text:
Bu afta içtimaiy ağlarda Bağçasaraydaki Hanlar Sarayınıñ rekonstruktsiyağa qapatılğan qısmınıñ videosı ve fotoresimleri peyda oldı. Mütehassıslar ne kördi ve buña nasıl qıymet kese – bu maqalede tarif etile.
Leskernen qartop qazmaq
Tarihiy-medeniy qoruqta keçirilgen qazma işleriniñ resimlerini içtimaiy ağlarda Qırımnıñ Milletlerara meseleler komitetiniñ sabıq reisi Edem Dudakov derc etti. O, sahte «rekonstruktsiya» devamında mimarcılıq yadikârlığınıñ tam aynılığı yoq etilüv meselesine birinciler sırasında cemaatnıñ diqqatını celp etken edi. Faal mühbirnen laf etip, sarayda Hanlar mezarlığında, Han caminiñ şarqiy tarafında ve at ahırında qazma işleri keçirilgenini tasdıqladı.
Dudakovnıñ bildirgenine köre, arheologik tapuvlardan Valeriy Naumenko mesüliyetli ola. O, Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ müdiri edi ve ilmiy faaliyetke ve tarihiy faktlarnıñ tedqiq etilmesine maden qıdırıcılarınen zarar ketirgen «qara» atiqiyatçılar aqqında maqaleler bile derc etken edi.
İşçilerniñ qazuvlar keçirilüvinen bağlı bilgisi ve tecribesi yoq, bir çoq artefakt qayd etilmeyip obağa taşlana
Al-azırda, faalniñ aytqanlarına baqılsa, Naumenkonı karyerasınıñ bu basamağında arheologik qazmalarnıñ qaidelerine riayet etüv o qadar qasevetlendirmey. Dudakov video ve fotolarnı izaatlap, işçilerniñ qazuvlar keçirilüvinen bağlı bilgisi ve tecribesi yoq, işte mahsus aletler degil de, esasen lesker qullanıla, bir çoq artefakt qayd etilmeyip obağa taşlana, dep ayta. «Arheologiyanıñ normalarına riayet etüv aqqında bile aytmaymız», – dep netice çıqara videosı altında Edem Dudakov.
Arheologik qazma nasıl teşkil etilmeli sualine şunı añlata: «Leskernen sıñırlı qazalar, medeniy qatlamda mahsus fırçı ve toqalarnen çalışalar. Tapılğanlar kamerağa qayd etile ve ondan soñ çıqarıla». Videoda qazıcı leskernen bostanda qartop qaza kibi çalışqanı körüne, dep qoşa.
Han Sarayında keçirilgen arheologik qazma meselesinde bu ilk problem. Tecribesi olmağan qazıcılar leskerlernen artefaktlarğa zarar ketire bile ya da olarnı körmeyip, topraqnen beraber çöplükke atılacaq obağa qoşa bile. Bundan ğayrı, bu «arheologlar» tüşünilmegen areketlerinen hususiy tarihiy inşaatlarğa, misal olaraq, bir qısmı endi qazma toprağı altında qalğan baştaşlarğa zarar ketire bile.
Tender oldımı asıl?
Qazuvlar obyektniñ «rekonstruktsiyası» boyunca faaliyet çeşitlerinden biri olaraq kirsetilgendir
Faalniñ qayd etkenine köre, arheologik qazma keçirilüvinen bağlı tenderni moskvalılar qazandı, şirketniñ adı aytılmay. Keçken sene Bağçasarayda arheologik alan tedqiqatlarınıñ keçirilmesine tender vesiqalarınıñ devlet satın aluvı portalında Han sarayında böyle bir faaliyet içün bir de bir tedbir tapılmadı.
Tender de olmadı, belki. Qazuvlar obyektniñ «rekonstruktsiyası» boyunca faaliyet çeşitlerinden biri olaraq kirsetilgendir. Nasıl olsa da, Qırımnıñ ükümeti kontrolindeki «Millet» telekanalınıñ levhasında böyle mantıq körüne, onıñ jurnalistleri qazma arheologik tapuv içün legil, rekonstruktsiyanen «beraber» keçirile, dep qayd ete.
«Mında qurucılıq ve ğayrıdan quruvnıñ bir qaç devri bar. Şimdi er şey açıla. Açılğanda qarar alına – bir yerde müzey olacaq, bir yerde ğayıplar toldurılacaq», – dep ayta «Milletniñ» levhasında «restavratsiya işleri taqımınıñ ilmiy reberi Mihail Fernovskiy» olaraq tanıtılğan kişi.
Qısqa bir izaattan añlaşıla ki, mezarlıqta, cami divarlarınıñ yanında ve at ahırında tapılğan arheologik şeylerniñ keleceginen qazma neticeleri içün devlet ögünde cevap bergen ilmiy hadim degil de, rekonstruktsiyanı keçirgen tış hızmetçisiniñ vekili oğraşa. Em de bu sefer Mihail Fernovskiyniñ ilmiy tecribesi, ğalebeleri ve adı aqqında açıq bir malümat tapıp olamadıq.
Tapılmamı? Angi tapılma?
Arheologik artefaktlarnı kimler qayd ete ve olarnıñ kelecegi ne olacaq belli degil
Böylece, Han sarayında keçirilgen qazma işleriniñ ekinci problemi şekillene – arheologik artefaktlarnı kimler qayd ete ve olarnıñ kelecegi ne olacaq belli degil. Buña tarihiy-medeniy qoruqnıñ sabıq müdiri Elmira Ablâlimova da diqqat ayıra: «Şübesiz, bu işler ilmiy kontrol altında keçirilmeli… anda işlerni kontrol etken ilmiy hadimlerni körmeyim».
Aynı közetüvlerinen Edem Dudakov paylaşa. Onıñ fikirince, qazuvlar neticesinde tapılğan bütün şeyler videoğa qayd etilmeli, mezarlıqtaki qazmalar ise müftiylikniñ izninden soñ imam yanında keçirilmeli. Dudakov derc etken videolarda da, «Millet» telekanalınıñ ayrı levhalarında da qazuvlarnıñ nezaretsiz keçirilgeni körüne.
Arheologik işler «beraber» tış hızmetçisi tarafından keçirilse, emiyetli artefaktlarnıñ keleceginen bağlı hayal olamaz, çünki onıñ Büyük caminiñ damını «ğayrıdan tiklegende» qazançlarını hatırlaymız. Em de ilmiy ekspertiza ve tapılğan şeylerniñ kelecegini adı belli olmağan insan belgilese. Bugün «rekonstruktorlarğa» arheologik qazmalarnıñ yerini çaypamağa kimse ve bir şey keder etmey.
Ne yapmalı?
Bu çaypavnı ve Han sarayınıñ «rekonstruktsiyasını» toqtatmağa aman-aman imkânsız ola. Eñ azından Rusiye uquq alanında öyle. «Bir şahıstan dava açtırılması red etilecek, çünki bu şahısnıñ aqları bozulmadı. Bu malümat Ukrainanıñ Rusiyege qarşı açtırğan büyük davasına berilmeli ve UNESCO közeticilerine yollanmalı», – dep tüşüne Elmira Ablâlimova.
Halqara qurulışnıñ vekilleri yuqarıdaki malümatqa emiyet berermi – bu sene oktâbr ayında belli olacaq. UNESCO Baş müdirine işğal altındaki yarımadada medeniy miras saasında vaziyetniñ doğru monitoring neticelerine dair esabat berilmeli.
Han sarayındaki arheologik şeylerniñ çaypavınen bağlı vaziyetke tesir ete bilecek diger alet ise bunıñ kütleviy şekilde aydınlatılması ola bile. Faqat şimdiki vaziyette bu mevzuğa ukrain kütleviy haber vastalarında bile az diqqat ayırıla. Qırımnıñ işğalci akimiyetiniñ cinaiy faaliyetine de asılında pek diqqat ayırılmay.


c: text/html

text:
AQŞ "Hizbul modjahedteri" tobın şeteldik terroristik wyım dep tauıp, qara tizimge qostı. Ündistan biligi Amerikanıñ bwl äreketin qoldap, "Kaşmirdegi eñ ülken qarulanğan toptıñ jergilikti halıqqa qarsı qanday äreketter jasağanın barlığımız bilemiz. Olardıñ qara tizimge engizilui, memleketterdiñ modjahedterge qarjılay kömek beruin toqtatadı", - dep mälimdedi.
Ündistannıñ resmi mälimdemesi Päkistannıñ narazılığınan keyin jasaldı. Päkistannıñ Sırtqı ister ministri Nafis Zakariya: "Biz AQŞ-tıñ bwl äreketin qoldamaymız. Kaşmirdiñ sayasi twrğıdan özin-özi anıqtau qwqığı üşin küresip jatqan toptı terrorister dep ayıptau zañsız", - degen bolatın.
Mausım ayında Amerika Ükimeti "Hizbul modjahedteriniñ" basşısı Said Salahuddindi "terrorist" dep atağan edi.
"Hizbul modjahedteri" Ündistan men Päkistan arasındağı territoriyalıq dauğa sebepker Kaşmir aymağında Ündistannıñ bilik jürgizuine qarsılıq körsetip kele jatqan qarulı top. Ündistan biligi Päkistan Hizbul modjahedterine qaru-jaraq berip, qarjılay qamtamasız etip otır dep esepteydi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gotsanük bildirdi ki, onıñ malümatına köre, işğal altındaki yarımadada azıq mallarınıñ yedegi 30 künge yetmeli. Bu aqta o, aprelniñ 20-nde koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı tedbirler vaziyetine dair maruzası vaqtında ayttı.
«Alış-veriş ağlarında ealini 30 kün devamında azıq mallarınen temin etmek içün yeterli qadar azıq mallarınıñ yedegi bar… Aprelniñ 20-nde ilk ihtiyac azıq mallarınıñ fiyatı stabildir», – dep bildire Gotsanük.
Aprelniñ 20-ne qadar yarımadada 63 koronavirus hastası qayd etildi, 18-i – Aqyarda.
Qırımda ve Aqyarda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov dey ki, Qırımnıñ sanayı siyaseti naziri Andrey Skrınnikke qarşı devlet mülkiniñ hırsızlavı aqta qabaat uydurılğandır.
Bu aqta o iyül 7 künü Qırım ükümetiniñ toplaşuvında bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Skrınnik Andrey Aleksandroviçnen mesele çıqtı, ögrenip baqtıq, uydurılğan bir malümat, aqiqatqa iç uymağan… Ter-temiz tarik. Qaydan kelip çıqqanını da bilem», – dey Aksenov.
O, toplaşuvda «ukrain ve rus qanuniyetlerine bağlı meselelerde qabul etken qararlarda ufaq-tüfek hatalarnı etken Qırım memurlarını qanunsız taqipten» qorçalamağa söz berdi.
«Vekâletli insanlarğa kimse boşuna baş aylandırmaycaq!», – dedi Aksenov.
Qırımda Rusiye FSB idaresi iyün soñunda Skrınnik devlet mülkiniñ hırsızlavında şeklengenini bildirgen edi.
İyün 30 künü Qırım ve Aqyar boyunca FSB idaresi Qırım bergi hızmetiniñ başı Nikolay Koçanovğa nisebeten cinaiy işniñ açılması aqta bildirdi.


text:
Kiyev – fevral 28 künü, Kiyevde Mustaqillik Meydanında «Qırım – Ukrainadır» numayışı keçti. Teşkilâtçılar arasına Krım.SOS, Yevromaydan.SOS, Qırım diasporası ve diger cemaat teşebbüsleri kirdi.
Aktsiyada yüzden ziyade insan iştirak etti, olarnıñ arasında işğal etilgen yarımadadan mecburen köçip kelgenler de bar edi.
Fleşmob devamında iştirakçiler: «Krım – tse Ukraina» («Qırım – Ukrainadır») şiarına tizildiler. Bundan da ğayrı, Maydanda Qırım tabiatına ve bıltır yüz bergen vaqialarına bağışlanğan foto sergisini azırladılar. Bir qas iştirakçi qırımtatar bayrağını yaydı.
Aktsiya teşkilâtçılarından biri, Faal gençler birliginiñ prezidenti Mariya Gontarenko Qırım.Aqiqat saytına aytqanı kibi, tedbir «Qırım – Ukraina» olğanını hatırlatmaq ve şimdi Qırımda siyasetçiler tarafından zarar körgen insanlarğa qol tutmaq maqsadı ile keçti.
«Ukrainağa, akimiyetke işbu devletniñ bir qısmı olğanımıznı hatırlatmaq keldik. Epimiz bugün Qırım qısımları edik, bazıları – Ukraina qısmı, umumen, bugün böyle areket etkenimiz pek timsaliy bir şeydir. Zanımca, küreş devam etmeli, yıl evelsi olğanını unutmayıp, Qırım oğrunda küreşmek kerekmiz», – dep tarif etti Qırım.Aqiqat saytına Qırım Yevromaydan iştirakçisi İsmail İsmailov.
Neticede teşkilâtçılar Mustaqillik Meydanında Rusiye muhalif siyasetçi Boris Nemtsovnıñ hatırasına bağşılnğan aktsiyağa qoşulmağa çağırdılar.
2014 senesi fevralniñ soñunda – martnıñ başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden ordular Qırım yarımadanı zapt ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırım blogeri Zair Akadırovnıñ sorğusını bazarertesi, yanvar 25-ne, keçirdiler. Bunı Zair Akadırov cumaertesi künü, yanvar 23-de, Facebook saifesinde bildirdi.
Qırım blogeri Zair Akadırov cumaertesi künü, yanvar 23-de, Aqmescit Demiryol rayonındaki Rusiye prokuraturasına sorğuğa baracaq edi. Onıñ sözlerine köre, sorğuğa barmaq qararını o avdokat Cemil Temişev ile aldı. Advokat Akadırov ile prokuraturağa baracaq ve Qırım blogeri ile birlikte sorğuda bulunacaq edi.
Keçken afta Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından yaqalnğan Qırım blogeri Zair Akadırovnı «dünki kün» boyunca sorğuğa çağırdılar. Bunı o Facebookta yazdı.
Yanvar 15 künü Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında, «fevral 26 işi» boyunca mahkeme toplaşuvınıñ başlanmasını beklegen qırımtatar jurnalisti Zair Akadırovnı yaqaladılar. Zair Akadırovnı onıñ zenaat faaliyeti aqqında soraştırdı ve bir saat devam etken sorğudan soñ azat ettiler. Bunıñ ile, jurnalistniñ aytqanına köre, onı mecburen Ekstremizmge qarşılıq boyunca merkezge alıp ketmege istey ediler, qorquzdılar.


