text:
Cumaertesi künü, iyünniñ 29-da, Aqmescitte kabel televideniyeniñ operatorları bir sıra ukrain telekanallarınıñ yayınlavını toqtattılar.
Böyleliknen, «Inter», «1+1», «2+2», «5 kanal», «ICTV», «Novıy kanal», «NEWS 24», «NTN», «RADA» telekanallarınıñ yayınları söndürildi. Olarnıñ yerine çeşit Rusiye telekanalları çalışa, dep haber ete «İnterfaks-Ukraina».
Aynı vaqıtta, Qırım.Aqiqat malümatına köre, Çernomorskaya teleradiokompaniyasınıñ işi de toqtatıldı. Qırım «Devlet şurasınıñ» deputatlarından birine ait «İTV-K» kabel operatorınıñ ağını da söndürdiler.
Aqmescitniñ kabel ağlarında bir sıra ukrain eglence, muzıka ve bala telekanallarınıñ yayınlavı devam etmekte.
Malüm olğanı ki, aqımdaki seneniñ mart ayında Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada ukrain telekanallarını söndürdiler. Şimdi olarnıñ yerine Rusiye telekanalları çalışa.
Hatırlatamız, «MTS-Ukraina» cep telefon operatorı bağ keyfiyetiniñ fenalaşması ve yarımadada iş toqtatıla bilecegini bildirdi.


c: text/html

text:
2014 senesi aprel 11-de Qırım Devlet şurası nevbetten tış sessiyasında Qırım Cumhuriyetiniñ Anayasasını qabul etti. Onıñ birinci yıllığı munasebetinen Aqmescitte aktsiya olıp keçti: studentler Anayasanı şeer sakinlerine tarqattılar.
Rusiye bayrağınıñ renkleri ile yeleklerge kiyingen üçer kişi gizlemey: özleri Qırımnıñ Esas Qanunını oqumadılar. Qırmızı yelekte genç bir erkek aktsiya angi vaqia ile bağlı olğanını bile aytıp olamadı. Diger yerde studentler bilgilerini kösterdiler.
«Bizler Qırımnıñ malümat nazirligi ile beraber Qırım Anayasasını tarqatamız. Yarın Anayasa qabul etilmesiniñ bir yılı olacaq, ve bizler adamlar cumhuriyetimizde öz aq-uquqları ve vazifelerini bilsinler dep, bunı yapamız», – dep ayttı student Maksim Qırım.Aqiqatqa.
2,5 biñ nushanı bir-eki saatte tarqattılar. Bazı noqtalarda – daa ziyade. Glavpoçtamt yanındaki meydanda studentler 250 risaleni 20 daqqa içinde tarqattılar. Bazı adamlar ekişer risale istediler.
«Özüme ve ana-babama, – dep ayta genç qız. – Bu bizim anayasamız da – yañı, Rusiye! Aqqlarımıznı bilmek kerekmiz».
«Bedavamı? – dep soray studentlerden qartana. – Beriñiz aysa».
Vesiqanıñ saipleri 2014 senesi aprel 11-de Aqmescitte doğğan balalar oldı, – Esas Qanunnıñ yaşdaşları. İçki siyaset nazirliginde qırımlılar bunıñ kibi Anayasanı 20 yıldan berli beklegenlerini tüşüneler.
«Mında keniş vekâletlerimiz aks ettirilgen, cumhuriyetke iqtisadiyatımıznı, medeniyetimizni ve diger saalarnı inkişaf ettirmek imkânları berildi», – dep tekrarlay Qırımnıñ içki siyaset, malümat ve bağ naziriniñ muavini Yuliya Martınovanıñ aytqanlarını akimiyetniñ tarafdarı olğan Krıminform saytı.
Cemi 50 biñ nushası çıqarılğan Anayasa Qırımnıñ üç devlet tilinde basılğan, – rusça, ukraince ve qırımtatarca. «Qırımtatarca» sözüni Rusiyede olğanı kibi – kene de defisnen yazdılar.
«Anayasada bile halqımıznı aşaladılar, aselet yoqsamı? – dep ayta Zeniye adında qadın. – Mına daa bir şey açtım: «Kütleviy haber serbestligi kefil etile, tsenzura yasaq etilmekte». ATRge bu serbestlikni nasıl etip temin etkenlerini kördik. Angi aq-uquqlar aqqında aytamız? Mında adamlarnıñ tek bir aqqı bar – susıp oturmaq. Mına daa bir madde: «Er kesniñ ana tilini qullanmaq, tasil, terbiye, oquş ve sanat tilini saylap almaq aqqı bar». Bu aq qayda eken? Ukrain tili mekteplerde barmı? Bu yalıñız güzel laflar».
Bu vesiqa iç bir şeyni kefalet etmey
«Saifeledim – ve birden bir sıra sualim peyda oldı, – dep izaatlay Anayasanı Aqmescitniñ sakini. – Mına, misal olaraq: «Qırım Cumhuriyetinde akimiyet halqqa aittir». «Qırım halqı» kibi bir ıstıla yoq. Soñra: «İçtimaiy siyaset lâyıq yaşayışnı temin etecek şaraitlerniñ yaratılmasına yönelgen». Yüksek fiyatlar aqqında laf ketse, elbet de, – «lâyıq» yaşayış. Ya da mına: «Qırım Cumhuriyetinde şahsiy, devlet ve diger mülkiyet şekilleri tanıla ve aynı şekilde imaye etile. Devletleştirüvge ise ne oldı? İşbu Anayasanıñ dos-doğru bozulmasıdır. Bu madde: «İç bir kimse basqı, zorbalıq, diger qaba ya da insan itibarını bozğan munasebetke oğramamalı». Acayip sözler, lâkin keçken baarde Qırımda olğanlarnı epimiz bilemiz, – bu maddede olğan er şey ve ondan da ziyadesidir. Tam o vaqıt bu Anayasanı uydurğan ediler, adamlarnı ise qaçıra ve arbiy komissarlıqnıñ mağazasında tuta ediler. Bu vesiqa iç bir şeyni kefalet etmey».
Qırım Yolbaşçısı Sergey Aksönov ise Anayasanı qabul etüv Kününi «demokratiya künü» olaraq qayd etti. Qırım Devlet şurasınıñ prezidiumı qırımlılarnı Anayasanıñ yıllığı ile hayırlap, onıñ qabul etilmesini «devletçilikniñ meydanğa kelüvniñ müim bir basamağı» dep adladı.
«Onıñ qabul etilmesi (Anayasanıñ – muar.) qırımlılar ögünde keniş imkânlar açtı, cumhuriyet ve umumen Qırım cemaatınıñ inkişaf temelini belgiledi. İlk sefer regionnıñ eskiden yalıñız arzu ete bilgen vekâletleri ve aq-uquqları peyda oldı».
Qırım Cumhuriyetiniñ Anayasa Künü Qırımda bayram ve tatil olaraq ilân etildi. Lâkin bu sene cumaertesi kününe rastkelgeni içün daa bir tatil yalıñız kâğıtta qayd etildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ baş nazir muavini, aynı vaqıtta malümat siyaseti naziri Dmitriy Polonskiy ATR birinci qırımtatar telekanalınıñ yayın toqtatılması uquqiy meselelernen bağlı olğanına emin. Onıñ fikirince, telekanal etrafında milliy facianı köterecek ediler.
Bunı Polonskiy lenta.ru neşirine bergen intervyüsında ayttı.
«ATR vaziyeti bir de bir ciddiy açuv ya da eyecan doğurmadı. Kanal reberligi Aqmescitte vedalaşuv mitingini ilân etkende bile. Aktsiyağa yüzden ziyade adam kelmedi. Olarnıñ ekseriyeti de telekanalnıñ hadimleri edi. Uquqiy davadan milliy facianı yapmaq ıntıluvı kerçekleşmedi», – dep ayttı baş nazirniñ muavini.
O, ATR hadimleriniñ çoqusı akimiyetniñ yardımı ile meydanğa ketirilgen cemaat qırımtatar teleradiokompaniyasına çalışmağa keçecegine emin.
Aprel 1-den itibaren ATR yayınını toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar ATR media-holdingi Rusiye qanunlarına köre kütleviy haber vastası olaraq öyle de qayd olamadı.
Şirket Roskomnadzorğa vesiqalarını bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytara ediler. Aprel 1-ge keçer gecesi ATR telekanalı, Lâle bala telekanalı işini toqtatmağa mecbur oldılar. «Meydan» ve «Lider» radioları da diñleyicilerinen sağlıqlaştılar. Reberlik telekanalnı qayd etmege tırışacağını bildirdi.
ATR qapatılğan soñ cumhuriyetniñ akimiyeti cemaat qırımtatar telekanalını açmağa teklif etti. Olarnıñ fikirince, qırımtatarlar kerçek malümatnı almaq aqqını qullanacaqlar.


text:
Mayısnıñ 18-inde Berlinde Brandenburg qapısı yanında, qırımtatar halqınıñ sürgünliginiñ 75 yıllığına bağışlanğan aktsiya keçirilecek. Bu aqta aktsiya teşkilcisi, Berlinden cemaat faali Viktoriya Savçuk Facebookta haber etti.
“Bir şeyge baqmadan, bu yıl da biz Brandenburg qapısı yanında qırımtatar halqınıñ sürgünligi yıldönüminde olacaqmız. Bu aktsiya - zorbalıqnen Qırımdan sürgün etilgenler, istenilgen avdetniñ ceenneminden keçkenler ve, ne yazıq, asıl qaytıp olamağanlar aqqındadır. Hatıra, birdemlik ve mesüliyet aqqında”, - yazdı Savçuk.
Daa evel Kyivde VDNG kompleksinde mayısnıñ 18-inden 27-sine qadar, Qırımtatar halqınıñ sürgünligi qurbanlarınıñ añma Kününe bağışlanğan tedbirler keçirilecek, dep bildirile edi.
Mayısnıñ 18-inde Ukrainada ve dünyada qırımtatar halqınıñ 1944 senesi Qırımdan sürgünliginiñ qurbanlarını añalar. Bu kün yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ birinci eşelonı yollanılğan edi. Umumen, 180 biñge qadar adam sürgün etildi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına köre, mayısnıñ 18-iQırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ añma Künü, dep ilân etildi.


text:
Rusiye ve Ukrayina arasında dörtünci esir deñişüvi neticesinde 30 ukrayin azat etildi. Bunı Ukrayinanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziri İrına Vereşçuk bildirdi.
"Prezident Zelenskıynıñ emri ile bugün daa bir, dörtünci esir deñişüvi olıp keçti. 5 zabait ve 17 adiy asker azat etildi. Daa 8 vatandaş azat etildi, olarnıñ arasında bir qadın. Umumen bugün 30 vatandaşımız evge qayta", - dep yazdı Vereşçuk.
Bundan evel esir deñişüvi aprelniñ 9-nda olıp keçti. O zaman Ukrayina 26 vatandaşını azat etken edi - 12 arbiy ve 14 silâsız adam.
Aprelniñ 12-si itibarınen İrına Vereşçuknıñ malümatına köre, Rusiye 1700 arbiy ve silâsız adamnı esirge alğan.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi (QAMDİ) «Qırımtatarlarnıñ yañılıqları ve diniy ananeleri» kitabını çıqardı. Müellifi islâm uquqı magistri ve Qırım musulmanlarınıñ müfti muavini Ayder İsmailov oldı.
Müellif kitap saifelerinde alimlerniñ işlerine esaslanıp, qırımtatarlarnıñ milliy-diniy ananelerine köre yañılıqlarğa dair suallerge cevap bere, dep aytıla QAMDİ matbuat hızmetiniñ haberinde.
«Kitap İslâmdaki yañılıqlarğa dair islâm ilâhiyatçı alimleriniñ fikir ve baqışlarınıñ talilinden ibaret, em de Qırım musulmanlarınıñ yañılıqları ne vaqıt peyda oldı ve al-azırda nasıl qullanılğanını tarif ete», – dep aytıla haberde.
Neşir 2017 senesi yanvar ayında çıqarıldı, cemi 200 nushadan ibarettir.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ QAMDİ yapqan areketlerini Meclis ile muzakere etmey. Yanvar 16-17 künleri Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında olıp keçken Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ toplaşuvında esas Ukrainada Müftiylikni qurmağa qarar alındı.
2016 senesi noyabr 19-da 14 qırımtatar din cemiyeti Kyivde toplaşıp, müftiylikni qurdılar. Müfti Ayder Rustamov oldı, o, Kyivdeki qırımtatar cemiyeti yanında Musulmanlarnıñ diniy qıymetleri komitetiniñ yolbaşçısı ola. Alimler şurası da quruldı, onıñ yolbaşçısı olaraq Ukraina musulmanları birliginiñ reisi Suleyman Hayrullayev saylandı.


text:
Qartbabam Refat Asanov (anamnıñ babası) – doğma Simeizlidir. Biz pek az körüştik. Aman-aman subetleşmedik, em de men pek ufaq edim. Qartbabam Qırımğa 80-lerniñ başında qayttı. Er bir qırımtatarı kibi ömür boyu mında qaytmağa tırıştı. Teessüf ki, tuvğan toprağında pek az yaşadı. Vefat etkende men doquz yaşında edim.
Tuvğanlarımnıñ aytqanlarını diñlep, Simeizde qartbabam qorantasınen beraber 1944 senesi sürgünlikke qadar yaşağan ev turğanını ögrendim. Vatanğa qaytqan soñ anda bir qaç kere barğan eken. Kene yahşı, şimdiki saipleri – Rostov vilâyetinden köçkenler – kirmesine mania olmadılar.
Simeizde olğanda er vaqıt bu evniñ yanına barmaq istey edim. Amma, ne yazıq, onıñ turğan yerini bilmey edim, qıdırmağa da fırsatım olmadı.
Keçken küzde bu ğayemni kerçekleştirip oldım. Merhametli insanlarnıñ yardımı ile bizler evni tapmaqnen beraber onıñ içine de kirdik. Şimdiki saipleri (sağ olsunlar) qarşı çıqmadı.
Bir vaqıtları tuvğanlarıñ saçqan terekniñ meyvasından aşamaq, ayıp etmeñiz, amma ayrı bir duyğudır
Ev içinde keçmişni añdırğan çoq şey yoq edi. Çoq şey deñiştirildi, yañı inşaatlar quruldı. Eski mimarcılıq qısmen saqlanıp qaldı. Ev saibi dedi ki, eski saipleri 90 santimetrli qalın divarlar qurğanlar – olarnı teşmekniñ çaresi yoq edi.
Azbarnıñ ortasında balaban bir taş saqlanıp qalğan. Añlaşıla ki, mında yıllar devamında yata. Evniñ şimdiki saibi onı hatıra olaraq qaldırmağa istegen.
Mında alâ daa qartbabam ya da, belki, ana-babası saçqan balaban incir öse. Bir vaqıtları tuvğanlarıñ saçqan terekniñ meyvasından aşamaq, ayıp etmeñiz, amma ayrı bir duyğudır. Menim içün bu, belki de, nesillerni bağlağan kiçik canlı yiplerden biridir. İster-istemez oña daa yaqın olmaq isteysiñ.
Dedim ki: fırsatım olsa edi, men, elbet de, bu evni satın alır edim. Amma arzular imkânlarğa er vaqıt teñ kelmey. Kene de, qartbabamnıñ evini tapqanıma pek quvandım, sizge de aynısını yaşamağa tileyim.
Bunı yazar ekenim, #babaevi adlı flashmob ğayesi peyda oldı.
Dostlar, Qırımda ana-baba, qartana ve qartbabalarıñıznıñ saqlap qalğan evleri aqqında ikâye ve teessuratlarımıznı paylaşayıq. 1944 senesi sürgünlikten evel qurulğan ve bugünge qadar, qısmen saqlap qalğan olsa da, evler aqqında yazayıq. Eminim, tarif etecek ve kösterecek şeyleriñiz bar. Fotoresimler de alğışlana.
İkâyeñizni tarif etip, üç-beş dostuñızğa buyurıñız. Mence, meraqlı ve faydalı olur.
Zair Akadırov, Qırım blogeri
«Blog» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün
(Zair Akadırovnıñ Facebook saifesinden alındı)


text:
TDV İslâm Araştırmaları Merkezi., 1997. İslâm araştırmaları dergisi =: Turkish journal of Islamic studies. Üsküdar-İstanbul: İSAM.APA Citation
TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. (1997). İslâm araştırmaları dergisi =: Turkish journal of Islamic studies. Üsküdar-İstanbul: İSAM.Chicago Style Citation
TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. İslâm Araştırmaları Dergisi =: Turkish Journal of Islamic Studies. Üsküdar-İstanbul: İSAM, 1997.MLA Citation
TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. İslâm Araştırmaları Dergisi =: Turkish Journal of Islamic Studies. Üsküdar-İstanbul: İSAM, 1997.


