text:
Qırımnıñ Rusiyege tabi ükümeti «Mishor», «Dülber» ve «Ay-Petri» sanatoriyleriniñ aktsiyalarını bir buçuq milliard rublege sattı. Olar Koreizde buluna ve yarımada Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ «milliyleştirildiler». İyül 3-te, nasıldır «İnfrastruktura leyhalarınıñ idare etici şirketi» sıñırlı mesüliyetli cemiyetiniñ üç sanatoriy içün 24 million dollar töleycegi belli oldı. Şirket ilhaqtan soñ eki Rusiye vatandaşı tarafından meydanğa ketirildi ve Aqmescitte resmen qayd etildi. Olardan biri – general-polkovnik Vladimir Zaritskiy.
Jurnalist tahqiqatları merkeziniñ baş muarriri Valentina Samar, rusiyeli arbiyniñ nasıl etip Qırım iş adamı olğanını añlata.
Zaritskiy – general-iş adamı ola, demek mümkün. Onıñ adına resmen qayd etilgen 6 şirket bar. Ekisi endi ilhaqtan soñ Qırımda meydanğa ketirildiValentina Samar
– Zaritskiy Rusiyede eñ ziyade Raketa orduları ve artilleriyanıñ sabıq komandanı olaraq belli. Professional askerlikten çıqqan soñ cemiyet faaliyetinen oğraşa. Aynı şu ordularınıñ Veteranlar birleşmesi başında tura edi. Şimdi o, ondan ğayrı, diger strukturağa – MEGAPİR Milliy birleşmesine kirgen zabitler fondunıñ prezidenti ola. Anda qurucılıq şirketleri, Moskvada bulunğan türlü ticaret merkezleri bar. Zaritskiy – general-iş adamı ola, demek mümkün. Onıñ adına resmen qayd etilgen 6 şirket ve daa onıñ tarafından tesis etilgen bir sıra uquqiy şahıslar bar. Esas olğanlardan dört şirket Moskvada buluna ve ekisi endi ilhaqtan soñ Qırımda meydanğa ketirildi.
Valentina Samar, Zaritskiyniñ «İntegral» şirketi, 2016 senesinde Aqyarnıñ Rusiyege tabi gubernatorı Dmitriy Ovsânnikov ile «Belbek» ava limanınıñ tsivil qısmınıñ qurulması aqqında memorandum imzalağan soñ jurnalistlerniñ diqqatını çekti, dep añlata. Jurnalist tahqiqatları merkeziniñ baş muarriri, yerli jurnalistler de, qayd etilüv malümatlarında kösterilgen adreslerni ziyaret etip, bu şirketniñ, içinde ofisler olmağan adiy bir mesken evinde yerleşkenini tayin ettiler, dep qayd ete.
– Şirket «Belbek» ava limanınıñ qurucılığına milliardlarca dollarnı nasıl yatıracaq, belli degil, çünki onda yalıñız 10 biñ nizamname sermiyası bar. Büyük ihtimal ile olar, Federal maqsatlı programma boyunca kelecek büyük paralarğa işana ediler. Lâkin bir şeyler ters ketti ve neticede añlaşma Rusiye Mudafaa nazirliginen bağlı olğan şirket ile imzalandı. Zaritskiyniñ ekinci strukturası – «İnfrastruktura leyhalarınıñ idare etici şirketi» sıñırlı mesüliyetli cemiyeti – beş yıldızlı otel kompleksiniñ qurulması içün Gasprada Qarılğaç yuvası yanında büyük bir topraq parçasını aldı. Lâkin şimdilik o, bir şey qurmadı. Öyle bir versiya bar ki, onıñ şirketleri araqatlar olıp, olar vastasınen diger şahıslar obyektlerniñ saipleri olacaq. Rusiye jurnalistleri, olarnıñ artında Rotenbergler ağa-qardaş tura, dep sayalar.
QMC Prokuraturasınıñ bölük rehberi Vitaliy Sekretar, halqara uquq noqtai-nazarından Qırım sanatoriyleri ile ayın-oyunlarnıñ sadece iqtisadiy cinayetler olmağanlarını saymaq mümkün, dep iddia ete.
Bu cinayetler cezalanmayıp qalmamalı, olarnı em devlet, em de halqara seviyede tahqiq etmek kerekVitaliy Sekretar
– Halqara cinayet mahkemesi tarafından qullanılğan Roma statutınıñ sekizindi maddesi, içine em devlet, em de kooperativ ve er angi diger saiplik şekline ait digerlerniñ büyük kölemdeki mal-mülküne el qoyulmasını arbiy cinayetler sırasına kirsete. Bu cinayetler cezalanmayıp qalmamalı, olarnı em devlet, em de halqara seviyede tahqiq etmek kerek. Biz tamam bu işnen oğraşamız. Bütün mal-mülkke el qoyuv adiseleri bir cinaiy işniñ tahqiq etilmesine birleştirildi, ve bütün yañı vaqialar oña kirsetile. Şimdi anda endi 4 biñden ziyade Ukraina işhaneleri kirsetildi. Keçken yılnıñ oktâbr 6-sından itibaren biz Halqara cinayet mahkemesi prokurorınıñ ofisine bu adiseler boyunca tahqiqatnı başlamaq ricasınen arzual yolladıq. Dekabrde bu malümat onıñ tarafından azırlıq tahqiqat aqqında esabatta endi qullanılğan edi.
Regional inkişaf boyunca mutehassıs, Qırım Muhtar Cumhuriyeti Kurortlar ve turizm nazirliginiñ sabıq idare rehberi İgor Kobelâ satılğan sanatoriylerniñ kerçek fiyatını bildire.
«Mishor», «Dülber» ve «Ay-Petri» tipindeki sanatoriyler – bu, pek tatlı tilimlerdir. Anda nasıldır bonuslar dağıtılması yapılaİgor Kobelâ
– Biz bir vaqıtları sanatoriylerniñ fiyatını tayin ettik. 200-300 yataq yeri olğan orta bir sanatoriy – bu, 7-8-10 million dollar. Qırım Ukrainağa kirgende anda kruiz laynerleri kire, halqara opertorlar çalışa edi. «Mishor», «Dülber» ve «Ay-Petri» tipindeki sanatoriyler ise – bu, parkları, landşaftları, plâjları, pek çoq yataq yerleri ve mimarisi olğan pek tatlı tilimlerdir. O vaqıtlarda olarnıñ fiyatı, er biri içün eñ azından qararnen 20 million dollar edi. Bu, medeniy ceetten qıymetleri köz ögüne alınmağanda. Şimdi üçüne birlikte 24 million dollar olaraq fiyat kesildi. Bu, külünçlidir, bu, yatırım degil. Anda, daa 2015 senesinde başlanğan nasıldır bonuslar dağıtılması yapıla. O, çabik yapılmadı, çünki er şeyniñ nasıl inkişaf etecegi belli degil edi. Şimdi ise, belki de, kimdir devlet ceryanlarını sanatoriylerniñ toldurılmasına doğrulta bilecegine ümüt besley.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


c: text/html

text:
«Geroika» hayriye teşkilâtı yañı leyha içün para cıymasını ilân ete: «Ukraina birligi içün uruşlarda elâk olğan Qırım sakinlerine» bağışlanğan hatıra abidesiniñ Herson vilâyeti cenübinde, vaqtınca işğal etilgen Qırım ile sıñır yanında quruvı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa teşkilâtta bildirdiler.
«Hatıra abidesi, taş temelinde Simon Petlüra Haçı Nişanınıñ büyük nushasından ibaret olacaq. Abide boyu granit taşları qoyulacaq, bu yerde Ukraina şarqında rusiyeli tecavuzcı ile uruşlarda elâk olğan 17 Qırım sakininiñ adları yazılacaq. Hatıra abidesi yanında Ukraina devlet bayrağınen 8 metrlik direk tikleycekmiz», – dep añlattılar teşebbüsçiler.
Plan boyunca, hatıra abidesi E-97 yolu yanında qurulacaq, onı Qırımğa ve arqa tarafqa ketken avtomobiller körecek. Onıñ bulunacaq yeri: E-97 yolundan Herson vilâyetiniñ Kalançatskiy rayonındaki Stavki köyüne buruluş.
Umumen olaraq, leyha içün tahminen 40 biñ grivna kerek.
Para cıyılsa, qurucılıq işleri 2016 senesi sentâbr soñunda başlanacaq. Abide qoyuv işlerin, b,r ay içinde bitirmege isteyler.
«Geroika» hayriye teşebbüsi 2010 senesi peyda oldı. Onıñ esas maqsadı, teşkilâtçılarnıñ sözlerine binaen, Birinci (1917 – 1920 seneleri) ve Ekinci (1939 – 1950 seneleri) azatlıq küreşiniñ populârlaştırılmasıdır. Bu teşebbüske er istegen adam qoşula bile.
Ukraina şarqında silâlı dava 2014 senesi baarde, Qırım rusiye tarafından işğal etilgen soñ başlandı. Ukraina ve Ğarp memleketleri Rusiyeni Donbassta separatistlerge qol tutqanı içün qabaatlay. Moskva bu qabaatlavlarnı red ete, ve Donbassta rusiyeli askerler yoq olğanını, amma o yerde «göñülliler» bar olğanını ayta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina aq qorçalayıcıları Qırım işğali başlağanınen jurnalist ve blogerlerge 300-den çoq kere basqı yapılğanını qayd etti. Bu aqta Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ reberi Olga Skripnik PACE qış sessiyası çerçivesinde «İşğal etilgen Qırımdaki vaziyet ve insan aqları saasında Rusiye içün talaplar haritası» tedbiri vaqtında bildirdi.
Qayd etilgen vaqialar arasında cinaiy ve memuriy davalar, işkence, ücüm, tutuv ve tintüvler, sorğu, jurnalist donatmalarınıñ zapt etilüvi ve zarar ketirilmesi, Qırımğa kiriş yasaqları, tsenzura, mustaqil kütleviy haber vastalarına qarşı DDoS ücümleri.
«Qırımda Rusiye akimiyetiniñ areketleri fikirlerniñ çeşitligini yoq ete ve mustaqil kütleviy haber vastaları yerine resmiy Rusiye propaganda menbalarını ketire. Qırımlılar Ukraina ve Qırımda insan aqları meseleleri aqqında malümat almaq imkânından marum etile, çünki Rusiye kontrol etken kütleviy haber vastaları Qırım sakinlerinden böyle malümatnı gizley», – dep qayd etti Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ reberi.
Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ qış sessiyası yanvarniñ 27-nde Strasburgda başlandı.
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ Rusiye quvetçileri bir qaç Ukraina jurnalistiniñ yarımadağa ve Rusiyege kirişini yasaqladı.
2016 senesi fevral ayında Rusiye FSBsiniñ hadimleri «Ukrayınska pravda» jurnalistiAnastasiya Ringisniñ Qırımğa kirişini 2020 senesine qadar yasaqladı. Rusiye quvetçileriniñ jurnalistke bergen vesiqağa köre, onı «Rusiye telükesizligi içün telükeli» dep sayalar.
2019 senesi fevralniñ 18-nde Qırım.Aqiqatnen işbirligi yapqan fotoressam Alina Smutkonıñ Rusiye işğal etken Qırımğa kirişi 2028 senesine qadar yasaqlandı. Smutko, yasaqnıñ sebebi onıñ zenaat işi oldı, dep bildirdi. Alina Smutkonıñ fotoresimi Radio Free Europe/Radio Liberty Culture & Traditions umumşirket fotoresimler yarışınıñ üç ğalebe işinden biri oldı.
2018 senesi noyabr ayında Rusiye FSBsi Qırım.Aqiqatnen çalışqan ukrainalı jurnalist Alena Savçuknıñ Qırımğa ve qomşu Rusiyege kirişini 2028 senesine qadaryasaqladı. Onıñ aytqanına köre, kirişi Rusiyege kiriş ve çıqış tertibine dair Federal qanunnıñ 27-nci maddesiniñ 1-inci qısmına köre («Devletniñ mudafaası ya da telükesizligi, ya da cemaat nizamı, ya da eali sağlığını qorumaq maqsadınen») yasaq etildi.
2020 senesi yanvar ayında Rusiye FSBsiniñ hadimleri Qırım.Aqiqat muarririyetinen işbirligi yapqan ukrainalı jurnalist Taras İbragimovnıñ Rusiyege ve onıñ işğali altındaki Qırımğa kirişini 2054 senesi mayısnıñ soñuna qadar yasaqladı. Jurnalistniñ aytqanına köre, yasaqnıñ sebepleri ne qararda, ne de ağzaviy şekilde oña bildirilmedi.
Jurnalistler Rusiye quvetçileriniñ böyle areketleri zenaat faaliyetlerinen bağlı, dep tüşüne. Alena Savçuk, Alina Smutko, Taras İbragimov Qırımda qırımtatar ve ukrain faalleriniñ taqip etilüvini muntazam sürette aydınlatqan ediler.
Ukraina aq qorçalayıcıları böyle yasaqlarnı Qırımdaki jurnalistlerge basqı dep saya. Olar işğal altındaki yarımadada söz serbestliginiñ sıñırlanmasını toqtatmaq içün dünya toplulığını Rusiyege qarşı basqı quvetleştirmesine çoq çağırğan edi.


