text:
Akimiyeniñ bizge qarşı yapqan areketleri qırımtatarlarnı birleştire – Umerov duadan soñra (video)
Bağçasarayda mayısnıñ 12-nde cemaat duası ötkerildi. Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ evinde 300-den ziyade qırım musulmanı toplaştı. Kütleviy toplaşuv ve merasimlerniñ yasaq etilgeni vaqıtta, dualar – qırımtatarlarğa, bir arada toplaşıp, basqılarğa oğrağan semetdeşlerine birdemlik köstermek içün yekâne imkân oldı. Dua merasimi «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca «bağçasaraylı dörtniñ» tutılğanından ve İlmi Umerovğa qarşı cinaiy işniñ açılğanından bir yıl keçkeni munasebetinen ötkerildi. Bir yıl evelsi Bağçasarayda kütleviy tintüverden soñ Remzi Memetov, Rustem Abiltarov, Zevri Abseitov ve Enver Mamutov apis etilgen ediler. Soñra olae Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlandılar. Endi bir yıl devamında olar aztlıqtan marum etilgenler ve tuvğanlarını ancaq mahkeme salonlarında köre bileler. Şu künü İlmi Umerovğa da qarşı, separatizm ve Qırım işğalinen açıqtan razı olmağanı sebebi ile, cinaiy iş açılğan edi. Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı. «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. «Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


c: text/html

text:
Rysiyeniñ adliyesi, «fevral 26 işi»niñ beş figurantına yarımadanıñ ilhaqından evel olıp keçken vaqialar içün Rusiye qanunları boyunca şartlı müddetler berip, «varvarlıq adetlerine qayttı» ve «Rusiyeni medeniy devletler sırasından çıqardı». Bu fikirni Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde sovet dissidenti, Rusiye aq-uquq qorçalayıcısı, jurnalist ve cemyet erbabı Aleksandr Podrabinek bildirdi.
Aq-uquq qorçalayıcısı: «Bu davada Rusiye adliyesi öz-özüne üküm çıqardı, çünki o, qullanıluvdan çoqtan berli çıqqan uquq normalarını qullandı. İnsanlarnı, o vaqıt mevcut olmağan qanunlar boyunca muhakeme etmek – bu, varvarlıq adetlerine qaytuv… Bu üküm Rusiyeni medeniy devletler sırasından çıqara», – dep qayd etti.
Aleksandr Podrabinek, fikrince, Rusiye ükümeti qanunsız qabaatlavğa qasten yol berdi, dep ilâve etti.
«Bu mahkeme Rusiye ükümetine, Qırımda vaziyetini pekitmek ve er keske, hususan qırımtatarlarğa, evde kim şorbacı olğanını ve bu repressiv rejimni begenmegenlerge ne olacağını köstermek içün kerek edi. Ükümetniñ, yarımadada siyasiy mevcudiyetini pekitmek içün er angi qanunnı, uquqnıñ er türlü temel normalarını boza bilecegini köstermek içün», – dep yekün çekti o.
Mevzuğa dair: «Fevral 26 işi» boyunca mahküm etilgenler: olar kim?
İyün 19-da Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 işi» figurantlarını şartlı apis müddetlerine mahküm etti. Ali Asanov ve Mustafa Degermenci 4 yıl ve 6 ay şartlı apis müddetine, Arsen Yunusov ve Eskender Kantemirov 4 yıl şartlı apis müddetine ve Eskender Emirvaliyev 3 yıl ve 6 ay şartlı apis müddetine mahküm etilip, episine 3-er yıl sınav müddeti tayin etildi.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutqanlar ve qarşı çıqqanlarnıñ keniş mıqyaslı mitingi keçti. Birinciler sırasında qırımtatarlar ve Ukraina tarafını tutqan faaliyetçiler buluna edi. Olarğa qarşı Rusiyeniñ tarafını tutqan faaliyetçiler çıqtı. Olar, şimdi Rusiyege tabi Qırım ükümetiniñ başında turğan Sergey Aksönov başlığındaki «Rus birligi» liderleri tarafından teşkil etilgen ediler.
2015 senesiniñ yanvarinde Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım idaresi fevral 26 mitingi esnasındaki kütleviy qarışıqlıqlar boyunca cinaiy iş açtı.
Yaqalanğanlar arasında Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutqanlardan: Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ve, ondan ğayrı, faaliyetçiler Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev buluna ediler.
Daa soñra mahkeme, baş şübheli – o vaqıt Qırımda amelde Meclis lideri rolüni eda etken Ahtem Çiygoznı ayrı bir mahkeme davasına ayırıp, «fevral 26 işi»ni ekige böldi.
Advokat Cemil Temişevniñ teşebbüsi ile faaliyetçi Talât Yunusov ve ATR telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev, bergen ifadeleriniñ «fevral 26 işi»niñ diger figurantlarına qarşı delil olaraq qullanılmaycağını şart qoyıp, tahqiqatnen añlaşma yaptı ve özlerine qarşı qabaatlavlarnı tanıdılar. 2015 senesinde Talât Yunusovğa şartlı olaraq 3,5 yıl ve Eskender Nebiyevge, aynı bunıñ kibi, şartlı olaraq 2 yıl ceza müddeti berildi..
2017 senesi sentâbr 11-de Rusiye mahkemesi Çiygoznı, yarımadanıñ Rusiye tarafından ilhaqı ile bağlı narazılıqlarnı közde tutqan «kütleviy qarışıqlıqlar»nıñ teşkil etilmesinde qabaatlav boyunca sert rejimli koloniyada sekiz yıl apis cezasına mahküm etti. 2017 senesi oktâbr 25-te Rusiye ükümeti, Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoznı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra o, Kyivge keldi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kiyevde mayıs 1-de köçip kelgenlerniñ balaları içün baar bayramı teşkil etilecek.
Bunı tedbirni teşkil etken KrımSOS göñülliler teşkilâtı ve Firefly hayriye leyhası bildireler.
«Bayramda şeñlik ve quvanç olacak: qoqla teatriniñ oyunı, oyunlar, fokus ve klounlar. Bundan ğayrı, er bir balanı kiçik ediye bekley», – dep bildire teşkilât.
Bayramnıñ keçirilmesi saat 11:00-den saat 12:30-ğa qadar planlaştırıla, köçip kelgenlerniñ 4-11 yaşında balaları davet etile.
Tedbirni ziyaret eteceklerge anketanı toldurmağa teklif etile, bundan soñra qayd etilgen iştirakçilerge tedbir keçirilecek yerni bildirecekler.


text:
İşğal etilgen Qırımda tutulğan Ukraina tarafdarı faal Oleg Prihodko Saq şeer memuriyeti binasını patlatmağa azırlağanında qabaatlana. Bu aqta FSB binasında faalnen laf etken advokat Nazim Şeihmambetov Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Tünevin aqşam Oleg Arkadyeviçniñ (Prihodko – QA) evinde garajı baqıldı. Garajda FSB hadimleri 200-ünci çeşit trotil dama taşı, UZRGM-2 içün fişenk ve zarar ketirici şeyler, hususan kesilgen qaynaq elektrodlarını taptı. Prihodko Saq şeeri memuriyetiniñ binasını patlatmağa azırlağanında qabaatlaylar. Amma, tahqiqatçınıñ fikirince, o, işini bitiremedi, çünki FSB hadimleri onı tutıp, terror ücüminiñ ögüni alğan eken», – dedi advokat.
Prihodkonıñ Özü oña qarşı dava sahte ve patlayıcı oña gizliden qoyuldı, dep israr ete.
«Oleg Arkadyeviç olıp keçkenlerni Ukrainağa qoltutqanı içün siyasiy taqip olaraq tanıy».
Subet vaqtında Nazim Şeihmambetov faalniñ tünevinden berli aşamağanını ögrendi: «Tünevinden berli aşatmadılar, suv ve bulka bermege bile bermeyler. Tünevin hadimlerden biri sigar berdi. Qorqqanımızğa baqmadan, Oleg Arkadyeviçni kerçekten köteklemediler ve oña qarşı küç qullanmadılar».
Advokatnıñ malümatına köre, bugün mahkeme faalniñ sıñırlav tedbirini belgileycek.
Qırım akimiyetine yaqın olğan Krıminform saytı FSB idaresiniñ malümatına esaslanıp, oktâbrniñ 10-nda «Qırımda memuriy binanı patlatacaq olğan Rusiye vatandaşı tutuldı», dep bildire. Müessise ad ve soaydını aytmay.
Prihodkonıñ tutulğanını oktâbrniñ 10-nda saba kezlevli ukrain faali, yedinci çağırılış Ukraina halq deputatı Eduard Leonov haber etti. Faalniñ ömür arqadaşı Lübov Prihodko da tutulğan edi.
FSB hadimleri Rusiye Ceza kodeksiniñ 223.1 (patlayıcı maddelerni qanunsız azırlanması) ve 205 (terror ücümi) maddelerine istinaden qabaatlay.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Saq rayonınıñ Orehovo köyünde Oleg Prihodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler. Rusiye quvetçileri Prihodkonıñ evinde keçirilgen tintüvni izaatlamadı. 2016 senesi iyün ayında Rusiye quvetçileri faalni maşinasındaki ukrain nomeraları içün tutqan edi.


text:
Aprelniñ 26-nda Rusiye Mudafaa nazirligi, Rusiyeniñ Cenübiy arbiy bölgesiniñ Ava quvetleri ve Ava mudafaa birleşmeleriniñ ordu aviatsiyası ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ deñiz aviatsiyasınıñ 50-den ziyade operativ-taktik uçağı ve helikopteri qış azırlığı devrinde bir nezaret yoqlamasından soñ işğal etilgen Qırımdan Rusiye uçaq alanlarındaki daimiy noqtalarına qaytarıldı, dep bildirdi.
«Uçaq ve hilikopterlerniñ ekipajları Kuban ve Stavropol, Rostov ve Volgograd vilâyetlerine öz uçaq alanlarına qayttı. Cenübiy arbiy bölgesiniñ Ava quvetleri ve Ava mudafaası birleşmeleri operativ-taktik ve ordu aviatsiyası eskadriliyalarınıñ nezaret yoqlaması çerçivesinde Qara deñiz flotunıñ deñiz aviatsiyası quvetleri ile qarşılıqlı alâqanı, raketa ve deñiz ve qaradaki nişanlarğa bomba atışlarını eda etti», – dep yazlı bildirmede.
Cuma künü, Rusiye Mudafaa nazirligi, Rusiye arbiy birleşmeleriniñ Opuk poligonında ve Qırımnıñ diger bölgelerinde keçirilgen talimlerden soñ daimiy yerleşme noqtalarına qaytqanlarını bildirdi.
Hatırlatamız, Rusiye Mudafaa nazirligi, Qırımdaki talimlerde iştirak etken soñ Rusiye Qara deñiz flotunıñ 20-den ziyade gemisiniñ daimiy yerleşme yerlerine qayttı, dep iddia ete.
Aprelniñ 22-nde, cumaaqşamı künü, Rusiye Mudafaa nazirligi Rusiye arbiy idaresiniñ başı Sergey Şoygunıñ da iştiragı ile «türlerara talimler» keçirdi. O, Cenübiy ve Ğarbiy arbiy bölglerden arbiy talimlerniñ yekünlenmesi ve ordunıñ daimiy yerleşme yerlerine keri çekilmesini de bildiri. Rusiye Mudafaa nazirligi, Rusiyeniñ cenübindeki ve işğal etilgen Qırımdaki talimlerde iştirak etken quvetlerniñ daimiy yerleşme yerlerine qaytmağa başlağanlarını bildirdi.
Austriannıñ malümatına köre, halqara seviyede tanılğan Ukraina sıñırı boyunca 2015 senesinden berli «Rusiye on biñlernen askerini yerleştirip, ordusınıñ sayısı arttıra, bölüklerni faalleştirdi, bazalarını yañarttı ve daa küçlü bir yer, ava ve ava mudafaasını yerleştirdi».
Soñki vaqıtları Rusiye Donbasnıñ işğal etilgen qısmında gibrid küçleriniñ cenk areketlerini arttıra. Böylece, ateşkes rejiminiñ şartları bozula, amma Rusiye Ukraina ordusını qabaatlamağa tırışa. Bundan ğayrı, Qırımda ve Ukraina sıñırı yaqınlarında Rusiye askerleriniñ sayısını arttıruv Kyiv ve ğarbiy ortaqlarınıñ qasevetini doğura, çünki Rusiye ordusınıñ Ukrainağa açıq ücüm imkânı bar.
Mart ayında Ukraina silâlı quvetleriniñ baş komandanı Ruslan Homçak bildirdi ki, Rusiye, «Zapad-2021» strategik talimlerine azırlıq manaçığınen Ukrainanıñ şarqiy sıñırlarına taktik gruppalarını çeke. Onıñ qayd etkenine köre, Novorossiysk ve Stavropolden işğal etilgen Qırımğa talimler içün avuştırılğan Rusiye ordusı yarımadada qalmağa devam ete.
Kreml, Rusiye ordusınıñ Rusiyede areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli, dedi.
Qırımnıñ askeriyleştirilüvi
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ Rusiye yarımadada ve Qara deñizde muntazam sürette arbiy talimler keçire, arbiy tehnikanı, hususan uçaqquvar mudafaa sistemasını ketirip qoya.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda ise Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.
Ukraina Baş ştabı, Rusiye arbiyleriniñ Qırımda yapqanlarını qanunsız dep adlandıra.
Ukrainanıñ BM daimiy vekiliniñ muavini Yuriy Vitrenko, Rusiye yarımadada nükleer silâsını yerleştirgeninden qorqqanını bildirdi. Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtip muavini Serğiy Krıvonis, Qırımda nükleer silâsı olması mümkün bir qaç yer bar, dep bildirdi. Onıñ fikirince, onıñ yarımadada yerleştirilüv ihtimali «ğayet büyüktir».
2020 senesi dekabr ayında Kreml temsilcisi Dmitriy Peskov Rusiyeniñ Qırımda «telükesizligi içün er şey yapmağa aqqı bar», dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası 2019 senesi dekabr ayında Rusiyeni işğal etilgen Qırımdan ordusını çıqarmasına ve Ukraina topraqlarınıñ vaqtınca işğalini toqtatmasına çağırğan qararnı qabul etti.


