text:
Saddam Xösäin rejimınıñ cimerelüe häm fälästinnär belän izrael arasında tınıçlıq urnaştıru mäqsatın quyğan AQŞ yaqlağan plannıñ iğlan itelüennän soñ yaqın könçığışta saqlıqlı optimizm xökem sörä başladı. Ämma sonğı könnärdä fälästinnär belän izraellelärneñ çiksez köç qullanuları, fälästin premiereneñ çigenüe häm İzrael xökümäteneñ Y.Arafatnı çitlätü turında qarar qabul itüe belän yaqın könçığışta wazğiät yañadan qatmarlanıp kitte.
G. Bush administratsiäse Saddam rejimınıñ bärep töşerelüennän soñ ,İzrael belän fälästinnär arasında tınıçlıq urnaştıru qulıyraq bulır dip uylağandır. Çönki 91-nçe yılda Farsı Qultığı suğışı Osloda fälästinnär belän İzraelneñ kileşügä ireşülärenä yardäm itkän ide. Şulay itep may başlarında G.Bush yul xaritası dip yöretelgän tınıçlıq planın iğlan itä. 2005nçe yılda Fälästin däwläteneñ oyışuın küzdä totqan plan AQŞ, Russiä,Yevropa Berlege häm BMO tarafınnan äzerlände. Ämma bugen yaqın könçığıştağı xällärgä qarap, tınıçlıq planı turında süz dä quzğatıp bulmıy, küplär qaraşınça plan ülgän,yäki ülem tüşägendä yata.İzraelneñ Hamas citäkçesen üterüenä cawap itep, fälästin radikal törkemnäre üzläreneñ ber yaqlı 7 atnalıq atışlarnı tuqtatu kileşüen köçtän çığarıp, intihar höcümnären başlattı. 19augustta aftobusta 22 keşeneñ üterelüenä cawap itep İzrael üç alu häcümnärenä kereşte. Şul arada Waşingtonnıñ zur ömedlär bağlağan fälästin premiere Mäxmud Abbasnıñ tınıçlıqqa şans tanımadılar dip Arafat vä İzraelne ğäyepläp urınınnan kitüe eşlärne tağı da qatmarlandırdı. Tınıçlıq planınıñ körçekkä teräläüenä Abbas äytmeşle Arafat belän İzrael genä tügel ä küp kenä küzätüçelär yähud utarları tözüne tuqtatsın, fälästinnärneñ tormışın qulaylaştırğan çaralar kürsen dip İzraelgä basım yasamağan Bush administratsiäsen dä ğäyepli.Sişämbedä fälästinnär ike intihar höcüme oyıştırıp 15izraellene üterde. Çärşämbedä İzrael oçqıçları Hämäs citäkçesen üterergä omtılğanda ike fälästinle häläk buldı. Pändeşämbedä izrael kabinetınıñ Y.Arafatnı çitlätü bälkim dä sörgengä cibärü turındağı qararı böten dönyada şau-şuğa säbäp buldı.İzrael kabinetında terrornı yaqlauçı Arfatnı quıp çığaru turındağı fikerlär yaña tügel. Saqlanu ministırı Shaul Mofaz süzlärençä(audio) İminlek kabinetı ütkän töndä kirtä bulıp torğan Arfatnı quıp çığaru turında qarar qabul itte. Anıñ waqtı häm räweşe turında ayruça qarar çığarılaçaq Arafat här törle prosesta töp kirtä bulıp tora.
Sharon kiñäşese Zalman Shoval Arafat tiskäre rol uynıy digän mäsälädä AQŞ belän İzrael arasında bernindi kileşmäüçänlek yuq.Ul M.Abbasnıñ tırışılqların zäğiflätte, yaña premiärneñ dä eşçänlegen boza başlayaçaq dip söyläde.
Yevropa Berlege Arfatnı exilge cibärü bik zur xata bulaçaq dip belderde. BMOnıñ general sekertarı Kofi Annan, häm başqa bik küp illär näk şul fikrene qabatlıylar. Quşma Ştatlarında Däwlät departamentı süzçese Richard Boucher (audio) Bezneñ Y.Arafatqa qaraşıbız üzgärmäde.Bezneñ fikerebezçä ul xäl çarasınıñ tügel ä problemanıñ ber öleşe bulıp tora.Ber yk waqıtta bez anı sörgengä cibärü yardäm itär dip uylamıybız, kiresençä bu aña uynau öçen yaña säxnä genä biräçäk.
Premier itep bilgelängän Axmäd Qurei fälästin kabinetın oyıştıru eşen tuqtattı, Ul Arfatnı ququ yaqın könçığışnı şartlataçaq dip äytkän. Fälästin wäkile Saeb Erakat älege şartlarda ber nindi xökümät tözelä almıy dide.
Yasir Arfat üze isä (audio) bu izge urın, beräü dä mine monnan qua almıy dip belderde yaqlauçlarına .Könbatış Üzänendä Arafatnı yaqlap meñnärçä keşe demonstratsiä ütkärä.İzrael xökümätendä Arafat, Könbatış Üzäne yäki Gazada torğan möddätçe alternativ fälästin citäkçelegeneñ barlıqqa kilüenä yul quymayaçaq digän fikerlär küptännän bar. Ämma añı sörgengä cibärü , Arafat yañadan xalıqara säxnägä qayta digän süz. Bu bälkim dä anıñ cafalanğan revolutsiä citäkçese imiçın köçländerer ide,
färidä xämit,praga


c: text/html

text:
Putin belän Sarkozy urtaq tel taba alırmı?
Sişämbedä Mäskäwgä Fransiä prezidentı Nicolas Sarkozy kilde. Berniçä kön elek kenä ul Kremlne dönya problemnarın qatlawlandıruda, neft häm gaznı Yewropağa üz qaraşın tağu öçen qullanuda ğayeplägän ide. Şuşı aldan yasalğan "qatı belderülär" Sarkozyğa anıñ Rusiä prezidentı Vladimir Putin belän söyläşülärendä awırlıqlar tudıra alamı?
"Minemçä, bu säfärdän citdi näticä kötep bulmıy. Çönki soñğı waqıtta Fransiä belän Rusiäneñ qaraşları şaqtıy yırağaydı" di Mäskäwdäge xalıqara humanitar häm säyäsi tikşerenülär institutı citäkçese Vyaçeslav İgurnov.
Rusiä prezidentınıñ Mäskäw çitendäge utırmasında kiçke aş mäclese waqıtında İran mäsäläse dä kütärelergä mömkin. Rossiyskaya gazeta basmasınıñ sişämbe sanında dönya kürgän äñgämäsendä Sarkozy Tährannı aqılğa utırtu öçen qırısraq çikläwlär kertergä öndi. Mäğlüm bulğança, Mäskäw Tähranğa çikläwlär kertügä qarşı çığa.
Mäskäw belän Parijnı ayırğan tağın ber mäsälä bar – Kosovo. Fransiä bu töbäkkä bäysezlek birü yağında, Mäskäw – ayaq teräp qarşı.
Qıyulığı citsä Sarkozy Putin aldında Rusiädä keşe xoquqları, matbuğat ireklege torışın, oppozitsiä wäkilläreneñ totqarlanu xällären telgä alıp qarıy ala. Monnan tış, Kremlneñ gaz torbasın säyäsi qoral itep qullanu ğayepläwen qabatlıy ala. Döres, qayber belgeçlär fikerençä, monısı qatlawlıraq mäsälä:
"Minemçä, bu kommersiä genä tügel ä säyäsi mäsälä. Yewropa üze dä bazarların yabırğa tırışa. Rusiä genä tügel, ä ğäräp illäreneñ dä, bigräk tä däwlät qaramağındağı kompaniälären üz bazarına kertmäskä tırışa" di Vladimir Gutnik, Rusiä fännär akademiäseneñ Yewropanı tikşerü üzäge citäkçese.
Şulay da, belgeçlär fikerençä, qayber qarşılıqlarğa qaramastan, bu ike citäkçe urtaq fikergä dä kilergä mömkin:
"İkese dä pragmarik, üz illärendä wazğiätne yaxşığa üzgättergä tırışqan citdi säyästçelär. Sarkozynıñ Amerika yaqlı belderülärenä qaramastan, Rusiä belän Fransiä arasında citdi qarşılıqlar bulmayaçaq" di Global iqtisad häm xalıqara mönäsäbätlär institutı belgeçe Kira Zueva.
İke il arasında säwdä üseş kiçerä. Fransiäneñ energiä şirkäte Gazprom belän bergäläp Rusiäneñ ber ere yatmasın eşkärtä başlıy. Nixayät, aviatsiä, ğäläm öyränü ölkäsendä xezmättäşlek mäsäläsen kütärep bula. Yağni, urtaq tel tabu öçen dä citärlek forsat bar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yaqın Könçığış kördläre Talabaninıñ Ğiraq prezidentı buluın bäyräm itä
Çığışı belän körd bulğan Calal Talabaninıñ Ğiraq prezidentı bulıp saylanuı Yaqın Könçığış illärendä sibelep yäşägän millionlağan körd tarafınnan kiñ küläm bäyräm itelde. Ul arada bu waqiğanıñ ike qapma-qarşı näticäse bula ala: beryaqtan ul kördlärgä yäşägän illärendä yaraqlaşırğa yärdäm itä ala. İkençe yaqtan, kiresençä, bäysez körd däwläten tözü omtılışın köçäytep cibärä ala.
Audio (Aliriza Nurizadä)
"Talabaninıñ prezident bulıp saylanuı, minemçä, Berlin diwarı cimerelü däräcäsendäge ähämiätkä iä. Bu waqiğa bäysez körd däwläte tözü xıyalı belän yäşägän bar kördlärgä täesir itte."
Nurizadä süzlärençä, bu waqiğa, İrannan alıp Süriägä qädär, kördlär yäşägän bar töbäklärdä bäyräm itelä. Törkiä, Süriä, İran häm Ğiraq bilägän töbäklärdä barlığı 30 millionğa yaqın körd yäşi. Bäysez körd däwläten tözü bu illärneñ bötenlegenä yanaw, bar töbäkkä totrıqsızlıq kiteräçäk dip sanala. Nurizadä fikerençä, Ğiraq misalı bar kördlärgä "maqsatlarğa ayırım däwlät tözemiçä dä, demokratiä aşa ireşep bula" digän köçle ürnäk bula ala.
Ä menä Londondağı Suğış wä Tınıçlıq institutında Ğiraq belgeçe, çığışı belän körd Kamran äl-Karadaği, Talabani prezident bulğanğa ğına kördlär bäysez däwlät xıyalınnan waz kiçer dip uylamıy:
Audio (Kamran äl-Karadaği)
"Ğiraq kördläre saylawlar waqıtında üz fikeren äytte. Saylawlar belän bergä, räsmi bulmasa da, bäysezlek turında referendum ütte. Xalıqnıñ 97-98 protsentı bäysezlekne sayladı."
Karadaği süzlärençä, bu referendum şunı kürsätte: kördlär öçen bäysezlek xökümättä urın aluğa qarağanda küpkä möximräk. Talabaninıñ prezident buluı ğına monı üzgärtä almıy.
Tik, xıyal ber närsä, säyäsi çınbarlıq – ikençe. Bügenge şartlarda bäysezlekkä ireşep bulmasın körd säyäsmännäre, Talabani üze dä yaxşı añlıy. Min kördlärneñ wäkile genä tügel, Ğiraqtağı bar xalıqlarnıñ wäkile, bäysez Kördstan däwläte tormışqa aşarlıq tügel, dide ul ber çığışında.
Alay da, Karadaği fikerençä, Talabaninıñ prezident buluı Ğiraq kördlärenä üz maqsatlarına ireşüdä yärdäm itäçäk. Maqsatlarnıñ berse – neftkä bay bulğan Kirkuknı körd öleşenä kertü. Tik bu adım kördlär belän ğäräplär arasında kierenkelek artuğa kiterä ala. Sönnilär dä, şiğilär dä moña qarşı. Prezident Talabani älegä andıy niätlären iğlan itmäde. Londondağı Ğäräp wä İran Üzäge citäkçese Aliriza Nurizadä süzlärençä, Yaqın Könçığış ğäräpläre anıñ aqıl belän eş itäçägenä ışana:
Audio (Aliriza Nurizadä)
"Ul Mısırnıñ elekke prezidentı Naser, İordan patşası, ğäräp illäre, xättä Süriä belän yaxşı mönäsäbätlärdä tordı."
Şuña kürä ğäräplär Talabaniğa ışana, di Nurizadä. Anıñ urınına başqa körd citäkçese saylanğan bulsa, bälki başqça bulır ide.
-Ali Gilmi


text:
Millätlärneñ berläşü könendä Udmurtiä tatar yäşläre uñışlı çığış yasadı
Soñğı yıllarda 2 aprel' — millätlärneñ berläşü köne bularaq bilgelänep utelä. Biş yıl elek älege waqiğanı bilgeläp ütüne Udmurtiä respublikasınıñ milli säyäsät ministıyrlığı da ğadätkä kertte. Ministırlıq qarşında berläşep 26 milli—mädäni oyışma eşli. Här oyışmanıñ citäkçeläre, wäkilläre cıyılıp başqarğan eşläre xaqında urtaqlaşıp, problemaları turında citkerep, üzeşçän sänğät ostaları äzerlängän konsert nomeların qarap, telne, mädäniätne saqlap qaluda, üsterügä kertkän öleşläre, ireşkän uñışları öçen ministrlıq büläklären alıp, qayseber yıllarda şuşındıy çaralarda qatnaşqan respublika başlıqları çığışların tıñlap, bergä—dustanä mönäsäbättä yäşärgä süz birep taralışa idelär. Bu çaralar başta respublikanıñ başqalası İjaw şähärendä uzdırılsa, ber yılnı ul Mojgada ütkärelde, ä ağımdağı yılda millätlärneñ berläşü känen bilgeläp ütkärügä üzgäreşlär kertelde. Berençedän, anı milli säyäsät ministıyrlığı üze genä tügel yäşlärneñ «Vmeste» assotsiatsiäse belän bergä äzerläde. Bu çaranı ütkärüdä zur köç quyğan milli säyäsät ministıyrlığınıñ baş belgeçe İrina Şeda—Zorina basım yasap, bolay dide.audio
Ütkän comğada Millätlär berläşüe könenä İjaw şähäreneñ balalar teatrına kilüçe milli oyışmalar häm yäşlär berlekläreneñ äğzaların milli muzıka belän qarşı aldılar, qunaqlarğa «Bez — bergä» dip atalğan maxsus gazeta tarattılar. Gazetada tatar, rus, udmurt, yähüd, nemes, ärmän, koreya yäşlär berlekläre üzläreneñ iñ qızıqlı çaraları turında xäbärlär birä, oyışmaları xaqında mäğlumatlar citkerä. Tantananı başlap, milli säyäsät ministrı Vladimir Zawalin, milli oyışma citäkçeläre notıq yasadı. Respublikada millätlär assambleyası tözelüe turında da xäbär itelde. Alğa taba säxnäneñ xucaları bulıp yäşlär qaldı. Yäşlär berlekläre qarşında oyışqan mädäni tügäräk äğzaları häm başqa milli ansambl'lär qatnaşında qızıqlı ğına konsert buldı.
Tamaşanı respublikanıñ töp milläten täşkil itkän — udmurt xalıq cırları, iyülläre belän açtılar. Annan soñ süzne «İman» tatar Berlege aldı. Alar «Güzäl» tatar xalıq cır häm biyu ansambleneñ biyu kollektivın çaqırğannar. Qızlar-yegetlär bik osta itep başqarğan «Tatar yäşläre biyuen» zalda utıruçılarda iñ cılı xislär qaldırdı. Gimnaziä uquçısı Gölnaz Xäbirova başqarğan cır da alqışlarğa kümelde. Alqışlar digännän, ul könne dörestän dä, yäşlär här çığış yasawçını köçle alqışlarğa kümde, xättä qayseber uzeşçän artistlarnıñ bulğan kimçelegen dä kürmäskä, alarğa iğtibar itmäskä tırıştımı, yäisä başqaruçılarğa teläktäşlek belderergä omtıldımı, ber genä çığış yasawçınıñ da küñelen töşermäde. Misal itep äzerbäycan oyışmasınnan kilgän yäş yegetneñ säxnädä cırlağanda berniçä tapqır muzıka uyın qoralları totaştırğan elektr utı sunep, cırnı berniçä tapqır başlap, anı tämamlıy almasa da, yegetneñ küñelen kütärep, anıñ çığışın da alqışlap ozattılar. Ğomumän, zalda da, säxnä dä ber bersenä xörmät, teläktäşlek ide. Bu mönäsäbät alğa taba da könküreştä dä şulay bulsa ide digän ömet tä yuq tügel. Udmurtiädä älegä Mäskäw, Sankt—Peterburdağı kebek rus bulmağan millät wäkillärenä höcüm itelüe, yäşlärneñ alarnı cıyılıp qinaw oçraqları işetelmi. Monda respubliqa citäkçeläreneñ här millätneñ ixtıäcların qänäğätländerügä omtıluı, milli säyäsätneñ uylanıp xäl itelüneñ ber näticäse dip qabul itärgä kiräkter.
Xämidä Ğayfullina, «Azatlıq» radiosı, Udmurtiä.