text:
İlhaq etilgen Qırımnıñ mektepleriniñ çoqusında şimdilik ihtisaslı qaravul qoruması yoq, dep bildirdi TASS agentligine rusiyeli Tasil Nazirliginiñ başı Natalya Gonçarova.
Böyle etip o, Keriç faciasınıñ yıldönüminde Qırım tasil müessiselerniñ telükesizlik alını tefsir etti.
"Qaravullıq vaziyeti aqqında aytqanda, şimdilik o problemadır, çünki Qırım mektepleriniñ tek 1%-ı Rosgvardiya hızmetlerini qullana, 10%-dan çoq mektepniñ şahsiy qoruv şirketlerinen añlaşmaları bar", - dedi Gonçarova.
Gonçarova, telükesizlik teminatına çoq aqça kerek, dep qoştı.
"Misal içün, tek Yaltada Rosgvardiyanıñ mektep hızmetleri yılda 60 million rublege çıqa. Rosgvardiya yekâne qaravul şirketi olsun dep ve buña büdjetten para ayırılsın dep, prezidentke muracaat ettik", - tarif etti o.
Onıñ aytqanına köre, bu mesele boyunca daa bir qarar yoq. O, Qırım akimiyeti, mektep ve bala bağçaları qoralamaq içün programma azırlağanını aytıp berdi. Programma boyunca qorasız müessiselerde qora qoyulacaq, bozulğan soyları ise tamir etilecek. Para kölemini 2,5 milliard ruble qadar saydılar.
Cumaaqşamı künü, oktâbr 17-sinde Keriç politehnika kolleciniñ faciasınıñ yıldönüminde Keriçte matem künü ilân eildi.
Oktâbrniñ 17-nde, Keriç politehnik köllecinde patlav ve atışuv oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ATR telekanalı qıtaiy Ukrainada yayınlavnı ğayrıdan tiklep, işke Ukraina devletinden maliyeviy yardımnı soramayıp, devam etecegini bildirdi.
Bunı o iyün 18 künü Kiyevde matbuat konferentsiyası devamında bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Ukraina devletinden aqça soramaycamız, halqara fond ve diger memleket ükümetlerine muracaat etecekmiz. Halqımız daimiy ayırım ve repressiyalar şaraitlerinde yaşağanını köz ögümizge alıp, telekanal içün yardımnı grantlar şeklinde qıdıracaqmız. Telekanal ükümetinden aqça almayıp, mustaqilligini saqlaycaq», – dedi Çubarov.
ATR yayınlavınıñ yañartuvı aqqında iyün 17 künü belli oldı, çarşenbe künü aqşam telekanal efirini Bağçasaray Han sarayında gimnniñ icrasından başladı. «Lâle» bala telekanalı da işke devam etti.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyetinden bu aqta izaatı daa yoqtır.
Aprel 1-den dünyada yekâne ATR qırımtatar telekanalı, Rusiye litsenziyasını elde etalmayıp, yarımadada yayınlavını toqtattı.
ATR haber muarririyeti telekanal saytında aşkâr etilecek haber süjetlerini ve mahsus levhalarnı çıqarmağa devam ete
Birazdan telekanalda şunı bildirdiler ki, ATR haber muarririyeti telekanal saytında aşkâr etilecek haber süjetlerini ve mahsus levhalarnı çıqarmağa devam ete eken.
ATR yayınlavınıñ toqtatılması ile cumhuriyet akimiyeti qırımtatar cemaat telekanalını teşkil etmek teşebbüsini bildirdi. Onıñ fikrine köre, bu kanal qırımtatarlarnıñ doğru malümatnı elde etmek aqqını teminler.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti mekteplerde üyle yemegini angi sermiyanen maliye etecegine qarar bermege azırlana. Qırımnıñ Rusiye parlamenti yolbaşçısınıñ muavini Alla Ponomarenkonıñ malümatına köre, bu norma Qırım mekteplerinde endi bar.
«Bu içtimaiy destek tedbiri endi çalışa. Sermiya cumhuriyet bücetinden sarf etile. Cumhuriyet bücetiniñ sermiyasını tutumlı qullanacaqmızmı ve federal bücetten balalarnı aşatacaqmızmı, ya da bir balanıñ aş fiyatı artacaqmı, ya da para yañıdan saylanıp, federal bücetten qarşılanacaq – komitetler vaziyetni talil etecek», – dep ayttı o, «Sputnik v Krımu» radiosınıñ yayınında.
Keçken sene Rusiyeniñ Kemerovo vilâyetinde keçirilgen teşkerüv mektep talebeleriniñ açlıqtan esini coyğanını isbatladı. Kuzbass Yaşkinskiy rayonınıñ Paşkovo köyündeki mektepniñ tibbiy hadimi resmiy şekilde qayd etilmegen esini coyğan üç bala bar edi, dep bildirdi. Bunıñ sebebi açlıq oldı.
Oquv yılınıñ başında Aqyarda ortatasil mekteplerde 300 oca yetmey edi.
2020 senesinden başlap şeerde «Zemskiy uçitel» programması bar, işke kelgen ocalarğa bir kerelik 1 mln ruble tölenecek.


text:
Aqmescit – İşğal etilgen Qırımda tintüvler adiy bir alğa keldiler. Faqat, diniy oquv yurtunda keçirilgen tintiyuv qırımtatar cemaatçılığını çorladı. Talebe ve ocalar bulunğan mederesege belgisiz, maskalı silâlnğan şahıslar bir qaç saat devamında cinayetçiler ve silânı qıdırdılar.
Aqmescit civarındaki Bulğanaq köyünde yerleşken hafizler mektebine iyün 24 künü saba saat 6-da belgisiz, maskalı, avtomatlarnen silâlanğan şahıslar atılıp kirdiler. Şu vaqıt mektepte 13 talebe ve evi oca buluna edi. Adamlar yuqlay edi.
Şahsiyetni belgilegen veksiqalarnı ve mahkeme qararını köstermeden, arbiyler odalarnı tintip başladılar, qapu ve pencereni qırdılar. Qırım musulmanları diniy idaresiniñ vekillerine sözde ekstremizm ve silânıñ gizlenüvinde şeklenüvi sebebinden mahkeme qararına esaslanıp areket etkenlerini bildirdiler.
Müftiyatnıñ malümatına köre, tintüvni FHH-niñ (FSB) 30 vekili ve Qırım politsiyası hadimleri ötkerdiler. Amma, kelgenlerniñ kiyimlerinde işaretler yoq edi.
Medreseniniñ üyken ocasınıñ apayı Susanna Osmanova aytqanı kibi, silâlı adamlar yuqlağan talebelerni qorquzdılar. Balalarnıñ mobil telefonlarını çekip aldılar. 5 saatlıq tintüvden soñ, bir qaç bilgisayarnı alıp kettiler.
Üyken oca Ayder Osmanovnı maskalı adamlar Qırımnıñ İçki İşler Nazirliginiñ baş idaresine alıp kettiler, onı anda bir buçuq saat devamında soravdan keçirdiler. Ondan soñra, iç bir şekleyici şey tapılmağanını aytıp, yiberdiler.
Qırım Müftiyatı: bu küçniñ numayışıdır
Qırım diniy idaresinde yüz bergen vaqiağa daa qıymet kesmediler, çünki yuqarıda qayde tilgen mahkeme qararını daa körmediler.
Müftiy muavini, medrese içün mesülietli olğan Esadullah Bairov şunı ayttı: «Biz bundan eyilik körmeymiz. Bu küçniñ numayışıdır».
Resmiy olmağan malümatqa köre, islam oquv yurtunda ekstremist ve cinayetçilerni azırlaylar kibi şikâyet kelgen.
Müftiyatta añlap olamaylar: saba tañda silâlanıp, resmiy qayd etilgen oquv yurtunda ne maqsad ile bu kibi «maski-şou» keçirildi?
«Episi medreseler Müftiyatnıñ nezareti altında çalışalar. Er angi teşkerüvni adam aqıllı keçirmek mümkün edi. Bunı evelden de yapa ediler. Bu oquv yurtu, mında balalar tasil ala. Ve bu tintüv balalarnıñ añında büyük iz qaldıra bile. Biz bu devletniñ vatandaşları olsaq, bu devletten konstruktiv adımlarnı bekleymiz», - dep qayd etti Esadullah Bairov.
Talebelerniñ ana-babaları musulmanlarğa nisbeten bu kibi davranıştan çorlanalar
Talebeleriniñ biriniñ babası Ali Aliyev, şu sabası oğlunı ziyaret etmege keldi. Amma, bina yanında politsiya maşinasını ve silâlanğan adamlar ile tolu avtobusnı kördi. Tamam şu yerde qasevetlengen yerli sakinler buluna ediler. Erkek arbiylerden ne olıp keçkenini soramağa ıntıldı, amma cevapnı öyle de alalmadı.
Aliyevniñ aytqanına köre, arbiylerden biri, oña balanı nege ögretkenini tüşünmeli, dep ayttı.
«Men ondan soradım: «Sen İncilni oquysıñmı?» Biz de İncilni oquymız, Qurannı da oquymız. Bu Allahnıñ sözü. Mında yasaq etilgen bir şey yoq», – dedi Ali Aliyev.
Medresede oquğan talebelerniñ ana-babaları arbiylerniñ bu kibi areketlerni diniy duyğularnıñ aqaretlevi kibi qabul eteler. Olar eminler, bu kibi tintüvler Qırımda milletlerara ve dinlerara davalarğa ketire bile.
«Bizim menligimizge tiye, bizge baqıp, duşman körgenleri içün tamır halq olaraq canlarımıznı ağıra, qırımtatar olaraq canlarımıznı ağıra, ve musulmanlar olaraq canlarımıznı ağıra. Biz barışıqsever halqmız, biz er vaqıt tınç yaşadıq. Kilse yanında camiler de tura edi. Yazıq», – dedi talebeleriniñ biriniñ babası.
Qırım.Aqiqat Qırım İçki işler Nazirliginden izaat alıp olamadı.
Qırım musulmanlarına qarşı matbuat vastalarınıñ cenki başladımı?
Bulğanaq köyünde yüz bergen vaqialarğa Kiyevdeki «Umma» Ukraina musulmanları diniy idaresi endi seslendi.
«On künden ziyade matbuat vastalarında vaziyet kerginleştirilip kösterile, bir qaç maqale çıqtı, dininiy ve cemaat teşkilâtlarınıñ ve Rusiyeden «musafirlerniñ» matbuat-konferentsiyalar keçirilip, bir sıra nufuzlı musulman teşkilâtlarnı açıqtan-açıq ve gizliden müftiyatnı qabaatladılar, sanki dersiñ Qırımda Ukraina maliye etken ekstremizm inkişaf ete», – dep qayd etti «Umma» Ukraina musulmanları diniy idaresi Said İsmailov.
Bunen beraber, o Qırım musulmanlar cematçılığınıñ bazı vekillerine muracaat etip, muqaddes Ramazan arfesinde Meclis ve Müftiyatqa qarşı çalışmamağa ve musulman cemiyetini bölmemege çağırdı.
Bu künleri Qırımda resmiy ziyaret ile Poloniya musulmanlarınıñ diniy yetekçisi – müftiy Tomas Mitskeviç buluna. O şahsen Bulğanaqtaki medresege barıp, tintüvden keçken balalarnen körüşti. İyün 25 künü Poloniya müftisi Qırım «akimiyetinen» körüşip, bu vaqianı muzakere etmege niyet etti.


text:
Rusiye kontrolindeki Bağçasaray rayon mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Server Mustafayevniñ anası Venera Mustafayevanı memuriy mesüliyetke çeküv protokollarını Bağçasaray rayonınıñ politsiya bölügine qaytardı.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ advokat Lilâ Gemeciniñ aytqanlarına esaslanıp bildire.
«Protokollar memuriy qanunlarnıñ normalarına zıt bir şekilde tizildi. Venera Mustafayevağa aqları, mecburiyetleri añlatılmadı. Memuriy cinayet protokolı tizilgende olğan terciman mesüliyet aqqında ihtar etilmedi. Mahkemeniñ dava malümatlarını politsiyağa qaytarmasınıñ sebebi de bu», – dep tarif etti Gemeci.
Onıñ aytqanına köre, Bağçasaray rayonı mahkemesiniñ qadısı Vasiliy Koşelev Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ eki maddesi boyunca eki tarif berdi.
«Memuriy dava açılğan şahısnıñ aqları bozulğanı içün mahkeme bunı ciddiy ve tahqiqat ketişatında tüzelmeycek dep tanıy, şunıñ içün memuriy bozuv protokolını ve diger malümatnı olarnı tizgen organğa qaytarmaq kerek degen hulâsa çıqaram», – dep aytıla «Qırım birdemliginiñ» eline keçken kopiyalarda.
Mahküm etilgen «Qırım birdemligi» koordinatorı Server Mustafayevniñ anasını 17 insan qorumağa keldi. Olarnıñ arasında – 6 advokat ve 11 cemaat imayecisi.
Sentâbrniñ 15-nde – oğlunıñ ükmü çıqarılğan künü – Venera Mustafayeva Bağçasarayda bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqtı. Qollarında yazuvlı şiar bar edi: «Camideki subetler – cinayet degildir! Oğlumnı qaytarıñız!».
Dava Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.6.1 maddesine istinaden (Fevqulâde vaziyet ola bilecek yerde yüksek seviyeli azırlıq rejimi alda qaidelerge riayet etmeme) ve Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.2.2 maddesine istinaden (Açıq tedbir keçirilecegine dair haber etmeyip, açıq tedbirni teşkil etüv ya da ötkerüv) açıldı. Birinci madde boyunca 1 biñden 30 biñ rublege qadar para cezası ya da ihtar ola bile. Ekinci madde 20 biñden 30 biñ rublege qadar para cezası ya da 50 saatqa qadar mecburiy işler, ya da 10 künlik memuriy apis cezası berilmesini belgilemekte.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Server Mustafayevni «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca 14 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım.Aqiqat bergen malümatına köre, böyle qararnı Yalta şeer şurasınıñ icra komiteti qabul etti. Evel, icra komitetke gece-kündüz çalışmağa istegenler arizalarnı bere edi. İşhanelerge şikâyetler kelgende, icra komitet öz musaadesini lâğu eti bile edi.
Endi bu ketişat deñişti. Yalta şurasınıñ icra komitetiniñ azaları Yalta prokurorınıñ narazalığı ile 2014 senesi mayıs 25 künü alınğan qararnı lâğu etti.
Yalta şeer şurasınıñ adliye departamentiniñ müdir muavini Dmitriy Koykov aytqanı kibi, Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına köre, işhane saipleri özleri ticariy faaliyetiniñ nizamını belgileyler.


