text:
Ukraina musulmanlarınıñ müftisi Said İsmagilov Parijde elâk olğan Charlie Hebdo mecmua jurnalistleriniñ soy-soplarına taziyelerini bildirdi. Bunı o Facebook saifesinde yazdı.
Müftiniñ fikirince, diniy duyğularnı aqaretlev meseleleri medeniy usullar ile al etilmeli:
«Mecmua Muhammed peyğamberine (aleyhi selâm) karikaturalar bastırğanına baqmadan, elbet de, musulmanlarnıñ diniy duyğuları aqaretlene, bunıñ kibi meseleler er bir memlekette uquqiy alanda medeniy usullar ile al etilmeli. Allah bile. İslâm zorbalıq. öldürüv ve qanunsızlıq yapmağa izin bermey, onıñ içün bugünki cinayet bütün Avropa musulman toplulığı içün şok oldı», - dedi o.
Said İsmagilov Avropa musulmanları adından bunıñ kibi areketlerni takbih etip, jurnalistlerge «er bir memlekette Muhammed peyğamberine karikaturalar yapmaq davetine» qulaq asmamağa çağıra.
Yanvar 7-de Parijde Charlie Hebdo satirik gazetasınıñ muarririyetine ücüm etildi.
Ücüm vaqtında 12 insan elâk oldı. Politsiyanıñ malümatına köre, 10 kişi yaralandı.


c: text/html

text:
Qırımda bulunğan internet qullanıcıları Ex.ua resursından faydalanamaylar.
Malümatnı paylaşuv resursına kirmege istegen yarımada sakinleri yañı haberni köreler, Rusiye Federatsiyasınıñ qanunları belgilegen mahkemeniñ qararı ile bu resursqa kiriş sıñırlana, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Malüm olğanı kibi, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda mayıs 1-den itibaren Roskomnadzor yasaq etilgen saytlarnıñ blok etmek talaplarınıñ yerine ketirilmesini nezaret ete.
Fevral ayınıñ ortalarında Qırımnıñ «Krelkom» internet provayderi Roskomnadzor yasaq etken saytlarnıñ cedvelinden bazılarını yasaq etmege başladı.
Roskomnadzor cedvelinde 11 424 ad mevcut, çoqusını Narkotik nezaret federal hızmeti kirsetti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatar asıllı ukrainalı yırcı Jamala mayısnıñ 15-nde Hersonda 1944 senesi Qırımdan qırımtatarlarnıñ sürgün etilüvi qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan añma abidesine çeçekler qoyıp, bu künleri balalarınen beraber yarımadada olamağanı içün yazıqsınğanını bildirdi.
Bu aqta Jamala mayısnıñ 15-nde Hersonda «Hatırlaymız» 1944 senesi mayısnıñ 18-nde qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma aqşamında iştirak etmezden evel «Suspilne Herson» jurnalistlerine ayttı.
«Şimdi balalarımnen barmağa imkân olmağanı içün pek yazıq… Qırımda, balalığımda olğanı kibi, Aqmescitte meydanda toplaşqan edik. Bu bir hatıra aqşamı edi, qorantalarnıñ körüşüvi. Yaramay bir şey olmadı, provokatsiyalar olmadı, şimdi bu aqta aytalar. Bu ğayıp olğan ikâyelerni aytqan insanlarnıñ körüşüvi edi», – dep ayttı yırcı.
Jamala, facia qorantasına nasıl tesir etti ve tuvğanlarınıñ sürgünlik aqqında tarif etkenlerini ikâye etti.
«Qartanam balalarınen Qırımdan Orta Asiyağa yük vagonlarında sürgün etildi. Yolda eñ kiçik qızı, adı menim kibi Susanna edi, can berdi. Qartanam onı yolda defin etmege rica etti, bunı kimse yapmadı, ölülerni taşlap kete ediler. Bu ikâyeni balalığımdan berli eşitken edim. Sofra başına oturğanda ya da qorantanen toplaşmağa imkân olğanda bunı ne içün hatırlağanımıznı añlamağan edim. Şimdi bunıñ qıymetini bilem, çünki maña bu ikâyeni tarif etken ne qartbabam, ne qartanam bar», – dedi Jamala.
Hersonda mayısnıñ 15-nde 1944 senesi mayıs 18 qırımtatar sürgünliginiñ qurbanları hatırasına «Hatırlaymız» añma aqşamı keçirile. Tedbirde qırımtatar asıllı ukrainalı yırcı Jamala, «Dahabraha» ukrain etno-gruppası, qırımtatar horeografik taqımları iştirak ete.
Merasimni «Küreş» qırımtatar medeniy merkezi», «GOGOLFEST», USAID halqara inkişaf ABD agentligi ve «Nova ğeneratsiya» teşkil etkenler.
Qayd etilgenine köre, tedbir Ukraina Sağlıq nazirliginiñ koronavirus pandemiyasınen bağlı sıñırlavlarğa uyğun şekilde keçirile.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda iyülniñ 6-nda 335 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildirdi Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov.
«İyülniñ 6-nda Qırımda 335 koronavirus hastası qayd etildi. 259 hasta tibbiy yardım içün muracaat etkende qayd etildi, 74 kişi daa evel qayd etilgen hastalarnen alâqada oldı, 2 hasta çetelden keldi», – dep bildire Aksenovnıñ aytqanlarını Qırım Nazirler şurasınıñ matbuat hızmeti.
Bir künde 181 insan yahşı oldı.
Qırım sağlıq nazirliginiñ malümatına köre, keçken künü 7 insan koronavirustan vefat etti, umumen pandemiya vaqtında 1559 kişi keçindi.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor yolbaşçısı Natalya Penkovskaya yarımadada koronavirus hastalarınıñ sayısı arta, dep bildirgen edi.
Aksenov, yarımadada yañı lockdown ilân etile bile, dep aytqan edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Portugaliyada tur avtobusı äylände
Qazada 29 keşeneñ ğomere özelde
Portugaliyaneñ Madeyra utrawında alman turistları utırğan tur avtobusınıñ äylänüe näticäsendä 29 keşeneñ ğomere özelde.
Portugaliya matbuğatı Madeyra utrawınıñ cirle citäkçelek çığanaqlarına tayandırğan xäbärendä Caniço şähärendä alman turistları utırğan avtobusnıñ yuldan çığıp, ber öy östenä kilep töşüe belderelde.
Santa Kruz şähär xaqimiyäte başlığı Filipe Sousa RTP3 televideniye kanalına yasağan açıqlawında hälakättä 11e ir-at, 18ese xatın-qız belän barlığı 29 alman turistınıñ yaqtı dönyadan kitüen, portugaliyale avtobus yörtüçese häm êkskursovodnıñ ciñelçä yaralanuın citkerde.
Portugaliya däwlät başlığı Marselo Rebelo de Sousanıñ qazadan soñ Madeyra utrawına kitüe açıqlandı.
Madeyra utrawında 2005 yılda barlıqqa kilgän yul hälakätendä dä 5 italiyan turist ülgän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
AQŞ Rusiyädäge Äfğanstan cıyılışında qatnaşmayaçaq
Amerika Quşma Ştatları Rusiyäneñ çärşämbe könne ütkäräçäk “Äfğanstan" temalı cıyılışta qatnaşmayaçaq


text:
İşğal etilgen Qırımda ukrain ordusından zapt etilgen arbiy tehnikanıñ areket etüvi qayd etile, dep bildire Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov.
«Soñ künleri Qırım yollarında 2014 senesi Rusiye işğalcileri tarafından zapt etilgen ukrain arbiy tehnikasınıñ areket etüvi qayd etile. Nezaretçilerniñ aytqanı kibi, bu tehnika Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde bir sıra rayonı öz nezareti altında tutqan boyeviklerge bermek içün Rusiye qıtasına yollay bileler», – yazdı o Facebookta çarşenbe künü.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Aqmescitte Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrikniñ berilmesi toqtatılğanından soñ 16 qazan dairesini işlettiler, daa bir 6 obyekt yaqında işlettirilecektir, dedi Aqmescitte «Krımteplokommunenergo» baş müendisi Vâçeslav Lopatkin şeer memuriyetiniñ toplaşuvında.
Onıñ sözlerine köre, Aqmescit RES ile qazanlarnıñ işlettirilmesi boyunca shema işlep çıqarılğan.
«Krımteplokommunenergo»da bildirilgeni kibi, mesken fondnıñ 75% qızdırılacaq.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.


text:
Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev özüniñ belçikalı zenaatdaşı Charles Michelnen yapqan körüşüvi neticesinde «Kreml esabatınıñ» Rusiye içün «boş» bir şey olğanını beyan etti.
«Bu cedvelniñ manası ne? Men bu cedvelniñ manası «sıfır», der edim. Onıñ iç bir manası yoq, çünki bizler bunıñ ters tarafını tasavur etip baqsaq ve eger de, prezident Trumpnıñ bütün memuriyeti, Temsilciler palatası, Senat, Yuqarı mahkeme, baş prokuror ofisini qoşıp, bir cedvel azırlağan olsaq edi, Amerikada neler olur edi? İç bir şey olma edi. İşte, bizim devlettede aynı şekilde, iç bir şey olmaz», – dep bildire TASS Medvedevniñ sözlerini.
Ancaq onıñ sözlerine köre, eger Washington Moskvağa qarşı yañı sanktsiyalar kirsetecek olsa, Rusiye tarafından da «yeterli cevap» berilir.
Medvedev «Kreml esabatınıñ» derc olınuvına ABD ve Rusiye arasındaki munasebetlerniñ «zeerlenüvi» dep ilâve etti.
ABD maliye nazirligi yanvarniñ 30-nda Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen sıq munasebette olıp, olarğa nisbeten sanktsiyalar kirsetilmesi mümkün olacaq sımalar kirgen vesiqanu derc etken edi. Matbuatta bu cedvel «Kreml esabatı» adınen bellidir. Oña hususan, Rusiyeniñ 114 memurı ve 96 «oligarhı» kirdi.
Esabatqa Rusiye memuriyetiniñ idaresi, hususan, memuriyet reberi Anton Vayno, onıñ muavini Aleksey Gromov, Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, prezident mesleatçısı Vladislav Surkov kirdiler. Aynı zamanda cedvelge Federatsiya Şurasınıñ spikeri Valentina Matviyenko, Devlet dumasınıñ spikeri Vyaçeslav Volodin, «Rosneftniñ» reisi İgor Seçin,«Gazprom» reberi Aleksey Miller, tış istihbarat hızmetiniñ müdiri Sergey Narışkin ve FSB müdiri Aleksandr Bortnikov kirdi.
Yanvarniñ 29-nda Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Moskva azırlanması beklenilgen «Kreml esabatı»nı ABDniñ, martnıñ 18-nde keçirilmesi planlaştırılğan Rusiye prezidenti saylâvlarına tesir etmekniñ bir teşebbüsi dep tanığan edi.
Aqyarnıñ rusiyeli sabıq gubernatorı Sergey Menyaylo ve Rusiye perzidentiniñ Qırımdaki temsilcisi Oleg Belovantsev da «Kreml esabatı» kirsetildi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Bağçasarayda qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerniñ şaatı Osman Belâlov 30 künge memuriy apiske alına bile ya da 150 biñden 300 biñ rublege qadar (66 biñden 132 biñ grivnağa qadar – QA) para cezasını ala bile. Bunı iyünniñ 28-de Qırım faali Server Mustafayev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Belâlov Osmannı kene «qanunsız mitingde» iştirak etkeni içün aynı madde boyunca mesüliyetke çekeler. Birinci kere onı 2016 senesi mayısnıñ 12-de Bağçasaraydaki vaqialar içün mesüliyetke çekken ediler. O vaqıt oña 10 biñ para cezası berildi. Bugün onı aynı madde boyunca celp etip, Seydamet Mustafayev tutulğanda «qanunsız mitingde» iştirak etmesinde qabaatlaylar», – dedi Mustafayev.
Faalniñ aytqanına köre, bu davanıñ birinci oturışı salı künü, iyünniñ 27-de keçirilecek edi, lâkin «mahkemeniñ işi çoq olğanı içün» iyünniñ 30-na avuştırğanlar.
Martnıñ 7-de Kreml kontrol etken Qırım mahkemesi qanunsız kütleviy aktsiyada iştirak etmesinde qabaatlanğan Osman Belâlovnıñ şikâyet arizası red etilgen edi.
Yanvar ayınıñ soñunda Bağçasaraydaki Rusiye mahkemesi Osman Belâlovğa 10 biñ ruble para cezasını belgilegen edi.
Mayısnıñ 12-de Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler keçirgen edi. Neticede 4 Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizm ile qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov i Enver Mamutov. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesinde şeklenip FSB hadimleri tarafından yaqalanğan ediler.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Çarşenbe künü, 2016 senesi sentâbr 7-de, qırımtatar halqınıñ taqdirinde facialı bir adise olıp keçti. Belki de, Ukraina ve Rusiyede onı körgen kişi çoq olmaz, eminim, Leşçenkonıñ alğan dairesi ve Moskvanıñ elli yedinci mektebinde yüz bergen seks qavğası qadar muzakere etilmeycek.
Bu kün Qırımda dört qırımtatarı – Qırım musulmanı – mahkeme etildi ve makhüm etildi. Adaletsiz ve sert bir şekilde mahküm etildi – olmağan cinayetler içün – 7 ve 5 yılğa qadar apis cezası berildi.
Yoq, tarih tekrarlağanda qolay ola degenleri yalan... Bazı vaqıtları, bugün olğanı kibi, o, yañı facia olaraq tekrarlana...
Tarihçı olaraq kederli bir şeyni aqlıma ketirdim... Tam 55 yıl evelsi aynı vaqıtta Taşkentte eki qırımtatar siyasiy mabusı Enver Seferov ve Şevket Abdurahmanov mahküm etilgen edi. Milletlerniñ musaviy uquqlığı, itibarları içün küreşkenlerinden olaraq «sovetlerniñ duşmanı» dediler.
Enver Seferov o vaqıt, bugün Ruslan Zeytullayev kibi, 7 yılğa, Şevket Abdurahmanov – bugün Nuri Primov, Ferat Sayfullayev ve Rustem Vaitov kibi, – 5 yılğa qadar azatlıqtan marum qalğan edi...
Yoq, tarih tekrarlağanda qolay ola degenleri yalan... Bazı vaqıtları, bugün olğanı kibi, o, yañı facia ile tekrarlana...
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
İşğal etilgen Qırımda tünevin prevmoniya ile hastahanege qoyulğan adamlarnıñ sayısı 7-den 20-gece arttı. Bunı yarımadanıñ Felâket tibbiyeti ve acele tibbiy yardım merkeziniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Müessiseniñ malümatına köre, koronavirus şübesinen hastahanege qoyulğan adamlarnıñ sayısın 8-den 12-gece çoqlaştı, keskin respirator virus infektsiyası şübesinen ise - 14-tten 21-gece arttı.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov bildiregenine köre, işğal etilgen Qırımda keçken künü 4 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Böylece, Qırımda 298 koronavirus hastası qayd etildi. 25-i çetelden, 31-i qomşu Rusiye regionlarından keldi, 9 adam vefat etti. Aqyarda - 139 COVID-19 adisesi qayd etildi, eki adam öldi.
Aqyarda dört yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Yılnıñ başından berli 143 adam ola. 83 adam yahşı oldı, 2 adam vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırım yarımadasında keskin nefes virus yuqunçı (KNVYU) hastalarınıñ sayısı artqanı içün mektep ve bala bağçaları qısmen karantinge qapatıla, dep bildire Rospotrebnadzornıñ Qırım idaresi.
Müessise malümatına köre, soñki afta içinde Rusiye işğal etken Qırımda qırğınlıq seviyesinden 29,4% çoq oldı.
«2020 senesiniñ 6-ncı aftasında Qırım Cumhuriyetinde ve Aqyar şeerinde keskin nefes virus yuqunçı hastalarınıñ sayısı arta. Qırım yarımadasında (03.02.2020 tarihinden 09.02.2020 tarihine qadar) 9528 insan nefes virus yuqunçına oğradı, 10 biñ/ealige 49,8 ola. Qırğınlıq seviyesine nisbeten hastalıq 29,4%-ğa yüksek», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, Aqyarda 2181 insan keskin nefes virus yuqunçı oldı, 10 biñ/ealige – 49,8. Böylece, matbuat hızmetiniñ malümatına köre, Aqyarda hastalarnıñ sayısı qırğınlıq seviyesine nisbeten 13,6% ola.
Rospotrebnadzor qayd etkenine köre, keçken afta içinde Qırımda 19 mektepniñ oquv esnası qısmen toqtatıldı, 55 sınıf, 6 mektepten evel müessisede ise 7 gruppa karantinge qapatıldı.
Aqyar şeerinde 17 mektepniñ 43 sınıfı, 3 mektepten evel müessisede 3 gruppa qapatıldı, dep bildire matbuat hızmeti.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ bildirgenine köre, 2020 senesiniñ beşinci aftası devamında yarımadada gripp ve keskin nefes virus yuqunçı olğan insanlarnıñ sayısı tez arttı.
Bundan ğayrı, Qırımda keskin nefes virus yuqunçı alâmetlerinen hastahanege alınğan sekiz kişi koronavirus şübhesinen teşkerile.
Daa evel yarımadada bu yıl gripp olacaqlarnıñ sayısı yüksek seviyede olacaq, dep tahmin etildi.
Qırım ve Aqyarda bıltır sentâbr ayında gripp aşıları yapılıp başladı.


