text:
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «fevral 26» işiniñ iştirakçisi Ali Asanovnıñ apis müddetini 2015 senesi noyabr 19-na qadar arttırdı. Bunı Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ başı Zair Smedlâyev bildirdi.
«Ali Asanovnıñ apis müddetini 2015 senesi noyabr 15 kününe qadar arttırdılar», – yazdı o Facebookta.
Hatırlatamız, taqiqatqa köre, Ali Asanov 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Rus birligi» firqası faalleriniñ iştiraki ile çoq biñli mitingde yüz bergen kütleviy çatışmalarnıñ iştirakçisi edi.
Delillerge baqmadan, ne birinci instantsiya mahkemesi, ne de Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi adliyeciniñ Asanovnı azat etmek muracaatını qabul etti. Ali Asanovnıñ apis cezası aqımdaki seneniñ oktâbr 15-de bite. İyün ayında Asanovlar qorantasında dörtünci bala doğdı.
Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl aytqanı kibi, Qırımda «fevral 26 işi» boyunca taqiqat «bir taraflı», çünki qabaatlı olaraq yalıñız qırımtatarlar kösterile, amma o kün birden eki miting keçirilgen edi, ve ekincisi Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ yolbaşçılığında olıp keçken edi.


c: text/html

text:
Qırımnıñ Rusiye tarafından islâ etilgeni ve Donbasstaki ücümlar bütün Qara deñiz regionı ve dünya telükesizligi içün çağruvdır. Böyle fikirni mayısnıñ 26-nda Odesada İstanbul parkınıñ tantanalı açılış merasiminde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko seslendirdi.
«Üç yıl evelsi istilâcı Rusiye, utanmazca Qırımnı basıp alıp ve barışıqsever Ukrainağa şarqtan ücüm etip, bütün dünyadaki ve regiondaki negizlerni bozdı. Kremlniñ böyle siyaseti – bir çağıruvdır. Sadece devletmizniñ mustaqilligi, suvereniteti ve topraq bütünligine çağıruv degil de, global telükesizlikke çağıruvdır, Türkiyege çağıruvdır, bütün Qara deñiz memleketlerine çağıruvdır», – dedi Poroşenko.
O Türkiyege «qattı ve sarsılmaz destek mevamı içün» minnetdarlığını bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Strogonovka köyünde yaşağan Abdullayevniñ evinde ilk evelâ tintüv yapılıp, ondan soñ qoranta başı Uzeir tevqif etilgeninden berli bir yıl dört ay keçti. Dört balanıñ babası Aqmescitli «Hizb ut-tahrir işi»niñ figurantlarından biri olıp qala ve fevralniñ 11-ne qadar apiste qalmağa devam etecek.
Onıñ doğmuş qardaşı Teymur Abdullayev da aynı iş boyunca tevqif etildi. O, iştirakçi olmaqtan ğayrı, «terroristik gruppa» azırlavda qabaatlana. Teymur 10 yıl apis cezasından başlap, ömürlük apiske, Uzeir ise, 10 ile 20 yıllıq müddetke mahküm etile bileler. Rusiyeniñ maliyeviy monitoring hızmeti, artıq işlerinen bağlı bir üküm çıqarılmağanına baqmadan, qırımlılarnı terrorist ve ekstremistler cedveline kirsete.
Kitaplar içün apishanege
Uzeirniñ ömür arqadaşı Fera Abdullayeva, dersiñ, tintüv tünevin keçkeni kibi, er şeyni bütün inceliklerininen beraber tarif ete: «Olar evimizge atılıp kirgen soñ, qocamnı alıp keteceklerini men şu arada añladım. Taqiqatçınen birlikte kelgen şaatlar, olarnen aynı fikirde olğanı bese-belli edi. Bu esnasta iştirak etmeden, olar odadaki skemlelerde sessiz sakin oturadılar».
Olar evimizge atılıp kirgen soñ, qocamnı alıp keteceklerini men şu arada añladımFera Abdullayeva
O künü saba Abdullayevlerniñ evinde silâ ve narkotik qıdıra ediler – tintüvniñ sebebi, hususan işte bu edi. Tapıp olamağan soñ, Rusiyede yasaqlanğan kitaplar cedvelindeki diniy kitaplarnı tutıp aldılar. Abdullayevlerniñ üyken qızı Salsabil, Qurannıñ asıl nushasını alıp ketkenlerini de hatırlay. Yalıñız rusçağa tercime etilgen ekinci nushası qala. «Masa üstünde qızımnıñ 6 sınıf kitabı yata edi. İşte anda tamam halifeliknen alâqalı eki paragraf bar rdi. Şaşılacaq şey amma, bu kitap olarnıñ nazarından qaçqan», – dep ayta Fera tebessüm ile. O, aman-aman bütün sübet devamında ep küleryüznen laf ete. Lâkin böyle vaziyet balalar mevzusına keçkence devam ete.
«Ana, bizni öldürmege keldilermi?»
Fera ikâye etip bergenine köre, üyken qızı tintüvni, er keske köre daa raat qarşılağan. O, küç idaresiniñ hadimleri istegen maalinde kelip babasını alıp keteceklerini bile eken. Salsabil balalar odasında oyuncaqlar arasında oturaraq, 2016 senesi onıñ yalıñız babasını degil de: «Kerçek aytqanda, onen beraber canımnıñ bir parçası da ketti. Çünki babam – canımnıñ, qalbimniñ ve ömrümniñ bir parçası ola».
Canımnıñ bir parçası onen beraber ketti. Çünki babam – qalbimniñ ve ömrümniñ bir parçası olaSalsabil Abdullayeva
Aslında, küç üdaresi hadimleriniñ saba yapqan ziyaretini balalarnıñ epsi raat qarşılap olamadı.O zaman sekiz yaşında olğan Tasnim, evdeki gürültiden uyanaraq, yüksek sesnen: «Ana, bizni öldürmege keldilermi?» - dep soray.
Olıp keçken vaqialarda Uzeirniñ faal vatandaş olğanı sebepçi dep ayta Fera: «Şimdi yürgen laflarğa köre, insan faal birisi ise, onı mıtlaq apiske oturtalar. Ğaliba, bu mesele menim qocama da kelip toqundı».
Uzeir Abdullayev qabaatlanğanda, kiçik qızı Ayat bir yaş eki aylıq eken.O, endi yürip başlağan eken. Şimdi bu qızçıq yürmek çette tursın, artıq qar üstünde çapqalay, aqşamlıq çiberek yasamağa yardım ete ve: «Babamnı sevem», dep qıçıra. Evde er sefer telefon çalğanda, Ayat, babası açmay ekenmi, dep meraqlana eken. «Belki de onı hatırlamaydır. Lâkin üyken evlâtlarım daima babası aqqında aytqanlarını esapqa alsaq, kencesi de er vaqıt onı sorap otura», - dey Fera.
«Onı onıñ talebeleri tevqif etken edi»
Al-azırda «Abdullayevler ailesiniñ başı», anası ohşap aytqanı kibi, şimdilik altı yaşındaki Mansur ola. Bu bala babasınen taekvandonen nasıl oğraşqanları aqqında i006Baye eterek: «O, maña çeşit türlü qayde ve areketlerni ögrete, nasıl etip doğru yıqılmaq kerek olğanını añlata edi», - dey.
Tüntüv ve Uzeir tevqif etilgen vaqitta onıñ bir qaç talebesi de bar edi. Olarnıñ özü bu aqta ikâye etip berdiFera Abdullayeva
Uzeir Abdullayev qardaşı Teymur kibi – dögüş sanatları boyunca Avropa çempionı ediler. Olar Aqmescitte idmancılıqnen oğraşa ekenler. Fera Mansur babasınen beraber yapqan sport meşğuliyetleri aqqında ikâye etkenini diñlep otura. Oğlu susqanda, o devam eterek: «Qocam küç idaresiniñ bir çoq hadimlerine idmancılıq yapa edi. 2014 senesiniñ vaqialarından soñ, olarnıñ bazıları işindenden ketmeyip, Qırımda qalmağa qarar bergen edi. İşte, böyleliknen, tintüv yapılıp, Uzeir tevqif etilgen maalde, onıñ bir qaç talabesi de mında ediler. Bu aqta olar özü aytıp berdi», - dey.
Mahkeme içün mahkeme
2017 senesi dekabrniñ 8-nde Abdullayevlerniñ ailesindeki eki «terroristke» daa bir «tertip bozucı» - yani Feranıñ özü qoşula.Qadın o künü Aqmescitteki Rusiye nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesine tayin etilgen advokatnen körüşmege bara. Abdullayevanıñ aytqanına köre, o birinci ve ekinci qat arasındaki ara basamaqlarda turğan arada, onıñ yanına mahkeme icracısı kelip, Rusiye Memuriy uquq bozuv Kodeksiniñ 17.3 maddesi 2 qısmına binaen «mahkeme ya da mahkeme icracısınıñ çıqarğan qaidelerni eda etmeyüvi» boyunca memuriy protokol tize. Mahkeme hadimi Sergey Berezko, Fera koridorda turıp, çoq gürülti çıqardı ve mahkeme oturışuvı keçirilgen odağa kirmege ıntılaraq, bir de mahkemeniñ ötkerilmesine keder etmesi mümkün edi, dep iddia ete. Uquqçı Lilâ Gemeci, bir isbat olaraq Abdullayevağa nisbeten qabaatlavlarnı tasdıqlaycaq ya da doğru olmağanını isbatlaycaq mahkeme taqip kameralarından alınğan videoqaydlarnı istey.
Feranıñ işinen bağlı nevbetteki oturışuv, fevralniñ 6-sı Salı künü saat 14:30da Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesinde ötkerilecek.
Abdullayevlerniñ ailesinde bu – üçünci mahkeme. Fera özüniñ «işinen» alâqalı tahminler aqqında aytqanda, aqlanacağına ihtimal bermey: «Taa birinci oturışuvdan evel «Qırım birdemligi»niñ faalleri cöreme tölemek içün para toplağan edi. Mennred etmege ıntılğanımda, olar bunıñ umumiy cöreme olğanını auttılar. Bu qadar vaqıt ve işlerden soñü mında kimse aqlaycaq qarar qabul etilecegine inanmay».
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiyeniñ SİZOsında tutulğan qırımlı Emir-Usein Kuku iyülniñ 17-nde, Rusiye ve Qırımda tutulğan butün siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen 22 kün evel başlatqan açlığını toqtatmağa niyeti olmağanı aqqında ayttı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa adliyeci Sergey Loktev haber etti.
«Bugün o: «Küçüm yetkeni qadar açlıq tutmağa devam etecem». Men bellesem, bu açlıq onıñ sağlığına büyük zarar ketirir. Bundan üküm ne yaramay, ne de yahşı tarafqa deñişmez. Biz onen laf ettik ve imayecisi olaraq, o aqiqatqa küreşerek,öz sağlığı, atta ayatını telükege soqqanı içün pek ökünem. Ancaq men epbir açlıq tutmaqtan vazgeçirmege areket ettim: dep ayttı», – dep ikâye etti adliyeci.
Adliyeciniñ sözlerine köre, imayesi altındaki şahısnı ekimler teşkerip tura eken, faqat tedqiqler neticesini bildirmey ekenler.
«O, çigeri ve talağı ağırtqanı aqqında ayta. 2015 senesi o tutqan arada urğan büyregi de ağırta eken. Onıñ sağlığınen bağlı tibbiy vesiqalar – şimdilik gizli tutula. Onı nezaret etmege alıp ketseler de bir şey aytmaylar. Bizler Cezalarnı icra etüv Federal hızmeti ve prokuraturağa kerek soratmalar yolladıq. Bizge Kukunıñ sağlığınen bağlı vesiqalar taqdim etilgenini ve ayrıca, bizim imayemiz altındaki şahısqa nisbeten 4-nci SİZO hadimleriniñ areketleri teşkerilgenini talap ettik», – dep ayttı Loktev.
Mevzunen bağlı olaraq: «Onı qanunsızlıq mecbur etti»: Emir-Usein Kuku bir aftadan berli açlıq tuta
Adliyeci imayesi altındaki şahısnıñ ömür arqadaşı Meryem Kuku iyülniñ 17-nde qocasını ziyaret etmek içün izin alğanını bildirdi. «Yarın onı ziyaret etecek ve Emir-Useinni açlıq tutmaqtan vazgeçirir dep ümüt etem», – dep qoştı adliyeci.
Ayrıca adliyeci Edem Semedlâyev Emir-Usein Kukuğa semetdeşleriniñ açlıqnı toqtatsın degen bir çoq ricaları aqqında aytqanını haber etti.
İyülniñ 10-nda Emir-Usein Kukunı Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeeri SİZOsından belli olmağan tarafqa alıp ketilgen. SİZO hadimleri Sergey Loktevke onıñ imayesi altındaki şahıs ne yerge bulunğanı aqqında aytmaqnı red etkenler. Daa soñra Kukunı tibbiy muessisege teşkerüv içün alıp ketkenleri aqqında belli oldı.
Mayıs ayınıñ soñunda Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»niñ altı iştirakçisiniñ tevqif müddetini üç ayğa uzattı.
Bu iş boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada tutlğan ediler. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlana.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»ni Aqmescitte ötkerilgen köçüci oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinleri Rostov-na-Donu şeerine yollandı.
Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçileriniñ azat etilmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
«Bu yañı geosiyasiy fakttır: Qırım Rusiye terkibine kirdi, ve şimdi nasıldır bir faal kampaniyanıñ keçirilmesinde ihtiyac yoqtır, çünki memleketlerniñ ekseriyeti ya de-yure, ya da de-fakto Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvını tanıy», – dep cevap berdi Vitaliy Çurkin Qırım refrendumınıñ halqara tarafından tanılması içün daimiy temsilciliginiñ etilecek ilerideki areketler aqqındaki sualge.
«Bazıları pek faal narazılıq köstereler. Amma şimdi yüz bergen adiseniñ çezilüvine vaqıt kerektir. Menimce, buña sakin munasebette bulunmaq lâzimdir», – dedi Çurkin.
O şunı da qayd etti ki, «yüz bergen adiseni añlatmağa» devam etmek kerek, ve Rusiye daimiy temsilciligi de neticeler köstergenine emindir.


