text:
Aqyarda dekabr 31 kününi raatlıq künü olaraq ilân ettiler, dedi şeer valisniñ matbuat kâtibi Kirill Moskalenko.
TASS Rusiye agentligi bildirgeni kibi, bu qararnı fevqulâde vaziyetniñ yoq etilmesi boyunca şeer komissiyası tarafından qabul etildi.
«Vali iş ziyareti ile bulunğan Moskva şeerinden qaytıp imzalar», – dedi Moskalenko.
Şu künleri Menâylo dekabr 31 kününi raatlıq künü olaraq ilân etip, elektrik energiyasını iqtisat etmege çağırdı.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


c: text/html

text:
Ukraina Devlet sıñır hızmetinde aprel 8-de Ukrainada OSCE Mahsus monitoring missiyası yolbaşçısınıñ birinci muavini Aleksandr Hug ile körüşüv olıp keçti. Körüşüvde ukrain sıñırcıları Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ sıñırı ve Rusiye işğal etken Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ memuriy sıñır yanındaki vaziyetni aydınlattılar.
Bunı Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
OSCE vekilleri Qırım Muhtar Cumhuriyeti ile memuriy sıñırnıñ yanında Rusiye uçaqları sıq-sıq uçqanını bildirdiler.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti Herson vilâyetiniñ yanında Rusiye aviatsiyası uçqanını bildire. Mart 23-te Herson vilâyetiniñ ava boşluğını bozğan Rusiye vertoleti aqqında haber etilgen soñ işğal etilgen yarımadağa yaqın olğan Herson vilâyeti rayonlarınıñ akimiyeti havfsızlıq tedbirleriniñ quvetleştirilecegini bildirdi.
Rusiye tarafı ukrain sıñırcılarınıñ ava boşluğı bozulmasına dair malümatlarını izaatlamadı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vatandaş jurnalisti, bloger ve «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ media koordinatorı Nariman Memedeminov 2018 senesi mart ayında Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan edi. Rusiye mahsus hızmetleri onı «terror faaliyetini kerçekleştirmege açıq çağırğanında» (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205-inci maddesiniñ 2-nci qısmı) qabaatladı. Sebep 2013 senesinden 2015 senesine qadar alıp barğan YouTube kanalı oldı. Anda o, islâm ve Ukrainada qanunğa köre çalışqan, Rusiyede ise terror teşkilâtı tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ faaliyeti aqqında tarif etken edi.
2019 senesi oktâbrniñ 2-nde Rostov-na-Donu Rusiye arbiy mahkemesi vatandaş jurnalisti Memedeminovnıñ ükmüni çıqardı. Mahkeme qırımtatarını 2 yıl ve 6 ayğa azatlıqtan marum etti.
2019 senesi sentâbrniñ 21-nde qırımlı bloger Rostov vilâyetiniñ Sadkovskiy qasabasındaki №8 yaşav tarzı koloniyasından azat etildi. Memedeminov Bağçasaray rayonınıñ tuvğan Zalanköy (Holmovka) köyüne qayttı.
Azat etilgeninden yarım yıl keçken Nariman Memedeminovnıñ qorantası nasıl yaşay – Qırım.Aqiqat fotoresimlerinde baqıñız.


text:
Ukraina halq deputatı Aleksey Gonçarenko Yuqarı Radada yarımada işğalden qurtarılğanına qadar «vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerini Şimaliy-Qırım kanalı üzerinden suv bermek yasağı» aqqında qanun leyhasını qayd etti, dep haber etile parlament saytında.
«Suvnıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarğa berilüvi işğalci devlet içün Qırımnı baquv masraflarını eksiltecek, bu da Qırım yarımadasınıñ Rusiye terkibine integratsiyasına yardım etecek. Qalğan para işğalci mahsus ve uquq qoruyıcı organlarına yañı imkânlarına masraf etilecek. «Politsiya devletiniñ» şekillenmesi alında Rusiye işğalci memuriyetiniñ Ukraina vatandaşlarına qarşı repressiyaları Qırımda artacaqtır. Neticede – Qırım yarımadasınıñ demografik qurulışı deñişmege devam eter», – dep aytıla vesiqanen beraber berilgen tezkerede.
Qayd etilgenine köre, işğal altındaki yarımadağa Şimaliy-Qırım kanalı üzerinden suv berilmesiniñ sıñırlavları «Qırım yarımadası ve Qara ve Azaq deñizlerinde Ukraina devlet suvereniteti ğayrıdan tiklengenine» qadar qalacaq.
«Ukraina Qırımnı suvnen teminlev sıñırlavlarını belgilemeli, Qırım yarımadası ve Qara ve Azaq deñizlerinde Ukraina devlet suvereniteti ğayrıdan tiklense, tek o vaqıt suv berile bile. Qanun leyhamnıñ maqsadı da bu normalarnı qanunlarda qayd etmektir», – dep yazdı Aleksey Gonçarenko Facebook saifesinde.
Noyabr ayında Ukraina prezidenti ofisiniñ reberi Andriy Yermak, işğal etilgen Qırımda yaşağa insanlarnıñ ihtiyaclarına suv yete, dep bildirdi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda 20 yaşındaki Cohar Melâsanovnıñ ğayıp olması aqqında malümat peyda oldı. Qırımtatar Milliy Meclisi azası Eskender Bariyevniñ Facebook saifesinde yazğanına köre, politsiya gençniñ ğayıp olması aqqında arizanı almağa red etti.
«Nasipköy (Nasıpnoye) köyünde, Vostoçnaya soqağı, 18 adresi boyunca yaşağan ana-baba, 20.05.1996 senesi doğğan olarnıñ oğlu Melâsanov Cohar Rasimoviç, TMU-niñ (QFU) 3-ci kurs talebesi 4 kün evel, iyün 4-te yataqhaneden çıqqanı ve şimdiki vaqıtqa qadar onıñ bulunğan yeri belli olmağanını bildirdi. Bugün ana-babası politsiyağa muracaat etkende, olarğa yarın muracaat etmege tevsiye ettiler», – dep qayd etti Bariyev.
Qırım işğal etilgen soñ yarımada territoriyasında adamlar, hususan qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Bunen beraber, Rusiyege boysunğan Qırım taqiqat komitetinde «yarımadada qırımtatarlar kütleviy şekilde ğayıp olmağanını» bildireler.
Mayıs 24-te Bağçasarayda devlet şurasınıñ sabıq deputatı, Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ İcra komitetiniñ azası Ervin İbragimov ğayıp oldı.
Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi ğayıp olğan Qırım sakinini qıdırmağa başladı.
Mayıs 24-te Bağçasarayda hırsızlanğan Ervin İbragimovnıñ soy-sopları onıñ qaytarılması içün 1 million ruble bereceklerini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescit – İş adamlarına ait olğan qırımtatar kütleviy haber vastalarınıñ işi yoq olmaq havfı altında qaldı. Rusiye Federatsiyasınıñ hızmetleri Qırımdaki adise-vaqialarğa baqışı farqlı olğan kütleviy haber vastalarını ğayrıdan qayd etmemek içün manaçıq qıdıra. Yerli akimiyet bildire ki, aprel 1-ge qadar qayd olmağa yetiştirmegenler yarımadada çalışmaycaq.
Qırım.Aqiqat bildire ki, Qırımda kütleviy haber vastalarınıñ qayd müddetini 2015 senesi aprel 1-ge qadar arttırdılar. Devlet duması qabul etken qanunğa binaen, 2015 senesi aprel 1-ge qadar Qırımnıñ kütleviy haber vastaları, şu cümleden teleradiokompaniyalar, Ukraina devlet organları bergen vesiqa ve litsenziyalar esasında çalışa bileler. 2015 senesi aprel 1-ge qadar Qırımdaki matbuat vastaları gümrük parasız qayd etilecektir.
Aqımdaki seneniñ fevral ayınıñ ortasına qadar Qırımda 167 matbuat vastası Rusiye qaidelerine köre qayd oldı. Qırım Devlet Şurasınıñ informatsion siyaset, bağ ve kütleviy alâqalar komitetiniñ yolbaşçısı Sergey Şuvaynikovnıñ bildirgenine köre, daa 40 ariza baqılmaqta.
Aynı vaqıtta, baş nazir muavini, içki siyaset, malümat ve alâqa naziri Dmitriy Polonskiyniñ matbuat konferentsiyasında bergen malümatına köre, aprel 1-ge qadar qayd olmağan kütleviy haber vastaları Qırım yarımadasında çalışmaycaq.
«Bugünge qadar kütleviy haber vastalarınıñ büyük qısmı farqlı sebeplerden, ne içün bilmeyim, qayd olmadı, – dep ayttı baş nazirniñ muavini. – Şunıñ içün, aprel 1-ge qadar kütleviy haber vastaları qayd olmasa, Rusiye Federatsiyasında çalışamazlar. Aprel 1-ge qadar bir kimse istegi olğan birine vesiqalarnı teslim etip, yañı matbuat vastasını qayd etmege yasaq etmey».
Moskva consulting şirketinden yardım istediler
Şimdige qadar soñki yıl devamında yalıñız Qırımda degil, onıñ tışında da meşur olğan bir sıra qırımtatar kütleviy haber vastasınıñ kelecegi belli degil.
Belgilengen müddetniñ yekünlenmesine yarım ay qaldı, lâkin olar bir qaç kere qayd olmağa tırışsalar da, Rusiye qanunlarına köre ğayrıdan qayd olamadılar.
İlk evelâ ATR birinci qırımtatar telekanalı, Lâle bala kanalı, «Meydan», «Lider» radioları ve «15 minut» internet neşiri aqqında laf kete. Olar Rusiye iş adamı, bir vaqıtları Qırım ükümetiniñ sabıq baş nazir muavini vazifelerini eda etken Lenur İslâmovnıñ şirketine kireler.
Telekanal Rusiye Federatsiyasınıñ hızmetlerine vesiqalarnı bir qaç kere teslim etken edi, lâkin olarnı keri qaytaralar
Mediaholdingniñ malümatına köre, telekanal Rusiye Federatsiyasınıñ hızmetlerine vesiqalarnı bir qaç kere teslim etken edi, lâkin olarnı keri qaytaralar. Sebepler farqlı edi – başta para yañlış esapqa keçirildi, soñra vesiqalarnı notarius yañlış tizdi kibi dep aytqan ediler, soñra ise er şeyniñ doğru olğanı belli oldı. Üçünci sefer aynı adları olğan qayd etilgen diger kütleviy haber vastaları bar dep, vesiqalarnı keri qaytardılar, lâkin uquqçılar adlar bir-birine oşasa da, farqlaşqanını isbatladılar. Buña baqmadan, er sefer vesiqalarnı yollamaq ve keri almaq içün 30 kün kete.
ATR baş müdiri Elzara İslâmova dey ki, şirketke kirgen ATR ve Lâle qırımtatar telekanalları, «Meydan radiosı», «Lider» radiosı ve «15 minut» saytı 2014 senesi sentâbr ayında Rusiye qanunlarına köre şahsiy şirketler olaraq qayd olıp, oktâbr ayında kütleviy haber vastaları olaraq qayd olmaq içün Roskomnadzorğa vesiqalarnı teslim etken ediler.
«Maalesef, bugünge qadar matbuat vastalarından iç birisi kütleviy haber vastasınıñ qayd şeadetnamesini alamadı. Üç kere bizge farqlı sebeplerden vesiqalarnı keri qaytarğan ediler» , – dep qayd etken edi İslâmova 15 minut neşirine.
ATR baş müdiriniñ bildirgenine köre, mediaholding kütleviy haber vastalarınıñ qayd işlerinen oğraşqan Moskva consulting şirketinden yardım istedi. Şirket bir qaç kere bütün vesiqalarnı tüzetip, Roskomnadzorğa yollağan edi, faqat, telekompaniyanıñ elde etken malümatına köre, vesiqalar berilgen malümat devlet qaydında olğan malümat ile aynı degil dep, vesiqalarnı dörtünci sefer keri qaytaracaq olalar.
Bazarertesi künü, mart 16-da, ATR baş müdiriniñ muavini Lilâ Bucurova Facebook saifesinde bildirdi ki, ATRge dörtünci sefer qayd vesiqalarını keri qaytardılar. «Mart 31-de seyircilerimiznen sağlıqlaşmağa mecbur olacaqmız, dep qorqam», – dep ayttı Bucurova.
İleride ne olacaq, şirkette aytıp olamaylar.
«Bizler çare tapmağa tırışacaqmız»
Aynı vaziyetke «Qırım» Fondu» Hayriye teşkilâtına ait olğan «Avdet» qırımtatar gazetası da oğradı. Malüm ki, fond reberi Riza Şevkiyev eskiden Qırımtatar Milliy Meclisi yerleşken Şmidta, 2 adresi boyunca bina içün Qırım hızmetleri ile mahkemede davalaşa, em de teşkilâtqa belgilengen çoq millionlı para cezasınıñ lâğu etilmesini mahkemede talap ete.
Gazetanıñ baş muarriri Şevket Kaybullayevniñ Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, o, üçünci kere Roskomnadzorğa vesiqalarni yollay, artıq bunı şahıs olaraq yapa. «Eki kere vesiqalar malümat yañlış berildi dep, keri qaytarıldı. Men vesiqalarnı tekrar yolladım, tezden cevap kelmek kerek», – dep ayttı Kaybullayev.
Bu sefer de vesiqalar keri qaytarılsa, gazetanı ise qayd etmeseler, «Avdetniñ» baş muarriri Rusiye qanunlarına köre gazetanı qayd ettirmek içün vesiqalarnı tekrar yollaycaq. «Bizler aprel 1-den soñ işimizge devam etmek içün çare tapmağa tırışacaqmız», – dep qayd etti o.
QHA haber agentligi de ağır vaziyettedir. Onıñ baş koordinatorı Qırımğa kirişi 5 yılğa yasaq etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ mesleatçısı İsmet Yüksel ola.
Hatırlatamız, aqımdaki seneniñ fevral ayında Roskomnadzor agentlik «yañlış malümat berdi dep», onıñ arizasını resmiy şekilde red etti. Bundan soñra, neşirniñ baş muarriri Gayana Yükselniñ aytqanına köre, QHA hızmetten angi malümat yañlış olğanını soradı, lâkin cevap alâ daa kelmedi.
Baş muarrir agentlik qayd olamasa, aprel 1-den soñ nasıl çalışacağını aytıp olamadı. «Qırımtatar kütleviy haber vastaları informatsion toplulıqta olmalı, adamlar tam bir malümat almaq kerekler», – dep qayd etti Yüksel Qırım.Aqiqatqa.
«Qırım kütleviy haber vastalarında qarşı teşviqat fena keçirile»
Rusiye hızmetleri devlet akimiyetine boysunmağan qırımtatar kütleviy haber vastalarını qayd etmege istemey, «Qırım Cumhuriyeti devlet malümat siyasetiniñ köntseptsiyası» adlı vesiqa leyhasını azırlağan Qırım Devlet şurasınıñ yaqında qabul etken qararı diqqatnı celp ete. Sergey Şuvaynikovnıñ aytqanına köre, akimiyet köntseptsiya esasında malümat alanını şekillendirecek, dep haber ete Krıminform.
«Qırım Cumhuriyetinde keçici müddet devamında ve bugünki künge qadar malümat siyaseti köntseptsiyası yoq, böylece, cumhuriyetniñ malümat alanında yekâne informatsion teşviqat tarzı ve strategiyasınıñ keçirilmesi imkânsız ola, – dep qayd etti Şuvaynikov. – Qırım kütleviy haber vastalarında duşman kütleviy haber vastalarına qarşı malümat-ruhiy cenkniñ parçası olaraq qarşı teşviqat fena keçirile».
Deputat devlet kütleviy haber vastalarında mütehassıslar yoq, «Rusiye vatanperverlik işi» yaramay yapıla ve Qırım vatanperverliginiñ mefküresi ve iş planı yoq, dep qorqa. Parlament ve Qırım ükümeti şahsiy ve birlik kütleviy haber vastalarına «semereli tesir etemeyip», olarnıñ faaliyetini strategik menfaatlarnıñ yardımına berip olamaylar.
Metinde Qırım yarımadasında resmiy şekilde qullanılğan ıstılalar bar


