannıñ yalısı boyunca uzana. Kolumbiya, Venesuela, Ekvador, Peru, Boliviya, Çili ve Argentinadan keçe. Sistemanıñ kenişligi 200-800 km, dağlarnıñ ortalama yüksekligi 3600 m-dir.
Bu, yaş bir dağ sistemasıdır, And yanardağ quşağını yapqan Sangay, Purase, Kotopahi, Lulyayalako (dünyada eñ yüksegi) kibi pek faal yanardağ bar, sistemanıñ cenübinde çoq buzluq bar. Zelzeleler pek sıq ola. Ebediy qar sıñırı cenüpte 600 m-den şimalde 6300 m-ge qadardır. Andlarda çoq faydalı qazıntı tapılğan, eteklerinde (hususan cenüp ve orta qısımlarında) cermay ve tabiiy gaz çıqarılmaqta ve bu yerde de renkli maden külçeleri de çıqarılmaqta.


text:
«Saçma-sapan! Ukraina şarqında Rusiye bölükleri yoq, ne mahsus hızmetleri, ne talimatçılar bar», – dedi Putin.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina akimiyetine qarşı tek yerli eali çıqa.
«Buña eñ eyi isbat olaraq bunı qayd etmek kerek ki, insanlar, kerçekten de, yüzlerini açtı. Men öz ğarbiy şeriklerime de ayttım, olarğa ketmege yer yoq, olar ketmezler, olar bu topraqnıñ saipleri ve olarnen laf etmek kerek», – dedi Rusiye prezidenti.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin bugün rusiyeliler ile «canlı bağnı» keçire, onıñ devamında vatandaşlarnıñ suallerine cevap bere. İlk sefer bu tedbirde işğal etilgen Qırım iştrak ete.
Ukraina şarqında separatist şiarlar altında narazılıqlar devam etmekte.
Silâlı Rusiye tarafdarları regionnıñ çeşit şeerlerinde memuriy binalarnı zapt etti.
Olar «Donetsk halq cumhuriyetini» ilân etip, Donbassnıñ statusını belgilemek içün referendumnıñ keçirilmesini talap eteler.
Ukraina akimiyeti salı künü başlanğan antiterroristik ameliyatnı devam ete.


text:
Sentȃbr ayınıñ başında Gürcistanda keçirilgen «Blak Sea International Folk Festival 2017» adlı halq muzıka festivali olıp keçti. Festivalge Avropanıñ çeşit taraflarından istidatlı kollektivler davet etilgen edi. Olarnıñ sırasında Ukraina temsilcileri de bar edi. Memleketni eki kollektiv tadim etti. Bu yırcı Aliye Hacabadinova, banduracı Marina Krut ve hareografik ansambli Badem. Gazetamıznıñ muarririyeti Aliye hanımnen bağlandı ve tedbir hatıraları ile paylaşmasını rica etti.
- Festival teşkilȃtçıları olaraq kim çıqtı? O nasıl bir şeerlerde olıp keçti?
- Festivalniñ teşkilȃtçıları olaraq Gürcistan devlet folklor merkezi ve medeniyet Nazirligi bellidirler. Tedbir üç kün devam etti. Birinci künü Batumi şeerinde çıqışta bulundıq. Acayip şeer, onıñ eski addetleri ve yerli koloriti sezilip turmaqta. Ekinci künni Üreki şeerinde keçirdik. Üçünci künnü ise, Şekvetili qasabasında yerleşken «Blek Sea Arena» adlı kontsert zalında çıqış yaptıq. Bu zal da, ömürimde körgen eñ güzel zallardan biri edi. Birden bu zal 8 biñ seyirci kirsete bile. Sanada grim haneleri de eñ zemaneviy tehnikanen teminlengen.
- Bizge Badem ansambli aqqıda aytıp beriñ. Olar neler icra ettiler?
- Badem ansambli üç yıl evelsi peyda oldı. Onıñ yolbaşçısı Lenura Halilova. Derslerni ise horeograf Elnara Halilova alıp bara. Festivalde ansamblden üç oyunci bar edi. Olar Gurcistan ya da Türkkiye kollektivlerinden içte artta qalmadılar. Oyuncılarımız «Ağır ava haytarma», «Tım-Tım», «Emir Celâl» kibi avalarğa oynadılar. Seyirciler olarnı çıqışlarını pek begendiler.
- Siz nasıl etip, festivalge Mariyz Krutnı davet ettiñiz? Duetiñizni qurmağa ağır edimi? Nasıl qırımtatar ve ukrain nağmelerini icra ettiñiz?
- Bizler ATRde çıqarılğan «Canlı Studio» yayınında tanış oldıq. Biz tek üç kün birlikte azırlandıq ve festivalde bir qırımtatar «Qınalı parmaq» adlı yırını ve ukrain «Oy verşe, miy verşe» türküsini icra ettik.
- Seyirciler sizlerni nasıl qabul ettiler? Ukrainadan ğayrı daa nasıl memeleketler davet etilgen edi festivalge?
- Seyirciler bizlerni yahşı qabul etti, biz onı deral duydıq. Bizge «Bravo!», dep qıçıra ediler. Ukrainadan ğayrı mında saipler özleri çıqışta bulundı, Türkiye, Ermenistan, Yunanistan, Lehistan, İspaniya devletlerinden iştirakçiler bar edi.
- Festival saipleri, özleri ne taqdim ettiler?
- Olar halq yırlarını ve oyunlarını icra ettiler. Bu şeyler episi göñlimizge barıp yetti.
- Musafirler içün ekskursiyalar azırlanğan ekenmi?
- Bizim cedvelimiz pek sıq edi. Ekskursiya olğan olsa bile, biz baqıp yetiştiramaz edik. Amma şeerden şeerge keçkende, bu yerlerniñ güzel manzaralarınen tanış oldıq. Gurcistan halqı da pek musafirperver eken, bizlerni pek yahşı qarşıladılar.
- Kelecekte böyle festivaller daa olacaqmı?
- Bu festivaller er yıl keçirile ve çoq belli icracılarnı toplay. Böyle festivallerniñ maqsadı, oldıqça çoq ve çeşit memleketlerden istidatlarnı toplamaqtır. Eger bizni bir daa davet etseler, bizler memnüniyetliknen bu teklifni qabul eterik. Gurcistanda bir kere olğan olğan birisi, ömür boyu bu yerlerge aşq olur!
Subetleşken Enver Murat
Foto: Elnara Halilova, Elnara Nuriyeva
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız


text:
Aqmescitte dekabr 25-inde aqşam yaramay ava şaraitinden sebep bir terek yolğa tüşti ve KIA RIO ile Skoda masnalarına mania oldı, bundan ğayrı naqliyat areketini toqtattı.
Bunı Rusiye nezaretindeki Qırım ükümetiniñ FVN-niñ matbuat hızmeti bildire.
Müessisege köre, terek Titova soqağında yolğa tüşti.
"Qurtarıcılar benzin pıçqısını ve el pıçqısını qullanıp, terekni parçaladılar ve yoldan alıp taşladır. Maniasız naqliyat yürüşi kene tiklenildi", - denile Rusiye FVN-niñ beyanatında.
Müessise, qazada yaralanğan adam olmadı, dep bildire.


text:
Avropa Şurası Parlament Assambleyası iyünniñ 23-nde aqşam Rusiye işğal etken Qırımda qırımtatarlarnıñ aqları aqqında qarar qabul etti.Bunı öz Facebook saifesinde PACE-deki daimiy delegatsiya azasınıñ muavini Yevgeniya Kravçuk haber etti.
«Musaviylik ve diskriminatsiyağa qarşı komitetniñ oturışında ve zalda muzakere vaqtında qırımtatarlarnıñ işğal organları tarafından taqip etilmesini tesbit etken bir sıra tüzetme qabul etildi. Vesiqanıñ total deñişmesi adından da duyula: «Qırımtatarlar ile bağlı vaziyet»ten o «Qırımtatarlarğa qarşı yapılğan insan aqlarınıñ bozuluvı»na deñişti», – dep yazıla bildirmede.
Qararda:
-
- «işğal etilggen Qırımda qırımtatarlarnıñ aqlarına riayet etilmesiniñ kerekligi aqqında yazıla»;
-
- «2014 senesinden başlap QMC ve Aqyar şeeriniñ RF taarfından muvaqqat işğali devam etkeni tanıla»;
-
- «işğalcilerniñ qırımtatarlarğa qarşı basqıları öldüvürler, ğayıp oluvlar, iskenceler ile tolu olğanını tsbit etile»;
-
- «qırımtatarlarnıñ Rusiye topraqlarında mecburiy ve qanunsız avuştırılması qayd etile»;
-
- « jurnalistlerniñ taqip etilmesine, söz serbestliginiñ sıñırlavına, qırımtatar uquq qoruyıcılarına basqı etilmyesine diqqa çekile»;
-
- «Qırımtatar Milliy lideri Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa Qırımğa qaytmağa ve memuriy sıñırdan serbet kemçege izin bermege talap etile».
Evel, Avropa Şurası Parlament Assambleyası musaviylik ve diskriminatsiyağa qarşı komiteti işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ aqlarınıñ qorunmasına dair qararğa Ukrainanıñ teklif etken tüzetmelerniñ çoqunı qabul etti.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi ve Ukraina halq deputatı Refat Çubarov Kyivdeki dairesi, Rusiye işğal etken Qırımdaki topraq damartısı ve qurucılığı bitmegen evni qayd etti.
Bu malümat Ukraina habarcılıq ile küreş meseleleri milliy agentliginiñ saytında mevcut.
Beyannamege köre, halq deputatınıñ Toyota Camry ve qızına ait Toyota corolla maşinası bar.
Çubarov öz beyannamesinde «Atlant-SV» televizion kompaniyasını da qayd etti, onıñ terkibine «ATR» telekanalı kire.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ sabıq baş naziri Sergey Künitstsın elektron beyannamesinde UAZ maşinasını qayd etti.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti Nazirler şurasınıñ sabıq reissi, «Petro Poroşenko Bloku» firqasından halq deputatı Anatoliy Matviyenko elektron beyannamesinde Vinnitsa vilâyetindeki Berlivkada Üspeniya Presvâtoy Bogoroditsı ibadethanesini qayd etti.
Elektron beyannamelerniñ berilmesi oktâbr 30-da gece yekünlendi.


text:
İşğal etilgen Qırımda Melitopol devlet universitetiniñ tabiiy-coğrafik fakultetiniñ studentleri dağnıñ üstüne çıqıp, anda Ukraina bayrağını açtılar. Bunı noyabr 13 künü «Mestnıye vesti» bilidirdiler.
Belli olğanı kibi, studentler «Delta» turistik klubınıñ azaları olalar.
«Yarımadanıñ dağları boyunca cayav yürüşni turizm, içtimaiy-iqtisadiy coğrafiya ve ülkeşınaslıq kafedrasınıñ assistenti Lesâ Topalova teşkil etti», – dep yaza neşir.
İşğal etilgen Qırım boyunca yürüş altı kün keçirilmek kerek. Ukrain studentleri yürüşni Demirci köyünden başlap, Cur-cur, Çiginitra, Şelen, Novıy Svet duraqlarında toqtap, raatlana ediler. Umumen, studentler 134 km keçtiler.
«Dağ manzaralarnıñ dülberligi iç bir kimseni pervasız qaldırmadı. Balalar işğal etilgen Qırımnıñ dağı töpesinde Ukraina bayrağını köterip, acayip fotolarnı çıqardılar», – deyler bildirüvde.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Sinoptikler, Qırımda dekabrniñ 10-unda dumanlı ve yağanaqlarsız avanı tahmin ete,
Bunı yarımadanıñ Gidrometeomerkezi bildire.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Aqmescitte deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız, gece ve saba bazı yerlerde dumanlı. Ğarbiy yel 6-11 m/s. Ava arareti kündüz 10…12º.
Aqyarda deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız. Sabadan duman. Cenüp-şarqiy yel 5-10 m/s. Ava arareti kündüz 9…11º.
Qırımnıñ cenübiy yalısında deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız. Gece ve saba duman. Şarqiy yel 6-11 m/s. Ava arareti kündüz 11…13º.
Keriçte deñişici bulutlılıq. Yağanaqlarsız. Gece, saba ve üylege qadar bazı yerlerde duman, Şimaliy yel 3-8 m/s. Ava arareti kündüz 7…9º.