text:
BMT insan aqları Şurasınıñ 46-ncı sessiyasında çeh delegatsiyası Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda tutulğan ukrain siyasiy mabüslerini azat etmege çağırdı. Bundan ğayrı daa yaqında yarımadada tevqif etilgen Azatlıq Radiosınıñ şttan tış hadimi Vladislav Yesipenko aqqında da hatırlattı.
«Esassız teqifler, qaçırmalar, iskenceler aqqında bütün kerçek bildirmelerni mustaqi şekilde tahqiq etmege çağıramız. Rusiyeni bütün ukrain siyasiy mabslerini azat etmege çağırımız», – dep yazıla bildirmede.
Ayrıca beyanatta apis etilgen üç aq-uquq qoruyıcınıñ adı añıla: Emir-Üsein Kuku, Server Mustafayev ve Seyran Saliyev.
«Bundan ğayrı yaqında jurnalist Vladislav Yesipenkonıñ tevqif etilmesinden raatsız olğanımıznı bilidirmege isteymiz», – dep qayd etile.
Çeh delegatsiyası Rusiye akimiyetini Qırımda pandemiyağa qarşı kerekli çareler körmesine ve memuriy sıñırdan keçme sıñırlavlarını lâğu etmesine çağırdı.
Martnıñ 23-nde işğal etilgen Qırımda tevqif etilgen Vladislav Yesipenkonı ükmüne qarşı mustaqil imayecilerniñ şikâyeti baqılğan mahkeme oturışına ketirmediler.
Emir-Usein Kuku – qırımtatar aq qorçalayıcısı ve faali. 2019 senesi noyabrniñ 12-nde Rusiyeniñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi onı «terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etkeninde» qabaatlap, 12 yılğa üküm etti. Amnesty International Kukunı vicdan mabüsi dep saya.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi sentâbrniñ 16-nda Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca üküm çıqardı. Marlen Asanov 19 yıl sert rejimli koloniyada, Memet Belâlov 18 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Timur İbragimov 17 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Server Zekiryayev 13 yıl sert rejimli koloniyada; Server Mustafayev 14 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Seyran Saliyev 16 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Edem Smailov 13 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlavğa üküm etildi. Ernes Ametov qabaatsız tanılıp, mahkemede azat etildi.


text:
Qırım müftiyatında berilgen malümatqa köre, baştaş asılzadeniñ mezarında tiklenilgen edi. Baştaş eskirgen, onıñ üstündeki yazılarını oqumaqnıñ çaresi yoq.
Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ mütehassıslar deyler ki, baştaş Körbek camisi yanında tapıldı.
Baştaş açılacaq baştaşlar müzeyine berilecek Olarnı qırımtatarlarnıñ tarihiy ve medeniy mirasınıñ bir qısmı olaraq saqlaycaqlar.
QMDİ berilgen malümatqa köre, evel-ezelden imamlarnı, asılzadelerni yerli caminiñ sağ ya da sol tarafından yerleşken mezarlıqlarda defn ete ediler.
Al-azırda 1944 senesiniñ sürgünliginden soñ yoq etilgen eski cami yerinde yañı cami qurula. Cami binası eki qatlı olacaq ve 500 adamnı sığdıracaq. Bundan ğayrı, binada mağaz olacaq. Bu yerde oquv odaları, aşhane ve diger odalar yerleşecek.


text:
Aprelniñ 4-nde Kreml kontrolindeki Aqyar şeer mahkemesi «ukrain diversantları davasınıñ» ükmüni çıqardı. Eki mabüs – Vladimir Dudka ve Aleksey Bessarabov – 14 yılğa üküm etildi. Mahkeme er birine para cezasını da berdi: Dudkağa – 350 biñ ruble, Bessarabovğa – 300 biñ ruble.
«Nomos» Qırım analitik merkeziniñ hadimleri Dmitriy Ştıblikov, Aleksey Bessarabov ve yaqın dostu Vladimir Dudka 2016 senesi noyabrniñ 9-nda Aqyarda tutulğan edi. Üçü de Ukraina istihbaratınıñ isteginen Qırımda diversiya azırlağanında qabaatlandı. Ştıblikov qabaatını tanıp, 5 yılğa üküm etildi, Bessarabov ve Dudka ise qabaatlarını tanımadılar. Ukraina telükesizlik hızmeti olarnıñ bir de bir alâqası bar olğanını inkâr ete.
Jurnalist Taras İbragimov Kreml kontrolindeki Aqyar mahkemesi qabaatlayıcı üküm çıqaracağından emin edi.
– Prokuror Vladimir Dudka içün 15 yıl ve Aleksey Bessarabov içün 14 yıl ve 10 ay istegende mahkeme 2-3 yıl az berir, dep tüşüngen edim. Amma üküm qabaatlayıcı olacağından iç bir şübhem yoq edi. Aqmescit davası da bar, anda Andrey Zahtey ve Yevgeniy Panovğa daa yımşaq bir üküm çıqarılğan edi. Ne yazıq ki, FSB ve mahkeme yeñdi, bunı tanımaq kerek, çünki mına «diversantlar» bar, olar mahküm etildi – bazıları qabaatını tanıdı, bu tahqiqat içün pek müim ola. Asılında, bu davada o qadar sır bar. Aqyarda davanıñ ilk mahkemesi olğanda soy-soplarından biri 2016 senesi noyabr ayında Aleksey Bessarabovnıñ evinde tintüv keçirilgende o, masada bir kâğıt qaldırğan edi: «Vladimirniñ iç bir qabaatı yoq». Şu sebepten tuvğanları Dudkanıñ bu davağa iç bir alâqası yoq, dep israr ete.
Vladimir Dudkanıñ advokatı Sergey Legostov şikâyetni on kün içinde temyiz etmege niyetlene ve qabaatlayıcı tara dava malümatları sahtelengenini tanıdı, dep qayd ete.
Qırımdaki «diversiya davaları» boyunca bu eñ sert üküm oldı. 14 yıl – büyük bir ceza.Sergey Legostov
– Dudka adiy bir arbiy degil edi – o, gemideki radio istihbaratında hızmet etti, 2010 senesi işten ayırıldı. Soñra Ukraina Fevqulâde vaziyetler nazirliginde ve daa soñra Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginde çalıştı. Oña aydınlatılğan qabaat içün pek kelişe edi. Qırımdaki «diversiya davaları» boyunca bu eñ sert üküm oldı. Belki, hata, tahqiqatnıñ sahte olğanını gizlemek, belki, mahkümlerni ve tuvğanlarını, qalğanlarını qorquzmağa isteyler. 14 yıl – büyük bir ceza. Olar, elbette, başqa bir şey beklemediler. Sözge çıqqanda olarğa Ukrainada qoltutqan er keske teşekkürler bildirip, qabaatlı olmağanlarını ayttılar. Bundan ğayrı, Aqyar prokuraturası ve Qırımdaki FSB İdaresiniñ yolbaşçısı adına soraştıruv ve tahqiqat keçirilgende mahkeme hata yapılğanını aydınlattı. Qabaatlayıcı taraf dava malümatlarınıñ bir qısmı sahte olğanını tanıdı. İmaye buña razı.
Vladimir Dudkanıñ oğlu İlya Dudka üküm ne qadar sert olğanına şaşıp, babasınıñ sağlıq problemleri aqqında hatırlata.
Babamnıñ yaşı belli, deñiştirüv olmasa, bu bir taraflı bilet olurİlya Dudka
– Babamnıñ yaşı belli, deñiştirüv olmasa, bu bir taraflı bilet olur. Tutuv şaraitlerinden şikâyet etmey, tek tibbiyet yaramay. Babam içün bizden ilâc alalar, amma bu eski ilâclar, babam olarnı tutulğandan evel qullanğan edi. Babam hastahanede baqılğan soñ yañı bir şey berilmedi, demek ki, tek alâmetlerni bastıramız. SİZOda qan basımı yükselip başladı – 150-90 ola, em de aşqazan ülseri bar, erkek hastalıqları bar. Bir afta evelsi körüştik – sağlıq aqqında laf ettik, babam etap etilecegine azırlanıp başladı. Mahkeme izin berse, kelecek aftanıñ ilk yarısında kene körüşüvge baracam.
MALÜMAT: 2016 senesi noyabrniñ 9-nda Aqyarda «Nomos» Qırım analitik merkeziniñ hadimleri Dmitriy Ştıblikov, Aleksey Bessarabov ve yaqın dostu Vladimir Dudka tutulğan edi. Üçü de Ukraina istihbaratınıñ isteginen Qırımda diversiya azırlağanında qabaatlandı.
2017 senesi noyabrniñ 16-nda Aqyar şeer mahkemesi Ştıblikovnı 5 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına ve 200 biñ ruble (95 biñ ğrıvnâ) para cezasına üküm etti.
2018 senesi iyülniñ 31-nde Kreml kontrolindeki Aqyar şeer mahkemesi aqyarlı Vladimir Dudka ve Aleksey Bessarabovnıñ apis cezasını altı ayğa uzattı.
Ukraina telükesizlik hızmetiniñ bildirgenine köre, Qırımda tutulğan Ukraina vatandaşları SBU hadimleri ya da hızmetçileri degil.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Arça rayonı
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Arça Rayonı (Rus: Apckий paйoH (Arskiy rayon)).
Tarixı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Arça Daruğası (15.-18. yöz), Arça Öyäze (1708.-96.), Arça Kantonı (1920.-1930.)
Rayun 1930 nıñ 10 awgustında oyıştırıla. Oyışqan waqıtında Arça rayonına 63 awıl şurası, 64136 keşe (tatarlar - 48799, urıslar - 15312, başqa xalıqlar - 25) yäşägän 113 toraq punkıt kerä. Rayunnıñ çikläre häm mä'müri büleneşe berniçä tapqır üzgärä. 1940 ta mäydanı - 1087 km², xalqı - 54,3 meñ keşe, 34 awıl şurası, 112 toraq punkıt bula. 1944 neñ 19 fiwrälendä Arça rayunınıñ ber öleşe yaña oyıştırılğan Çürile rayunına birelä (1956 nıñ 14 mayında kire qaytarıla). 1960 ta rayon 1095,5 km² cir bili, tärkibendä bistä şurası, 16 awıl şurası, 111 toraq punkıt isäplänä. TASSR da mä'müri berämleklärne ereländerü säbäple, 1963 neñ 1 fiwrälendä Arça rayunına Baltaç, Tuqay rayunnarı häm Biektaw rayunınıñ ber öleşe quşıla. Rayunnıñ mäydanı - 3681 km², xalqı - 120,2 meñ keşe, 54 awıl şurası, 296 toraq punkıt bula. TASSR da mä'müri-tiritariäl büleneş üzgärü säbäple, 1965 neñ 12 ğinwarınnan rayun tirrituriäse 2527 km² ğa qädär kimi, xalqı - 87,2 meñ keşe, 38 awıl şurası, 208 toraq punkıt qala. 1990 nıñ 25 üktäbrennän Arça rayunınnan Ätnä rayunı ayırılıp çığa. 2005 yılnıñ 26 ğinwarında munitsipal rayon dip üzgärtelä.
Cäğrafiäse[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
TRnıñ tönyağında urnaşqan, Mari Respublikası belän çiktäş.
Öske yöze – qalqulıqlı tigezlek (bieklege – 170-266 m), yılğa üzännäre belän bülgälängän. Qazansu yılğası (quşıldıqları Atı, Biräzä, İä, Kesmäs), Aşıt, Şuşma yılğaları ağa. Cirläre kübäsençä aqsıl sorı urman, käsle kölsu häm köränsu sorı tufraqlı. Bilämä-urında 12,3% urmannar belän qaplanğan. Balçıq, but taşı, burtaş, qom, torf yatmaları bar.
İqtisadı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Arçada şänäğät şirkätläre eşli.Yaña Kenär awılında ağaç eşkärtü häm yäşelçä kipterü zavodları, rayonda urman xucalığı. 2002. yılda awıl xucalığı 149,0 meñ ga cir bili, ş.i. 127,4 meñ ha sörü cire. Saban bodayı, arış, arpa, solı, borçaq igelä, bäräñge üsterelä. Mögezle ere terlek, sarıq asrala. Arça rayonı cirennän Qazan-Yekaterinburg timer yulı, Qazan-Permʻ, Olı Ätnä-Arça, Arça-Yaña Kenär automobil yulları uza.
Mädäniäte[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
2000. yılda 106 ğomumi belem birü mäktäbendä 8945, 2 hönär mäktäbendä 464 uquçı uqıy. 61 kitapxanä, 89 klub, 305 urınğa isäplängän 3 xastaxanä bar.


