text:
Semberdä Sergey Morozovnıñ ikençe inauguratsiäse buldı
Xalıq tarafınnan saylanğan soñğı gubernatorlarnıñ berse Sergey Morozovnı, İlbaşı Putin täqdime buyınça, Ölkä parlamentı qabat şul uq wazifağa täğäyenläde. Utırışta inauguratsiä digäne dä oyıştırıldı. Prezidentnıñ İdelbuyı Federal' okrugı buyınça palnamuçı Aleksandr Konovalov gubernatorğa Räsäy gerbın tapşırdı, anı yuğarı totarğa öndäde. Konovalovnıñ başqa büläkläre dä mäğnäle: Räsäy tarixı kitabı – bu kitapqa yaña danlıqlı säxifälär östär öçen, ä qılıç – anı doşmannardan saqlar öçen.
Morozov ölkäne 30 aldınğı töbäklär rätenä kertergä tırışaçağın belderde. Aleksandr Konovalov isä, “Barça qalğan waqıtta berkemgä dä tınıçlıq birmäyäçäkmen”, dide. Türälärne yañadan bilgelägändä hönäri yaraqlıq yağınnan centekläp tikşeräçäkbez, dip tä östäde.
Şul arada ölkä iqtisatına ayıruça tä'sirle oluğ zavod “Aviastar”nıñ xälläre yaxşıra baruı turında da xäbärlär taratıldı. Anıñ general' direktorı Viktor Mixaylov äytüençä, Räsäydä oçqıçlar çığaruçı 3 zavod qına ömetle: Qazan, Voronej zavodları häm bezneñ Aviastar. Älegä ul Qıtay häm V'yetnam zakazları belän mäşgul'. Anıñ üz kiştäse bar – zur yök taşu. Xärbi texnika taşu buyınça aña tiñnär yuq.
“Aviastar” qaya yul totar – älegä bilgesez. Ä menä ölkä üzäge xalqın cılılıq belän tä'min itüçe “Teplokom” häm “Teploservis” şirkät'lären banktrotlıqqa äzerlilär, di. Xalıqtan cıyılğan 100 million rubl' qayadır qaçqan. Tabalmıylar. Karl Marks uramınıñ 300 metrlı kisägen Mäskäw Arbatı, Qazannıñ Bauman uramı kebek cäyäwlelär öçen caylaw omtılışlarınıñ ğadi afera ikäne açıqlandı. Şähär uramnarın çoqır östendäge çoqırlardan qotqaru öçen 140 million aqça tabılmıy. Ä menä 300 metrlı “arbatçıq” – 165 millionğa xisaplanğan ikän. Şähär xakimiäte Piterburnıñ nindider ber firmasına şähär üzägendäge 3 binanı satu baräbärenä cäyäwlelärgä yaxşı şartlar tudırmaqçı bulğan. Cirle matbuğat bu Arbatnıñ kiräk tügellege turında şawlap alğaç, Ölkä Qanunnar çığaru cıyılışı tikşerü başlağan häm aferağa çik quyğan. Härxäldä, deputat Rasix Ğataullin tatar cämäğätçelege belän oçraşuda şulay dide.
Tatar cämäğätçelege deputat Rasix Ğataullin belän oçraştı
Äñgämädä toraq öçen tüläwneñ xisapsız üsüe, yullar naçarlığı turında süz çıqqan ide. Älege yañalıq ta şunıñ arqasında ğına bäyän itelde. Läkin iğtibar üzägendä milli ixtıäclar tordı.
Deputat belän oçraşudan aldaraq, Avtonomiä prezidiumınıñ soñğı utırışı, erele-waqlı mäğärif türäläre qatnaşlığında, gubernator Morozovnıñ Yaña şähärdä ayırım tatar mäktäbe açu wäğdäse ütäleşe mömkinleklären tikşergän ide. Şähär mäğärif idäräse wäkile Ol'ğa Denisova da, İdelaryäğı rayonı mäğärif başlığı Çernova urınına kilgän Alla Bogdanova da, 25 әr balalı sıynıflar tuplaw mömkinlegenä şik belderdelär. Alla Viktorovna xätta çuaşlı-tatarlı sıynıflar tuplaw häm ayırım direktor ezlämäskä, ä barı tik 64-mäktäpneñ älege direktor qulı astında kurator ğına bilgelärgä täqdim itte. Utırışta qatnaşqan “Tuğan tel” wäkilläre mondıy süzlärneñ nigezsezlegen isbatlarğa tırıştılar. Yaña tuğan baladan 40 kilolı awırlıq taläp itmilär, aña tieşle şartlar tudırırğa ğına kiräk. Mäläkästä änä 118 balalı mäktäp açıldı, yıl eçendä balalar sanı 220 citte. Annan soñ çit tellärne uqıtu däreslärenä ğadi gruppanı 2 törkemgä bülälär. Urıslanğan tatar balası öçen tatar tele – çit teldäy. Şunlıqtan bu oçraqta “can başına aqça birü” ğälämäten qullanu yaramıy.
Ol'ğa Denisova añlatuınça, bu Federal' qanunnı urap uzu öçen, cirle parlament mäktäpkä östälmä aqça bülü turında qanun qabul itärgä tieş. Deputat Rasix Ğataullin bu mäs’äläne parlamentta kütäräçägen äytte.
Ä ölkä üzägendä älegä - qaraçqılar ezläw şawqımı. “Tuğan tel” oyışmasınıñ uzğan qorıltayı turındağı iğlanda menä nindi süzlär bar ide: “Äydägez, cıyılıyq, fiker urtaqlaşıyq: niçek ana telen saqlap qalırğa, niçek dinebezne torğızırğa?”
“Din” süze uyaw türälärne bik tä sağaytqan ikän: Oyışmalarnı terkäw (registratsiä) idäräse, “Tuğan tel”neñ räise Mäxmüt Xäyrullinnı çaqırtıp: “Oyışmağız “Tuğan tel” dip atalğaç, monda dinneñ nindi qatnaşı bar?” dip bäylängän. “Densez keşe naçar keşe, Çıñğız xan, mäsälän, barlıq dinnärne dä ixtiram itkän, çönki dini keşe, kemgä genä tabınmasın, densezdä yaxşıraq, dip sanağan, häm şunlıqtan xätta monaxlarnı da salımnan azat itkän”, digän “Tuğan tel” räise. Läkin annan Qorıltaynıñ tulı berketmäse tärcemäsen taläp itkännär.
Cirle televideniegä ışansañ, mäxkämädä terroristlar eşe qarala ikän. İmeş, alar, ber qıznı totqınğa alğannar da, araqı, ipi häm Kavkazğa kitär öçen oçqıç taläp itkännär. Araqı belän ipi kitergäç, qıznı azat itkännär. Kavkaz kiräkmägän. Läkin “Kavkaz, terror, araqı” süzläreneñ yänäşä yañğırawı... Añlaşıla inde.
Çuqça keşese äytmeşli, “umna atnaqı”.
Axırda küñelleräk xäbär. Şundıy şartlarda da tatar mädäni yaqtan üzen yuğaltmasqa tırışqanday. Ölkädä Tuqay könnäre bara. Pavlov rayonı avtonomiäse räise Şamil Abutalipov täcribäse ğibrätle. Rayonda 3 tatar awılı bar: Yevleyqa, Morat häm Şmalak. Alarnıñ üzeşçännäre, berdäm programma buyınça çiratlap, 3 awılda da ber ük tamaşa oyıştırğannar. Häm 4-yençe kiçä rayon üzägendä ayıruça tä'sirle bulğan.
Ayrat İbrahim, Sember.


c: text/html

text:
Mor Menekşeler 9. Bölüm tek part full izle,Mor Menekşeler 9. Bölüm bölüm dizi müziği, Mor Menekşeler 9. Bölüm Hangi gün, Mor Menekşeler 9. Bölüm Hangi Kanalda, Mor Menekşeler 9. Bölüm Saat Kaçta, Mor Menekşeler 9. Bölüm Bölüm izle, Mor Menekşeler 9. Bölüm Bölüm full izle, Mor Menekşeler 9. Bölüm Bölüm full izle, Mor Menekşeler 9. Bölüm Bölüm hd izle, Mor Menekşeler 9. Bölüm Bölüm izle, Mor Menekşeler 9. Bölüm filmi izle, Mor Menekşeler 9. Bölüm son bölüm izle, Mor Menekşeler 9. Bölüm Bölüm yeni bölüm izle, Mor Menekşeler 9. Bölüm Bölüm Fragmanı, Mor Menekşeler 9. Bölüm türkçe dublaj izle, Mor Menekşeler 9. Bölüm Bölüm Fragmanı full izle, Mor Menekşeler 9. Bölüm Bölüm Fragmanı hd izle, Mor Menekşeler 9. Bölüm Bölüm Fragmanı izle, Mor Menekşeler 9. Bölüm altyazı izle, Mor Menekşeler 9. Bölüm Bölüm son bölüm Fragmanı izle, Mor Menekşeler 9. Bölüm Bölüm yeni bölüm Fragmanı izle,Bölümün Özeti
Mor Menekşeler 9. Bölüm izle, Mor Menekşeler 9. Bölüm Fragmanı
Mor Menekşeler 9. bölümü ile 19 Aralık 2011 Pazartesi günü TRT ekranlarında sizlerle olacak. Mor Menekşeler 9. bölüm fragmanı henüz eklenmedi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Başqortostan yetäkselege torlaq töźölöşö küläme kämewgä borsolow belderä. Premer ministr Rafael Baydäwlätov äytewensä, här keşegä Respublikala 19 kvadrat metr torlaq tura kilä. Bıl kürhätkes buyınsa Başqortostan Çuqotqanan ğına alda bara. Rafael Baydäwlätov Başqortostanda räsäy prezidentı iğlan itkän Torlaq milli proektınıñ ütäleşe şik aźtına quyıla tip tä belderźe. Milli proekttı ütäw ösön şirqättärźe yälep itew qarala. Ämmä şirqättär Rafel Baydäwlätov täqdimenä qolaq halırmı, unıhı bildäheź. Şulay itep, şirqättär yarźamında 2010 yılğa tiklem respublikala 2 million kvadrat metr torlaq töźöü qarala.
Rämzit Abulayev, Öfö


text:
Bu atnadağı saylawlardan soñ AQŞ Kongresınıñ ike pulatı da demokratlar qulına küçkäç prezident George Bush Demorkatik Partiä säyäsätçeläre belän bergä eşlärgä wäğdä itte.
Bush Demokratlar tarafınnan Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqtağı maqsatlarında yardäm itäçäk kiñäş täqdimnärne işetergä teläwen belderde.
"Terrorçılarnı ciñü, Ğiraqtağı demokratik xökümätneñ uñışqa ireşüen täemin itü maqsatlarıbızğa yardäm itäçäk kiñäşlärne häm fikerlärne tıñlarğa äzermen" dide Bush.
Bush Aq Yortta Wäkillär Pulatınıñ yaña citäkçese bulır dip kötelgän Kaliforniä demokratı Nancy Pelosi belän söyläşülär ütkärde.


text:
Ğiraqta törmä astına qazılğan tunnel tabılğan
Ul arada Ğiraqnıñ saqlanu ministrı Hazim äl-Şalan süzlärençä, bügen amerikan xärbiläre şiğilärneñ Kerbala şähärendä ütkärgän operatsiä näticäsendä, ğisyançı buluda şiklänelgän kimendä 120 keşene totqarlağan. Totqarlaw waqıtında berniçäse üterelgän. Alarda şartlatqıç, maşinağa quya torğan bombalar, granatometlar tabılğan. Amerikan xärbiläre älegä bu xäbärne raslamadı. Kiläse atnada Kerbalada şiğilärneñ dini bäyräme ütergä tieş, anda yözlägän meñ keşe kiler dip kötelä. Şalan fikerençä, ğisyançılar şul waqıtqa höcüm äzerlägän bulırğa mömkin.


text:
Tärele yöreş Semberdä yul xäräkäten tağın da qıyınraq xälgä töşerde
Döres, 12 yüngä qadär remont eşlären tämämlaw wäğdä itkän idelär. Räsäy könenä – bäyrämgä büläk sıyfatında. Tik älegä tağın ber çara, Tärele yöreş, uramnardağı bökelärne tağın da köçäytep aldı. Bu çaranı Moğcizalı Qazan Bogomater'' ikonasınıñ nösxäsenä iä bulğan monastır'' oyıştıra. Häm tärelärdän tış töp eksponat ta - şul uq ikona.
Monastırnıñ iseme dä ğibrätle yañğırıy: “Svyato-Bogoroditse-Kazanski Jadovskiy“ dip atala ul. “Narodnaya gazeta” yazuınça, ğadätkä kergän mondıy çara Semberdä imperator Berençe Nikolay ukazı belän waba – xolera çire taraluın tuqtatu maqsatınnan berençe märtäbä 1847-yılda oyıştırıla. Häm näq şul tärele yöreş kenä wabanıñ taraluın tuqtatqan da, imeş. Şunıñ arqasında Qazan Bogomaterı ikonasınıñ abruyı tağın da üskän ikän.
Bu çara Şamanov waqıtında kire qaytarıldı. Kiñ küñelle general-gubernator şähärdä genä tügel, böten ölkä buyınça tärele yöreşlär oyıştıruğa da zur öleş kertte. Xätta xristian din ähelläre, ölkä cirläre kübräk uñış birsen öçen, oçqıçlardan cirgä izge su sibä-sibä dä oçqaladılar qayber yıllarda. Tik, qızğanıç, bu “izge” sularnıñ faydası bulmadı – ölkädäge çäçü cirläreneñ 70 protsentı çamasın çüplek bastı.
Yıl sayın aylar buyı ölkäneñ, İske Qulatqıdan başqa, barlıq rayonnarında da şundıy tärele yörülär oyıştıruğa yarıysı ğına aqça kitäder. Tik anıñ kem xisabına ikäne turında ğına mäğlümätlär yuq. Bıyıl da şulay. Ölkä buylap täre yörtüçelär Ul''yanov rayonı üzäge İşeevkadan kilep töştelär häm bäyrämnärdän soñ İdelneñ sul yağında urnaşqan rayonnarda yöreşlären däwam itälär ikän.
Çarada qatnaşuçılar Ciñüneñ 30 yıllığı mäydanında 11 säğätkä cıyılırğa tieş bulsa da, militsiä 9дaH uq üz urınında ide. Monaxlar kilep töşügä, apa-äbilär, qulların suzıp, başların iep alar qarşına kilälär. Monaxlarnıñ üz qulları belän alarnıñ başların sıypawları da şifalı, küräseñ. “Narodnaya gazeta” äytüençä, çaranıñ maqsatı – täwbä häm Bogomaterdan yärdäm soraw aşa, tınıçlıqnı häm tatulıqnı nığıtu. Ä oyıştıruçılar niçek añlıy ikän? Menä Sember yeparxiäse särkätibe protoierey Vasiliy Karpuxin fikere:
- Moğciza tudıruçı ikona cirne üz nurı belän qaplasın häm keşelärne märxämätleräk itsen öçen. - Cäy könendä qara kiemdä esseder, ä mondıy tösneñ mäğnäse nidä?
- Qara tös ul paq''lıq häm Boğqa birelgänlekne añlata
- Qazan bogomaterı ikonası moğciza tudıruçı, dilär. Ä bit sezneñ monastırda nösxäse genä. Niçek inde kopiägä dä töp nösxäneñ moğciza köçen iñderep bula?
- Bezbojnik bulsa, bernindi moğciza da yuq, ä çın keşe öçen xätta käğäzdä yasalğan ikonalar da moğciza tudıralar.
- Ğadi xalıq salım tüli, Ä monaxlar qaznağa üz öleşlären kertmilär. Monı aqlap häm añlap bulamı soñ?
- Sovet çorında monaxlarnı küp taladılar (obdiralovqa), şul bezneñ öleşebez.
Artaban cıyılğannar Minaev uramı buylap parlaşıp bastılar. Alarnı tezländerep, öslärennän ikona belän uzdılar. İkonalarnı, törle çirkäwlär maketların häm tärelärne, nigäder, xärbi kiemle yegetlär kütärgän idelär.
Yöreş Minaev, Gonçarov, Kuznetsov, Sovet, Karl Marks uramnarı aşa Neopalim çirkäwenä taba yul aldı. Älbättä inde, bu uramnarda yul xäräkäten tuqtatıp. Mondıy çaralar Rusiäneñ xärbi-klerikal'' däwlätkä äylänep betä baruın da kürsätä kebek.
Ayrat İbrahim, Sember


