text:
Oktâbrniñ 27-nde Aqmescitte «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ toplaşuvına Rusiye prokuratura vekilleri, Ekstremizm ile küreş merkezi ve politsiya hadimleri keldi. Olar «Qırım birdemliginiñ» koordinatorı Dilâver Memetov ve uquqçılar Lilâ Gemeci ve Edem Semedlâyevni Rusiyeniñ ekstremizm ve terrorizm saalarında qanunlar bozulmaycaq, dep tenbiyeledi.
«Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtı 2016 senesi qurulıp, yarımada işğalinden soñ Rusiye akimiyeti tarafından taqip etilgen, em de hırsızlanğan ve ğayıp olğan qırımlılarnıñ soy-sopları ve dostlarını birleştirdi. 2014 senesinden başlap mustaqil jurnalist, cemaat faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqalanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar olğanında şeklengen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam sürette tintüvler keçirile.
Qırımlı uquqçı Lilâ Gemeci, Rusiye uquq qoruyıcıları ekstremizmden ne içün şübelenmege başlağanını tarif ete.
– Siyasiy mabüslerge meraqlı mevzularnı muzakere ete edik, advokatlarnıñ izaatları bar edi. Siyasiy sebeplerden açılğan cinaiy işler laf etile edi. Apansızdan «Qırım birdemliginiñ» toplaşuvında bir qaç uquq qoruyıcı kirdi. Aman-aman episi maskada edi, salonda olğanlarnı eki video kamerası çıqara edi. Olar meni ve Dilâver Memetovnı tenbiyelemege keldi ve prokuraturağa çağırıp, areketlerimizde olğan ekstremizm alâmetleri bar olğanına dair malümat aqqında ifade bermemizni istediler. Prokuraturağa barmaycaqmız ve toplaşuv bitkeninen bu tenbilerni alacaqmız, dep keliştik. Soñra añlaşıldı ki, prokuraturağa akimiyetten izin almayıp, bir kişilik narazılıqlar şeklinde kütleviy tedbirlerni idare etecekmiz ya da anda iştirak etmege planlaştıramız kibi malümat keldi.
Eñ yaqın vaqıtta Lilâ Gemeci Qırımnıñ Rusiye prokuraturasına ariza berip, bu ihtarnen bağlı bütün malümatlarnıñ berilmesini talap etecek ola.
Qırımda uquqiy adaletsizlikke qarşılıq köstergen yekâne meydançıq olğan «Qırım birdemligine» basqı yapılaLilâ Gemeci
– Aq qorçalayıcılar, advokatlarğa basqı yapıla. Emir-Üsein Kukudan başlağan edi, soñra Server Mustafayev tutuldı, advokat Emil Kürbedinov 10 künge nezaret altına alınğan edi. Soñki vaqıtları bu basqı arta. Qırım siyasiy sebeplerden açılğan davalarnıñ mabüslerini qorçalaycaq advokatlarsız qala bile, Qırımda uquqiy adaletsizlikke qarşılıq köstergen yekâne meydançıq olğan «Qırım birdemligine» basqı yapıla, eñ qorqunç şey bu ola. Keçken sene Dilâver Memetov OSCE toplaşuvında çıqışta bulunıp, Qırımda olıp keçkenlerni aydınlatqan edi, 2018 senesi ise men ve advokat Edem Semedlâyev Romada diniy sebeplerden ayırımğa bağışlanğan OSCE toplaşuvında iştirak ettik.
Lilâ Gemeciniñ fikirince, Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından berilgen ihtar – halqara meydançıqlarğa barıp, Rusiye elçilerine qarşı Qırımdaki vaziyet aqqında malümat bermege qorqmağanlar içün bir işaret ola.
Rusiyeli advokat Nikolay Polozov, Rusiye uquq qoruyıcıları qırımlı faallerge qarşı provokatsiya yapa bilecegini red etmey.
«Qırım birdemligi», olarnıñ advokatları ve lâqayt qalmağan insanlar Rusiye akimiyetini raatsızlayNikolay Polozov
– Şunı añlamaq kerek ki, «Qırım birdemligi», olarnıñ advokatları ve lâqayt qalmağan insanlar Rusiye akimiyetini raatsızlay. Bunıñ kibi tenbiler «qara işaret» ola, Rusiye akimiyeti faal olğanlarğa yapqan areketleri istenilmegenini kösterecek ola. Prokuratura bir kişilik narazılıqlar aqqında qaydan bildi? Maña köre, Qırımdaki Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri yapılmağan ve planlaştırılmağan sahte areketlerni uydurıp kerçek olaraq tanıta. Provokatsiyağa oşay: Qırımda dört insannı bir kişilik narazılıqlarğa çıqartıp, özüne qayd etken er kesni mesüliyetke çeke bileler. Bir kişilik narazılıqlar ruhset alınmasını talap etmey.
Nikolay Polozovnıñ qayd etkenine köre, buña baqmadan, aynı vaqıtta ve aynı sebepten keçirilgen bir kişilik narazılıqlar Rusiye uquq qoruyıcı sisteması tarafından kütleviy aktsiya olaraq tanıla bile – şu sebepten de ihtar eteler.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz, aq qorçalayıcılar faaliyetiniñ şekillerini deñiştirmege mecbur olacaqlar. dey.
«Qırım birdemliginiñ» toplaşuvlarını keçirmege keder etip, iştirakçilerniñ sayısını eksiltmege tırışacaqlarAhtem Çiygoz
– Uquq qoruyıcılar Qırımda aq qorçalayıcı faaliyetnen bağlı tedbir keçirilmesini, insanlarnıñ toplaşıp, işğalci mahkeme ve tahqiqat organlarınıñ yapqanlarına qarşı çıqmasını istemey. Mence, ileride «Qırım birdemliginiñ» toplaşuvlarını keçirmege keder etip, iştirakçilerniñ sayısını eksiltmege tırışacaqlar. Bu usul işğalniñ başından berli qullanıla, başta bir qaç kere ihtar eteler, soñra bazı insanlarğa qarşı cinaiy işler uyduralar. Mence, faaliyet eksilmeycek, amma şekilleri deñişe bile.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Aleksandr Golubov, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ alıp barıcısı


c: text/html

text:
Cuma aqşamı künü saba Aqmescitniñ ukrain gimnaziyasına şeerniñ nufuzlı memurları ve şeer şurasınıñ kadrlar hızmetiniñ hadimleri kelip, oquv yurtunıñ müdirini ariza yazmağa mecbur ettiler. Şeerde yekâne ukrain mektebiniñ teessis etilüvi işinde iştirk etken Nataliya Rudenkonıñ fikirince, bu Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda ukrain tilinde tasilniñ yoq etilüvinde birince adım.
«Saba mektepke tanış olmağan erkek kelip, soy adını aytmadı, amma «Qırım imayesi» vekili olğanını bildirdi, – dedi Natalya Rudenko, –men añladım – devamı bar. Birinciden, Rusiye bayrağını asmağanımız içün öpkeledi, soñra «siz rus kitaplarnı da ketirmegendirsiñiz» dep, yolbaşçılarına şikâyet etecegini ayttı. Soñra, balaları rus tilinde oquşnı devam ettirecegini bildirdi. Men ise, oña şeerde rus tilli mektepler çoq, dep cevap berdim, amma o, balaları aynı bu mektepte oquycaqlarını beyan etti, men bunıñ devamı olacağını añladım…».
Bir qaç vaqıttan soñra, gimnaziyağa Aqmescit şeer muavini İlya Glazkov, şeer tasil idaresiniñ yolbaşçısı Tatyana Suhina teşrif buyurdılar, añlattı Rudenko. Şeer yolbaşçısı adından eyi faaliyeti içün teşekkürler bildirip, işten çıqarıluv meselesi endi çoqtan çezilgeni kibi, boşatıluv aqqıda vesiqanıñ bir qaç leyhasını kösterdiler. Olarnıñ arasında çeşit – tertipniñ muntazam sürette bozuluvı, şikâyet sebebinden ve ilâhre… bar edi.
«Men añladım, böyle şaraitlerde qarşılıq köstermek mantıqsız – yalıñız siñirlenecem. Men mücize ile vazifemde qalsam da, oca ve talebelerge zarar ketiririm – çünki ocalarnı sıqıştırıp başlarlar, teşkerüvler keçirirler, ana-babalarğa basqı eterler, ep bir çalışmağa bermezler, ukrain tilinde tasilni inkişaf ettirmege imkân olmaz, onıñ içün, men eki taraflama razılıq ile işten boşatıluvı aqqında emirni seçtim ve ariza yazdım. Olar da onı şu daqqası imzalap, neşir ettiler. Yañı müdir kim olcağını aytmadılar, amma, añlağanıma köre, er angi usulnı qullanıp ana-babalardan arizalar toplaycaqlar ve mektepni rus tilli mektebine çevirecekler», – qayd etti Rudenko.
Qırımlı ukrainlilerniñ aqları bozula – teşebbüsçiler
«Meni akimiyetniñ arektleri açuvlandıra, – dedi «Prosvita» şeer cemaat teşkilâtınıñ reisi Pavlo Vlasenko, – Şeerniñ ukrain cematçılığı bu oquv yurtunı tasilniñ incisine çevirmek içün çoq küç sarf etti, o vaqıt akimiyet te qarşı çıqa, cematçılıq bizge işanmay edi. Bundan da ğayrı, şeer şurasınıñ bunı yapmağa aqqkı yoq, bina Ukraina prezidenti Leonid Kuçmanıñ emiri ile quruldı ve ukrain mülkü sayıla. Biz narazılıq kösterecekmiz…».
«Sabıq cumhuriyetinde öz başına tayin etilgen akimiyet yarımadadanıñ ukrain cemaatçılığınen siyasiy küreş alıp bara, – dedi Taras Şevçenko adına ilmiy cemiyetiniñ reisi ,Ukraina akademigi, belli qırım biolog-simirenkoved Petro Volvaç. – Bundan da ğayırı, akimiyetniñ esas maqsadı, mahsus leyha esasında qurulğan gimnaziyanıñ binasını çekip almaqtır, çünki, «yañı» Anayasağa köre, ukrain tili ep bir devlet tili sayıla ve iç olmağanda bir ukrain mektebi olmaq kerek, işte ukrain mektebine bir çet yerde bina berirler. Bu, Qırım akimiyeti ukrain mülküni qırsızlay, demektir…»
Gimnaziyada tasil ceryanını rus tiline keçüvini talebelerniñ ekseriyeti facia kibi qabul etile. Talebe Valâ K. dey : «Biz bu gimnaziyağa aselet oqumağa kirdik. Ukrain tili ve edebiyatı bizim canımızdır, rus tiline keçsek, yazda Qırımdan Ukrainanıñ diger regionlarına köçermiz, dedi ana-babam».
Valeriy Kuliçenko, Yaroslav mektep talebesiniñ babası, mektep memuriyetine mektüp yazdı. Onda, rus tiline keçüvlerine narazılıq köstergenini bildirdi. Aytqanına köre, bunıñ episi balasınıñ grajdan ve insan aqlarını boza ve şeer şurasınıñ qararına mahkemede şikâyet etecegini beyan etti.
Natalya Rudenko ruhtan tüşmey. «Men çalışqan ve mektepni tiklegen kollektivime, ocalarğa işanam, er türlü müdir kele bile, amma, olar daima Ukraina, ukrain tiline, edebiyatına, tarihı, medeniyeti, an-anelerine sevgi aşlaycaqlar. Men işanam, biz daa yahşı künlerni körer ve yaşarmız. Bu akimiyet Regionlar firqası kibi ebediy üküm etmez. Separatistler meni er alda işten boşatıp, raat çalışmağa izin bermeyceklerini duya edim, onıñ içün, biraz raatlanırım ve qitaiy Ukrainağa köçerim».
Bundan evel, «Qırım tasil naziri» Natalya Gonçarova yeli telekanallarnıñ birinde ötkerilgen tok-şou devamında, yarımadanıñ eñ küçlü mekteplerinden biri – Aqmescit ukrain gimnaziyasınıñ taqdiri boyunca, müessiseniñ içinde endi «añlaşma» yapılğanını bildirgen edi.
Qırım territoriyasında 500 rus tilli mektep çalışa, daa 5 ukrain tilinde tasil bere, bu cümleden, 900 bala oquğan Aqmescitteki «Ukrain mektep-gimnaziyası» oquv terbiyeviy kompleksi mevcut.
Ukraina ve Qırımda nam qazanğan tasil erbabı Natalya Rudenko mektepni açılğan yılı 1997 senesinden başlap idare etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bunı Yevpatoriya şeer şurasınıñ pressa hızmeti haber ete.
Bildirgenine köre, ziyaretniñ birinci kününi kurort şeeriniñ esas yadikârlıqları ve hatıra yerlerinen tanış olmasına bağışladılar.
Kezlev şeer golovasınıñ muavini Valeriy Batük şeerniñ sanatoriy ve rekreatsiya imkânları aqqında ikâye etti ve Rusiye Federatsiyanıñ çeşit regionlarınen türlü bağlar qurulması, şeerde Rusiyeniñ bediy ve spotriv gimnastikadan gençler komandalarnıñ azırlav bazalarınıñ yerleşmesi aqqındaki añlaşmalar, büyük zoopark qurulması aqqında söyledi.
Batük Rusiye qanunlarına uyğunlaşuv ve kelecekteki "Qırım Respublika"sınıñ memuriy-territorial bölünmesi şaraitlerinde şeer akimiyetiniñ çalışuvı boyunca suallerge cevap berdi.
Soñra infoturnıñ iştirakçileri «Mayak», «İskra», «Primorye», «Zolotoy Bereg» sanatoriyleri, «Kakadu» bala sağlıq lageri ve başqa yerlerni ziyaret ettiler, dep bildire pressa hızmeti.


text:
Onıñ aytqanına köre, mayıs 14 künü Devlet duması ekinci oquvda «Rusiye Federatsiyasına Qırım Cumhuriyetiniñ qabul etilüvi ve Rusiye Federatsiyası erkânında Qırım Cumhuriyeti ve federal emiyeti olğan Aqyar şeeri subyektleriniñ peyda oluvı aqqında» qanunına deñişmelerni kirsetken prezidentiniñ qanun leyhasını baqacaq.
«Ekinci oquv içün deñişmelerde Qırım Cumhuriyeti ve Aqyarda grivna qullanuvını 2014 senesi iyün 1-ne qadar sıñırlamağa teklif etile»,– dedi Devlet dumasınnı spikeri.
Narışkin qayd etkeni kibi, Qırım Cumhuriyeti ve Aqyarda Rusiyeniñ Merkeziy bankınıñ senetleriniñ çalışmasını temin etken qararlar da alınacaq.
Evelden Qırım «birinci baş nazir muavini» Rustam Temirgaliyev ödevlerni ruble birleminde keçirmek içün Qırım ealisi sıñırlanmağan vaqıt devamında grivnanı rublelerge Rusiye merkeziy bankınıñ kursı boyunca deñiştire bilecegi aqqında aytqan edi. Naqıt grivnanı daa bir ay devamında qullanmağa mümkün.
Mayıs 6-da UMB Rusiye işğali bitmegence, Ukraina banklarına Qırımda çalışmağa yasaq etken qararnı qabul etti.