text:
Bunı ükümet portalı bildire.
«Ukraina mudafaa Nazirligine Büyük Britaniya ve Frenkistan zenaatdaşlarımızdan teklifler keldi. Bu devletlerniñ arbiy hızmetleri NATO gemilerinde deñiz ameliyatını keçecek ekinci ve üçünci kurs zabitlerine oquşnı devam etmege imkân bereler», – dep ayta P.S.Nahimov adına VMS Akademiya yolbaşçısınıñ terbiye işleri boyunca muavin vazifelerini eda etken 2 rutbe kapitanı Arkadiy Stepanenko.
Ağımdaki seneniñ sentâbr 1-den başlap ve leytenant rutbesine qadar Büyük Britaniyada 10 kursant bedava oquycaq, Frenkistanda – yedi.
Stepanenkonıñ aytqanına köre, şimdi namzetlerni seçip alalar. Bu oquş yılınıñ soñunda arbiy nizam ve oquştan eñ eyi neticelerni köstergen talebeler mezkür imkân ile faydalana bilecekler.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ Rusiye prezidenti Vladimir Putin Akademiyağa Nahimov adına Qara deñiz yuqarı arbiy-deñiz oquv yurtı adını bermek qararını imzaladı.
Ukraina bayraqları yerine Rusiye bayraqları asılğanda kursantlar Ukraina gimnini yırladılar.


text:
Mında añlatqanları kibi, bank, böyleliknen, Ukraina banklarına Qırımda Rusiye işğali bitkenine qadar faaliyetni yasaq etken Ukraina milliy banknıñ avalesine riayet ete eken.
Bunıñ ile beraber, salı künü matbuat vastalarda «Nadra» bankı Qırımda faaliyetini qanunlaştırmaq içün bir qaç yolnı tüşüngeni aqqında malümat peyda oldı. Şu cümleden, yañı banknı Moskvada qayd etmek ve işğal etilgen territoriyadaki bank ticaretini oña keçirmege ya da Rusiye bankı ile birleşmek.
«Nadra» bankında bu malümatnı red ettiler. «Biz ukrain uquqiy alanında işleymiz ve bütün talaplarğa riayet etemiz».
«Nadra» bankınıñ regional ağı 2014 senesiniñ başına 500 bölükni qavrap ala edi, şu sırada Qırım ve Aqyarda 18 bölük.
Banknıñ müim aktsioneri 2014 senesi aprel 1-de Dmitriy Firtaş saipliginde olğan CentragasHoldingAG (89,9659%) şirketi edi.
Rusiye merkeziy bankı Qırım ve Aqyarda 9 ukrain bankına faaliyetni yasaqladı.


text:
Kazim Ametov «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsi ola
«Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsi olğan 63 yaşında sudaqlı qırımtatar faali Kazim Ametovnıñ evinde tintüv keçirildi. İlk malümatqa köre, anda «tahqiqat tedbirleri» oldı, dep bildire «Qırım birdemligi».
«Sudaq rayonınıñ Suvuq Sala kirişinde Rosgvardiya maşinası tura edi. Ametovlarnıñ evi yanında quvet qurulışlarınıñ hadimleri tolu mikroavtobus tura edi. Tintüv 7:30-da başlap, 8:35-te bitti. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi qarar çıqardı», – dep bildire faaller.
Başqa malümat şimdilik yoq.
Rusiye quvet qurulışları izaat bermey. Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
Noyabr ayında Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi Kazim Ametovnıñ davasını baqıp başladı. O, Bağçasaraydaki vaqtınca tutuv izolâtorı ve Aqmescitniñ №1 SİZOsında apiste tutuv şaraitleri «insan itibarını aşalağanı» içün dava açmağa talap etti. 63 yaşında Ametov «Veciye Kaşka davası» çerçivesinde 2017 senesi noyabrniñ 23-nden 2019 senesi yanvarniñ 24-ne qadar apiste yattı.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
2019 senesi aprelniñ 7-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi para talap etüvde qabaatlanğan «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüslerine üküm çıqardı. Ruslan Trubaç, Bekir Degermenci ve Kazim Ametov 3 yılğa şartlı olaraq üküm etildi, 3 yıl sınav müddeti olaraq belgilendi. Asan Çapuh 3,5 yıl şartlı apis cezasını aldı, 3 yıl sınav müddeti olaraq belgilendi.
Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaç qabaatlarını tanımadı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Rusiye advokatı Nikolay Polozov Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi taqiqatçığa advokatnı sorğuğa çekmege bergen izniniñ lâğu etilmesini bekley. Bunı Polozov Qırım.Aqiqatqa aydınlattı.
«Kiyev rayon mahkemesiniñ qararı lâğu etilecegini bekley, çünki işbu qarar Rusiye qanunlarına zıt kele. Bunıñnen beraber, bu şikâyet arizası misalinde Qırım mahkeme sisteması uquq qoruyıcı organlarınıñ «isteklerine» ne qadar bağlı olğanını añlarmız», – dep ayttı Polozov.
Advokat mahkeme qararı deñişmeyip qalsa, Rusiye Yuqarı Mahkemesine şikâyet etilecek, dep ayta.
«Bu instantsiyadan keçmemiz Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege imkân bere, anda ise Qırım mahkemecileri ve taqiqatçılarınıñ yapqanlarına mustaqil şekilde qıymet kesilecektir», – dep qayd etti Polozov.
Advokat Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesine «FSB taqiqatçısınıñ qanunsız areketlerinden» şikâyet etti ve Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa ariza berdi.
Yanvar 30-da saba haber etilgenine köre, işğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi Rusiye advokatı Nikolay Polozovnıñ şikâyet arizasını baqacaqtır. Toplaşuv fevral 14-de ötkerilecektir.
Yanvar 27-de Polozov Federal advokatlar palatası ve Moskvanıñ Advokatlar palatasına «Rusiye FSB hadimleriniñ qanunsız areketlerinden» sebep ariza berdi.
Yanvar 25-de Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ altı hadimi Polozovnı Aqmescitniñ Serov soqağındaki musafirhane yanında yaqalap, onı sorğuğa alıp kettiler. Advokat bunı qaçıruv olaraq tanıp, advokatlar toplulığını bu areketlerge cevap bermege çağıra.
Dekabr 20-de Qırımda advokat Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş ğayrıdan açıldı. Uquq qorçalayıcılar Rusiye uquq qoruyıcı sistemasınıñ bu areketleri Polozovnı «fevral 26 davasınıñ» imayesinden ayırmaq içün yapıla, dep tüşüne.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qırımtatarlar yarımadada Rusiye akimiyetini tanımadı. Böylece, Qırımnıñ şimdiki akimiyeti ve uquq qoruyıcıları olarğa qarşı basqı yapmağa başladılar. Dünya toplulığı Qırımda insan aqlarını qorçalamağa çağıra, Rusiyeden ise yarımadada insan aqlarına riayet etmesini talap ete. Qırımda bir sıra mahkeme esnası keçirile, tintüv ve apis cezaları devam ete. Uquq qorçalayıcılar Rusiye akimiyetiniñ Qırımda yapqanları «siyasetnen bağlıdır» deyler.
Qırımda bir sıra mahkeme davası devam ete, qırımtatar halqınıñ temsilcileri yaqalana, evlerinde tintüvler keçirile. Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ bu yapqanlarını uquq qorçalayıcılar «siyasiy sebeplernen» bağlay.


text:
Faal İbraim Voyennıy Moskva qırımtatar diasporasını Jukovskiy şeerinden uçucı-veteranlarnen beraberlikte Novodeviçye mezarlığında Amet-Han Sultannıñ mezarını fevral 1-de, eki defa qaramannıñ elâk olğan künü, ziyaret etmege, çiçekler ketirmege ve onıñ hatırasına dua oqumağa çağırdı.
Adamlar Novodeviçye mezarlığınıñ baş kirişi yanında, saat 12.00-den 12.20-ge qadar toplaşacaq.
İbraim Voyennıy qayd etti ki, er sene fevral 1-de, aftanıñ angi künü olğanına baqmadan, Jukovskiy şeerinden uçucılar Novodeviçye mezarlığına kelip, Amet-Han Sultannıñ mezarını ziyaret ete.
Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız


text:
Türkiye Tış işler nazirligi Rusiye prezidenti Vladimir Putinni Osmanlı devletinde ermenilerniñ kütleviy öldürüvine «genotsid» aytqanından sebep takbih ete. Bunı Radio Svoboda bildire.
«Rusiyeniñ Kavkazda, Orta Asiyada ve Şarqiy Avropada keçken asırda yapqan öldürüv ve sürgünliklerni aytsaq, o, genotsid ve uquq tarafları ne olğanını daa yahşı bilmek kerek, dep tüşünemiz», – aytıla Türkiye Tış işler nazirliginiñ beyanatında.
Bugün Erivanda Osmanlı devletinde öldürilgen ermenilerniñ hatırasına keçirilgen matem tedbirinde Rusiye prezidenti Vladimir Putin «genotsid» sözüni qullandı. O, milletçilikniñ telükesi aqqında aytıp, «rusofobiya» sözüni qullanıp, Ukrainanıñ Avropağa qoltutqan akimiyetini tenqid etti.
Aprel 24-te Almaniya parlamenti Osmanlı devletinde ermenilernin öldürüvini genotsid olaraq tanıp, rezolütsiyanı qabul etti. Böylece Almaniya bunı tanığan 24-ünci memleket oldı.
Aprel 15-te Avropa parlamenti aprel 24 kününi Avropada 1915 senesi Osmanlı devletinde Ermenilerniñ genotsid qurbanlarınıñ hatıra künü olaraq ilân etip, Türkiyeni genotsid olğanını tanımağa çağırdı. Türkiye akimiyeti buña «tarihnı deñiştirmek» niyeti kibi qabaat ile cevap berdiler.
Ermenistan prezidenti Serj Sargsân dünya toplulığınıñ ermenilerniñ öldürüvini genotsid olaraq tanığan soñ «soñki 100 yıllıq inkârını» yoq etecegine ümüt etkenini bildirdi.


