text:
Qırımda qırımtatarlar ve diger musulmanlarnıñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvler, pasport rejimini bozuv neticesinde sürgünlik ve aq-uquqlarını bozuvlarğa qarşı regional Gruppalar meydanğa ketirile, dep bildire QHA.
Yarımada regionlarında işbu gruppalar bozuvlar aqqında malümatnı toplap, ğayıp olğan qırımtatarlarnıñ meselelerinen oğraşacaq «Nazirler şurasınıñ» kontakt gruppasına onı aydınlatacaqlar.
Kontakt gruppasınıñ azası, uquqçı Emil Kürbedinovnıñ malümatına köre, bu gruppalar daa da tez çalışmaq maqsadında meydanğa ketirile. Olarnı «Nazirler şurasınıñ» bölükleri olaraq adlandırmaq mümkün, dedi Emil Kürbedinov.
Hatırlatamız, Qırım «Nazirler şurasında» ğayıp olğan qırımtatarlarnıñ işlerinen oğraşqan kontakt gruppası meydanğa ketirildi. Kontakt gruppasınıñ bir toplaşuvı olıp keçti. Onıñ neticesinde ğayıp olğanlar boyunca işler Rusiyeniñ Qırımdaki Baş taqiqat idaresiniñ müim işler bölügine berildi.
Centâbr 27-de, saat 19.00 Qarasuvbazar civarında Sarı-Su qasabasında belgisiz şahıslar eki genç qırımtatarını esir alıp, belgisiz bir yönelişke alıp kettiler.
Oktâbr 1-de Qırım «yolbaşçısı» Sergey Aksönov ğayıp olğan gençlerniñ ana-babalarınen körüşip, ğayıp olğanlarnı tapmaq içün kontakt gruppası meydanğa ketirilecek, dep bildirgen edi.


c: text/html

text:
Qırımdan köçken cemaat faali Natalya Lütikovanıñ bildirgenine köre, sentâbrniñ başında köteklengen soñ ağır alda hastahanege alınğan Kremlniñ eski siyasiy mabüsi, ukrain faali, qırımlı Volodımır Baluh acele yardım hastahanesinden çıqarıldı.
«Volodımır acele yardım hastahanesinden yiberildi, qorqunç ağrı ve bellisizlik etapı bitti. Volodâ yañı kününi reabilitatsiyadan ve eski alına qaytmaq içün azırlıqtan başlaycaq. Yaqın aylarda onı bir çoq meşğuliyet, memleketniñ eñ yahşı hastahanelerden birinde tedaviylev ve, eminim, tamamen tüzelüv bekley», – dep yazdı Lütikova Facebookta, Baluh ile fotoresimni paylaşıp.
Oktâbrniñ 19-nda «Avropa birdemligi» firqası parlament fraktsiyasınıñ reisdeşi İrına Ğeraşçenko Baluhnıñ ekimleri bergen malümatqa esaslanıp, qırımlı siñir cerrahlığı bölüginde yata, dep bildirdi.
Baluhnıñ köteklengeni sentâbrniñ 8-nde saba belli oldı. Kyiv politsiyası bunı aydutlıq dep tasnif etti. Politsiya malümatına köre, Baluh sentâbrniñ 7-nde 10-15 kişinen Gidroparktaki müessiselerden birinde raatlandı. Sentâbrniñ 18-nde politsiya şübhelini tuttı, sentâbrniñ 19-nda mahkeme onı apiske aldı.
Sentâbrniñ 7-nde Baluh, Oleg Sentsov ve 33 diger ukrainalı, hususan siyasiy mabüslerniñ, Rusiye apsinden azat etilüvine bir yıl toldı.
Volodımır Baluh – qırımlı çiftçi, ukrainalı cemaat faali, Ukrain milletçileri kongressiniñ azası. Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ Rusiye vatandaşlığından vazgeçti. 2013 senesi qışta evinde Ukraina bayrağını astı, daa soñra «Sema Yüzü qaramanları soqağı» levhasını tikledi.
2016 senesiniñ soñunda Volodımır Baluhnı Rusiye FSBsiniñ hadimleri tutıp aldı. Olar Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi onı 5 yılğa azatlıqtan marum etti – eki cinaiy dava boyunca: silâ saqlaması ve «Aqşeyh vaqtınca tutuv izolâtorınıñ yolbaşçısını köteklev» dep adlandırılğan adise.
Baluh qabaatını tanımayıp, açlıqqa başlağan edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Salı künü, sentâbr 15-de, Ukraina Yuqarı Şurası Rusiye tarafından Qırım işğaliniñ tam tarihını belgileycek qanun leyhasını baqmaq içün toplaştı.
İşbu sual toplaşuvnıñ kün tertibinde belgilengen.
Ukraina parlamentiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, sessiya salonında 299 halq deputatı qayd olundı.
Evel bildirilgeni kibi, Ukraina Nazirler kabineti Yuqarı Şurağa Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ başlanuv tarihını mart 27 yerinde, 2014 senesi fevral 20 künü ile belgilemege teklif etti.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
«Fevral 26 davasınıñ» mabüsleri Ali Asanov ve Mustafa Degermenci apishaneden çıqarıldı ve eki ay devam etecek ev apisine yiberildi. Kreml nezaretindeki Aqmescitteki mahkemeniñ bu qararı internet cemaatını quvandırdı ve aynı zamanda taaciplendirdi.
...Eñ esası yaqınlarnıñ yanındalar: ana-baba, ömür arqadaşı ve balalar. Bu siyasiy davanı alıp barğan advokatlar sağ olsun; ne qadar dert körgenlerini özleri bilip, başlarını egmegen yaqınları, ana-babaları, ömür arqadaşı, balaları sağ olsun; ailelerge ruhiy ve maddiy yardım bergen, mahkemelerge qatnağan vatandaşlarımız sağ olsın; arqadaşlarımız tez vaqıtta azat olmaları içün faal surette iş alıp barğan uquq qorçalayıcılar ve, elbette, qırımtatar halqınıñ namus ve azatperverligini saqlağan, başlarını egmegen arqadaşlarımız Ali ve Mustafa sağ olsunlar.
...Muvaqqat apiste 2 yıl!!! Sadece satmağanları içün, qorqutuvlarğa baqmadan, insan olıp qalğanları içün. Amma olar daa azatlıqta degiller, ögde daa mahkemeler olacaq, eñ azından olar yaqınları ve balaları yanındalar.
Güzel haber... pek siyrek ola...
İzaatlağanlarnıñ bir çoqları olğanına zornen inandılar. Bazılarınıñ aqılına hayırsız fikirler keldi.
...Asıl da, tünevin olar ev apisine yiberilgenleri aqqında haber alğan soñ, buna işanıp olamay edim – yahşı haberler o qadar siyrek ola ki, olarğa tap inanamaysın. O anlerde arqadaşlar ve aileleri ne iss etkenlerini men asıl taqmin etip olamam bile...
...Mahkemeler, elbet, devam etecek, amma bu ikâyeniñ güzel soñu olacağına ümüt qaviyleşti. Arqadaşlar ise şimdi özlerine kelmek kerekler, başta bir sağlıq taraftan. Amma eñ esası – boysınmağan qaramanlarımız niayet EVDELER, qalğanı ise, boyle desteknen, mıtlaq yerinde olur. Halqımıznıñ tarihına olar öz adlarını ebediylikke qaldırdılar!
Beklenilmegen... bunda bir şey bardır, işğalci akimiyetniñ iyi niyetlerine işanmayım
Fevral 26 davası – işğalciniñ siyasiy azaplarından birincilerden. Bu parlament yanında fevral 26 künü keçirilgen Ukraina tarafdarlarınıñ mitingine qarşılıq, razı olamağanları ve qarşılıq köstergenleri içün ahtıman...
Bazı bir tüşünem ki, şimdi bütün Qırım – bu büyük fevral 26 davası: aqılsız, hain, yalancı bir iş ve qafeste sesini çıqarmaq imkânı olmağan, azatlıqtan marum qalğan aman aman eki million mabusı olğan dava.
Decermenci ve Asanovnıñ azat olunmasınıñ sevinci şu künü yañı tutuvlarnen örtüldi. Aprel 6 künü saba Aqmescitniñ merkeziy bazarını Rusiyeli silâlı quvetler sarıp aldı. Anda olar onlarce «sıfatından slav olmağan» adalarnı tuttı, olardan qırımtatarlarnıñ sayısı az degil edi.
Ekinci Dünya cenki vaqıtında Qırım almanlar tarafından işğal etilgeni zamanğa beñzey. Olar da bazarlarnı basıp almağa begene ediler...
Terroristlerni yeñeler, nesi añlaşımay


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi Oleg Zubkovğa Türkiyede yañı ayvanat bağçasını açmağa yardım etmeycek. Bunı Meclis reisi Refat Çubarov Zubkovnıñ qırımtatar liderleriniñ Türkiye ükümetinde olğan bağları ve yardımından faydalanmağa azır olğanına dair laflarını izaatlap, Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Mart 3-de (2014 senesi – QA) Reşat Ametovnı meydanda tutıp alıp kettiler, mart 15-de onı Qarasuvbazar rayonında ölü taptılar. «Qırımnıñ halq göñüllileriniñ» Ametovnıñ öldürüvine alâqası bar olğanını bilemiz. «Qırım halq göñüllilerine» maddiy ve tehnik yardım köstermege başlağan ilk insanlar arasında Zubkov bar edi, olarğa şahsiy avtobus berdi. Meclis ve qırımtatarlarnıñ öldürüvine yardım etken cinayetçi Zubkov arasında bir de bir işbirligi olamaz», – dep ayta Refat Çubarov.
Yanvar 26-da, Qırım kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, Aqmescitteki matbuat konferentsiyası vaqtında Zubkov Ukraina deputatları Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov oña Türkiyede yañı bağça açmaq içün keçirgen muzakerelerde yardım etmegenini bildirip, ileride olarnıñ yardımı ve bağlarından faydalanmağa azır olğanını ayttı.
Qırımdaki «Taygan» arslanlar bağçasınıñ saibi Oleg Zubkov Türkiye akimiyeti ile İstanbul civarında ayvanat bağçasınıñ qurucılığı aqqında añlaşqanını bildirdi.


text:
Qırımda rusiyeli saylavlarda Qırım "Yedinaya Rossiya" ("Yekâne Rusiye") firqacıları, yerli parlamentte mandatlarnıñ 80%-ını aldım şeer şuralarında - 71%-ını. "Yekâne Rusiye", belediye rayonlarınıñ şuralarında özüne monopol temsilcilikni temin etti. Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, "Yekâne Rusiye"niñ saylavlarda yeñişi evelden belli edi, dep ayttı.
Onıñ fikrince, sebeplerden birisi, "Yekâne Rusiye" keçken yıllar devamında köstergen, Qırım hayrına çalışmaq ve büyük ve qıyın meselelerni semereli çezmek qabiliyeti, ve partiya taqımınıñ namuskârlıq ve açıqlığıdır".
"Qırımnıñ qabarcılıqqa qarşı bürosı" cemaat birleşmesiniñ koordinatorı Andrey Mezin, rusiye Saylav komiteti ilân etken saylav neticeleri başqa şeyni köstere, dep saya.
"Yekâne Rusiye"niñ yeñişiniñ sadece eki sebebi bar: birincisi - saylavğa kelgen 26%-nıñ (Qırımnıñ rusiyeli Saylav komitetiniñ malümatına köre - 33% - QA), partiya elektoratınıñ - memurlar, quvetçiler, askerler ve olarnıñ qorantaları - tarafından temin etilmesi. Ekincisi - qırımlılarnıñ 74%-ınıñ saylavlarğa lâqayt olğanı", - dedi Qırım.Aqiqatqa Andrey Mezin.
Qırım oppozitsiya faali Aleksey Yefremov, saylavlarda neticege irişmek içün, memuriy resurs qullanılğan, dep saya.
Partiya "yeñişi"niñ sebebi, mence, memuriy resursnıñ qullanuvı, alternativ namzetlerniñ yiberilmemesi ve saylavcılarnıñ ümütsizligi ve közü qaytuvıdırAleksey Yefremov
"Partiya "yeñişi"niñ sebebi, mence, (büdjet işçilerini esabat bermege, bülletenlerniñ süretlerini köstermege mecburlağan ve kelgenlerni qayd etken) memuriy resursnıñ qullanuvı ve, er vaqıt kibi, sahtelev. Ekincisi - alternativ namzetlerniñ ve kerçek oppozitsiyanıñ yiberilmemesidir. Üçüncisi - saylav bölüklerine kelüv yerine, Qırımnıñ küneşli avası ve sıcaq deñizidir. Ve dörtüncisi - saylavcılarnıñ yorğunlığı, saylavlarda bir-de-bir şeyge tesir etmekte ümütsizligi ve olardan közü qaytuvı", - dedi Qırım.Aqiqatqa tefsir bererek faal.
Rusiye jurnalisti Oksana Yakubets, Qırımda "Yekâne Rusiye"niñ yeñişi aqqında laf yürsetmege sebep körmey.
Muvafaqiyet yoq, qırımlılarnıñ faciası ve Qırımnıñ felâketi açıqtan-açıq körüneOksana Yakubets
"Muvafaqiyet yoq, qırımlılarnıñ faciası ve Qırımnıñ felâketi açıqtan-açıq körüne. Kenen şu qabarcılar akimiyette qaldı, kene şu kompetentsiyası olmağan adamlar cumhuriyet başlığında qaldı. Aksönov "yeñiş" degeni ise, evelden çizilgen shemalarnıñ kerçekleştirüvidir. Partiya işinde vefadarlıq yoq. Aksönov, saylav kampaniyası vaqtında iç bir partiya tedbirine qoşulmadı, bölgelerde 10-12-şer saat canlı yayında muşaverelerni alıp bara edi. Konstantinov, öz taqımınen rayonlarğa bara edi, amma tek elektoratnıñ yardımını almaq içün. Saylav strategiyası, yalan ve arzularnen tolu edi. Ne qadardır adam buña inandı", - aytıp berdi Qırım.Aqiqatqa jurnalist.
"Halq nezareti' ("Narodnıy kontrol") cemiyet birleşmesiniñ faali Yelena Gukova, Qırım.Aqiqatqa tefsir bergende, "Yekâne Rusiye", qırımlılar Qırımda rusiyeli saylavlarına inanmağanını sebebinden, ğalebe qazanğanını ayttı.
"Yekâne Rusiye", qırımlılar bu sahte saylavlarğa qoşulmağanları içün tek ğalebe qazandı. Saylavcılarnıñ 33% kelüvinen saylavlar, qırımlılar olarnıñ boykot etkenini köstere", - dedi faal.
"Azat Qırım" ("Svobodnıy Krım") cemiyet areketiniñ faali Emine İbraimovanıñ fikrince, Qırım saylavlarınıñ neticeleri - rusiye akimiyet partiyasıniñ yeñişi degil, muvafaqiyetsizligidir.
"Tam muvafaqiyetsizlikke tek "Yekâne Rusiye" yeñiş der. Qırımda halqnıñ o qadar közü qayttı ki, olar qırımtatarlarğa qoşulıp, saylavğa barmaqtan vazgeçti. Amma akimiyet, büdjet işçilerinen yahşı etip çalıştı: olar rey bergenleri aqqında esabat bermeli ediler, ocalar ise balalarnıñ ana-babaarını nezaret ete edi. Amma halq ep bir saylavnı boykot etti", - dedi Qırım.Aqiqatqa faal.
Malümatname: Sentâbr 8-inde Rusiye akimiyeti Qırım ve Aqyarda Qırım parlamenti ve yerli şuralarnıñ saylavlarını keçirdi. Saylav neticesinde Qırım Devlet şurasınıñ yañı çağırışında LDPR – 10 mandat, RFKP – 5, "Yekâne Rusiye" – 60 alğanını qoştı.
Ukraina, ABD, Aropa Birligi ve dünyanıñ daa bir sıra memleketleri bu saylavlarnıñ qanuniyligini qabul etmey.


