text:
Kerçeklik
Kerçeklik - aqiqaten (şimdi, keçmişte ve kelecekte) mevcut olğan er şeyni añlatqan felsefiy ıstıla. Aqiqaten ne bar, ne ise olmağannı tasvir etmesi - mürekkep zatfenli bir meseledir, şunıñ içün felsefeciler arasında kerçeklik ıstılası, felsefiy yönelişke ve mektepke bağlı manalarda qullanıla. Kerçeklik, bir nesneniñ hasiyeti, onıñ aqiqiy vaziyeti, o, tasavur etilgeni kibi degil, aqiqaten nasıl olğanı kibi de tayin etile.
“hayal”, “boş hayal”, '''ideallıq' kerçeklikke qarşı turğan añlamlardır. Kündelik yaşayışta “kerçeklik” añlamınıñ manadaşı dep “aqiqat” sözü qullanıla. Lâkin misal içün dialektik maddiycilik felsefesinde aqiqat imkâniyetke qarşı felsefiy kategoriya olaraq tayin etile, yani aqiqat - kerçekleştirilgen imkâniyet demek.
Kimerde “kerçeklik” der eken, obyektlerniñ eñ keñ manasında qullanılğan kerçekligini añlaylar. Virtual kerçeklik aqqında laf etkende, daneli tarzda kompyuter taqlidi ile yaratılğan hayaliy dünyasını közde tutalar. Buña köre, qarıştırılğan kerçeklik aqiqiy dünyanı kompyuter yalanında qısmen yaratıp, oña suniy yaratılğan unsurlarnı qoşa.
Kerçeklik añlamı felsefe bölügi olğan zatfenlik ile ögrenile. Onıñ cevap bermege tırışqan sualler arasında şulardır: men kerçekimmi? fikirlerim kerçekmi? etrafımdaki dünya kerçekmi? mücerret añlamlar kerçekmi? ve il.


c: text/html

text:
Qırımda fevqulâde vaziyet rejimi bir qaç ay devam ete bile, dep tüşüne Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov.
«FV devam etecek müddeti belgisiz… Bir ay, daa eki ay, belki…Uzun müddetniñ olması mümkün», – dedi Aksenov dekabr 9 künü Qırımda fevqulâde vaziyetniñ yoq etilmesi boyunca ştabnıñ toplaşuvında.
Qırımda dekabr 9 künü saat 16:12 energetik ağınıñ qazaiy söndürüvi yüz berdi, 220 kV «Kahovka – Titan» yolağınıñ quveti 20 Mvt qadar eksildi. Qırım.Aqiqatqa «Ukrenergo» devlet şirketinde bildirilgeni kibi, 220 kV «Kahovka –Titan» yolağı boyunca berilgen quvet miqdarı 165 MVt eksildi.
Yaqında Qırım qamaçavı ştabınıñ reberi Lenur İslâmov ştab «Ukrenergo»ğa «Kahovka-Titan» elektrik yolağını Qırımğa ceryannı bermek içün tamamınen azırlamağa ruhset bergenini bildirdi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarovnıñ sözlerine köre, faaller tamirlengen elektrik yolağını qullanmağa fırsat berirler. Dekabr 7 künü «Pravıy sektor» ve «Aydar» temsilcileri bunıñ ile razı olmağanlarını ve aktsiyada artıq iştirak etmeycegini bildirdiler.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev qıtaiy Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ berimelsi toqtatılğanını «genotsid» ve «ayvanlıq» dep adladı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kiyev Moskva rayon mahkemesiniñ ukrain rejissörı Oleg Sentsovnıñ apis müddetini oktâbr 11-ne qadar uzatmağa qararı ile bağlı açuvını bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Ukraina çetel işler nazirligi rejissör Oleg Sentsovnıñ ve Rusiyede apiste bulunğan diger ukrainlilerniñ deral azat etilüvini ve vatanğa qaytarıluvını talap etti.
«Rusiye tarafı Rusiyede taqip etilgen vatandaşlarımıznıñ aqları qorçalavı boyunca Ukraina tarafınıñ tahminen otuz resmiy muracaatına cevap alâ da bermey»,– denile beyanatta.
Moskvanıñ Lefortovo rayon mahkemesi Qırımda teraktlarnıñ azırlanuvında qabaatlanğan ukrain rejissörı Oeg Sentsovnıñ apis müddetini uzattı.
Sentsovnı Qırımda mayıs 11 künü Rusiye FSB hadimleri yaqaladılar. Onı Akmescitte, Yalta ve Aqyarda teraktlarnıñ azırlanuvında qabaatlaylar. Sentsov 20 yıllıq apis cezasını oğratıla bile.
Sentsovnı «siyasiy mabüs» dep sayğan zenaatdaşları ve uquq qorçalayıcılar onı azat etmege talap eteler. Sentsov – Maydannıñ faal iştirakçisidir.


text:
Almatıda «İskerlik jurnalistika» kitabınıñ twsaukeseri ötti. Şara barısında joba avtorı Erbol Azanbek: «Ekonomika, qarjı, biznes taqırıbında qazaq til..
Resey men Qıtay tarapınan Amerikanıñ ğarış salasına qauip artuda jäne AQŞ Qorğanıs ministrligi bwğan toytarıs beru üşin öz jwmısın qayta qwruı tiis. B..
Jaqında jariya bolğan jaña aqparğa süyensek, Qazaqstanda 5G iske qosılğan soñ wyalı telefondarğa eSIM engiziledi. Ükimet üyindegi baspasöz mäslihatınd..
Bir kün bwrın SpaceX kompaniyasınıñ jetekşisi, amerikalıq bay käsipker äri önertapqış Ilon Mask bir jıldan keyin Starship attı älemkemesin wşıruğa day..
Elordada ötken Ükimet otırısında 2019 jılğa arnalğan byudjet jobası naqtılandı. Mälimetter boyınşa, biıl naurızda tüzetilgen äleumettik-ekonomikalıq d..


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ qadısı Olga Kuznetsova Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Enver Ömerov, Riza Ömerov ve Ayder Cepparovnıñ sıñırlav tedbirini uzattı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, dava mabüsleri SİZOda 2020 senesi aprelniñ 5-ne qadar qalacaq. Bu aqta Riza Ömerovnıñ qız qardaşı ve Enver Ömerovnıñ qızı Fatma İsmailova Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Oturışuv Qapalı oldı. Qarar seslendirilgende bile bizni kirsetmediler. Qarar aqqında advokattan malümat aldıq. Sağlıq vaziyetini aytsaq, babamnıñ tibbiy teşkerilüvine dair qarar azır. Faqat SİZO hadimleri esnasnı belli olmağan sebeplerden soza. Qardaşım Riza tiş ekimine baqtırılmalı. Vaziyet aynı: qarar bar, amma ekimge onı öyle de alıp ketmediler», – dep aytıla haberde.
2019 senesi iyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında keçirilgen tintüvlerden soñ 8 kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov ve Eskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi. Ukraina uquq qoruyıcı organları Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımdaki apiske aluvlarğa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
EQIW Qırğızstandağı prezident saylauında teñdey bäseke bolğan joq dep mälimdedi. Saylauşılardıñ nebäri 40%-ı ğana qatısqan saylauda Sadır Japarovtıñ t..
Düysenbi, sağat 15.00-degi Ortalıq saylau komissiyasınıñ (OSK) aldın ala wsınğan mälimetine qarağanda, parlamentke «eski» üş sayasi partiya qayta ötke..
10 qañtar Qazaqstanda ötken mäjilis jäne mäslihat saylauın baqılağan Europa qauipsizdik jäne ıntımaqtastıq wyımı (EQIW) bayqauşıları «şınayı bäsekesiz..
Biliktiñ auısuına äkelgen tolqulardan keyin demokratiyağa bir taban jaqın Qırğızstanda prezident saylauı ötti. Nätijesinde eldiñ altınşı prezidenti bo..
Qazaqstanda qañtar ayınıñ alğaşqı onküdiginde dertke şaldıqqan 8 mıñğa tarta adam anıqtaldı. Onıñ 15%-ı Almatı qalasına tiesili bolğanımen sarı aymaqt..


text:
Rusiyeniñ Novorossiysk, Gelencik ve Krımsk şeerleriniñ 160 biñden çoq sakini magistral suv ağında olğan qaza neticesinde suvsız qaldı. Plavni hutorı rayonında boru patladı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Haber etilgenine köre, ğayrıdan tiklev işleriniñ keçirilmesi içün bir künden çoq kerek ola bile, qaza aqibetlerini yoq etmek içün qomşu Apanadan tehnika celp etildi.
Novorossiysk ve Krımsk şeerlerinde aman-aman bütün mesken evler ve içtimaiy obyektler suvsız qaldı. Sakinlerniñ evlerine suv avtotsisternalarnen ketirile. Krımsk akimiyeti, bazarertesi künü şeerde bala bağçaları çalışmaycaq, mekteplerniñ işi ise qısqartılacaq, dep ilân etti.
Gelencikte aman-aman altı buçuq biñ mesken ev ve 48 içtimaiy obyekt suvsız qaldı.


text:
Yanvarniñ 30-ında Aqmescitten Moskovanıñ "Domodedovo" ava limanına kelgen S7 uçağınıñ yolcusı, onı patlatacaq, dep qorquza. Bunı rusiye matbuatı haber ete.
"Aqmescitten kelgen uçaq bir qaç daqqa evel "Domodedova"da qondı. Qonmadan soñ sarğoşlanğan yolculardan birisi, yanında sanki olğan patlayıcı cihaz aqqında bildirgen", - denile matbuatnıñ beyanatında.
"Domodedovo"nıñ matbuat hımeti bu malümatnı "İnterfaks" haber agentligine tasdıqladı.
"Böyle vaziyetlerde qoşma telükesizlik tedbirleri azırlana", - dedi ava limanınıñ hadimi.
TASS rusiye agentliginiñ malümatına köre, "adekvat olmağan qadın çantası ile kreslolar arasındaki aralıqta turıp, patlavnen qorquza edi".


text:
Yütälne niçek beterergä?
Sälamät bulıyq 12/2022
Sälamät bulıyq 12/2022
Su
Öske sulış yulları infekŝiyase arqasında ağuçı borın tamaq töben yarsulatıp, yütälgä kiterä. Bu ağunı küp su êçü tuqtata ala. Su şulay uq tamaq töbeneñ dımlı qaluına bulışa. Könenä kim digändä 2 litr su êçü zarur.
Ballı suğan
Yütälgä qarşı suğan da bulışa. Monıñ öçen 1 baş suğannı 4kä bülep, 1 stakan suda qaynatabız. 5 minut qaynatqannan soñ uttan alıp, suıtabız. Sözep, bal quşıp, êçäbez.
Açı torma
Açı torma reśeptı birep uzabız. Tormanıñ êçen ästerxan çikläwege zurlığında alabız. Ber yarım çäy qaşığı bal salıp, torma astına tälinkä quyabız häm bal şunda ber täwlek buyı torırğa tiyeş. Annarı tormadan tälinkägä aqqan sıyıqlıqnı qullanabız.
Sarımsaqlı, koriŝalı êçemlek
Şulay uq ber stakan qaynar suğa ber tırnaq sarımsaq häm 2 koriŝa tayaqçığı quşıp, 5 minut tönätkännän soñ êçärgä bula.
Söt
Yütälgä qarşı söt tä faydalı. Ber stakan sötne qaynatıp, yartı çäy qaşığı qara borıç salıp, êçäbez. Bal da quşarğa mömkin.
İmbir’ häm bal
Kipterelgän häm uılğan imbir’ne bal belän butap, aşağannan soñ qabu faydalı.
Limon
Ber limonnı dürtkä bülep, ber telemenä qara borıç häm toz sibep, aşaw da bulışa.
Mindal’le äflisun soğı
Mindal’le äflisun soğın äzerläw öçen çi mindal’lärne robottan uzdırabız. 1 çäy qaşığı uılğan mindal’ belän ber çınayaq äflisun soğın butıybız. Här irtä häm kiç eçäbez.
Çäylär
Yükä, gölcimeş, şalfey, imbir’, bötnek çäyläre yäisä êçemleklär yütälne ciñeläytergä yärdäm itä. Çäygä bal quşu da yütälgä qarşı bulışa. Bal tamaq töbendäge qorılıqnı beterep, anı yomşarta.
Qara borıç häm bal
Tağın ber reŝept belän büleşik. Yartı çäy qaşığı qara borıç häm 2 aş qaşığı balnı ber çınayaqta bolğatabız. Östenä beraz suıtılğan qaynağan su östäp, 15 minut qaplap torabız häm sözep êçäbez. Bu êçemlek qaqırıqlı yütälne beterergä bulışa.
C vitaminı
Yütälne beterer öçen C vitaminına bay rizıqlar aşarğa kiräk. Yütäl öske sulış yulları infekŝiyase arqasında barlıqqa kilgändä greypfrut, mandarin, äflisun häm limon kebek ŝitruslılar belän bergä käbestä, kura ciläge, pomidor, şpinat, yäşel fasol’, borçaq häm suğan kebek C vitaminı bulğan yäşelçä häm ciläk-cimeş aşaw faydalı.
Tämäke tartunı taşlaw
Tämäke tötene dä öske häm asqı sulış yulın yarsulandıra. Şulay uq sulış yulın saqlawçı mexanizmnarğa da zıyan sala. Tämäke tartasız ikän, taşlağız.
Dımlılıq
Öydäge qorı hawa sulış yulların qorıtıp, yütälne arttıra aluçı möhim faktor bulıp tora. Öyneñ dımlılıq däräcäsen ideal’ xalätkä kiterü öçen cihaz qullana alasız. Batareyalar östenä yüeş tastımal da quyarğa bula. Dımlılıq däräcäseneñ 30-50% arasında buluına iğtibar itärgä kiräk. Läkin dımlandıruçı cihazlarnı ozaq waqıt qullanudan taypılu zarur. Şulay uq bülmäne här kön cillätergä dä onıtmıybız.
Duş
Cılı duşka kerü borın ağunı ciñeläytä, yütälne azaytırğa bulışa. Cılı vannadağı par allergiya häm astmağa bäyle yütälgä qarşı da yärdäm itä.
Ximiya belän iğtibarlı bulu
Xuşbuy häm belizna qullanğanda da iğtibarlı bulırğa kiräk. Alar da tamaq töben yarsulandırıp, yütälgä kiterä.
19.00dan soñ aşamaw
Reflyukstan integäsez ikän kiçke 7dän soñ aşawnı tuqtatırğa kiñäş itelä. Çäy, qahwä, gazlı êçemleklär häm şokolad kebek reflyuksnı arttıruçı azıq-tölek häm êçemleklärdän taypılığız. Yatqanda mendärne kütärtep quyarğa onıtmağız.
Allergiya bulğanda
Allergiya buğan keşelärdä dä yütäl küzätelä. Mondıy çaqta çaralar kürergä kiräk. Yonnan tegelgän mayka, mendär, yurğan belän kelämnär qullanmasqa kiräk. Yurğan häm mendär tışların kim digändä 55 däräcä häm yuğarıraq temperatırada yuu zarur. Karawat cäymäse häm pärdälär dä mamıqtan bulırğa tiyeş.
Allergiyağa awışlı bulsağız, öydä mömkin qadär äz mebel’ totığız. Tuqımalı mebel’ urınına kün, sintetik yäisä ağaçtan yasalğanın saylağız. Tuzan cıyuçı äyberlärne şkaf êçendä totarğa tırışığız.
Avtor – tabib Mäxmät Uçar
Bäyläneşle xäbärlär
Nogayşa 13/2022: ZARRELERDİÑ AYTQANI (3)
Bu yuma em “ZARRELERDİÑ AYTQANI (III)” baresinde habarlasamız... (Bu hafta da “zerrelerin dile getirdikleri” konular hakkında sohbet edeceğiz)


text:
Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi balalarnıñ bala bağçasında himik madde ile zeerlenüvinen bağlı cinaiy iş açtı. Bu aqta matbuat hızmeti aprelniñ 23-nde haber ete.
Tahqiqatnıñ malümatına köre, «Revâkina» bala bağçasınıñ üç talebesi «Uayt-Spirit» iriticisini içti.
Aprelniñ ortasında bala bağçasınıñ üç talebesi tehnik şingenlik içti. Balalar Aqyar şeer hastahanesiniñ hirurgiya bölügine ketirilgen edi. Ekimlerniñ aytqanına köre, olarnıñ alı stabil edi, ayatları içün bir telüke yoq edi.
Şeerniñ tasil departamentiniñ müdiri İgor Belozerovnıñ aytqanına köre, bala tasil merkeziniñ reberligine qarşı tahqiqat keçirile.
«Uayt-spirit» boya sanayısında iritici olaraq qullanıla. O, bütün cermay fraktsiyalarını, ösümlik yağlarını, organik kükürt, oksigen ve azotnı irite,
«Uayt-spirit» 4-ünci sınıf telükesine (az zararlı maddeler) aittir.


