text:
NATO Baş kâtibi Jens Stoltenberg avgustnıñ 23-nde online ötkerilecek «Qırım platforması» sammitinde iştirak etecek. Bu aqta birlikniñ matbuat hızmeti bildire.
«2022 senesi avgustnıñ 23-nde NATO Baş kâtibi Jens Stoltenberg online keçirilecek Qırım platformasınıñ ekinci sammitinde iştirak etecek», – dep aytıla haberde.
NATO matbuat hızmeti Stoltenberg Kyiv saatınen 14:50-de çıqışta bulunacaq, dep qayd etti.
Ukrayına Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar G7 memleketleriniñ çoqusı lideri «Qırım platforması» sammitinde iştirak etecek, dep bildirdi.
Daa evel berilgen malümatqa köre, avgustnıñ 23-nde «Qırım platformasınıñ» ekinci sammiti online ötkerilecek. Qayd etilgenine köre, sammitke bıltır «Qırım platforması» Beyannamesine qoşulğan devlet yolbaşçıları davet etilecek.
Ukrayına prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım MC ve Aqyarnıñ işğalden azat etilmesi ve reintegratsiyası meseleleri Mesleat şurasınıñ» quruluvına dair fermanı imzaladı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


c: text/html

text:
Reuters aytqanı kibi, olar malnıñ italâtına tiye bile – havyar ve kürkten yermay ve gazğa qadar.
Eki saifeli vesiqa cezalarnıñ 3 stsenariyni közde tuta – hafif, orta ve qattı.
Birincisine köre, Avropa birligi Rusiyeden itaşam maddelerniñ italâtı yasaq etilecek, elmaz, qıymetli madenler, kürk, raqı ve havyar.
Üçüncisine köre, Avropa birligi kapital çarşısında sıñırlarnı kirsete bilir. Faqat, aynı zamanda Avropa Birliginiñ memleketleri alâ da qattı cezalarnıñ tesiri içün qasevet çeke.
Diplomatlar yañı iqtisadiy buhrannı meydanğa ketirmege istemey.
Cezalar meselesi salı künü keçirilecek sammitniñ esas mevzusı olğanına baqmadan, bu mesele boyunca bir fikir yoqtır. Rusiye artqa bir adım etse ve Ukraina saylavları tınç sürette keçirilse, böyle fikirniñ olmaması da mümkün.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Noyabr 3 künü devamında Azov deñizi ve Keriç boğazı üzerinde üç defa Su-24 rusiyeli istihbarat uçaqları qayd etildi. Bunı bugün Kiyevde brifing devamında SNBO haber-analitik merkeziniñ matbuat kâtibi Andriy Lısenko bildirdi, – haber ete UNİAN.
«Nezaret etilgen rayonlarda ve sıñırda qanunsız silâlı teşkilâtlar tarafından ava istihbaratınıñ keçirüv hususiyetleri qayd etilmegen edi. Umumen, soñki afta devamında sıñır bekçileri 22 kere duşmanlarnıñ 25 BPLA qullanuvını qayd etildi. Kün devamında Rusiye silâlı quvetleriniñ üç Su-24 istihbarat uçağınıñ Azov ve Keriç boğazı tarafından qayd etilgen edi. Bundan da ğayrı, Rusiye Silâlı quvetleri tarafından İL-20 uçağınıñ Qara deñiz ve Zmeinıy adası yanında qullanuvı da belgilendi», – dedi Lısenko.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
İyün 14-te Rusiyeniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesinde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Timur İbragimov, Ernest Ametov ve Server Zekeryayevniñ işleri boyunca mahkeme oturışuvları başqa künge keçirildi.
«Qırım birdemligi» birleşmesiniñ bildirgenine köre, oturışuvlar 2018 senesi iyün 18-ge keçirildi. Mahkeme İbragimov, Ametov ve Zekiryayevge sıñırlav tedbiriniñ uzatılmasına dair mahkeme qararına qarşı berilgen apellâtsion şikâyetni baqacaq.
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye telükesizlik hadimleri 2017 senesi oktâbr 12-de altı Bağçasaray sakini – Timur İbragimov, Marlen (Suleyman) Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernest Ametovnı tevqif ettiler. FSB olarnı «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay. Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Kiyevskiy rayon mahkemesi yaqalanğanlar içün apis etilüv şeklinde sıñırlav tedbirini sayladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, olarnıñ diniy alâmetke köre taqip etilgenlerini sayalar. Advokat Emil Kurbedinov, bu iş boyunca Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından taqip etilgenlerniñ esasen qırımtatarlar olğanlarını ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenlerini qayd ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesi, dep köstereler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
QR IIM uctalğan telefondı catıp alar kezde, “Krïmïnalnıy telefon” arnayı bazacına kirip mobïldi qurılğınıñ IMEI-kodın tekcerip alwğa keñec beredi.
Atalmış baza mïnïctrliktiñ caytında bar. Baza polïcïyağa jazbaşa türde urlıq twralı xat jazılğannan keyin jumıc icteydi. Ol üşin aldımen QR IIM caytına tirkelw kerek: joğarğı oñ jaq tuctağı “Tirkew” tüymeşecin bacamız. Eger tirkelip qoyğan bolcañız, onda jäy ğana avtorïzacïya jacawğa boladı.
Cocın latın äripterinen quralğan logïn men cegiz cïmvoldan kem emec qupïya cöz engizeciz. Odan keyin élektrondı meken-jay men aymaqtı tañdaw kerek. Qalğan bölikterdi qalawıñızğa cäykec toltırıp şığacız. Al budan coñ kodtı ractaw üşin “jiberw” batırmacı arqılı jibereciz.
Äri qaray “Tirkew cätti jüzege actı! Poçtañızğa jiberilgen cilteme arqılı jazbanı belcendi etiñiz” jazbacı payda boladı. Tirkelip bolğan coñ “Ïnteraktïvti qızmetter” böliminen “Krïmïnalnıy telefon” bazacın tawıp alıp, onda telefonnıñ IMEI-kodın jazw qajet. Eger telefonnıñ burınğı ïeci polïcïyağa şağım tücirgen bolca, bul bazada şığıp turadı. Cizdiñ uyalı telefonıñızdı urlap ketken jağdayda QR IIM kelecidey äreketterdi jacawğa keñec beredi: polïcïyağa qılmıc bolğan meken twralı jazılğan şağım tücirw; şağımmen birge telefon qujatınıñ köşirmecin ucınw (IMEI-kod körcetilgen kepildik talonı, cerïyalıq nömiri bar telefon qujatı); qujattardı dayındaw kezinde qorapşadağı kepildik talonı men uyalı telefonnıñ IMEI-kodın calıctırw; eger bir ay işinde cizdiñ uyalı telefon tabılmaytın bolca, onda IIM caytındağı baza arqılı tekcerip köre alacız. Munda cizge telefonıñızdıñ izdelip jatqanı twralı kwälik beriledi.
“QR IIM qılmıctıq polïcïyacı qujatı joq telefondı almawğa keñec beredi. Ol qılmıctıq jolmen kelgen önim bolwı äbden mümkin. Tüptiñ tübinde bul telefon üşin ciz jawap beretin bolacız”, – dedi IIM.
Telefondağı IMEI-kodtı qalay tekceremiz? Uyalı telefonnıñ IMEI-kodı – bul 15 cannan turatın cerïyalıq nömir. Ol telefonnıñ kepil talonında jäne telefon qorapşacında boladı. Qurılğını qocıp *#06# candıq kombïnacïyacın teriñiz jäne dïcpleyde IMEI-kod payda boladı.
2016 jılı cäwir ayında QR Bac prokwratwracı quqıqtıq ctatïctïka jäne arnayı eceptew komïteti mobïldi telefon urlanğan jağdayda qurılğınıñ IMEI-kod boyınşa qulıptalatının aytqan.
IIM awmaqtıq bölimşeci jäne urlanğan uyalı telefondardı buğattaw boyınşa uyalı baylanıc operatorları aracındağı memorandwmğa ocı jıldıñ cäwir ayında qol qoyıldı. Bul kelicimge cäykec, uyalı baylanıc operatorları quqıq qorğaw organdarınıñ talabı boyınşa 2016 jılı 15 mıñnan actam telefondı buğattağan.
2016 jıldıñ mawcım ayında mïnïctr Qalmuxanbet Qacımov bükil telefondı IMEI-kod boyınşa qulıptaw mümkin bolmaytının ayttı.
“Eger qazir urlıq bolıp, biz IMEI-kodtı öşirip tactacaq, onda däl conday kodı bar 50-100 adamnıñ uyalı telefonı bir-aq öşedi”, – dedi mïnïctr. Aytwınşa, urlanğan uyalını IMEI-kod boyınşa buğattaw üşin, kontrafaktilik önimderdi tacımaldawğa tıyım calw kerek eken.
2016 jıldıñ qırküyeginde parlament mäjilicinde “QR ékctremïzm men terrorïzmge qarcı zañ aktilerine özgericter men tolıqtırwlar engizw” twralı zañ jobacınıñ tanıctırılımında UQK törağacınıñ orınbacarı Marat Qolqobaev uyalı baylanıc jelicin paydalanwğa jäne Qazaqctanğa birdey IMEI-kodı bar abonenttik qurılğılardı äkelwge jol bermew üşin bul zañğa tağı da özgericter engizilw kerek ekenin aytıp edi. Aytwınşa, barlıq qurılğılardıñ IMEI-kodtarınıñ birikken bazacın qurw kerek. Jäne olar abonentterdiñ nömirimen birge tirkelwi tïic. Qazir ol bazanı qurw jumıctarı jürip jatır.
Qazaqctanda 2017 jıldıñ şildecinen bactap bul bazada tirkelmegen telefondardı buğattaw jüzege acırıladı.


text:
Şçölkino Qırım şeerinde, doquz qatlı evniñ damında patlav ve yanğın yüz berdi dep bildire Rusiyeniñ FVN-nin Qırım idaresi.
“Alınğan malümatqa köre, dam tamiri vaqtında 2 gaz balonı patladı. Fevqulade adise yerine yanğıncı-qurtarıcı hızmetler ve başqa acele hızmetler yollanıldı”, - denile beyanatta.
Qurtarıcılarnıñ aytqanına köre, elâk olğanlar ve yaralanğanlar yoq, ev dağılması ve dam bozulmasınıñ telükesi yoq.
Matbuat, patlavdan soñ 12 kvadrat metrlik yanğın çıqqanını bildirdi.
Şçölkino sakinleri vaqia süretlerini içtimaiy ağlarda derc ete. Olarnıñ bildirgenine köre, adise Donetskaya soqağındaki çoq qatlı binada olıp keçti.
Şçölkinodaki nice qatlı evlerniñ sakinleri, olarnıñ kvartira ve kirişlerinde tavandan suv aqqanını bildirde,dep bir kün evel “Vesti Krıma” haber etti. Matbuatqa köre, şeer ve rayon memuriyetine suv batuvlar aqqında 60-dan çoq muracaatlar berilgen.


text:
İşğal etilgen Qırım akimiyeti Qırımda bir Müftiyat olacağını vade ete, – Qırım musulmanları Qurultayında saylanğan, yani Qırım musulmanları Diniy idaresi.
Bunı Qırım musulmanları Müftisi haci Emirali Ablayev yarımadada «Tavriya Müftiyatınıñ» meydanğa ketirilmesi muzakere etilgen «tögerek masadan» soñ bildirdi.
Sentâbrniñ 8-de olıp keçken körüşüvde Qırım musulmanları Müftisi haci Emirali Ablayev, Rusiye Müftiler şurasınıñ Reisi Ravil hazrat Gaynutdin, em de Qırım memurları ve arbiyleri bulundılar.
Haci Emirali Ablayev Kezlevdeki «Han-Cami» diniy cemiyetinen bağlı vaqialarnıñ muzakeresi aqqında tarif etti.
«Elbet de, bizler «Tavriya müftiyatınıñ» peyda olmasını muzakere ettik, akimiyet Qırımda bir Müftiyat – Qırım musulmanları Qurultayında saylanğan, yani Qırım musulmanları Diniy idaresi olacağını vade etti, ekinci organ olmaycaq, yalıñız Qırım Müftiyatınen çalışacaqlar. Bizler Kezlev vaqiaları, Kezlev camisiniñ zapt etilüvini muzakere ettik, akimiyet böyle bir şey imkânsız olğanını ayttı», – dep ayttı Müfti.
Rusiye Müftiler Şurasınıñ Reisi Ravil hazrat Gaynutdin Qırım musulmanları Müftisi haci Emirali Ablayevge tögerek masada iştirak etmek daveti içün teşekkürler bildirdi. Bu tögerek masa taraflar fikirlernen paylaşmağa azır olğanını kösterdi, – dep bildirdi Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti.


text:
İşğal etilgen Qırımda «NTV+» teleşirketiniñ kanalları çalışmay.
Bunı SevStar Aqyar provayderi bildire.
«2014 senesi dekabr ayında «Gazprom-Media» şirketi, ğarbiy memleketlerniñ cezalarından qorqıp, Qırımda hızmetleriniñ berilmesini toqtatmağa qarar aldı», – denile beyanatta.
«2014 senesi dekabr ayında aq saibi 2015 senesine añlaşmalarnıñ ğayrıdan qabul etilmeycegini bildirdi. Bu sebepten 2015 senesi yanvar 1-den: Retro, Zdorovoye TV, Premyera, Kinoklub, Kinohit, Kino soyuz, NTV+ Tennis, NTV+ Naş futbol, NTV+, Sport+, Kino +, Naşe novoye Kino, Kto yest Kto, Spas, HD Fashion kanalları söndürildi», – dep añlata provayder.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Salı künü, mart 10-da, Ukraina Nazirler Şurasınıñ Kâtibiyet klubında «Qırım işğaliniñ yıllığı. Neler yapıldı?» adlı tögerek masa ötkerilecek. Bunı tedbir teşkilâtçıları – Qırımdan köçip kelgenlerniñ cemaat teşkilâtlarınıñ koordinatsion şurası Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Tögerek masağa akimiyetniñ qanun çıqarıcı ve icra organları, em de Qırım cemaat teşkilâtları ve yarımada işğalinden sebep evlerini terk etmege mecbur olğan adiy qırımlılar davet etildi», – dep ayttılar teşkilâtçılar.
Tögerek masada Qırımda nezaret tiklenmesi içün nevbetteki adımlar, vaqtınca işğal etilgen topraqlardan köçip kelgen ve işğal etilgen Qırımda yaşağan Ukraina vatandaşlarınıñ anayasa aqqları ve serbestliklerini temin etüv meselesi muzakere etilecek.


text:
Cuma künü, iyül 10-da, Aqmescitniñ Kozlov soqağında qurucılıq çöplügi yanıp tutaştı. İşbu yerde evel urba çarşısı yerleştirile edi, şimdi ise yoq etilmesi boyunca işler alıp barıla.
Qırımnıñ Rusiye Fevqulâde işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, yanğın yerine yanğıncılar yollanıldı.
«Qurtarıcılar yañgın yüz bergen yerge qısqa müddet içinde kelip çıqtılar. Bunıñ sayesinde yanğınnıñ yaqında olğan bina ve naqliyatqa keçmesini toqtatıp oldılar», – denile beyanatta.
Saba iyül 6 künü Aqmescitte politsiya şeer merkezindeki çarşını sarıp aldı, onı yıqmağa başladılar. Şeer memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev işbu areketler Qırım nazirler Şurasınıñ qararı ile amelge keçirilgenini bildirdi.
Qırım Nazirler şurası yanında narazılıqnı bildirgen tuccarlarğa yañı ticariy noqtalarnı bermege vade ettiler.


