text:
Mäşür SASİQOV,
«Uyğur avazi»
Seşänbä küni Almuta şähiridiki «Dostluq šyidä» 1-dekabr' — Tunҗa Prezident küni munasiviti bilän җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ Almuta şähärlik şšbisiniŋ uyuşturuşi bilän Prezident Nursultan Nazarbaevniŋ «Uluq dalaniŋ yättä qiri» namliq maqalisini muhakimä qilişqa beğişlanğan baş qoşuş bolup štti. Uniŋğa şšbä äzaliridin taşqiri, җay-җaylardiki uyğur jutlirida paaliyät elip berivatqan җamaätçilik işliriniŋ aktivistliri qatnaşti.
Baş qoşuşta ҖUEMniŋ Almuta şähiridiki şšbisiniŋ räisi Äbäydullam Җapparov çarä-tädbirniŋ asasiy mähsät-muddiasiğa tohtilip, kšpçilikni kün tärtividiki mäsililär bilän tonuşturdi vä sšz novitini җumhuriyätlik «Uyğur avazi» gezitiniŋ baş muhärriri, Qazaqstan hälqi Assambleyasiniŋ äzasi Erşat Äsmätovqa bärdi. Natiq elimiz Prezidenti Nursultan Äbiş oğliniŋ «Uluq dalaniŋ yättä qiri» namliq maqalisiniŋ alahidiliklirini täkitläş bilän billä uniŋ härbir babiğa ätrapliq çüşänçä berip štti.
Jiğin davamida sšzgä çiqqanlar, jümlidin ҖUEM yenidiki Qazaqstan Uyğur Yaşlar Birliginiŋ räisi Rustäm Häyriev «Prezident Nursultan Nazarbaev – Millät Lideri yaşlarniŋ kšzqarişi bilän» mavzusida doklad oqusa, «Turan duniyasi» jämiyätlik fondiniŋ räisi Karlin Mähpirov sšz boluvatqan maqalidiki türkiy häliqlär häqqidiki qismiğa tohtilip, äynä şu türkiylärniŋ beşini qoşqan vä ularniŋ birliktä häm šmlüktä iş berişiğa türtkä bolğan yänä şu Nursultan Nazarbaev ekänligini alahidä tilğa aldi. Karlin Nurdun oğli şundaqla ҖUEMniŋ Almuta şähärlik şšbisiniŋ däl vaqtida qurulğanliğini eytip, uzundin yeşilmäy kelivatqan birqatar mäsililärniŋ ändi çoqum iҗabiy häl qilinişiğa işänçä bildürgän halda, şšbä paaliyitigä utuq tilidi.
Andin keyin minbärgä kštirilgän ҖUEM yenidiki Rässamlar keŋişiniŋ räisi Ähmät Ähät, Alimlar keŋişiniŋ räisi, biologiya pänliriniŋ doktori Mäsimҗan Velämov, Hanim-qizlar keŋişiniŋ räisi Sänäm Beşirova vä ҖUEM Almuta şähärlik şšbisi räisiniŋ orunbasari — Jigitbaşliri keŋişiniŋ räisi Sabit haҗim Yüsüpov Prezident maqalisi toğriliq oy-pikirliri bilän bšlüşti.
Ahirida baş qoşuşni yäkünligän Äbäydullam Җapparov bügünki çarä-tädbirniŋ šz mähsitigä yätkänligini täkitläp, uniŋ qatnaşquçiliriğa minnätdarliq bildürdi.


c: text/html

text:
Haaga
Haaga (niderlandça Den Haag, s-Gravenhage, [dɛnˈɦaˑx], [ˈsxraˑvə(n)ˌɦaˑɣə], Des Graven Hage - Graflar urmanı digän süz) - Tönyaq diñgez yanındağı Nidirlan şähäre häm cämğiäte, Nidirlan xökümäte häm parlament urnaşu urını, Könyaq Hollandiäneñ başqalası, patşalar urnaşqan urını.
Haaga şähärendä BMO Xalıqara Mäxkämäse, Xalıqara cinäyät mäxkämäse, Xalıqara arbitraj mäxkämäse urnaşqan.
Xalıq sanı buyınça Haaga Nidirlan öçençe şähäre (Amsterdam häm Rotterdam nan soñ).
Xalıq sanı 501 725 keşe (2012). Mäydanı 98,2 km².
Haaga Randstan aglomeratsisenä kerä.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1230 yılda Hollandiä grafı Floris IV Haaga kirmänenä nigez sala, xäzer ul kirmän - Binnendorf sarayı dip yörtelä.
1248 yılda Hollandiä grafı Wilhelm II üzen Rim patşası dip iğlan itep, yaña kirmängä saldıra.
Wilhelm II ulı Floris V kirmänne tözep beterä häm ul kirmän Alparlar zalı (Ridderzaal) dip atalğan.
Haaga şähärendä zur saqlanu nığıtmaları tözeleşe tıyılğan bulğan, şuña kürä Siksän yıllıq suğışı waqıtında şähär keşesez qalğan diärlek.
1400 yıldan Haaga çın şähärgä äylänä, graflar anda baş yortların tözilär.
1581 yılda Haagada Berläşkän wiläyätlär Cömhüriäte xökümäteneñ yuğarı organı - Ğomumi ştatlar urnaşqan.
XVIII ğasırda xalıq sanı 40 meñgä citä.
1806 yılda Napoleon idäräse waqıtında Haaga şähär xoquqların ala.
1899 yılda Haagada Solıx taradarları konferentsiäse uza häm Xalıqara arbitraj mäxkämäse oyışa. AQŞ qorıç magnatı Endrü Karnegi Tınıçlıq Sarayın tözeleşkä 1,5 million dollar birä, anda Xalıqara arbitraj mäxkämäse urnaşqan.
1945 yılnıñ 3 martında Böyekbritaniä oçuçıları xata yasap Haaganıñ ber rayonın bombağa tota, 500 keşe häläk bula.
XV ğasırdan şähärneñ bilgese - läkläk bula. Şähär 8 rayonnan tora.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qazaq şala orıstanğan. Qwday qazaqtı saqtap, aldımen Patşa ükimeti, keyin Keñes ükimeti qwlap, biz qazaqtıq negizdi saqtadıq. Evreyler, 1948 jılı Izr..
– Nwrswltan Nazarbaev mamır ayınıñ basında Şanhay ıntımaqtastıq wyımınıñ kezekti jiınına qatısu üşin Qıtayğa baradı. Osı saparında memleket basşısı Qı..
Elbası Nwrswltan Nazarbaev "Nwr Otan" partiyası sayasi keñesiniñ keñeytilgen otırısında "7-20-25" bağdarlamasınıñ mañızdılığına toqtaldı. Prezident ja..
Qazaqstannıñ täuelsizdigi jıldarında jalpı dinge degen qızığuşılıq ob'ektivti türde östi, qoğam osı äleumettik-mädeni institutqa qatıstı jaña dispozic..
Qoğam belsendileriniñ "Jaña Qazaqstan" forumın qwrğandarına köp bola qoyğan joq. Qatarında Ämirjan Qosanov, Dos Köşim, Ermwrat Bapi, Aydos Sarım, Rasu..


text:
Kembric universitetı
Kembric universitetı (inglizçä University of Cambridge) - Böyekbritaniäneñ iñ zur universitetı, Oksford universitetınnan soñ iñ iskese.
Universitetnıñ räsmi statusı - östen xoquqlı, xäyriä oyışması. Däwlät, student-aspirant tüläwläre, Rassel törkeme aqçaları belän finanslana.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1209 yılda Oksford ber studentı şähärdä yäşäwçe qıznı ütergännän soñ qayber ğalimnär Oksfordtan kitep, yaña Universitetka nigez sala. İkençe çığanaq buyınça urta ğasır monax ordennarı tarafınnan salınğan.
1214 yılda Univer qağidäläre raslana.
1249 häm 1260 yıllarda Kembricdä yäşäwçe keşelär häm universitet qatlawı arasında nizağlar bulğan, xättä qayber ğalimnär qaladan qaçqan.
1284 İli şähäre episkobı Kembric Piterhaus berençe kölliätenä nigez sala, papa İoann XXI katolik çirkäw räsmi universitetı statusın birä.
1871 yılğa qädär Univer şurası äğzaları ruxani däräcäle bulğannar.
Tözeleş[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Kemric universitetı 31 kölliät berläşmäse bulıp tora. Här kölliättä üz kitapxanäse, tulay toraq, çirkäw bar. Böten studentlar Kembric kitapxanäse, observatoriä, Kavendiş laboratoriäse belän qullana alalar.
Yünäleşlär isemlege:
- Arts and Humanities
- Faculty of Architecture and History of Art
- Faculty of Asian and Middle Eastern Studies
- Faculty of Classics
- Faculty of Divinity
- Faculty of English
- Faculty of Modern and Medieval Languages
- Faculty of Music
- Faculty of Philosophy
- Centre for Research in the Arts, Social Sciences and Humanities
- The Language Centre
- Humanities and Social Sciences
- Faculty of Human, Social and Political Science
- Faculty of Economics
- Faculty of Education
- Faculty of History
- Department of History and Philosophy of Science
- Faculty of Law
- Institute of Criminology
- Department of Land Economy
- Biological Sciences
- Physical Sciences
- Clinical Medicine
- Technology
Kembric Universitetı belän 88 Nobel laureat bäylängän, yuğarı belem birü yortları arasında dönyada iñ zur kürsätkeç.


text:
Bes jasar baladan: «Qarındasıñ üşîn qan tapsırasıñ ba? Onıñ ömîr sürgenîn qalaysıñ ba?» – dep sûrağanda, ol köp oylanbastan «Tapsıramın» degen bolatın.
Onıñ ekî jasar qarındası ölîm auzında jatqan edî. Oğan şûğıl türde ota jasaluı kerek bolatın. Ol üşîn oğan öz ağasınıñ qanı qajet edî.
Dârîgerler baladan qan alıp bolğannan soñ bala jay dauıspen qorqıñqırap: «Al, men neşe minuttan keyîn ölemîn?» – dedî. Ol qan tapsırsa ölemîn dep oylağan eken, bîraq qarındası üşîn...
Payğambarımız (s.ğ.s.) bîr künî sahabalarına oraza ûstaudı bûyırıp, artınşa bılay dep qatañ eskertu jasadı:
– Men rûqsat etpeyînşe keşke eşkîm auız aşpasın!
Eldîñ bârî jappay auız bekîtîp, oraza ûstadı. Keş tüskende jeke-jeke kelîp, auız aşuğa rûqsat alıp jattı. Dâl osı tûsta bîr kîsî jaqındap kelîp:
– Ua, Rasulalla! Ekî qızım künî boyı oraza ûstağan edî. Ûyalğandıqtan özderî kelîp sîzden rûqsat sûray almadı. Rûqsat etseñîz, orazaların ayaqtap, auızdarın aşsa jaqsı bolar edî, –...
Bîr künî soyatın qoy kerek bolıp, mal bazarğa bardım. Bazardıñ sırtına kelîp malın tüsîreyîn dep tûrğan aqsaqaldıñ qoyın saudalap 100 somğa kelîsîp, qol alısıp qoydıq. Sol kezde bîr tanıs jîgît kelîp, menîñ jüz somğa alayın dep tûrğanımdı esîtîp tûrsa da aqsaqalğa:
– Köke men 105 som beremîn mağan berîñîz, – dep jabısa kettî. – Ey, pəlenşe, qoysay men alıp tûrmın ğoy,- desem, bîreumen söylesîp tûrğan aqsaqalğa :– Köke, mağan 105 mıñğa berîñîz, – dep, jeñînen tartıp aqırı özîne...
Anasımen sözge kelîp qalğan bîr jîgît, aşulanğan küyî üyden şığıp ketedî. Alayda, sâl jürgen soñ aşuı basılıp, sabırğa keledî. Özînîñ qanday qatelîk jasağanın tüsîngen kezde, telefonın alıp: «Adamdar «ayaqtıñ üstîñgî jağınan görî tabanınıñ etî jûmsaq ârî öte jağımdı» dep jatadı. Qımbattı anaşım! Tabanıñızdıñ jûmsaqtığın ekî ernîmmen bayqap köruge rûqsat beresîz be?» – dep anasına habarlama jîberedî.
Üyge qaytıp kelîp, esîkten kîrsem anası öz bölmesînde otır eken. Ekî...
Student kezîmîzde demalıs alsaq boldı, auıldağı üyge qaray asığıp tûratınbız. Bîr jolı kezektî merekelîk demalıs boldı ma, âlde oqu bîttî me, âyteuîr, studentterdîñ bârî qaytıp jatqan kezde men de kassadağı soñğı bilettî alıp, «auıl, qaydasıñ?» dep üyge qaray tarttım. Qasımdağı adam da student bala eken. Mağan bîr qaradı da, arı qaray bîrdeñesîn tıñdap öz âlemî özînde, otıra berdî. Bîr vagonda jalğız özî otırğanday taltayıp alğanına aşuım kelse de, ündemedîm.
Vagon tolı jastar,...
Payğambarımızdıñ (s.ğ.s.) senîmdî serîgî bolğan Bîlâl Alla Elşîsî (s.ğ.s.) dünieden qaytqannan keyîn bîrneşe kün ötken soñ mûsılmandardıñ anası Ayşa (r.a.) anamızdıñ üyîne barıp, esîgîn qağadı. Sonda Ayşa (r.a.) anamızdıñ îşten jılap tûrıp:
– Ayırılıs otımen janıp tûrğan jürektîñ esîgîn qaqqan kîm? – degen dausın estidî.– Alla Elşîsînîñ (s.ğ.s.) qızmetşîsî Bîlâlmın... Qalıñız qalay?– Ee, Bîlâl! Sudan ûzaqta qalğan balıqtıñ halî qalay boluşı edî? Bügîn tünde Rasulallanı tüsîmde kördîm,...
Bîr jîgît dosına qoñırau şalıp, apasınıñ nauqastanıp jatqanın aytıp, dərî-dərmekke aqşa sûraptı. Dosı:
– Jaraydı, köp uayımdama. Aqşa tüsten keyîn boladı, – deptî.
Tüsten keyîn əlgî jîgît dosına qoñırau şalsa, öşîrulî tûr. Qayta-qayta zvandap, dosın ala almağan jîgît, aqşa tappay tüñîlîp qas qaraya üyîne keledî. Kerek qarajattı tappağanına, dosınıñ mûnı aldap telefonın söndîrîp tastağanına küyînîp, üyîne kîrse, apası pısıldap ûyıqtap jatır. Qasında dərî-dərmegî. Añ-tañ bolğan jîgît...
Sahabalardan Amr ibnu-l-Jamuh (r.a.) islamnan bûrın da Mâdinanıñ aldıñğı qatarlı sıylı kîsîlerînîñ bîrî edî. Alayda ağaştan jasalğan «Mânaf» attı bîr pûtqa künde qûlay sıyınıp, qattı qûrmet körsetetîn. Özî pûtqa tabınğanmen, bîr qızığı, üş ûlı da mûsılman bolatın.
Bîr tünî Amr ibnu-l- Jamuhtıñ balaları jinalıp kelîp âlgî Mânaf degen pûttı ornınan alıp süyregen küyî jıraqtau jerdegî şûñqırğa aparıp tastaydı. Söytedî de eşkîmge körînbesten üyge qaytadı.
Erteñgîsîn pûtqa tabınbaq...
Kezektî bîr dârîsînde ataqtı tâpsîrşî ğalım, şeyx âl- Nablusi mına âñgîmenî aytıp berdî:
«Köptegen jıl bûrın Damaskîdegî «Jamiğul uard» (Gülzar meşîtî) imamı bolğan ûstazımız, ataqtı şeyx bîzge basınan ötken mına oqiğanı ayttı: «Bîrde tüsîmde Payğambarımızdı (s.ğ.s) kördîm. Ol mağan: «Pâlenşe degen adamğa barıp, menen süyînşî ayt: «Ol jânnatta menîñ dosım boladı», – dedî. Men oyanıp alıp, qayran qalıp: «Menîñ tüsîm – ayan tüs.Payğambarımız (s.ğ.s) kîrgen tüs aqiqat. Ol...
Bîr han uâzîrîne aşulanıp, onı zındanğa otırğızıp, tek qana qara nan su berîluîn âmîr etedî. Künder ûzap bara jatqanğa qaramastan, uâzîrdîñ şağımdanbay, moyınsûnıp otırğanın bayqağan han zındanğa barıp uâzîrdî aldına alıp keludî bûyıradı.
Jegenî tek qara nan, îşkenî qara su bolsa da, uâzîrdîñ narazılıq körsetpey qalayşa sabır saqtay alğanın bîlgîsî keledî:
– Mârtebelîm, menîñ bes dârîm bar, solardı îşîp jürmîn.
Padişah «qara nannan basqa eşnârse berîlmesîn» degen âmîrîn...
2277226722412213218521722153215021362126