text:
Ukraina İnterpolınıñ Milliy merkeziy bürosınıñ sabıq yolbaşçısı Kirill Kulinovnıñ fikirince, Ukraina Türkiye reberligine Rusiye Federatsiyasınıñ Qara deñiz flotu gemileriniñ İstanbul boğazından keçmesini yasaq etmege teklif etmeli.
Bunı Kulikov mart 18-de matbuat konferentsiyasında ayttı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Qara deñiz – iç deñizdir. Qara deñiz flotunıñ küçü aqqında ne qadar çoq aytsaq da, İstanbul boğazı olmasa, Qara deñiz flotu da yoq. Türkiye izni olmasa, iç bir gemi mında kiremez», – dep qayd etti Kulikov.
Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan mart 20-de Ukrainağa resmiy ziyaret ile kelip, Ukraina-Türkiye yüksek dereceli İşbirlik şurasınıñ 4-ünci toplaşuvında iştirak etecek. Bunıñnen beraber, Kiyevde Erdoğannıñ qırımtatarlarnıñ liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov ile körüşüvi ötkerilecektir.


text:
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi qırımtatar faallerine memuriy cöremeler aqqında çıqarılğan qararlarnı deñiştirmedi. Bunı "Qırım birdemligi" cemaat imayecisi Sabri Talıpovğa atfı etip bildire.
Şu cümleden, mahkeme Lilâ Lümanovanıñ cöremesine qarşı berilgen istinaf şikâyetini red etti.
"Advokatnıñ bildirgenine köre, evel siyasiy mabüsniñ ömür arqadaşı Lilâ Lümanovanıñ davası boyunca mudafaa tarafı başlanğıç mahkemeniñ mahkemecisine itiraz bildirgen, amma dava materiallarında bu fakt yoqtır. İstinaf kollegiyasınıñ mahkemecisi, bunıñ vesiqalaştırılmamasını añlattı. Sabri Talıpovnıñ sözlerine köre, Merkeziy rayon mahkemesiniñ mahkemecisi oturışnıñ protokolını yazmağa işçin bermegen... Yaqınlarda tam bu mahkemecini sarhoş alda maşna idare etkeni ve yol hızmetiniñ hadimleri ile çatışma içün mahkemeci statusından marum etilgen. Mudafaa tarafı mahkemede bunı ve mahkemeci qadınlarğa qıçırğanını qad etti", - dep yazıla bildirmede.
Haber etilgeni kibi, mahkemeci bunı körmemezlikke urğan ve başlanğıç mahkemeniñ qararını quvette qaldırğan.
Lilâ Lümanovanıñ şikâyetinen beraber Elvina Azizova, Zarema Nimetulayeva, Mustafa Bekirov, Şevket Kelâmova ve Zulârı İbragimovanıñ davaları baqılğan.
Yanvarnıñ 24-nde Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi "sanitar qaidelerni ve içtimaiy nizamnı bozmaqta" qabaatlanğan dört qırımtatar faaline memuriy cöremeler aqqında çıqarılğan qararnıdeñiştirmedi.
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi yanvarnıñ 12-nde qırımtatar faalleriniñ para cezalarına qarşı şikâyetlerni qanaatlendirmedi.
Qırımtatar halqınıñ aqsaqalları qırımtatar halqına qarşı işkence ve repressiyalarnı toqtatmağa talap ete.


text:
Vaziyet deşetli – Çubarov rus sıñırını keçüv aqqında
rusiyeniñ, Ukrainna vatandaşlarınıñ – işğal etilgen Qırımnıñ sakinleriniñ ketmege tırışqanları farqlı ülkelernen sıñırlarındaki vaziyet deşetlidir. Meclisniñ başı Refta Çubarov bunı bildirdi.
– Gürcistannıñ Ukraina vatandaşlarına-vaqtınca işğal etilgen Qırımnıñ sakinlerine topraqlarına kirmege izin bermegeni içün rus-gürci sıñırındaki vaziyet eñ felâketlidir. Rus-gürci sıñırında Qırımdan onlarca aile sıñırını keçmege bekley, olarnıñ çoqusınıñ balaları da bar, – dep Çubarov qayd etti.
Onıñ sözlerine köre, rus-qazah sıñırınıñ rus tarafında şiddetli para baqşışları (bir maşna içün 2 biñden ziyade AQŞ dolları). 18 yaşına yetmegen balalarınen aileler er vaqıt maşnalarda yuqlaylar.
Latviya, Litvaniya, Lehistan migratsiya hızmetleri tarafından Ukraina vatandaşlarınıñ-vaqtınca işğal etilgen Qırımnıñ sakinleriniñ vesiqalarına talaplar da daa ciddiy oldı.
Meclisniñ başı añlattı ki, mezkür ülkelerniñ topraqlarına kirmege izin alamağan Ukraina vatandaşları-Qırımnıñ sakinleriniñ sayısı er bir saat arta. Belarus ve rf taraflarından Lehistan, Lavtiya, Litvaniya ve Estoniyanıñ sıñırlarında deşetli insan faciaları ola.
– Leh sıñırcıları tarafından Lehistannıñ topraqlarıan yiberilmegen ve rusiyege (Kaliningrad) keri qaytarılğan qırımtatar aileleriniñ biriniñ yetişken azalarını Rusiye TFH tarfından esip etilip terrorcılıqnen qabaatlandırıldı, – dep Çubarov qayd etti.
Acele tarzda al etilmeli olğan çoq aktual mesele de bar. Bu meseleler, bulunğanları ülekelerdeki konsul hızmetleriniñ Ukraina vatandaşlarına-vaqtınca işğal etilgen Qırımnın sakinlerine vesiqalarnı berüvinen; Ukraina vatandaşları-Qırımnıñ sakinleri içün yañı telükeler ve çatışmalarnıñ peyda oluvınen bağlı v.b.
– Yazıq ki, çet ülkelerdeki, ayrıca mezkür ülkelerdeki, Ukraina Elçilikleriniñ ve konsul müessiseleriniñ tek ğayretleri soñ derecede yeterli olmay. Ukraina Ükümeti ve Ukraina vatandaşları-Qırımnıñ sakinleriniñ ketkenleri devletlerniñ Ükümetleri seviyesinde acele ortaq qararları berilmeli, – dep Çubarov qayd etti.
Bütün bu künler boyunca 24 saat şeklinde rus ordusına mecburiy mobilizatsiyadan qaçınmaq maqsadınen sıñırnı acele tarzda keçmeli olğan biñlerce Ukraina vatandaşınen işdeşlik yapqan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Gumanitar meseleler koordinatsiya merkezi, Ukraina TİNniñ imayesinen Olğan vaziyetlerde peyda olğan çeşitli meselelerni çezmek ve kerekli qararlar acele tarzda bermek içün eyyetler arası gruppanı teşkil etmege çağıra.


text:
Kyivdeki Rusiye elçihanesi ögünde iyülniñ 11-nde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutovğa qoltutuv aktsiyası ötkerildi. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Aktsiyağa 30-ğa yaqın faal, aq qorçalayıcı, din erbabı çıqtı. Qollarında Qırımda qırımtatarlarğa qarşı taqiplerni toqtatmaq talabı ile yazuvlı şiarlar bar edi.
«Özüm aqyarlım, Qırımda olğanlarnı körmek menim içün pek qıyın. Qırımtatarı olmasam da, böyle vaqıtlarda, qırımtatarlar çekişkende, özümni de qırımtatarı dep sayam. İnsanlarnı boş yerde, bir qabaatı olmağanda qabaatlaylar, olarnı qorumaq, qoltutmaq kerekmiz. Çünki bu Ukrainanıñ bir qısmı, anda, Qırımda qalıp, bütün usullarnı qullanıp küreşeler», – dep ayttı faal Ruslan Gutsul.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulıp, terrorizmde qabaatlandı. Olar, Rusiyede terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayıla.
2018 senesi dekabr ayında Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Enver Mamutovnı 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti, Ruslan Abiltarov, Remzi Memetov ve Zevri Abseitov 9 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi.
Mabüslerden iç birisi qabaatını tanımadı. Olar cinaiy işniñ «siyasiy sebepleri bar», dep qayd etti.
İyülniñ 11-nde Rusiye Yuqarı mahkemesi dava mabüsleriniñ ükmüni deñiştirdi. Enver Mamutovğa 16 yıl ve 9 ay apis cezası berildi, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov, Zevri Abseitovğa – 8 yıl ve 9 ay.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Köylerden birinde pek mergin avcı bir yaş bar eken. Bir kün avlanıp kezgen vaqıtında ortalıqnı qoyu tuman basa. Yaş, yolunı şaşırıp, başqa bir tarafqa çıqıp kete, ecnebiy bir memleketke barıp yete. Biraz yal almaq içün atını tırşavlap yibere, özü de bir çoqraqnıñ başında yatıp yuqlay.
Azmı yata, çoqmı yata, közlerini açıp baqqanda ne körsin – atınıñ quyru-ğından qapıp, bir tilki oynap tura. Avcı yaş, aman tüfegini köterip, tilkini atmağa azırlana. Biçare tilki, insan kibi söylenip:
– Öldürme meni, ağam, men saña kerek olurım, – dey.
Avcı oña tiymey, avğa kete. Eki dane kiyik urıp kele. Baqsa, ne körsin, tilki atnı qaravullap tura. Avcı, tilkiniñ hızmetine lâyıq qıymet kesip, kiyik-lerniñ birini oña bere. Digerini ateşke qızartıp, özü aşay.
Ekinci künü avcı ketkende, atqa qaşqır ücüm ete. Qaravul tilki:
– Dostum qaşqır, bu ayvan şorbacımnıñ atıdır, men onı qaravullayım. Bu hızmetim içün er kün bir kiyik qazanam. Kel, birlikte hızmet eteyik, şorbacım seni de boş qaldırmaz.
Qaşqır razı ola. Avcı, bu keresinde üç kiyik urıp kele ve ayvanlarnen bölüşe.
Üçünci, dörtünci ve beşinci künü aynı al tekrarlana. Avcınıñ hızmetine nevbetnen ayuv, arslan ve qartal kireler.
Altıncı künü avcı avğa ketkende, tilki bütün canavarlarnı mecliske top-lap, nutuq söyley:
– Ürmeli canavarlar! Avcı ağamız bizni er kün kiyiknen besley. Onıñ eyiligine biz de eyiliknen cevap bermek kerekmiz. Biz dünyada eñ dülber qıznı tapıp, oña kelin etip bermek kerekmiz.
Qartal: “Men avelenip uçqanda, padişanıñ gül bağçasında padişa qızını körip qaldım. Oña dünya dülberi deseñ de, yeri bar”, – dey.
Tilki qartalnıñ teklifini begenip: “Aferin saña, qartal, avcı ağa içün lâyıq bir kelin taptıñ”, – dey.
Ayvanlar hızmetni bölüşeler. Ayüvnen qartal kelin ketirmege keteler. Tilki, qaşqır ve arslan kereste ketirip, kelinge ev yapalar.
Ayuv bağça içinde kezingen padişa qızını qap-qaç ete de, tabanğa quvet berip, qaça. Saray qızları zuv-çuv olıp, darqalıp keteler. Padişa, qızını araştırmağa başlay.
Avcı yaş avdan qaytıp kele ve yañı yasalğan binanı körip, taacipte qala. Tilki, quyruğını bura-bura, avcı yanına kelip, temenna ete ve:
– Dünyada eñ dülber padişa qızını eviñizge kelin tüşürdik, – dep haber ete. – Evge kiriñiz, baht-muradıñızğa irişiñiz!
Em, aqiqaten, avcı ev içine kirse, ne körsin, dülberligi aynıñ on dördüne beñzegen bir qız, başını asıp, ev ortasında otura. Qız, avcı yaşnı körgeninen, ayaqqa turıp, oña sarıla da:
– Meni bu canavarlardan qurtar, – dep ağlamağa başlay.
Avcı yaş qıznı tınçlandırıp:
– Qorqmañız, olar siz bilgen canavarlardan degildir, – dey ve olarnıñ mında nasıl toplanğanlarını aytıp bere.
Olar geceniñ keç maallerine qadar laqırdı etip oturalar, biri-birini seveler ve ömür-billâ birlikte yaşamağa ant eteler.
Saba qartal uçıp kele de, padişa asker toplağanını, qızını araştırıp tapmaq içün dağlarğa çıqmağa azırlıq körgenini bildire. Bunı eşitken tilki dostlarını toplap:
– Ürmetli arqadaşlar! Bizim sevimli avcı ağamız ve onıñ qarısı telüke astındalar. Padişa, askerlerini toplap, bizge ücümge azırlanmaqta. Biz, ondan evel davranıp, onıñ askerlerini darma-dağın etmek kerekmiz.
Arslan oğlu arslan, saña on sekizden qırq beş yaşına qadar arslanlardan qırq biñ asker toplamañnı avale etem. Yarın saba quşluqda Cantıq qırnı bekit.
Ayuvnıñ ordusına Kermen töpeni, qaşqırlarğa Qurban quyunı bekitmege, qartalğa ise avadan ücüm etmege avale etile. Tilki ise öz aqrabasını toplap, gece qaranlığında gizliden duşmannıñ atlı askerleri arasında soqulıp, bütün eger taqımlarını kemirip taşlaylar.
Saba açıla. Padişa askerleri atlanmağa azırlanalar. Baqsalar, bütün qayışlar kemirilip taşlanğan. Bu arada kök yüzüni qara bulut kibi qartallar qaplap ala ve duşman askerleri başına burçaq kibi taş yağdıralar. Ortalıqnı toz-dumanğa boğıp, Cantıq qırından arslan bölükleri kelip yeteler ve, ayqara qoparıp, duşman üstüne atılalar. Uluvlarınen yer-kökni iñletip, Kermen töpeden ayuv bölükleri tüşip, öglerine rastkelgen er şeyni basıp-ezip keteler. Niayet, Qurban-quyu deresinden qaşqır bölükleri peyda olıp, duşman atları peşinden quvmağa başlaylar.
Şay etip, avcı yaş yeñe. Qart padişa bunen razı ola. O, bütün halqnı toplap, toy yapa, episini sıylay, tahtnı kiyevine bere. Yaş padişa öz qaravulları olğan canavarlarnı unutmay – yerli-yerlerine qaytarıp yibere. Padişa yanında tek bir tilki qala. Baş vezir olıp, elinden kelgeni qadar avcı yaşqa padişalıqnı idare etmege yardım bere.


