text:
Xikmätle xällär...
Bu atnada, döresräge, pänceşämbe könne qazanlılarnı teträndergän xikmätle faciğä buldı. Sarıtaw şähärennän 50 çaqırımda Stepnoe digän awıl yanında bomba yörtüçe Tu-160 oçqıçı cirgä töşep häläk bulğan. 20 yıldan artıq Qazan sere bulıp sanalğan şuşı Tu-160 oçqıçı (ul Könbatışta Black Jack, Rusiädä Aq Aqqoş dip atala) dönyadağı iñ zur şundıy oçqıç ikän. Karavay bistäsennän Gorbunov zavodı oçqıç mäydanınnan Därwişlär bistäsenä taba kütärelüçe ğälämät ozın oçqıçnıñ närsä ikänlegen, nindi qüäte barlığın söylärgä yaramadı. Qazanlılar anı Mäskäwdä çıqqan tösle jurnallardan ğına belä aldı. Sarıtawdağı faciğädän soñ “Kommersant” gäziteneñ Volga-Ural säxifäse elekke serlärne açıp saldı. Çınnan da, nindi maşina yasağannar bit Qazanda! Qanatları 55 metr, awırlığı 275 tonna, ber çıqqanda 15 säğät hawada bula ala, iñ kimendä 10 meñ çaqrımğa oça, menä şuşı oçqıçlarınıñ distä yarımı SSSR tarqalğaç, Ukrainada qalu – üze ber faciğä bulğan. Xäzer inde şul oçqıçlarnı närsägäder almaştırıp, Rusiägä qaytarıp, Sarıtaw yanındağı Engel's şähärendä 14 oçqıçlıq eskadril'ya tözegännär. Rusiä xärbi flotınıñ iñ zatlı, iñ qüätle maşinası 15 yıl ekspluatatsiä waqıtında ber tapqır da avariägä duçar bulmağan. Ä bu atnadağı faciğä aldınnan Tu-160Hың ber motorı alıştırılğan bulğan, döresräge Samarada eşlängän iñ yaña NK-30 motorı quyılğan. Menä şul motor yanıp, xarap itkän Qazanda yasalğan oçqıçnı. Bu maşinanıñ bäyäsen äytergä dä qurqınıç, härqaysı ber şähärneñ yıllıq byudjetına turı kilä. Menä şundıy oçqıçlarnı çığaru öçen Qazandağı Gorbunov isemendäge zavod, Tatarstan xakimiäte federal' üzäk belän bäxäsläşte. “Aviatözeleşne tuqtatmıyq, biregez aqça, üzebezneñ oçqıçlarğa ni citä?” dip törle dälillär kiterdelär. Barı tik şuşı fantastik maşinalarnıñ berse häläkätkä oçrağaç qına Qazan maşinasına iğtibar ittelär.Menä şulay, xikmätlär tua da, cimerelä dä. Barısı da Alla qulında häm keşelär qulında. Ä bik küp xikmätlärne säyäsät tudıra häm säyäsät yuqqa çığara. İnde ictimaği tormıştağı xikmätlärgä küz salıyq. Rusiädä häm qayber töbäklärdä ğorurlanıp äytälär, bezdä sotsial'- ruxi xalät totrıqlı, dilär. “ИзBecTия” gazetasınıñ 18nçe sintäber sanında “Putinnıñ yaña kontraktı” digän mäqälä çıqqan. Soñnı yıllardağı üzgäreşlärdän ottırğan, ciñelgän dip üzlären sanawçılar 47% täşkil itä ikän. İke yıl elek mondıylar 41% bulğan. Yäğni, üzeneñ xäle belän qänäğätsezlärneñ sanı 6% artqan. Xäzerge wäzğıättä ottıq, ciñdek diüçelär nibarı 6-7% qına täşkil itä. Ä çittän qarağanda, bezdä wäzğiät totrıqlı, xalıq qänäğät dip maqtanuçı töbäklär bar.
Çirattağı xikmätle xäl Başqortostan belän bäyle. Bu respublikanıñ Könbatış rayonnarınnan, äytik İleştän, Dürtiledän, Yañawıldan Qazanğa küçep kilgän qärdäşlärebez tuğan yaqlardağı millät üzgärtügä bitaraf tügel. Çönki tuğan awılında, äti-äniseneñ milläte üzgärtep yazılğaç, Qazandağı tatar keşese dä başqa millätkä küçerelgän kebek bula. İñ äybäte, qärdäş millätle xalıqlarnı, tatar belän başqortlarnı ayırmaw, tellären dä, mädäniätlären dä qarşı quymaw dip sanala. Federatsiä Sovetı äğzası Ralif Safin da üzen Başqortostandağı töp xalıq dip sanağan. Tatar bulsa da, başqort bulsa da, ul üzeneñ tamırların belä. Ämma Ralif Safin Başqortostan prezidentlığına çığarğa niäten beldergäç, Ufa matbuğatında, İnternetta anı tänqitli başladılar. İmeşter, ul çittän kilgän häm milläte dä başqort tügel, tatar. Ralif Safin ğäcäplänä, pasportında başqort dip yazılğan bulğan, ätise-änise dä şulay terkälgännär, İleş rayonında başqortlar sanı 67%, bu yaqtağı xalıqnıñ tele başqort teleneñ Könbatış dialektı dip sanala. Härxäldä, uzğan yılda xalıq sanın alğanda, İleştä, Çaqmağışta, Täteşledä yäşäwçelär nindider fänni-tarixi ısullar belän başqort dip iğlan itelgännär ide. Ä menä saylawda qatnaşa başlasañ yäki uqırğa, eşkä kerergä däğwä itsäñ, “Yuq, ağay-ene, sez ısın başqort tügel”, dilär. Ä bit xikmät millättä tügel, mänfäğät'tä. Tatar häm başqort xalıqlarınıñ tele-mädäniäte urtaq nigezdän ikän buluın isbatlıy torğan fänni institutlar haman da yuq. Çönki alar kiräkmi. Xalıqlarnı ayırıbraq totsañ, kemgäder caylı. Menä bit xikmät närsädä.Şulay da, probirkada bala yasıy, tawış tizlegennän ike tapqır şäbräk oçuçı Tu-160лapHы çığaruçılar Ayda tügel, Tatarstanda, Başqortostanda yäşi bit. Niçektä zamança demokratiä, irkenlek şartlarında yäşärgä öyränerbez äle. Bügen bulmasa, irtägä. Niät bulğanda, qarşılıqlar çigenä ul.
Rimzil Wäli


c: text/html

text:
Qazan utları - İndüs Tahirov: “Tatar däwläti xalıq ul”
“Qazan utları” jurnalınıñ bu avgust sanı şağir, publitsist Äxmät Räşitneñ “Qazan ”dip isemlängän tarixi poeması häm Waxit İmamovnıñ zur külämle “Qazan dastanı” dip isemlängän tarixi romanı belän açılıp kitä. Ä şiğriät säxifäsendä inde bezneñ arabızdan kitkän Sibğät Xäkim, Nuri Arslan, Änwär Davıdov, Gölşat Zäynaşewa , Räşit Äxmätcan, kebek tatar xalqınıñ ataqlı, mäşhür şağirläreneñ tuğan cir, Qazan, Watan turındağı şiğerläre belän yänäşä, bik zur cämäğät eşe alıp barğan Razil Wälievneñ, Aznaqay rayonı xakimiät başlığı Änäs İsxaqovnıñ şiğerlär şälkeme häm Bötenrossiä federal' milli-mädäni möxtäriäte Sovet räise, kürenekle jurnalist, säyäsätçe Rimzil Wälineñ berençe tapqır jurnalğa täqdim itelgän şiğerläre dä urın alğan.
Publitsistika säxifäsendä Tatarstannıñ däwlät Suverenitetı turındağı deklaratsiä iğlan itelügä 15 yıl tulu uñayınnan İndus Tahirovnıñ “Tatar däwläti xalıq ul ”dip isemlängän yazması birelgän . Üz yazmasında ul (yazmadan özek) “1990 yılnıñ 30 avgustında qabul itelgän, däwlätçelek ruxı belän suğarılğan suverenlıq deklaratsiäseneñ barlıqqa kilüe häm älege Deklaratsiä Tatarstannıñ Yuğarı Sovetı qabul itkän ğadi ber dokument qına tügel. Tatarnıñ asıl sıyfatın tuplağan, xalıq taläbe buyınça qabul itelgän tarixi akt ul”,- dip şuşı 15 yılda Tatarstan, üzeneñ suveren däwlät bulıp qalır öçen alıp barğan köräşe turında yaza. Şulay uq İndus Tahirov SSSR tarqalu säbäple üzgärtep qoru säyäsäteneñ Tatarstan belän Başqortstan öçen suveren respublikağa äwerelü mömkinlegen faydalana ala almağannarı turında da iskä töşerä.
Deklaratsiä häm 1992 yılnıñ 21 martında ütkärelgän referendum qalaçaq”,-dip tämamlıy süzen tarix fännäre doktorı , akademik İndus Tahirov.
Äye, bu tatar tarixınıñ ütkäne, ä bügengese könne yazuçı Marsel' Galiev “Tatarnıñ ile qayda?”dip isemlängän yazmasında Bötendönya tatar kongressı başqarma komitetı räise Rinat Zakirov belän ütkärgän äñgämäse turında yazıp çıqqan .
“Qazan utları” jurnalında menä inde ikençe yıl barğan “Bezneñ zaman geroe”dip atalğan diskussiägä bu sanda Niaz Aqmal qatnaşa. Ul uquçınıñ iğtibarın Aydar Xälimneñ “ Sez belämsez qaya barğannı?”dip isemlängän mäqäläsenä (2005 yıl 2 san) yünältä , häm, anı süzen “sovet çorı äsärlärenä reviziä” räweşendä alıp barırğa tırışa” dip tänqitli. Niaz Aqmal bezneñ zaman geroen “Ällä qayan ezläp yörise yuq...”
“Bezneñ zaman geroe” digän bäxäs uñayınnan jurnalnıñ baş möxärrire Rawil Fäyzullin da Aydar Xälimneñ bu mäqäläsenä iğ'tibar birep , “Batmasqa tuğan Battal” digän yazmasın urnaştıra. Aydar Xälimneñ “Bezneñ dissidentıbıyz, berdänber dissidentıbız- böek şağirebez Salix Battal ide , tatar şağirläreneñ Tuqaydan qala berençe bişlegenä kerä torğan siräktän siräk şağir”digän süzenä iğtibar itep jurnal uquçılarına yubiley uñayınnan “Talantnıñ qödräte çiksez...” digän mäqäläsen bastıra. Häm jurnal uquçılarına tabiği ber soraw birä:“ Qayda ikän Salix Battal arxivı? Barmı ul? Bulsa ışanıçlı qullardamı? Äytik, şağirneñ “Batıy xanğa xat” digän poemasınıñ tulı variantı qayda ikän?: 80 yıllarda Seberdä çığa torğan “Bayqal” jurnalında qısqartılğan, tärcemä variantı çıqqan ide. Üz telebezdä basıla almadı şikelle ul poema. S. Battal icatı belän bäyläneşle sorawlar baytaq häm alar äledän äle çığa tora. Yäşäwe ğädäti, icatı şoma bulsa, bälki, sorawlar, qarşılıqlı fikerlär azraq bulır ide Alda äytep ütkänçä, S.Battal icatı bötenläy diärlek öyränelmägän ”,- di ul. Häm aña bäyläneşle monnan 12 yıl elek yazılğan istälek yazmasın uquçılarğa täqdim itä.“Kemnärgäder, bälki, ğibrätle bulır ”,-di Rawil Fäyzullin. Ul keçkenä , ämma bik zur mäğnäle mäqäläne xörmätle uquçılarıbız sez jurnalnıñ 167-169 bitlärennän üzegez tabıp uqırsız,- dip ışanıp qalabız.
Bu atnada sez “Qazan utları” jurnalınıñ 8 sanına küzätü tıñladığız.
Mälikä Basıyr Qazan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Afenda avtobus yulçıları totıq itep alındı
Audio (Evangelos Meksis): "Avtobus irtänge 5:15 tä Marafonnan Afenğa çıqqan. Yulda tuqtap berniçä keşene alğan. Yulçılarnıñ kübese Marafonnan, Afen tiräsendä eşläwçelär, eşkä baruçılar. Bezgä xäzer tınıç bulırğa kiräk. Min häm minem yärdämçelär keşelärne qotqaru östendä eşlibez."
Berniçä säğättän totıq aluçılar totıqlarnı irekkä çığara başladı. Xäzergä alarnıñ yaqınça yartısı azat itelgän. Yulçılarnıñ berse, totıq aluçılarnıñ oçqıç taläp itüen häm Rusiägä oçırğa teläwen äytte. Totıq aluçılarnıñ kem ikännäre tögäl mäglüm tügel, Grek politsiäse, alar yä urıslar, yä albannar, di. Monı açıqlaw öçen urınğa Rusiä häm Albaniä diplomatları çaqırıldı. Avtobus Afen çitendä tora, tirä yağında politsiä häm aşığıç yärdäm maşinaları.


text: Äfğan polisiäse könçığış Äfğanstanda bulğan amerikağa qarşı uram cıyının taratqanda köç qullandı. Kimendä 3 keşe hälak bulğan dip xäbär itelä, ämma qayber mäğlümat agentlıqlarında 4 keşe hälak bulğan digän xäbärlär bar. Brüsseldä säfärdä bulğan äfğan prezidentı Hamid Qarzai, soñğı xällär, Äfğanstandağı oyışmalarnıñ älege wazğiättä çaralar kürergä öyränmägänen kürsätte, dip belderde. Kubadağı Guantanamo bazasında amerikannarnıñ totqınnardan soraw alğanda Qoränne mısqıl itüe turında xäbärlär taralğannan birle inde 2nçe kön uram cıyınnarı uzdı. Pentagonnıñ matbuğat wäkile leytenant polkovnik Barry Venable, cıyın waqıtında tirä yaqta amerikan köçläre bar ide, ämma alar anda qatnaşuçılarğa qarşı köç qullanuda qatnaşmadı, dip belderde. "Uram cıyınına dip amerikan bazasınnan ber genä xärbi dä çığıp kitmäde," dide Pentagon wäkile. Sişämbe könne Calalabad şähärendä 2 meñgä yaqın student uramnarğa çığıp "Amerikağa Ülem!" digän şiğärlär qıçqırdı.


text:
İzrail Libannı bombalawın däwam itä
İran häm Süriä Libannan İzrailne utqa totuçı “Hizbulla” suğışçılarına teläktäşlek belderä. Tähranda çığış yasap, İran prezidentı Mäxmüt Äxmädinicat: "Ägär İzrail basıp kerüen tuqtatmasa, bu töbäktäge böten illärneñ açuın qabartaçaq, häm şartlaw şikelle bulıp İzrailneñ üzenä dä qağılaçaq” - dide. İran tışqı eşlär ministrı Manuçir Mottaqi Süriä citäkçelege belän söyläşer öçen Dämäşqqa kilgäç, prezident Bäşär Äsädqa İran başlığı xatın tapşırdı. Bu xatta “basıp alu yanağan oçraqta Tähran Dämäşqqa yärdäm wäğdä itä” dielä.
Rusiä üz watandaşların Yaqın Könçığıştan çığara başladı. Bügen Mäskäwdän Ammanğa Ğädättän tış xällär ministrlığınıñ oçqıçı kitte. Ul Fälästin cirlärennän avtobuslarda İordania başqalasına kiterelgän rusiälelärne alıp qaytaçaq. Şulay uq Libannan da Rusiä watandaşların çığaru öçen äzerlek eşläre başlandı.


text:
Ekrem Çelebi - Bu Nasıl Kader
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Bu Nasıl Kader
Etiketler : Ekrem Çelebi - Bu Nasıl Kader türkü indir, Ekrem Çelebi - Bu Nasıl Kader türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Bu Nasıl Kader mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Bu Nasıl Kader türküsü, Bu Nasıl Kader sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Bu Nasıl Kader bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Odam Kireç Tutmuyor
Ekrem Çelebi - Gitme Bülbül Gitme
Ekrem Çelebi - Ben Yanarım Gurbet Elde Ölene
Ekrem Çelebi - Mevlayı Seversen
Ekrem Çelebi - Sorun Şu Feleği
Ekrem Çelebi - Dayanılmaz Bir Çile
Ekrem Çelebi - Başım Alıp Diyar Diyar Gideyim
Ekrem Çelebi - Bu Da Gelir Bu Da Geçer
Ekrem Çelebi - Derdimi Kimlere Desem


text:
İranda urındağı xakimiatlärgä häm bäyälämä şurağa saylawlar uzdı. Bu şura ildä zur yoğıntığa igä kontrollek itüçe dini oyışma. Xakimiatlär belderüençä, saylawçılarnıñ 56 protsentı tawış birgän. Bu ütkän saylawlar belän çağıştırğanda küberäk. İrannıñ konservativ mäğlümät çaraları bu saylawlarnı “İrannı yaratmawçılar öçen zur tamaşa” dip bäyäläde. İran prezidentı Mäxmüt Äxmädinicäd: “Bezneñ doşmannar İran xalqına mönäsäbäten üzgärter dip min ışanam. İran xalqı barıber üz maqsatlarına barudan tuqtamayaçaq”,- dide.
Ä Tähranda yäşäwçe ber keşe üz fikeren bolay belderde: “Min tawış birmädem. Çönki min yaqlarğa telägän nämzätlärgä saylawlarda qatnaşu mömkinlege birelmäde. Anıñ qarawı bez tawış birsen öçen, başqa nämzätlär aldan uq äzerlänep quyıldı. Bu saylawlar aldaw buldı”.


