text:
29 Mayıs 2015 Cuma
43-nci talebe…
Mayıs 29, 2015 2015_6, Bekir Çobanzade, Edebiyat ve tenqit, Qandımov Yunus No comments
Milletimizniñ şanına şan, şüretine şüret, degerine deger qoşqan Bekir Çoban-zade bütün türk ırqınıñ ulu evlâdıdır.
Bu sözler, elbet, mubalâğa mahsulı degildir. Kerçekten de Bekir Çoban-zade başta bir qırımtatar halqınıñ, tek bundan soñ bütün türkiy halqlarınıñ, adı asırlar devamında silinmeycek ulu ilim ordusınıñ, türkşnaslar ordusınıñ meşur ve cesür seraskerlerinden biridir.
Çoban oğlunıñ türkşnaslıq ilimi ve edebiyatımıznıñ böyle yüksekliklerine köterilmesi özüne has bir mücize olmaqnen, milletimizge Yüce Tañrımızdan engen bir keramettir. Ulu ecadımız İsmail bey Gaspralı cemi türkiy halqlarnıñ fikir ve duyğularını, areket ve amellerini birleştirip, ep birlikte, aydın istiqbal yollarını araştarmağa, zulum ve istibdat çıtırmanlıqları, bataqları arasından keçip, maarifetniñ aydın nurları quçağında ür ve munasip ömür keçirmege, ileri milletler safından kendine lâyıq yer almağa çağırğan olsa, Bekir Çoban-zade bütün aqıl-idrakini, iradesini, bilgisini, qalbini, canını türkşnaslıq ilimine bağışladı.
Alman, macar, fransız, arap, fars, türk, rus, azerbaycan, qumuq, malqar, özbek, kazah, ermeni, gürci ve saire tillerni suv tilmaç bilgen professor B.Çoban-zade 200-den ziyade ilmiy eserniñ müellifidir.
Napaleonnıñ seraskerlerinden Ney isimli serasker kendi tamırlarınıñ qadimiyligi, temiz qanlılığı hususında maqtanğan marşalllarğa: "Menim meşur ecatlarım yoq, lâkin men özüm yahşı ecat olurım" degeni kibi çoban oğlu Bekir şanlı, şevqatlı ecatlarımıznıñ safında kendine munasip yer buldı.
Ruşdiye mektebiniñ birinci sınıfına zar-zornen, artqaç, yani 43-nci talebe olaraq alınğan Bekir Qarasuvbazar Cemiyeti Hayriyesi tarafından İstanbulğa oquvını devam ettirmege yollanıldı. 1914 senesi Sultaniye (şimdi Galatasaray litsei) mektebini muvafaqiyetnen bitirdi. Birinci cian muarebesi arfesinde Qırımğa qayttı. Muarebe esnasında rus ükümeti tarafından cebege yollandırılmaq içün askerlikke çağırıldı. Faqat, bir fursatını bulıp, Bessarabiya, Kişinev, Romaniyadan keçip Türkiyege kelmege muvafaq oldı. Ve deral İstambul darulfununa oqumağa kirdi. Zekâsı, tirnekligi ve çalışqanlığı sayesinde ocalarınıñ diqqatını kendine celp etti. İstambul darulfununda macar tilinden lektsiyalar oquğan macar professorı Masaroş qırımlı talebenen meraqlandı. Bu meraqlanuv qarasuvbazarlı 43-nci talebege keniş ilim qapılarınıñ açılmasında ilk adım oldı, desek de olacaq. Aliy filologiya tasilini devam ettirmek içün Çoban-zade Masaroşnen beraber Budapeştke ketti. Bekir Sıtqı Çoban-zade birinci cian muarebesi yıllarında Budapeşt universitetinde oqudı. İstambulda Bağça qapıda büyükten büyük qondura tükânlarınıñ sahibi qırımlı tucarlardan Acı Bekir-zade Amdi bey (Cafer Seydametniñ qayını) Bekir Çaban-zadege maddiy yardımda bulundı. Budapeşt universitetinde belli türkşnas Dyüla Nemet ve arapşnas İgnats Göldiyerniñ yolbaşçılığında türk, arap ve macar filologiyasını terenden ögrenip başladı. Bunıñnen bir vaqıtta Etveş kölleci yanında ecebiy studentler içün teşkil etilgen seminar meşğuliyetlerine qatnadı. Oquvınıñ soñunda keniş araştırmaları neticesinde "Kodeks kumanikus"ta sozuq seslerniñ assimilâtsiyasındaki tahmin etilgen bozuluvlar" mevzusında dissertatsiya qorçalap, felsefe ilimleri doktorı unvanına nail oldı. Budapeşt ve Lozanna universitetlerinde lektsiyalar oqudı.
1920 senesi B.Çoban-zade Qırımğa qaytıp keldi ve qırımtatar tili ve edebiyatı ocası sıfatında Totayköy pedtehnikumında ders berdi, Qırım Halq Maarifi komissarlığında Tatar bölüginiñ reisi oldı. 1922 senesi Qırım (Tavrida) universitetiniñ şarq fakultetinde qırımtatar tili bölügine yetekçilik yaptı, türk tilleriniñ teñeştirüv grammatikası boyunca lektsiyalar oqudı. Aynı şu senesi mart 15-te Qırım (Tavrida) universitetiniñ professorı olğan B.Çoban-zade 1924 senesi şu universitetniñ rektorı oldı.
1924 senesiniñ küzünde Yañı elifbe komiteti ve Azerbaycan devlet universitetiniñ davetine binaen B.Çoban-zade Bakuğa kele. Ve 1924-1937 seneleri devirinde Bakuda yaşay ve çalışa, türkşnaslıq iliminiñ piri sıfatında onlarnen yaş türkşnaslarnı azırlay, özüniñ türkşnaslıq mektebini meydanğa ketire.
B.Çoban-zade ğayet quvetli türkşnas-alim olğanı qoşma isbat ve tasdiqlavlarğa muhtac degil. Bekir Çoban-zadeniñ ilmiy eserleriniñ elimizde bulunğan cedvelini közden keçirgenimizde bile buña emin olamız. Onıñ ilmiy araştıruvlarınıñ diapazonı olarnıñ serlevalarından körünip tura: "Kodeks Kumanikus"ta sozuq seslerniñ assimiliyatsisındaki tahmin etilgen bozuluvlar", "Türk-tatar tilşnaslığına kiriş", "Qırımtatar tiliniñ ilmiy grammatikası", "Qırımtatar edebiyatınıñ soñ deviri", "Fuzuliy ve onıñ yeri", "Qumuq şivesi aqqında ilk bildirüv", "Qumuq tili ve edebiyatı aqqında", "İlmiy terminologiya sisteması aqqında", "Navoiyniñ tili ve tilşnaslığı", "Latin elifbesi esasında konstruktirlengen yañı türk elifbesiniñ ünifikatsiyası aqqında", "Mirza Fatali Ahundov", "Azeri edebiyatınıñ yañı grammatikası", "Türk-azerbaycan tiliniñ ilmiy grammatikası", "Özbek edebiy tili aqqında", "Qaraçay-malqar" tili aqqında qaydlar", "XVI-XVII asırlar tiliniñ harakteristikası munasebetinen Şah İsmail Hatainiñ tili ve edebiy icadı", "İbn Muhannanıñ türk grammatikası", "Kitab-i Dede Qorqut"nıñ bediy-lingvistik talili" ve onlarnen digerlerini sayıp keçmek mümkün.
İşte, SSSR İlimler akademiyasınıñ Azerbaycan şübesi (Azfen) meydanğa ketirilgende, mezkür akademiyanıñ ilk azalarından biri de qarasuvbazarlı Bekir Çoban-zade olması tabiiy bir şey edi. O, bir çoq ilmiy teşkilât ve birliklerniñ fahriy azası edi. Niayet, 1935 senesi mart 16-da B.Çoban-zadeniñ Parij Tilşnaslıq cemiyetine aza saylanması, milletlerara alanda onıñ emigine berilgen aliy degerniñ bir nişanesi oldı.
Lâkin 1928 senesinde Qırım Merkeziy İcra Komitetiniñ reisi Veli İbraimov NKVD-cılar tarafından yaqalanıp, Umumrusiye Aliy Mahkemesiniñ ükümine binaen şu senesi mayıs 8-den 9-ğa aylanır gecesi qurşunğa tizilgen soñ, Çoban-zadeniñ başı üzerinde kök qararıp, bulutlar qoyurıp başladılar. Aqmescitte Bekir Çoban-zadeniñ "Boran" (1928) adlı şiirler cıyntığı dünya yüzü körgeninen "Yeñi dünya" gazetasında (1929 senesi noyabr 16) "Zararlı "Boran" serlevasınen maqale basıldı. B.Çoban-zadeni "burjua milletçiliginde", "Şuralarğa duşmanlıqta" qabaatlap başladılar. 1932 senesinde "Na rubeje Vostoka" jurnalında, bundan bir yıl evel ise Bakuda "İnqilâb ve medeniyet" jurnalında M.Küliyevniñ maqaleleri derc oluna. Müellif Çoban-zadeni "milliy burjua qavramınıñ sözcüsi ve Musavat partiyasınıñ ideologı" dep qabaatlamağa areket ete. Albuki, 1918 ve 1920 seneleri arasında Çoban-zade ne Azerbaycanda bulunğan, ne de musavatçılarnen munasebette olğan edi. M.Küliyev professor B.Çoban-zadege "qoyu pantürkist" yarlığını taqıp, onıñ itibarını tüşürmege, şüretini sarsıtmağa oqtala.
Umumen alğanda 1920-nci 1930-nci senelerde öz milletine elâl hızmet etken, milletiniñ şüretine şüret qoşqan, milletiniñ ğururı olğan insanlarğa "aksiñkilâbçı", "burjua milletçisi", "pantürkist" ve bilmem daha nice-nice yarlıqlarnı taqmaq pek "mot" edi. Bir çoq ilim adamlarınıñ, yazıcı ve şairleriniñ, cemaat erbaplarınıñ, siyasetçileriniñ ömürini ceennem azaplarınen toldurğan bu soy yarlıqlar qolaylıqnen berile edi. Öz adını zar-zornen yazğan, ilim-fenden alıp berecegi olmağan işçi ve köylülerni Çoban-zade kibi adamlarğa qarşı tursata ediler. Halq kütleleri talap ete, dep nice-nice ziyalılarnıñ başına yetilgendir. Meselâ, Kerç maden zavodınıñ tatar işçileri tarafından yazılıp, 14 işçiniñ imzasınen "Yeñi dünya" gazetasında derc etilgen mektüpte B.Çoban-zade "milletçilikte" ve eki türlü siyaset alıp barğanında qabaatlana. İşçiler: "ait olduğı sovet ükümeti organlarından Çoban-zadeni professor unvanından mahrum etilmesini rica eteler. Bu daha 1930 senesi!..
1930-da Romaniyada "Emel" mecmuasınıñ 11-nci sanında bir qaç şiiriniñ derc etilmesi Bekir Çoban-zadege qarşı ücümlerni daha da keskinleştire. Azerbaycanda "Kommunist", "Bakinskiy raboçiy", Qırımda "Yeñi dünya" gazetaları saifelerinde çıqışlar yapıp, qabaatlavlar yersiz olğanı aqqında yazsa da, "Men yañılğanım. Men çoban balasıman…", dep qıçırsa da, "Milliy Fırqa" nen bağlı keçmişinden red etse de, özüni aşşalayıcı derecede aqlamağa tırışsa da, Stalinniñ repressiya degirmen taşları arasına tüşti. "Milliy burjua yolbaşçısı, aks inqilâbçı ve pantürkistten bir vaqıt yardım, fayda beklemeymiz…. Professor adı ile ögge ketecek bir faydalı adam olamaz… Çoban-zadeniñ kim olduğı, kimge hızmet ettigi aqqında az-çoq maqaleler Qırım gazeta ve jurnallarında eşitildi. Qırım emekdarlarına seslerini artıq Azerbaycan, Baku emekdarlarına eşittirmek (kerek), onlar da öz fikirlerini aytmaq kerekler"
Böyle qan qusturıcı iftiralar kendi aqibetlerini çoq bekletmediler. 1937 senesi dekabr 28-de Kislovodsk şeerinde "Gornâk" sanatoriyasında B.Çoban-zade NKVD-cılar tarafından yaqalandı. Onı:
1. Güya, yaqalağana qadar "Milliy cumhuritelerni SSSRden ayırmaq ve yekâne türk-tatar devleti qurmaq ğayesini ögge sürip, SSSR territoriyasında devrimci pantürkist bir teşkilâtnıñ azası olaraq VKP(b)ğa ve Sovet devletine qarşı küreşte;
2. Qırımda, Azerbaycanda, Özbekistanda ve Dağıstanda silâlı isyan sabotaj ve terror yollarınen faaliyetlerde bulunuvda;
3. Faal casuslıq yapıp, Türkiye ve Polşa gizli teşkilâtlarınıñ agenti oluvında qabaatladılar.
Bekir Çoban-zade 1938 senesi fevral 7-8-de, mart 3-6-da, aprel 17-20-de, sentâbr 20-21-de, episi olıp 16 kere sorğu etildi. "Qabaatı" açıq-aydın ve red etilmeycek derecede" tanılğan edi. İnsan oğlu insan dayana bilmeycek azaplar, aşşalavlar, sorğular neticesinde Çoban-zade qırıldı, "türklernen munasebeti olğanını, olarğa hızmet etkenini, Türkiyeniñ Bakudaki konsullığınen alâqa pekitkenini, 1930 senesi beş dane devrimci teşkilât qurğanını" "tanıdı". "Qudretli kommunist partiyasından ve sovet devletinden kendi ihtisası boyunca çalışmaq imkânını" da rica etti. Lâkin Azerbaycanda biñlernen yerli siyasetçiler, ilim adamlarınıñ, ziyalılarnıñ qatili olmış Matuleviç, Zaryanov, Jigur üçlüginiñ qararı qattı edi. B.Çoban-zadeniñ "qırılmasını" ise Şer, Gerasimov, Grigorân ve Zıkov kibi "mearetli" sorğu hakimleri "teminlediler".
B.Çoban-zadeni insan olaraq qırdılar. Lâkin onıñ nesiller içün yazıp qaldırğan ilmiy eserlerini, kitaplarını, maqalelerini, şiirlerini qırıp, yonıp, sipirip atıp olamadılar. Olarnıñ er biri keskin süngü kibidir, olar bolşeviklerniñ, qırımtatar ve türk ırqına duşman kesilgenlerniñ çuvallarına sığmadılar ve sığmazlar.
Bekir Çoban-zade büyük türkşnas olmaqnen birlikte qırımtatar klassik edebiyatınıñ aydın simalarından biridir. Onıñ yazğan nazm eserleri, E. Şemi-zadeniñ sözlerinen aytqanda, medeniyetimiz, tilimiz, edebiyatımız hazinesine qaldırıp ketken ceverleri alâ bugün öz qıymetlerini coymadılar, aksine olar Qırım şarabı kibi, yıllağan sayın daha da güzel, daha da acayıp, daha da tavlı, daha da müteber olalar ve olacaqlar.
Klassik şairlerimizden biri (yañılmasaq Cemil Kermençikli) "bu dünya bir penceredir, er kelgen baqar gider" dep yazğan edi. Bekir Çoban-zade işbu pencerege bir nazar taşlap, keçip ketti. Lâkin bu nasıl bir nazar, nasıl bir baqış oldı! Yüzlernen ilmiy eserlernen bir sırada, kendi nefisesi, halqçanlığı, samimiyliginen şu pencerede silinmez izlerini qaldırıp ketken, onlarnen, belki yüzlernen şiirleri oquyıcını, şiiretke qıymet kese bilgen, aqiqiy şiiriyetten az buçuq añlağan insannı meftün eteler, sarğuşlatalar. Olarnı oquğan sayın oquycağıñ kele, büllür kibi çoqraqlarnıñ suvlarını içkenday, içken sayın içecegiñ kele.
İlim B.Çoban-zadege quvetli şair olmağa, duyğularnı inceden beyan etmege keder etmedi. Onıñ "Bulutlar, bulutlar", "Dunay taşa", "Oy, suvuq şu ğurbet", "Tuvğan til", "Anam", "Ah, tabılsam", "Ölüm ve qaytarma", "Bir saray quracaqman", "Ümüt şiirleri", "Qalpaq mahracı", "Mezad", "Yaz aqşamı uy aldında" kibi şiirlerini bu yerde añıp keçmemek mümkün degil.
B.Çoban-zade doğma şair olğanı delil ve isbatlarğa muhtac degil. İnsan oğlu insan doğğan soñ laf etmege, dörtayaqlamağa, ilk adımlarını atmağa, çapmağa, çayalanmağa ve saire-saire şeylerge ögrene ve bütün ömüri boyu hayat azretleriniñ talebesi olıp qala. B.Çoban-zade de nazmiyet bağçasında em çeçegi, em bağçevanı oldı.
"Yetiştikçe şair ola edim. Amma şiirlerim İstambuldan degil de, yalıñız, yoqsul, basqı accısını çekken, ağır boyundurıq astında iñlegen tatarlarnıñ yırlarından ruh ve ilham aldılar. On altı yaşımda olğanımda şu satırlarnı qalemge aldım.
Köyümden soñsız uzaqlıqqa tüşersem,
Niye maña, tañrım, şu dülber cennetiñ.
Köyüm güzel, köyüm keniş, köyüm cennetim…
Yetişkin şair olğan sayın… rus edebiyatı ile edebiyatlarınıñ eñ güzel ve quvetli eserleriniñ nefeslerinen nefes alır ilhamlanır, ögrenir eken, qırımtatar halq şiiriniñ şair içün ne derece aliy, ne derece qıymetli olğanını, bir rus aliminiñ sözlerinden faydalanıp, şöyle beyan ete: "Qırımtatar halq şiiri bütün tatar diyarınıñ eñ manalı, eñ mükemmel ve temiz şirinden biridir". Ve şair bütün edebiy yaratıcılığında bu sözlerge sadıq qaldı, işbu sadıqlıqnı er bir şiirinde, er bir satırında bayraq etip köterdi. Yat illerde yaşasa da Qırımnı, Qırımnıñ güzelliklerini, çöllerini oylay, asret çeke, yanıqlay. Bu duyğularını büyük bir mearet ile öz şiirlerinde ifade ve terennum ete.
Bekir Çoban-zadeniñ Türkiye, Rusiye, Qırım, Azerbaycan, Özbekistan neşirlerinde maqaleleri, şiirleri derc olunğandır. Bu yazılarda çeşit türlü müstear adlar qullanğandır. "Türk entsiklopediyası"nda qayd etilgeni kibi, onıñ beş dane müstear ad qullanğanını körmek mümkün: Çoban-zade, Bekir Bavbek, Bekir Çavbek, Bekir Yaybek, Çoban oğlu Bekir Sıtqı.
Yuqarıda sayıp keçilgen müstea adlar şairniñ edebiy tahallüslarıdır. İlmiy eserlerinde qaide, olaraq. "B.Çoban-zade" şekilinde imza qoya edi.
Tatar yurtı tatarlarçün asla ölmez bir anadır.
Çünki siz de bilesiñiz, bizim melek analar da
Bu mubarek yurtta doğğan büyük birer baladır.
Bekir Bavbek imzasınen yazılğan bu şiir "Yaş tatar yazğıçları" (1911s. İstambul) elyazma jurnalında yer alğandır… 1919 senesi Budapeştte türk tilinde "Şarq" gazetası çıqmağa başlanğanda Çoban-zadeni gazetağa muharrir tainleyler. Buña baqmadan o, ilimnen, bediy icatnen sıqı sürette oğraşmaqnı devam ettirdi. Onıñ devirde, yani 1918-1919 senelerinde ve ondan evel yazılğan bazı şiirleri İstambulda çıqqan "Qırım" mecmuasında ve "Kök kitap"ta derc olunğandır.
B.Çoban-zade edebiy asabalığını közden keçirir ekenmiz, bir şey közge çarpa. Onıñ bediiy icadınıñ eñ gürdeli deviri – Budapeştte oquğan vaqıtları edi. Bu şiiriy bereket esasen kendisi tarafından "Qaval sesleri" adı altında toplanğan defterinde, ve keçenlerde aynı şu ad altında Türkiyede ayrı kitap şekilinde neşir olunğan cıyıntıqtan yer alğandırlar.
Quvetli şair, quvetli alim olmaq isün quvetli insan olmaq kerek. Bekir Çoban-zadeniñ bütün bediiy yaratıcılığı, tam manası ile bu sözlerge cevap bere. Onıñ şiirlerinde öptimizm, köterinki ruh, quvet, nefise işanç ile aşlanğandır, Çoban-zadeniñ tüşkünligi bile nasıldır bir quvetke malik. Yüregini ezgen tüşkünlik şairniñ acizligi ve zayıflığını köstermey. Çoban-zadeniñ tüşkünligi – areketsizlik, bedbahtlıq degil.
Türbeler çöke, mezarlar umray,
Ne topraq astında bir er kevdesi,
Ne topraq üstünde bir cigit sesi.
Medrese, caminiñ qapısı qırıq.
Türbeler taş bolğan, evliya suyek.
"Mañlayğa yazılğan başqa da kelir…"
Esirler türküsin mırılday er kes.
Tek bir qart qoynunda bar eski quvet,
Cetmişlik Şamilday qahraman çerkez…
Bekir! Sen, çerkezni añlağan bolsañ,
Hatunlar işitir, toqmaqnı taşla.
Sen Giray qulusıñ, başıñnı al da,
Şamilce bir ölüm izlerge başla,
Sen de şay bir ölüm izlerge başla.
("Qart çerkez" şiirinden).
Ebet, B.Çoban-zade bazı bir şiirlerinde tüşkünlikniñ esareti astında qalıp kete:
Mazlumnıñ oçunı alalmay qaldıq,
Zulumnı bizler de moyunğa aldıq.
Cıladıq, qayğırdıq, qayğırdıq… Boşuna…
Caşadıq, kezindik, kezindik… Boşuna…
Adımız qaranğı, cıldızsız aqşam,
Alevsiz, suygüsiz bu ölüm – Ah, şan!
Keçemiz, ölemiz, ölemiz… Boşuna…
("Boşuna" şiirinden).
Lâkin er angi şairniñ icadında rastkelgen, rastkele bilgen böyle tüşkünlik allarını, anlerini ömür daresine teri kibi çektirmek olmaz. Meselâ, İsmail Otar (Türkiye) B.Çoban-zadeniñ "Qaval sesleri" ne kirgen şiirlerini "taqdir", "felek" noqtaiy nazarından talil eterek böyle bir ritorik sualni ögge süre ve kendisi oña cevap bere: "Aceba, şahsiy hayatında, kendisi kendi "taqdiri" ile küreştimi ve onı yeñdimi? Yoq! "Rast kele" şiirinde qısmen yazdığı kibi, hayatnı iç bir küreşsiz, olğanı kibi qabul etkeni "taqdirine" bağlıdır… Qırımğa qaytqan soñ ilmiy araştıruvlarını devam ettirdi, faqat öz milletiniñ ağır esaret durumını körgen soñ, şair bunıñ tesiri aldında büyük sıqıntığa, basqığa tüşerek, bunı tındıra bilmek içün, ara-sıra kezlevge qaçamaq yapa, "Petrograd" musafirhanesinde qalaraq, çalğı taqımını ketirip, derdini eksiltmege tırışa, lâkin kendi "taqdirinen küreşmedi".
Küreşmedi demek qolay. Lâkin ilimde "ekstrapolâtsiya" degen bir añlam bar. Keniş sürette onıñ manası şundan ibaret ki, bir-de bir vaqianı olıp keçken müitinden, yahut başqa ayrı bir müit baqımında añlatmaqtır. B.Çoban-zadeniñ, ve umumen angi devirde icat etkenine baqmadan, er bir edibimizni inceden ögrenmeyip, talil etmek yañlıştır. Bekir Çoban-zadeniñ icadı ne zaman başladı, nasıl bir zamanda quvamına yetmege başladı.ve nasıl bir devirde devam etti? Qocaman sarsıntılar, soñsız belgisizlikler, şaşmalavlar, insanda deşet uyandırıcı ant-yeminler ve olardan da deşetli mağlübiyetler, milliy mağlübiyetler devirine doğru kelmedimi? Bu devirniñ qarşısında Dante Aligyeriniñ "Cehennem" idiliya olıp körünir. 1905 senesiniñ rus inqilâbı, ekinci cian muarebesi, rus samoderjaviyesiniñ yıqılması, 1917 senesiniñ inqilâbı, milliy uyanuv, qurultaycılıq areketi, vatandaşlar cenki, bolşevik cellâtlarnıñ ketirgen qan-qızıl yaşayışı, stalincilik repressiyalar, taqipler, gulaklar…
Yüz altmış yıl! Çatırdan köylerge çöke,
Yaşnıñ, qartnıñ, selbiniñ boynunı büke.
İç bir kelin duvağa eskirtalmay,
İç bir cigit ayğırın sekirtalmay.
Taqdiri urıp, birev de teşalmadı,
Taqdirniñ üygen çöplügin eşalmadı…
Men batırdım qalemim tab közüne,
Yazdırdım azad fermanın kene özüne…
Şiirlerim cümlesi taqdirge mısqıl!
Taqdirge isyan, taqdirmen küreş tekmil.
Taqdir öldi, basıq üyler yükselir,
Cın, periler, cavlar, tavlar eksilir…
Yüz altmış yıl ecderhasın ölüdürdim…
"Maday tilmen" bunı yazıp bildirdim.
Çoq yazıq ki alâ bugün ulu şairlerimizniñ edebiy asabalığı yeterli derecede ögrenilmedi, tedqiq etilmedi, eñ olmağanda, onıñ eserleri ayrı kitaplar şekilinde derc etilmediler. Bugünde milletimiz ruhiy açlıqtan ğayıp olıp, qırılıp keteyatqan bir devirde Bekir Çoban-zade, Memet Niyaziy, Abdulla Lâtif-zade, Noman Çelebicihan, Cemil Kermençikli, olardan evel kelip keçken özgün qalem saipleriniñ eserleri, nazm cevherleri milletimizni bugünki milliy faqirlikten çıqaruvda, onıñ milliy şuurınıñ ğayrıdan tiklenilmesinde silâ, yaralı yüregine derman olmaq kerek.
Bugün mecmuamıznıñ saifelerinde bekir Çoban-zadeniñ Macaristan paytahtında oquğan devirinde yazğan eki şiirini diqqatıñızğa avale etemiz. Biz Qırım devlet arhivinde başqa bir mevzu boyunca araştırmalar alıp barğanımızda Bekir Çoban-zadeniñ bi şiirlerini tesadüfen rastketirdik. Bu eki eser – "İstudent" ve "Peçel aziz" 1017 senesi Budapeştte yazılğan olıp, 1918 senesi Asan Sabri Ayvazovnıñ muharrirligi altında çıqqan "Millet" gazetasında derc etilgendir. Arap urufatından kiril urufatına köçürip alınğanda şiirlerniñ tilini, şekilini olduğı kibi saqlap qalmağa areket ettik. Şiirlerdeki bazı sözler vesiqanıñ iprandığı sebebinden oqulmay. Olarnıñ yerine çoq noqtalar qoydıq…
…Bekir Çoban-zadeniñ "Qaval sesleri" adı altında kendisi bazı şiirlerini topladığı defteriniñ baş tarafında, 1919 senesi devabr 25-te, şöyle dep yazğan edi: "Menim yazılarım iç bir şey köstermese de, qırılğan, çaypalğan, belki bugün, yarın ölip, coq bolıp ketecek qırımtatarnı, onıñ minlerini, qusurlarını, kederlerini, duyğularını bek yahşı köstere. Bir kün kelip, tarih Qırımman oğraşsa, qırımtatar qırımtatarnı qıdırsa, menim yazılarım çıqar…
43-nci talebeniñ bundan aman-aman seksen yıl evelsi yazıp qaldırğan sözleri, yüreginde beslegen ümüti közyaşlardan tuz kesilgen, topraqqa tüşmediler: tarih Qırımnen oğraşa, qırımtatar qırımtatarnı qıdıra, ortağa nice-nice yazılar daha çıqacaqlar.
Yunus Qandim