text:
Rus PEN merkeziniñ 80-den ziyade edebiyatşınası ve alimi Rusiye prezidenti Vladimir Putinni Rusiye apishanesinde terrorizm ile qabaatlanğanından 20 yıl apis cezasını çekken ukrain rejissöri Oleg Sentsovnı afu etmege çağıra. Bunı Radio Svoboda bildire.
İlim ve medeniyet erbapları meramet ve insanlıq köstermege çağıralar. Olarnıñ aytqanına köre, Sentsovnıñ 20 yıl apis cezası – adaletsizliktir.
2015 senesi avgust 25 künü Rusiyeniñ Şimaliy-Kavkaz okrug arbiy mahkemesi, Aqmescitli ukrain rejissörı Oleg Sentsovnı, terrorizmde qabaatlap, 20 yılğa sert rejim apishanesinde azatlıqtan marum etilecegi aqqında qarar alğan edi. Rusiye taqiqatçıları Qırım faali Aleksandr Kolçenkonı Sentsovnıñ qabaat ortağı olaraq tanıp, onı 10 yılğa qadar apishanege aldılar.
Aleksandr Kolçenko, Oleg Sentsov kibi, qabaatını tanımay. Uquq qorçalayıcı teşkilâtlar qabaatnı delilsiz ve siyasiy sebeplernen bağlı olğanını ayta.
PEN klubı (PEN International) – ükümetten tış halqara teşkilât, farqlı edebiyat janrlarında çalışqan yazıcı, şair ve jurnalistlerni birleştire. Dünyada repressiyalarğa oğrağan yazıcılarğa yardım etmek, nefret tiline ve er angi ayırım çeşitine qarşı çıqmaq – PEN klubı faaliyetiniñ müim taraflarıdır.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, sergide Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ fondları ve Rusiye ilimler Akademiyası arhivlerinde olğan Qırım camileriniñ XX asırnıñ 20-nci senelerine ait fotoresimleri numayış etilgen.
Qoruq hadimi Rustem Eminovnıñ aytqanına köre, sergi açmaq ğayesi bir buçuq yıl evelsi Moskvada alim-şarqşınas İlya Zaytsev ile Eski Qırımda keçken asırnıñ başlarında Özbek camisi ve medresesiniñ qazma işlerinde reberlik yapqan ve olarnı fotoğa çıqarğan Borozdin Fondunda beraber çalışqan vaqıtta peyda oldı.
«XX asır başlarınıñ Qırım musulmanlarınıñ medeniy obyektler çeşitligini köstermek içün sergini Bağçasaray qoruğınıñ fotoresimlerinen toldurmağa qarar alındı. Mında bundan evel bir yerde numayış etilmegen unikal fotoresimler çoq», – dep tarif etti Rustem Eminov.
Rusiye alim-şarqşınası, şimdi Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğı müdiriniñ ilim boyunca muavini İlya Zaytsev jurnalistlerge bergen malümatına köre, sergi turistik mevsimniñ soñuna qadar çalışacaq. Soñra sergini Moskvağa avuştıracaqlar, em de Qırım camileriniñ fotoresimler katalogını yapacaq olalar.
Leyha Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğı, RAN arhivi (Moskva), «Marcani» Fondu (Moskva) ve Bütünrusiye çetel edebiyatınıñ devlet kütüphanesiniñ (Moskva) beraber yapılğan işidir.
2014 senesi 1314 senesi Eski Qırımda – Solhatta qurulğan Özbek camisiniñ 700 yıllığı qayd etile. XX asırnıñ 20-nci yılları şeerde keçirilgen qazmalar neticesinde Özbek camisiniñ kompleksine kirgen medrese ve qabristannen bağlı arheologik malümatlar tapılğan edi. Qazma işlerinde professor İlya Borozdin (1883-1959) reberlik yapqan – atiqiyatçı, tarihçı-şarqşınas ve qavmiyatçı.
Bağçasaraydaki türk-tatar medeniyetiniñ müzeyi, şu cümleden müdiri Usein Bodaninskiy ve Müzeyniñ İlmiy kâtibi Osman Aqçoqraqlı ekspeditsiyada faal iştirak etken ediler.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko memleketni Yañı yıl munasebeti ile ukrain, rus ve qırımtatar tillerinde hayırladı
Şu cümleden, qırımtatar tilinde Poroşenko nevbetteki ibarelerni ayttı: «Yañı yılıñız hayırlı olsun, aziz vatandaşlar» ve «Bir devlet» ve bunıñ ile işbu seneniñ ağır sınavları ukrain halqını birleştirgenini qayd etti.
Prezident 2014 senesi Ukraina içün soñki 70 yıl içinde, 1945 yılından itibaren eñ ağır bir yıl olğanını bildirdi, çünki «istilâcı kene Ukrainağa keldi».
«Amma bu cenkte biz ğalebe qazanırmız, çünki o bizler içün adaletlidir»,– dedi Poroşenko.


text:
Bunıñ arfesinde «Çaplinka» kiriş-çıqış kontrol noqtasında Ukraina sıñırcıları hizmet köpeginiñ yardımınen Mersedes aydayıcısında yasaq etilgen patronlar taptılar. Bunı Ukraina Devlet sıñır hizmetiniñ matbuat hizmeti bildire.
Sıñırcılarnıñ malümatına köre, Ukraina vatandaşı olğan Herson vilâyetiniñ sakini Aqmescitke yol tuta edi.
Bildirüvde: «Naqliyat vastası hizmet köpegi yardımınen teşkerilgende sıñırcılar, Devlet maliye hizmetiniñ hadimleri ile birlikte qoltuqta memuriy sıñırdan keçirilmesi yasaq etilgen 9 dane 9 kalibrli ve 1 dane 12 kalibrli patronlar taptılar», – denile.
Muessisede, sıñırcılar tapqanlarını Milliy polisniñ Kalançak bölügine alıp berdi, dep qayd ettiler.
Daa evel Ukraina sıñırcıları, Ukraina uquqqoruyıcıları tarafından hırsızlıqtan dolayı şübheli tanılğan Ukrana vatandaşı hanımnı yaqaladılar.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplinka».


text:
Bunı Qırımnıñ «baş nazir muavini» Rustam Temirgaliyev «Feysbuk» saifesinde yazdı.
«Qırımda çalışqan cermay satıcılarınen körüşip, AZSlerniñ Rusiye fiyatlarına keçüv aqqında añlaştıq. Ukraina AZSleri teşkilât olaraq qayd etilip, Qırım bücetine bergi tölemek kerek», – yaza o.
Temirgaliyevniñ malümatına köre, Rusiyeniñ büyük şirketleri tarafından Qırımda benzin ve yaqar mahsulatını ketirüv ve saqlap tutuv kanalları azırlanıldı.
«Mayısnıñ 1-den başlap Qırım aydavcıları benzinni Rusiye orta fiyatlarından satın ala bilecekler», – qayd etti o.
Kütleviy haber vastlarınıñ malümatına köre, yarımada işğalinden soñ yaqarlıq noqtaları qapatıla başladı.
Bundan ğayrı, Pİİ «Lukoyl-Ukraina» Qırımda yerleşken 13 yaqarlıq noqtasını ve bir cermay bazasını sattı.


text:
Wikipedianıñ ukrain segmentinde «işğal altındaki Qırımğa» bağışlanğan «Qırım ayı» başlandı. Bu aqta Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi bildirdi.
Müessise malümatına köre, tedbir mayısnıñ 10-na qadar devam etecek.
«İstegen er kes yarımadada insan aqlarınıñ bozuluvı, işğalci akimiyetniñ ukrain ve qırımtatarlarğa qarşı taqip ve basqısı, Kremlniñ reineleri ve qorantaları aqqında maqale yazıluvına qoşula bile», – dep aytıla haberde.
Müessise qayd etkenine köre, cemiyet Qırım ilhaqı ve «öz azatlığını feda etip, toprağını qoruğanlar» aqqında çoqça bilmeli.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
«Operator GTS Ukrayını» şirketi «Gazprom» Rusiye gaz şirketi ile tizilgen Avropağa Rusiye gazınıñ tranzitine dair añlaşmağa köre Avropa qaideleri boyunca iş başladı, dep bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Yañı tranzit añlaşmasına köre ilk metr küb gazını Avropa Birligine naqil ettik, endiden soñ devletlerara noqtalarda Avropa qaidelerine köre, gaz naqil sisteması çalışa», – dep bildirdi Avropa birliginiñ normalarına uymaq içün qurulğan Ukraina gaz sistemasınıñ ayrı operator şirketi.
Şirket reberi Sergey Makogon öz tarafından şöyle qayd etti: «Operator GTS Ukrayını şirketiniñ ilk gecesi ştat rejiminde keçti. Yañı añlaşmanı yerine ketirüv çerçivesinde bütün tranzit nominatsiyalarını işlettik. Yañı Avropa qaidelerine köre çalışmağa azır olğanımıznı isbatladıq. Çalışmağa devam etemiz».
Dekabrniñ 31-nde OGTSU yanvarniñ 1-nden itibaren bütün qomşu operatorlar – Poloniya, Macaristan, Romaniya, Moldova, Slovakiya ve Rusiyenen – çalışmağa başlağan yañı añlaşma boyunca Rusiye gazınıñ Ukraina gaz naqil sisteması boyunca Avropağa tranzitini temin etmek içün kerek olğan operatorlarara añlaşmalarnıñ imzalanmasını bitirdi.
Dekabrniñ 30-nda «Naftoğaz» Milliy şirketi ve «Gazprom» Rusiye gazınıñ Ukraina gaz naqil sistemasını qullanaraq Avropa Birliginiñ qaidelerine köre beş yıl ve bu müddetni uzatmaq imkânınen Avropağa tranzitine dair añlaşmanı imzaladılar. Avropa bu añlaşmanı alğışladı.


text:
2014 senesi baarden başlap, 2019 senesi noyabr ayına qadar Donbassta 3 biñ 330-dan çoq silâsız adam elâk oldı, dep bildire Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ yañartılğan malümatında, haber ete Nastoyaşçeye Vremâ.
BMT sayğanına köre, 9 biñge qadar sakin atuvlar vaqtında yaralandı, 1 million 300 biñ adam ise içki icretçi oldı.
Bundan ğayrı teşkilât, çatışma neticesinde "esas hızmetlerge yolnı qapatqan" 427 kilometrlik "toqunma yolağı" peyda oldı, dep qayd ete. BMT-nıñ malümatına köre, 3,5 million adam şimdilik yardımğa muhtac.
Oktâbr soñunda (Donbass çatışmasını tertiplev "Steinmeier formulası" çerçivesinde) Zolotoye qasabasında sıñırladıruv yolağından Ukraina orduları ve rusiyeli separatistlerniñ orduları çekilip başladı. Ukraina TİN-niñ başı Vadim Pristaykonıñ aytqanına köre, protsessni bitirmek içün bir ayğa qadar vaqıt kerek. Atuvlar aqqında bildirmeler olğanına baqmadan, ordularnı uzaqlaştıralar.


text:
Tayvan'da boralaq töşte
Anıñ êçendä ilneñ armiyä başlığı da bula.
Tayvan’da xärbilärne utırtqan boralaq başqala Taybêy tirälärendäge tawlı mäydanğa kilep töşte. Anıñ êçendä ilneñ ğomumştab başlığı Şen İ-min häm xärbi-hawa köçläre komandirı Sün Xou-Çi da bulğan. İkese dä qazada ğomere özelgän 8 keşe arasında.
Cirle matbuğat çaralarındağı xäbärlärgä qarağanda, hälakät irtänge säğat’lärdä bulğan. Anıñ tawlar arasına kilep töşär aldınnan - säğat’ 8 tulıp 7 minutta radardan yuğaluın belderälär. Boralaq êçendäge 13 keşeneñ 5sen isän-saw qotqarğannar.
Boralaqnıñ Qıtay yaña yılı aldınnan tikşerü qısalarında Taybêydan tön’yaqtağı İlan şähärenä oçuı bilgele.
Bäyläneşle xäbärlär
Merkel' wazıyfasında qalaçaq
Germaniyä ilbaşı kanślernıñ yaña xökümät tözelgängä qadär wazıyfasında qaluın soradı


text:
Anahtar Kelimeler;
Bursa, Bursa kreşleri, Mustafakemalpaşa devlet anaokulları, Mustafakemalpaşa özel anaokulları, Mustafakemalpaşa anaokulları, Mustafakemalpaşa kreşleri, Mustafakemalpaşa yuvaları, Mustafakemalpaşa çocukevleri, Mustafakemalpaşa anaokulu fiyatları 2014, Mustafakemalpaşa kreş fiyatları 2014, Mustafakemalpaşa anaokulu ücretleri 2014, Mustafakemalpaşa kreş ücretleri 2014, özel anaokulu fiyatları 2014, özel kreş fiyatları 2014, özel anaokulu ücretleri 2014, özel kreş ücretleri 2014, meb anaokulu fiyatları 2014, meb kreş fiyatları 2014, meb anaokulu ücretleri 2014, meb kreş ücretleri 2014, Mustafakemalpaşa kreşleri,Mustafakemalpaşa kreş, Mustafakemalpaşa kreş ücretleri, Mustafakemalpaşa kreş Etkinlikleri, Mustafakemalpaşa kreş yüzme, Mustafakemalpaşa kreş basketbol, Mustafakemalpaşa kreş dil okulları, Mustafakemalpaşa kreş dil kursları, Mustafakemalpaşa üniversiteleri kreşleri, Mustafakemalpaşa yabancı dil kursu, Mustafakemalpaşa Anaokulları Rehberi, Mustafakemalpaşa Kreşleri, Mustafakemalpaşa Kreşleri ve Anaokulları


text:
Qırımda avgustnıñ 31-nde Rusiye silâlı hızmetleri Kiyev Patriarhatı Ukraina Ortodoks Kilisesine ait olğan Aqmescitteki katedral kilseni qapattı. Bunı Qırım.Aqiqatqa Aqmescit ve Qırım arhiyepiskopı Kliment bildirdi.
Arhiyepiskopnıñ sözlerine köre, o kilsege yiberilmey.
«Saba saat 10-da icracı hızmeti kilsege kirdi, birinci qatnın qapılarını bozdı, ekinci qatta mihrabnıñ qapısı qırıldı, kelgenlerge kiriş qapalğan. Birinci qatnıñ odaları, kira añlaşmasına binaen, Yeparhiyanıñ idaresine ait olğanına dair deliller keçmey. Olar mahkemeniñ bazı qararlarını köstere, olarğa binaen Ruhaniy merkez binanı terk etmeli, albu ki Ruhaniy merkez endi eki yıldan berli Yeparhiya idaresinde mevcut degil», – dedi o.
«Milliy gazeta-mecmua neşriyatı» Devlet müessisesiniñ müdiri Andriy Şçekun Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, Qırımda ukrain kilsesiniñ ibadethanesine zarar berildi.
«Kilitler üzülgen, barbarlar ibadethanege kirip mihrabnı qıra, ikonalar musadere etile», – dedi Şçekun.
İcracı hızmetinde bu adise aqqında izaat berilmedi. Qırım.Aqiqat vaqianıñ tafsilâtını ögrenmekte.
Qırım istilâsından sıñ Kremlge tabi olğan akimiyet Kiyev Patriarhatı Ukraina Ortodoks Kilisesine ait kilseniñ bir qısımını zapt etti ve kilseniñ bazı odalarını icarege tüşürmek içün yarış ötkerdi. Kiyev Patriarhatı Ukraina Ortodoks Kilisesiniñ Aqmescit ve Qırım arhiyepiskopı Kliment, dünya toplulığına muracaat etip, Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ milliy, medeniy ve diniy aqlarını qorumağa çağırdı.
Qırım ve Aqyarda ortodoks hristian kilseleriniñ çoqusı Moskva Patriarhatı Ukraina Ortodoks Kilisesine tabi olğan.


