text:
Amnesty International Ukraina teşkilâtınıñ icraiy mudiri Oksana Pokalçuk, Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir işi»nde qabaatlav, «asılında bir şey isbatlap olamağan Rusiye FSBsi şaatınıñ ifadelerinde qurulğan», dep saya. Bu fikirni o, martnıñ 7-sinde Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde ifade etti.
Aq-uquq qorçalayıcısı: «Mahkemeni közetip, qabaatlavda yeterli deliller olğanını aytıp olamayım. Aynı zamanda SBUnıñ sabıq hadimi olğan FSB hadimi Kompaneytsev tosat-tosat ifadelerini qarıştıra ve bütün tafsilâtlarını bir arağa qoşıp olamay edi. O, pek çoq vaqıt «Hizb ut-Tahrir»niñ ne olğanını, onıñ sturkturasını ve diger tafsilâtlarnı añlattı. Lâkin yaqalanğanlarnıñ bu teşkilâtnen alâqalarına kelgende, Kompneytsev açıqtan qarışıp başlay ve iç bir şeyni isbatlap olamay edi… Sanki altı kişi plansız, bağsız, silâsız akimiyetni devirecek edi», – dep qayd etti.
Advokat Aleksey Ladin, telükesizlik hadimlerine böyle ciddiy qabaatlavlar «başından soñuna qadar ameliy maqsatlar» içün kerek, dep ilâve etti.
Advokat: «Menim fikrimce, «Hizb ut-Tahrir işi» siyasiy maqsat ile başlandı. Mahkeme qorçalavnıñ iç bir delillerini diñlemey ve avtomatik surette tevqif muddetlerini uzata… Maña köre, qabaatlanğanlarnı böyle ağır cinayetlerde qabaatlav, olarnı bir yıldan ziyade tahqiqat izolâtorında tuta bilmek içün yapıladır», – dep hulâsa çıqardı
Martnıñ 5-nde Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ üç figurantı: Timur İbragimov, Ernes Ametov ve Server Zekiryayevniñ azatlıqnı sıñırlav tedbirini iyünniñ 9-na qadar uzattı. Daa evel aynı tevqif muddetini Seyran Saliyev, Memet Belâlov ve Suleyman Asanov içün tayin etildi. Advokat Ayder Azamatov mahkemeniñ qararına, esassız ve adden aşırı sert dedi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetine köre yapılğanını tüşüneler. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd ete. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


c: text/html

text:
Rusiye kontrolindeki Yalta şeer mahkemesi martnıñ 3-nde patlayıcı maddelerni qanunsız azırlağanında ve saqlağanında qabaatlanğan siyasiy mabüs Yunus Maşaripovnı diqqatlı közetüv olacaq psihiatrik hastahanesine yatqızmağa qarar aldı.
Bu aqta advokat Aleksey Ladin Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Mahkeme qararında müvekkilime qarşı mecburiy tibbiy tedbirler aqqında aytıla. Mahkeme Yunus Maşaripovnı psihiatrik hastahanege ve intensiv közetüv altına yatqızmağa qarar aldı», – dep ayttı advokat.
Ladinniñ bildirgenine köre, imaye bu qararğa razı degil ve onı şikâyet etmege niyetlene.
«Şübhesiz şikâyet etecekmiz. İstinaf instantsiyası soñki qararnı çıqarğanına qadar Yunus Maşaripov SİZOda bulunacaq», – dep qoştı Ladin.
Hatırlatamız, yanvarniñ 16-nda Rusiye kontrolindeki Yalta şeer mahkemesiniñ oturışuvında Yunus Maşaripov işkencege oğratılğanını bildirdi.
Maşaripov 2017 senesi sentâbr ayında tutulıp apiske alındı. Aq qorçalayıcılarnıñ aytqanına köre, Rusiye FSBsiniñ hadimleri onı kötekledi ve aqımnen eziyetlediler, şunıñ içün özüne iftira atmağa mecbur edi. O, 2014 senesinden berli «bala ve pensiyalılarnıñ aqları bozulğanını teşkilâtlarğa bildirip», aq qorçalayıcı faaliyetinen oğraşqan edi.
«Krım 24» akimiyetke qoltutqan Qırım telekanalı FSBniñ aq qorçalayıcını çekken sorğu videosını derc etti. Sorğu vaqtında Maşaripov, «Yaltada içtimaiy-siyasiy vaziyetke dair malümat toplağanını, turistik mevsimni bozmaq içün plâjlarda ine atqanını, ormannı ateşke bergenini ve Rusiyege qarşı risalelerni tarqatqanını» tarif etti. Videoda aytılğanı kibi, Maşaripov bunı «Qırımtatar Milliy Meclisiniñ teşebbüsinen yaptı, onı ise Ukraina telükesizlik hızmetiniñ hadimleri idare etti».
Meclis reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqatqa bu malümatnı red etti.
Rusiye kontrolindeki Yalta şeer mahkemesi Maşaripovnı patlayıcı maddelerni yapqanında ve saqlağanında qabaatlap, 4 yıl koloniyada qalmasına ve 110 000 para cezası (tahminen 41 biñ ğrıvnâ) tölemesine üküm etti.
Qırımnıñ Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ Temyiz instantsiyası Maşaripovnıñ şikâyet arizasını qabul etti.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Yunus Maşaripovnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kremlniñ nezareti astında bulunğan Aqmescit rayon makemesi, Yalta şeerinde maşnalarnıñ ateşke berüvi boyunca işniñ mabüsi Muyedin Alvapovnı apiste qaldırmağa qarar aldı. Bu aqta, Qırım.Aqiqat agentligine qırımtatar milliy Qurultayınıñ Merkeziy İcra Komitetiniñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
«Apiste bulunma vaqıtını mayıs 9 - na qadar uzattılar. Deliller deñişmegen: saqlana bile, taqiqatqa sıqıştırma yapa bile, - deyler», - dep ayttı o.
Smedlâyevniñ qayd etkenine köre, makemeciler iç bir delil aqqında aytmay.
Yanvar 24 künü Muyedin Alvapovnı yaqalağanı aqqında qırımtatar milliy Meclisi yolbaşçısınıñ muavini Nariman Celâl bildirgen edi. Onıñ qaydlarına köre, cinaiy iş boyunca, şeklengen şahıslar arasında Muyedinniñ ağa - qardaşı Mustafa da bar, o ise, şimdiki vaqıtta esasiy Ukrainada bulunmaqta. Celâlnıñ sözlerine binaen, Alvapovnıñ qorantası, milletimizniñ faallerindendir, bu sebepten yigitlerni siyasiy baqışları içün taqip ete bileler.
Yanvar 25 künü Yalta şeer mahkemesi qırımtatar faali Müedin Alvapovnı mart 23-ne qadar apiske aldı.
Yaltada maşnalarnı ateşke berüvinde şeklengen üç insannı yaqaladılar. Müedin Alvapovnı «mülkniñ aselet yoq etüvi ya da bozuluvı»nda şekleyler. Bu maddege köre beş yıllıq apis cezası belgilene.
Alvapovnıñ tuvğanları, onıñ qabaatsızlığında eminler.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmeti bildire ki, mayıs bayramları devamında adiy vatandaşlar ukrain pasportını kösterip, Qırımdan memleketniñ qıtaiy qısmına raat-raat kirerler.
Bunı Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat kâtibi Oleg Slobodân Qırım.Aqiqat mühbirine içki işler naziri Arsen Avakovnıñ aytqanlarını izaatlap bildirdi. O, mayıs bayramları işğal etilgen yarımadada Rusiye pasporını alğan adamlar qıtağa kiremezler, dep aytqan edi.
Slobodânnıñ qayd etkenine köre, al-azırda qırımlılar qıtaiy Ukraina ile memuriy sıñırdan Ukraina pasportını kösterip keçe bileler. Qırımda Rusiye tarafından berilgen pasportlar qabul etilmey, qıtağa olarnı kösterip kirmek imkânsız.
«Bu tek pasportlar degil, aydavcı şeadetnameleri ve diger vesiqalar da. Ukraina devleti olarnı vesiqa olaraq tanımay, ve bizler sıñır kontrolinde bu vesiqalarnı qabul etmeyik, çünki olar sahte sayıla», – dedi o.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat kâtibi dedi ki, sıñırcılar mayıs bayramları devamında Qırım ile memuriy sıñır nezaretini quvetleştirecekler. Onıñ aytqanına köre, bu tedbiler qıtağa kirgen vatandaşlarnıñ havfsızlığını arttırmaq, em de memuriy sıñırğa yaqın olğan yerlerniñ sakinlerini qorumaq maqsadı ile keçirile.
«Sıñır taqımlarınıñ sayısı arttırılacaq, naqliyat vastaları diqqatlı baqılacaq. Memuriy sıñırğa yaqın regionlarnı nezaret etecek sıñır taqımlarınıñ sayısı da arttırılacaq. Milliy taqımlar ve cemaat teşkilâtlarınıñ faalleri celp etilecek naqliyat teşkerüvi aqqında laf kete», – dedi o.
Ukraina içki işler naziri Arsen Avakov mayıs bayramları işğal etilgen yarımadada vesiqalarnı alğan Rusiye vatandaşları Qırımdan qıtaiy Ukrainağa kiremeyceklerini bildirgen edi.


text:
Kyivde martnıñ 7-nde yarımadanıñ Rusiyeniñ işğalinden evelki ve soñraki vaziyeti aqqında ikâye etken «Qırım perde arqasında. İşğal alanınıñ qılavuzı» kitabı taqdim etildi.
«Qırım perde arqasında» qılavuzı Qırım meselesiniñ müim tarihiy, içtimaiy ve siyasiy incelikleri aqqında tarif eter, Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı cenkiniñ qara perdesini açar. Dünya bilmeli!», – dep aytıla kitapnıñ anonsında.
Müellifleriniñ qayd etkenine köre, neşirde Qırımnıñ işğali ve askeriyleştirilüvi aqqında hususiy malümat mevcut.
«Qırım işğaliniñ beşinci yılında Ukrainanıñ yapqanlarına ve yapacaqlarına yekün çekemiz. Amma bu işğalniñ aqibetleri bar, olarnı er kün qayd etemiz. Bu em repressiyalar, em siyasiy sebepten uydurılğan davalar, insan hırsızlanuvı, eziyetlev, maneviy azaplar…Qırım ile cenk olmağanına baqmadan, kögnitiv cenk, kerçek cenk bar. Çeşit gibrid şekillerinen resurs qoyula, «Qırımbizim» tezisi farqlı delillernen isbatlana. Ukraina içün öz delillerini tapmaq ğayet müim. Bu kitapnıñ taqdimi – kerçegimizniñ qutusına «+1», – dep ayttı Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar.
Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin bugünde-bugün halqara toplulıq Qırım aqqında tolu malümatqa irişemey ve anda olğanlarnı añlamay, dep qayd etti.
Yañı kitap sayesinde, onıñ fikirince, çeteldeki biñlernen insan Qırımnıñ «diger bilgisini ve isini» elde ete bile.
«Er bölükni oqumağa kerekmey. Amma onı qoluna alğan er kes meraqlı bir şey tapar. Qırım nedir? Anda ne ola? Rusiye ne yapa? Çünki er kes bir şey eşitti, bir şey kördi. Muntazam sürette bir şey barmı?», – dep qayd etti Klimkin.
Qılavuz «Donbas ateşte. Zıddiyet alanınıñ qılavuzı» kitabı başlatqan telükesizlikniñ körünmegen alanları aqqında zıncırnı devam ettire.
Kitap beş tilde çıqa: inglizce, almanca, rusça, türkçe ve ukraince.
Kitap bedava berilecek: em basılacaq, em elektron formatında.


text:
Ukraina baş naziri Arseni Yatsenük Qırımtatar Milliy Meclisine Ukraina bücetinden ayırılacaq 60 mln grn aqqında bildire.
Bu aqta o «Baş nazir ile 10 daqqa» programmasınıñ efirinde bildirdi, haber ete Ukraina Nazirler kabinetiniñ matbuat hızmeti.
«İlk sefer qardaş qırımtatar halqımızğa maliye vastaları ayırılğan – ükümet Qırımtatar Milliy Meclisine 60 mln grn ayıra», – dey Yatsenük.
O şunı da qayd etti ki, kelecek sene bücete «ukrain kitabı, ve keyfiyetli ukrain ve rağbetli kinoğa» aqça ayırğan.
Bundan evel Ukraina Yuqarı Radasınıñ toplaşuvında Yatsenük Mecliske 40 mln grn ayırılacağı aqqında bildirgen edi.


