text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti bir aftadan Frenkistandan Qırımğa kislorod kontsentratorı kelecegini bildirdi. Bunı aprelniñ 24-ünde COVid-19 ştabınıñ oturışında Yelena Romanovskaya bildirdi.
"Aqmescitniñ №7 şeer hastahanesi içün Frenkistandan kelgen kislorod kontsentratorı sıñırnı keçkeni belli oldı. Böylece hastahanede daa 180 kislorod noqtası olacaq. Bir aftadan son onı alıp yerleştirecekmiz", - dedi o.
Qırımda tasdıqlanğan 53 COVID-19 hastası bar. Aqyarda 25 koronavirus hastası qayd etildi. Qırımda ve Aqyarda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


c: text/html

text:
malatya haber
BIST
4.856
0,60%
DOLAR
18,6414
0,02%
EURO
19,6750
-0,06%
ALTIN
1.072,34
0,05%
1°C / -6°C
Komşum Nasılsın? Programın Büyük İlgi
Milliyetçi Hareket Partisi Malatya İl Başkanlığı, ‘Komşum Nasılsın?’ temalı programlarına hızlı bir başlangıç...
Ortaköy TOKİ Kura Çekiliş Sıralı İsim Listesi... Aksaray Ortaköy TOKİ Kura Çekilişi İsim Listesi
Ortaköy TOKİ Kura Çekiliş Sıralı İsim Listesi... Aksaray Ortaköy TOKİ Kura Çekilişi İsim Listesi
Yenikent TOKİ Kura Çekilişi İsim Listesi... Aksaray Merkez Yenikent TOKİ Kura Çekilişi İsim Listesi
Yenikent TOKİ Kura Çekilişi İsim Listesi... Aksaray Merkez Yenikent TOKİ Kura Çekilişi İsim Listesi
Eskil Eşmekaya TOKİ Kura Çekilişi İsim Listesi
Eskil Eşmekaya TOKİ Kura Çekilişi İsim Listesi... Aksaray Eskil Eşmekaya TOKİ Kura Çekilişi İsim Listesi...
Güzelyurt TOKİ Kura Çekilişi İsim Listesi...
Güzelyurt TOKİ Kura Çekilişi İsim Listesi... Aksaray Güzelyurt TOKİ Kura Çekilişi İsim Listesi...
Ağaçören TOKİ Kura Çekilişi İsim Listesi
Ağaçören TOKİ Kura Çekilişi İsim Listesi... Aksaray Ağaçören TOKİ Kura Çekilişi Sıralı İsim Listesi..

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımda yañı koronavirus yuqunçı telükesi sebebinden 2691 insan tibbiy közetüv altında buluna, soñki künde 327 insan közetüvden çıqarıldı.
Bu aqta Qırımnıñ Rusiye Sağlıq naziriniñ muavini Anton Lâskovskiy koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı operativ ştab toplaşuvında ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, 2480 kişi evde közetüv altında buluna, 50 insan hastahanede ve 161 kişi observatorda qala.
«32-siniñ testi müsbet çıqtı, 12 hasta hastahaneden çıqarıldı. Bugünki künde ağır hastalar yoq», – dep qoştı memur.
Aprelniñ 12-nde Qırımda 32 koronavirus hastası bar edi. 2973 insan közetüv altında bulundı. Aqyarda altı insan hastalandı, dördü tüzeldi.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bildirgenine köre, aprelniñ 14-nden başlap koronavirus sebebinden özüni izolâtsiya etüv rejimi sertleştirilecek.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Avgust 29-da, bazarertesi künü 80 Qırım sakini musulmanlar içün muqaddes yerlerge acılıqqa ketti. Bu aqta Qırım ve Sevastopol musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Bildirilgen malümatqa binaen, bu, Qırımdan acılarnıñ soñki dörtünci gruppasıdır.
Müfti muavini Ayder İsmailov Qırım acılarına özğarma şözlerini ayttı.
«Acılarnıñ soñki qısmı Krasnodarğa yol aldı, o yerden Dubaige uçaqnen ketecek ve andan Mekkege baracaq. Er kesniñ yolu açıq olsun, Allah olarnıñ dualarını qabul etsin», – dep ayttı Ayder İsmailov.
Taqım Qırım ve Sevastopol musulmanları diniy idaresiniñ hadimleri tarafından refaqat etile.
Müessisede qayd ettiler ki, umumen olaraq, bu sene Qırımdan 370 adam acılıqqa ketti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Üç yıl evelsi oktâbrniñ 25-nde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavinleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoz Rusiye apsinden azat etildi. Olarnı Rusiye akimiyeti farqlı cinaiy davalar boyunca taqip etti, «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi eki qırımtatarını siyasiy mabüs dep tanıdı.
2017 senesi oktâbrniñ soñunda uçaq olarnı başta Rusiyege, soñra Türkiyege alıp ketti, çünki bu memleketniñ prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Umerov ve Çiygoz azat etilüvinde aracı oldı. 2020 senesi yüzden çoq Ukraina vatandaşı Rusiye apsinde qala, olarnı Kyiv siyasiy mabüs dep saya, çoqusı da qırımlı ola. Soñki sefer yarımada sakinleri Ukraina ve Rusiye arasındaki deñişim cedveline bir yıl evelsi kirsetildi. Eki qırımtatarnıñ azatlıqqa çıquv yılında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında yañı deñişim istiqbali aqqında aytıldı.
Resmiy şekilde Çiygoz ve Umerov Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ buyruğı esasında Qırımda azat etilmeli edi. Faqat, rusiyeli advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, onıñ metni gizli qaldı. Çiygoz ve Umerov azat etilgen soñ Habertürk gazetası Meclis azaları Türkiyede casuslıq ve öldürüv azırlağanında qabaatlanğan rusiyeliler Aleksandr Smirnov ve Yuriy Anisimovğa deñiştirilmesi mümkün edi, dep yazdı. Amma bu malümat resmiy şekilde tasdıqlanmadı.
İlmi Umerovnıñ tutuluvı aqqında 2016 senesi mayıs ayında belli oldı. Onı ATR telekanalınıñ yayınında «Rusiyeni Qırım, Donetsk ve Lugansktan ketmege mecbur etmek kerek» cümlesi içün qabaatladılar. Rusiye FSBsi ve mahkeme bu sözlerni separatizmge çağıruv dep tanıdı. 2017 senesi sentâbr ayında Rusiye kontrolindeki Aqmescit rayon mahkemesi Meclis reisiniñ muavinini «Rusiye topraq bütünligini bozmağa çağırğanında» qabaatlap, eki yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti. İlmi Umerovnıñ Qırım.Aqiqatqa aytqanına köre, o, Rusiye quvetçileriniñ oña qarşı açqan cinaiy davanıñ resmiy statusını alâ daa bilmey.
Üküm işke tüşürildi, ve biz başta istinaf arizasını berdik, amma soñra keri çektik
– Putinniñ o buyruğını alâ daa körmedik ve tafsilâtlarını bilmeymiz. Bizni afu etken olsalar, dava qapatılmalı. Üküm işke tüşürildi, ve biz başta istinaf arizasını berdik, amma soñra keri çektik. Üç yıl evelsi oktâbrniñ 21-nde koloniyağa ketecek edim. Rusiye ve Türkiye prezidentleriniñ añlaşmasınen azat etilecegimizni bayağı keç eşittik. O vaqıt birisi maña bu Qırımdan quvulmaq kibi bir şey olacağını aytsa edi, men, büyük ihtimalnen, vazgeçer edim. Bundan ğayrı, putin eki Rusiye nişancısını Türkiye apishanelerinden çıqarğanını bilmegen edik. Bunı Kyivde Türkiye kütleviy haber vastalarından oqudıq. Kimge aytsam – er kes şimdi Qırımğa barmaq telükeli olğanını dey. Pek isteyim, amma şimdi çarem yoq. Yarımadadaki soy-soplarım ve dostlarımnen bağımnı bir kün bile üzmedim.
İlmi Umerovnıñ qayd etkenine köre, o, siyasiy sebeplerden açılğan davalar boyunca mahküm etilgen ve Rusiye apishanelerinde tutulğan qırımtatarlarğa yardım etmege ve milliy areketke uzaqtan qol tutmağa devam ete.
– Olarnıñ azat etilüvi ilk evelâ Putinniñ qararınen bağlı. Qırımnı Rusiyeniñ bir parçası olaraq sayğanı içün qırımlı siyasiy mabüsler meselesini muzakere etmey. Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy şimdige qadar oña uyıp, bu meseleni kötermegen edi.
Ahtem Çiygoznı Rusiye quvetçileri 2015 senesi yanvar ayında Aqmescitte tuttı – 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqarı şurasınıñ binası ögünde Ukraina topraq bütünligine qol tutuv mitinginde iştirak etkeni içün. 2017 senesi sentâbr ayında Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi siyasetçini qalabalıqlarnı teşkil etkeninde qabaatlap, sekiz yıl koloniyada qalmasına üküm etti. O, qabaatını tanımadı ve eki yıldan çoq SİZOda yattı. Şimdi Ahtem Çiygoz, onıñ fikirince, Qırım meselesinde areketsiz olğan Ukraina akimiyetini ve halqara qurulışlarnı tenqit ete.
Çiygoz soyadınıñ ağır yüküne baqmadan bütün tuvğanlarım Qırımda buluna
– Qırımğa barıp olamayım, çünki Ukraina halq deputatlarından biri olaraq Rusiye sanktsiyaları altında bulunam. Evge qaytmamnı Rusiyenen bağlamayım – yalıñız Ukrainanen. Çiygoz soyadınıñ ağır yüküne baqmadan bütün tuvğanlarım Qırımda buluna. Ne yazıq ki, yañı Ukraina akimiyetiniñ Qırım meselesinde tam areket yolu bar dep aytıp olamayım. Davam Halqara ceza mahkemesindeki Ukrainanıñ Rusiyege qarşı davasında buluna, faqat Avropa insan aqları mahkemesinde şikâyetlerimiz baqılmay. Bir hulâsa çıqardım, Rusiye lobicileri halqara qurulışlarda qırımtatarlarnen bağlı davalarnıñ sozulması içün elinden kelgenini yapa. Ebet, Ukraina akimiyetiniñ ara-sıra videokonferentsiyalarda Qırım aqqında hatırlatması yeterli degil.
Ahtem Çiygoz Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ aytqanlarını tasdıqlap, faaller 2020 senesi mayısnıñ 3-nde keçirilecek olğan, amma koronavirus epidemiyası sebebinden lâğu etilgen işğal etilgen Qırım yürüşi ğayesinden vazgeçmedi.
Yürüş – bu piar kampaniyası degil, küreş şekillerimizden biri
– Yürüş – bu piar kampaniyası degil, küreş şekillerimizden biri. Biz sovetler vaqtında da Qırımğa cayav qaytqan edik, Keriç boğazını balalarnen yaldap keçtik. Bizni çıqara ediler, yibermey ediler. Şimdi ise Qırımğa kiriş tek apishane degil, ayat telükesi taşıy. Amma kene de yürüş olacaq, dep tüşünem. Biñlernen ukrainalı biznen beraber canlı qalqan olaraq ketse, doğru olur dep tüşünem – silâsız, barışıq. Bu Ukrainanıñ Qırımda olğanını müim köstergiçi olur edi. Baarde bazı halq deputatlarınen, hususan «Avropa birdemliginden» iştirak aqqında añlaştıq. Böylece prezident Zelenskıyge iç bir muzakerelerde, biz celp etilmegen iç bir halqara platformada Qırım kiçik para olmaycağını añlamağa imkân berdik.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Rusiyeli advokat Nikolay Polozov Ukraina akimiyeti olarnı azat etüv meselesinde ne içün ilerilev olmağanını tüşüne.
Şimdi qırımlılarnen bağlı muzakerelerniñ ne basamaqta olğanını ancaq tahmin ete bilemiz
– Kreml, bu insanlarnıñ taqdirini eyiliştirmek içün ğayret köstermege istemey. Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov deñiştirildi, çünki o vaqıt Rusiyeniñ Suriyenen bağlı ciddiy bir geopolitik merağı bar edi. Türkiye – bu meydançıqta müim bir oyuncı, ve büyük añlaşmalar çerçivesinde bu insanlarnıñ taqdiri çezilgen edi. 2019 senesiniñ deñişiminde BM Halqara mahkemesiniñ deñiz uquqı qararı yer aldı, o, Rusiyeni 2018 senesi noyabr ayında zapt etilgen ukrainalı deñizcilerni azat etmege mecbur etti. Kreml daa 11 siyasiy mabüsni, şu cümleden Qırımdan olğanlarnı da azat etti. Şimdi Rusiyeniñ böyle bir merağı yoq. Kremlniñ bu reinelerini tutmaq azat etmekten daa paalı olacaq şaraitler yaratılmalı, demek. Şimdi qırımlılarnen bağlı muzakerelerniñ ne basamaqta olğanını ancaq tahmin ete bilemiz.
Nikolay Polozovnıñ fikirince, Ukraina qırımlı siyasiy mabüsler meselesinde Kremlni iqna etip olamaz – şunıñ içün Kyiv bu işke Rusiyege siyasiy ve diplomatik tesir aleketleri olğan ğarbiy ortaqlarını celp etmeli.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Qırımda vatandaşlarğa tınç toplaşuvlar aqqını qullanmağa izin berilmey. Bunı iyünniñ 12-nde Qırım uquq qorcalayıcı gruppasınıñ iştirakçileri «Uyğunlaşmağan azatlıq: Qırımda tınç toplaşuvlar serbestliginiñ bozıluvına dair analitik inceleme» adlı esabatnıñ taqdim etilüvi vaqıtında beyan etti.
«Qırımnıñ akimiyeti sistematik ve muntazam surette toplaşuvlarğa qarşı esassız sıñırlar qullana ve ancaq akimiyetke riayetkâr olğanlarğa toplaşmağa izin bere... Kerçekten, Qırımda er türlü tınç toplaşuvlar yasaq etilgenini ayta bilemiz», – dedi «İnsan aqları platforması» cemaat teşkilâtınıñ eksperti Aleksandr Burmagin.
Qırım uquq qorcalayıcı gruppasınıñ reberi Olga Skripnik dedi ki, Qırımda başqa insan aqları da bozula, ve yarımadada «basqığa oğrağanlar ancaq ukrain tarafdarı olmağanını» ayttı.
Uquq qorçalayıcılar ukrain akimiyetini Qırımda insan aqları bozuvlarını tedqiq etmege çağırdı, halqara teşkilâtlarnı ise istilâ etilgen yarımadada insan aqlarını devamlı nezaret etmege ve bozuvlarğa qarşı itiraz bildirmege çağırdı.
Ukrain uquq qorçalayıcıları Rusiye akimiyeti, Ukraina akimiyeti ve halqara müessiseler içün öz tekliflerini azırladı. Qırım uquq qorçalayıcı gruppası bu malümatnı Tınç toplaşuvlar ve birleşüvler suallerinde BM esabatçısına endi yolladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqmescitte küçlü yağmur sebebinden bazı yerlerde yarıq söndi. Bu aqta "Krımenergo" müessise bildire.
Müessisege köre, Severnaya - Vostoçnaya VL 110 kV hatınıñ teli üzüldi.
"Energetikler olduqça tez qaza aqibetlerini tüzetmege tırışa", - denile beyanatta.
Yekâne şeer nevbetçi-dispetçer hızmetinde, 98,2 biñ qullanıcı elektrik teminatsız qalğanını bildirdiler. Ekseriyeti - Aqmescitniñ Kiyevskiy ve Jeleznodorojnıy rayonınıñ sakinleri.
Aqmescitte furtuna ihtarı ilân etildi. Yaqın eki-üç saatta ve iyün 24-üniñ soñuna qadar Qırımda küçlü yağmur, iri burçaq, furtuna ve küçlü yel beklenile.


