text:
Qırımda tevqif etilgen qırımtatar faali ve siyasetçi Nariman Celâl advokatı Nikolay Polozovğa Rusiye tarafından taqip etilmesine dair yañı bir mektüp berdi. Bunı advokat Facebook saifesinde haber etti.
"Nasıldır FSB hadimi tarafından uydurılğan qabaatnıñ metinini oquğanda, aynı zamanda külmege ve ağlamağa isteyim. Öz qanunsız areketlerini aqlamaq içün meni tevqif etkenlerniñ zayıf hayal küçü olğanından külecegim kele. Bu şübesiz Qırımda qırımtatar milily areketiniñ liderlerinden birini itibardan tüşürmek ve böyle etip daima zorbalıqsız küreş usullarını qullanğan areketniñ özüni qabaatlamaq içün yapıla", - dep yazdı Celâl.
O, Rusiye akimiyeti er zaman "Qırımnıñ tamır halqınıñ tınç yaşamaq ve doğma topraqlarında inkişaf etmek istegini desteklegen" dünya toplulığını "yüzlernen faaller, miliy özidare etme organlarınıñ azaları, qırımtatarlar zorbalıq areketlerine azır olğanına" inandarmağa tırışa, dep saya.
"Men ve başqaları Ukraina topraq bütünligine destek bildirip, insan aqlarını qorçalap ve basqılarğa ve Rusiyeniñ areketlerine qarşı çıqıp gizlemegen meslekler. Çünki bütün "suçumız" mesleklerimizge saip olamaq ve olarnı açıq şekilde ifade etmek cezaretindemi", - dep qoştı o.
Hastahanege psihiatrik ekspertiza içün yatqızılğan Aqmescitte tevqif etilgen qırımtatar faali ve siyasetçi Nariman Celâl advokat Nikolay Polozovğa hastahanedeki şarait aqqında aytıp berdi.
2018 senesi Rusiye apsinden azat etilgen ukrainalı deñizciler Vladislav Kostişin ve Bogdan Golovaş Qırımda apiske alınğan qırımtatar faali ve siyasetçisi Nariman Celâlğa sebat ve metanet tiledi.
Nikolay Polozov oktâbrniñ 8-nde Nariman Celâl psihiatrik ekspertizağa yollanğannı haber etti.
Daa evel advokat, tevqif etilgen qırımtatar faali Nariman Celâlnıñ mektüpler almağanını bildir
Bundan evel berilgen malümatqa köre, faalniñ qabaatlavı sertleştirildi, şimdi 20 yılğa qadar azatlıqtan marum etile bile. FSB, Nariman qabaatlanğan diversiya yapıluvına yardım etüvni diversiyada iştirak etüvge deñiştirip, qabaatlavnı sertleştirgen edi.
ABD OSCE missiyası Nariman Celâlnı ve üç doğmuş qardaş Ahtemovlarnı acele azat etmesine çağırğan edi.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


c: text/html

text:
İlhaq etilgen Qırım ve Abhazistan (Gürcistannıñ separatist bölgesi) biznes saasında emekdeşlik aqqında añlaşmanı imzaladı. Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov bildirgeni kibi, bunıñ içün Abhazistannıñ birinci vitse premyeri Deur Arşbu yarımadağa keldi.
"Bugün Abhazistan ve Qırımnıñ ticaret palataları arasında İş şurasınıñ yaratılması aqqında añlaşma tizildi. Bu iş şurasına büyük ümütlerimiz bar. Olar, bu yöñelişte bütün müim meselelerni çezip, biznesni eki tarafqa yürsetmeli", - dedi Arşba Aqmescitte matbuat konferentsiyasında.
Aksönov ise, Qırım daa añlaşma tizilmesinden evel Abhazistandan çaqıl ve qumnı satın alıp başlağanını qayd etti.
Abhazistan, Gürcistannıñ separatist bölgesi, 1993 senesinde Gürcistan ile cenkten soñ mustaqillikni ilân etti. Rusiye Abhazistandaki separatist keylerge daima qol tuta edi, 2008 senesinde ise beş künlik Gürcistan-Rusiye cenkinden soñ, Abhazistannıñ mustaqilligini tanıdı. Gürcistan, Abhazistan ve Cenübiy Osetiyanıñ topraqlarını Rusiye tarafından işğal etilgen, dep saya ve Rusiyeni topraq bütünliginiñ bozmasında qabaatlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Oktâbrniñ 6-nda Rusiyeniñ Zaporijjânı ateşke tutması neticesinde eki qadın elâk oldı, da beş kişi dağıntılar astındadır, dep haber etti Zaporijjâ vilâyetiniñ arbiy memuriyetiniñ reisi Oleksandr Staruh.
"Bir qadın qaza yerinde elâk oldı. Daa birisi acele yardım maşnasında öldi. Evlerniñ dağıntıları astında eñ az beş kişi bulunmaqta", - dedi Staruh.
Aynı zamanda, onıñ bildirgenine köre, bir çoq adamnı qurtarıp olğanlar.
"Olarnıñ arasında üç yaşındaki bala, onı hastahanege alıp kettiler. Qaza yerinde qurtaruv çalışmaları yapıla", - dep qayd etti o.
Yerli başlıqlarnıñ malümatına köre, Zaporijjâğa saba saat 5-te ücüm etilgen
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Reseyde 2021 jıldıñ qırküyeginen keyin sayasi, aqparattıq, ügit-nasihat jobaları men saylauşılardıñ nazarın audaruğa bağıttalğan saylaualdı şaralar ..
Keşe, 21 qazan beysenbi küni 40-tan astam memleket Birikken Wlttar Wyımında mälimdeme jasap, Qıtaydıñ Şıñjañdağı az sandı mwsılman wlttarına jasağan q..
AQŞ prezidenti Jou Bayden Qwrama Ştattar Tayuandı (Tayvan'dı) qorğauğa kömektesedi dep mälimdedi. Osılayşa Uaşington Beyjiñmen şielenistiñ uşığıp twrğ..
"Taliban" qozğalısınıñ äskeri Kabuldağı mitingini tüsirip jatqan jurnalisterge şabuıl jasadı. 21 qazanda 20-ğa juıq äyel bas qalanıñ köşelerinde qwqıq..
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 1,9 mıñğa artıp, jalpı esebi 1 millionnan astı. Qazan ayınıñ alğaşqı üş apt..


text:
26 qazan küngi Almatı qalası, Baluan Şolaq atındığı sport sarayında «Qazaq Promotions» promouterlik kompaniyasınıñ wyımdastıruımen ötken boks keşiniñ bastı keyipkeri Wlı dala eliniñ batırı Qanat Islam (26-0, 21 KO) men Namibiyalıq boksşı Val'ter Kautondokva (18-1, 17 KO) arasındağı tartıstı 10 raundtıq jekpe-jekte otandasımız WBO Halıqaralıq çempionınıñ belbeuin qorğap, jeñiske qol jetkizdi.
Degenmen de, jan küyerler men ağayındardıñ atalımış keş ayasında äleumettik jelide Qanatqa qarata sıni köz qarastar men onı özekke teber jazbalar, alıp qaşpa dälelsiz aqparattar qaptap ketti. Qanattıñ jeke basına pikir aytıp ğana qoymay, osı boks keşin memlekettik sayasi oyınğa balap, qazaq batırın lezde qaralap şığa keldi. Olardıñ payımdauınşa: – «Qanat Islam özinen reyting körsetkişi tömen boksşımen jwdırıqtasadı», «Boks Amerikada tuıp, Qazaqstanda öldi», «Qanat jekpe-jek soñına qaray, tek qorğanumen ğana boldı» – degen qisınsız pikirler jazıldı, oğan jauap mine https://abai.kz/post/99805. Bwdan da soraqısı, «Boks keşinen keyin Qanat qastandıqqa wşıradı», «Qanat Qıtay boksşısı eken», «Jekpe-jek ädil emes», «Nwr otan jeñdi», – degen siyaqtı qauesekti iritki saluşılar odan äri qızdıra tüsti. Qarap otırsañ osınıñ bärin jazıp jatqan öz qazağıñ. Sırttan kelip türtektep jatqan eşkim joq. Boks keşi ayaqtalmay, jekpe-jektiñ barısı turalı naqtı aqparat şıqpastan, jarısa jazıp taratıp jattı. Tartıstı dodadan soñ, «Qazaq Promotions» promouterlik kompaniyası Qanattıñ 6 raundtan soñ qorğanıs taktikasın tüsindire «Qanattıñ qolınıñ sınıp, 4 raund boyı sınğan qolmen bokstasıp şıqqanı» turalı aqparat taratqan bolatın. Endeşe, anıqtalmağan aqparat taratıp, ğaybat aytıp jatqandarğa:
Birinşiden: Qanat ringte qarsılasın bir ret nokdauntqa tüsirip, qolı sınsa da, şabulğa tosqı bere otırıp, şapşañ qimıldap, özine jwdırıq darıtpay qaysarlıqpen öz mindetin jaqsı atqarıp şıqtı. Onıñ özi erlik retinde jırğıp aytuğa twrarlıq. Sonımen qatar, Val'ter Kautondokvanıñ nokdauntqa tüsip 7-8 sanağanda twruınıñ özi, qanat üşin eñbeginiñ ülken jetistigi. Osınıñ bärin baqılap otırğan töreşiler ädil wpayların berdi.
Ekinşiden: Qıtay konsul basşısınıñ Qanattıñ qolın wstap ketu üşin ringke şığuı zañdılıq. Öytkeni Qıtay eli san ğasırlıq körşimiz, eki el arasında memleket aralıq kelispeuşilik bolğan emes. Qıtay eliniñ ökiletti adamı bolğan soñ özi kelip Qanat sındı älemdik därejedegi boksşınıñ qolın wstau äbestik emes. Äri Qanattıñ onıñ ıqılasın qabıl alıp, jigittik minez körsetkeninde twrğan däneñe joq. «Mwsılmandardıñ körkem minez-qwlqın (ahlaqın), abıroyın barlıq jerde barlıq adamdarğa körsetip jüru kerek. Är halıqtıñ sanasında Islam dinine degen süyispenşilikti oyatıp, Islam dinine qwrmet körsetuge sebepker bolu kerek» (Islam ahlaqı) – delingen. Qazaqta «Dwşpanıñ, jaqsı körmeytin adamıñ bolsada salemdes, qol beru kerek» – delingen. Al, Qwranda «fusilyat» süresiniñ 34-şi ayatında: «Jaqsılıq pen jamandıq teñ emes, jamandıqtı eñ körkem türde jolğa sal. (Jamandıqqa qarsı jaqsılıq qıl)» – delingen. Demek, atalı sözben, haq dinimizdiñ payımdaularına süyener bolsaq, Qanattıñ Qıtay konsul basşısınıñ qolın almay nemese basqaşa minez körsetuiniñ qajettiligi şamalı. Meyli qanday bolmasın qwttıqtauın qabıldau, Qanattıñ bilimdiligi men köregendigi, qanday ortada bolsa da özin sanalı wstaytındığın älem aldında tağı bir ret paş etti. Qol wstasıp, suretke tüskenine bola, astarınan sayasi oyın izdep, timiskileudiñ, qaralaudıñ keregi joq. Qıtaydağı qazaq mäselesin boksşı retinde Qanat köteruge tiisti emes. Zañdı organımız, alpauıt memleketimiz bar elmiz. Sondıqtan, Qanat pen Qıtay konsul basşısınıñ birneşe retki kezdesui men suretterinen «Satqındıq» izdep sabıludıñ özi aqımaqtıq.
Üşinşiden: Qıtaydıñ konsul basşısın «Nwr Otan» qonaqqa şıqırıp, is-şaranı memleket arnayı qarjı bölip wyımdastırıp otırğan joq. Konsul basşısınıñ qay jerlerge baruğa bolatını turalı öziniñ normativtik qwqıqtarı bar. Sonıñ ayasında Qanatqa jan küyer bolu maqsatında kelgendigi dausız. Bwl, konsul basşısınıñ jeke tülğalıq isi. Älemdik boks keşi bolğandıqtan basqada şetelden kelip jatqan qonaqtar jeterlik, onı memelekettik kezdesulermen şatastırmau kerek.
Törtinşiden: «Nwr Otan jeñdi» – dep, astarlap Qanat Islamnıñ «Nwr Otan» partiyasınıñ ökili ekendigin, sonıñ arqasında ükimet pärmenimen jeñdi – degizip, jekpe-jektiñ jeñisimen baylanıstırıp, «Aydı aspanğa şığarmaqşı» – boldı. Biraq, körermen kuä, zalda «Nwr Otan» partiyasınıñ jalauı nemese oğan baylanıstı ündeuler men qanday da bir belgiler, nemese arnayı ökiletti lauazımdı twlğa joq. Al, qala äkimi Baqıtjan Sağıntaevtiñ qatısuı azamattıq twlğasında.
Qısqasın aytqanda, Qanat Islam jeñdi. «Ädiletsizdik» t.b. sözderdi aytpas bwrın, tolıqtay zerttep-zerdelep alıp, naqtı fakt pen aqparat beru kerek. Qanattıñ jeñisi Qazaq eline ortaq, qoldap quattap jatqandar, irtki salıp, kündestikpen nemese «Şınşıl» sınıp, tisin qayrap, öz wlın özekke teuip jürgenderden älde qayda köp. Qiındıqta «Taqımın qısıp» qoldağan berekeli ağayınğa alğısım şeksiz. Al, älde bolsa «Bas sınsa börik işinde, qol sınsa jeñ işinde» – degizip, bir qandasınıñ basına säl qiındıq tüskende, ruhtas bola almay jürgenderge S.Saraynnıñ «Qayda nağız öner iesi bolsa, künşil sonı kündeydi» – degendi aytqım keledi. Arı qaray «Tırnaq astınan kir izdeudiñ» qajeti joq. Qadırmendi halqım, ärqaşan da bir-birimizdi qoldap, berekede bolayıq. Boks keşin sayasatqa aynaldırmayıq, ağayın!
Nwrbazar Jäñgirtegi


text:
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 2 mıñğa artıp, jalpı esebi 977 mıñğa jetken. Qazan ayınıñ alğaşqı aptasında..
Almatı biligi oqu jılınıñ bastaluına jäne kün suığandıqtan jwrt ğimarattarğa köp jinaluına baylanıstı koronavirustıñ besinşi tolqınına boljam jasadı. ..
Auruşañdıq pen ölim körsetkişi üdep, medicina salası qattı sınğa tüsip, törtinşi tolqındı öte auır jağdayda ötkergen Almatı qalasında karantin şekteui..
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 2,2 mıñğa artıp, jalpı esebi 975 mıñğa jaqındağan. Qazan ayınıñ alğaşqı bir..
Koronavirus pandemiyasınıñ törtinşi tolqını Almatı qalasında birşama bäseñdegenimen, – elde kün sayın anıqtalatın nauqastardıñ şirek böligin ielenip o..