text:
Telereportaj
Telereportaj - jurnalistikanın' en' quramalı janrlarınan esaplanadı. Bu'gingi ku'nde telereportaj turmıs waqıyaların haqıyqat sa'wlelendiriwi sha'rt. Waqıyanın' kemshilik ta'repin de jetiskenlik ta'repin de televidenienin' sa'wlelendiriw quralları menen su'wretlew za'ru'r. Waqıyag'a ha'r qanday "ton kiydiriw" ha'm faktlerdi bo'rttiriw yamasa pa'seytiriw menen telereportajdın' ta'sirshen'ligin asırıp bolmaydı.
Reportaj tiykarında latınsha "jetkeriw", ingliz tilinde bolsa "xabar beriw" ma'nisin bildiredi. Ol ha'zirgi zamanago'y jurnalistikada en' jawınger, jıldam janrlardan esaplanadı. Ol barlıq janrlarg'a qarag'anda o'mirge biraz jaqın turıp, waqıya ju'z berip atırg'an ornınan ja'ne ju'z berip atırg'an waqıtta alıp beriliwi menen basqa janrlardan ajıralıp turadı.
Reportaj bolıp atırg'an waqıya haqqında da'rriw tu'sinik beredi, onın' dawıslı jag'dayın "ko'shiredi" ha'm tın'lawshılardı bul waqıyanın' jag'dayı, sharayatına alıp kiredi. Lekin, telereportaj waqıyanın' anıq ko'rinisi emes, ol turmıstın' ko'p qırlılıg'ın xabarshı qarım-qatnası arqalı ko'rsetip beredi.
Telereportajdın' za'ru'rli ta'repleri onın' waqıyanın' barısın beriw ha'm tezligi bolıp esaplanadı. Ol ha'miyshe jan'alıqlar haqqında xabar beredi. Reportaj u'zliksiz ra'wishte televidenienin' barlıq su'wretlew quralları birlestirilgen, dawıslı so'z, ko'rkem ha'm hu'jjetli shawqımlar, muzıka, en' baslısı, qaytalanbas ko'rinis.
Jurnalisttin' so'zi ha'm akustikalıq su'wretlew qatlamı waqıyanı qabıl etiwdi qıyınlastırmaslıg'ı, kerisinshe, onın' mazmunlıg'ın ku'sheytiriwi ha'm rawajlandırıwı kerek.
Telereportajda jurnalisttin' roli ayrıqsha isshen' ha'm juwapkershilikli bolıp tabıladı. Ol waqıyanın' qatnasıwshısı, gu'wası bolıp g'ana qalmay, teletamashagoylerge bul waqıyanın' ortalıg'ına "kirip shıg'ıwg'a", onı tu'p tiykardı "seziw" ge ko'meklesiwi kerek. Waqıya ko'riwshiler ta'repinen tuwrı qabıl etiliwin ta'miyinlew ushın xabarshı onı anıq ha'm tu'sinikli so'z etiwi lazım. Bul talap ayrıqsha ju'da' za'ru'r a'hmiyetke iye.
Telereportaj sonday anıq jazılıwı, jazıw tasmasına tu'siriliwi ha'm efir arqalı beriliwi kerek, tamashago'y onı bir ko'riiwden-aq qabıl etiwi mu'mkin bolsın. Sebebi, telereportajda tamashago'ylerge bir ma'rte qatnas jasaw mu'mkin, olar telereportajdı qayta ko'riw mu'mkinshiligine iye emes. Sonın' ushın anıq ha'm a'piwayı turaqlı montaj tiykarı talap esaplanadı.
Xabarshının' sholıwı anıq ha'm qatan' ta'rtiplengen bolıwı kerek. Telereportajdın' temporitmin teletamashagoylerge waqıyanın' barısın baqlap ha'm qa'telespey qabıl etiliw mu'mkinshiligin jaratıw za'ru'r. İntanatsion qurılısı da waqıya mazmunına say keliwi kerek.
Teleko'rsetiwdin' teksti, jıynalg'an ha'm "reportaj" g'a jazılg'an ko'rinisli ja'ne dawıslı materialdı beriw, jurnalisttin' hawazı ha'm intonatsiyası, dinamikası. Usı barlıq usıllardı biri-birine u'zliksiz, sheberlik penen baylanıstırıw na'tiyjesinde telereportajdın' pu'tinligi ta'miyinlenedi.
Eger sol elementlerdin' birewi ulıwma materialg'a tuwrı kelmese, tamashago'yler waqıya tuwralı qa'te tu'sinikke iye bolıwı mu'mkin.
Telereportajdın' mınaday tu'rleri bar:
- waqıyalı reportaj. Xabarshının' dıqqat orayında waqıyanın' o'tiw barısı, onın' dinamikası. Ma'selen: xalıq saltanatları, jan'a ka'rxananın' ashılıwı, delegatsiyalardı ku'tiw ha'm gu'zetiw, sport jarıslarının' konferentsiyaları ha'm tag'ı basqa.
- problemalı reportaj. Bul reportajda waqıya ma'lim bir problemanın' jan'a ta'replerin ashıwda ha'm onı sheshiwde sebep rolin atqarmaqta. Ulıwma problema anıq bir waqıya arqalı du'zilip, sheshiledi.
Mazmun boyınsha telereportajlardı mınaday tu'rlerge bo'liw mu'mkin.
- Ja'miyetlik siyasiy reportaj.
- Ekonomikalıq (islep shıg'arıw) reportaj.
- Ma'deniyat ha'm ko'rkem o'ner tarawlarındag'ı waqıyalarg'a bag'ıshlang'an reportajlar.
Orınlanıwı boyınsha tuwrıdan-tuwrı jetkeriletug'ın reportaj ha'm magnit tasmasına jazılg'an reportajlardı ayırıwı mu'mkin.
Tuwrıdan-tuwrı efirge jiberiletug'ın reportaj "translatsion" ta'rizde berilip, efirde, a'dette, o'zgerissiz ko'rsetiledi.
Magnit tasmag'a jazılg'an reportaj bolsa, avtordın' ideyası ja'ne wazıypaları ko'zde tutılg'an jag'dayda montaj etiledi. Onda waqıya barısının' ta'rtibi de, bazı ta'repleri de o'zgertilip efirge jiberiledi.
Video kassetag'a jazılg'an telereportajda montajdın' roli u'lken. Montaj waqıyanın' en' za'ru'r bolg'an jag'dayların tın'law ha'm waqıttı qısqarttırıw mu'mkinshiligin beredi. Montaj printsip ta'repinen tekst redaktorlawına uqsap ketedi.
Telereportajdı montaj etip atırg'an payıtta mına qag'ıydalardı yadta tutıw kerek:
- Waqıya bolıp atırg'an orında telejurnalist barlıq tamashago'ylerdin' wa'kili ekenligin umıtpaw;
- Bolg'an waqıyanı tamashago'ylerge haqıyqat ja'ne, tuwrıdan-tuwrı jetkeriw;
- Efirge tayarlang'an telereportajda ayırım elementler jetispese, bul kemshilikti durıslaw ushın barlıq sharalardı ko'riw sha'rt.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko açlıqtan elâk olğan millionlarce insannıñ ögünde cemiyetniñ borcı – yekâne ukrain devletini saqlamaq olğanını ayttı. Bunı o Twitter saifesinde noyabr 26 künü, Golodomor qurbanlarınıñ hatıra Kününde yazdı.
«Golodomor teşkilâtçılarınıñ müthiş cinayetleri aqqında hatıra bizge kelecegimizni qorumaq içün küç bere. Ukraina hatırlay ... Otuz ekinci ve otuz üçünci ile bizni qırdılar, lâkin yıqmadılar. Bizler ise açlıq qurbanları olğan millionlarce insannıñ aziz hatırası ögünde – yekâne, mustaqil, birdemli Ukrainanı saqlamaq borçlumız», – dep beyan etti devlet yolbaşçısı.
Petro Poroşenko ömür arqadaşı ile birlikte 1932-1933 seneleriniñ Golodomor qurbanlarını añıp, Kyivniñ Mihaylov meydanında Golodomor qurbanları hatırasına qoyulğan abideniñ tübünde boğday destelerini yerleştirdi. Perzident ailesi, ölgenlerni sükünet daqqasınen añdı.
Künniñ ekinci yarısında prezident «Golodomor qurbanları Memorialı» yanında matem merasimlerinde iştirak etecek.
Golodomor qurbanlarınıñ hatıra künü Ukrainada noyabrniñ dörtünci cumaertesi kününe belgilendi.
Ukraina, ilmiy-demografik ekspertizanıñ neticelerine atıf etip, 1932-33 seneleri suniy açlıq aqibetinde ölgenlerniñ umumiy sayısı 3 million 941 biñ nefer insannı teşkil etkenini, doğula bilecek lâkin doğulmağanlarnıñ ğayıbı – 6 million 122 biñni teşkil etkenini bildire.


text:
Qırım ve Kyiv kontrol etmegen Donbas topraqlarını işğalden qurtaruv meselelerini halqara seviyede ayırmağa olmay.
Böyle fikirni fevralniñ 20-nde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Kyivdeki «Qırım: altı yıldan soñ. Yarımadanı işğalden qurtaruv yolları ve mehanizmleri» tögerek masasında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Donbas sözü olğan yerde – birden Qırım sözü. Donbas aqqında areket olsa – birden Qırım aqqında ve aksine olmalı. Er bir dialog buña uymaq kerek. «Normand dörtü» çerçivesinde Putinnen (Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen – QA) dialog olmasını talap etseñiz, Ukraina devletiniñ topraq bütünligi aqqında Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarnen beraber halqara seviyede tanılğan sıñırlarda aytmaq içün oturıñız. O qadar! Başqa fikirler olamaz», – dep tüşüne Çubarov.
Yuqarı Radadaki «Ğolos» («Ses») fraktsiyasınıñ reberi Sergey Rahmanin Qırım.Aqiqatqa izaat berip, Qırım ve Donbasnı yañı meydançıqta muzakere etmek içün Minskten vazgeçmeli, dep qayd etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İbrahim Kalın şäxsi televideniye kanalına açıqlawlar yasadı
Törkiya däwlät başlığı idaräseneñ süzçese İbrahim Kalın Fethullahçı terror oyışması FETÖ idaräçäse Fethullah Gülenni kire cibärmäw wazğiyätendä Amerika Quşma Ştatlarınıñ bu keşene qanat astına aluwın uylanılaçağın citkerde.
Törkiya däwlät başlığı idaräseneñ süzçese İbrahim Kalın Fethullahçı terror oyışması FETÖ idaräçäse Fethullah Gülenni kire cibärmäw wazğiyätendä Amerika Quşma Ştatlarınıñ bu keşene qanat astına aluwın uylanılaçağın citkerde.
Kalın 15nçe iyul könendäge tüntäreleş kereşüennän soñ tank häm boralaqlar belän bergä yuğalğan xärbi transportlarnıñ bulu turında raslawlarnıñ döres bulmawın citkerde.
Şäxsi ber televideniye kanalına açıqlawlar yasağan İbrahim Kalın armiyädäge qulğa alularnıñ DEAŞ häm PKK kebek terror oyışması belän köräşne täêsirlämiyäçägen belderde.
Törkiyä däwlät başlığı idaräseneñ Süzçese tüntäreleş kereşüeneñ armiyäneñ keçkenä ber frakśiya tarafınnan başqarılğanın citkerep, bu säbäp belän Törkiyäneñ iminlegeneñ täêsirlänmiyäçägen belderde.
Bäyläneşle xäbärlär
"İzge kiçäneň böten keşelek dönyasına yaxşılıq häm izgeleklär kiterüen telim"
Törkiyä ilbaşı urınbasarı Fuat Oktay Mäwlid kiçäse uňayınnan yullama yasadı


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ aytqanı kibi, Keriç yarımdasından alçaqtan bombardirovşçikler uçıp ketti. Soñra bir sırağa tizilip, qırıcılar keçti.
RF Silâlı quvetleriniñ uçaqları ilk kere Qırım kökünde mayısnıñ başında peyda oldı. Bundan soñ qırıcı ve bombardirovşçikler aman-aman er kün Qırım şeer ve qasabalarından uçıp keçe.
Yerli sakinlerniñ aytqanına köre, alçaqtan uçıp ketken ağır uçaqlarnıñ ses-şamatası insanlarğa menfiy tesir ete: adamlar nervalana ve Ukraina sıñırında başlay bilecek arbiy areketlerden qorqa.
Пo cлoBaM MecTHыx жиTeлeй, ryл Tяжëлыx caMoлëToB, лeTящиx Ha Heбoлbшoй BыcoTe, дeйcTByeT Ha людeй oTpицaTeлbHo: люди HepBHичaюT и бoяTcя BoeHHыx дeйcTBий, koTopыe MoryT HaчaTbcя Ha rpaHицe c ykpaиHoй.


text:
Qırımda «Şamatalı qoranta» qırımtatar komediya serialınıñ ekinci mevsimi çıqarıla. Bu aqta «Qaradeniz production» studiyasınıñ baş müdiri Elzara İslâmova Facebookta haber ete.
«2-nci mevsimde daa çoq oyuncı, daa çoq sana, meraqlı vaziyet ve bizim, qırımtatar şaqalarımız daa çoq! Serial çekimlerinde iştirak etken bütün sponsor, ustaz ve kollektsiyacıcılarğa teşekkürler bildirem! Halqımız içün pek müim leyhalarnı beraber yapamız», – dep yazdı İslâmova.
Fevralniñ 9-nda «Şamatalı qoranta» birinci qırımtatar komediya serialı kösterilip başlandı.
«Şamatalı qoranta» adını alğan serial adiy qırımtatar qorantası aqqında ikâye ete, onıñ azaları çeşit meraqlı vaziyetlerge oğray. Serialnı çıqarğan Qaradeniz production studiyası onı er bir qırımtatar ailesi baqar, dep ümüt ete.


