text:
Tatarstanda familiä üzgärtü ciñel tügel
Soñğı waqıtta säxnädän dä, şulay yazuçı, şağirlär häm cämäğät eşlekläre arasında çın asılına qaytıp, tarixi döreslekne kürsätergä tırışıp “ov”, “ev”, “in”sız ğına familiälären atawçılarnı yış işetergä turı kilä. Ämma!
Bezneñ Üzäk zagsqa bıyıl andıy möräcäğätlär yuq. 5-6 yıllar elek kübebräk ide andıy oçraqlar. Xäzer kübebräk qız familiäsen qaldırğannar irenekenä küçüçelär häm familiäsendä xata kitkännär genä bezgä möräcäğät itä. Qısqartam dip möräcäğät itüçelär yuq.
di Qazan şähäre Üzäk zagsınıñ grajdanlıq xälen terkäw idäräseneñ baş belgeçe Dilärä Sabircanova. Ä İdel buyı zagsı başlığı urınbasarı El'mira Sal'yanova, min monda 12 yıl eşlim inde, ämma şuşı ğömer eçendä andıy ber genä oçraqnı da xäterlämim, dide. Qazan şähäreneñ Waxitov rayonı zagsına andıy üteneç belän soñğı 6-7 yıl eçendä ber- ike keşe genä kilde, di anıñ başlığı Färidä Gıylemxanova.
Tatar xalqına yaxşı tanış Rabit Batullanıñ urta häm ölkän buın monnan ber 10-15 yıl elek Robert Batullin bulıp yörgänen yaxşı xäterli torğandır.
Pasportta üzgärmägän ul. Min barı tik yazuçı bularaq isem belän familiäne üzgärttem. Näsel buyınça üzgärttem. “İn” artıq dip sanıym min. Möselman tatarğa xas äyber tügel. Bez borınğıdan kilgän Batulla näsele. Anı Batullin dip patşa waqıtında yaza başlağannar. Fäyzullin, Batullin dip. Ä Urta Aziädä Fäzullaev, Batullaev, Abdullaev dip yazdırğannar. Yäğni Alla iseme bozılmağan alarda. Alar döresräk eşlägän. Ä bezdä inde urısqa yaqın xalıq bularaq, urısqa nığıraq erep kitü öçen Batullaev tügel Batullin dip yazdırğannar. Bu üzeneñ borınğı isemen onıtsın, xäterlämäsen, näsel-näsäben belmäsen digän säyäsi äyberdän kilep çıqqan äyber bu. İnde waqıt bulsa, anı räsmi dä üzgärtep quyarmın İnşalla!
Familiäne qısqartu, yäki bötenläy üzgärtü, yäisä xäref xatasın tözätü kiräk bulğanda zagslarğa möräcäğät itüçelär ber ük törle aqça tülime? “ov”, “ev”, “in”narnı kisep atu qıybatqa çığamı? Qazan şähäre üzäk zagsınıñ grajdanlıq xälen terkäw idäräseneñ baş belgeçe Dilärä Sabircanova belän söyläşüne däwam itäbez.
Familiäne tulısınça alıştırğanda 500 sum tülilär. Xata kitkän oçraqta poşlina 200 täñkä. Ul böten cirdä şundıy. Familiädäge “ov”, “in”narnı kisep atu, yäki töşerep qaldıru zags xezmätkärläre äytüençä, tarixnıñ säyäsi xatasın tözätü dip atalmıy, räsmi räweştä familiä üzgärtügä kerä ikän. Bu xezmät öçen şulay uq 500 sumıñnı çığarıp salırğa häm xäyran ğına tüzemlek tä kiräk.
Sezneñ telägegez kiräk berençe. Ğariza yazasız. Dokumentlarığıznı: pasportığız, tuu turında tanıqlıq häm balalarığız bulğan oçraqta alarnıñ tanıqlıqların alıp kiläsez. Ber ay eçendä ul qarala häm annan soñ bez sezgä cawap biräbez.Bez bit anı sez alıp kilgän dokumentnı sızıp atıp qına yazmıybız. Qaydadır ikençe rayonda tuğansızdır. Misal öçen Baltaçta tuıp tuu turında tanıqlıqnı şunda alğansız. Yazılışqansız, mäs'älän, Kirov rayonında Qazanda. Aktlar yazması диrәH100 yıl saqlan torğan kitap bar. Bez sezgä yaña familiäne yasar öçen Baltaçqa häm Kirov rayonındağı zagsqa sezneñ dokumentlarnıñ töp nösxäseneñ küçermäsen cibärsen öçen üteneç cibäräbez. Annan bez alarğa pasporttağı familiäne üzgärttek dip alarğa tağın dokument cibäräbez. Alar üzlärendä şundıy uq yazma yasıylar. Bu bik qatlawlı eş. dip bäyäli zags xezmätkärläre üzläre dä. “Mädäni comğa” gazetası möxärrire Ğazinur Morat ta familiäsen şuşı mäşäqätlär bulğanğa räsmiläştermägän ikän. Pasportında ul Moratov bulıp qalğan.
Bik mäşäqätle dip äyttelär. Min walaqitanı bik yaratmıym, döresen äytkändä. Bezdä bit ber eş eşli başlasañ bik küp käğäzlär artınnan yörergä kiräk dip äytälär “ov”, “in” nı alıp taşlar öçen. Qazan şähäreneñ üzäk zagsı xezmätkäre, ğarizada “min üz telägem belän fmiliämne alıştırırğa telim” dip yazu citä dide. Ämma qayber zags xezmätkärläre säbäben dä sorap tinterätälär ikän. Ğafurov familiäle beräw äytüençä, aña ğarizaña säbäben yazmasañ, Ğafur digän pasport birmibez, digännär. Ul: “Babam ülgändä, miña familiäñne üzgärt Ğafurov bulıp yörmä, Ğafur itep yazdır dip äytep qaldırdı”,- digän. Şuşı uq süzlärne ğarizasına da yazuın sorağannar.
Döres, qoyırıqsız çın tatar familiäläre äle teldä genä. Taşqa basılğannı yuıp bulmıyğa çınlap torıp kereşelmägän. Ğalimcan İbrahimov isemendäge tel, ädäbiät häm sänğät institutınıñ ölkän fänni xezmätkäre, cämäğät eşleklese Räşit Yagfarov äytüençä, Tatarstanda moña üz waqıtında milli oyışmalar yağınnan da ixtibar bulmağan. Ä ayırım keşelärgä kilgändä isä, bu xäl ictimaği psixologiä belän bäylängän. Milli ğorurlıq betä başlawnı da raslıy, di Räşit Yagfarov.Nail Alan.


c: text/html

text:
Pakstanda Binäzir Bhutto üterelde. Atom qorallı däwlät bilgesezlek çorında
Bhuttoğa qorallı höcüm parlament saylawına äzerlänü uñayınnan uzğan cıyınnan kitep barğanda yasala, soñraq ul yaralardan dönya quya. Pakstannıñ Rawalpindi şähärendä bulğan şuşı höcüm bar ildäge totrıqlılıqnı şik astına quya.
Xatın-qızlarnıñ islam illärendä dä iñ yuğarı däwlät urınnarına kütärelä aluı, yäğni alarnıñ ir zatlar belän ber xoquqta buluı xaqında bäxäsläşkändä berençe misal itep härwaqıt diärlek Pakstannıñ elekke premyer-ministrı Binäzir Bhutto oçrağı kiterelä ide. Xäzer inde şuşı olı xanım turında söylägändä märxümä süzen qullanırğa turı kilä - atnakiç Pakstannıñ Rawalpindi şähärendä uzğan saylawğa äzerlek cıyınında Binäzirgä qorallı höcüm yasaldı häm şunda alğan yaralarınnan ul soñraq xastaxanädä wafat buldı.
Alınğan xäbärlärgä qarağanda, Binäzir Bhutto şul cıyınnan inde kitep barğan mäldä aña ber adäm ut aça häm şunnan soñ üz-üzen şartlata. Yaralanğan Bhutto şunda uq xastaxanägä kiterelä, ämma operatsiä waqıtında can quya. Xäbärçelärgä monı berençe bulıp Binäzirneñ advokatı, senator Bäbär Äwän belderde:
"Min äle genä xirurg, doktor Mosadıyq belän söyläştem, häm ul Binäzir Bhuttonıñ şähid kitüen rasladı", dip xäbär itte Binäzir wafatın Bäbär Äwän.
Prezident Möşärräf xakimiätenä qarşı torğan oppozitsiä citäkçelärennän iñ abruylı bulğan şuşı olı xanımğa 54 yäş kenä ide. 80-nçe häm 90-nçı yıllarda ul inde Pakstan xökümätlären citäkläde, şunnan soñ Bhutto rişwätçelektä ğäyeplänep, ildän kitärgä mäcbür buldı häm Pakstanğa kire 8 yıl sörgendä yäşägännän soñ şuşı yılnıñ üktäbrendä genä qayta aldı.
Ul citäklägän Pakstannıñ xalıq partiäse ğinwarğa bilgelängän parlament saylawında zur uñışqa ireşer dip farazlanğan ide. Xäzer bu farazlarğa inde başqaçaraq qararğa kiräk bulaçaq, saylaw ütkärü üze şik astında.
Pakstanğa kire qaytqannan birle Binäzir ülem yanawları alıp tordı, alar berençe çiratta islamçılar yağınnan kilä ide. Ul sörgennän qaytqan könne ük, Qaraçı şähärendä cıyılğan tarafdarların sälämlägändä ber intixar höcümçe bomba şartlatıp 139 keşene ütergän ide.
Binäzir Bhuttonıñ bar ğailäse faciğäle yazmış kiçergän ber ğailä. Anıñ ätise - Zölfikär Ğali Bhutto 1979-nçı yılda Pakstan xärbiläre tarafınnan asıp üterelgän ide. 1980-nçe yılda anıñ abıysı Şahnäwaz Fransiädä bik säyer şartlarda üterelde. 1996-nçı yılda anıñ ikençe abıysı da üterelde.
Binäzir üzeneñ dä şundıy dähşätle yazmışqa duçar bula alaçağın yaxşı añlıy ide, ämma ul üzeneñ berqayçan da ülemnän qurıqmawın belderep kilde. Azaqta Binäzir Bhuttonıñ şul turıdağı ber belderüennän özek kiteräse kilä - anda märxümä, "ägär dä Pakstannı, andağı demokratiäne saqlaw ğömerebezne häm ireklegebezne qorban itüne añlata ikän, bez moña riza, bez fäqät böyek millätebezne islamçı suğışçılar qulına qaldırırğa ğına riza tügel", dip äytkän ide.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Altın qäläm festivale däwam itä
Respublika mäktäplärendä bu könnärdä çığarılış kiçäläre bara. Alarda bıyıl 50 meñnän artıq uquçı qatnaşa. Bu uquçılar xäzer üzläreneñ berençe zur kiçälärenä äzerlänä. Yuğarı uqu yortların tämamlawçılar da 5 yıl buyı belem alğan institut, universitetları belän sawbullaşa. Üzeneñ 200 yıllıq yubileyın bilgeläp ütärgä cıyınuçı Qazan däwlät universitetında 23 yün könne çığarılış kurs studentları cıyıldı. Läkin alar ğadi uquçılar ğına tügel. Çärşämbe könne monda uzğan tantanada universitetnıñ iñ yaxşı studentları cıyıldı. 2004 yılda Qazan däwlät universitetın tämamlawçı meñ yarımnan artıq studentlar arasında saylanıp alğan 200 keşegä maqtaw gramotaları tapşırıldı. Alar üzläreneñ yaxşı uquı, uñışlı fänni häm ictimaği eşçänlekläre öçen büläklände. Älege maxsus gramotanı büläklänüçelär universitetnıñ rektorı Mäğsüm Salaxov qulınnan aldılar. Älege çara Qazan universitetınıñ 200 yıllığına bağışlanıp ütkärelde.
İmtixannar, çığarılış eşläre belän mäşğül bulmağan yäşlär isä yal itä, törle festival, bäygelärdä qatnaşa. Çärşämbe könne respublikanıñ Säwdä-iktisadi palatasında balalar tarafınnan äzerlängän biznes-plannar bäygesen yomğaqlaw çarası uzdı. Bu könnärdä Balalar häm yäşlär matbuğatınıñ Altın qäläm dip isemlängän IX respublika festivale dä däwam itä. Altın qäläm ölkänräk jurnalistlarnıqı kebek ük teploxodta uza. Festival’dä qatnaşuçı 100dän artıq keşe Boris Polevoy köymäsendä sişämbe kiçen Tübän Novgorodqa kilep citte. Çärşämbe könne alar şähär belän tanıştı. Xäyer, yäş jurnalistlarnıñ ekskursiälärdän tış ta eşläre şaqtıy. Alar rus häm tatar tellärendä gäcitlär, radioprogrammalar çığara, täcribäle jurnalistlar ütkärä torğan master-klasslarda qatnaşa, törle temalarğa tügäräk östäl söyläşülärendä fiker alışa. Bäygeneñ näticäläre 24 yündä iğlan iteläçäk. Älege festival’dä Gran-priğa layıq dip tabılğan yäş jurnalist Qazan däwlät universitetınıñ jurnalistika fakul’tetına imtixansız qabul itelä. Şuña da, här qatnaşuçı bäygedä ciñügä ireşergä tırışa. Qazanğa Altın qälämçelär pänceşämbe könne qaytaçaq. Ä bügen inde başqalağa 24 yün könne üz eşen başlayaçaq Yäşlär forumında qatnaşuçılar kilä başladı.
Gölnaz İlgizär


text:
Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkile Kurgan ölkäsendä bulıp qayttı
Tatarstan Respublikasınıñ Ural töbägendäge daimi wäkile Rawil Bikbov bu könnärdä Kurgan ölkäseneñ Şadrinsk şähärendä bulıp qayttı. Anda ul Şadrinski şähäre başlığı Aleksey Kokorin, Kurgan ölkäse gubernatorı urınbasarı Aleksandr Mazein, Ural federal'' okrugınıñ Kurgan ölkäsendäge baş federal'' inspektorı Vladimir Balakin belän oçraştı. Oçraşu waqıtında süz Tatarstan Respublikası belän Kurgan ölkäse arasındağı mönäsäbätlärne sıyfat yağınnan yuğarıraq däräcägä kütärü maqsatı belän başqarılaçaq çaralar turında bardı. Şul uñaydan Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkile Rawil Bikbov Kurgan ölkäse gubernatorı Oleg Bogomolov belän oçraşaçaq. Xäzer ul oçraşuğa äzerlek başlandı.
Şadrinsk şähär xakimiäte binasında bulıp uzğan älege eşlekle oçraşudan soñ, urındağı möselmannar cämğiäte räise Räfqät Fäyzullin şähär xakimiäteneñ cämäğätçelek belän eşläw bülege mödire Valeri Şvetsov belän Rawil Bikbovnı şähärneñ üzbäk aşları kafesına, Qorban bäyräme uñayınnan äzerlängän tabın yanına çaqırdı. Qorban aşınnan awız itärgä dip biregä 200дәH artıq möselman cıyılğan ide. Bäyräm namazı uqılıp, bäyräm wäğäze söylängännän soñ, üzara qotlawlar buldı. Rawil äfände Bikbov Şadrinski möselmannarın Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev isemennän qotlap, alarğa izge teläklär yulladı. Valeri äfände Şvetsovqa tübätäy büläk itte.
Annan soñ biredäge tatar milli tormışın da, dini eşlärne dä oyıştıruda başlap yörüçelärdän Äxmädulla xaci, Qalıy äfände Baydaşev häm şähär xakimiäte wäkile Valeri Şvetsov belän berlektä, “İset” gazetası redaksiäsendä jurnalistlar belän oçraşu uzdırıldı. Tirajı 12 meñgä citkän bu gazeta xalıq arasında bik populyar gazetalardan sanala. Oçraşu waqıtında süz Kurgan ölkäsendä milli massaküläm mäğlümat çaraların üsterü turında bardı. Bu eşneñ berençe adımı itep gazetağa tatar telendä quşımta yasaw mömkinçelege qaraldı. Gazeta citäkçeläre milli temalarnı yaqtırtu buyınça maxsus bülek buldıru mömkinçelegen dä äytep üttelär. Ğomumän, bu söyläşülärdän kürengänçä, biredä üzara faydalı xezmättäşlek öçen uñay cirlek bar. Tağın şunısın da äytep ütmi bulmıy, Kurgan ölkäsendä berençelärdän bulıp, Şadrinski şähärendä kabel'' televideniese arqılı Tatarstan – Yaña Ğasır televizion kanalı tapşıruların kürsätü oyıştırılğan.
Şadrinski şähäreneñ iñ ere predpriätieläreneñ berse – avtoagregatlar zavodı citäkçeläre belän oçraşu da bik eşlekle, faydalı bulıp uzdı. Bu zavod belän KAMAZnı inde küptän üzara xezmättäşlek cepläre bäyli. Uzğan yılda ğına da KAMAZğa 227 million sumnan artıq produktsiä cibärelgän. Oçraşu waqıtında biredä üzara elemtälärne tağın da üsterü yulları qaraldı.
Kurgan ölkäse qüäte yağınnan Sverdlov häm Çiläbe ölkälärennän küpkä ayırılıp torsa da, biredä Tatarstan belän ike arada faydalı bäyläneşlärne üsterü öçen nigez bar. Bu bigräk tä anda yäşäwçe tatar xalqınıñ milli üseşe öçen bik uñay şartlar tudıraçaq. Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkile Rawil Bikbov, Kurgan ölkäsendä bulıp, citäkçelär belän dä, cämäğätçelek belän dä oçraşıp qaytqannan soñ, şundıy näticägä kilde.
Fäwiä Safiullina, Yekaterinburg