text:
Qayum Nasıyri büläge iäläre muzeyğa cıyıldı
Bügen böten dönya İzge Valentin köne, yäğni ğaşiqlar bäyräme dip şaw betä. Böyek tatar ğalime, mäğrifätçe Qayum Nasıyrinıñ mäxäbbäte kem bulğan? Ul kemne özelep söygän soñ?
Anıñ xatını bala kitergändä wafat bula. Bik tizdän yäş bala da ülep kitä. Qayum Nasıyri yalğız qala. Tağın ber tapqır ğailä qorıp qarıy. Läkin cämäğäte belän torıp qala almıylar. Ul aña talaq qıla. Ul bola di: “Mäxäbbätebez dä bar ide, eşläremä xilaflıq qıla başladı”,- di. Ul bolay di: “Ägär ir-at zur eşlär eşlärgä teläsä, xatın-qız belän başın bäylämäsen”.
Bu xaqta miña Nasıyri muzeynıñ mödire Ruşaniä Xösnetdinova söyläde. 14 fevral' äle ul ğaşiqlar köne genä tügel, böyek tatar ğalimeneñ tuğan köne dä. Muzeyda uzğan “Milli mäğärifneñ çişmä başı” dip atalğan çara da Nasıyrinıñ mirasın öyränü häm tanıtu mäs’älälärenä bağışlandı. Bu çara muzey açılğannan birle 5 tapqır ütä inde. Monsında Nasıyri bülägenä iälär, mäğärif ministrlığı wäkilläre, uqıtuçılar qatnaştı. Uzğan yılğı çara waqıtında isä, Tatarstan mäktäplärendä häm yuğarı uqu yortlarında ğalimneñ mirasın taratu eşçänlege turında rezolyutsiä dä qabul itelgän bulğan. Mäktäp uquçıların, studentlarnı ğalim tormışı häm eşçänlege qızıqsındıramı soñ? Bu xaqta muzey mödire ni di?
Mäktäp, VUZ programmalarına kergän tema bu. Läkin däres uzdıruçı mäktäplär bik siräk. Bu muzey probleması ğına tügel. Milli mirasnı saqlıy torğan muzeylarğa xalıq az yöri ikän, ul mädäniätkä ixtiac azayğan digän suz. Bu muzey probleması ğına tügel. Ä menä Baltaç rayonınıñ Qaraduğan awılında isä Qayum Nasıyri turında baqçağa yörüçe bala da şartlatıp söyläp birä. Baqça mödire Zölfirä Kamalova äytüençä alarda böten tärbiä Nasıyri icatına nigezlängän.
Bügenge köndä bezneñ tärbiäçelärebez belän üzebez icat itkän 25 tän artıq kitaplarıbız, metodik qullanmalar, programmalarıbız bar.
1998 yılda bu baqça Nasıyri bülägenä iä bula. 95 yıldan alıp bügenge köngä qädär isä barlığı 48 Qayum Nasıyri premiäse birelgän. Mäğärif häm fän ministrlığınıñ bu bülägenä çit töbäklärdän Bäläbäy gimnaziäse dä iä. Ministrlıqta milli mäğärifne üsterüneñ baş belgeçe Gölfiä Gäynetdinova äytüençä ozaqlamıy 2006 yılnıqı da bilgele bulaçaq.
200ı yıl Qayum Nasıyri premiäsenä 13 eş täqdim itelde. 2005 yıldan üzgäreşlär kertüneñ tağın ber yaxşı yağı- xäzer inde pedagogik kollektivlarğa ul 60 minimal' xezmät xaqı külämendä ul. Qayum Nasıyri muzeyında ütkän çara waqıtında moña qädär bulğan lawreatlarğa 2005 yıldan birelä başlağan medal'lär, Tel, ädäbiät häm sänğät institutı ğalime Mäsgüt Gäynetdinov tırışlığı belän dönya kürüçe 4 tomlıq saylanma äsärlärneñ soñğı kitabı da büläk itelde. Qayum Nasıyrinıñ ädäbi äsärläre tuplanğan bu cıyıntıq tuğan köne uñayınnan äle yaña ğına basılıp çıqtı.
Nail Alan


text:
Çolpan
Çolpan (Zöre, Venera) – Küneş sistemasında, Küneşke uzaqlıq baqımından ekinci sıradaki seyyare. Halq arasında Tañ Yıldızı ve Çoban Yıldızı olaraq da belli. Öz ekseni etrafında, Küneş sistemasındaki diger bütün seyyarelerniñ akis istiqamette döne. Çolpan saat yönünde döngen tek bir seyyaredir.
Büyükligi ceetinden Zemin ile beñzerlik köstergeninden Dünya ile qardaş seyyare olaraq da biline. Kök yüzünde Küneşke yaqın konumda bulunğanından ve orbitası Zeminniñkine köre Küneşke daa yaqın olğanından yer yüzünden tek Küneş doğmadan evel ve batqandan soñ körünip ola. Onıñ içün Çolpan Aqşam Yıldızı, Saba Yıldızı ve Tañ Yıldızı olaraq da adlandırılğandır. Körünip olğanı vaqıtlarda, kök yüzündeki eñ parlaq cisim olaraq diqqat çeker.


text: Ğıraqnıŋ xisabı tikşerelğәç, berәr tөrle qarar çıgarılğançı, Berlәşkәn millәtlәr oyışmasınıŋ iminlek Şurası belәn kiŋәşlәşerğә kirәk bulaçak dide Ramsfeld. Quşma Ştatlarnıŋ yaqın kөnçığışta ütkәrelә torğan sәyәsәte nigezendә, neft өçen kөrәş yata dip uylauçılar, yalğışa, - dip belderde Amerikan ministrı. Xәzerge nizag, niçek çişelsә dә, neft mәsәlәsen barı tik dөnya bazarındağı bәyәlәr xәl itәrğә mөmkin, digәn qaraşta tora ul. Suriә Prezidentı Başar El Asad Ğıraqqa qarğı xәrbi çaralar başlarğa diğәn qararnı BMO ğına çığara ala dip belderde.


text: Ukraina tışqı eşlär ministrı Boris Tarasük, gaz mäsäläsendä Rusiä belän kilep çıqqan kierenkelekkä xisle añlatmalarnı çiklärgä çaqırdı. Şulay uq, Rusiä xärbi diñgez köçläre flotınıñ Aqyarda toruı öçen kübräk aqça taläp itü – mäsälägä çişeleş bula almıy, dide Tarasük. Sişämbe könne, Ukraina prezidentı Viktor Yuçenko, ägär dä Rusiä gaz bäyäsen 4 tapqırğa arttırsa, Ukraina Aqyardağı baza öçen kübräk aqça sorayaçaq, dip beldergän ide. Ul arada Ukrainanıñ Rusiädäge wäkile Leonid Osavolük, Rusiäneñ Qara diñgez flotın Qırımda qorılmalarnı qanunsız üzläşterüdä ğäyepläde. "Qayber xärbi qorılmalar qanunsız räweştä Rusiäneñ Qara diñgez flotı qulında, häm Ukraina alarnı kire qaytarırğa teli", dide Osavolük. tsitat tämam. Tögäl nindi qorılmalar turında süz barğanı bilgesez qaldı.


text:
Mintimer Şäymiev Tatarstan Konstitutsiäsenä üzgäreşlär turında
Mintimer Şäymiev Tatarstan Konstitutsiäsenä üzgäreşlär turında
7 fevral könne komissiäneñ ikençe utırışı buldı. Bu utırıştan da nindider şaqqatırğıç yañalıqlar kötmilär. «BpeMя и дeHbrи» gazetasında utırışqa qadär äzerlängän häm 7 fevral sanında çıqqan yazmada komissiä äğzası Marat Galiev süzlärenä tayanıp, Tatarstan Konstitutsiäseneñ yaña redaksiäse küläme buyınça qısqaraq bulaçaq, xäzerge 167 maddä urınına 122 genä maddä qala, dip äytelä. Bu üzgäreş Tatarstannıñ da, Rusiäneñ dä waqälätlären täğäyenläw belän bäylängän, dielä. Çärşämbe kiçendä Qazan hawa alanında Tatarstan Konstitutsiäsendä üzgäreşlär turında Mintimer Şäymiev bolay dide:
Üzgäreşlär bulır, şul uq waqıtta bar bit inde berniçä statya, bigräk tä däwlät suverenitetına qağılışlı, Prezident waqälätlärenä qağılışlı, şartnamäneñ yazmışına qağılışlı... Ul statyalar buyınça Vladimir Vladimiroviç Putin belän oçraşqanda, bergä-ber qarağanda, urtaq fikergä kilgän urınnar bar, qarşılıqsız bulmıy inde ul. Şuña kürä barısın da isäpkä alıp, üzara kileşü waqıtında qaralğan statyalar buyınça üzgäreşlärne mömkin qadär kimräk kertergä kiräk. Bezneñ Konstitutsiä belän sudlaşıp yörüçelär kübäymäsen ide. Şul uq waqıtta bäxäslärsez genä Konstitutsiägä üzgäreşlär kertü mömkin bulır dip äytü mäsäläne ğadiläşterü bulır ide.
Konstitutsiäneñ yaña redaksiäse fevral azağına äzer bulır, dip farazlana. Fevral azağında uq Däwlät Şurasınıñ plenar utırışında ul berençe uqılışta qaralaçaq.


text:
Açıq mikrofon: 21 Fivral – nindi kön?
Äye, beläm. Bügen xalıqara tuğan tel köne. Yalğışmasam ul 2001 yıldan birle bilgeläp ütelä. Bu könne bik kiräk dip sanıym, çönki bügenge köndä tel mäs’äläse bik tä möhim. Yäşlär üzläreneñ tuğan tellären belep betermilär.
Bu kön turında berençe tapqır işetäm. Tel – ul bik qatlawlı äyber. Min bu bäyrämneñ ni öçen kiräklegen häm ixtiacın añlamıym.
Min nindi kön ikänen belmim, minemçä ägär dä bu könne yal itsäk, anıñ nindi kön ikänlegen böten keşe dä beler ide.
Qızğanıçqa qarşı, 21 fevral' tögäl nindi istälekle kön ikänen belmim. Läkin “Azatlıq” radiosı uramğa mikrofon belän çıqqaç närsä dä bulsa bardır dip näticä yasıy alam. Ällä eşlibez bik tığız, ällä bik küp uqıybız, şuña kürä xäterlämibez, bälki belmibezder dä. Bälki inde bezneñ cämğiätebez şulay yoqlıydır, xäterlämi häm xäterlärgä telämider dä belmim.
Min üz telemne bik yaratam, läkin Tatarstan köne, yäisä başqa berär däwlät köne, yäisä berär keşeneñ tuğan köne. Menä bu kön. Ä tuğan tel köne digänne min añlamıym.
Bügen xalıqara tuğan tel köne. Min bu könne ütkärüne kiräk dip sanıym, çönki bik küp tellär yuğala bara. Minemçä, här xalıq üz telen saqlarğa tieş. Şunnan başqa bulmıy.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Ul anda Rusiä Prezidentınıñ İdel buyı federäl oqruğı wäkillegendä uzğan kiñäşmä eşendä qatnaştı. Anda töp süz aldağı yılğa töbäk häm cirle byüdjetlar qabul itü, şulay uq, oqruğta yul häm küperlär tözeleşe mäsäläläre xaqında barğan. Sergey Kirienqo Mortaza Räximovqa Rusiä Prezidentı Vladimir Putinnıñ iqtisad, federäl mönäsäbätlärne cayğa salu häm millätara duslıqnı üsterügä kertkän öleşe öçen räxmäten beldergän.
Şulay, Başqortstan tatar cämägätçelege wäkilläre respublikta tatar xalqınıñ xoquqları qısıla, milli säyäsät xalıqlarnı qarşı quya digän ber waqıtta, Rusiä Prezidentı Mortaza Räximovqa millätlär duslığın üsterüe öçen räxmät belderä.


text:
Qazan ITAR-TASS xäbärçelären cıydı
Comğa könne Qazanda Bötenrusiä ITAR-TASS xäbärçeläre kiñäşmägä cıyıldı. Cıyılışta Rusiä Mäğlümatı telegraf agentlığı citäkçeläre, ITAR-TASSnıñ üz xäbärçeläre, çit illärneñ rus telle ğammäwi mäğlümat çaraları citäkçeläre, şulay uq Federal' matbuğat häm ğammäwi kommunikatsiälär agentlığı häm Tatarstannıñ Mädäniät ministrlığı wäkilläre dä qatnaşa. 17 noyäber könne ITAR-TASS xäbärçeläre Tatarstan premyer-ministrı Röstäm Minnexanov belän oçraştı. Monda qunaqlarğa respublikanıñ iqtisadi mömkinlekläre täqdim itelde. Şimbä könne Qazan Kirmänendä ITAR-TASS xäbärçeläre belän Tatarstan prezidentı oçraşır dip kötelä. Gölnaz Şäyxetdin


text:
Auschwitz qorbanı yazıp qaldırğan xat
Salmen Gradowski isemle totqın idiş telendä yazğan bu xatın kiläçäk buınnar öçen timer şeşägä salıp, keselärne yandırudan cıyılğan köl çoqırına kümep qaldırğan.
Min bu xatımnı, başqa yazmalarım kebek ük, kiläçäk buınğa xätirä itep qaldırırğa telim, monda närsä bulğanın belsennär öçen. Min anı iñ ışanıçlı urınğa, köl çoqırına kümep qaldıram, ixtimal, millionlağan keşeneñ ezen ezläwçelär qazınular alıp barır. Läkin soñğı waqıtta alar ezlären cuya başladı – bulğan kölne waqlap Visla yılğasına sibergä quşıldı. Bez küp çoqırnı qazıp çığardıq. 1nçe häm 2nçe krematoriy cirlegendä xäzer ike açıq çoqır bar. Berniçä çoqır äle dä köl belän tulı. Aların yä onıtqannar, yä citäkçelärdän yäşergännär, çönki färman – bar ezlärne yuq itü ide. Şulöay itep, 1nçe häm 2nçe krematorilarda köl belän tulı ike zur çoqır bar. Krematoriy cirlegendä yözlägän meñ yäxüd, urıs, polyaklarnıñ köle kümelgän. 3nçe häm 4nçe krematoriyda şulay uq beraz köl bar. Anda anı şunduq waqlap Vislağa taşıdılar, çönki mäydan yandıru urınnarı belän tulı ide. Kitap, çoqırda yatıp qan señdergän, yanıp betmägän söyäk häm it qaldıqları, isen şunduq sizep bula.
Qäderle bu xatnı tabuçı, bar cirdä ezlägez. Mäydannıñ här noqtasında. Anda distälägän minem häm başqalarnıñ dokumentları kümelgän, alar monda bulğan xällärgä küz aça. Şulay uq küp kenä teşlär kümelgän. Alarnı bez, zonderkomando äğzaları, maxsus, mömkin qädär kübräk çäçtek, dönya millionlağan qorbannıñ ezen tapsın öçen. Bez üzebez azatlıq mizgelenä qädär isän qalırbız dip ömetlänmibez. Bezgä kilep ireşkän yaxşı xäbärlärgä qaramastan, bez küräbez, dönya, bu wahşilärgä yüxäd xalqınıñ qaldıqların yuq itergä, tamırın qorıtırğa mömkinlek birä. Berektäş däwlätlär, ciñüçelär, bezneñ xalıqnıñ qurqınıç yazmışı belän qänäğät digän xis qala. Xäzer bezneñ küz aldında Çexiä häm Slovakiädän distälägän meñ yäxüd üterelä. Bu yäxüdlär bälki azatlıqqa ireşä alır ide. Läkin wahşilärgä qurqınıç yanıy başlağanda, alar kitergä tieş urınnardan, qalğannarnı da Birkenau-Auşvits yä Danzig yanındağı Ştutovqa alıp kitä. Monı bezgä şunnan kilüçelär äytä.
Bez, zonderkomando, ülem qurqınıçı astında eşlägän bu qotıçqıç eşne küptän betermäkçe idek. Bez zur eş başqarmaqçı idek. Läkin lageradğı keşelär, yäxüdlär, urıslar, polyaklar, bezne bar köçläre belän tıydılar, fetnäne kiçekterergä mäcbür ittelär. Läkin ul kön yaqınlaşa – yä bügen, yä irtägä. Min bu yullarnı zur qurqınıç häm dulqınlanu astında yazam. Minem yazmalarğa nigezlänep, kiläçäk bezgä xökem çığarsın, häm keşeçelek bez yäşägän qurqınıç ülem dönyasınıñ ber tamçısın bulsa da kürsen."
Salmen Gradowski 6 sintäber, 1944 yıl
-Ali Gilmi


text:
Tulup zurna
Tulup zurna - çobanlarnıñ çalğı aletidir (volınka). Tulup zurnanıñ kürkü bütün etip sıdırılıp alınğan eçki yaki qoy terisinden yapıla. Tögerek çeti qapalı bu kürkke üç dane boruçıq (trubkaçıq) qoyula: içine ava toldurmaq içün (bu boruçıqta avanıñ keri çıqarılması içün mahsus klapan da yapıla), çalmaq içün ve zil tutmaq içün. Çalmaq içün yapılğan qavalçıqnıñ tili qamıştan yahut qaz qanatından yapıla. Onıñ sesler sırası seksta köleminde olıp, diatoniktir. Tulup zurnanıñ davuşı keskin ve kergindir. Çalğan vaqıtta kürkü qoltuq tübünde tutulıp, onı qolnen basıp turasıñ.


text: Änkara. Kipr törekläreneñ citäkçese Räüf Denktaş bügen, ikegä bülengän şuşı utrawnıñ kiläçäge xaqında Kiprnıñ grek yağı belän, kiläse martta kileşügä ireşügä ömetlänüwen äytte. Änkara hawa alanında ul xäbärçelärgä, monıñ öçen üz yağınnan bar närsäne dä eşliyäçägen belderde. Berük waqıtta Denktaş, Berläşkän Millätlär, Yewropa Berlege, häm xätta qayber törek kipriotları yağınnan, BMO äzerlägän plannı qabul itü öçen yasalğan basımğa işarä itep, kemneñ dä bulsa basımına birelü xaqında süz dä bula almıy dip belderde. Berläşkän Millätlär Oyışması äzerlägän planda, Kiprnıñ xäzerge tösle törek häm grek yağına bülenep yäşäwenä, anda konfederatsiä tözep çik quyu qaralğan. Comğa könne Denktaş, distälägän meñ törek kipriotınıñ, üzenä qarşı, anıñ Kiprnı berläşterü mäs’äläsendäge qatılığına qarşı ütkärelgän çıyının, laf oru dip bäyälägän ide. Ul şulay uq, utrawnıñ grek yağı belän, ğinwarnıñ 7-sendä yañartılaçaq solıx söyläşüläre, sabırlıq häm salqın ğaqıl taläp itä dip tä östäde.


