text:
Soñki eki yıl devamında ukrain televizion efirinde Ukrain qanunlarını bozğan bir sıra rus telekenallarınıñ işi toqtatılğan edi. Böylece 83 kompaniyadan altısı yayınlarını devam ete. Olarnıñ işi Ukraina Milliy telivizion ve radio yayınlar şurası tarafından nezaret etile ve Ukrain qanunlarınıñ bozulması qayd etilgen taqdirde toqtatılmaq mumkün. Bunı Qırım.Aqiqatqa Şura azası Sergiy Kostinskiy bildirdi.
«Ukrain aileleriniñ üçte biri kablo ağları vastasınen TV seir ete. Biz öyle şaraitler yaptıq ki, evelden rusiyeliler tarafından tutılğan yerlerge ukrain biznesi, ukrain kanalları kele. Eki yıl devamında 33 yañı ukrain telekanalı peyda olda. Deñişmeler olıp keçe. Bügün Qanrn rus film de dizi-seriallarnı sıñırlay, ve biz taqip etemiz, yasaq etilgen rus programmaları TV eklnlarına keçmesin, bu ukrain kompaniyalarını öz film ve seriallarını çekmege rağbetlendire, olarnı ailelerde seir eteler ve añlaylar «bu – menim aqqımda, qomşularım aqqında, rusiye polisleri ve ordusı aqqında degil», – dey Kostinskiy.
Bir çoq rusiye telekanallarınıñ yayınları Ukrainada 2014 senesi baarden berli yasaq etilgen. «Rus arbiyleriniñ ve mahsus quvvetleriniñ küçüni meşur etken» filmler, Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı qullanğan siyasetini, ayrıca Qırım ihlâğını, desteklegen medeniyet erbapları yasaq etilgen.
OSCE Ukrain akimiyetiniñ bu hususta yapqan areketlerini «artqaç» kibi tanıdı ve bunı öz beyanatında açıqladı.
Ukrainada yasaq etilgen soñki rus telekanalı – «Karusel» adlı bala telekanalı oldı. Programma qaramanları ava tahminlerini añlatıp, işğal etilgen Qırımnı Rusiyeniñ qısımı olaraq köstergen haritanı qullandılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


c: text/html

text:
Bazarertesi künü, oktâbrniñ 26-nda, Kyivdeki Rusiye elçihanesi ögünde «KrımSOS» cemaat teşkilâtınıñ faalleri «Find and Free» kampaniyası çerçivesinde işğal etilgen Qırımda hırsızlanğan insanlarnıñ tuvğanları ve yaqınlarına qol tutmaq içün 51-inci aktsiyanı keçirdi.
Tedbir teşkilâtçılarınıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, aktsiya «Qorqunen sarılğan yarımada ikâyeleri» adı altında keçirildi. Faaller Rusiye elçihanesi ögünde Qırımda «başqa fikirlerni ve tirenüvni bastırmaq içün» insanlarnı qorquzalar, dep tarif etti.
Aktsiya iştirakçileriniñ hatırlatqanına köre, işğal devamında yarımadada 44 insan hırsızlandı, 15-i alâ daa ğayıp olğan olaraq biline.
«2014-2016 seneleri hırsızlanğan altı insan ölü tapılğan edi: Reşat Ametov, Edem Asanov, Bilâl Bilâlov, Memet Selimov, Osman İbragimov ve Cohar Melâsanov. Aktsiya bu facialı adiselerge bağışlandı. Aktsiya vaqtında KrımSOS faalleri 2014 senesi oktâbrniñ 3-nde hırsızlanğan Eskender Apselâmov aqqında hatırlattı», – dep bildirdi teşkilâtçılar.
Aktsiyada eski siyasiy mabüs İsmail Ramazanov iştirak etti. O, Ukraina akimiyetini «işğal altındaki Qırımda insanlarnı hırsızlağanından qabaatlı olğanlar üzerinde ğıyabiy mahkeme esnasını başlatmasına» çağırdı.
Aktsiya bitken soñ faaller elçihane kirişinde Halloween qabaq fenerçiklerini bu yerden «yaramay küçlerni» quvuv timsali olaraq qaldırdı.
Ukraina Tış işler nazirligi dünya toplulığını işğal etilgen Qırımda ve Donbas topraqlarında insanlarnıñ hırsızlanmasına diqqat ayırmasına çağırdı. Bu beyanat müessiseniñ resmiy saytında Hırsızlanğan insanlar künü munasebetinen derc etildi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada insanlar, hususan qırımtatarlar hırsızlanıp başlandı. Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komiteti «yarımadada qırımtatarlar kütleviy şekilde hırsızlanmay», dep bildire.
Alâ daa haber alınmağan ğayıp olğan insanlar cedveli derc etilgen edi. Valeriy Vaşçuk, İvan Bondarets, Vasiliy Çernış, Timur Şaymardanov, Seyran Zinedinov, İslâm Cepparov, Cevdet İslâmov, Eskender Apselâmov, Fedor Kostenko, Muhtar Arislanov, Arlen Terehov, Ruslan Ganiyev, Arsen Aliyev, Eskender İbraimov ve Ervin İbragimov.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yazar: Şakir SELİM
QADINLARIMIZĞA ARZUHALİM
Şakir SELİM.Ey, bizim qadınlar, bizim qadınlar, Sizge çin gönülden arzuhalim bar; Yañı Nomanlarnı doğurursız mı? Ya, qadınlarımız şay oğursuz mı? “Arafat dağı” bekley sizlerden evlât, Evlât ki, Sabriye, Ediyeler kibi. Olardır akikiy sanat saibi,- Bugünkü şamatabazlar em kiyik, em de yat! Ey Qırımtatar qadın-qızları, Halqımıznıñ qanı suvıp buzladı. Yañı Çobanzade doğurın bizge, Can kirsin totlanğan şu tilimizge. Ey, bizim qadınlar ! Sizge şeref şan, Der edik, Avcıköyde doğsa bir insan! Bu yurtnıñ gülünü soldurmaycaq – siz, Saf nesil doğurmaqtan boldurmaycaq- siz ! Mart 2006 * * Merhum şairimizin Qırımname I, (Qırımdevokuvpenneşir nayını 2006, Akmescit) adlı kitabının 96.sayfasından alınmıştır.(Emel)


text:
«Kreml siyasiy mabüsleriniñ tuvğanları birleşmesi» bildirgenine köre, Rusiyede tutulğan ukrainalılarnıñ ailelerine yardım etmek içün para toplamağa devam eteler. Bu aqta teşebbüsniñ Facebook saifesinde aytıla.
«Kreml siyasiy mabüsleriniñ imayesine ve aş ve ilâcnıñ 85%-ını topladıq, daa az qaldı», – dep aytıla haberde.
Faallerniñ malümatına köre, 138 biñ ğrıvnâdan ziyade toplandı.
ZMINA insan aqları merkeziniñ reisi Tatyana Peçonçik, Ukrainada Kreml reinelerine sistematik qoltutmaq içün siyasiy mabüsler qanunı tez vaqıtta qabul etilmeli, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ malümatına köre, Rusiye 70-ten ziyade ukrainalını qanunsız alda tuta. Olarnıñ arasına 2018 senesi noyabr ayında Qara deñiz yalısı yaqınlarında Rusiye tarafından zapt etilgen 24 ukrainalı deñizci ve Donbastaki esirler kirmemekte.


text:
Avgust 13 künü Tataristan müftisi, Tataristan Cumhuriyetiniñ musulmanları diniy idaresiniñ reisi Kamil hazrat Samigullin evinde Qırım musulmanları diniy merkeziniñ eyyetini qabul etti.
Bunı Tataristan Cumhuriyetiniñ musulmanları diniy idaresiniñ saytında bildireler.
Tataristanğa yol alğan Qırım eyyetiniñ terkibine Qırım musulmanları diniy merkeziniñ reis muavinleri Ruslan Saitvaliyev ve Timur Bakiyev, em de teşkilâtnıñ matbuat kâtibi Enver Ahmetov kirdi.
«Körüşüv tanıştıruv şeklinde keçti, musafirler Tataristan musulmanları yetekçisine öz teşkilâtınıñ Qırımda alıp barğan faaliyeti aqqında tarif etti ve bir sıra neşirlerni, kitap ve disklerni bağışladılar. Şu cümleden, Kamil hazrat «Miras» gazetası ve «Merhaba» bala medmuası ile tanış oldı», – denile beyanatta.
Körüşüvde söz eki teşkilât arasında işbirlikniñ pekitüvi aqqında yürütile edi. Soñra, Tataristan müftisi Qırım musafirlerine «Huzur» neşriyat evi tarafından basılğan kitaplarnı ediye etti.
«Musulmanlarnıñ diniy merkezi» habaş teşkilâtını işğal etilgen Qırımnıñ akimiyeti qırımtatalar arasında bölünüvni pekitmek içün qullana ve Meclisniñ diniy bölügi sayılğan Qırım musulmanları diniy idaresiniñ yerine ketirmege arekete ete.


text:
Bunı öz Facebook saifesinde Ukraina içki işler naziri Arsen Avakov Azatlıq Radiosınıñ mühbiriniñ tefsirine cevap olaraq yazdı.
«Mariupol vaqiaları ile bir zamanda silâlı quvetlerniñ, sıñır bekçileriniñ, milliy gvardiyanıñ arbiy marşı devam etmekte. Tünevin 120 kilometrni keçtiler. Silâlı terroristler ile 10 «Kamaz» zapt etildi, tayama noqtaları bozulğan. Bunı arbiyler aytmaq kerek. Birazdan. Sıñırda ameliyat devam ete», – dedi nazir.
Mudafaa nazirligi ve Devlet sıñır hızmeti buña daa izaat bermedi.
Arsen Avakov şunı da qayd etti, ATA faal areketi şimdi Donetsk vilâyetiniñ Mariupol şeerinde keçmekte. Onıñ malümatına köre, şeer şurası binasınıñ üzerinde endi ukrain bayrağı tiklengen.


text:
Aqmescit yanında maşna yolunıñ Taqıl (Arkadyevka) - Çoñrav (Kolodeznoye) qısmı, naqliyat yürmesi içün avgust 8-inden qapatılacaq, dep bildire rusiyeli Qırım Naqliyat Nazirligi.
Beyanatqa köre, yol, birinci telüke sınfı olğan gaz boru hattı üzerinde keçe ve havflısızlıqqa telüke ola bile.
"Uzunlığı 8,2 km olğan yolnıñ 350 metri qapatılacaq. Yol, onıñ tübünde Ulan Eli (Glebovka) - Aqmescit birinci telüke sınfı olğan gaz boru hattı keçkeni ve bu yol qısmında havflısızlıqqa telüke ola bilgeni sebebinden qapatıla", - denile beyanatta.
Müessise, yolnıñ qapatılğan qısmında mesken yerler olmağanını ve avtobus marşrutı keçmegenini belgilediler.


text:
Qırım paytahtında Sevastopolskaya soqağında tamir işleri alıp barılğan soñ, yol ve qaldırımlar daa keñ olacaq, yoq etilgen terekler yerine yañı terekler oturtılacaq.
Bu aqta Aqmescit memuriyeti yolbaşçısınıñ birinci muavini Sergey Krutsük bildirdi.
«Danilov soqağından Aqmescitten çıqışqa qadar daa bir yol qoyula. Şimdilik Qırım Naqliye nazirligi ile reversiv yollarnıñ yapılmasını baqamız: saba kiriş, aqşam çıqış içün yol. Danilov soqağında, böyle yol yapıla bilecek yerde, şeerden qolay çıqmaq içün yol keñleştirile. Bunen beraber, Zalesskayadan Gavena soqağına qadar yol keñleştirile… Qaldırımlar da keñleştirilecek», – dep añlattı Krutsük.
Bunen beraber, o qayd etti ki, tamir işleri noyabr ayınıñ soñunda yekünlenecek, çünki büyük işniñ alıp barılması kerek.
«Kommunal ağlar, trolleybus kontakt ağları keçirilmek kerek. İş, kerçekten de, çoq», – dep qayd etti Krutsük.
Onıñ sözlerine binaen, yolnı keñleştirmek maqsadınen yoq etilgen terekler yerine yañı terekler oturtılacaq, dep bildire «RİA Krım».
Foto: Vladislav Sergiyenko


text:
Bazar künü, yanvar 18-de, ukrain askerleri Ukraina şarqındaki terrorizmge qarşı tedbirler keçirilgen yerlerde boyeviklerge ateş açmağa emrini aldılar.
Bunı Ukraina prezidentiniñ mesleatçısı, Mudafaa naziriniñ yardımcısı Yuriy Birükov Facebook saifesinde bildirdi.
«Memleket, hayırlı sabalar. 08:01, eki saat evelsi B sektorındaki ordularımız vazife alıp, separatistlerge ateş açtı. – dep yazdı Birükov. – Bizler barışıqqa uydıq, degilmi? Barışıq olmasını istegenimizni kösterdik, öylemi? Bugün ise urmaq qabiliyetimizni kösterecekmiz».
Malüm ki, bu afta boyevikler Minsk añlaşmalarını bozıp, faal areketlerge başladılar. Bir qaç künden berli Donetsk ava limanı içün deşetli uruşlar devam etmekte.


text:
Bunı «Ukrainskiye novosti» agentligine operatornıñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Ukrtelekom» Qırımdaki vaziyetni köz ögüne alıp, yarımada sakinlerini bağnen teminlevniñ, em de Qırımda biznesni qoruv qanuniy vastalarını ögrenmekte.
Şirket «Ukrtelekom» mal işaretlerini qoruv meselesini baqa, olarnıñ Ukraina qanunları boyunca Rusiye Federatsiyasında qayd etüv imkânlarını qıdıra.
Şirketniñ qayd etkenine köre, «Ukrtelekom» faaliyetinde qanunlar, iqtisadiy maqsatqa uyğunlıq ve aqıl feraset ğayet müim yer ala.