text:
Şimdilik Qırımda koronavirus yoq dep aytalar. Yani Aqmescit hastahanesinden qaçqan bir hanım oldı (nasıl, añlatıñız maña, nasıl etip infektsiya bölüginden qaçıp ketmek mümkün? Anda kamera yoqmı, anda koronavirus şübelileri yatqan palatalardan qolaylı çıqmaq mümkünmi?). Busı qaçtı ve Rostovğa, ğaliba ketti.
Ya da mına, maskalar! Olar ise satlıqta yoq eken. Ve mına yerli matbuat telâşlanıp başlay: maska yoq, amma olarsız hastahanege yibermeyler.
Ya da mına, maskalar! Olar ise satlıqta yoq eken. Ve mına yerli matbuat telâşlanıp başlay: maska yoq, amma olarsız hastahanege yibermeyler.
Deyik ki, ayağıñıznı qırdıñız, amma şeer hastahanesiniñ travmatologiya bölügine sizni yibermezler: maskañız yoq da. Belledim, qabartalar, yanımdaki eki ilâchanege kirdim: maska yoq. Üçüncisine telefon ettim: "Ne, sizde maska soracaqsıñızmı? Yoq olar, yoq!" Telâş başlana.
Yerli memurlar vaziyetke uyğun olmağa tırışa. Mına virus ile küreş içün Rospotrebnadzornıñ emri. Bellesem, memurlarnıñ özlerini virusnıñ olıp-olmamasına teşkermek kerek, ya da aqılnıñ olmasına.
Ebet, adaşnaysıñız: Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönovnıñ emriniñ birinci saifesi daa açıq oqulsa, soñraki bir qaç saife - vertikal çevirilgen gorizontal cedvellerdir. Yoq, başıñıznı çevirmeñiz, olar bunı sadece esabat bermek içün yaptılar: "Küreşemiz!" demek. Yedi saifede ğayret etemiz! Rospiotrebnadzornıñ özü ise dey: ebet, keskin respirator hastalıqlar çoqlaştı.
Memurlarnıñ özlerini virusnıñ olıp-olmamasına teşkermek kerek, ya da aqılnıñ olmasına
Qırımda 28 mektepni qapattılar, balalar hasta, yarımadada epidemiya maksimumı 60%-ğa arttı. Bu resmiy malümat, em de qış da sıcaq edi.
Sadece Kefede soñki aftada 1004 gripp ve keskin respirator virus infektsiyası adisesi qayd etildi, bu ise bir afta evel olğan sayıdan 20%-ğa çoqçadır. Böylece, Kefeniñ №17 mektebinde 5 sınıf qapatıldı, qayd ete Rospotrebnadzor.
Başqa ülkelerde olğanı kibi kütleviy tedbirlerni toqtatmaq mantıqlı olur edi, amma yoq: bizde Qırım ilhaqınıñ ("birleşmesiniñ") altıncı yıldönümi de! Bunı nasıl qaçırmaq mümkün? Saba Klementyev dağında marafon keçecek, bütün müzey ve kitaphanelerde - bu tarihqa bağışlanğan vatanperver tedbirler. Kontsertler, spektakller, kazak toplaşuvları. Nasıldır "vatanperver poyezd" kelecek, martnıñ 18-inde kütleviy bayramlaşma olacaq. Şeerniñ akimiyeti ise ne? Olar deyler: açıq alanda olsa, bir şey olmaz. Ve müzeylerdeki vatanperver toplaşuvlar olarnıñ neçündir raatsızlamay.
Amma mında da normal adamlar bar. Aqmescit tsirki koronavirus sebebinden bir ayğa qapaldı.
Başqa ülkelerde olğanı kibi kütleviy tedbirlerni toqtatmaq mantıqlı olur edi, amma yoq: bizde Qırım ilhaqınıñ ("birleşmesiniñ") altıncı yıldönümi de!
Qırım akimiyeti ise quvana: koronavirus - er yerde. Kurortçı ise qayda baracaq? Avropağa endi istemez, AQŞ ve İsrail - yibermez, Türkiye virus sebebinden kurort mevsimini bir yarım ayğa keççe açacaq. Mına ise Qırım! Mında ise adamlar kelip başlar!
Bunda şübeñiz olmasın dep, yerli şaraplarnıñ virustan dermanı kibi reklaması artıq başlandı.
Amma, elbette ki, Aqmescitteki cenaze donatmalarınıñ yarmalığınıñ teşkilcisi menim qaramanım oldı. Ve bu bir şey degil, Aqmescit memuriyetiniñ qararıdır.
Vaqtında, razısızmı?! İyünniñ 15-inece fiyatlar kesilgen, aşıqıñız!
Armen Haçaturov, kefeli bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Noyabrniñ 26-nda Moskvada, Umumrusiye insan aqlarınıñ qorçalavı oğruna qurultayında aq-uquq qoruyıcıları şimdiki alda olğan ekstremizmge qarşılıq kösterüv idarelerini yoq etmege talap etken qararnı qabul ettiler, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Qurultay iştirakçileriniñ fikrine köre, muessise «büyük ölçüde terrorizm ve ekstremizmge qarşı kerçekten küreşmek yerine akimiyetniñ ideologik raqiplerni taqip ete». Ondan ğayrı aq-uquq qoruyıcıları «siyasiy ve ideologik maqsatlarına irişmek içün zorbalıq qullanmağan» teşkilâtlarnı ekstremistik olaraq ilân etüvniñ toqtatılmasını talap ettiler.
Bu cümleden şimdiki alda olğan «E» Merkezini yoq etmek teşebbüsi ile «İnsan aqları oğruna» areketiniñ rehberi Lev Ponamaröv çıqışta bulundı. O, terrorizm ve ekstremizge qarşı küreşüv bayraqları altında insan aqları ve ürriyetleriniñ sıñırlanması yapıla, dedi.
Ponamaröv, qurultay iştirakçilerine muracaatta bulunıp: «Telükesizlik muessiseleriniñ faaliyeti Rusiye vatandaşlarına qarşı doğrultılğan… Mahkeme şubesiniñ statistikasına köre, 2003 senesinden soñ anayasa qurumı ve telükesizlik esaslarına qarşı yapılğan cinayetler boyunca mahküm etilgenlerniñ sayısı 28 qat arttı. Cinayetçilerniñ sayısı 28 qat artqanına inanmaq olurmı? Elbette yoq!» – dedi.
«E» Merkezi olaraq da belli olğan Rusiye İçki işler nazirligi (İİN) yanındaki Ekstremizge qarşılıq kösterüv boyunca baş idare, İİN merkeziy idaresiniñ struktur alt şubesi olıp, ekstremistik faaliyetlerge qarşılıq kösterüv saalarında devlet siyasetini işlep çıqara ve ömürge keçire.


text:
İlhaq etilgen Qırımdaki Rusiye ukümeti 2018 senesinde Rusiye ordusına 2300 Qırım sakinini çağırmaq istey. Bunı aprel 3-te, yarımadanıñ baş naziri muavini İgor Mihayliçenkonıñ sözlerine atıfta bulunıp, Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ saytı bildire.
Qırım «Rusiye Silâlı Quvetleriniñ saflarına vatandaşlarnı çağıruv boyunca vazifelerniñ sayısı boyunca Rusiyedeki Cenübiy arbiy okrugınıñ 15 subyekti arasında dörtünci oldı», dep qayd etti o.
Qırım ukümetiniñ matbuat hizmeti: «Bu munasebet ile cumhuriyetniñ şeer ve rayon çağıruv komissiyaları tarafından esassız qararlarnıñ alınmasına yol bermemek kerek. Ondan ğayrı, vatandaşlarnıñ arbiy hizmetke yararlığı boyunca tibbiy teşkerüvler yapılğanda hatalar ve aqlarınıñ bozuluvına yol bermemek kerek», – dep, Mihayliçenkonıñ sözlerini naqil ete.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Prokuraturası yarımadanıñ sakinlerine, Rusiye ordusında arbiy hizmet keçmek içün celpnameler alsalar, telefon ya da elektronik poçta vastasınen muracaat etmege rica ete.
BMTniñ Ukrainada insan aqları boyunca Monitoring missiyası, 2017 senesinde Rusiyeniñ silâlı quvetlerine arbiy hizmetke eñ az 4800 Qırım sakininiñ çağırılğanını bildirgen edi.
Aprel 2-de Ukrainanıñ qıtadaki qısmında, mayısnıñ soñuna qadar devam etecek muddetli arbiy hizmetke baar çağırıluvı başlandı.


text:
Seyitler rayonı Alikeç köyünde yerli müsülmanlar içün ibadethane açıldı. Endiden soñ, köylüler öz diniy ibadetlerini şu yerde yerine ketirecekler.
Bina hayırsever iş adamı tarafından satın alındı.
İbadethaneniñ açıluv merasimi tantanalı şekilde olıp keçti. Tedbir duanen başlandı, toplaşqanlar “Yasin” suresini oqudılar, bundan soñ, QMDİ MDT-nıñ din cemiyetleri ile iş alıp barğan bölükniñ reberi Raim Gafarov hayırlav sözlerinen çıqışta bulundı. O, Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev adından köy müsülmanlarını tebriklep, ibadethaneniñ açıluv işine qol tutqan er keske teşekkürler bildirdi.
“Arzumız yerine keldi, Vatanımızda yaşaymız, maqsadımız – inkişaf etmek ve diniy mirasımıznı arttırmaqtır”, – dedi Raim Gafarov.
Merasim devamında faallerge teşekkürname ve qıymetli bahşışlar bağışlandı. İbadethane ise, muqaddes Qurandan ayetler yazılğan panno ile yaraştırıldı. Onı Müftiyat hadimleri yerli cemaatqa ediye ettiler. Merasimden soñ, üyle namazı qılındı. Soñra, er kes tatlı sofra başında toplaştı.
Müftiyat vekilleri Seyitler rayonı din cemiyetiniñ reisi Rustem Temirov ile birlikte yerli qabristannı ziyaret ettiler. Yerli imam ve din cemiyetiniñ küçü ve ğayreti sayesinde qabristan sıñırları keñleştirildi. Mında suv keçirildi, cenaze ötkermek içün mahsus yer yapıldı. Qabristanda müsülmanlar merhumlarnıñ ruhuna dua oqudılar.
Soñunda, Raim Gafarov Çkalovo köyüniñ mezarlığına barıp, şu yerde ötkerilgen tamir işleriniñ neticelerinen tanış oldı. Bu sevaplı işte iştirak etken müsülmanlarğa da Müftiyat adından teşekkürnameler taqdim etildi
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
OBSE Rusiyeni Qırımnı Ukrainağa qaytarmağa, Gürcistannıñ işğalini bitirmege ve halqara mecburiyetlerini eda etmege çağıra. Bu aqta OBSE Parlament assambleyasınıñ rezolütsiyasında söz kete, dep bildire Azatlıq Radiosı.
OBSE Parlament assambleyası rezolütsiyasında «topraq bütünliginiñ ve sıñırlarnıñ sarsılmazı aqqında qaidelerge riayet etüv ve davalarnıñ tınç yatıştıruv müimligini qayd ete ve Rusiye Federatsiyasını Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ ve Aqyarnıñ işğalini lâğu etmege çağıra».
OBSE PA «Rusiyeni 2008 senesi avgust 12 künü qabul etilgen ateşniñ toqtatuv aqqında añlaşmağa binayen, Gürcistan toprağı işğaliniñ toqtatuvı ve halqara uquqnıñ qaidelerine riayet etüv ile bağlı mecburiyetlerni eda etmege çağıra».


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünyanı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarğa nisbeten etilgen cinayetlerge diqqat etmege çağırdı.
Petro Poroşenko şunı qayd etti ki, soñki yarım yıl içerisinde Ukrainada çoq insan elâk oldı. O, Qırım işğaline qarşı çıqqan ve neticede cansız alda tapılğan qırımtatarı Reşat Ametovnı hatırlattı.
Ukraina prezidenti Ametov diktaturağa qarşı öz narazılığını bildirgenini qayd etti, haber ete Azatlıq Radiosı.
«Eminim ki, birazdan Qırım işğali keçmişte qalır. Qırımlılar onı hatırlap, cesürligini alğışlaycaqlar», – dedi Poroşenko.
Devlet başı Ukraina al-azırda esas aqları bozulayatqan qırımtatarlar ile er vaqıt birlikte olacağını bildirdi.
«Men dünya ve AQŞ-nı bu cinayetlerge seslenmege çağıram. Şimdi Qırımda ukrainliler ve qırımtatarlarnıñ aqlarını bozalar», – dedi Poroşenko.
Haber etilgeni kibi, sentâbr 18 künü ziyaret ile Petro Poroşenko AQŞ-da buluna. Amerika Kongressindeki çıqışından ğayrı, o, AQŞ prezidenti Barak Obama ile körüşecek.


text:
Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya dey ki, «fevral 26 işi» boyunca yaqalanğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygozğa «ciddiy ükümniñ» çıqıralmasını talap etecek.
Bu aqta o «TASS» Rusiye haber agentligine bildirdi.
«Teşkilâtçılardan birisi – Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca birinci mahkeme toplaşuvı da endi keçti. O ve onıñ tarafdarları apiste buluna. Mahkeme toplaşuvları yanvarniñ 15-den keçirilecek. Teşkilâtçılar olğanından sebep qattı ükümni talap etecekmiz. Mahkemeden evel taqiqat devamında olarnıñ yapqan areketleri şu insanlar añlamay ve hayal etkenini, mahsus bonuslarını qazanğanını köremiz. Amma bu arqadaşlar apiste yatacaq, ve bayağı», – dey Poklonskaya.
Aqmescitte «fevral 26 işi» boyunca bazarertesi künü birden eki mahkeme toplaşuvı keçti – Qırımnıñ Yuqarı Mahkemesi ve Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesinde. Yuqarı Mahkeme binası yanında onlarnen insan toplandı, amma toplaşuv salonına tek bir qaç insan kirip oldı, çoqusı, şu cümleden, mamahkümlerniñ – Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Arsen Yunusov ve Eskender Emirvaliyevniñ tuvğanları kiremedi.
Rusiye taqiqatçıları olarnı 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti binası yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Rus birligi» firqasınıñ faalleri iştirak etken çoq biñli mitingde yüz bergen «kütleviy çatışmalarda» iştirak etüv ile qabaatlaylar. Qırımda «fevral 26 işi» boyunca qabaatlanğan Talât Yunusovğa dekabr 28 künü üküm çıqarıldı, mazun fevral 26 künü kütleviy çatışmalarda iştirak etkeni içün 3,5 şartlı apis cezasına maküm etilgen. Bu sene oktâbr ayında ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq operatorı Eskender Nebiyev eki yıllıq şartlı apis cezasına maküm etildi.
2016 senesi yanvar 15-de keçirilecek toplaşuvda Qırım prokuraturası iş iştirakçilerine qabaatını ve mevamını bildirecek.
Mazunlarnıñ imayesi bir qaç cılttan ibaret olğan iş malümatlarını ögrene.


text:
Rusiye Ukraina şarqında vaziyetni eyileştirüvniñ kefili ola, amma buña yönelgen tedbirlerni keçirecek taraf degil, dep ayttı Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov RİA Novosti agentligine.
«Rusiye – zıddiyet tarafları celp etken bir memlekettir. Bu memleket zıddiyet taraflarını Minsk añlaşmalarına riayet etmege çağırdı. Lâkin Rusiye bu tedbirlerni amelge çekirecek bir taraf degil. Bu memleket kefil ola, faqat buña yönelgen adımlarnı atacaq bir memleket degil. Bizler bunı yapamaymız, çünki Rusiye bu zıddiyetniñ iştirakçisi olmay», – dedi Peskov.
Fevral 12-de Minskte Ukraina, Rusiye, Almaniya ve Frenkistan liderleriniñ Donbass zıddiyetiniñ al etilmesi boyunca muzakereleri olıp keçti.
Muzakereler neticesinde sentâbr ayında tizilgen Minsk añlaşmalarınıñ yerine ketirilmesi boyunca bir sıra tedbirler belgilendi. Bu vesiqanı kontakt gruppası imzaladı: Ukraina vekilleri, OSCE ve separatistlerniñ liderleri. Bundan ğayrı, Ukraina, Frenkistan, Almaniya ve Rusiye liderleriniñ bu tedbirlerge qoltutuv deklaratsiyası qabul etildi.
Böylece, fevral 15-te Ukraina şarqında ateş kesilmek kerek. Ukraina toprağınlan çetel ordular çıqarılmalı, ağır silâ çekilmeli. Bütün esirlerniñ azat etilmesi beklenile.
Fevral 12-de Avropa şurasınıñ prezidenti Donald Tusk dedi ki, Şura yañı iqtisadiy cezalarnı qabul etmese de, fevral 16-dan itibaren 19 insan ve 9 şirketke qarşı Ukraina vaziyetinden sebep ceza kirsetilecek.