c: text/html

text:
Türkiye qırımtatar teşkilâtları Qırımnıñ Rusiye tarafından zaptını «ekinci işğal» olaraq adladılar. Bu aqta 42 teşkilâtnıñ mütenasip beyanatında aytıla.
Bunı Türkiye tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım qırımtatarlarnıñ tarihiy ve yekâne Vatanıdır. Rusiye Federatsiyası tarafından Qırımnıñ ekinci işğali qanunsızdır ve iç bir vaqıt tanılmaz bir şeydir. Rusiye Federatsiyası işbu qanunsızlıqnı toqtatmaq kerektir», – dep aytıla beyanatta.
Vesiqada qayd etilgeni kibi, mezkür teşkilâtlar qırımtatarlarnıñ aqlarını ve Ukraina topraq bütünligini qorçalamağa azırlar.
Bundan evel Türkiye tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu Rusiye Türkiyege qırımtatarlar ile bağlı vadelerni yerine ketirmegenini ayttı. Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Türkiye ziyareti vaqtında, Çavuşoğlunıñ aytqanına köre, Qırım meselesi muzakere etilgen edi. Rusiyege qırımtatarlarğa yapılğan basqı ile bağlı bütün qorqular yetkizildi.
Çavuşoğlunıñ aytqanına köre, Vladimir Putin Qırımğa resmiy Türkiye eyyetini kirsetmege razı oldı. İşbu eyyet qırımtatar halqınıñ vaziyetini ögrenecek. Türkiye eyyeti eñ yaqın vaqıtta Qırımğa yol alacaq, dep ayttı Çavuşoğlu.
Bu seneniñ başından Qırımda endi bir qaç qırımtatar faalini yaqalağan ediler, şu cümleden Meclis azaları da. Sinaver Kadırovnı yarımadadan mahkeme qararı ile sürgün ettiler. Bundan evel Qırımğa Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa kiriş yasaq etilgen edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımda qırımtatarlarğa qarşı cezalavnıñ yañı dalğası başlandı. Bunı Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev öz Facebook saifesinde bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Olarnıñ artından turğanlar işbu repressiyalarnı körmey bile. Evel olğanı kibi, kene insanlar ğayıp olmağa başladı, cesetleri tapıla, diger ğayıp olğandar aqqında alâ daa haber yoq. Olarnı tutıp esir etken insanlar formağa kiyngenine baqmadan, resmiy malümat yoqtır», – dey Smedlâyev.
Onıñ sözlerine köre, endi bu repressiyalarnıñ «susqan qafadarları, bazıda doğru iştirakçileri» Qırımnıñ Rusiye akimiyeti ile işbirlikte bulunğan qırımtatarları ola.
«Yaqında İçki qasabasında sakinlerniñ özüni qırımtatarlarğa ait etken ve halqımız içün ölmege ant etken memur ile körüşüvi keçti. Körüşüvde onıñ bu vazifede yapqan faydalı işleri aqqında bilmege istegenler de bar edi. Belki, tuvğan tilniñ saqlanuvında yarıdm etti, belki, qanunsızca apiste bulunğan semetdeşi, çoq babalı qoranta başı Ali Asanovıñ azat etilmesine irişti. İşte, bu sual ve meselelerniñ al etilmesi yerinde başqa yolnı sayladılar. Memur ile körüşüv iştirakçileriniñ evlerine politsiya hadimleri tintüv ile keldiler», – dedi Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi.
O şunı da qayd etti ki, tintüv sebebini politsiya hadimleri ğayıp olğan mopedniñ qıdıruvı ile añlattılar, faqat tintüv esasen evlerinde, yataq odalarında ve çamaşır dolaplarında keçirildi.
«Repressiyalarnıñ nevbetteki dalğasıdır, maqsadı – öyle de çoq qonuşmağan qırımtatar halqını sustırmaqtır», – dedi Smedlâyev.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Bunı Ukraina tasil ve ilim Nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Onıñ malümatına binaen, testler qoşma sessiya devamında – iyül 4-den başlap 11-ne qadar, em de qısqartılğan sessiya devamında – iyül 14-den başlap 17-ne qadar, berilmesi mümkün.
Qırımlılarğa qayd malümatlarına deñişmeler kirsetilmesi içün müddet arttırıldı.
«Abituriyent esas sessiya devamında tış mustaqil imtianlarını berecek olsa, aprel 30-na qadar yañı adres boyunca ğayrıdan qayd etilmeli. Bunıñ içün abituriyent tasil keyfiyetine qıymet kesüv ukrain merkeziniñ saytında yerleştirilgen malümat saifesine kirip, tış mustaqil imtianları vaqtında yerleşüv yerini qayd etmeli. Arizanı basıp çıqarmaq ve toldurıp, tış mustaqil imtianları sertifikatınıñ kopiyasınen beraber tasil keyfiyetine qıymet kesüv regional merkezine yollamaq kerek», – dep qayd eteler Tasil Nazirliginde.
Abituriyentniñ belli bir sebebi olsa, o, qoşma sessiya devamında tış mustaqil imtianlarını bere bile. Testlev noqtaları er bir vilâyet merkezinde olacaq. Mayıs 1-den 15-ne qadar ğayrıdan qayd etilmek mümkün.
Abituriyentniñ esas ve qoşma sessiyaları devamında tış mustaqil imtianlarını bermek imkânı olmasa, o, qısqartılğan sessiyadan faydalana bile.
Testlev noqtaları Ukrainanıñ er bir vilâyet merkezinde aliy oquv yurtları esasında çalışacaq. İyün 16-dan başlap 30-na qadar ğayrıdan qayd etilmek mümkün.
Tış mustaqil imtianlarınıñ iştirakçilerine testler keçirilecek yer ve vaqıt aqqında malümat abituriyentlerniñ informatsion saifelerine kelecek davetname-kiriş kâğıtında qayd etilecek.