text:
Radik Xäbirovnıñ ruxi sälämätlegendä şiklänälär
“Agora” assotsiatsiäse advokatı Rämil Äxmätgalievqa Totsk xärbi prokuraturası cinayät eşe materialların kürsätergä telämäde. Çönki Totsk xoquqçıları Qazan yegete Radik Xäbirovnı zıyan kürüçe itep sanamıy. Ämma advokat Rämil Äxmätgaliev äytüençä, cinayät eşe açılu belän Radik zıyan kürüçe xoquqlarına iä buldı.
Niçek kenä bulmasın, Totsk xärbi prokuraturası imgätelgän Qazan yegete eşe turındağı materiallarnıñ qayberlären advokatqa täqdim itkän. Qayberlären, çönki alarnıñ ber öleşe şul waqıtta Samarada tikşerelgän bulğan. Rämil Äxmätgaliev mäxkämä tarafınnan ütkärelgän meditsina ekspertizası dokumentları belän tanışa alğan. Alarnıñ näticäläre şaqqatıra torğan. Keçe serjant Radik Xäbirov eşendä Totsk prokuraturası Qazan mediklarınnan şiklänä. Bu xaqta “Kommersant” gäzite yazdı. Xezmät itü waqıtında Radik üz üzen üterergä mataşqan dip bara xärbilär. Tikşerüçelärneñ xezmätkä alınu komissiäse yegetne psixik yaqtan sälämät bulmağan kileş armiägä cibärgän digän şige bar. Şuña kürä Qazannıñ xärbi bülege eşçänlege dä tikşereläçäk. Advokat Rämil Äxmätgaliev söyli:
Totsk xärbi prokuraturası tikşerüçese xärbi komissariat eşçänlege mäs’äläsen kütärde. Ämma Aviatözeleş rayonınıñ xärbi bülege xezmätkärläre Totsk xoquqçılarınıñ farazın kire qaqtı. Xärbi xezmätkä cibärelgändä Radik sälämät bulğan. Monnan tış yegetneñ sälämätlegen tağın berniçä qat tikşergännär, şul isäptä Saratovtağı uqular waqıtında da. Yegetneñ sälämätlege bernindi sorawlar tudırmağan. Şul uq waqıtta Totsk prokuraturasında uzğan yılnıñ dekaberendä Radik Xäbirov xärbi xezmätkä iäläşüe bozılu säbäple xastaxanägä yatqırılğan dip belderälär. Meditsina belgeçläre äytüençä, iäläşü törle keşedä bozılırğa mömkin, ul xätta tormışınıñ axırına qädär saqlanğan oçraqlar bar. Küp keşedä küzgä kürenmägän psixik awırular bar. Häm däwlätneñ maqsatı - psixik awırularnıñ älege formaların da waqıtında tabu. Ämma bu Rusiäneñ bügenge xärbi çaqıru şartlarında mömkin tügel.
Advokat Rämil Äxmätgaliev äytüençä, xärbilär daimi räweştä Radiknıñ psixik yaqtan sälämät bulmawın äytep kilä. Mondıy belderülärne Rusiäneñ saqlanu ministrlığı wäkilläre medik ekspertiza näticäläre bilgele bulğanğa qädär yasıy. Totsk diviziäse citäkçeseneñ xoquq eşe buyınça yärdämçese Sergey Polovinko Radik Xäbirov eşendä cinayät yuq dip beldergän häm ul cinayät eşe quzğatunı kire qağarğa kiräk dip sanıy.
Al'bina Zäynulla


text:
Misırda oppozisiädäge Al-Ğad firqase citäkçese Ayman Al-Nur, partiäne terkäw öçen äzerlängän räsmi qağäzlärne falsifikasiäläwdä ğayeplänep 45 köngä törmägä utırtıldı. Üktäberdä oyışqan älege firqa, konstitusiägä üzgäreşlär kertüne täqdim itä, alar arasında - berdäm saylaw qanunı buldıru turındağısı da bar.
Al-Nurğa qarşı xökem eşe comğa könne başlandı. Şimbä könne ğayepläw belderelep ul törmä cäzasına xökem itelde. Bügen Al-Nurnıñ fidiä aqçasına çığaru möräcäğäte kire qağıldı. Oppozisiä citäkçese ğayepläwlärne nigezsez dip atadı.


text: Bügen Söğüd Ğäräpstanınıñ Ciddä şähärendä bilgesez keşelär Quşma Ştatlar konsulatına höcüm itte. Kimendä 12 keşe hälaq bulğan dielä. Söğüdneñ Eşke eşlär ministrlığı äytüençä, başta höcümçelär konsulat qapqası aldında şartlatqıç şartlatqan, annarı qoraldan ut açıp yaxşı saqlanğan binağa ütep kergän. Räsmilär äyütenä qarağanda atışular waqıtnıda 3 höcümçe üterelgän, ikese qulğa alınğan. Söğüdneñ 4 iminlek xezmätkäre, häm dä konsulatrağı 5 xezmätkär hälaq bulğan. Amerikan watandaşları arasında qorbannar yuq, dielä. Bu höcümne kem oyıştırğanı älegä bilgesez. Soñğı aylarda çit il keşelärenä bulğan höcümnär öçen Söğüd räsmiläre Äl Qaidä xäräkäten ğäyepläp kilde.


text:
Ekrem Çelebi - Hasta Olup
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Hasta Olup
Etiketler : Ekrem Çelebi - Hasta Olup türkü indir, Ekrem Çelebi - Hasta Olup türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Hasta Olup mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Hasta Olup türküsü, Hasta Olup sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Hasta Olup bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Ne Karaymış Alnımın Yazısı
Ekrem Çelebi - Sorun Şu Feleği
Ekrem Çelebi - Uyur İdik Uyardılar
Ekrem Çelebi - Kütahya nın Pınarları
Ekrem Çelebi - Karadır Kaşları
Ekrem Çelebi - Bilmiyorum Hallerinden
Ekrem Çelebi - O Yarin Kaşları Kara Değil Mi
Ekrem Çelebi - Adana nın Bayırına
Ekrem Çelebi - Bir Doktora Vardır
Ekrem Çelebi - Halime nin Aşıkları


text:
Ğiraqtağı qoral tikşerüçelär eşlärne beterü öçen tağın berniçä ay sorıy
Audio
İminlek Şurasına şundıy qaraş bar, ğinwarnıñ 27-sendä bulaçaq xisap – soñğı süz tügel. Şul uq waqıtta, Ğiraq mäsäläseneñ 11 yıl buyına çişelmäwe xalıqara cämägätçelektä rizasızlıq tudıra.
Agentlıqnıñ süzçese Mark Gwozdecky süzlärençä, BMO rezolutsiäse qoral tikşerüçelärgä 6 aydan alıp ber yılğa qädär eşlärgä mömkinlek birä. BMOnıñ İminlek Şurası bezgä bu waqıtnı birergä qarşı tügel, dide ul.
İke atnadan Äl-Baradei häm BMOnıñ baş qoral inspektorı Hans Blix İminlek Şurası aldında xisap totırğa tieş.
Bügen qoral tikşerüçelär Bagdadnıñ Fän häm Texnologiä kölliätlärendä tikşerülär alıp bardı.


text: Respublikanıñ qayhı ber gazetalarında bögön xalıq şağire Mostay Kärimdeñ matbuğatqa birgän huñğı intervyuhı baźılıp sıqtı. Mostay Kärim unda tormoştan yäm taba almayım, sönki ergämdä ısın dustarım Räsül Gamzatov, Musa Cäli, Zahir İsmäğilev yuq tip yawaplağan. Mostay äźäbiäten yaratıusılar äytewensä, Başqortostan simvolı wafatı, Mostay Kärimde ular şulay atay, bik küp kenä mäsälälärgä anıqlıq indergän. Xalıq şağire wafat bulğan köndö Mortaza Räximovtıñ bıualar qararğa sığıp kitewe, kön dawamında respublika yetäkselege yağınan qayğı urtaqlaşıu turahında xäbär bulmawı, Mostayźı yerlägäs tä Respublika başınıñ Mäläwezdä ber şirqät yübileyına arnalğan tantanala qatnaşıuı, unda Mortaza Räximov tügel, ä İosif Kobzondıñ iptäştär bılay bulmay äyźägeź Mostay Kärimde ber minut tın torop iźkä alayıq tiewe küp nämä xaqında höyläy. Respublikanıñ küp kenä teatrźarı teatr miźgelen Mostay äsärźärenä quyılğan spektakldär menän asa. Qursaq teatrında Ülmäsbay spektakle ay buyına barasaq tine beźgä teatr yetäksehe Almas Säyetov: (audio)


text:
“Fän häm tel” jurnalınıñ 2004 yıl 2 sanı turında Räşit Şakircan
Xörmätle radio tıñlawçılar!Çirattağı şimbä matbuğat küzätüen başlıybız. Bu tapşıruda bez sezne “Fän häm tel” jurnalınıñ 21 sanı, yäki 2004 yıldağı 2 sanı belän tanıştırırbız. Jurnal turında sezgä “Fän häm tel” jurnalınıñ baş redaktor urınbasarı, Qazan däwlät arxitektura häm tözeleş akademiäse dotsentı, texnik fännär kandidatı Räşit Şakircanov söylär. Räxim itegez, Räşit äfände. “Tel, ädäbiät häm tarix dip atalğan rubrikada tatar xalqınıñ mäşhür ğalime, tel belgeçe, süzlärneñ kilep çığışın häm üzara süzlärneñ bäyläneşen öyränä torğan, etimologiä fänendä zur xezmät quyğan Rifqät Äxmätcanovnıñ “Etimologiä” dip atalğan mäqäläseneñ däwamı basılğan. Bu Rifqät Äxmätcanovnıñ bastırırğa äzerlängän 5 tomlıq tatar süzläreneñ etimologiäsenä bağışlanğan citdi xezmäteneñ kereş öleşen täşkil itä.Rifqat Äxmätcanov üze 20 tel belgängä, törle tellärdäge süzlärne tatar telendäge süzlär belän çağıştırıp, centekläp tikşerä alğan . Mäsälän: udmurt telendä borınğı törki tellärneñ bik küp buluı, , çuaş telendä tatar süzläreneñ 80% qa qädär citüen açıqlağan.Xätta tatar teleneñ üzendä dä onıtılğan süzlärneñ küp buluı açıqlana. Häm bu xäl ayıruça başqort telenä dä xas äyber. Ä başqort tele belgeçläre törki , tatar süzlären iğtibarğa da almıylar. Alar süzlärne öyrängändä yış qına yıraq ingliz, hind häm başqa törle süzlär belän çağıştıralar. Başqort telçelärenä süzlärne öyrängändä tatar süzennän berni belän dä ayırılmağan süzlärne başqort süze dip kitüe başqort filologları öçen berni dä tormıy di avtor. Bu rubrikada tağın küp kenä mäqälälär urın alğan. Äytik: Alabuğa pedagogiä universitetınıñ tatar tele kafedrası mödire Filüs Ğällämovnıñ “Anıqlağıç yanında tınış bilgeläre”digän mäqäläse, Törkiädän kilep Rusiädä yuğarı belem alğan , bügen fänni ezlänülär alıp barğan Kiram Yunalnıñ “Törki tellärdän rus telenä kergän süzlärne tikşerü”,- dip atalğan mäqäläse.Professor Färit Yosıpov citäkçelegendä KDU aspiranturasında uqığan Ayrat Yosıpovnıñ “Şämsetdin Zäki äsärlärendä tartım kategoriäse bireleşe”digän mäqäläse häm aspirant Liliä Ğäräbşinanıñ “Näcip Dumawi äsärlärendä dini qaraşlar çağılışı” dip atalğan mäqäläse birelä.“Fän häm ğämäl” digän rubrikada yazuçı, tärcemäçe, ğalim Adler Timergalin tarafınnan tözelgän äle basılıp çıqmağan zur külämle “Milliät”süzlegennän ber bülek urın alğan. Ul “Alla” dip atala. Mäqälädä borınğı häm xäzerge fiker iäläreneñ Alla turındağı fälsäfi häm dini fikerläre törle yaqtan yaqtırtıla. Avtor fikerençä :“ Dönya- sistema tözüçe ğomumi prinsiptan başqa, yäşi almıy. Bu prinsipnı “Alla” dip atamıyça başqa termin qullansañ da, asılda, eçtälege häm qolaçlağan küläme buyınça da, bu ”Alla ”töşençäsenä oşağan bulaçaq.”,-di avtor.Tağın Räşit Şakircanov, jurnalnıñ bu sanında yäşlär öçen “Fängä kereş” dip atalğan rubrikası turında da mäğlümat birä. Xörmätle radio tıñlawçılar. Şuşınıñ belän bez matbuğat küzätüe tapşıruın tämamlıybız.Tapşıruda sez “Fän häm tel”jurnalınıñ soñğı sanı turında jurnalnıñ baş möxärrir urınbasarı Räşit Şakircanovnı tıñladığız.Tapşırunı äzerläde häm alıp bardı Mälikä Basıyr.


text:
30-noyäber - Rusiä külämendä analar köne
AudioÄlbättä, här keşegä berdänber häm iñ qäderle , iñ güzäl keşe, ul- ana. Mintimer Şäymiev süzen tämamlağanda, saylaw temasın çitlätep ütä almasa da, serle genä itep: “Yun'le bala -ana süzennän çıqmas.Ä ul belä, alğa taba kem belän barırğa”,-dide.
Tatarstan Respublikasınıñ “Ana danı” medalenä layıq analar inde 91 ikän. Alarğa bügen tağın 14 ana quşıldı. Respublikanıñ şuşı büläge 5әp baladan da kim bulmağan häm balalarğa yaxşı tärbiä birgän analarğa birelä.Alar Älki, Alekseyevski, Arça Bawlı,Bua, Leninogorskiy, Minzälä, Mendeleyevski ,Teläçe rayonnarınnan häm Qazan şähärennän ide. Alarğa medal'lärne Tatarstannıñ Premyer ministr urınbasarı Zilä Wälieva tapşırdı.Bäyrämgä çaqırılğan analar arasında zalda Qazan şähäreneñ 5Hчe gimnaziäneñ 45 yıllıq stajlı 3 bala anası ,tarix uqıtuçısı Räydä Faxrutdinova üzeneñ toyğıları belän urtaqlaştı.
AudioÄye, Räydä xanım kebek tormış belän qänäğät bulğan analarıbız kübräk bulsa, cir yözendä yaxşı eşlär başqarğan keşelär dä kübräk bulır.Qısqası, comğa könne G.Qamal teatrında häm ğomümän Qazanda analar iñ zur, iñ möxtäräm zatlar buldı.
Azatlıq radiosı, Mälikä Basıyr, Qazan.


text:
Bezneñ xalıq yubileylar, tuğan könnärne yarata. Däwlät däräcäsendäge bäyräm könnärendä şuşı avgust axırında tuğan könnären bilgeläwçelärne iskä alası kilä. Cirle FM radiolarınnan ayırmalı bularaq, “Azatlıq” radiosı keşelärne tuğan könnäre belän täbriklämi. Ämma, näq ike yıl elek Bötendönya tatar kongressı delegatları, tatar cämäğätçelege belän Rusiä prezidentı Vladimir Putinnıñ oçraşuın iskä almıy mömkin tügel. Ul söyläşü, anda äytelgän qıyu häm mäğnäle, saqçıl häm populistik süzlär äle dä tellärdän töşmi. Şuşı oçraşuda tuğan tel, Başqortstan tatarları turında tirän häm qıyu fikerlär äytkän Nurmöxämmät Xösäyenov köräşçe häm mäğrifätçe bularaq böten dönyağa taraldı. 30 avgust - anıñ tawışı böten Rusiägä, dönyağa işetelgän kön. Ä bıyıl, 31 avgustta Bäläbäydä ürnäk tatar gimnaziäse oyıştırğan Nurmöxämmät Xösäyenovqa näq 50 yäş tula. Bu waqiğanı Bäläbäydä niçek bilgelilärder, ämma Qazanda bu mäğrifätçene iskä aldılar häm yaqın arada anıñ yanına barıp, oçraşırğa teläwçelär küp.
Tağın berniçä şäxesne iskä alıyq. Tuğan könnäre Respublika köne belän täñgäl kilüçelär arasında respublikanıñ berençe vitse-premyerı Rawil Moratov, ğalim, TatNİPİneft' institutı direktorı Rawil İbätullin dä bar. Şul uq könne “Azatlıq” radiosında ozaq yıllar buyı eşläwçe Färidä Xämit tä tuğan. Çit illärdä yäşäwçe iñ kürenekle zıyalılarıbız kebek ük ul Qıtayda tuıp, Törkiädä, Germaniädä, Çexiädä yäşäp tä, härwaqıtta tatar ilendä, tatar küñelendä qala.
Tağın ber radio turında äytep kitik äle. Qazanda 73,97FM yışlığındağı “Quray” radiosı açıluğa äle 8 yıl ğına tulğan. 1996 yılnıñ 30 avgustında tuğan “Quray” radiosı xezmätkärlären – İrkä Musina, Radik Zlatovnı, alıp baruçılar - Säriä, Ğäbderäxim, Liliä, Miläwşäne häm “Quray” tıñlawçıların bez bu bäyräm belän qotlıybız.
Rimzil Wäli, Qazan


text:
Düşämbe prezident Charles Taylor wazıyfasınnan kitkännän soñ ildäge iñ zur ğisyançı törkem küçeş çorı xökümäte citäkçelegen üzenä tapşırunı taläp itä.
Elekke prezident urınbasarı, kiçä il citäkçelegen üzenä alıp prezident antı qabul itkän Moses Blah prezident urınbasarı wazıyfasın ğisyançılarğa täqdim itte.
Ämma Tatulıq häm Demokratiä Öçen Berläşkän Liberiälelär dip atalğan ğisyançılar törkemeneñ general' sekretare urınbasarı Sekou Fofana törkemneñ prezident wazıyfasın üz qulına alırğa teläwe turında belderde.
Bu törkem elegräk barı tik Taylornı wazıyfasınnan töşerü öçen genä köräşüen äytep kilä ide. Taylor kiçä xakimiätne qaldırıp Nigeriägä sıyındı. Liberiä saqlanu ministrı Daniel Chea başqa ber ğisyançı törkem başqala Monroviäneñ hawa alanı yanında xökümät köçläre belän suğışunı däwam itä dide.
AQŞ xärbi korabları Monroviä yarlarına yaqın torsa da, alarğa Liberiägä kerü färmanı äle birelmägän.