text:
İşğal etilgen Qırımda Rus taqiqatı, 2016 senesi esir etilgen Dünya Qırımtatar Kongressiniñ icra şura azası Ervin İbragimovnıñ ailesinen «qonuşmağa istemey». Bunı Qırım.Aqiqatqa uquq qorçalayıcı, «CrimeaSOS» cemaat teşebbüsiniñ reberi Tamila Taşeva tarif etti.
«Tuvğanları, er daim alâqalı olmağa istese de, taqiqatçılar olarğa iç bir malümat bermey. Soñki vaqıtları taqiqatçı telefonını bile almay ve Ervinniñ babasına cevap bermey. İş mürekkep, çünki Ervinni kim ve nasıl qaçırğanı aqqında bütün malümat endi toplanılğan edi, amma taqiqat işleri ögge sürülmey, bunıñ sebebi – taqiqatçılarnıñ isteksizligi», – dedi Taşeva.
Onıñ sözlerine köre, Rusiyeniñ hızmetlerine tesir etmek içün tapılğan malümat mümün olğanı qadar keñiş surette yayılmaq kerek, bu cümleden halqara meydançıqlarda da.
Böyle etip, İnsan aqları boyunca BMT Şurasınıñ mecburiy ve zoraki qaçıruvlar boyunca işçi gruppasınıñ toplaşuvında failler İbragimovnıñ esir etilüvi aqqında tarif etmege niyetli.
Bunen beraber «CrimeaSOS» cemaat teşebbüsi İbragimovnıñ ğayıp olmasınen bağlı şikâyetni Avropa İnsan aqları mahkemesine (AİHM) yollamağa azırlana.
Bügün, iyülniñ 17-nde, Ervin İbragimov 32 yaşını toldurdı. Bu künü bir yıl evelsi ğayıp olğannıñ evi yanında qırımtatarları dua keçirgen edi, o vaqıt 300-ge yaqın adam onıñ qorantasını desteklemek içün kelgen edi.
Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayısnıñ 24-de Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından qaçırıldı. Video nezareti kamerası Rusiye yol inspektorları urbasında eki adam İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa oturtqanını qayd etti.
Qırım işğalinden soñ yarımadada insanlarnıñ, ekseriyeti qırımtatarlarnıñ, ğayıp olma adiseleri sıqlaştı. Bunen beraber Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komiteti tasdiqlay ki, «qırımtatarlarnıñ büyük sayıda ğayıp olması qayd etilmey».
Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ tahminlerine köre, insanlar Rusiye akimiyeti ya da onıñ kontroli altında bulunğan taqımlar tarafından qaçırıla bile. Qırım akimiyeti insanlarnıñ ğayıp olmasını tanıy, amma onıñ alâqası bar olğanını inkâr ete.


text:
Tel Avivde “Eurovision-2019”nıñ birinci yarıfinalınıñ ğalipleri belli oldı.
Yarış matbuat hızmeti bildirgeni kibi, finalğa böyle iştirakçiler keçti: Yunanistandan Katerina Duska, Sırbıstandan Nevena Bojoviç, Belarus yırcısı ZENA, estoniyalı Viktor Kron, Qıbrız vekili Tamta, Çehiya taqımı Lake Malawi, Avstraliyadan opera yırcısı Kate Miller-Heidke, İslandiya taqımı Hatari, San-Marino vekili Serhat ve Sloveniyadan Zala Kral ve Gaşper Şantl dueti.
“Evrovision-2019”nıñ ekinci yarıfinalı mayısnıñ 16-sında, finalı ise mayıs 18-inde olacaq. Yır konkursınıñ açılışı bazar künü yapıdı.
Ukraina bu yıl «Eurovision-2019» yır yarışında iştirak etmey.
Fevralniñ 23-nde «Eurovision-2019» ukrain milliy saylavında yırcı Maruv ğalebe qazandı. Maruv Rusiyede çıqışta bulunğanını aytqan edi. Daa soñra MARUV «Eurovisionğa» barmaycağı aqqında belli oldı. O, Ukraina milliy devlet teleradiokompaniyası ile añlaşıp olamadı.
Daa soñra Freedom-jazz, Kazka ve Brunettes Shoot Blondes taqımları yarışta iştirak etmekten vazgeçti.


text:
Rusiye qanunlarına köre, bütün «terroristik davalar» «Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesinde» (Rostov-na-Donu ş.) baqıla. Mahkeme tahqiqatı vaqtında mabüslerni davanıñ maiyeti baqılması içün Rusiye Federatsiyasına etap eteler, çoqusı allarda Qırımlılarnı artıq qaytarmaylar ve üküm çıqarılğanına qadar olar anda qalalar. Dava Qırımda baqılğan olsa bile, üküm quvetini alğan soñ, hususan siyasiy davalarğa kelgende, mabüslerni cezalarını çekmek içün Rusiye cezahanelerine etap eteler. Aynı zamanda olarnı olduqça uzaq alıp ketmege tırışalar.
Misal olaraq: Oleg Sentsov– Labıtnangi, Oleksiy Sızonovıç – İrkutsk (ekisi de 2019 senesi ilk küz ayınıñ 7-nde azat etilgen); Emir-Üsein Kuku, Ruslan Zeytulayev, ağa-qardaş Teymur ve Üzeir Abdullayevler – Salavat, Başkortostan Cumhuriyeti. Bu, faallerniñ qorantaları ile alâqalarını kesmek, mabüslerge ve olarnıñ tuvğanlarına ruhiy tazyıqnı arttırmaq içün yapıla. Ukraina vatandaşlarına qarşı bu kibi davranuv – olarnıñ Qırımdan qanunsız köçürilmesi – halqara gumanitar uquq qaidelerine köre arbiy cinayettir.


text:
Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ kâtibi, Yuqarı Radanıñ sabıq spikeri ve prezident vazifelerini vaqtınca eda etken Oleksandr Turçinov Ukrainanıñ sabıq prezidenti Viktor Yanukoviçniñ qaçuvından soñ Qırımğa 10 insandan ibaret mahsus bölükni yollağan edi.
Bunı o «1+1» telekanalında bildirdi, dep haber ete UNİAN.
«Meni Yuqarı Radanıñ reisi olaraq saylağanda Yanukoviç Mejigoryede degil edi. Ukrainağa sadıq qalğan sıñırcı ve arbiylerge bergen ilk emirlerimden biri – sıñırnı qapatmaq edi», – dedi o.
«Şunıñ içün Yanukoviç Qırımdan qaçıp ketti, o, Rusiye Federatsiyası Qara deñiz flotunıñ arbiy bazasına kelip, andan Rusiyege tahliye etildi», – dep ayttı Turçinov.
«Bizler anda (Qırımğa – muar.) 10 insandan ibaren mahsus bölükni yollağan edik, lâkin olar Qırımdan onıñ Rusiye Arbiy deñiz quvetleriniñ arbiy bazasında bulunğanını tasdıqladılar. O, anda olmaqtan bile qorqqan edi ve aynı bu sebepten arbiyler onı Rusiyege alıp kettiler», – dep qayd etti o.
«Qalğanları da Yanukoviçnen aynı vaqıtta qaçıp kettiler, lâkin olarnıñ çoqusı parlamentte ukrain akimiyeti ğayrıdan tiklenmege başlanmazdan evel bile sıñırdan keçmege yetiştirdi», – dep qayd etti Turçinov.


text:
Roman Oşarov
Eñ yaqın vaqıtta Moskva qarşılaşacaq meselelerden biri, Qırım musulmanlarınıñ Rusiye cemiyetine qoşulmasıdır. Belli ki, bu devlette, musulman diyarlardan kelgenler közge alınmasa, tahminen 16 million musulman yaşay, yani olar, memleketniñ 11%-nı teşkil eteler.
Refat Çubarov, qırımtatar Meclisiniñ yañı reisi, Mustafa Cemilev kibi, yarımadanıñ akimiyeti tarafından Qırımğa yiberilmedi. Aytqanına köre, adaletsizlik esasında qurulğan yañı yaşayışqa qırımtatarlar nasıl alışacaqlarını bilmeyler.
Refat Çubarov, «Гoлoc AMepиkи» rus hızmetiniñ mühbirine añlatqanı kibi, «İslam, inançlı adamlarnı, esasında adaletsizlik turğan vaqiyalarnı qabul etmekten men ete».
Rusiye musulman yetekçileri, qırımtatarlarnı Moskva ile işbirlik tutmağa qandırmaq içün ardı-sıra yarımadanı ziyaret ettiler.
Rusiyede tahminen 5 biñ musulman cemiyeti mevcut, olarnıñ üçte birini Şimaliy Qavqaz musulmanları Koordinatsion merkezine ait. Nufuz boyunca ekinci yerde – Tatarstan Diniy İdaresi buluna, o cemiyetlerniñ 25%-nı idare ete, üçünci yerni, em Aqrusiye, Moldova, Latviya musulmanları arasında itibarlı sayılğan Rusiye musulmanlarınıñ diniy idresi tura. Ve Rusiye müftiler Şurasınıñ idaresi altında cemiyetlerniñ tahminen 18% buluna.
2014 senesi mart ayında Qırımnı birinci olıp Tatarstan müftisi Kamil Samigullin ziyaret etti ve Qırım musulmanları müftisi Aci Emirali Ablayevnen körüşti. Samigullin o vaqıt, qırımtatarlar daima Tatarstan musulmanlarınıñ qol tutuvında emin olmalılar.
Samigullinnden soñ, yarımadağa Rusiye müftiler şurasınıñ reisi Ravil Gaynutdin de keldi, o da Mecis, Müftiyat vekillerinen körüşti. İyunnin başında, Rusiye künü, yarımadağa Musulmanlar Merkeziy Diniy İdaresi ve Başqorqostan Cumhuriyetiniñ eyyeti, Şeyhul İslam Talğat Safa Tacuddinniñ reisliginde keldiler, o da Emirali Ablayevni ziyaret etip, «bir musulman digerine er işte tayanç» olğanını isbatlamağa tırıştı.
Şimdilik, Şimaliy Qavqaz musulmanları koordinatsion merkeziniñ reisi Qırımda bulundımı ya yoq belli degil. Amma, diger tesiri çoq duyulmağan «Moskva müftiyatı» ve Çuvaşiya Cumhuriyeti Diniy İdaresiniñ reisi, Cemaat palatasınıñ azası Albir Krganovnıñ ziyareti aqqında belli. Krganov, rusiyeli akimiyetke çoq yaqın olğan «Milliy firka»nı destekledi.
Qırım mühbirleri yazğanı kibi, Krganovnıñ Qırımğa ziyareti «muvafaqiyetsiz» oldı, Qırımlı müftiy ise, daa çoq Gaynutdin ile bağ qurdı. Qırım müftisi Ablayev Rusiye vekillerinen körüşkende, Qırım müftiyatınıñ mustaqilligine israr etip, semereli işbirlikni red etmedi.
Tatarstan prezidenti Rustam Minnihanovnıñ Qırımğa ziyareti eñ çoq közge çarptı. O Refat Çubarovnen körüşken edi. Bir qaç aydan soñ, Çubarov Kazanğa bardı, qırımtatarlar ve qazantatarlar arasında işbirlik aqqında añlaşma tizdi. Vesiqağa köre, Tatarstan ve Qırım köy, qasabaları eyyetleriniñ biri-birinen bağ tutmaları, eki halqnıñ tarihiy bağlarnıñ ögrenilmesi, til, tasil, tarih saalarında birlikte yapılğan ilmiy konferentsiyalarnıñ ötkerilmyesi közde tutula edi.
Qırımtatarlarnıñ ekseriyeti tarafından desteklengen Meclis, Rusiye musulman teşkilâtları ile iş tutmaq degil, daa çoq tarihiy tecribe ve yarımadada islamnen bağlı vaziyetni añlatmağa tırıştı.
«Bugün de bugün, Qırımda yekâne Diniy idare çalışa, müftisini qurultayda saylaylar. Yarımadada çalışqan aman-aman episi din teşkilâtları müftiyatqa bağlı», – añlattı Çubarov.
Aytqanına köre, Rusiye eyyetleri vekillerini qırımtatarlarnıñ birligi şaşırttı.
«Rusiyeniñ özünde musulmanlar ve musulman teşkilâtlarnıñ faaliyetleri pek farqlana, olarnı bir merkez degil de, bir qaç büyük merkez idare ete, olar da bazıda özara çirkin bir raqibette bulunalar», – dedi Çubarov.
Qırım Müftiyatından ğayrı, yarımadada Qırım musulmanları Merkezi de çalışa, oña musulman cemiyetlerniñ 14 bağlı. Müftiyatnıñ imayesine ise, 350 cemiyet kire. Çubrovnıñ fikirince, Qırım musulmanları merkezi Ukrainanıñ sabıq mahsus hızmetleri tarafından meydanğa ketirildi, Rusiye mahsus hızmetleri de onı qullanacaqtırlar.
Kreml siyasetini belgiley
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımnıñ Rusiye ile «birleşkenini» ilân etken soñ, qırımtatarlarnıñ aqlanuvı boyunca tedbirler keçirilecegini aytqan edi. Soñra, prezident yarımadadan sürgün etilgen qırımtatar ve diger milletlerniñ aqlanuvı boyunca ferman imzaladı.
İşğalden soñ, eki ay keçer-keçmez Putin, Rusiyege qol tutqan qırımtatarlarnıñ belli bir vekillerinen körüşti. Olarnıñ arasında Vasfi Abduraimov reberliginde «Milli firka» teşkilâtı azaları, «Partiya regionov» Qırım cumhuriyet teşkilâtını vekili Edip Gafarov da bar ediler.
«2008 senesi Rusiyeniñ Gürcistanğa qarşı yapqan istilâsı vaqıtndan Abduraimov Putinge muracaat etip, bu kibi tedbirlerni Ukrainağa qarşı qullanmasını rica etti», – hatırlattı Çubarov.
Qırım işğal etilgen soñ, Putin Mustafa Cemilev, ya da Meclisniñ diger vekillerinen körüşmedi. Tek bir kere, Cemilevnen, referendum arfesinde, Tatarstannıñ sabıq prezidenti Mintemir Şaymiyevniñ teşebbüsi ile telefonnen laqırdı etti. Yañı şaraitlerde, qırımtatar aqlarının qorçalanuvı aqqında sualge, Putin qazan tatarlarnıñ «bahtlı» ömürini misal olaraq ketirdi.
Moskvadaki Karnegi merkeziniñ mütehassısı Aleksey Malaşenkonıñ fikirince, Kremlniñ islamğa nisbeten davranışında büyük bir qusur bar, akimiyet musulmanlarnı ekige böle – devletke yaqın olğan «yahşı», qarşı çıqqan «yaramay».
Qırımdaki radikallıq
«Qırımtatarlarnıñ küreşi esasında, daima zorbalıqsız usullar tura edi. Er saada. Maneviy ayatta bunı qulanamız. Qırımda terrorizm ya da silâğa tayanğan teşebbüslerniñ peyda olacağı aqqında söylemek – saçmadır»,– dey Refat Çubarov.
Aleksey Malaşenko maqaleleriniñ birinde, Qırımda salafilerge qol tutqan yaşlarnıñ bar olğanını yaza.
Tavriya milliy universitetinde Qırımdaki islamnıñ tedqiqçısı Elmira Muratovanıñ bildirgenine köre, Qırımda salafiler tek ayırı arap devletleri fondları ve missiyalarında temsil etilmekte.
Qırımda islamnıñ türk variantı mevcut. Bunen beraber, 5 biñe yaqın tarafdarı olğan «Hizb-ut-tahrir» teşkilâtı da añıla. Qırım diniy erbaplarınıñ bazıları, bu qayd etilmegen teşkilât qırımtatarlarnıñ an-aneviy islam baqışlarını boza, dep sayalar.
Muratova yazğanı kibi, yarımadada habaşiler de bar, 500-800 nefer adamdan ibaret vahhabiler ceryanı faaliyet etmekte. Faqat, bunıñ episi kütleviy şekilde inkişaf etmey.
Rusiye qanunlarından tış qalğan «Hizb-ut-Tahrir» kibi teşkilâtlar, işğalden evel de ayırı qurumlar olaraq çalışmadılar, dey Çubarov.
«Qırımda «Hizb-ut-Tahrir» daimiy teşkilâtı yoq. On, on beş adam bu firqa ğayelerine qol tutqanları belli. Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, «Hizb-ut-Tahrir» ile küreşni esassız birinci yerge qoydılar», – añlattı Çubarov.
«Qırım islamı» nasıl tiklendi
İslamnıñ Qırımdaki canlanuvı qırımtatarlarnıñ avdetinen başlandı. Tavriya Milliy universitetinin ilmiy hadimi Elmira Muratova yazğanı kibi, Qırımdaki islam sıfırdan tiklenip başladı.
Yarımadada ilk evelâ, cami, medrese, ibadethaneler, cemiyetler quruldı. 5 Medrese açıldı, hafizler mektpleri açıldı. İslam merkezleri ile bağ teşkil etildi. 2000 senesinden başlap, Qırımdaki diniy tasil esasen Türkiye tarafından idare etile. Araplarnıñ tesiri tek «Alraid» hayriye teşkilâtınıñ faaliyetinde duyala.
Qırımda musulman cemiyetlerniñ inkişafı, Ukrainanıñ yımşaq siyasetinen bağlı. Yarımada Rusiyeniñ qoluna keçken soñ, diniy teşkilâtlar yañı qanunlarğa alışıp başladılar, olarğa köre, misal içün «Hizb-ut-Tahrir» yasaq etilgen terroristik teşkilât sayıla.