text:
Şämşidin AYuPOV,
«Uyğur avazi».
Mälumki, başqa din väkilliri bilän munasivätniŋ asasiy qaidiliri islam şäriitiniŋ bebaha ğäznisi – Qur°an bilän sünnättä bälgülängän. Uşbu qaidilärgä asaslinip, islam päyda bolğandin buyan on tšrt äsirniŋ içidä başqa dinlar bilän teçliq munasivät ornitiş yolğa qoyulğan. İslam dini vuҗutqa kälgän kündin başlap šziniŋ geografiyalik orunlişişiğa muvapiq billä oltiraqlaşqan iudiylar, hristianlar vä başqimu din väkilliri bilän munasivät ornatti.
Qur°an Kärimdä «Kitap egiliri» däp atalğan iudiy vä hristian dini väkilliri bilän teçliq hayat käçürüşniŋ islamda ilğar än°änä vä räsim-yosunliriniŋ şäkillängänligi eniq ipadilängän. Muhämmäd Päyğämbär musulmanlarğa: «Silärgä kitap egilirini, yäni hristianlar bilän yähudiylarni amanät qilimän»,– däp väsiyät qaldurğan. İkkinçi bir hädistä: «Kimdä-kim Kitap egilirigä zulum qilsa, ahirättä män uniŋ düşminimän»,– däp qät°iy agahlandurğan.
Quran Kärimdä: «Ähli kitap bilän päqät äŋ çirayliq räviştä munazirilişiŋlar, ularniŋ içidiki zulum (yäni silärgä qarşi uruş qilğuçilar vä fidiyä beriştin baş tartquçilar) buniŋdin mustäsna. Eytiŋlarki, «Bizgä nazil qilinğan kitapqa vä silärgä nazil qilinğan kitapqa iman eyttuq. Silärniŋ ilahiŋlar vä bizniŋ ilahimiz birdur, biz Allahqa boysunğuçilarmiz» («Änkä But» sürisi, 46-ayät) – deyilgän.
Mäzkür ayätni asasqa alğanliqtin başqa din väkillirigä Muhämmäd Päyğämbärniŋ hšrmiti alahidä bolğan. İslam dinini qobul qilğan musulmanlar 622-jili Mäkkidin Mädinigä hiҗrät qilğandin keyin, başqa din väkilliri bilän Mädinä şärtnamisiğa qol qoyğan edi. Yättinçi äsirdä tüzülgän bu hšҗҗät islamdiki teçliq bilän tšzümlükni, islamniŋ insan hoquqiğa hšrmiti bilän dialog mädäniyitini, başqa din väkillirigä kšzqarişini, şundaqla işänçä-etiqat ärkinligi bilän vijdan-nomus ärkinligini täminligän qaidilärni šz içigä alğan.
Öz zamanisida Muhämmäd Päyğämbär başqa din ähligimu hšrmät, mehir, ğämhorluq bilän qarap, umumiy razimänlik bilän inaq-ittipaqliqni saqlaşqa küç selip, başqa din väkilliriniŋ hoquqini musulmanlar bilän birdäk däriҗidä tutti. Muhämmäd Päyğämbär: «Kim zimmi adämni (musulmanlar bilän billä hayat käçüridiğan başqa din adimini) šltärsä, u җännätniŋ hiddinimu purimaydu. Älvättä, җännät hiddi yätmiş jilliq jiraqliqtin sezilidu (kelidu)», degän (Nasay rivayiti).
Yänä bir hädistä: «Kim vädiläşkän (başqa dindiki) adämgä zulum qilsa yaki uniŋ häqqini bärmisä, uni çamisi yätmäydiğan närsigä mäҗburlisa, uniŋ raziliğisiz mülkini tartivalsa, qiyamät küni bilän şu adämniŋ šçini elip berimän», – däp җiddiy agahlanduridu (Äbu Daud rivayitidin).
Yämänniŋ Najran degän yeridä Mazhij qäbilisi boldi. Şu qäbiliniŋ Balharis degän uruğiniŋ täväsidä hristianlar ziç orunlaşqan edi. Şu tävädin atmiş adämdin tärkip tapqan top Mädinigä kelip, şähär turğunliriğa «meçitliriŋlarda namaz oquvalayluq», däp iltimas qilidu. Sahabilar u iltimasni rät qilivatqanda bu hävärni aŋliğan Päyğämbär därhal yetip kelip, ruhsitini bärgän.
Muhämmäd Päyğämbärniŋ mäkkilik muşriklar bilän aridiki «Hudaybiya» namliq şärtnamisi islamdiki dinlarara razimänlik bilän ittipaqliqniŋ ülgisi boldi.Uşbu hšҗҗät boyiçä: «Ägär bir muşrik islamni qobul qilip, musulmanlarğa qoşulsa, mäkkiliklärniŋ tälivigä muvapiq musulmanlar uni rayidin qayturuşiğa bolidu. Ändi musulmanlarniŋ biri İslamdin çiqip, mäkkiliklärgä qoşulsa, mäkkiliklär uni rayidin qayturişiğa җavapkär ämäs». Bu şärtnamidin Päyğämbärniŋ başqa dinğa etiqat qilğuçilarğa adalätsizlik kšrsätmigänligi bayqilidu.
Moşu җähättin elip qarisaq, ayrim musulman qerindaşlirimizniŋ namaz oqumaydiğanlarni kapirğa çiqirip, hätta, šz qerindaşliri bilän munasivitini üzüvatqanliği şäriät turğusidin orunsiz ekänligini kšrüşkä bolidu. Muhämmäd Päyğämbär başqa din väkilliriniŋ ibadät qilidiğan imarätlirini buzmaşni, dindarlarni šltärmäslikni, ularğa qol kštärmäslikni, eliq-seliq almasliqni, mal-mülkigä tägmäslikni, başqa dindikilärniŋ hudayliriğa til täkküzmäslikni väsiyät qilğan. Muhämmäd Päyğämbärniŋ tälim-tärbiyisini alğan izbasarlirimu musulmanlarniŋ qol astiğa štkän ällärdä uşbu qaidä-tärtipkä asaslinip iş tutti.
Hristian dininiŋ väkilliri kšpiräk orunlaşqan Palestiniğa hškümranliq qilğan hälipä Omar 637-jili mähsus şärtnamä tüzüp, başqa din väkillirigä behätärlik hšҗҗitini bärgän. Bu hšҗҗättä: «Hristianlarğa, mal-mülkigä, çirkoliriğa, çaprasliriğa, salamätligi yahşi kişiliri bilän bemarliriğa vä qalğan millitigä aman-esänlik berildi. Çirkolirini heçkim turuşluq šy hesavida paydilanmaydu, ularni heçkim buzmaydu, ularniŋ içki vä taşqi fondidiki mülükliridin heçnärsä särip qilinmaydu, ularniŋ malliriğa heçkim tägmäydu. U yärdikilärniŋ dinliriğa zorluq qilinmaydu, heçkimgä din asasida zorluq kšrsitilmäydu», deyilgän.
Hälipä Omar kämbäğäl häm ämgäk qilişqa qabiliyätsiz başqa din väkilliri üçün dšlät ğäznisidin mähsus mäbläğ bšlüp, maaş tšläp turğan.
Bir küni bir hristian ayal Omar ibn Hattabqa Misir hakimi Ämir ibn Asniŋ üstidin ärizä yazidu. U ayal ärizisidä hakim uniŋ šyiniŋ yerini meçitqa qoşup bärginini eytidu. Täkşürülsä, ayalniŋ yeriniŋ häqqi oşuq bahasi bilän dšlät ğäznisidä turğanliği mälum bolidu. Şundimu, birävniŋ häqqi, hoquqi däpsändä qilinmasliği üçün Omar ibn Hattab meçitni buzdurup, hristian ayalğa šyini selip berişkä buyriğan.
Musulmanniŋ väzipisi – ularni dindin ürkitiş ämäs, äksiçä, šz dinini häqiqiy mänasida yätküzüşni biliş. Özgä dinniŋ adimini mäҗburlap yaki aldap dinğa kirgüzüş – musulmanniŋ väzipisi ämäs. Bu İslamğa zit närsä. Qur°an Kärim ayätliridä eytilğinidäk, «dinda zorluq-zombiliq, mäҗburlaş yoq». Şuŋlaşqa teçliq ornitişqa at selişiş – päqät diniy zatlar bilän diniy alimlarniŋla ämäs, härbir musulmanniŋ väzipisi.
Zamaniviy rus tarihçisi L.S.Vasil'ev islamniŋ Märkiziy Aziyadin İspaniyagiçä intayin qisqa vaqit içidä toluq taralğanliğini ihtiyariy türdä bolğanliğini ispatlap yazidu. Muhämmäd Päyğämbär: «Ägär seniŋ hoşnaŋ musulman bolmisa, uniŋ seniŋdä bir häqqi bar, u – hoşna häqqi. Ändi, ägär hoşnaŋ musulman bolsa, u çağda uniŋ ikki häqqi bar, ular – hoşna häqqi bilän musulmanliq häqqi. Ägär seniŋ hoşnaŋ musulman vä tuqqan bolsa, u çağda uniŋ saŋa munasivätlik üç türlük häqqi bar – hoşnidarçiliq, tuqqançiliq vä islam boyiçä häqqi», – degän väsiyät qaldurğan. Bu hädistä bir җämiyättä hayat käçüridiğan härbir adämniŋ barçä häliq siylaşqa tegişlik mälum bir hoquqliri bar ekänligi äskärtilgän.
İslam hämmä dinlarni hšrmätläydu, sävävi hämmä dinlarniŋ tomuri bir. Qur°an Kärimdä: «(Ey, Muhämmäd! Ularğa) eytqinki, «Biz Allahqa iman eyttuq, bizgä nazil qilinğan (yäni Qur°anğa), İbrahimğa, İsmailğa, İshaqqa, Yaqupqa vä uniŋ ävlatliriğa nazil qilinğan vähiyigä, Musağa berilgängä (yäni Tävratqa), İsağa berilgängä (yäni İnҗilğa) vä päyğämbärlärgä pärvärdigari täripidin berilgängä (yäni kitaplarğa) iman eyttuq, ularniŋ heçbirini ayrivätmäymiz (yäni ularniŋ bäzisigä iman eytip, bäzisini inkar qilmaymiz), biz Allahqa boysunğuçilarmiz» («Al İmran» sürisi, 84-ayät) deyilgän.
Şuniŋ bilän billä Qur°an Kärimdä: «Ey, insanlar! Silärni biz häqiqätän bir är, bir ayaldin (Adäm bilän hävvadin ibarät), bir ata, bir anidin yarattuq. Özara tonuşuşiŋlar üçün silärni nurğun millät vä uruq qilduq. häqiqätän äŋ täqvadar bolğanliğiŋlar Allahniŋ därgahida äŋ hšrmätlik hesaplinisilär (yäni kişilärniŋ bir-biridin artuq boluşi näsäp bilän ämäs, täqvadarliq bilän bolidu) Allah häqiqätän hämmini bilgüçidur, hämmidin hävärdardur». («huҗurat» sürisi, 13-ayät), – däp härbir millätniŋ ärkin-azadä hayat käçürişigä hoquqluq ekänligi kšrsitilgän.
Hulläs, juqurida eytilğanlar musulmanlarniŋ başqa din vä millät väkilliri bilän ittipaq hayat käçürişiniŋ muhim ähmiyätkä egä ekänligini tonutidiğan bebaha ispat-dälillär bolğusi.


text:
Nahiyä rähbärliginiŋ hozurida bolğan sšhbättin keyin, «Kazsel'hoztehnika» mähkimisiniŋ mudiri Murtuza Hasiyarov mähkimä tizginini yeŋi mudirğa štküzüp beriş täräddutini kšrüş üçün yolğa çiqti. Kšŋli bearam. Zatän, uniŋğa «Yiltiz» kolhozini başquruş väzipisi jüklängän edi. Ğäm-täşviş ilkidä qalğan mudir idarisigä kälgändin keyinmu nahiyä rähbiriniŋ käskin pikri häqqidä heliğiçä oylinip oltardi. Çoŋ bir egilikni başquruş üçün päqät yaşliq җigär azliq qilidu, älvättä. Uniŋ üçün mol täҗribä, idräk vä päm-parasät lazim. Ähvalni yahşi çüşängän yaş Murtuza hiyalän ata-anisidin mädät soriğandäk bolup, ularni äslidi…
Mustapa ata bilän Büvinur ana bäş oğul vä ikki qiz tepip, qatarğa qoşqan. Amma oğullarniŋ biri mäzgilsiz vapat boldi.
Murtuza aka ailiniŋ tunҗisi. 1968-jili Avat ottura mäktivini tamamliğan u ikki jildäk egiliktä mehanizator bolup işlidi. Mähsus bilimi bolmisimu tehnikiğa bolğan qiziqişi tüpäyli tšmür tulparni tizginligän jigit ata-anisiniŋ duasi bilän 1970-jili Almuta şähiridiki Yeza egiligi institutiniŋ mehanika fakul'tetiğa oquşqa çüşüp, mäzkür bilim därgahini 1975-jili tamamlaydu. Bäş jil boyi alğan bilimini ämäliyatta paydiliniş päyti kelip, ana jutiğa qaytqan yaş mutähässis «Yiltiz» kolhoziniŋ baş injeneri süpitidä işqa qobul qilindi. Yeza egiligi tehnika vasitiliriniŋ šz qärälidä remontlinip, haҗät bolğanda etizliq beşida säp tüzüp turuşini täminligän Murtuza işbilärmänligi bilän kšzgä çüşüp, bäş jildin keyin, Ğalҗat yezisidiki «Sotsializm» kolhoziğa baş injener, keyiniräk egilik räisiniŋ orunbasari hizmätliridä işlidi. Bu egiliktimu u yeza egiligi tehnikiliriniŋ bazisini mustähkämläş vä ämgäk uyuşturuş җäriyanini toğra yolğa selişta šziniŋ üstün täläpçanliği bilän kšzgä çüşti.
— Meniŋ ata-bovammu tšmürgä amraq edi, — däydu sšhbätdişimiz. — Mänmu şularniŋ izi bilän meŋip, «Kazsel'hoztehnika» mähkimisigä işqa orunlişip, nahiyä egilikliridiki yeza egiligi tehnika vasitiliriniŋ mävsümlük işlarğa täyyarliğini täminläş väzipisigä җan dilim bilän kirişip kättim. Qoşumçä qisimlar, jük avtomobil'liriniŋ motorlirini muräkkäp җšndäştin štküzüş käbi işlar bilän billä yäm-çšp toğraş agregatlirini, telejka vä soqa-saymanlarni, qoşumçä qisimlarniŋ tapçilliğiğa qarimay, jiğişturup-quraşturup çiqqan päytlirimizmu bolğan edi.
Bäş jil mabaynida mäzkür mähkimigä rähbärlik qilğan mudir ändi šzi däsläp ämgäk paaliyitini başliğan «Yiltiz» kolhozini başqurmaqçi. Häyriyat, jut bilän ilgärki käsipdaşliriğa ümüt vä işänçä artqan Murtuza Hasiyarov 1991-jili egilikniŋ tizginini tapşuruvaldi. Yezida qoyma quruluşini ayaqlaşturup, kšp štmäyla, egilikniŋ yeŋi räisi Qaradala qoynidiki «Quduq» uçastkisida 250 baş malğa molҗalanğan bodaş kompleksini selip, işqa qoşti. Yäm-çšp mäsilisini moşu yärdila häl qiliş mähsitidä egilik hesaviğa Qaradalada bäş quduqtin su çiqirilip, kšmüqonaq terilğusiniŋ mäydani käŋäytildi. Ändi egilikniŋ kün tärtividä yeza ätrapidiki terilğuluqlarda bayqalğan su tapçilliği bilän egilikniŋ mal qoraliriğa elektr yoruğini beriş mäsililiri turdi. Gärçä, bu җähättin täyyarliq işliri qolğa elinğan bolsimu, Keŋäş İttipaqiniŋ parçilinip ketişi bu iş-reҗiliriniŋ ämälgä eşişiğa kaşila boldi. Çünki, dšlät mülki hususiylaşturulup, ämgäk qiliş şäkli šzgärgän edi. Barliq sahalar boyiçä elimizda kasatliq yüz bärgän päyt…
1996-jili «Yiltiz» kolhozimu tarqitildi. Murtuza aka jutdaşliri qatarida şähsiy egilik qurup, šz aldiğa ämgäk ätti. Bügünki kündä «Bähit» şähsiy dehan egiliginiŋ qarmiğida 60 gektar mäydan bolup, egilik buğday, bedä šstürüş, şundaqla bağvänçilik bilänmu şuğullinidu. Täbiiy çepinliqmu bar. Özlirigä haҗät tehnika vasitilirini jiğip-quraşturuvalğan.
Murtuza Mustapa oğli šmürlük җüpti Turdibüvi hädä bilän bir qiz vä ikki oğul tärbiyiläp, qatarğa qoşti. Qizi Aliyäm — muällim, oğli Mirzähmät atisiğa yardämçi. Säydähmät bolsa, yeziliq okrugta veterinariya inspektori. Pärzäntliriniŋ hämmisi šylük-oçaqliq bolup, ata-anisiğa tšrt nävrä sšydürdi. İlgiri Murtuza Hasiyarov başqurğan mähkimä vä egiliklärdä buhgalter bolup işligän Turdibüvi hädä hazir šy işliri bilän bänt. Bu künlärdä Murtuza aka bügünki hatirҗäm hayatiğa şükri äyläp, tirikçiligini davamlaşturmaqta.
Mahmut İSRAPİLOV.
Uyğur nahiyäsi.