text:
Diego Velázquez
Diego Rodríguez de Silva y Velázquez (6 iyun, 1599 – 6 avgust, 1660) İspaniya koroli Philip IV da'wirinde xızmette bolg'an jetekshi İspan su'wretshisi bolg'an. Onın' do'retiwshiligi Barokko da'wirine tuwrı kelgen bolıp, ol portret su'wretshi retinde u'lken tabıslarg'a erisken. Bir neshe tariyxıy ha'm ma'deniy a'hmiyetke iye ha'diyeselerdi su'wretlew menen birge ol İspan koroli shan'arag'ının' ko'plegen portretlerin, basqa Evropanın' jetekshi adamların ha'mde a'piwayı adamlardı o'z jumıslarında sa'wlelendirgen. Onın' shedevr jumısı Las Meninas (1656) esaplanadı. 19-a'sirdin' birinshi shereginen baslap Velázqueztin' jumısları basqa realist ha'm impressionist su'wretshileri ushın u'lgi bola basladı. Sol waqıtlardan baslap, İspaniyalı Pablo Picasso, Salvador Dalí ha'm İnglis-İrland su'wretshisi Francis Bacon ha'mde ko'plegen basqa ataqlı su'wretshiler Velázqueztin' jumısarın joqarı baxalag'an ha'm hu'rmet retinde onın' ataqlı jumısların qayta islep shıqqan.


text:
Rusiye prezidentligine namzet olacağını bildirgen Lenin adına sovhoznıñ müdiri Pavel Grudinin, ilhaq etilgen Qırımnı «Rusiye» toprağı deyerek, prezident olaraq saylânğan taqdirde, yarımadanı keri «qaytarmaycağı» aqqında ayta.
Bunı Grudinin Rusiyeniñ «Birinci kanalında» keçken «Vremya pokajet» yayınınıñ eferinde bildirdi.
«Qırım – Rusiye toprağı, qalğan detallerni muzakere etmek mümkün. Bunı yapmaq içün tış işleri naziri bar, kerçek, yaramay birisi sayılmaz», – dep ayttı Grudinin. O, «böyle meselelerni yalıñız çezmeycegini de» ilâve etti.
Belli olğanı kibi, dekabrniñ 23-nde Rusiye Federatsiyası Kommunist Firqası adına (KPRF) Rusiye prezidentligine namzet olaraq Moskva civarında yerleşken Lenin adına sovhoznıñ müdiri Pavel Grudinin kösterildi.
Rusiye prezidentiniñ saylâvını 2018 senesi martnıñ 18-nde – Qırım ilhaqınıñ yıllığında ötkerilmesi planlaştıralar. Daa evel saylav kününiñ başqa künge keçirilmesini közde tutqan mütenasip qanun, Rusiyeniñ Devlet Duması ile Fedratsiya Şurası tarafından tasdiqlanıp, Rusiye prezidenti Vladimir Putin tarafından imzalanğan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey.Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü olaraq qabul etti.


text:
Qırımda daa bir hasta yañı koronavirus yuqunçından vefat etti. Bu malümatnı Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirligi derc ete.
Müessise malümatına köre, umumen 36 hasta COVID-19-dan vefat etti. Bu hastalar aqqında tafsilâtlı malümat ve qaysı regionlardan kelgeni belli degil.
«1692 insan tibbiy közetüv altında buluna, 125-i dinamik közetüv altında qala, 1423 kişi hastahanede qala, 144 insan observatorlarğa alındı», – dep aytıla müessise haberinde.
Keçken künü Qırımda 67 koronavirus hastası qayd etildi. Umumen Qırımda, akimiyetniñ malümatına köre, 3010 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 93-ü çetelden keldi, 124-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 1966 insan tüzeldi.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Yunan elifbesi
Yunan elifbesi (yunanca Eλλnvιkό aλφάBnto) - ME IX asırdan berli yunan tilinde yazmaq içün qullanılğan bir elifbedir. Yunan elifbesine esaslanıp latin ve kiril elifbeleri yaratılğan.
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qadimiy yunan tilinde belli olğan ilk yazı (ME 15-12 asırlar yani Mikenler medeniyeti zamanında) B çizgili urufatı ile yazılğan. B çizgili urufatı A çizgili yazıdan asıl olıp, İnd-Avropa tili olmağan Minos tilindeki yazılar içün hızmet etken. Mikenler medeniyeti yıqılğan soñ bu yazı da unutılğan. Yunan tilinde yañı yazılar endi qaranlıq asırlardan soñ peyda olıp, olar elifbe yazısınen yazılar olğan. Yunan elifbesi ME VIII asırda Finikiya elifbesiniñ daa inkişafı olaraq asıl olğan.


text:
2020 senesiniñ soñu itibarınen Qırım ve qomşu Rusiyede 109 Ukraina vatandaşı apis yerlerinde buluna edi. Bunı Qırım aq-uquq qoruyıcı gruppası haber etti. 2021 senesiniñ ilk eki ayı içinde bu raqam 114 oldı. Bu cedveldeki Qırım sakinleriniñ çoqusı «Hizb ut-Tahrir davası»nıñ mabüsleridir. Bu teşkilât Rusiyede terrorcı sayıla ve 2003 senesinden faaliyeti yasaq etilgen.
Fevralnıñ 17-nde saba erte yarımadanıñ bir qaç rayonında Rusiye quvetçileri musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı ola) evlerine keldi. «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faalleri Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, İçki rayonında Mamamadinov Abdulbori, Qarasuvbazarda Azamat Eyupov, Aqmescitte Yalkabov Timur, Bağçasarayda İbragimov Ernest, Bağçasarayda Fedorov Oleg, Aqmescitte Seydametov Lenur ve Aqyarda Şihametov Yaşarnıñ evinde tintüv keçirildi. Episi 2021 senesi aprelniñ 15-ne qadar tevqif etildi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova bildirgenine köre, fevralniñ 17-nde tintüvler vaqtında tutulğan qırımlılar «qabaatsızlıq prezumptsiyası bozulıp», FSB idaresine ketirildi. Onıñ fikirince, bu vaziyette Ukraina Rusiyeden «adaletli mahkeme aqqına riayet etmesini» talap etmeli.
Qırım.Aqiqat Radiosınıñ studiyasında Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğalge qarşı tirenüv kününe bağışlanğan marafon vaqtında alıp barıcı Taras İbragimov Lüdmila Denisova ile Rusiye akimiyeti tarafında taqip etilgen Qırım sakinleriniñ aqlarınıñ qoruvını ve azat etilüvini muzakere etti.
– İçtimaiy ağlardaki saifeleriñizde Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muntazam tarzda muracaat etkeniñiz aqqında yazasız. Misal olaraq, tünevin Qırım sakini İvan Yatskinniñ Lefortovo SİZO-sında aqlarınıñ bozulmasına cevap berme talabınen muracaat etkeniñiz aqqında yazdıñız. Böyle kommunikatsiya nasıl keçe ve neticeler olamı?
– Tatyana Nikolayevnağa er kün yazam, demek mümkün. Misal olaraq, sonki yarım yıl içinde 30 mektüp yazdıq, soñra 30 cevap keldi. Yani olar oqula. Cevap bir ay içinde kelmeli, amma men olarnı bayağı keç alam. Şunıñ içün, bizim vatandaşlarımız cezalarını çekken tüzetüv cazahanelerine ya da federatsiya subyektleriniñ vekâletlerinen vastasız bağlanamız. Ştıblikov Omskta buluna edi, soñra onı avuştırdılar, biz Omsk vilâyeti boyunca vekâletlige yazdıq. Ve andan cevap tezce kele.
– Rusiye ombudseniniñ ofisinden nasıl cevaplar kele?
Rusiyede mahkümlerniñ aqlarına riayet olunmasına nezaret sisteması yaramay çalışaLüdmila Denisova
– Tatyana Nikolayevnadan kelgen cevaplar er vaqıt aynı, demek mümkün. Birincide, olar Qırımda qanunsız süretet tevqif etilgen vatandaşlarımıznı Rusiye vatandaşları kibi sayalar. Ve menim talabıma er sefer, böyle böyle Rusiye vatandaşı RF tayin etilgen apis etüv qidelerine köre tutula, dep yaza. Rusiyede mahkümlerniñ aqlarına riayet olunmasına nezaret sisteması yaramay çalışa. Rusiyede iskencelerge qarşı fakultativ protokol tasdıqlanmağan. Ukrainada olğan preventiv mehanizm yoq. Bu ise esnasnı mürekkepleştire.
– Rusiyede apis yerlerde olğan Qırım sakinleriniñ aqlarınıñ bozuvları ile bağlı çoq vaqia aqqında bilemiz. Misal olaraq, Aqmescit «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsi Teymur Abdullayev endi 200 künden ziyade ŞİZOda tutla. Rusiye ombusmeni ile kommunikatsi buña nasıldır tesir etemi?
– Teymur Abdullayevge kelgende. E, o 270 künden berli ŞİZOda oturı. Menim mektüplerime ve telefon açmalarıma, o rejimni boza ve şunıñ içün ŞİZOda otura, dep cevaplar kele. Başkortostanda tutulğan vatandaşlarımıznı yoqlamaq içün izin almaq istep, FSİN, FSB-ge muracaat ettim. Anda tutulğan mabüslernen körüşüv içün azırlıqlar kete edi. Olar mennen körüşmek içün atta tuvğanlarınen körüşüvlerden red ettiler. Amma memleketlerimiz arasında siyasiy vaziyet mürekkepleşti ve bu körüşüv bellisiz vaqıtqa qaldı. Elbette sağlıq alına kelgende, rus ombudsmeniniñ ofisi, mabüsler tibiby baqınuvdan keçtiler, testler yaptılar, er şey yerinde, dep maña yazalar. Amma ceza izolâtorlarına kelgende, cevap er vaqıt aynı, rejim bozdılar. Doğrumı, yoqmı, bunı biz bilmeymiz.
– 2020 senesiniñ soñunda Tatyana Moskalkovağa Qırımdaki tahqiqat tevqifhanelerini ve cezahanelerini yoqlamaq istegeniñizni bilidrip bir talap yollağan ediñiz. Yarımadağa barazaqsızmı, yoqmı? Ve böyle bir barıp kelme olsa, ondan ne beklesiz?
– Oktâbrniñ soñunda PACEde insan aqları komitetiniñ oturışınıda çıqışta bulunğanda, Aqmescitteki tahqikat tevqifhanelerinde ve cezahanelerinde tutulğan vatandaşlarımıznıñ aqları bozulğanı ve olar iskencelerge oğratılğanı aqqında aytqan edim. Şu otruşta buña cevap olaraq Tatyana Moskalkova, Denisova özü kelip, olarnı yoqlasıñ, degen edi. Bundan faydalanıp, men birden Tatyana Moskalkovağa, onen beraber bu tahqiqat tevqifhanelerinde tutulğan vatandaşlarımıznıñ aqları ile ne olğanını yoqlama yolculığıma yardım etmesini istep, muracaat ettim. Cevap yoq. Yani, aytmaq attı, yapmaq ise mümküye degil. Bütün bu sıñırlavlarnı COVID-19 pandemiyası ile añlatalar.
– Kene de, siziñ fikriñizce, Qırımğa barmaq mümkün oladajqmı?
– Biz maqsadımızğv irişmege tırışacaqmız. Amma, bugünde Rusige kirme sıñırlavları Qırımğa da qullanıla. Meni anda yiberseler, bu bozuvlarnı qayd etip olur, dep ümüt etem. Ve soñra bu bozuvlarnı advokatlarnıñ, soy-soplarnıñ sözlerinden, mabüslerniñ mektüplerinden degil, isbatlağan delillerden kösterip olacağım. Şunıñ içün vatandaşlarımıznıñ aqlarını qorçalamaq içün küreşimizni devam etecekmiz. Bugünde bu 114 kişi, olardan 99 RF-da ve 15 Qırımda tutula.
– Ukraina ve Rusiye arasında soñki büyük mabüsler deñişüvi 2019 senesi sentâbrniñ 7-nde olıp keçti. Al-azırda nevbetteki deñişüvni azırlamaq içün bir şeyler ötkerilemi?
– Şimdi Rusiye ne yaptı, mabüslerniñ azat etilmesini Minsk esnasına bağlıdı. Er angi deñişüv ile bağlı aytışmalar buzlatılğan, desem yañlışmam. Ukraina ve Rusiyede geosiyasiy esnaslar sebebinden er şey mürekkepleşkeni aqqıyeda bilem. Elbett ki, Perezident Öfsi, prezident, Yermak, Reznikov, episi türlü-türlü meydançıqlarda vatandaşlarımıznı qaytarmaq içün çalışalar. Yazıq ki, amma bu ne ORDLOğa, ne menim işime, Ne de Moskalkovanıñ işine bağlı degil, er şey yalıñız Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ istegine bağlıdır.
(Metinni Darya Nazarok azırladı)