text:
Zur zäñgär almaz tabıldı
Anı Botsvanada çığardılar
Kön’yaq Afrika däwläte Botsvanada xökümät qaramağındağı Okavango almaz şirkäte ildä moña qadär tabılğan iñ zur zäñgär almaznı çığardı. Räsmi belderüdä äytelgänçä, qıymmätle taş 20 karatlıq häm aña “Okavango zäñgäre” iseme birelgän.
Zäñgär almazlar döñ’yada bik siräk oçrıy. Botsvanada anıñ monnan alda bu qadär zurlıqtağısı oçramağan.
Okavanga zängär almazınıñ yıl axırına qadär satıluı kötelä.
Bäyläneşle xäbärlär
Türkiyädä tabılğan neft’ êşläp çığarıla başlandı
Türkiyä ênergetika häm tabiğıy çığanaqlar ministrı Fatih Dönmäz Şırnaktağı neft’ tabunıñ soñğı waqıtta cirdä yasalğan iñ zur açışlarnıñ berse bula alaçağın äytte
Törkiyä 11 ayda 26 ilgä ançous sattı
Älege êksport il iq’tisadına 10 million 129 meñ 431 dollar tabış kiterde


text:
Monitoring missiyasınıñ yolbaşçısı Armen Arutünânnıñ aytqanı kibi, Qırım komissiyası «BMT Baş Assambleyasınıñ Ukraina bütünligine bağışlanğan 68/262 rezolütsiyasına köre talil yapmaqta».
Vesiqada, ukrain ğayeli insanlar, daimiy sürette qorquzuv altında bulunıp, ukrain tilinde tasil almaq, işke kirmek aqqından marum etileler. Milliy ve diger aqlarını tolusınen qullanıp olamaylar.
Maruzada, Qırım yarımadasında qanunlar tekmil çalışmağanı da qayd etile – ukrain qanunlarına artıq riayet etilmey, rusiyeli qanunları ise, daa soñunace kirsetilmedi, bu da, insan aqları ile bağlı vaziyetke menfiy tesir ete.
Donetsk, Lugansk, Qırımda Ukrain Pravoslav Kilsesi ve diger din vekillerine qarşı basqı etilgeni da ayırıca qayd etile.
Maruzada Ukraina ükümeti, de-fakto Qırımnı idare etken yerli «akimiyet» ve Rusiyege tevsiyeler berile.
İnsan aqları boyunca BMT-niñ Monitoring missiyası azırlağan 58 saifelik maruzada mayıs 7 kününden iyün 7 künü arasındaki müddet tasvir etile. Onda, esasen Ukrainanınñ şarqındaki vaziyetke diqqat ayırıla.
BMT-niñ evelki maruzası Rusiye Tış işler nazirliginiñ narazılığına sebepçi oldı, nazirlikniñ fikirince, BMT ukrain akimiyetniñ devletniñ şarqındaki qanunsız areketlerini aqlay.
Bundan evel, Meclis bir sıra halqara teşkilâtlarğa muracaat etip, yarımadada insanlar ğayıp olğanına şikâyet etken edi. Hususan, «Qırımda insanlarnıñ qırsızlanuvı ve ğayıp oluvı adiselerniñ toqtatıluvı» aqqında muracaatı BMT, Avropada havfsızlıq ve işbirlik boyunca teşkilâtı, uquq qorçalayıcı teşkilâtlarğa yollanıldı.


text:
Kyivde dekabrniñ 13-ünde ekinci "Qırım inciri" ebebiy yarışınıñ ğaliplerini ilân ettiler, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
“Ukrain tilinde Qırım aqqında nesir” nominatsiyasında "Qırım gözleri" eserine Can Gül ğalebe qazandı.
“Qırımtatar tilinde nesir” nominatsiyasında "Ceviz teregi ve gülidan çeçegi" eserinen" Zera Bekirova ğalip çıqtı.
“Ukrain tilinde Qırım aqqında şiiriyet” nominatsiyasında Sergey Sinoptik birinci yerni aldı.
“Qırımtatar tilinde şiiriyet” nominatsiyasında "Qırımım, azizim, bekleysiñ meni!" şiirinen Seyran İbraim ğalebe qazandı.
"Qırım aqqında bala edebiyatı" nominatsiyasında "Tılsımcı" eserinen Alime Kürkçi ğalip çıqtı.
“Ukrain tilinden qırımtatar tiline tercime” nominatsiyasında Seyare Kökçe birinci yerni aldı, o, Marianna Kiyanovskaya ve Sergey Jadannıñ şiirlerini tercime etti.
“Qırımtatar tilinden ukrain tiline tercime” nominatsiyasında Vyaçeslav Levıtskıy ğalebe qazandı, o, Elmaz Bahşış, Tair Kerim, Seyare Kökçe ve Maye Safetniñ şiirleriniñ tercimesini yaptı.
"Azatlıq sözleri" mahsus nominatsiyasınen, türmeden öz mektüplerini yollağan eki siyasiy mabüsni qayd ettiler: "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçileri Osman Arifmemetov ve Server Mustafayevni.
Daa bir "Qırımtatar edebiyatına isse qoşuv" nominatsiyasınen qırımtatar şairi Şükri Appaznı qayd ettiler.
Ekinci "Qırım inciri" edebiy yarışına 300-den çoq metin yolladı, olarnıñ arasında: ukrain tilinde - 165 eser, qırımtatar tilinde - 83, qırımtatar tilinden ukrain tiline tercimeler -35, ukrain tilinden qırımatatar tiline tercime - 21. Teskilcilerniñ malümatına köre, bu yıl yarışta Ukrainanıñ 20 vilâyetinden, bundan ğayrı, Türkiye, Poloniya, Bulğaristan ve Ürdünden müellifler iştirak etti.
“Qırım inciri” yazıcılar yarışı 2018 senesi yazda ilân etildi, konkurs eserleriniñ qabul etüvi oktâbrniñ 31-inde bitti. Bu vaqıt devamında jüri azaları, “Ukrain tilinde Qırım aqqında nesir”, “Qırımtatar tilinde nesir”, “Ukrain tilinde Qırım aqqında şiiriyet”, “Qırımtatar tilinde şiiriyet”, “Qadın nazarı”, “Qırımtatar tilinden ukrain tiline tercime”, “Ukrain tilinden qırımtatar tiline tercime” nominatsiyalarında 135 müelliften 244 iş aldı.
Sentabrde Lvivde 26-ncı Neşirciler forumı çerçivesinde "Qırım incirini cıyaraq" şiiriyet ve nesir oqumaları keçirildi.


text:
Zachary Welch | 368 Followersصورة 6.sınıf Türkçe Ders Kitabı Dinleme Metinleri
| إطلع على كل التحديثات 47 صور عن 6.sınıf türkçe ders kitabı dinleme metinleri
من عند 46 .المستخدمين 6. Sınıf Türkçe Ders Kitabı ve Dinleme / İzleme Metinleri (2021, 6. Sınıf Türkçe Ders Kitabı ve Dinleme / İzleme Metinleri (2021, Baba Dinleme Metni - 6. Sınıf Türkçe (EKOYAY) - YouTube, Bayrak Dinleme Metni 6. Sınıf Türkçe Ders Kitabı - YouTube, Baba Dinleme Metni Etkinlik Cevapları (6. Sınıf Türkçe), 6. Sınıf Türkçe Ders Kitabı ve Dinleme / İzleme Metinleri (2021, 6. Sınıf Türkçe Dinleme / İzleme Metinleri (2021-2022, 6.Sınıf Türkçe Ders Kitabı PDF Dinleme İzleme Metinleri 2020 - 2021, 6. Sınıf Türkçe Kitabı Cevapları Ekoyay Yayınları - Türkçe Ödevim, 6.Sınıf Türkçe Dinleme Metni - Baba mp3 (Ekoyay) Meb Ders. نقوم بجمع أفضل الصور من مصادر مختلفة نشرها العديد من المستخدمين حول 6.sınıf türkçe ders kitabı dinleme metinleri.


text:
Qazan Kirmäne populyarlaşa
Qazan Kirmäne Tatarstannıñ iñ populyar urını buldı
Turktatar.com beldergänçä şul uq waqıtta Kirmän berböten bularaq Rusiyädäge iñ yaxşı 15 urın arasına kertelmäde.
2020neñ azağında “Qazan Kirmäne” Däwlät Tarix, miğmarlıq häm sänğat’ muzeyı Rusiyädäge muzeylarnı gizü sanı reytingında berençe urınnı aldı.
Uzğan yılnı Qazan Kirmänenä 1 million 800 meñnän artıq keşe kilde.
Bu san 2019nçı yılğa kürä 37%tan äz.
Bäyläneşle xäbärlär
Türkiyä belän Tön’yaq Kipr arasında urtaq künegülär
Türkiyä afat häm ğadättän tış xällär idaräse (AFAD) belän Tön'yaq Kipr Törek Cömhüriyäte grajdan saqlanu oyışması urtaq êzläw qotqaru künegülären ütkärde
Ärdoğan Caparovnı qotladı
Türkiyä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Qırğızstan Däwlät başlığı Sadır Caparovnıñ tuğan könen täbrik itte
Türkiyä saqlanu ministrı Baqıda
Azärbaycan İlbaşı İlham Äliyıv Türkiyä Milli saqlanu ministrı Hulusi Akar häm yanındağı Törek qorallı köçläre citäkçelegen qabul itte


text:
Ukraina havfsızlıq hızmeti Qırımğa, ukrain tarafınıñ izni olmadan, barğan Frenkistannıñ Milliy toplaşuvı ve Senatınıñ 10 deputatına üç yılğa Ukraina kirişini yasaqladı.
«Ukrain tarafı olarnıñ bu sene iyül ayında, Ukrainanıñ izni olmadan ve 2015 senesi iyün 4 künü Ukraina Nazirler Kabineti tarafından tasdiqlanılğan vaqtınca işğal etilgen territoriyağa kiriş ve çıqış aqqında №367 avalesine baqmadan, Qırım Muhtar Cumhuriyetine yapılğan ziyaretlerini bir destruktiv adım olaraq tanıy», – deyler mında.
Yasaqnı: Tyeri Mariani, İv Pozzo di Borgo, Nikolâ Düik, Klod Goazgenom, Jerom Lamber, Yanik Moro, Patris Verşer, Mari-Kristin Dalloz, Sover Gandolfi-şayte, Jak Miyar elde ettiler.
Evel Qırımğa bir qaç Frenkistan deputatı kelgen edi. Ziyaret resmiy degil edi. Frenkistan Tış işler nazirliginde bu ziyaretni halqara uquqnıñ bozuluvı olaraq adladı ve tenqit ettiler.
Ukraina Tış işler nazirligi Ukraina Havfsızlıq hızmetine (SBU) keçken afta Qırımnı, ukrain tarafınıñ izni olmadan, ziyaret etken frenk deputatlarına memleket kirişini yasaq etmek ricası ile mektüp yolladı.


text:
Ukraina Tış işler naziri Vadım Prıstayko BM insan aqları Şurasını Rusiye kontrol etken Ukraina topraqlarında vatandaş aqları bozuvlarına çoqça diqqat ayırıp, insanlarnıñ azat etilmesine yardım etmesine çağırdı.
Bu aqta Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«BM insan aqları Şurasınıñ 43-ünci sessiya yüksek seviyeli segment işinde iştirak etip, Ukraina eyyetiniñ yolbaşçısı, tış işler naziri Vadım Prıstayko aq qorçalayıcı komponentini BM bütün faaliyet baqışlarına birleşüv ihtiyacını qayd etti, onsız barışıq, telükesizlik ve inkişaf yönelişlerinde ilerilevge irişmege imkânsızdır», – dep aytıla haberde.
Nazirlikniñ qayd etkenine köre, Prıstayko eyyetlerniñ diqqatını Rusiye akimiyetiniñ işğal altındaki Ukraina topraqlarında bozğan insan aqları ve serbestligine celp etip, Şura, BM aq qorçalayıcı mehanizmleri ve halqara toplulıqnı bu bozuvlarnı toqtatmaq ve qanunsız tutulğan ukrainalılarnı azat ettirmek maqsadınen ğayretini pekitmege çağırdı.
Hatırlatamız, fevralniñ 21-nde Avropa Birliginiñ BM daimiy vekiliniñ muavini Silvio Gonzato fevralniñ 20-nde BM Baş Assambleyasınıñ toplaşuvında iştirak etip, Rusiyeden fevralniñ 15-nde Azaq deñizinde tutqan ukrainalı balıqçılarnı azat etmesini ve qayıqnı qaytarmasını talap etti.
Fevralniñ 20-nde bu toplaşuvda tış işler naziri Vadım Prıstayko da çıqışta bulundı. O, Rusiye Birleşken Milletlerniñ talaplarını körmemezlikke ura ve işğal etilgen Qırımda insan aqlarını boza, dep qayd etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Yaqın künlerde bir sabıq zenaatdaşımnen munaqaşağa kirmege mecbur qaldım. Subet esnasında o ağzından, sen Qırımdaki yañı aqiqatnı qabul etip olamaysıñ, mında kimsege qurşun atmaylar, patlatmaylar, çalışmağa istegen – çalışa, umumen alsaq, er şey yolunda yani normal! – degen lafnı qaçırdı.
Onıñ aytqanlarını normal yaşayış dep esaplap olamaycağımnı añlatmağa areket ettim. Qırımda aqılğa yatmağan pek çoq şeyler olğanı, insan aqlarını ve üriyetni boş laf dep saymağan insanlar içün muitniñ özü bile, asla uyğun degil, ve böyle allar qarardan ziyadedir.
Oña: Qırımdaki cinaiy taqipler esnası artqanı, ictimaiy ağlarda derc etilgen şeyler içün memuriy apiske aluvlar ep artqanı normal bir şeymi? - deyim. Semetdeşlerimniñ apiske alınuvları kösterişli bir tedbir şeklinde qarardan ziyade nizam -tertip hadimleriniñ celp etilüvinen keçirilmesi normal bir almı? Mustaqil faillerge yapılğan memuriy basqı devam etip artması içün butün esaslar mevcut. Açıq menbalardan alınğan malümatqa köre, öz fikrini beyan etkenlerge nisbeten beş dane cinaiy iş açılğanı ve bu mesele boyunca memuriy taqip altına alınğanlar bir sürü olğanı aqqında belli.
Qırımda aqılğa yatmağan pek çoq şeyler olğanı, insan aqları ve üriyetni boş laf dep saymağan insanlar içün muitniñ özü bile, asla uyğun degil ve böyle allar qarardan ziyadedir
Ondan, Qırım jurnalistikasından memnünsiñmi? Qırım KHV (SMİ) «ğalipler taqımınıñ» yüreksiz ruporı olğanından memnünsiñmi? Qırımda serbest çalışqan jurnalistler içün içini qarartqan muit yaratılğanından memnünsiñmi? İnsanlarnıñ aq-uquq ve serbestligi meselesine kelgende yarımadada artıq, adalet yeñecegine işanmaq mumkün olğanını begenesiñmi?- dep soradım. Mahkemeler bu vaziyette tamamile qabaatlama pozitsiyasında turmaqtalar. Qapalı oturuşlarnıñ sayısı ep artmaqta. Qırım mahkemeleri içün bu şekil artıq bir norma olıp qalma telükesi mevcut.
Advokatlarğa yapılğan basqı artqanı, artıq olarğa yapılğan açıq basqı sayısı on kereden ziyade olması normalmi, dep meraqlanam. Susıp tura. Eger bu düşmanıña qarşı anonim mektup yazsañ, E merkezine tüşmeñ mumkün olacağından haberiñ barmı, deyim? İşte bu arada o bütünley soldu. E merkeziniñ hadimleri tarafından insanlarnıñ kütleviy şekilde tutılıp alınğanı aqqında ikâye ettim. Olar hususan slavyan miletlerine mensup olmağan şahıslar. Ekseriy allarda bu areketler, kafe ve camilerde, o al-azırda çalışqan bazarda yapılğanını ayttım. Tutıp alınğanlarnı DNK testi yapmaq içün tükürçigi ve parmaq izlerini alğanları añdım.
Delil ve isbatlarnı sıralamağa devam eter eken, insanlar özüniñ vatandaşlıq pozitsiyasını beyan etkeni içün parmaqlıq artına tıqılğanı ve bu muhalefetçi Aleksey Navalnıynıñ Qırımdaki tarafdarlarına qarşı yapılğanı söyledim. Şu cumleden yalıñız olaraq yapılğan ve kütleviy aktsiya ve piketlerge, yerli akimiyet tarafından qarşılıq kösterilgeni. Ukrain medeniy merkezi ve onıñ faillerine basqı yapılğanı, böyleliknen merkezniñ müşterileri demotive etilgeni ve işleriniñ devam etilmesi pek zorlaştırılğanı, normalmi dep sorayım.
Aşıqam, dep davranmağa başladı ve sağlıqlaşaraq başını sallap yetiştirerek, aman çapa-çapa ketti. Men ise, onı menden degil de, aqiqattan - şiddetli, kederli ve bir taraflama aqiqattan qaçmaqta, dep añladım
Baqam körem ki, menim delillerim sübetdeşimni ketken sayın müşkül utandıra, lâkin o, aqlı olğanımnı tanımağa azır degil. Oña, Qırımda ğayet ciddiy bir ictimaiy problema ep inkişaf etkeni yani köylerde ekimler yetişmemezligi artqanı normalmi, dep aytam. Artıq resmiy olaraq yarımda regionlarında sağlıq ocaqlarınıñ ekimlernen tekmillenmeme oranı 10% ziyade olğanı aqqında bildirilmekte. Kerçek raqam ise ondan qat-qat ziyade.
Aydı, yeter, yeter şunı, dedi subetdeşim. Razım, elbette problemalar bar, er şey tekmil olmağanınen razım, bağışla, amma men aşıqam, dep davranmağa başladı da, sağlıqlaşaraq başını sallap yetiştirerek, aman çapa-çapa ketti. Men ise, onı menden degil de, ne yazıq ki, «ğalipler taqımına» tabi olğan yüreksiz Qırım KHV (SMİ) tarafından saqlanması ve gizlenmesi imkânsız olğan aqiqattan – şiddetli, kederli ve bir taraflama aqiqattan qaçmaqta, dep añladım.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (havfsızlıq maqsadınen muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün.