text:
Qırımda Hıdırlez bayramı kütleviy şekilde ziyaret etile demek maqsadınen Kreml nezareti altındaki yarımada akimiyeti tedbirge yerli mektep talebelerini ketirmekte. Bu aqta özüniñ Facebook saifesinde mayısnıñ 6-da qırımtatar Meclisiniñ reisi Refat Çubarov yazmaqta.
«Bugün keçirilgen Hıdırlez «şeñliklerinde» Qırımnıñ Rusiyege bağlı işğalci akimiyeti mektep avtobuslarını bile celp etmekte. Avtobusnıñ er birinde eki-üç ocadan ğayrı ekseriyeti talebeler», - dep yaza Çubarov.
Hıdırlez – türkiy milletlerniñ eñ büyük bayramlarından biri olaraq, XIX asırda üç kün devamında qayd etilgen. Bayram Hıdır (al-Hidr) ve İlyas (İlya) yerde körüşken künü yani mayısnıñ 6-da qayd etilir. Merasimlerde qadimiy ayvanasravcılıq çizgileri körünmekte.
Qırım işğal etilgen soñ qırımtatar halqı Meclisiniñ temsilcileri Qırım Hıdırleziniñ qayd etüv merasiminde iştirak etmekni red etken ediler. Olar yarımadadaki öz semetdeşlerine de bu bayramnıñ qayd etüv merasimlerinde iştirak etmemelerine tevsiye etken edi. Haber etilgenine köre, bu yıl Hıdırlez bayramı Qırımnıñ Rusiyege bağlı yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ «imayesi» altında qayd etilecek eken.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
NATO Baş kâtibi Yens Stoltenberg, Moskva soñki yıllar devamında «havflı areketler» yapa, olarnıñ arasına Qırımnıñ ilhaqı ve Donbasstaki vaziyetni stabilsiz alğa ketirüv kireler, dep bildirdi.
Bunı Stoltenberg, aprel 27-de Brüsselde keçecek NATO tış işleri nazirleriniñ muşaveresi arfesinde söyledi.
Stoltenberg: «Endi bir qaç yıl devamında Moskva havflı areketler yapa. Olarnıñ arasına Qırımnıñ qanunsız ilhaqı, Ukrainanıñ şarqını stabilsiz alğa ketirüv, demokratik ceryanlarğa qarışuv, kiberucümler ve dezinformatsiya kireler. Ondan ğayrı, Rusiye, defalarca himiyeviy silânı qullanğan Suriyeniñ canavar rejimine qol tuta. Ondan ğayrı, büyük ihtimal ile, Solsberideki siñir çarpıcı ucümniñ artında da Rusiye tura edi», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, «NATO buña azimkârlıq ve birdemlik ile cevap berdi».
«Biz Suvuq cenkniñ bitkeninden soñ eñ büyük quvetleştirilmesini kerçekleştirdik, birleşmeniñ şarqiy qanatında bulunuv derecemizni arttırdıq, quvetlerimizniñ arbiy azırlığını yükselttik», – dep saya Stoltenberg.
O, «al-azırda ittifaqdaşlar mudafaa maqsatları içün daa çoq para yatıralar», dep ilâve etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda patlayıcı madde ve silânı qanunsız saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirov Aqmescitteki Semaşko Cumhuriyet hastahanesiniñ endokrinologiya bölügine yatqızıldı. «Agora» halqara aq qorçalayıcı gruppasınıñ advokatı Aleksey Ladinniñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, Bekirovnıñ «alı yaramay, amma stabil».
«Bugün onı hastahanede ziyaret ettim. Alı yaramay, amma stabil. Qan basımı ve ayaq problemleri bar, ayağı tutula, bütün gece yuqlamağanını ayttı. Endokrinolog baqıp tedaviylevini belgilegen soñ şekeri stabilleşti», – dedi Ladin.
Advokatnıñ aytqanına köre, bugün Bekirovnı pulmonolog ve kardiolog baqacaqlar. Soñra umumiy tedaviylevi belgilenecek. İmayeci, yapılğan tibbiy teşkerüv Bekirovnıñ sıñırlav tedbirini ev apsine deñiştirmek içün itiraz etilmeycek sebeplerni aydınlatacaq, dep ümüt ete.
«Şimdi kardiolog ve pulmonolog baqmalı, soñra ekimler umumiy tedaviylev planını tizecekler. Sıñırlav tedbiri deñiştirilecegini bekleymiz. Sebep olmasa edi, onı SİZOdan çıqarmaz ediler», – dep añlattı Ladin.
Yanvarniñ 15-nde Bekirov Aqmescitteki Semaşko hastahanesine tibbiy teşkerüv yapılması içün alıp ketirildi.
Bekirovnıñ tuvğanları ayatı telükede olğanını bildirgen edi. Malüm ki, apiske alınğan faal şeker hastası ola. Ayağı kesilgen, muntazam sürette sarğılav yapılmalı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 13-nde Bekirovnı eki ayğa apiske aldı. O, 2019 senesi fevralniñ 11-ne qadar nezaret altında qalacaq.
Ukraina Tış işler nazirligi mahkemeniñ qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi.


text:
Qırımda Bağçasaray şeer şurasınıñ reis muavini Andrey Pozdnâkov şeer memuriyetiniñ başı Vladimir Verhovodnı işten boşattı, faqat Qırım nazirler şurası bunı «qanuniyetke ters kelgen» qarar olaraq tanıy. Bu aqta Qırımnıñ baş nazir muavini Dmitriy Polonskiy bildire, – haber ete salı künü, iyül 7-de, Krıminform saytı.
İyül 7 künü Bağçasaray şeer şurasınıñ reis muavini Andrey Pozdnâkov Bağçasaray memuriyetiniñ başı Vladimir Verhovodnı işten boşatqanı aqta haber etti.
Bağçasaray memuriyetiniñ başı ise onıñ istifası aqqında bir şey bilmegenini bildire.
Bunı izaatlap, Polonskiy dey ki, Pozdnâkovnıñ qararını «añlamağa qıyın».
«Adet üzre, ruhiy sağlığı eyi olmağan insanlarda problemler ya baar, ya küzde yüz bere. Biz ise klinik beterleşüvni yaznıñ ortasında köremiz. Belli ki, bugün Bağçasaray şeer şurasınıñ reis muavini Bağçasaray memuriyetiniñ başı ile kontraktnı toqtatıp olamaz. Em de, iç bir şaraitte onı eda etken vazifesinden boşatamaz. Çünki bu er şey Rusiye qanuniyetine ters kele», – dedi Qırım baş nazir muavini.
Qırım baş nazir muavii Dmitriy Polonskiy Bağçasarayda «er kes öz iş yerinde qala ve vazifelerini eda etmege devam ete» dep qayd etti.


text:
Qurucılar, Keriç köprüniñ demiryol qısmınıñ ayaqlarını qurıp bitirdi. Bu aqta noyabr 12-sinde “Qırım köprü” rusiye haber merkezi bildire.
“Bu sadece demiryol içün köpür ayaqları qurulışınıñ bitirilüvi degil. Bu demek ki, “Qırım köprü”niñ bütün ayaqları azır - em avtomobil yolu, em demir yolu. Bu ayaqlar içün biñlerce qazıqlar büyük terenlikke daldırılğan: kimer yerlerde terenlik 100 metrden çoq”, - dep “Stroygazmontaj” rusiye şirketiniñ müdirler şurasınıñ reisi Arkadiy Rotenbergniñ sözlerinden yaza haber merkezi.
Haber merkezinde qoştılar ki, Keriç boğazında farvater ve Qırım yalısı arasında №254 ayaq soñki qurulğan edi.
O farqlı köşelerde 70 metrge daldırılğan 16 borulı qazıqta tökülgen temelden ibaret.
“Ayaq, leyha seviyesine qadar köterildi - bu deñiz seviyesinden 33 metr, yani qararnen 12 qatlı binanıñ öksekligi. Soñki basamaq, onıñ yuqarı qısımlarınıñ - ileride tayançlar qoyulacaq yeriniñ - betonlaması edi.Olarnıñ üstüne köpür közleri qoyulacaq”, - Keriç köprüniñ qurulış leyhasınıñ başı Aleksey Dvoyeglazovnıñ sözlerinden yaza haber merkezi.
Avropa Birligi (AB) Keriç köprüniñ qurulışında iştirak etken rusiyeniñ altı şirketine qarsı sanktsiyalar kirsetti. Bu qarar AB-niñ resmiy jurnalında derc etildi. Olarnıñ arasında rusiyeli iş adamı Arkadiy Rotenbergniñ eki şirketi: PAO “Mostotrest” ve OOO “Stroygazmontaj” bar. Daa evel bu şirketlerniñ ekisi de amerikan sanktsiya cedveline kirsetilgen edi. AB-niñ cedveline AO "İnstitut Giprostroymost – Sankt-Peterburg", AO "Sudostroitelnıy zavod "Zaliv", OOO "Stroygazmontaj – Most" ve Vologda şeeriniñ AO "VAD" de bar.
Oktâbrniñ 4-nde yapılarnıñ qurğulanuvı vaqtında Keriç köprü demiryol qısmınıñ közü suvğa tüşti.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşna qısmı mayısnıñ 16-nda yengil maşnalarğa açılğan edi. Oktâbr 1-inde yük naqlitatı yürüşi açıldı. Köpürniñ demiryol qısmı soñuna qadar daa qurulmadı.
«Qırım demiryolunıñ» rus müdiri Aleksey Gladilin, Keriç köprüniñ demiryol qısmı açılğan soñ andan qomşu Rusiyeniñ 11 şeerinden yolcu trenleri keçecegini ilân etken edi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kreml tarafından halqara uquq bozulğanınıñ daa bir delili ola, dep aytqan edi.
Avropa Birligi ve AQŞ Rusiye ve işğal altındaki Qırım arasında Keriç köprüniñ qısmen açılışını tenqit ettiler. Ukraina tarafı, 2014 senesi Qırım işğalinden soñ Rusiye ile köpür qurucılığana dair añlaşmadan çıqqan edi.


text:
Tünevin Qırımda 40 koronavirus hastası qayd etildi, dep bildirdi Kreml nezaretindeki Qırım Sağlıq naziriniñ birinci müavini Olga Rastrigina sentâbr 15-inde koronavirus infektsiyasınıñ toqtatılması içün çalışqan ştabnıñ oturışında.
"40 adamnıñ diagnozı tasdıqlandı, hastahanede 1 121 adam tedaviylene. Olardan 23 hasta ağır alda, olardan üçü - aqciger avalandırması cihazına bağlı, yedisi - oksigen destegindedir", - aytıp berdi Rastrigina.
Umumen Qırımda, akimiyetniñ malümatına köre, 3 341 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 94-ü çetelden keldi, 124-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda soñki afta COVID-19 hastalarınıñ sayısı 28% arttı, dep bildirdi Qırımdaki Rospotrebnadzor yolbaşçısı Natalya Penkovskaya koronavirus yuqunçı ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
«Keçken aftağa baqılğanda hasta sayısınıñ 28% artqanı qayd etile. 15-20 insan olaraq artış olğan keçken aftalarğa baqılsa, şimdi bir aftada artış yüzlernen hasta seviyesinde qayd etile. Soñki aftada 2020 senesi bütün sentâbr ayı boyunca qayd etilgen hasta sayısı oldı. Soñki üç aftada hasta sayısı 200% arttı. Eñ çoq çalışqanlar hastalana», – dedi Penkovskaya.
Onıñ malümatına köre, soñki üç afta içinde eñ çoq Kefe ve Sudaqta hastalar qayd etile.
«Eñ çoq Kefe ve Sudaqta hastalanalar. Yaltada soñki üç aftada sayısı sayısı 1,5 qat arttı, Aqmescitte 2 qat arttı, Canköy rayonında – 2,3 qat, Qurman rayonında – 2 qat, Kefe ve Sudaqta – 2,6 qat», – dep qoştı Penkovskaya.
Aynı toplaşuvda Natalya Penkovskaya soñki aftada koronavirus yuqunçından vefat etkenlerniñ sayısı 62% arttı, dep bildirdi.
Qırımda iyülniñ 6-nda 335 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye nezartinde olğan Kurortlar ve turizm naziri Vadim Volçenko, yazğace Aluşta plâjlarını yekâne üslüpte bezeteceklerini bildirdi. Bu mesele Aluşta şeerinde tatil mevsiminiñ azırlaması ve keçirilmesi ile bağlı keñiş müşaverede muzakere etildi.
"Plâjlar şeerniñ qabul etilgen yekâne standartına uyğun olaraq donatılacaq, renkleri açıq bej tüsünde olacaq. Bundan ğayrı, er plâjnıñ kirişinde turistler içün lâzim olğan bütün malümat ile yekâne malümat stendi temin etilmeli. Aluşta bölgesinde 80-den çoq abadanlaştırılğan plâjlarnıñ çalışması planlaştırıla", - denile beyanatta.
Bundan ğayrı, müessise malümatına köre, Primorskiy parkınıñ tamirlevi ve qoşma park yerleriniñ qurulması planlaştırıla.
Aluştanıñ rusiyeli memuriyetiniñ başı Galina Ognevağa köre, şeerde yuvunma mevsiminiñ başınace kanalizatsiya ve sıcaq suv ile 25 yañı konteyner şekilli kenef tiklenilecek.