text:
Dartmut kollecı
Dartmut kollecı (ДapTMyT Koллeджы). AQŞniñ Nyu Hempşir ştatında Hanover şähärendä urnaşqan xosusıy universitet. Ürmäle göl ligası äğzası.
Universitet 1769 yılda Eleazar Wheelock tarafınnan oyıştırılp cibärelä, finansalar belän cirle din ähäyele Samson Occom yärdäm itä. Amerikä Quşma Ştatlarında baylığı buyınça cidençe kollec. Dartmutnıñ töp mäktäpläre bulıp İrekle sänğät, meditsina, injenerlıq häm eşmäkärlek mäktäpläre sanala. Şulay itep Dartmut tulısınça universitet dip ata ala, läkin traditsiälärne sklaw maqsatınnan universitet citäkçelege kollec atamasınann waz kiçärgä telämi.
TarixYзrәpTү
Dartmut kollecı Patşa tarfınnan raslanğan soñğı yuğarı uqu yortı. Bu status 1769 yılda birelä. Dartmutnıñ başlıça maqsatı – cirle yäş Indiannarnı keräşenläşterü häm belem birü bula.
Kollec Hanover şähärenä 1770 yılda küçenä. Berençe fänni däräcä isä 1771 yılda birelä.
1972 yılğa qädär Dartmut işekläre irlär öçen genä açıq bula. Şunnan soña xatın-qızlar da baqalawr proğrmmalarına qabul itelä başlıy. Çama belän şul waqıtta, universitet D-planın qabul itä. Bu plan universitetqa sıyıdırışlığın arttırmıyça uquçılar sanın küpkä arttırğa mömkinçelek birä. Plan nigezendä uqu yılın dürt tigez kisäkkä bülü tora. Studentlar freshmen yılında, sophmore cäy semestrında häm senior yılında qampusta torığa tieş.
Dartmut kollecınıñ dewizın Vox Clamantis in Deserto (Latinça, Cawapsız qaldırğan çaqıru).
QampusYзrәpTү
Hopkins isemendäge icat häm sänğät üzäge (Hopkins Center for the Creative and Performing Arts. Bu binada uqu yortınıñ drama, muzıyka häm kino ostaxanäläre urnaşqan. Şulay uq bu binada studentalarnıñ poçta yäşnekläre dä urın alğan. Nyu Hempşir ştatınıñ ähämiätle mädäni üzäge bulıp tora.
Nelson A. Rockfeller isemendäge İctimığıy säyäsät häm sotsiäl fännär üzäge (Nelson A. Rockfeller Center for Public Policy and the Social Sciences). Bu binada şaqtıy möhim säyääsi waqığalar, lançlar ütä.
John Sloan Dickey isemedäge xalıqara añlaşü üzäge (The John Sloan Center for International Understanding). Bu üzäkneñ töp maqsatı – irekle sänğät belegçleklärendä xalıqara mönäsbätlärgä qarata bulğan qarşnı tiränäytü häm üsterü tora.
AqädemiäYзrәpTү
Dartmut universitetında 4,078 baqalawr uqıy häm bu uqu yortı dönyada iñ centekle saylap ala torğan yuğarı uqu yortlarınıñ berse. Mäsälän, 2013 yılnı tämamlawçı klass öçen 1,000 urınğa 13,933 keşedän ğärizä qabul itelgän. Universitetqa uqırğa kerüçelärneñ 90% mäktäpne iñ yaxşı 10% uquçılar arasında tämamlıy.
Töp mäktäplärYзrәpTү
- Darmouth meditsina mäktäbe (Darmouth Medical School)
- Thayer injenerlıq mäktäbe (Thayer School of Engineering)
- Tuck Eşmäkärlek mäktäbe (Tuck Business School)
Universitet rangları, däräcälärYзrәpTү
US News & World Report gäzite isäpläwençä, 9nçı urın (2007). Şul uq waqıtta Dartmutnı fänni-tikşerenü universitetları arasında bäyäläw şaqtıy soralura tudıra, çönki bu uqu yortı üzeneñ, berençe çiratta baqalvr belgeçlege belän dan tota
KeşelärYзrәpTү
Universitetnı törle yıllarda tämamlawçılar arasında
- Salmon Chase – AQŞnıñ Baş Xaqime
- Robert Frost – şağir, dürt tapqır Pulitzer bülägen aluçı
- Henry (hank) Paulson – AQŞnıñ Qazna Särqätibe, Goldman Sachsnıñ elekkege citäkçese
- Nelson Rockfeller – AQŞ nıñ elekkege witse-prezidentı
SıltamalarYзrәpTү
Dartmut universitetıniñ räsmi bite(үлe cылTaMa)


text:
İşğal olunğan Qırımda ğayıp olğanlarğa destek bildirmek maqsadınen Kyivde Rusiye elçiligi qarşısında er ay keçirilgen aktsiya oktâbr 25 künü ondan ziyade kütleviy haber vastasını celp etti. Bu sefer faaller sanalaştırma vastasınen Qırımda qaçırılğan Ervin İbragimovnıñ ailesi nasıl yaşağanını kösterdiler, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Ev halatında ana ve susıp oturğan baba saba qavesini içeler, eslerinden oğulları aqqında fikirler çıqmay, böylece ende beş ay devam ete. Ğayıp olğanından soñ onıñ aqqında iç bir şey belli degil. Kyivniñ soqağında oktâbrniñ suvuq avasında böyle sana daa hucur körünedir, lâkin tedbirniñ maqsadı tamam bu edi – cemaatnıñ diqqatını celp etmek, dep añlata teşkilâtçılardan biri, «Crimea SOS» teşebbüsiniñ idarecisi Tamila Taşeva.
«Bizler bu aktsiyağa daa çoq timsaliy mana beremiz. Eñ azından ayda bir kere biz bütün ukrainlilerge, bütün halqara ortaqlarımızğa, diger memleketlerdeki insanlarğa ve, ilk evelâ, Qırımda yaşağan insanlarğa, biz yarımadadaki mecburiy qaçıruvlar aqqında unutmağanımıznı bildirmek kerekmiz. Apis etilgenlerge ne olğanını ögrenip olsaq ta, bu insanlarğa ne olğanını biz iç bir şey bilmeymiz, ğayıp olğanlardan iç biri boyunca taqiqatlar alıp barılmay», – dedi Taşeva.
Bu sefer aktsiyanı Amnesty International halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtınıñ vekilleri de qoşuldı.
«İnsanlarnıñ böyle aktsiyalarğa qoşulmaları ğayet müim, çünki ancaq cemaat basqısı, insanlarnıñ devamlı areketleri Qırımda yer alğan vaziyetke tesir etmek mumkün. Bizim vazifemiz – bu meseleni daima kün terkibinde tutmaq, onıñ aqqında ne siyasetçile, ne de Ukraina vatandaşları, ne de dünya toplulığı unutmasın», – dedi Ukrainadaki Amnesty International temsilcisi Mariya Guryeva.
Keçenleri Ervin İbragimovnıñ anası Ukraina prezidentiniñ adına mektüp yazdı. Onda o Poroşenkonı daa çoq ğayret ile onıñ oğlunı qıdırmağa rica ete. Taşevanıñ sözlerine köre, mektüpke açıq cevap daa berilmedi, lâkin şahsiy subetlerniñ ötkerimesi mumkün.
Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayıs 24-de Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından qaçırıldı. Video nezareti kamerası Rusiye yol inspektorları urbasında eki adam İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa oturtqanını qayd etti.
Rusiyege boysunğan sabıq Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya qayd ete ki, yarımadada 357 insannıñ bulunma yeri belgilenmegen, olardan 188 kişi belgisiz ğayıp oldı ve 169 adamnıñ soy-soplarınen bağı üzüldi. Qayd etilgen raqamdan 26 insan – qırımtatardır.
Qırım işğalinden soñ yarımadada insanlarnıñ, ekseriyeti qırımtatarlarnıñ, ğayıp olma adiseleri sıqlaştı. Bunen beraber Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komiteti tasdiqlay ki, «qırımtatarlarnıñ büyük sayıda ğayıp olması qayd etilmey».
Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ tahminlerine köre, insanlar Rusiye akimiyeti ya da onıñ kontroli altında bulunğan taqımlar tarafından qaçırıla bile. Qırım akimiyeti insanlarnıñ ğayıp olmasını tanıy, amma onıñ alâqası bar olğanını inkâr ete.


text:
Rusiyenen Azaq deñizi boyunca tizilgen muqaveleni lâğu etmege olmay, çünki bu Rusiye tarafından territorial davanıñ açılmasına imkân berer, dep bildirdi Avropa integratsiyası meseleleri boyunca tış işler naziriniñ (TİN) muavini Olena Zerkal, Ukrainanıñ çetel diplomatik vekâlethane başlarınıñ XIII mahsus toplaşuvında, dep haber etile TİN Twitter saifesinde.
“Rusiye Federatsiyasınen Azaq deñizi boyunca muqaveleniñ lâğu etilmesi aqqında söz yürsetmege bile olmay - bu RF tarafından territorial davanıñ açılmasına yol bere. Bizim içün bu havfsızlıq meselesi, bu sebepten biz bu meseleni çezmek içün elimizde olğan vastalarnı qullanamız” – dep bildirdi Zerkal.
Ukraina ve Rusiye arasında Azaq deñizi ve Keriç boğazınıñ beraberlikte qullanması aqqında muqavele 2003 senesi imzalanğan edi.
Soñki vaqıtlarda Rusiye, Keriç boğazından çetel gemileriniñ keçüvinde manialar çıqara.
İyülniñ 10-nda Ukraina Yuqarı Radasında “Ukraina Yuqarı Radasınıñ prezident, mudafaa nazirine Ukraina ve Rusiye arasında Azaq deñizi ve Keriç boğazınıñ beraberlikte qullanması aqqında muqavelesinen bağlı muracaat” №8583 qarar leyhası qayd etildi.
Qararnıñ müellifleri, gemicilik serbestliginiñ bozulması, Rusiye FSB-niñ Azaq deñizindeki Ukraina limanlarına gemilerniñ kirmesini toqtatması ve mania çıqarması devamlı sürette olğanını qayd ete ve prezidentke bir daa Rusiye ile tizilgen mezkür muqaveleniñ lâğu etilmesi ve Azaq deñizinde devlet sıñırınıñ sıñırlandırılması boyunca qanun leyhasını berilmesini teklif ete.
Ukraina infraterkip naziri Volodımır Omelyannıñ sözlerine köre, Azaq deñizini blok etkeni sebebinden Ukraina AQŞ ve Avropa devletlerinen Rusiyege qarşı sanktsiyalar kirsetilüvi boyunca körüşüvler ötkere.
2014 senesi mart ayında Rusiye Ukrainağa bağlı Qırım yarımadasını ilhaq etken edi. Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey.


text:
Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ «fevral 26 işi» iştirakçileri Mustafa Degermenci ve Ali Asanovnı apiste 2016 senesi fevral 19-na qadar qaldırmaq qararını lâğu etmedi. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Mahkeme imaye şefaatını yarım saat bile baqmadı. Adliyeciler imayeleri altında olğanlarnı ya ev tevqifine keçirmege, ya da pey berüv ile azat etmege rica etkenler.
Bazarertesi künü Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca da mahkeme toplaşuvı olacaqtır.
Aqmescit mahkemesi endi bir qaç kere bu üç adamğa tevqif müddetini uzatqan edi. «Fevral 26»
iştirakçileriniñ adliyecileri birinci basamaq mahkemelerniñ qararlarına şikâyet arizalarını bergen edi ve tek bir kere Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi Çiygoz adliyecisiniñ ricasını qısmen qabul etip, onı noyabr 19-na qadar degil de, avgust 19-na qadar apiste qaldırdı. Amma birazdan Aqmescitniñ birinci basamaq mahekemesi onıñ tevqif müddetini kene de başta noyabr 19-na, soñra 2016 senesi yanvar 29-na qadar uzattı.
Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoz bir buçuq yıl evelsi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Russkoye yedinstvo» («Rusiye birligi») firqasınıñ faalleri arasında teşkil olunğan «kütlevi tertipsizliklerde» iştirak etüvleri içün qabaatlana.


text:
Keriçte mayısnıñ 1-nde olğan numayış terrorizm ile küreş telükesizliginiñ tedbirleri ile keçirildi. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, bu sene ilk sefer Karl Marks soqağındaki mesken evlerniñ azbar çıqışlarında Rusiye politsiyasınıñ hadimleri maden qıdırıcı ile turıp, azbarlardan çıqqan bütün yerli sakinlerni teşkere edi.
Qırım.Aqiqat mühbiri öz azbarından çıqqan balalı qadınnıñ teşkerüvge bergen sert cevabını kördi.
Karl Marks soqağına ketken er kes, şu cümleden numayışçılarnıñ kolonnaları, maden qıdırıcılardan keçken edi.
Naqliyatnıñ büyük qısmı keçken şeer merkezi qapatıldı. Karl Marks soqağında kolonnalar tizilgen yerge yaqın bütün soqaq ve aralıqlar beton bloklarınen ve qoralarnen qapatıldı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, numayışçılar kolonnası Lenin meydanına yol alğanda Rusiye politsiyasınıñ hadimleri onı yan taraflardan ve arqadan taqip ete edi.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ Keriçteki kütleviy şeer tedbirleri quvetleştirilgen telükesizlik tedbirlerinen keçirile. Bayramlar keçirilgen yerni qazaqlar, Rusiye politsiyası ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri közete.
Aqmescitniñ Rusiye memuriyeti «Monstratsiya» art-performansınıñ iştirakçilerine mayısnıñ 1-nde yürüş keçirmesini yasaqlağan edi.


