text:
Cumaertesi künü, yanvar 16-da, üylede Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq aktsiyasınıñ faalleri Herson vilâyetinde memuriy sıñırda blok-postlarını terk etecek.
Qırım.Aqiqatqa aktsiya ştabınıñ komandanı Lenur İslâmov bildirdi.
«Nazirler kabinetiniñ qararı çıqtı, oña köre işğal etilgen territoriyağa yüklerni ketirmege mümkün degil, işğal etilgen territoriyadan da aynı. Biz onı qabul ettik, çünki artıq bugünki şekilde devam etmege acet körmeymiz. Şimdi qamaçavnıñ şeklini deñiştiremiz», – dey İslâmov.
Onıñ sözlerine köre, üylede faaller naqliyatnıñ teşkerüvi içün turğan blok-postlarnı ala, amma nezaret noqtaları qala. Bunıñ ile faaller vatandaşlıq birligini teşkil ete, qamaçav yetekçisi aytqanı kibi, onı şimdi qayd etmekteler. Bundan soñ bu vatandaşlıq teşkilâtı Qırım ile memuriy sıñırda kiriş-çıqış nezaret noqtasına keçecek.
«Men Viktor Aleksandroviç Nazarenko ile subetleşem – Ukraina Sıñır hızmetiniñ başı, Qırımdandır, vatanperverdir. Bundan da ğayrı, mında olğan bütün noqtalarnıñ reberleri ve olarnıñ muavinleri ile bağ tutamız ve er bir areketimiz Ukraina sıñır hızmeti ile uyğunlaştırıla. Faaller nezaret kiriş noqtalarında olacaq», – dey İslâmov.
O, faallerniñ devlet organları işine qarışmaycağını bildirdi. Teşkilâtnıñ iştirakçileri yalıñız nezaret etecek ve başta bir talimattan keçecek.
Ukraina Devlet sıñır hızmetinde aytılğanı kibi, Qırım qamaçavı boyunca aktsiyada iştirak etken faaller öz faaliyetini Qırım ile memuriy sıñırda olğan nezaret kiriş noqtalarına avuştırıp olamaz. Qırım.Aqiqatqa Devlet sıñır hızmetiniñ reberi Oleg Slobodân aytqanı kibi, memurlar faallerge bu kibi meselelerni añlatqan edi.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.


c: text/html

text:
İyül 12-de Kiyevde «Krım.Sprotiv» («Qırım.Qarşılıq») vesiqalı-bediiy filmniñ premyerası keçirile. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgen malümatına köre, «Ukraina» kinoteatrı zalında prezident Petro Poroşenko, qırımtatarlarnıñ liderleri, cemaat erbapları, ATO askerleri bar.
Taqdimniñ birinci daqqalarında tehnikiy bölünüv oldı. Ekran bir qaç saniyege söndi. Filmni yañıdan köstermek kerek oldı.
Vesiqalı-bediiy film ukrain subtitrleri ile ingliz tilinde yapılğan ve 2014 senesi fevral ayında Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ rusiyeli askerler tarafından işğal etilgeni aqqında añlata.
Filmniñ baş qaramanı, çoq milletli Qırımnıñ halqlarını ögrenmek içün yarımadağa kelgen ecnebiy tedqiqatçı Jeyms ola. Hususan bu yerde 2014 senesi fevral-mart ayları devamında o, «adsız» rusiyeli ordusınıñ peyda olması ve Qırımnıñ Ukraina terkibinden çıqması boyunca qanunsız referendumnıñ şaatı oldı. Alim, şaat olğan vaqialarnı terence ögrenmege tırışa. Eki yıldan soñ ise, Jeyms dünyağa Ukrainada o vaqıt neler olğanını añlatmağa qarar ala.
Film müellifleriniñ qayd etkenlerine köre, peşin fikirsiz alimniñ közünen körülgen işğal hronikaları seyircige Qırım işğaliniñ kerçek levhalarını ve onıñ yerli eali içün aqibetlerini körmege yardım ete.
Ukraina Nazirler kabineti prezident fermanı leyhasını alğışladı ve fevral 26 künü Qırım sakinleriniñ Rusiye basqıncılığına qarşılığı künü olaraq tasdıqladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bağlı deñiştirmeler
Bu mahsus saifede bağlı saifelerde soñki yapılğan deñiştirmeler cedveli bar. Közetüv cedveliñizdeki saifeler qalın olaraq kösterile.
- d
- Wikidata deñiştirilmesi
- Y
- Bu deñiştirme yañı bir saife yarattı (yañı saifeler cedveline de baqıñız)
- k
- Bu, kiçik bir deñiştirme
- b
- Bu bir botnıñ yapqan deñiştirmesi
- (±123)
- Bayt esabınen saife büyükliginiñ deñiştirilmesi
- Temporarily watched page
2021 s. oktâbrniñ 11
- Jıtomır rayonı 20:03 +4 Visem Muzakere İsseler (→Meskün yerleri)
- Jıtomır rayonı 20:00 +4 Visem Muzakere İsseler (→Meskün yerleri)
2021 s. oktâbrniñ 10
- Jıtomır rayonı 21:19 +4 Visem Muzakere İsseler (→Meskün yerleri)
- Jıtomır rayonı 21:09 +4 Visem Muzakere İsseler (→Meskün yerleri)


text:
Salı künü, oktâbr 21-de, Brusselde gaz muzakereleri iştirakçileriniñ matbuat konferentsiyası keçirilecek vaqıtta gaz muzakerelerine başladılar, – dep haber ete UNİAN.
Berilgen malümatqa köre, bunıñ ögüne Avropa komissarı Günter Ettinger eki eki taraflı körüşüv keçirdi. Saba Rusiye naziri Aleksandr Novak ve Gazprom yolbaşçısı Aleksey Miller keldiler.
Gaz muzakereleriniñ keçirilmesinden evel Avropa komissarı Günter Ettingen Moskva ve Kiyevni ziyaret etti. Kiyevde vaqtınca añlaşma kerek olğanınen razı oldılar. Vesiqa Gazprom berecek gaz miqdarı ve Naftogaznıñ onı ödeycek şeklini qayd etmeli.


text:
Bunı Azatlıq Radiosı bildire.
Senatnıñ tış işler komitetiniñ azaları Bob Korker ve Kris Merfiniñ aytqanına köre, AQŞ prezidenti Barak Obamanıñ bunıñ kibi areketleri Kremlniñ Ukrainadaki vaziyetni kerginleştirüv adımlarına lâyıq bir cevap olur edi.
Bob Korker şunı qayd etti ki, AQŞ cezaları Rusiyeniñ energetik saasına, şu cümleden – «Gazprom» şirketine, em de Rusiyeniñ bank saasına tesir etecek. Korkerniñ fikirince, Ğarp Ukrainanı Rusiye ile bir özüni qaldırıp, «insafsızlıq» köstere.
Kris Merfiniñ bildirgenine köre, AQŞ Ukrainağa yardım etmese, Rusiyeniñ nevbetteki qurbanı NATOnıñ aza-memleketlerinden biri olması mümkün.


text:
Grammatika
Grammatika belgili bir tilde durıs oqıw ha'm jazıw qag'ıydaları.
Ma'selen, ispan tili grammatikası inglis tili grammatikasınan o'zgeshe. Olar ha'r qıylı qag'ıydalarg'a iye. İnglis tilinde bizler "I like fast cars" dep aytıwımızg'a boladı, biraq ispan tilinde bul "me gustan los coches rápidos" boladı. Ga'pte so'zlerdin' izbe-izligi o'zgerdi: eger grammatikasız, tek g'ana so'zler inglis tiline awdarılg'anda bul "to me they please the cars fast" degendi an'latar edi. Bul ga'p inglis tilinde nadurıs bolg'anı menen, ispan tilinde grammatikalıq jaqtan durıs esaplanadı. Sebebi ispan ha'm inglis tillerindegi ga'pte so'zlerdin' ornı haqqındag'ı qag'ıydalar ha'r qıylı.
Grammatika a'ste o'zgermekte. Bu'gingi ku'nde a'dette qollanılatug'ın ga'pler bunnan 100 jıl aldın adamlarg'a qolaysız ko'ringen bolıwı mu'mkin. Geybir adamlar so'ylesiwde basqalardan o'zgeshe grammatikanı qollanıwı mu'mkin. Olar "I didn't do anything" nin' ornına "I didn't do nothing" dep aytıwı mu'mkin. Sebebi bul olardın' shan'arag'ında yamasa olar jasaytug'ın ortalıqta a'dettegidey bolıwı mu'mkin.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Qırımnıñ Rusiye işğaliniñ 6-ıncı yılına bağşlanğan Kyivdeki Age of Crimea («Qırım vaqtı») forumında çıqışta buluna.
Qırım.Aqiqat «Rusiye Qırımda. 6 yıl devam etken tirenüv» marafonı çerçivesinde çıqışını canlı yayında köstere. O, 14:00-ğa (qırımlı diñleyiciler içün 15:00-ğa) qadar devam etecek. Marafon Ukrainada fevralniñ 26-nda qayd etilgen Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününe bağışlana.
Age of Crimea forumı çerçivesinde Qırımda insan aqları bozuvları ve tamır halqınıñ aqlarına riayet etüv, yarımadadaki Rusiye propagandası, em de Qara deñiz regionınıñ telükesizlik meselelerini muzakere etmege planlaştırıla.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina devriye politsiyasınıñ hususiy alt bölügi Qırın memuriy sıñırda, hususan «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka» olaraq üç kiriş-çıqış noqtasında çalışıp, Strelkovoye-Geniçesk-Herson yolunı nezaret etecek.
Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Qırım MC ve Aqyardaki Milliy politsiyası baş idaresiniñ spikeri Volodımır Şabliyenko ikâye etip berdi.
«Qırım sakinleri öz problemlerinen ukrain politsiyasına muracaat ete ediler. Onıñ içün Milliy politsiyası reberi hususan Ukrainanıñ qıta qısmınen ilhaq etilgen Qırım (Qırım memuriy sıñırında -QA) çalışması içün, Hersonda hususiy alt bölük teşkil etmege qarar berdi. Politsiyası hadimleri «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka» olaraq üç kiriş-çıqış noqtasında çalışıp, Strelkovoye-Geniçesk-Herson yolunı nezaret etecek. Şimdi teşkiliy azırlıqlar yapıp, hadimlerniñ yerleştirilüvinen oğraşamız», – dey Şabliyenko.
Milliy politsiyası temsilcisiniñ sözlerine köre, yaqın vaqıtta Qırım devriye politsiyasında çalışacaqlar alınıp başlanacaq. Bu arada alt bölükler yerleşecek haneler de tapıldı.
Keçenlerde Ukraina MVDsinde 2018 senesiniñ soñuna qadar, Qırım ve Aqyar devriye politsiyasınıñ hususiy alt bölügini meydanğa ketirilmesi planlaştırılğanı aqqında aytqan edi.
Ukraina iç işleri naziri Arsen Avakov Milliy politsiya ve Milliy gvardiya Qırım ve Donbass azat etilgen soñ, azat etilgen territoriyalarda birlikte çalışacağı içün, şimdiden başlap azırlanmaq kerek olğanlarını beyan etti.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Yalta "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi Arsen Cepparovğa tibbiy yardım istep, Rusiyede insan aqları boyunca vekâletli Tatyana Moskalkovağa muracaat etti.
"Arsen Cepparovnıñ aqlarını kütmek muracaatınen Rusiyede insan aqları boyunca vekâletli Tatyana Moskalkovağa hitap etem, hususan Cepparovnıñ temelli tibbiy baqıluvını yapmağa ve onıñ neticesinde kerekli tedbirlerni körmege rica etem", - yazdı o Facebookta.
Denisovanıñ malümatına köre, Cepparov daa evel muracaat etken sağlıq problemaları alâ daa çezilmedi. Hususan, onı pek başı ağıra, qan basqısı yüksek ve betindeki yaralar çıqtı.
Daa evel Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» advokatı Ayder Azamatovnıñ bildirgenine köre, al-azırda Rusiyeniñ Şahtı şeerindeki SİZOda tutulğan Arsen Cepparovnıñ sağlıq vaziyeti fenalaştı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
«Qırım platformasınıñ» sammiti Qırımnı «halqara kün tertibiniñ top meselelerine» qaytaracaq, dep bildirdi Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Azatlıq Radiosına.
«Er kes sammit keçer ve birden er şey deñişir, dep bekley. Kerçekçi olayıq. Birinciden, sammit Qırımnı halqara kün tertibiniñ top meselelerine qaytaracaq. Ekinciden, işğalniñ çeşit meselelerinen oğraşmaq içün mehanizm berecektir», – dep ayttı Kuleba «Subotne intervyu» yayınında.
Onıñ aytqanına köre, «Qırım platforması» sammiti neticesinde peyda olacaq vesiqa «pek predmetli» olacaq.
«Amma biz aprelniñ soñunda laf etemiz. Sammit ise avgustnıñ soñunda olacaq. Er şey deñişsin dep daa çoq vaqıt bar», – dep qayd etti Kuleba.
Dmıtro Kuleba, Ukraina diplomatları Amerika Birleşken Devletlerinden avgustqa planlaştırılğan «Qırım platforması» sammitinde «kesen-kes iştirak etecek» degen cevap aldı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Lugansk vilâyeti Krâkovka qasabasında BM-21 «Grad» tertibatından etilgen atış neticesinde elâk olğan üç qadınnıñ cesedini taptılar. 14 yaşında bir qızçıq, onıñ ana ve qartanası. Bunı Lugansk vilâyetinde MVD Baş idaresiniñ matbuat hızmetiniñ reberi Tatyana Pogukay öz Facebook saifesinde bildirdi.
«İnsanlar boyevikler tarafından saba saat üçten saat altığa qadar BM-21 «Grad» tertibatından açılğan ateş neticesinde elâk oldılar. Bir qaç snarâd evniñ azbarına tüşti».
Pogukay aytqanı kibi, taqiqat devamında arbiyler yaqında olğan orman yolağında boyevkilerniñ tankını kördiler, bundan soñra separatistler millitsiyağa pülemöttan ateş açtı. «Kiyev» territorial mudafaa ve «Aydar» batalyonınıñ arbiyleri duşmanlarğa qarşılıq kösterdiler.