text:
BM baş kâtibi António Guterres Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarda insan aqlarınıñ vaziyetine dair üçünci maruzasını derc etti.
BM Ukraina Monitoring missiyası bildirgenine köre, maruza 2019 senesi iyülniñ 1-nden 2020 senesi iyünniñ 30-na qadar müddetni qavrap ala.
Maruzada berilgen malümat:
- Qırımda Rusiye FSBsi ve diger uquq qoruyıcı organları tarafından işkence ve sert yanaşuv, qabaatlılar mesüliyetke çekilmey;
- 43 insannıñ hırsızlanması ile alâqası olğan qabaatlı şahıslar cezasız qala;
- cinaiy davalarda qabaatlanğanlarğa kösterilgen bedava uquqiy yardım semereli degil;
- azatlıqtan marum etüv yerlerinde tutuv şaraitleri uyğun degil ve tibbiy yardım sıñırlana;
- jurnalistlerniñ zenaat işine kirişüv;
- yerli akimiyet organlarınıñ Qırımda barışıq toplaşuv keçirmek aqqında kirişüv;
- qırımtatarlarnıñ şahsiy evleri ivazsız yıqıla;
- zornen avuştıruv ve Qırımdan sürgün etüv, vatandaşlar Rusiyeden Qırımğa avuştırıla.
António Guterresniñ Qırım ve Aqyardaki insan aqları vaziyetine dair evelki maruzası bu yıl iyül ayında derc etilgen edi.
BM misssiyası, Rusiye akimiyeti mabüslerni Qırımdan Rusiyege alıp ketmege devam ete, dep bildirgen edi.
İyülniñ başında BM insan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bachelet Qırımdaki insan aqları vaziyetine dair maruzanı taqdim etip, yarımadada işkence qullanıla ve söz serbestligi sıñırlanıla, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uydurıla, dep bildirgen edi.
2014 senesiniñ Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ mustaqil jurnalist, vatandaş faali, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Qırımda yılnıñ başından berli 187 qızamıq hastası qayd etildi. Bunı ilhaq etilgen Qırımda Rospotrebnadzor idaresiniñ reberi Natalya Penkovskaya Qırım matbuatına haber ete.
Onıñ malümatına köre, ne ilhaq etilgen Qırımda, ne de qomşu Rusiyede qızamıqtan vefat etken adam olmadı.
İyülniñ başında Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti Aqmescit SİZOsında mabüsler arasında qızamıq çıqarğanlar bar olğanını Rusiye kütleviy haber vastalarına tasdıqladı. Keççe Qırım insan aqları vekâletlisi Lüdmila Lubina Aqmescitniñ №1 SİZOsı iyülniñ 1-nde belli olğan qızamıq tarqalmasını toqtattı, dep bildirgen edi.
2018 senesi Dünya sağlıq teşkilâtı Avropada qızamıq hastalığınıñ rekord seviyesine çıqqanını qayd etti. Birinci 6 ayda 41 biñ insan qızamıq oldı, soñki 10 yılda er yıl olğanından daa ziyade.
Qızamıq adamdan-adamğa qolaylıqnen keçe, öksürik, yaqın toqunuvlarnen keçe. Virus eki saat devamında faal qalıp, avada ya da ten üstünde yaşay. Hasta başta sade suvuqlanuv alâmetlerini duya: tımav, sıcaqlıq, öksürik, tahminen bir aftadan eşken peyda ola (evelâ başta, soñ - bedenniñ yuqarı ve tüpteki qısımlarında). Qızamıq sebep olğan ağırlaşuvlarnıñ arasında - siñir sistemasınıñ zararlanuvı (entsefalit), pnevmoniya, otit, körüv qabiliyetiniñ ğayıp oluvı bar.


text:
Ukraina volontöri, yırcı, “Antitela” taqımınıñ lideri Taras Tololâ, kelecekte Qırım Ukraina terkibinde qırımtatar muhtariyeti kibi olmalı, dep saya.
Bunı o, Ukraina halq ameliy sanatınıñ milliy müzeyinde "Bu acayip ukrainler" ("Tsi Dıvovıjni ukrayintsi") kitabınıñ ve "Seyaat kitabı. Ukraina" resim serialınıñ taqdiminde Qırım.Aqiqatqa tefsir bererek, ayttı.
"Menimce, biz, qırımtatarlarnıñ Qırımğa aqqını bütün dünyağa bildirgenimizden soñ, Qırımğa malik olmaq ve onı idare etmek aqqımıznı qorçalap başlağanımızdan soñ, qırımtatar halqınıñ bu topraqta öz idare etüv aqqına qol tutqanımızdan soñ, bu yer parçası kelecekte Ukrainanıñ bir qısmı ola bile", - dedi Topolâ.
Oktâbr 10-unda Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, qırımtatar muhtariyeti Qırımnıñ işğalden qurtaruv meselesini qolaylaşıracağında emin olmağanını ayttı.
Qırımtatar Milliy Meclisi IX çağırılış Yuqarı Rada deputatlarını Ukraina Anayasasınıñ «Qırım Muhtar Cumhuriyeti» X maddesine deñişmeler kirsetmesine çağırdı.
Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar qırımtatar muhtariyetiniñ «separatizmge iç bir alâqası yoq» dep añlatqan edi. Onıñ qurulması ise Ukrainanıñ 2014 senesi qoşulğan BM tamır halqlarnıñ aqlarına dair beyannamesinde qayd etilgen tamır halqnıñ aqqı ola.
2014 senesi martnıñ 20-nde Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 halq deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınen diger milliy azlıqlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil olmaqta.


text:
Qırımlı, ukrain boksçusı Aleksandr Usik Qırımda oğlu ile Ukraina bayrağı ile sport kiyminde kezintisinden foto paylaştı.
Fotosı Facebookta peyda oldı.
«Er angi avada kezinti, idmanlar kibi», – dep yazdı sportçu.
Usik – keçken sene eñ muvafaqiyetli Qırım sportçusı oldı. Aqmescitten ukrain boksuçı paytahttaki Sport sarayından üç uruşını keçirdi.
Ukrain boksçusı, qırımlı Usik sentâbrde birinci ağır yük boyunca WBO reytinginiñ başına keçti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Rusiye tarafından zapt etilgen Qırım ve Aqyardan er angi talebe Kyievde işini yañıdan başlağan V.İ.Vernadskiy adına Tavriya Milliy Universitetine avuşıp, oquşını devam etmek mümkün. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde TMU rektor vazifesini eda etken Bladimir Kazarin bildirdi.
O qayd etti ki, Qırım ve Aqyardan er angi talebe seçken er angi fakultetke istegen vaqıtta avuşa bile.
«Gençler bellediler, eger qabul etüv komissiyası sentâbr 20 künü öz işini toqtatqan olsa, demek qalğan er şey de toqtatıldı. Biz içtimaiy saifelerden bildirgen edik – avuşacaq talebeler içün öyle degil. Ayrıca diqqat çekem, Qırım ve Aqyardan er angi aliy oquv yurtta, er angi zenaat boyunca tasil alğan studentke biz ya da özümizde yaqın bir bölük teklif etermiz, ya da başqa aliy oquv yurtqa alınması içün yardımcı olurmız. Oqumağa istegenlerge maqsatlarına yetişmeleri içün yardımcı olmağa çare taparmız», – dedi Kazarin.
Vernadskiy adına Tavriya Milliy Universiteti (TMU) 2016 senesinden başlap Ukrainanıñ qitaiy qısımında çalışa. Universitette yedi «Qırım – Ukraina» tasil merkezlerinden biri teşkil etilgen. Qırımdan kelgen abituriyentler, mında kelip, Tışqı mustaqil imtihanlarını tapşırmayıp ukrain tasilini alabileler.
Universitette oquv yılı sentâbr 26 künü Tasil nazirliginiñ binasında keçirilgen tantanalı açılış merasimi ile başlandı.


text:
Bugün Ukrainada Ğolodomor qurbanlarını añma künü qayd etile.
Kyivde cumaertesi künü, noyabrniñ 23-nde, dualar oquldı, hatıra tedbirleri keçirildi, sergiler açıldı ve «Çıraq yaq» ananeviy aktsiyası keçirildi, medeniyet ve oquv müessiselerinde sergi keçirilmesi, film kösterilüvleri planlaştırıla, dep bildirdi Kyiv şeeriniñ devlet memuriyeti.
«Er yıl noyabrniñ dördünci cumaertesi künü qayd etilgen Ğolodomor qurbanlarını añma kününde paytahtta matem tedbirleri, dualar, hatıra tedbirleri, sergiler ve «Çıraq yaq» ananeviy aktsiyası keçirilecek. Olarnıñ maqsadı 1921-1923 ve 1946-1947 seneleriniñ ukrain halqınıñ genotsidi ve açlıq olğan 1932-1933 seneleriniñ Ğolodomor qurbanlarını lâyıq seviyede añmaqtır, tedbirlerniñ planı tasdıqlandı», – dep aytıla paytahtnıñ yolbaşçılıq saytında.
Noyabrniñ 23-nde Ğolodomor-genotsid milliy müzeyinde (Lavrskaya soq., 3) matem tedbirleri keçirilecek. Devlet akimiyet organları, yerli idare, cemaat vekilleri, diniy liderler, çetelden kelgen musafirler qoşulacaq.
Saat 16:00-da (Qırımda 17:00-da) ğolodomor qurbanlarınıñ hatırasına sükünet daqqası ilân etilecek, «Çıraq yaq» umumukrain aktsiyası keçirilecek. Er kes elâk olğanlarnı añıp, penceresinde çıraq qoya bile.
Cumaertesi künü Kyivde Ukraina devlet bayrağı endirilecek.
Eglence tedbirleriniñ keçirilüvi sıñırlanacaq ve kütleviy haber vastalarınıñ yayınları deñiştirilecek.
Noyabrniñ 23-nde ibadethanelerde Ukrainada ğolodomor neticesinde elâk olğanlar añılacaq.


text:
Aqmescitte oktâbrniñ 13-14-nde furtuna yeli olması beklenile, dep bildire Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmeti.
Hızmetniñ malümatına köre, şimaliy-şarqiy yelniñ suratı saniyede 20-25 metrge qadar artacaq.
Fevqulâde vaziyetler hızmeti Aqmescit sakinlerini küçlü ruzgâr olğanda havfsızlıq qaidelerine riayet etmege çağırdı.
Qırımda cuma künü, oktâbrniñ 12-nde, şimaliy-şarqiy yel suratı saniyede 25 metrge artacaq, dep bildire yarımadanıñ gidromettsentri. Aqmescitte bulutlı ava olacaq, yağanaqlar beklenilmey. Saba ve kündüz – saniyede 15-20 metr suratlı yel esmesi beklenile. Ava 20 derece sıcaq olacaqtır.


text:
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 2,5 mıñğa artıp, jalpı esebi 937 mıñğa juıqtadı.
Törtinşi tolqın ekpindey bastağan şilde ayınıñ ortasına qaray täuliktik sırqattar sanı 5 mıñnıñ, tamızğa qaray 7 mıñnıñ üstine şıqqan, indet qarqını üş aptadan beri 5 mıñnan 3 mıñ keyske mañayladı. Densaulıq saqtau ministrliginiñ resmi mälimetinşe, elde 19 qırküyekte koronavirus (KVI+) jwqqan 2438 adam, al 18-i küni koronavirus pnevmoniyasına (KVI-) şaldıqqan 67 adam tirkeldi jäne senbide 43 qazaqstandıq aurudan qaytıs boldı. Qazir elde 70 mıñ adam (KVI+ boyınşa 61 mıñ, KVI- boyınşa 8,5 mıñ) auırıp jatır.
#COVID Ötken küni PTR testi arqılı koronavirus jwqqanı rastalğan nauqastar qatarı tağı arttı. Olardıñ basım böligi nemese 20%-ı ädettegidey joğarı dinamikada twrğan bir ğana Almatı (506) qalasına tiesili. Al Qarağandı (340), astana (299), Almatı (166), Pavlodar (192), Aqmola (135), Qostanay (115), ŞQO (115), Aqtöbe (106), Şımkent (81), Atırau (75), SQO (72), BQO (67), Türkistan (58), Jambıl (56), Qızılorda (41), Mañğıstau (14) öñirlerinde dert qarqını twraqtı, keybirinde sırqattar qatarı birşama artqanı bayqaladı. Särsenbide aurudan ayıqqan 2944 adam üyine şığarılğan. 18 qırküyekte jiını 37 adam qaytıs bolğan.
#COVID_pnevmoniyası mehanikalıq ädispen esepke alınatındıqtan, demalıs künderi medstatistika jüyesi tolıq qamtılmaydı. Saldarınan keyster qatarı senbi jäne jeksenbi, mereke künderi ädettegiden aytarlıqtay az tirkeledi. Qırküyektiñ 18-i aqparatı bir täulikke keşigip beriletin koronavirus pnevmoniyasına şaldıqqan 67 nauqas esepke alındı. Vedomstvo dereginşe, bwl küni sırqattar Şımkent (22), Almatı oblısı (9), Qostanay (7), Qarağandı (5) öñirinde köptep anıqtalğan. Sonımen qosa, 13 adam ayığıp şıqqan, tağı 6 adam köz jwmğan.
#Jalpı DenMin deregine qarağanda, emdelip jatqan 70 mıñ nauqastıñ 13 mıñı auruhanada, 57 mıñdayı ambulatorlıq baqılauda. 1051 nauqastıñ jağdayı naşar, ondağı 278 adamnıñ häli öte auır. Bwdan özge 143 sırqat ökpeni jasandı jeldetu apparatımen tınıstap jatır.
Epidkartada «jasıl aymaqtağı» Türkistan jäne Jambıl oblıstarınan basqa ŞQO, SQO, BQO, Jambıl, Qızılorda, Mañğıstau öñirleri men Şımkentte «sarı aymaqqa» ötken. Basqa 8 aymaq (astana, Almatı qalası, Aqmola, Aqtöbe, Atırau, Qarağandı, Qostanay, Pavlodar oblıstarı) äli de «qızıl aymaqta» twr.
DenMinniñ QT redakciyasına bergen mälimetinşe, 11 naurız ben 12 şilde aralığında PTR testi oñ körsetken 1311 sınama sekvenirlengen (ştamm türin anıqtaytın taldau). Säykesinşe, biıl köktem-jazda genomdıq zertteu nätijesinde eldiñ basım böliginen virustıñ braziliyalıq, britandıq, oñtüstikafrikalıq jäne ündistandıq ştamdarı anıqtalğan.
Biılğı jaz mezgili qazaqstandıqtar üşin qaralı habarğa tolı boldı. Pandemiya bastalğalı 1,5 jıldıñ işinde anıqtalğan barlıq auruşañdıq pen ölim jağdayınıñ jartısı tek ötken jazda, törtinşi tolqında tirkeldi. Üş ayda bas-ayağı 420 mıñ adam auırsa, 6,6 mıñnan asa adam köz jwmdı. Küzdiñ alğaşqı jartı ayında 61 mıñday nauqas esepke alınğan jäne 1275 adam qaytıs bolğan.
Bıltır 13 naurızdan beri COVID-19 infekciyasın jwqtırğandar qatarı 862 mıñnan, 1 tamızdan bergi koronavirus pnevmoniyası 74 mıñnan asqan. DDSW derekqorı men Wlttıq statistikada Qazaqstanda auırğandar sanı 937 mıñğa jetti. Degenmen Ükimet koronavirus pen onıñ pnevmoniyasın eki bölek esepteydi.
Pandemiya bastalğalı jalpı virus jwqqandardan 18,6 mıñnan asa adam (KVI+ / U07.1 – 10 763, KVI- / U07.2 – 4740, ilespe aurulardan – 3123) qaytıs bolğan. Alayda Qazaqstan biligi boyınan koronavirus tabılsa da, basqa aurulardıñ sebebinen qaytıs boldı delingenderdi jalpı statistikağa engizbeydi. Bwğan qarsı sarapşılardıñ sözine qarağanda, koronavirustıñ janama äserinen qaytqandardıñ jartısınan astamınıñ sebebi qan aynalımı jüyesiniñ auruları bolğandıqtan, oğan infekciya dert qozdıruşı faktor retinde ölimge äkep soqtırğan.
Qazaqstan virus taraluı boyınşa älemde Djons Hopkins universiteti jäne DDSW tizimindegi 221 el men aymaqtıñ arasında 36-orınğa ornıqtı.
Ükimettiñ soñğı deregine qarağanda, Qazaqstanda 6,1 mln adam koronavirusqa qarsı vakcinanı tolıq alğan, al keminde birinşi dozası egilgen jwrttıñ sanı 7,3 mln-nan asadı.