text:
Kremlge boysunğan Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov ğarp memleketleri ile «suvuq cenkniñ» başlanması ola bilecegini ilân etti. Bu aqta Aksönov avgust 8-de, bazarertesi künü ayttı, dep bildire TASS agentligi.
«Suvuq cenk tarafından baqsaq, e, bu olabilecek şeydir... (Ğarbiy memleketlerniñ – TASS) Ameldeki yolbaşçılarnen munasebetler sıcaq olamaz», – dep qayd etti o.
Aksönov bildirdi ki, Qırım «başqa ömürde iç bir vaqıt devletçilikni deñiştirmez», ve «ğarp memleketleri bu qararnıñ soñki olğanını ne qadar tez añlasa, o qadar munasebetlerimiz yahşı olacaq ve er keske beraberlikte çalışmağa o qadar qolay olacaqtır».
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ (FSB) esas idareleriniñ – «P» idaresi ve «T» idaresiniñ eki yolbaşçısı istifağa çıqmaq içün ariza yazdılar. Bu aqta «Rosbalt», müessisedeki menbağa esaslanıp, bildire.
Beyanatta yolbaçşılarnıñ adları ve rutbeleri qayd etilmegen.
Agentlik menbasınıñ bildirgenine köre, «P» idaresi sanayı işhaneleriniñ kontrrazvedka (qarşı casuslıq) teminlenmesi, «T» idaresi ise, naqliyede kontrrazvedka boyunca havfsızlıq meselelerinen oğraşa. Kredit-maliye saasında qabarcılıqqa qarşı küreş içün mesüliyetli olğan «K» idaresi ile beraberlikte bu strukturalar Federal havfsızlıq hızmetiniñ İqtisadiy havfsızlıq hızmetiniñ temeli ola.
FSB saytında idarelerniñ yolbaşçıları vazifelerinden boşatılğanı aqqında malümat daa bildirilmey.
İyün 4-te «P» idaresiniñ yolbaşçısı Viktor Voronin istifa aqqında ariza berdi. «Kommersant» mecmuasınıñ malümatına binaen, o, oña boysunğan hadimler kontrabanda teşkil etkenlerinde şeklenilgen soñ bunı yaptı.


text:
Qırımda ava suvunması beklenile, onen beraber yel ve yağmurlar olacaq, bildireler Qırım gidrometeomerkezinde.
"İyün 14-15-inde keçken künlerge köre suvuqça olacaq - ava arareti 22-27 derecege qadar tüşecek. Bu suvuq atmosfera cebesiniñ keçmesinen bağlı. Bazı yerlerde qısqa vaqıt yağmurlar yağacaq, şimal-ğarbiy yel küçleşecek", - haber ete "Krıminform" saytı.
Olarnıñ malümatına köre, oyülniñ 15-inde sıcaqça olacaq. Aftanıñ soñunda ava arareti 27-32 derece olacaq.
Qırımda iyül 13-14 Qırımnıñ ğarbiy ve şarqiy rayonlarında fevqulâde yanğın telükesi qalacaq.


text:
Rusiye tarafından Qırım işğalinden başlap yarımadanıñ eñ büyük limanı olğan Aqyar limanında yük taşuvı 9 qat eskildi. Bunıñ ile Ukraina qırım limanlarnıñ ğayıp etilmesine diqqat etmeyip, Odessa ve Nikolayev vilâyetlerinde limanlarnıñ çalışqanını arttı.
Bu aqta Ukraïnskiy tijden neşirinde basılğan maqalede mütehassıs Aleksandr Kramar bildirdi.
«2014 senesi yanvar-oktâbr ayları Ukraina nezareti altında olğan limanlardan yükniñ 83,3 mln tonnası avuştırıldı, 2013 senesinde 77,5 mln tonna edi. Yani Ukraina qırım limanlarnıñ ğayıp etilmesini körmeyip, Odessa ve Nikolayev vilâyetleriniñ yük taşuvını arttırdı», – dey Kramar.
Bunıñ ile kirsetilgen sıñırlavlar neticesinde Qırım limanları mahsulatnı yalıñız Rusiyeden ya da cezalardan qorqmağan memleketlerden qabul ete bile.
«Qırım limanlarınıñ işi toqtatıldı. Misal içün, Aqyarda eñ büyük liman 2014 senesi birinci kvartalında olğan 1,78 mln tonna yük taşuvını ekinci kvartalda 0,2 mln tonnağa eksiltti», – dey mütehassıs
İyül 16-dan Ukraina akimiyeti qırım limanlarnıñ işletüvini resmiy şekilde toqtattı Ve çetel gemileri içün Yalta, Keriç, Aqyar, Kefe ve Kezlev ticariy limanlarına kirmege yasaq etti.


text:
Pariste UNESCO İcra Şurasınıñ programma ve tışqı alâqaar Komitetiniñ 201-ci toplaşuvında «Qırım Muhtar Cumhuriyetinde (Ukrainada) vaziyetniñ taqip etilmesi» aqqında qarar qabul etildi. Bunı Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Yarımada Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen soñ biri biri atrından endi yedinci kere Qırım meselesine dair İcra Şurasınıñ qararı qabul etile ve QMC ile Aqyar şeerinde UNESCO mesüliyetindeki saalada taqipniñ devam ettirilmesi ve Teşkilâtnıñ reisi tarafından mütenasip maruzanıñ azırlanılması ve oktâbr ayında İcra Şurasınıñ toplaşuvında taqdim etilmesi buyurılmaqta», – dep aytıla TİN bildirüvinde.
Tışqı işler nazirliginiñ malümatına köre, keçken 200-ci toplaşuvdan soñ Ukraina ve UNESCO Kâtibiyeti birlikte Qırımdaki vaziyetniñ UNESCO tarafından nezaret etilmesini başlattı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırım.Aqiqat bergen malümatına köre, Aqmescit sakini saçına sarı-mavı şeritlerni örip, Lenin eykeli yanında öz başına tayinlengen Qırım akimiyeti binasınıñ qarşısında plakat ile yerleşti. Plakatta yapraqlar yerine qurşunları olğan pıtaqnı tutqan gögercin kösterilgen.
Plakatta «PeacebyRussian» – «Rusiye sulhi» degen yazı bar.
«Men tek barışıq ve tınçlıqnı arz etem, hususan Qırımda», – dep añlattı qız numayışnıñ manasını Qırım.Aqiqat mühbirine
O, Qırımda tek numayışı içün oña bir şey olmaycağına eminligini bildirdi, çünki «Rusiye mitingler aqqında qanun bunı musaade ete».


text:
Rusiye akimiyeti «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandırğan Qırım ilhaqını faydalı dep sayğan rusiyelilerniñ sayısı 2015 senesi baarinden berli 67 fayızdan 39-ğa eksildi, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ rus bürosı.
«Obşçestvennoye mneniye» fondunıñ sorav malümatına köre, fayda ve zarar teñ kele dep tüşüngenlerniñ sayısı dört yıl içinde 15-ten 39 fayızğa arttı. «Qoşuluv» zarar ketirgeninden emin olğanlarnıñ sayısı 5 fayızdan 7-ge arttı. 14 fayızı ise Qırım ilhaqı memleketniñ iqtisadiyatına menfiy tesir etti, 46%-ı ise Rusiyeniñ halqara vaziyetine yaramay tesir etti, dep tüşüne.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Avgust 27-de İtaliyada matem merasimleri keçirile, vatandaşlar avgust 24-te gece devletniñ merkeziy qısmında yüz bergen viran etici zelzele qurbanlarınıñ hatırını añdı.
Yañı malümatlarğa binaen, 6,2 magnitudalı zelzele neticesinde eñ azdan 281 kişi elâk oldı, 388 adam hastahanege ketirildi.
İtaliya baş naziri Matteo Rentsi avgust 27-de Arkvata-del-Tronto şeerinde elâk olğanlarnen sağlıqlaşuvda iştirak etecek. Zelzele neticesinde Akkumoli, Amatriçe ve diger meskün yerler zararlandı.
Qurtarıcılar omravlar tübünde adamlarnı qıdırmağa devam ete.
Şimdiki vaqıtta yüz bergen felâketke yaqın yerleşken Akvila şeerinde 2009 senesi olğan 5,9 magnitudalı zelzele neticesinde 309 adam elâk oldı.


text:
Kyivdeki Apellâtsion mahkeme Podol ve Desna rayon mahkemelerine devlet hainligi ile qabaatlanğan 11 sabıq Qırım deputatınıñ işini yollaycaqtır. Bunı mahkemeniñ matbuat hızmeti yanvar 3-de bildirdi.
Mahkeme qararına köre, Desna mahkemesi sabıq deputatları Anatoliy Zaiçenko, Yefik Fiks, Sergey Şuvaynikov, Edip Gafarov, Sergey Tsekov ve Grigoriy İoffege qarşı işlerni baqacaq.
Sabıq deputat Konstantin Baharevniñ işi Podol rayon mahkemesine yollanıldı.
Vitaliy Nahlupin ve Svetlana Savçenkonıñ işleri qayd baqılacağını belgilemediler, çünki olarnıñ imayecileri kelmedi.
11 sabıq Qırım deputatı devlet hainligi ile qabaatlana. Cinaiy işlerniñ taqiqatı devamında Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası «2014 senesi mart ayında Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ bu deputatları Qırım işğaline yardım etkenini ve qoltutqanını isbatlağan» deliller taptı.
«Olar qanunsız «Qırım Cumhuriyeti» devlet qurulışınıñ meydanğa ketirilmesine dair bir sıra qararnı qabul etkenler. Olarnı on eki yıldan on beş yılğa qadar apis cezası bekley», – dep bildirdi QMC prokuraturası.
Qırım prokurorı Günduz Mamedov qayd etti ki, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası «ğıyabiy cinaiy iş» mehanizmini qullanacaqtır.
«Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ 11 sabıq deputatına qarşı mahkemeden aldın taqiqatnı yekünledik. Er şey endi başlana», – dep tekrarlay Mamedovnıñ aytqanlarını matbuat hızmeti.
Yanvar 2-de Kyiv mahkemesi sabıq Qırım deputatlarınıñ işi qayda baqılacağını belgileycek, dep bildirgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Yanvarniñ 25-nde Seyitler (Nijnöhirskıy) rayonınıñ Seyitler Vaqıf (Rozlıvı) köyünde yaqalanğan ve polis rayon bölüginden mahkemege ketirilgen Qırım musulmanı Ebazer İslâmovğa, rayon mahkemesi binası yanına «acele yardım» çağırdılar.
«Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ Facebookta bildirgenine köre, İslâmovnıñ «özüni yaramay is ete», lâkin mahkeme teneffüsten soñ devam etti.
İslâmovnıñ zevcesi, «acele yardım» maşinası aqayına eki kere çağırıldı, amma ekimler, onıñ alı yahşı olğanını iddia eteler, dedi.
Daa soñra imayeniñ ricası ile mahkeme işke miyniñ magnit-rezonans tomografiysınıñ (MRT) neticelerini ilâve etti.
Faaliyetçiler, İslâmovnı Rusiyeniñ memuriy uquq bozuvları boyunca kodeksiniñ 20.3 maddesi (ekstrimistik teşkilâtlarınıñ atributları ya da simvolikasını propaganda etüv ya da açıq olaraq numayiş etüv) boyunca qabaatlaylar, dep bildireler.
Rusiye telükesizlik hadimleri yanvar 25 sabasında ilhaq etilgen Qırımnıñ Canköy ve Seyitler (Nijnöhirskıy) rayonlarında tintüvler yaptılar. Bundan soñ Canköy faaliyetçisi Enver Kroşnı şeerniñ rayon polis bölügine ve Seyitler Vaqıf (Rozlıvı) köyünde yaqalanğan Ebazer İslâmovnı Seyitler rayon polis bölügine ketirdiler.
Ebazer İslâmovnıñ yaqın dostları, onıñ din talaplarını eda etken musulman olğanını söylediler.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqalı deye şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Bazar künü, mart 15-te, Lvivde Qırım faalleri ve cemaat teşkilâtları referendumnıñ yıllığına bağışlanğan aktsiyanı keçirdiler. Faaller Svoboda caddesindeki Taras Şevçenkonıñ eykeline «Qırım – Ukrainadır», «Donbass + Qırım – bir ağrı» ve «Putin, Ukrainadan elini çek» şiarları ile çıqtılar, – dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Men Qırımda qalğan ve bu topraq Ukrainanıñ olğanına qoltutqan adamlarnı hatırlamañıznı isteyim. Olar şimdi esaretke tüştiler, toplaşıp meydanğa çıqıp olamaylar. Ukraina timsalleri sebebinden anda apske ala bileler», – dep bildirdi «Qırım dalğası» cemaat teşkilâtınıñ reisi Oksana Novikova.
Aynı vaqıtta o emin ki, «er şey ögde, ve bizler evge qaytacaqmız». «Bir kün bizler Lviv sakinlerini musafir olaraq davet etip, olarnı Qırım ukrain toprağında körmekten şeref duyacaqmız», – dep qayd etti Novikova.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Bu aqta «Vedomosti» gazetine Gosdumanıñ havfsızlıq komitetiniñ reis muavini Aleksandr Hinşteyn bildirdi.
Laf milliardlarnen rubleler aqqında yürsetile. Şimdi tam yetişmegen paranıñ miqdarı belli degil. Rusiyeniñ içki işler naziriniñ muavini aytqanına köre, Qırım ve Aqyarda 15 500 politsıya hadimi ve 3600 içki ordu askeri bulunmalı.
3000 hadimi içün para tapıldı, qalğanını qıdırmaq kerek dedi Hinşteyn. Başqa federal okruglarda glavklarda qısqartmalar olacağı aqqında bildirdi.
Bazı menbalarnıñ malümatına köre, şimdi İçki işler nazirliginiñ merkeziy apparatında Qırım militsıyanıñ miqdarı 12.000ge qadar, amma olarnıñ sayısını arttırmağa planlaştırıla. Em de aylıqlar da bir qaç biñge artacaq. Bunı ömürge keçirmek içün er yıl qoşma 10 milliard ruble kerek olur.
«Devlet programması bütün rusiyedeki politsıyağa 2014-2020 seneleri devamında para berilmesini kestirecegi közde tutıla. Kestirilme miqdarı 68,2 miliard ruble birinci üç yıl içinde, ve 568,4 milliard ruble 2017-2020 senelerinde», – dep bildirdi içki işler naziriniñ muavini.
«Vedomosti» yazğanına köre, böyle siyaset hadimleriniñ işten çıqaruvlarğa ve «teşkiliy strukturanıñ yıqıluvına» ketirecek. Çalışqanlar da bügünge qadar aylıqlarını indeksatsıya yapmağanlar. Amma Maliye nazirliginen olğan añlaşılmamazlıqnı çezip olamadılar, çünki pogramma endi qabul etilgen.