text:
2015 senesinde Qırımdaki Rusiye prokuraturası fevral 26 mitinginde iştirak etken qırımtatarlarğa qarşı cinaiy işini açtı. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz kütleviy qarışıqlıqlarnıñ teşkil etilmesinde qabaatlandı. Diger yaqalanğanlar: Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev.
2018 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutuv mitingi aqqında işniñ figurantı Eskender Emirvaliyev – Suvuq Sala (Gruşevka) köyünde yaşağan adiy bir köy yigitidir. Miting keçken vaqtında yalıñız köyünde qomşusı olğan Mustafa Degermenci ile tanış edi, Qırımtatar Milliy Meclisine iç bir alâqası yoq edi ve şimdi de yoq.
Eki yıl içinde Eskender qararnen 100 mahkeme oturışuvına bardıAbdureşit Cepparov
Aprel 9-da Emirvaliyevniñ evini ziyaret etken İnsan aqları boyunca Qırım alâqa gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov, Qırım.Aqiqatqa: «Sözde, onıñ yerinde mitingde iştirak etkenlerinden başqa birisi olmaq mumkün edi. Lâkin «piyango» oña tüşti. Şimdi eki kiçik balalı qorantası ğayet ağır vaziyetke oğradı», – dedi.
Meger ki, «fevral 26 işi» iştirakçisiniñ qorantası pek ağır maliy vaziyette buluna eken.
Mahkemeler sebebinden avtomobil yaqarlığı stantsiyasındaki işimni coydım. Yañı işke kirip olamayım. Bir afta içinde eki kere mahkemege barmaq içün izin sorağan işçi kimge kerek?Eskender Emirvaliyev
Eskender Emirvaliyev: «2015 senesi fevral 17-de cinayetçlerni qıdıruv bölügi meni evden alıp, Aqmescitteki Tahqiqat komitetine alıp ketti. Andan endi muvaqqat tutuluv izolâtorına, ondan soñ tahqiqat izolâtorına, anda aprel 17-ge qadar bulundım, ondan soñ bulunğan yerimden ayırılmama mecburiyetini imzalatıp yiberdiler», – dep, eyecanlarını paylaşa.
Mahkemede o, barışıqlı miting aqqında kütleviy haber vastalarından bilip, oña öz isteginen barğanını bildirdi. O, kimseden talimat almağanını, lâkin büyük diqqatnı celp etken bu işte delil olaraq qullanılğan videoğa tüşip qalğanını añlattı.
Cepparov: «Eki yıl içinde Eskender qararnen yüz mahkeme oturışuvına bardı. Bunıñnen alâqalı masraflarğa qoranta endi qararnen million ruble (410 biñ hrivna) sarf etti. Böyle etip, onı mahkeme qararı çıqarılmadan evel cezaladılar», – dep qayd ete.
Eskender Emirvaliyevniñ malümatına köre, eyecanlar ve stressler neticesinde ömür arqadaşınıñ sağlıq vaziyeti yamanlaştı, bunıñ tibbiy tasdiqlavı da bar.
Malümat: İşniñ figurantları 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitte biñlerce kişi toplanıp keçken mitingde iştirak etkenlerinde qabaatlanalar. O künü QMC Yuqarı Radası yanında eki kütleviy tedbir keçip, olar arada-sırada çatışmalarğa keçe ediler. Qırımtatar Milliy Meclisi, Ukrainanıñ topraq bütünligi içün telüke doğurğan yarımada parlamenti sessiyasınıñ ötkerilmesine qarşı mitingni teşkil etti, Sergey Aksönov başlığındaki «Russkoye yedinstvo» («Rus birligi») fırqası ise öz tarafdarlarını Rusiyege qol tutuv tedbirinde Qırım Yuqarı Radasınıñ oturışuvına qol tutmaq içün topladı. Neticede Ukrainağa qol tutqan tedbirniñ iştirakçileri daa çoq oldı ve olar Aksönovnıñ tarafdarlarını parlament binası yanından sıqıştırıp çetke çektiler.
Yarım yıl keçken soñ Qırımnıñ Rusiye prokuraturası fevral 26-da olıp keçkenlerge kütleviy qarışıqlıqlar dep qıymet kesti ve bu vaqialar munasebeti ile cinaiy iş açtı. Em de, prokuraturanıñ versiyasına köre, Ukrainağa qol tutqan tedbirni teşkil etkenler – qarışıqlıq çıqarğan cinayetçilerdir, Rusiyege qol tutqan tedbirniñ iştirakçileri ise ondan zarar körgen kişiler olalar. Tahqiqat, nasıldır «cinaiy maqsat» olıp, muelliflerinden biri Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz edi, dep sayalar. Diger muhakeme etilgenler qırımtatar liderleriniñ «gizli cinaiy añlaşma»sını ömürge keçire ediler. Meraqlısı şu ki, Qırım parlamenti yanındaki kütleviy mitingler, «Qırımnıñ Rusiyege resmen qoşulması»ndan evel keçti, yani Rusiye qanunları boyunca bile yarımada o vaqıt Ukrainanıñ bir qısmı edi.


text:
Kamil Wäliev
Bu terminnıñ başqa añlatmaları da bar, alarnı qaraw öçen BәлиeB bitenä küçegez
Kamil Äxmät ulı Wäliev (KaMил ӘxMәT yлы BәлиeB) – tanılğan ğälim, fän eşleklese, fizika-matematika fännäre doktorı, RFA akademigı, RFA’neñ Fizika-Texnologiä İnstitutı direktorı (1988. yıldan).
Tormış yulı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Kamil Wäliev 1931. yılnıñ 15. Ğínwarında Tatarstannıñ Mamadış rayonı Yuğarı Şandır awılında dönyağa kilä, Qazan Däwlät Universitetınıñ aspiranturasın tämamlí.
1953-1964. yıllarda Qazan Däwlät Pedagogika İnstitutında ölkan uqıtuçı, dosent, fizika kafedraşı çitäkçese. 1964. yılda Zelenograd şähärendä fänni institutnıñ laboratoriäsendä eşli. 1977-1983. yıllarda SSSR Fännär Akademiäseneñ P.N.Lebedev is. Fizika İnstitutında mikroelektronika sektorı çitäkçese, 1984-1988. yıllarda şundä uq mikroelektronika laboratoriyäse çitäkçese, Fizika İnstitutı direktorı urınbasarı.
1988. yılda Kamil Wäliev SSSR Fännär Akademiäseneñ Fizika-Texnologiä Institutı direktorı, beryulı şul universitetta quant sanaqları laboratoriäsen citäkli.
Kamil Wäliev SSSR häm soñınnan Räsäy elektronika sänäğäte üseşenä ın zur öleş kertkän şäxes, fänni mäktäb başlap cibarüçe.
Kamil Wäliev Tatarstan Fännär akademiäse şäräfle äğzäse.
Bülaklär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Lenin büläge (1974)
- Yevgeni Zavoyski xalıqara büläge
- Azärbaycan däwlät büläge
- Öktäber Revolusiäse ordenı
- İke tapqır Xezmät Qızıl Bayrağı ordenı
- S.A.Lebedev büläge (2000)


text:
72 yäş'lek säyäxätçe okeannı kiçte
Ul üze yasağan kapsulada yözä
72 yäşendäge franśuz Jan-Jak Savin üze yasağan miçkäsıman kapsulada Atlantik okeannı ütä aldı.
Franśuz xäbär agentlığı AFP yazğança, säyäxätçe bu säfären başqarıp çığuı turında êlektron poçta aşa beldergän. Anda bolay dip yazıla: “122 kön 9 säğat’ barğan yulçılıqtan soñ Karib diñgezendä buluımnı kürsätüçe meridiannı üttem. Okean buyınça säfärem tamamlandı”.
Savin xäzerge waqıtta Florida yünäleşendä yözüen, anda üzen miçkäse belän bergä alıp xatını häm dusları kötep toruçı Martinikka iltäçäk yök korabı tabırğa teläwen dä äytä.
72 yäş’lek Savin kiläçäktä Angliyä kanalın yözep ütärgä planlaştıruın da belderde.
Säyäxätçe 3 metr ozınlıqtağı 2 metr diametrlı 450 kilolıq miçkä yasıy. Kapsula sumala belän qaplanğan faneralardan êşlängän. Ul dulqınnar häm kitlarnıñ höcümnärenä qarşı tora aluçan.
Bäyläneşle xäbärlär
AQŞ Rusiyädäge Äfğanstan cıyılışında qatnaşmayaçaq
Amerika Quşma Ştatları Rusiyäneñ çärşämbe könne ütkäräçäk “Äfğanstan" temalı cıyılışta qatnaşmayaçaq


text:
2017 senesi yanvar ayında qırımtatar milliy areketniñ eñ qart iştirakçisi, oca, cebeci Mustafa Halilovnıñ 120 yıllığıdır.
O, 1897 senesi Qırımda Aqmescit uyezdiniñ Aci-Bolat köyünje köy ziyalıları qorantasında dünyağa keldi. Babası Seithalil ağa medrese mezunı, anası Momine hanım köy mektebinde tasil alğandır. Mustafa aileniñ büyük oğlu edi, ondan ğayrı daa altı bala bar edi.
Oğlannı Otarköy köyündeki mektepke bergenler, anda o rusça ögrendi. 1917 senesi Mustafa Bağçasaraydaki Zıncırlı medresege oqumağa kire ve 1918 senesi yanvar ayına qadar oquşını devam ete.
Onıñ eñ büyük arzusı – musulmanlarnıñ muqaddesi Quran-ı Kerimni diger tillerge tercime etmek edi. Genç Lazarev şarq tilleri institutına (daa soñra Moskva şarqşınaslıq institutınıñ erkânına kirdi) oqumağa kirdi, anda eñ eyi şarqşınaslardan ders alıp, türkçe ve arapçasını mükemmelleştirdi.
1921 senesi Qırımda açlıq başladı. İnstitut arqadaşı Emir Necip Mustafa ile beraber Açlıq ile küreş komissiyasında çalıştı. Babası hasta olğanını ögrenip, tuvğan köyüne qayta, küzde ise kene Moskvağa kete.
1992 senesiniñ başında Qırımdaki vaziyet kerginleşti – açlıq quvetleşe; hususan yalı boyundaki qırımtatar köylerinde ölüm seviyesi arta. 1922 senesi yanvar ayında Mustafa kederli haber ala – babası açlıqtan vefat etti. Anası ağır hastalana, qorantanıñ vaziyeti ağır, Mustafa oquşını akademik tatil alıp, Qırımğa qayta.
Tasil alğan genç köy şurasınıñ reis yardımcısı ola. Tezden evlene, ev qura. Ömür arqadaşı Rebiya aqayınıñ yardımı ile bala bağçasını aça, balalarnı toplap oquma-yazma ögrete.
Faqat 1928 senesi kollektivizatsiya başlağan soñ Mustafanıñ köydeki vaziyeti fenalaştı. O, Balıqlava rayonınıñ Savatka köyüne köçe ve ocalıq yapa. Köy sakinleri esasen tütün toplay ve işlete edi. Sovet organları hadimleri onı hırsızlamasın dep, nezaret etken ediler. Tütünni tapmaq içün komsomolcı ve ocalar kirgen taqımlar kolhoz meskenlerini baqıp çıqqan edi. Olardan birinde Halilov bar edi…
Bu iş onı ezdi, 1920-nci senelerniñ soñunda ise milliy ziyalılarğa qarşı repressiyalar başladı, qoranta Qırımnı terk etmege qarar aldı. 1931 senesi aprel ayında Mustafa Taşkentteki arqadaşı Emir Necipke keldi. Emir oña köy hocalığınıñ irrigatsiya ve mehanizatsiyası institutına işke kirmege yardım etti. Bundan ğayrı, Mustafa mektepte rus tili derslerini berip, pedagogika institutına oqumağa kire.
1941 senesi cenk başında onı cebege almaylar, amma 1942 senesi oktâbr ayında Taşkentniñ Stalin şeer arbiy komissarlığı onı Qızıl orduğa çağıra. 1943 senesi iyün ayından oktâbr ayına qadar Mustafa Halilov Brânsk cebesinde edi, soñra Aqrusiye cebesine yollanıldı, 1944 senesi iyül ayından başlap ise Baltik cebesinde bulunğan edi.
Mustafa Halilovnıñ mukâfat mektübinde aytıla ki, «16.08.44 duşman Papile ş. İstilâ etmege tırıştı. Arqadaş Halilovğa duşmannıñ topçıları bulunğan o rayondaki bağ ağını qapatmağa avale etildi. O, qorqmadı, ateşke baqmadan, ağnı qapattı ve vazife yerine ketirildi. 17.08.44 telefonda nevbetçilik yapıp, emirlerni tam ve vaqtında bildirgen edi ve bu künde 12 ağ bozulmasına yol berilmedi, olardan 3 duşmannıñ ateşi altında olğan edi».
Cesürligi ve qararlığı içün 53-ünci artilleriya taqımınıñ 1104-ünci Top artilleriya polkunıñ büyük telefoncısı Mustafa Halilov 3-ünci derece Şan Ordenine nail oldı, 1944 senesi sentâbr 17-de №39 cebe buyruğı ile «Cesaret» medalinen taqdirlengendir.
Ordudan ayırılğan soñ qırımtatarlar Orta Asiyağa ve Uralğa sürgün etilgenini ögrendi. Mustafa Taşkentke kelip, anası ve tatası Andijan vilâyetinde bulunğanını añladı. Olarnıñ al-vaziyeti, Qırımdan sürgün etilgen diger insanlarında kibi, müşkül edi. Maalesef, anasını Mustafa köralmadı – o, qaytqan vaqıtta anası vefat etti.
Mustafa Halilov eski iş yerine qaytmağa tırıştı; topraq damartısını aldı ve ev qurmağa başladı. Cenk bitti, amma yaşayış kene de qıyın edi. Amma açuvlanmağa acet yoq edi – 1930-ıncı yılları Özbekistanğa tüşkenlerge baqqanda daa beter vaziyette olğan sürgün etilgen semetdeşleri yanında yaşay edi. Elinden kelgeni qadar vatandaşlarına yardım ete ediler...
Halilov semetdeşlerine biri-birinen bağ qurmağa yardım etken edi
1953 senesi Stalin vefat etken soñ qırımtatarlar vatanlarına avdet olma yollarını daa sıq laf etmege başladılar – sürgünlik yerlerinde qalmaq fikirleri bile yoq edi. Mustafa Halilov semetdeşlerine biri-birinen bağ qurmağa yardım etken edi – cenkten evel kelgenlerni de, sürgün etilgenlerni de tanıy edi.
Halilov añlay edi, insanlarnı birleştirmekten evel olarnı toplap, tanıştırmaq, fikir-dertlerini eşitmek kerek edi. 1957 senesi sürgün etilgen diger halqlarnıñ vekilleri eski yerlerine qaytıp başladı. Faqat qırımtatarlar buña nail olmadı. Bunıñ neticesi Qırımğa avdet olma milliy areketi oldı, daa soñra ise tesirli bir cemaat küçü şekillendi.
Areketniñ strategiyası ve tarzını muzakere etmek içün insanlarnı toplaycaq yer tapmaq kerek edi. Yıllar devamında böyle merkezlerden biri Mustafa Halilovnıñ evi oldı. Mında Sovetler Birligi Kommunistler firqasınıñ XXIII qurultayına meşur olğan muracaat azırlandı. Areket faalleri nevbetteki adımlarını belgilemek ve umumhalq vesiqalarını muzakere etmek içün mından toplaşqan ediler...
Vazifesini becerdi: halqı yañı nefes alıp, vatanında yañı ömür qurmağa başladı
1972 senesi iyül ayında Mustafa Halilov ve on yedi faalniñ evinde tintüv olıp keçti. Uquq qorçalayıcılar çıqarğan «Aqımdaki vaqialarnıñ qaydları» haberine köre, 1975 senesi «Moskvağa yol alğan qırımtatarlarnıñ vekili Mustafa Halilov noyabr 20-de Taşkentte uçaqtan çıqarıldı. Yanında areketniñ bir çoq vesiqaları bar edi. Halilov o vaqıt endi 78 yaşında edi – yaşı onı apishaneden qurtardı...
Qırımtatar milliy areketiniñ aqsaqalı, eñ qart iştirakçisi Mustafa Halilov halqı vatanına qaytqanını körip oldı. 1917 senesi Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ şaatı 74 yıldan soñ Ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayını açqan edi.
1997 senesi yanvar ayında Mustafa Halilov Qırımğa keldi, onıñ yubileyi munasebetinen merasim teşkil etildi. Üç aydan soñ ise o vefat etti. Bu topraqtaki vazifesini becerdi: o ve meslekdeşleri sayesinde halq yañı nefes alıp, vatanında yañı ömür qurmağa başladı...
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aks etip, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Aqyarda Nefedov soqağında yerleşken Ulu Vatan cenki qurbanları abidesi yanında cenkniñ başlanuv kününe bağışlanğan miting keçti.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, mitingde bir yüz insan buluna edi, şu cümleden Aqyar belediye teşkilâtlarında akimiyet vekilleri, cemaat teşkilâtlarınıñ faalleri, Aqyar deñiz akademiyasınıñ kursantları.
Tedbirde yaşlarnıñ tarihiy-vatanperver terbiyelevi aqqında laf ettiler. Onıñ sayesinde, deyler narazıcılar, cenk vaqtında elâk olğanlar aqqında hatıranı yaş nesil añında saqlamağa mümkün.
Mitingden soñ aktsiyada bulunğanlar Rusiye Qara deñiz flotu orkestriniñ çalması ile abidege gülçemberlerni qoydılar.
Hatırlatamız, bugün saba Aqyarnıñ Qaramaniy mudafaası abidesine de gülçemberlerni qoyuv tedbiri keçti, mında memurlar ve şeer siyasetçileri iştirak etti.


