text:
Global’ aktyerlar belän regional’ krizislarnı çişü mömkinme?
Global’ perspektiva 5
Global' perspektiva 5
Professor doktor Qudrät BÜLBÜL yazması
Yaqın tarixta global’ aktyerlar yäisä global’ aktyerlar äydäp baruçanlığındağı xalıqara koaliśiyalar qatışqan ber genä urında da bu illärdä totrıqlılıq urnaşmadı. Kiresençä mondıy töbäklärdä totrıqsızlıq daimi xälgä kilde. Bu illär kübesençä tağın da kübräk ülem, küz yäşe, zur küçenülär ,iq’tisadi krizislar belän oçraştı . Yaqın däwerdä global’ aktyerlar aktiv räweştä urın alğan krizislarğa küz salsaq bu çınbarlıq bik açıq kürenä.
Sovetlar Berlege tarix bitlärendä qaldı. Ämma Sovetlar Berlegeneñ basıp aluı belän başlanğan Äfganstan krizisı küpme qayğı-xäsrätkä qaramastan haman da däwam itä.
Äye, Saddam diktator ide. Anıñ basımğa nigezlängän idaräsendä şaqtıy keşe zıyan kürde. Ämma global’ aktyerlarnıñ qatışuı belän Ğiraqnıñ kiçergännären kürgännän soñ ğıyraqlılarnıñ niçä %ı Saddamlı Ğıyraqnı tügel dä ,bügenge Ğıyraqnı saylar ide soñ? Global’ aktyerlarnıñ qatışuı belän bülgälängän ,talanğan Liviyanıñ kiläçäge belän bäyle liviyalılarnıñ küpme ömete bar?
Ä Süriyä? İldä yäşäwçelär barısı diyärlek yäşägän urınnarın almaştırğan, yöz meñnärçä keşe üterelgän ,Dimäşq’, Xäleb şähärläre tanıy almaslıq xälgä kilgän Süriyädä global’ akyterlarnıñ qatışuı belän kem nindi kiläçäk kürä ala soñ?
Äfganstanda distä yıllar däwam itkän suğış säbäbe belän zur yuğaltular kiçergän Paqıstan bügenge köndä Amerika Quşma Ştatlarınıñ yanawları belän êlekke yıllar belän çağıştırğanda tağın da kübräk krizis belän oçraşa.
Keşelekneñ iñ qıyu liderlarınnan Aliyanıñ yanaw, şantaj häm cirenä citkerelmägän wäğ’dälär belän imzalawğa mäcbür itelgän Deyton kileşüe Bosniya möselmannarına küpme xozur kiterde? Bosniyalı möselmannarnı kümäk qaberlärgä kümgän serb qatıyl’lär Xalıqara xärbi cinayät’lär mäxkämäse tarafınnan xökemgä tartıldı ,ämma Bosniya Gerśegovina serb,xorvat häm bosniyalılar arasında bülgälänep ayaq basmaslıq il xälenä kiterelde.
M’yanmanıñ öylären yandırıp, üterep mäcbüri räweştä başqa cirgä küçerelgän Roxindja /Arakan möselmannarınıñ draması xäzergä Bangladeşqa sıyınuları häm yıraqlıq säbäbe belän könbatışqa kilä almağanğa kürä xalıqara cämğiyät’ yäisä global’ aktyerlarnıñ iğ’tibarın cälep itmi. İğ’tibarın cälep itkändä alar öçen tağın da ğadel çişeleşka ireşep ireşmäwe dä bilgesez.
Soñğı 100 yıllıq barışta global’ aktyerlar qatışuları belän Fälästinneñ bügenge torışı härkemgä bilgele. İzrail’neñ basıp aluı belän cirläre könnän kön tağın da kimegän Fälästin häm irek mäydannarı könnän kön tağın da azaytılğan şartlarda yäşäwçe fälästinlelär.
Hiçşiksez mondıy misallarnı bik küpläp kiterergä mömkin.
Qızğanıç yuğarıda belderelgän krizislarnıñ barısı möselmannar yäşägän cirlär belän bäyle. Bu wäzğiyät’ne ayırım bäyäläw kiräk.
Global’ aktyerlarnıñ qatışuı belän problemalar nigä daimi xälgä kilä soñ?
Bu wäzğiyät’neñ iñ töp säbäbe – global’ aktyerlar iyä bulğan aqıl. Xalıqara säyäsätkä prinśip, ğadellek,xaq-xoquq ,qimmätne küzdä totıp tügel, mänfäğat’ne küzdä totıp qarawları. Awrupa Berlegeneñ Törkiyä reportyerı Kati Pirineñ bu atnada 40 meñ keşeneñ qatıyle “PKK” terror oyışmasınıñ üzläre öçen qurqınıç tudırmawı turındağı belderüe bu qaraş totışın bik açıq çağıldıra.
Mondıy totış üzenä höcüm itmiçä torıp terror belän bäyle bernindi borçu, qurqusı bulmağan ,keşelek öçen borçuğa salırlıq totış. Mondıy totış bezneñ śivilizaśiyäbez öçen xas tügel. Bez ber genä problemağa da ber vizion belän qarıy almıybız. Üz mänfäğäte öçen bernindi prinśip tanımağan , maqsatqa ireşü öçen böten ısullarnı qullana alğan ,törle manipulaśiya başqara alğan qaraş totışın üz itä almıybız. Bezneñ śivilizaśiyädä suğışnıñ da xoquqı bar. Xoquqnı suğışınıñ qoralına äwereldergän tügel, suğışqa da xoquqi qısa buldırğan ,fäqät’ bu qısada suğışnı legal’ kürgän totışqa iyä bez.
Qimmät/ğadälätkä yünälmägän, maqsatqa ireşü öçen mänfäğät’kä nigezlängän tışqı säyäsät añlayışına iyä global’ aktyerlarnıñ yuğarıdağı problemalarğa ,töbäktäge krizislarğa qarata totışı da hiçşiksz bu qısada bula.
Global’ aktyerlar ber-berlärenä zarar birü öçen bik yış küzätelgän kebek regional’ krizislarnıñ yaqlawçıları bulırğa mömkin. Töbäk illären ,keşelären imperialistik maqsatları nigezendä başqalarına zıyan salu öçen qoral itep qullanırğa mömkin.
Global’ aktyerlar üzläre barlıqqa kitermäsä dä bulğan krizislarnıñ ozaqqa suzıluın teläp bu yünäleştä säyäsätlär alıp bara ala. Amerika Quşma Ştatlarınıñ Süriyädäge totışı da bu wäzğiyät’neñ iñ konkret ürnäge.
Global’ aktyerlar zur külämle qoral satu säbäbe belän regional’ krizislarnı üz cähätlärennän säwdä forsatı itep kürergä mömkin.
Regional’ krizislar säbäbe belän barlıqqa kilgän zıyan älege aktyerlarğa täêsir itmi diyärlek. Krizislarnıñ böten awırlığı töbäk illäre östenä töşä.
Global’ aktyerlar töbäktä daimi tügel. Töbäk xalıqları arasında tawış çığaru,ara bozu tırışlıqları alarğa yoğıntı yasamıy.
Yuğarıda sanap kitelgän säbäplär arqasında regional’ krizislar qarşında çişeleş tabu öçen berence çiratta xalıqara tügel, regional’ koaliśiyälär êzläw kiräk.
Älbättä problemalar barı tik global’ aktyerlar belän genä bäyle tügel. Nigezdä kübesençä krizislarnıñ çığanağı häm global’ aktyerlar qatışularınıñ säbäpläre töbäk illäreneñ totışlarıdır. Monıñ belän bergä töbäk illäreneñ xataları ayırım ber söyläşü teması bulıp tora. Bügenge tapşıruda regional’ krizislarnı çişüdä qullanılırğa tiyeşle ısul yäisä qullanılğan yalğış ısulnıñ näticäläre turında süz alıp baram.
Regional’ däräcädä çişeleş êzlänmägändä global’ aktyerlarnıñ êteşep - törteşüennän regional’ illär zıyan kürä.
Kürşe, çiktäş illärneñ rasaçı, mäzhäbçe säyäsätlären xaqlı bularaq tänqit’li alabız. Töbäk illäreneñ bu säyäsätläre säbäbe belän regional’ çişeleş êzläw tırışlıqları xaqlı bularaq xäterebezne qaldırırğa mömkin. Ämma yuğarıda sanap kitelgän ürnäklärdäge kebek regional’ problemalarğa global’ aktyerlarnıñ qatışuı töbäktäge problemalarnı xäl itmi , krizislarnı tağın da tiränäytä.
Daimi xälgä kilgän krizislar töbak illären xalıqara qatışularğa tağın da açıq xälgä literä. Bu wäzğiyat’ meñ yıldır bergä yäşägän ber ük geografik kiñlektäge balalarnı ber-bersenä doşman itä, araların boza. Alar yäşägän geografik kiñlekne qimmätsezläşterä. Bu säbäple regional’ krizislarnı töbäk illäre belän çişü öçen böten mömkinleklärne qullanu zarur.
Professor doktor Qudrät BÜLBÜL - Änkara Yıldırım Beyazıt universitetınıñ säyäsi belemnär fakul'tetı dekanı.


c: text/html

text:
Neandertal'
Neandertal' - borınğı maymıl-keşe. Söyäk qaldıqları berençe tapqır Germaniäneñ Neandertal' üzänlegendä tabılğanğa kürä, bu iñ borınğı keşelär fändä şul urın iseme belän atalğannar.
Keşeneñ üseş çılbırında neandertal' iñ borınğı maymıl-keşe belän bügenge keşe arasındağı buınnı täşkil itä. Neandertal'lär—berençe awçılar; tupas häm bik ğadi xezmät qoralları — çapqıç, qırğıçlar, taş pıçaqlar belän eş itkännär, kümäkläşep qırğıy cänleklär awlağannar häm tabışların tigezläp bülgännär. Neandertal' bazıq gäwdäle, kiñ kükräkle, zur başlı, köçle keşe; ayaqları qısqa, tez tiräsenä kütärelgäç bögelgän häm qulları şaqtıy ozın bulğan.
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- AлekcaHдp MapkoB, ЭBoлюция чeлoBeka. KHиra пepBaя: OбeзbяHы, kocTи и reHы. — M.: AcTpeлb, 2012. — ISBN 978-5-271-36293-4

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Salvador şähäre
Salvador şähäre (portugalça Salvador - Qotqaruçı, Salvador ile belän butamağız) - Braziliä ile Baya ştatında urnaşqan qala. 1549-1763 yıllarda - Braziliäneñ başqalsı da bulıp torğan.
Salvador digän iqtisadi töbäkkä kerä.
"Yuğarı şähärdä" xökümät binaları, çirkäwlär, muzeylar urnaşsa, "Tübän şähärdä" isä säwdä üzäkläre urnaşqan.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1500 yıldan Barlıq İzgelär buxtasına Pedru Kabral citäkçelegendäge Awrupa säyäxätçeläre kilälär häm şul waqıttan portugallar buxtanı üzläşterä başlıy.
1549 yılda Tome de Souza citäkçelegendä portugal küçenüçe keşeläre şähärgä nigez salalar. Salvador Könyaq Amerikada urnaşqan portugal bilämäläreneñ başqalası itep iğlan itelä.
1625 yılda Pit Hayn citäkçelegendäge hollandlar şähärne waqıtlıça basıp alalar, läkin şul uq yılnı yuğaltalar.
Soñraq Salvador - Hollandiä Braziliäsenä qarşı köräştä portugallarnıñ töp bazası bulıp torğan.
1763 yılda Braziliä başqalası Salvadordan Rio-de-Janeyro qalasına küçerelä häm şul waqiğa Salvadorğa zur zıyan kiterä.
Xalıq[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Xalıq sanı buyınça Salvador Braziliäneñ öçençe şähäre.
Xalıqnıñ rasa buyınça büleneşe:
- aqlar - 18,9%
- negrlar - 27,8 %
- pardu - 51,7%
- aziälelär - 1,3%
Salvador xalqınıñ yartısı katoliklar bulıp tora, yaqınça 20% protestantlar häm başqalar, qalğannarı isä ateistlar.
İqtisad[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Şähär Braziliäneñ iqtisadında zur röl uynağan qala. Ul ilneñ iñ zur portlarınnan häm säwdä üzäklärennän sanala. Bügenge köndä iqtisadınıñ töp tarmaqları bulıp turizm, diñgez transportı, neft eşkärtü, maşina tözeleşe, bank eşe, tözeleş häm alıp-satu tora. Salvador Braziliädä, Rio-de-Janeyrodan soñ, iñ populyar yal itü urını bulıp sanala.
Şähär klimatı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Küreneşlär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Räsmi sayt(иHrл.)


text:
Yoldaş MOLOTOV, «Uyğur avazi»/ Mälumki, 2016-jili 22-dekabr' küni «Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ ekstremizm vä terrorizmğa qarşi härikätliri boyiçä qanun aktliriğa šzgirişlär vä toluqturuşlarni kirgüzüş toğriliq» qanunniŋ qobul qilinişiğa munasivätlik grajdanlarğa qoşumçä täläplär vä mäҗburiyätlär jükländi.Ändi moşu qanunğa muvapiq «vaqitliq tirkäş» çüşänçisi kirgüzüldi.
Täkitläş lazimki, bu qanunğa kirgüzülgän šzgirişlär җämiyättä çoŋ bäs-munazirilärni päyda qildi. Moşuniŋğa munasivätlik Qazaqstan Җumhuriyiti İçki işlar vitse-ministri Erlan Turğunbaev mähsus çüşänçä bärdi.
Vitse-ministrniŋ täkitlişiçä, Qazaqstanda grajdanlarni tirkäş 1993-jildin başlap kirgüzülgän. Qanun grajdanlarniŋ kelip-ketiş ärkinligini çäklimäydu, amma härqandaq şähs başqa yärgä kätkändä (oquşqa, işläşkä, mehmanğa) šziniŋ yeŋi adresi toğriliq dšlät organliriğa mälumat berişi keräk. Bu içki migratsiyani nazarät qiliş, u yaki bu şähär yaki nahiyädä yaşavatqan grajdanlarniŋ hesavini eliş üçün muhim.
Vaqitliq tirkäş üçün politsiyadin yaki başqa dšlät organliridin mähsus ruhsät keräk ämäs, päqät šy egisiniŋ kelişimi haҗät. Şundaqla vaqitliq tirkäşkä turuş üçün grajdanniŋ turaqliq tirkäştin (propiska) çiqişi haҗät ämäs. Ändi qanunğa kirgüzülgän šzgirişlärgä muvapiq, šyini yaki pätirini iҗarigä bärgüçi şähs şu yärdä yaşavatqan şähslärniŋ hämmisini vaqitliq tirkişi keräk. Qoşumçä qiliş keräkki, bir aydin oşuq vaqitqa kälgän härqandaq şähs kelip çüşkän šyigä vaqitliq tirkäştin štüşi mäҗburiyiti qobul qilindi. Buniŋdin keyin šyini yaki pätirini iҗarigä bärgüçi şähs iҗarigä alğuçilarni vaqitliq tirkäşkä turğuzmisa, mämuriy җavapkärlikkä tartilidu. İҗarigä bärgüçi şähskä 22690 täŋgä җäriman selinidu. Ändi başqa җaylardin kelip, yeŋi җayda on kün içidä tirkäşkä turmiğanlarğa bolsa, birinçi qetim 16 miŋ täŋgä ätrapida җäriman selinidu. Ägär, bu fakt täkrarlansa, äyipkar 30 miŋ täŋgä җäriman tšläydu. Yänä bir muhim mäsilä, ägär sizniŋ turaqliq tirkälgän җayiniz şähärniŋ bir nahiyäsidä bolup, šziniz şu şähärniŋ başqa nahiyäsidä tursiŋiz, näq şu yaşavatqan җayda vaqitliq tirkäştin štüşiŋiz şärt. Bumu qanun tälivi.
Vaqitliq tirkäş ahaliğa hizmät kšrsitiş märkäzliridä ämälgä aşurulidu. Uniŋ üçün šy egisiniŋ häm vä sizniŋ şähsiy guvanamiŋiz keräk. Tirkäş üçün 227 täŋgä kšlämdä häq tšlinidu. Tirkälgän päyttä tirkäşniŋ qärälini, yäni qançilik vaqitqa kälgänligiŋizni kšrsitisiz. Şu qäräl pütkändin keyin vaqitliq tirkäş küçidin qalidu. Ändi mehmanğa kälgän uruq-tuqqanlar vaqitliq tirkäşkä turuşi şärt ämäs.
Duniya älliriniŋ moşu sahadiki täҗribilirigä qarisaq, Rossiya, Latviya, Litva, Gruziya vä başqimu dšlätlärdä vaqitliq tirkäş mäҗburiy ämälgä aşurulidu. Evropa älliridä bolsa, moşundaq qanunlar içki migratsiyani җiddiy nazarät qilidu häm qanunğa hilapliq qilğan ähvalda qattiq җaza qollinilidu. Mäsilän, Germaniyadä qanunğa riayä qilinmisa, şähskä miŋ evrodin ällik miŋ evroğiçä җäriman selinidu.
hazir hämmä җaylarda, bolupmu Almutida uçastkiliq politsiya hadimliri qanunniŋ orunlişini qattiq nazarätkä almaqçi, härbir pätir, härbir šyni arilap, grajdanlarni täkşürmäktä.
Bu mäsilä yeŋi jilniŋ däsläpki küni elimizdä äŋ kšp muhakimä qilinğan mäsilä boldi. Bolupmu iҗtimaiy torlarda härhil «qiziq» roliklarmu päyda boluvatidu. Bu künliri häliqqä hizmät qiliş märkäzliri mäyräm vä yäkşänbä künlirimu işlidi. Märkäzlärdiki novättä turğan adämlär bolsa, äynä şu iҗtimaiy torlar arqiliq šzliriniŋ naraziliğini bildürmäktä. Keyin çüşkän mälumatlar boyiçä, 7-8-yanvar' künliri Astanada 6500 adäm tirkälgän ekän. Dšlät byudjetiğa bolsa, yerim million täŋgä çüşüptu.


