text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç Rusiye işğal etken Qırım yarımada işğalden qurtarılğanına qadar esas Ukrainadan suv almaycaq, dep daa bir kere qayd etti.
Bu aqta o, oktâbrniñ 10-nda Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
«Suv ve Qırımnen bağlı er şey aynı qala. Yarımada işğalden qurtarılğanına qadar bunıñ lafı bile olmaz», – dep ayttı Korınevıç.
Onıñ aytqanına köre, Qırım suv berüv meselesi Herson akimiyetinen muzakere etilgen edi.
«Yaqında bu meseleni Herson vilâyeti memuriyetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gusevnen laf etip, fikrimizni tasdıqladıq. Kanalnıñ tek Herson vilâyetindeki qısmı, tek Herson vilâyetini suvarmaq içün qullanıla bile. Bu qadar. Qırımğa suv bermeymiz, bir şey deñişmedi ve deñişemez», – dep qoştı o.
Daa evel Qırımnıñ Rusiye ükümetindeki Devlet suv hocalığı komitetiniñ yolbaşçısı Aleksey Lisovskiy Şimaliy-Qırım kanalı Dnipro suvını almağa azır, dep bildirdi.
Ukraina akimiyeti işğal etilgen Qırımnıñ suvnen teminlevi tek yarımada işğalden qurtarılğan soñ yañıdan tiklenecek, dep bir qaç kere qayd etken edi.
Ukraina Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminley edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


c: text/html

text:
Yılğa–küldärğä batıusılar arta
Qotqarıusılar respublika xalqın yılğa-küldärzä xewefhezlek qağizälären teüäl ütärgä saqıra. Ehe köndä hıu inergä teläüselär hanı bermä-ber arta. Ämmä küptär teyeşle xäüefhezlek qağizälären iğtibarhız qaldıra. Hözömtälä hıuzağı küñelhez xäldär statistikahı la arta. Yün ayında ğına respublikala 26 keşe hıuğa batqan. Huñğı sellä mälendä tağı la ike keşeneñ ğümere hıuza qıyıldı. Kügärsen rayonında tuğız yäşlek qız, ä Ağizel qalahında ber irzeñ hıu ingän mäldä batıuı bildäle. Qotqarıusılar röxsät itelmägän urındarza yılğa küldärgä töşmähkä, plajdarza ihertkes esemlektär menän mawıqmahqa saqıra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımda açlıq tutqan ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluh bütün dünyadan sıq-sıq mektüpler ala. Bunıñ aqqında iyülniñ 30-ına qırımtatar milliy Meclis reis muavini Ahtem Çiygöz Qırım.Aqiqatqa habet etti.
“Oña pek çoq mektüp kele. O soñki etaptan qaytqanda, onı endi bayağı mektüp bekledi. Finlandiya, İsviçre (Şveytsariya), Avstriya, İsrailden. Ukrainadan da çoq”, - dedi Çiygöz. İlhaq etilgen Qırımnıñ sakinleri de yazğanını belgiledi.
Çiygözniñ aytqanına köre, açlıqnı tutqan faaliyetçi memleket ve dünyada olıp keçken vaqialar aqqında yeterli malümat ala.
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqşeyh (Razdolnoye) rayon mahkemesi ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhnı 5 yılğa umumiy rejimli koloniyağa ve 10 biñ ruble (qararnen 4 biñ hrivna) cöremege mahküm etti.
Baluh soñ sözünde cinayet işiniñ siyasiy sebebi olğanını qayd etti.
Baluh 2018 senesi martnıñ 19-ına başlağan açlıqnı devam etmekte.
Rusiye FSBsi Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabr 8-de yaqaladı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ tavanında 90 patron ile bir qaç trotil şaşkasını taptılar, dep iddia ete ediler.
Baluhnıñ imayesi ve aq-uquq qorçalayıcıları, onıñ Ukraina vatanperveri olğanı sebebinden – eviniñ azbarında Ukraina bayrağı olğanı içün repressiyalar qurbanı olğanını iddia eteler.
Mart 28-de Ukraina ve AQŞ Tış işleri nazirligi Baluhnıñ deral azat etilmesini talap etti.


text:
Aqmescit – Baardeki tarla işleriniñ yekünlevini tatar ve başqırlar – Sabantuy ile – Qırım merkezinde qayd ettiler. Vernadskiy adına Tavriya Milliy universiteti artında Salğır boyunda tahminen 400 adam toplaştı. Musafir ve iştirakçiler yarımadanıñ çeşit köşelerinden keldiler. Olarnıñ arasında Meclis azaları da bar edi.
Bu sene Sabantuy Rusiye künü bayramı ile rast keldi – Qırımda bu kün birinci kere devlet seviyesinde ötkerile. Faqat Sabantuyda Rusiye Federatsiyasınıñ devlet bayramını iç bir şey añdırmay edi. Mında, ne Rusiyeniñ, ne firqalarnıñ, ne de hayırlavlar olmadı. Amma, aynı zamanda, qırımtatar bayraqlarınen yaraştırılğan çadırlarnı körmek mümkün edi. Şu çadırlarda qırımtatar timsalleri, qırımtatarlar tarihı aqqında kitaplar ve diger şeyler satıldı.
Seyircilerni «Selsebil», «Yıldız», «Uçan-su» ve diger qırımtatar ansamblleri eglendirdi. İstegenlerni pilâv ve milliy yemeklernen sıyladılar. Tamam bu yerde qırımtatar küreşi ve toban tolu çuvallar yarışını ötkerdiler.
Sport yarışlarında ekseriyetnen balalar iştirak etti. Ğaliplerge bahşış ve para mukâfatı berildi.
İdil boyu tatarlardan biri Rauf teessuratlarnen paylaştı: «Men er daim mında kelem. Bu bizim an-anemizdir». Erkekniñ aytqanına köre, o tarla işlerinen oğraşa – bostanda hıyar, biber, pomidor asray. Amma, bu sene ayazdan sebep, meyva terekleri açmadı, onıñ içün yıl bereketli olmaycaq, dey. Lâkin, er alda ruhtan tüşmey. O Rusiyede doğdı ve iyunniñ 12-si onıñ içün eki qat bayramdır.
Kelgenlerniñ bazıları tatar ve başqırlarnıñ milliy kiyimlerinde ediler. İhtiyar yaşına kelgen Camilâ hanım, Başqorqostanda doğdı, 1945 senesinden ise, Aqyarda yaşay. Dostlarından biri dey: «O bizim amayılımızdır»
Qırım.Aqiqat tedbirge kelgen siyasetçi, deputat ve memurlarnen subetleşti.
İlmir Temirgaliyev, Tatarstan Cumhuriyetiniñ Qırımdaki daimiy temsilcisi, «İdel» İdil boyu tatarlarnıñ birliginiñ reisi:
– Biz soñki 20 yıl içinde er yıl Sabantuynı keçiremiz. Musafirlerimiz pek çoq, bu cümleden qırımtatarları ve diger millet vekilleri de bar. Bu sene Rusiye Federatsiyasınıñ terkibinde bulunıp, Sabantuynı keçiremiz. Moskva ve Qazandan musafirler keldi.
Konstantin Rubanenko, Bağçasaray meri:
– Qazandan bir qaç kün evelsi qayttım, anda tatarlarnıñ tuvğan toprağı Tatarstanda bu bayramnıñ ötkerilüv adetlerinen tanış olğandan soñ, bugünki tedbirge kelmemege küç oldı. Bayramnı Bağçasarayda teşkil etecek edik, amma soñra Aqmescitte ötkermege qarar alındı, kelecek sene şeerimizde ötkermege tırışırmız.
Fevzi Yakubov, Qırım müendis pedagogika universitetiniñ rekotrı:
– Bu bayram, halqnı toplaşa. Misal içün, menden sorasa ediler – siz qırımtatarlar özüñizni nasıl duyasıñız? Men, Sabantuynı birlikte qayd etmemiz kerek, dep aytır edim, bunda eyi bir timsal bar.
Aziz Abdullayev, «Qırım birligi» cemaat teşkilâtınıñ reislerinden biri:
– Bugün bizim dostlarımız ve arqadaşlarımız semetdeşlerini, qırımtatarlarnı davet eteler. Ne sebepten kelmeyik? Biz kelmemiz kerek ve birlikte bayramlarnı keçirmelimiz.
Zaur Smirnov, sürgün etilgen vatandaşlar ve milletler işleri boyunca Qırım Cumhuriyet komitetiniñ reisi:
– Rusiye künü ve Sabantuy bayramlarnıñ ötkerilüvinde bala ve qartlarnıñ bulunuvı kelecekkke ümüt bere. Bu kibi bayramlar çoqça ötkerilmesi kerek. Olar kütleviy şekilde ötkerilip, olarnıñ teşkil etilüvinde iştirak etmeli.
Rustam Temirgaliyev, Qırımnıñ sabıq «baş nazirniñ birinci muavini»:
– Bu bayram ayırı mana taşıy: birinciden, Rusiye Federatsiyasına qoşulğan Qırımda qayd etile. Pek yahşı teessuratlar qaldıra.
Remzi İlyasov, «Qırımnıñ Devlet şurası vitse-spikeri», qırımtatar halqı Meclisiniñ azası:
– Biz em tatar, em musulman, em hristian, em rus, em ukrain bayramlarnı birlikte ötkermelimiz. Böyle vaziyette biri-birimizni añlap olurmız.


text:
Avropa parlamentinde Frenkistan vekilleriniñ Qırım ziyaretini takbih eteler, dep ayttı Avropa parlamentiniñ Litvaniya deputatı Petras Auştrâviçüs, haber ete RBK-Ukraina.
«Qayd etmek isteyim ki, bu Avropa parlamentiniñ baqışlarına uymay. Bu ziyaretni takbih etemiz. Avropa Birliginiñ baqışlarına zıt kele. Bu şahsiy ziyaret ve Avropa Birliginiñ Qırım munasebetinen bağlı degil. Qırım Rusiye tarafından işğal etildi ve Ukrainanıñ bir qısmı olıp qala», – dedi Auştrâviçüs.
Onıñ qayd etkenine köre, Avropa parlamentinde Qırımda ve işğal etilgen Donbassta insan aqlarınıñ bozulması ile bağlı yıl esabatını azırlaycaqlar.
«Biz Avropa parlamentinde işğal etilgen Qırım, em de Ukraina şarqnda insan aqlarınıñ bozulması ile bağlı cemaat diñlevlerini keçirmege devam etemiz. Bizler vatandaşlar cemiyeti, halq teşkilâtları ve ukrain akimiyeti ile daa semereli fikir paylaşmasını qıdıramız. Bizler bu vaziyet boyunca er yıllıq esabatnı azırlamaq kerekmiz», – dedi deputat.
Bundan evel berilgen malümatqa köre, Frenkistannıñ 10 deputatından ibaret eyyet bu afta Qırımğa eki künlik ziyareti ile kele – iyül 23-24 künleri.
Eyyet Yalta ve Aqyarnı ziyaret etip, yerli akimiyet ile körüşecek ola. Qırımğa kelecek olğan eyyet reberi Tyerri Mariani bildirdi ki, bu teşebbüs deputatlarğa ait, Frenkistan ükümetiniñ iç bir alâqası yoq.
Frenkistan Tışqı işler nazirligi mezkür ziyaretni halqara uquqnıñ bozulması olaraq tanıdı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi, deputatlarnıñ Qırım ziyareti ukrain tarafı ile muzakere etilmegenini ve aqibetleri olacağını bildirdi.
Ukraina ve Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve Rusiyeni cezalaylar.
2015 senesi iyün ayından itibaren Qırım ile memuriy sıñırnı keçüv yañı qaideleri çalışa. Böylece, çetel vatandaşları yarımadanı ziyaret etmek içün Ukrainadan izin almaq kerekler.


text:
Qırımtatar faali Ahtem Çiygoznı Qırımda Rusiye Federatsiyasında ukrainlerge qarşı diger siyasiy işlerniñ tehnologiyası boyunca maküm eteler. Bu aqta Qırım.Aqiqat radiosı efirinde Ahtem Çiygoznıñ avdokatı Nikolay Polozov bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye mahkemesiniñ yanvar 15-de qırımtatar faalleriniñ işleri boyunca toplaşuvını izaatlap, Nikolay Polozov tesadüfiy bir şeyni beklemegeni aqqında bildirdi.
«Mahkeme yoq olğanı şaraitlernde qararlanıñ çıqarılması – qanun, aq boyunca degil, Kreml emiri boyuncadır. Menimce, nasıldır bir sürprizler olmaz, bütün esnas bu kibi siyaset işlerniñ keçirilmesi kibi keçecektir», – dey Polozov.
Advokat qayd etkeni kibi, Ahtem Çiygozğa qarşı bütün qabaatlar «Rusiye uquq qoruyıcı adetinde olğanı kibi, abul-qubul sürette peyda oldı».
«Malüm ki, Çiygoz ve digerlerniñ qabaatsız olğanını tasdiqlağan bütün malümatlarnı taqiqat körmemezlikke ura. Diger faktlar ise aselet tüzetilip, işke qoşula edi. Onıñ içün Aksenov qabaatlayıcınıñ şaatlı ola, kerek olğan er şeyni aytır. Ebet, Rusiyeniñ şimdiki siyasiy rejiminde onı nasıldır bir tertipsizlikler iyun mesüliyekte kimse çekmez», – qayd etti Polozov.
Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoz bir buçuq yıl evelsi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Russkoye yedinstvo» («Rusiye birligi») firqasınıñ faalleri arasında teşkil olunğan «kütleviu tertipsizliklerde» iştirak etüvleri içün qabaatlana.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Ahtem Çiygoz, Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Arsen Yunusov ve Eskender Emirvaliyevge nisbeten nevbetteki mahkeme toplaşuvları 2016 senesi yanvar 15-de keçirildi. Nevbetteki toplaşuv yanvar 25-de olacaqtır.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
İyül 22 künü Yañı Kahovkada Havfsızlıq Hızmetiniñ hadimleri silâdan arbiy pistoletlerni yapqan Ukraina vatandaşını yaqaladılar.
Müessiseniñ matbuat hızmetiniñ malümatına köre, yaqalanğan bu pistoletlerni Ukrainanıñ çeşit vilâyetlerinde tarqata edi, şu cümleden Donetsk, Lugansk regionlarında ve Qırımda.
«Yaqalanğan adamnıñ evinde uquq qorçalayıcılar dört «Stalker» pistoletini taptqanlar», – dep qayd ettiler SBU hadimleri.
Herson vilâyetiniñ SBU taqiqat bölügi Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 263 maddesi boyunca cinaiy işni açtı.