text:
Qırımda yanvarniñ 23-ü ve 24-ünde gece suvuq cebeniñ keçmesi sebebinden ava şaraiti bozulacaq. Bunı yarımadanıñ rusiyeli FVN bildire.
"Qırım gidrometeorologiya ve etraftaki müit monitoringi idaresi"niñ malümatına köre qırımda: sılaq qar, qar, küçlü yağanaqlar, buzlavuq, qar boranı, ayaz ve klegey buz beklenile; yel 20-25 m/s qadar küçleşecek", - denile beyanatta.
Gidrometeomerkez, yanvar 23-ünde ava arareti kündüz -3 derecege qadar, gece ise -9 derecege qadar tüşecegini qayd etti.
Rusiye nezaretindeki Qırım FVN-nde yarımadanıñ çoqusı yolları yayğalaq olğanı aqqında haber ete.


text:
Usı jıldıń 30- iyun kúni Qaraqalpaqstan Respublikası statistika basqarmasında 30-iyun «Jaslar kúni» múnásibeti menen iláj ótkerildi.
Ilájda Qaraqalpaqstan Respublikası statistika basqarması baslıǵı T. Ganiev kiris sózi benen ashıp berdi hám basqarma jasların búgingi bayram menen qutlıqladı.
Iláj sońında Mámleketimizdiń ekonomikalıq potentsialın kúsheytiwde, milliy statistika sistemasın rawajlandırıw hám demokratiyalıq reformalardı ámelge asırıwda qosıp atırģan úlesi ushın bir qatar jaslarǵa húrmet jarlıǵı tapsırıldı.
Málimleme xızmeti


text:
Qırımlılarğa Yalta-İstanbul arasında daimiy deñiz yolcu alâqasını ğayrıdan açmağa söz bereler. Salı künü, fevral 24-de, Qırımnıñ kurort ve turizm naziriniñ muavini Olga Burova aytqanı kibi, gemiler Yalta limanlarına aprel ayından yürmege başlaycaq, – haber ete RİA Novosti
Onıñ sözlerine köre, «Adriana» gemisi Yalta – İstanbul arasında yürecek, Yaltadan er cumaertesi künü çıqacaq, İstanbulda üç kün olıp, cuma künü Yaltağa qaytacaq.
«Qırım turoperatorlarımız ile Qırımnı ziyaret ete bilecek türk turistleri içün «Adriana» gemisiniñ qatnav cedveline kelişken mahsus ziyaretlerni teşkil etecekmiz», – dedi Burova.
Evel aytılğanı kibi, yazda Qırım akimiyeti Aqmescitten Türkiyege halqara seferlerini ğayrıdan açacaq edi. Uçaq Anapada enip, İstanbulğa uça edi, böyleliknen akimiyet cezalardan qaçınmağa tırışa edi. Amma küzde İstanbul ve Aqmescit arasında ava alâqası toqtatıldı.


text:
Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde Qırımnıñ dekommunizatsiyası aqqında söz yürsetecekler. Studiya musafiri – Ukraina Milliy hatıra institutınıñ idare reberiniñ muavini Sergey Gromenko.
Qırım.Aqiqat radiosı – Radio Svoboda ve Ukrainske radio Birinci kanalınıñ umumiy leyhasıdır. Programmanıñ birinci efiri bazarertesi künü, sentâbr 21-de, çıqtı. Programma er kün saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında çıqacaq.
Efirge (044) 490-29-05 nomerası boyunca telefon etmege mümkün, ve diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.
Qırım.Aqiqat Radiosı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ Qırımda radio yayınlavınıñ teklinmesi boyunca leyhasınıñ ekinci basamağı çerçivesinde işlep çıqarıldı.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiyeniñ mahsus hızmetleri Qırım musmanlarını taqip etkenleri arada, Qırım musulmanlarınıñ diniy idaresi ve şahsen müfti Emirali Ablayev, sözsüz razılıq ile indemey, bazıda ise – gizliden bunı destekley. Yarımadada nevbetteki tintüv ve yaqalav tolqunı keçti, muftiyatta isse gür sesnen sustılar.
İşğalniñ başlanmasınen diniy idare «evrimden» keçti: taqip etilgen dindaşlarğa destek olaraq seslendirilgen soluq beyanatlar aşkâr olğan işbirlikçilikke çevirildi. Bundan evel, qanunsız tintüvlerge ve uydurılğan cinaiy işlerge seslenip, QMDİ vekilleri iç olmadı bir de bir şekilde cevap bere ediler. Daa keçken sene fevral ayında muftiyatta resmiy şekilde yarımada musulmanlarınıñ menfaatlarını qorçalamağa niyetli olğanlarını beyan etken ediler. Atta «Hizb ut-Tahrir» diniy-siyasiy teşkilâtnıñ azalığında şekli olğanlarnı qorçalamağa azır ediler.
İdarede böyle beyan etilgen edi: «Uquq qoruyıcı organlarınıñ areketlerinde qanun bozuvları olsa, zarar körgenlerniñ muracaatı ile, Qırım musulmanlarınıñ qanuniy aqlarını ve menfaatlarını qorçalamaq içün Qırım Müftiligi er türlü destek bermege azır». Adaletli olmaq içün qayd etmelimiz ki, muayyen areketler bundan soñ yapılmadı.
Destek berilmesi aqqında işandırmalar, artıq «hizblernen» bağlı olğanında şeklengen musulmanlardan yüz çevirmek çağıruvlarına çevirildi
Doquz ay soñra Müftilikniñ balâğatı bayağı deñişti. Nevbetteki tintüvlerni izaatlap, müfti muavini Esadullah Bairov «Hizb ut-Tahrirni» «terroristik teşkilât» olaraq adlandırdı. «Bundan sebep bu fırqa bölükleriniñ teşkil etilmesi qanun tarafından taqip etile. Bizler bütün musulmanlarnı bu areketke qarşı diqqatlı olmağa, özüni ve aileni qorumaq içün kerekli tedbir almağa çağıramız», – dedi Bairov. Destek berilmesi aqqında işandırmalar, artıq «hizblernen» bağlı olğanında şeklengen musulmanlardan yüz çevirmek çağıruvlarına çevirildi.
Endi faaller açıqtan deyler ki, keçende yüz bergen tintüvlenen müfti Ablayevniñ doğrudan-doğru alâqası bar. «Elimizde olğan malümatqa köre, Qırım musulmanları diniy idaresiniñ vekilleri Qırım musulmanlarınıñ tintüvleri ve apiske alınmalarına yardım ete. Olar Qırım musulmanlarını terrorizm ve ekstremizm ile qabaatlaylar. 2014 senesi mart ayında Emirali Ablayev qırımtatarlardan iç birini ıncıtmağa bermez, dep aytqan edi», – dep qayd etti Enver Şerfiyev. Faalniñ fikirine köre, QMDİ desteginen Qırımda muhalifetke qarşı küreş başlatıdı.
Advokat Emil Kurbedinovnıñ, «eksremistik» malümatlarınıñ tarqaluvında qabaatlanıp, apis etilmesine Diniy idare hadimleri de qarışmaq mümlünler. Çünki Emil, Emirali Ablayevniñ öz dindaşlarını FSB-ge «çaqqanı» aqqında birincilerden olıp beyan etken edi. Bundan soñ, müftiniñ imzalağan vesiqaları aşkâr etildi. Müfti efendi, Qırımdaki FSB idaresiniñ yolbaşçısı Viktor Palaginge muracaat etip, bazı dindaşlarınıñ adlarını ketirip, kendilerini «Hizb ut-Tahrir» ve «habaşiler sektasınıñ» azaları olğanında qabaatlağan eken.
Ukrain ükümdarlığı vaqıtında müftiyatqa keder etkenlerni Emirali Ablayev rus silâlı hızmetleriniñ qollarınen yoq ete
Vaqialarnıñ çerçivesinde añlaşıla ki, QMDİ yolbaşçıları sadece Moskva ve onıñ uşaqları ögünde hızmetini eda etmek mecburiyetinden sebep böyle areket etmey. İlk evelâ, ukrain ükümdarlığı vaqıtında müftiyatqa keder etkenlerni Emirali Ablayev rus silâlı hızmetleriniñ qollarınen yoq ete. Hizb ut-Tahrir tarafdarları müftini keskin şekilde tenqid ete, onıñ diniy yetekçiligini red ete, camilerde tain etilgen imamlarğa narazılıq bildire ediler. İslâmğa köre, camini idare etecek din adamı yerli cemiyet tarafından saylanılmaq kerek. Ablayev ise, aksine, diniy idare ve yerli imamlar arasında qattı itaat bağını qurdı, bu ise islamnıñ farqlı aqım vekillerni qozğalata edi.
İşğalden ögüne, diniy muhalifet onı akimiyetniñ zapt etilüvinde qabaatlay edi. Şimdiki müfti vaqıtında öyle bir sistema quruldı ki, o yaşayışınıñ soñuna qadar vazifesinde bulunmaq mümkün edi: QMDİ imamlarnı tainley edi, olar ise öz nevbetinde qırımtatarlarnıñ diniy liderini saylay ediler. Böyle siyasetniñ eñ yüksek derecesi 2013 senesi Qırım Musulmanları Qurultayında körüngen edi, o toplaşuvda Emirali Ablayev müfti vazifesine yekâne namzet olaraq kösterilgen edi, ve onı bir ağızdan nevbetteki müddetke sayladılar.
Müftiyatnıñ qoqlağa çevirilmesi ve diniy idarelernen camiler içün davalaşuv muhalifetçilerni siñirlete edi. Bazı vaqıtları tartışma tarafları şahsiyetlerge keçe edi, ve Ablayevke «haçlı müfti» dey edi. Prezident Viktor Yüşenko onı «Yararlıqları içün» III derece orden ile taqdirlegen edi, ve bu mükâfat, çoqusı ukrain ordenleri kibi, haç şekilinde yapılğan edi. Bu beyan olunğan soñ, müftini mısqıllap başladılar.
Vazifesinde qalmaq içün müfti efendi, dindaşları eziyet körgenleri vaqıtta, gür süküneti ile ödemeli
Ekinciden, «referendum» keçirilgen soñ Rusiye akimiyeti, Ablayevniñ taqımı ve Kyivdeki müfti Ahmet Tamimniñ yarımadadaki tarafdarları arasında yer alğan davanı qullanıp başladı. Rus «akimiyeti» kelip, «Tavriya muftiyatını» teşkil etti. Bu teşkilâtnıñ yolbaşçıları daima Ablayevni tenqid ete edi, sanki o «ekstremistlernen» keregi kibi küreş alıp barmay edi. Olar er daim «Tavriya muftayatı» Kreml içün daa faydalı olacağını, Emirali Ablayev ise Milliy Meclis azası olmaqnen özüni «lekelegenini» aytıp tura ediler.
QMDİ yolbaşçılığı borçlı qalmadı. Ablayevniñ tarafdarları qarşı tarafta «sektant» ve «habaşiler» olğanını aytalar. «Tavriya muftiyatı», areketiniñ başında bazı bir şeyler elde etip olğan edi. 2014 senesi küzde olar, onğa yaqın camini öz nezaretine keçirgenlerini aytqan ediler. Lâkin soñra böyle faaliyet eksildi. «Akimiyet» tarafından destek berilecegine işanç kerçekleşmedi. Faqat raqipleriniñ areketi Ablayevni daa itaatlı olmağa mecbur etti. Akis alda onıñ teşkilâtını, qolaylıq ile, riayetkâr «Rusiye vatanperverleri» musulmanlarına deñiştirecekler. Ket-kete manevra meydanı daa ziyede sıñırlana. Endi Emirali Ablayev, taqlit şekilinde olsa da, amma semetdeşlerini qorçalamaç içün iç bir şey yapıp olamay. Vazifesinde qalmaq içün müfti efendi, dindaşları eziyet körgenleri vaqıtta, gür süküneti ile ödemeli.
Sergey Stelmah, siyasiy közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Vasiliy Aksönovnıñ «Ostrov Krım» («Qırım adası») eserinde güzel bir parça bar: esas qaraman genç eken, zamanında yaqın yerde yerleşken ABD DAQ bazasınıñ askerlerinen dögüşken Köktöbeldeki bir meyhanege bara. Onı o yerge hatırlavları celp ete. Köktöbelniñ bu meyhanesinde askerler er zaman içe, kimerde bir yerli qırımlı gençlernen kötekleşe: artqaç küçleri qalğanı sebebinden bunı dostçasına yapalar dep tüşünmeli, aşna olaraq. Aksönov tarif etken Qırımında ittifaqdaş Amerikanıñ orduları bar. Bu fikir müellifniñ basiretine şeref qoşmaqta.
Kerçekten – Amerikanıñ bazası olmasa Qırımnıñ aqiqiy mustaqilligi, ğaliba, imkânsız dep körüne. Bunı pek yahşı añlamağa kerek. Rusiye, ebet, yaqında deñişecektir, amma tedbir alsa kene daa yahşıdır. Tam amerikan olmasa da, iç olmasa NATO ordusı, ve mıtlaqa daimiy surette, asker uyuşması ile bulunmalı.
Kerçekten – Amerikanıñ bazası olmasa Qırımnıñ aqiqiy mustaqilligi, ğaliba, imkânsız dep körüne. Bunı pek yahşı añlamağa kerek
Rusiyede şimdi strategiyalar pişkinleşe, Putinniñ vefatından soñ ya da, ihtimalı daa az olğan, çıqarılmasından soñ – yani onıñ ketkeninden soñra, ne yapılmaq kerek. Saylav büyük degildir: ya da tamamınen faşist diktatorlığı pekinecek, ya da medeniyetke ve medeniylikke çıqmaq ıntıluvları yapılacaq. Ekincisi – Qırım terk etilecegini közde tuta ve, eminim ki, rusiyeliler öz kütlesinde pek te kederlenmeycek. O zaman, şaşıp qalğan ve titregen arada, olar içün Qırım meselesi onuncı sırada turacaqtır. Meraqlı, ukrain akimiyeti, böyle vaqıt kelgende, ne yapacağını ve nasıl yapacağını endi tüşünip alğanmı?
Büyük ihtimalnen, ukrainliler Qırım nazirlikleriniñ odalarına ve arbiy bölüklerniñ qışlalarına qolaylıqnen kirip olamaz. Alışmaq içün vaqıt ve keçici rejim kerek olacaqtır. Ebet, eñ yahşısı – bir çoq halqara teşkilâtlarnıñ o yerde olmasıdır, ceryannı taqip etsin ve çeşit aqlarnıñ qorçalanmasına kefil olsunlar. OSCE missiyası ya da BMT politsiyası ketirilsin. Telâşlanğan Qırım ealisini sakinleştirmek içün aytayıq ki, olar kimse taqip etilmeycegini nezaret etsin. Meselâ bir-eki yıl devamında. Bundan soñ ise daimiy NATO bazaları ya da, misal içün, ABD silâlı quvetleriniñ ayrı bölükleriniñ yerleştirilmesi aqqında da tüşünmek kerek. Qattıca olsun.
İvan Ampilogov, rus yazıcısı, Qırım sakini, ATO iştirakçisi
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün.