text:
Ukraina meselesi boyunca muzakerelerniñ keçirilmesi içün mayıs 5 künü Almaniya kantsleri Angela Merkel Putin ile telefon vastasınen añlaştı.
Almaniya ve Rusiye yolbaşçılarınıñ subeti Donetsk vilâyetinde Rusiye tarafını alğan separatistler tarafından zapt etilgen OBSE memleketlerinden inspektorlarnıñ azat olunuvından soñ olıp keçti. Dört almannı, çeh, leh ve dannı separatistler başta «NATO casusı» olaraq adlay edi, soñra ise zapt etilgen çetel vatandaşları olarda musafirlikte olğanını ilân etken ediler. Arbiy mütehassıslarnıñ azat olunuvına Putiniñ elçisi Vladimir Lukin qoşuldı.
Bu afta AQŞ devlet kâtibi John Kerry ve Rusiye çetel işler naziri Sergey Lavrov Ukraina buhranınıñ toqtalmasında OBSEniñ rolü daa emiyetli olmaq kerekligini qayd ettiler.


text:
Fevral 26-da Moskva faalleri qollarına «Çiygoz, Asanov, Degermencige azatlıq», «stop pressing» levhalarını alıp, «Qırımtatarlarğa azatlıq ve muhtariyet!», «Yaşasın Ukraina! Qaramanlar yaşasın!» şiarlarınen Rusiye paytahtınıñ soqaqlarında piket ötkerdi, dep bildire teşebbüsçiler Facebookta.
«Al-azırda bir çoq adam terrorizm olmasa da, uydurılğan terrorizm işlerinen qabaatlana. Sentsov ve Kolçenko da terrorist sayıla, bizler qabaatsız olğanlarnı azat etmege talap etemiz, «Memorial» ve diger uquq qorçalayıcı teşkilâtlar olarnı siyasiy mabus olaraq tanıylar. Ukraina ve Suriyege qarşı cenk toqtatıla bile, Qırımnı işğalden azat etmek kerek», – dep ayttı piket iştirakçisi Vera Lavreşina.
Aktsiya iştirakçileri Qırımnıñ siyasiy mabuslarını da azat etmege talap etti. Faallerniñ qollarında ukrain ve qırımtatar bayraqları bar edi.
Aynı künü Moskvada «Boris Nemtsov yürüşi» çerçivesinde ukrain siyasiy mabuslarına qoltutuv ve Qırımdaki repressiyalarğa qarşı kolonna bar edi.
Moskva ve Sankt-Peterburg şeerleriniñ faalleri 1944 senesi mayıs 18-de olğan qırımtatar sürgünliginiñ künü munasebetinen «Strategiya-18» müddetsiz aktsiyasında birleşti. Er aynıñ 18-de faaller şeer soqaqlarına çıqıp, işğal etilgen Qırım vaziyetini, insan aqlarınıñ bozulmasını aydınlatalar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Donetsk vilâyetinde iyün 28-de gece boyevikler ukrain arbiy hızmetçileriniñ eki noqtasına ateş açtılar. Ateşni granata ve minaatıcılardan açqan ediler. Elâk olğanlar aqqında malümat yoq.
Gece devamında Kramatorks uçaq alanına toqtamayıp ateş aça ediler. Mında ukrain ordunıñ bölükleri yerleşe. «İnformatsionnoye soprotivleniye» mustaqil cemaat teşkilâtı aytqanı kibi, arbiy hızmetçileri arasında elâk olğanlar yoq.
Ukraina prezidenti Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ qararı ile ateş toqtatuv rejiminiñ müddetini bazarertesi künü, iyün 30-na, saat 22:00-gece uzattı. Devlet başı ateş toqtatuv rejimine riayet etüv OBSE nezaretçileri tarafından közetilecegine ümüt ete. Bunıñ ile Ukraina devlet sıñır hızmetiniñ nezaretine İzvarino, Doljanskiy, Çervonopartizansk noqtaları berilmeli ve olarnıñ işi ğayrıdan tiklenmeli; reineler azat etilmeli.
Öz başına ilân etilgen Donetsk ve Lugansk halq cumhuriyetleriniñ temsilcileri prezident Ukraina milliy gvardiya quvetlerini Donbastan qaytarsa, Poroşenkonıñ barışıq planına qol tutmağa razı oldılar.
İyün 27 künü Brüsselde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Avropa birligi ile assotsiatsiya añlaşmasınıñ iqtisadiy qısmını imzaladı.


text:
Ukraina Tış işler naziri Vadım Prıstayko Ukraina eyyeti Rusiye apishanelerinde yatqan ukrainalı esirler ve «işğal altındaki topraqlarda bulunğan vatandaşlarımız içün» «normand körüşüvine» kete, dep bildirdi. Bu aqta Ukraina naziri Twitter saifesinde yazdı.
«Yarın Normandiya sammiti olacaq. Bizler ilk evelâ Rusiye apishanelerindeki esirlerimiz ve işğal altındaki topraqlarda vatandaşlarımız içün ketemiz. Bir millimetr bile keri çekilmeycek esas qırmızı çizgimiz – halqara seviyede tanılğan Ukraina devlet sıñırıdır», – dep yazdı Prıstayko.
Dekabrniñ 3-nde olar Ukraina prezidentine beyanatlarınen muracaat etti. Siyasetçiler, «Ukrainağa zarar ketirecek» beş «qırmızı çizgini» aydınlattı.
«Normand formatındaki» körüşüv dekabrniñ 9-nda Parijde ötkerilmeli. Böyle muzakereler soñki sefer 2016 senesi oktâbr ayında keçirilgen edi.
Volodımır Zelenskıy ve Vladimir Putin ilk sefer şahsen körüşecekler, daa evel tek telefonda laf etken ediler.
Ukraina prezidentiniñ bildirgenine köre, «norman dördü» memleketleriniñ liderleri esirlerniñ qaytuvı, ateş toqtatıluvı, Ukraina-Rusiye sıñırınıñ kontroli ve Donbastaki saylavlarnı muzakere etecekler.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Zelenskıynı Qırım mevzusını «normand formatındaki» körüşüvde kötermesine çağırdı.
Dekabrniñ 2-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Putin Qırımnıñ aitlik meselesini Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile muzakere etmeycek, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Yaltada yanvarniñ 22-sinde aqşam Darsan civarında yanğın oldı. Şeerniñ rusiyeli memuriyeti haber etkeni kibi, küçlü yel orman yanğınınıñ söndürmesine keder ete edi.
akimiyet, yanğınnı bütün gece söndürgenlerini bildirdi, ateş 10 sotka qadar meydannı qapladı.
Noyabr ayında qurtarıcılar, Aqmescit rayonınıñ Kürlük-Baş ayırığında 52 gektarlıq alannı qavrap alğan orman yanğını söndürildi, dep bildirdi. Elâk olğan ve yaralanğanlar yoq, dep bildirdi Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi.
Yanğın noyabrniñ 14-nde çıqtı. Ertesi künü Aqmescit rayonında fevqulâde vaziyet rejimi ilân etildi. Yanğınnı söndürmek içün qurtarıcılar aviatsiyanı celp etti.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ mühbiri Ablâmit Ziyadinovğa qarşı davanı qapattı. Bu aqta «Qırım birdemligi» Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Biz fikrimizni pek tafsilâtlı bildirdik, video baqtıq ve qadı doğru qarar aldı – cinayet olmağanından davanı qapattı», – dep ayttı advokat Rustem Kâmilev.
2020 senesi noyabrniñ 3-nde «Qırım birdemliginiñ» mühbirleri Ablâmit Ziyadinov ve Vilen Temeryanov Rusiye kontrolindeki Qırım garnizon arbiy mahkemesiniñ binası ögünde tutulğan edi. Anda «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Arsen Abhairov, Rustem Emiruseinov ve Eskender Abdulganiyevniñ ükümlerinen bağlı qol tutuv aktsiyasını aydınlatmağa kelgen ediler. O künü mabüsler büyük apis cezalarına üküm etildi. Mühbirlernen beraber faal Erfan Bekirov da tutuldı, o, mahkemege siyasiy mabüslerge qol tutmağa kelgen edi. Ziyadinov ve Temeryanovnıñ matbuat kartları ve muarririyet vazifeleri bar edi.
Uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri aytqanına köre, noyabrniñ 3-nde Grani.ru neşiri ve «Qırım birdemliginiñ» mühbiri 2020 senesi aprelniñ 1-nde Rusiye Memuriy bozuvlar kodeksine kirsetilgen Rusiye Memuriy bozuv kodeksiniñ 20.6.1 maddesine istinaden (Fevqulâde vaziyetler vaziyetinde ya da olma telükesinde areket qaidelerine riayet etmeme) özüni izolâtsiya etüv rejimini bozdı.


text:
İşğal etilgen Qırımda yaqıt yedekleri eñ az 15 künge yetecek. Bunı Rusiye Energetika nazrligi haber etti.
"Şimdiki vaqıtta Qırım tolu derecede yaqıt ile temin etilgen. Benzin ve dizel yaqıtı yarımadada 15 künge yetmek kerek", - dep yazıla bildirmede.
Rusiye Energetika nazirligi al-azırda yarımadağa yaqıtnıñ ulaştırıluvını temin etmek içün çareler korbngenini bildire.
Evel Aqyarnıñ Rusiye memuriyetiniñ yolbaşçısı Mihail Razvojayev şeerde yaqıt yedekleri 40 künge yetecek dep bildirdi.
Patlav oktârniñ 8-nde saba saat 6-da yüz berdi. Yol ve yük treni ateş içinde, de p haber ete Kerch.fm. Bundan ğayrı yolnıñ bir parçası dağıldı. "Qırım demiryolu" Federal devlet unitar şirketiniñ malümatına köre, yük treniniñ quyruğında yaqıt tsisternası patlağan. Sebepler daa belli degil. Yerli başlıqlarnıñ malümatına köre, naqliyat areketi toqtatılğan. .
Aqyarnıñ Rusiye memuriyetiniñ yolbaşçısı Mihail Razvojayev RF Milliy antiterroristik komissiyasına atfi etip Qırım köpründe yük maşnası patlatılğanını bildirdi.
RF Tahqiqat komiteti Keriç köpründe yüz bergen patlav faktı ile cinayet davasını açtı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ qapatılma işinen bağlı makeme oturuşında davacı olaraq şahsen Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya olacaq. Bu aqta o RİA Krım agentligine bildirdi.
«Makemede özüm arizacı tarafını taqdim etecem. Cevap berecek qaydsız meclisi yolbaşçınıñ birinci muavini Nariman Celâlov olacaq, o ise Qırımdaki mezkür teşkilâtnıñ menfaatını qorumaqta» - dep bildirdi Poklonskaya.
Onıñ qaydlarına köre, Meclis aşırıcı teşkilât olğanı ve Rusiyede onıñ yasaq etilmesinen bağlı bütün malümatlar toplanıldı ve Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesine mart 3 künü teslim etilecek.
Rusiye nezaretinde olğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar Milliy Meclisni yasaq etip, onı aşırıcı olaraq qabul etmesinen bağlı mahkemege ariza yazdı.
Qırımtatarlarnıñ temsil organında böyle ariza özünde bir sıra uquqiy añlaşılmamazlıqlar taşığanı aqqında aytmaqtalar, böyle dava peyda oluvınıñ siyaset sebepleri bar ve maneviy ceetten olar bu yasaqqa endi azırlanalar.
Qırım uquq qoruyıcı gruppası halqara teşkilâtlarğa Qırımdaki Milliy Meclisniñ qapatılmasına izin bermemek arizası ile muracaatta bulundılar. Mezkür arizada uquq qoruyıcılar halqara teşkilâtlarnı qırımtatarlarğa ve Milliy Mecliske qarşı yapılğan siyaset sebebinden taqip etilmesine yol bermemek ve mümkün olğanı qadar buña tesir etmege çağıralar.
Avropa birligi qırımtatar milliy meclisniñ qapatılmasınen bağlı öz raatsızlıqnı endi bildirdi.
2014 senesi Rusiye tarafından Qırım işğal etilgen soñ qırımtatarlarnıñ liderleri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımadağa kelmelerini beş yılğa yasaq ettiler. Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/09-12
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Zelimxan Yandarbiev (12.09.1952, Könçığış Qazaqstan ölkäseneñ (en) Şemonaixin rayonı (ru) Vıdrixa awılı (ru), / Qazaq SSR, / SSRB - 13.02.2004, Doha şähäre, Qatar) — çeçen säyäsi häm ruhi eşleklese..
SSRB yazuçılar berlege äğzäse, 1985-1986 yıllarda Matur ädäbiätne propagandalaw komitetınıñ räise.
Yuqqa çıqqan tanılmağan / İçkeriä cömhüriäteneñ 1996-1997 yıllarda prezidentı wazıyfaların başqara.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Eski Qırım şeerinde suvnen bağlı meseleler sebebinden maalliy fevqulade vaziyet ilân etildi. Merkeziy suvnen teminlenmeni iyül 4-ke qadar tüzetmege planlaştıralar. Bu aqta Rusiyege boysunğan Qırım mesken-kommunal hocalığı naziri Aleksandr Jdanov iyün 28-de keçirilgen rusiyeli Qırım ükümetiniñ toplaşuvında ilân etti, dep bildire Qırım.Aqiqat.
«İyün başında şiddetli yağmurlar yağdı, suspenziya köterildi. Suv bulanıqlığı seviyesi qaidelerge köre olması kerek olğan 25 milligrammdan 600 milligrammğa köterildi. Eski Qırımnıñ suv anbarından teminlenmesi toqtatıldı. Bundan sebep maalliy fevqulade vaziyet ilân etildi», – dep bildirdi Jdanov.
Onıñ sözlerine köre, şimdiki vaqıtta şeerge suv mahsus suv taşığan maşnalar vastasınen ketirile, arbiy adamlar ve kommunal hızmeti hadimleri yañı suv borularını qoya, suv ketirilmesi salı künü aqşamğa qadar ziyadeleştirilmek kerek, Eski Qırımda meseleni bütünley çezmege iyül 4-ke qadar söz bereler.
10 biñ kişilik şeer endi bir ay devamında merkeziy suvnen teminlenme olmadan yaşay. Aynı vaziyet Aluşta rayonındaki Aşağı Şuma (Nijnâya Kutuzovka) köyünde. Bu yerge suv avto tsisternalarnen ketirile, amma ava sıcaq olğanından sebep ealige suv yetmey.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Ukraina yarımadağa Şimaliy-Qırım kanalında suv berilmesini toqtattı. Bu kanal vastasınen Ukraina Qırımnıñ suv ihtiyaclarınıñ 85 fayızını teminley edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Memleket basşısı Qarağandı oblısı Şahan kentinde köp päterli üydiñ kireberisi qwlap, adam şığınına äkep soqtırğanı turalı habardı zor küyzelispen qabıldadı dep habarlaydı Aqordanıñ resmi saytı.
Nwrswltan Nazarbaev qaza bolğandardıñ tuıstarı men jaqındarına köñil aytıp, zardap şekkenderdiñ tezirek sauığıp ketuine tilektestik bildirdi.
Qazaqstan Prezidenti Qarağandı oblısınıñ äkimine, sonday-aq uäkiletti memlekettik organdarğa zardap şekken twrğındardıñ bärine jan-jaqtı kömek körsetu üşin tiisti şaralar qabıldap, tötenşe oqiğanıñ sebebin anıqtau jöninde tapsırma berdi.
Eske sala ketsek, jaña jıldıñ alğaşqı küni, yağni 1 qañtar sağat 22.40-ta Qarağandı oblısı Tötenşe jağdaylar departamentinniñ qwtqaru bölimşelerine Qarağandı oblısı Şahtinsk qalasınıñ Şahan auılında köp qabattı üydiñ bir böliginiñ qwlağanı turalı aqparat kelip tüsken edi.
Oqiğa ornına Tötenşe jağdaylar departamentiniñ küşteri men tehnikaları jiberildi.
Qwtqaruşılar 10 adamdı evakuaciyalap, 4 adamdı qwtqardı. Sonday-aq, üyindiler arasınan 9 adamnıñ mäyiti tabıldı. Onıñ işinde üş er adam, üş əyel adam, üş bala, olardıñ ekeui 2016 jılı jəne 2010 jılı tuğan. Sonday-aq tiri qalğan 32 jastağı er adam şıqqan.
Qazir Oblıs äkimdigi men tiisti organdar apattıñ sebebi men şığının anıqtauda. Zardap şekkenderge kömek qarajat beriletin boldı. Sonday-aq, osı qayğılı oqiğağa baylanıstı qılmıstıq is qozğaldı.
"The Qazaq Times"


