text:
Avropa Parlamenti oktâbr 6 künü 2016 Saharov adına Fikir serbestligi mukâfatına teklif etilgen namzetlerniñ qısqa cedvelini tizdi.
Namzetler arasında – qırımtatar siyasetçisi Mustafa Cemilev te keçe. Meclisniñ sabıq reisi olıp, o Qırımnıñ işğaline qatiyen qarşı çıqtı ve şimdi Kyivte yaşay (Cemilevniñ namzetini Avropa Parlamentiniñ eñ büyük siyasiy birligi – Avropa halq partiyası – teklif etti – QA).
Daa bir namzet – türkiyeli «Cumhuriyet» gazetasınıñ sabıq muarriri Cam Dündar oldı. Dündar keçken sene noyabr ayında, onıñ gazetası Türkiye tarafından Suriyedeki isyancılarğa ğayri resmiy şekilde silâ satılğanı aqqında yazğanından soñ, apiske alındı.
Olarnen beraber namzetlerniñ qısqa cedveline İlham Tohti de kirdi. Tohti – advokat olıp, Çinde Uyğur azlığınıñ ömürlük apiske oturtılğan vekillerini qorçalay.
Yezidi azlığını ve qadınlarını qorçalağan, İŞİD tarafından esir etilgen Nadia Murad Basee ve Lamiya Aji Bashar da cedvelge kirsetildiler.
Avropa Parlamenti mukâfatqa nail olğanlarnı oktâbr 27 künü ilân etecek. Mukâfatlandıruv merasimi dekabrde Strasbourg şeerinde keçirilecek.
50 biñ euro tekil etken bu mukâfat Avropa Parlamenti tarafından 1988 senesi tesis etilgen edi ve er yıl insan aqları ve söz serbestligi oğrunda kureşken şahıs ya da taqımlağa berile.
Çeşit yılları mukâfatqa Nelson Mandela, Aqrusiye jurnalistler birligi, «Sıñırsız jurnalistler» ve Rusiyedeki «Memorial» uquq qorçalayıcı cemiyet nail olğan ediler.


c: text/html

text:
Keriç politehnik kollecinde oktâbrniñ 17-nde belli olmağan bir patlayıcı patladı, dep bildire Terrorizmge qarşı milliy komitet.
«Keriçte belli olmağan patlayıcı patladı», – dep tekrarlay komitetniñ malümatını «İnterfaks».
Terrorizmge qarşı komitet, ilk malümatqa köre, 10 insan elâk oldı, 50-ge yaqın yaralı bar, dep bildire. Yaralanğanlar şeerniñ tibbiy müessiselerine alına.
Keriç sakinleri Voykov soqağındaki politehnik kollecinde patlav olğanını bildirgen edi. Patlav sebepleri ve yaralanğanlarnıñ sayısı aqqında resmiy bir malümat yoq. Keriç kütleviy haber vastaları kollecdeki patlav yeriniñ fotoresimlerini aydınlattı.
Rusiye kütleviy haber vastaları 10-ğa yaqın insan politehnik kollecinde yüz bergen patlav neticesinde elâk oldı, dep yaza. Daa 50 kişi yaralandı. Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ idaresi elâk olğan ve yaralanğanlarnıñ sayısını aydınlatmay.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Keriç politehnik kollecine yol alğanını bildirdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye, Ukrainağa ait olğan Qırımnı ilhaq etip, Ukraina ile yaqan 407 eki taraflı ve 80 halqara añlaşmanı bozdı. Bunı Ukraina informatsion siyaset naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Lissabonda, aprel 5-te keçken «Qırımnıñ deokkupatsiyası: ne zaman ve nasıl?» halqara konferentsiyasında bildirdi.
Cepparnıñ sözüne köre, Qırımnı Rusiyeniñ uquqiy saasına integrirlemek maqsadınen biñlerce qanuniy ve qanunğa ilâve olğan aktlar ve şu cümleden 15 anayasa qanunı qabul etildi, bildire Ukraina TİNiniñ matbuat hizmeti.
Ceppar konferentsiyada: «Teessüf ki, Rusiyeniñ cinayetleri devam ete. Olarnıñ esaslarından: bütün urriyet şekilleriniñ azaltılması, Ukrainağa ait Qırımda qanuniy olmağan Rusiye prezidentiniñ saylavı, Ukrainağa qarşı propaganda yapmaq içün Ukrainanıñ tele ve radio sıqlıqlar resursınıñ qullanılması, yarımadanıñ arbiyleştirilmesi, Rusiyege ordusına askerlikke çağıruv, vatandaş edalisini deñiştirüv, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti yasaq etüv», – dedi.
Onıñ fikrince, halqara adovkatçılıq «şimdilik Ukraina vatandaşlarına Qırımda yardım etmek içün yekâne yoldır. Onsız repressiyalarnıñ sayısı bundan bayağı büyük olacaq edi».
Ukraina TİNiniñ matbuat hizmeti bildirgeni kibi, konferentsiya, Ukraina prezidentiniñ teşebbüsinen meydanğa ketirilgen «Qırım deokkupatsiyasınıñ dostları» halqara platforması çerçivesinde Portugaliyadaki Ukraina elçiligi tarafından teşkil etildi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmeçit rayonı – Aqmeçit rayonınıñ köylerinden birinde sılanğan, ter-temiz ve baqılğan bir evçik. Onıñ saibi – Abibe Mustafayeva – bizni qarşılamaq içün bosağağa çıqtı. Bu ğayretli ve münis adam 80 yaşında olğanını aytmaq zor. Daa yaqında o, büyük ve dostane qorantada yubileyini qayd etti. Abibe hanım ömür devamında neler körmedi – tuvğanlarınıñ ölümi, sürgünlik ve ğurbetteki yaşayış. Soñra – ev, Vatan, Qırım yolu.
Onıñ ikâyesi, sürgünlikni körgen biñlernen diger qırımtatar qorantasınıñ ikâyeleri kibi, lâqayt qaldırmay. Abibe Mustafayeva 1935 senesi Aqşeyh rayonında (şimdi Razdolnenskiy rayonı – müel.) dünyağa keldi. Qorantada, dep tarif ete subetdeşimiz, dört bala bar edi. 1941 senesi iyün 22-de natsistler Sovetler Birligine ücüm etken soñ onıñ babası – Qurtaci Mustafayev bu kün cebege ketti.
«Cenk başlağanda babam iyün 22-de cebege ketti. Almaniyağa qadar barıp çıqtı, ayağını yaraladılar. O, arbiy hastahanede yattı. Soñra ayağı ekinci ayağında qısqa oldı. Bizge, Qırımğa artıq kelemey edi, çünki bizler alman işğalinde qaldıq, ve bizge kelmege oña mümkün degil edi. Biz onı yalıñız bir kere kördik, cenk başlanğan soñ üç buçuq yıl keçken edi. O, Özbekistanğa kele edi, bizni anda mayıs 18-de sürgün ettiler», – dep hatırlay Abibe hanım.
Mustafayevler qorantası sürgünlikni evde kördi. Dört bala anasınen beraber 15 daqqa içinde soqaqta suvsız, aşsız ve urbasız qaldı. Yanına üç yorğannı alıp oldılar.
«Mayıs 18 künü, 44 senesi. Tañ vaqtı. Qapunı qaqalar. Anam yanıma kelip ayta: «Abibe, qızım, anda birisi keldi». Biz onıñnen beraber çıqtıq, anda ise askerler avtomatlarnen tura. Evge kirip, er şeyni darma-dağın ettiler, bir şey qıdırdılar. Neni qıdırdılar, öyle de añlamadıq. Soñra – toplanıp evden çıqmağa ayttılar. Üstümizde ne bar edi – öyle de azbarğa çıqtıq. Şu daqqası babamnıñ cebeden kelgen mektüplerini oquğan askerlerden biri anama urba alıñız dedi. Anam ise oña cevap bere: «Urbağa ne kerek bar. Bizni köyden çıqarıp, qurşunğa tizeceksiñiz, yeudiylerge böyle yapılğan edi». Soñra asker tez-tez evge kirip, üç yorğannı aldı ve anama berdi, bizni uzun yol beklegenini ayttı», – ağlap ayta Abibe apte.
«Ağlay ve bir tilim ötmek soray edi»
Soñra bir qaç aftalıq yol, dep hatırlay qadın. Suvsız: «Can bere ediler. Doğa ediler. Özbekistanğa kelgenine qadar vagonda neler olmadı. Bizni anda ayvanlarnı kibi yüklediler ve ayvanlarğa kibi yanaştılar».
Orta Asiya Qırımnıñ tamır halqını hoş qarşılamadı. Sovet teşviqatı yerli ealige yarımadadan keleyatqan «satqınlar» ve «adamlarnı aşağanlar» aqqında ayttı.
«Bizni ketirgende özbekler bizden qorqa ediler. Balalar taş ata ediler. Soñra qartlarımız Quran oquğanını körip, olar bizni qabul ettiler: «Allahım, bizim kibi musulmanlar da bu». Bundan soñra biznen laf etmege, bazıda yardım etmege başladılar. Adiy adamlar yahşı yanaştılar, komendantlar aqqında bunı aytamazsıñ».
O vaqıt 10 yaşında Abibe anasınen beraber kolhozda çalışmağa başlağan edi. Yolaqlarnı otaladılar, sebzelerni baqtılar. Kiçik balalar bir özleri baraqta otura ediler. Sürgünlikten soñ birinci yılları qırımtatarlar aç oturdılar. Balalarnıñ açlıqtan ölgenini körmek pek zor edi, dep hatırlay qadın.
«Bizni Qırımdan çıqarğanda kiçik qız qardaşım 4 yaşında edi. O, bizge berilgen aşnı aşap olamay edi. Er vaqıt ağlay ve anamdan bir tilim ötmek soray edi. Onı qayda tapayıq. Öyle de 1946 senesi açlıqtan öldi. Bunı unutıp afu etmek mümkünmi?», – ağlap ayta qartana.
«Stalinni iç bir vaqıt afu etmem»
Qurtaci Mustafayevniñ qızı ve ömür arqadaşı tarlada çalışqanda cenk bitkenini eşittiler. Quvançları sıñırsız edi. «Bizge kelip, cenk bitkenini aytqanda anam yanıma keldi, quçaqladı ve ağlamağa başladı. «Niayet, babamız qaytacaq, sen zorluq çekmeyceksiñ, tarlada çalışmaycaqsız, mektepke baracaqsıñ», dep ayta. O vaqıt babamız 1945 senesi fevral ayında Almaniyada elâk olğanını, ve anda da defn etilgenini bilmey edik».
Stalin aqqında laf etmege başlağanda Abibe hanım dayanamay ve ağlamağa başlay. «Men onı (Stalinni – müel.) iç bir vaqıt afu etmem! Babam cenkleşti, Sovetler Birligini imaye etti, bizler ise, ailesi, satqın oldıqmı? Anam satqın olıp öldi, oğlan qardaşım satqın olıp öldi, qız qardaşım – satqınmı?! 4 yaşında balanıñ qabaatı ne? O, satqın olurmı?! Bu afu etilemez ve unutılmaz. Başımızğa kelgenini iç bir vaqıt unutmam. Ölümge qadar hatırlaycam».
Abibe hanım Qırımğa qaytqanını ve yerleşkenini uzun-uzun ikâye etti. Qorantası ve halqınıñ taqdiri aqqında tarif etti. 80 yaşında qadın ağladı ve ğayıp etkenlerni ve iç bir vaqıt qaytarıp olamaycaqlarını hatırladı. Faqat Abibe qartana tekrar Rusiye Qırımınıñ şaraitlerinde yaşamağa mecbur qalğan halqınıñ kelecegi içün daa çoq qasevetlene.


text:
Vaqia keçken raatlıq künleri olıp keçti, dep bildire Rosselhoznadzornıñ matbuat hızmeti.
«Vesiqalarğa uymağan, ya da vesiqasız mallarnı muntazam sürette sıñırdan keçirecek olalar», – aytıla beyanatta.
Berilgen malümatqa köre, Qırımğa ketirilmesi yasaq etilgen domuz etini tuvar eti, balıqnı ise dondurma kibi yolcu avtobuslarnen ketirecek olalar.
Hatırlatamız, mayıs ayında ukrain sıñırcıları Qırım «akimiyeti» tarafından yarımadağa mallarnen tolu maşinalar kirsetilmemesiniñ sebebini bilmegenlerini bildirgen ediler.


text:
Kyivniñ «Jovtnevıy» Halqara medeniyet ve sanat merkezinde noyabrniñ 30-nda qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Jamalanıñ kontserti keçirilecek. Yırcınıñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, tedbir onıñ icadiy faaliyetiniñ 10 yılına bağışlana.
Programma «10» adını Aldı ve Jamalanıñ eñ eyi eserlerinden ibaret olacaq – You’re Made Of Love debüt müellif yırından başlap platin prodüseri Brian Todd yolbaşçılığında amerikan müellifleri yazğan Solo yañı yırına qadar.
Noyabrniñ 23-nde Kyivniñ Bel etage klubında Jamala «Krıla» yañı albomını taqdim etti.
Qırımtatar asıllı ukrainalı yırcı Jamala 2016 senesi İsveçiyada «Eurovisionda» ğalip çıqtı. O, qırımtatar halqınıñ sürgünligini tarif etken «1944» yırını icra etti. Ukrainalı yırcı ğalebe qazanğan soñ 2017 senesi yarış Kyivde keçirilgen edi.