text:
1920 senesiniñ soñunda Qırımda qurulğan sovet akimiyeti qırımtatarlarnıñ siyasiy areketini yoq etse de, halqnıñ medeniyeti umumen alğanda zarar körmedi. XX asırnıñ 20-nci yıllarında qırımtatar cemiyeti, eñ azından 1921-1923 seneleri repressiya ve açlıqnı körgen qısmı uzun vaqıt olmasa da inkişaf etken edi.
Qırımtatarlar Qırımda sayısına köre birinci yerni endi ruslarğa bergen edi, amma kene de yarımada sakinleriniñ 26%-ı edi. Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ devlet tilleri rus ve tatar tilleri edi, «tatarlaştıruv» siyaseti bar edi, qırımtatarlar cumhuriyetniñ eñ yüksek reberlik vazifelerini alğan edi.
Qırımtatar atiqiyatı ve qavmiyatı faal şekilde ögrenilgen edi. Sovet mefküresi tolu, amma müim malümat bergen ilmiy işler ve cıyıntıqlar çıqqan edi.
Amma 30-ıncı yıllarda sovet akimiyeti qırımtatarlarnı müneversiz qaldırğan milliy elitalarnen küreşmege başladı. 1944 senesi sürgünlik oldı, 50-nci yıllarnıñ başında ise tamır halqqa yer olmağan Qırım tarihınıñ yañı kontseptsiyası peyda oldı. Şunıñ içün asırnıñ başında yapılğan qayd ve fotoresimler qırımtatar tarihı içün büyük emiyet taşıy.
Qırımtatar halqınıñ ananeviy turmuşını Qırım.Aqiqat fotoresimlerinde baqıñız.
(Fotoresimler ilk sefer 2020 senesi mayısnıñ 18-nde derc etilgen edi)


text:
Aqmescit – Qırımtatar cemaat vekilleri qasevet çekeler: yañı şaraitlerde tuvğan tilde tasil almak imkânları sıñırlandı. Misaller olaraq Qırımda yüz bergen bir qaç vaqianı ketireler, mektep müdirleri sebeplerni uydurıp, ana-babalarğa qırımtatar tilli sınıflarnı açmağa red eteler. Aynı zamanda Qırım «tasil nazirligi» bütün qasevetler esassız, dep aytalar.
Qırımtatar tasili saasında meseleler aqqında Qırım.Aqiqat ta mayıs ayında bildirgen edi. Misal olaraq Aqmescitniñ 37 sanlı mektepni ketirgen edik, anda, birinci sınıfnıñ 11 talebesi az qaldı tuvğan tilde tasil almaq imkânından marum qalacaq ediler. Faqat, ana-babalarnıñ israrı ile sınıf faaliyetini devam etti.
Yañı oquv yılı arfesinde, «Maarifçi» qırımtatar tasil hadimleri «Qırım tasil ve ilim naziri» Natalya Gonçarovağa muracaat etip, tuvğan til tasili saasında belgilengen meselelerni al etmeye teklif etti. «Maarifçide» bildirgenleri kibi, rus tilli mekteplerinde oquv planlarında qırımtatar tili ve edebiyatı saatlerniñ sayısı «şübe doğura, çünki ocalarnıñ meşğulligi ve ana-babalarnıñ isteklerinen bağlı meseleler çıqa». «Bunıñ episi, mektep müdirleri tuvğan tilniñ oqutuvını közge almağan oquv planlarını seçkenlerini köstere», – deyler Assotsiatsiya vekilleri.
Bunıñ isbatı olaraq, «Maarifçi» hadimleri «nazirge» mektüp yollap, onda bu kibi meselelerni aydınlattılar. Böyleliknen, Qarasuvbazar rayonında, qırımtatar tilli birinci sınıfnı açmaq imkân bar edi, amma, «mektep müdirligi qarşı çıqqanı içün, ana-babalarnıñ aqqı yerine ketirilmedi, sınıflar açılmadı, evelden, Bogatoye, Vişnövoye, Tsvetoçnoye köylerinde çalışqan qırımtatar sınıflarnı qapatıp, olarnı rus tilli sınıflarnen birleştirdiler».
Daa bir pıtraqlı vaziyet Or-Qapu rayonında qayd etildi, dep bildireler «Maarifçi» vekilleri: «Novopavlovka mektebiniñ müdiri Galina Çörnaya ana-babalarnen qırımtatar tilli sınıfnıñ açılması meselesini muzakere etkende, er balanıñ propiskası olmaq kerek, dep sebep uydurdı». Ana-babalardan 28 ariza keldi, 14 –ti balaları qırımtatar tilinde tasil almalarını istediler, amma, üçüniñ propiskası yoq edi. «Bu üç talebeni mektepten çıqarsalar (bunı müdir ana-babalar toplaşuvında ayttı), 25 ariza olacaq, mektep bölünmeycek, o ya da qırımtatar tilli ya da ukrain tilli olacaq. Ana-babalarnıñ çorlanğanını eşitken soñ, «Ana tiliñizni evde ögreniñiz», dedi», - dep ayttılar «Maarifçide».
Milletlerara barışıqnıñ bozuluvına yol bermemek
Qırım tasil ve ilim «nazirliginde» qırımtatar tasil hadimleri Assotsiyaatsiya vekilleriniñ aytqanlarınen razı degiller. «Umumen alğanda, «Marifçi» vekilleriniñ aytqanları yañlış», – dep aytı Qırım.Aqiqatqa «tasil naziriniñ muavini» Ayder Ablâtipov. Tuvğan tilde tasil meslesi müessiseniñ daimiy nezareti astında bulunğanını bildirdi.
«Nazirlik er afta toplaşuvlar keçire, tedbirlerde nazir Natalya Gonçarova ya da men, bütün bu meselelerni seslendiremiz, – dey Ablâtipov. – Rusiye Federatsiyasınıñ bir subyekti olğan Qırımda bu kibi meseleler başqa yollarnen çezile. Evelden nasıl edi: sınıf açılmadımı – bir şey degil, biraz şamata köterdiler ve tınçlandılar. Şimdi ise, ana-babanıñ yerine ketirilmegen er arizası Qırım Cumhuriyetinde milletlerara barışıqnı boza bile. Biz buña yol bermemelimiz».
Ablâtipov qayd etkeni kibi, iç bir tasil hadimi – müdir, oca, usulcınıñ – ana-babalarnen qonuşqanda, olarnı evelden olğanı kibi qandırmağa aqları yoq.
«Tasil naziri muavininiñ fikirince, «Maarifçi» vekilleri ketirgen misaller keçken oquv yılınıñ soñunda yüz bergen edi. «Bugünki künde, bizim acele riayet etüvimizni talap etken vaqialar yüz bermedi. Bu kibi şeyler olsa, hadimler birden yolğa çıqalar, kim kabaatlı olğanını ögreneler. Mektep memuriyeti lâqayd qalsa, buña keskin davranamız», – dey Ablâtipov
Ayder Ablâtipovnıñ sözlerine köre, Novopavlovka köyündeki vaziyet boyunca o şahsen mektep müdirinen bağlanğan edi. «Maña, sentâbr 1 künü Novopavlovka köyünde qırımtatar tilli birinci sınıf açılğanını ayttılar», – qayd etti Ablâtipov.
Aynı zamanda, Ablâtipovnıñ fikirince, «Maarifçiniñ» muracaatları «malümatı sıñırlı ve «kendi menfaatlarını qayğırğanlarınen» bağlı.
Kacametova: «Biz er daim birinci olıp adım atamız»
Qırım.Aqiqat «Maarifçi» qırımtatar hadimleri Assotsiatsisınıñ reberi Safure Kacametovağa izaat içün muracaat etti, o, «tasil naziri muavini» fikirlerinen razı degil. «Ayder Ablâtipov, bizim malümatımıznı teşekkurnen qabul etmeli. Bizim iç bir menfaatımız yoq. Cemaat teşkilâtınıñ nasıl bir menfaatı olsun, men reberi olaraq 20 yıldan ziyade bu işnen bedava oğraşam ve aylıq almayım. Qırımtatar balaları qırımtatar sınıflarda oqumaları – bu bizim eñ büyük meraq ve menfaatımız. Men, bellesem, qırımtatar olğan Ablâtipovnıñ da merağı aynıdır», – qayd etti Kacametova.
Onıñ sözlerine köre, Assotsiatsiyanıñ «nazirliknen» davalaşmağa istegi yoq. «Bu dava degil, er yıl bu kibi işni yapamız. Nazir muavini «Maarifçiniñ» qapusını açıp, birlikte çalışmağa iç bir kimse keder etmey. Amma, er vaqıt biz birinci olıp adım atamız», – qayd etti o.
Kacametova daa bir kere qayd etti, rus tilli mekteplerinde «qırımtatar tili sınırlanğan». «İç olmağanda bir çare tapıp, balalarğa aftada 3 kere tuvğan tilini ögrenmege imkân bermek kerek edi. Bizim o qadar çoq yaş mütehassıslarımız bar, episi işsiz yüre. Tavriya Milliy universitetiniñ qırımtatar tili ve edebiyatı fakultetinde kene ocalarnıñ sayısını qısqartalar. Bu bölükte tamam qırımtatar tili ve edebiyatı mütehassıslarnı azırlaylar», – dedi o.
Faqat, olarnıñ mektübinden soñ «tasil nazirligi» birden seslendi, dep ayttı, bir sıra regionlarda meseleler al etildi, dey Kacametova. Amma, Safure ocanıñ bildirgenine köre, qırımtatar tilli sınıflarnıñ açılması meselesi zornen çezile.