text:
Harkovda Moskva rayon mahkemesi yanında patlav yüz berdi, yaralanğan adamlar bar. Bunı Harkov vilâyet prokuraturasınıñ matbuat kâtibi Vita Dubovik Radio Svobodağa bildirdi.
İlk malümatlarğa köre, 12 kişi yaralandı, altısı hastahanede buluna.
Vaqia yerinde mütehassıslar ve uquq qoruyıcılar çalışmaqta.
Diger malümat yoq.
Yanvar 16-da Harkov vilâyetiniñ Şebelinka stantsiyasında demir yol yaqarlıq tsisternasına ateş açıldı, onıñ neticesinde yanğın yüz berdi.
Noyabr ve dekabr ayları devamında Harkovdaki arbiy bölük ve demir yolları yanında bir sıra patlavlar yüz berdi. Militsiya «patlav vastasınen mal-mülkni yoq etüv» maddesi boyunca patlavlarnı ögrene. Harkov merkezinde noyabr 9-da olıp keçken patlav «terakt» olaraq taqiq etile.
Berilgen malümatqa köre, Ukraina havfsızlıq hızmeti bir sıra patlavlarnı «Harkov partizanları» birleşmesiniñ faaliyeti ile bağlaylar.


text:
Yosif Stalin
Yosif Stalin (Orıssha, tolıq : Иocиф BиccapиoHoBич CTaлиH, tuwılǵanda ДжyraшBили (Dzhugashvili), Gruzinshe: იოსებ ჯუღაშვილი (Ioseb Jughashvili); (18 dekabr, 1878 – 5 mart, 1953) Kommunist diktator Ioseb Jugashvilidiń qabıl etken atı. Ol Vladimir Leninnen keyingi Sovet húkimetiniń ekinshi siyasiy basshısı bolǵan. Ol totalitar basshı bolǵan hám tariyxta júdá belgili. Ol millionlap adamlardıń óltiriliwine sebepshi bolǵan. Ol kommunizmniń basqasha túri Stalinizmdi baslaǵan.
Stalin ekinshi dúnya júzlik urıstan aldın Gitler menen birge islesken hám 1939-jılı olar ekewi Polshanı basıp alıw hám ózleri arasında ekige bólisiw haqqında pitim dúzgen. Usılay etip ekinshi dúnya júzlik urıs baslanǵan.
Keyinirek, 1941-jılı, Gitler Stalinge qarsı shıǵadı hám SSSRdı basıp alıw ushın hújim jasaǵan. Bunnan keyin, SSSR Germaniyanı qıyratıw ushın Antigitlerlik koalitsiya menen islese basladı. Aqırı Germaniya jeńiledi, biraq urıs dawamında SSSR basqa mámleketlerge salıstırǵanda adam sanı boyınsha eń kóp joǵaltıwǵa ushıraǵan edi.
Ekinshi dúnya júzlik urıs juwmaqlanǵanda, Sovet armiyası kóplegen Evropa mámleketlerin: Polsha, Chexoslovakiya, Vengriya hám Germaniyanıń bir bólimin iyelep, bul mámleketlerde kommunizm qura basladı.
Stalin ólimine shekem Sovet húkimetin basqarıwdı dawam ettirdi. Stalin mámlekettiń waqıt hám energiaysın qural jaraqqa, kólikke hám qurallı kúshke qaratıp, militarizatsiyanı baslaǵan. Buǵan erisiwde Stalinniń eń áhmiyetli usılı bul Amerikadan yadro quralı jasırın maǵlıwmatların urlap, ózleriniń bombasın islep shıǵıwı boldı. Usı sebepli Salqın urıs baslanadı hám ol 1990-jılı SSSRdıń ıdırawına shekem dawam etedi.
Stalin 1953-jılı insulttan qaytıs boldı. Onnan keyin Sovet húkimetin Nikita Xrushev dawam ettirdi.


text:
Qırım musulmanları diniy idaresi Qırımda medeniy asabalığınıñ qoruvı boyunca «Devlet komitetni» ve Eski Qırım şeer akimiyetini eski musulman mezarlığında borularnıñ qoyulmasını toqtatmağa rica ete.
Bunı QMDİ matbuat hızmeti bildire.
«Dekabr 8 künü, «Vetan» Eski Qırım musulman diniy toplulığınıñ daveti ile mezarlıq tapılğan yerge uquq qoruyıcı organları ve şeer akimiyetiniñ temsilcileri keldi. Politsiya hadimleri neticede protokolnı tizdi», – deyler matbuat hızmetinde.
Evel QMDİ bildirgeni kibi, XIII-XIV asırğa ait olğan baştaşlarnıñ qısımları ve insan suyekleri Eski Qırım yanında yerleşken «Kemal-ata» obasında tapılğan. Müftiyat yolbaşçılığı bu işke atiqiyatçılarnı celp etmege istey. Bundan soñra naaşnı ğayrıdan kömmege planlaştıralar.


text:
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatlarını işğal etilgen Qırım sakinleriniñ ukrain pasportlarınıñ qullanuv müddetiniñ uzatuvı aqqında leyhağa qol tutmağa rica eteler.
Bu kibi çağıruv ile parlamentariylerge Qırım ekspert merkezi muracaat etti, dep bildire UNN.
Qarar yarımadada yaşağan ve vaqtında fotosüretlerini deñiştirip olamağan ukrain vatandaşlarına ait.
Yuqarı Şurada Ukraina Yuqarı Şurasınıñ Qararına deñişüvlerniñ kirsetilüvi aqqında № 4396 qarar leyhası qayd etildi. «Ukraina vatandaşı pasportı ve çetelge barmaq içün Ukraina vatandaşınıñ pasportı aqqında qaideleriniñ tasdiqlanuvı aqqında».
«Ukrain qanunarına binayen, Ukraina vatandaşı 25ve 45 yaşına kelip, fotosüretini vaqıtnda deñiştirmese, pasport artıq aqiqiy sayılmaz. Halq deputatlarnıñ bu teşebbüsi Rusiye vatandaşlığından vazgeçken 3 biñden ziyade qırımlı içün faydalıdır», – dep qayd eteler Qırım ekspert merkezinde.
Böyle alda, Qırımda yaşağan ukrain vatandaşları ola bilecek zorluqlarğa rastkelmeycek ve Rusiye vatandaşlığını qabul etmege mecbur olmaycaq.


text:
İyün 18-de Hersonda keçirilmesi belgilengen ekinci Baltiya-Qara deñiz iqtisadiyat forumında Qırımdan köçip kelgenlerniñ problemlerini muzakere etecekler. Bunı «Küreş» qırımtatar medeniyet-sport merkeziniñ yolbaşçısı İbragim Suleymanov Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, forum çerçivesinde «Vaqtınca köçip kelgenlerniñ alışuvı» sektsiyası planlaştırıla. Sektsiya vaqtında Suleymanov mecburen köçip kelgen qırımtatarlarnıñ medeniy, etnik ve diniy hususiyetleri ile yañı içtimaiy şaraitler problemaları aqqında tarif etecek.
Bundan ğayrı, «Krım SOS» cemaat teşebbüsiniñ cenüp ukrain ofisiniñ reberi Vitaliy Zaharçuk ve diger teşkilâtlarnıñ vekilleri çıqışta bulunacaqlar.
Forum programmasına binaen, böyle sektsiyalar da çalışacaq: «Logistik kompleksniñ inkişafı», «İqtisadiyat inkişafınıñ müim faktorı olaraq energiya arttırması», «Ekologik havfsızlıq inkişafqa bir şart olaraq», «Turistik-rekretsion kompleksniñ inkişafı».
Forum iştirakçileri Baltiya memleketleri ressamlarınıñ sanat sergisini ziyaret etecekler. Forum soñunda «Kelecekke bir adım» VII Halqara festivali keçirilecek.


text:
Qırımtatarlarnıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev, Rusiye FSBsi tarafından ekstremizmde qabaatlanğan Cemilevniñ yardımcısı Erol Veliyevge qarşı cinaiy iş, FSB tahqiqatçıları tarafından Qırımtatar Milliy Meclisini itibardan tüşürmek içün uydurıldı, dep iddia ete.
Bunı Cemilev, Veliyevniñ işi boyunca sorğulanğan Ahtem Mustafayevniñ Bağçasarayda tintilüvi ve yaqalanuvını Qırım.Aqiqat muhbiri içün izalarken bildirdi.
Mustafa Cemilev, FSBniñ iddialarına rağmen, yardımcısınıñ Qırım müftisine ait evniñ ateşke berilmesine iç bir alâqası olmağanını ayrıca qayd etti.
Cemilev: «Anda belli bir maqsat bar. Keçken yılnıñ aprelinde Gaaga halqara mahkemesi, Rusiyeni Meclisniñ faaliyetinden, ve menim ile Refat Çubarovnıñ Qırım territoriyasına kirmesinden yasaqnı alıp taşlmağa açıq surette mecbur etti. Rusiye bu maddelerden iç birini yerine ketirmedi. Rusiyeden, nasıl eda eteceksiñiz dep, cevap soraylar. Ve olar, areketlerini aqlamaq içün material toplaylar. Kördiñizmi, olar terrorist eken de, ana ne yapalar, demek içün. Biz yasaqnı iç bir türlü alıp taşlap olamaymız», – dedi.
Bu hususta daa tafsilâtlı şekilde Qırım.Aqiqatnıñ: «Cemilevler ailesiniñ şoförı FSBniñ qolunda ve müftiniñ evini ateşke berüv boyunca iş» materialında oquñız.
İyün 29-da advokat Edem Semedlâyev, iyün 28-de Bağçasaraydaki tintüvden soñ yaqalanğan ve daa soñra sorğulanıp yiberilgen Ahtem Mustafayevniñ, Rusiye FSBsi tarafından ekstremizmde qabaatlanğan Erol Veliyev işi boyunca şaat olaraq keçkenini bilidrdi.
İyün 28-de qırımtatar faaliyetçisi Zair Smedlâyev, Bağçasarayda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ apayı Safinarnı taşığan aydavcı Ahtem Mustafayevniñ evi tintilgenini bildirdi. Daa soñra Ahtemniñ telükesizlik hadimleri tarafından belli olmağan tarafqa alıp ketilgeni bildirilgen edi.
Rusiye FSBsi, sanki Qırımda, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevnıñ yardımcısı Erol Veliyev tarafından «Refat Çubarovnıñ emiri boyunca ve SBUnıñ qol tutuvı ile» meydanğa ketirilgen ekstremist gruppasınıñ areketini toqtatqanını, bildirdi.
Rusiyeniñ mahsus hizmeti tarafından iddia etilgenine köre, «Harkivde teşkil etilgen gruppağa Veliyevden ğayrı sabıq boksçu sprotçular Steşenko ve Tretyakov kirdiler».
FSBde, «ekstrimist toplulığınıñ azaları 2018 senesiniñ yanvarinde, tutaştırıcı qarışma ile toldurılğan şişelerni qullanıp, Qırım müftisi Emirali Ablayevniñ evini tutaştırdılar», deyler.
FSB, Steşenkonıñ 2018 senesiniñ aprelinde «Qırımğa kirgende» yaqalanğanını ve «anda Veliyev tarafından provokatsiyalarnı azırlamaq ve amelge keçirmek içün yollanılğanını» bildire. Rusiye Veliyev ve Tretyakovğa qarşı qabaatlavnı ğiyabiy şekilde çıqardı, olar «federal qıdırıluv cedveline kirsetildi».


text:
Bal aşap särxüş buldı
Törkiyädä ayu balası, çiktän tış küp bal aşaw näticäsendä, ülä yazdı
Törkiyäneñ tön’yaq -könbatışındağı Düzcä cirlegendä bal komasına kergän ayu balasın qotqardılar. Xaywan gallyuśinogen täêsirenä iyä mural çäçäge (rododendron) balın bik küp aşağan. Anı ikençe törle “äçe bal” dip tä yörtälär. Tradiśion bulmağan mediśinada ul däwa bularaq qullanıla. Älege balnı küp aşağan keşelärdä dä şundıy uq täêsir kürelä.
Düzcädäge milli parklar törkemnäre qotqarılğan ayu balasınıñ xäzer sälamätlege yaxşı ikänen belderä. 1-2 könnän anı qabat tabiğat’kä cibäräçäklär.
Awıl xucalığı ministrlığı sośial’ media aşa xalıqnı ayu balasına quşamat tabarğa çaqırdı
Bäyläneşle xäbärlär
Ärdoğan: “Ni genä êşläsäñ dä, bez kiräk bulğannı härwaqıt êşläyäçäkbez”
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Greśiya Baş ministrı Kiryakos Miçotakiskä möräcäğät itep: Türkiyägä qarşı Amerika Quşma Ştatlarınnan yärdäm sorıy. Ni genä êşläsäñ dä, bez kiräk bulğannı härwaqıt êşläyäçäkbez häm bez monı êşlärgä äzer”, - dide
Parlament başlığı Şäntop Malayziyada
Törkiyä Böyık Millät Mäclese başlığı Mostafa Şäntop Malayziya Wäkillär palatası başlığı Azhar Azizan Harun belän küreşte
Awstriya İlbaşı: “Türkiyä bik möhim êşlär başqardı”
Awstriya İlbaşı Alexander Van der Bellen Türkiyäneñ aşlıq krizisında bik möhim êşlärne tormışqa aşıruın äytte


text:
Tatar yazıcısı, cemaat erbabı, tatar halqınıñ yetekçisi Fauziya Bayramovanıñ evinde Taqiqat komitetiniñ, politsiya ve FSB hadimleri tintüvni keçirdiler.
Fauziya Bayromovanıñ sözlerine köre, ondan bilgisayarnı ve bütün arhivini: romanlarını, foto resimlerini tutıp aldılar. Böyleliknen oña cemaat faaliyeti ile oğraşmağa imkân qaldırmadılar.
Belli olğanı kibi, tintüvni Bayramovağa qarşı açılğan cinaiy iş çerçivesinde keçirdiler.
Malüm ki, Fauziya Bayramovanıñ faaliyeti Tatarstan musulmanları aqlarınıñ qorçalavı ve qırımtatarlarğa qol tutuvı ile bağlıdır.


text:
Ukrainanıñ yañı Anayasasında Qırım yarımadası qırımtatar halqınıñ milliy territorial muhtariyeti olaraq belgilenmeli.
Bunı Kiyevde qırımtatarlarnıñ meseleleri boyunca tögerek masa devamında çetel işler Maydannıñ nezaret şurasınıñ reisi, Qırım ekspert merkezi idaresiniñ reisi Andriy Klimenko bildirdi.
«Bugün Ukrainanıñ yañı Anayasasınıñ teşkil, muzakere ve qabul etilmesi basamağında Ukraina içün tarihiy qarar alınmalı. Bizimce, Ukraina anayasasında Qırım Muhtar Cumhuriyeti – qırımtatar halqınıñ territorial muhtariyeti olaraq belgilenmeli», – dedi Klimenko.
Onıñ sözlerine köre, böyle noqta ekspert merkeziniñ Qırımnıñ Ukrainağa qaytarıluvı boyunca işlep çıqarğan strategiyasında yazıla.
Daa bir müim şey, tüşüne Klimenko, Ukraina prezidentiniñ Qırım nazirler Şurası faaliyetiniñ devam etecegi aqqında qararıdır.
«İşbu Nazirler Şurası böyle bir konstitutsiya olmalı ki, mında em işğalde qalğan, em köçip ketken qırımlılar ile iş alıp barılmaq kerek»,– dedi o.
Klimenko tüşüne ki, işbu organ işğal etilgen Qırımnıñ yanında olğan Herson vilâyetinde bulunmaq kerek. Ekspertniñ sözlerine köre, Nazirler Şurası yarımadanıñ Ukrainağa qaytarıluvı ile bağlı leyhalarnı amelge keçirmeli.
Evel qayd etilgeni kibi, Ukraina Nazirler Kabineti Qırım Muhtar Cumhuriyeti, Aqyar şeeri ve vaqtınca köçken şahıslarnıñ meseleleri boyunca Devlet hızmetini teşkil etti.
Devlet hızmeti icraiy akimiyetniñ merkeziy organı olaraq açıldı,onıñ faaliyetini ise Nazirler Kabineti idare etecek.