text:
Tatar ictimağıy üzäge östennän mäxkämä eşe suzıla
Äle Ayrat äfände äytüençä, berençedän bu eşne qarıy torğan sud'yä alışınğan. Ä yaña sud'yä bu eşne öyrängänçe şaqtıy waqıt ütäçäk. İkençedän, Rusiä Yüstitsiä ministrlığınıñ Başqortstan buyınça Baş idaräse citäkçese Rişat Kilmäqovnı da wazıyfasınnan alğannar ikän. Dimäk, Baş idarädä dä Tatar ictimağıy üzägenä qarata bulğan däğwalarnı yañadan qararğa tieş bulalar. Şulay itep Ayrat Ğiniätullin äytüençä, Tatar ictimağıy üzäge eşen qaraw közge aylarğa qädär kiçekterelergä dä mömkin.


text:
Luvr, Ermitaj häm “Ermitaj- Qazan” üzäge islam sänğäte kürgäzmäsen äzerli
Kemnär genä Mona Liza äsären kürergä xıyallanmıy ikän. Fransiädäge Luvr muzeynıñ iñ qimmätle häm şul uq waqıtta bäha quyıp bulmıy torğan bu äsärne- Leonardo Davinçi pumalasın- 1963 yılda Quşma Ştatlarğa, 1974 yılda Yaponiägä alıp barıp kürsätälär. Sänğät belgeçläre bu säfärlär Mona Lizanıñ däräcäsen genä arttırdı dip belderä. Şunnan birle bu räsemne älegä qädär ber qaya da alıp barğannarı yuq. Mona Lizanı häm başqa 400 meñ sänğät ürnäklären kürü öçen dönyanıñ törle qitğalarınnan xalıq Luvrğa, fransuz patşaları sarayına ağıla. Uzğan yıl ğına bu muzeyda 8 million 300 meñ keşe bulğan. Tatarstanlılar häm Qazan qunaqları 2008 yılda Luvrnıñ islam sänğaten yaqtırtqan eksponatları belän tanışa alaçaq. Dönyaküläm bilgele muzeylar Peterbudağı Ermitaj, Fransiäneñ “Luvr”ı belän bergä Qazannıñ “Ermitaj- Qazan” üzäge urtaq proyekt eşlärgä cıyına. Bu kürgäzmä islam dönyasına bağışlanaçaq.
Qıtaydan alıp İspaniägä qädär bulğan möselman sänğäte törlelegen kürsätergä tırışaçaqbız. Monda Ermitaj kolleksiäse, Luvr häm Tatarstanda bulğannar da bergä quyılaçaq. Bez fransuz xezmättäşlär belän Tönyaq Afrikağa qarağan, Misır, Mämlük Misırı öleşenä qarağanın, ä Ermitajdan Farsı, Urta Aziä häm Qıtaydağı ürnäklärne kürsätergä dip söyläştek.
dide Ermitaj mödire Mixail Piotrovski. Bu süzlärne ul 21 may könne Tatarstan xökümäte başlığı urınbasarı, mädäniät ministrı Zilä Wälieva belän älege kürgäzmäne Qazanda açu öçen eş başlaw kileşüen imzalağaç äytte. Ermitaj mödire äytüençä, 2008 yılda bulaçaq bu waqiğağa qädär küp eşlär başqarırğa kiräk. Luvr häm Ermitaj programmaları belän dä kileşteräse bar. Ermitaj kiñäşçeläre şurası, Qazanda bulğan waqıtta, mondağı mömkinleklärne kürep ğäcäpkä qalğan ide, dide Piotrovski.
Ber temağa islam sänğäten öyränüneñ zur traditsiäläre bulğan ike zur muzeynıñ bu urtaq eşe mädäni-säyäsi işärä dä bulıp toraçaq. Bez anı moña qädär äle ber qayda da häm ber qayçan da bulmağan itep eşläyäçäkbez.
di Ermitaj mödire. Zilä Wälieva äytüençä, bu ideyäne Qazanda bulğan waqıtta Luvr başlığı täqdim itkän bulğan.
Bıltır cäy köne Luvrnıñ citäkçese Anri Luaret üze şuşı täqdim belän çıqqan ide. Min inde şuşındıy täqdim yasarğa anıñ Qazannı yaratuı xisläre uyatqandır dip uylıym. Çönki ul Qazanğa berençe tapqır kilgän ide. “Minem sezneñ belän eşlisem kilä. Muzeylarnıñ däräcäse, professional yaqtan eşläwçelär bulu bik oşadı. Sezneñ belän elemtägä kerep bergä eşlisem kilä”,- dide. Monda üzägen açqan Ermitaj belän ul küptän eşlägän. Şulay berläşep Qazanlılarğa, Qazan qunaqlarına, Tatarstanlılarğa büläk yasarğa buldılar. Kürgäzmäneñ ideyäläre dä bulırğa tieş. Fänni yaqtan bu kürgäzmäne Mixail Piatrovski citäkläyäçäk. 2008 yılnıñ yaz azağı, cäy başında açarğa isäplibez.
Qayberäwlär äle ozaq ikän diär. Tağın ber yıl bar. Ämma belgeçlär äytüençä, xalıqara kürgäzmälärne eşläw tağın da ozaqqaraq suzılırğa mömkin. Luvr da bit üz planı belän yäşi. Qazandağı islam sänğätenä bağışlanğan bu eksponatlar cıyılmasın açu öçen, berniçä yılğa yazılıp quyğan planına qayber üzgäreşlär kertügä dä qarşı tügel ul. Bu kürgäzmädä qulyazmalar, ğämäli sänğät, bronza häm kömeş eşlänmälär, törle tuqımalar häm qorallar ğomumän möselman sänğäte böten tulılığı belän kürsäteläçäk, di Piotrovski.
Nail Alan.


text:
Tatarstan häm Başqortostanda xalıq sanın alu bara…
Rusiädä xalıq sanın isäpkä alu kampaniäse başlanuında tatarstanlılıar öçen berençe qaraşqa şaqqatırğıç yañalıq buldı. Mäğlüm ki, Rusiäneñ barlıq televidenie kanalları prezident Vladimir Putinnıñ isäpkä aluçılarnıñ sorawlarına cawap birü süjetın qabat-qabat kürsätte. İsäpkä aluçı qız bala açıq itep, “Baш poдHoй языk”, yäğni “Sezneñ tuğan telegez” digän soraw birde häm Vladimir Putin açıq itep “pycckий” dip cawap birde. Tatarstanlılar moña bigräk iğtibar itte, çönki anketada mondıy soraw yuq ide, ana telebez “иHыe языkи”, yäğni “başqa tellär” rätenä kerep qalası ide. Xalıq sanın alğanda, şuşı soraw quyılğanı mäğlüm bulğaç, xätta, Vladimir Putin Qazanda III Bötendönya tatar kongressında qatnaşuçılar belän oçraşqannan soñ qayber üzgäreşlär kertkän häm anketada şundıy östämä soraw barlıqqa kilgän digän imeş-mimeşlär yöri başladı. Läkin Qazanda perepisçiklar sorawlarına cawap birgän tanış-beleşlär “mondıy soraw quyılmadı” dilär. Eş närsädä soñ?


text:
Berençe iyüldän Yewropa Berlegendä räislek wazifalarına iä bulğan İtaliä premyer ministrı Silvia Berlusconinıñ kiçä Yewropa Parlamentındağı çığışı tiräsendä cäncal quyıra.
Germaniä kanslerı Gerhard Schroeder Berlusconinıñ Germaniä deputatı Martin Schulztan ğafu ütenüen taläp itä. Deputatlar qarşında çığış yasağan İtaliä premyerı Schulznıñ äytkän fikerenä qarşı "siña kinoda natsist konslagerendä qarawılçı rolendä uynarğa kiräk dip cawap birde. Berluskoninıñ ğafu ütenüen Yewropa Berlege dä taläp itä.


text:
7.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 127’nin Cevaplari Meb Yayınlari
Bunu beğen:
Beğen Yükleniyor...
İlgili
Etiketler: 2012-2013 yılı Türkçe meb yayınları çalışma kitabı cevapları, 4.tema milli kültür soruları ve cevapları, 4.tema soruları, 7. sınıf Meb Yayınları Türkçe çalışma kitabi cevapları, 7. sınıf Türkçe 4.tema Milli Kültür meb çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe meb çalışma kitabı cevapları, 7.sınıf türkçe cevapları, 7.sınıf Türkçe meb yay çk cevapları, 7.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 127'nin Cevaplari Meb Yayınlari, meb yayınları çk cevapları, Türkçe çalışma kitabı cevapları, tema değerlendirme soruları ve cevapları


text:
Qazaqstan Respwblïkasınıñ Ulttıq Banki 2016 jılğı 1 jeltoqsannan bastap Qazaqstan täwelsizdiginiñ 25 jıldığına arnalğan, nomïnaldıq qunı 10 000 teñgelik merey`toy`lıq banknottı ay`nalımğa şığaradı, - dep xabarlay`dı Tengrinews.kz tilşisi banktiñ baspasöz qızmetine silteme jasap. Ay`ta ketey`ik, Prezïdent Nursultan Nazarbaevtıñ swreti bey`nelengen kwpyura Täwelsizdiktiñ 25 jıldığına arnalğan.
Banknottıñ dïzay`nı ay`nalıstağı aqşa belgilerimen birıñğay` stïlʹde orındalğan: bet jağında bey`neler basım türde tiginen, sırt jağında köldeneñinen ornalasqan. Banknottıñ basım tüsi - kökşil külgin.
Banknottıñ bet jağındağı negizgi bey`neler: "Qazaq Eli" monwmenti, Esik qorğanınan tabılğan "Altın adamnıñ" bas kïiminiñ bir böligi - "Ömir ağaşı". Golografïyalıq metall jolaqta astananıñ körinisi, Qazaqstan Respwblïkası Tuñğış Prezïdentiniñ faksïmïlesi jäne künniñ stïlʹdendirilgen bey`nesi ornalasqan. Qazaqstan kartasınıñ bey`nesi kölbew burışın özgertken kezde tüsin özgertetin qorğanış élementin bildiredi. Kartanıñ betinde "MÄÑGİLİK EL" degen jazba bar. Sonımen qatar İle Alatawındağı taw tizbegi bey`nelengen.
Sol jağında ortasında nomïnaldıñ cïfrlıq bey`nelenwi basılğan. Joğarğı oñ jaq burışında şığarwşı bank- "QAZAQSTAN ULTTIQ BANKİ", sonday`-aq qoldan jasağanı üşin jawapkerşilik twralı eskertetin "Banknottardı qoldan jasaw zañmen qwdalanadı" degen jazba bar.
Banknottıñ sırt jağında negizgi bey`ne Qazaqstan Respwblïkasınıñ Tuñğış Prezïdenti, Ult Köşbasşısı - Nursultan Äbişulı Nazarbaevtıñ portreti bolıp tabıladı. Portret qağazdıñ betinde bederlikti qamtamasız etetin jäne ustağan kezde seziletin ïntaglïo (tereñ basw) ädisimen orındalğan. Älemdik täjirïbede bul ädis banknottardağı portretterdi orındağan kezde dästürli ädis bolıp tabıladı.
Artqı köriniste Qazaqstan kartası bey`nesiniñ ayasında "Bäy`terek" monwmentin qosa alğanda, Astana qalasındağı birneşe ğïmarat bey`nelengen. Qızğılt sarı qorğanış üzik-üzik jip banknottıñ kölbew burışına oray` tüsin özgertedi. "Poddelka banknot presledwetsya po zakonw" degen jazba banknottıñ sol jaqtağı tömen burışında ornalasqan.
Basqa aqşa belgilerimen qatar, bul banknot ay`nalısqa şığarılğan sätten bastap zañdı tölem quralı bolıp tabıladı, sonday`-aq barlıq tölemder men aqşa awdarımdarında qabıldanwğa mindetti. Taralımı -100 000 dana.
Eske sala ketey`ik, 15 qaraşada Nazarbaev bey`nelengen jaña kwpyura tanıstırılğan bolatın. Ol banknotpen sawda jasawğa da boladı.


text:
Semberneñ “Räbinuşka” balalar baqçasında “icadi oçraşu” buldı
Çara “Prezentatsiä innovatsionnoy deyatel'nosti“dip atalğan ide. (“Yaña alımnar qullanu eşçänlege belän tanıştıru”, dip tärcemä itärgä buladır, bälki.) Başta “Mäktäpkäçä yäştäge balalarnı tärbiäläwdä İdelbuyı xalıqlarınıñ muzıkal' mädäniäte” digän notıq täqdim itelde. Ä soñraq şunı ğämäldä kürsätü öçen äzerlängän “Tınıçlıq färeştäse” isemle ädäbi-muzıkal' bäyläm küreneşe buldı.
Başqa şundıy baqçalarda tatar-çuaş-muqşı xalıqların bötenläy iskä dä almağan şartlarda, monısı öçen dä räxmät äytergä buladır. Läkin mondıy innovatsiäneñ avtorı häm baqçanıñ mödire Tat'yana Toloçmanovanıñ ozaqqa suzılğan yomğaq çığışı qayber kiräkmägän fikerlärgä dä säbäp birde.
Baqsañ, bu uçrejdenie balalar baqçası ğına tügel, ä Ul'yan ölkäseneñ fänni-metodik üzäge dä, şulay uq Rusiä Mäğärif häm fän ministrlığınıñ Federal' täcribä mäydançığı da ikän. Häm bu mäydançıqnıñ eşçänlege bixisap diplomnar belän bäyälängän. Rayon, şähär, ölkä xakimiätläre genä tügel - Rusiäneñ Fän häm mäğärif ministrlığı, Däwlät Duması tarafınnan da. Arada Mäğärif ölkäsendäge säyäsät institutı diplomnarı da baytaq. Häm bu balalar baqçasınıñ eşçänlege näq şul İnstitut nigezlägän fänni mäğärif säyäsätenä täñgäl kiläder. Şundıy isemle maxsus institut bar ikän, anıñ töp maqsatı urıslaştıru häm xristianlaştıru säyäsäten matur häm yomşaq törgäktä tormışqa aşıru bulıp çığadır. Ayırım milli mäktäp-baqçalar bulsa, mondıy institut ta kiräkmäs tä ide: meñär yıllar buyı xalıqlar üz balaların kiräk räweştä tärbiälägännär bit – mondıy “fänni” institutlar bulmasa da, äxlaq nigezläre tormışta saqlanıp kilgännär.
Älege çarağa qaytsaq... muqşı balaları muqşı äkiäten urısça säxnäläşterep kürsättelär, çuaş häm tatar balaları üz tellärendä dä cırladılar cırlawın, läkin süzlären añlamıyça yatlağannarı qolaqlarnı kisärlek yañğıradı... Çaranıñ maqsatı da şunnan añlaşıla kebek: biredä genä tügel, ğomumän ölkädä häm Rusiädä inorodeslarnı ixtiram itälär, xalıqlar dustanä yäşilär, şul uq waqıtta milli üzençäleklären saqlıylar ikänenä inandıru.
Bu cähättän Säwdä flotı diñgezçeseneñ Sovet çorındağı ber xatiräse ğibrätle yañğırıy. Avstraliädä korabnıñ partorğı, andağı urıs emigrantların cıyıp, tuğan ilgä qaytırğa öndi. Sez mondıy eşsezlektän integäsez, ä SSSRda teläsä kemgä eş bar: xatın-qızlar da, irlär dä – barısı da eşlilär. Beräw tıñlap-tıñlap tora da, ”irlär dä, xatınnar da eşlägäç, şulqädär aqçanı qaya quyasız soñ,” dip sorıy. Moña partorg cawap taba almıy inde.
Şuña öyrätkännär: ber çemetem eş xaqı öçen, äni keşe balasın detsad dip atalğan saqlıq kamerasına iltep taşlıy da eşkä çaba. Häm näq şul “saqlıq kameraları” milli tamırlarnı qorıtuda xälitkeç rol' uynadılar da. Korney Çukovskiynıñ “Keşe näni çaqta uq - 2 yäştän 5 yäşkä çaqlı tulayım formalaşa” digän süzlären nıq üzläştergännärder şul “Mäğärif säyäsäte institutları.”
İşetüebezçä, yapun balası 7 yäşkä qädär äniseneñ itägennän ayırılmıy: kibettä dä, qunaqta da – bergä. Ä Rusiä digän il-däwlätlärdä cinayätçelek tamırlarınıñ näq şul mäğärif sistemasında buluı küplärgä añlaşılsa da, ğayıpne başqalarda ezläw ğädätkä kergän. “Vse, çto nepoxoje na menäya – to bezobrazno”, digän postulat ta mäktäp sistemasınıñ töp uñışıdır. “Fänni-säyäsi” mäğärif institutları watanpärwärlek tärbiäläwneñ töp nigezen dä şunda ezlilär, küräseñ.
Ayrat İbrahim, Sember


text: 27-nçe Ğinwarda alar BMO İminlek Şurasına Ğiraqnıñ qoralsızlanu mäs’äläsendä üz östenä alğan yöklämälären niçek ütäwe turında xisap tapşıraçaq. Blix belän äl-Baraday bu säfär älege xisapnı äzerläw öçen bik möhim dip belderde. Bağdadqa quzğalır aldınnan Blix Ğiraq ğalimeneñ yortında atom-töşe turında dokumentlar tabılu borçılu uyata dide. Anıñ äytüençä bu tabıldıq başqa möhim dokumentlar da yäşerelmime digän soraw quzğata. Blix Ğiraq üzeneñ qoral programmaları turındağı barlıq dokumentlarnı da açarğa tieş dide. “Dönya Ğiraqnıñ küpläp üterü qorallarınnan azat buluın tögäl belergä teli, häm tikşerüçelär monı açıqlamıy torıp bez İminlek Şurasına bu turıda xisap birä almıybız” dide Blix. Atom qorallarında qullanıla torğan bayıtılğan uran turında 3000 bitlek dokumentlar tabıluı turındağı xäbärlär uñayınnan äl-Baraday da borçılu belderde. Ğiraq Ğalime Fäläx Xäsän bu dokumentlar belän Ğiraqnıñ elekke atom qoralları programması arasında bernindi bäyläneş tä yuq dip täqrarlıy.