text:
Bunı Rusiye Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Hususan, Rusiyeniñ TİN ‘Pravıy sektor’nı silâsızlandırmaqnı talap ete.
«Bütün qanunsız olğan silâlı gruppalar silâsızlandırmaq kerek. Amma bunu yapmaq yerine Kiyevde, Vaşıngtonda ve bir sıra Avropa paytahtlarında cenüpte ve şarqta öz aqlarını qorçalağan ukrain grajdanları silânı teslim etmege davet eteler. Aynı zamanda «Pravıy sektor» kibi radikal küçleriniñ provokatsıyalarına köz qapatalar», – bildire TİN
Keçekn cümaaqşamı künü Jenevada Jeneva añlaşması imzalanğan edi.
Bu añlaşmanıñ şartlarına köre, bütün «qanunsız olğan silâlı otrâdlar» silâsızlandırmaq kerek, idariy binalarnı zapt etkenleri ise, olarnı azat etmek kerek.
Ondan da ğayrı, binanı zapt etkenleri silânı teslim etseler, olar amnitstiyağa tüşeler.
Amma bu vaqıtta, Ukrainanıñ şarqında Rusiye qol tutuvı ile Ukrainada terrorizm kibi tanılğan areketlerini yapqan seprartisler bu añlaşmanıñ şartlarını yerine ketirmesini red ettiler. Olar öz talaplarını bildireler.
Ğarbiy dünya iste Rusiyege separatistlerge tesir etmege hatırlata.


text:
Aqmescit şeer memuriyeti Qırımtatar Milliy Meclisine sürgünlik yıllığına bağışlanğan matem tedbiriniñ keçirilmesini resmiy şekilde yasaq etti. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Memuriyetniñ cevabında aytıla ki, bundan evel diger qırımtatar teşkilâtı aynı vaqıtta ve aynı yerde tedbir keçirmege planlaştırğanını bildirgen eken», – dep bildire matbuat hızmeti.
Aqmescit memuriyeti yazma cevabında miting keçirilmesi içün başqa yerni teklif etmedi, çünki Qırım Nazirler şurasınıñ Aqmescitte cemaat tedbirleri içün belgilengen boş yerler aqqında tasdıqlanğan qararı yoq
Aqmescit memuriyeti yazma cevabında miting keçirilmesi içün başqa yerni teklif etmedi, çünki Qırım Nazirler şurasınıñ Aqmescitte cemaat tedbirleri içün belgilengen boş yerler aqqında tasdıqlanğan qararı yoq.
Mayıs 5-te Qırımtatar Milliy Meclisi Aqmescitniñ şeer memuriyetine 1944 senesi mayıs 18 künü qırımtatar halqı genotsidi qurbanlarınıñ hatırasına matem mitinginiñ keçirilmesi aqqında haber etkenini bildirgen edi.
Aqmescit şeer memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev bildirdi ki, Aqmescit akimiyeti mayıs 18 künü qırımtatar sürgünliginiñ 71 yıllığı munasebeti ile şeer merkezinde matem mitingini keçirmege izin bermez.
Onıñ aytqanına köre, Lenin meydanında «devlet bayramları munasebeti ile keçirilecek tedbirlerden ğayrı» diger kütleviy numayışlarnıñ keçirilmesi mümkün degil. Baharev şunı da qayd etti ki, yaqında meydan etrafında tamir işleriniñ keçirilmesi içün qora qoyulacaqtır.
Qırım ükümetiniñ baş nazir muavini Ruslan Balbek mayıs 18 künü arfesinde Qırım akimiyeti ve uquq qoruyıcı organları «ukrain siyasetçileri, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov tarafından azırlanğan kütleviy tarikler aqqında malümatnı elde etkenini» bildirgen edi.
Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya yarımadanıñ uquq qoruyıcıları «mayıs 18 künü qırımtatar halqınıñ sürgünligi yıllığı ile bağlı olğan tariklerniñ ögüni almağa tırışacağını» bildirdi.
Keçken sene Aqmescitte ananeviy matem mitinginiñ keçirilmesi yasaq etilgen edi.


text:
Ukrainada AB Temsilciligi Aqmescitniñ tahqiqat izolâtorında bulunğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevniñ aqlarınıñ bozuluvlarını taqbih ete. Bu hususta Ukrainada AB Temsilciliginiñ Facebooktaki saifesinde bildirile.
Bildirüvde: «AB Temsilciligi kelecekte de qırımtatarlarnıñ er türlü aqlarınıñ bozuluvlarını taqbih etecek, bu, cümleden, Uzeir Abdullayevniñ sağlıq vaziyetine ait», – denile.
Bundan evel aprel 30-da «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ oturışuvında Uzeir Abdullayevniñ apayı Fera Abdullayeva, onıñ aprel 30-da Aqmescitteki tahqiqat izolâtorınıñ tibbiy bölügine keçirilgenini bildirdi .
Daa evel Abdullayevniñ anası, tahqiqat izolâtorında bulunğan oğlunda bir qaç künden berli yüksek sıcağı, ayağında şişik ve şişiklik bar, o, dayanılmaz ağrılar çeke, dep bildirdi. Dilâra Abdullayevanıñ bildirgenine köre, bu alâmetler qannıñ zeerlenmesini köstermek mümkünler.
Rusiye advokatı Nikolay Polozov, Rusiye prezidenti yanındaki İnsan aqları boyunca şura (İAŞ) ve Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovadan Abdullayev etrafındaki vaziyetke qarşılıq köstermekni rica etti
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Teymur Abdullayev, Uzeir Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnıñ qorçalayıcıları tarafından sıñırlav tedbiriniñ uzatılmasına qarşı berilgen apellâtsiyalarnı red etti.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Nikita Podgornovnıñ İslam Karimovnıñ vefatına yazğan tüşünceleri bizgede tiyip kete degen fikirdem…
Facebookta bu mevzuda yazılarnı oqup – şaştım, eñ ziyade küfür ve çirkin sözlerniñ müellifleri bizimkiler, bir-eki rahmet ketirgenlerni em bazı diger millet vekilleriniñ rahmet munasebetine nisbeten ise,
doğma Tambovlı bir aqıldan ziyade aqıllı jurnalistimiz “hlopçatniki” dep lağap taqtı. Cemaatım, özüni ürmet etken insan birevniñ eceline quvanırmı? Bu dinimizge ve ürf-adetlerimizge doğru kelemi? Accı taqdirimiznen, sabır ve perverligimiz em de birligimiznen dünyağa tanılğan qırımtatarlarğa bu iç yaraşmay. Özbekistandan daa vatanğa qaytalmağan yurtdaşlarımız bar, qabristanlarda qırımtatarlarnıñ mezarlarını özlerinkinden ayırmay temizlep turğan özbek dostlarımız bar, keliñiz – olarnıñ ögünde özümizni aşalamayıq! Özbeklerniñ yurtuna halqımıznı sürgen stalin rejimine özbeklerniñ ne alâqası bar, o vaqıt aç balalarnıñ sırasında yetimler evinde ösken Karimovnıñ bu sürgünlikke ne alâqası bar? Sovet ideologiyası ve küçlü propagandasına ilingen özbekler bir qaç yıldan soñ halqımıznı işkir ve namuslı olğanını körip, bizge nisbeten fikir-munasebetlerini deñiştirgenini bilemiz de… Qardaş türkiy özbek halqınıñ yurtu Özbekistan cumhuriyetiniñ Prezidenti vefat etti!…. Qırımğa qaytacaqta non-patirlernen aq yol tilegen maalle qomşularımız, anda qalğan dost-tanışlarımıznıñ duyğularını ürmet eteyik!
İslam Karimovğa nisbeten hulâsa çıqarmağa olar haqlı, biz degil!
Safure KACAMETOVA


text:
Qırımlı advokatlar Emil Kurbedinov ve Edem Semedlâyev Novoçerkassktaki (Rusiye) SİZO-3-te tutulğan müvekkilleriniñ «dayanılmaycaq tutuv şaraitlerini» şikâyet etti. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Advokat Emil Kurbedinov Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ Baş idaresi, Rostov vilâyeti prokuraturası ve Rostov Cemaat nezaret komissiyasına şikâyet etip, Novoçerkasstaki SİZO-3-ni teşkermege talap etti. Qırımtatar siyasiy mabüsleri sıçavul, böcek, antisanitariya, saylavlarda rey bermege mecbur etilgenleri aqqında tarif etti», – dep ayttı faaller.
Qayd etilgenine köre, Kurbedinov bu SİZOda tutulğan Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Riza ve Enver Ömerovlar, Rustem Emirüseinov ve Server Mustafayevni ziyaret etti.
Advokatnıñ birleşmege tarif etkenine köre, Server Mustafayev izolâtorda bulunğan vaqıt devamında endi 39 sıçavulnı öldürdi – olar ayaqqabı ve urbasını bozdı, bundan ğayrı, mabüslerni qasartqı kibi böcekler raatsızlay.
«Şikâyetler vastasınen bir şeyge irişmek pek zor, memuriyet qulaq asmay», – dep bildire müvekkilleriniñ sözlerini Kurbedinov. – «Ekimler sıcaqnı bile baqmaylar, sıcaqölçerleri yoq dep».
Bundan ğayrı, imayeciniñ malümatına köre, kameralar yahşı avalandırılmay, mantar oldı, suv er vaqıt berilmey ve içilmey, mabüslerge yer yetmey, kenefler sanitar normalarına uyğun degil, er künlik kezinti aqqı körmemezlikke urula, telefon etmek aqqı yerine ketirilmey. Kurbedinov, mabüslerni saylavlar kününde rey bermege zorladılar, dep ayttı.
«Advokat Edem Semedlâyev Ruslan Mesutov, Eldar Kantemirov ve Server Zekiryayevniñ menfaatları içün böyle şikâyetler yazdı. Anda siyasiy mabüsler saylavlarda rey berüvge mecbur etildi, razı olmasalar, küç qullanılacaq ve tutuv şaraitleri fenalaştırılacaq kibi qorquzuvlar oldı, dep qayd etile», – dep aytıla birleşmeniñ haberinde.
2019 senesi Mustafayevniñ advokatı Lilâ Gemeci tutulğan Rusiye SİZOsındaki şaraitlerni «işkence» dep adlandırğan edi.
2018 senesi mayısnıñ 21-nde «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı Edem Smailov Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi. «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Server Mustafayevni siyasiy mabüs dep tanıdı.
İyünniñ 10-nda Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca oturışuvda taraflarnıñ munaqaşası vaqtında Rusiye prokurorı mahküm etilgen qırımlılar içün 14 yıldan 19 yılğa qadar sert rejimli koloniyada qalmalarını istedi.
Prokuror Lenur Halilovnı 18 yıl sert rejimli koloniyada azatlıqtan marum etmege, azat etilgen soñ azatlığını 1 yılğa sıñırlamağa, Ruslan Mesutovnı 18 yıl sert rejimli koloniyada azatlıqtan marum etmege, azat etilgen soñ azatlığını 1 yılğa sıñırlamağa, Ruslan Nagayevni 15 yıl sert rejimli koloniyada azatlıqtan marum etmege, azat etilgen soñ azatlığını 1 yılğa sıñırlamağa, Eldar Kantemirovnı 12 yıl sert rejimli koloniyada azatlıqtan marum etmege, azat etilgen soñ azatlığı 1 yıl devamında sıñırlamağa rica etti.
2019 senesi iyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerden soñ sekiz kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantemirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov ve Eskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ya da iştirak etüv) çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım ve Aqyar boyunca rusiye nezaretindeki FSB idaresinde, Ukraina mahsus hızmetleri organlarınıñ buyruğınen arbiy tedeklernin saqlantısını azırlağan kişini tevqif ettiler.
Aqayğa qarşı cinaiy dava açılğanı bildirile.
FSB malümatına köre, tutuğan kişiniñ davasınen bağlı mahkeme oturışı endi keçirildi, onı apis etmek qararı alındı. TASS agentliginin malümatına köre, aqaynı fevralniñ 18-ine qadar apis ettiler.
Basqa menbalarda bu haberniñ tasdıqı yoq.
Müessisede adamnıñ adı ve soyadını bildirmeyler. Ukraina Havfsızlıq Hızmetiniñ FSB malümatına crvabı daa olmadı.
Daa evel Rusiye FSB-siniñ Qırım ve Aqyar sıñır hızmetiniñ idaresinde, Yedi Quyu (Leninskoye) rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) qasabasında baqımsız binanıñ içınde saqlı arbiy yedeklerni tapqanını haber ettiler.


text:
On yıl evelsi qırımlı etnograf ve kollektsiyacı sudaqlı İbraim İbragimovnıñ qoluna bir tüyreviç tüşti. Qırımtatar turmuşınıñ tarihınen meraqlanması böyle başladı.
Vaqıt keçkeninen İbraim İbragimov evinde qırımtatar turmuşınıñ müzeyini yapmağa qarar berdi. Şimdi mında musafirler kelip, qırımtatarlar bir qaç asır evelsi nasıl yaşağanını köre.
Bundan ğayrı, İbraim İbragimovnıñ ev-müzeyine kelgen musafirlerge qırımtatarlarnıñ qave ananeleri aqqında tarif eteler ve merasimler keçireler.
Qırım.Aqiqat, İbraim İbragimovnıñ Sudaqtaki ev müzeyini ziyaret etip foto çıqardı.