text:
VK.COM Qumuqçağa çıqdı
Lap da belgili Rus camiyat aw VK.COM bugünden başlap QUMUQÇağa çıqdı. Endi qollawçulanı qaysı da imkanlı tilleni arasında QUMUQÇAnı saylap bola.
Bizin tilibizni tarcumasın Maskew QUMUQLAR degen qurumnu harakatçıları etgen. Bu imkanlıq yaşawğa çıqsın uçun VK.COM degen camiyat awnu başçıları bulan uzaq söyleşiwler yurütülgen.
Camiyat awnu wa QUMUQLAR degen qurumnu başçıları 80% açğıçlarını göçürüwün bitdirip, har qollawçuğa giriş açğan.
Yayılışnı QUMUQ bölümünü qollawçuların bu süyunç xabar bulan qutlaybız wa bulay projeler bulan tez-tez maşğul bolmaqnı yoraybız!
QUMUQLAR degen qurumnu Basma-işçilerı


text:
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar faali, bloger Nariman Memedeminovnıñ imayesi bergen şikâyet arizasını red etip, onı apiste qaldırdı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Facebookta haber ete.
Böylece, Memedeminov mayısnıñ 16-na qadar SİZOda qalacaq.
Haber etilgenine köre, mahkeme qararı seslendirilgende Narimannıñ ömür arqadaşı Lemara Memedeminovağa salonğa kirmege izin berildi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova qırımtatar faali, bloger Nariman Memedeminovnıñ «telükeli hastalığı» tapılğanından «vaziyeti kritik olğanı içün» Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat etti.
Daa evel haber etilgeni kibi, Memedeminovğa martnıñ 14-ne planlaştırılğan ameliyat yapılmadı.
Advokat Emil Kurbedinovnıñ aytqanına köre, Memedeminovnı eki aydan berli ağrılar raatsızlay ve o, ameliyatqa muhtac.
Advokat diagnoznı aytmadı, amma Memedeminov yaqın künlerde acele ameliyatqa muhtac, çünki «onıñ tedaviylenmesi pek sozuldı», dep qayd etti. Kurbedinov muvekkiliniñ «acele ameliyat olması içün bütün qurulışlarğa muracaat etkenini» bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi martnıñ 14-nde Nariman Memedeminovnıñ tevqifini eki ayğa uzattı.
Martnıñ 22-nde Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik hadimleri ve uquq qoruyıcıları Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Ondan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketildi. Martnıñ 23-nde mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatlaylar.
Martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Bunı bugün The Washington Post mühbiri Maşa Gessen yaza.
Onıñ fikrince, Vladimir Putinniñ AQŞ Prezidenti Barak Obama ile Frenkistandaki mecburiy körüşüvi «eki ayırılğan ana-baba balasınıñ mezun aqşamına kelgeni» kibi körüne edi.
Müellif hatırlata, üç ay evelsi Putin Ekinci cian cenki vaqtından Avropada territoriyanınh ilk zaptını keçirgen edi.
Bu sebepten Hillari Clinton ve prins Charles onı Adolf Gitler ile qıyasladılar. «Amma siyaset içün bu qıyaslav, sıq tekrarlanğanı içün degil de, Putinni «D» Künü munasebeti ile keçirilgen tedbirlerge davet etilgen musafirler sırasına qoşqanları içün boşboğazlıq oldı», – dey müellif.
O hatırlata, 1994 senesi Frenksitan prezidenti Fransua Mitteran Rusiye zenaatdaşı Boris Yeltsenni antikommunistik siyaseti sebebinden davet etmegen edi. 2004 senesi Putin «D» Kününi qayd etken ilk Rusiye lideri oldı.


text:
Okmeydanı Mermerci Usta
Okmeydanı mermerci olarak granit ve mermer işlerinizde arayabilirsiniz.
- Okmeydanı mermerciler mutfak tezgah ustaları
- Okmeydanı granit mutfak tezgahı uygulama
- Okmeydanı mermer zemin kaplama ve silme işleri
- Okmeydanı mermer ve granit döşeme uygulama hizmeti
Okmeydanı granit ustası olarak tüm mahallelere servisimiz vardır,Okmeydanı mermer silme,Okmeydanı mermer granit cilalama,Okmeydanı mermer granit kesme,Okmeydanı mutfak mermeri delme,Okmeydanı granit mutfak evye delme,Okmeydanı mermere evye yapıştırma Okmeydanı paradyen zemin silme gibi işlerinizde Okmeydanı mermerciler olarak bize ulaşabilirsiniz.


text:
İşğal etilgen Qırımda mayısnıñ 12-nde Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ evi yanında, oña qarşı cinaiy işniñ açılğanından bir yıl keçkeni munasebetinen, dua merasimi ötkerildi.
«Dua – arap tilinden tercime etilse, «yalvaruv» demektir, bu Yüce Allahqa yardım muracaatıdır. Bügün biz Allahqa dua ettik, O,ilk evelâ, eñ ağır vaizette olğanlarğa küç, sabır ve metanet bersin. Ve, ekincisi de, bügün bu areketlerni (tintüv ve apis etüvlerni – QA) yapqan adamlarğa Allah-u Taalâ közlerini açsın, olar bu yolnıñ iç bir yerge alıp kelmeycegini añlasınlar», – dedi Qırım.Aqiqatqa fail Nazim Şeihmambetov.
İlmi Umerovnıñ sözlerine köre, o Allahqa dua yapmağa istegenlerni öz azbarına davet etti, O olarğa «Qırımnıñ işğalci akimiyeti yaratqan müşkülliklerni keçmek içün küç ve irade bersin» dep.
Umerov: «Rusiye Federatsiyasınıñ uquq qoruyıvı sisteması Qırımda advokatlarğa basqı yapmaqta talim ala. Misal içün, bu siyasiy dava meni qorumaları içün dört advokatnen añlaştım. Olardan üçüne çeşit-türlü tesir usulları qullanıladı», – dedi.
Bundan evel Bağçasarayda «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca Bağçasaraynıñ dört sakini tutılğanından bir yıl keçkeni munasebetinen dua keçirilgen edi.
İlmi Umerovğa qarşı ekstremizm maddesi boyunca FSB tarafından cinaiy iş açılğanını 2016 senesi mayıs 12 künü Qırımnıñ sabıq prokurorı Natalya Poklonskaya beyan etken edi.
Meclis reisi muavininiñ yaqalanuvı, tintüvi ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
Keçken sene mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler keçirgen edi. Neticede 4 Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizm ile qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şeklenip FSB hadimleri tarafından yaqalanğan ediler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.


text:
Koronavirus tarqalması telükesi sebebinden Aqmescit akimiyeti, şeerde künde 140-den ziyade degil içtimaiy naqliyat yürecegi aqqında qarar aldı, yani naqliyatnıñ 30%-ı.
Bunı Aqmescitniñ rusiyeli memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
"Naqliyat saba saat 6:00-dan 10:00-ğace ve aqsam saat 17:00-dan 21:00-ğace qatnay. Teşkerüv neticesinde yolcularnıñ azlaşması qayd etildi, böyle, qoşma naqliyatta ihtiyac yoq", - denile beyanatta.
Bundan evel Rusiye nezaretindeki Qırım Naqliyat Nazirligi "Krımtrolleybus" devlet şirketinen beraberlikte Aqmescit-Aluşta ve Aluşta-Yalta trolleybuslarnıñ sayısını arttıracağını bildirgen edi.
Daa evel Rusiye akimiyeti aprelniñ 2-sinden 14-ünece yañı naqliyat sıñırlavlarını tayin etti.
Aprelniñ 1-nden itibaren Qırımda cemaat naqliyatı tek saba ve aqşam cedvelge köre olacaq. Aqyar sakinlerine aprelniñ 1-nden itibaren acele vaziyet olmağanda evden çıqmaları yasaqlandı. Martnıñ 31-nde Aqyar akimiyeti şeer kirişlerinde blokpostlar qurdı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
ABD prezidenti Donald Trumpnıñ idaresi bu sene Ramazan iftarını bermemege qarar aldı. Bundan evel ise aman-aman 20 yıl devamında bu anane bozulmay edi ve er yıl Ramazan ayınıñsoñunçını ifadelegen Oraza bayramı (Eid ul-Fitr) munasebetinen iftar berile edi.
Bunıñ yerine Trump ve onıñ qarısı beyanat yayınlap, dünya musalmanlarına hayırlavlarını yolladı.
Bundan evel musulmanlarğa safsata sözleri içün tenqit etilgen Trump, ananeviy iftarnı keçirmeyip, ondan evelki üç idareciniñ adetini bozdı.
Eid ul-Fitr munasebetinen qurulğan sofrağa Amerika musulmanlarınıñ yetekçileri, Kongress azaları ve musulman devletleriniñ elçileri davet etile edi.


text:
Rusiyede «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen qırımlı Ruslan Zeytullayev avgustnıñ 18-de Rusiyeniñ Başkortostan Cumhuriyetindeki apishanege avuştırılacaq. Bunı Rostov-na-Donu şeerindeki Ukraina Baş konsullığı Facebook saifesinde haber ete.
İyülniñ 27-de Rusiye Yuqarı mahkemesi Zeytullayevniñ apis cezasını 12 yıldan 15 yılğa qadar arttırdı. Aqyarlı buña cevap olaraq açlıq grevine başladı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ qararına narazılıq bildirdi.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi 2016 senesi sentâbrniñ 7-de Zeytullayevni «terrorist cemiyette iştirak etkeninde» qabaatlı olaraq tanıp, oña 7 yıl apis cezasını berdi. Rusiye prokuraturası Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ bu qararına itiraz bildirdi ve dava tekrar baqılması içün kene Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesine qaytarıldı. Taqiqat organları Zeytullayevnıñ terrorist cemiyet iştirakçisi degil de, teşkilâtçı olaraq tanılmasını istey. Rusiye Ceza Kodeksiniñ bu maddesi eñ azından 15 yıl ve atta ömür boyu apis cezasına ketirmek mümkün.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aluştanıñ Rusiye memuriyetiniñ başı Galina Ogneva, şimdiki vaqıtta suv teminatı ile bağlı qıyınlıqalarnı Büyük Lampat köyü seze, dep bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, suv saba saat 06:00-dan saat 10:00-ğace ve aqşam saat 17:00-den saat 21:00-gece ola.
“Büyük Lampat köyünde qıyınlıqlar peyda oldı, çünki anda tranzit boru keçe, suv berilüvi ise eksildi”, - dedi Ogneva “Radio Krım” yayınında.
Aynı zamanda Aluştanıñ özünde suv teminatı tek gece sıñırlana.
Evel Ogneva, yañı yıl bayramlarından soñ şeerde suv cedvel boyunca berilecek, dep haber etken edi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Qırımnıñ Rusiye parlamenti spikeriniñ birinci muavini Yefim Fiks beşinci Ukraina prezidenti, şimdiki halq deputatı Petro Poroşenkonıñ Qurban bayram tebrikine cevap berdi. Poroşenko Qırım Ukraina kontroli altına tez qaytacaq, dep ayttı.
Poroşenko qırımtatarlar Qurban bayramını tezden Ukrainağa ait Qırımda qayd etecegine işana, dep qayd etti.
«Beraber ğayret kösterip, istilâcını mıtlaqa yeñermiz ve Qırımnı evge qaytarırmız. Ve tezden Ukrainağa ait Qırımda tamır qırımtatar halqı Qurban bayramını serbest qayd etecek. Kelecek sene – Bağçasarayda! Qırım – Ukrainadır!», – dep yazdı o, Facebookta.
Buña cevap bergen Fiks «Qırım Ukrainanıñ bir qısmı olmaycaq», dep bildirdi. «Petro Poroşenko bir şey ayttı ve endi bütün Qırım «qaynay». Qırım Ukrainanıñ bir qısmı olmaycaq. Jeglov aytqanı kibi: «Mında Şarapovnı degil, qalaç teşigini alırsıñ». Poroşenko da öyle – Qırım degil, teşik alır. O, (Poroşenko – muar.) raat olsun», – dep bildirdi Fiksniñ aytqanlarını «Krım24» telekanalı.
Kreml, Rusiye 2014 senesi işğal etken Qırımnıñ topraq mensüpligi meselesi muzakere etilmeycek, dep bildirgen edi. 2014 senesi AB ve ABD Qırım işğali ve Rusiyeden destek alğan «DNR» ve «LNR» tarafından bir qısmı işğal etilgen Donbastaki vaziyet sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalar kirsetti.
Qırımda iyülniñ 20-nde Qurban bayramı munasebetinen raatlıq künü ilân etildi. Yarımada camilerinde ve esas Ukrainada bayram namazları qılındı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy musulmanlarnıñ Qurban bayramını tebriklep, eyilik ve amanlıq tiledi. Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qurban bayramında Rusiye apsinde tutulğan qırımtatarlar aqqında hatırlattı.
Qurban bayramı – musulmanlarnıñ eñ büyük bayramlarından biri olıp, Mekkege acılıqnıñ soñuna kelgenini temsil ete. Oraza Bayramından 70 kün keçken soñ qayd etile.
Qurban Bayramı büyük meydanlarda cemaat ile qılınğan bayram namazından başlana ve ondan soñ qurban çalına. Bu ananeniñ tamırları Allahnıñ İbraim peyğamberge oğlu İsmailni qurban ketirmege bermeyip, qoynı kesmege buyurıp toqtatqanından kele.


text:
Bunıñ aqqında siyasiy küç saytında yerleştirilgen Ukraina Kommunistik firqasınıñ merkeziy komitet prezidiumınıñ qararında aytıla, dep bildire Azatlıq Radiosı.
«Namzetimizniñ devlet avdarması neticesinde idare etip başlağan rejim tarafından dünya cemaatçılığı ögünde tasdıqlanmaq içün keçirgen Ukraina prezidenti saylavlarında iştiraki firqa ve millionlarca saylayıcılarnıñ menfaatlarına uyğun kelmey», – denile beyanatta.
Kommunistik firqası bildire ki, olarnı qanunsız alda qabaatlaycaq olalar, sıqıştıralar ve qorquzalar. Ukraina Yuqarı Radasınıñ toplaşuvlarında bile prezident vazifesine namzet köstergen P.N.Simonenko maneviy ve fizik ceetten zarar köre eken.
Bu künleri ukrain telekanallarından birinde canlı yayında çıqışta bulunğan Simonenkonıñ maşinasına taşlar atıldı. Simonenkonıñ aytqanına köre, militsiya protokol tizdi.


