text:
Nikita Nebatat bağçasında sentâbr 7-sinde kündüz yanğın oldı. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirmekte.
"Qaza yerine birinci brigada kelgende, alet binanıñ yanında qurluğan bir qatlı binanıñ çardağı yanğanını tayinledi. Yanğın 60 metr kvardatlıq mıntaqanı qapladı", - debile beyanatta.
Müessise malümatına köre, yaralanğan adamlar yoq. Yanğınnı bir saatta söndürduler, dep bildirdi qurtarıcılar.
Daa evel FVN-niñ matbuat hızmeti, keçken afta Qırımda 283 yanğın ve 28 yol qazası oldı, dep bildirgen edi.


c: text/html

text:
«Beş yıldır icadımnıñ esas mevzusı Qırım ola. İç bir qırımtatarı Qırımsız yaşamaz edi. Tatarlarnıñ bar oluv tamırları bu topraqta saqlana», – bu sözler Avropa edebiyatınıñ klassigi sayılğan yazıcığa ait. Mart 9 künü – meşur qırımtatar yazıcısı Cınğız Dağcınıñ doğğan künü, onıñ ömrü ve yaratıcılıq yolu ğayet uzun edi – yüregi 91 yaşında toqtaldı – 2011 senesi sentâbr 22-de. Cınğız Dağcı ömürniñ büyük qısmını İngilterede keçirdi, anda da vefat etti. Lâkin yazıcı olaraq Türkiyede ğayet belli – bunı baş nazir Recep Tayip Erdoğannıñ mektübi ve vatanda defn etilgen yazıcını soñki yolğa ozğarmağa kelgen turk eyyetiniñ ziyareti isbatlay...
Yazıcı vefat etken soñ bir çoq insan – o, kimniñ yazıcısı edi – dep sorağan edi – turklerniñ ya da qırımtatarlarnıñ.
Bu sualge cevapnı yazıcınıñ özü 1999 senesi aprel ayında bergen edi. «Men eserlerini türkçe yazğan qırımtatar yazıcısı olam», – dep yazdı o, onıñ kitaplarını rusçağa tercime etken professor, filologiya ilimleri doktorı Adile Emirovağa.
Qırımnı pek sevgen Cınğız Dağcı cenkten soñ vatanda olmağan edi...
Orta mektepni Aqmescitte bitirgen Cınğız Qırım pedagogika institutınıñ tarih fakultetine oqumağa kirdi. 1940-ıncı yıllarınıñ soñunda askerlikke çağırıldı, soñra – cenk, esaret, ğurbette yaşav. 1946 senesinden başlap ömürniñ soñuna qadar Cınğız Dağcı Londrada yaşadı.
Onıñ icadiy yolu cenkten evel başlandı – çeşit Qırım neşirlerinde onıñ şiir, ikâye ve oçerkleri qırımtatarca derc etilgen edi. Lâkin ikâye, povest, roman ve hatıralarnıñ müellifi olaraq Dağcı çetelde meşur oldı. «Qorqunç yıllar», «Yurtunı ğayıp etken adam», «Üşügen soqaq», «Genç Temuçin», «Olar da insan edi», «Anama mektüpler» – bular onıñ eserlerinden bazıları. Olar da türkçeden tercime etilmesini bekleyler...
Yıllarnen qırımtatar oquyıcısınıñ onıñ eserlerini oqumaq imkânı yoq edi. 1993 senesi onı ILESAM diplomı ile mukâfatlağan ediler – onı Türkiyeniñ alimler ve yazıcılar cemiyeti türk halqlarınıñ edebiyatına qoşqan issesi içün berdi. Soñra Medeniyet ve sanat saasında tedqiqler cemiyetiniñ mukâfatını qazandı (ESKADER).
1998 senesi İstanbulda onıñ «Hatıralarda Cınğız Dağcı» (Yazıcınıñ kendi qaleminden) öz tercimeiyalınıñ romanı bastırılğan edi. Adliye Emirova tarafından tercime etilgen eser 2003 senesi rusça derc etildi.
Satırlarnıñ çoqusı müellifniñ vatanı olğan Qırımğa bağışlanğan eserni saifelep çıqayıq...
«İç bir qırımtatarı Qırımsız yaşap olamaz edi. Tatarlarnıñ bar oluv tamırları bu topraqta saqlana. Bunı em çar, em de inqilâptan soñraki sovet rejimi yahşı añlağan ediler. Olar Qırımnı elde etken soñ olarnı raatsızlağan «Qırım meselesi» tatarlarnı tamırlarından ayırıp, birden al etilir, dep ümüt etken ediler».
Cınğız Dağcı vatanı – Qırım, semetdeşleri – qırımtatarlar, olarnıñ tarihiy taqdiri aqqında fikir yürsete: «Rus milletçileri asırlarnen «tatarlar» adını yamanlamağa tırışıp, ğarp dünyasına tatarlarnı Orta Asiyadan kelgen agressiv küç olaraq tanıtmağa tırıştılar, qırımtatarlar ise Qırım yarımadasınıñ eñ eski halqı olıp, bulğar, macar ve romanlar kibi şarqiy avropalılar ola. Qadimiy zamanlarda farqlı adlarnı taşığan halq islâmnı qabul etken soñ (hususan on üçünci asırda moğol tatarlarınıñ kelmesinden soñ) Giraylar sülâlesi olğanda qırımtatarlar olaraq belli oldı. Men Qırım hanlarınıñ XVI ve XVII asırlarında Rusiye, Poloniya ve Litvaniya topraqlarına yapqan seferlerinen ğururlanmayım; aksine, eminim, bu seferler qırımtatarlarğa fayda degil, zarar ketirdiler... XVIII asırnıñ soñunda ve XVIII asırnıñ başında bizler Avropa ile beraber inkişaf etip olamadıq, sanayı ile oğraşqan Avropağa alışamadıq, bu da bizni beklegen facialarnı tezleştirdi».
Halqnıñ havfsızlığı, daa doğrusı – onıñ bar olması aqqında laf ketken edi, – dep añlata fikirini Cınğız Dağcı.
«Bizim diniy baqışlarımıznıñ deñişmesine bile keder etkenlerni yoldan çekmek ve halqnıñ kelecegini temin etmek kerek edi; iç olmasa kelecek elli yıl devamında halqnıñ beklemelerini tüşünip, olarnı amelge keçirmege tırışmaq kerek edi. İsmail bey Gasprinskiy kibi şahıslar qırımtatarlar arasında pek keç peyda oldı: facia Rusiyeniñ Qırım işğali ile başlap, Stalin rejimi ile büyük sürgünlikke qadar yetti».
Böyle etip on yıllarnen vatanını körmegen yazıcı Qırım aqqında yaza. O, andan iç bir vaqıt ketmegen kibi Qırım aqqında tüşüne...
Belki de, asret o qadar tesir etken satırlarnı peyda ettire bile: «Qırımtatarlar az olğanlarına ve qarşılarında olğan küçniñ insafsızlığına baqmadan dayandılar. Bugün elli yıllıq sürgünlikten vatanğa qaytqan tatarlar bütün dünyağa kösterdiler: Qırımsız qırımtatarlar olmağanı kibi qırımtatarlarsız da Qırım olmay... 1988 senesi avgust ayınıñ birinci aftası men hastahanege tüşken edim. Dört saat devam etken ameliyatta damar yerine suniy bir müçe qoyulğan edi. Bir qaç kün, belki de, eki-üç aydan soñ, maña yürip olacağımnı ayttılar. Men bahtlı edim. Lâkin yalıñız bu sebepten bahtlı degil edim: o vaqıt başlağan qırımtatarlarnıñ vatanğa avdet olması yüregimni yañarta ve pekitken edi. Qızıltaştaki Gelinqaya dağı, Suvuksu yalısı ve Ayu-Dağnıñ etegi artıq yalñız degil edi, mensiz, lâkin şimdi olar, belki de, menim sesim ve nefesime daa çoq muhtac oldılar. Aytacağım, olar iç bir vaqıt mensiz qalmağan ediler: gurzuflı ve qızıltaşlılar ğurbette, sürgünlikniñ facialı şaraitlerinde yaşağanda olar uzaqtan kelgen sesimni eşitken ediler.
Vatan muqaddestir.
Halq muqaddestir.
Vatannı ğayıp etmemek kerek».
Qırımtatarlar qanı ve ömürinen bunı bütün dünyağa isbatlağan ediler, olarnıñ Qırım oğrunda küreşi sovet imperializminiñ sıñırlarında yaşağan diger halqlar içün parlaq bir örnek edi, – dep bitire müellif.
«Yansılarnıñ» dörtünci ve beşinci tomlarını yazğanda Cınğız Dağcı qırımtatarlarnıñ vatanlarına avdet olmalarından ilham alğan ve teren qasevetke dalğan edi.
«Bu eserlerni yazğanda men de olarnen beraber vatanğa qaytqan edim, olarnıñ yanında Tübya bayırında çadır qurğan edim, olarnen beraber bizni elli yıldır körmegen Gurzuf ve Qızıltaş soqaqlarını dolaşqan edim... Qaytıp kelgen qırımtatarlarnıñ vaziyeti er bir taraftan ğamlı edi. İşsiz. Evsiz. Mektepsiz. Sürgünlikten soñ olarnıñ mezarları yoq etildi, ecdatlarınıñ baş taşları ise dağıtılıp, yol ve binalarnıñ qurucılığına qullanılğan edi; yerli sakinler qırımtatarlarğa qarşı çıqıp, olarnı duşman sayğan ediler; olarnıñ adları tarih işleriniñ saifelerinde silingen edi; «qırımtatar» adı yasaq etilgen edi; olarnıñ ecdatları qurğan evlerinde Rusiye ve Ukrainadan kelgenler yaşağan edi. Er şeyni yañıdan qurmaq kerek edi».
Cınğız Dağcı qaramanlarından birisiniñ laflarına böyle sözlerni qoşa: «Sen ölmeyceksiñ – seni tatar ana doğurdı». Bugünde-bugün yazıcı vatanına kitaplar vastasınen qaytıp kelgenini eminliknen aytmaq mümkün – ve oña nesillerniñ yüreklerinde mıtlaqa yetecek...
Er bir qırımtatarı – yaşağan yerine baqmadan – yazıcı ve vatanperver Cınğız Dağcınıñ bu sözlerinen razı olacaqtır: «Bizim içün Qırım maneviy küçniñ çoqrağı oldı. Qırım olmasa, ayatımıznıñ iç bir manası olmaz edi. Bu sözlerniñ quveti ve accını bizler yıllarnen Qırımsız yaşap is ettik».
Lâkin, yahşı ki, bu kederli vaqıtlar keçmişte qaldı, ve ümüt etemiz ki, iç bir vaqıt tekrarlanmazlar...
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dön’yanıñ ikençe böyek tabibı Galen
Berwaqıt Anadoluda 20
Êlekke çorlardan birle adäm balası xastalıqlar belän köräşä. Sawığu öçen küräzäçe, sixerçe, şaman yäisä ruxanilarğa yul totılğan. Qaywaqıt xastalıqlarnı naçar ruxlar kiterep çığarğan, qayçaq isä monıñ säbäbe täñrelärgä qarşı çığu bulğan. Här mäs’älädä bulğanı kebek täñrelär sälamätlek mäs’äläsendä dä töp rol’da bula. Borınğı çorda Könbatış Anadolu fälsäfäçeläreneñ isbatqa tayanğan ğıylemne üsterüe belän mediŝina da üseş ala. B.ê. qadär 5nçe ğasırda berençe tapqır mäyet östendä êşçänleklär başqarıla. Ozaqlamıy Gippokrat din häm sixerne ber yaqqa quyıp, küzätügä tayanğan, raŝional’ häm praktikağa yünälgän mediŝinanı qamilläşterä. Şunıñ öçen ul mediŝinanıñ atası bularaq qabul itelä. Gippokratnıñ bu añlayışın Bergamalı Galen däwam itterä. Anadolunıñ berençe xastaxanäsendä awırularnı däwalağan borınçığı çornıñ iñ möhim xirurglarınnan bula ul Galen.
Galen bügenge köndä İzmirğa bäyle Bergama rayonında tua, ul çorda Pergamon patşalığınıñ başqalası bulğan Bergama yägni Pergamon. Şulay uq şähärdä borınğı çornıñ iñ möhim sälamätlek saqlaw üzäklärennän berse urın ala. Anadolunıñ berençe häm iñ kiñ qırlı xastaxanäse Asklepion Pergamonda urnaşqan. Galen da şuşı xastaxanädä däwalağan häm uquçıların uqıtqan.
Başta tuıp üskän Bergamada, soñınnan İskenderiyädä mediŝina belemen alıp, Gippokratnıñ êzennän kitä Galen. Xastalıqlarnıñ täñre cäzası bulmawın, tabiğıy säbäptän çığuın äytä ul. Däwalawnıñ da sixer yärdämendä bulmayaçağın açıqlıy. Näq Gippokrat kebek ük mediŝinanıñ ob’yektiv buluı häm küzätügä tayanuı zarurlığın citkerä. Sınap qarawlar başlanğan häm qamilläşkän berençe urın bulğan Anadolu Galen yärdämendä bu totışnıñ mediŝina ölkäsendäge liderına äylänä.
Rimda yäşägän çorda imperator häm gladiatorlarnıñ tabibı bula Galen. Yaralanğan gladiatorlarnı däwalağanda keşe fiziologiyasen tanıy, anatomiya fänen häm täcribälären arttıra. Muskul, söyäk häm nervlar belän qızıqsına, arteriya häm venalar tözeleşen küzätä. Arteriyalärneñ uylanğança hawa tügel, ä qan taşuın öyränä. Can iyäläre östendä berençe tapqır Galen sınap qarıy. Şulay itep xayvannarnıñ sistema häm organnarın añlıy. Can iyäläre östendä sınap qarawları êtik cähattän tänqıyt’länsä dä, bu êşçänlekläre belän êksperimental’ fiziolgoiyane üsterä ul. Arenada gladiatorlar belän suğıştırılğan wäxşi xayvannar östendä dä sınap qarıy. Buğaz nervıları kiselgäç tawışnıñ yuğaluın, yöräkkä baruçı nervlarnı kiskäç yöräkneñ tibüdän tuqtawın kürsätä. Galen şuşı räweşle anatomiyane üsterä. Anatomiyane belmägän tabibnı ul planı bulmağan arxitektorğa oxşata.
Galennıñ qıyu sınap qarawlarınıñ täêsire Urta çordan Renessans yägni Yañarış çorına qadär däwam itä. Qarañğı çor bulğan Urta çorda mediŝina êşçänlekläre çirkäw tikşerüe astına kerä, mäyet östendä êşçänlek başqaru tıyıla. Galen ruxnıñ ülemsez buluına ışanğanğa kürä fikerläre ul çorda qabul itelä häm täqdim itkän mäğlümatlar köndäşlek kürmi. Şuña kürä Urta çor mediŝinası Galen mediŝinası dip atala. Läkin Galennıñ üzgärmäwçe qağıydä bularaq qabul itelgän mäğlümatları Yañarış çorında qabat küzdän kiçerelä.
Tabib Galennıñ gladiatorlarnı däwalağanda qullanğan daruları da iğtibar cälep itä häm zamança farmaŝevtikağa nigez sala. Çönki daru yasağanda qullanılğan, aralarında minerallar da bulğan 500 tiräse matdäne häm täêsirlären añlata Galen. Şunıñ öçen ul farmakologiya fäneneñ qoruçısı häm berençe farmaŝevt bularaq qabul itelä. Barı tik Borınğı çornıñ aldınğı tabiblarınnan ğına tügel, şul uq waqıtta üsemlek häm aktiv matdälärdän daru yasağan berençe tabib, dön’yanıñ berençe farmaŝevtı ul. Läkin mediŝinanıñ atası bulğan Gippokratnı härkem diyärlek belä, ä menä mediŝinağa zur öleş kertkän, berençe sport tabibı, berençe farmaŝevt bulğan Anadolulı Galennı küp keşe tanımıy.
Üzennän aldağı mediŝina ğalimnärenä xörmät kürsätä, läkin bersen dä qabul itmi, ütkärgän tikşerenü häm küzätü näticälärenä kürä mäğlümatlarnı yañarta häm qabat tärtipkä sala. Diagnozğa tayanğan däwalawnı äydäp bara Galen. Xastalıqnı kiterep çığaruçı säbäplärneñ organizmğa çittän kilüe fikerenä tayanuçı çit faktorlar teoriyasen üsterä ul. Yañarış çorında Galennıñ xataları tabıla. Yuğıysä Pasternıñ bakteriyalärneñ barlığın isbatlawı Bergamalı Galennıñ teoriyasendä xaqlı buluın kürsätä.
Teoretik häm ğamäli mediŝina ölkäsendä şaqtıy kitap yaza Galen. Bügengä qadär kilep citkännäre 20 tomda cıyıla. Galen yazmaları häm kitaplarınıñ monıñ 4 tapqırğa kübräk buluı, qalğannarınıñ yuğaluı uylanıla. Bügenge tabiblar Galennıñ mediŝinanı añlawın häm sintez yasıy alu säläte buluın äytä. Bügen yış işetelüçe integrativ mediŝina yäisä funkŝional’ mediŝina totışı Galennıñ totışına turı kilä.
Galen ayıruça keşelärneñ 4 törle xarakterı buluın da äytä. Keşelärne êçkersez häm dus, äkren häm yalqaw, moñsu häm sünek, ênergiyale häm tiz reakŝiya kürsätüçe bularaq 4kä ayıra ul. Bügenge köndä bu teoriyaneñ fänni döreslege yuq bälki fäqat zamança psixologiyadäge keşelek teoriyaläreneñ barlıqqa kilüendä zur öleşe bar.
Galen mediŝina mäs’äläsendä tarafsız küzätü häm aqıllı bäyäläwneñ şart buluın kürsätä. Şulay itep Anadolu mediŝinası xastalıqlarnı sixer häm täñregä tayandıru totışınnan qotıla, fänni üzençälekkä qawışa. Mediŝina häm farmaŝevtika mäs’äläsendä 15 ğasır buyı üzennän soñ kilüçelärne täêsirli Galen. Qayber raslaw häm däwalaw ısullarınıñ yalğış buluı isbatlana ğasırlardan soñ. Läkin bu Galennıñ zamança mediŝinanıñ berençe wäkillärennän berse buluı çınbarlığın üzgärtmi.
Gippokrattan soñ mediŝinağa iñ zur öleş kertkän, dön’yanıñ ikençe böyek tabibı häm berençe farmaŝevtlarınnan berse bulğan Pergamonlı Galennı añlattıq.
Avtor - Neslihan Değirmencioğlu