text:
DESTAN-İ-QIRIM
236-237, 2011, Dergi İçeriği
287 Görünüm
DESTAN-İ-QIRIM
Çoqtır timarı……. (O.A.)
Osmanlıdan qalmış yadikardır
Qırq qulaç hendegi anda seyir ittim.
“Or” – dedikleri Qırımğa namdır
İçinde duranlar qarmağı orandır
İki camisi bar bir atsız candır
Çölde bayram namazın anda seyir ittim.
“Kerç” – dedikleri yeñi yapuvdır
Anadoludan açılan ülke qapudır
Anda para qazanan siyrek tapılır
Beş yüz ayaq merdiveni anda seyir ittim.
“Kefe” – dedikleri deñize yalı
İçinde duranlar hep edna qulu
Kimse de bildirmez devlete halı
Minarede çañı anda seyir ittim.
“Qarasuv” – dedikleri bir uzun çarşı
Şehri qurulmış dağlara qarşı
İstanbuldan kelir bezi-qumaşı
Çetenden evleri anda seyir ittim.
“Kezleve” – dedikleri iskele başı
Gemiler yanaşır şeherğe qarşı
Qavun kibi dökerler malı-qumaşı
Ganimetin memleketi anda seyir ittim.
“Aqmescit” – dedikleri Qırımın bendi
Çoqtur güzelleri yoqtur bülendi
Anda oturır gubernat kendi
Urus halqını anda seyir ittim.
“Bağçasaray”- dedikleri Hanların tahtı
İçinde duranlar kibardır halqı
Malı olanlar ider hayratı
İslam ummetin anda seyir ittim.
“Aqyar”- dedikleri bir büyük qale
İçinde oturan hep urus halqı
Dört yanı taştan mükellef qale
Topların düzgünin anda seyir ittim.
“Eski Qırım”- dedikleri bir küçük handır
İçinden çıqması aylaq yamandır
Qırq yıllıq silacı anda tamamdır
Silasını terk ideni anda seyir ittim.
Seyit Halil der ki, qıldım canıma cefa
Aradım doquz Qırımı bulmadım vefa
Qaraim milleti süriyür sefa
Türlü milleti anda seyir ittim.
1257 hicriy
(miladiy 1841)
Hendek: Kanava
Edna: esir
Çeten: örme sepet
Bülend: yüksek, yüce
Taştan mükellef: taştan mükemmel yapılğan
Kuçük han-misafirhane
Seyit Halil tarafından yazılan bu Qırım Destanı’nı, Osman Akçokraklı Arap harfleriyle yayınlan Yeni Dünya gazetesinin 7 Şubat 1925 günkü nüshasında basmıştır. Osman Akçokraklı bu destanı, basarken şöyle bir not düşmüştür:” Destan-i-Qırım-Bundan 85 sene evvel Qırım şeherlerini Seyit Halil degen bir adam dolaşqan ve her bir şeherni bir beyit ile tarif idip destan yazğan. Bu destannı biz bir cönkte körüp yazıp alğan idik. Bu yerde de derc itmeyi münasip kördük.”. Qırım Destanını arap harflerinden Latin harflerine, Tahir Kerim hazırlamıştır. (Emel)
TAVSİYELER
Emel Dergimizin editörü, Emel Kırım Vakfı yönetim Kurulu üyesi, yazar, çevirmen Bülent Tanatar, 11 Ekim …


text:
Ukraina Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ (SNBO) kâtibi Oleksandr Turçinov cumaaqşamı künü Ukraina ve Türkiyeniñ Qara deñiz regionında küç musaviyliginiñ bozuluvına qarşılıq kösterilmesi içün siyasiy-diplomatik, arbiy-tehnikiy ve iqtisadiy resurslarını birleştirmege imkânı bar olğanını bildirdi.
Bu yolda esas adım – Qırımnıñ işğalden azat etilmesi olğanını qayd etti, bunı o Türkiye Milliy havfsızlıq şurasınıñ (SNB) baş kâtibi Seyfullah Hacımuftioğlu ile körüşüvi devamında bildirdi.
«Devletlerimiz arasında eki taraflama munasebetlerniñ ve işbirlik inkişafınıñ yañı keyfiyeti ola bile», – dedi Turçinov.
Türkiye SNB baş kâtibiniñ fikrine köre, «devletlerimiz regional havfsızlıq sistemasınıñ teşkil etilmesinde baş rollerni icra etmeli».
«Bizim içün devletlerimizniñ imkâniyetlerini birleştirmege pek müim bir şeydir», – dedi Hacımuftioğlu.
Türkiye Ukrainanıñ Qırım boyunca birinci ittifaqdaşı ola, Rusiye tarafından yarımadanıñ işğalini tanımay ve işğal etilgen yarımadada qırımtatarlarnıñ aqlarınıñ bozuluvı içün Moskvanı takbih ete.


text:
Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesi içün Rusiyege qarşı sanktsiyalar quvetleştirilmeli. Bu aqta qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Sanktsiyalarnı toqtatmaq ve yımşatmaq içün sebep yoq, amma bizler onıñ quvetleştirilmesini isteymiz. Mence, sanktsiyalar bu seviyede devam etse – Qırım azat etilir ve Ukraina topraq bütünligi ğayrıdan tiklenir. Rusiye teşviqatı ne aytsa aytsın, sanktsiyalarnıñ büyük emiyeti bar», – dedi Cemilev.
Bundan evel Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Avropa Birliginiñ sanktsiyaları uzatılmasına qoltutqan edi.
Avropa Birliginiñ elçileri sentâbrniñ 6-da Ukraina mustaqilligi içün telükeli olğan Rusiye şirketleri ve memurlarına qarşı sanktsiyalarnı uzatmağa razı oldı.
Şimdi bu qarar Avropa Birliginiñ Şurası tarafından tasdıqlanmalı.
Martnıñ 13-de Avropa birliginiñ şurası Ukrainanıñ topraq bütünligi, devlet sıñırları ve mustaqilligi içün telüke olğanından Avropa Birligi kirsetken sanktsiyalarnı yarım yılğa uzatqan edi. Bu sanktsiyalar 2017 senesi sentâbrniñ 15-ne qadar devam ete, olar 150 şahıs ve 37 teşkilâtnıñ sermiyasını buzlata ve Avropa Birligine kirişini yasaq ete.
Avropa Birligi Ukrainadaki buhranğa cevap olaraq sanktsiyalarnı 2014 senesi mart ayında kirsetken edi. Rusiyege qarşı sanktsiyalar ABD tarafından da kirsetilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bunıñ kibi muracaat AQŞ Devlet departamentiniñ saytında mevcut.
AQŞ Devlet departamenti Ukraina şarqında silâlı adamlar ve ükümet orduları arasında çatışmalar kerginleşkenini qayd etti.
«Zıddiyet yerlerinde qalğan AQŞ vatandaşları muqayt olmalı ve çoq adam toplaşqan yerler ya da mitinglerden uzaq turmalı», – dep tenbiyeley AQŞ Devlet departamenti.
Beyanatta amerikalılar Ukrainada bulunğan vaqıtta rastketire bilecek problemler qayd etile – naqliyat areketiniñ bozuluvı, ava seferleriñ lâğu etilüvi ve yollardaki barrikadalar.
Aprel ayında Lugansk vilâyetiniñ Slavânsk şeerinde Vice neşiriniñ hadimi, Amerika jurnalisti Saymon Ostrovskiyni yaqaladılar. Onı SBU tarafından yaqalanğan Donetsk vilâyetiniñ öz başına ilân etilgen «gubernatorı» Pavel Gubaröv yerine azat etecek ediler.
BMT malümatına köre, mayıs ayınıñ başına qadar matbuatnıñ eñ azından 23 vekili qanunsız alda yaqalandı.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ fikirince, cumhuriyet «akimiyeti» Meclis reisi Refat Çubarovğa Qırımğa kelmege yasaq ete bileler.
Bunı Cemilev Herson vilâyetiniñ Geniçeskte ötkerilgen Meclis toplaşuvı ögüne jurnalistlerge bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Menim tam bir malümatıma köre, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı Qırımğa keri kirsetmemek meselesi baqılğan edi», – dep bildirdi Cemilev.
Lâkin, halq deputatınıñ aytqanına köre, Qırım «akimiyeti» Meclis reisini deñiştirmek maqsadında onı içinden bölecek olalar.
«Bugünde-bugün bu qararnı qabul etmediler ve bunı yapmaycaqlar, başta kollaboratsionist olmağa azır olğanlarnı toplap, içinden devrim yapacaq olalar, yani Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yañı reisi saylansın, ve Refat Çubarovnıñ yerine qoqla kelmesini isteyler», – dep ayttı Cemilev.
«Şunı aytmaq kerek ki, bu yañlış bir ümüt, çünki temsil organ temsil organ olıp qala, ve anda bir qoqla olsa, Meclis işini toqtatacaq ya da faaliyetni başqa bir şekilde alıp baracaq», – dep qayd etti Cemilev.
Malüm olğanı kibi, Mustafa Cemilevge beş yıl devamında Qırımğa kelmege yasaq etildi.


text:
Musulmanlar içün muqaddes Ramadan ayında qırımtatar halqınıñ Türkiye diaspora vekilleri Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa iftarlar içün savut ve çadırlarnı ketirip olamadılar.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına qırımtatar milliy areket iştirakçisi Zair Smedlâyev bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Qırımnıñ şimdiki şaraitlerine baqmadan, Türkiyede yaşağan yurtdaşlar iftarlarnıñ keçirilmesine yardım köstermekteler. Şu cümleden, bir sıra iftarlarnıñ keçirilmesine Türkiyedeki Qırım inkişafı Fondı destek kösterdi.
Faqat, bu sene tarihiy Vatanğa kelmek içün diaspora vekilleri bir sıra maniağa rastkeldiler. Olarğa Türkiyeden Krasnodarğa uçmağa, soñra ise yer naqliyatı ile Qırımğa kelip, Keriç keçitinde uzun nevbetlerde turmağa kerek oldı.
«Qırımğa barıp çıqmaq meselesini olar endi bileler. Bunıñ ile olarda türk yemeklerni pişirmek içün mahsus aletleri bar edi, amma sıñır bekçileri olarnı keçirmege izin bermediler. Bu sırağa iftarlar içün çadırlar da kire. Mesele nede olğanını bilmeyim, amma donatuvnı Türkiyege keri qaytardılar»,– dedi Smedlâyev.
Qırım.Aqiqat saytına Ana-Yurt qasabasında regional Meclis reisiniñ muavini Rustem İbragimov aytqanı kibi, türk fondınıñ yardımı ile Aqmescitniñ bir qaç rayonında ve Aqyarda 5 iftar keçirildi. Qırım müminleri türk yemeklerniñ dadını baqıp oldılar.
«Qırımtatarlar içün böyle qıyın vaqıtta bizni unutmağanları içün çoq minnetdarmız», – dedi İbragimov.
Qırım Müftiyatınıñ malümatına köre, Türkiyedeki Qırım inkişafı Fondı 1998 senesi Eskişehirde teşkil etildi. Onı Türkiyeniñ 9-ncı prezidenti Suleyman Demirel açtı. Fondınıñ esas maqsadı – qırımtatar halqınıñ medeniyet inkişafınıñ destegidir.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putinniñ BMT Baş assambleyasındaki çıqışını saat 8:35, salı künü, sentâbr 29-da, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde muzakere etecekler. Programma musafirleri – siyasetşınas Aleksandr Paliy, Global strategiyalar institutınıñ müdiri Vadim Karasev ve Rusiye siyasetşınası Dmitriy Oreşkin.
Qırım.Aqiqat radiosı – Radio Svoboda ve Ukrainske radio Birinci kanalınıñ umumiy leyhasıdır. Programmanıñ birinci efiri bazarertesi künü, sentâbr 21-de, çıqtı. Programma er kün saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında çıqacaq.
Efirge (044) 490-29-05 nomerası boyunca telefon etmege mümkün, ve diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.


text:
Aqmescit musulmanlarını insan aqlarını bozıp yaqaladılar. Bunı Qırım advokatı Emil Kürbedinov Facebook saifesinde bildirdi.
Kürbedinovnıñ aytqanına köre, uquq qoruyıcılar tintüv keçirgen soñ beş musulman yaqalandı. Al-azırda faaller taqiqat müddetine berilecek ceza boyunca mahkeme olmasını bekleyler.
«Yaqalav vaqtında insan aqları ve azatlıq temelleri ciddiy bir şekilde bozuldı», – dedi Kürbedinov.
Qırımda çarşenbe künü, oktâbr 12-de, qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler olıp keçti. Qırımtatarlarnıñ advokatları ve Rusiye kütleviy haber vastaları beş tintüv aqqında bildirdiler.
Qırım siyasetşınası Yeleonora Dülber Facebook saifesinde oktâbt 12-de sabadan Rusiye uquq qoruyıcıları kelgen insanlarnıñ adlarını ve yaşağan yerlerini yazdı.
«Tintüv keçirilgen qırımtatarlar cedveli: Rustem İsmailov, 32 yaşında, Boğurça (Kamenka), Abdullayev Uzair, 42 yaşında, Mamaq (Strogonovka), Abdullayev Teymur, 41 yaşında, Mamaq (Strogonovka), Cemadenov Emil, Saledinov Ayder», – dep bildirdi Dülber.
Qırım advokatı Emil Kürbedinov bildirdi ki, Qırımda yaqalanğanlar «terroristik madde» boyunca şeklene.
Qırım jurnalisti Lilâ Bucurova Facebookta bildirdi ki, «Bizim balalar» cemaat areketi oktâbr 12-de Qırımda yaqalanğanlarnıñ balalarını baqacaq.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faalleri ve Meclis azalarında tintüvler sıqlaştı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunıñnen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
ABD prezidenti Donald Trump Şimaliy Koreya yolbaşçısı Kim Jong Eun ile körüşmege azır. Böyle muzakereler yaqın eki ay devamında ötkerilmek mümkün, dep haber eteler dünyanıñ büyük haber agentlikleri.
Böyle bir beyanat Trumnıñ Cenübiy Koreya akimiyetiniñ temsilcilerinen ötkergen körüşüvinden soñ peyda olğan. Olar ise bir-qaç kün evelsi Kim Jong Eun ile Pyongyangda aytışqan ediler. Olar Amerikanıñ prezidentine Şimaliy Koreya yetekçisiniñ davetini bildirgenler. Davetniñ maqsadı – Şimaliy Koreyanıñ özek programmasını toqtatmaq ve özek silâhanesini yoq etek içün muzakerelerni ötkermektir.
Prezident Trump öz Twitter saifesinde olıp keçecek körüşüvge dair ümütlerini bildirdi, ve qayd etti ki, muzakereler ötkerilecek vaqıtta Şimaliy Koreya raketalarnıñ deñevlerini toqtatacaq, ve añlaşma qabul etilecegine qadar Pyongyanğa qarşı sankstiyalar devam etecektir.
Amerikanıñ prezidentleri iç bir zaman Şimaliy Koreya yolbaşçılarınen körüşmey edi. Donald Trump, şimdige qadar istenilgen neticelerni bermegen uzun muzakelerni devam etmeyceginde israr ete edi.
Körüşüvniñ tarihı ve yeri daa malüm degil.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi muavininiñ evinde 9 saat sürgen tintüv yekünlendi. Bunı vaqia yerinde bulunğan Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Al-azırda evde Çiygoznıñ dost, qomşu ve tuvğanları buluna. Tintüvden soñ ev darma-dağın etildi: eşya, mefruşat avdarıldı, taban açıldı, merdivenler qırdırıldı.
Çiygoznıñ apayı Elmira Ablâlimova tintüv vaqtında evde bir özü edi, aqrabasından başqa bir kimseni içeri almadılar. Onıñ aytqanına köre, tintüv neticesinde av patronından ğayrı bir şey tapmadılar.
Ablâlimovanıñ bildirgenine köre, qorantanıñ şahsiy parası olğan 2 biñ dollar ve 100 euro, bundan ğayrı, Tataristan ziyaretinde ediye etilgen hatıralıq para, bilgisayar tehnikası ve şahsiy telefonlar alındı.
Ablâlimovanıñ aytqanına köre, tintüv vaqtında Rusiye arbiyleriniñ oña aytmağan lafları qalmadı.
Uquq qoruyıcılarnıñ izaatları alâ daa yoq.
Yanvar 30-da sabadan berli Çiygoznıñ Bağçasaraydaki evinde tintüv keçirildi. OMON hadimleri ev etrafını sarıp aldılar. İçeride Çiygoznıñ apayından ğayrı başqa bir kimse yoq edi.
Taqiqat tedbirleri Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 212-nci maddesi 1-inci qısmı boyunca cinaiy iş («kütleviy numayışlarnıñ teşkil etilmesi») çerçivesinde keçirildi.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildirdi ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.