text:
Kreml kontrol etken Aqmescit rayon prokuraturasınıñ hadimleri İvanov bir vatandaşınıñ qırımtatar areketiniñ failleri mayısnıñ 18-nde qırımtatar sürgünliginiñ qurbanlarını añma kününde «Rusiyege qarşı aktsiyalar» keçirecegine dair arizası olğanını bildireler.
Bunı Şevket Qaybullayev Radio Svoboda mühbirine bildirdi. Onı mayısnıñ 17-nde «kütleviy tedbirlerniñ teşkil etmemesi» aqqında tenbiyelediler. Aynısı İlmi Ümerov, Nariman Celâlov ve Lemmar Yunusovğa aytıldı.
«Meni rayon prokuraturasına davet etip, İvanov biri Meclis Rusiyege qarşı aktsiyalar azırlağanını bildire, dep ayttılar. Arizada olğan soyadlar arasında menimki de bar eken. Men arizanı köstermege talap ettim, amma razı olmadılar. «Apiske alıñız aysa» aytqanlarımdan soñ politsiyanen qorquzmağa başladılar, soñ adiy bir urbada birisi kirip, arizanı seslendirmege razı oldı. Men bir de bir kütleviy tedbirni teşkil etmeycegimizge dair ariza yazdım», – dep tarif etti Qaybullayev.
Er yıl Qırımda sürgün munasebetinen, şu cumleden Qırım paytahtında matem mitingi olmaq üzre, kütleviy tedbirler ötkerile edi. Lâkin 2014 senesi mart ayında yarımadanı Rusiye zapt etken soñ, Aqmescit merkezinde böyle bir tedbirlerniñ keçirilmesi yasaqlandı.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
18 mayıs künü Ukrainada memorial tedbirlerniñ keçirilmesi planlaştırıla. Er yıl bu künü tamır halq 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa sürülgeninen bağlı facialı vaqialar hatırlana. Episi olıp 180 bin insan sürülgen edi.
Ukrainada qırımtatarlarınıñ sürgüni genotsid dep tanıldı.


text:
İlhaq etilgen Qırımda yarımadanıñ rusiyeli parlamentine ve yerli şuralarına rusiyeli saylavlar keçe, dep bildire Qırımnıñ rusiyeli saylav komitetiniñ malümatına esaslanıp "Krıminform" haber agentligi.
Beyanatqa köre, saat 8:00 başlap 20:00 qadar 1201 saylav bölügi çalışacaq: beş yıl müddetine yaratılğan 1163 danesi ve 38 muvaqqat – çoqusı hastahanelerde, bir danesi – Aqmescit SİZOsında ve daa bir danesi Aqmescit ava limanında.
Matbuatqa köre, şeerde yaşağan saylavcılarğa dört bülleten berilecek: eki danesi – Qırım parlamenti içün ("cumhuriy" ve bir mandatlı), daa ekisi – yerli idare organları (belediye ve bir mandatlı) içün. Köylerde yaşağanlarğa 3 bülleten berilecek: eki danesi – parlament saylavı içün, birisi – yerli idare organları saylavı içün.
Qırım parlamentine saylavlarda sekiz siyasiy partiyasınıñ (LDPR, Pensiyalılar partiyası, RFKP, "Patriotı Rossii" ("Rusiye vatanperverleri"), "Adaletli Rusiye" ("Spravedlivaya Rossiya"), "Rusiye Kommunistleri", "Yedinaya Rossiya" ("Yekâne Rusiye") ve "Rodina" ("Vatan")) 535 namzeti iştirak etecek.
"Cumhuriy cedvel"ge köre, Qırım parlamentinde 50 yerge 421 namzet bar, bir mandatlı bölüklerge köre 25 yerge – 114 namzet, olardan 10-u öz namzetlerini özleri teklif ettiler.
Parlament saylavları içün, "cumhuriy" cedvel saylavları ve bir mandatlı saylavlar içün 1 476 750-şer bülleten bastırıldı. Saylav yapraqları renklerinden farqlanacaq: "cumhuriy" cedvel - qırmızı, bir mandatlı - mavı.
Yerli idare organları saylavı bülletenleri de renklerinden farqlanacaq: şeer içün yekâne bölgeler boyunca - mor, bir mandatlı bölgeler boyunca - sarı; köyler içün çoq mandatlı saylav bölgeleri içün - yeşil. Olarnıñ bastırılğan sayısı 2 345 780 dane.
Bütün qırım boyunca yerli idare organları saylavlarına 5 584 namzet qayd etildi, denile matbuatnıñ beyanatında.
Rusiye akimiyeti, Qırım ve Aqyarda Qırım parlamenti ve yerli şuralarnıñ saylavlarını 2019 senesi sentâbr 9-ında keçire. Ukraina, ABD, Aropa Birligi ve dünyanıñ daa bir sıra memleketleri bu saylavlarnıñ qanuniyligini qabul etmey.
Daa evel Ukraina mebusı, "Avropa birdemligi" partiyasınıñ daa bir reisi İrına Geraşçenko, Ukrainanıñ Yuqarı Radasını, rusiyeli saylavlarnıñ neticelerini qabul etmemege çağırttı.


text:
Ukraina Milliy gvardiyasınıñ «Azov» polku Qırımda onıñ azası yaqalanğanı aqqında malümatnı red ete. Bu aqqında polknıñ Vkontakte içtimaiy ağındaki resmiy saifesinde aytıla.
«Azov» askeri istilâcı Rusiye tarafından vaqtınca işğal etilgen Qırımda terroristik akt azırladı kibi malümat daa bir provokatsiya ola ve kerçek ile iç bir alâqası yoq», – dep aytıla beyanatta.
Beyanatta qayd etile ki, «Azov» yalıñız Mariupol ve onıñ civarını imaye etmekte, ve Ukrainanıñ diger qısımlarında polk bölükleri yoq.
Qırım prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildirdi ki, «E» Merkeziniñ hadimleri Qırım prokuraturasınıñ binası yanında terakt keçirecek olğan «Azov» batalyonınıñ azasını yaqaladılar. Bundan ğayrı, onı 2014 senesi yazda Aqmescitte camini ateşke berüvde qabaaatlaylar.


text:
Qırımda bir künniñ içinde yarımadağa kelgen 30 adamnı observatorlarğa yolladılar. Bunı er künlük brifingde Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçı muavini Dmitriy Krutikov haber etti.
"21 adam Qırım şimalinde sıñırnı keçti, bir adam ava limanında, daa beşi poyezdnen keldi ve bir adam qırım köründen keçip keldi", - dedi Rospotrebnadzor vekili.
Tünevin Qırım başı Sergey Aksönov, çetelden kelgen qırımlılar observatorda bulunğanı içün tölemeli dep bildirdi. Rusiyeden Qırımğa kelgenlernen aynı vaziyet.
Qırımda 355 koronavirus hastası qayd etildi. 26-sı çetelden, 74-ü – qomşu Rusiyeden keldi. 11 koronavirus hastası vefat etti. Aqyarda – 153 hasta, üçü vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Keriç parom keçiti furtuna sebebinden eki künge qapatılabilir. Bunı Ltd "Deñiz Müdirligi" bildire.
Şirketiniñ malümatına köre, oktâbr 12 künü gece parom keçiti işini toqtata bile. Bunıñ sebebi cümaaqşamı sabasına qadar devam etecek furtunadır.
«Saniyede 20 metrge qadar suratınen rüzgar esecegi ve ava bozulacağı beklenile», – dep haber ete «Deñiz Müdirligi».
Bundan evel Kremlniñ kontrolindeki Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirligi oktâbr 9 künü Keriç parom keçit hızmeti furtuna telükesine baqmadan çalışqanını bildirgen edi.
Keriç Boğazı – Rusiye Federatsıyasınıñ Krasnodar Vilâyetini Qırım ile bağlağan esas naqliyat ağıdır. Ukraina qanunlarına köre Keriç parom keçitinden Qırımğa kiriş yasaq etildi ve devlet sıñırını keçmek cinayetine teñ kelmektedir.


text:
Aqmescit – İslâm Terek civarındaki Qızıl Terçek köyünde yaşağan, 6 insandan ibaret qorantanı Qırımdan sürgün etmeleri mümkün. Bunıñ aqqında qarar İslâm Terek rayon mahkemesi çıqardı. Esas sebep, qoranta azalarınıñ Rusiyede bulunuv müddetini bozğanları oldı. Olarnıñ episi Özbekistan vatandaşları olalar. Uquq qorçalayıcılar aytqanına köre, bu kibi adiseler endi bir qaç kere yüz bergen edi.
Oksana Tolmaçöva qorantasınen beraber, Özbekistandan Qırımğa bu seneniñ mayıs ayında köçip keldi. Anasınıñ ana-babası, bu yerde qırımtatarlarnıñ sürgünliginden evel yaşadılar. Oksana, aqayı Vitaliy, 11 yaşlı qızı Elvina ve 4 yaşlı oğlu Daniil ile İslâm Terek civarındaki Qızıl Terçek köyünde yerleşti, anda ev satın aldılar.
«Yanvar ayında kelgende, ev içün paranıñ bir qısımını qaldırıp ketken edim. Soñ, Taşkentke qaytıp, daireni sattım. Köçken soñ, Qırım Rusiyege qoşulğanını kördik, – dep añlata Oksana. – Biz Rusie kelgenine o qadar quvana edik, çünki ömür billâ Rusiyede yaşamağa arz ete edik. Eki balamız bar, olarnıñ kelecegi parlaq, tınçlıq olğanını isteymiz. Amma, Qırımğa kelmege keldik – bizni ise, yazmaylar».
Oksana, Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, bütün qoranta azaları yabancılar sayılğanı içün, 90 kün keçkenden soñ, olar Qırımnı terk etmek kerek ediler. Vaqtınca yaşamaq içün ruhsetnameni (VÂR) almağa ıntıluvları neticesiz qaldı.
«Migratsion hızmetiniñ hadimi Natalya Dmitriyevna başından, VÂR yoq olğanı, soñra çalışmaq içün patenti yoq olğanını ayttı. Soñra: «Siz mında nege keldiñiz? Üç ay keçken soñ, ne yappacaqsıñız? Sizni sürgün etermiz. Avtobus kelip, sizni belgisiz bir yerge alıp keter», dedi. O, Herson vilâyetine köçip, anda daireni kiralamağa ve çalışmağa teklif eti», – dey Oksana.
Bir vaqıttan soñ, Oksananıñ anasına ruhsetnameni azırlamağa razı oldılar. Sebebi, qadın Rusiye territoriyasında doğğanlarnıñ mirasçısı olğanı oldı. Amma, notarius Oksananıñ anasınıñ nefaqacılıq vesiqalarnı yañlış tercime etkeni içün, migratsion hızmetinde, vesiqalar sahte olğanını ayttılar ve ruhsetnameni bermediler.
Oksana Tolmaçöva qorantasınıñ Qırımda bulunuv müddeti avgustnıñ 27 –nde yekünledi. Amma, qoranta yarımadadan ketmedi, çünki akimiyet vadelerine işanıp, vaqtınca yaşamaq içün ruhsetname kvota boyunca berilecegini beklediler. Amma, bugünki künge qadar, ruhsetname berilmedi. Aynı zamanda yerli politsiya hadimi memuriy protokol tizip, işni mahkemege yolladı.
Oktâbr 7 künü İslâm Terek rayon mahkemesi Oksananı Rusiye Federatsisından tış sürgün etmege qarar aldı. Bundan da ğayrı, o ve aqayı ekişer biñ ruble para cöremesini tölemek kerekler.
«Mahkemede aytqanları kibi, 10 kün içinde mahkeme qararına şikâyet bermesek, onı eda etecekler. Adliyecini taptıq, şikâyet berdik, Kefedeki apellâtsion mahkemesiniñ toplaşuvını bekleymiz», – dey Tolmaçöva.
Oksana bildirgeni kibi, mahkeme işi arfesinde o qorantasınen beraber Canköy sıñırını keçip qayttı, amma, mahkemeci bunı diqqatqa almadı.
Endi Oksana Qırım «devlet milletler komiteti» bu meseleni çezer, dep ümüt ete. Cuma aqşamı künü o, müessise reberi Zaur Smirnovnen körüşecek. «O, sürgünlik olmaycaq dep işandırdı», – dey Oksana.
İnsanlar aqsız bir vaziyetet bulunalar
Bu seneniñ avgust ayında Smirnov Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, «belli bir sebeplerden vaqtınca yaşamaq içün vesiqalarnı azırlamağa yetiştirmegen şahıslarğa qarşı repressiyalar qullanılmaycaq». «Bunı yapmağa sözde vade etkenler aqqında devlet milletler komitetine haber etsinler. Biz, bu kibi şeylerni aytmağa cesaret etkenlerge qarşı ciddiy tedbirler alacaqmız», – degen edi Smirnov.
Bu vaqia boyunca Qırım.Aqiqat mühbiri Smirnovnen bağlanıp olamadı.
Aynı zamanda, Human Rights Watch uquq qorçalayıcılar teşkilâtında aytqanları kibi, Tolmaçövlar kibi qorantalar daa çoq. Olar, qabaatsız olsalar da, aqsız bir vaziyette bulunalar.
«Sürgünlik yerlerinden qırımğa qaytqan qırımtatarlar, akimiyetniñ yardımına işandılar. Amma, kelgen soñ, adamlar memurlarnıñ sert davranışı, memuriy cöremeler, sürgünlik qorquzuvlarnen rast keleler», – dedi teşkilât tedqiqatçısı Yuliya Gorbunova.
Onıñ sözlerine binaen, Federal migratsion hızmetinde kelgen qırımtatarlarğa açıqtan-açıq aytalar: «Siz mında nege kelesiñiz, qaytıñız, mında yapacaq işiñiz yoq», deyler ve vaqtınca yaşamaq içün ruhsetnamelerni almağa istegenlerniñ vesiqalarnı sebepsiz qabul etmeyler.
«Qırımğa qaytqan qırımtatarlarnıñ ekseriyeti Merkeziy Asiyada olğan mülküni sattılar, qaytmağa yerleri yoq. olar çaresiz bir alda bulunalar», – dey Gorbunova.
Human Rights Watch teşkilâtnıñ bu kibi vaziyette qalğan bir qaç qoranta aqqında haberi bar, amma, olarnıñ sayısı daa çoq deyler.
«Olarğa adliyeci, uquq qorçalayıcılarğa muracaat etmek kerek, bu cümleden Qırım alan missiyasına da rica etsinler, mahkemelerniñ qararlarına şikâyet etmeliler, – dey uquq qorçalayıcı. – Biz, öz nevbetimizde, bu meseleni rusiyeli akimiyet, Rusiye Federal migratsion hızmetine muracaat etecekmiz».
Qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçisi Zair Smedlâyev, şimdiki vaqıtta Qırımğa köçip kelgen qırımtatarlar bir sıra problemlernen rast kelgenini tasdiqlay. Em de şimdiki vaziyette olarğa yardım etmek küç, dey. «Ukraina zamanında bu meseleler da yahşı çezile edi. İç olmağanda migratsion hızmeti hadimleri eyice davrana ediler», – dey Smedlâyev.
Onıñ fikirince, şimdiki akimiyet qırımtatarlarnıñ avdeti devam etmesini istemey. «Bu meseleni çezmek içün yapılğan areketler aqqında iç bir şey eşitmedim ve körmedim», – dedi o.
Misal olaraq, Aq Meçit rayonından sürgün etilgen yaş yigitniñ meselesini ketirdi, onı da mahkeme qararı ile sürgün ettiler.