text:
Yaroslawda tatar telen uqıtırğa teläwçe barmı?
Yäroslawneñ “Duslıq” tatar mädäni üzäge citäkçese Kälimulla Xäyrullin tatar tele uqıtuçısın çaqırtu buyınça söyläşülärne inde elektän ük başlağan bulğan. Bilgele bulğança, uzğan yıllarnı Qırğızstanğa Tatarstannan belem birü öçen ber qız - Landış Aliewa barğan ide. Kälimulla Xäyrullin bälki tağın şundıy teläk belderüçelär bardır dip ömetlängän.
“Duslıq” üzäge citäkçese Kälimulla Xäyrullin belderüençä, tatar tele uqıtuçısı berük waqıtta millättäşlärebezne üzeşçän sänğat'kä dä öyräter ide di. İnde xakimiät belän xezmät xaqı tüläw turında da kileşelgän. Kälimulla Xäyrullin
Uqıtuçığa xezmät xaqın ölkä xakimiäte tüliäçäk, şulay uq torır urın da bulaçaq.
Kälimulla Xäyrullin äytüençä, tatar tele häm ädäbiäte belgeçlegen alğan ber millättäşebez bar, ämma anıñ üz eşe küp – waqıtı yuq dide Kälimulla äfände. Bilgele ki, buşqa ğına eşlärgä berkemneñ dä teläge yuq, ä üzlärendäge keşegä xezmät xaqı tülise kilmi. Ni disäñ dä yıraqtan - Tatarstannan kilgän keşegä ömetlär zurraq bulsa kiräk. Kürşe tawığı kürkä bulıp kürenä di bit. Läkin Tatarstannan çitkä tatar tele uqıtırğa barırğa atlığıp toruçılar yuq däräcäsendä. Çärşämbe könne Kälimulla äfände tatar kongressında da buldı, läkin älegä mäs'älä xäl itelmäde äle. Nindider ayırım yunäleş buyınça eş qaralmağanğa bulsa kiräk, tatar oyışma citäkçeläre bu mäs’äläne dä üzläre xäl itärgä tieş. Yäroslawda isä millättäşlär kübräk bäyrämnärgä cıyılalar ikän. Uraza Ğayıtenä isä 60 keşe kilgän. “Azatlıq” xäbärçese tatar telen öyränergä teläwçelär barmı soñ digän sorawğa Kälimulla Xäyrullin
Uqıtuçı bulmağan kileş äle monı äytep bulmıy, başta uqıtuçını alıp kilergä kiräk.
Kälimulla Xäyrullin Yaroslawdağı barlıq çaralarnı üz köçebez belän uzdırabız dip belderä, yäğni xakimiättän aqça almıyça eşlilär. Şul nisbättänder dä ul eşmäkärlär belän tığız elemtädä tora. Qazanğa da ul üze belän elemtälär urnaştıru öçen alkogol' produktsiälär skladı citäkçese Yevgeniy Talızinnı alıp kilgän. Alar monda säwdä häm tışqı iqtisadıy xezmättäşlek ministrlığı, “Tatspirtprom” oyışmalarında bulıp elemtälär urnaştırırğa uylıylar. Ni disäñ dä milli eşlärne başqarğanda monnan da aqmasa da tamaçaq.
Landış Xarrasova


text:
Türküler Sevdamız - Süpürgesi Yoncadan
Sanatçı : Türküler Sevdamız
Türkü : Süpürgesi Yoncadan
Etiketler : Türküler Sevdamız - Süpürgesi Yoncadan türkü indir, Türküler Sevdamız - Süpürgesi Yoncadan türkü dinle, Türküler Sevdamız türküleri, Süpürgesi Yoncadan mp3 indir, Türküler Sevdamız türküleri Süpürgesi Yoncadan türküsü, Süpürgesi Yoncadan sözleri, Türküler Sevdamız mp3 dinle, Türküler Sevdamız download, Süpürgesi Yoncadan bedava mp3, Türküler Sevdamız türkü sözleri, Türküler Sevdamız türkü dinle, Türküler Sevdamız son albüm indir
Türküler Sevdamız Türküleri
Türküler Sevdamız - Derman Diler Mi
Türküler Sevdamız - Hal Böyle Böyle
Türküler Sevdamız - Lütfet Sultanım
Türküler Sevdamız - Ağlasam Mı
Türküler Sevdamız - Böyle Kem Zamanda
Türküler Sevdamız - Süpürgesi Yoncadan
Türküler Sevdamız - Gam Kasavet Keder
Türküler Sevdamız - Evvel Erkan İle
Türküler Sevdamız - Yar Senin Derdinden
Türküler Sevdamız - Senden Ayrılalı
Türküler Sevdamız - Gül Yüzlü Sultanım


text:
Bismillâhirrahmanirrahiym.
Lâ ilahe illellâhü vahdehû lâ şeriyke leh, lehül mülkü ve lehül hamdü yuhyî ve yümiytü ve hüve hayyün lâ yemûtü ve hüve alâ külli şey'in kadiyr. Lâ ilahe illallâhül melikül hakkul mübiynü muhammedün rasûlüllâhi sâdi-kul va'dil emiyn. Sübhânellâhi ve bi hamdihî vel hamdü lillâhi ve lâ ilahe illallâhü vallâhü ekber, ve lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâhil aliyyil azıym. Sübhânellâhi ve bi hamdihî sübhânellâhil azıymi ve bi hamdih. Sübbûhun kuddûsün rabbünâ ve rabbül melâiketi ver rûh. Estağfi-rullâhel azıymellezî lâ ilahe illâ hüvel hayyül kayyûmü ve etûbü ileyhi ve es'elühüt tevbeh. Allâhümme rahmeteke ercû fe lâ tekilnî ilâ nefsi tarfete aynin ve ashh lî şe'nî küllehû lâ ilahe illâ ente. Allâhümme lâ mania li mâ a'tayte ve lâ mu'tıye li mâ mena'te ve lâ radde li mâ kadayte ve lâ yenfeu zel ceddi minkel ceddü. Bismillâhil-lezî lâ yadurru measmihî şey'ün fil ardı ve lâ fis semai vehüves semiy'ul aliym. Allâhümme salli alâ muhammedin mâ dâmetis salavâtü ve salli alâ muhammedin mâ dâmetil berekât. Ve salli alâ cesedi muhammedin fil ecsâd. Ve salli alâ ruhi muhammedin fil ervah. Ve salli alâ kabri muhammedin fil kubur. Ve salli alâ turâbi muhammedin fil etrâb. Ve salli alâ cemiy'ıl enbiyâi vel murseliyn. Vel hamdü lillâhi rabbil âlemiyn.
Allah dostları velilerin her gün ara vermeden önemle okudukları zikir, teşbih ve salavat-ı şerifelerden ibaret olan bu evradın günde bir defa okunması insanı günah kirlerinden temizler, kemâlâta ulaştırır, derecesini yükseltir, rızkını bollaştırır.
Çok güzel bir biçimde tertiplenen bu virdin okunması dünyevi ve uhravi işlerin yoluna girmesine, kalp aynasının açılmasına bir vesiledir. (Mecmaatü'l-Ahzab)


text: Groznıy mäxkämäse bügen Rusiäneñ militsiä xezmätkäre Sergei Lapinnı, çeçen keşesen cäberläwdä ğäyeple dip tabıp, 11 yıl törmägä xökem itte. Xäkimnär äytüençä, OMON saflarında xezmät itkän Lapin 2001neñ ğinwarında Zälimxan Murdalovnı totqarlapğan häm añın yuğaltqançı qıynağannan soñ törmägä yaqpan. İkençe köngä Murdalov törmädä yuqqa çıqqan, anıñ qayda ikäne älegäçä bilgesez. Lapin mäxkämädä üzeneñ ğäyeben kire qaqtı. Bügenge xökem Çeçen mäxkämäse federallarnıñ cirle xalıqqa qarata qılğan cinäyätläre öçen çığarğan berençe xökem buldı. Mondıy cinäyätlär turında keşe xoquqların yaqlawçılar inde küptännän çañ suğıp kilä.


text:
Ekrem Çelebi - Berber
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Berber
Etiketler : Ekrem Çelebi - Berber türkü indir, Ekrem Çelebi - Berber türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Berber mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Berber türküsü, Berber sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Berber bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Torşahin Misali
Ekrem Çelebi - İki Keklik Seke Seke
Ekrem Çelebi - Felek Değirmenin Döndü Mü
Ekrem Çelebi - Sızlar Yarelerim
Ekrem Çelebi - Çek Deveci Develeri
Ekrem Çelebi - Çiçekler İçinde Menevşe Baştır
Ekrem Çelebi - Ağlamayı Seviyorum


text:
Ukraina Yuğarı Mäxkämäneñ qararın kötä. Täräqqiät bilgesez.
Ukrain Yuğarı Mäxkämäse prezident saylaularınıñ ikençe turındağı xärämläşülär turında xökem çığara. Oppozitsiä taraftarları mäxkämä binasın uratıp alğan. Russiä prezidentı Putin saylaular turındağı debatlarğa yañadan qatnaşıp, ikençe tur saylaularnı qabatlauğa qarşı buluın äytte.
Audio
"İlne nığıtu häm krizistan çığu öçen öçen barlıq eşläregezne yaqlıybız. Russiä här vaqıt Ukraina belän buldı häm anıñ ildäge vazğiätne totrıqlandıru öçen tırışlıqlarına yardäm itäçäk dip ışandıram."
Russiä Dävlät Duması da prezidentqa iärep Yevropa Berlegen, Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyışmasın Ukrainanı cualışlarğa , tarqalışqa alıp baru qurqınıçı bulğan eşçänlek belän şöğellänüdä ğäyeplägän, Ukrain-Rus duslığın nığıtırğa kiräklegenä basım yasağan rezolutsiä qabul itte. Yevropa Parlamentı isä Yuşenkonıñ ikençe tur saylaular ütkärergä çaqıruın yaqladı. Xäzerge vaqıtta Ukraina, Yuğarı Mäxkämäneñ qararın kötä. Yuşenko da Yanukoviç ta mäxkämä qararın xörmät itäçäklären belderdelär. Mäxkämäneñ qararı bitaraf bulırmı-yuqmı , anısı da bilgesez. Şulay da Ukrainanıñ xoquq belgeçe Volodımer Vasılenko Yuğarı Mäxkämäneñ berençe tur saylaulardan soñğı vaq mäsälälärdäge qararlarınıñ bitaraf tügellegen kürsätkän dälil bumadı dip belderde.
Audio
"Saylaualdı kampaniäse başlanğaç, Yuğarı Mäxkämä monıñ belän bäyläneşle qayber şikayätlärne xäl qılu eşendä qatnaştı. Minem fikeremçä, mäxkämä qaraları şaqtıy obyektiv buldı."
Yuğarı Mäxkämä qararın çığarğanan soñ närsäneñ bulaçağı da bilgesez. Küev şähäre oppozitsiä kandidatı Yuşenko tarftarlarınıñ qulında dip äytergä bula. İkençe tur saylaulardan birle anda här könge demonstratsiälärdä yözär meñlägän keşe ciıldı. Barlq demonstratsiälär dä mitinglar da tınıç ütte. Läkin, Yuşenko kiçä, Kuçma belän Yanukoviçnıñ prezidentlıq postın saqlap qalu öçen militsiä köçennän faydalanuları mömkin dip kisätte.
Audio
"Xärämläşü bulmağan xäldä, alarnıñ 21-nçe noyäberdäge saylaularda ciñep çığa almağan buluların beläbez. Kuçma häm Yanukoviçnıñ töp senariolarınıñ bersendä köç qullanu küzdä totıla."
Kuçmanıñ närsä eşliäçäge bilgesez. Yuğarı Mäxkämä üzeneñ qararın iğlan itkännän soñ vazğiät bälkim ber az açıqlanır. Yuğarı Mäxkämä üzeneñ qararın iğlan itkän xäldä, bu xaqta xäbärlärebezdä tıñlıy alırsız.
Färit İdelle, Praga.


text:
Peterburda prokuratura Hindstan watandaşına höcüm uñayınnan, “üterergä omtılış” digän matdä belän cinayät eşe açtı. Höcüm ekstremistik säbäplärdän yasalğan dip farazlıylar.
Çärşämbe könne, meditsina akademiäse studentı 22 yäşlek Ancangi Qumara tulay toraqqa qaytıp barğan waqıtta aña ike keşe höcüm itkän. Studentnıñ muyınına pıçaq belen qadağannar. Aña operatsiä yasalğan. Anıñ tormışına qurqınıç yanamıy. Peterburda çit il keşelärenä häm etnik azçılıqlarğa höcümnär soñğı waqıtta daimi küreneşkä äwerelde.


text:
Ğiraq başqalasınıñ sönni öleşendä qorallı şığıylar atış başlaw näticäsendä 35-tän artıq keşe hälak buldı.
Ber törkem Sönni xatın qız deputatnı totıq itep alğanlığın häm aña almaşqa AQŞ köçläre qulğa alğan 25 şığıynı irekkä çığarunı taläp itüen belderde.
AQŞnıñ 4 xärbie ber ğiraqlı üsmer qıznı köçläwdä häm üterüdä ğäyeplänä.
Alar mart ayında Mäxmüdiä şähärendä ul qıznı köçlägän, annan soñ anı häm anıñ ğailäsendäge 3 keşene ütergän digän ğäyepläw belderelde.
Xäzer bu eşne mäxkamägä tapşıru öçen citärlek dälillär bulu-bulmawı açıqlana.


text: Räsmi bulmağan xäbärlärgä qarağanda, Qazan tiräsendä Tatarstan xökümäte ber ürnäk tatar awılı tözergä cıyına. Mondıy etno-milli awıllar bik küp illärdä bar. Döres, Qazanda da tuğan awıl dip atalğan tulı ber kompleks 'bar. Läkin tıştan awıl bulsa da ul, eçtän bötenläy inde şähär. Kazino, restoran häm başqalar. İnde menä tağın berse ğädäti awıl bulırğa tora. Tatarstan räsmiläre başta mondıy turistik awıllarnıñ çit töbäklärdägese belän tanışırğa bulğan. Piterburdağı Sabantuydan soñ, Tatarstan vitse-premyerı- mädäniät ministrı şundıy awıllarnıñ berse belän Leningrad ölkäsendä tanışqan. Anısı urıs awılı. Piterburğa, ürnäk urıs awılın qararğa ğına yörmi Tatarstan türäläre. Vitse-premyer- mädäniät ministrı Zilä Wäliewa, qayber çığanaqlarğa qarağanda, ber yıl eçendä Piterbur- Qazan suqmağın distägä yaqın taptağan. Şuşı säfärlär näticäsendä xäzer Qazanda Ermitaj üzäge eşläp tora, ä Piterbur urtasında Ğabdulla Tuqayğa häykäl tora. Bu könnärdä genä, Piterburdağı Sabantuy qısalarında, bu häykälne açu tantanası da buldı. Tatarstannan anda ber törkem wäkillär qatnaştı. Delegatsiä sostavında Tatarstan premyerı Färit Möxämmätşin da, vitse-premyer- mädäniät ministrı Zilä Wälieva da bar ide.


text:
İgor Levitin Ufağa eş säfärenä kilde
Comğa irtäsendä Ufağa Rusiäneñ transport ministrı İgor Levitin eş säfärenä kilde. Kön däwamında bik küp tözeleş urınnarında buldı ul. Mäğlüm ki, Ufada Başqortstannıñ Rus däwlätenä quşıluına 450 yıl tulunı bäyräm itügä äzerlek qısalarında baytaq zur tözeleşlär bara. Levitin äfände menä şul tözeleşlär barışı belän tanıştı. Mäskäw qunağın här cirdä Başqortstan prezidentı Mortaza Räximov, premyer- ministr Rafail' Baydäülätov häm başqa yuğarı citäkçelär ozatıp yörde.İñ başta İgor Levitinnı Ufa xalıqara aeroportınıñ yaña binaları tözeleşe barışı belän tanıştırdılar. Biredä iñ zamança mömkinleklär bulaçağı äytelde. Xalıqara däräcägä citkerelüçe hawa alanı säğätenä 600rә yaqın keşene qarşı alu häm ozatu mömkinlegenä iä bulaçaq.
Säfäreneñ däwamında Rusiä transport ministrı Ufa timer yulı vokzalı bilämälärendäge zur tözeleşlärne dä qarap çıqtı. Anda da küptän yaña uñaylıqlar kiräk ide. Nihayät, yubiley sıltawı belän aña da çirat citte.
Annan soñ İgor Levitinğa Ufadağı tağın iñ zur yaña tözeleşneñ berse – Xalıqlar duslığı yortı binası tözeleşen kürsättelär. Mäğlüm buluınça, 450 yıllıq yubileynıñ iñ zur tantanaları näq menä şul binada ütäçäk.
İgor Levitin, eş säfären tämamlap, comğa kiçen qaytıp kitte häm Başqortstanğa östämä finanslar bülärgä wäğdä itte.
Töştän soñ Başqortstan Xökümäte yortında, İgor Levitin qatnaşlığında, 450 yıllıq yubileyğa äzerlek mäs’älälären tikşergän kiñäşmä dä bulıp ütte. Anda Başqortstan citäkçeläre Rusiä ministrınnan respublikanıñ federal' däräcädäge töp yulların tözekländerügä aqça bülüne dä soradı. Ayıruça Çiläbe-Ufa-Samara yünäleşendäge yullar qotoçqıç naçar xälgä töşkän. Andağı yul häläkätläre dä yıldan-yıl arta. Ör-yaña mäğlümatlarğa qarağanda, Başqortstan yulları xäweflelek yağınnan Rusiädäge iñ qurqınıç berençe un töbäk isemlegenä kergän. Ul isemlektä Başqortstan cidençe, Tatarstan sigezençe urında ikän.
Fänis Fätxi, Ufa


text: Pxenyan. Amerikan Kongressınıñ Wäkillär palatası äğzaları bügen Pxenyanda Tönyaq Koreä xökümäte wäkilläre belän oçraştı. Tönyaq Koreäneñ üzäk xäbärlär agentlığı mäğlümatına qarağanda, 6 kongressmennan torğan şuşı wäkillek ilneñ parlamentı räise Xo TeBok belän söyläşülär ütkärgän. Quşma Ştatlardan kilgän törkemgä, qorallı köçlär komitetı räise urınbasarı respublikan Curt Weldon citäkçelek itä. Elegräk alar Tönyaq Koreäneñ tışqı eşlär ministrı Pak NamSun belän oçraşqan ide. Yaqlar atom programması mäs'äläsen häm ikeyaqlı mönäsäbätlärneñ torışın tikşerde dip belderä Tönyaq Koreäneñ üzäk xäbärlär agentlığı.