text:
Cuma künü, yanvar 23-de, gece maalde, Qırımtatar halqınıñ aq-uqularını qorçalav komitetiniñ koordinatorları Eskender Bariyev, Abmecit Suleymanov (ekisi de Meclis azası ola) ve Sinaver Kadırov Çonğar «Rusiye sıñırında» uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri tarafından yaqalandılar. Bunı Qırım.Aqiqat saytına Komitet temsilcileriniñ safdaşlarından biri bildirdi.
Subetdeşniñ malümatına köre, Rusiye sıñır bekçileri Bariyev, Suleymanov ve Kadırovğa «sıñırdan» qıtaiy Ukrainağa keçmege izin bermediler.
Komitet temsilcileriniñ yaqalav sebepleri şimdilik belgisizdir
«Bunıñ yerinde olarnı bir vagonğa qapattılar, sıñır nezaret vekilleri ile qavğa yüz berdi, bundan soñ olarğa maşinağa qaytmağa musaade ettiler, faqıt maşina anahtarını tutıp aldılar. Şimdi qırımtatar faalleri maşinada oturıp, iza subetini keçirecek uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimini bekleyler», – tarif etti subetdeş.
Qırım.Aqiqat haber etkeni kibi, cumaaqşamı, yanvar 22-de, evelleri Sinaver Kadırov yaşağan daire qapılarına belgisiz şahıslar keldi.
Bildirilgeni kibi, keçken cumaertesi künü sport qıyafetinde belgisiz şahıslar Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ konferentsiyasına keder etecek oldılar.
Bıltır, dekabr ayında, belgisiz şahıs İnsan aqları Künü munasebeti ile keçirilgen matbuat konferentsiyasında Bariyev, Suleymanov ve Kadırovğa zelönka septirgen edi.
Qırım çıqışında yaqalanğan Meclis azalarını para cezası ve sürgünlik bekley
Yanvar 23-ne keçer gecesi yarımada çıqışında Rusiye sıñır bekçileri tarafından yaqalanğan qırımtatar uquq qoruyıcıları ve Meclis azalarını Rusiye Federatsiyasında bulunuv tarzınıñ bozuluvında qabaatlaylar.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına Meclis azası, Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ reisi Eskender Bariyevniñ qadını Zarema bildirip, onıñ ömür arqadaşı diger yaqalanğanlar ile Ermeni Bazarnıñ kiriş noqtasından keçmege areket etkenini tasdiqladı.
Rusiye mahsus hızmetleriniñ hadimleri yaqalanğanlarnı birer-birer çağırıp, olar, çetel vatandaşları olıp, Rusiye Federatsiyasınıñ toprağı olğan Qırımda bulunuv tarzını bozğanı aqqında haber eteler
Onıñ haber etkeni kibi, Rusiye mahsus hızmetleriniñ hadimleri yaqalanğanlarnı birer-birer çağırıp, olar, çetel vatandaşları olıp, Rusiye Federatsiyasınıñ toprağı olğan Qırımda bulunuv tarzını bozğanı aqqında haber eteler. Meclis temsilcileri ve uquq qoruyıcılarğa olarnıñ Qırımda bulunuvı 90 künden ziyade olmamaq kerekligini bildirdiler.
«Birer-birer subetke çağıralar ve, açıqtan bir şey añlatmayıp, nasıldır bir protokollarnı tizeler», – dedi Zarema Bariyeva ve yaqalanğanlar Qırım qaydı ile Ukraina vatandaşları olğanını qayd etti.
O şunı da bildirdi ki, Sinaver Kadırov yürek ameliyatını yapmaq içün çıqacaq edi.
Qırım.Aqiqat yaqalanğanlar ile bağ qurmağa areket ete, amma telefonları cevap bermey. Tuvğanlarınıñ fikrine köre, Rusiye sıñırcıları telefonlarını tutıp ala bile edi.
Rusiye qanunlarına köre, Rusiye Federatsiyasında çetel vatandaşlarınıñ ya da vatandaşlığı olmağan şahıslarnıñ bulunuv tarzınıñ bozuluvı «memuriy para cezasınıñ berilmesi ile Rusiye sıñırlarından sürgün etilmesini nazarda tuta».
Qırım «sıñırında» yaqalanğan Sinaver Kadırovnı mahkemege alıp kettiler
Yanvar 23 künü Meclis azaları Eskender Bariyev ve Abmecit Suleymanov ile birlikte Qırım çıqışında yaqalanğan qırımtatar milliy areket iştirakçisi Sinaver Kadırovnı mahkemege alıp kettiler.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ reisi Eskender Bariyev bildirdi.
Qırım FHH ve sıñır hızmetinde buña izaat bermeyler.
«Onı şimdi mahkemege alıp keteler. Onı, dersiñ, «sıñır» keçüvinde memuriy bozuluv etkeninde qabaatlaylar, sanki o, Rusiyede 90 künden ziyade bulunğan çetel vatandaşıdır. İşbu qabaat boyunca şimdi Ermeni Bazarda mahkeme toplaşuvını keçirecek olalar», – dedi Bariyev.
Bunıñ ile o şunı da qayd etti ki, dekabr ayında, yani bir ay evelsi, Sinaver Kadırov «sıñır»dan keçken edi.
«Öz tarafından Sinaver Kadırov mahkeme toplaşuvınıñ başqa künge keçirilmesi aqqında ariza-muracaatını yazdı, çünki onıñ qollarında, bizde olğanı kibi, İstanbul seferine biletleri bar. O, hastalığı boyunca vesiqalarnı taqdim etti. Sinaver Kadırov yıl evelsi ameliyatnı keçirgen edi, şimdi ekim mesleatı içün Türkiyege baracaq ola. Ondan bu muracaatnı qabul eterlermi, bilmeymiz, çünki «sıñırda» buña qulaq asmayıp, episi bir Sinaver Kadırovnı mahkemege alıp ketecegini bildirdiler», – tarif etti Bariyev ve oña, Abmecit Suleymanov ile «sıñırdan» keçmege izin berilgeni aqqında bildirdi, olar şimdi İstanbul seferine yoluna devam eteler.
Bariyevniñ aytqanı kibi, Rusiye sıñır noqtasına Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ davalı konferentsiyasında bulunğan FHH hadimi keldi eken.
Qırım FHH ve sıñır hızmetinde buña izaat bermeyler.


text:
Forbes mecmuası Vladimir Putinnen bağlı olğanı aytılğan Şamalovlar qorantasını Rusiyeniñ on eñ zengin qoranta sülâlesi sırasına qoştı. Olar reytingde 2,4 milliard dollar variyetinen dörtünci yerde basamaqta yerleşti.
Nikolay Şamalovnı rusiyeli prezidentniñ dostu dep adlandıralar. O, Putin kibi, «Ozero» kooperativiniñ sabıq azası, bunen beraber, «Rossiya» bankınıñ daa bir saibi ola.
Nikolay Şamalovnıñ oğlu Kirill, qaysı birine tahminlerge köre Putinniñ qızı Katerina Tihonovanıñ aqayı dep adlandıralar, «Sibur» yermay-tehnikiy holdinginiñ müdirler şurasınıñ azası ola.
Forbes reytinginde birinci yerni Mihail Gutseriyev ve onıñ soy-sopları, ekinci yerni Putinniñ yaqın tögereginden daa bir iş adamı Arkadiy Rotenberg, üçünci yerde ise Aleksey ve Dmitriy Ananyevler oldı.
Forbes mecmuasınıñ qayd etkenine binaen, keçken senege köre, Rusiyeniñ eñ zengin sülâlelerniñ umumiy variyeti aman-aman 40 fayızğa, yani 25 milliard dollarğa qadar arttı.


text:
Aqyar qurtarıcıları yanvar 22-sinde qayıqnen deñizge çıqqan ve qaytmağan aqaynıñ qıdıruvını devam ete. Bunı Rusiye FVN-niñ Aqyar idareisniñ matbuat hızmeti bildire.
Müessise malümatına köre, ğayıp olğan adamnı İnkerman, Qaçı ve Lübimovka köyü yanında qıdıralar.
"Qıdıruvğa 22 qurtarıcı, 2 maşna ve 3 gemi celp etildi", - denile beyanatta.
Daa evel haber etile edi ki, yanvarniñ 22-sinde kündüz aqay Aleksandrovskiy körfezinden İnkerman tarafına yaldap ketken ve qaytmağan.
Qırımda ve Aqyarda yanvarniñ 23 ve 24-ünde gece ava şaraitiniñ bozulması aqqında habe


text:
15 minut haber agentliginiñ malümatına köre, bunı Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinov haber etti. O, «qırımtatar halqınıñ vekilleri bir de bir teşkilâtqa alâqası olğanına baqmadan Qırım akimiyeti organlarına kirecegini» bildirdi.
Böyle etip, Qırım federal bölgesinde Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ vekâletli temsilci muavini vazifesine «Milli Firqa» cemaat teşkilâtınıñ sabıq yolbaşçısı Vasvi Abduraimov tayin etildi.
Bundan ğayrı, Aqmescit rayon devlet memuriyetiniñ reis muavini vazifesine «Vatandaş-semetdeşler» hayriye fondunıñ başı Rustem Halilov tayin etildi. Qırım iqtisadiyat inkişafı ve ticaret naziriniñ muavini İslâm-Terek rayonınıñ köy hocalıq müessisesiniñ reberi İbragim Bay oldı; Qırım medeniyet naziriniñ muavini vazifesine – Medeniyet nazirliginiñ kitaphane-malümat resurslarını teşkil etüv ve inkişaf boyunca bölük müdiri Pavel İbadlayev tayin etildi, dep yaza «Qırım akimiyetiniñ» ruporı Krıminform haber agentligi.
15 minut haber agentligine berilgen malümatqa köre, Devlet şurasınıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlar işleri boyunca daimiy komissiyasınıñ yolbaşçısı Regionlar firqası Qırım teşkilâtınıñ deputatı Edip Gafarov oldı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Jenevadaki Parlamentlerara İttifağı Assambleyasınıñ 135-inci cemaat munaqaşalarında çıqışta bulunıp, Rusiye halqara uquqqa qaytqanına qadar dünya toplulığını Assambleyanıñ nevbetteki toplaşuvını bu memlekette keçirmemege çağırdı. Bunı QHA bildire.
Çubarov 2014 senesi Rusiye parlamenti qabul etken qararlarnıñ aqibetlerini ayttı. O vaqıt Rusiye Devlet duması prezident Putinge Ukrainada Rusiye ordusını qullanmağa izin bergen edi.
«Vaqtınca işğal olunğan Qırımda qırımtatar halqı – yarımadanıñ tamır halqı – esir alındı. İşğalciler Meclisni yasaq etti, onıñ azaları ise taqip etile. 22 qırımtatarı, şu cümleden yardımcım Ahtem Çiygoş, uzun müddet devamında qanunsız alda Qırım SİZOsında yata. Yigirmige yaqın genç qırımtatarı qaçırıldı. Bazıları ölü tapıldı, qalğanlar aqqında bir haber yoq. Qırımdaki müminler repressiyalarnıñ qurbanları ola (…) Rusiye halqara uquq qaidelerine qaytqanına ve Parlamentlerara İttifağınıñ yüksek esaslarına uyğanına qadar PAB Assambleyasınıñ toplaşuvı Sankt-Peterburgda keçirilemez, buña diqqatnı celp etmek isteymiz», – dep ayttı Çubarov.
Qırımtatar cemaat erbapları ve faalleri oktâbr 26-da Yaltadaki forumda Rusiye prezidenti Vladimir Putinge teşekkürlerini bildirgen İbraim Şirinniñ aytqanlarını takih etti. Oktâbr 26-da işğal altındaki Yaltada Umumrusiye halq cebesiniñ «Areketler forumı. Qırım» adlı forumda qırımtatarı İbraim Şirin Vladimir Putinge muracaat etip, Rusiye prezidentini Hıdırlez qırımtatar bayramna davet etti.
Şirinniñ aytqanına köre, «Qırım Rusiyege qoşulğan soñ» qırımtatarlarnıñ vaziyeti eyileşti – «matbuat vastaları inkişaf etmege başladı, «Millet» kanalı peysa oldı, mektepte qırımtatar tilinde tasil almaq mümkün».
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Keriç şeer şurası yañı yolbaşçısını sayladı, bu vazifege Keriç şeer yolbaşçısınıñ muavini Sergey Borozdin tayinlendi.
Bu aqta apel 28-de Qırım kütleviy haber vastaları bildire.
«Argumentı nedeli Krım» neşriniñ malümatına binaen, konkurs komissiyasınıñ rusiyeli reisi İgor Mihayliçenko eki namzetni taqdim etti. Bu vazifege Keriç şeer yolbaşçısınıñ daa bir muavini Nikolay Zotov namzet olaraq kösterildi, lâkin o, deputatlarğa Borozdinni saylamağa teklif etti, ve qayd etti ki, Borozdin şeer meselelerini daa tafsilâtlıca bile.
Neticede, deputatlarnıñ rey bergenlerine binaen, Keriç memuriyeti yolbaşçısı vazifesine Sergey Borozdin saylandı.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Qırım adliyecisi Cemil Temişev bildirdi ki, ATR telekanalına qoltutuv levhasını çıqaracaq olğan faalniñ işi Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde «qabaatlarnen» keçirildi.
Bunı Temişev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Menim fikirimce, mahkeme qabaatlayıcı tesiri ile keçirildi. Memuriy vesiqalarda qabaatnı isbatlaycaq deliller yoq eji. Yalıñız politsiya hadimleri sorğuğa çekildi. Başqa deliller, foto, video yoq edi. Men bu qabaatnıñ ne qadar alçaq derecede olğanını artıq aytmayım. Bir qaç genç bağçada toplaşıp, nizamnı bozmadı ve devletke bir şey qarşı aytmadı, ATRge qoltutmaq içün içtimaiy levhanı çıqardı. Bu sebepten olarnı memuriy mesüliyetke çekmek olmaycaq bir şeydir», – dep ayttı adliyeci.
Qanunsız mitingniñ teşkil etilmesi içün 20 biñ rublege ve yaqalanğanda qarşılıq köstergeninden sebep 500 rublege cezalanğan faal Aleksey Yefremov mahkeme qararına itiraz bildirip, «küreşni bitirmeycegini» ayttı.
«Qabaatlı olğanımnı tüşünmeyim. Bizler çetke çekilip, ATR telekanalı, söz serbestligine qoltutqanını bildirdik. Bizler itiraz bildirecekmiz. Yeñecegimizge ümüt etem, eñ azından da, para cezasını ödep, toqtamaycağımızğa ümüt etem. Bizni ne para cezası, ne de cemaat işleri qorqutır», – dep ayttı Yefremov.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi ATR qırımtatar telekanalına qoltutmaq maqsadı ile levhanı çıqaracaq olğan yedi insandan birine para cezasını berdi. Mahkeme Aleksey Yefremovnı «qanunsız mitingniñ teşkilâtçısı» olaraq tanıp, onı «yaqalanuvğa qarşılıq köstergeninde» qabaatladı.
Studentlerni mart 30 künü Aqmescitniñ Vorontsov bağçasında politsiya yaqaladı. Olar Aqmescit bağçasında toplaştılar, lâkin levhanı çıqarıp başlağan soñ politsiya hadimleri peyda oldılar. Olarnı yaqalap, bölükte üç saatten ziyade tuttılar.
Studentlerniñ aytqanına köre, olarğa aqqlarını seslendirmeyip, ruhiy basqı yaptılar.
Studentlerni «qanunsız mitingniñ keçirilmesinde» qabaatlaylar.
Adliyeci Cemil Temişev toplaşuvnıñ başqa künge keçirilmesini istedi, amma mahkeme ruhset bermedi. Onıñ malümatına köre, yedi talebeni ayrı mahküm etecek olalar.
Aprel 1 kününden itibaren ATR işini toqtattı. Telekanal martnıñ soñuna qadar Rusiye qanunlarına köre kütleviy haber vastası olaraq öyle de qayd olamadı.