text:
Menim qomşum «Qırımbizimki», «Eyiki,bizde atmaylar», «Buyalıñızvaqtınca sürecek» ve ilâhre, ilâhre, ilâhre ğayelerniñ tarafdarıdır.
«Referendumdan» soñ öyle quvandı ki: «İra, nasıl bayram olğanı, er kes biri-birini hayırlağanını, quvanğanını körse ediñ!» Soñra, men az qaldı esimi coyacaq sözler yañğıradı: «Er şey sovet ükümetinde kibi edi…», - dep, menim quvanmağanımnı körip taaciplendi.
«Kelecegimiz o qadar parlaq olacaq! Aylıqlarnı köterirler! Balalarımız Rusiyede oqup olurlar! Ebet. Moskva ve Piterge biletler ucuz olacaq! Putin aqay sözüni berdi, men oña inanam! Endiden, tizeme Piterge qızımnen baracam, özüm barğan parağa! Başından Krasnodar ülkesine qaynanama, soñ Piterge!» – iç tınçlanmay qomşum laqırdı ete berdi.
Başta paromnen, soñ uçaqnen ketecek edi. Qızı, mektep mezunı bu yolculıqnı büyük isteknen bekley edi. Men atta, suqlandım – genç, dülber, Piter, beyaz geceler…er şey da ögde…Ah!
Biraz vaqıt keçken soñ,yolğa azırlandılar, amma Piterni endi añmay ediler, tek qartanağa baracaq oldılar (ucuz biletler yoq eken). Paromnı da hatırlamay ediler (kim ister satlernen nevbette turmağa). Trennen ketmege qarar aldılar…Ukrainanı keçip ketecek oldılar.
Yaş qız endi çoq quvanmay edi, men şaştım- qartanası da!
Qaytıp kelgenden soñ, er şey añlaşıldı. Qartanasını pek seve eken, amma onı keçenleri körgen edi. Ve yaşlar içün eglenceli merkezler olmayıp, yekâne kuvançları içkicilik olğan köyge barmağa istegi yoq edi. Men buña pek taciplendim, bu ufaq "bandera" köyçigi degil de, şeerge yaqın olğan büyük qasaba edi!
Faqat men diger şeyge daa çoq şaştım, qartanası yaşağan qasabada İNTERNET yoq eken.
Bu ise, yaş nesil içün caillikniñ bir timsalidir!
Yani tek qartnıñ evinde degil de, asılında iç bir soqaqta, iç bir evde yoq! Ne telefon, ne kabel, ne de mobil telefonlardaki internet yoq…
İnternet olğan eñ yaqın köy qayda dep sorasam, qız şeerde olmalı, dep cevaplandı, çünki qomşu köylerde de internet bağı yoq. Yani, Rusiye köylerinde yekâne malümat qaynağı televizordır! (belki er yerde degil) Bu adamlar diger qaynaqlardan marum qaldılar.
Ve bu kibi köyler çoqtır. Olarğa aqiqatnı kim aytar? Qomşumnıñ bu ikâyesi sayesinde, malümatsız qalğan rusiyelilerni acıdım ve atta, özümcesine aqladım.
O qadar bahtsız olğanlarını bilmegen, bahtlı insanlar!
İrina Osiik, ukrain pasportı olğan qırımlı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Ekonomikalıq tsikllar
Ekonomikalıq tsikllar - ekonomikanıń bir neshe jıllar dawamında ósiwi hám tómenlewin kórsetiwshi protsess esaplanadı. Ayırım ekonomikalıq tsikllar basqa birewlerinen ósiw dáwiriniń dawamlılıǵı hám aktivligi menen bóleklenip turadı. Soǵan qaramastan olardıń barlıǵı bir qıylı dáwirlerdi basıp ótedi.
Ekonomistler ekonomikalıq tsikllardıń tórt rawajlanıw dáwirin kórsetedi. Birinshi dáwir — ekonomikalıq rawajlanıwdıń eń joqarı dárejege erisilgen dáwiri. Bul dáwirde ekonomikada tolıq jumıs penen bánt bolıw hám óndiris tolıq quwat penen islep atırǵanlıǵı menen kózge túsedi. Sonday-aq, ónimlerdiń baha dárejesi ósiw protsesi tásirinde boladı. Sońǵı basqısh óndiristiń páseyiw dáwirin óz ishine aladı. Bunda bántlik dárejesi tómenleydi biraqta bahanıń ósiw dárejesi tómenlemeydi. Óytkeni, bahanıń ósiw dárejesi óndiristiń tómenlew dáwiri belsene hám uzaq dawam etkende ǵana tómenlewi múmkin. Tómenlewdiń tómengi tochkasında islep shıǵarıw hám bántlik eń tómengi dárejege túsedi hám eń sońında janlanıw dáwiri baslanadı. Janlanıw dáwirinde islep shıǵarıw hám bántlik dárejesi ástelik penen kóterile baslaydı. Báribir óndiris quwatlarınan tolıq paydalanbaydı hám tolıq bántlikke erisilmeydi. Ónimlerdiń bahası bolsa óndiris quwatlarınan tolıq paydalanıw hám tolıq bántlikke erisilgenge shekem bahası ósip baradı.
Tiykarında ekonomikalıq tsiklları bir qıylı. Biraq ta olardıń ayırımları basqalarınan dawamlılıǵı hám belsendiligi menen ayırılıp turadı. Sonlıqtan da ekonomistler bul protsesske ekonomikalıq turaqsızlık dáwiri dep túsinik beredi hám olardı túrlishe bahalaydı. Mısalı, ayırımları turaqsızlıqtıń tiykarǵı sebepshisi dep texnikalıq jańalanıwlardı kórsetedi. Olardıń pikiri boyınsha óndiriske ilim-texnikanıń jetiskenliklerin qollanıw hár qıylı jıllar dawamında ekonomikadaǵı turaqsızlıqlardıń sebepshisi esaplanadı. Basqa bir topar alımlar ekonomikalıq tsikllardı siyasiy hám tosınnan bolǵan jaǵdaylarǵa baylanıstıradı. Ekonomikalıq tsikllardı monetar siyasatqa baylanıstıratuǵın alımlar da bar. Yaǵnıy, mámleket qanshelli kóp pul basıp shıǵarsa, onıń qádiri sonshelli tómenlep baradı hám kerisinshe, puldıń muǵdarı qanshelli az bolsa, ol óndiristiń tómenlewiniń hám jumıssızlar sanınıń artıwın sonshelli tezlestiredi.
Ekonomikalıq tsikllardı bahalawda hár qıylı kózqaraslardıń bolıwına qaramay, kóp ǵana ekonomistler óndiris hám bántlik dárejelerin ulıwma qárejetlerdiń muǵdarı kórsetedi degen pikirdi qollap-quwatlaydı. Óytkeni, óndiristiń bazarǵa belgilep shólkemlestirilgen ekonomikada kárxanalar óz tovarların olarǵa talap bolǵan jaǵdayda ǵana islep shıǵaradı. Xızmet kórsetiwde de mine usı táreplerin esapqa ala otırıp jolǵa qoyadı. Anıǵıraq aytqanda, óndiris qárejetleri kóp bolsa, kárxanalarda tovar hám xızmetlerdi kóp muǵdarda islep shıǵarıw paydalı emes. Óndi-ristegi bántlik hám dáramatlar dárejesiniń tómenligi de mine usında. Ulıwma qárejetlerdiń muǵdarı qanshelli kóp bolsa, óndiristiń ósiwi úlken payda keltiredi. Sonlıqtan da óndiris, bántlik hám dáramatlardıń dárejesi artıp baradı.[1]
Túsiniklemeler[redaktorlaw | derekti jańalaw]
- ↑ Korotayev, Andrey V., & Tsirel, Sergey V.(2010). A Spectral Analysis of World GDP Dynamics: Kondratiev Waves, Kuznets Swings, Juglar and Kitchin Cycles in Global Economic Development, and the 2008–2009 Economic Crisis. Structure and Dynamics. Vol.4. #1. P.3-57.


text:
Amerika Birleşken Devletleri ögümizdeki bazarertesi künü, sabıq rusiyeli casus Sergey Skripalniñ zeirlenüvine Büyük Britaniyanen birdemlik köstermek içün, bir qaç rusiyeli diplomatnı sürgün etebile.
Martnıñ 24-nde öz menbalarına tayanğan Bloomberg informatsion agentligi haber etkenine köre, Donald Trump öz mesleatçılarınen diplomatlarnıñ sürgün etilmek kerek olğanınen bağlı teklifinen razı oldı.
Haberge binaen, Skripal işi boyunca Washington munasebetini bildirgen çareler olaraq Donald Trump ABDniñ Rusiyedeki elçisi Jon Huntsman, maliye, ticaret, adalet ve mudafaa nazirleri em de mahsus hizmetlerniñ vekillerinen yapılğan körüşüvinde muzakere etken.
Barak Obama prezidentlik yapqan devirde 2016 senesi dekabr ayında ABD artıq bir sıra rusiyeli diplomatnı sürgün etken edi. O zamandaki beñzer adım rusiyeli hakerlerniñ ABD prezident saylâvlarına qarışqanı sebebinden yapılğan edi.
Bir qaç aydan soñ Moskva, ABDniñ Rusiyede çalışqan diplomatik missiyasınıñ sayısı bayağı eksiltmesini talap etken edi.


text:
Bauırjan Baybek «Nur Otan» partiyası törağasınıñ birinşi orınbasarı bolıp tağayındaldı. Bwl turalı öziniñ tvitterdegi paraqşasında bwrınğı prezident ..
Älemniñ eñ iri ekonomikasına ie 20 eldiñ liderleri Japoniyanıñ Osaka qalasında sammit ötkizude. Sonday-aq, «Ülken jiırmalıq» sammitine Europa Odağı el..
Memleket basşısı Qasım-Jomart Toqaevtıñ atına Arıs qalasında bolğan qayğılı oqiğağa baylanıstı Türkiya Respublikasınıñ prezidenti Rejep Tayıp Erdoğann..
Türkiya, AQŞ jäne Resey arasındağı S-400 äue qorğanıs jüyesine qatıstı mäsele «Ülken jiırmalıq» sammitinde şeşim tabuı mümkin. Mwnday mälimdemeni NATO..
Berlinde 500-den astam oquşı qorşağan ortanı qorğauğa arnalğan bağdarlamalardı der kezinde jüzege asırmağanı üşin el deputattarına qarsı şeruge şıqtı...


text: Televidenie aşa barğan reklama tä'sire buyınça min “Küktaw”isemle tatarça kinofil'm qararğa dip Qazanda “Ximiklar” mädäniät sarayında urnaşqan “Organik” kinoteatrına yul tottım. Ämma berençe könne anı qarap bulmadı. Çönki bu könne “Küktaw”kinofil'mı, keşe cıyılmaw säbäple, quyılmağan. Comğa könne monıñ turında “Xikmätle xällär ” tapşıruında şul turıda äytelde. Şulay da “Sabantuy”könne, bälki keşe bulır dip ,Sabantuydan soñ ,kiçke 18.30 da başlanaçaq seansqa bardım. Kassadağı bilet satuçı xanımnıñ mine, keşe cıyılmaw mömkinlegenä sıltap ,bilet almasqa ügetläwenä qaramıyça, säğät 18.00 dä berençe keşe bulıp bilet aldım. Tatarça näfis kinofil'mın cidençe yartıda qararğa 8 keşe kilgän.Häm fil'm başlandı.Quqtaw kinosınıñ sıyfatı Finländiä kinofil'mnarınnan ber dä qalışmıy. Kinoğa muzıkanı Yuri Çaplin belän bügenge köndä Amerikada yäşägän kompozitor Mäsxüdä Şämsetdinova yazğan. Ä kinofil'mnı yäş rejisser İldar Yağfarov, Mansur Ğiläcewnıñ “Vokzal yanındağı ber kön” isemle ssenariye buyınça quyğan. Kärim isemle ber keşe ozaq yulda barğanlıqtan rul'dä yoqlap kitep, yul häläkäte yasıy. Ber keşeneñ ğömere özelä,ber bala invalid bulıp qala.Kärimne 6 yılğa törmägä utırtalar. Ämma törmädän çıqqaç, anı ğailäse qabul itmi. Ä yazmış anı Bulat isemle malay belän oçraştıra. Bulat internatta yäşägän invalid malay. Amerikadan kilgän ğailä anı uz balası itep, üzlärenä alıp kitärgä cıyınğan. Kärim Bulatnıñ alar belän barırğa telämiçä cılap utırğanın kürep, malaynı alıp qaça. Çit ber irne yaqın itkän bala, Bulatnıñ änise tuğan Küktaw awılına, yul totalar. Ämma anda da alarnı militsiä ezläp taba. Syujettan şul añlaşıla, Kärimgä yañadan törmä yulı, ä Bulatnı Amerikadan kilgän ğailä kötä. Menä şul. Fil'm tämamlanğaç zaldan çığuçı tamaşaçılar, küzlärendäge yäşlären sörtä-sörtä çığalar ide.Ä başqa seansnı qararğa kilüçelärneñ sanı da şul 5-6 keşedän artmağan ide. Mälikä Basıyr, Qazan.