text:
Belarus citäkçelege wäkillärenä kerü röxsäte birmägän 14 Yevropa däwlätläre bügen bu çikläwne ğamäldän çığaruları turında belderde. Uzğan yılnıñ noyabr ayında şuşı çikläwlärne kertüne yaqlap Yevropa Berlegeneñ 14 äğzase tawış birgän ide, Portugaliä genä qarşı çıqtı. Yevropağa kerü röxsäte küptän tügel Minskida Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyışmasını bülekçäseneñ açıluına reaksiä bularaq qabul itelde. Häm Yevropa Berlege diplomatınıñ Azatlıq radiosına birgän mäğlümatlärenä qarağanda, Berlek Belarus wäkilläreneñ Afinda bu atnada uzaçaq yuğarı däräcädäge cıyında qatnaşuın teli. Belarusta xällär yaxıruğa taba barsa da Yevropa Berlege tışqı eşlär ministrları, respublikada demokratiäneñ qısıluına borçılu belderde.
Dönya cämäğätçelege iğtibarı Ğiraqnı tözekländerügä yünälgän bulsa da Yevropa Berlege tışqı eşlär ministrları Äfğanstannı ayaqqa bastıru tırışlıqları turında da onıtmasqa çaqırdı. Luxembourg’ta oçraşqan 15 Yevropa däwläte tışqı eşlär ministrları, Berlek Äfğanstanğa daimi yardäm cibärep tordı, dip belderde. Bügen kiçen Yevropa däwlätläre wäkilläre Äfğanstan tışqı eşlär ministrı Abdullah Abdullah belän oçraşıp reformalar häm xalıqara yardämne taratu turında fiker alışa. Abdullah häm Äfğanstan prezidentı Hamid Karzai, könbatışqa, berençelekne Ğiraqqa birep Äfğanstannı onıtmasqa sorap möräcäğät itte. Kiçä Belärşkän Millätlär Oyışmasınıñ qaçaqlar agentlığı Äfğanstanda tulayım alğanda iminlek yaxşırsa da, tege yäki bu töbäktä totrıqsızlıq qala äle, dip belderde.


text:
Başqortstanda Rusiä xalıq-demokratik berlege xäräkäteneñ bülekçäse tözelde
Respublikada “Rusiäneñ xalıq-demokratik berlege” xäräkäteneñ bülekçäse tözelde. Aña citäkçe itep Viktor Şmakov saylandı. Şmakov — bäysez gäzit aşa xalıqnı inqilabqa çaqıruda ğäyeplänep, qulğa alınıp, distägä yaqın kön utırıp çıqqan bilgele şäxes. Anıñ östennän quzğatılğan cinayät eşen tikşerü däwam itä. Älege xäräkät başında Rusiäneñ eks-premyerı Mixail Kas''yanov tora. Başqortstan kas''yanovçıyları Rusiä däwlät duması häm Prezidentı saylawlarında böten demokratik köçlärne berläşterep köräşergä cıyına. Alar yaqın aralarda üzläreneñ gäzitlären çığara başlayaçaq, rayon häm şähärlärdä bülekçälären tözü eşenä kereşergä cıyınalar.


text:
Tabiği zona
Tabiği zona — temperatura şartları häm dımlılıqnıñ, tufraqlarnıñ, üsemleklär häm xaywannar dönyasınıñ urtaqlığına iä bulğan ere tabiği kompleks ul. Zonalarnıñ barlıqqa kilüe klimatqa, qorı cirdä cılılıq häm dımlılıq nisbätenä bäylängän. Mäsälän, cılılıq häm dım küp bulsa, yağni temperatura yuğarı bulıp, yañğırlar küp yawsa, ekvatorial urmannar zonası barlıqqa kilä. Ägär dä temperatura yuğarı, ä yawım-töşem az bulsa, tropik poyasnıñ çüllär zonası formalaşa.
Qorı cirneñ tabiği zonaları ber-bersennän üsemleklär dönyasınıñ xarakterı belän ayırıla. Zonalarnıñ üsemlekläre andağı tabiğätneñ böten iñ mähim üzençäleklären, komponentlar arasındağı üzara bäyläneşne zonanıñ başqa barlıq komponentlarına qarağanda da açığraq çağıldıralar. Ayırım komponentlar üzgärä başlasa, bu bigräk tä üsemleklärdä sizelä. Qorı cirdäge tabiği zonalarğa isemnär üsemleklär dönyasınıñ xarakterına qarap birelgän, mäsälän, çüllär zonası, ekvatorial urmannar zonası h. b.
Bötendönya okeanında da tabiği zonalar bar. Alar ber-bersennän su massaları, organik dönyası h. b. belän ayırıla. Okean tabiği zonalarınıñ, boz qaplamın isäpkä almağanda, açıq bülenep torğan tışqı ayırımlıqları yuq, alarnı, klimat poyasları kebek ük, geografik urınnarı buyınça atap yörtälär.


text:
Toraq federal programı Qazanda tikşerelä
Törkemneñ ike utırışı uzdı. İnde menä öçençesenä dä waqıt kilep citte. Mä’säläne çişärgä aşıqmaslar ide dä, ämma waqıt qısın. 20 ğinwar prezident Mintimer Şäymievnıñ tuğan könendä, Qazanda Rusiä däwlät şurası prezidiumında qaralırğa tieş.
Çärşämbe cıyılışta RF töbäklärne üsterü ministrı Vladimir Yakovlev, gubernatorlar, Rusiäneñ ministrlıq häm idäräçelek wäkilläre, şulay uq toraq mä’säläsendä täcribäle ekspertlar qatnaştı.
Utırış barışında eşçe törkem dokladnıñ töp tekstına soñğı tözätmälär kertelde, Rusiä Däwlät Sovetı utırışında täqdim iteläçäk sorawlar tikşerelde. Şularnıñ berse - yortnı törle kiräk yaraqlar belän tä''min itüçe oyışmalarnıñ eşçänlegen küzätü orğanın buldıru.
RF töbäklärne üsterü ministrı urınbasarı Yuri Tartıyşov üzeneñ çığışında äytkänçä, soñğı 5 yılda il buyınça toraq tözü küläme keşe başına 0,25tän 0,31 kvadrat metrğa arttı. Ämma 2010 yılğa qädär qaralğan 80 million kvadrat metr toraq ta yäşäw urını ütemlelege häm uñaylılığı mä’säläsen çişmäyäçäk.
Ä Qazanda toraq problemasın çişü öçen ber keşe başına küpme kvadrat metr tözelergä tieş. Bu sorawnı bez däwlät toraq fondı başqaruçı direktorı kiñäşçese Midxät Şarifullinğa yulladıq:
Tatarstan cirlegendä tözeleş ölkäsendä böten federatsiägä qarağanda alda bara torğan respublika bulıp sanala. Bügen böten Räsäy buyınça keşe başına 0,31 kvadrat metr ğına çığa yıl äylänäsenä, ä maqsat kiläçäktä böten keşene, material yaqları az bulğan keşelärne dä isäpkä alğan waqıtta kimendä 0,56 kvadrat metr buldırırğa kiräk. Bu mäs''älä Tatarstan cirlegendä, ägär bezneñ sotsial'' ipoteqa häm başqa programmalar yaxşı eşläp barğan waqıtta 2010 yıllarğa bu mäs''älä xäl itelergä mömkin. Soñğı arada, küp kenä massaküläm mäğlümat çaraları, toraq xucaları cämğiätläreneñ uñaylılığı turında söyläde. Ämma älege utırışta bu fiker inqәr itelde. Yänäse toraq xucalıq cämğiätlären buldıru eşläre bik aqrın bara. Ägär yortlar belän ayırım, şäxsi oyışmalar citäkçelek itsä, tärtip yuğala, härqaysı üz mänfägәten qayğırta başlıy. Yaña tözeläçäk xezmätneñ eşe isä, älege oyışmalarnı küzätep barıp, barı tik namuslı eş itüçelären genä, kommunal'' xezmät bazarına kertergä. Mintimer Şäymiewneñ “Toraq härkem dä ala alırlıq bulırğa tieş” digän fikere, utırışta qaralğan töp temağa äylände. 1 yıl elek toraq buyınça milli proyekt safqa basqanda, härkemneñ fatir alırğa mömkinçelege bulırğa tieş digän maqsat quyılğan ide. Waqıt uza, ämma kvadrat metrlar äle dä baylar alırlıq qına. Mäskäwdä ber östäl sıyarlıq urın, bügen 3 meñ dollar tiräse tora. Regionnarda bäyälär ul tamaşa tiz üsmäsä dä, şuña taba bara. Näticädä urta xälle ğailäneñ toraq alırğa räte yuq. Mintimer Şäymiev citäklägän, eşçe törkem, Rusiä däwlät şurasına, az keremle ğailälärgä qağılğan, “Toraq” federal'' maqsatçan programma açırğa täqdim itmäkçelär. Älege programma nigezendä, sotsial ipoteka buyınça birelgän fatirlarnıñ urtaça mäydanı 90 kvadrat metr tügel, azraq bulaçaq, ä yort tora torğan cir auksion aşa tügel, ä konkurs aşa bireläçäk, näticädä çığımnar azraq bulır dip kötelä. Älege sistema Germaniä, Amerika quşma ştatları illärendä uñay täcribä kürsätkän.
Toraq fondnı yañartu turında söylägändä isä Rossiä toraq fondınıñ 3,2 protsentı xäzer avariä xälendä buluı äytelde. Eşçe törkem toraqqa kapital'' remontnı xalıq, investorlar häm byudjet çaraların bergä cälep itep remont yasaw mexanizmın täqdim itä.
Utırışta eşçe törkem qatlı tözeleş häm tözeleş saqlaw kassaları turında federal'' zakonnar kertergä täqdim itte. Rossiädän yullardan häm axmaqlardan qala iñ sızlağan närsä toraq tözü. Bu eştä tatar täcribäse diñgezdä bata torğan karabin qotqaruçı bulıp kürenä. Mintimer Şäymiev citäklägän eşçe törkeme Räsäy külämendä toraq mä’säläsen xäl itü buyınça täqdimnär äzerlägän. Alar Vladimir Putin citäkçelegendäge däwlät sovetı utırışında, näq Mintimer Şäymiewneñ tuğan könenä, 20 ğinwarğa täğäyenlängän. Bu könne Qazanda şaqtıy qızıq bulır dip kötelä.
Ğädel Galämetdinov


text:
Rusiä Prezidentı Vladimir Putinnıñ mäğlümat çaraları belän oçraşuında töbäk citäkçelären bilgeläw, regionnarı zuraytu häm Kulikovo qırındağı ciñüne bäyräm itü turındağı sorawlar da birelde. Bu cawaplar Tatarstanda ayırım qızıqsınu belän tıñlandı. Töbäklärne ber bersenä quşu iqtisadıy yaqtan fayda kitersä genä mömkin , dip belderde Vladimir Putin. Kulikovo qırın bäyräm itügä qağılğanda, Vladimir Putin, bu mäs’äläne äle öyränäse bar, orışta qatnaşqan ike yaqta da, urıslar da, tatar ğäskärläre dä bulğan, dip tarixi faktlar kiterde. Oçraşuda yañğırağan iñ soñğı soraw, tatarça başlanıp kitte häm milli mäs’älä, Qazannıñ 1000 yıllığı turında buldı. Anı İntertat.ru agentlığınıñ xäbärçese Vladimir Şefçuk birde häm , aña süz birgängä şatlanıp, sorawın «Bik zur räxmät sezgä» digän süzlär belän başlap cibärde. Vladimir Şefçük «Milli tellär häm milli mäsällärne xäl itü öçen millätlär ministrlığın torğızu urınlı bulmas mikän?» - digän soraw quydı häm Qazannıñ 1000 yıllığın bäyräm itügä Vladimir Putinnı çaqırdı. Ul bolay cawap birde: «Dönyanıñ här ile dä, Qazan kebek şähär belän maqtana almıy. Üseş däräcäse yağınnan, ğasırlar buyı barlıqqa kilgän göref-ğädtäläre yağınnan da. 1000 yıllıq! Uylap qarağız, 1000 yıl! Bu däwlätçegebezneñ häm küp millätle mädäniätebezneñ tirän tamırları turında söyli
.» Qazannıñ 1000 yıllığın bäyräm itügä, bik zur teläk belän kiläçäkmen, dide Vladimir Putin. Ul şulay uq, milli mäs’älä turında da fikeren belderde. «Milli üzençäleklär, milli tellär, minemçä, däwlät säyäsätendäge östenlekle yünäleş bulırğa tieş» dide ul. Milli säyäsät, maxsus ministrlıq buldıruda ğına tügel, däwlätneñ barlıq tarmaqlarında çağış tabırğa tieş. Mäsälän bu milli mäsällär belän regional säyäsät ministrlığı şöğellänergä tieş bula », «İctimaği palata eşendä dä bu sorawlar tikşerelergä mömkin, regionnarnıñ mänfäğätläre, Federatsiä şurasında östenlekle mäs’älä bulırğa tieş. Rusiäseneñ milli häm mädäni ülänçälege qabatlanmas, ul saqlawğa häm yaqlawğa moxtac», dip belderde Rusiä Prezidentı.
Bikä Timerova.