text:
JANUARLARĞA ARNALĞAN DÄRİDEN JATIRI ŞİRİGENDER
Iman men ibağa salsaq, bizdiñ halıq älemdi terbegen ananıñ qwrsağın, negizi, atımen atay bermeydi. Amal neşik, osı maqalanı qolğa alğanda, onı da oylanğanbız. Biraq mwnday mäseleniñ bar ekeni de, boyına bitken basqa ömirden qwtılu üşin aqılğa sıymaytın äreketterdiñ bolıp jatqanı da ras. Aqiqatın aytqanda, öz betimizşe zerttep jürgen tım şikämşil taqırıptı wmıta bastağan kezderimiz de bolıptı. Ökinişke qaray, onıñ bar ekenin tayauda ğana bolğan tağı bir oqiğa esimizge saldı. Endi onı jaba-bürkemeley berudiñ jöni joq. Onsız da adasqaq ömir adamdardıñ imanı sınalar şaqtarda şalıs qadamdar men künälarğa jeteley bermek.
Juırda ğoy, iä juırda ğana ol ölim men ömirdiñ arasında jatıptı.
Qwrsağına kerek emes kezde bitken şaranadan qwtılamın dep januarlardıñ jüktiligin üzetin därini qabıldağan. Eñ soraqası, oğan osı «eñ oñay joldı» ginekolog därigerdiñ özi wsınğan… Sondıqtan wmıt qalıp bara jatqan mäselege qayta oraluğa mäjbürmiz.
Äytpese, esi dwrıs mamandar ara-twra bolsa da januarlarğa arnalğan qıtay preparattarı oquşılar men studentter, tipti dap-darday qız-kelinşekterdiñ arasında kädimgidey taralıp, saldarı qiın jağdaylarğa duşar etip jatqanı jaylı ara-twra aytıp jür.
Bwl jaylı äriptesterimiz de älsin-älsin bolsa da jazıp keledi. Biraq, odan äli de basına timey, ol qasiret özin janamay sabaq alıp jatqandar az. Esesine kez kelgen qwpiyasımen barlıq kezde bölisuge äzir äyel bolmısı qwrsaqqa bitken qajetsiz baladan qwtıludıñ «oñay jolın» qwrbısına aytpay twra almaydı. Qısqası, soñı keyde tım qayğılı ayaqtalatın oqiğalardıñ scenariyi tömendegidey.
Barşanı birden jazğırudan da aulaqpız. Türli-türli tağdır bar. Eresek adamdardı bılay qoyğanda, besikten beli şıqpağan büldirşinderdi de azğırıp, aldap, tipti, küş körsetip jınıstıq qatınasqa itermeleytin jayttar orın alıp jatadı. Bwl jerde zamandı da ğaybattaudıñ jöni joq şığar. Qorqau nietti adamdar barlıq kezde bolğan.
Sonımen bir boyjetken bayqamay şoq basıp aldı delik, yaki däl qazir böpeli boludan üzildi-kesildi bas tartqan adam osınday «bärin biletinderdiñ» keñesimen mısıqtarğa… tüsik tastatqızatın därini satıp aladı. Ärine, onı qaydan aluğa jäne kimnen satıp aluğa bolatının da sol «qwrbıları» biledi. Sırtı tüsiniksiz ieroglifterge tolı alaqanğa sıyatınday qorap iştegi kereksiz şaranadan mümkin bir şermendeni qwtqarğan şığar, kömektesip te qalar, biraq tabiğattı aldau mümkin emes jäne ol tabletkalardı jasağan mamandar da onı adam ağzasına arnamağan. Qısqası, suğa ketken tal qarmaydınıñ keri.
Jalpı, bwl jağdayat qalay jüzege asadı? Mısalı, därigerlerdiñ baqılauımen jüktilikti üzu kädimgidey qarajat pen (ay-künine qaray 25-40 mıñ) türli medicinalıq üderisterdi qajet etetin bolsa, qıtay därisimen bar bolğanı bes mıñ teñgege odan qwtıluğa bolatını jäne eşkim de bilmey qalatını ilude bireuge ğana kömektespek. Onda da onıñ kesiri men ziyandı äserleri keyin biline bastaydı. Al köp jağdayda januarlardıñ jüktiligin üzetin däri işip dalbasalağandardıñ barlığı derlik qan ketip, jedel järdemmen auruhanadan şığadı nemese auır jağdayda balasımen birge jatırınan ayırıladı. İştegi balanı iritken däri qwrsaqtı da şiritedi. Bwl jerde mäseleniñ bir wşığı äleumettik jağdayğa barıp tireledi desek te, adamnıñ ömiri eşnärseden qımbat emestigin aytıp jatudıñ özi de artıq.
Biz jazudıñ mamanı bolsaq ta däriger emespiz. Sondıqtan sözimiz qwr aqıl men jalpılama faktilerge qwrılmauı üşin biraz uaqıt boyı Almatıdağı densaulıq saqtau departamentiniñ baspasöz qızmetine habarlasıp, odan äri jedel järdemmen jwmıs isteytin barlıq auruhanalardıñ ginekologiya bölimderimen baylanısıp, tüsiniktemeler, qajetti derekter men keñester jinauğa wmtılğanbız. Biraq, bwl äreketimizden tük şıqpadı desek te boladı. Öytkeni, osı mäselege baylanıstı naqtı atı-jönimen kommentariy beruden därigerlerimiz köp jağdayda bas tarttı.
Därigerler bölim meñgeruşilerine, bölim meñgeruşileri departamentke siltep, naqtı däyek ala almaytınımızğa köz jetkizgen soñ, öz betimizşe osı mäseleni qauzay berdik. Jäne bwl jappay oqiğağa jatpasa da, orın alıp twratın saldarı qasiretti özekti jayttar retinde, onı jılı jauıp qoya saluğa tağı bolmaytını anıq.
Osı jerde mına jaydı aytu kerek. Nege medicinalıq mekemeler men qwziretti organdar mwnday mäselege kelgende tüsinikteme beruden bas tartadı? Öytkeni, däl osınday jağdayda tüsik tastap nemese qan ketip auruhanağa jedel järdemmen tüsken adam mwnday däri qabıldağanın jasıradı. Äyel öz ağzasınıñ älsizdiginen tüsik tastadı ma, älde bwl jağdayğa joğarıdağıday äreketterdiñ saldarınan duşar boldı ma, ol arasın aytpaydı. Belgilisi – «belgisiz u men ulanğan». Sondıqtan bwl mäselede däl statistika joq jäne onı jasau da mümkin emes.
Al endi bizge qwdayğa qarağan bir akuşer-ginekolog qana osı jağday basınan ötken pacientiniñ wyalı nömirin berdi. Ärine, atı-jönin jariya etuden bas tartqan kelinşek scenariy boyınşa qıtay därisin bireulerden bilip, qaladağı neşe türli qıtay därilerin satatın qara bazardan op-oñay tauıp alğanın, bwrın bağası tört-bes mıñ dep estise, bes mıñğa alğanın aytadı.
– Onday därini qaladağı därihanalar da jasırın türde satatının estigenmin. Biraq, men «Baraholkadan» taptım. Mağan onı birden sata qoyğan joq. Wzaq qinalıp izdedim dep te ayta almaymın. Aqşamızdıñ joq ekenin, tüsik jasatqızsam, küyeuim bilip qoysa jağdayımız jaman bolatının aytıp, jalınıp swrap edim, sattı. Men de eşkimge aytpaymın, kömektesse boldı degenmin. Aldımen menen kimnen kelgenimdi, bwl adresti qaydan alğanımdı swrastırdı. Sosın mağan işiñ bwrap auıradı, sosın şarana tüsip qaladı degen. Tolğaq siyaqtı işim bürip auırdı, qan ketti, tüsti dep oylağam. Biraq, ertesine, tipti onıñ ertesine de jeriktigim bwrınğıdan jaman üdep ketti. Toksikoz dep oyladım. Tipti, birneşe kün mas adam siyaqtı jata berdim. Älsirep, azdap qızuım köterile bastağanda joldasım jedel järdem şaqırdı. UZI-ge tüsirgen kezde meniñ işimde bala ölip jatqanın jäne jatırımda iriñdeu procesi bastalğanın bildim. Sol sätte därigerler birden hirurgiyalıq operaciya üsteline jatqızdı. Biraq, neden bolğanın eşkimge aytqan joqpın. Därigerler tağı bir täulikke keşikkenimde sepsiske aynalıp, qwrsağımdı da alıp tastauı mümkin ekenin ayttı. Wzaq emdeldim, odan keyin de älsin-älsin neşe türli ginekologiyalıq aurularğa wşıray beretin boldım,– deydi ol.
Jalpı bwl mäsele jalğız bizde ğana orın alıp jatqan joq. Resey jurnalisteri de söre astınan satılatın därilerdiñ bala köteruge qabiletti jastağı qız-kelinşekterdiñ densaulığın qwrtıp, wlttıq demografiyağa swmdıq kesirin tigizip jatqanın qayta-qayta qauzap jür.
«Sarafannoe radio» degeniñ jaqsı jwmıs isteydi. Sonıñ saldarınan mülde özine tüsiniksiz tilde jazılğan, qayda jäne qalay jasalğanı belgisiz därini işkender qattı qan ketip auruhanalarğa gemmorragiyalıq şokpen, tipti asqınğan sepsispen tüsip jatadı. Öytkeni, ol preparattar mısıqtarğa arnalğan, adam ağzasına dozası da eseptelmegen», deydi reseylik akuşer-ginekologtar da .
Sol siyaqtı ötken jılı 31-şi telearnadağı äriptesterimiz osı mäseleni kötergende veterinar Aleksandr Zelinskiy: «Barlıq veterinarlıq preparattardıñ da annotaciyası eki tilde boluı kerek: memlekettik tilde jäne orıs tilinde. YAğni därihanalarda satılatın medikamentterdiñ atı, körsetilimderi men jaramdılıq merzimderi barlığında qazaqşa, orısşa mindetti türde körsetilui tiis» degen.
Ökinişke qaray, qanşama jerden tıyım salınsa da, qara bazarlarda, kädimgi sauda orındarında körşimizden ağılıp kelip jatqan söre astınan satılatın däri-därmektiñ tür-türi tabıladı. Onıñ işinde qanday därmek joq deysiz, süyel ketiretin, buın auruların jazatın, büyrekke, bauırğa deysiz be, tipti er-azamattardıñ küş-quatın arttıratın degenderi de bar. Artıq qılamın dep, tırtıq qılmasa… Biraq, onı qay farmacevtikalıq kompaniya şığarğan? Qalay işu kerek, qay kezde işu kerek, sapası men jaramdılıq merzimine kim kepildik beredi? Qısqası, qara bazarlarda bwl swraqtardıñ jauabı joq. Tüsiniksiz tilde jazılğan tüsiniksiz därilerdi satıp jürgen adamdardıñ arnayı medicinalıq bilimi joq ekeni de beseneden belgili.
Alayda, sol düdämal preparattardı jas qızdar ğana emes, oñı men solın tanıdı deytin joğarı bilimdi bikeşterdiñ de qoldanıp jatqanı ötirik emes. Keybir resmi emes derekterge süyensek, mısıqtarğa arnalğan däri işip, asa auır jağdayda auruhanadan bir-aq şığatın pacientterdiñ jası köbinese 15-30 jas aralığında bolıp kelmek. Al olardıñ barlığı derlik medicinalıq mekemelerden tıs jerde jasalatın tüsiktiñ qılmıstıq abort ekendigin öte jaqsı biledi. Mwndayda olardıñ alğa tartatın bastı uäji – medicinalıq mekemelerde tüsik jasatqızu qımbat. Biraq, farmkompaniyalar da kezdeysoq jükti bolıp qaludan saqtandıratın kontraceptivter men neşe türli däri-därmekterdiñ jüz türin jarnamalap jatqan joq pa?! Bwlardıñ densaulıqqa da ziyanı joq äri öte arzan.
Ärine, osı joldardı jazıp otırıp ta, maqalağa derek izdep jürgen kezimizde de bwl jerde mäseleniñ tağı bir qırı bar ekendigin eş qaperden şığarğan emespiz. Aqıl aytu oñay jäne oqırmandardıñ aluan-aluan tüsinikteri men tärbiesi bar. Bireuler üşin swmdıq künä men qılmıs bolıp körinetin jayttar, ekinşileri üşin qalıptı jağday ğana. Äytpese, adamdıq jolımen alıp qarağanda da, mwsılmandıqqa salıp qarağanda da tüsik jasatqızu, öz atımen aytqanda iştegi balanı öz qolıñmen öltiru – künäniñ işindegi ülkeni, qılmıstıñ – atası!
Boyğa bitken baladan keyde sätsiz, keyde sätti, tipti jan balasına bildirmey qwtıluğa bolatın şığar. Biraq, tabiğattıñ biz bilmeytin zañdılıqtarı men qwbılıstarı bar. Onıñ künäsınan arılu qiın, tipti tüsik jasata beretin äyelderdiñ jolı jabıladı. Baq qwtaymaydı, bolmasa basqa balalarına da kesiri tiedi. Bwl mäseleniñ üşinşi qırı. Bwl turalı da adam tağdırın zertteytin oqımıstılar talay tomdar jazğan. Al tüsik jasau, qısqası ajalmen, anasımen qarsılasuğa şaması joq şarananı alıp tastau procesin köru adam jüykesi şıdaytın dünie emes…
Biraq, zamanına qaray adamı. Äytpese, qazirgidey qaptağan jekemenşik gazetterde jekemenşik emhanalardıñ «Tüsik jasaymız» degen jarnamaları örip jürmegen bolar edi. Bwl da qoğamnıñ derti.
Mäselen, biıl Qarağandı qalasınıñ qaq ortasında «jüktilikti üzemiz» degen jarnamalar payda bolıp, jağa wstatarlıq jarnamanı körgen twrğındardıñ tiksinip qalğanı jöninde de jazıldı.
«Alayda qağazdardı ilgen emhana ökilderi istegen isterin maqtan twtatın sekildi. Olar «osınıñ arqasında käsibimiz qarqındı damıp keledi» degen pikirde. Jasandı jolmen tüsik jasaudı jarnamalağan bir bet paraqtar Qarağandınıñ är jerinde iluli twr. Ayaldamalardan da, qaladağı kez kelgen köşelerden de tabu qiın emes. Qız-kelinşekterdi qauipti qadamğa itermeleytin iske bilik tarapınan tıyım salınsa da, Qarağandı emhanası qızmetin qalay bolsa da körsetudi közdegenge köpşilik te narazı.
Al tüsik jasaytın emhana direktorı Viktor Ceşkovskiy: «Mwnda twrğan eştene joq. Biz üşin ol biznes. Adam jasandı tüsikti qay jerde jasatu kerektigin bilui kerek. Adamdardıñ şağımın men tüsinbeymin. Ol dwrıs emes. Qazir HHİ ğasır ğoy» dep otır» dep jazdı qarağandılıq tilşiler.
Demek, mwnday klinikalardı qanşa söksek te, «klientteri» jetkilikti. Biraq, bwl jerde tärbieden de bölek kökeykesti mäseleniñ tağı bir qırı aşılatındığın wmıtpağan jön. Mäselen, Mañğıstauda jıl basınan beri kämeletke tolmağan 11 qızdıñ balalı bolğanı turalı Aqtaudağı tilşimiz Gülayım Şıntemirqızı jazdı da.
2015 jıldıñ 1 şildesindegi derekke süyensek, elimiz boyınşa 15-18 jas aralığında 2420 qız balanıñ jükti ekeni anıqtalğan. Al Qazaqstandağı eñ jas ana 13-te eken. Osınday mälimetterden keyin tağı da özimiz biletin akuşer-ginekolog mamandarğa habarlasıp, mäseleni äri qaray qauzağanbız.
– Äyel degen qızıq, ölemin dep oylamaydı. Abaysızda ekiqabat bolıp qalğan qızdar tura denesine tiken kirip ketkennen beter bezektep, boyındağı baladan qwtıludıñ barlıq qadamdarına baradı. Tek qana därigerlerdiñ baqılauımen qabıldanuğa tiisti preparattardı öz betinşe qabıldaydı, tığılıp işedi. Saldarı – soraqı. Medicinalıq täjiribemizde üy januarlarınıñ jüktiligin üzetin tabletkalardı bılay qoyğanda, işine kir tasın qoyıp balasın tüsirmek bolğandardı da kezdestiresiñ. Neşe türli şöpterdiñ atın estip alıp işip, ıstıq vannağa jatadı, işindegi adammen qosıp özin de ölimge baylaydı. Birde bizdiñ därigerler dezinfekciyalıq maqsatta qoldanılatın «Deohlor» tabletkaların işip, qan ketken äyeldi ajaldan äreñ araşalap aldı. Mısalı, adamdardıñ jüktiligin üzetin medikamentterdiñ özi de kez kelgen adamğa säykes kele bermeydi. Eger pacientterde sol därige qarsı körsetilimderi men densaulıqtarında kinärattarı bolsa, onı da qabıldauğa bolmaydı. Tüsikti qanday merzimde jasau kerek ekendigin jäne onı hirurgiyalıq jolmen älde medikamentozdıq täsilmen üzuge bolatının därigerler ğana şeşedi, – deydi bizdiñ mamandar.
Sondıqtan biz qaladağı ortalıq emhanalardıñ birine ornalasqan därihananıñ bayırğı provizorı Şäripa Wlıqbekovağa habarlasıp, osı mäselege qatıstı anıq tüsinikteme berudi ötingenimizde:
– Jasandı tüsik tastatqızatın däri-därmekterdi öte jas qızdar swrap keledi. Tipti mwnday medikamentterdi sol qızdardıñ jigitteri de swrap jüredi. Keyde qosılıp izdeydi. Al qolında receptisi barlar – densaulıqtıñ qadirin biletin jastağılar. Negizinde bwl tabletkalar qatañ türde recept boyınşa satıladı. Al tüsik tastatqızatın Qıtayda jasalğan preparattardıñ bizde qazir satıluğa licenziyası bar. Biraq, bwl tek därigerdiñ rwqsatımen jäne akuşer-ginekologtardıñ baqılauında jüzege asuı tiis. Mäsele qaydan tuadı? Bäri aqşağa tirelip twr. Arnayı medicinalıq mekemelerde tüsik jasatqızu qımbat bolğan soñ, köbinese jastar 5-6 mıñ teñgege osı preparattardı qolğa tüsirip, iştegi baladan oñay qwtıluğa tırısadı.
Bwl aytıp otırğan mäseleñiz otbasılıq, qoğamdıq tärbiege de qatısı bar. Qazir bäri de qoljetimdi. Erte bastan, nekesiz, bolmasa bey-bereketsiz jınıstıq qarım-qatınasqa tüsu bwrınğıday masqaraşılıq sanalmay qaldı. Biraq, adam densaulığı – bärinen qımbat ekenin künde körip otırmız. Osında bir şıbın janı üşin şırıldap, altınğa da densaulıq taba almay jürgender qanşama?! – deydi.
Zerttep qarap otırsaq, francuzdar jasağan, bala bitken soñ belgili bir merzimde äyelge tüsik tastatqızatın osı (atauların ädeyi jazbay otırmız) preparattardı şığaruğa Reseyde tek «MirFarm» farmacevtikalıq kompaniyası ğana patent alğan. Bwl preparattar Qıtayda da şığarıladı. Biraq, körşilerimiz Qıtay preparattarı Reseyde sertifikaciya jasalınbağanın, onıñ qwramı men sapası jetkilikti türde zerttelinbegendigin jazıptı. Al bizde satılıp jürgen osı däriler bolsa kerek. Demek, deldaldar onı Qazaqstanda satuğa qol jetkizgen…
Qısqası, JŞS-lar bwl preparattardı elimizde resmi türde därihanalarda satuğa qol jetkizgenge deyin onı alıpsatarlar tasıp keldi. Resmi emes derek közderine sensek, äyelder «bebi kaput» dep qoyğan däri-därmekter bolsın, januarlardıñ jüktiligin üzetin tabletkalar bolsın äli de tasılıp jür. Al kedendik beketterden mwnday däri-därmekterdiñ zañsız ötip jatqanın arnaulı bilimi bar keden qızmetkerleri ğana anıqtay almaq.
Mäselen, ötken jıldarı reseylik mamandar Buratiya men Baykalda, Sibir aymaqtarında bwl därini jasırın qoldanu beleñ alıp twrğanı, äyelderdi öte auır ginekologiyalıq nauqastarğa şaldıqtırıp jatqanı jaylı dabıl qağıptı. Qazir bala tabatın jastağı qız-kelinşekterdiñ köbisiniñ densaulığı onsız da mäz emes.
Qorıta aytqanda, adam ömirine qatıstı osınau özekti mäseleniñ qay qırı da – keleñsiz, saldarı – soraqı. Basqasın aytpağanda, ärkimnen estip alıp işilgen bwl däriler qız-kelinşekterdi säbi süyu mümkindiginen mülde ayırıp, qasiretti bedeulerdiñ qasına qosatını ayday aqiqat. Saqtanıñız!
Aynaş ESALI,
Derek közi: «Egemen Qazaqstan».
ALMATI.