text:
Bunı yerli matbuat vastaları bildireler.
Anda olarnı çalğı taqımı ile Odessa Arbiy akademiyasındaki yaşdaşları qarşıladılar. Kursantlarnı kazarmalarda yerleştirdiler. Olar yarımadadan saat 10-da çıqıp, Odessağa tek yarı gecege yaqın keldiler. Separatistler kursantlarnıñ yolunı kesip, olarnı Or boynunda tuta ediler.
Mart 21 künü Ukraina Arbiy-deñiz quvetleriniñ Aqyardaki Akademiyasınıñ kursantları ukrain bayrağınıñ rusiye bayrağına avuştıruvına narazılıq kösterip, ukrain gimnni icra ettiler. Olarnı çalğı taqımı vastası ile bastırmağa tırıştılar. Gençler rusiye bayrağı altında hızmet etmege istemediler.


text:
Ukraina Tış işleri naziri Pavlo Klimkin, Ukraina prezidenti Petro Poroşenkoniñ Almaniya kantsleri Angela Merkel ile muzakereleri esnasında Qırım deokkupatsiyası meselesini ortağa qoyacağını bekley.
Bunı Klimkin bunıñ arfesinde «İnter» telekanalınıñ efirinde, eki devlet liderleriniñ planlaştırılğan körüşüvinden neler beklegeni aqqında aytqanda bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Qırım munasebeti ile nevbetteki sefer, bıltır sanktsiyalarğa rağmen yarımadağa kirsetilgen Siemens turbinaları ile vaziyetni muzakere etmek kerekler.
Ukraina tış siyaset muessisesi başlığınıñ aytqanına köre, Poroşenko ve Merkel ilk nevbette BMT barıştırıcılarını Donbassqa ketirüv taktikasını keliştirmege tırışacaqlar.
Aprel 10-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko AFC kantsleriniñ daveti ile Almaniyanı ziyaret etecek.


text:
Koronavirus tarqalamasınıñ telükesi sebebinden Qarasuvbazardaki "Taygan" parkınıñ açılışı avuştırıla, haber etti parknıñ saibi Oleg Zubkov.
"Taygan" arslanlar parkınıñ açılışı ve arslanlarnıñ qış yuvalarından yiberilmesini bir künde - aprelniñ başında yapacaq edik. Amma, körünip tura ki, koronavirus pandemiyası sebebinden kirsetilgen mahsus rejim içün, açılışnı keççe yapacaqmız", - aytıp berdi Oleg Zubkov.
2018 senesi iyülde “Taygan” parkında arslan turist Olga Solominanı tişlegen. Qadınıñ aytqanına köre, “Taygan” müdiri Oleg Zubkov o yerde edi, amma arslannı birden tınçlatıp olamadı.
Zubkov ise, Solomina sarğoş olıp, arslanğa qaşanğanğan ve bunıñ içün ayvan onı tişlegen, dep ayta.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.


text:
Aqmescitte evelki ukrain gimnaziyasınıñ talebeleri «soñki çañ» bayramına vışıvanka kiyip keldiler
Cuma künü, mayıs 22-de, Rusiye işğalinden soñ «Aqmescit akademik gimaziyası» olğan Aqmescitniñ ukrain mektep-gimnaziyasınıñ telebeleri «soñki çañ» bayramına vışıvanka kiyip keldiler. Bu esasen ukrain tilli başlanğıç ve orta sınıflarnıñ talebeleri edi, haber ete Qırım.Aqiqat.
Tantanalı tedbirde olimpiada, yarış ve sport yarışlarınıñ ğalipleri ile mezunlarnı taqdirlediler. Fahriy yarlıqlarnı gimnaziyanıñ eñ eyi oca ve talebeleri, em de mektep ayatında faal iştirak etken ana-babalar aldılar.
Balalar kökke kürrelerni yolladı, bayramnıñ soñunda mezunlar öz soñki dersine yol aldı. Bıltır gimnaziyada soñ çañ bayramı Rusiye gimni ile keçti.
Aqmescit mekteplerinde mayıs 20 kününden «soñki çañ» bayramları başlandı. Qırımnı öz nezareti altına alğan Rusiyede «soñki çañ» bayramı keçirilecek bir kün belgilenmegen. Er oquv yurtu bayram kününi özü saylay bile. Mayısnıñ 25 kününe kelgen birinci devlet imtianından evel olmalı. Ukraina mekteplerinde Soñki çañ bayramları mayıs 29 künü keçirilecektir.


text:
Kefe civarında Gasfort dağında yerleşken Sardin qırallığı askerleriniñ mezarlığı sentâbr 11 künü Qırımda Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve onıñ italyan dostu, sabıq baş nazir Silvio Berlusconiniñ ilk ziyaret etken yerleri oldı.
Putin ve Berlusconi 1855 senesi Aqyar rayonında halqara koalitsiya erkânında Rusiye ordularına qarşı cenkleşken Sardin qırallığınıñ eki biñden ziyade asker defn etilgen memorialğa gülçemberlerni qoydılar.
Bundan soñra Putin ve Berlusconi Yalta şeerine ait olğan Massandra qasabasına baracaqlar. Anda «yemek ve degustatsiya» olacaq.
Berlusconi Putinge «şahsiy ziyaret» ile kelgendir. Bundan evel eki kün musafir Rusiyeniñ Soçi kurortında bulundı. Sentâbr 9 künü Kreml spikeri Dmitriy Peskov aytqanı kibi, bu eki erkeniñ «eski iş ve şahsiy munasebeti» bar. Berlusconi İtaliyağa sentâbr 13 künü qaytmalı.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Çarşenbe künü, iyülniñ 9-da, Moskvanıñ Basman mahkemesi Ukraina içki işler naziri Arsen Avakovnı ğıyabiy şekilde apske aluv aqqında meseleni baqacaq, dep bildirdi jurnalistlerge mahkemeniñ matbuat hızmeti, haber ete Azatlıq Radiosı.
Rusiyede Avakovğa qarşı öldürüv, adamlarnı esir aluv ve yasaq etilgen cenk usulları ve vastalarınen qullanuv aqqında cinaiy iş açıldı. İyünniñ 21-de onı halqara qıdıruvğa ilân ettiler.
İyül ayınıñ başında Basman mahkemesi Ukrainadaki Dnepropetrovsk vilâyetiniñ gübernatorı İgor Kolomoyskiyni ğıyabiy şekilde apske aldı. Rusiyede onı öldürüv, adamlarnı esir aluv ve yasaq etilgen cenk usulları ve vastalarınen qullanuv, em de jurnalistlerge işini yapmaq imkânından marum qaldıruvda qabaatlaylar.
Mahkemeci mezkür qararnı izaatlar eken, Kolomoyskiy azatlıqta bulunıp, yañı cinayetler yapa bile, dep bildirdi.


text:
Lugansk civarındaki blokpostqa qarşı açılğan mina atışı vaqtında eki arbiy hızmetçi elâk oldı, «İnter» telekanalınıñ jurnalisti yaralandı.
UNİAN mühbiriniñ malümatına köre, bunı ATO malümat merkeziniñ vekili Andriy Lısenko iyülniñ 9-da Kiyevdeki brifingde bildirdi.
Yaralanğan jurnalist Roman Boçkala arbiy hastahanede yardım körgenini Facebook saifesinde yazdı.
Lugansk ve Donetsk vilâyetlerinde terrorizmge qarşı tedbirler aprelniñ 15-den berli devam ete.
İyülniñ 1-de Ukraina prezidenti Pötr Poroşenko tarafından ilân etilgen 10 künlik barışıqtan soñ ükümet orduları Rusiyege qol tutqan separatistlerge qarşı ucumlarnı ğayrıdan başladılar.


text:
Rusiye devlet davacısı «Altın Ordu Tatar Vatanperverlik Cebesi» lideri Danis Safargalini «VKontakte» ictimaiy ağında nefret ve duşmanlıq qozğantaqı sebebinden beş yılğa azatlıqtan marum etilmesini rica etti. Taqiqatnıñ malümatına köre, Safargali ruslar, Rusiye prezidenti, Rus prorvslav kilisesi ve Qırımnen bağlı vaziyet aqqında fikirlerini beyan atken eken. Bu aqta
«Idel.Aqiqat» (Azatlıq Radiosınıñ proyekti) bildirmekte.
İctimaiy ağlardaki ekstremizmden ğayrı Safargali, birisiniñ sağlığına zarar bermek, urmaq ve yaramazlıq yapmaqta qabaatlana.
Faal öz qabaatını tanımay. Qorçalağan taraf Safargaliniñ bütünley aqlanmasını talap ete.
Danis Safargali qavğa esnasında yüklü olğan ömür arqadaşınıñ qursağına tepkenlerinde onı qorçalağan arada, birisiniñ sağlığına biraz zarar bergeni içün SİZOğa qapatılğan edi. Ondan soñ o ekstremizmde qabaatlandı.


text:
Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat kâtibi Maryana Betsa Qırımda Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi ve Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevniñ Rusiye mahkemesi tarafından taqibi mümkün olmağanı aqqında bildirde.
«Qırımtatarlarğa nisbeten ayırımlar mümkün degil. İşğalci akimiyetniñ areketlerini takbih etemiz», – yazdı Twitterde Betsa.
Yaqında Qırım advokatı Cemil Temişev Aqmescitte Kiyev rayon mahkemesiniñ Mustafa Cemilevniñ yaqalanuvı boyunca qararı aqqında bildirdi. Bu malümatnı Rusiye matbuat vastalarına Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya da tasdiqladı ve Cemilevniñ federal qıdıruvğa ilân etilgeni aqqında bildirdi.
İşğal etilgen Qırımda Mustafa Cemilevni sıñırdan qanunsız sürette keçüvde, silânıñ qanunsız tarzda saqlanuvında qabaatlaylar.
Mustafa Cemilevniñ özü Aqmescitte mahkeme qararını daa izaatlamadı.
Evel Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilevge Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadağa kirişni yasaqladılar.


text:
Endi 2016 senesi oktâbr 1-den başlap, çoq daireli evlerde yaşağan Qırım yarımadası sakinleri, adiy mecburiy daire tölevinden ğayrı, evleriniñ tamiri içün de tölemek mecbur olacaq. Şimdilik bunıñ fiyatı, saibiniñ mülkü olğan mesken odasınıñ umumiy meydanından (ğayrı mesken) 1 kvadrat metr içün 6,16 ruble teşkil etecek, dep bildirdiler işğal etilgen Qırımnıñ Kremlge boysunğan Mesken-kommunal hocalığı nazirliginiñ matbuat hızmetinde.
Tölev imtiyazlı vatandaşlarğa da bağlı, istisna olaraq 70 yaşından büyük olğanlar. Meselâ, umumiy meydanı 50 metrden biraz ziyade olğan standart eki odalı daire içün 450 ruble (166 grivna) tölevge 320 ruble miqdarında er ay tölengen öz isteginen-mecburiy tölev qoşulacaq.
Müessiseniñ malümatına binaen, Rusiyede çoq daireli evlerniñ kapital tamir etilmesi programması otuz yılğa qararınen yapılğan. Qırım, programmağa endi qoşulğan yekâne region ola, bunıñ içün er ev tamir işleri alıp barılması cedveline nevbetke kirsetilecek.
Yerli öz-özüni idare etüv organları kapital tamir fondunı teşkil etmek ve regional operatornı belgilemek kerek, qaysı biri mesken fondunı tamir etecek ve tamir etilgen evler vaziyeti aqqında internet ağında malümatnen vaqtında paylaşacaq. Şimdiki vaqıtta bütün şeerlerde mülk saipleriniñ umumiy toplaşuvları keçirile, o yerde kapital tamir fondunıñ teşkil etilmesi usulını saylaylar. Amma sakinlerniñ çoqusı bu ameliyat aqqında aqiqaten tek eşitkenler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
2017 senesi mart 1 künü ilk esaplarğa köre, Aqyar sakinleriniñ sayısı 429 815 insannı teşkil etti ve yılnıñ başından 1062 insanğa arttı. Bu aqta «Krımstat» matbuat hızmeti bildire.
«Keçken seneniñ yanvar-fevral aylarına nisbeten, Gagarin rayonından ğayrı bütün rayonlarda doğuv seviyesi azlaştı. Gagarin rayonında 1000 insanğa doğuv sayısı 12,6 olsa – 13,0 qadar arttı. Gagarin rayonında eñ çoq bala doğuldı (2017 senesi yanvar-fevralde bütün doğğanlardan 40,6%). Doğuv seviyesiniñ umumiy koifitsienti 1000 sakinge 11,2 teşkil etti ve 2016 senesi yanvar-fevraldekine baqqanda azca edi (11,7)», – dep haber etile.
2017 senesi yanvar-fevralde ölgenlerniñ sayısı 1025 insannı teşkil etti (keçken sene aynı müddetke nisbeten 12 insanğa çoqça), qayd eteler müessisede.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Daa evel qaçırılıp azaplarğa oğratılğan qırımlı Renat Paralamovnıñ anası Pakize Paralamova advokat Emil Kürbedinovnen beraber sentâbrniñ 20-de Qırımdaki Rusiye FSB idaresini ziyaret etip, idare yolbaşçısınıñ muavini ile körüşkenler.
«Ana (Paralamovnıñ qaçırılıp azaplarğa oğratılması aqqında – QA) tüşüngenlerini birer-birer ikâye etti. O, maskalı insanlar ileride birisiniñ balasını qaçırıp, azaplar oğratmasını istemey, dep ayttı. O, bunı kimler yapqanında şübesi olmağanını bildirdi», – dep tarif etti Kürbedinov Qırım.Aqiqatqa.
Kürbedinovnıñ aytqanına köre, FSB hadimi uquq qoruyıcılar tarafından böyle bir şey yapılğanı aqqında haberi olmağanını qayd etti.
«O (FSB hadimi – QA), dedi ki, Paralamov özü kelip ketti, ertesi künü ise kene FSB binasına qaytıp keldi», – dep qoştı advokat.
«Bizni eşitirlermi – bu endi başqa mesele. Amma bu adise raat qaldıramaz. İnsanlar ne tüşünsiñ: özüni qorçalamağa aqları barmı? Belgisiz insanlar betini qapatıp, qoradan atlap kire ve insanlarnı qaçıra. Olar (Rusiye uquq qoruyıcıları – QA) üç yıl devamında qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler ötkerip, ne silâ, ne de yasaqlanğan bir şey tapmağanlar. Mahkeme tintüv keçirmege qarar çıqarsa, maskasız kelip, «mahsus tedbirler» keçirmesinler», – dedi advokat.
Renat Paralamovnıñ anası Pakize Paralamova FSB idaresine çağırılğanı sentâbrniñ 19-da belli oldı.
Sentâbrniñ 13-de saba Qırımnıñ Seitler qasabasında yaşağan qırımlı Renat Paralamovnıñ evinde küç idaresiniñ hadimleri «tedqiqat ve taqiqat areketleri» dep adlandırğan tintüv ötkergen edi. Advokat Emil Kurbedinovnıñ tahminlerine köre, «teşkerüv» Paralamovnıñ diniy saadaki faalliyetinen bağlıdır. Şaatlarnıñ aytqanlarına köre, maska kiygen ve urbasından kim ekenligi belgisiz olğan şahıslar Parlamovnı belli olmağan tarafqa alıp ketken. Keççe belli olğanı kibi, olar onıñ kitap ve notebookını çekip alğanlar.
Paralamov sentâbrniñ 14-de kündüz soy-soplarınen bağlandı. O, Aqmescit avtovokzalında tapıldı. Paralamov «kim olğanı belli olmağan insanlar oña azap çektirgenini, başına çuval kiydirgenini, tok qullanılğanını» tarif etti.
Sentâbrniñ 15-de Paralamovnıñ soy-soplarınen beraber Qırımdaki Rusiye FSB idaresiniñ binası yanında bulunğan advokat Emil Kürbedinovnıñ aytqanına köre, olar FSB binasına kirgenlerden biri Renat Paralamovnıñ qaçırılmasında iştirak etkenini tanığanlar
Rusiye küç idareleriniñ bunıñnen bağlı izaatları daa olmadı.