text: Germaniä xakimiatläre Hamburgqa oçqan “Aeroflot” şirkäte oçqıçlarındağı nurlanış däräcäsen tikşerüne ütende. “Praym-TASS” mäğlümät agentlığı, “Aeroflot”nıñ mätbuğat xezmätenä tayanıp, 20-läp oçqıç tikşerelergä tieş, dip belderä. Bu atnada Germaniä politsiäse Rusiä eşquarı Dmitri Kovtun bulğan berniçä urında poloní-210 ezläre taptı. Kovtun häm anıñ dustı Andrey Lugovoy, Federal' iminlek xezmäteneñ elekke xezmätkäre Aleksandr Litvinenko belän, Litvinenko Londonda poloní belän ağulanğan könne, oçraşqan ide.


text: İtalianeñ eçke eşlär ministrı şikle bülletennarnı tikşerü, küptän tügel genä uzğan parlament saylawları näticäsenä täesir itmäyäçäk, dip belderde. Bu saylawlar näticäsendä xäkimiättäge koalisia oppozisiagä ottırdı.Ministrlıq mäğlümätlärenä qarağanda şikle dip farazlanğan barı tik 5 meñ bülleten tabılğan, elegräk distälärçä meñ dip raslanğan ide. Silvio Berlusconi, ciñelüen tanudan baş tartıp, tawışlarnı yañadan sanawnı taläp itte. Räsmi mäğlümätlärgä qarağanda saylawlarda berazğa ğına artıq tawış belän Romano Prodi citäkçelegendäge urta-sul koalisiä ciñep çıqtı.


text:
Ğiraqnıñ Kirkuk şähärendäge cirle saylaw näticäläre şähärdä millätara kierenkelekne arttıra ala
Ğiraqta saylawlar ilneñ yaña parlamentına ğına tügel, cirle şuralarğa da uzğan die, xörmätle tıñlawçılar. Berniçä törle millät wäkilläre yäşägän häm ara-tirä milli kierenkelek çığıp torğan Kirkuk şähärendä şuradağı küpçelekne kördlär yawladı, bu isä yänä andağı millätara mönäsäbätlärne kierenkelätte. Başqa milli törkemnär xäzer kördlärne saylaw näticälären bozuda ğäyepli.
Audio, Hiwa Osman
"Kirkuktağı här milli törkem üzen anda küpçelek dip, ä qalğannarnı azçılıq dip kürä. Şuña kürä, berkem dä başqalar belän tiñ bulunı üze öçen ğädel tügel dip isäpläp kilde häm şuradağı urınnarnı bertigez bülüne problemanı xäl itü yulı bularaq tügel, ä barı tik simvolik ber çişeleş itep kenä bäyäläde" di Hiwa Osman. Xäzer inde, saylawlardan soñ, ottırğan taraflar kördlärneñ bu ciñüe belän niçek kileşer soñ digän soraw tua. Yaña şura aldında şaqtıy awır burıçlar, berençe çiratta, şähärdäge mal-mölkät problemaların xäl itü kebek qatlawlı mäs''älä tora. Saddam zamanında meñlägän körd bu yaqlardan quılıp, alar urınına ğäräplär kiterep urnaştırılğan ide. Elek kördlär yäşägän yortlarnıñ kübesendä xäzer ğäräp ğailäläre yäşi häm alar ilneñ başqa töbägenä kitep yaña tormış başlarğa cıyınmawı xaqında belderä. Osman, elekke amerikan idaräse şähärdäge mölkät däğwaların terki başlağan ide, ämma ul ällä ni alğa kitä almadı di:
Audio, Hiwa Osman
"Töp mäs''älä bulıp Kirkukta milek mäs''äläse tora. Amerikannar Ğiraqnıñ Milek däğwası komissiäsen tözep qarağan ide, läkin bu bernigä dä kitermäde, çönki alar barı tik däğwalarnı gına terkäde, ä soñğı xökem çığaru belän mäşäqätlänmäde" di tönyaq Ğiraqta eşläwçe Hiwa Osman. Distälägän meñ körd yıllar buyı çittä yäşägännän soñ xäzer kire Kirkukka qayta häm alar älegä şähär çitendäge alaçıqlarda kön kürergä mäcbür. Şähär şurasında kördlärneñ östenlek itüe şuşı milek dawlaw eşlärendä körd mäxälläsenä küpmeder östenlek birä, dimäk Kirkuktağı millätara kierenkelekne tağın da arttıra ala.
Kärim Kamal


text:
Yukostağı tikşerülär artında ni tora?
Russiäneñ ikençe iñ ere neft'' şirkäte Yukosnıñ finans eşlären tikşerülär däwam itä. Uzğan atna axırında Yukosnıñ töp binasında tentülär 17 säğät däwam itkän ide. Kiçä baş prokuratura Salım ministrlığınnan Yukos turında kübräk mäğlümät birüne soradı. Yukosnıñ başqarma mödire Mixail Xodorkovskiy bu tikşerülärneñ artında säyäsät yata dip belderde häm monıñ Russiä iqtisadına zur yuğaltular kiterü mömkinlege turında kisätte. Küp kenä küzätülär Yukosqa höcümne Russiädäge saylaw aldı kampaniäse belän bäyläp qarıy.
Xodorkovskiy äytüençä, bu tikşerülär Russiä iqtisadına milliarlarça häm xätta distälärçä milliard dollar zıyan kiterergä mömkin.
2 atna elek Yukos belän bäyle Menatep finans törkeme citäkçese Platon Lebedev 1994 yılda 280 million dollarlıq däwlät aksiälären üzläşterü ğäyepläwläre nigezendä qulğa alınğan ide. Yukos aksiäläreneñ zur öleşen kontrol''dä totuçı Lebedevqa qarşı bu ğämälne küzätüçelär şunda uq Russiäneñ iñ zur bayı Xodorkovskiyğa orım bularaq bäyäläde. Yukosqa turıdan turı höcümnär isä soñraq başlandı.
Xakimiätlärneñ bu ğämälläre näticäsendä Yukosnıñ bazar qimmäte 20 protsentqa yäğni 5 yarım milliard dollarğa kimede.
Uzğan atnada Xisap Palatası başlığı Sergey Stepaşin başqa ber mäğlüm olligarx Roman Abramoviçnı 300 million dollar salımnarnı yäşerep qaluda ğäyeplägän ide.
Soñğı arada oligarxlarğa qarşı başlanğan bu höcümnär 90-nçı yıllardağı ğädelsez xosusıylaştıru näticäläre xäzer yañadan qaralırğa mömkin digän fikerlärgä dä säbäp buldı. Bu atna başında Kreml''neñ iqtisadıy kiñäşçese Andrey İllarionov, ägär dä xäzer xosusıylaştıru näticälären yañadan qawawnı başlasaq, monı tuqtatıp bulmayaçaq häm bu watandaşlar suğışına kiterep çığarırğa mömkin dip belderde.
Küzätüçelär Yukostağı tikşerülär häm Menatep citäkçesen totqarlaw öçen kürsätmä Krem''dän birelgän dip isäpli. Kup kenä belgeçlär fikerençä, Russiädä mondıy ğämällär Putinnıñ xuplawınnan başqa eşlänä almdıy. Bu uñaydan törle farazlar kiterelä. Mäs''älän qayberäwlär Putin monı oligarxlarğa qarşı köräş dulqınında saylawlarda çiñep çığu öçen maxsus oyıştıra dip isäpli. Bıltır cämäğätçelek fikeren beleşü üzäge ütkärgän tikşerenü näticälärenä qarağanda, Russiä xalqınıñ yartısı Oligarxlarnı küralmıy, alarğa näfrät belderä.
İkençe beräwlär moña Kreml''däge törle törkemnär arasındağı köräş çağılışı itep qarıy. Alar fikerençä, Peterburdan kilgän çekistlar Berdäm Russiä öçen oligarxlardan kilgän açqalarnıñ Prezident idaräse başlığı Aleksand Voloşin häm anıñ urınbasarı kontrolendä buluı belän kileşmiçä bäleşne üzlärençä bülergä teli.
Öçençe fikergä qarağanda, bu köç strukturalarınıñ Yukos citäkçese Xodorkovskiydan rişwät taläp itü öçen şantaj asulı.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Mäskäwneñ Zur teatr säxnäsendä Foat Mansurovnıñ yubileen bäyräm ittelär
Ä Qazannıñ Zur konsertlar zalında 12 ğinwarda sänğät citäkçese Foat Mansurovnıñ Mäskäwdä buluınnan faydalanıp küräseñ, Tatarstannıñ simfonik orkestrı belän äzerleksez keşelär, yäğni telägän şäxeslär dirijerlıq itep qarağan. Bik qızıq kilep çığa di. Annarı orkestr dirijerı Räşit Skuratov ta muzıkantlarnı ädämçä uynatıp kürsätkän.
12 ğinwarda Qazannıñ “Uniks” tamaşalar zalında Tatarstan radiosınıñ “Par qanatlar” tapşıruına 15, anı alıp baruçı Räzin Nurullinğa 50 yäş tuluğa bağışlanğan bik şäp mädäni kiçä buldı. Anısın kürdek häm “Azatlıq”nıñ maxsus bülägen dä tapşırdıq.
Rimzil Wäli, Qazan


text:
AQŞnıñ Gruziägä yärdäme andağı täräqqiätkä etärgeç birä
AQŞ xökümäte tizdän Gruziägä zur yardäm paketen raslar dip kötelä.''Yaña Meñ Yıllıqnıñ Yanauları '' isemle şuşı programma namuslı häm ütä kürenmäle idarä sisteması qabul itkän yarlı illärne büläkläw mäqsatın quya. Gruziädä zur üzgäreşlär kiçergän yaña iqtisadi täräqiät yulında bara . İl külämendä yullar, energie infrastrukturası , awıl xucalığı häm turizm ölkäsen yaxşırtu öçen inisiativa alıp barıla
Applegarth(audio)
Yaxşı citäkçelär meñyıllıqnıñ yañauları quyğan prinsıplarnı nığıta – rişwätçelekkä qarşı köräşä, xökümättä tazartular ütkärä, täsirle proseduralar alıp bara.
Bush administratsiäse yarlı ämma yaxşı idarä itelgän illärgä genä aqça birä.Programma , qanun tärtib urnaşqan, iqtisadi programması bulğan häm xalıq öçen investitsiälär yasau yöklämäsen üz östenä alğan illär arasınnan namzätne saylıy . Birelgän aqçanı niçek qullanu turında cirle räsmilär qarar birsä dä aqça ekonomik üseşkä täsir itärgä tieş. Berençe kileşügä bu ay başlarında Madakaskar imza quydı.Aña 110 million dollar birelä. 16 il arasında Ärmänstan da bar , ul üz täqdimnären yasarğa çaqırıldı. Gruziä dä Madakaskar kebek üz planın kiñäşläşü protsesı aşa äzerläde. 8 regional forum oyıştırıldı , xalıq öçen internet säxifäse açıldı häm cirle sivil cämğiätlär qatnaştı bu protsessqa. İqtisadi üseşne arttıru öçen xökümätkä 600 täqdim yasalğan. AQŞ belän kontraktqa ireşü öçen tırışqan oyışmanıñ citäkçese Lasha Shanidze küptän tügel genä Waşingtonğa yasağan vizitı waqıtında bezneñ xabärçegä ber yıl däwam itkän kampaniä Gruziä xökümätendä täräqiät turında yaña tör idea, uylar barlıqqa kiterde, Protsess şulayuq xosusi bank häm xalıqara finans çığanaqların da cälep itte dip söyläde.
Shanidze(audio)
MCC ildä bilgele proyektlarğa ğına iqtibarnı cälep itmäde ämma ilgä kübräk investitsiälär dä cälep itte. Bu äle kileşügä qul quyğançı kürende Xalıq proyektlarnı finansiäläw öçen çiratta tora,çönki alar aña ışana.
MCC belän Gruziä räsmiläre bu cäy kileşügä qul quyarlar dip kötelä. Shanidze 200million dollarlıq paket 5 yıl öçen raslanır dip ömedlänä. Ul Gruziä yasağan täqdimnär arasında könyaqta izolatsiädä torğan Axalkalaki täbägen ilneñ başqa ölkälärenä totaştıru tora di. Bu proyekt Törkiä häm Ärmänstan belän säwdä yulların yaxşırtır ide. MCC birgän aqça belän Rusiädän kilgän gaz ütkärgeçen yaxşırtu küzdä totıla . Bu gaz ütkärgeçe Ärmänstan öçen dä möhim. Gruziäneñ elektr citeştergän şirkätläre dä gazdan bağlı. Gruziägä çit il investorların cälep itü öçen kapital saldırtu öçen ışanıçlı gaz täminatı şart.Şunlıqtan Gruziä gaz ütkärgeçlären tözätü yaxşırtu mäqsatın quya. MCC fondlarınıñ ber öleşe awıl xucalığı häm turizm ölkäsen täräqi itterü öçen qullanılaçaq.Waşington Universitetında Millätara Cinayät häm Rişwätçelek Üzäge direktorı Loise Shelley Gruziädäge rişwätçelek turında xisap äzerlägän ide. Ul yaña xökümätneñ AQŞ fondına täqdim itkän inisiativalar isemlegendä bik kiräkle proyektlar bar häm alar ilne yarlılıqtan çığaru öçen şart dip söyli.Shelly häm Gruziädäge xällärne qarap baruçılar xökümät aqça yuı häm politsiäne reformalaw eşenä bik ciddi qarıy dip belderälär. Dönya Bankında Gruziä eşlären qarap baruçı Roy Soutworth ta Gruziä ber yıl eçendä rişwtçelekne töbe tamırınnan beterde dip äytü bik naiv bulır ide. Çönki eleke xökümät zamanında ul här däräcädä bik kiñ cäyelgän ide .Yaña xökümät korrupsiägä qarşı köräşü öçen xalıqtan mandat aldı. Alar ber yıl eçendä bik zur progress yasadı dip äytte Soutworth. färidä xämit


text:
Çittäge millättäşlärebez qatnaşında çaralar
Qazanğa törle illärdä häm Rusiä töbäklärendä yäşäwçe tatar eşmäkärläre kilä başladı ide. Pänceşämbe könne “Aq Bars” yäşlär üzägendä «Tatarstannıñ eşlekle xezmättäşläre» digän zur Forum uzaçaq. Ul inde 6Hчы yıl rättän oyıştırılıp kilä. Anda kübräk Tatarstan tauarların çit cirlärdä täqdim itüçe oyışma citäkçeläre, Tatarstan-säwdä yortı başlıqları, tatar moxtäriäte wäkilläre, eşmäkärlär qatnaşaçaq. Ğomumän alğanda Rusiäneñ 45 töbägennän häm 15 çit ildän wäkillär kiläçäk. Çit illärdän Bolğariä, Almaniä, Latviä, Litva, Çexiä, Törkiä, Finlyandiä, Fransiä, Äzerbäycan, Qazaqstan, Qırğızstan, Belarus' häm Ukrainadan wäkillär qatnaşaçaq. Tatarstan säwdä häm tışqı iqtisadıy xezmättäşlek ministrlığı belän tatar kongress oyıştırğan bu forumda şulay uq Tatarstan Premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov ta qatnaşır dip kötelä.
Äytergä kiräk, çittäge tatar eşmäkärlärneñ küpçelege üzlärendä tatar oyışmaları belän dä elemtädä tora häm azmı-küpme alarğa matdi yaqtan yärdäm dä itep kilä. Yäğni töbäklärdäge törle tatar çaraları uzdırğanda aqçalata yärdäm itep kilälär. Şul säbäpleder, älege Forum dönya tatar kongressı Başqarma komitetınıñ 8-9 dekaberendä uzaçaq çaraları belän turı kiterelgän. 8 dekaber könne uzaçaq çaralar turında Tatar kongressınıñ matbuğat üzäge citäkçese Gölnaz Şäyxi
8 dekaber könne «Tügäräk östäl», «Qazan» milli mädäni üzägendä Tol'yatti şähäre rässamnarı Rinat Biktaşev häm Larisa Xafizovalarnıñ kürgäzmäsen açu qaralğan. Massaküläm mäğlümat çaraları komissiäsenä çit töbäklärdän barlığı 60 jurnalist çaqırıldı.
Gölnaz Şäyxi belderüençä, kürgäzmä 8 dekaber könne “Qazan” milli mädäniät üzägendä säğät 2дә açılaçaq. Annan soñ “tügäräk östäl” bulaçaq. Ä 9 dekaberdä massaküläm mäğlümat çaraları komissiäseneñ kiñäytelgän utırışı bulaçaq. Gölnaz Şäyxi
Tatar massaküläm mäğlümat çaraları problemalarına kilgändä, küp kenä töbäklärdä tatarça radio-televidenie tapşıruları yabıldı. Gazetalarnıñ da xälläre ciñeldän tügel - uquçılar sanı yıldan-yıl kimi bara. Şulay uq Tatarstanda çıqqan gazeta-jurnallar da millättäşlärebezgä barıp citmi. Utırışta şul mäs’älälärne kütärergä uylıybız.
Tatar massaküläm mäğlümat çaraları problemalarına kilgändä, küp kenä töbäklärdä tatarça radio-televidenie tapşıruları yabıldı. Gazetalarnıñ da xälläre ciñeldän tügel - uquçılar sanı yıldan-yıl kimi bara. Şulay uq Tatarstanda çıqqan gazeta-jurnallar da millättäşlärebezgä barıp citmi. Utırışta şul mäs’älälärne kütärergä uylıybız.
9 dekaber könne şulay uq Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetınıñ kiñäytelgän utırışı da uzaçaq. Bu xaqta tatar kongressı räiseneñ berençe urınbasarı Renat Wäliullin :
Älege çaralarda qatnaşu öçen Rossiä häm çit illärgä 170 çaqıru cibärelgän, alar arasınnan 25 keşe Qazaqstan, Qırğızstan, Äzerbäycan, Ukraina häm Belorus'tän kiläçäk, ä qalğannarı Rossiä töbäklärennän. Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetınıñ kiñäytelgän utırışında isä uzğan yılğa näticälär yasalıp kiläse yılğa burıçlar bilgelänäçäk. 2007 yıl möhim yıllarnıñ berse, çönki IV Bötendönya tatar kongressı Qorıltayı uzaçaq. Aña äzerlek xaqında da söyläşü qaralğan.
Tatar kongressı räiseneñ berençe urınbasarı Renat Wäliullin şulay uq biredä tatar ictimaği oyışmalarınıñ 2006 yılğı eşçänlegenä yomğaq yasaw bulaçağın äytte. Şul uq 9 dekaber könne kiçke altıda Gölnaz Şäyxineñ küptän tügel dönya kürgän “Küñel därya” digän kitabın täqdim itü qaralğan.
Landış Xarrasova


text:
Tatarstannıñ häm Rusiäneñ xalıq artistı Ayrat Arslanovqa 75 yäş tuldı. Bu xaqta tatar matbuğatı kinänep yazmasa da, comğa könne “Şähri Qazan” gazetı Ğ.Tuqay isemendäge däwlät büläge iäse Robert Äxmätcannıñ “Zatlı süz iäse” digän mäqäläsen bastırıp çığardı. “Ayrat Arslan, - dip yaza Robert äfände, – üzeneñ sänğättäge töp wazıyfasın ğorur totqan xäldä, yazuçı belän uquçı, şağir belän tamaşaçı arasında inde yartı ğasır üzenä ber wäkälätle ilçe rolen başqarıp kilä. Millätneñ ruxın saflandıra, anıñ telen saqlap qaluda üzeneñ köç-ğäyräten qızğanmıyça xezmät itä.”
Arslannıñ olı yubileyı uñayınnan äytelgän barlıq cılı süzlärgä quşılıp, “ozaq yäşägez, mäñgelekkä igelekle xezmät itüegez tağın da däwamlı bulsın!”- diäse kilä.
Damir Ğısmetdin, Qazan.