text:
İşğal etilgen Aqmescitte iyül 25 künü öz başına tayin etilgen baş nazir Sergey Aksönovnıñ adından iftar keçirildi. Bunı Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyetiniñ «ruporı» «Krıminform» saytı bildire.
Tedbirde Akönov adından Qırım musulmanlarına hayırlavnı bildirgen Qırım «Nazirler şurası» reisi muavini Ruslan Balbek iştirak etti.
Soñra iftarğa kelgenlerni milletler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri boyunca Qırım komitetiniñ başı Zaur Smirnov selâmladı.
«Bugün biz Qırımnıñ tarihında ilk sefer iftarnı cumhuriyet başı adından keçiremiz. Sergey Aksönovnıñ fermanı ile Oraza bayram tek raatlıq künü degil de, cumhuriyetniñ devlet bayramlarından biri oldı. Bu ise Qırım halqları endiden yarımadada bir qoranta olacağını isbatlay», – dedi Smirnov.
Oraza bayram – orazanıñ bitkenini bildirgen islâm taqvimniñ eñ müim künlerinden biridir. Bu kününi qayd etmek adet atta Muhammed Peyğamberniñ zamanından, yani 624 senesinden kele.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, Ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiri bergen malümatına köre, saba iyün 11-de Keriç demir yol kassalarınıñ kassiri «Aqmescit-Kiyev» trenine ukrain şeklindeki biletlerni sata edi. Kupe vagonında eki yerniñ fiyatı 2004 ruble ve 41 kapik çıqtı.
Biletlerni bergende, kassir yol fiyatına endiden yataq çamaşırınıñ fiyatı kirmegenini ayttı.
«Evelden azırlanıñz, yanıñızğa em ruble, em grivnalarnı alıñız»,– dep qoştı qadın.
Fiyatlarnıñ paalılaşuvı aqqında vokzalnıñ nevbetçisi de bir şey bilmey. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ sualine nevbetçi bugünge fiyatlarnıñ köterilüvi boyunca iç bir avale olmağanını ayttı.
«Er kün bir şeyler deñişe. Şimdi eminliknen aytam, fiyatlarnıñ paalılaşuvı aqta bir şey bilmeymiz. Yarın ne olacaq aytıp olamayım», – dedi nevbetçi.
Hatırlatamız, «Ukrzaliznitsâ»da şunı bildireler ki, mında fiyatlarnı kimse deñiştirmedi ve Rusiye tarafından bu aqta iç bir malümat almağan ekenler.
«Rusiye demir yolundan iç bir resmiy bildirüv yoq edi. Biz şimdi taqiqat keçiremiz. Bundan soñ neticelerni aşkâr etermiz», – dep ayttılar Qırım «akimiyeti»niñ ruporı olğan Krıminform saytına müessiseniñ matbuat hızmetinde.
Qırım demir yollarınıñ malümat hızmetinde ise fiyatlarnıñ aqiqaten paalılaşuvı aqqında bildireler.
«Bugünden Aqmescitten Kiyevge platskart yeri – 2330 ruble, kupe – 3370 ruble tura. Bu al Rusiye elektron tertibatı qoyulması ile bağlı, o avtomatik şekilde böyle fiyatlarnı belgiley», – dep bildireler mında.
«Tsentr jurnalistkih rassledovaniy» bergen malümatına köre, iyün 10-dan tren biletleriniñ satuvı ile OAO «RJD» oğraşa, qıtaiy Ukrainağa biletlerniñ fiyatı 4-7 qat paalılaştı.
Aynı zamanda içtimaiy ağlarda iyün 10-11 künleri eski fiyatlar boyunca satın alınğan biletlerniñ fotoları peyda oldı. Buña baqmadan, içtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları endi qasevet çemege başlaylar.


text:
İnformatsion siyaset naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar, mayıs 22-de keçken Amerika memurları ve diplomatları ile körüşüvde, «mahsus informatsion operatsiyalarnıñ faal surette tatbiq etilmesi ile hibrid cenk yapılğan» Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında ikâye etti.
Bunı Ukraina İnformatsiya nazirliginiñ matbuat hizmeti bildire.
Nazirniñ birinci muavini: «Rusiye propagandası, dünya toplulığını status-kvo ile barıştırmaq içün, Qırımda arbiy areketlerniñ olmağanını urğulay. Milletçiler, faşistler, ekstremistler ve terroristler ile küreşniñ numayış etilmesine Kremlniñ talabı olğanda – «uquqqoruyıcılar» dep adlandırılğanlar işğal etilgen yarımadada böyle insanlarnı elbette tapalar», – dep qayd etti.
O, memuriy sıñırda alıp qaçılğan Harkiv sakini Aleksandr Steşenkonıñ taqdiri aqqında ikâye etti. FSB onı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ sımarışı ile yarımadada terroristik aktlar azırlağanında qabaatlay.
Ceppar: «Ustalıq ile yapılğan sahte resim, bir çoq vazifelerniñ becerilmesi içün qullanıla: Qırım sakinleriniñ dört yıldan berli içinde yaşağan qorqularını saqlap qaluv, «ekstremizm ve terrorizm»ni faş etüv ve uquqqoruyıcı organlarnıñ tışqı «duşman» ile küreşüv boyunca işi, ealiniñ diqqatını içki problemaldan çeküv», – dep qayd etti.
Mayıs 21-de Rusiye FSBsi, sanki Qırımda, Ukraina Yuqarı Radası deputatı Mustafa Cemilevnıñ yardımcısı Erol Veliyev tarafından «Refat Çubarovnıñ emiri boyunca ve SBUnıñ qol tutuvı ile» meydanğa ketirilgen ekstremist gruppasınıñ areketini toqtattı, dep bildirdi.
Rusiyeniñ versiyasına köre, Harkivde teşkil etilgen gruppağa Veliyevden ğayrı «sabıq boksçu sprotçular» Steşenko ve Tretyakov kirdiler.
FSB, Steşenkonı 2018 senesiniñ aprelinde «Qırım territoriyasına kirgende» yaqalağanını ve «onıñ anda Veliyev tarafından provokatsiyalar azırlamaq ve amelge keçirmek içün yollanılğanını» bidlirdi. Rusiye Veliyev ve Tretyakovğa qarşı qabaatlavnı ğiyabiy şekilde çıqardı, olar «federal qıdırıluv cedveline kirsetildi».
Ukraina telükesizlik hizmeti, Rusiye FSBsiniñ, ilhaq etilgen Qırımda Ukrainanıñ mahsus hizmetleri yardımınen «ekstremist gruppasınıñ meydanğa ketirilmesi» aqqında malümatı kerçekke uymay, dep bildirdi.
Aprel 12-de «Qırım SOS» cemiyet teşebbüsiniñ faaliyetçileri, Harkiv sakini, ukrain Aleksandr Steşenkonıñ anasına atıfta bulunaraq, Rusiye telükesizlik hadimleriniñ onı «Çongar» keçirüv noqtasında Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımğa kirgende yaqalağanlarını bildirdiler. Rusiye polisiniñ hadimleri tarafından berilgen raportlarğa binaen, aprel 12-de Steşenkonı «qanuniy talapqa boysunmağanı içün yaqaladılar» (Rusiye Memuriy cinayetler kodeksi, madde 19.3). Aynı şu künü Aqmescitteki Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi Steşenkonı 12 künge tevqif etti.
Aprel 24-te Steşenkonı memuriy cezalarnı çekken şahıslar içün mahsus qabul etüv yerinden (spetspriyomnikten) belli olmağan tarafqa alıp kettiler. Daa soñra advokat Ayder Azamatov Harkiv sakininiñ alıp qaçılması aqqında bildirdi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ FSB yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faaliyetçileri, muhalefet ve Ukrainanıñ tarafdarı olğan cemiyet erbapları ve diniy azlıqlarnıñ vekillerine qarşı muntazam surette yaqalavlar, tintüvler ve sorğular teşkil ete. Aq-uquq qorçalayıcıları Rusiye telükesizlik hadimleriniñ bu areketlerine, siyasiy motiv ile yapılğan areketler, deyler.


text:
Aqmescit mekteplerinde politsiya hadimleri «Men ve qanun» yarışını keçirdiler. Onıñ çerçivesinde talebelerge Rusiye Federatsiyasınıñ memuriy ve cinaiy qanunı ve onıñ bozulması taqdirde ceza aqqında videofilmlerni kösterildi.
Qırım İçki işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi ki, yarış devamında politsiya hadimleri talebeler ile balalarnıñ aq-uquqları ve vazifeleri aqqında subetleştiler.
«Qoranta», «eyilik», ahlâq, şeref meselelerine büyük diqqat ayırıldı», – aytıla beyanatta.
Qırım politsiyası qayd ete ki, mezkür tedbirlerde Aqmescit politsiyasınıñ çağına yetmegenlerniñ işleri idaresi bölüginiñ hadimleri iştirak ettiler.


text:
İsmailova üz xaqın alğa sörä alğanı öçen ğorur.
“Min üz ireklegemne genä surim. Min azat bulırğa tilem. Berkem dä miña yawlıq bäyläp yörmä, tegene – monı kimä dip äytergä tiyeş tügel. Min üz qararımnı üzem saylıy alırğa tiyeşmen.” Mäğarif ministrlığı bu yıl başında, mäktäplärdä islamça yawlıq belän bergä qısqa-itäk häm başqa şuña oxşaş aksesuarlar, bizänü äybelären qullanuğa qarşı qatı tıyu qararın qabatladı.
April ayında Universitetlarğa üze uq kilgän Mäğarif ministrı Ğabdelcabbar Raxmanov, uquçı yäş xatın-qızlardañ, uqunı yäki yawlıqnı saylawların soradı.
İsmailova, Däwlät institunda Çit-Tellär bülegen uquğan tağın biş sabaqtaşınıñ däres waqıtında yawlıqların taşlarğa qarar qıluların äytte.
Läkin ul üz şulay tiz arada birelmi. İsmailova mäxkämä aña qarşı qarar çığarsa da ul anı yuğarı mäxmägä häm xättä Xalıqara mäxkämägä qadär çığaçağın belderä.
“Min tuqtamayaçaqmın, Şähär mäxkämäsenä möracäğat itäçäkmen. Häm närsä bulasın küzlärbez. Ägärdä mäxkämä miña qarşı qarar qabul itä ikän annañ yuğarı mäxkämägä möräcäğat itäçäkmen. Min bu qararımnañ kire qaytmayaçaqmın”
Prezident Emomali Raxmon citäklägän xökemät, qaysı ber mäçetlärne yabu häm tawışköçäytkeçtäñ azan uqunı tıyu kebek qatı çararlar kürä.
Mondiy çaralarğa qarşı, küpçelek möselmannar yäşägän Taciskstanda qaytawazlar törleçä. Qaysılar yawlıqnı tiyunı xuplasa, başqaları monı keşelärneñ şäxsi tormışına tıqşınu dip qabul itä.
Mäğarif ministrı Raxmanow, kiçä yasağan belderüendä, moña añlatma birde.
“Mondıy kiyenülär bezgä çittäñ kergän, bu başqa illär propagandası, häm bez moña yul birmiyäçäkbez. Ägär dä bez bäysez ber il ikän, bezneñ, üzebezçä kiyenü modelebez bulırğa tiyeş."
Raxmanov, ministrlıqnıñ kiçekmästän mäktäp-formaları täqdim itäçägen belderde.
Raxmanov ilneñ berdänber İslamçı säyäsi Firqase bulğan İslamçı Yañarış Firqase citäkçelären, Xaqimiätneñ yawlıqnı tiyu xökemenä açıq tänqit beldergännäre öçen açulandı. İslamçı Yañarış Firqase bu tıyu qararıñ keşe xoquqlarıñ häm ireklene qısu dip atap anı hökem itte.
İsmailova, İslamçı Yañarış Firqaseneñ mäxkämä çığımnarın qaqlıyaçağın äytte.
"Mine yaqlawçı advakot bar ide, Läkin, Parlamentnıñ tübän palatı äğzäse Muxiddin Qabiri barlıq çığımnarnı teläp üz östenä alırğa qarar qıldı” Qabiri Radiobızğa, çığımnarnı qaplamawıñ, monıñ urnına firqä advakotınıñ aña buşlaw kiñäş yärdeme berüen belderde.
İsmailova, bu köräşkä üz ixtiyarı belän kerüen belderä.
İsmailova 10 balalı, ğadi eşçe ğailäsendä tuğan. Ğailäse anı üzläre kebek awırlıq kürmäsen, awır tormışta yäşämäsen dip uqırğa cibärgännär.
Ul, äni-ätisenıñ bik dini ğailä bulmawın bulmawın äytep, xättä uqığan 3 yılıñ yuğaltmas öçen anı yawlıqnı taşlarğa ügetläwlären belderä. Alar xätta mäxkämäläşep yörüenä qarşı kilä ikän.
Mäxkämä, Yawlıqnı tıyu bäxäsläre artqan arada üz qararın açıqladı.
Şul ul waqıtta, xökümätneñ qısqa itäk kiyüne dä tıyu qararına xalıqnıñ ällä ni ise kitme, qaysı ber uqıçılar äle qısqa itäk kiyep yörilär, läkin xaqimiät başta xicab mäsäläsen xal itmäyençä bu eşkä bäylänmäs sıman.
Yäş tacik qızınıñ yawlıq bäyläw irege xaqındağı bäxäslär isä äle yaqın arada betergä oxşamağan.


text:
Kiyev – Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ reberleri yarımadada yüz bergen vaqilarnen razı olmağanlarğa qarşı daa sert davranacaqları aqqında endi bir qaç kere aytqan ediler. Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov diger fikirde olğanlarnı atta Qırımdan quvıp yiberecegini bildirgen edi.
Ekspertlerniñ fikirince, «akimiyetniñ» esas duşmanı olaraq qırımtatar halqı ilân etildi, onıñ temsiliy organı Meclis – endi mahsus hızmetlerniñ diqqatı merkezinde buluna. Amma, tarihten belli olğanı kibi, qırımtatar halqı sovet totalitar qurumı üküm sürgende bile millet olaraq saqlanıp qaldı. Şimdiki vaqıtta, Sovet birligi devirinde qırımtatar milliy areketi qullanğan küreş yolları ve usullarnı işlete bileler.
İşançsızlıq – qırımtatarlar içün eñ büyük telüke, – ekspert
Qırım.Aqiqatqa intervyü bererek Kiyevdeki yaqın şarqiy taqiqatlar Merkeziniñ müdiri Sergey Danilov şunı qayd etti: «Meclis muhalifetke keçken soñ, Qırım musulmanları ve teşebbüsçilerniñ sıqışıruvı bir taraftan, diger taraftan ise, Ukrainanıñ şarqındaki vaqialar Rusiyege kelişmegen bir şekilde devam etmesi, tahmin etile edi».
«Amma, rusiyeli mahsus hızmetleri muvafaq olğan şey – meclis azaları, meslekdeşler arasında qorqu ve işançsızlıq duyğularnı asıl etmeleridir, biri-birini satqınlıqta şeklep, Meclis ve qırımtatar cemaatçılığı içinde olğan vaqialar aqqında malümatnı mahsus hızmetlerge yetkizgenlerden saqınalar, – dedi ekspert. – Özara munasebetlerniñ, işançnıñ bozuvı, Meclis binasını zapt etüvinden daa çoq telükelidir, çünki işanç olsa, sistema çalışmağa devam etecek, qurumnı yañıdan çalıştırtmaq mümkün, amma, bu duğu olmasa, ve kimge muracaatta bulunmağa bilseler, o vaqıt, binanı qaytarıp ta, iç bir şey yapıp olamazlar. Bu, qırımtatarlar içün eñ büyük telüke».
Danilovnıñ fikirince, qırımtatarlar milliy idre qurumını yañıdan qurmaq mecburlar, «bu işte baş rolüni qıtaiy Ukrainada bulunğan qırımtatar diasporası oynacaqtır».
Ukrain devleti olğan olsa edi, bu kibi vaziyet olur edimi, kibi sualge ekspert «kütleviy tintüvler ve qırımlı musulmanlarnıñ qorquzuvlarğa iç bir Ukraina prezidenti yol bermez edi».
«Tek Qırımnıñ işğalci akimiyeti bu kibi basqı usullarnı qullana bile»,– dedi Danilov.
Em de ukrainliler ve ruslar qırımtatarlarğa farqlı davranğanlarını qayd etti, «ruslar qırımtatarlarnı işançsız, daa çoq ğarpqa yaqın, rus olmağan kibi tanıylar».
Ekspert aytqanı kibi, eali tarafından işanç qazanğan, öz özüni idare etken qurumlar yarımadanıñ qanunsız akimiyeti içün telükelidir.
Aynı zamanda, Danilovnıñ fikirince, Meclis çalışmaq içün diger yollar qıdıracaq. «Amma, başqa yerlerde toplaşsalar da, teşebbüsçiler, Meclis azalarını ep bir sıqıştıracaqlar, olarnı ekstremistik faaliyetinde qabaatlaycaqlar. Men bellesem, açıqtan-açıq toplaşuvlar yasaq etilir, ve bütün areketler nezaret etilecek. Rusiye qorquzuv siyasetini pekite», – dedi Danilov.
Qırımtatar halqı totalitar ve avtoritar qurumları üküm etken vaqıtta bile yaşadı, – Meclis reisi muavini
Meclis reisi muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında Meclis şimdiki vaziyette küreşniñ başqa yollarını qıdıracaq.
«Biz Mecliste soñki imkânımızğa qadar çalışacaqmız. Biz Meclisniñ işini toqtatacaqları, yasaqlaycaqları, ekstremistik teşkilât olaraq adalandıracaqlarını tahmin ete edik. Amma, qırımtatar halqı totalitar qurumları üküm etkende bile, yaşadı, faaliyet etti. Onıñ içün birleşip, şimdiki siyasetke uyğun küreş usullarını araycaqmız»,– dedi Celâl.
Qırım.Aqiqatqa izaat bererek, Meclisniñ tış alâqalar bölügi reisi Ali Hamzin, şimdiki vaqıtta qırımtatarlarnıñ inkişafı boyunca köntseptsiyasınıñ yañartılması lâzim.
Hamzin şunı qayd etti: «Meclis – bu qırımtatar milliy areketiniñ küreşinde tek bir parçadır. Meclis – qırımtatarlarnıñ bütün küreşi degil. 20-nci asırnıñ milliy areketniñ eñ büyük yeñişi halqnıñ avdetidir. Endi ise, Rusiye üküm etken vaqıtta ilerideki inkişafnı tüşünmek kerek».
Evelden haber etilgeni kibi, Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov «Kommersant» gazetasına bergen intervyüsında Rusiyeli akimiyetni qabul etmegenlerini Qırımdan quvıp yiberecegini aytqan edi.
Qırımtatar halqı işğal etilgen Qırımda ep taqip etilmekte. Mahsus hızmetler mektep, ev, medreselerde, camilerde tintüvlerni keçirmekteler.