text:
Mart 15-te Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Telükesizlik Şurasında ilhaq etilgen Qırımdaki vaziyet boyunca oturışuvda Büyük Britaniya, Niderland, AQŞ ve diger devletleriniñ vekilleri Rusiyeni, Qırımnı Ukrainanıñ kontroli altına qaytarmğa davet etti ve yarımada Rusiyeniñ kontroli altında qalğance Rusiyege qarşı tatbiq etilgen sanktsiyalarnıñ alıp taşlanmaycağını tasdiqladılar.
Tedbirniñ video yayınlanması Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ saytında teşkil etildi.
Büyük Britaniyanıñ BMTdeki vekili, qırımtatar halqı ve diger halqlarnıñ vekillerine qarşı repressiyalar aqqında hatırladı.
O: «İlhaqqa qarşı olğan er bir kişi ekstremizde qabaatlanmaq ve kerçek apis muddeti almaq mumkün. Neticede adamlar yarımadanıñ territoriyasından qaça», – dep, Rusiey tarafından mahküm etilgen Qırım sakinleri Oleg Sentsov, Aleksandr Kolçenko, Ruslan Zeytullayev, Nuri Primov ve digerlerni hatırlattı ve Rusiye akimiyetini, «olarnı deral azat etmege» davet etti.
Büyük Britaniyanıñ BMTdeki vekili: «Biz, ilhaqqa qarşılıq köstermek içün yañı yollar tapmaq kerekmiz. Qırımnıñ ilhaqı, Rusiyeniñ aqılsızca areketleri ile halqara uquqnı bozğanınıñ yalıñız bir misalidir», – dedi.
Niderland vekili, Qırımdaki vaziyetni «yañı norma olaraq qabul etmemeli», ve bu, «halqara uquqnıñ qabul etilmez bozuluvı», dedi.
Ondan ğayrı o, BMTniñ azaları olğan devletlerni, BMT Baş Assambleyasınıñ Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında er yılllıq qararına qol tutmağa ve yarımadanıñ ilhaqını tanımamağa, Rusiyeni ise Ukrainanıñ topraq bütünligi ve suverenitetine urmet köstermege davet etti.
AQŞ vekili Rusiyeni, Qırımnıñ işğalini ve Donbasstaki silâlı çatışmağa qol tutuvını tohtatmağa davet etti.
AQŞnıñ BMTdeki vekili, Rusiye Qırımnı Ukrainanıñ kontroli altına qaytarmağance ondan sanktsiyalarnıñ alıp taşlanmaycağını tasdiqlap: «Qarar – Rusiyeniñdir. Ukrainada çatışmanı o başladı, ve şimdi o toqtatmaq kerek… Qarar siziñdir», – dedi.
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Telükesizlik Şurası mart 15-te ilhaq etilgen Qırımdaki vaziyet boyunca oturışuv keçire.
Ukraina tış işleri naziriniñ muavini Olena Zerkal oturışuvda, dört yıllıq zorbalıq kampaniyasınıñ neticesinde yarımadada Qırımnıñ ilhaqına narazılıq bildirgen er bir kişi qurban olmaq mumkün, dep bildirdi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiyädä oçqıç urlarğa mataştılar
Waqıyğa Surgut şähärennän Mäskäwgä kitüçe oçqıçta bula
Rusiyäneñ Surgut şähärennän Mäskäwgä kitüçe ber oçqıçta ğadättän tış xäl bula. Qorallı keşe oçqıçnı urlarğa mataşa.
Cirle matbuğat çaralarında çıqqan xäbärlärgä qarağanda, Aêroflot şirkäteneñ oçqıçı 14 säğat’ 55 minutta Surguttan kütärelep Mäskäwgä yünälä. Qorallı beräw anıñ Äfğanstanğa kitüen taläp itä başlıy. Näticädä oçqıç marşrutın üzgärtep Xantı-Mansiyskiğa aşığıç räweştä töşep utıra.
Bu mäs’älä belän bäyle älegä räsmi açıqlaw yuq.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenovnıñ Qırım artıq qıtaiy Ukraina elektrik teminlevine tabi olmağanı aqqında lafını «yalan» dep adladı.
«O (Aksenov – QA) Qırım ve başqa toplulıqlarğa sıñırsız bir hayalperest insan olaraq belli oldı. Öz iç bir sözüni, tahminini yerine ketirmegen bir insan kibi. Aytqanı yalandır», – dedi Çubarov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde dekabr 8 künü.
Çubarovnıñ sözlerine köre, Qırımğa ukrain elektrik energiyasınıñ berilmesi yarımadağa qamaçavdan evel berilgen miqdardan tek 25% teminlengen.
Bunıñ ile Meclis reisi 2016 senesi yanvar 1-den Qırım kene Ukraina energetik tertibatından söndürile bilecegini qayd etti, Ukraina Yuqarı Radasınıñ mütenasip qararı olsa.
«Böyle alda mesuliyet Ukraina Yuqarı Radasına yüklenecek», – dedi Çubarov.
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov aytqanı kibi, Qırım akimiyeti Ukraina ile elektrik energiyası meselelerinde artıq işbirlik etmeycek.
Qıtaiy Ukrainadan işğal etilgen Qırımğa elektrik energiyasını bergen yolaqlardan biri «Kahovka – Titan» yolağı elektrik energiyasına bağlandı.
Yaqında Qırım qamaçavı ştabınıñ reberi Lenur İslâmov ştab «Ukrenergo»ğa «Kahovka-Titan» elektrik yolağını Qırımğa ceryannı bermek içün tamamınen azırlamağa ruhset bergenini bildirdi. Qırımtatar Milliy Mecelisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarovnıñ sözlerine köre, faaller tamirlengen elektrik yolağını qullanmağa fırsat berirler. Dekabr 7 künü «Pravıy sektor» ve «Aydar» temsilcileri bunıñ ile razı olmağanlarını bildirdiler.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım qamaçavı teşebbüsçileri dekabr 6 künü qıtaiy Ukrainadan yarımadağa elektrikniñ bir yolaq vastası ile berile bilecegi aqqında bildirgen ediler. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tasdiqaldı.


text:
Ukrainanıñ şarqında dava neticesinde zarar körgenlerge Yaponiya 3,9 million dollar miqdarında yardım berecek ola. Bunı Yaponiyanıñ Ukrainadaki elçisi Shigeki Sumi beyan etti.
«Bu yardım Donbassnı yañıdan tiklenmesi içün bir yıl devamında berilmesi planlaştırıla. Bu – regionğa yardım bermekniñ devamıdır», – dedi o.
Paralar 2017 senesi aprel 1 kününden başlap ayırılacaq, dep qayd etti diplmat.
Yaponiya Ukrainağa birinci sefer yardım köstermey, meselâ, keçken sene Yaponiya Ukraina şarqında infrastrukturanıñ ğayrıdan tiklenilmesi içün içtimaiy yardım olaraq 13,6 million dollar ayırdı.
2014 senesi baarde Qırım işğal etilgen soñ, Ukraina şarqında silâlı dava başlandı. Ukraina ve Ğarb Rusiyeni ayırımcılarğa arbiy destek bergeninde qabaatlaylar.Kreml bunı red ete ve Donbassta tek rusiyeli «göñülliler» bulunğanını tanıy. BMT malümatına köre, Donbassta dava başlanğanından 2017 senesi fevral ayına qadar 9,9 biñ insan elâk oldı.


text:
Aqmescitte Qırım musulmanları diniy idaresiniñ hanım ocaları içün ihtisas yükseltüvi kursu başlandı. Dersler Seit Settar külliyesinde keçirile.
Eki künlük kurs programmasında diniy mevzular, hususan, İslâm aqaidi mevcuttır. Derslerni fıqıh magistri, Müfti muavini Ayder İsmailov, Müfti muavini Esadullah Bairov, ilâhiyatçı ve ruhiyatçı, Müftiyatnıñ “Faydalı ilim” diniy maarif leyhasınıñ rehberi Zeyneb Bairova ve halq ögünde açıq çıqışlar boyunca davetli lektor Zenife Seitmamut keçireler.
“Faydalı ilim” diniy-maarif leyhasınıñ rehberi Zeyneb Bairova qayd etkenine köre, din ocaları daima bilgi almaq ve olğan bilgilerini mükemmelleştirmek kerek, ihtisas yükseltüvi kursları ise, bunıñ içün güzel çaredir.
“İhtisas yükseltilüvi kurslarından keçken insannıñ mütehassıs olaraq qıymeti öse, – o, tek yañılıqlar aqqında haberdar olmaqtan ğayrı, özü de işbu yañılıqlarnı kirsete ve olarnı işinde qullana bile. Belli olğanı kibi, biz er yıl İslâm temelleri ocaları arasında eñ güzel metodik qullanma boyunca yarışnı keçiremiz, şu metodik qullanmalarnı Qırımdan tış, Moskvada, Qazanda ve Mordoviyada çalışqan ocalar qullana. Bu ise, Qırım musulmanları diniy idaresi ocalarınıñ yüksek professional derecesiniñ köstergiçidir”, – dedi Zeyneb Bairova.
İhtisas yükseltüvi kursunda 50 ziyade İslâm temelleri boyunca hanım oca keçmekte.
Al-ı azırda cumhuriyetniñ regionlarında İslâm temelleri derslerini 80 hanım oca bere.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Vatanına qaytqan insanlar diger vatandaşlar kibi bedava topraq damartısınıñ saibi olmaq içün mında beş yıl yaşamaq kerekler. Krım Media malümatına köre, böyle bir qarar «Qırım Cumhuriyeti Devlet şurasınıñ» mal-mülk ve topraq munasebetleri komitetiniñ toplaşuvında qabul etildi.
«Devlet şurasınıñ» milletlerara munasebetler komitetiniñ reisi Edip Gafarov «Devlet ya da belediye mal-mülkinde olğan topraq damartılarını berüv, ve topraq munasebetleriniñ bazı meseleleri aqqında» qanunğa deñişmeler kirsetip, repatriantlarnıñ topraq damartısını almaq içün mında beş yıl yaşamalarını kerekligini lâğu etmege teklif etken edi.
Gafarov komitet toplaşuvında bildirdi ki, böyle bir deñişme olmaq kerek, çünki Vatanına qaytıp kelgen adamlarnıñ 60% mesken saibi degil.
Lâkin komitet azaları buña qoltutmadılar.
Bundan ğayrı, şahsiy garaj qurucılığı, ve uquq qoruyıcılarnıñ kvotaları aqqında teklifler qabul etilmedi.
İşbu qanun yalıñız «Qırım Cumhuriyetiniñ» mal-mülkinde olğan topraq damarılarına aittir.
Noyabr 26-da Devlet şurası «Devlet ya da belediye mal-mülkinde olğan topraq damartılarını berüv, ve topraq munasebetleriniñ bazı meseleleri aqqında» qanunnı qabul etti. Vesiqa topraq aqları olğan vatandaşlar cedvelini ve teşkilât ve müessiselerniñ topraq alma şartlarını belgiley.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Lomonosov adına Moskva devlet universiteti
M. V. Lomonosov adına Moskva devlet universiteti, MDU (rusça MockoBckий rocyдapcTBeHHый yHиBepcиTeT иMeHи M. B. ЛoMoHocoBa, MГy) — dünyaca belli klassik universitet, Rusiye universitetlerinden eñ eskisi ve eñ yahşısıdır. 1755 senesi Moskva şeerinde tesis etildi. 1940 senesi universitetke Mihail Lomonosov adını berildi. Universitetniñ şimdiki rektorı — Viktor Sadovniçiy.
Qırımtatar milliy areketiniñ eki belli erbabı Yuriy Osmanov ve Ayşe Seitmuratova — kirecek edi, amma milliy arekette iştirak etkenleri içün olarnı qabul etmediler.