text:
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya, yarımadağa keskin nefes virus yuqunçı çoq qayd etilgen qomşu Rusiye regionlarından kelecek insanlarnıñ koronavirus tedqiqi yapılacaq, dep bildirdi.
Bu aqta o, aprelniñ 2-nde koronavirus yuqunçına qarşı tedbirler operativ ştabınıñ toplaşuvında bildirdi.
«Rusiye regionlarından (eñ çoq hasta qayd etilgen – QA) keskin nefes virus yuqunçınen kelgen şahıslarnıñ yañı koronavirus yuqunçı talili yüz fayız yapılacaq», – dep qayd etti Penkovskaya.
Martnıñ 31-nde saba Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov koronavirus yuqunçına oğrağan ekinci yerli insan tasdıqlandı, dep bildirdi. Böylece, Qırımda 16 kişi qayd etildi. Olardan 14-ü kelgenlerde, ekisi – yerli. Aqyarda 5 kişi koronavirusnen hastalandı.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Aprelniñ 1-nde aqşam Qırımda koronavirus yuqunçı tarqalğanından yañı sıñırlavlar ilân etildi. Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ aprelniñ 1-nde bildirgenine köre, Keriç köpründe blokpost qoyulacaq. Onıñ fikirince, koronavirus tarqaluv telükesi bar olğanından karantin tedbirleri daa bir aftağa uzatılacaq.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımdan esas Ukrainağa köçip kelgen musulmanlar yañı yerlerge alışıp, ukrain ümmetiniñ liderleri olmağa azırlar. Faqat Kyiv şeyhleri Qırımdaki dindaşları büyük şeerlerniñ çoq milletli cemiyetleri ile iş tutmaq qabiliyetini ögrenmeli, dep tüşüneler.
Memleketniñ eñ genç musulman cemaat teşkilâtlarından biri – «Ukraina musulmanları birligi» (UMB). Bu teşkilât eki yıl evelsi Qırımdan kelgen ve ukrain musulmanları tarafından quruldı. Qırımtatarı Elimdar (Suleyman) Hayrullayevniñ yolbaşçılığı altında olğan cemiyet özüni Ukraina paytahtında kösterdi. Fidanlarnı oturtma, Quran-ı Kerim ayetleriniñ ukraince tercimeleri olğan billboardlar, Qurban bayramları ve Kyivdeki sergi merkezinde iftarlar... Bütün aktsiyalar Kyivdeki qırımtatar cemiyetiniñ yardımınen keçirilgen edi.
Mayısnıñ ekinci yarısında UMD cemiyet ve Taras Şevçenko Kyiv milliy universiteti tarih bölüginiñ reberliginen beraber talebe ve ocalar, em de istegi olğan er kes içün lektsiyalarnı teşkil etti. Eki afta devamında Muhammad ibn Saud İslâm universitetinde (Er-Riyad, Saudiy Arabistan) din tasilini alğan şeyh Suleyman bu din tarihına bağışlanğan «Tarih prizmasından keçken islâm» adlı sekiz lektsiyanı keçirdi. Lektsiyalar islâm dininiñ tarihı, «cihad» manası ve islâmda qadın-qızlarnıñ aqları, bu dinniñ diger dinlerge olğan munasebeti ve diger müim meselelernen bağlı oldı.
Din bilgilerini almaq istegi
İslâm aqqında malümat ukrain universitetlerinde ekseriyette musulman olmağan ocalar tarafından berile. Böyle etip yañlış fikirler şekillene bile, dep tüşüne tarih bölüginiñ talebesi İvan Jukovskiy. Onıñ zanınca, dinni din adamları añlatmalı.
«Dinşınaslar islâmğa Avropa noqtaiy nazarından baqalar. Şeyh islâmnı nasıl körgenini añlata ve bu kitaptan meraqlıdır», – dedi talebe.
Maarif aktsiyasınıñ teşkilâtçılarından biri, tarih bölüginiñ 6-ncı sınıf talebesi, musulman Vitaliy Lülkanıñ aytqanına köre, studentler islâmnı ögrenmek isteyler.
«Eki lektsiyadan soñ özek köründi – aman-aman 70 insan, olar er bir lektsiyağa kelip, faal sürette sual bereler», – dep ayttı o Qırım.Aqiqatqa.
Olarnıñ arasında Vitaliyniñ yardımcısı Ülyana da bar. O, 1 milliard insandan ziyade kütken din aqqında bir sıra menfiy malümat olğanını ayta, bu sebepten islâmnen meraqlandı.
«Yabancı bir şey meraqlı ola. Amma saña ait olmasa, menfiy bir şey olğanını ifadelemey. İslâm tarihını ögrenmek istedim, islâm aqqında musulmanlarnı diñlemek istedim», – dep ayttı o.
İnsanlar doğru malümat almağa tırışqanları quvandıra. Ve qayd eteler: bunı internette kördik ya da oqudıq, bunı ise musulmanlardan eşitken edikŞeyh Suleyman
Şeyh Suleyman onıñ ananeviy diñleyicileri – musulmanlar ve tarih oquğan talebeler aqqında farq olğanını qayd etti. Musulmanlarnı daa çoq ibadetler ve işanç tarafları meraqlandıra, studentler ise din aqqında umumiy malümat almağa tırışalar.
«Ebet, er bir lektsiyadan soñ farqlı-farqlı sualler oldı. Allahnıñ izninen bu suallerge ceap bermege tırışamız. Bular esasen islâmğa dair yañlış fikirlernen bağlı: islâmda qadın-qızlar, cihad meselesi, musulmanlarnıñ musulman olmağanlarğa munasebetleri. İnsanlar doğru malümat almağa tırışqanları quvandıra. Ve qayd eteler: bunı internette kördik ya da oqudıq, bunı ise musulmanlardan eşitken edik», – dep ayttı şeyh Suleyman Qırım.Aqiqatqa.
Elimdar (Suleyman) Hayrullayevniñ Taras Şevçenko Kyiv milliy universitetinde oquğan islâm aqqında lektsiyaları – Ukrainada bir musulmannıñ din aqqında malümat bermesiniñ ekinci örnegidir. «Ostrog akademiyası» universitetinde (Rovno vilâyeti) musulman, Qurannı ukraincege tercime etken Mihail Yakuboviç ders bere.
Qırımlılar – islâm ocaları
Qırım işğalinden soñ ve Rusiye istilâsı arfesinde bir qaç itibarlı musulman vaizi Kyivge köçip keldi. ATR telekanalında çıqqan «Baht anahtarı» yayınınıñ alıp barıcısı Arsen Celilov (Abu Yahya Krımskiy) Kyivde pek körünmeyip, esasen izninden ketkenler ve talebelerinen bağ tuta. Tasdıqlanmağa malümatqa köre, o, diniy edebiyatnı arapçadan tercime etip çalışa. ATR kanalı Kyivde çalışıp başlağan soñ «Baht anahtarı» yayını tekrar başlamadı.
Qırım işğalinden evel al-azırda Rusiye akimiyeti qapatqan Bulğanaq (Kölçugino) medresesiniñ müdiri Seyran Arifov Kyivge keçip kelgen edi. O, maarif faaliyetinen oğraşıp, «Alraid» Birliginde vaaz bere.
«UMMA» musulmanlar diniy idaresiniñ müftisi Said İsmagilovnıñ fikirince, Qırım imamları esas Ukrainada işğalden evel yarımadada olğan vaziyetten farqlı bir şaraitlerde çalışmağa mecburlar.
«İşğalden evel olar milliy müitke emiyet berdiler, bu sebepten esas Ukrainada qırımtatar imamları aman-aman yoq edi. Al-azırda Qırımdan kelgen üç imam müminlernen çalışa, dörtüncisini Jitomirde azırlaymız. Olar büyük şeerlerde çoq milletli cemiyetlernen çalışmaq içün añlarını deñiştirmege mecburlar», – dedi İsmagilov.
Onıñ qayd etkenine köre, Türkiye ve Saudiy Arabistan universitetleriniñ imam mezunları muvafaqiyetli iş alıp barmaq içün yımşaq ve añlayışlı olmaq kerekler, islâm Şarqına ait qaidelerni Ukrainağa kirsetmemek kerekler. Onıñ fikirince, Ukraina içün merkezi İrlandiyada yerleşken «Avropada fetva ve tedqiq merkezi» belgilegen Avropa devletleri musulmanlarınıñ din tarzı uyğundır.
Said İsmagilovnıñ zanınca, qırımtatarlarnıñ 700 yıllıq islâm ananesi Qırımdan kelgenlerni diger regionlardaki musulmanlardan üstün köstermey. Medina islâm universitetiniñ (Saudiy Arabistan) mezunı Kyiv sakini Andrey Şisterov da aynı fikirde.
İslâm – bir miras degil, insannıñ saylavıdır. Bu ceetten ananege köre imtiyazlar olmazAndrey Şisterov
«Anane (qırımtatar ananesi – QA) bar. Amma anane ve din – er vaqıt aynı degil. İslâm – bir miras degil, insannıñ saylavıdır. Bu ceetten ananege köre imtiyazlar olmaz», – dep ayttı Şisterov Qırım.Aqiqatqa. Onıñ fikirince, qırımtatarlar iman, uquq ve ananege nisbeten belli bir fikirde olmağa zorlamayıp, Ukraina musulman toplulığınıñ liderleri ola bile.
Tarihçı, islâmşınas Mihail Yakuboviç de Qırım din ananesine bağlı olmasını menfiy bir faktor olaraq tanıy.
«Bir çoq qırımtatarı küçlü bir şekilde etnik ananesine bağlı, amma islâm buña daa keniş bir şekilde baqmalarını talap ete. Mence, (qırımtatar imamlarınıñ – QA) itibarı ve yeri aqqında aytmaq mümkün, amma liderlik mevzusında – Ukrainada islâmnı Qırım işğalinden evel belli olğan insanlar belgileycek. İlk evelâ, «UMMA» UMDİ müftisi Said İsmagilov ve Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Ahmed Tamim», – dedi Yakuboviç.
Aynı vaqıtta, UMB qaynaqlarınıñ malümatına köre, qırımlı Elimdar (Suleyman) Hayrullayevniñ yolbaşçılığındaki birlik iyün ayında Ukraina paytahtı tışında işke başlap, vilâyet merkezlerinden birinde temsilciligini açmaq niyetinde.


text:
Lviv şeer şurasınıñ deputatları «Qırımtatar medeniyet merkezi» cemaat teşkilâtı içün bina ayırmaq qararına qoltutmadılar, dep haber ete Galinfo internet-neşiri.
KrımSOS cemaat teşebbüsiniñ tesisçilerinden biri, «Lvivdeki Qırım Evi» Qırımtatar medeniyet merkezi» cemaat teşkilâtınıñ tesisçilerinden biri Alim Aliyev bildire ki, A.Teslenko, 4 adresi boyunca bina fena alda ve kommunikatsiyalar deñiştirilmeli.
«Deputatlarnıñ barıp binanı baqmaq içün bir ayı bar edi. Biz olarnı davet etken edik, lâkin kimse razı olmadı», – dep qayd etti o.
Onıñ aytqanına köre, qırımtatar cemiyeti binanı tamir etmege azır. Buña çetel adamlar, şahsiy fondlar ve metsenatlarnıñ paraları celp etilecek.
Aliyevniñ aytqanına köre, «Lvivdeki Qırım evi» tek qırımtatarlar içün degil, bu merkez farqlı medeniyet tedbirleri ile olacaq, şu cümleden qırımtatarca, ukraince, inglizce dersler berilecek.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırım işğalinden sebep medeniyet merkeziniñ açılması müim oldı. «Qırımtatarlarnıñ sürgünligi vaqtında 73 halq esnafından yalıñız dörtü qaldı. Şimdi köremiz, Qırım işğalinden sebep kene de medeniyet mirasımıznı ğayıp ete bilemiz», – dedi Aliyev.
Bu qararğa 27 deputat qoltuttı.
Ukraina içtimaiy siyaset nazirliginiñ soñki malümatına köre, iyül 13-ke qadar 1 million 381 biñ 953 insan Qırım ve Donbasstan köçip keldi.
2014 senesi mart ayında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımlılar yarımadanı terk etip qıtaiy Ukrainağa köçmege başladılar. Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ sakinleri Donbasstaki areketlerden sebep Ukrainanıñ diger regionlarına köçip keteler.
Meclis bergen malümatına köre, Qırımdan köçip kelgenlerniñ yarısı – qırımtatarlar. KrımSOS göñülliler cemaat teşkilâtınıñ malümatına köre, yarımadanı 45-50 biñ kişi terk etti.


text:
Çarşenbe künü, fevral 17-de, Ankarada yüz bergen patlav neticesinde 28 insan elâk oldı, daa 61 yaralandı, dep bildireler Türkiye matbuat vastaları.
Patlav bir qaç yüksek arbiy müessise, İçki işler nazirligi ve parlament yanında yüz berdi. Malümatlarğa köre, arbiyler ile avtobuslar ketken vaqıtta olarnıñ yanında maşina patladı. Aynı arbiylerge ücüm etilgenini tüşüneler.
Devletniñ baş memurları ücümni terroristik bir areket olaraq tanıy.
Mesüliyetni özüne daa kimse almadı. Evelleri Türkiyede ücümlerni kürd separatistleri, levan ekstremistleri ve «İslâm devleti» ete edi.
Bıltır Ankarada yüz bergen patlav neticesinde yüzden ziyade insan elâk oldı.


text:
Rusiyeniñ «İnterfaks» haber agentligi, Siemens şirketiniñ yanvar 16-da Moskvadaki Arbitraj mahkemesiniñ «Rosteh» strukturalarına qarşı iş boyunca çıqarğan qararına şikâyet etkenini bildire.
Kütleviy haber vastasınıñ malümatına köre, apellâtsion şikâyet Moskvanıñ Doquzıncı arbitraj apellâtsion mahkemesine yollandı.
Yanvarniñ 10-nda Moskvadaki Arbitraj mahkemesi Siemensniñ eki «Rosteh» strukturasına qarşı davasını red etti. Davacı, turbinalarını istisal etken «Gaz turbinalarınıñ Siemens tehnologiyaları» sıñırlı mesuliyetli şirketi (OOO) turbinalarnıñ ketirip teslim etilmesine dair «Rosteh» strukturaları ile 2015 senesi martnıñ 10-nda yapqan añlaşmasınıñ qanunsız tanılmasını ve, ondan ğayrı, dört gaz turbina tertibatınıñ qaytarılmasını istey edi.
PDaa evel Moskvadaki Arbitraj mahkemesi Siemensni «Gaz turbinalarınıñ Siemens tehnologiyaları»nıñ Rusiyedeki «Rosteh» şirketiniñ strukturalarına qarşı davasına celp etti. Bu munasebet ile mahkemeniñ oturışuvı yanvarniñ 10-na keçirildi.
Siemens, turbinalarınıñ ketirip teslim etilmesi ve daa soñra Rosteh strukturalarına teslim etilmesine dair añlaşmalarınıñ qanunsız tanılmasını ve ondan ğayrı ketirilip teslim etilgen gaz turbina tertibatlarınıñ qaytarılamsını talap ete edti. «Gaz turbinalarınıñ Siemens tehnologiyaları» şirketiniñ Rosteh işhanelerine qarşı mahkeme davasındaki talapları da aynı.
Daa evel Siemens ve onıñ «qızı»na qarşı OAO ve OOO «Tehnopromeksport» (Rostehniñ strukturaları – QA) qarşı dava açtılar. Rostehniñ yolbaşçısı Sergey Çemezov, «Tehnopromeksport» ve Almaniyanıñ Siemensi arasındaki Qırımğa turbinalarnı ketirip teslim etüv boyunca davası yalıñız mahkemede baqıluv yolunen çezile bilecek, dep saya.
Qırımğa Siemens turbinalarınıñ ketirilmesi etrafında dava iyünde başlandı. Almaniya şirketi «Tehnopromeksport»nı Avropa Birligi sanktsiyalarına riayet etmeyip yarımadağa dört gaz turbina tertibatını ketirip teslim etkeninde qabaatlay.
«Tehnopromeksport» ilhaq etilgen Qırımda, qanunsız ketirilgen Siemens gaz turbinalarını qullanıp, eki termal elektrostantsiya (TES) qura.