text:
Bu aqta «Komsomolskaya Pravda» yaza.
«Eger de evelden yürüv fiyatı 1 kilometr içün 22 kapik tölense, şimdi fiyatı 26 kapikke köterilecek. Yolcular içün bu pek emiyetli yükselüv degil, amma taşıyıcılar öyle de zararına çalışacaq», – dedi Diskin.
Neşirniñ qayd etkeni kibi, 1 kilometr içün fiyat yükselüvi 18% olsa bile, neticede ğaet yüksek fiyat olıp çıqa. Mesafege köre, bilet 5-10 grivnağa qadar köterilecek.
2014 senesiniñ soñuna Qırım taşıyıcıları fiyatlarnıñ köterüvi meselesini aydınlatıp, 1 kilometr içün fiyat 37 kapik olğanına israr etecekler, fiyat 50% artacaqtır.


text:
Qostanaydıñ xalıqaralıq äwejayı kommwnaldıq menşikke ötti
QOSTANAY. QazAqparat - Qostanay xalıqaralıq äwejayı respwblïkalıq menşik tiziminen alınıp tastaldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi oblıs äkimdigi qarjı basqarmasınıñ basşısı Alma Jüsipovağa silteme jasap.
Ayta keteyik, atalğan nısan osı waqıtqa deyin QR Ïnvestïcïyalar jäne damw mïnïstrliginiñ balansında bolıp keldi. Eske salsaq, Qostanay xalıqaralıq äwejayı jekeşelendirwdiñ ekinşi kezeñi ayasında tağı da satılmay qalğan bolatın.
Endi atalğan nısan respwblïkalıq menşik tiziminen alınıp tastaldı.
«Osığan deyin äwejaydıñ uşw-qonw jolağı jeke mülik retinde kommwnaldıq menşikke berilgen edi. Qazirgi waqıtta onda respwblïkalıq transfert esebinen jöndew jumıstarı jürgizilip jatır. Endi «Qostanay xalıqaralıq äwejayı» akcïonerlik qoğamınıñ 100 payız akcïyası respwblïkalıq menşikten Qostanay oblısınıñ kommwnaldıq menşigine berildi. Bul process memlekettik zañnamada belgilengen tärtippen jüzege astı. Zañ boyınşa, satılımğa qoyılğan nısan 3 ret ötpese, onda kommwnaldıq menşikke ötkizwge twra keledi», - dep tüsindirdi Alma Jüsipova agenttik tilşisine.
Ükimet qawlısı bekitilgennen keyin äwejaydıñ jöndew jumıstarına jumsalatın qarjı oblıs byudjetinen alınadı. Biraq, Alma Jüsipovanıñ sözinşe, äwejay AQ retinde payda tüsire aladı.
Ayta keteyik, xalıqaralıq äwejay Qostanay qalasınan oñtüstik-batısqa qaray 2 şaqırım jerde ornalasqan. Bir jıl işindegi reys sanı - 1700. Jetkiziletin jük pen poştanıñ kölemi - 250 tonnadan astam.


text:
Rostov-na-Donu şeerindeki (Rusiye) SİZOda tutulğan aqyarlı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Zeytullayev bloger ve jurnalistlerni oña qarşı keçirilgen mahkeme esnasına diqqat ayırmağa çağırdı. Bu muracaatını advokatı Edem Semedlâyev Facebookta derc etti.
«Rica etem! Apellâtsiyama kelip, bütün esnasnı tarafsız aydınlatıñız, cinaiy iş ve bütün esnasnıñ manasız olğanına mümkün olğanı qadar diqqat celp etiñiz», – dep yazdı Zeytullayev.
Şikâyet arizası iyülniñ 27-de Moskva şeerindeki Yuqarı mahkemede baqılacaq, dep bildirdi advokat.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi 2016 senesi sentâbrniñ 7-de Zeytullayevni «terrorist cemiyette iştirak etkeninde» qabaatlı olaraq tanıp, oña 7 yıl apis cezasını berdi. Rusiye prokuraturası Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ bu qararına itiraz bildirdi ve dava tekrar baqılması içün kene Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesine qaytarıldı. Taqiqat organları Zeytullayevnıñ terrorist cemiyet iştirakçisi degil de, teşkilâtçı olaraq tanılmasını istey. Rusiye Ceza Kodeksiniñ bu maddesi eñ azından 15 yıl ve atta ömür boyu apis cezasına ketirmek mümkün.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Qırımnı Ukrainağa qaytarması içün iç bir türlü şart «yoq ve olması mumkün olmağanı» aqqında ayta. Putin bu aqta Rusiye prezidentiniñ saytında derc etilgen Avstriya ORF televizion kanalına bergen intervyusında söz yürsetilmekte.
Rusiye Qırımnı Ukrainağa qaytrması içün ne olmaq kerek degen sualge cevap bergen Putin: «Böyle bir şartlar yoq ve olması imkânsız», dep ayttı.
Bu arada, 2014 senesi yarımadada peyda olğan «yeşil adamçıqlar» kim edi, degen sualge o: «Bizim ordumız Qırımda qanuniy esasta buluna edi, muqavelege binaen anda bizim arbiy bazamız bar edi», dep cevap berdi.
«Yapqan ilk işimiz, – qast ve suiqast azırlanğanını körgen soñ, öz Silâlı quvetlerimizni, arbiy obyektlerni qorçalamaq içün biz kontingent miqdarını arttırdıq. İşte, er şey bundan başlandı. Men sizge eminlinen, bundan ğayrı anda kimdse yoq edi, faqat muqavelege köre bizim Silâlı quvetlerimiz bar edi», – dedi Putin intervyuda.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Tikeley éfïr
- «
- »
Joba jetekşisi: Älï Toyjigitov
Rejïsser: Merxat Ïmanqulov
Redaktor: Rwslan Tursınğalïev
Vedwşşïy: Rwslan Tursınğalïev
Èfïrlik jïiligi: ayına 2 ret, särsenbi – 19.00
Xronometraj: 35 mïn.
Janr: aqparattıq
Telefon: 8 (721-2) 41-11-25 /dob. 6240/
E-mail: karrtrk@mail.ru
Maqsatı: Qoğamdağı türli älewmettik toptardıñ özekti de ötkir mäselelerine arnalğan tikeley éfïr. Atqarwşı organ men oblıs turğındarı arasındağı jandı köpir. Körermenderge kögildir ékrandağı tikeley jüzdesw arqılı özderin tolğandıratın sawaldarğa birden jawap alıp, usınıs-tilekterin bildirwge beriletin mümkindik.
Mañızı: Oblıs turğındarın aqparat taratwdıñ ïnteraktïvti jüyesi arqılı ékonomïkada, älewmettik ömirde jüzege asırılıp jatqan bağdarlamalar jaylı tolıq aqparat berw.


text:
Qırımda akimiyet organlarınıñ semereligi aqta sorav keçirecekler. İyün 18 künü Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, sorav 2015 senesi iyül 1-31 künleri Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ resmiy saytında keçirilecek.
Belli olğanı kibi, soravnıñ maqsadı – Qırım sakinleri tarafından yerli idare organlarınıñ yolbaşçılarına, regional ve belediye seviyelerinde çalışqan şirketlerniñ faaliyetine qıymet kesilmesi.
«Bu taqiqattan ameliy fayda olacaq, yerli idare organlarına qıymet kesmege de yardım eter», – dedi Qırım nazirler Şurasınıñ reis muavini Dmitriy Polonskiy.
Soravda er istegen insan iştirak ete bile. Sorav şekli iyül 1-den açıq olacaq, – deyler matbuat hızmetinde.


text:
Krem tarafından tainlengen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov, yarımadanıñ baş mimarı vazifesine Anna Tsarövanı tain etti. Bu aqta imzalanğan ferman Qırımdaki Rus akimiyetiniñ sitesinde yerleştirildi.
«Tsaröva Anna Vâçeslavovnanı Qırım Cumhuriyetiniñ baş mimarı vazifesine tainlemek», – dep keçe vesiqada.
2017 senesi yanvar ayında yarımadanıñ baş mimarı Aleksandr Kuznetsov işten boşatılğan edi.
2016 senesi dekabrniñ soñunda Aksönov dedi ki, memurlar ögünde qoyulğan vazifelerini becermegenleri sebebinden Oleg Kazurin ve Aleksandr Kuznetsov Qırım baş nazir müavini ve Qırım baş mimarı vazifelerinden istifağa kettiler.


text:
Êlekkege rus agentı ximik matdäneñ yoğıntısında qalğan
Sergey Skripal’ belän qızı Yuliyanıñ nerv sistemasına täêsir itüçe ximik matdäneñ yoğıntısında qaluı açıqlandı
Angliyada ber säwdä üzägendä añsız xäldä tabılğan rus agentı Sergey Skripal’ belän qızı Yuliyanıñ nerv sistemasına täêsir itüçe ximik matdäneñ yoğıntısında qaluı açıqlandı. Alar xäzer reanimaśiyada. Bu xaqta jurnalistlarğa da xäbär ittelär. Waqıyğa cinayät’ êşendä “üterügä kereşü” bularaq tamğalanğan. Ximik matdäneñ isemen älege beldermilär. Sergey Skripal’ belän qızı tabılğan urınğa berkem dä yaqın cibärelmi. Räsmi berleklär anda tağın berniçä kön tikşerü ütkäräçäklären söyli. Yäkşämbe könne töştän soñ säwdä üzägenä kilüçelärneñ tiz arada êlemtägä kerülären sorıylar, alarnıñ da ximik matdädän zarar kürü mömkinlege bar. Çönki waqıyğa urınına berençe bulıp kilgän poliśiya xezmätkäre dä reanimaśiyada häm xäle awır.
Êlekkege rus küzläw oyışması agentı Sergey Skripal’ häm qızı Yuliya tabılğan bank qına tügel, anıñ yanındağı restoran häm bar da saq astına alınğan. Xäzer poliśiya küzätü kameralarında kürengän şikle ir-at belän xatın-qıznıñ kemleklären açıqlarğa tırışa.


text:
Seyahat Acentası Çorum
Size, Çorum bölgesinin herhangi bir şehrini tercih etmek isterseniz, burada sınıflandır bir şirket bulmak isterseniz Seyahat Acentası
- Ulusoy
41 Zübeyde Hanım Caddesi, Mecitözü, Çorum, Türkiye
Seyahat Acentası Mecitözü, Çorum
- Metro Turizm
Fen Lisesi Caddesi, Çorum Merkez, Çorum, Türkiye
Seyahat Acentası Çorum Merkez, Çorum
- Çorum Anadolu Apart & Çorum Kız Yurtları - Çorum Öğrenci Yurtları
24 İnönü Caddesi, Çorum Merkez, Çorum, Türkiye
Seyahat Acentası Çorum Merkez, Çorum
- leblebici uğur ulusoy
Senyurt Mahallesi Omer Derindere Bulvarı, Osmancık, Çorum, Türkiye
Seyahat Acentası Osmancık, Çorum
- Metro
119/a Ömer Derindere Bulvarı, Osmancık, Çorum, Türkiye
Seyahat Acentası Osmancık, Çorum
- Çorum Kargı Turizm
Orta Mah.Pazar Meydanı Belediye Terminali No:04/c, Kargı, Çorum, Türkiye


text:
Qırımnıñ Canköy rayonında bir qaç qırımtatar ailesinde tintüvler keçirile. Bu aqta Qırımtatar aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ idarecisi, Meclis azası Eskender Bariyev bildirdi.
«Canköy rayonında kütleviy tintüvler. Canköy rayonı Avuz Qırq köyünde qırımtatarlarnıñ evlerinde bir buçuq saattır kütleviy tintüvler keçirile. Birazdan tafsilâtlıca», – yazdı o Facebookta.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa Canköy rayonında kütleviy tintüvler aqqında malümatnı tasdiqladı. Onıñ sözlerine köre, tintüvlerniñ sebebi belgisiz, al-azırda malümat ögrenile.
Yanvar 29 künü Lenin rayonında yaşağan qırımtatarlarnıñ evlerinde de tintüvler keçirilgen edi. Qırım Rusiye akimiyetiniñ ya da yerli uquq qoruyıcılarınıñ bu aqta izaatı daa yoq.
Dört insandan ibaret olğan ve İsveçre diplomatı, elçi Jerar Ştudman reberliginde Avropa Şurasınıñ eyyeti Qırımğa yanvar 25 künü keldi. Avropa Şurasınıñ baş kâtibi Turbern Yagland degeni kibi, eyyetni Qırımğa yarımadada insan aqları ile bağlı vaziyetke qıymet kesmek içün yolladı. Bunıñ ile eyyetniñ işi mustaqil olacağını qayd etti, onıñ işi Qırımnıñ territorial statusına bağlı degil eken.
Avropa Şurasınıñ közeticileri Qırımğa soñki bir buçuq yıl içinde kirgen halqara teşkilâtlarnıñ ilk temsilcileri oldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Cumaertesi künü, noyabr 22-de, Ukrainada 2004 senesiniñ Portaqal inqilâpnıñ on yıllığı qayd etile.
Azatlıq Radiosınıñ bildirgenine köre, inqilâp Ukraina saylavları adalet esasında keçirilmesi içün başlağan edi.
2004 senesi noyabr 21-de rey berüvniñ ekinci basamağı ötkerilgen edi. Mında o vaqıtları baş nazir olğan Viktor Yanukoviç ve muhalifet vekili Viktor Yuşçenko raqip oldılar.
Yanukoviçniñ ğalebesi aqqında bildirgen ilk resmiy neticeler aydınlatılğan soñ, ekzit-pol malümatları ve resmiy malümatlar biri-birine zıt kelgeni belli oldı.
Yuşçenkonıñ tarafdarları ve bir çoq çetel nezaretçi Yanukoviçniñ komandası saylavlarnı qalplıq etti, dep tüşündiler.
Ertesi künü yüz biñlernen ukrainli Kiyev ve Ukrainanıñ diger şeerlerinde soqaqlarğa çıqıp, qalplıqqa qarşı narazılıq köstermege başladılar.
Devamlı mitinglerden soñ saylavlarnıñ ekinci basamağı belgilendi, Anayasa deñişmeleri tasdıqlandı.
Tekrar keçirilgen rey berüv neticesinde Viktor Yuşçenko ğalebe qazandı.
Resmiy olmağan malümatlarğa köre, umumen narazılıq aktsiyalarında 3-7 million insan iştirak etken edi.