text:
Ukraina havfsızlıq hızmeti Ukraina şarqında areket etken boyevikni yaqaladı.
Bunı Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ beyanatında bildireler.
Beyanatqa köre, o, «Çeh» lağabı ile boyeviklerge yolbaşçılıq ete edi.
Boyevikni Herson vilâyetinde Novoalekseyevkada «Donetsk-Aqyar» treninde yaqaladılar.
Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ malümatına köre, «Çeh» vazifelerni terroristlerden biri İgor Bezlerden («Bes») ala edi.
«Çeh» 25 boyevkiten ibaret olğan taqım ile idare ete edi. Şu taqım arbiy tehnikanıñ ve diversantlarnıñ Rusiyeden Slavânsk ve Gorlovkağa avuşuvını temin ete edi.
Belli olğanı kibi, ateş toqtatuvına baqmadan, terroristler ATO bölüklerine ateş açmağa devam eteler.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ başı Zair Smedlâyev fevral 12 künü Bağçasaray rayonı Küçük Yaşlav köyünde Eldar Selâmiyevniñ ailesinde keçirilgen yañı tintüv aqqında bildire.
Onıñ malümatına köre, keçirilgen tintüvden soñ Eldarnı belgisiz yönelişke alıp kettiler. Tuvğanları ne kimniñ tarafından tintüv keçirilgen edi, ne maqsadını, ne Eldarnıñ bulunuv yerini añlatıp olamay.
Başqa tafsilât belli degil. Qırım Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ izaatı yoqtır.
Fevral 11 künü sabasından Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirile. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber eteler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov dey ki, fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler Qırım musulmanlarını «terrorist» olaraq köstermek içün yapılğan. Bunı o, tintüvlerge oğrağan 12 insannıñ adını berip, Facebookta yazdı.
Cuma künü, fevral 12-de, Kiyevde Ukraina Tış işler nazirligi binasınıñ yanında qırımtatarlar Qırımda Rusiye mahsus hızmetleri tarafından qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge cevap bermege talabı ile aktsiyağa toplana.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Abay Qunanbay ulı
XIX a'sirdegi qazaq a'debiyatının' ko'rnekli wa'kili Abay Qunanbay ulı tek qazaq a'debiyatı tariyxında g'ana emes, ba'lki tu'rk tilles xalıqlar arasında ken'nen ma'lim bolg'an ko'rkem so'z iyelerinin' biri edi. Abay qazaq a'debiy tilinin' tolıq qa'liplesiwi ushın gu'resti. Sonın' ushında onın' shıg'armaları Maqtumqulı ha'm Mashrab sıyaqlı ko'p u'lkelerdi aralamag'anı da ma'lim. Solay bolsada Abay tu'rk tilles xalıqlar a'debiyatında Qıpshaq dialekti tiykarında qosıq jazg'an shayırlar arasında Xoja Axmet Yassawiyden keyingi ko'pke tanımalı shayırlar qatarına kiredi. Bunnan tısqarı ol ulıwma XIX a'sir a'debiyatında da ayrıqsha orıng'a iye. Bul da'wirde ol bilimi, du'nyag'a ko'z-qarası, talantı jag'ınan a'zerbayjanlı Mırza Fatali Axundov sıyaqlı ko'pshilikke ma'lim bolıp qalg'an edi. Sonın' ushında ol ko'shpeli ha'm yarım ko'shpeli xalıqlar arasınan shıqqan en' iri tulg'a bolıp esaplanadı.
Abay (İbrayım) Qunanbay ulı 1845-jılı ha'zirgi Semey oblastı Abay rayonının' Shın'g'ıs tawında tuwılg'an. Ata-babaları burınnan shınjırma-shınjır kiyatırg'an qazaq feodalları bolıp, o'z atası Qunanbay sol u'lkenin' belgili bolısların'ın' biri edi. Al son'ınan bolsa Qardaralı okrugine ag'a sultan bolıp saylandı. Biraq Abaydın' jaslıg'ınan baslap shayır ta'biyatlı bolıwı a'kesi menen kelistire almadı. A'kesindegi awır qatallıq, jalgızlıq Abay minezindegi a'dalatlılıq, tuwrılıq penen talay ma'rtebe toqnastı. Solay etip, Abay menen a'kesi Qunanbay arasındag'ı mu'na'sibetlerdin' o'zi de XIX a'sirdegi Qazaqstannın' sotsial-ekonomikalıq jag'dayların pu'tkilley ashıp taslag'an edi. Abay jaslıg'ınan baslap eski mektepte sawatın ashıp, arab, parsı ha'm tu'rkiy tillerin u'yrendi. Bul tillerde qosıqlar jazg'an shayırlardın' shıg'armaları menen tanıstı. Son'ınan ja'ne orıssha mektepte u'sh jıl oqıdı. Bul jag'daylar onın' Shıg'ıs ha'm Evropa ma'deniyatın jaqınnan u'yreniwine sebepshi boldı. Ol bilim alıwdı ja'ne de dawam etpekshi edi. Biraq a'kesi onın' ha'kimshilik penen shug'ıllanıwın talap etti. Solay bolsada ol ha'mme na'rseden de shayırshılıqtı abzal ko'rdi. Onın' en' da'slepki qosıqları on jasınan baslap jazılg'an. Biran' jigirma jasınan baslap jazılg'an qosıqları tolıq saqlang'an. Basqa da tu'rkiy shayırlar sıyaqlı onın' en' da'slepki qosıqları 'A'lipbe' qosıg'ınan baslanadı. Sebebi A'lipbe qosıq arab ha'ripleri tiykarında uyqas so'zlerdi izlew tiykarında payda bolıp, bul usıl derlik sol da'wirdin' ko'pshilik shayırlarında ushırasadı. Abaydın' bul qosıqtı jazıwında da eki tu'rli maqset bar. Birinshisi tolıq qazaq a'lipbesin du'ziw bolsa, ekinshisi - bul bag'darda o'zinin' shayırlıq talantında sınap ko'riw edi. Abay bul eki sınaqtanda u'lken na'tiyjelerge eristi. Solay etip ol on tog'ız jaslarınan baslap-aq, talantlı shayır sıpatında xalıq arasında tanıla basladı.
Abay jasag'an zaman qazaq dalasının' jan'adan oyanıp atırg'an da'wirleri edi. Sonın' ushında ko'shpeli xalıq arasınan jan'adan mektep ha'm medreseler ashılıp, ilimnin' paydası tusindirile baslanadı. Xalıqtın' shıg'ıs ha'm evropa tillerinde bilim alıwları keleshekke bolg'an isenimlerin a'dewir molayttı. A'sirese Abay sıyaqlı talantlı shayırlar ushın bul jan'alıqlar ayrıqsha edi, solay bolsada Abay ilimnin' paydasın keshirek tu'singenine a'dewir o'kinedi.
Shayır lirikalıq qosıqlar menen bir qatarda bir neshe poemalar da jazg'an. Onın' poemaları arasında 'Masg'ut', 'İskender' poemaları ayrıqsha orındı iyeleydi.
Abay bunnan tısqarı qara so'z benen de na'siyatnamalar jazıp, ko'rnekli rus klassikleri A. S. Pushkin ha'm M. Yu. Lermontovtın' bir neshe shıg'armalaların qazaq tiline awdarg'an. A'sirese onın' awdarmasındag'ı A. S. Pushkinnin' 'Evgeniy Onegin' poeması sa'tli shıqqan awdarmalardan esaplanadı. Solay etip, Abay XIX a'sirde ko'zge ko'ringen tu'rk tilles xalıqlar a'debiyatının' ko'rnekli wa'killerinin' biri bolıp qaldı.


text:
Avgustnıñ 19-dan 20-ne keçer gecesi belgisiz şahıslar Moskvadaki Kötelniçeskaya yalı kenarınıñ Stalin bayırında yıldıznı mavı ve sarı tüslerge boyalap, bina kulâsında Ukraina bayrağını tiklediler, dep haber ete Lifenews.
«Paytaht merkezinde yerleşken ve imaye altında olğan meşur binağa vandallar keçkeni aqqında bir şey belli degil. Bunıñnen beraber, belgisiz şahıslar 176 metrlik 32 qatlı evge nasıl etip çıqqanlar suali peyda ola», – dep yaza neşir.
Eñ yaqın vaqıtta bayraqnı alıp taşlaycaqlar, yıldızğa ise onıñ renklerini qaytaracaqlar, lâkin şimdilik vaqia yerini uquq qoruyıcılar ve MÇS hadimleri ögreneler.
Evniñ könsyerjkası bildire ki, bunıñ kibi şeyler olğan edi. Binada bir sıra tehnikiy kiriş ve çıqışlar bar, belgisiz adamlar içerige lift şahtalarından bile kireler.
Kötelniçeskaya yalı kenarındaki mesken ev – Moskvanıñ eñ meşur yüksek binalarından biridir. O, 1938-1952 seneleri mimarlar Çeçulin ve Rostovskiyniñ leyhaları boyunca qurulğan edi. Qurucılıqnı Lavrentiy Beriya nezaret etti. Bina sakinler sayesinde belli ve prestijli oldı.
Farqlı vaqıtlarda bu evde Galina Ulanova, Lüdmila Zıkina, Vasiliy Aksönov, Yevgeniy Yevtuşenko, Andrey Voznesenskiy, Konstantin Paustovskiy, Yuriy Lübimov, Yefim Şifrin, Dmitriy Nagiyev ve digerleri yaşay ediler.


text:
Emir Celâl haytarması bütün dünyada yañğıraycaq. Qırımtatarlar teşebbüsçileri yañı leyhanı meydanğan ktir diler: dünyanıñ er angi köşesinde yaşağan qırımtatarlarğa haytarmanı oynap, video klip çıqarmağa teklif etile.
Bunı leyha iştirakçisi, horeograf Elnara Halilova Facebook saifesinde yazdı.
Birinci oyunnı Amerika Qoşma Ştatlarında leyha müellifi Veli Bakalovnıñ icrasında Youtube - ta körmek mümkün.
İştirak etmege istegenler içün oyunnı skayp vastasınen ögrenmege imkân berile.
Leyhağa Amerika Qoşma Ştatları, Türkiye, Mısır, Tayland, Kambociya, Vyetnam qoşuldılar.


text:
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda ve Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerinde qırımtatar faalleriniñ evlerini tintti ve tutıp aldı. Eñ azından 25 tintüv keçirildi, 23 insan tutuldı. Rusiye akimiyetiniñ vekilleri tutulğanlarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtınıñ «adiy azaları ve reberleri» dep adlandıra.
«Hizb ut-Tahrir» nedir? Rusiyede ne içün yasaq altında, Ukrainada ise yoq? Teşkilât «ekstremist» olamı? Tutulğanlarnıñ «Hizb ut-Tahrir» ile alâqası barmı? Bu aqta Donbass.Aqiqat Radiosınıñ yayınında dinşınas, felsefe ilimleri namzeti Ruslan Halikov, islâmşınas Roman Nazarenko ve qırımtatar faali, aq qorçalayıcı Sinaver Kadırovnen laf ettiler.
– Ruslan, «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı aqqında tarif etiñiz.
Halikov: Rusiye Federatsiyasında «Hizb ut-Tahrir» yasaqlandı. O, siyasiy firqa ve diniy teşkilât arasında orta bir şey. O, tek «ekstremist» tanılmadı, Rusiyedeki «terrorist» teşkilâtınıñ cedveline kire. Asılında olar terakt yapmadı ve, ğaliba, istemediler. Bu firqa eskiden, XX ortalarında peyda oldı. Maqsadlarından biri – yeudiy devlet olaraq peyda olğan İsrailge cevap bermektir. Başında «Hizb ut-Tahrirge» kirgen filistinliler bu zıddiyette Filistin tarafına qoltutqan edi. Ve alâ daa «Hizb ut-Tahrir» İsrailge qarşı çıqa.
2003 senesi Rusiyede ondan ziyade islâm teşkilâtı yasaqlandı. «Hizb ut-Tahrir» olardan biri edi. Bu teşkilât islâmlaşuv ve halifelikniñ – islâm devletlerinde islâm idaresi – ğayrıdan tiklevi ğayelerine qoltuta. Nasıl olsa da, rusiyeliler onı terrorist dep saya.
Amma bu regionlarnen bağlı. Rusiyeliler Rusiye içün dost memleketlerde yasaqlanğan ya da taqip etilgen teşkilâtlarnı yasaqlay. Rusiyede «Al-Kaida» ile bağlı islâmğa qarşı kampaniya bar edi, Afğanistanda cenk başladı, ABDde olğan teraktlardan çoq vaqıt keçmedi, Rusiyede Çeçen cenkinden daa çoq keçmedi. Yani bütün faal musulman teşkilâtlar birden yasaqlandı. Bu yasaq könteksti oldı. Çünki «Hizb ut-Tahrir» Rusiyede ya da Ukrainada akimiyetni devirmege çağırmadı ya da terakt yapmadı.
Nazarenko: Ruslannen razım. Qırımdaki vaziyetni aytsaq, men diniy ve siyasiy baqışlarnı ayırır edim. «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ yasağı «akimiyetke» Qırımda serbest fikir seslerini bastırmağa imkân bere.
«Hizb ut-Tahrir» yasağı – insanlarnı qorquzmaq, susturmaq içün güzel bir alet, diktator usulı ve digerlerni qorquzuv aletidirRoman Nazarenko
«Hizb ut-Tahrir» yasağı – insanlarnı qorquzmaq, susturmaq içün güzel bir alet, diktator usulı ve digerlerni qorquzuv aletidir. Şunıñ içün bir çoq tintüvler, çeşit basqılar altında olğan qırımtatarlarğa birdemlik köstermege ister edim. Olarğa qoltutamız.
İlâhiyat tarafından baqılsa, «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına bazı sualler bar, belki, amma Qırımnı aytsaq, siyasiy basqı aleti olğanından eminim.
– Ruslan bu teşkilâtnıñ maqsadlarından biri halifelikniñ ğayrıdan tiklevi ola, dep ayttı. Bu teşkilât onı nasıl ğayrıdan tikleycek ola?
Nazarenko: «Temiz» islâmnı ğayrıdan tiklemek ğayesi bar. Mence, bu teşkilâtnıñ diger musulman cemiyetleri ve diger diniy idarelernen ayrı munasebetleri bar.
Digerlernen munasebetlerge daa açıq olğan idareler bar. «Hizb ut-Tahrir» – devlet qurumında esas element olaraq halifelikniñ ğayrıdan tiklevini islâm qaideleriniñ tiklemesinde körgen bir teşkilât. Diger musulman cemiyetleri, şu cümleden Ukrainada kütken qıymet ve prioritetlerge pek uyğun degil.
«Hizb ut-Tahrir» – terrorizm, ölümni cayratqan bir teşkilât degil, amma o, adaletli islâm yaşayış tarzını, aytqanları kibi, musulman memleketlerinde ğayrıdan tiklenmesini istey.
– Ruslan, bu usullar ne? «Hizb ut-Tahrirniñ» diger islâm birleşmelerden, meselâ, «İslâm devletinden» farqı ne?
Halikov: «Hizb ut-Tahrir» – adından añlaşıla ki, bu daa çoq siyasiy areket. Özüni firqa dep tanıtalar, amma parlament yaşayışında iştirak etmeyler. Olar musulman cemiyetiniñ siyasiy yaşayışında iştirak etip, musulman olmağan cemiyetniñ siyasiy yaşayışında iştirak etmeyler. Yani olarnıñ mefküresi musulman memleketleri ve maarif işine yönelgendir.
Romannen razım, «Hizb ut-Tahrirni» muzakere etemiz, amma bu Qırımda tutulğan insanlarnıñ bu teşkilâtqa alâqası bar olğanını ifadelemey. Tintüv vaqtında edebiyatnı gizliden qoymaq – belli bir usul.
– Roman, Qırım işğali başlağanınen qırımtatarlarnıñ diniy, siyasiy radikalleşmesini köresiñizmi? «Hizb ut-Tahrir» kibi teşkilâtlarnıñ populârlığı artamı?
Nazarenko: Qırımda 16 yıl yaşadım, bu vaziyet maña yaqın. Mence, al-azırda Qırımda musulman diniy haritasını tizmek qıyın. Eskiden bu teşkilâtlar Ukraina erkânında bar edi. İşğalden soñ bir din Rusiyege qoltutqanını köstere, yañı «akimiyetnen» yaşamaq kerek olğanını añlay.
İslâmda din ve siyaset, medeniyet sıqı bağlı olğanını añlamaq müimdirRoman Nazarenko
Amma muhalifette olmağa tırışqan musulmanlar da bar. İslâmda din ve siyaset, medeniyet sıqı bağlı olğanını añlamaq müimdir. Qırımtatarlar ya da musulmanlar anda radikal ola, dep aytmaz edim. Olar basqı altında birleşeler. Şimdiki akimiyetke qoltutqan musulmanlarğa ise başqa munasebet bar.
– Sinaver, Qırımda ve Rostov-na-Donuda tutulğan insanlarnıñ «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları barmı?
Kadırov: İşğalci akimiyet olarnıñ «Hizb ut-Tahrir» azaları olamı-yoqmı köstermege vazife qoymay. Ekseriyette tek Rusiye Federatsiyasında yasaqlanğan teşkilât olğanı içün «Hizb ut-Tahrir» olğanına dair laflar eşitemiz.
Meclis bu teşkilâttan çetleşip, anda iştirak etmemege çağıra bilemi? Bunıñ içün «Hizb ut-Tahrir» özüni açıq sürette tanıtmalı. Bundan soñ munaqaşa ola bile. Amma aq ceetinden – bu vicdan azatlığıdır.
– Qırımtatar Milliy Meclisi «Hizb ut-Tahrir» areketine nasıl baqa?
İşğalci akimiyet ilk ve esas vazife qoydı – terror vastasınen tamır halqnı Qırımdan çıqarmaq ya da qorquzmaqtırSinaver Kadırov
Kadırov: Pek istemey, çünki olar qırımtatar halqını aqları oğrundaki siyasiy küreşte siyasiy yaşayıştan çetleştirmege tırışa edi.
– Bu tintüv, tutuvlarnı siyasiy ya da diniy sebeplernen bağlaysıñız?
Kadırov: Mında diniy sebepler daa az, işğalci akimiyet ilk ve esas vazife qoydı – terror vastasınen tamır halqnı Qırımdan çıqarmaq ya da qorquzmaqtır.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Salı künü, mart 31-de, ATR telekanalında qabul etüv künü keçe. Qırım.Aqiqat haber etkeni kibi. Mında aprel 1 kününden yayınlavnıñ toqtatılması mümkün olğan telekanalğa qol tutmağa istegen er bir insan kele bile.
Seyirciler teleanalnıñ işi ile tanış ola, studiyalarnı baqa, ATR hadimleri ile qonuşa bile.
Mart 25-ten itibaren ATRde «ATRni öldürmeñiz!» telemarafonı devam ete. Er kes oña qoşula bile.
Salı künü, mart 31-de, saat 15:00 ATR qırımtatar telekanalınıñ binasında «ATRniñ soñki iş künü» adlı matbuat konferentsiyası ötkerilecek.
Malüm olğanı kibi, ATR Rusiye qanunlarına köre qayd olmağa ne qadar tırışsa da, Roskomnadzor menfiy cevap bere. Telekanal tahmin ete ki, aprel 1-den itibaren yayınları toqtatıla bile. Bu sebepten Rusiye prezidenti Vladimir Putinge bir sıra muracaat yollanılğan edi.