text:
Ğiraqtağı säyäsi protsessqa Berläşkän Millätlärne dä quşu tırışlıqları uñışlı ğına bara - oyışmanıñ general'' sekretare Kofi Annan Ğiraqqa maxsus wäkillek cibäräçägen xäbär itte. Anıñ maqsatı, ildäge xakimiatne 30-nçı yüngä qädär cirle idarägä birü aldınnan anda saylawlar ütkärü mömkinme, yuqmı, şunı açıqlaw.
Kofi Annannıñ bu uñaydan Parisda bäyän itelgän maxsus belderüendä, wäkillekneñ Ğiraqqa, monıñ tieşle şartlar tuu belän çığıp kitäçäge xaqında äytelä. Tieşle şartlar digäne bu oçraqta berençe çiratta iminlekne añlata. Awgust ayında Bagdadta, Berläşkän Millätlärneñ idaräsenä bomba höcüme yasalğannan soñ oyışma anda üz eşen tulısınça tuqtatqan ide. Xäzer Ğiraqtağı amerikan xakimiate Berläşkän Millätlärne yänä ildäge humanitar eşlärgä qaytarırğa teli häm şuşı xalıqara oyışma xätta ildäge ictimaği-säyäsi wäzğiatne totrıqlandıruğa da yardäm itä ala dip isäpli. BMOnıñ maxsus wäkillege Bagdadqa, ildä yaqın aralarda irekle saylawlar ütkärü mömkinlegen tikşerü öçen kilä. İnde bilgele bulğança, Ğiraq şığıyları ilneñ tulı möstäqillegen kire qaytaruğa, häm anı xalıq tarafınnan turıdan-turı saylanğan cirle xakimiatkä qaytaruğa öndi. Amerikannar isä saylawlar ütkärü belän älegä bik aşıqmasqa, başta irekle tawış birü öçen tieşle şartlar tudırırğa kiñäş itä. Añançı isä xakimiatne Ğiraqnıñ törle milli, dini, säyäsi törkemnäre wäkillärennän torğan maxsus mäcles bilgeliäçäk küçeş çorı xökümätenä tapşıru planlaştırıla. Bu isä ildäge xalıqnıñ küpçelegen täşkil itkän şığıylarda qänäğätsezlek uyata, amerikan planına oppozitsiäsne abruylı şığıy ruxanie, baş ayatolla Ali äl-Sistani citäkli. Soñğı könnärdä ul uzeneñ tänqiti çığışların alay da beraz yomşata töşte häm, ägär dä Berläşkän Millätlär Oyışması saylawlar ütkärü çınnan da irtäräk digän fikergä kilsä, monıñ belän kileşä aluına işarälär yasadı. Uzğan atnada baş ayatolla, misal öçen, üz tarafdarların, Berläşkän Millätlär älege mäs''älädä qararğa kilgänçe uram cıyınarın tuqtatıp torırğa öndäde. Moña cawap yözennän Waşington da xäzer üz qaraşların üzgärtä aluın äytä. Quşma Ştatlarnıñ däwlät departamentı wäkile Adam Ereli küptän tügel genä, saylawlar bäxäsen xäl itü ölkäsendä Quşma Ştatlar mäs''älä äle haman da açıq bulıp qala dip uylıy dide.
Audio, Adam Ereli
"Bez saylaw yulların tikşerüne däwam itäbez häm bezneñçä, möstäqillekne Ğiraq xalqına niçek itep iñ qulay yul yardämendä küçerü mäs''äläse açıq bulıp qala" di däwlät departamentı wäkile Ereli. Ğiraqta saylawlar ütkärüne ildäge qalğan ike ere mäxällä - sönni ğäräplär häm tönyaqtağı kördlär hiç kenä dä yaqlamıy, alar üzläreneñ şığıy küpçelege astında qaluınnan şürli. Bäysez körd eşleklese, Waqıtlı idarä şurası äğzası Mäxmüt Osman radiobızğa, turı saylawlar ilne yaña çualışlarğa ğına kiteräçäk dip, moña qarşılıq säbäplären bolay dip añlatqan ide.
Audio, Mäxmüt Osman
"Berençedän, bez basıp alınğan xäldä. İkençedän, iminlek yuq. Öçençedän, canisäp yäisä saylawçılarnı terkäw dä ütkärelmägän. 4 millionlap ğiraqlı ildän çittä yäşi, alar quıp çığarılğan ide, häm alar äle dä kire qaytmağan. Başqa säbäplär dä bar..." di körd wäkile. Berläşkän Millätlärneñ Ğiraqqa kiläçäk maxsus wäkillege menä şul säbäplärne centekläp öyränergä häm alarnıñ nigezle bulu-bulmawı xaqında üz fikeren bäyän itärgä tieş bulaçaq.
Kärim Kamal, Praga


text:
Başqortstan prezidentı Mortaza Räximov, Rusiä Däwlät sowetınıñ çirattağı utırışında qatnaşu öçen, comğa könne Qazanğa kitte. Anda ul, Däwlät sowetı utırışında qatnaşu belän bergä, başqa qunaqlar belän bergäläp, Qazannıñ istälekle urınnarı belän tanışaçaq häm törle tantanalarda bulaçaq.
Şul uq waqıtta Başqortstan tatar cämägätçelek oyışmaları da bu könnärdä Qazannıñ 1000 yıllıq yübileyenä säfärgä soñğı äzerleklär alıp baru belän mäşğül. Bötendönya Tatar kongressı Başqarma qomitetı çaqıruı buyınça, Başqortstannan cämğıse 70 keşelek törkem millätneñ ruxi märkäze tantanalarında qatnaşaçaq. Başqortstan tatarlarınıñ iñ kürenekle şäxesläre kergän bu törkem 28 august irtäsendä ike autobusta yulğa çığaçaq. Qazanğa oyışqan töstä baru häm andağı tantanalarda aqtiv qatnaşu mäsälälären tikşerü öçen, säfär aldınnan comğa könne tatar milli oyışmaları wäkilläre soñğı kiñäşmäsen ütkärde.
BR Tatar cämägätçelek oyışmaları berlege räise urınbasarı, professor Mäcit Xucin üz çığışında Qazanda aldağı könnärdä, yübiley qısalarında bulaçaq qayber mädäni çaralar, tantanalı oçraşular xaqında mäğlümat birde. Anıñ süzlärençä, Başqortstannan barğan wäkillek 29-30 august könnärendä Qazandağı barlıq möhim tantanalarda qatnaşu mömkinlegen ala. Başqortstannan yübiley tantanalarına baruçılar arasında törle hönär iäläre häm törle yäştäge keşelär bar. Tanılğan şağirlär häm yazuçılar, kürenekle sänğät ostaları, kompozitorlar, rässamnar, zur däräcäle ğälimnär, jurnalistlar häm tatar milli xäräkätendä zur eşçänlek alıp barğan millätpärwärlär Başqortstan tatarların wäkillek itä. Törkemdä zıyalılar qatlamınıñ ayıruça küp buluı küzgä taşlana. Qazanğa säfär aldınnan soñğı kiñäşläşügä cıyıluçılar söyläşü barışında üzläreneñ qayber täqdimnären dä yañğırattı.
Professor Mäcit Xucin, Qazannıñ 1000 yıllığına bağışlap, tatar telendä çığuçı «Xalıq ixtıyarı» isemle bäysez gäzitneñ maxsus sanı äzerlänep betüen äytte. Şimbä könne anıñ barlıq tirajı da Ufağa qaytarılaçaq. Şunıñ ber öleşen Başqortstan wäkillege Qazanğa alıp barıp, yübiley qunaqlarına öläşergä niätli.
Başqortstan Tatar cämägätçelek oyışmaları tarafınnan tözelgän törkemnän tış ta, Qazanğa Başqortstannan qayber kiñ bilgele şäxeslär ayırım çaqıru belän yübiley tantanalarında qatnaşa. Misal öçen, tanılğan cırçılar İdris Ğäziev belän Aydar Ğälimovlar bu atna başınnan uq inde Qazanğa kitte. Alar andağı bäyräm tantanalarında qunaq qına tügel, ä milli sänğätebezne küp töbäklärdän kilgän xörmätle qunaqlarğa täqdim itüçelär dä. Törle mädäni çaralarda alarnıñ çığışları qaralğan.
Şulay itep bötendönya tatarlarınıñ başqalası Qazannıñ 1000 yıllığı Başqortstan tatarları öçen dä zur waqıyğa bularaq qabul itelä. Monı bez älege bäyräm könnärendä Başqortstandağı qayber kürenekle şäxeslär belän aralaşudan da yaxşı toyımladıq. Başqortstandağı kürenekle tatar ğälime Sufiän Powarıysov üze dä yañaraq Qazannan äylänep qaytqan ide. Anda ul Prezident Mintimer Şäymiev tarafınnan üzenä birelgän «Tatarstannıñ atqazanğan fän eşleklese» digän maqtawlı isemneñ bilgelären alu tantanasına çaqırıldı. Qazannıñ olı yübileye uñayınnan fikerläre belän urtaqlaşıp, Sufiän Powarıysov menä nilär söyläde.
(Powarıysov)
Sez Ufadan tanılğan tatar ğälime Sufiän Powarıysovnı tıñladığız. Başqortstanda yäşäp icat itüçe tanılğan tatar cırçısı Näzifä Qadıyrowa küñelendä dä Qazannıñ 1000 yıllıq yübileye tirän ğorurlıq xisläre uyata ikän. Qazanda eş qına buluın, andağı icattaş dusları belän oçraşıp toruın xislänep söyli ul.
(Qadıyrowa)
Başqortstannıñ xalıq artistqası, tanılğan cırçı Näzifä Qadıyrowa buldı bu. Näzifä xanım bıyıl oqtyäbr ayında Qazanğa zur konsert belän baraçağı xaqında da äytte. Ul tamaşada tanılğan cırçınıñ Qazandağı icattaş dusları da qatnaşaçaq.
Qazandağı yübiley tantanalarına Başqortstannıñ tanılğan ädiplär dä çaqırulı. Başqortstannıñ xalıq şağire Marat Kärimov Qazannıñ 1000 yıllıq yübileyen üzeneñ dä olı bäyräme sıyfatında qabul itüen äytä. Qazanda ul berençe tapqır monnan qırıq yılğa yaqın elek bulğan häm şunnan birle bar tatarnıñ başqalasına ğaşıyq bulıp yäşi ul.
(Kärimov)
Sez Başqortstannıñ xalıq şağire Marat Kärimovnıñ fikerlären tıñladığız. Marat ağa Qazan belän Ufa duslığın nığıtu, ike tuğandaş respublik ädipläreneñ mömkin qädär yışraq aralaşıp yäşäwen teli, kiräk bulsa bu yünäleştä üz öleşen dä kertergä äzer ul. Elekke ixlas mönäsäbätlärne, çın duslıqnı qaytara alsaq, tatar belän başqort ta, Tatarstan belän Başqortstan da köçleräk bulaçaq, di xalıq şağire.
Fänis Fätxi, Ufa.


text:
Aşğabat
Aşğabat (türkmence Aşgabat, farsça عشق آباد) – Türkmenistannıñ paytahtıdır. 773 400 (01.01.2004) kişinen Türkmenistannıñ eñ balaban şeeridir. İran sıñırı yanında, Qopet Dağlarınıñ eteginde, Qaraqum Çölünde bir oazistedir. "Aşğabat şeeri" adlı özüne ait vilâyette, memleketniñ Ahal vilâyetinde bulunır. Aşğabat,Türkmenistannıñ cenübinde, İran sıñırından 26 km-de yer ala. 1881-de bu vilâyet Rus işğal quvetleri tarafından alınğandır. İrannıñ eñ balaban ekinci şeeri Meşhedden 920 km uzaqlıqtadır.
Aşğabad bir paytaht olaraq çeşitli idare binalarınen bezengendir. Bular özelliknen şeerniñ eñ müim caddesi olğan Türkmenbaşı caddesinde toplanğandır. Şeer bir liman ve milletlerara bir ava limanına saiptir, ayrıca müim bir sanayı merkezidir. Hususan maşna, elektrotehnika, tekstil ve ğıda sanayı pıtaqları sıqlıqtadır. Şeerde bir medeniyet merkezi, universitet, çeşit yüksek mektepler, teatr, müzeyler ve bir ayvanat bağçası bardır.
Münderice
Etimoloji[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Aşğabat türkmence Aşgabat, farsça عشق آباد, rusça Aшxaбaд olaraq biline. Evelâ daa Ashkabat, Ashgabad, ve `Ishqábád qullanımları da körülmekte edi. Adnıñ Farsça Aşq-ābād, "Arsaces Şeeri"nden tür etilgeni sayıla. Başqa bir açıqlama da adnıñ Farsçadaki عشق (eşq:"aşk") ve آباد (ābād: "yerleşim yeri" ya da "şeer"), sözleriniñ birleşmesinden "aşq şeeri" añlamında olğanıdır.
Tarih[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Aşğabat 1818-de kervan yollarınıñ kesişme noqtasında bir köy olaraq qurulğandır. Nisa köyünden (qadimiy paytaht Parfia) ve Yipek Yolundaki qadimiy şeer Konjikalanıñ (Moğollar tarafından XIII asırda yoq etilgendir) arabelerinden ziyade uzaqta degildir.
1881 senesi vilâyetteki bir Rus Ordu Bazasınıñ etrafında inkişaf etmege başlağandır. Transkaspiy Demiryoluna bağlantısı, Qazahistan, Özbekistan ve Hazar deñizinen bağlanmasını ve bunıñ neticesinde şeerniñ 1885 senesinden itibaren devamlı kenişlemesine sebep olğandır. 1919-1927 senesleri arasında şeerniñ adı Poltoratsk edi.
1919 senesi Aşğabatta dünyanıñ ilk Bahai mabeti yasalğandır. 1938-de zaruriyetten sanat galereyasına çevrilgen ve 1963 senesi de yıqılğandır.
1924-te Aşğabat Türkmenistannıñ paytahtı olğandır. 1948 senesi oktâbr 5-deki yıqıcı yer tepremi neticesinde şeer tamamen zarar körgen ve daa soñra yañıdan inşa etile. 1962-de Aşğabatnıñ Qara Qum Kanalıına bağlantısı kerçekleştirilgendir. Bu suv kanalı, dünyanıñ eñ uzun suv kanallarından biri olıp, 600 kilometr şarqtan aqqan Amu Derya özeninen bağlanğandır.
1991 senesi oktâbr 27-de Türkmenistannıñ mustaqilligini ilân etmesinen Aşğabat paytaht olğandır.
[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Anav vilâyetinde 1904, 1905 sneleri yasalğan qazuvlarda M.E. 9000 yılında başlağan bir Neolitik medeniyetine rastkelgendir. Bu medeniyet M.E. 8000 yıllarında ayvancılıqtan ve M.E. 6000 yıllarında ise madencilikten faydalanğandır. Bilingen eñ eski medeniyetini mında qurulğanı ve dünyağa medeniyetniñ mından cayılğanı atiqiyatçılar tarafından açıqlanğandır. Atiqiyatçılar, tapılğan şeylerniñ ilk Orta Asiyalı ög-türklerge ait olğanını ve medeniyetniñ Çinge ve İranğa mından cayılğanını aytalar.
Eali[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Aşğabat, 773 400 (01.01.2004) kişinen Türkmenistannıñ eñ balaban şeeridir. Şeerniñ ealisi esasen Türkmenlerden ibaret. Daa soñra sırasınen Rus, Ermeni ve Azeri kibi qavmiy azlıqlar kele. Şeerniñ büyük çoqluğınıñ sünniy musulman olmasınıñ yanında, hristian azlıqlar da buluna. Ayrıca Aşğabat keçmişte Bahai azlığınıñ da müim bir yerleşim yeri edi.
Körülmege lâyıq yerler[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
1948 senesindeki 7,3 büyükligindeki zelzel neticesinde eski şeer merkezi tamamen yoq olğandır. Bu sebepten diger Orta Asiya şeerlerinde tipik olğan şarqiy tarz eski şeer yoqtır. Aşğabat şeer merkezi zelzelege dayanıqlı zemaneviy çelik-beton ve cam binalarnen donatılğandır.
Müim Şahsiyetler[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- Sergey Balassanân, Türkmen Komponist
- Saparmırat Nıyazov, ilk Türkmenistan devlet başı
- Dmitriy Şçepilov, sovet siyasetçi ve tış işleri naziri
- Gaygisiz Atabayev, sovet siyasetçi
- Cüneyit Han, Türkmenlerniñ soñ qaramanı, Hive Hanı


text:
AQŞ Ğiraqnı torğızu eşlärendä yärdämgä moxtac
Fransiäneñ saqlanu ministrı Michel Alliot Mari, AQŞqa Ğiraqnı torğızuda yärdäm itü qararına qädär, Berläşkän millätlär oyışmasınıñ bu xaqta maxsus sorawı kiräk bulaçaq dip belderde.
Annan alda, Britaniäneñ Ğiraqtağı wäkile John Sawres Britaniä häm AQŞ, Ğıyraqta iminlek çaraları öçen xalıqara tınıçlıq köçlären cibärü xaqında Berläşkän millätlär oyışmasınıñ iminlek şurasına rezolyutsiä proyıktın täğdim itärgä ixtimal dip äytkän ide.
Xäzerge waqıtta Ğiraqta amerikanıñ 150 meñ xärbie iminlekne tämin itä. AQŞ başqa illärneñ yärdämenä dä ömetlänä.
Yaqın aralarda bu mäsälä buyınça kiñäşülär başlanırğa tora. Ayırım alğanda, suğıştan soñğı Ğiraqnı torğızu Berläşkän Millätlär Oyışmasın citäkçelegendä bulırğa tieş dip sanağan Fransiä häm Rusiä belän dä.