text:
Qırımda Ekinci cian cenkinde ğalebeniñ 70 yıllığı munasebeti ile yapılğan bütün Rusiye amnistiyası 160 mabusnı azat ete bile, dep haber ete Krım.Media.
Agentlik bildire ki, terbiye apishanelerinde bulunğan 143 vatandaş, ve SİZOda bulunğan 17 kişi aqqında laf kete. Al-azırda mabuslarnıñ şahsiy işleri ögrenilmekte ve afu aqqında meseleniñ baqılması içün vesiqalar azırlanılmaqta.
Qırımda UFSİN Rusiye hızmetiniñ malümatına köre, kiçik ve orta cinayet yapqan adamlar, beş yılğa qadar azatlıqtan marum etilgenler, diqqatsızlıqtan cinayet yapqanlar, em de apis cezasından bir yıldan az qalğanlar afu etile bile.
Büyük cinayetler (öldürüv, terrorizm, ekstremizm, narkotik ile bağlı areketler, çağına yetmegenlerge qarşı cinayetler) yapqanlar afu etilmeycek, dep bildire hızmet.
Aprelniñ soñunda Rusiye Devlet Duması Ulu Vatan cenkinde Ğalebeniñ 70 yıllığı ile bağlı amnistiyanı ilân etmege qarar aldı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin bu qararnı baqtı. İlk malümatlarğa köre, 260 mabusqa qadar afu etile bile.


text:
Ukraina devleti Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı qaytarmaq içün elinden kelgenini yapacaq, dep bildirdi fevral 15-de Radio Svoboda yayınında vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve memleket içinde köçip kelgenlerniñ meseleleri naziri Vadim Çernış.
«Qırım Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen topraqnıñ ayırılmaz bir parçası ola. Ukraina Qırımnı devletniñ kontroli altına qaytarmaq içün elinden kelgenini yapacaq», – dep ayttı Çernış, Rusiye Federatsiyasınıñ Beyaz Saraynıñ Qırım ile bağlı baqışlarına bergen cevabını izaatlap.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina Tışqı işler nazirligi Rusiye nazirligine Moskvanıñ Qırımnı Ukrainağa qaytarmağa istemegeninen bağlı narazılıq bildirecek.
Nazirniñ qayd etkenine köre, al-azırda Qırımnıñ işğalden azat etilmesine dair bir qaç vesiqa bar, olar Ukraina devlet akimiyeti organlarınıñ işini belgilemekte.
«Ükümet, baş nazir, baş nazir muavininiñ avaleleri ve sıñırlağan vesiqalardır», – dep qayd etti Çernış. O, mezkür vesiqalar esasen havfsızlıq ve mudafaa, yayın ve medeniy miras ile bağlı olğanını qoştı.
Rusiye Tışqı işler nazirliginiñ resmiy vekili Mariya Zaharov Rusiye Qırımnı Ukrainağa qaytarmaycağını ayttı. O, Beyaz Saraynıñ AQŞ prezidenti Donald Trump Rusiyeden Qırımnıñ Ukrainağa qaytarmasını beklegenine dair beyanatını böyle etip izaatladı.
Beyaz saray matbuat kâtibi Sean Spicer AQŞ prezidenti Donald Trump Rusiyeden Qırımnıñ Ukrainağa qaytarmasını ve Ukraina şarqındaki zorbalıq toqtatmasını bekley, dep bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ memuriyeti AQŞ prezidenti Donald Trumpnıñ işbu beyanatına müsbet qıymet kesti.
Fevral 15-de Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov AQŞ ve Rusiye prezidentleri Donald Trump ve Vladimir Putin telefonda subetleşip, Qırım meselesini muzakere etmediler, dep bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Cumaaqşamı künü, sentâbr 24-de, dünya musulmanları Qurban bayramnı qayd eteler. Qırımda bugün raatlıq künü ilân etilgen. Bu sene bayram sentâbr 27-ne qadar devam etecek.
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri – Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov bu sene, bıltır olğanı kibi, yarımada işğalinden ve Rusiye akimiyetiniñ Qırımğa kirmek yasağından sebep, Qurban bayramnı Kiyevde qayd etecekler. Olar bayram munasebeti ile cemaat namazına qoşulacaqlar. 24-de, bayram namazı saat 7:15 başlandı. Aqmescitte ibadet, adet üzre, Zenaat birligi medeniyet evinde keçti. Bugün bayram hutbesi ve namazını Qırım musulmanlarınıñ diniy yetekçisi hacı Emirali Ablayev keçirgen edi.
Aqyarda yaşağan musulmanlar içün Qurban bayramnıñ qayd etilmesi zor oldı, çünki akimiyet raatlıq kününi ilân etmege istemedi.
Bunıñ ile bayramnı Qırımnıñ «erzaq qamaçavı»nıñ iştirakçileri de qayd etecekler.
Qurban bayram – Oraza bayramdan 70 kün keçkeninden soñ qayd etilgen musulman bayramıdır.


text:
Aqmescit – Qırım medeniyet, sanat ve turizm universitetiniñ (KUKiT) rektorı Oleg Gabriyelân öz itsegi ile istifağa çıqtı. Alğan qararınıñ sebepleri aqqında aytqanda, «teneffüs etmek kerek» olğanını qayd etti. Aynı zamanda, Qırım medeniyet Nazirliginde olğan qaynaqnıñ malümatına köre, müessiseniñ yolbaşçılığı universitet rektorınıñ faaliyetinden memnün degil edi eken.
Qırım medeniyet, sanat ve turizm universitetiniñ rektorı, felsefe ilimler doktorı, professor Oleg Gabriyelân öz vazifelerinden vazgeçti. O, mında 2010 senesi sentâbr ayından çalışa edi. Qırım.Aqiqatqa Gabriyelânnıñ özü aytqanı kibi, arizanı kendi istegi ile yazğan eken.
«Vaqıt keldi. Ögde yapılacaq iş çoq, başqa ğayeler kerek, ümüt etem ki, zaman talaplarına uyğan bir insanlar kelir. Maña, ğaliba, teneffüs etmek kerek», – dep añlata qararını Gabriyelân.
Adımı aliy oquv yurtunıñ yoq etilmesi ve onıñ yerinde başqa universitetniñ peyda olacağı ile bağlımı degen sualge sabıq rektor cevap bermedi. Bunıñ ile Gabriyelân Qırım «medeniyet naziri» Arina Novoselskayanıñ universitetniñ kelecek taqdiri aqqında aytqan sözlerine esaslandı: «Nazirnen universitetniñ ğayrıdan qayd etüvi olacağı ile añlaşqan edik. Qapatılması aqqında söz yürsetilmedi», – dep qayd etti KUKiTniñ sabıq rektorı.
Rektor vazifesinde kimni körmege ya da kimni tevsiye etmege istegeni aqqında Gabriyelân bir şey aytmadı: «Şimdi qıyın bir vaziyet, yañı şartlar, bu işke kim azırdır, aytıp olamam».
Öz planları aqqında sabıq rektor: «iş qıdıracağım» dep ayttı. «Qırım ile bağlı çoq icadiy niyetim bar. Zenaatdaşım ile çeşit proyektlerni azırlayım, ümüt etem ki, olarnı amelge keçirmek içün vasta taparım»,– dep tarif ete professor. Böyle leyhalardan biri, aytqanı kibi, «Rus dünyası. Qırım» kitabınıñ neşir etilmesidir.
Hatırlatamız, Qırım «Nazirler şurası» Qırım medeniyet, sanat turizm universitetiniñ yoq etilüvi aqqında qarar aldı. Ocalarnıñ aytqanı kibi, böyleliknen universitetiniñ akkreditatsiya ve litsenziyası da yoq olur. Qırım.Aqiqat universitetniñ studentleri arasında keçirgen soravına köre, olardan çoqusı menfaatlarını qorçalamaq içün narazılıq numayışlarına çıqmağa azır eken.
«Munasip rektor edi»
Keçken afta KUKiT ocası, professor, tarih ilimler doktorı Yuriy Mogariçev Qırım.Aqiqatqa universitet etrafında olğan vaziyetni izaatlap, aliy oquv yurtunıñ likvidatsiyası ile onıñ yolbaşçılığınıñ deñiştirilmesi mümkün olğanını qayd etken edi. «Universitetniñ bugünki rektorı bir kimseniñ planlarına kelişmey, ğaliba», – dedi o vaqıt Mogariçev.
Qırım.Aqiqat kene Mogariçev ile bağlanıp, Gabriyelânnıñ işten boşatıluvı aqqında fikrini ögrendi. Oca bu aqta matbuat vastalarından ögrengenini bildirdi. Bu er şey kimniñ menfaatındadır degen sualge cevap berip olamadı: «Gabriyelân munasip rektor edi»,– dedi Mogariçev. Qırım medeniyet, sanat ve turizm universitetiniñ yañı rektorı kim ola bilecegi aqqında tüşüncelirini de bildirmedi. «Ukraina qanunlarına köre cidiy vaziyet edi: universitetniñ retkorı ilimler namzeti, professor ola bile edi, Rusiye qanunları ile başqa», – dedi Mogariçev.
Qırım «medeniyet nazirliginde» Qırım.Aqiqatqa müessisege OlegGabriyelânnıñ arizası kelgenini bildirdiler. «Şimdi onıñ yerine kimni tayin etmek kibi mesele baqıla», – dep añlattılar matbuat hızmetinde. Muayyen bir namzetlerniñ adlarını aytmadılar.
Aynı zamanda, Qırım.Aqiqatnıñ «medeniyet nazirliginde» olğan qaynaqları bergen malümatqa köre, «müessiseniñ yolbaşçılığı Gabriyelânnıñ faaliyeti aqqında çoqtan memnüniyetsizligini bildire edi», şunıñ içün bu kibi qarar «mantıqiy»dir. Amma, subetdeşimiz aytqanı kibi, universitetniñ taqdiri soñuna qadar daa belgilenmegen.


text:
Qısqa beyanatlar
Ukraina İnformatsion havssızlığı ve informatsion müitiniñ inkişafı ekspertler Şurası Ukraina informatsion havssızlığı aqqında leyhanı nevbetteki oturuşta taqdim etti
21 Qural ay, 20:21
Haber siyaseti naziri Yuriy Stets: «Ukrainliler qırımtatar halqınıñ faciasını öz qayğısı olaraq tanıy»
18 Qural ay, 15:50
Ukraina Haber siyaseti Nazirligi «Mayıs 18 künü epimiz – qırımtatarmız» kampaniyasını başlay
17 Qural ay, 12:53
«Qoruyıcığa vışıvankanı bağışla»
16 Qural ay, 10:16
Haber siyaseti Nazirligi yanında Cemaat şurası teşkil etildi
6 Qural ay, 17:59
Ükümet Haber siyaseti nazirliginiñ telekommunikatsiya ve bağ obyektleriniñ söndürüvini yasaq etken qarar leyhasana qol tuttı
29 Çiçek ayı, 15:16
Yuriy Stets ukrain diasporası ile munasebet meseleleri boyunca keñeşçini tayinledi
28 Çiçek ayı, 14:01
Ukraina mudafaa Nazirligi Ukraina Haber siyaseti Nazirligi ile birlikte sizni «Embedded journalists» leyhasında iştirak etmege çağıra
27 Çiçek ayı, 21:54
Kramatorskta keçken afta Ukraina mudafaa Nazirligi ve Ukraina Haber siyaseti Nazirligi reberligi altında ATO matbuat merkeziniñ bölügi işke başladı
27 Çiçek ayı, 11:06
Sergiy Kostınskıy Qırım prokuraturasına yapılğan cinaiy bozuluvlar aqta arizası ile muracaatta bulundı
27 Çiçek ayı, 08:44


text:
Dünya sabıq boks çempionı amerikanlı Mike Tyson noyabrde Qırımğa kelecek ola. Bunı promote Vladimir Hrünov bildire, haber ete TACC.
«Küzde Qırımğa kelecek. Onı Rusiyede nobâr 28-de bekleymiz», – dey Hrünov.
Tyson 2005 senesi karyerasını bitirdi. Artında 50 ğalebe qaldı. Amerikanlı defalarca yıl boksçusı olaraq tanıla edi, zemaneniñ eñ eyi boksçularından biridir.
Hatırlatamız, Ukraina havfsızlıq hızmeti işğal etilgen Qırımnı, ukrain tarafınıñ izni olmadan, ziyaret etken Frenkistannıñ on deputatına Ukraina kirişini üç yılğa yasaq etti.


text:
55 milliard dolarlık qoral satışı
AQŞ 2017 yılda çit illärgä 41,93 milliard dolarlık xärbi satu yasağan
Amerika Quşma Ştatlarında bıyıl 55 milliard dolarlık qoral satılğan.
AQŞnıň Saqlanu häm iminlek xezmättäşlege agentlığı Amerika Quşma Ştatlarınıň aldağı yıl belän çağıştırğanda 33%lık artış belän 55,66 milliard dolarlık qoral satuın belderde.
Agentlıktan yasalğan açıqlawda älege älege satışnıň 47,71 milliard dollarınıň qoral satıp alğan çit illär tarafınnan çınğa aşırıluı, qalğan miqdarnıň 3,52 milliard dollarınıň AQŞ däwlät departamentı, 4,42 milliard dollarınıň isä AQŞ Saqlanu ministrlığı tarafınnan “tışqı xärbi yärdäm programmaları” qısalarında başqarıluı belderelde.
AQŞ 2017 yılda çit illärgä 41,93 milliard dolarlık xärbi satu yasağan.


text:
Barak Obama artda da mejitge barajaq
Özü Qoşuluşğan Dewletleni başçısı bolğanlı birinçiley Barak Obama Amerika mejitge barıp, busurmanlanı aldında söz aytajaq. Bu yañılıqnı BBC bere.
Xamisgün erten Merilendni Baltimor şaharın busurman camiyatını mejitinde Amerikanı Qoşuluşğan Dewletlerin başçısı Obama söylejek.
Başçını administrasyonuna göre bu barıw din azatlıqnı güçletsin uçun etile.
Amerika-busurman aralıqnı oyçuluğu aytağanğa göre artdağı waqtiler mejitlege
qarşı köp zaral işler etilgen. Parisde bolğan terrorçuluqdan soñ qarşılıqlar güçlengen. Camiyatnı busurmanlıqdan qorquwu başçılıqğa kandidat D. Trampnı sözlerinden soñ artdı.
Busurman camiyatnı wakilleri aytağan küyde halgi zamanda yimik bek ummetde qorquw bir de güçlü bolmadı.
Bir cuma alda Obama Cuhut dewletni elçiliginde söyledi.
Mejitlege barmay turğanı, Obama busurman degen xabar çıqğan sayalıdır. Esge salabız, bir-eki yıl alda Obama çerpes dinlimen deygen busurman dep xabar çıqğan edi. Bulay söylewler artmasın dep Obama mejitlerden saq wa arek turğandır deygen pikrunu dünya basmalar ortağa çığardı.
Qoşuluşğan Dewletler — CoeдиHeHHыe шTaTы
Oyçuluq — coBeT