text:
Qarasuvbazarda yerleşken "Taygan" arslan parkında dört arslançıq doğdı. Bunı safari parkınıñ saibi Oleg Zubkov haber etti.
"Bütün sürülerniñ yetekçisi Çuknıñ ve meşur Çelâbinsk arslan ırğaçı Lolanıñ dört balaçığı oldı... Yañı nesil doğacağını biz bildik, amma onı keççe bekledik. Şimdi olar yalıñız közlerini açmağa tırışa, olar içün daa pek ertedir", - dedi o.
Zubkovnıñ aytqanına köre, iç olmadım bir arslançıq - erkek, o endi közlerini açıp yetiştirdi.
Aprel 21-inde "Taygan"da Amur qaplanları doğdı, aprelniñ başında ise dört beyaz arslan.
"Taygan" arslanlar parkı Qarasuvbazarda 32 gektarlıq topraqta yerleşken. Mında arslanlar ve qaplanlar toplamı tutula, olarda ğayrı parkta 2 binden ziyade başqa ayvan yaşay.


text:
AKPA (PASE) qırımtatarnıñ siyasiy taqipleri haqqında deklaratsıyasını desteklediler
AKPA (PASE) qırımtatarnıñ siyasiy taqipleri haqqında deklaratsıyasını desteklediler
‘Rusiye Ukrainağa qarşı cenk başlağan soñra qırımtatarlarnı daha çoq taqip etmege başladılar. Qırımda olğanı kibi Herson ve Zaporojye vilãyetlerinde de rus işğalcıları tamır halqnıñ temsilcilerini taqip eteler. 2022 senesi sentãbrniñ başından Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı cenki neticesinde 106 qırımtatar(7-si Herson vilãyetinden) azatlıqtan mahrum qaldırıldı.
2021 senesi Qırım Platformasınıñ işinde iştirak etken Milliy Meclis reisiniñ muavini Nariman Celãl hapiske alınğanı misal olaraq ketirildi. Mahkeme qararı 2022 senesi 21 sentãbrde seslendirecek. Boysunmağan ruhu ve ukrain taraflığı içün işğalcılar 20 yaqın yılğa hapis cezasını talap eteler.
‘Halqara cemiyetniñ diqqatını qırımtatar temsilcileriniñ taqipleri devam etkenine celp etip, rus işğalcılarğa her hangi vastalar ile basqını arttırmağa çağıramız,’- qayd etile beyanatta.


text:
Klimattıñ jılınuı adamzattıñ qazirgi bastı probelamalırınıñ biri. Ğalımdardıñ esebinşe eger Jer şarı ortaşa temperaturası qazirgiden 2 S° joğarılaytın bolsa bwl adamzatqa auır apat alıp kelui mümkin. Bwnday şamadağı temperatura mwzdıqtardıñ eruin, tiisinşe teñiz-mwhittardıñ deñgeyin köterui mümkin. Onıñ nätijesi adamzattıñ tirşilik ortasınıñ özgeruine, jahandıq deñgeydegi tabiği apattarğa soqtıradı.
Düniejüzilik Meteorologiyalıq wyımınıñ jaqında jariyalağan esebinde, jahandıq auır apatqa alıp kelui mümkin osı qorqınıştı temperaturağa jetu ıqtimaldığı küşeye tüsken. Atalğan wyım aldağı bes jılda (2022-2026) Jer şarı ortaşa temperaturasınıñ 1,5 S° joğarlau mümkindigi 50 payızğa deyin jetui mümkin dep dabıl qaqqan. 2015 jılı bwnday şamağa jetudiñ mümkinşiligi ne barı 10 payız bolğan edi.
DMW jıl sayın jahandıq klimat özgeristerine baylanıstı jaña esebin jariya etip keledi. Wyım bwl esepke älemniñ eñ üzdik ğalımdar men mamandardı wyımdastıradı, sonday-aq, analitikterdiñ şeşim şığaruına kömek beretin älemdegi jetekşi klimattıq ortalıqtardıñ eñ joğarı däldiktegi mälimetterin toptastıradı. Osınşalıqtı joğarı deñgeydegi ğılımi jwmıstardıñ nätijesi şığarğan qorıtındı bizge quanarlıq twjırım berip otırğan joq. Soğan qarap ta Jer şarı klimatınıñ jılınuı adamzat üşin asa qauipti deñgeyde ekenin biluge boladı.
Esepke say, aldağı bes jıl işinde Jer şartı ortaşa temperaturası 2017-2021 jıldar aralığımen salıstırğanda joğarı boladı. Bwl ortaşa temperaturanıñ twraqtı türde joğarlau ürdisi saqtala beretinin körsetedi, ğalımdar bwnıñ ıqtimaldılığın 93 payız dep körsetip otır. Demek, aldağı bes jıl işinde de klimat özgerisi oñaluğa bet almaydı.
Bıltır ğana jahandıq klimat mäselesin taqırıp etken Parij konferenciyası ötti. Onda älem elderi ortaşa temperaturanıñ joğarlauın 2 S°-qa jetkizbeu maqsatında mindetter jüktep aldı. Degenmen, elder arasındağı damuğa degen, öndiriske, resurstardı igeruge degen özara bäsekelestik jağdayında bwnday mindetterdiñ tübegeyli orındalıp şığuı ekitalay. Älemdegi iri öndiris bazaları sanalatın jäne halıq sanı köp Qıtay men Ündistan sekildi elderdiñ öndirisi äli de bolsa kömirge köbirek süyenedi. Atalğan elder öziniñ şart-jağdayına qaray jaqın jartı ğasırda kömirden tolıq qol üze aluı da neğaybıl. Bwl twtas jahannıñ tağdırı üşin ülken sınaqtardı alıp kelmek.
Altınay Mwrat
Almatı oblısı, Tekeli qalası.


text:
Memleket bacşıcı Nurcultan Nazarbaev ÉKCPO-nıñ jabılw caltanatında cöz cöylep, körmeni qorıtındıladı.
«ÉKCPO-2017 xalıqaralıq körmeciniñ joğarı deñgeyde jäne zor tabıcpen ötkenin maqtanışpen aytqım keledi, — dedi ol. – Täwelciz Qazaqctannıñ abıroyın acqaqtatqan ayrıqşa jetictikterdiñ biri boldı. Elorda üş ay boyı 115 el men 22 xalıqaralıq uyımnıñ bacın qocqan ÉKCPO şağın qalaşığına aynaldı. Bul körme Qazaqctannıñ älemge tanımaldığı men twrïcterdiñ tanımın arttırdı. Elimizge kelgen märtebeli meymandarğa xalqımızdıñ qonajaylığın körcete aldıq. Biz bolaşaqtıñ énergïyacına qatıctı bükil älemniñğ täjirïbecin öz jerimizde toğıctırdıq. Elbacı ÉKCPO-2017 körmecin 4 mïllïonğa jwıq adam aralap körgenin tilge tïek etti. «Olardıñ üşten eki böligi – jactar men oqwşılar. Barşanıñ nazarın awdarğan äcem qalaşıqqa kün cayın qırıq-elw mıñ adam kelip turdı. Körmeni 180 memleketten jartı mïllïon adam tamaşaladı, yağnï ärbir altınşı qonaq şeteldik ekenin atap ötkim keledi. ÉKCPO-nıñ eñ tanımal ortalığı – Qazaqctannıñ pavïlonı – «Nur Älem» cferacın bükil älem biletin boldı. Körme bactalğalı beri bul aymaqqa 1 mïllïon 300 mıñ adam kirip-şıqtı. Dünïejüzi köz tikken ÉKCPO bedelimizdi bïiktetti, rwxımızdı acqaqtattı. «Körmeniñ cätti ötwine mıñdağan adam atcalıctı, eñ aldımen Qazaqctan xalqına ocı ïdeyanı qoldağanı üşin şın rïzaşılığımdı bildiremin. Bul jerde ÉKCPO qurılıcına arxïtektorlar, ïnjenerler, qurılıcşılar, menedjerler, demewşiler, ceriktecter atcalıctı. Äcirece jac volonterler — 4500 jactarımız qatıcıp, ocı jerde jumıc ictep, köp şeteldikterge qalamızdı körcetti. Köptegen memleketter, kompanïyalar jäne xalıqaralıq uyımdar da öz ülecterin qoctı. Barşalarıñızğa aytwlı şarağa belcene qatıcqandarıñız üşin şın jüregimmen alğıc aytamın. Körmeni bacqarwdı tapcırğan kompanïyağa, onıñ bacşıcı Ecimov mırzağa rïzaşılığımdı bildiremin. Bügingi caltanatqa kelip otırğan memleket jäne ükimet bacşılarına, Xalıqaralıq körme byurocına jäne barlıq qonaqtarğa erekşe raxmetimdi aytqım keledi. Actana ärqaşan özderiñizdi ıctıq ıqılacpen, aca qurmetpenen qarcı alıp otıradı. Cizderge zor dencawlıq, mol tabıc tileymin! Jacacın Qazaqctan!», dep lebiz bildirdi Prezïdent. Merekelik jabılw caltanatı «MwzART» tobınıñ, Mayra Muxamedqızı, Jämïlä Cerkebaeva, Lada Qıcıqova qatarlı éctrada juldızdarınıñ qatıcwımen koncertpen jalğactı.
Acxat RAYQUL, «Egemen Qazaqctan»
Foto: Erlan OMAROV, «Egemen Qazaqctan»


text:
Tagged: Türkiye Yerebatan Sarnıcı cevapları
Yerebatan Sarnıcı 16.Bölüm Cevapları,Yerebatan Sarnıcı cevapları, Türkiye Yerebatan Sarnıcı cevapları, Yerebatan Sarnıcı 16. seviye cevapları,wow...
Yerebatan Sarnıcı 14.Bölüm Cevapları,Yerebatan Sarnıcı cevapları, Türkiye Yerebatan Sarnıcı cevapları, Yerebatan Sarnıcı 14. seviye cevapları,wow...
Yerebatan Sarnıcı 13.Bölüm Cevapları,Yerebatan Sarnıcı cevapları, Türkiye Yerebatan Sarnıcı cevapları, Yerebatan Sarnıcı 13. seviye cevapları,wow...
Yerebatan Sarnıcı 11.Bölüm Cevapları,Yerebatan Sarnıcı cevapları, Türkiye Yerebatan Sarnıcı cevapları, Yerebatan Sarnıcı 11. seviye cevapları,wow...
Yerebatan Sarnıcı 10.Bölüm Cevapları,Yerebatan Sarnıcı cevapları, Türkiye Yerebatan Sarnıcı cevapları, Yerebatan Sarnıcı 10. seviye cevapları,wow...