text:
Şeyh Ocağında Yetişen Bazı Halifeler İlahi Sözleri
Lâ İlâhe İllallah ehlel beytu nurullah Lâ İlâhe İllallah ehlel beytu seyfullah,
Lâ İlâhe İllallah ma fi kalbi gayrullah Lâ İlâhe İllallah.
Lâ İlâhe İllallah Lâ İlâhe İllallah Lâ İlâhe İllallah Muhammed Rasulullah,
Lâ İlâhe İllallah Ebubekir Sıddıkullah Lâ İlâhe İllallah İmam Ömer maşaallah,
Lâ İlâhe İllallah İmam Osman Nurullah Lâ İlâhe İllallah İmam Ali seyfullah,
Lâ İlâhe İllallah Hasan Hüseyin şehidullah Lâ İlâhe İllallah Abdulkadir cundullah.
Lâ İlâhe İllallah seyid Ahmed er Rufai Lâ İlâhe İllallah şeyh Muhammed Bahaddin,
Lâ İlâhe İllallah şeyh seyda o gavsullah Lâ İlâhe İllallah şeyh seyda o gavsullah,
Lâ İlâhe İllallah şeyh Fahreddin Arnasi Lâ İlâhe İllallah şeyh Halili Serdefi,
Lâ İlâhe İllallah şeyh Hasan’el İdil’i Lâ İlâhe İllallah şeyh Bedir Alakamşi.
Lâ İlâhe İllallah seyyid Ali Findiki Lâ İlâhe İllallah şeyh Muhammed Emkeneki,
Lâ İlâhe İllallah şeyh Marufel Batmani Lâ İlâhe İllallah şeyh Şerif es Suruç’i,
Lâ İlâhe İllallah şeyh Yusuf’u Verziki Lâ İlâhe İllallah eş şeyh Abdussamed,
Lâ İlâhe İllallah şeyh Musa-i Günduki Lâ İlâhe İllallah şeyh Fahrettin Batmani.
Lâ İlâhe İllallah şeyh Cemil Danişmani Lâ İlâhe İllallah şeyh Muhammedi Mehdi,
Lâ İlâhe İllallah eş şeyh Abdulhamid Lâ İlâhe İllallah şeyh şeyh Fahrettin Diyarbekiri,
Lâ İlâhe İllallah şeyh Kutbettin Batmani Lâ İlâhe İllallah şeyh Ali Bakıstani,
Lâ İlâhe İllallah şeyh Abdullah Fırfeli Lâ İlâhe İllallah şeyh İbrahim el Karsi.
Lâ İlâhe İllallah şeyh Mustafa Bayezidi Lâ İlâhe İllallah şeyh Tahir el Karsi,
Lâ İlâhe İllallah eş şeyh Abdurrahim Lâ İlâhe İllallah şeyh Mustafa Dereci,
Lâ İlâhe İllallah şeyh Cemil el Antaki Lâ İlâhe İllallah şeyh Cemil el Antaki,
Lâ İlâhe İllallah şeyh Süleyman Bespini Lâ İlâhe İllallah şeyh Aliyyel Antaki.
Lâ İlâhe İllallah şeyh İhsan Melekendi Lâ İlâhe İllallah şeyh Üveys el Mardini,
Lâ İlâhe İllallah şeyh Tahir el Karsi Lâ İlâhe İllallah şeyh Nuri Beyazidi,
Lâ İlâhe İllallah sultan Muhammed Nurullah Lâ İlâhe İllallah şeyh Muhammed Nurullah,
Lâ İlâhe İllallah seyyid şeyh Ömer Faruk Lâ İlâhe İllallah şeyh Muhammed Alakamşi.
Lâ İlâhe İllallah eş şeyh Muhammed Ali Lâ İlâhe İllallah şeyh Hatib el Diyarbekiri,
Lâ İlâhe İllallah şeyh Muhammed el Suri Lâ İlâhe İllallah şeyh Receb el Suhuci,
Lâ İlâhe İllallah şeyh İsmet el Batmani Lâ İlâhe İllallah eş şeyh Ali el Vani,
Lâ İlâhe İllallah şeyh Ömerel Cezeri Lâ İlâhe İllallah şeyh Baki el Cezeri.
Lâ İlâhe İllallah şeyh Bahaddin maşallah Lâ İlâhe İllallah eş şeyh Abdurrahman,
Lâ İlâhe İllallah Abdurrahman Gundiki Lâ İlâhe İllallah şeyh molla Hikmetullah,
Lâ İlâhe İllallah şeyh Molla el Muhyiddin Lâ İlâhe İllallah seyyid Ahmed Tirsekan,
Lâ İlâhe İllallah eş şeyh Muhammed Beşir Lâ İlâhe İllallah şeyh Abdullah İdil’i.
Lâ İlâhe İllallah şeyh irşadu maşaallah Lâ İlâhe İllallah ma fi kalbi gayrullah,
Lâ İlâhe İllallah nur Muhammed sallallah Lâ İlâhe İllallah nur Muhammed sallallah,
Lâ İlâhe İllallah ehlel beytu nurullah Lâ İlâhe İllallah ehlel beytu seyfullah,
Lâ İlâhe İllallah ma fi kalbi gayrullah Lâ İlâhe İllallah.


text:
Aqmescit-Aqyar yolunda VAZ-2109 ve KAMAZ avtomobilleriniñ iştiraginen büyük qaza yüz berdi. Vaqia dekabr 11-de Acı Qal (Çistenkoye) köyü rayonında yüz berdi, o yerde yol tamir etile. Yengil maşna içinde dört genç bar edi. Aydayıcı, 23 yaşındaki Aqmescit sakini qaza neticesinde elâk oldı.
Eki yolcu – Aqmescitli 19 yaşındaki yigit ve 22 yaşındaki qız – 6-ci şeer hastahanesiniñ reanimatsiyasına ketirildi.
Daa bir yolcu – 16 yaşındaki qız – cumhuriyet bala hastahanesinde buluna.
Eñ ağır yaralar 22 yaşındaki Sultaniye Hayaliyeva aldı, şimdiki vaqıtta onıñ alı ağır, qıznı ameliyatqa azırlaylar, bundan soñ devamlı reabilitatsiya kerek olacaq. Onıñ anası Venera hanım bir özü eki balanı östüre, o, parağa muhtac, dep bildire «MK Qırımda».
Onıñ yaqınları pervasız olmağanlarnı Sultaniyeniñ anasına yardım etmege çağıra.
RNKB Bank (PAO) esabınıñ malümatı:
İNN 7701105460
KPP 910201001
Esap 30101810335100000607 Qırım Cumhuriyeti boyunca Rusiye Bankınıñ bölüginde
BİK 043510607
Alıcı esabı – 30232810440002000004
Alıcı adı – RNKB Bank (PAO)
Ödev maqsadı: kartağa para yollamaq 2200020204239406
(karta nomerinde boşluq olmamalı)
Hayaliyeva Venera Serverovna.


text:
«Tavrida» yolunıñ qurılması içün yarımadanıñ Rus akimiyeti 171 topraq damartısını tutıp alacaq ola. Bu aqta Kremlniñ nezaretinde olğan işğal etilgen Qırımnıñ Mülk ve topraq munasibetleri nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyeti, ayrıca İçki rayonında – 12 topraq damartısını, Kefe şeer bölgesinde – 16, Aqmescit rayonında – 98 topraq damartısı ve 8 temelli qurucılıq inşaatını, İslâm-Terek rayonında – 8, ve Bağçasaray rayonında – 43 topraq damartısını tutıp alacaq ola, dep haber etile.
«Alınacaq topraqnıñ saipleri mülkniñ bazarlıq fiyatına köre onı satıp, bütünley tazminat alacaqlar ya da aynı qıymeti olğan topraq damartısını başqa yerde ala bilirler», – dedi Kreml tarafından tainlengen Qırımnıñ mülk ve topraq munasibetleri naziri Anna Anühina.
Bundan evel Rusiye nezaretindeki Qırımnıñ mülk ve topraq munasibetleri nazirligi, «Tavrida» naqliyat yolunıñ qurucılığı içün topraq damartılarınıñ alınması naqliyat yolu tezce qurulması içün 2-3 ayğa qısqartıldı, dep bildirgen edi.
Fevralde «Tavrida» yolunıñ quracılığınıñ başlanmasını 2017 senesi mart ayına keçirdiler.
Bundan evel Kreml nezaretindeki Qırım parlament deputatı Leonid Babaşev Qırım naqliyat nazirliginiñ toplaşuvında «Tavrida» yolunıñ qurucılığınıñ başlanuvını 2017 senesi fevral ayına planlaştırğanlarını bildirgen edi.
Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev «Tavrida» taqliyat yolunıñ qurucılığına parasını tapmaq içün Rusiye akimiyeti «çoq çalıştı», dep ayttı. «Tavrida» yoluna başta 43 milliard ruble masraf etilecek edi. Soñra leyha başta 85 milliard, keççere – 139 milliard rublege palılaştı. 2018 senesi «Tavrida» yolu azır olacağı ilân etilgen edi. Lâkin iyünde Rusiyege bağlı Qırım avtomobil yollar hızmetiniñ yolbaşçısı Aleksandr Mohna qurucılıq müddeti daha eki yılğa ögge sürülecegini degen edi.


text:
Bunı Yuqarı Şurasında keçirilgen brifing devamında Milliy havfsızlıq ve mudaafa şurasınıñ Kâtibi Andriy Parubiy bildirdi.
«41 tank ve 64 maşna çıqarılğandır. Şimdi diger arbiy tehnika ve Ukraina qıtaiy limanlarına gemilerniñ çıquvı boyunca muzakereler keçirilmekte», – dedi o.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina ordusınıñ ve Milliy gvaridiyanıñ teminlenyuvi içün Ukraina arbiy tehnikanıñ yapuvı boyunca işlerini alıp barmağa başlaycaqtır.
«Böyleliknen iş yerleri de peyda olur. Hususan, Ukrainanıñ Şarqı ve Cenübinde, çünki mında arbiy saamızdaki esas müessiselermizi yerleştirilgendir», – qayd etti Parubiy.


text:
Qırım vatandaşlıq qamaçavı boyunca aktsiyanıñ reberi Lenur İslâmov Qırım Rusiye Devlet şurasınıñ yarımada qamaçavına olğan cevabından ve spiker muavini Remzi İlyasovnıñ bu aktsiya boyunca halqara mahkemelerge muracaat etmek ğayesinden ayrette qaldı. Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Olar (Qırım siyasetçileri – QA) bundan evel bu olar içün sivrisenek tişlevi kibi olğanı aqqında aytqan ediler. Rusiye er kesni qurtarır ve er keske yardım eter degen ediler. Olar dey edi: kökten taş tüşse de, biz Rusiyege ketemiz. Bundan da ğayrı, halqara cemiyet olar içün emir olmağanını aytqan edi. Kremlde Avropa halqara uquğından çıqqanını bildirgen ediler. Şimdi İlyasov degen biri muracaat etecek ola. Etsin. Biz de bizge ait territoriyada bu qalp siyasetçiler tarafından etilgen areketlerniñ taqiqatını isteymiz», – dedi İslâmov.
O, İlyasovnıñ qamaçav – istiqbalsiz bir kampaniya olğanı aqqında bildirüvini de izaatladı.
«İstiqbalsizmi? Neden, öyle olsa, fevqulâde vaziyetni kirseteler, nazirlerni işten boşatalar, canlı efirde küfür sözlerni aytalar?», – dey o.
Remzi İlyasov çarşenbe künü Devlet şurası toplaşuvında Qırım vatandaşlıq qamaçavı boyunca aktsiyanı «insaniyetsiz ve istiqbalsiz kampaniya» olaraq adladı. İlyasov deputatlarnı öz mevamını bildirmege ve qamaçav sebebinden peyda olğan meselelerniñ BMT tarafından taqiqini teşebbüs etmege çağırdı.
Qırım Rusiye Devlet şurası Ukrainanı «Qırımğa nisbeten genotsid etüvinde» qabaatladı ve 2015 senesi sentâbr ayından devam etken yarımada qamaçavı boyunca aktsiyağa işmar etti. Şu cümleden, arizada aktsiya iştirakçilerinden olğan «terroristik telüke» aqqında aytıla. Deputatlar qıtaiy Ukrainadan elektrikniñ berilmesi toqtatılğanı aqqında hatırlattılar, olarnıñ fikrine köre, bundan sebep «sağlıq saqlav müessiseleri» ve hastalar içün telükeni meydanğa ketirildi. Qırım deputatları «Qırım Cumhuriyetine nisbeten genotsid»niñ taqiqatı ve toqtatılmasını talap etecek ola. Arizada «Qırım qamaçavı boyunca meseleniñ BMT Havfsızlıq Şurasınıñ kün tertibine kirsetilmesi ve neticede Halqara cinaiy mahkemege berilmesini» talap eteler. Devlet şurasınıñ vesiqasında «Ukrainanı qanunsız teşkilâtlarnıñ silâsızlandıruvı ve Qırımğa qarşı terkatlarnıñ azırlanuvını toqtatmaq içün tedbirliniñ keçirilmesi» ile bağlı talaplar bar.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi. Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene edi. Amma bu yeterli degil edi. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerovnıñ evinde avgust 22, bazarertesi künü dua keçirilecek.
Qırımtatarlar ğayıp olğan,hırsızlanğan ve apis etilgen Qırım musulmanlar içün dua etecekler.
Dua merasimi saat 18-de, Bağçasaray şeeri, Lazurnaua soq., 67 adresi boyunca keçirilecek.
Avdet haber etkeni kibi, Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerovnı Avgust 18 künü delihanege yerletirdiler. Rusiye FSB hadimleri onı mecburiy alda psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün alıp kettiler. Ümerovğa seneler devamında alğan ilâclarnı yanına almağa ruhset etmediler.
Hatırlatamız, soñki bir-qaç ay içinde Qırımnıñ farqlı köşelerinde qımımtatarlarnıñ evge qaytmaları ve milletimizniñ amanlığı içün bir sıra dua merisimleri keçirildi.