text:
Aliy oquş ornini tamamliğandin keyin šz yolumni tepişqa tiriştim. Däsläptä Almutida boldum, keyin Moskvağa atlandim. Çät ällärgä ketişnimu oylidim. Biraq çät äldä jürüp, Vätinimizgä haҗät ekänligimni his qildim. 2005-jili bolsa, yeŋi paytähtimizgä käldim. hazir şu päyttä durus yolni talliğinimğa kšz yätküzüvatimän. häqiqätänmu, Astana – armanlar orunlinidiğan şähär! Astanağa ata-anamni, qerindaşlirimni, dostlirimni elip käldim, moşu yärdä šyländim, bala-çaqiliq boldum. Ändi bizniŋ kiçik ailäviy assambleyamiz bar – bir çaŋiraq astida qazaq, uyğur, tatar vä slavyanlar šmlüktä yaşavatidu. Meniŋ balilirim – qazaqstanliqlar, häliqlär dostluğini boyiğa siŋdürüp šsmäktä. Qazaqstan – ğämhorluq qanat yayğan җämiyät. “Jitimni kšrsäŋ, yšläp jür”, degän çüşänçä qenimizğa siŋgän. Moşu minbärdä “Bizniŋ elimizdä jitim balilar bolmisun!” degän şiar talay qetim eytildi. Mana yeqinda Aqmola vilayitidä bir yeziniŋ aqsaqalliriniŋ qarari bilän balilar šyidin bir vaqitta on bir bala asravelindi.
Moşu päyttä Prezident Rustämniŋ sšzigä qoşumçä qilip, elimizdä jitim balilarni asravalğuçilarniŋ kšpäygänligini vä ularniŋ novättä turğanliğini täkitlidi. Bügün bu novättä 1510 ailä bar ekän. Prezident: “Bu – äŋ çoŋ häyrihahliq iş. Män elimizdä “Balilar šyi” degän çüşänçiniŋ bolğanliğini halimaymän. Biz balilirini “tirik jitim” qilip, balilar šyigä tapşuruşqa mäҗbur boluvatqanlarğa yardämlişip, anilarniŋ şaraitini yahşilisaq durus bolar edi”, däp täkitlidi.
Rustäm ABDUSALAMOVniŋ sessiyadä sšzligän sšzi
Aliy oquş ornini tamamliğandin keyin šz yolumni tepişqa tiriştim. Däsläptä Almutida boldum, keyin Moskvağa atlandim. Çät ällärgä ketişnimu oylidim. Biraq çät äldä jürüp, Vätinimizgä haҗät ekänligimni his qildim. 2005-jili bolsa, yeŋi paytähtimizgä käldim. hazir şu päyttä durus yolni talliğinimğa kšz yätküzüvatimän. häqiqätänmu, Astana – armanlar orunlinidiğan şähär! Astanağa ata-anamni, qerindaşlirimni, dostlirimni elip käldim, moşu yärdä šyländim, bala-çaqiliq boldum. Ändi bizniŋ kiçik ailäviy assambleyamiz bar – bir çaŋiraq astida qazaq, uyğur, tatar vä slavyanlar šmlüktä yaşavatidu. Meniŋ balilirim – qazaqstanliqlar, häliqlär dostluğini boyiğa siŋdürüp šsmäktä. Qazaqstan – ğämhorluq qanat yayğan җämiyät. “Jitimni kšrsäŋ, yšläp jür”, degän çüşänçä qenimizğa siŋgän. Moşu minbärdä “Bizniŋ elimizdä jitim balilar bolmisun!” degän şiar talay qetim eytildi. Mana yeqinda Aqmola vilayitidä bir yeziniŋ aqsaqalliriniŋ qarari bilän balilar šyidin bir vaqitta on bir bala asravelindi.


text:
Alvin ve Sincaplar: Yol Macerası Filmi izle – Türkçe Dublaj
Yapım: 2016
IMDB Puanı: 4.4
Yönetmen: Jason Lee
Oyuncular: Mark Jeffrey Miller, Walt Becker, Tony Hale, Kimberly Williams-Paisley, John Lacy, Jason Lee, Eddie Steeples, Bella Thorne
Etiketler : Alvin ve Sincaplar: Yol Macerası Filmi izle - Türkçe Dublaj donmadan izle, Alvin ve Sincaplar: Yol Macerası Filmi izle - Türkçe Dublaj film seyret, Alvin ve Sincaplar: Yol Macerası Filmi izle - Türkçe Dublaj full film izle, Alvin ve Sincaplar: Yol Macerası Filmi izle - Türkçe Dublaj hd film izle, Alvin ve Sincaplar: Yol Macerası Filmi izle - Türkçe Dublaj izle


text:
Vaqıtınca işğal etilgen topraqlar boyunca ukrain nazirligi Qırımğa dair nasıl plan azırladı? Nasıl adımlar atılacaq? Qırımnen bağlı angi qanun leyhaları şimdi eñ kerekli?
Bu ve diger suallerge Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde vaqıtınca işğal etilgen topraqlar boyunca nazirniñ birinci muavini Yusuf Kurkçi ve Ukrain mustaqil siyasiy tedqiqatlar merkeziniñ demokratik ceryanlarğa destek programmasınıñ reberi Yüliya Tişçenko cevap berdiler.
– Azırlanılğan plannıñ esas mebdeleri nedir, Yusuf bey?
Kurkçi: Onıñ maqsadı – ukrain devletini işğal etilgen topraqlardaki vatandaşlarğa yaqınlaştırmaqtır. Akimiyet organlarınıñ bütün ğayretlerini öz vekâletleri çerçivesinde tertipledik, ve vazifelerni, mesuliyetli kişilerni, kerçekleştirüv müddetlerini yazıp alğan vesiqa tizdik. Bunıñ sayesinde vatandaşlarımıznıñ imkânları artmalı – vesiqalarnı azıramaq ve memuriy sıñırnı keçmek meselelerinden başlap, elektron şekilde tibbiy yardım körmek, uzaqtan tasil almaqqa qadar ve saire. Meselâ, bir qırımlı Hersonda ekimge evelden yazılıp, öz vaqıtında kele bilir.
– Qırımdan bizge telefon açqan diñleyicimiz bar. Buyurıñız.
Radio diñleyicisi: Lütfen, aytarsıñızmı, Ukraina öz elçihanesini Aqmescitte ya da Aqyarda açacaq olmaymı?
Kurkçi: Men hatırlatayım da, Qırım ve Aqyar – Ukraina topraqlarıdır. Devlet öz topraqlarında bir de bir diplomatik vekâlethaneler açmaz. Ancaq ukrain yurisdiktsiyası astında başqa devletlerniñ elçilikleri, konsullıqları açılmaq mümkün.
– Qırım sakinerini qıtada tam olaraq neler meraqlandırğanını siz qaydan bilesiñiz?
Vazifemiz – qırımlılarnıñ bu yerde olmalarını mümkün olğanı qadar qolaylaştırmaqtırYusuf Kurkçi
Kurkçi: Memuriy sıñırnı keçken adamlarnıñ maqsatlarını talil etemiz. Soñki tedqiqatımıznıñ neticeleri MinTOT saytında derc etilgen. Körine ki, qırımlılarnıñ büyük qısımı qıtağa vesiqalarnı azırlamaq içün kele. Soñra tasil, sağlıq kete, soy-sopnı ziyaret etmek ise – ancaq dörtünci yerde. Vazifemiz – qırımlılarnıñ bu yerde olmalarını, bürokratik ceetten, mümkün olğanı qadar qolaylaştırmaqtır. Memuriy hızmetlerni olar keçit noqtasına eñ yaqın yerde körmeliler. Elbet, Memuriy hızmetler Merkezlerini açmaq niyetlerimiz aqqında aytam.
– Ukrain akimiyetiniñ Qırımğa dair yañı planı aqqında siz ne dersiñiz, Yüliya hanım?
Tişçenko: Teklif etilgen plannı strategiya olaraq adlamaz edim, çünki MinTOT öz salâhiyetine köre çalıştı. Anda tasil, sağlıq saqlav ile, siyasiy mabuslarğa destek bermeknen bağlı esas içtimaiy-gumanitar körünişler qayd etilgen. Bilgenim qadar, plannıñ azırlanılmasına cemaat teşkilâtları celp etilgen edi, olarnıñ teklifleri bir-de-bir şekilde vesiqada akis etilgendir. Şübesiz, ukrain akimiyetiniñ strukturaları arasında pek doğru koordinatsiya etüv, paranen temin etilüv ve ilâve olacaq qanun çerçiveleri kerek olacaq. Meselâ, biz siyasiy mabuslarğa yardım etsek, olarnı nasıl tesbit etmelimiz? Yuqarı Rada cevap bermeli.
– İşğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiyası aqqında ise tüşünmege bügün vaqıt daa keledimi?
Tişçenko: Ebet, lâkin, başqa devletlerniñ tecribesine köre, bunen ayrı nazirlik degil de, akimiyet sistemesinıñ tik sızığı oğraşmalı. Çeşit saalarda, çeşit strukturalarda siyasiy irade olmalı. Meselâ, yol qurucılığı – bu da reintegratsiya mevzusı. Şimdilik o Ukrainada pek tar surette baqıla.
Kurkçi: Qayd etmelim ki, Memuriy hızmetler Merkezleri leyhasını bizler İnfraterkip nazirligi ile sıqı işbirlikte bulunıp azırlay edik. Para ayırılğanda, leyhanı tamam o amelge keçirecek. Bu hususta ayrı nazirliklernen bizim işbirligimiz güzel tizilgen, biz neticeni közlemektemiz.
(MetinniVladislav Lentsev azırladı)


text:
Odaq talay erkin oylı suretkerlerdiñ obalına qalğan!
Bizdegi şığarmaşılıq odaqtardıñ deni keşegi stalindik model'den asıp kete qoyğan joq. Ol kezde olar biliktiñ ğana soyılın soğatın qoğamdıq wyımdar retinde qwrılıp, balama pikir ielerin öz qatarına qabıldamay, taza partiyalıq jwmıs jürgizgen. Talay erkin oylı suretkerlerdiñ obalına qalğan. Sananı bolmıs anıqtaydı dep, bilikşil talant ielerine qwrmetti ataq, päter, sayajay sıylap otırğan. Odaqtarğa ğimarat, demalıs orındarın berip, sımsız baylap qoyğan. Ärtürli odaqqa tiesili bolğan sol elitalıq müliktiñ qazirgi naqtı ieleri turalı da alıpqaşpa äñgime köp.
Jazuşılar odağında özgerister bolğalı jatır eken. Soğan baylanıstı aytıp otırmın. Jalpı bwl özi jeke maqalağa arqau bolatın taqırıp.
Siz ne oylaysız, qwrmetti oqırman?
Ämirjan Qosanov
Abai.kz


text:
Kyivniñ Hreşatık soqağında «Qırım marafonı» çerçivesinde para toplanuvınen bağlı soqaq aktsiyası ötkerilmekte.
Aktsiyanıñ teşebbüsçisi «Qırımnıñ uquqimaye areketi» cemaat teşklâtıdır, dep haber ete Qırım.Aqiqatnıñ muhbiri.
«Bizim aktsiyamız kelgende, bizler Qırımdaki «marafonğa» nasıl yardım etip olur ekenmiz, dep pek çoq tüşüngen edik. Neticede, bunı bir soqaq aktsiyası olaraq teşkil etilmesi uyğun olur dep kördik. Böyleliknen, soqaqtan keçkenlernen Kyiv sakinlerine Qırımda olıp keçken vaqialar aqqında malümat berip olurmız», – dep ikâye ete Qırım.Aqiqatqa teşkilât idaresiniñ reisi Enver Kadırov.
Onıñ sözlerine köre, buña beñzer aktsiyalar yanvarniñ 23-nde Odessa, Lviv, Dnipro, Herson ve Novaya Kahovkada da teşkil eteilgen.
İyülniñ 31-nde «Qırım birdemligi» ilhaq etilgen Qırımda «Qırım marafonı» serlevası altında, yarımadadaki siyasiy mabüs ve faallerge qol tutmaq maqsadınen, para cıyuv aktsiyası ilân etken edi.
Aktsiyanıñ meramına köre, «narazı olğanlarnıñ birligini» köstermek içün paralar 10 rusiye rublelik monetaları sıfatında (4 grivnağa yaqın – QA)toplana.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Zaporojyede «Renksiz alan» vesiqalı sanalaştıruvnı kösterdiler. Qırım ve Donbasstan köçip kelgenlerniñ 15 ikâyesi bir buçuq saatlik sanalaştıruvnıñ negizi oldı. Stsenariyni Kirovograd şeeriniñ sakinleri Den ve Yana Gemeni azırladılar, rejissör – Qırımdan köçip kelgen Galina Cikayeva oldı, dep bildire Radio Svoboda.
«Kiyevge kelgende, bizim Maydan ve ATO zonasında olğan vaqialar aqqında «Cumhuriyet» institutı ile «Ayat teregi» birinci leyhamız olğan edi. Olduqça muvafaqiyetli edi. Ebert fondu köçip kelgenler aqqında vesiqalı numayışnı azırlamağa ğayemizge qol tuttı. Şekilni deñiştirmege qarar aldıq. İnsanlarnıñ çoqusı qıtaiy Ukrainağa köçmege mecbur oldı. İnsanlarnı körgende, olarnıñ ikâyeleri daa da kergin olğanını añlay edim. İnsanlar Qırımğa bara bile, men – yoq. Amma daa da qorqunçlı vaqialarnı yaşağan insanlar bar. Patlavlar, telefler, namusqa keçüvler», – dedi Cikayeva.
Leyha iştirakçilerinden bir qısmı endi Kiyevde 2014 senesi küzde taqdim etilgen «Ayat teregi» içtimaiy-siyasiy sanalaştıruvda iştirak etken edi. Aktörlar arasında Kiyev, Çernovtsı, Zaporojye ve Qırım sakinleri.
«Men – Kiyev sakini, arbiy areketlerniñ iştirakçisi, afğanlı. Bıltır jurnalist olaraq bütün yaz devamında Şarqta bulundım. Farqlı vaqialar bar. Bazıları köçe, çünki başqa çıqış yoq. Bazıları şeer, aile, ev, memleketni nasıl bıraqmağa bilmeyip qala. Sual: «Qayda?». Kimerleri Kiyevge köçe, çünki mında em imkân, em bedava şey çoq, göñülliler er şeyni bere bile, maña da er kes borclu. Siz yaramaysız, men yahşım. Bazıda öyle de ola, – dey aktrisa Natalya.– İnsanlarnıñ çoqusı memleket suniy şekilde cenkke çekilgenini tüşüne. Er kesniñ öz noqtaiy nazarı bar. Ve böyle olmasına olarnıñ aqları da bardır. Biz şimdi yaşamaq ve öz memleketinde mecburen köçip kelgen insanlarnı añlamağa tırışmaq kerekmiz».
Zaporojyeden ğayrı, spektaklni Odessa, Ujgorod, Kiyev,Çernovtsı, Severodonetskte kösterecekler. Spektaklni «Cumhuriyet» İnstitutı ve Ukrainada Fridrih Ebert fondunıñ temsilciliginiñ yardımı ile azırladılar.