text:
Bazarertesi künü, iyünniñ 3-nde, Ukrainada «Qırım – Ukrainadır» ve «Donbas – Ukrainadır» tasil merkezleri çalışıp başladı. Olarnıñ yardımınen vaqtınca işğal etilgen topraqlarda yaşağan mezurlar Ukraina aliy oquv yurtlarına ve zenaat-tehnik oquv yurtlarına qolay-qolay oqumağa kire bile. Tış mustaqil imtian (ZNO), Ukraina pasportı ve attestatı kerek olmaycaq.
Ukraina Tasil nazirligi bildirgenine köre, bu merkezlerniñ işi sentâbrniñ 27-ne qadar devam etecek.
Tasil ve İlim naziriniñ muavini Yuriy Raşkeviçniñ aytqanına köre, böyle tasil merkezleri Ukrainada 2016 senesinden berli çalışa.
«Bu müddet devamında qolaylaştırılğan kirüvden faydalanğan studentlerniñ sayısı bayağı arttı. 2016 senesi oqumağa kirgenler 1 biñden az edi, şimdi olarnıñ sayısı aman-aman 2 biñ oldı. Müimi şu ki, Donbas ve Qırım sakinleri tasil merkezleri vastasınen oqumağa kirse, Ukraina ve dünyada tanılğan diplomnı ala bile», – dep qayd etti Yuriy Raşkeviç.
«Qırım – Ukrainadır» merkezleri 8 regiondaki 35 oquv yurtunda açıldı: Odesa, Mıkolayıv, Zaporijjâ, Herson, Harkiv, Lviv, Dnipro ve Kyivde, dep qayd etti nazirlik. Merkezlerniñ tolu cedveli ve kontaktları mında bar.
Nazirlik tasil merkezleri yardımınen bücetke kirecek olğan Qırım ve Aqyar mezunları vesiqalarnı berecek künlerni aydınlattı.
Bakalavr bücetine kirüv (tibbiy, veterinar ya da farmatsevtik yöneliş magistri):
Vesiqalar iyülniñ 19-nda saat 12-ge qadar qabul etilecek,
Kiriş imtianları iyülniñ 19-na qadar olacaq,
Qabul etüv iyülniñ 22-nde saat 15-ke qadar kerçekleştirilecek.
11 sınıf esasında kiçik mütehassıs bücetine kirüv:
Vesiqalar iyülniñ 29-nda saat 18-ge qadar qabul etilecek,
Kiriş imtianları iyülniñ 28-ne qadar olacaq,
Qabul etüv avgustnıñ 4-nde saat 12-ge qadar kerçekleştirilecek.
9 sınıf esasında kiçik mütehassıs bücetine kirüv:
Vesiqalar iyülniñ 13-nde saat 13-ke qadar qabul etilecek,
Kiriş imtianları iyülniñ 21-ne qadar olacaq,
Qabul etüv iyülniñ 29-nda saat 18-ge qadar kerçekleştirilecek.
Soñki üç yıl devamında qırımlılarğa esas Ukrainadaki aliy oquv yurtlarına oqumağa kirmege yardım etken «Qırım – Ukrainadır» tasil merkezleriniñ sayısı aman-aman üç qat arttı, şimdi 35 danesi bar.
Nazirlikniñ malümatına köre, «Qırım – Ukrainadır» tasil merkezleriniñ 3 yıllıq işinde bu merkezler vastasınen oqumağa kirgenlerniñ sayısı eki qat arttı: 2016 senesi 153 qırımlı, 2017 senesi 204 qırımlı, 2018 senesi ise 227 insan oldı.
Daa evel Ukraina tasil ve İlim nazirligi Qırım ve Donbas abituriyentleri içün talimat derc etken edi.


text:
Rusiye quvetleri Ukrainanıñ cenübini işğal etken soñ Herson vilâyetinde qırımtatar faallerini taqip etemi? Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı cenkiniñ ketişatı işğal etilgen Qırımda insanlarnıñ baqışlarını nasıl deñiştire? Qırımtatar Milliy Meclisiniñ cenk vaqtında köstergen yardımı ve destegi aqqında Meclis reisi Refat Çubarov "Priazovye haberleri" leyhasına aytıp berdi.
–Cenk başlanğandan berli Qırım ile nasıl bağ tutasıñız? Andaki mizaclar nasıl?
–Biz Rusiyeniñ Ukraina qıtasında keñ mıqyaslı arbiy areketlerni başlamazdan evel olğanı kibi aynı kanallar vastasınen bağ tutmağa devam etemiz.
Fevralniñ 24-nden andaki adamlarnıñ mizacları türlüdir.
Bir qaç kün Putinniñ mühlisleri arasında eyforiya üküm sürdi, şimdi 2-3 kün ve er şey yahşı olacaq ve Kıyiv tam şekilde Moskva nezaretine keçecek dep beklediler. Amma Ukrayina Silâlı Quvetleriniñ, Ukrayina halqınıñ cevabı ile bu mizaclar pessimizmge çevirildi.
Evlerniñ acele satıluvı ile bağlı ilânlarnıñ artmasını qayd etemiz. İşğal vaqtında Qırımğa yerleşken insanlar, olardan bazıları artıq Qırımnı nasıl terk etmege tüşüneler.
Adamlar, olarnıñ arasında qırımtatarlar, ukrainler ve diger millet vekilleri de olarnıñ tuvğanlarını dersiñ talimler içün orduğa celp etip, soñra Ukraina qıtasına cenkke yollağanları ile raatsızlar.
İnsanlarğa, işğacilerniñ ordusında mecburiy olsa da, amma hızmetten qıçınmaq içün er angi usullarnı tapmağa kerek olğanını añlatmağa tırışamız.
Bir çoqu, Ukraina devleti dayanacağına, silâlı quvetler duşmannı yeñecegiyne ve bu ğalebe Qırımnı işğalden azat etmege yardım etecegine inanalar.
– Qırımtatarlar Rusiye tarafından Qırımnıñ işğaline muqavemet kösterdiler. Soñra çoqusı ketti ve bir çoqu Hersonda yerleşti. Şimdi anda olğan qırımtatarlarnıñ mizacları nasıl, olar tirenip olalarmı
–Men çoq aytıp olamayım, çünki bu topraqlarda artıq Rusiyeniñ mahsus hızmetleri çalışa ve olar adamlarnıñ areket tarzını talil eteler.
Rusiyeniñ mahsus hızmetleri ilâve buyurıqlarnı beklegeni aytmağa isteyim. Er şey, umumen vaziyetniñ nasıl inkaşaf etecegine bağlı olacaq.
– Şimdiki vaziyette Qırımtatar Milliy Meclisi ne yapa?
–Türlü işler yapıla. Liderimiz Mustafa Cemilev ve millet vekillerinden biri Rustem Ümerov Ukraina devletine yardım eteler: bu em siyasetçilernen körüşüvler, em de vaqialarnıñ mediada aydınlatılması.
Mustafa Cemilev şimdi Türkiyededir, o Antaliya diplomatik forumında iştirak etecek. Rustem Ümerov aytışmalarnen oğraşa, tafsilâtlarnı şimdi aytıp olamam.
Dünyadaki, hususan Türkiyedeki müim siyasetçiler Ukrainada kerçekten ne olğanını bilmeleri içün bütün imkânlarımızdan faydalandıq.
Meclis azaları türlü vazifelerni yerine ketireler. Ekseriyeti insanlarğa, ilk nevbette balalarını qurtarmaq kerek olğanlarğa yardım ete.
Biz ücümniñ ilk künlerinde Lvivde Meclisniñ koordinatsiya merkezini yarattı. Anda şimdi pek çoq göñüllilerimiz qadınlarğa, balalarğa yardım etmek içün çalışa.
Esasen Türkiyege yollaymız, Türkiye ükümeti ile bazı çalışmalarımız bar. Poloniya ve Romaniyadaki bütün diasporalarımız ile çalışamız. Bundan ğayrı, territorial mudafaada olğan semetdeşlerimiznen de bağ tutamız. Elimizden kelgeni qadar yardım etmege tırışamız.
–Herson vilâyetinde qalğan qırımtatarlarğa ne tevsiye ete bilesiñiz?
Bellesem, mında milliy mensüplikke baqmadan bütün insanlar biriligini saqlamaq kerekler, bir-birine qoltutmaq, menligini qorçalamaq ve eñ esası qorantalarını ve balalarını saqlamaq kerekler.
Ve tecavuzcı tarafından teşkil etilgen provokatsiyalarğa qapılmamaq.
Lilâ İbragimovanı tevqif etkende, ne içün mitinglerge çıqqanını ve ne içün teşkilâtçılardan biri olğanını sorağanlarını bilem. O böyle cevap berdi: "Siz öz reberligiñizniñ emirlerini yerine ketiresiñiz, bizim de reberligimiz bar – Ukraina devleti, biz Ukraina vatandaşları ve Ukraina devletiniñ vetanperverleri".
Demek, er kes pasportqa köre degil, ruhuna köre Ukraina vatandaşı olaraq qalmaq kerek.
Fevralniñ 24-nde saba saat 5-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ «muracaatından» soñ Donbasta «mahsus operatsiya» başlatqanını ilân etti. Bundan soñ Kyiv, Harkiv, Odesa, Kramatorsk, Berdânskta patlav ve raketa darbeleri aqqında haber etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy umumiy seferberlik buyruğını imzaladı. Ğarp memleketleri Ukrainağa yapılğan ücüm sebebinden Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnı qullanıp başladı.
Doğrudan ücümge baqmadan, Kreml Ukraina işğali niyetini inkâr ete. Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire.
Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire. Başta Rusiye arbiyleri ölgenini inkâr ettiler. Amma fevralniñ 27-nde Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirliginiñ resmiy vekili İgor Konaşenkov Ukrainada ölgen ve yaralanğan Rusiye askerleri bar, dep ayttı. Sayısını aytmadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırımda belediyeler aprel 23 gecesi yollarnıñ tamirine başlamaq kerektir. Bunı Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksenov Rusiye Federatsiyasınıñ Naqliyat nazirliginiñ federal yol agentliginiñ yolbaşçısı Roman Starovoyt ile körüşüvi vaqtında bildirdi.
Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, mütenasip avaleler yerli memurlarğa berildi.
«Bugün şeer akimiyetleri ve cumhuriyet belediyeleri gece yollarnıñ tamiri başlanacağı aqta söz berdiler. Yollarnıñ vaziyeti fenadır, vekâletli şahıslarğa müddet ve iş keyfiyeti aqta muayyen avale berildi. Er kes mesülieti aqqında haberdardır», – dey Aksenov.
Belli olğanı kibi, Sergey Aksenov yollarnıñ keyfiyetsiz tamiri sebebinden belediye hadimlerini maküm etmege söz bergen edi. Bu kibi bildirüvni o Starovoytnıñ Qırımğa yol tamirine 1,8 mlrd ruble berilmesi aqqında aytqanını izaatlap bildirdi.


text:
Keriç keçiti rayonında avgust 7 künü furtuna hafı ilân etilgen. Dalğalarnıñ yüksekligi 2 metrge yete, yel küçü – 17 m/s, dep bildireler Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ Naqliyat nazirligi saytında.
Ava şaraitlerinden sebep Keriç keçitiniñ işinde qıyınlıqlarnıñ ola bilecegi aqta tenbiyeleyler.
«Avgust 7 künü furtuna havfı ilân etilgen. Şimaliy-şarqiy yel 12-17 m/s yete, deñizniñ dalğalanuvı 13-20 dm teşkil ete. Keriç parom keçitiniñ işinde zorluqlar ola bile», – denile beyanatta.
«Deñiz müdirligi»niñ dispetçerler hanesinde bildirilgeni kibi, Keriç parom keçiti işine devam ete. «Kavkaz – Krım» yolağında 4 parom qatnay, «Kavkaz – Keriç deñiz ticariy limanı» yolağında da yük naqliyatınıñ taşuvı içün dört parom çalışa.
Qırımğa Rusiye tarafından nevbette 320 yengil, 376 yük maşinası ve 12 «Gazel» tura. «Krım» limanında – 30 yengil, 20 yük maşinası ve 6 «Gazel».


text:
Ukrainada aprelniñ 26-na qadar 8617 COVID-19 hastası qayd etildi. Bu aqta Cemaat sağlığı merkezi bildirdi. Aprelniñ 25-nde 492 yañı hasta qayd etildi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Ukrainada 89 biñ koronavirus testi yapıldı.
Eñ çoq hasta Çernivtsi vilâyetinde (1341) ve Kyivde (1188) qayd etildi.
«5867 hasta hastahanede tedaviylene, 471-i bala ve 1391-i tibbiyet hadimidir. Umumen 2750 insan hastahanege alındı, 115-i bala ve 284-ü tibbiye hadimi ola. 107 insan aqcigerlerni suniy avalandıruv cihazına bağlandı», – dep aytıla haberde.
COVID-19 hastalığından 209 insan (108 erkek ve 101 qadın) vefat etti, 840 kişi tüzelip hasta oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina NATOğa taba atlıy
Ukraina könbatış awışlı säyäsätendä täwäkkäl bulıp kürenä
Ukraina Parlamentı Kiyev bernindi ittifaqqa äğza bulmawına qaramastan küzdä totuçı tarafsızlıq statusın beterüçe proyektnı qabul itkän.
Ukraina könbatış awışlı säyäsätendä täwäkkäl bulıp kürenä.
Parlamentta ilneñ tarafsızlıq statusın beterüçe proyektnı 303 xalıq ışanıçlısı xuplağan.
Proyektnıñ qanunğa äylänüe öçen 77 xalıq ışanıçlısınıñ tawışı citärle bulğan.
Kiyev belan Mäskäw arasındağı mönäsäbätlär Qırımnıñ yawlap alınuı häm Ukrainanıñ könçığışındağı waqiğalar arqasında iñ tübän däräcädä.
Bäyläneşle xäbärlär
İrandağı rizasızlıq belderü çaralarında ğomerlären yuğaltuçılar sanı 448 gä citkän
Bu xaqta Norvegiyädä urnaşqan İran Keşe xoquqları oyışmasınıñ internet säxifäsendä dön’ya kürgan xisapta citkerelä
Süriyägä vakŝina cibärelde
Bötendön’ya sälamätlek saqlaw oyışması 2 million doza tiräse vakŝina cibärde


text:
Bu aqta malümat Rusiye müftiyler şurasınıñ saytında yerleşe.
Bu rica ile prezident memuriyetine Rusiyeniñ Avropalı qısmınıñ musulmanlar idaresiniñ muavini Damir Hazrat Muhametdinov bulundı.
Aynı rica ile musulman ruhaniyleri Rusiye akimiyetiniñ reis muavini Dmitriy Kozakqa bulundı,o 2014 senesi mart 23-den Qırım ve Aqyar ile bağlı suallerni nezaret ete.
Aliy oquv yurtunı peyda etmek ğayesi, Damir Hazrat Muhametdinovnıñ sözlerine köre, regionnıñ Müftiyler Şurasınıñ ve Rusiyeniñ Avropalı qısmınıñ musulmanlar diniy idaresiniñ reisiniñ Ravil Gaynutdinniñ Qırım musulmanları ile ziyareti vaqtında peyda oldı.
«Qırımtatarlar, öz faalligine baqmadan, al-azırda merkezniñ desteginde muhtacdır, – dep bildire Muhametdinov. — Biz Qırımda diniy aliy oquv yurtınıñ olmağanını muzakere ettik. Subet neticesinde biz prezident memuriyetine ve akimiyetke Qırmda aliy oquv yurtınıñ meydanğa ketirimesine qol tutmaq ricamız ile bulundıq».
Bunıñ ile bir sırada, saytta Qırım islâmşınaslıq ilmiy merkeziniñ professorı Ayder Bulatovnıñ aytqanı yazıla. O, bugün qırımatatar yaşları diniy tasilni çetelde alğanını ayttı, faqat işbu tasil qırımtatarlar içün adetiy degildir.
«Sovet zamanı vaqtında mında islâm dinine ögretken iç bir oquv yurtı yoq edi. Şunıñ içün dinni ögrenmege istegenler Türkiye ve arap memleketlerine ketmege başladı, andan qırımtatarlarğa ait olmğan tasil ile qayta edi, – dedi Bulatov. – Şunıñ içün Qırımda böyle aliy oquv yurtınıñ açılması pek aktualdir. Bu al musulman qırımtatarlarda bu meselede mustaqil olmağa imkân yaratır».
Muhametdinovnıñ sözlerine köre, işbu institutnıñ maliye destegi akimiyet tarafından razılıq alğanından soñ muzakere etilecek.