text:
Moskova nezaretindeki Qırım parlamenti Çernomorskoye rayonında "Mejvodnoye" ve "Solnışko" raatlıq merkezlerini satlıqqa çıqardı. Bu qararnı dekabrniñ 18-inde oturışta qabul ettiler.
Beyanatqa köre, birinci merkezniñ territoriyasında 45 bina bar, olarnıñ arasında bir sıra ev, anbarlar, kinoteatr ve aşhane. "Solnışko" kompleksinde 265 obyekt bar.
Daa evel Aqmeçit (Çernomorskoye) qasabasındaki boğday kompleksini 3 million rublege kene de auktsionğa qoydılar.
2014 senesi martta ilhaq etilgen Qırımda 480-ge qadar müessise ve teşkilâtnı" devletleştirdiler. Ukraina halqara mahkemelerde dava açtı.


text:
Ötkän äsirniŋ 60-jilliri ğaljatliq dehanlarniŋ etizğa tškkän täri bekarğa kätmidi. Bolupmu ular aşliqtin mol hosul aldi. Etizdiki aşliqni jiğişturuş üçün yezida adäm küçimu, tehnikimu yetärlik boldi. Amma mälidä tehnikiniŋ «tilini» bilidiğanlar yoqniŋ ornida edi. Şu künlärniŋ biridä, ağriq çişqa muş urğandäk, kolhozdiki birdin-bir käspiy mehanizator Muŋdaş hevizov ayaq astidin, ağriqhaniğa çüşüp qalidu. Kolhoz räisi bilän baş agronomniŋ beşi qetivatqan bir päyttä, idarigä baş mehanik kirip kelidu. U armiya sepidin däm elişqa kälgän bir jigitniŋ ismini ataydu. U Vladivostokta härbiy flotta hizmät qilivatqan Novär Aznibaqiev edi. Räis uniŋ härbiy hizmätkä çaqiritilmay turup, kombaynerniŋ yardämçisi bolup işligänligini yadiğa aldi. Ändi gäp uniŋ šzidä. härbiy hizmättin biraz künlük däm elişqa kälgän yaş jigit kombayn ruliğa oltiramdu? Kiçigidin ämgäktä tavlanğan bu jigit, kolhoz räisiniŋ gepini yärdä qoymay, därhal kombaynğa oltarğan edi. Novärniŋ bu «ärligini» jutniŋ çoŋliri heliğiçä untuğini yoq. Aqsaqallarniŋ beşi qoşulup qalsa, moşu vaqiäni pat-pat äskä alidu.
härbiy hizmitini štäp kälgändin keyinmu Novär Aznibaqiev kolhozniŋ egilik işliriğa beliçä kirişip kätti. İkkimiz qerindaşlarniŋ baliliri. Şuŋlaşqa män uniŋ ata-anisini yahşi bilimän. Atisi —Turğandin Aznibaqiev, jutumizdiki ämgäksšygüç dehanlardin edi. Җanarhan animizniŋ šmri uzaq bolmidi. «At izini tay basidu» demäkçi, u ata izi bilän meŋip, ämgäk bilän çiniqti. 1960-jili yezimizdin däsläpkilärdin bolup, Türgündiki mehanizatorlarni täyyarlaydiğan kursta oqudi. Keyin Almutidiki şoferlarni täyyarlaydiğan kursni tamamlidi. Şuŋlaşqa jutdaşliri uniŋğa härqandaq tehnikiniŋ rulini işäşlik tapşuratti.
1973-jili meni jutdaşlirim «Sotsializm» kolhoziğa räis qilip saylidi. Novär ikkimizniŋ yeşida ançä kšp päriq bolmiğaçqa, u meniŋ yeqin mäslihätçim boldi. Bir jildäk meni toşup, ilgärki kolhoz räisliridin topliğan täҗribisini maŋa ügätti. Keyin män uni ekspeditor qilip bäkittim. Kolhozni yeŋi tehnikilar bilän täminläp, yeziniŋ iҗtimaiy-ihtisadiy täräqqiyatiğa šziniŋ salmaqliq hässisini qoşti. hazir oylap kšrsäm, kolhozniŋ barliq sahalirida Novärniŋ iz-tamğisi bar ekän.
Elimiz ihtisadiy bohranni baştin käçürgän jilliri Novär heç mäŋdimästin kätminini mürigä selip, yänä etizğa atlandi. Bunimu män šz kšzüm bilän kšrdüm. Uniŋ işlämçanliğiğa härdayim qiziqiş bilän qarattim. İkkimiz uçrişip qalsaq, gepimizniŋ mavzusi äynä şu dehançiliqqa berip taqilatti. U dost-buradärliriniŋ arisida šziniŋ siliq-sipayiliği, häzil-çaqçaqliri, hazirҗavapliği bilän alahidä päriqlinätti. Moşularniŋ hämmisi hazir meniŋ kšz aldimdin, huddi kino lentisidäk, bir-birläp štüvatidu. Äpsus, miŋ äpsus, äynä şu qurdişim, qerindişim hazir arimizda yoq. Yeŋi jilğa sanaqliq künlär qalğanda uniŋ jürigi mäŋgügä tohtidi. Älvida, äziz qerindaş!
Nurväg SEYİTOV,
Uyğur nahiyäsiniŋ Pähriy grajdani.


text:
Seka Antika, sahip olduğunuz hat yazıları için alım satım hizmeti vermektedir. Detaylı bilgi için lütfen iletişime geçiniz.
İlhan Özkeçeci hat levhası, hattat İlhan Özkeçeci hat levhası alanlar, hattat İlhan Özkeçeci hat levhası alan yerler, İlhan Özkeçeci hat levhası alım satım, İlhan Özkeçeci hat levhası alan antikacılar, hattat İlhan Özkeçeci hat levhası fiyatları, İlhan Özkeçeci hat levhası müzayede, İlhan Özkeçeci hat levhası alıcıları, İlhan Özkeçeci hat levhası koleksiyoncuları, hattat İlhan Özkeçeci hat levhası satın alanlar, İlhan Özkeçeci hat levhasını nasıl satabilirim?, İlhan Özkeçeci hat levhası satın alan galeriler, hattat İlhan Özkeçeci hat levhası fiyatları, İlhan Özkeçeci hat levhaları.
İlhan Özkeçeci hat yazısı, İlhan Özkeçeci hat yazısı alanlar, İlhan Özkeçeci hat yazısı alan yerler, İlhan Özkeçeci hat yazısı alım satım, İlhan Özkeçeci hat yazısı alan antikacılar, İlhan Özkeçeci hat yazısı fiyatları, İlhan Özkeçeci hat yazısı müzayede, İlhan Özkeçeci hat yazısı alıcıları, İlhan Özkeçeci hat yazısı koleksiyoncuları, İlhan Özkeçeci hat yazısı satın alanlar, İlhan Özkeçeci hat yazısını nasıl satabilirim?, İlhan Özkeçeci hat yazısı satın alan galeriler, İlhan Özkeçeci hat yazısı fiyatları, İlhan Özkeçeci hat yazıları, İlhan Özkeçeci eserleri.


text:
UNESCO öz rezolütsiyasında Qırımnıñ Rusiye parçası, işğal etilgen Aqyardaki «Tavriya Hersonesi» müzey-qoruğınıñ rusiyeli olğanını tanımağan edi, dep ayttı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında Ukraina medeniyet naziriniñ muavini Tamara Mazur.
Onıñ sözlerine binaen, rusiyeli kütleviy haber vastaları vesiqadan «delillerni muvafaqiyetli çıqardı» ve böyle etip malümatnı yañlış yaptı.
Mazurnıñ hatırlatqanına köre, Rezolütsiyada UNESCO Hersoneske teşkilâtnıñ Medeniy asabalıq saqlavı komitetiniñ missiyasınıñ ziyaretini teşkil etmege çağıra.
Nazir muavini qayd etti ki, UNESCO-da işğal etilgen Qırımnıñ rusiyeli statusını tanımağan ediler, amma medeniy-tarihiy obyektlerniñ alı aqqında malümatnı bütün irişile bilgen menbalardan almağa avale etti.
«UNESCO, kerçekten de, doğru qarar aldı ki, territoriyalarnıñ işğali vaziyetinde olar tek bizden malümat alsa, olmaz, çünki Ukrainanıñ obyektlerge kirmege musaadesi yoq, UNESCO missiyasını ise, aynı böyle işğal etilgen territoriyalarğa yibermezler», – dep qayd etti Mazur.
2015 senesi avgust ayında Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Tavriya Hersonesi» Milliy qoruğınıñ abide ve territosiyalarını Rusiye halqlarınıñ medeniy asabalığı obyektleri Yekane devlet cedveline kirsetmege avale etti. 2015 senesi dekabr 7-de çıqarılğan prezident fermanınen «Tavriya Hersonesi» Rusiye Federatsiyası halqlarınıñ medeniy asabalığı pek qıymetli obyektlerinden biri olaraq belgilendi.
2013 senesi «Tavriya Hersonesi qadimiy şeeri» obyekti Ukraina teşebbüsinen UNESCO Bütün dünya asabalığı cedveline kirsetildi. UNESCO-da bu obyekt ukrain olaraq qayd etilgen.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina İnformatsion siyaseti Naziri Ukrainlilerniñ Dünya Kongressinen körüşti
İyünniñ 9-nda Ukraina İnformatsion siyaseti Naziri Yuriy Stets Yevgeniy Çoliyniñ yolbaşçılığında Ukrainlilerniñ Dünya Kongressinen körüşti.
Körüşüv devamında taraflar çetelde yaşağan ukrainliler ile işbirlik meselesi, Ukrainlilerniñ Dünya Kongressi, Ukrainanıñ informatsion saasında menfaatını qoraçalamaq içün ukrain cemiyetiniñ faaliyeti, dünyada Ukraina aqqında kerçek malümatnıñ darqatıluvı, devletke halqara birleşmeleriniñ yardımını celp etilüvi mevzusında muzakereler keçirildi.
Taraflar Ukraina informatsion Nazirligi ve Ukrainlilerniñ Dünya Kongressi Ukraina Nazirler Kabineti ve Ukrainlilerniñ Dünya Kongresi arasındaki 28.08.2014 senesi imzalanğan Memorandumı çerçivesinde işbirlik planı aqqında añlaşmanı tizdiler.
Vesiqanıñ leyhası yaqın zamanda İnformatsion siyaseti Nazirliginiñ mütehassısları ve Ukraina qoranta Kodeksi vekilligi yolbaşçısı tarafından işlep çıqarılacaq.
Toplaşuvnıñ iştirakçileri Ukraina ve Dünya Ukrainlilerniñ Kongressii arasında umumiy leyhalar boyunca çalışması aqqında añlaştılar.
Cedvel


text:
Kšktal ottura mäktivi — nahiyädiki äŋ çoŋ bilim därgahliriniŋ biri. Mäktäptä bilim qoş tilda, yäni qazaq vä rus tillirida berilidu. Turğunlarniŋ besim kšpçiligi qazaqlar bilän uyğurlar. Bu juttiki mäktäplärdä buniŋdin biraz jil ilgiri uyğur sinipliri eçilğan edi. Amma uyğur muällimliriniŋ yetişmäsligi tüpäyli ular yepilip,kšktalliqlar balilirini qazaq vä rus mäktäplirigä berişkä mäҗbur boldi. Mana şu qoş tilda bilim elivatqan kšktalliq uyğur baliliri mäktäptila ämäs, nahiyälik, vilayätlik, hätta җumhuriyätlik bayqaş-festival'larğa, olimpiadilarğa qatnişip, mukapatliq orunlarğa qol yätküzüvatidu.
Äynä şundaq oquğuçilarniŋ biri Nigara Aubakirovadur. Nigara rus sinipida oquydu. Süriti birinçi siniptin tartip hšrmät tahtisidin çüşmäy kelivatidu. U rus tilidin başqa dšlät tilini, şundaqla ingliz tilini puhta šzläştürüşkä intilivatidu. Nigaraniŋ täntärbiyä pänigimu qiziqişi üstün. Voleybol sektsiyasigä qatnişip, mäzkür mäktäpniŋ tallanma komandisiniŋ äzasi süpitidä sport musabiqiliridin çättä qalmaydu
Nigara Aubakirova yeqinda qazaq tili pänidin bolup štkän vilayätlik olimpiadiğa qatnişip birinçi orunni egiläp, Almuta vilayätlik bilim başqarmisiniŋ diplomi vä Altun medali bilän mukapatlandi.
Gšhärbüvi İsmayilova. Panfilov nahiyäsi.
SÜRÄTTÄ: Nigara qazaq tili päni muällimi Küläş Bekjigitova bilän.


text:
©2020 Astana Aqşamı
Jasınday jarq etken ğumır
Astana Denïs Tenmen qoştastı
Ötken senbide Almatıda qalıñ el mänerlep sırğanawdan Soçï Olïmpïadasınıñ qola jüldegeri, jasınday jarq etken ğumır ïesi Denïs Tendi aqtıq saparğa şığarıp saldı. Däl sol küni elordadağı «Barıs-Arena» muz sarayına dañqtı sportşımen qoştasw räsimine qoğam qayratkerleri men tanımal sportşılar jïnalıp, qapïyada mert bolğan ulan jayındağı estelikterimen bölisti.
QR Aqparat jäne kommwnïkacïyalar mïnïstri Däwren Abaev sportşımen qoştasw räsiminde munday awır jağdayda Denïstiñ jaqındarına köñil aytwğa söz tabw da qïın ekendigin jetkizdi. «Bul ülken qayğı jäne barlığımız üşin sabaq boldı. Munday qatelikke endi jol bermew kerek. Qoş bol jäne bizdi keşir, Denïs» dedi mïnïstr. Astana qalası äkiminiñ orınbasarı Ermek Amanşaev ta talanttı jastıñ twğandarına köñil ayttı.
Qoştaswğa kelgen Oñtüstik Koreya Respwblïkasınıñ Qazaqstandağı elşisi Kïm De Sïk Denïs Tenniñ ölimin Qazaqstan üşin ğana emes, älemdik qawımdastıq üşin ornı tolmas qayğı dep bağaladı. Elşi Denïstiñ azattıq üşin küresken tanımal korey generalı Mïn Gın Honıñ urpağı ekendigin köpşilikke jetkizdi. Sonday-aq, muz aydınınıñ muzbalağımen qoştaswğa Qazaqstandağı Japonïya elşisi Ïtïro Kavabata da kelip, ol öz eli atınan Denïs Tenniñ otbasına jäne barşa Qazaqstan halqına köñil bildirdi.
«Bizdiñ halqımız Denïstiñ qos memleket arasındağı dostıq baylanıstı nığaytwğa qosqan ülesin joğarı bağalaydı. Bul Japonïya azamattarına awır tïdi. Denïs Tenniñ ğajayıp öneri, jarqın kelbeti esimizde mäñgi qaladı» dedi elşi.
Odan keyin Denïstiñ qazasına baylanıstı boksşı Danïyar Elewsinov pen kon'kïmen jügirw sportı boyınşa Älem kwbogı (1995) kezeñiniñ jeñimpazı bolğan Vadïm Şakşabaev jandarı egilip söz söyledi. Elorda jurtşılığı jüyrik sportşı, jüzi jılı, jaydarı Denïsti soñğı saparğa qïmastıqpen şığarıp saldı.


text:
Prof. Dr. Werner Gitt
Noghaisch: Wie komme ich in den Himmel? (lateinisch)
ÖMIRLIK YAŞAVGA KALAY YETEYIM?
Die grundlegende Frage, die suchende Menschen sich stellen, wird hier von Prof. Dr. Werner Gitt beantwortet. "Wie findet man den Himmel?" Auf jeden Fall nicht durch eigene Anstrengungen oder Konzepte. "Was aber bringt uns wirklich in den Himmel?" Gott hat die Einladungen für den Himmel schon verteilt wie im Gleichnis des Menschen, der zu einem großen Fest Einladungen verschickte. Doch viele Menschen redeten sich heraus.
Prof. Dr. Gitt ruft dazu auf, nicht so "kurzsichtig" wie diese Leute zu sein. Jesus will uns vor der Hölle erretten und diese wird kein Vergleich zu der sogenannten "Hölle von Auschwitz" sein. Er hat am Kreuz für unsere Schuld bezahlt, wir müssen diese Einladung nur annehmen, dann ist ein Platz im Himmel "gebucht". Ein Entscheidungsgebet soll den Lesern dabei helfen.
Dieses Traktat eignet sich besonders gut zur Weitergabe an suchende Menschen!
8 Seiten, Best.-Nr. 120-64, Kosten- und Verteilhinweise | Eindruck einer Kontaktadresse
Verwandte Produkte
ÖMIRLIK YAŞAVGA KALAY YETEYIM?
Ädemlerdiñ köbisi ömirlikten sebep oylangan da etpeydiler. Solardiñ arasinda öz yaşaviniñ ahiri akinda oylataganlar da, ömirlik yaşav akinda oyga berilmeydiler - olardiñ şarklari topirak bolgannan soñ ne bolar eken dep.
Drew Berrymore degen amerikan artisti (tuvgan yili – 1975), bala zamanda “Baska planetşi” degen filmde oynaganda, bulay aytkan bolgan: “Eger men menim misigimnan erte öle kalsam, oga menim otta yagilgan şarkimnin külin aşatuv kerek. Süytip men misigimnin şarkinda bolsa da yaşavimdi uzaytarman”. Ölim akinda munday bilimsizlik, oysizlik özi bolarma?
Isa Masihtiñ künlerinde Oga köp ädemler kelgenler. Olardiñ bäri buyimlari da dunaylik yaşav man baylanisli ediler:
- on avur teri marazli ädem savlik tilediler (Luk. 17:31);
- sokirlar közlerine yarik engenin izlediler (Mat.9:27);
- kaybirler asabalik ülesüvde yardam küttiler (Luk.12:13-14);
- kesarga yasak tölemege tiyislime yade tuvilma degen sorav man Oga pariseyler kelgen boldilar (Mat.22-17).
Em tek bir neşev ädem Isadan Köktegi ömirlik yaşavga kalay köşuv akinda bilmege keldiler. Bir yas ädem Isadi izlegen eken sosinday sorav berer üşin: “Yahşi Ustaz, ömirlik yaşavga yeter üşin maga ne etpege kerek?” (Luk. 18:18). Isa oga bäri bolgan zatin satip, bäri yanina baa em yuvik bolganinnan ayirilgan soñ, kelip Oga izlamaga bolayagin aytti. Tek ol yas ädem bek bay bolgan em Isadiñ keñesine izlamaga süymedi. Tübinde ol ömirlik yaşavdan özin ayirdi. Baskalar da bar ediler: derya Kökte ömirlik yaşav izlemegenler, tek Isa man raskanda, olar sol zatti bilip, ömirlik yaşavga tiyisli boluv amali man paydalanganlar. Misaliga, Zakhey Isadi tek bir körgisi kelgen edi, ama kütkeninnen kayda köpke tiyisli etildi – Isa Zakheyde konakta bolganda, tap sol şay işe turgan vakitinda Zakhey ömirlik yaşavga yol aldi. Isa bulay aytti: ”Sosi vakittan alip bu üyge kutkariluv keldi”. (Luk.19:9)
ÖMIRLIK YAŞAVGA TIYISLI BOLUVDIÑ YOLLARI
Yogarida aytilgannan sosinday tamamlav şigarmaga bolamiz:
- Kök Patşaligina ädem bir künniñ birinde tiyisli etiledi. Sizge, äziz okuvşilarga, bilmege kerek zat - bu: siz tap bügün Tengri men ömirlik yaşavga tiyisli etilmege bolasiz;
- Kök Patşaligina tiyisli etilüv kayday da bir borişlardi tolturuv man baylanisli tuvil;
- Kök Patşaligin izlev ayirim äzirlikti talaplamaydi.
Ömirlik yaşavdi izlevde bizim özimizdiñ küş saluvimiz bosina keteek. Eger biz sol yolimizda Tengri Sözine tayan-sak. Bir yirşi öziniñ halk yubantatagan artist akinda yirinda bulay yirlaydi: «Ol artist ömirlik yaşavga tiyisli bolayagi belgili, nege dese ol ädemlerge kuvaniş äkeledi». Baska bir bay hatin, Savaplik fondtiñ basşisi, baspana üyin salgan. Sol üyde 20 yarli hatin ak tölemei yaşamaga bolgan, tek bir şartti toltirayak bolsalar: olar är kün sayin bir säat boyinşa olardi saklavşi hatinniñ yanina kutkariluv tilep dua etseler.
AKIYKATLAY DA, BIZ KALAY ÖMIRLIK YAŞAVLI BOLARMIZ?
Sol zatti bizge tüsindirer üşin, Isa bizge sosinday akil söz aytti (Luk.14:16): Bir ädem (habarda ol Tengridiñ Özi eken) ulli ziyapet tizip (habarda - Kökte), köp ädemlerdi şakiradi. Tek soñ bolgan zat seyirdi tuvdiradi. Bäri şakirilganlar da birinnen soñ biri, keşirüvdi tilep, kelmeektiñ amalin ettiler. Bäri bir tilden bolganday, keşirüvdi tilediler:
Birinşi aytadi: men yer satip alganman…
Ekinşisi: men bes kosak ögiz satip alganman…
Üşinşisi: men üylengenmen, soniñ üşin barip bolmayman…
Isa akil sözin şakirmaga yiberilgenniñ sözleri men kutildi: «Sol sebepten sizge aytaman: men şakirganlardiñ birisi de Menim asimdi avizina salmayak». (Luk.14:24).
Sonnan sebep, Kök Patşaligina tiyisli bolmaga da, tap süytip oni yoymaga da boladi. Ayirgiş zat bu erde: şakiruvdi hoş körip alarmizba, yade essiz kaldirarmizba? Munnan baska bir yeñil bolgan zat barma eken? Eş te yok! Eger kaşan da bolsin bizim aramizdan köpler Kök Patşaligina kirip bolmasalar, sol zattiñ sebebi – olardiñ kalay onda kirmege keregin bilmegenlerinnen tuvil. Kerisinşe, şakiruvdi hoş körip almaganlarinda bolayak. Isadiñ akil sözindegi ol üş insan bizge körim bolmaska kerekler, nege deseñ, üşevdiñ birisi de şakiruvdi almagan em ziyapetke kelmegen! Bolsa da ziyapet halksiz kalmadi!
Şakirilganlardiñ kelmege unamagan soñ, Iye şakiruvdi är yerde yaşagan är kimge yiberdi. Tek ol endi altinsuv man yazilgan ayirim şakiruvlar tuvil, bulay aytilgan: «Keliñiz!» –degen söz boldi. Em är bir, sosi şakiruvdi hoş körip algan insan. Sol ziyapet salingan yerde özine dep simarlangan ornin tabadi. Em de ne? Ädemler kelüvde boldilar. Toparlasip ta kelediler. Biraz zaman ketken soñ, Iye endi de köp bos orinlar bar ekenin köredi! Öziniñ yalşisina: «Bar. Endi de keleek bolganlardi sol oylarinda berkit…» - deydi. Sosi akil söz bizim äligi zamandagi ällerdi bek te tuvra belgileydi.
Kökte endi de köplegen bos orinlar bar em Tengri: «Kel, öz orniñdi Kökte biyle. Akilli bol. Ömirlikte öz orniñdi alip kal. Tap bügün sol zatti et!» - deydi.
Kök aytip bolmastay älemet, soniñ da üşin Isa Masih oni mol ziyapetli toy man teñlestiredi. Korinfşilerge atalgan birinşi hatta (2:9) Kök akinda bulay aytiladi: «Köz de körmegen, kulak ta esitpegen. Ädem yüregine de kelmegen Tengridiñ Oni süygenlerge äzirlegenin». Sosi yerdiñ us-tinde Köktegi men teñlestirip bolganday eş birzat ta yok. Sonday älemet onda! Kök sol kader de baali, em biz onda baruvdiñ eş bir amalin yoymaska kerekpiz. Tengridiñ uli Isa bizge Kökke esik aşti em Ol arkali bizge onda tüsüv – aylak ta eñil. Endi tek bizim öz ihtiyarimiz bärin ayiratagan zat boladi. Em de tek ol habardagi kiska akilli üş insanday ädemler şakiruvdi almaslar.
KUTKARILUV ISA MASIHTEN KELEDI
Elşilerdiñ Isleri akinda Kitapta (2:21) biz bek mäneli sözlerdi tabamiz: «Rabbiydi (Masihti) şakirgan är kim de kutkarilayak». Yañi Antlasuvdiñ tüp negizindegi sözler bu. Elşi Paul Pilip kalasiniñ zindaninda turganda, öz karavilşisi man sözin bulay bitirdi: «Iynan Rabbiy Isa Masihke, em de kutkarilarsiñ, öziñde, savlay üyiñde» (Elş.16:31). Sosi sözdiñ, kiskaligina da karamay, ädemniñ yaşavin tanimastay türlendiretagan küşi bar. Sol ok keşe karavilşi tevbe kilip, Isaga iyergen boldi.
Tagi da bir äldi biz amalsiz bilmege tiyislimiz: Isa bizdi ömirlik ölimge, yahanemge äketetagan yoldan taydirmaga süyedi. Kie Kitaptiñ aytuvinşa, ädemler Kökte (yennette) em Yer astinda (yahanemde) ömiri turayaklar. Birinşisi – älemet, ekinşisi – yamanniñ yamani. Üşinşi yer degen yok. Ölimnen soñ bes takiyka ozganlay, ölim men bäri zat ta kutiladi degen eş birev de bolmas. Bäri zat ta Isa Masihtiñ emiri men şeşiledi. Bizim ömirlikke köşüvimiz tek bir siñar Isadiñ kolinda, em bizim Oni man tüzgen aykaslarimizga köre şeşiledi!
Bir kere lekcion okuv programmasi man men Poloniyada bolganda, biz Osvencim atli ävelgi kontslager’de ekskursionda boldik. Üşinşi reih zamanlarinda munda esapsiz avur özgerisler ozdilar. 1942-1944-nşi yillarda bu yerde bir million yarimnan artik ädemler (köbinşe - juutlar) gaz kameralarda yagilganlar. Adabiyatta sol baylanisli «Osvencimniñ yahanemi» degen söz tuvip berkitildi. Sol söz akinda men ekskursionda gaz kamerada turgan zamanda oylay edim. Bir keresine gaz kamerada alti yüz ädem öltirilgen bolgan. Tek sol ma edi akiykat yahanem?
Bizim ekskursion kübimiz sol gaz kameralardi karap yürmege bola edi, nege deseñ, munda endi birevdi de yazalamaydilar. Sosi epsiz kiyanatşilik 1945 yilda toktatilgan. Osvencimniñ gaz yahaneminiñ zaman mazhalari bolgan, Kie Kitap aytatagan yahanem – ömirlik zat.
Osvencim muzeyinde menim karamim tamdagi kaştiñ süvretine tigildi. Lagerde tutilganlardiñ birisi tamda öziniñ ümitin mik pan tirnap süvretlegen. Sosi süvretşi baska tutilganlardiñ saninda gaz kamerada öltirilgen, tek ol Kutkaruvşi Isadi bilgen. Em ol sosi yaman erde ölgen bolsa da, oga Kök aşik edi. Bizdi Yañi Antlasuvda Isa Masih sakin-diratagan yahanemde (Mat. 7:13; 5:29-30; 18:8) ädemge kutkariluv yok. Osvencim men teñlestirsek, yahanem ömiri «isleydi», soga köre yahanemde kiska ekskursion ozgarip eş bolmaydi.
Kök te ömirlik zat. Sosi yerge bizdi Tengri äkelgisi keledi. Soga köre şakiruvdi hoş körip aliñiz em de Tengrige keliñiz. Rabbiydiñ atin şakiriñiz em sol arkali öziñizge Kökte orin äzirleñiz.
Bir kün menim lekcionimnan soñ bir hatin maga tinişsizlanip sorav berdi: «Ömirlikte öziñe orin äzirlegen degen ol ne? Bu zat elgezerliktiñ burosin eske tüsiredi». Men bolsam oni man unastim: «Kim erterek äzirlenmese, sol tübinde miradina etpeek. Eger siz Gavay aralina barmaga süyseñiz, sizge billet boluvi kerek». Ol bolsa mennen tagi soraydi: «Ama billet üşin ak tölev kerek?!» «Äşe, Kökke billet üşin de tölev kerek. Tek ol billet sonday bir baa, bizim aramizda oni satip alarday kisi yok. Sosi zatka burşav bolatagan zat – bizim künalarimiz. Öz Patşaliginda Tengri eş bir künadi de körip unamaydi. Bu yaşavdiñ ahirinda Tengridiñ Kök ömirliginde bolgisi kelgen ädem bas dep öz künalarinnan bosanmaga kerek. Künalardan bosanuvdi tek künasiz bermege bolayak – em ol – Isa Masih. Tek Ol özi bizdi kutkarip bolayak! Sol zat üşin Ol öz kanin tökken, Kaşta yazalanuvdi alip».
Endi men bolsam ömirlik yaşavga tiyisli bolar üşin ne etpege kerekpen? Tengri bizim är birimizge Kutkariluvga şakirip öz sözin karatadi. Kie Kitaptiñ köp yerleri bizdi Tengri şakiruvina yavaplamaga şakiradi:
- «Tar kapidan kirmege bäri küşiñizdi saliñiz». (Luk.13:24)
- «Tevbe kiliñiz, nege dese Kök Patşaligi yuviklaydi». (Mat.4:17)
- «Tar kapilardan kiriñiz, nege deseñ keñ kapilar em keñ yol – ölimge äketediler, em köpler solar man yurediler; nege deseñ ömirlikke äketetagan kapilar tar, yol tar em köp bolmagan kaybirler olardi tabadilar» (Mat. 7:13-14)
- «Ömirlik yaşavdan ayirilma, sen oga şakirilgansiñ» (1 Tim. 6:12)
- «Rabbiy Isa Masihke iynan em de kutkarilgan bolarsiñ…» (Elş. Isl. 16:31).
Bular bäri de – bek iynandirgan bizge karatilgan şakiruvlar. Olarda äller bu zaman bek te mäneli ekeni seziledi. Soga köre, siñar duris abit – sol şakiruvga sosinday dua kepte yavap bolayak:
«Rabbiy Isa, älige deyim men tap Sen yoktay körip ayşadim. Tek bügün men Seni tanidim, soniñ da üşin birinşi kere Saga sosinday dua man ün sözimdi karataman. Men endi yennet te, yahanem de bar ekenin bilemen. Men tileymen Saga, meni yahanemnen kutkar. Oga men tiyisli etilgenmen bäri özimniñ künalarim üşin, birinşilei bolip özimniñ Saga iynanmavim üşin. Menim äligi siñar avasim – bir zamanniñ birinde em ömirlerge Seniñ yaniñda Kökte boluv. Menim bir yetimisim de, iygi islerim de maga Kökte orin simarlap bolmayagi maga belgili, tek Saga iynanuvim maga Kökke yoldi aşayak. Nege deseñ Sen meni süesiñ, nege deseñ, Sen menim üşin Kaşta ölimdi aldiñ em Öz ölimiñ men meni kutkardiñ. Soniñ üşin men Saga razilikti aytaman. Sen menim bäri künalarimdi da köresiñ– menim tuvganimnan alip älige deyim. Saga menim yaşav boyi etken künalarim belgili: men özim bilgen em de köpten mutip ta kutilgan künalarim. Sen men akinda bärin de bilesiñ. Saga menim yüregimniñ är bir imtilisi, kuvaniş bolsin, kaygiruv bolsin, belgili. Seniñ aldiñda men – aşik kitap. Äligi kebimde em de älige deyim yaşagan kebimde men Seniñ em akiykat Tengridiñ aldina kelip, em de Kökke barip bolmayman. Soga köre, tileymen Saga: maga bäri künalarimdi keşir, böten de men olar bolgani üşin ak yürekten ökinemen. Bu vakittan alip men Seni özimniñ Rabbiyim dep bilemen. Menim yaşavimdi Öziñniñ basşiligiña al. Men Sen süygendey etip yaşagim keledi.
Maga Seni men bolmaga orav etken är ne zattan tazalanmaga maga yardam et dep tileymen. Maga yañi, Sen yaratkanday, kasiet-kilikti ber. Maga Seniñ Söziñniñ - Kie Kitaptiñ akiykatligin - aş. Seniñ ol arkali maga aytayak bolgan zatiñdi añlamaga maga yardam bol, ol arkali yaşavda yañi küş-karuvdi em kuvanişti tabip üyret. Munnan alip Sen menim yan tapşirgan em izlagim kelgen RABBIYIM. Körsetşi maga endiden alip yürmege tiyisli yoldi. Meni esitkeniñ üşin Saga razilik sözimdi aytaman. Saga kelip, Tengridiñ säbiyi bolganim em zaman yetkende Seni men ömiri Kökte bolayagim akinda Seniñ söziñe iynanaman. Munnan alip endi kayday da yaşav ällerinde em de är zaman Sen meni men bolayagiñdi bilgenim – maga aylak ta üyken näsip em kuvaniş. Maga dayim da Tengri Sözin esitip turar üşin, Saga ak yürekten iynangan ädemlerdi, Kie Kitaptiñ sözinnen taymay yaşagan ümmetti tappaga Sen yardam etşi. Amin».
Professor, teknikalik ilmileriniñ
doktori Verner Gitt
Neue Artikel im Shop
-
Prof. Dr. Werner Gitt
Noghaisch: Wie komme ich in den Himmel? (lateinisch)
8 Seiten, Kosten- und Verteilhinweise
Prof. Dr. Werner Gitt
Noghaisch: Wie komme ich in den Himmel? (kyrillisch)
8 Seiten, Kosten- und Verteilhinweise
-
Prof. Dr. Werner Gitt
Noghaisch: Wie komme ich in den Himmel? (lateinisch)8 Seiten, Kosten- und VerteilhinweiseProf. Dr. Werner Gitt
Noghaisch: Wie komme ich in den Himmel? (kyrillisch)8 Seiten, Kosten- und Verteilhinweise


text:
ھär aydiki arhivlar İyul' 2019
Boksni täräqqiy ätküzüş mäsilisi muhakimä qilindi
Prezident Qasım-Jomart Toqaev käspiy boksçi Qanat İslamni qobul qildiUçrişiş davamida Qazaqstanda käspiy boksni vä balilar-šsmürlär sportini täräqqiy ätküzüş، җümlidin yezilarda boks sektsiyalirini uyuşturuş mäsililiri...
Duniya Abayni bilişi keräk
Yeqinda Qazaqstan Җumhuriyiti Prem'er-ministriniŋ orunbasari Gülşara Äbdiqalıqovaniŋ räisligidä Abay Qunanbaevniŋ 175 jilliq tävälludiğa täyyarliq kšrüş vä uni štküzüş boyiçä dšlät komissiyasiniŋ birinçi mäҗlisi bolup...
Täbrik telegrammilirini ävätti
Qazaqstan Prezidenti Qasım-Jomart Toqaev Şarl' Mişel'ğa Evropa keŋişiniŋ räisi lavazimiğa saylinişi munasiviti bilän täbrik telegrammisini ävätti. “Bügünki kündä bizniŋ ikkitäräplimä munasivätlirimiz yeŋi küç- quvätkä egä...
Hronika
Dšlät rähbiriniŋ Buyruği bilän Säule Muhanbedianqizi Aytpaeva Qazaqstan Җumhuriyitidiki Bala hoquqliri boyiçä väkil lavazimidin boşitildi. *** Dšlät rähbiriniŋ Buyruği bilän Qayrat Aytmuhambetoğli Nurpeyisov başqa işqa yštkilişigä...
Tayinlaşlar
Dšlät rähbiriniŋ Buyruği bilän Arujan Sain Qazaqstan Җumhuriyitidiki Bala hoquqliri boyiçä väkil lavazimiğa tayinlandi. *** Dšlät rähbiriniŋ Pärmani bilän Beybit Öksikbayoğli İsabaev Qazaqstan Җumhuriyiti Prezidentiniŋ Qazaqstan...
3 200 adäm häҗ säpirigä atlinidu
Biyil 3 200 qazaqstanliq häҗ säpirigä atlinidu. Säüdiya Äräpstani Korol'luği Qazaqstan üçün näq şunçilik kvota aҗratti, bu štkän jildikigä qariğanda, 200 adämgä oşuq. Bu toğriliq Märkiziy...
53 785 grant bšlündi
Bilim grantlirini eliş konkursiğa 28 miŋdin oşuq ümütkardin ärizä qobul qilidi. Bu җäriyan 13iyul'da başlinip, 20-iyul'da ayaqlaşti. Kadrlarni täyyarlaşqa barliği bolup 53 785 grant bšlündi. Uniŋdin...
Täziyä bildürdi
Qazaqstan Prezidenti Yaponiya Prem'er-ministri Sindzo Abeğa täziyä telegrammisini ävätti. Dšlät rähbiri Qazaqstan hälqiniŋ vä şähsän šziniŋ namidin Kioto şähiridiki animatsiya studiyasidä šrt ketiş aqivitidä nurğunliğan...
İşläş üçün birlişiş keräk
QHA Tiҗarätçilär assotsiatsiyasi “addiy närsilärni ihtisat qilişni” täräqqiy ätküzüşkä vä yeŋi iş orunlirini vuҗutqa kältürüşkä šz hässisini qoşuşi keräk. Qazaqstan hälqi Asambleyasi keŋişiniŋ paytähttä bolup...
#Abay175 çellendji uyğur taamliriniŋ festivaliğa ulaşti
Mälumki, biyil 30-mayda Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Prezidenti Qasım-Jomart Toqaev «Abay Qunanbaevniŋ 175 jilliğini štküzüş toğriliq» Pärmanini bäkitti. Şuniŋğa muvapiq hazir elimizda җumhuriyätlik vä regionalliq däriҗilärdä...


text:
Qırımda fevral 11 künü Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy Saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
«Prokuraturğa davetniñ sebebi – Meclis faaliyetini toqtatmağa rica etken belgisiz şahıslarnıñ şikâyeti, sanki. Çeşit sual berilgen edi, Meclis nasıl bir teşkilât olğanı, faaliyeti, strukturası, kimniñ nasıl vazifesi, meseleleri nasıl olğanı aqqında suallerni bergen ediler», – dey Smedlâyev.
Celâlnıñ özünden prokuraturğa çağırılğanı aqqında izaatları şimdilik yoqtır.
Fevral 11 künü sabasından Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirile. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber eteler. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Ukraina Milliy hatıra institutınıñ hadimi Maksim Mayorovnıñ fikrince, Aqyarnıñ 2014 senesi «Qırım baari» vaqialarında büyük rolu bar edi, çünki şeerde Rusiye Federatsiyası Qara deñiz Flotu yerleşken edi.
Böyle fikirni o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında bildirdi.
«Bu vaqialar hususan bu şeerden başlandı. Bu, belki, Aqyarnıñ bar olğan ayrı bir dünya baqışınen degil de, amma bu şeerde qanuniy şekilde Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı quvetleri, yani Rusiye Federatsiyası Qara deñiz Flotu bulunğanınen bağlıdır. Sözniñ doğrusı, Aqyar, Qırım yarımadası işğaliniñ başlanğıç noqtası, ve kelecekte Ukraina şarqında cenkke yol bergen başlanuv edi», – dedi o.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.
Qırım işğal etilgen soñ, Ukraina şarqında şimdiki vaqıtta alâ daa devam etken silâlı dava başlandı. Ukraina ükümeti o yerde Rusiye tarafından desteklengen silâlı taqımlarğa qarşı antiterroristik ameliyatnıñ keçirilmesini ilân etti. Rusiye ükümeti, Ukraina ve Ğarp bildirgen rusiyeli askerlerniñ davada iştirak etkenleri aqqında malümatını bir qaç kere red etken edi. Moskva, Donbassta tek rusiyeli «göñülliler» bulunğanını tanıy.


text:
Laşmannar
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Laşmannar (Almança: Laschmann - urman kisüçe mäğnäsendä), däwlät krästiännär qatlawı. Qorablar tözü öçe urman kiskännär, ağaç äzerlägännär. Piter I'neñ 1718. yıl 31. Ğínwar färmanı belän Qazan, Tübän Novgorod, Voronej gubernaları, ş.u. Sember öyäze yomışlı morzalar, Tatar, Mordwa häm Çuaşları ağaç kisü häm çığaruğa tüläwsez eşlärgä bilgelängännär. Laşmannar turıdan-turı Qazan admirallığına buysındırğan. 1817. yıldan eşlärenä maxsus Laşman volost idaräläre küzätçelek itkän. 1811. yılda Qazan gubernasında 60,8 meñ Laqşman bula. 1860. yıldan alar däwlät krästiännär qatlawına küçerelä.


text:
İşğal etilgen Qırımda sanatoriylerge raatlanmağa kelgenler içün COVID-19 malümatnameleri lâğu etildi
Rospotrebnadzor, işğal etilgen Qırımda tibbiy litsenziyası olğan sanatoriya-kurort müessiseleriniñ işine dair talaplarnı yımşattı. Endiden, yerleşüv vaqtında musafirlerge koronavirusnıñ olmağanını tasdıqlağan malümatnameler kerek degil.
Bu aqta, Rospotrebnadhornıñ sanatoriya-kurort müessiseleriniñ işiniñ teşkili ile bağlı tevsiyelerine deñişmelernen vesiqada yazıla.
Aynı zamanda, turistler evelki 14 kün devamında hasta olğanlarnen alâqada olmağanlarını tasdıqlağan malümatnameni köstermeliler.
“Sanatoriya-kurort müessiselerine qabul etilgende raatlanğanlarğa, kerekli vesiqalardan ğayrı, tibbiy teşkilât tarafından yolğa çıqmazdan üç kün evel berilip, 14 kün devamında hasta olğanlarnen alâqada olmağanlarını tasdıqlağan malümatnameleri olmalı”, yazıla vesiqada.
Berilgen malümatqa köre, yerleşüv vaqtında turistlerniñ sıcağı ölçelenile, soñra künde bir kere. Qapalı odalarda, diger adamlar arasında bulunğanda mıtlaqa maska kiyilmeli.
Belli olğan malümat
- Kiraz ayınıñ 15-nden başlap, Qırım sakinleri ve Qırım mekân qaydınen olğanlar içün sanatoriyler, musafirhaneler çalışıp başladı.
- Oraq ayınıñ 1-nden başlap, sanatoriya-kurort müessiseleri Rusiyeden kelgenlerni de qabul etip olacaq.


text:
Memleket basşısı Altay Kölginovti qabıldadı
Qazaqstan Prezidenti Qasım-Jomart Toqaev Nwr-Swltan qalasınıñ äkimi Altay Kölginovti qabıldadı.
Memleket basşısına elordanıñ äleumettik-ekonomikalıq damuı, Nwr-Swltan qalasın damıtu jönindegi keñeste berilgen tapsırmalardıñ orındalu barısı turalı bayandaldı.
Altay Kölginovtiñ aytuınşa, bıltır elordada 2500 ülesker qarjı qwyıp, daulı mäselege aynalğan 10 üydiñ qwrılısı ayaqtalğan. Biıl 20 üydi paydalanuğa berip, 7 mıñğa juıq üleskerdiñ problemasın şeşu josparlanıp otır.
Prezident üleskerlerge qatıstı mäseleni erekşe baqılauda wstau, sonday-aq, twrğın üy alaptarın damıtu jäne abattandıru, tiisti infraqwrılımmen qamtamasız etu qajettigin ayttı.
Memleket basşısı qala twrğındarın alañdatqan äleumettik problemalardı şeşu, qoljetimdi baspana qwrılısınıñ kölemin wlğaytu, kezekte twrğan äleumettik jağdayı tömen otbasılarğa beriletin päterlerdiñ sanın köbeytu, sonımen qatar, investiciya tartu, şağın jäne orta bizneske qoldau körsetu jayında naqtı şaralar qabıldaudı tapsırdı.
Abai.kz


text:
Dıqqat! Muhammed al-Xarezmiy atındaǵı Tashkent informaciyalık texnologiyaları universiteti Nókis filialı saylaw muddeti pitken hám bos turǵan lawazımlar ushın tómendegi baǵdarlarda tańlaw járiyalaydı.
Assistent-oqıtıwshı lawazımına:
«Informaciyalıq texnologiyaları» kafedrasına - 1 stavka, Real waqıt sistemaları (rus, ózb, qq tillerde), Jasalma intellekt (rus, ózb, qq tillerde), Maglıumatlar bazasını baskarıu (rus, ozb, kk tillerde) pánleri.
Aǵa oqıtıwshı lawazımına:
«Informaciyalıq texnologiyaları» kafedrasına - 1 stavka, Informaciyalıq qáwipsizlik (ózb tilde), Stenografiya algoritmleri (rus, ózb, qq tillerde), Kriptografiya usılları (rus, ózb, qq tillerde) pánleri;
«Programmalıq injiniring» kafedrasına – 1 stavka, Programmalastırıw (rus tilde), Mobil qurılmaları ushın programmalıq qurallar (rus tilde), Web-qosımshalardı jaratıw (rus tilde), Web-qosımshalardı islep shıǵıw (rus tilde) pánleri.
Assistent-oqıtıwshı lawazımına: tiyisli qániygelik boyınsha joqarı maǵlıwmatqa iye bolǵan pukara (magistr, diplomlı qániyge) qatnasıwı múmkin.
Aǵa oqıtıwshı lawazımına: joqarı maǵlıwmatqa iye bolǵan pukara (magistr, diplomlı qániyge), sonday-aq, ilimiy dáreje (ilim kandidatı, tiyisli qániygelik boyınsha shet mámleketleriniń filosofiya doktorı (PhD) dárejesine yamasa oǵan teńlestirilgen basqa ilimiy dárejelerine) hám ilimiy ataqqa iye bolǵan hámde bunday dáreje hám ataqqa iye bolmaǵan, biraq, oqıtıwshılıq, ilimiy-izertlew hám islep shıǵarıw isleri tájriybesine iye bolǵan pukaralar katnasıwı múmkin.
Tańlawda qatnasıwdı qálewshiler tárepinen: direktordıń atına arza, kadrlardı esapqa alıw boyınsha jeke is qaǵazı, diplomlar nusxaları, pasport nusxası, ilimiy jumısları dizimi hámde qániygeligin jetilistirgenligi haqqında qánigelik attestatı (guualıgı) nusxası tapsırıladı.
Arzalar 2018 jıl 31 dekabr kunine deyim kabıl etiledi.
Tańlaw shártleri boyınsha qosımsha maǵlıwmatlardı Muhámmed al-Xarezmiy atındaǵı TITU Nókis filialı Keńesinen biliuinizge boladı.
Mákan jayımız: Nókis qalası, A.Dosnazarov kóshesi, 74-jay.
Telefonlar: 222-46-12, 222-49-10.
Muhammed al-Xarezmiy atındaǵı TITU Nókis filialı direkciyası.


text:
Möhämmäd Ğayaz İsxaqıy
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Möxämmät Ğayaz İsxaqî atlı ir-bala bu dönyağa 1878 yılnıñ 23 fevral köne Ğiläcäddin atlı ber mulla ğäiläsendä kilä.
1938. yıldan alıp, 1954. yılğa çaqlı bulğan unaltı yıllıq çornı qaplağan waqıt eçendä Ğayaz İsxaqıynı tanıp, anı ruxıy häm ictimağıy yaqtan añlaw öçen citärlek zaman dip ışanam. Bu ışanıçqa tayanıp, şunı töğäyen räweştä äytep uzmaqçı bulam: Ğayaz İsxaqıy - här närsädän elek Tatar xalqınıñ böyek yazuçısı häm sälätle dramaturgı bula. Bu yuğarı ike sıyfatqa iä ber keşe / humanizm belän suğarılğan täqdirdä genä mäğnävi icat barlıqqa kiterä ala. Humanizm-tolerans belän häm kileşüçänlek belän cihazlanğan oçraqta ğına keşelek dönyasına şähäsärlär tudıra ala. Ğayaz İsxaqıy säyäsät säxnäsenä çıqqannan soñ, anı tar-şovinist millätçe häm çit millätkä doşman dip atawçılar buldı. Bu isä çınbarlıqnı tupas räweştä bozu bulıp tora.
Altın Urda däwläteneñ cäğräfiä wäzğiäte, ber-berenä qapma-qarşı bulğan dini, milli, ictimağıy, säyäsi häm iqtisadi töşençelärne oçraşu noqtası bulu säbäple, Tatar xalqının tarixı hiç tä şoma häm tigez barmadı. Meñ biş yöz yıllıq tarixıbız buyınça İdel yılğasında bik zig-zaglı ağışlar buldı, bik qurqınıçlı dulqınnarğa säxnä buldı. Bu kiñ / Bolğar däwläte, Altın Urda, Qazan xanlığı cäğräfiäsendä ike milli törkem, töp töşençelek küzgä çağıldı:
Törki tamırdan Tatarlar - ber meñ biş yöz yıldan birle; Slaván ıruğınnan Urıslar - ber meñ yöz yıldan birle ğömer sördelär. Kürengänçä, Tatarlar / Urıslardan dürt yöz yıl elegräk İdel-Ural buyların yawlap yäşäp kildelär. Bu süzlärdän son töp temabızğa qaytıyq äle. Min monda tarix därese birergä telämim. Tik, Ğayaz İsxaqıynıñ tuğan yılı 1878gä, yöz dä yegerme biş yıl elekke çorğa qaytabız. Ul çorda, Urıs imperiäse çit illärne yawlap kiñäyep bara ide. Patşa Aleksander II 1882 yılda azatlıq taläp itüçe terrorçılar tarafınnan üterelä. Anıñ urınına täxetkä utırğan Aleksander III, çın mäğnädä ike yözle säyäsät alıp bara. Tışqı dönyada Fransiä, Angliä häm Almaniä arasında köçlär tigezlegen urnaştıru yulı belän, tınıçlıq kiterüçe patşa isemen qazanu uñışına ireşä.
Şul uq tınıçlıq färeştäse Aleksandr III il eçendä ğomum xalıqnıñ 35 protsentın täşkil itüçe möselmannar, katoliklar, protestantlar häm buddistlar barısı da bergäläp Ortodoks dinendä bulırğa, Urıs telendä genä söyläşergä tieşlär häm ber patşağa ğına qol bulırğa mäcbürlär digän Färman (ämer) çığara. Älbättä, bu qırğıy qanunğa qarşı baş kütärülär qabınıp kitä. Änä şul däwlät terrorı xökem sörgän möxittä Ğayaz ağa, mulla häm uqıtuçı atası Ğiläcetdinnän din däreslären ala başlıy. Tuğız yıl buyına şul cähännäm şartlarında balalıq çağın uzdırğan Ğayaz İsxaqıy, Qazanğa kilep, urıslaştıru maqsatı belän açılğan «uçitelskaya şkola» yäğni uqıtuçılar mäktäbenä kerä. Allaha şöker, 1894 yılda Aleksandr III tege dönyağa küçep kitä häm Ortodox-Urıs bulmağan barça xalıq wäkilläre cähännämnän qotılıp qalalar.
Şuşındıy qırğıy qanunnar xökem sörgän ber möxittä Ğayaz ağanın humanist bulıp qaluında İslam dinenen yuğarı äxläqi qağidäläre belän/ yazuçılıq talantı, säläte möhim röl uynağan.
Ğayaz İsxaqıy 1896da uqıtuçılar mäktäben tämamlıy häm 1900 yılda berençe äsären yaza häm 1903tä säyäsätkä kerä. 1906-da Çistay törmäse belän tanışa. Barlıq bu tiskäre bäxetsezlek küreneşlärenä qaramastan Ğayaz İsxaqıy icadi eşlärennän häm jurnalistik belän törmä xäyätennän ayırılmıy. Anıñ äsärlärendä nadanlıqqa, yarlılıqqa, fanatizmğa, ikeyözlelekkä qarşı köräş ruxı anqıp tora. Nigezdä patşa çorında da, Sovet däwerendä dä Urıs däwlät xalıqları Urıslar belän berrättän awırlıqqa, qıyınlıqqa duçar bulğannar.
Ğayaz İsxaqıynıñ wafat buluına tizdän 50 yıl tula. Qollıqtağı ilenen azatlıqqa ireşüe barı tik 6 yıl ğına däwam itte. 1988 belän 1994 yıllar aralığındağı altın däwer / bik qısqa buldı.
1994 belän 2000 yıllar aralığındağı bäxetsez çor, 2001 yılda tağın da naçarlaştı. Monda tarix qabatlanuın iskä alu urınlı bulır. Putin 2002-dä xakimiätne üz qulına ala. 1882 belän 2002 yıl - oxşaşlı yıllar. 2002 häm 2014 yıllar belän 1882 häm 1894. Qalğan 12 yılğa sez üzegez bäyä biregez.
Tarix qabatlanudan ğibärät. 2014 yılda Awraziä Berlegenä kergän:
- İdel-Ural Federasiäse: (Tatarstan, Başqorstan, Çuaşstan, Muqşı-Erzä, Udmurt, Çirmeş)
- Qawqaz Federasiäse;
- Rusiä Konfederasiäse;
- Awrupa Berlege äğzası Törkiä, Qırım, Azärbaycan, Qawqaz.
Bu ideal tormışqa aşaçaq.
Ğayaz İsxaqıy isä 1954 yılınıñ 22 iyüldä Ankara şähärendä wafat bula häm üz wasıyäte buyınça İstanbuldağı Edirnekapı ziratında Yosıf Aqçurağa yaqınraq cirdä kümelä.
Xäter[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
2005 yılda Qazannıñ Waxitov rayonındağı uramğa Ğayaz İsxaqıy uramı iseme birelgän.
- Mäqäläne Bötendönya Tatar ligısınıñ maqtawlı räise, yazuçı häm jurnalist Ali Akış äzerlägän.


text:
Novonikolayevka (Yedi Quyu rayonı)
Novonikolayevka (ukraince HoBoMиkoлaïBka, KoчaH, rusça HoBoHиkoлaeBka, KaчaH, KaчaH-Бeш-Kyю) — Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 405 kişi (2001 senesi).
AtıflarDeñiştir
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
Bügin Türkiya prezidenti Rejep Tayıp Erdoğan AQŞ-qa resmi saparmen attandı. Birer apta bwrın AQŞ prezidenti Donal'd Tramp telefonda söylesu kezinde Türkiya prezidentin eline saparlay keluge şaqırğan bolatın. Erdoğannıñ AQŞ saparı 12 jäne 13 qaraşa künderi ötedi dep josparlanğan.
Kezekti saparında Erdoğan Tramppen jekelegen jäne delegaciyalar qwramımen kezdesuler ötkizedi. Kezdesulerde eki eldiñ qarım-qatınasın damıtu, qayşılıqtardı jönge salu mäseleleri talqılanadı dep kütilude. Sauda qarım-qatınasın damıtudı maqsat etken iskerlik toptardıñ kezdesui de josparlanğan.
Soñğı kezderi AQŞ pen Türkiya qarım-qatınası birqatar qayşılıqtı mäselelerge tap bolğanı belgili. Aytalıq, Süriya mäselesi, S-400 qorğanıs jüyesi men F-35 jauıngerlik wşaqtarınıñ dauı, sauda dauı, Fenhollah Gülen taqırıbı jäne kürd mäselesi boyınşa pikir alauızdığı köbirek tuıldı. Äsirese, soñğı kezderi Süriyanıñ soltüstik-şığıs şekarasına Türkiyanıñ jürgizgen äskeri operaciyasına baylanıstı eki el qarım-qatınası qayşılıqqa qaray bettey tüsken. Kezekti bas qosuda Erdoğan men Tramp arasında kürdeli taqırıptarğa arnalğan kelissöz bolatını sözsiz.


text:
Boston
Boston - AQŞ Massaçusets ştatınıñ iñ zur şähäre häm başqalası. Yaña Angliä töbägeneñ iñ ere şähäre häm AQŞnıñ iñ iske häm bay şähärläreneñ berse.
Xalıq sanı 636 meñ, Boston ölkäseneñ xalıq sanı 5,8 mln artıq.
Şähärneñ quşamatı - Beantown (Borçaq qalası).
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1630 yılnıñ 17 sentäberendä Massaçusets koloniäseneñ puritannarı şähärgä nigez sala. Berniçä yıldan AQŞnıñ berençe kölliäte - Harward salına.
XVIII qädär Boston - Britan Amerikasınıñ iñ ere şähäre, soñraq Nyu-Yorkka urın birä.
1773 yılda "Boston çäy eçüe" waqiğaları näticäsendä AQŞ bäysezlege öçen suğış başlana.
Suğıştan soñ Boston - qollıqqa qarşı köräş üzägenä äwerelä.
Bostonğa küp möhäcirlär - irlandlar, almannar, livannar, fransuz kanadlıları, italiannar, läx häm urıs yähüdläre kilä başlıy.
1970 yılda Bostonda yaña iqtisadi üseş başlana.
XXI ğasırda Boston AQŞnıñ texnologik, säyäsi üzäge xaläten yänä qaytara.
Mäğärif häm Fän[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bostonda mäşhür Harvard Universitetı, Massaçusets texnologik institutı, Boston universitetı urnaşqan.
Bostonda Aleksandr Bell telefonnı uylap çığara.
1944 yılda Eyken häm Hopper berençe tsifrlı sanaqnı uylap çığara.
Şähär klimatı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Räsmi sayt(иHrл.)


text:
Ötkän häptidä Türkiyaniŋ Sakariya şähiridä Türkiyaniŋ aliy oquş orunlirida bilim elivatqan student-yaşlar baş qoşti.
Qazaqstanniŋ Türkiyadiki älçiligi vä “Sakariya” qazaqstanliq studentlar birläşmisiniŋ täşäbbusi bilän štküzülgän mäzkür märasim «Mäniviy yeŋiliniş» programmisi, «Yaşlar jili» vä Mustäqillik künigä beğişlandi. Uniŋğa Qazaqstanniŋ Türkiyadiki älçisi Abzal Saparbekulı, Sakariya gubernatori Ahmet Hamdi Navir, TҖ ätrap muhitni qoğdaş
vitse-ministri Mujahit Demirtaş, Sakariya meri Ekrem Yuje, Çätällik vä qerindaş häliqlär birläşmisiniŋ vitse-prezidenti Said Yusuf, Sakariya universitetiniŋ rektori Fatih Savaşan, şundaqla kšrnäklik säyasätşunaslar, җämiyät ärbapliri bilän Türkiyaniŋ 32 şähiridä bilim alidiğan 200din oşuq qazaqstanliq qatnaşti.
Üç kün davamlaşqan qurultayda, elimizniŋ «Şabıt» fol'klor-etnografiyalik orkestri bilän Qazaqstanniŋ җay-җayliridin jiğilğan yaş sän°ätkarlar šz hünärlirini namayiş qildi. Şundaqla Qazaqstanniŋ Türkiyadiki älçisi Abzal Saparbekulıniŋ qatnişişi bilän mähsus brifing uyuşturuldi. . 2020-jili qazaq hälqiniŋ uluq aqini, mutäpäkkür Abay Qunanbayulıniŋ tuğulğininiŋ 175 jilliq toyini Anadoli elidä yaşlirimiz bilän juquri däriҗidä nişanlaş haҗätligini atap štti. Şuniŋ bilän billä Türkiyaniŋ çoŋ oquş orunlirida bilim elivatqan yaşlar, šzlirini oylanduruvatqan soallarğa җavap elip, keräklik mavzular häqqidä toluq mälumatqa egä boldi.
Qurultay yäkünigä muvapiq, novättiki baş qoşuş Eskişehir şähiridä štidiğan boldi. Şundaqla Türkiyadiki paaliyätçan yaşlar Noruz mäyrimini Stambulda nişanlaşqa kelişti.
Täkitläş keräkki, Sakariya Su vä kanalizatsiya mähkimisi üç älaçi studentqa stipendiya tayinlidi.
Märasim ahirida qurultay iştrakçiliri şähärniŋ tarihiy җaylirini ziyarät qildi.
Diläräm AYuPOVA,
Stambul universiteti «Türkiyat Araştırmaları» bšlüminiŋ magistranti.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Qırımda ve Donbassta "milliy ve diniy sebepli taqibatnı", qurbanları yanvarniñ 27-sinde añılğan Holokostqa oşattı.
"Holokost - insaniyetniñ tarihında qorqunçlı bir saifedir, ve ondan ders almadan, sadece çevirmek olmaz. Natsiatleniñ rejimi 12 yılnıñ içinde yeudilerni yoq ete edi. Hitler ve tarafdarlarınıñ siyaseti neticesinde 6 millionğa qadar adam öldürildi. Ukrainada bu qorqunçlı künlerni yaşadı. Amma bugün vatandaşlarımız vaqtınca işğal etilgen Donbass topraqlarında ve vaqtınca işğal etilgen Qırım topraqlarında işğalci akimiyetniñ tarafından şeklini deñiştirgen diniy ve milliy sebepli taqibattan horlana", - yazdı Facebookta o.
Ombudsmen, dünyanı birleşmege ve Holokost kibi facialar bir daa tekrarlanmasın dep, bütün küç-quvetini qoymağa çağırta.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı siyasiy, milliy ya da diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Rusiye akimiyeti bu sebeplerni inkâr ete.


text:
«Azattıq ruhı» – advokat – AQŞ konsuldığı arasındağı «eki etnikalıq qazaqtıñ bolaşağına» qatıstı tüsiniksiz şielenistiñ tüyinin taratıp kördik. Taraptar büy deydi...
29 qazan «Azattıq ruhı» aqparat agenttigi «advokat Läzzat Ahatova eki ayğa qamalğan Qıtay qazaqtarına Qazaqstan bosqın märtebesin beruden bas tartsa, Qaster men Mwrager AQŞ-qa ketetinin jäne Şıñjañdağı sayasi jağdaydan qaşıp keldik degen eki jigitke pana beruge dayın ekenin AQŞ-tıñ Almatıdağı konsulı habarlağanın ayttı» dep jariyalağan bolatın.
Öskemendegi abaqtığa qamlğan eki etnikalıq qazaqtıñ advokatı Läzzat Ahatovanıñ özimen habarlasıp, atalğan mäselege qatıstı jay-japsarın swrastırdıq. Ol «Azattıq ruhınıñ» «qate tüsingenin» jäne «asığıstıq tanıtqanın» alğa tarttı. Onıñ sözinşe, AQŞ jäne kelissöz jürip jatqan özge 10-15 memleket Qazaqstan şarasızdıq tanıtqanda ğana araşalau amalın qarastıruı mümkin.
Advokat Läzzat Ahatova:
– Qazirgi tañda biz tarapımızdan birneşe eldiñ elşilikterimen Qaster men Mwragerge Qazaqstan tarapınan bosqın märtebesin beruden bas tartsa, şet memleketke jiberuge kelissözder jürgizilip jatır. Sonıñ biri – AQŞ memleketiniñ elşiligi. «Azattıq ruhı» saytı meniñ kelissöz jürgizilip jatır degen sözimdi qate tüsinip, «AQŞ bosqın märtebesin beruge dayın» dep jariyalaptı. 10-15 eldiñ konsuldarımen kelissözder jürgizilip jatqanın, olardıñ barlığı derlik eki jigitke araşa tüsuge äzir ekendikterin, kömek körsetuge dayar ekenderin aytqan bolatınmın. Almatığa barğanda, AQŞ memleketiniñ konsulımen osı mäsele boyınşa arnayı kezdesetin bolıp kelistik. Äzirge eşqanday el bosqın märtebesin biz beremiz dep ayta almaydı, öytkeni qazirgi tañda eki jigit bosqın märtebesin basqa elderden emes, Qazaqstan memleketinen swrap otır. Zañdı räsimder ayaqtalğan soñ, araşa tüsuge dayınbız dedi.
Artınşa qazannıñ 31-i agenttik tilşisi Ämirbolat Qwsayınwlı konsuldıq ökilderine habarlasqan soñ, «AQŞ qazaq-qıtay şekarasın zañsız kesken eki jigitke bosqın märtebesin beredi degen aqparat jalğan» degen aqparat tarattı.
Osı orayda AQŞ konsuldığınan anıq-qanığın bilmek nietpen diplomatiyalıq missiya ökilderimen baylanısıp kördik.
– Keşe «Azattıq ruhı» aqparat agenttigi qazaq-qıtay şegarasın zañsız kesip ötken «QHR-dağı etnikalıq qazaqtar Qaster Mwsahanwlı men Mwrager Älimwlına AQŞ bosqın märtebesin bermek» degen aqparat taratqan bolatın. Bwl qanşalıqtı ras aqparat?
AQŞ: Bwl tarağan Qazaqstanda qanday da bir twlğalarğa AQŞ pana beripti nemese pana beruge dayın degen aqparat şındıqqa say kelmeydi. AQŞ-ta bwl jöninde öte ayqın zañdar qabıldanğan, naqtı bekitilgen pana beru processi bar. Process talaptarı tolıq orındalmayınşa, pana berilui mümkin emes.
– Agenttikke bergen swhbatında qaşıp kelgen qos azamattıñ advokatı Läzzat Ahatova «Jigitter bosqın märtebesin aldımen Qazaqstannan swrağan. Sondıqtan resmi jauaptı kütu kerek. Tek sodan keyin ğana qanday da bir äreketke köşemiz. YAğni, bas tartsa ğana Amerika tarabı olardı qabılday aladı. Bügin ğana konsulmen söylestik» degen edi. Konsulmen advokat arasında qandayda bir kezdesu, mämile nemese baylanıs boldı ma? Sizderdiñ tap sol sättegi jauaptarıñız qanday boldı?
AQŞ: Joq, Bas konsul men advokat arasında kezdesu, mämile bolğan joq. Biraq, Diplomatiyalıq ökildik bolğan soñ, biz ärdayım är türli twlğalarmen kezdesip, türli taqırıpta söylesip twramız. Biz qalıptı diplomatiyalıq qızmetimizdiñ ayasında jeke twlğalarmen ötkiziletin kezdesuler jäne swhbattar jaylı qanday da bir tüsinik bermeymiz. Biz adam qwqıqtarına qatıstı oqiğalardan ünemi habardarmız, Qıtaydağı mwsılman azşılığına Qıtay Kommunistik Partiyası tarapınan körsetilip jatqan qudalau bizdi erekşe alañdatadı.
Biz ärbir memleketti Bosqındar märtebesi turalı Konvenciyada bekitilgen keri qaytarmau qağidasın saqtauğa şaqıramız, yağni eşbir pana izdegen adam onı belgisiz tağdır kütip twrğan elge mäjbürli türde keri jiberilmeui tiis. Biz Qazaqstan Ükimeti öz zañdarın qoldanıp, halıqaralıq mindettemelerin orındaydı dep senemiz.
– Jalpı AQŞ-tıñ naqtı bekitilgen pana bolu, bosqın märtebesin beru procesi qanday, tärtiptik normaların atap aytsañız? Eki qandastıñ jağdayı uşığıp, özderi üreylenip otırğan Qıtayğa keri qaytarılıp jatsa, olardı AQŞ öz qamqorlığına aluı mümkin be?
AQŞ: Amerika Qwrama Ştattarınıñ Qıtaydağı mwsılman azşılığı ökilderin Qıtaydıñ qudalauına qatıstı wstanımı anıq – biz Qıtay ükimetin ädiletsiz türde qamauğa alınğandardı bosatuğa, sonday-aq şetelde twrıp jatqan mwsılman azşılığı ökilderin belgisiz tağdır kütip twrğan Qıtayğa oraluğa mäjbürleu jolındağı äreketterin toqtatuğa şaqıramız. Biz ärbir memleketti Bosqındar märtebesi turalı Konvenciyada bekitilgen keri qaytarmau qağidasın saqtauğa şaqıramız. Biz Qazaqstan Ükimeti öz zañdarın qoldanıp, halıqaralıq mindettemelerin orındaydı dep senemiz.
AQŞ-tıñ pana beru processi jaylı qosımşa aqparat alu üşin Wlttıq Qauipsizdik Departamentiniñ (Ministrliginiñ) mına silteme arqılı tanısuğa boladı.
P.S.: Keşe Qaster men Mwragerge ŞQO köşi-qon departamenti üş ay merzimge «Qazaqstan Respublikasınan sayasi pana swrauşı» twlğalar ekenin rastaytın kuälik bergen. Üş aydan keyin qwjattıñ wzartu-wzartılmauı aldağı uaqıttıñ enşisinde. Advokattıñ aytuınşa bwl qwjat «sonşalıqtı quanıp, süyinşi swraytın – qwjat emes». Qazaqstan «ädettegidey» jarılqay almağan jağdayda azamattıq qoğamnıñ örkenietti äm jürekti elder Sayragülge pana bolğanday, qos qaraközdi qamqorlığına alarına senimi zor.


text:
Vaqtınca işğal etilgen Qırım ve Aqyarda Rusiye prezidenti saylavına qanunsız olaraq azırlıq yapılması munasebeti ile Ukraina Yuqarı Radasınıñ dünya toplulığına muracaatı aqqında qarar, NATO Parlament assambleyası prezidenti Paolo Ali ve bütün azalarına deral yollanacaq.
Bunı martnıñ 1-nde Ukraina deputatı, NATO Parlament assambleyasındaki daimiy eyetniñ reisi İrina Friz Facebookta bildirdi.
Friz: «Martnıñ 18-nde Qırımda, bir vaqıt ötkerilgen sahte referendum kibi, saylavsız saylav keçecek. Eminim ki, Kreml tarafından Qırım yarımadasınıñ territoriyasında sahnalaştırılğan «saylav ayin-oyunı», aq-uquq ve urriyetlerniñ bozuluvları, konservatsiya etilgen nükleer anbarlarnıñ ğayrıdan işletüv içün açılması ve qoşumça arbiy quvetlerniñ yerleştirilmesine dünyada sert bir qıymet kesilmeli ve bu areketler taqbih etilmelidir. Parlament tarafından yapılğan muracaatnıñ tercimesini, Alyansnıñ Parlament assambleyası azalarınıñ haberdar etilmesi boyunca muracaatnen beraber, NATO Parlament assambleyasınıñ prezidenti Paolo Ali adına yollaymız», – dep yazdı.
Halq deputatınıñ aytqanına köre, Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ saylav kününden soñ nevbetteki adımı, yarımadada Rusiye prezidenti saylavında namzet Vladimir Putinge 99 faizniñ qol tutqanı aqqında beyanatı olacaq.
«Demokratiyanıñ temel taşlarından biri olğan saylav urriyetine qarşı kösterilgen bu qaba arsızlıqnı bütün medeniy dünya añlay. Tamam bu sebepten halqara sanktsiyalar tazyıqı devam etmek kerek, çünki bu, dünyada bir nomeralı tecavuzkârğa yol bermemek içün eñ effektiv medeniy mehnizmdir», – bildirdi Friz.
Martnıñ 1-nde Yuqarı Rada BMT Telükesizlik şurası ve Baş assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentler ve ükümetlerini ilhaq etilgen Qırım territoriyasında keçirilmesi taqdirde Rusiye prezidenti saylavlarınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti.
Rusiye prezidentiniñ saylavı 2018 senesi mart 18 kününe – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi. Onda sekiz namzet iştirak etecek – Sergey Baburin, Pavel Grudinin, Vladimir Jirinovskiy, Vladimir Putin, Kseniya Sobçak, Maksim Suraykin, Boris Titov ve Grigoriy Yavlinskiy. Rusiye prezidentiniñ saylavı ilhaq etilgen Qırımda da keçecek.
Fevral 16-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavı neticelerini tanımamağa davet etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.