text:
Yılname, hronika, cıyıntıqlar – bugünde-bugün bu vesiqalar tarihnıñ kerçek menbalarıdır. Qırım hanlığında «Qadıasker defterleri» bar edi, olarnı «sicil», yani cedvel, qayd, qarar, üküm dep adlay ediler. Bizim künümizge qadar XVI-XVIII asırlarını qaplap alğan «Qadıasker kitaplarınıñ» tel 62 cıltı qaldı. Bu uquq vesiqalarını Divandaki qadı-askerler baqqan edi.
Qırım hanlığı ve Qırım tarihınıñ saifeleri – Qırım.Aqiqat leyhasında, Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» video bloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda Larişes müseyiniñ saytlarından resimler, em de belli Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.


text:
Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba Ukrainanıñ Poloniyadaki elçiliginiñ eki hadimi keri çağırılğanı aqqında bildirdi. Olarnı qaçaq mallarnıñ ital etilüvi vaqtında tutqanlar, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Tünevin Ukrainanıñ Poloniyadaki elçiliginiñ eki hadimini Ukrainadan Poloniyağa iş maşnasınen çoq para, altın ve qaçaq sigaretler ital etken vaqtında tuttılar. Adden aşır bir vaqia», – dedi nazir.
Onıñ bildirgenine köre hadimlerge qarşı intizamiy tahqiqat başlanğan, onıñ neticelerine köre qarar çıqarılacaq.
Kuleba, TİN qanun qoruyıcı organlernen bu dava çerçivesinde ertaraflama işbirlik etecegine inandırdı.
Yaqalanğanlarnıñ adı ve soyadı belli degil, tefsirleri de yoq.


text:
Ukraina Yuqarı Radası «Ukraina Rusiye Federatsiyası yedinci çağıruv Federal Toplaşuvı Devlet Dumasına saylavlarnıñ, bunıñ neticeleriniñ ve uquqiy aqibetleriniñ, veyedinci çağıruv Federal Toplaşuvı Devlet Dumasınıñ terkibi, vekâleti, qararlarınıñ qanuniy olğanını tanımağanı munasebetinen Ukraina Yuqarı Radasınıñ beyanatı aqqında» qarar leyhasını qabul etti.
Mütenasip qararğa 264 halq deputatı qol tuttı. Bu aqta malümatnı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Büyük Britaniya işğal etilgen Qırımda keçirilgen Rusiye Devlet Dumasına saylavlarnıñ neticelerini tanımadı.
Rusiye Devlet Dumasına saylavlar sentâbr 18-de keçirildi. Bir sıra devletler, bu cümleden, AQŞ, Kanada, Frenkistan, İsveçiya işğal etilgen Qırım territoriyasında saylavlarnıñ qanuniy olğanını tanımağa red etti.
Poloniya Tışqı işler nazirligi Rusiye Devlet Dumasına bütün parlament saylavlarınıñ qanuniy olğanını şübeli saydı.


text:
Keçken künü Qırımda 342 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 22-niñ hastalıq alâmetleri yoq, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov.
“Hasta olğanlarnıñ umumiy miqdarından, 238 tibbiy yardım içün muracaat etkende qayd etildi, 103 - daa evel qayd etilgen hastalarnen alâqada oldı, 1 kişi çetelden keldi”, – dep haber etile.
Bir künde tedaviylengenlerniñ sayısı 556 oldı, bütün vaqıt içinde - 18 373.
Tünevin Qırımda 338 hasta qayd etildi.
Aksönov, yanvarniñ ortasına qadar yerli alış-veriş merkezlerinde kütleviy tedbirlerniñ keçirilüvini ve food courtlarnıñ işini yasaqladı. Qırımda tek restoranlarda degil, ofislerde de korporativ keçirilüvi yasaq etildi.
Bundan evel Qırım akimiyeti şeer meydanlarında keçirilmesi planlaştırılğan bütün medeniy-kütleviy tedbirlerni yasaqladı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ emrinen, Rusiye Mudafaa nazirligi Yalta ve Aqmescitte yuqunç ile küreşmek içün koronavirus hastahanelerini qura.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Sürgün etilgen qırımlı faaliyetçi Nedim Halilov, onı psihiatrik hastahanege yerleştirnege istegenlerini bildire. Bunı o Facebook saifesinde 1 dekabr künü yazdı.
Faalniñ sözlerine köre, «SSCB öz usullarınen beraber iç bir yerge ğayıp olmadı. Öz vatanında yaşamaq aqqı içün küreşken insannı bu sebepten delihanege yerleştirmege kerek olğanı aqqında fikirler – böyle insanlarnıñ aqılına, tabiy olaraq, kele».
Noyabrniñ soñunda Halilov açlıq ilân etti.
7 noyabr künü, Kreml kontrolündeki mahkemeniñ qararı ile qırımtatarı Nedim Halilov Qırımdan tış çıqarıldı. Halilovqa evine kirip, sıcaq urba, para ve vesiqalarını almağa imkân berdiler. Qırımtatar faali Zevid Gaziyev Facebookta yazğanı kibi, şimdi Halilov Krasnodar vilâyetinde filtreme noqtasında buluna.


text:
İyün 24-te, cuma künü «fevral 26 işi» boyunca yaqalanğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ evinde dua keçirmege niyetleneler. Bu aqta Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerov bildire.
Onıñ bildirgen malümatına binaen, dua Bağçasarayda Çiygoznıñ ev azbarında keçirilecek.
«Dua saat 18.00 başlanacaq. İstegenler, keliñiz... Ahtem, endi bir yarım yıl devamında «fevral 26 işi» dep adlandırılğan iş boyunca işğalci ükümetiniñ apishanesinde buluna», – dep yazdı Umerov Facebook saifesinde.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksyonov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Olarnıñ arasında Ahtem Çiygoz da oldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste bulunğan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
2016 senesi fevral ayında Qırım Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescit – 13 yaşında olğanda, cenk aqibetinde qorantasından ayırıldı. Tuvğanlarınen körüşmege bir kün qalğanda, qırımtatar halqınıñ sürgünligi başlandı. Öz yaqınlarını ğurbetlik yerlerinde kördi. Doğma Bağçasaray civarı Quvuş köyünden Yaqub Mustafayev şu müşkül yıllarnen bağlı hatırlavlarnen paylaşa.
Büyük Mustafayevler qorantasında o dörtünci bala edi. Yaqubnıñ babası yerli kolhozda qaravul olıp çalıştı, anası tütün tarlasında çalıştı. Quvuş köyü tınç yaşayışını 1941 senesiniñ cenki bozdı. «Mektep qapatıldı, kolhoz işini toqtattı, adamlar işsiz qaldı», – dep hatırlay erkek.
Köy qıyın bir aldı qaldı. Kündüz nemseler kele edi, gece ormandan partizanlar. «Partizanlar ne içün nemselerge çalışasıñız, dep soray ediler. Nemseler ise, köyde kim partizanlıq yapa, dep meraqlana ediler. Amma, olarğa iç kimse iç bir şey aytmay edi», – añlata Yaqub qartbaba. Yerli sakinler partizanlarnı yemeknen teminley ediler.
Künlerden bir kün nemseler köyni telnen qoraladılar – bunı, sakinlerniñ partizanlarnen bağlanıp olmağanları, partizanlarnıñ ise, Quvuşqa kelmemeleri içün yaptılar.
Yaqub Mustafayev o vaqıt 11 yaşında edi, o ev ayvanlarını padada baqa edi. «Men saba erte turıp, sığır, qoy, eçkilerni ormanğa taba alıp kete edim. Köpürden keçkende, nemseler meni er vaqıt teşkere ediler, partizanlarğa malümatnı alıp ketem, dep tüşüne ediler», – dey qartbaba.
Gecelerniñ birinde qomşu köylerden birine partizanlar keldiler, nemseler bunı duyğanlar. Olar Qızıl ordu askerlerini qıdırıp başladılar, bir kimseni tapmadılar, çünki yerli sakinler partizanlarnı saqladılar. Nemseler evlerni yaqıp başladılar.
«Eki köyni yaqqanlarını bildik. Bizge evelden nemseler quvuşqa kelecegini ayttılar, ve saqlanmağa tevsiye ettiler», – dey Yaqub ağa. O dostunen ormanğa barıp, ayvanlarnı otlata ediler, aqşam qaytqanda bir qartnı rast keldiler. «O soradı: qayda ketemiz? Anda köyni yaqalar, dedi, adamlarnı tutıp, belgisiz bir yerge alıp keteler, dep añlattı. Bizge anda barmamağa ayttı». O vaqıt balalar ormanğa qaytmağa qarar aldılar. Biraz soñra, partizanlarnı kördiler, ayvanlarnı olarğa qaldırdılar.
1944 senesiniñ ilk baari eñ qıyın edi, dep hatırlay qartbaba. Nemseler daa Qırımda qalıp, adamlarnı yaqalay ediler, köylüler açıq kök tübünde saqlanmağa mecbur ediler. «Pek suvuq edi, qar yağğan edi, ateş yaqıp, qızına edik», – dey Yaqub qartbaba. Nemseler keri çekilmege başladılar. «Qızıl ordu Qırımğa keldi, sovet askerleri duşmanlarnı bizim toprağımızdan azat etmege başladılar. Nemseler ketken soñ, epimiz köyge qayttıq», – dep, añlata qartbaba. Faqat, Quvuşta tuvğanlarını tapmadı.
«Bir kere bir erkek kelip, qorantam qayda olğanını ayttı. Sabasına anda ketecekmiz, dedi. Amma, maşina öyle de kelmedi. Şu saba- mayısnıñ 18 edi - qırımtatarlarnıñ sürgünligi aqqında emir çıqqanını bildik. Biz sürgünlik ne olğanını bilmey edik, çünki küçük edik. Köyge avtomatlarnen silâlanğan Qızıl ordu askerleri keldi: «Çıqıñız!», - dediler. Adamlarnı maşinalarğa oturttılar, Bağçasaraynıñ demiröl vokzalına alıp kettiler, soñra vagonlarğa yüklediler»,– bu şekilde Yaqub Mustafayev müthiş sürgünlik gecesini añlata.
«Açlıqtan qorantalar öle kete edi»
Adamlar bir qaç afta devamında vagonlarda aç ketip, bazıda bir qaç ötmek qurusını tapıp aşay ediler.
«Özbekistanğa kelgen soñ, bizni Kuvasayğa ketirdiler (Ferğan vilâyetindeki şeer. – Mel. qaydları). Ana-babam qayda olğanını öyle de bilmey edim - kiyevimniñ qorantasınen buluna edim. Bizni ayvanlarnı tutqan aranda yerleştirdiler, er odada dörter qoranta yaşay edi», – dey Yaqub ağa. Bir qaç vaqıttan soñ, o Ferğandan erkeknen körüşti. Yaqubnıñ ana-babası qayda olğanını ayttı.
«Biz bütün gece kettik, Ferğananıñ civarındaki bir köyge yettik. Anda, ana-babam, ağam ve qız qardaşımnen körüştim», – dedi qartbaba.
Sürgünlikte keçirgen birinci yılları pek ağır edi, dep hatırlay qartbaba. Açlıqtan qorantalar öle kete edi. Yaqubnıñ ana-babası hastalanğan soñ, ağasınen tarlağa ketti. «O vaqıt traktorlar yoq edi, boğdaynı qolnen cıya edik. Qorantanı açtan qurtarmaq içün, ağamnen ceblerimizni boğdaynen toldurıp, evge alıp kete edik, anam onı işlep ötmek pişire edi», – dey o.
Mektepni bitirgen soñ, Yaqub ağa Taşkentteki politehnik institutına kirdi. oquvdan vazgeçti, çünki oña, stipendiyanı belgisiz bir sebepten bermediler, yaşamaq içün ise, parası yoq edi. O evge qayttı, köy mekteplerinden birinde esap ocası olıp çalıştı ve Ferğanadaki pedagogika institutına kirdi. Anda kelecek apayınen körüşti.
«Kuvasay köyünde qırımtatar sınıfını açmalarına iriştik», – ğururnen ayta Yaqub ağa. Amma, onıñ fikirince, qırımtatarlar Vatanğa avdet etkenleri eñ büyük muvafaqiyettir.