text:
BMO qararın äzerläw: amerikannar häm britannar Ğiraqtan irtäräk tä kitä ala
Ğiraqta yaña xakimiat - ilneñ waqıtlı prezidentın häm yaña xökümäten bilgeläw Berläşkän Millätlärneñ İminlek Şurasında Ğiraq turında yaña qarar äzerläw eşlärenä dä etärgeç birde. Quşma Ştatlar häm Britaniä üzläre, Ğiraqtağı xakimiatne tulısınça cirle idarägä qaytarunı küz aldında totqan qarar ölgesen äzerläde, ämma Şurada, bu ölkädäge bar mömkin qarşılıqlarnı da xäl itü öçen Ğiraqnıñ yaña xakimiate belän dä kiñäşläşülär ütkärergä kiräk bulaçaq digän fiker bar.
Audio, George Bush
"Bez bar taraflar belän dä bergä eş alıp barabız, ämma Berläşkän Millätlärne sez üzegez beläsez: qaywaqıt eşlär anda bik aqrın bara, qaywaqıt citez genä uza. Minemçä, tizräk bulsa xäyerleräk, çönki bu Ğiraqnıñ yaña xakimiatenä, dönya sezneñ belän bergä digän işarä cibärä" di Quşma Ştatlar prezidentı İminlek Şurasında Ğiraq turında yaña qarar äzerläw häm qabul itü ixtimalı uñayınnan. Washington häm London äzerlägän qarar ölgesendä, berençe çiratta Qıtay, Fransiä häm Rusiä kebek daimi äğzalarnıñ qayber borçuların beterü omtılışı bar. Alar misal öçen, Ğiraqta oyışaçaq politsiä häm çik saqlaw köçläreneñ kemgä buysınuı mäs''äläsen kütärep çıqqan ide. Amerikannar başta alarnı üz xärbiläre qaramağında qaldırunı teläsä, xäzer inde İminlek Şurası qararına, Ğiraqnıñ şuşı köçläre ilneñ eçke eşlär ministrlığına buysınaçaq digän süzlär kertä. Anda şulay uq, Quşma Ştatlar citäkçelegendäge xalıqara köçlär Ğiraqtağı eşen, ildä demokratik saylawlar ütkärügä kiteräçäk säyäsi protsess tögällängännän soñ tämamlayaçaq dielä. Bu isä 2005-nçe yılnıñ dikäbrendä bulır dip kötelä. Alay ğına da tügel, ägär dä kiläse yılnıñ ğinware azağına qädär tözeläçäk küçeş çorı xökümäte ildän çit il ğäskärlären çığaru taläbe belän çığa ikän, xalıqara köçlär anı ütärgä tieş bulaçaq häm Ğiraqnı taşlap kitäçäk. Berük waqıtta İminlek Şurasına täqdim itelgän qararda, Ğiraqta iminlek wä totrıqlılıq urnaştıru maqsatında xalıqara köçlär bar tieşle çaralarnı da kürü xoquqın üzendä qaldıra dielä. Berläşkän Millätlärdäge ber amerikan diplomatı, monı iskärtep kitü şunıñ öçen kiräk - xalıqara köçlär üz-üzlären saqlaw çaraların kürä alırğa tieş dip belderde. Qarar ölgesen üzgärtüne Şuradağı berdänber ğäräp wäkile, Aljir ilçese Ğabdulla Baali dä yaqlap çıqtı, ämma ul şunda uq, İminlek Şurası qararında xalıqara köçlärneñ Ğiraq xakimiate belän niçek eş itüen täfsilräk bilgelärgä kiräk dip belderde.
Audio, Ğabdulla Baali
Aljir wäkile, monı älbättä, ayırım ber xatta da açıqlap bulır ide, läkin Şura qararında da bu xaqta kiñräk äytep kitü urınlı dip isäpli.
Kärim Kamal


text:
Venesuela ilçese – Ufada
Täwge könne Venesuela ilçese Başqortstan premer – ministrı Rafael Baydäwlätov belän oçraşuda çınlap ta söyläşülärneñ zur öleşen Venesuela belän Başqortstan arasındağı üzara iqtisadıy bäyläneşlärne kiñäytü temına bağışladı. Anıñ süzlärençä, Wenesuelanı iñ täwge çiratta Başqortstannıñ neft eşkärtü tarmağı qızıqsındıra.
Yuğarı däräcäle qunaq säfäreneñ ikençe könendä Başqortstannıñ neft çığaru häm eşkärtü yünäleşläre belän yaqınnan tanışu öçen, «Ufaneft» idaräsendä häm Salawat şähärendäge «Salawatnefteorgsintez» berläşmäsendä buldı, andağı texnologik protsesslar turında beleşte. Comğa könne Wenesuela ilçese Ufadağı tağın berniçä şirkättä häm oyışmada bulıp alarnıñ eşçänlege belän dä tanıştı, şulay uq başqalanıñ istälekle häm kürkäm urınnarın da qarap yörde.
Säfäre azağında Başqortstan citäkçeläre belän oyıştırılğan oçraşuda Venesuela ilçese bıyıl may ayında Venesuela belän Rusiä prezidentlarınıñ yuğarı däräcädäge oçraşuı bulaçağı xaqında äytte. Anda ike il prezidentı üzara xezmättäşlek turında generäl Kileşüne imza itäçäk ikän. «Ul Kileşüdä Başqortstan şirkätläre belän xezmättäşlek proyıqtları da çağılış tabaçaq», – dip belderde ilçe äfände. Anıñ süzlärençä, Ufa neft institutında kiläse yıldan Venesuela studentların uqıta başlaw turında bügennän ük inde üzara kileşü bar.


text:
Çeçnyada bulıp qaytqan BMO räsmie Jan Egeland Azatlıq radiosına
Berläşkän Millätlär oyışmasınıñ Humanitar eşlär öçen cawaplı räsmie Jan Egeland küptän tügel Çeçnyada bulıp, andağı wazğiät, qaçaqlarnıñ xäle belän tanışıp, Rusiä räsmiläre belän oçraşular ütkärep qayttı. Säfärneñ näticäläre turında ul Azatlıq xäbärçesenä söyläde.
Audio (Jan Egeland)
"Bez ul räsmilärne qaçaqlar köçläp qaytarılmayaçaq digän wäğdälärendä torırğa taläp itäçäkbez. Berük waqıtta ixtiarıy qaytuçılar öçen şartlar buldırırğa tırışabız. Çönki, keşelärneñ öylärenä qaytıp normal yäşäw başlawın bez dä telibez."
Berläşkän Millätlärneñ Çeçnyağa digän soñğı yärdäme 35 million dollar çaması. Egeland süzlärençä, monıñ zur öleşe Çeçnyanıñ üzenä cibäreläçäk:
Audio (Jan Egeland)
"Bügenge köndä Çeçnyada yärdämgä moxtac 800 meñläp keşe bar. Kübeseneñ torır urını yuq, kemneñder aşarına yuq, kemder meditsina yärdämenä moxtac."
Zamanında Norvegiäneñ Qızıl Xac oyışmasın citäklägän Jan Egeland Çeçen başqlası Groznıynı kürgäç şaqqatuın söyli:
Audio (Jan Egeland)
"Minem küp cimerek şähärlär kürgänem bar, ämmä Groznıy – qotıçqıç. İsän qalğan bina yuq diärlek, meñlägän yortlar, binalar tulısınça cimerelep betkän. Bu bäreleşneñ ni däräcädä qansız buluın kürsätä."
Rusiä räsmiläre yortları cimerelgän çeçennarğa 350 meñ rubl kompensatsiä wäğdä itä. Egeland süzlärençä, bu yärdämgä 40 meñläp ğailä moxtac, ämmä kübese aqçanı äle dä ala almağan. BMOnıñ Azıq-tölek, Sälämätlek häm başqa oyışmaları Çeçnyada tözekländerü programmaların arttırırğa teli. Ämmä andağı şartlar, kön sayın diärlek atışular, şartlawlar oyışma xezmätkärlärenä daimi eşlärgä mömkinlek birmi. Çiklärne tanımağan tabiplar oyışmasınıñ 18 ay elek Dağıstanda urlanıp äle dä tabılmağan xezmätkäre, Arjan Erkel yazmışı humanitar oyışmalarnı saq bulırğa mäcbür itä. Daimi bulıp torğan terror ğämälläre dä şul uq eşne başqara, di Egeland. Küptän tügel Mäskäw metrosında bulğan şartlaw öçen şunduq Çeçen ekstermistların ğäyeplädelär. Bu isä näticädä çeçen qaçaqlarına kiterep suqtı:
Audio (Jan Egeland)
"Bu barı tik kierenkelek östäde. Taraflar arasında qarşılıq arttı. Qaçaqlarnı Çeçnyağa qaytırğa öndäw, alarğa basım köçäyde."
Bu küptän tügel Çeçnyada bulıp qaytqan Berläşkän Millätlär general sekretareneñ Humanitar eşlär mäsäläsendä urınbasarı Jan Egeland fikerläre ide.
Ali Gilmi, Praga


text:
Äfğan xatın-qızları kibetlär aça
Äfğanstannıñ tönyağındağı Mazar-e-Şärif şähärendä berniçä xatın-qız üz kibetlären açtı. Xatın-qızlar eşläre ministrlığı yardämendä alar moñarçı irlär qulında bulğan säwdä ölkäsenä kerde. Proyektnıñ maqsatı – xatın-qızlarnı finans yaqtan bäysez bulırğa öyrätü.
"Bälki xalıqnıñ 10%tı bezneñ säwdä itüebez belän qanäğät tügelder, ämma 90% - bezne xupladı. Bigräk tä xatın-qızlar bik şat buluların belderde, xatın-qızlar satqan zur ber bazar bulsın ide dip teläde."
Qayber xanımnar – tawarlarnı xatın-qızdan satıp alunı qulayraq kürä. İrlär dä xatın-qızlarnıñ kibet açuın xuplap qarşı aldı:
"Menä bu ike kibetne kürep min bik quanam. Bu bik yaxşı adım. Ägär dä bu – xatın-qızlarnıñ tormışın ciñeläytsä, mondıy kibetlär kübräk bulır dip ömetlänäbez."
Täñqit tä buldı, ämma – eşkä kirtä salırlıq qadär tügel. Mäçettä imam Ähmäd Şah Ansari, xatın-qızlarğa möselmança kienmiçä xalıq cıyığan cirdä kürenergä yaramıy, dip belderde:
"Bügenge köndä xatın-qızlar äle kibetlär açırğa tieş tügel. Şäriğat qanunı nigezendä eşmäkärlek belän şöğellängän xatın-qızlar häm irlär möselmança kienergä tieş. Ämma bügenge şartlarda xatın-qızlar äle üz kibetlären aça almıy."
Ämma xatın-qızlar eşläre ministrlığı räsmiläre xatın-qızlarğa finans bäysezlek yawlarğa häm eş başlarğa yardämne tuqtatırğa cıyınmıy. Ministrlıqnıñ cämäğätçelek belän bäyläneşlär öçen cawaplı wäkile Kärimä Salek, aldağı aylarda yaña kibetlär açılaçaq, dip belderde:
"Mazarda xatın-qızlarnıñ moña röxsäte bar. Bamyanda da şundıy kibetlär bar. Böten Bamyan xanımnarı – xatın-qızlar säwdä itkän kibetlärgä yöri. Mondıy kibetlärne bez 34 vilayättä açarğa telibez. Bez, Qabulda kebek xatın-qızlarnıñ üz kibetlären açuın telibez, anda bazarda xucaları xanımnar bulğan 20läp kibet bar. "
Xanımnar şulay uq, alarğa qarata ğailädä bulğan köç qullanuğa qarşı köräştä dä alğa kiteş bulır dip ışana:
"Ğailäneñ finans xäle ni qadär yaxşıraq bulsa, anda köç qullanu şul qadär azraq bulaçaq. Aqçası citmäsä ğailädä kierenkelek häm köç qullanu bula, xatın-qızlar xoquqları bozıla."
İlneñ böten töbäklärendä wazğiät ber törle tügel. Mazar-e-Şärifta xanımnar üz ireklärennän kübräk faydalana ala. Ministrlıq wäkile, bu proyekt Äfğanstannıñ başqa vilayätlärendä dä eşli başlar digän ömet belderde:
"Waqıtlı xökümät urnaşqannan birle, xatın-qızlar öçen aqrınlap tormış yaxşıra, bez köç belän ber ni dä üzgärtä almıybız. Barı tik ber vilayättä xällärneñ yaxşıruın kürgän xatın-qızlar kürşe vilayättä dä tormışnı üzgärtergä tırışaçaq."
Küplär – xatın-qızlar tormışınıñ yaxşıruı – iminlektän tora, dip ışana...
Fivral ayında xatın-qızlar säxifäsendä sezne törle illärdä yäşäwçe eşquar-xanımnar belän oçraşular kötä... här atnanıñ sişämbesendä, Azatlıq dulqınnarında!
Alsu Qormaş


text:
Ortodokslıq
Ortodokslıq yani Ortodoks Kilsesi - IV ve VIII asırlar arasında toplanğan Umumdünya Konsillerniñ kanonik olğanını qabul etken eñ eski Hristian mezebidir. Dünyada 300 millionğa yaqın cemaatı bar. Katoliklik ve Protestantlıqtan soñra üçünci büyük Hristian mezebidir.
Ortodoks Kilsesi esasen Şarq Ortodoks Kilsesi olaraq añıla. Kilseniñ başı (teñlerniñ birincisi) İstanbuldaki patriktir. Şarq Ortodoks Kilsesi bir qaç mustaqil kilselerden ibaret. Olardan eñ müimleri Yunanistan, Rusiye, Bulğaristan, Romaniya ve Sırbistan kilseleridir.


text:
Rusiäneñ Xalıq firqäse dip atalğan partiäneñ Çuwaşstan bülekçäse üzeneñ yarannarın arttırır öçen ber ısul uylap tapqan. Xleb dip atalğan ipi peşerü oyışması belän berlektä Narodnıy digän yaña tör ipi peşerä başlağannar. Mondıy ipi peşerep xalıqqa başqa tör ipilärdän oçsızraqqa satu ısulın älegä Däwlät Dumasında deputat känäfiendä utıruçı federal' çuaş milli-mädäni avtonomiäse räise Anatoliy Aksakov uylap tapqan ikän. Deputat äfändeneñ süzlärenä qarağanda, Rusiä xalqınıñ iñ yaratqan rizığı - arış ipie ikän. Şuña kürä, xalıq küñelenä aşqazannı qara ipi belän tutırıp, partiä säyäsätenä mäxäbbät uyatu şaqtıy säyäsi divedentlar birer dip kötelä. Rusiä xalqı känişne aq ipigä xäle bulmağanğa qara ipi yarata inde ul. Ä xalıq firqäse qara ipi belen sıylawnı däwam itä tora.
Qışnıñ salqın könnäre Çabaqsar citäkçeläre öçen şaqtıy ğına problemalar kiterep çığardı. İnde ike atna buyına Çabaqsar yortların cılıtu öçen rezervtağı, yäğni, xalıqça äytkändä, zapastağı mazut qullanıla. Ä rezervtağı mazut bu ay axırlarına xätle citärlek kenä ikän. Närsä bulır. Älegä bereü dä berni äytkäne yuq.


text: Gruziä belän Rusiä terrorçılıq belän köräş häm başqa zur mäsälälärne bergälär çişüdä qızıqsınu belederde. Bu xaqta ike ilneñ tışqı eşlär ministrları Mäskäwdä ütkän matbuğat konferensiäsendä belderde. Söyläşülärdä şulay uq Rusiä xärbi nığıtmalarınıñ Gruziädäge statusı häm qalu möddäte dä tikşerelde. Gruziä prezidentı Mixäil Saakaşvili bügen yañadan Acarstannıñ elekke başlığı Aslan Abaşıdzegä iminlek garatiäsen rasladı. Häm ul, Acarstanda yaña citäkçe saylawları bu yılnıñ yün ayınnan da soñarmıy ütärgä tieş, dip belderde. Adcarstanda barlıq ähämiätle qorılmalarnı Gruziäneñ eçke eşlär ministrlığı üz kontrolenä aldı. Batumıda Gruziä saqlanu ministrlığınıñ 25nçe brigada belän citäkçelek itkän Roman Dumbadze totqarlanğan. Ul Abaşıdze yaqlı bulıp, üzäk xäkimiätkä buysınırğa telämägän. Aña ilgä xıyanät itü gäyeben beldergännär. Batumı uramnarında 10 meñnän artıq keşe respublikta xäkimiät alışınuın bäyräm itä.


text: Voronejda Perudan kilgän student Anxelis Urtado Enrikene üterü eşen tıñlawlar yabıq işeklär artında uzaçaq. Gäyeplänüçelärneñ advokatları sorawı belän mäxkämä şundıy qararğa kilgän. Gäyeplänüçelär skämiäsendä 13 yäş keşe. Prokuror İvan Kovalev bolay dide: “Alarnıñ berse milli näfrät nigezendä üterüçe dip, öçese talawda , qalğannarı xuliğanlıqta gäyeplänä.” Perudan kilgän studentqa höcüm uzğan yılnıñ üktäber ayında yasalğan. Ul küp qan yuğatudan haläk bulğan. Anıñ belän bergä bulğan tağın öç keşe, Peru watandaşı, İspaniale häm Rusiä watandaşı törle yaralanular alğan.