text:
Qırımda üç yüzden ziyade göl bar. Olar büyük degil. Ondan ğayrı, göllerniñ çoqsu tuzlu. Tatlı suvlu göller ekseriyet dağlarnıñ yaylalarındadır. Eñ irileri Qarabi-yayladaki Egiz-göl. Digerleri Qaratau-göl, Büyük-Kögey ve Tavel-göl.
Çölniñ eñ büyük tatlı suvlu Aq-Meçet adlı göl Tarhanqut yarımadasında yerleşe. Eger insan qarışmağan olsa, onıñ suvu çoqraq suvu kibi temiz ve lezetli olur edi.
Tuzlu göller deñiz yalısı boyu yerleşeler. Qırımnıñ çoqsu özenleri tek baarde nomay olalar. Deñizge kelip qoşulğan yerde olarnıñ suvu tuzlu suvnen qarışa.
Tuzlu suv bazıda uzaqqa yalı içine kire. Böyle yerlerge liman deyler. Yazda, suv eksilgen soñ, qumdan yaratılğan bentler olarnı deñizden ayıralar. Böyleliknen, tuzlu göller peyda ola.
Qırımnıñ eñ büyük tuzlu gölü – Sasıq Sivaş. O Kezlevniñ yanında yerleşe. Onıñ çamurı ve tuzlarından ta eski zamandarda hastalarnı yahşı etmek içün faydalanğanlar.
Eñ uzun ve teren göl – Doñuzlav. Onıñ uzunlığı 30 km, eñ teren yeri ise 27 metr. Onıñ yalısında, deñiz yalısında kibi, raatlıq yerleri çoq.
Eñ belli balneologik (mineral suv yardımınen tedaviylegen) kurortlar Moynaq gölünde yerleşe.
Çeşit tuzlar ile tolu göl – Çoqraqtır. Onıñ suvu deñiz suvundan ağır ve qoyu. İnsan suv üstüne yatsa, batmay. Çoqraq Keriç yarımadasında yerleşken.
Eñ tuzlu suv Opuk burunında yerleşken Qoyaş gölünde. Eger bir litr suvda 350 gramm tuz iritip olsañız, şu gölniñ suvuna oşatırsız. Eski zamanlarda Qoyaşta tuz çıqara ekenler. Bu gölniñ daa bir meraqlı çizgisi bar. O, bazıda tüsüni deñiştire. Bu qoyu tuzlu suvda bile ösümlikler bar. Yazda, suv qızğanda, olar çoqlaşa ve Qoyaş dülber gülgulli tüske boyalana.
Qırımnıñ daa bir Sivaş adlı gölü şarq-şimalde yerleşken. Oña Çurük deñiz de deyler. O, büyük olsa da, pek sayı. Eñ teren yeri üç metr. Orta terenligi ise 0,7 metrdir. Yazda onıñ suvu daa da eksile ve turmuşı sazlıq (çamur) ola. Bu yerde bir şey ösmey.
Kefe yanındaki evelde büyük bir kurort olğan Acigol şimdi bütünley qurup ketken göller sırasına kireyata.


text:
Aqmescitteki Merkeziy bazarnıñ Kozlov soqağı rayonında maşinalar içün turaq qurmağa ve yeşil alan yapmağa planlaştıralar. Aprel 11-de mında ticaret noqtalarını yıqmağa başladılar.
Bu yerde abadanlaştıruv planları Kreml kontrol etken Aqmescit memuriyetiniñ saytında derc etildi.
«Kozlov soqağı rayonındaki abadanlaştıruv işleri yüz yerlik turaq ve cayav alanınıñ qurulmasını belgilemekte. Şeer akimiyeti kemer inşaatlarını da qurmağa planlaştıra», – dep aytıla haberde.
Rusiye kontrol etken Aqmescit yolbaşçısı Gennadiy Baharev jurnalistlerge ayttı ki, bu yerni küçük bazar noqtalarını yıqqan «Krımdorstroy» abadanlaştıracaq.
«(Demontaj ve abadanlaştıruv – QA) fiyatı iş neticelerine köre esaplanacaq. Tahminen 12 mln ruble, bundan çoq ya da az ola bile. Şimdilik er şeyni qayd etemiz. Bu belediye vazifesi belediye bücet müessisesiniñ alt añlaşmasında bar», – dep ayttı Baharev.
Aprel 11-de saba Aqmescit akimiyeti Aqmescitteki Kozlov soqağında yerleşken küçük bazarnıñ ticaret noqtalarını yıqmağa başladı.


text:
Guterreşneñ klimat üzgäreşläre kisätüe
Berläşkän Millätlär Oyışması ğomum särkätibe Antonio Guterreş klimat üzgäreşläreneñ totrıqsızlıqnı, qırıslıqnı häm bäreleşlärne arttıra alaçağın kisätte
BMO İminlek Şurası fevral’ ayınıñ çirattağı başlığı Angliya tarafınnan oyıştırılğan, Baş ministr Boris Djonson räislegendäge yuğarı däräcäle utırışta çığış yasawçı Guterreş uzğan 10 yılnıñ keşelek tarixınıñ iñ qaynar yılları buluına iğ’tibarnı yünältte.
Guterreś global’ cılınunıñ krizislarnı arttıraçağın kisätep: "Klimat üzgäreşläreneñ yılğalarnı qorıt...
-
-
-
-
29.11.2022
-


text:
Törkiyä belän Greśiyä arası qabat kiyerenke
Greśiyä tışqı êşlär ministrı Nikos Dendiasnıñ Törkiyä belän bäyle belderüläre rizasızlıq uyattı
Törkiyä Greśiyäne xalıqara xoquqnı häm kileşülärne xörmät itärgä çaqırdı. Tışqı êşlär ministrlığı süzçese Tanju Bilgiç Greśiyä tışqı êşlär ministrı Nikos Dendiasnıñ Törkiyä belän bäyle belderülären “provokaśion söyläm” bularaq bäyäläde. “İlebezneñ üz xoquq häm mänfäğat’lären saqlaw öçen tırışuın Greśiyäneñ yanaw bularaq kürsätüenä, bu yünäleştä çınbarlıqqa turı kilmägän êşçänlegenä qarşı çığabız,”-di ul. Tanju Bilgiç äytüençä, regionda yanaw bulsa da, ul -Greśiyäneñ kiyerenkelekne arttıruçı ber’yaqlı ğamälläre.
“Greśiyä tışqı êşlär ministrı Dendiasnıñ här kön diyärlek yasıy torğan Törkiyägä qarşı bäyannarı tınıçlıq häm totrıqlılıqqa xezmät itmäwçe häm çınbarlıqtan yıraq, popülist farazlar. Bu provokaśion söylämnär äybät kürşe mönäsäbätlärenä dä, Greśiyä belän qabat başlanğan konsul’tativ söyläşülärneñ ruxına da turı kilmi,”-dide Törkiyä wäkile.
Dendias kiçä Soğud Ğaräbstanı tışqı êşlär ministrı Faysal bin Färxan Äl Soğud belän Afinada matbuğat cıyılışı ütkärde. Ul üz çığışında Törkiyäneñ, xalıqara kileşülär nigezendä, Êgey diñgezendäge utrawlarnıñ qorallandırılmasqa tiyeşlege belän bäyle belderülärenä rizasızlıq kürsätte häm ilne regionda agressiv säyäsät alıp baruda ğayepläde.
Bäyläneşle xäbärlär
Terrorçılarğa qarşı yaña operaŝiya başlatıldı
Türkiyäneñ Siirt vilayätendä “Êren Blokada Köz-Qış operaŝiyase” başladı
Ärdoğan: “Xıyal yulında yasalma kirtälär bulmağan atmosferanı östen qıldıq”
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan berkem dä ışanuına, qaraşına, kilep çığışına qarap çitläşterelmägän, diskriminaśiyälänmägän, xıyallarına baruçı yulda yasalma kirtälär belän oçraşmağan atmosferanı il külämendä östen itülären belderde
Aşlıq koridorınnan küpme aşlıq çığarıldı?
Bu xaqta Milli saqlanu ministrlığı yazma açıqlawında citkerelde


text:
Aqmescitte dekabrniñ 12-nde «Qırım ğayesiniñ» konferentsiyası olıp keçti. Bu birleşmege qırımlı aq qorçalayıcı teşebbüsleri kirdi. Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, «Rusiye quvetçileriniñ qorqutuvları» sebebinden konferentsiyanı dekabrniñ 10-nda keçirip olamadılar.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, tedbirde söz serbestligi aqqınıñ bozuluvı, ana tilinde tasil vaziyeti, ealiniñ gibrid sürgünligi alâmetleri, repressiyalarnen bağlı bala aqlarınıñ bozuluvı ve yarımadadaki qanunlarnıñ diger hususiyetleri muzakere etildi.
Qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl çıqışta bulunıp, tedbir eki kün evelsi – insan aqlarını qoruv kününde – keçirilmek kerek edi, dep ayttı. Faqat «yer saibine yapılğan basqı sebebinden konferentsiyanı keçirip olamadılar».
«Biz inatmız ve bugün yarımadada bozulğan insan aqları aqqında laf etmek içün kene toplaştıq», – dep qayd etti Celâl.
Dünya insan aqlarını qorçalav kününde, dekabrniñ 10-nda, «Qırım ğayesi» teşebbüsiniñ teşkilâtçıları 2014 senesinden berli yarımadada ilk olacaq aq qorçalayıcı konferentsiyasını keçirip olamadı. Advokat Emine Avamilevanıñ qayd etkenine köre, «böyle vaziyetniñ endi tendentsioz tarzı bar».
Rusiye uquq qoruyıcı organları qırımlı aq qorçalayıcılarnıñ malümatını şimdilik izaatlamadı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Talğar audanındağı dauğa aynalğan N25 Gimnaziya mektebi bastalğalı qoğamnıñ qızıu talqısında keledi. Oğan sebep äuelde "oqu tili qazaq tilinde" deling..
Almatı oblısı Talğar audanı, Talğar qalasındağı qwrılısı endi ğana bitken №25 mekteptiñ aynalasındağı dau-damay örşip baradı. Ötkende ğana şıqqan qwrl..
Almatı oblısı Talğar audanındağı jañadan salınıp qazaq mektebi boladı dep süyinşilegen oqu ornı tağı da aralas mektep bolama? Halıq nege aşulı? Qazaq ..
Balalarımızdı mektepke qajetti zattarımen qamtamasız etetin otandıq önimderdi qaşan dayındaymız? Jaña oqu jılı bastaluğa tayau. balalardıñ mektepke ke..
Balalar jazğı demalıstarın qalay ötkizip jatır? 3 ay demalıstıñ 2 ayı öte şıqtı. Jazdıñ soñğı ayında balalar üşin qanday demalıs ıñğaylı? Qalanıñ bala..


text:
Putin: “Bez aşlama êksportın arttırırğa äzer”
Rusiyä İlbaşı Vladimir Putin, ileneñ aşlama êksportınıñ “yasalma kirtälär” belän oçraşuın belderep: “Kirtälärdän iñ küp zarar kürgän global’ bazarlar. Bez bu ölkädä iskärmäsez böten urtaqlarıbız belän êşçänlegebzne kiñäytergä äzer”, - dip äytte
Putin başqala Mäskäwdä ilneñ iñ zur aşlama citeşterüçelärennän “Uralxim”nıñ töp akśionerı häm Rusiyä sänäğätçeläre häm êşmäkärläre berlegeneñ aşlama citeşterüçeläre komissiyası başlığı Dmitriy Mazepin belän oçraştı.
Könbatış illäreneñ sankśiyäläre arqasında Afrika illäreneñ Rusiyä belän êlemtägä kerüen belderüçe Putin: “(Könbatış illäre) älbättä, nilär buluın añlıy almıylar. Çönki gel fäqıyr’ illärgä yärdäm itelüe zarurlığı turında äytäbez häm bez buşlay täêmin itärgä telägän aşlama yärdämnäre dä xätta totqarlana. Bu hiç qabul itelmäslek”, - dip äytte.
Rusiyä aşlama êksportınıñ isä üseş aluın däwam itüen citkerüçe Putin: ““Uralxim” - dönyanıñ iñ zur aşlama citeşterüçelärennän. Qayber illärneñ yasalma kirtälärenä qaramastan (êksportnıñ) êşçänlekneñ şaqtıy uñışlı baruın beläm. Kirtälärdän iñ küp zarar kürgän global’ bazarlar. Bez bu ölkädä iskärmäsez böten urtaqlarıbız belän êşçänlegebzne kiñäytergä äzer,” – dip belderde.
Mazepin isä, Rusiyä aşlama êksportınıñ öç töp problema belän oçraşuın belderep: “Bolar köymälärneñ arendağa alınuı, sośial’ täêminatlar (straxovkalar) häm tüläwlär. Banklar bik citdi kirtä tudıra. Çönki teläsä qaysı ber bankta êşläwçe tübän däräcäle xoquqçı da xätta böten tüläwlärne totqarlıy ala. Şuña kürä dollar häm yevro belän êşlämäwne öyrändek. Mäsälän, Braziliyağa aşlama êksportıbız öçen tüläwlär yuan’ belän başqarıla,” – dide.
Üzlärenä yevro häm dollar qullanunıñ tıyıluın citkerüçe Mazepin üsep baruçı küp sanda ilneñ aşlama öçen tüläwne yuan’ belän tülärgä äzer buluın iskärtep uzdı.
Bäyläneşle xäbärlär
İspaniyädä bombalı paketlar xäwef uyattı
İldä törle oyışmalar häm diplomatik wäkillekkä bomba caylanması urnaştırılğan paketlar kilde
İrannıñ Dön'ya kubogında ciñelüenä söyenüçene atıp üterdelär
Maşinasınıñ signalına basqan öçen iminlek köçläre aña ut aça...