text:
ФakyлbTeTTerи kaфeдpaлap:
4) AўдapMa Teopияcы ҳәM әMeлияTы
5) ФakyлbTeTлep apaлық шeT Tиллepи
Ózbekstan Respublikasında búgingi kúnde shet tillerin úyreniw mámleketlik siyasatqa aylanǵanlıǵı hámmemizge belgili. Prezidentimiz SH.M.Mirziyoevtıń 2021-jıldıń 19-may kúngi “Ózbekstan Respublikasında shet tillerin úyreniwdi ǵalabalastırıw jumısların sıpat jaǵınan jańa basqıshqa alıp shıǵıw is-ilajları haqqında”ǵı PQ-5117-sanlı qararında aytıp ótilgenindey, Respublikamızdıń oqıw orınlarında shet tillerin úyretiwdi eń áhmiyetli baǵdarı sıpatında rawajlandırıwǵa ayrıqsha itibar qaratılıp atır.
Fakultet dáslep Roman-german filologiyası fakultet ataması menen 1954-jılı ashılıp, inglis hám nemis tilleri qánigeliginen ibarat boldı hám sol jılı 55 student qabıl etildi. Jańadan ashılgʼan fakultette 3 oqıtıwshı – J.A. Allamuratov, R.I. Bonk, A.P.Serovlar jumıs isledi. 1956-jılı birinshi ret shet tilleri kafedrası ashılıp, oǵan J.A.Allamuratov hám kafedra baslıǵı hám dekan sıpatında basshılıq etti.
Fakultet pitkeriwshileri arasınan kөrnekli ilim, mádeniyat, ádebiyat gʼayratkerleri, miynet qaharmanları hám jámiyetlik iskerler, dilmashlar jetilisip shıqtı. Olardan Ózbekistan Qaharmanı A. Óteniyazov, professorlar N.Urumbaev, A.Djaqsıbaev, A.Umarov, L.Xvan, V.Najimova, T.Karamatdinova, K.Dawletmuratov, L.Lagazidze, R.Rzaeva, B.Xabibullaev, Q.Orınbaev, Q.Orazbaev, Q.Ótegenov, X.Daujanov, G.Abdirova, S.Artıkova, M.Ganiev, D.Abdullaev, D.Djoldasov, X.Erkabaev, N.Baltabaeva hám t.b.lardı atap ótsek boladı.
1962-1963 oqıw jılınan baslap shet tilleri instituttıń basqa qánigeliklerinde oqıtıla baslaydı. 1976-jılı universitet ashılıwına shekem fakultette ilim kandidatlarınan J. Allamuratov, A.Kurbanbaev, M. Diment, M.Awezov hám P.Bekimbetov jumıs islegen. Qaraqalpaqstanda milliy kadrlar arasınan german tilleri boyınsha jetisip shıqqan birinshi ilim kandidatı J.Allamuratov boldı. Universitet ashılgʼannan keyin házirge shekem bul yeki kafedrada 16 oqıtıwshı ilim kandidatı dárejesine iye boldı.
Fakultet tariyxında docentler J.Allamuratov, A.Kurbanbaev, T.Atamuratov, A.Dáwletov, P.Kurbanazarov, N.Yuldashev, O.Ibragimov, D.Mamırbaeva, D.Berdimuratov, F.Babajanov X.Abdullaev, N.Xamidovlar fakulbtet dekanı lawazımında isledi.
1995-1996 oqıw jılında Shet tilleri fakulteti quramına Rus filologiyası fakulteti qosıldı. Rus tili hám ádebiyatı qánigeligi 1937-jılı Mugʼallimler institutı quramında fakultet bolıp shөlkemlestirilgen. Fakultette ulıwma hám rus til bilimi, rus hám shet el ádebiyatı, rus tili metodikası hám ámeliyatı, fakultetler aralıq rus tili kafedraları jumıs alıp bargʼan.
2005-jılı noyabr ayınan baslap rus filologiyası, inglis filologiyası, nemis filologiyası hám ózbek filologiyası qosılıp filologiya fakulteti qáliplesti. 2014-jıldan baslap Shet tilleri fakulteti qayta shөlkemlestirildi. 2015-jıldan docent Dj.Kurbanbaev fakultet dekanı lawazımında islep kelmekte.
Búgingi kúnde fakultette tómendegi kafedralar jumıs alıp barmaqta:
Inglis til bilimi,
Awdarma teoriyası hám ámeliyatı,
Fakultetler aralıq shet tilleri.
Tálim baǵdarları:
– Filologiya hám tillerdi oqıtıw: inglis tili,
– Filologiya hám tillerdi oqıtıw: nemis tili,
– Filologiya hám tillerdi oqıtıw: rus tili,
– Shet tili hám ádebiyatı,
– Awdarma teoriyası hám ámeliyatı,
– Gid joldaslıǵı hám dilmashlıq xızmeti.
Magistratura qánigelikleri:
– Lingvistika: inglis tili,
– Lingvistika: rus tili,
– Lingvistika: nemis tili,
– Salıstırmalı til bilimi hám lingvistikalıq awdarmatanıw,
– Ádebiyattanıw (rus ádebiyatı).
Studentler kontingenti:
Fakultet studentlerine 120 professor-oqıtıwshılar tálim berip kelmekte.
Oqıtıwshılardan G.Eshimbetova, D.Kurbanbaev, J.Seytjanov, R.Elmuratov, Z.Xudaybergenova, Yu.Mamutova Ullı Britaniyada, L.Xvan, I.Xoshmuratova, A.Bektursınova Rossiyada, A.Kurbanbaev, A.Djumamuratov, Ya.Kurbanov, D.Berdimuratov, A.Mambetniyazova, G.Babaevalar Germaniya joqarı oqıw orınlarında qánigeligin asırdı.
Ziyrek studentlerden 2020-jıl N.Ibragimova Zulfiya atındaǵı sıylıq laureatı, G.Keulimjaeva, G.Qoblanovalar Nawayı atındaǵı mámleketlik stipendiya, A.Abipova, D.Jaksılıkova Berdaq atındaǵı mámleketlik stipendiya jeńimpazı boldı. D.Jumamuratov DAAD shólkeminiń jazǵı kurs stipendiyasın jeńip alıp, Germaniyanıń Dyusseldorf qalasında 1 aylıq kursda, U.Bazarbaev YAponiyanıń Xokkaydo universitetinde yapon tili kursı, N.Ibragimova, A.Temirbaeva, S.Abdikarimova, A.Sarsenbaeva, G.Keulimjaevalar Rossiyanıń Kazan qalasında ótkerilgen konferenцiyaǵa qatnasıp qayttı.
Fakultetimizde jaslar, atap aytqanda sırt elli studentler ushın da tereń bilim alıw, keleshekte óz kásibiniń jetik mamanı bolıp jetilisiwine barlıq imkaniyatlar jaratılǵan. Bizde studentler ózleriniń oqıw hám ilimiy jumısları boyınsha tıyanaqlı bilim alıw menen birge olardıń dóretiwshilik jumısları da qollap-quwatlanadı.
Fakultet studentlerine AQSH, Germaniya, Qubla Koreya, Rossiya mámleketlerinen qánigeler sabaq berip kelmekte.
Studentlerdiń shet tilleri boyınsha kommunikativ kompetenцiyasın rawajlandırıwǵa járdem beriwshi «English Speaking club», «Scientific club», «Reading Club», «ЮHHıй cлoBecHиk», «Intransworld», «Willkommen ins Deutsch!» dógerek hám klubları jumıs alıp barmaqta.
Fakultette studentlerge ekinshi shet tili sıpatında nemis, koreys, yapon hám qıtay tillerin tańlap, úyreniw imkaniyatına iye.


text:
Sentâbrniñ 16-nda Varşavada başlağan insan ölçevini esaplav boyunca er yıl keçirilgen OSCE toplaşuvında Rusiye akimiyetini ve yarımadanıñ teşkilâtlarını temsil etecek işğal etilgen Qırım vekilleri qayd etildi. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Facebookta yazdı.
«Rusiye bu sene de işğal etken Qırımnıñ diplomatik tecritini «yırtıp çıqmağa» tırışa. Rusiye OSCE meydançıqlarını, hususan OSCE institutlarınıñ ayrı liberalligi sebebinden, eñ kelişken soyu dep saya. Böylece, bu sene Rusiye tarafı Toplaşuv çerçivesindeki tedbirlerde iştirak etmek içün Qırımnıñ işğalci akimiyetini temsil etecek bir sıra yerli teşkilât ve işbirlikçilerni qayd etti», – dep yazdı Çubarov.
O, işğal etilgen Qırımdan qayd etilgen iştirakçilerni aydınlattı. Umumen 14 insan.
Olarnıñ arasında sentâbrniñ 16-nda toplaşuvda iştirak etken «P. Hilendarsköy regional bulğar milliy-medeniy muhtariyetinden» Lüdmila Radeva, «Krımskaya gazeta» ve «Krımskiy jurnal» baş muarriri Mariya Volkonskaya, «Krımskoye informatsionno agentstvo» neşirinden Olga Leonova.
Varşavada sentâbrniñ 16-nda sentâbrniñ 27-ne qadar devam etecek insan ölçeviniñ esabı boyunca OSCE toplaşuvı başladı. Bu toplaşuvda Rusiye Tış işler nazirliginiñ işğal altındaki yarımadada qırımtatarlarnıñ zemaneviy vaziyetine dair maruzası diñlenildi. OSCE saytındaki kün tertibinde haber etilgenine köre, Rusiye böyle maruzanı sentâbrniñ 24-nde taqdim etmeli. Rusiye Tış işler nazirliginiñ saytında işbu maruza aqqında haber etilmey.
ABD Devlet departamenti sentâbrniñ 25-nde Qırımda insan aqlarınıñ halqara monitoringine çağıracaq, dep beklenile.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ Ukrainağa qoltutqan ve qırımtatar faalleri sıq-sıq taqip etile. Bu aqta aq qorçalayıcılar bildire. Olar Kremlni insan aqlarınıñ bozuluvını toqtatmağa çağıra. Amma Moskva ve Qırımnıñ Rusiye akimiyeti repressiyalar olğanını inkâr ete.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesine Qırımda ğıyabiy şekilde mahküm etilgen qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı açılğan dava boyunca qabaatlav tarafınıñ iç bir şaatı kene kelmedi.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgenine köre, oturışuvda qadı bugünki mahkemege davet etilgen doquz şaattan celpnameni körmemezlikke urdı. FSB idaresiniñ bildirgenine köre, ekisi çalışmay, ekisi olarnı telefonda sorğuğa çekmege rica etti, bir kişi ise mahkemege muracaat etip, koronavirusnen hastalanğanı içün onı sorğuğa çekmemege rica etken eken.
Nevbetteki oturışuv oktâbrniñ 16-na planlaştırılğan.
Sentâbrniñ 25-nde «Cemilev davasınıñ» matbuat oturışuvı eki qabaatlav şaatı kelmegeni içün başqa künge qaldırılğan edi.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ Ukraina davası qullanıla.
2013 senesi Hayser Cemilev babasınıñ tüfegini diqqatsız qullanıp, qorantasınıñ tanışı Fevzi Edemovnı öldürgeninde qabaatlı tanıldı. Qırım işğalinden soñ Rusiye tahqiqat organları davasını yañıdan tahqiq etmege istedi.
2015 senesi iyül ayında Avropa insan aqları mahkemesi Hayser Cemilevniñ davası boyunca qarar çıqarıp, onı SİZOdan azat etmege ve Rusiyeni sağlığına zarar ketire bilecek bir şey yapmamasına çağırdı.
2016 senesi noyabrniñ 24-nde Astrahan mahkemesi Hayser Cemilevge qarşı memuriy nezaret qararını lâğu etti. Bu Rusiye tışına çıqmağa imkân bere. 2016 senesi noyabrniñ 25-nde Hayser Cemilev koloniyadan azatlıqqa çıqıp, Kyivge ketti.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Azatlıq xäbärçese bulıp eşlägän şul uq waqıtta köndälek oppozisiä gazetasında yazğan 25 yäşlek Agıl Xalil, mart ayında kükrägenä pıçaq cäräxäte alıp xastäxanägä ozatılğan ide.
Xöcümneñ könbatış mağlümat çaralarında tawış quptaruınnan soñ, mäxkämä bu mäsäläne tikşerep çığarğa mäcbür buldı. Läkin alar jurnalistkä kemneñ xöcüm itüen tikşerü urnına, anıñ oppozisiädäge eşçänlegenä iğtibar itep, döres bulmağan ğamälne tanırğa taqdim itkän.
Oppozisiä jurnalistı Xalil añlata:
“Miña alar 3 saylaw mömkençelege birde. Bu xöcümneñ yä xezmättäşem tarafınnan yasaluın äytergä yäisä üz-üzemne cäräxätlänüemne tanırğa quştılar. Ägär dä bolay dip äytmim ikän, mönäsäbätem bulğan homosexual ber yeget tarafınnan miña xöcüm yasauı xäbären däwlät televideniäsendä efirgä çığarılaçağın äyttelär. Ägär dä keşe aldında oyat xäldä qalırğa telämäsän, bu ike taqdimnän bersen sayla didelär, ä min aptıraşta qaldım.”
Xalil, xaqimnärneñ üzen äni-ätise yanda däwalanğan Kuurdamir töbägennän kitärgä mäcbür itkännän soñ mondıy yanaw yasawların belderde.
Häm sonınnañ xalil ğayepläwne tanımağaç, anıñ rus asıllı ber yeget belän mönäsäbäte buluın häm anıñ Xalildän könläşep cäräxatläwe turında 2 keşeneñ şaxitlek itüen kürsätkän video yazma däwlät kanalında dönya kürde.
Azärbaycanda, xaqimiätneñ keşelärne ğomergä oyatta qaldırıp, homosexuel mönäsäbäte buluda ğayepläp çıqqan keşelär, monnan elek tä bulğan ide. Mäsälän 2003 yılda prezident saylawı aldınnan oppozisiä partisäsenän Ali Kerimeneñ homosexuel buluın faş itkän mäqalälär däwlät matbuğatında kön kürgän ide. Tağın ber misal, 2000 yılda moña oxşaş waqıyğa, xalıqara republikan institutı belän bergä Bakıda eşlägän amerikan watandaşı bulğan John Elviskä bulğan ide. Xaqimiät anıñ ülüen homosexuel mönäsäbätkä bäyle könläşü säbäble buluın beldergän ide. Şunnañ soñ anın kem tarafınnañ üterelüe mäsäläse tağın tikşerelmäde, mäxkämä eşe şul kileş qaldırıldı.
Xalilneñ video yazması turında çıqqan cäncallar, şulay uq ildä kiyerenke waqıtqa turı kilä. Azärbaycanda yaqın arada prezident saylawı bulaçaq. Citäkçelek köräşendä, Aliyev üktäberdä bulaçaq saylawda ikençe möddätkä saylanıp, üz urnın saqlarğa cıyına.
Matbuğat çaraları torışın küzätüçelär, saylaw yaqınayğanda däwlätneke bulmağan, oppozisiä fikerlären taratqan mäğlümät çaraları xaqimiät tarafınnan çiklänergä tırışıla dip belderä. Xaqimiät, rejimnı tänqitlägän gazetalarğa nindeder ğayep tabıp yä aqçalata zur cäzalar birä. Yäisä jurnalistlärgä ğayep tağıp, törmägä ozata.