text:
Ukraina telükesizlik hızmeti, Rusiye FSBsiniñ hadimleri işğal etilgen Qırımda yaşağan vatandaşlarnı «gizli işbirligine razı olmağa» zorlay, dep bildire.
UTH malümatına köre, ilk evelâ teklifler internet hızmeti saasında çalışqanlarğa kele. Olardan şahsiy malümatnı gizli toplamaları, Rusiye mahsus hızmetleri içün Qırımnıñ Ukraina tarafdarı sakinleriniñ içtimaiy ağlardaki malümatı aqqında bildirmeleri talap etile.
Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ eksperti İrına Sedovanıñ aytqanına köre, Rusiye mahsus hızmetleri insannıñ baqqan saytları, onıñ Rusiye içtimaiy ağlarındaki subetlerine kontrolsiz kire bileler.
FSB hadimi saife aça, gruppağa qoşula, ve anda yazmağa başlay, belli bir provokatsion yazılar, nefret doğurmağa tırışaİrına Sedova
– Tehnologik ve fizik basqı – standart iş usulı, bir de bir malümatnı alacaq olsalar, onı qullanalar. İşkence, qorquzuv, basqı delilleri çoq kere qayd etilgen edi. Qırımdaki internet provayderlerinen bağlı olğan menbalarımdan biri trafik filtrden keçe, dep aytqan edi, ve mahsus hızmetler insannıñ açqan saytlarına dair malümatqa serbest irişe. FSB, mahkeme qararı olmasa da, bunı yapa bile. Rusiye içtimaiy ağlarına, «VKontakte», «Odnoklassniki» subetlerine irişüv açılğan cinaiy davalar boyunca körgenimiz kibi bar. Olar «Qırım – Ukrainadır» toplulığı kibi gruppalarğa kirmege tırışalar. FSB hadimi saife aça, gruppağa qoşula, ve anda yazmağa başlay, belli bir provokatsion yazılar, nefret doğurmağa tırışa. Olar esasen faal sürette Ukrainağa qoltutqanlarğa provokatsiya yapa. İrina Sedova dost isteklerini diqqatnen qabul etip, insannıñ kerçek olıp olmağanını teşkermek kerek, dep hatırlata.
– Bütün bu sahte saifeler Facebookta da bar, biz olarnı sıq-sıq tapamız. Sahte saife açqan insan, misal olaraq, qırımtatar saifesine qoşulmağa tırışqanına dair haber alamız. Pek muqayt olmaq kerek. Birisi dostlarıñızğa qoşulsa ya da qapalı gruppağa, bu saife ne qadar kerçek olğanını teşkermek kerek. Tek virtual tanışlarnı degil, onı tanığan kerçek insanlarnı da tapmağa tırışmaq kerek.
Qırımtatar faali İsmail Ramazanov oña qarşı dava nasıl uydurılğanını tarif ete.
Er angi aytılma, yazı, paylaşuv, ya da birisi sizni içtimaiy ağda qayd etse, Rusiye mahsus hızmetleri ileride bunı sizge qarşı qullana bileİsmail Ramazanov
– Taqip etilgen maddem Rusiyede belli. Men onı «Rusiye akimiyetini sevmegeni içün madde» dep adlandıram. Er angi aytılma, yazı, paylaşuv, ya da birisi sizni içtimaiy ağda qayd etse, Rusiye mahsus hızmetleri ileride bunı sizge qarşı qullana bile. Meni Zello internet ratsiyasında aytqanlarında qabaatladılar. 2014 senesi bu ratsiya pek keniş qullanılğan edi, onı tek barışıq maqsadlarında qullanğan edim. Qırımda «Automaydannı» teşkil eteyik dep. Ratsiyanen bağlanıp, «yeşil adamçıqlarnıñ» qanunsız areketleri, bozuvlarınıñ ögüni alğan edik. Bilesiñiz, qanunsız bir şey yapmadım – em o vaqıt, em 2017 senesi. 2017 senesi bu ratsiyanı endi qullanmağan edim. Amma maña qarşı yapılğan cinaiy davada bunı 2017 senesi yaptım, dep yazıla.
Ramazanov, FSB sorğu vaqtında qayd etken ses örneklerinden qabaatlanğan ibarelerni sahtelegenler, dep tüşüne.
Qırımlı advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, içtimaiy ağlardaki yazılar ciddiy cinayetlerde yeterli delil oldı.
«VKontaktede» yazışsañız, subetiñiz er vaqıt kontrol altında qala kibi telüke barEmil Kurbedinov
– Qırımda içtimaiy ağlardaki yazılar belli cinayetlerde delil ola. Misal olaraq, bir çoq qırımlı lafta «terror» maddelerine istinaden apiste yata, ve cinaiy davalarda Ukrainağa qoltutqanını ya da diger baqışlarını köstergen içtimaiy ağlarnıñ skrinşotları bar. Menim davamda olğanı kibi, bu skrinşot Facebook ve «VKontakte» edi. Mahkeme içün yeterlidir.
Onıñ fikirince, «VKontakte» içtimaiy ağı Rusiye FSBsine ait.
– Eminim, al-azırda «VKontakte» bütünley FSBniñ kontroli altında buluna. Marlen Mustafayevniñ silgen saifesi tekrar peyda olğanını körgen edi, ve oña belli qabaatlar bir qaç kere aydınlatılğan edi. «VKontaktede» yazışsañız, subetiñiz er vaqıt kontrol altında qala kibi telüke bar. Bir misal ketireyim, balalar bir gruppa tizip yazışqan ediler, kezintige baracaq ediler, ve olardan birisine FSB hadimi telefon etip, işdeşlerinden biri olarnen beraber baracaq, dep ayttı.
Ukrainanıñ informatsion telükesizlik mütehassısı Nikolay Kostinân içtimaiy ağlarda özüni nasıl etip qorumaq mümkün olğanını añlata.
Diqqatlı olmaq kerek: ne yazamız, ne begenemiz, ne paylaşamız. Poçtanı, içtimaiy ağlardaki saifelerni qorumaq kerekEmil Kurbedinov
– Bir blok – bu bütün açıq malümat, yani açıq saifeler bar, içtimaiy ağlarda belli gruppalarda bulunamız. Anda diqqatlı olmaq kerek: ne yazamız, ne begenemiz, ne paylaşamız. Ekinci blok – poçtanı, içtimaiy ağlardaki saifelerni qorumaq. Rusiye içtimaiy ağları olsa, quvetçiler bütün malümatnı köre, meselâ, «VKontakte», Mail.ru, «Odnoklassniki», «Yandeks».
Bu başqa poçta olsa, meselâ, Gmail , ya da Facebook olsa, yahşı bir parol qoymaq kerek, çare olsa, eki faktorlı aynılav olmalı. İnternet provayderleri ve Operativ-qıdıruv tedbirleriniñ teminlevi içün tehnik vastalar sisteması (SORM) aqqında: olar er şeyni köremezler. SORM kirgen saytlarıñıznı köre, amma tam olaraq ne baqqanıñıznı körip olamaz, çünki bu sayt ile bağ qorunmaqta. Sistema Googleda ne qıdırğanıñıznı ya da Facebookta kimnen yazışqanıñıznı körmey.
(Metinni İvanna Tkaçuk azırladı)
Sergey Mokruşin, Qırım.Aqiqat alıp barıcısı


text:
Ealini cedvelge aluvnıñ ilk neticelerine binaen Qırımda 175 millet yaşamaqta. Olardan 10,5% qırımtatar olğanlarını bildirdiler. Bu aqta ealiniñ sağlıqqoruv ve statistika idaresiniñ reisi Svetlana Nikitina tarif etti.
Qırımda eñ çoq ruslar(1.49 mln. adam, 68%) yaşay, şu cümleden 1.19 mln. Qırım Cumhuriyetinde ve 303,1 biñ adam Aqyarda yaşamaqta. Sayısına köre ekinci yerde ukrainler turmaqta- 344,5 biñ, bu da ealiniñ 15,7% teşkil ete. Üçünci yerni ise qırımtatarlar almaqta-232, 2 biñ adam, 10,6%.
“ 45 biñ adam(2%) özlerini tatar dep tanıttılar, neticelerni sayğanda qırımtatarlar tatarlarnen qoşulıp sayıldı”,- añlata Nikitina.
Qırım ealiniñ qalğan 4%-diger milletlerdir. Olardan eñ çoq beloruslar(21,7 biñ, 1%), ermeniler(11 biñ, 0,2 %). Bir biñden 5 biñge qadar azerbaycan, özbek, moldavan, yehudi, koreytsler, yunan, leh, çingene, çuvaş, bulğar, alman, mord, gurci, türklerdir. Bundan da ğayrı, Qırımda sayısı biñden az olğan tacıq, mariy, başqır, udmurt, osetin, kazah, arap kibi milletlerniñ vekilleri yaşamaqta. Qırımda daa 535 karaim ve 228 qırımçaq yaşamaqta.
Özlerini qırımtatar dep tanıtqan ve milletlerni tatar dep bildirgenlerni qoşıp sayğanda 12,6 % olıp çıqa, bu da 2001 senesi cedvelge aluv neticelerine köre yarım faiz çoqçadır. Şunı da hatırlamaq kerek ki, qırımtatarlarnıñ belli bir qısmı cedvelde qayd etilmekten red ettiler. Onıñ içün neticelerni tam doğru saymaq yañlıştır. Em de qırımtatar ve tatarlarnıñ sayısını qoşmaq ta doğru sayılmaz, çünki Qırımda qazantatarlar da yaşamaqtalar. Bu vaziyette ealiniñ öz -özüni cedvelge aluvı mezkür meselelerni çeze bilir edi. Resmiy akimiyet onıñ neticelerini qabul etmese bile, qırımtatarlar öz nufuzını bilir ediler.
Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bu cedvelge aluvlarını ciddiy qabul etmek mümkün degildir dep saya. Onıñ aytqanına köre, elde etilgen neticeler qırımtatarlarnı qanaatlendire bilmez. “10% qırımtatarını 2% tatarnen qoşqanda 280 biñ adam ola. Men bu raqamlarnen razı degilim. 2001 senesi cedvelge aluv neticeleri de aynı edi. Demek ki, bütün bu vaqıt içersinde qırımtatarlar bala doğurmadılar, ya da doğğanlarnıñ sayısı ölgenlerniñ sayısınen aynı edi. Demografiya, içtimaiyet saasında ekspertlerniñ bildirgenine köre, milliy gruppalardan tek qırımtatarlar daa çoq doğalar, yani ölgenlerniñ sayısına köre doğğanlarnıñ sayısı daa çoqtır,”- dedi resi muavini.
BütünQırım ealini cedvelge aluvı Qırım Cumhuriyeti ve Aqyarda 2014 senesi 14-25 oktâbr künleri keçirildi. Onıñ neticelerine binaen, yarımadada 2,3 mln. yaqın adam yaşamaqta.


text:
Aqmescit (Simferopol) şeer şurası yaş pedagoglar ve istidatlı talebelerge içtimaiy destekniñ miqdarını belgiledi. Ocalarğa er ay beşer biñ ruble tölenilecek, talebeler ise bir kere 10 biñ rublenen mukâfatlandırılacaq.
Böyle qarar fevral 16-da şeer şurasınıñ nevbetteki toplaşuvında alındı.
Aqmescit memuriyeti maarif idaresi müdiriniñ muavini Yevgeniya Kislitsinanıñ sözlerine köre, bu, maarif müessiselerinde kadrlar yetmemezligi meselesini çezer ve ilim, sanat, sport saalarında ayrı qabiliyetler köstergen istidatlı balalarnı belgilemege yardım eter.
Para şeer bücetinden ayırılacaqtır.
Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız


text:
Kreml nezaretindeki Qrım parlamentiniñ başı Vladimir Konstantinov 2014 senesi fevral-mart aylârınıñ vaqıyaları aqqında kitap yzdı. Bunı o «Sputnik v Krımu» radiosınıñ efrinde haber etti.
«Kitap yazmaq ğayesi çoqtan, bütün tarihiy vaqıyalar olıp keçken soñ aqılıma keldi. O zaman iss etken duyğularımıznı akis etmek pek müim edi. Akimiyetiniñ yuqarı basamağında bulunğan insan olaraq, men olğan vaziyetke öz nazarımı tesbit etmek ve qıymet kesmek pek müim edi», – dedi Konstantinov.
Onıñ sözlerine köre, «Qırım baari» aqqında kitap bir yıl devamında yazıldı. Ondan da ğayrı Konstantinov, bu eseri kerçek siyasiy ve tarihiy talilge iddia etmegenini ayttı.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında referendum keçirildi, 2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında, dünyada qabul etilmegen, referendum keçirildi, neticede Rusiye Qırımnı özüne qoşqanını ilân etti. Ukraina, Avropa birligi ve AQŞ bu rey berüvini tanımadılar ve Qırım Rusiye tarafında işğal etilgenini tasdiqlay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Yapılğan «rekonstruktsiya» neticesinde Bağçasaraydaki Han sarayınıñ divarlarında XVI-XVII asırğa ait süslemeler eşile. Bunı Qırım.Aqiqatqa QMC milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri boyunca komitetiniñ sabıq başlığı, Qırım faaliyetçisi Edem Dudakov bildirdi.
«Şimdi divarlar dım çeke. Süslemeler eñ adiy şekilde qorçalanmadı. Qıya yel nem ketire ve bu süslemelerge doğru ura. Olar asılında tam manada eşildi. Eñ qıymetli olğan ğarp divarınıñ yüzünde endi bayağı büyük ğayıplar bar. Anda XVI-XVII ve qısmen XVIII asırğa ait süslemeler buluna. Şarq divarınıñ yüzünde bir kalligrafik yazı bar. Olar onı, iç bir qıymeti yoq dep qabul ettiler. Oña asıl da konstruktsiyalarnı tiredi ve fizikiy şekilde mahv ettiler. Han sarayındaki tarihiy şeylerden yalıñız divarlar qaldı», – dedi Dudakov.
Onıñ aytqanına köre, «rekonstruktorlar» Han sarayında «obyektniñ iç bir ekspertizası olmadan» çalışmağa devam eteler.
Mart 19-da Kyivde Ukrainadaki Rusiye elçihanesi yanında Qırımda Han sarayınıñ mahv etilmesine qarşı tedbir keçti.
Rusiye ukümeti Bağçasaraydaki Han sarayında «qazağa qarşı ilk nevbetteki işler»ni yapmağa devam ete. Ukraina Medeniyet nazirligi, Qırımdaki Rusiye ukümeti tarafından Bağçasaray qoruğınıñ territoriyasında işlerniñ yapılması neticesinde Han sarayınıñ baş binası içün mahv etilmek telükesi bar.
Bağçasaraydaki Han sarayı muzeyi – qırımtatarlarnıñ tarihı ile alâqalı olğan eñ belli muzey, Qırımnıñ Girey hanlarınıñ yazlıq rezidentiyası yeri. Muzey kompleskiniñ territoriyasında saray, harem binası, han mezarlığı ve cami bulunalar. O, UNESCOnıñ Dünya mirası cedveline kirsetilmege namzettir.