text:
«Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtınıñ reisi Riza Şevkiyev emin ki, Qırım akimiyeti teşkilâtnı yoq etip, onıñ mal-mülkini alacaq ola. Medeniy miras qoruv «Devlet komiteti» Fondğa memuriy bozuvlar içün 5 million rublelik para cezasını belgeleycek ola. Teşkilât reberligi bunı uydurılğan bir şey olaraq tanıp, kendi aqlığını mahkemede isbatlaycaq ola.
Bu aqqında Şevkiye Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Riza Şevkiyevniñ bildirgenine köre, akimiyet aydınlatqan iddialar içün böyle ciddiy bir ceza olmamalı, mında yalıñız tenbiye yeterli olur edi.
Qırımnıñ medeniy miras qoruv «Devlet komiteti» tizgen memuriy protokolğa binaen, «Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtınıñ reisi Riza Şevkiyev KoAP RF 7.13 1 maddesine köre (Rusiye Federatsiyası halqlarınıñ medeniy miras obyektleriniñ devlet imayesi ve qullanuv talaplarını bozuv) memuriy cinayet yaptı.
Bu maddege köre, teşkilât reisi 400 biñ rublelik para cezasını ala bile, «Qırım» Fondu» ise – 5 million rublelik.
Bundan ğayrı, sentâbr ayında, Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi «Qırım» Fondunı yedi adres bönüca yerleşken mal-mülkini, şu cümleden Şmidta soqağındaki Meclis binasını qullanmağa yasaq etti, bank esaplarını qapattı ve yañı esaplarnı açmağa yasaq etti.
Mahkeme qararına binaen, «Qırım» Fondu» Hayriye teşkilâtı «çetel adamı» Mustafa Cemilevni teşkilât tesisçileri erkânından çıqarmaq kerek.
Uquq qorçalayıcılarnıñ zanınca, böyle etip yerli akimiyet Qırımtatar Milliy Meclisini yoq etecek ola.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ Kyivteki elçihanesi qarşısında noyabr 25 künü faaller, Qırımda ğayıp etilgen insanlarnıñ tapılmasını talap ettiler. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Aktsiya iştirakçileri rus elçiligi qarşısında, közlerini bağlap turdılar. Olarnıñ sözlerine köre, böyle numayış, rus akimiyeti ğayıp olğanlarınen meraqlanmağanını köstere.
Ukrainada Amnesty International teşkilâtınıñ matbuat-kâtibi Mariya Guriyeva, bu kibi aktsiyalar Rusiye akimiyetiniñ areketsizligi diqqatsız qalmağanını tasdiqlay.
«Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımadadan tış: qıtaiy Ukrainada ya da halqara seviyede, olğan vaqialarğa istemeyip cevaplana. Olar belleyler, sanki olarnıñ yapqanları gizli qala ve onı kimse körmey. Böyle aktsiyanıñ esas maqsadı – Rusiye akimiyetine, olarnı taqip etkenimizni köstermektir. Olarnıñ şimdi yapqan qanunsızlıqları cezasız qalmaycaq», – dedi Guriyeva.
İşğal etilgen topraqlarnıñ sualleri boyunca Ukrain naziriniñ birinci muavini Yusuf Kurkçi dey ki, bu kibi areketler, Ukrainadakiler yarımadada qalğan vatandşaları içün küreşmege azır olğanlarına köstere.
«Böyle aktsiyalarnen biz, işğal etilgen topraqlarda qalğan Ukraina vatandaşlarına, pervasız qalmağan adamlar bar olğanını kösteremiz, insanlar öz vatandaşlarınıñ aqları içün küreşmege azır olğanını bildiremiz. Bu insanlar öz teşebbüslerinde istiqrarlı ve devamlı olıp areket eteler. Bunı bu aktsiya da tasdiqlay, o Ervin İbragimovnıñ qaçırılğan kününde keçirile», – dedi nazirniñ birinci muavini.
Rusiye Federatsiyasınıñ elçihanesinden, faallernen subetleşmek içün iç bir kimse çıqmadı.
Qırım işğalinden soñ yarımadada insanlarnıñ, ekseriyeti qırımtatarlarnıñ, ğayıp olma adiseleri sıqlaştı. Bunen beraber Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komiteti tasdiqlay ki, «qırımtatarlarnıñ büyük sayıda ğayıp olması qayd etilmey».
Farqlı esaplarğa köre, işğal etilgen Qırımda 13 ya da 20 insan belgisiz ğayıp oldı, eñ azından 6 insan ölü tapıldı. Bu munasebetnen Crimea SOS er aynıñ 25 kününde Rusiye elçiligi qarşısında aksiya teşkil ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımdaki zorbalıq seviyesini eksiltmek içün Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmek kerek. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov aprel 13-de Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Rusiyege halqara basqı yapma semereli mehanizmleri tapılğanına qadar böyle devam etecek. Rusiyeniñ işğal etilgen Qırımda yapqanları içün alğan cezaları insanlarğa qarşı zorbalıqnı eksiltmek içün yeterli degil. Şimdi sanktsiyalar quvetleştirilmeli», – dep qayd etti Çubarov.
Onıñ fikirince, «olğan çağıruv, deklaratsiya ve qararlarn devam ettirip qayd etmek kerek, Birleşken Milletlerniñ Halqara mahkemesinde davalaşmağa devam etmeli».
Aprel 13-de saba Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları Riza Mujdabayev (6-ncı mikrorayon) ve Seydamet Mustafayevniñ (7-nci mikrorayon) evinde tintüv keçirdiler. Vaqia şaatları uquq qoruyıcılar tarafından küç qullanılğanını ve ateş açılğanını bildireler.
Advokat Cemil Temişevniñ aytqanına köre, yaqalanğan Qırım musulmanlarına qarşı memuriy protokollar tizildi, olarnı mahkemege alıp keteler.
Aprel 6-da OMON hadimleri Aqmescitniñ merkeziy bazarını sarıp alğan edi. Rusiye uquq qoruyıcıları «slavân körünişi olmağan» 80-ge yaqın insannı tuttı. Qırımdaki Rusiye politsiyasınıñ idaresi Aqmescit çarşısındaki tutuvlarnı «planlaştırılğan iş tedbirleri» dep adlandırdı.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faalleri, Meclis azaları ve Hizb ut-Tahrir ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde tintüvler sıq-sıq keçirilmege başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunıñnen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
Kyivdeki Ukraina halq mimarcılığı ve turmuşı milliy müzeyinde oktâbrniñ 14-nde saat 13:00-da Ukraina imayecisi künü munasebetinen medeniy-bediiy tedbirler keçirilecek, qırımtatar arbiyleri iştirak etecek ve mukâfatlarını alacaq. Bu aqta «Qırım eviniñ» matbuat hızmeti bildirdi.
«Bu yıl Ukraina halq mimarcılığı ve turmuşı milliy müzeyi ile işbirligi çerçivesinde «Qırım evi» kontsert tedbirlerine «Qırım» programmasınen qoşula. Esas bayramlardan biri Ukraina imayecisi künü ola. Şu sebepten bu künü şarqta Ukrainanı imaye etken qırımtatar askerleri ve veteranlarını qutlaycaqmız», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, «Qırım eviniñ» tedbir programmasında:
- Qırımlı arbiylerni qutlap taqdirlev;
- «Qırım ailesi» oyun ansambliniñ çıqışları;
- «Usein Bekirov Triosınıñ» caz muzıkası;
- Ukrainada nam qazanğan artist Elzara Batalovanıñ yırları.
Bunıñnen beraber, kontsert programmasında Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ Ukraina yır ve oyun akademik ansambliniñ çıqışları; Ukraina halq artisti Anatoliy Gnatükniñ çıqışları; «Rozmariya» qadın ses ansambli, «Tsveteniye paporotnika» Horeografik miniatüra teatriniñ halq bediiy kollektivi, Ukrainada nam qazanğan artist Oksana Stebelskayanıñ çıqışları bar.
«Halq icadı meydançığı da olacaq, anda ebru, qına ustazları ders berecek; ukrain ve qırımtatar ustazlarınıñ yarmalığı ötkerilecek. Bu meydançıqta ukrainlerniñ toy merasimleri ve qırımtatar milliy oyunları kösterilecek», – dep aytıla haberde.
Müzey kirişi paralı olacaq, maska taqıluvı mecburiydir, tedbir ise Ukraina Sağlıq nazirliginiñ talapları ve Baş sanitar ekiminiñ tevsiyelerine riayet etilip keçirilecek.
Sentâbrniñ 24-nde Dniprodaki ATO Müzeyinde «İşğal reineleri» albomı ve sergisi taqdim etildi. O, «Qırım işğaliniñ reineleri olğan qırımtatar qorantalarına» bağışlandı.


text:
Nókiste MPJ baslıǵı para menen uslandı
- 16.09.2021, 17:07,
- ҚapaқaлпaқcTaH / ЖәMийeT
- 172
Usı jılı 13-sentyabr kúni saat 16:55te Departamenttiń Qaraqalpaqstan Respublikası Nókis qalası bólimi, Nókis qalası prokuraturası hám Qaraqalpaqstan Respublikası Ishki isler ministrligi xızmetkerleri tárepinen ótkerilgen operativ iláj ótkerdi.
Ilaj dawamında, Nókis qalası turǵını «Jiydeli baysın» MPJ baslıǵı A.B. óz xızmet lawazımınan paydalanıp, Nókis qalası turǵını «Jiydeli baysın» MPJda miynet inspektorı járdemshisi, B.G.ǵa usı «Jiydeli baysın» MPJda ashılǵan shtat birligin ózi ashqan bolıp, onı jumısqa alǵanlıǵın aytıp, sonıń esesine bir aylıq miynet is haqısın, yaǵnıy 1.200.000 sum puldı para sıpatında talap etip, B.A. óz xızmet xanasında, arza iyesi G.B.dan 1.200.000 sumnın 500.000 sumın para sıpatında alǵan waqtında uslanǵan. Bul haqqında «Tınıshlıq saqshısı»
gazetası xabar berdi.
Waqıya boyınsha tiyisli tártipte is qozǵatılıp, házirgi waqıtta tergew-sorastırıw jumısları alıp barılmaqtackaчaTb dle 11.3
Facebook
BkoHTakTe
OдHokлaccHиkи
Google+


text:
Fevralniñ 27-nde Suriyeniñ şimal-ğarbinde prezident Başar Asad quvetleriniñ ücümi neticesinde, soñki malümatqa köre, eñ az 33 türk askeri elâk oldı, 36-sı yaralandı. Bu aqta Hatay türk vilâyetiniñ valisi Rahmi Doğan bildirdi.
Laf Suriyede 9 yıl devam etken cenk vaqtında bir künde eñ büyük can ğaybı aqqında kete. Cumaaqşamı aqşam üstü Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan memleketniñ Telükesizlik Şurasını topladı. Anda Asadnıñ ordusına qarşı avadan ve qaradan darbe endirmege qarar alındı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
ABD NATO elçisi Key Beyli Hatçison Washingtondaki matbuat konferentsiyasında Asad ordusınıñ ücümlerine oğrağan Türkiyege qoltuta, dep bildirdi, dep haber ete «Ukrinform». «Elbette, Rusiye desteklegen Asad quvetlerinden insanlarını qorçalağan Türkiyege qoltutamız. Mında bir sual yoq», – dep qayd etti Hatçison.
Suriye insan aqları observatoriyası, Rusiye desteklegen Suriye ükümet quvetleri muhalifet küçlerine qarşı yañı ücüm areketlerinden soñ İdlib vilâyetiniñ cenübini kontrol altına aldı, dep bildirdi.
Soñki aftaları Suriye prezidenti Başar Asadnıñ ordusı Rusiyeden destek alıp, memlekette kontrol etmegen soñki isyancı anklavını yoq etmek içün ücüm etti. Böyle etip İdlib vilâyetiniñ cenübinde ve qomşu Aleppo vilâyetinde topraqlarnı zapt etti.
Türkiye, muhalifetke yardım etmek içün Asadnıñ ücümine cevap olaraq İdlibte askerleriniñ sayısını arttırdı. Türkiye ordusınıñ yardımınen silâlı muhalifetniñ ğalebeleri aqqında haber etile. Berilgen malümatqa köre, olar İdlib vilâyetindeki Sarakib şeerini kontrol altında aldı ve Aleppodan Dimaşqqa yolnı qapattı.
Asad ordusınıñ ücümi büyük qaçaq dalğasına yol açtı: BM malümatına köre, dekabrniñ soñundan başlap yarısından çoq bala olğan tahminen 900 biñ kişi evlerini ya da muvaqqat sığınaqlarnı terk etmege mecbur olıp, suvuq qışta evsiz qaldı.


text:
Kanadadaki Toronto şeerinde «Yediler gruppası» tış işleri nazirleriniñ körüşüvi başlandı. Ukraina tış işleri naziri Pavlo Klimkin onda ilhaq etilgen Qırımda mahküm etilgen ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhnıñ açlıq meselesini ortağa qoymaq istey.
Azatlıq Radiosınıñ bildirgenine köre, diplomatlarnıñ sammitindeki birinci tedbir – Ukraina ve Rusiye aqqında suhbet – Kanada diplomatiyasınıñ rehberi Hristâ Frilandnıñ evinde ğayrı-resmiy şekilde keçe. O, şahsen saba yemegini azırladı ve zenaatdaş nazirlerni öz aşhanesinde qabul ete.
Ğayrı-resmiy sabalıq yemek bir buçuq saat devam etecek.
Ukraina tış işleri naziriniñ bu körüşüvniñ arfesinde pressağa bildirgenine köre, o, Qırım sakini Volodımır Baluhnıñ taqdiri, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Ukrainanıñ territoriyaları meselelerinde Ukraina ile birdemligini, Donbasstaki barıştırıcı missiyasınıñ formatı, Ukrainanıñ reformaları, Angliyadaki Solsberi şeerinde sabıq Rusiye istihbarat hadimi Sergey Skripalniñ zeerlenmesi ve Suriyedeki himiyeviy ucümden soñki yañı şaraitlerde Kyivniñ ğayretlerini «Yediler gruppası» devletlerinen koordinatsiya etüvini muzakere etmege planlaştıra.
Pavlo Klimkin, AQŞ devlet kâtibi vazifesini eda etken Con Sallivan ve Almaniya tış işleri naziri Gayko Maas ile eki taraflı körüşüvlerini endi keçirdi. Ondan ğayrı, aprel 22-de onda Britaniya diplomatiyasınıñ başlığı Boris Conson ile körüşüvi planlaştırılğan.
Daa evel Kanadadaki Ukraina elçisi Andrey Şevçenko, Kanadadaki Toronto şeerinde aprel 22-de başlaycaq «Yediler gruppası» devletleri tış işleri nazirleriniñ körüşüvine Ukrainanı birinci kere davet ettiler, dep bildirdi.
O, Ukraina tış işleri naziri Pavlo Klimkin davetnameni öz zenaatdaşı, Kanadanıñ baş naziri Hristâ Frilanddan alğanını qayd etti.
«Yediler gruppası»na AQŞ, Yaponiya, Almaniya, Kanada, İtaliya, Fransa ve Büyük Britaniya kireler. 2018 senesinde klubda Kanada reislik yapa.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko eñ yaqın vaqıtta Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı Ukrainağa qaytaruv strategiyasını taqdim etmege söz berdi.
Bunı o iyün 5-te Kiyevde matbuat konferentsiyasında ayttı, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Strategiya azır ve Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasına berildi, tezden onı taqdim etecekmiz», – dep ayttı Poroşenko.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırım «referendumında» iştirak etken şahıslar ve şirketler, em de ava ve deñiz boşluğını bozğanlarğa qarşı içtimaiy, iqtisadiy ve diger cezalarnıñ cedveli tizildi.
Poroşenko Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ qaytarılması Ukraina içün eñ müim şey olğanını bildirgen edi.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
2014 senesi mart 21-de Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Qırım ve Aqyarnıñ Rusiyege federatsiya subyektleri olaraq qoşmaq» qanunını azırladı.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Litvaniya Tış İşler naziri Linas Linkevičius, ukrainlerni mustaqillikniñ 28 yıllığınen hayırladı. Tebrik sözlerini o, Twitterde ukrain tilinde derc etti.
"Ürmetli dostlar, ürmetli ukrainler! 80 yıl evel Ribbentrop-Molotov Paktı Avropanı böldi, amma halqlarımıznıñ birligini bozmadı. Litvaniya ve Ukraina azatlıq yolunda daima beraber edi, Litvaniya, azatlıq ve territorial bütünlilik oğrunda Ukrainanıñ küreşine qol tuta edi em de tutacaq. Mustaqillik Künü hayırlı olsun, Ukraina! Siziñ ve bizim azatlığımız içün!", - denile Linas Linkevičiusniñ hayırlavında.
Litvaniya Ukrainanıñ izçen ittifaqdaşı edi. O, Ukrainanıñ territorial bütünligine ve mustaqilligine diplomatiya ve arbiy yardımnen destek köstere edi.
Litvaniya - Ukrainağa öldürici silâ bergen birinci devlet edi. Litvaniya arbiy instruktorları, Ukraina poligonlarında 2015 senesinden berli çalışa.