text:
Rusiyeniñ baş nazir muavini Yelena Romanovskaya, laboratoriya tetqiqatlarından soñ Saq rayonından COVID-19 hastasınıñ ölümine bu virus sebep olağanını tasdıqladı.
Bunı o mayısnıñ 7-sinde COVID-19 tarqaluvı ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında bildirdi.
"Saq rayonda vefat etken hasta boyunca komissiyanıñ resmiy tasdıqlavı bar - ölümniñ sebebi koronavirus oldı. Bugün esabatta bu adiseni qayd etecekmiz", - dedi o.
Ştab oturışında, bu Qırımda koronavirustan ilk ölümniñ tasdıq etilüvi dep qayd ettiler.
Mayısnıñ 5-inde Qırımda şübeli COVID-19 hastası ölgeni bildirile edi.
Qırımda keçken künü 8 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Böylece, al-azırda Qırımda 168 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 22-si çetelden keldi, 17-si – Rusiyeden. 22 hastanıñ Rusiyeden kelgenlernen alâqası oldı, 106 kişi laboratoriyada tasdıqlanğan hastalarnen alâqada olğan edi. 41 kişi tüzeldi. Bir hasta vefat etti. Aqyarda 106 COVID-19 hastası bar, eki insan vefat etti.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bildirgenine köre, mayısnıñ 12-nden itibaren maska rejimini kirsetmege azır. Daa evel Qırımda yüksek seviyeli azırlıq rejimi mayısnıñ 11-ne qadar uzatılğan edi, Aqyarda onı mayısnıñ 30-na qadar uzatqanlar.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqyar parlamentiniñ deputatları «Aqyar ve Qırım arasında sıñır» qanunını qabul etti.
Vesiqa fevralniñ 4-nde Rusiye parlamentiniñ toplaşuvında qabul etildi.
Bu qararğa bütün deputatlar qoltuttı, dep haber etile.
Yanvarniñ 20-nde Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov ve Aqyar ükümetiniñ yolbaşçısı Mihail Razvojayev Qırım ve Aqyar arasında «sıñır belgilev vesiqasını» imzaladı.
Davalı topraqlar sebebinden işğal etilgen Qırım ve Aqyar arasındaki sıñır alâ daa yoq, muzakereler 2017 senesi yanvar ayından berli devam ete, dep bildire Qırım kütleviy haber vastaları. Jurnalistlerniñ aytqanına köre, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti istegeni kibi sıñırlar tasdıqlansa, Aqyar Yalta ve Bağçasaray sıñırlarında qıymetli topraqlardan marum qalması mümkün.
Davalı topraqlar tahminen 400 gektar teşkil etmekte.
2019 senesi Aqyarnıñ sabıq yolbaşçısı Dmitriy Ovsânnikov, Qırım ve Aqyar arasındaki sıñır Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginde tasdıqlanğan sıñırlarda belgilenecek, dep bildirgen edi.


text:
Axır çiktä ul çigenergä häm waqıtınnan alda parlament saylawları iğlan itergä mäcbür buldı.
22 Yüldä ütkän şul saylawlarda Erdoğannıñ Ğädellek häm Täräqqiät partiäse yänä zur ciñü yawladı häm parlamentta küpçelekkä ireşte.
Uzğan comğa şuşı parlament ant kiterde. Düşämbedä prezident Äxmät Näcdät Säzär Erdoğanğa yaña xökümät tözergä quştı.
"Xökümättä 4 yıl 8 ay eşläw täcribäsennän çığıp, bez küp mäsälälärne çişerdäy tağı da köçleräk xökümät tözerbez" dide Erdoğan.
Yaña xökümät çınlap ta tiz arada tözler axrı. Ä menä ber ay eçendä saylanası prezident belän niçek bulır, Törkiä yänä uram cıyınnarına kerep çummasmı?
"Yuqtır, xäzer wazğiät küpkä tınıçraq. Berençedän, xäzer prezident saylaw öçen 2/3 kvorumı bar. Yağni bu inde kirtä bula almıy" di Ankaradağı Tepav säyäsät institutı belgeçe David Barchard.
Erdoğan bu yulı da prezidentlıqqa şul uq Abdulla Gülne alğa sörerme digän sorawğa, Barchard, xäzer ul anı ciñel ütkärä alaçaq, läkin bu nazmätkä qarşılıq bik zur, Gül prezident bulsa, bu Törkiä tarixında ber borılış bulaçaq, digän fikerdä:
"Mäsälä şunda, Gül AK partiäseneñ islamçı qanat wäkile sanala, anıñ xatını yawlıq bäyläp yöri. Bu alarnıñ yäşäw räweşe. Ägär ul häm anıñ xatını prezident sarayına ütsälär, protokol-berkätmälär tulısınça üzgärep betäçäk. Törkiä şunduq başqa urınğa äylänäçäk. Ğadi xalıq, urta sıynıf, Gülgä qarşı buluçılar monnan qurqa" di Barchard.
Zamanında Törkiägä nigez salğan Atatürk "Baş yawlığı xat-qıznıñ abruyın töşerä, millät öçen kirtä bulıp tora" digän süzlär äytkän ide.
Läkin waqıt belän Törkiä şaqtıy üzgärde. Uzğan ay saylawlardan soñ Abdulla Gül, jurnalistlar belän oçraşuında, "Gülne prezidentılqqa" digän şiğärlär qıçqırğan xalıqnı iskä aldı. Min xalıqnıñ bu ixtıyarına küz yoma almıym, dip östäde ul.
ali ğilmi


text:
Ramadan ayında ATR yayınlavınıñ yañartıluvını timsaliy olaraq adladı.
Bunı o iyün 18 künü Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasında bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
O, ilk nevbette, telekanalnıñ seyircileri içün maarif ve medeniy emiyetini qayd etti.
«Bu telekanal qırımtatarlar içün tek ruhiy rupor degil de, er kesni birleştirgen bir meydançıq oldı», – dey o.
«Bu kibi adımlar ile biz yalıñız Qırımda yaşağan vatandaşlarımızğa namusnı saqlamağa yardım etmeymiz de, kene birleşmek içün olarnı saqlaymız degen bir ümütim bar. Eminim, ATR issesi mında büyük olur», – dedi Çubarov.
ATR saibi Lenur İslâmov Ramadan ayında yayınlavnıñ yañartıluvı «qıtaiy Ukrainada startnı qolaylaştırır» degen ümütindedir.
ATR yayınlavınıñ yañartuvı aqqında iyün 17 künü belli oldı, çarşenbe künü aqşam telekanal efirini Bağçasaray Han sarayında gimnniñ icrasından başladı. «Lâle» bala telekanalı da işke devam etti.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyetinden bu aqta izaatı daa yoqtır.
Aprel 1-den dünyada yekâne ATR qırımtatar telekanalı, Rusiye litsenziyasını elde etalmayıp, yarımadada yayınlavını toqtattı.
ATR haber muarririyeti telekanal saytında aşkâr etilecek haber süjetlerini ve mahsus levhalarnı çıqarmağa devam ete
Birazdan telekanalda şunı bildirdiler ki, ATR haber muarririyeti telekanal saytında aşkâr etilecek haber süjetlerini ve mahsus levhalarnı çıqarmağa devam ete eken.
ATR yayınlavınıñ toqtatılması ile cumhuriyet akimiyeti qırımtatar cemaat telekanalını teşkil etmek teşebbüsini bildirdi. Onıñ fikrine köre, bu kanal qırımtatarlarnıñ doğru malümatnı elde etmek aqqını teminler.


text:
Uquq qoryıcılar Qırımda milliy azlıqlarnıñ aqları ile bağlı vaziyetniñ beterleşüvini qayd eteler. Olğan malümatqa köre, yarımadada bu mesele ile bağlı vaziyet Rusiyede olğanından daa da beter.
«Bunı Milliy azlıqlar aqlarınıñ nezaret gruppasınıñ «Eki yıllıq cenk: 2015 senesi Ukrainada yabancı duşmanlığı» maruzasınıñ taqdiminde gruppanıñ temsilcisi Tatyana Bezruk bildirdi.
O şunı da qayd etti ki, 2014 senesi mayıs ayında qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilevni qarşılağan («mayıs 3 işi») ve 2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları altında mitingde iştirak etken qırımtatarlarğa qarşı cinaiy işlerni açqan «Qırımnıñ Rusiye akimiyeti uquqiy alannıñ çerçivesinden keçti».
«Ebet, Qırımnıñ işğalci akimiyeti uquqiy alannıñ çerçivesinden çıqa ve Ukraina ve bütün dünya içün büyük bir mesele tura – Qırımğa halqara eyyetlerniñ kirmesi. Çünki Qırımda milliy azlıqlarnıñ aqları ile bağlı vaziyet Rusiyede olğanından da beter», – dey Bezruk.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırım
İnsan aqlarınıñ ve esas azatlıqlarnıñ bozuluvı
- Siyasiy taqipler
- Halqara şartnamelernen qorulğan şahıslarnıñ Qırım MC-niñ Vaqtınca işğal etilgen topraqlarından Rusiye Fedartsiyasınıñ topraqlarına köçürilmesi
- Zorbalıq ile ğayıp oluvlar
- Ana tilinde tasil alma aqqınıñ bozuluvı
- Din serbestliginiñ bozuluvı
- Söz serbestliginiñ bozuluvı
- Ceza psihiatriyası
- Meclisniñ yasağı
- Yarımadanıñ arbiyleştirilüvi
Halqara gumanitar uquq qaideleriniñ bozuluvı
- İşğal etilgen Qırım demografiyasınıñ deñişmesi
- Mecburiy pasportlaştırma
- Ukraina ve vatandaşlarınıñ Qırımdaki mülküniñ qanunsız istimlâqı
- RF Silâlı quvetlerine celp etüv
- Tasilniñ arbiyleştirilüvi ve çağına yetmegenler arasında cenk propagandası
- İşğalniñ ekologik aqibetleri
- Qırımnıñ medeniy ve tarihiy asabalığınıñ yoq etilmesi
Halqara keri̇ci̇li̇k


text:
Ukraina onıñ subyekti olğan Qırımğa elektrik energiyasını bermege azır, yarımada qamaçavı kibi bir şey yoq. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko yanvar 14 künü matbuat konferentsiyasında bildirdi.
«Biz elektrik energiyasını bermege azırmız, amma Ukraina Qırımına. İsteseñiz – alıñ, istemeseñiz, ukrain mustaqilliginiñ qaytarılmasını beklermiz», – dedi prezident.
Onıñ sözlerine köre, Ukraina Qırım sakinleri-ukrainlerge «ayatnı zorşlaştırmamaq» içün er şeyni yapa ve Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesi aqta yañı añlaşmağa azır. «Añlaşmada Ukraina, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde olğan şirketke elektrik energiyasınıñ berilmesi aqqında yazılmalı», – qayd etti Poroşenko.
Devlet başı em Ukraina, em de dünya Qırım işğalini tanımağanı aqqında hatırlattı.
«Açıq-aydın aytılğan edi: iç bir qamaçav yoq. Halqara añlaşmalarnıñ şekli bar, yani, hocalıq añlamaşları edi, bütün dünya tarafından tanılğan mevamımıznı qayd etemiz», – dey Petro Poroşenko.
Qırım qamaçavınıñ teşebbüsçileri, qırımtatarlarnıñ yetekçileri, yañı añlaşma qabul etilse, vesiqada Qırımnıñ – Qırım Muhtar Cumhuriyeti olaraq qayd olunmasında israr ete.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kefe yanında Eçki Dağnıñ cenübiy capında olğan yanğınnı söndürilgen, dep bildirdi Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ başı Sergey Şahov.
Oña köre, bazarertesi künü saba başlanğan yanğın o künü aqşam 21:40 söndürildi. Onıñ söndürmesinde yanğıncılar ve Sudaq orman avcılı hocalığınıñ hadimleri iştirak etti.
"Yanğın yeri yoldan bayağı uzaq edi, o yerge maşna tsisternasınen barmağa çare yoq edi. Em de küçlü yel işke pek keder etti - ateş captan capqa tez avuşa edi ve ep tarqalmaqta edi", - dep yaza Şahovnıñ sözlerinde matbuat hızmeti.
Bundan ğayrı memur, Qırım gidrometeomerkezine köre, Kefe ve Aluştada fevqulâde yanğın telükesi ilân etilgen edi, dep bildire.