text:
Kremlniñ eski siyasiy mabüsi, qırımlı Volodımır Baluhnıñ alı stabil, amma «tam esi daa yoq». Bu aqta «Avropa birdemligi» Ukraina halq deputatı İrına Ğeraşçenko Facebookta haber etti.
«Üç aftadan berli Volodâ Baluh cinaiy ücümden soñ hastahanede buluna. Baqqan ekimlerinden haberler: «Hasta stabil, alı fenalaşmay. Tam esi daa yoq. Yavaş-yavaş nefes almasına azırlaymız». Volodâ şimdi saylavlarnen Faal oğraşacaq ve Kyiv vilâyet şurasına «Avropa birdemligi» taqımınıñ birincisi olacaq edi. Pek zor», – dep yazdı Ğeraşçenko.
Baluh köteklengenini Oleg Sentsov haber etti. Onıñ malümatına köre, faal sentâbrniñ 7-nden 8-ne keçer gecesi köteklendi. Ağır alda hastahanege alındı – qolu ve köpürçik kemigi sındırıldı.
Kiyv politsiyasınıñ malümatına köre, qırımlı 10-15 kişinen «Gidroparktaki» qavelerden birinde raatlanğan edi. Soñki sefer onı yarı gecede körgenler. Uquq qoruyıcılar Ukraina Ceza kodeksiniñ 187-inci maddesiniñ 4-ünci qısmına istinaden (aydutlıq) cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina prezidentiniñ ofisi qırımlığa yapılğan ücüm sebebinden qasevetlengenini bildirdi.
Cumaertesi künü, sentâbrniñ 19-nda, N4 Kyiv prokuraturasınıñ prokurorınıñ muracaatı esasında paytahtnıñ Dnepr rayon mahkemesi Baluhqa ağır yara ketirgeninden şübheli sayılğan kişini eki ayğa apiske aldı.


text:
Rusiye nezaretinde olğan Qırım Yuqarı mahkemesi, evel bir kişilik piketlerinde iştirak etkenleri içün para cezasına mahküm etilgen Qırım sakinleri Arsen Abhairov ve Rustem Emirüseinovnıñ anaları- Zeliha ve Zure hanımnıñ istinaf şikâyetlerini red etti.
Bunı iyülniñ 6-nda «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etti.
Faallerniñ malümatına köre, qarar qadılar kollegiyasınıñ muşaveresi olmadan çıqarılğan.
«Qararnı reislik yapqan qadı, mahkeme oturışından evel azırlanğan kâğıttan oqudı. Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qadısı Vladimir Agin mudafaa tarafınıñ delillerini köz ögüne almadı ve tercimannıñ iştiragi aqqında muracaatnı da red etti», –dep haber etile.
Advokat Ayder Suleymanovnıñ aytqanına köre, qadı oturışı açıq olğanına baqmadan jurnalistlerge foto ve video çıqarmağa yasaq etken
Ayder Suleymanov piketler türlü şeerlerde keçirilgenini ve bunıñ isbatları da bar olğanını aytqan. Ve piketlerniñ teşkilâtçısı belgilenmegenine diqqat çekken.
Mudafaa tarafı mahkeme qararlarını İnsan aqları Aropa mahkemesinde temyiz etecek ola.
Moskva kontrolindeki Qurman rayon mahkemesi Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Arsen Abhairovnıñ anası Zeliha Abhairovanı «toplaşuv, miting, numayış, yürüş ya da piket keçirüv nizamını bozğanında» (Rusiye Memuriy bozuv kodeksiniñ 20.2 maddesiniñ 5-inci qısmı) qabaatlap, 10 000 ruble para cezasını berdi.
Abhairovağa qarşı bir kişilik narazılıq aktsiyasını keçirüv qaidelerini bozğanı içün memuriy dava açıldı. 2020 senesi oktâbrniñ 31-nde Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ anası Zeliha Abhairova oğlu Arsenniñ taqip etilüvine qarşı bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqqan edi.
Noyabrniñ 3-nde saba Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsi Rustem Emiruseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyevni 17, 13 ve 12 yılğa üküm etti. Olar qabaatlarını tanımadı. Mahküm etilgen qırımlılarnıñ advokatları ükümni şikâyet etip, Avropa insan aqları mahkemesine barmağa niyetlene.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Türkiyede yıl-yıldan öz özüni öldürgen insanlarnıñ sayısı öse, bazı mütehassıslar bu hastalıq yayrağanını aytalar. Türkler, hususan yaşlar arasında suiqastqa meillik qaydan keldi, aceba?
2014 senesi mayıs 24 künü video nezaret kameraları çıplaq qadın İstambulda Bosfor köpürinden, eki yüz metrden aşağı sekirgenini qayd ettiler. Matbuat vastaları, qadın şu yerge avtobusta kelgen, aydavcığa yaramağanını aytıp, köpürde toqtamağa rica etkenini haber etken ediler. Bir qaç saatten soñ, qurtarıcılar qadınnıñ cesetini taptılar. Elâk olğan qadın, 35 yaşında Burcu Namlı eken, İstambul sakini. Onıñ anası aytqanı kibi, qızı telükeli hristianlıq tariqatqa qoşulğan soñ, öz özüni öldürdi. Faqat, merhum qadınnıñ eki doğmuş tatası İlgin Akseoglu bildirgeni kibi, Burcu ile ana-babası arasında munasebetler çoq kergin edi. İlgin hanım CNNTürk telekanalına şunı bildirdi:
– Burcu iqtisadiyat fakultetini tamamladı, uzun zaman devamında iş qıdır yürdi. Qorantasınen meseleler bar edi. Bir qaç yıl evelsi yol qazasında sevgilisi elâk oldı. O çoq qasvete ete edi ve bütün boş vaqıtnı payın özü keçire edi. Burcu iç kimsege işanmay edi, ayattan bezdi ve bu dünyanı terk etmege istey edi. Ölüm onıñ içün bir timsal oldı. Men bilmeyim, cennet ya da ceennemge tüşermi, amma onıñ içün dua etecem.
Mehmed Fatih köpüri, Bosfor üzerindeki eki asma köpürlerden biri, İstambulnıñ avropalı ve asiya qısımlarnı birleştire – suiqast yapmaq içün eñ güzel yer sayıla. Bazı malümatlarğa binaen, soñki otuz yıl devamında biñden ziyade insan bu köpürden sekirdi.
Bu vaziyetni tüzetmek içün akimiyet atta gece vaqtına yol areketini sıñırlatmağa teklif etken ediler, amma, yerli aydavcılar buña qol tutmadılar.
Qoşma qoruv inşaatlarnı qoyacaq oldılar. Leyha tarafdarları Parijdeki Eyfel qullesini misal olaraq ketirdiler, anda bu kibi inşaatlar suiqast vaqialarnı qısqarttı. Amma, leyhanı ömürge keçirilüvi paalığa tüşti. Ayırı qurtarıcılar taqımını teşkil etip, naqliyeniñ köpür üstünde toqtatmağa yasaqladı ,video kameralarnı kerleştirdiler, gece qaravullarnı qoyarlar ve evelden çalışqan piyade keçitlerini qapattılar.
Amma, bu tedbirler yardım etmedi. Qurtarıcılar qurbanlarğa birinci yardım kösterip yetiştiralmay ediler. Evelden, suiqast vaqiaları gece yüz bergen olsa, şimdi adamlar kündüz köpürden sekireler. İstambul sakini, 40 yaşlı Cem aytqanı kibi, soñki suiqast vaqiası avgustnıñ 24-nde yüz berdi. Saba, saat 7-30-da belgisiz bir şahıs köpürden sıçradı:
– Cesetni tapamazlar. Pek teren, insan fikirini soñki daqiqası deñiştirse bile, qurtulmağa çare yoq. Köpürden aşağı sekirgen adamlarnıñ sayısını belgilemege küç, çünki şaatlar bazıda olmay. Köpür astındaki aqıntı pek küçlü, ve suiqast yapqanlarnıñ cesteleri bazıda açıq deñizde tapıla. Köpürden sekirüv bir qaç daqiqa devam ete. İnsan büyük suratnen eñe, sekirgenlerniñ ekseriyeti iç organlarnıñ zararlanuvı sebebinden elâk olalar.
«Radikal» gazetasına intervyü bergen Adnan Menders universitetniñ professorı Mehmed Eskin, 2012 senesi suiqastlar sayısı keçken senege nisbeten 36 fayızğa arttı. Şahsiy meselelerni çezip olamağan ya da ana-babasınıñ basqısından qurtulmağa istegen yaşlar ekseriy allarda öz-özüni öldüreler. 15-19 yaş arasında qızlar birinci yerde bulunalar. Qadınlarnı aqayları kötekleyler, soylarına bunı aytmağa cesaret etalmaylar, öz meselelerinen öz başına qalalar. 70 millionlıq Türkiyede er üçünci qadın köteklenüvden çekişe, keçken sene ev zorbalıqtan 200 qadın zarar kördi.
Suiqast vaqialarnıñ eñ büyük sayısı Türkiyeniñ cenüp-şaqında yüz bere, şu yerlerde fuqare qorantalar eskiden olğanı kibi, küçük qızlarnı zengin erkeklerge aqayğa bereler. Bu mevzuda İstambulda yaşağan nefaqacı, tarih ocası Aynur şunı bildirdi:
– Bu yaş qızlarnıñ taqdiri aqqında çoq yıllar devamında mühbirler yazalar. Bir qaç yıl evelsi, bu kibi yaş kelinlerniñ suiqast vaqialarnı atta BMT ögrengen edi. Tek keçken sene on dört yaşına kelgen qızlar ana oldılaar. Türkiyede küçük yaşta olğan qıznen evlenüv cezalanmay. Bu insanlar çirkin bir cemiyette östiler, evelden olğanı kibi qadın mal yerine sayıla, fuqarelik ve hurafeler üküm süre. Topkapı sultan sarayında eski zamanlarda qabaatlı olğan esir qızlarnıñ cesetlerini börüge qoyıp, boğazğa atıp taşlay ediler.
– Türkler uzun zaman devamınd azorbalıkhlarğa dayandılar, – dey Aynur. – Bizni başından islamcılar, soñra arbiyler idare ettiler. Olarnıñ episi demoraktik uquqlarnıñ manası, şahısqa nisbeten ürmet, söz serbestligini yaramay añlay ediler. İnsanlar belgisizlik, qorqu içinde yaşamağa alıştılar, umumiy fikirden farqlanğan tüşüncelerni bildirgenlerden saqınalar. Adamlar sıñırlar içinde bulunalar. Añlaşmağa tırışqanlarnı küçsiz dep sayalar, yumruq kösterip, masağa urğanlarnı yañlışıp, küçlü dep sayalar. Qorantalarda zorbalıq ükümsüre. Mekteplerde ale daa qattı nizam saqlanıp qaldı. Bazı keri qalğan köylerde ocalar balalarnı köstergiçnen kötekleyler, erkekler qadınlarnı uralar, balalarnı qıçırma ve köteknen terbiyeleyler.
İstambul universitetiniñ studenti Ayşe, ana-baba ve balalar arasındaki davalar daa ziyade çirkin şekillerge çevirile:
– İnformatsion tehnologiyalraı ve internetke irişken yaşlar özlerini daa çoq serbest alıp barmağa başladılar, ana-babalar keçmişte qaldılar, cmilerge barıp, yuqarı sınıf talebelerni açıq urba içün sögeler. Üyken nesilimiz avtoritar cemiyette terbiyelendi, olar söz serbestligi ne olğanını bilmeyler, bir şeyler yasaqlap, basqı yapmağa başlaylar. Bu sebepten, añlaşılmamazlıqlar ve davalar açıla. Yaşlar evden keteler. Türkiyede qızlar içün yaşayış pek qıyın ola. Ana-babalar er adımnı nezaret etler, yigitlernen körüşmege yasaqlana. Evlilikten evel erkeklernen beraber yaşamağa büyük günah sayıla. Köylerde atta taşlarnen urmaları mümkün. Çoqusıları çıqış yolunı körmeyip, öz-özüni öldürmege qarar alalar. Ümütsizlikniñ sebebi zorbalıq, adaletsizlikten canlarnıñ bezgenidir, – dey Ayşe.
İşsizlikten sebep yaş türk erkekleri elâk olalar. Bugünde bugün yaşlar arasında işsizlik resmiy olaraq 9 fayıznı tekşil ete. Amma, bazı malümatlarğa köre, raqamlar yañlış kösterile, daima çalışqanlar sırasına köy hocalığı saasında mevsimge köre çalışqanlarnı da qoşalar. Kerçekkke daa çoq yaqın olğan malümatqa binaen, 20 yaştan 35 yaşına qadar yaşlarnıñ büyük bir qısımı işsiz yüre.
Aliy oquv yurtlarnıñ mezunları garson, şveytsar olıp çalışalar, bazarlarda satıcı, ticaret şirketlerinde cıyıştırıcılar vazifesinde bulunalar.
Türkiyede orta aylıqlar yüksek degil, borclarnı qaytarmaq içün, bazıları kredit alalar, soñra olarnı tölep olamağanları içün, ümütsizlikke qapılalar. Türkiye matbuat vastalarnıñ malümatına köre, memlekette soñki vaqıtları depressiyağa qarşı ilâclarnı içkenlerniñ sayısı qat-qat östi. Bu ilâclarğa yılda tahminen 900 million dollar sarf etile.
İstambul tehnik universitetiniñ mezunı, işsiz Mehmed aytqanı kibi, dostlarınıñ çoqusı suiqastqa yaqın ediler. Yaşlar içün ağır müitni tek maddiy durum degil, devletteki siyasiy vaziyet yarata. Para qazanıp olamağan erkekler özlerini maliye meselelerniñ içine batalar. Cemaatçılıq olarğa yardım etip olamay. Aksine, cemaatçılıq psihologik cenk içinde buluna.
İstambul mühbiri Aydın hanım şunı bildirdi:
– Suiqastnı yapacaq adam maqsadlarına irişip olamağanı sebebinden daima menfiy duyğularnı is ete. Bu duyğu psihikanı boza. Yaşlar kelecekke ümüt beslemeyler. Akimiyet teatrlerni qapata, matbuat vatslarnı ve internetni idare ete. Cemaatçılıq ekige bölüngen. Din kütkenler ve zemaneviy avropa tarafdarları bar.
Muhalifet ise, özüni zayıf kösterdi. Üküm etken firqanı yaş türkler çoq begenmeyler. Üykenlerniñ 50 fayızı oña qol tuta, 17 yaştan 30 yaşına qadar yaşlardan tek 5 fayızı bu firqanı destekley. Bazı yaşlar AQŞ ve Avropa Birligi memleketlerine köçeler. Digerleri ise, ümütsizlikke qapılıp, öz-özüni öldüreler.