text:
Şved xanşayımı Vïktorïya ömirge ul bala äkeldi dep xabarlaydı Associated Press. Xanşayım Vïktorïya men xanzada Danïel otbasında dünïe esigiş aşqan säbï ekinşi taq murageri bolıp esepteledi.
Säbï Stokgolmdegi Karolïnsk emxanasında jergilikti waqıt boyınşa 23:30 dünïege kelgen. Xanzada Danïeldiñ sözine qarağanda, jaña twğan balanıñ salmağı segiz fwnt (3,6 kg), al boyı 22 dyuym (şamamen 56 sm) dep xabaraydı The Daily Mail. Qazirgi waqıtta säbïdiñ de, anasınıñ da jağdayı jaqsı.
Ayta keteyik, koron xanşayım Vïktorïya Şvecïyanıñ koroli Karla XVI Gwstava men Sïlvïya xanşayımnıñ qızı. Ol 1977 jılı 14 şildede Stokgolmde twğan. Vïktorïya 2010 jılı fïtnes boyınşa nusqawşı Danïel Vestlïngke turmısqa şıqtı. Xanşayımmen neke qïğannan keyin burınğı nusqawşı jigitken xanzada atağı berildi.
Kommentarïï


text:
14 aqpan küni Qazaqstanda ötetin mañızdı oqïğalarğa şolw
ASTANA. QazAqparat - «QazAqparat» xalıqaralıq aqparat agenttigi 14 aqpan küni Qazaqstanda ötetin mañızdı oqïğalarğa şolw jasaydı.
ASTANA
10.00-de Mäjilistiñ plenarlıq otırısı bastaladı.
11.00-de QR Ïnvestïcïyalar jäne damw mïnïstrligi alqasınıñ 2017 jılğı jumıs qorıtındılarına jäne Memleket basşısınıñ «Törtinşi öndiristik revolyucïya jağdayındağı damwdıñ jaña mümkindikteri» Joldawındağı negizgi mindetterge arnalğan keñeytilgen otırısı bastaladı.
16:00-de Premer-Mïnïstrdiñ orınbasarı - QR Awıl şarwaşılığı mïnïstri Ömirzaq Şökeevtiñ törağalığımen QR Awıl şarwaşılığı mïnïstrligi alqasınıñ keñeytilgen otırısı ötedi.
ALMATI
11:00-de «Astananıñ 20 jıldığın toylawdağı älem qalalarınıñ mädenïeti jäne Almatı röli» taqırıbına arnalğan baspasöz mäslïxatı ötedi.
10:00-de sporttıq gïmnastïka boyınşa Qazaqstan gïmnastïka federacïyası prezïdentiniñ VI aşıq Kwbogı ötedi.


text:
Bryusselde bügin kezdesetin Ewropa Odağı elderiniñ sırtqı ister mïnïstrleri Belarwske salınğan sankcïyalardıñ köpşiligin alıp tastawdı maquldawı mümkin. Belarwske salınğan sankcïyalardan tek qarw-jaraq satwğa salınğan embargo küşinde qalwı ıqtïmal.
Qazan ayında EO Belarwske salğan sankcïyaların tört ayğa waqıtşa toqtatqan edi. Sankcïyalardıñ keybiri 2004 jılı Belarws bïligin sınawşılardıñ joğalıp ketwine, sayasï sebeppen qwğındalwına jäne basqa da adam quqığınıñ buzılwına jawap retinde salınğan.
Batıs elderi ötken jılı tamızda Belarwste sayasï bäsekelesterdiñ türmeden boastılwın qoldap, prezïdent Aleksandr Lwkaşenko bïliginiñ Wkraïna şığısındağı qaqtığıstı rettew kelissözindegi rölin joğarı bağalağan.
Degenmen keybir sarapşılar Mïnskige qatıstı sankcïyalardı jumsartwğa äli erte jäne Batıs elderi Belarwstegi adam quqığı, söz bostandığı men demokratïyanı qorğawı üşin bul el bïligine qısımın jalğastıra berwi qajet deydi.
Derekközi: Azattıq
Kommentarïï


text:
Törkiyädä hind tuyları
Hindlılar iñ küp İstanbul häm Antaliyane saylıy
Hind tuyları Törkiyädä zur qızıqsınu kürä.
Hindlılar iñ küp İstanbul häm Antaliyane saylıy.
Bu yılnıñ berençe hind tuyı isä Antaliyada uzdı.
Tuy öçen Hindıstannan yaqınça meñ keşe kilä. Telägän xätle aşaw-êçü bulğan tuy öçen çığımnar 1 million dollardan başlana.
Äkiyätkä oxşağan tuylar öçen 75 million dollar sarıf itüçe dä bar.
2017 yılda Törkiyädä 10 hind tuyı uzdı, bıyıl isä bu sannıñ 30ğa citüe kötelä.
Tuy 3 kön 3 tön bara.
Kilüçe qunaqlar isä qunaqxanädä 4 tön qala.
Hind tuyları öçen berençe itep İstanbuldağı Çırağan sarayı saylana, mondağı tuylarğa Hindıstannan maxsus aşçılar kilä häm berniçä kön aldan äzerlänä başlıylar.
Hindlılar tuy konśeptı öçen maxsus çäçtaraşlar, fotoğa töşerüçelär, biyüçelärne dä illärennän alıp kilä.
Hindlılar tuylarınıñ Törkiyägä qazanışı 100 million dollarğa qadär citä.


text:
Qızıl taypılma
Qızıl taypılma — ximik elementlarnıñ spektr sızıqlarınıñ qızıl (ozın dulqınlı) yaqqa taypılışı.
Bu küreneş Doppler effektı yäki gravitatsion qızıl taypılma säbäple xasil bula.
Şämäxä (qısqa dulqınlı) yaqqa taypılış zäñgär taypılma dip yörtelä.
1848 yılda fransuz fiziğı İppolit Fizo yoldız spektrlarında spektr sızıqlarınıñ taypılmasın taswirlıy häm añlatu öçen Doppler effektın täqdim itä.
Taswir[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Taypılma parametrı
biredä
, — küzätü noqtalarında dulqın ozınlıqları (küzätü häm çığaru noqtalarında)
Çığanaq spektrınıñ dulqın ozınlığınıñ Doppler taypılması, - nur tizlege, - tulı tizlek
Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäsendä Albert Eynşteyn gravitatsion taypılmanı aldan äytä. Sızqça yaqınçalıqta
,
biredä , - gravitatsion potensiallar küzätü häm nurlandıru noqtalarında
küzätü noqtasında potensial zurraq oçraqta (module keçeräk, tiskäre zurlıq)
Zur gravitatsion qırı belän massiv obyektlar öçen (neytron yoldız, qara tişek), sfera öçen:
biredä
massa , radius
- gravitatsion radius


text:
Bağçasaray çeşmesi
Bağçasaray çeşmesi (rusça Бaxчиcapaйckий фoHTaH, Bahçisarayskiy Fontan) - Aleksandr Puşkinniñ namlı şiiri. Bağçasaray çeşmesini 1822-de belli rus şairi Aleksandr Sergeyeviç Puşkin sürgünlikte ekende Hansaraydaki Közyaş Çeşmesiniñ ikâyesinden tesirlenip yazdı. Şimdiki vaqıtta bu tarihiy çeşmeniñ qatında Puşkin büstü de bar.
Şiir[deñiştir | kodunı deñiştir]
Puşkinniñ sürgünlikte yazğan bu şiiri o vaqıt büyük nam salğan, Rusiyede, Avropada er yaqta tuyulğandır. Şiir Qırım Geray Hannı maqtap, Bağçasaray Çeşmesiniñ ikâyesini añlata. Bağçasaray selsebili de denilgen uzun bir şiirdir. Şiirniñ Osman Aqçoqraqlı ve Eşref Şemi-zadeniñ yapqan eki Qırımtatarca tercimesi bar.
Şiirden bir bölük
Bağçasaray Çeşmesi ...
Onı şay tez mezarına ne kirsetti?
Bu ümitsiz esirlikniñ qayğısımı?
Hastalıqmı, yoqsa diger bir illetmi?
Kim bile? O bu dünyanı tez terk etti.
Han sarayı titislenip, boşap qaldı;
Qırım Geray kene ketti onı taşlap;
Tümen-tümen askerinen yat illerge,
Yat illerge yolğa çıqtı sefer başlap.
O kene de qasırğalı soğuşlarda
Küskünlenip, qanğa suvsap at oynata,
Lâkin hannıñ yüreginde başqa türlü
Duyğularnıñ alevleri gizli yata.
O ekseriy qızğınlaşqan uruşlarda
Qılıçını birden siltep, tars toqtala
Pek çoq vaqıt şaytip taşday qatıp qala,
Çevresine şaşqın-şaşqın baqıp tura.
Bir şeyden qorqqan kibi benzi ata,
Öz başına söylene ve ara sıra
Köz yaşını toqtamadan aqıttıra. ...
(Tercime: Eşref Şemi-zade)
Balet çevirisi[deñiştir | kodunı deñiştir]
Bu şiir daa soñra Boris Asafiyevniñ muzıkası, Nikolay Volkovnıñ librettosı ve Rostislav Zaharovnıñ horeografiyasınen 1934de Moskvada baletke çevirildi.
Qırım Geraynıñ aşıq olğanı Lehistanlı prenses Maria areminde esir edi. Han bu aşq yüzünden aremindeki közdesi Zaremağa baqmay. Zarema, Marianı öldüre. Bunı tuyğan Qırım Geray Han Zaremanı öldüre. Maria adına bir çeşme yasata.


text:
6. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları
Diğer Makaleler...
- 6.Sınıf Meb Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:88
- 6.Sınıf Meb Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:83
- 6.Sınıf Meb Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı:145
- 6.Sınıf Meb Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı:144
- 6.Sınıf Meb Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı:139
- 6.Sınıf Meb Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı:138
- 6.Sınıf Meb Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı:135
- 6.Sınıf Meb Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı:133
- 6.Sınıf Meb Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı:132
- 6.Sınıf Meb Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı:129
- 6.Sınıf Meb Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı:114
- 6.Sınıf Meb Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı:113
- 6.Sınıf Meb Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı:112
- 6.Sınıf Meb Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı:104
- 6.Sınıf Meb Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:93
- 6.Sınıf Meb Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:92
- 6.Sınıf Meb Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:87
- 6.Sınıf Meb Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:79
- 6.Sınıf Meb Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:78
- 6.Sınıf Meb Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:76


text:
Bayram Bilge Tokel - Bedir
Sanatçı : Bayram Bilge Tokel
Türkü : Bedir
Etiketler : Bayram Bilge Tokel - Bedir türkü indir, Bayram Bilge Tokel - Bedir türkü dinle, Bayram Bilge Tokel türküleri, Bedir mp3 indir, Bayram Bilge Tokel türküleri Bedir türküsü, Bedir sözleri, Bayram Bilge Tokel mp3 dinle, Bayram Bilge Tokel download, Bedir bedava mp3, Bayram Bilge Tokel türkü sözleri, Bayram Bilge Tokel türkü dinle, Bayram Bilge Tokel son albüm indir
Bayram Bilge Tokel Türküleri
Bayram Bilge Tokel - Yıldız Akşamdan Doğarsın
Bayram Bilge Tokel - Bedir
Bayram Bilge Tokel - Gesi Bağları
Bayram Bilge Tokel - Misket
Bayram Bilge Tokel - Bülbüle Su Verdim
Bayram Bilge Tokel - Dünya Umuruna Meylini Verme
Bayram Bilge Tokel - Çamlığın Başında Tüter Bir Tütün
Bayram Bilge Tokel - Yüceden Mi Geldin Sen Seher Yeli
Bayram Bilge Tokel - Bademliye Bir İncecik Kış Oldu


text:
Facebook tikeley rejïmdegi vïdeotranslyacïya qızmetin iske qostı. Bul twralı älewmettik jelidegi paraqşasında Mark Cwkerberg xabarladı.
Jaña fwnkcïya Facebook Live dep ataladı. Endi älewmettik jeli qoldanwşılarınıñ smartfon kömegi arqılı vïdeorolïkter tüsirip, bir-birimen almastırıp jäne onı däl sol waqıtta körwge mümkindikteri bar. «Sizdiñ qaltañızda ünemi vïdeokamera jürgendey boladı», -dep atap ötti M.Cwkerberg.
Onıñ sözinşe, telefonı bar kez-kelgen adam vïdeobaylanıs arqılı älemniñ ekinşi burışındağı jaqınımen söylese aladı. «Şınayı waqıtta söylesseñiz bir-biriñizdiñ jaqındığıñızdı sezine alasız», -dep esepteydi älewmettik jeliniñ negizin qalawşı.
Jaqın arada ol Facebook qoldanwşılarınıñ jaña fwnkcïya twralı barlıq suraqtarına jawap berwge wäde etti.
Derekközi: 7kun.kz
Tegï: Älewmettik jeli,
Kommentarïï


text:
BAÄ ükimeti Wnïversïtettik atmosferalıq zerttewler korporacïyası men meteorologïya men seysmologïyanı zerttew boyınşa arab ulttıq ortalığına jügindi. Olar taw turğızw mümkindigin jäne bul üşin qolaylı jerdi qarastıradı. Qazir ğalımdar tawdı salw mümkin be, joq pa ekenin, jawındı şaqırtw üşin tawdıñ bïiktigi qanşa bolw kerektigin anıqtap jatır.
BAÄ-da taw qurılısı bastalğanğa deyin NCAR ğalımdarı men zerttewşileri atalğan jobanıñ qunın eseptep, onı jüzege asırw mümkindigin qarastırwı qajet. Eger el ükimeti bul awqımdı jobanı el byudjeti köteretinine köz jetkizgen soñ ğana ïnjenerler komandası onı jüzege asırwğa kirisedi.
Tegï: Twrïzm jañalıqtarı,
Kommentarïï


text:
Şotland fotografı Alan Makfeden birneşe ret swretke tüsirip jürip, aqırında keremet swret kadrın jasadı. Onda köktarğaq qusınıñ eşbir dıbıssız swğa ekpindep kelgen kezin tamaşalawğa boladı.
Fotograf ol jerge küninen birneşe ret barıp turğan. Atalğan qustı barğan sayın swretke tüsirip otırğan.
MakFeden özi qalağan kadrdı jasaw üşin 720 tüsirilim jasağan.
MakFedenniñ munday qadamğa barwına 40 jıl burın atası ıqpal etken körinedi. Atası 6 jastağı MakFedenge köktarğaqtardıñ uyalaytın jerin körsetken.
MakFeden sol kezde jürgen sw tasqınınan keyin, köktarğaq qustarına pana bolsın dep ülken uya da salıp bergen eken.
Derekközi: stan.kz
Tegï: Texnologïya,
Kommentarïï


text:
» 5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 120.Sayfa Cevapları
» 5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 119.Sayfa Cevapları
» 5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 118.Sayfa Cevapları
» 5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 117.Sayfa Cevapları
» 5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 113.Sayfa Cevapları
» 5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 108.Sayfa Cevapları
» 5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 102.Sayfa Cevapları
» 5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 100.Sayfa Cevapları
» 5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 94.Sayfa Cevapları
» 5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 93.Sayfa Cevapları
» 5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 92.Sayfa Cevapları
» 5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 91.Sayfa Cevapları
» 5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 90.Sayfa Cevapları
5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 58.Sayfa Cevapları
5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 57.Sayfa Cevapları
5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 56.Sayfa Cevapları
5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 55.Sayfa Cevapları
5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 54.Sayfa Cevapları
5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 51.Sayfa Cevapları
5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 50.Sayfa Cevapları
5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 46.Sayfa Cevapları
5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 42.Sayfa Cevapları
5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 40.Sayfa Cevapları
5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 39.Sayfa Cevapları
5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 38.Sayfa Cevapları
5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 37.Sayfa Cevapları
5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 34.Sayfa Cevapları
5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 27.Sayfa Cevapları
5.Sınıf Semih Ofset Yayınları Fen Bilimleri Ders Kitabı 24.Sayfa Cevapları


text:
Qırım territoriyasında ukrain milliy-medeniy muhtariyetni teşkil etmek kerek, dey Qırım «Cemiyet palatasınıñ» reis muavini Aleksandr Formançuk, dep bildire Krıminform saytı.
«Qırımda ukrain milliy-medeniy muhtariyetniñ olması pek müim. Doğru olur edi, çünki bugünde-bugün Qırımda 400 biñden ziyade ukrain yaşay. Doğru bir yöneliş ve ondan faydalanmaq kerek», – dep añlattı Formançuk.
Fevral 4 künü Qırımda Rusiye Cemiyet palatasınıñ üç künlük toplaşuvı başlandı. Üç kün devamında yarımadanıñ Rusiye Federatsiyasına qoşuluvı ile peyda olğan milletlerara munasebet meseleleri muzakere etilecek.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Mäskewde tört jasar qızdı öltirip basın kesip alğan Gülçexra Bobokwlova 29 aqpan küni “Allaxw äkbar” dep ayqaylap balanıñ basın ustap jürgen jerinen ustalğan edi. Ol «Oktyabrskoe Pole» metro beketiniñ janına kelip öz-özin jaramın dep qorqıtqan.
1977 jılı twğan Özbekstan twması Gülçexra Bobokwlova Mäskewdegi otbasılardıñ birinde bala kütwşisi bolıp istegen. Ol ata-anasınıñ üyden ketkenin kütip, säbïdi öltirip, üydi örtep şığıp ketken. Ört söndirilgennen keyin, balanıñ denesi tabıldı.
Vive Charlie basılımında jarïyalağan karïkatwrada äyeldiñ balanıñ kesilgen basın ustap turğan sätin beyneleydi.
Osı jerde ayta keteyik, brïtandıq basılım atı şwlı francwzdıq Charlie Hebdo basılımına eş qatısı joq. Buğan deyin brïtandıq Charlie Mısırda apatqa uşırağan Resey laynerin de kelekelegen bolatın.
Kommentarïï


text:
Neşet Çelebi - Suna Boylum
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Suna Boylum
Etiketler : Neşet Çelebi - Suna Boylum türkü indir, Neşet Çelebi - Suna Boylum türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Suna Boylum mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Suna Boylum türküsü, Suna Boylum sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Suna Boylum bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Ayaş Yolları
Neşet Çelebi - Derdine Derman
Neşet Çelebi - Tadı Kaldı
Neşet Çelebi - Cananısın Canısın
Neşet Çelebi - Akşam Oldu Kırat
Neşet Çelebi - Kaşlarını Eğdirirsin
Neşet Çelebi - Yoruldum Da Yol Üstüne
Neşet Çelebi - Yorma Beni Dünya
Neşet Çelebi - Harmana Serdiler
Neşet Çelebi - İki Dağın Arasında
Neşet Çelebi - Var Benim
Neşet Çelebi - Zalim Poyraz
Neşet Çelebi - Ara Ver Ara Ver
Neşet Çelebi - Kara Değil Mi
Neşet Çelebi - Kader


text:
30 Jeltoqsan, 2016 sağat 13:49
30 Jeltoqsan, 2016 sağat 13:44
29 Jeltoqsan, 2016 sağat 10:30
Qırımnıñ statusı äli anıqtalmağanın aytıp, qazaqstandıqtardı eskertken edi...
29 Jeltoqsan, 2016 sağat 09:35
Şeneunikterdiñ jalaqısın köteruge bölinetin qarjı eñ tömengi zeynetaqını köteruge bağıttalsın!
29 Jeltoqsan, 2016 sağat 09:07
Aviaciya salasınıñ ardageri Äbu Smağwlwlı büginde seksenniñ señgirine şığıp keledi.
28 Jeltoqsan, 2016 sağat 18:27
Quandıq Bişimbaevtıñ jaña lauazımı turalı resmi aqparat tarağan joq.
28 Jeltoqsan, 2016 sağat 18:16
Idırısovtıñ qanday qızmetke auısqanı turalı resmi aqparat berilgen joq.
28 Jeltoqsan, 2016 sağat 16:03
Ömir boyı orıs tilin qosaqtap jüruşi ek, endi ağılşın tiline bar bolsın.