text:
Qara diñgezdä tabiğıy gaz êşçänlege däwam itä
Türkiyä ênergetika häm tabiğıy çığanaqlar ministrı Fatih Dönmäz Qara diñgez gaz mäydanında kabel’lärne diñgez töbenä salıp quyaçaq köymäneñ Bosfor buğazına kilüen belderde
Ministr Dönmäz Düzcädä yasağan çığışında här ay forsat tapqan sayın Qara diñgezdä tabiğıy gaz êzläw êşçänlege alıp barılğan töbäkkä baruın äytte.
Tığız êşçänlek alıp barıluına basım yasawçı Dönmäz Qara diñgez gaz mäydanında citeşterüne kontrol’ itäçäk kabel’ köymäseneñ bügen Bosfor buğazına kilüen belderep:
"İnşallah, berniçä könnän soñ şuşı kabel’ne diñgezneñ töbenä salıp quyaçaq köymäne Fil’yosqa cibäräçäkbez. Niçek itep başqa torbalarnı saldıq, salunı däwam itäbez, kabel’ êşen dä beteräçäkbez. Adım adım alğa taba barabız”, - dide.
Bäyläneşle xäbärlär
Soylu - Piantedosi söyläşüe
Türkiyä êçke êşlär ministrı italiyäle wazıyfadaşı belän telefonnan söyläşte
Çavuşoğlu - Gallager oçraşuı
Türkiyä tışqı êşlär ministrı Awrupa iminlek häm xezmättäşlek oyışmasınıñ ministrlar şurası cıyılışı qısalarında Vatikan tışqı êşlär ministrı belän oçraşıp söyläşte


text:
Qırımdaki Rusiye FSBsi tahqiqatı Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine körüşüvlerge ruhset bermey, böylece mabüslerge ve tuvğanlarına basqı yapmağa tırışa, dep bildirdi qırımlı adliyeci Elvina Semedlâyeva Qırım.Aqiqatqa.
«Körüşüv içün izin aluv sisteması böyle: soylardan biri tahqiqatçı adına ariza berip, mabüsnen körüşmege izin berilmesini rica ete. Bizim vaziyetimizde tahqiqatçı körüşüvlerni muntazam sürette red ete. Amma, qanunğa köre, SİZOda mabüslernen ayda eki kere körüşmege izin berile. Tuvğanları mahkeme oturışuvları vaqtında da körüşip olamay, çünki mahkemeler qapalı şekilde keçirile», – dep ayttı adliyeci.
Semedlâyevanıñ aytqanına köre, mabüslerniñ ömür arqadaşları körüşüvlerge izin berilmegenine mahkeme üzerinden itiraz bildirecek ola.
«Soñki böyle olğan şey – apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» koordinatorı Server Mustafayevniñ apayı Mayye Mustafayevanıñ davası. Körüşüvni red etüv şikâyet arizasında tek onıñ degil, Server, ana-babası ve balalarınıñ menfaatları bozula, dep qayd etken edi. Vaziyetni añlamaq içün: keçken sene mayıs ayında Server tutulğan soñ onıñ ömür arqadaşına bir kere bile körüşmege izin berilmedi. Bu davanıñ diger tuvğanları da aynı vaziyette, misal olaraq, Memet Belâlov ya da Marlen Asanovnıñ ömür arqadaşları», – dep qayd etti adliyeci.
Semedlâyevanıñ qayd etkenine köre, Rusiye FSBsi tahqiqatı körüşüvlerge izin bermeyip, bunı mabüs ve tuvğanlarına basqı usulı olaraq qullana.
«İlk evelâ – qabaatlayıcı tarafnıñ mabüs ve tuvğanlarına yapqan maneviy basqısı. Mabüsler izolâtsiyada buluna. Bundan ğayrı, tahqiqatçı körüşüvlerge izin berilmesi içün tuvğanlarına kerekli malümat bermege teklif etken edi. Tahqiqatçı – qabaatını tanımağa ya da er angi işbirligine razı olmağa – mabüslerge de teklif ete», – dep tarif etti adliyeci.
2017 senesi oktâbrniñ 12-nde Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qıbrız elçisi Luis Telemahu ile körüşip, Qırımnı işğalden qurtaruv platformasını ve yarımadanıñ aktual problemlerini muzakere etti. Bu aqta o, Twitter saifesinde yazdı.
«Qıbrız elçisi L.Telemahu ile körüşüv keçirdim. Aktual meselelerni, regiondaki vaziyetni, Qırımnı, halqara teşkilâtlardaki işbirligi ve «Qırım platformasını» muzakere ettik. Ukraina topraq bütünligine qol tutuv içün teşekkürler bildirdim ve #UNESCO75 fleşmobında iştirak etmege davet ettim», – dep aytıla haberde.
Ukraina akimiyeti AB ve Ğarp memleketlerini Yarımadanı işğalden qurtaruv Qırım platformasına faal sürette iştirak etmege davet ete. Tış işler naziri Dmıtro Kulebanıñ bildirgenine köre, Qırımnı işğalden qurtaruv sammitini Kyivde 2021 senesi mayıs ayında keçirmege planlaştıralar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Şalom
Şalom (İvrit tili: שָׁלוֹם, Qaraqalpaq tili: Paraxatshılıq) — bul İstanbul (Tu'rkiyada) shıg'arılatug'ın yaxudiylıq ha'ptelik gazeta, 1947-jılı 29-oktyabrdan tu'rk-yaxudi jurnalisti Avram Leyon ta'repinen baslap shıg'a basladı. Gazeta Tu'rk tilinde baspadan shıqpaqta ha'mde tek g'ana bir beti Ladino tilinde. Gazeta "Gözlem Gazetecilik Basın ve Yayın A.Ş." firması ta'repinen sa'rshembi ku'nleri shıg'adı. Gazetanın ha'ptelik tirajı - 5000 dana. İvo Molinas "Şalom" gazetasının' birinshi redaktorı esaplanıp, ha'zirgi waqıtta Yakup Barokas gazetada redaktorlıqtı a'melge asırmaqta.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/08-9
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Tuve Yansson (9.08.1914, Helsinki, Finländiä böyek kenäzlege (en), / Rusiä İmperiäse - 21.06.2001, Helsinki, Finländiä) — Mummi-trollär (en) uydırma bändälär ğailäse turında 1945 yılda yaza başlağan äkiätläre belän dönyaküläm tanılğan yazuçı häm rässam.
Balalar ädäbiätenä kerteme 1966 yılda Andersen premiäse belän bilgelänä.
Tuğan ilennän tış, Şvetsiänıñ Kopengagen häm Frantsiänıñ Parij şähärlärendäge sänğät akademiälärendä belem ala.
İlneñ şved-telle azçılıqnıñ wäkile.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Türkiyede Bütündünya qırımtatar kongressiniñ teşkilâtçılarından biri, «Qırım türkleriniñ medeniyet ve yardımlaşma dernegi»niñ reisi Nukremin Şahin Qırımda Rusiye akimiyeti ve Kreml tarafdarları kongressni bozıp olamaycağını bildirdi.
Böyleliknen o Qırım.Aqiqatqa Qırımnıñ Rusiye Devlet Şurasınıñ spiker muavini ve «Qırım» cemaat teşkilâtınıñ reisi Remzi İlyasovnıñ Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğanğa bu tedbirge qoşulmamaq ricasını izaatladı.
«Olarnıñ bu kibi bildirüvlerni etecegi aqqında bile edik. Olarnıñ Erdoğanğa muracaatları manasızdır. Qurultaynıñ keçirilmesine tesiri olmaz», – dey Şahin.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye akimiyeti yarımadada yaşağan qırımtatarlarğa basqı ete bile, amma kongressniñ keçirilmesine keder etip olamazlar. Şahin dey ki, qurultayda iştirak etmek içün 180 cemaat teşkilâtınıñ temsilcileri ariza yollağanlar.
Türkiyede keçirilecek Bütündünya qırımtatar kongressine bir qaç kün qaldı. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ malümatına köre, Rusiye akimiyeti qurultaynıñ Qırım vekillerine basqı ete ve Ankarağa baracaqlarğa keder etecek ola.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev Rusiye Taqiqat komitetine sorğuğa çağırıldı.
Malüm olğanı kibi, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Ankarada (Türkiye) avgustnıñ başında keçirilecek Bütündünya qırımtatar kongressi ile bağlı qasevetini endi defalarca bildirdi.


text:
Kelt tärese
Kelt tärese ul Xristian xaçınıñ ber töre, bu täre kiseşüendä alqa urnaşılğan. Kelt tärese Kelt Xristianlığına xas tamğa bula, läkin ul Xristianlıqtan elek bulğan çığanaqlardan kilä, ixtimal.
Çığanaqlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İrlandiä häm Britaniäneñ Kelt töbäklärendä ayırım basıp tora torğan vertikal tärelär – yä biyek tärelär – iñ kimendä 7 ğasır'da torğızılalar. Qayber tärelärdä runalar yazılğan. Saqlanıp qalğan biyek tärelär Kornwall häm Wels'tä, İona häm Hebrid utrawlarında, häm İrlandiäneñ küp urınnarında oçrıylar. Başqa tärelärne Kumbria häm Şotlandiä çiklärendä oçratıp bula, läkin alardan qayber Anglo-Sakson tärese traditsiälärendä yasalğan. İñ tanılğan Kelt täreläre - Meat öyäzendäge Kells'tägese häm Lout öyäzendäge Monasterboice'tagısı.
Täre belän alqanı totaştıruçı täre surätläre xristianlıqqa qädärge çorlarda da yış oçrıylar. Qoyaş tärese atalğan mäcüsi tärelärne Tönyaq-könçığış Awrupada (Borınğı Norvegiäle Odin täñreseneñ tamğası bularaq) häm Pireney yarımutrawında tabıp bula. Şundıy häykällärneñ Xristian xaçları belän bäyläneşe kürenmi. Şunısı da qızıq: täre İske İnglizçä rood bula. Zamança İnglizçädäge cross İske Norvegiälelärçä kross aşa Latinçanıñ crux, crucis süzennän kilä. Şulay itep, mäcüsi basqınnar Vikinglärneñ süze Xristian anglo-saksonnarnıñ töp tamğasına küçkän.
Säyäsi tamğa[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Kelt häm Qoyaş täreläreneñ mädäni assotsiatsiäläre - Xristianlıq, Könbatışlıq häm borınğı Aryannar yolaları arqasında şundıy tärelär, stilläşkän bulıp, 1960 yıllardan ultrauñnarnıñ tamğaları bulıp qalalar. Şundıy, nigezdä Fransiädäge, törkemnär şaqtıy tanılğan Occident häm GUD eçenä alalar. Soñğı yıllarda Kelt tärese Aq tänle Millätçelek xäräkäte tarafınnan Aq tänle Awrupalılarınıñ tamğası bulıp qabul itelde. Şulay uq ul Öçençe Pozitsiä yä Katolik Millätçelege tarafdarı, radikal millätçeläre belän oxşatıla. Fransa, İtaliä häm başqa Awrupa illärendä bu yaña simbolizm tärelärneñ borınğı mäğnäsen qapladı. Kelt tärelären Awrupanıñ keçe Kelt xalıqlarınıñ azatlıq köräşe oyışmaları belän dä bäyläp bula, mäsälän Breton millätçelege.


text:
Salı künü, noyabrniñ 26-nda, qırımlı ukrain rejissöri Oleg Sentsovğa Strasburgda Avropa parlamentinde Saharov mukâfatını bereler.
Mukâfatlandıruv merasimi toplaşuv salonında keçirile, Sentsov anda çıqışta bulunmalı.
Qırım.Aqiqat tedbirni canlı yayında köstere.
Ukraina rejissöoi Avropa parlamentiniñ tış işler komitetinde de çıqışta bulunğan edi.
Keçken sene Oleg Sentsov Saharov mukâfatınıñ laureatı oldı. Rusiye onı apiste tutqan edi. Onıñ yerine mukâfatını qız qardaşı Natalya Kaplan ve advokatı Dmitriy Dinze alğan ediler.
Saharov mukâfatı 1988 senesi Avropa parlamenti tarafından tasdıqlanğan edi. Mukâfat «dünyada insan aqları oğrunda küreşke isse qoşqan» insanlarğa berile. O, sovet aq qorçalayıcısı ve dissident Andrey Saharovnıñ adını taşıy. Saharov akimiyet tarafından taqip etilgen edi: aq qorçalayıcı faaliyeti sebebinden alim bütün sovet mukâfatlarından marum etilip, 1980 senesi ömür arqadaşı Yelena Bonnernen beraber Moskvadan sürgün etilgen edi.
Qırımlı rejissör Oleg Sentsov ve anarhist Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
Oleg Sentsov Rusiye şimalindeki Labıtnangi şeerinde apiste yatqan edi. Aleksandar Kolçenko ise Uraldaki Kopeysk şeeriniñ koloniyasında bulunğan edi.
Keçken sene Rusiye apishanelerinde tutulğan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerni azat etmek talabı ile tutqan 145 künlik açlıqtan soñ Oleg Sentsov «aşamağa yazma şekilde razı oldı». O, bunı «zornen aşatuv telükesi bar olğanından mecburiy adım» dep adlandırdı. Amnesty International zornen aşatuv işkence ola, dep bildirdi. 2018 senesi oktâbrniñ 25-nde Sentsovğa Avropa parlamentiniñ «İfade serbestligi» içün Saharov mukâfatı berildi.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti. Rusiyede mahküm etilgen Oleg Sentsovnı qurtarmaq çağıruvı ile petitsiya Beyaz Saraynıñ saytında 100 biñden ziyade insan tarafından imzalandı.
2019 senesi sentâbrniñ 7-nde Sentsov ve Kolçenko Rusiye apishanesinden büyük deñişim neticesinde azat etilgen ediler.


text:
Tawrida
Tawrida yä Tawrika yä Tawriä - Qırımnıñ borınğı iseme.
İsemYзrәpTү
Äwwäl zamanda elinnar Qırımnıñ könyaq yarın Tawrika (tawrlar qäbiläläreneñ ile) dip yörtkän.
Altın Urda zamanınnan birle Qırım dip atala. Tatar ataması "qır" süzennän kilep çıqqan.
Tawrida iseme tawrlar qäbiläläre atamasınnan yä Taurus - Ügezbozaw yoldızlıq isemennän çıqqan.
TarixYзrәpTү
Borınğı zamanda Tawrikada kimmeriylär torğannar.
VIII b.e.q. ğasırda Tın (Don) yılğasınnan kilgän skiflar kimmeriylärne qualar.
VII b.e.q. ğasırda Qara diñgezneñ tönyaq yarında grek koloniäläre nigezlänä. Soñraq skiflar greklar tä'sirenä elägä.
Qırımda greklar koloniäläre arasında Xersones häm Pantikapey ayırılıp torğannar.
I b.e.q. ğasırda Pont patşası Mitridat Eupator Tawridada urnaşqan qalaların basıp ala. Pantikapey - Bospor patşalığınıñ başqalası bula.
I ğasırdan Bospor patşalığı Rim İmperiäsenä bäyle bula.
III ğasırda Tawrika yarımutrawın gotlar qäbiläläre basıp alalar.
V ğasırda Tawridağa hunnar kilälär.
VI ğasırda Tawrikanı bolğar qäbiläläre basıp alalar.
632-671 yıllarda Tawrikada Böyek Bolğar İle barlıqqa kilä.
670-690 yıllarda Böyek Bolğar ile tarqala, bolğarlar ber öleşe Dunay yılğası yanına küçä, bolğarlar ikençe öleşe İdel yılğası yanına bara häm İdel buyı Bolğarı däwlätenä nigez sala.
VII-VIII Tawridanı xäzärlär basıp alalar.
X ğasırda peçeneglar häm qıpçaqlar küçep kilälär.
XIII Tawridanı Batu xan ğäskäre basıp ala, Tawriä Altın Urda eçenä kerep Qırım dip yörtelä.
XV ğasırda Altın Urda tarqalğannan soñ Qırım xanlığı barlıqqa kilä.
1784 yılda Rusiä Qırım xanlığın basıp ala.
Rusiä İmperiäsendä Tawriä gubernasına Qırımnan başqa Melitopol', Geniçensk, Berdänsk qalaları kerä.
1921 yılda inqıylabtan soñ bolşeviklar Tawriä gubernasın Rusiädän Ukrainağa tapşıra.
1954 yılda Xruşçev Qırımnı Ukrainağa büläk itä.
1991 yılda Sovetlar Berlege tarqalğannan soñ Qırım Ukrainada qalğan.
2014 yılda Qırım krizisı häm Qırım statusı turında referendum näticäsendä Qırım Cömhüriäte Rusiä eçenä qaytıp kerä.
ÄdäbiätYзrәpTү
- CбopHиk cTaTиcTичeckиx cBeдeHий пo TaBpичeckoй ryбepHии. ToM IX. ПaMяTHaя kHижka TaBpичeckoй ryбepHии. Пoд peд. BepHepa K. A. CиMфepoпoлb, 1889
- AHoпpиeHko A.Я. ApxeoMoдeлиpoBaHиe: Moдeли и иHcTpyMeHTы дokoMпbюTepHoй эпoxи. — ДoHeцk: yHИTEX, 2007. — C. 195-197.
- HayMeHko, B. E. HekoTopыe kлючeBыe Boпpocы иcTopии TaBpиkи X–XI BB.: пoлиTиko-aдMиHиcTpaTиBHый acпekT // AHTичHaя дpeBHocTb и cpeдHиe Beka, 40, 2011, 165-188.


