text:
Rostov-na-Donunıñ Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde iyünniñ 17-nde Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri soñki sözüni ayttı. Qabaatlanğan Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenov 2016 senesi oktâbr ayında apiske alınğanlarından berli olarğa qoltutqan er keske teşekkürler bildirdi. Bu aqta advokat Lilâ Gemeci Qırım.Aqiqat mühbirine ayttı.
«İlk evelâ, olarğa er daim maneviy, fizikiy ve maddiy taraftan qoltutqan halqqa minnetdarlığını bildirdiler. Aman-aman üç yıl devamında mektüplerde, yollağanlarında ve mahkemelerge kelüvlerde is etken sıcaqlıq içün teşekkür bildirdiler. Er biri siyasiy sebeplerden taqip etilgenini, Rusiyede İslâm ile küreş başqa fikirlernen küreşke çevirilgenini qayd etti. Bugünde-bugün tek musulmanlar degil, sistema istegeni kibi tüşünmegen er bir insan taqip etile», – dep qayd etti advokat.
Gemeciniñ aytqanına köre, bu dava boyunca üküm salı künü, iyünniñ 18-nde, çıqarılacaq.
«Er birini büyük apis cezaları beklegenine baqmadan, olar ükümni lâyıq bir şekilde qarşılamağa azırlar. Mahkeme qararını tebessümnen qarşılaycaqlar, dep tüşünem», – dep qayd etti advokat.
Haber etilgeni kibi, qabaatlav tarafı Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri içün istegen apis cezalarınıñ müddetlerini aydınlattı. Prokuror Teymur Abdullayev içün 17 yıl, Rustem İsmailov içün 13 yıl, Uzeir Abdullayev ve Ayder Saledinov içün 12-şer yıl, Emil Cemadenov içün 11 yıl koloniyada qalmasına üküm etilmelerini istey.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etilgen edi
Keçken sene dekabrniñ 6-nda belli oldı ki, Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rostov-na-Donu SİZOsına etap etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


c: text/html

text:
Donal'd Tramp äkimşiliginiñ şamına tietin derekterge tolı Maykl Vol'ftıñ "Fire and Fury: Inside the Trump White House" (Ört pen ıza: Tramp Aq üyiniñ işinde) kitabı satılımğa seysenbi küni tüsui kerek bolğan. Biraq bwl Aq üy qızmetkerleriniñ aralasuımen jwmağa deyin şegerildi. Däl osınday mälimdeme jasağan kitap avtorınıñ sözinşe, ol Donal'd Tramp qorğauşılarınıñ tarapınan ülken qarsılıqqa wşırağan. Olar kitapta jalğan aqparat köp ekenin jäne köp pikirlerdiñ şınayılığı kümän tudıratının aytadı.
Maykl Vol'f öziniñ tvitter paraqşasında: "Erteñnen bastap, kitaptardı satıp aluğa boladı. Raqmet sizge, Prezident mırza!", - dep jazdı. Eki jüzge juıq swhbat qamtılğan kitap Donal'd Tramptıñ Prezident bolıp saylanğan sätinen bügingi uaqıtqa deyingi memleket basşısı men onıñ jaqındarınıñ ärtürli äreketteri men aytqan sözderin "äşkereleydi". Tömende kitapqa engen, birden qızu pikirtalas tudırğan birneşe twjırımdı nazarlarıñızğa wsınamız:
- Donal'd Tramptıñ özi de, onıñ tobı da Prezident saylauında jeñiske jetkenine tañ qalğan. Kitapta jañadan saylanğan memleket basşısınıñ tañdanğan qalpındağı fotosureti qosa berilgen.
- Ivanka Tramp pen küyeu balası Jared Kuşnerdiñ birlesken josparı boyınşa, Donal'd Tramptıñ qızı Amerikanıñ birinşi äyel Prezidenti boluı tiis.
- Donal'd Trampqa öziniñ inauguraciyası wnamağan.
- Amerikadağı media magnat Rubert Merdok Donal'd Tramptı "aqımaq" dep atağan, al qazirgi Prezident onı erekşe qwrmettep, wlı adam sanaydı.
- Aq üydiñ bwrınğı qızmetkeri Sitv Bennon Donal'd Tramptıñ wlınıñ Resey ökilderimen kezdesuin "satqındıq" dep bağalağan.
- Donal'd Tramptıñ bas keñesşisi Jared Kuşner Prezident sayasatındağı eñ negizgi üş basım bağıttı körsetu turalı saualğa jauap bere almağan.
VVS-diñ Soltüstik Amerikadağı tilşisi Djon Sopel' Maykl Vol'ftıñ kitabına "Eger bwl kitapta aytılğandardıñ tım bolmasa jartısı şındıq bolsa, onda şığarma aqılınan adasqan Prezident pen beybereketsizdik ornağan Aq üy turalı" degen bağa berdi.
Washington Post basılımında jarıq körgen resmi mälimdemede Donal'd Tramptıñ qorğauşıları kitap avtorınan şığarmanıñ taralımın dereu toqtatuğa şaqıradı. Eskertu orındalmağan jağdayda, Prezidenttiñ qorğauşıları kitapta jalğan twjırımdar men däleldenbegen ayıptaular köp ekenin eskerip, avtorğa qarsı "jala jabu, jalğan qaralau" bağıtı boyınşa is qozğauğa şağım tüsire aladı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımlı advokat Edem Semedlâyevniñ ömür arqadaşı Qırım.Aqiqatqa iyünniñ 5-nde Rusiye bergi hızmetiniñ Qırımdaki temsilcileri, olranıñ evine kelip fotoresim çekmege istegenlerini ayttı. Rusiye hızmetleriniñ malümatına köre, advokatnıñ ailesi yaşağan evde bir musafirhane yerleşe eken.
«Bergi hızmeti yolbaşçısınıñ avalesinen kelip, kassa aparatlarını baqacaq oldılar. Bizde iç bir vaqıt olmağan şahsiy musafirhaneni baqmaq içün keldiler. Tam adresini bilmey ediler. Evimizni resimge çekmege istediler. Men olarğa izin bermedim. Azbarımızdan çıqmağa rica ettim ve bir de bir şeylerni resimge çekmege isteseler, ferman ketirip, protokol tizmek kerek olğanlarını ayttım. Olar dediler ki, olarnıñ fermanı yoq, sadece yolbaşçınıñ avalesi bar. Avale üzerinde iç bir tarih yoq edi, adres añlaşılmay edi», – dedi Elvina Semedlâyeva.
Onıñ sözlerine köre, bergiciler israr etti, evge kirmege istep, politsiya çağırttıracaqlarınen qorquttılar, amma soñra «advokat kelip olarğa er şeyni añlattı ve olar dağılıp ketti», – dedi o.
İyünniñ 5-nde qırımlı advokat Emil Kurbedinov, onıñ işdeşi Edem Semedlâyevniñ evine belli olmağan adamlar kirmege istegenlerini haber etken edi.
Semedlâyev Qırımda siyasiy davalarnen oğraşqan ileri advokatlardan biri sayıla.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqyar ükümeti yarımadağa raatlanmağa kelgen qadın ve yerli sakin koronavirusqa oğradı, dep qayd ete.
«Avgustnıñ 4-nde saba eki yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Aqyarğa raatlanmağa kelgen qadınnıñ diagnozı tasdıqlandı. Daa bir müsbet test neticesi yerli sakinde oldı. Epidemiologik tahqiqat vaqtında qaydan hastalanğanı ögrenile», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, bir künde yahşı olğan eki kişi hastahaneden çıqarıldı.
Rusiye akimiyetiniñ malümatına köre, yılnıñ başından Aqyarda 356 insan koronavirus yuqunçına oğradı.
«Al-azırda 43 kişi hastahanelerde buluna. 293 insan yahşı oldı, 9 kişi vefat etti. Bugünki künde 172 insan yuqunç hastahanesinde közetile, №9 şeer hastahanesinde – 131. 313 kişi yaşağan yerinde közetile. «İzumrud» ve «Solnışko» pansionatları observator rejiminde çalışa», – dep qoştı matbuat hızmeti.
Rusiye kontrolindeki yarımada akimiyetiniñ malümatına köre, avgustnıñ 4-ne qadar Qırımda 1323 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 73-ü çetelden keldi, 109-ı qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar, 973 tibbiy yardım içün muracaat etkende ve qayd etilgen hastalarnen alâqada olğanı içün belli oldı, 168-i sağlam insanlarnıñ laborator skriningi neticesinde belli oldı.
945 insan yahşı oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kremlniñ mabuslarına qol tutuv mitingi
2018 senesi oraq ayı (iyül) 8 künü Ukraina Prezidentiniñ Qırım MC Temsilciliginiñ hadimleri Kıyiv şeeriniñ Mustaqillik Meydanında keçirilgen Kremlniñ mabuslarına qol tutuv mitinginde iştirak ettiler.
Temsilcilik öz vekâletleri çerçivesinde bütün Kreml mabuslarınıñ azat etilüvine qol tutıp, siyasiy mabuslarğa ve olarnıñ qoranta azalarına er türlü yardım köstermek, olarnıñ insaniy ihtiyaclarını çezmek, Ukrainanıñ qıta qısımında memuriy hızmetlerge irişimlerini qolaylaştırmaq içün qolundan kelgenini yapacaqtır.
Tedbirniñ esas maqsadı – Rusiye Federatsıyasında siyasıy mabuslarnıñ, bu cümleden, Oleg Sentsov ile Mıkola Karpükniñ azat etilüvidir.
Bütün siyasiy mabuslarnı azat etmek talabını Oleg Sentsov öz soñki mektübinde yazğan edi. Ukrainalılarnı uydurılğan qabaatlavlar esasında tutqan Kremlniñ areketlerine öz narazlığını bildirip, Oleg Sentsov müddetsiz açlıqnı ilân etti.
Kremlniñ mabuslarına nevbetteki qol tutuv mitingi 2018 senesi oraq 13-ne


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Ukraina devlet akimiyeti organları, Ukraina halq deputatları ve qıtaiy Ukrainada olğan qırımtatar cemaat teşkilâtlarınıñ azaları ile sıq munasebetiniñ pekitilmesi içün Kiyevde Meclis reisi uzurında er cuma künü keçirilecek muşavere teşkil etildi.
Meclis reisiniñ matbuat hızmeti bergen malümatqa köre, cuma künü, yanvar 16-da, Muşavereniñ birinci toplaşuvında qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev, Meclis reisiniñ muavini, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar işleri boyunca Departament müdiri Aslan Ömer Qırımlı, Ukraina halq deputatı Georgiy Logvinskiy, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisiniñ faaliyetini temin etüv bölüginiñ reberi Arsen Jumadilov, «Qırım cemiyeti» cemaat teşkilâtınıñ koordinatorı Refat Ümerov, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ vekili Rustem Ümerov, ve daa bir sıra ekspert iştirak ettiler.
Muşavereni Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov alıp bardı.
Toplaşuv iştirakçileri temsil etken teşkilâtlarnıñ 2014 senesi faaliyetiniñ neticelerini ve 2015 senesine olğan planlarını taqdim ettiler. Bundan da ğayrı, muşavere iştirakçileri işbirlik qurıp, Qırımnıñ işğalden azat etilmesiniñ strategiyası, «Qırımtatar halqınıñ statusı aqqında» Ukraina Qanun leyhası, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Anayasa leyhası üzerinde çalışmağa qarar aldılar.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi uzurında nevbetteki Muşavere 2014 senesi yanvar 23-de keçirilecek.