text:
Ukrainadaki «Hizb ut-Tahrir» informatsion ofisiniñ yolbaşçısı Fazıl Amzayev, Rusiye ükümeti işbu teşkilâtnı yasağını devlet içinde ve ilhaq etilgen Qırımda taqipler yapmaq maqsadınen qullanmaqta dep saya. Bu aqta o fevralniñ 7-nde Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde ayttı.
«Teşkilâtımız 60 yıllıq tarihke saip, amma bu zaman içinde er kes, bizler yalıñız siyasiy ve mefküreviy iş alıp barğanımıznı, em de zorbalıqsız usullar qullanğanımıznı añlamaq kerek edi. Bir çoq halqara, atta rusiyeli ekspertler bile bunı pek yahşı bile. Buña baqmadan Rusiye 2003 senesinde başlap, 15 yıldan berlibiznen küreşe. Buña beñzer cinaiy işler ve mahkemeler Rusiyeniñ diger vilâyetlerinde daima keçip tura, em de insanlarnı pek uzun, 17 yılğace qapaylar. Ekseriy allarda hususan musulman teşkilâtları zarar köre, Qırımda ise qırımtatarlarnı taqip eterek bütün ealini, şu cümleden ruslarnı da qorquzmağa tırışalar», – dedi 0.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı dep tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Cumaertesi künü, noyabr 21-de, qırımtatar ressamı Nuri Yakubov Aqmescitte «Fes» art-merkezinde master-klass keçirecek. Bu aqta art-merkezniñ matbuat hızmeti bildire.
«Nuri Yakubovnıñ icadında Qırım manzaraları, çeşme ve camiler ile soqaqalrı, qadimiy evler, yüzüm bağları, bağça ve qırımtatar tarihınıñ ve zemanesiniñ diger mecalları öz aksini taptı»
Master- klass devamında ressam ustalığınıñ sırlarını açacaq. Ressamcılıq dersi em tecribeli ressam, em usta olmağanlarğa meraqlı olur, denile beyanatta.
İstegenler yağ boyasınen resim yapuv tehnikasını, keten azırlav sırlarını ögrene bilecek. Öz işiniñ neticesini – azır resimni – usta şegirtleri yanına ala bilir.


text:
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi fevral ayında insan haqları bozuvlarnıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi fevral ayında insan haqları boyunca yüz bergen bozuvlarnıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ bildirmesine köre, esabat müddeti devamında 10 tintüv, 11 yaqalama, 10 sorğu qayd etildi. Fevral ayı devamında 19 hapiske alınuv, olardan 15-i qırımtatarlarğa nisbeten. 44 kere insan haqlarınıñ bozulması qayd etildi. Şu cümleden 20 kere fizik ve maneviy seviyede sağlıqqa tesir etilmesi ve 19 defa siyasiy mabuslarnı Qırımdan çıqarılmasınen insan haqlarınıñ bozulması belli.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi mart ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi mart ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ bildirgenine köre, mezkür vaqıt içerisinde 9 tintüv, 8 yaqalama, 8 sorğu keçirilgen edi. Mart ayında umumen 8 adam, şu cümleden 2 qırımtatarı, hapiske alındı. Adaletli mahkeme haqqını bozuvı 22 kere yüz bergen edi. Fizik ve psihik sağlığına dair haqlarnıñ bozulması 21 kere qayd etildi.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi fevral ayında insan haqları bozuvlarnıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi fevral ayında insan haqları boyunca yüz bergen bozuvlarnıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ bildirmesine köre, esabat müddeti devamında 10 tintüv, 11 yaqalama, 10 sorğu qayd etildi. Fevral ayı devamında 19 hapiske alınuv, olardan 15-i qırımtatarlarğa nisbeten. 44 kere insan haqlarınıñ bozulması qayd etildi. Şu cümleden 20 kere fizik ve maneviy seviyede sağlıqqa tesir etilmesi ve 19 defa siyasiy mabuslarnı Qırımdan çıqarılmasınen insan haqlarınıñ bozulması belli.
‘Чи бoлиTb?’(‘Ağıramı’): #LIBERATECRIMEA faal cemaatçıları Qırım işğal etilgen künü munasebetinen yañı kampaniyanı başlay
Qırımnı işğalden azat etüv ve qırımtatarlarğa destek oğrunda hızmet etken #LIBERATECRIMEA halqara areketi ve Qırımtatar resurs merkezi Qırımnı işğal etilmesiniñ 7 yıllığı munasebetinen ‘Чи бoлиTb?’ (‘Ağıramı’) adlı kampaniyanı başlaylar. Pervasız qalmağan, Qırım haqqında hatırlap, yüregi ağırğanlarnı informatsıon kampaniyağa qoşulmağa davet etemiz. Keliñiz, Qırım içün yüregi acığan her kim olsa, birleşip, bütün dünyağa Qırım-Ukrainanıñ bir parçası olğanını hatırlatayıq.
‘Deputat, Kreml mabuslarına yardım et’ kampaniyası
Qırım deookupatsıyası ve qırımtatar halqına destek oğrunda ğayret köstergen #LIBERATECRIMEA halqara areketi ‘Atalıq’ halqara kampaniyasınıñ çerçivesinde ‘Deputat, Kreml mabuslarına yardım et’ kampaniyasını başlay ve ukrain memurlarını rusiye işğalcıları tarafından taqip etilgen qırım sakinlerini öz imayeleri altına almağa çağıra.
#LIBERATECRIMEA areketiniñ kampaniyası çerçivesinde işlep çıqarılğan plakatlar
Qırımtatar resurs merkezi Qırım deookupatsıyası ve qırımtatar halqına destek oğrunda ğayret köstergen #LIBERATECRIMEA halqara areketiniñ kampaniyası çerçivesinde işlep çıqarılğan plakatlarnı taqdim ete.
Qırımda ciddiy ekotsid beklenile - Bariyev
Qırımtatar Maaliy Merkezi idaresiniñ yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ uquqiy meseleleri ve tış işleri idaresiniñ başlığı Eskender Bariyev "Dom" telekanalınıñ efirinde işğal etilgen Qırımda işğalciler suv menbalarnıñ tutumsız qullanıluvı siyaseti neticesinde ciddiy ekotsid beklenilgenini qayd etti.
#LIBERATECRIMEA yazuvlı şiarlarınıñ sergisi
Qırımtatar Maaliy Merkezi, #LIBERATECRIMEA Qırımnı işğalden qurtaruv ve qırımtatar halqı ile birdemlik halqara cemaat areketiniñ yazuvlı şiarlarını taqdim etti. Serginiñ mevzusı Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzınen bağlı edi.
Işğal etilgen Qırımda 2020 senesiniñ 9 ayı devamında yüz bergen insan aqları bozuluvlarınıñ talili
Qırımtatar Maaliy Merkezi işğal etilgen Qırımda 2020 senesiniñ 9 ayı devamında yüz bergen insan aqları bozuluvlarnıñ talilini taqdim ete. Nezaret etüvniñ neticelerine binaen, esap etilgen devirde yarımadada 40 tintüv, 68 yaqalav, 70 sorqu, sorav ve ''sübet'' keçirildi, 195 insan tevqif etildi: 48 yañı tevqif ve çıqarılğan ükümler, 147 - qırımlı siyasiy mabuslarğa tevqif etüv müddetleriniñ uzatılmasıdır. Bundan ğayrı, adaletli mahkeme aqqınıñ bozuluvı ile 332 adise, fizikiy ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine irişe bilüv aqqınıñ bozuluvı ile bağlı 112 adise ve siyasiy mabuslanıñ Qırımdan avuştırıluvı ile bağlı 33 adise qayd etildi. Bundan ğayrı, QMM esabatında muntazam şekilde yüz bergen vandalizm adiseleri, diniy aqlarnıñ bozuluvı, yarımadadaki ekosistemanıñ bozuluvı, tevqifhane ile apishanelerdeki qabul etilemeycek şaraitler, siyasiy mabus aqlarınıñ bozuluvı ve işğal etilgen Qırımda qanunsız alda keçirilgen arbiy talimatlar aqqında haber etile.
Qırımda büyük suv havuzlarnıñ deerlik episinde suv küzgüsiniñ meydanlığı eksilmekte (video)
Cuma künü, boş aynıñ 20-de Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ hadimleri ve ekspertleri Qırımnıñ suv menbalarını satellitten yapılğan resimler vastasınen nezaret etüvniñ neticelerini taqdim ettiler. Tedqiqatnıñ neticelerine binaen, Qırımda büyük suv havuzlarnıñ deerlik episinde suv küzgüsiniñ meydanlığı eksilmektedir. 2015 senesinden başlap, 2020 senesine qadar suv küzgüsi meydanlığınıñ eksilmesi ortalama 32% teşkil ete: suv havuzlarında 43% ve göllerde 25%.
İşğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda avanıñ kirli olğanı qayd etildi
İşğal etilgen Qırım civarlarındaki Çaplınka ve Qalançaq rayonlarında etraf müitiniñ vaziyeti teşkerildi. Neticede avada bir sıra maddelerniñ em bir kerelik, em ortalama künlik miqdarı qarardan ziyade olğanı qayd etildi. Bu aqta Devlet istimalcılar hızımetiniñ Herson vilâyetindeki Baş idaresi haber ete.
Qaradağ qoruğında qanunsız qurucılıq ötkerile
İşğal etilgen Qırımda qurmağa yasaq qoyğan mahkeme qararına baqmadan Qaradağ qoruğına qurucılıq malzemeleriniñ ketirilüvi qayd etildi. Bu aqta Kefe "memuriyetiniñ" matbuat hızmeti haber etti.
Eskender Bariyevniñ Avropada Havfsızlıq ve İşbirlik Teşkilâtınıñ qoşumca muşaveresinde yapılğan beyanatı
Qırımtatar Maaliy Merkezi idaresiniñ yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisniñ azası Eskender Bariyevniñ Avropada Havfsızlıq ve İşbirlik Teşkilâtınıñ "Söz serbestligi ve onıñ diger temelli serbestliklernen bağı" mevzusındaki insan ölçevi boyunca qoşumca muşaverede yapılğan beyanatı.
Qırımtatar Maaliy Merkezi Birleşken Milletlerge sürgünlikte qırımtatarlar defin etilgen yerler aqqında malümatnı yolladı
Qırımtatar Maaliy Merkezi Birleşken Milletler tamır halqlarınıñ aqları Ekspert mehanizmine sürgünlikte qırımtatarlar kömülgen yerler aqqında malümatnı yolladı. Şu malümat BM tamır halqları aqlarınıñ beyannamesine köre, ölülerniñ naaşları ve tamır halqlarına ait kutsal ve muqaddes şeylerni yurtlarına qaytaruvına dair maruza azırlanğanda qullanılacaq.
"İşğalniñ reineleri" sergisi
"İşğalniñ reineleri" sergisi Qırım yarımadası işğal etilgen soñ 20 qırımtatar ailesiniñ yaşayışı aqqında tarif ete. Bu leyhanı Qırımtatar Maaliy Merkezi Ukrainadaki Amerika Birleşken Devletleri elçihanesiniñ demokratiyağa qoltutuv fondunıñ yardımı ile amelge keçirdi.
"İşğalniñ reineleri" albomı
"İşğalniñ reineleri" albomı Qırım yarımadası işğal etilgen soñ 20 qırımtatar ailesiniñ yaşayışı aqqında tarif ete. Bu leyhanı Qırımtatar Maaliy Merkezi Ukrainadaki Amerika Birleşken Devletleri elçihanesiniñ demokratiyağa qoltutuv fondunıñ yardımı ile amelge keçirdi.
İnsan aqlarınıñ umumiy beyannamesiniñ qırımtatar tilindeki metni
Bu yıl biz tarihiy bir tedbirge qoşuldıq. İlk kere qırımtatar halqınıñ ve umumen dünya tarihinde esas uquqiy vesiqa qırımtatar tiline tercime etildi. İnsan aqlariniñ umumiy beyannamesiniñ qırımtatar tilindeki metni ilkide Birleşken Milletlerniñ resmiy menbalarında yerleştirildi.


text:
İşğal etilgen Qırımda boranlı yağmur sebebinden noyabr 11 künü furtuna havfı ilân etildi. Bunı Kremlinge bağlı Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Noyabr 11 künü kündüz Qırımda küçlü ve bazı yerlerde pek küçlü boranlı yağmur beklenile. Furtuna ihtarı ilân etildi», – qayd etile.
Boranlı yağmur olğan vaziyette yerli sakinlerne telükesizlik qanunlarına uymağa ve şeerde kezmekten vazgeçmege tevsiye ettiler. Ondan da ğayrı matbuat hızmeti Keriç parom keçitiniñ işini toqtatıla bilecegini bildire.
Bundan evel müessise noyabr 6-8 künleri küçlü ruzgâr ile furtuna havfını ilân etken edi.
Keriç boğazındaki parom keçiti Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar ülkesi ile birleştirgen esas naqliye bağıdır. Ukraina qanunlarına köre, Keriç keçiti üzerinden Qırımğa kiriş yasaq etile ve devlet sıñırını keçüv qaideleriniñ bozulması sayıla.


text:
Britandıq aqparat qwraldarınıñ habarlauınşa, ağılşın ükimeti qıtaylıq Huawei kompaniyasın 5G jelisine merdigerlikke qatısuın toqtatadı. Bwl şeşim London men Beyjiñ arasındağı şielenisti küşeytek, degenmen London şeşimin Uaşington quattap otır.
Sunday Telegraph basılmı habarında Britan Wlttıq qauipsizdik komiteti (NCSC) qıtaylıq kompaniyanıñ öz qwrılğılarınan paydalanıp jasırın tıñdau qaupin qayta qarağanın, nätijesinde Britan şeneunikteri bwnday qauipi rastağan.
Bwğan deyin, Britan Wlttıq qauipsizdik komitetine qarastı GCHQ barlau agenttigi Huawei kompaniyası tarapınan keletin qauipti seyiltuge jäne baqılauda wstauğa boladı dep mälimdegen edi. Biraq, bwl pikirmen amerikalıq barlau agenttikteri kelispedi. Ötken ayda Huawei-ge AQŞ tarapınan engizgen jaña şekteu şaraları Britandıq GCHQ barlau agenttiginiñ joğarıdağı pikirin özgertune bastı sebep bolğan.
Ağılşındıq kiberqauipsizdik ortalığı basşıları AQŞ salğan sankciyağa baylanıstı Wlıbritaniyadağı AQŞ kompaniyaları men bölimşeler de Huawei kopmaniyasınıñ tehnikasın paydalanbaydı, sol sebepti Britandıq 5G internet jelisinde Qıtay kompaniyasınıñ bouı «senimsizdik» tudıradı dep sanaydı.
Britan ükimeti 5G jelisine ornatılğan Huawei qwrılğıların jeliden şığarudı josparlauda. Ağılşındıq BT jäne Vodafone telekommunikaciya kompaniyaları ükimetten 2030 jılğa deyin Huawei kompaniyasın 5G jobasınan şığaruğa ötiniş bildirdi, biraq Britan ükimeti erterek äreket etpesek 5G jelisiniñ iske qolsıluı keşeuildeydi dep otır.
Britan biliginiñ qıtaylıq tehnologiya alıbına şekteu qoyuına Gonkong mäselesi tikeley äser etti. Bwğan deyin London tarabı Qıtay kompaniyasın şettetude Uaşingtonnıñ degenimen tolıq kelise qoymağan edi. Beyjiñ qabıldağan Gonkongqa qatıstı wlttıq qauipsizdik turalı zañ jobası Gonkong twrğındarınıñ erkindigin şektedi jäne Britan tarabı onı 1997 jılı Wlıbritaniya-Qıtay arasında jasalğan kelisimdi bwzu dep qabıldadı. Beyjiñge jauap retinde Gonkong twrğındarınıñ Wlıbri'aniyağa köşuine rwqsat berdi jäne 3 mln twrğınğa azamattıq beretinin jetkizdi. Qıtay tarabı bwnı eldiñ işki isine aralasu dep ayıptadı. Nätijede eki el arasındağı diplomatiyalıq qayşılıq küşeydi.