text:
Fevralniñ 17-nde Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından tutulğan, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Lenur Seydametov Qırımdaki Rusiye mahkemesiniñ qararınen mecburiy mahkeme-psihiatrik ekspertizasına yollanıldı.
Bu aqta «Qırım birdemligi» birleşmesi Seydametovnıñ imayecisi Refat Yunusovnıñ aytqanlarına esaslanıp Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Martnıñ 18-nde advokat Qırımnıñ psihiatrik hastahanesinde müvekkilini ziyaret etip subetleşti.
Advokatnıñ aytqanına köre, cinaiy dava çerçivesindeki mahkeme ekspertizası 21 kün devam etecek. Tedqiqat devamında mabüs odasında közetilecek.
«Sağlığını şikâyet etmey, amma maneviy olaraq melül», – dep tarif ete imayeci.
Fevralniñ 17-nde saba erte yarımadanıñ bir qaç rayonında Rusiye quvetçileri musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı ola) evlerine keldi. «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faalleri Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, İçki rayonında Mamamadinov Abdulbori, Qarasuvbazarda Azamat Eyupov, Aqmescitte Yalkabov Timur, Bağçasarayda İbragimov Ernest, Bağçasarayda Fedorov Oleg, Aqmescitte Seydametov Lenur ve Aqyarda Şihametov Yaşarnıñ evinde tintüv keçirildi.
Apiske alınmazdan evel Lenur Seydametov qırımtatar siyasiy mabüslerine aş mallarını alıp yollağan edi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
AYAVLI TUVIS NUR-SULTANDA DÜNİYEDEN OZDI
Türkiya qazaqtarınıñ köş basşılarınan Sultan Şärip Täyji nemeresi, XX. gasırdıñ bas kezinde Altay qıranı dep atalgan Zuvqa batır şöberesi Asgat Kosjigit 71 jasta düniyeden ötti.
2000 jıldardıñ basında Türkiyadan atamekenge bala şagasımen qonıs avdarıp Nur-Sultanda ömir sürip jatqan bajam eki aptadan beri korona degen indetten zardap şegip avruvhanada emdelüvde edi.
Marqum köñili jaysan, aq köñil, äñgimeşil azamat edi. Elordaga bargan sayın üyine barıp avnap quvnamay qaytpaytınmın. Endi ajal jetip vaqıt sagat tolgannan keyin qasiyetti cuma küni köz jumdı.
Ol onşaqtı künnen beri osı cuma künin kütip otırgan. Istambulda qasiyetti Ayasofiya muzeyden meşit qalpına oralıp 86 jıldan keyin oqılatın algaşqı cuma namazın tikeley efirden tamaşalaymın dep asıga kütip jürgen. Däl sonda azan şaqırılıp namaz oqılıp jatqanda düniyeden ötti. Ornı peyişten bolsın. Erteñ Nur-Sultan qalasında janazası oqılıp sonda jerlenbek.
Bala-şaga, nemere, tuvıs-tuvgandarına köñil aytıp marqumnıñ topıragı torqa, bargan jeri ujmaq bolsın dep bir Alladan tilep dugadamın.


text:
Rusiyede iyül 15-iniñ sabasına binaen COVID-19 hastalarınıñ sayısı 750 biñge yaqınlaştı ve 746 359 oldı. Bunıñ aqqında hastalıqnıñ tarqalmasınen küreşken operativ ştab esabat yaptı, bildire Azatlıq Radiosı.
Bir künde 6422 yañı adise qayd etildi. 10 424 adam yahşı oldı. 156 adam vefat etti.
Epidemiyanıñ başından berli 523 249 tedaviylendi. Operativ malümatqa köre, bütün müddet devamında 11 770 adam vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye işğal etken Qırımda vatandaş jurnalistikasına sistematik basqı devam ete. Bu aqta Ukraina jurnalistleri milliy birliginiñ beyanatında aytıla. İşbu beyanat Qırımda Rusiye mahkemesiniñ «Qırım birdemliginiñ» koordinatorı Server Mustafayevniñ apis cezasını uzatması, Qırımda «Qırım birdemligi» faallerinde keçirilgen kütleviy tintüvler, bloger Nariman Memedeminovnıñ apiste tutulmasına cevap oldı.
«Faaller yarımadada olğanlar aqqında haberdar eteler, bir çoq allarda ise öz azatlığını telükege oğratalar. Cemaat jurnalistlerine birdemlik köstermek – zenaatdaşlarımızğa bulunğan şaraitlerinde pek müim olğan maneviy destek köstermektir», – dedi UJMB reisi Sergey Tomilenko.
UJMB bildirdi ki, «Rusiye yarımadadaki repressiyalar aqqında kerçek malümat bermek ıntıluvlarını bastırmaq içün bütün yollarnı qullana».
Jurnalistler birliginde haber etilgenine köre, Qırımdaki vaziyet er kün közetile ve «Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ jurnalistlerge, şu cümleden vatandaş jurnalistlerine yapqan bozuvlarına» cevap berile.
Ukraina jurnalistleri milliy birligi işğal etilgen Qırımdan vatandaş jurnalistlerini öz saflarına qabul etmege azrı olğanını bildirdi. Qırımtatar faalleri, vatandaş jurnalistleri, qırımlı advokatlarğa yarımada işğali şaraitlerinde çalışqan jurnalistlerniñ UJMB-ne kirmek içün ayrı qolaylaştırılğan yolnıñ tizilmesini muzakere etmege teklif etile.
Aprelniñ 5-nde qırımtatar faali, «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayevniñ apis cezası iyünniñ 9-na qadar uzatıldı.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescit akimiyeti şeerde alâ daa qızdırılmağan ev, bala bağçaları ve tibbiy müessiseler bar olğanını tasdıqladı.
Bu aqta Aqmescit şeer memuriyetiniñ saytında haber etile.
«Bugünki künde 91 qazan dairesi çalışa. Tek Kiyevskaya, 29/1 ve Çehov, 23 soqaqlarındaki eki qazan dairesi qızdırmay. Qızdıruv ve ev içindeki ağ tamiri hızmetleriniñ alınmasına dair vesiqalar olmağanı içün çalışmaylar», – dep tarif etti Aqmescit Rusiye memuriyetiniñ yolbaşçı muavini Sergey Titarenko.
Onıñ aytqanına köre, bugünki künde Krımskih Partizan, 4/55 ve Bela Kuka, 35 soqaqlarındaki evler qızdırılmay. Radişçeva soqağındaki №75 bala bağçası qızdırılmay, 8 Mart soqağındaki İç işler idaresi yanındaki yetimhane, Çehov soqağındaki bala poliklinigi ve Lugovaya soqağındaki poliklinika kerekli kibi qızdırılmay, dep bildirdi memur.
Aqmescitte oktâbrniñ 28-nde qızdıruv mevsimi başlandı.
Oktâbrniñ 15-nde Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov yarımadanıñ içtimaiy ceetten emiyetli olğan müessiselerni qızdırmağa avale etti. Noyabr ayında Aqmescitniñ №6 acele tibbiy yardım klinik hastahanesinde tek sol tarafı qızdırıla, dep bildirildi.


text:
Ukraina baş naziri Vladimir Groysman Ukraina ükümetiniñ işğal etilgen Qırımda mahküm etilgen qırımtatar liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ azat etilmesi içün küreşmege azır olğanını qayd etti.
«Ahtem Çiygozğa qarşı müthiş bir üküm çıqarıldı. İmayecilerinen beraber qanunsız alda mahküm etilgen Ukraina vatandaşınıñ azat etilmesi içün küreşecekmiz», – dep yazdı Vladimir Groysman Twitterde sentâbrniñ 11-de.
Kremlge tabi olğan işğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri Ahtem Çiygozğa 8 yıl sert rejimli apis cezasını berdi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko sentâbrniñ 11-de işğal etilgen Qırımda ükmü çıqarılğan qırımtatarlarnıñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ davasını «Birleşken Milletler tarafından işğalci olaraq tanılğan Rusiye içün daa bir üküm» olaraq adlandırdı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoznıñ azat etilmesini talap etecek ola.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
İşğal altındaki Qırımnıñ İslâm Terek (Kirovskoye) qasabasında yaşağan İslâm Terek rayonınıñ regional Meclis reisi Ekrem Abdulvatovnıñ evinde tintüv keçti.
Bu aqta Facebookta «Qırım birdemligi» cemaat teşklilâtı bildirmekte.
Abdulvatov bildirgenine köre, küç idatresiniñ hadimleri ellerindeki qararğa istinaden tintüv yapmağa kelgen ekenler.
Qırım.Aqiqat vaqianıñ inceliklerini bilmege areket ete.
Noyabrniñ 8-nde Bağçasaray, Eski Qırım ve Aqmescit rayonınıñ Şumhay (Zareçnoye) köyünde yaşağan faaller ve cemaatçılarnıñ evlerinde tintüvler ötkerildi.
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, tintüvler Seytumer Seytumerov (Bağçasaray), Alimdar Belâlov (Eski Qırım) ve Eldar Kantemirovnıñ (Şumhay –Zareçnoye köyü) evlerinde keçirilgen. Seytumerovdan ğayrı er kes artıq raat areket etmesi mümkün.
«Qırım birdemligi»cemaat teşklilâtı bildirgenine köre,evinde tintüv keçirilgen qırımlı Seytumer Seytumerov politsiya şubesine alıp ketkenler.
Rusiyeli küç idareleri şimdilik bu hususnen bağlı açıq izaat bermey.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, FSB yarımadada muntazam surette, jurnalist, faaller ve qırımtatar cemaat erbaplarını sorğulay, Ukraina tarafdarı, muhalefetçi olğan vatandaşlarnen diniy azlınlıq temsilcileriniñ evlerinde tintüvler keçirip, apiske ala. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç idareleriniñ bu areketleri siyasitnen bağlı, dep saya.


text:
Şçepetkov 2014 senesi mart 14 kününden mahkemeniñ qararını oqudı, oña köre, Bulıgadan cinayetçilikniñ etüvi boyunca qabaatı alına ve mezkür iş boyunca taqiqat toqtatıla. Şçepetkov Köktöbel qasaba şurası deputatlarınıñ Qırım nazirler Şurasınıñ «reisi» Sergey Aksönovğa muracaatını seslendirdi. Mında deputatlar Köktöbel qasaba başı vazifesine Bulıganıñ tayin etüvini muzakere emege rica eteler.
Keçken sene Köktöbel qasaba başı Aleksey Bulıganı 3 yılğa maküm ettiler. Onı yerli sebze anbarınıñ qanunsız kirağa berüvinde qabaatlay ediler.


text:
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi, evel «qanun talaplarını bozıp missionerlik faaliyeti ile» qabaatlanğan imam Ablâkim Galiyevniñ mudafaasınıñ red etilgen istinafını Sudaq rayon mahkemesinde yañıdan baqmağa qarar çıqardı. Bunı «Qırım birdemligine» advokat Rustem Kâmilev haber etti.
«İmam kene diniy faaliyetini yapıp olması içün aqlarını tiklemege tırışacaqmız», – dedi Kâmilev.
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, evel mahkemeci Lüdmila Sologub imamnı 5000 ruble para cezasına mahküm etken edi. Mudafaa tarafı qarar qanunsız olğanı içün onı temyiz etti, amma mahkme istinafnı red etti.
Qırımda Rusiye tahqiqatçıları «qanun talaplarını bozıp, missionerlik faaliyetini kerçekleştirgeninde» qabaatlanğan imam Ablâkim Galiyevge qarşı memuriy dava açıldı.
Qırımda Rusiye nezaretinde olğan Qarasuvbazar mahkemesiniñ sulh mahkemecisi yerli caminiñ imamı Murtaza Ablâzovnı «Qırım Musulmanları diniy idaresiniñ şeaadetnamesi olmadan cuma namazını keçiregni içün» 15000 ruble para cezasına mahküm etti.
Martnıñ 2-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Mirovoy mahkemesi aqmescitli imam Rasim Dervişevni «qanunsız missionerlik faaliyetinde» qabaatlap, 5 biñ ruble para cezasını berdi.
Avgustnıñ 14-nde Rusiye kontrolindeki Aluşta şeer mahkemesi advokatlar Rustem Kâmilev ve «qanunsız missionerlik faaliyetinde» qabaatlanğan imam Yusuf Aşirovnıñ istinaf şikâyetlerini baqmadı. Aşirovğa 5 biñ ruble para cezası berildi.
«Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ» eksperti Aleksandr Sedovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye işğal altındaki Qırım yarımadasında diniy teşkilâtlarnı taqip ve ayırım areketlerini toqtatmaq talabına qulaq asmay.


text:
Rusiye rus-ukrain sıñırında öz küçüni quvetleştire ve Ukrainanı zapt etmek niyetinden vazgeçmey. Bu aqqında cumaertesi künü jurnalistlerge Ukraina mudafaa naziri Stepan Poltorak ayttı.
«Rusiye öz gruppirovkalarını Ukraina ile sıñırında quvetlştirgeninin açıq közetemiz. Olar bazı qoşma birleşmelerni ve arbiy bölüklerni Ukraina ile sıñırda açmaq isteyler. Bu birinciden, Rusiye Ukrainağa qarşı zorbalıq siyasetinden vezgeçmegenini köstere, ekinciden, Rusiye Ukrainanı zapt etmek istey», – dep ayttı Poltorak.
Onıñ aytqanına köre, şimdi Ukraina öz mevzilerini ve mudafaasını zayıflatmaycaq.
«Buña qarşı çıqamazmız – Rusiyeniñ işlerine ve Rusiye mudafaa naziriniñ beyanatlarına, - amma beklenilmegen areketlerge azır olmaq içün doğru qararlarnı bilemiz, işimizni doğru planlaştıra bilemiz», – dep qoştı Stepan Poltorak.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.
Donbassta cenk areketleri 2014 senesi aprel ayından berli devam ete. Bu müddet içinde, Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ malümatına köre, tahminen 10 biñ insan can berdi. Donbass separatistlerini Rusiye destekley, amma Moskva şarq Ukrainada Rusiye askerleri olğanını red etip, «göñülliler» aqqında ayta.


text:
Qırım işleri boyunca Rusiye naziri Oleg Savelyev dedi ki, Yañı yılda Qırımda elektrik energiyası kesile bile. Bunı o cumaaqşamı künü, dekabr 25-te, Moskvada bildirdi, – dep haber ete İnterfaks.
«Qorqu er daim bar. Birinciden, bu tehnikiy problemler, em de ukrain energetik sistemasınıñ problemlerinen bağlı ola bile. Onıñ içün er kes ciddiy şekilde vaziyetni közetecek, elbet de, kerek olsa, qazaiy tedbirler de keçirilecek», – dedi o.
Nazirniñ bildirgenine köre, al-azırda «yarımadanı energiyanen temin etmek içün bütün işler yapıldı».
«Eminim ki, yaqın zamanda büzler bunıñ kibi sıñırlarğa rastkelmeycekmiz», – dep qoştı o.
Savelyevniñ qayd etkenine köre, Qırım yarımada iqtisadiyatınıñ inkişafı boyunca federal planğa binaen, 2017 senesiniñ soñuna qadar regionnıñ energetik sisteması mustaqil olacaq.
Malüm ki, dekabr 25-te saba Ukraina Qırımğa berilgen elektrik energiyasını 400 MVtqa qadar sıñırlattı.
Çarşenbe künü, dekabr 24-te, saat 11:20 Qırım ve Aqyar ışıqsız qalğan ediler. Saat 15:00 elektrikler berildi.
Ukraina energetika ve kömür sanayı naziri Vladimir Demçişin bildirdi ki, Qırım yarımadası litimlerni bozğan soñ elektriksiz qaldı.