text:
Saudiy Arabistanda acılıq vaqtındaki sıquv neticesinde elâk olğan insanlarnıñ sayısı 717 insan oldı, 805 – yaralandı, dep bildire memleket akimiyeti.
Sıquv Mekke yanındaki Mina muqaddes vadiyinde yüz derdi. Mında dünya musulmanları acılıqqa kele.
Memleket akimiyeti bildirgeni kibi, qurtaruv ameliyatı devam ete. Facia Qurban bayram künü yüz berdi.
Saudiy Arabistanda bu ay içinde endi yüz bergen ekinci faciadır. Sentâbr 11 künü 111 mümin Mekkede camige qurucılıq kranı tüşmesinden elâk oldı.
Acılıq ibadeti – islâm dininiñ beş farzlarından biridir. Er bir musulman acılıq ibadetini yerine ketirmeli.


text:
Nasıl ola da, nefret – bir ande – adetiy barışıq, dostluq ve qardaşlıqnı boza? Belki, qarışıqlıq apansızdan meydanğa çıqmay – tertipni yeñgende, onıñ neticelerini er kes köre, çünki körmemek imkân yoq artıq…
İşbu vaqialar 26 yıl evelsi yüz berdi, amma olarnı yaşağan er bir insannıñ hafızasında alâ daa yaşay. Olğan adiselerniñ sebepleri alâ daa belgisizdir, amma er kes deşetli ve müthiş bir şey aqqında dey…
1989 senesi mayıs 16-18 künleri Özbekistannıñ Ferğana vilâyetiniñ şarqında olğan Kuvasay şeerinde özbek ve türk yaşları arasında dögüşler yüz berdi. Türk-meshetinler, qırımtatarlar kibi, Vatanından sürgün etilgen bir halq edi.
1944 senesi noyabr ayında Devlet Mudafaa Komitetiniñ Qararı esasında yüz binden ziyade türk-meshetini Gürcistan, Meshetiyadan – «ealiniñ büyük bir qısmı Türkiyeniñ sıñırdaş sakinleri ile soydaşlıq munasebeti ile bağlı olğanı ve icret keyfini bildirgeni sebebinden» ve «duşmanlarğa yardım köstergenleri, Türkiye istihbarat organları içün hızmet etkenlerinde qabaaatlanıp» sürgün etildi.
Mahsus köçip kelgenler statusı ile köylerde yerleştirildi. O vaqıt sürgün etilgen halqlar 1956 senesi evlerine qaytarıldı, türk-meshetinler, qırımtatarlar kibi, memuriy nezaretten Vatanğa qaytmaq aqqı olmadan azat etildi. Büyük qısmı Orta Asiya ve Qazahistanda yaşamağa qaldı.
Andijanda «Özbek halqınıñ aqiqiy oğulları olsañız, ruslardan qalışmañız… Özbekistanda olar içün yer yoq» özbek tilinde yazılğan sözler ile risaleler tarqatıla ediGeorgiy İvanov
Ciddiy, çoq taraflı ziddiyetlerde sıqı olğanı kibi – bugün manaçıqnı hatırlağan insan az, sebebi üzerinde taqiqatçılar alâ daa tüşüne. Deyler ki, er şey adiy çarşı qavğasından başlandı – sanki türk biri özbek satıcı qadınğa qaba bir söz ayttı, cilekni qapaqladı, oña arqa oldılar ve dögüş başlandı.
Birazdan taqiqatçılar 1989 senesiniñ mayıs ayı vaqialarından evel 1988 senesi Taşkentte keçirilgen mitingler olğan edi – olar «Ruslar, Rusiyege, qırımtatarlar ise – Qırımğa ketiñiz» şiarları altında keçti. Georgiy İvanov aytqanı kibi, 1989 senesi fevral ayında Taşkentte özbek ekstremistleri tarafından slavlarğa ücüm etile edi. Andijanda «Özbek halqınıñ aqiqiy oğulları olsañız, ruslardan qalışmañız… Özbekistanda olar içün yer yoq» özbek tilinde yazılğan sözler ile risaleler tarqatıla edi».
1989 senesi mayıs 16-18 vaqialarından soñ eyecan eksilmedi, özbek gençleri arasında türklerni «cezalamaq» kerek degen laflar tarqatıldı.
Mayıs 23 künü Kuvasay dögüşleri eki kün devam etken büyük çatışmağa çevirindi. Er tarafta bir qaç yüz insan iştirak etken edi. İnsan sürüsi türkler ve diger milliy azlıqlarnıñ vekilleri yaşağan kvartallarğa kelip, anda tertipsizlikni meydanğa ketirmege tırışa edi. Akimiyet insanlarnı de qandıra, de küç ile quva edi. Diger rayon ve vilâyetlerden militsiyanıñ qoşma küçleri kelgende (bir 300 insan), tertipsizlik toqtaldı. 58 insan zarar kördi, 32 hastahanege ketirildi, şu cümleden 2 militsiya hadimi. Ertesi künü dögüşte yaralanğan qavmiy tacik elâk oldı.
Bu vaqialardan soñ Ferğana vilâyeti boyunca öşekler tarqtılmağa başlandı – biri digerinden qorqunçlıdır – türk-meshetinlerniñ «kavğalaşuvı», özbeklerge yapılğan «horlav», türkler özbek qızlarınıñ namusına keçkeni, özbek bala bağçasında balalarnı soyıp, parçalarğa bölgenleri aqqında ve ilâhre.
İyün 3 künü sabası Taşlaqta özbek gençleriniñ sürüsi türk-meshetinler yaşağan soqaqlarğa taba yöneldi. Evlerni yaqıp, saiplerini dögmege başladılar. Soñra Komsomolskiy qasabasına taba ketseler, anda olarğa içki ordu bölükleri qarşılıq köstermege tırıştı, amma muvafaqiyetsiz. Komsomolskiy qasabasında da türk-meshetinlerniñ evlerini yaqıp qoydılar. Şu gençlerniñ bir qısmı Taşlaqqa qaytıp, türklerge ücümine devam etti, birinci öldürüvler yüz berdi. Ücümlerden qaçqan türk-meshetinler Sovet Birliginiñ Kommunistik Firqasınıñ (KPSS) rayon komitteinde militsiya imayesi altında toplana edi. Aqşamğa 300-400 insan Margilanda türk-meshetinlerniñ evlerini yaqqan edi, Ferğanada yaşağan türk-meshetinlerge de ücüm etildi.
İyün 3-den 4-ne keçer gecesi Ferğanağa içki ordu bölükleri kelmege başladı. Saba iyün 4-de Ferğana, Margilan ve Taşlaqta ücüm ve yanğın çıqaruvlar ğayrıdan başlandı. Türk-meshetinler yaşağan diger rayonlarda da ücümler yüz berdi. Özbek SSC Yuqarı Şurası Prezidiumınıñ iyün 4 künü Ferğana vilâyetiniñ bazı rayonlarında komendat rejimini kirsetmek aqta Qararı qabul etildi.
Blokpost, şeerlerde yürgen arbiy patrul ve azbar qapılarında baylanğan yavluqlar aqlımda. İyün 4 künü bizge soylarımız musafirlikke keldi, bir oğlançıqnıñ azbarda qolu yaralandı, onı acele yardımğa ketirdiler – anda ise nice yaralanğan insan bar ediEskender Asanov
Qırımtatarı Eskender Asanov hatırlay – o vaqıt 9 yaşında edi. Bala añında iyün dörtü qaldı: blokpost, şeerlerde yürgen arbiy patrul ve azbar qapılarında baylanğan yavluqlar aqlımda. İyün 4 künü bizge soylarımız musafirlikke keldi, bir oğlançıqnıñ azbarda qolu yaralandı, onı acele yardımğa ketirdiler – anda ise nice yaralanğan insan bar edi».
Özbekler yaqalanğanlarnı azat etmege ve intiqam içün olarğa türk-meshetinlerni teslim etmege talap etken edi. KPSS Taşlaq rayon komiteti ve Taşlaq İçki işler rayon bölüginiñ binalarına ücüm etilgen edi. Militsiya İçki işler rayon bölüginiñ binasını qurtarıp oldı, amma insan sürüsi dört saat devamında binanı musarada tuta edi. On beş militsiya hadimi yaralandı, biri elâk oldı.
İyün dörtünde, üyleden soñ, bir top adam Margilan şeer komitetine sürip keldi, amma türk-meshetinlerni o vaqıt endi tahliye etken ediler. Ferğanada saba şeer merkezinde qollarında tayaq ve demirni tutqan açuvlı yaşlar toplanıp, maşina, tükânlarğa ura, KPSS vilâyet komitetiniñ binasına sarıp aldı, taşlarnı ata edi. Bir qaç insan binağa sürip kirdi 200-300 insan ava limanı yanında yaşağan türk-meshetinlerniñ evlerini yaqa edi. Aqşamğa şeer ve qışlaqlarda türk-meshetinlerge ücüm etmege başladılar.
İmtiandan soñ evge qaytam, Vodstroy ve Kuvasayda evlerni yaqqanları aqta tarif etem, anam – boş laf, olamaz dey ve Taşkentke iş ziyaretine azırlana…
Natalya Ofitserova
Adiselerniñ şaatı Natalya Ofitserova hatırlay: «Saba saat 10. İnstitutta iqtisadiyat imtianını beremiz. Gruppamızda Vodstroy qasabasından üç qız yetişmey. Qasevet çekemiz, çünki qasaba evler yanğanı, kök qara olğanı ve gece insanlar öldürilgeni aqta öşekler endi peyda olmağa başladı… Amma inanılmay. İmtiandan soñ evge qaytam, Vodstroy ve Kuvasayda evlerni yaqqanları aqta tarif etem, anam – boş laf, olamaz dey ve Taşkentke iş ziyaretine azırlana…
Ava limanına yol boyu qocaman uçaqlarnıñ engeni körüldi. Lük açıldı, BTRler çıqtı. Kerçeketen qorqunçlı, vaziyetni belgisizlik kerginleştire edi – televizorda sükün, telefonlar söndürilgen. Er kes şeerniñ çeşit rayonlarında yaşay, kimse bir şey bilmey. Tek öşek. Kuvasay tarafından qara tuman, şeer qapatılğan. Sovet Birliginde öyle bir şey olacağına kimse inanmay edi. Er kes şaşqan edi».
Soqaqlarda blokpostlarnı yerleştirdiler. İnsanlar askerlerge suv ketire, aş pişire, blokpostalarğa alıp bara ediler. Olarnı qorçalarlar dep, inana ediler. Çoqusı insanlarnıñ hatırasında şu yanğan evler ve qomşu, tuvğanları içün qasevet duyğusı saqlanıldı…
«İnstitutta studentlerni toplaylar, televeziorda bir sürü adam ellerinde öldürilgen özbek oğlanını tutıp ketkenini, vilâyet icraiy komitetni sarıp alğanını ve evlerni yaqqanını köstereler… Soqaqlarda ölgen insanlar, yañgan erkek, qadın, balalar… Er kes ağlay. Gornıy qasabasında türk ve bir qaç qırımtatar ailesiniñ evlerini yaqqan ekenler. Kimsege nefret yoq, ayret, amma episi bir beraber edik – Saida, Muazzam, Olâ, Alla, Selim ve Marina. Milletlerge bölünmey edik… Er şey yerine kelir ve barışıqnen dostluq kene pekitilecegine inana edik. Amma bir şey deñişkendir. Er kes evlerini satıp, kim Qırımğa, kim Rusiyege kete edi… Birinci dalğa edi», – dey şaat.
Komendant rejiminiñ olğanına baqmadan, ertesi künü Ferğanada tertipsizlik devam etti. Künniñ soñuna içki ordu ve militsiya onı toqtattı. Faqat, çoqqa degil…
Devamı bar
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Qırımnıñ Rusiye prokuraturasınıñ başı Natalya Poklonskaya dey ki, olarğa yarımada qamaçavı boyunca iç bir şikâyet kelmegen edi. Bu aqta o «TASS» Rusiye haber agentligine bildirdi.
«Bizde «erzaq qamaçavı» boyunca qırımlılardan iç bir ariza, iç bir şikâyet yoq edi, şunıñ içün mında nasıldır bir qararlarnıñ almaq kerekligini körmeyim. Bir kimsege zarar ketirilmedi – ne şirket, ne vatandaşlardan iç bir ariza yoq», – dedi o.
Poklonskaya şunı hatırlattı ki, onıñ fikrine köre, Herson vilâyetiniñ sakinleri zarar kördi. «Olar muayyen zararnı körgenler. Qırımğa ise er şey Krasnodar diyarından Keriç keçiti vastasınen ketirile edi ve ketirile», – dedi Poklonskaya.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Salı künü, iyünniñ 8-nde, Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Ukrainada iş ziyaretinen bulunğan Avropa tış faaliyet hızmetiniñ Rusiye, Şarqiy işbirligi, Orta Asiya, regional işbirligi ve OSCE idariy müdiri Mihael Zibert ile körüşip, «Qırım platforması» boyunca işbirligini muzakere etti.
Bu aqta Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti haber etti.
Qayd etilgenine köre, Zibert vazifege tayinlengen soñ ziyaret etken ilk çetel devleti Ukraina oldı.
«Mihael Zibert Avropa Birliginiñ «Qırım platformasına» faal qol tutqanını Qırımnı işğalden qurtaruv halqara ğayretlerini quvetleştirüvniñ müim aleti olaraq qayd etip, Avropa Birligi institutları reberleriniñ – Avropa Şurasınıñ prezidenti Şarl Mişel, Avropa Komissiyasınıñ prezident muavini Valdis Dombrovskis ve Avropa Birliginiñ üyken vekili Jozep Borrelniñ Kyiv sammitinde iştirak etecegini tasdıqladı», – dep aytıla haberde.
Taraflar Avropa Birliginiñ Rusiyeniñ Qırımnı ilhaq etüv ıntıluvını tanımama siyasetini yerine ketirüv vaziyetini muzakere etkenler.
«Emine Ceppar Rusiye Federatsiyasınıñ Ukrainağa ait yarımada işğalini qanunlaştırmaq ıntıluvlarına faal qarşılıq köstermek müim olğanını ve devam etken sıñırlav tedbirleriniñ pekitilmesi ve Avropa Birliginiñ vaqtınca işğal etilgen Qırımnen bağlı yañı aletler olmalı, dep ayttı», – dep qayd etti tış siyaset nazirligi.
Bundan ğayrı, Ceppar Rusiyege qarşı sanktsiyalarnen basqı yapmaq müim olğanını qayd etti.
«Ukraina tarafı, iyünniñ soñunda Avropa Şurasınıñ toplaşuvı neticesinde Avropa Birligi AB Rusiye Federatsiyasına qarşı aktual siyaset esaslarını tasdıqlar, dep bekley, olarnıñ arasında Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı istilâ toqtatılması ve devletimizniñ topraq bütünligini ğayrıdan tiklev esas yer almalı», – dep qoştı Ukraina Tış işler nazirligi.