text:
Üç kün içinde Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarovnı tibbiy tedqiqlerge çıqarmağa mecburlar.
Bu aqta Gafarovnıñ advokatı Rifat Yahin yanvarniñ 23-nde Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Advokatnıñ aytqanına köre, Aqmescit SİZOsınıñ reberligi vesiqalarnı resmiyleştirdi.
«Bugün (yanvarniñ 23-nde – QA) SİZOnıñ müvekkilime qarşı areketsizliginen bağlı davam baqılğan mahkeme oturışuvında anda bulunğan SİZO vekiline bir messencer vastasınen, ğaliba, WhatsAppta apiste tutuv içün mania olğan hastalıqlarnı qayd etmek içün Cemil Gafarovnı tibbiy tedqiqlerge yollamaq qararı keldi, SİZO yolbaşçısı Berejnoy onı bugünniñ sanı altında imzaladı. Yarından itibaren üç kün içinde Gafarovnı tibbiy tedqiqlerge alıp ketmege mecburlar, yanvarniñ 31-ne qadar alına dair qarar berilmeli», – dep qayd etti advokat.
Onıñ bildirgenine köre, ariza berilgeninden berli üç ayğa yaqın müddet keçti.
«Gafarovnı tibbiy tedqiqlerge yollav arizasını 2019 senesi noyabrniñ 5-nde berdim, onı ertesi künü baqıp, qarar çıqarmaq kerek ediler, lâkin körgenimiz kibi, aman-aman üç ay keçti, ve bu yollanma bugün peyda oldı, SİZOğa qarşı memuriy dava baqılğanda», – dedi Yahin.
Yanvarniñ 16-nda olıp keçken qapalı oturışuvda qadı Cemil Gafarovnı apiste qaldırdı.
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarov oktâbrniñ 25-nden berli Aqmescit SİZOsında kerekli ilâclar almay, dep bildirdi advokatı.
Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova işğal etilgen Qırımdan ukrainalı siyasiy mabüsler Cemil Gafarov, Server Gaziyev, Enver Ömerov ve Asan Yanikovnıñ (Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» mabüsleri) sağlıq vaziyeti fenalaşqanını bildirgen edi. Şu sebepten Denisova Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Ukraina vatandaşlarınıñ tibbiy tedqiqi içün yardım etmesini rica etti.
Daa evel Gafarovnıñ advokatı müvekkiliniñ alı kritik oldı, dep qayd etken edi. Cemil Gafarov üçünci derece saqatı, büyrekleri hasta ve yürek hastalıqları bar. Advokat Gafarovğa ilâc bermeyip, hastahanege avuştırmağa razı olmadılar, dep qoştı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye nezaretine olğan Aqyardaki Nahimov mahkemesiniñ oturışında advokat Emil Kurbedinov, yalan şaatlıq etkeninen qbaatlanğan qırımlı Ruslan Bekirovnıñ davasında gizli şaatnıñ üstü asçılmasını istedi. Qırım. Aqiqatqa bunı “Qırım birdemligi” cemaat birleşmesi haber etti.
“Ne men, ne prokuror böyle bir adam barmı, yoqmı, sorğuğa çekildimi, yoqmı, protokol imzaladımı, yoqmı ve böyle bir kişi olsa şimdi onen ne olğanını bilmeymiz”, – dey advokat.
O, mahkeme vaqtında şaatnıñ şahsiy malümatı taqdim etilgenini talap ete.
“Bunı, onı gizlemege iç bir sebep olmağanı ile añlattım. Dava materiallarında o, bir de bir telüke altında olğanı aqqında iç bir delil yoq. Mahkeme menim muracaatımnı diñlep, bu gizli şaat al-azırda devlet imayesinde bulunğanı, bulunmağanımı, FSB-de qabaatlanğandan havf kerçekten olğanı aqqında deliller barmı, yoqmı ögrenmek içün FSB-den qoşma malümat talap etmek kerek olğanı aqqında qarar aldı”, – dep qoştı o.
Mahkeme, FSB-den malümat talap etip, teneffüs ilân etti, imaye tarafı ise isbatlarnı taqdim etip başladı.
“Nevbetteki oturışta mahkeme gizli şaatnıñ üstüni açmağa ya da açmamağa mesele aqqında qarar alacaq, Bekirov sorğuğa çekilecek, munaqaşalar olacaq ve soñki söz”, – dep yekündedi Kurbedinov.
Qırım FSBsi Ruslan Bekirovnı «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca 17 yılğa üküm etilgen Enver Seytosmanovğa qarşı yalan şaatlıq etkeninde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 307-nci maddesiniñ 1-inci qısmı) qabaatlay.
Qararda aytılğanına köre, FBS tahqiqatı, 2019 senesi mart ayında sorğu vaqtında Bekirov «tahqiqatçı tarafından iç bir maneviy ve fizik basqı yapılmağanda» 2015 senesi yanvar ayında «Seytosmanovnıñ hizb olğanı aqqında aytqanını» eşitti, dep bildirdi.
Tahqiqat, Bekirovnıñ şaatlığını Enver Seytosmanovnıñ dava malümatlarına «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar olğanınıñ delili olaraq ilâve etti. Faqat, yarım yıldan soñ, 2019 senesi avgust ayında Seytosmanovnıñ davası temelden baqılğanda, Ruslan Bekirov Cenübiy okrugınıñ mahkemesinde söz aytıp, qadılarğa FSB hadimleriniñ basqısı altında Seytosmanovğa qarşı şaatlıq etti, dep bildirdi.
Bekirov advokat Emil Kurbedinovnen beraber Qırımdaki Arbiy-tahqiqat komitetine onı sorğuğa çekken FSB hadimlerine qarşı teşkerüv keçirmek ricası ile ariza berdi.
Rusiye FSBsi Ruslan Bekirovğa qarşı davanen bağlı açıq izaatlarını bermedi.
İyünniñ 11-nde Rusiye FSBsi Balıqlava rayonınıñ sakini Ruslan Bekirovnı tuttı. Oña qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 307-nci maddesiniñ birinci qısmına istinaden (bile-bile yalan şaatlıq etüv) açıldı. Daa soñra onı bir yerge ketmemek şartınen yibergenler.
ABD, Qırımda Ruslan Bekirovğa qarşı dava açılğanını ve tutuluvını takbih etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Fevralnıñ 5-nde, cuma künü, Rusiye nezaretinde olğan Ermeni Bazar şeer mahkemesi, ğıyabiy şekilde Qırımda mahkemelengen Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı davanıñ eki cıltını araştırdı. Bunı advokat Nikolay Polozovğa atfı etip, Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Onıñ malümatına köre, mahkemede prokuror cinayet davasınıñ birindij ve ekinci cıltında taqdim olunğan bir sıra yazılı delil taqdim etken.
Rusiye tahqiqatınıñ versiyasına köre, Cemilev qanunsız keçken Ermeni Bazar
civarındaki yoqlav keçitinde vaqia yerini baqıp çıquv protokolı araştırılğan.
Advokatnıñ qayd etkeni kibi, “davanıñ materiallarında taqdim etilgen foto cedvelde bu yerde devlet sıñırı keçkenini añlamaq mümkün olğan iç bir tanıtuv belgiler yoq. O vaqıt yoqlav keçiti de kerekli malümatnen donatılmağan edi”.
Vesiqalar araştırılğan soñ mahkeme oturışı bitti. Nevbetteki mahkeme oturışı fevralnıñ 11-nde olacaq.
Fevralnıñ 4-nde, cumaaqşamı künü, Rusiye nezareti astında olğan Ermeni Bazar şeer mahkemesinde, ğıyabiy şekilde Qırımda mahkemelengen Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca mahkeme oturışı olıp keçti. Mahkemede qabaatlav tarafınıñ şaatlarını diñlemege devam ettiler.
Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesi Qırımda ğıyabiy şekilde mahküm etilgen qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca eki qabaatlav şaatını sorğuğa çekti.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ Ukraina davası qullanıla.
Mustafa Cemilev, işğal etilgen Qırımda oña qarşı açılğan cinaiy davalarda «Rusiye tarafınıñ qabaatlavları saçma olğanını» Avropa insan aqları mahkemesinde isbatlamağa niyetlene, dep bildirdi.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Kiyev Apellâtsion mahkemesi Qırım Yuqarı Şurasınıñ sabıq deputatlarına qarşı cinaiy işler ne yerde baqılacağını belgiledi.
Bu aqta Kiyev Apellâtsion mahkemesiniñ fermanında aytıla.
Anatoliy Zaiçenko, Yefim Fiks, Sergey Şuvaynikov, Edip Gafarov, Vitaliy Nahlupin, Svetlana Savçenko, Sergey Tsekov ve Grigoriy İoffege qarşı qabaatlav vesiqaları Kiyev Desnânskiy rayon mahkemesine teslim etildi.
Konstantin Baharevniñ işi Ukraina paytahtınıñ Podolsk rayon mahkemesine yollanıldı.
Remzi İlyasovnı devletke hainlik etkeninde şeklenüv (Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 111-ci maddesi) boyunca cinaiy iş Solomenskiy mahkemesine, Vladimir Klıçnikovnıñ işi ise, Kiyevdeki Dnepr rayon mahkemesine teslim etildi.
Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 111-ci maddesi 1-ci qısmı («Devletke hiyanetlik etüv, yani Ukraina vatandaşı tarafından Ukrainanıñ mustaqilligi, topraq bütünligi ve toqunmaması, mudafaa etmek qabiliyeti, devlet, iqtisat ya da malümat havfsızlığına zarar ketirip aselet yapılğan areket: cenk vaziyette ya da silâlı dava vaqtında duşman tarafına keçüv, casuslıq, ecnebiy devlet, ecnebiy teşkilâtqa ya da olarnıñ temsilcilerine patlatma faaliyetinde yardım kösterüv») boyunca şeklenilgen adamlarnıñ tolu cedvelini bu bağlantı vastasınen ögrenmek mümkün.
Foto: Facebook Elvina Seitbullaeva


text:
Qırımda furtuna Havfı vaqtında 47 meskün yer elektriksiz qaldı, 22-si – qısmen.
«Krımenergo» müessisesiniñ haber etkenine köre, fevralniñ 22-23-nde energetikler 6-10 kV kerginlik sınıflarınıñ 35 elektrik ağınıñ işini ğayrıdan tikledi.
Yaramay ava aqibetlerini yoq etmek içün «Krımenergonıñ» 27 taqımı çalıştı. Elektrik ağlarınıñ işi 30 daqqa 2 saat içinde ğayrıdan tiklendi.
«Krımenergo» müessisesiniñ bildirgenine köre, fevralniñ 22-nde Qırımğa kelgen suvuq tsiklon suvuq ava, qarğa keçken küçlü yağmur, küçlü yağanaqlar ve saniyede 25 metrge qadar yel, qar boranı, buzlavuq ve elektrik ağları içün pek telükeli klegey buz qatlamlarını ketirdi.
Qırımda bazarertesi künü, fevralniñ 25-nde, bulutlı ava, buzlavuq ve küçlü ğarbiy yel olacaq, dep bildirdi yarımadanıñ gidrometmerkezi.
Qırım qurtarıcılarınıñ malümatına köre, yarımadada küçlü ğarbiy yel sebebinden fevqulâde vaziyetler peyda ola bile.
Yarımadağa skandinav tsiklonı kele, dep haber etilgen edi. Ava bozuldı, yağmur, qar ve har boranı başladı.


text:
Sorğular, tevqifler ve narazılıqlar aqqında esas şeyler.
Keçken afta Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yaqalanğan qırımtatar iş adamı ve hayriyecisi Resul Velilâyev eki ayğa tevqif etildi ve Moskvadaki «Lefortovo» tahqiqat izolâtorına yollanıldı. İçtimaiy ağlarda, «repressiyalar katogı er bir kişini basıp keçmek mümkün», dep yazalar. Velilâyevni ne sebepten taqip eteler – Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde al etemiz.
Suhbetmi ya da sorğumı?
«Sadece suhbet etecekmiz…» Tahqiqatçıdan bunı eşitseñ, ne yapmalı? Advokat Oksana Jeleznâk, suhbetniñ sorğudan farqını ve bu vaziyette insan özüni nasıl tutmaq kerek olğanını añlata.
Suhbet, sorav protokolı ya da, başqaca, sorav veraqası şeklinde qayd etile – o, protsessual vesiqa olmayıp, delil olaraq qullanılmaz. Sorğu protokolı şeklinde qayd etilgen sorğu ise – protsessual areketler sırasına kire. Sorğuda bütün aytqan şeyleriñizniñ neticeleri ola bilir.
Sorğuda ne yapmalı
İlk evelâ – advokatnı celp etmek. Sıq-sıq olğan şey: insannı şaat olaraq sorğulaylar, ondan soñ ise bu ifadeler esasında o, şübheli ve qabaatlan ola, dey Oksana Jeleznâk. İşte bu sebepten öz vaqtında advokatta muracaat etmek kerek – o, aqqıñıznı tafsilâtlı surette añlatır.
Sorğuğa şaat sıfatında çağırılğanda neler yapılacağı aqqında bu yerde añlatamız. Şübheli tanılğan şahıs ne yapmalı, bu yerde oquñız.
Unutmañız! Özüñiz, yaqınlarıñız ve aqrabalarıñızğa qarşı şaatlıq etmemege ve iç bir ifade bermemege aqqıñız bar!
Qırım izolâtorlarınıñ sırları
Qırım ombudsmeni Lüdmila Lubina Aqmescit tahqiqat izolâtorında ciddiy bir problemalar tapmadı. Mabüslerniñ aqrabaları ve advokatları ise izolâtordaki «felâketli vaziyet» aqqında çoqtan berli aytalar. Ve iş yalıñız tutuluv şaraitlerinde degil – aq-uquq qorçalayıcıları tahqiqat izolâtorındaki ölümler sebebinden telâşlana. Bu hususta belli olğan bütün tafsilâtlar aqqında – bu maqalede ikâye etemiz.
Ticaret merkelerzi kilitli
Bütün Qırımda bir-biriniñ artından ticaret merkezleri ve medeniyet muessiseleri qapala – prokuratura, teşkerüvler esnasında anda yanğın telükesizligi qaideleriniñ buzuluvları tayin etildi, dep bildire. Bazı obyektlerdeki vaziyet aqqında daa tafsilâtlı surette ikâye etemiz.
Narazılıqlarda teneffüs dögmesi basıldı
Ermenistanda narazılıqlar ğayrıdan başlandı: olarda iştirak etkenler Cumhuriyet fırqasınıñ akimiyetten çekilmesini ve baş nazir vazifesine muhalefet lideri Nikola Paşinânnıñ tayin etilmesini talap eteler. Narazılıq köstergenler metro, demiryol, bir qaç avtomobil yolu ve ava limanınıñ yolunda sed çektiler. Daa soñra Nikola Paşinân tarafdarlarını «teneffüs alıp raatlanmağa» davet etti.
Suvuq cenkniñ travması
Moskva bundan soñ da, er kesni özüniñ yañı Sovet Birligi olğanında qandırıp, keskinleşmeler doğuracaq. Lâkin Kreml Ğarp ile añlaşıp olamaz. Ne içün – ПaBeл KaзapиH.