text:
Mäskäwneñ tatar etnomädäni yünäleşendä eşlägän mäktäbendä uqu yılı başlandı
Mäskäwdäge şartlaw, terror ğämälläre, Osetiädä mäktäpne terrorçılarnıñ kamap totuları tatar mäktäbe dip yörtelgän 1186 sanlı mäktäben dä bitaraf qaldırmağan. Äle 31 awgust könne ük militsiä xezmätkärläre mäktäpneñ işeğäldın binalarnı şartlatqıç ezleüçe etler belän ilep tikşerep kitkännär. Häm berençe sentäbrc könne dä 3 militsiä xezmätkäre mäktäptä qalğan. Niçek kenä bulmasın uqu yılı başı uquçılar öçen dä, uqıtuçılar öçen dä zur bäyräm. Bez bu xaqqa 1186 sanlı mäktäp direktorı Lemma xanım Girfanowa belän söyläştek. Min annan uqu yılı niçek başlanıp kitte dip soradım. Häm 15 yaña uquçı qabul itüläre. Mäktäptä xäzer 180 uquçı, 50 dän artıq uqıtuçı barlığın söyläde. İnde berniçä yıl elek elekke balalar baqçası binasına urnaşqan şuşı mäktäp yanına yaña mäktäp tözeläçäge turındağı proyıqtqa Mäskäw merı Yüriy Lucqov qul quyğan ide. Yaña mäktäpneñ proyıqtı da xäzer. Läkin byuroqrat basqıçlar yaña mäktäp tözeleşen haman kiçekterep kilä. Başta mäktäp işeğäldında bik zatlı ağaçlar üsä, anı kisärgä yaramıy digännär. Axırda ul ağaçlarnıñ ğädi öräñge buluları da açıqlanğan. Annan soñ tağı baytaq qına säbäp tapqannar. Xäzer inde şuşı binanı öleşçä üzgärtergä kiräk bulaçaq digän qarar çıqqan. Mäktäp direktorı ul öleşçä üzgäreşne haman añlap betergänem yuq, inde yaña bina tözeleşe 2006 yılda başlanaçaq dip belderdelär dide. Şulay itep, bu mäktäptä uqırğa teläwçelär küp bulsa, sanitar normalar qısasında uqçılardan baş tartırğa mäcbürlär. Bıyıl mäktäp balaları barlığı 40 uquçı häm 7 uqıtuçı Anapada yal itkän. Yul çığımnarın da yal yortına yullamalar öçen dä aqçanı millätäşebez Äxmät Kamaletdinov tülägän. Ul çın tatar keşese, bez barıbız da añar räxmätle. Şundıy yalğa ul bezne ikençe yıl rättät cibärä inde dide mäktäp direktorı. Däresleklärne dä üz aqçalarıbızğa alabız di, Lemma Girfanowa. Tatarstannı da buşqa däresleklär sorap borçıysıbız kilmi. Çönki yärdämçelärebez dä bar, matdi yaq ta nığıp kilä dide ul. Bıyıl 1186 nçı mäktäpne tämamlağan 10 uquçı unısı da yuğarı uqu yortlarına uqırğa kerä alğan. Mäktäp şundıy uñışlar häm tözeleş mäşäqätläre belän yäşi.


text:
Büyük Süyren (şimdiki adı Tankovoye) köyü Bağçasaray rayonınıñ şimalinde yerleşken, Belbek vadiysiniñ dağ qısmınıñ başında.
Büyük Süyren köyüniñ yanında Qırım yarımadasınıñ eñ tolu suvlu Belbek özeni aqa. O, Qırım dağlarınıñ içki sırasında Büyük dereni kesti. Onıñ keñligi 300 metr, 70 metrlik divarları ise kireçtaş, qum taşı ve mergeldendir.
Tarihçiler deyler ki, milâttan soñ II asır soñunda - III asır başında bu köyniñ yerinde büyük sarmat qasabası bar edi. 1975 senesi Belbek vadiysiniñ 100 gektarlıq topraqları “Belbek kanyonı” qoruğı, dep ilân etildi.
Büyük Süyren - Belbek vadiysinde Qırım köyü (süret toplamı)
Büyük Süyren (şimdiki adı Tankovoye) köyü Bağçasaray rayonınıñ şimalinde yerleşken, Belbek vadiysiniñ dağ qısmınıñ başında.


text:
"Qabul xalıqara aêrportın tiz arada açu öçen Katar häm Törkiyä belän bergä êşlibez"
Amerika Quşma Ştatları däwlät särqätibe Antoni Blinken bu xaqta matbuğat oçraşuında belderde
Amerika Quşma Ştatları däwlät särqätibe Antoni Blinken Äfganstan başqalası Qabuldağı Xamid Karzai xalıqara aêroportın tiz arada açu häm başqalanı ayaqqa bastıru öçen Katar häm Törkiyä belän êşläwlären belderde.
Ul bu xaqta matbuğat oçraşuında citkerde.
Blinken ileneň Äfganstan missiyäse êşçänlekläreneň Katar başqalası Doxadan däwam itüen äytte.
Ul atna azağında biredä bulaçağın häm bu şähärgä êvakuaśiyälängän äfgannar belän oçraşaçağın belderde.
AQŞ däwlät särqätbe äytep uzğança, ul Doxadan soň Germaniya başqalası Berlinğa baraçaq, anda 20 ilneň tışqı êşlär ministrları belän Äfganstan temalı cıyılış uzdıraçaq.
Bäyläneşle xäbärlär
İlçeleklärgä xaywan küzläre cibärelde
Ukrainanıñ Awrupadağı qayber ilçeleklärenä qanlı paketlar kilä


text:
Mamont kötüe tabıldı
Aêroport tözegändä mamont kötüe qaldıqları kilep çıqtı
Meksika başqalası Mexikoda yaña aêroport tözeleş mäydanında mamont qaldıqları tabıldı. Söyäklärneñ ber genä tügel, 60tan artıq xaywannıqı buluı belderelä. Bu xaqta nemeś matbuğat çarası “Deutsche Welle” xäbär itä.
Tabıldıqlar Felip Andjeles aêroportı tözeleşe barışında kilep çığa. Meksika milli antropologiyä häm tarix institutınnan belderülärençä, mamont qaldıqları 15 meñ yıllıq. Alarnıñ Kolumbiyä mamontı törenä qarawı farazlana.
Qazınular waqıtında, monnan tış, bizon, döyä, at, keşe söyäkläre häm törle êşlänmälär tabıldı
Bäyläneşle xäbärlär
Twitter bloklanğan akkauntlarnı aça başladı
Twitter, idarägä Mask kilgännän soñ, AQŞnıñ êlekkege ilbaşı Donal’d Tramp, kongress äğ’zası Mardjori Taylor Grin, rêpçı Kan’ye Uêst häm monnan alda bloklanğan başqa qayber akkauntlarnı açqan ide inde


text:
Türkiyädä Bötendön’ya küçmä xalıqlar uyınnarı başlana
Koronavirus kizüe säbäple çara 2 yılğa kiçekterelde
Bügen Türkiyäneñ İznik töbägendä Bötendön’ya küçmä xalıqlar uyınnarı başlana. Anı Bötendön’ya êtnosport konfederaśiyäse inde 4nçe tapqır oyıştıra. Berençese Qırğızstan ilbaşı Almazbek Atambayev citäkçelegendä 2014nçe yılda Çolpon Ata qalasında Issıq kül buyında uzğan ide. Yarışlarda 10 êtnosport töre buyınça köç sınaştılar.
Berençese uñışlı çıqqannan soñ, Qırğızstan 2016nçı häm 2018nçe yıllarda uyınnarnıñ ikençese häm öçençesen dä uzdırdı.
Xalıqara populyarlıq qazanğan yarışlarnıñ dürtençese 2020nçe yılda Türkiyädä uzarğa tiyeş ide. Koronavirus kizüe säbäple çara 2 yılğa kiçekterelde. Ul 29nçı sentyabr’dän 2nçe oktyabr’gä qadär İzniktä maxsus äzerlängän mäydanda uza.
Uyınnarğa 102 ildän 3 meñnän artıq sportçı kilüe kötelä. Türkiyä waqıtı belän kiçke säğat’ 7dä başlanaçaq açılışta ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan da qatnaşa.
Sport törlärenä kilgändä, alarnıñ 2se atlı, 3se uqçılıq belän bäyle, 8e isä köräş. Süz uñayınnan, aralarında tatar köräşe dä bar.
Uyınnarda sport qına tügel, mädäni çaralar da urın ala. İznik küle yarında tabiğat’ häm tarix bergä ürelgän mäydanda aşaw-êçü urınnarı, tradiśion qul êşlärennän êtno-bazar, säxnä, uqçılıqqa öyrätü, at menü mäydançığı bulaçaq.
Teläwçelär yänäşädäge lager’ häm karavan-parklarda quna ala.
Bäyläneşle xäbärlär
İstanbulğa üktäbrdä kilgän turist sanı artqan
İstanbulğa üktäbr’ ayında kilgän turist sanı, uzğan yılnıñ şuşı uq çorına qarağanda 37%qa artıp, 1 million 584 meñ 692 buldı
“TRT World Citizen" büläkläre tapşırıldı
İstanbulda oyıştırılğan tantanada TRT ğomüm mödire çığış yasadı
Quyı tänle futbolçılarnı sośial’ mediada mısqıllıylar
Śifrlı dön’yada näfrät belän köräşü üzäge ütkärgän tikşerenü futbolçılarnıñ mısqıllaw êçtälekle bik küp tvit aluın açıqladı


text:
Rusiyeniñ Qırımdaki FSB idaresi oktâbrniñ 18-nde qırımtatar faili Suleyman Kadırovqa onıñ qabaatnamesini taqdim etken. Rus taqiqatı Kadırovnı, Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 280.1 mad. 2-nci qısımı esasında qabaatlay – «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq içün halq ögünde yapılğan çağıruvlar». Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Aleksey Ladin bildirdi.
«Bu davanıñ hususiyeti – bu dava bir yıl evelsi – 2016 senesi oktâbrniñ 11-nde açılğan edi. Adliyeviy ceetten bütün iddialarnıñ delil ve easasları şekilsizdir. Davanıñ malümatlarında olğan ekspertizalarğa binayen, taqiqatnıñ Suleyman Kadırovqa ait olğanını tüşüngen şu repost ve izaatlarda bir de bir çağıruvlar mevcut degil. Olarda alğışlav, razılıq bildirüvi mevcut, amma çağıruvlar yoq. Kodeksniñ maddesi ise areketlerde çağıruvlar olmaq kereklini bildire», – dedi Ladin.
O şunı da qayd etti ki, «taqiqatnıñ keyfiyetine» dair bir sıra sualler peyda ola.
Kadırovnıñ özü qabaatlarnı red ete.
2016 senesi oktâbrniñ 5-de Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatar faili Suleyman Kadırovnıñ evine tintüv keçirmege keldi. Tintüv vaqtında bilgisayar ve telefon alındı. Tintüv qadı Rodionovnıñ Rusiye Federatsiyası sıñırlarını tanımamaq ve «Asker» qırımtatar batalyonına qoltutmaq çağıruvlarını ögrenmek Qararı esasında keçirilgen.
2016 senesi oktâbrniñ 11-de Suleyman Kadırovğa qarşı «separatizm» esasında cinaiy dava başlatıldı.
2017 senesi aprel ayındaqırımlı fail ve uquq qorçalayıcı Suleyman Kadırov, o, ekstremistler cedveline kirsetilgeni aqqında beyan etti.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket faalleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi (MİD) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi


text:
«Ükümetniñ» matbuat hızmeti S. Aksönovnıñ bu fikirini bildirdi: «Qırım imayesi tertip nizamnı temin ete ve ileride de bu yöñelişte çalışacaq. Onıñ faydası pek büyük, post turğan yerde bulunıp, tehnikanı teşkermege yardım eteler. Qırım imayesi qanun bozuluvlarnıñ 50 fayızını toqtata bildi. Kimdir begense de, begenmese de, amma, bu teşkilât çalışacaq».
İyül ayında Rusiye devlet dumasında «Rusiye Federatsiyasında tertip nizamını cemaat vekilleri de temin ete bilecekleri aqqında» qanun işke tüşürilecek ve yerli akimiyetke er kesni idare etmege aq berecek. Qırımda bu işni «şan-şüret» qazanğan imaye vekiilerine işandıracaqlar.


text:
Bügin, 7 säuirde Qazaqstan parlamentiniñ tömengi palatası, mäjilis şeteldikterge jer satuğa jäne jalğa beruge tıyım saludı qarastıratın "Qazaqstan Respublikasınıñ keybir zañnamalıq aktilerine jer qatınastarı mäseleleri boyınşa özgerister men tolıqtıru engizu turalı" dep atalğan qwjattı maqwldadı.
Mäjilis alğaşqı oqılımda maqwldağan zañ jobasına say, auıl şaruaşılığı jerlerin şeteldikterge jäne şeteldik kompaniyalarğa, şetel azamattarınıñ ülesi bar qazaqstandıq kompaniyalarğa, azamattığı joq adamdarğa, halıqaralıq ğılımi ortalıqtarğa jäne qandastarğa beruge tolıq tıyım salu közdelgen.
Mäjiliste osı zañ jobasına baylanıstı bayandama jasağan auıl şaruaşılığı ministri Saparhan Omarovtıñ sözinşe, 2016 jılğı 1 şildege deyin, yağni jerdi şeteldikterge jalğa beru jaylı bapqa moratoriy engizilgenge deyin jalğa berilip qoyğan auıl şaruaşılığı maqsatındağı jer uçaskeleri jalğa beru merzimi ayaqtalğanda qaytadan memleket menşigine ötedi.
Omarovtıñ aytuına qarğanda, qazir 74,4 mıñ gektar auıl şaruaşılığı jeri 7 birikken käsiporınğa, 18,5 mıñ gektar jer eki şeteldik zañdı twlğağa moratoriy engizilgenge deyin jalğa berilgen. Olardıñ jalğa alu merzimi 2022 jıldan 2025 jılğa deyin.
Ministr bayandamasında şetelden kelgen wltı qazaqtarğa jer qay kezde jalğa beriletinine de toqtaldı.
"Olar jeke qosalqı şaruşılığı, bau-baqşa jäne sayajay qwrılısı üşin jer uçaskesin ala aladı, auıl şaruaşılığı jerlerin Qazaqstan azamattığın alğannan keyin ğana jalğa aluğa mümkindigi bar" dedi Omarov.