text:
Fener Rum Patrigi Bartholomeos yanvarniñ 5-nde İstanbulda Ukraina Ortodoks kilsesi içün tomosnı imzaladı.
Merasimde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve Ukraina Ortodoks kilsesiniñ lideri Yepifaniy bar edi.
Yanvarniñ 6-nda ilâhi ayinden soñ avtokefaliyağa dair vesiqa Yepifaniyge taqdim etilecektir.
Radio Svoboda İstanbuldaki vaqialarnı canlı yayında taqip etmekte.
Dekabrniñ 15-nde Kyivdeki Sofiya katedral kilsesinde yekâne ukrain yerli ortodoks kilsesini qurmaq içün Birleştirici şura keçirildi. Onıñ lideri olaraq mitropolit Yepifaniy saylandı.
Fener Rum Patrigi Bartholomeos onı İstanbulğa ukrain kilsesiniñ avtokefaliyasına dair tomosnı alması içün davet etti.


text:
Kiyev – Meclisniñ sabıq reisiniñ oğlu Hayser Cemilevni, mahsus yapılğan öldürüvde şeklep, apiste bulunmaqta. Yarımada işğal etilgen soñ, taqiqat organları onıñ işini ğayrıdan taqiq etmege istediler. Aynı zamanda, Kiyev Appelâtsion mahkemesi Hayserniñ areketlerini muqaytsızlıqtan yapılğan areket kibi tanıp, apisten çıqarılması aqqında qarar aldı. Künlerde insan aqları boyunca Avropa mahkemesi de Hayserniñ azat etilmesi boyunca qarar çıqardı. Faqat, Rusiye şimdilik bu qararnı yerine ketirmege red ete.
Hayser Cemilev 2013 senesi mayıs ayında yaqalanğan edi. Bağçasaraydaki evinde bulunğan vaqıtta, tüfekten ateş açıp, Cemilevler qorantasında qaravul olıp çalışqan Fevzi Edemovnı öldürdi. Qırım İçki İşler Nazirliginde Ukraina Cinaiy Kodeksiniñ 115-nci maddesiniñ 1-nci bölügi – mahsus yapılğan öldürüv cinaiy iş açıldı.
Qırım Rusiye terkibine qoşulğan soñ, Qırım taqiqat organları bu vaqianı ğayrıdan ögrenmege istediler. Mustafa Cemilevniñ fikirince, qoruyıcı organlar başından bu işke doğru yanaşmayıp, oğlunı mahsus öldürüvde esassız şekley ediler.
Matbut-konferentsiyası devamında Mustafa Cemilev: «Qaza başqa tüske boyalanda. Atta, öldürilgenniñ apayı iç bir iddiası olmağanını söyledi, çünki aqayı ve Hayser arasındaki munasebetler eyi olğanını bile edi ve oğlumnı azat etmege rica etti», - dep ayttı.
Şimdiki vaqıtta Hyser Cemilevniñ işi aynı zamanda «Qırım Cumhuriyeti boyunca Rusiye Federatsiyası taqiqat komiteti» ve Kiyev prokuraturası tarafından ögrenile. Mustafa Cemilevniñ adliyecisi, uquq-qorçalayıcı Arkadiy Buşçenkonıñ atyqanına köre, bu cinaiy iş Kiyevge, «İşğal etilgen territoriya» qanunı boyunca berip yiberilgen edi.
«Neticede, rica etilgeni kibi, muqaytsızlıqtan yapılğan öldürüv olaraq tanıldı», – dedi Buşçenko.
Adliyeciniñ bildirgenine köre, ukrain mahkemeleri apis cezası boyunca eki kere qarar çıqardılar, çünki onı apiste qanunsız şekilde tutalar. Birinciden, Hayserniñ azt etilüvi boyunca qararnı Kiyev Appelâtsion mahkemesi aldı, ondan Kiyevniñ Desnyansk rayon mahkemesi aldı.
Nazir Petrenko: Hayserniñ taqip etilüvi – basqı yapmaq içün bir usul
Bundan da ğayrı, Mustafa Cemilev ve Ukraina Adliye nazirligi insan aqları boyunca Avropa mahkemesine şikâyet yolladılar, çünki Hayserniñ apiste bulunuvı ömüri ve sağlığı içün havflı ola bile.
«İyül 10 künü Avropa mahkemesi maña cevap yolladı. Rusiye ve Ukrainağa serbestlik ve zulum davranıştan qorçalanmaq aqqını eda etmege avale etildi», – dep bildirdi Arkadiy Buşçenko.
Amma, şimdilik Rusiye Avropa mahkemesiniñ qararını közge almağa istemey ve Hayser Cemilev apiste buluna. Cemilevniñ adliyecisi aytqanı kibi, o şimdi ilerideki adımlarnı tüşüne ve Avropa mahkemesiniñ itibarı qırımtatar halqı lideriniñ azat etilmesine sebepçi olcağına işana.
Ukraina adliye naziri Pavel Petrenko da, Rusiye Avropa mahkemesiniñ qararını yerine ketirir, dep ümüt ete. Nazirlik yolbaşçısınıñ fikirince, Mustafa Cemilevniñ oğlunı apiste tutıp, siyasiy basqı yapıla.
«Bu, qırımtatarlar liderine yapılğan basqınıñ misalidir – o yetekçilik yapqan halq işğalge qarşı çıqa ve Yanukoviçniñ qurumınen küreşken edi», – dedi Petrenko.
Aynı zamanda, Avropa mahkemesiniñ qararı, ileride Rusiye Federatsiyası ile mahkeme işlerinin alıp barılması içün bir basamaq olğanını qayd etti.
«Asılında, böyle etip, ukrain mahkemelerniñ qararları Qırımda üküm sürgeni tasdiqlandı. Em de, mahkeme, Rusiye qanunsız Qırımnı idare eterek, insan aqlarınıñ bozuluvını toqtatıp, esassız apiste bulunğan insannı azat etmege kerek olğanı isbatlandı», – dedi Petrenko.
Nazir aytqanı kibi, ukrain mahkemelerniñ Qırımnen bağlı qararları yerine ketirilmese, Ukraina ileride de Avropa mahkemesine muracaat etecegini bildirdi.


text:
Çeçenistan Rusiye cumhuriyetiniñ paytahtı Groznıyde, şeerniñ merkeziy camisi yanında, Muhammed Peyğamberge yapılğan karikaturalarğa qarşı narazılıq numayışı keçirile.
«Bütün alemge bunı aytmalımız: biz Muhammed Peyğamberni sevemiz ve musulmanlarnıñ diniy duyğularını aqaretlemege izin bermemiz», – dedi Rusiye baş müftisi Ravil Gaynutdin.
Aynı zamanda o, islâmistler tarafından etilgen terraktlarnı takbih etti. Müfti diniy degerlerni bozğan Ğarpnı ve bir cınıs arasında evlenüvni musaade etken memleketlerni tenqit etti.
Diger dinlerniñ temsilcileri de mitingge qoşuldılar, insanlardan biri: «Muhammed ve İisus» qıçırıp ayta edi.
Pariste, yanvar 7 künü, boyevikler «Charlie Hebdo» satirik mecmuasınıñ muarririyetine ücüm ettiler, 12 insan elâk oldı. Ücüm mesülietini özüne «Arabistan yarımadasında Al Kaida» teşkilâtı aldı.


text:
AQŞ Devlet departamenti Rusiyeni ukrain uçucı Nadejda Savçenko ve diger «ukrain mabüslerini» azat etmege çağırdı. Bunı Devlet departamentiniñ kâtibi Jen Psaki er künlük brifing devamında bildirdi.
«Ukraina parlamentariyi ve arbiy uçucı Nadejda Savçenkonıñ Rusiye tarafından apiste tutulğanından ağır hastalanğanı aqqında haberlerni ögrenip, qasevet etemiz. Savçenko hanım, bulunuv şaraitlerine narazılıq bildirip, dekabr 13-den açlıq tutqanını añlaymız. Savçenko hanım separatistler tarafından 2014 senesi iyün ayında Ukraina şarqında yaqalandı ve Rusiyege teslim etildi. Şunı da qayd etemiz ki, Savçenko hanım Avropa Şurası Parlament Assambleyasında, insan aqları, demokratiya ve qanuniyetke bağışlanğan organnıñ vekili ola. Biz Rusiyeni acele sürette Savçenko hanımnı ve diger ukrain mabüslerini azat etmege ve Minsk añlaşmalarına riayet etmege çağıramız»,– dedi Psaki.
Çarşenbe künü, yanvar 28-de, Avropa Parlament Assambleyası rezolütsiya deñişmelerini qabul etti. Mında Rusiye Federatsiyasından Nadejda Savçenkonı 24 saat içinde azat etmege ve onı Ukraina, ya da üçünci tarafqa teslim etmege talap etile.
Bunıñ ile PACEde Rusiye eyyetini aprel ayına qadar rey berüv aqqından marum ettiler.
Rusiye Assambleyanıñ rezolütsiyasına riayet etmege razı olmadı ve PACE iştiraginden 2015 senesiniñ soñuna qadar vazgeçti.


text:
İşğal etilgen Qırımda üzülgen elektrik ağları İslâm terek, Yedi Quyu, Aqmescit, Saq ve Aqmeçit rayonlarında 10 mesken yerni elektriksiz qaldırdı. Bunı Krıminform Qırımdaki Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ matbuat hızmeti bergen malümatqa esaslanıp bildire.
«Al-azırda 10 mesken yer elektriksiz qala, elektrikler anda qısmen berille. Rayon elektrik ağlarınıñ qaza taqımı çalışa, 13 taqımnıñ er biri 30 insandan ibarettir», – dep bildirdi FVN.
Haber etile ki, elektrikler Aqmescit rayonınıñ Qulçuq, Sarabuz ve Yañı Sarabuz qasabalarında yoq.
2015 senesi noyabr 22-de Herson vilâyetinde elektrik ağları patlatılğan soñ Qırımğa elektrikler berilmesi toqtatıldı ve tamir işlerinden soñ dekabr 8-de başladı. 2015 senesi dekabr 30-da elektrik ağı kene bozuldı. Tamir işleri keçirildi, amma Qırımğa elektrik energiyası berilmey, çünki añlaşma müddeti soñuna keldi.
Al-azırda Qırım kendi generatsiya, Rusiyeden generator tertibatı ve Kubandan yapılğan energetik köpür yardımı ile teminlene. Köpür böyle yükke dayanamay, bundan sebep sıq olğan qazalar yüz bermekte.


text:
İyülniñ 10-unda Qırımda 24 COVID-19 adisesi qayd etildi, bunı Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov haber etti.
Onıñ aytqanına köre, 24-ten 12 adise - ketirilgen, dörtü epidemiyağa qarşı tedbirler keçirilgende aydın oldı, daa yedisi - adamlar tibbiy yardımğa muracaat etkende qayd etildi, birisi - sağlam şahışlarnıñ skrininginde belli oldı.
"Umumen Qırımda 855 yañı koronavirus infektsiyası qayd etildi. Olardan 53-ü - çetelden ketirildi, 99-ı - Rusiyeden, 616-sı - adamlar tibbiy yardımğa muracaat etkende qayd etildi, 87-si - sağlam şahışlarnıñ skrininginde belli oldı", - yazdı Aksönov Fecebook saifesinde.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
«Rusiye aliy oquv yurtlarına esasen Qırımda olmağan zenaatlarnı saylap alğanlar kire. Bu Mudafaa nazirligi, Medeniyet nazirligi, agrosektor, konservatoriya zenaatlarınen bağlı, bir sıra tehnikiy zenaatlar. Rusiyede oqumağa istegenlerniñ sayısı pek az. Bu uquq, halqara munasebetler ve halqara iqtisadiyat yönelişinen bağlı», – dep ayttı Krasnikova.
Abituriyentler saylap alğan aliy oquv yurtları Rostov, Krasnodar, Kursk, Moskva ve Sankt-Peterburg şeerlerinde yerleşe.
İşğal etilgen Qırımdan er istegen abituriyentni qıtaiy Ukrainağa tışqı mustaqil imtianlar bermek içün davet eteler. Ukraina tasil Nazirliginiñ malümatına köre, bu sene VNO berecek tek 600 Qırım mezunı qayd etildi. Umumen Qırımda 17 biñ 290 abituriyent bar.


text:
Rusiye prezidenti Putin Türkiyege qarşı uyğulanğan sanktsiyalarnıñ bir qısmını lâğu etken qararnı imzaladı.
Olar arasında Türkiye vatandaşlarınıñ işke celp etilüvinen bağlı yasaq lâğu etildi ve türk şirketleriniñ Rusiyede çalışmasına izin berildi.
Ayrıca Putin Rusiye tışqı işler nazirligine Türkiye ükümetine qarşılıqlı siyahatlar tekrar başlatılğanı aqqında bildirmesini avale etti.
Rusiye 2015 senesi noyabr ayında türk qırıcı uçaqları Türkiye Suriye sıñırında rusiyeli bombardıman uçağını urup tüşürgende, rusiyeli eki arbiy elâk olğan soñ, Türkiyege qarşı sanktsiyalar kirsetken edi. Rusiye Türkiyege ketecekler içün turist yollanmalarınıñ satılmasını yasaqlap, türk işçilerini işke alınmasını sıñırlayaraq, bazı mallarnı kirişini yasağlağan edi.
Putin Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğannen körüşkende bütün sıñrlavlarnıñ lâğu etilecegi boyunca añlaşqan ediler. Lâkin türk pamidorlarınıñ Rusiyege kirmesinen alâqalı yasaq alâ daa devam etmekte.