text:
Kefe
Kefe (ukraince Фeoдociя, rusça Фeoдocия) – Qırımnıñ cenüp-şarqiy yalısında bulunğan şeerdir.
Münderice
Coğrafiya[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Kefe Qırımnıñ cenüp-şarq tarafında Kefe körfeziniñ yalısında buluna. Şeerniñ iklimine deñiz, dağ aldıları ve çöl tesir ete. İyülniñ orta arareti +24 °C, yılnıñ küneşli saatlarnıñ orta miqdarı 2272, qış yımşaq, yağanaqlarnıñ orta yıllıq derecesi 360 mm. Yuvunuv mevsimi mayısnıñ ortasından oktâbrniñ ortasınace devam ete.
Tarih[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Şeerniñ temeli milâttan evel VI asırda, Milet şeerinden çıqma Yunan müstemlekeciler tarafından qoyuldı. Milâttan evel 355 senesinden Kefe Bospor devletiniñ terkibine kire edi. IV asırda Hunnlar şeerni yıqtılar. Mezkür devirde şeerde ve onıñ civarlarında Alanlar yaşay ediler ve qasaba Ardabda (yani ‘Yedi Mevlâlı’) alan adını taşıy edi. V asırda şeer Roma İmperiyasınıñ nezareti altına keçti, VI asırda Hazarlar basıp aldılar, soñra kene Bizans İmperiyasınıñ eline keçti. Kelecek asırlar devamında büyük olmağan bir qasaba edi. XIII asırda Altın Ordunıñ altında qaldı, soñra ise Ceneviz tuccarlarınen satın alındı. Olar Kaffa adlı abadan bazarlıq şeerni meydanğa ketirdiler. İşbu şeer Qara deñizdeki alış-verişni tek başına nezaret etken esas liman ve ortalıqtaki ceneviz qasabalarnıñ idare merkezi oldı.
1475 senesi Kaffanı Gedik Ahmet Paşanıñ reberligi altında Osmanlı askeriy quvetler fetih ettiler. Kefe Osmanlı Devletiniñ Qara deñizdeki esas limanı oldı. Bu devirde şeer keñleşti, inkişaf etti. Kiçik İstanbul adını taşığan Kefe şeeri XIV asırda iqtisadiy munasebetler quruv ceetinden müim yer alğan. Şarq memleketler arasındaki satın aluvlar, ticaret yolları Kefe şeerinden keçken. Kefede 70 biñge yaqın nefer musulman-hristian qarışıq eali yaşağan. 1682 senesi şeerde 4000 ev (olardan 3200 musulman, 800 hristian) bar edi. Osmanlılar tahtqa oturğanı ile mında faal musulmanlaştıruv ceryanı başlanğan. Misal olaraq, XIV-XVIII asırğa qadar, yani 4 asır devamında şeerde 28 ortodoks hristian kilsesi, 15 katolik hristian kilsesi ve yeudilerniñ 2 sinagogaları olğan olsa, XVIII asırda Osmanlılarnıñ devrinde tek camiler 70 raqamını teşkil etken. XV ve XVIII asırlarda Kefede altı biñge yaqın evler qurulıp, olarnıñ er birisi öz tekrarlanmaz ömrüni yaşağan. Tarihiy ve dokumental vesiqalarğa köre, şeerde Qırımtatar, Türk, Rum ve Ermenilerden ğayrı, Eflâklar (yani romaniyalılar), Lehler, Gürciler ve Çerkezler ömür qurğanlar.
1778 senesi, Rusiye ükümeti tarafından teşkil olunğan hristian ealisiniñ sürgün etilüvi zamanında, 5511 ermeni, 1648 rum, 24 gürci Kefeden çıqarıldı. 1783 senesi Qırım Rusiyeniñ eline keçti, 1784 senesi Kefe Feodosiya (Фeoдocия) olaraq adlandırıldı.
XIX asırda bu şeerde belli ressam İvan Ayvazovskiy yaşay ve icat ete edi. 1892-95 senelerde Canköyden Kefegece demiryol qolu yapıldı, 1899 senesi ise yañı deñiz limanı quruldı.
Sovet ükümetiniñ birinci yılları şeer tüşkün alda edi (1921 senesi 35 400 kişi, 1926 senesi 28 700 kişi yaşay edi). Soñ Kefe sanayı ve kurort merkezi olaraq inkişaf etti. Ulu Vatan cenki vaqtında duşmanlar Kefeni eki kere zapt etip, şeerniñ büyük qısmını viran ettiler.
Mahsus itibarğa lâyıq yerler[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Kefedeki mahsus itibarğa lâyıq yerlerden yahşı alda saqlanğan ceneviz qalesini, bir sıra kilselerni, Müfti Camisini, Ermeni çeşmesini, Ayvazovskiyniñ çeşmesini, resimler galereyasını, ülkeşınaslıq ve Aleksandr Grinniñ müzeylerini köstere
Müfti Cami[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Bu büyük cami 1623 senesi qurulıp, osmanlı mimarcılıq ananeleri ile köterilgen. 1783 senesi Qırım Rusiyege qoşulğan soñ, işbu musulman camisi Uspeniye adlı ermenlerniñ katolik ibadethanesine çevirilip, uzun bir müddet devamında ermeni ealisiniñ diniy ihtiyaclarını qanaatlendirgen. Al-azırda restavratsiyadan keçken Müfti Cami Kefe şeerindeki zemaneviy Lenin ve Furmanov soqaqlarınıñ çatışmasında buluna. Böyleliknen, Müfti Cami çoq yıllar devamında em Türkler içün, em Qırımtatarlar, em de Qırım Ermenleri içün ibadet evi olıp, 1944 senesi Qırımtatarlarnı sürgün etkenden soñra ise perişan bir alğa qaldırılğan. Tek 1975 senesi bu cami kene öz evelki alına ketirilgen edi.
İqtisadiyat[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Kurort saası Kefe iqtisadiyatınıñ temelidir. Mında belli şifahaneler, raatlıq evleri, mineral çeşmeler, plâjlar bar. Turizmden ğayrı iqtisadiyat köy hocalığına, balıq avına, aş sanayısına esaslana. Şeerde tütün fabrikası, şıra zavodı, mehanik zavodı, optika ve diger zavodlar çalışmaqta.
Menbalar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- B. KpиkyH "KpыMckoTaTapckaя apxиTekTypa", CиMфepoпoлb 1998
Bağlantılar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- Kefe - 25 asırlarnıñ şeeridir. Tarih, fotoalbom.
- Kefe şeeriniñ malümat portalı. Kefede raatlanuv
- Kefe turizm idaresiniñ resmiy saytı
Atıflar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text: Parij – Äfğanstan häm aña kürşe illärneñ yuğarı räsmiläre belän bergä dönya säyäsätenä täser itkän illärdän kilgän wäkillär, Äfğanstandağı kiyenkelek mäsäläsen söyläşü öçen irtägä Fransiä başqalası Parijdä oçraşa. Fransiä räsmiläre cıyınnıñ maqsatın, kürşe illärne, artqan kiyerenkelekne bastıru maqsatında Äfğanstan xaqimiätenä kübräk yaqlaw belderü öçen könderü bularaq añlata. Cıyınga cibärelgän yuğarı räsmilär arasında, AQŞnıñ Könyaq Azia illäre belän mönäsäbätläre öçen cäwaplı wäkele Richard Boucher häm İrannıñ Tışqı eşlär ministrı Manuçehr Mottaqi qatnaşır dip kötelä.


text:
Yoşkar-Ola Sabantuyına säyäxät
Bäyrämneñ räsmi açılışın beraz kötärgä turı kilde. Şuña östäp köne dä qızu bulğanğa, yäşlärneñ käyefläre beraz töşkän ide. Ämma tantana başlanu belän tatar yäşläreneñ berdämläşep, alämnär, sölgelär totıp, mäydan buylap atlawı böten şiklänülärne cilgä oçırdı, dulqınlandırdı, milli xislär uyattı.
Tantanada Mari-El' respublikasınıñ citäkçelege isemennän Yoşkar-Ola xakimiäte başlığı Mixail Tarkov çığış yasadı. Tatarstannıñ räsmi delegatsiä citäkçeläre arasında premyer-ministr urınbasarı Zilä Wälieva, Bötendönya tatar Kongressı räise Rinat Zakirov ta bar ide. Alar Sabantuyğa cıyılğan barlıq tatarlarnı da Yoşkar-Olada federal' däräcädä ütüçe milli bäyräm belän qotladılar. Sabantuyğa cıyılğan tatarlar Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymievnıñ milli bäyräm belän qotlaw xatın bik cılı qabul ittelär.
Bäyrämneñ räsmi öleşennän soñ barı tik Sabantuyğa xas bulğan milli uyınnar: köyäntälär totıp yögerü, bağanağa menü häm köräş başlandı. Şul uq waqıtta küpçelek tamaşaçı säxnädä barğan matur ğına konsert qaradı. Marilarnıñ cır-iyülläre belän berrättän Qazan qunaqları Mirsäyet Sönğatullin, Rezeda Şäräfieva, Färidä-Alsu duetı çığış yasadı. Häm şul uq waqıtta mäydannıñ ikençe yağında şaw-gör kilep satu eşläre dä bardı. Xalıq çın küñeldän yal itte. İppodromda ütkän atlar çabışı da bik qızıqlı bulğan dilär.
Forumçılar Sabantuynıñ räsmi öleşe uzğaç, ayırım törkemnärgä bülenep, küpçelek xalıq arasında “erede” diärgä bula. Ukraina, Estoniä, Finlyandiä, Törkiä, törle Rusiä töbäklärennän kilgän tatar yäşläre dä milli uyınnarında qatnaşıp, konsert qarap küñellären açtı. Bu Sabantuy Qazannan baruçılar öçen ozaq häm qaynar säyäxät buldı. Avtobuslarğa töyelep, tağı 150 çaqrım ütep, Qazanğa qaytqanda kiçke säğät sigez tulğan ide. Yäşlär şaqtıy arıdı, ämma alarnıñ ruxları kütärenke ide. Uzğan yıl Dmitrovgradta, ä bıyıl Yoşkar-Ola kebek keçkenä mari şähärendä bik küp xalıq cıyılıp federatsiä külämendä Sabantuylar ütü, Qazannan çittä toruçı tatarlarnı milli bäyrämnärgä, ruxi berdämlekkä yaqınaytır öçen oyıştırılğan ide.
Al'bina Zäynulla, Qazan.


text:
Tatarstanda bügen bulğan waqiğalar
Çüpräle rayonınıñ Tübän Qarakitä awılında zur yanğın bulğan. Ut awılda urnaşqan sıyır fermasında çıqqan. Awıl xalqı tırışlığı belän 60лaп bozawnı uttan qotqarıp qalğannar. İñ qızığı şunda, ferma belän yänäşä genä bişläp irekle yanğın sünderüçelär törkeme bulğan. Läkin benzin bulmaw säbäple, berse dä yanğın sünderüdä qatnaşmağan.
211 gramm börkemeş Çistay rayonında tabılğan. Ul iske tipografiäne sütkändä kilep çıqqan. Waqiğa urınında tikşerülär bara.
Tatarstan möftienä Kemerevo ölkäse gubernatorı Aman Tuleevtan qotlaw telegramı kilgän. Gubernator, respublika möselmannarın Qorban ğäyete belän qotlağan. Şundıy uq eçtälektäge telegram Rusiä premyerınnan da kilgän. Tatarstanda isä qorban ğäyete köne, respublika prezidentı Färmanı nigezendä yal köne dip iğlan itelgän.
Tatarstan matbuğatı citeşterü tarmağı buyınça kalendar' bastırıp çığardı. Älege kalendar' buyınça, respublika xalqı ağımdağı yılda 120 kön yal itäçäk. Bu bäyräm häm şimbä-yakşämbe könnären kertep isäplägändä.
Tatarstanda rusiä armiäsenä közge çaqırılış tämamlandı. Mäğlümat çığanaqları Tatarstan 100 protsentqa älege burıçnı ütägän dip xäbär ittelär.
Räfis Cämdixan


text: Başqortostan Bötä räsäy awıl xujalığın isäpkä alıuğa äźerlänä. Xökümät bıl eşkä barlıq yetäkselärźe lä źur iğtbar birergä saqıra. Premier-ministr Rafael Baydäwlätov äytewensä, xujanıñ malı isäple bulırğa teyeş, tik şul saqta ğına isäp alıu yomğaqtarınan sığıp awıl xujalığınıñ artabanğı üseşenä qağılışlı qanun proekttarı qabul itergä mömkin bulasaq. Respublikala küptär isäp alıu halımdarźı arttırıu ösön käräk tip belderä. Ular mal hanın birewgä qarşı. Şuğa la Öfögä Mäskäwźän 50 tonna agitasia materialı qaytarıldı. İsäp alıuğa bäyle barlıq eştär statistika komitetına yökmätelgän. Komitet räyese Äkräm Ğäniev äytewensä, respublikala agrar ölkä üseşkän. İsäp alıu şuğa la bik möhim. Ul xalıqtı isäp alıu ösön maxsus täğäyenlängän keşelär menän iğtibarlı bulırğa häm tewäl mäğlümät birergä saqırźı.


text:
Başqortostanda ütkän prezident saylawlarına noqta quyıldı dip iğlan itelsä dä bu saylawlar tiräsendä şaw-şu, rizasızlıqlar däwam itä. Bu könnärdä Mäskäwgä Başqortstannan kilgän ber törkem keşe Rusiä üzäk saylaw komissiäse binası qarşında açlıq iğlan itep piket ütkärä. Alar Başqortstandağı prezident saylawları ğädel ütmäde dip anıñ näticälären yañadan qarawnı taläp itä. Piketçılar Üzäk saylaw komissiäseneñ Başqortstan öçen cawaplı wäkile belän dä oçraştı. Xäzer alar Rusiä prezidentı Vladimir Putin belän oçraşırğa teli.
Näzifä Kärimova, Mäskäw.


text: Mäskäw -- Mäskäwdä 2 kön söyläşülär ütkärgän İran törkeme başlığı Ali Xösäyeni-taş, Rusiäneñ uran bayıtıp birü täqdimen "uñay häm konstruktiv" dip bäyäläde. Anıñ süzlärençä, taraflar "urtaq formula" tikşergän häm söyläşülären däwam itäçäk. "Bez Rusiä täqdimen tikşerdek. Elegräk äytkänebezçä, bez aña uñay qarıybız. Läkin alğa taba bez bu plannı kiñäytergä kileştek", di İran wäkile. Xösäyeni-taş süzlärençä, ike taraf ta, İran mäsäläsen İminlek Şurasına cibärü konstruktiv bulmayaçaq, digän urtaq fiker beldergän. Tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov, söyläşülärne uñışlı, yä uñışsız dip bäylärgä äle irtä dide. Söyläşülär atnakiç könne Tähranda dawam itäçäk. Rusiä yağınnan anda Rosatom idaräse başlığı Sergei Kirienko qatnaşaçaq, dip xäbär itelä.


text:
Pekin uyınnarı utı qabındı. Tibet protestlar wäğda itä
Düşämbedä Gretsiädä Pekin Olimpiä uyınnarınıñ utı qabızıldı. Köçäytelgän iminlek çaralarına qaramastan, Tibet taraflı protestçılar anda ütep kerep, Qıtay räsmie çığıçın özegä tırıştı.
Düşämbedä Olimpiä utı ozın säfären başladı. Avgust ayında Pekinda açılası uyınnarğa qadär 130 köndä ul 20 il aşa uzarğa tieş. Şuşı ozın yulnıñ berençe adımnarın Gretsiäneñ taekwondo ostası Aleksandros Nikolaidis yasadı.
Ğöfer-ğadätlärgä kürä, Olimpiä utı borıñğı stadionın urınında qoyaş utınınnan qabızıldı. Grek qahinäse kiemenä kiengän aktrisa anı sportçığa tapşırdı.
137 meñ çaqırım yul, şul isäptän, Tibet aşa uzıp, Everest tawına da menep töşkännän soñ Olimpiä utı 8 avgustqa qadär Pekinğa citergä tieş.
Ut qabızu tantanasın ber meñ çaması politsiä xezmätkäre saqlawğa qaramastan, Tibetnı yaqlaçılar aña tap töşerä aldı. Qıtay räsmie çığış yasağanda, Parijda urnaşqan Çiklärne tanımağan jurnalistlar oyışması äğzaları qara äläm bolğap yanına yögerep çıqtı häm şiğärlär qıçqırdı.
Qıtayda keşe xoquqları bozıluğa protest belderüçelär şulay uq, utnı ozatu qärwanın qısqa waqıtqa totqarladı. Olimpiä awılınıñ töp uramında zur şiğär elengän ide.
Küp sanlı protestlarğa qaramastan, Pekinğa Olimpiä uyının ütkärü xoquqın birü säbäplären Xalıqara Olimpiä komitetı prezidentı Жak Porre bolay añlattı:
"Berençedän, keşeçelekneñ 1/5-en Olimpiä xäräkäte östenleklärennän mäxrüm itep bulmıy. Bu ğadel bulmas ide. İkençedän, Olimpiä uyınnarı Qıtaydağı üzgäreşlärgä etärgeç bulaçaq. 25 meñ mäğlümat çarası Qıtaynı bar dönyağa açıp salaçaq" di Жak Porre.
Tibet aktivistları isä protest çaraların däwam itergä wäğda itä.
Azat Tibet isemle studentlar oyışmasınıñ citäkçese urınbasarı Tenzin Dorjee, Olimpiä uyınnarın Qıtayğa birü ul borıñğı grek xalqı tudırğan ireklek häm demokratiä traditsiälären mäsxärä itü, dide, häm Tibetta bulğan xällär öçen Xalıqara Olimpiä komitetı häm anıñ prezidentı da cawaplı dide.
"Tibetta bulğan xällär öçen min Rogge äfändene häm Olimpiä komitetın cawaplı itäm. – di Tenzin. - Qıtay xökümäte Tibetta wähşi häm izü säyäsäte alıp barğanda, Olimpiä komitetı däşmi tora. Bar Tibet xalqı isemennän Tibetnı Olimpiä utı yulınnan alırğa taläp itäm."
Läkin Qıtay räsmiläre, Olimpiä utınıñ yulı inde raslanğan, di häm anı üzgärtergä cıyımnıy.
Qıtay xökümätenä qarşı protest çaraları Tibet başqalası Lhasada 10 martta başlandı. Soñraq tibetlılar yäşägän başqa töbäklärgä cäyelde.
Qıtay räsmiläre bu çualışlarda baş kütärüçelär qulınnan 19 keşe hälak bulğan di, häm Tibetnıñ ruxi citäkçese Dalay-lamanı keşelärne qotırtuda ğayepli.
Tibetnıñ sörgendäge xökümäte bu ğayepläwne kire qağa häm Qıtay xärbiläre protestnı bastırğan waqıtta 130 keşe hälak bulğan dip belderä.


text:
Quşma Ştatlar Qırğızstan prezidentı Qurmanbek Baqievnıñ yaña Konstitutsiäne imzalawına xuplaw belderde.
Däwlät departamentı süzçese Gonzalo Gallegos Waşington säyäsi nizağqa tınıç, söyläşülär aşa ireşelgän çişeleşne xuplıy dide.
Qırğızstan premyer ministrı Feliks Kulov yaña konstitutsiäne raslaw ısulına borçılu belderde.
Ul parlament äğzaları Ginnesnıñ rekordlar kitabına kertelerlek qurqınıç ürnäk buldırdı dide.
Çärşämbe könne Parlament Konstitutsiäne tiz genä 2 uquda da qabul itte.
Yaña konstitutsiä Bişkäktä atna buyı prezident Kurmanbek Bakievnıñ xakimiättän kitüen taläp itep meñnärçä keşe qatnaşında demonstratsiä ütkärgän oppozitsiä belän xakimiät arasındağı kierenkelekne beterde.
Yaña konstitutsiä prezident xakimiäten kimetep, xökümätne bilgeläwdä parlamentnıñ wäkalärlären arttıra.


text: Ural aryağı urmandarın basıp alğan kübäläktärźe bötöröü ösön Respublika qaźnahınan 37 million hum aqsa bülengän. Ämmä parhıź yebäk kübäläge tulıhınsa bötmägän, unıñ yäwınan ürseüye lä ixtimal. Urman xujalığı belgestäre äyteüyensä Baymaq, Äbyälil häm tağı la ber nisä rayondağı urmandarğa qorotqostarğa qarşı maxsus saralar kürelmähä, ike yöź, ös yöź million humdan aşıuıraq zıyan kiler ine. Parhıź yebäk kübälägenä qarşı bıyıl, samolettar yarźamında lepidotsid tigän maxsus qatnaşma qullanıldı. Unıñ xayuandar, başqa böjäktärgä zıyanı teygäme– yüqmı, bıl turala mäğlümättär xäbär itelmäy. Urman xujalığı agentlığı belgese Reginä Çanışewa äyteüyınsä, urındarźağı urmansılar kübäläktär xaqında mäğlümätte birep tora.