text:
Aqyarda keçken künü altı yañı koronavirus hastası qayd etildi, bir kişi vefat etti. Bu aqta şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«İyülniñ 18-nde saba altı yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Üç hasta – daa evel hastalanğan er adamnıñ apayı, qaynatası ve qaynanası. Aqyarğa diger regiondan kelgen erkek ve eki yerli sakinniñ diagnozı da tasdıqlandı», – dep aytıla haberde.
Berilgen malümatqa köre, hronik hastalığı olğan 92 yaşında er adam vefat etti. Akimiyetniñ malümatına köre, «yañı koronavirus yuqunçı ölüm sebebi olğan pnevmoniyağa yol açtı».
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Yırıcı öz Twitterinde yazdı: «İsannı evden marum qaldırsalar – toprağı ağlay… Qırımtatarlarnen beraber bunı hatrımızda tutamız !».
Qırım.Aqiqat evelleri belli aytqanı kibi, bugün Qırım ve Ukrainada qırımtatarlarnıñ sürgünliginiñ 70 yıllığını qayd eteler. Qırım «akimiyeti» qırımtatarlarğa er yıllıq mitingni keçirmege yasaq etti. Aqmescitniñ Lenin meydanını arbiyler sarıp aldı. Mitingde iştirak emtege istegenlerge dua merasimini Aq-Meçet qasabasında keçirmege teklif etildi. Miting devamında bir qaç arbiy vertolöt toplanğanlarnıñ başları üzerinde uçmaqta edi.


text:
Bunı o cuma künü, mayıs 16-da, Kiyevde Ukraina Milliy operasında sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasınıñ 70 yıllığına bağışlanğan rekviyem vaqtında bildirdi, dep haber ete Nazirler kabinetiniñ matbuat hızmeti.
Yatsenük qırımtatarlarnıñ sürgünliginiñ 70 yıllığı «ukrain ve qırımtatarlarnıñ umumiy Vatanınıñ» işğali ile bir vaqıtqa kelgenini qayd etti.
«Biz bugün qırımtatar ve ukrain halqlarından: bizim Vatanımız, bizim torpağımız, ve Qırımnı bizden kimse tutıp alamaz, degen sözlerni eşitmek içün 40 yıl beklemek kerek olmağanını bilemiz. Ğurur ile aytam, ukrain ve qırımtatar halqı – qardaş halqlardır, edi, bar ve bar olacaqlar. Stalin bolşevikler ile sürgünlik neticesinde halqnı yoq ete bilecegini tüşüne ediler. İç bir zaman. Bu halq onı sürgün etken rejimni yoq etti. Qırımtatarlar bar, bolşevikler ise yoq. Öyle de olacaq»,– dedi baş nazir.
Yatsenük Ukraina akimiyeti ve parlamenti tarafından qırımtatarlarnıñ abadanlaştıruvı içün etken areketlerinde halqnıñ yetekçisi Mustafa Cemilevniñ olğan yaralıqlarını da qayd etti.


text:
Sentâbr 17 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen Bulğanaq köyüniñ 3 sakinini bir qaç ay evelsi olğan turmuş ziddiyetniñ sebebinden sorğuğa çektiler.
Bu malümatına Qırım.Aqiqat mühbirine sorğuda bulunğanlarnıñ soy-sopları bildirdi.
İşbu sakinler turmuş ziddiyetniñ (dögüşniñ – muar.) şaatları olaraq sorğudan keçeler.
Soy-soplarnıñ aytqanı kibi, işbu ziddiyette zarar körgen yerli sakin uquq qorçalayıcı organlarğa arizanı yazdı, oña köre, bugün Bulğanaq köyünde tintüvler keçirildi.
İnsanlar endi bir qaç saat devamında sorğuda bulunalar, olardan daa iç bir haber yoqtır. Ana-babaları bu vaqialardan şaştılar, evde bulunalar ve balalarını qorçalamaq içün adliyecilerge muracaat etmege tüşüneler.
Sentâbr 17 künü silâlı insanlar ile politsiya maşinaları Aqmescit civarında yerleşken Bulğanaq köyüne kelip, qırımtatarlarnıñ evlerini tintemege başladı. Köy sakinleriniñ aytqanı kibi, mayıs 3 künü Ermeni Bazarda qırımtatarlar öz lideri Mustafa Cemilevni qarşılamağa çıqqanı ile bağlı cinaiy iş çerçivesinde tintüvni dört evde keçirdiler. Tintüvniñ sebeplerinden daa biri – bir qaç ay evelsi yüz bergen turmuş ziddiyetidir.


text:
Qırımnıñ rusiyeli Devlet şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov Rusiye tarafından işğal etilgen yarımada sakinleri «Ukraina ne olğanını unutqanından» emindir.
Bu aqta Konstantinovnıñ Facebook saifesinde aytıla.
«Qırımlılar Ukraina ne olğanını bir tez unutqanlar, sanki onda 23 yıl yaşamadılar bile. Qırım şeer ve rayonlarında qırımlılar ile körüşkende, kimse «Ukraina» sözüni aytmağanını qayd ettim. Yıl içinde grivna ne olğanını unuttılar. Qırımlılar endi öz taqdirini evelki memleketke bağlamay, Rusiyeniñ muvafaqiyetleri ve abadanlığına bağlağan öz şahsiy meseleleriniñ çezilmesini tüşüneler artıq», – denile beyanatta.
Konstantinovnıñ fikrine köre, Qırım içün «Ukraina devletinde olğanından Rusiye terkibinde olmağa daa da tabiiydir».
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko sentâbr 11-de er yıllıq «Yalta Avropa Strategiyası» (YES) körüşüvinde çıqışta bulunıp, Ukraina Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım üzerinde nezaretini qaytarmağa planlaştırğanını bildirdi.


text:
Aqmescit merkezinde Kirov caddesini Rusiye prezdineti Vladimir Putin adına deñiştirmek teklifi ile AVANTI Rusiye biznes-vatanperverlik inkişafı birligi buyura.
Teşebbüsçi – işbu resursnıñ tesisçisi Umar Cabrailovdır.
Bu sebepten internette rey berüv keçirile. Birlik ileride işbu neticelerni Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ başı Sergey Aksönovğa berecek ola.
«Rusiye ve Qırımnıñ tarihiy birleşüvi Rusiye prezidenti Vladimir Vladimiroviç Putinniñ qattı mevamı ve aqiqiy vatanperverligi sayeisnde olıp keçti. Buña köre, Aqmescitte Kirov merkeziy caddesini Vladimir Vladimiroviç Putinniñ adına deñiştirmege ve buña izin olsa, vekâletli şahıslarnı belgilemege rica etemiz», – denile Cabrailovnıñ Aksönovğa yollanılağn mektübinde.
Aprel 15-ne cadde serlevasınıñ deñiştirilmesine 700 insan qol tutı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Aqyarda (Sevastopol) sentâbr 7-sinde üç kün sürecek "Russkaya Troya" festivali açıldı. Onıñ devamında seyircilerge lektsiya oquycaqlar, uruşlarnıñ rekonstruktsiyası, filmler, kontsertlerni kösterecekler, prâniklerni boyalamağa, eski çalğı aletlerinde çalmağa ögretecekler, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Festivalni, Aqyarnıñ rusiyeli akimiyeti ve Arbiy tarih müzey qoruğı teşkil etti. Olarnıñ aytqanına köre, tedbirniñ maqsadı - Qırım cenkinde Aqyar qorçalayıcılarnıñ hatırasını ebediyleştirmek.
Qurğanda bir qaç esas meydanlçıqlarnı tiklediler - köçüci aşhane, Medlinskiy polkunıñ soñki uruşı ve rus askerleriniñ darbeni qaytarğanı.
Müzey hadimleri, Aqyarda mina cenki aqqında ve arbiy cerrah Nikolay Pirogovnıñ faaliyeti aqqında maruza azırladı.
Aqyarnıñ rusiyeli akimiyeti, Qırım cenkinde Aqyarnı qorçalağan askerlerniñ neslini davet etti.
Aqyarda "Russkaya Troya" festivali 2017 senesinden berli keçirile.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi işğal etmegecence, buña oşağan festival keçirilgende, müzey ekspozitsiyalarnıñ seyir etilmesi bedava edi. Bu yıl ise ekskursiyalar ücretli oldı.
Qırım cenki 1853-1856 yılları, Yaqın Şarq ve Balkanlar ükmü içün Rusiye İmperiyası ve birleşken Osmanlı Devlet, Büyük Britaniya, Frenk İmperiyası, Sardiniya Qırallığı arasında edi. Rus ordusı o zaman yutquzğan edi.


text:
Bu afta «Divan» qırımtatar qavehanesini ziyaret etken uquq qoruyıcılar qanunsız migrantlarnı qıdırğan ekenler.
Bunı qave saibi Timur Şabutov QHA agentligine bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, vaqia üyle zamanında, qavehanede bayağı insan olğanda olıp keçti.
«Silâlı insan qavehanege kirip, pasport teşkerüvi olğanını ayttı ve er keske pasportnı köstermege rica etti», – dedi qavehane saibi.
Qavehane saibi reberini çağırmağa rica etti. Soñra onıñ yanına adiy urba kiymegen komandan yaqınlaşıp, terrorizm ve qanunsız migratsiya bölügini temsil etkenini bildirdi.
Qavehaneniñ yanına tahminen 10 arbiy keldi. Olardan dört kişi adiy urbada edi.
Şabutovnıñ aytqanına köre, soñra qavehane musafirlerini teşkerip başladılar. Başta qave hadimleriniñ pasportlarına baqtılar. Şahsiyetini aydınlatqan vesiqalar kösterilmegenine qadar qavehaneden bir kimseni çıqarmadılar, dedi qave saibi.
Böylece, Şabutovnıñ aytqanına köre, yanında vesiqaları olmağan eki ya da üç kişini Dekabristov soqağındaki estremizmge qarşı küreş idaresine alıp kettiler, lâkin birazdan olarnıñ vesiqalarını alıp keldiler ve olarnı yiberdiler.
Noyabr 18-dk silâlı arbiyler «Divan» qavehanesine keldiler. Bundan evel Aqmescitteki «Lokomotiv» bazarında arbiyler ses-şamata köterip, aman-aman 60 insannı yaqalağan ediler.