text:
Şablon:Baş Saife/Taqvim/02
Doğğanlar[kodunı deñiştir]
- Fevral 5 (1939) - Saim Osman Karahan, qırımtatar tilşınas ve yazıcısı.
- Fevral 10 (1893) - Amet Özenbaşlı, Qırımtatar Milliy Areketi yolbaşcılarından, siyaset ve fikir adamı.
- Fevral 13 (1960) - Sergiy Tigipko, Ukraina maliye ve siyaset erbabı.
- Fevral 14 (1901) - Amdi Giraybay, ulu qırımtatar şairi.
- Fevral 18 (1910) - Osman Amit, belli qırımtatar yazıcısı ve şairi.
Daa: Kategoriya:Fevral ayında doğğanlar
Ölgenler[kodunı deñiştir]
- Fevral 1 (1971) - Amet-Han Sultan, belli arbiy uçucı, II Cian cenki iştirakçi, Şuralar Birliginiñ eki defa qaramanı.
- Fevral 2 (2015) - Kuzma Skrâbin, ukrainalı yırcı, icracı müellif, yazıcı, aktör.
- Fevral 10 (1837) - Aleksandr Puşkin, ulu rus şairi ve yazıcısı.
- Fevral 10 (1918) - II Abdülhamid, Osmanlı padişası ve İslâm Halifesi.
- Fevral 15 (1984) - Fazıl Ametov, qırımtatarlarnıñ Vatanğa qaytuv oğrundaki milliy areket iştirakçileriniñ biri, metsenat.
- Fevral 23 (1918) - Noman Çelebicihan, şeit ketken Qırımtatar milliy qaramanı.
- Fevral 27 (2015) - Boris Nemtsov, Rusiye siyaset ve devlet erbabı, Rusiyeniñ tışqı ve içki siyasetini tenqit etti. Moskova Kremli yanında biriniñ sımarışınen atıldı.


text:
Bunı Rusiye mudafaa Nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Rusiye kütleviy malümat vastaları alğan malümatlarğa köre, «arbiy bölükler bir sutka içinde alan lagerleri ve ögretüv-malümat bazalarını bozdı, eşyalarnı topladı, yürüş ötkerilmesine tehnikanı azırlap, demir yol stantsiyaları ve uçaq alanlarına yol alalar».
AQŞ ordu kâtibi John McHugh bildirdi ki, AQŞ Rusiye ordularınıñ Ukraina sıñırında areket etkenlerini kördi, lâkin ordularnıñ bütünley çekilmesi qayd etilmey.
NATO malümatına köre, Rusiye Ukraina ile sıñırda aman-aman 40 biñ arbiy adamnı tuta.
Ukraina sıñır hızmetiniñ salı künü bergen malümatlarına köre, Rusiyede Ukraina sıñırından 10 kilometr mesafede ordular yoq. Uzaqta yerleşken ordular çekildimi-yoqmı belli degil.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko boyeviklerniñ areketlerinden sebep, ateş toqtatuv rejiminiñ vaqtından evel lâğu ete bilecegini inkâr etmey.
Bunı prezidentniñ matbuat hızmeti bildire.
«İyün 24 künü boyevikler Donetskte üç taraflama körüşüv vaqtında ateş toqtatuv rejimine riayet etmek içün bergen vadelerine baqmadan, Ukraina Silâlı quvetleriniñ uçağını urıp tüşürdi ve 9 insannıñ ölümine ketirdiler. Barışıq planınıñ ilân etüvinden berli boyevikler 35 kere ukrain arbiylerine ateş açqan edi», – denile beyanatta.
Matbuat hızmetinde şunı qayd eteler ki, Poroşenko iyün 24 künü böyle allarda birden ateşni açmağa avale etti.
Bunıñ ile Prezident iyün 25 künü Almaniya Federal kantsleri Angela Merkel, Frenkistan prezidenti Fransua Hollande ve Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ iştiragi ile dört taraflama telefon konferentsiyasınıñ keçirilecegine ümüt besley.


text:
ATR telekanalında tintüv keçirgen Rusiye arbiyleri baş müdir Elzara İslâmovnıñ jurnalistlerge bergen intervyüsını bozdılar. Telekanal hadimleri Qırım.Aqiqatqa bergen videoda körüne ki, adiy urbada eki adam ve mahsus urbada bir kişi ATR baş müdiriniñ yanına kelip, intervyü bermege keder eteler. Erkeklerden biri kamerağa sırtını çevirip, operatornıñ işini blok etti.
Qayd etmeli ki, muarririyette tintüv keçirgen arbiyler ATR qırımtatar telekanalınıñ reberlerini bile bilmeyler. Böylece, olardan biri telekanalnıñ baş müdiri Elzara İslâmovağa «müdiriñiz çağıra» dep, onı çetke çekecek oldı.
«Men izaatlar berem, bu menim aqqımdır», – dep cevap berdi İslâmova.
«Müdiriñiz kelmege rica etti», – dep daa bir kere tekrarladı erkek.
«Angi müdir? Kendim baş müdir olam», – dep ayttı ATR telekanalınıñ reberi.
Soñra erkekler intervyü bermek kerekmegenini bildirip, bu taqiqat tedbirleriniñ keçirilmesine keder ete, dep ayttılar.
«Şimdi mında taqiqat tedbirleri, olar bitken soñ intervyü bere bilesiñiz», – dep ayttı erkek kameranı qapatıp.
ATR baş müdiri Elzara İslâmovanıñ aytqanına köre, telekanaldaki tintüvni 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen mitingde eki insan ölümi ile bağlaylar.
«Sebebi 2014 senesi fevral 26-da keçirilgen mitingde eki insan ölümi aqqında cinaiy iş boyunca tintüv qararı oldı. Bizim taqiqat komitetine bermegen malümatımız bar deyler. Faqat yıl devamında farqlı organlardan muracaatlar kelgen edi, ve bir şey istegen olsalar, biz er daim malümat beremiz», – dep qayd etti İslâmova.
Bazarertesi künü, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi.
ATR qırımtatar telekanalı baş müdiriniñ informatsion siyaseti boyunca muavini Lilâ Bucurova canlı yayınğa çıqıp, halqqa muracaatta bulundı. O, silâlı insanlarğa bazarertesi künü telekanalda tintüvni keçirmege izin bergen yerli akimiyet areketlerini takbih etti.
Vaqia yüz bergen yerge Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz da keldi. O, işbu vaqianı qırımtatarlarnı qorqutmaq içün bir usul olaraq adladı.
Qırımnıñ içki siyaset, informatsiya ve alâqalar «naziri» Dmitriy Polonskiy dedi ki, ATR qırımtatar telekanalınıñ reberleri ve jurnalistleri «kendi areketlerinden mesülietni akimiyetke qaldıracaq olalar».
ATR hadimlerine tintüv sabağa qadar süre bilecegini ayttılar.
OSCE azatlıq meseleleri vekili Dunja Mijatović bazarertesi künü, yanvar 26-da, arbiylerniñ Qırımnıñ Aqmescit şeerinde yerleşken ATR yekâne qırımtatar telekanalına yapqan areketlerini takbih etti.


text:
«Ceennem kördik. Qırımtatar halqınıñ sürgünligi 70 yıllığına» ve «Mustafa Cemilev: nice yıllar devamında qırımtatar halqınıñ sesi eşitilmedi…» serlevalı kitaplar ukrainliler arasında işbu mevzular boyunca malümat qıtlığını tolduracaqtır, dep tüşüne «Stilos» neşriyat eviniñ müdiri Olena Bondarenko.
«Bu kitapnıñ bir qısmı vesiqalardan ibaret, ilk evelâ qıtaiy Ukrainada yaşağan ve bu mesele aqqında az bilgen ukrainliler içün yazılğandır», – dedi o.
Onıñ sözlerine köre, çoqusı tüşüne ki, qırımtatarlarnıñ esas meselesi – 1944 senesi mayıs 18 kününde olğan sürgünligidir.
«Faqat bu büyük bir felâketniñ, büyük facianıñ başlanması edi. Biz bu halqnıñ soñra körgen adiselerni, 45 yıl devamında sürgün etüv yerlerle yaşap, halqnıñ küreşi toqtatmağınını köstermege tırıştıq», – dey Bondarenko.
Öz nevbetinden tarihçı Gülnara Bekirova – kitaplarnıñ muarrir ve tertipçisi qayd etti ki, bugün qırımtatar halqınıñ genotsidiniñ yarım biñ şaatlığı toplanılğandır.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev iyün 3 künü Varşavada demokratiya ve insan aqlarınıñ qorçalavı oğrunda etken areketleri içün «Birdmelik» mukâfatı ile taqdirlenildi. Mukâfatnı laureatqa Varşavada Poloniya prezidenti Bronislav Komorovskiy Poloniya sabıq başı Leh Valensa ile taqdim ettiler. Mahsus bu tedbirde iştirak etmek içün Poloniya paytahtına diger memleketlerniñ bir sıra liderleri keldi.
Mustafa Cemilev bu mukâfatnı qırımtatar halqına ve Ukrainağa kösterilgen maneviy destek olaraq tanıy.


text:
İsmail Ramazanovnıñ FSB, politsiya ve mahkemelerniñ zulumı ve yüzsüzligine qarşı açlıq ilân etken siyasiy mabüs Oleg Sentsov, Volodımır Baluh ve Emir-Usein Kukuğa qol tutıp yazğan mektübi.
Üriyet oğrunda küreşip boysunmağan, eñ adaletli ve ateşli küreşçiler, Qırım Rusiye ihtiyarına kirgen soñ Rusiyede olıp keçken şeyler boyunca öz fikirlerini bildireler. Olar Qırımda olarğa qarşı yapılğan işbu emsalsiz tazyıqqa bütün dünyanıñ diqqatini çekmek içün mecburen açlıq ilân eteler.
Parmaq işaretinen idare etilgen mahkemeler tarafından beş, on, on beş ve ondan ziyade bir müddetlik apis cezasına mahküm etilüv – fikir ve söz serbestligi içün tölengen deşet bir fiyattır.
Parmaq işaretinen idare etilgen mahkemeler tarafından mahküm etilüv – fikir ve söz serbestligi içün tölengen deşet bir fiyattır
Sentsov, Baluh ve Kuku kibi fikir yürsetkenler – pek çoq, lâkin çoqsunıñ butün dünyağa öz fikrini beyan etecek cesareti ve iradesi yetmey, amma bizler boysunmağan arqadaşlarımızğa çoq minnetdarmız.
Sağlığını havf altına alıp, Allah köstermesin, atta ayatiy telükesi ola turıp olar Qırımda olıp keçken şeylerge diqqat çekeler.
Dostlar, qardaşlar, dayanıñız. Yañğız olmağanıñıznı biliñiz, yüzlerce, biñlerce fikirdeşleriniz hayalen siznen beraberler. Küreşiñizni toqtatmañız.
Aqiqat ve Adalet bizim tarafımızda.
İsmail Ramazanov, Qırımda rusiyeli akimiyet tarafından taqip etilgen qırımtatarı
«Fikir» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz fikirlerini aks etip, er vaqıt muarririyetniñ fikrini aks etmey bileler


text:
Avgustnıñ başından Türkiye İç işler nazirliginiñ köç hızmeti qırımtatarlağa uzun müddetli ikâmet ruhsetnamesini berip başlağan. Bunı Anadolu agentligi haber ete.
Qayd etilgeni kibi, böylece qırımtatarlarğa "türk tamırları ile semetdeşler" statusı berile.
Evel bu status ahıska türkleri, uyğurlar, Bulğaristan ve Yunanistandan qavmiy türklerge berile edi.
Haber etilgenine köre, qırımtatarlardan mevcut qanunlarda köz ögünde tutulğan kibi sekiz yıl devamında memlekette qalması talap etilmeycek.
"Bu aqqından faydalanmaq istegenler kerkli vesiqalarnı toplap bölgedeki köç hızmetlerge muracaat ete bileler", - dep haber ete agentlik.
Resmiy malümatqa köre, Türkiyede yaşağan yabancılarnıñ tek 5 faiziniñ uzun müddetlei ikâmet ruhsetnamisi bar eken.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
UNİAN malümatına köre, böyle bir qarar Luxembourgda Avropa Birligi Şurasınıñ tış işler nazirleri körüşüvinde qabul etildi.
Bundan ğayrı, bugün Şura Ukraina ve Avropa Birligi arasında assotsiatsiya añlaşmasınıñ imzalanmasına tehnikiy azırlıqnı yekünledi. Neşirniñ malümatına köre, vesiqa iyün 27-de Avropa şurasınıñ toplaşuvı çerçivesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Avropa Birligi Şurasınıñ prezidenti Herman Van Rompuy, Avropa komissiyasınıñ prezidenti José Manuel Barroso ve Avropa Birligi memleketleriniñ devlet ve ükümet yolbaşçıları tarafından imzalanacaq.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Brüsselde Avropa Birligi ile assotsiatsiya Añlaşmasını kenişletüv ve eyi qomşulıq siyaseti işleri boyunca Avropa komissarı Ştefan Füle ile muzakere etti.
Hatırlatamız, Añlaşmanıñ siyasiy qısmı mart soñunda imzalanğan edi, kelecek cuma künü, iyün 28-de, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Brüsselge kelip, vesiqanıñ iqtisadiy qısmı altında qol qoyacaq.


text:
Keriç köpründen ilk poyezd dekabr 8-inde keçecek, bilet satıluvı sentâbrde açılacaq. Bu aqta “Qırım demir yolu” şirketiniñ başlığı Vladimir Rezniçenko bildire dep haber etti TASS.
“Kün belgilendi. Ve dekabr 8-unde Qırımğa ilk poyezd keleceginde şübe yoq. Adet üzre, biletler 45 kün evel satılıp başlay, amma bu poyezd biletlerini 90 kün evel satlıqqa çıqarılsın dep añlaştıq”, - Rezniçenkonıñ sözlerinden yaza matbuat.
O qoştı ki, uzaqqa qatnağan poyezdlerge bilet 22 noqtada yapıla: bütün esas vokzal ve avtobus stantsiyalarında, bundan ğayrı Sudaq ve Yalta şeerlerinde.
Yolcu taşuvınen ayrı şirket oğraşacaq, onı fevral ya da martta tayinlecekler. Rezniçenko, bu qomşu Rusiye şirketi olacağını qayd etti.
Onıñ aytqanına köre, köpürniñ demiryol qısmından Aqmescit, Aqyar, Kezlev ve Kefe şeerlerine poyezd qatnaycaq, olarnıñ çoqusı Moskova, Sankt-Peterburg, Yekaterinburg ve Kislovodsk şeerlerinden.
Putinniñ aytqanına köre, Keriç köpründen demiryol areketiniñ açılması Qırım ve Aqyarnı inkişaf etmege büyük imkânlar berir, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Daa evel Keriç köprüniñ demiryol qısmınıñ ayaqları qurulıp bitirilgenleri bildirilgen edi.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşna qısmı mayısnıñ 16-nda yengil maşnalarğa açılğan edi. Oktâbr 1-inde yük naqlitatı yürüşi açıldı. Köpürniñ demiryol qısmı soñuna qadar daa qurulmadı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kreml tarafından halqara uquq bozulğanınıñ daa bir delili ola, dep aytqan edi.
Avropa Birligi ve AQŞ Rusiye ve işğal altındaki Qırım arasında Keriç köprüniñ qısmen açılışını tenqit ettiler. Ukraina tarafı, 2014 senesi Qırım işğalinden soñ Rusiye ile köpür qurucılığana dair añlaşmadan çıqqan edi.