text:
Bötentatar ictimağıy üzäge xalıq sanın aluçı törkemnärdä xalıqara küzätüçelär buluın teli
Bötentatar ictimağıy üzäge xalıq isäben alu kompaniäsenä qarata respublika xaqimiätenä 8 avgustta imzalağan möräcäğäten iğlan itte. Anda, xalıq isäben alu kommisiäläre eşendä qatnaşu öçen, xalıqara küzätüçelärne cälep itü, xalıq isäben alu barışında berençe tutırılğan dokumentlarnı, anketalarnı arxivlarda saqlaw, alarnı mäğlümat çaralarında bastırıp çığaru, isäp alu dokumentların urınnarda eşkärtkäç kenä, yuğarığa, Mäskäwgä cibärü, xärämläşügä çik quya torğan çaralar quyu kebek taläplär bar.
Yunıs Ätnäle


text:
Rusiäneñ Gazprom şirkäte däwlät qulındağı Rosneft' şirkäte belän quşılunı äzerläw eşe tämamlandı dide.
Rusiäneñ NTV televideniesenä Gazprom idaräse räise Aleksey Miller äytüençä, bu quşıluda Rosnef't xissäläreneñ yäğni aksiäläreneñ 100 protsentı cälep iteläçäk.
Şulay da, Miller äytüençä, Yuganskneftegaz bu quşıluda qatnaşmıy. Yukosnıñ töp öleşe bulğan Yuganskneftegaznı bıltır Rosnef't däwlät oyıştırğan bäxäsle auksion yardämendä satıp alğan ide. Miller Yuganskneftegaz däwlät qaramağındağı ayırım şirkät bulıp qala dide.
Bu quşılu näticäsendä däwlät Gazprom xissäläreneñ 51 protsentına iä bulaçaq, çit il watandaşlarına bu şirkät xissälären çiklänmägän sanda satıp alu röxsät iteläçäk.
Gazprom süzçese Sergey Kuprianov quşılu waqıtı älegä bilgelänmägän dide.


text: Harare. Zimbabve saylawlarında qatnaşqan oppozitsiä häm çittän kilgän xalıqara küzätüçelär tawış birüneñ kiñküläm xärämläşülär belän baruı xaqında belderä. Oppozitsiädäge Demokratik üzgäreşlär xäräkäteneñ citäkçese Morgan Tsvangirai, xakimiatneñ tırışılqların "cirängeç, kiñküläm xärämläşülär" dip atap, xalıqnı ildäge demokratiäne yaqlarğa çaqırdı: "Min Zimbabve xalqı üzeneñ saylaw xoquqın häm üze saylağanın yaqlarğa tieş dip belderäm" di oppozitsiä citäkçese. Britaniäneñ tışqı eşlär ministrı Jack Straw bügen bu uñaydan, Zimbabve prezidentı Robert Mugabe yänä üz watandaşların irekle wä ğädel tawış birüdän mäxrüm itte dip belderde. Xakimiat şuşı saylawlarnı yaqtırtqan berniçä çit il xäbärçesen dä totqarladı.


text:
Liban köç qullanunı tuqtatunı sorıy
Liban premyer-ministrı xalıqara cämäğätçelekkä yardäm sorap möräcäğät itte. İzrail isä, Libanda xärbi çaralarnı – Hizbulla suğışçıları yuq itelgänçegä qadär däwam itäçägen belderde. Qorallı nizağ inde ikençe atnasına kitte. BMOda nizağnı diplomatik yullar belän çişü turında baş watalar.
"Kiçekmästän atışlarnı tuqtatap, suğış näticäsendä cimerelgän bu ilne qamawdan çığarıp humanitar yardäm cibärübe sorıybız."
Bügen atışlarnıñ 9nçı köne, şul 9 kön eçendä Libanda kimendä 300 keşe häläk buldı, 1 meñgä yaqını yaralandı. Qorbannarnıñ kübese – tınıç xalıq. 500 meñgä yaqın keşe, yağni xalıqnıñ 8dän ber öleşe – öylären taşlap kitergä mäcbür buldı. İzrail yağında 29 keşe häläk buldı, alarnıñ 14se – xärbilär.
Nizağ 9 kön elek Hizbullanıñ 2 İzrail xärbien totıq itep aluınnan başlanıp kitte. Liban – köç qullanunı tuqtatırğa çaqıra, İzrail isä, maqsat bar, häm anı ütäw kiräk, dip belderä. İzrailneñ qanunçığaru şurası wäkile Efraim Sneh fikere:
"Bezneñ maqsatıbız Hizbollanı yuq itü, maqsat ütälmi torıp köç qullanu tuqtalmayaçaq. Maqsat tulısınça ütälmäsä – höcümnärne tuqtatunıñ mäğnäse yuq, çönki Hizbulla üze telägän çaqta köç qullanunı yañadan başlayaçaq, bez bu xällärneñ qabatlanuın telämibez."
Köç qullanunı tuqtatu öçen İzrail öç şart quydı.
-Hizbullanıñ İzrailgä raketa höcümnären tuqtatuı -totıq itep alınğan ike İzrail xärbieneñ azat itelüe -Könyaq Libandağı Hizbulla cirläreneñ Liban ğaskärläre kontrolenä küçüe
Älegä İzrailneñ xärbi çaraları Hizbollağa äz genä bulsa da täsir itmäde. Hizbulla suğışçıları könyaq İzrail şähärlärenä raketa artınnan raketa ata. Çärşämbe könne berençe tapqır tarixi Nazareth şähärenä raketa höcüme buldı, anda İzraildä yäşäwçe ike ğäräp balası ülgän. Uzğan töndä İzrail könyaq Libanda Hizbullanıñ yuğarı citäkçelege yäşerengän dip şiklänelgän cirlärgä 23 tonna bomba atqan. Hizbulla televideniäse, höcümndä häläk buluçılar yuq, dip xäbär itte.
Töbäktä wazğiät suğış çorında kebek. Yevropa illäre, AQŞ töbäktän üz watandaşların çığara. Bügen 1 meñgä yaqın amerikan keşese utırğan berençe köymä Libannan Qıbrısnıñ Larnaka şähärenä kilep citte. AQŞ watandaşların Libannan çığarırğa 2200gä yaqın amerikan xärbie yardäm itä. Britaniä, Gresiä, Fransiä, Avstraliä, Şvesiä Libanğa üz köymälären cibärde. Rusiä üz watandaşları belän bergä BDB illäre keşelären dä çığarırğa yardäm itä. Ä qalğan xalıqqa isä xalıqara cämäğätçelek inde aqça cıya başladı. Yevropa Komissiäse 10 million yevro bülep birüen xäbär itte.
BMOnıñ İminlek Şurasında nizağnı xäl itü çarası turında berdäm fiekr yuq. Äle genä Yaqın Könçığıştan qaytıp töşkän general sekretar Kofi Annan çığış yasıy. Ul xäl itü çarası turında xalıqara cämäğtçelekneñ fikerläre ayırıla. Waşington, İminlek Şurasınıñ köç qullanunı tuqtatunı taläp itkän rezolüsiäsenä qarşı çığa. Britaniä premyerı Tony Blair da, xärbi çaralarnı tuqtatunı taläp itü döres bulmas ide dip sanıy. Rusiä häm Fransiä köç qullanunı kiçekmästän tuqtatırğa çaqıra.
Alsu Qormaş


text:
Ğiraq saylaw komissiäse dikäber ayında ütkän parlament saylawlarınıñ täğäyen näticäläre turında tanıqlıqlar birde.
Bu dokumentlarğa qarağanda şığıylarnıñ Berläşkän Ğiraq İttifağına 275 urınlı palramentta 128 urın birelä. Körd ittifağı 53 urın häm Sönni firqälärneñ 2 berektäşlege ikese bergä 55 urın ala.
Elekke premyer ministr Ayät Älläwineñ sekulyar isemlege 25 urın ala.
Saylawlarnıñ räsmi nitäcäläre uzğan ayda iğlan itelgän berençel näticälär belän ğömümän alğanda turı kilä. Xäzer parlament aldağı 2 atna eçendä berençe utırışqa cıyılırğa tieş.


text:
Şağir Babiç qaytanan yerlände
Bögön Yılayırźa şağir Şäyexzada Babiçtıñ qaldıqtarı qaytanan erlände. Niźän käräk buldı huñ uźğan bıuat başında qıźıldar tarafınan ülterelgän irekle başqort şağirınıñ käüźähen quźğatıu. Eş şunda, Babiç qäbere tip yörötölgän urında unıñ qaldıqtarı tügel tigän feker taralğaynı. Bıltır qäberźäge höyäktär antropoloğtar tarafınan entekle tikşerelde. Ularźıñ şağir Şäyexzada Babiçtıqı bulıuı raślandı. Oşonoñ menän säyäsätkä äylänä barğan añlaşılmausanlıqqa nöktä quyıldı. Yılayır urıśtarı qäberźä ısınlap ta Babiç erläneüen tanığan. Älbittä, irek ösön köräşkän şağir, Zäki Välidiźeñ arqadaştarınıñ bereheneñ käüźähen ber bıuat samahı ütkäs tä tanıu yaqşı eş.Tik mäsäläneñ ikense yağı bar. İslam qaytanan erläü keüek küreneştärźe xuplamay. Azatlıq radiohı xäbärsehe Öfönöñ İxlas mäsete imam– xatibı Sälmän xäźrättän oşo turala fekere menän qıźıqhındı.
Şäyexzada Babiçtıñ qaldıqtarın qaytanan erläü xaqında respublika xökümäte dekabr aźaqtarında qarar itkäyne. Bögön şağirźıñ höyäktären erläügä arnalğan waqiğalarźa mäźäniät häm milli säyäsät ministrı İldus İleşov qatnaştı. Ul Babiçtıñ höyäktären qaytanan er quyınına tapşırıu beźźeñ burısıbıź, üź xalqınıñ azatlığı ösön köräşep baş halğan millättäşebeźgä xörmät kürhäteü, tarixi döröślöktö qaytarıu tine.


text: Çexiädä bügen inde 3-nçe tapqır prezident saylawları ütä. Berençe ike saylawlarda Çex parlametı deputatları, yaña prezidentnı saylıy almağan ide. Eleke prezident Vaclav Havelnıñ möddäte 2 fivräldä çıqtı. Bügenge saylawlarda prezident urınına ike namzät däğwa itte, elekke premier-ministr Vaclav Klaus häm elekke Mäğärif ministrı Jan Sokol. Berençe ike tawış birüdä, palatalarnıñ här ikesendä tawışlarnıñ küpçelegen alırğa kiräk ide. Namzätlärneñ berse dä moña ireşä almadı. 3-nçe tawış birüdä deputatlarnıñ ğömüm sanınnan, yağni 281 tawışnıñ yartısın, yağni 141 tawış alu citä ide. Vaclav Klaus 142 tawış cıyıp, Çexiäneñ yaña prezidentı buldı.


text:
Räsmi Bagdad: Äxmät Çalabi Ğiraqqa qaytsa qulğa alınaçaq
Audio (Sälim Çalabi)
"Min ul keşe belän qayçan da bulsa küreşkänemne xäterlämim, anıñ ofisında bulğanım yuq, aña yanağanım bulmadı, çönki anıñ kem ikänen belmim."
Ul arada waqıtlı premier Ayad Allawinıñ qoral taşlap Nacaftan kitergä çaqıruın Moqtada Äl-Sadr suğışçıları kire qaqtı. Sadr suğışçıları bügen Basrada britan xärbilärenä xöcüm itkän. Bagdadtan tönyaqqa taba Balad Ruz awılında maşinağa quyılğan bomba şartlaw näticäsendä kimendä 6 keşe ülgän, 16sı yaralanğan. Politsiä äyütençä, bu xöcüm Diyala gubernatorı urınbasarına yasalğan bulğan, ul yaralanğan.


text:
Sentäberźä grajdandarźı haqlaw aylığı
Öfölä Qarl Marks uramındağı ber fatirźa yanğın sığa. Uttı hündergändän huñ 76 yäşlek xujabíkäneñ käüźähyı tabıla. Yanğın säbäptäre asıqlana. belgestär äyteüyınsä, xujabíkä ut menän eş itkändä haqhıźlıq kürhätkän. Salawat qalahında 3 yäşlek sabıy fajiğäle häläk bulğan. Ul ölkändär qaldırıp kitkän qabıźğıs menän uynap, fatir balqonında ut sığara. 3 yäşlek sabıy kürşeläre aldında yän asıuına qısqırıp yanıp ülä. Bıl osorźa unıñ äsähe öyźä bulmay, üź eştäre menän urmağa sıqqan bula. August ayında respublikala 306 yanğın terkälgän, 17 keşeneñ ğümere öźölgän. 8 ay esendä Başqortostanda 2 meñ 700-źän aşıu yanğın sıqqan, 218 keşe ut qorbanı bulğan.


text: Ğiraqtağı suğıştan soñ Amerikanıñ farsı qultığı töbägendäge tä'sire köçäyäçäk, dip beldergän Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev “İnterfax” agentlığı xäbärçesenä. Süz Amerikanıñ säyäsäten xuplaw yäki xökem itü turında barmıy, Tatarstan citäkçeseneñ fikerendä xäzer barğan suğışnıñ iqtisadi, säyäsi näticälären küz aldına kiterergä omtılış kürenä. Mintimer Şäymiev bu intervyusında suğış alıp baru kapitalnıñ çın yözen kürsätä, dide. Ämma şunısı açıq: xäzergä berkem dä üzeneñ matdi-iqtisadi mänfäğätennän waz kiçmi. Änä bit, Vladimir Putin da AQŞnıñ ciñelüe Rusiägä fayda kitermäyçäk, dide. Ğomumän alğanda, Tatarstanda suğışnı yaratmıylar. Çeçnyada bulsınmı, başqa cirdäme, suğış zur bäla. Läkin Qazanda Ğiraq suğışın möselman illärenä qarşı höcüm dip sanamıylar. Ufa üzägendä “EдиHaя Poccия” firqäse mitingında möfti Tälğat Tacetdin qılıç kütärep, AQŞqa qarşı cihad iğlan itüe tatarstanlılarnı şaq qatırdı. Qaban artı mädräsäse başlığı İsxaq Lotfullin Tälğat Tacetdinnıñ çamadan tış tile beldelüen işetkäç, üzeneñ quanğanın äytte. Çönki moña qadär Tälğat möftineñ nindi räweştä buluın, nilär qılanuın küpçelek belmi ide, xäzer Tacetdin üzen üze faş itte, dide İsxaq Lotfullin. Çınnan da, üzen verxovnıy möfti dip iğlan itkän Tacetdinnıñ radikal ekstremizm yulında buluı, ayıq aqıl belän eş itmäwe açıq kürenä.


text:
Tbilisi (görci telendä: თბილისი, [Ҭbilisi], tärcemäse - cılı çığanaq) - Görcistannıñ başqalası häm iñ zur şähäre.
Kura (Mtkvari) yılğası yarında urnaşa.
Tbilisi iseme IV ğasırda telgä alına, anıñ kilep çığuı şähärneñ cılı kükert çığanaqları buluı belän bäyle (görci telendä ტფილისი - Tbilisi, tbili - "cılı").
Tatar häm rus tellärendä 1936 yılğa qädär Tiflis (yunan ädäbiättän kilgän süz) iseme räsmi räweştä qullanıla.
Xalıq sanı - 1 473 551 keşe, şähär mäydanı - 350 km².
V ğasırda İberiä patşası Waxtang Gorskali şähärgä nigezlägän.
VI ğasırdan İberiä başqalası bulğan.
Riwäyät buyınça Waxtang Gorskala sunar waqıtında atqan fazan esse çığanaqta peşkän. Patşa şuşı urında şahärgä salğan.
1236 yılda tatar-mongol ğäskärläre şähärne basıp ala.
1320 yılda şähärdä görci idäräse kire qaytarıla
1385-1395 yılda tatar Tuqtamış xanı görci patşası belän bergälekne tözegän. Tatar ğäskärläre Darial tarlawığına kerälär.
1386 yılda Aqsaq Timer Altın Urdağa qarşı höcüm itkändä Tbilisi şähären yandıra.
2002 yılğı xalıq isäben alu buyınça etnik tärkip


text:
AQŞ Demokratik firqäse
AQŞ Demokratik firqäse (иHr. Democratic Party) - AQŞ ikeseneñ töp firqäseneñ berse. AQŞta iñ qart säyäsi firqä.
Anıñ räsmi bulmağan simvol - işäk, räsmi bulmağan tös - zäñgär.
Firqäneñ räise - Debbi Wasserman-Şults. Säyäsi yünäleş - sul üzäk.
1930 yıldan firqä sotsial-liberal häm progress qaraşlarında tora.
Xäzerge AQŞ prezidentı Baraq Obama - 15-nçe demokratik firqädän saylanğan prezident.
2012 yılda ütkän saylawlardan soñ Demokratik firqä Senatta küpçelek urınnarına, Wäkillär pulatında kimçelek urınnarına iä.
Ştatlar gubernatorları sanı buyınça Respublika firqäsenä bireşä.
Qısqaça tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Firqägä nigezläwçelär - Martin van Büren (8-nçe AQŞ prezidentı), Tomas Cefferson (3-nçe AQŞ prezidentı), Endrü Cekson 7-nçe AQŞ prezidentı).
1828-1860 yılda AQŞ säyäsi säxnädä östen bulğan.
Başta Demokratik firqä qollıq saqlanu öçen köräşä. Anıñ saylawçıları - awıl toruçıları, plantatorlar, qol biläwçelär, könyaq ştatlarnıñ xalqı.
AQŞ watandaşlar suğışında ciñelgännän soñ töşenkelektä bulğan.
1912 yılğa qädär Avraam Linkoln nigezlägän Respublika firqäse xäkimiättä bulğan.
20 ğasırda Demokratik firqä "yañadan tuğan" häm mäşhür prezidentlarnı birgän: Wudro Wilson, Franklin Ruzvelt, Con Kennedi.