text:
Çongar – «Serbest Ukrainağa hoş keldiñiz!». Bu yazı ukraince ve qırımtatarca yazılğan levhalar Qırım ile memuriy sıñırdaki kiriş-çıqış noqtalarınıñ yanında yerleşe. Diger levhalarda da eki tilde şöyle denile: «Ukraina. Qırımtatar muhtar cumhuriyeti. Hoş keldiñiz!».
Qırım.Aqiqat memuriy sıñırnı keçken insanlardan böyle bir levhalarğa nasıl yanaşqanını soradı.
Memuriy sıñırda levhalarnı qoymağa teklif etkenler de – Qırım vatandaş qamaçavı aktsiyasınıñ iştirakçileri – bu ğayeni izaatladı.
«Olar – separatisttir» – Harkov vilâyeti sakininiñ fikiri
Qırım ile memuriy sıñırdaki «Çongar» kiriş noqtasında nevbette turıp yorulğan insanlar bir şeyni izaatlamağa pek istemeyler. Laf etmege bazıları razı ola.
– «Serbest Ukrainağa hoş keldiñiz!» – bu ibare kiriş-çıqış noqtasından kelgen insanlarğa meraqlı bir şekilde tesir ete. Qonuşacaqlar birden belli ola.
Bazıları külümsep «Sağ oluñız!» deyler, ve jurnalist bir daqqa içinde sual bermege imkân qazana.
– «Serbest Ukrainağa hoş keldiñiz!».. Memuriy sıñırnıñ yanında qoyulğan bunıñ kibi levhalarğa nasıl baqasıñız?.. Ya da Qırımğa ketkende körgeniñiz levhalarğa ne dersiñiz: «Ukraina. Qırımtatar Muhtar Cumhuriyeti. Hoş keldiñiz!»?
Bazıları kiriş-çıqış noqtasınıñ yanında bir de bir levhanı körmediler. Körgen olsalar da, olarğa añlaşılmağan bir yazı diqqatlarını celp etti (metin ukraince ve qırımtatarca yazılğan). Digerleri «aşıqam» ya da «laf etmege küçüm yoq», dep keçip keteler.
Qonuşmağa başlağanlarnıñ fikirleri farqlı oldı.
Qırımlılar video çıqarılmasına kesen-kes razı degiller. Qırımlı bir oca video olmaydajq şartınen fikirini yazıp almamıznı istedi.
Olarğa külip baqamız. Levhalar köstere ki, iç bir şey daimiy degil. Bunıñ episi olmaycaq edi
«Olarğa külip baqamız. Levhalar köstere ki, iç bir şey daimiy degil. Bunıñ episi olmaycaq edi», – dedi o.
«Ukrainağa hoş keldiñiz!» dep yazılsa edi, yahşı, amma (qırımtatar cumhuriyeti aqqında) böyle laflarğa quvanmayım, insanlarğa siyasiy usullar vastasınen tesir etecek olalar. Er kes bundan yoruldı endi, buña ciddiy yanaşmamalımız, mence. Maña köre, kimse buña kerçekten inanmay, ve olarnı anda bu maqsat ile asmadılar», – dep fikirini bildirdi Dnipro vilâyetiniñ sakini.
Harkovdan kelgen qadın qayd etti ki, onıñ içün nasıl bir cumhuriyet olacaq farq etmey: qırımtatar ya da başqa bir cumhuriyet olsa, «barışıq olsun».
Ukrainağa kirgende ukrain işaretlerini körmek pek hoş, sevimli memleketiñ seni qarşılay
«Ukrainağa kirgende ukrain işaretlerini körmek pek hoş, sevimli memleketiñ seni qarşılay. Men ukrain olaraq Qırımğa barmağa mecburım, anda mal-mülkim bar, maalesef. Muhtar cumhuriyet ne olğanını añlamayım, doğrusını aytqanda. Qırım – Ukrainadır ve, tabiiy ki, tatarlarnıñ milliy toprağı», – dep ayta Kyiv sakini.
Kiriş-çıqış noqtalarında taşıma hızmetlerini köstergen yerli sakinler video çıqarılmasına qarşı çıqa, amma açuvlanğanını bildireler: «Ne içün mında türkçe yazalar?».
Qonuşmağa razı olğan Geniçesk sakinini qırımtatar cumhuriyeti aqqında yazı açuvlandırğan eken.
«Ne içün qırımtatarca? Men mında ermeni tilinde yazılsın isteyim! Olar muhtariyetni qurıp, merkezini Geniçeskte yapacaq olalar!», – dep ayttı o.
Avtobusnı beklegen Harkov sakini ise levhalarnı qoyğan insanlar separatist olğanlarını ayttı: «Qırımtatar cumhuriyetimi? Daa neler?».
Qamaçav spikeri: qırımtatar muhtariyeti yalıñız Ukraina terkibinde qurula bile
Soraştırılğan insanlardan iç kimse memuriy sıñırdaki levhalarnı kimler qoyğanını bilmey. Bazıları Ukraina akimiyetini tenqit etip, kiriş noqtalarında levhalar degil, adam aqıllı şaraitler yaratılmalı, dep aytalar.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, mezkür levhalarnı keçken sene sentâbr ayında Qırım vatandaş qamaçavı aktsiyasınıñ iştirakçileri qoyğan edi.
Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ spikeri, al-azırda memuriy sıñırda sıñırcılarnen beraber nevbetçilik yapqan «Asker» cemaat birleşmesiniñ vekili Evelina Arifova levhalarnı qoymaq ğayesini ve semetdeşleriniñ bunıñnen bağlı fikirlerini izaatlay.
O, levhalar türkçe yazılmağanını qayd etip, olarnıñ maqsadını añlattı:
Cumhuriyet levhası Qırımnı zapt etken separatistlerge qırımtatarlar qaytacağını bilsin dep, qoyuldıEvelina Arifova
«Ukraina serbest bir memleket olğanını qayd etmege istedik, Qırımdan çıqqan insanlar quvana edi ve mında kelgen separatistler bu yer serbest Ukraina olğanını añlasın istedik. Cumhuriyet levhası Qırımnı zapt etken separatistlerge qırımtatarlar qaytacağını bilsin dep, qoyuldı. Ve Ukraina terkibinde olacaq», – dep ayttı o.
Evelina Arifovanıñ qayd etkenine köre, levhada qamaçav ştabınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmovnıñ ğayesine köre faaller azırlağan tuğra bar. Mında ukrain ve qırımtatar tuğraları bir ola.
O, separatizm qabaatlarına cevap olaraq, memuriy sıñırdaki levhalar cumhuriyet yalıñız Ukraina terkibinde qurula bilgenini ifadeley, dep qayd etti.


text:
Yanvarniñ 18-nde Rusiye FSBsiniñ hadimleri Qırım.Aqiqat muarririyetinen işbirligi yapqan ukrainalı jurnalist Taras İbragimovnıñ Rusiyege ve onıñ işğali altındaki Qırımğa kirişini yasaqladı. Bunı o, Qırım.Aqiqatqa haber etti.
Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında İbragimovğa berilgen qararda Rusiyege ve Qırımğa kirişi 2054 senesi mayısnıñ soñuna qadar yasaqlana, dep aytıla. Jurnalistniñ aytqanına köre, er şey nezaketli oldı, amma yasaqnıñ sebepleri qararda yoq, olarnı ağzaviy şekilde de bildirmediler.
«Bunıñ sebebi jurnalist faaliyetim ve Qırım ve Rusiyede qırımtatarlarnıñ mahkemelerini faal sürette aydınlatqan neşirlerdeki işim ola, dep tüşünem», – dep añlattı İbragimov.
Onıñ bildirgenine köre, onıñ parmaq izleri alındı, foto yapıldı.
2019 senesi fevralniñ 18-nde Qırım.Aqiqatnen işbirligi yapqan fotoressam Alina Smutkonıñ Rusiye işğal etken Qırımğa kirişi 2028 senesine qadar yasaqlandı. Smutko, yasaqnıñ sebebi onıñ zenaat işi oldı, dep bildirdi. Alina Smutkonıñ fotoresimi Radio Free Europe/Radio Liberty Culture & Traditions umumşirket fotoresimler yarışınıñ üç ğalebe işinden biri oldı.
2018 senesi noyabr ayında Rusiye FSBsi Qırım.Aqiqatnen çalışqan ukrainalı jurnalist Alena Savçuknıñ Qırımğa ve qomşu Rusiyege kirişini 2028 senesine qadar yasaqladı. Onıñ aytqanına köre, kirişi Rusiyege kiriş ve çıqış tertibine dair Federal qanunnıñ 27-nci maddesiniñ 1-inci qısmına köre («Devletniñ mudafaası ya da telükesizligi, ya da cemaat nizamı, ya da eali sağlığını qorumaq maqsadınen») yasaq etildi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
«Vatandaşlar teşebbüsi» fırqasından Rusiye prezidenti vazifesine namzet Kseniya Sobçak, ilhaq etilgen Qırımnı ziyaret etüv aqqında muracaatına Ukraina ukümetinden ale daa cevap almağanını bildirdi.
Bunı Rusiyeniñ «RİA Novosti» haber agentligi bildire.
Sobçak: «Men çoq kün evel bütün vesiqalarnı Ukraina migratsion hizmetine ve, ondan ğayrı, elçilikke yolladım. Olar bunı alğanlarını inkâr etseler de, biz bunı poçta ile resmiy mektüplernen yolladıq. Ve cevap almadıq», – dedi.
2017 senesi oktâbrniñ 18-nde Kseniya Sobçak qomşu Rusiyedeki prezidenti saylavında iştirak etmek istegenini resmen bildirdi. O, özüne «er keske qarşı» namzet, dey.
Sobçak, ilhaq etilgen Qırımda saylav aldı teşviqat kampaniyasını yapmaycağını iddia ete edi. O, Rusiye Qırımnı ilhaq etip halqara mecburiyetlerini bozdı, dep bildire edi.
Sobçaknıñ fikrine köre, Kyiv ile Moskva birlikte ilhaq etilgen Qırımnıñ statusına dair referendumnı ötkermek kerekler.
Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavı neticelerini tanımamağa davet etti.
Martnıñ 1-nde Yuqarı Rada BMT Telükesizlik Şurası ve Baş Assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini Qırımda Rusiye saylavınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Qırım bir qaç kere dünyanıñ farqlı köşelerinde olğan duşmanlarnıñ cenk alanına çevirilgen edi. Faqat Qırım ya da Ekinci dünya cenkini bilsek de, qadimiy zaman ve orta asırnıñ bir çoq kampaniyasını hatırlamayıq. Olar ise tarihımıznıñ müim saifeleri ola, olar da meraqlı ve diqqat çekicidir. 1434 senesi iyün ayında Qırımda olğan devletler arasındaki cenkni hatırlama vaqtı keldi, o vaqıt yarımadada ilk sefer toplar qullanılğan edi.
Küçlerden başlayıq. Qırım yarımadasınıñ çölleri ve dağlarında mustaqil olmağa tırışqan Altın Ordunıñ ulusı alğan edi. Efsanege köre, Solhattaki (şimdiki Eski Qırımdaki) tahtta Hacı Geray oturğan edi, amma bunıñ ne qadar doğru olıp-olmaganını bilmeymiz. Qırım dağlarında şekillengen Mangup paytahtında mustaqil Teodoro prinsligi peyda oldı – ealisi gotlar ve alanlar olğan bizans medeniyetiniñ bir parçası, tilleri yunan ve dinleri ortodoks edi. Prinslik ükümdarı Aleksey deñiz yolunı tapmağa tırışqan edi, amma Hersonesten Kefege qadar yalı italyanlarnıñ qolunda edi. Ceneviz koloniyaları Orduğa ait topraqlarda yerleşip, oña bergi tölemek mecbur edi, amma asılında avropalılar öz divarları artında bütünley serbest ediler.
Zorluq taşı şimdiki Aqyar körfezindeki deñiz ticareti oldı
Zorluq taşı şimdiki Aqyar körfezindeki deñiz ticareti oldı. Teodoro prinsligine andaki limanlardan yalıñız bir danesi ait edi – Kalamita (şimdiki İnkerman) qalesi qapatqan Avlita limanı. Teodorolılar, tabiiy ki, ziyadesini istegen ediler. Cenevizlerge Çembalo (şimdiki Balıqlava) qalesi ve liman ait edi, ve olar deñiz ticaretinden alğan kârnı birisinen paylaşmaycaq ediler. Bundan on yıl evelsi Teodoro qısqa bir müddetke Çembalonı zapt etken edi, ve bunı tekrarlamağa azırlanğan edi. 1433 senesiniñ soñunda şeerde isyan qoptı. Çembalonıñ yunan ealisi cenevizlerni qaleden quvdı, askerlerniñ bir qısmı çekildi, altı kişi soñuna qadar mudafaa etip, esir alınğan edi. Bir qaç künden soñ Teodoro ordusı Çembalonı eline keçirdi. Başta yerli ceneviz akimiyeti duşmannı öz küçünen yeñecek oldı. Aynı yılnıñ iyün-iyül aylarında Konstantinopolniñ latin rayonı Peradan Bartolomeo di Levanto seferi yolğa çıqtı, amma, beklenmegen bir Teodoro qarşılığını körip çekildi.
Ğururnı tınçlandırıp, italyan metropoliyasından yardım istemege mecbur oldılar. Kelecek sene baarde 6 biñ asker ve 2 biñ deñizciden ibaret ekspeditsiya 20 gemi ile Genuyadan yolğa çıqtı, ikâyemizniñ baş qaramanı kapitan Karlo Lomellino olarğa yolbaşçılıq etti.
1934 senesi iyün 4-de cuma künü ceneviz flotu şimdiki Balıqlava körfezine yaqınlaştı. Kirişni demir zıncırı qapatqan edi, ertesi künü Teodoronıñ yalı imayesini çetleştirgen ve zıncırnı kesken ücüm taqımları endirilgen edi. İyün 6-da bazar künü cenevizler Çembalonı er taraftan sarıp aldı, amma qaleni birden zapt etemediler. Böylece Lomellino ertesi künü qullelerden birine gemi silâsından ateş açmağa emir etti, qulle yıqıldı. Qırım tarihında ilk sefer toplar bu şekilde qullanılğan edi.
Kederli sakinler aqşam muzakerelerge başlamağa tırıştı, amma italyanlar teslim olmalarını talap etken edi
Kederli sakinler aqşam muzakerelerge başlamağa tırıştı, amma italyanlar teslim olmalarını talap etken edi. Bu talap yerine ketirilmedi, salı künü iyün 8-de ücüm ğayrıdan başladı. Cenevizler qapunı zapt etip, şeerge kirdiler. Knâz Alekseyniñ Olo-bey lağabını taşığan orta oğlu yolbaşçılığında sağ qalğan 70 Teodoro askeri qalede saqlandılar, amma qarşılıq köstermege imkânları olmağanından teslim oldılar. Lomellino şeerni boşaltmağa imkân berdi, bunıñ neticesinde bir çoq şeer sakini elâk oldı.
Ertesi künü, iyün 9-da, cenevizler Kalamitanıñ yanında ordunı endirip, sakinlerden bir kün içinde teslim olmalarını istediler. İyün 10-da Lomellinonıñ esas küçleri qalege keldi, amma divardan keçip, Kalamitada bir can bile tapmadılar – insanlar dağlarğa qaçtı. Cenevizler qaleni yaqtılar. Lomellino Kefe yolunda da bir qaç qasabanı zapt etip yıqtı.
Devamı bar
Sergey Gromenko, Qırım tarihçısı ve publitsist, tarih ilimleri namzeti
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müellifleriniñ noqtaiy-nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarına ait degildir