text:
Bügin, 1 şildede Almatıda The Qazaq Times-qa swhbat bereyin dep twrğan sätinde belgisiz adamdar küştep alıp ketken oppoziciyalıq sayasatker Jasaral Quanışalin qolı sınıp, auruhanağa jetkizildi. Bwl turalı redakciyamızğa sayasatkerdiñ äyeli Ayswlu Qadırbaeva habarladı.
Onıñ aytuına qarağanda, küyeuin Almatıdağı auruhanalardıñ birine jetkizgen. Sayasatkerdiñ sausağı sınıp, qan qısımı köterilip ketken. Oğan bwl aqparattı küyeuiniñ özi medbikeniñ telefonımen habarlasıp aytqan.
"The Qazaq Times" tilşisi sayasatker jetkizildi degen Qazıbek bi köşesinde ornalasqan qalalıq jedel şwğıl kömek körsetu auruhanasına barıp, mäseleniñ jay-japsarın bilmek bolğan. Biraq kireberiste twrğan medbike Jasaral Quanışalinge baylanıstı aqparattı jurnalisterge tek bölim meñgeruşisi Jänibek Ahmetwlı beretinin ayttı. Keyinnen Ahmetwlınıñ sayasatkerge baylanıstı eşqanday aqparat bere almaytının jetkizdi.


text:
Aqmescitte Rusiye kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesiniñ binası ögünde tutulğan qırımtatar faallerine qoltutmağa kelgen insanlar toplaştı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildire.
Qırımlılarnıñ balaları ve ömür arqadaşları qollarında «Bizler – Qırım birdemligimiz» ve «166 balağa babasını qaytarıñız» yazuvlı şiarlarını tuttı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne.
Tafsilâtlıca – Qırım.Aqiqatnıñ fotoresimlerinde. (Foto: Qırım birdemligi)


text:
Fatiha suresi
Fatiha (arapça الفاتحة — al-fatiḥa "açqan") - Qurannıñ birinci suresi.
Mudassir suresinden soñ Mekkede engen, 7 ayettir.
Qurannıñ ilk suresi olğanı içün, açış yapqan, açqan manasına köre "Fatiha" denilgen. Diger adları şular: Büyük Kitap manasına köre "Ummu'l-Kitap", dinniñ esaslarını tamamlayıcı manasına köre "el-Esas", baş mevzuları manasına köre İslâmnı añlatqanı içün "el-Vafiye" ve "el-Kâfiye", ilk olaraq engen yedi ayet manasına köre, "es-Sebu'l Mesaniy", bir çoq sırlarnı taşığanı içün "el-Kenz".
Peyğamber Muhammed aytı ki: "Fatihanı oqumağannıñ namazı olmaz" buyurğanlar. Manasınıñ itibarı ile Fatiha eñ büyük dua ve munacattır. Qulluqnıñ yalıñız Allahqa yapılacağı, yardımnıñ yalıñız Allahtan kelecegi, doğru yolda yürmekniñ de, doğru yoldan sapıluvnıñ da Allahnıñ iradesine bağlı olğanı, çünki hayır ve şerrni yaratqan da Allah olğanı hususlar bu surede öz ifadesini tapqandır.
Quran insaniyetke doğru yolnı köstermek içün endirilgen. Qurannıñ içine alğan hususları, baş mevzularınen Fatihada mevcuttır. Zira, Fatihada cevmege, tazimge ve ibadetke lâyıq tek bir Allahnıñ barlığı, Onıñ akimiyeti, Ondan başqa tayanılacaq bir küç olmağanı añlatıla ve doğru yolda yürmek, eyi insan olmaq tileginde bulunıla.
- 1. بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
- Bismi l-Lâ̄hi r-Raḥmāni r-Raḥīm
- Rahman ve rahim olğan Allahnıñ adınen.
- 2. ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلْعَٰلَمِينَ
- al-Ḥamdu li-Llâ̄hi Rabbi l-‘ālâmīn
- Hamd (maqtav ve maqtalmaq) alemlerniñ Rabbi Allahqa aittir.
- 3. ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
- ar-Raḥmāni r-Raḥīm
- O rahmandır ve rahimdir.
- 4. مَٰلِكِ يَوْمِ ٱلدِّينِ
- Māliki yawmi d-dīn
- Ceza kününiñ saibidir.
- 5. إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ
- İyyaka na‘budu va-iyyaka nasta‘īn
- (Rabbimiz!) Yalıñız Saña qullıq etermiz ve yalıñız Senden medet ümüt etermiz.
- 6. ٱهْدِنَا ٱلصِّرَٰطَ ٱلْمُسْتَقِيمَ
- İhdinā ṣ-ṣirāṭa l-mustaqīm
- Bizge doğru yolla köster(doğru yollanen yolla)
- 7. صِرَٰطَ ٱلَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ ٱلْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا ٱلضَّآلِّينَ
- Ṣirāṭa l-lâzīna an‘amta ‘alâyhim ğayri l-mağḍūbi ‘alâyhim wa-lâ ḍ-ḍāllīn
- Özlerine lütf ve ikram etken kimseleriñniñ yolunı; ğadapqa oğrağanlarnıñ ve sapqanlarnıñ yolunı degil


text:
Qırım Müendislik ve Pedagogika Universiteti 25 Yıllığını Hayırlay
Qırım Müendislik ve Pedagogika Universiteti, QMPU 25 yıllığını hayırlay.
Aqmescit şeerindeki universitetlerden biridir. Universitet Qırım içün pedagogika, müendislik ve ilim saasında mütehassıslar yetiştire.
Universitet Qırım Muhtar Cumhuriyeti Nazirler Şurasınıñ emri ile 1993 senesinde quruldı ve 1994 senesinde aliy oquv faaliyetlerini başladı. Universitetniñ qurucısı Prof. Dr. Fevzi Yaqubov ilk ünivesitet rektorlıqnı devam ettirdı. Bugün uzaqtan oquğanlar ile beraber universitette 7 biñden ziyade talebe tasil ala. Derslerni 300 ziyade alim keçire.
Ünivesitet Rektorlıqnı Doç. Dr. Cengiz Yaqubov devam ettire.


text:
Rusiye advokatı Nikolay Polozovnıñ fikirince, Qırım işğal altında qalğance Rusiye ve Ukraina arasında tutulğan şahıslarnı deñişim esnası soñsuz ola bile. Advokatnıñ qayd etkenine köre, yarımadada «yañı insanlar tutula ve apiske alına».
«Ukrainağa teslim etilgen siyasiy mabüs vatandaşlarnıñ sayısına baqmadan, Rusiye bu deñişim fondunı toldurmaq içün bütün imkânlarğa saip. Bugün 34 insannı berseler, yarın daa 60 kişini apiske ala bileler. Böyle olsa, bunıñ soñu olmaycaq», – dep ayttı o, Qırım.Aqiqatqa.
Polozovnıñ hatırlatqanına köre, sentâbrde olğan deñişimden soñ işğal etilgen Qırımda Rusiye quvetçileri eñ az dört Ukraina vatandaşını tuttı.
Onıñ qayd etkenine köre, prezident Volodımır Zelenskıynıñ Ofisi deñişim cedvellerini «sert bir gizlilik rejiminde» tasdıqlay.
«Elbette, zapt etilgen bütün Ukraina vatandaşlarınıñ Rusiye apishanelerinden Ukrainağa teslim etilmesini isteyim. Rusiye akimiyeti buña qarşılıq olaraq ne istey eken? Eñ büyük problem budır», – dep qayd etti advokat. Onıñ bildirgenine köre, Ukrainada olğan deñişim fondu eksile.
Daa evel Polozov Qırım.Aqiqatqa izaat berip, «Hizb ut-Tahrir davaları» boyunca Rusiye apishanelerinde tutulğan qırımtatarlarnıñ azat etilüvi ancaq Rusiye tarafı reberliginiñ siyasiy iradesi ve menfaatlarına bağlı, dedi. O, bu qırımlılarnı deñişim vaziyeti qıyın olğanını tanıdı.
Denisova, Rusiyede apiste tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısını aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, olardan 80-den çoqu – qırımtatarlardır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar.
Deñişimni beklegen qırımlılarnıñ ekseriyeti – qırımtatarlar, olar bir sıra davalarnıñ, hususan «Hizb ut-Tahrir», «Tebliğ Cemaatı» davalarınıñ (Rusiyede yasaqlanğan, amma Ukrainada yasağı olmağan teşkilâtlar) mabüsleri ola. Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Bu davalarnıñ mabüsleri – din kütken musulmanlardır.
Rusiye kontrolindeki işğal etilgen Qırımnıñ insan aqları vekâletlisi Larisa Opanasük, Ukraina quvetçileri 41 qırımlını apiste tuta, dep bildirdi.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
Tünevin Rusiyede, resmiy malümatqa köre, koronavirus infektsiyasından 188 adam vefat etti - bu bütün epidemiya vaqtında eñ yüksek köstergiçlerden birisi ve soñki ayda eñ yüksek köstergiçtir. 20 adam Moskovada, 50-den ziyade adam Sankt-Peterburgda vefat etti, bildire Azatlıq Radiosı.
Ölgenlerniñ umumiy sayısı 9 biñge yaqınlaştı.
Tünevin umumen 6852 yañı adise qayd etildi. 9 biñden ziyade adam yahşı oldı.
Qırımda iyün 26-sında COVID-19 hastalığı sebebinden bir adam vefat etti, infektsiyadan ölgen adamlarnıñ sayısı 26-ğa keldi.
yün 26-sında Qırımda eki yañı koronavirus adisesini qayd ettiler.
Hatırlatamız, iyün 25-inde işğal etilgen Qırımda altı yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bügin, 5 qañtarda respublikalıq «Egemen Qazaqstan» memlekettik basılımında prezident Toqaev «Täuelsizdik bärinen qımbat» degen taqırıpta kölemdi maqalasın jariyaladı. Onda eldegi jağday, tarih, jastar jäne bolaşaq bağdar turalı pikiri toptastırılğan.
Maqalada Toqaev tanımındağı egemendiktiñ üş tağanınıñ biri – jer (til jäne birlik) taqırıbı turalı oy qozğalğan. Täuelsizdik küni qarsañındağı Resey deputattarınıñ Qazaqstan jeri turalı daulı pikirlerine jauap türinde şekara jöninde «eşkim daulasa almaytının» aytadı.
«Babalardan mwra bolğan qasietti jerimiz – eñ bastı baylığımız. Qazaqqa osınau wlan-ğayır aumaqtı sırttan eşkim sıyğa tartqan joq. Bügingi tarihımız 1991 jılmen nemese 1936 jılmen ölşenbeydi. Halqımız Qazaq handığı kezinde de, odan arğı Altın Orda, Türik qağanatı, Ğwn, Saq däuirinde de osı jerde ömir sürgen, ösip-öngen. Qısqaşa aytqanda, wlttıq tarihımızdıñ tereñ tamırları köne zamannıñ özeginde jatır», – degen ol şekara sızığın resmi türde halıqaralıq şartpen belgileu keyinnen qalıptasqanın eskertedi.
İlgeride qazirgidey delimitaciya, demarkaciya wğımdarı bolmağanının aytadı. Prezidenttiñ pikirinşe, «tarihpen sayasatkerler emes, tarihşılar aynalısuı kerek».
«...Aumaqtıq twtastığımızğa kümän keltirip, tatu körşilik qatınastarğa sına qaqqısı keletin keybir şetel azamattarınıñ arandatuşılıq is-äreketterine resmi jäne qoğamdıq deñgeyde toytarıs bere otırıp, ağartuşılıq jwmıstarın wstamdılıqpen jürgizgen jön. Biz wlttıq müddeni aspen de, taspen de qorğauğa dayın boluımız qajettigin tağı da basa aytqım keledi», – deydi ol.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar avgustnıñ 17-nde qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge cevap berdi. O buña devam etken «qorqutuv siyaseti» dedi.
«İşğalciler Qırımda qorqutuv ve taqip siyasetini devam ete. Sabadan qırımtatarlarnıñ evlerinde bir sıra tintüv keçirildi. Al-azırda eñ azından 5 kişi yaqalandı», – dep yazdı o.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ faalleri, avgustnıñ 17-nde saba qırımtatrlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerden soñ beş insan yaqalanğanını bildireler.
Aqyarnıñ Nahimov rayonında FSB hadimleri Rustem Murasov ve Rustem Tairov, Aqyarnıñ Balıqlava rayonında Cebbar Bekirov, Bağçasaray rayonında Zaur Abdullayev, Aqmescit rayonında Raif Fevziyevni yaqaladı.
Faallerniñ malümatına köre, Cebbar Bekirov, Zaur Abdullayev ve Rustem Tairovnıñ evlerinde tintüvler Aqyarnnı Lenino rayon mahkemesiniñ qararı ile keçirildi.
Raif Fevziyevniñ evinde keçirilgen tintüvge avdokat Edem Semedlâyevni yibermegenler. Advokatnıñ malümatına köre, imam Rusiye CQ 205.5 maddesine binaen qabaatlana.
Qırımdaki Rusiye qanınun qoruyıcı organlarnı vaziyetni tefsir etmeyler.