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi oktâbrniñ 9-nda Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca tutulğan beş kişiniñ apis müddetini uzattı.
«Qırım birdemligi» birleşmesi özüniñ Facebook saifesinde bidirgenine köre,
Ayder Saledinov, Emil Cemadenov, Rustem İsmailov, Üzeir Abdullayev ve Teymur Abdullayevniñ apiste qaluv müddeti 2017 senesi dekabrniñ 11-ne qadar uzatıldı.
Bazaetrtesi künü mahkeme Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca tutulğan beş kişiniñ apis müddetiniñ uzatılmasınen bağlı qararnı qapalı toplaşuvda baqacağına qarar berdi.
Martnıñ 7-nde Kreml nezaretindeki Aqmescitniñ Kyiv rayon mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca tutulğan EmilCemadenov, Üzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Ayder Saledinov ve Rustem İsmailov apiste qaluv müddetiniñ uzatılmasınen bağlı qarar qabul etken edi. Apis müddeti 2017 senesi iyünniñ 11-ne qadar uzatılğan edi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı dep saya. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleridir.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek oğrunda terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsizce taqip etilgenini aytalar. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etken edi.


text:
Edgar Fisher | 732 Followersمعرض الصور لـ
| إطلع على كل التحديثات 47 صور عن meb yayınları 7.sınıf türkçe ders kitabı cevapları
من عند 47 .المستخدمين 2020-2021 Yılı 7.Sınıf Türkçe Ders Kitabı (MEB 2) pdf indir Meb Ders, 7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları, 7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Özgün Yayınları, 7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Sayfa Cevapları MEB Yayınları 2.Kitap, 7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları (2) - Türkçe, 7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Özgün Yayınları, 7. Sınıf Meb Yayınları Türkçe Ders Kitabı Cevapları Sayfa 126-127, 7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Sayfa 228-229-230-231 Cevapları Meb, 7. Sınıf Türkçe Meb Yayınları Ders Kitabı Cevapları - Forum Sayfa, 7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Sayfa 60-61-62-63-64 Cevapları Meb. نقوم بجمع أفضل الصور من مصادر مختلفة نشرها العديد من المستخدمين حول meb yayınları 7.sınıf türkçe ders kitabı cevapları.


text:
İşğal etilgen Yaltada qızdıruv tertabatları olğan şirket ve teşkilâtlar mesken fondınıñ ve sağlıq saqlav idare obyektleriniñ qızdıruvına noyabr 6 kününden soñ başlaycaqlar.
Bu kibi avaleni noyabr 5 künü Yalta şeer «memuriyet başı» vazifelerini eda etken Andrey Rostenko bildirdi, – dep bildirdiler Yalta şeer şurasınıñ matbuat hızmetinde.
Evel qayd etilgeni kibi, işğal etilgen Qırımnıñ bir sıra mesken yerlerinde qızdıruv meselesi alâ daa çezilmedi. Qırım «Nazirler şurasına» bu sebepten şikâyetler kele. Qırım «Nazirler şurası»nıñ reis muavini Larisa Opanasük aytqanı kibi, şikâyetler Saq, Kezlev, Aqmescit, Yalta, Keriçten kele.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
İşğal etilgen Qırımda patlayıcı maddeni alıp saqlağanından şübheli sayılıp apiske alınğan qırımlı Denis Kaşuknı yarımadada qalğan ömür arqadaşı ve balasınen şantaj ete bileler. Bu aqta Kaşuknıñ eki doğmuş qız qardaşı Yelena Güseynova Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
Onıñ malümatına köre, yanvarniñ 12-nde Kaşuk 2019 senesi dekabr ayında Qırımdan Kyivge köçken anasına SİZOdan ilk sefer telefrn etti.
«O, (Kaşuk – QA) özüni qorçalamadı, mustaqil advokatı yoq ve bu «apayı yahşı» olğanını isbatlamaq içün berilgen FSB telefonı olğandır. Onı ömür arqadaşı ve balasınen şantaj etmeleri mümkün», – dep tüşüne Kaşuknıñ qız qardaşı.
Onıñ aytqanına köre, Kaşuk kamerada kimnen oturğanını, tutuv şaraitlerini tarif etip olamay.
«Onı qorçalağan mustaqil advokatı yoq. Vaziyetni daa beter etken tayinlengen advokatı bar. Mahkemede bir ricası oldı, qorantasınıñ Qırımdan ketmesini istedi. Qorantanıñ bir qısmı – anası ve onıñ aqayı ketkenler. Apayı ve oğlu qalğanlar. Olar şantaj obyekti ola bile. Ve, ne yazıq ki, bunı añlap olamaylar. Mustaqil advokat ve mustaqil yardım almağanınıñ sebebi Qırımdan ketmege razı olmağan ömür arqadaşı içün qorqu ola», – dep ayta Güseynova.
Rusiye FSBsi Aqmescit sakini Denis Kaşuknı silâ satın alğanından ve saqlağanından şübheli sayıp tuttı. Denis Kaşuknıñ ömür arqadaşı Olga Qırım.Aqiqatqa izaat berip, dekabrniñ 17-nden berli bağda olmağanını ve evlerinde tintüv keçirilgenini bildirdi.
Advokat Nazim Şeyhmambetov, FSB Kaşuknı eki madde – Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci ve 222.1-incisine istinaden («qanunsız satın aluv, satış, saqlap, silâ, onıñ esas parçalarınıñ taşıması») – şübheli saya, dep bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 20-nde Aqmescit sakini Denis Kaşuknıñ sıñırlav tedbirini belgilep, onı 2020 senesi fevralniñ 18-ne qadar SİZOğa aldı.
Kaşuk, mustaqil imayeden vazgeçti. Bu malümatnı Qırım.Aqiqatqa advokat Nazim Şeyhmambetov tasdıqladı. O, aqmescitliniñ imayecilerinden biri edi.
Apiske alınğannıñ tuvğanları Kaşuknıñ mustaqil advokatlardan vazgeçkenini tasdıqladı, amma bunı yaqınlarınıñ telükesizligi içün yapmağa mecbur edi, dep bildire.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Aqmescit sakini Denis Kaşuknıñ tutuluvı ve qanunsız aldı azatlıqtan marum etilüvi sebebinden Ukraina Ceza kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (qanunsız alda azatlıqtan marum etüv) cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Naurızdıñ 18-inde AQŞ sırtqı ister ministri Antoni Blinken men Qıtay SİM basşısı Uan I Alyaskada asa mañızdı kezdesu jasadı. Osı kezdesuden soñ qos üyekke jiktelgendey bolğan eki jartı şardıñ alpauıttarı toqtausız strategiyalıq mañızı bar kezdesulerdi birinen soñ biri bastap ketti.
AQŞ SİM tarabı Japon, Koreya, Ündistanmen mañızdı kezdesuler jasap jatqanda 22 naurız Resey sırtqı ister ministri Lavrov Guylin'de Qıtay SİM basşısı Van Imen kezdesti. 24 naurız Türkiya SİM basşısı Mevlyut Çavuşoglu (Mevlüt Çavuşoğlu) Bryussel'begi NATO sırtqı ister ministrlerimen bas qosuında Blinkenmen kezdesti. 27 naurız Qıtay-Iran SİM basşıları mañızdı tarihi kezdesu jasadı da asa iri strategiyalı qwjatqa qol qoydı. Iran osı mañızdı kelsimnen soñ Ortalıq Aziya elderin betke alıp 7 säuir bizdiñ elge keldi, onı keşe kördiñizder. Resey keşe, 8 säuir bizben mañızdı kezdesu jasap otır. Lavrov bizge ne maqsatta kelip, qanday wsınıs jasağanın bayqadıñızdar?
Esteriñizde bolsa, on künniñ aldında Iran-Qıtay 25 jıldıq ekijaqtı strategiyalıq ortaq kelsimge qol qoydı. 400 milliard dollarlıq mañızdı strategiyalı ekonomikalıq häm qauipsizdik kelsimniñ qabıldanuı Batıs pen AQŞ alpauıt elderi nazarın qattı audardı. AQŞ Qıtaydıñ sırtqı ıqpalı Orta Şığıs aumağında negizgi küşke aynala bastadı dep boljap otır (29 naurız, The New York Times).
Bwl strategiyalıq kelsimniñ alda öñirlik sayasi qatınastarğa jasaytın äseri bölek äñgime. Sonıñ işinde Iran-Qıtay qatınasınıñ Ortalıq Aziyağa ıqpalı tipten qızıq bolmaq. Qıtaymen oqşau qatınastar jasau arqılı Orta Şığısta bastı küşke aynalğısı keletin Iran sankciyalardan tolıq arıldı deu qazirşe qiın.
AQŞ äskeri birinşi mamırğa deyin Auğanstan territoriyasınan tolığımen şeginuin talap etip jatqan Talibandar, 2020 jılğı "Doha kelsimin" köldeneñ tartuda. Zäudeğalam, AQŞ äskeri öñirden tolıqtay şegingen jağdayda Ortalıq Aziyanı qanday balama küşter kütip twr, sol qızıq? Ferğana men Auğanstanda terroristik is-qimıldar arta ma, Resey bwğan qanday reakciya körsetui mümkin. Bwl bir.
Ekinşisi, Qıtaydıñ Iranğa janasuı, ortaq strategiyalı kelsimder jasauı Ortalıq Aziyağa bağıttalğan Qıtaydıñ sırtqı sayasatın odan sayın keñeyte tüsui bek mümkin. Qazir Qıtay-Iran-Resey üş el özara ekonomikalıq, qauipsizdik jäne ıntımaqtastıq ayasında kezeñ-kezeñimen mañızdı kezdesuler jasap, kelsimder qabıldap jatqanı anıq (Iran kelisiminen bes kün bwrın Resey Qıtayğa bardı, t.b. degendey).
Osı kelsimderdiñ deni qauipsizdik mäselesine bağıttalıp otırğanı jaydan jay emes. Qıtay 400 milliard dollarlıq investiciya saluğa kelisken eken onıñ qauipsiz häm qamtamasız boluı bastı şart. Biraq, AQŞ-Iran arasındağı yadrolıq bağdarlamağa qatıstı dau-şar tolıq şeşilmey twrğanda jäne Qıtay ıqpalınıñ Orta Şığısta artuın strategiyalıq qatelik köretin AQŞ bastağan alpauıt küşterdiñ bwl aymaqqa bağıttalğan sırtqı sayasatı odan sayın kürdelene tüsui bek mümkin. Bwl Ortalıq Aziya elderin de şarpi tüspekşi.
Üşinşi, Qıtay-Iran qatınastarınıñ jaña deñgeyge köterilui Reseydiñ Ortalıq Aziyağa bağıttalğan sayasatın da arttıra tüsedi. Eñ bastı orında qauipsizdik pen twraqtılıq twr. Resey Ukrainğa äskeri ses körsetu arqılı Ortalıq Aziyağa da aybarın tanıtıp jatır. Resey Qorğanıs ministrligi Ortalıq Äskeri Okurgtiñ keñeytilgen iri twrpattı qarulı jattığuı Ortalıq Aziyanı da qamtitının janamalay bayandağan baspasöz habarlaması sonı añğartadı. Öytkeni jaqında ğana ötken Türkitildes memleketterdiñ ıntımaqtastıq keñesiniñ beyresmi sammiti Reseydiñ bastı sayasi nısandarınıñ birine aynalğanday. Resey öñirdegi türkilik jaqındasulardı öz ıqpalı ayasında qarastıruı, öz müddesine paydalanıp qadağalap otıruı bek mümkin. Resey Türkilik ıntımaqtastıqtı mädeni şeñberde ğana wstap, sayasi tüsinistikke baruın türli joldarmen şektep otıradı, biraq tolıqtay joqqa da şığara almaydı. Öytkeni Iran jäne Qıtay faktorı bar. Türkilik sayasi ortaqtıqtıñ asa belsendi bolmaytının Resey jaqsı biledi, öytkeni türkilik sayasi birlikke wmtıluşı memleketter bir-birine qarama-qayşı sayasi häm qauipsizdik wyım, odaqtarınan bas tartuı tiis, al ol qazirgi jağdayda mümkin emes.
Törtinşi, Iran Qıtaymen iri strategiyalı kelsimge qol qoyğan eken Ortalıq Aziya elderimen ıntımaqtastığı arta tüsedi. Qazaqstan üşin jaña mümkindik te, qauiptiñ jaña türi de tuındap twr. Qaupi qanday qauip, al mümkindigi qaysı, bwl Qazaq qoğamında sauattı talqığa salınuı tiis.
Besinşi, Auğanstandağı küşter AQŞ äskeriniñ elden tolıq şığuın talap etip jatqanda Resey Sibir, Arktika, Ortalıq Aziya, Pamir, Qapqaz ben Şığıs Ukrain mañındağı äskeri nısandarın kün sayın küşeytui "sap tayaqqa as qwyıp, sabına qarauıl qoyatın" älemdik jaña teketirestiñ Ortalıq Aziyağa jaqın aymaqta uşığatının aldın-ala boljaudan tuğan boluı da mümkin. Öytkeni, jaqında Taşkentte kezdesken Şañhay Intımaqtastıq Wyımı müşeleri qauipsizdikke sayatın jaña ortaq şeşimderdi birden qabıldadı. AQŞ bastağan alpauıt elder Aziya-Tınıq Mwhit pen Ündi-Tınıq Mwhit aymağındağı elderdi jaña teketireske saylauıttap jatır. Deytwrğanmen, bwnday boljaldı öñirlik strategiyalı qauipteri keyde sol öñirdegi Resey men Qıtay üstemdigin jaña beleske köterip te jibermekşi. Qazirgi sayasi tehnologiya: "qauip töndirem dep kelmeydi, sağan qauip tönip twr eken" dep keledi emes pe.
Altınşı, birtwtas Ortalıq Aziya osı kezeñderde aymaqtıq derjava Qıtay jäne Reseymen köpjaqtı ıntımaqtastıq jasaydı. Özbekstan Qıtayğa köbirek beyimdelse, Qazaq-Qırğız orısqa jaqınday tüsedi degendey. Körşi alpauıt eldermen bolğan jaqındasular Ortalıq Aziyanıñ işki sayasi tüsinistigine öz äserin tigizbey qoymaydı.
Jetinşi, Qıtaydıñ Ortalıq Aziya sayasatında irandıq şitterdiñ ideyalogiyalıq wstanımı janama sayasi taktikağa aynaladı. Qıtay Sin'czyan (新疆) ölkesindegi hotandıq az sandı şitterdi keleşekte ülken sayasi strategiyalı oyındarğa dayındap jatır. Hotan-Qorasan-Iran dälizdik beldeuindegi türli tiptik erekşelikke ie şittik ideologiya jaña öñirlik problemanıñ bastauı bolmaqşı. Resey osı qauipti bäseñsitu üşin Ortalıq Aziyadağı dini küştermen şıt jaña ıntımaqtastıqqa baruı da mümkin.
Eldes ORDA