text:
Haiti
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Haiti (fr. Haïti) - Hispaniola utrawınıñ Könbatışında urnaşqan däwlät, utırawnı Karib Diñgeze äyländerep ala. Kuba dan Könçığışqa. Frantsiäneñ häm Amerika Quşma Ştatlarınıñ elekke koloniäse. Xäzergä Haiti anarxiä şartlarında yäşäp kilä.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Hispaniolanıñ baştağı xalqı - üterep beterelgän diärlek Arawak (yä Taino) qäbiläläre. Alarnıñ üterü Kristofor Kolumb'nıñ kilüdän soñ 1492 yılda başla. 17. yöz axırında utrawnıñ şikär plantatsiälärgä Afrikan qolları kiteralä.
1697dä İspania Hispaniolanıñ öçtän ber öleşen (Könbatışta urnaşqan Saint-Domingue isemle bilämä) Frantsiägä tapşıra. Ul 18 yöz Frantsiä'neñ iñ bay koloniälärdän berse ide. 1791 yılnıñ 22 avgustında qollar fätnä kütärä - bäysezlek öçen suğış başlana. Haitilelär Napoleon Bonaparte cibärgän gäskären tar-mar itkäç, 1804 yılnıñ 1 ğıynwarında üz bäysezlegen iğlan itälär.
Haiti - 'qara tänlelärneñ' cömhüriätlärdän iñ berençese, dönyada qollıqnı betergän berençe däwlät. Quşma Ştatlar häm Batış Awrupa Haitigä qarşı sanktsiälär kertä. 1852 yılda Frantsiä qol biläwçelärgä "reparatsilär"ne taläp itä (90 million altın frank - xäzerge $21.7 miiliard).
Şul säbäple Haiti Könbatış Yarımşarda iñ yarlı il, däwlättä korruptsiä çäçäk itä. 1957 yıldan ilneñ bağşlığı Fransua Düvaliey, "Papa Doc", 1964 yılda diktator bula, Tonton Makute volonter armiäsen citäkli. Anıñ eşen däwam itüçe - 19-yäşle ulı Jan-Klod Düvaliey, "Baby Doc", 1971 yılda xakimiyäten ala. "Baby Doc"'nı 1986 yılda bärep töşerälär.
1990 yılda Jan-Bertrand Aristid prezident bulıp saylanudan soñ xärbilärneñ xakimiyäte betä. Şul uq waqıtta ul xärbilär qarşı köräşä.
2000 yılda Aristid yañadan prezident bula. 2004 yılnıñ 5 fevrälendä, "Artibonite Revolúsion Qarşı Toruçılar Frontı" isemle qorallanılğan ğısyançılar törkeme Gonaïves polis bülegen üz kontrolenä ala. Bu fetnä 17 fevrälendä Artibonite provintsiäsenä tarala - bu wäzğıyätne oyıştıruda Dominikan Cömhüriätendä sörgendä yäşäwçe oppozitsiä wäkilläre qatnaştı.
2004 yılnıñ 29 fevrälendä Aristid Haitine taşlap kitä - AQŞ birgän çarter oçqıçı belän Üzäk Afrika Cömhüriätenä küçä. Baş Qazıy Boniface Alexandre prezident bulıp eşli başlıy.
Säyäsät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ayırım kertemi: Haiti säyäsäte
Haiti prezident cömhüriäte (respublika) ide. Milli Mäclesne häm prezidentnı saylıylar.
1987 yılda AQŞ häm Frantsiä ürnägendäge konstitutsiä qabul itelgän, 1994 yılda ul bötenläy üzgärtelgän.
Departmentlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Haitidä 9 department bar ide:
Geografiä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Haitineñ töp mäydanın tawlar qaplıy. Alardan tış yılğa üzännär häm keçkene yar buyı tigezleklär dä bar. Könbatışta häm üzäktä zur biek platolar urnaşqan.
İlneñ iñ zur şähäre - 2 millionlı Port-au-Prince (başqalası), ikençese Cap-Haitien (0.6 million toruçılar).
Iqtisad[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Xalqınıñ 80% xäyerçelär, dönyada yarlıq buyınça ikençe däwlät. Xalqınıñ 70% xristiannar.
Demografiä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Xalıqnıñ tığızlığı 270 keşe/q km bulsa da, xalqınıñ küpçelege şähär zonlarında, üzännärdä yäşilär. Haitilelärneñ 95% Afrika raslı. Başqalar - Mulatlar. Berniçä Awrupalı da yäşilär. Xalıqnıñ ⅔ awıllarda yäşi.
Frantsuz tele - räsmi tellärdän berse (10% keşe söyläşlä). Bar Haitilelär Haiti Kreol telen belälär, bu ikençe räsmi tele. Yäşlär häm eşmäkerlär İnglizçä yaxşı belälär.
Roman Katolik çirkäwe räsmi din dip sanala, Protestantlar da bar. Haitidä voodoo ğädätläre saqlandı.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- National Palace 2007 eлHың 2 Maй kөHeHдә apxиBлaHraH.
- Port Haiti 2004 eлHың 1 aпpeлb kөHeHдә apxиBлaHraH.
- Haitiaction.net
- Haiti News 2019 eлHың 28 MapT kөHeHдә apxиBлaHraH.
- Haitian Oil Drum Art
- Photo Haiti


text:
Ärdoğan - Putin söyläşüe uzdı
Türkiye ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Rusiyä däwlät başlığı Vladimir Putin belän telefonnan söyläşte
İlbaşı idaräseneñ Êlemtä räislegennän yasalğan açıqlawğa kürä söyläşüdä Rusiyä-Ukraina suğışı belän bäyle soñğı täraqqıyät’lär quzğatıldı.
Ärdoğan söyläşüdä Rusiyä belän Ukraina arasında äsirlär belän almaşunıñ uñışlı räweştä näticälänüe häm aşlıq koridorı öçen tözelgän İstanbul kileşüeneñ çınğa aşırıluınnan qanäğat’ buluın açıqladı.
Türkiyä prezidentı Rusiyä aşlaması häm aşlıq produktlarınıñ özleksez êksportı mäs’äläsendä dä êşçänlek başqarırğa däwam itülären citkerde.
Ärdoğan tağın da uñay täraqqıyät’lär öçen kiyerenkelekne töşerügä qarağan adımnarğa ixtıyac buluın, Mäskäw citäkçelegennän dä Ukrainadağı qayber töbäklärneñ Rusiyägä quşıluı mäs’äläse belän ber rättän bu barışnı qulaylaştıraçaq adımnar yasawın kötülären äytte.
Rusiyä däwlät başlığı Vladimir Putinnan söyläşülärgä tağın ber şans birüen sorağan Türkiye ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan bu barışta qulaylaştıruçı rol’ uynarğa äzer buluların belderde.
Kreml’dan söyläşü belän bäyle yasalğan açıqlawda isä ike il arasındağı säwdä häm iqtisadi bäyläneşlärneñ tizlek belän üsüe, säwdä külämeneñ möhim ülçämdä artuı citkerelde.
Bäyläneşle xäbärlär
Çavuşoğlu - Gallager oçraşuı
Türkiyä tışqı êşlär ministrı Awrupa iminlek häm xezmättäşlek oyışmasınıñ ministrlar şurası cıyılışı qısalarında Vatikan tışqı êşlär ministrı belän oçraşıp söyläşte


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi işğal altındaki Qırımda COVID-19 hastalarını sayacaq kampaniyanen oğraşa. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası, Qırımtatar resurs merkeziniñ idare reisi Eskender Bariyev «Ğromadske radiosına» bildirdi.
«Al-azırda (Qırımdaki koronavirus hastalarını – QA) parallel esaplavnı teşkil etmek içün çalışamız, COVID-19 ve tamır halqlarnıñ pandemiya vaqtındaki vaziyetine dair vesiqanı Tamır halqlarnıñ aqları ekspert mehanizmi (BM insan aqları şurası – QA) toplaşuvına azırlaycaqmız. Bu yöneliş daa sistematik olmalı», – dedi Eskender Bariyev.
Daa evel Meclis reisi Refat Çubarov, Qırımtatar Milliy Meclisi Qırımdaki COVID-19 hastaları içün yardım toplay, dep bildirdi. Qırımtatar Milliy Meclisi, OSCE Ukraina Mahsus monitoring missiyası ve BM insan aqları monitoring missiyasını «COVID-19 hastalarınıñ artması ile peyda olğan felâket epidemiologik vaziyeti» sebebinden işğal etilgen Qırımnı ziyaret etmelerine çağırdı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi yarımadada koronavirus hastalarınıñ artması ve ilâc qıtlığı ile bağlı vaziyetten qasevetlengenini bildirdi. Müessise, vaziyet «kritik» dep ayta ve «Qırımdaki gumanitar buhrannı» yeñmege çağıra.
Ukraina baş nazir muavini, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziri Oleksiy Reznikov bildirgenine köre, yarımadada koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvı vaziyeti daa beter olğanı ve ilâclar yetmegeni içün Ukraina akimiyeti Qırımnıñ memuriy sıñırında gumanitar lagerlerini açmağa azır.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvı ile küreş operativ ştabınıñ soñki toplaşuvlarından birinde Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini aphanelerge çapmamağa çağırdı. Regional Roszdravnadşçor idaresiniñ reberi Vasiliy Klimov Qırım aphaneleri ve hastahanelerinde «bir sıra ilâc» olmağanını qabul etti, amma «hastahanelerde analogları bar», dep işandırdı.
Keçken künü Qırımda 148 koronavirus hastası qayd etildi. Pandemiya başlağanından Qırımda 11016 insan koronavirusnen hastalandı, 170 kişi vefat etti. Aqyarda bir künde 73 yañı COVID-19 hastası qayd etildi.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
`mamont fosile` Näticälär
Xäbärlär [31]
- Kanadada bäbi mamont tabıldı
- İñ zur dinozavr qaldıqları tabıldı
- Cirdä xaywannar dön'yası 1 milliard yıl êlek barlıqqa kilgänme?
- AQŞta at fosile tabıldı
- Dön’yada niçä dinozavr yäşägän?
- Akula fosile tabıldı
- Altın şaxtasında - büre balası
- Çanakkaledä fil fosile
- 12 yäş'lek bala 69 million yıllıq dinozavr fosile taptı
- 7 million yarım yıllıq mamont
- Seberdä mamont skeletı tabıldı
- Antarktikada tabılğan iñ zur yomırqa närsäneke?
- Mamont kötüe tabıldı
- İñ keçkenä dinozavr fosile
- Dön'yanıñ iñ borınğı ağaçları
- Meksikada mamont tozaqları
- Tirekslar belän bäyle yaña açış
- Mamont tabıldı
- İñ qart tireks skeletı
- Boz astında 40 meñ yıllıq üsemlek


text:
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi mayısnıñ 16-nda Qırımda apiske alınğan «Qırım birdemligi» teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayevniñ imayesi bergen şikâyet arizasını red etip, oña qarşı dava açılmasını qanunğa uyğun dep tanıdı.
Bu aqta «Qırım birdemligi» Facebookta haber ete.
«Mahkeme şikâyet arizasını red etti. Mustafayev Serverge qarşı 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden cinaiy iş açılğanını qadı qanunğa uyğun dep tanıdı, çünki cinaiy dava açılmasınıñ qanuniy ve isbatlanğan sebepleri bar», – dep aytıla haberde.
Oturışuv açıq oldı.
«Qırımda Rusiye Ceza qanunlarınıñ qullanıluvı halqara qanunlarğa köre qanunsız ola. Meni ve semetdeşlerimni cinaiy taqip etüvniñ siyasiy sebepleri bar, dep tüşünem», – dep bildirdi toplaşuvda Server Mustafayev.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Havfsızlıq şurasını Rusiye Federatsiyasından qırımtatarlarnıñ aqlarını ğayrıdan tiklemege talap etmege çağıra. Bu aqta cumaaqşamı künü, aqşam Nyu-Yorkta keçirilgen BMT Havfsızlıq şurasınıñ toplaşuvı devamında Ukraina Tışqı işler nazirligi apparatınıñ yolbaşçısı-nazir muavini Vadim Pristayko ilân etti.
Tışqı işler nazirliginiñ temsilcisi yarımada Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımtatar halqınıñ til ve medeniyeti ğayıp olma havfı astında qalğanına, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti ise yasaq etilgenine diqqat etti.
Bunen beraber, o Qırımnıñ işğalci ükümeti qırımtatarlarğa qarşı 130 cinaiy iş açqanını, qırımtatar temsilcilerinden 20 insan hırsızlanğanını, 9 kişi ğayıp olğanını qayd etti.
«Men Havfsızlıq şurasını Rusiyeden qırımtatarlarnıñ aqlarını ğayrıdan tiklemege talap etmege çağıram», – dedi Pristayko, Donbassta ve Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda rusiyeli basım devam etkeninen bağlı, Ukraina teşebbüsinen çağırılğan BTM Havfsızlıq şurasınıñ açıq toplaşuvınıñ iştirakçilerine.
2015 senesi oktâbr ayından başlap Ukraina Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Havfsızlıq şurasınıñ daimiy olmağan azası ola.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen ve Donbassta silâlı dava bağlaşan soñ teşkilât Ukrainadaki vaziyetinen bağlı bir qaç sefer toplaşuv keçire edi.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 26-da yarımada territoriyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek qararını qabul etti. Bu qararnı lâğu etmek içün bir ay devamında muracaat etmek mümkün.
Aprel 18-de Rusiye Adliye nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Novofödrovka-İslâm Terek stantsiyalarınıñ arasında elektrik poyezd aqaynı urdı, o birden keçindi. Bu aqta iyün 5-inde Rusiye İİN-niñ matbuat hızmetine esaslanıp, Qırım mediası bildire.
“İslâm Terek stantsiyasınıñ nevbetçisi, Keriç polis bölügine telefon etti ve Canköy-Keriç poyezdiniñ aydavcısı Novofödrovka-İslâm Terek arasında bilinmegen adamnı urıp öldürgeni aqqında bildirdi. Polis, poyezd 73 yaşındaki İslâm Terek sakinini basqanını sorap bildi. Pensiyalı o yerde can berdi”, - denile beyanatta.
Şimdi vaqia tafsilâtını bilmege tırışalar.


text:
Bunı Rusiye sport jurnalisti Vasiliy Konov Twitterde bildirdi.
Levha Portugaliya mühlisleri sektorında yerleştirildi.
Rusiye kütleviy haber vastaları bu aqqında haberni aydınlatıp, FİFA qaideleri futbol oyunları vaqtında bir de bir siyasiy şiarlar seslendirilmesini yasaq ete.
Matç 4:0 esabınen Almaniyanıñ ğalebesinen yekünlendi.
Brazildeki dünya çempionatınıñ taqımlar oyunınıñ birinci basamağındaki Almaniya ve Portugaliya arasında oyun vaqtında mühlisler inglizce yazılğan «Qırım – Ukraina» levhasını köterdiler.
Bunı Rusiye sport jurnalisti Vasiliy Konov Twitterde bildirdi.
Levha Portugaliya mühlisleri sektorında yerleştirildi.
Rusiye kütleviy haber vastaları bu aqqında haberni aydınlatıp, FİFA qaideleri futbol oyunları vaqtında bir de bir siyasiy şiarlar seslendirilmesini yasaq ete, dep qayd eteler.
Matç 4:0 esabınen Almaniyanıñ ğalebesinen yekünlendi.