text:
Qırımlı uquq qorçalayıcı İrina Sedovanıñ fikirine köre, zapt etilgen Qırımda balalarnı mektepten aldın rus ordusında hızmet etmege azrılaylar. Bunı Sedova UA:Qırım efirinde seslendirdi.
Uquq qoruyıcı: «Mekteplerde açıq dersler keçirip, tek ordu vekiller degil de, kimerde «narodnoye opolçeniye» vekilleri de kele. Malüm ki, bu silâlanğan zümreler bazıda qanunsız areket eteler. Olar da balalarğa barıp silânı toplamağa ögreteler, işğalniñ doğru olğanını köstergen «Qırım baari» adlı açıq dersler de ötkerile», – dep bildire.
Sedovanıñ sözlerine köre, Qırımda ana-babalar öz evlâtlarını rus propogandasından qorumaq kerekler.
O: «Arbiy tehnika sergileri keçse ve cenk areketlerniñ rekonstruksiyası olsa – öz ballarıñıznı bundan çekmege tırışıñ. Balañız – Rusiyeniñ arbiy küçlerini celp etilmek içün programmanıñ parçası olğanını añlamaq kereksiñiz. Öyle numayışlardan çette qalmaq daa yahşıdır, amma eger de balañız bunı körse, bunıñ nege yapılğanıñı oña añlatmağa kerek», – dep qoştı.
«MEMO 98» slovak media-monitoring teşkilâtınıñ müdiri Rast'o Kužel, Rusiye içün Qırımnıñ qıymeti temsiliy olğanına baqmadan, Rusiye propogandasınıñ kün tertibirden yarımada ğayıp olğanını tüşüne. Bunı Kužel Qırım.Aqıqatqa bergen intervyüsinda tarif etti.
Ondan da ğayrı o, ötkerilgen monitoring neticelerine esaslanıp, şunı da qayd etti ki: 2015 senesi Rusiyedeki kütleviy haber vastalarında çoqça ukrain mevzusına daa çoq diqqat ayırıla edi. Bugün ise efirlerde dünyadaki vaqıalarnen bağlı diger mevzular da peyda ola.
Keçende StopFake.org ukrain leyhasınıñ taqımı, Qırım aqqında kerçek olmağan malümatlarnıñ sayısı eki qat artqanını bildirdi. Böylece, 2015 senesi devamında Qrımnen bağşı 16 ikâye tarqalğan edi, 2016 senesi ise Rusiye haber vastaları Qırım ve yarımadada yüz bergen adiseler aqqında 32 uydurılğan ikâye tarqatqanları qayd etildi.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov, yañı hastalar qayd etilse, koronavirusnıñ tarqaluvına yol bermemek içün sıñırlav tedbirleri sertleştirilecek, dep bildirdi.
Bu aqta o, aprelniñ 7-nde koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı tedbirler operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
«Körem ki, maşinalarnıñ sayısı tez arttı. Bu daa bir tarqaluvğa qadar ya da bir yerde merkez olur. Er şeyni qapatmağa mecbur olacaqmız ve (qomşu Rusiyedeki – QA) Krasnodar ülkesinden daa küçlü bir rejim olacaq. Tenbileyim. Tertipsizlik başqalarnı telükege oğrata. Diqqatlı olmañıznı rica etem», – dedi Aksenov.
Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirliginiñ malümatına köre, aprelniñ 7-nde Qırımda koronavirus sebebinden 2900 insan tibbiy közetüv altında buluna. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov aprelniñ 7-nde yañı koronavirus hastası aqqında haber etti.
Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti, şeerde yañı hastalar yoq, amma 1340 insan yaşağan yerinde közetüv altında buluna, dep bildirdi.
Aprelniñ 6-nda qayd etilgen yañı koronavirus hastası aqqında haber etildi, aman-aman üç biñ insan tibbiy közetüv altında buluna, beş kişi hastahaneden çıqarıldı.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi kirsetildi.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 12-ne qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda yaşağan ve hac ibadetini qılmağa niyetlengen qırımtatarlar Ukraina vatandaşınıñ çetel pasportı ile bunı qolay yapa bileler. Bunı «Umma» Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Said İsmagilov bildirdi.
«Acılıqqa baracaq olğan qırımtatarlarnıñ Ukraina vatandaşı ve Ukraina vatandaşınıñ çetel pasportı olsa, olar acılıqqa raat bara bileler», – dep ayttı o Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ bildirgenine köre, Ukrainağa acılar içün 200 yer berildi. Amma niyeti olğanlarnıñ bazı vaqıtları parası yetmey.
«Er vaqıt adam az, 100 kişi bara, 120 – eñ ziyade. Yani, Qırımdan acılıqqa baracaq er bir kişi çetel pasportı (Ukraina vatandaşınıñ – QA) ve parası olsa, lütfen, buyursın», – dep qayd etti müfti.
O, Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ Qırım acılarına Rusiye vatandaşlarınıñ biometrik çetel pasportları berilecek kibi laflarını izaatlap, böylece qırımtatarlarnı «öz tarafına çekmege» tırışqanlarını qayd etti.
«Bu siyasettir. Rusiye Qırımdaki qırımtatarlarnı celp etecek ola, öz tarafına çekecek ola, bu da usulardan biri», – dep qayd etti o.
Ukrain musulmanlarınıñ acılığı meselesinen «Cosmos Travel Star» turistik şirketi oğraşa. Turistik operatornıñ ofisi Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi ki, Qırımdan acılıqqa baracaqlar bar, lâkin sayısı gizli qala.
Malüm ki, Qırımnıñ Rusiye baş naziriniñ muavini Ruslan Balbek avgust 15-ke qadar acılıqqa baracaq 300 qırımtatarı Rusiye biometrik çetel pasportını alacaq, dep aytqan edi.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev bildirdi ki, Rusiye Federatsiyasınıñ yerlerinden faydalanacaq qırımlılar qanunnı bozacaqlar.
«Elçihane yalan aytqanlarını, Rusiye Federatsiyasınıñ diger regionlarında berilgen pasportlarnı köstergenlerini añlasa, bu güna olacaq, ve olarnı Saudiy Arabistandan quva bileler. Böyle bir añlaşmamız bar», – dep ayttı Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa.
Berilgen malümatqa köre, Saudiy Arabistan 200 Qırım acısına maddiy yardım köstermege azır. Bunı Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ Ukraina Saudiy Arabistan Qırallığınıñ fevqulâde ve vekâletli elçisi Cudiya Alhazal ile körüşüvinden soñ ayttılar.
Hac ibadeti – islâm dininiñ beş farzlarından biridir. Er bir musulman acılıq ibadetini yerine ketirmeli.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
İşğal etilgen yarımadanıñ kelecegi kene kün tertibinde qayd etile. Qırımtatar siyasetçileri ve jurnalistleri deyler ki, Kreml işğalcileri ketken soñ resmiy Kyiv tamır halqnıñ Ukraina terkibindeki muhtariyet aqqını tanımaq kerek. Qırım Kremlniñ qollarında, bazıları ise sebepsiz munaqaşalarnen oğraşalar.
2014 senesi Ukraina parlamenti qırımtatarlarnı tamır halq olaraq tanıdı. İşğal başında Kyiv qırımtatar ealisine qarşı hata yaptı kibi laflar çoq oldı. Dediler ki, Ukraina akimiyeti 90-ıncı seneleriniñ başında olarğa muhtariyet berse edi, yarımada zapt etilmez edi. Kreml yarımada «yeşil adamçıqlarnen» tolğanda Qırımnıñ statusına pek baqmadı. Nasıl olsa da, Ukrainağa qarşı istilâ «rus tillilerni qorumaq» şiarlarınen gizlenecek edi. Diger taraftan, bazı ukrain ekspertleri qırımtatar muhtariyetine dair munaqaşalarnı tenqit eteler. Olarnıñ fikirince, Kreml ve onıñ qoqlaları slavlarnı qorquzacaqlar, Rusiye ketse, «qırımtatarlar idare etecekler», dep aytarlar. Olmaycaq bir qorqu. Kreml teşviqatınıñ qul ealisine ne aytqanı müimmi? Tünevin olarnı «Pravıy sektor qatillerinen» qorquzdılar, bugün «tatar terroristleri» aqqında aytacaqlar, yarın daa bir şey uydurırlar.
Başta topraqnıñ azat etilmesini aytmaq kerek, soñra ise statusına baqmalı
Birinciden, başta topraqnıñ azat etilmesini aytmaq kerek, soñra ise statusına baqmalı. Kreml yarımadadan ketse de, onıñ Ukraina uquğı altına qaytması aqqında laf ketmey. Moskva ceza ve diplomatik basqıdan bezip, zapt etilgen topraq qararını lâğu ete bile, Qırım ise tanılmağan bir «banan cumhuriyeti» olıp qalacaq. Prezident Vladimir Putin onı öz devletiniñ terkibine alğanına dair vesiqalarnı imzalağanına qadar o öyle edi zaten. Rusiye parlamentiniñ boysunğanını bilip, böyle bir şey bir qaç kün içinde kerçekleştirile bile.
Kreml yolbaşçılarınıñ qorqusı ve alçaqlığı sıñırsızdır. Qırımdan ketkende yerli insanlarğa silâ berile bile, ve Kyiv yüz bere bilecek qarşılıq ateşlerini söndürmege mecbur olacaq. Öyle de olacaqtır. Zapt etilgen topraqta adam çoq, topraqnıñ kerçek saibi qaytsa, ğayıp etecek şeyleri bar. Er kes işğalcilernen beraber qaçamaz. Olarnıñ çoqusı ruslar olarnı qorçalamaycağını añlay. Bunıñ içün Kyivdeki vatanperverlerimiz Ukrainağa qaytacağı olmağan yerli aydut ve politsiya hadimlerine ne yapacağını qarar almaq kerekler.
Memleketimiz yarımadanı kontrol altına alğan soñ anayasa tertibi tolusınen tiklengene qadar sanatsiya müddetini ilân etmeli
Ekinciden, memleketimiz yarımadanı kontrol altına alğan soñ anayasa tertibi tolusınen tiklengene qadar sanatsiya müddetini ilân etmeli. «Keçici müddet» söz birikmesini aselet qullanmayım, çünki işğaciler ve satqınlar, olarnıñ alçaqlığı ve qabiliyetsizliginiñ qoqusı kele. Qırım 2-3 yıl devamında arbiy-vatandaş memuriyeti tarafından idare etilecegi belgilene: devlet derecesi, cumhuriyet, rayon, şeer ve yerli. Yerli idare, parlament ya da «rus tillilerni qorumaq» şiarları ve bunıñ kibi sovet talapları ile miting, numayış ve yürüşler olmaycaq.
Öz arsızlığından aqlını coyğan yerli devlet adamları Kyivge iddialarında bulunğan edi. Sebep adiy: konstantinov, aksenov, fiks ve ioffeler ukraince bilmey ve bilmek istemediler. Qırım «vatnigi» oqumağan biri olğanını ve yalıñız rusça bilgenini tanımağa utansa, kimse bozmağan «aq-uquqlarnıñ qorçalanması» aqqında aytmağa başlay.
Sanatsiya rejimi milleti, cemiyetteki vazifesi ve eski yararlıqlarına baqmayıp, bütün satqınlarnı qayd etecek. QMU rektorı Fevzi Yakubov («Ukraina qaramanı», söz sırası) yarımada azat etilgen soñ işğalcilernen yapqan işbirligini unutıp, milliy muhtariyet aqqında aytmağa başlasa, iç şaşmam. Qırımda bunıñ kibi «nam qazanğan erbaplar» çoq – ğayet çoq. Devlet ne yapacağını şimdiden bilmek kerek. Episini apiske alamazsıñ, amma cemaat-siyasiy faaliyetten olarnı uzaqlaştırmaq kerek.
Belli bir vaziyette yarımadada milliy muhtariyet tiklenmesi memleketimiz içün faydalı ola bile. Halqara uquq qırımtatarlarnıñ Ukraina çerçivesinde kelecegini belgilemek ve temsil organlarını saylamaq aqqını kefil etmekte. Muhtariyet olsa, sual peyda ola: milliy qurulışlar akimiyetke kirecekmi ya da parallel şekilde qarar alıp, soñra Kyiv ya da Aqmescitte tasdıqlanmaq kerekmi? Soñra, qalğan grupp ve içtimaiy qatlamlar ne olacaq? Bunıñ kibi sualler çoq. «Milliy muhtariyet beriñiz» aytması qolay, amma başta onıñ memuriy ve anayasa dizaynini tüşünmeli. Bunıñ yerine muhtariyet tarafdarları sovetler tercribesine işana. Eski Qırım Muhtar Cumhuriyetini milliy qıyafetlerge «kiydirip», noqta qoyacaq olalar kibi kele. Adiy qararnıñ tuzağına özümiz oğraymız.
Milliy muhtariyet qurulsa, Kyiv uquq qoruyıcı ve fiskal organları esaslanacaq vali vazifesini tüşünmeli
Er angi territorial qurulışqa «sigorta» qoyula bile. Milliy muhtariyet qurulsa, Kyiv uquq qoruyıcı ve fiskal organları esaslanacaq vali vazifesini tüşünmeli. Tamır halqnıñ medeniy ve içtimaiy-iqtisadiy inkişafı muhtariyetniñ ilân etilmesine bağlı. Qırımtatar tiliniñ vaziyeti ağır. Adamlarnıñ biznes içün toprağı ve kelecegi yoq. Ukraina devleti çerçivesinde ayrı bir status siyasiy maqsatlar içün degil, bunıñ içün kerek. Tışqı siyaset ya da qomşu memleketlernen «hususiy munasebetlerde» bir de bir saylav olmaycaq. Söz sırası, Donbassnıñ terrorist «cumhuriyetleri» bunı istey. Faqat «rus dünyası» qurucılığınıñ aleti olaraq olar halqara uquq yerine Rusiye «voyentorgını» ve RSZO «Grad» qullanlar.
Ukraina şarqında azat etilgen topraqlarnıñ sakinleri (anda etnik ruslar çoq) öz menfaatlarını kene de hatırlata bileler. Olar milliy azlıq olıp, til ve medeniyet aqlarına saipler. Qırım rusları Ukrainanıñ tamır halqı olğanını aytıp, aq-uquqlarına riayet etmege talap ete bileler. Yarımada azat etilgen soñ bir qaç yıl keçer, Qırımtatar Milliy Qurultayına oşağan «halq dumamız» olacaq. «Faaller» Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ vesiqalarını alıp, artıq «slav Meclisiniñ» resmiyleştirilmesini talap etecekler. Sabıq prezident Viktor Yanukoviç rejiminiñ hızmetçileri ve diger ukrain demagogları bunı öz menfaatları içün qullanacaqlar. O vaqıtqa qadar Putinniñ «Mordorından» bir şey qalmasa, o başqa mesele. Amma Kremlde yalıñız donatmalar deñişse ve şimdiki ükümdar yerine diger insan otursa, cenk telükesi yoq olmaycaq, «tecribeli ruslar» ise, eskisi kibi, separatist ola bile. Topraqnıñ statusı da müim degil: muhtariyetmi ya da sıradan bir vilâyet.
Sergey Stelmah, siyasiy közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Keçken künü Moskva ve civarlarında yüz bergen qasırğa qurbanlarınıñ sayısı 14-ke qadar arttı. Rusiye akimiyetiniñ malümatına köre, qasırğa neticesinde 11 insan Rusiye paytahtında ve daa üç kişi Moskva vilâyetinde elâk oldı.
Moskvada qasırğa 4 saat devam etip, tereklerni tamırlarınen qoparıp aldı, elektrik ağlar ve damlarnı yoq etti. Moskva sakinler ava bozulacağına dair bir malümat almağan ediler.
Ekimlerniñ malümatına köre, 168 insan hastahanelerge muracaat etti, yaralanğan 108 kişi arasında 22 bala bar. Sekiz insannıñ alı ağır olıp qala.
Rusiye akimiyeti qasırğa sebebinden 7000 insan elektriksiz qalğanını bildirgen edi.
Moskva şeer yolbaşçısı Sergey Sobânin saatta 110 kilometr süratlı ruzgâr sebebinden 3500 terek yıqılğanını bildirdi.