text:
Rusiye ordusınıñ memleket toprağında areket etmesi başqa memleketlerni qasevetlendirmemeli, dep bildire Rusiye kütleviy haber vastaları Rusiye prezidentiniñ vekili Dmitriy Peskovnıñ aytqanlarını, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Kimse dolaşmadı ve dolaşmay, Rusiye ordusı memleketimizniñ telükesizligini temin etmek içün Rusiye toprağında istegen yönelişte ve şekilde areket ete», – dep ayttı Kreml vekili, ordunıñ Rostov vilâyetinde areket etkenini izaatlap.
Onıñ aytqanına köre, bu «bir qasevet» doğurmamalı.
«Rusiye dünyanıñ iç bir memleketi, hususan Ukraina içün telüke degildir», – dedi Peskov.
Peskov, Rusiye «ordunı istegeni kibi öz toprağı sıñırlarında avuştıra, ve kimse kirişmemeli», dep aytqan edi. Bu şekilde o, Ukraina silâlı quvetleriniñ baş komandanı Ruslan Homçaknıñ Rusiyeniñ «Zapad-2021» strategik talimlerine azırlıq manaçığınen Ukrainanıñ şarqiy sıñırlarına taktik gruppalarını çeke laflarına cevap berdi.
Homçaknıñ qayd etkenine köre, martnıñ başında Novorossiysk ve Stavropolden işğal etilgen Qırımğa talimler içün avuştırılğan Rusiye ordusı yarımadada qalmağa devam ete.
Aprelniñ 2-nde ABD ve Ukraina prezidentleri Joseph Biden ve Volodımır Zelenskıy telefonda laf etkenler. Beyaz saraynıñ malümatına köre, «prezident Biden ABD, Rusiyeniñ Donbas ve Qırımdaki istilâsı şaraitlerinde Ukraina suvereniteti ve topraq bütünligine qol tutqanını tasdıqladı».
Aprelniñ 4-nde Avropa Birliginiñ tış siyaset ve telükesizlik siyaseti yuqarı temsilcisi Josep Borrell Ukraina akimiyetini Rusiye tarafından yapılğan istilâ vaziyetinde «Avropa Birligi destek köstergenine» işandırdı.
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ Rusiye yarımadada ve Qara deñizde muntazam sürette arbiy talimler keçire, arbiy tehnikanı, hususan uçaqquvar mudafaa sistemasını ketirip qoya.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda ise Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.
Ukraina Baş ştabı, Rusiye arbiyleriniñ Qırımda yapqanlarını qanunsız dep adlandıra.
Ukrainanıñ BM daimiy vekiliniñ muavini Yuriy Vitrenko, Rusiye yarımadada nükleer silâsını yerleştirgeninden qorqqanını bildirdi. Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtip muavini Serğiy Krıvonis, Qırımda nükleer silâsı olması mümkün bir qaç yer bar, dep bildirdi. Onıñ fikirince, onıñ yarımadada yerleştirilüv ihtimali «ğayet büyüktir».
2020 senesi dekabr ayında Kreml temsilcisi Dmitriy Peskov Rusiyeniñ Qırımda «telükesizligi içün er şey yapmağa aqqı bar», dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası 2019 senesi dekabr ayında Rusiyeni işğal etilgen Qırımdan ordusını çıqarmasına ve Ukraina topraqlarınıñ vaqtınca işğalini toqtatmasına çağırğan qararnı qabul etti.


text:
2021 senesi iyünniñ 28-nde qabul etilgen Ukraina Anayasası 25 yaşını toldurdı. Memleketniñ esas qanunı 1996 senesi ekinci çağırılış Yuqarı Rada deputatları tarafından qabul etildi, olar iyünniñ 27-nden 28-ne keçer gecesi çalıştı – toqtamayıp 23 saat. Bundan evel Ukraina beş yıl devamında bir sıra tüzetüvi olğan Ukraina Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Anayasasına köre yaşadı.
Anayasanıñ qabul etilüvi mustaqil Ukrainanıñ uquqiy esaslarını, suvereniteti ve topraq bütünligini pekitti. Esas qanunnıñ onuncı bölüginde «Qırım Muhtar Cumhuriyeti Ukrainanıñ ayırılmaz parçası olıp, Ukraina Anayasası belgilegen vekâletler çerçivesinde oña ait meselelerni çeze», dep aytıla. Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi Dmıtro Razumkov Azatlıq Radiosına intervyü berip, iyünniñ 28-i «tek raatlıq künü degil, Avropanıñ eñ yahşı anayasalarından biriniñ künü» ola, dep ayttı. 1996 senesi Ukraina Anayasasınıñ qabul etilüvi ve Qırım meseleleri aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı. .
Qırımlı siyasetşınas Aleksandr Sevastyanovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, 1990-larnıñ anayasa esnasında Qırımnıñ statusı bir sıra zıddiyetniñ sebebi olğan edi.
Sovetler Birliginiñ dağılması ve Qırım ve Ukrainada devletçilikniñ tiklenmesi parallel edi, ve bu esnaslarda bir çoq zıddiyet ve bir-birine uymağan şeyler bar ediAleksandr Sevastyanov
– 1996 senesine qadar eki anayasa deñişti – 1992 ve 1995 seneleriniñ, ve ekisi de Ukraina Anayasasınıñ iç bir variantı olmağanda azırlanğan edi. O vaqıt farqlı tüzetüvleri olğan Ukraina Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Anayasası bar edi. Ebet, bir çoq maddeniñ, bir çoq normanıñ farqlı añlatılması qaçınılmaz edi, ve «Qırım Muhtar Cumhuriyeti» ıstılası farqlı akimiyet organları ve farqlı akimiyet seviyeleri tarafından farqlı şekilde izaatlanğan edi. Yani Sovetler Birliginiñ dağılması ve Qırım ve Ukrainada devletçilikniñ tiklenmesi parallel edi, ve bu esnaslarda bir çoq zıddiyet ve bir-birine uymağan şeyler bar edi. Meselâ, Qırımda «Qırım Cumhuriyeti» dep yazğanlar, Ukraina qanunlarında ise «Qırım Muhtar Cumhuriyeti» dep añıldı, em de ekinci söz kiçik arifnen pek siyrek yazılğan edi. Qırımnıñ muhtariyeti Ukrainağa Sovetler Birliginden miras olaraq qalğan.
Aleksandr Sevastyanovnıñ fikirince, o vaqıt Ukraina ve Qırım elitaları bütün bu çatışuvlarnı «bayağı lâyıq bir şekilde» ve daa beter yapmayıp al etip olğanlar.
– Farqlı fikirler birinciden vekâletlernen bağlı edi: ayrı bir region ne qadar muhtar ola bile, ayrı statustan faydalanmaq aqqı barmı. Ebet, 1990-larda Qırım elitası tek hususiy iqtisadiy statusı degil, öz tış siyaset ve halqara faaliyet aqqı olacaq siyasiy statusı olmasını istegen edi. Ukraina bunı qaldırmayıp, bir şekilde normağa ketirmek kerek edi. Ukraina reberligi diger memleketlerdeki regionlarnen zıddiyet örneklerini körgen edi: Abhaziya – Gürcistan, Pridnestrovye – Moldova ve ilâhre. O, Qırımnıñ prezidenti Yuriy Meşkovnıñ devlet qurucılığına da sessiz qalıp olamağan edi. Mence, 1996 senesi Ukraina Anayasasınıñ onuncı bölügi o vaziyette yeterli ve eñ yahşı variantı edi.
Ukrainalı siyasetşınas, yazıcı Viktor Kaspruknıñ fikirince, Ukraina Anayasası qabul etilgende olğan bütün zıddiyetlerge baqmadan, bu vesiqa muvafaqiyetli oldı ve memleketniñ inkişafında müim rol oynadı.
Ukraina Anayasası dünyanıñ eñ eyilerinden biri oldı – onıñ yerine ketirilmesi bu endi başqa meseleViktor Kaspruk
– Firqalar arasında büyük zıddiyetler bar edi: solcular Ukrainanı mustaqil devlet olaraq körmey ve atta Ukraina Sovet Sotsialistik Cumhuriyeti adını qaldırmağa teklif ete edi. Yani Anayasamız büyük uzlaşuv ve o vaqıt prezident olıp, esas qanunnı 1996 senesi qabul etmege istegen Leonid Kuçmanıñ küçlü basqısınıñ neticesi oldı. Ukraina Anayasası dünyanıñ eñ eyilerinden biri oldı – onıñ yerine ketirilmesi bu endi başqa mesele. Ukraina bütün siyasiy problemleri ve meşaqqatlarına baqmadan, kene de Anayasağa uyğun yaşamağa tırışa, dep tüşünem. Esas qanun ukrainalılarnıñ aqlarını kefil etmeknen beraber ayatlarını da tertiplemekte. Anayasa halqqa Ukrainada çoq şeyni daa güzeline deñiştirmek, bu adım-adım olacaq degen ümüt berdi. Bir yerde artta qalsaq da, bu 25 yılnıñ ilerilevi körüne.
Qırımtatar resurs merkeziniñ reisi, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyevniñ qayd etkenine köre, 25 yıl evelsi qırımtatarlar Anayasa qabul etilüvine qol tutmağa qarar berdi, amma bazı incelikler bar edi.
Birinciden Ukraina Anayasasınıñ 92-nci maddesini yerine ketirmelimiz, yani tamır halqlar meselesini qanun seviyesinde tertiplep, olarnıñ aqlarını temin etmelimizпpaBaMиEskender Bariyev
– Memleketimiz uquqiy devlet olsun dep, 1996 senesi Qırımda faal çalıştıq, Anayasağa qol tutuv forumını teşkil ettik. O vaziyette bir çoq kommunist quvetleri bu esas qanunnıñ qabul etilüvine qarşı çıqqan edi. Bu Anayasada tamır halq añılğanına ve aqları ayrı qanunlarnen tertip etilmeli, dep aytılğanına qol tutqan edik. Ebet, onuncı maddege razı degil edik: o, Ukraina unitar devleti ola dep aytılğan muqaddemege zıt kele. Böyle devlette memuriy, terroritorial printsipke köre muhtariyet olamaz. Mında mıtlaqa deñişmeler ve ilâveler kirsetilmeli. Unitar devletniñ topraqlarında tamır halq yaşasa, milliy-territorial muhtariyet ola bile.
Eskender Bariyev, 2017 senesi onuncı maddege, Qırımnıñ qırımtatarlarnıñ milliy-territorial muhtariyeti statusınen bağlı deñişmelerniñ kirsetilmesi içün anayasa komissiyası yanında bir iş gruppası quruldı, faqat bu tüzetüvlernen qanun leyhası Yuqarı Radada öyle de qabul etilmedi, dep hatırlata.
– Buña basamaq-basamaq kele bilemiz, dep tüşünem. Birinciden Ukraina Anayasasınıñ 92-nci maddesini yerine ketirmelimiz, yani tamır halqlar meselesini qanun seviyesinde tertiplep, olarnıñ aqlarını temin etmelimiz. Ukraina prezidenti Ukrainanıñ Tamır halqları qanun leyhasını Yuqarı Radağa berdi, ve eñ yaqın vaqıtta bu vesiqa qabul etilir, dep ümüt etemiz. Soñra Ukraina qanunlarına bir sıra deñişme ve ilâve qoşulmalı, ve o vaqıtqa qadar em Ukraina cemiyeti, em siyasetçileri Ukrainanıñ esas qanunını da tüzetmege razı olur, belki. Mence, bu «Qırım platforması» çerçivesinde de pek aktual. Ortaqlarımız memlekette Ukrainanıñ inkişaf planı bar olğanını ve memleketimizniñ bütün vatandaşlarınıñ aqları nasıl qorunacağını körmeli.
Ukraina Anayasasına köre, oña kirsetilecek deñişmeler qanunı Yuqarı Radağa prezident ya da eñ az 150 halq deputatı tarafından berilmeli. Böyle bir qanunnıñ tasdıqlanması içün 450 parlament vekilinden eñ az 300-ü rey bermeli.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
ABD prezidenti Donald Trump devlet kâtibi vazifesine namzet etip köstergen CİA müdiri Mike Pompeo Rusiyege qarşı daa da şiddetli yol devam ettirmek niyetinde. Bu aqta o aprelniñ 12-nde Kongresste, onıñ namzeti tasdıqlanacağınen alâqalı ötekrilecek diñlevlerde ilân etmek niyetinde dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Rusiye çoq yıllar devamında onıñ tecavuzına nisbeten yımsaq munasebet kösterilgeni içün agressiv davranmağa devam ete. Buña yekün çekme vaqtı keldi», – denilmekte Pompeonıñ diñlevlerden evel tarqatılğan stenogrammasında.
Trump martnıñ 13-nde ABDniñ lideri sabıq devlet kâtibi Rex Tiilersonnı vazifesinden azat etken soñ, sabıq cumhuriyetçi kongressmen Mike Pompeonı tış siyaset idaresiniñ reberi olaraq tayin etecegi aqqında ilân etken edi.


text:
Rusiyede COVID-19 koronavirus yuqunçınen hastalanğan insanlarnıñ sayısı 100 kişini aştı. Keçken künü 21 insan qayd etildi, umumen Rusiyede 114 kişi (bir qaç insan tedaviylendi) qayd etildi, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Böyle raqamlarnı Rusiye baş nazir muavini Tatyana Golikova prezident Vladimir Putinniñ iştiraki ile olğan toplaşuvda aydınlattı.
«Umumen vaziyet kontrol altında buluna», – dep bildire Putin. O, vatandaşlarnı nizamğa riayet etip ve mesüliyetli olıp, akimiyet alğan tedbirlerge añlayışlı yanaşmağa çağırdı.
Rusiye martnıñ 18-nden mayısnıñ 1-ne qadar çetel vatandaşları ve vatandaşlıqsız şahıslarnıñ kirişini yasaqladı.
Keçken künü dünyada 13 903 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildire Dünya sağlıq teşkilâtı. Böylece, Dünya sağlıq teşkilâtınıñ versiyasına köre, dünyada koronavirus pandemiyası başlağanından berli hastalarnıñ sayısı 167 511 insan oldı.