text:
Oktâbr 31-inde Qarasuvbazarda (Belogorsk), Qırım ressamı Ramiz Netovkinniñ hatırasını saqalamaq içün tizilgen teşebbüs gruppasınıñ ilk toplaşuvı keçirildi. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber etmekte.
Teşebbüs gruppasınıñ azaları, faaller Eskender İlyasov, Leman İbraimova ve “Svobodnıy Krım” areketiniñ başı Vitaliy Homutov oldı.
“Belli Qırım ressamı Ramiz Netovkinniñ keçingeninden soñ yedi yıl keçti. Eki yıldan o 60 yaşını tolduracaq edi. Bugün biz, onıñ aqqında hatıranı saqlamaq içün teşebbüs gruppasını yarattıq. İzçen areketler planını işletip çıqaracaqmız. Ramiz Netovkinniñ adı, resimlerinden ğayrı da ölümsiz qalğanını lâyıq. Daa 2013 senesi, Qarasuvbazar şeeriniñ strategik inkişafı programmasına, ressam evinde onıñ müzeyini yaratmaq maddesi qoşulğan edi, amma bu madde daa ömürge keçirilmedi. Eminmiz ki, ressam tuvğan Qarasuvbazar şeerinde abidesi qoyulmasına da lâyıq" - dey İlyasov.
Ramiz Netovkin 1960 senesi Taşken vilayetiniñ Almazar qasabasında doğğan. 1975 senesinden başlap o Qırımda yaşağan. 1980 senesi N.S. Samokiş adına Aqmescit bediiy oquv yurtunı bitirgen. Bekir Çoban Zade mukâfatınıñ “Qarasuvbazarnıñ keçmişi, bugüni ve kelecegini akis etken eñ güzel eser” kategoriyasında “Qarasuvbazar civarları” albomı icün ğalibi.
1983 senesinden - vilâyet, cumhuriyet ve çetel sergilerinin faal iştirakçisi. Şahsiy sergileri Aqmescit, Bağçasaray, Kezlev, Aluşta, Moskova, Tartu (Estoniya), Varşava, Lüblin (Poloniya), Nyü-York, Kastamonu (Türkiye) şeerlerinde keçti.
Ressam 2011 senesi iyül 16-sında vefat etti.


text:
Qırımda Canköy-Aqmescit yolunda Rusiye politsiyasınıñ hadimleri Qırımtatar bayraq kününe bağışlanğan avtoyürüş iştirakçilerini bir saat içinde dördünci kere toqtattı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, ilk üç kere aktsiya iştirakçilerini Rusiye yol-patrul hızmetiniñ hadimleri toqtatıp, vesiqalarnı teşkerdi, bir de bir bozuv aqqında aytılmağan edi.
Dördünci kere toqtatqanda politsiya hadimleri bir de bir bozuv olmağanını tasdıqlamaq içün aktsiya iştirakçileriniñ vesiqalarını teşkerdi. Politsiya hadimleri video çıqardı.
Faaller Rusiye uquq qoruyıcı organları qarşı areket ete, dep bildirgen edi.
Bugün Qırımda Qırımtatar bayraq kününe bağışlanğan avtoyürüş devam ete. Faaller marafonnıñ üçünci kününi Kefede başladı, o, aqşam Aq Qayada yekünlenecek.
Avtoyürüş çerçivesinde faaller meskün yerlerniñ adları ile levhalarnı vaqtınca deñiştire. Sızılğan rus yazı üstüne qırımtatarca tarihiy ad qoyula.
Aktsiya iyünniñ 24-nde başladı. Bir qaç kün içinde marafon iştirakçileri 30-ğa yaqın meskün yerni dolaştı.
Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ vekilleri bu malümatnı açıq sürette daa izaatlamadı.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rusiye kontrolindeki Aqmescit rayonınıñ prokuraturası qırımtatar faali Nariman Celâlnı Qırımtatar bayraq künü arfesinde «ekstremist faaliyeti» aqqında tenbiledi.
İyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy bayraq kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-nde Aqmescitte ötkerilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü saylânğan edi.
Qırımtatar bayrağı üzerinde altın renkli tamğa tasvir etilgen kök renkli bir bayraqtır.
Qırımda, esas Ukrainada ve dünyanıñ diger memleketlerinde bayram tedbirleriniñ keçirilmesi planlaştırıla.


text:
Advokat Nikolay Polozov Aqmescitte yaqalanğan qırımtatar faali Nariman Celâlnıñ «apishane kündeligi»niñ ekinci qısmını yayınladı.
Polozovnıñ bildirgenine köre, bunı Celâl sentâbrniñ 6-nda yazğan.
Aqmescit SİZO-sındaki yaşayışnı, onen beraber tevqif etilgen ve iskencelerge oğratılğan eki doğmuş ağa-qardaş Asan ve Aziz Ahtemovlar ve advokatlar ile laqırdısı aqqında aytıp bere.
«Yaqın arada olacaq sorğu ile bağlı fikrimiz aqqında keliştik. 1) Menim davam ve Asan ve Aziz Ahtemovlarnıñ davası bir davağa birleştirilgeni içün; 2) tevqif etilgenimden soñ defalarca advokat aqqımda marum etilgenim ve onsuz şaatlıq etkenim içün; 3) bayağı vaqıt başımda çuvalnen psihologik tazyıq altında ve cismaniy cezanı beklep stress alında şaatlıq etkenim içün men evel bergen şaatlığımdan red etem. Ve elbette, endi şübeli olaraq yañı şaatlıq etmekten red etem», – dep yaza Celâl.
Advokat Nikolay Polozov Aqmescitte yaqalanğan qırımtata rfaali Nariman Celâlnıñ metübini yayınladı. Mektüpte Celâl böyle olacağına azır olğanını yazdı ve halqnı keri çekilmemege ve toqtamamağa çağırdı.
Aqmescitte tevqif etilgen qırımtatar faali Nariman Celâl SİZO-nıñ mahsus blokunda tutula. Anda o atta diger mabüslerden uzaqlaştırılğan. Bunı Celâlnıñ advokatı Nikolay Polozov haber etti.


text:
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen üç Qırım musulmanı Nuri Primov, Ferat Sayfullayev ve Rustem Vaitov Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki SİZO-1-den avuştırıldı. Bunı yanvar 22-de «Rosuznik» leyhasınıñ koordinatorı Yana Gonçarova Facebooktaki saifesinde bildirdi.
Daa bir mahküm Ruslan Zeytullayev SİZOda qalıp, işi ğayrıdan baqılacağını bekley, dep qoştı Gonçarova.
«Bugün Rostov-na-Donu şeerindeki SİZO-1-de «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen üç Qırım musulmanı – Nuri Primov, Ferat Sayfullayev ve Rustem Vaitovnı alıp ketkenlerini ögrendim. Cuma künü ukrain konsullarına er kes yerinde qala, dep cevap kelgen edi. SİZOda Ruslan Zeytullayev işi ğayrıdan baqılacağını bekley. Advokat Emil Kürbedinov da bu malümatnı tasdıqladı», – dep aytıla haberde.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi sentâbr 7-de iyün 1-den başlap «Hizb ut-Tahrir» ile alâqalarınen qabaatlanğan Qırım musulmanlarınıñ işi boyunca ükmüni çıqardı.
Mahkeme qararına binaen, Aqyar sakini Ruslan Zeytullayev «Hizb ut-Tahrir» bölügini teşkil etti dep yedi yılğa, Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primov ise beş yılğa qadar apiske alındı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina musulmanlarını bu yıl iyülniñ 20-nde qayd etilgen Qurban bayramınen tebrikledi.
«Memleketimizniñ medeniy ve diniy ayatınıñ ayırılmaz parçası olğan iman, feda etüv ve cümertlik bayramı olğan Qurban bayramı munasebetinen can-yürekten hayırlavlarımnı qabul etiñiz», – dep aytıla Prezident ofisiniñ saytında derc etilgen tebrik haberinde.
Zelenskıy bütün musulmanlarğa eyilik ve amanlıq tiledi.
«Tuvğanlarıñız ve yaqınlarıñız sağlam ve bahtlı olsun», – dep aytıla hayırlavda.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanları diniy idaresi iyülniñ 20-nde saba Kyiv camisinde bayram namazı qılınacaq, dep bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresiniñ yolbaşçısı Emirali Ablayev eki yıldan berli koronavirus pandemiyası Qırım musulmanlarına Mekke ve Medinege acılıqqa barmağa imkân bermey, dep qayd etti.
Qırımda iyülniñ 20-si raatlıq künü olaraq ilân etildi.
Qurban bayramı – musulmanlarnıñ eñ büyük bayramlarından biri olıp, Mekkege acılıqnıñ soñuna kelgenini temsil ete. Oraza Bayramından 70 kün keçken soñ qayd etile.
Qurban Bayramı büyük meydanlarda cemaat ile qılınğan bayram namazından başlana ve ondan soñ qurban çalına. Bu ananeniñ tamırları Allahnıñ İbraim peyğamberge oğlu İsmailni qurban ketirmege bermeyip, qoynı kesmege buyurıp toqtatqanından kele.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti tibbiy maska, qolçaq ve diger şahsiy qoruv vastalarını aphaneler tışında satmağa yasaq etti. Hususan, eñ yaqın üç ay devamında olarnıñ satışına tek «Krım-Farmatsiya» müessisesiniñ aphanelerinde izin berildi.
Bu aqta Qırımdaki Roszdravnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Vasiliy Klimov aprelniñ 7-nde koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı operativ ştab toplaşuvında bildirdi.
«Regional operatorlar belgilendi, «Krım-Farmatsiya» olacaq. Maskalar ve qoruv qolçaqları üç ay devamında supermarket ve diger tükânlarda satılmaycaq – tek aphanelerde satılacaq», – dep ayttı Klimov.
Onıñ qayd etkenine köre, qoruv vastalarınıñ fiyatı eñ çoq 10% arttırıla bile.
Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirliginiñ malümatına köre, aprelniñ 7-nde Qırımda koronavirus sebebinden 2900 insan tibbiy közetüv altında buluna. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov aprelniñ 7-nde yañı koronavirus hastası aqqında haber etti.
Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti, şeerde yañı hastalar yoq, amma 1340 insan yaşağan yerinde közetüv altında buluna, dep bildirdi.
Aprelniñ 6-nda qayd etilgen yañı koronavirus hastası aqqında haber etildi, aman-aman üç biñ insan tibbiy közetüv altında buluna, beş kişi hastahaneden çıqarıldı.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi kirsetildi.
Qırımda özüni tecrit etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 12-ne qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescit videooperatorı Amet Ümerov bildirdi ki, aprel 11-de Ekstremizm ile küreş merkezine sorğuğa daa 6 kişi ketirilgen edi. Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Menden ğayrı anda daa altı kişi oturğan edi, olarnıñ bilgisayarları ve videotehnikası alındı. Olardan ekisi qırımtatarlarğa oşay edi», – dedi o.
Ümerov dedi ki, saba saat 7-de onıñ evine tintüv ile keldiler. «E» Merkeziniñ vekilleri patlav maddelerini ve silânı qıdırdılar. Bunıñnen beraber, Ametniñ bilgisayarında içtimaiy ağlardaki şahsiy mesaclarını oqudılar.
Tintüvden soñ onı Ekstremizm ile küreş Merkeziniñ idaresine alıp kettiler. Ümerovnıñ aytqanına köre, «E» Merkeziniñ hadimleri Ametniñ Aleksey Râbinin ile alâqalarını soradılar. Ümerov bu adamnı tanımağanını bildire, ve bilgisayar teşkerilgende bu adamnen mektüpleşüv tapılmadı.
Qırım.Aqiqatqa haberi olğan qaynaqnıñ bergen malümatına köre, «E» Merkezi Aqmescit sakini Aleksey Râbinin aqqında malümat toplay. Bu adam özü yapqan patlav maddesinden elâk oldı. «E» Merkezi vekilleriniñ malümatına köre, o, Qırımda mayıs 9-da teraktlarnı yapacaq edi.
Sorğudan soñ Amet Ümerovnı azat ettiler. Ümerov ömür arqadaşı, küçük balası ve ana-babasınen yaşay. Al-azırda videooperator Ekstremizm ile küreş boyunca Aqmescit İdaresinde buluna. Bir qaç yıl evelsi Amet Ümerov ATR telekanalınıñ operatorı olıp çalışqan edi. Şimdi ise toylarnı çıqara.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Parijde dekabr 9-ında keçken "Normandiya formatı"ndaki körüşüvden soñ matbuat konferentsiyasında çıqışta bulunğanda, Ukraina ve onıñ halqı içün bozulmaz printsiplerni belgiledi. Hususan, o, Donbass ve Qırım Ukrainanıñ bir parçası olğanını qayd etti.
"Men, Ukraina prezidenti olaraq, bozmaycağım ve Ukraina halqı bozulacağına razı olmaycaq printsiplerni belgilemege isteyim. Birinciden, federalleştirüvniñ imkânsızlığı. Ukraina - unitar bir devlettir. Bundan ğayrı, ülkeniñ şarqındaki vaziyetniñ devlet sıñırlarına almaştıruvnen bağlı kompromisslerniñ imkânsızlığı. Epimiz bilemiz ki, Donbass da, Qırım da - bu Ukraina", - dedi Zelenskıy.
O, bazı müim meselerni körüşüv vaqtında çezip olamağanlarını qayd etti, amma qaysı bir sualler olğanını aydınlatmadı.
Daa evel Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, «Normand» muzakereleriniñ iştirakçi memleketleri Ukraina ve Rusiyede tutulğan şahıslarnıñ «er kesni er keske» şeklinde 2019 senesiniñ soñuna qadar azat etilüvine yardım etecek, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile eki taraflı körüşüvler keçirdi.