text:
Telegramnıñ tesis eticisi Pavel Durov, Roskomnadzornıñ (Alâqa, informatsion tehnologiyalar ve kütleviy kommunikatsiyalar saasında nezaret boyunca federal hizmetniñ) talabı üzerine messencerniñ blok etilmesi neticelerini izalarken, gizlilik satılmay, insan aqları ise qorqu ve açközlük sebebinden telükege oğratılmamalı, dedi.
Durov: «Yerli ukümet organlarınıñ İT şirketleri üstündeki akimiyeti parağa esaslana. Ukümet, öz bazarlarından kelgen kelir ceryanlarını blok etecegi ile qorquzıp ve şirketlernı hucur işler yapmağa mecbur etip, er bir daqqada öz aktsiyalarnı harap etmek mumkün», – dep qayd etti.
Ondan ğayrı, messencerniñ tesis eticisi, «Telegram, blok etilmesine rağmen, qullanıcılarnı vaziyetniñ inkişaf etkeni aqqında haberdar etmek maqsadınen merkezleştirilgen şekilde mesajlar yollmaq imkânını saqlap qalacaq», dep qayd etti. O, messencerniñ, qullanıcılardan qoşumça areketler talap etmegen, içine quraştırılğan bloklarnı atlama usullarını qullanacağını ilâve etti.
Pavel Durov, VPNsiz hizmetke yüz faiz irişe bilinmesi kefalet etilmegen, dedi.
Aprel 13, cuma künü Moskvadaki mahkeme, Roszomnadzornıñ talabı üzerine Telegramnıñ deral blok etilmesine dair qarar aldı. Qorçalavnıñ vekilleri, messencer rehberleriniñ iç bir razılaşma ya da añlaşma yapmaycaqlarını ve mahkemeniñ qararına qarşı şikâyet berilecegini bildirdiler.
Keçken aftada Roskomnadzor tarafından Telegram içün tayin etilgen muddet soñuna yetti. Muessise, qullanıcılarnıñ mesajlarını şifreleme anahtarlarını FSBge bermekni talap etti. Telegramda bu talapnıñ yerine ketirilmesini red ettiler ve, ondan ğayrı, bunı tehnikiy ceetten yapmaq mumkün olmağanını bildirdiler.


text:
Qırım.Aqiqat Qırımtatar Milliy Meclis reisi, Ukraina millet vekili Refat Çubarov ile subetleşip, büyük intervyü azırladı. Birinci qısımda o öz ailesi, içtimaiy saifeleriniñ qullanuvı ve qonuşmağa isemegen jurnalistleri aqqında tarif ete.
– Refat ağa, ilk sevdañız ne zaman olğan edi?
– Bu yerde iç bir istisna olmaz. Bu mekteptir. Bütün oğlan ve qızçıqlarda olğanı kibi – büyük sınıflarda.
– Ya aileñiz, evlâtlarıñız aqqında qonuşsaq: perdeni biraz açarsıñızmı?
– Menim üç balam bar– üç qızım. Öyle oldı ki, Mevlâm maña oğlan bağışlamadı, amma ümüt etem, torunlarımdan biri oğlan bala olur. Bekleymiz.
– Siziñ eñ büyük qusurıñız ve esas faziletiñiz?
– Men ancaq keçken sene tütün içmekten vazgeçmege qarar aldım. Bundan evel ise çoq yıllar devamında tütün içtim. Şimdi añlayım ki, büyük hata yapqanım. Amma ciddiy bir zilden soñra tütünden vazgeçtim. Adam er zaman sağlam olmağa tırışmalı, çünki başına kelecek imtianlarnı o tasavur etip olamaz. İşte bu imtianlarnı aşmağa azır olmaq kerek.
– Facebookta ilk yazıñıznı ne vaqıt yazğan ediñiz? Bu içtimay ağda ne zaman qayd olunğanıñız aqılıñızdamı?
Seni meraq etken ya da ğarezlik iss etken adamlarğa mında doğrudan doğru hitap ete bilesiñ
– Bu 2012 senesi edi. Menim muafazakâr tabiatım bar, ve yañı bir de bir şeyge qoşulmaq içün men bunıñ kerekligini iss etmek keregim. Men bir-qaç yıl devamında Facebooknı eslep baqa edim. Bu maña ciddiy olmağan şey kibi köründi. Amma bir ande añladım ki, bunen bir çoq imkânlar teminlenmek mümkün. Seni meraq etken ya da ğarezlik iss etken adamlarğa mında doğrudan doğru hitap ete bilesiñ. Aytmağa istegeniñni betlerine ayta bilesiñ. Bunı añlağanımnen, men bir-qaç ayda Facebook meydanına urıp kirdim.
– Siz izaat yazasıñız, tartışmalarğa qoşulasıñız, Mecliske, qırımtatarlarğa dair mevzularda ğayretnen davranasıñız. Sanki buña celp etilgensiñiz, Facebookta yazılğanlar, jurnalisterniñ yazğanları sizge meraqlı olğan kibi körüne... Bu kerçekten de öylemi?
– Men, sanki, bütün vaqıtımı Facebookta keçirem, kibi körünedir. Amma, meselâ, Yuqarı Radanıñ salonı... Bir-de-bir mevzuda, men endi özüm içün qarar alğan olsam, ne kerek maña şu mevzunıñ muzakeresini diñlemege? Bu büyük bolluqtır. Amma ketmege de mümkün degil, çünki rey bermege kerek. Böyle olsa, ekseri allarda, qulaqlıqnı sol qulağıma alıp, muzakere ketişatını, nasıl olsa da, taqip etem. Ögümde ise – telefon ya da planşet, böylece, haberlerni baqam, mektüplerni cevaplayım, Facebooktaki bildirmelerni izaatlayım.
– Sizde jurnalislerniñ, KHV, Facebook qullanıcılarınıñ «qara cedveli» barmı?
Bilhassa tanığan adamlarım arasında bu qadar çamur köterilir dep tüşünmegen edim
– Bir arada men, subetlerdeki bildirüvlerge – pis, aqaretleyici soylarına – pek gürdeli cevap bere edim. Hususan, işğal vaqıtında ve Qırımğa kirişim yasaqlanğan soñ ilk yıllarda. Ve böyle adamlarğa olarnıñ tarzında cevap bere edim: maña ne qadar çoq aqaret atılğan olsa, o qadar da qattı surette qarşılıq bere edim. Bu adamlarnı men birden, tertipke qoymayıp, yasaqlay edim. Bu qadar çamur, bilhassa, bilgenim adamlar arasında köterilecegini iç bir vaqıt tüşünmey edim. Rus işğalcileri kelgeninen, bu adamlar özlerini, bir tek Qırımnıñ degil de, menim de taqdirimi belgileycek olğanlar. Soñra añladım ki, olarnıñ seviyesine qadar tüşmege istemeyim. Çünki, seni aqaretlep başlağan kişi, seniñ aytqanlarıñnı añlamaq imkânından marum qalğandır.
Jurnalistlerge dair ise... Soñki vaqıtları cemiyet yaşayışınıñ er saasında aveskârlarnıñ yer alğanlarını köremiz. Jurnalistika da bu yerde istisna degildir. Eñ ciddiy mevzularğa kirişip, jurnalist öz uydurılğan ya da kerçek fobiyalarını memnün etmege tırışsa, camım ağıra. Subetdeşini açmaq ya da mevzunı aydınlatmaq yerine, o cemiyet fikirine itiqat etmege tırışa. Böyle fikirlerimnen er kes razı olmay, amma men böyle körem. Bu kibi jurnalistlernen bağ qurmamağa tırışam.
– Ne sebepten bu siz içün o qadar müim ola?
– Jurnalistniñ mesüliyeti, saylanğan memurnıñ mesuliyetinden az degildir. Jurnalist er kesni ve er şeyni tenqit ete bile. Amma olarnıñ arasından, oquyıcını problemanıñ çezüv yollarına ketirecek soylarına daa ziyade qıymet berem. Ayırmadan, sıñırsız şekilde «hıyanet» degen mevamnen bügünki vaziyetimizde razı degilim.
Jurnalistler, bir-de-bir meselelernen oğraşqanda, oquyıcını, ümütsizlikke dalmaq yerine, bu meselege kirişmege aveslendirmeli. Atta vaziyet felâketli, ve atta pek müşkül olsa bile.
İntervyuniñ devamı saytımızda derc etilecek.
(Materialnıñ metin şeklini Katerina Kovalenko azırladı)


text:
O, resmiy köterilüvden evel uyanmağa alışqanını ve saba kezintilerinde beden medeniyetinen oğraşqanını yaza. Sabalıqtan soñ çoqusı alda o mektüp yaza, türme kitaphanesinden alınğan kitaplarnıoquy, matematika ve fizika meselelerini çeze. Ruslannıñ yazğanına köre, kamerada televizor bar, anda haberlerni baqa. "Saat 10-nda yatamız. Er cumaertesi künü yuvunamız, eñ azından 15 daqqa. Cuma künü - reberler kelip teşkere", - yazdı o. Ruslan Suleymanov türme menüsini de tasvirledi: sabalıqqa çoqusı alda pasta ve qoşaf (ya da çay) bereler. Üylede - et ve nohutlı (ya da qartoplı) şorba ve balıq, bundan ğayrı kisel. Aqşamlıqqa - nohut pastası, qartop, cılap pastası ya da maqarne.
Advokat Lilâ Gemeci aytqanına köe, mektüpte "sanki Ruslan apishanede degil, kurortta kibi körüne. Amma kerçekten öyle degil. Misal içün, o qadar aytılğan aşnı Ruslan aşamay. Tek oña yollanılğanını aşay". Ruslannıñ anası mektüpni ağlay-ağlay diñledi: oğullarnıñ ekisi de - Ruslan ve Eskender - şimdi apisteler.
Qırım faaleriniñ körüşüviniñ eñ parlaq süretlerini Qırım.Aqiqatnıñ toplamında baqıñız.