text:
“TaTapckиe HoBocTи” – 2006 yılnıñ 2 sanına küzätü
Rusiä Federatsiäse tatarları öçen Mäskäwdä çığa torğan “TaTapckиe HoBocTи” gazetasınıñ soñğı sanı dönya kürde. Aylıq säyäsi häm ictimaği mädäni- mäğrifäti “TaTapckиe HoBocTи” gazetasınıñ aylıq tirajı 52 meñ danä bulıp basıla, Rusiäneñ tatarlar yäşi torğan barlıq töbäklärenä dä barıp citä dip äytälär redaksiädä. Gazeta ayğa ber genä märtäbä genä çıqsa da, anıñ yazmaları aktual''legen yuğaltmıy. Qağidä bularaq gazetada basılğan iñ qızıqlı yazma geroyınıñ fotoräseme gazetanıñ tışlığında basıla. Bu sanda ğäzitnen tışlığında Rusiäneñ ğädättän tış xällär ministrlıysında aviatsiä bülegen citäklägän general leytenant Rafail Zakirov fotoräseme birelgän. Anıñ turında yazma häm Rafail Zakirov belän äñgämä “MÇSnıñ talmas qanatları” dip atala. Rafail Şäkür ulı Zakirov Qazanda tuğan. Sızran''da xärbi oçuçılar äzerläwçe uçilişçenı tämamlağan. MÇSın aviatsiä bulegen oyıştıruçılarnıñ berse. Rafail Zakirovqa birelgän, millätegez tatar bulğan öçen eşegezdä awırlıqlar kürergä turı kilmädeme digän sorawğa Rafail Zakirov:
“Min üzem berqayçan da keşene millätenä qarap ayırğanım bulmadı, ä menä berwaqıt bezneñ citäkçe bulğan general Vitaliy Pavlov beznen millät keşelären ayırıp alıp, tatarlar duslıqta da xezmättä dä ışanıçlı keşelär dip äytä torğan ide.Şulay da Germaniädä xezmättä waqıtta tiskäre xälgä dä oçrağanım buldı. Biş boralaq polkınıñ ikese belän tatarlar citäkçelek itä ide İnde 3 nçe polkka yaña citäkçe itep, qazanışları öçen tağın tatar yegeten täqdim ittelär”.
Menä şul waqıtta Hawa köçläreneñ säyäsi idarä citäkçese: “Sez närsä! Germaniädäge biş polknıñ 3 se belän tatarlar citäkçelek itüne telisezme!” dip qarşı çıqqan. Läkin ul qarşı buluğa qaramastan tatar yegete Möxämmätcanovnı bilgelägännär citäkçe itep. Tik ozaq eşlärgä mömkinlek birmädelär di, Rafail Zakirov, anı tiz arada yuğarıraq urınğa küçerdelär
Şulay itep, “TaTapckиe HoBocTи” gazetasınıñ ikençe sanınıñ 4 bitendä Rafail Zakirov belän bik qızıqlı äñgämä uqi alasız. Häm anda Rafail Zakirovnıñ eşenä, tormışına qağılğan küp törle fotoräsemnär dä urnaştırılğan. Gazetanıñ ikençe häm öçençe bitlärendä räsmi xäbärlär yañalıqlar belen tanışırğa bula. Gazeta akademik Kamil Valeevnı 75 yäşlek yubiley belän qotlağan. Häm mikroelektronikada eşläwçe, sovet kompyuterların uylap tabuçı Kamil Valeevnı yubileyı belän Rusiä prezidentı Vladimir Putin da qotlağan dip xäbär itä gazeta. Gazetanıñ bişençe bitendä Musa Cälilneñ yubileena bağışlanğan iğlannar häm yazmalar urın alğan. “TaTapckиe HoBocTи” gazetasınıñ 6 nçı häm 7 nçe bitläre tulısı belän “Bez möselmannar” digän baş astında birelgän. Anda cämiğ mäçete tözeleşe häm xac säfäre xaqında da yazmalar bar. Şul yazmalarnıñ berse “Yöz yıl elek xacğa niçek barğannar” dip atala. 8 nçe bittäge yazmada Peterburg tatarları tormışı belän tanışa alasız. Anda Peterburgtağı Tatarstannıñ wäkälätle wäkile Şamil Äxmätşin belän äñgämä dä basılğan. 9 bittäge mäqälälär Rusiä töbäklärendäge tormışnı yaqtırtqan. Biredä Trbıl, Ästerxan, Mäskäw yañalıqları belän tanışa alabız. Gazetanıñ 10 bitendäge ber mäkälä “Ufada şäxsi tatar gimnaziäse bulaçaq” dip atala. Mäkälä avtorı Rimma Bikmöxämätova Rawil Bignov belän bulğan äñgämäsen dä täqdim itä. 11 bittäge yazma tulısı belän äle genä Mäskäwdä uzğan Ğäliäskär Kamal teatrınıñ gastrol''läre turında söyli. Biredä gazetanıñ baş redaktorı İl''yas Möslimovnıñ teatr direktorı Şamil Zakirov häm dramaturg Tufan Minnullin belän bulğan äñgämäse basılğan. “TaTapckиe HoBocTи” gametasınıñ 12 bitendä urın alğan yazma bezne ör yaña rubrika belän tanıştıra. Kiem dizaynerı Röstäm İsxakov belän bulğan äñgämä “Minem maqsat keşeneñ maturlığın kürsätü” dip atala. Biredä süz moda turında. Tatarstannan çıqqan kiem ürnäkläre uylap tabuçı Röstäm İsxakov üzeneñ plannarı belän urtaqlaşa. 14 bittä rässam Räşit Safiullin häm anıñ eşläre belän tanışırğa bula. Gölnaz Xäyrullina äzerlägän ul yazma – “Rässam dönyanı tıñlıy” dip atala. Räşit Safiullin Bögelmädä tuğan, Älmättä yäşägän, Qazanda uqığan. Ul küp törle kino filmnarda, tanılğan teatrlarda rässam bulıp eşlägän. İñ zur eşläreneñ berse dip, Tarkovskiy töşergän “ Stalker” tasmasın atarğa bula. Gazetanıñ 15 bitendä tanılğan futbolçı Rinat Bilyaletdinov belän äñgämä basılğan. Rinat üzeneñ ğailäse häm sporttağı uñışları turında söyli. Gazetanıñ soñğı bitendä, ğädättägeçä, iğlannar häm reklamalar. Alar da Mäskäwdäge tatar tormışın häm tatarlar belän bäyle bulğan qızıqlı eşlär turında söyli.
Näzifä Kärimova


text:
Tatar milli-mädäni moxtäriätlären tözü eşläre däwam itä. Moxtäriät tözülärdä rayon häm şähär xakimiäte başlıqları qarşılıq kürsätä. Cıyıluçılarğa bina birelmi , çara ütäçäge turında iğlannarnı cirle gäzitlärdä basu tıyılğan. Başqortstan tatar cämägätçelek oyışmaları şurası räise Rämil Bignov älege problema buyınça respublika Proqurorı wazıyfasın alıp baruçı Mixäil Zelepuqin belän oçraşıp söyläşte. Prokuror moxtäriät tözü qanunğa qarşı tügellegen äytkän. Bu mäsäläneñ rayon , şähär proqurorları tarafınnan yaqlanaçağın beldergän.
Mönir Wafin , Ufa


text:
Qazannıñ meñ yıllığına Rusiä timer yulları şirkäte üz büläklären äzerli. Zatlı Qazan-Peterbur häm tiz yöreşle Tübän-Novgorod - Qazan poezları. Rusiä timer yulları şirkäteneñ matbuğat xezmäte xäbär itüençä "zatlı" – yaña, yuğarı texnik sıyfatlı, hawalandıru häm bio bädräflär bulu, vagonnarnıñ üzençälekle bizälgän buluın añlata. Qazan-Peterbur yulında älege zatlı poezda eşliäçäk 139 xezmätkär häm 5 poez başlığı inde saylap alınğan. Poezğa Aq Bars isemen birergä täqdim itälär.
Qazannan Tübän Novgorodqa isä tiz yöreşle poez bulğaç 7 säğattä barıp citep bulaçaq.


text:
Waqiğa Goznıydan könyaq-könçığıştağı Tsatsan-Yurt awılında xärbi baza yanında bulğan.
Xäbärlärgä qarağanda, älege xatın xärbi bazağa yaqınlaşa başlağaç aña çitkä kitärgä quşqannar. Şunnan soñ ul üze belän bulğan bombanı şartlatqan.
İnterfax agentlığı belderüençä, Çeçnä ğädättän tış xällär ministrı Ruslan Aftayev höcüm itüçeneñ maqsatı Äxmät Qadirovnıñ ulı Ramzat Qadirovnı üterü bulğan dip äytkän. Ramzat älege bazadağı iminlek köçlären citäkli.
May ayında Äxmät Qadirovnı üterü omtılışı näticäsendä 16 keşe hälak bulıp Qadirovnıñ üzenä ber zarar da bulmağan ide.


text: Meñlägän keşe, şul sanda Törkiäneñ dönyawi mäxkämäläre wäkilläre bügen başqala uramnarına çığıp, kiçä islam suğışçısınıñ mäxkämägä kerep ber xäkimne atıp üterüe häm 4sen yaraluına qarşılıq belderde. Törkiäneñ säyäsi citäkçeläre höcümne kisken täñqitläp çıqtı. Höcüm itüçe qulğa alınğan. Törkiäneñ yuğarı mäxkämäse binasında höcüm waqıtında ul üzen "allağa xezmät itüçe" dip atağan. Mäxkämäneñ däwlät mäktäplärendä häm däwlät eş urınnarında yawlıq kiyüne tıyuı täñqitkä duçar bulğan ide. Törkiä televideniäse xäbär itüençä, höcüm belän bäyle tağın ike keşe qulğa alınğan.


text:
Rusiä prezidentı turı efirda xalıq sorawlarına cawap birde
Sişämbedä Rusiä prezidentı Vladimir Putin ike däwlät televideniese häm ike radionıñ turı efirında xalıq sorawlarına cawap birde. Prezident bulğannan birle bu anıñ xalıq belän şundıy räweştä 4nçe aralaşuı buldı. 3 säğätkä yaqın barğan tamaşa waqıtında ul 60 sorawğa cawap birde. Alarnıñ kübese sotisial mäsälälärgä: pensiä, toraq, sälämätlek, mäğärif ölkäsenä qaradı. Berniçäse tışqı säyäsätkä dä qağıldı.
"Soñğı berniçä yıl däwerendä iqtisadnıñ üseşe yılına 7% täşqil itä. Bu küp kenä alğa kitkän häm täräqqıy itkän illärdän küpkä kübräk. Bez iñ berençelärdän tügel, ämmä aldınğılar arasında."
Ul arada prezidentqa birelgän sorawlarnıñ kübese sotsial mäsälälär: yuğarı benzin bäyäläre, tübän pensiälär, qimmät toraq, sälämätlek, mäğärif ölkäsenä qaradı. Soraw birüçelär neft satudan kilgän zur aqçalarnı tormış şartların yaxşırtuğa yünältergä ütende. Mondıy sorawlarğa cawap itep prezident bu citeşsezleklärne beläm, xökümät monıñ östendä eşli, çaralar kürelä dip ışandırdı.
Televidenie kameralarnıñ berse Çeçnädä urnaştırılğan ide. Zäynäp xanım Canbekova berniçä yıl elek ulınıñ xäbärseñ yuğaluın äytep, Çeçnädä soñğı yıllarda meñlägän keşeneñ urlanuı, iminlek xezmätläre totqarlağannan soñ xäbärsez yuğalu oçraqları turında soradı. İlbaşı bu cinäyätlärneñ xoquq saqlawçılar tarafınnan da qılınu ixtimalın tanıdı:
"Qayçaq bu cinäyälär artında kem torğanın belep tä bulmıy: banditlarmı ul ällä räsmi xoquq saqlaw oyışmalarımı. Niçek kenä bulmasın, bez yuğalqan keşelärne elzäwne dä monıñ artında toruçılarnı açıqlaw eşen dä däwam itäçäkbez."
Ber çit il studentı Rusiädä taqır-başlar, natsizmnıñ köçäyüe turında soradı. Putin mondıy wahşi küreneşlärneñ buluın tanıdı, monıñ öçen xättä ğafu ütende, alarnı tamırınnan yuq itü öçen barısın da eşlärgä wäğdä itte.
Tışqı säyäsätkä qağılğan siräk sorawnıñ bersen Saxalinnan Denis isemle ber student yeget birde. Ul Kuril utrawlarınıñ yazmışı turında soradı. Utrawlarnıñ Yaponiägä tapşırılu ixtimalın Putin kire qaqtı:
"Alar Rusiä qaramağında, bu ikençe dönya suğışı näticäse, xalqara qanunnarda terkälgän. Bu yaqtan bez bernärsä dä üzgärtergä cıyınmıybız. Ämmä şuşı noqtağa tayanıp bez kürşelär, şul isäptän Yaponiä belän bar bäxäsle mäsälälärne tikşerergä äzer."
Sorawlarnıñ berse, aldan kötelgänçä, Putinnıñ 2008 yılda prezidentlıq möddäte betkännän soñ kiläçäkkä plannarı turında ide. Ulyannan İgor Guskov isemle keşe öçençe möddät turında referendum ütkärergä täqdim itte. Putin, tağın ber tapçqır, öçençe möddätkä qalu ixtimalın kire qaqtı:
"Min üzemneñ wazifanı ilneñ kiläçäktä üseşen täemin itü öçen şartlar buldıruda küräm. Citäkçelekkä yäş, aqıllı belgeçlär kilergä tieş. Şuña kürä Konstitutsiägä nindider üzgäreşlär kertüneñ kiräge yuq. Mineñ üzemä kilgändä, xärbilär äytüençä, min safta üzemneñ urınnı tabırmın."
Putinğa soraw birep cawap alu bäxetenä ireşkännär arasında Tatastan keşeläre dä bar. Çallıdan Aleksandr Kulkov isemle beräw prezidenttan, sez sezneñ quşqannarnı çinovniklar cirenä citkerep eşli dip ışanasızmı, sabotaj yuqmı dip sorağan. Putin: sabotaj yuq, läkin bar närsäneñ dä cirenä citkerelep eşlänüenä ışanmıym, Rusiä zur, problemalar küp digän cawap qaytarğan.
Soñğısı belän kileşmi bulmıy. Oyıştıruçılar äytüençä, prezident isemenä törle elemtä çaraları: telefon, internet, sms aşa barlığı milionnan artıq soraw kilgän. Sişämbedä Putin şularnıñ 60na cawap birde.
-Ali Gilmi


text: İrannıñ könyaqkönbatışındağı Ahwaz şähärendä sişämbe könne bulğan şartlawlarda häläk bulğannarnı bügen cirlägän waqıtta Britaniägä qarşı şiğärlär yañğradı. Räsmilär 24 ğinwar sişämbe könne 8 keşeneñ ülemenä häm 46 keşeneñ yaralanuına kitergän xökümät häm bank qarşında yañğrağan şartlawlar öçen Britaniäne ğäyepläde. Britaniä höcümnärgä qatnaşın kire qaqtı. Şartlawlar öçen cawaplılıqnı üz östenä İrannıñ ğäräp azçılığı aldı, bu xaqta belderü internet säxifäsendä çıqtı. Anıñ döres bulu-bulmawın tikşerep bulmıy. Ütkän yılda Ahwazda köç qullanu küzätelgän ide, alar arasında april ayında millätara bäreleşlär häm yün ayında prezident saylawları aldınnan şartlawlar yañğrağan ide. Üktäber ayında ber ber artlı ike bomba şartlap 6 keşe häläk buldı, 100gä yaqını yaralandı. Şulay uq soñğı aylarda töbäklärdäge neftütkärgeçlärenä dä ziyan kilde.