text:
Sankt-Peterburgnıñ Nevskiy caddesinde dekabrniñ 2-nde Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı istilâsına qarşı, şu cümleden Rusiye tarafından Keriç boğazında zapt etilgen Ukraina deñiz askerlerine qoltutuv aktsiyaları olıp keçti, dep yaza Radio Svobodanıñ rus hızmeti.
Aktsiyada 50-ge yaqın insan iştirak etti.
Aktsiyalarnıñ teşkilâtçısı, «Solidarnost» Peterburg demokratik teşkilâtınıñ faali Olga Smirnovanıñ fikirince, Ukraina deñizcileriniñ zapt etilmesi Rusiyeniñ işğal etken Ukraina topraqlarınıñ alanını arttırmaq ıntıluvı ola. Aktsiyalarnıñ iştirakçileri Ukraina deñizcilerini Vatanlarına qaytarmağa, Ukrainağa zapt etilgen mal-mülkini qaytarmağa, Ukrainanıñ Azaq deñizindeki limanlarınıñ qamaçavını toqtatmağa ve Ukraina gemilerini zapt etkenlerni cezalamağa talap etti.
Aralarında bir qaçı yaralı olğan Ukraina deñiz askerleri Qırımdan Moskvağa avuştırılğan edi. Rusiye tahqiqatçıları «sıñırdan qanunsız keçkenlerine dair» malümat bermelerini talap ete. Bu qabaatnıñ neticesi ciddiy apis cezaları olması mümkün.
Narazılıq aktsiyasınıñ iştirakçileri dey ki, Ukraina deñizcilerine cenk esiri statusı berilmeli, amma olar cinayet işlegen şahıslar olaraq mahküm etile. Faaller Rusiye içün telükeli olmağan çetel gemilerine ateş açqan Rusiye arbiyleriniñ areketlerine açuvlanğanını bildirdi.
Narazılıq aktsiyası vaqtında bir qadın faalge ücüm etip, yazuvlı şiarını yırttı. Telükesizlik maqsadınen faaller Nevskiy caddesi boyunca dağılmayıp, biri-biriniñ yerine yazuvlı şiarlarnen kele edi. Narazılıq aktsiyalarında «Solidarnost», «Yabloko», «Bessroçnıy protest» ve diger Rusiye firqa ve areketleriniñ faalleri iştirak etti. Bir saat devam etecek narazılıq aktsiyası 3 saat devam etti.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri Keriç hastahanesinde bulunğan 3 yaralanğan askernen beraber 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen Ukraina deñizcilerini cenk esiri dep tanıdı.
Noyabrniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti.
Noyabrniñ 29-nda Donald Trump Putin ile körüşüvini Ukraina gemileri ve deñizcileriniñ zapt etilmesi sebebinden lâğu etti.


text:
Kreml kontrol etken Aqmescit rayon mahkemesi qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden birisi İlmi Umerovnıñ davasını avgustnıñ 2-de baqacaq. Bunı iyülniñ 27-de Umerovnıñ qızı Ayşe Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Mahkeme kâtibi telefon etip, oturış 2-de saat 14.30-da olacağını haber etti. Sebebini aytmadı. Mahkeme saytındaki cedvelde oturışımız daa yoq. Advokatlarnen bağlandıq – olarnıñ da haberi yoq. Adiy rejimge avuştırılmasınıñ sebebi nenen bağlı olğanını aytıp olamayım», – dep qayd etti Umerova.
O, advokatnıñ aytqanına köre, «bunıñ kibi qararlar ancaq mahkemede ilân etile bile, çünki telefonda oturış aqqında haber etilmey», dep qoştı.
«Umerov davasınıñ» daa bir mahkeme oturışı vaqtında FSB taqiqatçısı sorğuğa çekilgen edi. Nevbetteki oturış iyülniñ 30-na belgilendi, dep haber etilgen edi.
İyünniñ 7-nde işğal etilgen Qırımda Kremlniñ nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi İlmi Umerov davasınıñ esasını baqıp başladı.Er afta çarşenbe künleri mahkeme oturışları olacağı haber etile.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ektremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
İlmi Umerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne, ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, añlamlarnı qarıştırğanını ayta.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi mayıs 24-te terrorizmde şeklenilgen Qırım musulmanlarınıñ – Enver Mamutov ve Zevri Abseitovnıñ apiste bulunma müddetlerini uzattırmasına qarşı şikâyet arizasını red etti. Bu aqta Qırımda uquq qoruyıcı merkeziniñ idarecisi Aleksandra Krılenkova bildire.
«Enver Mamutovnıñ 7 balası bar, eñ kiçigi 3 aylıq bala, ve bir özü çalışmaq mecbur olğan anası bar. Adliyeci Emil Kurbedinov adamnı aşalamamağa ve mahkeme toplaşuvı devamında onı qafeste tutmamağa çağırdı. Mahkeme bu ricanı red etti. Adliyeciniñ qayd etkenine köre, taqiqat ne Enverniñ qabaatlı olğanını, ne de onıñ taqiqatqa mania olmağa planlaştırğanını ve mania olabilecegini tasdıqlamadı», – dep yazdı Aleksandra Krılenkova Facebook saifesinde.
Uquq qoruyıcınıñ malümatına binaen, Zevri Abseitovnıñ adliyecisi mahkemege müftiden, çalışqan yerinden, qomşulardan ve diger insanlardan hasiyetnameler taqdim etti. Yaqalanğan kişi ise, mahkemege taqiqatqa mania olmağa kerek olmağanını bildirdi, çünki o soñki neticelerden emin.
«Zevriniñ aytqanına köre, iç bir teşkilâtta, bu cümleden onıñ bağlı olğanında qabaatlanğan teşkilâtta iştirak etmey. Ve o ananeviy islâmnı kütkenini, ve bütün edebiyatnı tek camiden alğanını bildirdi», – dep ayttı Krılenkova.
Amma bütün bu delillerge baqmadan, eki Qırım sakini apiste qaldırıldı.
Mayıs 12-de Bağçasarayda rusiyeli uquq qoruyıcılar musulman evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler keçirdi. Neticede dört Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizmde qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abeltarov ve Enver Mamutov. Kelecek kün, mayıs 13-te Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi yaqalanğan kişilerni iyül 11-ge qadar apiste qaldırmağa qarar aldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İşğal etilgen Qırımda çetelden kelgen 2998 insan tibbiy közetüv altında buluna.
Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım Sağlıq nazirligi bildire.
Müessise malümatına köre, 2915 insan evde dinamik közetüv altında, 68 insan hastahanede buluna, 15 insan observatorlarğa tecrit etildi. Rospotrebnadzor malümatına köre, cuma kününe qadar 18 COVID-19 hastası qayd etildi.
Aprelniñ 3-nde Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov eki yañı hasta aqqında bildirdi. Onıñ aytqanına köre, insanlar Moskvadan keldi.
Aqyarda 5 kişi koronavirusqa oğradı.
Qırımda aprelniñ 3-nden 6-na qadar acele bir şey olmasa, evden çıqmağa yasaq etildi. Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi kirsetildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmetinde bildireler ki, eñ azdan yedi kişi işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda rusiyeli mahsus hızmetlerniñ areketleri sebebinden beklep turğanları içün zararlandı.
«İşğalcilerniñ areketleri sebebinden yarımadadan çıqqan adamlarnıñ çoqusı bir künden ziyade memuriy sıñırdan keçip olamağan. Olarnıñ çoqusı yaramay alğa tüşe edi ve olarnıñ sağlığı yaramaylaşqanı qayd etilgen. Olarnıñ er birine nezaret noqtalarına kelgenleri vaqıtta ukrain sıñırcıları kerekli tıbbiy yardım köstergen edi. Bu kibi vaziyet eñ azdan edi kere yüz berdi. Çoqusı esli-başlı adamlar yaramaylaşqan, bazıları esini coyğan», – dep bildire avgust 10-da müessiseniñ matbuat hızmeti.
Avgust 10-ğa keçer gecesi, saba saat 4:30-da rusiyeli taraf Ermeni Bazar yanındaki «Kalançak» keçirüv noqtasını bloktan azat etti, bu noqta avgust 7-den başlap çalışmadı.
Böyle etip, işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda bütün üç keçirüv noqtası çalışa.
Qırım yarımadası ile memuriy sıñırda kritik vaziyet avgust 7-de saba başlandı, o vaqıttan berli rusiyeli taraf üç keçirüv noqtasında bir qaç sefer keçirüv rejimini deñiştire edi, de olarnı blok etip, de açıp. Evel olğanı kibi, rusiyeli taraf bunıñ sebebini añlatmay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina Maliye nazirligi ukrain ükümetinden ATR telekanalına maddiy yardım kösterilmesi içün 2016 senesi dekabr 26 kününe qadar bütün vesiqalarnı azırlamaq kerek. Bunı haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat saytına dekabr 8-de bildirdi.
«Bu ne qadar sürecek (para berilmesi – QA) – zor aytmaq, amma dekabr 26-na qadar bu esnas yekünlenmeli, dep billem. Yılnıñ soñuna qadar, dekabr 26 kününe qadar, bütün vesiqa, pasport, añlaşmalar azır olmalı», – dedi Ceppar.
Nazirniñ birinci muavini dey ki, al-azırda mesele vesiqalarnıñ azırlanmasına bağlı.
«Maliye nazirligi pasportnı tasdıqlamalı. Maliye naziri buyruqnı imzalaycaq. Soñra añlaşmalar tizilecek, hazine idaresi içün vesiqalar azırlanacaq. Para berilmesi problem degil, vesiqalar azırlanmalı. Vesiqalar azır olsa, para da berilecek», – dep qoştı o.
ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov muarririyet aqımdaki sene ukrain ükümetinden maddiy yardım köreceginden şübelengenini bildirgen edi.
Ukraina Nazirler şurası ATR qırımtatar telekanalına maliye sermiyasınıñ ayrılmasını belgiledi. Bu aqta qarar dekabr 7-de ötkerilgen toplaşuvda qabul etildi.
Ukraina Yuqarı Radası noyabr 17-de olıp keçken umumiy toplaşuvında Ukraina Nazirler şurasına Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarnıñ teleradiokompaniyalarına devlet bücetinden maddiy yardım köstermege imkân berecek №5333 qanun leyhasını qabul etken edi.
Ukraina halq deputatı Refat Çubarov Yuqarı Radada çıqışta bulunıp, 35-36 million grivna maddiy yardım aqqında laf ketkenini aydınlattı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Söz Ukraina vatandaşınıñ coyulğan pasportını ğayrıdan tiklevi, 25 ve 45 yaşqa kelgen insanlarınıñ yañı fotosüretleriniñ yapıştıruvı, soyadınıñ deñiştirüvi ile bağlı olğan meseleler aqqında yürsetile. Qırım qaydı olğan Ukrain grajdanları işbu pasport hızmetlerini Ukraina DMH-niñ er bir bölüginde ala bilecekler.
Ukraina diger regionlarınıñ vatandaşları bu hızmetlerini, evel olğanı kibi, yaşağan yeri boyunca ala bilecekler.
Çet memleketlerge ketmek içün Ukraina vatandaşınıñ pasportlarını Qırım yarımadasına ketirüvi imkânsız olğanı içün migratsion hızmeti bu vesiqalarnıñ berüvini toqtatmaq mecburdır. Qırım sakinlerine çetel pasportlarını Herson vilâyetiniñ (Herson şeeri, Perekopskaya soqağı, 168) Ukraina DMH İdaresinde bereler. Çetel pasportlarınıñ azırlığını Vesiqalarnıñ şahsiyleştirüvi boyunca Devlet merkeziniñ sayıtnda teşkermek mümkün.
Çetel pasportını resmiyleştirmege istegen vatandaşlar Ukraina qıtasındaki er bir DMH-ne muracaat ete bileler.
Migratsion hızmetinde hatırlatalar ki, Ukraina grajdanlığından çıqmaq içün Ukraina Prezidenti adına ariza berilmek kerek. İşbu ariza çetel diplomatik müessisege berile. Ukraina grajdanlığınıñ toqtatıluvı Prezidentiniñ mütenasip Fermasınıñ imzalanuvından başlana.


text:
Romada ukrain cemaatçılığı bazar künü Rusiye istilâsına qarşı numayışlar keçirdi. Tedbir, turistler eñ çoq ziyaret etken Panteon yanında teşkil etildi. Bunı Radio Svoboda bildire.
Elliden ziyade iştirakçi qollarına milliy bayraqlar ve «Terrorist Putin Ukrainanı yoq ete! Onı toqtatayıq» kibi yazılar ile plakatlar aldılar. Yoldan keçkenlerge ingliz ve italyan tillerinde yazılğan bildirmeler tarqattılar. Rusiye teşviqatına işanmamaq ve Ukraina, hususan Donbassta olğan vaqialarnı kendi noqtai nazarından añlattılar.
Rusiyeden kelgen turistlerge rus ve ukrain tillerinde bildirmelerni tuttırdılar. Olarnı Ukraina ve halqına destek köstermege çağırdılar.
Ukrain İtaliyanıñ hristian cemiyetiniñ reberi Öles Gorodetskiy öz çıqışında: «Putin – Avropa içün yañı Gitler. Bunı avropalılar añlamalılar», dep qayd etti.
Bunen beraber, fleşmob da ötkerildi: rusiye yaqlılarnıñ kiyimlerde erkekler ukrain milliy çemberler kiygen qızlarğa taba silânı yöñelttler. Toplaşqanlar elâk olğan ukrain arbiylerni sukünet daqiqasınen añdılar.
Numayışnı körgen bazı rus turitsleri ukrainlilerni sögip aldılar. Olar ise, dava çıqmasın dep, cevap bermediler.
Eki saatlıq miting devamında Ukraina köçebelerine yardım olaraq 645 yevro toplanıldı.