text:
Ukraina tarafından Rusiye vatandaşları içün vizalı rejim kirsetilse, büyük ihtimal ile ukrainliler içün de vizalar kirsetilecek. Böyle taqdirde ukrainliler Qırım ile memuriy sıñırnı daa ağır keçe bilecekler. Böyle fikirni Qırım uquq qorçalayıcı gruppası seslendire.
«Rusiye Qırımnı öz toprağı olaraq qabul ete. Demek ki, Qırımda qalğan soy-soplarnı ziyaret etmek içün Ukraina vatandaşları Rusiye konsolluğında viza almaq kerek olacaqlar. Bunen beraber viza alınacaq vaqıtta ziyaretniñ maqsadı ve barılacaq yer bildirilmek kerek olacaq», – deyler uquq qorçalayıcılar.
Olar qayd eteler ki, Ukraina vatandaşları barılacaq yer olaraq ya Qırımnı belgilemek kerek olacaqlar, ve böylece sanki Qırımnıñ işğalini qanuniy olaraq tanıycaqlar, ya da Rusiyeniñ diger şeerini aytıp, Rusiyege sıñır noqtalarından keçecekler ve soñra Keriç keçitinden Qırımğa kelmek zorunda qalacaqlar.
Lâkin böyle etip, vatandaşlar Ukrainanıñ «Vaqıtınca işğal etilgen topraqtaki uquqiy rejim, vatandaşlarnıñ aq ve serbesbestliginiñ yerine ketirilmesi aqqında» qanunnı bozğan olacaqlar, deyler uquq qorçalayıcılar.
Keçenleri Ukraina Yuqarı Rada Yolbaşçısı Andriy Parubiy deputatlarğa Rusiye ile vizalı rejimnı kirsetmek meselesini baqmağa teklif etken edi.


text:
Ukraina prezidenti namzeti, ameldeki devlet başı Petro Poroşenko, aprelniñ 14 ve 19-ında debatlarda iştirak etmege azır olğanını bildire, dep haber ete Azatlıq Radiosınıñ ukrain hızmeti.
“Men debatlarda mıtlaq olurım: aprelniñ 14 ve 19-ında. Siyasiy keñeşçiler tarafından tertip etilgen stenariyge köre degil de, tam malümat alıp rey bermege uquqıñız olsun dep”, - dedi Poroşenko aprelniñ 9-inde aqşam ICTV kanalınıñ “Söz serbestligi” (“Svoboda slova”) programmasınıñ efirinde.
Daa evel Poroşenko Zelenskıynı, jurnalist ve seyircilerni aprel 14-ünde “Olimpiyskiy” stadionına debatlarğa davet etti. Zelenskıy, debatlar aprelniñ 19-ında keçmeli, dep cevaplandı.
Resmiy malümatqa köre, Ukraina prezidenti saylavlarınıñ birinci basamağında Volodımır Zelenskıy içün saylavcılarnıñ 30,24%-ı rey berdi, ameldeki devlet başı Petro Poroşenko içün - 15,95%. Saylavnıñ ekinci turı aprel 21-inde keçirilecek.
Qırımlı ukrain jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi Pavlo Kazarın, prezident namzetleri Petro Poroşenko ve Volodımır Zelenskıynıñ debatlarını oña ve zenaatdaşı Mıroslava Barçukqa teklif etildi, dep bildirdi.


text:
Rusiye tarafını tutqan «Qırım» qırımtatar areketi BMT baş kâtibi Pan Gi Munğa muracaat etti ve eki ay devam etken yarımada qamaçavına seslenip, elektrik yolaqları patlavınıñ mustaqil halqara taqiqatını keçirmege çağırdı, dep bildire TASS Rusiye agentligi.
Bunıñ ile Qırım Rusiye parlamentiniñ spiker muavini Remzi İlyasovnıñ tarafından imzalanılğan vesiqada Pan Gi Munnı ukrain akimiyetinden terrorizm ile küreşte halqara mecburiyetlerine riayet etilmesini talap etmege çağıralar.
BMT yanındaki Rusiyeniñ daimiy temsilciliginde bildirilgeni kibi, mektüpni salı künü, dekabr 29-da, BMT kâtibiyetine berdiler. Vesiqada İlyasov Qırım qamaçavınıñ siyaseti «keñ tanılğan ümde ve halqara uquqnıñ qaidelerini qaba sürette bozğanını, Ukraina akimiyeti tarafından insannıñ sağlıq, tasil, emek, medeniyet aqları ve diger iqtisadiy, içtimaiy ve medeniy aqlarınıñ bozuluvını aks etkenini» qayd ete.
İlyasovnıñ sözlerine köre, energetik qamaçavı maqsadı ile yapılğan elektrik tiremeleriniñ patlavı kibi «terroristik vaqialarnıñ sırası» «bunı tasdiqlay ve insaniyet medeniyetiniñ qaidelerine, terrorizm ile küreşte dünya toplulığına bir çağıruvdır».
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kremlniñ nezaretinde olğan İslâm Terek rayon mahkemesi «Qırım birdemligi» koordinatorı ve cemaat imayecisi Mustafa Seydaliyevge qarşı Rusiye Memuriy uquq bozma qanunnamesiniñ 20.6.1 maddesine binaen qabaatlı tanıdı. Bunı Seydaliyev «Qırım birdemligi»ne haber etti.
Haber etilgenine köre, mahkemeci Georgiy Tsertsvadze faalni 1500 ruble para cezasına mahküm etken. Seydaliyevge qoltutmaq içün mahkeme oturışına 70 adam kelgen. Mhkemede onıñ menfaatlarını Osman Karaliyev, Ayder Suleymanov, Ernest Celilov, Ruslan Aciyev, Emin Rustemov cemaat imayecileri qorçalağan.
«Seydaliv piketke çıqtı, o anda bir özü edi, yüzünde de maska bar edi. Bir kişilik piket kütleviy tedbir degil. Aynı zamanda Qırımda bir çoq insannıñ iştiraganen, karantin sıñırlavlarına riayet etüvsiz tedbirler keçirile», – dedi Ayder Suleymanov.
Seydaliyevniñ imayecileri mahkeme qararını temyiz etecekler.
«Qırım birdemligi» koordinatorı ve cemaat imayecisi Mustafa Seydaliyevge qarşı Rusiye Memuriy uquq bozma qanunnamesiniñ 20.1.1 maddesine binaen memuriy protokol tizdiler.
Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında rusiye quvetçileri "Qırım birdemligi" teşebbüsiniñ koordinatorı Mustafa Seydaliyevniñ qayd etilgen yerine keldi.
Rusiye quvetçileri qırımtatar faalleri Aziz Karahalilov ve Arsen Yakubov, “Qırım birdemligi” cemaat birleşmesiniñ koordinatorı Mustafa Seydaliyev ve mühbiri Emin Rustemovnı ziyaret etip, olarğa “Qırım Cumhuriyetinde yüksek azırlıq vaziyeti” rejiminiñ tayin etilmesi sebebinden mitingler keçirilmesiniñ ve ziyaret etilmesiniñ yasaq etilmesi aqqında tenbi vesiqasını berdiler.


text:
Ukraina Haber siyaseti naziriniñ keñeşçisi Sergiy Kostınskıy ATR qırımtatar telekanalı yayınlavınıñ Kiyevde yañartılacağı aqqında bildirdi.
Onıñ malümatına köre, bu mevzuda iyün 18 künü Ukraina paytahtında telekanal saibi Lenur İslâmov ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ iştiraki ile matbuat konferentsiyası keçirilecek.
Matbuat konferentsiyası saat 11:00 «Ukrinform» agentliginde keçecektir.
Telekanalnıñ resmiy saytında yayınlavnıñ yañartıluvı aqta malümat şimdlik yoqtır. Qırımda telekanal hadimleri Kostınskıynıñ aytqanını izaatlamay.
Aprel 1-ge keçer gecesi ATR telekanalı, Lâle bala telekanalı işini toqtatmağa mecbur oldılar. «Meydan» ve «Lider» radioları da diñleyicilerinen sağlıqlaştılar. ATR qapatılğan soñ cumhuriyetniñ akimiyeti cemaat qırımtatar telekanalını açmağa teklif etti. Olarnıñ fikirince, qırımtatarlar kerçek malümatnı almaq aqqını qullanacaqlar.


text:
Aleksandr Pushkin
Aleksandr Sergeevich Pushkin (6 iyun, 1799, Moskva - 10 fevral 1837, Sankt Peterburg) orıs shayırı, dramaturg, roman ha'm qısqa gu'rrin'ler jazıwshısı bolg'an. Ko'pshiliktin' oyınsha, ol en' ullı orıs shayırı bolg'an. Ol orıs a'debiyatının' ullı da'stu'rin baslag'an. Pushkin hesh bir orıs shayırı qollanbag'an stilde jazg'an: ol eski shirkew kitablarına tiykarlan'gan emes, al awız eki orıs tilinen paydalang'an stilde jazg'an. Onın' basqa orıs jazıwshılarına ta'siri ku'shli bolg'an ha'm ko'plegen orıs kompozitorları onın' gu'rrin'lerine ha'm taqmaqlarına namalar do'retken. Pushkinnin' poemaları Rossiyadan basqa ma'mleketlerde aytarlıqtay ko'p adam ta'repinen oqılmaydı. Bunın' sebebi onın' poeziyasın basqa tilge jaqsı awdarıw ju'da' qıyın, sebebi so'zler orıs ma'deniyatına tiyisli ma'nige tolı. Pushkin 1837-jılı 37 jasında duelde o'ltiriledi.
Erte jılları[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Pushkinnin' a'kesi eski aristokrat shan'araqtan bolg'an. Anası ta'repinen Pushkin afrikalıq tu'birge iye bolg'an. Onın' atası Abram Gannibal İstanbulda Abissiniyalı (Efiyopiyalı) bolg'an ha'm Tu'rk sultanının' sarayında jasag'an. Orıs elshisi onı Rossiya patshası Ullı Pyotrg'a sawg'a retinde satıp alg'an. Gannibal Ullı Pyotrge jaqsı ta'sir qaldırg'an ha'm ol oqıw ushın Parijge jiberilgen. Keyinshelik ol ju'da' bayıp ketedi. Pushkin o'zinin' ullı atası menen maqtanıshqa iye bog'an ha'm ol haqqında Ullı Pyotrdın' nergi dep atalg'an romanında jazg'an.
19-a'sirde Rossiyanın' barlıq aristokrat shan'araqları fransuz tilin uyrengen, solay etip Pushkin, onın' a'jag'ası ha'm a'japası orıs tiline qarag'anda fransuz tilinde jaqsıraq so'ylegen ha'm jazg'an. Balalardı Arina Rodionovna Yakovleva atlı ta'rbiyashı baqqan. Olardı orıs tilin jaqsı ko'riwge u'yretken usı ta'rbiyashı boladı. Ol balalarg'a orıs xalıq erteklerin aytıp bergen. Pushkin krestyanlar menen orıs tilinde so'ylesken ha'm a'kesinin' kitapxanasında ko'plegen kitaplardı oqıg'an.
Ol 12 jasında Tsarskoye Seloda jaylasqan İmperator litseyi dep atalatug'ın taza mektepke baradı. Keyinshelik bul mektep olardın' ataqlı oqıwshısı hu'rmetine Pushkin dep atalg'an. Ol tez arada orıs ertekleri qaharamanlarınan ha'm waqıyalarınan paydalang'an halda, orıs tilinde romantikalıq poemalardı jaza baslag'an. Ruslan ha'm Lyudmila poeması keyinirek Mixail Glinka ta'repinen operag'a aylanadı.
Ereseklik[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
1817-jılı Pushkin Sankt Peterburgta sırt el firmasına jumısqa kiredi. Ol tez arada siyasat penen qızıg'ıp baslaydı ha'm 1825-jılı bir topar dvoryanlar ha'm armiya ofitserleri basshılıqqa jan'a patsha qoyıp onın' ku'shin azaytıwg'a ha'reket etken dekabristler ko'terilisin qollap quwatlaydı. Pushkin bir neshe siya'siy poemalardı jazg'an. Na'tiyjede ol Sankt Peterburgtan ketiwge ma'jbu'r bolg'an. Ol ma'mlekettin' qublasındag'ı Kavkaz ha'm Qırımda altı jıl su'rginde bolıwg'a ma'jbu'r boladı. Ol o'zinin' qublada basınan keshirgenlerin bir neshe romantikalıq gu'rrin' poemalarda (waqıyanı aytıp beriwshi uzın poemalarda) jazg'an. Ol Evgeniy Onegin dep atalg'an taqmaq tu'rindegi roman u'stinde jumısın baslag'an. Ol romandı 1833-jılg'a shekem pitkermegen. Bul onın' en' belgili jumısı bolg'an. Bul shıg'arma ko'plegen muzıkantlar ta'repinen qollanılg'an, ha'tte Tchaikovskiy onı operag'a aylandırg'an. Poema a'piwayı orıs adamların sol da'wir ja'miyetinde su'wretleydi.
Pushkin ele su'rginde ekenligine ashıwlanadı ha'm doslarına ko'plegen xatlar jazadı. Bul xatlardın' ko'pshiligi keyinirek baspadan shıg'arılg'an. Ol ko'p waqtın ishiw, oynaw ha'm qılısh penen urısıw menen o'tkergen. Ol o'zi qol astında jumıs islep atırg'an graftın' qızın jaqsı ko'rip qaladı. Graf Pushkindi Rossiyanın' basqa shetine, Pskovqa jaqın jerde o'zinin' anasının' pomestieine su'rginge jiberedi. Pushkin bul jerde eki jıl o'tkeredi. Ol jalg'ız edi, biraq ol orıs tariyxın uyrenedi ha'm krestyanlar menen baylanısta boladı. Onın' jazg'an poemaları orıs ma'deniyatı ideyalarına tolı edi. Ol o'zinin' baslı jumıslarının' biri bolg'an tariyxıy waqıyag'a tiykarlang'an Boris Godunov dramasın jazg'an. Kompozitor Musorgskiy keyinirek bunı operag'a aylandırg'an. Boris Godunov 17-a'sirdegi jawız patsha bolg'an. Pushkinnin' pesası a'piwayı adamlarda u'lken ku'sh bolg'anlıg'ın ko'rsetedi. Sol sebepli onı baspadan shıg'arıw Pushkin ushın qıyın boladı.
Su'rginnen qaytıp keliwi[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
1825-jılg'ı ko'terilisten keyin taza patsha Nikolay I sol waqıtqa kelip Pushkinnin' ju'da' belgili bolıp ketkenin tu'sinedi. Ol onın' ko'teriliste qatnaspag'anın da tu'sinedi ha'm onın' qaytıp keliwine ruxsat beredi. Patsha Pushkinnin' jumısları baspadan shıg'ıwınan aldın o'zi ko'rip shıg'atug'ınlıg'ın aytadı. Ol o'zinin' jaqsı patsha bolatug'ının ha'm jarlılardın' (qullardın') azat etiliwine ja'rdem beretug'ınlıg'ın aytadı. Pushkin qıyın jag'dayda edi, sebebi ol patshag'a unamaytug'ın hesh zat jaza almas edi. Ol ma'mleket basshıları haqqında jaman zat jazbaslıg'ı ushın ju'da' abaylı bolıwı kerek edi. Politsiya itibar menen onı baqlawdı dawam ettirdi. Degen menen, sol waqıtta Pushkin ko'plegen ullı shıg'armalardı jazadı, derlik ha'r biri orıs a'debiyatında o'z tarawının' birinshisi bolg'an. Bug'an Pikalı xanım (ПиkoBaя дaMa) dep atalg'an qisqa gu'rrin'i mısal bola aladı. Bul shıg'arma Tchaikovsky ta'repinen operag'a aylandırilg'an ha'm Dostoevskiydin' romanlarına u'lken ta'sir ko'rsetken.
Aqırgı jılları[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Pushkin o'zinin' son'g'ı jıllarında Sankt Peterburgta hu'kimet xızmetinde bolg'an. Ol 1831-jılı uylengen ha'm patsha sarayı ja'miyetinde ko'p waqıt o'tkeriwge ma'jbu'r bolg'an. Ol ko'birek proza jaza baslag'an. Ol Ullı Pyotr tariyxın ha'm Kapitan qızı tariyxıy romanın jazg'an. Ol patshadan o'z jumısınan bosap, waqtın awılda jazıw menen o'tkeriwine ruxsat etiwin sorag'an. Patsha bug'an ruxsat bermegen. Pushkin 1837-jılı duelde o'ltiriledi. Ol hayalının' hu'rmetin qorg'awı ushın duelge shıg'ıwına ma'jbu'r boladı.
Pushkinnin' jetiskenlikleri[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Pushkin bolmag'anında bu'gingi ku'nde orıs tili ju'da' o'zgeshe bolar edi. Shıg'armalarında awız eki so'ylesiw tilin paydalanıwı arqalı ol onı an'sat sonın' menen birge teren' sezimlerdi bildire alatug'ın tilge aylandırdı. Onın' jumısları keyinirek Turgenev, Goncharov ha'm Lev Tolstoy sıyaqlı jazıwshılarg'a u'lken ta'sir ko'rsetken. Evgeniy Onegin da'wir ja'miyetin ashıp bergen birinshi orıs romanı bolg'an. Onın' jumısları barlıq baslı tillerge awdarılg'an.