text:
Çallıdan Rusiä mäxkämäsenä şikäyät
Rusiä mäktäplärendä uqıtıla torğan qayber däresleklärneñ eçtälegenä rizasızlıq belderü küreneşläre küzätelä. San-Peterburda, Mäskäwdä belgeçlär arasında bäxäslär buluı xaqında xäbärlär buldı. Şuşı uq yünäleştä Çallıdan da ber törkem Rusiä Yuğarı Mäxkämäsenä şikäyät yulladı. Şikäyät, A.Preobrajenskiy häm B.Rıybakov tarafınnan 6Hчы sıynıf uquçıları öçen yazılıp, "Prosveşçenie" näşriäte bastırıp çığarğan "İstoriä Oteçestva" däreslege belän bäyle. Däreslek 2003 yılda basılıp, Rusiä Federatsiäse mäğärif ministrlığı tarafınnan mäktäplärgä täqdim itelgän. Yuğarı Mäxkämägä "İttifaq" firqäse äğzası Rifqat Säğidullin, Milli mäcles deputatı Faik Taciev, Milli xäräkät aktivistı Mönir Sitdıykov möräcäğät itä. Alar fikerençä, "İstoriä Oteçestva" däreslegendä Rusiäneñ tarix fänenä xas bulğança, maqtanu, urısnı kükkä çöyü, tarixi waqiğalarnı üzlärenä kiräk urınnarın ğına saylap alu belän bergä, Rusiädä yäşäwçe başqa xalıqlar, ayıruça tatarlar kimsetelügä duçar itelä. Mäxkämägä cibärelgän şikäyättä däreslektän alınğan 15 misal da kiterelä. Säğidullin, Taciev häm Sitdıykovlar şuşı däreslekneñ keşe xoquqların yaqlaw buyınça Xalıqara häm Auropa konvensiälärenä qarşı buluın da assızıqlıylar. Berençe çiratta tatar balası, tatar keşese zıyan kürä, dip sanıy V.Taciev. Anıñ fikere:
""İstoriä Oteçestva" kitabınıñ ber bitendä uçaqta keşe iten qızdıruçılar häm aşawçılar surätlänä. Räsemne ingliz rässamı yasağan häm tatarlarnı inglizlär şulay küzallağan, yänäse. Tatarlarnıñ häm urıslarnıñ qiäfätlären surätläwdä dä ayırma bik zur. Şuşı küreneşlär tatar uquçısında küñel töşenkelege, kimsenü uyata."
Faiq Taciev üzläreneñ töp taläpläre xaqında bolay dide:
- Älege däreslekne Rusiä mäğärif sistemasınnan häm satudan aldırırğa
- Ğäyeplelär Rusiä Federatsiäsendä yäşäwçe barlıq tatarlar aldında üzäk gazeta aşa ğafu ütenergä tieşlär.Monıñ östenä, däreslek avtorlarınnan häm Rusiäneñ fän häm mäğärif ministrlığınnan ruxi zıyan öçen aqçalata kompensatsiä dä taläp itelä.
Ğafiulla Gazizov, Çallı


text:
Soñğı jıldarı Türkïyada kïno salasına aqşa salatın käsipkerler köbey`di. Quy`ğan qarjısınıñ qay`tarımı jaman bolmay`tının jaqsı tüsingendey`. İstiñ közin tawıp, tilin tüsingen adamğa bul da ülken bïznes. Bawırlas eldegi kïnokompanïyalar men prodyuserlik ortalıqtar bunı bïznes dep bilgenine birneşe jıldıñ jüzi boldı. Maqsatı – 78 mïllïon turğını bar işki narıqtı ïgerw ğana emes, teletawarların sırt elderge de éksporttaw.
Maqsattarına jetip te jatqan sïyaqtı. Onı özimizdiñ arnalardıñ mazmunınan añğarwğa boladı.
2002-2003 jj. Brazïlïya men Argentïna serïaldarı sayabırsıp, olardıñ ornın türik serïaldarı bastı. Anna, Ïzabella, Rakelʹ degen esimderdiñ ornına Şexrïzat, Zey`nep, Berïvan dep at qoyu sänge ay`naldı. Uldarımız «Yuswfpın» dep maqtanıp, «Qambarsıñ» dep kemsitetin boldı.
Bul maqtanış emes ärïne. Serïal satıp alw dästüri äli üzilgen joq. Al, türik ağay`ındar biz sekildi serïalğa «zärw» elderge kïno satıp, bul saladan da käsiptiñ közin tapqanday`. Mäselen, qazaq körermenderine jaqsı tanıs ataqtı «Sultan Süley`men» tarïxï serïalı bïıl 20 mïllïon dollar asa tabıspen türik teleïndwstrïyasında rekord jasap otır. Kezinde elimizdegi telearnalardıñ birinen körsetilgen «Kökjaldar mekeni» (kurtlar vadisi) serïalı da qomaqtı qarjı tapqan telejobalardıñ biri. 15 mln dollarlıq pay`damen «Sultan Süley`mannen» key`in ekinşi orında.
Bulardan da basqa prodyuserlik ortalıqtardıñ qorjının qampay`tıp, el qazınasına tamşılap bolsa da qarjı quy`ıp jatqan serïaldar barşılıq. Kïno öner ğana emes, tabıs häm ïdeologïya ekenin tüsingen türik ükimeti kïno tüsiremiz degenderdi demep jürgenine birneşe jıl ötti.
2000 jıldardıñ basında Türkïyada kïnostwdïyalar jabılıp jürip jılına bar-joğı onşaqtı kïno tüsiredi eken. Key`innen memleket qoldaw körsete bastağan soñ 12 ay`da tüsiriletin teleönimniñ sanı 100-den asqan. Barlığı sapalı demey`miz, degenmen, tabıs äkelip jatqanı, kïnoïndwstrïyanı damıtwğa üles qosıp jatqanı anıq. Kez kelgen taqırıptı serïalğa ay`naldıra salatın türik kïno mamandarınıñ eñbegi arqasında kïno twındılar elge keletin twrïster sanın 16-18 pay`ızğa arttırğan.
Türkïyanıñ Mädenïet jäne twrïzm mïnïstrligi 2009-2012 jıldar aralığında älemniñ 76 eline 40 mıñ 675 sağat serïal satqanı twralı mälimet jarïya etti. Alwşılar Balqan tübegi jäne Azïya, onıñ işinde Ortalıq Azïya elderi. Eñ köp tabıs äkelgen serïaldardıñ qatarında Qazaqstanğa jaqsı tanıs «Asaw jürek», «Kökjaldar mekeni» bar.
Şamamen 2010 jıldardan bastap türik kïnogerleri Ewropa men Amerïka elderiniñ narığına nazar awdardı. Birtindep körşiles Grekïya, Resey` jäne tipti Birikken Arab Ämirlikterinen mïllïondağan körermen tarttı. Bul qızığwşılıq atalğan elderde «merhaba», «nasılsın», «tamam» «teşekkürler» sözderin jattawdan bastap türik tilin üy`rengisi keletinder sanın köbey`twge sep bolğan. Grekïyada, balqan elderinde onşaqtı türik tili kwrstarı aşılğan. Resey`diñ «Domaşnïy` tv» kabeldik telearnası türik serïaldarına orın bergen. Bul elde körermenge qattı unağanı sonşalıq, «Sultan Süley`men» serïalın aptasına 11 sağat boy`ı éfïrge qoy`ılğan.
Dwbay`da şığatın «Gulf news» basılımı soñğı jïırma jılda BAÄ-ine Türkïyanıñ 60 mln dollarğa 100-den asa serïal satqanın jazıptı. Türkïyanı Afrïka elderine de jaqındata tüsken osı teletawar desek, qatelespey`miz: Afrïkanıñ soltüstigi men oñtüstigindegi elderde 85 mln körermeni bar eken.
Yağnï, sapası mıqtı bolsın, naşar bolsın, türik serïaldarı ol elge ay`tarlıqtay` pay`da äkelwde. 2008 jılı serïaldardan tüsetin tabısı 2 mln dollardan aspağan eken. 3-4 jıl işinde kiris kölemi 70 pay`ızğa artqan. Asa qısqa waqıttıñ işinde tez damığan salanıñ biri.
Tağı bir mäsele. Soñğı mälimetter boy`ınşa, türik serïaldarınıñ älemde 400 mïllïonğa tarta körermeni bar eken. Ol elderden baratın demalwşılardıñ köbi Istambulğa tabanı tïe salıp Sultan Süley`menniñ saray`ı men Xyuremniñ garemin körwge asığadı. Ol jerlerge kirw aqılı ärïne.
«Deloitte Türkiye» zerttew ortalığı jarïyalağan mına aqparatqa qarañız. Türkïyada serïaldardan tüsken qarajat 2013 jılı 200 mïllïon dollarğa jetse, 2015 jılı 350 mln bolğan. Türik kïnogerleri 2023 jılğa qaray` serïal éksporttawdan tüsetin pay`danı 1 mlrd dollarğa jetkizemiz degen meje qoy`ıp otır. Jıl ötken say`ın qanday` qarqınmen damıp kele jatqanın körsetetin derekterge qarasaq, bul äbden mümkin närse.
Qazaq Ordasınıñ tarïxınan köptep serïaldar tüsirw arqılı köşpendilerdiñ tarïxı men mädenïetin, salt-dästürine degen qızığwşılıqtı arttırwğa, sol arqılı Qazaqstanğa keletin twrïster sanın köbey`twge boladı. Nege osı salanı damıtpasqa? Al damıtamız desek, türik ağay`ınnıñ täjirïbesi jaqsı ülgi bolar edi.
Egemen Qazaqstan


text:
Tөrkiädän atnalıq küzätü
Bu atnada da Tөrkiäneñ kөntärtibendä Premier Erdoğannıñ Ärmänstan Prezidentı Koçeryan belen “genosid” mäsäläsendä polemikağa kerüe, genosidanı yaqlağan illärgä qarata çaralar küräçäge turında belderüwe kiñ küläm mäğlümät äsbaplarınıñ diqqät üzägendä tordı. Şulay uq Tөrkiäneñ kөnyaq kөnçığışında arta başlağan terror xäräkätläre, bäreleşlärdä PKK partizannarı belän ber rättän xälak bulğan polistiä xezmätkärläre häm ğäskärlärneñ sanınıñ kөn uzğan sayın artuwı Tөrkiädä tıñğızısızlıqnı üsterä. Ä tege yaqtan yıraqtağı Üzbäkstanda bulğan xällärgä dä kiñ küläm mäğlümät äsbapları bitaraf qalmadı.
Tөrkiä Tışqı Eşlär Ministerlege “Andicanda küp sanda Üzbäk watandaşınıñ häm saqlıq kөçläreneñ tormışların yuğaltuları Tөrkiädä dä zur qayğı tudırdı; täräqqiätlärne qurqu belän küzätep barabız, ildäge tärtipsezlek stabillekne qurqınıç astında qaldırmağay ide; bolarnıñ tizlek belän betüwe bezneñ telägebez” digän belderü yasadı.Tışqı Eşlär Miniserlege belderündä tağı, “Üzbäk xөkümäte protest belderüçelärgä häm sivil xalıqqa tüzemlek kürsätep, tağı da küberäk qan ağızmasa ide; Tөrkiä Üzbäkstanğa här tөrle yardämne kürsätergä äzer tora” diyelde.
“Vakit” gazetası elekke Tөrki respublikalardan cawaplı Däwlät Ministere Prof. Dr. Ahad Andicanğa soraw birgän. Familiäsennän dä añlaşılğança çığışı belän Üzbäk häm ğailäse Andicannan bulğan elekke Däwlät Ministere, “Kärimovnıñ xalığı belän dialogı өzelgän, Andicandağı kebek ber protest xäräkäte başqa cirdä bulsa, anda da qan qoyaçaq, anıñ başqa alternativası qalmadı, Kärimovnıñ säyäsi basımı artaçaq dip uylim” dip beldergän.
18 Mayda Millät Mäclesendä pres konferentsiä ütkärgän xakimiättäge AK partiä deputatı Dr. Mahmut Koçak ta yz xөkümäteneñ Urta Aziä politikasın tänqit itte. Ul “ Premier Erdoğan äle İstanbul mere bulğan çaqta oppozitsiä çitäkçese Muhammed Salihqa här tөrle yardämne kürsätkän ide. Tışqı Eşlär Ministerebez dä şul xätle sizger bula alsa ide, “ dip äytte.
Tege yaqtan “Yeni Şafak” gazetasında İbrahim Karagül 18-nçe Mayda çıqqan “21-nçe yөz diktatorı, Färgana utı, Tөrkiä citeştergän mäxsüs saqlıq kөçläre” isemle mäqaläsendä “ Tөrkiä Üzbäkstan belän tөzegän saqlıq kileşüwe ramlarında Kärimovnıñ mäxsüs saqlıq kөçlären künekterep Üzbäk xalqın üz qarşısına aldı… Andicandağı bäreleşlärdä Assosiated Pressneñ dөnyağa taratqan ber fotoräseme mine өrkette. Çөnki ul fotoräsemdä xärbi maşinanıñ işegendä Tөrek bayrağı kürenä ide” dip yazdı.
Tөrek Dөnyası Keşe Xoquqları Oyışması räise Abdullah Buksur isä Üzbäkstanda qan qoyıluwnı tuqtatu өçen bөten dөnyanı keşeçelek ismenän yardämgä çaqırğan ber belderü iğlan itte.
Qısqası Üzbäkstan mäsäläse Tөrkiädä baytaq kөntärtibendä toraçaq buluğa oxşıy. Qızıq yağı şul ki, bigräktä üzlären Tөrekçe dip atağan räsmi yaki sivil oyışma belän şäxeslär dä Tөrkilär Dөnyasındağı ğädelsezleklär turında küberäk sөyli häm yaza başlayaçaqlar. Elektän Kärimov işe diktatorlarnı tänqit itü Tөrkilär Dөnyasına tap tөşerer dip bulğannarnı kürmämeşkä salınar ide.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Ğiraqta kürenekle şiği din ähelenä terror höcüme buldı
Yäkşämbe könne Ğiraqta, şiğilarnıñ izge şähäre Nacafta iñ tä''sirle şiği din ähelläreneñ berse Möxämmät Säid äl-Häkimneñ yortı şartlatıldı.
Xäzer bu höcümne anıñ ğailäseneñ doşmannarı oyıştırğan bulırğa mömkin dip isäplänelä. Şul uq waqıtta Ğiraqtağı älege bik kürenekle ğailäneñ doşmannarı da bik küp. Äl-Häkim şaqtıy tä''sirle din ähelläre ğailäsennän. Anıñ tuğanı Ayatulla Möxämmät Baqer äl-Häkim Ğiraqta İslam İnqilabı Yuğarı Şurası dip atalğan iñ quätle şiğilar oyışmasın citäkli.
Elek bu törkem cit illärdän torıp küp yıllar buyı Säddam Xösäin xakimiätenä qarşı köräş alıp bardı. Säddam bärep töşerelgännän soñ ul koalitsiä köçläre belän xezmättäşlek itärgä äzerlek belderde. AQŞ bilgeläp quyğan 25 keşelek Ğiraq İdarä Şurasında älege törkemnän dä ber wäkil bar. Ämma höcümgä duçar bulğan Möxämmät Säid äl-Häkimneñ räsmi räweştä bu oyışma belän ber bäyläneşe dä yuq. Ğiraqta İslam İnqilabı Yuğarı Şurası din ähelen Säddam tarafdatları üterergä telägän dip belderde. Şul uq waqıtta küp kenä küzätüçelär fikerençä, äl-Häkimne amerikannar belän xezmättäşlekkä qarşı çığuçı başqa ber şiği din ähelläre ğailäse ütererergä telägän bulırğa mömkin. Andıy şiklelär isemlegendä berençe urında, şulay uq kürenekle Möxämmät Sadiq äl Sadr ğailäse tora. Äl-Sadr ğailäse isä bu ğäyepläwlärne kire qağıp uqnı Säddam tarafdarlarına borırğa tırışa. Näticädä bu bilgesezlek şiğilarnıñ ber-bersenä ışanmawçanlığın tağın da köçäytep Ğiraqta totrıqlılıq urnaştıru eşen tağın da qıyınlaştıra diärgä mömkin.
Ul arada WSJ gazetı Ğiraqta AQŞ räsmiläreneñ elek Säddamğa xezmät itkän küzläw agentların üzlärenä cälep itügä kereşüe turında yazıp çıqtı. Gazet yazuınça, Muxabarat küzläw xezmäte belän bäyle ğiraqlılar yözläp elekke yuğarı küzläw xezmätkären eşkä cälep itü inde 2 atnadan artıq elegräk başlanıp kitte dip äytä. Bu eş xäzer koalitsiä köçläre urnaşqan Säddamnıñ elekke prezident sarayı binasında bara. Gazet xäbärçese belän söyläşkän ber ğiraqlı, Muxabarat yardämennän başqa amerikannar bu ilne tınıçlandıra almayaçaq, bu keşelärdä bik küp mäğlümät bar häm xäzer alar aqçağa bik nıq moxtac dip äytkän.
Ğiraqtağı AQŞ administratsiäse başlığı Paul Bremer da Ğiraqta kübräk ğäskär tügel, ä küzläw mäğlümätläre belän näticäleräk eş itü, kübräk ğiraqlılarnı yardämgä cälep itü möhimräk dip belderde.
Naif Aqmal, Praga.