text:
Noyabrniñ 23-nde ilhaq etilgen Qırımda qırımtatar milliy areketi faaliyetçileriniñ evlerinde tintüvler yapıldı. Bunı Azatlıq Radiosı muhbiri bildire.
Bu cümleden, telükesizlik küçleriniñ hadimleri «Fevral 26 işi»niñ figurantı Mustafa Degermenciniñ babası Bekir Degermenciniñ Suvdağ civarında bulunğan Suvuq Sala (Gruşevka) köyündeki evinde tintüv yaptılar. Daa soñra telükesizlik küçleriniñ hadimleri Aqmescitte Kyiv rayonı mahkemesi yanında, Vorovskogo soqaqındaki «Medoborı» kafesinde Bekir Degermencini tevqif ettiler.
Daa bir tintüv qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi Kâzim Ametovnıñ Suvuq Sala köyündeki evinde yapıldı. Onıñ evi yanına dört maşina olıp telükesizlik küçleriniñ hadimleri keldi.
«Telükesizlik küçleriniñ hadimleri boş evge sürip kirdi. Tintüv vaqtında Elmiranen aqayı evde yoq ediler. Aynı evde yaşağan babası keldi, amma hadimler onı evge yibermediler», – dedi muhbir.
Tintüv aqqında haber Aqmescitten de keldi (Krımskaya soqağında), faqat anda tintüv kimniñ evinde yapıldı, şimdilik belli degil.
Azatlıq Radiosınıñ muhbiri, tintüvler neticesinde Bekir Degermenci, Asan Çapuh ve Kâzim Ametovnıñ tevqif etilgenlerini bildire.
Rusiye telükesizlik küçleriniñ memurları işbu haberniñ yayınlanuv vaqtına qadar açıq menbalarda tintüvler aqqında iç bir izaat bermediler.
İlhaq etilgen Qırımdaki Rusiye FSBniñ idaresi, faaliyetçiler «Türkiye vatandaşından hususan büyük miqdarda mal-mülk veya para talap etti» deye zan ete.
Rusiye tarafından yapılğan ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqası bar deye zan etilgen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler yapıla.


text:
Ukraina parlament saylavlarında rey berüv resmiy şekilde yekünlendi – soñki bölük San Francisco şeerinde qapatıldı.
«Ukrinform» yazğanına köre, 12 ştattan ibaret bölükte 23,7 biñ ukrainalıdan 339-ı rey berdi.
Merkeziy saylav komissiyasınıñ malümatına köre, umumen çetel okrugı kibi ABDde de 38,25 fayıznı qazanıp, «Yevropeyska solidarnist» ğalip oldı.
İyülniñ 21-nde nevbetten tış Yuqarı Rada saylavları keçirildi. Protokollarnıñ 35,51 fayızı sayıldı, birinci yerni (42,19%) «Halq hızmetçisi» («Sluğa narodu») firqası qazana. «Muhalifet platforması – Yaşayış içün» («Oppozıtsiyna platforma – Za jittâ») (12,75%), «Avropa birdemligi» (8,71%), «Vatan» («Batkivşçına») (8,15%), «Ses» («Ğolos») (6,39%) liderden bayağı artta qalalar.
Parlamentke kirmegen birinci siyasiy quvetler arasında «Oleg Lâşkonıñ radikal firqası» («Radıkalna partiya Olega Lâşka») (3,96%), soñra «Küç ve namus» («Sıla i çest») (3,73) ve «Muhalifet bloku» («Oppozıtsiynıy blok») (3,22%) firqaları kele.
Bu malümat umumen alğanda Milliy Exit poll sotsiologlarınıñ aydınlatqan neticelerinen bir ola.
Ukraina Yuqarı Radasına firqa cedvelleri boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ beş vekili namzet kösterecek: qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz (Petro Poroşenkonıñ «Avropa birdemligi» firqası), Meclis reisi Refat Çubarov (İgor Smeşkonıñ «Küç ve namus» firqası), Gayana Yüksel (Ukrainanıñ yeşiller firqası), Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası ve Abmecit Suleymanov («Ukraina Halq Areketi»).
Yuqarı Rada saylavlarına tek Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri namzet köstermey. Olarnıñ arasında – ukrain jurnalisti ve qırımtatar asıllı devlet erbabı, Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar («Ğroysmannıñ ukrain strategiyası» firqası), Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Umerov, «KrımSOS» teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva ve «VostokSOS» hayriye fondunıñ icra müdiri Aleksandra Dvoretskaya (üçü de Svâtoslav Vakarçuknıñ «Ses» firqasından), qırımlı bloger ve dizayner Liza Bogutskaya (Volodımır Zelenskıynıñ «Halq hızmetçisi» firqası), qırımlı, Ukrainanıñ sabıq halq deputatı Andrey Sençenko («Aq küçü»), cemaat faali, göñülli, Qırımdan köçken Natalya Lütikova («Ukraina Halq Areketi»).


text:
Qasırğalı yel Alupkadaki Vorontsov sarayınıñ vaqtınca damını qoparıp alıp ketti, neticede sağanaq odalarnıñ bir qısmını suvnen bastı. Alupka saray-park müzey-qoruğınıñ müdirligi malümatına köre, birinci ve ekinci qatta divarlar sılandı.
«Bu vaziyetten sebep müzey-qoruq baş binada elektrikni söndürmege ve müzey fondunıñ bir qısmını ve eksponatlarnı diger binalarğa çıqarmağa qarar aldı. Müzey eşyaları yoq olmadı», – dep aytıla haberde.
Müdirlikniñ malümatına köre, bu vaziyette saraynıñ parad salonlarınıñ ekspozitsiyası iyünniñ 10-na qadar qapalı olacaq.
İçtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları saraynıñ suv basqan mavı musafirhane fotolarını derc etti.
Bu sene fevral ayında Alupka saray-park müzey-qoruğınıñ müdir muavini Konstantin Kasperoviç qurucılar saray damınıñ parçalarını sökti, dep bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, bu restavratsiya işleri çerçivesinde yapıldı.
2017 senesi yazda Alupkadaki Vorontsov sarayınıñ reberligi 116 million ruble sarf etilgen qazağa qarşı işlerniñ neticeleri aqqında esabat berdi.
Kreml kontrolindeki Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, sarayda kanalizatsiya, bir qaç binanıñ damı tamir etildi, tayanç divarı ve merdiven tertipke ketirildi.
Vorontsov sarayı Ukraina medeniy mirasınıñ milliy emiyeti olğan abidesi sayıla. 1956 senesinden berli sarayda müzey yerleşmekte. Vorontsov sarayında park bar – bağça-park sanatınıñ abidesi.


text:
Kyivdeki Ukraina halq mimarcılığı ve turmuşı milliy müzeyinde oktâbrniñ 14-nde saat 13:00-da Ukraina imayecisi künü munasebetinen medeniy-bediiy tedbirler keçirilecek, qırımtatar arbiyleri iştirak etecek ve mukâfatlarını alacaq. Bu aqta «Qırım eviniñ» matbuat hızmeti bildirdi.
«Bu yıl Ukraina halq mimarcılığı ve turmuşı milliy müzeyi ile işbirligi çerçivesinde «Qırım evi» kontsert tedbirlerine «Qırım» programmasınen qoşula. Esas bayramlardan biri Ukraina imayecisi künü ola. Şu sebepten bu künü şarqta Ukrainanı imaye etken qırımtatar askerleri ve veteranlarını qutlaycaqmız», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, «Qırım eviniñ» tedbir programmasında:
- Qırımlı arbiylerni qutlap taqdirlev;
- «Qırım ailesi» oyun ansambliniñ çıqışları;
- «Usein Bekirov Triosınıñ» caz muzıkası;
- Ukrainada nam qazanğan artist Elzara Batalovanıñ yırları.
Bunıñnen beraber, kontsert programmasında Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ Ukraina yır ve oyun akademik ansambliniñ çıqışları; Ukraina halq artisti Anatoliy Gnatükniñ çıqışları; «Rozmariya» qadın ses ansambli, «Tsveteniye paporotnika» Horeografik miniatüra teatriniñ halq bediiy kollektivi, Ukrainada nam qazanğan artist Oksana Stebelskayanıñ çıqışları bar.
«Halq icadı meydançığı da olacaq, anda ebru, qına ustazları ders berecek; ukrain ve qırımtatar ustazlarınıñ yarmalığı ötkerilecek. Bu meydançıqta ukrainlerniñ toy merasimleri ve qırımtatar milliy oyunları kösterilecek», – dep aytıla haberde.
Müzey kirişi paralı olacaq, maska taqıluvı mecburiydir, tedbir ise Ukraina Sağlıq nazirliginiñ talapları ve Baş sanitar ekiminiñ tevsiyelerine riayet etilip keçirilecek.
Sentâbrniñ 24-nde Dniprodaki ATO Müzeyinde «İşğal reineleri» albomı ve sergisi taqdim etildi. O, «Qırım işğaliniñ reineleri olğan qırımtatar qorantalarına» bağışlandı.


text:
«Hizb ut-Tahrir» işi bounca üç yaqalanğan kişi – Yalta sakinleri Emir-Usein Kuku, Vadim siruk ve Refat Alimov – «taqiqat altında bulunğan telükeli insanlar» olaraq profilaktika qayd etilüvine qoyuldı ve Rusiye tarafından işğal etilgen Aqmescit SİZO-sınıñ mahsus bölügine keçirildi. Bu aqta İnsan aqları boyunca kontakt gruppasınıñ azası Emir-Usein Kukunıñ adliyecisi Aleksandr Popkov Qırım.Aqiqatqa izaat berip, bildirdi.
«Esasen, bunı (profilaktika qayd etilüvine qoyulması – QA) belgilegen şey budır: onı mahsus bölükke keçirdiler. Ve o şimdi anda ayrı nezaret astında buluna. O yerde daa çoq teşkerüvler keçirile, daa çoq baqalar, biraz başqa kameralar», – dep qayd etti adliyeci.
Onıñ malümatına köre, onıñ tarafından imaye etilgen insan mahsus bölükte endi tahminen bir afta devamında buluna. Emir-Usein Kuku keçirilgen kamerada daa az adam bar, amma o yerde televizor yoq.
Aleksandr Popkovnıñ bildirgenine binaen, bu kibi mahsus bölüklerge rusiyeli SİZO-larda esasen ya uquq qoruyıcı organlarınıñ sabıq hadimlerini, ya da pek telükeli cinayetçilerni keçireler.
«Bilmeyim, ne sebepten ve nasıl bu qarar qabul etildi. Bunıñ içün buña qarşı pek faaliyet köstermeycekmiz. Tek kerçek olaraq: meraqlısı şu ki, tek muzakerelerniñ bir qısmı – kimsenen bir şey muzakere etkeni içün qabaatlanğan, bundan soñ terroristik teşkilâtnı teşkil etkeninde qabaatlanğan kişi – endi taqiqat altında bulunğan pek telükeli insanlar arasına kirsetildi», – dep qayd etti Popkov.
Bundan evel bildirilgen malümatqa binaen, «Hizb ut-Tahrir» işi bounca yaqalanğan eki kişi – Emir-Usein Kuku ve Vadim Siruk – rusiyeli FSB taqiqatçısınıñ areketlerine qarşı şikâyet arizalarını berdi. Rusiyege boysunğan Aqmesctitteki Kiyev rayon mahkemesi bu şikâyet arizalarını iyül 28-de baqıp çıqmaq kerek.
Aprel 17-de Yaltadaki Qızıltaş köyünde rusiyeli uquq qoruyıcılar tintüvler keçirdi, neticede eki qırımtatarnı – Refat Alimov ve Arsen Cepparovnı yaqaladılar. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Yaltada «Hizb ut-Tahrir» ile bağda olğanında şeklengen eki insan yaqalanğanını bildirdi.
Fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqaladılar. Umumen 14 insan yaqalandı, olardan dörtü apiske alındı: Yaltada İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. FSB taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmeleri ile qabaatladılar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırım akimiyeti turistik saasında muayyen bir añlaşma olğanını bildire. Qırım Nazirler Şurasınıñ reis muavini Ruslan Balbek kütleviy turizm inkişafı meseleleri boyunca toplaşuvda «Solneçnaya Tavrika» Qırım delvet şurasınıñ sabıq yolbaşçılığı tarafından aracı sheması meydanğa ketirilgenini bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, sabıq reber Yelena Nikitenko «Kurort tükânı» Yekâne kurort ağı» mesuiyeti sıñırlı olğan cemiyetke devlet şirketi adından kurort hızmetlerini satmağa izin bergen añlaşmanı imzalağan eken.
«Ebet, merağlanğan şahıslarnıñ zenginleştirüv shemasını qurğan temelli aracı şirketler bar olmalı», – dey Ruslan Balbek.
Qırım ükümetiniñ matbuat hızmetinde aytılğanı kibi, añlaşma 2014 senesi dekabr 30-da bir senege qabul etildi.
«Saa siyasetini teşkil etken nazirlik bunı mıtlaqa bilmek kerek edi. Bilmese –tecribesizlik meselesi, bilse, merağı bar, demek», – dedi Balbek.
Malüm olğanı kibi, evel Ruslan Balbek Qırım kurort Nazirligi Rusiyeniñ eñ büyük turopretorı ile işni qurıp olamağanını bildirgen edi.