text:
Yanvarnıñ 9-nda Aqyarda 93 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Şeerniñ Rusiye ükümetiniñ haber etkenine köre, bir künde koronavirustan 64 yaşından 90 yaşına qadar 6 adam ölgen.
“Bugunde tasdıqlanğan COVID-19 ile 230 hasta statsionarlarda: yengil hastalar içün bölükte 234 kişi yata. Hastalarnen alâqada olğan, amma COVID-19 diagnozı tasdıqlanmağan 575 kişi közetile”, – yazıla beyanatta.
Umumen paydemiyanıñ başından Aqyarda 7560 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı, 6896 insan tedaviylendi, 276 öldi.
Hatırlatamız ki, yanvarnıñ 8-nde Aqyarda 92 yañı hasta qayd etildi ve 6 öldi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda uquq qoruyıcılar Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı kene sorğuğa alıp kettiler. Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, bunı qırımtatar milliy areketiniñ faali, Qurultay Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev cuma künü, aprel 24-te, Facebook saifesinde yazdı.
«Bugün Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvı vaqtında Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl taqiqat komitetine sorğuğa alıp ketirildi», – dep yazdı Smedlâyev.
Nariman Celâlnıñ bu sorğusı birinci degil.
Qırım.Aqiqatnıñ malümatına köre, 2015 senesi mart ayınıñ soñunda Qırımdaki Taqiqat komitetiniñ idaresinde Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnıñ birinci sorğusı keçirilgen edi. Onı 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken adise-vaqialar ile bağlı cinaiy iş çerçivesinde sorğuğa çekken ediler. Sorğudan soñ Celâlnıñ evinde uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri tintüvni keçirdiler.
Onı 2014 senesi fevral 26-da muhtariyetniñ parlamenti yanında olıp keçken çoq biñli miting ile bağlı cinaiy işniñ taqiqatı çerçivesinde malümat bermesi içün çağırğan edi.
Bu kün Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.


text:
Fank
Fank (inglizce funk) – 1960-nci yıllar ortasında AQŞnıñ afroamerikan halqnın tarafından yaratılğan yönelişdir. Şekillendirüv başında fank muzıkası bir eglence dayın sayılsa da, soñra, afroamerikanlarnıñ uquqlar içün areket kontekstinde, siyasiy bir renkni de ala. James Brown, George Clinton ve Sly Stone şu tarznıñ esasçılarından olalardırlar.
Asıl, fank ıstılası o jargon sözüdir, manası – şay faal oynamaqtır, terlegence. Mürekkepleşken vezin, er bir aletniñ partiyasılarında maksimal sinkopalar mevcut olmalı (şay, sinkopalı basqa "fank bası" deyler), em muzıkalı ibarelerniñ defalarca tekrarlaması – o fankniñ esas hususiyetleridir.
Fank-yırcılarDeñiştir
- James Brown – "Papa’s Got a Brand New Bag", "Funky Drummer" (1965)
- Wilson Pickett – "In the Midnight Hour" (1965), "Funky Broadway" (1967)
- George Clinton, onıñ fank-taqımları: "Parliament", "Funkadelic", "Funkenstain"
- Sly Stone ve onıñ taqımı – Sly & the Family Stone (1966-1975)
- Earth, Wind & Fire
- Eddie Harris
Fank-çalğıcılarDeñiştir
- Charles Lloyd (saksofonçı)


text:
Bunı Qırım «akimiyetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
Matbuat hazmetiniñ bergen malümatına köre, mayıs 20-ne Kefe suv anbarı 443 biñ kub.m. ile toldurıldı.
Şimaliy-Qırım kanalından suvnıñ keçirüvi aqqında evelleri Qırımnıñ «birinci baş naziri» Rustam Temirgaliyev bildire edi. Böyleliknen «qırımlılar suv ile temin olacağını» işandıra edi.
Qırımnıñ işğalinden soñ yarımadada ayrı şeerlerniñ suv temini ve köy hocalığında suvaruv ile problemler peyda oldı.
Suv resurslarnıñ devlet agentligi Şimaliy-Qırım kanalı suvnı yerli «akimiyet» tarafından mahsus tekliflerniñ olmağanı sebebinden toqtatuvı aqqında ilân etken edi. Suvnıñ ğayrıdan berüvi 1,7 mln grivna miqdarında borcnıñ ödenilmesinden ve Qırım suv qullanuv tertibatında qullanılğan tehnikanıñ qaytarıluvından soñ devam etecek.


text:
Qırımlılar arasında Rusiyege Qırımnı Ukrainanıñ özü bergeni aqqında fikir bardır, – dedi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ tış alâqa bölüginiñ reberi Ali Hamzin Radio Svobodanıñ fevral 24 künü Qırım işğaline bağışlanğan «Serbestligiñiz» leyhasında.
«Fevral 20 künü Kiyevde cenk olsa, fevral 26-da separatizm keyfini yoq etmek içün Qırımtatar Milliy Meclisi kütleviy mitingini keçire… Biz aman-aman parlamentniñ içinde edik… Anda qalsa edik, em de ket-kete Nazirler Şurasına da barıp çıqsa edik, ukrain orduları buña seslenip, kelip, bar olğanını köstermege mecbur olur edi. Aqmescit etrafında üç biñ mahsus hızmetçi bar edi», – dedi Ali Hamzin.
Onıñ sözlerine köre, şimdi Qırım meselesinde çeşit usullarnı, «adetiy olmağan» soylarını da qıdırmaq kerek.
«Qırımnıñ artıq böyle vaziyette bulunması mümkün degil. Rusiye ile muzakerelerge başlamaq ve çıqışnı aramaq kerek, belki, qırımlılarnıñ statusını deñiştirip, eki devletniñ – Ukraina ve Rusiye vatandaşı olmağa izin bermek kerek. Qırım içün ayrı status berilse edi, daa eyisi Ukraina ve Rusiye Qırımğa mustaqillik berse ediler, güzel olur edi», – dey o.
Yıl evelsi – 2014 senesi yanvar 23-de Qırımda Rusiye Federatsiyası tarafından yarımadanıñ işğaline yol bergen vaqialar yüz berdi. Bu künü Aqyarda Rusiye bayraqları altında kütleviy miting keçti, neticede şeerniñ yañı başı Aleksey Çalıy, yerli iş adamı, Rusiye vatandaşı, ola.
Aynı şu vaqıtta Aqmescitte Qırımtatar Milliy Meclisi tarafından teşkil etilgen kütleviy miting keçti. Onıñ iştirakçileri Ukraina Yuqarı Şurasından Qırım parlamentini dağıtmaq ve QMC yañı anayasası üzerinde işni başlamağa talap ete ediler. Aqşam «Russiye birligi» firqası Qırım şeerlerini nezaret etecek on «cemiyet nizamını qoruv bölükleri»niñ teşkil etilmesi aqqında ilân etti.


text:
İşğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda yerleşken «Kalançak» kiriş-çıqış nezaret noqtasında Herson otrâdınıñ sıñırcıları iyün 20-de, vesiqa teşkergen vaqıtta, yarımadağa Ukraina vatandaşı sahte pasportları vastasınen keçmege tırışqan eki kişini belgiledi, dep bildire Ukraina Devlet sıñır hızmeti.
Müessisede qayd etilgenine köre, yaqalanğan kişiler Rusiye ve Beyaz Rusiye vatandaşları ola.
«Teşkerüv tedbirleriniñ neticesinde yaqalanğan şahıslar Rusiye Federatsiyası vatandaşı olğan erkek kişi ve Beyaz Rusiye vatandaşı olğan qadın kişi olğanı belgilendi. Olarnıñ sözlerine köre, Ukraina vatandaşı pasportlarını olar, Odessada 200 dollar AQŞ fiyatınen aldı ve Qırımğa anda yaşamaq içün keçmege tırıştı. Bundan da ğayrı, olarnıñ Rusiyede büyük para borcu bar olğanı belgilendi», – dep aytıla beyanatta.
Ukrain sıñırcıları yaqalanğan kişilerni Milliy politsiya hadimlerine teslim etti.
Video: Ukraina Devlet sıñır hızmeti
2014 senesi Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında resmiy şekilde – memuriy, amelde ise – aqiqiy bir sınır peyda oldı. Memuriy sıñırda üç kiriş-çıqış noqtası çalışmaqta – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bazarertesi, sentâbrniñ 6-nda, sentâbrniñ 3-nde ve 4-nde FSB tintüvlerinden soñ tutulğan qırımtatarlarnıñ oturışuvları keçirilgen Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ binası ögüne Rusiye quvetçileri kele, dep bildire faal ve aq qorçalayıcılar.
«Quvetçiler kele, yañı insanlar tutulacaqtır», – dep bildirdi qırımtatar faali Zair Smedlâ.
Aq qorçalayıcı ve «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faali Mumine Saliyevanıñ bildirgenine köre, mahkeme yanında Rusiye gvardiyasınıñ avtozakı ve kamuflâj urbada insanlar, yol patruli maşinası ve eki boş avtobus tura.
«Polis hadimleri mahkeme binasına kelgen insanlarnı videoğa çıqara, megafon vastasınen dağılmağa talap eteler. İnsanlar toplaşqan mahkeme ögünni kommunal hızmet hadimleri toqtamayıp suvara», – dep yazdı o, Facebookta ve fotoresimni paylaştı.
Advokat Ayder Azamatovnıñ bildirgenine köre, Aqmescitteki mahkeme Qırımda raatlıq künleri Rusiye quvetçileriniñ tintüvleri vaqtında tutulğan Şevket Useinov ve Eldar Odamanovnı sentâbrniñ 6-nda Rusiye Memuriy uquq bozuluvları kodeksiniñ 19.3 maddesine istinaden (polis, arbiy, FSB organları hadiminiñ qanuniy emrine riayet etmeme) 14 ve 15 künge apiske aldı.
Hatırlatamız, sentâbrniñ 4-nde Aqmescit rayonınıñ Biy Tanış (Pervomayskoye) köyünde qırımtatar faali Nariman Celâlnıñ evinde tintüv keçirildi. Ondan ğayrı Qırımda sentâbrniñ 3-4-nde Rusiye quvetçileri Aziz Ahtemov, Asan Ahtemov, Eldar Odamanov, Şevket Useinovnı tutıp esir etti.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Rusiye akimiyeti raatlıq künleri tutulğan beş insannı – Nariman Celâl, Aziz Ahtemov, Asan Ahtemov, Eldar Odamanov ve Şevket Useinovnı – Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında olğan diversiyanen bağlay, dep bildirdi. Amma gaz borusında bir şey oldımı belli degil, «başqa menbalar gaz hattı zarar körgenini tasdıqlap olamadı».
Rusiye quvet müessiseleri raatlıq künleri Qırımda insanlarnıñ tutuluvına dair malümatnı resmiy şekilde alâ daa tefsir etmedi. Qırımnıñ Rusiye akimiyetine yaqın «Krıminform» saytı sentâbrniñ 5-nde uquq qoruyıcı organlardaki menbalarğa esaslanıp, «sentâbrniñ 4-nde cinaiy dava çerçivesinde operativ-tahqiqat tedbirleri keçirildi. Beş İnsan tutuldı, olarnıñ arasında Nariman Celâl da bar, sıñırlav tedbirleri meselesi baqıla», dep bildirdi.
Cumaertesi künü, sentâbrniñ 4-nde, beş qırımtatarı tutulıp esir etilgen soñ, Rusiye polisi Aqmescitteki Rusiye FSBsiniñ idare binası ögüne kelip, semetdeşleriniñ bulunğan yerini bilmege istegen daa 40 insannı tuttı. Anda faal, vatandaş jurnalistleri ve daa evel tutulğan beş qırımtatarınıñ soy-sopları bar edi. Daa soñra bir qısmı yiberildi. Sentâbrniñ 3-nde ve 4-nde tintüvler vaqtında Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan Asan ve Aziz Ahtemovlarnıñ eki soyu poliste qala.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, Qırımda sentâbrniñ 3-4-nde başlağan yañı tintüv ve apiske aluv dalğası, hususan qırımtatar faali Nariman Celâlnıñ tutuluvı, Rusiye akimiyetiniñ Ukraina tarafından teşkil etilgen «Qırım platformasınıñ» sammiti içün intiqam ola.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Qırımdaki tutuv ve tintüvler vastasınen «Rusiye «Qırım platformasına» cevap bere», dep qayd etti.
Ukraina aq qorçalayıcı teşkilâtları yarımadada tutulğan qırımtatarlarnı ortaq beyanatta azat etmege talap etti.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Qırımda sentâbrniñ 3-nde ve 4-nde keçirilgen tintüvler ve insanlarnıñ tutulmasınen bağlı cinaiy tahqiqat başlatılğanı aqqında bildire.