Mayısnıñ 20-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım platforması» sammitine 30 memleketniñ vekilleri kelecek, dep ayttı. Onıñ bildirgenine köre, Rusiye «Qırım platformasını» pek ağır yanaşa.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar «Dom» telekanalınıñ yayınında Ukraina Tış işler nazirligi avgustnıñ 23-nde olacaq «Qırım platformasında» iştirak etecegini tasdıqlağan memleket sayısını aydınlatmağa daa planlaştırmay, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, bu qarar Rusiye tirengeni içün qabul etildi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Martnıñ 15-nde ise Rusiye Tış işler nazirliginiñ matbuat kâtibi Mariya Zaharova Kyivniñ Qırım işğalini toqtatmaq ıntıluvları qanunsız ola ve Rusiyeniñ eki subyekti olğan Qırım ve Aqyarğa qarşı istilâ telükesi olaraq qabul etile, dep bildirdi.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Birleşken Milletler Teşkilâtı
Birleşken Milletler Teşkilâtı (qısqaca Birleşken Milletler ya da BM; resmiy tillerinde - arapça الأمم المتحد, Çince: 联合国, frenkçe Nations Unies, inglizce United Nations, ispanca Naciones Unidas, rusça OбъeдиHeHHыe Haции) - 1945 oktâbr 24-de qurulğan dünya barışığını, telükesizligini qorumaq ve milletlerara iqtisadiy, içtimaiy ve medeniy bir iş birligi inkişaf etmek içün qurulğan milletlerara bir teşkilâttır. Birleşken Milletler özüni "adalet ve telükesizlikni, iqtisadiy inkişaf ve içtimaiy eşitlikni milletler arasında bütün memleketlerge sağlamanı maqsat etilgen global bir quruluş" dep tanımlay. Milletlerarası ilişkilerde, quvet qullanıluvını ilk olaraq umumcian seviyede yasaqlağan ilk antlaşma Birleşken Milletler Sözleşmesidir.
Teşkilâtnıñ, qurulğan senelerinde 51 olğan aza sayısı şimdi itibarinen azalığı kötelgen Vatikan ve deñiştirilgen Çin Halq Cumhuriyeti soñki qoşulğan aza Montenegro dahil 192-ge barğandır. Teşkilâtnıñ idaresi Nyu Yorktaki baş merkezinden yürsetile ve aza memleketlernen er sene tertipli olaraq yasalğan toplaşuvlar kene bu baş merkezde yasala.
Teşkilât yapısal olaraq idariy bölüklerge ayrılğandır; Baş Assambleya, Telükesizlik Şurası, İqtisadiy ve İçtimaiy Şura, İdare Şurası, Baş Kâtibiyet ve Memleketlerarası Adalet Divanı. Teşkilâtnıñ eñ köz aldındaki merciisi Baş Kâtiptir.
Birleşken Milletler fikriy ilk olaraq, II Cian cenkiniñ bitkeninde cenkini ğalibiy memleketler tarafından, memleketler arasındaki añlaşmazlıqnı ortadan kötermek ilerde meydanğa kelip olacaq ve özleriniñ telükesizliklerini tehdit etip olacaq bir cenkniñ aldına keçip olmaq maqsadınen ortağa atılğandır. Teşkilât yapısınıñ alen bu maqsatnı qoruğan BM Telükesizlik Şurasınıñ barlığı ve çalışuvlarınen ortağa salınğandır. Telükesizlik Şurası on beş memleketten ibaret, bu memleketlerden beşi daimiy aza statusındadır ve mıtlaq veto yetkisine saiptir. Bu memleketler Amerika Qoşma Ştatları, Rusiye, Çin Halq Cumhuriyeti, Büyük Britaniya ve Frenkistandır. Telükesizlik Şurasınıñ qarar alıp oluvı içün 10/15 nisbeti kerek olıp, daimiy azalardan bireviniñ aksi yönde rey qullanmaması kerektir. BM içtihatlarına köre Telükesizlik Şurası qarar alakende veto yetkisine saip azalardan birevi ya da bir qaçınıñ rey bermege qoşulmaması bu azalarnıñ qararı veto etkeni añlamına kelmey. Ayrıca daimiy azalarnıñ çekimser qalmaları da aynı neticeni bere.
Qurulışı[deñiştir | kodunı deñiştir]
Birleşken milletler (United Nations) ıstılası ilk olaraq Franklin Ruzvelt (Franklin Roosevelt) tarafından II Cian cenki sırasında müttefik memleketler içün qullanılğandır. İlk resmiy qullanuvı ise 1942 yanvar 1-de Birleşken Milletlerniñ beyannamesinde ve Atlantik Hartiyasındadır. Bu tarihtan soñ müttefik devletleri özlerini "United Nations Fighting Forces" olaraq adlandırğanlardır.
Birleşken Milletler fikri 1943 senesinde Moskva, Tehran ve Qairede müttefiklerniñ toplaşuvları sırasında çıqqan olıp Frenkistan, Çin, Büyük Britaniya, Amerika Qoşma Ştatları, ŞSCBniñ temsilciliginen oluşqandır.
Teşkilât Yapısı[deñiştir | kodunı deñiştir]
Baş Assambleya[deñiştir | kodunı deñiştir]
Baş Assambleya, Birleşken Milletler aza devletlerden oluşur. Er azanıñ Baş Assambleyadaki temsilcileri 5 kişiden çoq olamaz. Baş Assambleyanıñ körevleri şulardır:
- Silâsızlanma ve silâ denetimi mevzusında teklifler bermek.
- Barışıq ve telükesizlikni etkilecek körüşüvler yasamaq, er mevzuda teklifler bermek.
- Memleketler arasındaki yahşı ilişkilerni bozucı problemlerniñ, barışıq yollarınen çezüvi içün teklifler bermek.
Telükesizlik Şurası[deñiştir | kodunı deñiştir]
Siyasiy saada bir yürsetme organıdır. Şuranıñ 5 daimiy azasınıñ veto aqqı bardır. 10 keçici aza ise eki senelik bir zaman içün saylanalar. Saylavlarında coğrafik denge esas alına. 15 azası olğan bu şuranıñ görevleri şulardır:
- Birleşken Milletlerniñ maqsat ve ilkelerine uyğun biçimde barışıq ve telükesizlikni qorumaq.
- Memleketlerarası bir añlaşmazlıqqa yol aça bilecek er türlü çekişmeli durumnı soruştırmaq.
- Memleketlerarasında çekişmeli mevzularda añlaşma şartlarını teklif etmek.
- Silâlanmanı denetlek planlar azırlamaq.
- Barışıqqa qarşı bir telüke ya da ücüm olıp olmağanını araştıraraq, izlenecek yolu teklif etmek.
- Ücüm etkenlerge qarşı askeriy birlikler qurularaq tedbirler almaq.
Telükesizlik Şurasınıñ Qarar Alma Süreci:
Telükesizlik Şurasınıñ qarar alıp oluvı içün 10/15 nisbeti kerek olıp, daimiy azalardan iç bireviniñ aksi rey qullanmaması kerektir. BM içtihatlarına köre Telükesizlik Şurası qarar alakende veto yetkisine saip azalardan birevi yaki bir qaçı rey bermege qoşulmasa bu veto etkeni añlamına kelmey. Çekimser olsalar da aynıdır.
Şurağa bağlı başlıca qurulışlar şulardır:
- Birleşken Milletler Ticaret ve İnkişaf Konferentsiyası
- Birleşken Milletler Balalarğa Yardım Fondu
- Birleşken Milletler Mülteciler Yüksek Komissarı Ofisi
- Dünya Ğıda Şurası
- BM ve FAO Dünya Ğıda Programması
- Birleşken Milletler Maarif ve Araştırma İnstitutı
- Birleşken Milletler İnkişaf Programması
- Birleşken Milletler Silâsızlanma Araştırmaları İnstitutı
- Birleşken Milletler Sinaiy İnkişaf Teşkilâtı
- Birleşken Milletler Çevre Meseleleri Programması
- Birleşken Milletler Universiteti
- Birleşken Milletler Mahsus Fondu
- Birleşken Milletler İçtimaiy İnkişaf Araştırma İnstitutı
- Qadınnıñ İlerlemesi İçün Memleketlerarası Araştırma ve Tasil İnstitutı.
İqtisadiy ve İçtimaiy Şura[deñiştir | kodunı deñiştir]
Baş assambleyaca saylanğan 54 azadan oluşur. Azalıqları sonlanğanlar yañıdan saylanıp olalar. Başlıca görevleri şulardır:
- Birleşken Milletlerniñ çalışmalarını yürsetmek.
- Memleketlerarası iqtisadiy, içtimaiy, medeniy mevzularda esabatlar azırlamaq.
54 azadan ibaret bu şura, BM-niñ iqtisadiy ve içtimaiy meselelernen mücadele etip oluvı maqsadınen qurulğan bir organdır. İqtisadiy ve içtimaiy şura er kesniñ insan aqlarına ve temel azatlıqlarğa faal bir şekilde sayğı kösterüvini sağlamaq içün tevsiyeler bere. Yetkisine kirgen mevzularğa ilişkin olaraq, Baş Assambleyağa sunulmaq içün antlaşma leyhaları azırlap ola. İqtisadiy ve içtimaiy şura görevini daa faal yasayalmaq maqsadınen özü közün aldında çalışacaq komissiya ve komitetler qurğandır. Bular:
- İnsan Aqları Komissiyası; 1946 senesi qurulğan insan aqları komissiyası, ECOSOC bünyesinde insan aqları normalarınıñ uquqiy bir şekle dönüştirilmesinen alâqalı faaliyet köstere. 43 deñişik aza coğrafik regionlardan eşit temsil esasına köre saylana. 1967-ge qadar insan aqları ihlallerinen bağlı olaraq şikâyetlerge maniy olmaq içün yaptırım gücü ya da areketke keçme yetkisi yoq edi. 1967-de 1235 sayılı ECOSOC qararınen komissiya ve onıñ alt organı olğan azınlıqlarnıñ qorunması ve ayrımcılıqnıñ aldını alması alt komissiyası inceleme ve araştırma yetkilerinen donatıldı. Bu tarihta insan aqları ihlallerine yönelik inceleme ve araştırma yasama yetkisi berilgendir. 1970-de 1503 sayılı ECOSOC qararınen komissiyağa insan aqları ihlallerini soruştırma ve tevsiyeler berme yetkisi berilgendir.
- İnsan Aqları Yüksek Komissarlığı (UNHCHR); BM şartınıñ 1, 13 ve 55-nci maddelerinden görevini alğan yüksek komissarlıq, BM-niñ insan aqları proğrammalarınıñ koordinatsiyasını sağlamaq ve insan aqlarına umumcian sayğını küçlendirmek maqsadınen qurulğandır. Merkezi İsviçreniñ Cenevre şeerindedir. Nyu Yorkta bir bürosı bardır.
Memleketlerarası Adalet Divanı[deñiştir | kodunı deñiştir]
Memleketlerarası Adalet Divanı, Birleşken Milletlerniñ yarğı organıdır. Memleketler, istegenleri davanı Adalet Divanına alıp keteler. Divan 15 yarğıçtan oluşur. Yarğıçlar, General Assambleya ve Telükesizlik Şurasınca saylanalar. Görev müddetleri doquz yıldır. Divanda bir devletten eki yarğıç olamaz. Memleketlerarası Adalet Divanı, Felemenkniñ bir şeeri Laheydedir.
Resmiy tiller[deñiştir | kodunı deñiştir]
Arap, Çin, Frenk, İngliz, İspan ve Rus tilleri teşkilâtnıñ resmiy tilleridir[1].
Baş Kâtibiyet[deñiştir | kodunı deñiştir]
Baş Kâtibiyet, Birleşken Milletlerniñ organlarınıñ çalışmaları içün kerekli ortam ve şartlarnı sağlar. Ortağa salınğan program ve siyasetlerni uyğular. Memleketlerarası barışi ve telükesizlikni bozucı vaqialar mevzusında esabatlar azırlap Telükesizlik Şurasına bere. Baş Kâtipligini 2017 yılından berli Portugaliya cumhuriyetinden Antoniu Guterriş yasay[2].
Birleşken Milletler Baş Kâtipleri[deñiştir | kodunı deñiştir]
İhtar[deñiştir | kodunı deñiştir]
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Official Languages Archived 12 July 2015 at the Wayback Machine, www.un.org. Retrieved 22 May 2015
- ↑ Guterres, António (9 January 2017). "U.N. SECRETARY-GENERAL ANTÓNIO GUTERRES: MY VISION FOR REVITALIZING THE UNITED NATIONS". Newsweek.com. Newsweek. Archived from the original on 12 January 2017. Retrieved 13 January 2017
Kitabiyat[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Ball Howard Genocide: A Reference Handbook. — Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2011. — ISBN 978-1-59884-488-7
- Soldiers of Diplomacy: The United Nations, Peacekeeping, and the New World Order. — University of Toronto Press, 1998. — ISBN 978-0-8020-0899-2
- An Insider's Guide to the UN. — New Haven, Connecticut: Yale University Press, 2004. — ISBN 978-0-300-10155-3
- The A to Z of the United Nations. — Lanham, Maryland: Scarecrow Press, 2009. — ISBN 978-0-8108-5547-2
- Gold Dore Tower of Babble: How the United Nations Has Fueled Global Chaos. — New York: Crown Forum, 2004. — ISBN 978-1-4000-5475-6
- Grant Thomas D. Admission to the United Nations: Charter Article 4 and the Rise of Universal Organization. — Leiden, Netherlands: Martinus Nijhoff Publishers, 2009. — Vol. 50. — ISBN 978-900417363-7
- FDR and the Creation of the U.N.. — New Haven, Connecticut: Yale University Press, 2000. — ISBN 978-0-300-08553-2
- Kennedy Paul The Parliament of Man: The Past, Present, and Future of the United Nations. — New York: Random House, 2007. — ISBN 978-0-375-70341-6
- The Last Lion: Winston Spencer Churchill. — New York: Little Brown and Company, 2012. — Vol. Volume 3: Defender of the Realm, 1940–1965. — ISBN 978-0-316-54770-3
- United Nations: The First Fifty Years. — New York: Atlantic Monthly Press, 1995. — ISBN 978-0-87113-616-9
- Capital of the World: The Race to Host the United Nations. — New York University Press, 2013. — ISBN 978-0-8147-0794-4
- Şablon:Cite encyclopedia
- Act of Creation: The Founding of the United Nations: A Story of Super Powers, Secret Agents, Wartime Allies and Enemies, and Their Quest for a Peaceful World. — Boulder, Colorado: Westview Press, 2003. — ISBN 978-0-8133-3324-3
- Sherwood Robert E. Roosevelt and Hopkins: An Intimate History. — New York: Harper and Brothers, 1948.
- The Oxford Handbook on the United Nations. — Oxford University Press, 2009. — ISBN 978-0-19-956010-3
- Wistrich Robert S. A Lethal Obsession: Anti-Semitism from Antiquity to the Global Jihad. — New York: Random House, 2010. — ISBN 978-1-4000-6097-9
Tış Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]