text:
Hayrettin Karaca
Hayrettin Karaca (1922-2020) - belli Türkiyedeki qırımtatar tamırlı cemaat erbabı ve ekolog.
Hayrettin Karaca 1922 senesi Bandırmada dünyağa keldi. Babası Hocazade Halil Efendi, anası Zehra hanım olıp ekevi de qırımtatar muaciri edi. Litseyni bitirgen soñ ailesiniñ triko örme işiniñ başına keçip, onı Türkiyeniñ eñ müim sanayı şirketlerinden birevi yaptı. Lâkin onıñ maqsadı sanayıcı olmaq yerine topraqnen oğraşmaq edi. Bu sebepnen işini ailesine taşlap, Yalovadaki Karaca Arboretumnı qurdı. Bu vaqıtta bu yerni dünyadaki bütün botanikacılar bile. 14000 çeşit ösümlik barındırğan bu yer aynı zamanda telükedeki türler içün bir ösümlik qoruma yeri. Hannover Universitetinden Ekologiya professorı Frants H. Meyer Hayrettin Karacadan "Şimdige qadar iç bulay özüniñ çıqarını tüşünmeden özüni insanlıqnıñ faydasına çalışmağa adağan birevnen rastlaşmadım." dep ayta. Hayrettin Karaca TEMA (Türkiye Erozyonla Mücadele, Ağaçlandırma ve Doğal Varlıkları Koruma Vakfı) Vaqfınıñ temelcilerinden biridir. Ösümlik toplamaq ğayesinen Türkiyeni qarış-qarış dolaşqan Hayrettin Karaca, eroziya meselesini ebatlarını körgende, mevzunıñ müimligini er keske añlatmaq ve qavratmaq kerek olğanına qarar berdi. Topraq eroziyasına qarşı tırışuvı sebebinen “Erozyon Dede” , “Topraq Baba” dep añılıp başlandı. Soñki vaqıtlarda tüketim iqtisadına qarşı turuşı, onıñ bir diger içtimaiy işidir. Sade yetkeni qadar tüketmeni er yaqa caymağa tırışa. Üstündeki cartı urbalarınen eñ müim toplaşuvlarğa qatıla. Bu oğraşlarından soñ oña Türkiyeniñ Gandisi dep aytılıp başlandı.
MukâfatlarDeñiştir
Hayrettin Karaca mına bu işleri sebebinen pek çoq mukâfat aldı. Olardan bazıları aşağıda kösterile.
- Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi tarafından Fahri Doktora 1990
- Birleşmiş Milletler Çevre Programının 'Global 500 Roll of Honour' mükafatı 1992
- Çevre Bakanlığı tarafından "Çevre Beratı" 1992
- Uluslararası Olimpiyat Komitesi tarafından verilen'Çevre Mükafatı 1993
- Uluslararası Lions Club tarafından 'Melvin Jones Fellow Mükafatı 1994
- Çevre Bakanlığı tarafından "Üstün Hizmet" mükafatı 1994
- ODTÜ tarafından 'Felsefe Onur Doktorası' 1995
- Ege Üniversitesi "Fahri Doktora"sı 1995
- Milli Olimpiyat Komitesi "Fair Play" mükafatı 1996
- Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı "Hoşgörü Mükafatı" 1996
- Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı tarafından "Şeref Üyeliği Beratı" 1997
- Kırıkkale Üniversitesi ilk Fahri Doktora unvanı 1997
- Cumhurbaşkanlığı Büyük Kültür ve Sanat mükafatı 1997
- ÇEVRETED tarafından "Çevreted 97 Onur Mükafatı" 1997
- Çanakkale 18 Mart Üniversitesi "2000 Yılının Öncüleri" mükafatı 1998
- Genç Hukukçular Derneği tarafından "Yılın Yurttaşı"mükafatı 1998
- Türkiye Çocuk Dergisi tarafından Babalar günü nedeniyle "Toprak Baba" unvanı 1998
- Anadolu Üniversitesi Fahri Doktora Mükafatı 1998
- BİLSES Vakfı "Çevre Mükafatı" 1998
- Ankara Çankaya İzci Grubu tarafından "Yılın Doğa Dostu" Mükafatı 1998
- Ankara Gazeteciler Cemiyeti tarafından "Yılın Adamı" Mükafatı 1999
- Türk Dünyası Yazarlar ve Sanatçılar Vakfı tarafından "1998 Türk Dünyasına Hizmet Mükafatı" 1999
BağlantılarDeñiştir
- Hayrettin Karaca Deñişik bir Sitosman yırı
- Hayrettin Karaca 18 fevralniñ 2009 s. arhivlengen.
- Hayrettin Karaca
- ↑ Hayrettin Karaca // Munzinger Personen (HeM.)


text:
Bunı Ukraina Mudaafa nazirliginiñ matbuat-hızmeti bildire.
Olğan malümatqa köre, kelgenlerniñ arasında 659 insan – zabit, 103 – kursant, 1,1 biñ – serjant ve muqavele boyunca hızmet etken askerler bardır. Daa üçü Ukraina Silâlı quvetleriniñ hadimi ve 199 insan olarnıñ aiye azaları, 61 bala.
Ukraina Silâlı quvetleriniñ Baş ştabınıñ hadimler idaresinde olğan malümatqa binayen, qıtağa eñ çoq Ukraina Silâlı Quvetleriniñ Arbiy-deñiz quvetleriniñ temsilcileri ve olarnıñ aile azaları kelgenler (1,5 biñ insan).
Daa 383 insan – Ukraina Silâlı Quvetleriniñ Ava quvetleriniñ temsilcisi ve aile azalarıdır. Digereri Ukraina Silâlı Quvetleriniñ Mudaafa nazirliginiñ ve Baş ştabınıñ itaat qısımlarındandır.
Bu künleri Ukrainağa 203 insan keldi.


text:
İşğalden azat etilgen Donetsk, Harkiv ve Herson vilâyetlerinde elâk olğanlarnıñ 1077 cesedi tapıldı, dep bildirdi Ukrayına İç işler naziri Denis Monastırskıy.
«Vilâyetlerde tapılğan cesedlernen bağlı bazı raqamlarnı ayta bilem. Donetsk vilâyeti aqqında aytsaq, işğalden azat etilgen topraqlarda 268 ceset taptıq, 175-iniñ kimligi belli, yani yarısından ziyadesi. Harkiv viyaletinde 765 ceset, 453-üniñ kimligi belli. Herson vilâyetinde 55 ceset tapıldı, 3-üniñ kim olğanı belli», – dedi Monastırskıy.
Monastırskiyniñ aytqanına köre, ekspertizalar tek DNA talili vastasınen keçirilgeni içün kimliklerini belgilemek zor ola.
«Körünişlerinden kige oşağanlarını añlamaq artıq immkânsız, şu sebepten bu cesedlerniñ DNAsı alına, ğayıp olğanlarnıñ tuvğanlarından haber alına, soñra soy-sopları DNA bere – ve qıyaslaylar», – dep qayd etti Ukrayına naziri, DNA ekspertizasınıñ nevbeti eki ayğa bar, dep qoştı.
Monastırskıy azat etilgen topraqlarda uquq qoruyıcılar işğalciler qurğan işkence yerleri tapıla ve andan keçken insanlarnıñ sayısı aytmaq şimdi imkânsız ola, dep qayd etti. «Harkiv vilâyetinde 23 işkence yeri tapıldı, bir dane Donetsk vilâyetinde ve üç dane Herson vilâyetinde», – dep bildirdi Monastırskiy.
Rusiye Ukrayınada vatandaşlarğa qarşı cinayetlerge ordusınıñ alâqasını red etmege devam ete.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
21 noyabr- serbestlik ve menlik künü
Qırımtatar resurs merkeziniñ taqımı bütün ukrainklerni Serbestlik ve menlik Künü ile hayırlay!
Ülkemiz ve halqımıznıñ başına pek çoq qarsamba, sınavlar tüşti. Yazıq ki, bugün Serbestlik ve menlik kününi cenk şaraitlerinde qayd etmege mecburmız.
Artıq 8 ay devamında cenk ketmekte, 8 yıl Qırım ve Donbass territoriyaları işğal altında bulunmaqta.
Amma bir şeyge baqmadan, mudafaamıznı kösterip, küreşimizni devam etmektemiz.
Biz serbest insanlarmız!
Öyle edi, öyle de olacaq!
Ukrainağa şeref olsun!


text:
Qıtay şarqında qasırğalı yel ve burçaqnen şiddetli furtuna neticesinde eñ azdan 98 kişi elâk oldı, yüzlerce insanlar yaralandı. Felâket iyün 23-te Şanhay şimaline bir qaç saatlıq yol uzaqlığında yerleşken Yançen şeeri yanında yüz berdi, dep bildire Radio Svoboda.
Qıtay haber agentlikleri iyün 24-te bildirdiler ki, yel süratı saatta 78 milânı teşkil ete edi.
İnternette yerleştirilgen fotoresimler bozulğan evler yanında yatqan yaralanğan adamlarnı, çevirilgen maşnalarnı, sındırılğan terekler ve yırtılğan elektrik ağlarını köstere.
Özbekistanda ziyaretnen bulunğan Qıtay Halq Cumhuriyetiniñ reisi Si Tszinpin zararlanğanlarnıñ qurtarılması içün bütün imkânlarnı qullanmağa çağırdı, dep bildire «Sinhua» devlet haber agentligi.
Qıtayda yaz mevsiminde çoq ava felâketleri ola. Keçken sene iyün ayında furtuna sebebinden Yantszı özeninde kruiz gemisi felâketke oğradı, o vaqıt 442 insan elâk oldı.


text:
AQŞ wäkillär pulatı
AQŞ wäkillär pulatı (иHrл. The United States House of Representatives) - AQŞ Kongressı tübän pulatı. Anıñ eçendä härber ştat wäkile bar (xalıq sanına proportsional').
Pulatnıñ urınnar sanı daimi häm 435 tigez.
Härber ştat wäkile ike yıl däwaminda üz urının bili häm çiksez tapqır yañadan saylanıp bula.
Pulat başlığı - äğzalar tarafınnan saylanğan spiker (süzçe).
Wäkillär pulatı wazifaları - federal' qanunnı çığaru.
Pulatta qabul itelgän qanunnar soñraq Senatta qarala häm prezident tarafınnan imzalanğannan soñ räsmi qanun bula.


text:
Norvegiya gazın Pol’şağa qudıraçaq ütkärgeç açıldı
Norvegiya tabiğıy gazın Daniya aşa Pol’şağa citkeräçäk "Baltic Pipe" tabiğıy gaz ütkärgeçeneñ açılış tantanası oyıştırıldı
Pol’şanıñ Goleniow qalasında oyıştırılğan tantanada Pol’şa İlbaşı Andrzej Duda, Baş ministrı Mateusz Morawiecki häm Daniya Baş ministrı Mette Frederiksen qatnaştı.
Morawiecki açılış tantanasında yasağan çığışında tabiğıy gaz tarmağında Rusiyä xakimiyäteneñ bügen betäçägen belderep:
"Yaña ber xakimiyät, ênergiya irege häm artqan ênergiya iminlege çorına keräbez. Qurqınıçsızlıq xezmättäşlektän kilä. Dön’yağa xezmättäşlek häm teläktäşlek yulı belän qıytğabıznıñ iminlegen häm ênergiya möstäqıyllegen arttırunıñ mömkin buluın kürsätäbez”, - dip äytte.
Morawiecki şuşı ütkärgeçneñ irek, suverenlıq, ışanıç häm tınıçlıq simvolı buluına basım yasadı.
Norvegiyadan Pol’şağa ber yılda 10 milliard kub metr qudıraçaq ütkärgeçtä gaz cibärelüe 1nçe üktäbr’dä başlanaçaq.


text:
Jámiyetlik orınlarda hámde turistlik aymaqlarda iske túsirilgen Wi-Fi tarmaqları monitoring etilmekte
- By ApMaH --
- Thursday, 15 Sep, 2022
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2020 jıl 5-oktyabrdegi “Sanlı Ózbekstan – 2030” strategiyasın tastıyıqlaw hám onı nátiyjeli ámelge asırıw is-ilajları haqqında”ǵı PP-6079-sanlı Pármanı tiykarında Qaraqalpaqstan Respublikasınıń birqatar jámiyetlik orınlarında hámde turistlik aymaqlarında Wi-Fi tarmaqları iske túsirilgen.
“O’zkomnazorat” mámleketlik inspekciyası Qaraqalpaqstan Respublikası aymaqlıq inspekciyası tárepinen Wi-Fi tarmaqlarınıń islew jaǵdayı hám belgilengen internet tezligi menen támiyinleniwi turaqlı túrde qadaǵalawǵa alınǵan.
Belgilengen wazıypalar tiykarında usı jıldıń sentyabr ayında Beruniy rayonı aymaǵında jaylasqan “Jaslar orayı”nda hám “Sultan Uayis baba” ziyaratlaw orınlarında iske túsirilgen Wi-Fi tarmaqlarınan paydalanıw imkaniyatları úyrenip shıǵıldı hámde juwapker mákemelerge úyreniw nátiyjesinde anıqlanǵan kemshiliklerdiń aldın alıw boyınsha tiyisli usınıslar berildi.


text:
Qırımlı advokat Emil Kürbedinov iyülniñ 26-da yol qazasına oğradı. Bunı Kürbedinov Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Qaza yaptım. Er şey güzel, yaralanğan olmadı. Tesadufen olğan bir qaza», – dep qayd etti Kürbedinov.
Yol qazası işine tesir etmeycegine ümüt etip, «maşinasız qalğanı içün qıyın olacağını» vade ete.
Kürbedinov siyasiy davalarnen oğraşqan qırımlı advokatlardan biridir.
Bundan evel Qırımda yol qazası neticesinde «Qurucılıq ve qurucılıq malzemeleriniñ sanayısında fiyatlarnı belgilegen regional merkezniñ» müdiri Aleksandr Yakubovskiy vefat etti.
Keçken sene Qırımda 2 067 yol qazası qayd etildi, 378 insan elâk oldı, 2 758 kişi yaralanğan edi. Aqyarda 667 yol qazası oldı, 76 insan can berdi ve 841 kişi yaralandı. Çoqusı allarda qaza neticesinde aydavcılar (162 insan) ve piyadeler (159 insan) elâk ola edi. Yol qazasınıñ qurbanı 119 yolcu ve 13 ayaqmaşina qullanıcısı oldı.


text:
«Narodnıy front» fraktsiyası Ukrainanıñ bloktan tış statusından vazgeçüv qanun leyhasını qayd etti. Bunı dekabr 3-te Ukrinform bildire.
«Başqa qanun leyhalarına baqqanda, bizim vesiqamız Rusiyege sayğı köstermey. Ukraina bloktan tış statusından vazgeçse, memleketimizniñ NATOğa kirmek imkânı peyda olur», – dedi fraktsiya lideri Oleksandr Turçinov.
Neşirniñ malümatına köre, «Ukrainanıñ tışqı siyaseti ve milliy menfaatları printsiplerine dair bazı qanun deñişmeleri aqqında» №1014-2 qanun leyhasını «Narodnıy front» fraktsiyasınıñ lideri Oleksandr Turçinov ve fraktsiya deputatları Andriy Parubiy ve Serğiy Paşinskiy parlamentke teklif ettiler.


text:
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ bugünki toplaşuvında kene kütleviy dögüş oldı.
«Svoboda» firqasınıñ deputatı Oleksiy Kayda zaldan KPU firqasınıñ reisi Petro Simonenkonı çıqarmağa talap ete edi. Kaydanıñ sözlerine köre, Simonenko Rusiye matbuat vastalarına akimiyet Ukrainada «biñlerce ukrainlilerni öldürgenini, ATO zonasında elâk olğanlarnı ise müçelerge ayırğanlarını» bildirgen eken.
Şura spikeri Oleksandr Turçinov Simonenkonıñ çıqarıluvı aqqında sualni rey berüvige qoymadı.
Bundan soñ «Svoboda» deputatları rey berüvsiz Simonenkonı zaldan türtip çıqardılar. Evel «Svoboda» deputatları kommunistlerniñ yetekçisini zaldan endi quvğan ediler.