text:
Musulman olğan rohinca halqınıñ 73 biñden ziyade vekili zorbalıq sebebinden Myanmadan qomşu Bangladeşke qaçtı, dep bildirdi Birleşken Milletlerniñ qaçaqlar işleri yuqarı komissarınıñ idaresi.
İdareniñ matbuat kâtibi Viviyan Tan qayd etkenine köre, avgustnıñ 25-de Myanma ğarbindeki Rakhayn ştatında başlağan zorbalıq olarnı qaçmağa mecbur etti.
Myanma uquq qoruyıcıları ve rohinca halqınıñ vekilleri biri-birini zalımlıqta qabaatlay.
Myanma arbiyleriniñ malümatına köre, soñki künleri yüz bergen çatışmalarda aman-aman 400 insan elâk oldı. Çoqusı – rohinca cenkâverleridir.
Qaçaqlar ise Myanma askerleri ve diger etnik gruppalarnıñ temsilcileri (esasen büddistler) musulmanlarğa ücüm etip, olarnıñ evlerini yaqa ve Rakhayn ştatından quva ediler.
Amerika Birleşken Devletlerindeki Human Rights Watch uquq qorçalayıcı teşkilâtı rohinca köylerinden birinde 700 evniñ yaqılğanını aks etken resimni aydınlattı.
Regionda 2012 senesinden berli qanlı çatışmalar ara-sıra yüz bere. İlk sefer kütleviy zıddiyet olğanda 100 biñ rohinca memleket içinde köçip kelgenlerniñ lagerlerine qaçtı.
Rohinca halqınıñ ekseriyeti musulmandır. Mütehassıslarnıñ malümatına köre, Bangladeş devletiniñ topraqlarından çıqqan bengalli musulmanlar etnik gruppalarınıñ nesillerinden biri olalar. Olar soñki asırlar devamında Rakhaynda yerleşe ekenler. Olarnıñ tili bengal şivelerinden biri olaraq tanılmaqta. Rohincalar ise eskiden Arakan olaraq belli Rakhaynnıñ tamır sakinleri olğanını aytalar. Ğarpta Birma olaraq belli olğan Myanmanıñ eski arbiy rejimleri rohincalarnı vatandaşlıqsız qaldırıp, olarnı icret etmege mecbur etmege tırışqan ediler.


text:
Bunı müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
«Bir yerge ketmege kerekmey. Pasportta qayd olmasa da, adam Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ sakini ola bile. Mında daimiy sürette yaşavnı tek pasport qaydı degil, başqa vesiqalar da tasdıqlaması mümkün», – dep qayd eteler matbuat hızmetinde.
Bundan evel Federal migratsion hızmetiniñ vekili Viktoriya Giçko Aqyarda keçirilgen matbuat konferentsiyasında bildirdi ki, yerli qaydı olmağan Qırım sakinleri bir ay içinde Rusiyeni terk etmek kerekler.
Onıñ aytqanına köre, martnıñ 18-ne qadar Qırımda daimiy sürette yaşamaq aqqı olğan Ukraina grajdanları Rusiye vatandaşları olaraq tanılacaq, qalğanları ise «çetel vatandaşları» olacaq. Böyle etip, olar aprelniñ 19-na qadar Rusiyeni terk etip, keri qaytqan soñ mında daimiy sürette yaşamaq içün «resmiy vesiqanı» almaq kerekler.


text:
Seyyare
Seyyare – Küneşniñ etrafında aylanıp turğan kök cismi. Tar manasınen, Küneş sisteması içinde, Küneşniñ doğrudan yoldaşı olğan ve Halqlarara Felekiyat Birligi (inglizce International Astronomy Union) tarafından bu tarifke uyğundır dep tanılğan sekiz kök cismini tayinlemek içün qullanıla. Küneş sistemasında, resmen qabul etilgen sekiz seyyareden ğayrı, bu cisimlerlge büyüklik, orbita ve fizikiy hususiyetler ceetinden aynı zümrege qoyulıp olacaq yañı kök cisimleriniñ keşif etilüvi, bir yandan da başqa yıldızlarnıñ etrafında da Küneş sistemasındaki seyyarelerge oşağan kök cisimleriniñ dolanğanınıñ saptanması, seyyare tarifiniñ sıñırlarınıñ bulanıqlaşmasına sebep olğandır.
Halqlarara Felekiyat Birliginiñ, 1919 senesi qabul etken Küneş sistemasınıñ sekiz seyyaresi, küneşke yaqınlıq sırasına köre şulardır:
Bu sekiz seyyareniñ tışında daa evel seyyare olaraq tariflengen Pluton Halqlarara Felekiyat Birliginiñ yañı tariflemesine köre kiçik seyyare olaraq qabul etile.


text:
Qırımtatarlar Qırım meselesiniñ zorbalıqsız çezilmesiniñ tarafdarıdır, dedi Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Avropa birliginiñ 28 elçisi ile körüşüvde.
Körüşüvde Cemilev «Qırımda milletlerara ayırım meydanğa ketirilgeni» aqqında tarif etti, haber ete sentâbr 16 künü vekâletliniñ matbuat hızmeti.
«Sanki halqnı tarik etmege isteyler. Amma biz er vaqıt küç qullanuvı ile qarşılıqtan saqınmağa çağıramız. Ziddiyetniñ arbiy çezilmesini körmeymiz. Aksine, buña qarşımız», – dedi qırımtatarlarnıñ yetekçisi.
Cemilev Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ qırımtatarlarnıñ evleri, cami ve mekteplerinde Rusiye mahsus hızmetleri bir 160 tintüv keçirgeni aqqında bildirdi.
«Bu kibi şovinist areketleri atta sovet zamanları yapılmay edi. Vatandaşlarımıznı qorquzıp, Vatanını terk etmege mecbur etecek olalar», – dedi Mustafa Cemilev.
O, yarımadada «Rusiye ordusınıñ bir 80 biñ arbiy hızmetçisi bar olğanını» qayd etti, özek havfı aqqında tenbiye etken belgiler ile maşinalar peyda ola. «Qırımğa endi özek silâsı ketirilgeni aqqında aytmağa mümkün», – dey Cemilev.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etildi. Ukraina Yuqarı Şurası yarımadanıñ muvaqqat işğali aynı şu künü başlanğanını bildire.


text:
Qırımtatar tilini bilmege isteysiñizmi? Qırımtatar tiliniñ ögrenilmesi boyunca «Elifbe» leyhasınıñ yañı çıqışı sarfqa bağışlana: ses ve ariflerge.
«Til – aqıl terazesidir». Qırımtatar tiliniñ qadimiy kitabet, imlâ ve edebiyat adetleri bar. Diger türkiy tillerde olğanı kibi, qırımtatar tilinde sözler tamırğa yalğamalarnıñ qoşuluvı ile meydanğa kele. Qırımtatar tilinde 37 arif bar.
«Elifbe» qırımtatar tiliniñ dersleri – Qırım.Aqiqatnıñ daa bir leyhasıdır.
Metn müellifi ve alıp barıcı Halise Zinedin, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüser Emine Ceppar.
«Elifbe» ile ögren, idraq et ve qullan!


text:
Dekabrniñ 8-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Litva Cumhuriyeti prezidenti Dalia Gribauskayte ile beraber ötkergen matbuat konferentsiyasında, Litvanıñ, Qırımda işğal rejiminiñ yoq etilmesi ceryanında faal surette iştirak etecegini bildirdi.
«İnterfaks» haber agentligi Poroşenkonıñ: «Men, Qırımda işğal rejimini yoq etmek maqsadınen «dostlar grubu»nıñ meydanğa ketirilmesi içün Ukraina tarafından kösterilgen ğayretler aqqında prezident hanım efendini haberdar ettim. Ve Litvanıñ Qırımda işğal rejiminiñ yoq etilmesi ceryanında faal surette iştirak etecegine dair işandıruvlar eşitip, pek memnün oldım», – degenini bildire.
Bildirüvdeki malümatqa köre, Ukraina prezidenti, Gribauskayte ile Donbassta OSCE (OBSE)niñ umumiy monitoring missiyasında (UMM) Litvanıñ iştirak etüvini arttıruv meselesini muzakere etkenini bildirdi.
«Biz Litvanıñ OSCE UMMde iştirak etüv boyunca ğayretlerine yüksek qıymet kesemiz. Biz bugün Litvanıñ iştirakini sayıca arttıruv imkânını da muzakere ettik», – dedi Poroşenko.
Ukraina prezidentiniñ matbuat hizmeti bildirgeni kibi, dekabrniñ 8-nde Ukraina ve Litva Presidentleri Şurasınıñ onıncı oturışuvı neticesinde devletlerniñ liderleri Petro Poroşenko ve Dalia Gribauskayteniñ uzurında eki taraflı emekdaşlıq boyunca bir qaç vesiqa imzalandı.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İşğal etilgen Qırımda aylıq borcları 89%-ğa arttı. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ emek ve içtimaiy qoruv naziriniñ muavini Leonid Mihalevskiy bildirdi.
«Mayısnıñ 1-nde «Krımstat» malümatına köre 2020 senesi aprelniñ 1-ne köre borc 7,5 mln rublege ya da 89%-ğa arttı, aylığını vaqtında alamağan hadimlerniñ sayısı 142-ge arttı, borclu şirketler 7-ge arttı. 2020 senesi mayısnıñ 1-nde 17 Qırım şirketinde 535 hadim ögünde aylıq borcu 15,9 mln ruble oldı», – dep aytıla haberde.
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi «Krımenergomontaj» şirketiniñ hadimlerine aman-aman 13 million ruble miqdarında aylıq berilmegeni içün cinaiy dava açtı.
«Krımskiy titan» müessisesi hadimlerge aylıq bermegeni içün para cezasını aldı.


text:
Marketing xızmeti bólimi:
Xojanyazov Polat Mnajatdinovich
+99893 920-59-11
Marketing xızmeti bóliminiń iskerligi
Bólimniń tiykarǵı wazıypalarınan biri, studentlerdi qabıllaw kórsetkishlerin anıqlaw máqsetinde jumıs beriwshiler (kárxana hám mákemeler)diń barlıq tálim baǵdarları yamasa qánigeliklerge bolǵan talapların (buyırtpalar) itibirǵa alǵan halda mámleketlik grantlar hám tólemli-kontrakt tiykarında «buyırtpalar portfeli»n qáliplestiriw. Institut pitkeriwshilerin jumıs orınlarına bólistiriw boyınsha komissiya dúziw, bólistiriw komissiyası tárepinen jumıs beriwshi mákeme, kárxana hám shólkemlerdiń kadrlarǵa bolǵan real talapbına muwapıq pitkeriwshilerdi jumısqa bólistiriw jobasın (dáslepki, anıqlanǵan) islep shıǵıw hám juwmaqlawshı bólistiriwdi ótkeriw, olardıń nátiyjesi boyınsha pitkeriwshilerdiń jeke bólistiriw dizimin dúziw hám ulıwmalastırıw. Jańa oqıw jılına qabıllaw boyınsha rejeniń orınlanıwı (mámleketlik grant hám tólemli-kontrakt tiykarında qabılllaw rejesi, kelip túsken arzalar, konkurs, qabıl etilgen studentler sanı, olardıń kursları, tálim baǵdarları (qánigelikler) boyınsha bólistiriliwi, oqıtıw tilleri hám t.b.) haqqında maǵlıwmatlar bankin jaratıw. Bakalavriat baǵdarları hám magistratura qánigelikleri boyınsha studentlerdiń kásiplik sheberligin arttırıw hám pitkeriwshilerdi jumısqa bólistiriwde universitettiń tiyisli bólimleri (ilimiy, metodikalıq kenesler, oqıw-metodikalıq bólimler, fakul’tetler, kafedralar h t.b.) menen islesiw, olar tárepinen ámelge asırılǵan is-ilájlar sapasın analizlew hám bahalawda qatnasıw, marketing siyasatın ámelge asırıwda tiyisli bólimler xızmetin muwapıqlastırıw.
Jas kadrlar menen islesiw inspektorlarınıń wazıypası:
- Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń “2005-2006-oqıw jılında Ózbekstan Respublikası joqarı oqıw orınlarına qabıl etiw boyınsha 2005-jıl 2-iyundaǵı PQ-92 sanlı qararına muwapıq barlıq bakalavr tálim baǵdarı hám magistratura qánigelikleri boyınsha mámleketlik grant tiykarında bilim alǵan JOO pitkeriwshilerin eń keminde úsh jıl jumıs islep beriw shárti menen oqıw orınına, qárxana hám shólkemlerge jumısqa bólistiriw boyınsha wazıypalardı óz waqtında orınlaw hám qadaǵalaw;
- universitette tayarlanıp atırǵan joqarı qánigeli kadrlarǵa kárxana, mákeme hám shólkemlerdiń talabın fakul’tetler, kafedralar hám rektorat penen úyrenip shıqqan halda maǵlıwmatlar bazasın qáliplestiriw;
- miynet bazarı konyukturasın úyreniw, qabıl etiw kórsetkishlerin usınıw, paydalanıwshılardıń pitkeriwshilerge bolǵan real buyırtpası tiykarında qáliplestiriw, studentler kontingenti, pitkeriwshilerdiń jumısqa ornalasıwı haqqındaǵı maǵlıwmatlar bazasın qáliplestiriw hám óz waqtında Joqarı hám orta arnawlı bilim ministrligine usınıw, mámleketlik grant tiykarında qabıl etilgen bakalavr hám magistrlar menen oqıwdı pitkergennen keyin bilimlendiriw mákemelerinde yaki kárxanalarda keminde úsh jıl islep beriw haqqında shártnama dúziw (bir ay múddet ishinde) pitkeriwshilerdiń qálewin inabatqa alǵan halda. Mámleketlik grant tiykarında pitkergen jas qánigelerdi respublikamızdıń ekonomikalıq tarmaqlarında nátiyjeli paydalanıw ushın olardı óz waqtında jumıs penen támiyinlewge kómeklesiw;
- pitkeriwshilerge jumıs orını haqqında maǵlıwmat beriw, miynet yarmarkaların ótkeriwdi shólkemlestiriw (administraciya járdeminde);
- ótken oqıw jılı pitkeriwshileriniń jumısqa jaylasqanlıǵı haqqındaǵı maǵlıwmatların tayarlaw.
Bólimniń jumısshılar quramı:
1.Bo`lim baslıg`ı: P.Xojanyazov
2.Injener: P.To`rebekova
3.Economist: K.Allamuratov
4. İnspektor: Saburova
5. İnspektor: G.Xojamuratova