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl avgust 12-de Bağçasarayda Refat Mazalovnıñ yaqalanması diniy ya da siyasiy meselelernen bağlı degil. Onıñ qayd etkenine köre, erkekniñ bulunğan yeri belli degil.
Bunı Celâl Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Refatnıñ qorantası siyasetnen meraqlanmay. O, bir de bir siyasiy ya da diniy teşkilâtnen bağlı degil. Onıñ evinde keçirilgen tintüv ve soñra yaqalanması bunıñnen bağlı olğanını aytmaq mümkün degil», – dep ayttı Meclis reisiniñ birinci muavini.
«Refatnıñ aytqanına köre, uquq qoruyıcılar tintüv ne maqsat ile keçirilgenini ve onı ne sebepten yaqalağanlarını aytmadılar. Erkekniñ şimdiki bulunğan yeri belli degil. Bizler onıñ Bağçasaray politsiyasınıñ bölüginde olıp-olmağanını ya da Federal havfsızlıq hızmetinde, ya da ekstremizm ile küreş merkezinde bulunğanını teşkeremiz», – dep qoştı Celâl.
Avgust 12-de qırımtatarı Refat Mazalovnıñ evinde Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi, soñra OMON hadimlerinen beraber onı alıp kettiler. «Krımski politv'yazni» birleşmesiniñ malümatına köre, er kişi Bağçasaray politsiyasınıñ bölügine alıp ketirildi. Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv vaqtında çıqarılğan video silinmesini talap etti.
Bundan evel qırımlı Mümine Saliyeva Refat Mazalovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında haber etti.
Rusiye kontrol etken Qırım uquq qoruyıcılarınıñ resmiy izaatları yoq.
Ukraina ve onıñ tışındaki uquq qorçalayıcı, devlet ve siyaset erbapları işğal etilgen Qırımda repressiyalar quvetlene bile, dep bildireler. Bunı em «Yarovayanıñ qanunları», em de Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ avgust 10-da Ukraina yarımadada «terakt» yapacaq edi kibi beyanatlarınen bağlaylar.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada qırımtatarlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirile, insanlarnı apiske atalar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Cuma künü, yanvar 23-de, gece maalde, Qırımtatar halqınıñ aq-uqularını qorçalav komitetiniñ koordinatorları Eskender Bariyev, Abmecit Suleymanov (ekisi de Meclis azası ola) ve Sinaver Kadırov Çonğar «Rusiye sıñırında» uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri tarafından yaqalandılar. Bunı Qırım.Aqiqat saytına Komitet temsilcileriniñ safdaşlarından biri bildirdi.
Subetdeşniñ malümatına köre, Rusiye sıñır bekçileri Bariyev, Suleymanov ve Kadırovğa «sıñırdan» qıtaiy Ukrainağa keçmege izin bermediler.
«Bunıñ yerinde olarnı bir vagonğa qapattılar, sıñır nezaret vekilleri ile qavğa yüz berdi, bundan soñ olarğa maşinağa qaytmağa musaade ettiler, faqıt maşina anahtarını tutıp aldılar. Şimdi qırımtatar faalleri maşinada oturıp, iza subetini keçirecek uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimini bekleyler», – tarif etti subetdeş.
Komitet temsilcileriniñ yaqalav sebepleri şimdilik belgisizdir.
Qırım.Aqiqat haber etkeni kibi, cumaaqşamı, yanvar 22-de, evelleri Sinaver Kadırov yaşağan daire qapılarına belgisiz şahıslar keldi.
Bildirilgeni kibi, keçken cumaertesi künü sport qıyafetinde belgisiz şahıslar Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ konferentsiyasına keder etecek oldılar.
Bıltır, dekabr ayında, belgisiz şahıs İnsan aqları Künü munasebeti ile keçirilgen matbuat konferentsiyasında Bariyev, Suleymanov ve Kadırovğa zelönka septirgen edi.


text:
İşğal etilgen Qırımda üzülgen elektrik ağları İslâm terek, Yedi Quyu, Aqmescit, Saq ve Aqmeçit rayonlarında 10 mesken yerni elektriksiz qaldırdı. Bunı Krıminform Qırımdaki Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ matbuat hızmeti bergen malümatqa esaslanıp bildire.
«Al-azırda 10 mesken yer elektriksiz qala, elektrikler anda qısmen berille. Rayon elektrik ağlarınıñ qaza taqımı çalışa, 13 taqımnıñ er biri 30 insandan ibarettir», – dep bildirdi FVN.
Haber etile ki, elektrikler Aqmescit rayonınıñ Qulçuq, Sarabuz ve Yañı Sarabuz qasabalarında yoq.
2015 senesi noyabr 22-de Herson vilâyetinde elektrik ağları patlatılğan soñ Qırımğa elektrikler berilmesi toqtatıldı ve tamir işlerinden soñ dekabr 8-de başladı. 2015 senesi dekabr 30-da elektrik ağı kene bozuldı. Tamir işleri keçirildi, amma Qırımğa elektrik energiyası berilmey, çünki añlaşma müddeti soñuna keldi.
Al-azırda Qırım kendi generatsiya, Rusiyeden generator tertibatı ve Kubandan yapılğan energetik köpür yardımı ile teminlene. Köpür böyle yükke dayanamay, bundan sebep sıq olğan qazalar yüz bermekte.


text:
Qırım «Devlet şurasınıñ» reis muavini, «Qırım» cemaat areketini meydanğa ketirmek teşebbüsçisi onı qırımtatar halqınıñ «milliy lideri» dep adlandırğan cumhuriyet yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ sözlerine sakin davrana. Bu aqqında o, noyabr 18-de matbuat konferentsiyasında ayttı, – dep haber ete Qırım.Aqiqat saytınıñ mühbiri.
«Halq lideri olmaq içün seni halq tanımaq kerek. Elbet de, eñ faal işni biz («Qırım» areketi – muarrir) alıp baramız. Qırım Cumhuriyetiniñ reberligi daa yahşı bile. Olar bizlernen bağ tutalar, yardım eteler, onıñ içün men buña ameliyatqa kibi davranam» – dedi İlyasov.
İlyasov Qurultay delegatı ve Meclis azası olğanını hatırlattı.
«Menim vazifem – üstüme farqlı rutbe asmaq ya da tac taqıp, lider menim demek ve bir şey yapmamaq degil, qırımtatar halqınıñ problemlerini al etmektir. Mende böyle bir şey yoq», – dedi o.
Remzi İlyasovğa onıñ Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ve qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ile dialog barmı degen sualge o, böyle cevap berdi: «Men olarnıñ iç bir lafını ahlâqiy sebeplerden izaatlamayım».
Hatırlatamız, tünevin Aksönov İlyasovnı qırımtatar halqınıñ lideri dep adladı. Cumhuriyet yolbaşçısı «Qırım» cemaat areketinen yapqan işbirligini qayd etti.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunda olğan askerler Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalar kirsetti. Ğarp Qırım Ukrainağa bağlı olğanını tekrarlamağa devam ete.


text:
Qırımda “Uzaq köylerde iftar” aktsiyası devam ete (FOTO)
Qırım müsulmanları diniy idaresi “Açıq yürekler” qırımtatar göñüllüler teşkilâtı ile birlikte “Uzaq köylerde iftar” aktsiyası çerçivesinde iftarlarnı keçirmege devam ete. Mayıs 27 künü iftarlar Qurman rayonınıñ Taşlı-Kipçak ve Cürçi rayonınıñ Fraydorf köylerinde ötkerildi.
Taşlı-Kipçak köyünde keçirilgen iftarğa 70 insan keldi, Fraydorf köyünde ise 80 orazalı qoşuldı.
Göñülliler sıcaq aş pişirdi, sofralarnı sebze, meyvalar, salata ve tatlılarnen donattılar. İftar azırlıqlarında köy imamınıñ başlığında yerli sakinler yardım etti.
Mayıs 29 künü ise iftar Bağçasaray rayonınıñ Süyür-Taş köyünde keçirilecek. Bundan da ğayrı, mayıs 30 künü “Uzaq köylerde iftar” aktsiyası çerçivesinde iftar birinci kere Saq rayonınıñ Zernovoye köyünde ötkerilecek.
QMDİ matbuat hızmeti


text:
Körbekte hayriye iftarı keçirildi (FOTO)
Aluşta rayonınıñ Körbek köyüniñ camisinde Qırım müsulmanları Diniy İdaresi ve “Açıq yürekler” göñülliler teşkilâtı tarafından hayriye iftarı ötkerildi. İftar, “Uzaq köylerde iftar” umumiy aktsiya çerçivesinde keçirildi. Aqşam namazı ve iftarğa 100-den ziyade insan keldi. Cami imamı Lokman Vefayevniñ sözlerine köre, köy sakinleri iftar keçirilmesi ğayesine memnüniyetlik ile seslendi. Erkekler yemek pişirmek içün yerni azırladılar, qadınlar ise sıcaq aşlarnı pişirdiler. İftar dostane müitte keçti. Sakinler, göñülliler ve Müftilikke iftarnı teşkil etkenleri içün, teşekkürler bildirdi. Bundan da ğayrı, bu kibi tedbirler milletniñ birleşmesine siltem berecegine ümürlerini beslediler. Al-azırda Körbek köyünde 400 qırımtatar qorantası yaşay. “Uzaq köylerde iftar” aktsiyası Ramazan ayınıñ soñuna qadar devam etecek.
QMDİ matbuat hızmeti


text:
İşğal etilgen Qırımda Aqmescitniñ Turetskaya soqağındaki Merkeziy rayon mahkemesi yaqalanğan qırımtatar faali, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ cezası aqqında meseleni baqmaqtan vazgeçti.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, Ahtem Çiygoznı yaqalap, Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesine ketirdiler, lâkin birazdan beyaz «Gazel» mikroavtobusına oturtıp, Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesine alıp kettiler.
Anda Ahtem Çiygoznı bir saat tutıp, Kiyev rayon mahkemesine alıp kettiler.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, yaqalanğan Ahtem Çiygoz ile maşina mahkeme azbarından çıqqanda onıñ apayı Elmira «Ahtem! Ahtem!» qıçırıp, maşinanıñ artından çaptı. Lâkin maşina pek tez keçti, ve qadın çetke çekilmege mecbur oldı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi ki, şimdi yaqalanğan Çiygoznı tekrar Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesine alıp keteler.
«Aqmescitniñ Merkeziy mahkemesi Çiygozğa nisbeten mahkeme keçirmek olarnıñ aqqı olmağanını bildirdi. Onı tekrar Kiyev rayon mahkemesine alıp kettiler. Biz de anda ketemiz. Eminmiz, Ahtem Çiygoznı yaqalaycaqlar. Bu qırımtatatar areketiniñ faallerini taqip etmesiniñ devamıdır», – dep qayd etti Nariman Celâl.
Malüm ki, işğal etilgen Qırımda yaqalanğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznı Aqmescitteki Turetskaya sokağındaki Merkeziy rayon mahkemesine ketirdiler. Mında onıñ cezası belgilenmek kerek edi.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Çiygoznıñ yaqalanmasını izaatlap, Qırımda qırımtatar milliy areketiniñ faallerine yapılğan basqınıñ yañı basamağı başlanğanını ayttı.


text:
Uquq qoruyıcılar işğal etilgen ukrain territoriyalarında – Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde yabancı duşmanlığı sebebinden vandalizm adiseleriniñ seviyesi yüksek olğanını qayd ete. Bu aqta Milliy azlıqlar aqlarınıñ nezareti gruppasınıñ «Eki yıllıq cenk: 2015 senesi Ukrainada yabancı duşmanlığı» maruzasında aytıla, onı Kiyevde yanvar 20 künü Ukrain buhraniy media-merkezinde taqdim etecekler.
«İşğalci akimiyet tarafından ayırımğa, işğalniñ birinci yılı olğanı kibi, eñ çoq qırımtatarlar rastkele. Mustaqil qırımtatar milliy areketine qarşı taqip ve ayırımar arttı, teşkilât ve matbuat vastaları yoq etile. Yabancı duşmanlığı sebebinden vandalizm adiseleri sıqlaştı», – denile beyanatta
Milliy azlıqlar aqlarınıñ nezareti gruppası 2014 senesi aprel ayında Ukraina Milliy azlıqlar kongressi tarafından teşebbüs etildi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiyege boysunğan Aqyar akimiyetinde 2014 senesinden başlap sürgün etilgen vatandaşlarğa reabilitatsiya aqqında 400-den ziyade malümat kâğıtınıñ berilgeni aqqında bildireler.
«Aqyar içki siyaset bölüginiñ milletler ve dinler meseleleri boyunca bölüginiñ malümatına köre, 2014 senesinden başlap reabilitatsiya aqqında malümat vesiqasını almaq içün vatandaşlarnıñ 1087 arizası keldi. Bularnıñ episi baqıldı. 406 spravka berildi, iş devam ete», – dep aytıla rusiyeli Aqyar akimiyetiniñ matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Sene başında Kremlge boysunğan Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov kelecekte reabilitatsiya aqqında malümat kâğıtlarınıñ alınması qolaylaştırılması mümkün olğanını bildirdi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin 2014 senesi aprel ayında qırımtatar ve sovet vaqtında repressiyalardan zarar körgen Qırımnıñ diger halqlarınıñ reabilitatsiyası aqqında emirni imzaladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kenişletüv ve Avropa qomşulıq siyaseti boyunca Avropa komissarı Štefan Füle sentâbrniñ 11-de Kiyevni ziyaret etecek.
Bu aqqında Avropa komissarınıñ bu aftalıq cedvelinde aytıla, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Sentâbr 11-13 künleri Füle er yıllıq Yalta Avropa strategiyası konferentsiyasında iştirak etecektir. Bu sefer tedbir Kiyevde ötkerilecek.
Sentâbr 11-12 künleri Ukrainanı Avropa parlamentiniñ prezidenti Martin Schulz de ziyaret etecek.
Sentâbr 12-de ise Avropa komissiyasınıñ prezidenti José Manuel Barroso da Ukrainanı ziyaret etmek kerek.


text:
Ukraina Milliy gvardiyası Donetsk vilâyetinde Slavânsk civarında Zakotnoye qasabasını közete.
Bunı Milliy gvardiya malümat havfsızlığı idaresiniñ reberi Yuriy Stets Facebook saifesinde bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Milliy gvardiyanıñ mahsus bölükleri boyeviklerni silâsız qaldıruv tedbirlerini keçirip, Slavânsk civarında Zakotnoye mesken noqtasını nezaret altına aldılar, mahsus operatsiya devamında Milliy gvardiyanıñ üç askeri yaralandı, bizim tarafımızdan elâk olğanlar yoq. Uruşlar devam etmekte. Milliy gvardiya komandanı general-leytenant Poltorak Starıy Karavan ve Brusovkanı nezaret altına almağa emir etti», – dep haber etti Stets.
İyünniñ 30-da aqşam Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukraina Milliy Havfsızlıq ve Mudafaa Şurasınıñ toplaşuvı neticelerine köre Donbassta bir taraflı ateş toqtatılması rejimini yekünlemek qararına keldi.
Bundan soñ ATO faal qısmı başlandı.