text:
Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi avdokat Nikolay Polozovnıñ prokuror Natalya Poklonskayanıñ ve diger prokurorlarnıñ mezkür işten çetleştirilmesi aqta şefaatını lâğu etti. Bunı Polozov Twitterde bildirdi.
«Qırım mahkemesi prokuror Poklonskayanı ve Dombrovskiy ve Alekseyev prokurorlarını işten çetleştirmege razı olmadı», – yazdı o.
Advokatnıñ sözlerine köre, mahkemeciler onıñ şefaatını bir 40 daqqa muzakere ete edi.
Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoz bir buçuq yıl evelsi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Russkoye yedinstvo» («Rusiye birligi») firqasınıñ faalleri arasında teşkil olunğan «kütleviy tertipsizliklerde» iştirak etüvleri içün qabaatlana.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ iyülniñ 26-da keçirilgen oturışında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni ve onı teşkil etkeni içün mahküm etilgen qırımtatar milliy areketi liderlerinden birisi Ahtem Çiygoz sorğuğa çekilip, tedbirniñ teşkil etilmesinen oğraşmağanını bildirdi. Bunı advokat Nikolay Polozov Qırım.Aqiqatqa haber etti.
«Meclis toplaşuvından soñ (2014 senesi fevralniñ 25 – QA) Ahtem Çiygoz evine, Bağçasarayğa ketti. Aqşam ya da gece birisine telefon etkeni yoq, regional meclislerni insanlar mitingde iştirak etsin dep, haberdar etmegen edi», – dep tarif etti Çiygoznıñ aytqanlarını Polozov.
İyülniñ 25-de mahkeme Ahtem Çiygoznı sorğuğa çekmege başladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, birinci sorğu fevralniñ 25-de ve 26-da olıp keçken vaqialarnıñ tarihiy tarafları ve esaslarına bağışlandı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Rusiye, em Ukraina, em de Moldova saylavlarına kirişe, dep bildirdi Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dekabrniñ 28-nde Moldova-Ukraina sıñırındaki «Palanka – Mayaki-Udobnoye» kiriş noqtasınıñ açılış merasiminde.
Prezident, Ukraina ve Moldova içün umumiy olğan devlet sıñırlarını ve topraq bütünligini qorçalav meselelerine diqqat ayırdı. O, 2019 senesi Ukraina ve Moldovada olacaq saylavlar aqqında hatırlattı.
«Moldova Cumhuriyetiniñ printsipial parlament saylavları ve Ukrainada prezident ve parlament saylavları bar. Ve, ne yazıq ki, Rusiye saylav esnasına kirişmege başladı. Çapıp Rusiye ile teslimiyet şartlarında muzakerelerge azır olğan «beşinci kolonna» qullanıla. Qayd etem ki, biz, ukrainlerden, ziyade barışıq istegen yoq, amma barışıq halqara uquq ve Ukrainanıñ milliy menfaatları esasında olmalı, teslimiyet şartlarında degil. Rusiye, Ukraina ve Moldova reberliklerini aşalamaq içün zemaneviy informatsion tehnologiyalarnı qullanmağa tırışa», – dep ayta Poroşenko.
Onıñ fikirince, Ukraina ve Moldovanıñ doğru cevabı Avropa birligi integratsiyasına taba areket olacaq.
«Palanka – Mayaki-Udobnoye» kiriş noqtası Odesa vilâyetinde yerleşmekte. O, Avropa birliginiñ yardımı ile ğayrıdan quruldı.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqyar şeer mahkemesi Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Enver Seytosmanovnıñ tevqif etilmesi aqqında qararını quvette qaldırdı. Bunı mayıs 24-te Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Seytosmanovnıñ imayesi ev apisi soradı, lâkin akem Seytosmanovnı tahqiqat izolâtorında iyül 9-ğa qadar qaldırdı.
Advokat Sergey Legostov: «Enverde alından şikâyet yoq. Bu künlerde ketirilgen aş paketini alğanını ayttı», – dep ikâye etti.
Enver Seytosmanovnı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca «Terroristik teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv»de qabaatlaylar. Rusiye telükesizlik hadimleri ağa-qardaş Ernes ve Enver Seytosmanovlarnı mayıs 10-da Aqyarnıñ Balıqlava rayonındaki Hayto (Tılovoye) köyünde, anda yapılğan tintüvlerden soñ yaqaladılar.
Daa soñra Ernesni yiberdiler. Enverge cinaiy işniñ açılması boyunca qararnı taqdim ettiler. Ertesi künü Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqyarnıñ Leninskiy rayon mahkemesi Enver Seytosmanovnı tevqif etti.
Mevzuğa dair: Terrorizm şübhesi ile parmaqlıqlar artında: daa bir qırımlı «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif etildi»
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız olaraq taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, olarnıñ diniy alâmetke köre taqip etilgenlerini tüşüneler. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenlerniñ esasen qırımtatarlar olğanını ve olarnen beraber İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Seyran Saliyevniñ anası tek Ukrainanıñ Rostov-na-Donu konsulı Taras Malışevskiynen bağlanğan soñ oğlunı körmek içün ruhset alıp oldı.
Bu aqta Zodiye Saliyeva «Qırım Birdemligi» cemaat birleşmesine bildirdi.
«Noyabr ayında körüşip olamadıq. Dekabrniñ 5-nde noyabr izni endi kelişmey, dep aytqanlar, onıñ müddeti bitti, tek noyabrde kelmek kerek edi. Anda ne kün, ne saat yazılğan – körüşüvge ne vaqıt kelmek mümkün qayd etilmedi dedim. Ukrainanıñ Rostov-na-Donu baş konsulı Taras Malışevskiyge telefon etmege mecbur oldım. Yardım etmege tırışacaq, dep ayttı. İzin berildi. Üyleden soñ oğlumnı kördim», – dep tarif etti Seyran Saliyevniñ anası.
Zodiye Saliyevanıñ aytqanına köre, oğlu «pek azdı», çünki SİZOda berilgen aşnı er vaqıt aşamay.
«Mında çoq aşamağa istemeymiz, er kün aş almaymız, çünki bir kün domuz etli aş bereler, ekinci künü aşta domuz eti olmay», – dedi Zodiye Saliyeva.
Noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqmağa başladı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İran vatandaş aviatsiyasınıñ idare yolbaşçısınıñ bildirgenine köre, İran, yanvarniñ 8-nde tüşken Ukraina uçağınıñ qara qutusını «Boeingge» bermeycek. Bu aqta Mehr İran resmiy haber agentligi yaza, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Reuters agentligi devlet televideniyesiniñ malümatına esaslanıp bildirgenine köre, uçaqnıñ eki qara qutusı tapıldı.
Adı aydınlatılmağan memurnıñ aytqanına köre, eki qutu da zarar kördi, amma malümat alına bile.
Ukrainanıñ «Boeingi» yanvarniñ 8-nde Tehran ava limanından çıqıp birden tüşti. Sağ qalğanlar olmadı. İran naqliyat nazirligi, çıqqan uçaqnıñ köçüricilerinden biri yanıp başladı, dep bildire. Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası, elâk olğanlar arasında 11 Ukraina vatandaşı bar edi, dep bildirdi.
«Ukraina halqara ava yollarına» ait uçaq qazasınıñ sebepleri ögrenilgenine qadar Ukraina ava şirketlerine İranğa uçuş kerçekleştirmesi yasaq etildi. Bir çoq dünya ava şirketi, ABD ve İran arasında kerginlik artqanı içün telükeli ola bilecek topraqlar üzerinden uçmamaq içün uçuşlarınıñ yolunı deñiştire.


text:
Aprelniñ 21-nde, çarşenbe künü, Aropa parlamentiniñ prezidenti David Sassoli Rusiyeni ordusınıñ Qırımda ve Ukraina sıñırı boyunca yerleştirilmesi ile bağlı kerginleşmeni yımşatmağa çağırdı. Bunı o, Avropa Şurası Parlament Assableyasında çıqışta bulunğanda ayttı.
«Kerginlikniñ yımşatılması kerek, çünki Rusiyeniñ keri çekilmesi ve halqara mecburiyetlerine riayet etmesi pek müimdir», – dep qayd etti Sassoli.
Bundan ğayrı çıqışı vaqtında, «daa semereli, daa çevik, daa turğun ve daa demokratik Avropa Birligine ihtiyac bar olğanını» bildirdi.
Austriannıñ malümatına köre, halqara seviyede tanılğan Ukraina sıñırı boyunca 2015 senesinden berli «Rusiye on biñlernen askerini yerleştirip, ordusınıñ sayısı arttıra, bölüklerni faalleştirdi, bazalarını yañarttı ve daa küçlü bir yer, ava ve ava mudafaasını yerleştirdi».
Soñki vaqıtları Rusiye Donbasnıñ işğal etilgen qısmında gibrid küçleriniñ cenk areketlerini arttıra. Böylece, ateşkes rejiminiñ şartları bozula, amma Rusiye Ukraina ordusını qabaatlamağa tırışa. Bundan ğayrı, Qırımda ve Ukraina sıñırı yaqınlarında Rusiye askerleriniñ sayısını arttıruv Kyiv ve ğarbiy ortaqlarınıñ qasevetini doğura, çünki Rusiye ordusınıñ Ukrainağa açıq ücüm imkânı bar.
Ukrainanıñ ğarbiy ortaqları (ABD ve AB) ve NATO oña qol tutqanını bildirdi.
Kreml, Rusiye ordusınıñ Rusiyede areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli.
Mart ayında Ukraina silâlı quvetleriniñ baş komandanı Ruslan Homçak bildirdi ki, Rusiye, «Zapad-2021» strategik talimlerine azırlıq manaçığınen Ukrainanıñ şarqiy sıñırlarına taktik gruppalarını çeke. Onıñ qayd etkenine köre, Novorossiysk ve Stavropolden işğal etilgen Qırımğa talimler içün avuştırılğan Rusiye ordusı yarımadada qalmağa devam ete.
Kreml, Rusiye ordusınıñ Rusiyede areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli, dedi.


text:
Aqmescitte avgustnıñ 17-nde Ukrain medeniyet merkeziniñ faalleri teşkil etken muzıka aqşamı ötkerildi. Bu aqta UMM Facebook haberinde aytıla.
«Aqmescitke uzaq Keriçten kelgen musafirimiz Tatyana Anişçenkoğa pek minnetdarım… Tatyana muzıka ve ukrainlıqnıñ kerçek sevdalısı ola, şu sebepten bandura ve gitara ketirdi, babası daa 50 yıl evelsi onı çalğan edi», – dep yazdı faal Alena Popova.
Onıñ qayd etkenine köre, medeniyet merkeziniñ bunıñ kibi kontsertleri «Qırımdaki ukrainlıqnıñ ateşini saqlap qala».
Qırımdaki Ukrain medeniyet merkezi siyasiy bir teşkilât degil. Onı faaller yarımadada ukrain medeniyetini saqlamaq ve populârlaştırmaq maqsadınen teşkil etken ediler. Bu arada Merkez iştirakçilerine tazyıq yapılmaqta: olar telükesizlik organları tarafından sorğulav ve «subetlerge» çağırıla, ekstremizmge yol berememezlik hususında tenbiylene. Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faallerinden biri olğan Leonid Kuzmin telükesizlik hadimleri tarafından yapılğan basqı ve qorquzuvlardan soñ 2017 senesi yarımadanı terk etmege mecbur qalğan edi.
Bıltır sentâbr ayında medeniyet merkeziniñ daa bir faali Olga Pavlenko Qırımnı terk etken edi. Bundan bir qaç kün ögüne Rusiye FSBsi evini tintken edi.