text:
Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Teymur Abdullayevniñ anası Dilâra Abdullayeva mayısnıñ 25-nde Rusiyeniñ Başkortostan tüzetüv koloniyasında oğlunen körüşti. Qadınnıñ aytqanına köre, oğlunıñ «alı kritik».
Bu aqta Dilâra Abdullayeva «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine bildirdi.
«Teymurnen qısqa bir körüşüvim meni şaşırttı. Oğlumnı eziyet çekken alda kördim, çırayı yoq – terinen kemikleri qalğan, kontslagerden kibi. Beti şişken, közleri sarı. Közlerini yaqından köstermege rica ettim ve çilter zarında patlağan kapillârlarnı kördim, közleri ise qan tolu – bu yaramay bir işaret. Tili çatlağan, aşqazanı ağıramı dep soradım, ebet dey. Qara cigeri de ağıra. Dudaqlarınıñ köşelerinde yaraları bar, içekleri yanğısı bar, demek. Sağ yeri qalmağan», – dep tarif etti Dilâra Abdullayeva.
Onıñ bildirgenine köre, o, Teymur tutulğan koloniya yolbaşçısınen körüşti.
«Aytqanlarından añladım ki, Teymur sert tutuv şaraitlerine kirsetilecek, amma o qadar cezadan soñ kamera çeşitli yerge oğraycaq. Anda sıñırlavlar o qadar çoq degil, amma asılında ceza izolâtorınıñ aynısı ola, bunı Teymurğa körüşüvde aytsam, dayanacağından şübhelendi. O, sağlığı olmağanını bile ve is ete», – dep bildirdi Abdullayeva.
Onıñ qoşqanına köre, Salavatlı advokatnen Teymur Abdullayevnen bağlı bütün bozuvlarğa dair protokol ve qararlarnı istedi, soñra advokat mahkemege muracaat etecek. Abdullayevanıñ aytqanına köre, koloniya yolbaşçısı oña Teymurnen 3 künlik uzun körüşüvge izin berdi.
Bundan ğayrı, Dilâra Abdullayeva büyük oğlu Uzeirnen de körüşti.
«Ağırğan ayağı nasıl şişkenine şaştım. Tizine qadar şişti, bir ayaqqapqa sığmay… Baş ekimnen laf ettim. Uzeirnen hastahanege alınğanını muzakere ettik. Amma damar hastalığı aqqında aytmaq içün qan talillerini yapmaq kerek. Qan baqacaq imkânları yoq ve laboratoriya yoq… Uzeir ilâc aldı. Er şey qullana. Taqip etem», – dep tarif etti Dilâra Abdullayeva.
Dilâra Abdullayeva, Teymur Abdullayev ceza izolâtorında qaluv müddetini iyünniñ 6-na qadar uzattı, dep bildirdi.
Martnıñ 16-nda Ukraina Baş prokurorınıñ Ofisi Abdullayevniñ ceza izolâtorında tutuluv sebebinden istilâcı memlekette akimiyet organları vekilleriniñ qanun ve cenk adetlerini bozğanından (Ukraina Ceza kodeksiniñ 438-inci maddesiniñ 1-inci qısmı) cinaiy tahqiqat başlattı.
2020 senesi noyabrniñ 18-nde Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Rusiye koloniyasında tutulğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Teymur Abdullayevniñ «aqlarını ğayrıdan tiklenmesini temin etmege» talap etti.
Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu davanıñ mabüslerine 2019 senesi iyün ayında üküm çıqardı. Daa soñra Rusiye Yuqarı mahkemesi qırımlılarnıñ ükmüni deñiştirdi.
Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñ ükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi bu davanıñ bütün mabüslerini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımdaki suv qıtlığınıñ sebebi yarımadanıñ Rusiye tarafından askeriyleştirilüvinen bağlıdır, dep tüşüne Ukraina Tış işler nazirliginiñ spikeri Oleg Nikolenko.
«Qırımda turmuş qullanıluvı içün suv resursları yeterlidir. Problem onıñ askeriyleştirilüvi sebebinden kerginleşti: arbiy baza ve Rusiye Federatsiyasınıñ arbiy-sanayı kompleksi müessiseleriniñ inkişafı. Rusiye arbiyleri qırımlı vatandaş ealisiniñ esas ihtiyac qarşılanmasını telükege oğrattı», – dep ayttı Nikolenko «Ukrinformğa».
Ukraina Tış işler nazirliginiñ spikeri aytqanına köre, bu işğal etilgen Qırımdaki Rusiye siyasetiniñ «bozucı tabiatını» isbatlay. O, Rusiye halqara uquq normalarına köre yarımadadaki vaziyetten mesüliyetli ola, dep hatırlattı.
Oleg Nikolenko, Dnipro suvı Qırımğa yarımadanıñ askeriyleştirilüvi ve işğali bitken soñ berilecek, dep qoştı.
Hatırlatamız, Rusiye Tış işler nazirligi malümat ve matbuat bölüginiñ müdir muavini İlya Timohov Ukraina akimiyetiniñ işğal etilgen Qırımnen bağlı areketleri «halqara kerginlik» artmasına yol aça, dep bildirdi. O, yarımadanıñ «suv qamaçavını» da böyle areketlerden biri dep adlandırdı.
Ukraina Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı olacaq «Qırım platformasını» qura. Rusiye reberligi ve Kreml kontrolindeki yarımada akimiyeti bu qararnı tenqit ete. Mayısnıñ 20-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy matbuat konferentsiyasında «Qırım platforması» sammitine 30 memleketniñ vekilleri kelecek, dep qayd etti.
Rusiye akimiyeti Kyivni Qırımnıñ «suv qamaçavında» qabaatlamağa ve Ğarpnı bunı körmegeninde yüzlemege devam ete.
Ukrainanıñ BM monitoring missiyası Qırım yarımadasınıñ işğali sebebinden «Rusiye Qırımdaki insanlarnı suvnen temin etüvden mesüliyetli ola», dep israr ete.
Qırımnıñ suv teminlevi
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Faallerniñ malümatına köre, noyabr ayında, uquq qoruyıcılar siyasiy sebepli sayğan davalarınıñ 30-ğa qadar mahkeme oturışı keçirildi. Bundan ğayrı, Qırım advokatlarüna basqınç meselesini muzakere ettiler.
Keçken, oktâbr oturışında, rusiye quvetçileri “ekstremizm ve terrorcılıq saasında qanun bozmasına ruhset bermemek” saqındıruvını advokatlar Emil Kurbedinov, Edem Semedlâyevğa, uquq qoruyıcı Lılâ Gemecige ve teşebbüsniñ koordinatorı Dilâver Memetovqa berdi.
Advokat Edem Semedlâyev, rusiye quvetçileriniñ areketleri “advokatlıq faaliyetine kirişüv ıntıluvı” dep qabul ete.
Qırım.Aqiqat “Qırım birlemligi”niñ nevbetteki toplaşuvnı ziyaret etip, andan kelgenlerniñ ikâyelerini yazıp qoydı.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, mobilizatsiyanıñ 4 dalğasına çağırılğan arbiy hızmetçileriniñ vazefisendinden boşatılması boyunca fermannı imzaladı. Bu aqta, o, memleket telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ toplaşuvında bildirdi.
«Devletimizni ağır vaziyette qorçalağan 45000 arbiy hızmetçiler içün pek güzel haberden başlamaq isteyim. Mobilizatsiyanıñ 4 dalğa arbiyleri aqqında söz yürütilmekte. Men 2014 senesi iyülniñ 21 ve 2015 senesiniñ yanvarniñ 14 fermanları boyunca çağırılğan arbiy hızmetçilerini terhis etilmesi boyunca ferman imzaladım», - dep ayttı Poroşenko.
Onıñ sözlerine binaen, terhis etilüvi boyunca ferman ukrain devletiniñ telükesizlik qabiliyetine tesir etmez.
Poroşenkonıñ qoşma malümatlarına köre, keçken senege nisbetten, bu sene muqaveleler tizilmesi tezligi daa çoqtır.
«Muqaveleci asker ATO zonasından tış 7000 grivnâdan az almay, ATO zonasında ise maaşı 11000 grivnanı teşkil ete bile», - dep qoştı Poroşenko.
Ukraina silâlı quvetler baş ştabınıñ yolbaşçısı Viktor Müjenkonıñ bildirgenine köre, nevbetteki mobilizatsiya martnıñ soñunda - aprel başında keçirilecek edi. Bundan evel ise, 4- nci aqını arbiy hızmetçilerinen toldurmaq kerekligi aqqında aytılğan edi, bundan sebep mobilizatsiyanıñ 7 - nci dalğası keçirilecek edi.
Bundan evel, Petro Poroşenko, nevbetteki mobilizatsiya aqqında qararnı almağanı sebebinden, Ukraina Yuqarı Radasına onı yollamağan edi.
Donbassta cenk 2014 senesinden başlap devam etmekte. O vaqıt Ukraina akimiyeti, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde antiterroristik operatsiyasınıñ keçirilmesini ilân etken edi. Donbass, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ bir sıra noqtaları Rusiye askerlerinen işğal etilgen. OON-nıñ malümatlarına köre, 2014 senesinden başlap, Donbassta 9000 ziyade asker elâk oldı, daa 21000 yaralandı.