text:
«Sebat» cemaat teşkilâtınıñ azalarını Qırım «narazılıq meydanlarında» qanunsız sürette aqça toplağanında qabaatladılar. Bu aqta işbu «narazılıq meydanları»nıñ temsilcileri dekabr 22 künü Aqmescitte keçirilgen konferentsiyada bildirdiler, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Şu cümleden, Aqmescit rayonında Dubki köyünde «narazılıq meydanı»nıñ iştirakçisi olaraq özüni tanıtqan Remzi Aşirov Aqmescit rayonınıñ uquq qoruyıcı organlarına mezkür mesele boyunca endi 20 ariza berilgeni aqta bildirdi.
«Fikrime köre, daa yüzden ziyade muracaat olur. İnsanlar kütleviy sürette kete, aqça qanunsız sürette toplanğanı aqqında arizalarnı yazalar. Aqça belgisiz bir yerge yoq oldı. Aqça nege masraf etildi kibi sualge añlaşılmağan cevaplar berille. Demek, para dolandırıcılar tarafından saipleştirildi. Bunı al etmek kerek», – dedi Aşirov.
Şunı qayd etti ki, aqçalarnı Kiyevde keçken narazılıq numayışlarına toplay ediler, amma masraflar aqqında esabatnı kimse bermey edi.
Nikolayevkada «narazılıq meydanı»nıñ büyügi olaraq özüni tanıtqan Asan İzzetdinov «Sebat» cemaat teşkilâtından zarar körgen» qırımtatarlarğa Qırımnıñ milletlerara munasebetleriniñ «Devlet komitetine» muracaat etmege tevsiye etti.
Bunıñ ile Aşirov matbuat konferentsiyasından evel onı «Sebat» azaları qorqutmağa areket etkenini bildirdi.
«Mında oturıp, kendi ve tuvğanlarımıznıñ yaşayışını telüke altına ketiremiz»,– dedi o.
«Sebat» matbuat hızmetiniñ temsilcisi Suleyman Yakubov Qırım.Aqiqatqa bütün bu malümatnı saçmalıq olaraq adladı.
Onıñ aytqanı kibi, Asan İzzetdinov ve matbuat konferentsiyasında bulunğan Dilâver Alimov «narazılıq meydanları»nıñ iştirakçileri olmay eken.
«Bu insanlarnı Daniyal Ametov («narazılıq meydanlarınıñ» sabıq iştirakçisi, «Selâm» diniy cemiyetiniñ imamı, «Samozahvatlarnıñ qıralı» kibi belli olğan – muar.) topraq damartları ile keçirgen aldavları sebebinden quvğan edi. Olar tahminen 40 damartanı gizlediler. «Sebat» tarafından aqça toplanılğanı aqqında aytacaq olsaq, bir saçmalıqtır, çünki biz iç bir vaqıt «narazılıq meydanları»nıñ iştirakçilerinden aqça almay edik. İç olmağanda, göñülli sürette bere ediler…Aqça daa «Avdet» teşkilâtı vaqtında toplanıla edi: biz Yuşçenko zamanında eki afta Kiyevde edik, 100 kün Yuliya Vladimirovnada, tahminen 40 kün – Yanukoviçte, umumen ise 200 kün Kiyevde bulundıq. Buña aqça toplanğan edi, amma o vaqıt daa başqa teşkilât edi. Sualler olsa bile, bizim alâqımız iç te yoq. Biz aqça cıymadıq», – dedi Yakubov.
Dekabr 22 künü Aqmescitte «Sebat» cemaat teşkilâtınıñ vekilleri matbuat-konferentsiyasını keçirdiler. «Narazılıq meydanlarınıñ» iştirakçileri topraq meselesiniñ çezilmesi boyunca Qırım «Devlet şurasına» muracaat yazğanlar.


text:
Keçken raatlıq künleri Yalta sailinde çalğıcılar Ukraina gimnini çaldılar. Bunı köstergen video internette peyda oldı.
«Ukraina gimni. Qırım. Yalta» serlevalı videoğa köre, fenerler yarığında erkek ukrain gimnini çala, balalar meraq ile diñleyler, soñunda el çırpalar. Videonı endi 11,5 biñ insan baqtı.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Aqyarda deñizde atış ve patlav sesleri eşitile, Rusiye kontrolindeki Aqyar yolbaşçısı Mihail Razvojayev Rusiye Qara deñiz flotunıñ «talim atışları» aqqında bildirdi.
«Körem, bazıları suvda atış videolarını paylaşa. Flotumıznıñ talimleri kete. Tınç qalamız!», – dep yazdı Razvojayev Telegram kanalında.
Noyabrniñ 16-nda Aqyar sakinleri şeerde küçlü sesler oldı, dep şikâyet etti. Şeerniñ Rusiye yolbaşçısı Mihail Razvojayev bildirgenine köre, Rusiye Qara deñiz flotu talimler keçirdi ve sirenler teşkerildi.
Aqyarda noyabrniñ 27-ne qadar «sarı» terror telükesiniñ seviyesi uzatıldı. O, Aqyarda Rusiye Qara deñiz flotunıñ ştabına «uçucısız ücüm etken» soñ kirsetildi.
Aqyardan ğayrı, «sarı» seviye Qırımnıñ şimalinde, Keriçte ve Yedi Quyu rayonında, Qırımnıñ Rusiye nazirligi obyektlerinde devam ete.
Avgustnıñ soñunda Aqyarda işğal altındaki yarımadada olğan patlavlar sebebinden sığınaqlar teşkerilip başlandı. Aqyarnıñ Rusiye yolbaşçısı Mihail Razvojayev şeerde mağaz ve sığınaqlarnıñ 82%-ı temizlendi, dep bildirdi.
Oktâbr ayında Aqyarnıñ eski evlerinde sığınaq malümatları tarqatıldı. Yerli sakinlerniñ malümatına köre, mağazlar insanlarnı qabul etmege azır degil.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Taalajbek Abdiev: Bişkek şaarynyn aty çyn ele bişkek menen bajlanyştuubu?
OбHoBлeHo: 16 Map. 2020 r.
Byltyr 2018-cyly Bişkek şaarynyn 140 cyldyğy belgilendi, antkeni 1878-cyly 29-aprelde Toqmoq uezdinin mekemeleri Toqmoqton Pişpekke köçürülgöndügünö bajlanyştuu ağa şaar statusu berilgen eken. Uşuğa tajanuu menen Sovet mezgilinde 1978-cyly Pişpek-Frunze şaarynyn 100 cyldyğy belgilenip, şaarybyz Emgek Qyzyl Tuu ordeni menen syjlanğan.
Avtor: Olcobaj Şakir
Şaardyn andan murunqu taryhyna serep salsaq, 1825-cyly Qoqon handyğy bul cerge Pişpek çebin qurğan cana any 1862-cyly nojabrda orus askerleri basyp alyp, çep talqalanyp coq bolğon. Köp ötpöj ele anyn orduna bazar pajda bolup, al 1868-cyly Pişpek qyştağyna ajlanğan.
Andan murun bul cerde emne bolğon? Bul bojunça Aleksandr Tuzov 2009-cyly 6-fevralda «Veçernij Bişkek» gezitinde caryjalanğan «ykpaдeHHoe пpoшлoe» degen maqalasynda kenen taryhyj maalymattardy bergen. Anyn maalymaty bojunça 629-645-cyldary Orto cana Borborduq Azijany, Indijany qydyryp çyqqan buddist monah Süan Szan Sujab şaarynyn (azyrqy Toqmoq şaarynyn canyndağy Aq-Beşim ajyly) kün batyş cağynda ondoğon şaarlar bar ekenin cazğan. Al emi orto qylymdardağy arab taryhçylary cazyp ketken Çüj öröönündögü Cul şaary, arheoloğdordun oju bojunça, azyrqy Çyğyş avtovoqzalynyn canynda (KyзHeчHaя kpeпocTb) bolğon.
Myndan tyşqary, oşol ele arab taryhçylary Bişkektin tüştük-çyğyş cağyndağy Qara-Cyğaçta tarsalardyn (nestorian hristiandardyn) Tarsakent degen şaary bolğonun cazyp ketişken. Žurnalist uşundaj bir top cüjölüü dalilderdi keltirgen soñ orunduu suroonu qojğon: Şaarybyzdyn uşundaj baj taryhy tursa, emne üçün biz any keçeegi ele 1878-cyl menen çektep catabyz? Al belgilüü arheoloğ, professor V.Ğoräçevanyn pikirine tajanuu menen Bişkek şaarynyn 1500 cyldyq taryhy bar ekenin cana bul qurulaj ele söz emes ekenin, buğa dalil bolo ala turğan arheologijalyq materialdar bar ekenin cazğan. Žurnalisttin bul pikirine toluq qoşuluu menen biz bul çaqan maqalabyzda Bişkek şaarynyn aty cönündö ojubuzdu ajtqybyz kelet.
Pişpek-Frunze-Bişkek şaar atynyn emneden ulam kelip çyqqandyğy, taryhçy D.Saparaliev belgilegendej, şaarybyz şaar statusun alğandan beri ele talaş bolup kelatat. Al özünün «Бишkek – cчacTлиBaя ropa» degen maqalasynda şaardyn baştapqy aty Bişkek ekenin taryhyj dalilderge tajanuu menen dalildegen cana anyn etimologijasy bojunça ajtylğan oj-pikirlerge keñiri toqtolğon. Anyn baaryn qajtalap oturuunun keregi coq bolğonduqtan, coğorudağy maqalağa tajanuu menen uruntuu uçurlaryn ğana ajta keteli.
Adatta, borbordun atyn cönököj ele qymyz byşqan bujum – bişkek menen bajlanyştyryşat. Biroq myndaj etimologijany «бишkek – эTo MyToBka, c пoMoщbю koTopoй BзбaлTыBaюT kyMыc» dep tamaşalağan çet eldikter myndaj tursun, qyrğyzdar özdörü da köp caqtyra berişpejt. Misaly, D.Saparaliev belgilegendej, belgilüü adabijatçy Şarşenbek Ümötaliev buğa 1970-cyldary ele qarşy çyqqan eken.
Belgilüü toponimist E.M.Murzaevdin maalymaty bojunça 1963-cyly E.Qojçubaev degen kişi «Pişpek» toponimi «piş» (beş) cana «pek» (bijik) degen eki sözdön turaryn, oşentip, «beş çoqu» ce «beş too» degen maanini bildirerin ajtyptyr. Biroq bul bocomoldu adister qoldoşpoptur.
Geoğraf S.Umurzaqov «Pişpek» degen toponim iran-soğdu tilderindegi sözdördün ajqaşynan turat, «toonun etegi» degen maanini bildiret dep bocomoldojt. Dağy bir geoğraf T.Eşenqulov professor S.Sydyqovdun pikirin ortoğo salyp, şaardyn aty ojrot tilindegi biştek «calğyz too» degen sözgö baryp taqalaryn ajtat. Biroq bul pikirler da adisterdin qoldoosuna ee bolo alğan coq.
S.Attoqurov, E.Borbiev syjaqtuu ajrym izildööçülör Bişkek şaarynyn aty qadimki ele «beş» cana «bek» degen qyrğyz sözdörünön kelip çyqqandyğyn ajtyşat.
Bişkek şaarynyn aty XVIII qylymda uşul cerde caşap ötkön ataqtuu baatyr Bişkekten qalğan degen añyz da ajtqan oozğo caraşqany menen taryhyj dalildin coqtuğunan ulam işenim tuudura berbejt.
Al emi professor D.Saparalievdin oju bojunça, Bişkektin aty pers tilindegi piş «aldy, aldyñqy bölük» cana quh «too» degen sözdördün ajqaşynan turup, «quttuu too» degen maanini bildiret. Oqumuştuu bul cerde caşağan bajyrqy elder azyrqy Bajtik toosuna baryp, ar türdüü yrym-cyrymdardy atqaryp, majramdardy ötkörgöndüktön, bul toonu yjyq dep esepteşip, «Pişquh» «baqtyluu, quttuu too» dep ataşsa kerek dep bocomoldojt.
Biroq bul pikir da tildik cağynan aqsajt. Birinçiden, eger bul toponimdin quramynda quh «too» degen pers sözü çyn ele bar bolso, anda al «kek» emes, Alajquu (< Alaj+quh) degen toponimdegidej «quu» bolup özgörüp, «Bişquu» bolup qalyş kerek ele. Ekinçiden, «baqtyluu» degen maani, avtor özü belgilegendej, piş degen sözgö emes, anyn tuundusu bolğon pişani «beşene» degen sözgö taandyq. Andaj bolğondo, «baqtyluu too» degen maanini tujunduruş üçün «pişquh» emes, «pişani quh» dep ajtyş kerek bolot. Bul bolso, körünüp turğandaj, Bişkek degenge degele qooşpojt.
Körünüp turğandaj, coğorudağy bocomoldor ynanymduu emes, antkeni taryhyj, tildik, etnoğrafijalyq dalilder az ce coqqo ese. Uşundan ulam borbor şaarybyzdyn aty muruntan ajtylyp kelgendej, çyn ele qymyz byşqan bişkek menen bajlanyştuu bolup cürbösün degen oj tuulat.
Tildik öñüttön qaraj turğan bolsoq, byş degen etiş türk tilderinin deerlik bardyğynan kezdeşüüçü bajyrqy sözdördün qataryna kiret. Al oşol bajyrqy mezgilderde ele azyrqydaj maanilerde qoldonulğan: 1. BapиTbcя, cBapиTbcя; 2. зpeTb, пocпeBaTb (o pacTeHияx); 3. дoBoдиTb дo roToBHocTи эp kыMыз бышTы MyжчиHa [BcTpяxиBaHиeM] дoBeл kyMыc дo roToBHocTи (ДpeBHeTюpkckий cлoBapb 1969). Bul etişke etişten atooç casooçu – ğaq müçösünün calğanyşy menen byş+ğaq > bişkek sözü pajda bolğon. Demek, bul quraldyn da ilgerten qoldonulup kelatqandyğy talaş tuudurbajt. Biroq bul quraldyn aty qajdan cürüp şaardyn aty menen bajlanyşyp qalğan?
Taryhqa serep salsaq, ötkön qylymdyn ekinçi carymynda Qyrğyzstan Rossijanyn qaramağyna kirgenden kijin cergiliktüü administrasijada iştegen orus ulutunun öküldörü Pişpek (azyrqy Bişkek) şaarynyn canynan (azyrqy Qara-Cyğaç, Kök-Car taraptan) nestorian hristiandardyn körüstönün tabyşqan. Anda krest çegilgen taştar abdan köp bolğon. Cergiliktüü el bul cerdi muruntan iştetip cürgöndüktön, kresttüü taştardy çoğultup qojuşqan. Körüstön uzunu 120, tuurasy 60 sarcan ajantty eelep turğan. N.Pantusov cana A.Fetisov myndağy 80den aşuun mürzönü qazyşyp, 611 taşty qattaşqan. Alardyn esebi bojunça, bul cerge 3 miñden aşuun nestorian kömülgön.
Myndaj krest çegilgen taştar murun myndan da köp bolğonu şeksiz, antkeni coğoruda ajtylğandaj, Bişkektin Qara-Cyğaç tarabynda XII-XIV qylymdarda nestorian hristiandardyn Tarsakent degen şaary bolğon. Taryhtan belgilüü bolğondoj, türk-monğol elderi hristian dinin qabyl alğan elderdi tarsa dep ataşqan cana alardyn ortosunda eç qandaj dele dinij qastaşuu bolğon emes. Al tursun, «Manas» eposunda alar qyrğyzdarğa tilekteş el qatary süröttölgön uçurlar da coq emes:
Dünüjö cüzü buzulğan,
Suudaj aqty qyzyl qan.
Qyrğyz, tarsa qyjla el
Qyzyl qan ağyp, boldu sel (Qurama variant, 1. 157).
Talaadağy nestorian krestteri çegilgen myndaj köp sandağan taştar cergiliktüü eldin köñülün burbaj qojğon emes. Belgilüü bolğondoj, türk tilderinde, anyn içinde qyrğyz tilinde krestti tujundurğan töl söz azyrqyğa çejin ele coq. Biz bul üçün orus tilinen kirgen krest degen sözdü qoldonsoq, Türkija türktörü pers tilinen özdöştürülgön «haç» degen sözdü pajdalanyşat. Uşundan ulam bul cerde caşağan bajyrqy babalarybyz taştağy krestterdi kündölük turmuşta qoldonğon bujumu qymyz byşqan bişkektin başyna oqşoşturuu menen adegende taştardy Bişkek-Taş dep ataşsa kerek. Kijinçereek bul at qysqaryp, Bişkek degen cerdin atyna ajlanyp ketse kerek dep bocomoldooğo bolot. Ysyq-Köldögü azyrqy Tamğa ajylynyn aty da murun taşqa çegilgen tamğadan ulam Tamğa-Taş dep atalyp cürüp, kijinçereek Tamğa bolup qysqaryp qalğany da buğa dalil bolo alat.
Taşqa bajlanyştuu cer attary Qyrğyzstandyn başqa ajmaqtary syjaqtuu ele Çüjdö da kezdeşet. Buğa dalil qatary alysqa barbaj ele Bişkek şaarynyn çyğyşyndağy Ysyq-Ata rajonuna qaraştuu Syn-Taş ajylynyn atyn keltirsek bolot. Bul ajyldyn aty da murun oşol cerden köp kezdeşken balbal taştardan ulam qojulğandyğy ajtylyp cüröt.
Albette, bul attyn qaçan qojulğandyğyn taq ajta albajbyz, biroq Qoqon handyğy bul cerge çep salğandan qança qylym murun ele bul cerdin Bişkek dep atalyp cürgöndügü şeksiz. Buğa D.Saparaliev keltirgen taryhyj maalymattar da dalil bolo alat.
Coğoruda ajtylğandardyn negizinde bizdin borbor şaarybyzdyn taryhy 140 cyl menen ele çektelbejt, anyn keminde 1500 cyldyq taryhy bar dep ajtuuğa bolot. Myndan tyşqary, soñqu taryhyj, arheologijalyq izildöölör türk elderi, anyn içinde qyrğyz eli calañ ele köçmön turmuş menen kün keçirbegenin, alardyn quramyna kirgen ajrym elder qadimkidej oturuqtaşyp, dyjqançylyq qylyp, qol önörçülük menen alektenip kelgenin dalildöödö. Biz calğyz ele bajyrqy Enisejdegi qyrğyz qağanatynyn emes, bul cerde qylymdar boju caşap kelgen qarluq, çigil, jağma syjaqtuu türk elderinin da murasqoru ekenibizdi esten çyğarbaşybyz kerek.
Taalajbek Abdiev, Qyrğyz-Türk «Manas» universitetinin dosenti
Maqalanyn tüpnusqasy: TAAЛAЙБEK AБДИEB: БИШKEK ШAAPЫHЫH ATЫ ЧЫH ЭЛE БИШKEK MEHEH БAЙЛAHЫШTyyБy?