text:
Qırımda mahküm etilgen ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluh, evelden Aqmescit tahqiqat izolâtorınıñ vekilleri narazılığını toqtatmaq kerek olğanında israr etseler de, açlıq tutmağa devam ete.
Bunı aprel 25-te Qırım.Aqiqatqa Qırım insan aqlarını qorçalav gruppasınıñ koordinatorı Olga Sripnik, Rusiye prezidenti yanındaki İnsan aqları boyunca şuranıñ (İAŞ), sanki Baluh, «işi İAŞ tarafından kontrol altına alınğanını bilgen soñ açlıqnı toqtattı», degen bildirüvini izalarken, bildirdi.
«Al-azırda, Baluhnıñ, advokatınen körüşkende, tahqiqat zolâtorınıñ hadimleri onı açlıqtan çıqarmaq kerek olğanını sayalar, dep bildirgeni belli. Olar, Baluhnıñ, suv ve çaydan ğayrı şingen bal içkenini bildi. Lâkin Baluh, açlıqnı devam etmek kerek, dep saya. Yani o, açlıqnı toqtatmadı», – dedi aq-uquq qorçalayıcısı.
Aprel 25-te Rusiye prezidenti yanındaki İnsan aqları boyunca şuranıñ saytı Baluhnıñ açlığını toqtatqanı aqqında malümatnı tarqattı.
Qırım.Aqiqat bu malümatnı teşkirmege devam ete.
Baluh muddetsiz açlıqnı mart 19-da ilân etti.
İlhaq etilgen Qırımda mahkeme Baluhnı, arbiy yedekler saqlağanında qabaatlı tanıp, 3 yıl ve 5 ay muddetine koloniya-qasabada azatlıqtan marum etilmesi ve ondan ğayrı 10 000 ruble (qararnen 4600 hrivna) miqdarında cöreme tölemesine dair uküm çıqardı.
Faaliyetçige qarşı ekinci cinaiy iş Aqşeyh (Razdolnoye) qasabasındaki muvaqqat tutuluv izolâtorınıñ rehberi Valeriy Tkaçenkonıñ arizası esasında açıldı. O, Baluh onı kötekledi, dep iddia ete. Aynı zamanda faaliyetçi ve onıñ imayesi, Tkaçenko özü oña ucüm etkenini bildireler.
Mart 19-da Kremlniñ kontroli altında olğan Aqşeyh rayon mahkemesi Volodımır Baluhqa 2018 senesi iyün 19-ğa qadar tevqif etilüv şeklinde sıñırlav tedbirini sayladı.
Mart 28-de Ukraina Tış işleri nazirligi Baluhnıñ deral azat etilmesini talap etti.
Rusiye FSBsi Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabr 8-de yaqaladı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ tavanında 90 patron ile bir qaç trotil şaşkasını taptılar, dep iddia ete ediler.
Baluhnıñ qorçalavı ve aq-uquq qorçalayıcıları, onıñ Ukraina vatanperveri olğanı sebebinden – eviniñ azbarında Ukraina bayrağı olğanı içün repressiyalar qurbanı olğanını iddia eteler.


text:
Qarasuvbazar rayonınıñ Sinekamenka köyündeki 16 asırğa ait olğan camide tamir işleri keçirile. Caminiñ mihrabında saqlanılğan yazığa binayen, soñki sefer tamir işleri mında 1895 senesi yapılğan edi. Pervasız olmağan qırımlılarnı caminiñ ğayrıdan tiklenüvine isse qoşmağa çağıralar.
Bunı Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
QMDİniñ malümatına köre, bu sene oktâbr ayında musulmanlar öz ğayreti ile camini tiklemege başladılar. İlk nevbette, mında divarlarnıñ qaviyleştirilüvi, pencerelerniñ qoyulması boyunca işler yapıldı.
«Caminiñ minaresi bugünge qadar saqlanılmadı, em de onıñ eski şeklini qurmaq içün iç bir foto ya da malümat yoqtır. Caminiñ bir tarafından divarğa yaqın olğan meydançıq bar, qurucılarnıñ fikrine köre, mında minareniñ temeli edi. Bu yerde qurucılar olacaq minare içün temelni azırladılar»,– deyler matbuat hızmetinde.
Cami tiklenüviniñ teşebbüsçilerinden biri aytqanı kibi, eski caminiñ tamir işlerine para bütün Qırımdan kele. Bundan da ğayrı, cuma namazlarından birisinde QMDİ tarafından da para toplanılğan edi, neticede camige 54 biñ ruble berildi.
Tamir işlerni soñunace yapmaq içün toplanılğan para azlıq ete. Bu sebepten Qırım musulmanları 16-ncı asırğa ait olğan caminiñ saqlanılmasında yardım etmege çağıralar.


text:
Qırımda aprelniñ 7-nde daa bir koronavirus hastası qayd etildi. Hasta Moskvadan kelgen Qırım sakinidir, dep bildirdi Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov.
«O, hastahanege alındı ve keskin nefes virus yuqunçı alâ metlerinen baqıldı. Alâqada olğan insanlarnıñ profilaktikası yapıldı. Böylece, al-azırda cumhuriyette 22 yañı koronavirus hastası bar, 18-i ketirildi, dördü eki qorantadan yerli ola», – dep ayttı Askenov Qırımnıñ koronavirus yuqunçına qarşı tedbirler operativ ştabınıñ toplaşuvında.
Onıñ qayd etkenine köre, yuqunç hastahanelerinden beş kişi çıqarıldı.
«Alâqada olğan ve kelgen şahıslarnıñ profilaktika tedbirleri devam ete. Yaqından alâqada olğan şahıslar yuqunç bölüklerine alındı, uzaqtan alâqada olğanlar – yaşağan yerlerinde tecrit etilip tibbiy közetüv altında buluna. Bu vatandaşlarnıñ laborator tedqiqi yapılmaqta», – dep qoştı Aksenov.
Aprelniñ 6-nda qayd etilgen yañı koronavirus hastası aqqında haber etildi, aman-aman üç biñ insan tibbiy közetüv altında buluna, beş kişi hastahaneden çıqarıldı. Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti, aprelniñ 6-na qadar şeerde yañı koronavirus hastaları qayd etilmedi, amma 1800-den çoq insan közetüv altında buluna, dep bildirdi.
Qırımda aprelniñ 3-nden 6-na qadar acele bir şey olmasa, evden çıqmağa yasaq etildi. Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi kirsetildi.
Qırımda özüni tecrit etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 12-ne qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Martnıñ 29-ında OBSE-de Avropa Birliginiñ vekilligi ukrain siyasiy mabüs Pavlo Ğrıbnıñ makümindan raatsız olğanını bildirdi. Bu aqta Azatlıq Radiosı bildire.
Bildirüvge köre, AB, “Ğrıb yaqın vaqıtta azat etilip, ihtiyacı olğan mahsus tibbiy yardımını alacağını bekley”.
“İnsan aqları boyunca Avpora Mahkemesi talap etkeni kibi, ukrain ekimler oña yiberilmeli””, - deyler vekillikte.
Martnıñ 22-sinde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi ukrainalı Pavlo Ğrıbnı 6 yılğa üküm etti. O, Rusiyede terror faaliyetine yardım etkeninde qabaatlandı.
20 yasındaki Pavlo Ğrıb bir qac ağır hastalıqnen hasta ve ağır alda buluna, o, daimiy tibbiy baqıluvğa muhtac.
2017 senesi avgustnıñ 24-nden Pavlo Ğrıb Beyazrusiyeniñ Gomelinde ğayıp oldı. Tuvğanlarınıñ bildirgenine köre, anda o, yaşağan Kyiv şeerinden internette tanış olğan Soçili qıznen körüşmek içün ketti. Pavlo (ğayıp olğanda 19 yaşında edi, şimdi – 20 yaşında) aynı künü Kyivge evge qaytacaq edi, amma ğayıp oldı. Tuvğanları ve imayesiniñ fikirince, onı Rusiye mahsus hızmetleri hırsızladı. Pavlo terrorizmge yardım etkeninde qabaatlana: qıznen yazışıp, Rusiye mekteplerinden birinde terakt yapmaq imkânını muzakere etken eken.


text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti sürgün qurbanları olğan qırımtatarlarınıñ hatırasına bağışlap teşkil etken 18 mayıs kütleviy tedbirlerinde Kefedeki bir mektepte oquğan yuqarı sınıf talebelerini iştirak etmege mecbur ete. Bu sebepten talebeler dersten azat etile. Bu aqta öz Facebook saifesinde fail Nariman Celâl bildirmekte.
«Kelgen malümatqa köre, Blijneye koyünde yerleşken 15-nci mektepniñ milliy yuqarı sınıf talebelerini yarın dersten azat etip, qalabalıq yaratmaq maqsadınen zabitler Sarayına 18 mayıs künü keçirilecek resmiy tedbirde iştirak etmege mecbur ete ekenler. Men balalar keçmişni hatırlaması tarafdarı olam. Balalar soy-sopınen beraber matem tedbirlerinde iştirak etmesi içün derslerden azat etilgen olsa, men mektep memuriyetine qol tutqan olur edim. Amma bu şekildeki «zorlama» vastasınen bam-başqa maqsatqa erişile», - dep yaza Celâl.
Mektep memuriyeti işbu haber hususında daa iç bir izaat bermedi.
Celâl daa evel bildirgenine köre, Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti qırımtatar Hıdırlez bayramı munasebetinen resmiy kütleviy şeñliklerde iştirak etmesi içün bücet muessiselerinde çalışqan hadimlernen beraber diniy erbaplarnı ketirmek niyetinde edi.
18 mayıs künü Ukrainada memorial tedbirlerniñ keçirilmesi planlaştırıla. Er yıl bu künü tamır halq 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa sürülgeninen bağlı facialı vaqialar hatırlana. Episi olıp 180 bin insan sürülgen edi.
Ukrainada qırımtatarlarınıñ sürgüni genotsid dep tanıldı.


text:
Aprelniñ 23-nde saba Aqyarnıñ yuqunç hastahanesinde COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan 20 kişi yata. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Aqyar ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Yılnıñ başından berli Aqyarda 25 hasta qayd etildi, beşi tüzelip hastahaneden çıqarıldı. Bugünki künde yuqunç hastahanesinde 110 kişi közetüv altında buluna, 1679 insan yaşağan yerinde közetile», – dep qoşmı müessise.
Hatırlatqanlarına köre, observator olaraq çalışqan «İzumrud» pansionatında dördünci şeer hastahanesiniñ tibbiyet hadimleri buluna. Svâto-Georgiyevskiy manastırında tibbiy közetüv altında 21 insan buluna.
Böylece, Qırımda tasdıqlanğan 53 COVID-19 hastası bar. Aqyarda 25 koronavirus hastası qayd etildi. Qırımda ve Aqyarda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar uzatıldı.
«Qırım aq qorçalayıcı gruppası» bildirgenine köre, aprelniñ 13-nden 19-na qadar işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda resmiy şekilde qayd etilgen COVID-19 hastalarınıñs ayısı aman-aman eki qat arttı. Aq qorçalayıcılar, monitoring vaqtında elde etilgen malümat Rusiye akimiyeti derc etken resmiy raqamlarnıñ kerçek olmağanını köstere, dep bildire.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Sankt-Peterburgda (Rusiye) İsakiyev kilsesi qarşısında Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ süretinen baştaşqa oşağan yazı peyda oldı. Anda onıñ doğğan künü ve yılı yazığan edi, sızıqtan soñ ise 2019 raqamı. Tübünde ise “Rusiye halqına hainlik etti” yazısı.
“Baştaş”nıñ süretini çekken birinci Peterburg jurnalisti David Frenkel edi, amma Twitterinde yazı müellifini bilmegenini bildirdi. Yarım saattan soñ “Agit Rossiya” Rusiye areketi Twitterde, “baştaş”nı onıñ faalcileri yerleştirdi, dep yazdı, bildire Azatlıq Radiosınıñ rus hızmeti.
“Bunen aytacağımız: halqqa qarşı qanunlarnıñ qabul etilmesi, soñsuz yalan ve yaramay ükümdarlığı neticesinde Putin Rusiye vatandaşları içün öldi”, - denile “Agit Rossiya” yazısında.