text:
Qırımda keçken künü 10 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 9-ı qırğınlıq ile küreş tedbirleri ve laborator skriningi neticesinde qayd etildi, 1-i hastanıñ tibbiy yardım içün muracaat etkende qayd etildi, dep haber etildi qırğınlıq ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ qayd etkenine köre, Saq rayonı hasta sayısına köre lider ola.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya bildirgenine köre, Saq rayonındaki vaziyet zor qala ve «tam stabilleşüv olacağına oşamay». Onıñ malümatına köre, yañı hastalardan altısı Saq rayonında buluna, 4-ü daa evel qayd etilgen ocaqlarnen alâqası olmağan Saq hastahanesiniñ hadimi ola.
«Bu insanlarnıñ alâqada olğan insanları çoq. Hastalar liftçi, aşçı ve eki tibbiyet hadimi ola», – dep tarif etti Penkovskaya.
Yañı hastalar arasında – ekisi Yaltadan, Aqmescitte bir bala hastalandı ve observatsiyada bulunğan Sankt-Peterburg sakini.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti malümatına köre, bugünge qadar 324 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 25-i çetelden keldi, 32-si Rusiyeden keldi. 130 kişi tüzeldi, 9 koronavirus hastası vefat etti. Aqyarda 148 yañı koronavirus hastası qayd etildi, eki kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Cumaertesi künü, yanvar 31-de, Donbassta ATO quvetleri tahminen 16 boyevikni yoq ettiler, daa 49 boyevikni yaraladılar, – dep haber ete ATO matbuat merkezi Facebook saifesinde.
Matbuat merkeziniñ bergen malümatına köre, eki kün devamında qanunsız silâlı birleşmelerniñ 145 adamı öldürildi, 380 kişi yaralandı. «Askerler duşmannıñ 2 tankı ve 11 cenk maşinasını yoq ettiler. Debaltsevo rayonında ukrain vatanperverleri üç topnı yoq ettiler», – aytıla haberde.
Malüm ki, Donetsk vilâyetiniñ Debaltsevo şeerinde cumaertesi künü, yanvar 31-den itibaren, Rusiye tarafında cenkleşken boyevikler tarafından açılğan ateş neticesinde 12 yerli sakin elâk oldı.
Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenükniñ aytqanına köre, yanvar 31-de qurtarıcılar Debaltsevodan tahminen biñ kişini çıqardılar. Arbiyler tahliye telükesizligini temin ettiler, çünki adamlar ile avtobuslarğa ateş açıla.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi ki, 2013 senesi Qurultayda saylanğan halq delegatları işine devam etecek. Bunı o, Facebook saifesinde derc etilgen video muracaatında ayttı.
Çubarov hatırlattı ki, 2013 senesi oktâbrniñ 26-nda Aqmescitte VI çağırılış Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci sessiyası olğan edi.
«5 yıldan soñ Qurultaynı toplap, yañı saylanğan delegatlarğa vekâlet bermek kerek. Amma, belli olğanı kibi, Rusiyeniñ Qırım işğali sebebinden al-azırda serbest saylavlarnıñ keçirilmesi imkânsızdır. Rusiye Milliy Meclis faaliyetini yasaq etti, şunıñ içün 2013 senesi Qurultayda saylanğan halq delegatları işine devam etecek», – dep tarif etti Meclis reisi.
Haber etile ki, 2018 senesi noyabrniñ 12-nde Kyivde Qırımtatar Milliy Qurultay delegatlarınıñ konferentsiyası olacaq. Onıñ devamında Qırım işğali, qırımtatar halqınıñ vaziyetinen bağlı eñ aktual meseleler baqılacaq, beyanat ve muracaatlar qabul etilecek.
«Allahqa şükür, 2013 senesi saylanğan 248 insandan tek küçük bir grupp Qırım işğalinden soñ Qurultaydan çıqtı. Meclis azaları arasında da bir qaç kişi işğalge qoltutqanı içün azalıqtan çıqarıldı. Amma, Allahqa şükür, Qurultay delegatları ve Meclis azalarınıñ ekseriyeti vazifesini yapmağa devam ete. Epimizge muvafaqiyetli ve semereli iş tilep, Qırımnıñ tezden serbest olmasını isteyim», – dedi Çubarov.
Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayı 1917 senesi noyabr ayında saylanğan edi. 1917 senesi dekabrniñ 9-ndan 26-na qadar esas qırımtatar qanunlarını qabul etken milliy tesis toplaşuvı olaraq çalışqan edi.
1991 senesi Qırımtatar Milliy Qurultayı faaliyetini yañıdan başlattı. Ukrainada qırımtatarlarnıñ yuqarı temsil organı olaraq tanıldı. Qırım işğalinden soñ Rusiye onıñ faaliyetini yasaq etti.


text:
Avropa parlamentiniñ prezidenti Martin Schulz Qırım işğal Ukrainanı Avropa yolunda toqtatmaz, dep tüşüne.
Bunı o iyül 3 künü Kiyevde bildirdi.
«Qırımnıñ Rusiye tarafından qanunsız işğali bizni Ukrainanı umumiy Avropa degerliklerimizniñ pekitimelsinde şerik olaraq tanılmamızda toqtatmaz», – dey Schulz.
O şunı da qayd etti ki, bunı cuma künü Avropa parlamenti ve Ukraina Yuqarı Şurası arasında fikirdeşlik memorandumınıñ imzalanuvı tasdiqlar.
Avropa parlamentiniñ prezideti cuma künü resmiy ziyareti ile Kiyevde buluna.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Rusiye prezidenti saylavına qatılmaq niyetini bildirgen Rusiye televizion alıp barıcısı Kseniya Sobçak, onıñ tarafından teklif etilgen Qırım statusı boyunca «referendum»da yalıñız Qırım sakinleri degil, aynı zamanda Ukraina ve Rusiye vatandaşları da iştirak etmek kerekler, dep saya. Bunı o, dekabrniñ 20-sinde «Sobçak. Ukraina ile dialog» matbuat konferentsiyası esnasında dedi.
«Men referendum aqqında söylegende, halqara referendumı aqqında aytam, yani (yarımadanıñ – QA) taqdirini yalıñız Qırım sakinleri degil, aynı zamanda Ukraina ve Rusiye sakinleri al etecekler. Bu territoriyanıñ kompromissi de tamam bundan ibarettir», – dedi o.
Oktâbrniñ 18-nde Kseniya Sobçak qomşu Rusiyedeki prezident saylavına qatılmaq istegenini resmen bildirdi. O, özüne «er keske qarşı» namzetim, dey.
Sobçak, ilhaq etilgen Qırımda saylavdan evelki teşviqat kampaniyasını yapmaycağını söyledi. O, Rusiye Qırımnı ilhaq etip, halqara mecburiyetlerini bozdı, dep bildirdi. Onıñ fikrine köre, ilhaq cümleden Rusiye ealisiniñ faqirleşkenine ketirdi.
Ondan ğayrı Kseniya Sobçak ilhaq etilgen Qırımda yarımadanıñ statusına dair «yañı mustaqil referendum»nı ötkermege teklif etti.
Daa soñra Sobçak, Rusiye Baş prokuraturası onıñ Qırım aqqında söylegenlerini teşkere, dep ilân etti.
Rusiye prezidentiniñ saylavını 2018 senesi martnıñ 18-nde – Qırım ilhaqınıñ yıllığında ötkermek planlaştıralar. Daa evel saylav kününiñ başqa künge keçirilmesini közde tutqan munasip qanun, Rusiyeniñ Devlet duması ile Fedratsiya Şurası tarafından tasdiqlanıp, Rusiye prezidenti Vladimir Putin tarafından imzalandı.
Qırım ve Aqyar şeeri territoriyasında 2014 senesi martnıñ 16-sında yarımadanıñ statusına dair dünya tarafından tanılmağan referendum ötkerildi. Rusiye, onıñ neticesine esaslanıp, Qırımnı öz toprağına qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de AQŞ referendumdaki rey berüvniñ neticelerini tanımadılar. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda yırcı Yuliya Kaçula ve ukrain reperi Mixa ukrain şairi ve yazıcısı Taras Şevçenkonıñ «Gogolge» şiiriniñ sözlerine yır yazıp, vido çıqardılar.
Video Kobzarnıñ doğğan kününde Yuliya Kaçulanıñ Youtube kanalında yayınlandı.
«Şevçenko, ukrain vatanperver ikâyeleri içün «Gogolge» pek bükük qıymet bere edi, olarnıñ arasında Taras Bülba. «Teftişçi» ve «Ölü canlar» icviy eserleri. Sağ ol, Taras, örintir içün», – dep yazdı yırcı.
Taras Şevçenko 1814 senesi martnıñ 9-nda dünyağa kelip, edebiyat ve ressamlıq icadı sayesinde meşur oldı. O, ukrain medeniyetiniñ eñ büyük timsallerinden biri ola.
Martnıñ 9-nda, salı künü, Aqmescitte ukrain şairi ve yazıcısı Taras Şevçenkonıñ doğğan künü munasebeti ile Kobzarnıñ abidesi yanında Qırımnıñ Ukraina cemiyeti Rusiye teşkilâtınıñ başı Anastasiya Gridçinanıñ reberligi altında tedbir keçirildi.
Qırım yırcısı Yuliya Kaçula "Tilkı nam" ("Tek bizge") adlı türküniñ Aqmescitte çıqarılğan muzıkalı klipini taqdim etti.
Daa evel Kaçula "Druğovi" ("Dostuma") türküsiniñ Aqmescit soqaqlarında çıqarılğan muzıkalı klipini numayış etti.
Keçken yılnıñ oktâbr ayında çeşit millet vekilleri olğan balalar, "Güzel Qırım" qırımtatar halq yırını ukrain tilinde yırlap, klip çıqardı.
Yuliya Kaçula - Qırımda yaşağan ukrain yırcı, türkü müellifi, jurnalist, terciman, yır ocası. "Ukraince diñle!" leyhasınıñ müellifi.


text:
Ukraina ceza tedbirleri çerçivesinde 160 Rusiye şirketine çalışmaq aqqını bergen litsenziya ve ruhsetlerini lâğu etti. Bunı iqtisadiyat inkişafı ve ticaret naziri Ayvaras Abromaviçus cuma künü, fevral 6-da, Yuqarı Radada ayttı.
Radio Svoboda bildire ki, Avropa Birligi, Amerika Qoşma Ştatları, İsviçre ve «Yediniñ gruppası» memleketleriniñ cezalarına oğrağan Rusiye vatandaşları Ukrainada para qazanmaycaq, em de devlet müessiselerini resmiyleştirmek ve kiralamaq aqqında marum qalacaqlar.
Cezalanğan şahıslarnıñ cedveli Ukraina prezidentiniñ emrinden soñ aydınlatılacaq.
Yanvar 25-te Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurası Ukrainanıñ AQŞ, Avropa Birligi, İsviçre, «Yediniñ gruppası» memleketleriniñ cezalarına qoşulması aqqında qarar aldı. Şirket ve iş adamlarınıñ esapları da qapatılacaq.


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Bağçasaraydaki Hanlar sarayı areminiñ «rekonstruktsiyası» boyunca ilmiy-leyha vesiqalarını azırlaycaq yekâne tış hızmetçisini belgiledi. İş fiyatı 10,6 mln rubleden çoq olacaq. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ buyruğında aytıla.
«RosKapStroy» federal muhtar müessisesini Qırım Cumhuriyeti, Bağçasaray, Reçnaya soq., 133 adresi boyunca «Arem» medeniy miras obyektinde «Hanlar sarayı» medeniy miras obyektini saqlav işleri» federal emiyetli medeniy miras obyektlerini saqlav işlerini keçirmek içün ilmiy-leyha vesiqalarınıñ azırlamasınen bağlı devlet añlaşması boyunca yekâne icra etici olaraq belgilemek», – dep aytıla vesiqada.
Vesiqada qayd etilgenine köre, leyha-masrafname vesiqaları 2021 senesi dekabr ayına qadar azır olmalı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Federatsiya Şurasınıñ azalarına muracaat etip, Rusiyedeki medeniy miras obyektleriniñ «restavratsiyası» qoşma para bermege emir etti. Cedvelde işğal altındaki Qırımnıñ eki sarayı bar – Hanlar ve Vorontsov sarayları.
Yarımadanıñ Rusiye akimiyeti Han sarayınıñ beş obyektini, hususan Graf korpusını ve Han aşhanesini tamir ettirmege istegen edi. İş fiyatı 265 mln ruble olaraq esaplanğan edi. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Bağçasaraydaki Han sarayınıñ «restavratsiyası» 2021 senesi bitirilecek, dep ayttı.
Bağçasaraydaki Hanlar sarayı – qırımtatarlarnıñ tarihınen bağlı eñ meşur müzey, Qırım hanları Geraylarnıñ yaz rezidentsiyasıdır. Müzey kompleksinde saray, garem, hanlar mezarlığı ve cami bar. O, UNESCO dünya mirasınıñ cedveline kirsetilecek namzetler sırasında mevcut.
2016 senesi iyül ayında Qırımnıñ Rusiye medeniy mirasnı qoruv devlet komiteti, Han sarayınıñ «restavratsiya» işlerini keliştirdi. Akimiyet bunı «qazağa qarşı işler» dep adlandırdı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri komitetiniñ sabıq reisi, qırımlı faal Edem Dudakovnıñ bildirgenine köre, «rekonstruktsiya» vaqtında Hanlar sarayınıñ tahta tosunları yoq etildi: bir qısmı pıçıldı, diger alıp ketirildi. Bundan ğayrı, Dudakovnıñ malümatına köre, restavratsiya işlerini yapqan tış hızmetçi şirket eski kiramet yerine ispan üslübindekini qoymağa planlaştıra.
Kyiv, Rusiye akimiyetiniñ Hanlar sarayında keçirgen «restavratsiyanı» çoq tenqit etken edi. Ukraina medeniyet nazirligi bu işler sebebinden Hanlar sarayınıñ baş korpusı yoq etile bile, dep bildire.