text:
Aqmola polïceyleri balalar üyiniñ tärbïelenwşilerin kïnoteatrğa apardı
KÖKŞETAW. QazAqparat- Nawrız merekesine oray Aqmola oblısınıñ polïceyleri balalar üyiniñ tərbïelenwşilerine arnap Aşıq esik künin ötkizdi, dep xabarlaydı "QazAqparat" XAA tilşisi.
Bul jolı Aqköl, Esil jəne Sandıqtaw awdandarındağı balalar üyiniñ 62 tərbïelenwşisi oblıstıq IID-ge şaqırıldı.
Tərtip saqşıları balalarğa oblıs ortalığındağı murajaylarğa jəne kïnoteatrğa sayaxat uyımdastırdı. Balalar IID jedel basqarw ortalığınıñ jumısımen tanıstı. Onda ortalıq qızmetkerleri beynebaqılaw kameraları arqılı köşeler men joldardağı jağday jəne jedel tapsırmanı şeşw üşin polïcïya naryadı qalay baqılanatını twralı aytıp berdi.
Kadrlıq jumıs boyınşa basşınıñ orınbasarı, polïcïya polkovnïgi Jənibek Eşimov öz sözinde balalardı sabaqtarın jaqsı oqwların, keleşekte keybirewleriniñ polïcïya mamandığın tañdawı mümkin ekendigin ayttı, olarğa serwenderiniñ sätti ötwin tiledi.
Sonımen qatar, IID oqw-jattığw vzvodınıñ qızmetkerleri polïcïyanıñ urıs qarwı, qural-jabdığımen tanıstırıp, öner körsetti.
Şara soñında balalar Aqmola polïcïyasınıñ tarïxınan tereñ sır şertetin, tarïxï jədigerlerge tolı IID murajayın aralap kördi. Qızıqtı qoyılımdar qoyılıp, dastarxan jayıldı.


text:
Moskvadaki Lefortovo tahqiqat izolâtorında (SİZO) tutulğan qırımtatar iş adamı Resul Velilâyevge şimdilik advokatlarnı yibermeyler. Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz bildirdi.
Çiygoz: «(İşniñ – QA) bu basamağında qorçalayıcılar yiberilmey. Ondan ğayrı, (Velilâyevniñ tutulğan yeri – QA) Lefortovo olğanı belli. Bu, FSBniñ hususiy apishanesidir. Bu sebepten, em advokatlarnıñ yiberilmesi, em işniñ husularını ögrenüv, em de böyle bir sert şekilde tevqif etilmesiniñ sebepleri boyunca malümat qolaylıqnen berilir, dep tüşünmeyim», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, advokatlar tayin etilmegence yalıñız aqrabalar tevqif etilgennen bağ tuta bilecekler.
Çiygoz, Velilâyevge qarşı yañı qabaatlavlar çıqarıla bilecegini ihtimallı saya.
Çiygoz: «Tecribem maña şunı ayta ki, (qabaatlavda – QA) iç bir iqtisadiy maddeden asla bahs etilmeycegine oşay. Büyük ihtimal ile nasıldır gizli şaatlar tapılıp, onı (Velilâyevni – QA) bir de-bir ekstremistik faaliyetke maliy ceetten qol tutqanında qabaatlaycaqlar», – dedi.
Meclis reisi muavininiñ aytqanına köre, Velilâyevniñ azat etilmesi içün bütün halqara meydancıqlar celp etilecek.
Aprel 26-da Qarasuvbazarda Rusiye telükesizlik hadimleri Velilâyevge ait «Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketinniñ tükânlarını tinttiler.
Tintüvden soñ qırımtatar iş adamları Resul Velilâyev ve Ali Bariyev Qırımdan alıp ketildi.
Qırımdaki «Bizim balalar» hayriye vaqfınıñ vekili Lilâ Bucurovanıñ malümatına köre, Velilâyevni 2 ayğa tevqif etip, Moskvadaki Lefortovo tahqiqat izolâtorına (SİZO) qapadılar. Qırımda oña qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 238-nci maddesiniñ 2-nci qısmı («Telükesizlik talaplarına uymağan mallar ve mahsulatnıñ istisalı, saqlanması ya da satılması, ve bunıñ kibi de işlerniñ yapılması ve hizmetlerniñ kösterilmesi) boyunca iş açıldı.
İlhaqtan soñ Qırımda faktik Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli tanılğan Qırım musulmanlarında ötkerilgen kütleviy tintilüvlerni qullana.


text:
Rusiyeniñ kontroli altında olğan İslâm-Terek (Kirovskoye) qasabasınıñ mahkemesinde qırımtatar faaliyetçisi Giray Kulametovnıñ anası Zarema Kulametovanıñ işi baqıla. Onı, Rusiyeniñ polis hadimini aqaretlegeninde qabaatlaylar. «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ bildirgenine köre, oturışuv diñleyiciler içün qapalı, dep ilân etildi.
Oturışuv zalına yalıñız advokat Emil Kurbedinov, qabaatlanğan hanım, qabaatlavnıñ şaatları ve Zarema Kulametovanıñ eki qızını yiberdiler. Zarar körgen polis hadimi özüne 50 000 ruble (23 biñ hrivnağa yaqın – QA) miqdarında maneviy zararınıñ ödenmesini talap ete.
Advokat Emil Kurbedinov, tışarda bu iş boyunca pek çoq diñleyici toplaşqan içün daa büyük zalnıñ ayırılmasına dair muracaat etti. Ondan ğayrı, işniñ materiallarınen tanış olmaq içün vaqıtnıñ ayırılmasına dair muracaat etilgen edi.
Polis tarafından açıq menbalarda bu adisege boyunca izaatlar berilmedi.
Fevralniñ başında Zarema Kulametovanı, polis hadimine «aqaret etken» içün polis bölügine çağırdılar.
Qırımtatar faaliyetçisi Giray Qulametov, 2012 senesinde içtimaiy ağda videorolik derc etken içün alğan on kün apis muddetinden soñ yanvar 29-da Qarasuvbazar muvaqqat izolâtorından çıqtı.
Yanvar 18-de Kremlniñ kontroli altında olğan İslâm-Terek rayon mahkemesi, yanvar 18-de Eski Qırımda evi tintilgen soñ yaqalanğan qırımtatar faaliyetçisi Giray Ametovnıñ işini baqıp çıqtı. Kulametovnı «ekstremistik artibutika ya da simvolikanıñ propagandası»nda qabaatladılar.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalarından dolayı şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq kütleviy surette tintile.


text:
härqandaq dšlätniŋ täräqqiy etip güllinişi, yetäkçi ällärniŋ qataridin orun elişi, birinçi novättä, şu mämlikät ahalisiniŋ bilim däriҗisigä, salamätligigä bağliq ekänligi talaşsiz. Qazaqstan Җumhuriyitidimu moşu sahalarğa asasiy diqqät bšlünüp, ular dšlät säyasitiniŋ äŋ muhim yšnilişi bolup hesaplinidu. Dšlät rähbiri Nursultan Nazarbaev otturiğa qoyğan Millät planidimu mäzkür sahalar asasiy orunni egiläydu.
Ändi štkän jilniŋ ahirida bolsa, Prezident mäҗburiy iҗtimaiy meditsiniliq ğämsizländürüş sistemisini җariy qilişni kšzdä tutidiğan qanunni imzalidi. U 2017-jili 1-yanvar'din etivarän küçkä kiridu. Äynä şuniŋğa bağliq tähriratimizğa insan balisiniŋ äŋ çoŋ bayliği – uniŋ salamätligigä munasivätlik bolğan mäzkür hšҗҗätniŋ ayrim qaidilirigä çüşänçä beriş iltimasi bilän kšpligän gezithanlirimiz muraҗiät qildi. Bizmu tšvändiki maqalimizda ilgärki jillardikidäkla bizgä sadiq bolup qalğan muştirilirimizniŋ nemä üçün mäzkür sisteminiŋ җariy qilinğanliği, yeŋi qanunğa muvapiq ahaliğa meditsiniliq hizmät qilişniŋ qandaq ämälgä aşurulidiğanliği toğriliq soalliriğa vä ularni oylandurğan birqatar mäsililärgä qismän bolsimu çüşänçä berişni mähsät qilduq.
Şundaq qilip, mäҗburiy iҗtimaiy meditsiniliq ğämsizländürüş (MİMĞ) sistemisi qandaq mähsätlärni kšzdä tutqan halda җariy qilindi?
Mäҗburiy iҗtimaiy meditsiniliq ğämsizländürüş sistemisini җariy qiliş – mämlikät Prezidenti Nursultan Nazarbaevniŋ tapşurmisi vä u «Bäş institutsional islahatni ämälgä aşuruş boyiçä 100 eniq qädäm» Millät planiniŋ bir qismi bolup hesaplinidu. Täkitläş keräkki, bu mämlikät üçün nahayiti muhim iҗtimaiy islahat. Uniŋ şundaq ekänligigä kšz yätküzüş üçün meditsiniliq ğämsizländürüş sistemisiniŋ mahiyitigä çšküp kšräyli.
Birinçi novättä bu – ahalini meditsiniliq hizmätlärgä ketidiğan helä kšp hiraҗätlärdin qutulduruş kapaliti, juquri meditsiniliq hizmät süpiti, meditsiniliq hizmät qiliş sistemisiniŋ maliyäviy turaqliqliği vä nätiҗidarliği. Äŋ muhimi, u ahaliniŋ meditsiniliq hizmättin paydiliniş däriҗisini yahşilaydu. Ändi häm dšlätniŋ, häm iş bärgüçiniŋ, häm hadimniŋ salamätlikni saqlaş sahasini mäbläğ bilän täminläşkä täŋ qatnişişi mäzkür sisteminiŋ asasiy printsipi bolup hesaplinidu.
Bu yärdä šzlügidin mäzkür programma dairisidä mäbläğ jiğiş vä uni tähsim qiliş sistemisiniŋ qandaq işläydiğanliği toğriliq soal tuğulidu.
Mundaq mäsilini häl qiliş üçün Salamätlikni saqlaş vä iҗtimaiy täräqqiyat ministrligidä mähsus fond qurulup, dšlätniŋ, iş bärgüçiniŋ häm hadimniŋ bädälliri şu yärgä toplinidu vä mähsus fond, birdin-bir hizmätkä häq tšligüçi süpitidä, meditsina mähkimiliri bilän şärtnamilarni tüzidu. Fondniŋ häm täsisçisi, häm aktsioneri Qazaqstan hškümiti, yäni Salamätlikni saqlaş vä iҗtimaiy täräqqiyat ministrligi.
Äŋ muhim mäsilä – mäzkür yeŋiliqqa bağliq kim qançilik miqdarda bädäl tšläydu? Bu soalğa җavap bärgändä şuni alahidä täkitläş keräkki, qanunni täyyarliğuçilar çät ällärniŋ moşu sahadiki täҗribisini diqqät bilän üginip, bädäl miqdarini başqa mämlikätlärdikigä qariğanda helä tšvän bälgüligän. Mäsilän, dšlätniŋ alahidä kategoriyadiki grajdanlar (ahaliniŋ iҗtimaiy җähättin aҗiz qatlamliri) üçün tšläydiğan bädäl miqdari ottura ayliq iş häqqiniŋ 7 payizini täşkil qilidu vä uniŋ miqdari basquçluq asasta, yäni 2017-jili – 4 payiz, 2018-jili – 5 payiz, 2023-jili – 6 payiz, 2024-jili 7 payiz šsidu.
İş bärgüçilär tšläydiğan bädäl miqdari hadimniŋ iş häqqiniŋ 5 payizini täşkil qilidu vä umu basquçluq asasta – 2017-jili – 2 payiz, 2018-jili – 3 payiz, 2019-jili – 4 payiz, 2020-jili – 5 payiz miqdarida tšlinidu.
Ändi hadim tšläydiğan bädäl miqdari uniŋ kiriminiŋ 2 payizini täşkil qilip, 2019-jildin başlap bir payiz, 2020-jildin başlap ikki payiz miqdarida tšlinidu.
Mustäqil paaliyät elip berivatqan grajdanlar (hususiy tiҗarätçilär, şähsiy notariuslar, şähsiy sot iҗraçiliri, advokatlar, käspiy mediatorlar, grajdanliq-hoquq harakteridiki şärtnamilar boyiçä häq elivatqan şähslär) tšläydiğan bädäl miqdari ularniŋ tapavitiniŋ 7 payizini täşkil qilidu vä jillar boyiçä çaqqanda, 2017 jili – 2 payiz, 2018-jili – 3 payiz, 2019-jili – 5 payiz, 2020-jili –7 payiz miqdarida tšlinidu.
Yeŋi qobul qilinğan qanunda dšlät bädälliri hesaviğa meditsiniliq yardämdin paydilinidiğan grajdanlarniŋ 12 kategoriyasi atap kšrsitilgän. Ular – 18 yaşqiçä bolğan balilar, hamildar ayallar, şundaqla bala tuğuluşiğa, yeŋi tuğulğan balini beqivelişiğa, bala üç yaşqa tolğiçä uni beqip-kütüşkä bağliq otpuskta boluvatqan ayallar, «Altın alqa» vä «Kümis alqa» bilän mukapatlanğan kšp baliliq anilar, Uluq Vätän uruşiniŋ qatnaşquçiliri bilän nakaliri, şundaqla ularğa täŋläştürülgän şähslär, bilim beriş täşkilatlirida kündüzi oquvatqan nakalar, işsiz süpitidä tirkälgänlär, pensiyadikilär, internatlarda oquvatqanlar vä tärbiyilinivatqanlar, sot hškümi boyiçä җazasini štävatqanlar, vaqitliq tutuş vä tärgäv izolyatorlirida qamaqta boluvatqanlar.
Ändi MİMĞ sistemisi dairisidä bizgä kšrsitilidiğan meditsiniliq hizmät türlirigä kälsäk, uniŋ kšlämi hazirqi kapalätländürülgän kšlämdin az bolmaydu. hätta qoşumçä җälip qilinğan mäbläğ hesaviğa basquçluq asasta zamaniviy davalaş usulliri җariy qilinidu, ambulatorluq däriҗidä kšpligän dora türliri retsept boyiçä häqsiz berilidu.
Qobul qilinğan qanunğa muvapiq dšlät byudjeti hesaviğa mäbläğ bilän täminlinivatqan meditsiniliq yardäm kšlämidin mämlikätniŋ barliq ahalisi paydilinidu vä u tez meditsiniliq yardäm häm sanitarliq aviatsiya, iҗtimaiy ähmiyätlik ağriqlarda vä ätraptikilär üçün hätär tuğduridiğan ağriqlarda, şundaqla MİMĞ dairisidä meditsiniliq yardämdin paydiliniş (2020-jil 1-yanvar'ğiçä) hoquqi yoq şähslärgä ambulatorluq-şipahana (däsläpki meditsiniliq-sanitarliq vä mäslihät-diagnostikiliq) yardimi, pävquladdä ähvallarda vä iҗtimaiy ähmiyätlik ağriqlarda häm ätraptikilär üçün hätär tuğduridiğan ağriqlarda statsionarliq, şundaqla statsionarni almaşturidiğan meditsiniliq yardäm, ağriqniŋ aldini eliş üçün ämlätkä seliş ohşaş meditsiniliq hizmät türlirini šz içigä alidu.
Mäҗburiy iҗtimaiy meditsiniliq ğämsizländürüş dairisidiki meditsiniliq yardäm – qoşumçä kšläm – baziliq kšlämgä täälluq ähvallardin başqa ähvallarda, ambulatorluq-şipahana yardimini, planliq statsionarliq vä statsionarni almaşturidiğan yardämni, juquri tehnologiyalik meditsiniliq hizmätlärni, dora-därmäklär bilän täminläşni šz içigä alidu. Mundaq meditsiniliq yardäm türliridin grajdanlar, Qazaqstanda turaqliq yaşavatqan vä ular üçün bädäl tšlinivatqan çätälliklär, grajdanliği yoq şähslär paydilinalaydu.
Qoşumçä meditsiniliq yardäm kšlämi İҗtimaiy meditsiniliq ğämsizländürüş fondi hesaviğa ämälgä aşurulidu.
Ändi İҗtimaiy meditsiniliq ğämsizländürüş fondiğa bädäl tšlimäyvatqan şähslär baziliq kšlämgä kirmäydiğan meditsiniliq yardäm üçün meditsiniliq täşkilatqa näq ahça bilän häq tšläş yaki ihtiyariy meditsiniliq ğämsizländürüş dairisidä yardämdin paydiliniş hoquqiğa egä. İhtiyariy meditsiniliq ğämsizländürüş grajdanlarniŋ yaki iş bärgüçilärniŋ ihtiyariy bädälliri hesaviğa mäbläğ bilän täminlinidiğan ayrim meditsiniliq hizmätlär türkümini kšzdä tutidu.
Bizdä kirakäşlik, repetitorliq, bala baqquçi, ağriq adämlärni kütküçi, šy taziliğuçi ohşaş hizmätlärni atqurup, ailisini asravatqan adämlär nurğun. Täbiiyki, ularniŋ kšpçiligi hškümätkä seliq tšlimäydu. Şundaq ekän, iҗtimaiy meditsiniliq ğämsizländürüş җariy qilinğandin keyin «Undaq şähslär dohturlarniŋ hizmitidin paydilinilalamdu?» degän soalniŋ tuğuluşi täbiiy.
Adämlärniŋ mundaq kategoriyalirinimu 2020-jilğiçä kapalätländürülgän häqsiz meditsiniliq yardäm kšlämi – җumhuriyätlik byudjet hesaviğa dora-därmäklär bilän täminläp, ularğa ambulatorluq şipahana yardimini kšrsitiş kšzdä tutulğan. Uniŋdin keyin iҗtimaiy meditsiniliq ğämsizländürüş dairisidä meditsiniliq hizmättin paydiliniş üçün ular šz paaliyitini seliq organlirida tirkişi yaki işsiz ekänligini räsmiyläştürüşi şärt.
Mundaq çarilär iҗtimaiy adalätlikni ornitiş üçün kšrülüvatidu. Başqiçä eytqanda, seliq tšlimäyvatqan vä şuniŋ bilän billä başqilarniŋ hesaviğa iҗtimaiy ävzälliklärdin paydilinivatqan ihtisadiy җähättin aktiv grajdanlarmu äynä şundaq iҗtimaiy ävzälliklärdin paydiliniş üçün birdäk җavapkär boluşi keräk.
MİMĞ sistemisi җariy qilinğandin keyin qandaq iҗabiy šzgirişlärniŋ yüz beridiğanliğimu gezithanni qiziqturidiğanliği çoqum.
Saha mutähässisliriniŋ pikriçä, birinçidin, ambulatorluq dora-därmäk bilän täminläşkä mäbläğ nurğun bšlünidu. Bügünki kündä bu kšrsätküç bizdä ahaliniŋ җan beşiğa çeqip hesapliğanda, ilgärki almaşturuş kursi boyiçä, 25 AQŞ dollirini täşkil qilivatidu. Ändi Evropa ittipaqi älliridä bolsa, u ottura hesapta 257 dollar ekän.
Ambulatorluq-şipahana hizmitidin paydiliniş kšrsätküçi şipahanilarni umumiy täҗribä vraçliri bilän täminläşni kšpäytiş arqiliq yahşilinidu. Ägär hazir uçastkiliq terapevtqa ottura hesapta ikki miŋğa yeqin turğun toğra kälsä, istiqbalda uniŋda davalinidiğanlarniŋ sanini 1500 turğunğiçä azaytiş kšzdä tutuluvatidu. Bu bolsa, šz novitidä, İhtisadiy hämkarliq vä täräqqiyat täşkilatiğa äza ällärdä qeliplaşqan ämäliyatqa muvapiq kelidu.
Şundaqla meditsiniliq reabilitatsiya, bemarni äsligä kältürüş üçün davalaş, palliativliq yardäm, hämşirilär kütümi ohşaş yšnilişlär täräqqiy etidu. Bähitkä qarşi, bu yšnilişlärmu bizdä İhtisadiy hämkarliq vä täräqqiyat täşkilatiğa äza ällär kšrsätküçidin helä tšvän.
Äŋ muhimi, mäҗburiy iҗtimaiy ğämsizländürüş meditsiniliq sistemisiniŋ җariy qilinişi bilän meditsiniliq hizmät kšrsitiş süpitiniŋ kštirilişi tüpäyli ahali salamätligi yahşilinip, täbiiyki, yaşaş uzaqliği kšpiyidu. Öz novitidä, mämlikät grajdanliriniŋ davalinişqa ketidiğan hiraҗiti helä aziyidu. Sahada oçuqluq-aşkariliq tehimu käŋ orun elip, härbir adäm bädälni nemä üçün tšligänligidin toluq vaqip bolidu. Bemarniŋ meditsiniliq hizmätniŋ toluq kšlämdä kšrsitilişigä bağliq tälivimu aşidu. Qisqisi, mäҗburiy iҗtimaiy meditsiniliq ğämsizländürüş sistemisiniŋ җariy qilinişi mäzkür sahadiki ähvalni tehimu yahşilap, ahaliğa süpätlik hizmät qiliş kšrsätküçini yetäkçi ällärniŋ däriҗisigä yätküzidiğanliği, nätiҗidä häliq salamätliginiŋ yahşilinidiğanliği talaşsiz.
Şšhrät MÄSİMOV.