text:
Belarusnıñ däwlät iminlek komitetı KGB Minskidağı Polşa ilçelegen küzläw eşläre belän şöğellänüdä ğäyepläde. Däwlät televideniäseneñ Bel-1 kanalında çığış yasap KGBnıñ ber ofiserı, Polşa ilçelege – çit il küzläw xezmäteneñ başfatirına äylände, dip belderde. Şul uq tapşıruda iminlek komitetınıñ matbuğat wäkile Valery Nadtaçayev, çit il şpionnarı Belarusta saylawlarğa äzerlek barışında üz eşçänlegen tağın da canlandırdı, dip belderde. Polşa ilçelege räsmiläre bu ğäyepläwlärne kire qağıp, Belarus Polşa häm başqa könbatış illärne doşman itep kürergä teli, dip xäbär itte. 19nçı martta ütäçäk saylawlarda xäzerge prezident Alyaksandr Lukaşenka öçençe möddätkä saylanırğa tırışaçaq.
Bügen prezident belaruslarnı kimendä 3 bala tabırğa çaqırdı. Belarus cire zur, ä ildä barı tik 10 million keşe sanı bar, dide Lukaşenka. Belarusnıñ 30 million keşene aşatırğa mömkinlege bar, dip prezident, 3 häm annan da kübräk balaları ğailälärgä xökümät yardäm tabırğa tieş, dide.


text: Ufa. Başqortstan başqalasınıñ könyaq ziratında bügen Germaniä kügendä bulğan bıltırğı hawa hälakäte qorbannarına häykäl açıldı. Şuşı matäm çarasında hälak bulğannarnıñ tuğannarı häm yaqınnarı, Başqortstan xökümäte wäkilläre, Germaniäneñ Baden-Wuertemberg cirennän kilgän wäkillek qanaştı. "Başqortstan hawa yulları" şirkäteneñ oçqıçı 2002-nçe yılnıñ 2-nçe yülendä, Şvetsariädäge hawa dispetçerı xatası arqasında küktä DHL şirkäteneñ yök oçqıçı belän bärelgän ide, şuşı qazada 71 keşe, şul isäptän İspaniägä yalğa barğan 48 bala hälak buldı.


text:
Jañalıqtar
Bastı bet Jañalıqtar
Jetisay äkimi 3 mln teñgege salınğan äjethananıñ aşıluına qatıstı
Oñtüstik Qazaqstan oblısı Jetisay qalasınıñ äkimi qalada paydalanuğa berilgen jaña äjethananıñ aşılu räsimine arnayı kelip qatıstı. Bwl turalı NUR.KZ habarladı. Aqparat köziniñ habarlauınşa, Maqtaaral audanınıñ ortalığı Jetisay...
WQK eldegi internet qızmetin qanday jağdayda toqtata aladı?
Wlttıq qauipsizdik qızmeti internet pen baylanıs qwraldarınıñ qızmeti qanday jağdayda toqtatatılatının tüsindirdi dep habarlaydı komitettiñ baspasöz qızmeti. Keybir zañnamalıq aktilerine ekstremizmge jäne terrorizmge qarsı is-qimıl mäseleleri...
TARIH – TÄRBIE BWLAĞINIÑ TAPTIRMAS KÖZİ
1986 jılğı 16 jeltoqsanda keñestik biliktiñ oyına kirip-şıqpağan jaña tarih bastau aldı. Bwl küni Qazaqstan Kommunistik partiyası Ortalıq Komitetiniñ Plenumı Dinmwhamed Ahmetwlı Qonaevtı birinşi...
Başar Asad: Siriyalıqtardıñ ömirin saqtap qalu mañızdı
Siriya prezidenti Başar Asad oppoziciya ökilderimen 23 qañtarda ötetin kezdesu barısında Siriyada merziminen bwrın prezidenttik saylau ötkizu mäselesi qozğalmaytının ayttı. Bwl turalı ol Japoniyanıñ...
Demokratiyalıq partiyanıñ 62 ökili Tramptı wlıqtauğa boykot jariyaladı
AQŞ-tıñ saylanğan prezidenti Donal'd Tramptı wlıqtau räsiminiñ uaqıtı jaqındağan sayın mwndağı bilikti atqaruşı partiyalardıñ ökilderi türli jağınan qır körsetip otır. Atap aytsaq, AQŞ Demokratiyalıq partiyasınıñ...
Azialıq qauımdastıq Astanadağı öñirlik habpen äriptestigin nığaytuda
Astanadağı memlekettik qızmet salasındağı Öñirlik hab basqaruşı komiteti törağası Alihan Baymenov Memlekettik basqaru salasındağı Aziyalıq qauımdastıq (AAPA) prezidenti, Yonsey universiteti professorı Pan Suk Kimmen...
Twrğın-üy bağası arzandamay twr
Elimizde 17 twrğın üy kombinatı jwmıs istegenimen, baspana bağası arzandamay twr. Nwrlı jol bağdarlaması boyınşa salınğan üylerdiñ de sapasın sın kötermeydi. Bügin Mäjiliste Wlttıq...
Oljas Süleymenov: «Astana kelissözi — tarihi oqiğa»
«Astana procesi Siriya mäselesin şeşuge aytarlıqtay üles qosıp, aymaqta beybitşilik tuınıñ jelbireuine sebep boladı. Bwl Qazaqstan üşin tarihi oqiğa», -deydi qoğam qayratkeri Oljas Süleymenov. 24.kz...
Qazkom Halıq bankimen aldın ala kelissöz jürgizude
Qazkom "Halıq bankimen" aldın ala kelissöz jürgizip jatqanın mälimdedi, - dep habarlaydı Tengrinews.kz tilşisi. "Kazkommercbank" AQ jäne Keñes Raqışev "Qazaqstan Halıq banki" AQ-men KKB men...
BWW Bas hatşısı Antoniu Guterriş Astana kelissözin qoldadı
BWW Siriyadağı jağdayğa baylanıstı Astana procesin qoldaydı. Bwl jöninde wyımnıñ Bas hatşısı Antoniu Guterriş mälimdedi. Bükilälemdik Wyımnıñ atınan Qazaqstanğa BWW Bas hatşısınıñ arnayı ökili Staffan...


text:
Neşet Çelebi - Yalan Dünya
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Yalan Dünya
Etiketler : Neşet Çelebi - Yalan Dünya türkü indir, Neşet Çelebi - Yalan Dünya türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Yalan Dünya mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Yalan Dünya türküsü, Yalan Dünya sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Yalan Dünya bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Erciyes ten Kar İstersin
Neşet Çelebi - Yoruldum Da Yol Üstüne
Neşet Çelebi - Körimiş Gözlerim
Neşet Çelebi - Dağların Eteklerinde
Neşet Çelebi - Yeşil İpek Bükeyim
Neşet Çelebi - Yürü Bre Fani Dünya


text:
Başqortstannıñ Ädäbiät, sänğät häm arxitektura ölkäsendä 2004 yılğa Salawat Yulaev isemendäge däwlät bülägenä däğwa itüçelärneñ isemnäre mäğlüm buldı. Bıyıl älege yuğarı büläk öçen köräşkä 11 keşe qonqursqa ütkärelle. Alar arasında yazuçılar da, artistlar da, rässam – sqülptorlar da bar. Şunısı da iğtibarğa layıq – bu yulı Salawat Yulaev isemendäge märtäbäle büläk öçen däğwaçılar arasında tatarlar da bar. Kompozitor Nur Dautov belän rässam İldar Ğayanovnıñ da bu isemlektä buluı ğorurlıq uyata. Konkursta qatnaşuçılar eşläre xaqında materiallarnı premiä buyınça qomitet bu yılnıñ 15 sentäbrenä qädär qabul itä.
Kompozitor Nur Dautov respubliknıñ Bäläbäy töbägendä tuıp üskän talantlı şäxes. Anıñ icatı küpqırlı. Muzıykäl äsärläre arasında simfonik p''yesalar da, instrumentäl äsärlär dä, estrada öçen cırlar da bar.
İldar Ğayanov isä küpçelek xalqın tatarlar täşkil itkän Baltaç rayonınnan. Anıñ ällä küpme şäxsi kürgäzmäläre oyıştırıldı. Soqlanğıç räsemnäre il muzeylarında häm çit illärdä yäşäwçelärneñ şäxsi tuplanmalarında da saqlana. İke millättäşebezgä dä icat keşeläre arasındağı kierenke bäygedä uñışlar telise genä qala.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Flürä Ziatdinova: Rusiä Prezidentı täqdimnäre belän kileşep betä almıybız
20 üktäbergä Tatarstan Däwlät Şurasınıñ däwlät tözeleşe häm cirle üzidarä komitetınıñ utırışı bilgelängän ide. Anda deputatlar, töbäk citäkçelären östän bilgeläw kebek, mäğlüm täqdimnärgä qarata fikerlären belderergä tieş ide. Ämma komitet utırışı comğa köngä kiçekterelde. Tatarstan deputatlarınıñ, Putin täqdimnärenä qarata, törle-törle fikerdä tora. Ber Qazan gäzite, deputatlar, Putin täqdimnärenä qarata qarşı çığarğa uylıy, dip yazıp çıqsa da, Däwlät tözeleşe komitetı räise urınbasarı Flürä Ziatdinova, gäzit xäbären raslamadı. Ul äytkänçä, «Cirle xakimiätlärne formalaştıru tärtibe turında»ğı qanunğa tözätmälär proyektınıñ 1nçe uqılışı belän Tatarstan deputatları kileşergä mäcbür bula. Ämma, qanun ikençe uqılışta qaralğanda, deputatlarnıñ äytäse süzläre bulaçaq. Mäsälän alar, Rusiä Prezidentı, töbäk citäkçese itep, cirle xalıqnıñ mädäniäten, telen belgän säyäsätçene genä täqdim itsen, digän matdäne kertergä teli. «Cirle qanun çığaru cıyılışı 2 tapqır täqdim itkän citäkçegä qarşı tawış birsä, parlament quyıp taratıla», digän matdä belän dä kileşä almıy deputatlar. Tatarstan qanun çığaruçıları anıñ urınına kileşterü komissiäsen oyıştırırğa täqdim itä. İnde boları da bulmasa, säyäsätçelärneñ, bu qanun ozaqqa barmas, digän ömetläre dä bar. Flürä Ziatdinova Rusiä Üzäk saylaw komissiäse räise süzlärenä sıltap, qanun 10 yılğa ğına qabul itelüenä ömetlänüen äytte. Şuşı säyäsi ähämiätkä iä bulğan qanunnı qararğa tieşle komitet utırışnıñ kiçekterelüen ul, texnik yaqtan äzerlänep betmäw belän añlattı.Bikä Timerova.


text:
“Altın mönbär” kinofestivale däwam itä
7 sentäber köne bu kinoteatrda dokumental filmnardan başlanıp kitte. Anda Qatarda töşerelgän “Saray şähärenä tunnel''”, İranda töşerelgän “Adäm balaları”, Kanadada töşerelgän “Yaña cirdä, yaña tormış” dip atalğan filmnar kürsätelde. Filmnarnıñ eçtälege möselman illärendäge bügenge zaman suğışları arqasında möselmannarnıñ cäfa çikkännäre, kürgännäre, suğış qorbannarı, häm möselmannarnıñ bu turıdağı fikerläre, serb häm xorvatlar arasındağı suğış barışında Saray şähärenä qädär tözelgän tunnel'' aşa ütkän keşelärneñ, üzläreneñ qannarı belän yazılğan isemnäre turında söylägän keşelär fikerläre häm törle illärdän Kanadağa kilep yäşägän möhacir möselmannarnıñ ber cämğiät bulıp bergä yäşäwläre turındağı waqiğalar kürsätelä bu filmnarda.
Kanadada yäşägän möselmannarnıñ balalarnı tärbiäläwdä nindi qıyınlıqlar belän oçraşuları turında alar üzläre söylilär.
Festivaldä jüri äğzası Tufan Miñnullin fikere: (audio)
Azerbaycan respublikası mädäniät ministrlığınıñ kinematografiä bülege citäkçese, kinorejisser, jüri äğzası Cämil Farandjev fikere: (audio)
Ä menä ber Ufa qunağınıñ festivalne oyıştıruda Tatarstannıñ role turındağı fikere: (audio)
Jüri äğzası Dmitriy Pivovarov fikere: “Çınlap ta bez küräbez möselmannarnıñ böten cirlärdä yäşägännären. Alar Litvada da , Kanadada da. Monda häm tarixi häm etnografik häm publitsistik materiallar, alarnıñ mädäni qimmätläre bik yaxşı itep birelgän. Şunıñ öçen dä bu festival xalıqqa bik kiräk.”
Kino qararğa möselman xatın-qızlar berlege räise Älmirä xanım Ädiätullina da kilgän ide. Ul menä närsälär dide:
"Bezgä äle İslamnıñ nigezlären bik tä nıq öyränergä kiräk, xalıqqa, möselmannarğa añlatırğa kiräk, anıñ ädäp- äxlaqların köndälek yäşäw räweşenä äyländerergä kiräk ikänen bigräk tä Kanadağa yäşärgä küçep kilgän möselmannar turında töşerelgän kinodan kürep, söyenep çıqtım. Xälemnän kilgänen, inşalla, eşlärgä tırışırmın.”
Bu könne tağın İranda töşerelgän “İzge Märyäm”, “Cir” dip atalğan häm Tacikstanda töşerelgän “Zimağur” kebek näfis filmnar da kürsätelde. Kinofestival şimbä könendä dä däwam itäçäk.
Mälikä Basıyr, Qazan


text:
Samarda Fäwziä Bäyrämova kitapların yaratalar
Samar tatar milli xäräkät qarşında ädäbiät söyüçelär tügäräge eşli başlawğa yartı yıl ğına äle. Tügäräk üzeneñ berençe utırışında poeziä ürnäklärenä tuqtalsa, ikençese Ğazinur Moratnıñ “Cäyäwle qoşları”na bağışlanğan ide. Soñğı ber ayda Samar tatarları telenä Fäwziä Bäyrämova şäxese ırğılıp kilep kerde, bigräktä Samarda Fäwziä xanım üzeneñ “Qırıq sırt”, “Tufannan taralğan tatarlar” kitaplarına täqdir itü uzdırğaç. Cämğiättäge millätpärvarlär Tatarstannan küpläp Fäwziä Bäyrämovanıñ kitapların töyäp qayttı. “Qırıq sırt”, “Tufannan taralğan tatarlar”, “Yädernıy arxipelag”, “Bäxet açqıçı”, “Nux päyğämbär köymäse”.
Fäwziä Bäyrämovanıñ qaysı kitabın uqısañ da millät, din, tel yazmışı, cämğiättä döres yäşäw qağidäse, şul uq waqıtta tatarça, möselmança yäşäw ideyäse yata. Samardağı tatar ädäbiäte söyüçelär tügärägeneñ citäkçese Färid Şiriäzdanov Fäwziä Bäyrämova icatına mökibbän zıyalı ir. Üz fikerläre belän Färid äfände Şiriäzdanov urtaqlaşa:
“Fäwziä Bäyrämova äsärlärendäge qıyu fikerlär äzräk şikländersä dä, tatar tarixınıñ tirän qatlamın qayırıp, bäysezlek öçen köräşep köçle dälillär belän açıp surätläwe mine tetränderde. Bez imgätep, mısqıllap yazılğan tarixıbızğa yäştän küngän bulsaq ta mondıy şärä xaqiqätne original' stil'dä, bäğergä ütep kerä torğan äsärlären uqıp soqlandım. Älbättä, tatar tarixında ul Gabdulla Tuqay, Musa Cälil, Batırşa kebek böyek şäxeslär belän ber yuğarılıqta urın alaçaq. Anıñ ixtiar köçenä, gel üzen kimsetkän xalqına çiksez mäxäbbäte dä is kitärlek. Biş ğasır buyına qıynalıp, ülem xälenä citkän batırnı üzeneñ şifalı süze, can cılısı belän tereltep ayaqqa bastırırğa tırışqan şäfqät tutaşın da xäterlätä ul.
“Qırıq sırt” äsärendä tatarnıñ zıyalı däwamın, iñ ädäple, uqımışlı öleşen yuq itärgä tırışqan Şaytan Şaqirlar kebek äşäke zatlarnıñ öskä qalqıp çığuın, alarnıñ qotırınuın, qart mullalarnı, yäş qızlarnı häm bala- çağanı ber bülmädä çişenderep, öslärenä bozlı, xlorlı su sibü turında yazğan cirlären uqığanda buğazğa töer tığıla. Qıyaların tırpaytıp torğan Ural tawların kiçep bulsa da, tatarlar azatlıqqa omtılğan. Ul omtılış äle dä däwam itä. Läkin Şaytan Şaqirlar näsele belän inde dönya tulğan, alar xäkimlek itä.
“Qara bolaq” äsärendä tatarlar sibelep yäşägän Ural tawları tiräsendä, anıñ eçendä atom qoralı yasaw, atom qaldıqların tuplaw surätlänä. Andağı şartlaw näticäsendä Çernobılğa qarağanda 30 märtäbä artıq bulğan radiatsiä ülät bulıp tirä- yaqqa tarala. Başqa xalıqnı küçergändä tatar awılların täcribä ütkärer öçen qaldıralar… KGB kebek monstrdan, anıñ törmä, psixbol'nitsa belän yanawınnan qurıqmıyça, xökümätneñ tatar xalqına qarşı yünälgän genotsid politikasın böten dönyağa oran sala.
Oçraşu waqıtında: “Sezneñ batırlıq qarşında baş iäbez!”-diyugä, ul:”Bezneñ bötenebezgä dä şundıy bulırğa kiräk!”- dip cawap birde. Şundıy keçkenä genä xatınnıñ kükrägendä batır yöräk döberdäp tipkänenä, yöze yaqtılığına häm uyları saflığına xäyran qalasıñ.”
Şamil Bahautdin, Samar