text:
Emirali Ablayevniñ soñki beyanatları talil etilse, Qırımdaki din memurları öz kürsülerinden tüşmemek içün er şeyge azır olğanları añlaşıla.
Qırım ve Aqyar musulmanlarınıñ diniy idaresiniñ müftisi Emirali Ablayev İstanbulda keçirilgen Avrasya İslam Şûrasında sekta tarafdarlarını keskin tenqid etti. Sektanlarnı adlandırmayıp, o olarnı milliy adet ve ananelerden, ana tilinden ve büyüklerge ürmetten vazgeçkenlerinde qabaatladı. Tamam bu qıymetlerni evelden Qırımtatar Milliy Meclisi qorçalay edi. Endi Meclis Rusiyede «ekstremistik teşkilât» olaraq yazaq etilgen. Rusiye mehkemesi bu qararnı alğanda, hacı Emirali susa edi. Añlaşıla neden, İstanbuladaki forumda derlikler aqqında qonuşmağa – rus prokuraturası ve FSB-ge qarşı tirenmekten daa qolay. Böylece birazdan özüne de ekslemistler sırasına oğramaq bir şey degil. Bu içün müftiniñ kitaphanesinde tintüv vqıtında Rusiyede yasaq etilgen kitaplardan biri tapılsa – yeterlidir. Bu cedvelde ise yüzlerce kitaplar kirsetilgen ve olarnıñ sayısı ep arta.
Apiske atılğanlar «Hizb ut-Tahrirge» ait olğanları aqqında FSB-nıñ seslendirgen beyanatları müftiyat idaresi tarafından sualsiz qabul etile, din adamlarına deliller kerek degil
Müftiniñ muavini Esadullah Bairov Qıqım sakinlerini evlerinde «Hizb ut-Tahrir» firqasınıñ malümatlarını tutmamağa çağırdı. Müftiyatnıñ sitesinde Qırımda daa beş musulmannıñ apiske alınmasınen bağlı onıñ beyanatı yerleştirildi. Rusiye qanunlarınıñ bozuvı ile apis etilgen dindaşlarnı qorçalamaq içün iç bir söz aytılmadı. Apiske atılğanlar «Hizb ut-Tahrirge» ait olğanları aqqında FSB-nıñ seslendirgen beyanatları müftiyat idaresi tarafından sualsiz qabul etile, din adamlarına deliller kerek degil. Apis etilgenleni red etmek içün FSB olarğa «terrorist» degeni yeterlidir.
Albu ise yaqalanğanlardan ekisi Qırım ve Aqyar diniy idaresiniñ kvotası ile Hacılıqqa barğan ediler. Bairovnıñ «Hizb ut-Tahrirge» nisbetten uyanıqlı olmaq çağıruvu, daa çoq diniy birleşmeniñ noqta-i nazarına degil de, mahsus hızmetler zabitiniñ beyanatına beñzey. Zaten, taaciplendirecek şey yoq: yaqınlarda muftiniñ diger muavini Ayder İsmailov Poloniyada keçirilgen halqara konferentsida Qırım musulmanlarında iç bir sıqıntı olmağananı tasdiqlay edi.
QMDİ çabikçe Rusiye şaraitlerine «alışqan» vaqıtında deñişme noqtası – «Grozny fetvası» olğan edi. Bu vesiqanı avgust ayında Grozny şeerinde keçirilgen konferentsiya neticesinde Rusiyede bazı diniy milliy birleşmelerniñ yetekçileri qabul etken ediler. Vesiqanıñ manası – musulmanlar rus akimiyetiniñ er angi talabını eda etmege azır olğanlarını köstermek edi. Konferentsiyanıñ teşebbüsçileri – Ramzan Kadırov ve Çeçenistan müftisi Salah Mejiyev oldılar. Olarnıñ maqsadı – Groznyni rusiyedeki İslâmniñ merkezine çevirmek, sufiylikni ise – bütün Rusiye musulmanlarınıñ resmiy mezhebi olaraq tasdiqlamaq. Mejiyevniñ esas raqibi – Rusiyeniñ Avropa qısımı musulmanlarınıñ diniy idaresi ve Rusiye müftiler şurasınıñ reisi Ravil Gaynutdin ola.
Qırım işğalinden soñ tamam Daynutdinniñ reberliginde RAQMDİ özcesine Qırım müftiligine ağalıq yapqan edi. Kremlimde, kimni, QMDİ ya da «Tavriya muftiyatını», desteklemek suali baqılğan künlerde Gaynutdin Ablayevke qol tutqan edi. RAQMDİ yolbaşçısı Rusiyede yañuvlatıcı sayıla, bazı ekspertler ise onı zemaneniviy muceddid (19-cı asırda qıqırmtatar mütefikkiri İsmail Gasprinskiy tarafından tesis etilgen İslâmdaki aqımnıñ) tarafdarı olaraq tanıta. Gaynutdin – «Grozny fetvasını» imzalamağan din memurlarından biri edi. O qayd etti ki, bu kibi fetvalar alınmazdan ögüne din alimleri onı muzakere etmek kerek olğanlarını ayttı ve Groznyde alınğan qararnıñ sağlamlığında şübelengenini bildirdi.
Emirali Ablayev, Kadırovnıñ fetvasını imzalar eken, açıqtan belirtti – o, Kremlin kimniñ arqasından tursa, onıñ tarafını tuta
Emirali Ablayev, Kadırovnıñ fetvasını imzalar eken, açıqtan belirtti – o, Kremlin kimniñ arqasından tursa, onıñ tarafını tuta. Ve Qırımda sufiylik taa eki yüz yıl evelsi olğanı, çeçen şekilinde ise yarımadada o iç bir vaqıt olmağanı – müim degil. Bu sebepten Qırım muftisi Ablayevniñ milliy anane ve adetlerni kütmek, büyüklerni ürmet etmek kerekligi aqqında sözlerini Qırım musulmanlarınıñ çoqusı ya mısqınen, ya da nefretnen qabul ete.


text:
Rusiye advokatı Nikolay Polozov, Rusiye quvetçileri 2018 senesi noyabr ayında Qırımnıñ yalısı yanında tutqan ukrain deñizcilerniñ davası şimdilik belgisiz alda olağanını ve deñizciler, azat etilgenlerine baqmadan, alâ daa telüke astında olğanlarını bildirdi.
Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Polozov aytıp berdi.
Onıñ aytqanına köre, bu dava boyunca tahqiqatnı yanvarniñ 25-inece uzattılar ve o kelecek aftanıñ soñunda bite.
"Biz tahqiqattan yañı malümatnı bekleymiz, çınki biz dava malümatınen tanışmaqnı devam etmelimiz, tahqiqat işlerini ğayrıdan başlamalımız ya da ilk tahqiqatnıñ müddetini uzatmalımız", - añlattı advokat.
Bundan ğayrı Polozov, deñizciler ve gemiler qaytarılğanı içün, şimdi bu davağa cemiyetniñ meraqı olmağanını qayd etti.
"Amma ep bir bu işni soñunace yetkizmek kerek. Maqsadımız - deñizcilerniñ cinaiy davasını toqtatmaqtır. Simdi olar ep bir telüke astındalar. Yarın Rusiye akimiyeti olarnı qıdıruvğa ilân etmeyceklerine kefalet yoq. Denizciler bir de bir memleketke barsa, olarnı tevqif ete bileler", - dedi Polozov.
Noyabr 17-sinde Qırımda Rusiye FSB-siniñ sıñır idaresiniñ matbuat hızmetine atıf etip TASS haber agentligi, zapt etilgen gemilerni noyabr 18-inde berecekler, dep yazdı.
Qırım matbuatınıñ malümatına köre, "Berdânsk" ve"Nikopol" arbiy katerleri ve "Yañı Qapu" buksiri Ukrainağa neytral suvlarda berilmek kerek.
Qırım.Aqiqat daa evel haber etkeni kibi, bazar künü noyabr 17-sinde Keriçte "Genmol" limanınıda tutulğan "Berdânsk" ve "Nikopol" zapt etilgen ukrain katerlerni yollamaqqa azırlap başladılar.
Daa evel Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ yardımcısı Andriy Yermak, 2018 senesi noyabrde Rusiye silâ yardımınen zapt etken Ukraina Arbiy Deñiz Quvetleriniñ üç gemisiniñ Ukrainağa qaytarılmasınıñ soñki basamağı aqqında aytıp berdi.
"Bıltır noyabrde zapt etilgen "Nikopol" ve "Berdânsk" arbiy katerlerini, "Yañı Qapu" buksiriniñ qaytarılması soñki basamağına keldi", - dedi o HB matbuatına.


text:
Cumaaqşamı künü, noyabrniñ 26-nda, Moskva kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Vadim Bektemirovnıñ SİZOda qaluv müddetini 2021 senesi martnıñ 2-ne qadar uzattı.
Bu aqta advokat Marlen Halikov «Qırım birdemligine» bildirdi.
«Delillerimizge emiyet berilmedi. Er şey adiy rejimde oldı – er vaqıt kibi. Başqa bir şeyge zaten ümüt etmedik. Vadim halqqa selâm ayttı. Bu mahkeme esnasında qol tutqanları içün teşekkürler bildirdi», – dedi Halikov.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Bektemirovnıñ imayesi onı tutuv şaraitlerini mahkemege şikâyet etecek.
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi advokatnıñ istinaf şikâyetini red etip, Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Vadim Bektemirovnı apiste qaldırdı.
Vadim Bektemirov – arap edebiyatı ve gumanitar ilimler fakültetiniñ «İslâm ilimleri» magistri, «Al-Cinan» universitetini (Trablus, Lübnan) bitirdi. Apiske alınmazdan evel siyasiy mabüslerniñ qorantaları içün dualarnı alıp bardı, apiske alınğan qırımtatar musulmanlarına aş alıp ketti, mahkemelerge bardı.
Rusiye quvetçileri Bektemirovnı iyülniñ 7-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ tuttı. Onı Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etkeninde qabaatlaylar.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ areketlerini takbih etti, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyardaki Milliy politsiyanıñ Baş idaresi ise Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (mesken tiyilmemezliginiñ bozuluvı) ve Ukraina Ceza kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (qanunsız alda azatlıqtan marum etüv) cinaiy tahqiqat başlattı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı yarımadanıñ elektrik energiyası ile teminlevinde vaziyetniñ daa da beterleşecegini tahmin ete.
Bu aqta Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ matbuat hızmeti tarafından aşkâr etilgen Aksenovnıñ beyanatında aytıla.
«Ukrainada soñ bir qaç ay devamında şekillengen siyasiy vaziyetke baqsaq, şimdi qamaçavda iştirak etken ve Qırımda qıyın vaziyetni ortağa çıqarmağa tırışqan qırımlılar sayesinde beterine azırlanmağa kerek olğanını tüşünemiz: fevqulâde vaziyet müddeti Keriç boğazından energokopürniñ birinci nevbeti işlettirilmegence, yani dekabr 22-ne qadar. Amma 100% degil», – denile beyanatta.
Aksenovnıñ sözlerine köre, bu müddet «uzattırıla bile». Bunıñ ile o şunı da qayd etti ki, bağ «yarıq bile olmağan yerde» olmalı. Aksenovnıñ işandırğanına binayen, dizel-gineratorlar er bir meskün yerniñ qullesine tiklenmeli, «böylece bağ ve internet olacaqtır».
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen.
Ukrain uquq qoruyıcıları elektrik tiremeleriniñ bozuluvı boyunca cinaiy işlerni açtı. Qırımda yarımadanıñ rusiyeli prokuraturası yarımadağa elektrik energiyasınıñ berilmemesini taqiq ete.


text:
Mart 19, bazarertesi künü, Rusiyeniñ Ukrainadaki elçilihanesi yanında ilhaq etilgen Qırımda Han sarayınıñ harap etilmesine qarşı perfomans tedbiri ötkerilecek.
Tedbirni «QırımSOS» cemiyet teşkilâtı, Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Qırım evi» teşkil ettiler. Bildirilgenine köre, perfomans esnasında aq-uquq qorçalayıcıları ve faaliyetçiler, yarımadada Rusiye ukümetiniñ rehberligi altında Han sarayı «rekonstruktsiya»sınıñ nasıl yapılğanını kösterecekler.
Teşkilâtçılarınıñ Facebooktaki bildirüvinde: «Rusiye işğalci ukümeti tarafından Han sarayı territoriyasında yapılğan işler ile alâqalı bütün tafsilâtlarınıñ yahşı etip gizlenmesi, mutehassıslarnıñ, qırımtatar halqınıñ unikal tarih ve mimarcılıq abidesi içün aqiqiy bir mahv etilüv telükesi olğanına dair şübhelerini quvetleştire», – denile.
Mart 5-te Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Jeleznodorojnıy rayonı mahkemesi Han sarayı «rekonstruktsiya»sını toqtatmaq talabınen davanıñ açılmasına dair muracaatnı red etti. Davanı Bağçasaray tarih ve medeniyet qoruğınıñ sabıq rehberi Elmira Ablâlimova açacaq edi.
Fevral 10-da Meclis başlığı Refat Çubarov, Kyivde Dünya qırımtatar halqı kongressiniñ oturışuvında, Bağçasaraydaki Han sarayında yapılğan «rekonstruktsiya»nıñ neticesinde bazı obyektler artıq autentik körünişlerini ğayıp ettiler, dep bildirdi.
Ukraina Medeniyet nazirligi, Qırımdaki Rusiye ukümeti tarafından Bağçasaray qoruğınıñ territoriyasında işler yapılmasınıñ neticesinde Han sarayınıñ baş binası içün harap etilmek telükesi bar, dep iddia ete.
2016 senesiniñ iyül ayında Rusiye kontroli altında bulunğan Qırım ukümetiniñ Medeniy variyetni qorçalav boyunca Devlet komiteti, yarımadanıñ bir qaç tarihiy obyekti ve şu cümleden Bağçasaraydaki Han sarayında ilk nevbetteki qazağa qarşı işlerniñ keçirilmesini uyğunlaştırğan edi.
Bağçasaraydaki Han sarayı muzeyi – qırımtatarlarnıñ tarihı ile alâqalı olğan eñ belli muzey, Qırımnıñ Girey hanlarınıñ yazlıq rezidentiyası yeri. Muzey kompleskiniñ territoriyasında saray, harem binası, hanlar mezarlığı ve cami bulunalar.
Bağçasaraydaki Han sarayı – 16-18-nci asırlarda Qırım Hanlığı ukümdarlarınıñ rezidentsiyası, bir qaç muzeyniñ yeri, qırımtatar tarihınıñ baş abidesi, Ukrainada milliy emiyetke malik medeniy miras abidesidir. 2003 senesinden başlap o, UNESCOnıñ ilk basamaq Dünya mirası cedvelinde buluna.