text:
«Bumboks» gruppasınıñ vokalcısı Andriy Hlıvnükniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Rusiye işğali altındaki Qırımnı ve anda yaşağan insanlarnı sağına. Qırım mevzusı dünya kün tertibinde qalsın dep elinden kelgenini yapa, dep ayttı.
«Qırımnı pek sağınam, yarımadanı ve anda yaşağan insanlarnı pek sağınam. Qırım Ukrainanıñ mansardası degen fikirnen razı degilim. Qırım – evimizdir, çeşit milletke ait biñlernen ukrainalınıñ vatanıdır. Ukraina devleti ve ayrı şahıslar bu mevzunıñ dünya kün tertibinde qalması içün elinden kelgenini yapa – ve men olardan birim», – dedi Hlıvnük.
Qayd etkenine köre, Qırım onıñ içün raatlıq yerinden daa ziyadesi edi.
«Ebet, birileri içün Qırım tek merasim yeri edi – amma menim içün degil. Ebet, studentlik çağında anda raatlanmağa, soñra çıqış yapmağa barğan edik. Amma memleketimiz o qadar balaban degil, ve Ukraina adlı kiçik dairemizde yarımada müim yer alda. Anda tuvğanlarım, evim bar», – dedi sanatkâr.
2020 senesi sentâbr ayında «Bumboks» ukrain gruppası Kyivdeki kontsertte Rusiyede Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen qırımtatarlarğa qol tuttı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar faaliyetçisi, bloger Nariman Memedeminovnıñ işi boyunca oturışuvnı başqa künge qaldırdı. Bunı Qırım.Aqiqat muhbirine advokat Edem Smedlâyev bildirdi.
Memedeminov, onı bugün saba oturışuv aqqında haberdar etip, advokatnıñ apellâtsion şikâyetini bergenlerini ve bu sebepten oturışuvğa azırlanıp olamağanını ayttı. Ondan ğayrı, tahqiqat izolâtorı ile video alâqa kritik derecede yaman olğanı içün Memedeminovnıñ imayege aqqından tolusınen faydalana bilmesi içün advokatnıñ izolâtorda onıñ yanında bulunması kerek.
Akem imayeniñ muracaatını qanaatlendirdi. Oturışuv qapalı rejimde keçti, doğmuşlarnı mahkeme binasına yibermediler.
Memedeminovnıñ ömür arqadaşı Lemara: «Soñki vaqıtlarda oturışuvlarğa kirip olamayım. Bugün bayram olğanına baqmadan, mahkeme kene de qapalı rejimde keçti. Er şey qanun boyunca olsa, bizni ne içün diñleyiciler sıfatında içeri yibermeyler, bizden nelerni gizleyler?», – dep vaziyetni izaladı.
Mevzuğa dair: «Bizde bayram, babaçığım qaytqan soñ olacaq». Nariman Memedeminovnıñ qorantası onıñ tevqifinden soñ nasıl yaşay
Bundan evel Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Kiyevskiy rayon mahkemesi Memedeminovğa tevqif müddetini 2 ayğa uzattı. O, tahqiqat izolâtorında oktâbr 15-ke qadar qalacaq.
Mart 22-de Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik hadimleri ve uquqqoruyıcıları Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Ondan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketildi. Mart 23-te mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Mart 23-te QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Qırımnıñ Rusiye Yuqarı mahkemesi çarşenbe künü, fevral 3-de, «fevral 26 işi» iştirakçisi Mustafa Degermenciniñ mahkemeniñ yanvar 25 künü alğan qarırına şikâyet arizasını lâğu etti ve onı mart 8-ne qadar apiste qaldırdı. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti bildire.
Degermenciniñ advokatı şikâyet arizasında öz noqtaiy nazarını Qırım Rusiye prokurorı Natalya Poklonskayanıñ onı apiste qaldırılması içün delillerniñ zayıf olğanı ile añlattı.
Mustafa Degermenci Aqmescit SİZOsında 2015 senesi mayıs 7-den buna.
«Fevral 26 işi»niñ iştirakçileri – Ahtem Çiygoz, Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Eskinder Nebiyev – öz qabaatını tanımay ve işni siyasiy dep adlaylar.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Russkoye yedinstvo» («Rusiye birligi») firqasınıñ faalleri arasında teşkil olunğan miting keçti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ Rusiye uquq qoruyıcıları mitingde iştirak etken qırımtatarlarnı taqip etmege başladı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Kreml kontrolindeki Aluşta prokuraturası qırımtatar qadın faali, Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Müslim Aliyevniñ qızı Gülsum Aliyevağa qarşı memuriy davanı toqtattı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Prokuratura öz qararında faalni mesüliyetke çeküv müddeti yekünlengenine esaslandı.
«Memuriy cinayet işlegeninden bir yıl keçken soñ memuriy cinayet davası boyunca qarar çıqarılmay… Buña köre memüriy mesüliyetke çeküv müddeti yekünlengeni içün Aliyevağa qarşı dava qapatılsın», – dep aytıla prokuratura qararında.
Advokat Aleksey Ladinniñ qayd etkenine köre, böyle qararnı prokuratura ekinci «kereden» qabul etti.
«Prokuratura ekinci kereden imaye ve mahkeme delillerinen razı olıp, Gülsum Aliyevanıñ olmaycaq taqibini toqtattı. Bundan ğayrı, Tahqiqat komiteti Gülsumğa 282-nci madde boyunca qapatılğan cinaiy dava tahqiqatı vaqtında alınğan tehnikasını da qaytardı», – dep qayd etti advokat Qırım.Aqiqat mühbirine.
İyünniñ 12-nde Gülsum Aliyeva Facebookta paylaşqanları içün «nefret ya da duşmanlıq doğurğanında» (Rusiye MCK 20.3.1 maddesi) qabaatlanıp, memuriy sıñırda Rusiye quvetçileri tarafından tutuldı.
Keçken sene iyül ayında Rusiye telükesizlik organlarınıñ hadimleri Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» iştirakçisi Muslim Aliyevniñ evinde «tahqiqat tedbirler» keçirgeni aqqında haber etilgen edi. Daa soñra belli olğanına köre, onıñ üyken qızı Gülsum Aliyevağa protokol tizilgen. O, Rusiye CK (milletlerara zıddiyet çıqaruv) 282-nci maddesine köre qabaatlana.
2019 senesi yanvar ayında Aluştadaki Tahqiqat bölügi Gülsum Aliyevağa qarşı cinaiy davanı qapattı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Bügin, 20 qırküyek küni qazaqtıñ tağı bir darındı qalamgeri, aqın, prozaik Rafael' Niyazbekov 78 jasqa qarağan şağında ömirden ozdı.
Rafael' Niyazbek 1943 jılı Jambıl oblısı Talas audanında düniege kelgen. 1978 jılı Qazaq wlttıq universitetiniñ filologiya fakul'tetin tamamdağan. Qalamger Qazaq radiosında, «Juldız» jurnalında, «Jazuşı» baspasında eñbek etken. Qazaq ädebietiniñ qazınasına «Örken», «Biiktey ber, taularım», «Jetigen», «Tamwq otına janbağan», «Şeşender», «Içkeriya» attı jır jinaqtarın, «Otağası», «Qañtar», «Qızğış qws» siyaqtı povesteri, «Qızıl üy», «Tas qwday» qatarlı prozalıq şığarmaların sıylağan.
R.Niyazbekov Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qayratkeri äri Şeşenstan Respublikasınıñ eñ joğarı «Wlt namısı» ordeniniñ iegeri.
Orını tolmas qazağa baylanıstı qalamgerdiñ otbası men jaqın tuıstarına, ağayın-dostarı men qazaq eline qayğıra otırıp köñil aytamız!


text:
Qırımnıñ al-azırdaki statusı halqara cemaatçılıq tarafından tanılmaması yarımadada festivallerniñ keçirlmesine tesir etmekte. Çetel artistleri işğalden soñ, yarımada territoriyasında ötkerilgen soylârına baracağı yerine, esas Ukrainağa köçken Qırım festivallerine kelmege daa ziyade istekliler. Böyle bir fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ sabalıq efirinde Koktebel Jazz Festivaliniñ prezidenti Liliya Mlınarıç beyan etti.
«Bizim ğarpteki bütün agentliklerimiznen bayağı bir çalışıp, devletimizge kirmek ve festivalimizge kelmekniñ şartlarını añlattıq. Avropalı agentlikler em de, hususan Ameriklalı soylârı, Devlet departamenti tarafından tenbilengenini bilem, çünki olarnıñ ne yerge barğanına olar diqqatnen baqalar, bir de olar Moskva ve Piterge barmağa azırlar, lâkin Qırımğa degil», – dep ayttı o.
İşğal etilgen Qırımğa Amerikalı ve Avropalı yırcılarnıñ davet etilüvinen bağlı problema aqqında, 2016 senesi avgust ayında Koktebel Jazz Festivaliniñ prezidenti ve Rusiyeli televideniye alıp barıcısı Dmitriy Kiselöv bildirgen ediler. Onıñ sözlerine köre, 2016 senesi AQŞ Devlet departamenti Arturo Sandovalnı tenbilegeninden soñ, fertivalniñ teşkiliy komiteti onıñ iştirakçileri aqqında ilân etmegen edi. Almaniyalı De Phazz gruppasına da «öz devletiniñ akimeti tarafından basqı yapılğanından soñ», o Qırımğa kelmegen.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqmescit – Qırımtatarı Reşat Sadreddinovnıñ taqdirine nice facia tüşti: cenk ceenneminde sağ qalmaq, sovet ordusı ile Berlinge qadar barmaq, birazdan ise onı cebege çağırğan akimiyetniñ ailesi ve halqını Vatandan marum qaldırğanını körmek. Bugün o kene tuvğan toprağında yaşay, amma özüni evde olğanı kibi duyamı?
93 yaşında polkovnik Sadreddinov Ğalebeniñ 70 yıllığına azırlıq ketişatını köre bilecegine ümüt etmegenini bildire. Yigirmi yaşında olğan ve tuvğan, qırımtatar tiliniñ ocası olmağa istegen gençni 1941 senesi Aqyar zenit-toplu oquv yurtuna ala, altı aydan soñ cebege yollaylar.
Ekinci cian cenkiniñ Kurksk kemeri kibi belli olğan eñ müthiş uruşından soñ Sadreddinovnıñ reberliginde olğan 74 insandan 15 sağlam qaldı. Qaramanlıq içün arbiyler mukâfatqa nail ola. Er kes, komandandan ğayrı.
«Meni Qızıl Bayraq Nişanına lâyıq kördiler. Cevap kelgende, bütün asker ve zabitlerim mukâfatlarnı elde etti, maña ise bir şey yoq. Polk ştabınıñ başından sebepni sorasam: «Siziñ mukâfat kâğıtıñızğa cebede qol tutmadılar. Mayıs ayında qırımtatarlar Qırımdan sürgün etilgenini bilmeysizmi?» – degen cevapnı qaytara. Qırımtatarlarnıñ sürgün etilgenini tek o zaman ögrendim», – dey cenk veteranı, 93 yaşında polkovnik Sadreddinov.
«Qırımnı 24 saat içinde terk etmege emir ettiler»
Almaniyanıñ kapitulâtsiyasından soñ Sadreddinovnıñ bölüklerini Avstriyağa avuştırdılar. O vaqıt Aqmescitke barmaq içün musaadeni elde etip ola. Anda körgeninden şaştı: etrafta bir qırımtatarı bile yoq. Açuvlanıp, nişan, medaller, mukâfatları ile arbiy formağa kiyngen Sadreddinov NKVD binasına kele.
«Maña biri kele ve dey: «Siz kibi qırımtatar zabitleri eki ay evelsi kelip, ailelerniñ sürgün etilgenini añlatmağa talap etken edi. Olarnı, 200-250 insannı, avtobuslarğa oturtıp, Qarasuvbazarğa ketitdi ve Aq qaya yanında atıp öldürdiler», – dep hatırlay sürgün etilgen veteran.
«Qırımtatarlarnı aranlarğa, esir nemselerni ise eyi şaraitlerge avuştırdılar»
Üç künde Reşat Sadreddinov tuvğanlarınıñ Özbekistanda, Bekabad şeerinde olğanını ögrendi. Anda kelip, olarnı aranlarda, aç ve hasta taptı.
«Halqnıñ yaşayış şaraitleri müthiş edi. Bundan evel işbu aranlarda esir nemselerni tuta ediler. Esirlerni eyi şaraitlerge avuştırıp, olarnıñ yerine qırımtatarlarnı ketirdiler. Yerli özbekler arasında büyük teşviqat işi keçirilgen edi. Olarnı satqın, hainlerniñ kelecegine qandıra ediler. Er kün bir çoq insan elâk ola edi», – hatırlay o.
Bir 25 yıl evelsi Reşat Sadreddinov ailesi ile Qırımğa qayttı, Bağçasaray cenk veteranları şurasınıñ reisi ola. Qorantasında üç bala, beş torun ve on torundan torunı bar. Yaqında 93 yaşında olğan veteran Rusiye prezidenti Vladimir Putinge qırımtatar veteranlarınıñ ATR qırımtatar telekanalınıñ yayınlavını qaytarmaq ricası astında imzanı qoydı. «Qırımtatar tilinde programmalar artıq olmağanını torunlarımızğa añlatıp olamaymız», – dep yazğanlar veteranlar
Maqaleniñ asıl nushası – Paдio CBoбoдa saytında


text:
Rusiye Federatsiyası, Qara Deñiz üstünde uçaq seferleri içün ciddiy telükeni peyda ete. Bu aqta cumaaqşamı künü, Havfsızlıq Şurasında çıqışta bulunıp, Ukraina tışqı işler naziri Pavlo Klimkin ilân etti, dep bildire Ukrinform.
«Qanunsız Qırım işğalinen beraber 2014 senesi aprel ayından başlap, Rusiye Federatsiyası Ukraina tarafından baqılğan ava areketi hızmetiniñ halqara qazaiy alanına kirişip başladı. Böyle areketler açıq deñiz üstünde halqara ava boşluğında uçaq seferleri içün ciddiy telüke peyda ete ve Çikago konventsiyasına ve onıñ 15 ve 11-ci ilâvelerine, bunen beraber, bu meselenen bağlı ICAO-nıñ mütenasip qanunlarına zıt kele», – dep ilân etti Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ yolbaşçısı.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye bir taraf usulınen Aqmescit rayonı uçuş malümatında aeronavigatsion hızmetlerni özüne alğan soñ, o, bunen beraber, 2014 senesi mart ayında qabul etilgen Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş Assambleyasınıñ Ukraina topraq bütünligi aqqında 262 sanlı rezolütsiyasını bozdı.
Bunen beraber, Klimkin Rusiyeniñ aeronavigatsion malümat derc etilüvine nisbeten areketlerini onıñ faaliyetini qanunlaştırmaq ıntıluv olanını ayttı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
"İke keşe kötmägändä arttan kilep suqtı. Başta uñ küzemä suqtılar, annarı borınımnı, yañaq söyägemne sındırdılar. Şunduq sığılıp töştem. Gärçä, min berni eşlämädem, bälki yawlıqlı bulğanıma höcüm itkännärder."
Añın yuğaltqan xälendä Kamola yaqındağı xastaxanägä kiterelgän. 4 kön añına kilä almağan. Xäzer baş mienä häm bitenä operatsiä kötep yata. Alay da, ike bala anası, isän qalğanına şöker itä.
Mäskäwdäge Sova oyışması mäğlümätenä qarağanda, şuşı yılda ğına taqırbaşlar 57 keşene ütergän, 117 keşe cäräxätlär alğan. Yıl axırına qorbannar sanı uzğan yılğı 80 sanın da uzıp kiter dip kötelä, di Sova citäkçese Galina Kojevnikova.
"57 sanı şaqtıy kimetelgän. Mäğlümat tabu xäzer bik awır. Bıltır da awır ide, läkin bıyıl inde äytep bulmaslıq awır. Mäğlümät çaralarında ul yuq. Xoquq yaqlaw oyışmaları bötenläy ber närsä dä birmi."
Belgeçlär äytüençä, xäzer höcümçelär, aıyruça yırtqıçlıq belän, xädäflären saylap eş itä.
Uzğan yıl bitlek kigän taqırbaşlarnıñ ike qara tänle keşene ütergäne töşerelgän, internetta uranştırılğan yazma küplärne tetränderde.
Başta eçke eşlär ministrlığı monı uydırma dip atadı. Läkin soñraq ber Dağıstan keşese başı kiselgän qorbanda üz tuğanın tanıdı.
Sova belgeçläre äytüençä, xakimiät monı belä, läkin mäsäläne xäl itü öçen berni eşlämi dirälek. Kiresençä, Kremlneñ gruzinnarnı ildän çığaru, çit il keşelären bazardan quu kebek ğamälläre millätara näfrätneñ artuına kiterä.
Soñğı waqıtta taqırbaşlar xädäf itep Üzäk Aziä keşelären saylıy başlağan. Bıyıl üterelgän 57 keşeneñ 31-e Üzbäkstan, Tacıqstan häm Qırğızstannan. Keşe xoquqların yaqlawçı Svetlana Ganuşkina, xakimiätneñ çaralar kürmäwen, Üzäk Aziä keşeläreneñ tözeleştä qara eştä eşläwe häm räsmilärneñ tözeleş sänäğatendä mänfägate belän añlata.
"Xäzer qorbannarnıñ kübese Üzäk Aziädän. Xakimiät monı belä. Üzäk Aziä keşeläre xäzer qol xälendä. Alarnıñ mesken buluı alarnıñ xezmäten qullanğan keşelärgä faydağa. Bu keşelär isä xakimiät belän yaqın."
Mäskäwdäge emigrantlarğa yärdäm törkeme citäkçese Cäwhär Djuraeva süzlärençä, bu keşelär bik awır xäldä, köçle basım astında yäşi. Qayberläre xättä üzenä qul sala.
Mäskäwdä 15 yıl yäşäp, urıs telen yaxşı belän Cäwhär üze dä uramda üzen imin xis itmi. Monıñ öçen közgegä qaramasqa kiräk di ul.