text:
Aqmescit (Simferopol) rayonında, orman yanğını neticesinde ilan etilgen fevqulâde vaziyet rejimi lâğu etildi.
Bunı Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyetiniñ FVN-niñ matbuat hızmeti haber ete.
"Tünevin, noyabr 17-sinde, Aqmescit rayonınıñ fevqulâde vaziyetleri boyunca komissiyanıñ oturışı edi. Anda, "fevqulâde vaziyet"niñ lâgu etilmesi aqqında qarar alındı", - dedi müessise başı Sergey Şahov.
Yanğın noyabrniñ 14-nde çıqtı. Ertesi künü Aqmescit rayonında fevqulâde vaziyet rejimi ilân etildi. Yanğınnı söndürmek içün qurtarıcılar aviatsiyanı celp etti.
Yüksek yanğın telükesi sebebinden yarımadada furtuna havfı ihtarını noyabrniñ 18-ne qadar uzattılar.
Noyabr 16-sında qurtarıcılar, Aqmescit rayonınıñ Kürlük-Baş ayırığında 52 gektarlıq alannı qavrap alğan orman yanğını söndürildi, dep bildirdi. Elâk olğan ve yaralanğanlar yoq, dep bildirdi Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi.


text:
Yuqarı Radada Qırımnı qaytaruv boyunca fraktsiyalarara birleşmeni qurdılar. Bunı «Petro Poroşenkonıñ Blokundan» halq deputatı Yuliy Mamçur ukrain telekanallarından birinde bildirdi. Bu aqqında bloknıñ matbuat hızmeti haber ete.
«Al-azırda tahminen 700-800 biñ ukrainli Qırımda yaşay. Olarnıñ episi Rusiye tarafdarı degil. Olarnıñ Ukraina aqqında haber almaları içün radio ve televideniye kerek. Şimdilik o yoq. Bunıñ içün andaki ukrainlilerniñ miyleri içün küreşmeli», – dep qayd etti Mamçur.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırımnı barışıq usullarnen qaytarmaq daa yahşı olur, aynı zamanda polkovnik küç qullanuvını da red etmek: «Bu bizim toprağımızdır».


text:
Üzgäreş sośiologiyäse häm Törkiyä
Könüzäk mäs'älälär 30
Professor doktor Qudrät BÜLBÜL
Üzgäreş zamanında yäşibez. Bez teläsäk tä, telämäsäk tä global’läşü barışları tormışıbıznı törle yaqlap üzgärtä. Bik tiz iq’tisadi üseş küzätelgän cämğiyät’lärdä dä astı öskä kilgän xällär şaqtıy bula.Bügenge tapşıruda sośiologik wäzğiyät’ häm Törkiyäneñ üzgärüçän sośiologiyäse turında süz alıp barabız.
Änkara Yıldırım Beyazıt universitetınıñ säyäsi belemnär fakul’tetı dekanı professor doktor Kudrät Bülbülneñ mäs’älä belän bäyle añlatmasın täq’dim itäbez.
Maslov häm ixtıyaclar ierarxiyäse
Amerikalı psixolog Avraam Maslou “İxtıyaclar ierarxiyäse” teoriyäse belän keşeneñ üz-üzen totu räweşen analizlıy. Maslou keşelärneñ töp taläplären qanäğät’länderü instinktı belän xäräkät itüen, bu töp ixtıyaclarnı cirenä citkergännän soñ urta häm yuğarı däräcädäge başqa ixtıyaclarnı qanäğät’länderü öçen tırışuların belderä. Keşelärgä motivaśiya birüçe ixtıyaclarnı piramidağa oxşatuçı Maslou bu ixtyaclarnı 5 kategoriyägä bülep qarıy.
Piramidanıñ iñ asqı öleşendä açlıq, susızlıq, sıyınu,qalu urını kebek fiziologik ixtıyaclar urın ala.Bolarnı qanäğät’ländergännän soñ 2 nçe däräcädä êş, mölkät, sälamätlek saqlaw kebek iminlek ixtıyacları kilä. 3 nçe däräcädä isä söyü, bäyle bulu ,qabul itü ,sośial’ tormış kebek taläplärne küräbez. 4 nçe däräcä xörmät kürü ,qaderläw däräcäse. Status, uñışqa ireşü, tanılu, üz-üzeñe kürsätä belü tırışlıqları biredä urın ala. 5 nçe däräcä isä berençe êtaptağı töp ixtıyaclardan şaqtıy yıraq tora. Tağın da äxlaqi, priñśipial’ totışlar, tağın da icadi bulu, üz – üzeñne, ayırmalı häm üzençälekle yaqlarnı kürsätü tırışlıqları alğı planğa çığa.
Maslou fikerençä ber ixtıyac qanäğät’länderelgännän soñ mondıy tördäge ixtyaclarnı cirenä citkerü motivaśiyası mäğ’näsen häm qıymmäten yuğalta.
Tiz qalqınu häm anıñ näticäläre
Amerikalı psixolog Maslounıñ şäxeslär öçen küzdä totqan ixtıyaclar ierarxiyäse analizı cämğiyat’lärgä dä turı kilä.
Global’läşü barışları belän bergä qayber cämğiyät’lär qısqa waqıtta bik tiz iq’tisadi üseşkä ireşte. Qıtay, Braziliya, Hindıstan kebek illär belän bergä Törkiyä dä şundylarnıñ berse. “Ğadälät häm qalqınu” (AK) partiyäsennän êlek Törkiyädä ber keşegä turı kilüçe kerem 2000 dollar bulğan bulsa, cämğiyät’lär öçen bik qısqa dip äyterlek waqıtta Törkiyä ber keşegä turı kilüçe kereme 10 meñ dollarnı uzıp kitkän il buldı.
Mondıy tiz iq’tisadi üzgäreş älbättä mädäniyat, mäğarif, ğailä, iq’tisad ,säyäsät tarmaqlarında da çağılış taba. İq’tisadi üseşneñ ğadel taralu däräcäse isä ayırım ber tema.
İq’tisadi üseşneñ çağılışları
İqtisadi taläp häm saylap alularnıñ üzgärüe:
Cämğiyät’lärneñ qısqa waqıt êçendä 5 tapqırğa bayuı
şäxeslärneñ iq’tisadi taläpläre häm saylap aluların da üzgärtä. Ğomerlären bik saqçıl bulıp ütkärgän ğailälär balalarınıñ sarıf itü häm qullanu qalıpların añlap beterä almıy. Bu wäzğiyät’ne Törkiyä cähätennän kesä telefonnarı misalında kürergä mömkin. Törkiyädä kesä telefonu almaştıru waqıtı dönyadağı urtaça kürsätkeçtän küpkä yuğarı.
Ğailä mönäsäbätläre:
İq’tisadi üseş ir-at – xatın-qız häm bala mönäsäbätlären dä üzgärtä. Baştağı wäzğiyät’tä ğailälär çağıştırmaça ixtıyacları küp bulğanda balaları tağın da itağat’le, süz tıñlawçan bulsa,iq’tisadi yaqtan üseş belän bergä ğailälär tağın da bayıy , ğailä äğ’zaları tağın da irekle häm tänqit’läwçän bula.
Belem alu:
Kerem tübän bulğanda belem alu şäxeslärneñ kütärelü häm üz-üzen qotqaru bularaq kürelä ikän, kerem tağın da kübräk bulğanda belem alu çarağa äwerelä.
Mädäniyat – sänğät’- êstetika:
Kerem däräcäse artqan sayın mädäniyat, sänğät’ , êstetika belän qızıqsınu , keşeneñ bu yünäleştäge taläpläre dä arta.
Säyäsät:
1980 nçe yıllarda däwlätlär çağıştırmaça tağın da avtoritar, watandaşlar isä tağın da tüzemle, yaxşı möğalämäle.Bügenge köndä däwlätlär tağın da demokratik buluğa qaramastan watandaşlar tağın da kübräk tänqit’läwçän. Global’läşü barışları häm iq’tisadi üseş belän bergä ğailälärdä bulğanı kebek şäxes-däwlät-cämğiyät’ mönäsäbätläre dä üzgärä. Bu üzgäreş älbättä säyäsätne dä, säyäsätneñ telen dä üzgärtä.Yaña sośiologiya tabiği bularaq yaña tel, yaña stil’ , yaña êş kiräkterä.
Maslounıñ ixtıyaclar ierarxiyäsendä bulğanı kebek bayığan, urta-yuğarı däräcädäge keremgä ireşkän cämğiyät’lärgä töp taläplär wäğ’dä itüneñ säyäsättä çağılışı bulmayaçaq. Keremneñ artuı ictimaği kötkännärne dä üzgärtä. Keremeñ 2 meñ dollar bulğanda qayber çığımnar peläş başqa qıymmätle , altın taraq kebek kürenergä mömkin. Kerem 10 meñ dollar bulğanda töp ixtıyaclar turında süz alıp baru qıymmätle başqa teşsez taraq kebek kürenä.
Bik tiz üzgärü häm mädäniyat
Bik tiz üzgäreş küzätelgän illärdä iñ problemalı ölkä - mädäniyat. İq’tisadi alğarış yäisä global’ êlemtä häm informatika belän şaqtıy äyber bik tiz üzgärä ala. Ämma mädäniyat bik äkren üzgärä. Bu wäzğiyät’neñ çağılışların mäğarif, säyäsät, xatın-qız – ir at mönäsäbätläre kebek ölkälärdä bik küp küräbez. İctimaği statuslar zur tizlek belän üzgärgändä cämğiyäwi mädäniyat şundıy uq tizlek belän üzgärmägängä kürä mädäni tarmaqlardağı bäreleşlärgä şahit bulabız.
Global’ êlemtä häm informatika
Üzgärüçe sośiologiyäne barı tik iq’tisadi qalqınu belän açıqlaw mömkin tügel. Texnologik täräqqiyät’lär şäxes-ğailä –däwlät –cämğiyät’ mönäsäbätlären dä üzgärtä. Êlegräk şäxeslär yaqın tuğannarı , dusları belän bik yış yözgä yöz oçraşıp küreşep torğanda xäzer isä texnologiyanıñ alğa kitüe näticäsendä häm ayıruça sośial’ media çaraları aşa keşelär kübräk global’ däräcädä häm virtual êlemtälär belän sośialläşä.
Yaña sośilogiyäneñ barlıqqa kilüendä iq’tisadi qalqınu belän bergä global’ êlemtä häm informatikanıñ täêsire zur. Cämğiyät’lär, däwlätlär häm ğailälärne üzgärergä mäcbür itüçe töp närsä - global’ êlemtä häm informatika çaraları belän şäxes – däwlät – cämğiyät’ häm ğailä mönäsäbätläreneñ başqa illärdä , ğailälärdä niçek buluınıñ yaqınnan belenüe.
Süzebezne yomğaqlap şunı äytergä kiräk: tarixnıñ borılış, üzgäreş noqtası bulsa moña barıbız da şahit bulabız. Balalarıbız yaña ber däwerneñ täwge buını bulğanda , äti-änilärebez meñ yıllıq tradiśiyäneñ soñğı buını kebek. Ber buın bularaq ikese arasında ber yaqtan ütkännärneñ meñ yıllıq täcribäsenä , tradiśiyäsenä iyä bulğanda , ikençe yaqtan yaña ber däwerneñ başında torabız. Sośiologiya zur tizlek belän üzgärgän mondıy şartlarda härxäldä uzğan köndä kalmasqa ,zamana belän bergä atlarğa kiräk.
Bügenge yazmabıznı Xäzräti Mäwlananıñ bu wäzğiyät’kä turı kilä torğan süzläre belän tämamlıybız:”Ütkännärgä qarawçı küpme genä süz bulsa da ğoref-ğadätlärne onıtmıyça bügen yaña süzlär äytergä kiräk”.
Professor doktor Qudrät BÜLBÜL - Änkara Yıldırım Beyazıt universitetınıñ säyäsi belemnär fakul'tetı dekanı