text:
Turistik yollamalar yañıdan satılıp başlağan soñ üç kün devamında Türkiye rusiyeliler arasında eñ populâr yöneliş oldı. Bu aqta bazarertesi künü «Kommersant» yaza.
Neşirniñ malümatına köre, satılğan turlarnıñ 35 fayızı iyül 1-den Rusiye vatandaşları içün yañıdan açılğan Türkiye kurortları ola.
İyül 2-de Rusiye turistik operatorları assotsiatsiyasınıñ icra müdiri Mayya Lomidzeniñ «RİA Novosti» agentligine bildirgenine binaen, Türkiyege putövkalarnıñ istenilmesi kerçek tekliflerge köre on qat ziyadedir. Bunen beraber, onıñ sözlerine köre, turlarnı çoq insan almay, esasen, bu muntazam ava taşimasınen turistik paketleriniñ yüksek fiyatlarınen bağlı.
Turoperatorlarnıñ ilân etkenlerine köre, olar çarter programmasını yañıdan teşkil etmege azır, amma bu tek Rusiye aviatsiyasınıñ resmiy qararından soñ mümkün olacaq.
Rusiye ve Türkiye prezidentleri Vladimir Putin ve Recep Tayip Erdoğan iyün 29-da telefon lafı çerçivesinde turizm saasında işbirlik yañıdan tiklemesi ve ticariy-iqtisadiy munasebetlerniñ eyileştirilmesi başlaması aqqında añlaştılar.
Kremlniñ qayd etkenine köre, bu, Erdoğan 2015 senesi noyabr ayında elâk olğan uçucınıñ qorantasından afu sorağanı ve taziye bildirgeninden soñ mümkün oldı. O vaqıt Türkiye arbiy ava quvetleri Türkiye ve Süriye arasındaki sıñır yanında rusiyeli Su-24 cenk uçağını urdı. Bundan soñ Moskva Ankarağa qarşı sanktsiyalar kirsetti.


text:
HSN ATO zonası içün daa çoq kitap bastıracaq
2017 senesi sentâbrniñ 29-a "Ükrinform" haber agentliginde "ATO zonası içün ukrain kitabı: "Ukrainska biblioteka" leyhası.
Tedbirni açqan vaqıtta, Ukraina haber siyaseti Nazirliginiñ devlet kâtibi, Artem Bidenko qayd etti: "Tedbirimizniñ mevzusı - ukrain neşriyatınıñ ğayrıdan tiklenilmesi ve Şarqnıñ, yani ATO zonasınıñ, ordunıñ ihtiyacları ve dünyada diplomatik temsilcilikler vastasınen Ukraina populârlaşması içün kitap neşir etilmesi. Ukraina haber siyaseti nazirligine profil komiteti ATO zonası içün neşriyatlarğa qol tutmaq vazife berdi. Biz bu vazifeni birinci basamaqta becerdik, işimizni qabul etiñiz", - dedi Bidenko,HSN-nen bastırılğan işlerni kösterip.
Söz serbestligi ve haber siyaseti meselelerinden Ukraina Yuqarı Şurası Komitetiniñ başlığı, Viktoriya Sümarniñ sözlerine köre, memleketniñ Şarqında ukrain kitabı meselesi pek qattı tura ( Şarqnıñ bütün kitaphanelerine 20 yıldan ziyade ukrain edebâitını ketirmediler), zemaneviy ukrain edebiyatınıñ meselesi ise daa qattı tura.
"Bizim prioritetimiz - bu, Şarqta olğan arbiy qısımlar, cemaat kitфaphaneleri ve mektepler. Ukraina tarihı, Donbass tarihı ve cenk tarihı, cenk taktikası aqqında, Şarqta olğan vaziyet aqqında zemaneviy metinler kerek", - dedi Sümar.
Tış işleri Nazirliginiñ halq ögündeki diplomatiya İdareliginiñ birinci kâtibi Taras Moskalenko qayd etkenine köre, ukrain kitabınıñ stendini Yarankfurt yarmalığında taqdim etmek pek müim. "Rus istisalcige baqtırılğan, rus tilinde olğan ukrain edebiyatında ihtiyac bar", - dedi Moskalenko.
Tedbirden soñ HSN vekilleri, ATO zonası içün kitap neşir etilmesi boyunca ileri iş boyunca tedbirde iştirak etüvge davet etilgen neşircilernen fikirlernen paylaştılar.
Artem Bidenko teklif etti: "Biz sizlernen neşir etilüv protsesini muzakere etmek isteymiz: ketirüv, tercime etüv, mevzular ve ilâhre. Belki de, bu meselege professional yanaşmağa yardım etecek ekspertlerniñ şurası olur. Biz sıq işbirlikke azırmız ve siziñ teklifleriñizni bekleymiz".
Tedbir teşkilâtçıları: Ukraina haber siyaseti Nazirligi, Söz serbestligi ve haber siyaseti meselelerinden Ukraina Yuqarı Şurası Komiteti.
İştirakçiler: Viktoriya Sümar, Söz serbestligi ve haber siyaseti meselelerinden Ukraina Yuqarı Şurası Komitetiniñ başlığı; Artem Bidenko, Ukraina haber siyaseti Nazirliginiñ devlet kâtibi; Taras Moskalenko, Ukraina Tış işleri Nazirliginiñ halq ögündeki diplomatiya İdareliginiñ birinci kâtibi; ukrain neşriyatlarınıñ vekilleri.
Cedvel


text:
Sanayici İş Kadınları ve İş Adamları Konfederasyonu Genel Başkanı Nezaket Emine ATASOY , Yaşar Dondurma ve Gıda Maddeleri A.Ş Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Kanbur’a gönderdiği davet yazısında, “Sanayici İş Kadınları ve İş Adamları Konfederasyonu (SANKON) Ankara’daki Afrika Diplomatik Kolordu Büyükelçilikleri İşbirliğiyle, 16 - 18 Ekim 2017 tarihleri arasında Ankara GREEN PARK HOTEL’de ‘’Türkiye ve Afrika arasında Ekonomik İşbirliği Konferansı’’ düzenleyeceklerini bildirmekten memnuniyet duyar. Türkiye ile Afrika arasındaki ekonomik, ticari, ihracat ve ithalat ilişkilerinin güçlenmesine katkı sağlamak amacıyla Yatırım Ajanslar, Ticaret ve Sanayi odaları, İş Kadınları ve İş Adamları, Yatırımcılar, farklı Afrika Ülkeleri ve Türkiye’den Uluslararası Girişimcilerin katılımıyla yapacağımız bu konferansa katılmanızdan büyük bir onur duyarız.
Türkiye ve Afrika arasında Ekonomik İşbirliği Konferansına katılımcı şirketlerden herhangi bir ücret talep edilmeyecektir.”
TÜRKİYE VE AFRİKA EKONOMİK İŞBİRLİĞİ
KONFERANSINA DAVET EDİLEN 54 AFRİKA ÜLKESİ ŞÖYLE:
Angola Cumhuriyeti, Benin Cumhuriyeti, Botsvana Cumhuriyeti, Burkina Faso, Burundi Cumhuriyeti, Cezayir Demokratik Halk Cumhuriyeti, Cibuti Cumhuriyeti, Çad Cumhuriyeti, Ekvator Ginesi Cumhuriyeti, Eritre Devleti, Etiyopya Federal Demokratik Cumhuriyeti, Fas Krallığı, Fildişi Sahili Cumhuriyeti, Gabon Cumhuriyeti, Gambia Cumhuriyeti, Gana Cumhuriyeti, Gine Bissau Cumhuriyeti, Gine Cumhuriyeti, Güney Afrika Cumhuriyeti, Güney Sudan Cumhuriyeti, Kamerun Cumhuriyeti, Kenya Cumhuriyeti, Komorlar Birliği, Kongo Cumhuriyeti, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Lesotho Krallığı, Liberya Cumhuriyeti, Libya Devleti, Madagaskar Cumhuriyeti, Malavi Cumhuriyeti, Mali Cumhuriyeti, Mauritius Cumhuriyeti, Mısır Arap Cumhuriyeti, Moritanya İslam Cumhuriyeti, Mozambik Cumhuriyeti, Namibya Cumhuriyeti, Nijer Cumhuriyeti, Nijerya Federal Cumhuriyeti, Orta Afrika Cumhuriyeti, Ruanda Cumhuriyeti, Sao Tome ve Principe, Senegal Cumhuriyeti, Seyşeller Cumhuriyeti, Sierra Leone Cumhuriyeti, Somali Federal Cumhuriyeti, Sudan Cumhuriyeti, Swaziland Krallığı, Tanzanya Cumhuriyeti, Togo Cumhuriyeti, Tunus Cumhuriyeti, Uganda Cumhuriyeti, Yeşil Burun Adaları Cumhuriyeti, Zambiya Cumhuriyeti, Zimbabve Cumhuriyeti.


text:
İon Antonesku
İon Viktor Antonesku (pyM. Ion Victor Antonescu; 15 iyün 1882
, Piteşt, Romaniä qıyrallığı — 1 iyün 1946 , Jilava tiräsendä, Romaniä qıyrallığı) — Romaniä däwlät häm säyäsät eşleklese, marşal.
Tärcemäi xäle[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ere cirbiläwçe ğailäsendä tuğan. Xärbi uquxanädä (Tırgovişte) häm xärbi kölliättä (Fransa) belem alğan. 1914 tä atlı ğäskär mäktäbendä iskadrun komandirı. Berençe bötendönya suğışında häm Macarstanğa qarşı interventsiädä qatnaşqan.
1923 tän Parijda xärbi attaşı, 1926 dan Londonda şul uq wazıyfada. 1927 dä häm 1931 dä Yuğarı xäri mäktäp başlığı. 1928 dä Saqlanu ministırlığı särkätibe, annarı pulık, brigada belän citäkçelek itkän.
1933 tän Giniräl ıştab başlığı, brigada yanaralı, 1934 tän diviziä komandirı. 1937 dän saqlanu ministırı.
1940 niñ 5 sintäbrennän xökümat başlığı, Romaniäneñ xärbi diktatırı («conducător»). 1940 nıñ 23 nüyäbrendä Beriln paktına quşılğan. 1941 neñ qış-yazında Romaniä tirituriäsendä SSRB belän suğış öçen bilgelängän ike roman häm ber alman ğaskärennän ğibärät gruppirovka buldırılğan. 1941 neñ 1 iyülendä roman ğäskärlare «Könyaq» ğäskärlär törkeme tärkibendä SSRB tirituriäsenä bärep kergännär. 1941-1942 xärbi ministır. 1944 neñ 23 avgustında antifaşistik qorallı kütäreleş naticäsendä bärep töşerelgän häm qulğa alınğan. 1946 neñ 17 mayında xalıq tribunalı tarafınnan atıp üterügä xökem itelgän. 1946 nıñ 1 iyünendä atıp üterelgän.