text:
«Yatırımcılarnı qoruv fondu» iyün 4-de işğal etilgen Qırımda «Oşçadbank» ukrain bankınıñ müşterilerine tazminat ödep başlaycaq.
Bunı Fondnıñ matbuat hızmeti bildire.
«Müşterilerniñ Rusiye milliy ticaret bankında açqan esaplarına ödev parası kelecek», – aytıla beyanatta.
Ödev aqqında malümat alğan yatırımcı tazminat almaq içün onıñ şahsiyetini tasdıqlağan vesiqa, em de bergi töleyiciniñ esap varaqasına identifikatsion nomerasını berüv kâğıtınen RNKB bölügine muracaat etmeli.
Bank ödev ve añlaşma boyunca talaplarnı bankta açılğan esapqa avuştıruv aqqında azırlağan vesiqalar imzalanğan soñ, yatırımcı bu künü paranı elde etmesi mümkün.
Fond qayd ete ki, tazminat ödevi bedava olacaq.
Tazminat ödevi arizalarını «Oşçadbank» ofislerinde yerleşken 54 noqta qabul ete. İyün 3-ne qadar 2 mlrd rublelik 15,5 ariza qabul etildi.
«Yatırımcılarnı qoruv fondu» Qırımda faaliyetini toqtatqan «Oşçadbank» ukrain bankınıñ müşterilerine tahminen 5 mlrd ruble ödemege planlaştıra.
Mayıs 22-de «Oşçadbankta» bildirdiler ki, Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyeti devlet maliye müessisesiniñ anbarından 32,45 mln grn çıqarıp, belli olmağan bir yerge alıp ketti. Bu para nefaqacı, saqat, veteran, balalı qorantalarğa berilecek edi.
«Oşçadbank» ketirilgen zarar aqqında vesiqalar azırlap, Ukrainanıñ Rusiye Federatsiyasına qarşı mahkeme davasında iştirak etecek.


text:
Qırımda Rusiye ükümeti tarafından mecburen statsionarda psihiatrik ekspertiza keçirmek içün tutulğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisniñ muavini İlmi Umerovnıñ evinde dua keçirilecek.
Musulmanlar İlmi Umerovnıñ Bağçasaraydaki evinde avgust 22-de toplaşacaq.
«Qırımtatarlar, ğayıp olğan, qaçırılğan ve yaqalanğan Qırım musulmanlarınıñ qaytması içün dua etecek», – dep bildirile «Qırım siyasiy mabusları» gruppasınıñ Facebook saifesinde.
Soñki bir qaç ay devamında Qırımda qırımtatarlarnıñ evge qaytması ve qırımtatar halqınıñ amanlığı içün dualar keçirile.
Keçken afta Qırımtatar Resurs merkezi esabat berdi. Vesiqada bildirile ki, işğal etilgen Qırımda rusiyeli ükümet tarafından repressiyalar siyasiydir ve bunıñ maqsadı adamlarnı qorquzmaqtır.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Ukraina tarafdarları ve qırımtatar faalleri taqip etilip başladı. Bu aqta uquq qoruyıcılar çoq bildirgen edi. Olar Kremlni insan aqları bozuluvını toqtatmağa çağırğan edi. Amma Moskvada ve rusiyeli Qırım ükümeti repressiyalar aqqında malümatnı red ete.
Qırımda uquq qoruyıcılar İlmi Umerovğa qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi (separatizm) boyunca cinaiy iş açtı. Mahkeme, onıñ sağlıq alına baqmadan, onı psihiatrik ekspertizadan keçirmek qararını aldı. Psihiatrik dispanserge Umerov hastahaneden ketirildi, o, bu yerge mahkemeden yürek hastalığından sebep ketirildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
W. İmamovnıñ “Qazan dastanı” isemle tarixi romanı dönyä kürgängä dä öç yıl ütep kitkän ikän. Bolğar çorı ädäbiyatın öyrängändä, bigräk tä şul çorğa bäyälämä birgändä, hiç arttırıp äytüwem tügel, bu kitap alıştırğısızğa äylänä. Ul tatar ädäbiyatında yözek qaşı sanalırlıq äsärlär belän ber rätkä quyılırğa xaqlı. Moñarçı berkem dä qağılıp qaramağan tarixi çornı surätlärgä alınıp, entsiklopedik xarakterdağı äsär icat itkän Waxit İmamov kiñ qaraşlı, qıyu fikerle yazuçı buluwın tağın ber qat rasladı.
945–1015 yıllar aralığında yäşägän İdel Bolğarı, Xäzär qağanlığı, urıs kenäzlekläre arasındağı säyäsi-iqtisadi bağlanışlar, şul çorda bu illär belän idarä itkän tarixi şäxeslär häm ğadi xalıq yazmışı qatlawlı, ämma ütä dä qızıqlı, mawıqtırğıç waqıyğalar eçendä açıla. Bu waqıyğalarnıñ üzäk noqtasında Bolğar däwläteneñ bötenlege, xalıqnıñ iminlege öçen köräştä nıqlı teräk bulırlıq yaña başqala – Qazan qalasına nigez salu tora. İskitkeç qatlawlı çor. Törle-törle xalıqlardan, qabilä-ırulardan torğan öç däwlät. Xäzär qağanlığı – arada iñ köçlese.
İdel bolğarın da, tarqaw urıs kenäzleklären dä buysındırıp tota ul: zur-zur salımnar tülätä, citkän yeğet-qızların ala. Bolğarlar belän urıslarğa, berläşep, berdäm räweştä yaw belän çığası da bit. Yuq şul. Ni bolğarlar, ni urıslar üz illärendä nıqlı tärtip urnaştıra almıylar. Urıs ilendä başbaştaqlıq xökem sörä. Täxet öçen köräştä ağay-ene qırıla. Kiräksä dä, kiräkmäsä dä törle yaqqa yaw çabalar, üz cirlärendä genä eşläp, tamaq tuydırıp yäşäsälär ni bula? Yuq, kürşe tawığı kürkä bulıp kürenä. İdel Bolğarına da ällä niçä märtäbä höcüm itälär. Bolğarnıñ alardan başqa da ilne bolğatıp toruçıları citärlek. Bortaslar baş birmi, täxet öçen astırtın ğına köräş bara. İl täxete waqıtlıça axmaq bändälär qulına küçep, niçä märtäbä qıyın xäldä qala bolğarlar. İlne nığıtası, tarqaw qabilälärne berläşteräse, çiklärneñ törle yaqlarında, bigräk tä urıslar belän çiktäş urınnarda, kirmän-qalalar salası ide.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda yarıq söndürülmesiniñ eski cevdveline qayttılar.
Qırım.Aqiqat agentligine berilgen malümatlarğa köre, böyle rejimde yarıqnıñ kesilmesi mart 19 kününden Aqmescit, Kezlev, Saq rayondarında başlandı. Soñki kere böyle söndürüvler Qırımda qışta kerçekleştirilgen edi.
Belli olğanı kibi, elektrikniñ kesilmesi Kubandan Qırımğa keçirilgen energo köpürniñ yarıq limitleri qısqartılğanı sebebinden yüz berdi.
Cumaertesi künü yarıqnı Aqyar şeerinde de kesip başladılar. Şeerde toqtamayıp, generatorler çalışmaqta.
Keçenlerde, Qırım akimiyeti tenbiyelegeni kibi, baş elektro ağlarda tamir işleri başlağanı sebebinden, mart 19-26 künleri Qırım boyunca yarıq daa sıq kesilecek.
2015 senesiniñ dekabr 30 künü, Herson vilâyetinde yerleştirilgen elektrotayamanıñ ihtimal patlavı sebebinden Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ kelmesi toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta, Qırımğa 250 megavat bergen elektrik keçirme ağı tamir etilgen, lâkin yarımadağa onıñ temin etilmesi añlaşma bitkeni içün berilmey.
Bugünki künde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım kendi generatsiya, Rusiyeden generator tertibatı ve Kubandan yapılğan energo köpüriniñ yardımı ile teminlene. Köpür böyle yükke dayanamay, bundan sebep sıq olğan qazalar yüz bermekte.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımada 2019 senesine tatlı suvnen bütünley temin etilgen, dep işandıra. Bu aqta fevralniñ 4-nde Kreml kontrolindeki Qırımnıñ suv hocalığı ve melioratsiya komitetiniñ yolbaşçısı İgor Vayl jurnalistlerge ayttı.
«Şunı eminliknen aytmaq mümkün, Qırımda suv 2019 senesine yeter. Bugünki künde turistler ne qadar olsa da bir de bir telüke yoq», – dep tekrarlay Vaylniñ aytqanını TASS Rusiye haber agentligi.
Onıñ aytqanına köre, beklenilgen baar-küz suv artuvı mevsimi 2020 senesi toplanacaq qoşma suv kirişini berecek.
Vaylniñ qayd etkenine köre, 2018 senesi bütün meskün yerler suvnen temin etilgen edi, bozuvlar olmadı.
Qırımda tatlı suv vaziyeti aqqında tafsilâtlar – «Qırım.Aqiqat» teleleyhasınıñ levhasında seyir etiñiz.
2018 senesi iyün ayında Qırımda yarımadada qurğaqlıqtan sebep fevqulâde vaziyet rejimi ilân etildi.
Qırımnıñ Rusiye Köy hocalığı nazirligi matbuat hızmetiniñ malümatına köre, yarımadadaki qurğaqlıq zararı 237 mln ruble ola, agrariylerniñ qazanmağan kârları 4 mlrd rubleden ziyade olacaq.
Ukraina Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminley edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ 2014 senesi yarımadada suv taşımaları toqtatıldı.


text:
Rusiyeniñ nezaretinde çalışqan «Cemaat qırımtatar teleradiokompaniyası» teşkilâtınıñ «Vetan sedası» radiosı Aqmescitte FM dalğalarında yayın başlattı. RİA Krım agentligi, mezkür radio Qırım bücetiniñ sermiyalarına çalışqanını haber ete.
Qırımnıñ sabıq baş nazir muavini, şimdi ise Rusiye Devlet Dumasınıñ deputatı olğan Ruslan Balbek: «Qırımda bügün müyim adise yüz berdi – birinci qırımtatar cemiyet radiosı «Vetan sedası» çalışıp başladı. Şimdilik onı tek Aqmescitte ve Aqmescit rayonında eşitmege mümkün, lâkin kelecekte qoşma bericiler qoyulıp, bütün yarımadağa eşittirilecek», – dep beyan etti.
Rusiye içün çalışqan «Cemaat qırımtatar teleradiokompaniyası» teşkilâtınıñ «Vetam sedası» radiosı Federal Bağ, haber tehnologiyaları ve kütleviy alâqa hızmetiniñ konkursında Aqmescit, Keriç, Kefe ve Yaltada radio-yayınlarv aqqını qazandı.
Rusiye litsenziyasını almağanı sebebinden, 2015 senesi aprel 1 künü ATR telekanalı yarım adada ayınılmasını toqtattı. Bir talay vaqıt keçken soñ ATR qıta Ukrainadan işini devam etti.
Kreml tarafından tain etilgen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ fermanı ile 2015 senesi aprel 22 künü «Cemaat qırımtatar teleradiokompaniyası» kârsız ayrı teşkilât meydanğa ketirilgen edi, onıñ adı «Millet» ve «Vetan sedası» radiosı oldı. Avgust 28 künü Roskomnadzor bu teşkilâtqa yayınlav içün litsenziya berdi. 2015 senesi sentâbr 1 künü «Millet» telekanalı deñeme şekilinde yayınlarını başlatqan edi.
Teleradiokompaniyanıñ baş müdiri Seyran Mambetov oldı. Telekanalnıñ maddiy ihtiyaçlarına federal büdcetten 177 mln. ruble ayırılğan edi.


text:
Amerika Qoşma Ştatlarınıñ prezidenti Barack Obama Rusiye işğal etken Qırımnen bağlı bir sıra cezalar buyruğını imzaladı.
AQŞ Maliye nazirligi saytında derc etilgen emir metnine binaen, Amerika malı, tehnologiya ve hızmetleriniñ Qırımğa ihracı yasaq etile.
Amerikanıñ Qırım yatırımları, em de andan mal ve hızmet itali yasaq etile, dep haber ete Radio Svoboda.
Berilgen malümatqa köre, yuqarıdaki adımlar AQŞ Rusiyeniñ Qırım işğalini tanımağanlarını isbatlamaq içün atıla. «Men kene de Rusiyeni işğal ve Qırımnı zapt etmek ıntıluvlarını, şarqiy Ukrainada separatistlerge qoltutuvnı toqtatmağa ve Minsk añlaşmalarına köre areket etmege çağıram», – aytıla Barack Obamanıñ beyanatında.
Prezident emri AQŞ Maliye nazirliginiñ AQŞ ükümetiniñ zanınca Ukrainada vaziyetniñ kerginleşmesine alâqası olğan şahsiyet ve teşkilâtlarnı cezalamaq aqqı bar.
Maliye nazirliginiñ malümatına köre, ceza cedveline 24 Rusiye ve Ukraina vatandaşı ve bir qaç şirket, şu cümleden Rusiye iş adamı Konstantin Malofeyevge ait olğan Marshall Capital Partners yatırım şirketi kirsetildi. Cedvelde Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya, «Noçnıye volki» baykerler klubı, DNR ve LNR öz başına ilân etilgen «cumhuriyetleriniñ» yolbaşçıları Aleksandr Zaharçenko ve İgor Plotnitskiy, «Novorossiya» «parlament reisi» Oleg Tsarev ve digerleri de bar.
Olarğa AQŞna kiriş yasaq etile, AQŞ vatandaşlarına ise olarnen bir de bir iş tutmağa yasaqtır.