text:
Birıñğay` dïstrïbʹyutor öz qızmetterine üsteme bağanı qay`ta tömendetw twralı şeşim qabıldadı. QR DSÄDM Formwlyarlıq komïssïyası 2017 jılğa «SQ-Farmacïya» JŞS-nıñ üsteme bağasınıñ mölşerin 7% köleminde maquldadı. Bul twralı mzsr.gov.kz jazdı.
Soñğı jıldarı tegin medïcïnalıq kömektiñ kepildik berilgen kölemi şeñberinde (budan äri - TMKKK) medïcïnalıq uy`ımdarğa därilik zattardı jetkizwde Birıñğay` dïstrïbʹyuterdiñ üsteme bağasınıñ tömendewiniñ oñ qarqının atap ötw kerek. Mäselen, 2009-2010 jıldarı üsteme bağa 15%, 2011-2014 jıldarı – 10%, 2015 jılı – 9,5% quradı, al 2016 jılı 8,5% - dan 8% - ğa dey`in tömendedi.
«SK-Farmacïya» JŞS üsteme bağasınıñ mölşerin tömendetw därilik zattardı, medïcïnalıq maqsattağı buy`ımdardı satıp alwğa medïcïnalıq uy`ımdardıñ şığındarın qısqartwğa jäne tïisinşe memlekettik byudjetke awırtpalıqtı tömendetwge mümkindik beredi.
Sonımen qatar, Birıñğay` dïstrïbʹyuter öz qızmeti üşin üsteme bağanıñ esebinen alınatın qarajat älewmettik mañızı bar awrwlardı (JÏTS, onkologïya, twberkwlez) emdew üşin öz esebinen däri-därmekterdiñ tömendemey`tin qorın qalıptastırw boy`ınşa onıñ mindettemelerin orındawğa mümkindik beredi. Bul därilik zattardıñ qosımşa kölemin usınw şuğıl qajettilik bolğan jağday`da densawlıq saqtaw uy`ımdarına däri-därmekterdi üzdiksiz jetkizwdi qamtamasız etwge mümkindik beredi.
kyzylorda-news.kz


text:
Qazanda Xäter könenä äzerlek başlandı
Yıl sayın oktäber urtalarında 1552 yılda Qazannı basıp alğanda şähärne saqlap şähit kitkän ata-babalarıbıznı iskä alu yolası – Xäter köne uza. Anda tatar cämäğät eşlekleläre, milli häm ictimaği oyışmalar wäkilläre, ğomumän, milli canlı qazanlılar qatnaşa. Alay ğına tügel, Xäter könenä respublikanıñ başqa şähär rayonnarınnan, xätta kürşe respublikalarda da kilüçelär bar. Bıyıl da älege çarağa äzerlek eşläre inde başlanıp kitte.
Ğädättä Xäter könenä äzerlekne Bötendönya tatar ictimaği üzäge alıp bara ide. Bıyıl oyıştıru eşlären kemnär alıp bara soñ? 28 sentäber könne Azatlıq radiosınıñ Qazan studiäsenä yazuçı Zäki Zäynullin şaltırattı. Ul radiobıznıñ tıñlawçıların 15 oktäberdä ütkäreläçäk Xäter könenä çaqırdı. İskä alu çarası säğät 11 Qazannıñ İrek mäydanında başlanaçaq, dip äytte Zäki Zäynullin. Ul 18 sentäberdä uzğan Tatar ictimaği üzägeneñ plenumında al’ternativ oyışqan törkemneñ citäkçese bulıp tora.
Xäyer, tatar xalqınıñ tarixında uyılıp qalğan qayğılı könne iskä alu mäs’äläsendä milli xäräkättä qatnaşuçılar urtaq xislär häm plannar belän yäşi. Ä räsmi Bötentatar ictimaği üzäge citäkçese wazifaların älege waqıtta başqaruçı Räüf İbrahimovnıñ Xäter könenä äzerlek xaqında menä närsälär äytte.
Xäter könen ğädättägeçä Bötendönya tatar ictimaği üzäge äzerli. Bıyıl da bez ğädättägeçä millättäşlärebezne 15 oktäber könne İrek mäydanına çaqırabız. İskä alu çarası 10.30da başlanıp kitäçäk. Din ähellärebez sorawı buyınça, alarğa doğalar uqırğa waqıt kübräk bulsın öçen bez bu yulı irtäräk başlarğa buldıq. Qalğan öleş yıldağıça uzaçaq. Bez Puşkin, annarı Profsoyuznaya, Kreml’ uramnarınnan ütep, Söyembikä manarı yanına baraçaqbız. Anda keçkenä genä miting ütkärep, Qazannı yaqlap şähit bulğan ata-babalarıbızğa quyılaçaq häykäl yanına baraçaqbızRäüf İbrahimov süzlärenä qarağanda, bu yulı Xäter könen oyıştıruda İctimaği üzäk belän bergälektä başqa milli oyışmalar da qatnaşaçaq. İctimaği üzäk belän bergälektä äzerlek eşlärendä Mäğärif assotsiatsiäse, Milli mäxällä Şurası, Milli mäcles, möselman xatın-qızlar oyışması, İdel-Ural assotsiatsiäse qatnaşaçaq.
Şul uq waqıtta, Rail İmamov häm tağın ber törkem millättäşlärebez Xäter könen 12 oktäberdä uzdırırğa cıyına. Alar Qazannı yawlap alğan kön 15 tügel, ä 12 oktäber, dip sanıy. Xäyer, Rail äfände Tatar ictimaği üzäge dä bıyılğı iskä alu çaraların näq menä şuşı köngä bilgelär, dip ömetlänä. Läkin räsmi Xäter köne 15 uzsa da, ul ber törkem iptäşläre belän şähit kitkän ata-babalarıbıznı 12 oktäberdä iskä alaçaq.Gölnaz İlgizär


text:
1000 yıllıqta keşe xoquqları bozılırğa tora
Küptän tügel Qazan şähäreneñ Waxitov rayonında, ä bu töp bäyräm çaraları ütäçäk şähärneñ üzäge, militsionerlar härber yortqa kerep xalıqnı terkäp yördelär. Älege küreneş Qazannıñ meñyıllığına äzerlek belän añlatılsa da, başqala keşeläre arasında törle imeş-mimeşlär quyırdı. Şundıy imeşlärneñ berse, avgust ayında terkälgän keşelär genä üzäkkä maxsus tanıqlıq, propusk yärdämendä genä ütäçäk. Yäisä çittän kilgän çeçen häm başqa millättän bulğan terkäwsez yäşäwçe keşelärdän arınu öçen ütkärelä bu terkäp yörülär.
Bu terkäp, tikşerep yörülär turında Qazan üzägendä yäşäwçe keşelär menä närsälär söylilär:
- Ğailädä niçä keşe torğanın, maşina barlığın yazıp kittelär. Qoral yuqmı dip soradılar, anıñ bulğanı da yuq dip cawap birdem. - Pasportnı qarap, yazıp aldılar. Öydä küpme keşe barlığın yazıp quydılar, terkälüegez Qazandamı ällä başqa cirdäme, maşinalarıygıyz barmı-yuqmı dip soradılar. Maşinalar bulsa bäyräm könnärendä maxsus propusk belän genä kertälär axrı. İkençe tapqır terkilär inde. Alar monı Qazannıñ 1000 yıllığına keşelär küp bulaçaq di, şuña kürä bötenesen kertmäskä dä uylıylar, kertsälär dä terkäp, tikşerep kertälär axrısı. -Alar Qazannıñ 1000 aldınnan yortlarda kemnär yäşägänne yazıp yördelär, propiskanı, pasportnı qaradılar. Şikle keşelär kürenmädelärme dip soradılar. İkençe tapqır yörilär inde, ike-öç ay elek başqaları yazıp yörgännär ide. Terkäwsez yörüçe keşelärne ezlilär buğay. Üzbäklär, tadjiklar millätennän bulğan keşelärne bigräk tä. Bezneñ kürşe yortta da yäşilär alar. Läkin alarnı militsionerlar kürmädelär, qayadır qaçıp ölgergännär. Yış yörüläre, bälki şularnı totarğa tırışularıdır
- Pasportnı qarap, yazıp aldılar. Öydä küpme keşe barlığın yazıp quydılar, terkälüegez Qazandamı ällä başqa cirdäme, maşinalarıygıyz barmı-yuqmı dip soradılar. Maşinalar bulsa bäyräm könnärendä maxsus propusk belän genä kertälär axrı. İkençe tapqır terkilär inde. Alar monı Qazannıñ 1000 yıllığına keşelär küp bulaçaq di, şuña kürä bötenesen kertmäskä dä uylıylar, kertsälär dä terkäp, tikşerep kertälär axrısı.
-Alar Qazannıñ 1000 aldınnan yortlarda kemnär yäşägänne yazıp yördelär, propiskanı, pasportnı qaradılar. Şikle keşelär kürenmädelärme dip soradılar. İkençe tapqır yörilär inde, ike-öç ay elek başqaları yazıp yörgännär ide. Terkäwsez yörüçe keşelärne ezlilär buğay. Üzbäklär, tadjiklar millätennän bulğan keşelärne bigräk tä. Bezneñ kürşe yortta da yäşilär alar. Läkin alarnı militsionerlar kürmädelär, qayadır qaçıp ölgergännär. Yış yörüläre, bälki şularnı totarğa tırışularıdır
Propusk bulaçaqmı, yuqmı digän süzgä açıqlıq kertü maqsatı belän bez Waxitov rayonınıñ eçke eşlär bülegenä şaltırattıq:
Küptän tügel militsionerlar terkäp yördelär, bäyräm aldınnan propusklar biräbez dip äyttelär döresme ul? Äye, döres… Qayçan bulaçaq bu xäl? Belmim. Älegä bu mäsälä qarala ğına. Sezne “Azatlıq” radiosı borçıy ide, tulıraq mäğlümat birä almassızmı? Andıy informatsiä yuq monda! Läkin… Min sezgä tağın ber qat äytäm, yuq mindä andıy informatsiä!!!
Äye, döres…
Qayçan bulaçaq bu xäl?
Belmim. Älegä bu mäsälä qarala ğına.
Sezne “Azatlıq” radiosı borçıy ide, tulıraq mäğlümat birä almassızmı?
Andıy informatsiä yuq monda!
Läkin…
Min sezgä tağın ber qat äytäm, yuq mindä andıy informatsiä!!!Qızğanıçqa qarşı, bezneñ söyläşü barıp çıqmadı. Bulaçaq häm mondıy mäğlümat yuq digän süzlärdän tış, başqa närsä işetep bulmadı. Ä yurist Rämil Nuriev şähärdä nindi genä tantanalar buluğa qaramastan, propusklar belän genä kertü bula qalsa, bu keşe xoquqların bozu dip sanıy:
Rusiä konstitutsiä, Tatarstan konstitutsiäse, annan soñ keşelärneñ irekle xäräkät itüläre turında zakon bar. Yäğni Rossiä grajdaninıñ teläsä qaya yörergä anıñ xoquqı bar. Bu irekne berkem dä çikli almıy. Äsärdä çik zonası bulsa, ğädättän tış xäl iğlan itelsä ul waqıtta waqıtlıça andıy çaralarnı ütkärergä yarıy. Bezneñ bit 1000 yıllıq bäyräm bit, bernindi dä ğädättän tış xäl tügel. Şunıñ öçen ul hämmäbez öçen dä bäyräm bulırğa tieş. Ä menä bolay kirtä quyılsa bäyräm turında söyläşüe dä awır. Bolay bezne xoquq bozuçı däwlätlär isemlegenä kertälär. Şähär xakimiäte andıy qararlar qabul itkändä, bezneñ belän, xoquq belgeçläre belän kiñäşep eşlärgä kiräk. Anda yuristlar bar, läkin alarğa annan aqça tülilär, şuña kürä bernindi qarşı fiker äytergä aşıqmıylar. Döresen genä äytkändä äytä dä almıylar.Röstäm İsxaqi


text:
2004 yılda tatar yäşläre tormışına küzätü
"İdelem Aqçarlağı" bäygese bıyıl bişençe tapqır ütkärelde. Poeziä, proza, dramaturgiä janrlarında icat itüçe yäş talantlar arasında Lenar Şäyex, Läysän Möxtäsimova ciñü yauladı. Yaña yılda ciñüçe lawreatlarınıñ icadi “cimeşläre” basılğan kitapnı täqdir itü kiçäse bulaçaq.
"Yağımlı yaz" bäygesendä yäş millättäşlärebez cır, biü, süz ostalığı ölkäsendä üzlären sınap qaradı. Älege bäygedä çit töbäklärdän kilgän tatar yäşläre dä qatnaştı.
Qazannıñ "Sälät" üzäge bıyıl 10 yıllıq yubiley kiçäsen ütkärde. Şul nisbättän konsertlar zalında bik üzençälekle kiçä buldı. "Sälät"neñ citäkçese Cäwdät Söläymanov icatı nigezendä tözelgän "Tamırlar" kantatası xalıq küñelendä äle ozaq saqlanır.
Tuqay klubında ütkän “Şiğri Sabantuy”da yäşlär jyuri xökemenä üzläreneñ şiğerlären täqdim ittelär. Sälätle yäşlärne jyuri äğzäläre arasında bulğan küptän tügel arabızdan kitkän mäşhür şağirebez İldar Yuziev ta tıñlap söyengän ide.
Şulay uq universitetnıñ ike yöz yıllıq yubileena bağışlanğan konferensiälär, oçraşular, konsertlar, universitetnıñ tatar fakul''tetı studentları oyıştırğan “Ällüki” tügäräge dä, älbättä, iğtibarğa layıq.
Ämma tatar yäşläreneñ tormışında bulğan iñ möhim waqiğa ul Qazanda iyün ayında ütkän Bötendönya tatar yäşläre forumıdır möğayın. Tatarstannan, Rusiäneñ törle töbäklärennän kilgän 800gә yaqın yäş millättäşlärebez bügenge köndä tatar yäşlären borçığan problemalarnı urtağa salıp, fiker alıştı. Cıyılışta forumnıñ räise, Qazan byurosı äğzäläre saylandı. Ä dekaber ayında ütkän forumnıñ ikençe cıyılışında forumçılar yasalğan eşlärne näticäläp, yaña plannar belän urtaqlaştı. Forum eşçänlegeneñ näticäse ul bügenge köndä uñışlı ğına eşläp kilüçe tatar KVNı.
Rusiäneñ törle töbäklärendä yäşäwçe küp kenä tatar yäşläre uqırğa Qazanğa aşqına. Bıyıl ğına Tatar kongressı bülep birgän kvota aşa Qazannıñ yuğarı uqu yortlarına 80 keşe uqırğa kerde. Şuşı çittän kilüçe yäş millättäşlärebez uquda kürsätkän tırışlıları belän ayırılıp toralar. Moña ber misal Orenbur şähärennän kilgän Liliä Noğmanova. Bıyıl ul 23 yäşendä aspiranturağa kerep, ekonomika fäne buyınça dissertatsiä yaqladı.
Çit töbäklärdän kilgän yäşlär belän bez törle cıyılışlarda, şiğri kiçälärdä oçraşıp torabız. Qazan, tatar bezne berläşterde. Bu bigräk tä 2004 yılda açıq kürende.
Albina Zäynulla, Qazan


text:
Bolğar Milli Kongerssı bar millätne “bolğar” dip yazılırğa çaqıra
Bolğar Milli Kongerssı bar millätne “bolğar” dip yazılırğa çaqıra
“ИзBecTия” gazetasınıñ sişämbe sanında Dzerjinskiy häykälen qaytaruğa qarata kisken ber mäqälä çıqtı. Anda äle küptän tügel genä bez säyäsi riwayätlär, ideologik äkiätlär urınına çın tarixnı qaytaruğa ireşkän idek. Menä xäzer tagın yañadan şul ideologik äkiätlärne kire qaytaru taktikası küreneşläre bar digän fiker äytelä. Menä monısına sişämbe xäbärlärendä Qazanda da ber misal tabıla.
Tatar-inform agentlığı Bolğar milli kongressı säyäsi şurası bötenrusiä xalıq sanın alu aksiäsenä qarata möräcäğät qabul itte, dip xäbär itä. Anda böten millätne, anıñ härber wäkilen bolğarlar dip yazılırğa çaqırıla, dielä. Şulay uq älege möräcäğättä 1920 yılda bol'şeviklar Bolğar cirendä Bolğar xalqı öçen Tatarstan isemle respublika oyıştırdılar, dielä. Şulay uq, Tatarstan fännär akademiäseneñ tatar xalqınıñ Batıy mongollarınnan kilep çığu turıdağı versiäse yalğış dip atala häm bu ideyäneñ qaytawazın Çınğızxan digän kibetlär açıluda kürälär. Monı Mäskäwdä Adolf Hitler, ä Qazanda İvan Groznıy digän kibetlär açu belän genä çağıştırıp bulır ide dilär.


text:
İglin rayonında yuğalğan bäşmäkselärźeñ barıhı la iśän-hau
Ular rayondıñ Urman qasabahı ergähendä yäkşämbe yuğalğaynı. 72 yäşlek qatın, unıñ 51 yäşlek qıźı häm 12 yäşlek eyäne köndöź bäşmäkkä kitälär. Kis qaytmağas, tuğandarı üźallı eźläp qaray, höźömtä bulmağas militsiyağa möräjäğät itälär. Ularźı eźläügä İglin rayonı eske eştär bülege xeźmätkärźäre yälep itelä, yarźamğa Öfönän kinoloğtar źa kilä. Yuğalğan keşelär Eśem buyında tabılğan. Rayon eske eştär bülege etäksehe urınbaśarı Marat Qäyümov äyteüensä, ular üźźären yaqşı toya.