text:
Kezlev observatorı koronavirus hastalarınen alâqada bulunğan adamlarnen tolu.
Rospotrebnadzornıñ Qırım veAqyar boyunca idaresiniñ başı Natalya Penkovskaya Keriçte daa bir danesini açmağa Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönovğa muracaat ete.
"Kezlev observatorı bütünley tolu, Yalta observatorınıñ toldurılması başlandı. Amma ilerlegenimizniñ suratını köz ögüne alsaq, Yalta observatorı tez tolacağını añlamaq mümkün. Acele Keriç observatorını da yerleştirmek kerek", - dedi Penkobskaya.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescit – Rusiyeniñ strategik şeriklerinden biri yarımadada qırımtatar halqı aqlarınıñ bozuluvını tanıdı. Türkiye tış işler naziri Rusiye Türkiyege qırımtatarlar ile bağlı vadelerini yerine ketirmegenini bildirdi. Qırım akimiyeti böyle fikir ile razı olmayıp, Türkiye nazirini yarımadağa davet ete. Şu vaqıtta, cumaertesi künü uquq qoruyıcılarnıñ Aqmescitte keçirilgen konferentsiyası qırımtatar halqı aqlarınıñ bozuluvı ile bağlı meselelerniñ muzakere etilmesi raqipler tarafından ğayet sert munasebetni doğurğanını tasdiqladı.
Keçken afta Türkiye tış işler naziri Mevlüt Çavuşoglu «Anadolu agentligine» Rusiye Türkiyege qırımtatarlar ile bağlı vadelerini yerine ketirmegenini bildirdi. Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Türkiye ziyareti vaqtında, Çavuşoğlunıñ aytqanına köre, Qırım meselesi muzakere etilgen edi, şu cümleden qırımtatarlarnıñ ğayıp oluvı ve olarğa etilgen basqı da qayd etilgen edi, dep bildire «Qırım haberleri» agentligi.
«Biz olarğa eki cedvelni berdik. Birincisi – Mustafa Cemilevnen körüşüv sebebinden cezalanğan 100 kişiniñ cedveli. Bunıñ ile ğayıp olğan ve ölü tapılğan qırımtatarlarnıñ cedvelini de bergen edik», – dedi Çavuşoğlu.
«Vadeler yerine ketirilmedi», – dep qoştı o, qırımtatar tiliniñ resmiy statusı, qırımtatar siyasetçileriniñ akimiyette yer alması ve diger meseleler aqqında aytıp. «Bizler bu vadelerniñ yerine ketirilmesini körmek ister edik. Yazıq ki, şimdige qadar olar yerine ketirilmedi. Rusiye – dostumızdır, lâkin bizler onıñ hataları aqqında da aytmaq kerekmiz», – dep ayttı Türkiye tış işler nazirliginiñ yolbaşçısı.
Çavuşoğlunıñ aytqanına köre, Vladimir Putin Qırımğa resmiy Türkiye eyyetini kirsetmege razı oldı. İşbu eyyet qırımtatar halqınıñ vaziyetini ögrenecek. Türkiye eyyeti eñ yaqın vaqıtta Qırımğa yol alacaq, dep ayttı Çavuşoğlu.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye ile yahşı munasebetler Türkiyeniñ Rusiyeniñ Ukrainada yapqanlarına qol tutqanını ve Qırım işğalini tanığanını manasına kelmey
Türkiye tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu qayd etkenini kibi, Rusiye ile yahşı munasebetler Türkiyeniñ Rusiyeniñ Ukrainada yapqanlarına qol tutqanını ve Qırım işğalini tanığanını manasına kelmey.
Hatırlatamız, Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğannıñ Rusiye prezidenti ile keçirilgen matbuat konferentsiyasında aytqanları Qırım ve Ukraina toplulığında farqlı seslenüvge lâyıq oldı.
«Qırımnı meraqlanğan aracılarsız ziyaret etmek»
Mevlüt Çavuşoğlunıñ çıqışından soñ qırımtatarlardan olğan memurlar biri-biri artından Türkiye tış işler nazirliginiñ başı aytqanını red etmege başladı.
Devlet şurasınıñ spiker muavini, «Qırım» areketiniñ reberi Remzi İlyasov matbuat vastalarına bunı izaatlap, qırımtatar tiline, federal qanun ve Qırım Anayasasına köre, devlet tili statusı berilgenini hatırlattı.
«Qırım federal okrugınıñ 2015-2020 ss inkişafı federal leyhasında 10,8 mlrd ruble Vatanğa qaytıp kelgenlerniñ medeniy-qavmiy meseleleriniñ çezilmesine ayırılacaqtır», – qayd etti spiker muavini. O şunı da aytıp keçti ki, Qırımda musulmanlarnıñ Oraza ve Qurban bayramları yarımadada ilk sefer bayram ve raatlıq künleri olaraq ilân etilgen eken.
İlyasov Qırım akimiyetiniñ organlarında idareci vazifelerini eda etken 18 qırımtatarnıñ cedvelini taqdim etti. «İş devam ete, niyetimiz – er bir nazirlik ve komitette yolbaşçı muavinlerinden, eñ azından, biri, Qırımnıñ er bir regionında region yolbaşçısınıñ muavinlerinden, eñ azından, biri qırımtatarlardan olmasıdır», – dedi spiker muavini.
O şunı da qayd etti ki, Qırım «milletlerara qarşılıqnıñ ögüni alğan» cumhuriyet olacaqtır. «Qavmiy cemiyetlerniñ, şu cümleden qırımtatar halqınıñ ikmeti sayesinde böyle ola», – dedi İlyasov.
Qırımnıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca «devlet komitetiniñ» reisi Zaur Smirnovnıñ buña oşağan izaatı komitet saytında aşkâr etildi. Bunıñ ile Smirnov Türkiye temsilcilerine Qırımğa kelip, «meraqlanğan aracı olmadan, aqiqiy vaziyetnı ögrenmege» tevsiye etti.
«Eyyetni qarşılap, zaruriy şaraitlerni teşkil etmege azırmız. Eminim, Türkiye tış işler nazirine qırımtatarlarnıñ vaziyeti aqqında malümat bergen insanlarnıñ maqsadı bam-başqa edi, olar Qırım Cumhuriyetiniñ akimiyetini, em de Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Vladimiroviç Putinni lekeleycek olalar. Türkiye tarafı qırımtatarlarnıñ aq-uquqları sıñırlana degen malümatqa cevabımıznı körer, dep ümüt etem», – dedi Smirnov.
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komiteti reberlerinden biri, Meclis azası Abmecit Suleymanov milletlerara munasebetler devlet komitetiniñ yolbaşçısı fikri ile razı degil. «Meclis onı eda etken vazifesinden vazgeçmege çağırğanda, o, şu vaqıtları temsiliy organnıñ azası edi, Smirnov buña qulaq asmadı. Bunıñ ile kimniñ iradesini amelge keçirecek ve kimniñ tarafını tutacağını kösterdi» – dedi Suleymanov Qırım.Aqiqat saytına. – Zaur Smirnov insanlarnıñ ğayıp olması, qanunsız bir sebeplerden tintüvlerniñ keçirilmesi aqqında haberdar olmalıdır. Bugün Smirnov Rusiye Federatsiyasına elverişli olğan bir mevamnı seslendirdi».
Bunıñ ile, Rusiye tarafını tutqan «Qırım birligi» qırımtatar teşkilâtınıñ yolbaşçısı Seitumer Nimetullayev, Türkiye naziriniñ sözlerini Qırım.Aqiqatqa izaatlap, «qırımtatarlarnıñ vaziyetini Rusiye degil de, yerli akimiyet bozıp köstere», dep qayd etti. «Añlağanıma köre, ükümetimizge, şimdi Moskva akimiyetini nazarda tutam, malümat tam bir şekilde barıp yetmey», – dep añlattı o.
«Tituşkalar» qarşı
Şusı meraqlı ki, Remzi İlyasovnıñ ve Zaur Smirnovnıñ çıqışlarından soñ Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ Aqmescitte konferentsiyanı keçirmek ıntıluvı raqipler tarafından qarşılıqnı doğurdı. Sport urbasına kiyingen belgisiz şahıslar tedbir iştirakçileri bulunğan «Marakand» restoranı salonında qavğa çıqardılar.
«Tituşkalar» (sport urbasına kiyingen insanlar) konferentsiya teşebbüslerine çeşit usullar ile keder etecek oldıdar. Salonda bulunğan qadınlar belgisiz şahıslarnı içeri kirsetmemek içün qarşılıqnı köstermege mecbur oldılar. Bunıñ ile, şu yerde bulunğan politsiya hadimleri nizamnıñ bozuluvına keder etalmayıp, toplanğanlar arasında ziddiyetniñ olmasına yol berdiler.
Konferentsiya teşkilâtçıları, bıltır dekabr ayında zelönka ile yüz bergen ziddiyetten soñ olğanı kibi, politsiyağa ariza yazmadılar. «Teşkilâtçı insannıñ adını aytmacam, onı pek yahşı bilem. Onıñ tarafından bu kibi areketlerniñ artıq olmamasını rica etem», – dedi Eskender Bariyev Qırım.Aqiqat saytına.
Aynı zamanda Kiyevde bulunğan Meclis reisi Refat Çubarov vatandaşlarına belgisiz şahıslarnıñ adlarını ögrenmege rica etti. «Aşaalıqnı etken şahıslar cezasız qalacağını tüşüneler. Şunıñ içün biz şimdi em insaniyetlik qanunlarını, em milliy adetlerni körmemezlikke urğan «tituşkalarnıñ» adlarını ögrenmelimiz. Bunı yapmağa yardım etiñiz…,bundan soñ ise biz alçaq erif – «tituşkalar»nı qullanıp, semetdeşlerine qarşı çıqqan hainlerni taparmız», – dep yazdı Çubarov öz Facebook saifesinde.
«Bizni qorçalañız»
Raqiplerniñ tarafından kösterilgen muqavemetke baqmadan, konferentsiya iştirakçileri bir sıra muracaatnı qabul etti. Olarnıñ arasında Türkiye Cumhuriyetiniñ yolbaşçısına yazılğan mektüp bar edi. Mında konferentsiya iştirakçileri Erdoğannıñ Herson vilâyetinde qırımlılar içün aliy oquv yurtlarını meydanğa ketirimek teşebbüsi ile Ukraina akimiyetine muracaat etmesini soraylar. Bunıñ ile, tibbiy ve politehnik institutlarnıñ açıluv zaruriyeti de qayd etile.
«Bu kibi müessiseler Qırım tamır halqı – qırımtatarlarnıñ milliy tasil ve ilim sistemasınıñ ğayrıdan tiklenmesine yol berir edi», – denile muracaatta.
Konferentsiyada BMT baş kâtibi Pan Gi Munğa da yollanılacaq muracaat qabul etildi. Mında Rusiye akimiyeti tarafından qırımtatarlarnıñ aqlarınıñ bozuluvı aqqında aytıla. «Qırımnıñ zaptı neticesinde Qırım tamır halqı – qırımtatarlar terror ve basqı obyekti oldı. Küpe-kündüz gençler ğayıp ola, esasen qırımtatarlar, birazdan ya cansız alda tapıla, ya da iç te tapılmay», – denile muracaatta.
Vesiqanıñ müellifleri aytqanı kibi, qırımtatarlarğa qarşı etilgen nevbetteki cinayet – çeşit usullarnıñ qullanuvı ile Rusiye vatandaşlığını almaq meselesiniñ mecburiy olmasıdır.
Müellifler şimdi Qırımda erkeklerniñ arbiy esapqa alınması boyunca kampaniyanıñ başlanuvını da qayd ettiler. Kelmegenlerni akimiyet Rusiye qanunlarına köre cezalamağa vade ete. Konferentsiya iştirakçileri tüşüngeni kibi, «Rusiye arbiy maşinanıñ» esas nişanı – qırımtatar gençleridir – milletniñ kelecegi». Bu sebepten olar BMT baş kâtibini qırımtatar halqınıñ yoq olmasına yol bermemek çağırdılar. «Bizni qorçalañız. Rusiye ükümetine balalarımıznı orduğa celp etmege fırsat bermeñiz», – denile muracaatnıñ soñunda.
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorı Sinaver Kadırov aytqanı kibi, işbu muracaatlarnıñ qabul etüv maqsadı – yarımadada yaşağan qırımtatarlarnıñ meselelerine dünya toplulığınıñ diqqatını çekmekten ibarettir. «Faaliyetmiz yalıñız uquq bozuluvlarınıñ qayd etilmesinden ibaret degildir, biz menfiy ketişatlarğa yol bermemege tırışamız», – dedi Kadırov Qırım.Aqiqat saytına.
Bunıñ ile Qırım baş nazir muaivini Ruslan Balbek BMT eyyetini qırımtatarlarnıñ vaziyeti aqqında bildirüvler yañlış olğanını körmek içün yarımadağa çağıra. «BMT eyyetini Qırımğa, Rusiye Federatsiyasınıñ subyektine, kelip, qırımtatarlarnıñ yaşayışı ile tanış olmağa ve ileride adı şübeli olğan teşkilâtlarğa qulaq asmamağa teklif etem», – dedi Balbek RİA «Novosti» agentligine.
O şunı da qyd etti ki, Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komiteti resmiy teşkilât olmayıp, amerikanlılar tarafından desteklense kerek.
Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl konferentsiya işitarkçileri tarafından köterilgen meselelerniñ ğayet aktual olmasını tüşüne. «Aynı zamanda, menimce, bu kibi vesiqalarnı Meclis ve Qurultay toplaşuvlarında qabul etmege kerektir, em de Meclis azalarınıñ çoqusı Komitet azaları olıp, olarnıñ Meclis toplaşuvında qabul olunmasını teklif ete bilir edi», – dedi Celâl Qırım.Aqiqat saytına.
Onıñ aytqanı kibi, böyle areketlerde o, yaman bir şeyni körmey, amma «böyle vesiqalar kimniñ tarafından qabul etilmek kerekligini belgilemek kerek».
Metnde Qırım yarımadasında resmiy şekilde qullanılğan toponim ve ıstılalar mevcut


text:
Almatı qalasınıñ Almalı audanında Aquastars basseynder jelisiniñ birinde onnan astam bala ulanıp, «Balalar şwğıl medicinalıq järdem ortalığına» jetkiz..
Qazaqstannıñ ekinşi prezidenti Toqaev alğaşqı ret Mañğıstau oblısında örşip twrğan eñbek dauı jöninde mälimdeme jasadı. Ol sözinde QazMwnaygaz kompani..
Tamız ayında Jambıl oblısı Bayzaq audanındağı jarılıs kezinde aqparat taratqan tilşiler jauap aluğa şaqırılğan qılmıstıq is «qılmıs qwramı bolmağandıq..
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 2,9 mıñğa artıp, jalpı esebi 944,5 mıñnan astı. Keyingi üş aptanıñ özinde 8..
Tälipter BWW minberinen söylegisi keledi. Auğanstandı biligin alğan «Taliban» osı aptada ötip jatqan Bas Assambleya otırısında söz aluğa ötiniş bergen..