text:
İşğal etilgen Qırım «akimiyetiniñ» Keriç limanı ve Haydarpaşa Türkiye limanı arasında halqara parom alâqalarınıñ başlanmasını ilân etti. Öz başına ilân etilgen Qırım ükümetiniñ «ruporı» «Krıminform» saytınıñ malümatına köre, Haydarpaşa – Keriç – Novorossiysk ağındaki parom avgustnıñ 22-de ilki seferni eda etecek.
Rusiyede ve SNG memleketlerinde ticaret ve marketing boyunca «Transcamion» agentliginiñ meneceri Arsen Çukin bildirdi ki, Haydarpaşi – Keriç yolu 24 saat sürecek. Parom 105 maşinanı sığdıra bile.
«Şimdi paromnı faal sürette tolduralar, bugün sefer ötkerilecek», – dedi Çukin.
«Transcamion» agentliginiñ malümatına köre, ileride Novorossiysk paromı gece-kündüz toldurılacaq. Keriçte eñ çoq 6 saat beklemek kerek, sefer vaqtı – tahminen bir saat.
16,5 metrlik avtotren keçirilüviniñ fiyatı 1350 dollarnı teşkil etecek ve 950 dollar Keriç-Haydarpaşadan keçmek içün, – dep qayd ettiler agentlikte.
«Transcamion» malümatına köre, avgust 19-da Zonguldak – Keriç – Novorossiysk parom ağı işini toqtattı.


text:
Prezident vazifesini eda etken Oleksandr Turçinov ve baş nazir Arseniy Yatsenük dialogta episi regionlardan siyasiy küçlerni ve grajdan cemiyetniñ temsilcilerini, alimlerni iştirak etmege çağıra.
Siyasetçiler qayd ettiler ki, memleketniñ şarqiy regionlarında vaziyet alâ daa kergin olğanını aytıp, akimiyet ealini qorumaq ve vaziyetni sakinleştirmek içün bütün zaruriy tedbirlerni keçirmege azır olğanını qayd ettiler. Bütün silâlı taqımlar aman silânı teslim etmek, zapt etilgen bina ve insanlarnı azat etmek kerekler. «Öldürmegen ve qıynamağan» separatistler afu etilecek.
AQŞ Ukraina akimiyetiniñ teklifine qol tuttı. AQŞ devlet departamentiniñ matbuat kâtibiniñ muavini Mari Harfukrainliler öz kelecegini muzakere etmek kerek olğanını aytqan edi. Soñra, mayıs 25 künü, işbu kelecek içün rey bermek kerekler. Bunıñnen beraber mayıs 11 kününe Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ statusını belgilemek içün planlaştırılğan referendumlarnı Washington qanunsız olaraq tanığanını aytıp keçti.
Çarşenbe künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye tarafını alğan aktivistlerni referendumnı başqa künge keçirmege çağırdı, faqat olar razı olmadılar.


text:
Sentâbrniñ 29-da Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti Ukraina içün casuslıq yapmasında şeklengen eki Rusiye vatandaşı yaqalanğanını bildirdi. Bu aqta Rusiye haber neşirleri FSB Cemaat bağları merkeziniñ malümatına esaslanıp haber ete.
«Aqmescitte Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ hadimleri Rusiye vatandaşları Suhonosova Anna Stanislavovna ve Dolgopolov Dmitriy Aleksandroviçni yaqaladı. Soñkisi Qırımda arbiy hızmette buluna. Bu şahıslar Qara deñiz flotunıñ faaliyetine dair malümat toplap, Ukraina mahsus hızmetlerine devlet sırını aydınlata ediler», – dep aytıla haberde.
Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ matbuat hızmeti Qırım.Aqiqatqa bunıñnen bağlı bir izaat bermege azır olmağanını bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Tahminen altı biñ iştirakçini bu yıl «Tavrida» art-festivali ile birleştirilecek «Rusiye – fırsatlar memleketi» forumına Qırımğa ketirecek olalar.
Bunı iyülniñ 17-nde Rusiye prezidenti memuriyetniiñ reber muavini Sergey Kiriyenko bildirdi, dep haber ete TASS agentligi.
Onıñ sözlerine köre, tedbir vaqtında sanitar telükesizligi qaidelerine riayet etilecek.
«Anda eñ azından altı biñ yerleştirip olacağımızğa bakıp areket etemiz... Kövid sıñırlavları imkân berse, qapılarnı açarmız ve istegenlerni kontsertlerge ve büyük tedbirlerge davet etecekmiz, imkân bermese – demek qapalı keçirilecek, amma Rusiye - fırsatlar memleketi platforması leyhalarınıñ ğaliplerini bekleymiz», – dep yazıla bilidrmede.
Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri Aleksandr Ostapenko koronavirus yuqunçı ile küreş ştabınıñ toplaşuvında Qırımda COVID-19 diagnozınen hastahanege alınğan hastalarnıñ sayısı 70% arttı, dep bildirdi.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya bildirgenine köre, keçken afta koronavirus yuqunçından vefat sayısında antirekord qayd etildi. Qırımda esasen ind ştammı tarqala.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Strazburgta, Avropa Şurası Parlament Assambleyasınıñ toplaşuvı çerçivesinde ötkerilgen yan-tedbir devamında istilâ etilgen Qırımda söz serbestliginiñ yoq etilüvi aqqında tarif etti.
«İlk kününden başlap bütün serbest matbuat yoq etilmekte. Rusiye, kütleviy haber vastalarınıñ cümlesini öz nezaretine aldı. Öz serbestligini qorçalamağa tırışqanlar ise – ya qapatıldı, ya da Qırımnı terk etti», – dedi Cemilev.
Merasimde iştirak etken Qırımtatar Milliy Meclisi azası, «Hayat» radiosınıñ muarriri Gayana Yüksel, yarımadada Kremge tabi olğan akimiyet tarafından Qırımdaki jurnalislerge qarşı yapılğan basqı aqqında tarif etti.
«Akimiyet, o yerde (Qırımda – QA) serbest KHV yoq etilsin dep, elinden kelgenini yaptı. Qırımlı jurnalistlerge qarşı repressiyalar başlatıldı... Soñra haber vastaları qapatılıp başlandı... Nevbetteki basamaq – serbest ve mustaqil müellifler olaraq sadece olıp keçken adiselerni qayd etmege tırışqanlarnıñ ezilmesi», – dedi Yüksel.
O, dünya cemaatına muracaat etip, insan aqlarınıñ ve KHV serbestliginiñ bozuvlarını taqip etmek içün nezaret eyyetini Qırımğa yollamağa rica etti.
Qırımlı jurnalist Anna Andriyevska, Qırımda rus mahkemesinde «fikiri sebebinen mahküm etilgen» başqa qırımlı jurnalist Nikolay Semena aqqında tarif etti.
«Qırımnıñ aitligini muzakere etmek – bügün Rusiye qanunlarında cinayet olaraq tanıla... Bügün bu sebepten Qırımda bir sıra jurnalistler ve cemaat erbapları taqip etilmekte, olardan biri – Nikolay Semena. O öz fikiri içün mahküm etilgen», – dedi Anna Andriyevska.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket faalleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina iç bir vaqıt Qırım işğali ile razı olmaz ve, tarihiy adalet pekitilmegence, küreşi devam etecek, dep bildirdi Ukraina prezidenti Petro Poroşenko diplomatik eyyet reberleri ve çetel memleketler temsilcileri ile adetiy körüşüvi vaqtında.
Bu aqta Ukraina devleti başınıñ matbuat hızmeti bildire.
O şunı qayd etti ki, 2014 senesi itibarnıñ qorçalavı boyunca bütün dünya içün bir sınav oldı ve yalıñız ukrainlerni degil de, avropalılarnı da deñiştirdi.
«Areketlerniñ bu kibi ilerilemesi ile iç bir vaqıt razı olmamız. Tarihiy adalet pektilmegence, Qırım içün küreşimiz devam etecek», – dedi Poroşenko.
«Ukrainanıñ mustaqilligi, topraq bütünligi oğrunda küreşi dünya devletleri ile munasebetlerimizniñ esas noqtası oldı»,– dedi o.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Lvivde sentâbr 11 künü, cuma, Taras Berezovetsniñ «İşğal: Qırım adası. «Melez cenkiniñ» hronikası» kitabını taqdim etecekler.
Qırım.Aqiqatqa tedbir teşkilâtçıları bildirgeni kibi, kitapnı Kopernik soqağı boyunca Sanaat sarayında taqdim etecek olalar.
Ekspert, qırımlı Taras Berezovetsniñ Qırım territoriyasında Rusiye Federatsiyasınıñ orduları tarafından alıp barılğan «melez cenkiniñ» mehanizm ve tehnologiyaları talil etile. Ayrıca 1991 senesinden Qırım işğalini azırlamağa imkân bergen Rusiye mahsus hızmetleriniñ haber-teşviqat ameliyatı taqiq etile.
«Qırımnıñ 2014 senesi fevral 18 – mart 18 kününe qadar etilgen işğali aqqında tarif etken birinci vesiqalı kitaptır», – dey Berezovets.
«İşğal: Qırım adası. «Melez cenkniñ» hronikası» Ukraina ve Rusiye siyasetçileri, arbiyler, ecnebiy mütehassıslarnıñ ve işbu vaqialarnı yaşağan insanlarnıñ izaatlarına köre yazılğandır.


text:
Almaniya kantsleri Angela Merkel, noyabr 1-inde resmiy ziyaretnen Kyıvge keldi. Mariinskiy sarayında onıñ Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonen körüşüvi keçecek.
Körüşüvden soñ matbuat konferentsiyası keçirilecek. Radio Svoboda, eki lider körüşüvini canlı yayınlay.
Almaniya akimiyetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, Merkel, Ukraina baş naziri Vladimir Groysman ve parlamet taqımlarınıñ başlıqlarınen de körüşecek ola.
Noyabr 1-inde kantslerniñ matbuat hızmetinde, ziyaret devamında studentler ile muzakere keçirilecegi ve Kök Yüzü qaramanlarınıñ eykeline çiçek qoyulacağı bildirildi.


text:
Rusiye devlet bücetinden işğal altındaki Donetsk ve Lugansk vilâyetlerine ayırılğan paralarnı Kaliningrad ve işğal altındaki Qırımğa yollamaqta. Ne sebepten Moskva para aqımını bu şekilde dağıta?
Kreml Donbassnen bağlı global planlarından vazgeçmedi, dep saya donetskli siyasetşınas Kirill Sazonov.
Donbass Rusiye içün - alâ daa Kyivge basqı yapmaq içün qullanğan bir vastasıdırKirill Sazonov
– Donbass Rusiye içün – alâ daa Kyivge basqı yapmağa imkân bergen bir vastadır. İşğal etilgen topraqlarğa hususiy bir status berip, Ukrainağa keri qaytaruv planından kimse vazgeçmedi. Söz, finansirlev tamamile Kyivden yapılması, cengâverlerniñ afu etilerek, «halq militsiyasına» çevirilmesi, ayrıca Yuqarı Radada olarğa veto aqqı tanıyaraq, temsilcilik berilmesi aqqında yürsetilegenini hatırlatmaq ister edim.Rusiye para yardımı yapmaqtan vazgeçmesi, bir mana ifade etmemekte. Mustaqil olğanı aqqında ilân etken cumhuriyetlerniñ silâlı quvvetleriniñ saflarında cengâver ruh kötermek ve koordinatsiyanı eyileştirmek maqsadınen, orta idariy terkipte, epbir Rusiyeden yollanğanlar bulunmaqta. Lâkin, meselâ, rusiyeli arbiyler Donbassnı terk etse, işte o zaman cengâverler ciddiy teşkiliy meselelernen qarşılaşması mümkün.
Ukrainalı siyasetşınas, «Yekâne koordinatsion merkez» (Yedinıy koordinatsionnıy tsentr) platformasınıñ lideri Oleg Saakân qayd etkenine köre, Donbassqa yapılğan açıq yardımnı kesmeknen Rusiye, bir kereden bir qaç meseleni çezgen olıp çıqa.
Ukrainağa topraqlarını keri qaytarmadan qaytaruv teşebbüsinen qoyulğan bir qapqandır buOleg Saakân
– «Qırımğa» böyle kösterişnen para yollanması, prezident saylâvından evel bir yapılğan Qırım oyunı olma ihtimali bar. Saylâv tamam işğal yapılğan künü yani martnıñ 18-nde keçirilecegini hatırlatmaq ister edim. O ya da bu şekilde, Moskva Donbassta işğal etilgen ukrain topraqlarına paralarnı bücetniñ gizli menbalarından yollay edi. Belki de, işte Rusiye Federatsiyası ukrain buhranı meselesinde endi añlaşmağa mümkün olacaq bir pantnör olaraq körünmesi içün Almaniya ve ABD tarafına yapılğan bir soy reveranstır. O qısmen de olsa, buñı becerebile. İç olmağanda, Vladimir Putinniñ barıştırıcılarnı kirsetme teşebbüsini alayıq – bu başından berli ukrain tarafınıñ ğayesi olıp kelmekte. Rusiye prezidenti er kesniñ diqqatini çekecek bir kün tertibi tapqan olıp çıqa. Ukrainağa topraqlarını keri qaytarmadan qaytaruv teşebbüsinen qoyulğan bir qapqandır bu.
Ukrainalı iqtisatçı, «Finans studiyası» (Finansovaya studiya) konsalting şirketiniñ idareci parntnörı Yevgeniy Nevmerjitskiy Rusiye paralarınıñ saylâv versiyasınen dağıtıluvına qol tutmaqta.
Bu saylâvcılar içün açıq bir jesttir: bizge ait olmağan topraqlarğa qol tutmaqtan vazgeçip, yardımnı bizim toprağımız olğan Qırımğa yollaymızYevgeniy Nevmerjitskiy
– İşğal etilgen Donbass territoriyalarınıñ, tanılmağan olması ve tış ticaretiniñ olmaması sebebinden iqtisadiyatınıñ tıştan yardım almadan adam aqıllı inkaşaf etmesine çare yoq. Rusiyeniñ yardımına kelgende ise, epimiz onıñ insaniy yardım degil de, silâ yardımı yollağanından epimiz pek yahşı haberdarmız. Mustaqilligini ilân etken cumhuriyetlerge yapılğan arbiy yardımlar Rusiyege paalığa patlay. Şimdi ise saylâvcılar içün açıq bir jest yapıldı: bizge ait olmağan topraqlarğa qol tutmaqtan vazgeçip, yardımnı bizim toprağımız olğan Qırımğa yollaymız denilmekte. Zanımca, prezident saylâvından evel böyle bir adımnı Kreml muim dep tanımaqta.
(Matirialnıñ metin şeklini Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Qırım Rusiye ükümetiniñ maliye naziri Vladimir Levandovskiy Qırım parlamentiniñ nevbetten tış sessiyasında Rusiye federal bücetinden Qırım büceti qıtlığınıñ qısmen qapatılması içün 3 mlrd 453 mln ruble miqdarında ödünçniñ alması planlaştırılğanı aqta bildirdi.
Toplaşuva Qırımnıñ 2015 senesi büceti boyunca qanun leyhasına mütenasip deñişüvler qabul etilgen, haber ete Devlet şurasınıñ matbuat hızmeti.
Nazir aytqanı kibi, qanun leyhasına köre, Federal bücetiniñ vastaları esabına Qırım bücetiniñ kelir ve masrafları boyunca köstergiçlerni arttırmağa planlaştıralar.
Evel Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ Sağlıq saqlav nazirliginiñ başı Aleksandr Mogilevskiy Qırımda 2016 senesi sağlıq saqlav saasında bücet qıtlığı kerekli 28 milliard yerinde 10 milliard rubleni teşkil etecegi aqqında bildirdi.