text:
Televideniye
Televideniye ( tῆλe: {{{4}}} den " far" den + lat. video) - texnologiyalar Telekommunikatsiya, háreketleniwshi suwretti aralıqtan uzatıw ushın mólsherlengen. Kóplegen jaǵdaylarda, súwret penen birge dawıs soundtrack uzatıladı. Kúndelik turmısda bul termin televiziyalıq programmalar islep shıǵarıw hám tarqatıw menen shuǵıllanatuǵın shólkemleri ni ulıwma tárzde belgilew ushın da isletiledi.XX asr televizorınıń ekinshi yarımınan baslap ko'ngil ashıw, tálim, ushın jańalıqlar hám reklamalar arnalǵan.
VCR hám optikalıq videodisk sıyaqlı televizorlardı saqlaw texnologiyaları hám kinematografiya ónimleriniń bar ekenligin asırıp,film filmlerin tekǵana kino larda tamasha qılıw múmkinshiligin jarattı. 2013 jılǵa kelip dúnya boylap úy xojalıqları nıń 79 procentinde keminde bir televizor bar edi. 1950-jıllardan baslap televizor jámiyetshilik pikiri ni qáliplestiriwde zárúrli rol o'ynab, 2010 jıl ortalarında bul poziciyaǵa Internet ıyelewdi basladı. Texnologiyalardıń biznes hám siyasat daǵı ornı kútá úlken, bunı BMT aytıp ótkeni sıyaqlı, hár jılı 21-noyabrde bayramlanatuǵın unutilmas kún -Pútkil dunya televiziyalıq kúni esaplanadı.
Etimologiya[redaktorlaw | derekti jańalaw]
" Télévision" sózi grek tilinen alınǵan. tλλe " uzaq" hám jaqın. vīsio " kóriw". Bul termin 1900 jılda frantsuz tilinde birinshi ret Parij daǵı Pútkil dunya kórgezmesi sheńberinde bolıp ótken VI xalıq aralıq elektrotexnika Kongressi dáwirinde orıs alımı Konstantin Perskiy tárepinen isletilingen. Anglichan tilinde bul sóz birinshi ret 1907 de " háreketleniwshi suwretlerdi telegraf yamasa telefon sımlarına uzatıw ushın gipotetik sistema" dıń xarakteristikaında shalınadı. Rossiyada " televizor" sózi isletilmedi, biraq tek SSSRde payda boldı, 1930-lardıń ortasına " elektr kóriw", " uzaqtı kóre biliw", " radioteleskopiya", " elektr teleskopi", " televizor" yamasa " kinoradio", " radiokino" (kino televideniesi arqalı uzatıldı).
Tariyxı[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Televideniye oylap tabılıwı XIX ásirdiń ortalarında baslanǵan háreketsiz suwretler aralıǵına uzatıw texnologiyasın islep shıǵıwdan aldın júz berdı. Olardan birinshisi 1843 jılda patentlengen Aleksandr Beynning faks mashinası esaplanadı. XIX ásirdiń bunday apparatlarınıń kópshiligi fotomekanik processlerge tiykarlanǵan bolıp, suwretti elektr signalına aylandırıw ushın sáykes keletuǵın Supero'tkazuvchilar hám izolyatsiya etilgen jaylardıń kombinatsiyasına ótkeriw imkaniyatın beredi. Televideniya 1873 jılda Selena fotoko'rgazmasi Willoubi Smitning ashılıwı hám 1887 de Heinrich Xertsning sırtqı foto tásiri sebepli ámelge asırıldı. Ekinshi jáhán urısı baslanıwına shekem mexanik televizordıń tiykarǵı elementi bolǵan 1884 de skanerlew diskınıń oylap tapqanı Pol Nipkov tárepinen islep shıǵılǵan rawajlanıwǵa qosımsha dúmpish boldı.
Tiykarǵı maqala : rus. MexaHичeckoe TeлeBидeHиe
Nipkovning diskına tiykarlanǵan mexanik televidenie sisteması derlik tek 1925 de Ullı Britaniyada jan Bard, Charlz Jenkins — AQShda, Ovanes Adamyan hám ózbetinshe túrde Leo Therman — SSSRda ámelge asırıldı. Dúnyanıń birinshi háreketleniwshi suwretti uzatıw 1923 de amerikalıq Charlz Jenkins tárepinen mexanik skanerdi ótkeriw ushın isletilingen, biraq uzatılǵan suwret siluet edi, yaǵnıy semitonlar joq edi. Háreketleniwshi yarım tonna suwretlerdi uzatıw ushın uyqas bolǵan birinshi mexanik sistema 1926 jıl 26 yanvarda 1928 jılda Baird Television Development Company ni tiykar salǵan Shotlandiya oylap shıǵarıwshısı jan Baird tárepinen jaratılǵan.
Mexanik televideniediń basqa sistemaları da bar edi: Manfred von Ardennning 1931 jılda jańalıq ashılǵan " Running Beam" hám Scophony mexanik televideniyasınıń ingliz sisteması 405 qatarda pikseller menen derlik 3 metr ólshem degi ekranda suwretlerdi jaratılıwma múmkinshilik berdi. Biraq, mexanik sistemalardıń hesh biri arzanlaw hám isenimli elektron televidenie sistemaları menen básekilasha almadı. 10 oktyabr 1906 oylap shıǵarıwshıları Maks Dikmann, Karl Ferdinand Braunning shákirti hám G. Glagee suwretlerdi uzatıw ushın Braun trubasidan paydalanıw ushın patentti dizimnen ótkerdi. 1907 de Dikman 3×3 sm ólshem degi jigirma dyuymli vakuumlı trubka ekranı hám sekundada 10 kvadrattı almastırıw tezligi menen televizor qabıl etiwshin kórsetti.
Búgingi kunga shekem paydalaniletuǵın elektron televidenie texnologiyaları ushın birinshi patentti Peterburg texnologiya institutı professorı Baris Rozing qabılladı, ol " suwretti elektr uzatıw usılı" ni patentlew ushın 1907 jıl 25 iyulda tapsırdı. 9 may 1911 tájiriybesinde-ol qarańǵı fonda tórt nur sızıqlar tor formasında suwret aralıq uzatıw erisiw eristi. Bul dúnyadaǵı birinshi teleko'rsatuv edi. Usınıń menen birge, suwretti qayta qayta tiklew ushın katot nurları trubkasi isletilingen hám uzatıw ushın mexanik tekseriw isletilingen. Keyinirek, ol basqa suwretlerdi uzatıwdı ǵalabalıq túrde kórsetti, lekin tek háreketsiz. Rozingni baspa etkennen keyin, mexanik hám elektron apparatlardıń rawajlanıwı tezlashdi. 1926 da Kenjiro Takayanagi katekana yapon katekana hecasining háreketsiz suwretin katekana nur naychasi járdeminde kórsetti.
Tariyxda birinshi bolıp katot nurları trubkasi járdeminde háreketleniwshi suwretti uzatıw 1928 jıl 26 iyulda Tashkentte oylap shıǵarıwshılar B. P. Grabovskiy hám I. F. Belyanskiy tárepinen " radiotelefot" dep atalǵan apparat tárepinen ámelge asırılǵan uzatıw esaplanadı. Tájiriybe tiykarında ótkerilgen Tashkent tramvay trastining aktına kóre, alınǵan suwretler qopal hám uǵımsız bolǵan bolsa -de, áyne Tashkent tájiriybesi zamanagóy elektron televideniediń tuwılıwı dep esaplanıwı múmkin. Professor Rozingning talabına qaray radiotelefotni patentlew ushın arza B. Grabovskiy, N. Piskunov hám V. Popov 9 noyabr 1925 jıl. V. Makoveyevning yadlarına kóre, SSSR baylanıs ministrligi tapsırig'iga qaray, Moskva hám Leningrad baylanıs institutları televideniesi bólimleri tárepinen sovet pániniń ústinligin belgilew ushın ótkerilgen tájiriybeler boyınsha saqlanıp qalǵan barlıq hújjetler úyrenildi. Juwmaqlawshı hújjette sistemanıń islewi hújjetler yamasa tuwrıdan-tuwrı gúwalardıń kórsetpeleri menen tastıyıqlanbaǵanlıǵı belgilengen.
Grabovskiyning oylap tapqanınıń áhmiyeti haqqında basqa pikir amerikalıq fizikalıq hám jazıwshı Mitchel Uilson edi. " Meniń akam, meniń dushpanim" romanında ol " telefot" ni zamanagóy televizordıń predmeti retinde suwretlab berdi.
Mexanik menen báseki aqırında onıń paydasına qarar elektron televidenie, suwret ayqınlıǵı haqıyqıy revolyuciya, 1931 jılda oylap tabıw etilgen " ikonoskop", boldı, Rossiya emigrat Vladimir Zvorykin, korporatsiyasi Amerika Radio korporatsiyasi sol waqıtta islegen Baris Rosing shákirti [10], prezidenti Rossiya imperiyasi taǵı bir ana edi — David Abramovich Sarnov. Ol Zvorykin islenbelerin úlken muǵdarda finanslıq támiynlewdi hám AQShning jańa baylanıs sistemasın jaratıwdı támiyinledi.
Ikonoskop-elektron televiziyalıq esittiriwdi shólkemlestiriwge múmkinshilik jaratıwshı birinshi uzatıw televiziyalıq trubkasi. Tap sol apparat ushın patent sovet alımı Semen Kataev tárepinen tayarlanǵan amerikalıq analogni kórsetiwden aldın 51 kún aldın alınǵan. Kataev óziniń ámeldegi úlgisin RCA kompaniyasınan eki jıl ótkennen jaratılıwma eristi. Usınıń menen birge, patent arzası Zvorykin 1923 jıl ishinde 15 jıl patent mekememesinde jatıptı. 1932-de, Nyu-Yorkdagi Empire State Building-de ornatılǵan 2, 5 kw transmitterli ikonoskop járdeminde elektron televizordıń birinshi eksperimental uzatılıwı 240 qatarına bólinedi. Signal Zvorykin kineskopiga tiykarlanǵan RCA tárepinen islep shıǵarılǵan televizorlarǵa 100 km aralıqta qabıllandı.
1931 de oylap tabıw etilgen Filo Farnsworth elektron " dissektor" ikonoskopga salıstırǵanda nátiyjesiz bolıp shıqtı hám tarqatilmadi. Keyinirek patent dawların saplastırıw ushın RCA Farnsworth kompaniyasınan million dollarlıq oylap tabıwǵa bolǵan huqıqtı satıp aldı.
Úzliksiz esittiriwdiń baslanıwı[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Mexanik supurishga asoslangan birinchi wcfl televizion stantsiyasi 12 iyun 1928 yilda Chikagoda efirga uzatildi. Uning yaratuvchisi Ulysses Sanabria edi. 19 may 1929, u birinchi marta WIBO radiostantsiyasi va WCFL stantsiyasidagi video signalini eshitishni boshlagan radio to'lqinlarining bir qatorini tasvir va ovozni uzatish uchun ishlatgan. Ushbu voqea zamonaviy televizorning boshlanishi deb hisoblanishi mumkin.
1931 jıldan SSSR quramında mexanik televideniediń " nemis" standartı 30 qatarlı hám sekundada 12, 5 kvadrat tezligi menen isletilingen[25]. Daslep, dawıs uzatıw usınıs etilmegen. Birinshiden, eksperimental filmler hám waqıyalar esittirisleri sistema járdeminde ámelge asırıldı hám 15 noyabr 1934 menen 1 saatına bir ayda bir ret úzliksiz túrde efirga uzatıldı. Radio háweskerler arasında úy qurılısı mexanik televizorlardı qurıw keń tarqalǵan edi, sebebi keyinirek isletilingen radio diapazonları teleko'rsatuvlarni uzaq aralıqlarda alıwǵa múmkinshilik berdi. 1937 de Leningradda " úy qurılısı TV" qollanbası basıp shıǵarıldı.
AQShda elektron televideniyanı úzliksiz efirga uzatıwdı baslaw Ullı depressiyadan kelip shıǵıp, bul ushın uyqas sistemalar payda bolıwına tuwrı keldi. DFR (" Deutscher Fernseh — Rundfunk"-" nemis televiziyalıq esittiriw") — dúnyadaǵı birinshi telekanal 1934 jılda Germaniyanıń Rrg teleradiokompaniyasi tárepinen jumısqa túsirildi. 1936 Berlin Olimpiadası tuwrıdan-tuwrı teletranslyatsiya etilgen birinshi boldı. Usınıń menen birge, 180 qatarda skanerlengen elektron televidenie kameraları hám aralıq kino menen arnawlı kino -televidenie sisteması isletilingen bolıp, ol eń qızıqlı minutalardıń ólpeń tákirarlanıwın ámelge asırıwǵa múmkinshilik berdi. DFR 1944 jılǵasha efirga uzatıldı, bombardimon nátiyjesinde Berlin telekanali joq etildi.
1936 da Ullı Britaniyada úzliksiz elektron esittiriw sisteması baslandı, bul bolsa joqarı anıqlıqtaǵı televizor dep esaplanadı : 405 qatarları menen Marconi-EMI tárepinen jaratılǵan. Jumıstı Rossiya imperiyasidan kelgen injener Isaak Yulievich Shenberg basqargan.
SSSRda — Moskva hám Leningradda — elektron texnologiyalar boyınsha eksperimental programmalardı ámelge asırıwshı teletsentrlar ashıldı. Leningradskiy 240 liniyasida bólekleniw standartı menen jergilikli úskenelerden paydalanǵan. Moskva teletsentri 343 liniyasida " Amerika" standartında efirga uzatıldı hám RCA úskeneleri menen úskenelestirildi.
SSSRda úzliksiz elektron teleko'rsatuvlar birinshi ret 1 sentyabr 1938 tájiriybeli Leningrad teletsentri (OLTTS) tárepinen baslandı. Bul programmalardı qabıllaw ushın VNIIT tájiriybeli ustaxonalarda 20 ta " vrk" (Pútkilittifoq radio komiteti) televizorınıń 13×17, 5 santımetr ekran menen islep shıǵarılǵan [18]. " Radist" zavodı 17 TN-1 televizorların islep shıǵardı, sonıń menen birge, oltc programmaların qabıllaw ushın uyqas. Olardan geyparaları televizor orayında monıtor retinde isletilingen, qalǵanları bolsa mádeniyat saraylarında hám zavod klublarında jámáátlik kóriw ushın isletilingen. Transfer háptesine eki ret ámelge asırıldı.
Moskva qalasında úzliksiz elektron esittiriw 1939 jıl 10 martda baslandı. Sol kúni Moskva telestansiyasi Shabolovka qalasında Shuxov minarına ornatılǵan 17 kVt quwatqa iye transmitter járdeminde KPSS (B) XVIII Kongressining ashılıwı haqqındaǵı hújjetli filmdi efirga uzatdı. Keleshekte 4 saat dawamında háptesine 2 ret ótkerildi. 1939 jıldıń báhárinde Moskvada 100 den artıq " TK-1" televizorları RCA hújjetleri menen islep shıǵarılǵan 14×18 santımetrli ekranǵa iye edi. Leningraddagi " vrk " sıyaqlı, bul televizorlar jámáátlik qarawlar ushın isletilingen. Birinshi ǵalabalıq elektron TV " KVN-49", 625 liniyalari zamanagóy standart dekompozitsiyasi ushın mólsherlengen, 1949 jılda SSSR payda .
Reńli televizordıń kórinisi[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Tiykarǵı maqala : rus. ЦBeTHoe TeлeBидeHиe
Reńli suwretti uzatıw texnologiyalarınıń rawajlanıwı mexanik televidenie dáwirinde baslanǵan, biraq elektron televideniyanı mexanik reń ajıratıw menen birlestiretuǵın gibrid sistemalar birinshi bolıp efirga uzatılıwı múmkin edi. 17 oktyabr 1950, AQShda CBS telekanali tárepinen tort aydan kemrek waqıt dawamında isletilingen hám qara hám aq televizorlarǵa tolıq uyqas kelmewi sebepli biykar etilgen izbe-iz reńli translyatsiyalar menen dúnyadaǵı birinshi reńli televiziyalıq standart qabıllandı.
Úsh jıl ótkennen, SSSRda soǵan uqsas sistemada izbe-iz reń almasinuvi menen úzliksiz eksperimental reńli esittirisler baslandı. Qabıllaǵısh " Rainbow" 18 sm qiyiqi menen qara hám aq kineskop menen úskenelestirilgen, bunnan aldın 1500 rpm chastotalı sinxron elektr motor úsh jup reńli filtrli disktı aylantırǵan. Reńli qabıllaw tek Moskva elektr tarmaǵı aymaǵında usınıldı, sebebi sinxronizatsiya studiya kameraları menen birge AC deregi menen ámelge asırıldı. Esittiriw 5 dekabr 1955 gacha dawam etdi, bul princip SSSRda kelesheksiz dep tapildi.
18 dekabr 1953, AQShda NTSC standartı tastıyıqlandi, jaqtılıǵı hám reńi haqqında bólek maǵlıwmat beredi hám qara hám aq televizorlar menen tolıq sáykes keledi. 14-den yanvar 1960 -den SSSRda sovet radioeshittirish sistemasına maslastırılǵan AQSh NTSC nusqası bolǵan " OSKM" standartı boyınsha eksperimental reńli teleko'rsatuv baslandı. 1960-lardıń ortalarında eki Evropa reńli televidenie sisteması islep shıǵılǵan : batıs Germaniya PAL hám frantsuz SECAM, sonıń menen birge, SSSRda sınaqtan ótken. Olar menen bir waqıtta, sınaq programmaları Vladimir Tesler baslıqlıǵında islep shıǵılǵan " CT Niir" sistemasında ótkerildi.
Tórt sistemanıń salıstırıwiy analizleri uzaq aralıqlarǵa efirga uzatıwda frantsuzning abzallıqların anıqladi. 1967 de Frantsiya hám SSSRda búgingi kungacha ámelde bolǵan reńli televiziyalıq esittiriwdiń SECAM standartı tastıyıqlandi. SSSRdagi SECAM sisteması boyınsha birinshi esittiriw 50 noyabr 7 jılında bayramlanǵan oktyabr revolyuciyasınıń 1967-jıllıǵına baǵıshlandi.
Cifrlı televizordıń payda bolıwı[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Tiykarǵı maqala : rus. ЦифpoBoe TeлeBидeHиe и TeлeBидeHиe Bыcokoй чëTkocTи
Birinshi mexanik hám elektron televidenie sistemaları, sonday-aq reńli, analog edi. Cifrlı televidenie analog signaldan parıq etedi, sebebi analog signal efirga uzatılmaydı, lekin cifrlı, suwret hám dawıstıń túp analog signalların suwretleytuǵın maǵlıwmatlar aǵımı. Cifrlı televideniediń analog televidenie arqalı tiykarǵı abzallıǵı -programmalardı óndiristiń barlıq basqıshlarında buzılıwlardı toplawǵa hám olardı juwmaqlawshı qarıydarǵa jetkizip beriwge salıstırǵanda joqarı qarsılıq. Taǵı bir zárúrli ábzallıq — baylanıs kanalları arqalı uzatılatuǵın maǵlıwmatlardıń kishi muǵdarı, sonıń menen birge, qosımsha xızmetler alıw ushın keń múmkinshilikler. Bir analog televiziyalıq kanaldıń chastota diapazonında standart ayqınlıqtıń bir neshe cifrlı telekanallari uzatıladı, bul bolsa bir telekanalning signalın tarqatıw ǵárejetlerin sezilerli dárejede azaytadı. Analog esittirisler menen ilgeri bánt bolǵan intervallardı azat etiw arqalı, mısalı, birpara mobil baylanıs sistemaları (UMTS) ushın isletiliwi múmkin bolǵan " chastota dividend" dep ataladı.
Cifrlı televideniyanı ámelge asırıw qábileti tek Real waqıtta video signallardı qayta islew ushın uyqas bolǵan kúshli kompyuterlerdi Jaratqannan keyin payda boldı. Cifrlı esittiriwdiń ǵalabalıq texnologiyaları tek 1990-larda payda boldı, biraq ámeldegi sistemalar hám standartlardı jaratıw boyınsha dáslepki jumıslar 1970-lerdiń basında baslanǵan. Cifrlı televidenie birinshilerinen biri Yaponiyanıń NHK telekompaniyasi bolıp, ol tájiriybeli úskeneler úlgilerin jarattı. Derlik bir waqtıniń ózinde 1972 jılda NHK jumısları menen, Mark Krivosheev cifrlı televidenie keleshegi standartların proektlestiriw baslıqlıǵında XQXQning 11-izertlew komissiyasında máslahátlashuvlar baslandı. Komissiya jumısınıń birinshi nátiyjeleri 1982 jılda baspadan shıǵarılǵan ıyt usınısları edi. Cifrlı kodlaw boyınsha 601 hám uzatıw ushın cifrlı maǵlıwmatlardı nátiyjeli qısıw boyınsha izertlewlerdi baslaw.
1990 - jıllardıń baslarında cifrlı televideniediń ámelge asırılıwı anıq boldı hám Amerika ATSC, Yaponiya valyuta fondı -T hám Evropa DVB-T bolǵan global standartlardı jaratıw boyınsha tiykarǵı jumıslar baslandı. 1306, ush esittiriw standartın bir-biri menen uyqaslastırıwǵa múmkinshilik berdi[49]. Cifrlı esittiriw standartların islep shıǵıw hám tabıslı ámelge asırıw, sonıń menen birge, joqarı anıqlıqtaǵı televiziyalıq tarqatıwdıń baslanıwına járdem berdi. 1989 jılda NHK kompaniyası tárepinen engizilgen birinshi TVCh standartı analog bolıp, tek jasalma joldas kanalları arqalı uzatılıwı múmkin. Cifrlı texnologiya kóplegen mashqalalardi sheshiw hám AQShda 1998 jılda, 2003 jılda Yaponiyada hám 2004 jılda Evropada 720 p hám 1080 i standartlarına muwapıq keń efirga shıǵıwǵa múmkinshilik berdi. Eski analog formatlarda efirga uzatılǵanda da, tartısıw, dawıs jazıw, ornatıw hám qayta islew cifrlı maǵlıwmatlar menen efirga uzatıwdıń aqırǵı basqıshında analog signalǵa aylantırıladı.
Kóbinese birdey cifrlı kontent bir waqtıniń ózinde cifrlı hám cifrlı -analog transformaciyadan keyin hár qıylı kanallar arqalı uzatıladı hám barlıq túrdegi apparatlardı qabıl etedi. Standart anıqlıqtaǵı analog esittiriwden cifrlı nomerge ótiw 21-ásirdiń birinshi on jıllıǵında kópshilik mámleketler tárepinen baslanǵan. Atap aytqanda, AQShda ulıwma ótiw 2009 jılda tamamlandi, qalǵan tómen quwatlı analog transmitterlar 2021 jılǵa shekem cifrlı esittiriwge ótiwdi juwmaqlawları kerek. Rossiya hám Kitay 2015-jılǵa kelip pútkilley cifrlı televideniege ótiwdi joybarlawtirdilar. Biraq, kóplegen analog qabıl etiwshilerdiń bar ekenligi sebepli, Rossiyanıń kópshilik aymaqlarında analog transmitterlar islewdi dawam ettirmoqda. 2016 -jılda Rossiya Federatsiyasi baylanıs ministri Nikolay Nikiforov Rossiyada 2018 tárepinen analog esittiriw mámleket tárepinen qollap-quwatlaw toqtatıw, keyin ol paydasız boladı, dep ayttı.
Tiykarǵı principler[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Televizor suwret elementlerin radio signalları yamasa sımlar járdeminde izbe-iz uzatıw principine tiykarlanadı. Suwrettiń elementlerge bóliniwi Nipkova disk, katot nurları trubkasi yamasa yarım ótkeriwshi matritsasi járdeminde ámelge asıriladı. Suwret elementleriniń sanı radiokanalning tarmaqlı keńligi hám fiziologikalıq kriteryalarǵa muwapıq saylanadı. Uzatılatuǵın chastotalardıń sızıǵın kemeytiw hám televizor ekranınıń titirew seziwsheńliginı kemeytiw ushın interlaced sweep isletiledi. Bunnan tısqarı, háreketti uzatıwdıń jumsaqlıǵın asırıw imkaniyatın beredi.
Analog televiziyalıq trakt ulıwma formada tómendegi apparatlardı óz ishine aladı.
- Televiziyalıq uzatıw kamerası. Uzatıw naychasining yamasa yarım ótkeriwshi matritsasining maqsetine ob'ektiv arqalı alınǵan suwretti televizor video signalına aylandırıw ushın xızmet etedi.
- Telekinoproektor. Filmdagi tasvir va ovozni televizor signaliga aylantiradi va televizorda filmlarni namoyish etish imkonini beradi.
- Video jazıwshısı. Jazıwlar hám tuwrı waqıtta uzatıw kamerası yamasa telekinoproektor tárepinen jaratılǵan video signalın qayta islep shıǵaradı.
- Video mikser. Kóp súwret dárekleri: kameralar, VCR hám basqalar ortasında almasınıw imkaniyatın beredi.
- Transmitter. Joqarı chastotalı tasıwshı signal televizor signalı menen modulyatsiya etiledi hám radio yamasa sımlar arqalı uzatıladı.
- Qabıl etiwshi-TV. Video signalında ámeldegi bolǵan sinxronlashtirgichlar járdeminde televizor suwretin qabıl etiwshiniń ekranında (kineskop, LCD displey, plazma paneli) atqarıw etiledi.
Bunnan tısqarı, televiziyalıq esittiriwdi jaratıw ushın radio uzatıw traktına uqsas dawıslı qollanba isletiledi. Dawıs ádetde chastota modulyatsiyası arqalı bólek chastotada uzatıladı. Cifrlı televidenieda, kóbinese kóp kanallı audio, maǵlıwmatlar aǵımınıń suwreti menen birge uzatıladı.
Esittiriw texnologiyaları[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Ámeldegi signal uzatıw principine qaray, televizor efir ( er), kabel, jasalma joldas yamasa Internet-televidenie bolıwı múmkin. Birinshi ush túr analog hám cifrlı esittiriwge sáykes keledi. Zamanagóy teleko'rsatuvlarda kontentni jetkizip beriw texnologiyaları kóbinese túrli basqıshlarda eń nátiyjeli usıllardan paydalanǵan halda birlestiriledi.
Efir televideniesi[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Televizor (yamasa efir) televideniesi 48, 5 ten 790 MGts ge shekem bolǵan chastota diapazonlarında televiziyalıq minarlar hám radiorele infratuzilmasi járdeminde radio kanalı arqalı qarıydarǵa televizor signalın uzatıwǵa tiykarlanǵan. Bul shegara bahaları analog televidenie signalların uzatıw ushın xos bolıp tabıladı-cifrlı televidenie signalları 470 ten 790 MGts (dekimetr tolqınları ) chastotalarında uzatıladı.
Signaldı qabıllaw ushın ishki yamasa sırtqı antenna isletiledi. Kóp xojalıqlı úylerde kóbinese jalǵız tártip degi turaq-jaylar ushın koaksiyal kabelni preamp hám kabel menen úskenelestirilgen kollektiv antenna ornatıladı.
Kabel televideniesi[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Tiykarǵı maqala :rus. KaбeлbHoe TeлeBидeHиe
Efir televizorınan ayrıqsha bolıp esaplanıw, sımı koaksiyal yamasa optikalıq -talshıqlı tarmaqlar arqalı tuwrıdan-tuwrı aqırǵı qarıydarlarǵa tarqaladı. Eter aralıǵı joq ekenligi sebepli joqarı signal sapası hám jaqsı shawqım qarsılıgı támiyinlenedi. Bunnan tısqarı, kabel texnologiyası pulli kanallardı jaratıw ushın keń múmkinshilikler jaratadı. Kabel televideniesining kemshilikleri tarmaqlardı jaylastırıw zárúrshiligi sebepli kontentni jetkizip beriwdiń joqarı ǵárejetlerinen ibarat. Usınıń sebepinen, efir televideniesi ushın ámeldegi bolǵan keń auditoriyaǵa erisiw múmkin emes.
Jasalma joldas TV[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Tiykarǵı maqala: rus. CпyTHиkoBoe TeлeBидeHиe
Jasalma joldas televidenie-ekvator ústinde geostatsionar jaqın jer orbitasida kosmosda jaylasqan hám qabıllaw úskeneleri menen úskenelestirilgen jer jasalma joldasları bir ornı retinde paydalanadı qarıydar ushın uzatıw orayı TV signal uzatıw sisteması. Úlken aymaqlardıń joqarı sapalı televiziyalıq signalları menen oranıwın támiyinleydi, bul ádetiy tárzde qayta awdarmalaw qıyın.
Analog televidenie jasalma joldas arqalı tarqatıladı, ádetde NTSC -, PAL - yamasa SECAM-de kodlanǵan yamasa shifrlanǵan -televiziyalıq esittiriw standartı. Cifrlı televidenie signalı yamasa multipleksli signal ádetde QPSK yamasa 8 SPK standartlarına muwapıq modulyatsiya etiledi. Ulıwma alǵanda, jasalma joldas arqalı uzatılatuǵın cifrlı televidenie ádetde MPEG, DVB-S hám DVB-S2 sıyaqlı global standartlarǵa tiykarlanǵan.
Internet-televidenie[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Internetge keń polosali jalǵanıwdıń tarqalıwı cifrlı televidenie quramın tikkeley aqırǵı paydalanıwshılarǵa cifrlı tarqatıw imkaniyatın berdi. Kópshilik provayderlar tárepinen 2010-lardıń basınan berli usınıs etilgen tezlik standart sapa hám joqarı anıqlıq menen úzliksiz esittiriwdi támiyinleydi. Usınıń menen birge, televidenie programmaların tolıq tamasha qılıw dástúriy tarmaqlar hám sımsız Internet protokollarında da múmkin. Efir, kabel hám jasalma joldas televideniesidan ayrıqsha bolıp esaplanıw, óz programmaların qatań túrde kestege ótkeriw, Internet-televidenie paydalanıwshılar ushın qolay bolǵan waqıtta esittiriw tarmaǵından qaramastan, óz basımshalıq menen programmalardı tańlaw imkaniyatın beredi. Bunnan tısqarı, " World Wide web" dıń global qamrovi kontentni tarqatıwdıń derlik sheksiz aymaǵın beredi. Nátiyjede, Internet arqalı tarqatiletuǵın teledastur dúnyanıń qálegen noqatında, tarmaqqa kirisiw múmkinshiligi ámeldegi bolǵan orında kóriw múmkin.
TV programmaların jazıw[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Tiykarǵı maqala: Videonı dizimnen ótkeriw hám Video jazıwshısı dizimnen ótkeriw
Úzliksiz kommerciya televideniesi esittiriwiniń baslanıwı menen keyingi kórsetuvlar hám tarqatıw ushın televiziyalıq programmalardı saqlap qalıw zárúr edi. VHF diapazonında efirga uzatılatuǵın birinshi telestantsiyalar radio tolqınlardıń tuwrı tarqalıwı sebepli sheklengen radiusqa iye edi. Usınıń sebepinen, tamashagóylarning keń qamrovi tek ǵana basqa telestantsiyalarga fizikalıq jetkizip beriw yamasa tek 1950-lerdiń ortalarına kelip shıqqan televiziyalıq signal uzatıw radiorele liniyalarini jaratıw arqalı ámelge asırıldı. Televiziyalıqtıń rawajlanıwı baslanıwında suwretti dizimge alıw texnologiyası júdá tómen sapanı támiyinledi. Hám tek 1956 jılda Ampex kompaniyası kommerciya maqsetlerinde paydalanıw ushın uyqas bolǵan birinshi VCR jaratılǵannan keyin, televidenie programmaların saqlaw texnikalıq mashqala bolıp qaldı.
Videoyozuvning rawajlanıwı hám ishki videomagnitofonlardıń payda bolıwı avtomatikalıq túrde televizor programmaların qolay waqıtta kóriw ushın jazıp alıw imkaniyatın berdi. Tap sol texnologiya videokassetalar ushın jazılǵan filmlerdiń video -ijarası sanaatınıń baslanıwı edi. Keyinirek tarqatıw optikalıq video disklardıń payda bolıwı menen baylanıslı bolıp, olar úy teatri sapasın haqıyqıy kino joybarı menen salıstırıwlanatuǵın dárejege kóteriwge múmkinshilik berdi. Zamanagóy teleko'rsatuvlarda televizordıń ajıralmaytuǵın bólegine aynalǵan videoyozuv hám videomontajning cifrlı texnologiyaları qollanılıp atır. Házirgi waqıtta PTV formatında aldınan jazıp alınǵan cifrlı televidenie programmaların jazıp alıw hám jırlaw bunday funktsiyaǵa iye televizorlar yamasa qabıllaǵıshlarda múmkin.
Qızıqlı faktlar[redaktorlaw | derekti jańalaw]
- Papa Frensis teleko'rsatuvlarni tamasha etiwden bas tortdi, bul bolsa 1990 da Maryamga wáde berdi.
- Dúnya televideniesinde efirga uzatılǵan birinshi ǵalabalıq ilaj natsistlar Germaniyasındaǵı Olimpiada oyınları boldı.
Esletpeler[redaktorlaw | derekti jańalaw]
KoMMeHTapии[redaktorlaw | derekti jańalaw]
- Termenning dóretpeleri shegara áskerlerinde gúman etilgen paydalanıw menen baylanıslı túrde tezlik penen klassifikaciyalanǵan