text:
Aqşam maalde Aqmescitni elektrik energiyasını iqtisat etmek maqsadı ile aydanlatmaylar. Qırım paytahtında tış yarıq çalışmay.
Amma, Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, Aqmescit merkezinde Kuybışev rayonında yerleşken bir bina üstünde Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ süreti aqşam maalde aydınlatıla.
Evel bildirilgeni kibi, Aqmescit akimiyetiniñ avalesi ile şeerde tış yarıq ve yarıqlı reklama söndrilgen. Qavehane ve meyhane saipleri saat 22:00 qapalmağa mecbur.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley.


text:
Qırım işğal etilgen soñ Herson vilâyetinde yerleşken Aqmescit «Tavriya» keçenlerde Qırım MC ve Aqyar Futbol Birleşmesiniñ Açıq Kubogınıñ ğalibi oldı. Bunı klubnıñ matbuat hızmeti haber etti.
Martnıñ 5-nde Yañı Kahovkada Kuboknıñ soñki oyunları olıp keçti. «Tavriya» DÜSŞ «Herson» taqımını 7:0 esabınen yeñdi.
Birinci taym vaqtında eki gol Andrey Barlad ve bir gol Andrey Fayuka urdılar. Oyunnıñ ekinci qısmında birer gol Aleksey Boyko, Vitaliy Onopko, Roman Boçak ve Maksim Bogdanov urıp kirsettiler.
Böylece «Tavriya» futbolcıları üçünci ğalebeni elde etip, ilk sefer Qırım MC ve Aqyar Futbol Birleşmesiniñ V Açıq Kubogınıñ ğalibi oldı.
Hatırlatamız ki, Yañı yıldan «Tavriya»nıñ yañı idmancısı Oleg Fedorçuk oldı.


text:
Ukraina aq qorçalayıcılarınıñ fikirince, işğal etilgen Qırımnıñ Rusiye kontrolindeki akimiyeti yarımadada koronavirus hastaları aqqında doğru malümat bermey.
Bu aqta Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ koordinatorı Olga Skripnik Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, Rusiye akimiyeti pandemiyağa yahşı azırlanmadı.
«Monitoringimizge köre, Qırımnıñ tibbiy sisteması COVID-19-ğa iç azır degil. Ermeni Bazarda hastanen alâqada olğan insanlarnıñ bir qısmına testler daa yapılmadı, amma olarnı izolâtsiyağa yolladılar, dep bilemiz. Kerçekni bilmeymiz, em ekimler, em qalğan sakinler arasında qaç kişi hasta olğanını bilemeymiz», – dedi Skripnik.
Onıñ fikirince, böyle vaziyet bütün Qırımda ola bile.
«Olğan malümatımızğa köre, Rusiye akimiyeti aydınlatqan hasta sayısı doğru degil. Hastalarnen alâqada olğanlarnıñ testi yapılmay, aytqanları kibi, közetüv altında tutalar», – dep qoştı aq qorçalayıcı.
Aprelniñ 9-na qadar Qırımda 26 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Olardan 20-si ketirildi, altısı üç qorantadan yerli ola. Yedi insan tüzelgen soñ yuqunç hastahanesinden çıqarıldı. Aqyarda beş koronavirus hastası aqqında haber etilgen edi, dördü tüzeldi. Aprelniñ 9-nda Aqyarda daa bir COVID-19 hastası aqqında bildirdiler. Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırım uquq qorçalayıcı gruppası dekabr 16-da bildirgenine köre, işğal etilgen yarımadada Rusiye FSB hadimleri Qırım faali İgor Movenkonı yaqaladı. Bunı teşkilât Facebook saifesinde bildire.
«Qırımda FSB hadimleri faal İgor Movenkonı yaqaladı. Bunı ömür arqadaşı Valentina Qırım uquq qorçalayıcı gruppasına bildirdi. Qırım uquq qorçalayıcı gruppası bu malümatnı teşkermekte», – dep bildirdi uquq qorçalayıcılar.
Qırım.Aqiqat İgor Movenkonıñ ömür arqadaşı ile bağlanmağa tırışa, o, cevap bermey. Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ yolbaşçısı Olga Skrıpnik tezden vaziyetni izaatlamağa söz berdi.
Sentâbr 9-da YouTube ağında İgor Movenkonıñ ömür arqadaşı adise yerinde çıqarğan video peyda oldı. Onıñ aytqanına köre, er kişi İgor Movenkonı ayaqmaşinasında olğan «Azov» ukrain batalyonınıñ timsallerinden sebep köteklegen.
Ekimler İgor Movenkonıñ sağlığına bir sıra zarar ketirilgenini qayd etti.
Kreml kontrol etken Aqyarnıñ Gagarin rayon mahkemesi İgor Movenkoğa eki biñ ruble para cezasını berdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası 2016 senesi sentâbr 9-da Aqyar şeerinde ukrain timsallerini qullanğanından sebep köteklengen Ukraina vatandaşınıñ mahkemeden aldın taqiqatını keçirmege başladı.


text:
«Referendumlar» ve tariklerniñ tışında Rusiye zemaneviy standartlarına köre silâllanğan terroristik taqımlar tura» – dep bildirdiler nazirlikte.
Müessiseniñ mevamına köre, «mayıs 11 künü Kreml tarafından ödenilgen, teşkil etilgen qanunsız «referendum”nıñ keçirilmesi yuridik tarafından martavaldır ve Ukraina topraq bütünligine iç bir uquqiy aqibetlerni ketirmez».
Ukraina çetel işler nazirliginde şunı da qayd ettiler ki, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde yaşağan insanlarnıñ çoqusı «bu areketlerge berilmeyip, ellerine cinaiy «bülletlerni almay eken».
«Ukraina halqı ne Donetsk, ne Lugansk, ne Qırımda iç bir terroristik referendumnı tanımay. Halqara toplulığı da aynı böyle fikirdedir», – dep qoştılar çetel işler nazirliginde.
Bazar künü Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ bazı rayonlarında keçirilgen «referendumlarda» insanlarğa Donetsk ve Lugansk «halq cumhuriyetleri»niñ mustaqilligi ile bağlı fikirlerni bildirmege teklif etile.
AQŞ ve OBSE bu rey berüv neticelerini tanımaycağını bildireler.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiyege Ukraina ve diger devletlerden köçken qaçaqlarğa yaşama yeri vesiqalarınıñ qolay şekilde berilmesi aqqında qanunnı imzaladı.
Uquq malümatı resmiy internet-portalında derc etilgen vesiqağa binaen, yaşama yeri vesiqalarınıñ qolay şekilde berilmesi imkânı Rusiye territoriyasına acele kütleviy şekilde köçken ve Rusiye territoriyasında qaçaq statusını alğan ya da Rusiyege vatandaşlarnıñ öz isteginen köçmege destek programmasınıñ iştirakçisi olğan yabancı vatandaşqa ya da onıñ qoranta azasına berile.
Bu qanun onıñ resmiy şekilde derc etilgeninden 90 kün keçken soñ işke tüşürile.
Keçken sene noyabr 1-den başlap Ukraina vatandaşlarınıñ Rusiye territoriyasında bulunmasınıñ imtiyazlı nizamı işlemey. O vaqıttan berli ukrainliler Rusiye territoriyasında ruhset bergen vesiqalar (iş patenti, muvaqqat yaşama ruhseti ve digerler) olmadan, 180 devamında 90 kün buluna bile. Lâkin, Rusiye Federal köçme hızmetinde bildirilgenine köre, istisna «Ukrainanıñ cenüp-şarqiy vilâyetlerinden acele kütleviy şekilde köçken» Ukraina vatandaşları içün yapıldı, «olar içün bulunma nizamı aynı qaldı».
Keçken sene küzde Rusiye Federal köçme hızmetinde ilân etkenlerine köre, 2014 senesi aprel ayından başlap Rusiye territoriyasına Donbasstan milliondan ziyade ukrain keldi, 2015 senesi oktâbr ayına qadar yaşama yeri vesiqasını almaq içün 65 952 insan muracaat etti.
Birleşken Milletler Teşkilâtı Rusiyede Donbasstan köçken 30 bin qaçaqnıñ bulunmasını tasdıqlap oldı.
2014 senesi aprel ayından başlap Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ bir qısmında cenk devam ete. Ukraina ve Ğarp Moskvanı Rusiye tarafını alğan Donbasslı separatistlerge destek köstergeninde qabaatlaylar, Rusiye bu qabaatlarnı red ete, «göñülliler» aqqında laf yürsetile bilgenini aytıp.


text:
Şimdi Rusiye nezareti altında olğan Qırımda insan aqları ile bağlı vaziyet kergindir, bunı öz maruzasında Human Rights Watch halqara uquq qoruyıcı teşkilâtı bildire.
«Ukraina vatandaşlığını saqlağan ve Rusiye vatandaşlığını almağanlar içün tasil, iş, içtimaiy yardımğa irişim sıñırlanğan. 2014 senesi qırımtatarlarnıñ ve Ukraina tarafdarlarınıñ ğayıp oluvı boyunca akimiyet taqiqatnı keçirmey», – denile maruzada.
Uquq qoruyıcılar dey ki, Qırımda yerli akimiyet «onı takbih etkenlerni sustırmağa ve qırımtatarlarğa – Qırımda Rusiye areketlerine açıqtan memnünsizligini köstergen azlıqqa qarşı basqı köstermege devam ete».
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov ikâye etkenine köre, Rusiyeniñ silâlı küçleri tarafından Üç Köz (şimdiki – Novoklönovo) köyünde (10-ncı avgust künü) keçirilgen tintüvden soñ tutulıp alınğan eki kişige nisbeten yapılğan eskence esnasında elektrik ceryan da qullanılğan. Bu aqta Cepparov avgustnıñ 26-nda Bağçasarayda keçken «Qırım birdemligi» birleşmesinñ toplaşuvında ikâye etip berdi.
«Olar Rusiye vatandaşı degil, onıñ içün olar adlarınıñ telâffüz etilmesini istemeyler. Olar aytqanına köre, tintüvden soñ olarnı tutıp alğanlarında, eki ağa-qardaşnı qıynağanlar. Silâlı küç hadimleri olarnı skemlege bağlap urğan. Bir qaç kişi olaraq, ayaqlarınen tepmelegen, eñ soñunda da ceryan berip qıynağanlar. Aytılması ayıp olğan yerlerine demir soqıp, elekrtik ceryan bergenler. Bunı on eki kere yapqanlar. Ondan soñ olarnı qorquzıp, qıynavlar aqqında kimsege ağız açmamalarını tenbilegenler», – dep bildirdi uquq qoruyıcı tutulğanlarnıñ sözlerini bidirerek.
Advokat Edem Semedlâyev de körüşüvde aytılğan malümatnı tasdıqladı.
«Bu adam, izi körünmemesi içün onı büyük ustalıqnen urğanları aqqında ikâye etti», – dedi advokat.
Toplasuvda faaller, ceryan vastasınen yapılğan qıynavlar «Qırımda ilk sefer yapılmamaqta olğanını» qayd ettiler.
Rusiye nezaretindeki Qırım küç idareleri meselenen bağlı izaatını bildirmedi.
Avgustnıñ 10-nda saba Rusiyeniñ silâlı küç hadimleri Qırımnın Qarasuvbazar rayonı Üç Köz (şimdiki – Novoklönovo) köyundeki soqlaqlardan birini qapattı. Evlerniñ birinde tintüv ötkerildi. Belli olğanı kibi, tintüvden soñ aileniñ babası ve ortancı oğlu yarımadanı terk etkenler, kence oğlu ise 15 künge apiske alınğan, aileniñ üyken oğlu evge qaytıp kelgen.
Qırım Rusiye tarafından isğal etilgen soñ, mustaqil jurnalist, qırımlı faaller, qırımtatar halqı Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen “Hizb ut Tahrir” teşkilâtınen bağlı olmasında şeklengen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde pek sıq şekilde kütleviy tintüvler keçirilip başladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
«Maarifçi» qırımtatar tasil hadimleriniñ birleşmesi 2015-2016 oquv yılınıñ arfesinde Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovğa muracaat etip, yarımadada qırımtatar tilinde tasil aluv problemleriniñ al etilmesi içün areket etmege tevsiyede bulundı.
Bu aqqında muracaatta aytıla, birleşme «halqnıñ milliy tasil saasında felâket alda bulunğanına» diqqat ayırmağa rica ete.
«26 yıl içinde qırımtatar halqı vatanına qayta, Qırımda yañı nesil ösip çıqtı. Qırımtatarlarnıñ bu nesili ekseriyette ana tilini yeterli derecede bilmey, ana-babaları ve cemaat bu sebepten qasevetleneler, çünki ecdatlarnıñ tilini bilmegen insan halqnıñ medeniyetini tolusınen añlamaz, ecdatlarnıñ mirası, milliy ananeleri, tarihına bütünley qoşulamaz», – dep aytıla muracaatta.
Tasil hadimleri yarımada mekteplerinde qırımtatar tiliniñ ögrenilmesine ayırılğan saatlerniñ qısqartılması, Qırım deputatlarınıñ işbu vaziyetni deñiştirmek istekleri olmağanını, tasil müessiseleriniñ reberleri tarafından ana tilinde tasil alacaq sınıflarnıñ talebe sayısınıñ bozulmasını qayd eteler.
«Maarifçi» qırımtatar tasil hadimleriniñ birleşmesi qırımtatar halqı balalarınıñ ana tilini ögrenmek ve ana tilinde tasil almaq anayasa aq-uquqlarına riayet etilsin dep, Qırım Cumhuriyetiniñ yolbaşçısı S.V.Aksenovğa muracaat etip, tasil, ilim ve gençlik naziri N.G. Gonçarovağa 2015-2016 oquv yılı arfesinde qırımtatar tilinde tasil saasında olğan problemlerni al etmege avale etmesini rica ete», – dep aytıla muracaatta.
Qırım tasil naziri Natalya Gonçarova bildirdi ki, yarımada mektepleri bu sene qırımtatar tilinde kitaplarnı alamaycaqlar.
Qırımtatar Milliy Meclisi ve cemaat faalleri bergen malümatına köre, Qırım Rusiye nezareti altına keçken soñ yarımada mekteplerinde devlet tilleriniñ ögrenilmesi içün saatler adaletli şekilde ayırılmay.
Qırımda «Qırım Cumhuriyetiniñ Anayasasına (madde 10)» köre üç devlet tili bar – qırımtatarca, rusça, ukraince.