text:
Mahkeme otırışuvı esnasında evinde tintüvden soñ tutulıp alınğan Aqmescit rayonı Novıy Mir köyüniñ sakini qırımtatar İsmail Ramazanov, Qırımdaki Rusiye FSB idaresiniñ hadimleri tarafından köteklengenini beyan etti. Bu aqta yanvarniñ 24-nde Qırım.Aqiqat muhbiri haber etmekte.
«Köteklevden ğayrı iç bir hastalığım yoq. Meni FSB hadimleri kötekledi. Saba ana-babamnıñ evinde ve malüm olmağan yönelişte alıp ketken vaqıtta maşna içinde de köteklediler. Yardım istep muracaat ettim, lâkin ekimler qatiyen yardım köstermediler. Yanbaşım, eñsem ve başım ağırta. Otırışuvda iştirak etip olurımmı yoqmı, bilmeyim», – dep ikâye etti Ramazanov mahkemede.
Advokat Aleksey Ladin «acele yardım» çağırılması içün muracaat etip, ekimler onıñ mahkeme otırışuvında iştirak etip olurmı yoqmı degen manada bir hulâsa çıqarğanlarını istegen. Prokuror Ramazanovnıñ yanvarniñ 23-nde hastahanege muracaat etkende bedeninde ağır zararlanuvlar olğanı aqqında bildirgen ekspertiza hulâsasını taqdim etti. Ancaq mahkeme «acele yardım» çağırmaqnı red etken.
Aqmescit rayonınıñ Novıy Mir köyünde yaşağan qırımtatar İsmail Ramazanovnıñ evinde tintüv keçirilgen soñ, o milletlerara zıddiyet çıqaruv ve nefret doğıruvnen bağlı malümatlar tarqatuvda qabaatlanmaqta. Rusiyeli küç idaresi hadimleriniñ versiyasına köre o, malümatnı Zello internet-radiosı vastasınen tarqatğan eken.
Yanvarniñ 23-nde ilhaq etilgen Qırımnıñ Aqmescit ve İslâm-Terek rayonlarında rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri tintüvler ötkerdi. O künü Novıy Mir köyünde yaşağan qırımtatar İsmail Ramazanovnıñ evinde tintüv keçirilerek, özü ekstremizm teşviqatında qabaatlandı.
Ondan soñ Qırım Taqiqat komiteti internet-radio vastasınen ekstremizstk materiallar tarqatuvında qabaatlanğan Aqmescit rayonınıñ sakinine nisbeten cinaiy iş açılğanı aqqında haber etken edi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Bazar künü, iyün 26-da, esas Ukraina ve Qırımda Qırımtatar bayraq künü tedbirleri olıp keçti. Bir qaç yüz faal Kyiv merkezinde 39 metrlik qırımtatar bayrağı ile yürüş yaptı. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Aktsiya teşkilâtçılarınıñ bildirgenine köre, ellerinde olğan bayraq dünyanıñ eñ büyük bayrağıdır. Onıñ uzunlığı 6 metr ve keñligi 39 metr, 40 küçük bayraqtan tikilgen bayraqnı Türkiyeden mahsus bayramğa ketirgenler.
Bu büyük bayraq Türkiyeden, Ankaradan ketirildi. Teşebbüs qırımtatar diasporamızğa aitEskender Bariyev
«Bu büyük bayraq Türkiyeden, Ankaradan ketirildi. Teşebbüs qırımtatar diasporamızğa ait. Olar bayraqnı tikip yollağanlar. Bundan ğayrı, onıñ temsilcileri mında. Olar Kyivge kelgenler», – dep ayttı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev Qırım.Aqiqatqa.
Kolonnanıñ başında qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev bar edi.
Qırımtatar bayrağı – işğalge qarşı çıqqanımıznıñ bir timsalidirMustafa Cemilev
«Qırımtatar bayrağı – işğalge qarşı çıqqanımıznıñ bir timsalidir, yalıñız qırımtatarlar içün degil, Qırımnıñ azat etilmesi oğrunda küreşken bütün milletler içün öyle. Aynı vaqıtta bayraq ukrain halqınıñ qırımtatar cemiyetinen Qırımnıñ azat etilmesi küreşinde birleşkenini ifade ete», – dep qayd etti Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov, sabıq siyasiy mabus Gennadiy Afanasyev, Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar aktsiyağa qoşuldılar. Yürüş iştirakçileri arasında Qırım, Lviv, Ankara ve İstanbuldan kelgen qırımtatarlar da bar edi.
Mustaqillik Meydanında yürüş kontsert ve mitingge çevirildi, Ukraina ve qırımtatar milliy gimni seslendirildi.
Qırımtatar bayraq künü bir qaç yıl evelsi Qırımda qayd etilmege başladı. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyün 26-27 künleri Aqmescitte toplaşqan ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü belgilendi.
«Eki bayraq – bir devlet!»
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve baş naziri Volodımır Groysman qırımtatarlarnıñ Qırımtatar bayraq kününi tebriklediler.
«Eki bayraq – bir devlet!», – dep aytıla Ukraina prezidentiniñ Facebook saifesinde.
«Dostlar, can-yürekten Qırımtatar bayraq kününi hayırlayım!», – dep aytıla Volodımır Groysmannıñ Facebook saifesinde.
«Umma» Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Said İsmagilov da qırımtatarlarnı hayırladı.
«Qırımtatar qardaşlarım – Qırımtatar bayraq künüñiz hayırlı olsun! Güzel bayrağıñız Ukraina terkibindeki Qırımtatar milliy muhtariyetiniñ resmiy bayrağı olıp, Qırımnıñ er bir binasında Ukraina bayrağınıñ yanında yelpiresin isteyim», – dep yazdı İsmagilov Facebookta.
«Biz qaytqan soñ»
Qırımtatar bayraq künü munasebetinen 12 qırımlı – siyasetçi, medeniyet erbabı, jurnalist ve cemaat faalleri Lilâ Bucurovanıñ «Biz qaytqan soñ» şiirini Qırım.Aqiqat içün oqudı.
Qırım.Aqiqat leyhasında iştirak etkenler arasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, qırımlı, siyasiy mabus Gennadiy Afanasyev, oyuncı ve rejisser Galina Cikayeva, cemaat faali Tamila Taşeva, tarihçı Gülnara Bekirova, Radio Svobodanıñ Qırım.Aqiqat leyhası reberi Volodımır Prıtula bar.
Qırımtatar şairesi ve jurnalisti Bucurovanıñ «Biz qaytqan soñ» şiiri 1989 senesi aynı adını taşıp çıqqan şiirler cıyıntığına kirmekte.
Yalıñız timsaller degil
Qırımda Qırımtatar bayraq künü munasebetinen faaller Qırımnıñ şeer ve köylerine eski adlarınıñ qaytarılması içün flash mob başlattılar.
Faaller oturğan yerleriniñ tarihiy adlarını kâğıtqa yazıp foto çıqarğanlar. Faallerniñ bildirgenine köre, aktsiyanıñ maqsadı – Qırım şeer ve köyleriniñ adlarını qayd etmektir.
Flash mob iştirakçileri fotoresimlerini içtimaiy ağlardaki saifelerine qoyalar. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Ümerov da aktsiyağa qoşuldı.
Qırımtatar bayraq kününe bağışlanğan aktsiyalar esas Ukrainanıñ şeerlerinde de olıp keçti.
Zaporojye şeerinde aktsiya iştirakçileri şeerniñ merkeziy meydanında Ukraina ve qırımtatar bayraqlarınıñ resimlerini yapıp, qırımlılarğa olğan tileklerini yazdılar.
Hersonda ise avtoyürüş olıp keçti. Aktsiya şeerniñ merkeziy meydanında başladı. Qırımtatar ve Ukraina bayraqları olğan maşinalar kolonnası Hersonnıñ merkeziy soqaqlarından keçti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Salı künü, noyabr 19-ında Londonda tarihiy Haygeyt (Highgate) mezarlığında sabıq sovet siyasiy mabüsi, dissident, piblitsist ve yazıcı Vladimir Bukovskiyni defn ettiler. O, 2019 senesi oktâbr 27-sinde Cambrigede vefat etti, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Cenaze merasiminden evel pravoslav diniy hızmeti keçirildi - bu, tuvğanlarınıñ istegi edi.
Tabutnıñ artından "Birdemlik" leh areketiniñ bayrağını Poloniya delegatsiyası alıp kete edi. Onıñ vekili, Poloniya baş naziri, Mateuş Moravetskiyniñ veda nutqunı oqudı. Bundan ğayrı, Varşava universitetiniñ hadimi çıqışta bulundı. Bukovskiyniñ kitapları Poloniyada kommunizm ükmü devrinde samizdatta (öz başına neşir etüv) bastırılğan edi.
Veda nutuqlarınen, sovet lagerleriniñ mabüsi Mustafa Cemilev, çeçen icretçisi, general Ahmed Zakayev, Belorus muhalefetniñ temsilcileri ve sabıq dissidentler, Moldova ve Romaniya birleşmeleriniñ vekilleri, Britaniya universitetleriniñ ve Londonda sovet muacirliginiñ vekilleri çıqışta bulundı, dep bildire Halqara Frenkistan Radiosı.


text:
Türkiye Tış işler nazirligi Türkiye ava alanına Rusiye Federatsiyasınıñ arbiy uçağınıñ ruhsetsiz kirüvi aqqında bildire.
Bu aqta bildirüv Türkiye nazirliginiñ saytında oktâbr 5 künü aşkâr etildi.
Beyanatqa köre, Rusiye Federatsiyasınıñ arbiy uçağı Türkiyeniñ ava alanını oktâbr 3 künü bozdı. Bu sebepten Türkiye ava küçleri kökke öz uçaqlarını köterdi.
Türkiye Rusiyeni bu kibi bozuluvlardan saqınmağa çağırdı, aks alda o «ola bilecek bütün istenmez aqibetler içün mesuliyetli» olacaqtır. Rusiye elçisini bunı añlatmağa çağırdılar.
Bundan evel Türkiye prezidenti Recep Tayıp Erdoğan Rusiyeni Suriyede etken ücümleri sebebinden takbih etti.


text:
Noyabr 16 künü «Çiygoznıñ işi» boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvınıñ başında mabus ile pekitilgen video-bağ fena olğanı qayd etildi. Bundan sebep mahkeme toplaşuvını diger odada keçirmege qarar alındı. Bunı Ahtem Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov Twitterde haber etti.
Advokatnıñ sözlerine köre, endi eki şaat diñlenildi: Marlen Asanov, miting vaqıtında o Ukraina İİN hadimi edi, şimdi ise Rusiye İİN hadimi ola, ve Nikolay Bruja – «narodnaya samooborona» azası.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Asan Seydametov (Baraş) – ressamdır. Özbek SSR Taşkent şeerinde 1962 senesi oktâbr 2 künü dünyağa keldi. 1978 ile 1982 yılları arasında P. Benkov adına Cumhuriyet bediiy oquv yurtunda oqudı. 1984-1989 yılları arasında Seydametov, A. Ostrovskiy adına Teatral-bediiy institutnıñ teatral-dekorativ bölüginde oqudı. 1992 senesi Qırımğa temelli köçti. 1995 yılından başlap Ukraina ressamlar birliginiñ azasıdır. Bağçasaray rayonınıñ Büyük-Özenbaş köyünde yaşay.
Cesur, meraqlı, diger ressamlarğa oşamağan Asan Baraş çoq sayıda eser yarattı. Onınñ yaratılıcılığı o qadar zengin ve çeşitlidir ki, bütün resimler bir insannıñ qalemine ait olğanını hayal etmek zordır. Amma onıñ sürrealistik eserleri hayal küçüni ayrette qaldıra.
Asan Baraş, resimlerinde ne demek istegenini aytmağa kesen-kes red etken ressamlarındandır, seyircige resimniñ süjetini tasavur etmege imkân bere. Bu sebepten biz de hayal küçümizni serbest bıraqmağa qarar berdik.
Mına “Mamateke” adlı resim. İlk evelâ, aynı ande insanlarğa ve qoylarğa oşağan mahlüqatnıñ yüzleri közge ura. Bazıları yaş, bazıları qart. Olarnıñ alt qısımlar aman-aman insanlarnıñ kibi, el ve ayaqlarnı añdıra, amma qanatları da bar. Olsa kerek, olarnı qullanıp olamaylar, çünki sanki qoqla kibi üstlerindeki bir şeyge yiplernen bağlılardır. Mına olar asılğan vaziyettedir. Er alda, bu sebepten qoyinsanlarnın yüzleri bu qadar iradesiz ve mazlum: qanatları bar, amma uçmaylar, el-ayaqları bar, amma yürmeyler. Olar yalıñız birinin küçlü ellerinde qoqlalardır. Bu sebepten mamateke tarlasınıñ üzerinde asılılardır. Aynı şekilde biz de, kerçek insanlar. Ayatta devamlı bir şeyge bağlımız, bir şey bizni serbest areketlerden, uçuşlardan ve yürüşlerden uzaq tutar. Künlük yaşayışta yaşaymız, ireşmek ve mükemmeleştirmek kibi acayip imkânlarğa saip olğanımıznı unutamız.
Ressamnıñ balqurtlar ya da kiyik qurtlar tasvir etilgen bir sıra resimleri de bar. Er alda bunın da bir sebebi bardır. Balqurtlarnıñ yorulmaq bilmegen çalışqanlıqnı temsil etkenlei bellidir.
Ressam: “Eger insanlar da böyle çalışsa edi, bizim ayatımız bam-başqa olur edi”, – dep saya.
Bu, belki de, ressamnıñ özüni tasvirley, bu da zenaatdaşlar ve seyircilerini “semeriliginen” şaşırta.
Ressam onı qasevetlendirgen şeyni allegorik olaraq ifade ete. Qalemi, ebediy mevzularğa bağışlanğan bir sıra eserge saiptir: cenk ve barışıq, insan yañlızlığı, azap. Amma usta qırımtatarlarnıñ milliy ruhı mevzusına da çoq diqqat ayıra. Onıñ “Toyğa”, “Yalıboyunda”, “Çalğıcılar” kibi resimleri, sözniñ tam manasınen milliy renknen siñirtilgen ve sanki bizni bir qaç asırğa evel alıp kete.