text:
Bunı RF Pension fondınıñ yerli idaresine bazanıp, öz başına tayinlengen Qırım akimiyetiniñ ruporlarından biri olğan KİA bildire.
Şahsiy esapnıñ sigortasınıñ esas maqsadı – insan mahsus pension sigorta tertibatınıñ iştirakçisi olğanını tasdıqlamaq. Bu vesiqasız Pension fondına şahsiy esap aqqında malümatnı bermege imkân olmaycaq.
Berilgen malümatqa köre, Qırım sigorta hadimleri esapnı ilk sefer 2015 senesiniñ birinci kvartalı içün berecekler. Şunıñ içün 2014 senesi oktâbr 1-ne qadar çalışqan sigortalı şahıslarnıñ Reyestri teşkil olunmalı.
RF Pension fondınıñ çalışqan sigortalı şahıslarnıñ Reyestrine grajdanlarnıñ episi, Qırım sakinleri de kirsetilmeli.
Çalışqan sigortalı şahıslar Reyestriniñ teşkil olunuvını temin etmek maqsadınen şahıslar «Sigortalı şahısnıñ anketası»nı toldurmaq kerek. Onı hadimniñ özü toldura (RF vatandaşınıñ pasportını elde etken soñ), soñra reberler, işçilerni mahsus pension sigorta tertibatında qayd etmek içün, onı Qırım Cumhuriyetiniñ Pension fondına bereler.
Sigorta ödevini tölegen insanlar (RF vatandaşınıñ pasportını elde etken soñ) öz yaşağan yerindeki Pension fondınıñ idaresinde sigortalı insannıñ anketasını toldura.
Sigortalı şahıslarnıñ Reyestri şu müessiselerden berilgen malümatlarğa köre toldurıla, ketişat endi başlandı.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Bağçasaray rayonınıñ Süyren stantsiyasında qırımtatarlarnıñ sürgünlik qurbanlarına bağışlanğan abideniñ qurulmasına «bücet parasından bir kapık» qullanılmadı. Süyren stantsiyasından 1944 senesi adamlarnen eşelonlar sürgünlik yerlerine ketti.
Bu aqta Kremlge boysunğan Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti bildire.
«18 mayıs matem kününe qadar az vaqıt qaldı, amma qurucılıq işleri etilecek yerde, hatıra işareti ve 2015 senesi qoyulğan kapsuladan ğayrı, alâ daa bir şey yoq... Alâ daa «bu leyhağa ayırılğan bücet parasından bir kapık qullanılmadı», – dep bildire matbuat hızmeti milletlerara munasebetler boyunca parlament komitetiniñ reisi Edip Gafarovnıñ sözlerini.
Onıñ sözlerine binaen, mayıs 18-ge qadar, yani Sürgünlik qurbanları hatıra kününe qadar Süyren stantsiyasında sürgünlikniñ facialı timsali olğan mahsus vagonnıñ qoyulması planlaştırıla.
Matbuat hızmetiniñ qayd etkenine köre, «Soñki aile» adlı taqım eykeli nevbetteki abide olacaqtır, onıñ qurulması 2017 senesine planlaştırıla, müzey ve eki diniy bina (cami ve kilseçik) ise 2018 senesi qurulacaqtır.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
2018 senesi noyabr 25-inde Qırım yalısı yanında zapt etilgen ve yaralanğan ukrain arbiy adamı Vasıl Sorokanıñ, Moskovanıñ Lefortova SİZOsında bulunğanı aqqında ukrain ombudsmen Lüdmıla Denısova bildire.
“Yañçıq Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovanen telefonnen laf ettim. O, cenk esiri Vasıl Sorokağa tünevin ameliyat yapılğanını tasdıqladı. Şimdi Vasıl Lefortovo SİZOsında buluna, anda onı ekimler baqacaq ve kerekli tibbiy protseduralarnı yapacaq”, - dep yazdı Denisova Facebookta martnıñ 19-ında.
Daa evel Sorokağa ameliyat yapılganı aqqında onıñ imayecisi, rusiye advokatı Sergey Badamşin bildirdi.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Mayısnıñ 11-nde sabadan Qırımnıñ İçki rayonı Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyüniñ sakinlerinden biri Ayub Rahimovnıñ evinde tahqiqat tedbirlerini keçirgen Rusiye quvetçileri çağına yetmegen eki balanıñ anası Sahiba Burhanovanı İçki rayonındaki Rusiye İç işler nazirligi bölüginiñ migratsiya meseleleri bölügine alıp ketkenler. Bu aqta «Qırım birdemligi» birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Faallerniñ malümatına köre, başta Ayub Rahimovğa pasport idaresiniñ yolbaşçısı keldi ve tahqiqatçınıñ iznini alıp, azbarğa kirdi. Faallerniñ aytqanına köre, bundan evel tintüv yerine kimse alınmağan edi.
Qırımnıñ uquq qoruyıcı organları adiseni resmiy şekilde izaatlamay.
Aprel ayınıñ soñunda Rusiye quvetçileri «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgenniñ qardaşı yaşağan evni tintti ve onı sorğuğa çekti, dep haber etilgen edi. Bundan evel Aqmescitniñ Hoşkeldi mikrorayonında Ruslan Ramazanovnıñ evini OMON sarıp aldı, quvetçiler terakt aqqında haber etildi dep tintüv keçirdi.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
‘Eki bayraq- bir ülke’: Kiyevde qırımtatar bayraq künü munasebetinen matbuat-konferentsıya keçirildi
Salı künü, iyülniñ 21-inde ‘Ukrinform’ informatsıon agentliginde Qırımtatar resurs merkezi, Ukraina vicdan serbestligi ve etnosiyaseti boyunca Devlet hızmeti ve Qırımtatar milliy Meclisi Qırımtatar milliy bayraq künü munasebeti ile #LIBERATECRIMEA areketiniñ informatsıon kampaniyası çerçivesnde ‘Eki bayraq- bir ülke’ mevzusında matbuat-konferentsıyanı keçirdiler.
Spikerler:
Eskender Bariyev - Qırımtatar resurs merkeziniñ reisi, qırımtatar Meclisi çetel işler ve huquq meseleleri boyunca idaresiniñ başı;
Yelena Bogdan- Etnosiyaset ve vicdan serbestligi boyunca Ukraina devlet hızmetiniñ başı;
Refat Çubarov- qırımtatar milliy Meclis reisi;
Ahtem Seytablayev- kinorejissör;
Andrey Yermolenko- ressam-karikaturcı;
Tatyana Podvornãk- QRM kommunikatsıya meneceri.
Eskender Bariyev öz çıqışında qırımtatar bayrağınıñ tarihı hikãye etti. Ekspert bu künü milliy ve halqara seviyesinde nasıl qayd etilgeni ve ‘#LIBERATECRIMEA»- bir bayraq altında’ aktsıyası haqqında qonuştı. Mezkür aktsıya çerçivesinde qırımtatar bayrağı 9 ay içinde dünyanıñ 28 ülkesini ziyaret etti.
‘Bugünde bugün qırımtatar bayrağı Qırımnıñ azat etilmesi ve Ukraina bütünliginiñ timsali olıp qaldı. Qırımtatar bayrağına öz hürmetini diplomatlar, siyasetçiler, cemaat erbapları, ukrain halqı bildire. Qıyınlıqlarğa baqmadan, yaqın zamanda bayraqlarımız serbest ukrain Qırımımızda dalğanacağına eminmiz’,- dedi Bariyev.
Refat Çubarov qayd etkeni kibi, qırımtatar bayrağı küreşniñ timsali olıp qaldı. Milliy bayraqqa beslenilgen hürmet ve sevgi milletni bir arağa ketire, qırımtatarlarnıñ yañı neslini ecdatlarımıznıñ qaramanlıqları ile birleştire.
Yelena Bogdan öz çıqışında qırımtatar ve ukrain halqlarnıñ bir ülkede eki bayraq altında birleşmesiniñ emiyetini qayd etti.
Bugünde bugün qırımtatar bayrağı bizler içün pek çoq mana taşıy: boysunmağanlarnıñ ruhu, öz tuvğan topraqlarında serbest olmaq arzusı, yoq olmaq telükesi altından yañıdan tiklenmek, ümüt ve adalet, serbestlik, ana yurt oğrunda cesür adımlar timsalidir’,- qayd etti o.
Ahtem Seytablayev Qırımtatar bayraq kününiñ, ayrıca da bu cenk şaraitlerinde, qıymetini añlattı. Bayraq küreş, azatlıq timsali olur eken, Ukrainanıñ her bir vatandaşı içün qıymetli olmalı.
Tedbir çerçivesinde Tatyana Podvornãk QRM tarafından #LIBERATECRIMEA areketiniñ informatsıon kampaniyası çerçivesinde hazırlanılğan vizual- informatsıon malümatlarnı taqdim etti: metin, plakatlar, bord kampaniyası.
‘İnformatsıon malümatlarımız ukrain cemaatçılığı qırımtatar bayrağınıñ tarihı haqqında daha çoq bilmesine doğrultılğan. Şundan da ğayrı, malümatlarımız yardımınen eki milletniñ bir ülkede birleşmesine ıntılamız. Şunıñ içün de pervasız qalmağanlarnı faaliyetimizge qoşulmağa çağıramız’,- dedi o.
QRM muntazam şekilde çeşit tarihler munasebi ile vizual malümatlarnı taqdim etip turmaqta. Faal cemaatçılar plakat ğayeleri üzerinde çalışa. Ressam Andrey Yermolenkonıñ icadı ile ise plakatlar soñ sıfatına qavuşalar.
‘100 kere eşitmekten bir kere körmek daha yahşı. Buça, Mariupol, Harkov, Severedonetskte çıqarılğan bir foto vesiqalarda tarif etilgen malümatlardan daha mündericelidir. Cenk vaqtında kerçekni aks etmek, ümüt bağışlamaq, askerlerniñ ruhunı kötermek- cenk vaqtında qoluna silã almağan ressamnıñ vazifesidir!’- qayd etti o.
Hatırlatamız ki, evelden QRM #LIBERATECRIMEA areketiniñ yañı informatsıon kampaniyasını taqdim etken edi. Mezkür kapmaniya Ukraina ealisi işğal etilgen Qırımdaki vaziyetni açıqlamaq niyeti ile çalışmaqta.
Kampaniyamız ile tafsilãtlıca nevbetteki sahifelerde tanış olmaq mümkün:
https://www.ctrcenter.org/
Facebook: https://www.facebook.com/
Telegramm: https://t.me/LIBERATECRIMEA


text:
"Ukrain diversantlar davası" boyunca maküm etilgen Vladimir Dudka, Rusiye Yuqarı mahkemesi onıñ ve ekinci iştirakçi Aleksey Bessarabovnıñ ükmüni deñiştirir, dep ümüt etkenini aytıp berdi. Bu, Vladimir Dudka oğlu İlya Kavernikovğa mektübinde yazdı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
"Aqiqat yeñer dep küçük bir ümütim bar edi, amma olğanı kibi olacağını bile edim. Amma Tañrınıñ emri öyledir, demek men bundan keçmek kerekim, sen de ise mennen beraber", - denile Vladimir Dudkanıñ mektübinde.
İlyanıñ aytqanına köre, babası Aleksandr Bessarabovnen beraber alâ daa "Matrosskaya tişina" SİZOsında tutula, olarnıñ advokatı Oksana Jeleznâk ise, apellâtsiya mahkemesiniñ qararına kassatsiya şikâyetini azırlay.
2016 senesi noyabrniñ 9-nda Aqyarda «Nomos» Qırım analitik merkeziniñ hadimleri Dmitriy Ştıblikov, Aleksey Bessarabov ve yaqın dostu Vladimir Dudka tutulğan edi. Üçü de Ukraina istihbaratınıñ isteginen Qırımda diversiya azırlağanında qabaatlandı.
Rusiye kontrolindeki Aqyar şeer mahkemesi aprelniñ 4-nde «ukrain diversantları» davasınıñ» mabüsleri Vladimir Dudka ve Aleksey Bessarabovnı 14 yılğa üküm etti. Mahkeme er birine para cezasını da berdi: Dudkağa – 350 biñ ruble, Bessarabovqa – 300 biñ ruble.
Oktâbr 15-inde Rusiye Yuqarı mahkemesi imayeniñ şikâyetini red etip, Dudka ve Bessarabovnıñ ükmüni tasdıqladı.


text:
Rusiye ordusında hızmetini devam etmege istegen Keriç arbiy hızmetçilerine endi Rusiye Federatsiyasınıñ grajdanlığını berdiler.
Azatlıq Radiosı bergen malümatına köre, bugün Rusiye grajdanlıqnı tasdıqlağan vesiqalarnı Keriç deñiz qorçalav otrâdınıñ arbiyleri elde ettiler. Yaqında böyle pasportlarnı A-0669 ve A-0883 qısımlarınıñ arbiylerine berilgen edi.
Keriç deñiz piyade arbiy qısımınıñ komandanı muavini Oleksiy Nikiforov aytqanına köre, Rusiye ordusına keçmege niyetini bildirgen Ukrain arbiyleri pasportlarnen Rusiye formalarnı da alğanlar, lâkin muqaveleni daa imzalamadılar.
Aynı şu zamanda Ukrainada hızmetini Keriçniñ 58 deñiz piyade askeri devam etmege qarar aldı. Silâlı Quvetleriniñ komandanlığı arbiylerge qısımnı saqlamağa vade etkendir.
Al-azırda piyade askerleri qısımğa kelip,yazılalar ve evlerine qaytalar.
Rusiye tarafını alğan Keriç arbiylerine endi Rusiye pasportlarını berdiler
Rusiye ordusında hızmetini devam etmege istegen Keriç arbiy hızmetçilerine endi Rusiye Federatsiyasınıñ grajdanlığını berdiler.