text:
Iran aradaşçısı Ali Laricani Rusiä prezidentı Vladimir Putin belän oçraştı
Irannıñ atom eşläre söyläşülärendäge baş aradaşçısı Ali Laricani bügen ikençe kön Mäskäwdä. Bügen anıñ Rusiä prezidentı Vladimir Putin belän oçraşqanı mäğlüm buldı, ämma bu xaqta äle tulıraq mäğlümat yuq. Comğa könne İran wäkile Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov belän oçraştı häm, ägär dä İminlek Şurası İranğa çikläwlär quysa, Tährannıñ Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ atom idaräse belän xezmättäşlekne tuqtatu ixtimalı turında belderde.
"Atom idaräseneñ tikşerülär uzdıru kiräklegen bez qabul itäbez, bez atom qoralın cäyeldermäw kileşüen ütibez. Nindi dä bulsa qarşılıqlar kilep çıqqan xäldä, bez alarnı söyläşülär yulı belän çişergä äzer."
Ämma İranğa qarata äzerlängän çikläwlär ölgese – Tährannıñ atom idaräse wäkilläre belän mönäsäbätlären bozırğa mömkin, dip östäde ul.
Yevropa illäre täqdim itkän rezolüsiä ölgesendä, İrannıñ atom häm raketa programmalarına çikläwlär kertü, säyäxät itüne çikläw häm atom tikşerenüläre belän şöğellängän İran ğalimnärenä finans çikläwlär kertü qaralğan. Laricanı, bu rezolüsiä ölgesenä, wazğiätne tağın da qatlawlandıru, dip bäyäläde.
"Rezolüsiäne qabul itterergä teläwçelärneñ maqsatı – Yaqın könçığış töbägendä wazğiätne tağın da qatlawlandıru. İminlek digändä İran öçen atom qoralına urın yuq."
Laricaninıñ Mäskäwgä säfärenä kilgändä, söyläşülärdä iğtibar üzägendä – Rusiäneñ Yevropa illäre kertergä telägän çikläwlärne yomşartu täqdime. Tağın ber urtaq tema – Rusiäneñ İran öçen Buşerda atom energiäse qorılması tözüe. İran, atom energiäse tınıç maqsatlar öçen citeştereläçäk, disä dä, AQŞ, Buşerdağı berläşmä – yäşeren qoral citeşterü häm uran bayıtu öçen ber urın bulır, dip borçıla. Rusiä isä qorılmanı açunı haman kiçekterep kilä, bu İranğa oşamıy. Xäzer inde Buşer qorılmasınıñ açıluı 2007nçe yılnıñ közenä bilgelängän.
Alsu Qormaş


text:
Başqortstan mäktäplärendä çirattağı uqu yılı tämamlandı. Bıyılğı uqu yılında unberençe sínıfnı tämamlap, çığarılış imtixannarı birüçelär sanı 40 meñnän arta. Älege uqu yılı republíktağı tatar balaları, ğomumän, tatar mäktäpläre öçen nindi näticälär belän bilgelände, Başqortstanda barğan başqortlaştıru säyäsäte tatar mäktäpläreneñ aldağı yazmışına niçegräk täesir itär? Menä şuşı häm başqa könüzäk mäsälälärne tikşerü öçen häm, uqu yılı tämamlanu uñayınnan, Başqortstan tatar milli oyışmaları wäkilläre Ufada «tügäräk östäl» söyläşüe ütkärde. Anda Başqortstan Tatar ictimağí üzäge räise Ayrat Ğiniätullin, Milli mäcles räistäşe, professor Marat Ramazanov, Ufa şähäre Tatar milli – mädäni moxtarítı räise Zahir Xäkimov, milli xäräkät aktífistı Zöhrä Kincäbayıwa häm başqalar qatnaştı. Bügen sezneñ iğtibarğa Başqortstan tatar mäktäpläre yazmşına bağışlanğan şuşı möhim söyläşüdän qayber fikerlärne işetterergä buldıq.
(awdio)
Başqortstandağı tatar mäktäpläreneñ yazmışı berniçä yıldan niçegräk bulır, tatar balaları üz ana tellärendä belem alu xoquğın yuğaltmasmı? Başqortstan şartlarında bu sorawlar tatar xalqı öçen bik tä aktual bulıp qala. Ägär dä republík xakímítları haman da tatar awıllarındağı mäktäplärne başqortlaştıru säyäsäten yaqlasa häm aña fatíxa birep torsa, älbättä, tatar mäktäpläreneñ aldağı berniçä yılda uq bik nıq kimü ixtimallığı bar. Ämma republíktağı tatar milli oyışmaları häm tatar cämäğätçelege Başqortstan citäkçelegeneñ älege mäsälädä uylap eşläwenä ışanıçın yuğaltmí.
Fänis Fätxi, Ufa.


text:
AQŞnıñ 2007 yıl saqlanu büdjetına rekord summa aqça ayırıldı
Prezident G.Bush 2007nçe yılğı budjet täqdimen düşämbe könne Kongressqa cibärde. Täğdim itelgän budjet ölgesendä saqlanu öçen elek kürelmägän rekord summa aqça ayrılğan 439 milliard dollar. Pentagondağı mätbuğat oçraşuında saqlanu ministrı D.Rumsfeld aqça AQŞnıñ ğädäti bulmağan terrorğa qarşı köräş säläten arttıru häm (ğädäti) suğışlarda ciñüe öçen qullanılaçaq dip añlattı
Prezidentnıñ saqlanu departamentı öçen sorağan aqça ütkän yılğa qarağanda kübräk.Bu ilneñ iminlek prioritetları ayrım alğanda AQŞ Amerika xalqı häm alarnıñ mänfäğätlären yaqlaw komandirlarğa ğädäti häm ğädäti bulmağan suğışlarğa äzerlänü häm partnär illär belän bergä eşläw öçen birelgän ähämiätne çağıldıra
Rumsfeld budjettä iminlek öçen ayrılğan aqça küp bulsa da ul AQŞ tulay milli produksiäseneñ 4%nnan da azıraq.AQŞ xalqınıñ ireklek häm baylığın saqlar öçen investitsiä kiräk . Bu investitsiä zur şulay da ul bik keçkenä çönki tulay milli produsiäneñ 3.7 yäki 3.8% ğına dip söyläde.
Täğdim itelgän budjet proyektında bäyägä töşäçäk ber mäsälä bar. Ul da bulsa armiä büleklären keçkenäräk, citez xäräkätle suğış brigadalarına üzgärtü. Monıñ öçen 6milliard 600million dollar planlaştırıla.Tizlektä küçerelä alğan häm üz üzen saqlıy alğan bu brigadalarğa kiräkle qoral ,çığımnar öçen budjetta 6 milliard dollar qaralğan
Äytep kitkän mäsälälär budjet ölgesendäge ğädäti xärbi kiräk yaraq. Alar yanında yaña tör suğış korapları şulsanda suasatı köymälären tabu öçen koraplar häm suğış oçqıçları da bar. Ayruça çittä terror törkemnärenä qarşı köräşü öçen aqça ayrıla. Aqçanıñ 12milliardı belän ekipajsız oçqan 322 küzläw oçqıçı alu küzdä totıla.342 million dollar belän predator küzläw oçqıçları alına .Predatorlar hädäfkä barıp citkän raketalar atu sälätenä iä.
AQŞnıñ partizan suğışı alıp barğan mäxsus köçläre arttırılaçaq.Älege 50meñnnän 2011yılğa qädär alarnıñ sanı 64meñgä citäçäk. Terrorğa qarşı suğış AQŞ taktikasın üzgärtte. 2007nçe yılda mäxsus operatsiälär öçen 5milliard dollar sarıf iteläçäk. Bu miqdar 2001yıl belän çağıştırğanda ike märtäbädän artığraq. Pentagonda budjet başlığı Tina Jones mätbuğat oçraşuında Rumsfeld yanında çığış yasap mäxsus büleklärdä çit tel, bigräk tä ğäräb tele öyräteläçäk dide. Jonas süzlärençä,
Xärbilärebezne 21nçe ğasır missiälärenä äzerläw öçen çit tel, çit il ğäref ğädätläre, mädäniätlären dä öyrätäçäkbez. Monıñ öçen budjetta aqça ayrılğan. Budjettä ğomumän çit tel belemen arttıru ,mäxsus operatsiä häm küzläw missiäläre öçen ğäräb häm başqa tellär öyrätüne arttıru ,ana tele däräcäsendä çit tellärne belüçelärne kübräk aqça tüläp tärcümän, añlatma birüçe itep alu öçen budjetta aqça qaralğan.
Budjetta yaña qorallar täräqi itü öçen tikşerenülärgä 73 milliard dollar ayrıla . Pantagon 482meñ keşedän torğan armiä totunı mäqsat itep quya. Älege 492meñ xärbidän az ğına kimeräk. Washingtonda bu turıda qızu bäxäslär bara. Ğıraq suğışı säbäple küp kenä kongresmennär xärbilär sanın arttırunı yaqlıy.Täğdim itelgän saqlanu budjetı administratsiäneñ 2.77 trillion dollarlıq federal budjetınıñ 16%ın täşkil itä.Kongress budjet ölgesen raslar dip kötelä. färidä xämit


text:
Könbatış xäbär agentlıqları İzrail' räsmiläreneñ raketalar oçırıluın İzrail'däge hawa höcümennän saqlanu sistemaları sizde digän süzlären kiterä.
İzrail' äytüençä bu Süriäneñ 2001-nçe yıldan birle berençe raketa sınawı bulğan.
Raketalarnıñ berse Törkiä kügendä tarqalıp anıñ qaldıqları Törkiägä töşkän. Yaralanuçılar yuq.
New York Times gazetı Törkiäneñ Quşma Ştatlardağı ilçese Osman Faruk Logoglunıñ Süriä bu oçraqnı xärbi künegülär waqıtındağı texnik yalğışlıq dip añlattı dide.
İzrail' xärbiläre Dimäşq bu raketalarnı ximik qoral oçıru öçen äzerli digän borçılu belderde.


text:
Azerbaycan prezidentı Häydar Aliev bügen Baqıda xärbi akademiädä 2 meñ keşe qarşında çığış yasağanda xäle naçarlanıp kitep yığıldı. Çığışnı turıdan turı kürsätep barğan televideniä prezidentnıñ yörägen totuın häm awırtuğa zarlanuın kürsätep tapşırunı şunda uq özde. Aliev üz çığışın 15 minuttan soñ däwam itkän. Prezidentnıñ yöze ağarınğan bulsa da ul üz üzen qulda tota alğan kebek kürensä dä tağın berniçä minuttan idängä yığılğan. Prezidentnıñ matbuğat xezmäte bu xälgä äle ber añlatma da birmäde.
Kiläse ayda Azerbaycan citäkçesenä 80 yäş tula. 1987nçe yılda Häydar Alievta yöräk öyänäge bulğan , häm 4 yıl elek aña Amerika Quşma Ştatlarında yöräkkä operatsiä yasalğan.


text:
Başqortstannıñ räsmi matbuğatı respublikadağı oppozisiä köçläre tämam xälsezlände häm xaqimiätlärgä qarşı höcümen tuqtattı, dip belderergä aşıqsa da, bu xäl çın döreslekkä täñgäl kilmi kebek. Oppozisiä köçläre aldağı köräşkä ırğılu öçen köç tuplarğa buldı şikelle. Monı Berläşkän oppozisiä köçläre Koordinasiä şurasınıñ comğa könne ütkän utırışında açıq toyımlarğa bula ide. Çirattağı utırışqa da respublikadağı oppozitsiä köçlärenä kergän baytaq oyışmalar citäkçeläre, şulay uq Başqortstan Däwlät Cıyılışındağı oppozitsiä yaqlı deputatlarnıñ berse Gennadiy Şabayıv kilgän ide.
Utırışnıñ kön tärtibenä may häm iyün aylarında oppozisiädäge oyışmalar häm partiälär aldında torğan burıçlarnı tikşerü kertelgän ide. Berläşkän oppozisiäneñ Koordinatsiä şurası citäkçese, Başqortstan Tatar cämägätçelek oyışmaları berlege räise Ramil Bignov kiñäşmädä kereş süz belän çığış yasap, respublikada oppozisiä köçläreneñ aldağı ike ayda köç tuplaw etabı buluın assızıqladı. Anıñ süzlärençä, şuşı waqıt eçendä oppozitsiägä kerüçe här partiä häm ictimaği oyışmalar citäkçeläre rayonnarda häm şähärlärdä üz äğzaları sanın arttıru häm urınnarda xalıqqa Başqortstandağı xäzerge säyäsi xällärne añlatu eşlären aqtivlaştırırğa tieş. Ramil Bignov 26 yündä respublikada urınnardağı üzidärä orğannarına ütäçäk saylawlar mäsäläsenä dä qağıldı. «Bezneñ oppozisiä safları, bu saylawlarnıñ aldan uq yalğanğa häm aldawğa qorılıp ütkärelüen añlap, alarda qatnaşamasqa qarar itte, – dide Ramil Bignov. – Ämma bu möhim çaradan bötenläy çittä qalırğa da cıyınmıybız. Bezneñ wäkillär här saylaw urınnarında küzätüçelär bularaq irtädän kiçkä qädär toraçaq». Bu mäsälädä başqalar da üz fikerläre belän urtaqlaştı.
Başqortstan Däwlät Cıyılışı deputatı Gennadiy Şabayıv isä üz çığışında oppozisiä citäkçelärenä häm aktiv äğzalarına naxaq ğäyeplär taşlağan räsmi citäkçelärgä qarata mäxkämä oyışmalarına ğarizälar äzerlänüe barışı belän tanıştırdı. Ul isemlektä Federal iminlek xezmäteneñ Başqortstan buyınça idaräse başlığı Çernokov äfände dä bar. Mäğlüm buluınça, Çernokov äfände bu atnada oppozisiä aldında ğafu ütenmäyäçägen beldergän ide. «Monıñ şulay bulası aldan uq mäğlüm ide inde. Çernokov äfände «ğafu ütenäm» disä qoyaş ikençe yaqtan çığar ide. Ämma bez üz taläplärebezdän çigenmibez», –dide Gennadiy Şabayıv.
Utırışta ağımdağı başqa mäsälälär buyınça da eşlekle söyläşü bardı. Kiñäşmädäge çığışlardan şul añlaşıldı:Başqortstan oppozitsiäse xaqimiätlär basımı astında tez çükmägän, ä barı tik aldağı aylarğa köräş alımnarın bilgeläw häm köç tuplaw öçen, kiñküläm çığışlarnı, mitinglarnı waqıtlıça ğına tuqtatıp torırğa bulğan. Köräşneñ töp maqsatı elekkeçä qala – Mortaza Räximovnı xaqimiättän töşerü.


text:
Gaza Sızığında yaña qatı bäreleşlär buldı
Uzğan tön İzrail ğaskärläre tanklar yärdäme belän Ğaza Sızığınıñ tönyaq öleşenä kerde. Tanklar yähüdilärneñ elek öç awılı bulğan urınnı biläde. Fälästin suğışçıları İzrail cirendäge Aşkelon şähären öç tapqır raketa utına totqaç İzrail tanklar belän kerde.
Ğaza Sızığınıñ könyağında İzrail xärbi hawa köçläre fälästin suğışçıları törkemen raketa utına tottı. İkäw üterelde, berniçäse yaralandı.
İzrailneñ xärbi ştabı başlığı İdo Nexuştan “Bu operasianeñ maqsatı raketa höcümenä cawap. Min soñğı ike ay eçendä İzrail cirlärenä raketa cibärelgän urınnarnı küz aldında totam. Bez bu raketalarnı cibärüçe terrorçılarnı häm cibärü urınnarın yuq itergä tieş”,- dide.


text:
Gruziä premyer ministrı Zurab Jvanianıñ ülemen tikşerergä yardäm itü öçen Gruziägä Amerikanıñ FBİ Federal Tikşerülär İdaräse xezmätkärläre kilde.
Kiçä Gruziädäge AQŞ ilçese Richard Miles FBİ Gruziädä 3 politsiä xezmätkären ütergän maşinada bomba şartlatu oçrağın da tikşeräçäk dide.
Gruziä xökümäte äytüençä, Jvania tieşençä cillätelmägän bülmädä cılıtu miçennän çıqqan is gazınnan oçraqlı räweştä ülgän bulırğa mömkin.
Aña qädär 2 kön aldan separatist Könyaq Osetiägä yaqın ğına Gori şähärendä maşinağa quyılğan bomba şartladı. Xakimiätlär monı terror höcüme dip bäyäläde.


text:
Qazanğa 75 million dollar kilä
Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev pänceşämbedä Qazan Kirmänendä Bötendönya bankınıñ Rusiädäge direktorı Kristalina Gerogievanı qabul itte. Rusiädäge şähärlär arasında barı tik Qazan ğına Bötendönya bankınnan burıçqa aqça alğan şähär. İqtisadıy potensialı zur bulğan şähärlärgä genä birelä ul burıç. Bıltır, şuşı kredit dip atalğan aqçalarnıñ Qazanğa 50 million dolları kilgän ide. Bıyıl, oçraşuda äytelgänçä, qalğan 75 million dolları kiläçäk. Oçraşuda süz şul xaqta bardı.