text:
Samar ölkäseneñ İske Yärmäk awılında “Aq qayın”ğa almaş üsä
Samar töbägendä här zur awılda tatar üzeşçän sänğät kollektivı eşläp kilä. Ä menä şul küplär arasında İske Yärmäk awılı ayırılıp tora. İske Yärmäktä 35 yıl buyına ataqlı “Aq qayın” üzeneñ yañadan- yaña programmaları belän tamaşaçını quandırıp kilä. Soñğı yıllarda bu icat törkeme üzenä almaş äzerli başladı. Qulğa- qul totınıp, iñgä- iñ terälep ike kollektiv tatar cır sänğäten saqlap kilälär. kollektiv ike, läkin dä citäkçeläre ber- ul Ğamil Ğaliullin.
Ğamil äfände ğomereneñ 41 yılın sänğät'kä bağışlağan şäxes, armıy- talmıy tatar moñ çişmäsen saqlıy, almaş äzerläw belän mäşgul'.
Ğamil äfände, ansambl'neñ yäşlär törkemen festival'lärgä çığarğanıñ yuqmı äle?
Äye, soñğı waqıtta balalar törkemen dönyağa çığarırğa köç quyam. Almaş digän närsäne waqıtında äzerlärgä kiräk bit. Samar ölkäsendä “Xalıq cır sänğäte” isemle konkurs uzdırıla. Menä öç yıl inde balalarnı şul bäygegä alıp kiläm. Öç yıl buyına keçe törkem lawreat isemen alıp qayta.
Soñğı märtäbä qayda çığış yasadığız?
Aprel'neñ unsigezendä Samaranıñ ölkä xalıq icatı yortında zur festival'dä qatnaştıq. Bu bäygedä 14 yäştän alıp 21 yäşkä qädärlelär köç sınaştı. Ölkä buylap 35 kollektiv cıyılğan ide. Menä şul 35 törkem arasında “Aq qayın” balalar törkeme ikençe urınğa layıq buldılar.
Nindi cırlar, iyüllär belän yaltıradığız?
Tik xalıq cırları, tik xalıq iyülläre genä buldı.
Ayırım cırçılar üzlären kürsätä aldılarmı?
Bäygegä 14 bala alıp kilgän idem. Läkin dä törkemdä qalquçılar buldı. Alar- Qatya Kasimova, Ğaliä Tacetdinova, Azaliä Bädretdinova. Balalar tırışalar.
Yärmäkneñ sänğät'täge yöze berniçä. Şularnıñ berse- Ğali garmunı. Ğali ğarmunın yegetlär qulında kürep bulamı?
Bik sälätle yegetebez üsep kilä. Abıysı Ramil Qazanda mädäniät akademiäsendä belem ala. Bu ğailä ğomumän- sänğät oyası. Ätiläre garmunda uynıy, äniläre cırlıy.
Yaqındağı plannar?
İyünneñ başında İske Yärmäktä Sabantuy, iyünneñ 24-dä zur törkem yasap Samar Sabantuyına kilergä isäp.
Şamil Bahautdin, Samar


text: Uzğan täwlek eçendä Çeçnyanıñ törle urınnarında Federal köçlärgä 18 tapqır xöcüm yasalğan dielä. Näticädä 7 xärbi xäläk bulğan, 7-se yaralanğan. Çeçnyanıñ Mäskäw taraflı administartsiä wäkile äytüençä, Argun yanında ber maşinağa ut açılğan. Näticädä 2 xärbi xäläk bulğan, berse yaralanğan. Urus-Martanda ber militsiä xezmätkäre üterelgän. Kurçaloyda Çeçnyanıñ iminlek xezmäte häm suğışçılar arasında bäreleş bulğan. Çeçnya administratsiäseneñ natbuğat üzäge belderüençä, ber militsiä xezmätkäre üterelgän, separatislar yağında 2 keşe ülgän. Başqala Groznıyda militsiäneñ rayon bülege başlığı Adnan Takaev häm anıñ 4 tän saqçısı utırğan UAZ maşinası fugasta şartlağan. İnterfax agentlığı xäbär itüençä, maşina şaqtıy cimerelgän, ämmä andağı keşelärgä zıyan kilmägän. Bu xälgä bäyle räweştä ber keşe qulğa alınğan, başqaların ezläw däwam itä.


text: Fälüca. Ğiraqnıñ yaña qorılğan xärbi bülekçälärenä, alarğa şuşı şähärdä tärtip urnaştıru burıçı yöklänü säbäple, Fälüca tiräsendäge berniçä tikşerü nığıtması tapşırıldı. Anda elek urnaşqan amerikan marinnarı nığıtmalarnı buşattı. Ğiraqnıñ şuşı yaña ğäskäri bülekçäse yaqınça 1000 xärbidän toraçaq, alarnıñ zur öleşen Fälüca tiräsendä yäşägän elekke Ğiraq ğäskäre xezmätkärläre täşkil itäçäk. Bülekçäneñ başlığı itep Saddamnıñ respublikan gvardiäsendä xezmät itkän general Yasim Möxämmäd Salix bilgelände. Ğiraqtağı amerikan xärbi citäkçelege başlığı general John Abizaid, şuşı yaña xärbi bülekçä Könbatış berektäşlege citäkçelegendä bulaçaq dip belderde.


text:
Kim Miñnullin: 2004 yılda tel säyäsäte qarşılıqlı buldı
Uzğan, 2004 yıl, respublikada tel säyäsäte, tellärne saqlaw, üsterü ölkäsendä şaqtıy zur, möhim waqiğalar belän istä qaldı. Tatarstanda älege ölkädä küp kenä fänni-ğämäli konferensiälär, cıyılışlar uzdı. Ğalimnär tel mäs’älälärenä qağılışlı problemalarnı tikşerdelär, xökümät wäkilläre respublikadağı xalıqlarnıñ tellären saqlaw häm üsterü östendäge eşläre xaqında söylädelär. Mäsälän, yıl başında respublikanıñ xökümäte Bötendönya tatar kongressı häm Qazan däwlät pedagogika universitetı belän bergälektä Tatarstanda tellärneñ qullanışı häm üseş perspektivası dip isemlängän konferensiä uzdırdı. Anda respublikada häm Qazanda tellärne saqlaw häm üsterü problemaları, globalizatsiä şartlarında tel säyäsäten alıp baru, tellär turındağı qanunnarnı tormışqa aşıru mäsälläre qaraldı. Respublikanıñ Däwlät Şurası deputatları da Tatarstan xalıqları telläre turındağı qanunıñ ütäleşen yış qına tikşerep, bu xaqta xökümät wäkillärennän daimi xisap alıp tordılar. Deputatlar komissiä utırışlarında respublikada tatar teleneñ qullanışı, yuğarı häm urta belem birüçe uqu yortlarında tatar telen uqıtunıñ torışı xaqında citdi söyläşülärgä cıyıldılar.
Annan tış Qazanda häm, ğomumän, Tatarstanda 21 fevral’ – Xalıqara ana tele köne häm 26 aprel’ – Tuğan tel köne bilgeläp ütelde. Bu xaqta Tatarstan Ministrlar Kabinetınıñ Tellärne üsterü bülege citäkçese Kim Miñnullin söyli.
2000 yıldan birle YUNESKO tarafınnan bilgelänep ütä torğan 21 aprel’ – Xalıqara Tuğan tel köne Tatarstanda uzğan yılda da ütte. Bez anı atnalıq çaralar räweşendä uzdırdıq. Şulay uq, respublikanıñ Däwlät Şurası üzeneñ qararı belän 26 aprel’nı Ana tele köne itep bilgeläde. Şuşı bäyräm dä berençe märtäbä 2004 yılda bilgeläp ütelde. Bu Tatarstanda tuğan telne saqlaw eşendä tağın ber zur adım, dip uylım min2004 yılda tel säyäsäte ölkäsendä çaralar häm waqiğalar şaqtıy küp bulsa da, alarnıñ iñ möhime bulıp Däwlät Şurasında respublikada tellärne üsterü häm saqlaw buyınça 2014 yılğa qädär qaralğan maxsus Programma qabul itelü häm Tatarstan xalıqları telläre turındağı qanunğa östämälär kertü toradır, möğayın. Boları uñay ğämällär bulsa, uzğan yılnıñ axırında Rusiä Konstitutsion mäxkämäseneñ respublikağa tatar telen latin imlasına qaytarunı tıyu turındağı qararı tiskäre küreneş bularaq istä qaldı. Şuña da, Kim Miñnullin tel säyäsäten bäyälägändä ber törle genä mönäsäbät bula almıy, dip sanıy.
Gölnaz İlgizär


text:
Törkiäne Yevropağa kertü mäs''äläsendä Fransiä üzendä referendum uzdıra ala
Yevropa Berlege räsmi töstä Törkiäne kiläçäktä üzenä alu ixtimalı turında beldersä dä, anıñ qayber äğza illärendä bu mäs''älädä qaynar wä qarşılıqlı bäxäslär bara, xörmätle tıñlawçılar. Bu bigräk tä Fransiädä yaxşı kürenä, andağı cämäğätçelekneñ ber öleşe möselman Törkiä Yevropağa kerä almıy dip isäpli. Xäzer inde ildä kiñ taralğan şuşı fiker sürätendä Fransiä prezidentı Jacques Chirac ta, töreklärneñ Yevropa Berlegenä quşıluı mäs''äläsendä Fransiädä referendum ütkäreläçäk dip belderä.
Audio, Jacques Chirac
"Älege xisap bik açıq itep belderä - häm Fransiä monı aldan uq şart itep quyğan ide - teläsä nindi äğza il, şul isäptän Fransiä dä, teläsä qayçan Törkiäne qabul itü kileşüennän çığa ala. Ä kileşü üze küpçelek belän tügel, ä bertawıştan qabul itelergä tieş. Şulay itep, berär äğza il qarşı çıqqan oçraqta söyläşülär tuqtalaçaq" dip belderä Fransiä prezidentı Törkiäneñ Yevropa Berlegenä quşılu protsessı turında. Änkara şul niäten räsmi töstä äle 1987-nçe yılda uq äytkän ide, läkin nämzät statusı aña barı tik 1999-da ğına birelde. Brüssel Änkaranıñ keşe xoquqların saqlaw ölkäsendäge citeşsezlekläre häm törek xärbiläreneñ ildäge xakimiatkä köçle tä''sire belän qänäğät tügel ide. Moñardan tış Yevropa cämäğätçelegen soñğı yıllarda Törkiädä islamçılar yoğıntısı artuı da borçıp kilde. Läkin ni ğäcäp, näq menä xakimiatkä ike yıl elek kilgän islamçı xökümät, Törkiäneñ Yevropa Berlegenä taba baruın tizlätkän şaqtıy möhim adımnar yasadı - anda ülem cäzası çığarular tuqtatıldı, azçılıq tellärendä radio häm televidenie tapşıruları başlandı, cinayät kodeksı Yevropa Berlege taläplärenä yaqınaydı. Şul üzgäreşlärne isäpkä alıp Yevropa Komissiäse 6-nçı üktäbrdä Törkiä belän, anı Yevropa Berlegenä alu turında söyläşülär başlawnı täqdim itte. Berlek citäkçeläre xäzer Änkara belän şul söyläşülärne başlaw könen bilgelärgä tieş bulaçaq, alar monı dikäbr urtalarında uzaçaq çirattağı oçraşuında xäl itär dip kötelä. Törkiä başta üzeneñ Yevropa Berlegenä 3-tän alıp 6 yılğa qädär waqıt eçendä quşılaçağına ömetlängän ide, läkin bu kimendä 10 yılğa suzılır kebek häm räsmi Änkara monı xäzer qabul itä sıman. Törkiäne Berlektä telämägän dairälär isä, şul uq Fransiädä, misal öçen, söyläşülär ber başlanıp kitsä, töreklärne Yevropağa quşıludan inde tuqtatıp bulmayaçaq dip şürli. Fransiä prezidentı Chirac andıylarnı tınıçlandırıp yäkşämbe könne, kiräk bula qalsa bu mäs''älädä Fransiä xalqı belän kiñäşläşü bulaçaq dip belderde.
Audio, Jacues Chirac
"Niçek kenä bulmasın, kiräge çığa qalsa, soñğı süzne referendum aşa näq menä fransuz xalqı äytäçäk" di prezident Chirac, ildäge oppozitsiä borçuların bastırırğa teläp. Chirac üze, bar tieşle demokratik taläplär dä ütälgän oçraqta Törkiäne Yevropa Berlegenä qabul itügä qarşı bulmawın äytä.
Kärim Kamal


text:
Osman Öztunç - Suları Islatamadım
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Suları Islatamadım
Etiketler : Osman Öztunç - Suları Islatamadım türkü indir, Osman Öztunç - Suları Islatamadım türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Suları Islatamadım mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Suları Islatamadım türküsü, Suları Islatamadım sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Suları Islatamadım bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Dağlara Çıkmanın Tam Zamanı
Osman Öztunç - Çakırcalı Mehmet
Osman Öztunç - Bugün Ayın Işığı


text:
"İdel buyı yoldızı" nigä törek KGBsı turında yaza?
“ЗBeздa ПoBoлжbя” gäziteneñ başta ber säyer dä, qızıqlı da yazmasınnan süzne başlıyq äle. “Törek KGB”sı dip atala bu yazma. Säyerlege şunda ki, bu yazmada Ramazan Yır digän, Törkiä däwlät iminlege xezmäteneñ general'' direktor urınbasarı üzeneñ direksiäsenä yazğan xatı. Anda Süz, Törkiädä tanılğan din eşleklese, däğwätçe Fätxulla Gülängä Törkiädäge qayber ekstremistlar tarafınnan yanawlar bulğanlığı xaqında yazıla. İsemnäre dä birelä. Mäsälän, Törkiädäge Äl-Qağidä oyışması bülekçäse. Şuña kürä, Fätqulla Gülängä iminlek xezmäte tarafınnan yansaqçı birelüe, Gülän Amerikağa däwalanırğa kitkäç tä, älege saqçınıñ anda buluı turında yazıla. Monnan tış, Fätxulla Gülän üzeneñ wäğäzlärendä islami radikal'' köçlärne gel tänqitläp kilüe xaqında süz bara. Şuña radikallar aña yanıylar ikän. Säyerme bu turıda Qazan gäzite yazuı? Ber qaraşqa şulay. Qızığı şunda, Törkiädä däwlät iminlege xezmätkärläre Gülänne saq astında ğına yörtsälär, anıñ iminlege qayğırtsalar, wäğäzläre häm tarafdarları dinara tınıçlıq öçen xezmät itälär dip tabılsa, Rusiädä anıñ tarafdarları ekstremistlar dip bäyälänä. Tatarstanda qulğa alınğan, qayber başqa töbäklärdä inde törmälärgä utırtılğan Nurçılar xäräkäte wäkilläre şuşı Fätxulla Gülän fikerdäşläre inde. İslam belgeçläre tarafınnan, Nurçılar iñ tınıç häm zıyalı möselman törkeme dip bäyälänälär, Törkiä alarnıñ iminlegen qayğırta, rusiädä alar törmädä çerilär. Gäzitneñ bu yazmanı bastıruı bik äybät añlaşıla.
Räfis Cämdixan


text:
Hunarsılar brakonerzarğa qarşı köshöz
Räsäy auıl xujalığı küźäteü xeźmäte oyoştorolop, unıñ Başqortostanda idaralığı buldırılğas, weterinar, hunarsılıq, fitosanitariya häm başqa oşo keüek xeźmättär oşo idaralıq yauaplılığına küserelgäyne. Ular tulıhınsa Mäskäü boyhonouında. Tik federal üźäk ularźı aqsa menän ällä ni qıuandırmay. Mäśälän, qışın urmanda keyek atıusı braqonerźar menän köräş kiśken ber mäsälägä äylänä. İdaralıqtıñ hunarsılıq xeźmäte belgese Zahir Salauatov äyteüensä Yañı yıl osoronda ğına la ällä küpme enäyättär qılınğan. Braqonerźar quyan– maźar menän genä mörxöthönmäy, litsenziyaları bulmauğa qaramaśtan, qaban, mışı, qır käzälären aulay.
Zahir Salauatov yaqşı texniqa, telähä nindäy yuldan üterlek maşinaları, qeüätle qar yörögöstäre bulğan braqonerźar menän yarışa almauźarın belderä. Yämğiät qaramağındağı Buran qar yörögöstäre Mersedes ergähendäge Zaporojets maşinahı keüek kenä ti ul.
Alda äyteleüensä, Federal üźäk Başqortostandağı auıl xujalığın küźäteü idaralığın eterlek finanslamay. Hunarsılar yämğiäte belgese Zahir Salauatov äyteüensä, xatta benzin alırğa la aqsa yuq. Xäźer idaralıqtı respubliqa qaramağına küsereü niätläşterelä. Kilähe yıl idaralıq respubliqa qaramağına küsäsäk.