text: Ilneŋ tөp qanunı monnan 9 yıl elek referndumda qabul itelğәn ide. ITAR-Tass agetnlığı xәbәr itkәnçә, bügen Mәskәwdә şuşı kөn uŋayınnan bәyrәm kabul itüwe üzgan. Anda çığış yasağan Rusiә Prezidentı , xakimiәttәgelәrneŋ burıçı - keşelәr xaqına xezmәt itü, qanun hәm konstitutsiәğә buysınu, dide. Әmma şul uq waqıtta, keşelәr hamanda kanunsızlıq, bitaraflıq hәm dәwlәt xezmәtkәrlәreneŋ üz eşen belmәwe kebek küreneşlәr belәn oçraşa, dip belderde ul.Yaŋa konstitutsiә, Federatsiәne nığıttı , tөrle dәrәcәdәğe xakimәtlәr arasındağı mөnәsәbәtlәr өlkәsendә yaŋa dәwerne açıp cibәrde, digәn belderülәr yasadı Rusiә Prezidentı.


text: Ğiraqnıñ Milli mäcles deputatları bügenge utırışlarında säğät-yarım bäxäsläşkännän soñ, mäcles räisen sayıly almıyça taralırğa mäcbür buldı. Kiläse utırış yäkşämebgä bilgelände. Bügenge utırış berniçä säğätkä soñarıp başlandı. Şiğilär, kördlär häm sönnilär – urtaq namzät mäsäläsendä urtaq fikergä kilä almadı. Tartqalaşu başlanğaç waqıtlı räis jurnalistlarğa çığıp kitergä quştı. Televideniedä turı translätsiä tuqtatıldı. Waqıtlı premier-ministr Ayad Allawi utırışnı taşlap kitte. Saylawlarda berençe häm ikençe urınnı alğan şiğilär häm kördlär – sönnilärne säyäsätkä qatnaştırır öçen - räis itep sönnine quyarğa teli. Sönnilär citäkçese Ğazi äl-Yawar isä bu wazifadan baş tarttı. Ul vitse-prezident urınına däğwa itä. Ğiraqtan kilgän tağın ber xäbärdä äytelgänçä anda 3 Rumın jurnalsitı xäbärsez yuğalğan. Rumınia räsmiläre, alar ğisyanşılar tarafınnan totıq itep alınğan bulırğa mömkin digän borçular belderä.


text:
Törkiäneň Kütahya qalasında İdel-Ural tikşerenüläre simpoziumı ütte
Kürenekle cämäğät eşleklese Sadri Maqsudineñ onığı häm tanılğan şağir Därdmänneñ tuğanı, Mädäniyät tikşerenüläre cämğiyäte citäkçese häm Bötendönya Tatar Ligası başlığı Gönül Pultar, cıyılışnı açıp cibärgän çaqta, äbiseneñ Orenburg yaqlarınnan buluın häm Ufada da tuğannarınıñ yäşäwen belderep, baştaraq tatarlar häm Tatarstan belän bäyle bularaq oyıştırılğan bu cıyılışlarnıñ soñınnan inde böten İdel-Ural töbägen tanıtuğa äylänüen assızıqlap äytep uzdı.
Kütahya tatar cämğiyäte räise Abdullah Atasever dä, cıyılışnıñ maqsatlarına tuqtalıp uzıp, mädäniyätebezne qamilläşterü häm kiläse buınnarğa citkerüneñ ähämiyätenä häm zarurlığına basım yasadı.
Cıyılışnıñ açılış tantanasında Kütahya vilayäte başlığı Osman Aydın da qatnaştı. Tatar-başqortlarnıñ möhim şäxeslären iskä töşerep uzğan Kütahya gubernatorı, üz çorında Baku, İdel-Ural, Qırım töbäklärendä başlanıp kitkän fiker xäräkätläreneñ Törkiyägä yoğıntısına tuqtalıp uzıp, qızıqlı fikerläre belän urtaqlaştı.
Amerika Quşma Ştatları, Törkiyä, Finlandiya, Tatarstan, Başqortstan, Qazaqstan, Hollandiya häm başqa illärdän kilgän ğalimnärneñ ğilmi eçtälekle çığışları yañğırağan simpoziumnıñ yomğaq utırışında Kütahya şähär xakimiyäte başlığı Mustafa İça da qatnaştı. Üzeneñ çığışında ğasırlar buyı däwam itep kilgän tatar-törek mönäsäbätlärenä iğtibarnı yünältüçe şähär merı basım häm zolımnan qaçıp kitärgä mäcbür bulğan tatar moxacirläreneñ bik eşçän häm tırış buluın häm üz mädäni baylıqları belän Törkiyägä zur öleş kertüen assızıqlap äytep uzdı.
Kütahya qalasında bulıp uzğan cıyılışta tatarlarnıñ däwlät tözü barışın täfsille itep añlatıp birgän Tatarstan Däwlät Şurası xalıq wäkile (deputatı) akademik İndus Tahirov üzeneñ ta’sirläre belän urtaqlaşa:
“Bu şähärdä minem bulğanım yuq ide. Monda ğacäyep xalıq yäşi, alar hämmäse dä törle räweştäge neçkä xezmätne başqaruçılar: iskitkeç sawıt-saba yasıylar. Minem mondıy sawıt-saba yasağan urınnı, andıy ostaxanälärne kürgänem yuq ide. Ä menä inde şuşı şähärneñ bezneñ tatarlar yäşi torğan urın ikänlegen dä kürü, tatarlarnıñ nindi räweştä şuşı törek dönyasında, şuşı şähärdä qatnaşuı ul minem öçen biğräk tä qızıqlı buldı. Mondağı xalıq, ğomumän tatarları da, törekläre dä tatar tormışı belän qızıqsına, Tatarstan belän qızıqsına.
Xätta tañ qaldım. Ber törek ğalime “Tatarlarnıñ üzbäk telenä yoğıntısı” digän doklad yasadı. İskitkeç doklad. Monda inde çınnan da çın döreslek äytelgän. Menä bu döreslekne üzbäklärneñ üzläre berqayçan da äytkännäre yuq ide. Bu berençe märtäbä yañğıradı häm menä şuşı yañğırağan dokladlarnı bastırırğa da, kürsätergä dä kiräk, dip sanıym. Kürsen xalıq, çınnan da çınbarlıq niçek, tatarlarnıñ dönyağa, törki dönyağa nindi yoğıntısı bulğan, obyektiv räweştä bäyäläw ul bezneñ burıç. Bez anı eşlärgä tiyeşbez. Ul beräwne dä kimsetü yözennän eşlänmi. Ul kiresençä duslıqnı nığıtu, aralaşu mömkinleklären arttıru öçen eşlänä. Kiläçäktä şuşı eşlärne däwam itärgä kiräk, dip sanıym.”
Cıyılışta yäş ğalimnärneñ qatnaşuı da iğtibarnı cälep itte. Törkiyä, Tatarstan, Finlandiyadan kilgän yäş tikşerenüçelärneñ çığışları, bigräk tä İzmir qalasınnan törek ğalime häm tatar kiyäwe Mustafa Önerneñ şäkertläre zur ömet uyandırdı. Cıyılış waqıtında yäş ğalimnär üzara tanışıp, elemtälär dä urnaştırdı.
Qazan däwlät universitetınnan Älmira Säläxova:
“Min Ğaynetdin Äxmärov xezmätlärendä Qazan xanlığınıñ säyäsi tarixı häm anıñ xezmätlärendä Qazan xanlığı problemaları turında süz alıp bardım. Riza Fäxretdin äytä: “Tatarda öç tarixçı bar: anıñ berse Xösäyen Fäyesxänov, ikençese Märcäni häm öçençese Ğäynetdin Äxmärov.” Xösäyen Fäyesxänov turında da şaqtıy beläbez, Märcäni turında äytep tä torası yuq. Ä menä nişläpter Ğäynetdin Äxmärov härwaqıtta çittä qalıp kilä. Menä şuña kürä dä Äxmärovnı xezmätläre belän dönya külämendä tanıştırasım kilgän ide häm küpmeder däräcädä üz maqsatıma ireştem kebek. Küp kenä çit ildän kilgän keşelär dä işette. Ä inde tatarnıñ, törekneñ zur ğalimnären kürü üze dä bik zur bäxet.”
Mäskäwdän Rusiyä Fännär akademiyäsennän Älfinä Sibğatullina:
“Min Rusiyädä Fännär Akademiyäsendä Şärqiyät institutında eşlim. Häm, älbättä inde, Törkiyä belän bäyle temalar östendä eşlärne alıp baram. Häm Kütahya şähärendä tatarlar turındağı temanı da bir yaratıp eşlädem. Ul Berençe Bötendönya Suğışında törek äsirläreneñ xätirälärendäge tatarlar turında ide, yäğni Rusiyädä äsir töşkän mesken töreklärgä şunda awır tormışta yäşägän möselmannarnıñ, ayruça tatarlarnıñ nindi räweşle yärdäm itkännären añlattım.
Kütahya şähärendä zur açışlar, zur tanuşılar buldı. Cıyılış waqıtında ğına da xätta xezmättäşlek turında kileştek. Urtaq eşlärebez häm Törkiyädä häm Rusiyädä bulır, dip ışanıp qalabız.
Fännär Akademiyäsendä alıp bara torğan töp temam: Rusiyä möselmannarınıñ Ğosmanlı täkkäläre belän bäyläneşläre turında. Bu tema äle gel eşlänmägän. Üzemneñ dä materiallarım az. Şuña kürä häm arxiv materialları, häm ädäbi äsärlär, häm istäleklär bötenese dä minem öçen bik ähämiyätle. Min ezlänü yulında.”
Helsinki universitetınnan yäş fin qızı Anu Leinonen “Kem bez, törekme, tatarmı? Tamırlarnıñ ezlänüendä Xälidä Wafinnıñ xikäyäse” isemle notıq belän çığış yasadı. Fin ğalime belän bergä Sadri Maqsudilärne, Ğayaz İsxaqilärne balaçağında kürep tanığan millättäşebez Xälidä xanım Wafin da Kütahya qalasına kilde:
“Millätebez xaqında bezdä mäğlümatebez äz ide. Tuqayıbız, Ğayaz İsxaqilärebez bar, ädäbiyat yağınnan aldabız. Ämma tarix yağınnan zäğif, çönki iske kitaplar yuğalğan, başqa tellär belän yuqtır. Şunıñ öçen monda törlesen añlatalar, söylilär wä bezgä kiräk ul. Bez tarixıbıznı belmibez töptän. Kitaplar Rusiyädä çığa, ämma alar kiril xärefe belän bulğanı öçen uqırğa awır, Finlandiyada, Awrupada uquları awır. Latin xärefläre belän bulsa ciñel bulır ide. Qayda bulsaq ta, qayda yöresäk tä, tatar telebezne onıtırğa yaramıy.”
Cıyılış waqıtında tatarlarnıñ däwlät tözü mäs’äläsendä bäxäslär dä bulıp aldı. Äytik, akademik İndus Tahirov Tatarstannıñ çäçännärdän ayırmalı bularaq tınıçlıq yulınnan köräş alıp baruın xuplağan bulsa, Törkiyädä yäşäwçe ğalim İklil Qorban, bu fikerlärgä quşılmawın belderep, bäysezlek öçen här yulnıñ da maqsatqa yaraşlı buluı fikeren yaqlap çıqtı.
İstanbuldan “Tümata” muzıka törkeme başqaruında tatar-başqort köyläre dä yanğırağan cıyılışta yasalğan çığışlar kitap bulıp dönya kürer, dip ömet itelä. Bu kürkäm yola kiläse yıllarda da däwam itär mikän? Kiläse yılda cıyılış Törkiyäneñ qaysı şähärendä ütkäreler mikän? Bu älegä bilgesez.
Säğit Xäyri, Kütahya-Ankara


text:
Dawıllar qotıra
Ğafuri rayonı dawıldan zıyan kürde. Uzğan comğa kiçen nibarı 15 minut däwam itkän köçle cil bik küp yort häm binalarnıñ tübälären qayırğan, meñ gektardan artıq urmannı qiratqan. Zararlanğan binalar arasında rayon xastaxanäse dä bar. Xastaxanädäge 92 awıru evakuatsiälängän. Operatsiä bülegendä yatuçı 5 qatı awıru Stärletamakqa ozatılğan, ber öleşe kürşe rayonnarğa, ciñel awırular yortlarına qaytarılğan. Alarnı yortlarına taratu öçen maxsus maşinalar bülengän.
Ağaç awıp elemtä häm elektr çıbıqları özelgän. Elektr özeklege tulısınça beterelmägän.


text:
Udmurtiädä TAMĞA törkemenä kergän rässämnärneñ kürgäzmäse açıldı
Ütkän atnada İjaw şähäreneñ sänğät muzeyenda TAMĞA törkemenä berläşkän rässämnärneñ kürgäzmäse açıldı. Älege törkemgä Tatarstannıñ Qazan, Çallı, Alabuğa şähärlärennän häm Başqortstan respublikası başqalası Ufada yäşäp icat itüçe rässämnär kerä. Alarnı berläşterüçe Çallı şähärennän ostaz Xämzä Şäripov. Rässämnär tatar xalqınıñ borınğı tarixına tayanıp, bik üzençälekle, cihanğa omtılğan eşläre belän tanış. Tamğa — närsä soñ ul. Bu xaqta Ufadan Salawat Giläzetdinov
Audio
İjawda Tamğa törkemenä kergän rässämnärneñ kürgäzmäsen oyıştıru mömkinlege tuuın rässämnär üzläreneñ biredäge udmurt ostazları belän etnofuturizm festivalendä aralaşuları belän bäyle didelär. Şundıylarnıñ berse — Yuri Lobanov TAMĞA törkemenä kergän rässämnärneñ eşläre belän Udmurtiä xalqın da tanıştırırğa täqdim itkän, şulay itep etnofuturizm yunäleşendä icat itüçe rässämnär bu yaqlarğa kilep çıqtı. İcatlarındağı yünäleş häm anıñ fin-uğır xalıqları belän bäyläneşe turında Xämzä Şäripov.
Audio
Ä şulay da unlap rässämne närsä berläşterä soñ. Bu xaqta Ufadan Salawat Giläzetdinov bolay dide
Audio
Milli töslär qullanıp rässämnär tuğan cirlärenä mädxiä cırlıy. Milli kostyumnar, xalqıbıznıñ üzençälekle könküreş qullanu äyberläre aşa bezneñ borınğı tarixıbız belän tanışırğa da mömkin. Kürgäzmä açılğan könne rässämnär tantanağa cıyılğan xalıqnı üzläreneñ icatı belän bik centekläp tanıştırdı.
Şulay uq ul könne tatar—başqort rässämnäre icatınnan tış millättäşlärebez udmurt xalqınıñ yolaları belän dä tanışa aldı. Rässämnärne İjawğa çaqıruçı, kürgäzmäne oyıştıruçılarnıñ berse Udmurtiäneñ atqazanğan rässäme — Yuri Lobanov, üzeneñ icat törkeme belän udmurt xalqınıñ borınğı — öyne çit köçlärdän saqlaw yolasın kürsätte.
Xämidä Ğayfullina, «Azatlıq» radiosı, Udmurtiä.