text:
BMOnıñ Äfganstandağı wäkile Laxdar Braximi ildäge iminlek şartlarınıñ naçar buluı säbäple tınıçlıq protsesına qurqınıç arta dip iminlek şurasına möräcäğät itep ,xalıqara köçlärnı Qabuldan başqa urınnarğa da cibärüne soradı. Şura, xalıqara köçlär turında ber süz dä äytelmägän , Äfganstannıñ kürşelären häm ildäge barlıq köçlärne tınıçlıq protsesın yaqlarğa çaqırğan belderü yasadı .Şul arada Qabulda suğıştan soñ tormışı ber niçek tä yaxşırmağan açulı äfgannar Amerikağa protest beldergän şiğarlar qıçqırğan demonstratsiä ütkärde.
2001nçe yıl azaqlarında Taliban çitlätelgännän soñ berençe märtäbä AQŞqa qarşı protest beldergän uram cıyını ütte Qabulda yözlärçä demonstrant ‘Bushqa ülem’ ‘ ‘yäşäsen İslam’ digän şiğarlar qıçqırıp şähär buylap yärede. Protest belderüçelär Karzai xökümäte aylarça xezmät xaqların tüli almıy, öydäge mebel , kelämnärne satıp yäşibez dip äytkän.. Protest belderüçelärneñ qayberläre Taliban tüläsä aña quşılaçaqbız dip beldergän . Eçke eşlär ministırı urınbasarı Hilaluddin Hilal WP gazetasına birgän ängämädä älbättä xalıq ber närsä dä eşlänmägänen kürä , äfgan xökümäte öçen bu problema bulıp tora , Quşma Ştatları Äfganstannı tözekländerergä yardäm itmäsä demonstratsiälärgä bik küp keşe qatnaşaçaq dip söylägän.Hilal eçke eşlär minsitırılığ 96meñ xezmätkäre , şulsanda politsiä vä çik saqçılarına 2 aydan birle xezmät xaqı tüli almıy digän. Qayber protest belderüçelär AQŞta eşlägän ber nindi hönöre dä bulmağan keşelär şunduq monda eş taba dip şikäyät itkän. Äfganstanda äle dä yullar yuq, äle dä qorallı törkemnär xalıqnı qurqıtıp tora , äle dä etnik bäreleşlär däwam itä , ekonomik qıyınlıqlar turında söyläsä dä yuq. BMOnıñ Äfganstan öçen wäkile Laxdar Braximi sişämbedä İminlek Şurasında ilneñ imenlek problemaları konstitutsiä proyektı häm saylaular ütkärü äzerleklärenä qurqınıç tudıra dip belderde. Braximi ilneñ bik zur öleşendä iminlek , 2001nçe yılda Bonn konferensiäsendä başlatılğan tınıçlıq protsesın saqlap qalu öçen citärlek tügel dip äytte. Ul Xalıqara tınıçlıq köçlären Qabuldan başqa urınnarğa da urnaştırunı uylarğa çaqırğan. Braximi (audio)
Min Bonn protsesın effektiv räweştä ğämälgä quyuda kiräkle iminlekne tömin itü öçen nindi xalıqara çaralarnıñ mömkin buluın tağı ber märtäbä Şurada iqtibar belän uylauların sorayaçaqmım Bmosı häm Äfgan räsmiläreneñ xalıqara köçlärneñ sanın arttıru häm Qabuldan başqa urınnarğa urnaştıru möräcäğätlärenä Şura cawap birmi kilä. Sannarı 5meñ bulğan xalıqara köçlär august ayında NATO komandasına küçsä dä , sannı arttıru turında ber nindi işarälär yuq. Şura sişämbedäge cıyılıştan soñ yasağan belderüendä iminlekneñ naçarlanuına borçılu belderä kürşe vä äğza illärne tınıçlıq protsesın yaqlarğa çaqıra . Şura şulayuq Äfganstannıñ barlıq fraksiläre yaña armiä häm politsiä köçläreneñ oyışuın, il xalqınıñ qoralsızlanuın , de-mobilizatsiä häm integratsiä kampanyasın yaqlarğa çaqıra. Braximi elegeräk Äfganstannıñ partnörların , törle regionnarnı äle dä üz kontrole astında totqan Fraksiä citäkçeläre belän eş itmäskä çaqırğan ide. Braximi(audio)
xosusi armiälär , xosusi törmälär başbaştaqlarça qulğa alu, bäğersezlek, korrupsiä, etnik yäki başqa säbäplärdän diskriminatsiä öçen Yaña Äfganstanda urın yuq.
5meñ xalıqara tınıçılq soldatına östämä10meñ amerikan ğäskäriä Äfganstanda Taliban häm Al Qaida qaldıqların ezli. Saqlanu minsitırı Rumsfeld Äfganstanda suğış fazası tämamlanıp kilä, xärbi köçlär monnan soñ sivil ölkälärdä bulışlıq kürsätäçäk häm tözekländerü proyektlarında yardäm itäçäk digän ide. Braximi Şurada ildä tınıçsızlıq tudıruçı xällär turında söyläp opozitsiä köçläre Pakstannan Äfganstanğa kerä dip äytte. Pakstannıñ BMOdağı wäkile Munir Aqram bez Hamid Karzai xökümäte belän territoriäbezdäge barlıq Taliban yaqlauçıların tabıp qaytarırğa dip kileştek digän. Pakstan älegäçä Taliban vä Al Qaida belän xezmätäşlektä şiklänelgän 400dän artıq keşene qulğa aldı .Ämma qayber küzätüçelär yuğarı san , Pakstanda suğışçan törkemnärneñ küplegenä genä işarä itä dip äytä. Sişämbedä yaqın könçışığış tınıçlıq mäs’äläse belän BMO başkvartirasına kilgän Yevropa Berlegeneñ tışqı säyäsät wäkile J. Solana jurnalistlarğa xalıqara cämäğätçelek Äfganstanda eşlärgä däwam itergä tieş dip äytte. Javier Solana (audio)
Saylaular 2004nçe yılda bulaçaq,bu saylaular öçen eşlänäse eşlär bik küp,bez başlağan eşlärneñ çişelüe öçen iqtibarnı tizlektä başqa eşlärgä yünältmäskä tieşbez.
BMOsı räsmiläre saylaular öçen äzerlek eşlärenä başladı.Braximi saylaularnı oyıştıruda iminlek töp mäs’älä bulaçaq di. İlneñ 400okrug ve meñnärçä awılı öçen in kimendä 3meñ äfganlını künegülärdän ütkärü kiräk.
Färidä Xämit, Praga


text:
Çärşämbe könne Bötendönya tata
Çärşämbe könne Bötendönya tatar kongressınıñ başqarma komitetı räise urınbasarı Ufaga kitte. Päñceşämbe könne, 20 deqabrdä anda tatar kongressınıñ Başkortostandagı başqarma komitetı ägzäse, ädäbiyat belgeçe, tatar yazuçılar oeşmasınıñ citäkçese Raif Ämirovnıñ iubiley bäyräme ütäçäk. Räif Ämirov milli izülärgä, kolonial säyasättkä qarşı çıqqan Batırşanıñ tormış iulın öyrängän şäxes.Raif efändeneñ 60 ellıq iubiley kiçäsendä Başkortostannıñ tatar milli mädäni oeşma citäkçeläre Batırşanı iskä alıp, bügenge säyasi xäl turında da fiker alışaçaq, dip kötelä.


text:
Putin saylawlarnıñ näticäse turında närsä äytte? Süzlär häm çınbarlıq
Yäkşämbe Könne Rusisädä Dävlät Dumasına ütkän saylaularda Berdäm Russiä zur ciñügä ireşte. Soñğı çiktä Kremneñ kürsätmälärenä buysınğan partiälärneñ ikese Liberal Demokratik Partiä belän Vatan partiäse dä şaqtıy küp tauış alıp Dumağa kerdelär. Prezident Putin saylaularnıñ yaqınça näticäläre mäğlüm bulğannan soñ, Kremldä xökümät väkilläre belän oçraşuda moña bäyä birde.
Audio
Ul tağı Duma saylauların irekle, namuslı häm açıq dip bäyäläde. Bu çınnan da şulaymı? ORT televideniäse şunduq BDB küzätüçelärenneñ monı raslağan belderüen tapşırdı. Kreml qubızına biyüşe BDB missiäsen başqa närsä kötep tä bulmas ide. Ul Ärmänstan belän Gruziä saylauları da ğadel häm qanuni buldı dip beldergän ide. Yevropa İminlek häm Xezmättäşlek Oyışmasınıñ parlamentar Assambleyeneñ başlığı Bruce George press konferensiädä yasağan çığışında saylaular xalıqara standartqa turı kilmäde . İlne demokratiäläşterü protsesında artqa taba kiteş bar dip belderde. Oyışma saylaulardan elek ük dävlät kontrolendäge radio-televidneiäneñ Berdäm Russiä öçen ber yaqlı propoganda alıp baruın, oppozitsiägä yala yağu belän şäğellänüen, oppozitsiä kandidatlarına ber ük mömkinlekneñ birelmäven tänqitlägän ide.
Audio
Prezident Putinneñ saylaular Russiädä demokratiäne nığıttı digän süzläre çınbarlıqqa turı kilmi. Putin tağı bolay dide
Audio
Xalıqnıñ sempatiäse yäisä politik tormıştağı çınbarlq turında şunı äytergä bula. Saylaularda, bu xoquqqa iä xalıqnıñ yaqınça 55 protsentı ğına qatnaştı. Şunıñ yaqınça biş protsentı barlıq kandidatlarğa qarşı tauış birde. 20 protsentı bik vaq partiälärgä, şulay uq, Jabloko häm Uñ köçlär Berlegenä tauış birde. Bu inde saylaularda qatnaşqan 60 miliuon saylauçınıñ 15 milionı tauış birgän partiälär Dumağa kerä almadı digän süz. Russiädä 45 protsent saylauçınıñ bütenläy qatnaşmauı da üzençälekle. Putin saylauçılar arasındağı appatiäne menä Kanada häm Britaniädä dä saylaularda şundıy uq protsent saylauçı qatnaşqan ide dip monı ğadäti küreneş dip kürsätergä tırışsa da, Russiäne bäysez mätbuğatlı, demokratik traditsiäle Britaniä yaki Kanada belän çağıştırunı citdi dip qabul itep bulmıy. Läkin, añlap bula. Yuqsa, Berdäm Russiäneñ zur ciñügä asılda saylauçılarnıñ 21 protsentınıñ tauışı belän genä ireşkän buluın iqrar itärgä, yäğni xakimiät partiäsen xalıqnıñ 5-tän ber öleşeneñ genä yaqluın äytergä kiräk bulır ide. Putin politik tormıştağı çınabarlıq digändä monı küz aldında totqanmıdır-yuqmı, anısın äytä almıym. Putin tağı Russiäneñ konstitutsion nigeze nıq. Bezneñ vazıyfabız konstitutsion tözeleşne tağı da küberäk nığıtu dip tä äytte. Läkin, monda da süzläre belän çınbarlıq arasaında ayırma bar. Dumağa saylaular ütkärelgön köndä bik ük telgä alınmağan ber referendum da uzdı. Perm ölkäse belän Komi-Perm aftonom okrugın berläşterü turındağı referndumda saylauçılarnıñ 90 protsentqa yaqını monı yaqlap çıqtı. Şulay itep xäzer Perm Krayı tözeläçäk häm 89 subyektnıñ sanı 88-gä töşkän bulaçaq. Şuşı ike territorial berämlekne berläşterü ideasına, bügen genä konstitutsiäne nığıtunı yaqlap çıqqan prezident Putin üze yul quyğan ide. İke subyektnıñ citäkçeläre bu ideanı ğinvar ayında kütärep çıqqan häm prezident bu turıdağı färmanğa qul quyu belän monı röxsät itkän ide. Bu adım konstitutsiäne inde de fakto üzgärtü bulıp tora. Dumada öçtän ike häm xärra tağı da zurıraq küpçelekkä tayana alaçaq Putinneñ tağı nindi üzgäreşlär kertäçägen älegä qätği räveştä äytep bulmasa da, monıñ vertikal xakimiätne nığıtu, cirle citäkçelärneñ xoquqların çikläv, ere kapital östennän kontrolne nığıtu, demokratik irekleklärne çikläv, kiñküläm informatsiä organnarı östenän dävlät kontrolen saqlap qalu, grajdannıq cämğiäteneñ çäçäk atuına yul quymau, şäxsi irekleklärne çikläv, Xodrkovskiy mäsäläsendä bulğanı kebek, kiräk bulğanda yustitsiäne politik maqäsätlär öçen faydalanu yünäläşendä baruın kötärgä kiräk. Paradoks bulıp yañğırasa da, Berdäm Russiäneñ ciñep çığuı öçen tırışqan häm şulay itep Putin xakimiäten nığıtqan cirle citäkçelär Kremlneñ üzäk xakimiäten nığıtu säyäsäteneñ qorbanı da bula alalar. Ä inde oppozitsiä kürsätkännär turında söyläp torası da yuq.
Färit İdelle, Praga.


text:
Ekrem Çelebi - Karanfil Oylum Oylum
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Karanfil Oylum Oylum
Etiketler : Ekrem Çelebi - Karanfil Oylum Oylum türkü indir, Ekrem Çelebi - Karanfil Oylum Oylum türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Karanfil Oylum Oylum mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Karanfil Oylum Oylum türküsü, Karanfil Oylum Oylum sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Karanfil Oylum Oylum bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Gayrı Dayanamam
Ekrem Çelebi - Çiçekler İçinde Menevşe Baştır
Ekrem Çelebi - Şu Dağlarda Kar Olsaydım
Ekrem Çelebi - Dayanılmaz Bir Çile
Ekrem Çelebi - Ham Meyvayı Kopardılar Dalından
Ekrem Çelebi - Kara Dağın Boz Yılanı
Ekrem Çelebi - Karadır Kaşları
Ekrem Çelebi - Odam Kireç Tutmuyor


text:
Aşamlıq bäyäläre arta, nişärgä?
Dönyada aşamlıq häm energiä bäyäläre artqanda, Dönya bankı xalıqara cämäğatçelekne açlıqqa häm naçar tuqlanuğa qarşı yaña çaralar başlarğa çaqırdı.
“Aşamlıq säyäsätenä yuğarı däräcäle säyäsätçelärneñ iğtibar kürsätüe zarur. Yuğisä bu mäsälä ber genä il yäisä ber törkem tarafınnan xäl itäläçäk ber eş tügel. Bu problem başqa problemnärne dä iärtäçäk. Yärdämgä bik moxtaç keşelärgä xäzerdän uq yärdäm kürsätergä tiyeşbez. BMOnıñ aşamlıq programı qısalarında bügen östämä yärdäm öçen 500 million dollarğa ixtiyaç bar. Bu eşkä Amerika, Yewropa, Yaponiä häm başqa zur illär bulışırğa tiyeş. Yuğisä, yaqın arada küp keşe açlııq afäte belän cäfalanaçaq.”
Zoellick äfände telgä alğan kiläçäktä aşamlıq citmäw qurqınıçına qarşı yaña çaralar kürelergä tiyeş. Şul isäptän yaña çaralar digännän, aşamlıq yärädme, global säwdä urtaqlığı häm awıl xucalığınıñ bazar ixtiyaçların tämin itär öçen salımnarnı kimetü küz aldında totıla.
Zoellick süzlärençä, bu eş xäzerdän uq başlanırğa tiyeş. Yuğisä soñ bulaçaq. Zoellick bu maqsatqa ireşü nigezendä, ğadelräk häm açıq global bazar säyäsäten üsterergä kiñäş itä.
Statistik näticälärdän misal kiterep, waqıt yuğaltmasqa çaqıra:
“İqtisad bazarı töşügä, aşamlıq bäyäläre arttı. 2005 yılınnan birle çiy mal bazarı 80 %qa arttı. Uzğan ay dögeneñ bäyäse soñgı 19 yılda kürelmägän bäyägä citte. Ä bodaynıñ kilosı isä küpkä arttı. Yäğni soñgı 25 yıl belän çağıştırğanda ul ike tapqır qıybatlandı. Awıl xucalığı öçen yaxşı xäbär bulsa, bu satıp aluçılar öçen naçar”
Zoellick şul uq waqıtta aşamlıq programına bäyle global cılınu mäsäläläre xaqında da taqdimnär kiterä:
“Dönya bankı törkeme tikşerenülärenä kürä, dönyada 33 il artqan energiä häm aşamlıq bäyäläre qarşında kiyerenke wazğiättä qala. Bu illärdä xalıq aqçasının yartısın yäisä 3 tän ber öleşen diyärlek, aşamlıqqa tota. Alğa taba, demografia, global cılınu, energiä bäyälärenen artuı keşelärne borçığan iñ zur problemağa äwereläçäk. Şul isäptäm aşamlıq bäyälärenen artuı da. Bez aşamlıq säyäsätendä yaña çaralar başqarırğa tiyeşbez. Läkin yaña çaralar digännän bu barı tik açlıq belän köräş bularaq kürelmäskä tiyeş. Monıñ belän bergä anıñ klimat üzgäreşe, energiä belän bäyläneşläre, iqtisadi üseş tä isäplänergä tiyeş.”
Dönya bankı başlığı şul uq waqıtta, bay illärne 3 trilion dollarlıq aqçanı bäysez aqça qaznasına, bu eş öçen ayırırğa çaqırdı. Häm bu aqçanıñ hiç yuğı 1 %lıq ber öleşe belän Afrikadağı awıl xucalığın üsterü eşenä yärdäm kertergä kiräk diyelä.
Dönya bankı küptän tügel Afrikadağı awıl xucalığı yärdämnären 2 tapqırğa arttırıp, 800 million dollar aqçanın yärdämnär öçen ayırıluın beldergän ide.