text:
Tatmedia
Tatarstan Respublikası massaküläm kommunikasialär "Tatmedia" agentlığı - Tatarstan Respublikasında däwlät xakimiate organnarı häm cämğıyät arasında üzara näticäle xezmättäşlek urnaştıru, mäğlümätneñ grajdannar öçen açıq bulu prinsıbın ğämälgä aşıru, alarnıñ mäğlümätqä xoquqların yaqlaw, barlıq milek törenä bäysez räweştä massaküläm mäğlümat çaraların, näşriät häm poligrafia eşçänleğen tağın da üsterü, şulay uq massaküläm mäğlümät çaraların üsterü öleşendä mäğlümätläşterü häm elemtä ölkäsendä 2003-2007 yıllarğa Tatarstan Respublikasınıñ däwlät säyäsäte nigezlären ğämälgä aşıru maqsatınnan oyıştırıldı. Agentlıq — däwlät oyışması, anıñ qaramağında 100 dän artıq poligrafia şirkäte häm massaküläm mäğlümät çaraları. Agentlıq strukturası nigezen tübändäge yünäleşlär täşkil itä:
- Massaqüläm mäğlümat çaraları häm näşriät eşçänlege bülege;
- Matbuğat xezmätläre belän eşläw häm cämäğätçelek belän elemtälär bülege;
- İqtisadi analiz häm däwlät zaqazı bülege;
- Analitika bülege;
- Ğömümi bülek;
- Qadrlar säyäsäte bülege;
- Xoquq büleğe;
"Tatmedia" agentlığı Tatarstan Respublikası Prezidıntınıñ 2003 yılnıñ 30 aprelennän 303. nomerlı boyırığı "Massaküläm kommunikasialär buyınça Tatarstan Respublikasınıñ "Tatmedia" agentlığın tözü turında" häm Tatarstan Respublikası Ministrlar Käbinetınıñ 2003 yılnıñ 4 avgustınnan 410. nomerlı qararı nigezendä tözelde.
TR Prezidentınıñ 2003 yılnıñ 12 mayınnan 324. nomerlı qararı nigezendä Marat Yäşär ulı Moratov Massaqüläm kommunikasialär buyınça Tatarstan Respublikasınıñ "Tatmedia" agentlığı general mödire itep bilgelände.
Päräwezdä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Tatarstan massaküläm kommunikasialär agentlığı -"Tatmedia" räsmi säxifäse. 2016 eлHың 14 MapT kөHeHдә apxиBлaHraH.


text:
Aqmescit şeer memuriyetinde bildireler ki, Rusiye qanuniyeti mektep binalarınıñ mütenasip qoruları olğanını talap ete eken.
Beyanatqa köre, al-azırda şeerniñ aman-aman er bir mektebi qoralanmaq kerek.
«Mektep etrafında olacaq qoranıñ uzunlığı 5 km olmalı. İşlerniñ tahminiy masrafı 178 million rubleni teşkil ete, daa 130 million ruble mektep ve bala bağçalarında yanğın signalizatsiyasınıñ qoyulmasına kerek», – dedi Aqmescit memuriyeti başını birinci muavini Sergey Krutsük.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Aqyarda dekabrniñ 17 sabası itibarınen 76 yañı COVID-19 hastası qayd etildi, 74 yaştan 88 yaşqa qadar beş hasta öldi. Bu aqta şeerniñ Rusiye ükümeti zaber etti.
“39 kişi yuqunç, doquzıncı ve şeer hastahanelerine alındı, qalğanları ambulator tedaviylevde buluna. Hastalar – beş yaştan 83 yaşqa qadar insanlar. 93 adam tüzelgen soñ hastahaneden çıqarıldı”, – dep yazıla haberde.
Berilgen malümatqa köre, umumen yılnıñ başından Aqyarda 5602 insan yañı koronavirus yuqunçına oğrağan. 5233 insan tedaviylengen, 185 ölgen. 160 hasta statsionarlarda, 12 ambulator tedaviylevde, 575 nezaret astında buluna.
Pandemiya başlağanından berli Qırımda resmiy şekilde 20339 hasta qayd etilgen, 15611 tüzelgen ve 400 ölgen.
Keçende Rospotrebnadzor, Qırımda koronavirustan vefat etkenlerniñ sayısı arta, hususan 50-60 yaşlarında insanlar arasında, dep qayd ete. Vefat sayısı artmasınıñ esas menfiy sebebi – tibbiy yardım içün vaqtında muracaat etmeme ola, dep bildire müessise.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımnıñ RTPTs-niñ Çernomorskaya TRK-na olğan davanı mahkemeniñ birinci basamağında bile baqılmadı. Amma buña baqmadan, bungun telekompaniyanıñ bütün mülki apis etildi. Bunıñ ile onıñ işi de toqtatıldı, dep bildirdi telekompaniya prezidentiniñ vazifelerini eda etken Lüdmila Juravlöva, dep haber ete Tsentr jurnalistskih rassledovaniy
Onıñ sözlerine köre, RTPTsniñ davası avgust ortasında baqılacaq. Bugün olğan vaqia daa baqılmağan davanıñ temini boyunca keçirildi.
«Bizde RTPTs ile mahkeme işi bar. Amma onıñ ile bağlı daa iç bir qarar alınmadı. Mahkeme tek avgustnıñ ortasında olacaq. Bugünki vaqia borcnıñ saqlanuvı aqqında davanıñ temini boyunca qarardır. Yani biz mahkemede qazanmasaq, borclarnı ödemege imkânımız olur», – dedi Juravleva.
O şunı da bildirdi ki, ÇTRK-niñ RTPTs-ne qarşı davası bar eken.


text:
Qırımda Rusiyeniñ işğalci akimiyeti tarafından azırlanılğan Hıdırlezde qırımtatar milliy ruhu yerinde – özbek «sovogı», dep bildire Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov. Bunı o Facebook saifesinde yaza.
«Keçken seneleri olğan tedbirlerniñ qırımtatar ruhu olmağan zayıf bir taqlidi… Amma «sovok» kibi şey pek çoq, ecnebiy, özbek   Esas sananıñ donatuvında qırımtatar milliy timsalleri yoq»,– dey Çubarov.
O şunı da yaza ki, qırımtatar iş adamlarını «Hıdırlezge» çıqıp, alış-verişke qoşulmağa mecbur etken ediler.
«Qırımdan kelgen soñ malümatqa köre, işğalci akimiyet tarafından azırlanılğan «Hıdırlezge» zar-zornen 5-6 biñ insannı toplap oldılar», – dey Çubarov.
Evel Qırım.Aqiqat haber etkeni kibi, Qırım ükümeti Hıdırlezge 40 biñ insannıñ qoşulması aqta ayta eken.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Bağçasaray regional meclisiniñ toplaşuvında aprel 18-de Qırımnıñ şimdiki akimiyeti qırımtatarlarnıñ milliy bayramı Hıdırlez ile bağlı tedbirlerde iştirak etmemek qararı qabul etildi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov aprel 26-da aydınlatılğan muracaatında Qırım akimiyeti Hıdırlez bayramını qırımtatar halqını bölmek içün qullana, – dep aytqan edi.


text:
Mart 14 - 15 künlerine yarımadada furtuna havfı olacağı ilân etildi. Bu aqta Rusiye nezareti astında bulunğan Qırımdaki Fevqulade Vaziyetler Nazirligi bildirmekte.
Etraftaki müit boyunca gidrometeorologiyanıñ ve monitoringniñ Qırım idaresi haber etkenine köre, eki kün devamında küçlü şimal-şarqiy ruzgrânıñ esmesi mümkün.
«Evlerniñ pencerelerini sıqıp qapatmaq, balkon ve lociylerden pekitilmegen eşyalarnı alıp qoymaq, soqaqlarda reklama qalqanları, yol işaretleri levhaları, elektriknen temin etüv ağlarından uzaq olmaq kerek, bunıñnen bir sırada, balaban tereklerniñ yanında turmamaq ve olarnıñ yanlarında arabalarını toqtatmamağa tevsiye etemiz», - dep qayd etti FVN.
Keriç paromlı keçitini idare etken «Morskaya direktsiya» adlı müessiseniñ saytında belgilengeni kibi, keçitniñ çalışması ava vaziyetinden bağlı olacaq.
Mart 12 künü Keriç paromlı keçiti, yüz bergen tuman sebebinden bir saatten ziyade çalışmadı.
Keriç boğazından keçken paromlı keçit,Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar yerini Qırımnen bağlağan esas naqliyat damarı olaraq sayılmaqta.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qurtarıcılar Aqmescit rayonınıñ Kürlük-Baş ayırığında orman yanğınını söndürmege devam ete. Qırımnıñ Rusiye fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ noyabrniñ 16-nda bildirgenine köre, «vaziyet stabil», yanğın alanı artmay.
«Ormandaki qorlanğan ateşler söndürile, ateş merkezleriniñ etrafı qazıla, qorlanğan terekler pıçıla. Fevqulâde adise alanında monitoring keçirmek içün Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ Mi-8 vertolöti köterildi», – dep aytıla haberde.
Daa evel yanğın alanı 52 gektarğa tarqaldı, amma noyabrniñ 15-nde aqşam söndürildi, dep haber etilgen edi.
Yanğın noyabrniñ 14-nde çıqtı. Ertesi künü Aqmescit rayonında fevqulâde vaziyet rejimi ilân etildi. Yanğınnı söndürmek içün qurtarıcılar aviatsiyanı celp etti.
Yüksek yanğın telükesi sebebinden yarımadada furtuna havfı ihtarını noyabrniñ 18-ne qadar uzattılar.


text:
Türkiye Tış işler nazirligi Qırım yalısında MAESTRO ve CANDY tankerlerinde yüz bergen patlav ve yanğında memleketniñ dört vatandaşı elâk olğanını tasdıqladı. Nazirlikniñ saytında haber etilgenine köre, elâk olğanlar eki tankerniñ ekipaj azaları edi.
Türkiye Tış işler nazirliginiñ qayd etkenine köre, 16 Türkiye vatandaşından 8-i qurtarıldı, daa dördü qıdırıla.
Nazirlik vatandaşlarğa, elâk olğanlarnıñ qorantalarına taziyeler bildirip, elâk olğanlarnıñ cesedlerini Türkiyege ketirmek içün «çalışmağa devam etkenini» bildirdi.
Yanvarniñ 21-nde Qırım yalısında Tanzaniya bayrağı altında «Maestro» ve «Kandi» tankerlerinde patlav ve yanğın oldı.
«Maestro» tankeri Rusiyeniñ Temrük şeerine kete edi, anda 14 Türkiye ve İndistan vatandaşı bar edi. «Kandi» tankerinde 17 insan bar edi – olap da Türkiye ve İndistan vatandaşları. Ukrainalı jurnalist Andriy Klımenkonıñ aytqanına köre, tankerler «ABD Suriye sanktsiya cedvelinde» olğan Milenyum Denizcilik Gemi türk şirketine ait.
Rusiye Tahqiqat komiteti Qırım yalısında yanğın neticesinde tankerlerde insanlarnıñ elâk olğanı sebebinden «diqqatsızlıqtan sebep eki ve daa ziyade şahısnı öldürüv» maddesi boyunca cinaiy iş açtı.
Haber etilgenine köre, 10 insan elâk oldı, daa 12-si qurtarıldı. Yaralanğan deñizciler №1 Keriç şeer hastahanesine alıp ketirildi.
Yanğın ve patlavğa oğrağan tankerler Suriyege qanunsız şekilde şingen gaz taşığan edi, dep bildirdi Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi.
2014 senesi iyül ayında Ukraina ükümeti Rusiye işğal etken yarımadanıñ bütün limanlarını resmiy şekilde qapattı, Qırım limanları halqara gemiler içün qapalı qala.