text:
Narkomaniä tatar awıllarına da kerep bara...
Ä tatar yäşlärendä bu problemağa nindi qaraşlar bar soñ? Alar bu turında ni uylıy? Şuşı xaqta fikerlärne beleşer öçen bez Qazan yäşläre arasında keçkenä genä soraşu ütkärdek. Yäşlärgä möräcäğät itüebez oçraqlı tügel. Ni disäñ dä, narkotiklar mäs’äläse berençe çiratta turıdan-turı alarğa bäyle bit. Bu xaqta tatar yäşläreneñ fikerläre menä mondıyBu problema turında ällä ni uylanğan yuq. Läkin narkomaniägä qaraşım tiskäre inde.
Minemçä, narkomannar üz bälälärendä üzläre ğäyeple. Läkin alarnıñ yaqınnarına bik awır, alar integä berençe çirattaBu bik möhim häm awır mäs’älä, minemçä ul tatar xalqın ğına tügel, başqalarnı da bik borçıy. Älege problema bezneñ cämğiätebezneñ bügenge xäle belän bäyle, dip uylıym
Bezneñ äñgämädäşlärebez fikerençä, bu problemanıñ tatar milläte öçen tağın ber ayanıç yağı bar.Narkomaniä tatar awıllarına kerep bara. Ä tatarlarnıñ töp öleşe yäşägän awılda millätneñ nigeze saqlana bit. Minemçä, bu tatar milläte öçen bik zur qurqınıç
Yäşlär belän söyläşkändä bezgä tağın ber fiker işetergä turı kilde. Üzeneñ süzlären yazdırtırğa telämägän ber yeget, narkotiklarnı irken qullanışqa kertergä, legal’läşterergä kiräk, şunısız bu problemanı xäl itep bulmıy. Röxsät itmäw narkomannar sanın arttıra ğına, dip belderde. Xäyer, bu fikerdä ul yalğız tügel. Sotsiologlar ütkärgän soraşular şunı kürsätä, alda äytelgän fikerne şaqtıy yäşüsmer yaqlıy ikän.Bezneñ söyläşüdä qatnaşuçı tatar yäşläre älege mäs’äläne çişü yulların niçek itep kürä soñ?
Keşeneñ üzennän tora inde, köçle keşe barısın da ciñep çığa ala. Ğailä dä bik zur rol’ uynıy. Balanı berençe çiratta ğailä tärbiälärgä tieşBu äfättän bezne tatarnıñ milli ğöref-ğädätlärenä qaytu häm islam dine genä saqlap qala ala. Balalarnı berençe çiratta milli, dini ruxta tärbiälärgä kiräk.
Narkomaniädän saqlanıp qalu öçen mäğlümät çaralarında yäşlärgä kübräk anıñ sälämätlekkä zıyanı, yış qına bu bäläneñ ülemgä kiterüwe turında añlatırğa kiräk.Tatar yäşläre narkomaniä probleması häm anıñ belän köräş yulları turında menä şundıy fikerdä tora.
Gölnaz İlgizär, Qazan


text:
«Qor''än tüzemlelegenä yul alıp»
20 iyündä, Mäskäwneñ jurnalistlar yortında, internetnıñ «Regionı. ru» säxifäse, fälsäfi fännär doktorı, Rusi fännär akademiäseneñ baş fänni xezmätkäre Täwfik İbrahimnıñ «Na puti koraniçeskoy tolerantnosti» yäğni, «Qor'än tolerantlığına yul alıp» dip atalğan kitabın täqdim itü buldı. Äle genä basılıp çığuına qaramastan küp törle bäxäslär çığarğan, uñay häm tiskäre fikerlärgä duçar bulğan bu kitap belän qızıqsınuçılar bik küp bulğanlıqtan, kitapnı täqdim itügä küp kenä tanılğan ğalimnär kilgän ide. Alardan İslam konferensiäse oyışmasındağı rusiä ilçese Weniamin Popovnı, gäräp häm islam tikşerüläre üzäge direktorı Vitaliy Naumkinnı, Tübän Novgorod ölkäse imamı Umar xäzrät İdrisovnı atarğa bula. Şulay uq Fälsäfä institutı direktorı urınbasarı Andrey Smirnov, Professor Abdulxan Äxtämcan, Mäskäw däwlät universitetı qarşındağı Aziä Afrika illäre institutı direktorı Vladimir Lebedev häm Tatarstan ğalime Aydar Yuziev inde ike kitap avtorı bulğan Yaroslavl' mäçete imamı Röstäm Batıyrov häm başqalar çığış yasadı. Kitap meñ danä näşer itelgän häm anı Tubän Novgorodnıñ Mädinä näşriäte basıp çığarğan. Täwfiq İbrahimnıñ kitabın täqdim itügä Mädinä näşriätendä basılğan başqa kitaplardan torğan kürgäzmä dä eşläde.Häm oçraşuğa kilüçelärgä ul kitaplarnı büläk tä ittelär. Berniçä genä yıl eçendä bu näşriät däwamlı räweştä öç ayğa ber märtäbä «İslam bügenge dönyada» dip atalğan fänni almanax ta çığara ikän. Annan soñ «Möselmannarnıñ tasvirlau icatı» digän kitap, İldäge bilgele mäçetlärneñ fotoräsemnären birep,»Rusiä imperiäse mäçetläre» digän kitap ta “Mädinä” näşriätendä basılğan. Näşriättä çıqqan üz basmaları turında söyläp, näşriät başlığı Damir Möxetdinov, mondıy kitaplarğa qıtlıq, alar az näşer itelälär, bez äle genä Qazanda buldıq, 15 yıl buyı eşläp kilgän Rusiäneñ islam universitetında dini temağa ber genä kitap ta näşer itelmägän dip belderde.
Täwfiq İbrahimovnıñ «Qor'än tolerantlığına yul alıp» digän kitabınıñ kereş süze aldına açıqlama itep, tanılğan islam ğalime Musa Bigievnıñ süzläre kiterelgän. Yagni anda «Mine bu eşkä islamnıñ çın nigezen kürsätü anıñ izge yuğarılığın tasvirlau etärde. Ägär dä minem fikerlärem raslansa,ul islamnıñ tağın ber bizäge bulaçaq, şunıñ belän başqa dinnär arasında islamnıñ böyeklege anıñ qimmäte tağın da üsäçäk» digän Musa Bigeev fikere kiterelgän. Ğomümän, Täwfiq İbrahimnıñ kitabında tatar islam ğalimnäre, Riza Fäxretdin. Şihabetdin Märcäni isemnäre yış telgä alına. Ğalim üze dä,
“ tatar ğalimnäreneñ fänni eşläre, alarnıñ islam turında yazıp qaldırğan äsärläre mine islamğa qaytardı dip belderä. Çönki min, di ul, sönnilär belän şığilar arasındağı üskän, alarnıñ doşmanlığın tatığan, ul talaştan tuyğan keşe, berqayçan da islam belän şöğellänmäm dip uylağan idem. Fälsäfi institutında bergä eşlägän dustım Artur Sägdiev mine Qazanğa alıp qaytıp, şul ğalimnärneñ eşläre belän tanışıu mömkinlege birde. Şunnan soñ min çın küñelem belän islamnı öyränä başladım”,- di Täwfiq İbrahim. Şulay itep, Täwfiq İbrahim ägär dä böten dönyağa tatarlar, rusiä möselman tatarları islamnıñ böyeklegen kürsätmäsälär, anı başqa xalıq kürsätä almayaçaq. Min ul xaqta yazıp ta çıqtım, dide. Bu oçraşuda şulay uq Qazannıñ gumanitar universitet ğalime İlşat Gimadiev ta qatnaşnı häm Täufiq İbrahimnıñ kitabına yuğarı bäya birde. Şulay itep, Mäskäwdä, tanılğan islam belgeçläre, fännär doktorı Täüfiq İbrahimnıñ «Qor`än tolerantlığına yul alıp» digän kitabın täqdim itüdä qatnaştılar. Häm bu kitap çığunı zur waqiğa dip atap, yuğarı bäyä birdelär.
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text:
Törkiä matbuğatına atnalıq küzätü
Bu atna başında İran Milli Qurqınıçsızlık Sovetı general sekretarı Ali Laricani räsmi vizit belän Ankarağa kilde. Ul AQŞ PKK belän söyläşülär alıp bardı dip däğvä itte. Mäğlüm AQŞ räsmi dairäläre PKK-nı terror oyışması dip atıy häm anıñ belän här törle kontaktnı inqar itä. Şulay uq bu yulı da Laricaninıñ şuşı däğväsennän soñ AQŞ-nıñ Ankaradağı ilcelege yazılı räweştä AQŞ teroristlar belän satulaşmıy, mondıy ber oçraşu bulmadı digän belderü yasadı. Ä “Zaman” gazetasında Sedat Günenç 10-nçı Mayda AQŞ-PKK söyläşüläre turında Törek küzläw oyışmasında informatsiä bar dip yazıp çıqtı. 2005-nçe yılnıñ 4-nçe Ukteberndä Ğıraqtağı AQŞ räsmi şäxesläre PKK-nıñ xärbi qanatı cawaplısı Cemil Bayıktan qorallarnı taşlap,säyäsi platformda köräşen däwam itüwen sorağannnar.
Törkiä PKK-nıñ säyäsi aktiflıqların da küzätep bara. İstanbul Politsiä Mödire Gökhan Aydınerneñ belderüwençä, PKK legal häm illegeal eşçänleklären Avropa Xalıq Kongrese isemle ber oyışma arqılı alıp bara. PKK-nıñ 3 televiziä kanalı, 6 radio stansiäse, 2 xäbär agenturası, 7 gazetası, 45 jurnalı häm baytaq sanda şirkätläre bar ikän.
“Zaman” gazetasınnan Büşra Erdalnıñ xäbär itüwençä isä, İstanbulda PKK-nıñ ber iğlanın basıp çığarğan “Özgür Gündem” gazetasınıñ şuşı sanı mäxkämä qararı belän cıydırtıldı. İğlanda xalıq xärbi xezmättän baş tartırğa, gerilla suğışına qatnaşırğa, (däwlätkä) qarşılıqnı üsteregä, ä qoral astındağı ğäskärlär isä xärbi operatsilälärgä qatnaşmasqa çaqırıla.
Menä bolar bulıp yatqanda çikneñ tege yağından Ankaranıñ açuwın kitergän ber tawış çıqtı. Ğiraqnıñ ağımdağı Prezidentı Cälal Talabaninıñ “Törkiäneñ cik aşa xärbi operatsiä yacamayaçağı turında AQŞ Tışqı Eşlär Minister Codoleezzaa Rice belän Saqlanu Ministere Donald Rumfeld garantiä birdelär” digän belderüwenä küp tä ütmäde Törek Tışqı Eşlär Ministerlege süzcelegennän cawap kilde.Beldeüde “Törkiä Comhuriäte qararların üze ala.Tönyaq Ğiraqnı imenlek belän tämin itü ölkäsendä ciddi buşlıq bar häm PKK şuşı buşlıq belän yawızlana” dip äytelde. Ämma tege yaqtan AQŞ-nıñ “Bez Talabaniga garantiä birmädek” digän belderüwe bulmadı.
Bu arada Ğiraqnıñ üzendä här kön bombalar şartlawın däwam itä. Türkmännär dä däğvä kütärgän Kerkükkä küpläp Körd urnaştırıla. Ğiraqta sivil suğış çığar mı, yuq mı bilgesez. Menä bu bilgesez şartlarda Törkiädä idän astı PKK-nıñ aktiflıqları nindi tös alır, Könyaqtağı Körd Cirle İdaräse belän nindi bäyläneş totarlar digän cawaplana almağan sorawlar bar. Qısqası TQK-neñ berlekläre Törkiäneñ Ğiraqqa ciktäş rayonnarında baytaq toraçaq buluğa oxşıy.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text: Yevropa Berlege Äfğanstanğa 340 million yevrolıq yardäm cibärüe turında iğlan itte. Berlek komissiäse prezidentı Jose Manuel Barosso, Brüsseldä säfärdä bulğan Äfğanstan prezidentı Hamid Qarzai belän berlektä matbuğat oçraşuı oyıştırıp, bu aqça sälämätlek saqlaw sisteması häm awıl xucalığına, cirdä eşläwçelärne mäk üsterüne tuqtatırğa künderü öçen birelä, dip belderde. "Mäk üsterüne tiz genä tuqtatıp bulmayaçaq. Sabırlıq häm waqıt kiräk. Bez awıl xucalığın üsterergä yardämne däwam itäçäkbez, bu Äfğanstanda äfyüngä qarşı köräş qısalarında başqarıla," dide Barosso. Qarzai heroin citeşterü kimi, bıyılğı sannar inde 30%qa kim bulaçaq, dip belderde. Soñğı 3 kön däwamında äfğan prezidentı NATO häm Yevropa Berlege wäkilläre belän oçraşular uzdırdı.


text:
İminlek Allağa ışanuğa bäyleme?
Meñ yıllıqnıñ töp tantanaları comğada bula. Monda Bäysez däwlätlär berlegenä kerüçe 12 il prezidentları qatnaşında sammit ütäçäk. Monnan tış, Rusiä Däwlät Şurasınıñ da çirattağı utırışı şul uq könne ütäçäge bilgele. Bu şura eşendä qatnaşır öçen 19 gubernator kiläçäk.
Qunaqlarınıñ küpçelege comğa irtäsendä kilä. BDB illäre häm Rusiä prezidentı da şul isäptän. 12 il prezidentın Qazanda ni kötä soñ. Xalıqara sammit buludan tış, alar yaña açılaçaq Musa Cälil isemendäge opera häm balet teatrnıda klassik konsert ta qarıy alaçaq. Comğa kiçendä. Başta Rusiä häm Tatarstan prezidentları 3 är minutlı qotlaw çığışları belän çığaçaqlar. Konsertnıñ iñ qızığı şunda, anda barı tik tabiği tawış belän genä cırlawçılar çığış yasayaçaq. Yäğni, tawış köçäytkeç, mikrofonnar bulmayaçaq. Şuña kürä, Renat İbrahimov çığış yasawçılar arasınnan töşep qalğan. Tamaşa Albina Şähimuratovanıñ tatarça cırı belän açılaçaq. Bu konsert , qayber säyäsi küzätüçelär süzenä qarağanda, Törekmänstan prezidentı Saparmurat Niazov küñelenä ayıruça xuş kiler dip kötelä. Çönki, ul tabiği tawış belän cırlawnı biklärdä yarata ikän. Äle bu könnärdä genä, üz ilendä ul tuylar, bäyrämnär waqıtında fonogrammalar qullanıp cırlawnı tıyu turında Färman çığarğan ikän. Menä, Sammit konsertınıñ qayber serläre şular. Ä inde Piramida küñel açu üzägendä Putin isemennän 400 keşe mäcleskä çaqırulı. Alar araında däwlät şuası utırışına kilgän gubernatorlar da. Alarnıñ käyefen kemnär kürä disägez, qayber mäğlümatlar bar. Aygöl Säğinbayıwa, Qazan yegetläre törkemnäre alar qarşında çığış yasayaçaq.
Ä bu Sammitka kilüçe qunaqlarnı qarşılawda iminlek çaraları bik qatı totıla. Xäyer, inde bu meñ yıllıq tantanaları waqıtında, bolay da iminlek xezmäte bar köçenä eşli. Mäsälän, ütkän ber täwlek eçendä genä dä 1132 maşina xucası qağidälär bozuda ğäyeplängän. Monnan tış, 339 cäyäwlegä dä ştraf salınğan. Uram aşa döres çıqmağan eçen. Ä menä, qayber qazanlılarnıñ öylärenä kerep soraştırular da ütkärälär ikän. Azatlıq radiosına Milli Şura räise Räşit Yäğfärov menä närsälär söyläde.
Bezneñ öygä kilep kerdelär dä, minnän sorıylar, sez möselmanmı, mäçetkä yörisezme dip Bu Milli Şura räise Räşit Yäğfärov buldı. Mondıy xällär tağı da bulğan. Mäsälän, Qazan yegete, isemen atamawnı sorap, närsälär belderde
Minem kürşelärgä kilep, min öydä bulmağanda, mine sorıylar. Qaya ul, nişläp yöri dip. Miña üzemä dä yış kilälär. Sorıylar, qaya bulma meñ yıllıq könnärendä, mäçetkä yörimme, namaz uqıymmı, yä bulmasa, allağa ışanammı dip tä sorıylar
Älege yegetneñ, qayçandır ber piketta qatnaşqan eçen nindider maxsus isemlekkä kertep quyğannar ikän. Säbäben ul üze şulay añlattı. Ä Tatarstan Eçke eşlär ministrlığınıñ matbuğat xezmätkäre Älfiä Safina, bu ğämällär mondıy uq şartlarda bulmadı dip bara.
İyün ayında, Qazanğa Tatarstannıñ barlıq rayonnarınnan da uçastok militsionerları çaqırıp kiterelde. Alar , Sammitqa kilüçe citäkçelär ütäçäk uramnardağı yortlarnı tikşerep yördelär. Monıñ maqsatı, tantanalar waqıtında xalıqnıñ Qazanda küpme bulaçağın belü ide. Alarnıñ maqsatı kemneder qıyırsıtu, mısqıl itü, cäzağa tartu tügel ide. Alar cämäğät tärtiben saqlaw öçen tırışalar
Räfis Cämdixan