text:
Ukraina Rusiye prezidenti Vladimir Putinni yañı saylanğan prezident Petro Poroşenkonıñ inauguratsiyasına davet etmedi.
Bunı cumaaqşamı künü, mayıs 29-da, Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov bildirdi, dep haber ete «Dojd» telekanalı.
Bundan ğayrı, Peskov bildirdi ki, «Donetsk halq cumhuriyetinden» Rusiye terkibine kirüv aqqında muracaat kelmedi, lâkin Putinniñ haberi bar.
Belli olğanı kibi, Petro Poroşenkonıñ inauguratsiya merasiminiñ keçirilmesi cumaertesi künü, iyünniñ 7-ne, planlaştırıla.
Poroşenko Putinni inauguratsiyağa davet etmedi
Ukraina Rusiye prezidenti Vladimir Putinni yañı saylanğan prezident Petro Poroşenkonıñ inauguratsiyasına davet etmedi.


text:
«Avropa birdemligi» firqasından halq deputatı İrına Ğeraşçenkonıñ haber ete ki, ekimlerniñ malümatına köre, Kremlniñ sabıq mabüsi, qırımlı Volodımır Baluh stabil alda, ve kelecek afta onı ilâc yuqusından çıqarmağa tırışacaqlar.
"V.Baluhnıñekimlerinden: "Hasta stabil alda. Müsbet dinamika olsa, kelecek afta onı ilâc yuqusından çıqarmağa tırışacaqmız", - yazdı Geraşçenko Facebook saifesinde.
Ukraina Milliy politsiyası sentâbr 18-inde Baluhnı urıp yaralağanda şübelengen adamnı tuttı.
Sentâbr 19-ında Volodımır Baluhnıñ ağır yaralandırmasında şübelengen adam eki ayğa apis etildi.
«Avropa birdemligi» firqasından halq deputatı İrına Ğeraşçenkonıñ bildirgenine köre, Volodımır Baluhnıñ alı aqqında ekimlernen qoşma mesleatlar keçirildi. Oña ameliyat yapıldı ve reanimatsiyağa alğanlar. Daa soñra Baluh aqcigerlerni suniy avalandıruv cihazına bağlandı. Onıñ ağır qafa-miy yarası bar.
Baluh köteklengenini Oleg Sentsov haber etti. Onıñ malümatına köre, faal sentâbrniñ 7-nden 8-ne keçer gecesi köteklendi. Ağır alda hastahanege alındı – qolu ve köpürçik kemigi sındırıldı.
Kiyv politsiyasınıñ malümatına köre, qırımlı 10-15 kişinen «Gidroparktaki» qavelerden birinde raatlanğan edi. Soñki sefer onı yarı gecede körgenler. Uquq qoruyıcılar Ukraina Ceza kodeksiniñ 187-inci maddesiniñ 4-ünci qısmına istinaden (aydutlıq) cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina prezidentiniñ ofisi qırımlığa yapılğan ücüm sebebinden qasevetlengenini bildirdi.


text:
Bu mesele Mustafa Cemilev yolbaşçılığında Meclis eyyetiniñ Saudiy Arabistanğa eki künlik ziyareti çerçivesinde bank reberleriniñ keçirilgen körüşüvde muzakere etildi.
«Qırımtatar mektepleri ve mekteplerden aldın müessiseler qurmasına yardım, bank tarafından studentlerniñ çeşit aliy oquv yurtlarında oquşını maliye etüv meseleleri baqıldı», – dep bildire Meclisniñ matbuat hızmeti.
Bank reberleri qırımtatarlarğa bu saalarda yardım köstermege azır, lâkin bu meselede qıyınlıqlar da bar.
«Bank reberleriniñ aytqanına köre, bank işğal etilgen Qırımnıñ qanunsız akimiyetinen işbirlik yapıp olamay, Ukraina reberligi ile tizilgen añlaşmalarğa riayet etüvni ise işğalci akimiyet bozacaqtır», – dep qayd eteler Meclisniñ matbuat hızmetinde.
Hatırlatamız, Ukrainanı İslâm alemi terkibine kirsetecek olalar.


text:
6 meñ yıllıq bäbäy
Uzğan yıl qazınular waqıtında tabılğan häm 6 meñ yıllıq buluı uylanılğan yäş’ xatın-qız skeletınıñ qullarında söyäk kisäkläre barlığı açıqlandı
Gollandiyanıñ Utrext şähärenä bäyle N’yüvegeyn rayonında 6 meñ yıllıq söyäk kisäkläreneñ bäbäyneke buluı belderelde.
Arxeologik tabılduqlarnı saqlaw häm mädäniyät tarixı êşçänlegen alıp baruçı tikşerenü häm beleşmä byurosı Raap tarafınnan yasalğan açıqlawda uzğan yıl qazınular waqıtında tabılğan häm 6 meñ yıllıq buluı uylanılğan yäş’ xatın-qız skeletınıñ qullarında söyäk kisäkläre barlığı äytelgän.
Yäş’ xatınnıñ sul qulınıñ töz, uñ qulınıñ bögelep toruı cälep itä. Monı yaqınça 1 yıl centekläp tikşerü näticäsendä qullardağı umraw söyäge, baş söyäge, teşlär häm yañaq çığıntısınıñ 6 ayğa qadärge ber bäbäyneke buluı açıqlanğan.
Ğadättä, bäbäylärneñ söyäkläre tufraq astında bik tiz çeri. Şuña kürä bu söyäklär arxeologlar öçen äytep betermäslek qıymmätle tabıldıq.


text:
Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire ki, Cumhuriyet reberleri mayıs 18-de matem tedbirlerinde iştirak etip, yarımadada tertip-nizam ve havfsızlıq olmasını kefil etecek olalar.
Aksönovnıñ fikirince, vaziyetni Ukraina cenüp-şarqında olıp keçken adise-vaqialar kerginleştire.
«Onıñ içün biz türlü provokatsiyalardan qorqamız, lâkin qırımtatarlar tarafından degil. Bizler añlaymız ki, olarnıñ vaziyetni kerginleştirecek areketler yapmağa niyetleri yoq», – dep bildird Aksönov.
Malüm ki, Qırımtatar Milliy Meclisi provokatsiyalar olmasın dep, matem mitinginde yalıñız qırımtatar bayraqları olacağını ilân etti.


text:
Aqmescit şeer şurasınıñ tasil idaresiniñ yolbaşçısı Tatyana Suhina aytqanı kibi, rus tilge er bir muvaziniñ 4-ten 3 sınıfı keçecek, dep haber ete BBC.
Bunı o, talebelerniñ ana-babalarınıñ istegi ile añlattı. Onıñ bergen malümatına köre, ana-babalarnıñ 86% balalarını rus tilli oqutuvğa keçirmege qarar aldı.
«Muvazilerde rus tilli oqutuvı ile 3 sınıf, ukrain tilli – 1 sınıf teşkil etilecek», – dedi Suhina.
Hatırlatamız, mayısnıñ başında grajdan cemiyeti inkişafı ve insan aqları boyunca Rusiye Federatsâisı Prezidenti yanındaki Şurası Aqmescitniñ ukrain gimnaziyasında oqutuv tili olaraq ukrain tilini saqlamağa ve Tavriya milliy universitetinde ukrain-qırımtatar filologiya fakultetini ğayrıdan açmağa tevsiye etken edi.


text:
İşğal etilgen Qırımda yerli «akimiyet», eger de faaliyeti Rusiye qanunlarına ters kelmese, o vaqıt islâm birjasınıñ teşkil ete bilecegini red etmey. Bunı brifing devamında iyül 29 künü Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziriniñ keñeşçisi Rustam Temirgaliyev bildirdi, dep haber ete İTAR-TASS.
«Eger de islâm birjasınıñ teşkil olunması federal qanunlarğa ters kelmese, iç bir problem körmeyim. Bu kibi teşebbüs bar, Yaqın Şarqtan buña qol tutacaqlar bar, bu leyha muvafaqiyet ile amelge keçirile bile», – dedi Temirgaliyev.
Neşirniñ malümatına köre, islâm birjası diniy qaidelerge köre çalışa eken. Olarğa binayen, mühtekirlik, paranıñ faizlar boyunca berilmesi, yasaq etilgen mahsulatnıñ (içki, domuz eti ve ilâhre) satuvı yasaq etile. Olar bir sıra ileri memleketlerde yer tapqandır, şu cümleden Londonda bu kibi meydançıq 2010 senesi açıldı. Rusiyede ise bu kibi şey daa yoq.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, Ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırım.Aqiqat haber etkeni kibi, cuma künü, iyün 13-de, musulmanlar muqaddes gecelerinden biri olğan Beraat geceni qarşılağanda, belgisiz şahıslar Aqmescitniñ Çuqurça mikrorayonında yerlekşen camige «Molotov qarışma»larını atıp, onı yaqmağa tırıştılar.
Bunı caminiñ imamı Muhammed İslâmov bildirdi. İmamnıñ sözlerine köre, kamera yazılarından körüne ki, saba saat 5-te camige açıq tüsteki urbağa kiyingen, qara qolçaqları ve başlığı olğan belgisiz şahıs keldi. Yüzü körünmey edi.
«Onıñ areketlerinden körüne ki, insan azırlanıp keldi. O, ustalıqnen «Molotov qarışmalarını» yaqtı, camige üç aletni atıp, qaçıp ketti», - dedi imam.
Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti şunı da bildirdi ki, vandallar cami etrafındaki qoruğa faşist svastiskanıñ resimini qaldırğan eken.
Qırım «İçki işler nazirliginde» Qırım.Aqiqatqa bu malümatnı tasdiqladılar ve uquq qorçalayıcı organlarına bunı cami imamı aytqanını qayd ettiler.
Qırım «İçki işler nazirligi»niñ matbuat hızmeti bergen malümatına köre, yerli insanlar alevni, fevqulâde vaziyetler boyunca nazirliginiñ hadimlerini çağırmayıp, söndürdiler. Ateş yalıñız eki pencerege zarar ketirdi.
«Adise kerçekten de yüz berdi ve endi qayd etildi. Bugün saba caminiñ eki penceresi yandı. Anda içki işler nazirliginiñ yolbaşçılığı, prokuratura, fevqulâde vaziyetler boyunca nazirliginiñ, taqiqat hızmetiniñ vekilleri yol aldı. Şimdi teşkerüv keçmekte, sakinler soraştırıla. Maddiy deliller topalınla», – dediler matbuat hızmette.
Bu vaqia boyunca cinaiy iş açıldı.
Hatırlatamız, 1998 senesi cinayetçiler camide pencerelerni qırğan ediler, 2004 senesi cami divarları ve minaresine pis sözler yazılğan edi. Keçken sene aynı şu camiden belgisiz şahıslar kameranı hırsızladılar.
«Çuqurça camisi» yerli qırımtatar ealiniñ parasına ve Meclisniñ qol tutuvı ile qurulğan ve 1998 senesi avgust 26 künü açılğan edi. Mında er afta cuma namazına 300 insan kele.


text:
Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Vadim Bektemirovnı Qırım izolâtorından Rostov-na-Donu SİZO-1-ge etap etkenler, dep haber ete «Qırım birdemligi» advokat Marlen Halikovnıñ malümatına esaslanıp. Advokatnıñ qırımlınıñ apis müddetini uzatuv qararına qarşı istinaf şikâyeti baqılğan mahkeme oturışuvında bundan haber oldı.
Advokatnıñ aytqanına köre, Vlasiha şeeriniñ İstinaf arbiy mahkemesi bu şikâyetni qanaatlendirmedi ve apiste tutuv müddetini 2021 senesi sentâbrniñ 15-i olaraq qaldırdı.
«Vadimniñ alı bir qarar, amma belli sağlıq problemleri bar. Al-azırda Rostov-na-Donu SİZO-1niñ bir kişilik kamerasında tutula», – dep bildirdi Halikov.
Nevbetteki oturışuv bu sene mayısnıñ 18-nde olacaqtır.
2020 senesi iyülniñ 7-nde yedi qırımtatarınıñ, hususan Vadim Bektemirovnıñ evinde tintüvler olıp keçti.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, mahsus hızmetniñ hadimleri Qırımda «Hizb ut-Tahrirni» teşkil etkeninden ve iştirak etkeninden şübheli sayılğan yedi insannı tuttı. FSB, bu insanlar «Qırım sakinleri arasında terror mefküresini yayıp, qırımlı musulmanlarnı öz saflarına celp etti», dep bildire. Rusiye mahsus hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, «(teşkilât) azalarınıñ yaşağan yerlerinde Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir al-İslami» propaganda malümatları, terror faaliyetinde qullanılğan bağ vastaları, elektron malümat taşıyıcıları tapılıp alındı».
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ areketlerini takbih etti, Milliy politsiyanıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Baş idaresi ise Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (mesken tiyilmemezligini bozuv) cinaiy tahqiqat başlattı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım Yuqarı mahkemesi cuma künü, noyabr 12-de, «fevral 26 işi» işitarkçisi Mustafa Degermenciniñ Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ şeklengen şahısnı apiste noyabr 19-na qadar qaldırmaq qararına şikâyet arizasını lâğu etti.
Mahkeme toplaşuvı devamında Degermenciniñ advokatı Aleksandr Solodkov müşterisine apiste bulunuv ile bağlı olmağan cezanı bermege rica etti, çünki cinaiy iş boyunca taqiqat soñuna yetmedi ve tevqif içün sebep şimdilik yoq eken. Degermenciniñ özü de apiste bulunuv sebeplerini körmegenini qayd etti.
Öz nevbetinde, devlet qabaatlayıcısı aytqanı kibi, Degermenci içün ceza qararını deñiştirmek içün sebep yoq. Sözlerine köre, onıñ apiste bulunmasına keder ete bilecek tibbiy qarar da yoqtır.
Reislik yapqan Oleg Latınin, taraflarnın fikirlerini diñlep, Degermenci imayesiniñ şikâyet arizasını lâğu etti ve Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ qararını deñiştirmedi.
Advokat Solodkov Qırım Yuqarı Mahkemesiniñ qararını zıt köre, çünki «fevral 26 işi» boyunca taqiqat soñuna yetkendir. «Nasıldır bir taqiqat areketlerini yapmağa kerek dep, insannı apiste qaldırmaq mümkünmi, taqiqat da soñuna yetse endi?» – dedi Solodkov Qırım.Aqiqatqa.
Avdokatnıñ sözlerine binayen, işbu qararğa şikâyet etecek. Solodkovnıñ fikrine köre, noyabr 17 künü mahkeme Degermenciniñ apiste bulunuv müddetini uzattırır.
Mustafa Degermenci mayıs 7 künü Sudaqnıñ Suvuq Sala qasabasında yaqalandı.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı.