text:
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Litvaniyadaki Mykolas Romeris universitetiniñ Fahriy doktorı unvanına nail oldı.
Bunı Cemilevniñ matbuat hızmeti salı künü, aprel 12-de, bildirdi.
Mykolas Romeris Universiteti – halqara devlet universiteti, Litvaniyanıñ eñ büyük aliy oquv yurtlarından biri, içtimaiy ve gumanitar ilimlernen oğraşa.
Vilniusta aprel 11-13 künleri Dünya qırımtatar kongressi İdare şurasınıñ toplaşuvı keçirilmekte. Tedbir «İşğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı» halqara konferentsiyasından başlandı. Konferentsiya devamında Rusiyeniñ Qırım işğali ve yarımadada qırımtatarlarnıñ vaziyetine dair bir qaç muracaat ve beyanname seslendirildi.
Rusiye akimiyeti işğal etilgen Qırımda insan aqları bozulğanını red ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım müftiligi, mahküm etilgen qırımlı musulmanlarnı yarımadadan çıqarmamağa teklif ete. Bu aqta Rusiyege boysunğan Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Berilgen malümatqa köre, böyle bir ricanı Aqmescitniñ baş imamı, Rusiye kontrolindeki Qırım müftisiniñ Qırım boyunca Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ İdaresi ile iş meseleleri yardımcısı Muhammed İslamov Tataristanda «Musulman diniy teşkilâtlarınıñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ İdaresi ile iş boyunca işçi gruppası konferentsiyasında» seslendirdi.
«Muhammed İslamov qırımlı mahkümlerniñ bulunma yeri olaraq Qırım Cumhuriyetini belgilemege teklif etti. Bundan ğayrı, o, Keriç ceza koloniyasında ibadethane açmağa teklif etti», – dep aytıla haberde.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, konferentsiyada İslâm dinini kütken mahküm ve mabüslerniñ azatlıqtan marum qaluv yerlerinde bulunuv meseleleri muzakere etildi.
«Elâl» aşı, ibadet ve diniy bayramlarnı qayd etüv imkânları aqqında laf etildi», – denile haberde.
2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Qırım musulmanları diniy idaresi yapqan areketlerini Qırımtatar Milliy Meclisi ile muzakere etmeyip, Rusiye qanunlarına köre Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi olaraq yañıdan qayd etilgen edi.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 22-nde Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasını» Qırımdaki prokurorğa tekrar baqması içün qaytarmağa qarar aldı. Advokat Sergey Legostovnıñ aytqanına köre, mahkeme davanı prokurorğa qaytarsa, şeklengen insanlar Rostovdan Qırımğa keri yollanıla, çünki tahqiqat tedbirleri keçirilmek kerek.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Qırımda ilân etilgen karantinniñ başında Aqmescitke maşnanen barıp kelgen edim, ve bu sefer soñki yıllarnıñ eñ pozitiv seferi edi.
"Tavrida" trassasınıñ şimdilik tek eki yolağı çalışqanına baqmadan, yol aman-aman boş edi.
Kimerde bir-eki yengil maşna rastkele edi, amma çoqusı - trassa qurulışında qulanılğan ve malnen cermaynı taşığan yük maşnaları edi.
Şarqiy Qırımdan Aqmescitke ketkende bütün "Tavrida" trassasında daa bir dane de yaqıt stantsiyası yoq - tek modul stantsiyaları ve biokenefler.
Bu muvaqqat stantsiyalarında şimdi yaqıt çeşitleri zayıftır. Normal bir yaqıt stantsiyasına barıp çıqmaq içün, Primorskiy qasabasından Qarasuvbazarğace qısmında trassadan eski yolğa keçip, alâ daa çalışıp turğan, amma maşnaları az olğan büyük yaqıt stantsiyasına barmaq mümkün.
Yaqıt stantsiyalarındaki kafeler qapalı, raatlıq ve aş meydançıqları çalışmay. Sadece çay ya da qave almaq mümkün em de paketlengen yemeklerni.
Naqliyat az olğanına baqmadan, yol boyu surat teşkericileri tura, kimerde yol polisiniñ maşnaları rastkele.
Aqmescitke kirem: kirişte biraz çoqçaraq naqliyat oldı, amma şeer merkezinde, Kuybışev alqasında ve Kiyevskaya soqağında - Apokalipsis aqqında filmlerde kibi - ne maşna bar, ne adam.
Qaytqanımda yol daa da boşadı. "Tavrida"nıñ bazı qısımlarında tehnika çalışa, işçiler yolnıñ eki yolağına asfalt-beton qatlamını töşey.
Qarasuvbazar civarında Aq Qayanıñ yanında keçe edim ve tüşündim ki, çalarğan Aq Qayanıñ baqımından, eteginde anda-mında yürip turğan adamlar - seyareniñ bedenindeki virus kibidir. Adamlar da ise, virus kibi, zararlı ve faydalı soyları bar.
Soñra aqlıma keldi ki: vaqıt keçer, Qırım da zararlı viruslardan vazgeçip, sağlam bir ayat yaşaycaq.
Vasıl Korçev, keriçli Qırım blogeri
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını bildirip, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Qırımtatar «Meydan» radiosı ilhaq etilgen Qırımda Astra A4 sputnigi vastasınen yayınlanacaq. Dekabrniñ 7-sinde Ukrainanıñ Teleradioyayınları boyunca Milliy şurası bu qarar içün ses birligi ile rey berdi.
Bunı dekabrniñ 7-sinde Qırım.Aqiqat içün bergen izaatlarda Milliy şuranıñ azası Sergey Kostinskiy söyledi.
«Meydan» bugün em haberler, em haber ve analitika yayınları, em de muzıka… Menim fikrime köre, bizler içün bu, işğal etilgen Qırımda yaşağan vatandaşlarımızğa Ukrainanıñ telekanalları ve radiostantsiyalarına irişüvniñ temin etilmesine doğru atılğan daa bir adımdır», – dedi Kostinskiy.
Onıñ aytqanına köre, yayınlar Astra A4 sputnigi vastasınen naqil etecekler.
«Bütün qullana bilgen tehnologiyalar arasında işğal etilgen territoriyada yayın yapmaq içün eñ effektiv olğan, sputnik yayınıdır. Soñ vaqıtlarda signalı açıq olğan radiostantsiyalar da sputnikke çıqalar. Bu, signalnı televizor vastasınen qabul etmege imkân bere. Radionı er bir şeerde ya da qasabada diñlemek mümkün olacaq», – dep, ilâve etti o.
Ağustosnıñ 17-sinde Herson vilâyetindeki Çonğar teleradioqulesinden ilhaq etilgen Qırım territoriyasına raqamlı televideniye yayın etilmege başladı.
Şimaliy Qırım territoriyasında beş kanal yayın etile – «UA:Krım», «5 kanal», «Prâmoy kanal» («Tonis»), ICTV ve «Çernomorskaya teleradiokompaniya».
Ukrainanıñ televideniye ve radio yayınları boyunca Milliy şurası Qırım ve Aqyarda temsilcisi vazifesini ğayrıdan tayin etti.
Noyabrniñ 23-nde Kostinskiy, Kyivniñ Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırım territoriyasına yayınlav küçü üç qattan ziyade arttırılğanını bildirdi.


text:
Kyiv istinaf mahkemesiniñ qadılar kollegiyası cumaertesi künü, dekabrniñ 28-nde, 2014 senesi Euromaydanda insanlarnı atıp öldürgeninde qabaatlanğan «Berkut» mahsus bölügi sabıq hadimlerininiñ sıñırlav tedbirini deñiştirdi ve olarğa şahsiy mecburiyet belgiledi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Apiste olğan Oleg Yanişevskiy, Sergey Zinçenko ve Pavel Abroskin ve ev apsinde bulunğan Sergey Tamtura ve Aleksandr Marinçenkoğa şahsiy mecburiyet belgilendi.
Zarar körgen taraf mahkemeden qabaatlanğan sabıq «Berkut» hadimleriniñ istinaf şikâyetlerini qabul etmemesini rica etti.
Kyiv istinaf mahkemesiniñ dekabrniñ 28-nde olğan oturışuvında prokurorlar sabıq «Berkut» hadimleri Ukraina ve «LDNR» aydutları arasında tutulğan şahıslarnı deñişim cedveline kirsetildi, dep tasdıqladı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy tutulğan şahıslarnı deñişim bazar künü, dekabrniñ 29-na, planlaştırıla, dep tasdıqladı.
Maydanda insanlarnı atıp öldürüv davasınıñ mabüsleri vazifeden tış areketlerde, silânı qanunsız qullanğanında, Maydan faallerini öldürgeninde ve zarar körgeninde qabaatlandı. Sabıq «Berkut» hadimleri qabaatlarını tanımadı.
2018 senesi fevral ayına qadar tahqiqat 2014 senesi fevralniñ 20-nde Kyivniñ merkezinde 48 öldürüv ve 80 öldürüv teşebbüsi olğanını bildi.