text:
Rusiyeli milliarder, «Alfa-bank» qurucısı Mihail Fridman Ukraina ile cenk başlağanından ve oña qarşı sanktsiyalar kirsetilgeninden berli ilk sefer Bloomberg Businessweek neşirine intervyü berdi.
Fridman Rusiye iş adamlarına qarşı ğarbiy sıñırlavlarnı mantıqsız dep adlandırdı. Oligarhnıñ fikirince, Avropa, iş adamlarınıñ Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Ukrainada cenk areketlerini başlatmaq qararına tesir ete bilecegini tüşüngeni yañlış ola.
Neşir, Fridman «hucur alğa» oğradı, dep yaza. Sanktsiyalar kirsetilgeniniñ ertesi künü Londonda yaşağan milliarder bank kartı çalışmağanını kördi. Esapları blok etilgen soñ Fridman paranı qullanuv iznini almaq içün Britaniya ükümetine muracaat etmeli. London milliarderniñ eki buçuq biñ funtlıq masraflarını sıñırlaması mümkün, dep qayd ete Bloomberg Businessweek.
Fridmannıñ aytqanına köre, o, kiçik masraflar meselesini, hususan temizlikçi hızmeti meselesini bile al etmege tırışa. Rusiye iş adamı böyle meselelerniñ çezilüvini beklemedi, dep ayttı.
Fridmannıñ İsrail vatandaşlığı bar, amma anda evi yoq. İş adamı onı satın alamay, çünki esapları blok etildi. Milliarderniñ qayd etkenine köre, bu problemler Ukrainada olğanlarğa baqqanda «iç bir şeydir», dep qayd etti.
Bundan ğayrı, Fridman, ğarbiy şirketlernen olğan ortaqlığı sayesinde sanktsiyalardan qorunmağa ümüt etken edi, amma olmadı. «Yaşamağa nasıl devam etecem bilmeyim», – dep bildire milliarderniñ aytqanlarını Bloomberg Businessweek.
Ukrainağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrainağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d1lynpf6ndesae.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırım ve Aqyar şeeri ile beraber halqara seviyede tanılğan sıñırlarda Ukrayina suverenitetiniñ ve topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenilmesi Rusiye ile aytışmalar vaqtında şart olmalı. Bunıñ aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ beyanatında yazıla.
Meclis, "Rusiye-Ukrayina cenkiniñ 2014 senesi fevralniñ 20-nden" Qırımnıñ işğali ve ilhaqından başlanğanına diqqat çekti.
Qırımtatar Milliy Meclisinde Rusiye ile aytışmalarda Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ prioritetler ile bağlı fikirlerinen razı olğanını bildirdiler. O, daa evel, Ukrayinağa cenkniñ bitmesi, telükesizilk kefaletleri, suverenitet, topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenilmesi kerek olğanını aytqan edi.
"Rusiye Federatsiyasınıñ Ukrayina devletine qarşı şefqatsızlığı ve arsızlığı ile XXI asırnıñ tarihında misli olmağan tecavuzı 23-nci kün devam ete. Er bir kün silâsız adamlar, şu cümleden qadınlar ve balalar öle. Qırımtatar Milliy Meclisi, sırasında doğma Qırımlılar da olğan Ukrayina silâlı quvetlerine öz minnetdarlığını ve sayğısını bildire. Qırım Ukrayinadır! Ukrayinağa şan-şerefler!", - dep yazıla bildirmede.
Fevralniñ 24-nde saba saat 5-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ «muracaatından» soñ Donbasta «mahsus operatsiya» başlatqanını ilân etti. Bundan soñ Kyiv, Harkiv, Odesa, Kramatorsk, Berdânskta patlav ve raketa darbeleri aqqında haber etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy umumiy seferberlik buyruğını imzaladı. Ğarp memleketleri Ukrainağa yapılğan ücüm sebebinden Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnı qullanıp başladı.
Doğrudan ücümge baqmadan, Kreml Ukraina işğali niyetini inkâr ete. Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire.
Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire. Başta Rusiye arbiyleri ölgenini inkâr ettiler. Amma fevralniñ 27-nde Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirliginiñ resmiy vekili İgor Konaşenkov Ukrainada ölgen ve yaralanğan Rusiye askerleri bar, dep ayttı. Sayısını aytmadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırım uquqimaye gruppası martnıñ 18-nde yarımadada qomşu Rusiye prezidenti saylâvlarınen alâqalı olaraq qırımlılarğa yapılğan tazyıqnın bir qaç faktını qayd etken. Bu aqta gruppanıñ saytında haber etilmekte.
QUG malümatına köre, Qırımnıñ «Qartlar ve saqatlar Oktâbrskiy pansionatı»nıñ reberleri saylâvlarğa barmağan qırımtatar hadimlerini işten boşatacağınen qorquzğan.
«QUGniñ diger bir menbası, Qırım mektepleriniñ birinde ana-baba toplaşuvı keçirilecegi aqqında haber etilgen ve anda mektep müdiri ocalarnıñ epsine saylâvlarnen bağlı resim sergisi keçirmekni avale etken. Ağzaviy buyruqnen müdir bütün ocalarnı saylâvlarda iştirak etmege zorlağan. Qırımnıñ diger mekteplerinden birinde balalarnı Rusiye prezidentiniñ saylâvlarınen bağlı plakatlar sızmağa mecbur ete ekenler. Bu aqta eki ayrı sınıfnıñ farqlı menbaları haber etken. Balalarnı yarışta iştirak etecekleri aqqındaki malümatnı kündeliklerine yazmağa mecbur etkenler. Yarış içün sızılğan resim martnıñ 13-ne qadar mektepke ketirilmeli eken», – denilmekte haberde.
Qırım uquqimaye gruppasınıñ yolbaşçısı Olga Skripnik yarımadanıñ Kreml nezareti altındaki akimiyetiniñ bu areketlerini qabul etilmez ve qanunsız areketler dep adlandıra.
«Yarımadada saylâvlarnı teşkil etken Rusiye akimiyeti bir daa halqara mecburiyetlerni inkâr ete. Qırımtatarlarnıñ saylâvlarda iştirak etmege red etkenleri içün işten boşatılacağınen qorquzılğanı, olarnıñ ictimaiy ve iqtisadiy uquqlarınıñ qaba bir şekilde bozıluvı, aynı zamanda etnik hususiyetine köre aşalanuv sayıla. Mektep talebeleriniñ er angi bir siyasiy teşviqatta iştirak etüvi, Rusiye qanunlarını köre bile qanunnıñ qaba bozıluvı sayıla. Qırımda Rusiye prezidentiniñ saylâvları içün insanlarnıñ mecbur etilüvinen bağlı iç bir areketlerniñ qabul etilmesi mümkün degil ve olar deral toqtatılmalıdır», – dep bayan etti Skripnik.
Qırımtatar halqınıñ Milliy Meclisi martnıñ 12-nde öz muracaatını bildirerek, qırımtatarlarnı ilhaq etilgen Qırımda keçirilecek Rusiye prezidentiniñ saylâvlarında iştirak etmemege.
Rusiye prezidenti saylavlarınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırım ilhaqınıñ yıllığı qayd etilgen künge tayın etildi.
Martnıñ 1-nde Yuqarı Rada BMT Telükesizlik Şurası ve Baş Assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini Qırımda Rusiye saylavlarınıñ qanuniyligini tanımamağa çağırdı.


text:
Ukrainada 266 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildire Ukraina Sağlıq nazirligi.
Aprelniñ 12-si sabasına qadar 2777 COVID-19 hastası qayd etildi. 89 hasta tüzeldi, 83 hasta vefat etti, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Nazirlik qayd etkenine köre, işğal etilgen Qırım ve Aqyar malümatı yoq.
Johns Hopkins Universiteti yanındaki Sistem tedqiqleri merkeziniñ malümatına köre, dünyada 1 777666 koronavirus hastası qayd etildi. 404372 insan tüzelip yahşı oldı, 108867 hasta vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Şilde ayınıñ alğaşqı jartısında koronavirus epidemiyası osı künge deyin tirkelmegen deñgeyde örşidi. Nebäri eki aptada 60 mıñğa tayau adam auırdı. Qazir onıñ 53 mıñğa juığı (KVI+ boyınşa 51 895, KVI- boyınşa 1629) emdelip jatır.
DenMin deregine qarağanda, emdelip jatqan 52 895 nauqastıñ 16,5 mıñnan astamı auruhanada, 36 mıñı ambulatorlıq baqılauda. Epidahualdı saraptau matricasında 13 öñir qızıl, eki oblıs sarı aymaqqa engen.
Jıl bastalğalı 340 mıñnan astam adam koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqan. Qañtarda 34 mıñ, aqpanda 27 mıñ adam auırdı. Köktem şığa naurız ayında 34 mıñğa jetip, qayta ekpindegen indet üşinşi tolqınğa wlastı. Säuirde 78 mıñnan jäne mamırda 67 mıñnan asa adam sırqattandı. Jaz kele mausımda birşama sayabırsıp, täuligine ortaşa eseppen 1300-dey jağday tirkelip jattı. Alayda şildege qaray bıltırğı scenariy qaytalandı. Infekciya jwqqandar kürt köbeyip, bıltırğıday jelide qazanama jii jazıla bastadı. Bilik ekpe aludı mindetteudiñ tura-janama şaraların qolğa aldı. Şildeniñ ekinşi dekadası barısında künde rekord. Bwrın-soñdı resmi esepte körsetilmegen cifrlar kün sayın boylatpay ösip baradı.
Densaulıq saqtau ministri Aleksey Coydıñ apta ortasındağı sözine qarağanda, bwl – äli bası. Ol 14 şildede jariyalağan boljamında «del'tay ştamınıñ taraluı epidjağdayğa aytarlıqtay äser etip otırğanın mälimdedi. Törtinşi tolqınnıñ şarıqtau şegi tamız ayında ötedi delingen jañarğan boljamda. Jağımsız scenariy boyınşa, şilde-qırküyek aylarında 400 mıñ adam virus jwqtıradı. Jağday şınayı scenariyde örbise, 355 mıñ adam jäne jağımdı nwsqada damır bolsa, onda küzdiñ alğaşqı ayına deyingi aralıqta 330 mıñ adam sırqattanuı mümkin desedi. İndet örşigen tamız ayında üş nwsqa arasında täuligine 5-6 mıñ nauqas anıqtalauı ıqtimal. Degenmen qazirdiñ özinde künine 5 mıñnan asa adamnan PTR sınaması oñ körsetip jatır.
Pandemiya jariyalanğannan beri düniejüziniñ bir bölşegi Qazaqstanda (bıltır 13 naurızdan) 541 mıñ adam (KVI+ 483 mıñ, KVI- 58 mıñ) auırdı. Osılayşa elulikke enuden dämeli toğızınşı aymaq auruşañdıq körsetkişi boyınşa, älemde Worldometers derekqorı, Djons Hopkins universiteti jäne DDSW tizimindegi 221 el men aymaqtıñ arasında 44-orındı birneşe ay twraq etip keledi.
Al ölim esebin aşıñqırasaq, jalpı virus jwqqandardan 10 808 adam (KVI+ / U07.1 – 4909, KVI- / U07.2 – 3532, ilespe aurulardan – 2367) qaytıs bolğan. Alayda Qazaqstan biligi boyınan koronavirus tabılsa da, basqa aurulardıñ sebebinen qaytıs boldı delingenderdi jalpı statistikağa engizbeydi. Bwğan qarsı sarapşılardıñ sözine qarağanda, koronavirustıñ janama äserinen qaytqandardıñ jartısınan astamınıñ sebebi qan aynalımı jüyesiniñ auruları bolğandıqtan, oğan infekciya dert qozdıruşı faktor retinde ölimge äkep soqtırğan.
Bıltırğı «mausım-şilde qırğını» biıl «şilde-tamızğa» jılıstağanday. Elde auırıp jatqandar köp. Bilik mwnıñ sebebin ündiktandıq del'ta ştamınıñ keñirek taraluımen baylanıstıradı.


text:
Cenk vaziyeti devamında Ukrainağa 1616 rusiyelini kirsetmediler.
Bu aqta İşki İşler Nazirliginiñ birinci muavini Sergey Yarovoy bildirdi.
“Cenk vaziyetiniñ ilân etilmesinden başlap, Ukraina toprağına 1616 Rusiye vatandaşına kirmek ruhseti berilmedi, şu cümleden 866 kişi - cenk vaziyeti ükümsürgen vilâyetlerde”, - dep inceledi Yarovoy, yaza Radio Svoboda.
Bundan ğayrı, o, rusiye tarafı 351 Ukraina vatandaşını kirsetmegenini de qoştı
Dekabr 26-sında Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye tecavuzından bir sıra vilâyette ilân etilgen 30 künlük cenk vaziyetini şimdilik devam etmemek qararını aldı.
Ukraina Yuqarı Radası, noyabr 26-sında aqşam bir sıra vilayette Azaq ve Qara deñizleriniñ içki suvlarında cenk vaziyetini ilân etti.
Cenk vaziyeti 10 vilâyette ilân etile. Bu -Vinnitsa, Lugansk, Mıkolayiv, Odessa, Sumı, Harkiv, Çerniğiv, Herson, Donetsk, Zaporijjâ vilâyetleri ve Azaq ve Qara deñizleriniñ içki suvları.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi 24 Ukraina deñizcisini 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiske aldı. Keriç hastahanesinde bulunğan daa üç deñizcini Keriç şeer mahkemesi apiske aldı. Olar da 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiyeniñ FSBsi tarafından tutılğan Ukraina deñizcilerini cenk esiri olaraq tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve AQŞ tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Halqımızda mantarlarğa çeşit ad qoyğanlar. Yalıboyunda – peşta, Keriç yarımadasında – opopış-mamay, başqa yerlerde pirdiy, ferdişa, fitiça, şeytanqalpaq, şeytanqulaq degenler. Türkiyede Qırımdan icret etken qırımtatarlar oña öbek, dep aytalar.
Mantarlar em aşalğan, em aşalmağan soyları olğanını er bir insan bilmek kerek.
Qırımda aşalğan mantarlar çoq. Bunen beraber 25 çeşit mantar zeerli sayıla. Eñ zeerlisi – aqçil ağuv mantarı kobra yılannıñ zeeri kibi keskin. Lâkin bunı insan bir kereden duymay. Zerli mantarnı aşağan soñ, bu tek 15-20, bazıda 30 saattan belli ola, ekimler endi yardım etip olamay. Çünki onıñ zeerine qarşı ilâc yoq.
Mantarlar em çölde, em orman-dağda öseler. Ormanda olar çoqça. Mantar cıymağa isteseñiz, mıtlaqa olarnı bilmek kereksiz. Eger ne türlü mantar olğanını bilmeseñiz, yahşısı, onı üzmeñ. Olarnı türtmek, tepmek de olmaz, çünki onıñ tuhumçıqları (sporı) bile zeerli olmaq mümkün. Tiygen olsañız, qollarıñıznı sabunnen yuvuñız.
Aşalğan mantarlarnıñ arasında da havflı soyları bar. Bu bazı mantar çeşitleri ve zararlanğan, çürümege başlağan, qart, çoq turğan soylarıdır. Atta olarnı cıyğanda plastik savutqa, paketke qoyğan olsañız, olar bozulmaq mümkünler. Bundan ğayrı, mantarnı er kes aşap olamay. Bazı adamlarğa o kelişmey. Misal, yaş balalar, aşqazanı ağırtqan, mantarğa allergiyası olğan insanlar. Ekimler aytqanına köre, atta büyük adamğa künde 100 gramm mantar yete. Ziyadesi zarar, çünki ağırlıq ete bile.
Bazı insanlar zeerli, aşalmağan ya da aşalması havflı olğan mantarlarnı tanımaq içün böyle yapalar: soğan ve sarımsaq ile qaynatalar, mantar qaynağan suvğa kümüş qaşıq batıra ya da süt qoşalar. Ya da mantarnı sındırıp, onıñ qararmasını bekleyler.
Bazı adamlar mantarnı qurt, sulük aşasa, insanğa da aşamağa mümkün, dep tüşüneler. Bazı adamlar ise zeerli mantarnı sirkenen (uksus) qaynatsañ, onı aşamağa mümkün, dep belleyler. Bu doğru degil. Aqlıñızda tursun!
Zeerli, aşalmağan mantarnıñ damı aşalğan mantardan iç ayırılmay. O lezetli ve qoqusı yahşı olmaq mümkün. Çeşit sınavlar da faydasız. Onıñ içün eñ yahşısı, büyüklerden soramayıp, mantar cıymañ, aşamañız.
Er alda, mantar – çoq özgün ve meraqlıdır.
Mantar aşağan soñ qursaq bursa, yürek bılansa,
Qarınnıñ içini yuvmaq kerek.
Balalar, ana-babañızdan, qartana-qartbabañızdan mantarlarnıñ qırımtatar tilinde adlarını sorañız. Belki, bizim cedvelde olmağan soyu aqqında eşitirsiñiz. Bizim cedvelimizni toldurmağa yardım etiñiz.