text:
Krılya rock festivalı ütä torğan Tuşino oçqıç maydanında intixarçı ike xatın-qıznıñ bomba şartlatuı näticäsendä keşelär hälak buldı häm yaralandı. Russiä xakimiätläre monıñ artında çeçennär tora dip şunduq belderdelär. Rusisä prezidentı Putin şuşı terror aktı säbäple, Üzbäkstan belän Malayziägä vizitın kiçekterde.
Şimbä könne töştän soñ ike intixar[ı xatınñqız tarafınan şartlatılğan bombalar başqala Mäskävdä terror höcümnärennän qurqunı köçäytte. Xakimiätlär iminlek çaraların nığıttılar. Läkin, nindi genä çaralar kürelmäsen andıy höcümnärne tulısınça tuqtatu mömkin bulmas. Şuşı höcümnän ber kön elegeräk prezident Putin Çeçnädä prezident saylauların Üktäberneñ 5-ndä ütkärüne küz aldında ttqan färmanğa qul quyğan ide. Eçke eşlär ministere Boris Grızlov bu ike vaqiğä arasında bäyäneş bar dip beldersä dä, Çeçnä Dävlät Sovetı başlığı Xusein İsayev , turıdan-turı bäyläneşneñ buluın kire qaqtı . Läkin, ul da Çeçnädäge saylaulardan alda andağı vazğiätne stabilsezläşterü öçen başqa höcümnär dä bulaçaq dip kisätte. Şartlaudan soñ uq bu terror aktı öçen çeçennär ğäyeple dip belderelde. Moña alarnıñ bersendä Zalixan Elixacieva isemle Çeçnä pasportınıñ tabıluı säbäp buldı. İntixarğa barğan berävneñ üz yanında passport yöretüe säyer ber küreneş. Çänki, andıy şäxes üze qorban bulğan xäldä dä, kemnege bilgelängän xäldä, ğailä ağzalarınıñ, tuğan tumaçalarınıñ zur ixtimal belän ezärleklänäçägen belä. Çeçen köräşçelärenneñ citäkçese Aslan Masxadov Mäskävdäge väkile Salambek Maigov vasıytaçılığında , çeçen köräşçeläreneñ bu höcümdä qatnaşı buluların qätği räveştä kire qaqtı. Älbättä, mondıy höcümnär prezident Putinneñ Çeçnädä suğış tutqaldı, xäzer tik qalğan terrorçılarnı ezläv eşe genä bara, vazğiät normallaşa digän raslaularınıñ döreslegenä şik tudıra. Çeçnädä här kön sayın diärlek Russiä xärbiläre häm militsionerları hälak bula. Läkin, Mäskävdä teatr bisaında yüzlärçä totıq alu häm şimbä könge bomba şartlauları, Mäskävneñ dä andıy höcümnärdän imin bulmauın kürsätä. Russiä prezidentı Putin Yäkşämbe könne Üzbäkistan höäm Malayziägä säfärgä çığarğa tieş ide. Ul , Kremlneñ räsm belderüenä qarağanda, Mäskävdäge fäciğäle terror aktı säbäple vizitın kiçektergän. Putin üze qorbannarnıñ ğailälärenä qayğını urtaqlaşqan kündermä cibärde. Bügen isä Kreml dä bulğan ciında , Russiä terrorçılarnıñ taläplärenä buysınmayaçaq dip belderde.
Audio
Putin şulay uq üzenneñ elekke ğäyeplävlären qabatlap , Çeçnädäge banditlar xalıqara terror oyışmaları belän elemtädä toru belän genä çiklänmilär , alar xalıqara terror çeltäreneñ bälkim iñ quqınıçlı öleşen dä täşkil itälär, alarnı yuq itärgä kiräk dip belderde.
Audio
Lekin, çeçen köräşçelären yuq itü tırışlığı inde bolay da yıllardan birle dävam itä häm ul kötelgän näticäne birde dip äytep bulmıy.
Färit İdelle, Praga.


text: 1789nçı yılnıñ 14nçe yülendä Fransiädä inqilab başlanğan kön, Bastiliäne alu köne uñayınnan çığış yasap prezident Jacque Chirac bügen, dönyada terror qurqınıçı yanamağan il yuq, dip belderde. Nığıtılğan iminlek şartlarında Chirac ta Londondağı terror qorbannarın böten Yevropa Berlegendä kebek ük ike minutlıq tınlıq belän bilgeläde. Jurnalistlar belän aralaşqanda Fransiä prezidentı, Berlek konstitusiäse mäsäläsendä referendum uzdırğanğa ükenmäwen äytte, xalıqnıñ töp qanunğa qarşı çığuı – anıñ äle eşlänep betmägänen kürsätte, dip östäde.


text:
NATO illäreneñ saqlanu ministrları Brüsseldä pänceşämbe könne oçraşıp Äfğänstannıñ könyağındağı xärbi operatsiälärne kiñäytü turında söyläşäçäk.
Äfğänstannıñ könyağında bäreleşlär yışaya barğanda NATO General sekretareneñ saqlanu säyäsäte häm planlaştıru öçen cawaplı yardämçese John Colston xäbärçelärgä ministrlar Qabuldağı räsmilärgä yardäm turında köçle säyäsi işarä yasıyaçaq dide.
Äfğänstannıñ könyağındağı çaralarnı arttırırğa cıyınuçı NATO anda xäzergedän 2 märtäbä kübräk, 6 meñ xärbi buldıraçağın belderde.


text:
AQŞ Ğıraq suğışınnan soŋ andağı şiğıylәr belәn şundıy qatmarlı problemmalar bulır dip uylamağan ide.
AQŞ hәm Britaniә Ğıraq suğışında başta uylanılğanğa qarağanda ciŋelerәk ciŋep çıqtılar. Lәkin suğıştan soŋğı problemmalar, bigerәk şiğılәr mәsәlәse başta uylanılğanğa qarağanda qatmarlıraq bulıp çıqtı. Qayber Ğıraq şiğılәre Irandağına oxşaş Islam dәvlәte tөzüne talәp itәlәr. Washington mondıy tәrәqqiәtkә yul quymayaçağın belderә. Lәkin ber ük vaqıtta Teheran belәn sөylәşülәr alıp baruın da iqrar itte. Bu xaqta radiobıznıŋ Washingtondaşı xәbәrçese bolarnı belderә.
Audio
Şularnıŋ berniçә meŋe AQŞqa qarşı protest ütkәrde. Alar anti-amerikan şiğarlar belәn, xөkümәtneŋ AQŞ tarafınan bilgelәnüenә protest belderdelәr. Ğıraq şiğıylarınıŋ ber өleşe bigerәk tә Teheran belәn bәylәneştә torğan Ğıraq Islam revolutsiәse Yuğarı Şurası Ğıraqtqa Islam dәvlәte tөzüne talәp itә. Qayberәvlәr bu telәk ğәmәlgә quyılmağan xәldә, kөç qullanu belәn kisәtlәr. AQŞ prezidentı Buş Bagdatta nindi dә bulsa dini rejimnıŋ urnaştırıluına qәtği rәveştә qarşı. AQ Yort süzçese Ari Flayşer bu xaqta bolay dide
Audio
"Xәyer, Iran demokratik il dә, xalqı irekle il dә tügel. Bez, azat itelgәn Ğıraqta başqa tөr diktaturanıŋ urnaşuın telәmibez."
Lәkin, Ğıraqtağı radikal şiğıylәr arasında çualışlarnıŋ çıqmauı өçen Iran belәn nindider ber xezmәttәşlek bulırğa tieş. Buş, suğışnıŋ ber maqsәte regiondağı avtokratik rejimnarğa da basım yasau hәm Yaqın Kөnçığışta demokratiә dulqının buldıru dip beldergәn ide. Lәkin, qayber küzәtüçelәr, suğış vaqıtlıça ğına bulsa da, elekkegә qarağanda Ğıraqqa tәsir itü өçen Iranğa mөmkinlek birde digәn fikerdә. Washingtonnıŋ 79-nçe yıldan birle Iran belәn diplomatik mөnәsәbәtlәre bulmauı da vazğiәtne qatmarlandıra. Washingtondağı Strategik hәm xalıqara өyrәtülәr Üzәgeneŋ Yaqın Kөnçığış buyınça belgeçe Judith Kipper radiobızğa birgәn әngәmәsendә yıllarğa suzılğan dөşmanlıqtan soŋ Bagdatta üzenә duslarça qarağan xөkümәtneŋ buluın telәgәn Iran belәn AQŞ arasında tәsir өçen kөrәş bara dip belderde. Anıŋ süzlәrençә, Iran Ğraqtağı kilәse xөkümәttә AQŞ tәsireneŋ az buluın teli.
Audio
"Üz nәvbәtendә AQŞ Ğıraqta Irandağı dini tөzeleş hәm qatı-qul dinçelәrgә qarşılıq kürsәtә alğan, ber ük vaqıtta Irandağı reformaçılarnıŋ qaraşlarına turı kilgә sekulәr xөkümәtneŋ buluın teli. Irandağı reformaçılar Şiğıylәrneŋ hәm barlıq Ğıraq vatandaşlarınıŋ xoquqları yaqlanğan sekulәr Ğıraq xөümәteneŋ buluın telilәr. Çөnki bu Iranda da demokratiәlәşterügә etәrgeç bulır ide."
Washingtonğa bu maqsәtenә niçek ireşergә ? Aq Yort süzçese Fleişer diplomatik mөnәsәbәtlәr bulmasa da, AQŞnıŋ Iran rәsmi şәxeslәre belәn sөylәşülәr alıp barırlıq kanalları bar dip belderde. Ğıraq mәsәlәsendә nindi dә bulsa kompromiss tabılğan xәldә, bu ike ilneŋ dә mәnfәğәtlәrenә turı kiler ide. Irannıŋ Ğıraqtağı şiğıylәrgә tәsire hәm ike ilneŋ şiğıylәre arasındağı elemtәlәr turında sөylәgәndә tağı da qayber faktorlarnı onıtmasqa kirәk. Berençedәn, Ğıraqtağı şiğıylәr ğәrәplәr, ikençedәn, Ğıraq şiğıylәre arasında politik berdәmlek yuq, sekulәr rejimnı yaqlauçılar da, radikallar da bar, xәtta alar arasında xakimiәt өçen kөrәş tә başlandı dip әytergә bula. Washington kileşüçәn Ğıraq şiğıylәren xakimiәttә qatnaştıra ala. Lәkin, bu da tәvәkkәllek belәn bәylәngәn. Çөnki Washingtonnıŋ yaqlauı, andıy xakimiәteneŋ qanunilegenә şik tudırır ide. Әlegә Ğıraqtağı radikal şiğıylәrneŋ nindi dәrәcәdә populәr buuı da, alarnıŋ kөçe dә, şulay uq nindi dәrәcәdә Irannan bәyle buluları da bilgesez. Strategik hәm Xalıqara өyrәnülәr Üzәgeneŋ Islam programması başlığı Şirin Hunterneŋ fikerençә, Ğıraqtağı radikal şiğıylәrneŋ dә Washington belәn xezmәttәşlek itülәre mөmkin. Bu xөkümәtneŋ nindi bulaçağınan bәyle.
Audio
"Yaŋa xөkümәt mәnfәğәtlәrebezgә xezmәt itmi digәn nәticәgә kilgәn xәldә, radikal şiğıylәr problemmalar çığara ala. Lәkin, AQŞ alarğa kire qağalmaslıq tәqdim yasasa , alar Irannı açulandırğa xәldә dә, anı qabul itәrlәr."
Hunterneŋ qaraşınça , andıy kompromis elekke Ğıraq rejimı belәn çağıştırğanda, xәtta Teherannıŋ da mәnfәğәtlәrenә küberәk xezmәt itәr ide. Qısqası, suıştan soŋğı Ğıraqta küpçelekne qәnәğәtlәndergәn xөkümәt tөzü, tөrle etnik hәm dini mәzhәblәr arasında tatulıq buldıru bik qatmarlı hәm qıyın ber problema.
Fәrit Idelle, Praga


text:
16 iyün könne Başqortstan tatar cämägätçelege häm zıyalıları öçen baytaq qına möhim waqıyğalar bulaçaq. Ufa «Nur» tatar däwlät teatrı binasında irtänge unda Başqortstannıñ Tatar telle yazuçılar berlegeneñ räsmi terkälgännän soñ täwge zur qorıltayı ütäçäk. Anıñ kön tärtibenä 5 mäsälä kertelgän. Töp doqlad belän Başqortstan Tatar telle yazuçılar berlege räise Räif Ämirov çığış yasıy. Annan soñ tatar prozasınıñ, tatar şiğriäteneñ häm balalar ädäbiätınıñ, ädäbi tänqitneñ bügenge xälenä analıyz yasalaçaq. İñ soñınnan Yazuçılar berlegeneñ yaña idaräse saylanaçaq häm aldağı yıllarğa eş proğramması qabul iteläçäk.
Başqortstan Tatar telle yazuçılar berlegeneñ 10 yıl köräştän soñ nihäyät räsmi terkälüe respublikadağı tatar icatçıları öçen genä tügel, ä barlıq tatar cämägätçelege öçen zur ciñü bularaq qabul itelde. Ämma älegä bu berlekneñ ni üz binası yuq, ni byüdjettan bülengän aqçaları yuq. Çın döresen genä äytkändä, äle Tatar telle yazuçılar berlege qäğäzdä genä yäşäp kilä. Anı respublikanıñ bügenge xakimiätläre tanımıy häm tanırğa da telämi kebek kürenä. Şulay bulğaç, aldağı yıllarda da aña byüdjettan ayırım aqça bülenüye bik tä ikele. Bu xäldä niçek kön kürer, niçek eşlär soñ bu berlek? Anı bit ayırım tatar baylarınıñ ximaya aqçalarına ğına totu mömkin tügel. Ğomumän, bu berlekneñ kiläçägenä bulğan şik – şöbhälär anıñ citäkçesen borçuğa salmıymı? Şuşı sorawlar belän bez qorıltay aldınnan Tatar yazuçıları berlege citäkçese Räif Ämirovqa möräcägät ittek. (Yazmanı Azatlıq dulqınnarında tıñlağız).Äye, Başqortstanda Tatar telle yazuçılarnıñ üzläreneñ ayırım berlege tözelüye şatlıqlı küreneş. Ämma anıñ kiläçäktä uramda yörüçe, xäyer soranıp yörüçe belek buluınnan tatar icatçılarına bernindi fayda da bulmayaçaq. Şuña kürä çärşämbe könne ütäçäk qorıltayda tatarça yazuçı qäläm ähelläre üz berleklären däwlät qanatı astına aluların sorap möräcägät tä qabul itergä cıyına.
Başqortstan Tatar telle yazuçılar qorıltayı tämamlanğaç ta, şuşı uq «Nur» tatar däwlät teatrında Başqortstan Tatar kongressı Başqarma qomitetınıñ da çirattağı utırışı ütäçäk. Anda respublik tatarlarınıñ ağımdağı könüzäk mäsäläläre tikşereläçäk.
Utırış betkäç, «Nur» teatrı artistları tatar cämägätçelege iğtibarına üzläreneñ «Gölbäzir» isemle yaña spektaqle premeräsın täqdim itäçäk.