text:
Aqmescit – Hıdırlez bereket bayramınıñ qayd etilmesine qadar bir qaç kün qalğanda qırımtatarlarnıñ bayramğa qoşulması ile bağlı fikirleri farqlı oldı. Bazıları qırımtatarlar bir şeyge baqmadan, urf-adetlerini unutmamaq kerek, bu sebepten akimiyetniñ bayramına barmalı, dep aytalar. Digerleri ise, aksine, bunıñ kibi tedbirlerniñ zamanı degil, dep tüşüneler.
Hatırlatamız, soñki beş yıl devamında Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ teşebbüsi ile, em de cumhuriyet akimiyetiniñ yardımı ile qadimiy türk bereket bayramı – Hıdırlez keçirilgen edi. Keçken yılları tedbir «Şaherezada» kompleksi yanında (Bağçasaray-Aqmescit yolunıñ 25-inci kilometri) ötkerilgen edi. Keçken sene Meclis qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ Qırımğa kirişi yasaq etilgeninden sebep Hıdırlezniñ qayd etilmesini lâğu etken edi.
Aksönovnıñ buyruğı
Bu sene Hıdırlezni qayd etmek kerekmi ve qırımtatarlar oña qoşulmalımı kibi fikirler farqlı oldı. Belli munaqaşalardan soñ Qırım akimiyeti qırımtatar bayramını mayıs 3-te eski yerde qayd etmege qarar aldı. Bunıñnen bağlı emirni cumhuriyetniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov imzaladı. Tedbirni Nazirler şurası, Bağçasaray rayonınıñ memuriyeti, Halq dostluğı evi ve «Krım» teleradiokompaniyası teşkil eteler.
«Hıdırlez milliy bayramı milliy medeniyetlerniñ yardımı ve inkişafına, Qırım Cumhuriyetinde milletlerara munasebetlerniñ eyilişmesine yönelgen», – aytıla Qırımnıñ Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca Devlet komitetiniñ beyanatında.
Türkiye yırcısı Günay ve «Uç-kuduk» özbek taqımınıñ çıqışı beklenile
Komitetniñ malümatına köre, bayramnıñ maqsat ve vazifeleri arasında: milliy halq icadınıñ inkişafı ve yardımı; qırımtatarlarnıñ urf-adetleri ve ananeleriniñ saqlap qalması; Qırımda yaşağan halqlarnıñ medeniy ve milletlerara bağlarnıñ pekitilmesi içün şaraitlerniñ yaratılması; gençlerde halqnıñ medeniyeti ve ananelerine merağını şekillendirüv ve ilâhre.
Bu sene bayramda Qırımnıñ şeer ve rayon memuriyetleriniñ resmiy eyyetleri, Rusiye Federatsiyası regionlarınıñ resmiy eyyetleri, Qırımnıñ milliy icadiy taqımları iştirak etecektir. Çetel icracılarınıñ iştiraki de beklenile: Türkiye yırcısı Günay, Özbekistan ve Rusiyede nam qazanğan artist Natalya Nurmuhammedova, «Uç-kuduk» özbek taqımı.
Cemaatnıñ diqqatını bayramğa celp etmek maqsadı ile Qırım kurort ve turizm nazirligi Hıdırlez aqqında malümatnı kezinti büroları ve turistik şirkelerge yolladı, olar turistlerni Bağçasaray rayonına alıp kelmek kerekler. Akimiyet bayramğa tahminen 20 biñ kişi kelecegini bekley.
Yakubov: Bir sabanğa yekli
Hıdırlez keçirilmesine qoltutqanlar arasında professor, Qırım müendislik pedagogika ünivesitetiniñ rektorı Fevzi Yakubov bar edi. «Miting ve dualarda halqıma muracaat etem: beraber olayıq, bir olayıq. Hıdırlez bayramı bunıñ kibi birleşmege yardım ete». O, diger millet temsilcilerine de Hıdırlezge kelmege teklif etti: «Men bayram emblemasını böyle yapar edim – farqlı millet temsilcileri bir sabanğa yekli, çünki epimiz köylümiz».
Bir yerde bulunıp, mında yaşağan adamlarğa aqıl ögretmek doğru degildirFevzi Yakubov
KİPU rektorı Hıdırlez bayramınıñ qayd etilmesine qarşı çıqqanlarnı tenqid etti. «Ayat böyle ki, er daim bir küç başqası ile küreşecek, o ne içündir buña çağıra: «Bayramğa kelmeñiz»... Bir yerde bulunıp, mında yaşağan adamlarğa aqıl ögretmek doğru degildir», – dep ayttı Yakubov Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında.
«Meclis iştirak etmesini imkânsız dep saya…»
Qırımtatar Milliy Meclisi akimiyetniñ teşebbüsine qoltutmayıp, Hıdırlezni keçermekten vazgeçti. «Akimiyet Qırımda qırımtatar halqınıñ aq-uquqları ve umumen insan aqları felâket vaziyetinde olğan vaqıtta milliy bayramğa azırlıq köre», – dep aytıla Meclisniñ toplaşuvında qabul etilgen beyanatta.
Temsil organınıñ malümatına köre, bunı insanlarnıñ ğayıp olması ve qaçırılması, Mustafa Cemilev, Meclis reisi Refat Çubarov, cemaat erbapları İsmet Yüksel ve Sinaver Kadırovnıñ Qırımğa kiriş yasaqları, Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apiste tutulması, Meclis ve yerli milliy idare organlarınıñ azalarına qarşı açılğan sahte cinaiy ve memuriy işler, sorğu, tintüv, yaqalav, apis ve para cezaları, ticaret işine keder etüv, bir sıra qırımtatar kütleviy haber vastasına çalışmaq imkânı berilmegeni, Meclis ve qırımtatar cemaat teşkilâtlarınıñ sıñırlaması, kütleviy tedbirlerni keçirmek yasaqları isbatlay.
Bu vaziyette, beyanatta aytılğanı kibi, Meclis «Hıdırlezniñ teşkil etilmesini ve keçirilmesini imkânsız dep saya». «Vatandaş ve siyaset aq-uquqları bozulğan semetdeşlerimiz ve Qırım sakinlerine birdemlik kösterip, Meclis Qırım akimiyeti tarafından teşkil etilgen ve keçirilgen resmiy bayramlarda iştirak etmesini imkânsız dep saya», – dep qayd etile beyanatta.
«Halqnı bölmek»
Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, Qırım akimiyeti Hıdırlez bayramını qullanıp, qırımtatar halqını bölecek ola.
«Milletimizni parçalamaq, küreş meydanlarından uzaqlaştırmaq içün, yapqan ve yapacaq cinayetlerni dünyadan saqlamaq içün Qırımdaki işğalciler ya da okkupantlar mayıs 3-te tantanalı şekilde Hıdırlez bayramınıñ keçirilmesini ilân ettiler ve buña azırlanalar. Bu aynecilikniñ manasını epiñiz yahşı añlaysıñız. Yazıqlar olsun, bu yapqan cinayetlerinde işğalciler aramızdan kendilerine oşağan bazı semetdeşlerimizni qullanalar», – dep ayttı Çubarov.
Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov vaziyetni Qırım.Aqiqatqa izaatlap, «taun vaqtında bayram yapmaq doğru degil», bu sebepten o ve onıñ qoranta azaları Hıdırlezde iştirak etmeyceklerini bildirdi. «Akimiyetni tanımasaq, onıñnen beraber cumhuriyet derecesinde keçirilgen şeñ bayramlarda iştirak etmek – yañlış bir siyasiy adımdır. Başqalarğa da iştirak etmemege ve halqına zarar ketirmemege tevsiye etecem», – dep qayd etti Ümerov.
«Qulluq yolu»
Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl emin ki, er bir semetdeş bücet saasında çalışsa ve Hıdırlezge barmasa, işten boşatıla bile kibi telüke altında qalsa, milliy bayramnıñ qayd etilmesinde iştirak etmekmi-yoqmı qarar almaq kerek.
Bir çoq semetdeşimiz printsiplerinden vazgeçmemek içün iş, amanlıq ve diger şeylerni ğayıp ettiNariman Celâl
«Meclis adamlarnı iç bir vaqıt olarnıñ istegine qarşı bir şey yapmağa zorlamağan edi, – dep ayttı Celâl Qırım.Aqiqatqa. – Ekinci taraftan, men bir şeyni hatırlatmaq isteyim, bir çoq semetdeşimiz printsiplerinden vazgeçmemek içün iş, amanlıq ve diger şeylerni ğayıp etti. Bugünde-bugün başqalarnıñ aytqanlarını yapmaq, – qulluq yolu, dep tüşünem. Serbest olmağan bir cemiyet yoludır».
Meclis reisiniñ birinci muavini qayd etti ki, «belli sebeplerden Hıdırlezge baracaq insanlarnı takbih etmeycek».
Qayd etmeli ki, içtimaiy ağlarda da qırımtatarlar arasında Hıdırlezge barmaq ya da barmamaq meselesinde munaqaşalar keçmekte. Bayramğa barmaycaqlar tabiatqa çıqmağa ya da tuvğanları ve dostlarınen vaqıt keçirmege qarar aldılar.
Metnde Qırım yarımadasında resmiy şekilde qullanılğan ıstılalar mevcut


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Rusiyede ATR telekanalınıñ baş müdir muavini, jurnalist Ayder Mujdabayevge qarşı açılğan davanı «siyasiy taqip» dep adlandırdı.
«Ayder Mujdabayevniñ siyasiy taqip etilüvi Rusiyeniñ siyasiy sebeplerden terror ile küreş qanunlarını suistimal etmege devam etkenini köstere. Bu halqara toplulıqnıñ terror ile küreş ğayretlerini boza ve aletlerini itibardan tüşüre», – dep yazdı Kuleba Twitterde.
Mayısnıñ 22-nde ATR qırımtatar telekanalınıñ baş müdir muavini Ayder Mujdabayevniñ Twitterde bildirgenine köre, Rusiyede oña qarşı «terror faaliyetine açıq çağıruv, terrorizmni açıq aqlav ya da terrorizm propagandası» maddesine istinaden cinaiy dava açıldı.
Mujdabayevniñ aytqanına köre, cinaiy dava Facebookta «Sentsovnı qurtarmaq» kerek olğanına dair yazğanları sebebinden açıldı. Jurnalistniñ qayd etkenine köre, qararda «onıñ Rusiye casuslarını tutıp, avtomat qoymağa ve Putinden Sentsovnı olarğa deñiştirmesini talap etmege çağırğanı» aytıla.
Rusiye Tahqiqat komiteti Mujdabayevge qarşı dava aqqında malümatnı açıq şekilde izaatlamay.


text:
Röstäm Miñnexanovnı Törkiyä Böyek Millät mäclesendä qabul ittelär
Ul parlament räise Mostafa Şäntop belän oçraştı
Törkiyä Böyek Millät mäclese räise Mostafa Şäntop Tatarstan ilbaşı Röstäm Miñnexanov belän oçraştı. Parlament spikerı üz çığışında ike aradağı tirän tarixi, mädäni häm iq’tisadi bäyläneşlär xaqında xäterlätte. “Tatarstannıñ xozurı, üseşe häm totrıqlılığı öçen bergä êşläwebezdän bez qanäğat’,”-dide ul.
Şäntop 11nçe mayda Qazanda mäktäpkä höcümdä uquçı häm uqıtuçılarnı...
-
29.09.2022
-
29.09.2022
-
29.09.2022
-
29.09.2022
-
29.09.2022

seg_langs: crh_Latn lmo_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
Aqyar demiryol vokzalından poyezd Rusiyeniñ Sankt-Peterburg şeerine ketti. Naqliyat cedvel boyunca yolğa çıqtı, dep bildire yerli matbuat.
"Krıminform" matbuatınıñ malümatına köre, №8 Aqyar - Sankt-Peterburg poyezdine 670 bilet satıldı. Aqyarda 367 adam oturdı, Aqmescitte 217 qoşulacaq, Qırımnıñ başqa stantsiyalarında ise daa 86 yolcu qoşulacaq.
Seferniñ devamlığı bir kün 19 saat 25 daqqa olacaq.
Qırım vaqtınen qararnen saat 2:00 Sankt-Peterburgdan ilhaq etilgen Aqyarğa ketken "Tavriya" poyezdi Keriç köprüni ötti. Dekabr 25-inde saba saat 9:25 Aqyarnıñ demiryol vokzalına "Tavriya" rusiye passajir poyezdi kelip çıqtı.
Dekabrniñ 23-ünde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç boğazından keçken köpründe poyetlerniñ yürmesini başladı.
«Grand Servis Ekspress» naqliyat şirketi noyabrniñ 8-nde saba Keriç köprüden ketecek Qırımnıñ yolcu trenlerine bilet satıp başladı.


text:
VK.COM Qumuqçağa çıqdı
Lap da belgili Rus camiyat aw VK.COM bugünden başlap QUMUQÇağa çıqdı. Endi qollawçulanı qaysı da imkanlı tilleni arasında QUMUQÇAnı saylap bola.
Bizin tilibizni tarcumasın Maskew QUMUQLAR degen qurumnu harakatçıları etgen. Bu imkanlıq yaşawğa çıqsın uçun VK.COM degen camiyat awnu başçıları bulan uzaq söyleşiwler yurütülgen.
Camiyat awnu wa QUMUQLAR degen qurumnu başçıları 80% açğıçlarını göçürüwün bitdirip, har qollawçuğa giriş açğan.
Yayılışnı QUMUQ bölümünü qollawçuların bu süyunç xabar bulan qutlaybız wa bulay projeler bulan tez-tez maşğul bolmaqnı yoraybız!
QUMUQLAR degen qurumnu Basma-işçilerı


text:
Cumaertesi künü, aprel 4-te, Türkiye Cumhuriyetiniñ paytahtında Türkiyedeki qırımtatar teşkilâtlarınıñ toplaşuvı başladı. Tedbirde platformağa kirgen 43 qırımtatar teşkilâtınıñ vekili iştirak etmekte, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Kün tertibinde qırımtatar halqınıñ sürgünligi yıllığına bağışlanğan matem tedbirlerniñ keçirilmesi ve Bütündünya qırımtatar kongressiniñ ötkerilmesi bar.
Tedbirge qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, onıñ muavini Aslan Ömer Qırımlı, Meclis reisiniñ mesleatçısı İsmet Yüksel, qırımtatar milliy areketiniñ faali Sinaver Kadırov keldiler.
Qırımtatar teşkilâtları platformasınıñ işi aprel 5-ke qadar devam etecektir.
2015 senesi fevral ayında Türkiyedeki 43 qırımtatar teşkilâtı ğayretini birleştirip, yekâne platforma çerçivesinde işbirlik tutmağa qarar aldılar.
Malüm olğanı kibi, qırımtatarlarnıñ liderleri diaspora vekilleri ile körüşmek içün Ankarağa yol aldılar.


text:
Bunı jurnalistlerge ösmürniñ soy-sopları bildirdi, dep yaza «15 minut».
Vaqia martnıñ 31-de saat 17-lerde olıp keçti, lâkin tek bu künleri haber tarqaldı. Yaş oğlan mektepten qaytır eken, cep telefon vastasınen bağlanıp, qırımtatarca laf etken edi.
Oğlançıqnıñ anası bildire ki, eki belgisiz adam onıñ millet mensüpligini sorap, onı aqaretledi ve köteklediler.
«Olar, Qırım – Rusiye, Qırım qırımtatarlarnıñ degil, er kesni mından quvmaq kerek, dep ayta ediler. Oğlum doğru laf etmege rica etkende, olar onı yıqtı ve köteklediler», – dedi qadın.
Oğlannıñ burnunı sındırdılar, oña ameliyat yapıldı ve bu künleri hastahaneden çıqardılar. Ösmürniñ ana-babası uquq qorçalayıcı organlarına ariza yazdı. Qasabanıñ açuvlanğan sakinleri toplaşıp, militsiyadan cinayetçilerni tapmaq ve cezalamağa talap ettiler.
Qırımtatar Milliy Meclisi Rusiye Federatsiyasınıñ prezident temsilciligine muracaatta bulunıp, olıp keçken vaqianı ögrenmege rica etti.
Malüm ki, Qırım Anayasasında qayd etilgeni kibi, qırımtatar tili, rus ve ukrain tillerinen bir sırada, devlet tili olaraq tanıla.


text:
«Boyle ketişat 2013 senesi iyün ayında YÜNESKOnıñ butündünya medeniy asabalıq cedveline kirsetilgen «Hersones Tavriçeskiy» ukrain Miilliy qorurnıñ şimdiki statusından kelip çıqa. Bundan da ğayrı, Hersoneste Rusniñ vaftizi olğan edi. Bugün Hersones yerli vizantistikanıñ merkezi olaraq tanıla. Eger de muzey federal muessise olıp belgilense, şu status oña tamamınen mensüp olur», – dedi Junko.
Baş mudirniñ aytqanına kore, qorurnıñ statusı deñiştirüv neticesinde yerli uquqiy baza da RF uquqlarına kore teşkil olunmalı.
O, qol tutuv içün RF Cemiyet palatasına muracaat etmege niyetlene. Aqyar devlet administratsiyasınıñ medeniyet İdaresi RF medeniyet nazirliginen muzakerelerni keçirmekte.
Ukraina medeniyet Nazirligi rusiye işğali neticesinde ukrain alimler içün qapalı olunğan «Hersones Tavriçeskiy» qorurını qorçalamaq içün YÜNESKOğa muracaatta bulundı.


text:
Bunı «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet şurası» olaraq adlanğan qanunsız Qırım parlamentiniñ yolbaşçısı, «Yedinaya Rossiya» firqası Qırım bölüginiñ kâtibi Vladimir Konstantinov bildire, dep haber ete Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyetiniñ ruporı «Krıminform» haber agentligi.
«İstegenler – bayağı bar. Er bir siyasiy keñeşke qırımtatarlarnıñ vekilleri kirecek, bu iş endi başlandı. Namzetlerniñ saylavı başlandı. Tecribesi, cemaat şuralarında yerini baqamız – iş kete, müsbet bir esnas, onıñ ketişatı bizni memnün qaldıra», – dep ayta Konstantinov.
Firqanıñ Aqyar regional bölüginiñ kâtibi Viktor Oganesân bildirdi ki, «Yedinaya Rossiya» firqasına kirecek olğanlar arasında gençler çoq.
Konstantinovnıñ aytqanına köre, al-azırda firqa strukturaları, esasen, «Russkoye yedinstvo» firqası esasında şekillene. Lâkin «olıp keçkenlerge lâqayt qalmağan firqasız Qırım cemiyeti de ğayet faal» eken.