text:
Qırımnıñ çöl ve bayır rayonlarında cumaaqşamı künü, iyülniñ 27-de, pek sıcaq ve yüksek dereceli ava olacağı ilân etildi. Bu Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırımnıñ gidrometeorologiya ve tabiat monitoringi idaresiniñ» bildirgenine köre, iyülniñ 27-de Qırımnıñ çöl ve bayır rayonlarında pek sıcaq olacaq, ava arareti 38-40 derecege qadar köterilecektir», – dep aytıla haberde.
İşğal altındaki Qırımda er kün 30-45 yanğın qayd etile, esasen quru ot yana.


text:
Ekstremizm propagandasında qabaatlanğan Novıy mir sakini İsmail Ramazanov iyülniñ 14-nde SİZOdan çıqarıldı. Bu aqta Facebookta «Qırım birdemligi» birleşmesi haber ete.
Bir kün evel bu cinaiy iş boyunca qabaatlanğan şubeli şahısnı yarım yıldan ziyade apiste tutmaq yasaq olğanını esapqan alaraq, mahkeme Ramazanovnıñ apiste qaluv müddetini uzatuvnen bağlı taqiqatçınıñ muracaatını red etti. Ramazanovnıñ ailesi onı iyülniñ 16-nda yibererler dep beklegen maalde, o eki kün evel çıqtı. Qırımlı vatandaş artıq evinde ve azat etilgeninen hayrlamaq içün soy-aqrabalarınen dostları keldi. Ramazanovnıñ özü, bu qadar erte azat etilecegine ümüt etmegeni aqqında ayttı.
«16-na kündüz küni olur dep (azat eterler – QA) bekley edim. Belli ki, daa ziyade tutıp olamaylar, añlaşıla. Kereginden evel çıqara bileler, ziyade tutmağa aqları yoq. Azat etilsin degen kâğıt kelgen soñ memuriyetniñ ziyade tutmağa aqqı yoq», – dedi Ramazanov Facebookta «Qırım birdemligi»niñ saifesinde ötkerilgen video yayında.
İsmail Ramazanov yanvarniñ 23-nde tevqif etilgen edi. Aynı künü onıñ Novıy Mirdeki evinde tintüv ötkerldi. Rusiye Taqiqat komiteti onı Zello internet-radio vastasınen estremzim propagandası yapqanında qabaatlağan edi.


text:
İlhaq etilgen Aqyarda iyülniñ 12-nde şeerniñ yolbaşçı vazifelerini vaqtınca eda etecek Mihail Razvojayevni taqdim ettiler, dep bildire Rusiye ve Qırım kütleviy haber vastaları.
Qayd etilgeni kibi, Razvojayevni Rusiye prezidentiniñ Cenübiy federal okrugdaki vekâletli daimiy vekili Vladimir Ustinov taqdim etti.
«Mihail Vladimiroviçniñ belli bir devlet hızmeti tecribesi bar. Regional ve federal seviyede muvafaqiyetli çalışqan edi. Razvojayevniñ tecribesi devlet apparatı üzerindeki vatandaş kontrolini nasıl kerçekleştirmege mümkün olğanını köstere», – dep bildire Ustinovnıñ aytqanlarını kütleviy haber vastaları.
Razvojayevniñ qayd etkenine, onıñ içün tayin etüv büyük şeref ola, dep yaza kütleviy haber vastaları.
«Aqyarlılarnıñ işançına lâyıq olğanımıznı isbatlamaq içün bütün ğayretimni kösterecem. Bütün qararlar doğru olmalı ve şeer sakinleriniñ beklevine uymalı», – dep bildire Razvojayevniñ aytqanlarını kütleviy haber vastaları.
Al-azırda Aqyarnıñ Rusiye ükümeti saytında bu malümat yoq.
Hatırlatamız, Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyarnıñ rusiyeli başı Dmitruy Ovsânnikovnıñ istifağa çıqmasını qabul etti, şeer başı vazifelerini vaqtınca Mihail Razvojayev eda etecek.
Dmitriy Ovşannikov Aqyar valisi olaraq 2017 senesi sentâbrniñ 10-unda Rusiye «saylavlarında» saylanılğan edi. 2016 senesi iyülniñ 28-inden saylanmasına qadar Aqyarnıñ rusiyeli valisi vazifelerini vaqtınca eda ete edi. Bundan evel, 2015-2016 yılları o, Rusiye sanayı ve ticaret naziriniñ muavini edi.
Belli olğanı kibi, 2018 senesi noyabr ayından başlap Rusiyedeki Krasnoyarskta doğma Razvojayev Umumrusiye halq cebesiniñ Merkeziy ştabına saylanğan edi. 2018 senesi dekabrniñ 17-den başlap ise Umumrusiye halq cebesiniñ icra komitet reberi oldı. Yedek zabiti, leytenant. Rusiyeniñ 2-nci sınıf devlet mesleatçısı ola.


text:
Aqyarda belgisiz şahıslar atıp öldürilgen Rusiye muhalifetçisi Boris Nemtsovnı añdılar. Bunı Facebook içtimaiy ağında yerleştirilgen fotoresimler tasdıqlay.
Aqyarnıñ merkeziy soqaqlarından birinde, Oçakovtsev durağı rayonında, belgisiz şahıslar Boris Nemtsovnıñ fotosüretini skemlege qoyıp, yanında çeçeklerni qaldırdılar. Şaatlarnıñ aytqanına köre, aynı o künü fotosüretni diger belgisiz şahıslar alıp taşladılar.
Rusiye muhalifetiniñ liderlerinden biri Boris Nemtsov fevral 27-de aqşam Moskvanıñ merkezinde Kremlden 200 metrlik mesafede atıp öldürildi.
Öldürilgen Rusiye muhalifetçisi Boris Nemtsovnı Troyekurovskoye mezarlığında defin ettiler. Salı künü, mart 3-te, bir qaç saat sürgen vedalaşuv merasimine biñlernen adam siyasetçinen vedalaşmağa keldi.
Merasim bitken soñ adamlar «Rusiye serbest olacaq!», dep qıçırmağa başladılar.
Şimdilik taqiqatnıñ neticeleri aqqında bir de bir malümat yoq. Taqiqatçılar öldürüvniñ bir qaç versiyanı baqmaqtalar: siyasiy provokatsiya, ekstremistlerniñ intiqamı, «ukrain izi», şahsiy munasebetler.


text:
Qırım Müftiliginiñ temsilcileri esli başlı insanlarnıñ kününe bağışlanğan tedbirde iştirak ettiler. Tedbir Aqmescitniñ geriatriçesk internat-evinde olıp keçti. Merasimde sağlıqları zayıf olğan balalar masalnı kösterdiler. Balalarnı qartlar eviniñ sakinleri büyük zevq ile qarşıladı. “Zurafeniñ boyunı ne içün o qadar yüksek” ögretici numayışı seyircilerge çoq güzel teessüratlarnı bağışladı. Ve bu numayış sağlıq zayıflığı insan istidatını sıñırlatmağanınıñ tasdığıdır. Seyirciler balalarnı gürdeli elçırtmalar ile qarşılap, olarnı sanadan yibermege istemdiler.
Küçük artistler İçtimaiy siyaset ve Aqmescit memuriyeti adından mukâfatnamelerge nail oldılar. Bundan da ğayrı, olar bir çoq bahşışlarnı aldılar: tatlılar, oyuncaqlar.
Qırım ve Aqyar diniy idaresi balalarğa büyük plazmalı televizornı bağışladı. QMDİ diniy tedbirlerniñ teşkil olunması bölüginiñ müdiri Zenife Veli balalarğa ileride muvafaqiteler tilep, icadiy qabiliyetni inkişaf etmege ve tek yahşılıqqa inanmağa tiledi. Spektakl Qırımnıñ sağlıqları zayıf olğan insanlar teşkilâtınıñ teşebbüsi ve Qırım emek ve içtiaiy qoruv nazirliginiñ destegi ile keçirildi.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Noyabr 22 çarşenbe künü Kyivde «Qırım Evi» binasında Qırımnıñ resmiy Twitter saifesi taqdim etildi. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
«Qırım Evi»niñ program müdiri Alim Aliyev taqdim etüv esnasında: «Biz Qırımnıñ resmiy Twitterini taqdim etmek isteymiz. Onda biz halqara auditoriyası içün Qırım haberlerni ingliz tilinde yazamız», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, Twitter saifesinde yarımada ile alâqalı olğan haberlerni oqumaq mümkün.
Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-sinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko munasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.


text:
Sentâbr 26-sında Rostov-na-Donu şeeriniñ Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi, jurnalistler Aleksandra Yefimenko, Mihail Batrak, Seytumer Seytumerov ve Taras İbragimovnıñ sorğulamasını red etti. Olar, cemaat jurnalisti, bloger Nariman Memedeminovnıñ davası boyunca imaye şaatları kibi kösterilgen ediler. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildirmekte.
"Şaat olaraq nevbetteki sahışlarnı sorğuğa çekmege muracaat etem: İbragimov, Yefimenko, Seytumerov, Batrak. Bu adamlar Kyivde olğanından sebep, Kyivniñ Peçerskıy rayon mahkemesinen video vastası ile bağlanıp, olarnıñ sorğulamasını keçirmege rica etem. Olar, bir çoq sebeplerge köre, Rusiyege kelip olamay. Olardan, müşterimniñ şahsiyeti ve başqa allarnen bağlı sorğu soramaqnı rica etemiz", - dep mahkemede muracaatını ifade etti Emil Kurbedinov.
İmayeniñ delillerini diñlep, mahkeme, belgilengen şaatlarnıñ sorğulamasını red etti.


text:
Rus Biy Ğazı
Rus Biy Ğazı (ukraince ДBopiччя, Бiй-Гaзи Pociйcbki, KapпiBka, rusça ДBypeчbe, Бий-Гaзы Pycckиe, KapпoBka) - Qırımnıñ Seyitler rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 493 kişi (2001 senesi).
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ http://www.webcitation.org/6bKnaJmPV


text:
Cuma künü, fevral 20-de, Aqmescitniñ merkeziy meydanına Rusiye arbiy tehnikası ve silânı ketirdiler.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, Rusiye silâlandıruvınıñ böyle sergisini mında Vatan qoruyıcı Künü munasebeti ile teşkil ettiler.
Şu cümleden, saba Lenin meydanında BM-21 «Grad» tertibatını, köpçek arbiy tehnika örneklerini yerleştirdiler. Sergide Fevqulâde vaziyetler boyunca nazirlikniñ tehnikası da taqdim etildi.
Er bir silâlanuvnıñ yanında malümat tahtası ve arbiy urbağa kiyingen insan tura edi.
İşbu sergi kelip keçkenlerniñ, esasen gençlerniñ diqqatını celp etti, olarnıñ ana-babaları da memnüniyet ile silâ yanında fotoğa çıqa ediler. Üyleden soñ sergini cıymağa başladılar.


text:
O qayd etti ki, «milletniñ bir qısmınıñ qabaatı içün bütün halqnı kütleviy sürette cezalamaq – vahşiyliktir!».
«Qırımnıñ çoq milletli cemieti ile sürgün etilgenlerniñ tuvğan yeriniñ terk etüvi ile bağlı accılığını is etemiz. Bu facia nice nesillerniñ yüreklerinde ebediy qalacaqtır»,– denile beyanatta.
Aksönov qayd etti ki, Qırım sakinleri «milliy qoralarnı tiklememek kerek». «Radikal milletçilik insanlarnı böle, asırlar devamında şekillengen Qırım mentalligini boza. Biz tollerantımız, çeşit medeniyet ve tillerniñ bir birine bağlı olğanını ile ğururlanamız. Grajdanlıq barışıq Qırımnıñ, umumiy evimizniñ abadanlaştıruvnıñ temelidir. Yaşayış devam ete!», - denile neticede.
Evelleri Sergey Aksönov iyün 6-na qadar Qırımda kütleviy tedbirlerni keçirmege yasaq etti.


text:
Qırımnıñ Rusiye uquq qoruyıcı organları Aqmescitte Mokrousova soqağında yerleşken caminiñ silâlı insanlar tarafından sarıp aluvını añlatmaylar. Bunı Qırım.Aqiqatqa Qurultaynıñ Merkeziy Saylav komissiyanıñ başı Zair Smedlâyev bildirdi.
«Qorquzuv aktsiyasıdır. Sanki kimse qarşılıq köstere. Bu maskalar, balaklava ve qalğanı nege kerek? Menimce, qorquzuv aktsiyasını keçirmek kerekler, nasıldır bir islâm terrorizmi aqqında aytmaq. Demek, terroristler ile küreşseler, ciddiy azırlıq olmalı», – dey Smedlâyev.
Onıñ sözlerine köre, bu shemağa Canköyde Elif bala qırımtatar merkeziniñ teşkerüvi de kire. «Bu bir zıncırnıñ alqalarıdır. Vazife – islâm terrorizmi ile küreşkenini kösterecek olalar».
Elıf merkeziniñ müdiri Lutfiye Zudiyeva Facebookta yazğanı kibi, mahsus hızmetleriniñ teşkerüvinden soñ, prokuraturada «subet» keçirildi: «Neticeler: yarınğa teşkerüv boyunca añlatuv ve şikâyetlerni azırlayım, bunıñ ile beraber teşkerüv, bala merkezimizniñ faaliyetiniñ qanuniyligi boyunca. Bizim bala edebiyatımız ne yerde olğanını ögrenmek kerekim», – yazdı o.
Qırım Rusiye akimiyeti ve yerli uquq qoruyıcılar bu vaqialarnı izaatlamay.