text:
Qırım akimiyeti Aluşta, Yalta ve Massandra yalı kenarlarını olarnıñ sanitar talaplarğa uyğanını ve mında inşaatlarnıñ oluv qanuniyligini teşkerdiler. Neticeler eyi olmadı, – dep bildire Qırım akimiyetiniñ matbuat hızmeti.
Birinci baş nazir muavini Mihail Şeremet aytqanı kibi, teşkerüv «müim meselelerniñ olmasını belgiledi», bu al ise işbu yönelişte yerli akimiyetiniñ insafsız işlegenine bağlıdır.
«Aluştanıñ yalı kenarı daa bir qarardır, nezaret etilgen diger obyektler aqta öyle aytamam. Pek qıyın vaziyet – çöplük obalarından başlap, MAF olğanına qadar. Massandrada yalı kenarını kirağa alğan ve öz başına meydannı bölgen kiracılar ile bağlı vaziyet de kegindir. Raatlanğanlar içün insaniyetsiz şaraitlerni meydanğa ketireler, deñizden zevq almaq yerinde buña baqmaq mecburlar», – qayd etti Şeremet.
O şunı da aytıp keçti ki, Qırımnıñ cenübindeki yalı kenarları turistlerniñ kelmesine azır olmalı. Ve teşkerüv neticelerini Qırım baş naziri Sergey Aksönovğa bildirecegini qoşıp ayttı.


text:
Musafir vaqtı programmasınıñ musafiri on aylıq Mira qızınen Gulpira Garkuşa bulunacaq. Gulpira balalaıqtan beyaz halat kiymege arzu ete edi, amma neticede maliyeci oldı. Qoranta, hobbi ve yañı leyha aqqında o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınıda añlatacaq. Programma müellifi – Halise Zinedin.
Programma Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınıda yanğıray. Bu yañı, özüne has radio formatı.
Yayın vaqtı: 18:40-18:50. Yayınnı Qırım.Aqiqat saytında ve orta dalğalarda 549 kilogerts sıqlığında diñlemek mümkün.
Qırım.Aqiqat radiosı Radio Svoboda tarafından, Qırım.Aqiqat leyhasınen beraberlikte yarımadada radio yayınınıñ ğayrıdan tiklenilmesiniñ ekinci basamağı çerçivesinde, Ukraina haber siyaseti nazirliginiñ destegi ile teşkil etildi.


text:
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ vesiqalarında Rusiye ilk kere «işğalci-devlet» olaraq adlandırıldı, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar ise – «vaqıtınca işğal etilgen topraqlar». Bunı Twitterde BM Teşkilâtındaki Ukraina missiyası bildire.
Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş assambleyasınıñ üçünci komiteti toplaşuvında noyabr 15, salı künü Ukraina teşebbüsi ile azırlanılğan «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde (Ukraina) insan aqlarınıñ vaziyeti» rezolütsiyası qabul etildi.
Rezolütsiyağa 73 devlet qol tuttı, 23 – qarşı çıqtı, 76 – bitaraf qaldı.


text:
Ukraina aq qorçalayıcıları BM Baş Assambleyasınıñ insan aqlarınen bağlı ve tezden bu halqara teşkilâtnıñ komiteti tarafından baqılacaq daa bir qararınıñ metnine öz tevsiyelerini yolladı. Yañı tevsiyeler yarımadada koronavirus yuqunçınıñ pandemiyası sebebinden işğalci memleket tarafından bozulğan insan aqlarınen bağlıdır. Rusiye hastalıq ile küreş manaçığı altında angi aqlarnı boza – bu maqalede oquñız.
Gizli adliye
İyünniñ başında sahte «Qırım Cumhuriyeti qadılar şurası» «Qırım Cumhuriyetiniñ mahkemelerinde yañı koronavirus yuqunçınıñ ögüni aluv» tedbirlerini qayd etip qarar çıqardı. Vesiqa müellifleri «dava esnasınıñ iştirakçileri olmağan şahıslarnı kirsetmemege» tevsiye etti.
Vesiqada yalıñız tevsiyeler berilse de, bugünki künde mezkür qarar esasında siyasiy sebepten açılğan davalarnıñ bütün mahkemeleri diñleyiciler içün qapalı qala. Yerli İyegova şaatları qabaatını tanırmı, «askerler» Mecit Ablâmitov ve Nariman Mejmedinovnıñ davalarında ne kibi deliller bar, Refat Çubarovnıñ davasında mahkemede kimler sorğuğa çekile – koronavirus ile küreş manaçığınen mahkemelerniñ bütün tafsilâtları Qırım mahkemeleriniñ qapalı qapuları artında yahşı saqlana.
Avropa insan aqları añlaşması adliyeniñ aşkârlığını ve açıqlığını insannıñ adaletli mahkeme aqqınıñ esas elementi olaraq belgilemekte. Qırım mahkemelerinde koronavirus olmağanda bile, aq qorçalayıcılarnıñ hulâsalarına köre, siyasiy sebeplerden açılğan davalarda bu aqqınıñ bozuluvı qayd etilgen edi. Şimdi ise bu bozuvlarnı qayd etmege bile çare yoq.
Test ve gizlilik yoq
Em yarımadada, em qomşu Rusiyede azatlıqtan marum etilgen qırımlılar kovid testini yaptırmay, qoruv vastalarınen temin etilmedi ve kerekli tibbiy tedaviylev alamay. Bu aqta Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ koordinatorı Olga Skripnik Qırım.Aqiqat mühbirine tarif etti. Aynı vaqıtta, onıñ aytqanına köre, apishanelerde azatlıqtan marum etilgen şahıslarnıñ aqlarını sıñırlamaq içün pandemiya faal sürette qullanıla.
İnsanlarnı advokatlarnen gizli subetleşmek imkânından marum qaldırmaq içün kovid qullanılaOlga Skripnik
«İnsanlarnı advokatlarnen gizli subetleşmek imkânından marum qaldırmaq içün kovid qullanıla. Meselâ, Rostov-na-Donuda tutulğan qırımlılarnen böyle ola. Advokatları olarnen tek qısqa körüşüv odalarında subetleşe bile, camdan telefonnen ve SİZO memuriyetiniñ hadimi yanında. Bu aqlarını bozğan bir şey», – dep qayd etti Olga Skripnik.
Bunıñnen razı olmamaq qıyın. BM №43/173 qararında azatlıqtan marum etilgen şahıslarnı qoruv printsiplerinde qayd etilgenine köre, «tutulğan ya da apiste yatqan şahısnıñ advokat ziyaretleri, mesleatları ve onıñnen bağ aqqı sozulmayıp ya da tsenzurasız ve tam bir gizlilik şaraitlerinde vaqtınca lâğu etilemez ya da sıñırlanamaz, qanunda belgilegen istisna allar ola bile…».
Toplaşuv, amma narazılıq aktsiyaları degil
Qırımda kirsetilgen birinci sıñırlardan biri kütleviy tedbir keçirilüviniñ yasağı oldı. Bu Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı 2020 senesi martnıñ 17-nde çıqarğan yüksek seviyeli azırlıq rejimine dair buyruğında aytıla. Bir buçuq aydan soñ Sergey Aksenov deñişmeler kirsetip, bir çoq sıñırlavlarnı lâğu etti, lâkin kütleviy tedbir keçirüv yasağına tesir etmedi, olarnı akimiyet yüksek seviyeli azırlıq rejiminen beraber lâğu etecek, dep söz berdi.
Bu beyanatlarğa baqmadan yarımadanıñ Rusiye ükümeti sıñırlavlarnı devam ettirdi, amma propaganda maqsadınen kütleviy tedbirlerni ötkermek içün deñişmeler kirsetti – «Tavrida», festivali, Koktebel Jazz Party ve ilâhre. Sentâbrniñ 18-nde tüzetilgen yüksek seviyeli azırlıq rejimi fermanı Emek ve mudafaa azırlığı sınavları, «Artek» halqara bala merkezindeki «Büyük teneffüs» umumrusiye yarışı, «Beyaz çeçek» hayriye aktsiyası ve daa onlarnen ayrı tedbirge artıq tesir etmey, dep aytıldı.
Amma vatandaşlarğa kütleviy merasim yapmaq içün eskisi kibi toplaşmaq kene de yasaq etile: Qırım memurlarınıñ fikirince, bu koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol aça bile. Yasaqnı bozğanlar 30 biñ rublege qadar para cezasını ala bile. Bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqqan Venera Mustafayevağa qarşı memuriy tahqiqat – yerli akimiyetniñ ileride de toplaşuv serbestligini sıñırlamaq içün pandemiyanı nasıl qullanğanınıñ parlaq örnegidir. Bu azatlıq ise esas insan aqlarından biri ola.
Zorlap berilgen pasportlar
Keçiş noqtalarındaki sıñırlavlarnı qullanıp, Rusiye vatandaşlıqnı almağa mecbur eteOlga Skripnik
Areket serbestligi de belli sıñırlavlarğa oğratıldı. Koronavirus tarqaluvınıñ ögüni almaq manaçığınen qırımlılarğa esas Ukrainağa bir kereden çoq barmaq yasaq dep ilân etildi. «Keçiş noqtalarındaki sıñırlavlarnı qullanıp, Rusiye vatandaşlıqnı almağa mecbur ete, çünki kirişte Qırım qaydı ile Ukraina pasportını köstergen insanlarğa para cezaları berildi… kovid vaziyetini qullandılar», – dep bildirdi Olga Skripnik.
Bundan ğayrı, onıñ fikirince, Rusiye tarafınıñ sıñırnı keçüv qaideleri tasilnen bağlı aqlarğa pek tesir etti. «Bir kerelik çıquv» Ukraina aliy oquv yurtlarına oqumağa kirgen ya da anda oqumağa devam etken qırımlı balalarnıñ vaziyetini pek zorlaştırdı. Bir çoq bala ve ana-babası içün bu yıl ciddiy sual peyda oldı: Ukraina aliy oquv yurtuna oqumağa kirmek kerekmi? Tasil aqqı pek sıñırlandı.
Devamı ne olacaq?
Aq qorçalayıcılarnıñ tahminleri quvandırmay. Olga Skripnikniñ fikirince, vaziyet deñişmeycek ve Rusiye koronavirus vaziyetinden faydalanıp, Qırımda zaten pek sıñırlanğan insan aqlarını daa beter sıñırlamağa devam etecek. Bundan ğayrı, yarımadada COVID-19 hastaları artqanı içün cemaatçılar yaqın vaqıtta esas aq – ayat aqqı içün telükeler ola bile, dep ayta. Qırım hastahaneleri tolsa, yarımada sakinleri tibbiy yardım alıp olmasa, bu olacaq.
BM Baş Assambleyasına kirsetilmesi içün teklif etilgen maddelerde aq qorçalayıcılar Rusiye Jeneva konventsiyasınıñ 58-inci maddesini bozdı, dep qayd etmege rica ete. İstilâcı memleket işğal etilgen topraq ealisini koronavirustan qorumaq içün elinden kelgenini yapmadı. Qararda Rusiye Avropa Şurası ve Dünya sağlıq teşkilâtınıñ azatlıqtan marum etüv yerlerinde insanlarnıñ sayısını eksiltmek tevsiyelerine qulaq asmadı, dep qayd ete bile. Misal olaraq, olar içün qoşma telükeler çıqardı.
BM hulâsaları Qırımdaki insan aqları vaziyetine eñ yaqın vaqıtta tesir etecegini aytmaq küçtir. Amma işğal altındaki topraqta aq ve serbestliklerni bastırmaq maqsadınen pandemiyanı qullanuv yaqın ve uzaq kelecekte pek müim adım ola bile.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda aprelniñ 15-nde koronavirus sebebinden ilân etilgen özüni izolâtsiya etüv rejimi vaqtında soqaqqa sebepsiz çıqqan insanlarğa qarşı 208 memuriy protokol tizildi, dep bildirdi Qırımdaki Rusiye politsiyasınıñ yolbaşçı muavini Aleksandr Smaglin aprelniñ 16-nda operativ ştab toplaşuvında.
Onıñ qayd etkenine köre, «balalar özleri kezmege devam ete», ana-babalarına qarşı 9 protokol tizildi. Aqşam üstü soqaqta olğan gençler aqqında aytıla.
Politsiya malümatına köre, Yaltada «eñ uzaq» bankomatqa maşinanen ketken er adamğa qarşı protokol tizildi.
Kezlevde turaqta tanışlarınen turğan ve yanında vesiqaları olmağan er adamğa para cezası berildi.
Aprelniñ 16-nda saba Qırımnıñ Aqmescit ve Aqşeyh rayonlarında üç yañı koronavirus hastası qayd etildi. Aqyarda sekiz koronavirus hastası qayd etildi.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Qırımnıñ Rusiye parlamenti yarımadada memuriy cinayetler qanunınıñ tüzetüvlerini qabul etti. Deputatlar Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimini bozğanlar içün para cezalarını sertleştirdi. Bu tedbirler aprelniñ 15-nden itibaren devam ete.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya bildirgenine köre, soñki aftada yarımadağa çetelden kelgen yedi insannıñ COVID-19 diagnozı tasdıqlandı.
Bu aqta o, martnıñ 17-nde koronavirus yuqunçı ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
«Qırımğa kelgen yedi insannıñ yañı koronavirus yuqunçı qayd etildi. Bu şahıslar Ermenistan, İspaniya, Iraqtan keldi – bu üç insan ve dört insan Ukrainadan maşina keçiş noqtalarından keldi. Episi tibbiy közetüv altına alındı. Büyük Britaniyadan kelgenler – soñki aftadan 4 kişi – İç işler nazirligine izolâtsiya rejimine riayet etmelerini kontrol etmek içün bildirildi», – dedi Penkovskaya.
Keçken künü Qırımda, yerli akimiyetniñ malümatına köre, 55 koronavirus hastası qayd etildi, bir künde 61 insan tüzeldi, epidemiya vaqtında 33 707 kişi yahşı oldı.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Roskomnadzor, Rusiye Federatsiyası Baş prokuraturasınıñ talabınen Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya nazirliginiñ saifesini Rusiyede blok etti. Müessise matbuat hızmetiniñ malümatına köre, bunıñ manaçığı Qırım ve Donbasta koronavirus qırğınlığınen bağlı kerçek vaziyetniñ saqlanmasına dair malümat oldı. Amma, elbette, bu sebep degil, tam bir manaçıq. Sebep ortada, onı körmeyip keçmege kerekmey.
Müessise saytınıñ açıluvı bunı hatırlata: Qırım ilhaqı – ancaq işğalden reintegratsiyağa qadar bir müddet
Ğaliba, Reintegratsiya nazirliginiñ saytında Qırım ve Donbasnıñ olması sebep ola. Ebet, bu «Minsk esnası nazirligi degil». Bu müessiseniñ tek qurulışı Ukrainanıñ anayasa mevamını aks ete – Rusiye resmiy şekilde istemegen tek Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ ayrı rayonları degil, amma Rusiye halqara (ve öz) uquqına zıt bir şekilde ilhaq etken Qırım topraqları da işğal etildi.
Delillermi? Olar da ortada. Ukraina nazirliginiñ saytı – Rusiye blok etken Ukraina devlet qurulışınıñ ilk saytıdır. Hatırlamaq kerek ki, diger memleketlerniñ de – Moldova Cumhuriyetiniñ, Gürcistannıñ – Rusiye işğal etken topraqlarnıñ reintegratsiyasınen oğraşqan müessiseleri bar. Amma on yıllarnen olarğa qarşı bir iddia olmadı, olarnıñ internet temsilcilikleri Rusiye Federatsiyasında açıq. Ne içün? Şunıñ içün. Rusiye Pridnestrovye, Abhaziya ve Cenübiy Ösetiya topraqlarını resmiy şekilde istemey. Bular – onıñ müstemlekeleri, imayesi altındaki yerler, amma Rusiye degiller. Donbasnıñ «halq cumhuriyetleri» de öyle.
Qırım – ğaliba, Kremlniñ pandemiya vaqtında, cermay fiyatları tüşkende ve Rusiye iqtisadiyatı yoq olsa bile soñunace tutacaq yeri
Qırım ise… Qırım – ğaliba, Kremlniñ pandemiya vaqtında, cermay fiyatları tüşkende ve Rusiye iqtisadiyatı yoq olsa bile soñunace tutacaq yeri. Şu sebepten Vladimir Putin uquq ve aqılğa zıt bir şekilde Ukraina vatandaşlarınıñ ve Rusiye vatandaşı olmağan diger insanlarnıñ Qırımdaki mal-mülkini musadere etmege qarar aldı. Şu sebepten Ukrainanıñ reintegratsiya nazirliginiñ saytı blok etildi. Müessise saytınıñ açıluvı bunı hatırlata: Qırım ilhaqı – ancaq işğalden reintegratsiyağa qadar bir müddet.
Putin ise böyle şeylerni eşitmege istemeydir. Çünki ilhaq altındaki Qırım olmasa, onıñ rejimi esas siyasiy kozını coya. Ve, onıñ mantığına köre, yarımada kerçekten de «tuvğan limanına qayta bile». Ukrainağa.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Vitaliy Portnikov, kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi


text:
Qırım Müftisiniñ yardımcısı, Aqmescitniñ baş imamı Muhammed İslamov Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri boyunca RF CİFH (red. Rusiye Federatsiyası cezalarnı icra etüv federal hızmeti) başlığınıñ yardımcısı ile birlikte Aqmescitteki tahqiqat izolâtorını ziyaret etti.
Ziyaret çerçivesinde olar tahqiqat izolâtorı başlığınıñ tedib işleri boyunca muavini Viktor Yazepovnen tahqiqattan keçkenler ve mahküm etilgenlerniñ izolâtornıñ kitaphanesinden istifade etmeleri meselesini muzakere ettiler.
“Tahqiqattan keçkenler ve mahküm etilgenler maniasız kitaphaneni ziyaret etmeli ve diniy edebiyatnı qullanmaq imkânına saim olmalılar. Başqaca türlü olmaz. Boşluq toldurılmaq kerek, insan doğru malümatnı almalı, aksiy alda, o, malümatnı şübeli menbalardan alacaq”, – qayd etti Muhammed İslamov.
Bundan da ğayrı, o, bildirdi ki, tahqiqat izolâtorınıñ kitaphanesinde inventarizatsiya ve ekspertiza alıp barıla ve, ihtiyac nisbetinde, Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi kitaphanege kerekli kitaplarnı taqdim ete bile.
Taraflar kün evel 2021 senesi keçirilecek tedbirlerni muzakere ettiler. Al-ı azırda Aqmescit tahqiqat izolâtorınıñ ziyaret etilüvi sıñırlıdır.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Qırımlı İsmail Ramazanovnı Aqmescit yanında 2018 senesi yanvarde tutıp aldılar, Zello internet-radiosı yardımınen yapılğan ekstremizm propagandasında ve arbiy yedeklerniñ qanunsız saqlamasında qabaatladılar. Qabaatlavnı o red ete edi: tintüv vaqtında yapılğan işkenceler aqqında ve tintüv vaqtında oña patronlarnı taşlap qoyğanlrı aqqında ayta edi. Yarım yıl İsmail SİZOda bulundı, soñra çıqmamazlıq vesiqasını imzalap, evine yiberildi. Neticede imaye arbiy yedeklerniñ qanunsız saqlaması aqqında qaatlavnı keri aldırttı. 2019 senesiniñ başında oña qarşı cinaiy dava qapatıldı
Qırımlı ne yapıp rusiye quvetçilerniñ diqqatını celp etti? Yarımadanı terk etmege onı ne mecbur etti? Rusiye akimiyetiniñ qırımatatarlarğa qarşı siyaseti nege oşay? Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde alıp barıcı Yelena Removskaya bu suallerge cevaplarnı qırımttaar faali İsmail Ramazanovnen beraber qıdıra.
- Demek, cinaiy dava qapatılğanından soñ bile, siz Qırımdan çıqmağa mecbur ediñiz?
Rusiye quvetçileri cezasızlıq ve qanunsızlıqnı duyaİsmail Ramazanov
- Birden degil, men ep bir olğanım qadar uquq qoruyıcılıqnen oğraşmağa tırışa edim. Tintüvlerge strimer kibi bara edim, çare olğanı qadar, er şeyniñ videosını çekmege tırışa edim. Soñki kütleviy tintüv - martnıñ 27-sinde edi, o vaqıt yigirmige qadar adam tutulıp alındı. Rusiye quvetçileri özlerine çoq şeyge izin bergenini köstergen meraqlı videolarnı yazıp aldıq. Olar cezasızlıq ve qanunsızlıqnı duya - içinde adam olmağan evlerge sürip kere ediler. Qapı qırılmasını qayd ete edik, kimer saipler şikâyet yaza edi, amma olarnı qabul etmey ediler. O areketlerni FSB hadimleri yapqanını ve bunıñ içün şikayetlerni yazmasalar daa yahşı olur dep açıqtan-açıq añlata ediler.
- Yani cemaat jurnalist kibi işiñiz rusiye quvetçileri içün istenilmegen bir şey edi?
- E. Maña atta, başqa faallerge kibi, mayıs 18-inden evel tenbi berildi. Amma menim tenbimde, “Qırım birdemligi”niñ başqa faalerine kibi maña da cinaiy dava azırlağanları aqqında tehdit etildi. Ve tamam “Hizb ut-Tahrir” ile bağımnı ayrıca qayd ettiler.
- Hatırlatayım ki, Ukrainadan farqlı olaraq, bu islâmiy siyasiy teşkilât Rusiyede terroristik sayıla. Tenbini nasıl aldıñız? Anda ne edi?
- Maña prokurornı yardımcısı telefon etti, men közge çalınğanımnı ve sanki men “Hizb ut-Tahrir” terroristik teşkilâtına qoltutmaq içün narazılıq aktsiyasını azırlayım, dep polisniñ malümatı bar eken, dep ayttı. Men bu telefon çağırışını yazıp qoydım ve onıñ açıqlanması içün biz advokat Aleksey Ladinnen birden Aqmescit prokuraturasına kettik. Başta er şey qanuin boyunca edi, prokuror yardımcısı maña tenbini berdi. Men onı oqıp çıqqan soñ, olar kene kecken sefer kibi maña yasaqlanğan bir kitapnı taşlap qoyacaqlarnı añladım. Tenbide, meni neçündir “Qırım birdemligi”nen bağlağanlarını kördim. Biz advokatnen beraber birden bu sözlerni añlatmağa talap ettik, amma prokuror yardımcısı açuvlanıp, maña qarşı qaba laf etip başladı: menim aqqım yoq, emiş, o yazılarnı talap etmek içün nasıldır hodataystvo yazmalım emiş. Biz yazdıq ve bu prokuror yardımcısına berdik. O soñra ne yapqanını bilmeyim.
- Sizce, rusiye quvetçileri bunı nege yapa? Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti, milletler ara barışıqqa ve yarımadada tınçlıqqa ıntılğanını daima qayd etmege tırışalar.
Olar bizni tamır halq saymay, bizni kelmeşek kibi köreler
- İlhaqnıñ 5 yılı devamında, işğalciniñ yekâne faaliyeti zıddiyet çıqarmaqqa doğrultılğan. Bu ükümetke yaqın olğan qırımtatarlar körmegen de diqqat etmegen çoq provokatsiyalar yapıla. Bu - ATR qırımtatar kanalınıñ qapatılması da, Aqmescitte II Yekaterinağa abide qoyulması da - onıñ ters tarafında qıımtatar, birinci ilhaqnı yapqan qadın ögünde tiz çökken adam kibi kösterilgen. Bu Meclisniñ yasaqlanması. Men, öz milletini ürmet etken insan kibi, buña qarşı çıqmağa tırışam. Olar zıddiyet çıqarıp, qırımtatarlar içün yer olmağan bir dünya yaratmaq istey. Olar bizni tamır halq saymay, bizni kelmeşek kibi köreler. Olarğa “uquq qoruyıcı organlar” demek qıyın.
– Bu şaraitte vatandaşlarıñıznıñ küreşten boldurğanını köresizmi?
– Boldurıq yoq, bunı eminliknen aytıp olam. Faallik tüşe bile, amma soñki vaqialar köstergeni kibi, o strimlerni yapqan balalarnıñ yerine başqaları kele. Birisini tutıp aldılarmı - onıñ yerine onu kele. Onlarnı tuttılarnı - olarnın yerine yüzler kele. Ümüt etem ki, öyle de devam etecek.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
İşğal etilgen Aqmescitniñ Borçoqraq (Fontanı) mikrorayonındaki camide iyünniñ 10-nda şeriat qanunlarına köre mahkeme olıp keçti. Bu aqta oturışuv videolarını içtimaiy ağlarda derc etken Crimean Tatars resursı haber etti. İyünniñ 5-nde Koreiz qasabasında Yalta Rusiye memuriyetiniñ yolbaşçı muavini Dilâver Seydametovnıñ köteklenüvi baqıldı.
TASS Rusiye haber agentliginiñ malümatına köre, çeçen nomeralı maşinanen ketken gençler Seydametovnıñ başına madeniy bir şeynen urdı. Memur balalar oynağan mesken kvartalda agressiv ketkenleri içün olarnı tenbiledi. Adise yerine Rusiye politsiyası ve Rusiye gvardiyasınıñ bölükleri çağırıldı, zarar körgen kişi ise hastahanege muracaat etmege mecbur oldı, faqat ariza yazmaqtan vazgeçti. Rusiye uquq qoruyıcı organları adiseni izaatlamadı. Şeriat mahkemesi nedir ve bu vaziyette ne içün yapıldı, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
Şeriat mahkemeleri – musulmanlarnıñ din qanunları ve ahlâqqa esaslanğan ve davalarnı çezmek içün yapılğan ananeviy mahkemedir. Bir çoq memlekette olar qurulış ola, faqat Qırımnı işğal etken Rusiyede böyle bir şey yoq. Bundan ğayrı, şeriat mahkemesiniñ teşkil etilüvi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasında» baqılğan edi.
Aqmescitte şeriat mahkemesini körgen Midatnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, qırımtatarlar ve çeçenler arasında dava baqılmasına eki taraftan da yüzlernen kişi keldi.
Ne yazıq ki, qırımtatarlar arasında haber yayılmadı, ve tek küçük bir qısmı olarnıñ tarafını mahkemede temsil ettiMidat
– Borçoqraq camisinde baqıldı, qadı Qırım müftiliginden Ridvan Maksudov oldı. Çoq insan keldi, bir qaç yüz – esasen Çeçenistan Cumhuriyetinden kelgenler (qomşu Rusiye – QA), qırımtatarlar olardan bayağı az edi. Ne yazıq ki, qırımtatarlar arasında haber yayılmadı, ve tek küçük bir qısmı olarnıñ tarafını mahkemede temsil etti. Mahkeme saat birde başlandı, amma kötekni başlatqanlar kelmedi, esnas toqtatıldı, ve kelmeleri bir buçuq-eki saat beklendi. Añlağanıma köre, Çeçenistandan kelgenler, çünki adiseden soñ olarnı Qırımdan çıqarğanlar. Mahkeme başta qabaatlav tarafını diñledi – Dilâver Seydametovnı, soñra çeçen tarafına söz berildi. Olarnıñ bildirgenine köre, Dilâver genç çeçenlerni söggeni içün kötek çıqtı.
Midatnıñ aytqanına köre, mahkemede böyle aytıldı: eki maşina biri-biri artından kele edi, birincisinde Dilâver Seydametov kete edi, ekincisinde – genç çeçen, onıñ aytqanına köre, aqsaqallarını alıp kete edi.
Davanı itibarlı insanlar baqtı, em qırımtatarlar tarafından, em de Çeçenistan Cumhuriyetinden mahsus kelgenlerMidat
– Bu çeçen özüne qarşı küfür sözler eşitkenini ayttı, aqsaqallarnı qaldırıp qayttı, Dilâverni lafqa çekti. Bundan soñ bu gençniñ işinden qaytqan bir gruppa çeçenler anda toqtadı, ve qavğa başlandı. Üç qırımtatarı bar edi, altı çeçek, ve olar armaturanı qullandı. Dilâverni urğanlar, soñra da politsiyanı çağırıp ketkenler. Qırımtatarlar video berdi. Davanı itibarlı insanlar baqtı, em qırımtatarlar tarafından, em de Çeçenistan Cumhuriyetinden mahsus kelgenler – bilgenimiz kibi, olarnı Ramzan Kadırov şahsen yolladı. Şeriat mahkemesinden soñ Çeçenistan vekillerinden biri Qırımda işten boşatıldı – neticede zıddiyet qabaatı oña yüklendi. Ramzan Kadırovnıñ emrinen temsilcisiniñ bu mahkemede iştirak etkenini şeriat mahkemesiniñ qaydı isbatlay. Video pek yahşı degil, amma, resmiy menbalarğa köre, bu vazifede İsa Haçukayev buluna. Qırım.Aqiqat jurnalistleri izaat almaq içün onıñnen bağlanmağa tırıştı, lâkin neticesi olmadı.
Şeriat mahkemesine barğan Midatnıñ aytqanına köre, Qırımnıñ yañı tarihında bu mahkeme ilk olmadı.
Asılında bu şeriat mahkemesi unikal olmadı – amma bizde yüzlernen kişi olğan esnaslar olmağan ediMidat
– Neticede qadı qarar çıqardı, qavğada çeçen tarafı qabaatlı oldı, çünki qırımtatar tarafınıñ eki şaatı Dilâver Seydametovnıñ küfür etkenini red etti. Çeçenler tarafından şaatlar sögünç sözler aytılğanını isbatlap olamadı, şunıñ içün qavğa çıqarğan gençler yalan aytqanında qabaatlandı. Asılında bu şeriat mahkemesi unikal olmadı – amma bizde yüzlernen kişi olğan esnaslar olmağan edi. Qırımda böyle mahkemeler ara-sıra ola: bir buçuq-eki ay evelsi çeçenler ve qırımtatarlar arasında bu camide davalar endi baqılğan edi.
Qadı Ridvan Maksudov – Rusiye kontrolindeki Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresiniñ din cemiyetleri faaliyetiniñ koordinatsiya bölüginiñ mütehassısı. O, «Millet» Rusiye telekanalına intervyü berip, Qırımda şeriat makemeleri çoqtan keçirile, dep bildirdi, amma sebepleri o qadar emiyetli olmay:
«Olar, belki, yigirmi yıldan berli yapıla, atta daa ziyade ola bile. Belki, o qadar tarqalmağan edi – tek qoranta uquqı, ticaret munasebetleri çerçivesinde ola edi. Amma insanlarnıñ din añlayışı kün-künden arta. Mında sıcaq qanlı gençler, duyğuları bar, em de qavğağa yol açqan şeytan – neticede insanlar kötekleşti. Amma em şaatlarnıñ aytqanına köre, em adise yeriniñ videosına köre, qırımtatarlar kötekni başlatmadı, qavğanı bitirmege tırıştılar, toqtatmağa tırıştılar. Bunı yapamadılar, olacağı oldı. Qabaatlılar diñlep añladılar, afu soradılar, zarar körgenler ise afu etti, quçaqlaştılar ve qardaş olıp qaldılar».
Dilâver Seydametov «Milletke» bergen intervyüsında onı köteklegenlerden tek cemaat ögünde ondan afu soramalarını istegenini ayttı, bu talabı yerine ketirildi. Kyivdeki Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Ayder Rustemov bu vaziyette böyle bir mahkeme keçirmek maqsadqa uyğun olğanından şübhelengenini bildirdi.
Elimizdeki malümatqa köre, çeçenler Qırım şeerlerinde işni çekip ala, qırımtatarlarğa basqı yapa. Bu adiseler boyunca mahkemeler qayda?Ayder Rustemov
– Birinci tüzlem – islâm. Şeriat mahkemeleri – musulmannıñ vazifesidir, bu Quranda aytıla. Böyle mahkemeler, meselâ, Büyük Britaniyada akemlik mahkemeleri esasında ola. Maqsadına baqsaq, er bir şeriat mahkemesi adaletni tiklemeli. Qırımda böyle mahkeme oldı, amma maqsadı ne? Onı ne içün bu vaziyette keçirgenler? Elimizdeki malümatqa köre, çeçenler Qırım şeerlerinde işni çekip ala, qırımtatarlarğa basqı yapa. Bu adiseler boyunca mahkemeler qayda? Mında bu adise piar içün qullanılğandır: baqıñız, Qırımda er şey güzel dep kösterecek olalar. Mence, şerait mahkemeleri ilk evelâ Qırım musulmanları diniy idaresiniñ yolbaşçısı ve muavinlerine qarşı yapılmalı, çünki olar işğalcilernen iş tuta.
Qayd etmeli ki, 2014 senesinden soñ Qırım musulmanlarınıñ eki diniy idaresi bar: bir danesi yarımadada Rusiye qanunlarına köre çalışa, ekincisi Kyivde yerleşe ve Qırımnı Rusiye tarafından işğal etilgen topraq dep sayıp, Ukraina qanunlarına köre çalışa.
Qırımtatar faali Nariman Celâl Koreizde yüz bergen adiseni Rusiye uquq qoruyıcı organları ne içün tahqiq etmegenini soray.
Çeçen halqınıñ vekilleri ve qırımtatarlar arasında ilk qavğa olmay. Muntazam sürette qavğalar olaNariman Celâl
– Musulmanlar qadınıñ bir davanı din normalarına köre al etmesini istese, men buña qol tutar edim. Qırımda ara-sıra qoranta qavğalarında ve diger sebeplerden şeriat mahkemeleri olğanını bilem. Mesele bu degil: çeçen halqınıñ vekilleri ve qırımtatarlar arasında ilk qavğa olmay. Muntazam sürette qavğalar ola – olar em işnen, em insanlar arasındaki munasebetlernen bağlı. Lâkin Rusiye devleti buña ne içün bir şey demey añlaşılmay, Çeçenistan cumhuriyetiniñ yolbaşçısı Ramzan Kadırov ondan ayrette qala ve bunı açıq-açıq ayta. Qırımda Rusiyege hızmet etken qırımtatarlar da öyle: Dilâver Seydametov ne içün resmiy mahkemelerge muracaat etmey? Politsiya olıp keçken cinayetnen bağlı tahqiqatnı ne içün başlatmay?
Nariman Celâl, 2010 senesi bir islâm teşkilâtı Sankt-Peterburgda şeriat mahkemesini keçirmege tırışıp, mahkeme tek resmiy mahkemede ola bile dep israr etken Rusiye prokuraturasınıñ qarşılığını kördi, dep qayd ete.
– Yani Rusiyede bu davalı meseleleri, ve diniy idarelerdeki qadılar tek kiçik davalarnı baqa, kötek kibi ciddiy meselelerni baqmay. Demek ki, Qırımdaki şeriat mahkemesinen bağlı bir çoq sual bar. Mence, Dilâver Seydametovdan böyle yapmasını istep, politsiyağa muracaat etmemesini ayttılar – çeşit video ve levhalarğa baqılsa, bu istek Çeçenistandan keldi. Temelinde ne bar ögrenmek kerek ve hulâsa çıqarmaqta muqayt olmaq kerek.
Nariman Celâlnıñ tahmin etkenine köre, bu vaziyette şeriat mahkemesi kötek çıqarğanlarnıñ cinaiy mesüliyetke çekilmemesi içün bir usul oldı, çünki onıñ neticesi tek afu oldı, daa ciddiy bir ceza yoq. Bunı añlamaq içün Qırım.Aqiqat jurnalistleri Dilâver Seydametovğa izaat bermesi içün muracaat etti, amma cevabını alamadı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Martnıñ 27-nde Aqmescit rayonında Pionerskoye köyüniñ sakinleri qaza sebebinden suvsız qaldı, dep haber ettiler «Voda Krıma» işhanesinde.
Haber etilgenine köre, köyniñ soqarlarından birinde suvuq suv aqqan ağlarda bozuqlıq olğan.
«2021 senesi martnıñ 27-nde kündüz saat 12:30 Pionerskoye 4 köyünde Ayan, Tahta Cami, Çatırdag, Haytarma, Mamut Sultan, Anayurt, Berlik, Qutlu, Krım Girey Han, Haci Girey Han, Mediyeva soqaqlarında ve olarğa yantayğan soqaqlarda suv berilüvi sıñırlanğan», – dep yazıla bildirmede.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Yarımadada,Rusiye izni olmağanından sebep, işini toqtatqan qırımtatar «Meydan» radiosı qıtaiy Ukrainada işine devam ete bile.
Bunı Qırım.Aqiqatqa ATR media-holdinginiñ saibi Lenur İslâmov bildirdi.
«Şimdi bu meseleni Milliy şura ile muzakere etemiz. Boşalğan nice sıqlıq bar. Biz işbu sıqlıqlarğa kirmege ister edik. Milliy şuranıñ qararını bekleymiz, ukrain mekteplerinde qırımtatar tili dersleriniñ alıp barılması ile beraber «Meydan» da Ukraina boyunca yayınlanmaq kerek», – dedi İslâmov.
«Biz er yerde olmalımız ve bizim aqqında er yerde aytmaq kerekler. Çünki qırımtatarlar – Ukrainanıñ güzel, aqıllı ve cazibeli qısmıdır», – qayd etti iş adamı.
Media-holdingge kirgen ATR, Lâle telekanalları, «Lider FM» radiosı kibi, «Meydan» radiostantsiyası da 2015 senesi aprel 1-de işğal etilgen Qırımda yayınlavını toqtattı. İyün 17-den ATR ve Lâle Kiyevden işlemege başladı, «Meydan» radiosını internetten diñlemege mümkün oldı.