text:
«Qırım yığını» («krımskaya samooborona») erkânındaki dörtünci rota yolbaşçısı, daa çoq «Samvel» kibi tanılğan Armen Martoyan, yaqalanıp Ukrainağa teslim etilmesi içün halqara qıdıruvğa ilân etilgen, dep haber etti Ukraina Milliy politsiyasınıñ Qırım idaresi. Evel Aqmescitte iş adamı olğan bu kişi, 2014 senesi mart ayında soqaqlardan adamlarnı esir etip, adamlarnı köteklegeninen «meşur» oldı. Bundan soñ o Donbasstaki arbiy ücümlarda iştirak etken. Öz faaliyetiniñ angi levhaları içün «Samvel» İnterpol cedveline oğrağan ve bunıñ aqıbetinde ne olmaq mümkün – bunı Qırım.Aqiqat ögrendi.
Qısqadan hatırlatacaq olsaq, 49 yaşındaki Armen Martoyan özüni «Samvel» dep tanıtqan – o Ermenistan SSC-de doğğan, Rusiyeniñ Volgograd vilâyetinde Kamışınsk şeerinde Arbiy-idare oquv yurtını bitirgen, ve çoq yıl devamında Qırımda yaşay. Yarımada Rusiye tarafından işğal etilgeninden evel Martoyan, iş adamı olaraq, şahsiy kiçik biznesini alıp barğan.
Rus arbiyleri 2014 senesi martta yarımadanı işğal etkende Martoyan «Qırım yığını» («krımskaya samooborona») erkânında dörtünci rotanıñ yolbaşçısı oldı. O 2014-te mart ayında «Simferopol» avalimanında Ukraina halq vekili Oleg Lâşkonı tosmenge tutqan soñ, odesalı deputat Oleksiy Gonçarenkonı ve biznesmen Gennadiy Balaşovnı urğan soñ nam qazandı. Bütün bu adiseler vaqıtında «Samvel» öz yüzüni saqlamay edi.
Qırımnı Rusiye işğal etken soñ Martoyan, «Yedinaya Rosiya» («Yekâne Rusiye») fırqasına kirip, Kremlniñ nezaretindeki Qırım parlamentine keçmege tırışqan edi, amma mandat qazanmadı, ve Ukrainanıñ şarqına ketip, Rusiye tarafını tutqan cenkâverlerge qoşulğan.
Şimdiki vaqıtta Armen Martoyan «Qırım halq milis quvetleriniñ birleştirilgen polk veteranlar birligi» cemaat teşkilâtınıñ reisi ola.
«İnterpol tasdiqlağan»
Oktâbrniñ 3-nde Ukraina Milliy politsiyasınıñ Qırım idaresi, halqara politsiya işbirlik bölüginiñ vesiqasını derc etti. Vesiqadan añlaşıla ki, Martoyan Armen Gamletoviçniñ qıdıruv statusını «bulunğan yerini tapmaq» yerine «teslim etmek içün tutmaq» statusına deñiştirmek muracaatı İnterpolnıñ Baş kâtibiyetine kelgen. Bu vesiqa – bir yañılıq oldı, çünki bundan evel «qırımlı yığıncı» halqara qıdıruvğa ilân etilgeni malüm degil edi.
Ukraina Milliy politsiyasınıñ Qırım idare yolbaşçısı Sergey Panteleyev dey ki, müessise hadimleri, Armen Martoyannıñ halqara qıdıruvı mümkün olğanı qadar tezce başlansın dep, elinden kelgenini yapqanlar.
O Qırım.Aqiqatqa: «Bu vatandaşqa qarşı açılğan cinaiy işniñ bütün delilleri toplanılğan soñ, tömet ilân etildi. Soñra bu vatandaşnı devlet qıdıruvına ilân etmek içün, bizler bütün malümatnı azırladıq. Buña dair delil alğan soñ, Armen Martoyannı halqara qıdıruvğa ilân etmek içün, vesiqalarnı İnterpolğa yolladıq. Avgust ayında bu adam İnterpol kanallarında qıdıruvğa ilân etilgeni tasdıqlandı, ve bundan soñ bizler, oña nisbeten «Ukrainğa teslim etmek içün tutmaq» işareti qullanılsın dep, areket etip başladıq. Ve oktâbrniñ 2-nde bizler İnterpoldan resmiy cevap aldıq, bu da tertip etilgen», – dep ayttı.
Ukraina Baş prokuraturası yanında ğayırdan qurulğan Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası da bu malümatnı tasdiqlay.
«Armen Martoyan kerçekten halqara qıdıruvğa ilân etilgen. Bunı İnterpol tasdiqladı. Bunıñ episi QMC prokuraturası ve politsiyanıñ beraberlikte yapqan areketleri sayesinde oldı. Tömetli şahıs çetelde yaqalansa, Halqara cinayet politsiyası idaresiniñ azaları bu şahısnı cinaiy mesuliyetlikke celp etmek içün Ukrainağa teslim etmek kerek olğanlarına dair sual muzakere etilecek», – dep añlatıldı prokuraturanıñ matbuat hızmetinde.
Eki müessiseniñ bergen malümatına köre, işbu «qırımlı yığıncı» Ukraina Cinaiy Kodeksiniñ eki maddesine binayen qabaatlanıp qıdırılmaqta – 146 mad. 2 qısımı (qanunsız surette azatlıqtan marum etüv) ve 296 mad. 4 qısımı (bedeniy zarar berüv ile huliganlıq). O sekiz yılğa qadar azatlıqtan marum etilmek mümkün.
«Samvelniñ» Qırımdaki «qaramanlıqları»
Qırım.Aqiqatqa malüm olğanı kibi, mesele – Aqmescitte kyievli iş adamı Gennadiy Balaşovnıñ tutılması ve Odesa vilâyet şurasınıñ deputatı, şimdi ise Ukraina millet vekili olğan Oleksiy Gonçarenkonıñ köteklüvinen bağlı.
Bu vaqialar Qırımda aman-aman aynı vaqıtta – 2014 senesi mart ayınıñ başında yüz bergen edi. Balaşov ve Gonçarenko, Qırımnı rus arbiyleri istilâ etkenede yarımadağa kelip, «Samvelnıñ» ve onıñ reberligindeki «Qırım yığını» dörtünci rotasınıñ ücümine oğrağan edi.
Yayınlanğan video-levhalarda Martoyan, Aqmescitniñ Merkeziy bazarı yanında yerli uquq qoruyıcılarnen davalaşıp başlağan Gonçarenkonı ütep urğanı körünmekte.
Gennadiy Balaşov ise Martoyanğa bir-qaç kere rast kelgen edi. Başta «yığıncı» bu iş adamını «Simferopol» ava limanında halq ögünde aqaretley edi, soñra Lenin meydanında onı döggen.
Bundan da ğayrı, Balaşovnıñ sözlerine köre, onıñ Aqmescitte esir etilgenine de «Samvel» reberlik yapqan. Biznesmenniñ aytqanına köre, o sekiz saat devamında esirlikte qalğan edi.
«Samvel» meni arbiylerniñ ellerine itedi. Birisi qaburğalarım tübüne pıştav soqtı, ekisi ellerimi artqa burıp aldı ve meni açıq renkte yengil maşnağa attıGennadiy Balaşov
«Men aman militsiyadan alıp ketildim. Men militsiyadan çıqqanımnen, bu «Samvel» öz taqımınen beraber yanıma kelgen. «Samvel» meni arbiylerniñ ellerine itedi. Birisi qaburğalarım tübüne pıştav soqtı, ekisi ellerimi artqa burıp aldı ve meni açıq renkte yengil maşnağa attı. Başıma çuval kiydirip, iç bir şey körmeyim dep, skotç ile sardı ve alıp kettiler», – tarif ete edi o Kyivge qaytqan soñ.
Biznesmen dey ki, sanki o Aqyar tarafına alıp ketilgen edi, amma olar yol boyu toqtap, qurulıp bitirilmegen bir binağa onı kirsetip anda qıynağanlar.
«Meni qurulıp bitirilmegen bir binağa ketirip, ellerimi telnen skemlege bağlap başlağan ediler. Telleri qoptı, olar meni öbür odağa çıqarıp, kemerlernen bağladı. Bundan soñra başımı ve arqamı dompuzlap başladılar. Olar baqmayıp ura edi. Meni kim yolladı, kelgenim içün kim para töledi, sorap, doğrusını aytqanımı talap ete edi. Olar ortodoks hristianlıq ve yekâne slavân tili aqqında söz yürsete edi. Amma bunıñ episi bu «din erbaplarına» meni abramap yibermege keder etmedi. Telefonımı, kredit kartamı ve «Mercedesniñ» anahtarınen beraber bütün paralarımı tutıp alğanlar. Bundan soñra olar başıma pıştav tayandırıp, tıqayıcını çekip, eger de, meni kim yollağanını aytmasam, meni öldürecekler dep, qorquttı. Soñra teneffüs yaptılar, soñra kene qaytıp meni ura ediler. Üstüme benzip töküp yaqacaqlar, dep vade ettiler. Neticede – meni andan çıqardılar, yol çetinde tizlerime tursatıp, kettiler», – dedi o.
Soñra malüm oldı ki, Balaşov Bağçasaray civarında qaldırılağan. O yerden o ende Kyivge qaytqan.
Daa bir levha
Bu eki levhadan ğayrı Armen Martoyannıñ soyadı başqa «ikâyelerde» de añıla. Böyle ikâyelerden birine 2014 senesi mayısta qırımlı jurnalist Osman Paşayev oğrağan edi. O, qırımtatar halqınıñ sürgün kününde Lenin meydanına keçmege tırışqanda, çekim taqımınen beraber, «qırımlı yığınnıñ» esaretine tüşken edi. 2014 senesi Rusiyege tabi olğan Qırım akimiyeti ilk kere qırımtatarlarğa Aqmescitniñ merkezinde matem mitingini keçirmege yasaq etken edi.
Paşayevniñ sözlerine köre, onıñ esir etilmesi ağa-qardaş Armen ve Manvel Martoyanlarnıñ reberliginde yapılğan edi, bu sebepten olarnıñ ekisi de halqara qıdıruvğa ilân etilmek kerek
Jurnalist tarif ete ki, onı ve çekim taqımınıñ azalarını, bir-qaç silâlı adam sarıp alğan ve zorbalıqnen evelki Ukraina Kompartiyasınıñ (Lenin meydanınıñ qarşısındaki) ofisine kirsetken ve anda bir-qaç saat devamında horlap, köteklegen ekenler, em de tehnika ve telefonlarnı tutıp alğanlar. Paşayevniñ sözlerine köre, onıñ esir etilmesi ağa-qardaş Armen ve Manvel Martoyanlarnıñ reberliginde yapılğan edi. Bu sebepten, onıñ fikirine köre, olarnıñ ekisi de halqara qıdıruvğa ilân etilmek kerek.
«Bellesem, artıq Armen Martoyan Qırım ve Rusiyeden tış çıqaanda daa mıqayt olur ve yaqalana bilecek memleketlerge kelmeycektir. Bu sebepten onıñ tutılması, o ancaq bir-de-bir yerde hata yapsa mümkündir. Onnen «qonuşqmaq» tecribeme dair ayta bilem ki, menim tutulğanımda Martoyan ağa-qardaşları ekisi de reberlik yapa edi. Manvel Martoyannıñ areketleri Armen Martoyannıñ areketlerinden iç te farqlı degil edi. Bu sebepten o da halqara qıdıruvğa teslim etilmek kerek», – dep ayta Paşayev.
Milliy politsiyanıñ Qırım idaresi Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, Osman Paşayevniñ qanunsız esir etilmesine dair cinaiy iş daa soñuna qadar baqılmadı, ve kelecekte bu cinayetniñ işlenmesinde şeklengenlerniñ sayısı artmaq ta mümkün.
«Bütün delillerni toplağanımıznen, qanun bozuvına dair bütün ilâve delilleri taqdim etilecek ve ceryannıñ aqibetleri de olacaq», – dep qayd etti Sergey Panteleyev.
Qırım.Aqiqat Armen Martoyandan, onıñ halqara qıdıruvğa ilân etilmesine dair fikirini ögrenmege tırıştı, amma «Qırım yığını» matbuat hızmetinde bizim telefon bağımıznı kimse cevaplamadı.