text:
Qırımnıñ çeşit rayonlarında yerleşken köyler yüz bergen qazalardan sebep ışıqsız qaldı, bu aqta Qırımnıñ Rusiye ükümeti saytında aytıla.
Böyleliknen İçki rayonınıñ RESı bildirgeni kibi, qazadan sebep Çerkez Tobay qısmen ışıqsız qaldı. Aluşta rayonında elektrik yolaqlarında olğan qazalarnıñ neticeisinde Ulu Özen köyniñ elektrik teminlevi sıñırlanğan. Aqmescit rayonında qazadan sebep Acı Qal ve Badana köyleri yarıqsız qala. Bunıñ ile Cürçi rayonı Totman köyüne elektrik berilmey.
Yanvar 7-de Qırımnıñ çeşit rayonlarında Cadra, Üç Cılğa, Yalan Tuş, Vinnitskoye köyleri elektrik teminlevsiz qaldı.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur. Rusiye FVN Qırım idaresiniñ reberi Sergey Şahov aytqanı kibi, Qırım şimdi kerek olğan 1350 megavattan 931 MVt ala.


text:
Çarşenbe künü, dekabr 24-de, işğal etilgen Qırım kene de ışıqsız qaldı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bergen malümatqa köre, Aqmescit bütünley elektroteminlevsiz qaldı, Canköy ve diger şeerlerden de bu kibi haberler kele.
Onıñ malümatına köre, Qırım qarma-qarışıqlıqqa bata, hususan bunı sfetoforlar çalışmağan yarımadanıñ yollarında körmek mümkün.
«Svetoforlar çalışmay, yol areketini idare etkenler öz vazifeni becerep olamaylar, Aqmescit soqaqlarında müthiş tıqanıqlıqlar, atta qazalar yüz bere»,– dey Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Krımenergoda» vaziyetni ögrenmek imkânsız, kol-merkeziniñ telefonlarına kimse cevap bermey.
Dekabr 23 künü «Krımenergo» şirketi kene de qazaiy söndürüv cedvelini işletti.
Aynı vaqıtta, Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov Rusiye ve Ukraina arasında Qırım yarımadasına eletroenergiyanıñ berilüvi aqqında añlaşmanıñ qabul etilgenini bildirdi.


text:
Qadimiy Bağçasaraynıñ tarihiy qısmında (Eski şeerde) soñki asırlar devamında Han sarayı daima dominant olıp qalmaqta. Bunıñnen birlikte, Giray sülâlesine ait qırımtatar ukümdarlarınıñ rezidentsiyasına doğru çıqqan eski soqaqlarsız, orta asılarğa ait Zıncırlı Medresesiz, Orta Camisiz ve diger tarihiy abidelersiz Bağçasaraynı tasavur etmek de mumkün degil. Tamam şu Çürük-suvnıñ kenarında bulunğan şeerniñ diqqatqa lâyıq yerleri oña, turistler ve Qırımda raatlanğanlarnı celp etken tekrarlanmaz özgünlik ve kolorit bere.
Doğrusı, aprelniñ başında bu yerde turistler daa az. Raatlıq ve bayram künlerinde olar biraz daa çoq ola. Er vaqıt olğanı kibi, manzara yalıñız kurort mevsimi başlağan soñ deñişecek.
Aprel etüdleri: Bağçasaray (fotogalereya)
Qadimiy Bağçasaraynıñ tarihiy qısmında (Eski şeerde) soñki asırlar devamında Han sarayı daima dominant olıp qalmaqta. Bunıñnen birlikte, Giray sülâlesine ait qırımtatar ukümdarlarınıñ rezidentsiyasına doğru çıqqan eski soqaqlarsız, orta asılarğa ait Zıncırlı Medresesiz, Orta Camisiz ve diger tarihiy abidelersiz Bağçasaraynı tasavur etmek de mumkün degil. Tamam şu Çürük-suvnıñ kenarında bulunğan şeerniñ diqqatqa lâyıq yerleri oña, turistler ve Qırımda raatlanğanlarnı celp etken tekrarlanmaz özgünlik ve kolorit bere.


text:
"Atambayev Konstituśiya häm qanunnarnı boza”
Bu xaqta Qırğızstan ilbaşı Sooronbay Cäänbäkov beldergän
Qırğızstan ilbaşı Sooronbay Cäänbäkov êlekke ilbaşı Almazbäk Atambayevnıñ Konstituśiya häm qanunnarnı bozuın beldergän.
İlbaşı idaräseneñ matbuğat üzäge beldergänçä, bügen Cäänbäkov räislegendä iminlek şurası cıyılışı uzğan.
Däwlät başlığı biredä yasağan çığışında Almazbäk Atambayevnıñ qanun nigezendä tikşerü çaraların ütäwgä qarşı çığıp Qırğızstan Töp Qanunı häm başqa qanunnarnı bozuına basım yasağan.
Cäänbäkov Qırğızstannıñ qanun däwläte buluın assızıqlap , barlıq watandaşlarnıñ qanunnarnı ütäwen täêmin itüneñ däwlätneñ wazıyfası buluın citkergän.
Qırğızstan ilbaşı xoquqnıñ östenlegen täêmin itü, tınıçlıq häm iminlekne saqlap qalu öçen tiyeşle çaralar kürü kiräklegen beldergän.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyä-Azärbaycan arasında tabiğıy gaz kileşüe
Azärbaycan ilçese Ärdoğanğa ışanıç xatın tapşırdı
Azärbaycannıñ Änkara ilçese Mammadov Ärdoğanğa ışanıç xatın tapşırdı


text:
«Bazı baqılğan teklifler Qara deñizge Amerika Qoşma Ştatlarınıñ daa bir arbiy gemisiniñ yollamasını nazarda tuta», – dedi Pentagon temsilcisi.
Onıñ aytqanına köre, eñ yaqın vaqıtta zabitler gruppası NATOnıñ keniş miqyaslı ögrenüvlerni azırlamaq içün Avropağa yol alacaq.
Mart ayında «George Bush» atom arbiy gemisi, raketa kreyseri ve suvaltı gemilerinen küreşken eki gemi Aq deñizniñ şarqında toqtaldılar. USS Roosevelt raketa gemisi martnıñ 8-de Split hırvat limanına kirdi. USS Truxtun Amerika gemisi Romaniyanıñ Köstence limanına keldi. O, Romaniya ve Bulğaristan arbiy-deñiz quvetlerinen beraber ögrenüvler keçirecek. Martnıñ 9-da Turkiye arbiy-deñiz quvetleri bazasına Akzas limanına USS Philippine Sea raketa kreyseri kelip çıqtı.


text:
Yanğından zarar körgen Notre-Dame de Paris kilsesiniñ yañıdan quruluvına aman-aman milliard dollar toplandı, dep bildirdi aprelniñ 17-nde prezidentniñ medeniy miras meseleleri elçisi Stefan Bern.
Onıñ aytqanına köre, al-azırda kilseniñ yañıdan quruluvına 880 mln euro (995 mln dollar) berildi. Sermiyanı milliarder iş adamları (hususan Apple, L'Oreal, Chanel, Dior vekilleri) ve Frenkistanda ve bütün dünyada yaşağan adiy insanlar bere, dep yaza AP agentligi.
Notre-Dame de Paris kilsesinde aprelniñ 15-nde aqşam üstü yanğın çıqtı ve doquz saat devam etti. İlk malümatqa köre, yanğın sebebi tamir işleri oldı. Yanğın neticesinde kilseniñ kulâsı ve damı tüşti. Yanğıncılar tarihiy binanıñ qafesini saqlap oldı.
Frenkistan prezidenti Emmanuel Makron kilse beş yıl içinde ğayrıdan tiklenecek, dep vade etti. O, qurtarıcılar kilse divarlarınıñ yıqılmasına yol bermedi, dep bildirdi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Rusiye quvetçileriniñ Kezlevde qırımtatarı Ali İbragimovnıñ evinde keçirgen tintüvini «qırımtatarlarnı ayrı qorquzuv şekli» ve «esas insan aqlarını ihmal etüv» dep adlandırdı.
«Rusiye işğalcileriniñ qırımtatarlarnıñ evlerine qanunsız sürip kirüvi ve tintüv keçirüvi, musulman bayramlarında barışıqsever insanlarnı apiske aluvı qırımtatarlarnı hususiy qorquzuv şekli ve esas insan aqlarını ihmal etüv numayışı ola», – dep yazdı Refat Çubarov Facebook saifesinde.
Hatırlatamız, iyülniñ 22-nde saba Rusiye quvetçileri 57 yaşında Ali İbragimov ve 27 yaşında oğlu Mustafa İbragimovnıñ evini tintip başladı. Daa soñra Ali İbragimovnıñ evine acele yardım maşinası keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Rusiye quvetçileriniñ Kezlevde 57 yaşında Ali İbragimov ve 27 yaşında oğlu Mustafa İbragimovnıñ evinde keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlatıldı, dep bildirdi.
Bundan evel Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova halqara toplulıqnı Rusiye quvetçileriniñ yapqanlarına cevap bermesine çağırdı.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
Covanni Plano Karpini
Karpini Giovanni de Plano /karPİni djovanni de plano/, ul da del Plan del Carpine, (1182 — 1.04.1252[1]), Frantsiskannar ordenı monaxı, säyäxätçe.
1245 yılda Rim papası Innocenti IV anı mäğlümat tuplaw maqsatında Mongol imperiäsenä cirbärä. Carpini böyek qağanğa Papanıñ xatın tapşıra. Ul xatta Möselman xälifälegenä qarşı bergäläşep köräşü kileşüe tözü täqdim itelgän bula. Altın Urdada waqıtta Batu xan belän oçraşa, Qaraqorımda Ügädäy ulı Göyekneñ böyek qağan täxetenä utıru tantanasında qatnaşa (1246). İlçelek wazıyfasın ütägändä kürgännären tarixı yulyazma xezmätendä ("Libellus historicus") yazıp qaldıra. Anda Monğol İnperisenä bäyle bay mäğlümattan tış törle xalıqlar, ş.i. Bolğar, Qıpçaqlar turında da bäyän itelä.
iskärmälär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ↑ XeHHиr P.HeBeдoMыe зeMли. T.3, 43—49 b.


text:
Herson vilâyetinde oktâbr 28 kününe planlaştırılğan Qırım qamaçavına qarşı aktsiyanı lâğu ettiler, deyler teşkilâtçılar. Olarnıñ sözlerine köre, bunı olarğa qarşı kelgen qorquzuvlardan sebep ettiler, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Çarşenbe saba Herson vilâyetinden Novoalekseyevka-Canköy yolunda, «Çonğardan» 20 km uzaqlığında Qırım qamaçavına qarşı aktsiyanıñ iştirakçileri toplandı, şu cümleden onıñ teşkilâtçısı, Geniçesk sakini – taksi aydavcısı Zinoviy Nijnik. Onıñ sözlerine köre, oña yerli sakinler muracaat ettiler – Qırım qamaçavııñ iştirakçileri olarnı toqtatıp, maşinalarını teşkergenleri ile razı olmağan taksi aydavcıları.
Bunıñ ile o şunı bildirdi ki, Qırım qamaçavına qarşı aktsiyanı lâğu etmege mecbur oldıdar, çünki oña «Pravıy sektor» faalleri tarafından basqı etile edi. Nijnikniñ aytqanı kibi, onı ve aktsiya iştirakçilerini «beden cezalandıruvı ile qorquza ediler».
Erkekniñ sözlerine köre, aktsiyada 150 insannıñ iştirak etmesi planlaştırıla edi, amma çoqusı qorqıp, iştirakten vazgeçti.
İşbu aktsiya teşkilâtçısınıñ maşinasına Qırım qamaçavınıñ teşkilâtçıları keldi, şu cümleden ştab muavini İzet Gdanov, «Pravıy sektor» ve diger bölüklerniñ temsilcileri.
Olar erkekni onıñ «Geniçesk rayon memuriyetiniñ sabıq başı, şimdi yarımadada akimiyetke yaqın olğan qırımtatar teşkilâtlarından biriniñ reberi Seytumer Nimetullayev»niñ vazifelerini eda etkeninde qabaatladılar.
İzet Gdanov jurnalistlerge aytqanı kibi, Qırım qamaçavına qarşı aktsiya «Rusiye Federatsiyasınıñ qaideleri boyunca keçmek kerek edi», «separatist aktsiyası Ukraina topraq bütünliginiñ bozuluvına yönelgen».
Qırım qamaçavınıñ işitarkçileri ve teşkilâtçıları memuriy sıñır yanında davalaşmağa devam ete. Bunıñ ile, Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, uquq qoruyıcılar mında yoq.
«Pravıy sektor» Nijnikniñ qorquzuvlar olğanı aqqında bildirüvini red ettiler.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.


text:
58 yaşındaki Bahtiyar Caparov çağına yetmegen eki oğlunı – 15 yaşındaki Bekir ve 12 yaşındaki Temurnı – bir özü östüre. Olar, pek ağır şaraitte yaşay. Vaziyetni balalarnıñ anası daa beter yaptı, o, qorantasını taşladı ve diger aqayğa ketti.
Qoranta Curçı (Pervomayskoye) köyünde umumiy evde ayrı kiriş ile yaşay. Aile evni soba vastasınen qızdıra. Qoranta başı resmiy olaraq çalışmay, çünki onıñ qayd etüvi yoqtır. Aileniñ esas qazançı – anda-mında tapılğan iştir. Böyleliknen, bir ay içinde bir qaç biñ ruble qazanıla, para zornen aşqa yete.
Bahtiyar Caparovnıñ apayı ve balalarnıñ anası yarım yıl evel qorantanı terk etti. Yaqınlarnıñ sözlerine binaen, qadın, başqa aqayğa ketkeni içün qorantanı taşladı, balalar bunı bile. Büyük oğlu Bekir ayttı ki, anasına işanmay ve onıñ qaytacağına ümüt beslemey. Kiçigi ise, Temur, aksine, anasız pek qıynala, onıñ qaytacağını istey.
«Men onıñ qaytacağını pek isteyim. Men sağınam da, bazı da ağlayım», – dep ayttı bala.
Bahtiyar Caparov qadından nefaqa almaq içün mahkemege ariza berdi. Mahkeme qadınnı balalar çağına yetecegine qadar er ay qazanğan aylığından üçte bir qısmını ödetmek qararını aldı. Amma üç ay devamında qadın bir kapık bile tölemedi, çünki resmiy olaraq bir yerde çalışmay.
«Amma ağır ayatqa baqmadan, olarnıñ yüzlerinde daima tebessüm bar. Qoranta azaları pek muabbet ve bir-birine yardım ete», – dep aytıla Crimeantatars.org süjetinde.