text:
Qırımtatar örnegini UNESCOnıñ insaniyetniñ maddiy olmağan mirası sırasına kirsetmek ihtimalını yaratqan azırlıq cedveline qoştılar. Bu UNESCOnıñ saytında bildirile.
"Alem" cemaat teşkilâtı, bu mesele boyunca qarar alacaq oturış 2021 yılda olacağını bildirdi.
"Qırımtatar örnegi" nominatsiya vesiqasınıñ azırlaması "Alem" teşkilâtınıñ uzun müddetli teşebbüsi edi. Onıñ insaniyetniñ mirası cedveline taqdim etilmesi sanat ustalarınen sıq işbirlikniñ em de Ukrainanıñ Medeniyet ve Haber siyasetiniñ Nazirliginiñ desteginiñ neticesi oldı", - denile teşkilâtnıñ beyanatında.
2018 yılda Ukraina Medeniyet Nazirligi qırımtatar örnegini Milliy maddiy olmağan medeniy miras cedveline qoştı.


text:
Qırımnıñ Seyitler (Nijnegorsk) rayonında ev dogüş köpegi 10 yaşındaki balağa atıldı. Bet yaralarınen balanı hastahanege qoydılar. Bunı "Krım 24" telekanalı bildire.
Matbuatqa köre, vaqia dekabrniñ 26-sında oldı. Bala başta Seyitler hastahanesinde edi, soñra onı sanitar uçağınen Aqmescit hastahanesine ketirdiler.
"RİA Novosti Krım"nıñ malümatına köre, köpek, balanıñ ana-babası evde olmağance, oña atıldı ve balanı üç saatqa qadar taladı.
Şimdi bala esinde, ağır alda, travmatologiya bölüginde yata.
«CпeциaлиcTaMи pecпyблиkaHckoй дeTckoй бoлbHицы okaзыBaeTcя Bcя HeoбxoдиMaя MeдициHckaя пoMoщb. B Haчaлe яHBapя 2020 roдa плaHиpyeTcя пepeBeдeHиe B HИИ HeoTлoжHoй дeTckoй xиpyprии и TpaBMaToлorии ДeпapTaMeHTa здpaBooxpaHeHия ropoдa MockBы, Ha дaHHый MoMeHT c yчpeждeHиeM corлacoBaHa Tepaпия», – cooбщили пpeдcTaBиTeли poccийckoro MиHиcTepcTBa здpaBooxpaHeHия KpыMa.
"Cumhuriy bala hastahanesiniñ mütehassısları bütün kerekli yardımnı yapa", - dep haber ettiler Qırım Sağlıq Nazirliginiñ vekilleri.
Bundan ğayrı Krasnodardan mahsus sağılıq sımarlandı, onı dekabrniñ 28-inde ketirecekler.


text:
Özbekistan prezidenti İslam Karimovnıñ taqdiri belgisiz qala, avgust 30-da onıñ sağlığı aqqında resmiy izaat yoq.
Tünevin bazı kütleviy haber vastaları Karimovnıñ ölümi aqqında bildirgen edi, onıñ hastahanege ketirilmesi aqqında malümat eki kün evel peyda oldı. Diger kütleviy haber vastaları bu malümatnı red etti ve Özbekistan prezidentiniñ istiqrarlı alı aqqında ilân etti.
Rusiye prezidentiniñ temsilcisi Dmitriy Peskov qayd etti ki, Kremlde Karimovnıñ ölümi aqqında beyanat tasdıqlanmağanına esaslanalar. Onıñ alı aqqında iç yañı malümat yoq, dep qoştı Peskov.
Avgust 29-da Özbekistan prezidentiniñ qızlarından biri Lola Karimova-Tillâyeva içtimaiy ağda bildirdi ki, İslam Karimovnıñ cumaertesi künü saba qanı miyine aqtı ve o reanimatsiyada buluna. O vaqıt onıñ qızı ayttı ki, babasınıñ alı istiqrarlıdır.
78 yaşındaki Karimovnıñ hastahanege ketirilmesi aqqında, o vaqıt daa tafsilâtlı malümat olmadan, bazar künü belli oldı. Özbekistan yolbaşçısı vazifesini 25-ten ziyade yıl devamında eda etken Karimov soñki sefer devlet televizionına avgust 17-de çıqqan edi.


text:
Rusiye akimiyeti, "Tavrida" trassası 81%-ğa azır, dep haber ete. Aynı vaqıtta Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ reisi Yuriy Gonçar, inşaat işleriniñ tış icracısı Ao "VAD"-ğa qarşı iç bir şikâyet olmağanını ve "VAD" ileride de Qırım yollarınıñ qurulışına sımarışlarnı alacağını, ayta.
"Eñ büyük federal leyhalarında olğan "Tavrida" trassası, yekünlenmekke yaqınlaşa. Qırım başı ile (Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov - QA) yolnı aylanıp, inşaat işlerini teşkerdik. Bugünde-bugün trassa 81%-ğa azır. Kefe (Feodosiya) civarındaki Primorskiy qasabasından Qarasuvbazarğa (Belogorsk) qadar 85 kilometrlik arazide faal tarzda işler yapıla. Bu, tış icracısına iç bir şikâyet olmağan, er şey semereli ve cedvel boyunca yapılğan siyrek allardan birisidir. Yahşı nufzunıñ degeri büyüktir. Tamam bunıñ içün "VAD", Qırımda belediye ve rayon yollarınıñ yekâne qurucısı olacaq", - dedi Gonatsük.
Onıñ aytqanına köre, trassa qurulışı yerinde yerleşken topraq paylarınıñ qırımlılardan satın alınması problemalı bir mesele olıp qala.
"Yılnıñ soñuna qadar biz, bütün kerekli añlaşmalarnı imzalap, adamlarnen bu meseleni çezmelimiz", - dep qayd etti Qırım ükümetiniñ başı.
Rusiye tarafdarı olğan Qırım faal Lenur Usmanov, Qırım.Aqiqatqa tefsir bergende, becerilgen işniñ keyfiyeti aqqında netice çıqarmaq daa erte, dep ayttı.
Tek yolnı eki yıl qullanğan soñ ise, tış icracısınıñ iş keyfiyetinde emin ola bilirmizLenur Usmanov
"Becerilgen işlerniñ keyfiyeti aqqında aytmaq daa erte, çünki şimdilik yolnıñ bu qısmınıñ qurulışınıñ yalıñız körülme tarzında qiymet kese bilemiz. Tek yolnı eki yıl qullanğan soñ ise, tış icracısınıñ iş keyfiyetinde emin ola bilirmiz. Qırımlılar, Kefe trassasınıñ millionlarce rublege yapılğan tamirinden deral soñra süyrelip başlağanını daa yahşı hatırlay", - paylaştı faal.
Rusiye jurnalisti Oksana Yakubets, onıñ malümatına köre, "VAD" işhanesi Qırımda yol qurulışınıñ eñ yahşı kontraktlarını endi "elge keçirgenini" aytıp berdi.
"VAD" Qırım yol aqçalarına bayağı vaqıt uzana edi. Umumen, bu struktura ya da onen bağlı şirketler, Qırımnıñ eñ paalı leyhalarını öyle de zapt etti", - qayd etti jurnalist.
O, "Tavrida" trassasında çoq qaza olğanı içün, oña "ölüm yolu" degenlerini ve bu, trassanıñ eksiklerini köstere, dep qoştı.
Kerçek icra budjetniñ esaplağanına uymay. "Tavrida" "ölüm yolu"nda qazalarnıñ sayısı, bunı yahşı köstereOksana Yakubets
"İşniñ keyfiyeti, şübesiz, belediye unitar müessiseleriniñ (MUP) asfalt töşemesinden yahşıca, amma kerçek icra budjetniñ esaplağanına uymay. "Tavrida" "ölüm yolu"nda qazalarnıñ sayısı, bunı yahşı köstere. Aksönov, Qırım "qazanı" başında qalmaq içün, qıta şorbacılarını olğanı kibi piyazlay", - qayd etti jurnalist.
Rusiye içtimaiy palatasında çalışqan mimar ve cemaatçı Olga Veçerge köre, Qırımnıñ rusiyeli ükümeti, "VAD"nıñ yekâne tış icracısı olaraq saylanılğanını kerçek sebeplerini aydınlatmaz.
"Tecribeme köre, Qırım akimiyetiniñ iç bir sözüne inanmaq olmaz. Onıñ içün, Qırımda yekâne inşaatçını saylanuv kerçek sebepleri, büyük ihtimal ile, Gotsanükniñ aytqanınen bir kelmey", - dedi Qırım.Aqiqatqa cemaatçı.
"VAD" şirketini bu mesuliyetli vazifege lâyıq sayğan rusiye blogeri Aleksandr Gornıy, Qırım yollarınıñ yekâne qurucısınıñ saylanmasına biraz daa optimistik baqa.
"VAD" şirketiniñ qıtada (qomşu Rusiyede - QA) büyük ihtisaslı itibarı bar, bunı biz Qırımda "Tavrida" qurulışında da kördik. Qırımlılar, mahsus yol qurulışını baqmaq içün kele edi, çünki işlerniñ tezligi ve koordinatsiyasına şaşa edi. Şübesiz, şirket idaresi pek küçlüdir. Tış hızmetçilernen problemalarımız oldı, amma umumen alğanda işlerniñ keyfiyeti ve süratından memnünim. İşhane ileride de Qırımda çalışacağını tahmin etmek mümkün, çünki o, Qırım kerçeklerini endi añlay ve olarnen çalışmağa bile. Onıñ içün, bu şirket yekâne icracı olacağına qarşı itiraz etip olamayım, ve Qırım yol şirketleri "VAD"dan örnek alacaqlarına ümüt etem", - paylaştı öz fikrinen bloger.
Malümatname: "Tavrida" trassası qurulıp bitken soñ, Qırımnıñ rusiyeli memurlarına köre, o, künde 40 biñ maşna qabul etip olacaq. 2019 senesi avgust ayında AO "VAD" şirketiniñ baş müdiri Valeriy Abramov, "Tavrida" trassası 2020 senesi dekabrde teslim olunacaq, dep Rusiye prezidenti Vladimir Putinni işandırdı.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırımnıñ İslâm Terek rayon mahkemesi, qıta Ukrainada “Noman Çelebicihan batalyonında azalıq etken”inde qabaatlanğan Edem Kadırovğa qarşı üküm çıqarğanı aqqında Rusiye FSBsi bildire. Quvetçilerge köre, mahkemelengen qırımlı is adamı Lenur İslâmovnıñ “şahsiy qaravulı” edi.
“Krıminform” matbuatı FSBge esaslanıp haber etkeni kibi, Kadırovnı 4 yıllıq apis cezasına ve 1 yıllıq azatlıq sıñırlavına mahküm ettiler.
«Asker» cemaat birleşmesiniñ başı Lenur İslâmov, Qırımda rusiye quvetçileri “İslâmovnı qaravulı” dep yaqalağan adamnı tanımağanını iddia etti.
Kreml nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi, yanvarniñ 23-ünde qırımlını eki ayğa apis etti. FSB, Rusiye Ceza kodeksiniñ 208-inci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (qanunsız silâlı birleşmede iştirak etüv) cinaiy iş açtı.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete. Qırımtatar Milliy Meclisi, bu meselenen bağlı bütün malümat Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve İç işler naziri Arsen Avakovğa berildi, dep qayd etken edi.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.