text:
härbir yezida şu jutniŋ otidin kirip, süyidin çiqidiğan, häliq üçün tartqan җapani rahät däp bilidiğan, umumniŋ işiğa mäs°uliyätlik bilän qaraydiğan adämlär yoq ämäs. Lekin ular qilğan işini minnät qilmay, kškräk kerip mahtanmay, «Bu härkimniŋ qilişiğa tegişlik iş» däp bilidu. Äynä şundaq kişilärniŋ biri Ähmätҗan Äysaevtur. Uniŋ ämgäk yoliğa näzär salsaq, talay işlarni tindurğan, sahavät yolida qol uçini berip, milliy maaripimiz üçün pärvanä bolğan, uyğur näşirlirimizni davamliq elip, başqilarnimu gezit-jurnal oquşiğa dävät qilidiğanliğini kšrimiz.Ähmätҗanniŋ yeşi yätmişkä taqap qalsimu, җamaätçilik işliriğa qizğin arilişip, täŋtuş-zamandaşliriğa ülgä boluvatqanliği sir ämäs. U Ğulҗa şähiridin ançä jiraq bolmiğan İslamyüz yezisida duniyağa kälgän. 1956-jili birinçi sinipqa barğanda ustazi heziz Lohmänniŋ hatirä däptirigä şagirti toğriliq yazğan äslimisidin uniŋ tirişçan ekänligigä kšz yätküzimiz.
Hatirä däptärdä mundaq yezilğan: «Ähmätҗan Rozi, 8 yaş, uyğur. U ärkä, şoh, därisni kšp taşliğan, lekin ählaqi ançä yaman ämäs. Män Rozi ustam ailisigä berip, oğli häqqidä sšhbätläştim vä uniŋğa balisini tolimu ärkilitip šstürsä yahşi bolmaydiğanliğiği eytip, ailä vä mäktäp bir-birigä maslaşqan halda tärbiyilisä, baliniŋ bilim elişiğa şarait yaritilğandila iş ünümlük bolidiğanliğini çüşändürdüm. Ahirida bu sšhbitim ünüm berip, Ähmätҗan däris taşlimay, oqup, jil ahirida bilim däriҗisi kštirildi».
Ähmätҗan 1959-jili ailisi bilän Qazaqstan diyariğa kšçüp çiqidu. 1967-jili Çeläk yezisidiki Abay namidiki ottura mäktäpni tamamlaydu. İkki jil härbiy hizmitini štäp kelip, 1969-jili Almutida yeza egiligi institutiğa sirttin oquşqa çüşidu. Tirişçan, bilimgä huştar Ähmätҗan sovhozniŋ härhil sahalirida işläp jürüp oquşini davamlaşturidu.
1975-jil sovhoz rähbärligi uni arqida qalğan 1-brigadiğa brigadir qilip tayinlaydu.
U aldi bilän işçilar bilän qoyuq munasivät bağlap, ularniŋ ailisidiki qiyinçiliqlirini häl qilişqa tirişidu. Şundaqla işniŋ jürüşini izçillaşturup, soğ vä issiq parniklarda kšçätlärni sapaliq yetildüridu. Jillar käynidin jillar qoğlişip, brigada ilğarlar qataridin orun alidu. 1978-jili brigada äzaliri planni oşuği bilän orunlap, sovhoz rähbärliginiŋ alqişiğa sazavär bolidu.
Ähmätҗanniŋ brigadisi izçilliq bilän tamaka ziraitidin alğan daramätni 700 – 800 tonnidin 1200 tonniğiçä yätküzidu. Kolhoz, sovhozlar tarqalğandin keyin, u šz käspini šzgärtip, 1996 – 1999-jilliri nahiyälik su egiligidä paaliyät elip bardi. 1999-jildin başlap däm elişqa çiqqiçä «Filip Moris» kompaniyasidä agronom bolup işlidi. U hazir dehan egiliginiŋ rähbiri.
Ähmätҗan agronom bolup işligän jilliri sšyümlük yezisini gülländürüştä erinmäy ämgäk qildi, jutdaşliriğa qolidin kälgän yardimini ayimidi, җamaätçilik işlarğimu paal arilaşti. Yeziliq mädäniyät märkizigä rähbärlik qildi. Nurğunliğan izgü başlanmilarniŋ täşäbbuskari boldi. Ähmätҗan päqät җämiyätlik işlardila җankšyär insan bolmay, ailisidä kšyümçan vä ğämhorçi ata boldi. U 1974-jili Mehrinisa Yaqupova bilän ailä qurup, 4 oğul pärzänt quçti. Ularniŋ hämmisi җämiyättä šz ornini tepip, ata-anisiniŋ eqidisini aqlidi.
«Jutini sšygänni jutdaşliri äzizläydu» demäkçi, Ähmätҗanni jut vä uniŋ adämliri dayim pähirliniş ilkidä tilğa alidu.
Äkräm SADİRİY.


text:
Aqmescit ava limanı sentabr 8-de saat 8:30-dan 12:30-ğa qadar qapalı. Ava limanı matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, bu, «Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirligi «Qavqaz-2016» arbiy ögrenüvlerini keçirgeni sebebinden, vatandaş aviatsiyası seferleriniñ hafsızlığını temin etüvnen» bağlı.
Beyanatta qayd etile ki, işbu vaqıt müddeti devamında uçaq seferleriniñ qabul etilmesi ve yollanılması yapılmaycaq. Amma, ava limanı saytındaki online tablosında bildirdilgenine köre, üyleden soñ 10 ava seferi lâğu etilgen. Çoqusı Moskvağa ketken seferler lâğu etildi. Tahminen 20 sefer keçiktirile, olarnıñ çoqusı da Moskvağadır. Keçiktirilme sebepleri añlatılmay.
İşğal etilgen Qırımda seferlerniñ keçiktirilmesi iyül 18-de başlandı, o vaqıt «VİM AVİA» şirketiniñ yolcuları Aqmescit ava limanında bir künden ziyade seferni bekledi. Bunı tehnikiy meselelernen añlatqan ediler.
Kremlge boysunğan yarımada ükümetinde ava seferleriniñ kütleviy şekilde lâğu etilmesini istekniñ olmağanınen añlattılar.
2014 senesi mart ayında yarımada Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, Qırım ava limanları Ukraina ükümetiniñ qararınen qapatıldı. O yerge ve o yerden er angi uçuşlar Ukraina qanunlarını ve halqara qaidelerni boza, bunıñ içün ava şirketleri Ukraina ve İKAO tarafından halqara sanktsiyalarğa oğray bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukrain rejissöri Oleg Sentsov yanvarniñ 11-ne qadar SİZOda bulunacaq. Böyle bir qararnı Moskvanıñ Lefortov mahkemesi qabul etti, dep haber ete İnterfaks agentligi mahkeme kâtibi Yuliya Skotnikovanıñ aytqanlarına esaslanıp.
Böylece, Oleg Sentsovnıñ aps müddeti sekiz ayğa arttırıldı.
Malüm olğanı kibi, sentâbr 26-da Moskvanıñ Lefortov mahkemesi Sentsov ve diger Ukraina vatandaşları ile yaqalanğan ve terakt azırlanmasında qabaatlanğan qırımlı Aleksandr Kolçenkonıñ aps müddetini yanvar 16-na qadar arttırdı.
Oleg Sentsov 2014 senesi mayıs 11-de Qırımda Rusiye uquq qoruyıcı organlar tarafından yaqalandı. Onı teraktrlar azırlamasında qabaatlaycaq olalar. Avgust 8-de Moskva mahkemesi Sentsovnı apste tutuv apellâtsiyasını red etti.
Sentsovnıñ bir çoq zenaatdaşı ve uquq qorçalayıcıları onı «siyasiy mahbüs» olaraq tanıp, onı azat etmege rica eteler. Olarnıñ fikirince, qabaatlar uydurılğan, rejissörni ise onıñ noqtaiy-nazarı içün yaqaladılar.


text:
Meclis azaları, qırımtatar areketiniñ faalleri bazarertesi künü Bağçasarayğa Ahtem Çiygoznıñ ana-babasına kelip, oğlunıñ doğğan künü ile hayırladılar.
«Bugün Ahtem Çiygoznıñ doğğan künü ile ana-babasını hayırladıq! Evde bulunğamızda, azbarda politsiya ve mahsus hızmetlerniñ hadimleri tura edi. Oña diqqat öyle bir büyük ki, atta ana-babasından qorqalar!» – dep yazdı Facebookta Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev.
«Dost, tuvğanları ve yaqınları toplandı. Yaqalanğan qırımtatarlarnıñ ana-babaları da keldi. Adetiy duadan soñ qoqulı qave ve çay içip, sürgünlik yerlerinde yaşayış, halqımıznıñ Vatanı – Qırımğa avdeti oğrunda küreşi aqqında hatırlavlar ile paylaştıq», – dep haber ete Meclisniñ matbuat hızmeti.
Bildirilgeni kibi, evniñ çıqışında olarnı «sürpriz bekley edi: «içeride olğanı ile ve Ahtemniñ ana-babasına qol tutmağa kelgenler ile meraqlanğan politsiya ve mahsus hızmetlerniñ hadimleri».
Aman-aman bir yıl devamında Qırımda SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz dekabr 14 künü 51 yaşını toldura.
Hayırlav sözlerinde Meclis yolbaşçılığı semetdeşine bu sınavlarğa dayanmaq içün sabır, küç, sağlıq ve azatlıqnı tiley.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı Qırım parlamenti yanında 2014 senesi fevral 26-da keçirilgen kütleviy tertipsizliklerni meydanğa ketirmesi boyunca qabaatlap, 2015 senesi yanvar 29-da yaqaladılar.
2015 senesi noyabr 30 künü Qırımnıñ Yuqarı mahkemesiniñ Çiygoznı 2016 senesi yanvar 29-na qadar apiste bulunması aqta qararını lâğu etmedi.


text:
Memleket basşısı Nursultan Nazarbaev Ulttıq bank törağası Qayrat Kelimbetovti qabıldadı, dep xabarlaydı today.kz Aqordanıñ baspasöz qızmetine silteme jasay otırıp.
Kezdesw barısında Q.Kelimbetov eldiñ qarjı sektorı men bank jüyesiniñ axwalı twralı bayandadı.
Nursultan Nazarbaev kürdeli ekonomïkalıq jağdayğa baylanıstı köp närse Ulttıq banktiñ jumısına, sonday-aq memlekettiñ aqşa-nesïe sayasatına täweldi ekenin atap ötti.
- Byudjettiñ jağdayınıñ naşarlawına, barlıq eksporttıq tawarlarımızğa bağanıñ tömendewine baylanıstı Ulttıq banktiñ jumısın joğarı biliktilikpen jürgizwi asa mañızdı, - dep atap ötti Qazaqstan Prezïdenti.
Ulttıq bank törağası bïılğı qañtar men mawsım aralığı kezeñinde ïnflyacïya 1,4 payızğa teñ bolğanın, bul rette jıldıq ïnflyacïya 3,9 payızdı qurağanın ayttı.
- Bul osı waqıtqa deyingi eñ tömen körsetkiş, yağnï biz ïnflyacïyanı 3-4 payız deñgeyinde saqtaw jönindegi tapsırmanı orındadıq. Bul orayda, Ulttıq banktiñ jïıntıq xalıqaralıq rezervi 29 mïllïard dollar boldı. Salımdar birinşi jartıjıldıqta 2,3 payızğa ulğaydı. Sonımen qatar, tölem merzimi 90 künnen asıp ketken qarızdar ülesin azaytw mäselesi şeşildi, burın onıñ kölemi 33 payızğa jetken bolsa, qazirgi waqıtta ol 9,98 payızğa deyin tömendedi, - dedi Q.Kelimbetov.
Memleket basşısı kezdesw qorıtındısı boyınşa birqatar naqtı tapsırma berdi.
Kommentarïï


text:
Muhalifet firqalarnıñ ve areketlerniñ aktivistleri «Doğru ve mustaqil matbuat vastaları içün», «Teleekranlardaki yalanğa qarşı» kibi şiarlernen çıqışta buluna, dep bildire Radio Svoboda.
Mitingde aktrisa Liya Ahecakova, animator Garri Bardin, şair ve jurnalist Dmitriy Bıkov, aktör Aleksey Devotçenko, yırcı Aleksey Kortnev, aktör Aleksandr Filippenkonıñ çıqışları da beklenile.
Bundan da ğayrı, mitingde bir qaç namzetlikte çeşit «mukâfatlar» berilecektir – «Utanmayıp aldata», «Yüregimiz qarışa» ve digerleri. Mukâfatlar belli şahıslrğa, ilk evelâ federal telekanalarnıñ yolbaşçılarına berilecektir.
Numayış Moskva akimiyeti ile uyğunlaştırıldı. İştirakçilerniñ beklenilgen sayısı – 50 biñ. Böyle tedbirler diger şeerlerde de keçirile bilecek.


text:
«Bahasız darman»
Dağıstan kitap Dagestan basmaxanada ötgen yıl şulay atı bulan belgili curnalist wa yazıwçu Abas Mamayewni proza kitabı çıqdı. Borağanlı Abas Mamayewni qumuq oxuwçuğa tanıtma tarıq tügül dep esime gele. Onu «Borağan masxaralar», «Qaysı haqıllı» degen kitapların oxuwçu köp süyüp qabul etdi wa qoldan-qolğa berilip oxulup da turdu. Ayroqda onu qısğa, masxara xabarları oxuwçunu kepin geltire, başğalağa da awuz söz bulan xabarlama muştarlı ete.
Avtor bu kitabı da yañı, qısğa xabarlarından başlana. Qucurlu wa qurç manaları bulan yazılğan bu qısğa xabarlar oxuwçunu tergewün tartacaq. Şoğar sebep – awtornu özünü yaşaw sınawu, har-bir giççi ahwalatğa da tergewlülügü, tilini pasihligi wa oxuwçu añlayğan küyde çeber, tınç añlayğan til bulan yazılğanlığı. Abas Mamayewni masxara xabarlarını igiti Alis ağaw xalqnı arasında artdağı waqti köp yayılğan ekiyüzlü yalağaylanı külküge, mısğılğa tutma bek usta. Xabarlanı harisinde yaşawdan alınğan bir oy, pikru bar, nasihat bar. Alis ağawnu teren haqılı, yaşaw sınawu bizin xalqnı xasiyatlarına, adatlarına asaslanıp, oxuwçunu haqılğa üyrete, qılıq-öruqda yurüme çaqıra.
Kitapnı ekinçi bölügünde awtornu aslam xabarları yerleşdirilgen. Munda da awtor yalağaylıqnı, aysenilikni, tüzlükge art bergenleni sögüp, külküge, irişxatğa salıp, laqırğa olturğan yerinden turup qaçarday halğa sala. Abas Mamayew – yaşawnu yaxşı bilegen, har türlü yaşawluq masalalanı özü his etip, üreginden ötgerip çeber küyde oxuwçuğa yetişdirip bolağan awtorlanı birisi. Ol yaşawda taza qılıqlı, asil, rahmulu adamlanı tarbiyalawğa baqdırılğan özünü oyların, pikruların, qastların, xıyalların xabarlarını igiti Alis ağawdan taba oxuwçuğa yeñil küyde, çeber söznü tasiri bulan yetişdire.
Awtor ata yurtu Borağannı bir de esinden taydırmay. Örde esgerilgenlerinden qayrı, «Borağanlılar», «Borağan namus» degen kitaplarını atları, orusça çıqğan «Borağanlı Alisni masxara xabarları» degen kitabını atları da şoğar şahatlıq ete. Abas «Üç yüwuq» degen pesanı, «Borağanlı Bora» degen romannı awtoru da dür.
Kitapnı baş betlerinde filologiya ilmulanı kandidatı, adabiyatçı Salaw Aliyew wa Dağıstannı xalq yazıwçusu Kamal Abukow bu kitapnı haqında yazğan sözleri bar. «Hali enni Qaziqumuqlu Kurklige, Derbendi Şimige, Qazanışlı Qahirge wa olay xalq filosoflarına Borağanlı Alisni de qoşma yaray», – dep yaza S. Aliyew. «Bırınğı zamanlardan berli de Borağan yurt özünü itti masxaraları bulan Qumuqtüzge de, Mıçığış İçge de geñ küyde belgili bolğan. Hatta borağan gözel qızlağa gözü qarağan cahiller de Borağanğa olanı artıq ötkür masxaralarından tartına turup gele bolğan dep xabarlaylar. Atqay ağaw: «Borağan–qumuqlanı masxara töbesi»,- dep, ozoqda, nehaq aytmağan», – dep yaza K.Abukow.
Abas Mamayewni bu yañı kitabı – qumuq adabiyatnı bezendirecek, bayındıracaq görmekli qoşum. Abas Hüseynowiçni yañı kitabı bulan qutlay turup oğar sawluq wa uzaq ömür yoraybız.
YA. Biydullayew.