text:
Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi dekabr 15-de «Sudaqlı dört davasınıñ» iştirakçileri Enver Çavuş ve Seytmemet Seytumerovnıñ şikâyet arizalarını baqacaqtır. Bunı qırımlı Lenora Dülber Facebookta bildire.
«Cumaaqşamı künü, 15.12.2016, Qırımnıñ Yuqarı mahkemesinde Çavuş Enver ve Seytumerov Seytmemetniñ şikâyet arizaları baqılacaqtır. Birinci oturış saat 8.15’te, ekincisi 8.30’da olacaqtır. Bayram arfesi balalarğa aqlaycaq sürpriz yapılacağını tüşünmeyim. Sudaq şeeriniñ mahkemesi çıqarğan qararı qalacaqtır, balalar 20 biñ ruble para cezasını tölemege mecbur ola bileler», – dep haber etti Dülber.
Faalniñ aytqanına köre, Alim Muslâdinov ve Ablâkim Ablâkimovnıñ şikâyet arizaları dekabr 22-de saat 15.30’da ve 15.45’te baqılacaqtır.
Oktâbr 27-de Rusiye kontrol etken mahkeme «Sudaqlı dört davasınıñ» bütün şahıslarını qabaatlı tanıp, memuriy cinayet işlegenini ayttı. Olarğa 20 biñ ruble para cezası berildi.
2016 senesi 18 mayıs künü Sudaqlı qırımtatar faalleri maşnalarda qara şeretli qırımtatar milliy bayraqlarınen yürüş keçtiler. Bu içün olarnı mesuliyetlikke celp etmege istediler. Sudaq şeer mahkemesi gençlerniñ areketlerinde iç bir qanun bozuvını körmedi.
Sudaqnıñ şimdiki politsiya yolbaşçısı böyle qararnen razı olmayıp, oña qarşı şikâyet etti.
Rusiye İçki işler nazirliginiñ vekilleri 18 mayıs 2016-da hatıra aktsiyasında iştirak etken aydavcılarnı kütleviy surette yaqalay edi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada qırımtatarlarnıñ evlerinde, camilerde tintüvler keçirilip başladı, adamlar diniy mensüpligine köre taqip etile, dep qayd ete Meclis temsilcileri ve uquq qoruyıcılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Mart 16-da, cumaaqşamı künü Avropa parlamentinde Qırımdaki vaziyet ve Rusiyede bulunğan ukrain siyasiy mabusları meselesi boyunca debatlarnıñ keçirilecegi aqqında ilân etildi.
Alâqalı malümat Avropa parlamentiniñ 2017 senesi mart 13-16 künleri keçirilecek toplaşuvlarnıñ kün tertibinde derc etilgen.
«Rusiyede bulunğan ukrain siyasiy mabusları ve Qırımdaki vaziyet» serlevalı debatlar kün başında keçirilecek dep bildire «Qırım.Aqiqat».
Mart 23-te Avropa birligi Şurası Ukraina topraq bütünligi ve mustaqilligini bozuvnen bağlı kirsetilgen Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı daa yarım yılğa uzattırdı. Bu müddet 2017 senesi sentâbr 15-ke qadar devam etecek.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte,Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber,Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Kreml nezareti altındaki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov eki aftalıq tatilge ketkenini haber etti.
“Avgustnıñ 1-inde eki aftalıq tatilge çıqacam. Bir yerge ketmeyim, Qırımda qalam, müim suallerni nezaret altında tutacam. Özüm içün iş cedvelini endi tizdim”, - Aksönovnıñ Facebook saifesindeki beyanatta yazılğan.
Qırım başlığınıñ vazifesini vaqtınca Yuriy Gotsanük icra etecegini de bildirdi.
Keçken yılı tatil devamında Aksönov Qırımnıñ bir qaç köy-şeerini ziyaret etkenini ve Qırım qasabalarında astyapı (infrastruktura) zayıf olğanını qayd etti.


text:
Rusiye prezidentiniñ matbuat hızmeti Dmitriy Peskov Rusiye ve Ukraina arasında tutulğanlarnı deñişüv sentâbrniñ 7-nde ola bile kibi haberlerni izaatlamayıp, meseleniñ hassaslığı bar, dedi, dep bildire Rusiye kütleviy haber vastaları.
«Mevzu hassas. Mında ilân olamaz. Fakt belli olur», – dedi «İnterfaks» Rusiye agentligine Peskov.
Sentâbrniñ 4-nde «İnterfaks» eki diplomatik menbağa (angi memleketlerni temsil etkenleri qayd etilmey) esaslanıp, Rusiye ve Ukraina arasında tutulğanlarnı deñişüv esnası bu aftanıñ soñuna qadar, sentâbrniñ 7-nde, başlatılacaq, dep bildirdi.
Ukraina ve mustaqil menbalar Peskovnıñ aytqanlarını şimdilik izaatlamadılar.
Sentâbrniñ 2-nde Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkova Rusiye ve Ukraina arasında tutulğanlarnıñ deñişüvine dair muzakereler devam ete, dep bildirdi.
Hatırlatamız, avgustnıñ 30-nda gece Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnıñ deñişüvi olacağına dair ilk haberler peyda oldı. Bu aqta keçken çağırılış halq deputatı Artur Palatnıynıñ yardımcısı Anna İslamova yazdı, onıñ malümatını Ukrainanıñ yañı baş prokurorı Ruslan Râboşapko paylaştı. Daa soñra bu yazı yoq oldı.
Ukraina telükesizlik hızmetiniñ spikeri Olena Ğitlânska avgustnıñ 30-nda saba bildirdi ki, «reinelerni deñişüv boyunca zor muzakereler esnası devam ete». O, jurnalistlerni «yañlış malümat tarqatmamalarına» çağırdı. Aynısını Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ ofisi de yazdı.
Daa soñra Ukraina telükesizlik hızmeti Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv künü belgilengen soñ onı kütleviy haber vastalarına bildirmege vade etti.
Soñki aftaları kütleviy haber vastaları Rusiye ve Ukraina «33-ke 33» deñişüv (Rusiye Deñiz uquqı boyunca halqara mahkemeniñ qararı esasında azat etilecek Qara deñizde zapt etilgen ukrainalı deñizcilerni de bu formulağa kirsete) aqqında añlaştı, dep bildire. Avgustnıñ 23-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüvniñ «birinci neticeleri» eñ yaqın vaqıtta olacağına ümüt etkenini bildirgen edi.
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
100 kün açlıq tutqan Ukraina rejissörı Oleg Sentsov, narazılıq kösterilmesini devam etip Rusiye ile Qırımda zornen tutulğan Ukraina siyasiy mabüsleriniñ azat etilmesini talap eterken sağlığı ve ömüri telüke altında olğanlarını añlay.
Bunı Azatlıq Radiosı içün bergen intervyüde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev söyledi.
Cemilev: «Oleg Sentsov özüni yaqa. Öle bilecegini bile-bile, özüniñ degil de, bütün siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi kibi alicenap talaplarnı ortağa qoya. Men çıqışta bulundım, ayttım, açlıqnı toqtatmağa davet ettim. İnsanğa: açlıq tutmağa devam et ve öl! demege kimseniñ maneviy aqqı yoq. Olar (yani açlıq tutqanlar – QA) öle bilecekler, bu, sağlıq içün zarardır, demek nafiledir – olar bunı biz aytmasaq de bile», – dedi.
Daa evel Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hizmetinde, açlıq tutqan Sentsovğa «ölmege yol bermemek» niyetinde olğanlarını beyan etip, siyasiy mabüsni zornen aşatacaqları ile qorquzdılar.
Rusiyede mahküm etilgen Ukraina rejissörı Oleg Sentsov mayıs 14-te Rusiye apishanelerinde bulunğan bütün Ukraina siyasiy mabüslerini azat etmek talabınen müddetsiz açlıq ilân etti.
Sentsov ve Qırım anarhisti Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesiniñ mayısında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp, yaqalandılar. 2015 senesiniñ ağustosında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıl sert rejimli koloniya cezasına mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımadı.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti.


text:
Bunı AQŞ senatorı John McCain «İnter» telekanalınıñ efirinde bildirdi, dep haber ete Radio Svoboda.
Onıñ aytqanı kibi, söz tek maliyeviy yardım aqqında ketmey. «Biz Rusiye istilâsını toqtata bilecek vastalarnı taqdim etmege isteymiz. Putinge, eger de o Ukraina şarqı ve cenübini bile zapt etmege istese, pek yüksek fiyatnı ödeycegini añlatacaq olamız»,– dedi senator.
McCain qayd etti ki, o, AQŞ prezidenti Barak Obamağa Ukrainağa arbiy yardımnı bermek kerekligini qandırmağa tırışacaq, şunıñ içün qanunnıñ qabul etilmesi uzana bilir.
Amerikalı senatornıñ sözlerine binayen, AQŞ Putin istilâsına cevap olaraq Rusiyeni «bütünley etraf müitinden ayırmağa» azırdır. «Biz Rusiye ordularınıñ alıp çıqarmağa talap etecekmiz, Qırım statusınıñ qaytarılmasını talap etecekmiz. Biz sizden vazgeçmeycekmiz», – dep qoştı John McCain.


text:
Törkiyädä Ciñü bäyräme
Bu nisbättän il külämendä tantanalı çaralar ütkärelä
30 nçı avgustta Törkiyädä Ciñü bäyrämeneň 99 yıllığı bilgeläp ütelä.
Başqala Änkaradağı tantanalar Anıtqaberdä başlandı.
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan häm başqa xökümät wäkilläre Anıtqabergä kilde.
İlbaşı Atatörek mavzoleyena çäçäklär quydı. Qatnaşuçılar böyek yulbaşçını ber minut tınlıq belän iskä aldı.
Tantanada Törkiyäneň mili gimnı “Bäysezlek marşı” yañğıradı.
Ärdoğan Anıtqaberneñ maxsus däftären imzaladı.Ul anda tübändägelärne yazdı:
”Xörmätle Atatörek,Böyek Ciňüneň 99 yıllığında bez qabat sezneň qarşığızda. Bu tarixi köndä sezne häm şähitlärebezne xörmät belän iskä alam. Törkiyäne sez bilgelägän maqsatlar nigezendä yaqtı kiläçäkkä alıp barabız. Saqlanu sänäğätendä yasağam adımnar belän Törek Qorallı Köçläreneň köç-quäten tağın da arttırabız. Demokratiya, ğadälät, xoquq häm ireklärdä tormışqa aşırğan reformalar yärdämendä il xalqı belän cömhüriyätebez arasındağı bäyläneşne nığıtabız. Törkiyä Cömhüriyäte däwläte ışanıçlı qullarda”.
İstanbulda ,bäyräm qotlawları qısalarnda, Taksim mäydanındağı Cömhüriyät häykäle yanında tantanalı cıyın ütkärelde.
Qotlawlarnıñ çirattağı adresı ilbaşı rezidenśiyäse buldı.Ärdoğan biredä Ciñü Bäyräme täbriklären särğaskär bularaq qabul itte.
Bäyläneşle xäbärlär
"İzge kiçäneň böten keşelek dönyasına yaxşılıq häm izgeleklär kiterüen telim"
Törkiyä ilbaşı urınbasarı Fuat Oktay Mäwlid kiçäse uňayınnan yullama yasadı


text:
Kiyevde iyün 20-de köçip kelgenler içün «Eyilik Yarmalığı» keçirilecek. Tedbirni Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ qaçaqlar meselelerinen oğraşqan Agentligi cemaat, göñülliler teşebbüsleri ve halqara ükümetten tış teşkilâtlar ile beraber teşkil ete.
«Bizler memleket şarqında ve Qırımda evlerini mecburen terk etkenlerni, qıyın vaqıtlarda bir-birine qoltutmaq ne qadar müim olğanını köstermek içün leyhalarnı kirsetken cemaat «qurtarıcılarını» toplaymız», – dep bildireler teşkilâtçılar.
Yarmalıq Kiyevniñ Kontraktova meydanında kündüz başlaycaq.
2015 senesi iyün 15-ke qadar, Ukraina İçtimaiy siyaset nazirliginiñ malümatına köre, memlekette Qırım ve Donbasstan köçip kelgen 1 341 560 insan qayd etile. Nazirlikniñ malümatına köre, 401256 qoranta yardım istedi, olardan 326195 yardımnı aldı.


text:
Salı künü, iyünniñ 2-nde, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye quvetçileriniñ Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında qırımtatarı Şeyde Asanovanıñ evinde keçirgen tintüv sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı. Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Qarasuvbazar rayonıña qırımtatarınıñ evinde qanunsız tintüv keçirgen işğalci «uquq qoruyıcılarnıñ» mesken tiyilmemezligini bozğanından Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (mesken tiyilmemezligi) cinaiy tahqiqat başlatıldı», – dep aytıla haberde.
Bu madde eki yıldan beş yılğa qadar apis cezası berilmesini belgilemekte.
Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonındaki Qışlav (Kurskoye) köyünde yaşağan qırımtatarı Şeyde Asanova iyünniñ 2-nde evinde keçirilgen tintüv vaqtında quvetçiler oğluna qarşı açılğan «cinaiy davanen» bağlı vesiqa ya da eşyalarnı qıdırdı, dep bildirdi.
Hatırlatamız, iyünniñ 2-nde Qarasuvbazar rayonınıñ Qışlav (Kurskoye) köyünde qırımtatarlarnıñ evinde tintüv keçirildi.
Daa evel Qırımda qurucısı Lenur İslâmov sayılğan «Noman Çelebicihan göñülli batalyonınıñ» azaları olğanında qabaatlı tanılğan üç qırımtatarına qarşı qabaatlayıcı qarar qabul etildi. Bu birleşmeniñ azaları olğanından şübheli sayılğan daa eki qırımlınıñ ğıyabiy ükmü çıqarıldı.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.