text:
Ukrainanıñ Çehiyadaki elçihanesi «Çehiya demiryolları» yolbaşçılığına muracaat eterek, davalı territoriya olaraq kösterilgen Qırım haritasını tüzetmesine çağırdı. Bu aqta Azatlıq Radiosına Ukrainanıñ Çehiyadaki elçisi Yevgeniy Perebiynis bildirdi.
«Qırım Rusiye toprağı olaraq kösterilmeden, davalı territoriya olaraq eki renknen boyalanğan. Ancaq biz, bu epbir qabul etilmesi imkânsız, dep sayamız. Qırım Ukraina toprağı olaraq kösterilmeli ve buña isbat olaraq, Qırım Ukraina toprağı olğanını köstergen halqara uquq bar», – dep iza ete elçi.
Bu afta Ukraina elçisi Çehiyada basılğan bu şekildeki haritalar meselesini muzakere etmek içün haritanı derc etken muellif şirketniñ reberlerinen körüşecegini de ilâve etti.
Çehiyanıñ eñ büyük naqliyecisi olğan «Çehiya demiryolları» yerli naqliyeci, zenaat birlikleri ve siyasetçilerge qomşu Rusiye renklerine boyalanğan İŞİD ve Qırım haritası olğan kündelik defter teklif etti.
Çehiya demiryolları içün hatalı haritanı bastırğan şirket bunı azırlar eken, haritacılıq qaydelerine istinaden 2018 senesi içün derc etilgen Avropa resmiy haritasını işletkenini bildirgen.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey.Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti.


text:
Aluştanı suvnen temin etken Körbekül suv anbarınıñ kölemi yanvarnıñ 26 itibarınen 2 million 640 biñ metr kub suv teşkil ete. Aynı zamanda suv kelmesi künde tahminen 10 biñ metr kub, masrafı ise 20 biñ metr kub. Bunı toplaşuv vaqtında “Voda Krım” Aluşta filialınıñ müdir vazivesini vaqıtnca icra etken Tamara Panina haber etti.
“Aluştanıñ 11 meskün yeri suvnı cevdel boyunca ala. İşhaneniñ işine kirişüv faktları qayd etilgen. Nijnâya Kutuzovka köyünde abonetler tarafından mandalnıñ izinsiz qullanuvı sebebinden 100 kub suv aqıp ketti. Yarım ay içinde daa diger yerde 200 kub metr aqıp ketti”, – Aluşta memuriyetiniñ başı Galina Ognevanıñ Facebook saifesinde yazıla.
Berilgen malümatqa köre, yaqın vaqıtta Partenit qasabasındaki çoq qatlı evniñ yuqarı qatlarında yaşağan sakinleriniñ suv ala bilmesi içün tulumba alınması planlaştırıla.
Küçük Özen köyünde ise bu sene suv-kanalizatsiya sistemalarnıñ ve arıtuv inşaatlarınıñ tamir etilüvi planlaştırıla.
Aluştanıñ Rusiye başlıqları, şeerni suvnen temin etmek içün yañı yerastı çoqraqlarnı qıdıralar. Bu sual bugün, yanvarnıñ 21-nde, Cemaat şurasınıñ toplaşuvında muzakere etildi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Çonğar keçiş noqtasında dekabrniñ 12-nde Ukraina vatandaşı, qırımtatar faali Edem Bekirov tutuldı, dep bildire Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov.
«Edem saba saat 08:30-da Rusiye kontrol etken yerde pasport kontrolinden keçkende tutuldı. Saat 14:40-ta Rusiye uquq qoruyıcıları Bekirovnı memuriy sıñırdaki Çonğan keçiş noqtasından yarımadağa alıp ketti. Şaatlarnıñ aytqanına köre, Edem Bekirovnı maşinağa oturtqanda Rusiye uquq qoruyıcıları Canköy şeeri aqqında ayta edi, lâkin Edem Bekirovnıñ bulunğan yeri şimdilik belli degil. Edemniñ telefonı çalışmay», – dep yazdı Çubarov Facebook saifesinde.
Siyasetçiniñ aytqanına köre, 1961 senesi doğma Edem Bekirov Herson vilâyetindeki Novoalekseyevka qasabasınıñ sakinidir. O, 78 yaşında anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti.
«Edem Bekirov Novoalekseyevka qasabasınıñ qırımtatar cemaat faallerinden biridir. 2018 senesi yanvar ayında yürekten ameliyat oldı, oña 4 suniy damar qoyulğan edi. Bundan ğayrı, Edem Bekirov sağ ayağında (tiz aşağı) protez taşıy. Al-azırda Edem Bekirov aqqında başqa bir malümat yoq», – dedi Çubarov.
Al-azırda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından bunı isbatlaycaq bir malümat ve Ukraina tarafınıñ cevabı yoq. Qırım.Aqiqat adiseniñ tafsilâtlarını ögrene.
Noyabrniñ 15-nde qırımtatar faali Zair Smedlâyev bildirdi ki, Qırım ve esas Ukraina arasındaki memuriy sıñırda Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatar faalleri Lenora Dülber ve Nariman celâl, Qurultay delegatı Lemmar Yunusov ve Qurultaynıñ sabıq delegatı Mustafa Asabanı tutıp aldı. Birazdan Dülber yiberildi.
Rusiye uquq qoruyıcıları bunı izaatlamadı. Bir qaç saattan soñ faaller çıqarılıp yiberildi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Meclis, aprel ayında Qırım «akimiyetine» teklif etken namzetlerni teklif etmek qararını lâğu etti. «Qırım nazirler Şurasında» vazifelerni elde etken memurlarğa istifağa ketmege tevsiye etile.
Bu kibi qarar, Geniçeskte iyül 4-5 künleri ötkerilgen Meclis toplaşuvında qabul etildi. Bunı 15 minut saytı bildire.
Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl qararnı izaatladı: «Akimiyet ile iş tutmaq ıntıluvlar neticesiz qaldı, bu sebepten, Meclis aprel ayında, kendi vekillerniñ akimiyette bulunması aqqında qararnı lâğu etti ve bu şahıslarğa vazifelerni boşatmağa tevsiye etildi. Amma, memurlar elbette, özleri qarar alacaqlar».
Toplaşuv devamında, «Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurasınıñ» qanunsız olmasınıñ tanıluvı, ve bu sebepten onıñ işinde iştirak etmek imkânsızlığı meselesi de muzakere etildi, amma, Nariman celâlnıñ aytqanına köre, bu aqta qararnı qabul etmek içün ses yetişmedi.
2014 senesi aprel 1 künü Meclis, Qırım «baş nazirniñ birinci muavini» vazifesine ATR kanalınıñ saibi Lenur İslâmovnı, «cumhuriyet milletler komiteti» reisi vazifesine - Meclis reisi muavini Zaur Smirnovnı teklif etken edi.
Mayıs 28 künü «parlament» toplaşuvında Lenur İslâmov «baş nazir muavini» vazifesini eda etken işinden boşatıldı.
Meclisniñ Geniçeskteki toplaşuvında, yılnıñ soñuna qadar, qırımtatarlarnıñ Bütün dünya kongressiniñ ekinci toplaşuvını keçirmek qararı alındı.
Yarımadadan tış keçirilgen Meclis toplaşuvı, reis Refat Çubarovğa Qırımğa 5 yıl içinde kelmege yasaq ile belgilendi.


text:
Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Eskender Abdulganiyev acele tibbiy yardımğa muhtac, dep bildirdi Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ matbuat hızmeti.
Onıñ malümatına köre, Abdulganiyevniñ tişi ağırdı, yüksek sıcağı köterilgen edi. Penitentsiar müessisesiniñ tibbiy bölüginde tişni çıqarğanlar, amma yara qapanmadı ve qanamağa devam ete.
Bundan ğayrı, Abdulganiyevniñ quyruq kemigi kistiniñ yanğısı oldı, pek ağırdı, amma tibbiy yardım öyle de kösterilmedi.
Denisovanıñ aytqanına köre, bu kefil etilgen İnsan aqları ve esas serbestlikleri şartnamesiniñ 3-ünci maddesine ve BM İqtisadiy ve İçtimaiy Şurası tasdıqlağan mabüslerge yanaşuv qaideleriniñ 22-nci noqtasına zıt kele.
Denisova, Rusiye İnsan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovadan Ukraina vatandaşınıñ aqlarını ğayrıdan tiklemek içün acele tedbir almasını rica ete. Laf ihtisasiy tibbiy yardım kösterilmesi içün kerek olğan tolu tibbiy tedqiq keçirilmesi aqqında kete.
Yanvarniñ 9-nda advokat Lilâ Gemeciniñ bildirgenine köre, Aqmescit SİZOsında 10 kün devamında Eskender Abdulganiyevge tibbiy yardım kösterilmey. Aqmescit SİZOsı advokat ve ombudsmenniñ aytqanlarını izaatlamay.
2019 senesi dekabr ayında Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerini 2020 senesi iyünniñ 13-ne qadar apiste qaldırdı.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Rusiyeniñ paytahtı Moskvada 92 yaşında olğan aq qorçalayıcı, Moskva Helsinki gruppasınıñ yolbaşçısı Lüdmila Alekseyeva vefat etti, dep haber ete Radio Svobodanıñ rus hızmeti.
Alekseyevanıñ vefatı aqqında Prezidentniñ insan aqları şurasınıñ reisi Mihail Fedotov 15-inci Moskva şeer hastahanesi baş ekiminiñ malümatına esaslanıp bildirdi. Onıñ aytqanlarını «İnterfaks» bildire.
Fedotovnıñ aytqanına köre, aq qorçalayıcı cuma künü hastahane odasından çalışıp, yardımcısına vazifeler bere edi.
Alekseyeva 1960-ıncı yılları Sovetler Birliginde aq qorçalayıcı areketiniñ esasçılarından biri edi. 1977 senesi samizdatnı tarqatqanı içün apiske alınmaq telükesi bar olğanından Amerika Birleşken Devletlerine köçmege mecbur edi, anda 1993 senesine qadar yaşadı. 1996 senesi Moskva Helsinki gruppasınıñ reisi olaraq saylandı.
Lüdmila Alekseyeva Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ rejimini, hususan ükümetten tış ve aq qorçalayıcı cemaat teşkilâtlarınıñ faaliyetini sıñırlağan ya da yasaqlağan Rusiye qanunlarını tenqit etken edi.
2017 senesi, Alekseyeva 90 yaşını toldurğanda, Putin şahsen evine kelip, onı hayırlağan edi. Soñra da aq qorçalayıcı faaliyetinde büyük ğalebeler içün devlet mukâfatınen taqdirledi.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ aytqanı kibi, bazar künü Pesçanoye plâjına tek bir qaç Aqmescitli keldi. Yerli sakinler qapalı yaz qavehaneleri etrafında dolana edi, olarnıñ sözlerine köre, qavehanelerni açmağa bile kerekmey.
«Kimler içün açmağa? Yerli sakinler ayneciler, er şeyni özlerinen alıp keleler, turistler ise körünmey», – dep şikâyet ete qavehanelerden birisiniñ saibi.
Evel aytılğanı kibi, Qırım «akimiyeti» Qırımnı mayıs bayramları vaqtında ziyaret etken turistlerniñ sayısı 2-2,5 kerege eksilgeni aqqında ilân etken edi.


text:
İyül 26-da, salı künü Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Qavqaz okrug arbiy mahkemesi Maksim Filatovğa qarşı açılğan cinaiy işni baqıp başlaycaq, onı «Azov» ukrain batalyonınıñ askeri dep adlandıralar. Bu aqta mahkemeniñ matbuat hızmeti bildire.
«Filatov Maksim Aleksandroviçke qarşı cinaiy iş boyunca toplaşuv iyül 26-da, saat 11-de başlanacaq», – dep aytıla beyanatta.
Taqiqatnıñ fikrince, Filatov, milletlerara munasebetlerni kerginleştirmek maqsadınen, 2014 senesi aprel ayında Aqmescitteki «Çuqurça» camisiniñ binasını yaqtı, aynı bu sene avgust ayında ise, «cumhuriyet prokuraturası binası yanında terroristik eylemni etmege tırıştı».
Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Filatovğa qarşı qabaatlavnı Rostov mahkemesine 2016 senesi iyün başında yolladı.
«Azov» Vatandaş korpusında işğal etilgen Qırımda yaqalanğan ve Rostov-na-Donu mahküm etilecek Maksim Filatov olarnıñ batalyonınıñ askeri olğanını tasdıqlamadılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Nemetskaya volna» bildirgenine köre, saylav kampaniyasınıñ ve rey berüv ketişatınıñ nezaretine endi 10 million avro ayırıla eken. Evelden 5 million aqqında aytıla edi.
OBSE eyyeti tahminen biñ ekspert miqdarındadır. Çetel işler naziri Frank-Walter Steinmeier tahminen 100 közetici Almaniya Federativ Cumhuriyetiniñ vatandaşları olğanını aytqan edi.
Ukrainada OBSE eyyetiniñ faaliyeti Avropa Birliginiñ barışıqnıñ ve Ukrainada mayıs 25 künü keçirilecek prezident saylavlarınıñ azırlavına cemiyetniñ işançınıñ pekitilmesine yönetilgen mahsus leyhası çerçivesinde olıp keçe. Avropa birliginiñ tışqı siyasiy bölüginiñ matbuat-relizinde maliye desteginiñ artırması Ukrainada OBSE eytine Avropa birliginiñ çeşit memleketlerinden, em de oña qoşula bilecek devletlerden 100-den ziyade nezaretçiniñ celp etilmesini nazarda tuta eken.
Avropa nezaretçileri şu künleri Herson, Odessa, Lvov, İvano-Frankovsk, Harkov, Donetsk, Dnepropetrovsk, Çernovtsı ve Luganskta çalışa.