text:
Güner Akmolla’dan tuvğan koy selamı
Güner Akmolla’dan tuvğan koy selamı
Romanya’nın Dobruca (çinlerge kore Tobırşa) qazasında Aqbaş koyınde dünyağa keldım koy imam-qatib Şayp Veli Abdulla’nın ve Mahcübe’nın üyınde, 15 yanvar (Ocaq) 1941 de. Dünyanın qayerıne barsam da koyımnı o yerge ol şep qonuştım, ve, 2007, son 2019 da koyımın tarihını tatarca em romence yazıp tanıttım.Balalığım geştı “Bız Qırım balalarımız//Yeșil cürt oz malımız”dep, şalıp. Arada bır “Gulsum totay’n”ı ezberlep şaldıq Aqbaş bala ve caşları. Bır qaş bolım cıbermege ıstermen koyımnın şairece anımasından. Babam yaza 1940*larda koyımızge şiir, onı “elmaz taşı dep! Resam babamın 101 sene anımasında, 6 Eylül 2014.
Bır yabancı yerde tuvğan ve osken başqa milletının evladı, mektebın başlanmasıman anlay ki onın tarihı bo memlekette aytılmay ve bılınmiy. O zaman mecbursın qaramağa tışardan kelgen tarihi bılgılerge, mecbursın senın milletıne dair yazılğanlarnı toplap, şuruk fikirlernı atıp, yaqşı ve haqlı fikirlernı üyrenmege ve tanıtmağa etrafındaqılarğa, oz milletınden ve yabancı bolğanlarğa. Qolay bır ış tuvıl, çünkü “qale mırağan nevaqıt ışınden
qazılğan! Dayanıqlı Tanıtlar, deliller ketırgenson, anca qonuşabılesın ve yazıp bıldırebılesın kelecek nesıllerge.
Bır milletnı kostergen barlıqlar bonlar: kultur, tıl, edebiyat. Milletın qurğan hükümetı cöytılsa bıle, politik,
ekonomik, askeri koruşlerınden,o kenede cöytılmaz neqadar vaqıt milli duyğular yaşarlar o milletnın ruhında.
Sade bolaytıp dayanar o millet dünya tarihınde ve tırıler munasıb zamanda.Uluslararası Tarihınden
Qırımtatarların vatanları, memleketlerı,Orta Çağında cöytılğan.Asılında cöytıla anılmadan Orta Çağın sonında.( Ev
Medyu).Altın Ordı İmperyası (romencede orda bergen “hoarda”yani terbiyesız ve vahşiy çeteler) ve sonra Qırım
Hanlığı artıq qayblerge geşeler, onlar rus tarihçilerın sebebınden unutılıp ve unuttırıp.Balalığımnı markat etken bır
tablo: bız, tatarlar, Asiya’nın vahşilerımız, terbiye ve medeniyetsızmız,
koşıb cürgen halkmız,yani migratormız,v.b.Avrupa, ele Romaniye, bızım sebebımızden gerı qalğan denılgen fikirler
ders kitapların ışınde dayma tabıldılar, emde milletın arasında şıbırdaşıp aytılğan sözlernı tuya edım: “bek aruv
olarğa, rus kelsın haqlarından!”Dünya tarihınde balaban imperyalarnı qurğanlar bıle ırıp coq bolğanda asırlar
ışınde, elbette sebeplernı qaraştırmaq milli borc.Qabat bızde er neqadar etraf milletlerge yani rus milletıne atsaqta
cüknı. Ozımıznı, kımlıgımıznı, barlığımıznı, asırlar boyı yaşatqan medeniyetımıznı ozımız qoruycaqmız.
Qoruyalmasaq, o zaman qayb bolmağa razı bolayıq.
Türk dünyasında, türk milletlerın arasında yaşağan tatar milletı, bugunkı qırımtatarlar,70 qoranta,balaban aile
qabile kıbı balabanlıqta bolıp tanılmaqtalar.Bar ve ya az, ya da eş yoq mongollıq, oda onemlı mesele bolalmaz
tarihnın milletler arasında qainap taşqan vaqıtlarında.Kokenımızın mongol-türk dep qarışmaların sebebın
qaramaqa ve çözmege mecburmız qolğa alıp Avrupa’daqı rus ve sonra sovyet politikasını.
O 70 qabilenın arasında quvetlı bolğanları aytıla bugunde: Argın,Şırın Qırq,On,Merkit
v.b. Er qabilenın ayrı tamğası bolğan, 1925- te Qırım Komiser Şurasının Ağustos ayında alğan Qararına kore 1926
Şubatta Osman Aqçoqraqlı’nın qıymetlı kitabında bar bolıp.Merhum Ismail Otar bey türk dünyasına bıldırmekte
çevırıp ve Ünver Sel bey Ankara da 1996 da yayınlamaqta, yaqın 400 qullanılğan tamğa-damğa. Eskı zamanın
ocaqları(qabilelerı) şo adlarıman anılğanlar: Ming (Bin), Cüz ( Yüz), Qırq, On, Calayır, Kongrat, Alçın, Arğın,
Qıpiçaq, Çaqmaq, Qırğız, Qazaq, Qalmıq, Qarlıq, Bulaq, Samarçıq, Kıtağan, Kilecı, Kenbeges, Buyraq, Oray,
Kıyat, Qıtay, Qanğlı, Oğuz, Çublaç, Tutçi, Naygur, Otacı, Arlay, Giray. Ongut, Borkut, Tanğıt, Alavut, Misk, Mewrkit,
Qalan, Onğlan, Qarı, Arab, Aylaçı, Çuburğan, Qışlıq, Qaday, Türkmen, Dürmen, Qantamır, Ramadan,
Miten,Üysün,Barı, Üyürci, Corat, Tatar, Yorga, Nabaş, Çağır, Soldus, Tubay, Tekeküve, Darı, Satqıyat, Qırğın,
Şirin, Qurlavub, Bağlan, Canbay, Oyrat, Çığır,Uygur, Ağar, Yabudarğın, Kiyakht, Macir, Savuran, v.b.Evolutsyasını
kararman bılermız eger tuşunsek ki M.Ö.2000 senelerınde Prototürkler, yani türklerın ataları,qurğanlar Altay
dağlarında dünya altın endustrisını ve sonra koşmelerımen,yetışeler Qara Denızge,onı “tatar kolı etıp XIII-cı
asırda.Tatar ve türk kulturının ustun bolması mongollarnı tatarlaştıraö ve utun Asiya turklerıne “tatar” denıle,çinlerın
“tik”, latinlerın ve yunanların “yurkaye, turkaye” degenlerımen, “türük”= “duruk” quvetlı demesımen.M.S. (e.n.) VI-cı
asırda Kokturkler (Göktürkler) zapt etmekteler epısı qabilelernı ve “türk” adını ıstemekteler.Şımdıgeşık aytılğan
ısımler şunlar: hun, avar, tabgaç, qırğız, qarluq, yağma, çigil,oğuz, türkeş, uygur, hazar, bulgar, peçenek, kıpçak,
çuvaş.Eskı zamanlarnı anlatqan destanlarımız bar: Ergenekon Destanı, Şah-Name ( Firdousi, fragm. Afrâsyâb)
M.Ö.330 da türk qavimlerı uzanmaqtalar İran’ğa,Kafkasiya’ğa,Doğu Avrupa’ğa,Balkan’ larğa, Anadolu’ğa.
Türklerın yani tatarların cögrafya dağılması şolay: Asya ( Japonya,Filipine) Batı Avrupa (Vest), Kuzey (Nord) Afrika,
hâkimiyet qurıp yaşağanlar şımdı tartılıp. Cögrafya genışlıgın fizik genışlıgıde bar:Orta Asyada yaşağanlar, boğday;
Kuzey Asyada yaşağanlar qumral; Doğu Asyada bolğanlar,çinlerın ve Moğolların temasıman mongoloyıd
tipındeler;Qırım’ın çol tarafından hicret etkenler Dobruca‘ğa, Türkiye’ge ep
mongoloydler.
Bızım dünyamızda bılıne ki zamanımızda türkçe yani tatarcada qonuşqanlar qararman 100 miliyonnı taba,
yerlerıde şunlardır: Türkiye, Kuzey Makedoniya, Kıbrıs, Dobruca,
Deliyorman? Dağıstan, Kuzey Kafkazya, Astrahan, Orenburg, Tatarıstan, Başkurdistan, Turkistan, Yakutistan,
Altaylar, Qırım Yarımadası.Genışlemeknın, koşmeklernın, kelıp-ketmeklernın sebeplerı bolğan: çiftçılık, ayvan
asraması, harbler, qabilelerın arasında anlaşmamazlıq, ve yaqın zamanda yabancı milletlerın fena zulumı.Türk-
tatar milletının diniy tarihı bugun bondaydır: ateşke (otqa) tabınmaq, Şamanlıq, Budistlık, Manilık, Musevilık,
Nasturilık, Hıristiyanlıq, Musulmanlıq.Berke Han ( 1257- 1266) Altın Ordı Devletıne muslumanlıqnı resmi olaraq
qabul ettıre.
Cesaretlı, hıristiyanların atasözlerıne kore” atlarıman barabar tuvğan tatarlar”, tabiatın quvetlerıne
tabınıp, eş bır şeyden qorqmadan, nallı atlarıman 10.000 km qazanğan ve onda devlet qurğan milletmız.Bır avuş
kışı balaban ulkenı, Çin kıbı, Hindistan kıbı, zapt etkenlerdır. Padışalarına berılgen ısımler başta yabgu, sonra
qağan, hâqan, ve han boldı. (M.S.216 da).Meşhur medeniyet qurğanlar: Avarlar ( 394- 552); Koktürkler ( 552-745);
bo zamanda askerlerımızın kuşı bellı, 230.000 atlı bar, bayraq qurt başıman Hâqanlıqnı bıldıre Asya da.
Kokturklerın Taht şeerı bola Otüken de, ( Orhon ve Selenga ırmaqların arasında) bırıncı yazmaq kene olardan kele,
Orhon Yazıtları. Bilge Qağan yazısı ( 730- 735) uş anıttır Kul Tigin amcasına qarşı, milliyetçılık, tıl zengınlıgı,
cümle qısası, medeniyet bolganın ve tılımızın o zamanda qurulğanın kostere :
“ Turk Oğuz Beklerı budun eşitin! Uze tenri basmasar, asra yir telin meser, Turk budun, ilinin torunın kem atatı?
Uçdı Turk budun ertez okun! Budun atı kuse yoq bolmasın tigin, Turk budun uçun tun udımadım, kundız olımadım;
inim Kul Tigin bırle iki şad bırle oluyttı qazğandım.Anca qazğanıp bırıkı budunug et sub qılmadım.”
Bo bızım evelkı tılımız ve qolaylıqman bugunkısıne aylandıramız: Türk ve ya Tatar, oğuz beklerı! Turk milletı
işitin! Yoqarıda kokyuzu basılmadıqça, aşağıda yer teşılmedıkçe, Turk milletı, ulkenı, torenı, kım bozar? Turk
milletı,sen kendıne don!Milletım adı, şanı, yoq olmasın dep, Turk milletı uşun gece uyumadım, kundız oturmadım.
Kardeşim Kul Tigin ve iki şad ile olesiye, bitesiye, çalıştım.Bu qadar tim ve birlik alındekı milletı dağıtmadım.”
Türk-tatar tıllerı dep bılıngenler ve Ural-Altay tılerıne bağlı bolğanlar dort grupağa ayırılalar:bulgar – oguz,
qıpçaq – qarlıq, ve ışındekıler :
- çüvaş, oğuz, (bulgar –oğuz ve ya selcük-oğuz) asılında uzlar ve peçenekler, sonra turkmen tılı, gagauz tılı,
azerbaycan, osmanlı turkçesı;
- kuman ve ya polovtsı tılı, karaym, kumık, karaçaevo-balkar, qırımtatar, başqır, qazah, qalpaq, uzbek
lehçelerı nasıl noğay, qaraqalpaq, uygur, tuvin, yakut, hakasa, şora;
Tatar tılının uş lehçesı bar kıbı anlaşıla:
Volga tarafındaqı merkez tıl;
Batı tatarcası
Doğu ( Şarq) tatarcası
Edebiy tılımız XVI-cı asırdan başlap uygur tesırınde ilerlemekte.Araplar, ruslar ve fransızlar Sorbona
Universitetınde ders qurdılar bızım qırımtatar tılımıznı üyrenmek uşun.
Dobruca’nın Milli Şairı, Memet Niyazi yaza “Ars poetikasında”, Tatar barmı? degen şiirınde:
“Millet adım Turk bolsada,tarihte
Şanlı adım TATAR…şay dep yazarman!”
( Tatar barmı? dep,kım soray?, ekı tılde ciyıntıq, Olımsız Şiirler,G.Akmolla,Kostencı, 2007 )