text:
Bogdanoviçta Tatarstan könnäre
Küptän tügel Sverdlov ölkäseneñ Bogdanoviç şähärendä Tatarstan Respublikası könnäre bulıp uzdı. Ölkäneñ könçığış regionında urnaşqan bu şähärdä tatar xalqı çağıştırmaça küp bulıp sanalmıy, yaqın-tirä awıllarda yäşäwçelärne dä quşsañ, 1200 keşegä yaqın bulıp isäplänä. Bar xalıq belän çağıştırğanda bu san 2 protsent çamasın täşkil itä.Tatar-başqort xalqı biredä küp yıllar buyı tarqaw, ber-bersen belmiçä yäşägännär. Üz tellären, üz moñnarın işetergä zar bulıp yäşägän millättäşlärebez monnan ber un yıllar çaması elek ber-bersen tabıp, berläşä başlağannar.
Bogdanoviçta yäşäwçe tatar häm başqort xalqı berläşü häm tamırlarnı nığıtu yulı itep islam dinen üsterü, mäçet tözüne saylağan. Äytergä kiräk, bik döres adım bulıp çıqqan bu. Çın rus şähäre bulıp sanalğan bu qalada yäşäwçe ruslaşıp betkän millättäşlärebez arasında möselman cämğiäten oyıştırırlıq ir-at tabılmıy. Bik aktiv möselman xatın-qızları, cirle xakimiät arqılı iñ berençe eş itep doğa qılu yortı yasar öçen fatir alırğa ireşälär. Berençe yıllarda mäçet dip zurlap atalğan bu tıynaq qına fatirğa yörüçelär dä xatın-qızlar ğına bula.
Başqortstan yağınnan küçep kilgän, tormışnıñ açısın-töçesen üz cilkäsendä mul itep tatığan Fäniä apa Xäybullina bu eşlärne başlap yörüçelärneñ berse bula. İñ awır sınawlarnıñ berse itep yazmış äzerläp quyğan olı qayğı kilä – ulın cirlärgä turı kilä Fäniä apağa. Bu qara könnärdä üzenä yuanıçnı mäçet yulında taba ul: Üzlegennän ğäräp alfavitın öyränä, caylap-caylap kitaplarnıñ Kitabı bulğan Qörän-kärimne ğäräp xärefläre belän uqıy başlıy. “Allah Täğälä iñ awır çaqlarımda yul kürsätte, belem birde”, - dip iskä ala Fäniä apa.Şulay itep, Bogdanoviçta uqi belä torğan abıstay barlıqqa kilä. Dindäşläre Fäniä apanı bertawıştan möselman oyışmasınıñ räise itep saylıylar. Bügenge köndä Bogdanoviç möselmannarı fatirnı yortqa almaştırıp, üzenä kürä bik kürkäm mäçet tä yasap quydılar. Mäçetkä xalıqnıñ küp kilä başlawına, aralarında yäşlärneñ dä küp buluına söyenep betä almıy Fäniä apa.
Yelena Nusratova, Xalidä Gustokaşina, Fäniä Xäybullina kebek tik tora belmägän millättäşlärebez Bogdanoviçta milli tormışnı bik matur, aktiv itep oyıştırıp kilälär. Şähär mäktäpläreneñ bersendä direktor bulıp tatar keşese – Azat Ğaqaşin eşlägänlegen belgäç, milli yöräkle qızlarıbız ciñ sızğanıp tatar yäkşämbe mäktäbe açu östendä eşli başlıylar. 1997Hчe yılda yäkşämbe mäktäbe eşli dä başlıy. Lena xanım Nusratova Qazannan kitaplar, uqu programması alıp qayta, belemle uqıtuçı da tabıla, mäktäp uqıtuçığa xezmät xaqı tüläw cayın da taba. Azat äfände Ğaqaşin äytüençä, bügenge köndä şimbä häm yäkşämbe könnärendä mäktäpkä yörüçe balalarnıñ sanı yegerme sigezgä citkän. Şunısı qızıq, tatar telen öyränergä teläwçelär ber tatar balaları ğına tügel ikän. Arada başqortlar da, qırım tatarları da, qazaqlar da, üzbäklär dä, xätta ruslar da bar.
Tatarça uqırğa öyränä başlağan balalarnıñ tatar ädäbiätına qarata qızıqsınuçanlığı arta başlağan. Qaydan bulsa da kilep kergän kitaplarnı süzlek yärdämendä uqırğa tırışuçı balalarnı kürep, rayon kitapxanäsendä tatar tele ädäbi kitapları bülegen açu turında qarar qılınğan. Bogdanoviçta tatar mädäniät häm Tatarstan könnäre kitapxanä binasında açılğan älege bülekne täqdir itü kiçäsennän başlandı. Gabdulla Tuqaynıñ “Kitap” şiğere tärcemäse deviz itep yazılıp quyılğan tatar kitapları kiştäsendä inde baytaq qına kitap fondı cıyılğan. Tatar aktivistlarınıñ Tatarstanğa barğan sayın börtekläp cıyıp alıp qaytqan kitapları inde bu dip añlattılar. Bu baylıq täqdir itü kiçäsendä tağın da tulılandı – ölkä üzägennän kilgän millätara kitapxanä, Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkillege häm Milli Media-Xolding citäkçeläre Bogdanoviçqa büläk itep bik küp kitaplar alıp kilgännär ide. Tatar kitabı bülegen täqdir itü kiçäsendä tatar-başqort cämäğätçelege, kitapxanä xezmätkärläre, ölkä üzägennän kilgän qunaqlardan tış, cirle xakimiät wäkilläre dä qatnaştı.
Ğomumän, Bogdanoviçta yäşäwçe millättäşlärebez süzenä qarağanda, cirle xakimiät biredä xalıqnıñ milli ixtıäclarına bik uñay qarıy, quldan kilgänçä härwaqıt yärdäm itep torırğa tırışa. Şähär xakimiäte başlığı Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkile Rawil' Bikbownı üzendä qabul itkän waqıtta bu xäl tağın da açıqlandı. Oçraşu waqıtında biredä cirle massaküläm mäğlümat çaraları da, cämäğätçelek tä qatnaştı. Süz tatar milläteneñ tormışı, mädäniät, mäğärif turında ğına tügel, kabel' televideniese arqılı TNV sputnik televideniese tapşıruların biredäge tatarlarğa citkerü mömkinçelege turında da bardı. Annan soñ Rawil' Bikbov cirle predpriätielär – Bogdanoviç farfor zavodı häm utta çınıqtıru kombinatı citäkçeläre belän oçraşıp, Tatarstan Respublikası belän ekonomik bäyläneşlärne üsterü mömkinçelege turında da süz alıp bardı. Mädäniät yortı binasında oyıştırılğan Tatarstan hönärçelege ostaları qulları belän eşlängän äyberlär kürgäzmäsen dä xalıq bik qızıqsınıp qaradı. Annan soñ cıyılğan xalıq aldında “Kügärçen” ürnäk balalar ansamble häm sänğät ostaları tarafınnan bik matur zur konsert quyıldı. Biredä tatar fol'klorı, zamança estrada cırları belän bergä bik borınğı tatar köyläre dä yañğıradı.Tatarstannıñ atqazanğan artistı Xäydär Gıyl'fanov başqaruındağı borınğı tatar köyläre çittä ğömerlären uzdırğan apa-abzıylarnıñ küñelenä ütep kererlek buldı. Cıyılğan xalıq şundıy matur, eçtälekle itep Tatarstan könnäre uzdırğan öçen olı räxmätlär uqıp, tağın kilülären teläp ozatıp qaldı.
Fäwiä Safiullina.Yekaterinburg.


text:
Rusiäneñ tatarlar yäşägän cirlärendä bıyılğı Sabantuylar betep bara. Şundıy küñelle yañalıq ta işetelde: Berläşkän millätlär oyışmasınıñ mäğärif, fän häm mädäniät buyınça oyışması (qısqaça UNESCO) bötendönya ruxi mädäni mirası isemlege tözi başladı. Tatarstan Respublikı da tatarlarnıñ Saban tuyın şul isemlekkä kertergä teli. Bezneñ Saban tuyıbız da bu isemlekkä eläksä, tatarlar öçen bik küñelle bulır ide. Monda ber soraw tua: qaysı Saban tuyın bu UNESCO isemlegenä kerterlär? Xäzerge Saban tuyları bit yöz-yöz ille yıl elek ütkärelgän traditsion Saban tuylarınnan küp närsä belän ayırıla.
Tatarlarda Saban tuyı qayçan barlıqqa kilgän, anısı bilgesez. Ämma berse açıq – tatarlarnıñ Saban tuyı İdel buyında yäşäwçe üzgä xalıqlarınıñ bäyrämnäre belän dä bik tığız bäyle. Saban belän cir suqalaw, cir sörügä bağışlanğan bäyrämnär İdel buyında yäşägän törki häm fin-uğır xalıqlarında barsında da bar. Mäsälän, muqşılarda keret ozks, udmurtlarda aqayaşqa, marilarda ağa payrem, çuwaşlarda aqatuy digän bäyrämnär ütkärelä. Bolar bötenese borınğı utraq qäbilälärneñ cir suqalaw, cir sörü, qırda berençe burazna uzdıru bäyrämnäre. Mäcüsilektän qalğan bu borınğı bäyrämn8r şul utraq qäbilälär, xalıqlar öçen bik möhim bulğan. Qarlar eregäç, cirlär kipkäç, cirne suqalıy başlaw aldınnan ütälä torğan yolalar, rituallar, bäyrämnär küp xalıqlarda bar, finn-uğırlarda ğına tügel, borınğı slawyan qäbilälärendä dä bulğan.
Utraq keşelärneñ tormışı aşlıqların çäçä torğan tufraqnıñ uñdırışlığına bik bäyle bula.
Qırda çäçelgän aşlıqlar uñsa, arış, boday, arpa küp cıyılsa, xalıqnıñ tormışı da uña, aşlıqlar uñmasa, keşelärgä açlıq häm ülem yanıy. Xatın-qızğa yaxşı balalar tabar öçen yaxşı ir kiräksä, cirgä dä şulay uq yaxşı uñış birer öçen yaxşı irlär kiräk, diep uylağannar bezneñ borınğı mäcüsi babalarıbız.
Şunnan cirne suqalar aldınnan awılnıñ ir-yegetläre arasında bäygelär, yarışlar ütkärelgän. İñ köçle, iñ citez irlär berençe buraznanı salğannar. Bu berençe buraznağa yomırqalar, törle orlıqlar salınğan. Yänäse, cir-ana küp kenä, mul itep aşlıq birsen öçen. Saban tuyınıñ berençe mäğnäse şul bulğan: cir – xatın, yarışlarda ciñüçe irlär – cirneñ kollektiv ire, ä saban – şul kollektiv irneñ censi äğzası itep qaralğan. Şunnan bu yazğı bäyrämdä xatın-qızlarnıñ qatnaşı bik az. Alar bäyrämne çittän genä qarap torğannar. Xatın-qızlar köräşmi dä, yögermi dä bulğannar.
Küçmä xalıqlarda mondıy cirne eşkärtü belän bäyle bäyrämnär, yolalar bulmağan, çönki alar öçen iñ möhim närsä – alarnıñ kötüläre, alarnıñ xaywannarı, mal-tuarları bulğan. Ämma alarnıñ da yazğı bäyrämnäre bulğan. Alar da törle bäygelär, yarışlar ütkärgännär.
Törki xalıqlar – bolğar, burtas, çuwaşlar – küçmä tormıştan utraq tormışqa küçä barıp, İdel buyında yäşägän cirle finn-uğır qäbilälären yota barıp, alarnıñ bäyrämnären dä üzläştergännär, çönki cirgä utırğaç, cirneñ aşlıq birü-birmäwenä alar da bäyle bula başlağannar. Älbättä, küçmä törki xalıqlar bu bäyrämgä üz yarışların da kertälär – atta çabışu, köräş. Şunnan tatarlarnıñ Saban tuyı – törki küçmä xalıqlarnıñ häm İdel buyına elegräk kilgän utraq finn-uğır qäbiläläreneñ bäyrämnäreneñ sintezı diep tä äytergä bula.
Nindider säbäptän tatarlarnıñ ber gruppası, mişärlär, bu bäyrämne cirle muqşı-erzyä xalqınnan almağannar. Alarnıñ yazğı häm cäyge bäyrämnäre bulğan, älbättä, ämma alarda Saban tuyı bulmağan. Soñraq, mişärlärneñ ber öleşe könçığışqa taba, qazan tatarları yanına küçä başlağaç, qazan tatarlarınnan küp kenä ğädätlärne, traditsiälärne ala başlağaç, Saban tuyları da ütkärä başlağannar. Ämma mişärlärneñ tarixi watanında – Mordowiäda, Penza ölkäsendä qalğan mişärlärneñ küp öleşe Saban tuyın xäzer ya ğäzet-kitaptan uqıp, ya telewizordan qarap qına belä.
Älbättä, sowet zamanında Mordowiä häm Penza ölkäsendä tatar-mişärlär yäşägän qayber awıllarda da Saban tuyları oyıştıra başladılar. Monı kolxoz räisläre häm rayon administratsiäläre oyıştıra ide, xalıq üze tügel. Läkin qayber mişär awıllarında Saban tuyı äkren genä ğädätkä kerä başladı. Monı yaxşı küreneş dip atarğa bula.
Mordowiänıñ Lämberä rayonı Tawla awılında yäşäwçe Railä apa Almaqayıwanı tıñlağız:
– Railä apa, sez Tawla awılında tudığız, üstegez, anda uqıdığız, eşlädegez. Sezneñ awılda Sabantuylar bulamı ide?
– Beznen awılda, Tawlada, berqayçanda Saban tuyı bulğanı yuq ide. Lämberädä 1952-53 yıllarda min berençe raz işetttem, berençe märtäbä, Saban tuyın. Anda yazğannar ide “Massowıyı ğulyaniä” diep. Qayber töşlärenä yazalar “Saban tuyı ütkärelä” diep, ä qayber cirlärgä yazalar ide “Massowıyı ğulyaniä”. Urmanda buldı, Lämberänen urmanında bik matur, bik yaxşı buldı Saban tuyı, bik oşadı üzebezgä.
Bu Tawla awılınnan Railä apa Almaqayıwa ide.
Bäyräm digännän, xalıqnıñ xätere qısqa ikän. Mäsälän, berniçä distä yıl eçendä xalıq Saban tuyınıñ waqıtı üzgärügä öyrände inde häm elektä yaz waqıtında ütkärelgän Saban tuyın bezneñ cäyge bäyrämebez cıyın belän quşu turında iskä dä almıy äle.
Yazğı Saban tuyınıñ cäyge Sabantuyğa äwerelüye sowet zamanasınnan da irtäräk, 19 ğasırda uq başlanğan bulsa da, 1925 yılnıñ cäyendä bu protsess bik aqtivlaşqan: bol''şewiklar partiäseneñ Tatarstan ölkä qomitetı reqomendatsiäse belän Saban tuyın cıyın belän bergä berläşterep 25 iyündä ütkärälär.
Şulay uq 20 ğasır başında ğına Saban tuyına kerä başlağan çit elementlar da xäzer tatar Saban tuyınıñ ayırılğısız öleşe itep qarala. Mäsälän, bağanağa menü borınğı fallik qültnıñ qaldığı dip sanalsa da, urıs yarmınqalarınnan alınğan ikän. Şulay uq qapçıqlarda yögerü, köyäntägä su tutırğan çiläklär tağıp yögerü, awızğa yomırqa quyğan qaşıq qabıp yögerü, büränägä utırıp qapçıqlar belän suğışu da 20 ğasırda ğına urıs yarmınqalarınnan kilgän dip isäplänä. Qatıqqa yözen batırıp, borını häm awızı belän waq aqça ezläw dä ğorur tatar xalqınıñ ğädäte tügel, älbättä. Araqa eçü turında äytmibez dä inde.
Saban tuyınıñ nindi tärtiben, nindi yarışların kertep UNESCO isemlegenä nindi ğärizä bireler ikän? Şul UNESCO isemlegenä kerü-kermäw forsatınnan faydalanıp, Saban tuylarıbıznı iske, tarixi tärtiplärgä qaytarmasqamı ikän?
İrek Bikkinin, Mordowiä


text: Tatarstanda qızu häm qorı könnär tora. Küplär inde esselektän tuyıp, qışqı salqınnarnı sağına başlasa da, awıl xucalığında eşläwçelär hawanıñ mondıy torışına şatlana ğına. Nik disäñ, xäzer respublikada urıp-cıyu eşlärenä kereştelär. Tatarstannıñ awıl xucalığı häm azıq-tölek ministrlığı mäğlümatlärenä qarağanda, respublikanıñ bar rayonnarı da diärlek uraqqa töşkän. Barısı 7 meñ gektardan igen inde cıyıp alındı, 20 meñ tonnağa aqın yaña ikmäk ambarlarğa tapşırıldı. Urtaça qalğanda, bıyılğı börteklelär uñışı gektardan 27-28 sentnernı täşkil itä. Şulay itep, respublika qırlarında muldan uñğan aşlıqnı yuğaltularsız cıyıp ta alsalar, belgeçlär fikerençä, Tatarstan bıyıl da rekordlı uñışqa yä bulaçaq.


text: Milli ruxi üseşkä uñay qaraş tärbiäläw ciñel tügel. “BeчepHяя KaзaHb” gazetasınıñ 29 april sanında İnna Serovanıñ tatar ensiklopediäsen ni öçender xurlap yazğan mäqäläse basılğan. Avtor ensiklopediäneñ eçtälegen tänqitlämi, ä 7 meñ danä süzlekneñ xökümät tarafınnan satıp alınıp, mäktäplärgä, kitapxanälärgä birelüenä riza tügel. Yänäse, suverenitet uynap, qimmätle ütmäs kitaplar çığarıp, aqça äräm itälär. Bu gazetanıñ tatar keşese qul astında, xätta anıñ milke buluı berkemne dä ğäcäpländermi. Üz xalqınıñ az ğına üseşen küpsengän millättäşlärebez adım sayın oçrıy. Ämma, mondıy xällärgä reaksiä kürsätü, cawap birü Tatar ensiklopediäseneñ bik kiräkle äsbap ikänlegen açıp salu turında berkem dä uylamıy. Qayberäwlär zur awırlıqlar belän Tatarstan gerbı töşkän häm tatarça da isemnär yazılğan vkladışlı pasportnı almasqa öndäp, törle qotqılar tarata. Monısına da cawap birüçe yuq. Şuña kürä bäxäs tä, tartqalaş ta yuq. Ämma tatarnıñ yäşäyeşenä uñay mönäsäbät tärbiäläw turında qayğırtuçı da kürenmi äle.