text:
Dünya sağlıq teşkilâtınıñ baş müdiri Tedros Adhanom Gebreisus koronavirus ile esas küreş daa ögde, dep tenbiley, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«İnanıñız, eñ qıyını daa ögde. Bu faciağa mania ola bilemiz. Bu virus ne olğanını añlamağan çoq insan bar», – dep ayttı DST yolbaşçısı aprelniñ 20-nde Jenevadaki matbuat konferentsiyasında.
Onıñ bildirgenine köre, DST tenbilerine baqmadan, ilerilegen memleketler içün koronavirus ketişatı beklenmegen oldı.
Dünya sağlıq teşkilâtı, sağlıq sistemaları zayıf olğan memleketler pandemiyağa nasıl dayanacaq, dep qasevetlengenini bildirgen edi.
DST yolbaşçısı mezkür beyanatını bazı memleketler pandemiyanen bağlı ilân etilgen karantinden çıqıp başlağanda aydınlattı.
Johns Hopkins universitetiniñ malümatına köre, dünyada tahminen 2,5 mln koronavirus hastası qayd etildi, tahimnen 170 biñ kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Cumaertesi künü, mart 21-de, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvı ötkerilecektir. Tedbirde İlmi Ümerov temsil organnıñ reis vazifelerini icra etecek insan olaraq saylana bile.
Bunı Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi, halq deputatı Mustafa Cemilev Kiyevde mart 21-de brifingde Qırım.Aqiqat mühbirine Rusiye taqiqat komiteti tarafından İlmi Ümerovnıñ sorğuğa çağırılmasını izaatlap bildirdi.
«Skype vastasınen Meclis toplaşuvını keçirecekmiz. İlmi Ümerov Meclis reisi vazifelerini eda etecek insan olaraq saylana bile», – dep ayttı Cemilev.
Onıñ qayd etkenine köre, Meclis reisi vazifelerini icra etken adamlar ve onıñ muavinleri Rusiye işğalci akimiyeti tarafından taqip etilecek adamlar cedvelinde birinci sırada turalar.
Al-azırda Meclis reisi Refat Çubarov ola, 2014 senesi yazda Rusiye akimiyeti oña işğal etilgen yarımadağa kirişini yasaq etti. Bundan evel aynı yasaqnı Cemilev alğan edi.
Qırım.Aqiqatnıñ malümatına köre, Bağçasaray rayonınıñ sabıq reisi, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası İlmi Ümerov Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresine sorğuğa çağırıldı.
Celpnamege binaen, Ümerov bazarertesi künü, mart 23-te yerli saatke köre saat 17:00 sorğuğa kelmek kerek.


text:
Saq şeerinde Morskaya soqağı boyu kezinti zonasınıñ qururlışı başlandı. Leyhağa köre, mında baqma meydançıqlarınen 5,6 kilometrlik beton yalısı olmalı, oña 1,14 milliard ruble ayırıldı. Böylece tegizlengen meydanlarda raatlıq zonalarını inşaat etmege teklif etile, amma yerli sakinler buña qarşı çıqa.
Bu yıl yazda Saq faali Marina Galagan, yalıdan 40 metr uzaqlığında qurucılıq yapılğanına diqqat ayırdı. Onıñ fikrince, Rusiye federal budjetinden aqça almaq içün, sımarışçı ve icrağıca balaban meydanlarğa beton tökmege elverişlidir. Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde büyük Saq inşaatı muzakere etile edi.
Yerli matbuatqa berge intervyüsinde 2019 senesi iyül ayında Saq memuriyetiniñ rusiyeli başı vazifesini becergen Andrey İvkin, bazı yerlerde betinlı yalı kenarı suvğace baracağını aytqan edi:
"Betonlı yalı kenarı bazı yerlerde suvğaca baracaq. Biz başta inşaat meydançığını azırlaymız, topraq, çaqılnı ketirip sepemiz, soñ ise onıñ üstüne beton tökülecek. İş pek qıyındır. Amma bu meydançıqta biznes olmaycaq. Episi uzaqça, yalı kenarından tış olacaq. Ve o biznesler abadanlaştıruv, kenef, urba avmaştıruv hanelerniñ tiklemesim cıyıştırmaqnen oğraşacaq".
Qırım ekilogı Margarita Litvinenko, bu leyha yerli ekologik sistemanı deñiştirir, dep tüşüne.
Takиe бeToHHыe coopyжeHия oдHoзHaчHo oTpицaTeлbHo BлияюT Ha peжиM бeperoBMaprapиTa ЛиTBиHeHko
- Yerli akimiyet, kirağa berilecek ya da satılacaq topraqları az olğanını ayta. İnternette körgen edim ki, yalı kenarındaki topraqta qurucılıq yapmaq içün, 500 metrlik qoruma mıntaqasını 100 metrge qadar qısqartmağa isteyler.
Soñ ise betonlı yalıdan soñ topraqlarnı inşaat içün berip olacaqlar! Tabiiy plâj olsa ise, bunı yapmaq mümkün degil. Ekologiya ceetinden tesirge baqsaq, alimler endi ayta edi ki, böyle beton inşaatlar, şübesiz, yalılarnıñ rejimine menfiy tesir ete. Bu, sadece adam ahmaqlığı ve qızğançlığıdır. Anda sanatoriyni qursalar, onıñ çirkef suvlarını temizlemeyip deñizge tökeceklerdir.
2019 senesi iyünde "Primeçaniya" matbuatı, coğrafiya ilimleri doktorı, Rusiye İlimler Akademiyasınıñ Deñiz gidrofizika institutınıñ ilmiy hadimi Yuriy Gorâçkinniñ fikrini bastıra edi:
"Baarde institutımızğa Saq memuriyetiniñ ve tış icracısınıñ vekilleri kele edi. Biz eki yıldan berli seslendirgen fikrimizni olar pek yahşı bile, ve, niayet, leyhanıñ hatalarınıqabul etip, tevsiye soray ediler. Tış icracıları, tenderden evel leyha tafsilâtınen tanışıp yetiştirmegenlerini ayttı. Memuriyet hadimleri ise, şeer büdjetiniñ büyük bir qısmını tabiiy plâj yerine qurulıcaq suniy plâjlarnıñ baqmasına masraf etmege kerek olğanınen qasevetlene edi. Musafirlerimiz sağlıqlaşqanda, bizni haberdar etmege söz bergen edi, amma sözüni yerine ketirmediler. Bir aydan soñ ise qurucılıq başlandı".
Dekabrniñ başında Saq memuriyetiniñ yañı başı Mihail Afanasyev, yerli sakinlerniñ narazılıq aktsiyasından soñ, qurucılıqnıñ bir qısmında işlerni kelecek kurort mevsimine qadar toqtatmağa vade etti.
Kezlev şeer şurasınıñ kurort ve turizm bölüginiñ sabıq baş mütehassısı Sergey Vikarçuk, icracılar iş devamında bir şeyni tüzetip olacağında şübelene.
- Ebet, abadanlaştırılğan yalıkenarı kerek, amma mütehassıslar aytqanı kibi, o, ekologiyağa zarar ketirse, olarnıñ fikrini nazarğa almaq kerek. Men bu mesele aqqında eşitken edim, amma mence, akimiyet o adamlarnıñ istegenini yahşı añlamay. Men kiyik plâjlarnı sevem, balalıqtan berli Saq ve Kezlev arasında raatlana edim. Er yerge beton tökmek - yapıla bilecek eñ aqılsız şeydir. Yalı kenarı baqılğan olmaq kerek, piyade soqaqları, maşna park yerleri, kempingler ve ilâhre olmalı. Yerli sakinlerniñ isteklerini yerine ketirseler, olarnı iş adamlarına bile bermek mümkün. Onıñ içün, şeerlilerniñ telâşlanğanı mantıqlıdır, bu faaliyetke qol tutmaq kerek. Akimiyet olarnıñ isteklerini diñlese, daa bir şeyni tüşetip yetiştirirler. Amma bu, ebet, pek qıyın olacaq.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Uquq qoruyıcılarnıñ bildirgenine köre, Qırımda insan aqları ile bağlı vaziyet 2014 senesinden soñ pek fenalaştı. Zorla ğayıp olmalar ve iskenceler, diniy ve siyasiy sebeplerden taqipler, yaqalavlar ve mahkeme ükümleri – bütün bular rus işğaliden soña yarımadada yüz berdi.
Aynı zamanda Rusiye Qırımda insan aqları ile bağlı meseleler olğanını tanımay: Tış işler naziri Sergey Lavrov olarnıñ bozuluvı aqqında laflarğa uydurma dedi. Buña baqmadan ukrain, rus ve halqara uquq qoruyıcı teşkilâtlar Qırımda insan aqları bozulğanını muntazam tarzda qayd etmege devam eteler.
Bu fotogalereyada Qırım.Aqiqat bu sene yarımadanıñ türlü köşelerinde foto ya da videoğa qayd etilgen (şu cümleden Qırım.Aqiqat mühbirleri tarafından da) insan aqlarınıñ bozulması allarınıñ yalıñız bir parçasını topladı.
(İlk sefer fotogalereya 2020 senesi dekabrniñ 28-nde yayınlanğan edi)