text:
Ukrainada şimdi resmiy olaraq 21570 mecburen köçip kelgen insan qayd etildi. Bunı Yuqarı Şuranıñ insan aqları boyunca vekâletli Valeriya Lutkovskaya bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, şimdilik Harkov vilâyetinde tahminen 4400 mecburen köçip kelgen insan, Kiyevde 3000, Kiyev vilâyetinde 2000 ziyade ve Zaporojye vilâyetinde 2000 ziyade insan qayd etilgen.
Lutkovskaya qayd etkeni kibi, qayd etilmegen insanlarnıñ sayısı da ğayet çoqtır. Ombudsmenniñ aytqanına köre, mecburen köçip kelgenerniñ sayısı 35-39 biñ insan miqdarında ola bile.
Valeriya Lutkovskaya Yuqarı Şurada bu ay qabul etilgen qanun prezident tarafından imzalanmaq kerekligini bildirdi.
BMT malümatına köre, Qırım ve Donbass buhranı sebebinden Ukrainada şimdi köçip kelgenlerniñ sayısı 55 biñ insannı teşkil ete.


text:
Ukrainada Çornobıl atom elektrostantsiyasınıñ felâketi aqqında “Çornobıl” serialı, üç çıqarılğan seriyasından soñ, IMDB reytinginde TV-seriallar arasında eñ yüksek basamaqnı qazandı.
“Taht oyunları” bitkeninden soñ, çoqusı dey: “Çornobıl”nı baqmağance, HBO-ğa abuneñizni lâğu etmeñiz”, - dep yaza Forbes matbuatınıñ közeticisi Paul Tassi, dep bildire “Amerika sesi”niñ ukrain hızmeti.
Öz maqalesinde Forbes, seyircilerniñ tefsirlerine esaslanıp, bugüngece çıqarılğan bütün seriallarnıñ reytingini köstere:
1. «Çornobıl» (9,7 – 52000 rey).
2. «Zemin seyyaresi II» (9,5 – 71000 rey).
3. «Silâ arqadaşları» (9,5 – 317000 rey).
4. «Zemin seyyaresi» (9,4 – 147000 rey).
5. «Breaking bad» (9,4 – 1200000 rey).
6. «Taht oyunları» (9,4 – 1500000 rey).
“Bilmeyim, üç epizodğa köre, “Çornobıl” evel çıqarılğanlardan eñ güzel şou, dep aytmaq mümkünmi, - dey Tassi, - amma bu kino yapıcılıqnıñ şaşıracaq yönelişi olğanı şübesizdir”.
Bu film aqiqiy vesiqalı vaqialarğa esaslanğan ve olarnı pek yahşı çektiler, dep közetici.
Yazıq ki, bu serial qısqa - tek beş seriyası çıqarılacaq. Ve o tarihiy vaqialarğa esaslanğan olğanından sebep, seyirciler ne qadar istese de, ekinci mevsimi olmaycaq.
1986 senesi aprelniñ 26-nda Çornobıl atom elektrik stantsiyasınıñ dördünci energoblokunda küçlü himik patlav oldı. Neticede reaktor blokunıñ bir qısmı ve maşina odası yoq etildi.
Patlav neticesinde yanğın çıqtı, alev üçünci energoblokunıñ damına keçti. Aman-aman birden qaza yerine yanğıncılar keldi. Alevni saba saat 5-ke qadar söndüre ediler. Lâkin dördünci bloknıñ içinde onı ancaq mayısnıñ 10-nda söndürip oldılar, o vaqıt grafitniñ büyük qısmı endi yanğan edi.
Patlav ve yanğından soñ radioaktiv duman peyda oldı. O, tek zemaneviy Ukraina, Beyazrusiye ve Rusiye topraqlarını degil, bir çoq Avropa memleketi – İsveçiya, Avstriya, Norvegiya, Almaniya, Finlândiya, Yunanistan, Romaniya, Sloveniya, Litvaniya, Latviya topraqlarını qavrap aldı. Nükleer adiseleriniñ halqara şkalasına (INES) köre bu qaza yedinci derece telüke olaraq tasnif etildi.


text:
Rusiye Tahqiqat Komitetiniñ Kezlev bölügi, Moynaq gölü yanında adam naaşı ile çuval tapılğanını bildirdi.
Martnıñ 26-sında müessiseniñ matbuat hızmeti haber etkeni kibi, ölüniñ kim olğanını bilmek içün ekspertiza tayinlendi.
“RİA Novosti” saytınıñ malümatına köre, adam cesedini göl yanında cıyıştıruv yapqan adamlar taptı.
“Biz, çuvalda adam cesedi tapılğanını tasdıqlay bilemiz. Şimdilik, o adamnıñ şahsını bilmek içün DNK teşkerüviniñ keçirüvi tayinlendi. Ceset çuvalda qaç vaqıt bulunğanı şimdi belli degil, amma taqlet sağlam. Yaşı ve cinsiyeti de alâ daa belli degil”, - tahqiqat komitetiniñ hadimi sözlerinden bildire matbuat.
Rusiye Tahqiqat Komitetiniñ resmiy saaytında Kezlevde tapılğan adam cesedi içün haber yoq.


text:
Yanvarnıñ 8-9 Qırımda yağmurlar yağacağı beklenile, bazı yerlerde şiddetli olacaq, fevqulâde vaziyetler de ola bile. Bunı Qırım gidromettsentrge atfı etip Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresiniñ matbuat hızmeti haber ete.
“Yanvarnıñ 8-9 Qırımda yağmurlar beklenile, bazı yerlerde küçlü olacaq. Yel saniyede 15-20 metr olacaq. Böyle şaraitte fevqulâde vaziyetler ola bile, elektrik naqil hattıları üzüle bile, balaban ve yahşı pekitilmegen inşaatlarnıñ dağuluvı da ola bile”, – yazıla bildirmede.
Hatırlatamız ki, Rusiye Gidromettsentr reberi Roman Vilfand Qırım sakinleri içün pek sıcaq yanvar ayını tahmin ete.