text:
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ükümet azalarını işğal etilgen Qırımğa kiriş qıyınlıqlarını ögrenmege çağıra.
Şu cümleden, Ukrainskaya pravda malümatına köre, Çubarov dey ki, memuriy sıñırda vatandaşlardan esaplarında 1200 dollarnıñ olmasını talap eteler. Onıñ aytqanı kibi, Ukraina territoriyasından Qırımğa ketken qırımtatarlarnı yarımadağa Rusiyeden kirmege mecbur eteler.
Ukraina Adliye Naziri Pavlo Petrenko Ukraina Yuqarı Şurasınıñ toplaşuvında iyül 3 künü Qırımğa ketken ukrain vatandaşlarınıñ kiriş meselesi ile oğraşmağa söz bere.
«Söz berem, sıñır bekçileri ile yarın toplanıp, işğal etilgen territoriyağa ketken ukrain vatandaşları içün er angi manialarnı yoq etermiz», – dedi Petrenko.
2015 senesi iyün başından Qırım ile memuriy sıñırdan keçüvniñ yañı qaideleri üküm süre. Olarğa köre çetel vatandaşları yarımadağa tek mahsus musaade kâğıtları ile kire bile. Çağına yetmegen balalarğa Qırımğa kirmek içün çetel pasportı ya da balanıñ yürüv vesiqası kerek. Bildirilgeni kibi, yañı qaideler aqqında bilmegen ve vesiqalarnı azırlamağanlarnı kiriş noqtalarında evelden keri qaytaralar. Zaruriy vesiqalarnı yapqan eñ yaqın Migratsion hızmetiniñ idaresi Hersonda yerleşe.
Rusiye tarafından Qırımnıñ işğalinden soñ 2014 senesi mart ayında qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında memuriy, aqiqatta – kerçek sıñır peyda oldı. Qırım işğal etilgen torpaq olaraq ilân etilgen.


text:
Aqmescitte "Gorod" kommunal müessisesiniñ işçileri Ekinci Cian cenkinde ğalebeniñ 75-inci yıldönümi munasebeti ile "soqaqlarnıñ, meydanlarnıñ güzelleştirmesi ve bayram bezetmesi" işlerini devam ete. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Hususan, Pobedı, Kirova caddelerinde, Karla Marksa ve başqa soqaqlarında trolleybus ve fenir direklerinde bayraqlarnı asıp qoyalar.
Yol hızmetçileri yollardaki teşiklerni qapata, Yekaterina parkında tamir işlerini yapa.
Daa evel şeer içinde şimdi Qırımda yaşağan Ekinci Cian cenki veteranlarınıñ suretleri ile bilbordlar qoyuldı.
Daa evel bildirile edi ki, Aqmescitniñ rusiyeli akimiyeti mayıs 9-ına azırlanğan "bayram inşaatları"na 8,3 million ruble masraf etti. Şeer memuriyetiniñ başınıñ müavini Vladimir Osipenkonıñ aytqanına köre, mayıs 1 ve 9-ında şeerde "büyük kütleviy merasimler" olmaycaq, amma Aqmescitni bayram sıfatına ketirirler.
Rusiye işğal etken Qırımda 2014 senesinden berli sovetlerniñ ve Rusiyeniñ «Ğalebe künü» Qızıl ordu ve sovet halqınıñ natsist Almaniyası üzerindeki ğalebe künü olaraq qayd etile. Ukrainada mayısnıñ 8-nde Hatıra ve barışuv künü qayd etile, mayısnıñ 9-ı ise – Ekinci cian cenkinde natsizmni yeñüv künü olaraq.


text:
Bağçasaray “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ iştirakçisi Seyran Saliyevge bir yarım yıl içindeilk sefer qadını ve beş yaşındaki qızınen körüşmege razılıq berdiler. Bu aqta “Qırım birdemligi” cemiyet birleşmesi Facebookta haber etti.
Bir yarım yıl devamında Mümine Saliyevanen aqayınen körüşmek muracaatları red etile edi. Bir qaç kün evel Müminege tahqiqatçı imzalağan körüşüv razılığını berdiler.
“Körüşüv eki saatqa yaqın edi. Allahqa şükür, aqayım özüni yahşı duya. Elbette, onı bir şey raatsızlasa bile, o bir vaqıt aytmaz. İste, öyldir o. Ammaruh küçü, sabırı, sebatından ğayrı, sıfatına köre, o tendürist ve sağlam. Bütün halqımızğa teşekkürlerini ve dualarını aytmağa, dedi. Soñunda: “Ğalebe yaqın”, dep ayttı”, - dep aytıp berdi siyasiy mabüsniñ apayı.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı Şurası matrnıñ 6-sında Bağçasaray “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ dört iştirakçisi - Marlen Asanov, Seyran Saliyev, Ernes Ametov ve Memet Belâlovnıñ tevqif müddetini uzattı.
2017 senesi oktâbrniñ 12-nde Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.