text:
174 keşegä - ülem cäzası
Yämändä Xusilärne xökem ittelär
Yämändä Xusilärneñ liderı Abdulmälik äl-Xusi häm 173 suğışçığa ülem cäzası qararı çığarıldı. Bu xaqta Yämän armiyäseneñ matbuğat üzäge internet säxifäsendä xäbär itelä.
Qararnı Marib xärbi mäxkämäse çığarğan. Abdulmälik äl-Xusi häm anıñ 173 suğışçısı qanunlı xökümätne tüntärüdä ğayeplänä. Qarar - ülem cäzası häm mal-mölkätlären tartıp alu. Şul uq êş buyınça xökem itelüçe tağın 2 keşene dälillär citmäw säbäple aqladılar.
Mäxkämä, monnan tış, Xusi xäräkäten tarqatu, terrorçı oyışma bularaq iğ’lan itü, êşçänlegen tıyu häm yabu, barlıq mölkätlären konfiskaśiyäläw, barlıq qoral, suğuış kiräk-yaraqların häm xärbi cihazların alıp ilneñ saqlanu ministrlığına tapşıru qararı da çığara.
Xusilärdän älegä bu mäs’älä belän bäyle belderü yasalmadı.
Bilgele bulğança, Yämändä ozaq yıllar buyı säyäsi totrıqsızlıq xökem sörä. Moña Xusilär belän xökümät köçläre arasındağı bäreleşlär säbäpçe.
Xusilär 2014nçe yılnıñ sentyabrennän birle başqala Sana häm başqa qayber töbäklärneñ idaräsen üz qulında tota ide. Soğud Ğaräbstanı citäkçelegendäge koaliśiyä köçläre 2015nçe yılnıñ martınnan başlap Yämän xökümätenä alar belän suğışırğa yärdäm itä.
Bäyläneşle xäbärlär
Kön’yaq Koreya Tön’yaq Koreya belän dialog urnaştıra
Kön’yaq Koreya İlbaşı Moon Jae-in wazıyfası waqıtında Tön’yaq Koreya belän tınıçlıq häm dialognıñ urnaştırıluı öçen tırışlıq kürsätäçägen belderde


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, işğal altındaki yarımadada Yaponiyadan qaytqan yerli sakinniñ koronavirus yuqunçı tasdıqlandı.
Bu aqta o, Facebook saifesinde yazdı.
Aksenovnıñ aytqanına köre, qırımlı kelgeninden berli izolâtsiyada ve er künlik tibbiy közetüv altında bulundı.
«Laborator tedqiqleriniñ neticelerine köre hasta biologik telükesizlik tedbirlerine riayet etilip, yuqunç hastahanesine alındı. Hastalıqnıñ klini alâmetleri körünmey», – dep yazdı Aksenov.
Onıñ qayd etkenine köre, al-azırda Qırımda 23 yañı koronavirus yuqunçı hastası bar, 19-ı ketirildi, dördü – eki qorantadan yerli ola. Onıñ aytqanına köre, daa beş kişi tüzelip hastahaneden çıqarıldı.
«Yaqın çevresinde olğan insanlar yuqunç bölüklerine alındı, uzaq çevresinden insanlar yaşağan yerlerinde izolâtsiyada tibbiy közetüv altında qala. Bu vatandaşlarnıñ laborator tedqiqleri yapıla», – dep bildirdi Aksenov.
Aprelniñ 7-nde Aksenov yañı hastalar qayd etilse, koronavirus tarqaluvına yol bermemek içün sıñırlav tedbirlerini sertleştirecek, dep qorquzdı.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 12-ne qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
«Umma» Ukraina musulmanları diniy idaresinde Qırımda qırımtatarlarğa nisbeten informatsion cenk başlanmasını qayd eteler, dep bildire Azatlıq Radiosı.
«Endi on kün devamında informatsion saada vaziyet kerginleştirile, maqaleler basıldı, matbuat konferentsiyası keçirildi. Soñkisinde diniy ve cemaat teşkilâtları, em de «Rusiden musafirler» musulman teşkilâtlarnı, Qırım müftini qabaatladı ve Qırımda Ukraina destegi ile islâm ekstremizmi teşkil olunğanını qayd ete ediler», – dedi Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ müftisi, Ukraina musulmanlarınıñ diniy idare ve merkezleri şurasınıñ reisi Said İsmailov.
Onıñ fikrince, bu informatsion cenk amelge keçti. Bunı salı künü tintüvler keçirilgen Aqmescit rayonınıñ Bulğanaq köyündeki medresesindeki vaziyet isbatlay.
O, Meclis ve Qırım müftisine qarşı çıqqan ve musulman cemiyetini qısımlarğa bölmege tırışqan Qırım musulman cemiyetiniñ vekillerini böyle areketlerni etmemege çağırdı.
Qırım.Aqiqat bergen malümatına köre, iyün 24 künü saba saat 6:30 Aqmescit rayonınıñ Bulğanaq köyünde oğlanlar içün hafizler medresesine belgisiz şahıslar sürip kirdi ve tintüvni keçirmege başladı. Medresede 13 talebe ve eki oca buluna edi. Er kes yuqlay edi. Beş saat devam etken tintüvden soñ, medreseniñ müdir muavini Ayder Osmanovnı Qırımnıñ İçki işler nazirliginiñ baş idaresine alıp kettiler, mında onı bir buçuq saat devamında sorğudan keçire ediler.
«Berkut» hadimleri kiriş qapı ve pencereni qırıp, içeri kirdiler. İç bir vesiqa ya da mahkeme qararını köstermediler. Tintüvni tahminen 30 insan keçire edi. Binanıñ içinde olğan er şeyni, edebiyatnı, bala şeylerini baqıp çıqtılar, talebelerden telefonlarını tutıp aldılar. Tintüv soñuna yetkende, oquv yurtından müdir muavini Ayder Osmanovnı ve bir qaç bilgisayarnı alıp kettiler. Medreseden ğayrı silâlı insanlar tintüvler ile qırımtatar ailesine de sürip keldi.


text:
Cemaat erbabı, «Euromaidan-Qırım» areketiniñ koordinatorı Sergiy Mokrenük Ukrainanıñ vaqıtnca işğal etilgen topraqları ve mecburen köçkenkerniñ sualleri boyunca Nazirligi tarafından ilân etilgen yarışğa ğalip olıp, nazirlikte Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ sualleri boyunca idare yolbaşçısı vazifesini qazandı. Yarış neticeleri iyülniñ 13-nde nazirlikniñ sitesinde derc etilgen.
«Nazirlikniñ işini evel tenqit ete edim. Nasıl olsa da, tenqit etecek olsañ, özüñ de bir şeyler yapmaq kereksiñ. Men bu vazifede kerçekten çalışıp, Qırım meselesinde yapqanım cemaa faaliyetine devlet hızmetini de qoşmağa isteyim. Öz işimi aqıllıca teşkil etip olacağımda eminim», – dedi Sergiy Mokrenük Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında.
2016 senesi aprelniñ 20-nde Ukraina Naşirler Şurasınıñ toplaşuvında Ukrainanıñ vaqıtnca işğal etilgen topraqları ve mecburen köçkenkerniñ sualleri boyunca Nazirligi tesis etilecegine dair qarar qabul etilgen edi. Müessiseniñ yolbaşçısı Vadim Çernış oldı, bundan evel o Donbassnıñ ğayrıdan tiklev sualleri boyunca Devlet Agentliginiñ reberi edi.


text:
Azatlıq Radiosınıñ jurnalisti Slavânsk civarında Vostoçnoye köyü yanındaki blokpostta ukrain arbiyleri tarafından separatistlerge açılğan ateşniñ şaatı oldı.
Arbiyler ukrain ordusından bir qaç kilometr uzaqlığında boyeviklerniñ areket etkenini kördi. Başta olar nişannı yañı ukrain BTR topından yoq etmege tırıştı, soñra ise minaatıcıdan ateş açtılar.
Atış dört kilometr mesafede etile edi. Arbiyler separatistler er kün blokpostqa ateş açqanlarını bildirdiler. Minaatıcı, granataatıcılarnı qullana, snayperler çalışa.
Bugün Ukraina prezidenti Petro Poroşenko öz barışıq planını seslendirdi. Oña sıñırlarnıñ qapatıluvı, ateşniñ toqtatılması, ciddiy cinayetlerni yapmağanlarnıñ afu etilüvi kire. Poroşenko ukrain tarafından qanunsız silâlı taqmılarğa silânı teslim etmek ve Rusiye yalçılarına memleketni terk etmek içün ateşniñ toqtatılacağı aqqında aytqan edi.


text:
Meclis reisi Refat Çubarov Qırımtatar Milliy Meclisi tarafından teşkil etilgen Qırımnıñ aşayt qamaçavında Ukraina devleti ve «Pravıy sektornıñ» rolü, Qırım akimiyetiniñ cevabı ve iş adamlarınıñ «beyaz» cedveli aqqında Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
– Qırım qamaçavında devletniñ rolü nasıl?
– Devletniñ iştiraki şimdilik o qadar müim degil, meni daa ziyade ukrain cemaatınıñ qoltutuvı meraqlandıra. Bu meselede men ğayet raatım, aktsiyağa o qadar qoltutmasalar da, onıñ manasını añlaylar. Qayd etmek isteyim ki, soñki künleri bazı ekspertlerniñ fikir-tüşüncelerini közetip, olar aktsiya başlamazdan ilân etmegenimiz maqsatlarnı añladılar ve vazifelerimizni kördiler. Şimdi deyler ki, Meclis ve qırımtatarlar sayesinde qamaçav umumukrain aktsiyasına çevirilip, Qırım meselesini ekinci-üçünci sıradan birinci sırağa keri qaytara. Böylece qırımtatarlar muzakere esnasınıñ tam subyeti olalar, bu esnas ise, tahminlerge köre, işbu aktsiyadan çıqacaq diger adımlar neticesinde başlana bile. Doğrusını aytayım: bu maqsadımız da bar edi.
Bizim kibi köçmege mecbur olğanı bazı tanışlarım bizge qoltutmadılar ve, aksine, qarşı çıqtılar
Aynı vaqıtta meni bir şey taaciplendirdi, bizim kibi köçmege mecbur olğanı bazı tanışlarım bizge qoltutmadılar ve, aksine, qarşı çıqtılar. Tabiiy ki, soyadlarını aytmağa istemeyim. Bazıları Qırımda olğanda da özüni demokrat, uquqçı dep adlandıra ediler, lâkin qırımtatarlarnıñ vaziyeti aqqında ya da qırımtatar meselesiniñ al etilmesi aqqında laf ketkende saqlana ediler.
Başqa şey meni daa ziyade şaşırttı: bizge ücüm etmege başladılar, körüne. Mında pahıllıq ya da reqabetke yer yoq. Mında çoq iş bar. İçtimaiy ağlarda ve kütleviy haber vastalarında «Pravıy sektor» ile beraber olmamıznı aydınlatqan malümatnı qıdırmağa tırışqanlarğa men böyle aytam: «Birisini begenmegen olsañız, mında keliñiz, olardan yahşı oluñız, mında olğanıñıznı körsinler».
– «Pravıy sektor» Petro Poroşenkonıñ rejimine qoltutmay...
– Bu aktsiyanıñ Petro Poroşenkoğa nasıl yanaşqanları ile alâqası yoq. Bu eñ büyük ukrain belâsı, – Ukraina müim bir şeyni belgileycek olğanda er vaqıt böyle vaziyetke oğray, – ukrainler, bir çoq qırımtatarı kibi, bir ğaye etrafında toplaşıp olamaylar. Ükümet, Poroşenko ve digerleriniñ ne alâqası bar? Bizim içün bir mesele bar – işğalden azat etüv. Ayttıq: «Qırımnıñ azat etilmesini isteseñiz, keliñiz ve bizlernen oluñız». Yalıñız «Pravıy sektor» degil, Qırımdaki arqadaşlarım, olarnıñ arasında gençler çoq ve olar yarın daa faal olıp, meşur cemaat erbapları ola bileler. Seni davet etmeyip, yalvarsalar, çette qalmaq mümkün degil. «Pravıy sektor» – Qırımnıñ keri alınmasına qoltuta, Rusiye cenkini toqtatmaqnen beraber oña qarşı çıqmamıznı istey – bizni bu birleştire, qalğanı menim içün şimdilik müim degil.
– Qamaçav ilân etilgen soñ prezident Poroşenko ile laf ettiñizmi?
– Bugün meni doğğan künüm ile hayırladılar. Qamaçav aqqında laf etmedik, epimiz Ukrainağa hızmet etkenimizni ayttıq.
– Qırımğa aşayt malını alıp ketecek iş adamlarınıñ cedveli ne vaqıt taqdim etilecek?
Bugün cedvel basılacaq, ve bizler iş adamlarını bizge qoltutmağa çağıramız
– Al-azırda bir çoq aydavcı bir tarafnı bekleyler – iş adamlarını. Tünevin bizler «Maydan inostrannıh del» ekspertleri ile olarğa nasıl etip muracaat etmemiz mümkün olğanını muzakere ettik. Zenaatdaşımnıñ aytqanına köre, bugün cedvel basılacaq, ve bizler iş adamlarını bizge qoltutmağa çağıramız.
– Qırım işğalci akimiyetiniñ bugünki aktsiyağa munasebetini nasıl izaatlar ediñiz?
– Şimdilik yayğara bizge çirkin laf atmağa, şaqa etmege, qıtlıqnı is etmeyceklerini añlatmağa tırışqan delini añdıra. Bizler Qırım bazarlarında vaziyetni bilemiz. Doğrusını aytqanda, işğalci akimiyet qamaçavğa resmiy munasebetini bildiremiz, bunı Moskva yapacaq. Tünevin baş nazirniñ muavini Kozak bizim aktsiyamızğa onıñ başlanmasından evel azırlıq körgenlerini ayttı.
– Qırımnıñ aşayt qamaçavı planlaştırılğanı kibi devam etemi?
– Birinci eki kün tınç keçti, amma bu daa başlanğıç. Menim fikirimce, zor künler daa ögde. İş adamları yalıñız yüklengen maşinalarnı açmaycaqlar, tizgen shemalarını bozacaqlar. Mında pek vatanperver olmaq kerek. Olar buña razı olsalar – ileride de tınç olacaq, yoqsa – qıyın olacaq.