text:
Yıl evelsi, yanvarniñ 17-ne keçer gecesi, qırımtatar milliy areket veteranı Zampira Asanova bu dünyanı terk etti.
Bazıda o ğayet sert, amma er vaqıt doğru ve samimiy edi. Onıñ alçaq göñülliligi ayrette qaldıra edi – o, dostlarınıñ doğğan künlerini, uquq qoruyıcı ve qırımtatar milliy areketi ile bağlı müim künlerni aqlında tutıp, öz doğğan kününi qayd etmege sevmey edi – bu babasınıñ vefat etken künü eken, şunıñ içün qayd etmege sebep olmağanını ayta edi. Tek yaqınlarnıñ ğayreti ile onıñ 70 yıllığını qayd etmege çare peyda oldı…
Zampira Asanova 1941 senesi aprel 26 künü Aqmeçit rayonı Bay Qıyat köyünde dünyağa keldi. Ailesi 4 baladan ibaret edi: oğlan ve üç qız. 1944 senesi yüz bergen sürgünlik neticesinde, bütün qırımtatarlar kibi, olar Özbekistanğa tüştiler
Ailede tasil meselesine büyük diqqat ayırıla edi, sürgün etilgenlerniñ yaşayışı qolay olmağanına baqmadan, Zampira, mektep mezunı olıp, Moskva tibbiy institutınıñ stomatologiya fakultetine kirdi. Zampiranıñ tatası Mürşideniñ dostu Kaside Bekirova böyle dey: «Mürşide ile Andijan tibbiy institutında oquy edik. Zampira bizden küçük edi, o, Moskva tibbiy institutına kirip, evge keldi. Aqlımda ki, menden «onkologiya» sözüniñ peyda oluvı aqqında soradı, tibbiyet boyunca ğayet qıyın suallerni qoyıp, bizni, yuqarı sınıf studentlerini, oñaytsız bir alğa qaldıra edi. Er şeyni bilmege istey edi. Yaşdaşlarından daa da aqıllı Zampira ğayret uyuşığı edi».
1950 seneleriniñ ekinci yarısında Zampira Asanova qırımtatar milliy areketine qoşuldı. İştirak etken ilk numayışlarından biri – sabıq arbiy hızmetçileri olğan qırımtatarlarnıñ Sovet Birligi Kommunistik firqasınıñ Merkeziy komitetiniñ birinci kâtibi Nikita Hruşçöv, Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birligi (SSCB) Nazirler Şurası reisi Nikolay Bulganin, SSCB Yuqarı Şurasınıñ prezidium reisi Klim Voroşilov, SSCB mudafaa naziri Georgiy Jukovğa qırımtatar halqınıñ vaziyeti aqqında muracaatlarınıñ tarqatuvı oldı.
Moskvada oquğan vaqıtta Zampira SSCB uquq qoruyıcı areketiniñ iştirakçileri ile tanış oldı. O, eki demokratik – uquq qoruyıcı ve qırımtatar – areketiniñ iştirakçilerini bir-biri ile bağlağan bir köpürçik oldı. O, general-uquq qoruyıcı Pötr Grigorenko ve sürgün olunğan halqlarnıñ taqdirine bağışlanğan «Ufaq ve unutılğan» serlevalı işniñ müellifi, yazıcı Aleksey Kosterin ile tanış edi.
Yıllar soñra yazıcınıñ torunı Aleksey Smirnov-Kosterin onı nevbetteki sözler ile aña: «Men tatar-moğol istilâsı aqqında suniy tarih kitaplarını oqup çıqtım, em de mektepte daima olarnen qorquza ediler. Sanki dersiñ, Rusiyeniñ bütün belâları tatarlarğa bağlı edi, qaysı birleri – qırım, qazan, belli degil, bu daa da beterdir – olarnıñ sayısı çoq, er yerden kele, qaplap alalar… Amma qırımtatarlar degil. Mustafanı (Cemilev – muar.) men iç te böyle tanımay edim, o bizden büyük olıp, büyükler ile ep müim şeyler aqqında laf ete edi. Zampira Asanova ise ocam oldı. Men o vaqıt 16 yaşında edim, o ise qart ve aqıllı bir qadın – 27 yaşında! Leninni oquy, onı pek yahşı bile edi, onıñnen davalaşmağa bile tüşünmey edim. Qartbabama sıq kele edi, amma öz areketçenligi, seyahatları, maña bergen vazifeleri ile ayrette qaldıra edi. Yazılayatqan tarihqa alâqam bar olğanını is ete edim, Zampiranı ise taqipten qaçmaq qabiliyet boyunca birinci ocam olaraq sayam».
1965 senesi institutnı bitirip, Asanova Özbekistanğa qayta.
1967 senesi iyül 21 künü Zampira Asanova milliy areketniñ 20 faallisi ile Kremlde keçirilgen körüşüvde iştirak ete. Qırımtatar halqınıñ eyyetini SSCB Devlet havfsızlıq komiteti reisi Yuriy Andropov, İçki işler nazirliginiñ başı Nikolay Şçelokov, SSCB baş prokurorı Roman Rudenko, SSCB Yuqarı Şurasınıñ prezidium kâtibi Mihail Georgadze qabul etken ediler. Şusı meraqlı ki, bundan soñ qırımtatar «teşebbüsçileri»niñ bir sıra problemelri peyda oldı. Böyleliknen, «Aqımdaki adiseler hronikası» uquq qoruycı teşkilâtınıñ malümatına köre, körüşüvde iştirak etken alim-tilşınas Refik Muzafarovnı uzun vaqıt devamında qıyınadılar. «Memleketniñ bir on pedinstitutından onı, nasıldır bir manaçıqnı tapıp, işten çıqara ediler. Memlekette qırımtatar tilşınalığı yekâne mütehassısnıñ yazğan kitap ve maqalelerini derc etmeyler. Kitaplarından biri Qazan universitetiniñ basmahanesinde endi aman-aman azır edi, amma dünya yüzüni öyle de körmedi».
Zampira Asanova Kreml körüşüvinden soñ işten boşatıldı. Bunıñ ile onıñ sanki zekâ zayıflığı olğanı içün ruhiyler hastahanesine yerleştirecek oldılar. Amma ne mahkemeden tış repressiyalar, ne qardaşı Parihniñ (Parih Asanov 1967 senesi milliy arekette iştirak etkeni içün eki senege apiske qapatıldı, birazdan, 30 yaşına kelip, vefat etti) yaqalanuvı onı toqtatmadılar.
1968 senesi fevral 24 künü Komunist ve iş firqalarınıñ Budapeşt tolpaşuvına o vaqıtları adetiy olmağan bir muracaat yollanıldı. Onı imzalağan insanlar arasında Zampira Asanova da bar edi. Muracaat yüz bergen bir adise aqqında malümattan başlana: «Soñki seneleri memleketimizde siyasiy ketişatlar keçirile. İşbu ketişatlarnıñ maiyeti – insanlarnı, vatandaşlıq uquqlarınıñ bozuluvı ile, noqtaiy nazarları içün makeme eteler. Şunıñ içün bu ketişatlar qanunnıñ bozuluvı ile keçirile edi, olardan birincisi – aşkâr etilmemesi. Cemaatçılıq bu kibi qanunsızlıq ile artıq razı olmağa istemey, bu sebepten ep artqan narazılıqlar yüz bere».
Müellifler lager ve apishanelerde biñlerce siyasiy mabüs bulunğanı aqqında yazalar. Olarnı insaniyetsizce mecburen işleteler, aç tutalar. Apisten çıqıp, mahkemeden tış, qanunsız taqiplerge oğraylar: mesker yerni seçip olamaylar, serbest insannı sürgünniñ alına ketirgen memuriy nezaretke rastkeleler.
Muracaatta – böyle bir şey bundan evel daa yoq edi – «ufaq milletlerniñ ayırımı ve milliy musaviylik oğrunda küreşken insanlarnıñ, hususan qırımtatarlarnıñ siyasiy taqibi» aqqında yazıla edi.
Onıñ adını milliy areket tarihına yazdırğan emiyetli bir vaqia 1969 senesi iyün 6-da, Komunist ve iş firqalarınıñ Budapeşt tolpaşuvınıñ ekinci künü, Moskvanıñ merkezinde olıp keçti. Mayakovskiy meydanında keçirilgen numayışta Enver Ametov, Zampira Asanova, Reşat Cemilev, Ayder Zeytullayev, İbraim Holapov ve uquq qoruyıcı Pötr Yakirniñ qızı İrina iştirak ettiler. Saat 12:15 Mayakovskiy abidesi yanında nevbetteki şiarlarını köterdiler: «Yaşasın Leninniñ milliy siyaseti», «Kommunistler, Qırımnı qırımtatarlarğa qaytarıñız», «Qırımtatarlarnıñ taqibini toqtatıñız», «General Grigorenkonı azat etiñiz!».
Dostları numayışta iştirak etmege istegen Zampiranı toqtatacaq oldılar. Amma, Reşat Cemilev yazğanı kibi: «General Grigorenkonı azat etiñiz!» şiarımnı kötersem, bir daqiqadan ayaqlarım yanında Asanova Zampira kelip outrdı. Meydannı terk etmege talap ettim. Amma o, kesen-kes red etti: «Sizni tutsalar, vicdan azaplarına dayanarımmı? Çetten nezaret etken bir közetici kibi tursam, dostlarımnıñ közlerine nasıl baqacağım?». Ketmege razı olmağanı içün, turıp, plakatnıñ diger ucundan almağa teklif ettim».
Bir qaç daqqadan olarnı yaqalap, Petrovka, 38 adresi boyunca alıp kettiler, mında Moskva İçki işler nazirligi idaresiniñ taqiqatçıları olarnı sorğuğa çektiler. Asanova, Ametov, Zeytullayev ve Holapovnı Devlet havfsızlıq komiteti ve militsiya hadimleri ile Herson vliyayeti Novoalekseyevka qasabasına yolladılar. Cemilevni – Krasnodar diyarı Nijnebakinsk qasabasına. Numayış iştirakçilerini Kommunistlerniñ keçirileyatqan halqara konferentsiyası sebebinden yaqalamadılar, ğaliba.
1985 senesi Zampira Asanova Qırımğa qayttı. 1989 senesinden Aqmescit hastahanesinde çalışa edi, amma akademik Saharovnıñ cenazesine qoşulğanı sebebeinden iş yerinde problemlerge ratskeldi, 1990 senesi işten çıqmağa mecbur oldı.
Asanova zor vaqıtlarda milliy areketke yardım etken insanlar aqqında daima ürmet ile ayta edi. O, Aqmescitte general Pötr Grigorenkoğa abide qolümasınıñ teşebbüsçilerden biri edi. 2006 senesi noyabr ayında Ukrain Helsing gruppasınıñ 30 yıllığı münasebeti ile keçirilgen tedbirge qoşuldı.
Zampira Asanova iç bir vaqıt halqnıñ temsiliy organlarına olğan saylavlarda namzetligini köstermey ve olarnıñ azası da degil edi. Amma, bunıñ ile, areketniñ ög saflarında tura – onı öyle ürmet ete ediler ki, oña ne vazife, ne unvannıñ keregi yoq edi.
Er kes onı Zampira apte olaraq bile edi – başqası yoq edi. Sevgen ve ürmet etken insanlarnıñ muvafaqiyetlerine quvana edi… Er kesniñ qıymetini bile ve er kes içün sıcaq söz tapa edi… İnsanlarda aqıl ve tasil seviyesini ürmet ete edi…
Zampira apte Asanova Qırım ve qırımtatarlarnıñ tarihında kerçekten de al etici vaqialarnıñ arfesinde vefat etti. Zampira apte, halqına ikmeti, vatanperverligi, quveti o qadar kerek olğan vaqıtta, can berdi.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Dekabrniñ 6-nda, Moskova mahkemesi, Yuqarı İqtisadiyat mektebiniñ talebesi Yegor Jukovnı qabaatlı tanıp, üç yıllıq şartlı cezağa maküm etti, bildire "Nastoyaşçeye Vremâ" saytı.
Mahkemecige köre, mabüsi Yegor Jukov ekstremist faaliyetine açıq davet ete edi.
Jukovğa eki yıl devamında saytlar idarecisi olıp çalışmağa ve buña oşağan işlernen oğraşmağa yasaq etildi. Evde tevqifli olmaq kibi sıñırlama tedbiri lâğı etildi.
Jukovğa qol tutmaq içün mahkeme yanına Yuqarı İqtisadiyat mektebiniñ prorektorı Valeriya Kasamara, rap yırcısı Oxymoron, "Novaya Gazeta"nıñ bas muarriri Dmitriy Muratov keldi.
Cinayet davası Jukov Youtubeğa yerleştirgen filmçikler içün açıldı. O, daa avgustnıñ başında iyülniñ 27-nde Moskva merkezinde kütleviy nizamsızlıqlarda iştirak etkeni içün yaqalanıldı.
Yegor Jukov öz qabaatını tanımadı. Prokuror Jukov içün 4 yıl apis cezasını istedi.


text:
"Säyäxätkä çıq!"
Yaponiyädä êçke turizmnı üsterü öçen qızıqsındıru paketı qabul itelde
Yaponiyada koronavirus kizüendä zarar kürgän cirle turizm bazarına can örergä telilär. Bu uñaydan “Säyäxätkä çıq” kampaniyäse başlandı.
Xökümät räise Abe Şinzo matbuğat cıyılışında beldergänçä, êçke turizmğa yärdäm - kizügä qarşı kürelgän iq’tisadi çara paketında urın ala. Ul ildä iq’tisadnı kütärü öçen dä, koronavirusnıñ taraluın kirtäläw maqsatınnan da kisätü adımnarı yasaluın iskärtte. Abe Yaponiyädä Kovid-19 oçraqlarınıñ artuğa taba baruın da äytep uzdı.
Başqala Tokio, yoqtıruçılar sanı kübäyü säbäple, turistlarnı qızıqsındıru programmasına kermi.
“Anti-infekśiyä çaraların tögäl tormışqa aşıraçaqbız häm xalqıbıznıñ sälamätlek şartlarınıñ naçarayuına kirtä quyaçaqbız,”-dide Abe Şinzo.
Parlamentta qabul itelgän finans paket 1,35 trillion iyen (12 milliard yarım dollar) külämendä. Ul 35%ı qunaqxanä häm transport taşlamaları, 15%ı satıp alu häm azıq-tölek kuponnarı – tulayım 50%qa qadär çığımnarnıñ tülänüen küzdä tota.


text:
Kramatorsk şeerine açılğan ateş neticesinde 7 şeer sakini ve 4 asker elâk oldı, dep ayttı Ukraina halq deputatı İrina Geraşçenko Ukraina Yuqarı Radasınıñ toplaşuvında, haber ete UNİAN.
«Yazıq ki, vatandaşlar arasında bugün 7 kişi elâk oldı ve 20 insan ağır yaralandı, olardan 9 – ğayet ağır alda, yaralanğanlar arasında 4 kişi – baladır», – dedi Geraşçenko.
Saat 16.00-ğa qadar yaralanğanlarnıñ sayısı 58 insannı teşkil etti, dep haber ete Donetsk vilâyeti devlet memuriyetiniñ saytı.
Vilâyet devlet memuriyeti qayd ete ki, yaralanğanlar şeerniñ hastahanelerine ketirildi, olarğa tibbiy yardım kösterile.
Baş ştab bildirdi ki, separatistler Kramatorsk şeeri ve onıñ civarına ateş açmaqtalar. Ateş BM-21 «Grad» sistemalarından açıla. İlk malümatlarğa köre, ateşte «Tornado» snarâdları da qullanıldı.
ATO ştabı bildire ki, «Tornado» Rusiye Silâlı quvetleriniñ silâsında mevcut.