text:
Transformator stantsiyalarında yüz bergen qaza sebebinden Yaltanıñ eki soqağında yerleşken evler ışıqsız qaldı, dep bildirile Qırımnıñ Rusiye ükümeti saytında.
Yalta RES malümatına köre, qaza ekinci transformator stantsiyasında yüz berdi («Cenübiy yalı»), ışıqsız Voykova, 40 ve Şçerbaka, 32 soqaqlarındaki evler qaldı.
«Bozulğan kabel yolaqlarınıñ tamiri ile bağlı tedbirler keçirile», – denile beyanatta.
Salı künü, dekabr 15-de, Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kremlden Qırımğa Krasnodar diyarından energetik köpürniñ ekinci yolağınıñ berilmesi aqqında bildirdi, o yarımadağa qoşma 220 MVt energiyasını berecektir.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Dekabr 8 künü Ukraina energetik tertibatından Qırımğa bir elektrik yolağı boyunca elektrikniñ berilmesi ğayrıdan tiklendi. Amma Qırımda alâ daa ağ qazaları yüz bere.


text:
Yedi Quyu rayonınıñ Oysul köyünde (Ostanino) mayıs 8-de qırımtatar istihbaratçısı Alime Abdennanovanıñ eykeli açıldı. Yerli mektepke qaramannıñ adı berildi, bina kirişinde onıñ adına hatıra tahtası tiklendi.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti bildire.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, Yedi Quyu rayonında Alime Abdennanovanıñ şan-şüretine eki abide bar. Keçken sene 1988 senesi tiklengen eykel yerine yañısını qoydılar. Eski abideni tüzetip, Oysul köyünde tiklediler.
Cemaatçılar qayd eteler ki, qırımtatarlar sürgünlikten qaytmağa başlağan soñ tiklengen ilk abidelerden biri bu edi.
Abide ve hatıra tahtasınıñ açılışında yerli sakinler, mektep talebeleri ve Meclis vekilleri iştirak ettiler.
Alime Abdennanova Ayrı Deñiz ordusı istihbarat taqımınıñ istihbaratçı-rezidenti olğan edi. Köstergen qaramanlığı içün Qızıl Bayraq unvanına nail oldı. 19 yaşında Alime Abdennanova Eski Qırımda gestapo (gizli devlet politsiyası) azaplarını çekti, 1944 senesi aprel 5-te ise Aqmescit apishanesiniñ azbarında qurşunğa tizilgen edi.
Rusiye prezidentiniñ 2014 senesi sentâbr 1-de çıqqan buyruğına köre, istihbaratçığa «faşist işğalciler ile küreşte kösterilgen cesaret ve qaramanlığı içün» Rusiye Federatsiyasınıñ Qaramanı unvanı ölüminden soñ berildi.


text:
Misal öçen, Kosovo statusı mäsäläsendä qaraşlar ayırıla, Tönyaq Koreanıñ atom programması mäsäläsendä – berük. Ä inde İranğa kilgändä, ikese dä, anıñ atom qoralı bulmasqa tieş di, fäqät moña ireşü yulların başqaça kürä.
Mäskäwdä ütäçäk söyläşülärdä şuşı häm başqa mäsälälär kütäreläçäk, tik şulay da, töp iğtibar Amerikanıñ Yewropada urnaştırılası raketa qalqanına bireler, dip kötelä.
Amerikan prezidentnı George Buş, bu qalqan Quşma Ştatlarnı häm anıñ Yewropağı tarafdarların İran kebek illärneñ ixtimal höcümennän saqlaw öçen dip belderä. Rusiä prezidentı Vladimir Putin moña ışanmıy, bu qalqan Rusiäneñ üzenä qarşı bulırğa mömkin di häm ul ğämälgä quyılğan oçraqta Yewropada ğädäti qoral turındağı kileşüdän çığu belän yanıy.
Daniel Freid süzlärençä, amerikannar Mäskäwdä Rusiä räsmläreneñ şuşı borçuları turında centekläp söyläşergä cıyına:
"Ägär Rusiälelär Polşada urnaştırılaçaq 10 qoralsız raketanı üzlärenä yanaw itep kürä ikän, äydägez bu turıda söyläşik. Ägär alar Polşada soñnan tağın berär närsä urnaştırılırğa mömkin dip borçıla ikän, bu turıda da söyläşep bula. Yağni, bez mondıy söyläşülärgä açıq" dide däwlät sekretare yärdämçese.
Älbättä, bu mäsälälärneñ barısı da, yä isä qayberläre Mäskäw söyläşülärendä xäl iteler dip berkem dä ömetlänmi, läkin bu söyläşülär ber-bereñne añlaw öçen nigez bulaçaq, dide Fried.
Berniçä jurnalist Rusiädäge demokratiä häm Buş administartsiäseneñ moña qarata fikere turında soradı. Fried süzlärençä, administratsiä, ayırım alğanda, Rice xanım, Rusiädä prezidentlıq institutı köçle bulsa, başqaları bik zäğif, ägär başqaları da köçleräk bulsa, demokratiä dä köçleräk bulır ide, digän fikerdä tora.
Friednıñ Yewraziä mäsälälärenä dä qarawın iskä alıp, jurnalistlar şul töbäkkä qarağan sorawlar da birde. Sorawlarnıñ berse wäkillär pulatında tikşerelgän "Ğosmanlı töreklärneñ ärmännärgä qarata genotsidı" turındağı qanun turında ide. Fried, administratsiä bu qanunğa qarşı, dide:
"Bez bernärsäne dä kire qaqmıybız. Läkin bu qanun tarixi xaqiqätne qaytarır, yä isä töreklär belän ärmännärne duslaştırır, yä isä ul Quşma Ştatlar mänfäğtendä dip uylamıybız" dide däwlät sekretare yärdämçese.
Daniel Fried süzlärençä, Buş administartsiäse bu qanunğa qarşı, läkin bu anıñ 1915 yılda bulğan üterülärne kire qağuın añlatmıy. Eş şunda ki, bu qanun qabul itelsä, ul Amerika-Törkiä, Törkiä-Ärmänstan mönäsäbätlärenä, xättä Ğiraqtağı amerikan xärbilärenä zıyan kiteräçäk. Çönki bu xärbilär Ğiraqqa näq menä Törkiä aşa bara.


text:
Türkiy memleket jurnalistlerniñ Halqara Birligi «Qırım haberleri» haber agentliginiñ idarecisi, Türkiy memleket jurnalistlerniñ Halqara Birliginiñ azası, qırımtatar milliy Meclis reisiniñ keñeşçisi İsmet Yükselge Qırımğa 5 yıllıq müddetke kiriş yasaqlığı ile bağlı öz hoşnutsızlığını bildirdiler, dep haber ete QHA.
«Bugün qırım jurnalistleri havflı alda bulunalar, akimiyet olarnıñ işine keder ete. Bunıñ ile Qırımda jurnalistlerni tek sözler ile degil de, küç vastası ile qorquzalar. Qırım jurnalistlerniñ çoqusı qorqu içinde yaşamaqtalar», – deyler Jurnalistlerniñ Halqara Birliginde.
«Birlik vekilleri bütün cemaatçılıqnı, em de «Mühbirler sıñırsız» ve «Jurnalistlerniñ qoruv komiteti» (New York) teşkilâtlarını qırım zenaatdaşları ile bağlı vaziyetke selenmege çağırdılar.
«Jurnalist işininiñ halqara qaidelerine baqmadan, Rusiye ükümeti jurnalistlerge basım köstermege devam ete. Türkiy memleket jurnalistlerniñ Halqara Birligi Rusiye akimiyetiniñ İsmet Yükselge nisbeten etken areketlerini takbih ete», – denile beyanatta.
Türkiye vatandaşı, «Qırım haberleri» haber agentliginiñ tesisçisi, Türkiyede qırımtatarlarnıñ medeniyet ve qarşılıqlı yardım Cemiyetiniñ azası İsmet Yükselge Qırımğa kirişini avgust 9 künü yasaq ettiler. Şu künü o, ailesi ile beraber tatillerden qayta edi. İsmet Yüksel Türkiye ükümetine muracaat etecek ola.


text:
AQŞ Senatı çoqluq reylerinen Montanegronıñ NATO-ğa kirmesi içün qol tuttı ve bunen Balkan memleketine arbiy itifaqqa yol açtı. Mart 27 künü Senatnıñ 97 azası munaqaşa yekünlenmesine qol tuttı ve bu aftanıñ soñunda Montenegronıñ NATO azalığına qabul etilmesi boyunca reyberüvine izin berdi.
Cumhuriyetçi-senatlar Rand Paul ve Mike Lee eki reynen qarşı çıqtılar.
Soñki rey berüv AQŞ Kongressiniñ Yuqarı Palatasında keçirilecek. Bu da yerine kelgen soñ, Montenegronıñ resmiy olaraq azalıq muracaatını ittifaqnıñ 28 azalarından soñkisi – İspaniya qol tutmaq kerek olacaq.
Bazı nezaretçiler, prezident Donald Trump Rusiyege nisbeten yımşaq olğanından sebep NATO-nıñ keñişlenmesine destek zayıflaşacağını bellediler, lâkin AQŞ Montenegronıñ ittifaqqa kirmek niyetine küçlü destek berdi.
Ekspertler deyler ki, Montenegro NATO azası olsa – Avropanıñ siyasiy ve iqtisadiy strukturalarına yaqınlacaq ve birleşmeniñ keñişlenmesine qarşı çıqqan Moskvanıñ açuvını qozğalatacaq.


text:
Cumaertesi künü, mart 7-de, Lvivde «1917-1920 seneleri Qırımdaki ukrain milliy areketi» mevzulı açıq lektsiya ötkerilecek. Lektsiyanı Qırım tarihçısı Andrey İvanets oquycaq.
Tedbir OO «Ukrain evi» Qırımnıñ iş ve medeniyet işbirligi merkezi», OO «Mecburen köçip kelgenlerniñ birligi» ve Birinci Lviv Mediatekasınıñ yardımı ile keçirile.
Teşkilâtçılarnıñ qayd etkenine köre, bu ğaye çoqtan peyda olğan edi, çünki qıtaiy Ukrainanıñ sakinleri işğalge oğrağan Qırım, onıñ tarihı ve onıñ inkişafına ukrainlilerniñ qoşqan issesi aqqında bilmek kerekler.
Teşkilâtçılar Qırımnıñ cenkten soñ devri, yarımadanıñ ğayrıdan tiklenmesine ukrainlilerniñ qoşqan issesi, Qırımnıñ mustaqil Ukraina terkibinde 23 yıl devamında yaşaması ve şimdiki yaşayışına dair bir sıra lektsiyalarnı keçirmege planlaştıralar.
Lektsiya cumaertesi künü yerli saatke köre saat 16:00 Birinci Lviv Mediatekasında başlanacaq.