text:
Matbuğatqa küzätü
Watanım Tatarstan gäcitendä köndälek räsmi xäbärlärdän ğäyre, başqa qızıqlı materiallar da bar. Mäsälän, Räis Zaripovnıñ Tatar generalı nilär kürmi digän yazması iğtibarğa layıq. Anda jurnalist Böyek Watan suğışı qaharmanı Petr Gavrilovnıñ yazmışın taswirlıy. Şulay uq gäcitneñ 23nçe ğinwar sanında Rusiäneñ berençe prezidentı Boris Yel’tsinnıñ keçe qızınıñ berençe ire Vilen Xäyrullin turında da külämle yazma urnaştırılğan. Gäcitneñ Şiğriät rubrikasında uquçılar Saniä Äxmätcanovanıñ icatı belän tanışa ala. Ä Can awazı rubrikasınıñ Aptırağan ürdäk isemle yazmasında Qazanda eşläwçe ber tatar tele uqıtuçısınıñ moñ-zarları urın alğan. Mädäni comğa gäcite üzeneñ çirattağı sanında uquçılarnı Törkiädä eşläp kilüçe Äxmätwäli Mäñgär waqıfı tarafınnan bastırılğan kitaplar belän tanıştıra. Şulay uq monda Tatarstan kitap näşriätendä dönya kürgän kitaplar xaqında da belep bula. Kiläçäk saylawlar xaqında mäğlümät alırğa teläwçelärgä isä respublikanıñ Üzäk saylaw komissiäse räise Anatoliy Fomin belän äñgämä qızıqlı bulır. Asılıbızğa qaytıp barışlıy rubrikasında Tatarstannıñ häm Rusiäneñ xalıq artistı Äzhär Şakirov belän äñgämä urın alğan. Anda tanılğan artist üzeneñ tormışındağı zur waqiğa – Xacğa baruı turında istäleklär belän urtaqlaşa. Mädäni comğa tağın ber säxnä ostası – tatar teatrında inde 1952nçe yıldan birle uynawçı Vera Minkina xaqında da yazma bastırğan. Şulay uq Qasıym Xämzinnıñ Taqtaş häm anıñ ğailäse digän mäqälä dä uquçılarğa şaqtıy qızıqlı bulır. Mädäni comğa üzeneñ 3nçe sanında tatar tele yazmışına da bitaraf qalmağan. Gäcitneñ ike bite Respublika Mäğärif oyışmalarında tatar telen öyränüneñ torışı xaqında respublika Däwlät Şurasınıñ komissiä utırışında bulğan söyläşügä bağışlanğan. Bu temanı Milli mäğärif çigenmi, alğa baraçaq isem astındağı yazmada Mäğrifät gäcite dä çitlätep uzmağan. Anda şulay uq älege problema xaqında Tatarstannıñ Mäğärif ministrı Faris Xarisov fikerläre dä urın alğan. Annan tış Näsim Aqmal uquçılarnı Baltaç rayonınıñ Alan urta mäktäbe belän tanıştıra. Ä Raşat Nizami üzeneñ saylaw aldı uylanuların täqdim itä.
Gölnaz İlgizär


text: Bağdadnıñ öç rayonında polisia 12 üterelgän keşe mäyeten tabıp alğan. Soñğı 2 ay eçendä Ğiraqnıñ törle şähärlärendä yözlärçä keşe üterelde. Alarnı, şığilarnıñ izge cire Samarrada şartlaw bulğannan soñ, şığilar belän sönnilär arasındağı doşmanlıq qorbanı dilär. Bağdad häm Kirquq tiräsendä törle şartlaw häm atışlardan 5 siwil keşe üterelgän 13yı yaralanğan.Ğiraq parlamentınıñ düşämbegä bilgelängän utırışı yañadan kiçekterelgän. Çönki, xökümät oyıştıru turındağı söyläşülärdä, elekkeçä, urtaq fikergä kilä almıylar. Şığilar, sönnilär häm körtlär arasında parlament citäkçese nämzäte turında fiker qarşılıqları kilep çıqqan.Ğädi xalıq bu xälgä açuın yäşermi. Ber Bağdad keşese «Reuter» agentlığına bolay dip beldergän: «Bu xäl säyäsät öçen cawaplı keşelärneñ abruyın töşerä. Ğiraqqa xökümät kiräk, xalıqnıñ cäfälänularına çik quya torğan citdi xökümät kiräk. Citär inde, tağın da kiçekterergä hiç yaramıy. Şundıy awır wäzäiattä buluğa qaramastan xalıq tawış birgängä 4 ay waqıt ütep kitte bit inde. Bez, parlament ciyılıp, konstitusia nigezendä xökümät oyıştırunı telibez. Bezneñ bälälärneñ çige bulırğa tieşter bit inde», dip belderde ğädi ber Bağdad keşese.


text:
Ekrem Çelebi - Dumana Dumana (Barak)
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Dumana Dumana (Barak)
Etiketler : Ekrem Çelebi - Dumana Dumana (Barak) türkü indir, Ekrem Çelebi - Dumana Dumana (Barak) türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Dumana Dumana (Barak) mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Dumana Dumana (Barak) türküsü, Dumana Dumana (Barak) sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Dumana Dumana (Barak) bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Odam Kireç Tutmuyor
Ekrem Çelebi - Değirmene Taş Koydum
Ekrem Çelebi - Gezdir Ağam Kıratı
Ekrem Çelebi - Sen Yoksun Diye
Ekrem Çelebi - Sen Bunu Unuttun Mu
Ekrem Çelebi - Mevlayı Seversen
Ekrem Çelebi - Kader Benim Yollarımı Bağlama
Ekrem Çelebi - Bir Dilim Beyaz Peynir


text:
Rusiä prezidentı Mäglümät çaraları turındağı qanunnı qırıslatırğa täqdim itä
Comğa könne Rusiä Duması prezident tarafınnan täqdim itelgän qanun ölgelären tikşerergä cıyına. Mäglümät çaraları turındağı qanunğa täqdim itelgän üzgäreşlärgä kürä, xatalı mäglümät tatartqan bar çaralar, şul isäptän, xatalı mäglümätne süzen-süzgä küçerep bastırğannarı da cawapqa tartılaçaq. Belgeçlär fikerençä, bu qanun Rusiä jurnalistlarına yaña awırlıqlar tudıraçaq.
Şuşı yaña üzgäreşlär, comğa könne Dumada qabul itelsä, bu Rusiä mäglümät çaralarına niçek täesir itäçäk digän soraw belän bez bügen Mäskäwdäge Mäglümati xoquqlar mäsäläläre institutı citäkçese Andrei Rixterğa möräcäğät ittek:
Audio (Andrei Rixter)
"Älbättä, yoğıntısı tiskäre bulaçaq. Çönki xäzer här jurnalist här süzen tikşerergä tieş bulaçaq. Keçkenäräk, cirle mäglümät çaraları, qayadır Novosibirkisda, Parijda, bulğan waqiğalarnı tikşerä almıy, dimäk ul fäqät üzeneñ täräzäsennän kürgän äyberlärne genä yazıp utırırğa mäcbür bulaçaq."
Başqa mäglümät çaralarında dönya kürgän mäglümätne qabatlap birü Rusiä genä tügel, başqa il mäglümät çaralarına da xas. Ni öçen soñ Kreml mondıy üzgäreşlär kertergä teli digän sorawğa ul:
Audio (Andrei Rixter)
"Yalğan, tikşerelmägän xäbärne küçerep bastıru, älbättä naçar äyber. Soñğı 15 yılda monı yawız niättä qullanuçılar küp buldı, tik monıñ belän Watandaşlar Kodeksı nigezendä köräşergä kiräk, ä tügel jurnalistlarğa yaña çikläwlär salu yulı belän."
Sezneñçä bu üzgäreşlär Duma aşa üterme digän sorawğa, Andrei Rixter:
Audio (Andrei Rixter)
"Dumada citdi opozitsiä yuq. Bu üzgäreşlär bik ciñel ütergä mömkin, çönki alar texnik tözätmälär bulıp qına kürenä. Ägär deputatlarğa monıñ qurqınıçın añlatuçı bulmasa üzgäreşlär ütegä mömkin."
Sez Mäglümät çaraları turındağı qanunğa prezident tarafınnan täqdim itelgän üzgäreşlrä turında Mäskäwdäge Mäglümati xoquqlar mäsäläläre institutı citäkçese Andrei Rixter fikerlären işettegez.
-Ali Gilmi


text:
İzraildä prezident Moşe Katsavqa belderelgän zur ğäyepläwlär ildäge säyäsi sistemanı üzgärtü mäsäläsen kütärä
Izrail politsiäse il prezidentı Moshe Katsavnı censi ezärlekläwdä, xärämläşüdä häm telefon söyläşülären röxsätsez tıñlawlar oyıştıruda ğäyeplärlek dälillär bar dip belderde. Katsav üze mondıy ğäyepläwlärne kire qağa. Ämma anı xakimiättän töşerer öçen basım arta bara. Ul düşämbe könne parlamentnıñ qışqı cıyının açu utırışında qatnaşırğa tieş ide. Ämma qayber deputatlar Katsav bulğan oçraqta utırışqa kilmäw belän yanağannan soñ prezident ul niätennän baş tarttı.
Bu mäğlümätlär İzrail baş prokurorı Menaçim Mazuzğa tapşırıldı. Häm xäzer ul Katsavqa ğäyepläw çığaru-çığarmaw turında qarar itärtä tieş.
Moñarçı İzrailneñ ber genä yuğarı citäkçesenä dä mondıy zur ğäyepläwlär belderelgäne yuq ide.
Jerusalem Post gazetınıñ xoquq mäsäläläre turında yazuçı xäbärçese Dan İzenberg Azatlıq radiosına politsiäneñ bu belderüe ilne şaq qatırdı dide.
"Politsiä ğäyepläw belderergä nigez dip atağan küp kenä ğämällär arasında köçläw dä bar. Bu moñarçı da telgä alınğan bulsa da, mondıy ğäyepläw buluı alay uq açıq tügel ide. Häm älbättä bu il prezidentına belderelgän şaqqatırğıç ğäyepläw" dide İzenberg.
Katsav prezident bulıp häm aña qädär turizm ministrı bulıp eşlägän çaqta anıñ belän bergä eşlägän unlap xatın qız üzlärenñ anıñ tarafınnan censi ezärleklänülärgä duçar bulğanlığın belderde.
Politsiä äytüençä, mondıy censi ğäyepläwlärdän tış Katsavnıñ xezmätkärlär söyläşülären qanunsız räweştä tıñlawlar oyıştıruı turında da dälillär bar. Alay şulay uq Katsav prezident bularaq tieşsez yarlıqawlar birü belän dä şöğellängän di.
5 balalı ğailä atası Katsav mondıy ğäyepläwlärne kire qağa häm üzen säyäsi höcüm qorbanı dip atıy.
İzrail qanunnarı nigezendä prezident qağılğısızlıq xoquqına iä. Ä Katsavnıñ prezidentlıq möddäte kiläse cäy urtasına ğına tämamlana.
Ämma anı xakimiättän qatı basım belän yäki parlamentta impiçmen iğlan itü aşa töşerergä bula.
Ğäyepläw belderelep mäxkamä bulğan oçraqta ul 3 yıldan alıp 16 yılğa qädär törmägä yabılırğa mömkin.
İzraildä prezident ğömümän alğanda formal wäkalätlärgä genä iä diärgä bula. Ämma Katsavqa şul qädär zur ğäyepläwlär belderelü İzrailneñ säyäsi citäkçelegenä qarata ışanıç krizisın tağın da tiränäyter kebek.
Uzğan cäydä Libanda Xizbulla belän bäreleşlärdä bulğan yuğaltulardan soñ küp kenä izraillelär säyäsi citäkçelekneñ mömkinleklärenä şik belän qarıy başladı.
Häm İzenberg añlatuınça, İzraillelär ildäge küp kenä yuğarı räsmilärneñ korrupsiädä ğäyeplängän buluın da istä tota.
"Bu yuğarı citäkçelärne üz eçenä alğan barlıq cäncallarnıñ iñ zurısı bulırğa oxşıy. Ämma şul uq waqıtta bu şul cäncallarnıñ berse genä. Xäzer xätta premyer ministr Ehüd Olmertqa qarşı da tikşerü eşe bara. Elekke premyer ministr Ariel Şaronğa qarşı da tikşerü eşe bulğan ide. Häm xäzer elekke yustitsiä ministrı Çaim Ramon xökem itelä. Korrupsiädä yäki başqaça qanun bozuda ğäyeplängän xökümät äğzaları isemlege zur" di İzenberg.
Näticädä xäzer xakimiät sistemasın üzgärtü mäsäläsen kütärelä.
"Xäzer şaqtıy ozaq waqıttan soñ berençe märtäbä xakimiät sistemasın üzgärtü mäsäläse bik citdi itep kütärelä. Moñarçı mondıy uylar bulsa da xäzerge kebek bik citdi tügel ide. Täqdimnär bik törle. Çağıştırma saylawlar urınına regional saylawlar ütkärü, xäzerge parlament xakimiäte urınına prezident xakimiäte buldıru häm başqa şundıy täqdimnär bar. Häm şiksez bu soñğı yıllardağı barlıq korrupsiä oçraqlarınıñ näticäse" di İzenberg.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Uramda qalğan eşçelär
Tatar-inform agentlığı xäbär itüençä TR Däwlät xezmät inspeksiäse xezmät xaqın tüläw turındağı zakonnarnı ütäw buyınça küzätep, May ayındağı xäl turında xisap totqan.. Xisap çorında awıl xucalığı , tözeleş häm säwdä şirkätlärendä xezmät xaqın tülämäw oçraqları açıqlanğan.
Xisaptan kürenüençä, “Tatrespotrebsoyuz” qullanuçılar cämğiätendä xezmät qanunnarın bozu oçraqları küp ikän . Tikşerü waqıtında 48 xezmätkärgä 2006 yılnıñ mart- aprel'' ayı öçen xezmät xaqı buyınça burıç- 816,7 meñ sumnan artığraq täşkil itkän.
Tikşerü kürsätüençä, şirkät citäkçeläre xezmät xaqı häm debitor burıçların tüläw buyınça eş alıp barmıy. . Tikşerü näticäläre nigezendä xoquq bozularnı beterü buyınça kürsätmä birelgän . RF xezmät kodeksınıñ 136 matdäseneñ 6 nçı öleşen bozğan öçen awıl säwdäse belän şöğellänüçe yuridik zat “Tatrespotrebsoyuz” oyışmasına, xezmätkärlärenä eş xaqların waqıtında birmägän öçen 30 meñ sum ştraf salınğan. Bu zur summa bulmasa da, aqçasız yäşägän xezmätkärlärne yaqlaw faktı bik küplärneñ küñelen kütärä.
Ä menä distä yıllar buyı kiez itek yasağan “Valkom -N”şirkäten “Qaramay” isemle xosusıy şirkät satıp alğaç ta , eşçelär, xezmät urınnarınnan azat itelgän . Alarnıñ xezmät kenägäläre, döres itep tutırılmağan. Şunlıqtan alar başqa eş urınnarına urnaşa almıylar.
“Valkom –N” şirkäte kiräksez dip tapqan 161 eşçe bu säbäple şirkättän 3 million sum aqça däğwa itä.
Alarnıñ kübese R Zorge uramınıñ 24 sanlı , häm Botaniçesqaya uramında urnaşqan 23 sanlı tulay toraqta yäşilär. Bu turıda küp yıllar buyı bu şirkättä eşläp , bügenge köndä eşsez yörgän Waqif Bilaev, elek bu şirkättä sex citäkçese bulıp eşlägän Cämilä Zinnatullina belderde
“Walkom-N” şirkäteneñ elekkege citäkçese Alimas Välievkä qarata, xezmätkärläre belän tözegän kileşülärne bozu säbäple İdel buyı rayonı prokuraturası cinayät eşe quzğatqan.
Bez bu xällär turında Tekstil'' häm ciñel sänäğät profsoyuzlar federatsiäseneñ Tatarstandağı räise Venera Zarifullinadan beleştek . Ul menä närsälär dide
“Walkom-N” şirkäte” citäkçese Alimas Väliev Rusiäneñ cinayät kodeksınıñ 145 maddäse nigezendä - eşçelärgä 3 aydan artıq xezmät xaqın tülämäwdä häm 196 maddä nigezendä- maxsus räweştä şirkätne bölgenlekkä töşerüdä ğayıplänä”, -dide Venera Zarifullina.
Venera xanım äytüençä, “ Valkom-N” şirkäte eşçelärneñ xezmät kenägälären tapşıru turında “Progress” yuridik agentlığı şirkäte belän kileşü tözegäne turında da äytte. Ämma, eşçelärneñ xezmät kenägälären tutırğan waqıtta:, bu yuridik agentlıq ta eşçelärne eştän azat itüdä , alarnıñ xoquqların bozğan. Bu oçraqta Rusiä xezmät Kodeksınıñ berniçä (66, 82,140, 178, 180, 373) maddäläre bozıla. (TK RF).
Ämma mäxkämä eşe inde 6 tapqır qaralırğa bilgelängän bulsa da, ul äle tögällänmägän. Elekke mäxkämälärgä Alimas Väliev awıru säbäple kilä almağan. Bu yulı mäxkämä utırışı İdel buyı rayonı mäxkämäsendä 16 iyündä säğät 10.00 bilgelängän. Monda qatnaşırğa bügenge köndä eştän azat itelgän häm xezmät kenägäse belän eşkä urnaşa almağan 161 keşe kilergä cıyına. Mäxkämä eşeneñ niçek tögällänüe turında mäğlümat “Azatlıq” radiosı aşa kiläçäktä sezgä citkereler , xörmätle radio tıñlawçılar.
Mälikä Basıyr


text:
Qazan üzägendä yaña stadion bulaçaq
Qaywaqıtta federatsiä yäki xalıqara külämdäge çaralaranıñ faydası bik zur bula. Şimbä könne Tatarstan prezidentı Rusiäneñ tuplı xokey federatsiäse prezidentın qabul itte. Süz 2005 yılda Qazanda tuplı xokey buyınça dönya çempionatın ütkärü turında barğan. Gor'ki isemendäge Üzäk park qarşında şaqtıy cimerek xäldäge «TpyдoBыe peзepBы» stadionı bar. Professional' belem birü sisteması fäqırlängäç bu stadion tağı da cimerek xälgä kilgän ide. Şulay da, Qazannıñ näq üzägendä yuğarı mäktäp uquçıları şöğellänä torğan bu stadion şähärgä xezmät itte. İnde xäzer bu stadion xalıqara däräcädä tözekländereläçäk, anda yasalma boz mäydançığı yasalıp, şunda tuplı xokey uynarğa, timerayaqçılar yarışı ütkärergä mömkinlek tuwaçaq. Bu stadionnı cihazlandıru suveren respublika tözügä qarağanda tizräk häm näticäleräk bulır dip ışanası kilä.