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Bağçasaray rayonınıñ Süyren stantsiyasında qırımtatarlarnıñ sürgünlik qurbanlarına bağışlanğan abideniñ qurulmasına «bücet parasından bir kapık» qullanılmadı. Süyren stantsiyasından 1944 senesi adamlarnen eşelonlar sürgünlik yerlerine ketti.
Bu aqta Kremlge boysunğan Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti bildire.
«18 mayıs matem kününe qadar az vaqıt qaldı, amma qurucılıq işleri etilecek yerde, hatıra işareti ve 2015 senesi qoyulğan kapsuladan ğayrı, alâ daa bir şey yoq... Alâ daa «bu leyhağa ayırılğan bücet parasından bir kapık qullanılmadı», – dep bildire matbuat hızmeti milletlerara munasebetler boyunca parlament komitetiniñ reisi Edip Gafarovnıñ sözlerini.
Onıñ sözlerine binaen, mayıs 18-ge qadar, yani Sürgünlik qurbanları hatıra kününe qadar Süyren stantsiyasında sürgünlikniñ facialı timsali olğan mahsus vagonnıñ qoyulması planlaştırıla.
Matbuat hızmetiniñ qayd etkenine köre, «Soñki aile» adlı taqım eykeli nevbetteki abide olacaqtır, onıñ qurulması 2017 senesine planlaştırıla, müzey ve eki diniy bina (cami ve kilseçik) ise 2018 senesi qurulacaqtır.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Keçken senege baqqanda soñki 9 ay içinde Qırımdaki doğuv seviyesi 11%-ğa arttı. Bunı Rusiye kontrol etken yarımada adalet nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Aqımdaki seneniñ oktâbr 1-ne qadar 17 490 bala doğması qayd etildi. Keçken seneniñ aynı mevsimi ile qıyaslanğanda 2016 senesi doğğan balalarnıñ sayısı 2 biñge qadar arttı – 2015 senesi 9 ay içinde doğğanlarnıñ sayısı 15 723 insannı teşkil etken edi.
Aynı vaqıtta, soñki 5 yıl devamında olğanı kibi, Qırımda oğlanlar daa sıq doğa (8984), dünyağa kelgen qızlarnıñ sayısı 8364 neferni teşkil ete. 207 egiz qayd etildi, üçüz – 3.
Eñ çoq bala Aqmescitte doğa – 6068. Liderler sırasında Yalta – 1118, Kezlev – 1090, Keriç – 1058, Bağçasaray rayonı – 928 ve Kefe – 891. Eñ alçaq doğuv seviyesi Curçı rayonındadır – 214 bala, dep bildire nazirlik.
Mart ortalarında Kreml kontrol etken Qırım sağlıq saqlav nazirligi qırımlılarnıñ ölüm seviyesi artqanını bildirgen edi. Nazirlikniñ malümatına köre, 2015 senesi Qırımda ölüm seviyesi 1000 insanğa 15,3% teşkil etti, 2014 senesi – 14,7%.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Mında artıq ekimlerniñ bütün planlaştırılğan ameliyatlarını ve ziyaretlerini lâğu ettiler, Qırım ekimleri studentlerni yardımğa çağıra, koronavirus vaziyeti sebebinde endi 2620 adam nezaret altında buluna.
Resmiy kâğıt, buyruq ve emirlerge köre, vaziyet nezaret altında, Qırımda COVID-19 ile küreşmege sanki azır olğanları bildirile, dey Aqmescit Perinatal Merkeziniñ anesteziologı Sergey Dub, amma aslında elementar şeyler yapılmay. Ekimlerni ise bir şey raatsızlay - Qırım tibbiyetiniñ resursları yetmemek mümkün.
- Qırım hastahanelerinde şimdi vaziyet nasıl?
- Umumen, er vaqıt kibi, amma koronavirusnen bağlı bayağı emirler peyda oldı. Vesiqalar bar, amma keregi kibi icrası yoq. Şimdi Perinatal merkezi aqqında aytam, bütün hastahanelerniñ alına qıymet kesip olamayım. Sade bir misal: ellerni yuvmaq kerek - bu añlayışlı, kimse qarşı çıqmay, er vaqıt böyle edi, şimdi de buña daa ziyade diqqat ayıralar, amma - çeşmeniñ yanında silecek asılğan, o anda bütün kün asılıp tura ve işçilerniñ episi oña ellerini sürte. Böyle olmamalı, bir kerelik elbezler kerek: sürttiñ ve taşladıñ. Maskalar da bir kerelik degil. Bundan ğayrı daa kostüm ve respirator olmalı. Ebet, yüklülik - hastalıq degildir, amma patsiyentniñ intubatsiya etilmeli olğan bir vaziyet çıqa bile, menim ise kerekli derecede olğan qorumam yoq.
Menimce, karantinniñ daa evel, yarımadada birinci hastalar peyda olmağance, başlamaq kerek edi, amma ciddiy tedbirler şimdi bile daa yoq.
- Siziñce, ne içün karantinni başlamaylar?
Karantinniñ daa evel, yarımadada birinci hastalar peyda olmağance, başlamaq kerek edi, amma ciddiy tedbirler şimdi bile daa yoq
- Buña cevaplanmaq qıyındır, amma menimce bu siyasiy sebeplernen bağlı. Yaqında martnıñ 18-ini qutladılar, şimdi mayısnıñ 9-ı yaqınlaşa ya da daa nasıldır bayram, Rusiye içün ise bayramlar - siyasiy aletteir. Şübesiz, hastalarnıñ sayısı resmiy malümattan çoqça.
- Ya umumen, siziñce, Qırım hastahaneleri COVID-19 hastalarınıñ büyük sayısına azırmı?
- Bu, mehanik avalandırmağa ihtiyacı olğan hastalarnıñ sayısına bağlı olacaq. 100 adam olsa, bellesem, kerginlik olacaq, amma becerirler, 200 olsa - elbette, yoq.
Vaziyet er kün deñişe, amma neticeler - ne tedbirler ve ne qadar ciddiy şekilde tetbiq olunğanına bağlı. Menimce, şimdi olar keç qala, ne sebep ile bilmeyim - siyasetmi, basir olmamazlıqmı, aqılsızlıqmı
Bunıñ ne olacağını tahmin etmek qıyın, vaziyet er kün deñişe, amma neticeler - ne tedbirler ve ne qadar ciddiy şekilde tetbiq olunğanına bağlı. Menimce, şimdi olar keç qala, ne sebep ile bilmeyim - siyasetmi, basir olmamazlıqmı, aqılsızlıqmı. Amma, asılda, Qırımnı qapatmaq qıyın degil, uzun müddetli izolâtsiyada peyda ola bilecek yekâne mesele - erzaq teminatıdır, Qırımnı özüne yeterli qadar istisal etmey. Amma bu yalıñız eki-üç aftalıq ciddiy izolâtsiyadan soñ körünecek.
- Şimdi virus denişe ve zayıflaşa, dep çoq aytalar, onda siyrekçe öleler. Siziñce, Qırımda dünyada olğan aynı dalğa olacaqmı ya da azca ola bile?
- Tibbiy baqımdan, virus zayıflasması içün bir müddet keçmeli. Protsess böyledir: pek küçlü virus bedenge yuqıp, adamnı öldüre ve bu öldürici virus başqa adamğa keçmey. Yani, sağ qalğan ve daa yayılğan virus hastasını öldürmedi. Böylece virus zayıflaşa, amma bunıñ içün bir ay degil, bir yıl keçmeli. Telükeli ve adamnı öldürgen viruslar öle ve tarqalmay. Taşıyıcısını öldürmegen soyları ise - sag qala.
- Şahsen özüñiz ne tedbirlerni köresiñiz?
- Maska taqmaq kerek, 100% qurumasa da, 10%-ı da qorumadır. Añlamañız kerek, odada 10 sağlam adam olsa, ep bir olardan birisi özü de bunı bilmeyip hastanen qonuşqanı mümkün ve böylece özüniñ üstünde, ellerinde bilmeyip odağa virusnı ketirip, soñra birevnen selâmlaşsa, o virusnı başqa adamğa bere bile.
Bütün qorantamnı ögrettim, evge kelgende men ellerimni yuvam, duşta sabun ve fırçınen bedenimni yuvam ve yalıñız bundan soñ balalarınmı quçaqlayım, çünki men şeerde edim, hastahanede edim. Bugün hastalarnen yaqın olğan adamlarnı tayin etip olamaymız. Etrafımda episi hasta kibi areket etem, çünki men özümni ve qorantamnı qasevet etem.


text:
Ukraina informatsion siyaset naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar, Rusiye ilhaqtan soñ Qırımda tsivil ealini deñiştirip, arbiy cinayet işley, dep saya.
Bu fikirni o, «112 Ukraina» telekanalınıñ canlı yayında söyledi.
«İşğal vaqtında tsivil ealiniñ deñiştirilmesi, Jeneva konventsiyasını bozğan arbiy cinayettir. Ve Rusiye tamam bu meselede Ukrainağa qarşı daa bir arbiy cinayet işley», – dedi Emine Ceppar.
O, Rusiye tarafından ilhaqtan soñ 2014 senesi sentâbr ayında yarımadada, ülkeniñ akimiyeti tarafından tanılmağan ve ealiniñ bir qısmı ile şu cümleden qırımtatarlarnıñ çoqluğı tarafından boykot etilgen nüfus tahririniñ ötkerilgenini hatırlattı.
«Lâkin bu tahrirge köre, raqamlar şöyledir – Qırımda ukrainlerniñ sayısı 15% ve qırımtatarlarnıñ sayısı10%-ğa qadar tüşti (evelden resmiy malümatqa köre, 13% edi), qalğanlar yani rus tilinde laf etkenlerniñ sayısı ise – 65%», – dep bildire Emine Ceppar.
Bildirgenine köre, resmen 27 biñ Qırımdan köçken şahıs qayd etildi, gayrı-resmiy malümatqa köre ise, olarnıñ sayısı 60 biñdir.
Daa evel Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işleri boyunca vekili Mustafa Cemilev, Qırımdaki Rusiye akimiyeti tarafından yarımadağa 250 biñ kişiniñ köçürilgenini bildirdi.
Qırımnıñ ilhaqından soñ Rusiye yarımadada FSB hadimleri ve arbiy qısımlar içün çoq qatlı evler qurıp başladı. Bunıñ kibi qurucılıq işleri yarımadanıñ bir qaç bölgesinde yapıla.
Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-sinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko munasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.


text:
Halqara uquq qorçalayıcılar, işğal etilgen Qırımda nezaret vazifesiniñ tafsilâtlarını aytıp berdi. Belarus İnsan Aqları Evininiñ vekili Tatyana Revâko qayd etkenine köre, uquq qoruyıcılar 50-ge qadar adamnı soraştırıp, 20 intervyü keçirdi.
“Biz 20-den ziyade körüşüv ötkerdik, azatlıqtan marum etmegen cinayet mahkeme ükmü olğan jurnalist ve faalcilernen, memuriy mesülietke çekilgen faalcilernen, siyasiy mabüslerniñ soylar, apaylar, analar ve balalarınen qonuştıq. Men, Qırımda qullanılğan qabaatlavlar ve müthiş usullarnıñ seviyesi ve kölemine şaştım”, - dedi Revâko.
Uquq qoruyıcı missiyasınıñ esas vazifesi - Qırımda söz, silâsız toplaşuv ve birleşüvlerniñ serbestligi, bundan ğayrı, uquq qoruyıcılar ve faalcilerniñ taqibatınen bağlı meselelerniñ ögrenüvi edi dep qoştı Çernigov İnsan Aqları Eviniñ vekili Kirill Yekimov.
İnsañ aqları haber merkeziniñ başı Tatyana Peçonçik matbuat konferentsiyasında aytqanına köre, nezaret neticeleri aqqında tafsilâtlı esabat bu yıl oktâbr ayında yayınlanacaq.
Evel haber etilgeni kibi, Azerbaycan, Belarus ve Ukraina insan aqları Evleriniñ vekilleri Qırımnı ziyaret etti. Olar işğal etilgen yarımadada sentâbrniñ 14-nden 18-ne qadar bulundı.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ andaki akimiyet mustaqil jurnalist, cemaat faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Milliy Meclis azaları ve Rusiyede yasaqlanğan "Hizb ut-Tahrir" teşkilâtınen alâqaları bar olğanında şeklengen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde sıq-sıq tintüv keçire.


text:
Kiyevde Rusiye tarafından Qırım işğali yıllığına bağışlanğan konferentsiyağa azırlıq köreler.
Bunı Ukraina prezidentiniñ qırımatatar halqınıñ işlerinden vekâletlisiniñ matbuat hızmeti bildire.
Konferentsiya eki munaqaşa şeklinde keçecek: «Qırım işğali. 2014 dersleri» ve «Qırımnıñ qaytarıluvı: Tahminler. Qararlar».
Tedbirge Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksandr Turçinov, Ukraina prezidenti Memuriyetiniñ baş muavini Valeriy Çalıy, Ukraina prezidentiniñ qırımatatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, Aqmescit ve Qırım arhiyepiskopı Vladıka Kliment, qırım, ukrain jurnalistleri ve cemaatçıları davetli.
Konferentsiyanı fevral 26 künü saat 13:30-17:00 arasında «Ukrain buhraniy media-merkezinde» keçirmege planlaştıralar. Canlı yayında tedbirni «5 kanal» ve «Çernomorskaya teleradiokompaniya»sı, YouTube agında «Ukrain buhraniy media-merkezi» kösterecek.
Mart 17-ne qadar Kiyevde Qırım işğali yıllığına bağışlanğan tedbirlerniñ keçirilmesi planlaştırıla. İnformatsion kapmaniyasınıñ teşkil etilmesine uquq qoruyıcı ve cemaat teşkilâtları, ekspert merkezleri, ukraina devlet organlarınıñ ve halqara birlikleriniñ vekilleri qoşuldı. Teşebbüsçileriniñ aytqanı kibi, maqsatları – ukrain akimiyeti ve cemiyetine Qırım faciasını hatırlatmaq ve er kesni Ukrainanıñ işğal etilgen toprağınıñ qaytarılmasına qoşulmağa celp etmektir.


text:
«5 kanal» Yevgeniy Davıdov ve Nikita Konaşenkovnıñ arizalarını aşkâr etti. Olar Ukraina halqından Rusiye matbuat vastalarında olğan yalan içün afu soradılar.
Davıdov ve Konaşenkov olarnıñ Slavânsk ve Kramatorskta çalışqan vaqıtta bergen malümatları doğru olmağanını tanıdılar.
Azır metnlerni olarğa Moskvada yerleşken muarririyetten yollay ediler. Olar Slavânskta fosfor bombalarnıñ ve ukrain ordusı tarafından ealige qarşı «Grad» tertibatınıñ qullanuvı aqqında malümatnı tarqata ediler.
Bundan da ğayrı jurnalist: «Çıqaruv mevzularını maña Moskvadan telekanalnıñ yolbaşçılığı bere edi. Şu cümleden, fosfor bombaları aqqında da, özüm şahsen olarnı körmedim. Rusiye telekanalları köstergen adiseler aqiqaten olıp keçken vaqialar ile bir olmağanını çoqtan qayd ettim. Bu sebepten Ukraina halqından afu soraymız».


text:
Qazahistannıñ sabıq prezidenti Nursultan Nazarbayev Rusiye ve Ukraina liderleriniñ muzakerelerini teşkil etüv meselesinde öz yardımını teklif etti. Onıñ aytqanına köre, Volodımır Zelenskıy körüşüvge razı oldı, ve bu aqta Vladimir Putinge haber etildi. Moskva ve Kyiv bu malümatnı şimdilik izaatlamaylar. Bu aqta Azatlıq Radiosı bir sıra kütleviy haber vastasınıñ malümatına esaslanıp bildire.
«Zelenskıy körüşüvge razı oldı, men Rusiye prezidentine haber etti. Bitaraf meydançıq kerek olsa, Qazahistannı teklif ettim», – dep bildire Nazarbayevniñ aytqanlarını Reuters agentligi.
Sabıq Qazahistan prezidentiniñ teklifi aqqında RİA «Novosti» de yaza.
Zelenskıy, bu malümatnı resmiy şekilde tasdıqlamadı.
Ukraina Tış işler naziri Vadım Prıstayko, Zelenskıy Putinnen añlaşacaq degil, yalıñız Ukrainada insanlar elâk olmasın dep, belli munasebetler quracaq ola, dep bildirgen edi.
Donbastaki cenkniñ toqtatılması Volodımır Zelenskıynıñ saylavaldı vadelerinden biri edi.
Soñki ayları Kyiv zıddiyetni bitirmek içün muzakereler keçirilecek «Norman formatında» sammit olmasını talap ete, lâkin körüşüv künü daa belgilenmedi.