text:
Qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile körüşmeycek, çünki «terroristlernen muzakerelerni keçirmey». Bunı Cemilev «Nastoyaşçeye vremâ» neşirine, Kremlden telefon etseler, Putinge ne dep aytır kibi sualge cevap olaraq dedi.
«Onıñ ile ne aqta laf etmege mümkün, bilmeyim. Sadece laf etmeycem. Bıltır avgust ayında maña böyle teklif kelgen edi, Putin daa bir kere laf etecek olğan edi. Semereli subet olsa – yarın sizge bütün qapılar açılır, degen ediler. İsteseñiz – keri, Qırımğa. Oğluñız da azat etilir», – dedi Cemilev.
«Amma men böyle ayttım: «Demek, oğlum sizde reinedir? Terroristlerniñ areket tarzı. Padişañızğa aytıñ: terroristlernen muzakere keçirmeyim», – dedi qırımtatarlarnıñ yetekçisi.
Evel bildirilgeni kibi, 2014 senesi qırımtatar halqınıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevge Rusiye prezidenti temsilcilerinden Vladimir Putin ile körüşmek kibi teklifler kele edi. Subet neticelerine köre, Rusiyede apiste olğan Cemilevniñ oğlu azat etile ve qırımtatarlarnıñ yetekçisi Vatanına qayta bilecegi aqqında aytqan ediler.
Rusiye Qırımğa kirişini yasaq etken Mustafa Cemilev Radio Svobodağa aytqanı kibi, oğlu şimdilik reine olaraq tutıla. Qırımtatarlarnıñ yetekçisi emindir ki, «Qırımnıñ işğali beş yıldan ziyade sürmez» ve o Vatanına qaytıp olur.


text:
Yırcı Polina Gagarinanıñ taqımından Aqyar sakini Artöm Fokin "Golos.Deti" Rusiye şounıñ super finalında 31,6% reylerni alıp üçünci yerni qazandı.
Şounıñ super finalınıñ ğalibi Basta yırcısı Vasiliy Vakulenkonıñ taqımından Olesâ Kazaçenko oldı. Kazaçenko Alla Pugaçövanıñ türküsini yırladı ve seyircilerniñ 35,7% reylerini alıp, ğalip çıqtı.
Yırcı Valeriy Meladzeniñ taqımından Sofya Tumanova 32,7% reylerni aldı ve ekinci yerni qazandı.
Hatırlatayıq, 2019 yılda Rusiyeniñ Pervıy kanalı Alsunıñ qızı Mikella Abramova "Golos.Deti" yarışında yeñgen rey berüvniñ neticelerini sıfırladı. Qarar, Group-IB şirketiniñ mütehassısları teşkerüvniñ neticelerini aşkâr etken soñ qabul etildi.


text:
Bazar künü, oktâbr 5 künü, Saq şeer camisinde Qurban Bayram munasebeti ile merasim olıp keçecek.
Bunı Qırım Musulmanları diniy idaresi bildire.
«Kiriş serbest, bala ve ana-babalar davetli»", – deyler QMDİ-de.
Bayram çerçivesinde: küreş, yarışlar, sıcaq pilâv ve tatlılıqlar ile sıylaycaqlar.
Tedbirniñ başlanması saat 11-ge planlaştırıla.
Qırımda Qurban Bayram munasebeti ile raatlıq kününi bazarertesi, oktâbr 6-na, avuştırıldı.
Qurban Bayram – Hacılıqnıñ soñunda ve Oraza bayramdan 70 kün keçkeninden qayd etilgen bayramdır.


text:
Aqmescitte Salğır yalısınıñ temelli tamiri başlandı. Bu aqta Qırım başı Sergey Aksönovnıñ köçme oturışında şeer memuriyetiniñ başı Natalya Malenko bildirdi.
“Mayıs 28-inde Salğır ve Küçük Salğır özenleriniñ yalılarınıñ temelli tamirlevine kontrakt imzalandı. Ekinci künden berli icracılar çalışmaqta, özen yatağı boyu tehnika içün üç noqta belgilendi. Müddetni hatırlaymız - sentâbrniñ 4-ü”, - dep yaza Malenkonıñ sözlerinden “Krıminform”.
Daa evel tender neticelerine köre, tamir işlerini yapacaq şirket kibi “Asgard” işhanesi saylandı. Evelce bu işhane “nezaketli insanlar”ğa abide qoyğan edi ve Puşkina soqağınıñ bir qısmını tamir etken edi.
2018 senesi Aqmescit özenleriniñ yataqlarınıñ temizlemesini yapmaq içün leyha azırlamaq içün “Asgard” 15 million ruble alğan edi.
“Asgard” öz işi içün 498,259 million ruble soradı. Tamir işler vaqtında özen köpürçikleri de tamirlenecek.
Malenkoğa köre, Aksönov sentâbrgece işni bitirmege buyurdı.


text:
Ukraina halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz esas Ukrainadan işğal etilgen Qırımğa suv satuv ihtimaliniñ muzakeresi aqqında malümatnı provokatsiya dep adlandırdı.
«Bu bir provokatsiya. Qırımğa suv satmaq nedir? Qırımğamı – kimniñ Qırımına? Ukrainamı? Rusiye «kökten taş» dep ayttı, amma Qırım Ukrainanıñ bir qısmı olaraq qayd etilgen añlaşmanı imzalamaycaq», – dedi Çiygoz Qırım.Aqiqatqa.
O, suv meselesi Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen siyasiy mabüslerni deñişim muzakerelerinde «insaniyetlik aqqında demagogiya» olacağından qorqa.
Hatırlatamız, Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç, yarımada işğalden qurtarılğanına qadar Şimaliy-Qırım kanalından Qırımnıñ suv teminlevi imkânsız ola, dep işandıra.
Daa evel Ukraina Yuqarı Radasınıñ bücet komitetiniñ yolbaşçısı Yuriy Aristov Rusiye işğal etilgen Qırımğa suv satmaq ğayesi aqqında Azatlıq Radiosınıñ leyhası olğan «Shemı» mühbirine (video 2019 senesi oktâbrniñ 17-nde çıqarıldı – QA) izaat berip ayttı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bücet komiteti yolbaşçısınıñ ğayesini izaatlap, Rusiye prezidenti Vladimir Putin Dnipro suvını esas Ukrainadan işğal altındaki Qırımğa satuv meselesini «sert bir şekilde kötere bile», dep qayd etti.
Rusiye Devlet Dumasınıñ Qırım deputatı Mihail Şeremet, Rusiye tarafı Dnipro suvınıñ esas Ukrainadan işğal etilgen Qırımğa satuv ğayesine «tek qoltutacaq», dep ayttı.
Bu afta Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gotsanükniñ bildirgenine köre, «Voda Krıma» müessisesinde toplaşuv ötkerildi, anda qırımlılarnı içme suvınen teminlev ve suv teminlev hatlarında onı coymamaq içün qullanılacaq usulları muzakere etildi.
Ukraina akimiyeti işğal etilgen Qırımnıñ suvnen teminlevi tek yarımada işğalden qurtarılğan soñ yañıdan başlatılacaq, dep çoq bildirgen edi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
«Armançıq» qırımtatar bala mecmuası Roskomnadzordan qayd etüv şeadetnamesini elde etti. Bunı salı künü, aprel 7-de, QHA Qırım haber agentligi bildire.
Mecmuanıñ baş muarriri Ediye Müslimova aytqanı kibi, endi mecmuanı Rusiye Federatsiyasında ve çetelde tarqatmaq mümkün.
Qırımtatar tilinde basılğan gazetalar sırasına «Sudakskiye vesti» gazetasına ilâve olğan «Suvdağ sesi» neşiri de kirdi.
Evel «Golos Krıma» qırımtatar gazetası Roskomnadzorda qayd etilgen edi. Bildirilgeni kibi, gazeta 6 biñ nusha ve «Golos Krıma New» yañı serlevası ile çıqacaq.
2015 senesi mart 31-ne qadar Qırımda bir sıra qırımatatar matbuat vastası işley edi: «Yañı Dunya», «Qırım», «Golos Krıma», «Avdet» gazeteları, «Armançıq», «Qasevet», «Yıldız» mecmuaları, «QHA Qırım haberleri» ve «15 minut» internet portalı, ATR ve Lâle telekanalları, Meydan radiosı.
Malüm olğanı kibi, aprel 1-den itibaren ATR işini toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar telekanal Rusiye qanunlarına köre öyle de qayd olamadı.


text:
«Narodnıy front» fraktsiyasından Ukraina halq deputatı Nikolay Knâjitskiy 1944 senesi qırımtatarlarnıñ sürgünligini genotsid olaraq tanımağa teklif ete.
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ qarar leyhasını deputat parlamente avgust 10 künü qayd etti, haber ete Qırım.Aqiqat.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov şunı dey ki, Yuqarı Şurada «ukrain vatanperverlerinden» «Rusiyeden belâğa oğrağan» Qırım ve qırımtatarlarğa kösterilgen böyle destek pek timsaliydir.
Çubarov deputatlar işbu qarar leyhasına qol tutacağından emindir.
Ukrain deputatları Radada sentâbr 1 künü toplanmaq kerektir.
Bildirilgeni kibi, Ankarada Bütündünya qırımtatar kongressiniñ iştirakçileri dünya toplulığını 1783 senesinden başlap Rusiyeniñ qırımtatarlarğa qarşı areketlerini genotsid olaraq tanımağa çağırdılar.


text:
Bunı DHC lideri Denis Puşilin bildire, dep haber ete «Ukrinform».
«Referendumğa millionlarca insan kelip,mustaqillikni sayladı, amma er kes añlay edi, söz Rusiyede yaşamaq, rus dünyasına qoşulmaq aqqında kete edi. Mayıs 12 künü Denis Puşlin Vladimir Putinge DHC Rusiye Federatsiyasınıñ terkibine qoşmaq ricası ile bulundı. Yapmamaq mümkün degil edi, saylav bölüklerine kelgen insanlar onı añlamaz edi. Cevap alâ daa yoq. Amma biz onı bekleymiz ve kelecegimizni tek Rusiye Federatsiyası terkibinde köremiz», – dedi o.


text:
Tasil meseleleri Yekâne devlet elektron bazasınıñ malümatına binaen, 2015 senesi Ukrainanıñ aliy oquv yurtlarına Qırım ve Aqyardan 963 insan oqumağa kirdi.
Bunı Ukraina tasil nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Nazirlikniñ malümatına köre, Ukraina aliy oquv yurtlarında künlik ve ğıyabiy oquşqa mütehassıs ve bakalavr tasilini alacaq 207 Qırım sakini, mütehassıs ve magistr seviyesine 756 kişi qayd etildi.
Devlet bücetiniñ parasına 418 Qırım studenti oquycaq, 545 kişi şirket ve kerçek şahıslarnıñ parasına tasil alacaq.
Berilgen malümatqa köre, Ukrainanıñ aliy oquv yurtlarına bu sene 761 Qırım sakini qabul etildi.
Ukrain cemaat teşkilâtları qırımlı abituriyentlerge Ukraina tasil ve ilim nazirligine bücet yerlerini bergende imtiyaz berilmesi aqqında muracaatta bulunmağa teklif etecegini bildirgen ediler.


text:
Aqyar limanına “Tsezar Kunikov” ve “Azov” Qara deñiz flotunıñ eki desant gemisi kirdi, dep bildire Rusiye Qara deñiz flotunıñ matbuat hızmeti.
Gemiler, Qırımnıñ Opuk poligonında keçirilgen ava-desant ordularınıñ ögrenüvlerinden soñ qayttı.
“Ögrenüv devamında“Tsezar Kunikov” ve “Azov” gemileriniñ ekipajları, şahsiy taqımınıñ minme ve enmesini idman etti, deñiz ve topraq nişanlarına atuvlarnı yaptı”, - dep bildirdiler flotnıñ matbuat hızmetinde.
Daa evel Rusiye askerleri ilhaq etilgen Qırımda 10 biñ topçu ve 3 biñ dane silânı qullanıp, arbiy ögrenüvler keçirecek ola edi. Rusiye matbuatı bildirgeni kibi, ögrenüv vaqtında “İskander-M”, “Bal”, “Bastion” raketalı kompleksleri ve başqa silâdan atışlar yapılacaq. Ögrenüvler 20 poligonda keçirilecegi bildirile: Astrahan, Rostov, Volgograd vilâyetlerinde, Krasnodar ve Stavropol ülkelerinde ve Şimaliy Kavkaz cumhuriyetinde, bundan ğayrı Abhaziya, Ermenistan, Cenübiy Osetiya ve ilhaq etilgen Qırımda yerleşken Rusiye arbiy bazalarında.
2014 senesi Qırım işğalinden soñ, Rusiye yarımadada arbiy ögrenüvlerni muntazam tarzda keçire. Ukraina Baş ştabında, rusiye arbiy adamlarınıñ Qırımdaki areketleri qanunlarğa qarşı kele dep aytalar.


text:
«Cumhuriyette milletlerara barışıq pekitilmesi, em de Rusiye Federatsiyasınıñ Prezidenti Vladimir Putinniñ ermeni, bulğar, yunan, qırımtatar ve nemse halqlarınıñ reabilitatsiyası aqqında emirni yerine ketirmek vazife dep sayam», – dep qayd etti o.
Balbek şunı da bildirdi ki, «Sergey Aksönov qabarcılıqnı yoq etmege ve sürgün olunğan halqlarnıñ ihtiyaclarına ayırılğan paranı adaletli alda tarqatuvnı temin etmege avale etti».
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen «ükümeti» bildirgenine köre, devlet qol tutuvı aqqında programma azır, oña köre sürgün etilgenlerniñ ihtiyaclarına 760 million ruble sarf etilecek.
Hatırlatamız, çarşenbe künü, mayıs 28-de, Qırım «parlamenti» Lenur İslâmovnı Qırımnıñ «baş nazir muavini» vazifesinden istifağa yolladı. Onıñ yerine Qırımtatar Milliy Meclisine qarşı olğan Ruslan Balbek tayin etildi.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov Qırım «baş nazir muavini» vazifesini eda etken Lenur İslâmovnıñ istifası aqqında qarar «idare meselesi degil de, yalıñız siyasiy qarar» olğanını ayttı.
«Devlet idaresi saasında iç bir vaqıt çalışmağan, cemaat arasında Moskva ve Qırımda muvafaqiyetli leyhalar ile belli olğan ihtisasiy menecer Lenur İslâmovnıñ istifası aqqında qarar idare meselesi degil de, siyasiy qarar olğanını bilemiz», – dedi Çubarov.