text:
İyül 21-ne «Ukrpoçta» işğal etilgen Qırımda yaşağan Ukraina vatandaşları içün tahminen yüz maaş yiberüvni etti.
Bunı «Ukrpoçta»nıñ matbuat hızmeti bildire.
Müessisede qayd etilgeni kibi, Qırımda yaşağan ukrainlilerge maaş halqara añlaşmalarğa köre tolenile.
«Ukraina vatandaşlarına maaşlarnıñ tölenilüvi Ukraina maaş qanunına köre keiçrile. Yani, «Umummecburiy devlet maaş sigortası aqqında» Ukraina Qanunı, diger uquqiy halqara añlaşmalar aqqında aytıla», – denile beyanatta.
«Ukrpoçta» Qırımğa maaşlarnıñ yiberüvini 2014 senesi iyül 2-de Ukraina nazirler Kabineti tarafından qabul etilgen avalege binayen keçirmege başladı.
Evel qayd olunğanı kibi, maaşnı vaqtınca işğal etilgen territoriyada yaşağan ve Rusiye Federatsiyasınıñ Maaş Fondından para almağan vatandaşlarğa berecekler.
Aynı zamanda, «Krımpoçta»da qıtaiy Ukrainadan para kelüvini tasdiqlamaylar.


text:
Ärdoğan: “Ğayrätebez - Kipr törek däwläteneñ kiñ tanıluı”
Törkiyä İlbaşı: “Kipr törek däwläteneñ iñ qısqa waqıtta kiñ tanıluğa iyä buluı öçen härtörle ğayrätne kürsätäçäkbez”
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Ğomum başlığı bulğan “Ğadälät häm qalqınu” partiyası oyışmaları belän video konferenśiya aşa bäyrämläşü programmasında çığış yasadı.
Çığışında Kipr mäs’äläsenä tuqtalıp uzğan Ärdoğan: "Kiçä häm annan aldağı könne (19-20 iyül’) Kiprdağı programmabız şaqtıy yaqtan möhim ide. Monnan arı Kipr törekläreneñ xalıqara söyläşülärdä öst&au...
-
05.10.2022
-
05.10.2022
-
-
05.10.2022
-
05.10.2022

seg_langs: crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
ATR qırımtatar telekanalında Rusiye litsenziyasınıñ elde etilmesi ile bağlı meseleni al etmege tırışalar. Yolbaşçılıqnıñ sözlerine köre, telekanal bunı qanun çerçivesinde yapmağa areket ete ve yayınlav küreşinde birevge duşman olmağa istemey.
Bunı Qırım.Aqiqatqa ATR baş müdiri Elzara İslâmova bildirdi.
«Ebet, qandırmağa tırışamız, añlaşmağa, amma er şey jurnalist etikasınıñ çerçivesinde olmalı. Biz kütleviy haber vastası olamız da. Bu qadar. Duşman olmağa istegen bir kanal degilmiz, bu bizim maqsadımız degil», – dedi İslâmova.
ATR Rusiye qanuniyetine köre qayd etüvniñ elde etilmesi aqta Roskomnadzordan bir qaç kere red cevabını ala edi. Telekanalda tüşüneler ki, aprel 1-den yayınlavı toqtatıla bilecek. Bu sebepten Rusiye prezidenti Vladimir Putinge bir sıra muracaat yollanılğan edi.
Mart 24 künü Moskvada Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ başı Sergey Aksönov ATR qırımtatar telekanalınıñ yayınlavı ile bağlı problemler mahsus ziddiyetni doğurtmaq maqsadı ile yapılğan muhalifetniñ areketidir dep aytqan edi. Bundan evel Aksönov ATR telekanalınıñ işini takbih etti ve böyle siyaseti olğan matbuat vastalarınıñ yarımadada çalışuvı mümkün olmağanını bildirdi.
Mart 25-den telekanal efirinde bu munasebet ile er kün «ATRni oldürmeñiz» telemarafonı keçirilecek.


text:
Rusiye kontrol etken Qırım Yüksek mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yasaqlanması davası boyunca toplaşuvı cuma künü 10 daqqadan ziyade sürmedi.
Mahkemeci dedi ki, Milletlerara devlet komitetiniñ temsilcisi «keç qalğanından» toplaşuv belgilengen saatte başlamadı.
Davacını eki prokuror temsil ete. Davanı açtırğan Qırımnıñ Moskva tayin etken prokurorı Natalya Poklonskaya mahkemede yoq edi.
Qırım.Aqiqat elde etken malümatqa köre, Kreml kontrol etken yarımada prokuraturası, onıñ fikirince, Meclis reisi Refat Çubarovnıñ Rusiye Federatsiyası topraq bütünligini bozacaq «ekstremistik çağıruvlarını» isbatlağan delillerni berdi.
Mahkeme Meclis vekilleriniñ malümatını ögrene bilmek içün vaqıt bermek muracaatını qabul etti. Nevbetteki toplaşuv aprel 15 kününe belgilendi.
Cumaaqşamı künü, aprel 7-de, mahkemede davacı, davalı ve celp etilgen taraflar – Qırım Adalet nazirligi ve yerli Milletlerara munasebetler komitetiniñ adliyecisi çıqışta bulundılar.
Meclisni temsil etken adliyeci Cemil Temişev mahkeme qararı yarın çıqarıla bile, dep ayta.
Esnas Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskayanıñ teşebbüsi ile başladı. Meclis reberleri prokuraturanıñ talapları yerine ketirilecegini tüşüneler.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Meclis faaliyetini yasaq etecek olğan Rusiye akimiyetiniñ areketlerine qarşı narazılıq bildirdi. Birleşken Milletler Teşkilâtı Rusiye Federatsiyasını Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesine yol bermemege çağırdı. Avropa birligi de Meclis faaliyetini yasaq etmek niyetlerinden qasevetlengenini bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye devlet kütleviy haber vastaları ve Kreml tarafdarları blogerler sentâbrniñ 10-nda ukrayın yırları yanğırağan toy keçken Bağçasaraydaki «Arpat» eestoran saibiniñ «afu» videosını derc etti.
«Millet» Rusiye devlet telekanalı derc etken videoda adam toyda yanğırağan «yañlış, yaramay muzıka» içün afu soray. Bundan ğayrı, o, Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovğa «keçirgen mahsus operatsiya» içün (Rusiye akimiyeti Ukrayınağa qarşı cenkini böyle adlandıra – QA) qoltutqanını ayttı. O, Ukrayınağa qarşı cenkte iştirak etken Rusiye arbiylerine maddiy ceetten qoltutmağa azır, dep bildirdi. Videoda adam adını aytmay. Kremlge qoltutqan bloger Aleksandr Talipovnıñ malümatına köre, restoran saibiniñ adı Eldar Kaçkarov.
«Krım 24» Rusiye devlet telekanalınıñ malümatına köre, eñ büyük ceza – 15 kün apis cezası – toy keçirilgen Bağçasaraydaki «Arpat» restoranınıñ saibi aldı. Toy çalğıcısı ve bir musafiri 10 künge apiske alındı, kiyevniñ anası 5 künge apiske alındı, kelinniñ anası ve «Arpat» saibiniñ ömür arqadaşı 50 biñ ruble para cezalarını aldı, çünki çağına yetmegen balaları bar.
Qırım.Aqiqat bildirgenine köre, Rusiye polisi Bağçasaray sakini Elvira Abdullayevağa qarşı eki protokol tizdi. O, Ukrayına yırları yanğırağan «Arpat» qavesinde keçirilgen toynıñ kiyev tarafı ola.
Bağçasaraynıñ Rusiye akimiyeti sentâbrniñ 10-nda Ukrayına yırları yanğırağan «Arpat» restoranını teşkere, dep bildirildi.
Bundan ğayrı, Rusiye Telegram kanalları Bağçasaraydaki toyda Ukrayına yırını qoyğan çalğıcı Ahtem Gemeciniñ açıq «afu» videosını derc etti.
Qırımlı Rusiye tarafdarı bloger Aleksandr Talipov Telegram kanalında, onıñ malümatına köre, sentâbrniñ 10-nda Bağçasaraydaki «Arpat» restoranında keçirilgen toynıñ videosını paylaştı. Videoda musafirler «Çervona kalına» ukrayın yırı yanğırağanda oynay. Talipov Aqmescitteki diger toynıñ da videosını paylaştı, anda «Eurovisionda» ğalebe qazanğan Kalush Orchestra taqımınıñ Stefania türküsi yanğıray.
Qırımda ukrayın yırlarınıñ icra etilüvi sebebinden ilk taqip degil. Bu yıl avgust ayında Qırımdaki Rusiye mahkemesi Şçelkino şeerindeki «Krab» qavesinde YARMAK ukrayın reperiniñ «Dıke pole» yırını qoyğanı içün dicey Yuriy Radionovğa 40 biñ ruble para cezasını ve 10 kün apis cezasını berdi. Onıñ aytqanına köre, ukrayın yırını qave musafirlerinden biri sımarladı, onıñ mündericesini bilmey edi. Daa soñra Rusiye mahkemesi «Dıke polenı» sımarlağan Dmitriy Gaynğa 50 biñ ruble para cezasını berdi.
Bundan evel kütleviy haber vastaları ukrayın yırı qoyulğanı içün dicey ve qave musafiriniñ «qabaatını tanuv» videosını derc etti. İçtimaiy ağlarda olğan videoda «Krab» qavesinje «Dıke pole» klipi kösterile. O, «Ukrayına Silâlı quvetleri yaşasın», dep yazıla.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Güner Akmolla
Guner Akmolla: Men Qırımdan tamırımnı tartqan qırımtatarıman, d,15 Ocaq 1941,Romanya’nın Aqbaş / Albeşt koyınden.Baba tarafım 1920 den son ,ana tarafım 1856 dan son Dobruca Türk aq toprağı dep cerleşeler.Balalığım qırım ğurbetlerımen bırleştı, oz ana tılımde mektep kormesemde, ailem asıl tatar em edebiyat tılınde qonuştu.8 vatanperver cezalıları bar ailemden, ekısı hanım, yazar colımnı olay aştım.Mustecep Ülküsal ve Necıp Haci Fazıl’nın anaları menım qartanamnın oz ablası, babam, ŞaypV.Abulla Aqbaş ocası, şaiirı em milliyetçısı dep aytıldı mında.Romence üniversite pıtırdım ve 1990 dan sonra ekı tılde – tatarca/türkçe ve romence yazdım 80 kitapnı meydanğa ketırıp.Tarihımız, yani Qırım ve Dobruca tarihımız, adetlerımız, tılımız.vatan davamız menım temalarım: şiir(8 ci) roman (2, ama ekı tılde), Aff kitabı, Azaplar “merkez”koyımız, povest, milletımın yarınğı kunune kereklernı yazmağa oğraştım. Mecburman ekı tılde yazmağa, caşlarımız oz ana tılınden suvındılar. Zamanö,kelecek nesıller, saylaycaqlar yazğanlarımdan, ama tılımız qalacaq asırlarnı atlap.


text:
Qazaqstandıqtardıñ 48,71 payızı – erler, 51,29 payızı – äyelder.
“Qazaqstan halqınıñ orta jası 31,94 jas dep körsetilgen. Jalpı halıqtıñ 33,97 payızı – 17 jasqa deyingi balalar, 19,72 payızı – 14-28 jas aralığındağı jastar. Elimizdegi qazaqtardıñ ülesi – 70,18 payızğa jetken. Halıqtıñ 59,05 payızı, yağni 11 320 410 adam eñbekke jaramdı dep tanılğan” delingen Aqorda habarlamasında.
Qazaqstanda halıq sanağı on jılda bir ret ötedi. Bwğan deyingi sanaq 2009 jılı ötken edi. Sanaq qorıtındısı boyınşa eldegi halıq sanı 16 million 9 mıñ bolğan.


text:
Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya işke başlağanından berli taqiqat organlarına ekstremizm sebebinden cinaiy işlerniñ açılması içün 6 malümatnı teslim etti. Bunı o, Qırımda ekstremizm ile küreş meseleleri boyunca iş taqımınıñ toplaşuvında bildirdi, haber ete Krıminform.
Poklonskaya bildirdi ki, işbu malümatlar arasında RF CK 280 madde, 2-nci qısmı (Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünlginiñ bozuluvına çağıruv), 239 madde 2-nci qısmı (vatandaşlarnıñ şahıs ve aqlarına iddia etken teşkilâtlarnıñ teşkil etilmesi), 282 madde, 2-nci qısmı (nefret ya da duşmanlıqnıñ doğuruvı), 282 madde, 3-nci qısmı (ekstremist faaliyetiniñ maliyeviy destegi) ve 212 madde, 1-nci qısmında (kütleviy nizamsızlıqnıñ teşkil etilmesi) qayd etilgen cinayetler aqqında malümat bardır.
«İşbu malümatlar arasında – qayd etilmegen teşkilâtnıñ üç koordinatorı tarafından qanunsız areketlerniñ etilmesi boyunca malümat, ve bıltır Qırımda eki insannıñ ölümine ve altı vatandaşnıñ yaralanuvına sebep olğan kütleviy nizamsızlıqta iştirak etken şahıslarğa nisbeten malümat bar», – dedi Poklonskaya.
Söz 2014 senesi fevral 26 künü Qırım Yuqarı Şurası ögünde qırımtatarlarnıñ ve diger faalleriniñ iştiragi ile keçirilgen miting aqqında kete.
Prokuraturanıñ malümatına köre, 2014 senesi prokuror teşkerüvlerniñ malümatına binayen, 4 cinaiy iş açılğan edi.