text:
Noyabrniñ 6-nda Qırımnıñ hastahanelerinde Keriç politehnik oquv yurtuında olğan patlav ve atışuv neticesinde yaralanğan yedi insan qala. Bu aqta yarımadanıñ Rusiye Sağlıq nazirligi bildire.
«Beş gençniñ sağlıq vaziyetini ekimler orta ağır dep saya. Eki büyükniñ alı ise orta ağır ve yengil ağır», – dep aytıla haberde.
Oktâbrniñ 17-nde, çarşenbe künü, Keriç politehnik kollecinde patlav ve atışuv oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Oktâbrniñ 19-nda Keriçte ve Yedi Quyu rayonında ücüm qurbanlarınıñ cenazeleri qılındı. Vedalaşuv merasimine biñlernen insan keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Ankarağa II Bütündünya qırımtatar kongressi vekilleri kelmekte. Kongress avgust 1-de işke başlaycaq. Tedbirde 12 memleketten 500 vekilniñ iştiraki beklenile, şu cümleden Ukraina, Türkiye, Özbekistan, Poloniya, Frenkistan, Rusiye, AQŞ, Kanada. Vekillerniñ esas qısmı iyül 31 künü Kiyevden uçaq ile keldi.
Ankaradan Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, saat 15:30 eki kün devamında Bütündünya qırımtatar kongressi keçirilecek Bilkent musafirhanesine Ukraina eyyeti keldi. Olar Ankarağa Kiyevden uçaq vastası ile kelgenler.
Kelgen vekiller arasında – Kongressniñ şimdiki prezidenti, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, muavini Aslan Ömer Qırımlı, Meclis azaları: Eksender Bariyev, Gayyana Yüksel, Gülnara Bekirova, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Teftiş komissiyasınıñ reisi Ali Özenbaş, Meclis reisiniñ Türkiye boyunca keñeşçisi İsmet Yüksel, ATR mediaholdinginiñ başı Lenur İslâmov, qırımtatar cemaat teşkilâtlarınıñ temsilcileri, faaller, medeniyet erbapları, Qırım, ukrain matbuat vastalarınıñ jurnalistleri.
Aqşamğa yaqın Ankarağa qırımtatar halqınıñ yetekçisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi. Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ kelmesi beklenile.
Kongresske dünyanıñ 12 memleketinden 180 qırımtatar teşkilâtı arizalarını yolladı.
Kongresste iştirak etecek teşkilâtlar avgust 1-2 künleri Bilkent Hotel salonında toplanıp, Qırımnıñ qanunsız işğali ve qırımtatarlarnı yoq etüv havfı şaraitlerinde yapılacaq areketlerni muzakere etecekler.
Forumda Kongress prezidenti saylanılacaq. Al-azırda o – 2009 senesi Aqmescitte I Bütündünya qırımtatar kongressi vaqtında saylanılağan Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovdır.
İştirakçilerge berilgen kongress malümatında şunı qayd eteler ki, Sovet Birliginiñ dağıluvından soñ Vatanına qaytqan 350 biñ qırımtatarı bugün kene basqı ve yoq oluv havfına rastkeldi.
Rusiye yarımadanı işğal etkeninden soñ, 2014 senesi fevral 27 kününden ve bugüngece, 15 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur oldı. Bunıñ ile qırımtatar halqınıñ yetekçilerine Qırım kirişi yasaqlandı, qanuniy sürette saylanılağan ve bütün dünyada tamır halqlarınıñ öz-özüni idare etüv organlarınıñ nümünesi olğan Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Qırımtatar Milliy Meclisi işine devam etmek imkâniyetinden marum qaldılar.
İşbu vaziyetni nazarda tutıp, II Bütündünya qırımtatar kongressini Türkiye paytahtı – Ankarada keçirmek kibi qarar alındı. Ankarada qırımtatarlarnıñ eñ büyük diasporası yaşamaqta.
Rusiye akimiyeti Kongressniñ keçirilmesinde telüke kördi. Onı yasaq etip olamayıp, Qırımda Rusiye mahsus hızmetleri er kün qırımtatar faallerini «fevral 26» işi boyunca sorğuğa çağıralar. Olarğa yarımada tışına çıqmağa yasaq, şunıñ içün olar forum vekillerine video muracaatını yazdılar.


text:
Film
Kinofilmler, tag'ı filmler retinde bilgen, vizual kommunikatsiyanın' tu'ri ol jıljıytug'ın su'wretlerdi ja'ne dawıstı a'n'gimelerdi aytıw yamasa xabarlaw ushın qollanadı (adamlarg'a oqıg'ang'a ko'meklesedi). Du'nyanın' ha'r bo'leginde adamlar kinofilmler qaraydı oyın-sawaldın tu'ri retinde, shadlanıw alıwdın' jolı. Geybir adamlar ushın shadlanıw ku'liwdi bildire aladı, al basqalar ushın bul jılawdı bildire aladı, yamasa qorıg'ıwdı seziw.
Kinofilmlerdin' ko'bi jasaladı onda olar kinolarda yamasa kinofilm teatrlarında u'lken ekranlardın' u'stinde ko'rsetile aladı. Keyin kinofilmler kinofilm ekranlarının' u'stinde waqıt aralıg'ında ko'rsetiledi (bir neshe ha'ptelerden bir qatar aylarına jalg'asadı), kinofilmler aqılı televidenienin' yamasa sım televideniesinin' u'stinde ko'rsetiledi, ja'ne satqan yamasa jallag'an DVD disklerdin' yamasa videokasseta lentalarının' u'stinde, onda adamlar kinofilmlerdi u'yde qaray aladı. Siz kinofilmlerdi tag'ı ju'ktey yamasa jibere alasız. Keyin kinofilmler televidenie stantsiyasının' u'stinde ko'rsetiledi.
Kinofilm kamerası yamasa video kamerası su'wretlerdi ju'da' tez aladı, a'dette 25 su'wret (ramkalaar) ha'r sekund. Kinofilm proektorı, kompyuter, yamasa televidenie su'wretlerdi anaw shamada ko'rsetkende, bul zatlardın' jıyında su'wretlerdin' o'te jıljıw ko'rsetkeni sımbattı ko'rinedi. Dawıs sol waqıtta bolmasa jazıladı, yamasa keyin qosıladı. Kinofilmdegi dawıslar a'dette adamlardın' so'ylew dawıslarınan turadı (ol dialog dep ataladı), saz (ol "kinofilm naması" dep ataladı), ja'ne dawıs effektleri, kinofilmde bolıp atatug'ın ha'reketlerdin' dawısları (esiklerdin' ashılıwı yamasa mıltıqlardın' atıwı sonday sımbattı).
Stsenariyshi stsenariydi jazadı, ol kinofilmnin' a'n'gimesi so'zler menen aktyorlar aytadı. Onnan son' prodyuser adamlardı iske jallaydı kinofilmnin' u'stinde ja'ne barlıq aqshanı aladı aktyorlar ushın ja'ne u'skene to'lew kerek boladı. A'dette prodyuserler bul aqshanı aladı, bankten qarızg'a alıw arqalı yamasa investorlardı alıw arqalı aqshanı kinofilmge o'ndirisine qarızg'a beredi. Biraz prodyuserler kinofilm studiyası ushın jumıs isleydi; basqa prodyuserler g'a'rezsiz (olar kinofilm studiyası ushın jumıs islemeydi).
Aktyorlar ja'ne direktorlar stsenariylerdi ya aytıwdı ja'ne ya islewdi tabıp alıw ushın oqıydı. Aktyorlar stsenariyden so'zlerdi este qaldıradı olar kinofilmde aytadı, ja'ne ha'reketler oqıydı stsenariy olarg'a islegendi aytadı. Onnan son' direktor aktyorlarg'a ya isleytug'ının aytadı ja'ne kamerag'a tu'siriwshi olardın' qozg'alıs su'wretlerin qozg'alıs su'wret kamerası menen aladı.
Filmge tu'siriw pitken gezde, redaktor jıljıytug'ın su'wretlerdi birge tolıq a'n'gimeni aytıw jolda saladı ishinde jıyın waqıt sanında. Audio injenerler ja'ne dawıs injenerleri saz jazadı ja'ne qosıq salıwdı ja'ne bunı jıljıytug'ın su'wretlerge biriktiredi. Kinofilm islengende, kinofilmnin' ko'plegen ko'shirmeleri kinofilm labaratoriya arqalı jasaladı ja'ne kinofilm orawına qaray salınadı. Onnan son' kinofilm orawı kinolarg'a jiberiledi. Proektor dep atalatug'ın elektrikalıq mashina kinofilm arqalı jarıqtı ju'da' ashıq jarqıratadı, ja'ne qaran'g'ı bo'lmede otıratug'ın adamlar bunı u'lken ekrannın' u'stinde ko'redi. Janr kinofilmnin' tu'ri yamasa kinofilmnin' stili ushın so'z.


text:
İşğal etilgen Qırımda, Livadiyada keçirilgen Yalta konferentsiyasınıñ 70 yıllığı munasebeti ile «Büyük üçlükke» Zurab Tsereteliniñ 10 tonlıq abideni tikleycekler. Bunı Qırım akimiyetiniñ «baş nazir muavini» Larisa Opanasük bildirdi.
«Tsereteli Livadiya sarayına büyük bir eykel – Ruzvelt, Stalin, Çerçill eykelini bağışlaycaqtır. Bedava bağışlay. Onı yalıñız ketirip tiklemege kerek», – dedi o.
TASS haber etkeni kibi, Opanasük Yalta konferentsiyasınıñ 70 yıllığına azırlınılğan 10 tonlıq eykel aqqında aytqanını bildirdi. Abideniñ turacaq yeri şimdilik belgisizdir.
«Livadiya sarayınıñ bağçasında tikleycekmiz, yerini saylaymız», – dedi o.
Tsareteliniñ ğayesine binayen, işbu eyyeklni Livadiyada Yalta konferentsiyasınıñ 60 yıllığına tiklemek kerek ediler. Amma o vaqıt cemaatçılıq, «Stalin ukrainliler, qırımtatarlar ve diger halqlar içün terroristik cinaiy rejimini canlandırğan ve millionlarce insanlarnı yoq etken biri olğanını» bildirip, bu ğayege qarşı çıqtı.
Bundan soñra eykelni Volgogradda yerliştirmege isetegen ediler, amma vilâyet ve şeer akimiyeti añlaşıp olamadı, şunıñ içün eykel Tsereteli ustahanesinde qaldı.


text:
Resey Azov teñiziniñ jağasındağı Mariupol' port şaharın tügelge juıq baqılauğa alğanın aytıp jatır. Biraq, Mariupol'de äli qarsılıq körsetip, soñğına deyin soğısuğa bekingen ukrainalıq jauıngerler bar. «Azov batal'onı» dep atalğan bwl jauıngerler qosını qazır qaladağı «Azovstal'» metall qortu zauıtına bekingen, jauğa tize bükpeytinderin habarlauda.
Mariupol' port qalasın özine qaratu Reseydiñ qazirgi strategiyalıq bastı maqsatı. Sebebi, bwl qalanı öz baqılauına alu Ukrainanıñ şığısı men oñtüstik şığısına baqılau jürgizuge mol mümkindik jaratadı. Mariupol'di baqılauğa aldıq degen Reseydiñ mälimdemelerimen qatar Ukraina prem'er-ministri Denis Şmıgal' amerikalıq ABC arnasına swhbat berip: «Mariupol' qwlağan joq. Ol jerde bizdiñ qwraldı küşterimiz – jaungerlerimiz bar. Olar soñına deyin wrıs saladı, olar Mariupol'de», – dedi.
Ukraina SİM basşısı Kulebanıñ aytuınşa Resey Marupol'di jermen jeksen etudi şeşip otır. Al, Mariupol' qalasınıñ jergilikti bilik ökiliniñ BBC-ge bergen mälimetinde qala twrğındarı jürip-twruğa rwqsat alu üşin wzın kezekke twruı mümkin ekeni, olardıñ wyalı telefondarı tekserilui, tipti erkinen tıs Reseyge äketilui mümkin ekenin aytqan.
Türli aqparat közderindegi mälimetterge jäne Sybilline saraptamalıq kompaniyasınıñ derekterine süyene otırıp, qazir Mariupol'de Resey küşterine bağınbay soğısıp jatqan ukrainalıq sarbazdardıñ sanı 500-800 aynalasında deuge boladı. Atalğan kompaniyanıñ sarapşısı Jastin Kramp BBC tilişisine bergen jauabında, Mariupol'degi ukrainalıq jauıngerler äli de köpke şıday alatının aytadı, olar yadrolıq soqqığa qarsı bunkerden, türli jasırın joldardı paydalana otırıp uaqıttı wzartuğa mümkindigi bar.
Qazir sırtqı älem Mariupol'degi beybit twrğındardan köbirek alañdaydı. Sebebi, köpten beri qaladan auqımdı evokuaciya bolğan joq, Resey tarabı jaralılar men beybit twrğındardı evakuaciyalauğa däliz qaldırarın aytqanımen, praktikalıq twrğıda bwl iske asıp jatqan joq.


text:
Qırım ve Aqyarnıñ işğaline qarşı tirenüv kününde Sankt-Peterburgda faaller birkişilik piketlerge çıqtı.
Bu aqta öz Facebook saifesinde Sankt-Beterburgdan faal İlyas Eşref haber etti.
Onıñ sözlerine köre, piketler Nevskiy caddesinde olıp keçkenler. Aktsiya vaqtında polis hadimleri mania olmağanlar.
Fevralnıñ 26-nda Qırım MC ve Aqyarnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününde Ukraina TİN halqara toplulığını Rusiyege qarşı siyasiy ve sanktsiyalar tazyığını quvetleştirmege davet etti.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova feralnıñ 26-nda Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ işğaline qarşı tirenüv kününde, Qırımnıñ qaytarıluvı oğrunda küreş devm ete, dep qayd etti.
Amerikanıñ Devlet kâtibi Entoni Blinken, ABD Rusiyeni Qırımnıñ işğalini toqtatmağa çağırğanını bildirdi.
Fevralniñ 26-nda cemaatçılıqnıñ teşebbüsi ile «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» qayd etile. 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçken edi. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, hususan «Rus birligi» firqası çıqtı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina paytahtında qırımtatar tili ve medeniyetini ögrenmege imkân peyda oldı.
Bunı Ukraina prezidenti qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisiniñ matbuat hızmeti bildire.
Qırımtatar ve ukrain tilleriniñ ögrenüv programması Kiyev şeer devlet memuriyeti, «Aile evi» qoranta merkezi tarafından Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ yardımı ile meydanğa keldi.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, er cumaertesi künü, Kiyev şeer «Aile evi» qoranta merkezinde (Salütnaya soq, 11-A adresi boyunca) saat 12:00 qırımtatar tili, oyunları ve medeniyetiniñ diger çeşitleri boyunca dersler keçirilecektir.