text:
Silâlı insanlar tarafından tintüvge oğrağan ATR qırımtatar telekanalınıñ hadimlerini binağa kirsetmege başladılar, amma yalıñız çalıq teşkerüvden soñ ve cedvel boyunca.
Bu aqta telekanal yolbaşçılığı Federal havfsızlıq hızmetiniñ hadimleri ile añlaştı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Tintüv üç saat devam ete, bu vaqıt içerisinde bina yanında hadimlerimiz toplandı. Şimdi, çalıq teşkerüvden soñ, olarnı telekanalğa kirseteler, amma içeri bulunıp, öz iş odalarına kimse kirip olamay», – dep haber etti telefon vastası ile şirketniñ mühbirlerinden biri.
Onıñ fikrine köre, silâlı insanlar hadimlerni bir odada toplap, nevbetteki teşkerüvge başlay bile.
Bazarertesi künü, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi.
ATR qırımtatar telekanalınıñ haber siyaseti boyunca baş müdiriniñ muavini Lilâ Bucurova canlı yayınğa çıqıp, halqqa muracaatta bulundı. O, silâlı insanlarğa bazarertesi künü telekanalda tintüvni keçirmege izin bergen yerli akimiyet areketlerini takbih etti.
Vaqia yüz bergen yerge Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz da keldi. O, işbu vaqianı qırımtatarlarnı qorqutmaq içün bir usul olaraq adladı.


text:
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada «qırımtatarlarnıñ Vatanlarında raat yaşayışı bozuldı», dep ayttı Litvaniya parlamentiniñ spikeri Loreta Graujinene. O, aprel 11-de Vilniusta (Litvaniya) keçirilgen Dünya qırımtatar kongressi İdare şurasınıñ toplaşuvında çıqışta bulundı.
Bunı Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti Facebookta bildire.
Berilgen malümatqa köre, Loreta Graujinene «İşğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı» halqara konferentsiyasınıñ iştirakçilerini ve Dünya qırımtatar kongressi İdare şurasınıñ toplaşuvı iştirakçilerini tebrikledi.
«Rusiye Federatsiyası Qırımnı işğal etken ve qanunsız şekilde öz terbine qoşqan soñ qırımtatarlarnıñ Vatanlarında raat yaşayışı bozuldı. İşğalden soñ Qırım Muhtar Cumhuriyetinde insan aqları bozulğanına ve insanlarğa basqı yapılğanına yazıqsınamız», – dep qayd etti o.
Loreta Graujinene Litvaniya parlamentinde keçirileyatqan konferentsiya «insanlarnı Qırımda üküm sürgen qanunsızlıqtan haberdar etecegine» ümüt beslegenini aydınlattı.
Vilniusta aprel 11-13 künleri Dünya qırımtatar kongressi İdare şurasınıñ toplaşuvı keçirilmekte. Konferentsiya Litvaniya parlamentiniñ reisi Loretta Graujinene reberligi altında Litvaniya parlamenti binasında azırlandı. Tedbir «İşğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı» halqara konferentsiyasından başlaycaq.
2016 senesi fevral ayında Avropa parlamenti Rusiye işğal etken Qırımda qırımlılar, hususan, qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarınıñ bozulmasını takbih etip, bunıñnen bağlı rezolütsiyanı qabul etti. Dünya qırımtatar kongressiniñ eyyetleri Litvaniya reberligi ile körüşecekler. İdare şura toplaşuvında Qırım, Türkiye, Romaniya, Poloniya, Kanada, Amerika Qoşma Ştatlarından tahminen 70 teşkilât temsilcisi iştirak etecektir.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımadada insan aqları bozulmağanını bildire. Qırımtatar resurs merkezi mart ayı devamında Qırımda aq ve serbestlik bozulmasını 68 kere qayd etti. Merkez Qırımda insan aqlarınıñ bozulması artqanını bildire. Fevral malümatına binaen, 40 bozuv qayd etilgen edi.
Tintüv, yaqalav, qorquzuv, çeşit türlü yasaqlar Qırımda adiy bir şeyge çevirildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Yañı saylanğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım ilhaqı ve Donbastaki istilâdan soñ Rusiye ile «ortaq» olğan şey tek sıñır» ola, dep ayttı. Bu aqta o, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ aytqanlarını izaatlap, Facebookta yazdı.
«Ukraina ve Rusiye arasında «umumiy şeyler» çoq olğanını tüşündim. Bugün, Qırım ilhaqı ve Donbastaki istilâdan soñ, «ortaq» şeyimiz bir qaldı – devlet sıñırı. «Umumiy» 2295 kilometr ve 400 metr. Ve Rusiye Ukraina tarafından er millimetr üzerindeki kontrolni qaytarmalı. O vaqıt «ortaq» şeylerni qıdırmağa devam ete bilemiz», – dep yazdı Zelenskıy.
Onıñ bildirgenine köre, «cermay malları ihracınıñ yasağı, işğal etilgen topraqlarnıñ sakinlerine pasportlarnı berüv noqtalarınıñ açılışı, ukrainalılarnıñ esir tutulması memleketlerimiz arasındaki munasebetlerniñ eyilişüvini bir yotqa bile yaqınlaştırmay».
«Böyle munasebetlerge «qardaş» aytamazsıñ», – dep qayd etti Zelenskıy.
Daa evel Putin ukrainalılarnıñ ve rusiyelilerniñ «bir çoq ortaq şeyi» bar, dep bildirgen edi.
«Umumiy vatandaşlığımız olsa, em ruslan, em ukrainler fayda körer», – dep ayta o.
Rusiye qoltutqan aydutlar tarafından kontrol etilgen Ukraina şarqındaki rayonlarnıñ sakinlerine Rusiye vatandaşlığını qolay almağa imkân bergen buyruqnı Rusiye prezidenti Vladimir Putin aprelniñ 24-nde imzaladı. Vesiqa metni Kremlniñ saytında derc etildi.
Yuqarı Rada bir sıra halqara teşkilât, Avropa Birligi memleketleri, ABD, çetel devletleriniñ Ukrainadaki diplomatik temsilciliklerine muracaat etip, Moskva qararından sebep Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırdı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Donbasnıñ işğal etilgen topraqlarında yaşağanlarğa pasportlarnı berüv buyruğı sebebinden halqqa muracaat etti. Yañı saylanğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ taqımı Ukraina vatandaşlarına Rusiye pasportlarını berüv fermanı «Rusiyeniñ işğalci devlet olaraq mesüliyetini tanığanını köstere», dep bildirdi.


text:
Alannar
Aznakay
«Sälät-Aznakay» intellektual häm icadi alan Aznakay rayonı sälätle balalarına küpkırlı «Sälät» dönyasında gizü mömkinlege birä.
Ak Bars
«Sälät-Ak Bars» alanı «Ak Bars» bankı belän berlektä uzdırıla. Älege smena balalarnıñ üz-üzlären tanıp belülären, kiläçäktä üseş-üzgäreş yulların ezläüne küz uñında tota.
Akbüre
«Sälät-Akbüre» alanı sälätle balalar häm üsmerlär öçen intellektual häm icadi üseş moxite buldırunı maksat itep kuya.
Batır
«Sälät-Batır» – Sälätneñ profille alanı. Ul Tatarstan Respublikasınıñ sälätle balalar häm yaşlären tabu häm üsterügä, östämä belem birügä, uku öçen uñaylı şartlar tudıruga yunälderelgän.
Bilär kalası
«Sälät-Bilär kalası» – Sälätneñ profille alanı. Ul Tatarstan Respublikasınıñ sälätle balalar häm yaşlären tabu häm üsterügä, östämä belem birügä, uku öçen uñaylı şartlar tudıruga yunälderelgän. Alan programması katnaşuçılarnıñ milli üzañın üsterüne maksat itep kuya.


text:
Ukraina paytahtında qırımtatar tili ve medeniyetini ögrenmege imkân peyda oldı.
Bunı Ukraina prezidenti qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisiniñ matbuat hızmeti bildire.
Qırımtatar ve ukrain tilleriniñ ögrenüv programması Kiyev şeer devlet memuriyeti, «Aile evi» qoranta merkezi tarafından Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ yardımı ile meydanğa keldi.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, er cumaertesi künü, Kiyev şeer «Aile evi» qoranta merkezinde (Salütnaya soq, 11-A adresi boyunca) saat 12:00 qırımtatar tili, oyunları ve medeniyetiniñ diger çeşitleri boyunca dersler keçirilecektir.


text:
Fevralniñ 21-nde qayd etilgen Halqara ana tili kününde Nefes qırımtatar teşebbüsi qırımtatar tilinden üçünci online diktant keçirdi. Teşkilâtçılar, keçirilgen imlânıñ maqsadı – ana tili kününde qırımtatar halqınıñ birleşmesidir, dep ayta.
2021 senesi imlâ iştirakçileri şaire ve oca Emine Useinniñ «Üç ceviz» eseriniñ parçasını yazdı. Diktant metnini «Fidançıq» inkişaf merkeziniñ ocası Zemine Kurtmemetova oqudı.
Yanvarniñ 27-nde Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi «cemaatçılıq ile elektron mesleatlar» içün qırımtatar tiliniñ inkişafı ve populârlaştıruvınıñ kontseptsiya leyhasını derc etti.
Ukraina reintegratsiya nazirligi Google LLC korporatsiyasına muracaat etip, qırımtatar tilini Google Translate servisine kirsetmege rica etti. Nazirlik Duolingo şirketine – çetel tillerini ögrenüv platformasına muracaat etip, olarnıñ servisi esasında qırımtatar tili kursını başlatmağa teklif etti.
İşğal altındaki Qırımnıñ Rusiye akimiyeti umumtasil mekteplerde qırımtatar ve ukrain tilleri derslerini azğarğa endirdi. Akimiyetniñ qırımtatarlarnı mekteplerde ana tilini ögrenmek imkânından marum etkeni aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri de aytqan edi.
Aynı vaqıtta, yarımadada qabul etilgen «Qırım Cumhuriyetiniñ Anayasasınıñ» 10-uncı maddesi qırımtatar, ukrain ve rus tillerine devlet tili statusını bere.
Aqmescitte keçirilgen qırımtatar tiliniñ online diktaktı nasıl keçti, Qırım.Aqiqatnıñ fotoresimlerinde baqıñız.


text:
Avropa Birliginiñ memleket-azaları cumaaqşamı künü, sentâbr 11-de, Rusiyege qarşı kirsetilecek yañı cezalar aqqında añlaştılar.
Bunı diplomatik saflarından qaynaqlar bildire, – dep haber ete UNİAN. Donbassta ateş toqtatılğan soñ, yañı cezalar Avropa memleketler sert davalarınıñ mevzusı oldı.
İqtisadiy cezalar cuma künü, sentâbr 12-de, işke tüşürilecek, dep bildireler qaynaqlar. Birazdan Avropa Birliginiñ prezidenti Herman Van Rompeyniñ beyanatı olmaq kerek.
Bloomberg subetdeşleriniñ qayd etkenine köre, Avropa Birliginiñ bazı memleketleri cezalar quvetleştirilse, Kreml Ukraina cenüp-şarqında barışıq rejimini boza bile, dep qorqalar.
«Bundan sebep Avropa Birligi Rusiyege cezalarğa oğramamağa yardım etecek şartlarnı aydınlatmağa istey», – aytıla beyanatta.
Sentâbrniñ 11-de Ukrainada Ukraina mustaqilligi, onıñ topraq bütünligi, ukrain vatandaşlarınıñ aqları ve azatlığına zarar ketire bilecek çetel devletleri, şirket ve terroristlerniñ vatandaş-ortaqlarına qarşı cezalar kirsetilmesi aqqında qanun işke tüşürildi.


text:
2015 senesi Qırım demir yolu federal bücetten 7,5 mlrd. ruble alması mümkün. Bunı Qırım transport «naziri» Anatoliy Tsurkin bildirdi, – dep haber ete TASS.
Onıñ aytqanına köre, sermiya 12 biñ hadim ve tamir işlerine ayırıla.
«Rusiye ükümeti kelecek senege 7,5 mlrd. rublelik maddiy yardımğa qoltutıp, 4 mlrd rubleni hadimlerniñ aylığına, 3,5 mlrd rubleni ise tehnikiy inşaatlarnıñ qurucılığı ve tamirine ayırmağa qarar berdi», – dedi Tsurkin.
Rusiye ükümeti 2014 senesi Qırım demir yoluna 3,3 mlrd. ruble ayırğan edi.
«Qırım demir yolu» devlet müessisesi 2014 senesi mart ayında Qırım «Devlet şurasınıñ» qararınen meydanğa ketirildi. Müessise idaresine yarımadada demir yol naqliyat vastalarınıñ işini temin etken müessise ve teşkilâtlarnıñ mal-mülki berildi.