text:
Cumaaqşamı künü, mayısnıñ 27-nde, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Servet Gaziyev 60 yaşını toldurdı, o, Rusiyeniñ Rostov-na-Donu №5 SİZOsında buluna ve tibbiy yardımğa muhtacdır, dep bildirdi advokat Nikolay Polozov.
Polozovnıñ qayd etkenine köre, «terrorizmde» qabaatlanğan Gaziyev 2019 senesi mart ayından apiske alınğan soñ bir qaç mahkeme oturışuvında «acele yardımğa» muhtac oldı.
«Gaziyevniñ sağlıq problemleri bar. Mahkeme salonına muntazam sürette «acele yardım» çağırıla. Bazıda oturışuv vaqtında bir qaç kere ola. Ekimler ağrı kesecek ine urıp kete. Apiste bulunğan eki yıldan berli öyle ola. Advokatı Ayder Azamatov müvekkiline tibbiy yardım kösterilsin ve ekimler baqsın dep, eñ az bir kâğıt sarğılıq yazıp sarf etkendir. Soñki mahkemede, mayısnıñ 20-nde, zenaatdaşımnıñ aytqanına köre, müvekkili yaramadı, özü turıp olamadı ve büyügen qara cigerini is ete edi. Qız qardaşı ve advokatı daa Aqmescit SİZOsında olğanda hastahanege yatırılsın dep küreş etti. Şimdi Rostov-na-Donu şeeriniñ №5 SİZOsında buluna. Kerekli tibbiy yardım bir kere bile kösterilmedi. Onıñ diagnozı bile qoyulmadı. İnsannıñ içekleri, yüregi ağıra. Büyrek ve qara cigeri ağıra. Tiş problemleri bar. Hastalıqlarnıñ büyük qısmını, ebet, apiste qazandı», – dep yazdı Polozov Facebook haberinde.
Advokat, Servet Gaziyevniñ saqatlıq derecesi yoq, amma tibbiy yardım ve teşkerüv ihtiyacı bar, dep qoştı.
Rostov vilâyeti Rusiye İnsan aqları vekâletlisiniñ apparat reberi Vladimir Nekrasov Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Servet Gaziyevniñ sağlıq vaziyeti fenalaşqanı içün tibbiy teşkerüv keçirmek talabınen muracaat yolladı. Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Gaziyevniñ aqlarını ğayrıdan tiklemege, oña kerekli tibbiy yardım köstermege ve sağlıq vaziyeti sebebinden sıñırlav tedbirini deñiştirmege talap etti.
Rostov-na-Donu (Rusiye) mahkemesi yaramağan dava mabüsi Servet Gaziyevniñ sağlıq vaziyeti sebebinden Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» oturışuvını başqa künge qaldırğan edi. Oña yatıp raatlanmağa tevsiye etilgen edi.
Mayısnıñ 13-nde Rostov-na-Donu mahkeme oturışuvında Servet Gaziyev yaramağan edi. «Acele yardım» feldşeri bir qaç ağrı kesici ine urdı, amma Gaziyev mahkeme soñuna qadar raatsızlanğan edi. Martnıñ 30-nda Gaziyevniñ aşqazan ağrıları sebebinden de mahkemege «acele yardım» çağırılğan edi.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler.
2019 senesi martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi bütün tutulğanlarnı apiske aldı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Böyleliknen, organ reisi muavini Ahtem Çiygoznıñ aytqanı kibi, FSB hadimleriniñ areketleri «qanunsız edi ve daa ziyade qorquzuvğa oşağandır».
«Eki KAMAZ OMON hadimleri ile kelip, soqaqnı qapatıp, saba erte evge sürip kirmek, insanlarnı qorqutmaq. Tabiiy ki, evde bulunğanlarnıñ sağlığına bu er şey zarar ketirdi. Biz Qırımda Rusiye prezidentiniñ temsilcisine böyle tarzda taqiqat tedbirlerni keçirmege mümkün olmağanını ve, bundan da ğayrı, böyle areketler Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına ters kelgenini bildirdik», – dedi Çiygoz.
Cumaaqşamı künü, mayıs 15-de, Rusiye Federatsiyasınıñ FSB hadimleri Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Ali Hamzinniñ evinde tintüvler keçirip, eki saat devamında terroristik faaliyetinen bağlı patlav maddeleri, silânı qıdırdılar. Tintüvni ondan ziyade FSB hadimi keçirdi, eki Ural, «Berkut» hadimlerini alıp keldiler, yolnı qapattılar.
Hamzin emin, böyleliknen, Qırım «akimiyeti» qırımtatarlarğa qarşı repressiyalarnı keçire. O, Qırım FSB hadimleriniñ areketlerine mahkemede itiraz bildirmek niyetindedir.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi, imaye tarafından «Veciye Kaşka işi» figurantları Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kâzim Ametov ve Rusilan Trubaçqa tahqiqat izolâtorında tutuluv muddetiniñ uzatılmasında qarşı berilgen apellâtsiyanı red etti.
Tahqiqat, qabaatlanğanlar qaçmaq, şaatlarğa tesir etmek, delillerni yoq etmek mümkünler, dep iddia ete edi. İmaye, birinci maqam mahkemesi iş figurantlarınıñ musbet hasiyetnameleri, sağlıq vaziyeti, yaşı ve turğun içtimaiy alâqalarını köz ögüne almağanına işaret etip, sıñırlav tedbirini daa yımşaq şekline deñiştirmekni istey edi.
Bekir Degermenci, munaqaşalarda çıqışta bulunırken: «Men, qararnıñ nasıl olacağını evelden bilem. Arqadaşım Asan Çapuh aytqan kibi, bu bir farstır – artıq bugün bizge kene muddetni uzatalar. Biz cemiyet içün iç bir telüke teşkil etmeymiz. Advokatım, tahqiqat izolâtorında tutulamaycağımnı köstergen malümatnameni taqdim etti. Siz onı baqmaqnı red ettiñiz. Men bu yarım yıl içinde o qadar çoq bozuluvlar kördim ki, iç olmadı, bir kişi añlasın dep nasıl añlatmaq keregimni bilmeyim. Sizge bir ölüm azlıq etemi?», – dedi.
Diger şübheliler sözden vazgeçti.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir gruppa qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar.
Olarnı Türkiye vatandaşından aqsız yerde para talap etkenlerinden şübheli sayılalar. Yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadın vefat etti.
Daa evel, bu işniñ figurantlarında sağlıq ile ciddiy problemalarnıñ olğanı bildirilgen edi. Bekir Degermencide sürekli astma bar. Çapuh tahqiqat izolâtorında mikroinsult keçirdi.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Rusiye ğarp cezalarından sebep bir yılda 40 milliard dollardan marum qala, cermay fiyatlarınıñ ucuzlaşmasından sebep – tahminen 100 milliard dollardan.
Bunı Rusiye maliye naziri Anton Siluanov ükümet yanındaki Maliye akademiyası forumında bildirdi, dep haber eteler Rusiye haber agentlikleri.
Bu sene cermaynıñ eñ yüksek fiyatı 115 dollarnı iyün ayında teşkil etken edi. Şimdi onıñ fiyatı 80 dollar civarındadır.
AQŞ, Avropa Birligi ve diger ğarbiy memleketler Qırım işğali ve Donbassta boyeviklerge köstergen yardımdan sebep Rusiyeni cezaladılar. Rusiye Ukraina şarqında vaziyetni kerginleştirüvge onıñ alâqası olmağanını bildire.


text:
«Tavrida» yolunıñ qurılması içün yarımadanıñ Rus akimiyeti 171 topraq damartısını tutıp alacaq ola. Bu aqta Kremlniñ nezaretinde olğan işğal etilgen Qırımnıñ Mülk ve topraq munasibetleri nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyeti, ayrıca İçki rayonında – 12 topraq damartısını, Kefe şeer bölgesinde – 16, Aqmescit rayonında – 98 topraq damartısı ve 8 temelli qurucılıq inşaatını, İslâm-Terek rayonında – 8, ve Bağçasaray rayonında – 43 topraq damartısını tutıp alacaq ola, dep haber etile.
«Alınacaq topraqnıñ saipleri mülkniñ bazarlıq fiyatına köre onı satıp, bütünley tazminat alacaqlar ya da aynı qıymeti olğan topraq damartısını başqa yerde ala bilirler», – dedi Kreml tarafından tainlengen Qırımnıñ mülk ve topraq munasibetleri naziri Anna Anühina.
Bundan evel Rusiye nezaretindeki Qırımnıñ mülk ve topraq munasibetleri nazirligi, «Tavrida» naqliyat yolunıñ qurucılığı içün topraq damartılarınıñ alınması naqliyat yolu tezce qurulması içün 2-3 ayğa qısqartıldı, dep bildirgen edi.
Fevralde «Tavrida» yolunıñ quracılığınıñ başlanmasını 2017 senesi mart ayına keçirdiler.
Bundan evel Kreml nezaretindeki Qırım parlament deputatı Leonid Babaşev Qırım naqliyat nazirliginiñ toplaşuvında «Tavrida» yolunıñ qurucılığınıñ başlanuvını 2017 senesi fevral ayına planlaştırğanlarını bildirgen edi.
Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev «Tavrida» taqliyat yolunıñ qurucılığına parasını tapmaq içün Rusiye akimiyeti «çoq çalıştı», dep ayttı. «Tavrida» yoluna başta 43 milliard ruble masraf etilecek edi. Soñra leyha başta 85 milliard, keççere – 139 milliard rublege palılaştı. 2018 senesi «Tavrida» yolu azır olacağı ilân etilgen edi. Lâkin iyünde Rusiyege bağlı Qırım avtomobil yollar hızmetiniñ yolbaşçısı Aleksandr Mohna qurucılıq müddeti daha eki yılğa ögge sürülecegini degen edi.


text:
Qırımda eki ay devamında qızamıq çıqarmaqnıñ 40 adisesi qayd etildi.Bu aqta Qırım Sağlıq nazirliginiñ bala ekimi Lüdmila Prokudina bildirdi, haber ete “RİA Krım”.
“2016-ncı yılğa qadar bizde qızamıq qayd etilmey edi, amma 2017 senesinden 2019 senesinece qızamıq adiseleri belli ola ve çoqlaşa. Keçken yıl 27 qızamıq adisesi qayd etildi, bu yılnıñ eki ayı içinde ise endi tasdıqlanğan 40 adise oldı. Menimce, bu raqam artacaq”, - dedi o.
Prokudina, bu hastalıqtan yalıñız aşılav qurtara bilecegini bildirdi.
2018 senesi ilhaq etilgen Qırımnıñ Aqmescit, Kezlev ve Saq rayonlarında qızamıq çıqarması qayd etile edi. Rospotrebnadzor 17 adiseni tasdıqladı.
2018 senesi Bütün dünya sağlıq saqlav teşkilâtı Avropada qızamıq adisesiniñ rekordlı çıqaruv sayısı belgiledi. İlk altı ay devamında 41 biñ adamdan çoq qızamıq çıqardı, bu - keçken 10 yılnıñ eryıllıq köstergiçlerinden çoq.
Qızamıq adamdan-adamğa qolaylıqnen keçe, öksürik, yaqın toqunuvlarnen keçe. Virus eki saat devamında faal qalıp, avada ya da ten üstünde yaşay. Hasta başta sade suvuqlanuv alâmetlerini duya: tımav, sıcaqlıq, öksürik, tahminen bir aftadan eşken peyda ola (evelâ başta, soñ - bedenniñ yuqarı ve tüpteki qısımlarında). Qızamıq sebep olğan ağırlaşuvlarnıñ arasında - siñir sistemasınıñ zararlanuvı (entsefalit), pnevmoniya, otit, körüv qabiliyetiniñ ğayıp oluvı bar.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Keriç köpründe poyezdlerniñ yürüşi açılmasında iştirak ete bile. Bunı jurnalistlerge Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov haber etti.
"Prezident bunda iştirak ete bile", - dep yaza Peskovnıñ sözlerinden TASS haber agentligi.
Daa evel matbuatta Vladimir Putin, Keriç köpründe poyezd yürüşini şahsen açacağı aqqında haber peyda oldı.
«Grand Servis Ekspress» naqliyat şirketi noyabrniñ 8-nde saba Keriç köprüden ketecek Qırımnıñ yolcu trenlerine bilet satmağa başladı.


text:
FSB tutıp alğan ukrain deñizcilerniñ soyları Qırımuquqçısı Lilâ Gemeci ve advokat Edem Semedlâyevge yardım istep muracaat etti. Qırım.Aqiqat bilgeni kibi, añlaşmalar endi imzalandı.
Lilâ Gemeci Qırım.Aqiqatqa haber etkeni kibi, advokatlarnen añlaşma tizmesini bazı qıyınlıqları bar edi: “Bu tez yapılğan şey degil, çünki gençlerniñ qorantaları qıta Ukrainada, deñizcilerniñ özü ise Keriçte”.
Daa evel haber etildi ki, Kreml nezareti altında Aqmescitniñ Kiyev rayonı mahkemesinde noyabr 25-inde tutulğan ukrain deñizcileriniñ cezasını tayinlenecegi bildirildi.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Aqşamğa yaqın Rusiye ukrain gemilerini keçirdi, amma birazdan atışlar aqqında belli oldı. Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ malümatına köre, ücüm neticesine altı ukrain arbiyi yaralandı. Rusiyede silâ qullanuvını tasdıqladılar ve üç yaralanğan ukrain deñizcisi aqqında haber ettiler.
Ukraina Yuqarı Radası, noyabr 26-sında aqşam bir sıra vilayette Azaq ve Qara deñizleriniñ içki suvlarında cenk vaziyetini ilân etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.
Soñki vaqıtları Azaq deñizi Rusiye uquq qoruyıcıları, birinciden Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tutqan sıñırcıları, tarafından yapılğan provokatsiyalarnıñ yeri oldı.


text:
Cumaertesi künü, fevralniñ 13-nde, Aqyarda qar yağdı. Gece şimaliy yelnen qar boranı oldı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Mühbirniñ malümatına köre, qar tahminen üç santim.
Sabadan Aqyar merkezinde merdiven ve yollarğa tuz qoyalar. Yerli iş adamına ait müessise sipiricileri işke çıqtı. Saba erte «Pobeda» kinoteatri ögünde merdivenge, Bala parkında, attraktsionlar yanında meyndaçıqlarğa tuz qoyğanlar.
Merkeziy soqaqlar – Sinopskaya, Kornilov yalı kenarına enüv, Bolşaya Morskaya soqağı, Lazarev meydanına tuz qoymadılar, dep haber ete mühbir.
Evler arasında bazı yollarğa tuz qoyula.
Yaramay ava sebebinden naqliyat muntazam qatnamay. Trolleybuslar cedvelge köre çalışa.
Berilgen malümatqa köre, gece Aqmescitte qar yağdı. Bazı yerlerde qar 20 sm oldı.
Hatırlatamız, qurtarıcılar Qırımğa küçlü yağanaq ve suvuqlar kele, dep tenbilegen edi.
Cuma künü, fevralniñ 12-nde, yaramay ava sebebinden Aqyar körfezinden reyd qapatıldı.
Sevavtodor yaramay ava sebebinden yüksek seviyeli azırlıq rejimine avuştırıldı.
Aqmescit ava limanında Rusiye uçaqları keç qala.
Qırımdaki qoruqlar yaramay ava sebebinden ziyaretlerge qapatıldı.