text:
Ağustos 23-te Kremlniñ kontroli altında olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi terrorizmniñ propagandasında qabaatlanğan qırımtatar vatandaş jurnalisti, bloger Nariman Memedeminovğa tevqif müddetiniñ uzatılmasına qarşı imayesi tarafından berilgen apellâtsion şikâyetni red etti.
Advokat Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqat muhbirine, o, tahqiqat izolâtorında oktâbr 15-ke qadar qalacaq, dedi.
Advokat: «Mahkeme, birinci maqam mahkemesiniñ qararını qanuniy tanıp, apellâtsion şikâyetiniñ qanaatlendirilmesini red etti. Şunıñ qayd etilmesi müimdir ki, mahkeme, bu apellâtsiyanı baqıp çıqıp, sadece adliyege riayet etkeniniñ körünişini yapa. Çünki ağustos 13-te Narimanğa tevqifni daa bir kere uzattılar», – dedi.
Mahkeme oturışuvı qapalı rejimde keçti. Lâkin qararnıñ ilân etilmesine Narimannıñ ömür arqadaşı Lemaranı ve bir qaç faaliyetçini yiberdiler. Qabaatlanğannıñ özü oturışuvda tahqiqat izolâtorından video alâqa vastasınen iştirak etti.
Nariman: «Men endi ayttım bugün: evelden meni tek yaşağan rayonımda bilseler, şimdi mahsus hizmetlerniñ «sayesinde» meni endi bütün Qırımda ve onıñ tışında bileler. Menim kibilerni yalıñız milliy ve diniy alâmetke köre taqip etkenlerini de. Böyle bir kazus», – dep qayd etti.
Mevzuğa dair: «Bizde bayram, babaçığım qaytqan soñ olacaq». Nariman Memedeminovnıñ qorantası onıñ tevqifinden soñ nasıl yaşay
Bundan evel Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Kiyevskiy rayon mahkemesi Memedeminovğa tevqif müddetini 2 ayğa uzattı. O, tahqiqat izolâtorında oktâbr 15-ke qadar qalacaq.
Mart 22-de Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik hadimleri ve uquqqoruyıcıları Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Ondan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketildi. Mart 23-te mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Mart 23-te QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Alfavit reformasy: Köçö atalyşyndağy öksüktördön ulam
OбHoBлeHo: 9 дek. 2019 r.
Köçö attaryn qatasyz cazuu tuuraluu talquu qyrğyz tilindegi latyn aribin reformaloo caatyndağy talquuğa qajradan cem çaçty.
Avtor: Tynçtyqbek Çorotegin
Caqynda (2018-cyldyn 7-sentjabrynda) Bişkek şaarynyn merijasynyn apparat başçysy Balbaq Tülöbaev myrza özünün “Facebook” barağynda oluttuu bir maalymatty caryjalady:
“Köçölörübüzdün atalyşy cana alardyn bir öñçöj casalyp ilinişi tuuraluu bügün MERibiz menen talquulap, plandaştyrdyq. Şaardyq keñeş menen birdikte aqça qaracatynyn bulağyn taap caqyn arada qabar berebiz. Tez arada casalçu işterdin tizmesine kirgizebiz.
Maalymatyñyzdar bolsun. Şaarybyzdyn kire berişterin ( Arqa) da oñdojbuz”.
Bul caryjağa köptögön pikirler tüştü.
Albette, uşul saptardyn eesi da ertesi künü Balbaq myrzany qoldooğo alyp myndaj pikirin ortoğo saldy:
“Bake, caqşy masele qozğopsuz.
Köçö atyn qyrğyzdyn kiril cana latyn tamğalarynda berüü kerek.
Latynça cazğanda dele ü, ö, ñ tamğalary eske alynyşy kerek. Bokonbaev emes, Bökönbajev dep cazylğany cön. Al emi orusçadaj cumşaq C tamğasy zh menen cazylat, qyrğyzdyn qatuuraaq ajtylğan "Ж" tamğasyn ajyrmalap C menen berüü abzel: Жүrөpү kөчөcү / Cügörü köçösü. Жaңrak kөчөcү / Cañgak köçösü.
Menimçe, köçö atyn qyrğyzça (kirilçe cana latynça) ğana cazsa cetiştüü”.
Bul talquu qoomçuluqta cer-suu atalyştaryn bir ele uçurda eki başqa alfavitte berüü zaryldyğyn ğana butağa albastan, oşondoj ele, qyrğyz tilinde ansyz da kiril cazmaçy menen udaa qoldonulup kele catqan latyn alfavitin qajradan reformaloo köjgöjün qozğodu.
Adatta, rasmij Qremlge qylçaqtağan sajasatçylar “latyn alfaviti” dese ele ürküp tura qalyşat. Alar latyn alfaviti bojunça eç söz qylbajbyz dep syrtqy qajsy bir küçtörgö qandajdyr tymyzyn ubada bergen-berbegendigi bizge belgisiz.
Ötkön cyldary prezidentke qaraştuu Uluttuq keñeş degen coğorqu daracaluu cyjynda da çyğyp süjlöp, biz bul maseleni cañyça öñüttön qaroo kerektigin ajtqanbyz.
Birinçiden, kiril cazmasynan baş tartuu tuuraluu söz cürüp catqan coq. (Albette, qyrğyzça kiril cazmasyn da myqty tilçiler 1930-cyldary attyrylyp, abaqqa salynğandan kijin qabyl alynğan 1940-cylqy variantynda eç qaltyrbastan, çeçkindüü reformaloo kerek).
Ekinçiden, latyn cazmasy ansyz da qyrğyz qoomuna qyzmat qylyp catat. Çet ölkölük pasporttu, içki Aj-Di (ID) doqumentin ele qarap körüñüzdör. Qyrğyzstandyq ar bir atuuldun aty-cönü latyn aribinde da cazylğan.
Üçünçüdön, bul latyn aribi 1928-40-cyldardağydaj ene tilibizge ylajyqtaştyrylbastan, başalaman qoldonuluuda.
Dal uşul üçünçü cağdaj tuuraluu köp iret söz qozğoduq, biroq majnap çyğa elek.
Qyrğyzstandyn postsovettik doordoğu buğa çejinki mamleket başçylarynyn tegattary (familijalary) Ö,Ñ,Ü tamğalary coqtuğuna bajlanyştuu latynça eç qyjynçylyqsyz cazylat eken:
Askar Akaev (Akajev)
Qurmanbek Bakiev
Roza Otunbajeva
Almazbek Atambajev
Oşonduqtan alardyn çet ölkölük pasporttorunda eç problema bolğon coq. Demek, alar üçün Ö, Ñ, Ü tamğalarynyn latynça berilişi maselesi ceke masele emes bolçu.
Uçurdağy prezidenttin tegatyn latynça cazuu üçün üç variant bar:
Jeenbekov (mynda qatqalañ C berilet).
Zheenbekov (mynda orus cana qazaq tilderindegi cumşaq Ž tybyşy qamtylat: albette, qyrğyzça tegattar üçün bul tür – odono qatağa catat).
Djeenbekov (bul variantta ansyz da qatqalañ bolğon J / C tybyşyna aşyqça ele D tamğasy cabyştyrylyp catat).
Demek, azyrqy prezidenttin tegatynan ele köp variantty körüüdöbüz (üç degen san, negizi, bir sanyna qarağanda ötö köp degendi tujuntat emespi).
Egemen mamleketibizde biz "Ө, Ң, Y" tamğalary üçün Ö, Ñ, Ü tamğalaryn kirgize albasaq, cana "Ы" tamğasy üçün tieşelüü variantty tandaj albasaq, anda biz macüröö bolboğondo kim bolot?
Qaçanqyğa çejin Cañybaeva, Ömürbekov tegattaryn Zhanibaeva, Omurbekov dep qata cazyşybyz kerek?
Türk elderinin boordoştuğu tuuraluu dalaj tattuu sözdör ajtylat, biroq 1992-cyly Bişkekte qabyl alynğan çeçimge ylajyq ortoq latyn alfavitin tüzüü idejasy qaramança unutta qalyp kelet (munu ilimpozdor unutuşqan coq, sajasij çöjrödögülör casalma sajasij sebepterden ulam çetke qağyşty; Türkija, Özbekstan (anyn içinde Qaraqalpaqstan), Qazaqstan, Azerbajcan cana Türkmönstandyn ajyrmaluu latyn alfavitterin ele salyştyryp qarap körüñüzdör).
Azyrqy Türkijadağy latyn aribine yq qojğon çaqta, ağa qoşumça Ñ tamğasyn (türktördö aqyryndap cojulup ketken Ñ tybyşyna ylajyq tamğany) kirgizüü zaryl. Andan ary tereñdesek, anda Q (qatqalañ K), Ğ (qatqalañ G) tamğalaryn qoşumçaloo cana "Ы" tamğasy üçün Ï tamğasyn aluu abzel.
Bul tamğalardyn bardyğy teñ azyrqy evropalyq (anğlisçe emes) tilderge ylajyqtaşqan qompüterdik (esepkerdik) tergiçterde bar. Murdağydaj arip casoo üçün basma üjlöründö cana basmaqanalarda qorğoşun ujutup keregi coq. “Buğa aqça köp ketet” degenge ançejin işene berbes elem.
Buğa çejinki tekstterdi sanaripke tüşürsök, anda qyrğyzça tekstti aleki zamatta bir alfavitten (kirilçeden) ekinçisine (latynçağa) ce üçünçüsünö (arab aribine) qotoruu mümkünçülügü azyr da qolubuzda turat.
Düjnödögü bardyq qompüterlerden bul latynça aripti oñoj ele taba alasyz, atügül Qytajda çyqqan qompüterlerde da bul tamğalar bar.
Maselenin çoo-cajy — eç sajasattaştyrbastan ele “qyrğyz tiline ylajyq latyn alfaviti — myna uşul” dep bir variantqa toqtolup, Coğorqu Keñeş tarabynan tastyqtağan toqtomdu qabyl aluuda.
Bul maselelerdi prezidentke qaraştuu Mamlekettik til qomissijasy cana QR UIA'sy eçaq qozğoşu kerek ele, balkim, quluarda qozğop dele catyşqandyr.
Biroq bul köjgöjdü çeçüüdö qomissijağa qyrğyz tilin çala-moñol bilgen “atqaminer adister” emes, Sulajman Qajypov, Qadyraly Qonqobaev, Syrtbaj Musaev, Gülzura Cumaqunova, Esenbaj Nuruşev, Taalajbek Abdiev, Ceñiş Çymanov, Bunazarat Ğajypova syjaqtuu adister, alardan tyşqary da köp til bilgen başqa qyrğyz tildüü sözdükçülör, dialektoloğdor, türkoloğdor, taryhçylar, Çorobek Saadanbek syjaqtuu maalymat tehnologijasynyn ustattary cana başqa poliglot adister qamtylyşy ylaazym dep ojlojbuz.
Oşol maseleler çeçilse, anda bütkül Qyrğyzstandağy cer-suu atalyştaryn cana kişi ysymdaryn qyrğyzça kiril cana latyn aripterinde birdej cazuu mümkünçülügün alaar elek (al emi qyrğyzdyn arab aribinde eç öksük coq, azyrqy tapta Qytajdyn Qyzyl-Suu Qyrğyz avtonom oblusunda reformalanğan arab alfaviti qyrğyz tili üçün myqty qyzmat qylyp catat).
Postscriptum.
Latyn aribi arqyluu orus tybyştaryn çağyldyruu maselesi eç qandaj sajasattaştyrylbastan ele ötkön qylymda çeçilip, bul tybyştardy latynça cazuu birdiktüü sistemağa salynğan. Any “Vikipedijadan” ele oquj alasyzdar.
Maqalanyn tüp nusqasy: AлфaBиT peфopMacы: Kөчө aTaлышыHдarы өkcүkTөpдөH yлaM.


text:
Ukraina İçki işler naziri Arsen Avakov Qırımda qırımtatarlarnıñ aqları ile bağlı vaziyetni «genotsid ve yarımadadan quvğunlıq» olaraq adladı. Bunı o yaqında Hersonda jurnalistlerge bildirdi.
«Qırımda tatarlarnıñ aqları ile olğan vaziyet qanunsızlıqtır. Yani, genotsidniñ ekinci dalğası, qırımtatarlarnı ket-kete Qırımdan quvalar. Ukraina bunıñ ile razı olamaz. Buña er kes dayansa da, meseleniñ kerginligi deñişmey», – bildire Avakovnıñ sözlerini UNİAN.
Nazirniñ sözlerine köre, Qırım sakinlerine, qırımtatarlarğa qanunsız munasebet qayd etile ve bir kün olarğa uquqiy qıymet kesilecek.
«Yaqında Qırım içki işler idaresini ğayrıdan teşkil ettik, prokuratura ile birlikte Qırımda yaşağan Ukraina vatandaşları, qırımtatarlarnıñ aqları bozuluvını qayd etecekmiz. Ertemi, keçmi, keç olmasından erte dep belleyim, Qırım Ukrainağa qaytır ve er kes qazanğanını alır. İnsanlarğa aqları qaytarılmalı», – dedi nazir.
2014 senesi mart ayından Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ yarımadada cinaiy taqipler başlandı, Meclis ve uquq qoruyıcı teşkilâtlar qırımtatar halqına etilgen basqı aqqında defalarca bildirgen edi. Qırımlılar yarımadadan qıtaiy Ukrainağa köçmege mecbur.


text:
Aqmescitteki Kozlov soqağında yoq etilgen çarşınıñ yerinde yol tamiri keçirilgen yerde alış-veriş yapmağa tırışqan satıcılarğa rastkelmek mümkün.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, satıcılar sepetlernen turalar. Çoqusı allarda sebze, meyva ve pitelerni satalar. Satıcılarnı ağır tehnika ve yol işleri raatsızlamay.
Jurnalistlernen laf etmege istemegen satıcılar fotoapparatlardan qorqa ve eşyalarını tez-tez toplaylar.
Aqmescit akimiyeti Kozlov soqağındaki çarşını yoq etken edi. Satıcılar Qırım Nazirler şurası yanında piket ötkermege tırıştılar. Yerli akimiyetniñ malümatına köre, iş adamlarına Aqmescitniñ diger çarşılarında iş yerlerini teklif ettiler.
Eski çarşı yerinde tamir işleri başladı, soñra bu yerde naqliyat vastaları yürecek.
Bazarertesi künü, iyül 20-de, Aqmescit memuriyetiniñ saytında Merkeziy bazar civarında ticaret sıñırlanacağını bildirdiler.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyeti, Qırımdan sürgün qurbanlarınıñ hatırasına «Süren» stantsiyası yanında yerleştirilgen memorial kompleksinde, demiryol vagonından ğayrı, muzey binası, cami, kiçik kilse, eykel ekspozitsiyası, «Qırım halqlarınıñ tirilmesi» stellası, köşük ve çeşme qurmağa teklif ete. Kompleksni 2019 senesi qurıp bitirmege niyetliler, dep yaza Kreml kontrolündeki Qırım akimiyetiniñ matbuat-hızmeti.
Berilgen haberge köre, Memorialnıñ qurucılığına 500 million ruble masraf etilecek.
Qurulacaq monumentniñ müellifi – rusiyeli eykeltraş, İlya Glazunov adına Rusiye ressamcılıq, eykel ve mimarlıq akademiyasınıñ eykelci kafedrasınıñ müdiri Salavat Şerbakov ola. O Aqmescitteki «nezaketli insanlar» eykelini qurğan edi.
«Süren» demiryol stantsiyası yanında Sürgünlik memorialınıñ birinci qısımı 18 mayıs künü açılğan edi. O yerden 1944 senesi sürgün etilgenlerni alıp ketken eşelonler köçe edi. Episi olıp 180 biñden ziyade insan sürgün etilgen edi.


text:
Freedom House halqara aq qorçalayıcı teşkilâtı Rusiyeni apiste tutqan 88 ukrain ve qırımtatarını azat etmesine çağırdı. Bu aqta teşkilâtnıñ Facebook haberinde aytıla.
«Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişim – bu ipratıcı zıddiyetniñ insan qurbanlarınıñ sayısını eksiltmek içün müim bir adım. Faqat 80-den ziyade ukrainalı siyasiy mabüs, şu cümleden onlarnen qırımtatar faali, Rusiyede apiste qalğanı içün adaletniñ ğayrıdan tiklenmesi alâ daa hayal kibi körüne. Rusiye ve Donbas ve Qırımda yardım etken küçleri siyasiy mabüslerni acele azat etip, sahte davalar boyunca qabaatlanğan vatandaş faalleri, jurnalist, islâm dinini kütkenlerniñ siyasiy taqibini toqtatmalı», – dep bildirdi Avropa ve Avrasiyadaki Freedom House programmalarınıñ müdiri Mark Berendt.
Onıñ aytqanına köre, mabüslerni deñişim «azatlıqta olğanlarnıñ ayatı içün pek büyük emiyet taşımaqta».
«Faqat bu deñişim memleketlerniñ insan aqları ve uquq üstünligi saalarındaki eki taraflama mecburiyetleriniñ ğayrıdan tiklenmesine yardım etse, büyük tesiri ola bile», – dep aytıla teşkilâtnıñ beyanatında.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ukrainalılarnı ava limanında qarşıladı. O, Qırım.Aqiqatqa izaat berip, Rusiyede apiste tutulğan qırımtatar faalleriniñ azat etilüvi Ukraina-Rusiye almaşuvınıñ ekinci basamağı olacaq.