text:
Qazahistan prezidenti Kasım-Jomart Tokayev Rusiye Ukrainağa ait yarımadanı öz toprağına «qoşqanı» aqqında ilân etken 2014 senesi Qırımda olıp keçken adise-vaqialarnı ilhaq dep adlandırmağa istemey.
Bu aqta o, Deutsche Welle intervyüsında ayttı.
«Qırımda olıp keçkenlerni ilhaq dep adlandırmaymız. Olğanı oldı. İlhaq – Qırımğa nisbeten qullanılğan pek ağır bir söz», – dep qayd etti Qazahistan prezidenti.
2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Qazahistan Tış işler nazirligi yapqan beyanatında «Qazahistan, BM Nizamnamesine köre halqara uquqnıñ esas printsiplerine sadıq qalğanını tekrar qayd etip», Qazahistanda «Rusiye Federatsiyasınıñ bu vaziyette» alğan qararını añlaylar, dep qayd etken edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Avropa Birliginiñ prezidenti Donald Tusk, Brükselde ötkerilgen sammit devamında AB yetekçileri Rusiyege qarşı iqtisadiy sanktsiyalarnı devam ettirmege añlaşqanlarını bildirdi.
«Añlaştıq. AB Rusiyege qarşı, Minsk añlaşmalarını eda etmegeni sebebinden, iqtisadiy sanktsiyalarnı devam ettirecek», – dep yazdı Tusk iyünniñ 22-nde öz Twitter saifesinde.
İyünniñ 22-nde Brükselde eki künlik AB sammiti başlandı. Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Frenkistan prezidenti Emannuel Macron devlet yolbaşçılarını Minsk añlaşmalarınıñ vaziyeti aqqında haberdar etecek ediler. Rusiyege qarşı iqtisadiy sektoral sanktsiyalar, yazılı ceryan ile, Almaniya kantsleri ve Frenkistan prezidentiniñ munasip tevsiyelerinden soñra qabul etile.
ABD, Avropa Birligi ve başqa Ğarbiy memleketler bir-qaç basamaq ile Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı qabul etken edi – başta Qırım işğali sebebinden, soñra – Donbasstaki silâlı davada Moskvanıñ tutqan yeri sebebinden.
AB tarafından Rusiyege qarşı qabul etilgen sert sektoral sanktsiyalarnıñ müddeti iyül ayında soñuna ire.


text:
Amnesty International halqara uquq qorçalama teşkilâtı, azat etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ muavinleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoz Qırımğa qaytma ve öz fikirlerini raat izar etme aqqına saip olmalılar, dep bildire.
Teşkilâtnıñ Ukrainadaki temsicilik yolbaşçısı Oksana Pokalçuknıñ fikrine köre, Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilgeni aqqında aytqanlarnı, apishane ve quvulma bekley. O, Rusiye akimiyetinden yarımadadaki bütün esirlerni tez vaqıtta azat etmesine çağırdı.
Qırımtatat Milliy Meclisiniñ muavini İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznı ketirgen uçaq oktâbrniñ 27-nde «Borispol» ava limanına kelip qondı.
Azat etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ muavini İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoz oktâbrniñ 26-sı, cumamaqşamı künü Ankarada Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan körüşken edi.
İşğal altındaki Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov oktâbrniñ 25-ndeTürkiyege teslim etilgen edi.
Ğayrı resmiy malümatqa köre, Ahtem Çiygoznen İlmi Umerovnıñ teslim etilmesi boyunca Türkiye Cumhuriyetiniñ prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen yapqan soñki körüşüvi esnasında añlaşqanlar.
Rusiye Devlet Duması, prezident Vladimir Putinden qırımtatar milliy areketiniñ liderleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznıñ afu etilmesini, Qırım musulmanlarınıñ müftisi Emirali Ablayev rica etken eken dep ayta.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde Umerovnı eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etip, eki yıl devamında açıq faaliyetnen oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqış yapmasını yasaqlanğan edi. Umerov kutleviy surette separatizmge çağırmaqta qabaatlanğan edi. Onıñ özü oña qarşı qozğatılğan cinaiy iş siyasiy renk taşığanını aytqan edi.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi. O, 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alınğan edi. Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Çiygoznı kutleviy nizamsızlıqlar teşkil etmekte qabaatlay.


text:
İlhaq etilgen Qırımnıñ rayonlarında Rusiye prokuraturası idareleriniñ yañı başlıqlarını tayin ettiler. Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
"Rusiye bas prokurorı buyruğı ile: Fasenko Valeriy Anatolyeviç Qurman rayonınıñ prokurorı vazifesine tayinlene, Stadnik Danil Anatolyeviç Qarasuvbazar rayonınıñ prokurorı vazifesine tayinlene, Kuçin Vitaliy Anatolyeviç Canköy rayonınıñ prokurorı vazifesine tayinlene, Abzalov Timur Ruslanoviç Or Qapı rayonınıñ prokurorı vazifesine tayinlene", - denile beyanatta.


text:
Aqmescitniñ (Simferopol) azbarlarından birinde yengil maşna altı yaşındaki balanı urdı, dep bildire Rusiye İİN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti.
"İyün 29-ında Aqmescitte ev azbarında yol qazasında bala yaralandı. Renault Sandero maşnasınıñ aydavcısı, Kiyevskaya soq., 136 evniñ azbarında ketkende, üçünci podyezd yanında altı yaşındaki balanı urdı, bala, maşna areketine köre, sağdan solğa kete edi", - denile beyanatta.
Yol qazası neticesinde bala pek yaralandı ve onı Aqmescit bala hastahanedine alıp kettiler.
Qırımlı qurtarıcılarnıñ bildirgenine köre, Qırımda ciddiy yol qazalarınıñ sayısı arttı. Qırımda 2019 senesiniñ birinci üç ayında keçken yılğa baqqanda bir buçuq qat ziyade aydavcı mesüliyetke çekildi.


text:
QMC Prokuraturası, aprel 23-te Qırım ile memuriy sıñırda yaqalanğan Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ ilhaq etilgen Qırım ve Aqyarda vekili hanımğa qarşı şübheli tanılğanı aqqında bildirüvni azırlay.
QMC Prokuraturasınıñ matbuat hizmetinde Qırım.Aqiqatqa: «Şübheli tanılğanı aqqında bildirüv azırlana ve tevqif etilüv şeklinde sıñırlav tedbiriniñ saylanması meselesi çezile», – dep tasdiqladılar.
Aprel 23 bazarertesi künü «Çoñğar» keçirüv noqtasında, ilhaq etilgen Qırım ve Aqyarda Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ vekili olğan Ukraina vatandaşı hanımnı yaqaladılar.
Prokuraturanıñ malümatına köre, yaqalanğan hanım 2018 senesi saylavında Putinniñ Rusiye prezedenti vazifesine namzet kösterilmesine qol tutmaq içün ilhaq etilgen Qırım ve Aqyarda qanunsız olaraq imzalar toplanmasını teşkil etti ve ötkerdi.
Onı, «Ukrainağa qarşı, onıñ suvereniteti, topraq bütünligi ve toqunılmazlığı zararına yapılğan bozucı areketlerniñ ötkerilmesinden» dolayı şübheli sayalar.
Muessisede yaqalanğan hanımnıñ adını bildirmeyler. Qırım.Aqiqat, bildirüvde «Ğalebe volontörları» Rusiye cemiyet areketiniñ Qırım şubesiniñ rehberi Yelena Odnovol aqqnda aytılğanını işançlı menbalardan ögrendi.
Aprel 3-te Ukraina Telükesizlik hizmetiniñ hadimleri Qırım ile memuriy sıñırda yarımadanıñ ilhaqına alâqası olğanından dolayı şübheli sayılğan, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımdaki Rusiyeniñ kontroli altında olğan Kezlev şeer şurasınıñ deputatı Sergey Osmininni yaqaladılar. Qırım deputatına 10 yıl muddetine qadar apishane cezası berilmek mümkün.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye Taqiqat komitetiniñ Bağçasaray rayonı boyunca Qırım idaresi «Qırım cumhuriyet felâket ve acele tıbbiy yardım merkeziniñ» ekimine qarşı cinaiy işni taqiq etilmesini yekünledi. Müessiseniñ matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, ekim «insan sağlığına muqaytsızlıqtan büyük zarar ketirgen, hastalarnıñ ömür ve sağlığı havfsızlığı talaplarına uymağan hızmet etüvde» qabaatlana.
«Taqiqat malümatına binaen, 2015 senesi mart 18-de qabaatlanğan kişi, tedaviylendirüv protsedurası keçirilmesiniñ tehnikiy şartlarını bozıp, punktsiya yapıp, hastanıñ qarın boşluğı organlarına zarar ketirdi, ve çoq qan coyulmasına yol bermemek içün kerekli tedbirlerni yapmadı, profil mütehassıslarınıñ acele mesleatını teminlemedi. Bunıñ neticesinde hastanıñ sağlığına büyük zarar ketirildi», – dep aytıla beyanatta.
Müessisede qayd etkenlerine köre, cinaiy iş taqiq etilgen vaqıtta qabaatlı kişiniñ işbu cinayetnen bağlı olğanını tasdıqlağan yeterli qadar deliller toplandı. Qabul etilgen qabaatlayıcı neticenen cinaiy iş yaqın vaqıtta mahkemege yollanılacaq.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İstilâ etilgen Qırımda şahsiy evlerniñ kirağa berilgemesini taqip etmek ğayesi baqılmaqta. Böyle obyektlerniñ qıdırılması ve qayd etilmesinen mahsus işçi gruppa oğraşacaqtır. Bunı Kremlniñ nezaretinde çalışqan Qırım Kurort ve turizm naziri Sergey Strelbitskiy beyan etti.
«Şimdi biz teşebbüs ettik, bizim mahsus işçi gruppamız teşkil olunacaq, oña Nazirler şurasınıñ reis muavini Larisa Opanasük reberlik yapacaq. İşbu gruppa şahsiy yerştirüv yerlerinen oğraşacaq. Yaz mevsimi – er şey açıq-aşkâr olğan bir vaqıttır, bügün mesken teklif etkenlen körünedir. Bergi hızmetinen ve başqa organlarnen birlikte, tatil mevsimine iç bir türlü keder etmeyip, pek ciddiy iş ötkerecemiz», – dedi o.
Onıñ sözlerine köre, yarımada idaresi endi eki yıldan berli, şahsiy evlerini ya da kiçik yerleşüv meskenlerini kiralıq bergen qırımlılar içün, patent sistemasınıñ qabul etilmesini talap ete. «Böyle tedbir bu biznesni kölgeden çıqarmağa ve bücetke para ketirmege imkân berecek», dep qoştı Strelbitskiy.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina, Qaradağ, Arnavutlıq ve Norvegiya olmaq üzre dört devlet martnıñ 13-de Ukrainanıñ territorial bütünligi bozulması telükesi sebebinden AB kirsetken sanktsiyalarğa qoşuldı. Bu aqta AB Şurasınıñ saytındaki beyanatta söz yürsetilmekte, dep bildire Azatlıq Radiosı.
«Şuranıñ qararına binaen sıñırlav tedbirleri 2017 senesi sentâbrniñ 15-ne qadar devam ettirilmekte. Bu, Ukrainanıñ territorial bütünliginiñ bozulması, suverenitetinen mustaqilligine zarar bermesi ve telükege kirmesine sebepçi olğan şahış ve teşkilât varlıqlarınıñ toñdurılması ve areket etüvlerini yasaqlağan tedbirlerni qaplamaqtadır. Haberde, namzet olğan Karadağ ve Arnavutlıq devletleri ve Avrupa iqtisadiy birligine kirgen Norvegiya, ayrıca Ukraina bu qararğa qoşulğandır», - denilmekte.
Beyanatta ayrıca, sanktsiyalarğa qoşulğan devletler öz milliy siyasetlerini AB Şurasınıñ sanktsiyalarnen bağlı qararına uyğun olacaq şekilge ketirilmeli denilmekte.
Martnıñ 13-de Avrupa birliginiñ Şurası, Avrupa birligi tarafından Ukrainanıñ territorial bütünligi bozulması, suverenitetinen mustaqilliginiñ telükege kirmesinen bağlı kirsetken sıñırlav tedbirlerini daa yarım yılğa uzatqan edi. Olar 2015 senesi sentâbrniñ 15-ne qadar devam etecek. İşbu sanktsiyalar 150 şahış ve 37 teşkilât varlıqlarını toñdurıp, AB kirişlerini yasaqlamaqta.
İşbu sıñırlav tedbirleri Ukrainadaki buhran sebebinden Avrupa Birliginiñ bir reaktsiyası olaraq 2014 senesi mart ayında kirsetilip, soñki sefer 2016 senesi sentâbr ayında uzatılğan edi. Olar bir taraftan Rusiye iqtisadiyatınıñ sabit saalarına yönelgen iqtisadiy sanktsiyalarnı qaplap, 2017 senesi iyülniñ 31-ne qadar devam etecek.Diger taraftan Qırım ve Aqyarnıñ istilâsınen bağlı sıñırlav tedbirleri olaraq 2017 senesi iyun ayınıñ 23-ne qadar devam etecek.


text:
Sahalinniñ cenübinde 600 balıqçı bulunğan buz parçası ayırıldı, dep haber ete «Sibir.Realii» Fevqulâde vaziyetler nazirligi regional idaresiniñ matbuat hızmetiniñ malümatına esaslanıp. Müessise hadimleri qurtaruv işlerini keçire.
Qaza Korsakov rayonında oldı. Svobodnıy limanındaki Mordvinov körfezinde yerli saatnen (5.00 msk) 13.00-da çatlaq peyda oldı. 600-ge yaqın balıqçı yalıdan kesildi.
Qurtaruv işlerinde Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ 18 hadimi ve 14 mahsus tehnika iştirak ete. Mi-8 vertolöti de çıqmağa azır, dep qayd etti müessise.