text:
Visa matbuat hızmetiniñ beyanatında qayd etile ki, bu eki bank Amerika Qoşma Ştatlarınıñ iqtisadiy cezaları altında olğan şahıs ve şirketler cedvelinde bap, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bundan evel diger halqara ödeme sisteması – MasterCard – Arkadiy ve Boris Rotenberglerniñ reberliginde olğan SMP Bank ve İnvestkapitalbank kartlarınen oğraşmaycağını bildirdi. Aynı ceza bu cedvelge kirgen Sobinbankqa da tesir etti. Lâkin bu banknıñ «Rossiya» bankına alâqası bar, onıñ içün o, bir aydan berli ceza altında qala.
AQŞ ilân etken cezalar cedveline Rusiye baş nazir muavini, «Rosneft» devlet cermay korporatsiyasınıñ prezidenti İgor Seçin, «Rostehnologii» devlet korporatsiyasınıñ baş müdiri Sergey Çemezov, Kreml memuriyetiniñ yolbaşçı muavini Vâçeslav Volodin, baş nazir muavini Dmitriy Kozak, Rusiye prezidentiniñ Qırımdaki vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsev kirsetildi. Gennadiy Timçenko, Rottenbergler, ya da «Rossiya» bankınıñ reberliginde olğan 17 Rusiye şirketi de cezalanacaq.


text:
Qarlı ava ve Aqmescitniñ (Simferopol) esas soqaqlarınıñ tamirlenüvi içün ayırılğan qısqa müddet yañı qaldırım taşçıqlarınıñ qoyulmasında bir sıra qusurlarnıñ sebebi oldı.
Bu aqta «Krım-development» şirketiniñ baş müdiri Valeriy Pisarev bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, añlaşma boyunca tamir işleriniñ müddeti 80 kün edi. Bu müddet devamında 30 künden ziyade ava arareti sıfırdan aşağı edi ve çoq qar ve yağmur yağa edi. Bu ise, işlerniñ alçaq seviyede yapılğanınıñ sebebi oldı. Endi, yarımadada ava arareti sıfırdan yuqarı olcağından soñ, qusurlar tüzetilecek. Bunıñ içün işlerni yapacaq şirketke 10 kün berilecek.
Sıcaq ava olğanda, qaldırımdaki teşiklerge qum tökülecek, bu ise, Pisarevniñ fikrince, meseleni çezer, dep bildire «AN-Krım».
Pisarev, patlağan teller ile bağlı vaqianı şeer merkezinde yañı yıl naratı qoyulğanınen bağlay.
Bugün Natalya Poklonskaya Facebook saifesinde bildirdi ki, o, Puşkin ve Karl Marks soqaqlarınıñ tamirlenüvi boyunca ğayrı keyfiyetli işler yapılğanına Aqmescit sakinleriniñ şikâyetlerini teşkermek muracaatınen Rusiye baş prokurorı Yuriy Çayka adına deputat arizasını berdi.
İçtimaiy ağlar qullanıcıları ayta ki, bundan evel Karl Marks ve Puşkin soqaqlarınıñ körünişi daa güzel edi, böyle tamirge ise diversiya dep aytalar.
Avdetniñ evel bildirgenine köre, Aqmescit merkezinde işçiler qaldırım taşçıqlarını ava arareti -10 dereceni teşkil etkende qoya edi. İşler, qarantlıq tüşken soñ da devam etken edi.
Bundan da ğayrı, Qırım blogeri Aleksandr Gorniy «Eho Moskvı» saytında «Diversantlar Aqmescit merkezine sürip kirdi» serlevalı fotoreportajnı paylaşıp, Aqmescit merkezindeki tamirni diversiya dep adlandırdı.
Foto: Yevgeniy Bondarenko, Avdet, RİA Novosti Krım


text:
Çetel mütehassısları Ukraina Tış işler nazirleri yollağan yañı biometrik pasportlarnı teşkerip, vesiqalarğa müsbet qıymet kestiler. Bunı fevral 13-te Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Nazirlik çetel mütehassıslarnıñ Ukraina Tış işler nazirligi yollağan biometrik pasport vesiqalarınıñ havfsızlığı boyunca teşkerüv neticeleri aqqında müsbet cevap alıp, imaye, dizayn, poligrafik işlerniñ keyfiyeti ve yañı ukrain pasportlarınıñ fuktsiyalarına yüksek qıymet kesilgenini ögrendi», – aytıla beyanatta.
Ukraina Tış işler nazirligi qayd etti ki, Ukraina biometrik pasportı halqara standarlarğa uyıp, yol vesiqaları saasında eñ yüksek tehnologiyalarğa hastır.
Bunı pasportlarnı azırlağan GP «Poligrafiçeskiy kombinat «Ukraina» müessisesi FOGRA Almaniya institutından alğan teşkerüv neticeleri tasdıqlay. Nazirlik qayd ete ki, pasportqa «ğayet yüksek bir seviyede» qıymet kesildi.


text:
Rusiye kontrolindeki Sudaq şeer mahkemesinde fevralniñ 10-nda «cinayet aqqında bildirmegeninde» qabaatlanğan Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ hadimi Ayder Ablâkimovnıñ davası boyunca oturışuvda eki operativ vekâletli ve şaat sorğuğa çekildi.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa haber etti.
Advokat Safiye Şabanova qabaatlav şaatları Ablâkimovnıñ tintüvinde bar edi, dep bildirdi.
«Şaat aytqanlarını qarıştırdı. Tintüv vaqtında bar edi, doğrusını aytmağa tırışqanından şübhelenmeymiz. Ayderden Dadacanov aqqından soramağanlarını ayttı. Prokuror bütün aytqanlarını tüzetmege tırıştı, biz prokurornı tenbiledik. Mahkeme buña qulaq asmayıp, prokuror daa doğru malümat almağa tırışa, dep bildirdi», – dep ayta imayeci.
Onıñ bildirgenine köre, operativ vekâletlilerniñ sorğusı tam olmadı.
«Operativ vekâletlilerni aytsaq, bir malümat berip olamadılar. Dadacanovnıñ müvekkilime yazğanını nasıl bildiler, Iraqta bulunamı ve ilâhre aytılmadı. Sorğu pek sathiy oldı», – dedi Şabanova.
Mahkemede gizli şaat da sorğuğa çekilecek edi, amma o kelmedi. Nevbetteki mahkeme oturışuvı martnıñ 15-ne belgilendi.
2020 senesi avgustnıñ 31-nde peyda olğan malümatqa köre, Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında qırımtatarlarnıñ evlerini tinte. Faallerniñ malümatına köre, tintüvler Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñevinde keçirildi. Onıñ ömür arqadaşı evlerinde tintüv olmadı, amma aqayınıñ Ukraina pasportı tutıp alındı, onı ise Aqmescitke sorğuğa alıp ketkenler, dep bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda keçirilgen yañı tintüv ve insan tutuvlarına qarşı narazılıq bildirdi ve Rusiyeden BM qararlarınıñ yerine ketirmesini ve tutulğan qırımtatarlarnı azat etecegini bekley, dep bildirdi.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, 2016 senesi ilhaq etilgen Qırımda hırsızlanğan Bütündünya Qırımtatar Kongressiniñ azası Ervin İbragimov yaşay ve küreşmege devam ete, dep saya.
Bu aqta o, mayısnıñ 27-nde Kyivde Ervin İbragimovqa qol tutmaq maqsadınen keçirilgen futbol matçınıñ başındaki kiriş sözünde ayttı.
«Onı alıp qaçqanlarında o 31 yaşında edi. Artıq eki yıldan berli ondan iç bir haber alamaymız. Bizler o yaşay ve küreşmege devam ete degen fikirge bazanamız. Erte-keç epimiz qaytırmız. Bizler ille ki Ervinniñ ve başqa semetdeşlerimizniñ qaytqanını da körermiz. Bizler ille ki Qırımda olurmız», – dedi Çubarov.
Bütündünya Qırımtatar Kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayıs ayında Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından hırsızlandı. Video nezaret kamerası Rusiye yol inspektorları urbasındaki eki kişi İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa çekip kirsetkenini qayd ete.
Qırım uquqimaye gruppası bu hızrsızlıqqa rusiyeli akimiyet ya da paramillitar gruppalarnıñ alâqası bar olğanını iddia ete.
Qırımdaki Rusiye Taqiqat komitetiniñ Rusiye idaresi hırsızlıq boyunca cinayet işi asqan olsa da, ale bu küngece Ervin İbraimov ne yerde olğanına dair malümat yoqtır.


text:
Avgustnıñ 2-sinde Aqyarda Rusiye Ava desant quvetleri (ADQ) kününi qayd ettiler. Terroristlerge qarşı muarebe (uruş) sanalaştırıldı. Qırım.Aqiqat muhbiri haber etkeni kibi, Matros ve Asker abidesiniñ yanındaki meydanda kösterilgen temaşada, rusiye arbiy adamları terroristlerni “öldürdi” ve vesiqalarınen maşnasını zapt etti.
“Terroristlernen muarebe”niñ sanalaştırmasıdan soñ, arbiyler bir sırağa tizildi ve seyirciler tarafına avtomatlardan zalp berdi.
Körgezmeli temaşada ise rusiye askerleri mañlaylarına boş pivo şişeleri, yanğan bloklar, şifer tabaqalarını nasıl qırmağa bilgenlerini kösterdi.
Meydanda tehnika ve silâ sergisini yaptılar – KAMAZ, köçüci radio stantsiyası, “Kostör” granatomöti, Kalaşnikov avtomatı, “Vintorez” ve SVDS snayper tüfekleri, pistolet, yerge töşelgen paraşüt kösterildi.
Rusiye prezidentiniñ 2006 senesi mayıs 31 künü fermanına binaen, Rusiyede Ava desant quvetleri künü avgustnıñ 2-sinde qayd etile. Yarımadanıñ işğalinden soñ, Qırımda da bu künni qayd etip başladılar.