text:
Rospotrebnadzor işğal etilgen Qırımda rusiyeli idare tarafınıñ ruhseti olmadan çalışqan eki dane bala tedavi lageri olğanını ortağa çıqarğan.
«2017 senesi ötkerilegen teftiş-nezaret tedbirleri esnasında region reyestrine kirmeden Tula, Kemerovo, Çuvaşistan Cumhuriyeti ve Qırım Cumhuriyetindeki Rospotrebnadzor organlarına malümat bermeden çalışmağa başlap, 340 balanıñ raatlanıvi teşkil etken beş dane sağlamlaştıruv merkezi meydanğa çıqarıldı», – denilmekte idareniñ haberinde.
Sağlıqlıq tüzetüv merkezleriniñ faaliyeti toqtatıldı, dep bildirmekre matbuat hızmeti.
İdare angi bir lagerler aqqında söz yürsetilgeni aqqında bir izaat bermey.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukrainli iş-adamı Aleksey Girenko Ukrainada rusiyeli şirketniñ temsilcisi olıp çalıştı, soñra Moskvağa işke davet etildi, anda bir buçuq yıl yaşadı. Şimdi ise, Aleksey ukrain ordusınıñ lagerinde idmanlar keçip, Antiterroristik Operatsiyası keçken yerlerge ketmege azırlana. Girenko başqa millet vekili olıp, özüni qırımtatar dep adlay: Qırım işğal etilgen soñ, qırımtatar halqına öz destegini bu kibi şekilde köstermege qarar aldı.
Paдиo CBoбoдa -ğa bergen intervyüsında Aleksey Girenko Rusiyeni ne sebepten terk etip, qoluna silâ alğanını, Ukrainanıñ yañı mudafaa naziri tayin etilgen soñ, nasıl deñişmeler yüz bergenini ve facialı vaqialardan soñ, moskvalı dostlarına musafirlikke baracaqmı ya yoq kibi suallerge cevap berdi:
– Ne vaqıt siz göñülli asker oldıñız? Bundan evel ne yaptıñız?
– Avgust 27 künü göñülli asker oldım. Bundan evel bir buçuq yıl devamında Moskvada çalıştım, evelden Ukrainada. Men 32 yaşındam. Ömürimniñ büyük bir qısımı Zaporojye şeerinde keçti. Yanukoviç akimiyetke qoşulğan soñ, Kiyevge köçtim, çünki işler yaramay ketip başladı. Kiyevde, Rusiye şirketiniñ Ukrainadaki temsilcisi edim, keçken seneniñ fevral ayında Moskvağa davet etiler. Anda, başqa şirketniñ yolbaşçısı edim, amma Qırım işğal etilgen soñ, istilâcı devletniñ inkişafına çalışmağa doğru degil, dep tüşündim. Çeşit sebeplerden bunı yapamam. Bu sebepten Ukrainağa qaytıp, göñülli olaraq orduğa qoşuldım.
– Siz özüñizni qırımtatar olaraq tanıtasıñız, amma bu halq vekiline oşamaysız. Mesele nede?
– Asılında, bu bir taraftan şaqa, bir taraftan facialı bir ikâye. Men yaqında, mayısta qırımtatar oldım. Men adaletke pek ciddiy yanaşam, ve olıp keçken vaqilarğa lâqayd davranıp olamayım. Men bütün dostlarıma, Qırım işğali bitmegenine qadar qırımtatar olacam dep ayttım. Men, endi tuvğan halqım qırımtatarlarğa Vatanı qaytarılması içün elimden kelgenini yapacam, dedim. 70 yıl sürgünlikte bulunğan ve öz toprağında yaşamağa aq qazanğan halq içün bu büyük bir facia. Ukraina qırımtatarlar içün yahşılıq yaptı, dep aytamam, amma, iç olmağanda sıqıştırmadı, inkişaf etmege keder etmedi. Dostlarımnen subetleşkende, olar: «Qırımtatarlarnen olğan şeyler er kesnen ola bile, qorqunçlı şey yoq», dediler. Men de – balalar, men qırımtatarım, dep ayttım. Sabağa yaqın, menim tışqı körünişim biraz farq etkenini añladılar. Er alda, menim aytqanlarım, Kiyevge qaytqan soñ, yapqan areketlerimniñ esası oldı. Men bu halqka destek kösterip, qırımtatarı oldım. Ve, Ukraina terkibinde Qırımtatar muhtar cumhuriyeti teşkil etilmegence, qırımtatarı olacam.
– Yani, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, qımtatarlar tüşken vaziyetten sebep, intiqam almaq istegiñizni böyle şekilde numayış etesiñiz? Qırımda soñki kere ne vaqıt oldıñız?
– Qırımda soñki kere eki yıl evelsi oldım. Ebet, bu tek qırımtatar halqnıñ degil, tüşüngen er adamnıñ acısıdır. Onıñ içün, göñül, fikir, areketlerim ile qırımtatarlarnen beraber olacam.
– Ukrain ordusınıñ idmanlar lageri nasıl teessuratlar qaldırdı?
– Men Sovetler Birliginde çoq yaşamadım. Amma, sovet devirine ait er şey ukrain ordusına ait. Eñ alçaq vazifelerden başlap, eñ büyük vazifelerde lâqayd yolbaşçılar bulunalar. Olar mesülietli olğan adamlarnıñ taqdirinen iç te meraqlanmaylar. Başqa taraftan, şimdiki ordu – bu devletniñ er köşesinden vatannı qorçalamaq içün kelgen adamlardır. Er alda bu bizim yolumız. Men, evelden orduğa barmayıp, universitetke kirgenime yazıqsınmayım. Bu vaziyet olmasa edi, mında işim yoq. Amma, bu bizim yolumız, ukrain halqı olğanımız içün qırımtatarlar, yeudiyler, ermenler – epimiz insanlar olğanımıznı pek keç añladıq. Şimdi bunıñ derdini çekemiz.
– Yañı mudafaa naziri tayinlengen soñ, eyi deñişmeler oldımı?
– Körgen eñ büyük deñişme, Poltorak mudafaa naziri olğan soñ, askerler sofra başında oturğanda: «evelden bir litr içe edik, şimdi ise, bir buçuq içecekmiz», dediler. Asılında, asker olaraq deñişmelerni is etmedim. Amma, vatandaşlarımız, göñülliler tarafından yapılğan iş yahşı körüne, olar kelip, qol tutalar, mektüpler yazalar. Devletimizde «portaqal iñqilâbından» soñ, bu kibi şey olmağan edi. Kerçek aytsam, er kes öz başına qaldı. Özümiz, özümizni baqamız, tuvğanlarımız, göñülliler yardım eteler. Yolbaşçılarımız, tek vazife bermek, sabadan idmanlar keçirmek, nevbetke yollamaq ve territoriyanı cıyıştırmaq kibi vazifelerni bermeknen oğraşa. Tehnikanı öz paramızğa ve göñüllilerniñ parasına tamir etemiz. Bir kün göñülliler kelip, biz eki afta içinde yapıp olamağan, ordu ise asılında yapmağa ıntılmağan şeyni bir künde yaptılar. Bu tehnika yahşı yürip başladı ve özüni daa eyi kösterir degen ümüttem.
– Siz Facebookta noyabr 11 künü ATA keçken yerlerge yollanılacağıñıznı yazdıñız. Qayda barıp, qaysı vaziyetke tüşecegiñizni añlaysızmı?
– Bizge 11-ne dediler, amma er daqqa yollamaları mümkün. Menim ile hızmet etken askerler, orta esapnen 40% göñülli tezden küreşke qoşulmağa arz eteler. Çünki biz bulunğan şaraitler… Meni endi üçünci kere başqa- başqa qısımlarğa yollaylar. Bizni bir yerden başqasına avuştıralar, çeşit silânen ateş açmağa ögreteler. Şimdi lâqaydlıqnıñ eñ yüksek noqtası ,ğaliba. Amma, bu cenk, onda hayaliy bir şeyler ya da qaramanlıq olğanını tek deli tüşüne. Anri Barbüs yazğanı kibi, er cenk kütleviy suiqasttır. Lâkin biz Vatannı qorçalaymız. Biz añlaymız ve ATA –dan qaytqan adamlarnen qonuşamız, bu aqiqiy cenk. Er birimiz öle bile, ya da bir kimsege kerek degil saqat olıp qaytmamız mümkün. Demek, yolumız budır.
– Siz Donetsk ya da Lugansk vilâyetine yollanılacaqsıñız, bilesizmi?
– Tahminiy malümatqa köre, Donetsk vilâyeti olması mümkün. Amma, bazıda askerlerge Melitopol deyler, amma Mariupolge yollaylar. Bir arifnen başlanğan şeerler, işte qarıştıralar. Amma, bizni öyle bir azırladılar ki, ATA keçken yerlerge tüşecegimizde iç şübe yoq.
– Siz Kiyevde rusiyeli şirketniñ temsilcisi, soñra Moskvada bir buçuq yıl yaşağanıñıznı ayttıñız. Moskvada dostlarıñız qalğandır. Sizge Rusiyege yol qapalğan soñ, dostlarıñıznı körip olamaycaqsıñızdır. Bunı tüşünmediñizmi?
– Men anda barıp, olarnı körmeycegimni añlayım. Kerçekten de, Rusiyede yaqın ve sevimli dostlarım yaşay, olarnen iş devamında tanış oldım. Eñ quvançlısı şu ki, bir çoq adam maña qol tuta, mektüpler yazalar. Rusiyeniñ serbestligi Ukrainada başlay, deyler, «biz sennen birlikte», dep yazalar. Rusiyege artıq barmaycağımnı añlayım, Kremlniñ ükümdarlığı, Vladimir Putinniñ ükümdarlığı devam etkenine qadar barmam. Buña yazıqsınmayım, çünki menim Vatanım Rusiyede degil, mında.


text:
"Veciye Kaşka davası" boyunca mahkemelengen qırımtatar faali Asan Çapuh saqatlığını resmiyleştire, dep bildirdi onıñ advokatı Ayder Azamatov.
“Men yaqında Kiyev rayon mahkemesiniñ ükmüne apellâtsiya şikâyetini berdim, çünki onı absurd sayam. Asan ağanen olıp keçken daa bir adise aqqında aytıp bermek isteyim. Asan ağanıñ sağlığı yaramaylaşqanı içün, o saqatlığını resmiyleştirip başladı”, - aytıp berdi Azamatov aprelniñ 28-inde “Qırım birdemligi”niñ oturışında.
Azamatovnıñ aytqanına köre, SİZOda ekimler komissiyası, Çapuh “mesuliyetlikten qaçmaq istey”, dep qabaatladı.
“Men onen laf etkende, o bunıñ içün hoşnutsız edi ve bir daa anda barmaycağını ayttı. Köremiz ki, tibbiyet hadimleri bile, onıñ meselesini bilip, oña menfiy munasebet köstere. Bu yaramay tendentsiya. Menimce, bunı böyle qaldırmaq mümkün degil, biz bu areketlerge cevap kösterecekmiz”, - dedi Azamatov.
Daa evel bildirile edi ki, “Veciye Kaşka davası”nıñ iştirakçileriniñ imayesi, Qırımda Rusiye mahkemesiniñ ükmüni temyiz etti.
Aprelniñ 17-sinde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi para talap etkenlerinde qabaatlanğan «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüslerine üküm çıqardı. Ruslan Trubaç,Bekir Degermenci ve Kazim Ametov 3 yıl sınav müddeti ile 3 yılğa şartlı olaraq üküm etildi. Asan Çapuh 3 yıl sınav müddeti ile 3,5 yılğa şartlı olaraq üküm etildi,
Üküm istinafı baqılğanına qadar mabüsler ev apsinde bulunacaq.
Aynı vaqıtta, bundan evel Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaç qabaatlarını tanımağan edi.