text:
Ukraina Nazirler Kabineti İşğal etilgen Qırım, Aqyar şeeri ve vaqtınca köçip kelgen insanlarnıñ meseleleri boyuca Delvet hızmetini teşkil etti.
Mütenasip №297 qarar ukrain ükümetiniñ saytında avgust 5 künü aşkâr etildi.
Devlet hızmeti icraiy akimiyetiniñ merkeziy organı olaraq teşkil etildi, onıñ faaliyeti Nazirler kabineti tarafından idare etilecek.
Maliye nazirligine devlet bücetine deñişüvlerni kirsetkende, işbu organnıñ faaliyetine masraflarnı nazarda tutmağa avale etildi.
Devlet hızmetiniñ idarecisi tayin etilgeninden soñ, eki afta içinde Nazirler Kabinetine Devlet hızmeti aqqında malümat ve qararlarnı teslim etmege vazife berildi.
Evel cemaatçılar Kiyevde Qırım işleri boyunca Nazirlikniñ peyda oluv zaruriyeti boyunca tögerek masanı keçirgen ediler. Onıñ yolbaşısı vazifesine «Avromaydan-Qırım» iştirakçisi Anatoliy Kovalskiyni, ya da qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarovnı tayin etmege teklif ettiler.


text:
Bunı öz başına ilân etilgen Qırım ükümeti baş naziriniñ birinci muavini Rustam Temirgaliyev bildirdi, dep yaza Qırım «akimiyetiniñ» ruporı «Krıminform».
Temirgaliyevniñ aytqanına köre, «Ukrainanı defolt bekley, grivna ücüzlaşa, şu sebepten ticaret ağları er vaqıt fiyatlarnı deñiştirmege mecburlar».
«Onıñ içün biz printsipial qarar aldıq – ukrain grivnasınıñ yarımadada qullanuv müddetini qısqartıp, rubleni qullanmaq», – dedi o.
Aynı vaqıtta Temirgaliyev tam bir müddetni seslendirmedi.
Bundan evel Qırım akimiyeti Qırımda grivna milliy para birlemi olaraq 2016 senesine qadar qullanılacaq, dep bildirgen edi.


text:
«Qırım meselesi» halqara toplulıqnıñ kün tertibinde qalacaq, çünki Ukraina territoriyasınıñ işğali dünya qurulışınıñ problemasıdır.
Bu fikirini Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Nikolay Kapitonenko, halqara munasebetlerniñ taqiqat merkeziniñ müdiri, KİMO dotsenti bildirdi.
«Qırım probleması dünya qurulışınıñ meselesidir, onıñ içün bu problema aqqında unutmazlar degen bir ümüt bar, Qırım işğali ile bağlı olğan telüke ve problemalar aqqında da unutmazlar», – dedi o.
Kapitonenko dey ki, dünya toplulığı Qırım işğalini afu etmez. «Rusiye ileride de bu sebepten zarar körecektir», – dey o.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası bu tarihnı yarımada işğaliniñ başlanuvı künü olaraq ilân etti.


text:
Rusiyeniñ Ukrayinağa keniş mıqyaslı istilâsı neticesinde ölgen balalarnınh sayısı 215-ke yetti, dep bildire Ukrayina Baş prokurorınıñ ofisi aprelniñ 25-nde.
İdareniñ malümatına köre, arbiy areketler sebebinden 391 bala yaralanğan.
Bu raqamlar tam degil, çünki faal cenk areketleri, vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve azat etilgen topraqlarda iş devam ete.
Prokurorlarnıñ malümatına köre, eñ çoq zarar körgenler:
- Donetsk vilâyeti – 124
- Kıyiv vilâyeti – 114
- Harkiv vilâyeti – 93
- Çerniğiv vilâyeti – 66
- Mıkolayıv vilâyeti – 43
- Herson vilâyeti – 44
- Lugansk vilâyeti – 37
- Zaporijjâ vilâyeti – 27
- Kıyiv – 16
- Sumı – 17
- Jıtomır – 15
Haber etilgeni kibi, aprelniñ 24-nde Donetsk kvilâyetinde Rusiye arbiyleriniñ Krasnogorivkanı ateşke tutması neticesinde 5 ve 14 yaşlı eki qız öldi.
Arpelniñ 23-nde Odesanıñ ateşke tutulması neticesinde 8 adam öldi, olarnıñ arasında üç yaylıq bala.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d3f6698iwwkivl.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün, «Fikir» rubrikası
Bu künleri Aqmescitteki cuma cami qurucılığı yerinde tınçlıq. «Qurucılıqnı» unutqanlar, iş başlamadı. Keçken cumaaqşamı künü Qırım «yolbaşçısı» Sergey Aksenovnıñ iştiraki ve teşebbüsi ile keçirilgen «qurucılıqnıñ tantanalı açılışı» Qırım musulmanları içün köz boyama ve Meclis teşebbüsi ile cami qurucılığına toplanılğan qurucılıq malzemelerini yalan aytıp çıqarmaq içün sebep oldı.
Böylece Qırım Rusiye akimiyeti er bir Qırım musulmanınıñ qurucılıqta iştirak etmek halq teşebbüsini sızıp çıqtı.
İşke iç kimse azır degil
Cuma cami qurucılığınıñ başlamaycağı ta onıñ açılışında añlaşıldı. Çünki iş başlamasına bir şey azır degil edi. Toplaşuvda memur ve diniy idaresiniñ vekilleri birlik ve parlaq kelecek aqqında aytıp, leyhanı añlattılar, qurucılıq Vladimir Putinniñ yolbaşçılığında yapılacağını dediler, amma o, Birleşken Milletler Teşkilâtı Parlament assambleyasınıñ sessiyasına azırlıq künlerinde Aqmescit camisini iç tüşünmegendir.
Qurucılıq yerinde «yolbaşçılıq tertibi» yapıldı – çöplük çıqarıldı, Qırım akimiyeti begenmegen qurucılıq malzemeleri alındı, laflar aytıldı, çoq para bermege, "tahminen 2 milliard" ayırmağa vade etildi, amma ne vaqıt ve angi vaqıflardan berilecegini aytmadılar.
Ve... o qadarlıq. İşler başlaması içün bir şey azır degil – qurucılıqnı alıp barğan teşkilât-baş tertipçi yoq, qurucılıqnı kim alıp baracaq – belli degil, böyle etip, ne qurucı, ne tehnika, ne malzeme, ne de para bar. Asılında qurucılıq başlamadı bile, Rusiye televideniyesi içün kerek olğan levha azırlandı.
Akimiyetke qoltutqan gazetalar saymağa bilmey
Bugünki künde Qırımnıñ matbuat vastaları cami qurucılığınıñ başlamamasında «Ukrainanı qabaatlaylar». Faqat topraq ayırılması, qurucılıq başlaması ile bağlı qalabalıqnı aynı insanlar yapqan edi, olar şimdi de Qırım akimiyetinde bulunalar – eski Regionlar firqasınıñ temsilcileri, bu firqa em qırımtatarlar, em de musulmanlarğa qarşı çıqqan edi. Aqmescit şeer şurası topraqnı başta ayıra, soñra özü çıqarğan qararlarnı lâğu ete, «talaplarnı» çıqara, Yaltinskaya, 20 soqağı yerine «dünyanıñ o bir ucunda» topraqnı almağa teklif etken edi.
Bu topraqnı ayırmamaq qararınıñ sebeplerinden biri ükümet Yalta yolu er bir taraftan körüne ve andan yolnıñ bütün yönelişleri boyunca ateş açmaq qolay dep ayttılar. Qırımtatarlar anda camini degil, şeerni cenübiy yönelişten qoruycaq qaleni quracaq ediler sanki.
Cami qurucılığı başlanacaq kibi laflarğa inanmaq zor. Yañı qalabalıq başlaycaq, eskisinden biraz farqlı olacaq, artıq akimiyet şerefine tedbirler keçirilecek ve dostluq ve adalet aqqında büyük laflar aytılacaq, asılında ise qırımtatarlarnıñ bayramları ve tedbirleri yasaq etilecek.
Bu adamlar Ukraina zamanında bile Rusiyeniñ «Yedinaya Rossiya» firqası ile işbirligi aqqında añlaşqan ediler, olarnıñ milletlerara ve dinlerara munasebetlerde mefküresi o vaqıt qullanğan mefküresine teñ kele. Bu sebepten cami qurucılığı başlanacaq kibi laflarğa inanmaq zor. Yañı qalabalıq başlaycaq, eskisinden biraz farqlı olacaq, artıq akimiyet şerefine tedbirler keçirilecek ve dostluq ve adalet aqqında büyük laflar aytılacaq, asılında ise qırımtatarlarnıñ bayramları ve tedbirleri yasaq etilecek.
Aynı künde – cumaertesi künü, sentâbr 26-da, Qırımda «devlet şurasınıñ» «Krımskiye izvestiya» gazetasınıñ №181 sanı ve «ükümetniñ» «Krımskaya gazeta» gazetasınıñ №145 sanı çıqtı. Oquyıcılarğa körgenlerine inanmasınlar, dep aytmaq kerek. Gazetada bu sannıñ künü olaraq «bazarertesi, sentâbr 28 künü» qayd etildi, amma onı sentâbr 26-da, cumaertesi künü, oquyıcılarğa yetkizdiler ve satmağa başladılar. «Krımskaya gazeta» gazetası da aynı. Gazetacılar taqvimniñ ögüne ketmege tırışalar, ğaliba, çünki bazarertesi yerine cumaertesi yazmaq istemegenlerini başqaca añlatamazsın.
Böylece, «devlet şurasınıñ» gazetası serlevada «Qırım musulmanları bunı (cami qurucılığını, amma o daa başlamadı!) 23 yıl bekledi», «Krımskaya gazeta» ise birinci saifesinde «15 yıl beklenilgen bayram» olıp keçti, dep bildirdi. Körgenimiz kibi, eki gazetanıñ malümatları arasında 8 yıl farq bar.
Asılında, ekisi de aqlı degil. Qırım musulmanları bu «bayramnı» 1944 senesi mayıstan berli bekleyler, çünki o vaqıt Qırımda aman-aman bütün camiler yıqtırıldı, müftiyatnıñ faaliyeti toqtatıldı, qırımtatarlarnıñ diniy müessiseleri yoq etildi. Amma er bir bile edi, vatanğa avdet künü kelecek. Qırım musulmanları bunı 71 yıl devamında bekleyler, avdet olsa da, er kes daa qaytıp olamadı, qırımtatarlarnıñ vatanı halqına qaytarılmadı, ve kene de istilâcı tarafından hırsızlandı. Musulmanlar tezden yañı avdet olacağına inanalar. O vaqıt cuma caminiñ kerçek qurucılığı başlaycaq, ve onıñ adı Qırımnıñ azat etilmesi ile bağlı olacaq.
Elmir Abibulayev, siyasiy közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Rusiye Federal migratsion hızmetinde Qırımda migratsion vaziyetiniñ kerginleşüvini qayd eteler. TASS añlatqanı kibi, müessisede bunı işğal etilgen Qırımğa çetelden ve Ukraina şarqıdan kelgen vatandaşlarnıñ sayısınıñ arttıruvı ile bağlaylar.
Migratsion hızmetinde qayd etilgeni kibi, Qırımda Moldaviya, Ermenistan, Azerbeycan ve Orta Asiyadan iş migrantlarnıñ kelmesi belgilene eken.
«Al-azırda regionda migratsion vaziyetniñ kerginleşüvi qayd etile, bu al yarımadağa kirgen çetel vatandaşlarnıñ ve şarqiy Ukrainadan kelgen qaçaqlarğa bağlıdır. Moldaviya, Ermenistan, Azerbeycan, Orta Asiyadan iş migrantlarnıñ kelmesi de qayd etile. Bunıñ ile vatandaşlıqnıñ qabul etilmesi ile bağlı muracaatlarınıñ sayısı da ğayet arttı», – deyler müessisede.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Rusiye kontrol etken Qırım Yüksek mahkemesi cuma künü, aprel 8-de, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti yasaqlanması davasını baqmağa devam etecek.
Toplaşuv saat 9:30-da başlaycaqtır.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Meclisniñ Qırımdaki faaliyeti aqqında mahkeme qararı bu toplaşuvda qabul etile bile, dep ayttı.
Cumaaqşamı künü, aprel 7-de, mahkemede davacı, davalı ve celp etilgen taraflar – Qırım Adalet nazirligi ve yerli Milletlerara munasebetler komitetiniñ adliyecisi çıqışta bulundılar.
Meclisni temsil etken adliyeci Cemil Temişev mahkeme qararı yarın çıqarıla bile, dep ayta.
Esnas Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskayanıñ teşebbüsi ile başladı. Meclis reberleri prokuraturanıñ talapları yerine ketirilecegini tüşüneler.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Meclis faaliyetini yasaq etecek olğan Rusiye akimiyetiniñ areketlerine qarşı narazılıq bildirdi. Birleşken Milletler Teşkilâtı Rusiye Federatsiyasını Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesine yol bermemege çağırdı. Avropa birligi de Meclis faaliyetini yasaq etmek niyetlerinden qasevetlengenini bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya, tünevin observatorlarğa 18 adam yollanılğanını bildirdi. Bu aqta o mayısnıñ 7-sinde COVID-19 ile küreş operativ ştabı toplaşuvında haber etti.
"Tünevin Kezlev demiryol vokzalından sekiz adam, Aqmescit vokzalından bir adam, ava limanından - altı adam ve maşna keçit noqtalarından üç adam observatorlarğa yollanıldı. Umumen bir künde 18 adam oldı", - dedi Qırım Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı
Bundan ğayrı, o, Qırımda Tel-Avivden adamlarnıñ kelgenine azırlanğanlarını bildirdi.
"Bundan evel çetelden kelgen gruppalarğa köre, bu sefer çoq adam olmaycaq. Olarnı da observatorlağa yerleştirecekmiz", - dedi Penkovskaya.
Böylece, al-azırda Qırımda 168 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 22-si çetelden keldi, 17-si – Rusiyeden. 22 hastanıñ Rusiyeden kelgenlernen alâqası oldı, 106 kişi laboratoriyada tasdıqlanğan hastalarnen alâqada olğan edi. 41 kişi tüzeldi. Bir hasta vefat etti. Aqyarda 106 COVID-19 hastası bar, eki insan vefat etti.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bildirgenine köre, mayısnıñ 12-nden itibaren maska rejimini kirsetmege azır. Daa evel Qırımda yüksek seviyeli azırlıq rejimi mayısnıñ 11-ne qadar uzatılğan edi, Aqyarda onı mayısnıñ 30-na qadar uzatqanlar.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
«Ukrayinskıy dim» Qırım emek ve medeniy işbirlik merkezi»niñ reisi Andrey Şçekun «Qırım» serbest iqtisadiy zonası aqqında qanunnıñ lâğu etilmesine ve bu kibi zonanıñ Herson vilâyetinde teşkil etilmesine qol tuta.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildire.
«Serbest iqtisadiy zona ne demektir? Yatırımlarnıñ celp etilmesidir. İşğal etilgen territoriyağa yatırımlarnı celp etmege mumkünmi? Dünya sanktsiyalarnı kirsete, Ukraina SİZ aqqında qanunnı qabul ete, Rusiye Federatsiyası da aynısını 25 yılğa etti. Menimce, devlet hainligi ya da rus-ukrain biznes menfaatınıñ tüşünmesidir. Bu qanunnı lâğu etmege ve SİZni Herson vilâyetinde teşkil etmege kerek, vilâyet üç qat ilerilesin, Ukraina diger regionlarından eñ eyisi olsun. Qırımlılar anda barıp, Herson inkişaf ete, Qırım ise ne içün zevalda olğanını añlasın», – dey Şçekun.
O şunı da qayd etti ki, bu teşebbüs «Tış işler maydanı» tarafından işlep çıqarılğan Qırım qaytarıluvı strategiyasında yazılğan eken.
Hatırlatamız, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Qırım ile memuriy sıñırnı blok etip, işğalci yarımadağa ukrain malınıñ ketirilmesini toqtatmaq niyetindeler. Qırımtatar halqınıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev aytqanı kibi, «Ukraina Qırmınıñ işğalci rejimini temin etmemeli».
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov yarımada qıtaiy Ukrainadan malnıñ ketirilmemesine bütünley azır olğanını bildirdi. Bu mevzuda «iç te qorqu olmağanını» da qayd etti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Refat Çubarov sentâbr 16 künü parlament toplaşuvında bildirgeni kibi, qırımtatarlar sentâbr 20 künü, üylede, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa mahsulatnı ketirgen yük maşinalarınıñ areketini blok etmek niyetindeler.