text:
“Yaqın Könçığışqa 7 trillion dollar sarıf ittek”
Bu xaqta Tramp beldergän
Amerika Quşma Ştatları ilbaşı Donal’d Tramp AQŞnıñ Yaqın Könçığışqa bügengä qadär 7 trillion dollar sarıf itüen beldergän.
Tramp Aq Yortta AQŞnıñ 2019 yılğa byudjetı belän bäyle belderülär yasağan.
Tramp:”Berniçä ay êlekkege soñğı isäpläwlärgä kürä Yaqın Könçığışta 7 trillion dollar aqça tuzdırdıq. Yaqın Könçığış bügenge köndä 17 yıl êlekke belän çağıştırğanda tağın da naçar wäzğiyät’tä. Bu bik borçuğa sala”,-digän.
İlbaşı bulğançı saylaw kampaniyası däwerendä AQŞnıñ Ğıyraqqa bärep kerüen olı xata bularaq bäyälägän Tramp ileneñ Yaqın Könçığışqa xärbi bularaq artıq qatışuınnan şiqayät’ itä ide.


text:
Qırımda fevral 20-de ORVİ ve gripp hastalıqlarınıñ derecesi artqanından sebep 4 mektep karantinge qapatıldı, dep ayttı Qırım Regionlarara Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya, haber ete Krıminform.
Onıñ malümatına köre, Aluşta, Yalta, Yedi Quyu ve Dörtkül rayonlarınıñ mektepleri qapalı. Kefede 5 mektepte 16 sınıf qapatıldı, Keriç, Bağçasaray ve Saq rayonlarında ise – beş mektepte 12-şer sınıf, Dörtkül rayonında – 3 mektepte 6 sınıf, Or Qapı rayonında – 4 mektepte 7 sınıf.
«Dörtkül, Canköy ve Saq rayonlarında 6 mektepten aldın müessisesiniñ 12 sınıfı qapatıldı», – dep ayttı Penkovskaya.
Onıñ qayd etkenine köre, Yalta, Ermeni Bazar ve Bağçasaray rayonında epidemiologik derecesini keçti, İslâm Terek ve Sudaq rayonlarında – biraz keçti.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım ükümetinde yañı naqliye naziri belgilendi. Bu vazifege Anatoliy Volkov tayinlendi.
Rusiyeli Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ mütenasip fermanı Qırım Nazirler şurasınıñ saytında yerleştirilgen.
«Volkov Anatoliy Anatolyeviçni Qırım Cumhuriyeti devlet vazifesine – Qırım Cumhuriyeti naqliye naziri vazifesine tayinlemek», – dep aytıla fermanda.
Bunen beraber, Aksönov Yelizaveta Kojiçevanı Qırım sport naziriniñ birinci muavini vazifesine, Valeriy Gonçarovnı ise, Qırım emek boyunca inspektsiyası yolbaşçısınıñ muavini vazifesine tayinledi, o aynı vaqıtta Qırımda baş devlet emek inspektorınıñ muavini olacaqtır.
İyül soñunda Aksönov bazı nazirliklerniñ muavinleri arasında deñişmeler kirsetti.
Bundan evel o, Qırım kurort naziriniñ muavini Rustem Tagarovnı işten boşattı. Bunen beraber, Qırım Naqliye nazirliginiñ yolbaşçısı Andrey Bezsalov, Meskün-kommunal hocalığı naziri Aleksandr Jdanov ve onıñ birinci muavini Aleksey Boçarov istifağa çıqarıldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Tatarstan
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Tatarstan — Könçığış Awrupada urnaşqan, Räsäy Federatsiäse belän berläşkän häm Räsäy Federatsiäse subyektı bulğan demokratik xoquqıy däwlät (cömhüriät) [1]. Tatarstan Konstitutsiäse, Räsäy Federatsiäse häm Tatarstan arasındağı maxsus şärtnämä nigezendä Räsäy Federatsiäse belän berläşkän cömhüriät [2].
Könbatışta – Çuaşstan, Tönyaq-Könbatışta – Çirmeş İle, Tönyaqta – Kirov ölkäse, Tönyaq-Könçığışta Udmurtiä, Könçığışta Başqortstan, Könyaq-Könçığışta Irımbur ölkäse, Könyaqta Samar häm Sember ölkäläre belän çiktäş.
ЭчTәлek
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Töp mäqälä: Tatarstan tarixı
1550 yılda Rus patşası Yawız İvan Qazan Xanlığın basa, 1552 yılda Qazanğa kerep, tatar cirlärne Rusiä patşalığına quşa. Tatarlar fälän ğasır urıslarğa qarşı çığışlarnı yasap toralar.
1917 yılda tatar, başqort, çuaş, udmurt, çirmeş häm muqşı/erzä xalıqları berläşep, möstäqil İdel-Ural Ştatın tözilär, Sadri Maqsudi prezident bulıp saylana, däwlät qanunnarın çığara torğan «Milli Mäcles» saylana.
1918 yılda bolşeviklar İdel-Ural Ştatını xakimiäten bärep töşerälär, anıñ urınına ayırım milli “respublikalarnı” tözilär.
1920 yılda tatarlarğa bülep birelgän cir “TASSR” itep atala başlıy.
1990 yılnıñ 30 avgustında Tatarstan üz möstäqillegen iğlan itä, RSFSR Tatarstannıñ möstäqillegen tanımıy.
1991 yılnıñ iyün ayında Tatarstannıñ berençe prezident wazifasına Mintimer Şäymiev saylana.
Rusiä idäräse astına kerü[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1992 yılnıñ 21 mart köne Tatarstan xakimiäte möstäqillek xaqında xalıq fikeren beleşü öçen Tatarstan suverenlığı turında referendum oyıştıra, häm Tatarstan xalqınıñ 61%ı üz tawışları belän möstäqillekne tanıy. Rusiä Federatsiäse Tatarstanğa üz ğäskärlärne kertergä ämer birä häm berazdan soñ annan baş tarta. Monıñ töp säbäplärneñ berse ul xalıqara küzätüçelär bularaq qatnaşqan Amerika senatorları belän kongressmennarınıñ qatğıy fikere bula. Şulay itep tatarlar, 500 yıl buyı Urıs däwläte tarafınnan alıp barılğan genotsidqa qaramastan üzen bäysez millät bularaq dönyanıñ ayırılğısız öleşe buluın isbatladı.
1994 yılnıñ 15 fevralendä Tatarstan häm Rusiä Federatsiäse räisläre Mintimer Şäymiev häm Boris Yeltsin illärneñ däwlät xakimiäte institutları arasında eşlär büleşü häm üzara wäqälätlär almaşu turında şartnamä tözilär.
1995 yılda Tatarstan iqtisadı üsä başladı häm Tatarstanda yäşäw sıyfatı Rusiä Federatsiäsendäge keşe yäşäwe belän çağıştırğanda küpkä yuğarıraq buluın kürsätä.
1996 häm 2001 yıllarda Şäymiev Räis wazifasına qabat saylana.
2000 yılda Rusiä konstitutsion mäxkämäse taläbe buyınça Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı Tatarstan konstitutsiäsen Rusiä Federatsiäse konstitutsiäsenä yaraqlaştıra, anda möstäqillek ruxı bötenläy yuğala.
2002 yılda Şäymiev Tatarlarnıñ möstäqillek häm azatlıq xıyalın satıp, 1994 yılğı Tatarstan-Rusiä Federatsiäse şartnamäsen bötenläy üzgärtep beterä.
2004 yılda Şäymiev saylawlarsız Tatarstan Respublikası prezidentı urınına qabat utırtıla.
Säyäsät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Töp mäqälä: Tatarstan säyäsäte
Cömhüriät başlığı “prezident” itep atala. Prezident wazifasına berençe märtäbä Mintimer Şäymiev saylana.
2015 yılnıñ 13 sentäberendä bötenxalıq turı saylawında Röstäm Miñnexanov prezident itep saylana. 2010 yılda ul xalıq turı salawında tügel, ä Däwlät Şurasında prezident itep saylana ide.
Däwlätne “ministrlär bülmäse” başqara. Qanunnarnı çığara torğan “Däwlät Şurası” isemle närsä 100 keşedän tora, alarnıñ yartısı Räsäy Federatsiäse firqäläre äğzaları.
Qanunnarnıñ döreslegen “Konstitutsion Mäxkämä” tikşerep tora.
Milli xäräkätlärne Şäymi babay beterä, üze isä urıs patşasınıñ “Yedinaya Rossia” (Berdäm Räsäy) firqäsenä berençe äğzalar arasına kerä. Tatarstanda bütän başqa bernindi säyäsät yuq, säyäsi xäräkätlär yuq.
Büleneş[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tatarstan 1927 yılnıñ 27 fevralendä 45 cirle idarägä bülenä. Soñraq idarä sanı 70kä citä, häm 1963 yılda 17 genä qala.
Bügenge Tatarstan 43 rayonğa bülenä: Ägerce, Alabuğa, Alekseyevsk, Älki, Älmät, Apas, Aqsubay, Aqtanış, Arça, Ätnä, Baltaç, Balıq Bistäse, Bawlı, Biektaw, Bögelmä, Bua, Çirmeşän, Çistay, Çüpräle, Kama Tamağı, Layış, Leninogorsk, Mamadış, Mendeleyev, Minzälä, Möslim, Norlat, Piträç, Kukmara, Qaybıç, Saba, Sarman, Spas, Täteş, Teläçe, Tuqay, Tübän Kama, Yaña Çişmä, Yäşel Üzän, Yuğarı Oslan, Yutazı, Zäy.
Tatarstanda:
- cömhüriät qaramağındağı 14 şähär (Alabuğa, Älmät, Aznaqay, Bawlı, Bögelmä, Bua, Çallı, Çistay, Leninogorsk, Norlat, Qazan, Tübän Kama, Yäşel Üzän, Zäy);
- cirle idarä qaramağındağı 6 şähär;
- 21 şähärdäy bistä (Möslim, Därwişlär, ...);
- 3106 awıl
bar.
Cöğräfiä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Töp mäqälä: Tatarstan cäğräfiäse
thumb|right|Tatarstan xaritası
Tatarstan cömhüriäte Könçığış Awrupa tigezlegeneñ Könçığışında, İdelneñ urta wä Çulman yılğasınıñ tübän ağımında, urman häm urman-dalalı cirlärdä urnaşqan. İdel häm Çulman yılğaları üzännäre Tatarstan cirlären öç töbäkkä bülä:
- Çulman aldı (Çulmannan Tönyaqta wä İdeldän Tönyaq-Känçığışqaraq);
- Çulman aryağı (Çulmannan Könyaqtaraq);
- İdel aldı (İdeldän Könbatıştaraq).
Bu cirlär urtaça 170 m bieklektäge qalqulıqlı tigezlektän ğibarät. Çulman aldı sözäk-qalqulıqlı tigezlek, Tänyaq-Könbatışta Noqratnıñ Könyaq itäge cäyelgän. Çulman aryağı – qalqulıqlı tigezlek, Könyaq-Könçığışta Bögelmä-Bäläbäy qalqulığınıñ küpçelek öleşe, Könbatışında İdel aryağı tübänlegeneŋ Tönyaq öleşe urnaşqan. İdel aldı isä İdel buyı qalqulığınıñ Tönyaq-Könçığış öleşendä.
- Monı da qara: Tatarstan tabiğäte, Tatarstan klimatı
İqtisad[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tatarstan bügen iqtisadi häm fänni-texnik potentsialı zur bulğan sänäğät-awıl cömhüriät: cirmay, ximiä, naft ximiäse, elekter energetikası, maşinalar tözü, ciñel sänäğät wä azıq-tölek sänäğäte, zamança awıl xucalığı alğa kitkän sanala. Tatarstan 6 iqtisadi töbäkkä bülenä:
- İdel aldı;
- Qazan;
- Çulman aldı;
- Tönyaq-Könçığış Çulman buyı;
- Könbatış Çulman aryağı;
- Könyaq-Könçığış Çulman aryağı.
Tatarstan iqtisadında – 1698,4 meñ keşe eşli (2001), şunıñ isäbendä
- sänäğättä – 435,9 meñ,
- awıl xucalığında – 242,1 meñ
- tözeleştä – 139,1 meñ
- transport wä elemtä tarmaqlarında 109,2 meñ.
Monı da qara:
Xalıq[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Cömhüriätneñ töp xalqı – Tatarlar, 52%tan artıq. Urıslarnıñ ğomumi sanı 38% çaması. Şulay uq Çuaş, Muqşı, Çirmeş, Udmurt, Başqort w.b. xalıqlar yäşi.
Ber km²'ğa 56 keşe turı kilä (2002). Şul uq yılda meñ keşegä 9,4 bala tuğan, 13,2 keşe ülgän.
Cömhüriätä urtaça ğömer ozınlığı – 67,5 yıl yəşi (2000), ş.i.:
- irlär – 61,1;
- xatın-qızlar 74,5.
Eş yäşendägelär sanı 2 122 600 keşe, yäğni ğömumi sanınnan 56,3%ı. Eşläwçelärneñ (2000):
- 14,1% – yuğarı
- 26% – hönäri urta
- 47,1% – urta
- 11,6% töp belemle.
Xalıqnıñ 73,8%ı şähärdä yäşi.
Monı da qara:
Mädäniät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Töp mäqälä: Tatarstan mädäniäte
Monı da qara:
- Tatarstanda dini tormış
- Tatarstan mäğärife
- Tatarstan fännäre
- Tatarstan näşriätläre
- Tatarstan matbuğatı
- Tatarstan miğmarlığı
- Tatar ädäbiäte
Monı da uqı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Päräwezdä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ↑ http://constitution.garant.ru/region/cons_tatar/chapter/1/#block_100000 TaTapcTaH koHcTиTyцияce, Mәk. 1
- ↑ http://constitution.garant.ru/region/cons_tatar/chapter/1/#block_100000 TaTapcTaH koHcTиTyцияce


text:
Elge belgili aktrïsa Danagül Temirsultanova öziniñ ïnstagramdağı paraqşasına jas kezindegi swretin salıp: «Kïeli qara şañıraqqa, M.O.Äwezov teatrına kelgen kezim. Şirkin, jastıqtıñ atı jastıq qoy!»-dep jazğan.
Danagül Qayırsapaqızı Temirsultanova 1964 jılı 9 mamırda Batıs Qazaqstan oblısı, Qaztalov awdanında dünïege kelgen. 1987 jılı qazirgi T.Jürgenov atındağı öner akademïyasınıñ «teatr» bölimine oqwğa tüsip, Şolpan Jandarbekova men Tilektes Meyramovtıñ sınıbın bitiredi. Dïplomdıq jumısı «Qaragöz» spektakli atışwlı bolıp, joldama arqılı qazirgi M.Äwezov atındağı drama teatrına aktrïsa bolıp qabıldanadı.
Tegï: Juldızdar älemi,
Kommentarïï
-
Tamara Erkïnova2016-08-25 23:00:27Danagwl apayımız nagız kazaktın kaysar kızı dep aytwga boladı.


text:
Rïo-de-Janeyroda ötetin Olïmpïada oyındarına tuñğış ret anası men ulı qatısadı. Osığan deyingi Olïmpïada tarïxında munday jañalıq bolmağan.
Anası men ulı da pnevmatïkalıq mıltıqpen oq atw sportı boyınşa Olïmpïada joldamasın ïelengen. Nïno Salwkvadze men onıñ ulı Cotne Maçavarïanï Grwzïya quramasınıñ namısın qorğaydı.
47 jastağı Nïno Salwkvadze Olïmpïada oyındarına 7-ret qatısqalı otır. Onıñ enşisinde altın, kümis, qola jülde de bar. Al onıñ 18 jastağı ulı törtkül dünïeniñ kil mıqtıları jïnalatın dodada alğaş ret bağın sınaydı.
massaget.kz
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
«Armançıq» qırımtatar bala mecmuası Roskomnadzordan qayd etüv şeadetnamesini elde etti. Bunı salı künü, aprel 7-de, QHA Qırım haber agentligi bildire.
Mecmuanıñ baş muarriri Ediye Müslimova aytqanı kibi, endi mecmuanı Rusiye Federatsiyasında ve çetelde tarqatmaq mümkün.
Qırımtatar tilinde basılğan gazetalar sırasına «Sudakskiye vesti» gazetasına ilâve olğan «Suvdağ sesi» neşiri de kirdi.
Evel «Golos Krıma» qırımtatar gazetası Roskomnadzorda qayd etilgen edi. Bildirilgeni kibi, gazeta 6 biñ nusha ve «Golos Krıma New» yañı serlevası ile çıqacaq.
2015 senesi mart 31-ne qadar Qırımda bir sıra qırımatatar matbuat vastası işley edi: «Yañı Dunya», «Qırım», «Golos Krıma», «Avdet» gazeteları, «Armançıq», «Qasevet», «Yıldız» mecmuaları, «QHA Qırım haberleri» ve «15 minut» internet portalı, ATR ve Lâle telekanalları, Meydan radiosı.
Malüm olğanı kibi, aprel 1-den itibaren ATR işini toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar telekanal Rusiye qanunlarına köre öyle de qayd olamadı.