text:
İspaniyadağı möselmannar mäçet sorıy
İldäge İslam cämğiyätläre berlege başlığı möselman cämğiyäteneñ kötkännären añlatqan
İspaniyadağı İslam cämğiyätläre berlege başlığı Riay Tatary ildä 20nçe dekabr könne uzaçaq ğomüm saylawdan alda möselman cämğiyäteneñ kötkännären añlatqan.
Tatary İspaniyada möselmannarnıñ meñ tiräse ğibadät urınınnan 12eseneñ cämiğ, qalğannarınıñ mäçet buluın belderep: “Mäçetlärdä ğibadät öçen yaraqlı şartlar bar. İspaniyadä möselmannar küp yäşägän urınnardan berse bulğan Barcelonada ber cämiğ da yuq,” – digän.
Tatary 1992nçe yılda İspaniya däwläte belän İslam cämğiyäte öçen üze imzalağan 14 matdälek protokolnıñ bügenge kön ixtıyacların qanäğatländermäwen citkergän.
“İspaniyada İslamofobiya yuq, läkin qalğan illärdäge kereşülärneñ cäyelü riskı bar,” – digän Tatary bu mäs’älädä ispaniyale räsmi zatlarnı däwamlı iskärtülären beldergän.
Bäyläneşle xäbärlär
Yämändä finans operaśiyäläre tuqtatıldı
Yämän xökümäte cirle aqça berämlegeneñ valyuta aldında kisken töşüe arqasında ildä finans operaśiyälären tuqtatu qararın qabul itte
İndus ğıybadätxanälären cimergännär
Bangladeştağı höcümnär belän bäyle 300dän artıq keşe qulğa alındı


text:
Odessa vilâyetiniñ köç hızmeti, rusiye akimiyeti Qırımda sürgün etken Nedim Halilovnıñ, qaçaq statusı aqqında arizasınıñ baqıluv protsedurasını başladı. Bunı oktâbr 2-sinde o, Qırım.Aqiqatqa tefsir bererek, ayttı.
"Odessa vilâyetiniñ köç hızmeti, meni qaçaq olaraq tanımağa azır olğanını tasdıqladı. Ariza berildi, şimdi vesiqa baqıluv protsedurası başlandı", - aytıp berdi faal.
Onıñ aytqanına köre, o, qıta Ukrainada cemaatçılıqnen oğraşacaq ola.
"Qaçaq statusı alğan soñ ekinci basamaq - migrantlar, qaçaqlar ve memleket içinde köçip kelgen şahıslarnıñ cemaat teşkilâtınıñ yaratılması. Bizmi esas maqsadımız ise, Qırımnı işğalden azat etmesi olacaq", - dedi Halilov.
2016 senesi noyabr 7-sinde Kreml nezareti altındaki mahkeme qararı binaen, 58 yaşındaki qırımtatar faali Nedim Halilovnı Qırımnıñ tışına alıp çıqtılar. Halilovğa evine barıp sıcaq urba, aqça ve vesiqalarını almağa imkân berildi.
Halilov, Özbekistan vatandaşlığı aqqını 2012 senesinde coydı, bundan soñ “vatandaşlıqsız zat” statusını almağa mahkemeden tırıştı, amma Taşkentteki grajdan davaları boyunca Mirzo-Ulugbek rayon mahkemesi 2018 senesi avgust 8 red cevabını berdı.
2016 senesi yazda «Qırımtatarlarnıñ tirenüv areketi» teşkilâtınıñ koordinatorı Nedim Halilov, halqara uquq ve Rusiye qanunlarına esaslanıp, Rusiyeniñ Qırımdaki qırımtatarlarğa qarşı yapqan areketleriniñ qanunsız tanılması içün Rusiye nezareti altındaki Aqmescit Merkeziy mahkemesine muracaatta bulundı. O, qırımtatar tiline devlet tili statusınıñ berilmesini ve mahkeme oturışını qırımtatarca alıp barmağa talap etti.


text:
Qırımtatarlar lideri Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarov Avropa parlamenti deputataları ile işğal etilgen Qırımda yaşağan qırımtatar halqı aqlarınıñ bozuluvını muzakere ettiler. Bunıñ aqqında Meclisniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Körüşüv Kiyevde, cuma aqşamı künü, iyülniñ 21-nde ötkerildi.
Meclisniñ matbuat-hızmeti bildirgenine köre, tedbirde işğal etilgen Qırımnıñ vaziyeti, ayırıca insan aqları ve qırımtatar halqı aqlarınıñ bozuluvı meselelerine dünya cemaatçılıqnıñ riayet etilmesi kerekligi qayd etildi.
Neticede iştirakçiler, «Avropa birliginiñ müessiseler çerçivesinde ,Meclisnen birlikte, işğal etilgen Qırımda qırımtatar halqınıñ menfaatları ve aqlarınıñ qorçalanuvı» aqqında añlaştılar.
Yarımada Rusiyege keçken soñ, qırımtatarlarnı yerli «akimiyet» ve rusiyeli küçler tarafından taqip etüv adiseleri sıq yüz berip başladı. Bu kibi repressiyalarğa Mustafa Cemilevni sıñırda qarşılağan vatandaşlar oğratıldılar.
Bugün de bugün Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa yarımadağa kelmek yasaqtır.
Rusiye küçleriniñ vekilleri qırımtatarlarnıñ evlerinde, musulman medreselerinde, qavehanelerinde tintüvler ötkereler.


text:
Rusiyede Moskva şeeriniñ mahkemesi ukrain uçucısı Nadejda Savçenkonıñ apis müddetini sentâbr 30-ğa qadar uzattı.
Mahkemeci Pavel Melehin taqiqatçınıñ Savçenkonı iş malümatları ile tanış olğanına qadar apiste qaldırmaq muracaatını qabul etti.
Moskvanıñ Basman mahkemesi Savçenkonıñ apis müddetini iyün 30-ğa qadar arttırğan edi.
Mayıs ayınıñ soñunda Taqiqat komiteti işniñ ilk taqiqatı soñuna yetkenini bildirdi. Bu afta Savçenko işini ögrenmege başladı. Buña bir buçuq ay kete bile.
Soñra işni prokuratura ve mahkemege berecekler.
Savçenko onıñ işini Moskvada mahkemeciler olmağanlar baqmasını istey. O, qabaatını tanımay ve apiste qanunsız alda tutılğanını tüşüne.
Nadejda Savçenko keçken seneniñ iyül ayından itibaren Rusiye apishanesinde buluna. O, qabaatını red etip, separatistler tarafından esir alınğanını ve Ukrainadan Rusiyege qanunsız alda çıqarılğanını bildire. Ukrain arbiyi eki kere açlıqnı ilân etken edi.


text:
Qırım aq-uquq qorçalayıcıları gruppasınıñ eksperti İrina Sedova, Qırımdaki Rusiye ukümetiniñ «media-gvardiya» çerçivesinde yarımadanıñ yaş sakinlerini «yahşı haberler»niñ yazılmasına celp etmek niyeti, ayatnıñ bütün saalarını umumen askeriyleştirüv tendentsiyasına uyğun kele, dep saya. Bu fikirni o, Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde ifade etti.
Aq-uquq qorçalayıcısı: «Men şuurnıñ askeriyleştirilmesi boyunca tetqiqat yapqanda, buña er seviyedeki büdjetlerden qocaman paralarnıñ ayırılğanını kördim. Gençlerni türlü yollarnen Rusiye ordusında ve şimdi endi nasıldır propaganda quvetlerinde, «media-gvardiya»da hizmet etmege meyil ettireler. Bu işte eñ emiyetlisi, Rusiye ukümeti individuallikni silmek, kritik şekilde fikirlep olmağan nesilni yetiştirmek istey. Balalar askeriy tedbirlerde iştirak etkende olar uniforma kiyip, saf-saf yüreler. Bütün bular nefret propagandası, duşmanlıq tili ile taqip etile», – dep qayd etti.
Ukraina psihologı Larisa Voloşinada balaları Rusiye propagandasınıñ tesiri altında olğan ana-babalar içün bir qaç tevsiye bar: «Ana-baba balalarına tazyıq etmemeli – olar yavaştan umum insaniy degerliklerini añlatmaq, kritik olmağa, neticeler aqqında tüşünmege ögretmek kerekler. Yardım, qorçalav içün balanıñ içtimaiy ağlardaki esaplarına irişüvge saip olmaq yahşı olur edi, lâkin yalıñız onıñ razılığı ile. Eger balanıñ ana-babası özleri de yolnı şaşırtqan ve propagandağa inanğan olsalar, ösmür olarnen qızğın davalar yapmamalı. O, olsun bediiy tögerek, ya da menfaatlar boyunca başqa bir birleşüv kibi, maneviy ceetten özüne yaqın olğan muitni qıdırmaq kerek».
Bundan evel «Novıy den» haber agentligi, Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım memurları genç Qırım sakinlerini İnternette ilhaq etilgen Qırım aqqında «propagandanıñ yalanlarını faş etmek» içün celp etmek isteyler, dep bildirdi.
Qırımdaki Rusiye tasil, ilim ve gençlik naziriniñ muavini Konstantin Alikin, yarımadanıñ ayatı aqqında yahşı haberlerniñ yoqluğı – yerli KHVlerniñ eñ esas problemalarından biridir, ve onı tamam «media-gvardiya» yoq etmege yardım etecek, dep iddia ete.


text:
Moskvada Ğalebe Kününe bağışlanğan «Ölümsiz polk» aktsiyasında qırımtatarlar da iştirak etti.
Moskvadaki bayram tedbirlerinde yigirmi nefer qırımtatarı Ulu Vatan cenkinde iştirak etken semetdeşleriniñ adı ve soyadları ile fotosuretlerini köterdi.
Olarnıñ arasında Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı Amet-Han Sultan, Sovetler Birliginiñ qaramanı Abdul Teyfuk, Rusiye qaramanı (ölüminden soñ) Alime Abdennanova, Refat Mustafayev, İsmail Bulatov ve digerlerniñ fotoresimleri ile levhalar bar edi.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, mayıs 9-da Ulu Vatan cenkinde iştirak etken soy-soplarınıñ fotosuretleri ile çıqqan adamlarnen beraber Rusiye prezidenti Vladimir Putin de keçti. Onıñ qollarında babasınıñ fotoresimi bar edi.
Politsiyanıñ malümatına köre, aktsiyada 250 biñden ziyade insan iştirak etti.
«Ölümsiz polk» aktsiyası ilk sefer 2012 senesi Tomsk şeerinde olıp keçken edi. Bu sene oña federal status berildi ve aktsiya bütün Rusiyede, ve atta Mustaqil Devletler İttifağınıñ bazı memleketlerinde olıp keçti.


text:
Bir yıl evelsi, fevral 11-de, Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqalağan edi. O kün politsiya bölüklerine on dört kişi alıp ketirildi, olardan dörtü apiske alındı. Olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesi ile qabaatladılar. «Qırım musulmanlarınıñ işi» nasıl başlağan ve ilerilegenini ve ne sebepten FSBniñ esas nişanı siyasiy islâm tarafdarları olğanını hatırlatamız.
2016 senesi fevral 11-de Rusiyeniñ silâlı uquq qoruyıcıları on dört musulman ailesiniñ evine kirdi. Tintüvler Bağçasaray rayonı ve Büyük Yaltadaki mesken yerlerde keçirildi. FSB hadimleri olardan onunı sorğuğa çekip yiberdi, dörtüni ise ertesi künü «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etmesinde şeklep apiske aldı. Olardan eñ meşurı yaltalı Emir-Üsein Kuku – Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ azası ve qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Kemal Kukunıñ oğlu – ola. Aluştalı qurucı Müslim Aliyev, Qızıltaş sakini Enver Bekirov ve satıcı Vadim Siruk da apis altında qaldılar. Matbuat vastaları olarnıñ işine «yaltalı «Hizb ut-Tahrir» davası» adını berdi.
Aprel 18-de davanıñ eki yañı mabusı peyda oldı. Yaltanıñ Qızıltaş qasabasında Refat Alimov ve Arsen Cepparov yaqalandı. Altı kişi bugünge qadar nezaret altında qala.
64 bala babasız
Qırımdaki FSB idaresi toqtamadı, mayıs 12-de Bağçasaray rayonında aynı şeyler oldı. OMON hadimleri musulmanlarnıñ evlerine kirip tintüv keçirdi. Neticede «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etmesinde şeklengen daa dört kişi SİZOğa qapatıldı: Zevri Abseitov, Remzi Mametov, Rustem Abeltarov ve Enver Mamutov.
Oktâbr 12-de aynı şeyler Aqmescitte de tekrarlandı. Politsiya memurları FSB yardımınen qırımtatarlar toplu yaşağan Bavurçı (Kamenka) ve Mamaq (Stroganovka) qasabalarında beş musulman qorantanıñ evinde tintüv keçirdi. Ağa-qardaş Üzeir ve Timur Abdullayevler, Emil Cemadenov, Rustem İsmailov ve Ayder Saledinov apiske alındı.
2015 senesi Aqyar civarındaki Baydar (Orlinov) köyünde de aynı adiseler olıp keçken edi. Dört yerli sakin yaqalanğan edi: Ruslan Zeytullayev, Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primov.
Al-azırda «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etmesi ile qabaatlanğan ya da şeklengen on doquz qırımlı apiste yata
Al-azırda «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etmesi ile qabaatlanğan ya da şeklengen on doquz qırımlı apiste yata. Bu işniñ bütün mabusları – dindar musulmanlardır. Aman-aman er biriniñ qorantası çoq balalıdır. Olar apiste yata, balalarına ise cemaat yardım ete. Yarımadada «Bizim balalar» areketi meydanğa ketirildi. O, siyasiy sebeplerden apiske alınğan qırımtatar ve musulmanlarnıñ oğul ve qızlarına yardım ete. Cemaat faalleriniñ esaplağanına köre, al-azırda böyle qız ve oğlançıqlarnıñ sayısı 64 nefer ola. «Bizim balalarnı» qurmağa teklif etken jurnalist Lilâ Bucurovanıñ evine 2016 senesi mayıs 30-da politsiya hadimleri kelip tintüv keçirdi. Bunıñ sebebi faalniñ balalarğa yardım etme çağıruvı oldı.
Şimdilik davanıñ yalıñız dört Aqyarlı mabusına üküm çıqarıldı. Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primov 5 yıl apis cezasını aldı. Ruslan Zeytullayev 7 yılğa qadar apiske alındı, amma apellâtsion mahkeme bu qararnı lâğu etti. Aqyarlınıñ imayesi iş ğayrıdan baqılğan soñ onıñ apis müddeti arttırıla bile, dep qorqa.
«Qırım musulmanları işiniñ» qalğan mabusları şimdilik Aqmescit SİZOsında yata, mahkemeden aldın taqiqat ne vaqıt bitecek – belli degil. Bir şey belli, olarnıñ mahkeme esnasları terrorizm ile bağlı davalarnen oğraşqan Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesinde baqılacaqtır.
İşniñ on doquz mabusından iç biri qabaatını tanımadı. Yaltalı işniñ altı iştirakçisini dekabr ayında SİZOdan psihiatrik hastahanege avuştırıp, mecburiy psihiatrik ekspertizadan keçirgenler. İmayeleri bunı qanunğa uymağan bir areket olaraq tanıp, narazılıq bildirgenini ilân etti.
Aşhanedeki laflar içün apishane
19 qırımlını «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etmesi ile qabaatlaycaq olalar, bu teşkilât halqara islâm siyasiy teşkilâtı ola. Onıñ liderleri dünyadaki musulman memleketleriniñ islâm hilâfetinde birleştirmesini vazife olaraq köre. Olar maqsadlarına irişmek içün terrorist usullarınıñ qullanmasını red ete. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 terrorist birleşmesiniñ cedveline kirsetip yasaq etti. Uquq qorçalayıcılar işbu mahkeme qararı delilsiz olğanını ayta, çünki teşkilâtnıñ bir de bir terrorist faaliyetine alâqası olğanını kimse isbatlamadı.
«Qırım uquq qorçalayıcı areketi» teşkilâtınıñ reisi Enver Kadırovnıñ fikirince, FSB «Hizb ut-Tahrirni» kelişken bir nişan ve «qorquzma aleti» olaraq körip, Qırım musulmanlarını bu teşkilâtta iştirak etmesi ile qabaatlap apiske ala.
Olar böyle aytmağa isteyler: olarnı qapatmasaq, ayatıñız telükede olurEnver Kadırov
«Yerli ealige maneviy basqı yapmaq içün «Hizb ut-Tahrir» meselesini qullanalar. Terrorizm er kesni qorquza. Olar böyle aytmağa isteyler: olarnı qapatmasaq, ayatıñız telükede olur, bizler ise ne qadar yahşımız, bu qadar ekstremist ve terroristni tapamız. Rusiye akimiyeti bunı qullanmağa tırışa», – dep tüşüne faal.
Onıñ zanınca, Qırım musulmanlarınıñ işinde müim rollerden biri Qırımdaki FSB idaresiniñ yolbaşçısı Viktor Palaginge ait – o, «Hizb ut-Tahrir» ile küreşte Rusiyeniñ esas «mütehassıslarından» biridir.
«O, Başkurtistandan keldi, anda da aynısını yapqan edi. Başkurtistan cemaatı indemeyip oturğan soñ «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etmesi ile qabaatlanıp büyük apis cezalarını alğanlar çoq oldı, bir çoq insannı qorquzıp oldı», – dep ayttı Enver Kadırov.
Ukrain uquq qorçalayıcısı Mariya Tomaknıñ fikirince, Rusiye uquq qoruyıcıları «Qırım musulmanları işiniñ» bütün mabuslarınıñ aqlarını sert bir şekilde boza. Onıñ aytqanına köre, «Hizb ut-Tahrir» tanılmasına dair mahkeme qararınıñ mündericesinen beraber qırımlılar qabaatlanğan Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesi de pek şübeli.
İnsanlar aşhanedeki laflar içün apishanege oğrayMariya Tomak
«İnsan bir de bir zorbalıq areketlerini yapmasa ya da olarnı planlaştırmasa da, bu madde onı terrorizm ile qabaatlamağa imkân bere. İnsanlar aşhanedeki laflar içün apishanege oğray, Rostovda dört kişi bu sebepten endi mahküm etildi», – dep ayttı uquq qorçalayıcı.
Onıñ bildirgenine köre, Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabuslarınıñ aqları bozula – olarğa SİZOda dayanılmaz şaraitler yaratıla, olarnı psihiatrik hastahanelerge mecburiy sürette qapatalar.
Mariya Tomak qayd ete ki, Rusiye Qırım musulmanlarını taqip etip ve işğal altındaki topraqnıñ sakinlerini onıñ tışına alıp ketip, halqara uquqnıñ daa bir qaidesini boşça. Jeneva konventsiyasına köre, bu arbiy cinayet sayıla.
Al-azırda davanıñ dört mabusı Qırımdan Rusiyege alıp ketirildi. Bu yıl yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabusını da Rostov SİZOsına yollay bileler.