text:
Birleşken Milletler Teşkilâtı Rusiye Federatsiyasını Qırımda faal köstergen Meclisni yasaq etmemege çağıra.
Bu aqta mart 3 künü, OON-nıñ monitoring vazifesini eda etken Fiona Freyzer Kiyev şeerinde ötkerilgen matbuat - konferentsiyasında bildirdi.
O qayd etkenine köre, yarımadada insanlarnıñ aq-uquqları bozulmasından raatsızdır.
«Bugünki künde Qırım Cumhuriyetinde insanlarnıñ aq-uquqları ile bağlı vaziyet soñ derece ağır qalmaqta. Demonstratsiyalarda iştirak etken qırımtatarlar taqipke oğray, umumen alğanda qırımtatarlar «terroristik teşkilâtlarınıñ» vekilleri olaraq apiske alınalar», - izaatlay Fiona Freyzerni «İnterfaks -Ukraina»
Mart 3 sabası Qırımda qırımtatar milliy Meclisniñ qapatılmasınen bağlı makemeniñ ilk oturışı keçti. Belli ki Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya mezkür teşkilâtnı yasaq etip, ekstrimistik teşkilâtı olaraq tanımaq işinde davacı olaraq çıqtı. Qırımtatarlarnıñ temsil organında böyle ariza özünde bir sıra uquqiy añlaşılmamazlıqlar taşığanı aqqında aytmaqtalar, böyle dava peyda oluvınıñ siyaset sebepleri bar ve maneviy ceetten olar bu yasaqqa endi azırlanalar.
Qırım uquq qoruyıcı gruppası halqara teşkilâtlarğa Qırımdaki Milliy Meclisniñ qapatılmasına izin bermemek arizası ile muracaatta bulundılar. Mezkür arizada uquq qoruyıcılar halqara teşkilâtlarnı qırımtatarlarğa ve Milliy Mecliske qarşı yapılğan siyaset sebebinden taqip etilmesine yol bermemek ve mümkün olğanı qadar buña tesir etmege çağıralar.
Avropa birligi qırımtatar milliy meclisniñ qapatılmasınen bağlı öz raatsızlıqnı endi bildirdi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımtatar liderleri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımadağa 5 yıl devamında kirmege yasaq ettiler.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Arnavutlıqnıñ Avropa ve çetel işleri naziriniñ muavini Agron Tare ile video konferentsiyasını kerçekleştirip, bu memleketniñ vekillerini «Qırım platforması» sammitine yañıdan davet etti.
Bu aqta Ukraina Tış işler nazirliginiñ saytında derc etilgen haberde aytıla.
Arnavutlıqnıñ Avropa ve çetel işleri naziriniñ muavini memleketi Ukraina suvereniteti ve topraq bütünligine qol tuta, dep tasdıqladı7
Onıñ qayd etkenine köre, Arnavutlıq Ukrainanıñ «Qırım platformasını» quruv teşebbüsine qol tuta.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım platforması» sammitine 30 memleketniñ vekilleri kelecek, dep ayttı.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar «Dom» telekanalınıñ yayınında Ukraina Tış işler nazirligi avgustnıñ 23-nde olacaq «Qırım platformasında» iştirak etecegini tasdıqlağan memleket sayısını aydınlatmağa daa planlaştırmay, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, bu qarar Rusiye tirengeni içün qabul etildi.
Latviya Seymi Qırımnı işğalden qurtaruv ve halqara seviyede tanılğan sıñırlarda topraq bütünligini ğayrıdan tiklev ğayretlerinde Ukrainağa qol tutmaq içün «Qırım platforması» deputatlar gruppasını qurdı.


text:
Kiiz üy sahara mädenietiniñ, säulet öneriniñ biik şıñı, köşpelilerdiñ bas-panası. Nesipbek Aytwlı qazaqşa söyletken, Qıtay aqını Bo-Czyuy-i :
Kiizine jüni ketken mıñ qoydıñ,
Şañırağı qayıñınan küngeydiñ.
Äri berik, äri ıñğaylı, äri äsem,
Dey almaymın ağaşına min qoydım,- dep qazaqtıñ kiiz üyin tamsana jırlağan eken. Biz bwl öleñ joldarınan aqtılı qoydıñ jüninen jasalğan qazaq kiiz üyiniñ erekşe köz tartatının añğaramız. Al osı kiiz üydiñ eñ joğarğı böligi, pişini kümbez tärizdi, uıqtardıñ basın biriktirip twratın, üyge kün säulesin tüsirip, jarıq sıylap äri üydiñ ortasına jağılğan ottıñ tütinin sırtqa şığarıp twratın kiiz üydiñ negizgi süyekteriniñ biri, qazaq üşin erekşe qasietti şañıraq turalı ne bilemiz? Jäne ol qalay jasaladı? Endigi äñgime osı turalı bolmaq.
Qazaq halqı şañıraq degen sözge köptegen wğımdardı sidırğan. Ertede qazaqtar bir auıldıñ, äulettiñ, rudıñ jan sanın şañıraq arqılı anıqtağan. Bwl jerde bir otbasındağı barlıq jannıñ sanı bir şañıraq astında bolğan. Özimizge belgili «Şañıraq salığı» degen salıq türide bolğan. Al qazaq atanıñ mwrageri retinde, üydiñ ornın kenje wlına bastırıp, ol otırğan üydi «Qara şañıraq», «Ülken üy» dep erekşe qwrmetpen qarağan. Aqiıq aqın Mwqağali Maqataev «Rayımbek, Rayımbek» dastanında:
Qara taudıñ basınan köş keledi,
Qara jorğa şayqalıp köşke eredi.
Qara kündi jamılıp qara qazaq,
Qara tündi basınan keşken edi.
Qara qayğı körsetpey eş'eñeni,
Qara jauı qanatın kesken edi.
Şılğau bolıp qızdardıñ kesteleri,
Talay qara şañıraq öşken edi,- dep küñirene jırlaydı. «Talay qara şañıraq öşken edi» degen öleñ joldarınan biz, «qan keşu, qasap zamaındağı» joñğar şapqınşılarınan talay auıldıñ, talay adamdardıñ jer qwşqanın bilemiz. Şañıraqtıñ erekşe qasietke jäne mağınağa ie ekenin bügingi küni Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik rämizderinen de köruge boladı. QR eñbek siñirgen suretşisi, QR memlekettik sıylığınıñ iegeri Uälihanov Şot-Aman Idırıswlı men säuletşi Mälibekov Jandarbek Eltañbamızğa kiiz üydiñ Şañırağın beynelegen. Onda Şañıraq: Älemniñ twtastığın, oşaqtıñ amandığın, bildiredi, bükil qazaq eli üşin tirşiliktiñ, şeksiz ömirdiñ nışanı,- delingen. Bwl sipattama joğarıdğı Mwqağali Maqataevtiñ öleñ jolarımen säykes kelip twr.
Negizinen şañıraq şañ jäne qaraq degen tübir sözderden birikken tuındı söz. Türik sözderi boyınşa şañ tübiri «Tañ şapağın» al «Qaraq» tübiri «Köz, qaraşıq» degen wğımdı bildiredi. Sözimizdi akademiik Äbduäli Qaydardıñ sözimen däleldesek, zerteuşi ğalım : şañıraq söziniñ tübiri «Şañ» sözi dep, sözbe-söz mağınası «Jarıqqa qarau» degen wğım beredi. Osı arqılı tañerteñ tüñilik aşılğanda üy işindegiler Şañıraq arqılı eñ birinşi jarıq dünieniñ nwrı şaşılğan kün säulesin köruine baylanıstı, «tañdı köru nemese tañ şapağına qarau» mağınasındağı eki sözdiñ biriguinen şañraq sözi jasaladı,-deydi.
Kiiz üydiñ negizgi süyegi sanalatın şañıraqtıñ da özindik jasalatın barıstarı bar. Qazaqta «Orman aralağan üyşi boladı, el aralağan sınşı boladı» degen maqal tekke aytılmağan. Ädette kiiz üydiñ süyegin jasaytın şeberdi üyşi dep ataydı. Al osı üyşiler kiiz üydiñ süyegine layıqtap, tüzuligin, mıqtılığın, wzın-qısqalığın, juan-jiñişkeligin közderimen körip jürip kesip aladı. Köp jağdayda üyşiler jaramdı degen ağaştardı, mamır, mausım, şilde aylarında kesip alıp, sırtqı qara qabığın arşıp köleñkede keptiredi. Köleñkede keptiru sebebi ağaş jarılıp nemese sızat tüspeu üşin bolsa kerek. Qwrğap qañsımauı üşin suıq su bürkip otıratın bolğan. Al keybir üyşilerdiñ siırdıñ jas tezegimen sılap tastaytın kezderi de kezdesip jatadı. Köp jağdayda kerege, uıqtardıñ köleñkede keptirilu mezgili 40-50 kün bolsa, al şañıraq ağaşınıñ keptirilu mezgili 60-70 kün aynalasında. Endigi jerde keptirilgen ağaştı paydalanatın keregine qaray yuge, bwrauğa tura keledi. Ol üşin kepken ağaş sınıp ketpeu kerek ekenin bastı közde wstaladı. Ağaştı qalay ise, solay ikemge kelui üşin morğa salıp balqıtadı. Al mor degenimiz Wzınnan qazılğan şwñqırğa qoydıñ qiın salıp twtadı da üsitne dımqıl köñ tögip bıqsıtıp jaqqan ıstıq qorda. Keyde qolamta dep ataydı. Osı mordağı qi lapıldap janıp ketpes üşin üstiñgi qabatına jılqınıñ jas tezegin wntaqtap salıp, ottıñ lapıldap janıp ketpeuiniñ aldın aladı. Morda ağaş äbden balqığannan keyin tezge salıp tüzeydi. Tez turalı zerteuşi Järdem Keykin «Qazaqtıñ atauları men baylamdarı» degen kitabında: jerge mıqtap ornatılğan üş ayaqtı, ortası kertilip oyılğan auır, qattı, juan arqalıq, baqauız ağaş. Qazaqtıñ «Tez basında qisıq ağaş jatpaydı» mäteliniñ tüp törkini osı procesten şıqsa kerek,-dep anıqtama beredi. Morda jaqsı balqıp, tezde dwrıs iilmegen ağaş, uaqıt öte kele öziniñ tabihi bolmısına tartıp, üydiñ ädemiligine nwqsan keltiredi. Sondıqtanda üyşiler kiiz üydiñ süyegin jasarda morlau men tezge saluğa erekşe män beredi. Köp jağdayda şañıraqtı qayıñ ağaşınan jasaydı. Öytkeni qayıñ ağaşı äri mıqtı, äri körer közge öte sındarlı körinedi de bwtaqsız keledi.
Üyşiler eñ aldımen şañıraqtıñ Toğının jasaydı. Toğın dep şañıraqtıñ döñgelek şeñberin aytadı. Eki nemese tört ağaştı iip qosıp, bir şeñber jasaydı. Toğın jasalıp bolğan soñ tüñilikti köterip twratın, balausa tal ağaşınan Küldireuiş qoyadı. Küldireuiştiñ sanı är türlı, 3-6-9-ğa deyin boladı. Şañıraqtıñ ülken-kişiligine qaray küldireuiş sanı artıp nemese kemip otıradı. Al osı küldireuişter jiırılıp nemese ıdrap ketpeu üşin Kepildik ağaş ornatadı. Üydiñ işinen qarağanda şañıraq ädemi körinui üşin kertip türli örnekter saladı. Eñ soñında şañıraqtıñ sırt jaq keneresinen işine qaray joğarı şapşıta köz ornatadı. Bwl közderge uıqtıñ qalamı (wşı) swğıladı. Köz döñgelek nemese tört qırlı bolıp oyıladı. Toğının jasalıp, küldireuişi qoyılıp, kepildigi ornatılıp, közi oyılğan soñ şañıraqtı, körer közdiñ jauın alu üşin boyaydı. Köp jağdayda qazaqtar üydiñ ärbir materiyalın qızılmen boyağan. Osılayşa qazaqtıñ kiiz üyiniñ şañırağı dayın boladı.
Quanäli Almasbekwlı


text:
Avgust 24-de Donetsk civarında yaqalanğan «Krımskiy telegraf» jurnalistleri Yevgeniya Korolöva ve Maksim Vasilenko Qırımğa qaytalar, – dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Neşirniñ baş muarriri bildirdi ki, al-azırda jurnalistler Zaporojye yanında bulunalar, tren biletlerini satın alacaq olalar.
Salı künü Yevgeniya Korolöva tatasınen bağlanıp, aqşam onı azat eteceklerini bildirdi.
Avgustnıñ 24-de «Krımskiy telegraf» gazetasınıñ mühbiri neşirniñ eki hadimi – mühbir Yevgeniya Korolöva ve fotoressam Maksim Vasilenkonıñ Donetsk civarındaki arbiy areketler yerinde ğayıp oluvı aqqında bildirdi.
Gazeta saytındaki malümatqa köre, jurnalistlerni «Pravıy sektor» ukrain birleşmesiniñ vekilleri yaqaladılar. Lâkin «Pravıy sektor» matbuat kâtibi Ukraina şarqında teşkilât tarafından nezaret etilgen kiriş noqtalarında bir de bir yaqalanğan jurnalist, şu cümleden Qırımdan olmağanını bildirdi.