text:
Qırımtatar milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmege istegen Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskayanıñ fikirnce, «mahsus sozğalama» olmasa, makeme Meclis qapatıluvı boyunca işni vaqtında baqacaq.
Bu aqta o, mart 3 künü keçirilgen makemeniñ birinci oturışından soñ Qırım.Aqiqat jurnalistlerine tarif etti.
«Eger cevap bergen taraf bu meseleni enqastan sozğalamasa, elbette makeme grajdanlarnıñ memuriy işleri baqılması içün belgilengen vaqıtta, keregi kibi bu işni baqacaq»,- dep ayttı o.
İşnen tanış olmaq içün advokat eñ az eki afta soradı.
Makemege teslim etilgen vesiqalar arasında Meclisniñ ücet ve bir sıra kâğıtlarnıñ açıq irişimde olğanını qayd etip, Qırım rus prokurorı advokatnıñ istegine qarşı çıqtı.
Qapatılma işinen tanış olmaq içün Meclis advokatlarına bir afta berildi.
Poklonskayanıñ qayd etkenine köre, vesiqalarnıñ çoqusını o makemege mart 2 künü teslim etken. Olarnıñ arasında tahminen 500 saife bar edi. Daa doğru cevap olaraq o vesiqalarnıñ umumiy sayısı 630 saife ve 10 disk teşkil etkenini ayttı.
Mart 3 sabası Qırımda qırımtatar milliy Meclisniñ qapatılmasınen bağlı makemeniñ ilk oturışı keçti. Belli ki Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya mezkür teşkilâtnı yasaq etip, ekstrimistik teşkilâtı olaraq tanımaq işinde davacı olaraq çıqtı.
Mecliske qol tutmaq içün makemege yüzden ziyade insan teşrif buyurdı. Makeme binasında Meclis yolbaşçısınıñ birinci muavini Nariman Celâl, Meclis azası Emine Avamileva ve advokat Cemil Temişev bulundılar. Cemaatçılıqqa makeme salonına kirmege yasaq etildi.
Yañı oturuş mart 10 kününe tayinlengen.
Qırımtatar milliy Meclisinde böyle davanıñ peyda oluvını siyasiy sebeplernen bağlaylar.
Qırım uquq qoruyıcı gruppası halqara teşkilâtlarğa Qırımdaki Milliy Meclisniñ qapatılmasına izin bermemek arizası ile muracaatta bulundılar.
Avropa birligi qırımtatar milliy meclisniñ qapatılmasınen bağlı öz raatsızlıqnı endi bildirdi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımtatar liderleri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımadağa 5 yıl devamında kirmege yasaq ettiler2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımtatar liderleri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımadağa 5 yıl devamında kirmege yasaq ettiler. Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Ukraina Baş prokuraturası yanındaki Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımnıñ şimdiki akimiyeti tarafından jurnalist faaliyetine keder etilgeninden sebep cinaiy taqiqatqa başladı.
Bu aqqında QMC prokuraturasınıñ saytında aytıla.
Aprel ayınıñ soñunda Ukraina haber siyaseti naziriniñ mesleatçısı Sergey Kostinskiy bunıñ ile bağlı arizanı prokuraturağa bergen edi.
Kostinskiyniñ arizasında Qırımda jurnalistlerni taqip etüv aqqında aytıla edi. Bundan ğayrı, «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» agentliginiñ sabıq muarrirleri Natalya Kokorina ve Anna Şaydurovanıñ evinde keçirilgen tintüv ve sorğular aqqında aytıldı. Federal havfsızlıq hızmetiniñ (FSB) Qırım idaresi Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi boyunca «Qırım» batalyonınıñ göñüllileri aqqında maqaleden sebep cinaiy işni açtı. ATR qırımtatar telekanalınıñ operator Eskender Nebiyevni ise 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken mitingde iştirak etkeninde qabaatlaylar.
Amerikanıñ jurnalistlerni qoruv komiteti Rusiye prezidenti Vladimir Putinni Qırımda matbuat serbestligini sıqıştıruv areketlerini toqtatmağa çağırdı.
Bundan evel Freedom House ükümetten tış teşkilâtı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım matbuat serbestliginiñ seviyesi boyunca dünyanıñ eñ yarımay memleketleri ve topraqları cedveliniñ onuna kirgenini bildirdi. Bu cedvelde yarımada Aqrusiye, İran, Turkmenistan ve Özbekistannıñ yanında qayd etile.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım GİBDD MVD teşebbüsinen yarımadada mayısnıñ 15-30 arasında «Avtobus» şartlı adı altında profilaktika tedbirleriniñ keçirmekni planlaştırıla.
Müessisesniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, DPS müfettişleri avtobus aydavcılarınıñ yol Qaydelerine riayet etkenlerini kontrol etecek.
Haberge binaen söz, avtobusni sarhoş alda qullanuv faktlarını meydanğa çıqaruv, tezlik rejimlerini bozuv, emek ve raatlıq rejimlerini bozuv, şu cumleden şeerlerarası, kezinti marştutlarında yolcu taşıma qaydelerine riayet etüv ve bala gruppalarınıñ kütleviy naqliyesini teşkerüv kibi meseleler aqqında yürsetile. Transport vastalarınıñ tehnikiy vaziyeti ve tehnikiy tekmilligine ayrıca diqqat etilecek.
Bıltır Qırımda yüz bergen 2067 yol qazasında 328 insan elâk olğan, 2758 insan qazalanğan. Aqyarda aynı muddet içinde yüz bergen 667 qazada 76 insan elâk olğan, 841 insan qazalanğan. Ekseriy allarda qazalarda aydavcılar (162 kişi) ve piyadeler (159 kişi) elâk olğan. Ayrıca 119 yolcu ve 13 ayaqmaşna aydavcısı qaza qurbanı olğandır.


text:
Dinamika
Dinamika (grek. dynamis — ku'sh) — mexanikanın' jisimler mexanik ha'reketin olarg'a ta'sir qılatug'ın ku'shler menen baylanıslı u'yrenetug'ın bo'limi. Dinamikada statikanın' qıyın ku'shler sistemasın qa'dimgi qalına keltiriw qag'ıydalarınan ha'm kinematikadag'ı ha'reketdi ko'rsetiw usıllarınan ken' paydalanıladı. D.nın' ulıwma waziypası berilgen (qoyılg'an) ku'shler boyınsha ha'reketdi anıqlaw, eger ha'reket belgili bolsa, jisimge qoyılg'an ku'shlerdi tabıwdan ibarat. A'detde, Dinamika degende jaqtıllıq tezliginen a'dewir kishi tezlikde ha'reketlenetug'ın ha'r qanday jisimnin' ha'reketin u'yrenetug'ın qa'dimgi (klassik) Dinamika tu'siniledi.
U'yreniletug'ın obyektdin' bo'limlerine qarap: 1) moddiy noqat ha'm moddiy noqatlar sisteması Dinamikası; 2) qattı jisim Dinamikası; 3) o'zgeriwshen' massallı jisim Dinamikası; 4) elastik ya'ki plastik deformatsiyalanatug'ın jisim Dinamikası; 5) suyıqlıq ha'm ga'z Dinamıkası (mas, gidrodinamika, aerodinamika, ga'z dinamikası) boladı. Dinamikada aldın noqat ha'reket qag'ıydaları anıqlanadı, keyin noqatlar sisteması ushın bul qag'ıydalar ulıwmastırıladı, massa jisımlerinin' ulıwma ko'rinisi spatında qaraladı.
Dinamika tiykarın Nyutonnın' mexanika qag'ıydaları payda qıladı.
Dinamikada ikkita birlikler sisteması isletiledi: 1) fizik sistema [uzınlıq birligi (1 metr), waqıt birligi (1 sekund), massa birligi (1 kilogramm-massa) alinadı]; 2) texnik sistema [uzınlıq, waqıt birligi ha'm ku'sh birligi (1 kilogramm-ku'sh)]. Dinamikada ulıwma noqatlar ha'm sistemalardın' ha'reketi Nyutonnın' qag'ıydaları tiykarında du'zilgen differensial ten'lemeler tiykarında anıqlanadı. Dinamikada ulıwma noqat tebrenbe ha'reketin teksiriw ushın differensial ten'lemelerden paydalanıladı ha'm ha'reket qag'ıydaları keltirip shıg'arıladı. Bunnan tısqarı dinamikada ha'reketdi teksiriw ushın ko'binshe saddalashtırılg'an u'sh tu'rli usıl ha'm keltiriledi. Bular Dinamikanın' ulıwma teoremaları degen atı menen kiritilgen.
A'debiyatlar[redaktorlaw | derekti jańalaw]
- Orazbayev M ., T., Nazariy mexanika tiykarg'ı kursı, 3-nashr, T., 1966; Rashidov T. R., Shoziyotov Sh., Mominov K. B., Nazariy mexanika asoslari (darslik) T., 1990.


text:
Rusiyelilerniñ yalıñız 14% işğal etilgen Qırımnıñ Ukrainağa keri qaytarmaq ğayesine qol tuta.
Böyle bir neticelerni «Levada-tsentr» rusiyeli içtimaiy hızmetiniñ soraştıruvı kösterdi.
Qırımnıñ Ukrainağa keri qaytarılmasına rey bergenlerniñ 79% qarşı çıqa, 8% – cevap berip olamadı.
Sorav neticelerine binaen, rey bergenlerniñ 16% Rusiye Ğarp talaplarına riayet etip, «DNR» ve «LNR» birleşmelerine qol tutmaqtan vazgeçmek kerek olğanını ayttı, 68% – qarşı, 17% cevap berip olamadı.
Rusiyelilerniñ ekseriyeti alâ daa «biri-birini cezalandıruv» vatandaşlar içün zarar olacağında emin. Rey bergenlerniñ 62% kendileri ve qorantaları içün ceza zararı olmaycağını tüşüne.
Dörtte biri cezalar memleketteki iqtisadiy vaziyetke menfiy tesir etecegini bekley.
Kün-künden cezalar Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı siyasetine alâqası olğan adamlarğa qarşı degil de, bütün memleket ealisine qarşı qullanğanını tüşüngen insanlarnıñ sayısı ep arta.
Sorav 2014 senesi sentâbr 26-29 künleri keçirildi. Rusiyeniñ 46 regionında 134 mesken yerde 18 yaşını toldurğan 1630 insan rey berdi. 3,4% yañlış olması mümkün.
2014 senesi mart 16-da Qırım ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında «referendum» olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de Amerika Qoşma Ştatları işbu rey berüvni tanımadılar.


text:
Qırımda soñki künde daa bir insan koronavirustan vefat etti. Bu malümatnı Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirligi aydınlata.
Tafsilâtlı bir malümat berilmey.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ aytqanına köre, iyünniñ 6-nda yarımadada 11 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Umumen Qırımda 424 koronavirus hastası qayd etildi, 14 kişi vefat etti. Aqyarda 171 insannıñ COVID-19 hastalığı qayd etildi, üç insan vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitniñ Kyiv rayonı mahkemesi martnıñ 2-sinde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutovğa iş materiallarınen tanış oluv vaqtını martnıñ 14-ne qadar sıñırladı. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Emil Kurbedinov söyledi.
Kurbedinov: «Mahkeme işnen tanış oluv içün berilgen vaqtını martnıñ 14-ne qadar sıñırladı. Qanun boyunca iç bir sıñırlamalar yoq. Tahqiqatçı advokat ya da qabaatlanğan şahısnıñ aselet vaqıt uzatqanını körse, o, munasip ariza bermek mumkün. Biz, tarafımızdan iç bir qasten vaqıt uzatuv olmağanını sayamız. Tanış oluvnıñ uzun vaqtı, tahqiqat tarafından tayin etilgen rejimnen alâqalıdır. Biz yetiştirmesek, olar ep bir tanışuvnı qapatacaqlar», – dedi.
Advokatnıñ aytqanına köre, berilgen vaqıt tanış oluv içün yetmemek mumkün.
«Yahşı bir şekilde, tanış oluvnıñ normal rejiminde qararnen 20 kün kerek. Aftada bir ya da eki kere olsa, daa eki ay kerek olacaq», – ilâve etti o.
Fevralniñ 8-nde Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesiniñ oturışuvında Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutovnıñ tevqif muddeti uzatıldı.
2016 senesi mayısnıñ 12-sinde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evlerini ve yerli qavehaneni tinttiler. Neticede dört bağçasaraylı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov yaqalanıp, terrorizmde qabaatlandı. Olarnı, Rusiyede terroristik olaraq tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübheli sayalar.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Kurbedinov, bu iş boyunca Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından esas olaraq qırımtatarlar ve olardan ğayrı İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenlerini qayd ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqından soñ mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette kütleviy tintüvler yapıla.


text: Mından kırk cıl alga bolur edi deyme, men ilk okuvda okugan zamanlada Türk tilni alay caraşdırıb söleşirça bilmey edik. Elibizde har kim da tav tilde söleşgeni amaltın Türk tilde söleşirge izlegen hazna adam cok edi. Men sabiy bolub esimde kalgan kartlarıbız Türk tilni bilirge izlegen cıllada televizyon cok, telefon cok, anı koy, elektrik da cok edi. Barısını da ornun tuthan ullu bataryaları bolgan lampalı radiyola bar edile. Kartlarıbız, zamanı cetse, «Marca, radiyonu bir açıgız, ajansha tıñılayık, ozub ketmesin» devçü zamanlarında cañılıklanı añılar teñli Türk tilni bilirge izlegenleri esimdedi.


text:
Estoniya akimiyeti Narvadaki Rusiyeniñ baş konsulı Dmitriy Kazenov ile konsul Andrey Surgayevni persona non grata olaraq ilân etkeni sebebinden, olar ülkeni terk etmege mecbur olmaqtalar, dep bildire Estoniya MİDine atıf etken Delfi agentligi.
Estoniya MİD temsilcileri diplomatlarğa mütenasip nota taqdim etkenini tasdıqladı. Nazirlik konsullar ülkeni ne sebepten terk etmege mecbur etilgenini bildirmemektedir.
Rusiye MİDi malümatnı tasdıqlap, işbu areketni «cevapsız qaldırılmaycaq nevbetteki duşmanca ve esassız adım» dep adlandırdı.
Baltik ülkeleri olğan Litvaniya, Latviya ve Estoniya, Moskva ukrain Qırımını zapt etip, Donbasstaki separatistlarge qoltutqanından soñ, Rusiyeniñ tecavuz yapma ihtimalinden raatsız olğanlarını bildirmekteler.
Üç dane Baltik ülkesi SSSC terkibinden ayrılğan soñ 2004 senesi NATOğa kirgen edi. Olar ayrıca ABDnen eki taraflama añlaşma imzalap, öz topraqlarında ordu ve tehnika yerleştirilmesi içün yol açqan ediler.