text:
Avropa Şurasınıñ Parlament assambleyası Rusiyeden, ilhaq etilgen Qırım ve işğal altındaki Dondassnen bağlı meseleler boyunca PASE rezolütsiyasını eda etmesini talap etti. Bu aqta yanvarniñ 26-nda PASEdeki Ukraina Yuqarı Radasınıñ daimiy temsilciliginiñ reberi, assambleyanıñ vitse-prezidenti Volodımır Aryev, özüniñ Facebook saifesinde haber etmekte.
«PASE ukarain eyyetiniñ «Monitoring protsedurasınıñ inkişafı» adlı rezolütsiyasınen bağlı muim tüzetüvlerine qol tuttı. Donbasstaki tecavuz ve Qırım ilhaqı tekrar hatırlatılğanından ğayrı, assambleya Rusiyeden bir daa bu meselelernen alâqalı PASE rezolütsiyası şartlarını eda etmesini talap etti. Avropa Şurasınıñ baş kâtibi ve Rusiyeniñ qaytarılmasına qol tutqan başqa tarafdarlarnıñ areketleri çerçivesinde, bu Rusiyeniñ finansirlevini tiklev yolunda printsiplerni satmağa istegenler içün muim bir işaret olabilir», - denilmekte haberde.
Yanvarniñ 24-nde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov Avropa Birligi ve Avropa Parlamentini Donbasstaki çatışuv ve Qırım işğali devam etkence, Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalarnıñ lâğu etilmemesi ve zayıflatılmamasına çağırdı.
Yanvarniñ 23-nde Avropa Şurasınıñ Parlament assambleyası rezolütsiya qabul eterek, Rusiyeni ilhaq etilgen Qırımda insan aqlarına sayğı kösterilip, telükesizligi garantiya etmesine, qırımtatar Milliy Meclisi ve qırımtatar liderleriniñ kirişinen alâqalı yasaqlarnıı lâğu etmesine, bütün ukrain mabüslerini azat etilip, halqara teşkilâtlarnıñ Qırımğa kirmesine garantiya bermesine çağırğan edi. Ayrıca PASE Moskvadan ilhaq etilgen Qırımda «ealini köçürüv» siyaseti bitirmesini talap ete.
Ayrıca Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov Rusiyeniñ halqara teşkilâtlarğa, şu cumleden Avropa Şurasına qaytmasına imkân berilmemesine çağırdılar.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
FSB tutqan ukrain deñizcilerine ceza qararı alınacaq Kreml nezareti altındaki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ binası yanında rusiye televizin kanallarınıñ ve rusiye nezareti altında Qırım kanallarınıñ jurnalistleri toplandı.
İlk alınğan malümatqa köre, mahkeme binası yanında rusiyeli “Pervıy kanal”, NTV, “Rossiya”, “İzvestiya” ve Rusiye nezareti altındaki “Krım24” ve “KOT” qırım televizion kanallarınıñ çeküv taqımları ve jurnalistleri bulunmaqta, bundan ğayrı, canlı yayın keçirmek içün köçme televizion stantsiyaları da bar.
Qırımtatar faali Zair Smedlâyev Facebook saifesinde, video kamera, mikrofon ve başqa çeküv cihazlarınen onlarca adamlarnıñ mevcut olğanını köstergen videonı yükledi.
Semedlâyevniñ aytqanına köre, rusiye jurnalistleri, mahkeme binasınıñ yanında toplanğan qırımlılardan tutulğan ukrain deñizcileriniñ vaziyetinen bağlı tefsir almağa tırışa.
Daa evel haber etildi ki, qırımlılar Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ binası yanında ukrain deñizcilerinen desek köstermek içün toplana.
Salıkünü saba ukrain deñizcilerini tahminen sekiz Qırım advokatı mudafaa etecegi belli oldı.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Aqşamğa yaqın Rusiye ukrain gemilerini keçirdi, amma birazdan atışlar aqqında belli oldı. Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ malümatına köre, ücüm neticesine altı ukrain arbiyi yaralandı. Rusiyede silâ qullanuvını tasdıqladılar ve üç yaralanğan ukrain deñizcisi aqqında haber ettiler.
Ukraina Yuqarı Radası, noyabr 26-sında aqşam bir sıra vilayette Azaq ve Qara deñizleriniñ içki suvlarında cenk vaziyetini ilân etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.
Soñki vaqıtları Azaq deñizi Rusiye uquq qoruyıcıları, birinciden Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tutqan sıñırcıları, tarafından yapılğan provokatsiyalarnıñ yeri oldı.


text:
Meclis, aprel ayında Qırım «akimiyetine» teklif etken namzetlerni teklif etmek qararını lâğu etti. «Qırım nazirler Şurasında» vazifelerni elde etken memurlarğa istifağa ketmege tevsiye etile.
Bu kibi qarar, Geniçeskte iyül 4-5 künleri ötkerilgen Meclis toplaşuvında qabul etildi. Bunı 15 minut saytı bildire.
Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl qararnı izaatladı: «Akimiyet ile iş tutmaq ıntıluvlar neticesiz qaldı, bu sebepten, Meclis aprel ayında, kendi vekillerniñ akimiyette bulunması aqqında qararnı lâğu etti ve bu şahıslarğa vazifelerni boşatmağa tevsiye etildi. Amma, memurlar elbette, özleri qarar alacaqlar».
Toplaşuv devamında, «Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurasınıñ» qanunsız olmasınıñ tanıluvı, ve bu sebepten onıñ işinde iştirak etmek imkânsızlığı meselesi de muzakere etildi, amma, Nariman celâlnıñ aytqanına köre, bu aqta qararnı qabul etmek içün ses yetişmedi.
2014 senesi aprel 1 künü Meclis, Qırım «baş nazirniñ birinci muavini» vazifesine ATR kanalınıñ saibi Lenur İslâmovnı, «cumhuriyet milletler komiteti» reisi vazifesine - Meclis reisi muavini Zaur Smirnovnı teklif etken edi.
Mayıs 28 künü «parlament» toplaşuvında Lenur İslâmov «baş nazir muavini» vazifesini eda etken işinden boşatıldı.
Meclisniñ Geniçeskteki toplaşuvında, yılnıñ soñuna qadar, qırımtatarlarnıñ Bütün dünya kongressiniñ ekinci toplaşuvını keçirmek qararı alındı.
Yarımadadan tış keçirilgen Meclis toplaşuvı, reis Refat Çubarovğa Qırımğa 5 yıl içinde kelmege yasaq ile belgilendi.


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti ne qadar vade etse ve yalvarsa da, yarımadada 2016 mevsimi olmadı. Raatlanğanlar 2015 senesine baqqanda bile az, er bir iş adamı ise bunı maddiy kârına esaslanıp isbatlar. Resmiy Rusiye ve Qırım kütleviy haber vastalarında bunı aytmaylar, faqat internette soñki ay içinde Qırımdaki tatil aqqında bir sıra malümat peyda oldı. Olarnıñ ekseriyeti, yımşaq aytacaq olsaq, quvanmay. İleride vaziyet daa beter olacağına oşay.
Vatanperver ruslar ve işğalge qoltutqanlar bile razı – Qırım 90-larda qalıp, andan çıqmağa istemey. Qırımlılar Rusiyeniñ Qırım efsanesini darma-dağın etken meşur bloger İlya Varlamovnıñ yazılarını faal sürette paylaştılar.
Servis olmağan bir yerde Moskva fiyatları Qırımdan soñki raatlanğanlarnı quvacaq
Qırım kurortları, Türkiye ve Mısırnı aytmasaq bile, Krasnodar ülkesinen bile qıyaslanmaz. İşğalden evel millionlarnen ukrain ve rus ve belorus turistlerini ucuz fiyatlar ve qolay naqliye imkânları celp etken olsa, şimdi bu hususiyetlerden iç bir şey qalmadı. Qırım paalı bir yer, sebepsiz paalı. Servis olmağan bir yerde Moskva fiyatları Qırımdan soñki raatlanğanlarnı quvacaq. Kurort Rusiye uquq qoruyıcılarınen beraber qala bile, olarnıñ başqa çaresi yoq, devlet memurları ve devlet müessiseleriniñ hadimleri yollamalarnı aldılar. Faqat kurort mevsiminde para qazanğan qorantalar bu şekilde kâr alamaz, yalı boyunda yaşağan on biñlernen aileler içün bu yeterli olmaz. Ne olacaq?
İşğalden evel Qırımnıñ kurort ve turizm nazirligi devlet organlarına ve qırımlılarğa plâj raatlığı Qırımnıñ esas hususiyeti olmağanını añlatmağa tırışqan edi. Bir çoq ceetten yarımada Türkiye ve diger cenüp kurortları ile raqip olamaz. Sabıq nazir Aleksandr Liyev şifahane-kurort yönelişi, tarih, kezinti ve diger turizm çeşitleri vastasınen kurort mevsimini kenişletmege tırışqan edi. Bu yolda ğalebeler de oldı. İşğalden soñ Qırım paalılaşmasınen vaziyet daa aydın ola – yıl-yıldan plâj işleri daa beter olacaq.
Qırım 90-lardan çıqmalı
Yarımada yaşamaq içün plâj turizmi onıñ hususiyeti olmağanını tanımalı, yalıdaki şeer ve qasabalarda tertip-nizam qurulmalı ve ciddiy seviyede inkişaf ettirilmeli. Qırım 90-lardan çıqmalı. Amma bu yol o qadar qolay degil. Mesele şu ki, yarımada yolbaşçıları kapitalizm şekillengen zamanlarnıñ şahısları oldı. Federal yardımğa bağlanıp oturğan keçmiş insanlarından bir de bir teşebbüs olurmı? Pek şübelenemiz. Yerli akimiyet topraqnı satmaycaqmı? Daa çoq şübelenesiñ.
Halqara toplulıq Qırımnı körmegende yarımadanı inkişaf ettirmek – aman-aman imkânsız bir şey. Ne servis ananeleri, ne Rusiyede keyfiyetli bir kurort inkişafı tecribesi bar, halqara şirketler tarafından «renksiz alanğa» yatırım yapılması aqqında laf bile ketmey. Yarımada artıq Kremlniñ sevimli oyuncağı bile degil. Moskva ükümdarları Qırımnı körmey. Olar tış siyaset meselelerine batıp, ucuz cermay fiyatlarına alışmalı. Qırımlılarğa berilgen vadeler artıq eşitilmey. Aksine, federal programmalarnı eki qat qısqartmaq teklifleri sıq-sıq seslendirile. Demek ki, yalı şeerleri ve qasabaları daa beter vaziyetke azırlanmalı. Paramız yoq, amma dayanıñız, degen dayın.
İvan Sergeyenko, Qırım közeticisi
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Djonson - parlamentqa: "Asta la Vista, bêybi”
Angliyäneñ êlekkege xökümät räise parlamentta "Terminator" fil'mındağı mäşhür fraza belän xuşlaştı
Angliyäneñ êlekkege xökümät räise Boris Djonson parlamentta xuşlaşu çığışı yasadı. Ul üzeneñ urınına kiläçäk yaña xökümät räisenä qayber kiñäşlären birde.
Djonson Böyekbritanıyäneñ Awrupa Berlegennän çığuı häm koronavirus kizüe prośessların citäkläw, Rusiyäneñ 24nçe fevral’dä başlanğan basıp aluına qarşı Ukrainağa teläktäşlek kürsätü şikelle üz çorındağı êşçänleklärne uñışlı bularaq bäyäläde. “Wazıyfabıznıñ zur külämen tögällädek,”-dide ul.
Boris Djonson çığışın Arnol’d Şvarśneggernıñ “Terminator” fil’mındağı mäşhür süzläre “Asta la Vista, bêybi” (Qabat oçraşırbız, bäläkäç) belän tögälläde.
Angliyäneñ yaña xökümät räisen saylaw prośessı äle däwam itä. Konservativ partiyä üz êçendä tawış birü ütkärde. Deputatlar êlekkege finans ministrı Rişi Sunakka - 137, tışqı êşlär ministrı Liz Trassqa 113 tawış birde. Tağın ber kandidat Penni Mordaunt 105 tawış belän yarıştan töşep qaldı.
İl külämendäge yaqınça 160 meñ Konservativ partiyä äğ’zası yaña xökümät iyäse häm firqaneñ yaña liderın ike kandidat arasınnan saylayaçaq. Ul isem 5nçe sentyabr’dä açıqlanır dip kötelä.
Bäyläneşle xäbärlär
Zelenskiy äsirlektän qotqarıluçılarğa büläklär tapşırdı
Rusiyädän äsir almaşu yulı belän qaytarılğan ğaskäri, poliśiyä häm mediśina xezmätkäre däwlät bülägenä iyä buldı
Rodos utrawında xärbi künegülär
Xalıqara kileşülär nigezendä älege utrawda xärbilär häm qorallar tıyıla