text:
İyülniñ 21-nde saat 8-de Ukrainada parlament saylavları başlandı. Rey berüv saat 20:00-ğa qadar devam etecek. Bu aqta Azatlıq Radiosı haber ete.
Milliy deputatlar saylavlarında aman-aman altı biñ namzet iştirak ete. Olardan 2747-si çoq mandatlı saylav okrugında 225 deputat yerine iddia etken 22 firqanıñ saylav cedveli boyunca kete. Firqalarnıñ cedveli budır:
- «Opozıtsiynıy blok»;
- «Sıla i çest»;
- «Batkivşçına»;
- «Patriot»;
- «Sıla lüdey»;
- «Opozıtsiyna platforma – Za jıttâ»;
- «Partiya zelenıh Ukrainı»;
- «Fakel»;
- «Samopomiç»;
- «Yevropeyska solidarnist»;
- «Ukrayınska strategiya Ğroysmana»;
- «Ğrajdanska pozıtsiya»;
- «Sotsialna spravedlıvist»;
- «Sluğa narodu»;
- «Sıla prava»;
- «Radıkalna partiya Oleğa Lâşka»;
- «Partiya Şariya»;
- «Ğolos»;
- «Nezalejnist»;
- «Ağrarna partiya Ukrayını»;
- «Svoboda»;
- «Ruh novıh sıl Mıhayla Saakaşvili».
Qalğan namzetler 199 majoritar okrugda namzetini köstere. Donbas ve Qırımdaki 26 okrugda saylavlar keçirilmey, çünki Ukraina akimiyeti bu topraqlarnı vaqtınca kontrol etmey.
Avgustnıñ 5-ne qadar Milliy saylav komissiyası saylavlarnıñ neticelerini belgilemeli, avgustnıñ 10-na qadar ise olarnı resmiy matbuatta aydınlatmaq kerekler.
2019 senesi sentâbrniñ 9-na yaqın Rada birinci toplaşuvını ötkermeli.
Ukraina Yuqarı Radasına firqa cedvelleri boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ beş vekili namzet kösterecek: qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz (Petro Poroşenkonıñ «Avropa birdemligi» firqası), Meclis reisi Refat Çubarov (İgor Smeşkonıñ «Küç ve namus» firqası), Gayana Yüksel (Ukrainanıñ yeşiller firqası), Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası ve Abmecit Suleymanov («Ukraina Halq Areketi»).
Yuqarı Rada saylavlarına tek Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri namzet köstermey. Olarnıñ arasında – ukrain jurnalisti ve qırımtatar asıllı devlet erbabı, Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar («Ğroysmannıñ ukrain strategiyası» firqası), Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Umerov, «KrımSOS» teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva ve «VostokSOS» hayriye fondunıñ icra müdiri Aleksandra Dvoretskaya (üçü de Svâtoslav Vakarçuknıñ «Ses» firqasından), qırımlı bloger ve dizayner Liza Bogutskaya (Volodımır Zelenskıynıñ «Halq hızmetçisi» firqası), qırımlı, Ukrainanıñ sabıq halq deputatı Andrey Sençenko («Aq küçü»), cemaat faali, göñülli, Qırımdan köçken Natalya Lütikova («Ukraina Halq Areketi»).


text:
Rusiyeniñ Vlasiha şeerindeki (Moskva vilâyeti) İstinaf arbiy mahkemesi iyünniñ 5-i, 8-i ve 9-nda advokatlarnıñ Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ apiske alınmasına qarşı istinaf şikâyetlerini baqtı.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildirgenine köre, şikâyetler qanaatlendirilmedi. Qırımlılar avgustnıñ 13-ne qadar SİZOda qalacaq.
«İyünniñ 9-nda Timur İbragimovnen bağlı soñki şikâyet baqıldı. Mahkeme formal oldı, esas insan aqları bozuldı ve Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ qararı bütün mabüsler boyunca deñiştirimeldi», – dep ayttı advokat Lilâ Gemeci.
İyünniñ 5-nde olğan oturışuvda advokatlar sekiz müvekkili 3 metr kârelik, penceresiz ve avalandırılmağan odada qaldı, dep bildirdi. Mahkeme 12 saat devam etti.
Faallerniñ bildirgenine köre, iyünniñ 8-nde mahkeme aynı şaraitlerde oldı. Dava mabüsleri bu mahkemede iştirak etmege razı olmayıp narazılıq bildirdi. Advokatlarnıñ aytqanına köre, mabüsler laf etmedi, mahkeme suallerine cevap bermedi, «Aqiqat yasaq altında», «Fikir içün taqip», «Yamanlıq tamırı – 2003 Rusiye Federatsiyası Yuqarı Şurasınıñ qararı» yazuvlı şiarlarını köterdi.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Roskomnadzor malümatına köre, işğal etilgen Qırımda Rusiye qanunlarına binayen, qırım matbuat vastalarınıñ tek 15% qayd olundı.
Oktâbr 13 künü Roskomnadzor matbuat kâtibi Vadim Ampelonskiy aytqanı kibi, qırım matbuat vastalarınıñ yalıñız 48 qayd olundı, – haber ete TASS.
«Ukrain reyestrniñ malümatına köre, Qırımda tahminen üç biñ matbuat vastası qayd etilgen. Añlağanımızğa köre, olardan tek 300 çalışa»,– dedi Roskomnadzor temsilcisi.
Böyleliknen, ğayrıdan tek 15% qayd etildi. Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasına qoşuluvı aqqında Federal qanunına köre, keçici müddet 2014 senesi dekabr 31 künü bite.
«Qırım matbuat vastalarınıñ ğayrıdan qayd eilüvi aqqında meseleniñ baqıluvı 2015 senesi yanvar 1-ne qadar yekünlenmeli», – deyler idarede.
Yanvar 1-den bu ketişat içün devlet bergini alacaqlar, – dep haber ete Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetiniñ «ruporı» Krıminform saytı.
Rusiyeniñ Jurnalist Birliginiñ halqara bölüginiñ reberi Timur Şafir qayd etkeni kibi, qırım jurnalist toplulığı rusiye toplulığı ile «faal sürette keçe». O şunı da hatırlattı ki, bu sene Qırımda birlikniñ bölügi peyda oldı ve qırım jurnalistleri umumrusiye professional birliginiñ azaları olmaqta.
«Bundan da ğayrı, regionda rusiyeli matbuat vastalarınıñ bölükleri peyda ola», – dedi Şafir.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Amerikadaki Çikago şeerinde ve Rusiye paytahtı, Moskovada sentâbr 24-ünde faalciler, Rusiyeniñ Ukraina ve Suriyede tecavuzını toqtatmaq talabınen bir sıra piketler keçirdi. Aynı zamanda ukrain siyasiy mabüslerni, hususan Oleg Sentsov ve Vladimir Baluhnı, azat etmek talabı da yañğıradı. Bu eki taraflı aktsiyalar aqqında Qırım.Aqiqatqa faalci Vera Lavreşina aytıp berdi.
Faalciler qayd ete ki, Rusiyede ükümsürgen “rejim”niñ tecavuzını toqtatmaq ve bu vaqialarnıñ halqara mahkemede baqıluvını yaqınlaştırmaq tek “küçlerni birleştirip” yapmaq mümkün.
“İşanamız ki, özümizge, küçümizge inançnı coymasaq, şimdilik şübeli körünse de, amma yaqın vaqıtta vaziyet deñişecegine inansaq, mıtlaqa muvafaqiyetke irişerik”, - dedi Lavreşina.
Baluh, 2018 senesi martnıñ 19-ında ilân etken müddetsiz açlıqnı devam etmekte. Mabüsnıñ bir ay iç aş aşamağanından soñ, Qırım arhiyepiskopı Kliment, onı iç olmadan 2 stakan cılap kiseli, 50-70 gramm qara ötmek peksimeti ve ballı çaynı içmege qandırdı, böylece onıñ ölmemege küçü yetecek.
İyülniñ 5-nde Rusiye kontrol etken Aqşeyh rayon mahkemesi ukrain faali Vladimir Baluhqa 5 yıl apis cezası ve 10 biñ ruble (4 biñ grivna) para cezasını tayin etti.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Vladimir Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.
Oleg Sentsov mayısnıñ 14-nde Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen müddetsiz açlıq ilan etken edi. O, mayısnıñ 31-nde «onı deñiştirüv meraqlandırmağanı» bildirdi, çünki o «soñuna qadar baracaq insan olğanını» ilân etken edi.
Sentsov ve Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti.


text:
Çarşenbe künü, oktâbr 14 künü, Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde 2014 senesi Qırım Yuqarı Radasınıñ divarları yanında Ali Asanovnıñ işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçecek.
Hatırlatamız, taqiqatqa köre, Ali Asanov 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Rus birligi» firqası faalleriniñ iştiraki ile çoq biñli mitingde yüz bergen kütleviy çatışmalarnıñ iştirakçisi edi.
Delillerge baqmadan, ne birinci instantsiya mahkemesi, ne de Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi adliyeciniñ Asanovnı azat etmek muracaatını qabul etti. Ali Asanovnıñ apis cezası aqımdaki seneniñ oktâbr 15-de bite. İyün ayında Asanovlar qorantasında dörtünci bala doğdı.
Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl aytqanı kibi, Qırımda «fevral 26 işi» boyunca taqiqat «bir taraflı», çünki qabaatlı olaraq yalıñız qırımtatarlar kösterile, amma o kün birden eki miting keçirilgen edi, ve ekincisi Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ yolbaşçılığında olıp keçken edi.


text:
Ukraina Yuqarı Radası parlament tatilsiz çalışmağa niyetlene. Böyle bir qararğa 288 halq deputatı rey berdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Parlamentniñ şimdiki sessiyası sentâbrniñ 2-ne qadar devam etecek, sessiya aftalarını spiker belgileycek.
Salı künü, iyülniñ 1-de, faaller Ukraina parlamenti yanında piket ötkerdiler. Olar yaz tatilinden vazgeçmege ve Avropa birligi ile assotsiatsiya Añlaşmasını tasdıqlamağa talap ettiler.
Bundan ğayrı, piket iştirakçileri kün tertibine bir sıra zarur olğan qanunlar kirsetilmesini istediler. Faaller aliy tasil, prokuratura, saylav sisteması islâatları, em de qabarcılıqqa qarşı ve memuriy islâatlar keçirilmesini talap ettiler. Bundan ğayrı, Kiyev sakinleri Ukrainada Halqara cinaiy mahkemeniñ Roma statusı ve uquqlarınıñ tanılmasına çağırdılar.


text:
Qırımda koronavirus yuqunçına oğrağan daa eki insan qayd etildi. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Facebook saifesinde bildirdi.
«Hastalardan biri daa evel tasdıqlanğan hastanıñ qorantasından kele. Ekincisi Moskva-Aqmescit treninde sıcağı qayd etilgen yolcu aqqında malümat Rospotrebnadzornıñ regionlarara idaresine berilgen soñ qayd etildi. Yolcu yuqunç hastahanesine alındı, qırğınlıqqa qarşı tedbirler alındı», – dep yazdı Aksenov.
Trende hastanen alâqada olğanlar közetüv altında buluna, laborator tedqiqleri yapıla.
Yarımadada 61 koronavirus hastası bar – 45-i Qırımda ve 16-sı Aqyarda qayd etildi.
Aprelniñ 30-na qadar Qırımda bir çoq müessise ve teşkilâtnıñ faaliyetini toqtatqan ve vatandaşlarnı izolâtsiyağa mecbur etken yüksek seviyeli azırlıq rejimi bar.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonı Rusiye Federatsiyasınıñ Başkortostan Cumhuriyetinden yardım aldı. Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümetine yaqın olğan «Krıminform» saytınıñ malümatına köre, cumhuriyet Qarasuvbazar rayonınıñ mekteplerini oquv yılına azırlamaq içün 90 million ruble ayırdı.
Bunı sentâbr 2-de Qarasuvbazar rayon devlet memuriyetiniñ reis muavini Nikolay Stegaçöv bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, sermiya mektep ve bala bağçalarınıñ mal tehnikiy bazalarını eyileştirmek içün sarf etildi.
Başkortostan sermiyasına, neşirniñ malümatına binaen, mektep kütüphanelerinde kitaplar çoqlaştı, bazı mekteplerde zarur olğan naqliyat, em de interaktiv odalar ve bilgisayar sınıfları peyda oldılar.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Bunı müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
Olğan malümatqa köre, böyle belgi «milliy havfsızlıqnıñ temini içün ve Ukraina territoriyasına radikal şahıslarnıñ kirsetilmemesi içün» işlep çıqarıldı.
«Bu belgi devlet sıñır qoruvı organınıñ vekâletli şahısınıñ qanuniy qararı ile Ukraina devletine kirişi yasaq olğan çetel vatandaşları ya da grajdanlığı olmağan şahıslarnıñ pasport ve diger vesiqalarında qoyula», – denile beyanatta.
Devlet sıñır hızmette böyle yañılıq Ukrainağa tekrar kirmege tırışqan, amma devlet sıñırdan keçmege musaadesi olmağan insanlarnı tez tanımaq içün imkân yaratacağına ümüt besleyder.


text:
İşğal etilgen Qırımda cumhuriyet sağlıq saqlav nazirligi yolbaşçısınıñ birinci muavini Ablâmit Ziyatdinov işten boşatıldı. Bunı sentâbr 11-de Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi, – dep haber ete Qırım «akimiyetiniñ» «ruporı» «Krıminform» saytı.
Bunı Aksönov Rusiye prezidentiniñ mesleatçısı İgor Levitin ve Qırım işleri boyunca nazir muavini Andrey Sokolovğa Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ avalelerini yerine ketirüv boyunca maruzasını seslendirir eken, ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, raqiplik siyaseti komiteti qanun bozuluvı, em de vekâletli şahıslarnıñ emek nizamını bozğanlarını qayd etti.
Aksönovnıñ qayd etkenine köre, işbu areketlerge alâqası olğan adamlar da cezasını alacaqlar.