text:
Bäğdäd - Ğiraqnıñ tönyağındağı Bäyci rayonında, intixarçı tarafınnan eçenä bomba urnaştırılğan ber maşinanıñ polisiä binası yanında şartlawı näticäsendä, kimendä 7 keşe ülgän 13 keşe yaralanğan dip xäbär itelä. Ülgännär arasında polisiä xezmätkärläre belän sivil xalıqtan da keşelär bulğan dielä. Bäyci rayonı Bäğdädtäñ 250 çaqrım yıraqlıqta. Tönyaq Ğiraqnıñ iñ zur neft eşkärtü qorılmaları bu rayonda urnaşqan.
Bäycidän yıraq tügel, Dilaya wiläyätendä kiçä bulğan 2 intixar höcümendä isä kimendä 26 keşe hälaq bulğan ide.


text:
Quşma Ştatlarda "telefon cancalı" – prezident Bushnıñ abruyı töşä
Amerika dolları ğına tügel, bu könnärdä Quşma Ştatlar prezidentı George Bushnıñ da abruyı töşä. İminlek xezmätläre millionlağan amerikannıñ telefon söyläşülären terkäp barğan digän xäbärdän soñ ildä cancal quptı. Bush monı terrorğa qarşı köräş ixtiacı dip añlatsa, tänqitçelär – xosusıy tormışqa tıqşınu dip atıy. Qayber belgeçlär fikerençä, mondıy tübän abruy belän Bushqa İranda suğış başlaw qıyın bulaçaq.
"Berençedän, bu küzläwlär Äl-Qaidä häm anıñ mäglüm tarafdarları östennän. Äl-Qaidä bezneñ doşman, bez anıñ niätlären belergä telibez. İkençedän, mäxkämä qararı bulmıy torıp, eçke söyläşülär tıñlanmıy. Öçençedän, min raslağan bu ğämällär – qanuni, di amerikan prezidentı.
Tik bu cancal alay ciñel genä tınarğa oşamağan. Amerikannar xosusıy tormışqa xaqların bik yuğarı bäyäli. Bushnñ tänqitçeläre aña şunduq oçıp-qundı:
"Bu administratsiä ildä qotqı taratıp, şunıñ yärdämendä teläsä närsä eşlim dip uylıy, nindi genä qanunğa qarşı ğämäl bulmasın.. Bu İminlek İdaräse programı näq şundıy ğämäl" di Kongresstağı demokrat Maurice Hinchey.
Bu program turında östämä mäglümät taläp itüçelär arasında demokratlar ğına tügel, respublikannar da bar, döres, alarnıñ kübese anda xilaflıq kürmi.
Comğa könne Washington Post gäzite şuşı programğa yaqın belgeçlärneñ añlatmaların bastırdı. Alar äytüenä qarağanda, iminlek xezmätläre kemneñ kemgä şaltıratqanın, bigräk tä çit ildän şaltıratularnı terkäp barğan, söyläşülär üzläre yazılmağan.
11 sintäber höcümnärennän soñ başlanğan bu çarada Amerikanıñ 3 iñ ere telefon kompaniäse qatnaşqan. Çıbıqlı telefonnarnıñ 4/5-e, kesä telefonnarınıñ yartısınnan kübräge alarğa turı kilä. Tağın 2 ere kompaniä bu eştä qatnaşmağan, mäxkämä qararı bulmıy torıp alar üz möştäriläre xaqında maglümätne tapşırudan baş tartqan.
Şuşı cancalnıñ berniçä yoğıntısı bula ala. Berençedän, Bush tarafınnan CİA başlığı itep täqdim itelgän general Michael Hayden''ğa Kongressta raslanu awırraq bulaçaq. Telefonnarnı tıñlaw programın İminlek İdaräsen citäklägändä näq menä ul başlap cibärgän.
İkençedän, alğa taba Kongress mondıy ğämällär öçen mäxkämä qararı taläp itergä mömkin. Moñarçı bu eş terrorğa qarşı suğış sıltawı belän başqarıla ide.
Öçençedän, bu cancal Bushnıñ bolay da tübän abruyın tağı da töşerä ala. Soñğı fiker beleşügä qarağanda anı amerikannarnıñ ni barı 31%tı xuplıy.
Nixayät, qayber belgeçlär fikerençä, mondıy tübän abruy belän Bushqa İran mäsäläsendä nindider qırıs adımnar yasaw qıyınraq bulaçaq.
ali ğilmi


text:
Qoş gribınnan Tailandta tağın ber malay, Vietnamda ber qız ülde
AUDİO: Awıruğa iñ berençe cawap, tawıqlarnı üterergä kiräk. Alar bik küpläp üterelä, ämma bez bu virus tawıqlarnı üterüçelär eşlägännän tizräk tarala dip uylıybız. Awırunıñ taraluı däwam itä. Xäzer ul inde Qıtaynıñ 12 ölkäsendä tabıldı. Häm bu awıru tağın da nığraq taralır dip isäplärgä härtörle nigez bar.
Meditsina belgeçläre äytüençä, qoş gribı keşe gribı belän quşılıp mutatsiä barlıqqa kilergä häm bu yaña virus keşelär aşa da tarala başlarğa mömkin. Älegä qoş virusı keşedän keşegä küçä almıy dip sanala.


text:
Rumınia prezidentı bulıp saylanğan Traian Basescu 2007 yılda ilne Yevropa Berlegenä kertergä wäğdä itte
Audio (Traian Basescu): "Tışqı säyäsättä bezneñ töp maqsat – 2007 yılnıñ 1 Ğinwarında Yevropa Berlegenä kerü."
Basescu, Rumıniägä iminlek täemin itü maqsatı belän, Quşma Ştatlar häm Britania belän bäyläneşlärne nığıtırğa, Ukraina, Rusiä, häm başqa elekke Sovet illäre belän yaxşı mönäsäbätlär saqlarğa süz birde. Saylaw räsmiläre äytüençä, Basescu tawışlarnıñ 52% çaması cıyğan, anıñ köndäşe, premier-ministr Adrian Nastase – 48% çaması. Elekke komunistrlar, xäzerge sotsial-demokratlar citäkçese Nastase üzeneñ ciñelüen tanıdı.


text:
Ekrem Çelebi - İki Keklik Seke Seke
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : İki Keklik Seke Seke
Etiketler : Ekrem Çelebi - İki Keklik Seke Seke türkü indir, Ekrem Çelebi - İki Keklik Seke Seke türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, İki Keklik Seke Seke mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri İki Keklik Seke Seke türküsü, İki Keklik Seke Seke sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, İki Keklik Seke Seke bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Bu Dağın Karı Erimez
Ekrem Çelebi - Bilmiyorum Hallerinden
Ekrem Çelebi - Sevsem Öldürürler
Ekrem Çelebi - Geze Geze (Barak)
Ekrem Çelebi - Sen Benimsin Ben Seninim
Ekrem Çelebi - İki Keklik Seke Seke
Ekrem Çelebi - Çakmak Çakmaya Geldik
Ekrem Çelebi - Güvenme Yalan Dünyaya
Ekrem Çelebi - Bülbül Havalanmış
Ekrem Çelebi - Yine Bir Hal Oldu


text:
Tatarstan Fännär akademiäseneñ beterelüe mömkin
İkençe dönya suğışı çorında Qazanğa 18 fännär akademiäse küçerelä. Şul akademiä qısalarında 303 fänni oyışmalar tikşerenülär alıp baralar. Alar bulğan da betkän anısı. Yäğni, törle cirlärgä küçerelgän, suğış betkäç. Ä qalğan qayber fänni tikşerenü üzäkläre. Ä Qazan kebek, Rusiäneñ iñ köçle fänni üzäklärennän sanalğan şähärdä fännär akademiäseneñ bülekläre genä bar ide Sovet çorında.
Gorbaçev üzgärtep qoru cilläre isä başlağaç respublikanıñ fän eşlekleläre Tatarstannıñ üz Fännär aakademiäsen buldıru ideyäsen kütärep çığalar. Älege eş başında akademik Mansur Xäsänov tora. Häm 1991 nçe yılda Tatarstan respublikası Fännär akademiäse oyışa da.
Şuşı, irek cimeşläreneñ berse bulğan, Tatarstan Fännär akademiäse Rusiä qanunnarına turı kilmi ikän. Vertikalizatsiä dip atalağan yaña säyäsätneñ bolay uq tirängä kitüen kemdä kötmägän bulğandır. Töbäk qanunnarı belän Rusiä qanunnarın täñgäl kiterü öçen şaqtıy protestlar yasağan Respublika prokurorı Tatarstannıñ “Fän häm fänni eşçänlek” turındağı qanunında Rusiä qanunnarına qarşı kilä torğan matdälär tapqan. Ayırım alğanda, Rusiäneñ “Fän häm fänni-texnik säyäsät” digän qanunınıñ altınçı matdäsendäge 1 punktına. Älege Rusiä qanunı buyınça, ayırım alğanda, äytep uzılğan matdägä qarağanda, däwlät statusına iä bulğan fännär akademiäläre rusiä xökümäte yäki prezidentı täqdime belän, Federal' qanunnar aşa ğına oyıştırıla, üzgärtep qorıla yäki yuqqa çığarıla ala. Ä Tatarstan Fännär Akademiäse 1991 yılnıñ 31 sentäberendä Tatarstan prezidentı Färmanı belän oyıştırılğan. Ä Tatarstannıñ “Fän häm fänni eşçänlek” turındağı qanunına qarağanda, Tatarstan Fännär akademiäse Tatarstannıñ üzidaräle yuğarı fänni däwlätli oyışması bulıp tora. Şunısın da äytergä kiräk, Rusiäneñ “Fän häm fänni-texnik säyäsät” turındağı qanunnı berniçä yıl elek kenä qabul itelgän.
Tatarstan prokurorı, şuña qaramastan, Fännär akademiäse xaqındağı respublika zakonı matdäläre, ayırım alğanda, Tatarstan qaznasınnan anı finanslaw turındağı matdälärne ğämäldän çığarunı täqdim itä. Älege mä’sälä buyınça, ütkän şimbädä, Tatarstan Däwlät şurasınıñ Mädäniät, fän, mäğärif häm milli mä’sälälär komissiäle utırışı buldı. Bu oçraqta inde, prokuratura öçen Tatarstan Fännär akademiäseneñ, Rusiä qanunnarınnan küpkä aldanraq barlıqqa kilüe dälil bulıp tora almadı. Akademiä wäkilläre şuña basım yasamaqçı idelär. Älege akademiä akademigı, deputat İndus Tahirov mä’sälägä qarata, bu xakimiätne vertikal’läşterügä qarata arttırıp cibärü , dip belderde. Häm, başqa deputatlarğa möräcäğät itep, bez bit, Respublika suverenitetın sütü eşen alıp barabız tügelme soñ, bez Rusiäneñ ayırım, bik möhim bulmağan qanunnarı bozılu turında süz alıp barabız, ä şul uq waqıtta, Respublikanıñ Suverenlıq turındağı deklaratsiäsen bozılğanlığın iskä almıybız dip çığış yasadı. İndus äfände, Rusiä Konstitutsion mäxkämäse räise Valeriy Zorkinnıñ, bäysezlek iğlan itär öçen referendum da citä, monıñ belän här yurist kileşäçäk digän süzlären kiterde. Bez bit dide ul, 1992 yılğı referendum turında süzne quyırtmıybız. Bez Rusiädä Tatarstannıñ üz statusı bar dip barabız. Menä bu status nigezendä, Rusiädä Tatarstannıñ fänni uçrejdenielärenä dä maxsus mönäsäbät bulırğa tieş dide.
Şundıy qaynar çığışlardan soñ, deputatlar, prokuror protestın isäpkä alırğa digän qarağa kildelär häm Däwlät Şurası utırışında, Tatarstannıñ Fän häm fänni eşçänlek” turındağı qanunına üzgäreşlär kertü turındağı qanun proyektın berençe uqılışta qararğa täqdim ittelär. Mädäniät, fän häm mäğärif komitetı räise Razil Wäliev, bälkem Rusiä parlamentına üz qanunnarına üzgäreşlär kertü täqdime belän dä çığu da bulır dip belderde.
Qısqası, Tatarstan fännär akademiäseneñ kiläçäk yazmışı anıq qına bilgelänmäde äle. Rusiä qanunnarı ğämäldä qalğan oçraqta, ul däwlät tarafınnan finanslanmasqa tieş. Ä Tatarstanda Fännär akademiäsenä mönäsäbät başqaça. Monı, Däwlät Şurası qabul itärgä äzerlängän här qanun proyektın başta Fännär akademiäsendä ekspertiza uzuı da kürsätä. Yäğni, Respublika öçen bu möhim fänni üzäk. Akademiädä 6 fänni institut, 8 fänni bülek eşli. Anda gumanitar fännärdän tış, Maşina tözeleşe, meditsina häm biologiä, awıl xucalığı, mexanika-matematiqa häm başqa tarmaqlar buyınça fänni ezlänülär alıp barıla. 37 akademik, 69 äğza –korrespondent, 11 maqtawlı akademik, şularnıñ ikese çit illärdän Tatarstannıñ fänni qazanışların buldıra.
Kiläçäktä ni bulır, waqıt kürsäter.
Räfis Cämdixan


text:
Baltaçta yäşlär häm toraq mäs’äläse tikşerelde
29 sentäberdä respublikanıñ Baltaç rayonında yäşlär häm toraq mäs’äläse tikşerelde. Yäşlär ministrlığı oyıştırğan bu cıyılışta respublikanıñ Yäş ğailälärne toraq belän tä’min itü programması eşläwe qaraldı. 1997 yıldan birle eşläp kilüçe älege däwlät programmasınıñ awıldağı yäşlärgä qaralağan öleşe dä bar. Anıñ ütäleşenä respublika häm rayon byudjetlarınnan aqçalar qaralğan. Läkin rayon qaznasında aqça bulmasa, yäşlär torağı programması ütälmi. Bu Tatarstannıñ 5 rayonında küzätelä torğan wazğiät. Küp kenä başqa rayonnarda da yäş ğailälär kübräk üz köçlärenä genä ömetlänä ala. Läkin awılda xezmät xaqları bik tübän bulğannı isäpkä alğanda, yäşlär üzläre genä toraq satıp ala yäisä tözi almıy. Baltaçta uzğan cıyılışta nigezdä menä şuşı xäldän çığu yulları tikşerelde. Wazğiätne üzgärtü ısulınıñ berse bulıp respublika byudjetında älege programmanı ütäwgä aqçanı kübräk bülep birü täqdim itelde. Yäşlärne toraqlı itep, awılda şulay uq yäş ğailälär sanın da arttırırğa niätlänälär ikän.
Bikä Timerova