text:
Kiyev – Türkiyedeki qırımtatar diasporasınıñ temsilcileri Bütündünya qırımtatar kongressini olarnıñ yaşağan memleketinde toplamağa teklif ettiler. Olarnıñ Qırım semetdeşleri buña qoltutalar, lâkin Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından manialar yapılacağından qorqalar. «Maydan inostrannıh del» fondunıñ yolbaşçısı, Ukrainanıñ İstanbuldaki sabıq baş konsulı Bogdan Yaremenko bunıñ kibi kongressniñ keçirilmesine munasebetini ve Ukraina akimiyeti Qırımnıñ tamır halqı içün ne yapa bilecegini Qırım.Aqiqat içün bergen intervyüsında tarif etti.
– Bogdan Vasilyeviç, Bütündünya qırımtatar kongressini Türkiyede toplamaq ğayesi ne qadar muvafaqiyetli?
– Mence, eñ yahşısı ve yahşı arasında saylamağa vaqıt degil. Yani eñ yaramay ve yaramay arasında saylamaq kerek. Onı Ukrainağa ait Qırımda toplamaq eñ eyisi edi. Uquq ve serbestlik olğan yerde: insaf aqqı, fikir aqqı ve ilâhre. Lâkin bes-belli, Qırımda bu kongressni toplamaq belli sebeplerden imkânsızdır. Anda bulunması kerek olğanlardan episi bile anda kiremez. Şu cümleden, halqnıñ liderleri: em Mustafa Cemilev, em de Meclis lideri Refat Çubarov.
Bilgenim kibi, bu ğaye peyda olğanda eki teklif bar edi – Kiyev ve İstanbul. Lâkin maña köre, Qırımdan qıtaiy Ukrainağa bunıñ kibi bir toplaşuvğa baracaq insanlar Qırımğa qaytqanğa problemlerge rastkele bile, em de qaytqan soñ olarnıñ havfsızlığı ile problemler yüz bere bile kibi qorqular doğru. Olarğa qarşı büyük basqı yapılacaqtır.
Bu sebepten olması mümkün variantlar arasından sayladılar. Türkiyeni sayladılar. Añlağanım kibi, şeer daa belli degil. Lâkin Türkiye bu vaziyette ğayet eyi bir saylav kibi körüne. Çünki bu memlekette eñ büyük qırımtatar diasporası yaşay ve onıñ liderleri qırımtatar halqınıñ problemlerini al etmek içün siyasiy istekleri olğanını bildireler.
Ukraina ve Rusiyedeki siyasiy vaziyette bunıñ kibi toplaşuv içün eñ uyğun yer Türkiye ola
Yani bu memleketniñ merkeziy akimiyetiniñ istegi, em de qırımtatarlarnıñ imkânları aynı. Ukraina ve Rusiyedeki siyasiy vaziyette bunıñ kibi toplaşuv içün eñ uyğun yer Türkiye ola. Mence, bütün meselelerni çezmese de, bu qarar ğayet doğru. Menim fikirimce, kongressten qaytqan Qırım iştirakçilerine basqı yapılacaq. Olar FSB, diger federal strukturalar, yerli akimiyet tarafından taqip ve basqınıñ nişanları olacaqlar. Lâkin kene de, bu toplaşuv, misal olaraq, Kiyevde keçirilse edi, telükeler daa çoq olur edi.
Em de daa bir oyuncı qoşula – Türkiye, o, qırımtatarlarğa yardım etmege azır olğanını köstere. Artıq bizler Türkiye prezidenti Erdoğan ve tış işler naziriniñ qırımtatarlarğa Türkiyede bu kongresste iştirak etkenleri içün Rusiyeniñ federal akimiyeti tarafından basqığa yol berip bermeycegini körecekmiz.
– Meclisniñ bazı azalarınıñ fikirince, bu vaziyette qırımtatarlar içün eñ müimi şu ki, Türkiye – Rusiyeniñ iqtisadiy ve siyasiy ortağı. Kreml Avropa birliginiñ mevamına diqqatnen baqa, Türkiye ise qırımtatarlar ve Moskva arasında aracı ola bile. Siz böyle fikirge qoltutasıñızmı?
– Qırımtatarlar arasında Rusiye ile añlaşmaq mümkün, Rusiye ortaq, dialog qurulması mümkün olğan medeniy bir memleket olğanını tüşüngen insanlar bar ve olacaq. Men Tükriye kendi menfaatlarını telükege atacaq kibi fikirge pek qoltutmayım. Lâkin bugünki künde Türkiyeniñ areketleri Rusiyeniñ toplaşuv iştirakçilerine nisbeten munasebetlerine tesir ete bile, çünki tedbir Ukrainada keçirilse edi, Rusiyeniñ cevabı daa sert olur edi.
– Erdoğannıñ ziyareti ve qırımtatarlarğa qoltutuvı Türkiye Ukrainağa nisbeten dost yerini alğanını ifadeleymi?
– Türkiye Birleşken Milletler Teşkilâtı ya da NATOda qoşulğan vesiqalar, siyasiy beyanatlar derecesinde Ukrainanıñ topraq bütünligine qoltuta. Lâkin bu memleketniñ ükümeti Türkiye limanlarından çıqqan naqliyat alâqalarına yol bermemek içün bir şey yapmay. Em de Türkiye ve Qırım arasında ava alâqalarına keder etmey, böyle etip yalıñız BMT ve NATOda faaliyeti çerçivesinde vazifelerge degil, Türkiye aviatsiya devleti olaraq aza olğan IKAO qararlarına da zıt kele.
Yani Türkiyeniñ fikirlerinde ameliyatta tekşermemiz kerek olğan çoq şey bar. Şimdilik bir-birine zıt kelgen beyanname ve areketleri bar.
– Söz sırası, qırımtatarlar içün Türkiyege deñizden ya da uçaq ile barmaq daa qolay, elverişli ve telükesizdir. Qırımtatar halqı vekilleriniñ kongresske yolunı qolaylaştırmaq içün Ukraina qanunlarını bozmaq mümkünmi?
Qırımtatarlarnı zorluqlardan azat etmek istesek, Qırımnı Rusiyeden almaq kerekmiz
– Tabiiy ki, mümkün degil. Bu yalıñız Ukraina qanunlarınıñ qaideleri degil. Grajdan aviatsiyası halqara teşkilâtınıñ qararı bar, Qırım üzerinde ava boşluğı Ukrainanıñ ava boşluğı ola. Ukrainasız uçuşlar olamaz, ukrain akimiyeti kelgenine qadar. Böylece, Ukraina yarımadadaki uçuşlarnı kefil etmege ya da olarğa izin berip olamay: Türkiyeden, Rusiyeden, Ukrainadan, dünyanıñ diger devletinden olsa da. Lâkin Qırım – başqa seyyare degil. Halqara ava limanları o qadar uzaq degil. Ebet, bu da qıyınlıqlardır. Lâkin qıyınlıqlar ava limanına kelmek zor olğanınen bağlı degil, Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilgeninen bağlıdır. Demek ki, qırımtatarlarnı zorluqlardan azat etmek istesek, Qırımnı Rusiyeden almaq kerekmiz, bu qadar! Birden bütün qıyınlıqlar keçer!
– Siziñ fikiriñizce, Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnıñ milliy idare organlarına basqı yapmağa devam etse, olar daa ne qadar dayana bilirler? Rusiye Meclisni dağıtır ya da onı özüne boysundırır kibi tahminler ne qadar doğru ola bile?
– Menim fikirimce, bu suallerge kongress cevap bermeli: bunıñ kibi organlar işğal vaziyetinde faaliyet köstere bilemi, ne yapacaqlar, reberlikler nasıl çalışmalı.
Qırımtatar areketini bölmek ıntıluvları ukrain akimiyetinde de bar edi. Buña razı olmaq kerek. Bu halqqa qarşı yañlış, duşman siyaseti edi. O, Regionlar firqasınıñ temsilcileri ile bağlıdır. Ümüt etem ki, Qırım Ukrainağa keri qaytarılğan soñ bunıñ kibi bir siyaset Ukraina akimiyeti tarafından iç bir vaqıt yapılmaycaq. Aksine, Ukraina BMT konventsiyaları çerçivesinde em Qurultay, em de Mecliske belli statuslarnı bermek kerek. Ukraina bu şekilde devam etecegini tüşünem.
– Al-azırda Ukrainada Ukraina Anayasasınıñ yañı leyhası azırlana. Prezident Petro Poroşenko ve Refat Çubarov Qırım Muhtar Cumhuriyeti bölüginde qırımtatarlarnıñ aq-uquqları köz ögüne alınmalı, dep ayttılar. Şimdilik bunı umumen aytalar, ne demek istegenleri tam añlaşılmay. Faqat, Qırımda milliy territorial cumhuriyetniñ meydanğa ketirilmesi aqqında laf kete bile. Siziñ fikiriñizce, yarımada Ukrainanıñ nezareti altında olmasa, Qırımnıñ statusını deñiştirmek ne qadar mantıqlı?
Qırımnı qaytaruv siyasiy esnası bar, o da başlandı
– Tam zamanı. Ukraina Qırım meselesini al etmek içün bütün mehanizm ve merkezlerni qurmaq kerek. Bu topraqnı kontrol etmesek de, Qırımnıñ işlerine qarışmaq kerekmiz. İşğal etilgen topraqta qalğan Ukraina vatandaşları bar, olarnıñ bir sıra problemi bar, olarnı biz çezmek kerekmiz. Qırımnı qaytaruv siyasiy esnası bar, o da başlandı. Ukraina bunıñ episini baqmaq kerek.
Ve qırımtatar meselesiniñ al etilmesi – eñ qıyın meselelerden biri, menim fikirimce, onı Qırımnıñ Ukrainağa qaytarılmasından evel al etmek kerek.
Añlamaq kerekmiz, Qırım nasıl bir statusta qaytacaq: eskiden olğanı kibi ya da milliy qırımtatar muhtariyeti olacaq. Qırımtatar milliy muhtariyeti olsa, rus ve ukrain tilleriniñ qullanma meselesini al etmek kerekmiz. Olar da qırımtatarlardan az olmaycaqlar.
«Maydan inostrannıh del» – meseleniñ bu şekilde al etilmesiniñ teşebbüsçilerinden biri. Belki de, Qırım qaytarılğanına qadar qıtaiy Ukrainada deñeme leyhasını yapmaq kerek. Meselâ, qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde bir qaç rayon içün qarışıq status ola bile.
Bizler bu sistemanı kirsetmek kerekmiz, yoqsa Qırımnı ğayıp etken sistemağa qaytacaqmız. Buña yol bermemek kerek! Bu yalıñız qırımtatarlarğa qarşı cinayet olmaycaq. Ukrainağa qarşı cinayet olacaq!
Qırım parlamentiniñ işini yapacaq organ kerek
Tek Anayasa üzerinde çalışmaq yeterli degil, Ukraina Anayasasına deñişmeler kirsetmek vekâleti olacaq qanuniy strukturalarnı meydanğa ketirmek kerek. Şimdilik bu meselelerge kim teşebbüs kösterecek belli degil. Qırım parlamentiniñ işini yapacaq organ kerek. Bu meselelernen oğraşqan icra akimiyetniñ merkeziy organına ihtiyacımız bar. Bir çoq cemaat teşkilâtı böyle etip yanaşa. Böyle bir talap bar. Bu ğayege qarşılıq da bar. Lâkin, menim fikirimce, ne siyaset, ne de ahlâq ceetinden Ukrainanıñ başqa çaresi yoq. Bizler Qırımnı qaytarmaq kerekmiz, amma qırımtatar milliy muhtariyeti olacağını añlamaq kerekmiz.
– Qırımtatarlarnıñ liderleri Herson vilâyetiniñ ayrı rayonlarında milliy territorial muhtariyetniñ tiklenüv imkânları aqqında bir qaç kerek aytqan ediler. Men Herson regional Meclisiniñ temsilcileri ile laf ettim, olarnıñ aytqanına köre, bu laflardan soñ olarnıñ yerli eali ile munasebetleri kerginleşti. Ruslar ve ukrainler olarnıñ aq-uquqları telükege oğraycağını tüşünmege başladılar. Bundan sual peyda ola: yarımadada qırımtatar muhtariyeti aqqında qarar alınsa, Ukraina Qırımnıñ rus ve ukrainlerini uzaqlaştırmazmı?
Men Ukrainada ruslar ile bağlı iç bir problemni körmeyim
Men Ukrainada ruslar ile bağlı iç bir problemni körmeyim. Mence, buña qarşı çıqqanlarnıñ etnik mensüpligi ile bağlı problemleri yoq. Bunı añlamağanlar bar. Aqqlarını tüşüneler.
Bu suallerge cevap bermek kerek! Rus ve ukrain gruppalarınıñ aq-uquqları nasıl etip kefil etilecegini, ayrı statusı olacaq rayonlar ne şekilde idare etilecegini añlatmaq kerek.
Mal-mülk aqqında laf ketse, qanun bir de bir etnik gruppağa bir şeyniñ berilmesini belgilemey. Vilâyet ya da rayon nasıl olsa olsun, vatandaşlarnıñ aq-uquqları deñişmey. Bu qorqular sebepsizdir. Şimdilik ne yapacağımıznı bilmeymiz, areketler planımız, vesiqalarnıñ leyhaları yoq. Mence, habersizlikten olğan mühtekirlik ya da qavğa çıqarmaq içün aselet yapalar.
Lâkin daa bir kere aytam: bu halqqa borcumız bar. Bu kiçik halqnıñ canı adaletsiz bir şekilde ağırtıldı. Kelecegimizni medeniy Avropada körsek, Avropa Şurasınıñ etnik gruppaları aqqında sayğı aqqında konventsiyası çerçivesinde belli vazifelerimiz bar. Olarnıñ özüne has olğanını nasıl etip temin etecegimizni tüşünmek kerekmiz. Bunı aytamız. Yaşamaq içün küreşken kiçik halqnıñ özüne has olğanına qoltutmaq, coyulmamaq, ğayıp olmamaq yardımı aqqında aytamız. Ukraince ya da rusça laf etkenlerniñ aq-uquqlarını sıñırlamaq kibi bir şey yoq. Olmaycaq bir şey!