text:
Mart 30-da Aqmescitniñ Demir yol rayon mahkemesi ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatıra merasiminde Ukraina bayrağını qullanğan Qırım faali Kurtseit Abdullayevni mecburiy işler ile cezaladı. Faalniñ adliyecisi işbu qarardan Moskvada şikâyet etmege niyetlene.
Bunı mahkemeden soñ Abdullayevniñ adliyecisi Cemil Temişev jurnalistlerge bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Adliyeciniñ fikirince, Ukraina bayrağınıñ qullanması yasaq etilmemek kerek.
«Al-azırda Qırım sakinleriniñ vatandaş aqları sıñırlana. Şimdi Ukraina bayrağını qullanmağa yasaq eteler, yarın daa beter ola bile. Sağlam tüşüngen er bir adam buña qarşılıq köstermek kerek», – dedi adliyeci.
O, Qırım mahkemelerinde adalet olmaycağına emin.
«Mence, Qırımda kerçekni tapamaycaqmız, belki de, Moskvada», – dep ayttı Temişev.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Aqmescit Demir yol rayon mahkemesinde mart 30 künü Aqmescitte mart 9-da ukrain şairi TarasŞevçenko hatırasına keçirilgen aktsiyada iştirak etken Kurtseit Abdullavniñ işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçti. Oña ceza olaraq 20 saatlik mecburiy işler berildi.
Malüm olğanı kibi, Aqmescitte «politsiya» hadimleri Şevçenko doğğan kününe bağışlanğan mitingniñ teşkilâtçısı Leonid Kuzmin ve daa eki iştirakçini yaqaladılar. Politsiya hadimleriniñ sözlerine köre, sebep – mitingde ukrain timsalleriniñ olması. Mahkeme üç faalni mecburiy işler ile cezaladı. Faaller mahkeme qararına şikâyet ettiler.


text:
Aqmescitte mitingniñ keçirilmesi yasaq etilse, qırımtatarlar mayıs 18-de Herson vilâyetiniñ Novoalekseyevka köyünde keçirilecek matem tedbirlerinde iştirak ete bileler. Bunı Herson regional Meclisiniñ reisi, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Asan Aliyev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Tabiiy ki, biz adamlarnı bekleymiz, çünki bunıñ kibi müim matem mitingini anda keçirmek – imkânsız. Matem mitinginde iştirak etmek isteycek adamlar olacaq. Elbet de, Qırımdan adamlar olsa, biz olarnı qarşılarmız, olarğa duyğularını ifadelemek içün söz berirmiz», – dep ayttı Asan Aliyev.
Herson regional Meclisiniñ reisi qayd etti ki, keçken seneleri qırımtatarlarnıñ temsilciler eyyetleri sürgün olunğanlarnı beraber añmaq içün bir qaç avtobusnen Aqmescitke bara ediler, lâkin bu yıl öyle bir imkân yoq.
Herson vilâyetinde ananeviy tedbirler Novoalekseyevka qasabasında keçirilecek.
«Esas tedbir – qırımtatarlarnıñ Qırımdan sürgün etilmesiniñ 71 yıllığına bağışlanğan miting qırımtatarlar toplu yaşağan yerde – Geniçesk rayonınıñ Novoalekseyevka qasabasında keçirilecek, mında saat 10-da miting başlaycaq», – dedi Aliyev.
Tedbir planında dua, akimiyet vekilleriniñ çıqışı, Herson regional Meclisi reisiniñ muracaatı, sürgünlik yıllarınen bağlı veteranlarnıñ hatıraları, balalarnıñ icadiy çıqışları, sergi mevcut. Medeniyet evinde «Haytarma» filmini kösterecekler, sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına tiklenilgen abidege çeçekler qoyulacaq.
Mayıs 5-te Qırımtatar Milliy Meclisi Aqmescitniñ şeer memuriyetine 1944 senesi mayıs 18 künü qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarınıñ hatırasına matem mitinginiñ keçirilmesi aqqında haber etkenini bildirgen edi.
Aqmescit şeer memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev bildirdi ki, Aqmescit akimiyeti mayıs 18 künü qırımtatarlarnıñ sürgünligi 71 yıllığı munasebeti ile şeer merkezinde matem mitingini keçirmege izin bermez.
Onıñ aytqanına köre, Lenin meydanında «devlet bayramları munasebeti ile keçirilecek tedbirlerden ğayrı» diger kütleviy numayışlarnıñ keçirilmesi mümkün degil. Baharev şunı da qayd etti ki, yaqında meydan etrafında tamir işleriniñ keçirilmesi içün isar qoyulacaqtır.
Qırım ükümetiniñ baş nazir muavini Ruslan Balbek mayıs 18 künü arfesinde Qırım akimiyeti ve uquq qoruyıcı organları «ukrain siyasetçileri, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov tarafından azırlanğan kütleviy tarikler aqqında malümatnı elde etkenini» bildirgen edi.
Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya yarımadanıñ uquq qoruyıcıları «mayıs 18 künü qırımtatar halqınıñ sürgünligi yıllığı ile bağlı olğan tariklerniñ ögüni almağa tırışacağı» aqqında bildirdi.


text:
Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş assambleyasınıñ üçünci komiteti toplaşuvında noyabr 15, salı künü Ukraina teşebbüsi ile azırlanılğan «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde (Ukraina) insan aqlarınıñ vaziyeti» rezolütsiyası qabul etildi.
Rezolütsiyağa 73 devlet qol tuttı, 23 – qarşı çıqtı, 76 – bitaraf qaldı. Qırım.Aqiqatnıñ malümatına köre, vesiqada işğal etilgen Qırımda toplu şekilde insan aqlarınıñ bozulmasına qarşı tenqid bildirile ve işğalci-devlet Rusiye halqara uquqqa köre öz mecburiyetlerini eda etmege çağırıla.
Bunen beraber rezolütsiya Rusiyede qanunsız yaqalanğan Ukraina vatandaşlarınıñ yiberilmesi ve Qırımtatar Milly Meclis areketiniñ yasağı lâğu etilmesi kerek olğanını qayd ete.
Vesiqa Rusiyeni halqara uquq qorçalayıcı mehanizmlerine, ilk evelâ Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Ukrainada insan aqlarına riayet etilmesini nezaret etken missiyasını Qırımğa alıp, insan aqları vaziyetiniñ monitoringini keçirmek imkânını bermege çağıra. Vesiqada BMT insan aqları Yuqarı komissarınıñ İdaresine Qırım yarımadasındaki vaziyet aqqında ayrı bir esabat azırlamaq muracaatı mevcut.
Rezolütsiya leyhasınıñ müellifleri BMT azası olğan 41 devlet ola.


text:
Maysnıñ 23-de saba Kyivde yarımadanıñ azat etilüvinen bağlı «Qırımnıñ istilâsı: neticeler, vaziyeti, tahminler» mevzusına bağışlanğan konferentsiya çalışmağa başladı, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Konferentsiyanıñ kün tertibindeki meseleler – Ukraina siyasetiniñ şekillendirüv yolları: sanktsiyalar üküm sürgen devirde vaqtınca istilâ altında bulunğan topraqlarnıñ iqtisadiyatı ve olar arasındaki transport bağ, ayat keyfiyeti ve mecburen köçken insanlar, yarımadada insan aqlarını zarar berelebilecek yañı musibetler, uquq modeli ve qırımtatar muhtariyeti, esas Ukrainada ğayrıdan meydanğa ketirilgen Qırım territorial idariy organları çalışuv hususiyetleri.
Forumda çetelden kelgen musafirler ve nezaretçiler, cemaatçılar, qırımtatar Meclisiniñ reberiyeti, ekspert, jurnalist, Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasınıñ temsilcileri ve Ukraina halq deputatları iştirak etmekte.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye Mudafaa nazirligi Rusiye cenübinde ve işğal altındaki Qırımda talimlerde iştirak etken ordularını daimiy qaluv yerlerine qaytarıp başladı, dep bildire Rusiye kütleviy haber vastaları.
«Apansızdan olğan teşkerüv tedbirlerinde iştirak etken Cenübiy arbiy okrugınıñ ve Ava-desant orduları (quvetleri) aprelniñ 23-nde daimiy qaluv yerlerine qaytıp başladı», – jep bildire Rusiye nazirliginiñ malümatını TASS agentligi.
Berilgen malümatqa köre, «al-azırda arbiy bölük ve birleşmeler tren stantsiyaları, uçaq alanlarına kete, desant gemilerine, tren platformaları ve arbiy-naqliye aviatsiyasınıñ uçaqlarına mine».
«Opuk poligonınıñ yalısında deñiz piyade askerleri bölükleri, tehnika ve Hazar flotu ve Qara flotunıñ silâları büyük desant gemilerine mindirildi», – dep bildirdi müessise.
Bu malümat Rusiye Mudafaa nazirliginiñ saytında şimdilik yoq.
Cumaaqşamı künü, aprelniñ 22-nde, Rusiye Mudafaa nazirligi Qırımda «çeşitler arası talimlerni» keçirdi. Anda Rusiye arbiy müessisesiniñ yolbaşçısı Sergey Şoygu keldi. O, Cenübiy ve Ğarbiy arbiy okruglarında arbiy talimlerni yekünlemek qararını aldı ve ordular daimiy qaluv yerlerine qaytacaq, dep ilân etti. Qayd etilgenine köre, ordular mayısnıñ 1-ne qadar keri çekilmeli.
Soñki aftaları Ukraina ve ğarbiy ittifaqdaşları 2014 senesinden berli Ukrainanıñ şarqiy sıñırlarında, işğal etilgen Qırımda, Qara ve Azaq deñizlerinde Rusiyeniñ asker sayısı iç olmağanı qadar arta, dep bildire. Moskva, Rusiye ordusınıñ Rusiyede (olar Ukrainağa ait Qırımnı da sayalar) areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli, dep qayd ete.
Qırımnıñ askeriyleştirilüvi
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ Rusiye yarımadada ve Qara deñizde muntazam sürette arbiy talimler keçire, arbiy tehnikanı, hususan uçaqquvar mudafaa sistemasını ketirip qoya.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda ise Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.
Ukraina Baş ştabı, Rusiye arbiyleriniñ Qırımda yapqanlarını qanunsız dep adlandıra.
Ukrainanıñ BM daimiy vekiliniñ muavini Yuriy Vitrenko, Rusiye yarımadada nükleer silâsını yerleştirgeninden qorqqanını bildirdi. Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtip muavini Serğiy Krıvonis, Qırımda nükleer silâsı olması mümkün bir qaç yer bar, dep bildirdi. Onıñ fikirince, onıñ yarımadada yerleştirilüv ihtimali «ğayet büyüktir».
2020 senesi dekabr ayında Kreml temsilcisi Dmitriy Peskov Rusiyeniñ Qırımda «telükesizligi içün er şey yapmağa aqqı bar», dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası 2019 senesi dekabr ayında Rusiyeni işğal etilgen Qırımdan ordusını çıqarmasına ve Ukraina topraqlarınıñ vaqtınca işğalini toqtatmasına çağırğan qararnı qabul etti.


text:
Dekabr 19-da Rusiye nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi, noyabr 25-te Qırım yalısı yanında zapt etilgen ukrain deñizcileri - “Yañı Qapu” buksiriniñ üyken gemicisi Vladimir Varimez, “Nikopol” kateriniñ üyken gemicisi Andrey Oprısko ve “Yañı Qapu”nıñ miçmanı Yuriy Budzılonıñ apis müddetini uzattı.
Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri bildirmekte.
Böylece, ukrainler Moskova SİZOsında 2019 senesi yanvar 24-kece bulunacaq.
Şimdilik mahkeme daa eki arbiyniñ tevfiq apellâtsiyasını baqmaqta.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.