text:
Balet
Balet (Fransuzça: ballet, İtaliança: balleto – biim), säxnä sänğäteneñ eçtälegen muzıkal-xoreografik sürätlär yärdämendä tawirlağan töre.
Balet töşençäse 16. yözneñ 2. yartısında İtaliada barlıqqa kilä, 17. yözdä başlıça Fransíada, 18-19. yözlärdä Awrupanıñ başqa illärendä dä üsep kitä. 19. yözneñ 2. yartısında Räsäydä yaña üseş ala. Zamança baletkä stil, janr häm formala törlelege xas.
Tatar balet sänğäte 20. yözneñ 20-30. yıllar başında muzıkal dram teatrı säxnäsendä quyılğan muzıkal dramadağı xoreografíä küreneşläre nigezendä tua. Baletneñ janrınıñ berençe ürnäge "Şüräle"neñ köyen 1941.dä Färit Yarullin ícat itä. 1945. yılda bu balet quyıla.


text:
Mintimer Şäymiev: “Ber din turında ğına mäğlümat birü ikençe millät balasın kimsetäçäk”
Soñğı waqıtlarda millätara häm dinara wazğiätneñ qatlawlanuı berkemgä dä ser tügel. Monıñ belän bäyle küreneşlär äledän-äle arta bara. Keşelek dönyasında, dinnär arasında konfliktlar bulmasmı. Yäşäyeş qimmätläre yuğalmasım? “Argumentı i faktı” gazetası xäbärçese näq şul sorawlarğa cawap tabarğa teli – Tatarstan Prezidentınnan. Çönki Tatarstan xalıqlarnıñ dustanä mönäsäbättä yäşäwenä, törle din wäkilläreneñ tatu tormış alıp baruında dön'ya külämendä küplärgä ürnäk respublika bulıp tora. Bu härdaim bilgelänep kilä.
Tatarstan Prezidentınıñ pravoslaw mädäniäte nigezlären uqıtuğa qaraşı da küplärneñ iğtibarın cälep itte. “Argumentı i faktı” gazetasında da bu xaqta Mintimer Şäymiev üz fikeren qabat citkerä. Rusiädä 20 million möselman yäşi häm ägär Tatarstan mäktäplärendä bu däresne kertergä sorasalar. Min – yuq dip cawap biräçäkmen. Çönki bezdä ber sıynıfta ğına da berniçä millät balası uqıy. Häm ber din turında ğına mäğlümat birü ikençe millät balasın kimsetäçäk”, - di Mintimer Şäymiev. Mäçet, çirkäw, sinagogalarnıñ yäkşämbe mäktäplärendä belem alu mömkinlege buluın assızıqlıy Tatarstan Prezidentı. Şuña da qaramastan pravoslaw mädäniäte nigezlären kertü däwam itä. 16Hчы töbäk bularaq inde Lipetski ölkäsendä bu fänne uqıta başlağannar.
Şul uq waqıtta Mintimer Şäymiev “Argumentı i faktı” gazetasına dinnärneñ berse dä zolımğa öndämi, barı säyäsi köçlär genä anı qaywaqıt üz maqsatlarında qullana dip assızıqlıy.
Şulay uq ul Rusiädä millätara häm dinara nizağlarnı kürmäskä telilär dip belderä. “Millätara häm dinara konfliktlar barlıqqa kilgäç bez alarğa tieşle bäyä birergä qurıqtıq. Häm xäzer dä oyalabız kebek”, - di Mintimer Şäymiev. Millätara nizağlarnıñ kübesen xuliganlıqqa, ekstremizmğa sıltaw bar di ul. Mäskäw sinagogasında bulğan xäl, Rusiä armiäse ofitserı Budanovnıñ çeçen qızın mısqıl itüe, Peterburgta taqırbaşlılarnıñ çit il studentların üterü…. Alarnıñ qayberlären aqlarğa tırışu oçraqları bulmadı tügel bit di Mintimer Şäymiev “Argumentı i faktı” gazetasına.
Şulay uq ul här keşeneñ millätenä häm dinenä qarata bulğan xise küñelendä yata dip assızıqlıy. Dönyada nindi genä global'läşü waqiğaları barsa da, ul xis betmäyäçäk dip bilgeli Mintimer Şäymiev. Misal itep yähüdilärne kiterä. Alar cir şarınıñ törle poçmağında yäşilär. Kübese tellären dä belmi. Şuña da qaramastan bu millät yuğalmıy çönki qannarına señgän di Mintimer Şäymiev.
Şulay uq ul respublika tormışına tuqtalıp, Tatarstan Prezidentı ike, yäğni tatar häm rus telen belergä tieş dip äytä. Şulay uq Tatarstanda törle milli häm dini firkälär oyıştıruğa qarşı buluın assızıqlıy. Miña möselman firkäsen buldıru ideyäse belän kilgännär ide ämma min moña qarşı çıqtım di Mintimer Şäymiev.
Landış Xarrasova


text:
Bornay mäçete
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bornay mäçete (Öçençe camiğ mäçet), Qazandağı Tatar dini arxitektura istälege. 1872. yılda säwdägär Möxämmätsadıyq Bornayıv iğänäsenä arxitektor Pötr İvanoviç Romanov proyektı belän milli romantik yünäleştäge eklektika formalarında tözelä. Manarası 1895. yılda Födor Nikolayeviç Malinovski proyektı (dip farazlana) belän quyıla. İşek östenä utırtılğan manaralı, 1 zallı, 1 qatlı kirpeç binadan ğıybarät camiğ mäçet. Tışqı yağın bizäwdä urta ğasır Tatar häm Urıs arxitekturası elementlare qullanılğan. 1930-1994. yıllarda eşlämi. 1994. yıllardan üz wazıyfasın başqara.


text: Ğıraqta sonğı 24 säğät eçendä bomba şartalwları häm atışularda in kimendä ike distä keşe häläk buldı.Başqala üzägendä sivil konvoy ütkändä şartlatılğan bomba in kimendä 5 keşene yaralağan. Musulda şähär binasına atılğan raketa ike keşeneñ ülemenä 14 keşeneñ yaralanuına säbäp bulğan. Şulayuq Musulda Bankta bulğan atışuda ber politsiä üterelgä. Kirkukta Politsiä-polkovnigı öyennän çıqqanda atıp üterlgän. Bu höcümnär BMO saylaw belgeçläreneñ Bagdadta koalitsiä wäkilläre belän oçraşqan waqıtqa turı kilde


text:
The Wall Street Journal
The Wall Street Journal Dow Jones & Company tarafınnan New York şähärendä näşer itelä torğan häm AQŞ tormışında ähämiätle urın totqan köndälek basma. Aziä häm Awropa bülekçäläre belän bergä 2 million nösxä bulıp çığa, 931,000 keşe gäcitne online yazdırıp uqıy.
Journal kübesençä iğtibarın AQŞ häm xalıqara biznes häm finans yañalıqları häm mäsäläre buyınça yaza. Gäcitneñ iseme New Yorknıñ töp finans üzäge – Wall Street uramı arqasında birelgän. Gäzit 33 Pulitzer bülägenä iä.
2007 yılnıñ 31 yüldä, ozaqqa suzılğan awır söyläşülärdän soñ, dönyanıñ iñ bay media-mağnatlarınıñ berse, Rupert Murdoch, The Wall Street Journal gäziten $5 milliardqa satıp alu turında Bancroft ğäiläse belän kileşügä ireşte.
Sıltama[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
The Wall Street Journal basması


text: Qırğızstanda keşe xoquqları aktivistı Tursunbek Akunovnıñ xatını Gulmira Japarova, Azatlıq radiosına, ireneñ ike kön elek milli iminle räsmie belän oçraşuğa kitüdän qaytmawın xäbär itte. Eçke eşlär ministrlığınıñ matbuğat wäkile Djoldoşbek Busurmankulov, Akunov'nıñ qayda bulğanı bilgesez, dip belderde. Milli İminlek Agentlığınıñ matbuğat wäkile Çinara Asanova, Assosiated Press mäğlümat agentlığına, sişämbe könne Akunov belän iminlek xezmäte wäkilläreneñ oçraşqan buluın kire qağıp, anıñ qayda bulğanı bilgele tügel, dip beldergän. Küptän tügel Akunov citäklägän keşe xoquqları oyışması prezident Askar Akayevnıñ wazifasınnan kitüen taläp itep kampaniä başlağan ide.


text:
Tatarstan Yaponiä iqtisatçılarında qızıqsınu uyatqan
Ministr Xafiz Salixov Yaponiäneñ dönya iqtisatında totqan rolenä zur bäyälämä birep, delegatsiä tanışqan “Mitsui” kompaniäseneñ eşçänlege belän qısqaça ğına tanıştırıp uzdı. “Mitsui” kompaniäse Yaponiä nefteximiä citeşterü tarmağınıñ liderlarınnan isäplänä häm anıñ yıllıq säwdä äyläneşe 200 milliard dollar täşkil itä.
Ğomumän, Tatarstan Yaponiä iqtisatçılarında qızıqsınu uyatqan häm Xirosima şähäre prefektı kiläçäktä respublika belän iqtisadi häm mädäni bağlanışlar ölkäsendä xezmättäşlek urnaştıru telägen beldergän. Ministr süzlärenä qarağanda, Yaponiä Tatarstannıñ tışqı iqtisadıy xezmättäşläre arasında säwdä äyläneşe buyınça 18 urında tora häm ul yılına 15-18 million dollar külämendä bäyälänä.
Xäzerge waqıtta, Tatarstan häm Rossiä külämendä polipropilen çimalın citeşterügä ixtıäc zur. Bu çimal ber tapqır qullanıla torğan ğadi stakan citeşterüdän alıp, tözeleş häm maşina citeşterü tarmağına qädär faydalanıla. “Tatnefteximinvest-xolding” polipropilen citeşterü külämen yılına 120 meñ tonnağa qädär citkerü maqsatınnan çığıp, 100-130 million dollarlıq investitsiä proyektı tözegän. Älege proekt belän Yaponiäneñ “Mitsui” häm İtaliäneñ “Bazel'” kompaniäläre qızıqsınğan. Tatarstan delegatsiäseneñ Yaponiägä baru maqsatı da şuşı proyektnı tormışqa aşıru omtılışlarınnan çığıp başqarılğan. Älege proyektnı tormışqa aşıruda üz yärdämen täqdim itkän ike kompaniä arasında qaysısı saylanğanlığı may aylarında mäğlüm bulaçaq häm yün-yül aylarında xezmättäşlek kileşüe tözeläçäk. Proyekt uñışlı ğına eşläp kitkän oçraqta, respublika totaçaq çığımnarnı 4 yılda aqlap, kiläçäktä polipropilen citeşterü külämen yılına 180 meñ tonnağa qädär citkerergä faraz qıla.


text:
Ilham Şakirovqa 70 yäş
15 fevral' istäleklärgä, tarixi datalarğa bay kön. Tanılğan cırçı İlham Şakirovqa sişämbedä 70 yäş tuldı. Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev, şul uñaydan, sişämbe könne İlham Şakirovqa yaña fatir büläk itte häm bu yaña fatirda bulıp, ozaq qına äñgämä dä qordı. Bilgele bulğança, Tatarstanda İlham Şakirov isemendäge Xalıqara tatar cırı festivale dä uza. Çärşämbe dä festival'neñ bıyılğı berençe turı başlana. Tatar xalqınıñ tere legendalarınıñ berse bulğan İlham Şakirov turında bu könnärdä Tatarstan matbuğatı da yaza. TV, radiolarda tapşırular kürsätelä. Millät moñın saqlawçı bulğan söyekle cırçı menä inde niçä yıllar buyına, törle buın tatarlarğa millät yazmışın moñnarı aşa citkerä. Anıñ başqaruındağı Tuğan tel, Qara urman cırları millät gimnnarına äwerelde.


text: Rusiäneñ yähüd oyışmaları räsmilärgä sinagogalarda iminlekne nığıtunı sorap möräcäğät itäçäklären belderde. Oyışmanıñ matbuğat wäkile Borux Gorin, kiçäge xäldän soñ yähüdlär däwlätneñ yaqlawına moxtac, dide. Kiçä 20 yäşlek Mäskäw keşese Aleksander Koptsev Mäskäw sinagogasına kerep kimendä 8 keşene pıçaq belän qadadı. Rusiäneñ baş ravvinı Berl Lazar, aşığıç çaralar kürergä çaqırdı: "Allağa şöker, cärähätlär alğannarnıñ xäle bügen yaxşıraq. Alar äle dä şok xälendä. Ämma iñ möhime – irtägä dä bu xälne buldırmaw, mondıy äyberlär başqa bulırğa tieş tügel, tärtip saqlawçılar wazğiätne kontrolgä alırğa, monıñ yähüdlärgä genä tügel, böten Rusiä öçen qurqınıç tudırğanın añlarğa tieşlär." Milisiä başta, höcüm itüçe Koptsevnıñ ber nindi dä extremist törkemnärgä qatnaşı buluı turında xäbär itmägän ide, ämma soñıraq Mäskäw prokurorı Anatoly zuyev, tikşerüçelär anıñ fatirında Nazi eçtälekle kitaplar tapqan, dip belderde. Rusiäneñ tışqı eşlär ministrlığı, Mäskäw patriarxatı häm Rusiäneñ Katolik çirkäwe başlığı höcümne kisken tñqitläp çıqtı.


text: AQŞ däwlät sekretarınıñ Yardämçese Richard Armitage başqaladağı söyläşüläre waqıtında Hindistan_Pakstan mönäsbätläreneñ yaxşıruına qarata saqlıqlı optimizm beldergän. Ul Hindistan citäkçeläre belän küreşkännän soñ Waşington premier Vajpayeeneñ Pakstanğa duslıq qulı suzıuna yuğarı bäyä birä dip äytte. Armitage atnakiçtä İslamabatta Pakstan citäkçeläre belän söyläşkännän soñ da şulayuq saqlıq belän genä uñay fiker beyan itep AQŞ ike zur il Pakstan belän Hindistannıñ yänäşä yäşäwen kürergä teli dip belderde


text:
Vladimir Putinnıñ tatarlar belän oçraşqannan soñ quşqan eşläre mäğlüm buldı
Vladimir Putinnıñ tatarlar belän oçraşqannan soñ quşqan eşläre mäğlüm buldı
Nihayät, bu mäsälägä açıqlıq kerä başladı. Xalıq sanın alğanda bülletendä yazılmağan soraw birep, keşelärneñ tuğan telen yazıp quyu mömkinlege tudı. Bu inde Bäläbäy gimnaziäse direktorı Nurmöxämmät Xösäinovnıñ häm Ufadan kilgän Zahir Xäkimovnıñ Vladimir Putinğa turıdan-turı äytkän täqdime Prezident tarafınnan isäpkä alınğan häm ütälä, digän süz. Kemneñ niçek ütäwe yäki äytelgänneñ mäğnäsen üzgärtü – başqa mäsälä. Nihayät, Vladimir Putinnıñ Qazandağı oçraşudan soñ quşqan eşläre mäğlüm buldı. Älege oçraşu ütep 5-6 atnadan soñ Vladimir Putin şuşı yomışlarğa imza quyğan. Ul dokument 4 mätdädän tora.
Berençese – ber yıl eçendä Rusiäneñ milli säyäsäte konsepsiäsenä üzgäreşlär kertü turındağı mäsäläne xokümät bik äybätläp qararğa tiyeş. İkençese -- mäğlümät ministrı Mixail Lesinğa, milli eşlär ministrı Vladimir Zorinğa, mädäniät ministrı Mixail Şvıdkoyğa “Kultura” televidenie kanalında Rusiä xalıqları turında daimi tapşırular alıp baru xaqında mäsäläne tikşerergä. Öçençese – Mäskäw xökümäte belän bergä, Vladislav Surkov, Vladimir Zorin, Mixail Şvıdkoy äfändelär Mäskäwdä tatar milli-mädäni üzägen tözü mäsäläsen xäl itärgä tieş. Dürtençese, ğomüm urta belem birü standartların äzerlägändä milli tellärne uqıtunı häm milli mädäniätne öyränüne küz aldında totarğa. Bu mätdägä şundıy östämä yazıp quyılğan – “dlya jelayuşçix”, yağni telägän keşe öçen. Telämäsäñ - uqımıysıñ. Teläsäñ – uqı, öyrän, telämäsäñ - yuq.


text:
Qazan şähärendä yäşäwçe Marat atlı äfände televizor tapşıruların xäzer kabel' aşa qarıy ikän. Anda ul Başqortstan televidenieseneñ BST kanalınnan Tatarstannıñ Aqtanış rayonındağı ber mäktäben tikşerüne kürsätülärenä ğäcäplänep bezgä çıltırattı.Ul menä närsälär söyli: “Şimbä könne kiçke säğät 8lärdä BST kanalınnan Ufa xäbärlärendä Tatarstannıñ Aqtanış rayonınıñ ber mäktäben kürsätälär. Yänäse, qayçandır, kemgäder, tıçqannardan yoğışlı çir yoqqan bulğan. Keşelärdän interv'yu alalar. Bu mäktäpneñ kuxnyalarındağı qapqaçsız çiläklärdä saqlanğan yarmalar awıruğa säbäp bulğan da , häm xäzer inde çarasın kürgäç, mondıy xucasızlıq bulmas, imeş. RTR korrespondentı dip, mikrofonnarğa iğtibarnı cälep itep, ämma BST kanalınnan kürsätüläre nindider ber provokatsiägä oşağan”,
-dide Marat äfände.
İşetüegezçä, BST kanalına Marat äfändeneñ tä'sire qarşılıqlı. Ber mäzäk iskä töşä:“Ällä ul tun urlağan , ällä anıñ tunın urlağannar ”,- digännär ber keşe turında. BST tapşıruında Aqtanış rayonı näq şundıy xäldä qalğan kebek.
Azatlıq radiosı Mälikä Basıyr, Qazan.