text:
Qırımtatar cemaat teşkilâtlarınıñ temsilcileri Qırımtatar Milliy Qurultayında «Qırım» firqasını teşkil etip, ileride Meclis reisi Refat Çubarovnı deñişterecek olalar.
Bunı mart 3 künü keçirilgen matbuat konferentsiyasında «Qırım» qırımtatar halqınıñ cemiyet areketiniñ kâtibiyet reberi Murat Yazıcıyev bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Onıñ sözlerine köre, firqağa Qurultaynıñ 248 vekilinden 105 insan kirdi, olardan çoqusı – «Qırım» areketiniñ faalleri.
«Şimdi toqtamaycaqmız. Kelecekte firqanı keñişletirecekmiz», – dedi Yazıciyev.
Bundan da ğayrı, firqa vekilleri aprel-mayısta Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ nevbetten tış toplaşuvını keçirip, Meclis ve onıñ reisi Refat Çubarovnıñ faaliyetine qıymet kesecek olalar.
«Qurultay vekilleri toplaşıp, bugünki künde buzlatılağan Meclis faaliyetine qıymet kesmeli. Meclisniñ bazı azaları bugünde-bugün aselet işni soza. Toplaşuvlar ise qıtadan skyp vastası ile keçirile. Bizim içün maqbül degil bir şey. Bizimce, yetekçi öz halqı ile olmalı», – dedi yañı teşkil olunğan firqağa kirgen Qurultay vekili Refat Derdarov.
O şunı da hatırlattı ki, kvorum içün Qurultay vekilleriniñ üçte eki qısmı olmalı. Şimdi faaller diger vekiller ile muzakerelerni keçireler. Ümüt etemiz ki, olar bizni añlap, bizim tarafımıznı alarlar. Em Qurultay, em Meclisni saqlamaq isteymiz. Vaqıt kelgende, reisni deñiştirmek. Misal içün, milliy areket yetekçisi yerinde Remzi İlyasovnı köremiz ve onıñ namzetini telkif etecekmiz», – dedi Derdarov.
Yaqında, Mecliste temsilciligi toqtatılğan Qırım parlamentiniñ spiker muavini Remzi İlyasov martnıñ ekinci qısmında «Qırım» firqasınıñ teşkil etilecegi ve Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ toplaşuvı olacağı aqqında bildirdi. O şunı bildirdi ki, sanki endi yüz vekil milliy toplaşuvnı çağırmağa razı olğan eken.
Qırımtatar Milliy Meclis azası İlmi Ümerov bu malümatnı «yalan» olaraq adladı.


text:
Mäjilis Törağası Japonïyanıñ burınğı Premer-mïnïstrimen kezdesti ASTANA. QazAqparat - QR Parlamenti Mäjilisiniñ törağası Nurlan Nığmatwlïn Astanada ötip jatqan «Ïnvestïcïya - Jastarğa!» xalıqaralıq konferencïyası ayasında Xalıqtıñ qonıstanwı jäne damwı boyınşa Azïyalıq qawımdastığınıñ törağası, Japonïyanıñ burınğı Premer - mïnïstri Yaswo Fwkwda bastağan delegacïya ökilderimen kezdesti.
Nurlan Nığmatwlïn: Jastardıñ rölin arttırwğa jaña serpin beriledi ASTANA. QazAqparat - Bügin Astanada ötip jatqan «Ïnvestïcïya - jastarğa. Eşkimdi tıs qaldırmayıq» xalıqaralıq konferencïyasında Mäjilis törağası Nurlan Nığmatwlïn jastardı qoldaw şaralarına qatıstı pikir bildirdi, dep xabarlaydı QazAqparat.
Senatorlar işki ister organdarın reformalawdıñ 3 negizgi bağıtın atadı ALMATI. QazAqparat - Almatı qalası Işki ister departamenti basşılığınıñ mäjilis zalında Parlament Senatınıñ depwtattarımen kezdesw ötti. Onda Elbası tapsırmasına oray quqıq qorğaw organdarına jüktelgen mindetter twralı söz boldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Lïvanğa baratın Qazaqstan sarbazdarına qanday jağday jasaladı ASTANA. QazAqparat - QR Parlamenti Mäjilisiniñ jalpı otırısında «QR Ükimeti men Ündistan Ükimeti arasındağı BUU-nıñ Lïvandağı Waqıtşa küşterindegi ündistandıq batalon quramında qazaqstandıq bitimgerşilik kontïngentti birlesip öristetw tärtibi twralı özara tüsinistik twralı memorandwmdı ratïfïkacïyalaw twralı» zañ jobası maquldandı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Ulttıq bank ïnflyacïyağa jol bermeytin şaralar qabıldadı ASTANA. QazAqparat - Bïılğı jılı ïnflyacïya 5-7 payızdıq nısanalı dälizde qaladı. Bul twralı bügin Mäjiliste «2018-2020 jıldarğa arnalğan respwblïkalıq byudjet twralı» QR Zañına özgerister men tolıqtırwlar engizw twralı» zañ jobasın talqılaw kezinde Ulttıq bank törağası Danïyar Aqışev mälim etti, dep xabarlaydı QazAqparat.
4 oblısta balabaqşalarda vïdeobaqılaw az ornatılğan - Vladïmïr Bojko ASTANA. QazAqparat - Depwtattar öñirlerge saparlağan kezde balabaqşalardıñ vïdeobaqılaw qurılğılarımen jabdıqtalwına nazar awdaradı. Bul twralı QXA depwtattıq tobınıñ otırısında Parlament Mäjilisi törağasınıñ orınbasarı Vladïmïr Bojko mälim etti, dep xabarlaydı QazAqparat.
Darïğa Nazarbaeva: Memlekettik organdardıñ baspasöz qızmetteriniñ jumısında kemşilik bar ASTANA. QazAqparat - Memlekettik organdardıñ baspasöz qızmetteriniñ jumısında kemşilikter bar. Bul twralı bügin «Jas qalam» forwmınıñ aşılwında QR Parlamenti Senatınıñ depwtatı, QR Tuñğış Prezïdenti qorınıñ dïrektorı Darïğa Nazarbaeva ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Darïğa Nazarbaeva jas jwrnalïsterge keñes berdi ASTANA. QazAqparat - Bügingi jwrnalïster şenewnikterdiñ «qus tilin» jalpı buqarağa jetkize bilwleri kerek. Bul twralı bügin «Jas qalam» forwmınıñ aşılwında QR Parlamenti Senatınıñ depwtatı, QR Tuñğış Prezïdenti qorınıñ dïrektorı Darïğa Nazarbaeva ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Darïğa Nazarbaeva köp qızığwşılıq twdıratın mamandıqtı atadı ASTANA. QazAqparat - Qazirgi tañda jwrnalïstïka köp qızığwşılıq tanıtılatın mamandıqtardıñ biri. Munday pikirdi «Jas qalam» forwmınıñ aşılwında QR Parlamenti Senatınıñ depwtatı, QR Tuñğış Prezïdenti qorınıñ dïrektorı Darïğa Nazarbaeva bildirdi, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Keybir awdan ortalıqtarına jas mamandar ne sebepti barmaydı ASTANA. QazAqparat - Bügin Mäjiliste «2018-2020 jıldarğa arnalğan respwblïkalıq byudjet twralı» QR Zañına özgerister men tolıqtırwlar engizw twralı» zañ jobasın talqılaw kezinde ne sebepti keybir awdan ortalıqtarına jas mamandar barmaytındığı aytıldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Joldan ötetin jayaw jürginşiniñ bastı kemşiligi nede ASTANA. QazAqparat - QR Parlamenti Mäjilisiniñ jalpı otırısında depwtat Mansurxan Maxambetov jayaw jürginşilerdiñ joldarda jaraqat alwı mäselesin köterdi. Osı orayda ol QR Işki ister mïnïstri Qalmuxanbet Qasımovqa depwtattıq sawalın joldadı, dep xabarlaydı QazAqparat.
arı qaray
Murağat
Joğarı qaray


text:
Esenyurt Merkez Çiçekçi- çiçekçilik , sipariş lerinizde yenilikçi hızlı garantili teslimat Çiçek |ÇİÇEK MAĞAZASI , ÇİÇEK SATIM MERKEZİ ,AÇIK, ÇİÇEKÇİ DÜKKANI ,
esneyurt çiçekçi , esenyurt merkez çiçekçi esenyurt meydanda çiçekçiler, esenyurta çiçek gönder çiçekçi
esneyurt çiçekçi , esenyurt merkez çiçekçi esenyurt meydanda çiçekçiler, esenyurta çiçek gönder çiçekçilik -
esneyurt çiçekçi , esenyurt merkez çiçekçi esenyurt meydanda çiçekçiler, esenyurta çiçek gönder çiçekçiler -esneyurt çiçekçi , esenyurt merkez çiçekçi esenyurt meydanda çiçekçiler, esenyurta çiçek gönder çiçek siparişi -
esneyurt çiçekçi , esenyurt merkez çiçekçi esenyurt meydanda çiçekçiler, esenyurta çiçek gönder çiçek - esneyurt çiçekçi , esenyurt merkez çiçekçi esenyurt meydanda çiçekçiler, esenyurta çiçek gönder çiçek yolla -
esneyurt çiçekçi , esenyurt merkez çiçekçi esenyurt meydanda çiçekçiler, esenyurta çiçek gönder çiçek gönderimi -esneyurt çiçekçi , esenyurt merkez çiçekçi esenyurt meydanda çiçekçiler, esenyurta çiçek gönder çiçekçi - esneyurt çiçekçi , esenyurt merkez çiçekçi esenyurt meydanda çiçekçiler, esenyurta çiçek gönder -


text:
Rusiye paytahtı Moskvada aprel 30-da aqşam Lubânskaya meydanında tek kişilik numayışları teşkil etildi. Bu meydanda Federal havfsızlıq hızmetiniñ baş ofisiniñ binası yerleşe.
Numayış iştirakçileri ukrain ve rusiyeli siyasiy mabuslarnı azat etmege talap ettiler. Aynı vaqıtta olar yaqında Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdaki mahkeme tarafından yasaq etilgen Qırımtatar Milliy Meclisine qol tutqanlarını kösterdiler.
Bundan evel, 2016 senesi #LetMyPeopleGo uquq qoruyıcı şirketi Rusyede ve işğal etilgen Qırımda siyasiy sebeplerden yaqalanğan ukrainlerniñ tarihını bildirgen esapnı derc etti.
Rusiye apishanelerinde bulunğan eñ belli mabuslar – Nadejda Savçenko, Oleg Sentsov, Aleksandr Kolçenko, Ahtem Çiygoz, Stanislav Klih, Nikolay Karpük ve digerler. Uquq qoruyıcılarnıñ malümatına binaen, 13 ukrain siyasiy mabusı Rusiyede, daa 12 mabus Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda buluna.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 26-da yarımada territoriyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek qararını qabul etti. Bu qararnı lâğu etmek içün bir ay devamında muracaat etmek mümkün.
Halqara toplulıq Rusiye tarafından Meclis faaliyetiniñ yasaq etilmesini takbih etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescit – İslâm Terek civarındaki Qızıl Terçek köyünde yaşağan, 6 insandan ibaret qorantanı Qırımdan sürgün etmeleri mümkün. Bunıñ aqqında qarar İslâm Terek rayon mahkemesi çıqardı. Esas sebep, qoranta azalarınıñ Rusiyede bulunuv müddetini bozğanları oldı. Olarnıñ episi Özbekistan vatandaşları olalar. Uquq qorçalayıcılar aytqanına köre, bu kibi adiseler endi bir qaç kere yüz bergen edi.
Oksana Tolmaçöva qorantasınen beraber, Özbekistandan Qırımğa bu seneniñ mayıs ayında köçip keldi. Anasınıñ ana-babası, bu yerde qırımtatarlarnıñ sürgünliginden evel yaşadılar. Oksana, aqayı Vitaliy, 11 yaşlı qızı Elvina ve 4 yaşlı oğlu Daniil ile İslâm Terek civarındaki Qızıl Terçek köyünde yerleşti, anda ev satın aldılar.
«Yanvar ayında kelgende, ev içün paranıñ bir qısımını qaldırıp ketken edim. Soñ, Taşkentke qaytıp, daireni sattım. Köçken soñ, Qırım Rusiyege qoşulğanını kördik, – dep añlata Oksana. – Biz Rusie kelgenine o qadar quvana edik, çünki ömür billâ Rusiyede yaşamağa arz ete edik. Eki balamız bar, olarnıñ kelecegi parlaq, tınçlıq olğanını isteymiz. Amma, Qırımğa kelmege keldik – bizni ise, yazmaylar».
Oksana, Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, bütün qoranta azaları yabancılar sayılğanı içün, 90 kün keçkenden soñ, olar Qırımnı terk etmek kerek ediler. Vaqtınca yaşamaq içün ruhsetnameni (VÂR) almağa ıntıluvları neticesiz qaldı.
«Migratsion hızmetiniñ hadimi Natalya Dmitriyevna başından, VÂR yoq olğanı, soñra çalışmaq içün patenti yoq olğanını ayttı. Soñra: «Siz mında nege keldiñiz? Üç ay keçken soñ, ne yappacaqsıñız? Sizni sürgün etermiz. Avtobus kelip, sizni belgisiz bir yerge alıp keter», dedi. O, Herson vilâyetine köçip, anda daireni kiralamağa ve çalışmağa teklif eti», – dey Oksana.
Bir vaqıttan soñ, Oksananıñ anasına ruhsetnameni azırlamağa razı oldılar. Sebebi, qadın Rusiye territoriyasında doğğanlarnıñ mirasçısı olğanı oldı. Amma, notarius Oksananıñ anasınıñ nefaqacılıq vesiqalarnı yañlış tercime etkeni içün, migratsion hızmetinde, vesiqalar sahte olğanını ayttılar ve ruhsetnameni bermediler.
Oksana Tolmaçöva qorantasınıñ Qırımda bulunuv müddeti avgustnıñ 27 –nde yekünledi. Amma, qoranta yarımadadan ketmedi, çünki akimiyet vadelerine işanıp, vaqtınca yaşamaq içün ruhsetname kvota boyunca berilecegini beklediler. Amma, bugünki künge qadar, ruhsetname berilmedi. Aynı zamanda yerli politsiya hadimi memuriy protokol tizip, işni mahkemege yolladı.
Oktâbr 7 künü İslâm Terek rayon mahkemesi Oksananı Rusiye Federatsisından tış sürgün etmege qarar aldı. Bundan da ğayrı, o ve aqayı ekişer biñ ruble para cöremesini tölemek kerekler.
«Mahkemede aytqanları kibi, 10 kün içinde mahkeme qararına şikâyet bermesek, onı eda etecekler. Adliyecini taptıq, şikâyet berdik, Kefedeki apellâtsion mahkemesiniñ toplaşuvını bekleymiz», – dey Tolmaçöva.
Oksana bildirgeni kibi, mahkeme işi arfesinde o qorantasınen beraber Canköy sıñırını keçip qayttı, amma, mahkemeci bunı diqqatqa almadı.
Endi Oksana Qırım «devlet milletler komiteti» bu meseleni çezer, dep ümüt ete. Cuma aqşamı künü o, müessise reberi Zaur Smirnovnen körüşecek. «O, sürgünlik olmaycaq dep işandırdı», – dey Oksana.
İnsanlar aqsız bir vaziyetet bulunalar
Bu seneniñ avgust ayında Smirnov Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, «belli bir sebeplerden vaqtınca yaşamaq içün vesiqalarnı azırlamağa yetiştirmegen şahıslarğa qarşı repressiyalar qullanılmaycaq». «Bunı yapmağa sözde vade etkenler aqqında devlet milletler komitetine haber etsinler. Biz, bu kibi şeylerni aytmağa cesaret etkenlerge qarşı ciddiy tedbirler alacaqmız», – degen edi Smirnov.
Bu vaqia boyunca Qırım.Aqiqat mühbiri Smirnovnen bağlanıp olamadı.
Aynı zamanda, Human Rights Watch uquq qorçalayıcılar teşkilâtında aytqanları kibi, Tolmaçövlar kibi qorantalar daa çoq. Olar, qabaatsız olsalar da, aqsız bir vaziyette bulunalar.
«Sürgünlik yerlerinden qırımğa qaytqan qırımtatarlar, akimiyetniñ yardımına işandılar. Amma, kelgen soñ, adamlar memurlarnıñ sert davranışı, memuriy cöremeler, sürgünlik qorquzuvlarnen rast keleler», – dedi teşkilât tedqiqatçısı Yuliya Gorbunova.
Onıñ sözlerine binaen, Federal migratsion hızmetinde kelgen qırımtatarlarğa açıqtan-açıq aytalar: «Siz mında nege kelesiñiz, qaytıñız, mında yapacaq işiñiz yoq», deyler ve vaqtınca yaşamaq içün ruhsetnamelerni almağa istegenlerniñ vesiqalarnı sebepsiz qabul etmeyler.
«Qırımğa qaytqan qırımtatarlarnıñ ekseriyeti Merkeziy Asiyada olğan mülküni sattılar, qaytmağa yerleri yoq. olar çaresiz bir alda bulunalar», – dey Gorbunova.
Human Rights Watch teşkilâtnıñ bu kibi vaziyette qalğan bir qaç qoranta aqqında haberi bar, amma, olarnıñ sayısı daa çoq deyler.
«Olarğa adliyeci, uquq qorçalayıcılarğa muracaat etmek kerek, bu cümleden Qırım alan missiyasına da rica etsinler, mahkemelerniñ qararlarına şikâyet etmeliler, – dey uquq qorçalayıcı. – Biz, öz nevbetimizde, bu meseleni rusiyeli akimiyet, Rusiye Federal migratsion hızmetine muracaat etecekmiz».
Qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçisi Zair Smedlâyev, şimdiki vaqıtta Qırımğa köçip kelgen qırımtatarlar bir sıra problemlernen rast kelgenini tasdiqlay. Em de şimdiki vaziyette olarğa yardım etmek küç, dey. «Ukraina zamanında bu meseleler da yahşı çezile edi. İç olmağanda migratsion hızmeti hadimleri eyice davrana ediler», – dey Smedlâyev.
Onıñ fikirince, şimdiki akimiyet qırımtatarlarnıñ avdeti devam etmesini istemey. «Bu meseleni çezmek içün yapılğan areketler aqqında iç bir şey eşitmedim ve körmedim», – dedi o.
Misal olaraq, Aq Meçit rayonından sürgün etilgen yaş yigitniñ meselesini ketirdi, onı da mahkeme qararı ile sürgün ettiler.