text:
Fälestinnär ikegä bülende: yaña xökümät bilgelänä
Bügen Fälestin xakimiäte prezidentı, ğäräp illäre häm könbatış tarafınnan yaqlanğan Mähmüd Ğabbas yaña xökümätne bilgelärgä tieş. Ämma anıñ xakimiäte xäzer yılğanıñ Könbatış Yarında ğına bula ala, çönki Ğizza Sızığı – köndäş Hämäs törkeme kontrolendä. Hämäs Fatah belän bergä eşlärgä täqdim itkän, ämma Ğabbas täqdimne kire qaqqan digän xäbärlär bar.
Alay da Hämäsneñ Dämäşktä yäşäwçe yulbaşçısı Xaled Meşaal, kiçä, Hämäs Ğabbasnı qanunlı prezident itep tanıy häm anıñ belän xezmättäşlek itergä äzer, dip beldergän ide. Hämäs fälestin cirlärendä xakimiätne büleşergä teli, dide Meşaal:
"Hämäsneñ xakimiätne üz qulına alu niäte yuq. Ğizzädäge xällär – kemneñder üz xakimiäten barısına da yöklärgä omtılışınıñ näticäse buldı."
Ämma Fatah Hämäs belän bu mäsädä nindi dä bulsa söyläşülär mömkinlegen kire qaqtı. Ğabbasnıñ yaqın kiñäşçese Ähmäd Ğäbdelräxmän, Äl-Cäzirä televideniäsenä, " fetnäçelär belän söyläşü bulmayaçaq" dip belderde. Ğizzädä köç qullanuda 400läp keşe häläk buldı, 900dän artığı yaralandı.
Yaña tözelgän xökümät Könbatış Yarda idarä itäçäk, anda fälestinnärneñ küpçelege yäşi. Ğizzä isä xäzer Hämäs köçläre kontrolendä.
Comğa könne Qahirädä cıyılğan Ğäräp Ligasına kergän 22 ilneñ tışqı eşlär ministrları Ğabbasnı, ämma ber ük waqıtta küpçelekne Hämäs deputatları täşkil itkän fälestin parlamentın da yawlawların belderde:
"Bez fälestin qanunnarın yaqlıybız, bez prezident Abu Mazen, yağni Mähmüd Ğabbasnı yaqlıybız, bez saylanğan fälestin qanunçığaru şurasın yaqlıybız, bez fälestin oyışmaların yaqlıybız."
Fälestin cirlärendä köç qullanu artqan ber mäldä, finans yardäm dä äzerlänä, hiç yuğı aqça Könbatış Yardağı yaña xökümätkä barıp ireşer dip farazlana.
AQŞ häm Yevropa Berlege Hämäsne terror oyışması dip sanıy, häm Hämäs parlament saylawlarında ciñgännän birle fälestin xamiätenä turıdan turı yardäm bulmadı, barı tik fälestin xalqına humanitar yardäm genä cibärelde. Xäzer, Waşington, İzrail häm Yevropa illäre Ğabbasnıñ yaña xökümätenä yardämne yañartırğa cıyına. İzrail tışqı eşlär ministrı Tzipi Livni, fälestinnär arasında watandaşlar suğışı İzrailgä kiräk tügel, dip belderde.
Haifada yäşäwçe belgeç Ämir Maxul, Könbatışnıñ Fatahnı bolay yaqlawı häm bu mäsälädä ğäräp illärenä basım yasawı – fälestin nizağın tağın da tiränäytä ala, dip farazlıy:
"Amerika Mısır, Ürdüngä basım yasıy, häm bu bik qurqınıç. Min xäzerge waqıtta – mömkinleklärgä qarağanda, monıñ qurqınıçı zurraq dip sanıym. Bu fälestinnär faydasına tügel, alar başqa törle tormış kürergä teli, alar totrıqlılıq, iminlek, aşarğa rizıq häm abruyların kürergä teli."
Nizaqnı İran häm Süriä qızdırıp tora dip sanawçılar da bar. Belgeçlär arasında – fälestinnär axırğı çiktä barıber berläşergä tieş bulaçaq, ämma axırı yaxşı tämamlanğaçığa qadär, xällär tağın da naçarraq bulırğa mömkin digän farazlar da bar.


text:
BMO İminlek Şurası Yaqın Könçığış nizağın çişü yulların ezli
Sişämbe 8 avgust New Yorkta BMOnıñ İminlek Şurası cıyılıp köç qullanunı tuqtatunı taläp itkän rezolüsiä ölgesen tikşerä. İzrail nihayät Liban täqdim itkän proyektqa uñay qaraş belderde. Beirut ilneñ könyağına 15 meñ ğäskär kertergä täqdim itä. Ämma İzrail premyer-ministrı Ehud Olmert, moña östäp, Xizbullanı qoralsızlandıru taläben quydı.
Bügen BMOnıñ İminlek Şurası cıyıla, anda çärşämbe, 9 avgustqa qadär nindi dä bulsa qarar, köç qullanunı tuqtatu turında rezolüsiä qabul iteler dip kötelä. Ul arada İzrail Xizbullağa qarşı çaraların köçäytüen belderde.
İñ başta AQŞ häm Fransiä äzerlägän rezolüsiä ölgese Libanğa oşamağan ide. Anda 10 meñgä yaqın İzrail xärbienLibannan çığarı turında äytelmäde. Düşämbe könne Liban, çığıp kitäçäk İzrail xärbiläre urının ilneñ könyağında şunda uq 15 meñlek Liban ğaskärläre ala ala, digän ide.
İzrail premyer-ministrı Ehud Olmert täqdimne "qızıqlı" dip atadı häm uylarğa waqıt soradı.
Bügen BMOda bulaçaq cıyında Liban mänfäğätlären Ğäräp Ligası general sekratare Ämr Mussa da yaqlar dip kötelä. AQŞ häm Fransiä söyläşügä bik teläp qatnaşaçaqların belderde.
Yaqın Könçığışqa şulay uq diplomatik söyläşülär ütkärü maqsatı belän 3 könlek säfärgä Germaniä tışqı eşlär ministrı Frank-Walter Steienmeier kitte.
İzrail könyaq Libanğa xalıqara ğäskär kertüne yaqlıy, ämma töbäktä Xizbulla köçläreneñ qaluın telämi. Bügen köç qullanuda İzrailneñ kimendä ike xärbie häläk bulğan dip xäbär itelä. İzrail könyaq Libandağı Xiam şähärenä hawa höcümnäre yasadı.
Alsu Qormaş


text:
Oçqıç faciğäse qorbannarın iskä aldılar
İskä töşerep ütäbez, 2002 yıldağı faciğädä Başqortstan oçıqıçında 69 keşe hälaq buldı. Şularnıñ 48 e yalğa baruçı mäktäp balaları, qalğannarı alarnı ozata baruçı tärbiäçelär häm oçqıç ekipäjı ide. Älege qotoçqıç hälaqätkä ike yıl ütsä dä, anıñ öçen ğäiplelärgä haman da xoquqıy bäyä birelmägän. Tikşerü näticäläre buyınça tulısınça üz ğayıben tanığan «Sqayğayd» dispetçerlıq şirkäte qorbannarnıñ tuğannarına aqçalata qompensatsiä tüläwne dä haman suza kilä. Äle yañaraq Şweysariäneñ bu şirkäte märxümnärneñ ata – analarına häm tuğannarına 150 –şär meñ dollar aqça biräçägen äytte. Ämma anıñ da 50 meñ dolları aldan kileşü buyınça adwoqatqa birelergä tieş ikän. Şulay itep qorbannarnıñ tuğannarına 100 meñ dollar ğına qala. Bu külämne qayber ğäilälär üzlären mısqıl itü dip qabul itte häm ul aqçadan baş tarttı. Ämma Almaniä adwoqatı qayber ğäilälärne şul küläm aqçağa da ügetli alğan digän xäbärlär bar. Şulay itep äle qompensatsiälär tiräsendäge añlaşılmawçanlıq däwam itä. Küp ğäilälär bu xäldä iñ möhime aqçanıñ küläme tügel, ä ğäiplelärgä tieşle cäzanı birü dip isäpli. Alarnı «Sqayğayd» şirkäteneñ üz ğäziz balaları ğömeren şulay arzanğa bäyäläwe nıq räncetkän. Şuşı uq fikerne bügenge matäm çarasında Faciğa qorbannarı tuğannarı berlege citäkçese Zölfät Xammatov ta äytte. Şulay itep äle märxümnärneñ tuğannarı bu faciğa öçen ğäiplelärne cawapqa tartu öçen mäxkämä yulına basarğa äzer buluların da äytä. Ufanıñ Könyäk ziratındağı xäter çarasınnan soñ, qorbannarnıñ ata – anaları häm tuğannarı, uzğan yıldağıça uq, märxümnärne iskä alu mäclesenä kitte.


text: Colombo. Sri Lanka xökümäte ildäge ğisyançı Tamil Yulbarısları törkemeneñ tışqı eşlär ministrı Lakşman Kadirgammarnı üterügä qatnaşı bulmawın äytkän belderüen kire qaqtı. Xökümät wäkile bügen, 73 yäşlek ministrnı atıp üterü, Norvegiä aradaşlığında alıp barılğan solıx söyläşülären yañartunı tuqtatu tırışlığı bulıp tora dip belderde. Colombodağı üzäk xökümätkä qarşı ine 20 yıldan artıq köräş alıp barğan Tamil Yulbarısları xäräkäte, ministrnı üterüçelärne xökümät üz eçennän ezlärgä tieş digän ide. Tışqı eşlär ministrı üterelü säbäple xakimiat bar ildä ğädättän tış xäl kertte.


text:
Karzai belän Blair Äfğänstanda iminlek xälläre, dönyaküläm terrorçılıqqa häm xalıqara narkotik säwdäsenä qarşı köräş turında söyläşte. Oçraşudan soñ xäbärçelär aldında çığış yasap alar ikese dä dönya global' terrorçılıqqa qarşı köräşkä berläşergä tieş dide. Blair Britaniäneñ Äfğän häm Ğiraq suğışların yaqlawı ilne terrorçılar aldında qurqınıç urınğa quydı dip tänqitläwçelärgä qarşı çığış yasadı.
AUDİO: Älbättä bu terrorçılar säbäp itep Ğiraqnı yäki Äfğänstannı faydalanaçaq. Sintäberneñ 11-e, älbättä, alarnıñ ikesenä qädär ük bulğan ide. Häm ul waqıtta säbäp Amerikanıñ İzrail'gä qarata säyäsäte buldı. Alarnıñ ğämälläre öçen härwaqıt säbäp bulaçaq. Ämma bez alarnıñ bozıq mantıyğına birelmäs öçen bik saq bulırğa tieşbez.
Düşämbe könne Britaniäneñ tikşerenülär belän şöğellänüçe kürenekle Xalıqara Mäs'älälär Patşa İnstitutı Blairnıñ AQŞ citäkçelgendäge Ğiraq suğışın yaqlawı Britaniägä qarşı terror höcümnäre mömkinlegen arttırdı digän xisap çığarğan ide.


text: Änkara. Törek premyer-ministrı Räcäp Erdoğan bügen Yewropa Berlegen yä dönyaküläm ber qüwätkä äylänüne, yä ber "xristian klub" bulıp qalunı saylawğa öndäde. Erdoğan fikerençä, Yewropa citäkçelärendä Törkiä belän äğzalıq söyläşülären başlap Yewropa Berlegen dönya qüwätenä äyländerügä qıyulıq tabılırğa tieş. Törkiäneñ tışqı eşlär ministrı Ğabdulla Göl bügen yänä ber märtäbä, Änkara Yewropa Berlegendä tulı xoquqlı äğza buludan tış başqa mömkinleklärne qabul itmi dip belderde. Qazan waqıtı belän kiçke 9-da Yewropa Berlegeneñ tışqı eşlär ministrları ğädättän tış oçraşu ütkärä, alar anda Austriäne, Törkiä belän äğzalıq söyläşüläre başlawğa qarşı çığuınnan waz kiçterergä tırışaçaq. Bäxäs düşämbedä başlanırğa tieşle söyläşülärneñ töp maqsatı tiräsendä - ul "äğzalıq" turındamı, ällä inde Austriä täqdim itkänçä, "yaqın berektäşlek" turında baraçaqmı, şul xäl itelä.


text:
Udmurtiädä besermän milli oyışması
Udmurtiädä yözdän artıq xalıq terkälgän. Soñğı xalıq sanın alu waqıtında respublikada yäşäwçe 2998 keşe üzlären besermän milläte wäkile itep yazdırğan. Besermännärneñ kilep çığışı xaqında törle farazlar bar. Alar möselmannar — Qazan yaqlarınnan unbişençe ğasırlarda qaçıp kitep Udmurtiä urmannarı arasına kilep urnaşqan dip tä yazalar. Monı xatın—qızlarnıñ kiemendä tatar xatın—qızları— külmäklärendä, ayıruça ayulıq bäyläwläre oxşaş dip belderä qaysıber ğalimnär. Qaysıber bäyrämnäre dä tatarlar, möselmannardan alınğan dip tä äytälär. Şulay uq besermännär qorban dip isemlängän ämma tatarlarnıñ sabantuyına oxşağan bäyräm uzdıralar. Anda sabantuydağı kebek ük uyınnar, yarışlar oyıştırıla, häm ul sabantuylar uzdırğan waqıtqa turı kilä. Besermännär Udmurtiä respublikasınıñ tönyaq rayonnarında ğömer itä, şulay uq Kirov ölkäsendä dä awıllarda bar.
Udmurtiädä besermännärneñ milli oyışmaları da bar. Anı uncide yıl däwamında Valerian Sabrekov citäkli.
Valerian Sabrekov oyışmanıñ töp maqsatı besermännärneñ telen, ğöref—ğädätlären saqlap qalu dip belderde.
Ul yäş çağında uzdırılğan bäyrämnärne äle xäterli, ölkännärneñ dä sanı yıldan yıl kimi, ğädätlärne yäşlärgä tapşıru maqsatı küzallap eşlärgä omtılalar.
Yukamen rayonınıñ Pışket awılında muzey bar. Aña bıyıl 40 yıl tula. Sovet çorında besermännär millätlär isemlegennän töşep qalsa da, cirle xalıq üzeneñ könküreş äyberlären, ğöref—ğädätlärenä qağılğan kitaplar, başqa küp kenä eksponatlarnı cıyıp kilgän. Bügen muzeyda tuplanğan materiallar mäktäp uquçılarında, studentlarda, xätta çit il belgeçläre tarafınnan qızıqsınu uyata dip urtaqlaştı Valerian Sabrekov. Xäzer muzey yaña binağa küçäçäk.
Şulay uq besermännärgä qağılışlı tağın zur waqiğa kötelä. Şamardan awılına tizdän 400 yıl tula. Valerian Sabrekov awılnıñ atamasın qızıqlı itep añlata.
Besermännär yäşägän Şämardan awılın saqlap qalu maqsatınnan anda çirkäw häm klub tözergä niätläre. Monı respublikanıñ prezidentı Volkov ta xupladı dip urtaqlaştı milli oyışma citäkçese. Çönki däwlät yärdämennän başqa rayon, awıl xalqı bu eşlärne başqarıp çığa almayaçaq. Awılda xäzer küp yortlar buş, häm bulğannarında da ölkän yäştägelär ikän. Sabrekov süzlärençä, awılnı tözekländerü eşlären başqaru Udmurtiäneñ Rossiägä quşıluına 450 yıl tuluğa bağışlanğan planğa kertelgän.
Besermän telen, ğöref—ğädätlären öyränü buyınça Mäskäw institutlarınnan ğalimnär, studentlar da kilä ikän. Monı Sabrekov milli oyışmanı citäklägäç tä, Mäskäw belän elemtägä kerep, tikşerenü eşlären alıp baru öçen ğalimnärgä möräcäğät itkän. Udmurtiädä belgeçlär yuq, şuña Üzäk belän eş itäbez dip añlattı Valerian Sabrekov.
2007 yılnıñ başında uq besermännärgä bağışlanğan fänni—ğämäli konferensiä uzdıru da planda. Xäzer şuşı çarağa äzerlek alıp barıla.