text:
Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Riza ve Enver Ömerovlar ve Ayder Cepparovnıñ apiste qaluv müddetini kelecek sene yanvarniñ 15-ne qadar uzattı, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
Apis cezasını uzatuv muracaatını bermezden evel prokuror Yevgeniy Kolpikov mabüslerniñ şahsiyetlerini tasvirlegen vesiqalarnı ayttı. Bütün tasvirler müsbet edi, vesiqalar ise dava mabüsleriniñ daimiy iş, yaşağan yer ve çağına yetmegen balaları bar olğanını isbatlay. Bundan soñ o, SİZOda tutuv müddetini üç ayğa, 2021 senesi yanvar ayına qadar uzatmağa talap etti, çünki mahkemeden saqlana ve delillerge zarar ketire bile.
İmaye tarafı azatlıqtan marum etüv ile alâqası olmağan bir tedbir saylamağa rica etti. Advokatlar, müvekkilleri mahkemeden saqlanmağa istemey, aksine qabaatsız olğanlarını isbatlamağa istey, dep ayttı. Bundan ğayrı, Enver Ömerov hasta, ameliyat yapılmalı, SİZOda bulunması ise vaziyetini daa beter ete. Mahkeme prokurornıñ muracaatını tamamen qanaatlendirdi. Reis qadı Roman Saprunovnıñ qayd etkenine köre, esnas yanvar ayına qadar sozulmaycaq.
2019 senesi iyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında keçirilgen tintüvlerden soñ 8 kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov veEskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımdaki apiske aluvlarğa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kiyevde Qırımdan köçip kelgenlerniñ ekinci Bütünukrain qurultayı keçe
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, tedbir Ukraina gimninden başlandı.
Köçip kelgenler ve faallerden ğayrı körüşüvge Qırım işleri boyunca Devlet hızmetiniñ başı Aslan Ömer Qırımlı keldi, teşkilâtçılar iştirakçiler arasında QMC-de Ukraina prezidenti memuriyetiniñ başı ve Qırımtatar Milliy Meclisi olğanını qayd ettiler.
Bunıñ ile tedbirde faali, Qırımda Ukrain medeniy merkeziniñ teşkilâtçılarından biri Leonid Küzmin de iştirak ete.
Umumen bir yüz iştirakçi bar.
ГoлoBa Дepжcлyжби з пиTaHb KpиMy Ha з'iздi пepeceлeHцiB.избpaHHыx
ГoлoBa Дepжcлyжби з пиTaHb KpиMy: Mи бyдeMo дoпoMaraTи koжHoMy пepeceлeHцю
Tedbirniñ teşkilâtçısı – «Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ cemaat teşkilâtlarınıñ koordinatsion şurası» cemaat birligi oldı. Toplaşuv iştirakçileri – Qırım cemaat teşebbüs ve teşkilâtlarınıñ azaları, faaller, jurnalistler, ekspertler.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, toplaşuv vaqtında bir sıra beyanname ve muracaat qabul etilecek.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Qırımdan köçip kelgenlerniñ ekinci Bütünukrain toplaşuvı mayıs 29 künü Kiyevde saat 10:00 Ğalebe caddesi, 112 adresi boyunca keçirilecek.
Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ birinci Bütünukrain qurultayı Kiyevde 2014 senesi mayıs 23-te keçirilgen edi.
2014 senesi mart ayında Rusiyeniñ Qırım işğalinden sebep bir çoq insan yarımadadan qıtaiy Ukrainağa köçmege başladı. Ukraina Fevqulâde vaziyetler devlet hızmetiniñ malümatına köre, 2015 senesi mayıs 23 kününe Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyardan 20 biñ 626 insan köçip keldi.


text:
Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif etilgen Ferat Sayfullayevniñ azat etmesini talap ete. Bunı mayıs 9-da Twitterde muessiseniñ spikeri Maryana Betsa bildirdi.
Bidirüvde: «Rusiyede qanuniysizlikniñ sıñırı yoq. Siyasiy mabüsler – Rusiye cenkiniñ aletleridir. Sayfullayevniñ azat etilmesini talap etemiz», – denile.
Bunıñ arfesinde Rusiye Adliye nazirliginiñ Sayfullayevni Ukrainanıñ qıtadaki qısmına alıp berilmesini red etkeni belli oldı.
2017 senesiniñ sentâbrinde Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi uküm çıqardı. Oña binaen «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca qabaatlanğan Aqyar sakinleri Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovğa umumiy rejimli tertipke qoyucı koloniyada beşer yıl berildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ diniy alâmetke köre taqip etilgenlerini tüşüneler. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenlerniñ esasen qırımtatarlar olğanını ve olarnen beraber İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız olaraq taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.


text:
Devlet Duması Rusiye prezidentine sahte «DNR» ve «LNR» mustaqilligini tanuv aqqında muracaat qararına rey berdi. Bu malümat parlamentniñ alt palata saytında derc etildi.
«DD deputatları Donetsk Halq Cumhuriyeti ve Lugansk Halq Cumhuriyetiniñ tanılmasını delilli ve ahlâqça aqlı dep sayalar. Keçken yılları cumhuriyetlerde keçirilgen umumhalq rey berüvleri esasında demokratik organlar ve devletler qanuniy akimiyet atributlarınen beraber quruldı», – dep aytıla muracaatta.
Parlament azalarınıñ fikirince, böyle tanıma «halqlarınıñ tış telükelerden ve cumhuriyet sakinlerine qarşı genotsid siyasetiniñ kerçekleştirilüvi içün havfsızlıq ve qoruv kefaletleriniñ teminlerini berir, BM Nizamnamesiniñ maqsadları ve esaslarına köre halqara barışıq ve regional istiqrarlıq pekitilüvi ve eki devletniñ halqara tanılmasını başlatır».
«Novaya gazeta» yazğanına köre, KPRF qararınıñ leyhasına 351 deputat rey berdi, 16-sı qarşı çıqtı, bir deputat bitaraf qaldı. «Yedinaya Rossiya» teklif etken vesiqağa daa az rey berildi – 310.
Olarnı tanıma qararını Rusiye prezidenti Vladimir Putinge qabul etmege teklif etile.


text:
“Krımskaya roza” rayonınıñ qurulacaq yerine, narazlıq köstergen yerli sakinlerge qarşı, rusiye telükesizlik hadimleri keldi, - dep haber ete avgustnıñ 2-nde qırımtatar milliy areketiniñ faalcisi Nariman Celâl.
Onıñ sözlerine köre, vaziyet kerginleşe. Nariman Celâl adise keçken yerde çekilgen video yükledi.
“Sabadan anda polis, tehnika ve 40-qa qadar “işçi” keldi. Keççe elinde leskernen daa yigirmige yaqın aqay keldi. Bir qaç yıl devamında bu topraqqa olğan aqqı içün küreşken adamlarnıñ etrafında toplaşıp, olarnı sarıp aldılar. Kimerleri esini coya. Mında endi “kazak”lar da peyda oldı. Olar, adamlarğa qarşı bir de bir areket yapmağa ıntılacaqlar dep körüne. Mında erkekler de, qadınlar da bar”, - dep yazdı Facebookta Celâl.
Yerli sakinler aytqanına köre, “narazlıq meydanı”nda çatışma ekinci kün devam etmekte. “Akura” qurucılıq şirketi evlerge yolnı qapatmaq istey dep saya yerli sakinler. Qurucılarğa qora qoymağa bermeyler.
Qırım telükesizlik hadimleri ve qurucı şirketniñ vekilleri simdilik vaziyet aqqında izaat bermeyler.
Qırımtatarlar ev qurğan “Strelkovaya” “narazlıq meydanı”nıñ yerinde 9 biñ kişilik yañı rayon qurmağa isteyler.
Mesken evlerden ğayrı, mektepler, bala bağçaları, spor meydanları ve tükânlar qurmağa azırlanalar. Şimdilik anda esasen avdet etkenler (repatriant) yaşay.


text:
Qara deñizde yanıp turğan eki tankerde zararlanğan deñizcilerni Keriçke ketirdiler dep bildire Qırım ve Rusiye matbuatı.
“RİA Novosti Krım” agentliginiñ malümatına köre, qarada olarnı “acele yardım” maşnaları bekledi, ekimler zararlanğanlarnı baqmağa azır edi.
Eki tankerniñ taqım azalarınıñ qıdıruvında, Rusiye FSB-siniñ Qırımdaki sıñır idaresiniñ “Don” gemisiniñ taqımı da iştirak etii.
Rusiye sıñırcıları, adise yerinden ketirilgen yabancılarnıñ qayd etmesini keçirgenleri bildirile.
“Krıminform” matbuatı bildirgenine köre, Keriç limanına elâk olğanlarnıñ cesetleri endi ketirildi.
Yanvarniñ 21-nde Qırım yalısında Tanzaniya bayrağı altında «Maestro» ve «Kandi» tankerlerinde patlav ve yanğın oldı.
«Maestro» tankeri Rusiyeniñ Temrük şeerine kete edi, anda 14 Türkiye ve İndistan vatandaşı bar edi. «Kandi» tankerinde 17 insan bar edi – olap da Türkiye ve İndistan vatandaşları. Ukrainalı jurnalist Andriy Klımenkonıñ aytqanına köre, tankerler «ABD Suriye sanktsiya cedvelinde» olğan Milenyum Denizcilik Gemi türk şirketine ait.
Rusiye Tahqiqat komiteti Qırım yalısında yanğın neticesinde tankerlerde insanlarnıñ elâk olğanı sebebinden «diqqatsızlıqtan sebep eki ve daa ziyade şahısnı öldürüv» maddesi boyunca cinaiy iş açtı.
Yanğın ve patlavğa oğrağan tankerler qanunsız şekilde Suriyege şingen gaz taşığan edi, dep bildirdi Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi.
2014 senesi iyül ayında Ukraina ükümeti Rusiye işğal etken yarımadanıñ bütün limanlarını resmiy şekilde qapattı, Qırım limanları halqara gemiler içün qapalı qala.


text:
Pamukkalägä kilgän turist sanı
Pamukkalädä 9 ayda 1 million 557 meñ keşe bulıp kitte
Türkiyäneñ Dänizli vilayätendäge dönyaküläm tanılğan turizm üzäge Pamukkalä 2022nçe yılnıñ 1nçe ğıynwar-30nçı sentyabr’ aralığında 1 million 557 meñ 851 keşene qabul itte.
Dänizli turistik qunaqxanäçelär häm êşxanäçelär cämğıyäte (DENTUROD) başlığı Gazi Murat Şän yasağan yazmaça belderüendä Pamukkalägä uzğan ayda 271 meñ 861 keşeneñ kilüen belderde.
Şän bu räweşle ğıynwar ayı başınnan ütkän aynıñ axırına qadär Pamukkalägä kilüçelärneñ 1 million 557 meñ 851 keşegä citüen äytte.
Töbäktäge turizm êşxanäçeläreneñ turist sanındağı artudan şat buluın iskärtep uzuçı Şän kiläse yılda Pamukkalägä kilüçelärneñ tağın da artuın kötülären belderde.


text:
Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Edem Smailov Rusiyeniñ Rostov-na-Donu №1 SİZOsınıñ tibbiy bölüginde közetüv altında buluna, onı er kün baqalar. Bu aqta tahqiqat izolâtorı tibbiy bölüginiñ advokat Nazim Şeyhmambetovnıñ muracaatına bergen cevabında aytıla, dep haber ete «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
Cevapta haber etilgenine köre, Rostov SİZOsında koronavirus hastaları qayd etilmedi, kameralarnı ise künde beş kere mabüsler özleri temizley. Yuqunç hastalarınıñ izolâtsiyası vaziyetinde – tahqiqat izolâtorında ayrı odalar bar, dep qayd ete memuriyet.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Poloniya Tış işleri nazirligi beyanat çıqarıp, ilhaq etlgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesini taqbih etti.
Mart 18-de muessiseniñ beyanatında: «Poloniya Tış işleri nazirligi, Poloniyanıñ, bütün transatlantik toplulığı ile birlikte Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı areketlerine qatiy narazılıq bildirgenini hatırlata», – denile.
Poloniyanıñ tış siyaseti muessisesinde, «Ukrainanıñ topraq bütünligine urmet köstermek kerekliginiñ tarafdarı olğanlarını ve Qırımnı Ukraina devletiniñ bir qısmı olaraq tanığanlarını hatırlattılar.
Poloniya TİNinde: «Ondan ğayrı, bu, Rusiye tarafından yarımadada ötkerilgen prezident saylavı qanuniy sayılmaycaq, manasına kele», – dep, ilâve ettiler.
Mart 18-de Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda prezident saylavında rey berüv yapıldı. Resmiy Kyiv ve ondan ğayrı bir sıra halqara teşkilât ve bir çoq dünya devleti yarımadadaki saylavnıñ neticelerini tanımaylar.
Daa evel Ukraina TİNinde, Qırımda mart 18-deki rey berüv, qomşu Rusiye prezidenti saylavınıñ qanuniyliginde şübhe doğura, dep bildirdiler.
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ tanılmaması aqqında ABniñ tış işleri ve telükesizlik siyaseti boyunca Yüksek temsilcisi Federika Mogerininiñ beyannamesinde bildirile.
OSCE yanındaki Demokratik muessiseler ve insan aqları boyunca bürosınıñ közeticeleri, ilhaq etilgen Qırımdaki saylav bölüklerinde bulunmaycaqlarını bildirdiler.
Daniya, Estoniya, Latviya, Litva, Poloniya, Romaniya, İsveç ve Ukraina TİNleri, Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilgeniniñ dörtünci yıllığı munasebeti ile otraq beyanatta bulundılar. Metinde, Avropa tış işleri nazirleri «Qırımğa, dünyadaki kün tertibinden ğayıp olmağa yol bermezler», denile.