text:
Qazaqstanda ötken täulikte koronavirus jwqqan 1319 anıqtaldı. Eki kün bwrınğı mälimet boyınşa, 123 adam koronavirus pnevmoniyasına şaldıqqan. 21 adam ..
Liviyadağı ahual boyınşa Berlin konferenciyası 23 mausımda ekinşi märte ötedi. Germaniya Sırtqı ister ministri Hayko Maas jäne BWW Bas hatşısı Antoniu..
Qıtaydıñ şığısındağı Czyansu provinciyasında 41 jastağı er adamnan qws twmauınıñ H10N3 ştamı anıqtaldı. Bwl auru adamğa alğaş ret jwğıp otır. Resmi m..
Resey men Belarus' odaqtas memleketiniñ qwrıluı Ukrainağa qauip töndiredi. «Frankfurter Allgemeine Zeitung» gazetine swhbat bergen Vladimir Zelenskiy ..
Qırğızstannıñ bwrınğı prem'er-ministri Ömirbek Babanov «Qwmtör» altın kenişine qatıstı jobanı jüzege asıru kezindegi jemqorlıq faktisi boyınşa wstaldı..


text:
Avgustnıñ 14-nde Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov, iyül ayında suvnıñ köterilmesi neticesinde Qırımda 4082 insan zarar körgen kibi tanılğan, 2 ölgen, 59 yaralanğan, dep bildiri Rusiye prezidentine.
Bu müddet içinde 4300 adam yardım istep muracaat etken, 2622 adamğa endi tezminat berilgen.
Aksönov, Putinge muracaat etip, suv taşqınlarından zarar körgenlerge yardım berilüv protsedurasını sadeleştirimek rica etti.
«244 adam mahkede dava açtı. Yaşağan yerleriniñ belgilenilmesi içün arizalarını azırlamağa yardım ettik. Daa 344 ariza azırlaymız. Er keske para berilecek, Qırım Cumhuriyetinin yedek fondundan 273 million ruble», – dedi o.
Qırımda avgustnıñ 10-ndan 12-ne qadar yağğan küçlü yağmurlar neticesinde 95 mustaqil evni ve 192 azbarnı suv bastı, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gotsanük.
Qayd etmeli ki, sinoptikler raatlıq künleri Qırım şarqında yañı boranlı yağmurlar yağacaq, dep tahmin ete.
Keriçte Gluhov soqağındaki 40 ev suv basuv telükesi altında buluna.


text:
Bötendön’ya bankı Türkiyägä kreditnı rasladı
Türkiyägä 512 million 200 meñ dollar külämendä kredit bireläçäk
Bötendön’ya bankı klimat häm tabiğıy afätlärgä qarşı toruçan toraqlar belän asqormağa irteşüne arttıru maqsatınnan Türkiyägä bireläçäk 512 million 200 meñ dollar külämendäge kreditnı rasladı.
Banktan yasalğan belderüdä älege finanslawnıñ Klimat häm afätlärgä qarşı toruçan şähärlär proyektı öçen bülenüe äytelä. Anda assızıqlanğança, üseş alğan asqormadan 1 millionnan artıq keşe, xätär toraq binaların qabat tözü yäisä nığıtu öçen täêmin itelgän kreditlardan isä 32 meñ keşe faydalanacaq.
Belderüdä toraqlar häm asqorma ob’yektlarınıñ klimat täêsirenä qarşı çıdam xälgä kiterelüeneñ dä Türkiyäneñ klimat üzgäreşe belän êkologik totrıqlılıq burıçların cirenä citkerü häm iq’tisadi üseşen däwam itüe öçen kritik ähämiyätkä iyä buluı citkerelä.
Türkiyädä bina (küçemsez milek) tarmağına ilneñ parnik gazı büleneşeneñ yaqınça 12%ı turı kilä.
Bäyläneşle xäbärlär
Rusiyä aşlaması töyälgän berençe köymä yulğa çıqtı
Qara diñgez aşlıq koridorı kileşüeneñ yañartıluınnan soñ Rusiyäneñ aşlama töyälgän berençe köymäse Niderland portınnan xäräkät itte


text:
Ukraina portlarınnan aşlıq cibärü däwam itä
Bügen tağın 9 köymä Ukrainadan yulğa çıqqan
Aşlıq cibärü qısalarında tağın 9 köymä Ukrainadan yulğa çıqqan.
Bu xaqta Türkiye saqlanu ministrlığı xäbär itä.
“Ukraina portlarınnan aşlıq cibärü qurqınıçsız räweştä däwam itä. Bügen tağın aşlıq belän 9 köymä quzğaldı” diyelä ministrlıq belderüendä.
Qara diñgezdän qurqınıçsız aşlıq cibärü öçen 22 nçe iyül’dä İstanbuldağı Dolmabahçe sarayında Türkiye ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan häm Berläşkän Millätlär Oyışması ğomum särqätibe Antoniu Guterreş qatnaşında Ukraina häm Rusiya belän “Aşlıq kileşüe” imzalanğan ide.
Bäyläneşle xäbärlär
“Yuğarı sulış yulları infekśiyälärenä monnan arı cirle komplekt belän diagnoz quyılaçaq”
Bu xaqta Türkiyä sälamätlek saqlaw ministrı Fäxrettin Koca belderde
Çavuşoğlu Finlyandiya häm Şveśiya wazıyfadaşları belän küreşte
Türkiyä Tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu NATOğa äğ’zalek möräcäğäten yasağan Finlyandiya häm Şveśiyanıñ tışqı êşlär ministrları belän öç yaqlı cıyılışta oçraştı
Ärdoğan: “Turizmda öyränçek däwere bette, bez xäzer ostalıq çorında”
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Türkiyäne yañadan şäkellängän global’, säyäsi häm iq’tisadi miğmarineñ üzägenä urnaştırunı maqsat itülären äytte


text:
İyülniñ 1-nden başlap Qırımda bazı ağır maşna çeşitleri içün mahsus areket tertibi mecbur etilecek. Asfaltnı qorumaq içün yaz mevsiminde qomşu Rusiyede qabul etilgen bu kibi sıñırlamalar aqqında Kremlniñ nezaretindeki Qırım akimiyeti haber ete.
«2017 senesi iyülniñ 1-nden başlap sentâbrniñ 30-na qadar saat 10:00-22:00 aralarında, Qırım Cumhuriyetinde Rosgidrometniñ köstergen ava arareti 32 dereceden sıcaq olğanda Qırımnıñ regional yollarında areket sıñırlanacaq», – dep haber etile.
Yarımadanıñ şimdiki akimieti, böyle tedbir alınsa «avtomobil yolları vaqıttan evel bozulmaycağını ve közge alınmağan tamir işlerine devlet bücetinden ziyade para masraf etilmeycegini» tüşüne.
Evel haber etilgeni kibi, raatlıq mevsimi devamında Keriç-Aqmescit trassasında yük maşnaları ancaq gece vaqıtında areket etip olacaq.
Kremlniñ nezaretindeki Keriç memuriyeti 2016 senesi şeerde avtomobil yollarınıñ cemi uzunlığı tahminen 400 km teşkil etkenini ve olarnıñ 80% maşnalarnıñ telükesiz areketi içün kelişmegenini ve tamir etilmek kerek olğanını bildirgen edi.


text:
Qırımda Bağçasaray «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tutulıp alınğan «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayevniñ babası rayonnıñ rusiyeli prokuraturasına çağırılğan. Bu aqta iyülniñ 18-nde Qırım.Aqiqatqa qırımtatar faali Zair Smedlâyev ikâye etip berdi.
«Bu, Server Mustafayevniñ evinde tintüv keçirilgen ve özü tutulıp alınğan maalde rusiyeli telükesizlik organları küç qullanğanınen alâqalı. Olar onıñ qollarını qayırıp yerge yıqtırğan ve yüzüni tırmalağanlar. O, telükesizlik hadimleriniñ aşırı areketlerinden dolayı prokuraturağa muracaat etken. Prokuratura da onı davet etken, işte», – dedi Smedlâyev.
Onıñ sözlerine köre, saat 14:30 o öz adliyecisinen beraber alâ daa Rusiye prokuraturasında buluna.
Mayısnıñ 21-nde Rusiye telükesizlik hadimleri «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatar musulmanı Edem Smailovnı tutıp alğan edi. Olarnıñ işi Bağçasaray «Hizb ut-Tahrir işi»nen birleştirildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırım sakinlerine Rusiye pasportlarınıñ berilmesi bütünley yekünlendi. Bunı «Qırım Cumhuriyeti boyunca Rusiye FMH idaresiniñ» yolbaşçısı Pötr Yaroş bildirdi, haber ete RİA Novosti.
«Qırım Cumhuriyetinde 1,56 milliondan ziyade Rusiye pasportı resmiyleştirildi. Ögümizde olğan vazifeni becerdik», – dedi Yaroş.
Olğan malümatqa köre, 5-7 yıl devam etecek bu ketişat keçici müddet devamında, yani mart-dekabr ayları arasında becerildi.
Cumhuriyette Rusiye pasportlarınıñ berilmesi bedava keçti. Amma 2015 senesi yanvar 1-den Rusiye vatandaşı pasportınıñ – 300 ruble, çetel pasportınıñ elde etilmesine – 3,5 biñ ruble ödemege kerek olur.
Müessiseniñ malümatına köre, bu aylar içinde Qırımda FMH organlarından 3 million 500 insan keçti. Hızmetniñ başı aytqanı kibi, hadimlerniñ bir qısmı bu ağır işke dayanmayıp, vazifelerinden vazgeçtiler. Vatandaşlarğa qaba şekilde davranğan hadimler de işten boşatıldı.
Qırım boyunca FMH matbuat hızmetiniñ malümatına binayen, oktâbrniñ soñuna cumhuriyet sakinleriniñ 99% Rusiye pasportlarını elde etkenler. Qırımnıñ 3,5 biñ sakini ukrain vatandaşlığınıñ saqlanılması aqqında ariza yazğan.
Qırımda Rusiye çetel pasportlarnıñ berilmesi 2014 senesi küzde başlandı. Bugün, FMH malümatına köre, 8 biñden ziyade ariza ve 2 biñden ziyade pasport resmiyleştirildi.
Bugün Qırımda çetel pasportlarnıñ berilmesi boyunca tek bir noqta çalışa, Yaroşnıñ aytqanı kibi, kelecekte yarımadanıñ çeşit şeerlerinde daa 7 noqta açılacaq eken.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Ukrainada ilk COVID-19 koronavirus hastası qayd etildi, dep bildirdi sağlıq naziriniñ muavini Viktor Lâşko, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«İnsannıñ sıcağı normal edi, Ukraina devlet sıñır noqtasından Çernovtsı vilâyetine qayttı. Çernovtsı vilâyetinde qoşma sıcaqlıq teşkerüvi yapıldı, suallerge cevap berdi ve özüni tecrit etti, çünki insan COVID-19 hastaları olğan memleketlerge seyaat etti. Seyaat etken qoranta – erkek ve qadın – özüni tecrit etti. Eki künden soñ ise koronavirus yuqunçı peyda olğanını köstergen alâmetler köründi», – dedi Lâşko.
Onıñ bildirgenine köre, hasta aile ekimine mesleat içün muracaat etti. Fevralniñ 29-nda aqşam yuqunç hastahanede mesleat berilmesini talap etken şikâyetleri bar edi: anda onı «acele yardımnıñ» mahsus taqımı alıp ketti.
«Tünevin altı şübheli hastamız bar dedim. Bugün bu şübhe tek bir insanda tasdıqlandı. Bu malümat ve örnekler Dünya sağlıq teşkilâtınıñ virus laboratoriyasına yollanıldı. Adise Ukrainada qayd etildi, bu insannen temasta olğan şahıslarnen çalışıp başladıq. Yerli qırğınlıqçılar episini bile», – dedi Lâşko.
Nazir muavininiñ qayd etkenine köre, «ekstremal bir şey olmadı».
«Adiy rejimde çalışamız. Bir-eki koronavirus yuqunçına oğrağan kişi qayd etilgen qırğınlıq seviyesinde bulunamız. Areket algoritmimiz bar, memleket içinde ve belli memuriy yer – rayon, şeer, vilâyet tışına tarqalsa, ne yapacağımız belli», – dep qayd etti memur.
O, insanlarnı tibbiy maska qullanmamalarına çağırdı, çünki «qoruv yañlış yapıla ve semereli profilaktika usullarını qullanmağa imkân bermey».
Nazir muavini, qollarnı sıq-sıq yuvıp, antiseptik qullanmaq ve keskin nefes virus yuqunçı alâmetleri olğan insanlarnen temasta bulunmamaq kerek, dep hatırlattı.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko lüstratsiya aqqında qanunnı imzalamağa niyetinde. Bunı devlet yolbaşçısı «İslâatlar strategiyası-2020» taqdim merasiminde bildirdi.
«Eminim, yañı adamlar yañı prezident ile yañı Yuqarı Rada üzerinden yañı Ukrainanı qurmaq kerekler. Eminim, işbu qanun bütünley temizlevni yekünleycek ve akimiyetni ğayrıdan tikleycek», – dep qayd etti prezident.
Prezident akimiyetniñ yañatuvına «küçlü cemaat ihtiyacı» bar olğanını qayd etti.
Petro Poroşenko sualge cevap berip, lüstratsiya aqqında Qanunnıñ tam variantını daa körmegenini ayttı. Devlet yolbaşçısı cemaat vekillerini işbu qanunnı ögrenmege ve 10 kün içinde prezidentniñ areketlerinen alâqalı fikirlerini seslendirmege çağırdı.