text:
UNESCO tizgen ğayıp oluv telükesi altında bulunğan dünya tilleri atlasında qırımtatar tili de bar. 2014 senesinden soñ yarımadanıñ Rusiye akimiyeti umumtasil mekteplerde qırımtatar ve ukrain tilleriniñ derslerini pek endirdi.
Qırımtatar Milliy Meclisi, qırımtatarlarnı ana tilini mektepte ögrenmek aqqından marum eteler, dep çoq bildirgen edi. İşğalden soñ yarımadada qabul etilgen «anayasanıñ» 10-uncı maddesi qırımtatar, ukrain ve rus tillerine devlet tili statusını bere. 2017 senesiniñ soñundan başlap esas Ukrainada qırımtatar tilinde ders berilgen sınıflarnı açıp başladılar. Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
Qırımtatar cemaat erbabı Emine Avamileva, resmiy statistikağa köre yarımada mekteplerinde qırımtatar tiliniñ vaziyeti aqqında Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
– Açıq menbalarğa köre, yani Qırım Cumhuriyeti tasil nazirliginiñ saytına köre, al-azırda tahminen 31 biñ insan qırımtatar tilini fen olaraq ögrene – ya terenden, ya da fakultativ olaraq, ya da ders tışında. 6,5 biñ bala ise, talebelerniñ 3,1%-ı, qırımtatar tilinde tasil ala. Umumen qırımtatar tilinde tasil bergen 15 umumtasil mektep bar, anda 237 sınıf ve 5 biñ talebe bar. Aynı vaqıtta 22 mektepniñ rus tilli sınıflarında 1,7 biñ balalı 117 qırımtatar sınıfı bar. Ocalar yetmek kerek, çünki qırımtatar tili ve edebiyatı içün olarnı Qırım müendislik ve pedagogika universiteti azırlay, böyle bölükler Qırım federal universitetinde de bar.
Emine Avamilevanıñ aytqanına köre, soñki yılları qırımtatar tilini fen olaraq ögrengen talebelerniñ sayısı ep eksile ve bu saada dersten tış ögrenüv arta.
Bugün qırımtatarca devlet tili olaraq – yalıñız bir taqlitEmine Avamileva
– Tögerek masa ve munaqaşalar keçirdik, qırımtatar ve ukrain tilleriniñ Qırımda devlet tili olaraq qullanılmasını belgileycek uquqiy mehanizmni açmaq içün muracaatlar yollağan edik. Ne yazıq ki, bu mehanizm yoq. Bugün qırımtatarca devlet tili olaraq – yalıñız bir taqlit. Amelde ise o, tek qoranta içinde turmuş qonuşuv tili qaldı, Qırımnıñ cemaat ve siyasiy ayatında ise qullanılğanını körmezsiñiz. Em de Qırım müendislik ve pedagogika universitetinde qırımtatar tili ve edebiyatı mütehassıslarını azırlağan fakültetke vesiqalar qabul etilgenini eki-üç kere ilân etmege mecbur ediler. Yıl-yıldan mezunlarnıñ sayısı daa az ola.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ muavini Tamila Taşeva, memleket akimiyetiniñ tamır halqlardan biriniñ til inkişafında menfaatı bar, dep işandıra.
Temsilciligimiz qırımtatar halqınıñ rolüni añlayTamila Taşeva
– Temsilciligimiz qırımtatar halqınıñ rolüni añlay, Meclisniñ bütün teşebbüslerine qoltuta ve daa evel çezilmegen problemlerniñ al etilmesine yardım ete. Şimdi bir qaç Ukraina aliy oquv yurtunda – Tavriya milliy universitetinde, Kyiv milliy universitetinde – qırımtatar tili ve edebiyatı ögrenile. Bu tilniñ inkişafı bizim içün de pek müim, şunıñ içün yaqın vaqıtta onıñnen oğraşacaq milliy merkez açılmasına yardım etecekmiz. Ukrainanıñ Tamır halqlarınıñ aqlarını belgilegen qanunlar qabul etilse, qırımtatar tilini ögrenüv meselesi ekinci derecege çıqacaq.
2019 senesi dekabr ayında Ukraina Anayasasınıñ Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ statusınen bağlı Anayasa komissiyası erkânındaki işçi gruppanıñ sabıq azası Arsen Jumadilov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında tamır halqlar qanun leyhasınıñ ve diger vesiqalarnıñ vaziyetini aydınlattı:
«İşçi gruppanıñ üç vazifesi bar edi. Birincisi – Anayasanıñ 10-uncı maddesinen (qırımtatar milliy-territorial muhtariyetinen bağlı – QA) bağlı deñişmeler leyhasınıñ azırlanması, ekincisi – Ukraina tamır halqları qanun leyhasınıñ azırlanması, üçüncisi – qırımtatar halqı statusınıñ qanun leyhasınıñ azırlanması. 2018 senesi yazda işçi alt gruppalar bu vesiqalarnı azırladı, ihtar almadıq, ve şimdi olar işine devam etmege azırlar. Umumen olar azır, yani ekspertlerniñ muzakeresi keçti, ve siyasiy seviyege çıqıp, cemaat muzakeresine çıqarmaq mümkün. Meraqlanğan şahıslar bu qanunlarnıñ maqsatqa ve vaqıtqa uyğun olıp olmağanını laf ete bile, amma anda yazılğan normalarnen bağlı şübheler olmamalı».
«Qırımtatar resurs merkeziniñ» yolbaşçısı Eskender Bariyev qırımtatar tilinde ukrain oquv qullanmaları problemlerini qayd ete.
Qırımtatar tilini ögrenecek laboratoriya ve institutlarnıñ işi olmaq kerekEskender Bariyev
– Maqsatlı programmalar olğanını aytıp olamayım, amma «Tasil» qanunı çerçivesinde tamır halqlar faktorına emiyet berilgenini tasdıqlay bilem. 2014 senesine qadar Qırımda belli teşkilâtlar çalıştı, olar qırımtatar tili ögrenilgen mekteplerni açmağa tırıştı ve derslikler neşir etti. Şimdi Geniçesk rayonında qırımtatar sınıfları açıla, amma ileride dersliklernen bağlı ciddiy problemler olacağına oşay. Olarnı qırımtatarlarnıñ avdeti ve yerleşüvinen bağlı devlet programmasına köre til terenden ögrenilgen mektepler içün çıqarmaq kerek. Qullanmalar bütün sınıflar içün azırlanmadı. Qırımtatar tilini ögrenecek laboratoriya ve institutlarnıñ işi olmaq kerek.
Eskender Bariyevniñ fikirince, esas Ukrainada qırımtatar tilinde tasil aluv içün yahşı şaraitler yaratılmalı. Bundan soñ qırımtatarlar kelip, bu tasilni almağa isteycektir.
Bugünde-bugün qırımtatar kimligi içün büyük telüke olğanını köremizEskender Bariyev
– Qırımtatarlarnıñ çoqusı ana tilini yahşı bilmey. Bugünde-bugün qırımtatar kimligi içün büyük telüke olğanını köremiz ve bu problemni çezmek içün çeşit leyhalar çerçivesinde regionlarda memleket içinde köçip kelgenlernen çalışamız. Bunıñnen beraber, ukrainalılarğa tek qırımtatar tili aqqında degil, tamır halqnıñ tarihı aqqında da malümat bermek içün çeşit ğayeler azırlaymız. Ukraina devletiniñ bu problemge olğan munasebetini tek qabul etken vesiqalarğa köre añlamaq mümkün. Qırımtatar tilinen bağlı müsbet fikirler şekillendi dep ayta bilemiz, amma 2019 senesi akimiyet deñişti, yañı insanlar keldi. Bağ olmalı, bu til ğayıp oluv telükesi altında bulunğanını ve Ukraina içün onı saqlap qalmaq maqsadınen devlet siyasetini alıp barmaq müim olğanını añlatmaq kerek.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Andrey Gevko, 2017 senesi sentâbr ayından berli Qırım.Aqiqat Radiosında çalışa. Jurnalist ve haber diktorı olıp başlağan edi. Şimdi radio yayınlarınıñ teşkiliy muarriridir.


text:
Aqmescitniñ Boğurça qasabasındaki milliy mektepte yerleşken 353 sanlı saylav bölüginde bildirgenileri kibi, qırımtatarlar saylavlarğa suvuq yanaştılar. Bunı Qırım.Aqiqat saytına komissiya reisi Natalya Prânik haber etti. Onıñ sözlerine köre, bu saylav bölüginde qayd etilgen sakinlerniñ ekseriyeti qırımtatarlardır. Amma, saat 11.45-ke saylaycılarnıñ sayısı 1143 adamdan 98-ni teşkil etti.Müddetten evel tek 3 adam rey berdi.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, saylav bölüginde adam aman-aman yoq. Mektepniñ qapusında imayeciler vekilleri, Rusiye Fevqulâde Vaziyetler Nazirligi ve politsiya hadimleri turalar.
Komissiya yolbaşçısı saylaycılarnıñ sayısı ne sebepten az olğanını añlatqanda, «adamlar daa uyanmadı» dedi. Qırımtatarlar saylavlarnı boykot etelermi, sualge «cevap berip olamam» dep qayd etti.
Hatırlatamız, Meclis ve bir sıra qırımtatr teşkilâtları vatandaşlarına muracaat etip, saylavlarnı boykot etmege çağırğan edi. İşğal etilgen Qırımda saylavlarnıñ neticelerini ukrain teşkilâtları ve Qırımdan köçip ketkenler birleşmeleri tanımaycaqlarını bildirdiler.


text:
Ukraina ealisi 37 million 289 biñ insan oldı, dep bildirdi Nazirler şurasınıñ naziri Dmıtro Dubilet. O, 2019 senesi dekabrniñ 1-ne qadar yapılğan elektron cedvelge aluv neticelerini taqdim etti, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Olardan – 20,01 mln qadın ve 17,28 mln erkek. Cedvelge aluv malümatına köre, 14 yaşına qadar balalarnıñ sayısı Ukrainada 5,756 mln teşkil ete, 15 yaşından 24 yaşına qadar insanlarnıñ sayısı – 3,584 mln, 25 yaşından 54 yaşına qadar – 16,458 mln, 55 yaşından 64 yaşına qadar – 5,243 mln, 65 yaşından ve ondan üstün – 6,248 mln.
Ukrainanıñ paytahtı Kyivde 3,7 mln insan yaşay.
Dubiletniñ Telegramda aydınlatqan vesiqasında aytılğanına köre, cedvelge aluv vaqtında üç usul qullanıldı:
- eali sayısına qarışıq qıymet kesüv usulı (cep telefonı operatorlarınıñ malümatı, ev saipleri statistik tedqiqatlarınıñ malümatı, cedvellerniñ malümatı)
- eali sayısına qarışıq qıymet kesüv usulı (ealiniñ cınsiyet ve yaş malümatı ve cedvellerniñ malümatı)
- eali sayısına cedvel qıymet kesüv usulı.
Ükümetniñ bildirgenine köre, bütün usullar boyunca ealiniñ cedvelge aluvınıñ neticelerinde eñ çoñ 2,86% hata bar.
Dubiletniñ aytqanına köre, Nazirler şurası 2020 senesi eali cedvelge alınacaqmı-yoqmı daa qarar almadı. Bu qarar eki-üç ay içinde qabul etilecek.
Devlet statistika hızmetiniñ malümatına köre, 2019 senesi dekabrniñ 1-ne qadar Ukraina ealisiniñ sayısı 41,9 mln insannı teşkil ete.


text:
İyülniñ 29-nda Qırım uquq qorçalayıcı taqım tarafından istilâ etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozıluvları aqqında nevbetteki maruza taqdim etildi.
Vesiqada 2017 senesi mayıs ayında insan aqlarınıñ bozıluvınen bağlı adiseler ve apis etüv, tintüvler aqqında malümat taqdim etilgen.
Uquq qorçalayıcılar siyasiy sebeplerden açılğan cinay davalar aqqında tarif etti. Ayrıca «26 fevral davası», «Hizb ut-Tahrir davası», «ukrain diversanlarınıñ davası» ve «Vladimir Baluhnıñ davası» aqqında söz yürsetile.
«Fikir bildirüv ve söz serbestligi» bölügine qırımlı jurnalist Nikolay Semenanıñ davası, «İlmi Umerov davası» ve «Suleyman Kadırov davası» kirsetildi.
Ukraina Tışqı işler nazirligi (MİD) zapt etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarına qarşı basqı ve taqip areketleri yapılğanından raatsız olğanını defalarca bildire edi. Bunıñnen beraber MİD, Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
Kelecek afta, noyabr 19-da, «Qırım Cumhuriyeti Devlet şurasınıñ» malümat siyaseti, alâqa ve kütleviy bağları komiteti Qırım parlamentinde Kütleviy haber vastaları hadimleriniñ akkreditatsiyası aqqında nizamnameniñ soñki variantını tasdıqlaycaq. Bunı komitet reisi Sergey Şuvaynikov toplaşuvda bildirdi, dep haber ete Krım Media.
Şuvaynikovnıñ aytqanına köre, vesiqa «ğayet qıyın» oldı.
Onıñ bildirgenine köre, endiden soñ kütleviy haber vastalarınıñ hadimleri Rusiye Federatsiyası vatandaşınıñ pasportını köstermek kerekler. «Mında jurnalistlerge Rusiye qanunları boyunca yaşağanımıznı añlatacaqmız, Rusiye qanunları boyunca ise belli bir talaplar bar. Özüñiz de yahşı añlaysıñız, Rusiye Federatsiyasınıñ pasportı soqaqta bile er daim yanıñızda olmalı, şu cümleden devlet müessisesiniñ binasında da», – dedi Şuvaynikov.
Onıñ qayd etkenine köre, jurnalistler bu talapqa riayet etmeli.
Malüm olğanı kibi, artıq Qırım parlamentinde çalışacaq olğan jurnalistler icadiy tahallüs, iş yeri, tasil, tecribe, zenaat, iş ve cep telefon nomeraları, elektron poçtasınıñ adresini bildirmeli.


text:
Yaña İqtisadi Säyäsät
Yaña İqtisadi Säyäsät (NEP) (Urısça: HЭП – HoBaя эkoHoMичeckaя пoлиTиka), 1921 Yılnıñ martında RKP(b)'nıñ 10. qorıltayında qabul itelä; Xärbi Kommunizm säyäsätenä almaşqa kilä. Töp eçtälege: prodrazvörstkanı prodnalog (çiklängän külämendä salıp tüläw) belän alıştıru, bazar mönäsäbätlärennän, yallanğan xezmättän, törle räweştäge milektän häm citeşterü çaraların arendalaw mömkinlegelärennän faydalanu. Tatarstanda xucalıq apparatın üzgärtep qoru ğämälgä aşırıla, sänäğät xucalıq isäbenä küçerelä.
ŞartlarYзrәpTү
Qanqoyğıç Watandaşlar suğışınnan soñ Sovet Rusiäneñ iqtisadı bötenläy cimerelgän diärlek. Vladimir Lenin 1921 yılda Yaña İqtisadi Säyäsäten başlarğa mäcbür bula, xosusıy şirkätlär açıluı röxsät itelä.
ÜzleklärYзrәpTү
Trest häm sindikatlar, kantun citeşterü berläşmäläre sisteması sänäğätne bazar mönäsäbätläre belän bäyli. 1922 yıl başında 10 trest (Lesotrest, Metallotrest, Pişçetrest, Silikattrest, Tatvalenka, Tatşveytrest, Elektrotrest h.b.); 7 kantun citeşterü berläşmäse (Alabuğa, Bua, Bögelmä, Mamadış, Spas, Çallı, Çistay) isäplänä. Qayber wağraq citeşterü şirkätläre elekke xucalarına qaytarıla. 41 ere sänäğät şirkäte arendağa, ş.i. 23e xosusí milek xucalarına birelä (1922). Däwlät, xosusí, kooperativ-kümäk säwdä itü törläe barlıqqa kilä. NEP töbäktä Berençe Bötendönya, Grajdannar suğışlarında cimerelgän xalıq xucalığın tiz arada torğızuğa, 1921-1922 yıllardağı açlıqnı, 1922-1923tä igen uñmaw säbäple kilep tuğan qıtlıqnı beterügä kiterä. 1920-yıllar axırında xalıq xucalığın industrializatsiäläşterü häm krestiän xucalıqların kümäkläşterü barışında NEP ğämäldän çığarıla.
QazanışlarYзrәpTү
1921-1926 yıllarda sänäğät citeşterü indeksı 3 tapqırğa arta, awıl xuçalığı citeşterüe 2 tapqırğa arta häm 1913 yılğı kürsätkeçlärne 18%qa arttırıp ütägän. Sänäğät tawarları öçen kümärtäläp bäyäläre 26%qa kimegän.


text:
Mokruşinniñ aytqanına köre, hadimler ne sorğu protokolnı yazdı, ne qabaatlarnı çıqardı.
Onıñ aytqanı kibi, o, «halq imayesi» tarafından oña zarar ketirilgeni ve serbestliginiñ qanunsız sıñırlanuvı aqqında ariza yazğandır. Bundan da ğaryı, jurnalistniñ qafesine qattı ezik ketirdiler.
«Bu yaqalanuvınıñ manasını añlamayım, nege? Ne içün bizni halq imayesi ştabında Yüryev ve Petrov sorğuğa çektiler? Ne içün qanunsız halq imayesinde, politsiyasız, insanlarnı yaqalamağa ve sorğuğa çekmege aqqı bar?» – dedi Mokruşin.
Hatırlatamız, iyün 2 künü saat 20:00 Aqmescitte «Qırım halq imayesi» tarafından «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» hadimleri – jurnalist Sergey Mokruşin ve rejissör Vladlen Melnikov yaqalanğan edi.
Olarnı Kirova, 26 adresi boyunca yerleşken «samooborona ştabında» tuta ediler. «Samooborona» vekilleriniñ aytqanına köre, jurnalistler sanki Rusiye vekâletli şahıslarınıñ namusını aqaretley edi. Olar jurnalistlerni, politsiya kelmegence, kötekley edi.
Sorğu ve köteklev vaqtında anda Nazirler Şurası yanındaki cemaat şurasınıñ sabıq iştirakçisi ve Aqmescit şeer şurasınıñ deputatı Anatoliy Petrov buluna edi. O, jurnalist qıynavınıñ şaatı edi, faqat olayatqan areketlerge qarışmadı.


text:
Aqmescitte keçken afta devamında «abadanlıq qaideleriniñ» bozuluvı içün yüz biñ rubleden ziyade ceza belgilendi.
«Belediye toprağında isarlarnıñ qoyulması, qurucılıq malzemeleriniñ saqlanuvı, qurucılıq çöplüginiñ atuvı sebebinden cezalarnıñ belgilenmesi aqta qararlar çıqarıldı. Vatandaşlarğa biñ rublege qadar cezalarnı bergenler. Aynı şu bozuluvda qurucılıq şirketi «tutuldı» – oña 15 biñ ruble miqdarında para cezası berildi», – dep bildire şeerniñ rusiyeli memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
Qayd etile ki, kvas, meyva ve sebzeni qanunsız sürette satqanlarnı da mesüliyetke çektiler. Komissiya toplaşuvında 23 memuriy malümat baqıldı, belgilengen cezalarnıñ umumiy miqdarı – yüz biñden ziyade oldı.