text:
Aleksey Navalnıy ve Mihail Hodorkovskiy aytqanlarından soñ, ukrain ve rusiyeli siyasetçiler, mütehassıslar arasında açılğan davada, istilâcı devletniñ terkibinde zapt etken yarımadanıñ saqlav qalmasınıñ esas delili olaraq vatandaşlarnıñ aqqı ilân etildi. Kerçekten de, yarımadanıñ ekseriyeti istemegen alda, Qırımnı nasıl etip qaytarmağa mümkün?
Bu cümleden – aq degen sözge yapılğan hıyanetlik is etile, bu duyğu tek rusiyeli akimiyetke degil de, umumen, cemiyetniñ büyük bir qısımı ve özüni muhalifet kibi tanıtqan şahıslarğa ait. Qırım – işğal etilgen territoriya olsa, mındaki rusiyeli qanunlar çalışmay. Uquq boyunca Qırım – Ukrainanıñ bir qısımı. Ve Qırımda yaşağanlarnıñ, başqa ukrain vatandaşlarınıñ kibi aq-uquqları bar.
Ukrain qanunlarında, territoriyanıñ bölünüvi aqqında iç bir madde yoq, tamam rusiyeli qanunlarında olğanı kibi. Bu sebepten, qırım sakinleri ukrain parlamentine öz deputatlarını saylay bileler, yerli idarecilikni küçleştirmek içün Kiyevnen muzakereler alıp barmaları mümkün, öz akimiyet yolbaşçılarnı saylap, olarğa büyük imkânlar bere bileler – amma, yarımadanıñ taqdirini kendi başına belgilemege aqları yoq.
Halqara uquqında böyle bir misal bar - Aland adaları, bu yerde isveçliler yaşaylar, adalar ise, Finlândiya terkibine kireler. Şu yerde muhtariyet seviyesi o qadar yüksek ki, atta Finlândiya Avropa Birligine kirgende, Aland adaları Birlik azaları olmadılar. Alandnıñ ükümeti isveç tilini desteklep, fin tilinde devlet mekteplerinde ders bermege yasaqladı. Amma, eer aldı Aland – Finlândiyanıñ topraqları sayıla. Finlândiya, fuqare olğanda onıñ topraqları sayıla edi, Finlândiya zengileşken soñ, kene de onıñ topraqları olıp qalmaqta. Ve mesele iqtisadiy muvafaqiyette degil. Mesele – qanunda.
Bazı memleketlerde birlikniñ dağıluvı ve mustaqillik aqqında referendumlarnı keçirmege izin bergen qanunlar bar – misal içün, Büyük Britaniya ve İskoçiya meselesi. Ve bunı yapmağa yasaqlağan memleketler de bar – İspaniya ve Kataloniya misali bar. Kataloniya memurları İspaniya qanunlarına köre faaliyet eteler, çünki qanunsız devletni qurmaqtan saqınalar.
Vladimir Putinniñ sevimli Kosovo misali mında kelişmey, çünki Rusiyeniñ özü Kosovonıñ mustaqilligini tanımadı ve er daim bu halqara qanunlarnıñ bozuluvı, dep saya edi. Amma, Kosovo mustaqillik aqqında referendum keçirdi, albaniyağa qoşulmadı, faqat yerli sakinlerniñ ekseriyeti Albaniyağa qoşulmaqnı arz ete edi, böyle etip, serblerden qurtulmağa istediler.
Kosovonıñ mustaqilligini teminlegen halqara cemaatlıqnıñ bir qısımını, Sırbistan ve Albaniyağa qoşulmayıp, bu yañı devlet ileride Belgrad ve Priştina arasında munasebetlerniñ eyileşüvine ketire bilir, dep tüşüne edi. Amma, men ale daa bu kibi yollarğa qol tutmayım. Başından, Kosovonıñ statusını degil de, Sırbistannıñ özünde deñişmeler keçirip, vatandaşlar şu devlet içinde bulunğan vaqıtta referendumnı yeçirmek kerek ediler.
Çeçenistannıñ vaziyetinde de, men bu kibi fikirde qalam. Rusiye çeçenlerge nisbeten, Sırbistan albanlarğa qarşı davranğanı kibi, areketler yaptı, yani, aman-aman soyqırım aqibetinde akimiyetni qurdı (Qırımda ise, etnik cietinden aqaretsizlikler tek qırımtatarlarğa nisbeten yapıla). Men, Rusiye qanunlarını deñiştirip, onıñ terkibinde bulunğan cumhuriyetlerge referendumlarnı keçirip, öz taqdirini belgilemege teklif etken edim, Rusiye parlamenti ise, neticelerni tasdiqlap, Rusiye Federatsiyası anayasasından olarnı çıqarıp olur edi. Amma, bunıñ yerine rusiyeliliyer daa bir cenkni seçtiler. Men ise, eminim, Rusiyeniñ subyektleriniñ aqqı olmadan, yañı cenkler başlanacaq ve bu devlet dünya haritasından ğayıp olur.
Qırım işğal bitkenden soñ, qanun boyuca statusını deñiştire bile.
Qırımlılar kendi devleti Ukraina qanunlarını deñiştirmesini talap etip olurlar, ve mustakillik aqqında referendumnı keçirmek içün aq qazanırlar.
Tamam bu iş ile Kataloniyanıñ vekilleri oğraşalar, Qırım mustaqilliginiñ tarafdarları tapılsa, olar bu yoldan kete bileler. Amma, bu vaziyette yerli sakinler mustaqillikniñ iqtisadiy ve siyasiy ağırlıqlarını añlap olurlar, müsbet ve menfiy taraflarını körerler. Bu referendumnı keçirmege aq qzansalar, öz reylerini "azat eticilerniñ" avtomatları altında bermezler.
Meni endi, işğal bitken soñ, «boysunmağan» ealiniñ sürgün etmek çağıruvlarda qabaatladılar. Asılında, yarımadanıñ episi vatandaşlarnıñ aqlarını yerine ketirmege çağıram – işğal bitken soñ, kimdir ukrain vatandaşlığını saqlap qalmağa ister, kimdir qomu devletniñ vatandaş olıp qalır. Soñkileri ekige bölünirler, dep tüşünem: kimdir ukrain Qırımda yaşamağa istemez, kimdir yabancı olıp qalır. Ve eki devletniñ ükümetleri olarğa yardım qolunı uzatmaq kerekler.
Rusiye ükümeti onıñ qıtasına köçmege istegenler içün kerekli şaraitler yaratmaq kerek – ne içündir bu fikir «aqiqiy rus vatanperverlerniñ zıtına tiye». Meraqlı şey, olar kerçekten de vatanını o qadar sevmeyip, Krasnoyarsktaki yaşayışnı bir ceza olaraq körelermi? Rusiyeni can yürekten sevgen adam, aqiqaten özüne bir köşe tapar. Rusiyede yaşap, ölmege azır olğan qırımlılarnıñ aytqanları kerçek olsa, olar Rusiye – tek Qırımnıñ yalısı, Soçi ve Tuapse olmağanını añlamaq kerekler. Rusiye – bu Vologda, İrkutsk, Birobican, Yakutsk, Blagoveşçensk… Ve bir çoq şeer ve köyde köçip kelgenlerni quvançnen qabul eterler.
Amma, bazı adamlarnıñ Vatanı – Qırımdır, Rusiyeni olar tek uquqiy bir yatırımcı kibi köreler. Bu noqtada da ,çoq problem körmeyim. Rusiye bu adamlarğa vatandaşlıqnı bergen olsa, olar yaşayışnı qırımda devam ettirmege isteseler, demek Ukrainanen añlaşmaq kerek, «yañı rusiyeliler»niñ ukrain territoriyasında yaşamağa aqqı olması kerek.
Menimce – bir çoq aq berilmeli, tek saylamaq ve saylanmaq aqqından marum etmeli. Belki de, beş yıldan onğa qadar keçici bir müddet belgilep, daimiy sürette yarımadada yaşağan yabancılarğa saylamaq aqqı ile temin etmek mümkün. İşte, bu Qırımnıñ Ukraina terkibinde bulunıvnıñ esas şartı olur.
Körgenimiz kibi, yarımada meselesini tek bir uquqiy imkânlarnen çezmege imkân bar – muzakerelerge keçmek içün, bizim rusiyeli şeriklerimiz içindeki olğan işğalcini söndürip, Vladimir Putinniñ saçmalığından soñ bile, Qırım iç bir yerge ketmegeni ve ale daa Ukraina devleti terkibinde bulunğanını añlamalılar. Bunı añlağan soñ, Qırım ve sakinleriniñ kelecegi aqqında söz yürütmege daa qolay olur.
Vitaliy Portnikov, kiyevli mühbir, Qırım.Aqiqatnıñ közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri olğan Nariman Celâl Boris Babinniñ Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki daimiy temsilcisi olaraq tayinlengenine qol tuttı. Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında söz yürsetti.
«Boris Babin belli halqara uquqçıdır. O insan, bir ekspert sıfatında, özüni tecribeli birisi olaraq kösterdi. Biz onıñ telekanaldaki çıqışlarını pek yahşı hatırlaymız. O, uzaqtan olsa da, mahkemede iştirak etkenimizde qırımtatar halq Meclisine yardım etken edi. O, Qırım ve qırımtatar meselesini yaqından bile», – dep saya Celâl.
Onıñ sözlerine binaen, Boris Babinniñ faaliyetine temsilcilik yolbaşçısınıñ «bulançıq» vekâletligi ve esas Ukrainadaki siyasiy vaziyet keder etebile.
«Problema şundan ibarettir ki, prezident temsilciliginiñ vekâletligi daa evel ve al-azırda ğayet bulançıqtır. Ayrıca bizler, Ukrainada Qırımnıñ kelecegine er türlü köznen baqqan siyasiy küçler olğanını bilemiz. Bir ihtimal «buña ayaq çalğanlar da» çıqar, – dep ilâve etti Celâl.
Avgustnıñ 17-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilcisi olaraq halqara uquqçı Boris Babinniñ tayinlenmesine dair buyruq imzaladı. Poroşenko Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilcisiniñ yardımcısı vazifesine İzet Gdanovnı tayin etti.
2017 senesi iyülniñ 10-dan başlap Hersonda Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi yerleşken binanıñ yanında Natalya Popoviçni istifağa yollaması talabınen narazılıq aktsiyası keçken edi. Avgustnıñ 18-nde teşebbüsçi gruppa şartlar yerine ketirilgeni sebebinden öz piketini yekünlecegini bildirdi.


text:
Sentâbr 23-ke keçer gecesi, cuma künü Merkeziy saylav komissiyası Rusiye Devlet Dumasına saylavlarnıñ soñki neticelerini tasdıqladı, rey berüv sentâbr 18-de keçirildi, dep haber ete Radio Svoboda.
«Yedinaya Rossiya» firqası, saylavlar neticelerine köre, anayasa çoqluğını ala – 343 mandat. KPRF firqası – 42 mandat, LDPR – 39 mandat, «Adaletli Rusiye» – 23 mandat aldı. «Rodina» («Vatan») ve «Grajdan platforması» firqalarınıñ temsilcileri, bunen beraber, özüni namzet etken birer mandat aldı. Saylavlarda vatandaşlarnıñ tahminen 48 fayızı iştirak etti.
Muhalifet, rey berüv devamında bozuluvlar sebebinden saylavlarnı qanunğa uyğan kibi tanımaqnı red etti, ve vatandaşlarnıñ iştirak etüv ve reyler esaplaması vaqtında bozuluvlar aqqında ilân etti. Ekspertler, farqlı bölüklerden açılğan malümatnı talil etip, bülletenler kütleviy şekilde atılğanını belgiledi.
Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Ella Pamfilova bazı bozuluvlar yer alğanını ve müessisege tolu işanç teminlenmegenini tanıdı. Amma, onıñ sözlerine binaen, saylavlar qanun boyunca keçirildi.
Bunen beraber, Pamfilova qayd etti ki, ciddiy bozuvlar qayd etilecek yerlerde, neticeler belgilengen soñ da, saylavlar neticeleri lâğu etilecektir.
Bundan evel bu afta bozuv aqqında şikâyetler boyunca 32 cinaiy iş açıldı, doquz saylav bölüginde rey berüv neticeleri lâğu etildi.


text:
Bir afta içinde Ukrayina Silâlı Quvetleri Harkiv vilâyetiniñ 3800 kvadrat kilometr toprağını azat etip oldı. Bunı Ukrayina Mudafa naziriniñ muavini Ganna Malâr haber etti.
"Bu 300-den çoq mesken yer, tahminen 150 biñ eali. Bu stabilleşme tadbirler ile beraber tasdıqlanğan raqamlardır", - dedi o.
Aynı zamanda, Malârnıñ sözlerine köre, Harkiv vilâyetinde azat etilgen topraqnıñ "kerçek raqamı aman-aman eki qat ziyadedir"
Sentâbrniñ 10-nda Rusiye Mudafaa nazirligi Ukrayinanıñ Harkiv vilâyetine ücümge başlağan soñ ilk defa Rusiye ordusınıñ keri çekilgenini tasdıqladı.
Sentâbrniñ 13-nde Ukrayina Mudafaa naziri Oleksiy Reznikov ukrayin arbiyleriniñ Ukrayinanıñ şarqına ücümi "beklengenden daa yahşı olğanını" bildirdi.
Soñki bir qaç kün içindem ukrayin arbiyleri Rusiyeniñ zapt etken Harkiv vilâyetiniñ aman bütün territoriyasını azat etip, Rusiye ile sıñırğa çıqtılar.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rusiye FSB-si Qırımda tevqif etilgen emşire, vatandaş jurnalisti İrına Danılovıçnı "devlet hainliginen" qbaatlaycaq ola. Bunı "QırımSOS" uquq qoruyıcı teşkilâtı haber etti.
"QırımSOS"qa malüm olğanı kibi, FSB hadimleri tutıp esir etilgen İrına Danılovıçnı daa bir maddege binaen qabaatlaycaq ola. Uydurılğan davağa daa "devlet haizligini" qoşacaq olalar", - dedi "QırımSOS" talilcisi Yevgen Yaroşenko.
Rusiye Ceza Qanunnamesiniñ 275 maddesine ("devlet hainligi") binaen qabaatlanğan kişi 12-20 yıl apis dezasına mahküm etile bile.
İyünniñ başında RF adliye nazirligi qırımlı emşire İrına Danilovıçnı "çetel agantler" cedveline kirsetti.
Mayısnıñ 13-nde advokat Ayder Azamatovnıñ bildirgenine köre, İrına Danılovıç hırsızlanğan soñ Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ idaresinde sekiz kün tutuldı. Onı bir şey gizlese, «ormanğa çıqarırlar», dep qorquzdılar. Bu vaqıt devamında Daniloviçke künde bir kere aş berildi. Rusiye FSBsinde tutuluvınıñ soñunda hırsızlanğan vatandaş jurnalistine azat etilecek dep boş kâğıtlar imzalaması içün berildi. Bunı yapqan soñ Danılovıçqa onıñ çantasında 200 gramm patlayıcı madde tapıldı dep, onı mahkemege sıñırlav tedbiriniñ belgilenmesi içün alıp kettiler.
Rusiye uquq qoruyıcıları advokat Azamatovnıñ aytqanlarını izaatlamadı.
Mayısnıñ 11-nde bulunğan yeri aprelniñ 29-ndan berli belli olmağan İrina Danılovıç Aqmescit SİZOsında tutulğanına dair malümat resmiy şekilde tasdıqlandı.
Danılovıç patlayıcı madde ya da patlayıcı cihazlarnen qanunsız areketlerde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 222.1 maddesiniñ 1-inci qısmı) şübheli sayıla. O, mayısnıñ 7-nde apiske alındı. Advokatı Ayder Azamatov onı sekiz kün devamında, em FSB idaresinde, em advokatlar palatasında qıdırğanına baqmadan, oña devlet advokatı berildi.
Hatırlatamız, vatandaş jurnalisti İrına Danılovıç aprelniñ 29-nda sabadan berli bağğa çıqmadı. Yaşağan evde onsız Rusiye FSB hadimleri tintüv keçirdi. Tintüv neticesinde Danılovıçnıñ ana-babasından bütün cep telefonları alındı ve bir qaç kün olar kimsege haber etip olamadı.
Mayısnıñ 5-nde belli olğanına köre, yaqarlıq stantsiyalarından birinde kameralar hırsızlavnı qayd etti. Danılovıçnıñ babası aytqanına köre, videoda İrına Danılovıç kiyingenine oşağan bir urbada qadın duraqta tura ve qara maşina toqtala. Maşinadan bir qaç kişi çıqa ve qadın tirense de, onı maşinağa mindireler. Video babağa berilmedi, çünki onı yalıñız polis hadimleri ala bile, dep haber etildi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası İrına Danılovıçnıñ qanunsız tutuluvı ve tintüvlerinen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukrainanıñ cemaat teşkilâtları vatandaş jurnalisti İrına Danılovıçnı azat etmege talap etti.
İrına Danılovıç emşire olıp çalışa ve içtimaiy ağlarda saifesi ve bir qaç bloger saifesi bar. Anda işğal etilgen yarımadadaki tibbiyet hadimleriniñ aqları ve sağlıq problemlerinen bağlı yazılar paylaşa.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Almaniyada iş ziyaretinen bulunıp, Almaniyanıñ Hristian-demokratik birliginiñ yolbaşçısı Annegret Kramp-Karrenbauer ile körüşti. Bu aqta Poroşenko memuriyetiniñ matbuat hızmeti haber ete.
«Subetdeşler eki taraflı kün tertibi meselelerini, hususan Rusiye işğal etken Donbas ve Qırım vaziyetini muzakere ettiler. Rusiyede qanunsız şekilde tutulğan ukrainalı deñizci ve siyasiy mabüslerniñ tez ve şartsız azat etilüv meselesi ayrıca baqıldı», – dep aytıla haberde,
Almaniyanıñ Hristian-demokratik birligi körüşüv tafsilâtları aqqında şimdilik bildirmey.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
Donbastaki silâlı zıddiyet 2014 senesinden berli Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlarnı red ete ve Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» bar, dep israr ete. BM malümatına köre, 2018 senesi dekabr ayına qadar zıddiyet vaqtında 13 biñ insan elâk oldı, tahminen 30 biñ yaralandı.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ malümatına köre, Rusiye 70-ten ziyade ukrainalını qanunsız şekilde tuta. Olarnıñ sırasına 2018 senesi noyabrniñ soñunda Qara deñiz yalısında zapt etilgen 24 ukrainalı deñizci ve Donbastaki esirler kirmey.