text:
Poloniya Tış işleri nazirligi beyanat çıqarıp, ilhaq etlgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesini taqbih etti.
Mart 18-de muessiseniñ beyanatında: «Poloniya Tış işleri nazirligi, Poloniyanıñ, bütün transatlantik toplulığı ile birlikte Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı areketlerine qatiy narazılıq bildirgenini hatırlata», – denile.
Poloniyanıñ tış siyaseti muessisesinde, «Ukrainanıñ topraq bütünligine urmet köstermek kerekliginiñ tarafdarı olğanlarını ve Qırımnı Ukraina devletiniñ bir qısmı olaraq tanığanlarını hatırlattılar.
Poloniya TİNinde: «Ondan ğayrı, bu, Rusiye tarafından yarımadada ötkerilgen prezident saylavı qanuniy sayılmaycaq, manasına kele», – dep, ilâve ettiler.
Mart 18-de Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda prezident saylavında rey berüv yapıldı. Resmiy Kyiv ve ondan ğayrı bir sıra halqara teşkilât ve bir çoq dünya devleti yarımadadaki saylavnıñ neticelerini tanımaylar.
Daa evel Ukraina TİNinde, Qırımda mart 18-deki rey berüv, qomşu Rusiye prezidenti saylavınıñ qanuniyliginde şübhe doğura, dep bildirdiler.
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ tanılmaması aqqında ABniñ tış işleri ve telükesizlik siyaseti boyunca Yüksek temsilcisi Federika Mogerininiñ beyannamesinde bildirile.
OSCE yanındaki Demokratik muessiseler ve insan aqları boyunca bürosınıñ közeticeleri, ilhaq etilgen Qırımdaki saylav bölüklerinde bulunmaycaqlarını bildirdiler.
Daniya, Estoniya, Latviya, Litva, Poloniya, Romaniya, İsveç ve Ukraina TİNleri, Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilgeniniñ dörtünci yıllığı munasebeti ile otraq beyanatta bulundılar. Metinde, Avropa tış işleri nazirleri «Qırımğa, dünyadaki kün tertibinden ğayıp olmağa yol bermezler», denile.


text:
Ukrainanıñ sabıq içki işler naziri Vitaliy Zaharçenko Rusiye vatandaşlığını qabul etti, amma bunıñ ile ukrain vatandaşlığından da vazgeçmege istemey. Bunı o işğal etilgen Aqyarda yanvar 16 künü keçirilgen brifing devamında bildirdi, dep haber ete «Krım Media».
Zaharçenko aytqanı kibi, «Rusiye birinci şahısları oña iş teklif etti». Şimdilik o, «Rustehnologiyalar» Rusiye devlet şirketinde mesleatçı olaraq çalışa. Ukrainanıñ sabıq içki işler naziri qorantası ile Moskvada yaşay.
Bunıñ ile, o, Ukraina vatandaşlığından vazgeçmeycegini bildirdi.
«Ukraina vatandaşlığından vazgeçmedim, em vazgeçmeycem. Bunı men Rusiyeniñ mahsus hızmetlerine de bildirdim», – dedi o.
Zaharçenko şunı da qoşıp ayttı ki, ukrain vatandaşlığı oña «iş içün» kerektir. Şu cümleden, o «Yevromaydan vaqtında yüz bergen adiselerni öz başına ögrenecegini» qayd etti.
İşğal etilgen Aqyarda yanvar 16-da «Cenüp-Şarq» hayriye fondu taqdim etilecek. Onıñ prezidenti Ukrainanıñ sabıq içki işler naziri Vitaliy Zaharçenko ola. Bu aqqında regional kütleviy haber vastalarına yollanılğan ilânda aytıla.
2014 senesi fevral 21 künü Ukraina Yuqarı Şurası içki işler naziri vazifelerini eda etken Vitaliy Zaharçenkonı istifağa yolladı ve Arsen Avakovnı Ukrainanıñ içki işler naziri vazifesine tayinledi. Matbuat vastaları bergen malümatqa köre, şu künü sabıq nazir «Sokol» mahsus bölüginiñ yardımı ile Ukrainanı terk etti.
2014 senesi fevral 28 künü Ukraina Baş prokuraturası MVD ve SBUdan Kiyevde fevral 18-22 künleri yüz bergen kütleviy öldürüvlerniñ teşkil etilmesinde qabaatlı Vitaliy Zaharçenkonı 10 kün içinde yaqalamağa talap etti. Mart 4 künü onı qıdıruvğa ilân ettiler.
2014 senesi mart 6 künü Avropa birligi ve Kanada Vitaliy Zaharçenkoğa nisbeten maliyeviy cezalarnıñ kirsetilmesi aqqında haber ettiler.


text:
İyün 26 künü qayd etilgen Qırımtatar Milliy Bayraq Kününe Kiyevde bir sıra tedbirniñ keçirilmesi planlaştırıla, olarnıñ arasında – Ukrainada qırımtatarlarnıñ eñ büyük milliy bayrağınıñ açılması.
Bunı Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
Programmağa köre, cuma künü saat 19:00 Kiyevniñ Şevçenko bağçasında keçirilecek tedbirni Qırımtatar Milliy Meclis yolbaşçılığı açacaqtır.
«İştirakçiler, Ukrainada eñ büyük qırımtatar bayrağını açıp, birlik timsaline toquna bilecekler», – denile beyanatta.
Bunıñ ile qırımtatar estradasınıñ yaş yıldızlarınıñ çıqışları, «Qırım – menim Vatanım» bala resimleriniñ yarışı, «Birlik yolu» avto yürüşi planlaştırıla. Tedbirniñ soñunda iftarnıñ keçirilmesi beklenile.
Aqmescit akimiyeti iyün 26 künü qayd etilgen Qırımtatar milliy bayraq Kününe tedbir ve avto yürüşleriniñ teşkilâtçılarına bayramnı keçirmege üç kere yasaq etti. Bu sebepten qırımtatarlarnı evler ve maşinalarını milliy bayraqlarnen yaraştırmağa çağıralar.
Evel bildirilgeni kibi, iyün 3 künü Kiyevde fleş mob başlandı, maqsadı – qırımtatar bayrağını Ukraina şeerlerinden keçirip, destek timsali olaraq onı qırımlılarğa bermek.
Kiyevde Qırımtatar milliy bayraq Kününi marş, avto yürüşi, sergi ile qayd etecekler.
Qırımtatarlarnıñ bayrağı – üstünde altın tamğa tasvir etilgen kök tüslü ketendir. Qırımtatar bayraq künü 2009 senesi teşkil etildi.
Ukrainada iyün 26 Qırımtatar bayrağı kününe bağışlanğan «Eki bayraq – bir memleket» kampaniyası «Qırım – Ukrainadır» kampaniyasınıñ devamıdır.


text:
Rusiye arbiy hızmetleriniñ hadimleri Qırımdaki «narazılıq meydanlarını» teşkerip, kendini pek sert alıp baralar. Bunı «Sebat» teşkilâtınıñ vekilleri Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında bildirdiler, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri. Olarnıñ aytqanına köre, teşkerüvler sıq-sıq ötkerilip başladı.
«Narazılıq meydanlarınıñ» iştirakçileri bildireler ki, politsiya hadimleri esasen qaranlıq tüşkende kelip, vesiqalarını teşkereler, telefonlarını yazıp alalar.
«Er şey pek sert bir şekilde keçti. Qadınlar bizge şikâyet ettiler», – dep ayttı «narazılıq meydanlarınıñ» iştirakçilerinden biri Seydamet Gemeci.
«Sebat» faalleriniñ aytqanına köre, bunıñ kibi teşkerüvler aman-aman er bir «narazıq meydanında» keçirildi.
Faallerniñ aytqanına köre, Qırım «Devlet şurası» Qırım sakinleriniñ topraq aluv esnasını zorlaştıracaq qanun leyhalarını baqmaqta. Bundan sebep, «Sebatnıñ» fikirince, narazılıq meydanları iştirakçileriniñ tahminen 80% topraq damartısız qala bile.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerine qoltutuv fleşmobınıñ iştirakçisi Tair İbragimovnı mitingni teşkil etüvde (Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.2 maddesiniñ 5-inci qısmı) qabaatlı tanıp, oña 15 biñ ruble para cezasını berdi. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber ete.
Onıñ cemaat imayecisi bu qararnı şikâyet etecegini bildirdi.
Tair İbragimov martnıñ 28-nde Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesiniñ binası ögünde apiske alınğan faallerge qoltutuv fleşmobı vaqtında tutulğan edi.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan bütün faallerni apiske aldı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye baş naziriniñ muavini Dmitriy Kozak, Rusiye akimiyeti ilhaq etilgen Qırımda benzin ve dizel yaqıtınıñ fiyatlarını turğunlaştırmaq içün tedbirler azırlağanını bildirdi. Olar yılnıñ ortasına qadar Qırım fiyatlarını Rusiye fiyatlarınen bir etecek ola.
Bu aqta o Yaltada iqtisadiy forumda bildirdi, dep haber ete “Krıminform” matbuatı.
“Bütün Rusiyeden farqlı olaraq, Qırımda Yañı yıldan soñ benzin foyatları yüksetilmegen edi, dizel yaqıtınıñ fiyatları ise, Rusiyege köre, azca köterile edi. Biz bir sıra tedbirler kördik, tafsilâtnı açmacam, amma Qırım yarımadasına yaqıt temin etecek bir qaç yañı şirket de taptıq. Şimdi Qırımğa yaqıtnıñ teslimatını temin etmeknen bağlı meseleler çezile. Menimce, Qırım fiyatlarını Rusiye fiyatlarınen teñ etip olurıq. Yılnıñ ortasına qadar”, - dedi o.
2019 senesi martta “TES” Qırım yaqıt şirketiniñ stantsiyalarında benzin fiyatınıñ paalılaşması qayd etildi.
Aprel ayında Rusiye antimonopol hızmeti yarımadağa cermay mahsulatlarını teslim etken doquz şirketke qarşı dava açtı.
Qomşu Rusiyege köre Qırımda benzin fiyatları yüksekçe olğanını ve bu Keriç keçitiniñ işine bağlı olğanını iyülniñ ortasında Qırımnıñ rusiyeli başlığı – Sergey Aksönov qayd eteken edi.


text:
Ay-Petri tepesinde yaylada yañı qurucılıqnıñmümkün degil, çünki bu menfiy aqibetlerge ketirmek mümkün. Bunı mart 30 künü Qırım.Aqıqatqa bergen izaatında Aqyarlı ekolog Margarita Litvinenko beyan etti.
«Ay-Petri tepesinde yaylağa toqunmamalı. Aqılsızca tabiat alına qarışmaq, onı deniştirmek – ancaq menfiy neticeke ketirir», – qayd etti Litvinenko.
Mart 30 künü Kreml nezaretindeki Yalta memuriyetinde Ay-Petri tepesinde tegiz yerde binalarnıñ yañıdan qurulmasınıñ bir qaç leyhası üzerinde iş alıp barılğanı aqqında haber etildi.
Rusiyeli Yalta memuriyetiniñ resmiy olmağan yolbaşçı mesleatçısı Anri Kanunov, «tepesinde neler olacağı aqqında aytmağa daa erte, çünki leyha daa seçilmedi» dep ayttı.
Kanukov, mesele Ay-Petride küçük eko-şeerniñ qurulmasınen bağlı olğanını dedi. Tepesinde tegiz yerde camlı közetüv meydançıqları, taştan labirint olmaq mümkün. Yol tarafından küçük kilse quracaq olalar.


text:
Ukraina şarqında ateş toqtatılğan soñ separatistler esir alğan 648 ukrain arbiyi azat etildi.
Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ vekili Andriy Lısenkonıñ malümatına köre, 500 asker esir olıp qala.
Özüni Donetsk halq cumhuriyeti olaraq tanıtqanlar bildirdiler ki, salı künü 36-ğa 36 shema boyunca esirlerni almaştıracaqlar. Umumen 300 separatist azat etilmek kerek, dep haber etti Ukraina havfsızlıq Hızmetiniñ vekili Vasıl Vovk.
Donbasstaki mahsus tedbirler devamında 723 ukrain arbiyi elâk oldı, dep bildirdi Ukraina Silâlı Quvetleri grajdanlıq-arbiy emekdaşlıq reberi Oleksiy Nozdraçev. RNBO malümatına köre, elâk olğan askerlerniñ sayısı 900 kişini teşkil ete.
Birleşken milletler teşkilâtınıñ insan aqları boyunca bölük reberi Zeid Raad al-Husseyn bildirgenine köre, Ukraina şarqındaki zıddiyet devamında tahminen üç biñ kişi elâk oldı.
Sentâbr 5-te Minskte Ukraina-OSCE-Rusiye üç taraflı kontakt gruppası Ukraina şarqında ateş toqtatılması aqqında vesiqanı imzaladı. Oña köre, esir alınğanlarnı almaştırmaq, gumanitar yardım köstermek, sıñırda ateş toqtatılmasını nezaret etmek kerekler.


text:
Rusiye silâlı hızmetleri oktâbrniñ 2-nde Qarasuvbazar rayonında Terekli Şeyh Eli (Melniçnoye) koyüniñ 64 yaşındaki sakini Talât Abdurahmanovnıñ evinde tintüv ötkerip, namalüm (belli olmğan) tarafqa alıp ketti. Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırım kontakt gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov haber etti.
«Maña malüm etilgeni kibi, bügün saba saat 6-da 64 yaşındaki Talât Abdurahmanovnıñ evine maskalı adamlar kirdi. Olarnıñ sayısı büyük edi. Ev saibini özünen beraber alıp kettiler, bese-belli Aqmescitke. O din kütken musulmandur. Şimdi vaqia yüz bergen yerge ketem», – dedi uquq qorçalayıcı.
Advokat Edem Semedlâyev bügün, oktâbrniñ 2-nde haber etti ki, Aqmescit rayonınıñ Yaşlıq (Molodejnoye) qasabasında qırımlı Renat Suleymanovnıñ evinde maskalı insanlar tintüv keçirdi ve onı belli olmağan yerge alıp ketti.
Rusiye uquq qoruyıcı qurulışları bunıñnen bağlı bir malümat bermey.
Qırım yarımadası Rusiye tarafından istilâ etilgen soñ, yarımadada FSB tarafından muntazam surette jurnalistler, failler, cemaatçılar tintile ve sorğuğa keçile. Uquq qorçalayıcılar bunı «uyğunsız fikirlerge qarşı kureş» kibi tanıy.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.