text:
Qırım Ukrainanen edi, Ukrainanen şimdi ve er daim Ukrainanen olacaq, – dep ayttı çarşenbe künü, mart 18-de, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Twitter saifesinde.
Petro Poroşenko bunı Facebookta qırımtatarca, ukraince, inglizce ve almanca yazdı.
Malüm ki, çarşenbe künü, mart 18-de, Rusiyede Qırımnıñ Rusiyege qoşulması aqqında añlaşması imzalamasınıñ yıllığına bağışlanğan tedbirler olıp keçti.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
MATLAB
Matlab - texnikalıq esaplawlar ushın joqarı o'nimdarlı til bolıp, ol matematikalıq esaplawlar ju'rgiziw, sheshimlerdi bir qansha qolaylı tu'rde sa'wlelendiriw ha'm programmalastırıw imkaniyatların o'z ishine aladı. Sonday-aq
- matematikalıq esaplawlar;
- algoritmler jaratıw;
- modellestiriw;
- real ko'rinislerge alıp keliw yamasa mag'lıwmatlardı analizlew;
- grafikalıq interfeyslerdi o'z ishine alg'an programmalar islew.
Matlab - bul mag'lıwmatlardın' tiykarg'ı tili massivler bolg'an interaktiv sistema. Bul texnikalıq esaplawlarg'a baylanıslı bolg'an ha'r qanday ma'selelerdi sheshiwge imkaniyat jaratadı. A'sirese vektorlar ha'm matritsalar u'stinde a'meller orınlag'anda programmalastırıw tili Fortran yaki C ge salıstırg'anda bir neshshe ese tez orınlaydı.
Matlab so'zi matritsalıq laborotoriya (inglis tiline: matrix laboratory) ma'nisin beredi. Matlab arnawlı tu'rde matritsalıq esaplawlar ushın zamanago'y programmalastırıw mu'mkinshilikleri LINPACK ha'm EISPACK qa jen'il kiriw imkanin jaratıw ushın jazılg'an.
Matlab jıllar dawamında ha'r qanday paydalanıwshılar ta'repinen jetilistirilip barılg'an. Joqarı oqıw orınlarında matematikler ma'seleler sheshiwde, mashina qurılıslarında ha'm ilimiy jumıslar alıp barıw ushın standart instrument wazıypasın atqaradı. O'ndiriste bul mag'lıwmatlardı qayta islew ha'm analizlewda joqarı o'nimdarlı izertlewler ushın arnalg'an til. Matlab ta "toolboxes" dep atalıwshı programmalardın' arnawlı gruppası tiykarg'ı orın tutadı. Olar ko'plegen paydalanıwshılar ushın arnawlı metodlardı izertlew ha'm qollanıwda a'hmiyetli. Yag'nıy:
- ma'selelerdin' ayrıqsha klassları sheshiwge mu'mkinshilik beretug'ın Matlab tın' (M-fayl) funktsiyalar jıynag'ı.
- kontrollaw sisteması, neyron tarmag'ı, anıq emes logikalıq modellestiriw h.t.b boyınsha signallardı qayta islewde qollanıladı.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı, faal Server Karametov iyünniñ 24-nde Eski Qırım şeer mezarlığında defin etildi. Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri haber etmekte.
Faalnen vedalaşmaq içün bütün yarımdadadan qırımtatarlar keldi - umumen 1800ge yaqın insan bar.
«Halqımız içün bu pek büyük ğayıp. Bizler namuskâr ve cesür insannı coydıq. Ekseriyet içün o baba kibi edi. Epimizni öz fikrini aytmaqtan, narazılıq bildirmekten qorqmamağa ögrete edi», – dedi cenaze başında turaraq qırımtatar faali Nariman Celâl.
Mevzunen bağlı olaraq: Qırımtatar dissidenti Server Karametovnıñ ayatı ve küreşi (fotosuret galereyası)
Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı, faal Server Karametov iyünniñ 23-nde Eski Qırımda olıp keçken yol qazasından soñ hastahanede vefat etti.
Qırımda faal öz halqınıñ vatanperver insanı olaraq tanıla edi ve esli-başlı em de bir qaç hastalığı olğanına baqmadan, o qırımtatarlarnıñ aqlarını qorçalamaq maqsadınen kütleviy tedbirlerde iştirak ete edi. 76 yaşındaki faal çeşit işlerde işçi olaraq çalışqan edi.
1944 senesi ailesi sürgün etilgen Özbekistanda o gaz hızmetinde müendis-mehanik olarq çalışa. Tuvğan Eski Qırımına avdet etken soñ – yerli kolhozda traktorçı ve çoban olaraq çalışa.
Qırımtatar faali Server Karametov 2017 senesi avgustnıñ 8-nde Aqmescitte qırımtatarlarnıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygozğa qol tutmaq maqsadınen keçirilgen bir kişilik piket sebebinden tutulğan edi.Oña qarşı eki dane memuriy protokol tüzüldi. Biri – «bir kişilik piket keçirüv qaideleri bozğanı», ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün edi.
Daa soñra Kreml nezareti altındaki Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün Karametovğa 10 künlük memuriy tevqif cezası bergen edi.


text:
Bunı o, Facebook saifesinde yazdı.
«Qırım bütünley Rusiye rublesine keçti. Yarımadada banklarnıñ 350 bölügi çalışa, bir sıra bankomatlar yerleştirile. Qırımda naqıt parasa, şu cümleden kapikler yeterlidir. Qırımlılar grivnanı rublege deñiştirmek içün er angi bank bölügi ya da paranı bozuv noqtasına muracaat ete bileler», – dep yaza Temirgaliyev.
İyün 1-den başlap Qırımda grivna qullanması lâğu etildi, onıñ içün yarımada ticaret noqtalarında uzun nevbetler peyda oldı. Tükânlarda fiyatlar artmasınen beraber qaytım bermek içün ruble kapikleri de yetişmey. Aynı böyle problemler cemaat naqliyatında qayd etile.


text:
Metabolizm
Metabolizm bul ximiyalıq ha'reketler sisteması ja'rdeminde tiri janlardın' basqa zatlardan, ma'selen azıq-awqattan ku'sh (energiya) alıwı. Bul, ma'selen, kimnin'dur qanday jiyilikte awqatlanıwına baylanıslı. Eger olar ash bolsa, olardın' zat almasıwı tez to'menlep ketedi. Metabolizm sin'diriw ham dem alıw ha'm t.b.larda qatnasatug'ın barlıq organlardı ta'miyinlew ushın energiyadan paydalanadı. Bul o'mirlik protsesslerdi a'melge asırıw ushın qollanılg'an energiya mug'darı "Tiykarg'ı zat almasıw tezligi" dep ataladı. Organizm qansha u'lken bolsa, onın' zat almasıw tezligide sonsha to'men boladı. Bunın' sebebi to'men ko'lemnın' maydang'a qatnasında.


text:
Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqı Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Ukraina elindeki bir çoq fursatlarnen beraber, Qırımnı keri qaytarmasınen bağlı yani – qırımtatar halqınıñ öz taqdirini belgileme aqqı kibi - istisna bir esasqa saip, dep saymaqta. Bu aqta o, maysnıñ 23-de Kyivde ötkerilgen «Qırımnıñ istilâsı: neticeler, vaziyeti, tahminler» mevzusına bağışlanğan konferentsiyada beyan etti, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
«Ne şartlar olsa olsun ki, Qırım meselesi arbiy yolnen degil de, yalıñız muzakere yolunen çezilecek. «Qırımnıñ Ukrainağa keri qaytması bir esnas» obyektiv bir esnas olmasınen degil de, «Qırımnıñ keri qaytmasınen bağlı adımlarnıñ planınen» bağlıdır. Ukraina bügün de yeterli fursatlarğa saip. Lâkin onıñ elinde, iç biri tarafta olmağan bir esas bar yani - qırımtatar halqınıñ öz taqdirini belgileme aqqı», – dep qayd etti Çubarov.
O, qırımtatar muhtariyetine qol tutulması içün: qırımtatar halqınıñ öz taqdirini belgilevdeki tabiiy aqqı ve Qırımnıñ keri qaytması kibi - daa eki sebep olğanını qayd etti.
Maysnıñ 23-de Kyivde yarımadanıñ azat etilüvine bağışlanğan konferentsiya ötkerildi.
Forumda çetelden kelgen musafirler ve nezaretçiler, cemaatçılar, qırımtatar Meclisiniñ reberiyeti, ekspert, jurnalist, Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasınıñ temsilcileri ve Ukraina halq deputatları iştirak etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqmescitte dekabr 5-de «Çiygoz davasınıñ» daa bir mahkeme oturışı yekünlendi. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire. Mahkemeciler keçken seferleri kibi Ahtem Çiygoznı mahkeme zalına ketirmege razı olmadı.
Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, Ahtem Çiygoznıñ mahkemede bulunma muracaatı – «kelecek içün bir iş, çünki Avropa mahkemesinde Qırım mahkemesi onıñ menfaatlarınıñ qorçalanmasını bütünley temin etmegenini aytmaq mümkün».
15 daqqalıq teneffüsten soñ prokuror delillerni tedqiq etüv tertibini deñiştirmege rica etken ve işniñ yazılı delillerini aydınlatqan: videolarnıñ prokolları, Meclisniñ «Rus birligi» firqası ile miting keçirilmesine dair şeer yolbaşçılığı ile yazışqanları.
«Qalğan zarar körgen ve şaatlarnıñ kelmegeninen bağlıdır», – dep qayd etti yaqalanğannıñ advokatı Nikolay Polozov.
«Çiygoz davası» tezce baqılmağa başlasa da, advokat 2017 senesine qadar mahkeme yalıñız qabaat tarafınıñ şaatlarını sorğuğa çekip olur, dep tahmin ete.
Polozovnıñ aytqanına köre, Çiygoz ömür arqadaşından ğayrı, başqa tuvğanlarınen körüşmese de, dayana. «Qırımtatar halqı içün anda yatqanını añlap dayana», – dep ayta advokat.
«Çiygoz davasınıñ» nevbetteki toplaşuvı dekabr 6-da keçirilecektir.
Dekabr 5-de toplaşuv prokuror keç qalğanından keç başlağan edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Harvard universitetı
Harvard universitetı - AQŞnıñ Kembric şähärendä (Massaçusetts ştatı) urnaşqan xosusıy universitet, Ürmäle göl ligası äğzası. 1636 yılda eşen başlap cibärgän, häm AQŞnıñ iñ qart universitetı bularaq sanala. Yäş din ähele Harvard iseme universitetqa 1639 yılnıñ 13 martında birelä.
Harvard kitapxanäsendä 15 millionnan artıq kitap saqlana. Zurlığı buyınça ul dönyanıñ Böyekbritaniä (British Library), Kongress (Library of Congress) häm Fransiä Milli kitapxanälärennän (Bibliothèque Nationale) genä qalışa.
Harvard kitapxanäsendä tatar telendä yazılğan kitaplar da şaqtıy zur urın alıp tora. Monıñ belän berrättän tatar xalqınıñ tarixına bağışlanğan kitaplar da bar.
Harvard dönya universitetları arasında iñ zur "endowment" waqfına (fondına) iä. 2006 yılda anıñ küläme 29.2 milliard dollar täşkil itte.
Harvardta 2400 yaqın prafisır-uqıtuçı xezmät quya, 6,700 bakalavr häm 12,400 magistr belem ala. Universitetnıñ räsmi töse – qızğılt şämäxä.


text:
Strasbourgda yanvarniñ 21-nde Avropa Şurası parlament assambleyasınıñ qış sessiyası başlana. Rusiye eyyeti anda iştirak etmeycek, dep bildire Radio Svoboda.
PACE yañlış malümat ve teşviqat şaraitlerinde kütleviy haber vastalarınıñ faaliyeti ve demokratik saylavlar içün kütleviy haber vastalarınıñ serbestliginen bağlı rezolütsiyalarğa rey bermege planlaştıra.
Yanvarniñ 24-nde munaqaşalarnıñ keçirilmesi planlaştırıla: «Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı açıq istilâsı: barışıq esnasnıñ bozuluvı ve Avropa telükesizligi içün havf».
Tam kün tertibi bugün belgilenecektir.
Daa evel Rusiye eyyeti PACE yanvar sessiyasında iştirak etmek içün qayd olmaycaq, dep bildirilgen edi. Beyanatqa köre, bunıñ sebebi Rusiyeniñ PACEdeki vekâletleriniñ sıñırlanması oldı.
Avropa Şurası parlament assambleyası Rusiye eyyetini Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ rey berme aqqından marum qaldırdı. Moskva assambleyanıñ idariy qurulışlarında ve saylavlarnı nezaret etüvde iştirak etmek imkânlarından marum qaldı. 2017 senesi iyün ayında Rusiye PACEdeki eyyetiniñ vekâletleri ğayrıdan tiklengenine qadar Avropa şurasınıñ bücetine ücret tölemeycek. Moskvanıñ er yılki ücreti tahminen 33 million euro teşkil etti – teşkilât bücetiniñ aman-aman 10 fayızı.
2018 senesi oktâbr ayında Moskva teşkilâtqa şart qoydı: milliy eyyetlerni rey berüv aqqından marum qaldırmağa yasaq etken tüzetüv kirsetilmese, o, PACEge qaytmaycaq. Reglament deñiştirilmedi.