text:
"Aqınnıń asıl murası" atamasında Qazaq shayırı, ádebiyattanıwshı, pedagog Tólegen Aybergenov tuwılǵanlıǵınıń 85 jıllıǵı
- By ApMaH --
- Sunday, 04 Sep, 2022
#DAǴAZA
Qaraqalpaqstan Respublikası Málimleme kitapxana orayında 5-9-sentyabr kúnleri "Kitap oqıw" hápteligi ótkeriledi.
Háptelik sheńberinde 6-sentyabr kúni "Aqınnıń asıl murası" atamasında Qazaq shayırı, ádebiyattanıwshı, pedagog Tólegen Aybergenov tuwılǵanlıǵınıń 85 jıllıǵına baǵıshlanıp eslew keshesi bolıp ótedi.
Mánzil: QMU Málimleme resurs orayı
Saat: 11:00


text:
Tünevin Qırımda daa yedi yañı koronavirus adisesi tasdıqlandı, bunı rusiyeli Qırım başı Sergey Aksönov bildirdi.
"Adiselerniñ episi epidemiologiya tetqiqatı ve laboratoriya skriningi neticelerinden belli oldı. Hastalar hastahanege qoyuldı, alâqa daireleri belgilendi", - denile beyanatta.
Daa evel Aqmescitte koronavirus hastası vefat etkeni bildirildi.
Akimiyetniñ malümatına köre, şimdilik Qırımda 638 yañı koronavirus adisesi qayd etildi. Olardan 36-sı çetelden, 94-ü qomşu Rusiyeden ketirildi, 480 adise tibbiy yardımğa muracaat etilgende ve 28-i - laboratoriya skriningi yapılğanda belli oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Srebreniśanıñ 35 qorbanı bügen kümelä
İkençe Bötendön’ya suğışınnan soñ Awrupada bulğan iñ zur keşelek faciğase, kimendä 8 meñ 372 bosniyäleneñ ğomeren özgän Srebreniśa genośidınıñ tağın 35 qorbanı bügen cirlänäçäk
İkençe Bötendön’ya suğışınnan soñ Awrupada bulğan iñ zur keşelek faciğase, kimendä 8 meñ 372 bosniyäleneñ ğomeren özgän Srebreniśa genośidınıñ tağın 35 qorbanı bügen cirlänäçäk. Çarada Törkiyä Ğadälät ministrı Abdülxämit Gül dä qatnaşa.
Här yıl 11nçe iyül’dä kümäk qaberleklärdä tabılğan cäsädlärne, şäxesläre açıqlanğannan soñ, Potoçari memorial’ ziratına kiterep kümälär. Srebreniśa 1995nçe yılnıñ näq’ bu könendä Ratko Mladiç qomandalığındağı serb ğaskärläre tarafınnan basıp alındı. Şunnan soñ ğamälgä aşırılğan küpläp üterüdä ğomere özelüçelärneñ cäsädlären yıllar ütkännän soñ kümäk qaberleklärdän êzläp tabalar.
Bügen kümeläçäk 35 qorbannıñ iñ yäşe üterelgändä - 16, iñ qartı - 71 yäşendä bulğan. Alarnıñ ğailälären awır könnärendä yalğız qaldırırğa telämägän meñnärçä keşe irtänge säğat’lärdän ük Potoçaridağı qaberlekkä ağıla başladı. “Tınıçlıq yöreşe”ndä qatnaşqan yaqınça 6 meñ keşe dä cirläwdä qatnaşa.
Bügenge çaradan soñ memorial’ qaberlektä kümelgännärneñ sanı 6 meñ 610 bulaçaq.
Bäyläneşle xäbärlär
Qıtay Ayda baza tözergä niyätli
Atom-töş ênergiyäse belän êşläwçe bazanıñ tözeleşen 2028nçe yılğa qadär tögällärgä planlaştıralar
İranda media xezmätkäre qulğa alınğan
İran üzäge Londonda urnaşqan oppoziśiyäçel media organı "Iran International" televideniyese öçen êşläwe alğa sörelgän ber keşeneñ qulğa alınuın belderde


text:
Ukrayına prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukrayına Rusiye ile dialog qurmağa azır, amma Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti deñişmeli, dep ayttı. Bu aqta o, Ukrayına milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ toplaşuv neticelerine köre bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Ukrayına muzakere ğayretlerine köre lider edi ve lider olıp qalacaq, çünki rusiyege daima teñ, açıq, lâyıq ve adaletli şartlarda añlaşmağa teklif etken edi.
«Bu Rusiye prezidentinen buña imkân yoq, bes-belli. O, itibar ve aqiqat ne olğanını bilmey. Şunıñ içün Rusiye ile dialog qurmağa azırmız, amma Rusiye prezidenti deñişmeli», – dep ayttı Ukrayına prezidenti.
Zelenskıy Ukrayına «quvetleşüv ve işğalcilerni quvuv yolunı» saylay, dep qayd etti. «Biz bu yoldan keçecekmiz», – dep qayd etti Ukrayına prezidenti.
Sentâbrniñ 30-nda Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye ordusı zapt etken Donetsk, Herson, Lugansk ve Zaporijjâ vilâyetleri Rusiyege qoşulacaq, dep ilân etti.
Ukrayına prezidenti Volodımır Zelenskıy tezleştirilgen protsedurağa köre NATOğa kirüv arizasını bere, dep ilân etti.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Cuma künü, iyül 17-de, Qırım ve Aqyarda tatil ilân etildi, musulmanlar Oraza bayramını qayd eteler.
Bu kün saba saat 6-da Aqmescitniñ zenaat birlikleri medeniyet sarayında bayram namazı qılındı, paytahtta Cuma cami alâ daa yoq. Bayram namazına Qırım müftisi acı Emirali Ablayev de qoşuldı.
Malüm olğanı kibi, Kiyevniñ İslâm medeniyet merkezinde iyül 17-de ukrain paytahtınıñ musulmanları Ramazan bayramını qayd etecekler.
Oraza bayram – Ramazan ayınıñ orazası bitkenini ifadelegen islâm taqviminiñ eki büyük bayramından biridir
2014 senesi Qırımnıñ Rusiye akimiyeti «Qırım Cumhuriyetinde bayram ve hatıra künleri, zenaat bayramları ve müim künler aqqında» qanun leyhasını qabul etken edi.
Vesiqada Pasha, Troitsa, Oraza bayramı, Qurban bayramı din bayramları olaraq qayd etile.
Oraza bayram – Ramazan ayınıñ orazası bitkenini ifadelegen islâm taqviminiñ eki büyük bayramından biridir. Bu sene bayram iyül 17-ge rastkeldi, bayramnı üç kün boyunca qayd eteler.


text:
Bağlantılar
Daima internette dolaşamız. Kerçekten güzel bir sayt tapqanda siziñ içün olarnı mında toplaymız. Eger bu cedvelde olmağan bir Qırımtatar saytını bilseñiz de, mıtlaq bizge haber beriñiz.
Medeniyet
crh.wikipedia.org- Qırımtatar vikipediyası qirimmuftiyat.org.ua- Qırım Musulmanları Diniy İdaresi qmusic.at.ua- Qırımtatar muzıkası sattarov.net- Qırımtatar muzıkası kitaphane.crimea.ua- Gasprinskiy adında Qırımtatar Cumhuriyet kitaphanesi qirimlar.com- "Asabalıq" Qırımtatar medeniy tarihiy saytı qirim.com.ua- "Qırım" ansambli museum.qirim.org- "Aile degerlikleri" virtual müzeyi shamilalyadin.com- Şamil Alâdinniñ saytı hansaray.org.ua- Hansaraynıñ resmiy saytı odun-bazar.com- Kezlevdeki "Odun Bazar Qapısı" merkezi crimeancraft.com- Qırımtatarlarnıñ dekorativ-ameliy sanatı aynenni.qirim.org- Aynenniler magic.qirim.org- Qırım nağışı women.qirim.org- Qırımda qadın teşebbüsleri usta.rcf.crimea.ua- Bağçasaraydaki halq el sanatları tükânı qirimtatartili.blogspot.com- Qırımtatar tilinen bağlı blog beeber.okis.ru- Qırımtatar yemekleri rustemek.ucoz.ru- Qırımtatar ve Şarq yemekleri aqqındaki Rustem İbadlayevniñ saytı ismailgaspirali.org- İsmail Gasprinskiy hatırasına bağışlanğan sayt qirim.net- Qırımtatar haber-medeniy sayt zverozub.com- Qırımda turizm ve ülkeşınaslıq
Kütleviy haber vastaları
crimeantatars.org- ATR telekanalı ve Meydan radiosı meydan.fm- Meydan radiosı avdet.org- Avdet gazetası poluostrov.com.ua- Poluostrov gazetası qha.com.ua- Qırım Haber Agentligi (QHA)
Diaspora
vatankirim.net- Türkiyedeki Qırımtatar diasporası kirimdernegi.org.tr - Türkiyedeki Qırımtatarlar Medeniyet ve Yardımlaşuv Dernegi kirimturkleriistanbul.com- İstanbul Qırımtatar cemiyeti kirimder.com- Etimesgut Qırımtatar cemiyeti kirimkoyu.blogspot.com- Qırım köyü, Yozğat, Türkiye tatar.ro- Romaniyadaki Qırımtatar diasporası tatar-tatarman.blogspot.com- Romaniyadaki Qırımtatar diasporası tatarworld.com- Kanadadaki Qırımtatar diasporası tatarlar.de- Almaniyadaki Qırımtatar diasporası qirim.kiev.ua- Kiyev Qırımtatar cemiyeti fikirdebirlik.org- Fikirde Birlik mecmuası emelvakfi.org- Emel Vaqfı blog.kelecek.org- Kelecek cemiyeti kelecek-ankara.blogspot.com- Kelecek cemiyetiniñ Ankara bölügi kelecek-istanbul.blogspot.com- Kelecek cemiyetiniñ İstanbul bölügi kelecek-dobruca.blogspot.com- Kelecek cemiyetiniñ Dobruca bölügi
Cemaat teşkilâtları
bizimqirim.org- Bizim Qırım milli-firka.org- Milliy Fırqa
Diger
tatar.net- Bağlantılar cıyıntığı cidct.org.ua- Qırımtatarlarnıñ malümat ve vesiqalar merkezi facia.qirimlar.com- Qırımtatar milliy areketi aqqındaki sayt kezlev.wordpress.com- Kezlev Qırımtatarları skm-ua.org- Qırım Yaşları Cemiyeti surgun.org- 1944 s. Qırımtatar sürgünligi turkolog.narod.ru- Kitap tükânı, Qırımtatarlar aqqında maqaleler kirimtatar.com- Qırım ve Qırımtatarlar, Gülnara Bekirovanıñ saytı iccrimea.org- Qırım içün Halqlara Komiteti tilde-birlik.sourceforge.net- Tilde Birlik yazılım leyhası amethan.qirim.org- Amet-han Sultan hatırasına sayt qirim.org- Qırımtatarlar içün bedava hosting haiworonski.info- Tarihçı ve yazıcı Oleksa Gayvoronskiyniñ şahsiy saytı


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile körüşmek içün Rusiye ükümetiniñ ve Devlet Dumasınıñ deputatları Qırımğa keleler, dep yaza Vedomosti neşiri.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve baş naziri Dmitriy Mededevniñ parlament ile körüşüvleri avgust 14 künü Yalta civarında «Mriya» Sberbank şifahanesinde olmaq kerek, dep yaza neşir.
Başta firqa deputatları ve prezidentniñ özü çıqışta bulunacaq, soñra deputatlar Putinge er bir firqadan beşer sual berecek, dep añlattı gazetağa «Spravedlivaya Rossiya» firqa reisiniñ birinci muavini Mihail Yemelyanov.
Ükümetten bu körüşüvde içtimaiy bölükni idare etken Olga Golodets, Qırım içün mesülietli olğan Dmitriy Kozak baş nazir muavinlerniñ olması beklenile, dep bildire baş nazir muavini Arkadiy Dvorkoviçniñ matbuat kâtibi Aliya Samigullina.
Çıqışlarnıñ 99% Qırımğa ve bugünki siyasiy vaziyetke bağlı olacaq, buña deputatlarnıñ sualleri de bağışlanacaq, dep tahmin ete TSK KPRF kâtibi Vadim Solovyev.
«Yedinaya Rossiya» firqa reisiniñ birinci muavini Nikolay Bulayev siyasiy küçler Qırımda avgust 11 künü toplanacağını bildirdi, aynı şu künü programmanıñ muzakeresi boyunca toplaşuv keçirilecek.
Onıñ sözlerine köre, avgust 12-13 künleri deputatlar sakinler ve ihtisasiy taqımlarnıñ vekilleri ile körüşecekler.
«Yedinaya Rossiya» yuqarı şurasınıñ azası, siyasetşınas Dmitriy Orlov Rusiye prezidenti ile körüşüv Federal toplaşuvğa bildirüv kibi olacağını tüşüne: «Putinden müim lafnı ve tış siyasiy vaziyet boyunca qanuniy tedbirlerni bekleyler. Bu çıqış mıtlaqa körümli olur, körüşüvniñ Qırımda keçirilmesi regionnıñ Rusiye terkibine kirgenini tasdiqlar», dep yaza neşir.
Evel qayd etilgeni kibi, saylav künü arfesinde Rusiye Devlet Duması firqalarınıñ deputatları işğal etilgen Qırım ve Aqyarda iş tatillerini keçireler.
Devlet Duma spiker muavini, «Yedinaya Rossiya» Baş Şurasınıñ kâtibi Sergey Neverov avgust 12-13 künleri firqa deputatları Qırım sakinleri ile 200 körüşüv keçirecegini bildire edi.


text:
Pontiy Pilat
Pontiy Pilat (latinça Pontius Pilatus; bor. yunança Πovtίoς Πιλάtoς) — 23-36 yıllrda Rim imperiäseneñ İudeya prefektı, Rimnıñ yuğarı qatlawı caydaq (ekvit) wäkile.
Tatsit buyınça Pontiy Pilat - İudeya prokuratorı, İosif Flaviy buyınça Pilat - İudeya xakime (iegemon).
1961 yılda Kesariädä tabılğan yazma buyınça Pontiy Pilat İudeya prefektı bulğan.
Törle Pilat[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Xristian töp kitabı İncil buyınça yähüdi berençe ruxani Kayafa Ğäysä Mäsixne ülem cäzasın raslasın öçen İudeya prefektı Pontiy Pilat xökemenä cibärgän.
Pilat xökeme[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Xökem waqıtında Pontiy Pilat öç tapqır Ğäysä Mäsixne ülem cäzasın raslawdan baş tartqan. Läkin cıyılğan yähüd xalqı "anı täregä qadaqlap üter!" dip qıçqırğan.
Pilat qan qoyuda üz ğäyepsezlegen kürsätü öçen borınğı yähüd ğädäten qullanğan: xalıq aldında qulların suda yuğan häm Ğäysä Mäsixne "xalıq xökemenä" tapşırğan. Şunnan "qullar yuu" ğibäräse çıqqan.
Ğäysä Mäsixne täredä qadaqlap üterüdän soñ samarilelär Rim imperatorına şiqäyät yazğannnar. Näticädä 36 yılda Süriädäge Rim legatı Vitelliy Pontiy Pilatnı wazifasınnan alğan häm Rimğa cibärgän. Pilatnıñ aldağı yazmışı bilgesez.
Yähüdi çığanaqlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Küp kenä raslanmağan riwäyätlär buyınça soñraq Pontiy Pilat üz-üzenä qul salğandır, läkin bu fakt bik şikle.
Yähüd tarixçıları Pontiy Pilatnı bik yaratmağannar, anı ayawsız, märxämätsez, satlıq üzsüzle xakim dip taswirlağan.
Yähüd fälsäfäçese Filon Aleksandiädän Pontiy Pilat yähüdi baş kütärülärne ayawsız itep bastırğanın yazğan, şulay uq yähüd patşası Agrippa I Kaligulağa cibärgän xatta Pilatnıñ märxämätsezlegenä zarlanğan. Läkin älege çığanaqlarnıñ namuslığı da bik şikle.
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- BиkиҗыeHTыkTa [[Commons:Category: Pontius Pilate BиkиҗыeHTыkTa|Pontiy Pilat]] TeMacыHa Meдиaфaйллap бap
- ИHҗил
- Cyд Haд ИиcycoM XpиcToM: бorocлoBckий и юpидичeckий Bзrляд
- MoHeTы ПoHTия ПилaTa


text:
Qırım sakinlerini teleyayınlarnıñ yayınlanmasında ola bilecek teneffüsler aqqında tenbiyeleyler. Aqyar ükümetiniñ saytında derc etilgen malümatqa binaen, RTRS «Qırım Cumhuriyetiniñ RTPTs» filialınıñ antenna-maçta inşaatlarında işlerniñ keçirilmesi planlaştırıla. Aqyarda bu işler mart 24-ten aprel 3-ke qadar yerli saatke köre saat 09.00 saat 17.00 qadar keçirilecektir, künde altı saatke qadar.
Keriçte işlerniñ keçirilmesi aprel 6-da 10-ğa qadar aynı saatke planlaştırıla, Aluştada – mart 30-dan aprel 3-ke qadar, künde üç saatke qadar, Kefede – mart 24-ten 31-ge qadar saat 09.00 saat 16.00 qadar, künde altı saatke qadar, Canköy, Or Qarı, Aqmeçit, Nikitada – mart 24-ten 27-ge qadar ve mart 30-dan aprel 3-ke qadar er bir obyektten birer kün, künde üç saatke qaar.
İşler keçirilgende teleradioyayınlarnıñ yayınlanmasında tehnikiy teneffüsler olacaqtır.