text:
Rusiye Qırımnı ilhaq etkeni sebebinden Ukraina telekommukatsion astyapı obyektleri, radio, telezizion frekans ve tehnikasından marum qaldı. Rusiye Qırımdaki Ukraina frekanslarında kütleviy aşalayıcı informatsion kampaniya keçirmekte. Bu aqta Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar martniñ 23-nde Jenevada keçken informatsion cemiyet Halqara sammitinde söz yürsetti.
«Onıñ çıqışı işğal etilgen Qırım ve Donbassnen alâqalı olıp, o yerde topraqlarnen beraber Ukrainanıñ teleyayın ve radioeşittirüv aqqı da hırsızlanınen bağlı edi. Telekommunikatsion infratertip obyektleri, radio ve televizion frekansları, radioeşittirüv binaları ve tehnikası işğalci tarafından bir çoq halqara vesiqalarnı bozıp hırsızlandı, – dep haber ete Ceppar özüniñ Facebook saifesinde.
Onıñ sözlerine binaen, al-azırda Halqara elektrikbağ çemiyetine binaen, Ukrainağa ait olğan ukrain frekanslarında yayın yapqan onlarnen rusiyeli kanal,«Qırım ve Donbasstaki Ukraina vatandaşlarına «radikallar, qatiller, vatandaşlar cenki ve milletçiler» aqqında ikâye ete.
«Utanmadan, Ukrainağa ait olğan ukrain frekanslarında, Rusiye kütleviy aşalayıcı informatsion kampaniyasını, işğal etilgen topraqlarda yaşağan ukrainlerni, hususan Qırım ve Donbassta yaşağan Ukraina vatandaşlarından uzaqlaştırmaq maqsadınen yapa», – denilmekte haberde.
Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırım, Azerbaycan, Cuba, Ekvator Gvinayası, Eritreya, İran, Şimal Koreya, Suriye, Türkmenistan ve Özbekstan bir sırada KHV-nda söz serbestligi eñ yaramay reytingke saip olğan onlarnen devlet ve territoriyalar sırasına kirdi. Bu aqta Freedom House halqara uquqimaye teşkilâtınıñ ananeviy «Matbuat serbestligi -2017» adlı esabatında söz yürsetilmekte, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Tsellüloza
Tsellüloza (latinça «tsellula»—küzänäk) - tabiği polimer. Tsellüloza, yäki kletçatka barlıq üsemleklärneñ dä sostavına kerä häm alarnıñ küzänäk tışçaların xasil itä.
Tsellüloza üsemleklärgä tieşle nıqlıq häm sığılmalılıq birä häm alarnıñ skeletın tözi.
Mamıq cepselläreneñ 98% ı tsellülozadan tora; citen häm kinder süsläre dä nigezdä tsellülozadan tora; üzağaçta ul 50% çaması. Käğäz, mamıq-cep tuqımalar tsellülozadan eşlänä. Çistartılğan mamıq häm filtr käğäze bötenläy dip äyterlek saf tsellülozadan toralar. Tabiği materiallardan ayırıp alınğan tsellüloza — suda häm ğädättäge organik eretkeçlärdä eremi torğan süssıman qatı matdä.
Tsellüloza bik küp urınnarda qullanıla. Mexanik yaqtan nıq bulğanğa anı üzağaç sostavında tözü eşendä faydalanalar, annan törle ağaç äyberlär yasıylar. Cepsel material bularaq (mamıq, citen, kinder), cep erläw, tuqıma tuqu, arqan işü öçen dä qullanalar. Ağaçtan ayırıp alınğan (iärçen matdälärdän arındırılğan) tsellüloza käğäz yasaw öçen totıla. Tsellülozanı gidrolizlaw häm şul waqıtta tabılğan glükozanı äçetü yulı belän etil spirtı tabalar.
SıltamalarYзrәpTү
- cTaTbя «Цeллюлoзa» (XиMичeckaя эHциkлoпeдия)
- (иHrл.) LSBU cellulose page
- (иHrл.) Clear description of a cellulose assay method 2005 eлHың 26 aпpeлb kөHeHдә apxиBлaHraH. at the Cotton Fiber Biosciences unit of the USDA.
- (иHrл.) Cellulose Ethanol Production — First commercial plant 2006 eлHың 24 aпpeлb kөHeHдә apxиBлaHraH.
MиkpokpиcTaлличeckaя цeллюлoзa B TexHoлorии лekapcTBeHHыx cpeдcTB(үлe cылTaMa)


text:
Coçïde Memleket bacşıcı Nurcultan Nazarbaev pen RF Prezïdenti Vladïmïr Pwtïnniñ kezdecwi barıcında ekijaqtı ıntımaqtactıq mäceleleri keñinen talqılanıp, öñirlik jäne xalıqaralıq kün tärtibiniñ barınşa özekti acpektilerine qatıctı pikir almactı, dep xabarladı Aqordanıñ bacpacöz qızmeti. Nurcultan Nazarbaev pen Vladïmïr Pwtïn aldağı G20 cammïti, TMD memleketteri bacşılarınıñ keñeci, öñiraralıq ıntımaqtactıqtıñ qazaqctandıq-receylik forwmı ayacındağı kezdecwlerge dayındıq barıcın qaradı. Memleket bacşıcı V. Pwtïnge Recey öñirlerin ...Read More »
Cayacat
Qazaqctan men AQŞ ékctremïzm men terrorïzmmen birlece kürecpek
Bügin Aqordada QR Memlekettik xatşıcı Gülşara Äbdiqalıqova AQŞ Memlekettik xatşıcınıñ azamattıq qawipcizdik, demokratïya jäne adam quqıqtarı jönindegi orınbacarı Cara Cyuéllmen kezdecip, eki eldiñ ıntımaqtactığın damıtw mäcelelerin talqıladı, dep xabarlaydı Baq.kz. Kezdecw barıcında Qazaqctan men AQŞ aracındağı ıntımaqtactıqtıñ jay-küyi men onı damıtw mäceleleri talqılandı. Conday-aq, öñirlik jäne xalıqaralıq kün tärtibiniñ özekti mäceleleri boyınşa taraptar pikir almactı. «Men Vaşïngtonda ötken kezdecw üşin ...Read More »
Nazarbaev Pwtïnmen kezdecedi
16 tamızda Coçï qalacında Nurcultan Nazarbaevtıñ Recey Federacïyacı Prezïdenti Vladïmïr Pwtïnmen ekijaqtı kezdecwi ötedi, — dep xabarlaydı Tengrinews.kz tilşici Aqordağa cilteme jacap. Keliccözder barıcında Qazaqctan-Recey ıntımaqtactığınıñ keñ awqımdı mäceleleri, conday-aq xalıqaralıq kün tärtibindegi jayttar talqılanadı dep kütilwde. Ocığan deyin de Nazarbaev Pwtïnmen xalıqaralıq mäcelelerdi talqılağan bolatın. »Bizdiñ qarım-qatınacımız da ocılay jaqcı äri jan-jaqtı damï beretinine cenimdimin. Bügin Ciz körcetken iltïpat erteñgi küni de özara cenimdi nığaytıp, ...Read More »
Jerdi jalğa berwge qatıctı moratorïydi 5 jılğa cozw twralı ucınıc QR Prezïdentine joldanadı
Jer komïccïyacı jerdi jalğa berwge qatıctı moratorïydi 5 jılğa uzartw twralı ucınıctı Memleket bacşıcınıñ qarawına engizetin boldı. «Birinşiden, bizdiñ qazir körip otırğanımız, jaña aytqan argwmentter negizinde, bul tek qana komïccïya müşeleriniñ pikiri ğana emec, eñ bactıcı — köpşiliktiñ de oy-pikiri ocı jerge toğıctı. Conıñ negizinde aytılğan ucınıctı biz bayqaymız, qoldap otırmız», — deydi komïccïya törağacı, QR Premer-Mïnïctriniñ orınbacarı — Awıl ...Read More »
Örken jayğan öñir
ékonomïkacınıñ damw cerpini qanday deñgeyde? Cayacï-älewmettik axwal turaqtı El ömirinde orın alğan cayacï-älewmettik özgericter ocı jïında naqtı körinic tapqanın ayta ketw kerek. Altınşı şaqırılğan oblıctıq mäclïxat depwtattarınıñ aldında öñir bacşıcı Kärim Kökirekbaev ctrategïyalıq jocparlar jäne awmaqtıq damw bağdarlamalarınıñ jüzege acırılw barıcı twralı ecep berdi. Ağımdağı jıldıñ alğaşqı jartı jıldığında atqarılğan jumıctardı jan-jaqtı bayandağan oblıc äkimi bïılğı aca mañızdı cayacï oqïğa ...Read More »
Recpwblïkalıq komïccïya jerdi jalğa berwge tıyım calw twralı moratorïydi 5 jılğa cozwdı ucındı
Actanada Jer mäceleleri jönindegi komïccïyacı jerdi jalğa berwdi 5 jılğa deyin moratorïydi cozw twralı curaqtı talqılamaq. Bul twralı QR Premer-Mïnïctriniñ orınbacarı — QR Awıl şarwaşılğı mïnïctri Acqar Mırzaxmetov komïccïya jumıcınıñ reglamentin bekitw kezinde mälim etti. «Öñirlerdegi qoğamdıq keñecterdiñ otırıcında cöz etilgen azamattarımızdıñ ucınıcın eckere otırıp, bügingi küni komïccïya aldında mınaday ucınıctı aytqımız keledi. Ocılardıñ negizinde qabıldanğan moratorïy merzimin 2021 jıldıñ ...Read More »
Medvedev Kenecarı xannıñ mürdecin Qazaqctanğa qaytarw twralı mäceleni şeşwge wäde berdi
QR Premer-Mïnïctri Kärim Mäcimov özi wäde etkendey, RF Ükimet törağacı Dmïtrïy Medvedevpen kezdecwi barıcında ötken jüz jıldıqtağı ult-azattıq qozğalıctıñ köşbacşıları Kenecarı xan men Keyki batırdıñ mürdelerin elge qaytarw twralı mäceleni köterdi, — dep xabarlaydı Tengrinews.kz tilşici QR Ükimet bacşıcınıñ caytına cilteme jacap. Dmïtrïy Medvedev bul mäceleni anıqtap, şeşw üşin qajetti tapcırmalar beretinin ayttı. «Men awızşa jäne eger qajet bolca, jazbaşa tapcırma berip, ...Read More »
Qajılıqqa alğaş attanğandardıñ vïzacın Cawdïyanıñ özi töleytin boldı
Cawd Arabïyacınıñ bïligi qajılığın, conıñ işinde, umracın ötewge kelgen şeteldikterdiñ vïza aqıcın kötergen bolatın. Dece de, qajılığın (conıñ işinde umracın) birinşi ret ötewge kelgenderdiñ vïza aqıcınıñ şığının Cawd Arabïyacınıñ özi köterip alatın boldı. Bul jöninde «Islam-today» aqparat közi xabar tarattı. Ayta keteyik, Cawd Arabïyacı vïza aqıcın köterwmen ékonomïkanıñ şïkizatqa täweldi emec calacı arqılı byudjetti toltırwdı közdep otır. Bir jolğı vïza ...Read More »
K.Mäcimov Medvedevpen kezdecwde Kenecarınıñ bac cüyegin elge qaytarw mäcelecin kötermek
QR Premer-mïnïctri Kärim Mäcimov Recey premeri Dmïtrïy Medvedevpen kezdecip, Kenecarı xan men Keyki batırdıñ bac cüyektirin qaytarw mäcelecin köteretinin mälim etti. bul twralı ol twitter-degi jeke paraqşacında jazdı. «D.A.Medvedevpen kezdecwde Kenecarı xan men Keyki batırdıñ bactarın qaytarw mäcelecin köterwdi jocparlap otırmın», — dep jazdı Kärim Mäcimov. Aqparat közi: Baq.kzRead More »
Bar baqıttıñ temirqazığı
Memleket degen jalğız awız cözdiñ qudireti men qacïetin ocı jerde twğan jäne ocı ölkede öcken ärbir azamattıñ jürekpen cezinwi parız. Bul cöz – bizdiñ qanımız ben janımızdıñ ajıramac bir quramdac böligi. Qazaq jeri, qazaq eli – ata-babalarımızdıñ keyingi urpaqtarğa qaldırıp ketken bağa jetpec baylığı jäne acıl muracı. Elimiz uzaq jıldar boyı qızıl ïmperïyanıñ quramında bolıp keldi, tarïxqa colay xattaldı da. ...Read More »


text:
«Qırım Cumhuriyetiniñ yolbaşçısı» «Devlet Şurasınıñ» deputatları tarafından Rusiye Federatsiyasınıñ prezidentinen taqdim etilgen üç namzetten saylanılacaq, dep ayttı jurnalistlerge Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinov.
Bunı Qırım «parlamentiniñ» matbuat hızmeti bildire.
Konstantinovnıñ aytqanına köre, Rusiye prezidenti namzetlerni aydınlatqan soñ 5 kün devamında Qırım «parlamentinde» keçirilgen mesleatlar ve muzakerlerden soñ açıq rey berüv ötkerilmeli.
Konstantinovnıñ bildirgenine köre, namzetlerden iç bir kimse zarur olğan reyler sayısını qazanmasa, eñ çoq reyni qazanğan eki namzet boyunca rey berüv tekrar ötkerilecek. Tekrar keçirilgen rey berüvde reylerniñ çoqusını qazanğan namzet saylanğan olaraq sayılacaq.
«Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurasınıñ» «Qırım Cumhuriyetiniñ yolbaşçısını» saylav aqqında qararı Qırım «parlamentiniñ» qararınen resmiyleştirile.
İyülniñ 9-da Qırım «parlamentiniñ» deputatları «Qırım Cumhuriyeti Yolbaşçısını saylav tertibi aqqında» «qanunnı» birinci oquvda qabul ettiler.
Qırım işğalinden soñ «Qırım Cumhuriyetiniñ yolbaşçısı» vazifelerini Sergey Aksönov eda ete.


text:
«Eki mikroavtobus vastası ile devlet bölügine belgisiz şahıslar kelip, bina ve pencerelerge ateş açtı. Soñra, gaz ve tumannı qullanıp, nevbetçi qısımğa kirdiler. Bu vaqıtta milisniñ 3 hadimi gaz ile zeerlünüvge oğradı. Al-azırda şeer bölüginiñ binasında Donetsk cumhuriyetiniñ teşebbüs gruppası olaraq adlanğan bir 20 silâlı insan bulunmaqta. Milisniñ bütün hadimlerini işğalciler yolladılar», – dep aytıla beyanatta.
Bunıñnen beraber içki işler nazirliginde qayd eteler ki, şeerde olıp keçken miting iştirakçilerine (tahminen 500 insan) bu insanlar miliste tutıp alınğan silânı elde etmege teklif ettiler.Olar şimdi öyle de yapalar.
Bugün Slavânskta militsiya ve Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ memuriy binası zapt etilgen edi.


text:
Grammatika
Grammatika belgili bir tilde durıs oqıw ha'm jazıw qag'ıydaları.
Ma'selen, ispan tili grammatikası inglis tili grammatikasınan o'zgeshe. Olar ha'r qıylı qag'ıydalarg'a iye. İnglis tilinde bizler "I like fast cars" dep aytıwımızg'a boladı, biraq ispan tilinde bul "me gustan los coches rápidos" boladı. Ga'pte so'zlerdin' izbe-izligi o'zgerdi: eger grammatikasız, tek g'ana so'zler inglis tiline awdarılg'anda bul "to me they please the cars fast" degendi an'latar edi. Bul ga'p inglis tilinde nadurıs bolg'anı menen, ispan tilinde grammatikalıq jaqtan durıs esaplanadı. Sebebi ispan ha'm inglis tillerindegi ga'pte so'zlerdin' ornı haqqındag'ı qag'ıydalar ha'r qıylı.
Grammatika a'ste o'zgermekte. Bu'gingi ku'nde a'dette qollanılatug'ın ga'pler bunnan 100 jıl aldın adamlarg'a qolaysız ko'ringen bolıwı mu'mkin. Geybir adamlar so'ylesiwde basqalardan o'zgeshe grammatikanı qollanıwı mu'mkin. Olar "I didn't do anything" nin' ornına "I didn't do nothing" dep aytıwı mu'mkin. Sebebi bul olardın' shan'arag'ında yamasa olar jasaytug'ın ortalıqta a'dettegidey bolıwı mu'mkin.