text:
AQŞ Kongresiniñ Senatı Donal'd Trampqa qarsı ekinşi impiçment procesin bastadı. Eger bwrınğı prezidentke impiçment jariyalanatın bolsa, ol memlekettik qızmet atqarudan şettetiledi.
Tramptı ayıptau qararında bir ğana bap bar – «bülikke şaqıru». Respublikalıq zañgerler onıñ mitingtegi sözderi qaqtığıstarğa sebep bolğan joq dep sanaydı. Öytkeni narazılıq bildiruşiler öz erkimen Kapitoliy ğimaratına şabuıl jasağan. Sarapşılardıñ pikirinşe, saylaudağı jeñilis, Senattağı spikerlerdiñ azayuı Respublikalıq partiyanıñ bölinuine äkelui mümkin.
Bilikten şettetu räsiminiñ bastaluı Kapitoliy qaqtığısımen baylanıstı. 7 qañtar AQŞ Kongresi saylauşılardıñ dauısın eseptep, 2020 jılğı prezident saylauınıñ qorıtındısın şığaru üşin jinalğan bolatın. Saylauda demokrattar partiyasınıñ ökili Djo Bayden jeñiske jetken edi. Alayda bwğan deyingi prezident Donal'd Tramptıñ jaqtastarı jappay narazılıq akciyasın bastap, olardıñ bir tobı Kongress ğimaratına basıp kirdi.
3 qaraşada ötken prezident saylauında resmi nätije boyınşa 306-232 (elektorlar dauısı) esebimen Djo Bayden jeñiske jetken. Biraq Tramp saylau nätijesin moyındaudan bas tarttı.


text:
Friedrich Nietzsche
Friedrich Wilhelm Nietzsche (aytılıwı: Fridrix Wilhelm Nitzshe, 15 oktyabr 1844 - 25 avgust 1900) - nemis avtorı ha'm filosofı bolg'an. Ol bir neshe kitaplar jazdı ha'm sol kitapları arqalı dun'yanı o'zgertiwge u'mitlendi. Ko'pshilik adamlar onın' kitapların qızıqlı ha'm a'debiyat, sonday-aq filosofiyanin' ulli shig'armalarinan dep esaplaydi.
İsenimleri[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Nitzshe ko'pshilik shıg'armalarında adamlar qalay jasawı kerekligi haqqında jazdı. Ol sol waqitta belgili bolg'an moral' haqqindag'ı ko'pshilik pikirlerdi kritikaladı, sebebi ol nenin' tuwrı yamasa nenin' natuwrı ekenligi haqqında anıq faktler barlıg'ına isenbedi. Onın' tu'siniginshe adamlar moral tuwralı o'zlerinin' faktlerin payda etiwi kerek dep esapladı.
Ol sonday-aq Xristian dininin' pikirlerin kritikaladı. Onın' iseniwinshe, Xristian dininin' tiykarg'ı pikiri bolg'an a'zzi adamdı ko'rgende sol adamg'a ashiniw paydasiz. Onın' pikirinshe, a'zzi adamlar basqa adamlardın' jaqsı ko'riwine o'zlerin qorg'aw ushın tayanadı dep esapladı. Nitzshe adamlar onnan u'stin boliwi kerek dep isendi.
Ol adamlar o'zlerinin' denesin ha'm o'zleri jasap turg'an haqıyqıy du'nyani jaqsı seziwi kerek dep oyladı. Ol o'zinin' oqıwshılarına erteklerde jasamawdı ha'm bolıwı mu'mkin bolmag'an oylar menen sheshim qabillamawdı ma'sla'ha't etti. Ol beyish haqqındag'i pikirler dun'yadag'ı qıyınshılıqlardı qalay jen'iwdi bilmegenlikten payda bolg'an dep isendi.
Nitzshenin' oyınsha du'n'ya bir baylanislı zat dep esapladı, sonin' ishinde adamzat ha'm ta'biyatta bir biri menen baylanıslı dep esapladı. "Ku'shke erk" pikirin oylap taptı. Bul pikir boyınsha ha'mme adamlar ha'm zatlar o'zlerin jen'iwge, yamasa o'zlerinen erkti aliwg'a ha'reket etedi. Sol sebepli, eger dun'ya pu'tin bir zat bolsa, tap usi ku'sh du'nyanı du'nya qiladi.
Nitzshenin' pikirinshe adamlar o'zlerin erkin jılawlawda tabisqa erisedi ha'm jen'iske erisken waqtında adamlar basqasha ha'm jaqsıraq boladı. Bir ku'n kelip usig'an erisetug'ın adamdı Nitzshe "superadam" (yamasa nemisshe "Ubermensch") dep atadı. Nitzshe superadamlar basqa ortasha adamlarg'a salıstırg'anda ku'shlirek boladı ha'm basqa adamlardın' tuwrılıq ha'm natuwrılıq haqqındag'ı pikirleri menen sheklenbeydi dep oyladı.
Pikirleri[redaktorlaw | derekti jańalaw]
- Ubermensch (Overman)
- Ku'shke erk
- Apollon ha'm Dionis
- Xojayin ha'm Qul Morali
- Amor Fati (Ta'g'dir Muxabbati)
- Ma'n'gi Qaytalaniw
Ta'sirleri[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Germaniya kancleri ha'm jolbasshısı bolg'an Adolf Gitler Nitzshenin' miynetlerin oqıdı. Gey bir adamlardın' aytıwinsha Gitler Nitzshenin' pikirlerin tu'sinbedi, biraq ozinin' ha'reketlerin Nitzshenin' miynetleri arqalı tuwri dep ko'rsetiwge ha'reket etti.
Nitzshe miyneltlerin ju'da jalınlı ha'm qızıqlı etip jazdı. Biraqta, o'mirinin' aqırında jazg'anları kem kemnen a'piwayı bolıp bardı. Qırıq jasında Nitzshe jinli bolip ketti. Adamlardın' iseniwinshe, bir kuni Italiyanın' Turin qalasında ol bir adamnın' o'z atın qamshılap atırg'anin ko'rip, attı qutqarıwg'a juwırdi ha'm attı moynınan qushaqlap onı qutqarıwg'a ha'reket etti. Sonnan keyin Nitzshe hesh qanday miynetler do'retpedi, sonday-aq, ol o'zine qarawg'a imkaniyati bolmadi. Bul awırıw sifilis, yamasa miy isiniwinen payda bolg'an boliwi mu'mkin degen pikirler bar.
Onın' miynetleri ha'm pikirleri elege shekem ilimpazlardı qızıqtırıp kelmekte.


text:
Bunı Odessa şeer şurasınıñ cemaatçılıqnen alâqalar boyunca Departamenti bildire.
Qırımdan qıtaviy Ukrainağa köçken arbiy hızmetçileriniñ yerleştirüvinde birinciler sırasında Odessa şeer akimiyeti yardım etmege başladı.
2014 senesi martnıñ 27 kününe «Arkadiya» Odessa şifahanesinde Devlet sıñır hızmetiniñ 73 arbiy hızmetçisi qorantalarınen beraber yerleştirildi.
Kelecekte sıñırcılar öz ailelerinen beraber arbiyleriniñ daimiy hızmet etken yerlerine ketecekler.
Ukraina Mudaafa Nazirliginde arbiy hızmetçiler ve olarnıñ qorantaları, umumen 6,5 biñ insan olıp, Qırımdan ketmege niyet etkenlerini qayd ettiler.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları, milliy azlıqlar ve milletlerara munasebetler boyunca komitetiniñ başı Grigoriy Nemırâ ATR telekanalınıñ hadimleri ve saibiniñ evlerinde tintüvlerni keçirgen Rusiye mahsus hızmetleriniñ areketlerini takbih etti ve ukrain tarafından «açıq-aydın» siyasetniñ olmaq kerekligini qayd etti.
Bu aqta Grigoriy Nemırâ Kiyevde bazarertesi künü noyabr 2 künü keçirilgen matbuat konferentsiyasında bildirdi.
«Ukraina tarafından açıq-aydın mevam olmağanından sebep ola. Nasıl mevam olmalı? Böyle qanunsız areketlerni etkenlerge qarşı Ukraina qanuniyeti ve halqara uquq çerçivesinde er angi usul qullanmalı. Olarnı şahsiy sanktsiyalarğa oğrağan insanlarnıñ cedveline qoşmaq içün (prokuror, işğal etilgen Qırımnıñ vekâletli şahısları) – reaktsiyanıñ usullarından biri, o taraf böyle areketlerge diqqat etkenimizni bilsin» , – qayd etti Nemırâ.
Noyabr 2-de saba Qırımda ATR telekanalınıñ sabıq hadimleri Lilâ Bucurova, Elzara İslâmova ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babası yaşağan evleri, em de Moskvadaki evinde tintüvler yapılmağa başladı.
Qırımnıñ Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) idaresiniñ malümatına köre, tintüvler ATR saibine qarşı açılğan cinaiy iş çerçivesinde keçirile.
Noyabr 2-de saba Rusiyeniñ Merkeziy bankı İslâmovğa ait OOO «Cast Bank» müessisesiniñ litsenziyasını lâğu etti. Qırımtatar iş adamınıñQırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, bu tedbirlerni Qırım qamaçavı ile bağlay. O, onıñ teşkilâtçılarından biri ola.
Ukraina İçki işler nazirligi ATR qırımtatar telekanalınıñ müdiri Lenur İslâmov ve telekanalnıñ sabıq hadimleriniñ evlerinden keçirilgen tintüvler, em de Qırım işğaline qarşı çıqqan cemaat teşkilâtlarınıñ faaliyetine keder etüv kibi insan aqlarınıñ bozulması boyunca eki cinaiy taqiqatqa başladı.
Ukrain nazirliginde berilgen malümatqa köre, cinayet malümatları mahsus bazağa kirsetildi. Sentâbr 20-de qırımtatar liderleriniñ teşebbüsi ile Qırımğa aşayt mahsulatı ve mallarını alıp ketken yük naqliyatını blok etüv aktsiyası başladı.


text:
Amerika Qoşma Ştatları Ukraina şarqında infrastrukturanıñ ğayrıdan tiklenmesi leyhalarına, em de ayrı naqliyat saalarınıñ inkişafına maddiy ve tehnikiy yardım köstermege azır. Bunı Ukraina infrastruktura Nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Beyanatqa binaen, bunı AQŞ Ukrainadaki elçisi Geoffrey Pyatt Ukraina infrastruktura naziri Andrey Pivovarskiy ile körüşüvinde bildirdi.
«Geoffrey Pyatt Ukraina tarafına AQŞnıñ Ukraina şarqında infrastrukturanıñ ğayrıdan tiklenilmesi leyhalarına, em de ayrı naqliyat saalarınıñ inkişafına maddiy ve tehnikiy yardım köstermege azır olğanını ayttı», – dep haber ete nazirlik.
Bundan ğayrı, nazirlikniñ vekilleri bergen malümatına köre, Pyatt ve Pivovarskiy körüşip, eki tarafnıñ «açıq kök» esasında ava taşımaları ükümetlerara Añlaşmasınıñ tizilmesine qoltutqanını tasdıqladılar.


text:
Mart 16-da Jenevada Birleşken milletler teşkilâtı İnsan aqları komitetiniñ 113-ünci sessiyası açıldı, tedbirge Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov da keldi.
«Ümüt etem ki, Qırım işğaliniñ nevbetteki yıllığını Gaagada Rusiye reberligini mahkeme etüv toplaşuvında qarşılaycaqmız», – dep yazdı Çubarov Facebookta.
Çubarov Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, o, ukrain ekspretleri, em de Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqlarından vekâletlisi Valeriya Lutkovskaya ile beraber Jenevada BMT insan aqları Şurasınıñ diplomatları ile körüşecekler. Körüşüvde Qırımdaki soñki repressiyalar aqqında malümat bermege planlaştırıla.


text:
Jañalıqtar Oqiğa Suretter söyleydi
Related Articles
-
Samat Äbiş tergeu orbitasında
WQK törağasınıñ bwrınğı birinşi orınbasarı Samat Äbiş tergeu orbitasında. Bwl turalı WQK törağasınıñ orınbasarı Asqar Amerhanov mälimdedi. “Samat Äbiş te tergeu orbitasında. Ol kuälik beredi, onıñ märtebesin bilmeymin. Ol Qazaqstanda. Men onı özim körmedim. Meniñ oyımşa, tergeu jürip jatır, ol osında boluı tiis”, – dedi Amerhanov. Ol tergeu jalğasıp jatqanın jäne onıñ anıq-qanığı jariyalanbaytının ayttı. “Bilesizder, (qazir tergeude – esk.) bwrınğı törağa, onıñ üş orınbasarı jäne tağı tört aumaqtıq departament basşısı – Qızılorda jäne Almatı obılıstarı, Almatı boyınşa jäne törtinşisi – besinşi departamenttiñ bwrınğı basşısı”, – dep tüsindirdi Amerhanov. WQK bwrınğı basşısı Kärim Mäsimov pen onıñ birinşi orınbasarı Samat Äbiş qañtardağı tärtipsizdikter kezinde jwmısta bolğan. Bwl turalı WQK törağasınıñ orınbasarı
-
Qara teñizde Reseydiñ “Mäskeu” kreyseri suğa battı. Oğan ne boldı?
Mark KRUTOV “Mäskeu” kreyseri Reseydiñ Qara teñizdegi äskeri flotınıñ flagmanı bolğan. 14 säuir keşke Resey qorğanıs ministrligi eldiñ Qara teñizdegi äskeri flotınıñ flagmanı – “Mäskeu” kreyseri suğa batqanın habarladı. Sarapşılar zımıran qaruı bar kreyserden ayırılu Resey flotına eleuli soqqı bolıp tietinin aytadı. 13 säuir keşke Ukrainanıñ Odessa oblıstıq äskeri äkimşiliginiñ basşısı, polkovnik Maksim Marçenko telegram-kanalına Reseydiñ Qara teñiz flotınıñ flagmanı (jolbasşı keme) sanalatın, zımıranmen jabdıqtalğan “Mäskeu” kreyserine Ukrainanıñ kemege qarsı eki “Neptun” zımıranı tigenin jazdı. Birneşe sağattan keyin Resey qorğanıs ministrligi TASS agenttigine kemede ört bolğanın rastadı. Äskeri vedomstvo “Ört saldarınan “Mäskeu” zımıran kreyserinde oq-däri qorı jarıldı. Kemege edäuir zaqım keldi. Ekipaj tolıqtay evakuaciyalandı” dep mälimdep, örttiñ şığu sebebi anıqtalıp jatqanın aytqan.
-
Toqaev Ukraina Prezidenti Zelenskiymen telefon arqılı söylesti
Memleket basşısı Qasım-Jomart Toqaev Ukraina Prezidenti Vladimir Zelenskiymen telefon arqılı söylesti Ukraina tarapınıñ bastamasımen Memleket basşısı Qasım-Jomart Toqaev Prezident Vladimir Zelenskiymen telefon arqılı söylesti. Taraptar Ukraina töñiregindegi ahual boyınşa pikir almastı. Qasım-Jomart Toqaev Ukrainadağı äskeri is-qimıldardı toqtatu jäne odan äri boldırmau üşin kelissözder barısında uağdalastıqqa qol jetkizudiñ mañızdı ekenin ayttı. Memleketter basşıları eki eldiñ gumanitarlıq saladağı ıntımaqtastığın odan äri damıtuğa kelisti.
-
POLICEYLİK MEMLEKETTE «JAÑA QAZAQSTAN» QALAY QWRILADI?!
Jazuşı-publicist Marat Bäydildawlı (Toqaşbaev): 2020 jılı 25 mamırda AQŞ-ta minneapolistik bir policey Djordj Floyd degen afroamerikalıqtı tizesimen asfal'tqa ezgilep öltirgende bükil AQŞ-tı cunami siyaqtı narazılıq tolqını şarpığan. Nätijesinde bükil policeyler tizerlep twrıp halıqtan keşirim swrağan (surette). Bizde Qazaqstanda 2022 jılı Qañtar dürbeleñi kezinde «ogon' na porajenie!» bwyrığımen 227 adam oqqa wşadı. «Qatelesippiz, keşirim swraymız!» degen eşkim joq. Qaza tapqan policiya qızmetkerleriniñ otbasına 9 mln teñgeden ötemaqı tölendi. Al jazıqsız oqqa wşqandardıñ otbasına kök tiın da joq. Key derekközderiniñ habarlauınşa halıqqa oq atu jönindegi bwyrıq beruden bas tatqan Jambıl oblıstıq policiya departamentiniñ bastığı, general Janat Süleymenov özine özi qol salğan. Policiya mundiriniñ abıroyın saqtap qalğan azğantay adamnıñ biri sol bolsa kerek.
-
Äyeldiñ bağı bes eli eken. Öytkeni ol AQŞ-ta twradı…
Policeydiñ juan bilegine qolın süyep, basın iip şeksiz rizaşılıqtıñ işarasın bildirip twrğan mına äyel kün bwrın dükennen bes jwmırtqa wrlap, qolğa tüsedi. Oqiğa ornına jetken Uil'yam Steysi wrınıñ qolına kisen salıp, qamaudıñ ornına bes jwmırtqağa bola basın qaterge tikken beybaqtı sözge tartadı. Swray kele üyinde tört balası aşqwrsaq otırğanın, eki täulikten beri när tatpağanın biledi. Şiettey bala-şağamen ayına 120 dollarğa ğana jan bağatının, onıñ özin bireuge wrlatıp alğanın estidi. Män-jayğa qanıqqan oficer sol jerde äyeldi bosatıp, üyine jetkizip saladı. Küdigin seyiltu üşin otbasınıñ jağdayımen tanısıp, bayğws ananıñ aldamağanına köz jetkizedi. Keterinde wrlıq jasau – tığırıqtan şığar jol emestigin aytıp, bwdan bılay zañ bwzbauın eskertedi. Bie sauım uaqıt ötken soñ aşqwrsaq
Pikir qaldıru (Cancel)
İzdeu…
Soñğı jazbalar
- “Qazaqstandı kemsituge tırısadı”. Mäskeu Toqaevtıñ mälimdemesine qalay jauap beredi?
- “Liderleri köregendik tanıtpağanda, birinşi qwrban Qazaqstan boluı mümkin edi”
- “Qısım körsetu qwralı”. Toqaev Resey wsınğan AES-ti saluğa nege asıqtı?
- Maykl N'yutonnıñ «Jan jihanı» kitabınıñ audarmasınan üzindi
- Şabdarbaevtıñ WQK-ni men basqarğanda bäri tamaşa bolsa älgi jihadşılar men dağuatşılardıñ bäri aspannan tüsti me?
-
kerey.kz TV
ZAMANBEK NWRQADİLOVTİÑ WLI ÄKE KEGİN QAYTARMAQŞIkerey.kz| Mar 3, 2022 | 1,906 views
-
kerey.kz TV
Qañtar ayında bolğan qayğılı oqiğalar turalı swhbatımnıñ qazaq tilindegi nwsqasıkerey.kz| Feb 12, 2022 | 1,992 views
-
kerey.kz TV
Elordalıq filarmoniyanıñ ärtisteri aq halatı abzal jandarğa än arnadı.kerey.kz| Apr 8, 2020 | 7,123 views
-
kerey.kz TV
Qwtılayıq indetten! Şıqpa sırtqakerey.kz| Mar 31, 2020 | 7,037 views
-
kerey.kz TV
Qazaq Sibir handığına – 800 jıl!kerey.kz| Oct 17, 2019 | 13,139 views