text:
Qırım.Aqiqat içün mahsus
Oktâbrniñ 16-nda Qırımdaki rusiyeli akimiyetniñ yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ talabına binaen yerli millitler işi ve sürgün olunğan vatandaşlar devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov istfağa ketmege mecbur qaldı. 2014 senesinden başlap o «namuslı» olaraq öz vazifesi becerip, qırımtatarlarını Rusiye cemiyetine integratsiyasınen oğraşıp keldi. Ancaq, körgenimiz kibi, becerip olamadı.
Aksönov «goskomnatsnıñ» siyasetini semeresiz, keşirgen tedbirlerini – resmiy, milliy cemiyetlernen qurğan bağlarnı – yetersiz dep adlandırdı. Albuki Qırım «baş naziriniñ» özü işten boşamaq kerek edi, çünki 2016 senesinden başlap milltlerara munasebetler saasını şahsiy nezareti altına alğan edi.
Zaur Smirnov Rusiye stsenariyinde terrorizm ve ekstremizmde qabaatlap, qırımtatarlarını kütleviy sürette basqan «yaramay» küç hadimlerine nisbeten «mulâyim politsiya hadimi» rolüni oynay edi. Epsinden ziyade meşur olğan apiske aluv sebeplerinden biri de, qırımtatarlarınıñ sanki dersiñ, Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tabliği Camaat» teşkilâtlarında iştirak etkenleri olıp kelmekte. Rusiyelilerniñ taqiqat keçirüv uslübi esapqa alınsa, şeklengenler yalıñız «hizblarnen» degil de, İŞİD (İGİL), atta, meselâ, İRAnen alâqası bar olğanı isbatlanabile.
İsbat qıdırğanda zorlanmağa acet yoq – «ekstremistler» sırasına kirmek içün, yasaqlanğan kitaplar cedveline kirgen bir kitap tapılsa yete
Tabiiy ki, ekseriyeti qırımtatarları olğan Qırım musulmanlarına qarşı yapılğan repressiyalar kütleviy sıfat qazandı – insanlar tutulğanı aqqındaki haberler qızğanılacaq tezlikte peyda olıp başlay. Bazıları endi mahkemege çekilde, digerleri qabaatlav qararınıñ çıqmasını beklep otura. İsbat qıdırğanda zorlanmağa acet yoq – «ekstermistler» sırasına kirmek içün, yasaqlanğan kitaplar cedveline kirgen bir kitap tapılsa yete.
Oktâbrniñ 14-nde 100-ge yaqın qırımtatarı, politsiyanıñ özbaşımcılığı ve yarımada musulmanlarını temelsiz şekilde terrorizm ve ekstremizmde qabatlağanlarına itiraz bidirdirerek, araba yollarınıñ kenarlarına çıqtılar. Rusiyeli küç hadimleri kelecek degen qorqunen devamlı yaşamaqtan bezgen insanlar: «Bizler –terrorist degilmiz! Bizim balalarımız – terrorist degil!» –degen şiarlar tuta ediler.
Rusiye qanunına istinaden, bir kişilik piketler keçirilmesi yasaq degil. Küç strukturası idareleri ve advokat Emil Kurbedinov aytıp bergeni kibi, atta bu bile politsiya hadimlerinen birlikte sıradan bir vatandaş kibi kiyingenlerge, çeşit sebep köstererek, onlarnen insannı tutıp almağa keder etmedi. Buña beñzegen areketler milliy siyasette rusiyeli akimiyetniñ küçsüz olğanını köstere. Aqmescitte qurulğan Cuma Cami, devlet seviyesinde Hıdırlez bayramınıñ keçirilmesi ya da basıp alınğan topraq damartısı yerine topraq ayırıluvı kibi «tatlılar» - qırımtatarlarınıñ integratsiya problemini çezip olamadı.
Rusiyeliler «qamçısını» siyasiy ve diniy olmaq üzre - eki yönelişte qullanmağa qarar berdiler. Netice olaraq siyasiy yönelişte Meclis yasaqlanıp, artından Ukrainanıñ topraq bütünligi tarafdarı olğan onıñ eki lideri – Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov mahkeme etile.
Meseleniñ qavim ya da inanç meselesine kelip toqunması – belden aşağı urulması dep sayıla, çünki er bir musulman ya da qırımtatarını «ekstremist» dep adlandırmaq mümkün
Eger siyasiy esnas qorqutmaq içün qullanılsa, cinaiy davalarnıñ qozğatılması – bayağı ciddiy şeylerge toqunulmaqtadır degen manağa kele. Siyasiy noqtai- nazar taqip esasına aylânsa, bunı bir çekilde çezmek mümkün. Amma meseleniñ qavim ya da inanç meselesine kelip toqunması – belden aşağı urulması dep sayıla, çünki er bir musulman ya da qırımtatarını «ekstremist» ya da «terrorist» dep adlandırmaq mümkün. Rusiyeli akimiyetniñ bu tarzdaki areketlerine qırımtatarları başqa türlü reaktsiya kösterip olamay ediler – eger bügün seniñ qomşuña kelgen olsalar, yarın seni de kelip almaları mümkün deyerek, bir kişilik piketlerge çıqtılar.
Smirnovnıñ istifağa bu qadar tez yollanmasına baqacaq olsaq, qırımtatarlarınıñ barışıqnen yapılğan bu itirazı, Kremlge menfiy şekilde tesir etkeni belli. Elbette ki, Moskva sanktsiyalarnı lâğu ettirmek oğrunda aqılğa yatacaq ve yatmaycaq usullarnı qullana ve bu arada Rusiyeniñ «Qırımdaki millitlerara barışıq ve razılıq» aqqındaki efsanesi bir anda üfürik kibi patlap kete. Büyük ihtimal, türk tarafı da Qırım musulmanlarına qol tutma fursatını qaçırmaz ve bu, Moskvanen Ankara arasında, zaten kergin olğan munasebetler içine bir-eki qaşıq qatran atılmasına sebep olur.
Rusiye ümütsizliknen, Qırımnı işğal etmeknen özü kirgen çıqmaz yoldan bir çıqış tapmağa ıntılaraq, bütün zeerini yerli akimiyet üzerine saça. Aksönov ise, kadrlarnı deñiştirmekten ğayrı qullanacaq başqa bir yolu qalmay. Ancaq bundan da bir hayır kelmez. Çünki hayır kelmesi mümkün degil.
Milletlerara siyasetindeki «tatlılar» bir netice köstermedi. Bir kişilik piketler köstergeni kibi, qırımtatarları belge bağlı ekende çekilgen «qamçıdan» qorqmaylâr. Ne yapmalı? Tikenli tel, getto ve sürgünmi? Lâkin meselege bu tarzda yanaşılsa, Rusiyeniñ Avropa Şurasına tölegen aylıq paraları bile onı qurtaramaz.
Yevgeniya Gorünova, qırımlı siyasetşınas
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün


text:
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi 49 yaşında Muslim Aliyev COVID-19 diagnozınen qomşu Rusiyeniñ Başkortostanındaki Ufa şeeriniñ №1 SİZO hastahanesine yatqızıldı.
Bu aqta advokat Edem Semedlâyev Qırım aq qorçalayıcı gruppasına haber etti.
Muslim Aliyevniñ alı şimdilik belli degil.
Qırım aq qorçalayıcı gruppası bildirgenine köre, aynı SİZOda Arsen Cepparov, Refat Alimov, İnver Bekirov ve Vadim Siruk karantinde buluna.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Rusiyeniñ Başkortostan SİZOsında tutulğan Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Muslim Aliyevniñ COVID-19 diagnozı tasdıqlandı. Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisovanıñ Telegramdaki saifesinde yazğanına köre, onı belli olmağan yerge çıqarğanlar, bulunğan yeri belli degil.
Hatırlatamız, Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Muslim Aliyev «Putin tüzetüvlerine» rey bermege istemegen soñ, Rusiyeniñ Taganrog SİZOsında tutuv şaraitleri yaramay deñişti.
İyünniñ 25-nde Moskva vilâyetiniñ (Rusiye) Vlasiha şeerindeki Arbiy istinaf mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsiniñ ükmüni deñiştirmeyip qaldırdı.
Böylece, Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ 2019 senesi qabul etken qararı deñişmedi. Mahkeme qararına köre, Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
Amnesty International aq qorçalayıcı teşkilâtı Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» bütün mabüslerini vicdan mabüsi dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Aqmescitte qayd etilgen tatar ve başqırlarda baar tarla işleriniñ bitmesini ifade etken Sabantuy bayramında Qırım Rusiye Devlet şurasınıñ reis muavini Remzi İlyasov toplaşqanlarnı tebriklep, yaqında Tataristannı ziyaret etip, cumhuriyetniñ prezidenti Rustam Minnihanov ile körüşkenini bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«O, (Tataristan prezidenti – muar.) dedi: semetdeşlerimizge büyük selâm ayt – Qırımnıñ bütün sakinlerine, qırımtatarlarğa, Qırımda er daim tınçlıq, barışıq, amanlıq olsun. Dey ki, inşaAllah, bir kün Qırımda Bütün Rusiye federal Sabantuyını keçirirmiz», – dep ayttı sanada İlyasov.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Aqmescitte cumaertesi künü, iyün 6-da, Salğır özeniniñ yalısında tatar ve başqırlarnıñ baar tarla işleriniñ bitmesini ifadelegen Sabantuy bayramı qayd etildi.


text:
Qırımdaki FSB idaresi qırımtatar faili Suleyman Kadırovğa qarşı cinaiy işniñ taqiq etilmesini yekünledi. Rusiye taqiqatı onı separatizm çağıruvlarında (Rusiye Ceza Kodeksiniñ 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı) qabaatlay.
Bunıñ sebebi Facebookta paylaşqanları ve qaldırğan izaatları olğan. Bu aqta «Agora» halqara uquq qorçalayıcı gruppasınıñ advokatı Aleksey Ladin Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Suleyman Kadırov dava malümatlarınen tanış olğan soñ (oktâbrniñ 24-de – QA), dava mahkemege berilecek», – dedi Ladin.
2018 senesi Rusiye prezidenti saylavlarında namzet kösterecegini ilân etken Rusiye alıp barıcısı Kseniya Sobçak, o ve qırımtatar faili Suleyman Kadırovnı Ukrainağa ait Qırım aqqında lafları içün mahküm etilmemeli, dep bildirdi.
2016 senesi oktâbrniñ 5-de Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatar faili Suleyman Kadırovnıñ evine tintüv keçirmege keldi. Tintüv vaqtında bilgisayar ve telefon alındı. Tintüv qadı Rodionovnıñ Rusiye Federatsiyası sıñırlarını tanımamaq ve «Asker» qırımtatar batalyonına qoltutmaq çağıruvlarını ögrenmek Qararı esasında keçirilgen.
2016 senesi oktâbrniñ 11-de Suleyman Kadırovğa qarşı «separatizm» esasında cinaiy dava başlatıldı.
2017 senesi aprel ayındaqırımlı fail ve uquq qorçalayıcı Suleyman Kadırov, o, ekstremistler cedveline kirsetilgeni aqqında beyan etti.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket faalleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi (MİD) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirip, basqını toqtatmağa çağırdı.


text:
Bağçasaray rayonınıñ sabıq başı, Qırımtatar Milliy Meclis azası İlmi Ümerov Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresinde Ahtem Çiygoznıñ faydasına cevap berdi. Bunı Ümerovnıñ özü Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Adiy taqiqat sualleri. Ahtem Çiygoznıñ faaliyeti, fevral 26 künü mitingniñ teşkilâtçıları aqqında soray ediler. Ahtem aqqında sorağanda, onı miting devamında bir qaç kere körgenimni ayta edim. O, ep insanlarnı tınçlandırmağa areket ete edi», – dey İlmi Ümerov.
Bağçasaray rayonıñ sabıq başı sorğuda onı yalıñız fehral 26 künü aqqında sorağanlarını bildirdi, başqa sual yoq edi. «Kerek olsa, aynı şunı mahkemede de ayta bilem», – dedi İlmi Ümerov.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler. Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizasını red etti. Rusiye Taqiqat komiteti Meclis reis muavini Ahtem Çiygoznğa 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgiledi.
Qırım Taqiqat komitetiniñ malümatına köre, fevral 26 künü vaqiaları çerçivesinde şaat olaraq 150 insan sorğudan keçti, zarar körgen 40 insan belgilendi ve 2 şahıs mesülietke çekildi.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımtatar Milliy Meclis ve «Rusiye birligi» tarafdarları ile kütleviy miting keçti.


text:
18 sentâbr olıp keçken mahkeme oturışında prokurorlar Nikolay Semenağa 3 yıl apis cezası istediler, amma şartlılıq şeklinde.
Ondanda başqa, prokuror Svetlena Budinskaya, şu üç yıl içinde, Semenağa bir türlü cemiyet ve halq ögündeki işlernen oğraşmaqnı yasaq etilmesini talap etti, dey «QırımAqıqat».
Hatırlatamız, jurnalist çıqmağa yasaqlağan ariza altında buluna. Onı «Halq ögünde Rusiye Federatsiyasınıñ territorial birligini bozmağa çağırmasında ve bu işte gazeta, televideniye ve internetni qullanmasında» qabaatlaylar.
Jurnalist Nikolay Semenanıñ sonki sözüni «QırımAqıqat» bastırğandır.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Al-azırda saytlarınıñ rus ve qırımtatar variantları çalışmaqta, yaqında ukrain tilinde çıqqan versiya da dünya yüzüni korer.
Saytlarınıñ işletüvi Rusiye Qırımnı işğal etüvden ve martnıñ 16-da acele surette keçirilgen "referendum" neticesinde yüz bergen anneksiyadan soñ başlandı. Ukraina öz qısımınıñ ayırılğanını qanunsız dep saya, "G 7" memleketleri boyle areketlerni halqara qanunlarınıñ bozuluvı olaraq belgiley. NATO Birleşmesi bu buhrannı "suvuq muarebeden soñ Avropa stabilligi içün eñ ciddiy havf" kibi tanıy.
Azatlıq Radiosı 28 tilde 21 memleketke söylegen AQŞ Kongeress grantı esabına odenilgen şahsiy teşkilâttır.