text:
Älipbi qwrastıruda eskerilmegen mäseleler, emile erejelerin jasauda eskerile me?
Qazaq tili dıbıstıq jüyesinde qanşa dıbıs bar ekenin Ahmet Baytwrsınwlı bwdan jüz jıl bwrın anıqtap, naqtılap, däleldep ketkenine jäne sonıñ negizinde latınşalanğan qazaq älipbii ötken ğasırdıñ jiırmasınşı jıldarınıñ ayağında jasalıp qoyılğanına, ol älipbi qazaq jwrtına on-on bes jılday (1926-1940) täp-täuir qızmet etkenine qaramastan, biz sol latınşa älipbiimizdi säl jetildirip paydalana beruge barmay, «belesebetti qayta oylap şığarğanday» bolıp jaña älipbi qwrastırdıq. Biraq onıñ kemşin twstarı jetkilikti ekenin qoğam jappay aytıp jatır. Bizdiñ oyımızşa, onıñ bastı kemşiligi – wlttıq tildiñ özindik özgeşeligin eskermeude jatır. Endi osı älipbimen emle erejelerimizdi bir oñtayğa keltirip alsaq ta, az olja emes siyaqtı.
Wlttıq tildi özge tilderden erekşeleytin bastı belgilerdiñ biri äri biregeyi – dıbıstıq jüyesi. Ol wzaq damudı ötkerip, basqa tilderden bölektenip, özinşe bolıp qalıptasadı da, ondağı dıbıstardıñ özindik tirkesuinen wlttıq tildiñ özine ğana tän sözdik qwramınıñ barlıq sözi jasaladı. Sondıqtan da qanday tildiñ bolsın, äbden qalıptasıp, şıñdalğan dıbıstıq jüyesine jat dıbıstar öz betimen jeke-dara ene almaydı. Ene qalsa, siñisip ketui – öte sirek qwbılıs (mısalı, qazaq tiline arab tilinen engen «ä» dıbısı). Olar tek böten sözder arqılı ğana sol sözderdiñ iesi qalay aytıp-jazsa, sol qalpında ekinşi tilde de solay boluı talap etilgen jağdayda ğana ornığa aladı. Ol üşin, eñ äueli, basqınşı til (wlt) öz sözderin bwljıtpay aytudı mindettep, solardıñ qwramındağı öz dıbıstarın ekinşi tildiñ dıbıstıq jüyesine telidi. Qazaq tiline bağıttalğan bwnday basqınşılıq qitwrqı sayasat orıs tili tarapınan boldı jäne küni büginge deyin jalğasıp keledi.
Wlttıq tildi twtınuşılar arasınan «nege böten sözderdi bwljıtpay aytuımız kerek?» degen küdik-küman, narazılıq tuındap ketpeui üşin latın, grek, ağılşın, francuz t.b. tilderden orısşalanıp alınğan, yağni orıs tiliniñ dıbıstıq (fonetika), qwrılımdıq (grammatika) zañdılığına negizdelinip aytılıp-jazılatın kirme sözderin «biz olardı özgertpey alğanbız, öytkeni olar «halıqaralıq terminder» dep bizdi aldausıratıp, tipti arbap sendirdi.
Payımdap qarasaq, «halıqaralıq termin» degen wğım postkeñestik elderden basqa birde-bir elde (tilde) joq ekenine köz jetkizemiz. Orıstandıru sayasatına ulanğan bizdiñ solay dep oylap jürgen sözderimizdiñ barşası – bizge kezinde arab-parsı tilinen qazaqşalanıp engen «ğılım, ğalım, ilim, wstaz, mwğalim, şäkirt, kitap, däpter» t.b. sözder sekildi orıs tiline de latın-grek tilinen orısşalanıp siñgen, qazir nağız orıstiki bolıp ketken sözder eken.
Ras, orıs tiliniñ sözdik qwramındağı keybir sözder latın-grektik tübirge 100 payızday säykes kelip qalatın kezderi boladı, alayda bwl – orıs tili europalıq tilderdiñ barlıq sözin eş özgerissiz alğan degendi bildirmeydi. Orıs tili ündi-europa (flektivti) tilderi tobına jatatın bolğan soñ, dıbıstıq jüyesi men tildik qwrılımı olarğa qazaq tilinen göri bir taban jaqın. Sondıqtan da keybir sözderdiñ grek-latınşa dıbıstaluı orıs tiliniñ tabiğatına tolıq säykes kelip, eş özgertilmey alınğan.
Eger jat jwrttıq sözder belgili bir zamannıñ sayasi ıqpalımen jasalğan ereje-qağidalar negizinde tilge zorlıqpen enetin bolsa, tildiñ tabiği jüyesine säykes kelmeytindiginen, bäribir olardıñ bötendigi ärqaşan sezilip twradı. Kerisinşe, halıq orıs sözderin qabıldağanday, aytıp-jazsa (ağılşın, orıs, nemis, käris, japın, şeşen t.b.) onda olardıñ bögdeligin arnayı üñilip zerttegen maman adam (lingvist) bolmasa, kez kelgen jan añğara bermeydi.
Al qazirgi qahaq tili sözdik qwramımındağı HH ğasırdıñ ekinşi şireginen (1938 j.) bastap orıs tilinen jäne osı til arqılı basqa da şetel tilderinen «halıqaralıq termin sözder» degen jalğan jeleumen orısşalanıp, tilimizdiñ tabiği zañdılıqtarına bağınbay, tür-twlğasın eş özgertpey san mıñdağan söz endi. Olardı nağız qazaqqa aytu da, jazu da qiın. Sol «termin sözder» ünemi tübir qalpında qoldanılmaytını da, olarğa ärtürli qazaqşa qosımşalar jalğauğa tura keletini de barşağa belgili.
Ädette qazaq tiline janaşırlardıñ arasında jat tildik dıbıstarı bar sözder ğana tildiñ tabiği bitim-bolmısın büldiredi degen tüsinik bar. Şınında da, olardıñ oyranı qazaqtildi kez kezgen jannıñ közine birden şalınadı. Al jat tildik sözder qwramındağı qazaq tiline de tän dıbıstardıñ özgeşe, mäselen, orısşa tirkesuiniñ til bwzarlıq äleueti (potenciyalı) jat tildik dıbıstardan da erekşe küşti. Biraq biz «orıs-qazaq» älipbiimen sauat aşıp, sosın orıs tiliniñ sözderi men orıs tili arqılı orısşalanıp engen özge tilderdiñ sözderi orısşa qalay jazılsa, qazaqşa da solay boluın talap etetin qazaq tiliniñ «jasandı» emle erejelerin jattap öskendikten, olardağı qazaq tili tabiğatına jat dıbıs tirkesimderiniñ til bwzarlıq oyranın seze bermeymiz. Aytalıq, «g» dıbısı men «a» dıbısınıñ tirkesi qazaq tiline jat. Sol sebepten «gaz» söziniñ qazaqtıñ öz sözi emes ekenin kez kelgen qazaqtildi qazaq birden añğaradı.
Sondıqtan da latın negizdi äliipbi boyınşa qazaq jazuın qalıptastıruda onıñ özindik tabiği erekşeligi qatañ eskerilui kerek. Osığan oray onıñ töl dıbıstarı men olardıñ özara tirkesimi mäselesine arnayı toqtalar bolsaq, bwl orayda, eñ äuli, qazaq tili dıbıstıq jüyesiniñ tabiğatına qatıstı bastı-bastı zañdılıqtardı anıqtap, ekşep alğanımız jön bolar. Bizdiñ zerttep-zerdeleuimizşe, olar – mınalar:
1. Qazaq tiliniñ öz sözderin dıbıstap aytuğa arnalğan töl dıbıstarı bar. Olardıñ dıbıstaluı dıbıs şığaru müşeleriniñ san mığdağan jıl boyı qalıptasqan artikulyaciyalıq (dıbıs şığaruğa auız-kömey müşeleriniñ qatısuı, dıbıstardıñ jasalu ornı) jäne akustikalıq (dıbıs şığaru kezinde demniñ ökpeden şığu jolı men qarqını) zañdılıqtarına negizdelgen;
2. Qazaq tili dauıstı dıbıstarı juan-jiñişke, erindik-ezulik bolıp jwptasıp keledi. Sol sebepten buın ündestigi – qazaq tiliniñ bastı zañı bolıp esepteledi;
3. Qazaq tili dauıstı dıbıstarınıñ işinde «o» dıbısı tübir marfemanıñ tek alğaşqı buında ğana qoldanıladı. Basqa dauıstı dıbıstar barlıq buında aytıladı, demek jazıluğa tiis. Bwl zañdılıq, äsirese küni büginge şeyin «emlelik jasandı erejege» qor bolıp, jazıluı men aytılımı arasında ülken ayrmaşılıq payda bolğan «ä» dıbısı men erindik dauıstı dıbıstarğa (w, ü, ö) jäne osı dıbıstar ekinşi-üşinşi buındarda qoldanılatın sözderdiñ jazıluına tikeley qatıstı.
4. Qazaq tili bükil türki tili siyaqtı jalğamalı (agglyunativti) tilder tobına jatadı. Demek, tübir sözden afikstik morfemalar arqılı tuındı sözdiñ jasaluı jäne olardıñ türli grammatikalıq mağınalarğa ie bolıp türlenui – olarğa jalğanatın qosımşalardıñ juan tübirge juan, jiñişke tübirge jiñişke jalğanıp, üylesip kelui arqılı jüzege asadı;
5. Qazaq tiliniñ tağı bir özindik bir zañdılığı – erindik dauıstı dıbıstardıñ da ündestigi. Bwl zañdılıq qoldan jasalğan aytılım sözdiginde ğana eskerilmey, emle sözdigimizde de körinis tabuı kerek.
6. Qazaq tilindi erindik dauıstılar (o, ö, w, ü) ğana özinen keyin keletin qısañ «ı» men «i» dauıstı dıbıstarın erindikke aynaldıradı dep jasandı ereje şığarğanşa, olardıñ ornına jaña emle erejemizde erindik dauıstılar jazuımız kerek. Bwl zañdılıq ündi dauıssız dıbıs «u» dıbısına da tikeley qatıstı. Qazaq tilindegi «U» dauıssız dıbısı öziniñ aldında da, özinen keyin de «w» men «ü» erindik dauıstılarınıñ aytıluın talap etedi. Demek, jazğan kezde, bolaşaq emle erejemizde osını da mwqiyat eskeruimiz kerek.
7. Qazaq tiliniñ tübir marfeması qwramında eki dauıstı dıbıs qatar twra (dıbıstala) almaytını siyaqtı eki tübir morfema birikken kezde eki dauıstı dıbıs qatar twra almaydı. Sondıqtan olardı biriktirip jazatın bolsaq, bireuin tüsirip (qalaralıq), ne bolmasa olardı tirkes söz retinde (qala aralıq) ğana jazu kerek.
8. Qazaq tili jalğamalı til bolğandıqtan, qazaq tiliniñ tübir sözderi men tuındı sözderi, söz türlendiruşi jwrnaqtı sözderi buın ündestigi (singarmonizm) zañına bağınıp aytıladı jäne jazıladı;
9. Qazaq tiliniñ ündi dauıssız dıbıstarınan «m» men «n» ğana söz basında qoldanıla aladı. «Ñ» ündi dauıssız dıbısı ğana emes, sonday-aq «r», «y», «u», «l» ündi dauıssız dıbıstarınan da söz bastalmaydı, demek olar jalañ türde, yağni «ı», «i», «w», «ü» daustı dıbıstarınsız jazılmauı da kerek;
10. Qazaq tili sözderi qos dauıssızdan bastalmaydı.
11. Qazaq tili sözderinde ündi men qatañ dauıssız dıbıstardıñ (y+t, l+t, n+t, r+t) tirkesimi bar bolğanmen, söz soñında eki dauıssız dıbıs aytılmaydı.
12. Söz işinde (tübir morfemada) birdey eki dauıssız dıbıstı qosarlap aytu qazaq tiliniñ tabiğatına tän emes.
13. Qazaq tilinde «z», «j» dıbıstarınan basqa wyañ dauıssızdar söz soñında qoldanılmaydı.
14. Qazaq tilinde söz ekpini (ekpindi buın) degen närse joq, ol qazaq tili sözderiniñ leksikalıq mağınasın özgerte almaydı. Sol sebepten ekpin barlıq buınğa birdey tüsedi jäne ekpindi, ekpinsiz delinip dauıstı dıbıstar erekşelenbeydi. Demek, orıs tilindegi ekpinsiz aytılatın dauıstı dıbıstar orısşa qalay aytılsa, qazaqşa da solay aytılıp-jazıluı kerek. Mäselen, mamont – mamınt, portal – partal, rektor – irektir, tomografiya – tamağırap(ı)ya, traktor – tiräkt(i)r t.b.» delinip.
15. Orıs tilindegi «i», «u», «ı» dıbıstarı osı äriptermen tañbalanıp jürgen qazaq tili dıbıstarına müldem säykes kelmeydi. Osı äripter qoldanılatın orıs tili sözderi qazaq tili dıbıstarımen almastırılıp, yağni qazaqşalanıp jazıluı kerek.
Qazaq tiliniñ osı atalğan erekşelikterine endi retine qaray toqtalayıq. Öytkeni qazaq tiliniñ özindik osı erekşelikteri men tabiği zañdılıqtarı latınşa älipbige köşkenen keyingi qazaq jazuın (emlesin) dayındau, qalıptastıru kezinde qatañ eskerudi qajet etedi.
Sonday-aq jiñişkelik belgisine nemese eki dauıssız dıbısqa ayaqtalğan orıs sözderine qosımşa ärtürli jalğanıp jür. Sebebi qazaq tilinde tübir morfema men negizdik morfemanıñ (tuındı söz) basında da, ayağında da eki dauıssız, äsirese eki qatañ dauıssız qatar aytılmaydı, sonday-aq bir dıbıs tübir söz qwramında qatarınan eki ret aytılmaydı. Demek, «Sarıarqa», «qalaaralıq», «mahabbat», «läzzat» t.b. sözderdiñ jazıluı kate. Öytkeni joğarıda eskertkenimizdey, qazaq tiliniñ tübir morfeması qwramında eki dauıstı dıbıs qatar twra (dıbıstala) almaytını siyaqtı eki tübir morfema birigip, bir leksikalıq mağına beretin twtas söz retinde qoldanılğan kezde eki dauıstı dıbıs qatar twra almaydı. Sondıqtan olardı biriktirip jazatın bolsaq, bireuin tüsirip (qalaralıq), ne bolmasa olardı tirkes söz retinde «qala aralıq» dep jazuımız kerek.
Eger özgetildik sözder «st», «zd», «dj», «ks», «zm», «rs» t.b. dıbıs tirkesimimen ayaqtalsa, qazaq tilinde olardıñ arasına «ı», «i» qısañ dauıstı dıbıstarı qosılıp aytıladı. Mısalı: minnistir, koledij, kodekis, ekstremizim, kurıs t.b.
Mine, qazaq tiliniñ osı siyaqtı t.b. zañdılıqtarı, tipti Halel (öz atın köp jağdayda «Qalel» dep jazğan. avt.) Dosmwhamedwlı «Singarmonizm türik (türki. avt.) tiliniñ ayrıqşa özine bitken qasieti» dep wlıqtağan tilimizdiñ buın ündestik zañı eskerilmey dayındalğan emle (orfografiya) erejelerimiz onıñ jazba tilin ğana emes, jandı (auızşa) tiliniñ özin de tabiğatınan alşaqtatıp baradı. Sol sebepten qazaqtildiler qazaq tiliniñ jattildik sözderdi qalay jazu kerek ekeni turalı qazirgi emle erejelerin jatqa bilse de, qazaq tiline özgetildik dıbıs tirkesimderimen engen sözderdi ärkim özinşe dıbıstap, özderi dwrıs-au dep oylağan qosımşalardı jalğap jür. Öytkeni qazaq tiliniñ qazirgi emle erejeleriniñ köbisi orıs tilinen jäne orıs tili arqılı özge tilderden orısşalaşıp engen sözderdi sol qalpında alıp, olarğa qaytsek, qazaqşa qosımşalar jalğaymız dep jasalğan erejelerge tolı. Oğan qazirgi jazba tilimizdiñ materialdarınan köptegen mısal keltiruge boladı.
Orıs tili älipbii jäne onıñ tilimizge özgerissiz engen sözderin jazu erejeleriniñ ıqpalınan bolar, qazaq tiliniñ töl sözderin aytıp-jazuda da kinarattı jaqtar barşılıq. Mäselen, qazaq tili dauıssız dıbıstarı jäne olardıñ söz qwramındağı özge dıbıstarmen tirkesimi biraz mäseleni qayta qaraudı qajet etedi. Qazaq tiliniñ keybir dauıssız dıbıstarı sözdiñ barlıq ornında (poziciyasında) kele beretin bolsa, endi bireuleri söz basında aytılmaydı. Sonday-aq «z», «j» dıbıstarınan basqa wyañ dauıssızdar söz soñında qoldanılmaydı. Onıñ özinde «j» dıbısımen bar-joğı «täj» jäne «baj (baj salığı)» degen eki söz ğana ayaqtaladı. Endi bwğan öz ereje-qağidasımen qazaq tiline eş özgerissiz engen sözderdiñ aytılım-jazılım mäselelerin qossaq, onda onıñ (qazaq tiliniñ) öz tabiğatınan birtindep alşaqtap bara jatqanın anıq añğaramız.
Qazaq tili jazuında (grafikasında) ünemdilik zañın saqtaymız dep tağı bir öreskel qatelikke jol berdik. Nätijesinde «m» men «n» ündi dauıssızdarı sekildi «r», «y», «u», «l» ündi dauıssızdarın da söz basında jazatın äri aytatın boldıq. «Ñ» ündi dauıssız dıbısınan söz bastalmaytını sekildi bwl dauıssızdardan da söz bastalmaydı, sonday-aq qos dauıssızdan bastalatın jäne qos dauıssızğa ayaqtalatın şet tildik sözderdiñ jazıluı qazaq tili zañdılığı boyınşa özgeşe. Öytkeni är tildiñ özine tän dıbıstarı, olardıñ tirkesui, sonday-aq olardıñ söz basında, söz ortasında, söz ayağında kelui tärizdi özindik zañdılıqtarı bar.
Qazaq tilinde söz soñında «yt», «nt», «rt», «lt» (ayt, jent, qwrt, kilt, t.b) siyaqtı ündi men qatañ dauıssızdar tirkesimi bar bolsa da, basqaşa tirkesimmen aytılmaydı, demek jazıluı da mümkin emes. Al söz işinde ündi dauıssızdar özderinen keyin keletin dauıssızdardıñ barlığımen tirkese beredi, solay bolğanımen, bizdiñ oyımızşa, «qm», «rm», «sl», «ml», «sm», «dr», «hn», «qr» dıbıs tirkesimderimen jazılıp jürgen keybir «kirme» sözderdiñ (raqmet, qwrmet, memleket, islam, medrese, sahna, maqrwm, resmi, emle t.b.) arajigine, tilimizdiñ özindik tabiği bitim-bolmısın saqtau maqsatında eşqanday jazu ünemdiligin eskermey-aq, «ı/i» qısañ dauıstı dıbıstarın jazıp-aytuımız qajet siyaqtı. Mäselen, «ıraqımet», «qwrımet», «memileket», ıysılam», «medirese», «saqına», «maqwrım», «iresim(i)y», «emile» dep jazsaq, qazaq tili aytılımına (orfoefiya) barınşa jaqınday tüsetini anıq.
Qazaq tili jalğamalı (agglyutinativti) til bolğandıqtan, oğan özge tilden (orıs tilinen) engen sözderdiñ soñındağı qosarlı dauıssızdarğa basa nazar audarğan jön. Bwl jerde eki dauıssız dıbısqa ayaqtalğan sözderdiñ qazaq tilinde dıbıstaluında jüzege asatın epiteza, epenteza, diereza zañdılıqtarın eskeru qajet.
Proteza boyınşa dıbıs sözdiñ aldınan qosılsa [95, 260], epiteza boyınşa dıbıs sözdiñ soñınan qosıladı. Sol sebepten söz soñı eki dauıssız dıbısqa ayaqtalğan sözderdiñ soñına dauıstı dıbıs qosıp aytudı til biliminde epiteza dep ataydı [96, 404 b.]. Mısalı, özbek tilinde orıs tilinen engen kiosk, tank, propusk, disk degen sözder kioska, tanka, propuska, diska türinde aytıladı jäne jazıladı. Al qazaq tilinde bwl sözderdiñ jazıluı orısşa türinde saqtalğanmen, olar aytıluda kioski, tañki, propuski, diski türinde aytılıp, olarğa qosımşalar dauıssızdan bastalıp jalğanadı. Mısalı, kioskiden, tañkige, propuskini, diskini. Bwl jerde özbek tilindegi «a» ärpi «ä» bolıp oqılatının jäne qazaq tilindegi siyaqtı «k», «g» dıbıstarı olarda da juan dauıstılarmen tirkese almaytının eskeru qajet. Demek, olarda «kiosk» siyaqtı sözderdiñ aytıluı - küyöskä.
Söz ayağındağı qos dauıssızdardıñ jazıluına birdey qarauğa bolmaytını siyaqtı eki qatañ dauıssızdan bastalatın jattildik sözderdi jazuda da eskeretin tağı bir ülken mäsele bar. Mäselen, qatañnan keyin ündi keletin kredit, kristal, klimat, prezident, prokuror, plenum siyaqtı sözderdegi «k», «p» dıbıstarınan keyin «ı», «i» qıstırma dauıstı dıbıstarın qospay-aq, ünemdep jazuğa bolatın bolsa (öytkeni orısşa dıbıs tirkesimin saqtap jazsaq ta, nağız qazaq «ı/i» dauıstıların qospay, bäribir ayta almaydı), strategiya, skat, spiker, scena siyaqtı eki qatañnan bastalğan sözderde mindetti türde proteza qwbılısı (ı,i-men jazu) eskerilui qajet, sebebi eki qatañ dauıssız dıbıstı söz basında aytuğa qazaq tiliniñ dıbıs jasau (artikulyaciyalıq) mümkindigi joq. Älbette, birtindep orısqa aynalıp bara jatqan «säbiremeniy» qazaqtıñ oğan tili keledi.
Ishan Beybit Jälelwlı, f.ğ.k., docent
Abai.kz