text:
Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksenov Keriç parom keçitiniñ işini daimiy sürette teşkermege söz berdi, şu cümleden adiy yolcu olaraq. Bunı RİA Novosti bildire.
«Tesadüfiy teşkerüvler olacaqtır, tenbiye etemiz. Azırlanmağa imkân olmaz, Veniamin İvanoviç ile (Krasnodar diyarınıñ valisi vazifelerini eda etken Veniamin Kondratyev) eki tarafan apansızdan kelecekmiz. Yolcular olıp kelecemiz. Er ande ola bile», – dedi Aksenov jurnalistlerge.
Evel Aksenov Keriç parom keçitinde kurort mevsimi vaqtında 10 paromnıñ çalışacağı aqqında bildirgen edi.


text:
«Qırım birdemligi» birleşmesi bildirgenine köre, Qırımda «Tebliğ Cemaatı davası» boyunca mahküm etilgen qırımlı Renat Suleymanov apis cezasından soñ Rusiye koloniyasından azat etildi.
Faallerniñ malümatına köre, Suleymanov Qabarda-Balqariya Cumhuriyetindeki Rusiye Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ №1 koloniyasında tutuldı. O, 2017 senesi oktâbrniñ 2-nden berli apiste yattı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi 2017 senesi küzde «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtınıñ üç bölügi yoq etildi, dep bildirdi. Bu arekette iştirak etkeninden şübheli sayılğan qırımlılar Renat Suleymanov, Arsen Kubedinov ve Talât Abdurahmanov, Seyran Mustafayev apiske alınğan edi.
2019 senesi yanvar ayında Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi «Tebliğ Cemaatı davasınıñ» mabüslerine üküm çıqardı. Suleymanov 5 yıl umumiy rejim koloniyasında qalmasına üküm etildi, areket serbestligi 2 yıl sıñırlanacaq ve SİZOda tutulğan vaqtı 1 yıl bir buçuq yıl olaraq sayılacaq, dep qarar çıqarıldı. Abdurahmanov, Kubedinov, Mustafayev – 3 yıl sınav müddeti olacaq 4 yılğa üküm etildi.
«Qırım birdemligi» bildirgenine köre, Suleymanov ükümni şikâyet etken bir kişi edi, faqat istinaf mahkemesi birinci instantsiya mahkemesiniñ qararına razı oldı.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Renat Suleymanovnı siyasiy mabüs dep tanıdı.
«Tebliğ Cemaatı» – siyasetten çette turğan diniy arekettir. 1926 senesi İndistanda Mevlâna Muhammed İlyas tarafından tesis etilgen edi. Areketniñ esas maqsadı – islâmda keniş eali arasında maneviy deñişmeler yapmaq ve içtimaiy ya da iqtisadiy vaziyetine baqmadan, bütün musulmanlarğa hitap etmekten ibaret. 2009 senesi Rusiye Yuqarı mahkemesi bu teşkilâtnı ekstremistik dep tanıyaraq, faaliyetini yasaqlağan edi.


text:
Lvov – Lvov sakinleriniñ Qırım aqqında fikirlerini matbuat vastaları tertip eteler. Yarımada aqqında pek çoq hurafe bar, faqat Or Qapunıñ o bir tarafına tek bir qaç Lvov sakini barıp keldi. Hurafelerni yoq etmek içün, Qırım, Lvov, Münhen ressamları YE 97 leyhası çerçivesinde öz foto resimlerini taqdim ettiler. Belki de, tamam bu leyha sayesinde Lvov ve Qırım arasında köpür qurlacaqtır.
«Lvov sakinleri qırım aqqında pek az bileler. Matbuat vastaları hurafelerni pekiteler, Qırım – yalı, paalı ayat ve haçapuri, deyler. Amma, biz Qırım deñizi, sıcaq ava ve sanat bergen ilk duyğularnen paylaşmağa istedik», – dey leyha teşkilâtçısı, ressam Aleksandra Davıdenko.
Qadın 8 yıl devamında Qırımğa qatnap, olacaq leyha içün resim çıqardı. Er sefer YE 97 avtomobil yolundan ketkeni içün, leyhanı da böyle adlandırdı.
Aleksandra Davıdenko aytqanı kibi, Lvovda bu leyha aqqında farqlı şeyler ayttılar. «Bazı adamlar, leyhanı yapmaq kerek degil dediler, çünki bu savrulmağan yara. Yara olsa da, onıñ aqqında ikâye etmege qarar aldıq», – dey ressam. O emin, yara aqqında laf etseñ, melemni bulursıñ. «Adamlar şimdi bu aqta laf etmege azır degiller, amma çette turıp olamaysıñ. Bunıñ aqqında laf etmek kerektir», – dey teşkilâtçı.
Ressam yarımadağa pek bağlı olğanını ayta. «Biz şimdi yapqanımız alçaq seviyede olmalı, pek eyecanlı işler bar. Belki de is etkenimiz şeyler degil. Amma, olğan şeylerden vazgeçip olamaymız, bunı kösteremiz», – dey qadın.
Aleksandra bu işke daa çoq adamnı celp etmege istey. «Mında çeşit sebeplerden köçip kelgenler öz leyhalarnı başlaylar, çünki bunda ihtiyac bar. Men bellesem, Qırımnıñ küçük art-yurtunı Lvovda azırlamaq mümkün», – dey Aleksandra.
KrolikowskiArt – nıñ foto leyhası
Aleksandr ve Aleksandra Krolikovskiye Qırımda vaziyet «hastalıqqa» oşağan soñ, yarımadanı terk ettiler. Aleksandrnıñ fikirince, Qırımda bir çoq adam delirdi. «Amma, hastalıqlar keçe-kete. Qırımda bu delilikte iştirak etmegen adamlar bar», – dey ressam.
Sergide, KrolikowskiArt teessisçileri 10 işini taqdim ettiler, episini Aqyarda 2014 senesi çıqardılar. Ressamlar eserlerni bala tüşlerine oşattırdılar. Aqyar tek «ruslarnıñ şüreti» ve «rus deñizciler» şeeri olmağanını kösterdiler.
Keç olsa da: medeniyet paytahtı yarımadanen dialog qura
Aleksandr Krolikovskiyniñ fikirince, Qırım ile Lvov arasında dialog evelden de üküm sürgen edi, amma, yerli seviyede. «Aqyarda misal içün Lvov ilimler akademiyası çalışa edi. Anda teşebbüsçiler ve yerli faaller seviyesinde sergiler yapıla edi», – dey Aleksandr.
Aleksandra aytqanı kibi, bu dialognı rusiyeli teşviqat toqtata edi. Sergi sayesinde bu dialog daa tez pekingenine işana. «Belki bu kerçekten de bir şans», – dey o. «Belki bu vaqialar olmasa edi, añlı olaraq biri-birimizge yaqınlaşmaz edik», – dey Krolikovskaya.
Qırım aqqında hurafeler
«Hurafeler – çoq tüşünmemek içün belgilengen işaretlerdir. Bu bir soy admlar içün. Başqalarına hurafeler aksine, tüşünmege keder etkenleri içün, mania qoyalar», – dey sergi musafiri Natalya Nebesnük.
Lvov sakininiñ fikirince, Qırım ve cenüp-şarqiy vilâyetleriniñ Ukrainağa qoşulmaq istemegenleri esas hurafedir. Çatırdağ üzerindeki ukrain bayrağı onı yoq ete.
Aynı zamanda, bazı hurafelerni resimler tasdiqlaylar. «Biz deñizcilerni, berektsiz sofralarnı, divarlarda yapıştırlğan kâğıtlarnı köremiz. Bu sovet devirine ait şeyler», – dey qadın.
Büyüp «köbek bağını üzmemek»
Sergi musafiri Yelizaveta Kuznetsova resimlerniñ «canlı» olğanını qayd etti. «Men yüzümnen tolu arabanı kördim, ve özümnişu yerde is ettim». Amma, bazı rsimlerni ressam teñqid etti. «Ukraina bayrağı ile resim çeşit duyğularnı asıl etti. Bu resimni ille tasvir etmek kerek. Onıñ aqqında bir şeyler aytmaq küç», – dey ressam.
Ressam Natalya Nebesnük sergi farqlı yaraştırılğanını qayd etti. Onıñ fikirince sanat, bütün bağlarnı tutıp, «köbek bağını üzmemege yardım eter».
Leyha «Cemaat faalliginiñ ustahanesi» programma çerçivesinde eda etile. Sergi iştirakçileri Aqmescit (Dinara Ahtemova), Aqyar (Aleksandr ve Aleksandra Krolikovskiye, Vitaliy Fomenko, Nadejda Terehina), Lvov (Aleksandra Davıdenko), Münhenniñ (Gerbert Romeç) vesilleridir.
Sergi noyabrniñ 2-ne kadar numayış etilecek.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri İlmi Ümerov çarşenbe künü, sentâbrniñ 27-de, Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesinde soñ sözüni ayttı. Ümerov qabaatsız olğanını aytıp, Qırımnıñ işğalci mahkemesi çıqaracaq ükümge baqmadan, küreşine devam etecegini qayd etti.
«Rusiye ögünde bir de bir qabaatım yoq! O, menim ögümde qabaatlıdır! O, Ukrainağa istilâ etti, Vatanım Qırımnı işğal etti!», – dep qayd etti Ümerov.
O, oña qarşı dava uydurılğanına diqqatnı celp etti. Ümerov, onı yayında aytqanları içün degil de, gizlemegen siyasiy baqış ve işançları içün mahküm eteler, dep qayd etti.
«Mayıs ayından berli maña qarşı açılğan davanıñ mahkeme oturışları devamında qabaatnıñ boş olğanı isbatlandı. FSB üç tomlıq cinaiy işni bir yılda adam aqıllı uydurıp olamadı. Buña baqmadan, prokuror maña qarşı qabaatlayıcı üküm çıqarılmasını istedi», – dedi Ümerov.
Onıñ qayd etkenine köre, o ve imayesi ancaq aqlayıcı ükümge razılar, er angi diger qarar mahkemege şikâyet etilecek, soñra da halqara mahkemelerge muracaat etilecektir.
«Nasıl olsa da, hayal qurmaymız, aqlayıcı üküm olacağını beklemeymiz. Ukrainanı satqanlar bugün Qırımda hain çıqmağanlarnı mahküm ete! Hainler vatanperverlerni mahküm ete! Ükümge baqmadan, küreş devam ete!.. Gaagada körüşirmiz!», – dep ayttı Ümerov.
Qırımtatar milliy areketi liderlerinden biri İlmi Ümerovnıñ davası boyunca üküm sentâbrniñ 27-de, çarşenbe künü, Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesinde ilân etilecektir.
Çarşenbe künü, sentâbrniñ 20-de, prokuror İlmi Ümerovğa şartlı olaraq 3 yıl ve 6 ay apis cezası berilmesini istedi. Onıñ 3 yıl müddetinen açıq faaliyetinen ve ocalıqnen oğraşması yasaqlana bile.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ekstremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
İlmi Umerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, añlamlarnı qarıştırğanını ayta.


text:
Ukraina BMT (OON) Baş Assambleyasına ilhaq etilgen Qırım boyunca yañı rezolütsiyalar berecek ve BMT (OON) monitoring missiyasınıñ yarımadağa kirsetilmesinen bağlı ruhset alınuvında ilerileme olacağına ümit ete. Bu aqta Ukrainanıñ BMT (OON) daimiy temsilcisi Vladimir Yelçenko «Avropa aqiqatı»na bergen intervyusında beyan etti.
«Bilgeniñiz kibi, biz keçken yılğa nazaran azırlanğan metinge (BMT (OON) Baş Assambleyası 2017 senesi dekabrniñ 19-nda Qırım boyunca qabul etken rezolütsiyası -QA) bayağı bir deñişmeler kirsettik. Böyle rezolütsiyalarnıñ öz tekamüli bar: bir yıl keçken soñ, vaziyet deñişe ve yañı metin qabul etile. Lâkin bizler epbir kelecek yıl BMT (OON) monitoring missiyasınıñ yarımadağa kirsetilecegine dair, iç olmağanda ufaq bir ilerileme olur, dep ümit etemiz», – dep qayd etti Yelçenko.
O, qayd etkenine köre, İnternette Kreml nezaretindeki Qırım parlamenti, «anda er şey yahşı olğanını» körmeleri içün BMTni (OON) Qırımğa davet etmek maqsadınen muracaat azılğanı aqqında malümat körgen eken.
«Biz özümiz de buña pek quvanır edik! Eger böyle bir davetname azırlanıp, monitoring içün anda barılcaq olsa, biz tek qol tutarmız! Eninde-soñunda maruzada ne yazacağımıznı bilirmiz, çünki şimdilik bizler Rusiye anda kimseni kirsetmegeni aqqında yazamız», – dey Ukrainanıñ BMTdeki (OON) daimiy temsilcisi Vladimir Yelçenko.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep ilân etti.