text:
Rusiye idaresi astındaki Keriç memuriyeti şeerge Nikaraguanıñ Rusiyedeki fevqulâde ve salâhiyetli elçisi Alba Asusena Torres kelgenini bildireler.
Memuriyetniñ saytında haber etilgenine köre, elçi Acimuşkay taş ocağı ve Mitridat dağını ziyaret etken. O, Qırımnıñ işgalci vitse-baş naziri, Rusiye prezidenti yanındaki daimiy temsilcisi Georgiy Muradov ve Qırım medenit nazirliginiñ başı Arina Novovselskaya ile beraber edi.
“Musafirler içün Acimuşkay taş ocağı ve Mitridat dağına kezinti teşkil etildi. Büyük Mitridat merdiveniniñ restavratsiyası soñ safhasında. Kezinti çerçivesinde Alba Torres Rusiyeniñ eñ qadimiy şeeriniñ tarihı ve onıñ mirası aqqında bildi”, - yazıla bildirmede.
Memuriyette qayd etkenlerine köre, Terror yarımadada Qırımnıñ işğalci başı Sergey Aksönovnıñ daveti ile “iş ziyaretinen” buluna.
Ukrain tarafı elçiniñ Qırımğa ziyaretine daa cevap bermedi.
Avgustnıñ soñunda Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba, Qırımda Nikaraguanıñ fahriy konsullığı açılğanını bildirgen edi. Konsulnıñ vazifesine Qırımnıñ ilhaqında iştirak etken Oleg Belavenets tayin etilgen.
Oktâbrde Ukraina Nazirler Kabineti işğal etilgen Qırımda konsullığını açqanı içün Nikaraguağa sanktsiyalar qoymağa teklif etti. Nikaragua Ukraina ükümetiniñ qararını açıq tefsir etmedi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Saq rayonınıñ Orehovo köyünde fevralniñ 8-nde Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina tarafdarı olğan faal Oleg Prihodkonıñ evini tintti. Bu aqta fevralniñ 9-nda Prihodko Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Tünevin (fevralniñ 8-nde – QA) tintüv keçirgenler. Bir sıra silâlı uquq qoruyıcı bar edi. Menim ve ömür arqadaşımnıñ bilgisayarlarını, cep telefonlarını, Ukraina timsallerini, bayraqlarnı alıp ketkenler. Maşinadan bile alıp çıqarğanlar. Alman avtomatlarınıñ maketlerini bile alğanlar. Tintüvni keçirip, gece Saqta sovet uçucılarınıñ mezarları aqaretlendi, svastika sızıldı, dep aytqanlar. Ve olar ne içündir maña kelmegen qarar bergenler», – dep ayttı Prihodko.
Onıñ aytqanına köre, tintüvden soñ onı Aqmescitke alıp ketkenler, anda cep telefonındaki bütün nomeralarnı yazıp alğanlar, subet keçirip, «menden alınğan şeylerniñ ekspertizası yapılacaq», degenler.
Rusiye uquq qoruyıcıları Prihodkonıñ evinde keçirilgen tintüvni izaatlamay. Faalniñ malümatı başqa bir menbada tasdıqlanmay.
2016 senesi iyün ayında Rusiye uquq qoruyıcıları Oleg Prihodkonı maşinasındaki ukrain nomeraları sebebinden tutqan edi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
İşğal etilgen Qırım Devlet Şurasınnı başı Vladimir Konstantinov Qırım parlamentiniñ deputatlarına «efendi» degil de, «arqadaş» aytmağa rica ete.
Bunı o fevral 11 künü keçirilgen toplaşuvda ayttı, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Şu cümleden, böyleliknen o, Devlet şurası toplaşuvında deputatlarğa «efendiler» degen öz başına ilân etilgen ükümetiniñ emek ve içtimaiy qoruv naziri Yelena Romanovskayanıñ çıqışına seslendi.
«Ürmetli efendiler…deputatlar», – dep başladı öz muracaatına memur.
Romanovskayanıñ çıqışını soñunace diñlep, Konstantinov: «Tek bir rica – bizge artıq «efendiler» degil de, «arqadaşlar» aytıñız», – dep taşladı.
Nazir spikerniñ ricasına diqqat etmege söz berdi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Aqmescit – Qırımtatar halqı yetekçilerine Qırımğa kelmege yasaq etilip, temsiliy organ yerleşken bina apis etilgen soñ, «akimiyet» Meclisniñ reberlerini deñiştirmege istegeni aqqında öşekler peyda oldı. Reis vazifesine keçe bilecek baş namzetlerden biri «Devlet şurası» «reisiniñ muavini» Remzi İlyasovnıñ namzetidir. Meclis azaları, deñişmelerniñ teşebbüsçileri arzularına qavuşıp olamazlar, deyler. Ekspertler ise, er tarafnıñ imkânlarına çeşit türlü baqalar.
Bir qaç ay devamında Ukraina halq vekili Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarovnıñ Qırımda yoqluğı, Aqmescitte Şmidt, 2 menzili boyunca yerleşken binanıñ saibi «Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtı mülküniñ apis etilüvi, Meclisniñ özünde deñişmeler yüz berecegi aqqında öşeklerni sebebi oldı.
Sevgi yemini
Qaynaqlarğa binaen, cumhuriyetniñ yolbaşçıları Mecliske raqiplik olıp çalışacaq daa bir qurum ya da şimdiki reisniñ deñiştirilüvi aqqında planlar qurmaqtalar. Temsiliy organğa qarşı çıqqan «Milliy firka» ve «Qırım birligi» ümütlerni aqlamağan soñ, bu ğaye daa da aktual oldı.
Yarımadağa kiriş yasaq etilgen Refat Çubarov yerine, «akimiyet» Meclis reisi vazifesinde añlaşıp olğan Remzi İlyasovnı körmege ister edi. İlyasov yañı çağıruvnıñ «Devlet şurasında» «Yedinaya Rossiya» cedveline köre yer aldı.
Cuma künü, sentâbrniñ 19-nda onı kene de Qırım parlamentiniñ «reis muavini» vazifesine tayin ettiler, böyle etip, temsiliy organnıñ razılığı olmadan akimiyetke qoşulğanı içün «teşekkurler” bildirdiler. İlyasov ale daa Qurultaynıñ vekili ola, Mecliste azalığı ise, («Devlet milletler komiteti reisi» Zaur Smirnov, Aqmescit meri muavini Teyfuk Gafarovnıñ kibi) avgust ayında vaqtınca toqtatılğan edi.
Cumhuriyet yolbaşçılarnıñ ğayelerini, İlyasov özü bivasta şekilde tasdiqlay. «Nazirler şurasına» boysunğan Qırım informatsion agentligine izaat bererek, «spiker muavini» qurum öz faaliyetini devam etmek kerek, dedi. Aynı zamanda, Mecliste azalığı toqtatılğanına baqmadan, kene de özüni bu organnıñ azası, dep saya. «Meni majoritar okrugı boyunca sayladılar. Cemaatçılıqnıñ bir qısımı maña işanç kösterdi. Men Meclisni sevem ve ileride de özümi onıñ terkibinde körem», – qayd etti deputat. Meclisteki vaqialarğa kelgende, o, ayırı temsilciler «halqara işlerge kirişip, qırımtatar halqınıñ yerli meselelerini çezmegenlerini» bildirdi.
Qırım.Aqiqat saytı İlyasovnen bağlanıp olamadı.
Aynı zamanda Meclis reisi muavini Nariman Celâl emin, deñişmelerni ötkermege istegen teşebbüsçiler isteklerini yerine ketirip olamazlar. «Şimdiki vaziyette akimiyette yaqın olğanlar reberlik vazifelerine kelip te, Meclisniñ içinde deñişmeler yüz berecek, dep aytmaq içün sebep yoq», – dedi Nariman Celâl.
Onıñ sözlerine binaen, Meclisniñ şimdiki terkibi soñki yarım yıl içinde çeşit manialarnen rast kelse de, evelden bildirilgen fikirlerden tayamay. «Bu raqiplik degil de, belli bir printsipler esasında dialognıñ qurulmasıdır, – dedi Celâl. – Belli ki, bazı Meclis azaları buña riayet etmediler ve öz başına qararlar aldılar».
«Bu şahıslarnıñ daa küçlü olğanlarını men körmedim, – dedi Meclis reisi muavini. – «Qırım» Fondu»nen bağlı soñki vaqialardan sebep, akimiyetten daa çoq uzaqlaştıq, çünki bir masa başına oturıp ta, meseleni al etmek yerine, akimiyet onıñnen añlaşmaq imkânsız olğanını köstere. Akimiyetnen bir til tapmaq ıntıluvlarnıñ episi neticesiz qaldı, ep bir özcesine areket eteler ve Meclisni qabaatlaylar».
Ukraina halq vekili Mustafa Cemilev tamam bu fikirde. Qırım.Aqiqatqa şunı bildirdi: «Akimiyetniñ deñişmelerni keçirmek istegi bar, amma onı yerine ketirip olamaz, dep belleyim. Olar çakallar şurasına oşağan bir şey yapmağa isteyler, amma halqımız aqıllı. Onıñ içün Graç zamanlarında olğan ayın-oyunlar endi keçmez. Siyaset böyle: doğru, kelişken qırımtatarlarnı tapmaq tırışalar – tarihımızda er vaqıt olğan şey. Amma, bu taraftan milletimiz küçlü, onı parçalap olamzlar».
Soñki vaqıtları Remzi İlyasovnen laqırdı ettiñızmi, degen sualge Cemilev menfiy cevap berdi: «Yoq, laqırdı etmedim, faydası da yoq».
«Meclisniñ alternativası yoq»
Qırımlı siyasetşınas Aleksandr Formançuknıñ fikirince, yañı vaziyette Meclisni deñişmeler bekley. «Meclisniñ terkibinde farqlı insanlar bar, bunıñ içün, pragmatik fikirler ep artacaq. Yarımada Ukrainağa ait olacağı aqqında laflarnı alsaq, Qırım – de sağğa, de solğa atılğan bir top degil, bunı añlap başlaycaqlar», – dedi ekspert.
Formançuknıñ fikirince, şimdiki vaziyette Remzi İlyasovnıñ belli bir perspektivaları bar. «Meclis reisi belgilengen vaqıtta o Refat Çubarov tek bir qaç reyni yutquzğanıı unutmayıq. Qurultay 250 vekilden ibaret olmaqta ve bölünüv ceryanı deva ete», – dedi o.
Siyasetşınasnıñ aytqanına köre, Qurultay ve Meclisniñ rusiyeli qanunlarına köre, deñiştirilüvi bu organlarnıñ tanılmasına sebe pola bile, ve olar «qanunsız statusından vazgeçe bileler». Aynı zamanda Formançuk qayd etkeni kibi, diger teşkilâtlarda o Meclisniñ alternativasını körmey.
«İçtimaiy taqiqatlar İnstitutı» cemaat teşkilâtınıñ müdiri Yusuf Kürkçi aksine, Remzi İlyasovnıñ Qurultaynı deñiştirmege küçü yetmez, dep saya. «Meclis reisi belgilengende, İlyasov bir qaç ses ile yutquzıp, artta qaldı. O vaqıt o vekillerniñ yarısına tesir etip oldı. Amma, imkânı olğan olsa edi, o çoqtan Qurultaynı çağırıp, Meclisniñ reberlerini deñiştirir edi, demek böyle imkânı yoq», – dedi Kürkçi Qırım.Aqiqatqa.
Qayd etmek kerek ki, evelden Qırım akimiyeti Meclis ile til tapamayıp, alternativ teşkilâtlarnı peyda etmege ıntıldı. Amma, olarnı qırımtatar halqı desteklemedi.


text:
Cuma künü, yanvar 30-da, boyevikler Donetskke ateş açtılar – gumanitar yardımnı almağa kelgen yerli sakinler ateş altında qaldılar, 7 kişi elâk oldı, yaralanğanlar da bar. Bunı RNBO haber-analitik merkezi bildire.
«Böyle etip terroristlerniñ vekilleri üç taraflı kontakt gruppasınıñ planlaştırılğan muzakerelerni bozacaq olalar», – aytıla beyanatta.
Birleşken Milletler Teşkilâtındaki Ukrainanıñ daimiy Temsilcilik reisi Yuriy Sergeyev bildirdi ki, Ukraina Donbass vaziyeti boyunca Minskte Üç taraflı kontakt gruppasınıñ körüşüvine azır, lâkin Rusiye dialog qurulmasına azır olğanını tasdıqlamalı.


text:
10 minutlıq filmneñ iseme “Fetnä” dip atala. Näq isemenä uq turı kilgän film, äle kürsäteler aldınnan dönya cämäğatçelegendä “fetnä” tudıra başladı, qaynar bäxäslär quptara. 44 yäşlek parlament äğzäse Geert Wilders, songı yıllarda islamnı tänqitlägän säyäsäte belän tanıla. Ul qor’änne Hittlerneñ “Mein Kampf - minem köräş” isemle kitabı belän çağıştıra häm möselmannarnıñ izge kitabın Hollandiädä tıyarga çaqıra.
Geert üz maqsatın xäzergäçä Hollandia parlamentında häm gazetalarda dönya kürgän: “qor’än köç qullanırga etärä” digän şäxsi fikerlären, film aşa xalıqqa citkärü bularaq açıqlıy.
Hollandiäneñ Xalıqara mönäsäbätlär institutı başlığı, Edwin Bakker: “Geertnıñ bu qaraşı älbättä barlıq Hollandiälelärneñ fikeren çağıldırmasa da, Geertnı yaqlağan keşlär dä yuq tügel” dip söyli.
“Hollandiädä zur şähärlärdän çittä yäşägän, tübän sıynıftağı keşelär bar. Alar yuğarı beleme bulmağan, eşsez keşelär. Häm alar islamnan qurqa. Bu qurqu alarnı bergä cıyılıp Geert Wildersnı yaqlarga etärä. Alar il eçendä häm tışında İslamnan qurqa.”
Uzğan yıllarda Hollandiädä, ildäge imigrasiä, sosiäl mäsälälär turında kübräk citdi mäsälälär turında bäxäsläşelä ide. Xäzer isä, Hollandiä tolerantlıq häm süz irege xoquqı belän islam xaqında qaysı ber farazlarnı yänäşä quyu mäsäläse tora.
Möselmannar Hollandiädäge arta bargan azçılıq. Alar il xalqınıñ 6 prosentın täşkil itä. Xäzergä qadär küp millilek säyäsäten uñışlı ğına alıp barğan Hollandiädä, köp törlelekneñ ber öleşe bulğan möselmannarga qarata mönäsäbät yaxşı ide. Bu mönäsäbätlärdä abruylı däwlät eçendä tanılğan möselmannarnıñ da kürenä başlawı tä’ser itkänder.
Läkin, Hollandiälı film citäkçese Theo van Goghnıñ 2004 yılda maroqalı ber fanatik yäş tarafınnañ üterelüe ike tarafnı da ütä radikal xälgä kiterde. Van Gogh islamnıñ könbatışnıñ irekle cämäğatçelenä turıdan turı yanawın äytkän ide. Anıñ üterelüe belän Hollandiä cämäğatçelegendä immigrasiä häm din bäxäsläre tağın da qabınıp kitte.
“Läkin bu marokkalı yäşlär arasında cinäyätçelekneñ artuı mäsäläse dini yäisä dini säyäsättän tış immigrantlarnıñ ilgä yaraqlaşuı problemınnän kilep çıqqan ber mäsälä ide di bu” Bakker.
Qor’änne tänqitlägän film bäxäsläre belän dönya cämäğatçelegendä iseme yış telgä alıngan Geert Wildersnıñ islamnı tänqitlägän radikal çığışları tawış qurptaruınnın säbäbe anıñ Hollandiä parlamenntä totqan pozisiäse.
Film äle ekrannarda kürsätelmäde. Läkin Wilders süzlärenä qarağanda, filmdä qor’än keşe üterergä etärä digän töşençä kürsätelä. Film xaqında bu açıqlaw, keşelärne uramga çığıp protest çaraları uzdırırğa säbäp bulğan bulsa kiräk, yäkşämbe könne Äfğanstannın Mäzar-ı şärif şähärendä açulı ber törkem keşe uram cıyını uzdırdı. Bu cıyın tağın ber niçä ildä bulğan qarşılıq çaralarının matbuğatta çaralarında kürsätelgän çaralardan berse genä ide.
Geert isä islam dönyasın tänqitqä açıq bulırga çaqıra.
Läkin qarşılıqlar islam dönyasında ğına tügel, Hollandiäneñ üz eçendä dä borçuğa sala. Xaqimiät mondıy ber filmneñ dönya cämäğatçelegenä kürsätelüe ilneñ abruyına ziyan kiterep keşeläreneñ iminlegen qurqınıç astına salaçağın däğwä itä. Häm filmne tıyarğa çaqıra.
NATO general sekretarı Jap de Hop Scheffer “ Bu film säbäble Äfğanstan kebek NATO ğaskäriläre bulğan cirlärdä, ğaskärlärgä qarşı höcüm bulaçağınnan qurqam, şuña bu turında kisätergä mäcbür xis itäm” dip äytte.
Hollandiä premyer ministrı Jan Peter Balkenen dä: ilneñ xalıqara abruyı häm çit illärdäge watandaşlarnıñ iminlege mäsäläsenä basım yasap Wildersne cäwaplılıq belän eş itärgä çaqırdı. Häm ul östäp: “Bez gel keşelärneñ süz ireklege xoquqı buluına basım yasıybız.
Läkin bu ireklekne bez çamanı belep, cäwaplılıq belän qullanırğa tiyeşbez” dide.
Şulay da bu kisätülär Wildersnıñ niäten üzgärtmi.
Fetnä isemle filmnı Televiziädä yäisä internettä kürsätergä niätle buluın tağın ber qat beldergän Wilders, Premyer ministrınıñ çığışın tänqitläp, möselmannar aldında çigenüdä ğayeple.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiri bergen malümatqa köre, bir vaqıtlı kütleviy bulunuv ve cemaat yerinde, cayav keçitinde areket etüv içün mahkemeci Yuriy Güleviç Seyran-Can İbragimovge Rusiye Federatsiyasınıñ memuriy qanun bozuvı aqqında kodeksiniñ 20.2.2. maddesi, 1-nci qısmına köre, 10 biñ ruble miqdarında cezanı belgilemege qarar aldı.
Qararğa binayen, para cezası vesiqanıñ işlep başlanmasından 60 kün devamında PAO ÇBRR-ge ödenilmek kerek.
Mahkemeciniñ fikrince, işbu memuriy qanun bozuvı öz aksini mahkeme işniñ baquvında taptı. Ayırıca, o, adise yerinden olğan videoğa esaslana, mında İbragimovnıñ mayıs 3 künü saat 15:30 Aqmescitte, Sevastopolskaya soqağında Zapadnaya avtostantsiyası yanında cemaat yerinde iştiragi ve areket etüvi tasdiqlanıla.
Mezkür areketler, mahkemeciniñ tüşüngeni kibi, naqliye ve piyadelerniñ areketine keder ete edi.
İbragimovnıñ özü ise qabbatnı tanımadı. O, Zapadnaya avtostantsiyası yanında olğanını, amma yolnı keçmegenini ve naqliye areketine keder etmegenini bildire. Faqat mahkemede bu delillerge qulaq asmadılar ve İbragimovnı işbu qanun bozuluvında qabaatlı olaraq tanıdılar.
Qabaatlanğan insan Qırım.Aqiqatqa bu qararğa apelâtsion basamaqlarda itiraz bildirecegini haber etti.
Aynı böyle qarar bugün mezkür tedbirde iştirak etken qadınğa nisbeten de alındı. Böyle iş boyunca 17 yaşında olğan student de keçe, faqat oña qarar daa ilân etilmedi, mahkemeci toplaşuvnı mayıs 7 kününe keçirdi.
Keçken raatlıq künleri tahminen 100 nefer qırımtatarı Qırım paytahtından Aqyarğa ketken yolnı blok etip, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge Qırımğa kelmege yasaq etilmesine qarşı narazılıq aktsiyasını ötkerdiler. Qırım «GİBDD» hadimleri bu yerge kelip, yolnı blok etmemege rica ettiler ve memuriy ceza aqqında tenbiyelediler.