text:
Üzara mönäsäbätlärne nığıtu bäyräm könnärendä dä däwam itä - Rusiä häm Estoniä täcribäse
Köndälek küzätülär yıl buyı möhim säyäsi waqiğälärgä bağışlanıp kilde, alar bügen dä bar ide, ämma Yaña yıl kiçendä "Azatlıq" radiosı bäyräm ruxına turı kilgän närsä turında söylär. Bu atnada Estoniäneñ Rusiä belän çigendä ike xristian Rıştuası traditsiäse oçraştı. Santa Klaus kiemenä kiengän eston keşese şul ike il arasındağı küperdä, urıs çik saqçıların sälämläp, Rusiä yağınnan Qış Babay kiemendäge ikençe beräw belän küreşte.
Rusiädä, "Yaña yılnı niçek qarşılıysıñ, yılı da şulay ütä" digän ğibarä buluın iskä töşerep urıs Qış Babayı, äydägez kiläçäktä dä şuşı oçraşunı ber ğädät itik, ul yortlarıbızğa iminlek, ışanıç, bäxet alıp kilsen", dide.
Mondıy oçraşu Rusiäneñ Estoniä belän çigendä berençe märtäbä genä uzmıy, şuşı ğädätkä nigez äle 1997-nçe yılda uq salınğan ide. "Çiklärsez Rıştua" dip atalğan niät belän ike ilneñ tamujnä xezmätkärläre çıqtı. Alar fikerençä, şundıy ğädäti bulmağan, üzençälekle çara çikneñ ike yağında da yäşägän keşelär arasında ışanıçnı häm xezmättäşlekne arttıruğa bulışa ala.
Bıyıl oyıştıru eşlärendä Estoniäneñ yök taşuçılar berläşmäse dä qatnaştı, anıñ räise Toivo Kuldkeep:
"İdeä Rusiä tamujnä xezmätkärlärennän kilgän ide. Minemçä, bu şäp ber başlanğıç, üzenä kürä ber eçkersezlek ğämäle. Santa Klaus häm Qış Babay bu izge eşneñ ilçeläre bula ala. Üzebez yağınnan bez Rusiä çik saqçıları häm tamujnä xezmätkärläre belän bernindi dä nizaqta bulmawıbıznı kürsätergä telibez, bu mäs''älädä bez barıbız da ber yaqta, bez barıbız da çiklär aşa xäräkätneñ tiz ütüen telibez", di Estoniäneñ yök taşuçılar berläşmäse räise Toivo Kuldkeep.
Rıştua teläge bulıp, Estoniä belän Rusiä arasındağı çikne yök maşinaları kiläse yılda tağın da tizräk ütär digäne tora, di Kuldkeep:
"Xäzer yewropa Berlege kiñäyü belän çik aşa uzğan maşinalar sanı bermä-ber arttı, bigräk tä Narvada. Bezneñ kiläse yılğa teläk şul - bälkem dä Santa çik buyındağı çiratnı beraz qısqarta alır. Bu yök taşuçılar da, çik buyı xakimiate dä mänfäğätendä. Şuña kürä Santa Klausnıñ häm Qış babaynıñ bügenge oçraşuı bik kürkäm ber waqiğä, miña bu bik oşıy", di Toivo Kuldkeep.
Kärim Kamal


text:
Ğıraqta Misır ilçese urlandı
Misırnıñ Ğıraqqa ilçe itep cibärgän İhab al Şerif şimbä könne Bagdadta urlandı.Ütkän atnada Ğıraq tışqı eşlär ministırlığı Ğıraq belän räsmi mönäsäbätlär urnaştırğan berençe ğäräb ile dip Mısırnı maqtağan ide .Küp kenä ğäräb illäre Saddam Xösäin 1990nçe yılda Kuwaitqa basıp kergännän soñ ilçelären kire çaqırtqan ide. Ütkän yılda Ğıraqta mısırlı diplomat Möxämäd Mamdux Qutb urlanğan ämma soñraq irekkä çığarılğan ide. Misırnıñ Ğıraqta xärbiläre yuq häm ul cibärergä dä uylamıy.
Said(audio)
Misır yaña Ğıraqnı räsmi räweştä tanu öçen başqa ğäräb illären Bagdadta ilçelek açsınnar , ilçelär cibärsennär dip qıyulandırıp kilüçe il.
Said fikerençä , urlauçılarnıñ mäqsatı açıq, alar möselman kürşelärneñ Misırdan ürnäk aluların tuqtatmaqçı . Ämma analitik qaysı törkem diplomatnı urladı urlawçılar ğıraqlımı bu turıda fiker beyan itü mömkin tügel di.
Said(audio)
Ğıysyançılarnıñ kübese başqa ğäräb illärennän kilgän möselman ğäräblär , alar öylärendä üz xökümätlärenä qarşı alıp bara almağan suğışnı,Ğıraqta alıp bara.Alar üz xökümätlärenä qarşılıq kürsätä, diplomatnı urlawçılar mısırlılar da bula ala
Said süzlärençä, Ğıraqta urlanuçılarnıñ küpçelege könbatış keşeläre dip uylaw yalğış
Said(audio)
Törek , Yordaniäle yök maşinası şäferları törle xezmät sektorında eşläwçelär urlana, ğıysyançılar ğäräb häm möselman illäre watandaşlarına höcümnär oyıştıra
Ğıysyançı törkemnärneñ ideologiäläre törle , millätçe ruxtağı törkemnär ğäräb häm möselmannarğa häcüm itü , alarnı urlawdan totılıp qala alarnıñ hädäfe koalitsiä köçläre häm könbatış keşeläre. Mätbuğat xabärlärenä qarağanda tanılğan sönni säyäsätçelär törkeme- Ğıraqınıñ İslamçı Partiäse urlawnı xökem itep, mısırlını şunduq irekkä çığarırğa çaqırğan.Başkütärüçelärneñ zur öleşe sönni ğäräblär . Bu partiäneñ suğışçılar östendä nindider täsire bar dip uylanıla. 2 atna çaması elek AQŞ däwlät sekretarı C.Rice Ğıraqnıñ Ğäräb kürşelären Bagdadtqa ilçelär cibärergä öndägän ide. Misırdan tış Yordaniä genä bu eşkä riza bulğan ide. Aqyort küpçelege sönni bulğan Ğäräb illäreneñ yaqlawı şığılar östenlek itkän Ğıraq xökümätenä qarata ğıysyannı sülpänäyter dip uylıy.Yaqın Könçığışta sönni citäkçeläre häm diplomatlar iminlek şulayuq İranlı şiğıylarnıñ täsirenä borçılu belän qarıy.Ğäräb citäkçelär Ğıraqnıñ okupatsiä astında toruına qarata üz xalıqlarınıñ ber dä qänäğät bulmawların bik yaxşı belä färidä xämit


text:
Rusiä amerikan demokratiäsen tikşerä
Rusiäneñ AQŞtağı yaña tikşerenü üzäge tiräsendä kierenkelek arta. Tänqitçelär anı Kremlneñ propağanda çarası di. Üzäk citäkçese, bez amerikan demokratiäsen tänqitlärgä tügel, öyränergä kildek, di.
Üzäkneñ New York bülege citäkçese, tanılğan säyäsät belgeçe Andranik Migranyan Waşingtonda ütkän matbuğat oçraşuında, bez Guantanamo törmäsen yä Buşnıñ küzläw programın tikşerergä cıyınmıybız, bez bu ilne Rusiädäge problemnarnı çişü öçen öyränäbez, dide.
"Bezdä immigratsiä, integratsiä ölkäsendä citdi problemnar bar. Rusiä tağı da küpmillätle, küpdinle bula bara. – di Andranik Migranyan. - Amerikanıñ bu ölkädä ozın tarixı bar. Bez bu mäsälälärneñ monda niçek çişelüen belergä telibez."
Vladimir Putinnıñ 8 yıl idaräse waqıtında Quşma Ştatlarnıñ däwlät departamentı, Freedom House, Human Rights Watch kebek törkemnäre Rusiädäge keşe xoquqları häm demokratiä torışın daimi tänqitläp kilde.
Bu oyışmalarnıñ xisapların moñarçı gel kire qağıp kilgän Kreml, nixayät, üze dä, saqlanudan höcümgä küçergä buldı. İngliz telendä Russia Today kanalı häm menä Demokratiä wä xezmättäşlek institutı tözelde.
Russia Today xökümät aqçasına eşläsä, üzäkneñ nindi aqçağa eşläwe bilgesez. Migranyan üzäkneñ Kreml xuplawı belän tözelgänen tanısa da, aqçanıñ xökümättän tügel, ä "törle biznes oyışmalardan häm Amerika belän qızıqsınğan ximayaçelärdän" kilüen äytte.
Şul uq matbuğat oçraşuında qatnaşqan Mäskäwdäge Amerikan Universitetı prezidentı Eduard Lozanskiy xökümät aqçası turında soraw birgän amerikanğa, National Endowment oyışması wäkilenä oçıp qundı.
"Belüemçä, National Endowment üze dä nigezdä amerikan xökümäte tarafınnan finanslana. Demokratik institut ta, Respublikan institutı da şulay" di Lozanskiy.
1970-nçe yıllarda sovet xökümäten tänqitlägän öçen eşennän quılğan Lozanskiy xäzer Rusiäneñ döres yuldan baruına inana sıman. 50 yıldanmı, 100 yıldanmı, Rusiä demokratiägä barıber citäçäk, - di ul. – Aña bu yuldan barırğa qoma çawlamağız ğına.


text:
Xakimiät balaların bayıta
Töreklärdä “bal totqan barmağın yalıy” digän ber äytem bar.
Menä “Cumhuriyet” gazetasınıñ 6 Dekaber sanınıñ berençe bitendä “Gül, Erdogan häm Unakıtanıñ balaları soñğı yıllarda baylar kervanına quşıldılar. 5 yılda yoldızları yaltıradı” dielgän. Xäbärgä kürä Premyer Recep Tayip Erdoğannıñ ulı Ahmet Burak Erdoğan MB diñgez transportı şirkäteneñ paylarınıñ 50 %-na iä. Şuşı şirkät tözelgännän 18 kön uzğaç 2 million da 350 meñ dollarga ber yök korabı satıp alınğan.
Erdogannıñ ikençe ulı Näcmättin Bilal Erdogan da, uqırğa kittem digän AQŞ-ta 216 meñ dollarğa ber toraq satıp alğan. Ulı AQŞ-qa uqırğa kitkändä jurnalistlar Erdoğanga “ulığıznı anda niçek uqıtasız digän soraw birgäç”, “çığımnarnı ber dustım qaplıy” digän ide. Erdoganıñ ike ulınıñ ayıruça İstanbulda 1 milyon lira, yäğni 800 meñ dollarlıq ber kortejları bar. Finans ministrı Kämal Unakıtanıñ Abdullah isemle ulı, Fatma, Zeynep isemle qızları häm xatını AK partiä xakimiätkä mengäç 2001 yılda Azıq-tölek industriäse şirkäte tözegännär. Östäwenä ber İnformatsiä xezmätläre şirkäten dä açqannar. Menä bu şirkät bıyılda Märsin portı xosusıylaştırılıp, anıñ idärä eşläre 2 million dollarğa şuşı şirkätkä birelgän. Monnan elektä Finans ministrınıñ ulı Abdullah berençe şirkätläre aşa däwlätne aldadı digän däğvälär kütärelgän ide.
Transport ministrı Binali Yılmaznıñ da 24 yäşlek ulı Erkan Yıldırım un meñ lirağa ber şirkät tözegän 455 meñ Euroğa ber yulçı köymäse satıp alğan häm bu köymä däwlätkä arendağa birelgän. Başka ber ministrınıñ ulılarına 8 million dollarlıq kredit birgän, alar da şuşı kreditqa korab satıp alğannar. Küräseñ korab, köymälär moda bulğan. Inde Prezident Abdullah Gülneñ 16 yäşlek ulı da tegelärdän bireşmägän ul da ber şirkät tözegän. Ni genä äytmik ul bit prezident ulı. Dimäk xakimiätkä ziräk keşelär kilä, alarnıñ ullarlı da ziräk bula ikän.


text:
Tönyaq Koreaga atom tikşerü törkeme cibäreläçäk
Tikşerünen niçek baraçağı turında täfsille mäğlümat urtaq utırışta Qıtay wäkile Wu Dawei tarafınnan uqıldı.
Wu, tikşerü ısullarının niçek başqarılaçağı turında qarar cıyınga qatnaşuçılar tarafınnan qabul itelde dip belderde.
Tikşerü nigezendä 6-ildän qatnaşaçaq belgeç törkemenen qorılmağa barıp andağı dokumentlarnı tikşerep texnik xezmätkärlär belän söyläşüe küz aldında totıla.
Wu şulay uq tikşerü barışında kiräkkän oçraqta BMO atom küzläw häm Xalıqa Atom idaräsenä dä möracäğat itelä alaçağın äytte.
Cıyında qatnaşqan 6 ilne, Tönyaq Korea, Rusiä, AQŞ, Qıtay, Yaponia häm Könyaq Korea täşkil itä.


text:
Izrail totıq itep alğan xärbien qaytaru taläbe belän fälestinlelärgä basımnı arttıra bara
Israil üzeneñ ber soldatın totıq itep alğan fälestin suğışçılarınıñ anı qaytaruına ireşü öçen Fälestin xökümätenä basımnı arttıra bara. Uzğan töndä Könbatış Yarda İzrail köçläre Xämas citäkçelegendäge fälestin xökümäteneñ berniçä ministrın, 20-läp deputatnı qulğa alğan dip xäbär itelä. İzrailneñ höcüm oçqıçları Süriä prezidentı Bäşär äl Assad sarayı östennän tübännän genä oçıp ütte. Bu Xämas citäkçelären sıyındırğan öçen Süriäne kisätü dip qabul itelde. Çärşämbe könne isä İzrail ğäskäre Gazada uzğan sintäberdä annan çığarılğannan soñğı iñ zur xärbi çaralarğa kereşte. Yaqın Könçığışta kierenkelekneñ arta baruı xalıqara cämäğätçelekneñ borçıluına säbäp buldı.
İstrail tışqı eşlär ministrlığı süzçese Mark Regev alar İzrail soldatın azat itü turında satulaşu, almaşu öçen tügel, ä bu ğämäl öçen Xämas ğäyeple dip qaralğan öçen totıldı dide.
Xämas süzçese Musir äl-Masri İzrailneñ bu ğämälen ğäyepläp çıqtı. Gaza şähärendä ul bu qulğa alularnı suğış iğlan itügä tiñläde.
"Fälestin xökümätenä häm parlament äğzalarına höcüm qurqınıç ğämäl, xätta xalıqara cinayät häm Fälestin xalqına qarşı suğış iğlan itü" dide äl-Masri.
Fälestin idaräse prezidentı, urtaçıl qaraştağı Mäxmüt Ğabbas ta bu qulğa alularnı ğäyepläp çıqtı. Ğabbas süzçese Näbil Abu Rudayna xalıqara cämäğätçelekne bu xälgä tıqşınırğa çaqırdı.
İzrail armiäse süzçese äytüençä, İzrailneñ Şin Bet eçke iminlek xezmäte Fälestin räsmilärennän soraw ala.
Qulğa alınğannar arasında parlament räise Ğabel Ğaziz Duaik, Dini eşläre ministrı Naif Räyub, şulay uq İzrailneñ totıq itep alınğan xärbie Gilad Şalitnı azat itärgä çaqırğan Premyer ministr urınbasarı Nasir Şair tä bar.
Xämas suğışçıları uzğan yäkşämbe irtäsendä cir astı yulınnan İzrailgä kerep saqta torğan 2 soldatnı üterep, bersen yaralap Şalitnı totıq itep alıp kitte.
Yäkşämbe könne totıq itep alınğan başqa ber izrailleneñ mäyete Könbatış Yardağı Ramalla şähärendä tabıltı. Bu xäl Mart ayında Xämas xakimiätkä kilgännän soñ Fälestin belän İzrail arasındağı iñ köçle kierenkelekne tağın da kiskenläşterep cibärde.
18 yäşlek Eliaşu Aşerinı Şalitnı totıq itep aluğa bäyle törkemnärneñ berse Xalıq Qarşılıq Komitetları äğzaları Könbatış Yarda totıq itep aldı. Häm çärşämbe könne alar ägär dä İzrail Gaza Sızığına höcümen tuqtatmasa Aşerinı üterü belän yanadı. Bügen bu törkem höcüm tuqtalmaw säbäple Aşerinı ütergänlegen belderde. Ämma İzrail politsiäse häm xärbiläre Aşerinı totıq itep alğannan soñ uq başına atıp ütergännär, törkem üz taläben quyğanda ul inde üle bulğan dip belderde.
Çärşämbe könne İzrail xärbi oçqıçları Süriä prezidentı Bäşär äl-Assät sarayın östennän tübännän genä oçıp ütte. Bu Xämas citäkçelären sıyındırğan öçen Süriäne kisätü dip qabul itelde. Qaçqınlıqtağı Xämas citäkçese Xalät Meşaal Süriädä yäşi. Süriä premyer ministrı Naci Otari İzrail oçqıçlarınıñ bu ğämälen ğäyepläp, Süriä härtörle agressiädän üzen saqlıy ala dip belderde.
Ul arada İzrail oçqıçları Fälestin cirlärendä hawa höcümnären däwam itte. Gaza şähärendä ütä radikal İslamçı Cihad törkemene qorallı qanatınıñ 2 äğzası utırğan maşina utqat totıldı, ämma alar qaçıp kitte dip xäbär itelä.
Aña qädär Gazanıñ könyağında Xämas häm Äl-Aqsa şähitläreneñ 2 binası utqa totıldı. Ämma ülüçelär yäki yaralanuçılar turında ber xäbär dä bulmadı.
Mısır çige buyında bitlekle suğışçılar cir minası şartlatıp çik qoymasın cimerde dip xäbär itelä.
Fälestin iminlek köçläre xalıqnıñ şartlaw näticäsendä açılğan yuldan ağıluına yul quymaw öçen anda tere qoyma bulıp basqan.
Könbatış yarda wäzğiätneñ kierenkeläşüe xalıqara cämäğätçekneñ borçıluına da säbäp buldı. AQŞ däwlät sekretare Condoleezza Rice Mäskäwdä Zur Sigezlekneñ tışqı eşlär ministrları oçraşuınnan soñ Yaqın Könçığış nizağındağı barlıq taraflarnı tıyılırğa çaqırdı. Aña qädär BMO general sekretare Kofi Annan da şundıy uq möräcäğät belän çıqtı.
"Bez nizağnıñ tiränäyüenä genä tügel, kiñäyüenä dä yul quymas öçen bik saq bulırğa tieşbez" dide Annan.
Yewropa Berlege İzrail belän fälestinlelär arasında kierenlekneñ arta baruına tirän borçılu belderüe belän çıqtı häm töbäkkä maxsus wäkilen cibäräçägen iğlan itte.
Naif Aqmal, Prag.