text:
AQŞ prezidenti Donald Trump, devletniñ kosmik quvetleriniñ yaratılmaşını közde tutqan, qanunnı imzaladı. Amerika Qoşma Ştatlarında 1947 yıldan berli ilk sefer ordunıñ yañı çeşiti yaratıldı, dep hatırlata CNN amerikan telekanalı.
Yañı ordunıñ komandanı olaraq general John Reymond tayin etildi. AQŞ-nıñ Arbiy ava quvetlerinde 15 biñ adam kosmik ordusına keçirilecek. 2019 senesi avgust ayında Trump yañı ordunıñ yaratılmasını AQŞ duşmanları Yer kürresini arbiyleştirgeninen añlattı.
"Kosmosta serbest areket etmek imkâniyeti, Amerika Qoşma Ştatlarına qarşı yiberilgen raketalarnı tapıp yoq etmege yol berecek", - dep yaza prezidentniñ sözlerinden "Amerika sesi" hızmeti.
Kosmik ordunıñ altı bazada yerleşmesi közde tutula. Olardan dörtü Coloradoda ve daa birer Alabama ve Californiada olacaq.


text:
Süriyadağı ükimetke qarastı armiya Türkiyamen şekaralas Manbij qalasın ielep twr. Bwğan deyin atalğan alada AQŞ-tıñ äskeri bazası bolğan jäne kürd qar..
BWW Qauipsizdik keñesi N'yu-York uaqıtımen beysenbidegi otırısına Türkiyanıñ Süriyadağı qarulı äreketin taqırıp etti. Türkiya kezekti äskeri şaranı öz..
Türkiya qarulı küşteri resmi mälimdeme jasap, Süriyanıñ soltüstik-şığıs aumağında äskeri operaciya dayındığı jasalıp bolğanın habarladı. Mälimdemede, ..
Türkiya Süriyanıñ soltüstik-şığısında äskeri operaciyaların bastau aldında twr. Bwl turalı jeksenbi küni Amerika Qwrama Ştattarı tarapınan resmi mälim..
Mäskeu tarabı Türkiyanıñ Süriyada qauipsiz aymaq qwru turalı wsınısın qabıldamaq. Bwl turalı Türkiya aqparat qwraldarı jazuda. Osıdan bwrın Türkiyada ..


text:
Törkiyä - İspaniya arasında videolı konferenŝiya
Bügen uzaçaq konferenŝiyada ike yaqlı mäs’älälär qaralaçaq
Törkiyä belän İspaniya arasındağı ike yaqlı mäs’älälär häm Awrupa Berlege kiñäşmäläre bügen videolı konferenŝiyada qaralaçaq.
Tışqı êşlär ministrlığınnan videolı konferenŝiya belän bäyle yasalğan yazma açıqlawda Törkiyä belän İspaniya arasındağı videokonferenŝiyaneñ ministr yärdämçese häm Awrupa Berlege başlığı, ilçe Faruk Kaymakçı belän İspaniyaneñ Tışqı êşlär, Awrupa Berlege häm xezmättäşlek ministrlığı däwlät särqätibe Xuan Gonzalez Barba räislegendä uzaçağı belderelde.
Açıqlawda kiñäşmälär waqıtında “Törkiyä-İspaniya 7nçe Xökümätlärara oçraşu” äzerlekläreneñ häm ike yaqlı mönäsäbätlärneñ bar yaqlap quzğatıluı belän ber rättän Törkiyä-Awrupa Berlege mönäsäbätläre qısalarında fiker alışunıñ küzdä totıluı assızıqlandı.
Bäyläneşle xäbärlär
Togg İstanbul aêroportında kürsätelä
Türkiyäneñ avtomobilen aêroportınıñ xalıqara terminalında kürgäzmägä quydılar
Urtaq künegülärdä xärbilär yuğarı professional’lek kürsätte
Türkiyä häm Azärbaycan qorallı köçläre xärbi künegülär ütkärde


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadada Rusiyeniñ mahsus hızmetleri, qırımtatarlarnı sorğularğa çıqarmağa devam eteler. Milliy Qurultayınıñ icra Komiteti reisi Zair Smedlâyevniñ bildirgenine köre, mezkür sorğular Qırım blokadasınıñ teşebbüsçilerinden biri, «Lenur İslâmovnıñ işi» ile bağlı.
«Bugün qırımtatar halqınıñ Revizion komissiyasınıñ azası Remzi Muratov Rusiyeniñ UFSB bölüginde keçirilgen sorğuda şaat olaraq keçti. Taqiqatçı Talışev, Remzi Muratovnı Lenur İslâmovğa qarşı açılğan işi boyunca sorğuğa çekti. Qurultay azası advokat Cemil Temişevnen beraber edi», - dep yazdı Smeydlâyev Feysbuk saifesinde.
Bu aqta Qırımdaki rus uquq qorçalayıcılarnıñ resmiy izaatları yoq.
2015 senesi dekabr ayında Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya haberr etkeni kibi, Qırım blokadasınıñ koordinatorı Lenur İslâmovğa qarşı ğıyabiy şekilde diversiyada qabaat belgilengen edi.
2015 senesiniñ sentâbr 20 qırımtatarlarnıñ teşebbüsi ile, Qırım sıñırından keçken aşaiyt mallarınen tolu olğan yük maşnalarnıñ müddetsiz blokadası teşkil olunğan edi.
2016 senesiniñ yanvar ayında Qırım blokadası boyunca aktsiya öz formatını deñiştirdi. Blokada iştirakçileri ukrain sıñırcıları ve «Asker» adlı birleşmenen beraber umumiy areketlreni teşkil etmege planlaştıralar.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Ukraina Telükesizlik (SBU) hızmetiniñ matbuat-kâtibi Olena Gitlânska, Rusiye Federal telükesizlik hızmeti tarafından nevbetteki «Ukrain casusı» yaqalanğanı aqqında bilgisi olmağanını ayttı, lâkin rus tarafınıñ beyanatını uydurma olaraq tanıttı.
«Mende şimdi böyle malümat yoq, lâkin men eminim, bu uydurma. Olar er kün yanal haberler tarqatalar, qabaatsız insanlarnı yaqalaylar», – dedi Gitlânska Radio Svobodağa bergen izaatında.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti noyabr 24 künü, işğal etilgen Qırımda Qara deñiz flotunıñ sabıq askeri Leonid Parhomenkonı yaqalağanını bildirdi. Onı devlet hainliginde qabaatladılar. Rusiye taqiqatçıları, yaqalanğan kişi Ukrainanıñ menfaatına casuslıq yapıp, flot aqqında gizli malümatlarnı çetel mahsus hızmetlerge teslim etkenini beyan eteler.
Keçken aylar devamında Rusiye ve onıñ Qırımda tainlegen işğalci akimiyeti bir-qaç kere beyan etti ki, sanki Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresiniñ saflarından «Ukrain diversant-teroristleri» yaqalana edi. Kyivte böyle beyanatlarnı ve Qırımda yaqalanğan Ukrain vatandaşlarına atılğan qabaatlavlarnı red ettiler ve provokatsiya olaraq tanıdılar.


text:
Urmanda tabılğan sarıqtan 35 kilodan artıq yon çıqtı
Anıñ qayçandır ber fermadan qaçqan buluı farazlana
Avstraliyäneñ Viktoriya töbägendä urmanda tabılğan häm ozaq waqıt yonnarı alınmawı kürenüçe sarıqnı fermağa yulladılar. Anda xaywannıñ qolağında êlek tamğası buluı açıqlana. Ferma wäqalätlese Kayl Berend äytüençä, sarıqtan 35 kilo 400 gramm yon çıqqan.
Fermağa kiterelgändä xaywan bik yabıq bula, xäzer isä başqa sarıqlar belän bergä anı tärbiyälilär. Ul üzeneñ yaña xälen&au...
-
27.11.2022
-
-
27.11.2022
-
27.11.2022
-
27.11.2022

seg_langs: crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
İşğal etilgen Qırımda Su-24MR istihbarat uçaqları, Rusiye Federatsiyası Silâlı quvetleriniñ arbiy azırlığını teşkerüv çerçivesinde, maskalanğan şartlı duşmannı tapmasını idman etip çıqtı.
Bu aqta Rusiye Mudafaa nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Ordunıñ arbiy azırlığını teşkerüv çerçivesinde Cenübiy arbiy okrugnıñ operativ uçaq alanlarından Ğarbiy arbiy okrugnıñ Su-24MR istihbarat uçaqlarınıñ erkânları, Volgograd vilâyeti, Krasnodar ülkesi, Qırım cumhuriyetinde tanış olmağan poligonlarda turğan şartlı duşmannıñ maskalanğan idare noqtalarını ve canlı quvetler toplanğan yerlerini qıdıruv ve belgilev boyunca bir sıra oquv-arbiy vazifelerni işlep baqtı», – dep aytıla rusiyeli arbiy müessiseniñ beyanatında.
Rusiye Silâlı quvetleriniñ arbiy azırlığını apansız teşkerüv avgust 25-te başlandı. Tedbirler avgust 31-ge qadar devam etecek, dep bildirdi mudafaa naziri Sergey Şoygu. Ögrenüvler maqsatlarından biri – ordunıñ tez vaqıtta cenübiy-ğarp yönelişte arbiy azırlıqnı qaviyleştirmek qabiliyetine qıymet kesmektir.
Rusiye arbiy-naqliye uçaqları mahsus vazifeli bölüklerni Rusiye şimaliy-ğarbından Cenübiy arbiy okrug poligonlarına keçirdi. Ordunıñ arbiy azırlığını teşkerüvge 20 İl-76 uçağı celp etildi.
Avgust 26-da Qara deñiz flotunıñ 15 arbiy gemisi ve Qaspiy flotiliyanıñ 10 gemisi arbiy azırlıqnı teşkermek içün deñizge çıqtı.
Soñki vaqıtları rusiyeli orduda bu kibi teşkerüvler sıq keçirile.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi 2021 senesi mayısnıñ 18-nde Ukrainanıñ vilâyet merkezleri ve şeerleriniñ meydanlarında resmiy eglence tedbirlerini keçirmemege çağırdı. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov derc etken beyanatında aytıla.
Qırımtatar Milliy Meclisi vilâyet memuriyetleriniñ reberlerini, köy, qasaba ve şeer yolbaşçılarını, köy, qasaba, şeer ve vilâyet şuralarınıñ deputatlarını 2021 senesi mayısnıñ 18-nde Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü keçirilmesine yardım etmelerine çağırdı.
Meclis 2021 senesi mayısnıñ 18-nde memuriy binalarda ya da yerli şura ve olarğa ait müessiselerde, kommunal ve devlet müessiselerinde olğan Ukraina devlet bayraqlarına qara matem şeritlerini baylamağa rica ete.
Meclis, reklama taşıyıcılarında 1944 senesi mayıs 18 qırımtatar halqınıñ faciasını aks etken grafik resimni yerleştirmege rica ete.
Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Rusiye kontrolindeki İslâm Terek rayon mahkemesinde Noman Çelebicihan batalyonında iştirak etkeninde qabaatlanğan Mecit Ablâmitovnıñ davası boyunca gizli şaat sorğuğa çekildi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bugün Umerov tahallüsli bir şaatnı sorğuğa çektik – bu gizli şaat. Sorğu pek malümatlı olmadı, çünki imayeniñ müim suallerine şaat hatırlamay ya da bilmey, dep cevap berdi. Şaatnıñ aytqanına köre, o, 2016 senesi yanvar ayında batalyon saflarına kirdi, kâr içün, oña 8 biñ ğrıvnâ vade etildi. Batalyonda çeşit işlernen oğraştı, sipirdi, odun pıçtı, hocalıq-turmuş işlerini baqtı. Şaat, Mecit Ablâmitovnı silânen körmedi, taktik azırlıq derslerinde körmedi», – dep tarif etti advokat Ayder Azamatov.
Bundan ğayrı, advokat, Ablâmitovğa üçünci kere mahkeme vaqtına aş berilmey, dep bildirdi.
«Mecitni üçünci kere mahkemege aşsız ketireler ve soy-sopları imayeci vastasınen oña mahkemege aş bermege mecbur. SİZO, mahkemege cevap berip, şimdi quru aş yoq, çünki SİZOda tutulğan şahıslarnı aşnen temin etken teşkilâtnen añlaşma tizilmegen, dep bildirdi. Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon prokuraturası da bozuvlarnı qayd etip, tahqiqat izolâtorınıñ yañlışları tüzelsin dep, mahkemege muracaat etti», – dep qoştı Azamatov.
Avgustnıñ 19-nda Rusiye FSBsi «ukrain milliy batalyonında» iştirak etkeninden şübheli sayılğan Qırımnıñ İslâm Terek rayonınıñ sakinini tuttı, dep bildirdi. İslâm Terek rayonınıñ sakinine qarşı cinaiy dava açıldı. Al-azırda şübheli tutuldı. FSB, qırımlı 2016 senesi esas Ukrainağa ketip, «Lenur İslâmov qurğan N.Çelebicihan batalyonına» kirdi, dep bildire.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası «Noman Çelebicihan göñülli qırımtatar batalyonında» iştirak etkeni içün Ukraina vatandaşınıñ qanunsız tutuluvı ve evinde tintüv keçirilüvi boyunca cinaiy tahqiqat başlattı.
Daa evel Qırımda qurucısı Lenur İslâmov olğan «Noman Çelebicihan göñülli batalyonınıñ» azaları olaraq tanılıp qabaatlanğan üç qırımtatarına qarşı qabaatlayıcı qarar çıqarılğan edi. Bu birleşmeniñ azaları olğanınen bağlı şübheler ile qırımlılarğa qarşı eki ğıyabiy qarar da çıqarıldı.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.