text:
Türkïyada MÜSİAD EXPO xalıqaralıq körmesi ötedi
ASTANA. QazAqparat - Türkïyanıñ Istanbul qalasında 17-şi MÜSİAD EXPO xalıqaralıq körmesi ötedi. Bul twralı QazAqparat uyımdastırwşılarğa silteme jasap xabarlaydı.
Är eki jıl sayın bir ret densawlıq saqtaw, energetïka, qorğanıs önerkäsibi, qurılıs, azıq-tülik, tekstïl, maşïna öndirisi, IT texnologïyaları t.b. salalarındağı älemniñ eñ üzdik käsiporındarı jäne käsipkerleriniñ qatıswımen ötetin bul xalıqaralıq şarağa Türkïya bïligi qoldaw körsetip keledi.
MÜSİAD EXPO-nıñ maqsatı - älemdegi üzdik kompanïyalar men köşbasşı käsipkerler arasında jahandıq bïznes jelisin ornatw, älemdik narıqtıñ köşbasşıların anıqtaw, şağın jäne orta bïznesti nığaytıp, olardıñ örkendewin qamtamasız etw. Atalğan körme älemdik deñgeydegi eñ üzdik ekspo ortalıqtarınıñ biri bolıp sanalatın «CNR İstanbul» keşeninde ötedi.
Oğan tañdawlı 848 şeteldik jäne 200-den astam türik kompanïyaları qatısıp, tört jüzden astam iri kompanïya basışılarınıñ qatıswımen B2B formattağı kezdeswler uyımdastırıladı.
ayasında densawlıq saqtaw, qurılıs jäne qurılıs zattarı, jıljımaytın mülik, tekstïl, maşïna önerkäsibi, twrïzm, medïa, azıq-tülik, logïstïka, jïhaz önerkäsibi, IT, oqıtw-ağartw, energetïka sekildi 25 negizgi sektor boyınşa 24 elden keletin 450+ şeteldik jäne türik kompanïyaları «B2B» kezdeswlerin ötkizedi.
17-şi MÜSİAD EXPO kezinde, yağnï, 21-24 qaraşa künderi CNR İstanbul keşeninde xalıqaralıq körmemen qatar, qorğanıs pen aeroönerkäsip salasın damıtwğa arnalğan MÜSİAD HIGH-TECH PORT körmesi men 22-şi xalıqaralıq bïnes forwm ötetin boladı.
MÜSİAD HIGH-TECH PORT körmesi şeñberinde Qatar, BAÄ, Sawd Arabïyası, Baxreyn, Kwvveyt, Oman, Ïordanïya, Marokko, Twnïs, Aljïr, Nïgerïya, Oñtüstik Afrïka, Brazïlïya, Çïlï, Kolwmbïya, Ïndonezïya, Malayzïya, Pakïstannıñ qarwlı küşteri men qorğanıs mïnïstrlikteri täjirïbe bölisip, salalıq äriptestik boyınşa kelissözder jürgizetin boladı.


text:
Qırım Yuqarı Radasınıñ sabıq spikeri, «Kommunistı Rossiya» firqasınıñ Qırım bölügi komitetiniñ birinci kâtibi Leonid Graç dey ki, Qırım Rusiye Devlet şurasınıñ Ukrainanıñ «genotsid» etüvinde qabaatlavı boyunca beyanatı Qırım akimiyeti yarımadanıñ energetik teminlevi ile problemlerini al etmek çaresini tapıp olamağanını köstere.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Siyasetçi dey ki, şimdi Qırım energetik problemasınıñ al etüvinden uzaqtır, bunıñ ile cumhuriyet akimiyeti «bu genotsid dep, başqalarnı qabaatlamağa tırışa».
Graç Qırım deputatlarını plagiata qabaatladı. «Qamaçav olsa, qırımlılar içün genotsid olacağı aqqında başta bir men aytqan edim. Deputatlar bunı da hırsızladılar!» – çorlana Graç. Şimdi Devlet şurasına «mahkeme itirazını» bildirecek ola.
Remzi İlyasov çarşenbe künü Devlet şurası toplaşuvında Qırım vatandaşlıq qamaçavı boyunca aktsiyanı «insaniyetsiz ve istiqbalsiz kampaniya» olaraq adladı. İlyasov deputatlarnı öz mevamını bildirmege ve qamaçav sebebinden peyda olğan meselelerniñ BMT tarafından taqiqini teşebbüs etmege çağırdı.
Qırım Rusiye Devlet şurası Ukrainanı «Qırımğa nisbeten genotsid etüvinde» qabaatladı ve 2015 senesi sentâbr ayından devam etken yarımada qamaçavı boyunca aktsiyağa işmar etti. Şu cümleden, arizada aktsiya iştirakçilerinden olğan «terroristik telüke» aqqında aytıla. Deputatlar qıtaiy Ukrainadan elektrikniñ berilmesi toqtatılğanı aqqında hatırlattılar, olarnıñ fikrine köre, bundan sebep «sağlıq saqlav müessiseleri» ve hastalar içün telükeni meydanğa ketirildi. Qırım deputatları «Qırım Cumhuriyetine nisbeten genotsid»niñ taqiqatı ve toqtatılmasını talap etecek ola. Arizada «Qırım qamaçavı boyunca meseleniñ BMT Havfsızlıq Şurasınıñ kün tertibine kirsetilmesi ve neticede Halqara cinaiy mahkemege berilmesini» talap eteler. Devlet şurasınıñ vesiqasında «Ukrainanı qanunsız teşkilâtlarnıñ silâsızlandıruvı ve Qırımğa qarşı terkatlarnıñ azırlanuvını toqtatmaq içün tedbirliniñ keçirilmesi» ile bağlı talaplar bar.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi. Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene edi. Amma bu yeterli degil edi. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.


text:
Dekabr 16 künü Qırımda işiniñ toqtatılması aqqında ilân etken ATR media-holdinginiñ «15 minut» haber saytı Kiyevden işine devam etti. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa ATR telekanalı baş müdiriniñ muavini Ayder Mujdabayev bildirdi.
«Saytta Kiyev jurnalistleri çalışa. Hadimlerniñ qıdırıluvı aqqında ilân berdik. Saytnıñ işi aynı olacaq: Qırım aqqında ve Qırım ile qırımtatarlar içün akutal olğan mevzular aqqında yazacaq», – dedi o.
Ayder Mujdabayevniñ aytqanı kibi, media-holdingde Qırımda qalğan ATR hadimleri «Kiyevge kelip, şirketimiz ve saytımızda çalışacağına» ümüt besleyler.
Media-holdingniñ saibi Lenur İslâmov «15 minut» saytında aytqanı kibi: «15 minut» ve «Lâle» bala telekanalı – ATR serbest media-holdinginiñ levhaları. ATRniñ qıtağa mecburiy köçip kelmesinden soñ bu levhalarnı Qırımda, tutmağa çarem olğanına qadar, tuttım».
«Qırımda bütün milliy media leyhalarımıznıñ saf ölümi böyle yaşayışqa köre daa da eyidir!» – dedi o.
Qırımda ATR qırımtatar telekanalı ile bir media-holdingge kirgen «15 minut» haber saytınıñ hadimleri ve «Lâle» bala telekanalı muarririyeti yarımadada işiniñ toqtatılması aqqında bildirdiler.
Aytılğanı kibi, soñ vaqıtları sayt ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq baş müdiri Elzara İslâmova ve onıñ sabıq muavini Lilâ Bucurova meydanğa ketirgen «QaraDeniz Production» studiyasınıñ terkibinde çalışa edi.
«15 minut» saytınıñ hadimleri «yap-yañı internet-leyhasınıñ meydanğa ketirilmesi üzerinde çalışmağa» niyetini bildirdi.
ATR media-holdinginiñ saibi Lenur İslâmov Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, «15 minut» saytını qıtaiy Ukrainağa avuştırmağa ve bu maqsadı ile Qırımdan hadimlerniñ köçip kelmesini teşkil etmege planlaştıra. İslâmov şunı qayd etti ki, saytnıñ hadimlerinden bar qısmı yarımadanı terk etmege istemey.
2015 senesi aprel 1-den dünyada yekâne ATR qırımtatar telekanalı, «Lâle» bala telekanalı, «Meydan» radiosı Roskomnadzor litsenziyasını alalmayıp, işğal etilgen Qırımda yayınlavını toqtatmaq mecbur oldı. İyün 17-den ATR ve «Lâle» Kiyevden yayınlavına devam etti, «Meydan» internette çalışmağa başladı.
Lenur İslâmov Qrımınıñ Rusiye akimiyeti takbih etken Qırım vatandaşlıq qamaçavınıñ teşebbüsçisi ola, yerli prokuratura oña qarşı cinaiy işni açtı. Mında Lenur İslâmovnıñ mülkiyetiniñ apis etilmesi aqqında da bildirgen ediler.


text:
Moskvadaki Arbitraj mahkemesi Almaniyadaki «Siemens» şirketiniñ Rusiyedeki «qızı» tarafından Rusiyedeki «Rosteh» şirketiniñ strukturalarına qarşı açqan ilhaq etilgen Qırımda qurulayatqan elektrostantsiyalar içün ketirilgen turbinalarnıñ qaytarılamsı boyunca davasını red etti. Bunı yanvarniñ 10-nda «RİA Novosti» haber agentligi bildire.
Akem Ayuna Tsidipova: «Dava talaplarınıñ yerine ketirilmesini red etmek», – dedi.
Davacı olğan «Gaz turbinalarınıñ Siemens tehnologiyaları» sıñırlı mesuliyetli şirketi (OOO) turbinalarnıñ ketirip teslim etilmesine dair «Rosteh» strukturaları ile 2015 senesi martnıñ 10-nda yapqan añlaşmasınıñ qanunsız tanılmasını ve ondan ğayrı dört gaz turbina tertibatınıñ qaytarılmasını istey edi.
Daa evel Moskvadaki Arbitraj mahkemesi «Gaz turbinalarınıñ Siemens tehnologiyaları»nıñ Rusiyedeki «Rosteh» şirketiniñ strukturalarına qarşı davasına Siemensni celp etti. Bu munasebet ile mahkemeniñ oturışuvı yanvarniñ 10-na keçirildi.
Siemens, turbinalarınıñ ketirip teslim etilmesi ve daa soñra Rosteh strukturalarına teslim etilmesine dair añlaşmalarınıñ qanunsız tanılmasını ve ondan ğayrı ketirilip teslim etilgen gaz turbina tertibatlarınıñ qaytarılamsını talap ete edti. «Gaz turbinalarınıñ Siemens tehnologiyaları» şirketiniñ Rosteh işhanelerine qarşı mahkeme davasındaki talaplar ı da aynı.
Daa evel Siemens ve onıñ «qızı»na qarşı OAO ve OOO «Tehnopromeksport» (Rostehniñ strukturaları – QA) qarşı dava açtılar. Rostehniñ yolbaşçısı Sergey Çemezov, «Tehnopromeksport» ve Almaniyanıñ Siemensi arasındaki Qırımğa turbinalarnı ketirip teslim etüv boyunca davası yalıñız mahkemede baqıluv yolunen çezile bilecek, dep saya.
Qırımğa Siemens turbinalarınıñ ketirilmesi etrafında dava iyünde başlandı. Almaniya şirketi «Tehnopromeksport»nı Avropa Birligi sanktsiyalarına riayet etmeyip yarımadağa dört gaz turbina tertibatını ketirip teslim etkeninde qabaatlay.
«Tehnopromeksport» ilhaq etilgen Qırımda, qanunsız ketirilgen Siemens gaz turbinalarını qullanıp, eki termal elektrostantsiya (TES) qura.