text:
«Sayaxattawşı» Bwrma esimdi mısıq Instagramnıñ jaña juzdızına aynaldı. Üy janwarınıñ paraqşasına 27 mıñ adam tirkelgen dep xabarlaydı Gazeta.ru.
«Juldız» mısıq öziniñ qojayını Stïven Sïmmonspen birge AQŞ-tağı eñ tanımal degen bïik jerlerdi bağındırğan eken. Bwrmanıñ «qarda, jelde jäne jawındı» jerlerde tüsirilgen swretteri, onı älewmettik jeliniñ juldızına aynaldırdı.
Belgili bolğanday, Sïmmons Oregonda turadı. Ol Bwrmanı segiz aylığında üysiz äyelden alıp, asırap alğan eken.
Tegï: Glavnaya, Janwarlar älemi,
Kommentarïï


text:
Yaman şeşkä qarşı nanorobotlar
Keçkenä duñğızlarda ütkärelgän täcribälär bu ısulnıñ zararlı täêsire bulmawın kürsätte
Ğalimnär DNKdan yasalğan nanorobotlar yärdämendä yaman şeş küzänäklärenä kislorod häm ênergiyä kitüne tuqtatu yulın taptı. Keçkenä duñğızlarda ütkärelgän täcribälär bu ısulnıñ zararlı täêsire bulmawın kürsätte. “Nature Biotechnology” jurnalında basılğan mäqalädä mikroskobik DNK robotlarının tıçqannarda da şeşne keçeräytügä ireşüläre äytelgän. Tikşerenüne alıp baruçı professor Xao Yan: “Bu texnologiyane tormışqa aşıruğa bez bik yaqın”,-dip belderä. Nanorobotlar keçkenä razmerları arqasında tamırlarda bik caylı xäräkät itä häm yaman şeşle küzänäklärne täêmin itüçe tamırlarda yış tabıla torğan ximik matdä belän oçraşuğa, ıl urınnı tığıldırıp kan ağunı tuqtata.


text:
Yapıldı Qırım. Aqiqat
-
20 may 2018
Birer-birer bez parçası ile: qırımlılar evge yolnı nasıl nağışlay
Bu – Türkiyede yaşağan qırımtatarlar başlağan «Qırımğa dostluq yolu» leyhasınıñ bir qısmıdır. Qocaman bir yolğa birleştirilgen bez parçalarını dekabr 10-da, İnsan aqlarını qorçalav kününde Qırım ile memuriy sıñır yanında köterip yürüş yapmaqnı planlaştıralar
-
-
-
-
-
18 may 2018
1944-ten eşyalar. Hatıra çölmegi
Pakize Seytosmanova şimdi 83 yaşında. O, sürgün etüvni sekiz yaşında başından keçirdi. Sovet askerleri tez-tez eşyalarnı toplamaq ve evlerni terk etmek emirini bergende kiçik Pakize boğday çuvalına oyunçaq çamur çölmegini saqladı. Onı yalıñız Uralğa kelgen soñ taptılar.
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
10 may 2018
Zevri Abseitov. Siyasiy mabüsniñ tarihı
42 yaşlı Zevri Abseitov çoq yıl tiş ekimi olıp çalıştı. Bu sebepten ealisi yalıñız 26 biñ kişi olğan tuvğan Bağçasarayında onı yahşı bileler. Ayşe Umerova Qırım.Aqiqattaki «Siyasiy mabüsniñ tarihı» videoblogında Zevri Abseitovnıñ tarihı ve onıñ tevqifinden soñ ailesiniñ yaşayışı aqqında ikâye ete.
-
-
-

seg_langs: crh_Latn unk tgl_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk tgl_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk tgl_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk


text:
Tomas Aquinas
Tomas Aquinas (lat. Thomas Aquinas) (1225-1274) - orta a'sir filosofiyasının' en' iri wa'kili, orta a'sir sxolastikasının' ta'rtipke salıwshısı. Orta a'sir teologı, filosofı ha'm ta'biyat izertlewshisi Ullı Alberttin' sha'kirti. Tomas Aquinas Xristian teologiyasının' tiykarg'ı printsiplerin, Aristotel ta'liymatına tiykarlana otırıp da'lilledi. Ol bolmıs tu'sinigine kewil bo'ldi. Bolmıs dep du'nyanı jaratqan xristian qudayın tu'sindi. Bolmıs ha'm ma'nisti ajıratıp, olardın' ulıwma ma'nisin ashıp tu'sindirip berdi.
Tomas Aquinas bolmıs aktuallıq da'rejelerden birinshisi retinde qaraydı. Onın' pikirinshe ha'r quday zattın' tiykarında bolmıs bar. Bolmıstın' to'mengi basqıshında forma tu'sindiriledi. Forma zattın' sırtqı ko'rinisi. Ekinshi basqıshında forma zattın' en' son'g'ı sebepshisi retinde ko'rinedi, ishki denesin du'zedi. (Mıs: o'simliklerdi alsaq boladı).
U'shinshi da'reje bul jerde forma ha'reket etiwshi sebep boladı. (Mıs: haywanat du'nyasın alsaq boladı). To'rtinshi forma materiyanı sho'lkemlestiriwshi printsip sıpatında emes, al materiyadan g'a'rezsiz turadı. Bul ruwx yamasa aqıl, Jan jasawshılardın' en' joqarg'ı da'rejesi.
Tomas Aquinas aqıldı Adam uqıplılıqlarının' en' joqarg'ı shegi dep tu'sindiredi. Ol o'z erki menen, aqıllıq da'rejesi menen jaqsılıqtı ha'm jamanlıqtı jaratadı.
Tomas Aquinas ta'liyamatı orta a'sirde u'lken a'hmiyetli orındı iyeledi. Onı Rim shirkewi ra'smiy tu'rde moyınladı.


text:
Ğalamtorda BMW köligin tizgindegen 3 jasar bala tüsken beynerolïk kün ötken sayın tanımal bolıp baradı.
Rolïktiñ sïpattamasındağı mälimetke sensek, bul balaqay Ïrak eliniñ turğını eken. Jası nebäri üşte bolğandığına qaramastan, ol eski BMV köligin tek jürgizip qoymay, temir tulpardı bir orında şır aynaldırıp ta aydawdı jetik meñgergen.
Al onı beynege tüsirip, ğalamtorğa jarïyalağan äkesi ekeni belgili boldı.
Gaz jäne tejegiş basqıştarına ayağınıñ uşımen ğana jetetin ol, kölik jürgize otırıp, kamerağa twra qaraydı.
Stan.kz
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Lvivde noyabr 1 künü ukrain rejissörı Oleg Sentsov ve Qırım faali Aleksandr Kolçenkonıñ işi boyunca Rusiye mahkemesi tarafından maküm etilgen qırımlı Gennadiy Afanasyevniñ foto işleriniñ sergisi açılacaq.
Tedbirniñ ilânında aytılğanı kibi, sergi noyabr 8-de olacaq Afanasyevniñ doğğan kününe bağışlanğan. Qırımlınıñ foto işlerini «Birinci Lviv mediatekası»nda taqdim etecekler.
Gennadiy Afanasyev avgust 25 künü Rusiyede 20 ve 10 yıllıq apis cezasına maküm etilgen ukrain rejissörı Oleg Sentsov ve faali Aleksandr Kolçenkonıñ işlerinde şaattır. Afanasyev mahkemede Sentsov ve Kolçenkoğa qarşı şaatlıq etmege razı olmadı ve evelki dellilerni taqiqat qıynav vastası ile elde etkenini bildirdi.
Avgust 19 künü «Memorial» uquq qoruyıcı merkezi Gennadiy Afanasyevni siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
Rusiye akimiyeti qırımtatar milliy areketi içün qoqla liderini qıdırıp başladı. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Ukrinform» neşirine bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, şimdi «Rusiye akimiyeti Qırım ealisinden riayetkârlıqnıñ er künlik ifadelemesini talap ete», – dep haber ete Ukrainskaya pravda.
«Bunı yapmasañız, siz – duşmansıñız. İşğalci akimiyet oca, jurnalist, farqlı vazifelerde olğan reberlerni boysunmağa talap eteler. FSB vekilleri er kesnen «subet» keçireler. Er şey ardı-sıra keçe, «Krımnaş» sabıq tarafdarları bile problemlerge rastkele», – dedi Çubarov.
Onıñ bildirgenine köre, Rusiye akimiyeti qırımtatarlarğa qazan tatarlar üzerinden basqı etmek ğayesinden vazgeçti.
«FSB qırımtatarlar – tarihiy taqdir ve rejimge qarşı küreş tecribesine köre – Rusiyeniñ tatar, türk ya da musulman aleminde yolbaşçılıq ete bilgenlerini añlap, akimiyet içün telüke olması mümkün degen neticege keldi. Bizler ise bnı tüşünmedik bile», – dep ayttı Çubarov.
Onıñ fikirince, şimdi Rusiye «çeçen stsenariyine» ümüt besley.
«Olar halq üzerinde nezaretni kefil etecek insannı qırımtatarlar arasında qıdıralar. Ramzan Kadırov kibi insanlarnı. Rusiye akimiyetiniñ yalıñız Çeçenistanda meydanğa ketirilgen qoqlalar akimiyeti ile munasebeti olur», – dep tüşüne Meclis reisi.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Kremlge boysunğan Qırım ükümeti temsilcileri tarafından imzalanğan beyanatlar tek yarımada sakinleri içün yapıla. Böyle fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov, Kremlge boysunğan Qırım parlamentiniñ Qırımtatar Milliy Meclisini ekstremizm ve terrorizmde qabaatlağan beyanatına izaat berip, bildirdi.
«Esas alıcı, bu Qırım sakinleridir. Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdan tış iç kimse Qırımdaki ükümet tarafından qabul etilgen vesiqalarğa emiyet bermey», – dedi o.
Refat Çubarovnıñ fikrince, Moskvağa boysunğan Qırım ükümeti bu kibi beyanatlar vastasınen «duşmanlarnı» tayinlemege ve yarımada sakinleriniñ diqqatını içtimaiy problemalardan almağa tırışa.
«Ealini daima nasıldır usulnen kerginlikte tutmaq kerek. Demek ki, bu ealige kelecekte de Qırım parlamentinde oturıp qalğan hainlerge Qırımda yahşı ömür şaraitini qurmağa bermegen duşmanlarnı, qarşı olğanlarnı daa ziyade kösterecekler. Olar duşmanlarnı qıdıra ve duşmanlarnı köstere. Şimdiki vaqıtta bu qırımtatarlar, Qırımtatar Milliy Meclisidir», – dep qayd etti o.
İyül 8-de Kremlge boysunğan Qırım parlamentiniñ saytında «yarımada sakinlerine qarşı yapılğan ekstremizm ve terrorizmni» takbih etken beyanat yerleştirildi. Terroristik faaliyetniñ teşkil etilmesi içün Qırımtatar Milliy Meclisi qabaatlandı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.