text:
Salı künü, iyül 22-de, saat 11:00-den soñ, Bağçasarayda «Musafir» qırımtatar qavehanesine maskalı insanlar sürip kirdi ve tintüvlerni keçirmege başladılar.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına qırımtatar milliy Meclis reisi muavini Ahtem Çiygoz bildirdi.
«Nasıldır bir teşkerüvler ile maski-şou keldi, teşkerüvni büyük şamata ile keçire ediler, – dedi Çiygoz – Qorquzuv numayışı olmalıdır».
Onıñ sözlerine köre, tünevin bu qavehanede 100 insanlıq iftar olıp keçken edi. Bu kibi tintüvler Bağçasaraynıñ diger qırımtatar qavehanelerinde de keçirildi eken.
«Bu er şey musulmanlar içün muqaddes Ramadan ayında keçirile. İnsanlar teşkerüvler ile degil de, qorquzuv maqsadı ile keleler. Aynı zamanada, iş içün zaruriy vesiqaları olmağan diger obyektler işlerine devam ete, olarğa kimse tiymey. Şunıñ içün bunı tarik olaraq tanıyım», – dedi Çiygoz.
O qayd etti ki, mında Bağçasaray şeer şurasınıñ qırımtatar deputatları keldi, amma iç bir sualge cevap alıp olamadılar.


text:
Uquq qoruyıcılar işğal etilgen ukrain territoriyalarında – Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde yabancı duşmanlığı sebebinden vandalizm adiseleriniñ seviyesi yüksek olğanını qayd ete. Bu aqta Milliy azlıqlar aqlarınıñ nezareti gruppasınıñ «Eki yıllıq cenk: 2015 senesi Ukrainada yabancı duşmanlığı» maruzasında aytıla, onı Kiyevde yanvar 20 künü Ukrain buhraniy media-merkezinde taqdim etecekler.
«İşğalci akimiyet tarafından ayırımğa, işğalniñ birinci yılı olğanı kibi, eñ çoq qırımtatarlar rastkele. Mustaqil qırımtatar milliy areketine qarşı taqip ve ayırımar arttı, teşkilât ve matbuat vastaları yoq etile. Yabancı duşmanlığı sebebinden vandalizm adiseleri sıqlaştı», – denile beyanatta
Milliy azlıqlar aqlarınıñ nezareti gruppası 2014 senesi aprel ayında Ukraina Milliy azlıqlar kongressi tarafından teşebbüs etildi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Sentâbrniñ 13-nde maska kiygen belgisiz şahıslar tarafından evinde tintüv keçirilgenden soñ, belli olmağan tarafqa alıp ketilgen Qırım sakini Renat Paralamov, sentâbrniñ 14 kündüz künü öz soy-sopınen bağlandı. Advokat Emil Kurbedinovnıñ malümatına binaen, Paralamov Aqmescit avtovokzalında buluna eken.
«O, anda barıp çıqqan soñ, birinin telefonı vastasınen neyerde olğanını haber etti. Bizler şimdi anda ketemiz», – dep bildirdi Kurbedinov Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında.
Soñki malümatqa köre, Paralamov Rusiyeniñ Qırımdaki FSB idaresiniñ binasında bulunğan eken.
Amam-aman 24 saat devamında o kimsenen bağlanıp olamağan, aqrabalarınen advokatlar onıñ ne yerde olğanını bilmey ediler.
Faaller Ukraina, Rusiye ve işğal altındaki Qırım ombudsmenlerinden yardım istegen edi.
Sentâbrniñ 13, saba Qırımnıñ Seitler qasabasında yaşağan qırımlı Renat Paralamovnıñ evinde, küç idaresiniñ hadimleri «tedqiqat ve taqiqat areketleri» dep adlandırğan tintüv ötkerilgen edi. Advokat Emil Kurbedinovnıñtahminlerine köre, «teşkerüv» Paralamovnıñ diniy saadaki faalleginen bağlıdır. Şaatlarnıñ aytqanlarına köre, maska kiygen ve urbasından kim ekenligi belgisiz olğan şahıslar Parlamovnı belli olmağan tarafqa alıp ketken. Keççe belli olğanı kibi olar onıñ kitap ve notebookını çekip alğanlar.
Qırımdaki rusiyeli küç idarfeleri mesele boyunca resmiy izaat bermegen edi.
Qırım Rusiye nezaretine keçkenden soñ, FSB yarımadada muntazam surette tintüvler keçire, jurnalist, faaller, cemaat erbaplarını sorğulay, qırımtatar vatandaşları tutup ala. Uquq qorçalayıcılar bunı «farqlı tüşüngenlerge qarşı küreş» dep tanıy.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımda soñki üç aftada COVID-19 hastaları yatqan hastahane yataqlarınıñ sayısı üç qat eksildi. Bu aqta Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya oktâbrniñ 21-nde yañı koronavirus yuqunçı ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
«Keçken afta Rospotrebnadzor sistemasınıñ Qırımnıñ veba ile küreş stantsiyasınıñ mütehassısları kovid hastaları içün qoşma yataq açmaq içün Yedi Quyu rayon hastahanesini tedqiq etti. Bir sıra teklif bar ve anda qoşma yataqlar yapıla bile», – dedi Penkovskaya.
Avgust ayında «№2 Aqmescit klinik loqsahanesinde» COVID-19 hastaları içün yuqunç hastahanesi açıldı.
Qırımda keçken künü 203 koronavirus hastası qayd etildi. Umumen Qırımda, yerli akimiyetniñ malümatına köre, 7200 insan koronavirusqa oğradı, 113 kişi vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescitte «politsiya» hadimleri Şevçenko doğğan kününe bağışlanğan mitingniñ teşkilâtçısı Leonid Kuzmin ve daa eki iştirakçini yaqaladılar. Al-azırda olar Qırım Cumhuriyeti boyunca içki işler nazirliginiñ Demir yol bölüginde bulunalar. Bunı vaqia yerinde olğan Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Şevçenko 201 yıllığına bağışlanğan aktsiya Aqmescitniñ Gagarin bağçasında keçti. Umumen oña bir 50 insan qoşuldı. Toplanğanlar şairniñ şiirlerini oquy ve «Ukrainağa şan-şerefler olsun! Qaramanlarğa şan şerefler olsun!» şiarını seslendire ediler. Mitingde bir qırımtatar ve eki ukrain bayrağı açıldı. Birinde «Qırım – Ukrainadır» dep yazılğan edi.
Aktsiya tınç keçti. Soñunda insanlar dağılmağa başlağanda, politsiya hadimleri mitingniñ teşkilâtçısı Leonid Kuzmin ve daa eki iştirakçini yaqaladı. Politsiya hadimleriniñ sözlerine köre, sebep – mitingde ukrain timsalleriniñ olması.
Mitingniñ bir 15 iştirakçsi politsiya hadimlerini ve yaqalanğanlarnı Qırım Cumhuriyeti boyunca içki işler nazirliginiñ Demir yol bölügine qadar ozğarıp, şimdi de bina yanında bulunalar.
Başta aqmescitliler Şevçenko 201 yıllığına aktsiyanı Şevçenko abidesi yanında keçirecek ediler. Amma Aqmescit memuriyeti buña izin bermedi.


text:
Donetsk vilâyetiniñ şeerleri, şu cümleden işğal etilgen topraqları arasında, naqliyat alâqaları toqtatılmadı. Bunı vilâyet devlet memuriyetiniñ sanayı saalarınıñ inkişaf departamenti bildire.
«Bunıñnen beraber, RNBO kirsetken sıñırlardan sebep bazı areket yolları deñiştirildi. Eskiden Donetskke Dzerjinskten keçken vilâyetniñ şimaliy qısım avtobusları artıq Kurahovo şeerinden keçmekte», ─ aytıla beyanatta.
Matbuat vastaları Donbassnıñ işğal etilgen topraqları ile avtomobil alâqaları toqtatılğanını bildirgen ediler.


text:
Belli rejissör ve aktör Ahtem Seytablayev ukrain «1+1» telekanalında «Tantsi z zirkamı» («Yıldızlarnen oyunlar») populâr leyhasında iştirak etecegi aqqında ilân etti.
O, bu künleri «Vremâ i Steklo» gruppasınıñ iştirakçisi ve «Golos. Diti-4» («Ses. Balalar-4») idmancısı Nadâ Dorofeyevadan #TaHцiззipkaMиchallenge davetini qabul etti.
Ahtem Seytablayev Facebook saifesinde paylaşqan video muracaatında añlattı ki, qızları içün oynamağa ögrenecek ve «Karmen» spektaklinden bir qaç pa icra etti.
«Er keske güzel Almatı şeerinden selâmlar olsun! Dostlar, men Nadâ Dorofeyevadan #TaHцiззipkaMиchallenge davetini aldım – men onı qabul etem. Ve memleketniñ baş oyun şousı olğan «Tantsi z zirkamı» leyhasınıñ iştirakçisi olacam, çünki bir vaqıt qızlarım Nazlı ve Sofiyağa söz berdim ki, babası bir kün güzel oynamağa ögrenecek», – dep ayttı rejissör.
Aynı vaqıtta populâr aktör ve rejissör #TaHцiззipkaMиchallenge davetini belli ruhiyatçı Natalya Holodenkoğa yolladı.
Bir qaç afta devamında bütün Ukraina #TaHцiззipkaMиchallenge közete, onıñ neticesinde «1+1» telekanalında «Tantsi z zirkamı» yañı leyhası iştirakçileriniñ adları belli ola.
Ahtem Seytablayev «Haytarma» birinci qırımtatar filminiñ rejissörı ve baş rolüniñ icracısı ola. 2017 senesi Ekinci cian cenki vaqtında Qırım almanlar tarafından zapt etilgende aman-aman yüz yeudi balasını qurtarıp saqlağan qırımtatar qadını Sayde Arifova aqqında onıñ «Başqasınıñ duası» yañı filminiñ taqdimi olıp keçti.
Avdetniñ evel bildirgenine köre, bu sene fevral ayında Ahtem Seytablayev «Qırım evi» devlet müessisesiniñ reisi oldı.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
OSCE malümatına köre, soñki kere missiya vekilleri mayıs 26-da aqşam bağda ediler.
Teşkilâtta qayd etkenlerine köre, vaziyet aqqında Ukraina ükümeti ve yerli akimiyetke bildirdiler.
Şimdilik esir aluv aqqında malümat yoq, lâkin bundan evel Ukrainada OSCE nezaretçilerini endi esir alğan ediler.
Bundan evel OSCE Ukrainadaki çatışmalarnı aydınlatqan ve Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda çalışqan jurnalistlerni taqip etüv areketlerini takbih etti. Teşkilât kütleviy malümat vastalarınıñ hadimlerine ücümler toqtatılmasını talap etti.
Bunı matbuat vastalarınıñ serbestligi meseleleri boyunca OSCE vekili Dunja Mijatovic bildirdi.


text:
İstanbulda, Qırım türkleriniñ birdemlik ve medeniyet dernegi tarafından Qırımnıñ işğaline qarşı narazlıq mitingi ötkerildi. İştirakçilerniñ yürüşi Galatasaray meydandından başlap Rusiyeniñ Turkiyedeki baş konsullıq binansınıñ ögünde devam etti.
«Anadolu» haberler agentligi bildirgeni kibi, narazlıq iştirakçilerniñ ellerinde «Rusiye, Qırımdan qollarıñnı al!» degen plakatlar bar edi. İnsanlar «İşğalci - Rusiye, Qırımdan yoq ol!», «Qırım, Vatan, Millet!», «Biz bir avuç degil, bir yumruq halqmız!» - şiarlarnı seslendirgenler.
İstanbuldaki dernek yolbaşçısı Celâl İçtenniñ aytqanına köre, Rusiye er vaqıt olğanı kibi, tek öz devleti içün degil de, bütün dünyanıñ tınçlığına telüke köstermekte.
«Stalinden örnek alğan Pütin ve onıñ safdaşları bilmek kerekler ki, defalarca ğayrıdan doğurulğanı kibi, qırımtatar halqı Mustafa Abdulcemiloğlu Qırımlını yolundan iç bir vaqıt baş çevirmeycek.» - qayd etti Celâl İçten.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.