text:
Kuba citäkçese TVda päyda buldı, Castronıñ xäle yaxşırğan kebek
Awıru xäldä bulğan Kuba citäkçese Fidel Castro soñğı 3 ayda berençe tapqır televideniedä päyda buldı. Sişämbedä Kubanıñ däwlät televideniese anıñ Venezuela prezidentı Hugo Chavez belän bulğan oçraşuın kürsätte. Eçäk awıruınnan däwalanıp yatqan 80 yäşlek Castro, bu yazmada, elekkeläre belän çağıştırğanda, yaxşıraq kürende.
"Bu minem genä sälämem tügel, millionlağan keşe siña sawılq teli. Bez sineñ belän soqlanabız, Fidel, sine yaratabız, sin bezgä kiräk, bez sineñ yuldan baraçaqbız" di Hugo Chavez.
Däwlät televideniese, yazma 27 Ğinwarda Havanada töşerelgän di, gärçä monı bäysez çığanaqtan raslap bulmıy. Şulay da, Castronıñ 27 Ğinwarda dönya kürgän gäzit uqığanı kürsätelä.
Castro ayağında, şaqtıy xäräkätçän, ämmä tele beraz körmäklänä. "Bez ciñäbez. Watan. Sotsializm. Yä ülem" digän Kuba inqilabı şiğären äytkändä, soñğı süzen Chavez östäp quyarğa mäcbür.
6 ay elek eçäk operatsiäse kiçergännän soñ Castro cämäğätçelek küzennän yuqqa çıqtı. Elegräk kürsätelgän yazmalarda ul şaqtıy yabıqqan, zäğif xäldä ide.
Yaña yazma televideniedä qabatlap kürsätelde. Havana uramında Miledis isemle yäş xanım, anıñ xäle yaxşıra, xäzer irkenräk sulıy alabız, bez alğa barabız, dip quana.
26 Yüldä Castro üzeneñ wäkäläten 75 yäşlek enese, Saqlanu ministrı Raul Castroğa tapşırdı. Şunnan birle anıñ xalıq aldına çıqqanı yuq. Küptän tügel ber İspan gäzite Castro bik awır xäldä dip yazıp çıqtı. Televideniedä kürsätelgän soñğı yazma Castronıñ sälämätlege tiräsendäge ğäybätlärne yuqqa çığarunı maqsat itep quyğan bulsa kiräk.
Ali Ğilmi


text:
AK partiane cimerergä uylagannarmı?
Ütkän atnada “Taraf” gazetası “Xärbilärneñ AK partia belän Fethullah Gülen xäräkäten cimerü planı” digän dokument bastırıp çığardı.
Dokumentnıñ Generalştab tarafınnan äzerlätelgän buluı farazlana. Çönki dokumentta polkovnik Dursun Çiçekneñ imzası bar.
«Taraf» gazetası xäbärennän soñ ğawğa-talaş quptı. Xärbi prokuratura «Taraf»nıñ älege xäbärne taratuın tıydı. «Taraf» gazetası da mäxkämägä möräcäğät itte. Generalştab, ägär dä dokument çın bulsa, cawaplılarğa xökem organnarı tiyeşle cäzanı birer, yasalma buluı añlaşılsa, kemneñ bu dokumentı nindi maqsat belän äzerlägänen tikşererbez, digän belderü yasadı.
Şunnan soñ Generalştab başlığı İlker Başbuğ premyer-ministr Recep Tayyip Erdoğan belän yabıq işeklär artında oçraştı. 18 yündä isä milli küzläw oyışması MİT-neñ çitäkçese premyer-ministrlıqta öç säğätlek söyläşü alıp bardı. Äñgämäneñ 45 minutı premyer-ministr belän bulğan.
Tege yaqtan xärbi prokuratura dokumentta imzası bulğan polkovnik Çiçektän soraw aldı. Ämma soraw alu waqıtında dokumentındağı imzası belän tege doqumnettağı imza ber-bersenä oxşamağan. Läkin anıñ ike törle imza qullanuı açıqlandı.
Cömhüriät Xalıq partiase liderı Baykal, Milliatçe Xäräkät partiase liderı Bahçeli häm AK partia deputatları bu mäsälä sivil mäxkämä tarafınnan, qaralsın digän taläp quydı. Älegä bu mäsälä açıqlanmadı.
Generalştabta bu yäşeren dokument niçek itep «Taraf» gazetası korrespondentı qulına eläkkän digän sorawlar da kütärelde. Asılda bu dokumentnıñ ber küçermäse «Ergenekon» isemle terror oyışmasında äğza buluda gäyeplänüçe ber şäxesneñ matbuğatqa, xätta üz advokatına da birelmägän dokumentları arasında tabılğan. Monı «Taraf»nıñ korrespontına yä prokuratura, yä xoquq saqlawçılar birde digän farazlar da bar.
Mäcles räise Köksal Toptan: “Dokument çın bulsa da, yasalma bulsa da qurqınıç tudıra. Törkiädä räsmi organnar arasında ızğışnı häm bäreleşne başlaw öçen aktiv eş alıp barıluın xuplaw mömkin tügel”, dip belderde.
Cömhüriät Xalıq partiase liderı Drniz Baykal isä Habertürk televidiniäsendä Fatix Altaylığa birgän intervüsında, “ägär dä dokument çın bulsa, premyer-ministr tiyeşle çaralar kürsen”, dip belderde. Jurnalist “Generalştab başlığın pensiägä cibärsenme?” digän sorawına Baykal “äye” dip cawap qaytardı.
Şuşı dokumentqa AQŞ-ta yäşäwçe Fethullah Gülennän dä cawap kilde. Ul xärbi mäktäplärgä din totuçı yäşlär dä kabul itelergä tiyeş dip äytä. Törek Qorallı Köçläreneñ radikal möselman dip gäyeplänüçe ofiserlarnıñ armiadän çığarıluına reaksia dä kürsätkän buldı.
Östäwenä, 18 yündä isä Waşingtonda strategik häm xalıqara tikşerenülär üzägeneñ “Gülen eşçenlekläre” isemle cıyılışında dinara dialoğ institutı räise häm Gülen institutı başqarma komitetı äğzası Yüksel Alp Aslandoğan, cämäğätçelekneñ här öleşennän keşelär qatnaşqan ber xäräkätne yuq itü turında äytü “mäğnäsez” dip belderde. Ul bezneñ äğzalarıbız berniçä millionğa citä dip äytte. Şulay itep, AK partia belän Fetxullah Gülen cämäğäten yuq itü planına qarşı üz reaksiasen kürsätte.
«Bäxäs bu dokumentnı Gülängä buysınğan keşe yazdımı, Generalştabta äzerlängänme, yäisä xärbilär belän AK partiagä açulanğannar törkeme yazdımı digän mäsälädä baraçaq dip yaza», dip yaza «Radikal» gazetası.
Qısqası, aldağı köndä, xätta atnalarda bu tema kön tärtibennän töşmäyäçäk häm xalıqta tınıçsızlıqnı üsteräçäk.


text:
Damir İsxaqov: Säid Nursi kitapları ekstremistik ädäbiät bula almıy
Bu könnärdä Mäskäwneñ Koptev rayonı makxamäse Säid Nursinıñ 14 tomlıq rusçağa tärcemä itelgän kitapların ekstremistik ädäbiätkä kerä digän qarar çığardı. Älege şaw-şu şaqtıy ozaqqa suzıldı. Şul däwerdä Nursi ädäbiatı belän qızıqsınuçılar öylärendä tentülär ütkärelde, qayber yäşlär xätta törmädä dä utırıp çıqtı. Bilgele bulğança, 2005Hчe yılnıñ 28 martında Tatarstannıñ Çallı şähärendäge Nurçılar oyışmasına qarata cinayät eşe quzğatıldı. Alarnı milli häm dini nizağ tudıruda ğayıplädelär. Läkin töp-tögäl ber yıldan soñ, ayırım ğayıplänüçelär tabılmaw säbäple, eşne tuqtatalar. Läkin Nursi kitapları taratuğa qarşı mäxkamä eşe Mäskäwneñ Koptev mäxkämäsenä cibärelä. Şulay itep, Tatarstannan başlanğan eşkä Mäskäwdä noqta quyıldı. Xätta noqta quyıldı dip äytü äle irtäräk bulır.
Säid Nursi kitapları buyınça Mäskäwdä maxkamä eşe 21 may könne uzdı häm 14 tomlıq basmalar ekstremist ädäbiätkä kertelde. Ägär bu eş buyınça yuğarıraq maxkamägä möräcäğät itü bulmasa, 10 könnän soñ bu qarar ğämälgä keräçäk. Häm inde bu kitapları bulğan keşelär dä ekstremistlar dip sanalaçaq. Tatarstandağı möselman cämäğätçelege bu eş belän şaqtıy qızıqsınıp bardı. Häm maxkamä qarar çığarğaç, ta monı möselmannarğa qarata çirattağı basım dip qabul itte. Ğalimnär älege qarar buyınça üz fikerlären beldersä, möselmannar ezärlekläwlärdän qurqıpmı, bu eş belän bäylänmäw yaxşıraq bulır dip belderdelär. “Azatlıq” radiosı xäbärçese Rusiä İslam universitetı prorektorı häm tağın berniçä möselman wäkillärenä möräcäğät itkäç tä, cawap ala almadı. Şul uq waqıtta älege mäs'älä belän qızıqsınuçı ğalim – Tarix institutınıñ etnologiä monitoringı üzäge citäkçese Damir İsxakov:
Bu Rusiädä totrıqsızlıq kiterep çığarunıñ ber ısulı. Monda bit äle möselman illäre qaraşların da istä totarğa kiräk. Aldan uq Rusiä cämäğätçelege mönäsäbätneñ tiskäre bulaçağı turında kisätelde. Bu Rusiä öçen uñışsız ber adım, çönki İslam illäre belän yaqınayuğa barğanda mondıy adım ber säyäsi axmaqlıq. Ğomumän alğanda, nurçılar kitabında ber ekstremistik äyber dä yuq. Anıñ añlatması da qızıq bit: keşeneñ añına tiskäre yoğıntı yasarğa häm şul keşelär arasında dini ara qarşılıq kiterep çığarırğa mömkin digän beleşmä. Säyäsi zakaz bulmasa, monı añlaw şaqtıy awırĞalim Damir İsxakov bu yalğış qarar dip belderä häm möselmannar monıñ belän kileşmäyäçäk di. Damir İsxakov:
Bu qararnıñ kilep çığuı möselman cämäğätçelegendä rizasızlıq uyataçaq, çönki bu yalğış qaraş. Säit Nursi kitapları barı Qor’än buyınça yazılğan äsärlär genä. Miña qalsa maxkämä eşe äle däwam itäçäk.
Ğalim Damir İsxakov Nursi kitapları ekstremistik bula almıy disä, Tatarstan möselmannar Diniä Näzäräte räise urınbasarı Wäliulla xäzrät Yaqub nurçılar – dindäge ber ağım di. Wäliulla Yaqub:
Älbättä bu üzençälekle ağım häm tatar millätenä xas tügel. Respublikada alarnıñ tarafdarları bik az. Alarnıñ üzäge – Çallıda, anda barlığı 200 keşe isäplänä, di. Miña qalsa, bu maxkamä eşe äle däwam itär häm ozaq yıllarğa suzılır. Wäliulla xäzrät Yaqub belderüençä, Säid Nursinıñ “Risailä äl nur” kitaplarında ber keşe icadına ğına östenlek birelä. Şul uq waqıtta ikençe ğalimnär bu Qor’änneñ ğadi ber täfsire di.
Landış Xarrasova


text:
Rusiä xärbi mäxkamäse 1994-nçe yılda jurnalist Dmitriy Xolodovnı üterügä bäyle buluda şiklänelep üzenä qarata nigezsez cinayät eşe açıluğa protest beldergän häm kompensatsiä taläp itkän polkovnik Pavel Popovskix eşen qaradı.
Mäskäw rayon xärbi mäxkamäse Finans Ministrı zıyannı qaplaw öçen Popovskixqa 2 million 100 meñ sum tülärgä tieş digän qarar çığardı.
Moskovskiy Komsomolets gazetı xäbärçese Xolodov 1994-nçı yılnıñ üktäberendä armiä xärbilärennän alğan diplomat çemodanın açqaç şartlawdan hälak buldı. Xolodov xärbilär arasındağı korrupsiäne tikşerä ide.
Bu eşkä bäyle räweştä 6 armiä ofitserı, şul isäptän Popovskixqa ğäyepläwlär belderelde. Ämma alar 2 märtäbä xärbi mäxkamälärdä aqlandı.


text:
Qadırov yuğarı wazıyfalarğa tuğannarın häm yaqınnarın quya
Çeçnä prezidentı Ramzan Qadırov respublikanıñ yaña citäkçelären, üzeneñ säyäsi tirälegen bilgeläw öçen 5-nçe apreldä ütäçäk inawguratsiä çaraların kötep tormasqa buldı. Ul yuğarı wazıyfalarğa keşelärne Qadırov üzeneñ tuğannarı häm yaqınnarı arasınnan sayladı.
Ämma xäzer alarnı 2 närsä berläşterä. Barısı da yaña çeçen xökümätendä yuğarı wazıyfalar aldı häm barısı da küptän tügel respublikanıñ yaña prezidentı itep bilgelängän Ramzan Qadırovqa tuğrılıqlı keşelär.
1 martta Rusiä prezidentı Vladimir Putin 30 yäşlek Qadırovnı Çeçnä prezidentı itep bilgeläde häm ikençe könne ük respublika parlamentı bu qararnı rasladı.
Zamanında bäysezlek köräşçeläre yağında bulğan Ramzan 3 yıl elek üterelgän elekke prezident Äxmät Qadırovnıñ ulı.
Elegräk Ramzan Qadırov premyer ministr bulıp tordı häm fevral urtasında prezident Alu Alxanov wazıyfalarınnan kitkännän soñ prezident wazıyfaların ütäwçe bulıp kütärelde.
Anıñ Çeçnä başlığı urınına kütärelüe inde küptännän kötelä ide.
Qadırovnıñ yamanatı belän kiñ tanılğan qadırovçılar dip yörtelüçe şäxsi ğäskäre bar. Qadırovçılar yış qına keşelärne qanunsız räweştä köç belän alıp kitüdä, qıynaw üterülärdä ğäyeplilär.
Älegä räsmi räweştä prezidentqa äwerelmäsä dä, ä prezident antı birü häm inawguratsiä çaraları 5-nçe apreldä genä ütäçäk, Qadırov xökümättäge möhim urınnarğa üz keşelären bilgeläp quyarğa aşıqtı.
Timer yodrıqlı Qadırovnıñ bar xakimiätne üz qulına tuplawı Mäskäw mänfäğätlärenä turı kiläme?
1990 yıllar urtalarında Mäskäw bilgeläp quyğan Doku Zavgayev xökümäteneñ süzçese bulıp eşlägän säyäsi analitik Ruslan Margatov Azatlıq radiosına bolarnı belderde.
"Monıñ säbäpläre açıq. Çeçnä tulısınça ber genä keşe qulında bulğanda kiläçäktä Mäskäw kiräk bulsa respublika belän teläsä ni eşli ala. Ägär xalıqqa üz citäkçesen saylaw mömkinlege birelsä, xalıq ber ğailä kebek berdäm bulaçaq. Ämma xalıq fikeren sorap tormıyça alar respublika citäkçelegenä ber keşene quysalar andıy respublikanı cimerü häm qurqıtu ciñelräk bula. Näq menä şuña kürä şundıy wäzğiät tudırıla häm saqlana" di Margatrov.
Qadırov ütkärgän üzgäreşlär näticäsendä elek premyer ministrnıñ Çeçnäne tözekländerü eşläre öçen cawaplı berençe urınbasarı bulğan Odes Baisultanov premyer ministr itep bilgelände. 41 yäşlek Baisultanov Qadırovnıñ anası yağınnan tuğannan tuğanı.
Groznıy şähär başlığı itep Qadırov Möslim Xuçievnı bilgeläde. Xuçiev Äxmät Qadırov isemendäge xäyriä waqıfınıñ vitse prezidentı häm Putin yaqlı Ğädel Rusiä partiäseneñ Çeçnä bülege başlığı.
Elekke Çeçen premyer ministr urınbasarı Xalid Vaixanov Çeçnä Iminlek Şurası sekretare itep bilgelände. Ul da Qadırovnıñ yaqınnarınnan berse.
Qadırovnıñ yaqın dustı Alambek Yasayev eçke eşlär ministrı urınbasarı itep bilgelände. Yasayev elekoyışqan cinayätçelekkä qarşı köräş bülegen häm Qadırov ğäskärläreneñ ber bülegen citäklägän ide.
Mäskäwdäge Kavkaz belgeçe Sergey Grigoryans Azatlıq radiosına, Qadırovqa üzenä tuğrılıqlı keşelärne şulay tuplaw mömkinlege birü Mäskäw öçen qurqınıçlı da bula ala di.
"Äle bik yäş Qadırovnıñ berär zaman üz xakimiäten Mäskäw belän böten bäyläneşlärne özü öçen faydalanmıyaçağına ışanıç yuq" dide Grigoryans.
2 atna ğına elek Çeçnä prezidentı itep bilgelängän Qadırov inde berniçä möhim planın da iğlan itte.
Interfax agentlığı Qadırov Çeçnä konstitutsiäsenä respublikanı Rusiägä nığraq bäyläwçe üzgäreşlär kertergä çaqırdı dip xäbär itte.
2003 yılda qabul itelgän xäzerge konstitutsiädä Çeçnä Rusiä Federatsiäse subyektı dip atala. Ämma Qadırovn monı tağın da nığıtırğa teli.
Bu atnada Qadırov şulay uq Rusiä törmälärendäge çeçen totqınnarnıñ kiläse yıl başına Çeçnä törmälärenä küçereläçägen iğlan itte.
Federal törmä citäkçelege monıñ belän rizalaşqan dip xäbär itelä.
Näticädä Çeçnägä 900-läp totqın qaytaçaq. Ğömerlek törmä cäzasına xökem itelgännär genä Çeçnägä cibärelmiäçäk.
Qadırov elek tä Rusiä törmälärendä çeçen totqınnarğa naçar möğämälä buluı turında äytep kilä ide. Keşe xoquqların yaqlawçı qayberäwlär bu andıy totqınnarğa üz tuğannarına yaqınraq bulu häm törmä xezmätkärläre belän totqınnar tarafınnan bulğan milli diskriminatsiädän qotılu mömkinlege biräçäk dip xuplaw belderde.
Ämma Çeçnä törmälärendä alarnıñ nindi şartlarğa elägüen äytep bulmıy. Yewropa Şurasınıñ keşe xoquqları komissionerı Thomas Hammerberg bu ayda Çeçnädä bulğanda respublika törmälärendäge xällär bik yaman, anda bik räximsez azaplawlar däwam itä dip äytkän ide.
Naif Aqmal