text:
Dekabr 17 künü Aqmescitte Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ er yıllıq matbuat konferentsiyasını yüzge yaqın insan baqmağa keldi, amma bir saatten toplanğanlar dağılmağa başladı.
Qırım.Aqiqat mühbiri qayd etkeni kibi, yayınlavnı baqmağa kelgen insanlarnı Rusiye prezidentiniñ aytqanı degil de, başqaları öz iradesi ile keldimi kibi sual meraqlandıra edi.
«Sizni de baqmağa yolladılar?» – dep soray ediler bir-birinden toplanğanlar. İnsanlarnı yayınlavnı baqmağa kim yolladı kibi sualge kimse cevap bermedi, seyirciler qatiyen cevap bermege istemey edi.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, Keriçte Putinniñ matbuat konferentsiyasını köstergen televizorlar yanında insan çoq degil edi.
Rusiye prezidentiniñ adetiy er yıllıq matbuat konferentsiyası dekabr 17 künü üylede başlandı. Qırımda prezidentniñ matbuat konferentsiyasını mobil televizion tertibatları vastasınen kösterdiler.
Vladimir Putin er yıllıq matbuat konferentsiyalarını 2001 senesi bermege başladı. 2008 senesi Putin 4 saat 40 daqqa içinde 106 sualge cevap berdi.


text:
Baş kâtip muavini – Avropa Tış faaliyet hızmetiniñ siyasiy müdiri Enrique Mora bildirgenine köre, Avropa Birligi Ukrainanıñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasını quruv ğayesine tolusınen qol tuta. Bu aqta Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Avropa Birligi, halqara diqqatnı vaqtınca işğal etilgen yarımada ile bağlı meselelerge celp etecek Ukrainanıñ Qırım platformasını quruv teşebbüsine qol tuta», – dep aytıla haberde.
Hatırlatamız, oktâbrniñ 29-nda Ukraina Avropa Birligi ve NATO ortaqlarına «Qırım platformasını» – yarımada işğaliniñ bitmesine yardım etecek yañı halqara teşebbüsni – taqdim etti.
Ukraina Kyivde «Qırım platforması» muzakere etilecek sammitni keçirmege planlaştıra. 2021 senesiniñ mayısnıñ 21-i kün olaraq baqıla. Bir çoq memleket, hususan Türkiye, ABD ve Baltiya memleketleri iştirak etmege meraqlı olğanını bildirdi, Kyiv Rusiyeni de muzakere masasına davet etmege niyetlene.
Melinda Simmonsnıñ aytqanına köre, Büyük Britaniya Qırımnı işğalden qurtaruv platformasını quruv kontseptsiyasına qol tuta.
Sloveniya elçisi Tomaž Mencin Ukrainanıñ Qırım platformasını quruv teşebbüsine qol tuta, dep bildirdi.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.


text:
Saq şeeri – Salı künü, oktâbrniñ 7-nde Saq şeeriniñ qabristanında Edem Asanovnı kömdiler. Onıñ ceseti Kezlevniñ civarında baqımsız binada asılı tapıldı. Evelki tahminlerge köre, genç öz-özüni astı ve bundan evel tezkere yazıp qaldırdı. Amma, Edemniñ tuvğanları ve soyları, yaş oğlan öz-özüni öldürgenine işanmaylar.
Edem Asanovnen vedalaşmaq içün yüzden ziyade insan keldi. Onıñ babası Ablâziz ağa közyaşlarını tutalmadı.
Küler yüzlü, şeñ, muzıka ve sportnen oğraşqan edi – Edemniñ dayısı Ridvan Caparov merhumnı böyle şekilde hatırlay. Aytqanına köre, facia olacağını bir kimse tüşünmegen.
Tuvğanlar bildirgenine köre, soñki kere Edemni sentâbr 29 künü körgenler. Şaatlarnıñ malümatına binaen, şu künü yaş Kezlevniñ avtostantsiyasında buluna edi. O vaqıttan berli ondan haber kelmedi. Asanovnıñ «VKontakte» saifesinde onıñ soñki kere bulunğan vaqtı qayd etilgen: sentâbr 29 künü 6:40.
Soñra, yaqınları oğlannıñ yoqsuzlığınen qasevetlenip, qorçalayıcı organları ve matbuat vastalarına Edem ğayıp olğanını haber ettiler. Künler keçti, onıñ aqqında iç bir malümat kelmedi. Bağ yoq edi. Bir aftadan soñ, Edemniñ ölgeni belli oldı.
Merhumnıñ dayısı aytqanı kibi, cesetni Kezlev civarındaki baqımsız binada oynağan balalar taptılar. Bu qorqunçlı tapılma aqqında politsiyağa haber ettiler. Facia yerinde Edemniñ babası bulundı. Amma, tavsilâtlı malümatnı bildirmedi. Belli olğanı kibi, Asanovnıñ ceseti asılı edi. Anda o bir afta asılı turdı. Em de tezkere de bar edi. Onıñ mündericesi aqqında aileniñ dostu Seyare İsmailova ikâye etti. «Tezkerede, menim ölümim içün bir kimseni qabaatlamañız, dep yazılğan edi», – dedi qadın mühbirlerge. Amma, yaş yigit öz özüni öldürgeninde Seyare hanım şübelene.
«Edem – aliy tasil aldı, musafirhane hocalığı institutını tamamladı, Kezlevdeki «Ceval» qavehanesinde, soñra «Freşte» çalıştı, soñ Primoryede qurtarıcı oldı. O anasına yardım etmege tırıştı, ana-babasını, qorantasını pek seve edi», – dey İsmailova.
Aynı zamanda, «15 minut» saytı öz qaynaqlarına tayanıp, Edem hasta olıp, artıq yaşamağa istemegeni aqqında bildirile edi. Aynı zamanda, ana-babası ve dostları bundan haberleri yoq. Qorçalayıcılar analiz yapmaq içün materiallar alıp, teşkerüvler yapacaqlar, olarnıñ neticelerine köre, yaşnıñ bir de bir hastalığı olğanı belli olacaq.
Qaynaqnıñ malümatına binaen, merhumnıñ cesetinde iç bir yara, ya da zorbalıq izi yoq edi. «Şeyleri yahşı alda, bürüşmegen ve yırtılmağan. Qol, parmaq ve bütün bedeni siyarmağan», – dep bildirdi qaynaq.
Siyasiy teşkilâtlarğa qoşulmadı
Er alda tuvğanları ale daa yüz bergen vaqianı aqıllarına sığdırıp olamaylar: nasıl etip te öyle şeñ yigit öz-özüni öldürdi dep tüşüneler. «Pek ağır, er keske qıyın. Ölecegini iç kimse tasavvur etip olamay edi, nasıl etip olğanını añlamayım, – dey merhumnıñ dayısı. – Edem siyasiy teşkilâtlarğa qoşulmağan edi, iç bir arekette iştirak etmedi».
Tuvğanlarnıñ sözlerini gençniñ «VKontakte» saifesi tasdiqlağan kibi körüne. Mında em yalıda, em dostlarnen, Edem çalğan muzıkal taqımnıñ resimlerini körmek mümkün. Er birinde yüzü küle. Ümütsizlik ve depressiya iç te duyulmay.
Yaş öz-özüni öldürgenine milliy lider Mustafa Cemilevniñ apayı Safinar Cemileva da işanmay.
«Faciadan evel Edem sigaret satın alğan. Adam özüni öldürecek olğan olsa, sigaret alırmı? Ayatından vazgeçmege istegen adam ümütsizlikke qaplana, bunı birden körmek mümkün, – dey Cemileva. – Onı, qırımtatarı olğanı içün (belgisizler. – Müel. qaydl.) yaqaladılar. Men böyle tüşünem».
Onıñ fikirince, yigitni öldürmeleri mümkün, amma onıñ ölümini - suiqast kibi köstermege isterler, ve qabaatlılarnı tapmazlar. «Sovetler devrinde bir bu sistema ile küreşe edik, amma oyunnıñ qaideleri belli edi: bir de bir şeyni yapsañ, seni cezalarlar.Mında ise, qaideler yoq. Olar,cezasız qalacaqlarını bileler, istegenlerini yapalar, – dey Cemileva. – Biz yarımadada esir olıp qaldıq. Biznen esirlernen davranğanları kibi davranalar. Eñ qorqunçlısı şu ki, iç bir kimse mesülietni öz boynuna almay ve qabaatlılarnı iç bir vaqıt tapamazlar». Qadın bildirgenine köre, bu kibi vaqialar tekrarlana bile.
Qayd etmeli ki, Asanovnıñ ceseti tapılğan künü, «Zona Prava» uquq qorçalayıcı teşkilâta tarafından teşkil etilgen, «MediaZona» rusiyeli mühbirler leyhasında Aqmescitli rejissör Oleg Sentsov «kirgen» «Pravıy sector» diversion-terroristik gruppası» işi boyunca qabaatlanğanlarnıñ sayısı 8-ge qadar artqanını bildirgen ediler. Añılğan soy adlrından biri - Asanov edi. Bazı matbuat vastaları buña diqqat ayırdılar. Amma, Sentsovnıñ işi boyunca keçkenniñ soyadı qısmen Asanovnıñ soyadınen bir kele.


text:
Ukraina tışqı işler naziri Pavlo Klimkin Amerika Qoşma Ştatlarına ziyaret vaqtında türkiyeli zenaatdaşı Mevlüt Çavuşoğlu ile körüşüv keçirdi, bunıñ çerçivesinde, hususan, qırımtatarlarnıñ vaziyeti muzakere etildi. Bu aqta Birleşken Milletler Teşkilâtı yanındaki daimiy Ukraina temsilciliginiñ beyanatında aytıla.
«Pavlo Klimkin ve Türkiye TİN Mevlüt Çavuşoğlu eki taraf işbirligi, Yaqın Şarqtaki vaziyetni ve qırımtatarlarnıñ alını muzakere ettiler», – dep aytıla beyanatta.
Pavlo Klimkin Amerika Qoşma Ştatlarına Birleşken Milletler Teşkilâtı (BMT) Baş assambleyasınıñ 71-ci sessiyasınıñ yüksek seviye bölüginde iştirak etmek içün ketti.
AQŞ-da nazir, hususan, ava havfsızlığı boyunca BMT Havfsızlıq şurasınıñ ve MN17 ava felâketi taqiqatı boyunca beraberlikte yapılğan taqiqat taqımınıñ yüksek seviye toplaşuvlarında, GUAM ve GUAM+ toplaşuvlarında Ukrainanı resmiy temsil etecek, bundan da ğayrı, Rusiye tarafından zorbalıq devam etecek alda Ukrainanen halqara birdemlikniñ nevbetteki birleşmesi maqsadınen bir sıra eki taraf körüşüvlerini keçirecek.
Klimkinniñ programması çerçivesinde Sent-Kits ve Nevis boyunca eki taraf viza talaplarınıñ lâğu etilmesi aqqında añlaşmanıñ imzalanması planlaştırıla.


text:
Bu sene iyül 1-de Aqyar (Sevastopol) civarındaki Büyük Muskomiya (Şirokoye) köyünde köydeşler körüşüvi keçirilecek.
Merasim saat 10:00-da köyniñ Medeniyet evi yanında başlanacaq.
Tamırları, soy-sop ve yaqınları bu köyden olğan bütün vatandaşlar ve musafirler davet etile.
Tafsilâtlı malümat almaq içün nevbetteki telefon nomerası vastasınen bağlanmaq mümkün: +79780280167 (Nariman).
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Aqyarda ücüz ukrain mahsulatı yoq olmaqta. Onıñ yerinde olğan Rusiye mahsulatı müşteriler içün paalığa tüşe.
Bunı Qırım.Aqiqatqa yerli sakinler bildire.
Şu cümleden, Aqyarlılar aytqanı kibi, başta tükânlarda ukrain süt mahsulatı, qıta ile bağı olğan bazı tükânlarda daa qalğan penirden ğayrıdan, yoq oldı.
«Şimdilik yerli tükânlarda tez bozulğan ukrain süt mahsulatını tapmaq mümkün degil: temin eticiler ukrain süt mahsulatını Qırım ya Krasnodar palı mahuslatına deñiştireler», – deyler aqyarlılar.
Erkekler aprelde Aqyar tükânlarında ücüz ukrain birası yoq olmağa başlağanını qayd eteler.
Aqyarnıñ «Lötçiki» mikrorayonında yaşağan 50 yaşında Vladimir aytqanı kibi, yaqında «Çernigovskoye» ukrain birasını satın ala edi ve işbu içkiniñ diger türleri de bir litra içün 70-75 rublege satıla edi. Şimdi ise tükânlarda esasen Krasnodar birası satıla, eñ ücüzi – litr içün 100-120 ruble.
Umumen, erkeklerniñ aytqanı kibi, Rusiye içkisi, raqı, misal içün, ukrain alkogolinden bayağı paalıca.
Aqyar tükânlaırnda ukrain istisalcınıñ küpre (pirniç, tüy, qara boğday, cılap), mineral suvnı («Morşinskaya», «Prozora», «Polâna kvasova») daa tapmaq mümkün, çarşılarda – Herson almaları satıla.


text:
Poloniyanıñ Gdansk şeerinde iyün 7-de Qırımtatar medeniyeti ve sanatı festivali keçirilecek. Bu aqqında Poloniya Cumhuriyeti Ukraina elçihanesiniñ Facebook saifesinde aytıla, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Poloniyanıñ tarihında böyle bir festival ilk sefer ötkerile, poloniyalılar qırımtatar halqınıñ medeniyeti ve sanatı ile tanış ola bilecekler», – dep aytıla beyanatta.
Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, Gdansknıñ şeer bağçasında çadırlar qurulacaq, er bir insan çeşit sanatta özüni sınap baqa bilecek. Qırımdan nağış, çolmekçilik ve quyumcılıq ustaları kelecek. Ziyaretçiler içün ustalar ders keçirecekler.
Belli qırımtatar yırcıları, oyun ve çalğı taqımları, rok-taqımları çıqışta bulunacaqlar.
Tedbirni «Qırım fondu» teşkil etecek. Festival Poloniya Cumhuriyeti Ukraina Elçihanesi ve Poloniya Cumhuriyeti Türkiye Elçihanesinini yolbaşçılığında Qırımtatar Milliy Meclisi ve Gdansk şeeri Oruna rayonınıñ vatandaş teşebbüsleri teşkilâtınıñ qoltutuvı ile keçirilecektir.


text:
2019 senesi avgust ayında, Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi daa Şimaliy-Kavkaz mahkemesi olıp, aqyarlı Enver Seytosmanovnıñ davasını baqqanda, qabaatlayıcı taraf şaatnı ketirdi. Mahkeme salonında o, FSB basqısı altında malümat bergenini ve ondan vazgeçkenini ayttı. Şaat Tahqiqat komitetine şikâyet etkenini bildirdi. Qırımdaki Arbiy-tahqiqat komiteti tahqiqattan evelki teşkerüv keçirip, Rusiye mahsus hızmetleri hadimleriniñ areketlerinde bir bozuv tapmadı. Bu insan Baydar (Orlinoye) qasabasınıñ sakini Ruslan Bekirov ola, şimdi onı FSB yañlış malümat bergeninde qabaatlay.
Bir yıl evelsi, 2019 senesi martnıñ 29-nda, saba saat onlarda Ruslan Bekirovğa telefon ettiler. Tanış olmağan ses köç hızmetiniñ hadimi olğanını aytıp, Bekirovnıñ politsiya bölügine kelmesini talap etti – Ruslan Bekirovda çalışqan insanlarnıñ vesiqaları yoq (er adamı samsa pişirip sata – QA) dedi. O, vaziyetni böyle izaatladı: «tahminen on beş daqqadan soñ Baydar qasabasınıñ İç işler nazirligi bölügine keldim. Kiriş qapusı qapalı edi. Arqadan Tanış olmağan bir insan yaqınlaştı, boyu bir yetmiş – bir seksen metr, orta piçimli, başında boz kepka, saçları sarı, qoyu mavı renkte cins kurtkası, cins, ayaqlarında krossovka, el tarağında iyeroglif şeklinde tatu bar edi. Selâmlaşıp, sağ tarafqa kösterdi. Yanıma betleri qapalı eki silâlı şahıs keldi, «FSB» işaretleri bar edi, qollarımnı tuttılar, ağırttılar ve turğan maşinağa mindirdiler».
Bekirovnı Aqyardaki FSB bölügine alıp keldiler. Onıñ aytqanına köre, hadim Yuriy Andreyev onı sorğuğa çekti. Soñra Bekirovnı soqaqta tutqan Filipp (soyadı belli degil – QA) qoşuldı. Andreyev esasen Enver Seytosmanov (Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi – QA) aqqında soradı. FSB hadimleri ses qaydını açtı, anda Enver Seytosmanov Ruslan Bekirovğa ve Adnan adlı adamğa «Hizb ut-Tahrir» bölüginiñ azası olğanını ayta eken.
«Andreyev bir vesiqanı bastırıp, imzalamağa talap etti. Bu vesiqada Enver Seytosmanovnıñ «Hizb ut-Tahrir» azası olğanını aytqanıma dair malümat bar edi. Men vesiqanı imzalamağa istemedim. Bundan soñ Andreyev ve özüni Filipp olaraq tanıtqan FSB hadimi meni qorquzıp başladılar, imzalamasam, on yılğa apiske atarlar, dep aytqanlar. Ana-babamnı bir daa körmeycem degenler. Yuqunçı olğan, hususan verem hastası olğan mabüslernen qapatacaqlar, evden ve ana-babamdan uzaq bir yerge ceza çekmege yollaycaqlar, dep aytqanlar. Apishanede çürüp ölecem, eki yüz biñ ruble para cezasını berecekler, dep aytqanlar. Enver Seytosmanovğa iftira atqan vesiqanı imzalamaq talapları bar edi», – dep ayta o.
Bekirov eki saat devam etken sorğunıñ soñunda yaramadı. Qırımtatarınıñ advokatı Emil Kurbedinovnıñ aytqanına köre, neticede Ruslan Bekirov Seytosmanovğa qarşı malümatnı imzaladı. Bundan soñ advokatlarnıñ ofisine kelip, bunı tarif etti.
Tahqiqat komitetinden cinaiy dava açılmasınen bağlı red cevabı keldi – Bekirovnıñ mahkemede bergen malümatından soñEmil Kurbedinov
«Biz bu FSB hadimleriniñ cinayetine dair arizanı tahqiqat komitetine bermege tevsiye etip, olar belli malümat almaq içün maneviy basqı yaptı, dep añlattıq. Tahqiqat komitetinden cinaiy dava açılmasınen bağlı red cevabı keldi – Bekirovnıñ mahkemede bergen malümatından soñ. Söz sırası, cinaiy dava açılmaycağını başta ne içündir mahkeme bildirdi, daa soñra resmiy vesiqa keldi», – dep ayta advokat.
Daa soñra, 2019 senesi avgust ayında, Enver Seytosmanovnıñ davası temelden baqılğanda, qabaatlayıcı tarafnıñ şaatı olaraq tanıtılğan Bekirov mahkemede bergen malümatından vazgeçip, FSB tarafından yapılğan maneviy basqı altında şaatlıq etkenini bildirdi. O, Seytosmanovnıñ «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azası olğanı aqqında aytqanını eşitkenini red etti.
Enver Seytosmanov 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etilgen soñ ve üküm işke tüşürilgen soñ, Ruslan Bekirovğa kene belli olmağan nomer telefon etti. Bu sefer adam özüni Bekirovnıñ satışqa çıqarğan maşina alıcısı olaraq tanıttı.
«Telefon etip aytalap: men alacam, anda kel. Anda dostunen beraber kele, onı kene tutalar, evine alıp keteler, tintüv keçireler. Evde bir şey tapmaylar, şunıñ içün kene FSB bölügine ketireler ve anda sahte şaatlıq etkeninde qabaatlaylar», – dep tarif ete advokat Emil Kurbedinov.
Şimdi otuz yaşında Bekirovğa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 307-nci maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden cinaiy dava açıldı. Tezden fonografik ekspertiza yapılacaq, o, ses qaydında olğan sesniñ oña ait olğanını ya tasdıqlar, ya red eter. FSB tahqiqatçısı Filipp Rıbalka (bu tahqiqatçı Aqyarda «İyegova şaatları» yerli cemiyetini qurğanından şübheli sayılğan Viktor Staşevskiyniñ davasınen oğraşqan edi – QA) Bekirovnıñ bir yerge çıqmasını yasaqlap, sıñırlav tedbirini belgiledi.
Advokat Kurbedinovnıñ aytqanına köre, «sahte şaatlıq» maddesi Rusiyedeki mahkeme davalarında çoq qullanılmay.
«Bu madde olğan esnaslarda insanlar qabaatını tanıy ve olarğa para cezası berile. Eminim, müvekkilim Tahqiqat komitetine FSB hadimlerini şikâyet etkeni içün taqip etile. Bazı vaqıtları kerek olğan malümat nasıl alınğanını kösterdi. Ve, elbette, oña qarşı başlatılğan cinaiy tahqiqat belli bir cesaret içün intiqam ola. İnsan susmadı ve qorqmadı», – dep ayta advokat.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko cumaertesi künü Ekinci cian cenkinde ğalebeniñ 70 yıllığı munasebetinen keçirilgen tantanalı merasimlerde iştirak ete. Kiyevniñ Şan-şüret bağçasında devlet yolbaşçısı Belgisiz askerniñ mezarına çeçekler qoydı.
Tedbirler planında Petro Poroşenkonıñ Ukraina prezidenitiniñ ayrı polku ve Ukraina Silâlı quvetleriniñ Baş ştabınıñ 101-inci qoruv brigadası askerleriniñ arbiy ant sözlerini qabul etüvi bar. Tedbir Kiyevdeki Ulu Vatan cenki Milliy tarih müzeyinde keçirile.
Ğalebeniñ 70 yıllığı ile bağlı tantanalı merasimler cumaertesi künü Ukrainanıñ farqlı şeerlerinde keçirilecek. Tünevin ukrainler Hatıra ve barışuv kününi qayd ettiler.
Farqlı malümatlarğa köre, Ukraina Ekinci cian cenkinde 8-den 10 millionğa qadar insannı ğayıp etti. Ukrainler em sovet ordusı, em de Gitlerge qarşı koalitsiyasınıñ diger memleketleriniñ ordularında cenkleştiler. Bundan ğayrı, bir qaç yüz ukrain qarşılıq areketi sıralarında cenk areketlerinde iştirak etken edi.


text:
Amerika Qoşma Ştatlarınıñ prezidenti Donald Trump Twitterdeki saifesinde sabıq prezident Barack Obamanı tenqit etti. O, memleketniñ halqara alandaki areketleri ve Rusiyeniñ Qırım işğalini qayd etti.
«Sekiz yıl devamında Rusiye prezident Obamağa «basqı yaptı», daa küçlü ola edi, Qırımnı tutıp aldı ve raketalarnı arttırdı. Küçsüz!», – dep yazdı Trump.
Barack Obama Trumpnıñ tenqidine şimdilik cevap bermedi.
AQŞ prezidenti Donald Trump saylavaldı kampaniyası devamında Barack Obamanı, aytqanı kibi, devletniñ yımşaq iç ve tış siyaseti içün tenqit etken edi. 2017 senes fevral ayında Trump Rusiye Qırımnı Barack Obama prezident olğan vaqıtta işğal etkenini hatırlattı.


text:
“BAHRİ EMENİ”
Qarasuvbazar rayonında Aq Qayanıñ civarında sekiz yüz yıllıq emen teregi öse. Bu terek – Bahri emeni adını taşıy. Başta mında dört emen öse edi. Olar dört qaraman: Bahri, Azmi, Suvari ve Mambet şerefine oturtılğan.
1777 senesi rus generalı Suvorovnıñ ştabı bu terekniñ taldasında yerleşken ve emenniñ adı “suvorovskiy dub” olıp qalğan.
Onıñ büyükligi insannı ayrette qaldıra, çünki yüksekligi 18 metr, qalınlığı ise 12 metr.
“KELİN QAYA”, “BALALI QAYA”, “QARTANA QAYA”
Qırımnıñ yalı boyunda Demirci qayalarnıñ bölgesinde yüksek ve acayip bir qaya bar. Bu qayağa qadimiy vaqıtlarda şumalılar “Kelin qaya”, demirciler ise “Balalı qaya” ve “Qartana qaya” dey ediler. Amma turistler qayanı Yekaterina II qıraliçege oşatıp, oña “Golova Yekaterinı” adını qoyğanlar. Qırımtatar eski toponimik ad rus qıraliçesi Qırımnı ziyaret etmezden evel bar edi.
“ORMAN-QOŞ”
Qırımnıñ eñ yüksek dağı – Orman-qoş (yüksekligi 1545m). Mında da yañlışlıq oldı, “orman” sözüni “roman” sözge deñiştirgenler. Qayd etmek kerek ki, 1904 senesi Sankt-Peterburg şeerinde S.N. Yujakov muarrirliginde “Büyük entsiklopediy” kitabı neşir olunğan, anda 244 saifesinde Qırımnıñ eñ yüksek dağnıñ adı “Roman-qoş” degil de, kerçek adı “Orman-qoş” olğanı yazıla.
“SÜNGÜ-SÜV”
Aqmescit ve Aluşta yolunda, Demirci köyge burulğanda, Süngü-Suv (Ştık-voda) çeşmesi bar. 1804 senesi Şuma cenkinde elâk olğan türk ofitseri İsmail ağanıñ hatırasına oğlusınıñ sımarışınen bu çoqraq şadırvan şeklinde yapıldı. Soñra 1824 senesi Süngü-Suv çeşmesi rus seraskeri Kutuzovnıñ adınen adlandırıldı.
“QIZ QALE BURUN”
Suvdağnıñ eñ körümli yeri Ceneviz qalesi. O, 9 asırda qurulğan. O vaqıtta bu yer Qız qale Burun adını taşığanına baqmadan, tarihtı o, Ceneviz qalesi kibi qaldı. 1222 senesi selcuk türkleri Suvdağğa ucum etip, bu qaleniñ içinde cami qurdılar, adını Padişa cami, ya da Bayazid camisi qoyğanlar. Bu cami Qırımda Allahnıñ ilk evi sayıla.
Dağ, şeer ve köy adlarını deñiştirmek mümkün, lâkin halq hatırası yaşar eken, halqnıñ özü de yaşay!


text:
Bunı Qırımnıñ öz başına tayinlengen baş naziri Sergey Aksönov bugünki matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete Nazirler Şurasınıñ matbuat hızmeti.
Aksönov bildirdi ki, Qırım akimiyeti «Qırım regionlarına suv berilmesine qol tuta».
Baş nazir yarımadağa dnepr suvınıñ berilmesinen bağlı problemlerde Ukraina akimiyetini qabaatlay.
Aksönovnıñ aytqanına köre, suv Qırımğa Krasnodar ülkesinden kelecek.
«Bizler Krasnodar ülkesinden suv ketirilmesi içün tehnikanı endi azırladıq. Qırım baş naziriniñ muavini Lenur İslâmov suv temininen problemler olğan yerlerni ziyaret etecek, ve biz olarnı al etüv qararlarını qabul etecekmiz. Onıñ içün qırımlılarnı tınçlandırmağa isteyim – içilgen suv, suvaruv suvınen bağlı problemler olmaycaq», – dep ayttı «baş nazir».


text:
Qırımnıñ sabıq baş naziri Anatoliy Mogilöv, Qırımnı azat etüv meselesi Ukraina ve Rusiye akimiyetleri bulunğan şimdiki vaziyetinde çezilmez, dep saya. Bu aqta Mogilöv mayısnıñ 21-de «112 Ukraina» kanalınıñ efirinde söz yürsetti.
«Qırım bügünki künde esapta, bunı bile turıp, Ukrainağa bağlı desek bile, Rusiye Federatsiyasınıñ subyekti vaziyetinde. Men bellesem, Rusiye ve Ukraina akimiyetleriniñ bügün bulunğan vaziyetini esapqa alğan taqdirde, bu mesele yaqın kelecekte çezilmez. Onıñ al olacağından şubelenem», – dep saya Mogilöv.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Böyle bir teklifni halq deputatı Vyaçeslav Kirilenko Yuqarı Rada reisi, Ukraina prezidentiniñ vazifelerini eda etken Oleksandr Turçinov adına muracaatında bildire, dep yaza «Ukrainskaya pravda».
Yuliy Mamçur martnıñ 22-de Belbekte aviabazağa ücüm etilgen soñ bütün Ukrainağa meşur oldı.
Arbiy bölükke araba qapudan BTR yardımınen kirdiler.
Bazı malümatlarğa köre, ücüm vaqtında silâ davuşları eşitildi, 6 dane BTR-80 qullanıldı.
Ücüm etilgen soñ, Rusiye arbiy adamları arbiy bölük komandanı Yuliya Mamçurnı esir ettiler.
Soñra onı apske alıp, Aqyardaki arbiy apshanege alıp keldiler.
Martnıñ 26-da aqşam Mamçur ve diger esir olıp qalğan komandanlar qıtağa yollanıldı.


text:
Bu qararğa sessiya salonında qayd etilgen 251 deputattan 170 halq deputatı qol tuttı, dep haber ete UNİAN.
VO «Svoboda» deputatları tarafından azırlanılğan qarar leyhası Qırım ve Aqyarda siyasiy repressiyalarğa oğratılıp, yaşağan yerlerini terk etmege, işsiz ve mülksiz qalmağa mecbur olğan adamlarnıñ içtimaiy reabilitatsiyası devlet programmasını azırlamağa teklif etti.
Qarar leyhası adamlarğa ev berüv ve emek tapuvnı nazarda tuta.
Bundan evel, mayıs 13-de, parlament repressiyalarğa oğratılğan qırımlılarğa yardım programması aqqında qarar leyhasına qol tutmağan edi.
O vaqıt bu leyhağa 334 halq deputatından 214 kişi rey berdi.


text:
“Kovid -19 êpidemiyäse arqasında ildä êşsezlär sanı arttı”
Putin bu xaqta xezmät bazarı torışına bağışlanğan kiñäşmädä citkerde
Rusiya Federaśiyäse däwlät başlığı Vladimir Putin Mäskäwdä videokonferenśiya yulı belän ütkärgän cıyılışta xezmät bazarındağ wazğiyät’kä bäyä birde.
Putin:”Koronavirus êpidemiyäse häm anıň belän bäyle çikläwlär barlıq illär iq’tisadlarına tiskäre yoğıntı yasadı. Taläp kimede, säwdä aktivlığı töşte , küp sanda investiśiya planı tuňdırıldı. Soňğı mäğ’lümatlar Rusiyädä räsmi bularaq terkälgän êşsez sanınıň artuın kürsätä. Alarnıň sanı 1 million 900 meňgä citte”,-dide.
Kovid -19 belän köräş qısasında kürelgän çaralar belän bergä neft’ bäyäläreneň töşüe arqasında da awır könnär kiçerüçe Rusiya iq’tisadınıň bıyıl 5-6%qa kimüe kötelä.


text:
Änkara ziratında tatar zıyalıları
Änkaradağı Cäbäci ziratında tatar zıyalıları iskä alındı
2019nçı yılnıñ 25nçe may könne Törkiyä başqalası Änkarada urnaşqan Cäbäci Asri ziratında “İsännärneñ käderen, ülgännärneñ käberen bel” isemle çara ütkärelde.
Ädäbiyät belgeçe Roza Qorbannıñ äydäp baruçanlığında oyıştırılğan çara waqıtında şuşı ziratta urnaşqan tanılğan tatar zıyalıları: professor doktor Säğädät Çağatay, ädäbiyatçe, folk’lorçı, arxeolog, fiologiya doktorı Xämit Zübäyer Koşay, mäğrifätçe, yazuçı häm ğalim Zakir Kadiri Ugan, şağirä häm mäğarifçe Saniyä İffät Ugan, Bötendönya tatar ligasınıñ berençe qoruçı başlığı, jurnalist Ali Aqış häm tuğannarınıñ käberläre yanına barılıp, iskä alındı, doğalar qılındı.
Çaranı ütkärer aldınnan çığışı belän seber tatarı bulğan Mostafa Gültäkin, ziratqa kilep, tatar zıyalılarının käberlären äzläp taba. Doktarant İl’yas Miftaxov tatar zıyalılarınıñ ruxları öçen doğa qıldı.
Çarada Ayaz Tahir Törkistan İdel-Ural waqıfı başlığı doktor Tülay Duran, waqıfnıñ idarä şurası äğ’zase ğalim Timur Kocaoğlu, Hacı Bayram Väli universitetı jurnalistika fakultetı dekanı professor doktor Zakir Avşar, kürenekle tatar ğalime Äxmät Timerneñ qızı Bahşayiş Temir Fıratoğlu da qatnaştı.
Ayaz Tahir Törkistan İdel-Ural waqıfı başlığı doktor Tülay Duran Säğädät xanımnıñ käbere yanında yasağann çığışında, waqıf êşçänlegen häm şul isäptän qayber arxiv dokumentlarınıñ Tatarstanğa tapşırıluın añlattı.
Änkaradağı Cäbäci ziratındağı tatar zıyalıları käberlären ziyarät qılu çarasınnan soñ internet aşa ütkärelgän tatar tele därese waqıtında Roza Qorban şuşı çara turında häm tatar zıyalıları turında mäğ’lümat birep uzdı.
Bäyläneşle xäbärlär
Tatarstanda kürmäwçelärgä yärdäm qağıydäläre
Tatarstan başqalası Qazanda “Aq tayaq” köne / “Ak Taяk” kөHe
Gäncädä Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı
Tawlı Qarabaxnıñ ikençe zur şähäre Gäncädä uzğan yıl Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı


text:
170-180 yolcusı olğan Ukraina "Boeing"i Tegeran ava limanı yanında qazağa oğradı. Bunı İran matbuatına atıf etip Azatlıq Radiosı haber etti.
Fars haber agentliginiñ malümatına köre, uçaqnıñ köterilüvinden soñra birden olğan qazanınıñ sebebi tehnikiy problemalar oldı.
Elâk olğanlar ya da yaralanğanlar aqqında şimdilik malümat yoq.
FlightRadar24 servisine atıf etip Associated Press agentligi haber etkeni kibi, uçaqtan kelgen malümat bugün saba o avağa köterilgeninden soñ aman-aman birden kesildi.
Ukraina "Boeing"iniñ qaza yerinde tahqiqat gruppası çalışa, dep haber etti memleketniñ aviatsiya matbuat kâtibi Reza Cafarzade.


text:
Bunı topraq resurslarnıñ devlet agentliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Topraq damartaları Qırım Muhtar Cumhuriyetinden ve Aqyardan köçip kelgenlerge bedava berilecektir», – deyler matbuat hızmetinde.
Hatırlatamız, mayıs 23 künü Kiyevde Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ birinci bütünukrain toplaşuvı olıp keçecektir. Tedbirni «Mecburen köçip kelgenlerniñ birligi», «Ukrainskiy dom» teşkilâtı, «Qırım disasporası» teşebbüs gruppası, «Qırım qaçaqları», «Ukrain Qırımı» hayiriye fondları teşkil ete.
Qırımnıñ cemaat teşkilâtları liderleriniñ sözlerine köre, toplaşuv «Kiyevo-Mogilânskaya akademiya» universitetiniñ meydanında prezident memuriyeti yardımı ile keçecektir.
Toplaşuvda qaçaqlarnıñ cemaat teşkilâtlarınıñ 200-300 azaları, qaçaqlarğa yardım etken teşkilâtlar, merkeziy ve yerli akimiyet organları, Yuqarı Şurasınıñ deputatları, ukrain ve halqara cemaat teşkilâtlarnıñ temsilcileriniñ iştiragi beklenile.


text:
Kyivdeki Amerika evinde mayısnıñ 20-nde «Qırımtatar medeniyetinde tarihiy hatıranıñ alğan yeri» mevzusında muzakere ötkerilecek. Merasini Qırım.Aqiqat teşkil ete.
İşbu tedbir Qırımtatar mediniyeti festivaliniñ çerçivesinde keçirilecek. Onda tarihçılar, jurnalistler, ekspertler ve medeniyet erbapları iştirak etecek.
Bu sırada, qırımlı alim ve tarih ilimler doktorı, Jerzy Giedroyc adına Halqara yarışnıñ laureatı Sergey Gromenko, ukrainalı taqiqçı-ekspert, «Tamır halqı olğan qırımtatarlar: Meseniñ tarihı ve zemaneniñ kerçegi» kitabınıñ Natalya Belitser, aktör ve rejissör Ahtem Seitablayev, Qırım.Aqiqat leyhasınıñ reberi Volodımır Prıtula, çölmekçi Rustem Skibin.
Qırımtatar medeniyeti festivali Amerika evinde mayısnıñ 20-nde ötkerilecek. Festival programmasında usta dersleri, vesiqalı filmlerniñ numayışı, sergiler, oyunlar ve qırımtatar yemekleriniñ ikramı, Sevgil Musayevanıñ «Mustafa Cemilev. Mazun olmağan» kitabınıñ taqdimi, Qırım aqqında vesiqalı filmler festivali ve resimler sergisi yer alacaq.


text:
2013-2017 seneleri ABD devlet kâtibiniñ yardımcısı olğan Victoria Nuland bildirgenine köre, yañı saylanğan ABD prezidenti Joseph Bidenniñ memuriyeti Rusiyeniñ Ukrainağa Qırımda ve Donbasta unutıp olamaz. Böylece Nuland «Dojd» Rusiye telekanalına bergen intervyüsında sualge cevap berdi: «Washingtonnıñ Qırım ilhaqı aqqında unutması mümkünmi».
«Ebet, Washingtonnıñ 2013, 2014, 2015 senelerini ve Ukraina, Donbas ve Qırımdaki vaziyetni unutması mümkün degil. Bu imkânsız bir şey. Halqara uqukh normaları bozuldı. Mesele bu. Bilgeniñiz kibi, men devlet kâtibi Kerry ve prezident Obamanen Ukrainadaki zıddiyetni toqtatuv ve Rusiye ordusını çıqaruv muzakerelerinde iştirak etken edim. Moskva bu muzakerelerge qaytmağa azırmı, mesele bu. Mence, buña qol tutarlar, amma bunı daa teşkermek kerek», – dedi Nuland.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescitte iyün 18 künü SİZOdan Qırım müftisi Emirali efendiniñ kefaleti ile azat etilgen ATR telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev jurnalistlerge öz teessuratlarını bildirdi.
«Azatlıqta olğanımndan eyecan duyam. Bu birden körünmese de, içimde yanıp taşam. Men, ğaliba, bu er şeyden daa çoq vaqıt devamında keyf sürecem – küneş, yapraq, adiy insaniy yaşayış», – jurnalistlerge aytqan birinci lafı.
O, apiste keçirgen bu eki ayı aqqında da qısqadan tarif etti.
«Bu ayatqa pek tez alışasıñ, künler pek uzun körüne, men bu künni (azat bıraqılmasını) pek bekledim», – dedi operator.
Advokat Cemil Temişev aytqanı kibi, Eskender Nebiyev mahkemege qadar Qırım boyunca serbest areket ete bile, amma talap etilse, taqiqatçı ve prokurorğa kelmek kerek olacaq.
Nebiyeniñ apisten azat etilmesi aqta iyün 18 künü ATR telekanalınıñ baş müdir muavini Lilâ Bucurova bildirdi.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.
Aprel 22-de işbu iş boyunca ATR qırımtatar telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev apiske alındı, bundan evel ise Ali Asanov da apiske alınğan edi.


text:
Moskvada çarşenbe künü, 10 yıllıq tamir işlerinden soñ Cuma Cami açıldı.
Açılış tedbiriniñ iştirakçileri arasında – Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Türkiye ve Qazahistan prezidentleri Recep Erdoğan ve Nursultan Nazarbayev, Filistin cumhuriyetiniñ başı Mahmud Abbas ve musulman memleketlerinden kelgen diger siyasetçiler buluna.
Moskva işbu adiseni dinlerara Rusiyeniñ ğayrıdan canlanmasını temsil etken tarihiy vaqia olaraq köstere.
Moskva Cuma Camisi 1904 senesi tatar iş adamınıñ parasına qurulğan edi. Onı 2005 senesi tamir etmege başladılar. Böylece caminiñ meydanı 20 qat arttı. Yañı cami 10 biñ kişini sığdıracaq. Qurucılıq işlerine 170 million dollar sarf etildi. İşbu paranıñ büyük qısmını iş adamı Suleyman Kerimovnıñ ianesi, Türkiye Cumhuriyetinden kelgen para ve «Filistin balalarından» 25 biñ dollarnı bergen Mahmud Abbasnıñ yardımı teşkil etti. Mında 6 qat, 20 biñ metr kâre bar. Camide islamnıñ zemaneviy müzeyi de açılacaq. Umumen Moskvada, Cuma Caminen beraber, resmiy şekilde qayd etilgen beş cami bar.
İslâm – Rusiyede, müminlerniñ sayısına köre, ekinci din olaraq sayıla. Çeşit malümatlarğa köre, 15-23 Rusiye vatandaşı – musulmandır.


text:
İlmi Ümerovnıñ oğlu Suleyman onıñ artından közetkenlerini esledi
Bu aqta onıñ tatası Ayşe Ümerova haber etti.
Bugün saba, ruhiy hastalar hastahanesine babasını baqmağa kelgen Suleyman Ümerov onıñ artından Rusiye Federatsiyasınıñ 193 regionına ait maşna yürgenini qayd etti. Aqşam aynı şu araba onıñ artından hastahanegece bardı.
“Bu al bizni pek raatsızlay. Ervin İbragimovnı da nazariyet astında tuta ediler, o ğayıp olmazdan evel bu aqta bildirgen edi…”, – dep yazdı Ayşe Ümerova özüniñ Facebook saifesinde.
Hatırlatamız, mahkeme qararı ile Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov mecburiy alda ruhiy ekspertizağa yollanıldı.
Belli ki, Suleyman Ümerov “Meydan” radiosı ve ATR telekanalında yayınlarnı alıp bara edi.


text:
Qazahistan prezidenti Nursultan Nazarbayev, istifağa çıqacagı aqqında bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bu hususta o martnıñ 19-ında canlı yayında bildirdi. Prezident vazifesini Senat spikeri Qasım-Jomart Toqayev vaqtınca becerecek.
“Men özümniñ prezident selâhiyetimni toqtatmağa qararına keldim. Bu yıl men eñ yüksek vazifede bulunğanıma 30 yıl olacaq. Halq maña mustaqil Qazahistannıñ ilk prezidenti olmağa fırsatını berdi”, - dedi Nazarbayev.
Nursultan Nazarbayev 1990 senesi aprel ayından berli memleket prezidenti vazifesini becere edi. 2015 senesi aprelde o prezident saylavında beşinci kere saylanıldı. Anda o 97,75% reylerni aldı.


text:
Atlantika okeanı
Atlantika okeanı
- batista Amerikalar ha'm Tınısh okeanı,
- shıǵısta Evropa, Afrika, ha'm Hind okeanı,
- arqada Arktika okeanı, hámde
- qublada Qubla okeanı menen qorshalǵan suw kólemi esaplanadi.
İlimpazlardıń aytıwınsha millionlap jıllar aldında jerde tek ǵana bir okean bolǵan hám ol dunyadaǵı kópshilik jerler házirgi Atlantika okeanı ornında bir-biri menen tutas bolǵan. Olardıń oyınsha jerde vulkanlar tásirinen úlken bóliniwi payda bolǵan hám kontinentler áste aqırın bir-birinen uzaqlasıp ketken. Bólingen aralıq dárya suwları menen tolıp, sońında teńiz arqa hám qubladan jarıp ótken bolıwı múmkin. Búgingi ku'nde Amerikalardıń shıǵıs jaǵalıqları Afrikanıń batıs jaǵalıqlarına uqsas formada, bıraq rasında ayırmashılıq bir kórgenge qaraǵanda bir qansha úlken, sonıń ushın olar anıq sa'ykes kelmeydi. Atlantika okeanı ha'zirde elege shekem úlkeyip, al Tinish okeanı bolsa kishireyip barmaqta.


text:
Moskvanıñ Basman mahkemesi fevral 12 künü qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ işi boyunca adliyeci Mark Feyginniñ arizasını baqacaqtır, haber ete Eho Moskvı.
Feygin Cemilevge Rusiye territoriyasına, şu cümleden, işğal etilgen Qırımğa kiriş yasaqlığını lâğu etmege talap etecek.
Neşirniñ malümatına köre, adliyeci mahkemede bir qaç muracaat arizasını seslendirecek, şu sıradan, Cemilevge Rusiyege kiriş yasaqlığı aqqında habert kâğıtınıñ berilmesi aqta.
Toplaşuv Moskva vaqtına köre saat 17:15 başlanacaq.
Qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilevniñ Rusiye Federal migratsion hızmetine Qırımğa kiriş yasaqlığı aqqında davası boyunca birinci toplaşuv Moskvada yanvar 22 künü keçirilmek kerek edi, amma mahkemeci hasta olğanından sebep fevral 12-ne avuştırıldı.
Mustafa Cemilev mahkemede yeñecegine inanmay, amma er alda işbu küreşinde er bir netice oña yardımcı olur, dep tüşüne.
Cemilevge işğal etilgen yarımadağa kirişi 2014 senesi mayıs ayında yasaq etildi.


text:
Rusiyeli muhalifi Aleksey Navalnıy «Rossiya-1» telekanalına qarşı namus qorçalanması boyunca mahkemege muracaat etip, dava açtı. Bunıñ sebebi onı ecnebiy mahsus hızmetler ile işbirlik tutqanında qabaatlı olğanını köstergen süjet oldı.
Davada cevapkârlar olaraq süjet müellifi Yevgeniy Popov ve alıp barıcı Dmitriy Kiselöv de qayd etildi.
«Deliller belli: bütün Kiselövniñ «taqiqatı» – birinci sözünden başlap soñkisine qadar episi uydurmadır», – dep yazdı Navalnıy öz blogında.
Aprel 13-te «Rossiya-1» telekanalınıñ yayınında «Effekt Braudera» adlı film taqdim etildi, filmde muhalifniñ ecnebiy mahsus hızmetler tarafından Rusiyeniñ esas qanun qurumını bozmaq içün celp etilgeni bildirile. Navalnıy Rusiye Federal havfsızlıq hızmetine vesiqalarnı, qaysı birlerine esaslanıp süjet müellifleri neticeler çıqarğan, alıp, olarnıñ aqiqiy olğanını teşkermek içün muracaat etti.
Bundan da ğayrı, siyasetçi jurnalistlerniñ Britaniya mahsus hızmetleri, «Matrosskaya tişina» apishanesiniñ tıbbiy hadimleriniñ yardımı ile, 2009 senesi noyabr ayında uquqçı Sergey Magnitskiyniñ öldürilmesini teşkil etkenlerini bildirgenlerini teşkermege rica etti.


text:
Qırımtatar faalleri 1987 senesi yazda Moskvadaki vaqialarğa bağışlanğan hatıra tedbirini Aq Qayada keçirip olamadı. Rusiye uquq qoruyıcıları raatlıq alanını blok etti. Tedbir iştirakçileri Qarasuvbazar camisine keçmege mecbur oldı.
Mında dua oqup, Moskva vaqialarınıñ iştirakçilerini diñlediler, dep tarif etti qırımtatar milliy areketiniñ faali Zair Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa.
«Pilâv aşağan soñ faallerniñ bir qısmı Eski Qırımğa ketti, anda Server Karametovnıñ azatlıqqa çıqmasınen bağlı dua merasimi keçirile», – dep ayttı o.
Avgustnıñ 20-de Qarasuvbazar rayonınıñ Aq Qaya köyünde tintüv başlağanı belli oldı. Rusiye uquq qoruyıcıları «Kovboy» raatlıq alanında «silâ anbarı» bar dep onı sarıp aldı.
Kelgen insanlarnı tedbir keçirilecek yerge almadılar. Rusiye uquq qoruyıcıları toplaşqan insanlarnıñ areketleri Rusiye Memuriy kodeksiniñ «qanunsız miting» maddesi olaraq tanıla, dep haber etti.
Qırımdaki Rusiye hızmetleri vaziyetni izaatlamay.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri oturğan evlerinde tintüvler keçirilmege başladı. Uquq qorçalayıcılar bunı «farqlı fikirlerge qarşı küreş» dep adlandıra.


text:
Qırımnıñ Cemaat palatasınıñ reisi Grigoriy İoffe Qırımnıñ «mal qamaçavı» teşebbüsçileri – Qırımtatar Miilliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, qırımtatar halqınıñ lideri ve Bütündünya qırımtatar kongressiniñ prezidenti muavini Lenur İslâmovnı cinaiy işler beklegeni aqta bildirdi. Bunı sentâbr 10 künü, cumaaqşamı, RİA Krım haber ete.
Onıñ sözlerine köre, böyleliknen olar «Rusiye topraq bütünligini bozacaq olalar».
«Öz bildirüvleri ile Rusiye topraq bütünligini şübe altına qoyalar, buña cinaiy kodeksniñ muayyen maddeleri bar. Tüşünsinler», – dedi İoffe.
Şusı meraqlı ki, yaqında Qırım Devlet şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov atyqanı kibi, Qırım qamaçavdan zarar körmez eken.
Hatırlatamız, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Qırım ile memuriy sıñırnı blok etip, işğalci yarımadağa ukrain malınıñ ketirilmesini toqtatmaq niyetindeler.
Mustafa Cemilev matbuat konferentsiyasında aytqanı kibi, «ukrain malınıñ 80% Keriç boğazından Rusiyege yollanıla, çünki anda fiyatlar daa da paalı. İşğal etilgen territoriyalarda semetdeşlerimizni qıynağan aydutlarnı aşatmağa mümkün degil».


text:
Bağçasaraydaki Han sarayında sözde qazağa qarşı işlerni yapqan Rusiye şirketleri tarihiy abideniñ autentikligini mahv eteler. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ canlı efirinde QMC Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri boyunca Cumhuriyet komitetiniñ sabıq rehberi Edem Dudakov söyledi.
Faaliyetçi: «Restavratsiya bam-başqa şekilde yapıla: bir şeyni sıfırdan başlap yañıdan yapmaq kerek olsa bile, mimari abidesiniñ yaratıcıları tarafından qullanılğan tehnologiyalar ve malzemelerniñ aynısını qullanalar. Bu, yañıdan yapılğan kopiya olmamalı – obyekt autentikligini ğayıp etecek. Anda kiramet qalmasa, Han sarayı amelde UNESCO obyekti sıfatını ğayıp etecek. Maña köre, Ukraina abideniñ statusını, maalliy emiyetke malik statusından milliy emiyetke malik statusına qadar yükseltmek kerek. O zaman, dünya cemaatı da, belki, bu meselege diqqat eter», – dep qayd etti.
Bağçasaraydaki Han sarayında Qırımnıñ Rusiyege tabi akimiyetiniñ teşebbüsinen yapılğan qazağa qarşı işler devam ete. Şaatlarnıñ bildirgenine köre, saraynıñ baş binası etrafında ağır demir karkas qurula, onı üstten qoruma damınen örtecek olalar. Mutehassıslar, konstruktsiyanıñ ağırlığından topraq çökmek mümkün, dep qorqalar. Ondan ğayrı, işçiler mezar sanduqaları ve caminiñ kalligrafik yazılarını muafaza etmek içün mahsus qorumalar qoymadı, qadimiy ağaç pekitmeleri üstüne ise asıl da beton töktiler.
Daa evel Qırım adliyecileri ve advokatları Bağçasaraydaki Han sarayını qorçalav boyunca uquqiy kampaniyanı başlamaq niyet etkenleri aqqında bildirdiler.


text:
Kiyev – «Bazağa ketmeymiz! Doğru mağazğa!» – Rusiye politsiyasınıñ hadimleri bir ay evelsi Aqmescit merkezinde Qırım blogeri, eskiden jurnalist olıp çalışqan Zair Akadırovnı bu sözlernen qaçırmağa tırıştılar. Bu adise Qırımnıñ tışında da diqqatnı celp etti. Qırım.Aqiqat deñişmelerni ögrenmege ve qabaatlılar cezasını alacaqlarmı-yoqmı teşkermege tırıştı.
İştirakçiler
Zair Akadırov yanvar ortalarında yaqalanğan edi – o künü Qırım Yüksek mahkemesiniñ Qırımnıñ siyasiy mabusı Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca nevbetteki toplaşuvı keçirilgen edi. Akadırov iş diñleyicisi olaraq mahkeme binasına keldi. Faqat işğalci politsiyanıñ hadimleri onı şübeli körip, buña köre onı yaqalamağa tırıştılar.
Vaqia şaatları bergen videoda körüne ki, bir qaç kişi, şu cemleden OMON urbası olğan insanlar, Zair Akadırovnı politsiya maşinasına oturtmağa tırıştılar. Amma beceremediler. Eñ «meraqlısı» başlandı. Politsiya kapitanı Ruslan Şambazov emir etti: «Bazağa ketmeymiz! Doğru mağazğa!». Yaqalanğannıñ aytqanına köre, o, çıqmağa tırıştı, lâkin onı maşinanıñ içinde blok ettiler. Maşinadan zornen çıqtı, toplaşqan insanlarnıñ sayesinde bloger maşinadan çıqıp oldı.
Bir sıra ukrain cemaat teşkilâtı, blogerniñ eski zenaatdaşları ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri onıñ imayesine keçtiler
Bundan soñ Akadırovnı vaqia yerine yaqın olğan İçki işler rayon bölügine alıp kettiler. 40 daqqadan soñ onı «izaat kâğıtını» imzalamağa zorlap azat ettiler. Bu vaqia haberi tarqaldı. Bir sıra ukrain cemaat teşkilâtı, blogerniñ eski zenaatdaşları ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri onıñ imayesine keçtiler. Zair Akadırovnıñ ikâyesi diger Qırım jurnalistleriniñ ikâyelerine oşamay, onı şeerniñ merkezinde o qadar insan olğan yerde qaçırmağa tırıştılar.
İlk sefer zarar körgen kişi oña qarşı yapılğan cinayetni qayd etti (Akadırov işğal politsiya hadiminiñ «mağazğa alıp ketmek» qorquzuvlarını ses qaydına aldı), şaatlar ise işniñ bütün iştirakçilerini videoğa çıqarğanlar.
Akadırovnıñ bildirgenine köre, onı Aqmescit işğalci politsiyasınıñ kapitanı Ruslan Şambazovnıñ teşebbüsi ile yaqalamağa tırıştılar. O, şaatlar çıqarğan videoda bar. Qırım jurnalistleri elde etken malümatqa köre, Ukraina vaqtında Qırım politsiyasında çalışqan Şambazov işğalden soñ Rusiyege ğayrıdan «ant etti», doğmuş ağası Artur Şambazov ise FSB (Federal havfsızlıq hızmeti) kapitanı ola, onıñ adı Euromaydan faali olğan siyasiy mabus Aleksandr Kostenkoğa nisbeten küç qullanılması işinde mevcut. Söz sırası, Artur Şambazov SBU (Ukraina havfsızlıq hızmeti) Qırım idaresinde hızmet etken edi ve Qırım işğalinden soñ ant sözlerinden vazgeçti. Şambazovlar Qırımda Aqmescit civarındaki Saraylı Qıyat (Mirnoye) qasabasında qayd etilgenler.
Şeklengenler yoq
Qırım.Aqiqatnıñ malümatına köre, blogerniñ qıtaiy Ukrainağa köçip kelgen eski zenaatdaşları vaqiağa dair malümatnı toplap, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturasına teslim etkenler. Bir qaç künden soñ Ukraina Ceza kodeksiniñ 146-ncı maddesi boyunca (insannı qanunsız alda azatlıqtan marum etüv ve qaçıruv) cinaiy taqiqat açıldı.
Faqat bir ay keçkenine baqmadan, işte ne şeklengen, ne de qabaatlanğan bar. QMC prokuraturası Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, Zair Akadırovnen bağlı malümatlar Ukraina Baş prokuraturasında buluna, iş ketişatı anda belgilene eken. «İş Baş prokuraturada. Berilgen malümatlar işke ilâve etildi. Onıñ taqiqatını nezaret etecekmiz», – dep haber etildi.
Akadırov Rusiye hızmetlerine bir qaç şikâyetname berdi – Taqiqat komiteti, İçki işler nazirligi, Rusiye prezidentiniñ memuriyeti, em de Qırımnıñ Taqiqat komiteti ve Qırım ombudsmenine
Aynı vaqıtta Qırım prokuraturası cinaiy iş açmağa aşıqmay. Akadırov Rusiye hızmetlerine bir qaç şikâyetname berdi – Taqiqat komiteti, İçki işler nazirligi, Rusiye prezidentiniñ memuriyeti, em de Qırımnıñ Taqiqat komiteti ve Qırım ombudsmenine.
Alınğan cevaplarda aytıla ki, bütün şikâyetnameler Qırım politsiyası ve prokuraturasına berildi. Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayonınıñ prokurorı Lübov Kardaş blogerniñ arizası baqılğanını bildirdi.
«Bizler Qırım prokuraturasına ariza berdik, onı prokuror Poklonskaya adına yolladıq. Şimdilik cevap bekleymiz. Berilgen cevapqa köre areket etecekmiz. Ya iş açılacaq, ya da red etecekler. Red etseler, kesen-kes itiraz bildirecekmiz», – dep ayttı Qırım adliyecisi Emil Kürbedinov Qırım.Aqiqatqa.
Ukrainanıñ Mustaqil media zenaat birliginde adiseni izaatlap, ukrain taqiqatı Zair Akadırovnıñ işini acele sürette baqmalı deyler. Teşkilât yüz bergen vaqiadan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturasına muracaat etip, işniñ semereli taqiqatını keçirmege talap etti. «Qırım jurnalistlerine nisbeten iş baqılması sozulmamalı. Zair Akadırovnıñ işinde qabaatlılar açıq olğan videoda bar. Olarnı şaatlar ve qıtaiy Ukrainağa köçip kelgen jurnalistler tanıy bile. İş tez-tez taqiq etile bile ve taqiq etilmek kerek», – dep tüşüneler Ukrainanıñ Mustaqil media zenaat birliginde.
Zair Akadırov Aqmescitte otura.
Qırımnıñ aman-aman eki yıllıq işğali devamında Qırımda matbuat vastalarınıñ temsilcileri ve muarririyetlerine basqı yapıla. Olarnı qorquzalar, qanunsız cinaiy işler ile qabaatlaylar. Ayatını ve soy-soplarnı qorumaq içün bir çoq insan Qırımnı terk etmege mecbur oldı. Zair Akadırov oğrağan vaziyetke baqmadan, Aqmescitte qalmağa qarar berdi.
Metinde Qırım yarımadasında resmiy şekilde qullanılğan ıstılalar mevcut


text:
Ava şaraitlerinden sebep mayıs 27-29 künleri Qırımda 22 şahsiy azbar suv astında qaldı.
Bunı Qırım Fevqulâde işler Nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, esasen Canköy ve Aqmescit sakinlerniñ evlerini suv bastı. Meskün evlerde suv yoq, deyler nazirlikte.
Aqibetlerni 76 qurtarıcı yoq ete, meskün yerlerniñ yaşayış faaliyetine zarar yoq.
Evel bildirilgeni kibi, Qırımda ava şaraitlerinden sebep 60 şahsiy azbarnı suv bastı, suv 28 evniñ içine kirdi. Bunıñ ile meskün yer ışıqsız qaldı.


text:
İsmail Gasprinskiy adına «Qırım Studiyaları» İlmiy merkezi işini çetel ekspertlerniñ işğal etilgen Qırım ve onıñ tamır halqını qorçalav aqqında lektsiyaları ile başlay. Tedbir salı künü, mart 31-de, Kiyevde ötkerilecektir.
Bunı Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisiniñ matbuat hızmeti bildire.
Böylece, «İnsan aqları Avropa mahkemesinde işğal etilgen Qırım ve onıñ tamır halqlarınıñ aq-uquqlarını qorçalav mehanizmleri» mevzusında lektsiyanı Londra universitetiniñ Birkbeck College uquq professorı Bowring Bill ve Cambridge universitetiniñ tedqiqçisi Vsevolod Samohvalov oquycaqlar.
Tedbirde Pılıp Orlık adına Demokratiya institutınıñ eksperti Natalya Belitser de çıqışta bulunacaq.
Lektsiya saat 08:30 «Kıyevo-Mogılânska akademiya» milliy universitetinde başlanacaq ve inglizce keçirilecektir.
2015 senesi mart 26-da Kıyevo-Mogılânska akademiya Qırım studiyalarını meydanğa ketirmege qarar alıp, Qırım yarımadasınıñ tarihı, medeniyeti ve tabiatınıñ fenlerara tedqiqini maqsat olaraq belgiledi. Qırımnıñ qanunsız işğali ve yarımadanıñ cenk işğali şaraitlerinde yaşayışına büyük diqqat ayırıla.