text:
Qırımnıñ vatandaş qamaçavı aktsiyasınıñ iştirakçilerinden ibaret «Asker» vatandaş birleşmesi al-azırda resmiy şekilde qayd ola, Herson vilâyetiniñ Geniçesk, Kalançak ve Çaplınka rayonlarını politsiyanen beraber nezaret etmege azırlana.
Bunı aktsiya ştabınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Ekstremizm ve separatizm ile küreş degil, hırsızlıq, insanlarnıñ mal-mülkini tutıp aluvğa qarşı bir küreştir. Bu rayonlarda politsiyanen beraber havfsızlıq ceetinden çalışılacaq, anda tertip-nizam olmaq kerek. Belki de, bunıñ kibi rayonlarda politsiya az, bu sebepten biz yardım etecekmiz», – dedi İslâmov.
Onıñ aytqanına köre, bu planlar yerli politsiyanen muzakere etildi. Şimdi faaller sıñırcılarnen talim keçire, soñra politsiya hadimlerinen ögrenecekler.
Geniçesk politsiyasınıñ yolbaşçısı Andrey Leşçenko Qırım.Aqiqatqa mezküp planlarnı tasdıqladı. «Böyle bir şey bütün Ukrainada bar. Adamlar politsiyağa tertip-nizamnı baqmağa yardım eteler. Buña qoltutmaq kerekmiz», – dep ayttı Leşçenko.
Onıñ qayd etkenine köre, faaller birleşmeni qayd etmek kerek ve bütün «uquq meseleleri» al etilmek kerek.
«Rayonda politsiyanen beraber hızmet etken ilk vatandaş birleşmesi degildir. «Hort» birleşmemiz bar, onıñ temsilcileri hadimlerimiznen beraber Novoalekseyevkada tertip-nizamnı baqalar», – dep qoştı o.
Malüm ki, «Asker» vatandaş birleşmesiniñ faalleri «Kalançak», «Çaplınka» ve «Çongar» kiriş noqtalarında nevbetçilik yapacaq üç taqımğa bölünecek.
Faallerniñ aytqanına köre, olar göñülli olıp, aylıq almaycaqlar. Amma urba Türkiyeden hayriye yardım olaraq keldi.
2014 senesiniñ başında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında memuriy sıñır, amma asılında – tam bir sıñır peyda oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Oktâbr 14, cuma künü Orel şeherinde Rusiyede yekâne olğan İvan Vasiliyeviç (Qorqunçlı İvan) abidesiniñ tantanalı açılış merasimi ötkerildi. Bunı «İnterfaks» bildire.
Abideniñ açıluvını Meryemananıñ Qorunması ortodoks hristian diniy bayramına bağışladılar.
Qorqunçlı Ivannıñ emiri ile 1566 senesi yılında Oka ve Orlik özenleriniñ birleşken yerinde Orel şeheri qurulğan edi. Şimdi bu yerde Bogoyavlenskiy Kilse yerleşe ve onıñ yanında abide qoyıldı.
Rusiye Medeniyet naziri Vladimir Medinskiyniñ aytqanına köre, Orel şeerinde İvan Groznıynıñ abidesi açılğanı «tarihımıznıñ bütün devirleri zıncır kibi bağlı olğanını tasdiqlamaqtadır».
Asıl da abide oktâbrniñ başında tiklenilgen edi. Başta abide şeerniñ 450 yıllığına bağışlanılıp Genç Seyirciler Teatri yanında yerleştirilecek edi. Amma yerli sakinler buña qarşı oldı. Tartışmalı tarihiy şahısnıñ abidesine qarşı faaller çıqtı. Şeer akimiyeti, abideniñ açıluvını vaqıtınce toqtatıp, şeer sakinlerinden sorav keçirdi. Orel sakinleriniñ ekseriyeti abideni qoymağa lâyıq kördi. Qorqunçlı İvannıñ abidesini qoymaq ğayesine Patriarh Kiril de qol tuttı.


text:
Edielerni bergen danaylardan qorquñız – bu meşur ibreni ta qadimiy zamanlarda Vergiliy yazıp qaldırğan edi. Bu sözler Qırım işğal etilgen soñ, qırımtatarlar bulunğan vaziyetke pek kelişe. Keçken eki ay, Rusiyeniñ qırımtatarlarğa nisbeten yapılğan siyasiy ima-işaretleri ve edileri, sanki balanıñ qoluna kesek şekerni tuttırğan kibi oldı.
Ne içün şekerçik? Çünki, rusiyeli akimiyetniñ qırımtatarlarğa qarşı alıp barğan siyaseti, erke balanıñ oplamasına oşay. De, Qazan tatarlarnıñ yolbaşçısı yüzünde, dayanı tapıp çqaralar, de, cumhuriyette üçünci devlet tili olaraq qırımtatar tili olacağını bildirip, tınçlandıralar. Mına endi aqlanuv aqqında qanun da imzalandı. Olar ise, kene yüz çevirip, begenmeyler! Ne de erke halq eken! Bu kibi neticede da ilân etilmegen olsa, eñ yaqın vaqıtta beyan etilir, çünki öz kelecegini belgilemege ıntılğan qırımtatarlarğa qarşı infromatsion cenkni alıp barmaq içün, bu eñ kelişikli bir zaman.
Bugünki künde qırımlılarğa vade etilgen ve ya yapılğan areketler – bu şeker keseklerniñ tarqatıluvıdır, onı da halqnı bala sıfatında köstermek maqsadında yapalar. Küçük bala alına ketirlgen millet – kendi kelecegini belgilep olamaz, fikirini ifade etemez. Talabı – qılıq, mevamı – quypalıq, tabiatı – inatlıq kibi qabul etilecektir. Bala, işte. Qoluna ne berseñ, begenmey. Onıñnen vaqıt coyacaqsıñmı?
Haberlerniñ metini ve nutuqlar kerçekten ayattan uzaq olsalar da, daa müim olğanda, bu kibi informatsion strategiyası kederli bir neticege ketire – sayı cietinden ufaq halqlar küçükleşip keteler, «aqılsız» olalar.
Bazıda bahşış yapmaq ıntıluvları eñ azı añlaşılmay, daa doğrusı işanç doğurmay. Şimdi «Ermeni, bulğar, yunan, qırım-tatar ve alman halqlarnıñ aqlanuvı ve devlet tarafından olarnıñ ilerilevine ve inkişafına qol tutuv tedbirleri» aqqında emir aqqında söz yürütile.
Fermannıñ iqtisadiy tarafına toqunmay, içtimaiy-medeniy meselelerni incelemege isteyim.
Qırımtatar halqını, Qırımda uzun vaqıt devamında yaşağan ve yerli olğan diger halqlarnen beraber, sadece vergul ile ayırğanları, qırımtatarlar tamır halqı statusını almağanı ve iç olmadım, milliy ve medeniye inkişafı yolunda bulunğanını köstermey. «Sıradan biri» olıp qala, amma aynı zamanda, sayısına köre, Qırımda eñ büyük etnik gruppalarından bir olıp, kendi siyasiy menfaatlarını faal şekilde bildirmekte.
Lâkin, birinci baqıştan közge çarpmağan diger şey müim. Bu «şey»,»aqlanuvnıñ» teren, maneviy manasınen bağlı.
«Aqlanuv» sözünde, iqtisadiy destekten ğayrı, daa teren timsaliy manna saqlı – halq yüzüniñ aqlanuvı, kendi ve miras olıp qalğan hatalarnıñ tüzetüvi, adaletsizlikten arınuvı közde tutula.
Arınuv, adaletniñ tiklenüvi – aqçadan daa emiyetli.
Bunda em aqlağan, em aqlanğan soyu müim. Olarnıñ munasebetleri eki taraflı ve daa büyük içtimaiy daireni qaplap almaqtalar. Aqlanuv tedbirleri er kim tarafından qabul etilgen ve tanılğanı taqdirde manasını coymaylar. Birinciden, halq ögünde yapılğan hatalarnı tanımaq kerek.
İşbu hatalarnı yapmağa devam etken devlet, aqlap olamaycaqtır (halqnıñ azatlığı içün küreşken, eñ çoq ürmet etilgen yetekçini qırımğa yibermemek qararı, qırımtatarlarnıñ taqdiri ve tarihına «ürmet»niñ numayışıdır).
Cemaatçılıq ve aqlanğannıñ büyük bir qısımı tarafından, adaletsiz ve zulum olaraq sayılğan devlet aqlap olamaycaqtır. Çünki bu kibi aqlanuv mantıqsız sayılır.
Onıñ içün Mustafa Cemilevniñ qırımtatarlarnıñ aqlanuv aqqında fermannıñ imzalanmasına: «Seniñ maña men kimim aytmağa ne aqqıñ bar» – cevabı ğayet tabiiydir. Küçük degil, ösip büyügen halq içün tabiiydir. Kendi qadirini bilgen adamlarnıñ cevabı. Tamam bu hususiyetler qırımtatarlarnı digerlerden farq ete.
Olga Duhniç, siyasiy ruhiyatşınas
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Ukrainada silâlı ziddiyet qurbanı – 6500 insan oldı, 16 biñ – yaralandı. Böyle malümatnı içtimaiy ğayret idaresi boyunca BMT ofisi taqdim ete.
Halqara teşkilâtnıñ malümatına köre, beş million insanğa içtimaiy yardım kerek.
«Akimiyetniñ nezaretinde olmağan territoriyalarğa irişim pek qıyın meseledir, bu sebepten gumanitar yardımnıñ ketirilmesi de zor ola», – denile ofisniñ beyanatında.
«Qayd etilgen 1,3 million mecburen köçip kelgen insan bar olğanından Ukraina dünyada doquzıncı yerni ala», – deyler mütehassıslar.
Meselelerden biri – ziddiyet zonasında suv teminlevidir.
Ukraina şarqında silâlı ziddiyet bir yıldan ziyade devam ete – 2014 senesi aprel ayından. Ukraina akimiyeti şimdi Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ qısımlarını nezaret etip olamay.