text:
Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev ükümet apparatınıñ reberi, baş nazir muavini Sergey Prihodkoğa Avropa birligine qarşı daa yarım yılğa cezalarnı azırlamağa avale etti, haber eteler Rusiye matbuat vastaları.
«Rusiye Federatsiyası tarafından sıñırlayıcı qararlarnıñ kirsetüv müddetini uzatmaq aqqında teklifni prezident adına azırlamağa rica etem», – dedi Medvedev.
Saba iyün 22 künü Avropa birligi 2016 senesi yanvar 31 qadar Rusiyege qarşı onıñ Ukraina ziddiyetindeki rolü sebebinden cezalarnı uzattı.
Bu qarar Avropa birliginiñ tış işler nazirleriniñ Lüksemburgdaki toplaşuvında alındı.
Cezalarnı başta bir yılğa kirsettiler – 2014 senesi iyülde Rusiye tarafından Qırım yarımadasınıñ işğaline cevap olaraq.


text:
Rusiye maliye monitoringi hızmeti nezaret altında bulunğan ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalarınen qabaatlanğan qırımlılarnı ükümleri çıqarılmağanına baqmadan, olarnı terrorist ve ekstremistler cedveline kirsetti. Bunı Qırım uquq qorçalayıcı gruppası haber ete.
Uquq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, böyle etip, Rusiyede adaletli mahkemeniñ esas printsiplerinden biri – qabaatsızlıq tahminleri – bozuldı.
«Emir-Üsein Kuku bu cedvelde 3415 nomerası altında, Müslim Aliyev – – 468, Arsen Cepparov – 2294, Ruslan Zeytulayev – 2608, Rustem İsmailov – 2884, Yuriy Primov – 4893, Ferat Sayfullayev – 5176, Ayder Saledinov – 5199, Refat Alimov – 524, İnver Bekirov – 1231, Zevri Abseitov – 196, Rustem Abiltarov – 188, Enver Mamutov – 3994, Remzi Memetov – 4135, Vadim Siruk – 5362, Teymur Abdullayev – 110, Üzeir Abdullayev – 111», – dep bildirdi uquq qorçalayıcılar.
Bu cedvelge kirsetilmesi bir de bir maliye tedbirleriniñ ötkerilmesini yasaq etmektedir.
İlmi Umerovnıñ qızı Ayşe 2016 senesi dekabr 30-da bildirdi ki, babası Rusiye maliye monitoringi federal hızmetiniñ saytında derc etilgen terrorist ve ekstremistler cedveline kirsetilgen. Onıñ nomerası 5826. Umerov, bu cedvelge kirsetilmesine qarşı mahkemede itiraz bildirmege niyetli olğanını beyan etti.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
30-dan çoq insan elâk oldı, 100-den çoq – Rusiye ordusınıñ Donetsk vilâyetindeki Kramatorsk vokzalına açqan ateşi neticesinde yaralandı. Bu aqta aprelniñ 8-nde «Ukrzaliznıtsâ» bildirdi.
Qayd etilgenine köre, vokzalğa eki raketa tüşti.
«Kramatorsk şeerindeki demir yolunıñ yolcu infrastrukturasına ve sakinlerine doğru bir darbe», – dep bildirdi «Ukrzaliznıtsâ».
Donetsk vilâyeti arbiy memuriyetiniñ yolbaşçısı Pavel Kirilenko başta darbe «İskandernen» kerçekleştirildi, vokzalda ise biñlernen insan bar edi, dep bildirdi. Soñra ise darbe, alınğan malümatqa köre, «Toçka-U» raketasınen endirildi, «amma manası deñişmey», dep qayd etti.
«Adise yerinde çalışqan polis ve qurtarıcılar onlarnen ölgen ve yaralanğan insan aqqında bildire. Raketa darbesi vaqtında vokzalda biñlernen insan bar edi, çünki mında Donbas sakinleri Ukrainanıñ daa telükesiz vilâyetlerine tahliye etile. Raşistler nişanını ve istegenini yahşı bile edi: olar Ukrainanen bağlı er şeyni yoq etmek içün mümkün olğanı qadar çoq esir almağa istey», – dep yazdı o, Telegramda.
Akimiyet Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ sakinlerini regiondaki vaziyet kerginleşkeni içün tez tahliye olmağa çağırdı.
Ukrainağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Raatlıq künleri Debaltsevo civarında İçkeriya generalı İsa Munayevniñ ölümi aqqında tarqatılğan haber kimseni pervasız qaldırmadı. Ukraina matbuat vastalarında ve içtimaiy ağlarda qaar ve taziyeler bildirile, halq deputatları Boris Filatov ve Semen Semençenkonıñ ukrainlilerniñ dostu, tınç Danimarkada apayı ve oğlunı qaldırıp, Cohar Dudayev adına batalyonnıñ saflarında Ukrainağa yardımğa kelgen çeçen alan komandanınıñ ölüm sebepleri aqqında bildirüvleri peyda ola. İnformatsion barrikadalarnıñ o bir tarafında ise elâk olğannıñ semetdeşi – Çeçenistannıñ şimdiki yetekçisi ve Putinniñ tarafdarı – Ramzan Kadırov quvançını bildirip, bu vaqianı Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ ve Merkeziy istihbarat idaresiniñ planlaştırılğan bir aktsiyası olaraq adlay.
İsa Munayev kimdir? Radio Svoboda işbu sualni Munayevni şahsen bilgen Löma Çabayev, Radio Svobodanıñ Çeçenistan muarririyetiniñ mühbirine bere.
– İsa, er bir Çeçenistanlı kibi – daima öz memleketini tüşüngen insanlarnıñ oğludır. Kommunistik rejimi vaqtında oña Beyaz qıral dey ediler, – şimdi bir de bir insanğa böyle aytılmaz. Tarih közleriñ ögünde, em de sim-siya renkler ile yazılğanda, – bu aqta aytmağa qıyın. Bunıñ ile bu er şey – İsanıñ kemiklerinde, maiyetinde. Tek İsanıñ degil. İsa – yüzlernen sağ qalğan insanlardan biridir.
– Çeçenistan cenki vaqtında?
– Eki cenk vaqtında. Mesele şunda ki, şu 20 yıllıq cenk zamanında – başta, birinci, misal içün, cenkte – qavmiy temizlev keçirildi. Tuvğan köyüm… Bratskoye Nadtereçye köyünden olam. Em birinci, em ekinci cenkte sağlam, cenkleşmege aves etken ordularnıñ kirgen birinci meskün yeri ola.
– Federal?
Groznıynı terk etken çeçen serdalarından soñkisi edi
– E. Yani, nasıl oldı, insanlar baqmağa çıqqanlar. Yerli insanlar çıqa, tank, kollonalar soqaq boyu keçip, ateş aça, bu soqaqqa ateş aça. Yani, insanlar onlarnen öle edi. Şu vaqıtta topraqnı, cumhuriyetni qaplağan bulutnıñ maiyetini añlamağa başladılar. İsa da, ecdatlarımız vikingler degil edi de, ellerine birinci sefer silânı almağa mecbur olğanlardan biri edi...
– Şimdi Ukrainada olğanı kibi – adiy insanlar?
– E, e, ebet. Ve insan, adiy bir oğlançıqtan ösken insan… Ösip yetkeni de qolay degil edi. Mesele şunda ki, o, hızmette bulunğan batalyonğa, birinci cenkniñ soñunda, rahmetli babasınıñ adı berilgen edi. O, Munayev batalyonınıñ komandanı edi. Ekinci cenkte – Groznıynı terk etken çeçen serdalarından soñkisi edi. Bütünley darma-dağın etilgen Groznıy. İçkeriya ordularınıñ diger bölükleri endi çıqa edi. O, taqatını az-buçuq saqlağan soñki bölükniñ komandanı edi. Bundan da ğayrı, insannıñ işbu cenklerniñ devamında qızı, aptesi, babası öle. Tabiiy ki – insan ne derecede eyi olmasa – saña, seniñ, qavuzlar içinde, tuvğan memleketine, tuvğan devletine kösterilgen böyle munasebet – tabiiy ki, sade bir afaqan degil… sert bir şey kibi kele. Afaqan degil. Tolstoyda öyle edi. Tolstoy ile razı ola bilem – sıçavul, quturğan köpek, çaqallarnıñ yoq etilüvi. Buña başqace baqmağa imkânsız. Tabiiy ki, o, qatil olıp doğmadı da.
Rahmetli olğan insan aqqında dünyada, asırlar devamında öyle oldı ki: «Rahmetli insan aqqında ya eyi, ya da iç aytma!» dey ediler. Bugün bu printsipniñ emiyeti coyuldı.
Farz etsek, bugün matbuat vastaları Kadırovnıñ aytqanlarına esaslana. «İçkici, pyansa edi, onı «kendileri» – Adam Osmayev öldürdi ve ilâhre. Quran oquğan, er kün namaz qılğan (öyle deyler) insan bu kibi pis laflarnı aytırmı? Añlayım – duşmanıñ, raqibiñ. Amma ne ise – sen özüñni musulman olaraq tanıysıñ de…
– Kadırovnı nazarda tutasıñızmı? O, İsa aqqında böyle şey aytamı?
– E. Bugün matbuat vastalarında aytıla. Matbuat vastaları da, «Nyüs.ru.kom», misal içün, Kadırovnıñ «İsanıñ yeri andadır» degen sözlerini tarqata, bastıralar. Em de, onı, sanki NATO ve CIA ırğatları Amina Akuyeva ve onıñ aqayı Adam öldürgenler!
– İsa Munayevniñ çıqışı aqlımızda. O, aqiqiy çeçen vatanperveriniñ borcu – «bizge yardım etken ukrainlilerge qol tutmaqtan ibaret» olğanını aytqan edi. Danimarkada yaşay edi. Ğayet tınç ve ileri ketken bir memlekettir. O, apayı, oğlu ile raat yaşap, ömrüni olarğa bağışlay bile edi. Amma ne içün böyle qarar aldı?
– Doğru yaptı, zanımca. Men, jurnalistim, ciddiy matbuat vastalarınıñ temsilcisi olam, qıymet kesmek yaraşmaz, ğaliba, amma fikrim böyledir: jurnalist olmasa edim – anda olur edim. Bunı 100% eminlik ile aytam. E, bütün çeçenler, bilgenlerim, «Facebook» ve diger içtimaiy ağlarda tanışlarım da aynı tüşüneler. Onı anda çağırğan bir siltemni özünde taptı. Men Norvegiyadan, o – Danimarkadan, amma emiyetli degil. Bugün çeçenlerniñ taqdiri, çeçen serbestliginiñ taqdiri, 300-400 yıllar devamında saqlanılğan arzu, gürcilerniñ da arzusı – olar, ebet, doğru añlasalar, qomşu memleketlerniñ arzusı, basqıdan azat olmağa arz etken sakinlerniñ istegidir – olarnıñ yeri anda.
– Ukrainada.
– Şübesiz! Çünki vaziyet öyledir ki, bütün bu kerginlikni meydanğa ketirgen insan insaniyetlikniñ böyle tarzda birleşip kelmesi – bezdirdi, bezdirdi, yeter manasında kelgenini añlamaq kerek! Kremlge nisbeten «yeterlirdir».
– İsa Munayev batalyonınıñ taqdiri soñunace çezilmedi. Şimdi Semen Semençenko Cohar Dudayev adına batalyonnı resmiyleştirmege çalışacağını bildirdi. Anda qalğan askerleriniñ, safdaşlarınıñ sayısı nedir?
– Şu yerde bilgeniñiz qadar bilem, ziyade degil. Yolbaşçı vazifesini özüne onıñ muavini Adam Osmayev aldı. O, olayatqan adiselerni az-buçuq añlay. Bir on dostu, arqadaşı, İsanıñ da, şu cümleden. Em de batalyon «halqara, göñülli» olaraq adlana. Mında em gürci, em azerbaycanlar kire, ukrainliler – Ukraina vaziyetlerinden açuvlanğan Avropa sakinleri. Batalyon dağılmaz, dep tüşünem.
– Siz İsa Munayevniñ ölümi aqqında kimden bildiñiz?
İsa – timsal. Biz – çeçenmiz, o, Ukrainağa yardım etmek ıntıluvımıznı aks etken edi
– Zaharçenkodan, Aminadan, siz ögrengeniñiz kibi – içtimaiy ağlardan. Aminanıñ (Okuyeva) bildirüvi göñlümni titretti. Amina yalıñız İsanıñ ölümi aqqında haber etmedi de. O, sanki, Ukraina akimiyetine, Ukraina arbiy yolbaşçılığına muracaat etti: o, mukâfatqa lâyıqtır! Ebet, rahmetli insanğa bu demirçik kerekmey. Amma, men bellesem, bizge, sağ qalğanlarğa, bu kerçekten de zaruriy bir şey. İsa – timsal. Biz – çeçenmiz, o, Ukrainağa yardım etmek ıntıluvımıznı aks etken edi.
Maqaleniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında.