text:
Elekke SSSR illärendä "cinü köne" xaqında bäxäslär däwam itä
9nçı May, Ciñü bäyräme. Bukönne, ğadättägeçä Rusiä häm elekke sovet illäre, Sovet armiasınıñ Nazi Almanyanı cinep aluların belgeläp bäyräm itälär. Läkin bu yıl bu bäyrämgä külägä töşergän äyberlär bar. Küptän tügel, Estoniädä 2nçe watan suğışına bağışlanğan ciz soldat xäykäleneñ alıp taşlanuı, ilneñ rus azçılıqları arasında rizasızlıq tudırıp, başqalada zur tärtepsezlekkä säbäbçe bulğan ide. Näticädä Talin belän Mäskäw arasında suıq cillär iste. Elekke sovet illäre arasında tarixnıñ niçek sürätlänüe turındağı sorawğa cäwapnı Azatlıq xäbärçebez citkerer.
Sovet xaqimiäte inde küptännäñ tarqaldı. Baltıq däwlätläre NATO häm Yewropa Berlegenä kergän. Läkin yıllar uzuına qaramastan, 2nçe Dönya suğışı ezläreneñ äle dä onıtılmağanın, Estoniädäge soñgı xällär tağın ber qat kürsätte.
Estoniada, Ciz soldat häykälen urınınnan alğannan soñ 26-27nçe Aprildä başqalada kilep çıqqan qarşılıqlar, Mäskäw uramnarına da cäyelde. Estoniä ilçelege aldında protestkä çıqqan xalıq Estoniägä tänqitlären belderde.
Bu xäl, Rusiä häm Estoniä xökümätläre häm xalıqları arasında zur ayrılıqlarga itärde.
Rusiä, Estonianı Yewropanı azat itär öçen Nazi Almanyağa qarşı suğışta ülgän millionlağan Sovet ğaskären xörmät itmäwdä ğayepli. Estonnar isä, bu azatlıqnıñ Estoniä öçen 5 distä yıl buyına kimsitelüenä kitergänenä ışana.
Estoniä prezidentı Toomas Hendrik İlves, bu häykäl küpçelek estonnar öçen departasiä häm ütereşlärne, illneñ cimerelüen ğäwdäländerä, dip äytkän ide.
Richard Mole, Londonda Baltıq illäre tarixçese, tarixtä mondıy qarşılıqlarnıñ yış oçrağanına basım yasap bu turında bolay di,
“1991 yılında Rus citäkçeläreneñ uñışsız säyäsäte näticäsendä, sovetlärneñ baltıq illären basıp aluı xaqiqatı cäyelä başladı häm bu illärdä yäşägän urıs millätlärenä qarşı qaraş üzgärde, häm alarnı basıp alğan imperiäneñ qaldıqları itep kürä başladılar. Bu kötelgän ber qarşılıq ide, mondiy tarixi ayrılıqlarnı tuqtatu çiten. Xäzer bu keşelär Estoniäneñ SSSRğa quşulu mäsäläsenä bötenläy başqa törle qariy başladı.”
Millätlärara qarşılıqlar buldırmas öçen ni eşlärgä? Tarixçilär tarixnı yañadan qarap çığarğa täqdim itä,
Şulayda Richard Mole fikerençä, bu täqdemnär älegä Rusiägä qağılmas.
“Rus bulmağan elekke sovet respublikaları, tarixnıñ yaña baştañ döreslekne çağıldırıp yazılıuın taläp itä. Latviada, Gruziädä basıp alununı dälillägän törle muzeylär bar. Läkin Rusiä tarafınnañ mondiy teläk älegä yuq. Şul säbäble, minem uylawımça, mondiy qarşılıqlar alğa taba äle däwam itäçäk. Rusiäneñ tabiği baylıqlarına tayanıp köçe arta barğan zur il häm köçle däwlät itep küz aldına kitergän waqıtta, uylawımça kiläçäktä yaña salqın suğış çorı başlanır. Bu suğış Rusiä häm Elekke sovetlär berlege illäre arasında gına tügel, gomum alğanda Rusiä könbatış belän bulır."
M.K.


c: text/html

text:
Quşma Ştatlarda urnaşqan häm bar dönya buylap keşe xoquqları ütäleşen küzätep barğan "Freedom House" oyışması, Rusiä bıyıl "ireksez" illär rätenä töşte dip belderä. Şul oyışmanıñ başqarma mödire Jenifer Windsor süzlärenä qarağanda, prezident Putin xakimiatendä "säyäsi qüwätne üzäkläşterü, mäğlümat çaraların cäberläw, ilneñ xoquq saqlaw sistemasın säyäsätläşterü" omtılışları arta bara. Windsor, şuşı omtılışlar Rusiäneñ avtoritar xakimiat çorına qaytuı qurqınıçın arttıra dip isäpli.
"Freedom House" oyışması irekleklärneñ törle illärdä niçek ütälüen yıl däwamında küzätep barıp, şunıñ nigezendä bar däwlätlärne öç törkemgä - "irekle", "öleşçä irekle" häm "ireksez" illärgä bülgän "Dönyadağı ireklek" xisabın äzerli. Bu eş inde 1978-nçe yıldan birle alıp barıla. Bıyılğı küzätü üz eçenä barlığı 192 ildäge häm 14 töbäktäge wäzğiatne ala. Bıyılğı xisaptan kürengänçä, 2003-neñ 1 dikäbre belän 2004-neñ 30-nçı noyäbrenä qädär çorda bar dönya buylap nigezdä uñay täräqqiat küzätelgän. Keşe xoquqlarına xörmät ğomumän alğanda üzä töşkän. Tiskäre xällär küzätelgän berdänber il bulıp Rusiä tora. Ul bıltırğı "öleşçä irekle" illär rätennän bıyıl "ireksezlär"gä töşkän. Şikle Duma häm prezident saylawları ütkärü, ildäge oppozitsiäne awızlıqlawğa yünälderelgän säyäsi üzgäreşlär kertü Rusiäneñ yänä şomlı avtoritar xakimiat çorına awışuın kürsätä dielä "Freedom House" xisabında. Mondıy tiskäre täräqqiat Rusiädä, ul äle Sovetlar berlegeneñ ber öleşen täşkil itkän 1989-nçı yıldan birle küzätelmägän bulğan. "Dönyadağı ireklek" xisabı Rusiädä barğan ayırım küreneşlär - federal'' üzäkneñ xakimiatne barı tik üz qulında ğına tuplarğa tırışuı, mäğlümat çaraları ireklegen çikläwe häm alarnı törleçä qıyırsıtuı, bäysez bulırğa tieş xoquq saqlaw häm qüwät organnarın säyäsätläşterüe telgä alına. Başqa elekke sovet respublikalarına kilgändä, alarnıñ qayberlärendä wäzğiat bıltırğıça qala birä. Bu uñaydan, Belarusne telgä alırğa mömkin, häm anda irekleklärne garantiäläw elekkeçä yaman xäldä. Belarus bügenge köndä Yevropanıñ iñ ireksez ile sanala häm anda bıyıl da xakimiatneñ oppozitsiäne bastıru, säyäsi xoquqlarnı inkär itü omtılışları köçle bulğan. Ämma qayber illärdä uñay täräqqiat tä küzätelgän. Misal öçen, Ukrainada. Prezident saylawlarına äzerlek häm anıñ näticäläre tiräsendä kilep tuğan qarşılıqlı wäzğiat ildä xalıqnıñ säyäsi äwzemlegen arttıruğa, matbuğat ireklegeneñ köçäyä başlawına kiterde dip äytelä "Freedom House" oyışması xisabında. Anda, saylawlarnıñ elekkegä qarağanda ğädelräk ütüe häm şul säbäple ictimaği-säyäsi wäzğiatneñ saflanuı bıyıl Gruziä, Äfğanstan kebek illärgä dä xas ide digän fiker belderelä. Üzäk Aziädä isä andağı bar 5 däwlät tä "ireksez" illär rätenä kerä, şular arasınnan ikese - Törkmänstan häm Üzbäkstan dönyadağı iñ zalim, irekleklärne sanğa suqmağan däwlätlär isemlegendä sanala. "Freedom House" mäğlümatına qarağanda, terrorğa qarşı köräş bıyıl da elekke yıllardağı tösle şaqtıy qırıs däwam itsä dä, demokratiä häm irekleklärne yaqlaw xäräkäte üz eşen moña qaramıy däwam itkän. Läkin qayber illärdä şäxsi häm säyäsi irekleklärne terrorğa qarşı köräşkä qorban itü tırışlıqları bar dielä "Freedom House" xisabında häm bu uñaydan Rusiä belän Üzbäkstan telgä alına.
Kärim Kamal

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Restoranda — iftar mäclese
Restoranda — iftar mäclese
Şunısı qızıq, älege yañalıqnı başlap cibärüçelär rusça häm törekçä näşer itelüçe «Dialog Awraziä» jurnalı xezmätkärläre. «Zaman-Tatarstan» gazetası redkollegiäse, Tatarstan Diniä nazäräte, yazuçılar häm jurnalistlar berlege yärdäm itkännär. Näticädä moña xätle barı tik xämer eçüne, isereşep cırlap-biüne genä kürgän restoran diwarları berençe tapqır möselmança uzdırılğan mäclesne ziarät ittelär. Bu kiçädä çığış yasawçılar ildäge säyäsätneñ awır başı yış qına möselman qärdäşlärebezneñ cilkäsenä töşüen iskärtep üttelär. Tatarstan möftie Ğosman xäzrät mäclesne tämamlap, urazanıñ soñğı un könen cähännämnän qotılu könnäre dip atadı, anıñ tän wä cannıñ zäqyätı buluın iskä aldı. Möfti ”Zaman” gazetınıñ din tormışına kiñ urın birüen maqtap ütte.


text:
III İslâm Geray
III İslâm Geray (arap urufatında: ۳اسلام كراى; 1604 – İyül 10. 1654)[1] - Qırım hanı. 1644 ile 1654 yılları arasında saltanat sürgen. I Selâmet Geraynıñ oğludır.
Yaş olğanda Lehistan ile cenk devamında İslâm Geray esir tüşip Lehistanda 7 yıl keçirdi. Azat olğan soñ Osmanlı Devletinde yerleşti. Bahadır Geray İslâm Geraynı qalğa dep tayin etti, amma ölüminden soñ IV Mehmed Geray tahtqa kelgeninen İslâm Geray kene Qırımdan ketti. Üç yıl soñra yani 1644 senesi Osmanlı sultanı, Sultan İbrahim tarafından ağası IV Mehmed Geraynıñ yerine han ilân etilgen.
Rus, ukrain ve leh tarih menbalarında III İslâm Geray ukrain qazaqlığınıñ Lehistanğa qarşı cenkinde iştirak etkeni içün bellidir. O, 1648 senesinden itibaren Zaporog qazaqlarınıñ getmanı Bogdan Hmelnitskiy ile Lehistanğa qarşı ittifaqqa ketken. Bu ittifaq Qırım Hanlığını küçlendirgendir. Birlikte 1649 senesi Zbaraj ve 1651 senesi Beresteçko muarebelerine qatılğanlardır. III İslâm Geraynıñ zan etkenine köre, qazaqlarğa qol tutqanı Qırım Hanlığınıñ şimal sıñırında Qırımnıñ dostu olğan yañı bir qazaq memleket meydanğa ketirmege yardım etmek kerek edi. 1654 senesi Pereyaslav Barışı ile Lehistan ile sulh yapıp Rusiyege qarşı birlik yaratqan.
III İslâm Geray üküm sürgen devriniñ hususiyeti Qırım Hanlıq içindeki tınçlıq edi. İslâm Geray cümert ükümdar olıp öz para ile bütün Hanlıq boyunca qurucılıq ve tamir işlerini yaptırdı.
III İslâm Geray 1654 senesi Bağçasarayda öldi ve Hansaray dürbesinde defin etilgendir. O ölgen soñ IV Mehmed Geray yañıdan han oldı.
- ↑ Mykhailo Hrushevsʹkyi, History of Ukraine-Rus': The Cossack Age, 1626-1650, Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 2002. p. 322.


text:
Sverdlovski ölkäse balaları Qazanda “Dulqınnar” digän şiğer bäyrämendä qatnaşaçaq
Sverdlovski ölkäsendä patriot-şağir Musa Cälil şiğerlären uqu buyınça balalar arasında konkurs-bäyge bulıp uzdı. Bu bäygene Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkillege Sverdlovski ölkäseneñ yäşlär belän eşläw departamentı häm ölkäneñ tatarlar tuplanıp yäşi torğan Könbatış idärä okrugı citäkçelege belän berlektä oyıştırğan ide.
Tatar awılları mäktäplärendä häm yäkşämbe mäktäplärendä uzdırılğan bäygelärdä ciñüçelär bu könnärdä Yekaterinburg şähärendä ölkä konkursında köç sınaştılar. Bilgele inde, tatar awılında yäşäp, söyläm telen yaxşı belgän balalar belän şähär cirendä üsep, tuğan telne başlıça yäkşämbe mäktäbe däräcäsendä genä öyränüçe balalarnı üzara çağıştıru qıyın. Şuña qaramastan, Yekaterinburg qızı Nazlığöl İjguzina, söyläw ostalığı yağınnan barısınnan da uzdırıp, berençe urınnı alırğa ireşte
İkençe häm öçençe urınnarnı Tübän Sırğa rayonı Şäkür awılınnan Denis Bädretdinov häm Ärtä rayonı Äceğol awılınnan İnzilä Däwlätşina büleştelär. Balalarnıñ äzerlek däräcäse turındağı sorawğa jyuri äğzası, Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkile urınbasarı Xäydär Gıyl''fanov tatar awılları mäktäplärendä Cälil icatına tieşleñçä iğtibar birelmägänlege kürenep toruın, şiğerlärne klasstan tış uqu däräcäsendä genä öyränelüen äytep ütte häm tatar uqıtuçıları tatar xalqı ğorurlanırlıq şäxeslärne öyränügä kübräk waqıt birsennär ide digän teläk belderde. İkençe jyuri äğzası, “Saf çişmä” gazetası möxärrire Minsılu İjguzina uquçılarğa şiğerlärne kübräk uqırğa, basımğa, tempqa, intonatsiägä iğtibar birergä täqdim itte. Miñsılu xanım fikerençä, rus arasında yäşäp, tatar şiğerlären öyränüçe balalarıbız buluı bik quandıra, millätebez sänğäteneñ kiläçäge buluğa ömet tudıra.
Bäygedä ciñep çığuçı balalarğa Yekaterinburg şähärendä eşläp kilüçe Milli media-xolding tarafınnan tatar kitapları büläk itelde. Şulay uq ciñüçelärneñ Qazanda uzdırılaçaq “Dulqınnar” isemle respublika konkursında qatnaşu xoquqına iä buluları balalar öçen bik quanıçlı xäbär buldı. Bu könnärdä Sverdlovski ölkäse balaları Qazan qalasına yul tottı.
Fäwiä Safiullina,Yekaterinburg.


text:
Yämäğät palatahına kemdär bara
Respublikala räsmi terkälgän yämäğät oyoşmaları, milli-mäźäni üźäktär wäkildäre töbäk yıyılışı uźğarźı. Unda İźel buyı okruğındağı ijtimaği oyoşmalarźıñ Tübänge Novğorodta ütäsäk konferentsiyahına deleğattar haylandı. Bıl konferentsiyala Räsäy yämäğät palatahına ağzalar haylanasaq.
Äle Başqortostandan yämäğät palatahında ber genä wäkil- profsoyuzdar federatsiyahı etäksehe Ämerxan Sämerxanov. Öfölä ütkän ultırışta 50 oyoşma wäkile qatnaşıp ular arahınan 20 delegat haylandı. Räyeslek iteüse Zöfär Enikeev isemlekte iğlan iteü menän zalda rizahıźlıq başlandı. Eş şunda- Yämäğät palatahına elägeü mömkinlege alğan 20 delegattıñ barıhı la tierlek yäştär oyoşmalarınan, hönäri berlektärźän. Mäśälän Başqortostan pionerźarı oyoşmahı, yäş jurnalistar berlege, Spartak oyoşmahı. Xatta Başqortostandıñ İslam miraśtarı häm Başqortostandıñ ruxi miraśı oyoşmaları la isemlekkä inderelgän. Älbittä Başqorttar qoroltayı keüek milli üźäktär, Qatın-qıźźar berlege väkildäre bınıñ menän kileşergä telämäne. Ularźı tınıslandırıu ösön Ämerxan Sämerxanov Tübänge Novgorod yaqın yul tügel, arıta, avtobusta äyźä yäştär yöröhön tip tä ögötläne. İsemlek üźgärmäy şul kileş qaldı. Barmaq aşa eşlängän yämäğät palatahınıñ ilgä käräge ni tiklem ikän huñ tigän horau tıua. Etmähä unıñ älegä tiklem binahı la, İnternetta säxifähe lä yuq
Bötä donya başqorttarı qoroltayı başqarma komitetı räyese Rumil Aźnabaev fekerensä, Yämäğät palatahında ildäge barlıq millät wäkildäre lä bulırğa teyeş. Şunhıź unıñ fayźahı şik aśtında.


text:
İKEA xäzer Qazanda da bar.
22 martta, İKEA şirkäteneñ Qazandağı kibeten, räsmi töstä, açu tantanası buldı. Anda Tatarstan Prezidentı da kilgän ide. İKEAga nigez salğan İngvar Kamrad, inde bik ölkän yäştä bulsa da, kibetneñ açıluın üz küzläre belän kürergä, dip Qazanğa kilgän ikän. İKEAnıñ bu tantanasına turı kiterep, Tatarstan tovar citeşterüläre dä üz kürgäzmäsen açıp cibärde. İKEA şularnıñ berse belän xezmättäşlek itärgä teli. Inde xäbär itkänebezçä, İKEA cirle xalıqnıñ mänfäğätlärenä dä bik iğtibarlı. Älege şirkätneñ internet säxifäsendä xäbärlär tatarça da birelep bara.
Şunıñ belän bergä, Qazanğa Şvetsiäneñ Rusiädäge ilçese dä kilde. İKEAnıñ eşen başlap cibärüe belän bergä, Şvetsiä könnäre qısalarında, Qazanda, Şvetsiä kinosı atnalığı da başlandı.
Bikä Timerova.


text:
Ekrem Çelebi - Derdimi Kimlere Desem
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Derdimi Kimlere Desem
Etiketler : Ekrem Çelebi - Derdimi Kimlere Desem türkü indir, Ekrem Çelebi - Derdimi Kimlere Desem türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Derdimi Kimlere Desem mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Derdimi Kimlere Desem türküsü, Derdimi Kimlere Desem sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Derdimi Kimlere Desem bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Ahlatta Yeşil Kovan
Ekrem Çelebi - Bizim Elin Yayla Zamanı
Ekrem Çelebi - O Yarin Kaşları Kara Değil Mi
Ekrem Çelebi - Kör Olası Bahtım
Ekrem Çelebi - Çakmak Çakmaya Geldik
Ekrem Çelebi - Zülüf Dökülmüş Yüze
Ekrem Çelebi - Başım Alıp Diyar Diyar Gideyim
Ekrem Çelebi - Doktor Benim Yaram


text:
Quşma Ştatlar Ğiraq häm Äfğanstandağı suğış säyäsäten köyläw öçen maxsus wäkil bilgeli
Prezident George Bush Aq Yortta yaña ber wazifa buldırdı. Ğiraq häm Äfğanstandağı suğış säyäsäten anda xäzer maxsus keşe köyläp toraçaq. Bu urınğa prezident general Douglas Lutenı bilgeläde. Anıñ eşe nidän ğibarätä bulaçaq soñ? Bu sorawğa älegä berkem dä tögäl cawap birä almıy. Mäğlümät çaraları şundıyraq fiker belderä - general nigezdä Washingtonnıñ suğış säyäsäten cämäğätçelek tarafınnan yaqlatu öçen cawaplı bulaçaq.
Aq Yorttan alınğan xäbärlärgä qarağanda, Douglas Lutenıñ töp eşe - prezidentnı Ğiraq häm Äfğanstandağı amerikan qorallı köçläreneñ, andağı ilçeleklärneñ ixtiacları belän waqıtında tanıştırıp toru häm yardäm kürsätü bulaçaq.
Lutekä qädär bu urınğa bilgeläw täqdime başqa berniçä xärbigä yasalğan bulğan, ämma alar barısı da monı kire qaqqan. General Lute bügenge köndä AQŞ qorallı köçläreneñ Berläşterelgän baş idaräsendä ğäskäri operatsiälär citäkçese bulıp eşli.
Amerikan başqalasındağı säyäsi dairälärdä küplär, tağın bu urınnı da buldıru nigä kiräk buldı, xärbi häm diplomatik bürokratiä Washingtonda bolay da citärlek, bu eşlärne, yäğni suğış ixtiacların barlawnı häm köyläwne Däwlät İminlege Şurası alıp bara bit inde, digän sorawlar quya.
Yalğa çıqqan amerikan xärbie Kenneth Allard fikerençä, prezident Bush xäzer suğışnıñ aldan kötelgängä qarağanda yamanraq baruın aqlaw, cämäğätçelektä yaqlawnı arttıru öçen nindider yaña yullar ezli, anıñ yaña wazifa buldıruı artında näq menä şul yata:
"Minemçä, başqalarnıñ bu täqdimne kire qağuı säbäbe dä şul - alarnıñ kübese "bu yaña ber kosmetik çara ğına" dip uylağandır. Bezdä küpmeder däräcädä yaña fikerlär betep kilä", di yaldağı xärbi Kenneth Allard radiobız xäbärçesenä.
Allard general Lutenı şäxsän yaxşı belüen, anıñ çınnan da yuğarı äzerlekle xärbi belgeç buluın da äytä, ämma xätta ul da Washingtonda utırıp Quşma Ştatlarnıñ Ğiraq yä Äfğanstandağı ğäskäri eşlären yaxşırta almayaçaq, dip isäpli.
Ämma bu xaqta başqa törle uylawçılar da bar. Brookings institutındağı ölkän xezmätkär Michael O''Hanlon, misal öçen, general Lutenıñ eşe AQŞnıñ suğış ölkäsendäge säyäsäten turıdan-turı bilgeläw bulmasa da, ul şul säyäsätne cirenä citkerep ğämälgä quyuğa zur öleş kertä alaçaq, dip uylıy. Şuña kürä anıñ Ğiraq häm Äfğanstandağı amerikan ğäskärlärenä yardäm itü mömkinlekläre bulaçaq, di O''Hanlon:
"Yaxşığamı, naçarğamı, Aq Yort üzeneñ ni eşlärgä kiräklegen añlawı xaqında qarar itte häm xäzer ul säyäsätne yaxşıraq itep ğämälgä quyarğa teli. General Lute bürokratiä kirtälären ütep eş itäçäk, anıñ wazifası şul", di Michael O''Hanlon.
Şuşı belgeç fikerençä, Washington yaña urınnı Ğiraqtağı AQŞ xärbiläreneñ häm diplomatlarınıñ üz eşlären bergäläşep cirenä citkerep başqara almawına cawap yözennän buldıra.
Kärim Kamal


text:
Rusiäneñ däwlät qaramağındağı Gazprom şirkäte kiläse yıldan Urkaina öçen tabiği gaz bäyälären nıq kütäräcägen iğlan itte. Gazpromnıñ şura räise urınbasarı Aleksandr Medvedev bügen televidenie aşa kürsätelgän belderüendä Gazprom Ukrainağa gaznı Yewropa bäyäsennän sataçaq dide. Kiläse yılda meñ kubometr tabiği gaz bäyäse 220-230 dollar bulır dip kötelä. Elegräk Rusiä Ukrainadan kiläse yılda meñ kubometr gaz öçen 160 dollar alaçağın beldergän ide. Xäzergä isä Rusiä Ukrainağa gaznıñ meñ kubometrın 50 dollardan sata. Medvedev bazar şartları üzgärü säbäple Rusiä xäzer Ukraina öçen küpkä yuğarıra bäyälär quyarğa tieş dide. Ul Kievnı gaz söyläşülären qatlawlandırırğa gäm suzarğa mataşuda ğäyepläde.
"Ukraina söyläşü protsessında waqıt suzdı häm bügen inde bez 160 dollar turında süz alıp bara almıybız. Bazar şartları üzgärde häm ul daimi üzgärep tora. Şuña kürä bez Rusiä-Ukraina çigendä bäyälärne Yewropa bäyälärenä qarap quyu turında ğına süz alıp bara alabız. Älbättä gaznı Ukrainağa qudıru çığımnarı isäpkä alınaçaq" dide Medvedev.
Kiçä Gazprom ägär dä yıl axırına qädär kileşügä ireşelmäsä Ukrainağa gaz cibärüne tuqtatu mömkinlegen belderde.


text:
Tatarstanda latinğa küçerlärme?
Tatarstanda latinğa küçerlärme?
Monda ber ömet qaldı — Rusiä prezidentı Vladimir Putin bu qanunğa qul quymas digän. Çigenerlek tä urın qaldırıldı. Ägär dä berär xalıq kirilldan başqa törle grafikada yazırğa teli ikän, alar Rusiä Däwlät Dumasına möräcäğät itep, anıñ maxsus qararı belän üzläreneñ tellären başqa grafikağa küçerä alalar. Läkin Rusiädä ruslardan qala başqa xalıqlarğa mönäsäbätne iskä alıp, moña ömet bik az, dip uylıym min. Şuña kürä, ägär dä Vladimir Putin bu qanunğa qul quya ikän, bez Rusiäneñ Konstitutsion mäxkämäsenä möräcäğät itä alabız. Çönki bu qanun ilneñ töp qanunına qarşı kilä. İnde Konstitutsion mäxkämädä dä ciñep çığa almıybız ikän, bez hiçşiksez xalıqara mäxkämägä möräcäğät itärgä tieşbez.
Sessiäneñ berençe säğätlärendä ük tağın ber çetrekle urın, tağın ber qarşılıq üzen sizderde. İnde küptän mäğlümät çaraları milek, aqça bülü mäsälälärendä Qazan şähäre xakimiäte häm Ministrlar kabinetı arasında qarşı toru bar dip täqrarlıylar. Moña räsmi dälillär dä kiterälär. Äytik, respublika konstitutsion mäxkämäseneñ 15 üktäbr qararı. Mäğlüm ki, älege qararda, qısqa ğına itep äytkändä, Ministrlar kabinetı rayonnarnıñ häm respublika ähämiätendäge şähärlärneñ, şul isäptän Qazan şähäreneñ dä, cirlegenä kergän däwlät milke belän idärä itüe xoquqı raslandı. Sessiädä şuşı qarşılıq Tatarstanda milekçelärgä satıluçı däwlät milkendäge häm munitsipal' milektäge binalar, tözelmälär häm qorılmalar urnaşqan cir kişärlekläreneñ xaqın açıqlaw öçen cir bäyäsen bilgeläw turında qanun proyektın ikençe uqılışta qabul itkändä mäğlüm buldı. Ber deputat, ğömümän, munitsipal' milek digän äyber yuq ul, dide. Qazan şähär administratsiäse başlığı Kamil İsxakov süz alıp, munitsipal' milek bar, ul Tatarstan konstitutsiäsendä qaralğan, dip belderde. Soñraq, älege qanunğa kertelgän tözätmälär öçen tawış birgändä, bu mäs’älädä deputatlarnıñ ikegä bülengäne açıqlandı. Tawış birgändä 30-lap deputat qarşı tawış birde. Qayber irekle mäğlümät çaraları, äytik «ЗBeздa ПoBoлжbя» gazetı, büdjet proektın tikşergändä dä Qazan şähäre xakimiäteneñ häm xökümätneñ qapma-qarşı pozitsiälärdä bulaçağın farazlıy.


text:
Covanni Plano Karpini
Karpini Giovanni de Plano /karPİni djovanni de plano/, ul da del Plan del Carpine, (1182 — 1.04.1252[1]), Frantsiskannar ordenı monaxı, säyäxätçe.
1245 yılda Rim papası Innocenti IV anı mäğlümat tuplaw maqsatında Mongol imperiäsenä cirbärä. Carpini böyek qağanğa Papanıñ xatın tapşıra. Ul xatta Möselman xälifälegenä qarşı bergäläşep köräşü kileşüe tözü täqdim itelgän bula. Altın Urdada waqıtta Batu xan belän oçraşa, Qaraqorımda Ügädäy ulı Göyekneñ böyek qağan täxetenä utıru tantanasında qatnaşa (1246). İlçelek wazıyfasın ütägändä kürgännären tarixı yulyazma xezmätendä ("Libellus historicus") yazıp qaldıra. Anda Monğol İnperisenä bäyle bay mäğlümattan tış törle xalıqlar, ş.i. Bolğar, Qıpçaqlar turında da bäyän itelä.
iskärmälär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ↑ XeHHиr P.HeBeдoMыe зeMли. T.3, 43—49 b.


text:
2001-neñ 11-nçe sintäbr waqiğäläre uñayınnan maxsus belderü belän "Human Rights Watch" oyışması da çıqtı, xörmätle tıñlawçılar. Mäğlüm ki, şuşı xalıqara oyışma bar dönya buylap keşe xoquqların ğämälgä quyunı, alarnıñ ütäleşen häm bozu oçraqların küzätep bara. Ayırım illärneñ terrorğa qarşı başlağan köräşendä keşe xoquqlarınıñ berençe qorban buluwı ser tügel.
11-nçe sintäbr waqiğäläreneñ ikençe yıllığı uñayınnan şuşı xalıqara oyışma, New York häm Waşingtondağı mäğlüm terror höcümnärendä hälak bulğannarnı ğına tügel, ğomumän ğadi xalıqqa qarata yasalğan bar şundıy zur höcümnärdä uzğan yılda ülgän başqa keşelärneñ dä ruxın iskä ala. İndoneziädäge Balidän alıp Ğiraqtağı Näcäfkä häm Hindstandağı Bombeygä qädär yözlägän keşe säyäsi maqsatlarda oyıştırılğan köç qullanu oçraqlarında üterelde, Berläşkän Millätlärneñ Bagdadtağı idaräsen şartlatu humanitar eşçänlek alıp barğan xezmätkärlärgä qarşı höcümnärneñ iñ yuğarı noqtası buldı, İzrail häm basıp alınğan cirlärdä fälästin qorallı törkemnärneñ intihar höcümnärendä distälägän keşe yuq itelde dip başlıy üz belderüwen "Human Rights Watch". Şuşı cinayätlär ğadellek taläp itä, terror ğämälläre keşe xoquqlarınıñ häm ğomumkeşeçelek qanunnarınıñ töp qimmätlärenä kizänä, şuña da höcümnär öçen cawaplılar xökemgä tartılırğa tieş dielä belderüdä. Läkin terrorğa qarşı köräşkä ğädättän tış finans häm matdi köçlär birelep, monıñ tiräsendä säyäsi ritorika citärlek bulsa da, terrorğa qarşı çaralarnıñ zur öleşe, üzeneñ töp maqsatı - qanuniat häm fundamental'' irekleklärne saqlıysı urınğa alarnı bozuğa kiterä di "Human Rights Watch" oyışması. Bar dönya buylap törle däwlätlär terrornıñ artuwına, ğäyepsezne ğäyepledän ayıra almağan yaña qanunnar häm qırıs çaralar belän cawap qaytardı, küp kenä illär, artqa çigenü bilgese bularaq bäyälänerlek anti-terror qanunnarı qabul itte, alar xökümätneñ, töp irekleklärne boza alırlıq totqarlaw häm küzätü wäkalätlären arttırdı. Şunnan soñ belderüdä ayırım illär misal itep kiterelä. Quşma Ştatlarda, mäsälän, terrorğa qatnaşı buluda ğäyeplängännärneñ bik azı ğına mäxkämägä barıp ireşte, yözlägäne isä dönyadan ayırılıp häm älegä räsmän ğäyeplänmägän kileş yä Guantanamoda, yä Quşma Ştatlarnıñ üzendä xärbi nığıtmalarda, yä dönya buylap başqa amerikan nığıtmalarında totqında yata. Hindstanda Terrornı kisätü qanunı säyäsi köndäşlärgä, dini azçılıqlarğa, qabilälärgä, xätta balalarğa qarşı qullanıla. Rusiä häm Qıtayda xakimiat terrorğa qarşı köräş digän bulıp üzeneñ Çeçnä häm Könçığış Törkestandağı opponentlarına qarşı qanlı suğış alıp bara, häm yış qına bu xäzer elek tänqiti bulğan Könbatış däwlätläreneñ şıpırt qına yaqlawı belän eşlänä di üz belderüwendä "Human Rights Watch" oyışması. Azaqta ul, terrornı barı tik xärbi yäisä qırıs iminlek çaraları belän genä ciñep bulmıy, çın iminlekkä keşe xoquqları saqlanğan moxittä genä ireşergä mömkin digän fiker belderä.
Kärim Kamal, Praga


text: Çeçnyäla keşelärze küpläp urlawzar dawam itä, tip belderze bögön respublik xökümäte räyese urınbasarı Movsar Xämitov. Unıñ mäglümättäre buyınsa, yıldıñ täwge 6 ayında Çeçnyäla 267 keşe urlanğan. Xoquq haqlaw orğandarı tik 5 yenäyätte genä asıqlağan. Xämitov bildäläwensä, tınıs xalıqtı urlawğa qorallı çeçendarzıñ da, Räsäyzeñ törlö kös struqturalarınıñ da qağılışı bar. Räsäy prezidentınıñ Çeçnyäla keşe xoquqtarı buyınsa maxsus wäkile Abdul Xäkim Sultığov bığa tiklem yaqın arala Çeçnyäla häläk bulıusılar häm xäbärhez yuğalıusılarzın berzäm banqı buldırılasaq, tip beldergäyne.


text:
Tatarstan İntellektual Milek Agentlıgı (TAİS) yañadan oyıştı
Tın-tawışsız ğına Tatarstan İntellektual Milek Agentlıgın (TAİS) kinät yabıp quyğannar ikän. Suverenitet şawqımında barlıqqa kilgän bu möstäqil oyışmanı yazuçı Räfkät Kärämi citäkli ide. Ul avtorlarnıñ xoquqın yaqlap kilde. Xäzer yazuçılar, kompozitorlar, artistlar häm başqalarnıñ intellektual xoquqın nindi oyışma yaqlayaçaq? Uzğan yıl axırında ber törkem zıyalılarıbız cıyılıp, älege oyışmanı yaña baştan qorğannar ikän. Ul xäzer Däwlät qanatı astınnan çığıp, yañaça yäşärgä tieş bula. Älege oyışmanıñ idarä räise itep yazuçı, Abdulla Aliş isemendäge büläk laureatı, Tatarstannıñ atqazanğan mädäniät xezmätkäre, respublika radiosınıñ ädäbiät-sänğat tapşırular direktorı Cäwdät Därzaman saylandı.


text:
Bädräf käğäze “qissası”
Bu yäkşämbe könne Qazan şähäreneñ “Okean” tuqtalışında da “Mäskäw bazarı”nda da , ğomumän, şähär buylap ap-aq törgäklär eçendä keşe şaqqattırırlıq närsälär sattılar. Anıñ yanına yaqınraq barıp qarasañ ber dä huş kitärlek närsä yuq ikän , tik bu bädräf käğäzeneñ bäyäse 2 sum 80 tien ikän. Keşelär yığılıp kitep aldılar.Ä käğäzdä yazılğan süzlärne uqıp qarasağız , rusçası:“Bumağa iz Kazani” diep yazılğan, ä tatarçası :“Kazadan tualet käğäze”diep yazılğan. Käğäz yasawğa zakaz birgän “Stelz” açıq aksionerlıq oyışmasınıñ adresı da telefonı da kürsätelgän. Bez alarğa :.“Ni öçen bädräf käğäze Qazadan”,- dip iğlan itelü turında sorap, “Stelz”qa şaltırattıq. Oyışmanıñ citäkçese äytüençä, alarğa bu bädräf käğäze törelgän tışlıqnı Tübän Novgorod şähärendä yazıp birgännär ikän.Şul säbäple bu oyışmanıñ kommersiä citäkçese Sergey Gomijev qazanlılardan häm tatarstanlılardan ğafu ütenä.Dimäk, Qazannan”süze urınına “Qazadan” dip yazunıñ xata ikänlegen käğäz citeşterüçelär añlağan, yalğış tözätelä. Säwdä noqtalarında , reklamalarda tatarça yazularda xatalar bulmasın öçen nindi çaralar kürelä soñ?,- digän soraw belän Tatarstannıñ qullanuçılar mäğlümat üzägenä möräcäğät ittek. Anıñ citäkçese Älfinur Latıypova menä närsälär dide. “Bezneñ üzäk 1998 yıldan birle eşli. Bez citeşterüçelärgä mäğlümat kenä birä alabız. Ämma bezneñ alarnı cawapqa tarttırırğa xoquqıbız yuq.Zakon bar , ämma zakonnı ğämälgä aşıra torğan oyışma da yuq, häm mexanizm da eşlänmägän”. Bu waqiğadan şul açıqlana: bügenge köndä Tatarstanda produkt äzerli torğan oyışmalarğa tovarlarğa tatar telendä dä döres itep isem birergä yärdäm itüçe kadrlarnıñ citeşmäwe açıqtan açıq kürenä. Produktsiä citeşterüçe oyışma citäkçeläreneñ teläkläre, häm qullanuçılarnıñ xoquqları ütälsen öçen bügenge köndä milli kadrlarda moxtaclıq bik zur.Tatarstan xökümäte qarşındağı “Tatarstan respublikasınıñ xalıqları tellären saqlaw” bülegeneñ citäkçese Kim Miñnullinnıñ fikeren dä tıñlağız. “2004-2013 yılğa qädär bulğan respublikada yaña programma qabul itelep kilä.Bu programmada ike tellekne ğämälgä aşıru mexanizmnarın buldıru qaralğan”,-dide ul. Bügenge köndä xatalı äyberlär kürensä dä , aldağı köndä inde Tatarstannıñ başqalası Qazan şähärendä uramnarda da kibetlärdä dä tovarlar da tatar telendä yazılğan xatalı yazular, kimergä tieş. Tatar telen döres qullanmağan öçen cawaplılıqqa tarttıru mexanizmı äle haman eşlänmägän. Şulay uq mömkin bulğan qädär tatarça yazular yazıla, qaywaqıt xatalar da cibärelä alarnı tözätep tä bula. Ä iñ möhime - tellärgä tigez qaraş kürsätergä niät bulğanda, teläk bulğanda, barısına da ireşergä mömkin. Qazan şähärendä iğtibar belän qarasañ, äle küp kenä tovarlarda tatarça yazılmağannarı da citärlek.Başta belderüebezçä bädräf käğäze “Qazadan” dip yazğan “Stelz”oyışması ğafu ütende. Dimäk alar tarafınnan başqaça mondıy xäl bulmayaçaq.Ä bötenläy tatarça yazmağannarı ğafu ütenep tä mäşäqätlänmi. Mälikä Basıyr, Qazan .


text:
Tatar telen uqıtu nigä uñış qazanmıy?
“Konferensiädä Tatar däwlät gumanitar institutınnan, Qazan däwlät pedagogika universitetınnan ğalimnär, Tatarstan mäğärif xezmätkärläreneñ belemen kütärü häm yañadan äzerläw institutı möğallimnäre, Tatarstan Respublikası Mäğärif ministrlığı belgeçläre qatnaştı. Ğalimnär respublikada milli mäktäpneñ bügenge xäle, anıñ nindi bulırğa tieşlege, rus mäktäplärendä tatar telen uqıtunı kamilläşterü häm milli tärbiä nigezlären buldıruğa üz qaraşların belderdelär. Şulay uq alar tatar xalqı häm Tatarstan tarixı xaqında fiker alıştı.”
Bu konferensiädä süz nigezdä kamıl milli mäğärif sistemasın tözü, zaman taläplärenä cawap birerlek tatar gimnaziä-mäktäpläre eşçänlegen tä'min itü turında bardı.
İnde 10 yıldan artıq “Tatarstan Respublikası xalıqları telläre turında”ğı Tatarstan Respublikası qanunı nigezendä tatar telen rus balalarına uqıtunıñ nigä uñış qazanmawı säbäpläre dä bilgele buldı. Alar öçen tatar tele däreslekläre tözegän ğalim Albert Äsädullin rus balalarınıñ tatar tele üzençäleklärenä ütep kerä almawın, materialnı yatlap tügel, ä söyläm telen üsterep kenä nindider kürsätkeçlärgä ireşep bulaçağın bilgeläp ütte.
Bilgele bulğança, bügen Tatarstan häm tatar xalqı tarixın yazu häm anı mäktäplärdä döres itep balalarğa citkerü problema bulıp qala birä. Bu turıda 2002 yılnıñ avgust ayında Aqtanışta ütkän mäğärif xezmätkärläre respublika konferensiäsendä prezident Mintimer Şäymiev tä äytep ütkän ide. Tatarstan Respublikası Fännär akademiäsennän Marat Gimadiev üz çiratında tatar xalqı tarixın tulı itep yazu, tarixnı uqıtunıñ konseptual' eçtälegen eşläw, däresleklärneñ metodik yağın kamilläşterü mäsällärenä tuqtaldı. “Bügenge köndä tatar tarixı äle citärlek üzläşterelmägän, Tatarstanda yäşäwçe başqa xalıqlar tarixı belän dä şul uq xäl”, - dide.
Xäzerge zamanda iñ üzäkkä ütkän tağın ber mäsälä – milli tärbiä probleması da cıyında kütärelmi qala almadı. Bu mäsälägä bağışlanğan çığışlardan şul añlaşıldı: tärbiä eşe ideologiägä nigezlänergä tieş. Bez bügen milli tärbiä birüdä şäriğät qanunnarındağı qimmätlärne qullana alabız, şul maqsattan uqıtuçılarğa uqıtu-metodik bazanı ğına äzerläp birü zaruri ikän.
Barıbız da yaxşı beläbez: mäktäp-gimnaziälärdä tatar telendä uqığan bala rus telendä belem birüçe yuğarı uqu yortında yuğalıp qalırğa mömkin. Cıyında yuğarı mäktäptä predmetlarnı tatar telendä uqıtu probleması da kütärelde. Qazan däwlät arxitektura häm tözeleş akademiäse ğalime Nail Tuktamışev üz uqu yortları täcribäse belän urtaqlaştı.


text:
Rawil Buxaraev Qazan jurnalistları belän oçraştı
Comğa könne Qazanda ber qızıqlı oçraşu uzdı. Tatmedia agentlığınıñ brifinglar zalında bilgele yazuçı, şağir, jurnalist Rawil Buxaraev jurnalistlar belän oçraştı. Rawil Buxaraev Qazanda tuıp üssä dä, xäzerge köndä Londonda yäşi, BBC radiosında eşli. Tatarstandağı kollegaları belän dä ul nigezdä şuşı kompaniä, anıñ eşçänlege xaqında söyläşte, BBCnıñ eş prinsipları, maqsatları belän tanıştırdı. Şulay uq ul üzeneñ niçek itep Londonğa barıp çığuın, xäzer eşli torğan radioğa nindi räweştä kilep kerüe xaqında söyläde. Anı tıñlarğa comğa könne Tatmediağa keşe ällä ni küp kilmäsä dä, söyläşü bik qızıqlı häm canlı ütte. Rawil Buxaraevqa üze eşlägän kompaniä turında ğına tügel, başqa dönyaküläm mäglümät çaraları turında beleşmälär birergä, alarnıñ eşçänlege xaqında söylärgä turı kilde.
Sorawlar da küp birelde. Tatarstan yäşläre gäcite jurnalistı Flera Nizamova, mäsälän, BBC radiosı belän Svoboda/Azatlıq radiosınıñ ayırması belän qızıqsındı. Rawil Buxaraev süzlärenä qarağanda, BBSnıñ da eş prinsipları Azatlıq radiosınıqınnan ällä ni ayırılmıy. Ä menä Rusiä mäğlümät çaraları, anıñ fikerençä, mäğlümät birgändä yış qına anı artıq xisle itep citkerälär. Ğomumän, söyläşü menä şulay törle mäğlümät çaraların çağıştıru, analizlaw räweşendä bardı. Aralaşu waqıtında süz sentäber başındağı Beslan şähärendäge waqiğalar xaqında da bardı. Rawil Buxaraev BBC teleradiokompaniäseneñ älege faciğäne yaqtırtuı turında da äytte.
Xäyer, Rawil äfände tuğan yağına bu oçraşu öçen genä qaytmağan. Qazanda küptän tügel genä şağirneñ Kazanskie snega dip isemlängän şiğerlär cıyıntığı da dönya kürgän. Şulay uq, anıñ plannarında Qazannıñ meñyıllığına äzerlek qısalarında Söyembikä baletın quyu da bar. Şuşı ideyä belän ul kompozitor Şamil Şärifullinğa möräcäğät itkän. Başqalanıñ yubileyına büläkne respublikanıñ al’pinistları da eşlärgä bulğannar. 2005 yılda alar Tyan’-Şan’ tawlarınıñ ber böyeklegenä Qazannıñ meñyıllığı digän isem quşaçaq. Monıñ öçen Kiläse cäydä 12 tatarstanlı Tyan’-Şan’nıñ 5 meñ metr böyeklektäge isemsez ber tawına menäçäk. Älege tawlar urnaşqan Qırğızstan belän şuşı isemne birü xaqında söyläşülär inde ütkärelgän ikän.Gölnaz İlgizär


text:
Başqortstan mäktäplärendä soñğı qıñğıraw
Başqortstan mäktäplärendä dä comğa könne küplär öçen soñğı qıñğıraw yañğıradı. Bıyıl respublikada 42 meñ bala 11 nçe sıynıfnı häm 51 meñ bala 9 nçı sıynıfnı tämamladı. Şuşı uñaydan barlıq mäktäplärdä dä bäyräm tantanaları oyıştırıldı. Mäğärif ministrı Zinnät Allayarov isä barlıq uquçılarnı häm alarnıñ uqıtuçıların çirattağı uqu yılı tämamlanu häm çığarılış sıynıf balalarınıñ zur tormış yulına ayaq basuı belän qotladı.
Bıyıl da Başqortstanda Berdäm däwlät imtixanı sisteması qullanılaçaq. Şunıñ belän berrättän tağın ber yaña alımnı kertergä qarar ittelär. Anısı här töbäktä munitsipal' däräcädäge tikşerü nigezendä tormışqa aşırılaçaq. Şul xaqta bügenge tantanalar barışında Başqortstan mäğärif ministrlığınıñ ğomum belem birü mäktäpläre bülege mödire Räşidä Küsäbäyeva mäğlümat birde.


text:
Niyazovnıñ üleme Törkmänstanda xakimiät buşlığı tudırdı
Törkmänstan Sovet Sotsialistik Respublikasında 1940 yılnıñ 19 fevralendä tuğan häm ul respublikadan üzeneñ säyer dönyasın tözegän Saparmurat Niyazov 21 dikäber irtäsendä wafat itte. Ul Törkmänbaşı, bäysez Törkmänstannıñ ğömerlek prezidentı ide. Anıñ xakimiäte çorında xätta ay isemnäre dä Niyazov häm anıñ ğailäse belän bäyläp üzgärtelgän ide.
Sovet sisteması birgän mömkinleklärne tulısınça faydalanu öçen yätim Niyazov bik nıq tırışa. 62 yılda Kommunistlar partiäsenä kerä, 67-dä Leningrad politexnik institutın tämamlıy. Törkmänstan sovet sotsialistik respublikasınıñ elektr stansiäsenä eşkä urnaşıp soñraq respublikadağı komunistlar partiäsendä bik möhim wazıyfalar bili.
1985 yılda ul Törkmän SSRnıñ ministrlar şurası räise häm Törkmän komunistlar partiäseneñ berençe sekretare itep bilgelänä.
Sovetlar Berlege citäkçese Mixail Gorbaçev başlağan üzgärtep qoruda Niyazov bitaraf küzätüçe bularaq qantaşa diärgä mömkin. 1991 yılnıñ avgustında Gorbaçevqa qarşı fetnä oyıştırılğaç ul fetnäçelärne yaqlıy. Ämma Sovetlar Berlegen saqlap qalu mömkin tügellegen añlağannan soñ 91-dä Törkmänstan bäysezlek iğlan itä.
Sovet qısalarınnan qotılıp bäysezlek alğannan soñ elekke tıynaq partiä funksionerı tiz genä üzen bäysez Törkmänstandağı barlıq xakimiätneñ üzägenä quya. Yaña ildä 92 yıldağı prezident saylawlarında ul bäxässez ciñep çığa häm şunnan birle başqa prezident saylawları ütkärelmi.
93-tä ul Törkmänbaşı digän isem ala. 99-da Xalıq Mäsläxäte dip atalğan Törkmänbaşınıñ kesä parlamentı anı ğömerlek prezident dip iğlan itä.
Xalıq Mäsläxäte kiläse sişämbedä, 26 dikäber könne yaña citäkçe turında söyläşü öçen cıyılırğa tieş. Ämma 3 meñläp keşene tuplağan bu cıyın moñarçı ğädättä barı tik yılına ber tapqır cıyılıp Niyazovnıñ barlıq qararların raslaw belän genä şöğellänä ide. Xäzer isä alarğa Niyazovnığı bulmağan, başqa keşeneñ qararların çığaraçaqlar.
Älegä premyer ministr urınbasarı, sälamätlek saqlaw ministrı, 49 yäşlek Gurbangulı Berdemöxämmädov citäkçe wazıyfaların ütiäçäge iğlan itelde. Ämma anıñ waqıtlı citäkçe itep kem saylağanlığı açıq tügel. Teş däwalawçı bulırğa uqığan Berdemöxämmädov xökümät citäkçelge basqıçlarınnan bik tiz kütärelde. Däwlät televideniesendä şundıy belderü buldı.
"Törkmänstan ğädätläre nigezendä prezident Niyazovnı cirläw komissiäse tözelde. Däwlät cirläw eşlären oyıştıru komissiäse citäkçelege komissiä başlığı itep premyer ministr urınbasarı, sälamätlek saqlaw ministrı Gurbangulı Berdemöxämmädovnı sayladı" dielde.
Törkmänstanda küp kene sovet çorı ğädätläre saqlandı. Sovet çorında ülgän citäkçene cirläw eşlären citäklägän keşe cirläwdän soñ üze citäkçegä äwerelä ide.
Ämma Berdemöxämmädovnı citäkçe itep saylaw ilneñ konstitutsiäsenä qarşı kilä. Konstitutsiädä 3 ayğa citäkçelekne parlament başlığı üz qulına alırğa tieş häm şul waqıt eçendä prezident saylawları ütkärelergä tieş dielgän.
Parlament başlığı Ovezgelde Atayevnıñ xäzer qayda buluı mäğlüm tügel, televideniedä dä anıñ iseme citäkçelekkä namzät bularaq telgä alınmadı.
Törkmänstan belän televon aşa bäyläneşkä kerü mömkin tügel diärlek. Bügen Azatlıq radiosınıñ andağı xäbärçeläre belän söyläşü dä mömkin bulmadı.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Ğiraq räsmiläre bügen ilneñ 3nçe zur şähäre, Mosulda, kierenkelek artu säbäple, aşığıç räşweştä ğädättän-tış xäl kertte. Şähärdä berniçä bäreleş bulağn, şul isäptän, amerikan xärbilärenä ike höcüm yasalğan. Ber kön elek töñge komendant waqıtı Bagdadta kertelgän ide. Düşämbedä täwlek äylänä ğädättän-tış xällär Falluca belän kürşe Ramadida kertelde. Ul arada 15 meñläp amerikan häm Ğiraq xärbie Fälluca qalasın ğisyançılardan arındıru operatsiäsen däwam itä. Amerikan xärbiläre äytüençä, kimendä 11 amerikan xärbie häm 2 Ğiraq xärbie hälaq bulğan. Ğiraqnıñ Qızıl Xac oyışması xezmätkäre Äbdel Xämid Sälim süzlärençä anıñ oyışması Fälluca xalqına yärdäm kürsätä:
Audio (Äbdel Xämid Sälim): "Qızıl Xac oyışması Fällucağa yärdäm cibärä, şähär xalqı, qorbannarğa yärdäm itü öçen aşığıç yärdäm komitetı tözelde. Xäzer tabiplar äzerläw bara."
Ğiraqtan kilgän başqa xäbärlärgä qarağanda, Samarra, Balad häm Tuz şähärlärendä yulğa quyılğan bombalar şartlaw näticäsendä Ğiraqnıñ kimendä 7 politsiä xezmätkäre häm ber amerikan xärbie hälaq bulğan.


text:
Matbuğat: "gaz suğışı", Yewropa Berlege häm töreklär, dönyanıñ yaña "cide moğcizası"
Rusiä belän Ukraina arasındağı gaz suğışı şul illärdä genä tügel, bar dönya buylap mäğlümat çaraları üzägendä tora, xörmätle tıñlawçılar. Anda Mäskäwneñ tabiği baylıqlar belän säwdäne säyäsi maqsatlarda qulanuına, monıñ yuğarı citäkçelek - prezident däräcäsendä eşlänüenä iğtibar itelä.
Yewropa Berlegendä räislek 1-nçe ğinwarda Britaniädän Austriägä küçü uñayınnan şul uq "Times" "Vena yänä töreklärneñ Könbatışqa höcümen tuqtatırğa cıyına" digän mäqälä bastıra. "Altı ayğa Yewropa Berlegendäge räislek Austriägä küçü belän tarix yänä qabatlana", dip yaza "Times". "3 ğasır çaması elek, 1683-nçe yılda Austriäneñ Habsburglar ğäskäre, poläk köçläre yardämendä Venanı qamap totqan ğosmanlılarnı tar-mar itep, alarnıñ Könbatışqa höcümen tuqtatqan ide. Tarix xäzer dä Austriäne Törkiäneñ Yewropağa quşılu omtılışı belän qaldıra - Berlektä räislek itüçe il bularaq älege mäs''äläne aldağı 6 ayda näq menä Vena alıp baraçaq. Uzğan üktäbrdä, Yewropa Berlegeneñ Törkiä belän räsmi söyläşülär başlap cibärüen xäl itkändä, moña ezlekle räweştä qarşı çığuçı, Törkiägä äğzalıq tügel, barı tik "tığız xezmättäşlek" kenä täqdim itkän berdänber il bulıp Austriä torğan ide, dip iskä töşerä Britaniäneñ "Times" basması.
İkençe ber britan mäğlümat çarası, bu yulı BBC-neñ İnternet säxifäse, yaña yıl belän bar dönya buylap xäzerge zamannıñ "cide moğcizasın" açıqlaw proyektı başlanıp kitüe turında xäbär itä. Tarixtan mäğlüm bulğança, cihannıñ 7 moğzisasın 2 meñ yıl elek äle borınğı yunannar, döresräge fälsäfäçe Filon Bizantinlı bilgelägän ide, ämma alar arasınnan bügenge köngä qädär Mısırdağı firğäwen piramidaları ğına saqlanıp qaldı. Xäzer maxsus oyıştırılğan, Şvitsariädä urnaşqan "Cide moğciza" waqıfı isemlekne yañadan tözüne täqdim itä häm dönya cämäğätçelege qaramağına, kürenekle arxitektorlardan toruçı törkem saylap alğan 21 qorılmanı çığara. Saylaw bar dönya buylap ütäçäk, häm ul ber yıl däwam itäçäk. Bügenge çornıñ "cide moğcizası" kiläse yıl başında - 2007-neñ 1-nçe ğinwarendä iğlan iteläçäk. Täqdim itelgän qorılmalar arasında Afindağı Akropolis, New Yorktağı İreklek häykäle, Parisdağı Eiffel manarası, Qıtaydağı Böyek Qıtay diwarı, Rimdäge Colosseum, Mäskäwdäge Kreml'', Sydneydağı Opera teatrı binası, Hindstandağı Tac Mahal sarayı da bar, dip xäbär itä BBC üz säxifäsendä.
Kärim Kamal


text:
Çallıda abortqa qarşı kürgäzmä
Älege kürgäzmä "Feniks" dip atalğan cämğiät başlanğıçı belän oyıştırıla. Cämğiätneñ aktiv ägzaläre Larisa häm Andrey Orlov yäş bulularına qaramastan, 4nçe balaların alıp qaytırğa cıyınalar. Alar, aqça qıyınlıqları abort yasawğa säbäp bula almıy digän fikerdä toralar häm menä abortqa qarşı kürgäzmä oyıştırıp, demografik krizis belän köräşergä uylıylar. Alar äytüençä, könbatış illärendä bala posobieläre zur bulsa da, töp xalıq kimügä bara. Alar uylawınça, demografik problemanı xäl itüdä prezident Putin säyäsäte näticäse bulsa da, axırğaça tügel. Keşelärneñ añın, fiker yörtülären üzgärtergä kiräk, dilär alar. Kürgäzmä äsbaplarına küz salıyq. Biredä qızlarnıñ saflığına, ana keşe böyeklege xaqında videofil''mnar kürsätelä, leksiälär uqilar, yazma materiallar täqdim itälär. Qızıqlı ğına dokumentlar da bar. Şundıylarnıñ berse- Adol''f Gitler boyırığınıñ küçermäse. Eçtälege mondıy- suğış waqıtında alman yegetläre başta öylänergä, bala buldırırğa, annan soñ ğına frontqa cibärelergä tieş bulalar.
Kürgäzmädä şaqtıy qurqınıç närsälär dä bar. Mäsälän, qan tösenä buyalğan, tabiplar abort yasağanda qullana torğan, kiskeçlär, özgeçlär, qısqıçlar cıyılması. Kürgäzmägä kilüçelärneñ küpçelege 9-11 nçe sıynıflarda uquçılar, uçilişçe, yuğarı uqu yortları studentları buluın isäpkä alsaq, ğibrät alırlıq qorallar. Abort instrumentlarına kartinalar galereyasınıñ ölkän fänni xezmätkäre Älfiä Garipova belän säyäxät yasıybız:
"Abort instrumentları quyılğan bülmägä kerü qız balalarğa mäcbüri tügel. Läkin küpläre teläp kerälär, kiräkle mäğlümatlarnı alalar. Qayberläre bik aptıraşçığa, çönki kübese älege instrumentlarnı berençe tapqır ğına kürä. Ä mäktäptä süz belän alğan mäğlümat citärlek tügel. Şuşında uq ana qarınındağı törle srokta abort yasaluçı bala yaralğısı mulyajları da bar."
Ölkän fänni xezmätkär Älfiä Garipova äytüençä, kürgäzmädä meñnän artıq keşe bulğan inde. Soraşlar şunı kürsätkän, älege keşelärneñ 90%- abort ul ğäyepsez keşene üterü digän fiker belän kileşkän.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text: Banja Luka. Bosniä serbları respublikasınıñ prezidentı Dragan Caviç xalıqara cämäğätçelekne, ägär dä Bosniä serblarınıñ Republika Srpska respublikasın yuq itü tırışlıqları däwam itsä, bu andağı serblarnı Bosniädän ayırılıp, bäysez däwlät qoruğa etärä ala dip kisätä. Kiçä bäyän itelgän belderüendä Caviç, Bosniäneñ bötenlege nigezendä, Dayton solıx kileşüendä ireşelgän prinsip, ilneñ ike öleştän toruı yata, monı üzgärtü omtılışları krizis tudıraçaq häm axırğı çiktä bu Bosniäneñ tarqaluına kiteräçäk dip belderä. Dayton kileşüe Bosniädä 3 yıl barğan qanlı suğışnı tuqtatıp, anda tınıç tormış çorın başlap cibärgän ide. Caviçneñ belderüe, Bosniädäge xalıqara idaräçese Paddy Ashdownnıñ Republika Srpska kiläçäge turında äytkän süzlärenä cawap bularaq yasaldı. Ber basmanıñ, ägär dä serblar kiläçäktä dä Haagtağı xalıqara mäxkämä belän xezmättäşlek itüdän baş tartıp kilsä, Republika Srpska yuqqa çığarıla alamı digän sorawğa Ashdown, min ber genä ixtimalnı da kire qağa almıym, bar närsä dä mömkin digän ide. Şuşı mäs'älä tiräsendäge ğawğa uñayınnan bügen Bosniä serbları xökümätendäge yustitsiä ministrı Slobodan Kovaç üz urınınnan kitüen belderde, atna azağında näq şunı uq premyer-ministr häm tışqı eşlär ministrı da eşlägän ide.


text:
Aspirin yaman şeştän saqlıy
Kön sayın eçelgän 1 töymä aspirinnıñ – yöräk öyänägennän saqlağanın beläsezder inde. AQŞta ğalimnär, aspirin yaman şeş awıruınnan da saqlıy, digän näticägä kilgän. Aspirin – iñ arzan darularnıñ berse, anı dönyanıñ teläsä qaysı poçmağında tabıp bula – şuña da bu yaña açışnıñ sälämätlekkä faydası zur bulır dip farazlana.
Küptän tügel Amerikanıñ Rak Awıruın Tikşerü assosiasiäseneñ yıllıq utırışında Mayo Klinikası onkologı Aditya Bardia, üzeneñ soñğı tikşerenüeneñ yomğaqların iğlan itte. Tikşerenüdä olıraq yäştäge 22 meñ xatın-qız qatnaşqan. Kön sayın aspirin eçüçelärdä rak belän awıru qurqınıçı 16% kimeräk bulıp çıqqan. Tämäke tartuçılarğa ğına bu qağılmıy, aspirin eçep tämäke tartuçı xatın-qızlarda rak qurqınıçı şul uq däräcädä qala.
Şundıy uq tikşerenü elegräk Harvardtağı medetsina mäktäbendä bulğan ide. Anda da aspirinnıñ yaman şeştän saqlanuda faydalı buluı turında açıqlandı. Aspirin şul qadär faydalı bulğaç, ni öçen tabiplar anı böten keşegä birmi soñ? Bardia, darunıñ ziyanın menä niçek añlattı:
"Aspirin – aşqazanı cäräxätenä häm anıñ qanawına kiterergä mömkin. Şulay uq başqa qan sawu qurqınıçı bar."
Şuña kürä yöräge naçar bulğannarğa aspirin eçergä quşmıylar. Yaman şeş qurqınıç bulğan awırularğa küpme aspirin eçärgä ikäne äle dä açıqlanmağan. Tikşerenülär däwam itäçäk, dide Bardia:
"Aspirinnı nindi külämdä alu kiräklegen äle tikşerergä kiräk. Tabiplar anı awırularğa yazıp birä başlağançı, äle başqarası eşlär bar."
Aspirin uylap tabılğanğa inde 100 yıldan artıq, ämma anıñ böten sıyfatları äle dä açıqlanıp betmägän.
Alsu Qormaş


text: İzrail xärbie Gilad Şalitnı totıq itep alğan ğısyançılar, izrail törmälärennän meñlägän fälästinlene azat itüne häm Ğaza sızığındağı operasiane tuqtatunı taläp itte. Alar şulay uq xatın-qızlarnı häm balalarnı azat itü taläben qabatladı. İzrail tışqı eşlär ministrlığı wäkile Mark Regev bolay dip belderde: “İzrailneñ qaraşı tögäl: bez Gilad Şalit ber nindi taläplärsez häm kiçekmiçä azat itelergä tieş dip sanıybız. Quşma Ştatlar häm Evropa Berlege şundıy uq qaraşta. İzrail xärbien kiçekmiçä azat itü genä töbäktäge kierenkelekneñ köçäyüen tuqtataçaq”. Şimbägä qarşı töndä İzrailneñ xärbi hawa köçläre oçqıçları Ğaza sızığındağı qorılmalarnı utqa tottı.


text:
Asarbaqtarźı yıyıu başlandı
Aldan äyteüebeźsä, 450 yıllıq yubileyźı Öfönöñ asarbaqtarı la sittä, Qırmıśqalı häm İglin rayondarında bildäläyäsäk. Bında asarbaqtar häm beräźäktär ösön waqıtlısa aśırau üźäge töźölgän. Bıl turala Respubliqa eske eştär ministrlığı ergähendäge Yämäğät sowetı ultırışında äytelde. Unda bayram saraları waqıtında xäüefheźlekte tämin iteü mäsäläläre qaraldı. Xoquq haqlausılar häm keşe xoquqtarın yaqlausılar beldereüensä, bınday aźım keşe xoquqtarın boźouğa inmäy. Kümäk xalıq qatnaşlığındağı olo saralar mälendä xäüefheźlekte tämin iteü ösön asarbaqtarźı yıyıp waqıtlısa yabıp torou ildä küptän alıp barıla. Şul uq Qazandıñ meñ yıllığı, Sankt-Peterburgtağı Olo 8 däülät sammitı mälendä lä oşonday alım qullanılğan. Vaqıtlısa aśırau üźägendä asarbaqtar oşo köndärźä taşıla başlay, bögöndän Öfölä ularźı iśäpkä alıu başlana. Asarbaqtar oqtyabr urtalarına tiklem, yäğni bayram saraları bötkängä tiklem totolasaq. Bında ular yılı aş menän tämin itelä, tabiptar yarźamı la kürhätelä.


text:
Qırğızstannıñ yaña eçke eşlär ministrı Keneşbäk Düşebayev, ildä tärtip urnaştırır öçen xökümät köç qullana ala, dip belderde.
Anıñ süzlärenä qarağanda, qanunnarnı bozmağan uram cıyınnarına monnan zian kilmiäçäk, könyaqta xökümät binalarına bärep kergän oppozisiä köçläre isä – qanunnarnı bozğan. Azatlıqnıñ qırğız redaksiäse başqala Bişkäktä 200gä yaqın keşe qatnaşqan uram cıyının milisiä quıp tarattı dip xäbär itte. Berniçä distä keşe qulğa alınğan.
İlneñ könyağındağı Oş şähärendä uram cıyınnarın oyıştıruçılarnıñ berse, oppozisiädäge Ata Meken Sosialist partiäse räise urınbasarı Duişon Çotonov, oppozisiä söyläşülärgä äzer, dip belderde. Ämma prezident Askar Akayevnıñ urınınnan kitü taläbennän alar çigenergä cıyınmıy.
"Bezneñ inde elekkedän birle taläplärebez bar, söyläşülär başlarğa bez äzer. Ämma söyläşülärne bez prezidentnıñ urınınnan kitüen yaqlağan häm säyäsi kierenkelekne çişergä telägän keşelär belän alıp baraçaqbız " dide oppozisiä wäkile.


text:
Yevropa Parlamentınıñ tışqı mönäsäbätlär komitetı Rusiäne tänqitlägän xisap iğlan itte
Yevropa Parlamentınıñ tışqı mönäsäbätlär komitetı bügen Russiä turında tänqitle raportnı rasladı. Bu 10-nçe Mayda bulaçaq Yevropa Berlege-Russiä summitına äzeleklär barğan vaqıtqa turı kilde. Raportta Russiädä demokratiäneñ torışı häm Mäskävneñ täsir zonasın kiñäytü tırışlığı tänqitlängän. Anda şulay uq Yevropa Berlegendä ağza illärneñ Russiägä qarata urtaq pozitsiä almauı da tänqitlängän. Radiobıznıñ Brösseldäge xäbärçese, raportnıñ aftorı Sesilia Malmstrom belän bu xaqta ängämä qordı.
Audio
"Bu raport bezneñ yaqınnan häm konkret xezmättäşlek itärgä tieşlegebezne azsızıqlıy. Ber ük vaqıtta Yevropa Parlamentınıñ Russiädä demokratiä, keşe xoquqları, süz ireklegeneñ çiklänüenä , Çeçnä konfliktı kebek mäsälälärgä borçıluın da kürsätä."
Bu raportnı Yevropa Parlamentı 26-nçe Mayda tikşeräçäk häm aña summit näticälärenä qarap qayber üzgäreşlär kertäçäk dip kötelä. Läkin, raporttağı töp näticälär üzgärmiäçäk. Raportta Russiäneñ demokratiädän häm Yevropadağı başqa standartlardan yıraqlaşuı ğına tügel, ä Mäskävneñ kürşelärenä mönäsäbäte dä tänqitlängän. Yevropa berlege diplomatları, Russiäneñ strategik partnerlıq kileşüenä kertergä telgän tekstı da Yevropanı yañadan täsir zonalarına bülüne küz aldında tota dip belderälär. Malmstrom bu Yevropa Parlamentı öçen qabul itelmäslek küreneş dip äytte.
Audio
"Bez Russiäneñ täsir zonası ideasın kire qağabız. Alar bezneñ urtaq kürşelärebez . Bu illärneñ solıxsöyüçän demokratik rejimnarğa äylänüe bezneñ dä, Russiäneñ dä mänfäğätlärenä turı kilä. Bez Moldova, Görcstanda Russiä xärbiläreneñ äle dä toruına borçılabız. Putin äfände Ukrainada yalğış atqa uynadı häm äle dä Yevropadağı soñğı kommunist diktator Lukaşenkonı yaqlıy häm bu bezneñ kiläçäktäge mönäsäbätlärebez öçen yaxşı tügel."
Raportta Russiäneñ Çeçnädäge qanunsız eşçänlekne tuqtatmauı xökem itelgän. Russiä köçlärenä birelgän çiklänmägän köç qullanu röxsäte, terrornı köçäytä genä dielgän. Dokumentta Russiä kürşeläre Estoniä häm Latviä belän çik kileşülären kiçekmiçä imza itärgä çaqırılğan häm Yevropa Berlegeneñ Russiägä qarata viza rejimın yomışartuı öçen monıñ alşartlarnıñ berse buluı iskä töşerelgän. Raportta Russiäneñ terrorğa, radikallıqqa qarşı köräştä, küpläp üterü qoralların cäyeldermäv mäsäläsendä möhim strategik partner buluı da tanılğan. Malmstromnıñ raportında tağı Yevropa Berlegendäge illärneñ Mäskäv belän mönäsäbätlärdä, berlekneñ tügel, ä üzläreneñ tar mänfäğätlären berençel urınğa quyuları da tänqitlängän. Bu Yevropa Berlegeneñ Russiägä qarata urtaq pozitsiä aluına häm bu xaqta Mäskävgä köçle işarä cibärüenä qomaçaulıy dielgän.
Färit İdelle, Praga.


text:
Kürenekle millättäşebez, "Azatlıq" radiosınıñ tatar-başqort redaksiäsen oyıştıruçı häm citäkçese Ğarif Soltanğa bu könnärdä 85 yäş tula.
Rusiädä “Böyek Watan Suğışı”, çit ildä ise İkençe Dönya Suğışı dip atalğan bik awır çorda, Sovet armiäse saflarında köräşkändä Germaniägä xärbi äsirlekkä töşkän 100 meñlägän keşelär arasında tatar-başqortlar da bar ide. Suğış betkännän soñ şulardan berniçäse genä könbatışta qotılıp qaldılar. Alar “Azatlıq” radiosınıñ tatar-başqort redaksiäse nigezen täşkil ittelär. 1953-nçe yılda berençe radio tapşırular efirğa çıqqanda, Ğarif äfände yäş jurnalist bularaq biredä eşli başladı. Suğış waqıtında, anıñ äytüenä qarağanda, küpmeder waqıt yuridik fakul'tetta belem alğan Soltan, Almannar ciñelgännän soñ, ber yulın tabıp AQŞ-qa bara. Şunda jurnalistika buyınça belem ala.
Ul üz mäqäläsen yazu belän berrättän redaksiädäge başqalar yazğan mäqälälärne dä qarap tözätä ide. Qayçaqlarda bezneñ yazğannarğa qızıl qäläm belän yasalğan tözätmälär mäqäläneñ üzen äzerläw qädär waqıt ala ide. Tabiği, bu inde üzen jurnalist dip isäplägän barçabıznıñ da açuın kiterä ide disäk, yalğan bulmas.
Min redaksiä äğzaları arasında yäş bulğanlıqtan, ul xätle dä üpkälämi idem. Min üzem tatar mäktäbendä uqımağan, Tatarstanda tuıp üsmägän, tuğan telne öydä häm soñğaraq üz tırışlığım belän öyrängän bulu säbäple, tatarça yaxşı beläm dip äytä almıy idem. Şul säbäple Soltan minem ostazım buldı. Yarıy äle tözätkän, öyrätkän. Ägär dä bügen çit ildä tatarça yaza, uqıy alam ikän, min añarğa burıçlı.
Anıñ törle üzençälekläre arasında tatar häm başqort xalqın ayırmawı da iğtibarğa layıq. Ul tatarça da, başqortça da yaza häm bolarnı mikrofon aldında uqıy ala ide. Bälkem, berençe märtäbä başqortçanıñ niçek yañğırawın min añardan işettem. Şul yağı belän ul poliglot ide. Tatar, başqort, rus, ingliz häm alman tellären bik yaxşı belä ide.
Menä yıllar ütep kitte. Ğarif äfändegä 85 yäş tä tuldı. Min şuşı uñaydan añarğa isänlek teläp, räxmätläremne belderep qalam häm tatar-başqort xalqı menä mondıy şäxesläre bulğanlıqtan yuğalmadı digän fikeremne sezneñ belän urtaqlaşam.


text:
Bolğarstanda da bügen saylawlar, anda xalıq il buylap şähär häm cirle üzidärlär başlıqları öçen tawış birde. Elekke kommunist Sotsialist partiäse, uzğan yäkşembe könne saylawlarnıñ berençe turında yawlağan uñışnı qabatlarğa niätlänä. Uzğan atnada alar tawışlarnıñ 33%tın yawlağan ide. Elekke patşa häm xäzerge premyer-ministr Simeon Saxcoburggotski'nıñ milli xäräkäte uzğan atnada tawışlarnıñ 10%tın ğına cıydı.
Bolğarstanda da xalıq saylawlarda qatnaşırğa zur teläk beldermäde, dip xäbär itelä, uzğan yäkşämbe dä, bügen dä köndezgä säğat 11gä tawış birergä saylawçılarnıñ 12%tı ğına kilgän bulğan.


text:
AQŞta bıyılğı prezident saylawlarında ğäräb häm möselman amerikannnarğa keçkenä ämma potensial täsire bulğan saylawçı törkeme dip qarala.Bostonda barğan demokratlarnıñ qorıltayında alar ütkän yılğa qarağanda küpkä kübräk.Bu törkem, partiä namzäte J.Kerry täqdim itkän säyäsätne açıqça yaqlawğa qarağanda , respublikan prezident G.Bushqa qarşı buluın kürsätä
Möselman amerikan Maya Berry 12 yıl elek Demokratlar qorıltayında fälästinnärneñ üzbilgelänü xoququ bar dip yazılğan plakat kütärep çıqqan bulğan.Ul cıyın turında Berry bezneñ xabärçegä(audio)
1992nçe yılda min monda bulğanda yäşräk häm älbättä säyäsätne dä azıraq belä idem. Ämma min üzemne qorıltayda ğäräb amerikan bularaq izolatsiädä xis ittem. Ul waqıtlar bügengedän nıq ayırıla dide.
Bıyılğı qorıltayda Fälästin däwlätçelege berençe märtäbä Demokratlar platformınıñ öleşe bulıp tora.Ğäräb amerikannar 43 wäkil belän qorıltayğa qatnaşa.Bush belän Kerryneñ fiker beleşülärdä bik yaqın torğan küp kenä ştatlarda bu törkemgä täsirle saylawçılar dip qarala.Maya Berry,Michigan ştatınnan wäkil bulıp kilgän qorıltayğa . Ul ğäräb amerikannarnıñ tawışın alu öçen partiä alarnıñ küpläp yäşägän Michigan, Pennsylvania, Ohia häm Florida da nıq eşlärgä tieş di. Azatlıq Radiosınıñ Bostonda ängämä ütkärgän möselman amerikannar da näk şul fikerdä..Alarnıñ küpçelege Bushnıñ 11.Sintäberdän soñ Amerikadağı möselmannarğa kürsätkän möğämäläse säbäple annan çitläşkän. Alar şulayuq administratsiäneñ Ğıraqta başlatqan suğış, berektäşlä belän mönäsäbätläreneñ bozıluı, yaqın könçığıştağı xällärgä borçılu beldergän. Demokratlar Partiäse platformı AQŞnıñ patriot aktı dip isemländerelgän bäxäsle anti terror qanunına üzgäreşlär kertelüen taläp itä.Platformda şulayuq Bush administratsiäse citärlek xalıqara yaqlau almıy suğışqa aşıqtı, administratsiä Al Qaida häm Ğıraq prezidentı Saddam arasındağı bäyläneşne , şulayuq anıñ küpläp üterü qorallarına iä buluın küpertte dielgän. Qorıltayğa qatnaşqan möselman delegatlar moñı nıq yaqlasa da, alar partiäneñ İsrael-Fälästin konfliktına qarata alğan pozitsiäse belän qänäğät tügel.Qorıltay platformın da Fälästin däwlätçelege yaqlana ämma anda A.Sharonnıñ säyäsäte dä yaqlana. Tanılğan ğäräb-amerikan fiker beleşüçe John Zogby äytüenä qarağanda Demokratlar Partiäse İzrael-Fälästin konfliktında nigezdä Respublikannarnıñ säyäsäten qabatlıy. Kerry yaqın könçığışta tınıçlıq säyäsäte turında kübräk kampaniä alıp barsa,ğäräblärneñ yaqlawın kübräk alaçaq
Zogby Demokratlar bıyıl ğäräblärneñ Bushnı yaqlawın kimetä ala.2000nçe yıldağı saylawlarda alar al Gore-ğa qarşı Bushnı yaqlağan ide dip söyli.(audio)
Här törkem möhim.Ğäräb-amerikannar bigräk tä demokratlar öçen möhim.ütkän märtäbä alarnıñ 45%tı Bushnı yaqlap tawış birde. Bu märtäbä ägär dä Kerry ğäräb amerikannarnıñ atwışın alalsa, bu qayber möhim ştatlarda citärlek bulır ide dip äytte Zogby.
Ğäräb –Amerikan İnstitutınıñ Michigan, Ohio,Pennsylvania häm Florida da bu ay başlarında ütkärgän fiker beleşü möselmannarnıñ 24%nıñ ğına Bushqa tawış biräcägen kürsätte. Fiker beleşü ğäräblärneñ 51%nıñ Kerrynı , 13%isä çığışı belän Livannan bulğan Ralph Nadernı yaqlawın kürsätte.Äytep kitkän şähärlärdä yartı million ğäräb amerikan tawış biräçäk dip kötelä. Ğäräblär Amerikadağı möselmannarnıñ öçtän ber öleşen täşkil itä.Amerikan-İslam Mönäsäbätläre Şurası AQŞta yaqınça 7 million möselman yäşi dip faraz itä. Farazlar törle , çönki can isäben alğanda dini inanular soralmıy.Şuranıñ 4 yıl elek ütkärgän fiker beleşü möselmannarnıñ zur öleşeneñ Bushqa tawış birüen kürsätte. Bushnıñ konservativ ğailä qıymätlären yaqlawçı bularaq kürenüe , möselmannarnı cälep itkän säbäp bulğan.Şuranıñ süzçese İbrahim Hooper radiobızğa (audio)
Demokratlar möselmannarğa töp saylawçı blogı dip qarıymı belmim , alar belkim dä möselmannarğa ireşergä tırışunı da kiräksez dip sanıy dide
färidä xämit,praga


text: Bagdad. İldäge humanitar eşçänlekne küzätü häm köyläw eşlären alıp baru öçen irtägä Ğiraq başqalasına Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ maxsus wäkile, Sergio Vieira de Mello kiläçäk. Moña qädär BMO-nıñ keşe xoquqların saqlawçı maxsus wäkile bulıp torğan de Mello älege eşen 4 ayğa qaldırıp tora häm Ğiraqtağı berektäşlär belän ildä humanitar eşçänlekne cayğa salu öçen Bagdadqa kilä. Ğiraqnı torğızu häm humanitar yardäm kürsätü idaräse wäkile John Kincannon üz oyışmasınıñ Vieira de Mello belän kileşep eşläwenä ömet belderde.


text:
Kommunistlar tatarlarnı köçläp başqortlaştıruğa qarşı
Kommunistlar tatarlarnı köçläp başqortlaştıruğa qarşı
Tatarstan kommunistlarınıñ 1 may mitingısında Rusiä tatarlarına möräcäğäte iğlan itelde. Anda «Rusiä xaqimiäte san buyınça ikençe xalıq bulğan tatarlarğa qarşı provakatsiä äzerlilär», dielä. Xalıq sanın alğanda, millätne kisäklärgä bülü turında äytelä. Ayıruça awır xäldä Başqortstanda yäşäwçe millätäşlärebez qalğan. «andağı baylar häm xannar Rusiä häm Tatarstan xaqimiätläreneñ däimi torularınnan faydalanıp, tatar xalqınıñ milli-mädäni genotsidın alıp baralar. Biredä küptän tatarlarnı köçläp başqortlaştıru säyäsäten oyıştırıla. Xalıq sanın barlaw aldınnan bu säyäsät tağın da aktivlaştı», dielä älege möräcäğättä. Kommunistlarğa nindi genä mönäsäbättä bulsaq ta, älege möräcäğättä äytelgän süzlärgä bitaraf qalıp bulmıy. Alar uylandıra, häm, nihayät, bu mäsäläne cämäğätçelek, ğalimnär tarafınnan ğına tügel, citäkçe dairälärneñ dä kiçekmästän iğtibar itüen taläp itä.


text:
Creative Webcam Driver Yazılımları
En son güncellenen Creative webcam driver yazılımları. Aradığınız creative driver bu listede bulunmuyorsa driver arama aracını kullanabilirsiniz.
-
Creative Cam Video IM VF0540 Driver İndir
Creative Cam Video IM VF0540 webcam'in Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Creative Cam Video IM VF0540 webcam incelemesi, satış fiyatı ve creative webcam teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Creative Cam Video IM Pro VF0410 Driver İndir
Creative Cam Video IM Pro VF0410 webcam'in Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Creative Cam Video IM Pro VF0410 webcam incelemesi, satış fiyatı ve creative webcam teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Creative Cam Sync Driver İndir
Creative Cam Sync webcam'in Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Creative Cam Sync webcam incelemesi, satış fiyatı ve creative webcam teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Creative Cam Socialize HD AF Driver İndir
Creative Cam Socialize HD AF webcam'in Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Creative Cam Socialize HD AF webcam incelemesi, satış fiyatı ve creative webcam teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Creative Cam Socialize HD 1080 Driver İndir
Creative Cam Socialize HD 1080 webcam'in Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Creative Cam Socialize HD 1080 webcam incelemesi, satış fiyatı ve creative webcam teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Creative Cam Socialize HD Driver İndir
Creative Cam Socialize HD webcam'in Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Creative Cam Socialize HD webcam incelemesi, satış fiyatı ve creative webcam teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Creative Cam Socialize Driver İndir
Creative Cam Socialize webcam'in Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Creative Cam Socialize webcam incelemesi, satış fiyatı ve creative webcam teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Creative Cam Optia Pro Driver İndir
Creative Cam Optia Pro webcam'in Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Creative Cam Optia Pro webcam incelemesi, satış fiyatı ve creative webcam teknik servis bilgileri yer almaktadır.


text: Tähran -- Rusiäneñ Atom energiä idaräse başlığı Sergei Kirienko, İrannıñ atom programması tiräsendäge bäxäsne xäl itep bulaçağına ışanıç belderde. Bu turıda ul bügen Tähranda İran räsmiläre belän oçraşqannan soñ äytte. Kirienko süzlärençä, Tährannıñ tınıç atom programmasın üsterergä xoquqı bar. Ul barı tik dönyanı atom qoralı yasarğa cıyınmawda ışandırırğa tieş. Könbatış, İran bayıtılğan urannı atom qoralı yasawda qullanır dip qurqa. Mäskäw, İranğa, urannı Rusiädä bayıtıp birergä täqdim itä. Kirienko, söyläşülär barışı belän qänäğät qaluın äytte. Ul şulay uq Rusiäneñ, Büşär atom stansiäsen mömkin qädär tizräk tözep beterü telägen belderde. İranğa bu stansiäne tözüdä Rusiä yärdäm itä.


text:
Fälestin citäkçeseneñ iñ yaqın yardämçese Tayeb Abdelrähim süzlärenä qarağanda yaña premyer-ministr Mahmud Abbas häm Arafat Eçke Eşlär ministrı wazifasına Mohammäd Dahlannı bilgeläw turında kileşkän. Arafat häm Abbas arasında qarşılıqlar näq şuşı wazifağa kemne bilgeläw mäs’äläsendä ide. Yaña xökümätne Fälestin parlamentı xuplarğa tieş, anıñ isä Yaser Arafatnıñ Fatah xäräkäte tarafdarı bulğanı mäğlüm. Bügen tön urtasına qadär yaña xökümät tözelmäsä Mahmud Abbas bu wazifasınnan kitergä tieş bulır ideü
Amerikan räsmiläre, Arafat häm Abbas xökümät mäs’äläsendä kileşä almasa, bu-Quşma Ştatlarnıñ Fälestin däwläten qoru planına ziyan kiteräçäk, dip belderde.
Fälestin häm İsrael räsmiläre xäbär itüençä İsrael xärbiläre Könbatış Yardağı Jenin şähärendä 2 xastaxanädä tikşerülär uzdırıp İslam Cihad oyışmasınıñ ike suğışçısın qulğa alğan. Alar ikese dä İsrael ğaskärläre belän bulğan atışlarda yaralanıp xastaxanägä yatqan bulğan.


text:
Yewropa imamnarı islamnıñ könbatış qimmätlären qabul itü mäsäläsen tikşeräçäk
Comğa könne Austria başqalası Venada bar Yewropadan kilgän imamnarnıñ öç könlek oçraşuı başlana. Kön tärtibendä Yewropa möselmannarınıñ üzläre yäşägän cämğiatlärgä quşılu, ämma berük waqıtta imannarın da saqlap qalu probleması tora. İmamnar oçraşuında Yewropa Komissiäse räise Jose Manuel Barroso, Austriä kanslerı Wolfgang Schuessel dä qatnaşır, dip kötelä.
"Comğa könne açılış utırışın Yewropa Komissiäse räise Jose Manuel Barroso alıp baraçaq, moñardan tış anda Austriäneñ kanslerı Wolfgang Schuessel, tışqı eşlär ministrı Ursula Plassnik, parlament räise Andreas Kohl qatnaşaçaq, bez utırışta Yewropa Komissiäsendä tışqı mönäsäbätlär öçen cawaplı Benita Ferrero-Walnernı da kürügä bäxetle bulaçaqbız", di islam cämğiate wäkile Vena cıyınına kiläçäk olı qunaqlarnı sanap.
2003-nçe yıl yünendä şul uq Austriäneñ Graz şähärendä andıy ber oçraşu inde uzğan ide. Bıyılğısı üzençä şunıñ däwamı bulıp tora. Kön tärtibe üzägendä, dönyawi Könbatış belän islam arasında qarşılıqlar artu sürätendä Yewropa möselmannarınıñ şul könbatış cämğiatlärenä integratsiäse mäs''äläse toraçaq.
İnde telgä alınğan Bağayati, xäzer Yewropa Berlegendä räislek itkän Austriä imamnarnıñ şuşı cıyını aşa Yewropa illäreneñ üzlärendäge möselman mäxälläläre belän dialogına yaña etärgeç birergä teli, dip belderde:
"Xäzerge waqıtta Austriä Yewropa Berlegendäge küçmä räislekne alıp bara häm şul şartlarda anıñ bigräk tä İslam belän aralaşu ğädäten kütärüe bik yaxşı işarä, bu Yewropa illärenä niçek itep küperlär qoruğa, yanawlar qarşında çişeleşlär tabuğa, ber-bereñ belän söyläşügä etärgeç birä. Möselmannarnıñ üzläre arasında dialog alıp baruı da bik möhim", di Austriäneñ islam cämğiate wäkile.
Ser tügel, soñğı yıllarda Yewropa möselmannarı arta barğan basım astında - alar yäşägän illärdäge törle ütä-uñ törkemnär, ayırım alğanda, Austriäneñ İreklek partiäse, yäisä Britaniäneñ Milli partiäse, çittän küpläp kilgän möxäcirlär Yewropadağı yäşäw räweşenä qurqınıç tudıra, dip kisätä.
İkençe yaqtan, radikal möselmannarnıñ Madrid häm Londondağı şartlawlarnı oyıştıruı kebek waqiğälär islam dinennän qurqunı kiñ cämäğätçelek arasına da çığara. Bu şartlarda Yewropa möselmannarına beryaqtan üz imannarın da saqlap, üzlären yaxşı möselman itep tanıtu belän bergä, qanunnı xörmät itkän yewropalığa da äylänü zaruriate kilep tua, di Carla Äminä Bağayati:
"Möselmannar Britaniädäme, İspaniä yäisä Rusiädäme, bez Yewropanıñ ber öleşe, bezne şulay qabul itärgä kiräk digän xisne urtaqlaşa. Bez üzebezneñ möselman buluıbıznı, üz dinebez nigezendä yäşäwebezne kürsätergä telibez, ämma berük waqıtta monıñ Yewropa yäşäyeşenä turı kilüen, demokratiä, küpfikerlelek, keşe xoquqları, däwlätneñ role kebek qimmätlärne da tanunı añlatırğa kiräk", di Venada uzaçaq imamnar cıyınında fiker alışularnıñ nindi ölkädä alıp barıla aluı xaqında Austriäneñ islam cämğiate wäkile Bağayati.
Venadağı şuşı cıyın öç kön däwam itäçäk.
Kärim Kamal


text:
Başqort telen belü mäcbüri bulaçaq
Atnakiç könne ütkän Başqortstan Däwlät Cıyılışı-Qorıltay utırışı bıyılğı yazğı sessiädä berençese ide. Şaqtıy qızıqlı da, bäxäsle dä qanunnar ölgeläre qaraldı anda. Ğädättä bertawıştan diärlek qabul itelä torğan ide moñarçı Başqortstan parlamentında teläsä nindi qanunnar da. Ä bu yulı alay bula almadı.
Bäxäs tudırğan qanunnar ölgeläreneñ berse alkogol''ye eçemleklärne satu waqıtın çikläwgä bäyle ide. Başqortstan deputatları kiläçäktä Başqortstan bilämälärendä 15 gradus qatılıqtan artığraq bulğan spirtlı eçemleklärne kiçke 11 säğättän irtänge 8 gä qädär satunı tıyu xaqında qanun ölgesen berençe häm ikençe uquda qarap qabul itte. Aña qarşı çığuçılar da buldı. Mondıy tıyular elek tä buldı häm añardan zıyan ğına kübräk ide, diyuçelär bulsa da, küpçelek tawış belän ul qanun qabul itelde. Xäzer aña respubliqa Prezidentınıñ fatıyxa biräse genä qaldı.
Tağın ber qanun ölgese şaqtıy qızu bäxäslär uyattı. Anısı Başqortstanda tege yäki bu däräcädäge türälärneñ, yäğni däwlät xezmätendä bulğan wazıyfalı şäxeslärneñ başqort telen dä belülärenä bäyle qanun ölgese. Başqortstan deputatları “Başqortstan Respublikasında däwlät grajdan xezmäte turındağı” qanunğa tözätmälärne berençe uquda qabul itte. Ul tözätmälär däwlät xezmätendä bulğan qayber yuğarı wazıyfalı keşelärneñ başqortça da belüen taläp itä.
Deputat häm parlamenttağı komitet räise Güzäl Sitdıykova bu qanunnıñ küptän inde qabul itelergä tieşlegenä basım yasadı. Anıñ süzlärençä, xäzer däwlät oyışmalarına möräcäğätlärneñ 10 protsentı çaması başqort telendä yazıla. Şuña kürä dä däwlät xezmätendäge türälär başqort telen dä däwlät tele bularaq belergä tieş.
Başqortstan deputatı, parlamentnıñ daimi komitetı räise Güzäl Sitdıykova süzlärençä, tözätmälär kertelgännän soñ, “Başqortstan Respublikasında däwlät grajdan xezmäte turındağı” qanun moñarçı ütälmi kilgän küp taläplärne mäcbüri itäçäk. “Başqort telen belmägän häm xalıqnıñ möräcäğäten tieşençä qänäğätländerä almağan türälärgä ştraflar salınaçaq”, - di Güzäl Sitdıykova. Menä şuşı qatği taläplär parlamenttağı qayber deputatlar arasında rizasızlıq tudırdı. Misal öçen, üzgä qaraşlı deputat Edvard Murzin bu qanunnıñ qanunsız buluın äytte. “Älege qanun eşli başlasa, küp kenä citäkçelärgä üz qulı astında eşläwçe keçeräk citäkçelärne eştän quuğa yul açaçaq”, - dip belderde ul.
Güzäl Sitdıykova isä moña qarşı çığıp, älege qanunda törle iskärtmälär buluın da äytte. “Bu qanunda iñ yuğarı citäkçelärgä başqort telen belü taläbe quyılmıy, - di ul. – Alarnıñ urınbasarları, yä bulmasa yärdämçeläre başqort telen belä ikän, dimäk dokumentlar belän eşläwçeläre bula digän süz”.
Başqort telen belü taläbe kiläçäktä respublika başlığı bulaçaq keşegä dä qağılaçaq. Qanunda şulay qaralğan. Respublika citäkçese ike däwlät telen dä – rusçanı da, başqortçanı da yaxşı belergä tieş, digän taläp bar ul qanunda.
Başqortstanda ike däwlät teleneñ berse bulğan başqort telen qullanu dairäsen kiñäytü yünäleşendä moñarçı da eşlär alıp barıla ide. Soñğı waqıtta bu täñgäldäge eşlärne tağın da canlandırıp cibärde respublika xakimiätläre.


text:
Rusiä ata-anaları 1nçe sentäber bäyrämen nindi xislär belän qarşılıy?
Böten Rusiä buylap, balalar häm alarnıñ ata-anaları 1nçe sentäber bäyrämenä, yaña uqu yılına äzerlänä. Küpçelek mäktäplärdä 1nçe sentäberdä belem köne bilgeläp üteläçäk. 3 yıl elek Beslanda mäktäp balaların totıqqa alu faciğase dä şuşı belem könendä bulğan ide. Mäskäw, Qazan häm başqa şähärlärdäge ata-analar belem sıyfatı turında ğına tügel, balalarnıñ iminlege öçen dä borçıla.
3 yıl elek, Çeçnya separtistları, Beslan mäktäbendä 1 meñnän artıq keşene totıq itep alğan ide. Alar arasında belem könenä kilgän balalar, ata-analar häm uqıtuçılar buldı. 3 köne buyı barğan waqiğalar, Rusiä maxsus köçläreneñ qomap alınğan mäktäpkä bärep kergännän soñ tämamlana. Ul waqıtta 330 dan kübräk keşe ülde, alarnıñ kübese balalar.
Küplär, yaqınlaşıp kilüçe prezident häm parlament saylawları aldınnan borçulı xisläre belän yäşibez, dip äytä. Küptän tügel Mäskäw belän Piterbur arasında yörüçe poezd şartlatılğan ide. Qayber räsmilär bu xäl, ildä totrıqsızlıq tudıru maqsatında oyıştırıldı, dip belderde.
Ämma Mäskäwneñ 175 mäktäbeneñ citäkçe urınbasarı ata-analarnı tınıçlandıra. Tatyana Stankeviç : “Bezneñ mäktäp täwlek äylänäsendä saqlana. Bezneñ küzätü sistemnarı bar, bezneñ işektän kerüçelär kontroldä totıla, bezneñ mäktäp kirtä belän äyländerep alınğan, qapqadan kerüçelär kürenep tora, alar belän söyläşep alıp bula. Şulay itep bez kemneñ kerüen kontroldä totabız. Bu Beslan waqiğasınnan söñ häm ğomumän balalarnıñ iminlege öçen dä eşlände.”
Beslandağı waqiğalardan soñ Qazan mäktäplären dä saqlaw arttırılğan ide. İşek töplärenä saqçılar quyıldı. Berençe waqıtta alar härkemnän dokumentın soradı, oçraqkı keşelärne kertmäde, soñınnan qayber mäktäplärdä taläplär yömşara töşte.
Qazanda yäşäwçe Ğabdraxmanovlar ğailäse dä uqu yılı başlanuğa äzerlänä. 11 yäşlek Ayğelne mäktäpkä iltergä ciyınğan Venera Ğabraxmanova da balanıñ iminlege öçen borçıla, ämma Beslandağı kebek xällär Tatarstanda bulmas, dip ışana. Venera Ğabraxmanova: “ Balalar öçen qurqabız inde, süz dä yuq, ämma bezneñ möselman respublikada Beslandağı kebek xällär bulmas, Çeçnä yağınnan höcüm itmäslär, alar da möselman, bez dä möselman, bezdä andıy xällär bulmasqa tieş. Balalarnı saqlaw bälkem citärlek däräcädä tüğelder dä, işek töbendä toruçılar, bik sorağanda kertep cibärä, teläsä kemne dä kertä ala digän süz.”
Bikä Timerova


text:
Qazan tağın çiklären kiñäytergä teli
Soñğı könnärdä Qazannıñ häm başqa Tatarstan şähärläreneñ çikläre, cirle üzidarä wäkälätläre iñ qaynar mäs’älälärgä äylände. Düşämbe könne Däwlät Sovetınıñ däwlät tözeleşe häm cirle üzidarä komitetı utırışı buldı. Bu utırışta Yäşel Üzän, Biyektaw, Piträç rayonnarınıñ qayber awılları Qazanğa kerü mömkinlege mäs’äläse dä qaraldı. Monıñ öçen şul yäşäw urınnarında kiläse yıl başında referendum ütärgä tieş. Däwlät Sovetı munitsipal' berdämleklärneñ çiklären bilgeläw turındağı qanun proyektları şuşı referendumnar ütkännän soñ ğına ikençe uqılışta qaralaçaq.
Moña qädär Qazan tiräsendäge awıllarnıñ cirle üzidaräläre yuqqa çığarılıp, andağı xezmätkärlärne qısqartu turında qarar qabul itelgän ide. Bu ğämäl ni öçen eşlänä disägez, Dönya bankı Qazannıñ meñyıllığına äzerlek qısalarında 125 million dollar kredit birüe öçen şähärneñ munitsipal' tözeleş dönya küläm häm Yevropa standartlarına turı kilergä tieş, dip añlatıldı. Ämma, Rusiädäge häm Qazan tiräsendäge tormış xäzergä Yevropa standartlarınnan yıraq. Anda Şveytsariädäge kebek cämäğätçelek tarafınnan idärä itelüçe awıl häm qalalar küz aldına da kilmi. Ämma, prokuratura bu qararğa qarşı protest kertte. Näticädä bernindi idäräsez, buxgalteriäsez qalğan awıldağı yäşäwçelärneñ Qazanğa barıp, şähär rayonnarındağı xakimiättä çiratta tora qurqınıçı xäzergä çigende. Cirle üzidarälärneñ wäkälätläre dä 2006 yılnıñ 1 ğinwarına qädär ozaytıldı, awıllardağı idärä orğannarı da xäzergä saqlana.
Qazan şähäre üzeneñ xoquqların bilgeläp, Ustav, gerb raslaw maqsatınnan baş tartmıy. Çärşämbe könne şähär sovetınıñ 21 sessiäse şuşı mäs’älälärne tikşerergä cıyına. Ä comğa könne Şähär sovetınıñ tağın ber sessiäse üz eşen başlarğa tieş.
Rimzil Wäli


text:
BMO äğza illäre Ğomumi Mäcleskä cıyıldı, anda yaña general sekretar da saylanırğa tieş
Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ Ğomumi Mäclese sişämbe könne New Yorkta üzeneñ yıllıq fiker alışuların açıp cibärde. Oyışmağa kergän 192 däwlätneñ yuğarı citäkçeläre anda kiläse berniçä yıl eçendä üz illäre häm Berläşkän Millätlär aldında toraçaq maqsatlar, yaña burıçlar turında süz alıp baraçaq. BMO citäkçelege isä iğtibar üzägendä oyışmanı reformalaw, dönya buylap keşe xoquqların yaqlaw, fäqirlek belän köräşü kebek mäs''älälärne totmaqçı.
"Berençelärennän bulıp oyışmada reformalar ütkärü protsessın ğämälgä quyunı däwam itü tora, annarı bezgä uzğan, 60-nçı Ğomumi Mäcles qararların ütäp beterü kiräk. Şunnan soñ, inde ğämälgä quyılğan qararlarnıñ ütäleşen tikşerü - misal öçen, Keşe xoquqları şurasın, Tınıçlıq qoru komissiäsen ayaqqa bastıru tora", dip añlata Berläşkän Millätlärneñ Ğomumi Mäclese burıçların andağı fiker alışunı alıp baraçaq Xäyä Räşit äl-Xälifä.
İsemennän kürengänçä, räis urınında bıyılğı mäclestä möselman xatını utıraçaq, häm bu tarixta berençe märtäbä şulay. Ämma Ğomumi Mäcles räise nigezdä formal'' östenleklärgä genä iä, anıñ ällä ni zur wäkäläte yuq. Berläşkän Millätlärdäge töp qüwät üzäge İminlek Şurasında häm öleşçä oyışmanıñ general'' sekretare, Kofi Annan qullarında tuplanğan. Bıyıl Ğomumi Mäcles aña almaş ezlärgä tieş bulaçaq - üz wazifaların ike mötdät, yäğni 10 yıl başqarğan Annan bu urınınnan inde kitärgä tieş.
Yaña general'' sekretar itep kem saylana ala soñ digän sorawğa Kofi Annan üze cawap birüdän baş tarta, läkin ul şul urında kiläçäktä xatın-qıznı kürergä teläwen yäşermi:
"Minem almaşqa kilgändä, min yış qına şunı äytep kiläm - miña qädär bu eştä bulğannar moña üzlärençä kilgän ide, min üzemçä kildem, häm almaş ta şulay uq üzençä kiler dip ömetlänäm. Beläsezme, Törkiädä min berzaman uñaysız xäldä qalğan idem - "menä miña almaşqa berär xanım kilgäç..." dip ıçqındırdım, şunda uq "nigä äle sez xanım turında söylisez" digän soraw quydılar. Minem cawap şul ide - çönki älegä qädär xatınnarnıñ bu urınğa saylanğanı bulmadı", dip añlata BMOnıñ general'' sekretare itep xatın-qız saylanu kiräklegen urınınnan kitärgä cıyınğan Kofi Annan.
Bu uñaydan iğtibarnı Baltiq buyındağı Litva, Latviä häm Estoniäneñ uzğan atna azağında general'' sekretar urınına latış prezidentı Vaira Vike-Freiberganı täqdim itüe cälep itä.
Berläşkän Millätlär Nizamnamäsendä qaralğança, yaña general'' sekretar nämzäten Ğomumi Mäcles qaramağına İminlek Şurası çığara. Älegä qädär citäkçene saylawda cäğräfiä prinsibı qullanılıp kilde, yäğni general'' sekretarlar almaş-tilmäş törle qitğalardan saylandı. Bu qağidä xäzer dä däwam itterelsä, Kofi Annan urınına almaş Aziädän bulırğa tieş.
Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ Ğomumi Mäclesendä çığışlar däwam itä. Anıñ eşendä Quşma Ştatlar prezidentı George Bush, İran citäkçese Mäxmüt Äxmädinecad ta qatnaşa.
Kärim Kamal


text:
Kärimov 3-nçe möddätkä prezident bulıp saylana
Oppozitsiä bu saylawnı sovet çorı saylawlarına tiñli. Çınlıqta bu saylawda Kärimovtan qala tağın 3 namzät bulsa da, wäzğiätne küzätep baruçılar alar saylawnı demokratik sıman itep kürsätü öçen maxsus quyılğan keşelär genä di.
Üzbäkstanda räsmi terkälgän ber genä oppozitsion firqa dä yuq.
Bu saylawnı oppozitsiä aktivistları häm keşe xoquqların yaqlawçı törkemnär inde aldan uq ğädel dä irekle dä tügel dip bäyäläde.
AQŞta terkälgän xoquq yaqlawçı xalıqara Human Rihgts Watch oyışması Üzbäkstanda irekle, ğädel saylaw öçen şartlar yuq dip belderde.
Yewropada Iminlek wä Xezmättäşlek Oyışmasınıñ saylawlarnı küzätüçe bülege Üzbäkstanğa saylawnı küzätü öçen berniçä wäkilen genä cibärde.
Oyışmanıñ Demokratik qorılış häm keşe xoquqları bülege süzçese Urdur Gunnarsdottir bügen Warşawdan Azatlıq radiosına "Töp iğtibar başqa härtörle ildägeçä saylaw aldı köräşen, xakimiätlär eşçänlegen, kiñküläm mäğlümät çaraların häm qanunnarnı küzätep baruğa yünältelä. Bügen bez älbättä tawış birü häm tawışlarnı sanaw barışın da küzätäbez. Şulay itep bez bu saylawnı häryaqlap küzätergä tırışabız" dide.
Yewropada Iminlek wä xezmättäşlek oyışması Üzbäkstanda moñarçı ütkän saylawlarnı xalıqara qısalarğa turı kilmäde dip bäyälägän ide.
Ğinwar ayında Kärimovqa 70 yäş tula. Anıñ öçençe möddätkä ninqi xoquqıy nigezdä saylanırğa cıyınuı açıq tügel. Üzbäkstan konstitutsiäse ber keşegä 3 märtäbä prezident bulıp torunı röxsät itmi.
Kärimovnıñ ikençe prezidentlıq möddäte äle bu yıl başında uq çıqqan ide. Anıñ uzğan ayda öçençe möddätkä saylanu niäteneñ niçek qabul itelüe añlaşıylmıy.
Kärimov 1995 häm 2002 yıllarda üzeneñ prezidentlıq möddäten referendumnar ütkärep 2 märtäbä ozaytqan ide inde.
Bu saylaw aldınnan ul çit il diplomatlarına 27 million xalqı bulğan üzbäkstanda irekle cämğiät häm bul tormış qorırğa cıyınuın belderde.
Ämma küp kenä kiñküläm mäğlümät çaralarına, şul isäptän BBCğa Üzbäkstanda bu saylawnı yaqtırtu mömkinlege birelmi.
Naif Aqmal


text:
18 avgust Qazaxstanda Mäcles saylawları
Şimbä 18 avgust könne Qazaxstanda parlamentnıñ tübän pulatı – Mäcleskä saylawlar ütäçäk. 2009nçı yılda Qazaxstan Yevropada İminlek wä Xezmättäşlek Oyışmasında räislek itergä teli. Xalıqara cämäğätçelek saylawlarnıñ ğadel häm irekle şartlarda ütüen taläp itä. Qazaxstanda tawış birüne irtägä Yevropa Berlege wäkilläre küzätäçäk.
Qazaxstan 2009nçı yılda Yevropada İminlek wä Xezmättäşlek Oyışmasında küçep yörgän räislek wazifasın üzenä alırğa ömet itä. Älegä oyışmanıñ qayber äğzaläre – Qazaxstanda demokratik reformalar tieşle tizlektä barmıy häm ber tawış birü dä – xalıqara qanunnarda qabul itelgänçä irekle häm ğadel bulmadı, dip belderä.
İrtägä Qazaxstannıñ 9 millionğa yaqın saylawçısı – 7 partiä namzätläre arasınnan deputatlar saylayaçaq. 8nçe – Kommunistlar firqase saylawlarda qatnaşudan baş tarttı.
Ämma ilneñ üzendä dä, tışında da saylaw näticälärenä şiklänüçelär bik az. Farazlarğa qarağanda, prezident Nursoltan Nazarbayev citäkçelegendä xakimiättäge Nur Otan partiäse tawışlarnıñ küpçelegen alaçaq.
Mäcleskä ütär öçen 7%lıq kirtäne tağın 2 partiäneñ ütü ixtimalı bar. Sosial Öyränülär Üzäge wäkile Asıl Abdulov, Azatlıq radiosına, Sosial-demokratlar namzätläreneñ şansları yuğarı, dip söyläde:
"Aq Zhol partiäsennän qala başqa 5 partiäneñ 7%lıq kirtäne aşu mömkinlege yuq."
Şulay uq fiker beleşülärgä qarağanda, soraştıruda qatnaşqan xalıqnıñ yartısı ğına saylawlarğa barırğa cıyına. Barıber küpçelekne xakimiättäge Nur-Otan firqase alaçaq, dip, xalıq saylawlarğa yörüneñ mäğnäsen kürmi.
Qazaxstanğa parlament häm prezident saylawlarına üz küzätüçelären elek tä cibärgän Yevropada İminlek wä Xezmättäşlek Oyışmasınıñ ber wäkilçelege, ildä ber tawış birü dä ğadel häm irekle bulmadı, dip beldergän ide. Bu yulı zarlanular küp bulmadı, alay da Sosial-Demokratik partiä – mäğlümat çaralarınıñ Nur-Otan firqase faydasına eşläwen äytep kilä. Oppozisiä wäkile Ämircan Kosanov, moña qayber misallar kiterä:
"Menä "Üskän Ongir", yağni Tuğan Yaq basmasında çıqqan mäqälädän özek: "xalıq, här töbäkneñ här watandaşın çınnap torıp qayğırtqan , Aral diñgeze problemaların çişergä tırışqan berdän ber köç ul – yaratqan prezidentıbıznıñ Nur-Otan partiäse ikänen añlarğa tieş." Menä ikençe mäqälä: iseme - "İlem Qazaxstan, Partiäm – Nur-Otan" dip atala. Nur-Otannıñ eşe – bezneñ däwlätçelegebezneñ nigeze. Alar Nur-Otan turında yazğanda xattä allahı tağäläneñ 99 isemen iskä ala... "
Şimbä könne Qazaxstannıñ 107 urınlıq Mäclesneñ 98 urınına namzätlär saylanaçaq, qalğan 9 urınğa deputatlar Qazaxstan xalıqları assambleyasınnan bilgelänäçäk.


text: 23 april könne Tatar däwlät humanitar institut binasında "Tatarstan häm İdel-Ural töbäge xalıqlarınıñ tellär üseşe, tarixı, mädäniäte problemaları" dip isemlängän çirattağı IVnçe regional' fänni-ğämäli konferensiä uzaçaq. Konferensiä qısalarında Tatarstanda häm İdel-Ural töbägendä tarixi-arxeologik tikşerenü, tarixi-mädäni mirasnı häm ölkäne öyränü muzey eşen saqlap qalu, Tatarstannıñ yaña tarixı, tel häm ädäbiät üseşe tarixı, tatar häm çit tellärdä däreslär uqıtu, studentlarnı tärbiäläwdä häm uqıtuda psixologik-pedagogik häm tarixi-mädäni qaraş protsessı problemaları tikşereläçäk.


text: Mäskäw-Rusiä başqalasında keçkenä ber törkem Ukraina ilçelege aldında cıyılıp , Kiewneñ Rusiä xärbi flotı torğan Qara Dingez portı öçen arenda xağın kütäräçäge turındağı yanaularına protest belderde. Qayberlärneñ qulındağı plakatlarda Sevastopalğa qağılmağız dip yazılğan ide. Rusiädä Gazprom tabiğıy gaz öçen bäyälärne 4 märtäbä artıraçaqbız dip beldergäç Ukraina moña cawap itep Flotnı totu bäyäsen arttıraçağın äytte. Sepastopolda bügen ukraina studentları xärbi dingez bazası aldında demonstratsiä ütkärde Qara Dingez flotınıñ komandirı protestqa borçılu beldergän belderü yasadı.


text:
Tatarstanda Qorban ğäyetenä äzerlänälär
Qazan kremlendä comğa könne Mintimer Şäymiev Qazannıñ fänni üzäk citäkçese, akademik Aleksandr Konovalovni qabul itte. Ul ğalimneñ 70 yıllığı uñayınnan häm anıñ ximiä fäne ölkäsendä zur uñışları öçen orden tapşırdı, respublikanı fänni ölkädä alğa alıp baruı öçen räxmätlären citkerde. Bötendönya tatar kongressı binasında da 30nçı ğinwar könne bik qızıqlı ber çara uzdı. Anda Tatar xalqınıñ üseş programmasın äzerläw buyınça fänni sovet cıyıldı. Älege komissiäneñ çirattağı utırışında anıñ citäkçese Damir İsxaqov häm Tatar kongressı wäkillärennän başqa Mirza Mäxmütov, Mirqasıym Ğosmanov, Mars Mixaylov kebek zur ğalimnär, akademiklar, yazuçı Şämsi Soltan, säyäsätçelär Marat Ğäliev, Midxät Färuqşin häm başqalar qatnaştılar. Bu qızıqlı häm ähämiätle fänni söyläşü xaqında tulıraq itep bez sezgä äle citkererbez. Tatarstanda bu könnärdä İslam dineneñ zur bäyrämenä – Qorban bäyrämenä äzerlänälär. Qazanda anı tatarlar ğına tügel, islam dinen totqan başqa millät xalıqları bilgeli. Mäsälän, respublikadağı äzerbäycan milli-mädäni moxtariäte 1 fevral könne ölkän buın keşeläre öçen bäyräm kiçäse uzdıraçaq. Berençelärdän bulıp Qorban ğäyete uñayınnan Tatarstan Diniä näzaräte räise Ğosman xäzrät İsxaqıynıñ qotlawları dönya kürde. Ul anda İslam dine – tınıçlıq dine. Şuña kürä bez keşelärne suğışlardan tıyılırğa, xaqsız qan qıyudan saqlanırğa çaqırabız. Keşelär qorban bulmasın, digän häm bäxet-säğädät, mullıq-bäräkät telägän. Comğa könne Mintimer Şäymiev tä respublika möselmannarın älege olı bäyräm belän qotladı.
Saylaw aldı yañalıqları. Belgänegezçä, Tatarstannıñ Üzäk saylaw komissiäse 14nçe martta bulaçaq respublika Däwlär Şurasına säyläwlarda qatnaşırğa teläwçelärdän ğarizalar alunı tämamladı. Xäzer saylaw komissiäsendä alğan ğarizalarnı, bulğan mäğlümätlärne tikşerü, nämzätlärne räsmi räweştä terkäw bara. 30nçı ğinwar könne komissiä äğzäläre üzläreneñ çirattağı utırışlarında 14nçe martta ütäçäk saylawlarda qatnaşu öçen 4 säyäsi firqäne rasladılar. Alar – Rusiäneñ Jizn’ firqäse, Berdäm Rusiä, LDPR häm SPS yäki Uñ köçlär firqäläre. Şulay itep, bügenge köndä ğarizaların tapşırğan 9 firqäneñ 5 inde Tatarstan Däwlät Şurası saylawlarına äzerlänä tora ala. Qalğannarınıñ yazmışı isä şuşı arada xäl iteläçäk.
Comğa, 30nçı ğinwar könne, Tatarstan Mäğärif ministrlığınıñ kollegiäse uzdı. Anıñ utırışında respublikada mäğärif ölkäsendäge 2003nçe yıldağı eşçänlekkä yomğaq yasaldı, älege yılğa plannarın bilgelände. Töp çığış belän utırışta Mäğärif ministrı Färis Xarisov qatnaştı. Äytergä kiräk, ministr häm anıñ ministrlığı öçen xäzer bik qatlawlı waqıt. Soñğı arada respublika mäktäplärendä tatar telen uqıtu kimetelgän dip, alardan añlatmalar alu, alarnı ğäyepläw kampaniäse bara. Xäyer, comğa könne bulğan cıyılışta süz bu xaqta barmadı. Kollegiädä Tatarstan xökümäte citäkçese Röstäm Miñnexanov, anıñ urınbasarı Zilä Wälieva qatnaştılar. Röstäm Miñnexanov üzeneñ çığışında, Mäğärif ministrlığına başqa ministrlıqları belän nığraq xezmättäşlek itärgä kiräk, digän teläk belderde.
Gölnaz İlgizär


text:
Äbi 68 yäşendä soñğı irennän balağa uza
Azatlıq radiosı tatar ğäzitlğreneñ härberse belän dus yäşi. Bügen bezdä qunaqta tatarstan yäşläre ğäziteneñ baş möxärrire İsmäğıyl Şäräfiev.
- İsmäğıyl äfände, büğenge köndä Tatarstan yäşlären bügen nindi temalar qızıqsındıra?
- Yazğanda yäki söylägändä, bez uquçı küzlegennän çığıp eş itäbez, yäğni uquçı monı uqığaç, bu miña närsä birä dip uylarğa tieş.
- Tatarstan yäşlären küpme keşe aldıra?
- 57 meñ keşe. Menä Rim papası ülgännän soñ, böten televidenie täwleklär buyı şunıñ turıda söyläde. Bez uylap torabız, menä fälän apa sıyırın sawıp kergännän soñ, ul televizor qararğa utıra. Anı bu xäbär küpme däräcädä qızıqsındırırğa mömkin ikän? Ägär dä inde berär citäkçe ülde disälär, ul waqıtta ul qızıqsınır ide. Apa bu adämne kem üterde mikän, närsägä ülgän mikän, anıñ urınına kemne quyarlar mikän dip qızıqsına başlıy. Şuña kürä waqiğalarnı saylağanda kemgä dä tä'sir itä torğanın saylıybız.
- Menä Azatlıqta “Xikmätle xällär” säxifäse bar, ä sezdä xikmätle xällär turında yazalarmı? Berär misal kiterä alasızmı?
- Leninogorsk rayonınnan 68 yäşlek ber äbidän xat kilep töşte. Ul anda Oyatlı buldım, menä bu ir belän tordım, tege ir belän tordım dip yazıp cibärgän. Qısqası bu äbi 68 yäşendä soñğı irennän balağa uza, anıñ isäpläwe buyınça bu bala 5 – 6 aylıq bula. Şunnan soñ bez rayon sırxawxanäsenä, rayon gazetasına şaltıratıp beleştek, läkin berkemdä özderep ber närsä dä äytmäde. Bez monı bastırıp çığardıq. Şunnan soñ redaksiägä keşe köldermägez dip xatlar kilä başladı. Annarı ber könne bezgä äbineñ qızı şaltırata. “Nişläp sez bezneñ änine, bezneñ ğailäne mısqıl itep monı bastıra aldığız”- di. Min äytäm, monı bit ul üze bezgä şulay yazıp cibärgän. Näq şul waqıtta qaysıdır ğäzittä Mayamida 68 yäşlek äbi bala tapqan dip yazdılar. Şunnan soñ şiklänep tä quydım. Kem belgän bit!
Rimzil Wäli


text:
Tatarstan uqıtuçıları avgust kiñäşmäsenä äzerlänä
Şuşı könnärdä respublikanıñ Mäğärif ministrlığında uqıtuçılarnıñ traditsion avgust konferensiäsenä äzerlek bara. Ğädättä anda mäğärif xezmätkärläre älege tarmaqta uzğan yılğı eşlärgä näticälär yasıy, kiläse uqu yılına plannar xaqında kiñäşläşä. Bıyıl avgust konferensiäse Alabuğa şähärendä uzaçaq Böten respublikadan cıyılğan uqıtuçılar, tärbiäçelär Alabuğa mäğärif sistemasınıñ eşçänlege belän tanışaçaq, şähärneñ mäktäp-gimnaziälärendä, uqıtuçılar belemen kütärü, däwlät pedagogiä institutında, mäğärif xezmätkärläreneñ ipoteka yortında bulaçaq. Konferensiä Mäğärifne modernizatsiäläw şartlarında Tatarstannıñ uqu yortlarında innovatsion eşçänlek digän temağa bağışlanaçaq. Cıyılış waqıtında eşläyäçäk 4 seksiädä xäzerge köndä mäğärif ölkäsendä aktual’ bulğan professional belem birü, balalar häm sälämätlek, professional häm ğomumi belem birü oyışmalarınıñ xezmättäşlege kebek temalarğa eşlekle söyläşü baraçaq. Şulay uq uqıtuçılarnıñ bıyılğı avgust konferensiäsendä tuğan teldä özleksez belem alu mä’säläse da qaralaçaq.
Gölnaz İlgizär


text:
Rita ğarasatı AQŞ könyaq yarlarına citte
Quşma Ştatlarnıñ könyaq yarlarına bügen Qazan waqıtı belän irtänge 11lärdä, cirle waqıt belän tönge 4nçe yartıda, cilneñ tizlege säğätenä 200 çaqrımğa citkän Rita ğarasatı kilep citte. Yañadan diñgez däräcäsennän tübän bulğan Texas häm Lousiana ştatlarına, şulay uq New Orleansnıñ ber öleşenä su basu yanıy. New Orleans äle genä Katrina dawılınnan soñ su astında qalğan ide.
Louisiana gubernatorı Kathleen Blanco xalıqnı iñ yuğarı cirlärgä menep saqlanırğa çaqırdı, şul uq waqıtta, ğarasatnıñ däxşätle bulmayaçağına ömet belderde:
"Bu ğarasattan soñ qotqaru eşläre kiräk bulmas dip ömetlänäm."
Räsmilär süzlärenä qarağanda, Rita dawılı – uzğan aydağı Katrina ğarasatı kebek ük qurqınıç tügel. Şulay uq Rita keşelär az yäşägän cirdän ütä. Bu töbäktä iñ küp xalıq yäşägän Houston şähären ğarasatnıñ uratıp ütäçägenä oxşağan.
Ämma ber meñgä yaqın keşeneñ ğömeren özgän häm milliardlağan dollar ziyan yasağan Katrinadan soñ räsmilär saq bulırğa tırışa. İke millionnan artıq keşe Rita dawılı kiler aldınnan bu töbäktän kitte. Katrina näticälärenä sülpän reaksiä belderüdä kisken täñqitlängän AQŞ prezidentı George Bush bügen üzeneñ tuğan ştatı Texasqa kilä. Waşingtonnan kiter aldınnan Bush, töbäktä barğan eşlärgä qomaçawlamasqa süz birde:
"Min ber eşkä dä qomaçawlamam, wäğdä itäm, monıñ öçen böten çaralarnı küräçäkbez," dide Bush.
Amerikanıñ neft sänäğäteneñ zur öleşe tuplanğan bu töbägenä ber ay eçendä inde ikençe köçle ğarasat kilä. Katrina dawılı qotırğan könnärdä ber miçkä neftneñ bäyäse 70 dollarğa citkän ide. Neft sänäğäte Rita ğarasatı kitergän zyannı borçılıp küzätä.
Alsu Qormaş


text:
Rusiä-Tatarstan kileşüe kire qağıldı
"Kileşüne raslaw – Rusiä Federasiäse subyektlarınıñ tigez xoquqlı bulu prinsipına qarşı kilä häm säyäsi qurqınıç tudıra. Şulay uq bu – Rusiä prezidentı Vladimir Putin soñğı 7 yılda alıp barğan federal reformadan çitkä taypılu bulaçaq."
Tawış birü aldınnan çığış yasağan Tatarstan Däwlät Şurası räise Färid Möhämmätşin isä, Rusiä töbäkläre tigez xoquqlı ämma tigez tügel, dip belderde:
"Bez iqtisadi yaqtan törle, törle tirä-yaq, törle klimat şartlarında kön küräbez, moña küz yomırğa yaramıy, tigez xoquqlar bar, ämma tigezlek yuq. Här töbäkkä mondıy kileşülär aşa üzendäge mexanizmlarnı tabu xoquqı birelgän, federal däwlättä monnan qurqırğa kiräkmi."
Kileşüne Rusiä häm Tatarstan prezidentları 2005nçe yılnıñ üktäberendä imzalağannar ide. Fivral başında anı Rusiäneñ Däwlät Duması rasladı.


text:
Sişämbe könne Qazanda uzdırılğan räsmi çaralarğa küzätü...
Ministrlar kabinetında da sişämbe könne jurnalist xalqı ığı-zığı kilde. Alar beryulı berniçä çara barğanğa kabinetlar, utırışlar zalları arasında çabıştılar. Premyer-ministr Röstäm Miñnexanov “Tatspirtprom“ citäkçelege belän kiñäşmä ütkärde. Kiñäşmägä töp televizion kanallarnı ğına qısqa waqıtqa kertep çığardılar. Çönki kiñäşmädä süz citdi häm kisken temağa, byudjetqa keremnär tä'min itü turında bara didelär. İrtänge yaqta atnalıq brifing ta başlandı. Başta Säwdä häm tışqı iqtisadi xezmättäşlek ministrı Xafiz Salixov häm “Tatnefteximinvestxolding” general' direktorı Rafinat Yärullin Tatarstan xökümäte delegatsiäseneñ Kön'yak Koreyağa baruı näticäläre turında söylädelär. Mäğlüm ki Röstäm Miñnexanov citäklägän bu delegatsiä vizit barışında LG International kompaniäse belän memorandum tözede. Närsä xaqında soñ? Nigezdä neft' eşkärtä xezmättäşlek. Çönki älege kompaniäneñ bu ölkädä qazanışları şaqqatqıç. LG kompaniäse barı tik çittän kertelgän neftne genä eşkärtä. Bu yılına 30 million tonna. Neftne eşkärtü däräcäse 75 protsent. Neft' eşkärtkändä etilen, polivinilxlorid kebek bik kiräkle organik materiallar citeşterü mömkinlekläre bar. Polivinilxlorid mäsälän yortlar tözegändä alıştırğısız izolyatsiä materialı ikän. Şuña kürä yaqlar memorandumnı tormışqa aşırunı ozaqqa suzmıylar. Avgust urtalarında eşlekle söyläşülär, tenderlar ütkärü kebek konkret çaralarğa kereşäçäklär.Ministrlar kabinetınıñ atnalıq brifingınıñ ikençe öleşe Rusiädä 1nçe yüldän narkotiklar häm psixotrop matdälär äyläneşen küzätü Däwlät komitetı eşli başlawına bağışlandı. Tatarstanda da älege komitetnıñ idäräse buldırıldı häm anıñ başlığı itep politsiä general-mayorı Şamil' Däwlätgildiev bilgelände. Mäğlüm ki yaña küzätü xezmäte Rusiäneñ salım politsiäse xezmäte nigezendä qorıldı. Şamil' Däwlätgildiev Tatarstandağı baş salım politsiäse ide. Rusiädä narkotiklar häm psixotrop matdälär äyläneşen küzätü Däwlät komitetı oyıştıru säbäplären ul bolay añlattı. Yäğni Rusiädä narkotiklardan kergän faydanı legalläşterü probleması belän şöğellänü yuq däräcäsendä. Rusiä qanuni nigezlämälärneñ kamil bulmawı säbäple ul dönyada narkotabışlarnı yuu öçen iñ uñay urınnarnıñ berse bulıp qalğan. Şuña kürä narkotiklar äyläneşe belän köräşüçe xalıq-ara oyışmalar Rusiädän çaralar kürüne taläp itä. Yaña idäräneñ narkotiklardan alınğan tabışnı legalläşterügä qarşı köräşü öçen böten mömkinlekläre dä bar. Çönki Küzätü idäräsenä elekkege salım politsiäseneñ barlıq mal-mölkäte häm keşeläre qaldırılğan. Şulay da Tatarstannıñ narkotiklar häm psixotrop matdälär äyläneşen küzätü idäräse ber ay çaması oyıştıru eşläre belän mäşğül bulaçaq. İñ möhime maxsus ekspertiza laboratoriäse buldıru. Annan soñ İdärä citäkçelege yıl azağına taba konkret eşlär, näticälär bulır dip wäğdä itälär.
Yunıs Ätnäle


text:
Osman Öztunç - Kerkük Ağıtı
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Kerkük Ağıtı
Etiketler : Osman Öztunç - Kerkük Ağıtı türkü indir, Osman Öztunç - Kerkük Ağıtı türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Kerkük Ağıtı mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Kerkük Ağıtı türküsü, Kerkük Ağıtı sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Kerkük Ağıtı bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Dağlara Çıkmanın Tam Zamanı
Osman Öztunç - Senin İki Yüzün Var
Osman Öztunç - Züleyha da Kalmışım


text:
Ä inde ğailä bäyrämenä kilgändä, Tatarstanda da xalıqara ğailä köne törle çaralar belän bilgeläp ütelä. Şöker, bezdä dä 40-50 yıl bergä yäşäp, 4-5 bala üstergän ğailälär şaqtıy. Pänceşämbe könne Yäşel Üzän, Çallı, Tübän Kama, Bua şähärlärendä şundıy ğailälärne xörmätläw çaraları uzdı. Ä iñ xörmätle, illeşär yıl bergä yäşäp, “altın tuy”larına ireşkän ğailälärne Qazannıñ töp nikax sarayına cıydılar. Biredä “Tatarstan ğailäläre” digän kitapnı täqdir itü tantanası uzdı. Älege kitapqa Tatarstannıñ iñ maqtawlı 150 ğailäse tarixı tuplanğan. Kitapnı Ministrlar Kabinetınıñ nikaxlar terkäw idäräse äzerlägän. Ğailälärgä bağışlanğan bu inde ikençe kitap. Berençese “Tatarstannıñ 100 ğailäse” digäne 2001 yılda meñ danä tiraj belän çığarılğan ide. Şulay 40-50 yıl bergä yäşägän ğailälär turında kitaplar, xikäyälär yazıla xäzerge zamanda. Çönki mondıy ozın ğömerle ğailälär yıldan-yıl sirägäyä. Statistika 2001 yılda respublikada 24 135 nikax häm 15 900 ayırılışu terkälgän, dip kürsätä.
Ä inde yäşäp kitkän ğailälärdä berençe problema - niçek bala tapmaw. Küptän tügel Qazanda ğailä temasına bağışlanğan ber konferensiädä sotsial' soraşu respublikada här dürtençe xatın-qız bala tabarğa telämägänen kürsätte, dip iğlan itelde. Ni öçen? Äytkändäy, älege dä bayağı aqça. Sotsial' tikşerenülär bala tabu yäş ğailäneñ matdi xälen 30 % tübänäytä, digän näticä birgän. Ä inde ğailä tarqalawnıñ äxlaqi yaqları – eçkeçelek, narkomaniä, monısı inde añlıysız, utırıp söyläşü öçen ayırım ber tema.


text:
Armiäne ciñügä qarağanda ber rejimnı yuqqa çığaru küpkä qıyınraq! Bu Ğıraq suğışınıñ berençe atnası tämamlanğannan soñ alınğan sabaq bulıp tora . Koalitsiä köçläreneñ xärbi vä säyäsi citäkçeläre dä Saddamnı çitlätü öçen alıp barılğan suğış kötelgännän ozaqraqqa suzılaçaq häm kiskenräk bulaçaq dip cämäğätçelekne äzerläp quydı. Bombalaular elekesenä qarağanda köçlänä barğanda , Dönyanıñ küp kenä illärendä suğışqa qarşı demonstratsiälär däwam itä
Suğışnıñ 9. könendä Bagdad elek bulmağan qädär qatı bombalanıp, Könyaqta Nacaf öçen suğış barğanda ,Britanie premiere T.Blair BBC gä älegäçä suğışta küp närsägä ireştek , ämma suğış bik qatı baraçaq häm bik qıyın mizgellär yäşiyäçäkbez , ğıraq citäkçesen bärep töşerü öçen kübräk waqıt kiräk bulaçaq dip äytte. Ğıraqtağı AQŞ armiäseneñ general leytinantı Willaim Wallace Waşington Post gazetasına birgän ängämädä,ğıraqlılarnıñ qatı qarşılq kürsätüe häm täminat yulınıñ ozın buluı säbäple koalitsiä köçläreneñ Bagdadqa taba baruı aqrınaydı , bu suğışnıñ ozayaçağın añlata dip söyläde. Wallace süzlärençä, ğıraqlılar partizan stili taktika alıp bara, bu AQŞ öçen kötelmägän närsä buldı,AQŞ xärbiläre moña äzerlekle tügel ide. Kiçä Pentagon räsmiläre kiläse atnalarda Farsı Qultığına 100meñ östämä xärbi cibärergä qarar birde. Prezident G.Bush suğış küpme genä däwam itmäsen, ahır çiktä Saddam Xösäin rejimı cimereläçäk dip äytep (audio)
Bez diktatornıñ in qatı häm in ömetsez berlekläre belän suğışabız. Alda torğan suğış kübräk qıyulıq, kübräk qorbannar taläp itäçäk.bez näticäne beläbez. Ğıraq qoralsızlançaq. Ğıraq rejimı betäçäk häm küp cafa çikkän ğıraq xalqı irekle bulaçaq. Saqlanu ministırı Xaşim Axmäd jurnalitslarğa , bagdadnı ber niçä kön eçendä qamap alaçaqlar ämma şähärne alalmıyaçaqlar , bez här urında ahırğa qädär suğışaçaqıbız dip äytte. Mäğlümät ministırı al sahaf Blairnıñ ğıraqlılar ike britan ğäskäriän üterde digän ğäyepläün kire qağıp (audio)
Minemçä Blair şulay dip äytep, iqtibarnı bezgä çälep itmäkçe , xalıqnı bez üterdek dip ışandırmaqçı, ämma bez ber kemne dä ütermädek, Alar yä suğış qırında yä qurqaq bulğan öçen ülde, qalğannarın bez äsir itep totaçaqbız. Bugen amerikan köçläre urta Ğıraqta Nacaf häm könyaqtaraq Nasiriä şähre tiräsendä Ğıraq xärbiläre belän suğıştı. AQŞoçqıçları başqala häm tiräsen bombalarğa däwam itä. Kärbälä belän Bagdad arasında ğıraq tanka, boralaqları häm bilgesez ber bina bombalandı dip belderelde. Basranı qamap totqan Britan köçläreneñ süzçese ğıraqnıñ yarım xärbi köçläre şähärdän çığırğa tırışqan sivil xalıqqa minamöt häm aftomatik qorallardan ut açtı dip belderde.Britan ofitserı polkovnik Vernon 5kön däwam itkän bäreleşlär säbäple Basrağa yardäm kertü mömkin tügel dip äytkän. Xabärçelär tönyaqta körd partizannarı- peşmergäläreneñ Kirkukkka yaqınlaşuın häm AQŞnıñ anda transport maşainaları häm xärbilär kiterergä däwam itüen belderä Suğış başlağannan birle berençe humanitar yardäm korabı könyaqtağı Umm Qasr portına kilde. Sir Galahad isemle korabnıñ kilüe AQŞ belän ğıraq köçläre arasında barğan qorallı bäreleşlär häm portnıñ minalanğan buluı säbäple kiçekte. Korab azıq tölek , meditsina häm su belän tutırılğan. Yardäm Basra şährenä birelergä tieş. Yardäm oıyşmalarına Könyaq ğıraq xalqına humanitar yardäm citkerü bik qıyın, Azatlıq xabärçese Charles Recknagel bolay dip belderä (audio) Min çik şähre Safwanda .Kuweitlelärneñ azıq tölek su taratu tırışlığı bugen talauğa äylände. Qayber awıl keşeläre yök maşinalarına sikerep menep, andağı azıq tölek tartmaları häm su şişälären üz duslarına, tuğannarına ırğıta başladı , qayçaqta köç qullanıp, Tärtipsezlek yök maşinalırınıñ qaçularına säbäp buldı .Çik saqçıları havağa ut açıp äle dä maşinalarğa yäbeşkän keşelärne qurqıtırğa teläde.
Bu Safwanda çärşämbedän soñ kilgän ikençe yardäm konvoyı ide , şuluq xaos qabatlandı dip äytä xabärçebez Recknagel .Yardemne Kuweitnıñ qızıl ay oyışması oyıştırdı.
Bugen dä bik küp illärdä suğışqa qarşı protets belderü däwam itte. Suğışta ber tarafnı da yaqlamağan İranda bugen berençe märtäbä bik zur uram cıyınnarı ütte. Proterts belderüçelär , Saddamğa ülem Amerikağa ülem digän şiğarlar qıçqırdı.
Färidä Xämit, Praga