text:
Ümüt soñunda öler, deyler, işte, o öldi... Oşağan fikirler ve çaresizlik duyğusını men keçken yıl aprelden sezgen edim, o vaqıt qıta Ukrainada bulunğanımda, qırımlılarnı Rusiye pasportları içün 8297 qanun leyhasına köre Ukraina vatandaşlığından marum etecekler, degen bir radio beyanatını eşitken edim.
Bundan soñ Qırımda qalğan tuvğanlarım telefonımnı qızartıp, evge qaytmamnı talap ete ediler. Men özüm ise telâşlanıp, Kyiv ve Harkivdeki tanışlarıma telefon etip, bu nasıl ola eken, dep soray edim - bizni Ukraina vatandaşlığımıznı unutmamağa çağırtalar, amma aynı vaqıtta onı tutıp alalar. Amma bu vaziyet tez çezildi, ve Rusiye televizorı, Ukraina Qırımnı Rusiyeniñ tam qısmı kibi tanıdı degen laflarını toqtattı.
Amma, o, evel belgilengen şartlarnı becermegen Rusiyeni PACEge qaytarğanlarından soñ vaziyetnen iç qıyaslanmaycaq yengil bir şok edi eken.
Prezident Petro Poroşenko zamanında bu mesele öyle qolay çezilmez edi, amma Putin bu Putin: o arqağa pıçaq urmaq içün zayıflıq vaqıtnı saylamağa yahşı bile
Meni şahsen eñ pek raatsızlağan ve qırğan şey - Ukraina şarqında vaziyetni tertipletüv boyunca "Normandiya dörtlügi"niñ azaları olğan Frenkistan (Frantsiya) ve Almaniya (Germaniya) tamamınen Rusiye tarafına keçkenleri. Bu demektir, olar Putinge satıldı, Ukrainağa hainlik yaptı, qol tutmaq ve yardım etmek vadelerinden vazgeçti ve Rusiyeniñ yarımadada aqqını tanıp, bizni, qırımlılarnı satıp yiberdiler. Bütün bular, sanki İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesiniñ imayesinden marum qalğan zavallı rusiyelilerge yardım etmek manaçığınen yapıldı. Rusiye halqara uquqnıñ öz satqın mahkemelerine köre üstünligini qabul etmegenini pek yahşı bilip, bu saçmağa tek aslı-faslı olmağan inanır. Tamam şunıñ içün Oleksiy Piçügin de, Oleğ Sentsov da, Volodımır Baluh da ve zapt etilgen ukrain deñizciler de alâ daa Rusiye türmelerinde.
Qırım "qoşulması" ve Donbassta arbiy çatışma içün saktsiyalarını kirsetken çetel ortaqlarına tükürgen Rusiyeniñ Avropa şurasınıñ Parlament assambleyasına qaytuvı - Rusiyege qarşı iqtisadiy sanktsiyalarnıñ lâğu etilmesine birinci adımdır. Ancaq aydındır ki, tecavuzcı memleket ile ortaqlıq içün rey bergen delegatsiyalarnıñ azaları, böyleliknen öz ükümetleriniñ qararını yerine ketirgenler. Macron ve Merkel ile körüşmelerde Zelenskıy tecribe azlığından Ukrainanıñ noqta-i nazarını açıq-aydın añlatıp olamadı, dep nafile tüşündik, şimdi belli ki, onı iç kimse diñlemeycek edi, er şeyniñ qararı onen körüşuvlerden bayağı evel berilgen edi.
Yani Macron da, Merkel de Ukrainanıñ arqasında bu meseleni Putinnen müzakere etip, memleketimizni fakt ögüne qoydı. Sadece aytacaq olsaq - endi iç bir şeyde sıñır körmeycek özek silâsı olğan memleketniñ şantajına oğradılar. Gürcistan ve Ukrainanıñ parçalarını qoparıp alğan ve ileride de qomşu memleketlerni parçalaycaq olğan Rusiyeniñ tecavuzına Avropa memleketleri nenen cevap berecek eken, aytsañız? Rusiye qızğanç ve toymamış avropalılarğa 75 million yevro PACE borcunı töler ve qomşuları ile cenkleşmekni devam eter.
Rusiye Avropa şurasınıñ Parlament assambleyasını şantaj etmek vaqıtnı apansızdan saylamadı. Prezident Petro Poroşenko zamanında bu mesele öyle qolay çezilmez edi, amma Putin bu Putin: o arqağa pıçaq urmaq içün zayıflıq vaqıtnı saylamağa yahşı bile. Bunı epimiz Qırım işğali vaqtında kördik. Şimdi de öyle - o, parlament ile davalaşmaqnen meşğul olğan, halqara bağları olmağan, diplomatiyanıñ "ezop" tilinen tanış olmağan Ukrainanıñ zayıf prezidenti olğanını qullandı.
Rusiyeniñ PACEge qaytması içün ve oña qarşı rey bergen delegatsiyalarğa baqıp, Putinniñ halqara meydanda areket tarzına memleketlerniñ munasebetni körmek mümkün. Söznen Ukrainağa qol tutqan ve Qırım ve Donbass içün sanktsiyalarnı toqtatmamaq vade etken Frenkistan ve Almaniya, bir ağızdan Rusiyeniñ qaytması içün rey bereler - öz iş adamlarınıñ biznesine zarar ketirmemek içün, Rusiye gazı içün. Qıbrız ile Türkiye ve İtaliya ile İspaniya, Gürcistan kibi "russo turisto"larnı coymağa istemeydir, Finlândiya tamam çoqtan Rusiye ile cenkleşmedi. Amma eñ pek meni Niderlandlarnıñ delegatsiyası şaşırttı - olarnıñ vatandaşları beş yıl evel Rusiyeliniñ "Buk"ından elâk oldı, olar alâ daa Rusiye üzerinde halqara mahkeme yapmağa tırışa, olarnıñ urulğan uçaqta vefat etkenlerniñ fondu özlerine diqqat ayırmağa talap ete.
Dünya tarihinde zaten, tecavuzcığa qoltutuv, mania yapmamazlıq ve açuvını çıqarmağa qorqu büyük cenklernen bitkeni belli
Ebet, er şeyden çoq meni ukrain qırımlılarnıñ kelecegi qasevetlendire. PACEge qaytqan soñ, Ukraina ile sıñırnı qapatmağa, qırımlılarnı ukrain pasportlarsız qaldırmağa, Ukrainanı ziyaret etkenlerni "qara cedvel"ge kirsetmege, Qırımdaki qırımtatarlarnı ve Ukraina tarafdarlarını Rusiye türmelerine oturtıp çıqmağa iç kimse keder etip olamağanından soñ, kim bile, Kreml daa neler çıqarır.
Ukrainada yaşağanlar içün yüregim sızlay, çünki yüzsüz Rusiye tecavuzcısınıñ areketlerine el bergen avropalılar, memleketime qarşı büyük cenkniñ başlamasına da yol bere bilir. Em de Avropa siyasetçileri, tecavuziy şantajist Putin, Gürcistan, Ukraina Moldova, Belarus ve Baltiya memleketlerinde toqtalmaycağını añlamağanları maña hucur körüne, çünki imperiya maddesi cenk istey. Dünya tarihinde zaten, tecavuzcığa qoltutuv, mania yapmamazlıq ve açuvını çıqarmağa qorqu büyük cenklernen bitkeni belli.
Andrey Furdik, qırımlı, bloger
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Eger kárxana, shólkem, mekemelerde kásiplik awqamı shólkemi bolmasa ol qanday dúziledi?
Eger siz miynet etip atırǵan kárxana, shólkem, mekemelerde kásiplik awqamı shólkemi bolmasa, keminde 5 ten kem bolmaǵan kásipleslerińiz benen birgelikte onı dúziwińiz múmkin.
bunıń ushın qaysı taraw kásiplik awqamına kirmekshi bolsańız sol tarmaq kásiplik awqamınıń ustavı menen tanısıp shıǵıń.
Sonnan keyin kárxana (shólkem, mekeme) miynet jámáátiniń ulıwma jıynalısı (ulıwma jıynalıs shaqırıwdıń imkanı bolmaǵan iri kárxanalarda konferenciya) ótkerilip, kásiplik awqamı shólkemin dúziw hám qaysı tarmaq kásiplik awqamı sistemasına kiriw haqqında qarar qabıl qılınadı.
Jıynalıs (konferenciyada) sonday-aq:
– 15 ke shekem kásiplik awqamı aǵzasın birlestirgen baslanǵısh kásiplik awqamı shólkemine – kásiplik awqamı shólkemlestiriwshisi, onıń orınbasarı hám esapshısı;
– 15 hám onnan artıq kásiplik awqamları aǵzaların birlestirgen baslanǵısh shólkemde – kásiplik awqamı komiteti hám (eger baslanǵısh shólkem ayrıqsha esap betine iye bolsa) tekseriw komissiyası saylanadı.
Baslanǵısh shólkem shólkemlestirilgennen soń on kún múddette bul haqqında qaysı tarmaq kásiplik awqamına kirmekshi bolsa, sol kásiplik awqamınıń aymaqlıq shólkemine (rayon, qala keńesi, walayat birlesken komitetine), olar bolmaǵan táǵdirde – kásiplik awqamı Respublika keńesine xabar qılınadı.
Baslanǵısh shólkemniń usı xatı tiykarında kásiplik awqamınıń joqarı shólkemi baslanǵısh shólkemdi kásiplik awqamı xızmetine qabıl qılıw, onıń esap betin ashıw hám mórin tayarlaw haqqında qarar qabıl qılınadı.


text:
Kyiv – Eki yıl evelsi, 2014 senesi fevral 26-da, Qırımnıñ Suvuq Sala (Gruşevka) köyüniñ 26 yaşında sakini Mustafa Degermenci babasınen beraber Aqmescitke yol aldı. Biñlernen qırımtatarınen beraber Ukrainanıñ topraq bütünligine qoltutmaq içün mitingge qoşuldı. Bir yıldan soñ Rusiye uquq qoruyıcıları onı kütleviy çatışmalarda iştirak etüv ile qabaatlap apiske aldılar. Qırım.Aqiqat Mustafa bundan evel nenen oğraşqanını, tuvğanları ve yaqınları onı nasıl bilgenlerini ögrendi.
Bekir ve Aliye Degermenciler 1989 senesi Özbekistandan Qırımğa qaytıp, Sudaq civarındaki Suvuq Sala köyünde yerleştiler. O sene tonğuçları oldı, oğlançıqqa Mustafa adı berildi. 7 yaşını toldurğan oğlan yerli Suvuq Sala köyüne oqumağa kirdi, 8-inci sınıfta ise Sudaq litseyiniñ fizik-matematik sınıfına keçti.
«Alâ oquy edi. Sudaq rayonından yalıñız sekiz kişi prezident naratına yollanıldı. Oğlum Mustafa bu sekiz talebe arasında bar edi. Yahşı oquğanı içün yolladılar», – dep ayttı Qırım.Aqiqat mühbirine Bekir Degermenci, Mustafanıñ babası.
«Yaramay olsa da, aytmaz»
Litseyden soñ Mustafa Aqmescitteki Tabiat qoruv ve kurort hocalığı milliy akademiyasına oqumağa kirdi ve «Turizm» bölügini bitirdi.
«Turizmnen oğraşacaq edi, begene edi, Mustafa bunıñnen meraqlanğan edi. Universitetni bitirgen soñ başta iş yoq edi. Soñra ise istegi yoq oldı», – dep hatırlay qız qardaşı Mavile.
Degermenci kurort bir regionda dünyağa keldi ve turistik mevsimi vaqtında raatlanğanlarnı yerleştirgen edi. Babasınıñ aytqanına köre, böylece akademiyadaki oquşınıñ parasını aman-aman bütünley özü ödegen edi. Universitetni bitirgen Mustafa iş taptı – ticaret temsilcisi oldı.
«Ciddiy olaraq bir şeynen meraqlanmağan edi. Bütün genç erkekler kibi, elbet, sportnen oğraşqan edi. Oqumağa seve, tarihnen meraqlana. Boş zamanlarda tuvğanlarına vaqıt ayırmağa tırışa, dostlarınen körüşe edi», – dep ayta Mavile.
Bir kere bile apis şaraitlerinden şikâyet etmedi. Anda yaramay olsa da, bunı iç bir vaqıt aytmazBekir Degermenci
Mustafa 2015 senesi mayıs 7-de Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından yaqalanğan edi. Anasınen işke kete ediler. Qasaba merkezine kirgende yollarını qapattılar, Mustafanı maşinadan çıqarıp, topraqqa yatqızdılar.
«Zor zamanlarımız başladı. Ağamnı ne qadar sevgenimni ve onsız yaşap olamağanımnı añladım. Başta meni qorçalaycaq adamsız qaldım sanki, meni balalıqtan berli qorçalağan ve qoltutqan edi», – dep ayta Mavile.
Mustafanıñ babası ve qız qardaşı onı yalıñız mahkeme toplaşuvlarında köreler. Ara-sıra bir-eki söz aytmağa yetiştireler. Mustafanıñ anası esnasta cemaat imayecisi ola, bu sebepten oğlunı SİZOda körmek aqqı bar. Aftada bir kere taqiqat izolâtorını ziyaret ete.
«Bir kere bile apis şaraitlerinden şikâyet etmedi. Anda yaramay olsa da, bunı iç bir vaqıt aytmaz. Böyle bir adam. Ümüt etem ki, doğrusını ayta, problemleri yoq dey», – dep ayta Bekir.
Mustafa apiske alınğan soñ Degermenciler qorantasınıñ alı maddiy ceetten zorlaştı. Amma semetdeşleri olarğa yardım etmege tırışalar.
Çiygozğa iftira atsañ – azat etileceksiñ
2014 senesi fevral 26-da Mustafa babasınen beraber Aqmescitke ketti. O kün Qırımtatar Milliy Meclisi semetdeşleri ve diger milletlerniñ temsilcilerine muracaat etip, Ukrainanıñ topraq bütünligi içün telükeli ola bilecek toplaşuvnıñ keçirilmesine yol bermemek içün parlament binasına kelmege çağırdı. Sergey Aksenovnıñ yolbaşçılığında «Rus birligi» firqası ise Rusiyege qoltutuv mitinginiñ keçirilmesini ilân etti. Neticede Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Radası yanında eki miting iştirakçileri arasında çatışmalar yüz berdi. Ukrainağa qoltutqanlar ğalip çıqtı – parlament toplaşuvı ötkerilmedi. Faqat ertesi künü Rusiye arbiyleri ükümet binalarını zapt etti.
2015 senesi Rusiye prokuraturası fevral 26-da olıp keçken Ukrainağa qoltutuv mitinginiñ iştirakçilerine qarşı cinaiy iş açtı. Taqiqat malümatına köre, aktsiyanıñ teşebbüsçileri «kütleviy çatışmalarnıñ teşkilâtçıları» ola, Rusiyege qoltutuv mitinginiñ iştirakçileri ise – zarar körgenler. Bu iş çerçivesinde üç kişi apiske alındı: Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, Qırımnıñ İçki rayonınıñ sakini Ali Asanov ve Mustafa Degermenci.
Degermenci ne ile şeklene – añlaşılmay. Adliyecisi Aleksandr Solodkov «fevral 26 işi» iştirakçileriniñ imayecilerinden eñ qapalı olıp, jurnalistlernen çoq subetleşmey. Malüm ki, Degermenci Meclis teşkil etken kütleviy çatışmalarda iştirak etüv ile qabaatlana.
Mustafanıñ babası Bekir dey ki, oğlu qırımtatar areketiniñ faal bir iştirakçisi degil edi, ve milliy idare organlarınen iç bir alâqası yoq.
O, Bekir kibi, Meclis teşkil etken mitinglerni qaçırmamağa tırışa edi.
«Körsin ve halqınıñ tarihını bilsin dep, onı mitinglerge almağa tırışa edi. Amma bir de bir teşkilâtnıñ erkânına kirmegen edi. Halqımız böyle şeylerde iştirak ete. Bunıñ kibi tedbirlerde iştirak etmek içün bir de bir teşkilât azası olmaq kerekmey, bu can alıdır. Meni balalıqta Qırımnı körmedim, amma Vatanım olğanını bile edim. Er bir qırımtatarı öyledir», – dey Bekir.
Onıñ bildirgenine köre, oğluna bir şey teklif etilgen edi: Degermenci Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygozğa iftira atsa – azatlıqqa çıqacaq. Lâkin Mustafa buña razı olacaq kişi degil.


text:
Ukraina prezidenti memuriyetiniñ reis muavini Valeriy Kondratük ukrainalı siyasiy mabüslerniñ tuvğanlarınen körüşip, siyasiy mabüslerni azat etüv koordinatsion şurasına dair prezident buyruğınıñ leyhasını azırlamağa teklif etti. Bu aqta «ukrain diversantları davası» boyunca mahküm etilgen Yevğen Panovnıñ qardaşı İgor Kotelânets Qırım.Aqiqat mühbirine tarif etti.
«Belli mesüliyetli kişi bar – Prezident memuriyeti reisiniñ muavini Valeriy Kondratük. O, siyasiy mabüslerniñ tuvğanlarınen ve aq qorçalayıcılarnen beraber Siyasiy mabüslerni azat etüv koordinatsion şurasınıñ qurulmasına dair prezident buyruğı ya da emriniñ leyhasını azırlamağa vazife aldı. Al-azırda martnıñ soñuna qadar bir de bir netice almaq içün imkânlarımız daa çoq», – dedi o.
Kötelânetsniñ aytqanına köre, yaqın künlerde Ukraina prezidenti memuriyetiniñ vekili siyasiy mabüslerniñ tuvğanlarınen daa bir iş körüşüvini kerçekleştirecek.
«Bu aqta añlaştıq: prezident memuriyetiniñ adliyecileri Koordinatsion şurasınıñ işinen bağlı tekliflerimizni baqacaq. Bu mesele boyunca cuma künü (martnıñ 15-nde – QA) körüşüvimiz olacaq. Aq qorçalayıcı teşkilâtlarını da celp etecekmiz. Bundan soñ siyasiy mabüslerge qoltutuv meselesinen oğraşqan devlet hızmetleri ve aq qorçalayıcılarnıñ işini idare etken şura qurulmasına dair prezidentniñ ya buyruğı, ya emri olmalı», – dep añlattı o.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ malümatına köre, Rusiye 70 ukrainalını qanunsız şekilde tuta. Azatlıq Radiosınıñ muracaatına kelgen cevapta aytılğanına köre, olarnıñ arasına Qırım yalısında Rusiye tarafından zapt etilgen 24 ukrainalı asker kirmey.
Ukraina Yuqarı Radası reisiniñ birinci muavini İrına Geraşçenko bildirgenine köre, Ukraina, Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda tutılğan ukrainalı reine ve siyasiy mahkümler azat etilsin dep, Ukraina devletine qarşı cinayet işlegen 60 Rusiye vatandaşını bermege azır.
Uquq qoruyıcılarnıñ malümatına binaen, Rusiye ve o ilhaq etken Qırımda 60-tan ziyade Ukraina vatandaşı siyasiy sebeplerden dolayı serbestlikten marum etilgen buluna. Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyege, anda tutulğan ukrainalılarnı azat etmesi talabınen 300-ge yaqın nota yolladı.