text:
İslâm-Terekte (Kirovskoye) qırımtatar faaliyetçisi Giray Kulametovnıñ anası Zarema Kulametovanıñ işi boyunca mehkeme oturışuvını şaatlar kelmegeni sebebinden 2018 senesi aprel 10-ğa keçirdiler. Bunı aprel 5-te Qırım.Aqiqatqa İnsan aqları boyunca Qırım alâqa gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov bildirdi.
Cepparov: «Mahkeme bugünlik yekünlendi. Oturışuvda sözde zarar körgenler tarafından bazı şaatlar yoq edi. Olar olmaq mumkün ve mecbur ediler. Ondan ğayrı, sözde aqaretlengenini taqdim etken bir qaç polis hadimi sorğulandı», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, bundan soñki oturışuv aprel 10-ğa planlaştırılğan.
2018 senesi fevraliniñ başında Zarema Kulametovanı, polis hadimine «aqaret etken» içün polis bölügine çağırdılar.
Qırımtatar faaliyetçisi Giray Qulametov, 2012 senesinde içtimaiy ağda videorolik derc etken içün alğan on kün apis muddetinden soñ yanvar 28-de Qarasuvbazar muvaqqat izolâtorından çıqtı.
Yanvar 18-de Kremlniñ kontroli altında olğan İslâm-Terek rayon mahkemesi, yanvar 18-de Eski Qırımda evi tintilgen soñ yaqalanğan qırımtatar faaliyetçisi Giray Ametovnıñ işini baqıp çıqtı. Kulametovnı «ekstremistik artibutika ya da simvolikanıñ propagandası»nda qabaatladılar.
İlhaqtan soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalarından dolayı şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq kütleviy surette tintile.


text:
«Repressiyalarğa oğrağan halqlarnı qoruv birligi», «Avropa halqlarınıñ yaşları» teşkilâtlarınıñ, Avropa halqlarınıñ federal birligi, Kavkaz, tatar ve turkistan taqiqatlar institutınıñ ATR telekanalına destek muracaatı mart 31 künü telekanalnıñ Facebook saifesinde aşkâr etildi.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, teşkilâtçılar birinci ve yekâne ATR qırımtatar telekanalınıñ qapatılmasına qarşı çıqalar.
«45 yıl evelsi Almaniyada teşkil etilgen ve milliy ve diniy azlıqlarnıñ, tamır halqlarınıñ aqlarını qorçalağan milletlerara bir teşkilât olıp, azlıqlarnıñ matbuat vastaları müim ve ayırılmaz ruporı olğanını bilemiz. Matbuat vastaları işbu azlıqlarnıñ tillerini saqlamağa ve inkişaf etmege, azlıqlarğa özüni memleket ve region terkibinde körmege fırsat bere. Azlıqlarnıñ medeniyet ve tarihını aks eteler», – dedi «Repressiyalarğa oğrağan halqlarnı qoruv birligi»niñ baş kâtibi Tilman Tsülh.
O şunı da qoştı ki, matbuat vastaları «azlıqlarnı körmege ve eşitmege imkân bere. Tilleriniñ saqlanuvı ve inkişafına büyük bir issedir. Azlıqlarnıñ matbuat vastaları ayrı bir toplulıqnıñ çeşitligi ve açıq olğanını köstere. Azlıqlar içün yayınlavnı alıp barğan matbuat vastalarını yasaq etmek – horlavdır».
İnsan aqlarını qoruv boyunca teşkilâtnıñ fikrine köre, ATR yayınlavınıñ toqtatılması «2014 senesi mart ayında olğan Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım işğalinden itibaren qırımtatarlarnıñ ayırım zıncırında nevbetteki adımdır».
Avropa halqlarınıñ federal birliginiñ prezidenti Gans Hanzen ATRniñ qapatılması boyunca narazılıqqa qol tuta.
«Avropada azlıqlarnıñ eñ büyük birligi olaraq, milliy azlıqlarnıñ qoruvına kelgende, yalıñız sözlernen er şeyni al etmege mümkün olmağanını bilemiz. Qırım ve Rusiye akimiyeti Qırımda yaşağan azlıqlarnıñ aqlarına riayet etecegi aqta aytqanına baqmadan, şerik teşkilâtımız Qırımtatar Milliy Meclis yolbaşçılığına Vatanğa 5 yıllıq kiriş yasaqlığı berildi. Şimdi ATR işini toqtatacaq olalar. Mümkün degil»,– dedi Gans Hanzen.
«Avropa halqlarınıñ yaşları» teşkilâtınıñ prezidenti Matiç Germovçek Jdnidarşiç azlıqlarınıñ matbuat vastaları adet, aktuallik, keçmiş, zemaneviylik ve kelecekni aks etkenini bildirdi.
«Böyle bir bağ milliy azlıqlarnıñ ayırılmaz bir qısmıdır»,– dedi o.
Milliy azlıqlarnıñ aqları boyunca Avropa teşkilâtları ATR telekanalııñ qapatılmasına yol bermemege çağırdılar.
«Stalin zamanları, 1944 senesi sürgünligi vaqtından, o zaman qırımtatarlarnıñ 44% vefat etti, ve quvğunlıqta keçirilgen nice yıllardan soñ qırımtatarlarğa endi niayet til ve medeniyetni qorumağa imkân bermek kerekler», – denile muracaatta.
Aprel 1 kününden ATR yayınlavınıñ toqtatılması mümkün. Eger de telekanal martnıñ soñuna qadar Rusiye qanuniyetine köre matbuat vastası olaraq qayd etilmese, işi toqtatılacaq.
Teleşirket bir qaç kere Roskomnadzorğa vesiqalarını bere edi, amma çeşit sebeplerden olarnı qaytara ediler. ATR şirketine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radiosı, «15 minut» internet neşiri de şimdi aynı vaziyettedir.


text:
Qırımtatarlarnıñ liderleri iyün 28-de aqşam İstanbul ava limanında yüz bergen patlavlarnı takbih ettiler. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov İstanbul ava limanında terakt neticesinde elâk olğanlarnıñ tuvğanları ve yaqınlarına taziyelerini bildirip, «türk milletine birlik ve metin olmağa tiledi».
«Terrornı tışqı siyasetine çevirgen ve Birleşken Milletler Teşkilâtında devlet terrorizm aqqını aqlağan devletler bar olğanına qadar iç kimse ne ayrı, ne de taqım terrorını toqtatamaz, añlaysıñızmı? Terrorizmniñ er angi şekli cezalanmalı... Qomşularını istilâ etken ve topraqlarını işğal etken memleketler terrorizm ile küreşmege çağırğan olsa, bunı afu etilmeycek hata, atta cinayet dep saymaq kerek», – dep yazdı Çubarov Facebookta.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi, halq deputatı Mustafa Cemilev Facebookta İstanbul ava limanında olıp keçken terakt qurbanlarınıñ tuvğanları ve yaqınlarını taziyelerini bildirdi.
Türkiyedeki Ukraina elçihanesi iyün 28-de aqşam İstanbul ava limanında kerçekleştirilgen patlavlarnı «terrornıñ varvar ücümi» dep adladı.
Dünya liderleri ve BMT Türkiyedeki teraktnı takbih ettiler.Soñki bir qaç ay içinde Türkiye bir sıra ücümge oğradı. Kurd boyevikleri ve «İslâm devleti» ekstremist taqımları ücüm kerçekleştirilmesi ile qabaatlana.
Soñki resmiy malümatqa köre, İstanbul ava limanındaki ücüm neticesinde eñ azından 36 kişi elâk oldı ve 147 insan yaralandı. Kimse ücüm mesülietini öz boynuna almadı. Türkiye baş naziri Binali Yıldırım bildirdi ki, ava limanındaki terakt mart ayında Brüsselde «İslâm devleti» kerçekleştirgen ücümge oşay.


text:
Gazze şeritindeki biñlerce filistinli, mayıs 14 künü narazılıq tedbirleriniñ onlarca iştirakçisiniñ cenazelerinde iştirak etti. Soñki malümatlarğa köre, 62 elâk olğan kişi aqqında belli.
BMT Telükesizlik Şurası salı künü fevqulâde oturışuvda Gazze şeritindeki vaziyetni muzakere etti. Bunıñ arfesinde anda israilliler ile filistinliler arasında şiddetli çatışmalar olıp keçti. Amerika Sesi, soñki beş yıl içinde böyle bir qan tökülmesi olmadı, dep qayd ete.
Oturışuvnı BMTniñ Yaqın Şarqtaki uzlaşuv boyunca mahsus temsilcisi Nikolay Mladenov açtı. O, elâk olğanlarnıñ aileleri ve yaqınlarına taziye bildirip, dünya toplulığı İsrail ile sıñırda olıp keçkenlerni «eñ qatiy şekilde taqbih ete», dep, ayrıca qayd etti.
Mladenov: «Türlü menbalarğa binaen, tünevin (mayıs 14 künü) eñ azından 60 kişi ve şu cumleden 6 bala öldürildi, ve 1300-den ziyade kişi yaralandı… Bir İsrail askeri yaralandı», – dedi, ve bu sene mart 30-da narazılıqlarnıñ başlanmasından berli bu «eñ qanlı kün edi», dep ilâve etti.
BMTniñ insan aqları boyunca Yuqarı komissarınıñ idaresi: «Öyle bir teessurat peyda ola ki, sıñırdan aman-aman 700 metr uzaqlıqta er kim: qadınlar, balalar, jurnalistler, acele qarşılık kösterüv hizmetleriniñ hadimleri ve tesadüven keçkenler öldürilmek ya da yaralanmaq mümkünler», – dep bildirdi.


text:
Qırımda soñki üç aftada COVID-19 hastaları yatqan hastahane yataqlarınıñ sayısı üç qat eksildi. Bu aqta Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya oktâbrniñ 21-nde yañı koronavirus yuqunçı ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
«Keçken afta Rospotrebnadzor sistemasınıñ Qırımnıñ veba ile küreş stantsiyasınıñ mütehassısları kovid hastaları içün qoşma yataq açmaq içün Yedi Quyu rayon hastahanesini tedqiq etti. Bir sıra teklif bar ve anda qoşma yataqlar yapıla bile», – dedi Penkovskaya.
Avgust ayında «№2 Aqmescit klinik loqsahanesinde» COVID-19 hastaları içün yuqunç hastahanesi açıldı.
Qırımda keçken künü 203 koronavirus hastası qayd etildi. Umumen Qırımda, yerli akimiyetniñ malümatına köre, 7200 insan koronavirusqa oğradı, 113 kişi vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bağçasaraydaki Han sarayınıñ binalarından biriniñ divarında keçirilgen «restavratsiya» vaqtında büyük çatlaq peyda oldı. Bu aqta akimiyetke qoltutqan «Krıminform» neşiri «Medeniyet saasınıñ müessiselerine hızmet etüv ve inkişaf ettirüv müdirligi» Rusiye devlet müessisesiniñ reberi İlya Alımçevniñ malümatına esaslanıp bildire.
«Bu saraynıñ maiyet binasıdır. Çatlağan divar – kopiyalanğan divardır. Binanıñ temelde turğanını köstergen leyhada hata bar, çünki qazıp başlağan soñ bu divarlar temelde turmağanını körgenler. Biraz qazğanlar ve endi», – dep bildire Alımçevniñ aytqanlarını kütleviy haber vastaları.
O, binağa ciddiy zarar ketirilmedi, dep bildire.
«Qorqulacaq bir şey yoq, tüzetile bile. Ciddiy bir zarar ketirilmedi. Er şeyni yahşı incelep yapacaqmız», – dep qoştı Alımçev.
Qırımnıñ sabıq Rusiye medeniyet naziri Arina Novoselskaya Bağçasaray tarihiy-medeniy ve arheologik müzey qoruğınıñ 16 obyektiniñ «restavratsiyasına» «2 milliard ruble berilgen», dep aytqan edi. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Han sarayınıñ «restavratsiyası» 2021 senesi bitecek, dep bildirgen edi.
2021 senesi sentâbr ayında UNESCO resmiy saytında UNESCO baş müdiriniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki vaziyet monitoringinen bağlı maruzası derc etildi. Vesiqada Bağçasaraydaki Han sarayınıñ işleri qayd etile, maruzağa köre, bu işler «saraynıñ tarihiy-medeniy emiyeti içün kerçek bir telüke ola».
2021 senesi oktâbr ayında Ukraina Tış işler nazirligi UNESCO maruzasında berilgen malümat «vaqtınca işğal etilgen Qırım ve Aqyarda insan aqları vaziyetiniñ daa beter olğanını köstere», dep haber etti.
Rusiyeniñ UNESCO vekili Aleksandr Kuznetsov Rusiye ve UNESCO arasında Qırımnen bağlı muzakereleri yoq ve yaqın vaqıtta olmaycaq, dep bildirgen edi.
Qırım işğalinden soñ Rusiye Qırımda medeniy ve tarihiy emiyeti olğan bütün obyektlerni öz yurisdiktsiyası altına aldı. Kyiv, olar Ukraina halqına ait olğanını israr etip, mezkür obyektlerni UNESCO imayesi altına almağa rica ete.
UNESCO Dünya mirası cedveline işğal altındaki Qırımnıñ «Tavrik Hersones» qoruğı kirmekte. Cedvelge kirsetilecek namzetler arasında Bağçasaraydaki Hanlar sarayı, Sudaqtaki Ceneviz qalesi, Qırım astrofizik observatoriyası, Manğup Qale, Eski Kermen ve Çufut Qale bar.