text:
Qırımdaki “Massandra” şarap zavodınıñ satıluvı qanuniy ceetten emiyetsizdir ve Rusiye bunıñ içün cevap berecek, dep qayd etti Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar.
“Rusiye işğalci devlet olaraq Halqara gumanitar uquqnı kene bozdı. Sanktsiyalar tecriti şaraitinde Kreml qanunsız istimlâq etilgen ukrain "Massandra" şarap zavodını öz şirketine kapikke sattı. Bu qarar qanun ceetinden emiyetsizdir ve Rusiye bunıñ içün cevap berecek”, - dep yazdı Ceppar Twitter saifesinde.
QMC ve Aqyar şeeri Prokuraturasınıñ reisi İgor Ponoçovnıy, işğal etilgen Qırımdaki “Massandra” şarap zavodını özüne aluv ve satuv arbiy cinayet kibi sayıla, dep bildirdi.
Dekabrniñ 14-nde “Rusiye” bankınıñ terkibindeki “Cenübiy leyha” sıñırlanğan mesüliyetli şirket “Massandra” Qırım şarap zavodı satın aldı. Berilgen malümatqa köre şarap zavodı içün 5 milliard 327 million ruble berilgen.
“Cenübiy leyha” sıñırlanğan mesüliyetli şirket Sankt-Peterburgda qayd etilgen, onıñ 99,9 faizi “Rusiye aktsiyalı şirket”niñdir. 2017 senesi dekabr ayında şirket 1,5 milliard rublelik Suvdağdaki “Novıy Svet” şampan şarap zavodını satın aldı.
“Rusiye” bankı müdirler şurasınıñ sabıq reisi ve esas aktsiyacısı Yuriy Kovalçuktır, haber vastaları oña “Putinniñ kassacısı” deyler. Qırım işğal etilgen soñ, ABD Maliye nazirligi Kovalçukqa qarşı sanktsiyalar qoydı. Şimdiki vaqıtta “Rusiye” bankı yarımadada çalışa, o da sanktsiyalar altındadır.
Qırım işğal etilgen soñ “Massandra” sanayı-agrar birleşme “devletleştirildi”, soñra ise Rusiye prezidentiniñ İdare departamentiniñ mülkü olaraq ilân etildi.
2019 senesi “Massandra” Rusiye federal mülkünden Kreml idaresi astındaki Qırım ukümetiniñ mülkiyeti oldı. 2020 senesi mayıs ayında ise Qırım parlamenti şarap zavodnı hususiyleştirilmek kerek olğan obyektler cedveline kirsetti.
2020 senesi noyabr ayınıda “Massandra” şarap zavodı satılıqqa çıqarıldı.


text:
►Çallıda “alternativ” muzıka kiçäse uzğan
Soñğı yıllarda “Üzebez” yaña buın xäräkäte tatarça “alternativ” muzıkanı daimi propağandalıy. Şul maqsattan Çallı şähärendäge “Ğaraj” klubında da maxsus kiçä uzğan. Anda Alqanat, Ismail, Mubai, IttifaQ, Barbeque, T&B kebek törkemnär çığış yasağan.
Tatarça “alternativ” muzıkanı Qazanda şulay uq “Üzäk Party” kebek çaralar da propoğandalıy. Şul arada “Üzebez” yaña buın xäräkäte aktivistları, ayırım alğanda Räfis Cämdixan tırışlığı belän “Oscar records” studiase “Tatarça berençe tapqır alternativa” dip atalğan cıyıntıq ta çığardılar.
“Üzebez” xäräkäte wäkilläre şulay uq “Min tatarça söyläşäm” kebek zamança milli çaralar da yasıy. “Ğaraj” klubındağı kiçä dä şunıñ däwamı bulğan. Çaranı yasawda Qazanda yäşäwçe Alia Sabirova başlap yörgän. Ul da “Üzebez” xäräkätennän. Ul üze dä şiğer, köy yaza, cırlıy da.
Alia Sabirova, Çallığa ber autobusnı tutırıp başqaruçılar häm oyıştıruçılar baruın iskärtä. Çaranı oyıştıruda Çallıdan Kama pedagogika universitetı, Qazannan Tatar kongressı da yärdäm itkän. "Çallıda samimi, ixlas tatar yäşläre belän aralaşıp qayttıq", - dip söyli ul.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Tatarstanda azäri bäysezlege qotlandı
Qazandağı Mädäniät häm sänğat universitetında Tatarstan azäriläre milli-mädäni moxtariate Azärbäycannıñ bäysezlek könen bäyräm itte. Çarada qatnaşqan deputat, tatar qunağı Razil Wäliev bäyräm uzğan urınğa basım yasap söyläde. Anıñ mädäni belem birü cirendä yasaluın, ul mädäniätlärneñ urtaq tamırları häm tarixi duslığı simvolı, dip bäyäläde.
Şul universitetta uq kino töşerü buyınça däreslär birüçe, andağı kino-wideo laboratoriase mödire İbrahim Xäsänov isä, “Azatlıq” xäbärçesenä bu bäyrämneñ asılın añlattı. “Bäysezlek köne - taralıp, sibelep yäşäwçe azärilärgä yaña ömetlär birä torğan kön”, - dide ul. İbrahim Xäsänov Qazanda yasalğan çaranı oyıştıruda başlap ta yörgän. Ul tatar belän azäri yazmışında küp urtaqlıq kürä. “Şuña kürä bez ber-berebezne tiz añlıybız”, - dide ul.
Azärbäycan cömhüriäte 1918 yılda 28 mayda qorılğan häm şärıqta berençe tapqır üzen "demoqratik" häm "respublika" dip iğlan itelgä il bulğan. Ul 18 ay ğına yäşäp qalğan. Äytik, Törkiä şunnan soñ berniçä yıl uzğannan soñ ğına üz respublikasın qora alğan. Tuqsanınçı yıllarda Azärbäycan cömhüriäte qabat bäysezlegen qaytarğan. Tik “tozlı yara” bulıp Qarabağ probleması qalqıp çıqqan. Çığış yasawçılar bügenge Azerbäycanğa Qarabağ kire äylänep qaytır dip ömetlänä. Bu fiker 58 ildä taralıp yäşäwçe başqa azerilärdä dä bar ikän.
Bäyräm qısalarında şulay uq “AzTV” iärçen teleqänälı aşa Baquda uzuçı bäyräm çaraların da säyran ittelär. Şunısı qızıq, andağı tapşıruda Azärbäycan prezidentı İlham Alievnı berençe bulıp Rusiä Prezidentı Dmitiriy Medvedev qotladı. İkençe bulıp Törkiä başlığı Abdullah Gül qotlawın kürsättelär
--------------------------------------------------------------------------------------------
►V.Putinnıñ Tatarstanğa eşlekle säfäre
Matbuğatta Putinnıñ Tatarstanğa kilüe küñelle häm dä däräcäle waqıyğa kebek taswirlansa, “Zwezda povoljyä” gazetasında Räşit Äxmätov monıñ asılında şatlıqlı xäbärlär yatmıy di.
Jurnalist Putinnıñ da Şäymievneñ dä bu oçraşuda küñelsez buluın sizgän. Alğa taba farazlap ul, bälki bu oçraşuda Putin Şäymievqa Rusiä xökümätendä ministr urınbasarı urının täqdim itkänder di. Bilgele, bu prezidentnıñ däräcäsen töşerä.
Härwaqıttağıça bu yazmasında da Äxmätov Putin belän Medvedev qıyssasın däwam itä. Medvedev räsmi räweştä äle ber ay ğına prezident bulıp torsa da, şaqtıy ğına yañalıqlar kertkän, autor fikerençä. İñ elek monda anıñ rişwätçelekkä qarşı köräş başlawın isäpkä alına. Bügenge köndä här türä prezident qulı astında. Jurnalist şulay uq, Medvedevneñ könnän-kön jurnalistlarğa yaqınayuı turında äytä. Şuşı aralarda Medvedevneñ Rusiä jurnalistlar berlege başlığı belän oçraşıp, qäläm iälärenä usalıraq, irekleräk yazırğa quşuı da, moña dälil.
Üz waqıtında, Putin isä, prezident bulğaçtın, başta quät köçläre ähellären cıyğan ide. Yaña prezident isä, İvanovnı iminlek şurasınnan çığarıp, Rusiäneñ elekke prokurorı Ustinovnı Könyaq bülekkä küçerep, federal' imnlek xezmäteneñ elekke başlığı Patruşevnı iminlek şurasınıñ särkätibe itep kenä qaldırıp, quät köçläreneñ däräcäsen şaqtıy töşerä di, Äxmätov.
Şulay uq prezident xakimiate başlığı urınbasarı Vladislaw Surqovnıñ bu könnärdä “Berdäm Rusiä” äğzaları belän oçraşuı bilgele. Biredä ul Medvedev süzennän başqa firqa baş-baştaqlanıp üze ni teli şundıy qararğa kilä almıy, dip beldergän. Bu xällär “Zwezda Povoljyä”da Putin belän Medvedev arasındağı qarşılıqlar bularaq bäyälänä.
Popularlıq yağınnan qarağanda da Putinnıñ abruyı töşä di, Äxmätov. Misal öçen uzğan atnada telewideniädä Medvedev isemen iskä aluğa 7,5 säğät kitkän, Putinnıqına 6 ğına. Yaqın arada bu ayırma Medvedev faydasına dürtkä ber bulırğa mömkin. Härxäldä telewideniä tapşıruların qarağannan soñ şundıy täsir qala. Medvedev kremldä rişwätçelekkä qarşı köräş iğlan itä, ä Putin ul waqıtta fermalarda ügezneñ qolaq artın sıypap yöri. Töp iğtibar xäzer Medvedevta, ä Putinda tügel, dip yaza Äxmätov.
Rusiä säyäsätendäge waqıyğalarğa bäyä birgändä jurnalist Tatarstandağı xällärgä dä tuqtala. Biredä ul haman da, Äsğät Säfärovnıñ yä Rusiäneñ eçke eşlär idaräsenä kitüen, yä tizdän respublika premer-ministrı buluın farazlıy.
Äxmätov fikerençä, Röstäm Miñnexanov Tatarstandağı säyäsi wäzğıyattän bik nıq borçıla, şuña da tınıçlanunı maşina quışlarınnan ala. Gazeta bitlärendä yazılğança, Miñnexanovnıñ bügenge köndä dürt töstä dürt boralağı bar häm premer kön sayın härbersendä oçıp qayta ikän.
Äxmätov fikerençä, Miñnexanovnı respublika däräcäsendäge türä bulıp toru ğına qänäğätländermi, ardırğan, şuña kürä dä ul federal' däräcägä omtıla. Qazanda milliard dollarğa Uniwersiada ütkärü, Tübän Kamada 4 millard dollarğa yaña zawod tözü, Alabuğa maxsus iqtisadıy töbägenä 6 millard sarıf itü, moña dälil. Ämma Miñnexanovnıñ federal' däräcägä ürmäläwe bälki inde beraz soña da qalınğandır, di Äxmätov.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Çallı tatar sängät mäktäbe xäle
Şähärdä 17 sänğät mäktäbe bulıp, şularnıñ barı tik berse, 13nçe sanlı ğına tatar sänğät mäktäbe isemen yörtä. Biredä balalar cırğa, biügä, räsem yasarğa, bayanda uynarğa häm başqa bik küp hönärlärgä öyränälär. Däreslär moñarçı tatar telendä bardı dip äytergä mömkin.
Läkin alğa taba wäzğeyät üzgärergä mömkin. Bu xaqta Tatarstannıñ atqazanğan mädäniät xezmätkäre, şuşı sänğät-muzıka mäktäbeneñ sıynıf citäkçese Tälğät Fäxräziev belän äñgämädän işetersez. Ul başta bügenge 13nçe sänğät mäktäbendä muzıka däresläreneñ ni räweşle baruı xaqında söyli:
- Mäktäpneñ maqsatı - tatar möxitendä uquçığa muzıka beleme birü. Bez şunıñ östendä eşlibez. Repertuarıbızda tatar köyläre, tatar kompozitorları äsärläre.
Annan soñ, tatar mäktäbenä urıs balaların küpläp qabul itü mondağı tatar möxiten betermäsme?- digän sorawğa bolay dmde:
- Bez tatarça uquçığa qıtlıq sizä başladıq. Bezgä kilgän urıs balaların räxätlänep qabul itäbez. Milli çikläw yuq.
13nçe tatar sänğät mäktäbendä çığarılış kiçäse buldı. Tälğät Fäxräziev sıynıfında uqıp çıqqan 4 balanıñ 2se, Azat Fatixov häm Bulat Ğäzizov qızıl diplomğa layıq buldılar. Bulat fikere:
-Ägär bu muzıka mäktäbendä urıs telendä belem birsälär, bälki min anda barmağan da bulır idem. Mondağı iptäşlärem, uqıtuçılarım belän min gel tatarça ğına söyläştem. Bethoven, Mozart, Ştraus icat itkän muzıkalar xaqında da belemne tatarça aldıq. Soñğı waqıtta bu mäktäptä rusça söyläşülär kübäyep kitte. İmtixanda min "Qoşlar kebek" häm başqa köylär dä uynadım.
Älege tatar mäktäbendä uqığan balalarnıñ 15% çaması urıs balaları, şul qädäre ük tatarça belmägän tatar balası. Sentäber ayında, yaña uqu yılı başlanğaç, mondıy uquçılar sanı kisken artırğa da mömkin. Şulay da, Tälğät äfände borçılu beldermi:
"Urıs telle balalar kilde dip, tatar möxite yünäleşen yuğaltmabız. Kiresençä, urıs balaların tatar sänğätenä, mädäniätenä yaqınaytu östendä eşliaçäkbez. Urıs balaları bezdän ruxi yaqtan bayıp kitäçäklär",- dip sanıy uqıtuçı.
Şunısın da äytergä kiräk, urıs telle balalarnı cıyu, mäktäpkä kilüçe tatar uquçılarnıñ sanı kimi baruğa bäyle. Bulatlar, Azatlar, Ğabdullalar kiläçäktä biredä ana telen uqıy alırmı? Soraw menä şunda.