text:
Yevropa Şurası: Rusiädä millätlärgä üsärgä mömkinlek yuq
Rusiädä bıyıl ğına 200dän artıq rasaçıl cinäyät terkälgän. Keşe xoquqların yaqlawçılar mäğlümatlärenä qarağanda, milli näfrät cinäyätlärendä 25 keşe häläk bulğan, 154 keşe yaralanğan. Yevropa Şurası Rusiädä bu tör cinäyätlärneñ kisäk artuına borçılu belderä. Şura äğzaläre, Rusiädä säyäsätçelär arasında häm mäğlümat çaralarında da näfrät taratqan çığışlarnıñ artuı küzätelä, di. Älege şurağa Rusiä dä kergän.
Şuranıñ ministrlar komitetı, Rusiädä azçılıq millätlärne yaqlaw turındağı qanunnar ğamäldä eşlämi, dip sanıy. Däwlätneñ milli mädäniätlärne üsterügä bülep birgän aqçası – citärlek tügel. Räsmi mäğlümatlärgä qarağanda Rusiäneñ 10 meñnän artıq mäktäbendä balalar 75 teldä belem ala. Qayber millät balalarına ana tellärendä belem alu mömkinçelege bötenläy yuq.
Rusiädä xökümättän bäysez oyışmalar eşçänlegen çikläwçe yaña qanunnıñ ğamälgä kerüe belän – il buylap milli azçılıqlar belän eşläwçe 2 meñgä yaqın ictimaği oyışma yabıldı, 560 milli mädäni möxtariät üz eşlären tuqtatırğa mäcbür ide. Milli tellärdä çığuçı mäğlümat çaralarınıñ da nindi xäldä buluın tıñlawçılarıbız yaxşı belä. Rusiädäge berdän ber däwlät tele bulğan rus telen üsterü turındağı qanun – azçılıq tellärenä üseş mömkinlege qaldırmadı, dielä Yevropa Şurası xisabında.
Şura äğzaläre bigräk tä Tönyaq Kavkazdağı köç qullanu häm millätlärneñ ezärleklänüen tikşerergä çaqıra.
Soñğı 5 yılda Rusiädä milli näfrät cinäyätläre artıp kitkän. Mäğlümat çaraları häm räsmilär äle dä rasaçıl cinäyätlärneñ artuın tanırğa häm çaralar kürergä aşıqmıy, dielä xisapta.
Yevropa Şurasınıñ bu belderüennän soñ ber ni dä üzgärmäskä dä mömkin. Xisapnı ğamälgä aşıru – Rusiägä basım yasaw mexanizmı yuq. Ämma Yevropa Şura äğzase häm Milli Azçılıqlarnı yaqlaw kileşüenä kergän äğza bularaq, Rusiä üz wazifaların ütärgä tieş, di Yevropa Şurası äğzaläre.
Alsu Qormaş


text:
Azerbaycan Respublikasinin Tarixi
-------
1813-1828-ci ile qeder Azerbaycanda erazisi texminen 410 min kv. km idi.
1813-1828-ci illerde Azerbaycanda erazileri:
Iran esareti altindaki Cenubi Azerbaycan -sahesi texminen 280 min kv. km.
Rusiya esareti altindaki Simali Azerbaycan -sahesi texminen 130 min kv. km.
Rusiya esareti altindaki Derbend xanligi -sahesi 7 min kv. km.
1918-ci ilde Rusiyanin tezyiqi ile ermenilere verilmis Irevan xanligi -sahesi 9 min kv. km.
1918-1920-ci illerde Azerbaycanda Demokratik Respublikasinin quruldugu erazi -sahesi texminen 114 min kv. km.
1920-ci ilde ADR-i isgal eden rus sovet imperiyasinin bolusdurduyu Azerbaycan erazileri:
Ermenistan Sovet Sosialist Respublikasinin qismen nezaretine verilmis Zengezur,Goyce,Serur,Dereleyez,Dillican ve gurculeri qismen nezaretine verilen (Gurcustan Sovet Sosialist Respublikasi) Borcali -birlikde sahesi texminen 27.4 min kv. km.
1920-1991-ci illerde SSRi esareti altinda qalmis Azerbaycan Sovet Sosialist Respublikasinin erazisi -sahesi 86.6 min kv. km.
Bu tarixler bizde intiqam almaq, Veten torpaqlarini murdar ermeni tapdagindan xilas etmek ucun tarixi yaddas olmalidir!!!
-------
Hazirladi: RoMa
Azerbaycan
wap.QaN.az


text:
Balaçaq mizgelläre
Aqtanış rayonınıñ üz ayaqları belän yöri ala torğan barlıq invalid balaları da çaqırılğan. Läkin yöz illedän artıq balanıñ nibarı utız protsentı ğına kilä alğan. Alar arasında küzläre bik naçar kürgän, xätta suqır balalar da bar. Bu balalar çişmä buyında, narat ağaçları arasında, saf hawada sälämät balalar kebek ük yal itä alalar. Lager'da balalar ağaçtan tözelgän cäyge yortlarda äydämannar häm sotsial' yaqlaw bülege xezmätkärläreneñ tärbiäsendä yäşilär. Aşxanädä könenä dürt-biş tapqır aşıylar. Alarnıñ sälätlärenä, mömkinleklärenä qarap, törle bäygelär, çaralar ütkärelä. Mäsälän, irtä belän zaryadqa, kön däwamında törle sport, intellektual' uyınnar, kiçen diskoteka uzdırıla. İnvalid balalar öylärendä biklänep utırmıylar, ä üzlärenä yaña duslar tabıp, aralaşıp, ruxi häm fizik köç cıyıp yal itälär. Misal öçen, Gölşat Mirğalimova üze dä elekke yıllarda invalid bala bularaq monda yal itkän, ä bıyıl äydäman bulıp qaytqan. “Azatlıq” radiosına ul bolay dide. «Bez balalarıbıznıñ küñelle itep yal itüen telibez, alar öçen törle çaralar uzdırabız. Mäsälän, “Allo, bez talantlar ezlibez” kebek bäygelär balalarda bulğan sälätlärne açarğa yärdäm itä».
Bu smenada invalid balalardan tış lager'da sotsial' yaqlawğa moxtac bulğan häm İslam dine belän qızıqsınğan balalar da yal itä. Tüli alğan ata-analar nibarı yöz tuqsan sum vznos qına tüli, qalğanın respublika finanslıy. Yätim qalğan, küp balalı yäki äti-änise eçkeçe bulğan ğailädä üskän balalar öçen buyawlar, qarandaşlar, plastilin kebek äsbaplar häm qayberäwlärenä, mömkinlek bulğança, kiem-salım da alıp birelä. Mäsälän, bıyıl lager' açılğan könne ber balağa fotoapparat birelde, cide-sigez ğailägä iğänäçelär birgän yort cihazları qaytarılırğa tora.
Din törkeme turında da äytep kitik. İslam dinen totuçı häm anıñ täğlimätların öyränergä teläwçe balalar öçen lager'dä xäzrät tarafınnan maxsus däreslär oyıştırıla. Namaz uqu öçen ayırım bülmä dä birelgän.
Musa xäzrät äytüenä qarağanda, Aqtanış rayonında dingä tartıluçı balalar häm yäşlär sanı yıldan yıl artıp kilä.
Lager' alğa taba da şundıy smenalar oyıştırırğa planlaştıra. Kiläçäktä dä Aqtanışnıñ invalid häm sotsial' yärdämgä moxtac balalarınıñ yözlärendä şat yılmayu kürergä mömkin bulaçaq.
Aydar Camali


text: Fälestin autonomiähı başlığı Yäsir Arafat İzrail xaqimiättären fälestindar menän soloqqa saqırzı. İzraildıñ Yediot axronot ğäzetähı bögön Arafat hüzzären kilterä. Yäsir Arafat unda İzraildağı yañı terakttarzan häm İzrail gäskärzäreneñ fälestin bilämälärendäge yawap aqsiähınan huñ tuqtağan soloq kileşeüen fälestin yağı tergezergä äzer tip beldergän. İzrail wäkildäre beldereüensä, täwzä fälestin xaqimiättäre ekstremistik törkömsälärze awızlıqlaw buyınsa anıq saralar kürergä teyeş. Kire osraqta soloq xaqında höyläw mägänägä eyä tügel.


text:
Ğiraqta şiği möselmannarınıñ mäçetendä bomba şartladı: kimendä 6 keşe hälak bulğan
Ğiraq başqalasında çit il keşeläre yäşägän Burj- al-Hayat otelenä bügen raketalar atılğan, yaralanuçılar yuq dip xäbär itelä.
Uzğan töndä amerikan köçläre Säddäm Hösäinneñ tuğan şähäre Tikritta xärbi çara uzdırdı. Bügen kiçkä qadär 300gä yaqın xärbi 20 yortnı , 3 kibetne tikşerep çıqqan. Koalitsiä köçlärenä qarşı höcümnär oyıştıruğa qatnaşı buluda şiklänelep 30ğa yaqın ğiraqlı qulğa alınğan.
Kiçä Fallujah şähäre yanında ber boralaq cimerelep töşte, 9 xärbi hälak buldı. Soñıraq Quşma Ştatlarnıñ xärbi yök oçqıçına raketa eläkkäç oçqıç kire Bağdadqa utırdı, anda 63 yulçı barısı da isän-saw dip xäbär itelä.


text:
Qazanğa Oljas Suleymenov kilde
Başta Oljas Suleymenov yartı säğätlek çığış yasadı. Ğädättägeçä ul fälsäfi, tarixi problemalarnı ädäbiät häm törki xalıqlar yazmışı belän bergälektä qaradı. Anıñ ğomum keşelek, planetar añnı yuğarı däräcägä kütärügä omtılışı da sizelde. Qunaqnıñ belderüençä, YUNESKO 2006nçı yılnı planetar añ yılı dip iğlan itärgä cıyına ikän. Planeta masştabında fikerläwçe keşelär isäbenä ul zalda utıruçı üzeneñ dustın da kertä ikän.Planeta däräcäsendä fikerläw milli ğöref häm mädäniättän ayırılunı kürsätmi. Şunı dälilläp Oljas Suleymenov Mintimer Şäymievkä qazax çapanın häm başlığın da büläk itte. Şunda uq älege matur kiemnärne dustına kiderde dä. Qazanlılar da burıçlı qalmıyça qunaqqa tatar tübätäe häm bik küp tarixi kitaplar büläk ittelär. Kiçädä Oljas äfändeneñ “Tyurki v do istorii” kitabı turında üz fikerlären ğälimnär Nurmöxämmät Xisamov, Mirfatıx Zäkiev, Fatix Urmançeev, yazuçılar berlege räise Foat Ğälimullin üz fikerläre belän büleştelär. Axırda M.Ş. üzeneñ tä’sirlären, xäzerge zaman problemaları turında fikerlären söyläde.
Oljas Suleymenov tağı universitetta häm başqa urınnarda bulıp, cämäğätçelek belän oçraşıp yörde. Qısqası, bu Rusiädä Qazaqstan yılın ütkärügä häm Yevraziä firqäseneñ saylaw aldı reklamasına kötelmägän ber büläk buldı diärgä mömkin. Qazaq häm tatar xalıqlarınıñ fän, mädäniät ölkäsendä aralaşuı bügenge qatlawlı dönyada törkilärneñ berdämlegen nığıtuçı ber mäğnäle çara buldı.Gölnaz İlgizär


text:
Tatarstan Fännär akademiäsendä «Milli tellär häm informatsion texnologiälär» digän konferensiä uzdı
Çärşämbe, 24 april könne, Tatarstan Fännär akademiäsendä «Milli tellär häm informatsion texnologiälär» dip isemlängän fänni-ğämäli konferensiä uzdı. Bu konferensiäne Tatarstannıñ Fännär akademiäse, Mäğärif ministrlığı, «Sälät» ictimağıy fondı oyıştırdılar. Bu fänni çara «Tatarstan respublikası xalıqları telläre turında»ğı qanun qabul itelüeneñ 10 yıllığına bağışlandı. Konferensiä barışında kompyuter texnologiälären tatarçalaştıru, tatar tele İnternetta, tatar älifbasın latin grafikasına küçeşendä kompyuter texnologiäläre kebek mäsälälär qaraldı, tatarlar yäşägän illärdä häm töbäklärdä informatsion texnologiälärdä tatar teleneñ torışı tikşerelde. Cıyılışta deputat Räzil Wäliev, Mäğärif ministrlığınıñ bülek mödire Radik Zaripov, «Şäqli fähem» laboratoriäse citäkçese Cäwdät Söläymanov çığış yasadılar. Barlıq çığışlarnı da tıñlağannan soñ, konferensiä qunaqları «Tügäräk östäl» söyläşüendä qatnaştılar.


text:
Mordexay atom töş belgeçe, 18 yıl törmädä utırğaç, äpreldä irekkä çktı. 1986 nçı yılda ul “Sandi tayms” gazetı aşa İzrailneñ atom töş programı turında täfsille söylägän ide. Xäzer Wanunğa 50 yäş. Yabılunıñ küp waqıtın ul ber keşlek bulmädä utırdı. Törmädän çıqqaç ul, xäzer min däwlät seren belüçe bulıp isäplänmim. Qayçandır söylägännärgä ber närsä dä östi almím, dide. Häm ul Europağa yäki Quşma Ştatlarğa kitergä teläge barlığın belderde. Wanununıñ advokatı Dan Yäkir bolay dide:
“Xökemätneñ Wanunuğa qarata quyğan çikläwläre keşeneñ iñ töp xoquqların boza. Äş monda ğına tügel, ä İzrailneñ demoqratik däwlät bularaq yözenä tap töşerä”.


text:
Sember өlkәsendәge Region tikşerenülәr üzәge mәğlümәtlәrenә qarağanda, xalıqnıŋ Ulyan өlkәse citәkçese Anatoliy Şamanovka bulgan işanıçı nıq kimeğәn. Elegrәk anı 56% yaqlagan bulsa, xәzer isә 16% qına. Bu өlkәneŋ awır iqtisadıy xәle belәn dә aŋlatıla. Semberğә Tatarstan wәkillәre kilep, aqbur taşın eşkәrtü, tatarlar yәşәğәn Iske Kulatka rayonında Tatarstan banqınıŋ bülekçәlәren açünı tәqdim itkәn. Sember өlkәse başlığı sәfәrdә bulu sәpәle, xezmәttәşlek turında citdi qәğәzlәrğә kul quyılmadı.
Ayrat Ibrahim, Sember.


text:
Ğiraqta Säddäm Hösäin çorındağı Saqlanu häm Mäğlümat ministrlıqları beterelde
Yardäm agentlıqları kiçä İminlek Şurasında qabul itelgän yaña rezolyutsiä, Ğiraqta iminlekne nığıtuğa da yul açır dip ömetlänä. Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ General sekretare urınbasarı Louise Frechette, 3nçe iüngä qadär Ğiraqqa 1 milliard dollarlıq humanitar yardäm kilep betäçäk dip xäbär itte.
Bügen Londonda Ğiraqnı tözekländerü eşen citäkliäçäk Quşma Ştatlarnıñ Bechtel isemle tözeleş şirkäte belgeçläre belän 250gä yaqın Yevropa häm Aziä däwlätläre wäkilläre oçraşa.
İminlek Şurasında wäkile bulğan berdän ber ğaräp däwläte-Süriä , Ğiraqtan çikläwlärne alunı xupladı. SANA mäğlümat agentlığı xäbär itüençä, Süriä, "qardäş Ğiraq xalqınıñ yäşäw şartların yaxşırtu kiräklegennän çığıp" 1483 sanlı rezolyutsiäne xuplarğa bulğan. Läkin Süriä älege rezolyutsiänıñ Ğiraq xalqına il belän idarä itüne üz qulına alırğa yardäm itäçägenä ışanmayı. Kiçä İminlek Şurası utırışında qatnaşmawın, Süriä , rezolyutsiä tekstın citärlek tikşerep ölgermäwe belän añlattı.


text:
Neşet Çelebi - Derdine Derman
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Derdine Derman
Etiketler : Neşet Çelebi - Derdine Derman türkü indir, Neşet Çelebi - Derdine Derman türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Derdine Derman mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Derdine Derman türküsü, Derdine Derman sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Derdine Derman bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Akşam Oldu Kırat
Neşet Çelebi - Yoruldum Da Yol Üstüne
Neşet Çelebi - Vurduğunu Öldürürsün
Neşet Çelebi - Erciyes ten Kar İstersin
Neşet Çelebi - Ara Ver Ara Ver
Neşet Çelebi - Dağlar Bizim Dağlarımız
Neşet Çelebi - Yürü Bre Fani Dünya
Neşet Çelebi - Karga Olan Gül Kıymeti Bilmez


text:
Qırğızstan belän Rusiä urtaq xärbi künegülär ütkäräçäk
İvanov belän İsakov şulay uq Rusiäneñ Qırğızstannı 3 millionlap dollarlıq xärbi häm xärbi-texnik cihazlar belän tä'min itüe turında kileşü imzaladı. İsakov äytüençä alar İvanov belän Äfğänstandağı wäzğiät turında da söyläşkän. Bişkäktän İvanov Üzbäk räsmiläre belän oçraşu öçen Taşkentqa kitä. Comğa könne ul Üzbäk saqlanu ministrı Qadir Gulomov belän Rusiä-Üzbäkstan urtaq xärbi künegülären küzätäçäk. Bu Sovetlar Berlege cimerelgännän soñ ike ilneñ berençe urtaq künegüläre bulaçaq.


text:
Militsiä xezmätkärläre Norlatta qoral qullandı
Tatarstannıñ Könyaq çigendä urnaşqan häm bik köçle üseş alğan Norlat şähärendä ber törkem xuligan üzara mönäsäbätlären köç yärdämendä açıqlağan. Kriminal' törkemnärgä oxşaş suğış çuqmarların tınıçlandırırğa Norlatnıñ militsiä xezmätkärläre kilgäç tä, alar suğışuların tuqtatmağan. Xuligannar militsiä xezmätkäre Mansur Safinnı cirgä salıp qıynıy başlağaç, anıñ belän bergä barğan Pavel Romanov “Kedr” avtomatınnan iskärtü utın açqan. Monıñ da yärdäme timägäç, ul Makarov pistoletınnan xuligannarnıñ ayaqlarına ata başlağan. Barlığı 8 suğış çuqmarınıñ ayaqları häm kükräkläre cäräxätlängän. Mansur Safin qıynalıp ülüdän menä şulay qotılğan. Eçke eşlär ministrı Äsğät Säfärov Pavel Romanovnıñ utlı qoralnı urınlı qullanuı turında belderü yasağan. Romanov, qıyulıq kürsätkän öçen xökümät bülägenä täqdim itelgän.