text:
Qırım gazetaları yarımadada koronavirus infektsiyasınen bağlı mevzularnıñ aydınlatmasını devam etmekte.
"Qırım gazetası" ("Krımskaya gazeta") özüni izolâtsiya etüv rejimi bitken soñ turizmnen ne olacağını tasvirley.
Koronavirus pandemiyası Qırımnıñ turizm biznesine pek urdı"Qırım gazetası"
"Koronavirus pandemiyası Qırımnıñ turizm biznesine pek urdı. Saa, sıñırlav tedbrilerniñ toqtatılmasından 2-3 yıl soñra, devlet destegi olsa tüzleştirilecek", - yaza matbuat.
"Şubesiz, koronavirus vaziyeti yalıñız yüksek mevsimniñ teşkil etüvi ve keçirilmesine degil, amma küz ve qış devrine de büyuk deñişmeler kirsetecek - bu artıq aydındır", - saya İqtisadiyat ve İdare İnstitutınıñ müdiri Viktor Reutiv.
Umumiy iqtisadiy vaziyetke köre raatlıq müddeti bayağı azlaşacaq. Turistlerniñ çoqusı eki aftalıq tatil yerine raatlıq kün ziyaretini saylacaq. Onıñ içün tur operatorları ve otelciler şimdiden vaziyetniñ denişmesine közde tutıp, yañı bazar tekliflerini azırlamalı.
"Komsomol aqiqatı. Qırım" ("Komsomolskaya pravda. Krım") gazetası "Yalıñız faktlar: Qırım memurlarınıñ ifadeleri aqiqattan nasıl farqlana" maqalesinde yarımadanıñ yüksek rütbeli memurlarınıñ ifadelerinde uyğunsızlıqlar aqqında yaza.
Qırım başınıñ içtimaiy ağlardaki saifeleri halq iddetinden boğula"Komsomol aqiqatı. Qırım"
"Qırım başınıñ içtimaiy ağlardaki saifeleri halq iddetinden boğula. Operativ ştabda memurlarnıñ qandırmalarına baqmadan, imtiyazlılarğa vade etilgen ödevler yapılmadı, idare şirketleri mesken fondunıñ sanitar işletilmesini yapmay, banklarda ise şirketlerge artıq kredit bermekniñ toqtatuv cedvelleri bar". "Adamlardan çoq muracaat bar, - dedi operativ ştabınıñ oturuşuvında bölge reberi Sergey Aksönov. - Epiñiz mında yalancı ve pezevenksiñiz dep aqaretlerden başlaylar. Ancaq aqaretlerge alıştıq, şimdi akimiyet organlarını aqaretlemege adet oldı. Amma rica etem ki, er kes yalan ayta dep yazğanda, konkret faktlarnıkösteriñiz", - denile maqalede.
Neşir faktlardan birisini köstere: Qırım ükümetiniñ baş naziriniñ müavini Yelena Romanovskaya, Qırım imtiyazlıları mayıs ödevlerini daa aprelden alırlar dep aytqan edi. Aynıñ soñki kününde memur, imtiyazlılarnıñ bank esaplarına ve yaşağan yerlerindeki poçta bölüklerine 700 millionğa yaqın ruble yollanılğanı aqqında esabat berdi. Yani, Qırım akimiyet öz sözüni tuta. Kerçekten ise bank müessiseleri üylege qadar para yibermesinen oğraştı, poçta bölüklerinde ise aqçanı sadece mayıs bayramlarından soñ almağa mümkün olacaq.
"Belki de bir yerge bu aqça kelgendir, amma bizde yoq, ve olsa da, mayıs bayramlarından soñ olacaq, - añlattılar Aqmescitniñ №43 poçta bölüginde. - Ne bölge, ne federal ödevleri yoq". Qırım Emek Nazirliginde vaziyetni böylece añlattılar: "Poçta Krıma" müessisesine para berildi. Bunıñnen nazirlikniñ selâhiyetleri bite.
"Komsomol aqiqatı. Aqyar" ("Komsomolskaya pravda. Sevastopol") "Bolşaya Morskaya soqağını körmek ve ölmemek!" maqalesinde, Aqyar sakinleri sağlıqlarını telüke astına qoyıp, merkeziy baş soqağınıñ rekonstruktsiyasını baqqanları aqqında haber ete.
Bir taraftan, qaidelerni bozalar. Başqa taraftan - añlamaq mümkün, yañartılğan Bolşaya Morskayağa baqmağa pek meraqlıdır"Komsomol aqiqatı. Aqyar"
"Mayısnıñ 1-inde Bolşaya Morskaya soqağında içtimaiy naqliyat yürüşi açıldı. Ancaq maşna ve patapatlardan ğayrı, mında piyadeler de keldi. Mayıs bayramları şaşlıqsız qaldı, iç olmadım Bolşaya Morskayada kezinti olsun. Aqyarlılarnıñ çoqu böyle tüşündi, ğaliba. Raatlıq künlerinde qaraman şeeriniñ merkezinde bayağı adam oldı. Ebet, evelleri kibi degil. Amma izolâtsiya rejimini köz ögüne alsañ, ziyadece körüne. Bir taraftan, qaidelerni bozalar. Başqa taraftan - añlamaq mümkün, yañartılğan Bolşaya Morskayağa baqmağa pek meraqlıdır. Uşakov meydanında "Ukraina" musafirhanesi yanında boş gamak ve salıncaqlar qalmadı. Skemlelerde yaşlar yerleşti. Patruller körünmedi. Tınç, raat, dülber. Raatlanıp, yüzüni küneşke qoymaqnıñ ve er şeyni unutmaqnıñ vaqtı keldi. Mında er kes öyle de yaptı dep körüne. Amma tınçlıq ve raatlıq er yerde degil edi. Biraz uzaqça - Bolşaya Morskayada, "Ogonök" tükânınıñ yanında iş qaynay edi. Bayramlarğa baqmadan, iş urbasında aqay plitka parçalarını pıçıp otura edi. Dülberlikni tamamlamaq kerek de!", - yaza matbuat.
"Bolşaya Morskayağa kezinmege çıqqan bir qaç çiftni kördik. Ne içün ve nege - episi cevaplanmay edi. Çoquları olarğa poliske şikâyet eterler ve cöreme bererler dep qorqa edi. Amma lafqa avesliler de bar edi. - Oy, er şeyni pek begendik! Moskovadan keldik, amma siz qorqmañız, daa martta keldik, bütün karantinlerni oturıp çıqtıq. Mında Öçakovtsev soqağında kvartiramız bar, ekimiz de internetten çalışıp olamız, onıñ içünküneşli musafirçen Aqyarğa qaçıp keldik", - yaza gazeta.
Maqalede ilhaq etilgen yarımadada qullanılğan ıstılaat işletile


text:
Amerika Qoşma Ştatları da Romaniyanıñ şarqında yerleşken «Mihail Kogelniçanu» abiabazasında arbiy adamlarnıñ sayısını arttıracaq.
Bunı Romaniya prezidenti Trayan Besesku memleket parlamentine mektübinde qayd etti. Onıñ aytqanına köre, bu bazada bulunğan 1000 adamğa daa 600 insan qoşulmalı.
Bunıñnen beraber Vaşington «mahsus missiyalar» keçirilmesi içün NATO ittifaqdaşına muracaat etip, aviabazada qoşma aviatehnika yerleştirüvini istedi.
«Mihail Kogelniçanu» aviabazası Ukraina ile sıñırdan pek uzaq degil. Romaniya prezidentiniñ mektübinde «mahsus missiyalar» ibaresi Ukrainanen bağlı areketlerni ifadeleymi belli degil.


text:
Devlet şurasına ve yerli organlarğa saylavlarda iştirak etmek ya da etmemek meselesini Qurultaynıñ kün tertibine kirsetmek mantıqsız, çünki Meclis bu aqta qararnı kendi aqları çerçivesinde qabul etti.
12.06.2014 senesi qabul etilgen Meclisniñ qararı bir sıra sualler doğursa bile, onı talil etmege de sebep yoq.
Elbette, qararnıñ yazılğan şekili biraz uyğunsız, yani akimiyet kvota berse, saylavlarda iştirak etecekmiz, yoq dese, yoq. İşte, bu qusur bir sıra namussız adamlarnı akimiyetke sıqı bağlanmaq içün teşviq ete. Belki de namus ne olğanını da iç bir vaqıt bilmegendirler.
Er zaman akimiyetke qoşulmazdan evel, «halqqa hızmet etmek», «halqnıñ meselelerini çezmek», «halqqa yardım etmek» kibi deliller ketirile edi. Amma, bu «maqsadlar» kendi menfaatlarnıñ qorçalanuvına çevirilgeni ve boşboğazlıq olğanı körünip tura. Misal içün, Stepanov degil de, nasıldır Memetov halqnıñ bir de bir ciddiy meselesinen oğraşqanı içün o al etilgeni aqqında iç bir vaqıt eşitmegen edim.
Adlarnı mahsus aytmayım. Ayırı şahıslarnı teñqid etmek istemeyim. Mesele şunda ki, akimiyet organlarında halqımıznıñ 5 ya da 5 biñi bulunsa bile, esas davamız – milliy kelecegimiz, devletçiligimiz, yerleşüv ve abadanlaştıruv meselelerni temelden çezip olamazlar. Amma, ayat köstergeni kibi, ayırı şahıslar akimiyetke qoşulğan soñ, kendi ve soylarnıñ meselelerini çezip olalar.
Bu «fedakârlıq» ekseriyetniñ narazılığına sebepçi ola ve er zaman olğanı kibi, bu sefer de, bölünüv içün esas olur. Bunıñ teşebbüsçileri de, tamam şu bölünüvnen er kesni qorquzalar.
Kerçekten: qırımlı repatriantlarnıñ angi meselesini vekillerimiz Rusiye esabına çezip oldılar? Cevapnı tapalmağanlar, öz seçimini aqlayaraq, Qurultay ve onıñ milliy organlarını teñqid eteler.
Akimiyetni maqtap, bülbül kibi sayramaqtan başqa çareleri qalmay, em de soñki eki ay içinde bir sıra vesiqalarnıñ qabul etilüvi, qırımtatar siyasetçilerniñ olarnı yerine ketirmek içün çalışmaları, adamlarğa añlatmaları ve ilâhre….
Çünki, «23 yıl devamında Ukraina qırımtatarlar içün bir yapmayıp, tek saylavlarda qullanğan». Yani, olarnıñ fikirince, Milliy Meclis diger teşkilâtlarnen birlikte qırımtatarlarğa yüz bergen deñişmelerniñ ne derecede güzel olğanını añlatıp yürmeli.
Qırım Cumhuriyeti milletlerar ve sürgünge oğratılğan grajdanlarınıñ meseleleri boyunca komitet reisi, ne sebepten ale daa Meclis reisi muavini dep, özüni tanıttıra? O devletke hızmet etip başlağanınen, bu vazifeden boşatıldı, resmiy olaraq onı Qurultay bu vazifeden marum etecek, onıñ yerine ise, başqası saylanacaq.
Çünki Mecliske bağlı olmasa edi, akimiyetke kerek olmaz edi. Başqalarnıñ da vaziyeti şu. Bu sebepten, olar içün Meclis ve Qurultaynıñ saylavlarğa çağırmaları müim.
Tamır halqnıñ kütleviy şekilde saylavlarda iştirak etüvi, ve atta vekillerniñ saylanmaması ep bir devletniñ işinde iştirak etüvini kösterecek. Yani, halqımız tarafından yüz bergen deñişmelerni adaletli sayıp, qabul etüvini numayış etecek.
Demek, Qırımnıñ statusı boyunca ötkerilgen referendumda qullanılıp, Rusiye Federatsiyasınıñ uyğunsız, demokratiyağa ters kelgen saylav sistemasını közge alaraq, biz bu saylavlarda iştirak etmemelimiz.
Ali Özenbaş, milliy areket iştirakçisi
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Herson içün uruşlar vaqtında Ukraina silâlı quvetleriniñ maşinalarnen temin etilgen bölükleri maşina köpürini keri qaytarıldı. Bu aqta Ukraina mudafaa naziriniñ birinci muavini Anna Malâr Facebookta bildirdi.
«Cenüpte Herson rayonında uruşlar devam ete. Ukraina silâlı quvetleriniñ maşinalarnen temin etilgen bölükleri maşina köpürlerini keri qaytardı ve Dnipronıñ sol tarafında qaldı», – dep bildirdi o.
Ukraina silâlı quvetleriniñ baş komandanı Valeriy Zalujnıynıñ Facebookta bildirgenine köre, fevralniñ 25-nde saat 00:00-da (Qırımda 01:00-da) mudafaa quvetleriniñ Ukraina gruppirovkası cenüpte mudafaa operatsiyasını keçire.
«Herson şarqında mudafaa uruşları kete», – dep ayttı Zalujnıy.
Onıñ malümatına köre, Ukraina silâlı quvetleriniñ Arbiy-deñiz quvetleriniñ gruppirovkası Qara deñizniñ cenübiy-ğarbiy qısmında arbiy areketler keçirmege devam ete.
Bundan ğayrı, Ukraina arbiyleri Herson vilâyetindeki Nova Zburevka ve Yañı Kahovka meskün yerleri rayonlarında Rusiye ordusınıñ kolonnalarına darbe endirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Herson civarlarında «qattı uruşlar» kete, dep tarif etti. Onıñ aytqanına köre, Rusiye işğal etilgen Qırımdan «basa».
Ukrainada Rusiye ücüm etken soñ arbiy vaziyet ilân etildi. Fevralniñ 24-nde saba saat 5-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ «muracaatından» soñ Donbasta «mahsus operatsiya» başlatqanını ilân etti.
Herson vilâyeti devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti rayon devlet memuriyetiniñ malümatına esaslanıp bildirgenine köre, Rusiye ordusı fevralniñ 24-nde Herson vilâyetinde bir sıra meskün yerni, hususan Geniçesk, Oleşkini zapt etti.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti Rusiye arbiy tehnikasınıñ Qırımdan esas Ukrainağa ketkeni ile video derc etti. Qırım şimalindeki Rusiye tehnikasınıñ foto ve videoları Reuters agentligi tarafından derc etildi.
Ukraina sağlıq nazirligi müessise yolbaşçısı Viktor Lâşkonıñ malümatına esaslanıp, fevralniñ 24-nde Rusiyeniñ Ukrainağa kerçekleştirgen ücümi neticesinde 57 ölü, 169 yaralı aqqında bildire.
Moskva Ukraina sıñırlarında tahminen 150 biñ arbiy ve tehnikanı toplağan soñ, Amerika istihbaratı Rusiyeniñ Ukrainağa ücüm etüv ihtimalı aqqında çoq tenbilegen edi. Kreml ücüm etecegini inkâr etken edi.