text:
Mayısnıñ 1-de Aqmescitte keçken demonstartsiyada kolonnalar Amet-Han meydanından başlayaraq, Kirov prospekti boylâp Sovetskiy meydanına qadar yürip keçtiler. Tedbirde yerli bücet teşkilâtları, muessise ve işhane, hususan mektep, balalar bağçası ve hastahanenelerniñ temsilcileri iştirak etti. Kolonnalarda milliy urba kiygen şeer sakinleri de bar edi, dep bildire Qırım.Aqiqat.
Sovetskaya meydanı kirişinde demostratsiya iştirakçilerini Kreml tarafından tayin etilgen yerli yolbaşçılar Sergey Aksönov, Vladimir Konstantinov, Qırımnı Rusiyede temsil etken senator Olga Kovitidi ve başqaları qarşılap aldılar.
Aqyarda KPRF ve «Spravedlivaya Rossiya» firqaları da birinci mayıs demonstartsiyası keçirdi.Firqalrnıñ yerli yolbaşçıları aylıqlarnıñ az olması ve Rusiyeniñ «oligarhik klanlarnı» areketlerinden dolayı çorlandılar.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ şeerlerinde halqara işçiler birdemligi künü qayd etilemekte.


text:
Bunı Ukraina Baş prokuratorasınıñ matbuat-hızmeti bildire.
Baş prokuraturanıñ arbiy saasında uquqlarğa riayet etüvi nezareti boyunca Baş idaresiniñ yolbaşçısı Petro Voznükniñ bergen malümatına köre, bugünki künde prokuratura organlarınen mahkemeden evel taqiqatlarnıñ Yekâne reyestrine Qırımda Ukraina Silâlı quvetleriniñ arbiy qısımlarınıñ basıluvı, diversiyalarnıñ etüvi, mahkemelerniñ zaptı, silâlarnıñ tutıp aluvı ve devlet hainligi ile bağlı cinaiy işler kirsetildi ve taqiqat etile.
Bundan da ğayrı, onıñ aytqanı kibi, Qırımdan alıp çıqarılğan Ukraina Silâlı quvetleriniñ arbiy mülkiyetiniñ esalet bozuluvı boyunca taqiqatlar alıp barıla.
«Şimdi Ukraina qıtasına yarımadada olğan 5,2 biñ arbiy tehnikadan tek 201 çıqarıldı. Onıñ büyük bir qısmı bozuqtır. Arbiy tehnikanıñ esalet bozuluvı boyunca taqiqatlar ve hızmet teşkerüvler alıp barıla», – dedi Voznük.
Bunıñnen beraber o, yerli mudaafa-sanayi müessiselerde yapılğan arbiy tehnikanıñ Rusiye silâlı quvetlerine teslim etüv imkâniyetini red ete.
«Ukraina ve rusiye tarafları arasında olğan muqavelerge baqmadan,Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı quvetlerine bu yıl iç bir detal ya da alet berilmegen edi. Rusiye ordusınıñ ukrain OPK vastası ile teminlevi aqqında malümat aqiqat degildir», – dep işandırdı Vaznük.


text:
Lviv sakinleriniñ qırımlılar içün yazğan video muracaatınıñ maqsadı bir yıldan ziyade avtoritar devletniñ akimiyeti altında yaşağan işğal etilgen yarımada sakinlerine maneviy yardım köstermektir.
Bunı «Krım SOS» cemaat teşkilâtınıñ esasçılarından biri Alim Aliyev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Olar avtoritar maşinağa rastkelip, ne Ukraina, ne de halqara teşkilâtlarnıñ yardımını is eteler», ‒ dep ayttı faal.
Aliyevniñ bildirgenine köre, bu levha qırımlılarğa «olarnı yalıñız unutmağanımıznı degil, olarnen beraber olmaq içün elinden kelgenini yapqanımıznı hatırlatmaq kerek».
«Krım SOS» tesisçisi dey ki, devlet cenk mevzusına diqqat etip, Qırımnı unuta. «Bu «telükelidir, çünki Qırım meselesi ve Donbass meselesi ‒ aynı meseledir. Ve Ukraina cenki Qırımdan başlağanı kibi Qırım ile bitmek kerek», ‒ eminliknen ayta Aliyev.
Levha müellifleri qırımlılardan cevap beklemeyler. «Bunıñ kibi levhanı Ukrainanıñ diger şeerleri de çıqarmaq kerekler. Çünki Qırımda qalğanlar yardımğa muhtaclar», ‒ dep qayd etti faal.
Aliyevniñ qayd etkenine köre, Lviv sakinleri videoda iştirak etmekten vazgeçmediler.
«Krım SOS» cemaat teşkilâtı «Lvovdaki Qırım evi» qırımtatar medeniyet merkezi ile beraber Qırım işğaliniñ yıllığı munasebitenen Lviv sakinleriniñ qırımlılar içün «Biz mıtlaqa beraber olacaqmız» adlı video muracaatını çıqardılar.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Ukrainada Qırımdan köçip kelgen adamlarnıñ teşebbüsi ile Qırım işğaline qarşı informatsion kampaniya başlandı. Onıñ çerçivesinde fotosergi, brifing, telemarafon, konferentsiyalarnıñ keçirilmesi planlaştırıla. Qırım işğaliniñ yıllığı ile bağlı tedbirler mart 15-ke qadar devam etecek.


text:
Birleşlken Milletler Teşkilâtınıñ İnsan Aqları Yüksek Komisarlığı (OHCHR) Rusiyege hitaben, qırımtatar halqınıñ vekillerine qarşı, şu cümleden Milliy Mecliske de qarşı qabul etilgen sıñırlamalarnı lâğu etmege ve tekrar qabul etmemege çağırdı. Bu aqta Ukrainada BM İnsan aqları boyunca Nezaret missiyası tarafından derc etilgen, insan aqlarınıñ Ukrainadaki vaziyetine bağışlanılğan, maruzasında aytıla.
«Rusiye Federatsiyasınıñ akimiyetine... qırımtatar toplumınıñ öz temsil organlarını, şu sırada Meclisni, qorumaq imkânlarına qarşı sıñırlamalarnıñ saqlanuvı ya da qabul etüvinden vazgeçmek», – dep aytıla Rysiyege yöñelgen muracaatta.
Rusiyege bağlı olğan Qırım Yuqarı Mahkemesi aprel 26 künü Meclisniñ areketini toqtatmaq qararını alğan edi. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı Mahkemesine şikâyet arizasını yollağan edi. Sentâbr 29-da Rusiye Yuqarı Mahkemesi şikâyet arizasına cevap olaraq Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etti.
Dünya toplulığı rus akimiyetiniñ böyle faaliyetine qatiyen qarşı çıqtı.


text:
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ figurantı Emir-Useyin Kukunıñ imaye tarafı, onı açlığından vazgeçirecek oldı. Bunı iyün 29-da Qırım.Aqiqatqa advokat Aleksey Ladin ikâye etti.
Ladin: «Açlıqtan evel Emir-Useyin öz niyetini (advokat – QA) Sergey Loktevge bildirdi. Biz qorçalayıcılar ile bunı vastasız şekilde müzakere ettik ve oña bunı başlamamaqnı israr ile tevsiye ettik. Bu işte menfiy taraflar müsbet taraflardan daa çoq. Rusiyeniñ mahkeme sisteması böyle tesir etüv usulları tesirinde pek az ileriley. Şimdi mahkeme oturışuvları keçe ve aqıl ayınıqlığı lâzim. Añlaşıla ki, o, tevsiyelerimizge qulaq asmadı», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, advokat Sergey Loktev mahkeme oturışuvından daa evel Emir-Useyin Kukunı ziyaret etmege tırışacaq.
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Emir-Useyin Kuku iyün 26-da açlıq ilân etti.
Mevzuğa dair: «Üküm yaznıñ soñuna qadar çıqarılacaq»: «Yalta altılığı»nıñ işi nasıl ileriley
Mayısnıñ soñunda Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ altı figurantınıñ tevqifini üç ayğa uzattı.
Bu iş boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada yaqalandılar. Olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqalı olğanlarında qabaatlaylar.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»ni Aqmescitte ötkerilgen köçüci oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinlerini Rostov-na-Donu şeerine yolladılar.
Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarınıñ azat etilmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız olaraq taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, olar diniy alâmetke köre taqip etile, dep sayalar. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenlerniñ çoqusı qırımtatar olğanını ve olarnen beraber İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Camalanıñ The Great Pretender türküsine muzıkalı videonıñ ilk kösterilmesi oktâbr 31 künü saat 20:00 olacaq. Bunıñ aqqında yırcınıñ matbuat hızmeti haber ete.
Rejissörlıqnı, “Okean Elzı”, Pianoboy, “Druğa rika”, BRUTTO ve başqa taqımlar içün yapqan işlerinen belli, Anna Burâçkova yaptı.
“Şimdilik, bellesem, bu - menim eñ sevimli Camalanıñ türküsi, men er şeyni begenem - metin, ğaye, er muzıkalı aletniñ yañğıramasını. Men, bu yırnıñ er notasında peyda olğan özgün Camalanı begenem. Video çekmek içün, baş qaramanımız tabiiy körünecek şeerni, biznen tesirleşleşip olacaq, sade ve zengin şeerni qıdırdıq. Bu, elbette ki, Berlin”, - dedi rejissör.
The Great Pretender türküsi, Camalanıñ oktâbr 12-sinde çıqqan beşinci studiya “Krıla” albomına kirdi.
Daa evel haber etildi ki, noyabr ayında Camala, “Krıla” albomına qol tutıp, Ukrainanıñ büyük şeerlerinde kontsert berecek.
Qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Camala 2016 senesi İsveçte (Şvetsiyada) keçken «Eurovision» yarışında ğalebe qazandı. O, qırımtatar halqınıñ sürgün etilüvi aqqında «1944» yırını icra etip, yeñdi. Ukrain yırcınıñ ğalibesinden soñ 2017 senesinde yarış Kyivde ötkerildi.


text:
Qırımnıñ işğalci akimiyeti Dünyağa «Qırımda er şey yahşı» demege istey. Bunı Vesti ukrain efirine Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ayta.
O, insanlar bayramğa öz istegi ile kelmegenini bildire – Qırım ükümeti devlet şirketleriniñ hadimlerini Hıdırlezge barmağa mecbur ete.
«Akimiyet anda bütün Qırımdan insanlarnı ketirmek içün bayağı areket etkendir. Bizge insanlarımızdan anda er bir devlet şirketi, devlet müessise, devlet hızmetçileri içün kvota olğanı aqta haberler kele. Sıñırlar da bar, tabiiy ki, o (Qırımnıñ Rusiye akimiyeti – muar.) insanlarnıñ muayyen miqdarını toplar ve bunı tış alem içün nevbetteki teşviqat olaraq qullanır», – dey Çubarov.
Bunıñ ile bayramğa diger millet vekillerini de ketireler, dey Meclis reisi.
«Bugün Qırımnıñ işğalci akimiyeti bütün devlet müessise, şirket, hadimlerini celp etti. Maqsadı – işğalciler tarafından azırlanılğan tedbirge qırımtatarlarnıñ umumiy boykotı fonunda bayramnıñ taqlidini yapmaqtır», – dep yaza Facebookta Refat Çubarov.
Evel Qırım.Aqiqat haber etkeni kibi, Qırım ükümeti Hıdırlezge 40 biñ insannıñ qoşulması aqta ayta eken.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Bağçasaray regional meclisiniñ toplaşuvında aprel 18-de Qırımnıñ şimdiki akimiyeti qırımtatarlarnıñ milliy bayramı Hıdırlez ile bağlı tedbirlerde iştirak etmemek qararı qabul etildi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov aprel 26-da aydınlatılğan muracaatında Qırım akimiyeti Hıdırlez bayramını qırımtatar halqını bölmek içün qullana, – dep aytqan edi.


text:
Cuma künü, yanvarniñ 24-ünde BMT-niñ New Yorktaki bas merkezini qırımlı ukrain rejissör Oleg Sentsov ziyaret etecek, bünı "Ukrinform" haber agentligi bildire.
Agentlikke köre, Sentsov, ukrain mabüsleniñ meselesine bağışlanğan "tögerek masa"ğa qoşulacaq, onı BMT-de Ukrainanıñ daimiy vekilligi keçirecek.
Haber etile ki, Sentsovnıñ Rusiye apisinden aza etilmesinen bağlı merasimlerde istirak etken çetel delegatsiyaları, "insan aqlarınıñ bozulması aqqında bunı başından keçirgen adamdan eşite bile".
Sentsov New Yorkqa ziyareti aqqında içtimaiy ağlarda da haber etti.


text:
«Qırım» limanında iskelelerniñ tamir işlerini martnıñ 10-na qadar uzattılar. Paromlar muvaqqat cedvel boyunca qatnaycaq.
Bunı Yekâne naqliyat müdirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, paromlar yerli vaqıt boyunca 6:40-15:00 saatler arasında qatnamaycaq.
Saba, fevral 25-de, «Kavkaz» limanında nevbette 20 yengil ve 64 yük, «Qırım» limanında – 25 yengil ve 45 yük maşinası tura. Yük yolağında: «Novorossiysk» limanında – 26 maşina, Slavânsk-na-Kubani – 389, Keriç ava limanında – 83 avto tura.
«Qırım» limanında iskelelerniñ tamir işlerini yañı yıl bayramlarından soñ başladılar.