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti koronavirus yuqunçınıñ tarqaluv telükesi sebebinden kirsetilgen sıñırlavlarğa baqmadan, çalışa bilecek müessise cedvelini kenişletti. Bu aqta Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ buyruğında aytıla.
«Çoq qatlı evlerni qurğan, hususan tış hızmetçi ve (ya da) sub tış hızmetçisiniñ añlaşmaları esasında çalışqan teşkilâtlar, internet-tükânlarınıñ sımarış berüv noqtaları, tükânlarğa ve diger ticaret infrastruktura obyektlerine hızmet köstergen teşkilâtlarnıñ faaliyetine iş vaqtı rejiminde çalışmağa izin berile», – dep aytıla vesiqada.
Buyruqqa köre, notarius, kiçik ve orta iş subyektlerine qol tutuv infrastrukturasını tertiplegen teşkilâtlar, ealiniñ meşğullik merkezi sıñırlavlarğa oğramaycaq.
Daa evel Qırımda koronavirus yuqunçınıñ tarqaluv telükesi sebebinden vatandaşlarnıñ özüni tecrit etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar uzatıldı.
Aprelniñ 5-nde saba işğal edilgen Qırımda 2974 insan tibbiy közetüv altında, 2886-sı dinamik közetüvde qala. 66 insan hastahanede, 22 insan observatorda buluna. Qırımda 20 koronavirus yuqunçı hastası qayd etildi, 6 tüzelgen hasta hastahaneden çıkarıldı. Aqyarda 5 kişi koronavirusqa oğradı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye faalleri rusiyelilerge Qırım işğali kününi hatırlatmaq içün qırımtatarlarğa qoltutuv bir kişilik aktsiyalarını keçirdi.
Yazuvlı şiarlar, rey berüv qutusı, Ukraina ve qırımtatar bayraqları olğan aktsiyalar martnıñ 18-nde Moskva ve Sankt-Peterburgda ötkerildi. Bir qaç iştirakçisi tutuldı.
Faaller Rusiyeniñ paytahtında «I am Crimean Tatar» yazuvlı şiarını kösterdi.
«Bu yazuvlı şiar qırımtatarlarnı qorçalamaq içün keçirgen birinci aktsiyalarımızdan, işğal başlağanında berli qaldı, Qırımda Rusiyeni istemegen vatandaşlar – tamır halq – taqip etilgenini añladıq. Stalin ananeleriniñ mında devam etecegi belli olğan edi. 2014 senesi Solovetskiy taşına bir qaç kere çıqıp, bizni de qırımtatarı sayıñız, dep talap etken edik. 2014 senesi baarde Qırımda başlağan repressiya ve cinayetlerni toqtatmağa talap etemiz», – dep tarif etti Qırım.Aqiqatqa Moskvadaki aktsiyanıñ iştirakçisi Vera Lavreşina.
Aktsiya iştirakçileri qırımlı siyasiy mabüslerniñ taqdirleri aqqında yazuvlı şiarlarnıñ metinlerinen de hatırlattı.
Sankt-Peterburgdaki Nevskiy caddesinde faaller «Qırım siziñmi?» sualinen rey berüv oyunını keçirdi.
«Rey berüv neticeleri: «ebet» – 103 rey; «yoq» – 96. Eki bülleten bozuldı. Tesadufen keçkenlerniñ bergen cevapları bile «Qırımnıñ fikir birligi» aqqında laf da olmağanını köstere. Cemiyet aman-aman ekige bölündi, Qırımnıñ olarğa ait olğanını tüşüngenler biraz ziyade», – dep tarif etti «sorav» neticeleri aqqında rusiyeli faali Vladimir Şipitsın.
Azatlıq Radiosınıñ bildirgenine köre, aktsiya iştirakçisi Asan Mumci soqaqta oyun rey berüv qutusını qoyğanı içün tutıp alındı. Faal topraq damartısınıñ izinsiz alğanında qabaatlandı.
Sankt-Peterburg ve Moskvada yaşağan Rusiye faalleri «Strategiya-18» müddetsiz aktsiyasına birleşken edi. Bu ad 1944 senesi mayısnıñ 18-nde olğan qırımtatar sürgünliginiñ künü ile bağlıdır. Er aynıñ 18-nde faaller soqaqlarğa çıqıp, işğal etilgen Qırım vaziyetini, insan aqları bozulğanını tarif eteler.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, tahminen 60 Ukraina vatandaşı Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum etildi. Ukraina Tış işler nazirligi, Rusiyege 300 kerege yaqın narazılıq bildirip, anda olğan ukrainalılarnı azat etmesini talap etken edi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Romada İtaliya deputatları palatasınıñ reisi Laura Boldrini ile korüşip, Rusiye nezareti altında olğan Qırımda insan aqları ile bağlı vaziyetni muzakere etti.
Bu aqta Ukraina prezidenti memuriyetiniñ matbuat hızmetiniñ beyanatında aytıla.
«Taraflar bunıñ ile Qırımda insan aqları ile bağlı vaziyetniñ bozuluvını ve halqara uquq qoruyıcı institutları temsilcileriniñ vaqtınca işğal etilgen yarımada toprağına irişim imkâniyetini muzakere ettiler», – denile beyanatta.
Malümatqa köre, İtaliya parlamenti de Rusiye Federatsiyasına nisbeten sanktsiyalarnıñ uzattırılmasına qol tuta.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Qırım diasporası» cemaat teşkilâtı Kiyevde memleket içinde köçip kelgenler içün yardım merkezini açtı. Teşkilâtçılar köçip kelgenlerniñ toplaşmaq, qonuşmaq, tecribenen paylaşmaq, trening, ustazlar dersleri ve diger tasil tedbirlerini keçirmek imkânları olsun dep, «umumiy yerni» (co-working) meydanğa ketirmege tırışalar, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bizler devlet yardımını beklemekten yoruldıq ve bu merkezni özümiz açtıq. Bu gumanitar ştab olmaycaq, bu köçip kelgen iş adamları, ana-babalar ve köçip kelgen balalar içün yardım olacaq», – dep ayttı «Qırım diasporasınıñ» idare reisi Anatoliy Zasoba Qırım.Aqiqatqa.
Merkezde iş yerleri donatılmaqta.
Mında çeşit tedbirler keçirilecek, bütün ilânlarnı «Qırım diasporasınıñ» internet saifelerinde yerleştirecekler.
co-working – iş şekli, onıñ iştirakçileri serbest ve mustaqil olıp, bu yerni faaliyetleri içün qullanalar. Aynı vaqıtta mında bir iş üzerinde bir qaç adam çalışa bile.
2014 senesi mart ayında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ bir çoq adam yarımadadan qıtaiy Ukrainağa köçip keldi. Ukraina fevqulâde vaziyetler devlet hızmetiniñ malümatına köre, 2015 senesi aprel 10-ğa qadar Qırım ve Aqyarnı 20 biñ 480 kişi terk etti.


text:
Aprel 15 künü yaqalanğan Ali Asanovnı bütün gece Bağçasarayda tutıp, şimdi Aqmescitte Qırım Taqiqat komitetine alıp keteler.
Bunı İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyeti bildire.
«Tünevin qırımtatarı Ali Asanovnı Taqiqat komitetine degil de, Bağçasarayğa ketirdiler, şimdi ise Aqmescitte keçirilecek sorğuğa alıp keteler. Tuvğanlarınıñ sözlerine köre, onı «fevral 26» işi çerçivesinde yaqaladılar», – deyler uquq qoruyıcılar
Qırımda aprel 15 künü, aqşam, İçki rayonı Ferngeym (Urojaynoye) köyünde Asanov Ali Ahmedoviçni saat 9-ğa yaqın 2014 senesi fevral 26-da olğan miting sebebinden sorğuğa alıp kettiler.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımnıñ Ukrainadan ayırıluvına qarşı çıqqan ve qol tutqanlarnıñ kütleviy mitingi keçti. Qırımtatarlarğa, Meclis temsilcileri ve Ukraina tarafdarlarına Rusiye tarafını tutqan vatandaşlar qarşılıq kösterdiler. Soñkilerni Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksönovnıñ reberliginde «Russkoye yedinstvo» yetekçileri topladılar.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler. Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizasını red etti. Rusiye Taqiqat komiteti Meclis reis muavini Ahtem Çiygoznğa 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgiledi.


text:
Qırımtatar faali, Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ qızı Gülsum Aliyeva Ermeni Bazardaki politsiya bölüginden yiberildi. Rusiye quvetçileri onı Qırımnıñ memuriy sıñırında Facebookta yazğanları içün «nefret ya da duşmanlıq doğurğanında» (Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3.1) qabaatlap tuttı.
«Politsiya bölügine ketirmek ve qıdırmaq içün sebep yoq edi. FSB operativ hadimi Aleksandr Kompaniytsevniñ küçük yamanlığı, o, Gülsumğa qarşı cinaiy dava qapatılğanını bilip, onı qıdıruvğa qoya», – dep tarif etti Qırım.Aqiqat mühbirine advokat Aleksey Ladin.
Şimdi Aliyeva advokatınen beraber evge kete.
Keçken sene iyül ayında Rusiye telükesizlik organlarınıñ hadimleri Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» iştirakçisi Muslim Aliyevniñ evinde «tahqiqat tedbirler» keçirgeni aqqında haber etilgen edi. Daa soñra belli olğanına köre, onıñ üyken qızı Gülsum Aliyevağa protokol tizilgen. O, Rusiye CK (milletlerara zıddiyet çıqaruv) 282-nci maddesine köre qabaatlana.
2019 senesi yanvar ayında Aluştadaki Tahqiqat bölügi Gülsum Aliyevağa qarşı cinaiy davanı qapattı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.
Qırım akimiyeti ise yarımadada vatandaşlarnıñ söz serbestligi bozulğanını inkâr ete.


text:
Yazar: Namık Kemal BAYAR
“Emel” mecmuamıznıñ, yañıdan neşir etilip, bizlerge kelip çıqqanı endi epey bir yıl olğandır. Emel Qırım Vaqıfı reisi Zafer Qarataynıñ ğayretlerinen yañıdan faaliyetke başlap, amellerimizniñ kerçekleşmesi içün hızmet etken “Emel” mecmuası, Cafer Seydahmet Qırımer ve Müstecip Ülküsalnıñ başlağan işiniñ bir devamı olıp, kelecek nesillerge miras qalacaq eñ büyük milliy baylığımız olaraq, belki de, birinci sıralarda yer almaqtadır.
Abonelere özel
Bu kısımlara sadece abonelerimiz erişebilmektedir.
İçeriğe ulaşmak için giriş yapmalısınız.


text:
Qırımnıñ Cenübiy yalısınıñ dağ-orman mıntaqasında kiyik ayvanlarnı quturuv hastalığına qarşı ilâc berip başladılar. Bunı Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyetiniñ Devlet Veterenariya komiteti bildirdi.
"İlâc - qaverenki qoqulı bir yemge oşay. Onıñ aşağan ayvanlarnıñ quturuv virusına qarşı 12 aylıq immuniteti olacaq", - denile beyanatta.
2019 senesi dekabr ayında İslâm Terek (Kirovskoye) rayonınıñ Camçı (Tokarevo) köyü yanında ayvan quturuvınıñ yañı adisesini qayd ettiler.
Daa evel haber etile edi ki, Köktöbel yalısında tapılğan tilki leşi sebebinden ve Aqmescit rayonınıñ Mirnıy qasabasında ise - mışıqnıñ qurturuvı içün karantin ilân etildi.
Qurturuv - Rabiesvirus qurturuv virusından peyda olğan infektsiya hastalığıdır. Qurturuv virusı ayvanlarda ve adamlarda spetsifik entsefalitniñ sebebi ola. Hasta ayvan tişlegende tükürçiknen tarqatıla.


text:
Qırım mekteplerinde sığınaqlar taleberlerniñ ana-babalarınıñ parasına donatıla. Bunı "QırımSOS" uquq qoruyıcı teşkilâtınıñ reisi Oleksiy Tilnenko haber etti.
"QırımSOS"qa malüm olğanı kibi Qırım mekteplerinde ana-baba topluşuvlarında sığınaqlarnı donatmaq içün para toplamağa çağırğanlar", - dedi Tilnenko.
Uquq qoruyıcalarnıñ malümatına köre, yarımadanıñ şeerlerinde yalıñız mekteplerde degil, em de ticaret merkezlerinde, büyük tükânlarda ve cemaat yerlerinde sığınaqlar donatıla
Keçken afta Qırımda noyabrniñ 22-nece aprel ayında tayin etilgen terror telükesiniñ yüksek ("sarı") seviyesini uzattırdılar.
Ötən həftə Krımda noyabrın 22-dək aprel ayında tətbiq edilən terror təhlükəsinin yüksək (“sarı”) səviyyəsi uzadılıb.
Oktâbrniñ 19-nda RF prezidenti Vladimir Putin işğal etilgen Donetsk, Lugansk, Zaporijjâ ve Herson vilâyetlerinde arbiy vaziyetniñ tayin etilmesi aqqında ferman imzalağan. Bunı o RF Telükesizlik Şurasınıñ oturışında çıqışta bulunğanda bildirdi.
Bundan ğayrı Putin işğal etilgen Qırım ve Aqyarda ve Rusiyeniñ Ukrayina ile sıñırdaş olğan bir sıra bölgelerde "orta seviyeli cevap tedbirlerini" tayin etti.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Aq üydiñ AQŞ wlttıq qauipsizdigi jönindegi keñesşisi Jon Kirbidıñ habarlauınşa Resey apta soñına deyin Ukrainanıñ okkupaciyalanğan aymaqtarında referendum ötetinin jariyalauı mümkin. Bwl turalı Ortalıq Aziya jañalıqtar qızmeti jazdı.
Keñesşisi Jonnıñ dereginşe, Mäskeu saylau nätijesin bwrmalap, basıp alğan aymaqtardıñ twrğındarı Resey qwramına kirudi qalaydı dep jariyalaydı. Referendumdar zañsız ötedi, dauıs bergisi keletinder öte az boladı, dep esepteydi Kirbi.
Aqpannıñ ayağınan beri Resey Ukrainanıñ Lugansk oblısın tolıqtay derlik, Doneck, Herson jäne Zaporoj'e oblıstarınıñ basım böligin basıp aldı.
Osı aymaqtardağı basqınşı bilik Resey qwramına kiru jönindegi referendumğa dayındalıp jatqanın birneşe märte mälimdegen. Olar qırküyekte ötedi dep josparlanğan. Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy Reseydiñ mwnday äreketinen soñ kelissöz turalı söz qozğau mümkin bolmaytının mälimdedi.