text:
Aqmescit civarında sentâbr 28 künü yüz bergen ve neticede 6 insannıñ ölümine ketirgen maşina qazasınıñ sebeplerini ögrengen komissiya toplaşuvında qaza olğan yol qısmınıñ gece-kündüz nezaretini temin etmege ve yol areketiniñ marşrutını belgilemege qarar alındı.
Bunı qırım «akimiyeti»niñ matbuat hızmeti bildire.
Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov taqiqat boyunca komissiya qazanıñ bir qaç sebebini ögrengenini qayd etti.
«Bir qaç variant baqıla, şu cümleden yolnı qurğanlarnıñ tarafından emallıq ve vazife başında yapılğan qabaat. Bütün teşkerüvler keçmezden evel, bir şey aytmağa qıyın», – dep bildire Aksönovnıñ sözlerini matbuat hızmeti.
O şunı da qayd etti ki, taqiqat Qırım «prokuraturası» ile keçirile.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa köre, sentâbr 28-de gece saat 03.30 Aqmescit-Nikolayevka aylanma yolunda yol örtüsü omradı – adamlarnen tolu VAZ maşinası çuqurğa oğradı. Altı insan, şu cümleden eki bala, elâk oldılar.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, Aqmescitte omrağan «Dubki-Levadki» yolu soñki beş yıl devamında Qırımnıñ eñ paalı qurucılıq obyektlerinden biri edi. PAO «Yujdorstroy» er daim yol qurucılıq imkânlarını qazana edi. Qırımda Rusiye Taqiqat komitetiniñ Baş taqiqat idaresi maşina yolunıñ omravı boyunca cinaiy iş açtı.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen «baş naziri» Sergey Aksönov yol omravını ögrenecek ükümet komissiyasını acele sürette meydanğa ketirmege emir etti ve vefat etkenlerniñ soy-soplarına 400-er biñ ruble berecegini vade etti.
Sentâbr 29-da saat 11-de Aqmescitniñ Borçoqraq (Fontanı) qasabasında Aqmescitniñ aylanma yolunda yüz bergen yol eşilüvi aqibetinde elâk olğan 37 yaşında Asiye Salimova ve onıñ 16 yaşında qızı Aliyeniñ cenaze merasimi olıp keçti.
Yol qazasında yaralanğan bir yaşında Selim oğlançıqnı sentâbr 29 künü Moskvağa ketirdiler. Oğlançıq essizdir.


text:
1917 senesiniñ oktâbr avdarmasından soñ yañı «qızıl» akimiyeti Qırım sakinleri içün tam bir ğam oldı. Sınıf küreşi dep, em Wrangell zabitleri, em de yarımadanıñ tamır halqı – qırımtatarlarğa qarşı – mahkeme ükümleri yerine ketirilmege başlağan edi. 1920-1921 seneleri 120 biñ kişi öldürilgen edi, o vaqıt Qırım ealisi 800 biñ insannı teşkil etken edi! Lâkin Qırımnı daa bir facia bekley edi – suniy açlıq.
Qırım ve qırımtatarlarnıñ tarih saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ leyhasında, «Tuğra» videobloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda Nizami İbraimovnıñ kollektsiyasından resimler, medeniye.org saytınıñ fotoresimleri, em de belli Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmey


text:
UNİAN malümat agentliginiñ malümatına köre, bunı qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev jurnalistlerge aydınlattı.
«İslâmovnı siyasiy celp etüvde qabaatlap, onıñ yerine TEZ-Tour şirketinden 1,5 mln grn hırsızlağan ve bundan sebep mahkeme etilgen Ruslan Balbekni tayin ettiler. Bu şirket ne olğanını ögrenmege istedi, lâkin Qırım prokuraturası bu adam kerek bir insan ve onı azat etmeli, dep bildirdi», – dep ayttı Cemilev.
«Bundan ğayrı, elimizde olğan malümatlarğa köre, daa 2006 senesi (Balbek – UNİAN) Rusiyeniñ FSB hadimleri tarafından qırımtatar halqını bölmek işinen oğraşacaq insan olaraq celp etildi», – dep qoştı Cemilev.
Hatırlatamız, mayıs 28-de öz başına ilân etilgen Qırım Cumhuriyetiniñ parlamenti Qırımtatar Milliy Meclisinen teklif etilgen Lenur İslâmovnı Nazirler Şurasınıñ reis muavini vazifesinden boşattı.
Onıñ yerine Mecliske qarşı olğan Ruslan Balbek tayin etildi.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi imayeniñ istinaf şikâyetlerini red etip, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsi Ayder Cepparov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ruslan Nagayev, Lenur Halilov ve Eskender Suleymanovnı apiste qaldırdı. Böylece, olar 2020 senesi fevralniñ 5-ne qadar SİZOda qalacaqlar.
Bu aqta «Qırım birdemligi» birleşmesi haber ete.
«Mahkeme bütün şikâyetlerni red etti. Bir çoq kere ketirgen esas delillerimizge emiyet berilmedi», – dedi advokat Konstantin Rustemov.
Diger advokat Rustem Kâmilev müvekkili Eskender Suleymanov oturışuv vaqtında mahkeme bütün delillerge emiyet berip, qabaatlav tarafını tutmamalı dep aytqanını tarif etti. Faqat mahkeme buña qulaq asmadı.
«Tahqiqat, Eskender saqlana, bir de bir delillerni boza, şaatlarğa tesir ete bile, dep bildire. Tahqiqat er şey mümkün olğanını tüşüne», – dedi Kâmilev.
Advokatnıñ aytqanına köre, Suleymanov, oña nisbeten 1949 senesiniñ Jeneva şartnamesiniñ (cenk vaqtında vatandaş ealisini qoruv) normaları qullanılsın dep talap etti.
İyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında keçirilgen tintüvlerden soñ 8 kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov ve Eskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) aıçlğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy dava açtı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımdaki apiske aluvlarğa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege çağırdı.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdaki bala bağçasında terbiyeciler Oleg Gazmanovnıñ «Rossiya» («Rusiye») teşviqatçı yırınıñ refaqatında balalarğa qıldırğan saba gimnastikası videoğa çıqarıldı.
Bağçasaray bala bağçasında çıqarılğan video Youtube kanalında 2016 senesi mayıs 27-de peyda oldı.
Videoda bala bağçasınıñ ögündeki işareti yahşı körüne, işarette «Bağçasaray şeeriniñ belediye devlet mektepten aldın tasil müessisesi 8 sanlı «Gnözdışko» («Yuvaçıq») bala bağçası» dep yazılğan.
Gimnastika yapqanda balalar Gazmanovnıñ «Rossiya! Rossiya!» yırı refaqatında, terbiyeciniñ areketlerini tekrarlap, arbiycesine yüre, yumruqlarını töpege kötere.
Oleg Gazmanov Ukrainada non-grata şahısı sayılğan rusiyeli medeniyet erbapları cedveline kirsetilgen. Bunıñ sebebi, onıñ Rusiye ükümetiniñ Ukrainağa qarşı yapılğan basqıncılıqqa ve Qırım işğaline qol tutqanı oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Bizim balalar» cemaat areketi 12 oktâbrde apis etilgen Emil Cemadenovnıñ yañı doğğan qızına vasiyliy etecek.
Bunı Facebookta Qırımlı jurnalist Lilâ Bucurova bildirdi.
«Bizim balalar» cemaat teşebbüsiniñ vesayetinde endi 67 bala bar. Üç balanıñ babası, oktâbr 12 künü apis etilgen Emil Cemadenovnıñ daa bir qızı doğuldı. O, bir şeyge baqmadan, bahtlı olıp össün. Onıñ ana-babası ise bilsin: olarnıñ balları – BİZİM BALALAR, ve, babaları yanlarında olmağance, BİZİM HALQIMIZ olarnı öz qayğısınen qaldırmaz», – yazdı Bucurova.
12 oktâbrde Mamaq qasabasında apis etilgen Emil Cemadenovnıñ oktâbr 21 künü qızı doğuldı.
Oktâbr 12-de Qırımda beş musulman qorantasınıñ evinde tintüv keçirildi. Beş qırımtatarı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenleri qabaatınen yaqalandı: Rustem İsmailov, Abdullayev Uzair, Abdullayev Teymur, Cemadinov Emil, Saledinov Ayder.
«Bizim balalar» leyhası bu sene musulmanlar içün muqaddes Ramazan ayında başlatıldı. Leyha teşebbüsçisi belli Qırım mühbiri Lilâ Bucurova oldı. Bunıñ esas maqsadı – Qırım siyasiy mabusları ve ğayıp olğan ya da qaçırılğan qırımtatarlarnıñ qorantaları balalarına yardım etmektir. «Bizim balalar» birleşmesiniñ Şurası teşkil etildi, onıñ içine lâqayt olmağan ve itibarlı adamlar kirdi, konkret icracılar belgilendi, olar malümatnı toplay ve tertipke ketire, paranı toplay ve muhtaclarğa teslim ete. Leyha tek para yardımını degil de, çeşit yardım şeklini qabul ete: para, urba ve oyuncaqlar, balalar içün raatlıq ve tedaviylenüvniñ teşkil etilmesi, ruhiy reabilitatsiya, mabuslarnıñ qorantalarına hocalıq boyunca yardım.


text:
Avropa birligi azası olğan 28 devletniñ elçileri Qırımğa nisbeten kirsetilgen sanktsiyalarnı bir yılğa uzatmağa razı oldı. Bu aqta Twitterde Radio Svobodanıñ brüsselli muhbiri Rikard Jozwiak yazmaqta.
Onıñ bildirgenine köre, işbu qarar iyünniñ 19-nda Avropa birligine kirgen devletlerniñ tışqı işleri nazırleriniñ seviyesinde tasdıqlanacaq eken.
«AB elçileri Avropanıñ Qırımdaki yatırım yasağıni bir yılğa uzatmağa qarar berdi. Qarar iyünniñ 19-nda tışqı işler nazırleriniñ seviyesinde tasdıqlanacaq», – dep yaza jurnalist.
Sıñırlav tedbirleri 2014 senesi mart ayında Avropa birliginiñ Ukrainadaki buhranğa nisbeten reaktsiyası sıfatında kirsetilgen edi. Olar bir taraftan, Rusiye iqtisadiyatınıñ muayyen sektorlarına qarşı doğrultılğan ve 2017 senesi iyülniñ 31-ne qadar üküm sürgen iqtisadiy sanktsiyalarnı qaplamaqta. Diger taraftan, Qırım ve Aqyarnıñ qanunsız şekilde işğal etilmesine qarşı bir cevap şeklindeki sıñırlav tedbirleri olaraq, 2017 senesi iyunniñ 23-ne qadar devam etecektir.
Ondan da ğayrı, Ğarp 2014 senesinden başlap Donbasstaki vaziyetniñ istiqrarsızlığı sebebinden sanktsiyalar kirsetken edi. Olar esasen Rusiye vatandaşlarınen şirketlerge qarşı doğrultılğan sanktsiyalar. Sanktsiyalar Rusiye iqtisadiyatınıñ bazı dallarına qarşı da kirsetilgendir.
Kreml Donbasstaki separatistlerge qoltutuvğa alâqası olğanını inkâr ete ve çatışma zonasında yalıñız rusiyeli «göñülliler» bulunğanını qabul etmekte. Ayrıca Rusiye Qırımnı zapt etkenini inkâr eterek, bunı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/01-15
Martin Lüter King (15.01.1929, Corciä ştatı başqalası Atlanta şähäre - 4.04.1968, Tennessi ştatı Memfis şähäre, AQŞ) — afroamerikan wäğäzçese.
AQŞ qaratänle xäräkäteneñ berençe aktiv eşleklese häm AQŞta qaratänle keşelär watandaşlar xoquqları öçen berençe kürenekle köräşçese.
AQŞ cämğiäten demokratiäläşterügä zur öleş kertkäne öçen 1964 yılda Martin Tınıçlıq öçen Nobel premiäsenä layıq bulğan.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ aytqanı kibi, Keriç yarımdasından alçaqtan bombardirovşçikler uçıp ketti. Soñra bir sırağa tizilip, qırıcılar keçti.
RF Silâlı quvetleriniñ uçaqları ilk kere Qırım kökünde mayısnıñ başında peyda oldı. Bundan soñ qırıcı ve bombardirovşçikler aman-aman er kün Qırım şeer ve qasabalarından uçıp keçe.
Yerli sakinlerniñ aytqanına köre, alçaqtan uçıp ketken ağır uçaqlarnıñ ses-şamatası insanlarğa menfiy tesir ete: adamlar nervalana ve Ukraina sıñırında başlay bilecek arbiy areketlerden qorqa.
Пo cлoBaM MecTHыx жиTeлeй, ryл Tяжëлыx caMoлëToB, лeTящиx Ha Heбoлbшoй BыcoTe, дeйcTByeT Ha людeй oTpицaTeлbHo: люди HepBHичaюT и бoяTcя BoeHHыx дeйcTBий, koTopыe MoryT HaчaTbcя Ha rpaHицe c ykpaиHoй.