text:
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeden Rusiye koloniyasında 20 yılğa apiske alınğan ukrainalı rejissör Oleg Sentsovnı azat etmesini kene talap ete.
«Bugün Oleg Sentsov 43-ünci doğğan kününi qayd ete. O, 6 yıldan berli Rusiye apishanesinde buluna, qanunsız tutulğan ve mahküm etilgen edi. Biz Olegge qoltutamız, ve onı azat etmek talabını tekrarlaymız», – dep haber etile nazirlikniñ Twitter saifesinde,
Oleg Sentsov cumaertesi künü, iyülniñ 13-nde, 43 yaşını toldurdı. O, altıncı doğğan kününi apiste qayd ete. Al-azırda Sentsov Rusiyeniñ şimalinde, Labıtnangi koloniyasında, buluna.
Ukrainada ve diger memleketlerde Sentsovnen birdemlik tedbirleri keçirile.
Qırımlı rejissör Oleg Sentsov ve anarhist Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
Oleg Sentsov Rusiye şimalindeki Labıtnangi şeerinde apiste yata. Aleksandar Kolçenko ise Uraldaki Kopeysk şeeriniñ koloniyasında buluna.
Keçken sene Rusiye apishanelerinde tutulğan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerni azat etmek talabı ile tutqan 145 künlik açlıqtan soñ Oleg Sentsov «aşamağa yazma şekilde razı oldı». O, bunı «zornen aşatuv telükesi bar olğanından mecburiy adım» dep adlandırdı. Amnesty International zornen aşatuv işkence ola, dep bildirdi. 2018 senesi oktâbrniñ 25-nde Sentsovğa Avropa parlamentiniñ «İfade serbestligi» içün Saharov mukâfatı berildi.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti. Rusiyede mahküm etilgen Oleg Sentsovnı qurtarmaq çağıruvı ile petitsiya Beyaz Saraynıñ saytında 100 biñden ziyade insan tarafından imzalandı.


text:
Aqmescit rayonındaki Bulğanaq köyünde mahkeme icracıları qırımtatarlar qorantasını evden çıqara.
Bunı noyabrniñ 20-nde qırımtatar faili Zair Smedlâyev Facebookta haber etti.
«Bulğanaq köyünde Komsomol soqağında, furuncılıq yanında, Seitnebiyevler ailesinde nevbetteki abrav ötkerile», – dep yazdı Smedlâyev.
Onıñ bergen malümatına köre, bu adise bir mahkeme qararınen bağlı. Şu qararğa binaen, qoranta evden çıqarılmaq kerek».
Qırım.Aqiqat vaqianıñ tafsilâtını ögrenmege tırışa.
Rus silâlı hızmetleri bu munasebetnen öz izaatını açıqlamadı.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada qırımtatar failleri, muhalif ve ukrain tarafını tutqan cemaatçılar, diniy azlıq mesupları muntazam surette FSB tarafından tintile, sorğuğa çekile ve tutıla. Uquq qorçalayıcılar bu areketlerniñ siyasiy maqsatlarnen bağlı olğanını beyan ete.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisniñ reisi Refat Çubarov aytqanı kibi, qıtaiy Ukrainadan Qırımğa elektrikniñ berilmesi ile bağlı añlaşmalar yarımadanıñ Ukrainağa ait olğanı aqqında qaydlarsız imzalanılmaz.
Bu aqta o dekabr 6 künü Kiyevde matbuat konferentsiyası devamında bildirdi.
Çubarovnıñ sözlerine köre, Qırımğa elektrikniñ «Kahovka-Titan» yolağı boyunca berilmesini nazarda tuta ve Ukraina Rusiye ile nasıl bir añlaşmalarnı imzalaycağını nezaret etecek.
«2016 senesine elektrik teminlev aqqında añlaşmada Qırım Ukraina qısmı olğanı aqqında bir şey yazılmasa, işbu añlaşmanıñ imzalanuvına yol bermemek tırışacaqmız», – dey o.
Çubarovnıñ aytqanı kibi, «Kahovka-Titan» yolağınıñ quveti eñ zayıf olğanı sebebinden işbu yolaq işlettirile bile.
«Teessüf ki, o (Qırım akimiyeti – QA) bunı yapmaycaq, energiyanı arbiy qısımlar, Qırımda arbiy tehnikağa yollaycağını tüşünemiz», – dey Çubarov.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil.
Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye Mudafaa nazirligi «Ğarp-2107» talimlerinden soñ Beyazrusiyede ordusı qalğanını inkâr ete.
Nazirlik temsilcisi olğan general-mayor İgor Konaşenkov beyan etkenine köre, bütün bölükler özleriniñ devamlı bulunğan noqtalarına qaytqan eken. Bu aqta o sentâbrniñ 30-nda rusiyeli jurnalsitlerge bildirdi.
«Rusiye ordusınıñ bölüklerine kelgende, olarnıñ episi «Ğarp-2017» ortaq strategik talimlerden soñ, özleriniñ devamlı bulunğan noqtalarına qayttı», – dep ayttı o.
Bunıñ arfesinde Ukraina Silâlı quvetleri General Ştabınıñ başlığı olğan Viktor Mujenko «Reuters»ke bergen intervyusında, Rusiye ordusınıñ bir qısmını Beyazrusiyede qaldırıp, tek az bir qısmını keri qaytarğanı aqqında ayttı. O ayrıca, Rusiye ordusını çıqarğanını köstermek maqsadınen, 300-400 km mesafeni keçmek içün pek az vaqıt talap etken aviatsiya bölüklerini öz aerodromlarına qaytardğanı da ilâveetti.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/19 ğinwar
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 19 ğinwar biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1909 — Bayazit Bikbay, başqort häm tatar yazuçısı.
- 1988 — Aleksey Vorobyov, Rusiä muzıkantı häm akterı, Yevrovidenie 2011 cır bäygesendä Rusiädän qatnaşuçı.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1949 — Aleksandr Serafimoviç, rus sovet yazuçısı.
- 2007 — Rif Xäyretdinov, tatar tarixçı-ğalim.


text:
Soçideki umumiy yurisdiktsiya üçünci istinaf mahkemesi advokat Nikolay Polozovnıñ Rusiye tahqiqatı Rusiye Ceza kodeksiniñ bir qaç maddesine istinaden qabaatlağan ve ğıyabiy şekilde mahküm etken Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı imaye etmege izin berilmegenine qarşı bergen şikâyetini baqacaq.
Polozovnıñ bildirgenine köre, Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi oña Çubarovnıñ imayesini yapmağa berilmegen iznine qarşı şikâyetini bir qaç kere blok etken edi.
«Ve endi yañı (dördünci) şikâyetni, birinci mahkemeniñ qarşılığına baqmadan, istinaf mahkemesine yollap oldıq», – dep yazdı Polozov.
Onıñ aytqanına köre, mahkeme oturışuvı Umumiy yurisdiktsiya Üçünci istinaf mahkemesinde (Soçi) noyabrniñ 24-nde saat 14:00-da olacaq.
Aqmescitte iyülniñ 23-nde mahkemede Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy dava temelden baqılıp başlandı. Çubarovnıñ tayin etilgen advokatı Aleksandr Osokin Qırımda ğıyabiy şekilde mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi olmağan mahkemeni şikâyet etti.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, oña bu davada Çubarovnı qorçalamağa izin bermediler, çünki «menfaat zıddiyeti bar». O, bu qararnı şikâyet etmege niyetlene. Aqmescitte mahkeme advokat Polozovnıñ şikâyetini endi red etken edi.
Bu sene mart ayınıñ soñunda Rusiye Tahqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212 maddesiniñ 1-inci qısmı (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq faaliyetke açıq çağıruv) açıldı.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı daa bir repressiya dalğasını başlattı».
Advokat Nikolay Polozov Rusiye tahqiqatçısınıñ onı işğal altındaki Qırımda Çubarovğa qarşı kene açılğan davada imayeden çetleştirmek niyeti aqqında bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açılğan davanen bağlı tahqiqat başlattı.


text:
Hersonda açıq 2018 senesi Qırım MC Futbol federatsiyası kubogı» mart 12-19 künleri arasında keçecek. Bunı martnıñ 5-nde Qırım.Aqiqatqa Aqmescit «Tavriya»sınıñ baş mudiri Aleksey Kuçer bildirdi.
Kuçer: «Klublar episi başlamağa azır. Er birine yañı oyun taqvimi yollandı. Er şey ilân etildi. Umüt etemiz ki, er şey eñ yüksek seviyede keçecek ve taqımlar bu turnirden memnun qalırlar. Bu sene turnir daa gürdeli olacaq», – dedi.
Daa evel, mart 1-9 künlerinde ötkerilmesi planlaştırılğan açıq «2018 senesi Qırım MC Futbol federatsiyası kubogı»nıñ ava vaziyetiniñ bozulması sebebi ile belli olmağan vaqıtqa avuştırılması aqqında bildirildi.
Fevralniñ 20-sinde Kyivde, qazanılması içün sekiz taqım yarışacaq olğan açıq «2018 senesi Qırım MC Futbol federatsiyası kubogı»nıñ jerep çekilmesi yapıldı.
Jerep çekilmesiniñ neticesinde taqımlar eki gruppağa ayırıldı. «A» gruppası: Aqmescit «Tavriya»sı, Mıkolayiv «Sudostroitel»i, Askaniya-Nova «Kolos-OTG»si ve Novotroitsk «Tavriya»sı. «B» gruppası: Nova Kahovka «Energiya»sı, Gornostayevka « Mir»i, Novomıkolayivka «Drujba»sı ve Herson «Kristall»ı.
Gruppalardaki yarışlar daire sisteması boyunca keçecekler. Gruppalarnıñ ğalipleri finalda, gruppalarda ekinci olğanlar 3-nci yer içün oynacaqlar.
2017 senesi iyün 21-de «Tavriya» futbol klubu Ukrainanıñ Ekinci ligasında oynamaq içün attestatsiya etildi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqından evel «Tavriya» Ukrainanıñ Premyer-ligasında oynay edi.
2016 senesiniñ ağustosından başlap Ukrainanıñ qıtadaki qısmında Qırım Futbol federatsiyası ğayrıdan çalışıp başladı.


text:
Aqmescit rayonınıñ Nikolayevka qasabasında koronavirus telükesi sebebinden ilân etilgen sıñırlavlar vaqtında gizli alış-veriş yapılğanı ve yarmalıqta insanlarnıñ bir yerde toplaşqanı qayd etildi. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ reisi Yuriy Gotsanük aprelniñ 24-nde bildirdi.
«Ticaret gizli yapıla. Meselâ, yapma çeçekler levhası altında urba ve ayaqqap, avto tükânı olaraq balıqçılıq aletleri ve ilâhre. Bazarda yarmalıq oldı, «65+» bayağı insan bar edi, mesafege riayet etilmedi», – dep tarif etti o.
Gotsanükniñ aytqanına köre, Aqmescit rayonınıñ Üç Quyu Tarhan (Kolodeznoye) köyünde bala, sport meydançıqlarında balalar ve esli-başlı vatandaşlar maskasız qayd etildi, mesafege uymadılar.
Memurnıñ aytqanına köre, rayon ealisi evlerniñ kirişleri yaramay yuqunçsızlaştırıla ve avtobus aydavcıları maskasız çalışa, dep şikâyet ete.
Aprelniñ 24-nde saba Qırımda dört yañı koronavirus hastası qayd etildi. Al-azırda Qırımda 57 koronavirus hastası bar. Aqyarda 25 COVID-19 hastası qayd etildi. Qırımda ve Aqyarda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Nikita nebatat bağçasında 12-nci ananeviy lâle numayışı açıldı. Anda 250-ge qadar lâle çeşiti kösterile. Olarnıñ arasında - çetel selektsiyasınıñ 96 lâle çeşiti ve daa 5-i Nikita nebatat bağçasınıñ işçileri saylap, aşılap, östürip çıqardı.
Paradnıñ tantanalı açılışında №11 Yalta mektebiniñ kadet sınıflarınıñ talebeleri çıqış yaptı. Amma nebatat bağçasınıñ müdiri Yuriy Plugatar tedbirde olmağan. Teşkilâtçılar añlatqanı kibi, onıñ Suruyede iş yolculığı bar.
Nikitada Lâle Paradınıñ nasıl keçkenini ve büyük çeçek sergisinde ne kibi çeçek çeşitlerini körmek mümkün olğanını, Qırım.Aqiqat süret toplamında seyir etiñiz.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin sentâbr 15-te, cumaaqşamı künü Keriçke keldi. TASS agentliginiñ bildirgenine köre, o, bu yerde Rusiye Devlet şurası prezidiumınıñ «devletniñ cenübinde naqliye sistemasınıñ inkişafı meseleleri boyunca» toplaşuv keçirecek.
Bunen beraber, Putin Keriç köprü quruvı ketişatınen tanış olacaqtır.
Bundan evel rusiyeli prezident Qırım yarımadasını avgust 19-da ziyaret etti, o vaqıt «Tavrida» forumında iştirak etti.
Bundan evel Vladimir Putin işğal etilgen Qırımnı mart 18-de ziyaret etken edi. O vaqıt vertolötnen Keriç köprü quruvı yerini baqıp çıqtı ve Qırımnıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafı boyunca toplaşuvnı keçirdi.
Ukraina Tışqı işler nazirligi rusiyeli TİN-ne Vladimir Putinniñ işğal etilgen Qırımğa ziyareti munasebetinen narazılıq mektübini yollağan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Daa bir, Rusiyeniñ 32-nci «gumanitar konvoyı» cumaaqşamı künü, iyül 16-da, Donbassqa yol aldı. Bunı RİA Novosti agentligi Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmetine esaslanıp bildire.
«Saat 4:00 100 maşinadan ziyade Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ Donskoy qurtarıcı merkezinden çıqtı ve devlet sıñırına kete», – dep aytıla haberde.
Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmeti bildire ki, «konvoy» aşayt malları, ilâc, kitap ve defterlerden ibaret. Sıñır yanında kolonna ekige bölündi – birisi Donetskke, ekincisi Luganskqa yol alacaq.
Ukraina tarafı Rusiyeniñ bunıñ kibi yükleri Ukraina toprağına qanunsız, Ukraina ükümetiniñ iznini almayıp, Ukraina qanunlarını ve halqara qaidelerni bozıp keçkenini bir qaç kere bildirgen edi.