text:
Canköy – 78 yaşına kelgen İzifi Cabbarov Canköy civarındaki Oktâbr köyünde yaşay, amma doğma Bağçasaray civarındaki Qalımtay köyünden. Tamam bu köyden onıñ qorantasını bütün halqnen beraber Orta Asiyağa sürgün ettiler.
İzifiniñ babasını nemseler 1942 senesi partizanlar ile bağ tutqanı içün attılar. Oğlan ve daa eki qardaşı anasınen yaşay ediler. Mayıs 18 künü tañda qapularını qaqtılar, evlerine askerler keldi.
«Qapuda 3 asker tura edi, birisiniñ qolunda avtomat bar edi. Bizni atmağa alıp keteceklerini tüşündik. «Siz satqınlarsız. Sizni Qırımdan sürgün etecemiz», degenlerden soñ, eyisi atıp öldürse ediler, dedim. Azırlanmaq içün 15 daqiqa berdiler, yanımızğa iç bir şey almağa bermediler», – dey İzifi qartbaba.
Qırımtatarlarnı köy merkezinde topladılar, maşinalarda Süren stantsiyasına alıp kettiler, soñ vagonlarğa yüklediler.
«Vagonlarda ayvan taşığanlar, içinde yatmaq içün raflar yoq edi. Adamlar hastalanıp, ölip başladılar. Er kes bitledi, atta şeylerimizni qaqmağa mecbur edik. Yol boyun yerliler bizge taş attılar. Mahsus yapqanlar, biz yaramay adamlar bellediler», – dep hatırlay ihtiyar.
20 künlik yoldan soñ İzifi Cabbarov tuvğanlarınen beraber Samarkand vilâyeti Koytaştaki volfram maden ocağına çalışmağa qaldırıldı. «Anda barak, ya da başqa bir şey yoq edi, tek maden ocağı», – dep hatırlay qart. Qırımtatarlarnıñ ekseriyeti Vatanğa qaytacaqlarına ümüt besley ediler. Amma, ümütleri aqlanmadı. «Biz yertolelerni qazıp başladıq.», – dey İzifi ağa.
1947 senesi anası öldi. Qız qardaşını başqa qoranta terbiyeledi. İzifiniñ özü ve oğlan qardaşı Samarkandnıñ öksüz balalar evine tüştiler.
«Balalığımdan tek öksüzler evini hatırlayım. Qardaşımnen er yerde ekimiz yurdik, böyle etip balalıgım keçti», – dey İzifi Cabbarov.
Daa 25 öksüz balanen beraber o tornacı zenaatını menimsedi. 1956 senesi orduğa çağırıldı. Amma, qayda olsa, olsun er vaqıt Vatanını hatırlay edi.
«1988 senesi sentâbr ayında Qırımğa qayttım. Keçitte tranzit maşinalarnı toqtatıp; «Qayda ketesiñ? Ne içün ketesiñ?», dep soray ediler. Men cevap bere edim: «Daimiy yaşacaq yerime qaytam, men qırımtatarım, mında doğdım ve mında qaytmağa isteyim. İşte, qayttım», – dey İzifi Cabbarov.


text:
Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri şahsiy gigiyena eşyaları alınğanı içün Rusiyeniñ Rostov-na-Donu SİZO-1-iniñ areketlerine itiraz bildirgenlerine dair memuriy dava yolladı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Dava mabüsleriniñ malümatına köre, Rostov SİZOsından Novoçerkasskqa etap etüv vaqtında mabüslerniñ saç ve saqal qırquv maşinaları tutıp alındı.
«Şimdi bu eşyalar alâ daa mabüslerge qaytarılmadı – sebebi aytılmay. Şu sebepten cinaiy dava mabüsleri tahqiqat izolâtorınıñ memuriyetine dava açtırıp, yasaq etilmegen şahsiy eşyalarınıñ qaytarılmasını talap etti», – dep haber ete «Qırım birdemligi».
Davanı Rostov vilâyetiniñ instinaf mahkemesi baqacaq.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı Edem Smailov Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi 2020 senesi sentâbr ayında Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» ükmüni çıqardı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ temsilciligi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» ükmüni «arbiy cinayet» dep adlandırdı. Reintegratsiya nazirligi, qırımtatarlarğa qarşı çıqarılğan üküm sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı sertleştirmege talap etecek, dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukrainanıñ Rostov-na-Donu Baş konsullığınıñ konsulları SİZO-1-de Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» mabüslerini ziyaret etti. Bu aqta baş konsul Taras Malışevskiy «Qırım birdemligine» bildirdi.
«Biz vatandaşlarımıznı, mahkeme esnaslarınıñ çeşit basamaqlarında bulunğan qırımtatar musulmanlarını ziyaret ettik – Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davası» çerçivesinde apiske alınğan Ruslan Nagayev, Lenur Halilov, Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutovnı, Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan Enver Ömerov, Riza Ömerov, Ayder Capparovnı ve yaqında qanunsız mahküm etilgen Rustem Emiruseinovnı. Körüşüvler noyabrniñ 20-nde başlandı, karantin tedbirleri yımşatılğan edi, ve subetlerimizni camdan degil, «canlı» keçirmege imkân oldı. Peyda olğan imkânğa quvandım, menim antikorlarım endi bar (oktâbr ayında COVID-19 oldı – QA), tahqiqat izolâtorına bu belânı ketirmeycegimden emin olğanıma da quvanam», – dedi konsul.
Malışevskiyniñ aytqanına köre, SİZOda tutuv şaraitleri bir qarar.
«SİZO bayağı sıcaq. Subetdeşlerimden de soradım – üşümeylermi, kameralar qızdırılamı? Bir şikâyetleri olmağanını aytqanlar, tutuv şaraitlerini de şikâyet etmediler, «apishane kibi» degenler. Bazıları kameralarda qırımlı musulmanlarnen buluna, digerleri – kavkazlı musulmanlarnen. Er kes kameradaşlarınen yahşı munasebette buluna», – dey Malışevskiy.
Baş konsullıq er birine maddiy yardım yolladı – SİZO tükânından aş ve gigiyena vastalarını almaları içün.
Baş konsul Taras Malışevskiy qırımlılarnıñ sağlıq vaziyetini izaatladı.
«Mesutovnıñ ayağı daa yahşı oldı, şişigi küçüldi, ayağına basa, amma, ebet, pek topallay. Men de, müessise yolbaşçısı da ayağını baqtıq, SİZO yolbaşçısı davet etken nevbetçi ekim de baqtı. Eñ zor vaqtı keçmişte qaldı, dep ümüt etem – bundan evel müessise hastahanesi davet etken cerrah eki kere baqtı», – dep paylaştı baş konsul.
«Subetimiz vaqtında Enver ağa onı da aynı müessise hastahanesiniñ mütehassısları baqtı, dep bildirdi, o, «hastahanege ketmege» azır olğanına dair vesiqalarnı imzaladı, amma bu da Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ müessiselerinde karantin tedbirleri kene yımşatılğan soñ ola bile. Ayder Capparovnen sağlıq vaziyetinen bağlı ciddiy meselelerni muzakere ettik. Şimdilik tek ağrı kesici qullana, antibiotikler yanğı ile küreşe, qorantadan poçtanen yollağan ilâclarını bekley, advokatnen beraber kontrol etecekmiz – bu künleri cerrah baqtımı, qan talili alındımı, ekim bergen ilâclardan fayda oldımı», – dep qoştı Malışevskiy.
Bir çoq qırımlı siyasiy mabüsniñ tiş ekimi ve protezci hızmetlerine ihtiyacı bar.
Baş konsullıq bu meseleni çezmeşe tırışa, amma şimdilik neticesi yoq – bütün ekimler şimdi tahqiqat izolâtor şaraitlerinde çalışmağa azır degil.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kyivde aq qorçalayıcılar mart 23-de Qırımdaki 43 qaçıruv aqqında esabat berdi. «Krım SOS» cemaat teşkilâtınıñ faalleri 2014 senesi fevral 27 künü ve 2016 senesi dekabr 31 tarihleri arasında işğal etilgen Qırımda qaçırılğan insanlarnı qayd etken vesiqa aqqında matbuat konferentsiyasında tarif etti.
Qırım.Aqiqat aq qorçalayıcılarnıñ matbuat konferentsiyasını canlı köstere.
Esabat müellifleriniñ aytqanına köre, bu müddet içinde Qırımda qaçırılğan 43 insandan 17-si soñra yiberildi, 18 kişi – tapılmadı ve ğayıp sayıla, altısı ölü tapıldı, eki kişi apiste tapılıp, siyasiy sebeplerden mahküm etilgen edi.
Qırım Rusiye tarafından zapt etilgen soñ FSB yarımadada jurnalist, faal, cemaat erbaplarınıñ evlerinde tintüvler keçirip, olarnı yaqalay, qırımtatarlar arasında yaqalavlar çoq oldı. Aq qorçalayıcılar «farqlı fikirlernen küreş» olğanını aytalar.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal altındaki Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, basqılarnı toqtatmağa çağırğan edi.


text:
Qırımda iyünniñ 7-nde künniñ soñuna qadar furtuna havfı ilân etildi, küçlü yağmur, burçaq, boranlı yağmur yağması, saniyede 7-12 metr süratlı yel esmesi beklenile. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye İç işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Telükeli gidrometeorologik adiseler sebebinden suv basuvları, energetika obyektlerinde qazalar, mesken-kommunal hocalığınen bağlı fevqulâde vaziyetlerniñ peyda olması, naqliyat seferleriniñ bozuluvı, köy hocalığı ösümlikleriniñ zarar körmesi ve ölmesi mümkün», – dep aytıla haberde.
Müessise, reklama levhaları, yahşı qoyulmağan inşalar, terek ve elektrik hatlarınıñ bozulmasınen bağlı ealiniñ ayatı ve sağlığı içün telüke bar, dep qayd etti. Qara, Azaq deñizleri ve Keriç boğazında qazalar ola bile.
Hatırlatamız, iyünniñ 4-nde Qırımda yağacaq küçlü yağmurlar ve ruzgâr sebebinden furtuna havfı ilân etilgen edi. İyünniñ 2-nde Qırımda küçlü yağmurlar, boranlı yağmur, burçaq yağması, saniyede 15-20 metr süratınen yel esti.
Aqmescitte mayısnıñ 29-nda küçlü yağmur yağdı, yel bir çoq soqaqta tereklerni yıqtı. Suv Semaşko tibbiy merkeziniñ birinci qatını bastı. Bu lokal temizlev inşalarında avtomatika işinde bozuvlar sebebinden oldı.
Mayısnıñ 30-nda Aqmescitte küçlü yağmur yağdı, 30 millimetr yağanaqlar yağdı.


text:
Aqmescitte balalar arasında eñ güzel Quran oquyıcısı yarışı olıp keçti. Tedbirniñ teşkilâtçısı – Qırım musulmanları diniy idaresiniñ “Faydalı ilim” diniy-maarif leyhasıdır.
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev adından iştirakçilerni Müfti muavini Esadullah Bairov hayırladı. O, qayd etti ki, yarışnıñ er bir iştirakçisi kiçik qaramandır.
“Ramazan – Quran ayıdır! Biz yarışnı keçirmek içün bu aynı boşuna saylamadıq. Rabbimiz iştirakçilerge yardımcı olsun, bayram epimizge hayırlı olsun”, – dedi Esadullah Bairov.
Yarışta Qırımnıñ farqlı köşelerinden kelgen 20 bala iştirak etti. Azırlanuv işleri bir qaç ay devam etti.
Yarış üç basamaqtan ibaret oldı: 1) sual-cevap; 2) berilgen Quran ayetlerini oqup, tecvid qaidelerini belgilemek; 3) surelerniñ ezberden oquluvı.
Eki tur neticesinde finalğa 10 iştirakçi çıqtı.
İştirakçilerniñ bilgilerine jüri qıymet kesti, jüri terkibine din ocaları Leylâ Ümerova, Safiye Kurtdede, Siyare Memetova ve Nazife Akimova kirdiler.
Yarış neticesinde ğalipler belgilendi.
III yer – Fatime Kübedinova.
II yer – Hatice Osmanova.
I yer – Reyana Mujdabayeva.
Ğaliplerge bahşışlar ve para sertifikatları berildi, bütün iştirakçiler taqdirnameler ve bahşışlarnen taqdir etildi.
Jüri iştirakçilerniñ yüksek azırlıq seviyesini qayd etti ve ğalip çıqmağanlarğa göñülden tüşmeyip, kelecek seferlerde daa çoq çalışıp, yeñmekni tiledi. Ğaliplerni ve iştirakçilerni “Faydalı ilim” leyhasınıñ rehberi Zeyneb Bairova hayırladı.
“Quran – ecdatlarımız saqlap qorçalağaları eñ qıymetli degerdir. Bugünki yarış ise, epimiz, bütün Qırım içün ğalebedir! Tedbirge destek köstergen, bizge yardım etken er kesge teşekkürler bildirem”, – dedi Zeyneb Bairova.
Bundan da ğayrı, tedbirde çerçivesinde eski Quranlar sergisi olıp keçti, olarnı yarışnıñ iştirakçileri ve musafirleri ketirgen ediler.
“Bu 100 yıllıq Quranlardır. Olarnıñ taqdirleri acayıptır. Muqaddes kitaplar qıyın zamanlarda semetdeşlerimizniñ evlerini qorçalay edi. Halqımız olarnı sürgünlik vaqıtında köz bebekleri kibi saqlay edi, insanlar uzun ve belgisiz yolğa sürüklengende, eñ evelâ, yanlarına Quranlarını alğan ediler. Bugün ise, balalarımız tuvğan topraqlarında Quran oquğanını ve oña ürmet etkenlerini körip, pek quvanamız. Bu uzaq topraqlarda qalğan qartana ve qartbabalarımıznıñ arzusı edi. Bugün ise, olarnıñ arzusı kerçekleşti”, – dep, teessuratlarını ifade etti Zeyneb Bairova.
Bayram çerçivesinde balalar içün farqlı master-klasslar teşkil etildi, olarnı animatorlar eglendirdi. Mahsus bayram içün “Emanet” taqımı eki yañı yırnı azırlap, icra etti.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin işğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı Şurası reisiniñ muavini vazifesine Viktor Sklârov ve Tatyana Şklârnı tayinledi,– haber ete TASS.
Neşirniñ malümatına köre, Rusiye prezidentiniñ işbu avalesi uquqiy malümat internet-portalında aşkâr etildi.
Vekâlet müddeti altı yılnı teşkil ete.
Bunıñ ile, vesiqada yazılğanı kibi, Aqyar şeer mahkemesi reisiniñ muavini Tatyana Kolbina oldı.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.