text:
«Lâle» qırımtatar bala telekanalı Ukraina devlet bücetinden 3 mln ğrıvnâ alacaq, dep bildire aprelniñ 5-nde Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Qayd etilgenine köre, balalar içün qırımtatar ve, kerek olsa, başqa tillerde informatsion yayın azırlanması ve tarqatılması içün 3 mln ğrıvnâ aluv yarışı aprelniñ 30-nda ilân etildi.
«Ukraina televideniye ve radio meseleleri milliy şurasınıñ mektübine köre, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde qırımtatarca yayın yapqan yekâne bala kanalı «Lâle» kanalı ola. «Lâle» de ğalip çıqtı», – dep aytıla Ukraina nazirliginiñ haberinde.
Ukraina baş nazir muavini – vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri nazirb Oleksiy Reznikovnıñ qayd etkenine köre, mayısnıñ soñuna qadar nazirlik satın aluvlarnı yekünlemege planlaştıra. Olarnıñ maqsadı – Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarına yayın yapqan tele ve radio şirketlerine bücetten para bermektir.
«Devletten maliye aluv şartlarınıñ er kes içün aynı olması bizim içün müimdir: açıq, temiz, Avropa standartlarına uyğun», – dep qoştı Reznikov.
Aprelniñ 22-nde Reintegratsiya nazirligi işğal etilgen Qırımğa Ukraina teleradioşirketleri içün birinci tenderni ilân etti.
Bundan evel Reintegratsiya nazirligi Ukraina Qırım ve Donbasqa yayın yapqan kanallarğa qol tutmaq içün 50 mln ğrıvnâ sarf etecek, dep bildirgen edi. Nazirlik resurslarnı bir qaç lotqa bölmege teklif ete. Onıñ aytqarnına köre, maliye yardım almaq içün 14 şirket muracaat etti.
«Lâle» bala telekanalı 2013 senesi iyünniñ 1-nde Qırımda çalışıp başladı.
2014 senesi noyabr ayında Rusiye Devlet duması Qırımdaki bütün kütleviy haber vastaları 2015 senesi aprelniñ 1-ne qadar ğayrıdan qayd olmalı degen qarar aldı. Bundan evel Qırımda Ukraina izin vesiqaları qabul etile edi. Roskomnadzordan iş iznini alamağan kütleviy haber vastaları arasında ATR birinci qırımtatar telekanalı ve Lâle bala telekanalı bar edi. 2015 senesi aprelniñ 1-nde gece olar işini toqtatqan edi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko sentâbrniñ 20-nde Yuqarı Radada yapqan çıqışında, “Qırım keri qaytqan soñ – Aqyarda Rusiye Qaradeñiz flotınıñ bazası olmaycaq”, dep ayttı.
“Anayasadan Qaradeñiz flotı bulundırma mecburiyeti bar degen maddeni alıp taşlamanması teklif etile. Qırımnı keri qaytarğanımızdan soñ, Aqyarda Rusiye bazası qalmaz”, - dedi Poroşenko.
Keçken sene Petro Poroşenko Yuqarı Radada sentâbrniñ 7-nde çıqış yapqan edi. O zaman o Rusiye tecavızında dolayı telüke, Ukrainanıñ “vizasızlıq” meselesindeki muvafaqiyeti aqqında aytıp, parlametni 2020 senesi deputat toqunmamazlığına lâğu etmege ve topraq islâatına qol tutmağa çağırğan edi.
Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Noyabrniñ 11-18 Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Rosselhoznadzorı (Veterinariya ve fitoveterinariya nezareti boyunca federal hizmet) inspektorları, Qırımnen Herson vilâyeti arasındaki memuriy sıñırdan 100-ge yaqın kilogramm erzaq malını yibermediler.
Bu, muessiseniñ saytında bildire.
"Bu mahsulat qomşu devletniñ territoriyasına qaytarıldı. Temeli: adamlarnıñ el bagajı ve bagajında karantinge oğrağan mahsulatnıñ kirsetilmesine vaqtıncalıq sıñırlav aqqında 24.07.2014 tarihından FS-AS-3/13487 mektübi", - denile beyanatta.
Qomşu Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımda, Qırım ilhaqı ve Ukrainanıñ şarqındaki tecavuzı içün daa evel Moskvağa qarşı sanktsiyalarnı qabul etken devletlerge qarşı erzaq ve köy iqtisadiyatı mahsulatınıñ ithalâtına sıñırlav tedbirleri tatbiq etildi.


text:
Rusiye çetel işler naziri Sergey Lavrov Rusiye Federatsiyası «bütün vatandaşlarnıñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ, aq ve serbestliginiñ qorçalavına ayırı diqqat etkenini» bildirdi.
Bunı o çarşenbe künü, oktâbr 29-da, islâm taqvimi boyunca yañı yılnıñ munasebeti ile keçirilgen tedbirde bildirdi, – haber ete TASS.
«Şerikni ve onıñ menfaatını ürmet etmek, qarşılıqlı işanç seviyesiniñ arttıruvı dünya qurulışınıñ esas tendentsiyalarına riayet ete. Rusiyeniñ İslâm işbirligi teşkilâtı ile qurulğan dialognı aydınlatqan bir yanaşuvdır», – dedi o.
«Rusiye çetel işler nazirligi ve İslâm işbirligi teşkilâtınıñ baş kâtibiyeti arasında siyasiy mesleatlar muvafaqiyet ile keçti, neticeler işbirligimizniñ imkâniyetlerini arttıra, şu cümleden BMT ve diger halqara teşkilâtlarnı da qayd etmek kerek. Şu yerde aktual halqara meselelerinde fikirlerimizniñ, insan aqları ile bağlı mevamımıznıñ oşağanını da qayd etemiz», – dedi Lavrov.
«Rusiyede vatandaşlarnıñ aq ve serbestliginiñ qorçalavına, memleketimizde yaşağan halqlarnıñ, qırımtatarlarnıñ da, milliy ve medeniy adetleriniñ destegine ayırı diqqat etile. Rusiye prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ aqlavı boyunca avalesi imzalanıldı. Tillerniñ teñ uquqlığı qanuniy sürette belgilendi. Qırım ve Aqyarnıñ 2020 senesine qadar inkişafı boyunca federal programma tasdiqlanıldı», – dedi Lavrov.
«Bu er şey insanlarnıñ ayatını bir tertipke ketirmek, Vatanında yaşağan er bir halqınıñ inkişaf etmesi içün şaraitlerniñ pekitilmesi içün yapıla»,– dedi Rusiye çetel işler naziri.
Belli olğanı kibi, insan aqları boyunca qırım eyyetiniñ arizasında qırımtatar milliy Meclisiniñ ofisinden quvulğanına ketirgen areketlerniñ hronologik cedveli aşkâr etildi.
Uquq qoruyıcılarnıñ fikrine köre, Qırımnıñ yerli akimiyeti qırımtatar milliy Meclisini yoq etecek siyasetini alıp bara.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar


text:
Qırımdan Ukrainanıñ qıtadaki qısmına aliy oquv yurtlarında oqumaq içün kelgen studentlerniñ sayısı 30 faizge arttı. Buña bir sıra umumtasil teşebbüsler yardım ete. Bunı «İşğal etilgen yarımada: muqavemetniñ 4 yılı» halqara forumınıñ çerçivesinde Ukraina tasil ve ilim naziriniñ muavini Volodımır Kovtunets söyledi.
Kovtunets: «Bizim vazifemiz, Qırım gençlerine ukrain tasilni almaları içün imkân doğurmaqtır. Vernadskiy adına Tavriya milliy universiteti muvafaqiyet ile Kyivde çalışa. Bu, Qırım sakinleri içün tasilge irişüv qolaylığına tesir etmeli. Keçken yılınıñ mayısında qabul etilgen qanun boyunca beş cenübiy vilâyetniñ universitetlerine Qırımdan kelgen studentlerni qabul etmeleri içün qoşumça biñ yer ayırıldı. Bunıñ neticesinde Qırımdan kelgen studentlerniñ sayısı 30-dan ziyade faizge arttı.
Mayısnıñ 16-sında Ukraina Yuqarı Radası 6116 nomeralı «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasınıñ sakinleri olğan şahıslarnıñ tasil aluv aqqılarını temin etüv boyunca « Aliy tasil aqqında» qanunına deñişmeler kirsetüv aqqında» qanun leyhasına esas olaraq ve umumen qol tuttı. Mayısnıñ 16-sında munasip qarar içün 238 halq deputatı rey berdi. Cemiyet erbaplarında bu qanun bir sıra tenqidiy qaydlar doğurdı.
2018 senesi fevralniñ başında Ukraina Tasil ve ilim nazirligi, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımdan kelgen abituriyentlerniñ oqumağa kirmelerini qolaylaştırmaq içün Dnipro, Lviv, Kyiv, Zaporijjya, Mıkolayiv, Harkiv, Herson ve Odesadaki 35 aliy oquv yurtlarında umumtasil merkezlerini meydanğa ketirmek niyeti aqqında bildirdi.


text:
Latviya, Rusiye türmelerinden azat olunğan deñizcilerni reabilitatsiya tatiline qabul etecek.
Bunı, tış işler naziri Vadım Prıstayko, Latviya tış işler naziri Edgars Rinkeviçsnen beraberlikte keçirgen briefingde haber etti.
"Bügün Edgars Rinkeviçs, azat etilgen deñizcilerimizniñ Latviyağa reabilitatsiya kursuna davetini tasdıqladı. Dostlarımızğa daima qol tutqanları içün minnetdarmız!", - denile Ukraina TİN-niñ beyanatında.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı deñişim kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı.
Oleğ Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.


text:
Kül urtasında mäçet
Kül urtasında urnaşqan mäçet ğibadätkä açıla.
Törkiyäneñ Bolu vilayätendä 12 yıl êlek başqarılğan êşlär arqasında Säbän küleneñ urtasında qalğan mäçet öçen yul salındı häm yañadan ğibadätkä açıluı öçen êşçänlek başlatıldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyädä 12 meñ yıllıq ğıybadätxanä tabıldı
Törkiyädä Mardinnıñ Dargäçit ilçäseneñ Ilısu mäxälläsendäge Boncuklu Tarlada 12 meñ yıllıq buluı isäplänelgän ğıybadätxanä tabıldı
TRT WORLD FORUM 2021: Klimat krizisı belän köräş yulları
Angliya wäkile Bridge: “Törkiyä bik möhim iq’tisad. Tübän häm nul’ uglerod citeşterä aluı cähätennän dä möhim il”


text:
Keçken oquv yılı devamında Aluştada 565 bala – tasil müessiseleriniñ talebeleri, ukrain tilini ögrene edi. Bu esapqa ukrain tilini ders olaraq ve derslerden haric öz isteginen ögrengen ballarnıñ sayısı kire. Böyle malümat Aqmescitniñ Ukrain medeniy merkeziniñ reisi Leonid Küzminniñ resmiy muracaatına cevap olaraq Kremlge itaat etip çalışqan Aluşta şeer memuriyeti tarafından berildi. Fail bu vesiqanıñ suretini Facebookta paylaştı.
«2016/2017 oquv yılı devamında Aluşta şeeriniñ umumtasil müessiselerinde talebelerge ukrain tilinde tasil almaq aqqı berilgen edi: ders olaraq BTM «Mektep-kollegium» esasında – 322 talebe sayısında 15 sınıf; BTM «Partenit mektebinde» – 111 talebe sıyısında 6 sınıf; derslerden haric faaliyet olaraq BTM «№ 3 Mektepte» 52 talebe bilgi aldı», – dep aytıla bildirüvde.
Bundan evel aynı bu kibi muracatlarnı Leonid Küzmin Kremlniñ nezaretindeki Kezlev, Yalta ve Aqmescit memuriyetlerine yollap, cevap alğan edi.
Qırım uquqqorçalav gruppasınıñ aprel ayında derc etken közetüv esabatında, işğal etilgen Qırımda ukrain tilinde tasil alğan talebelerniñ sayısı, 2013 senesine nisbeten, 36 defa eksik olğanı, ukrain tilinde tasil bergen sınıflarnıñ sayısı ise 31 defa eksilgeni yazıla. Şimdi Qırımda ukrain tilinde tasil alğan talebelerniñ sayısı, umumiy sayıda 0,1% teşkil ete.
Yarımadada ukrain tilinde tasil bergen bir mektep qaldı – Kefede № 20 mektep. Onda 9 sınıf çalışa ve 132 talebe oqıy. Rus tilinde tasil bergen 12 mektepte episi olıp 19 ukrain sınıfı çalışa. Olarada 139 talebe tasil ala, dep bildirgen edi Kremlniñ nezaretinde çalışqan Qırım Tasil, ilim ve gençlik naziri Natalya Gonarova.
İşğal başlanğanda Qırımda 14 mektep qırımtatar tilinde tasil bere edi, daa 7 mektep – ukrain tilinde. Şimdi bu tillerni ancaq ana-babalarnıñ mektep müdiri adına yazğan mahsus muracaatları sayesinde ögrenmege mümkün ola.


text:
Qırımda suv anbarları ufuqları azlaşa ve eksile, bildirdi sentâbr 18-inde operativ ştabnıñ oturışında "Voda Krıma" müessisesiniñ başı Vladimir Bajenov.
"Yazıq ki, suv anbarlarınıñ ufuqları azlaşa ve eksile. Ayan suv anbarında 1,359 million kub, Aqmescit suv anbarında 6,130 million kub, Partizanskoye suv anbarında 5,952 kub metr suv bar. Bu istegenimiz qadar suv kötermege imkân bermey. Tünevin bütün suv anbarlarından 75 biñ kub suv köterdik. Amma artezian suv kele, 49 biñni pompaladıq, onıñ içün şeerge berilgen suvnıñ kölemi azlaşmadı", - ayttı Bajenov.
Soñki bir afta içinde Aqmescit sakinlerinde suv teminatı problemaları ile bağlı muracaatlar bayağı arttı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
VNO qoşma sessiyasında 19 299 abituriyent iştirak etti, denile Ukraina tasil keyfiyetine qıymet kesüv merkezinde.
Şu cümleden, Qırımdan – 84 insan, daa 12028 – Donetsk vilâyetinden, Lugansk vilâyetinden – 5241 insan.
Ukraina tasil ve ilim nazirliginde qayd etkenleri kibi, iyül 18 künü saat 23:59 VNO qoşma sessiyasınıñ neticeleri peyda olacaq (biologiya, himiya, bütün dünya tarihı boyunca).
Ukrain tili ve edebiyatı, coğrafiya, rus tili, çetel tilleri (ingliz, alman, frenk, ispan), esap, bütün dünya edebiyatı ve Ukraina tarihı fenleri boyunca neticeler endi aşkâr etildi.
Evel haber etilgeni kibi, bu sene Qırım ve Donbass studentleri içün kiriş kampaniyasını qolaylaştırmağa vade ete ediler.
Qırımda 17 biñ 290 abituriyent bar.


text:
Bağçasarayda Regional Meclisni işbu binanı qırımtatarlarnıñ temsiliy organına bergen kiracınıñ aqları bozuluvı sebebinden binasız qaldıra ekenler.
Bu aqta Bağçasaray şeer yolbaşçılığı saytında aytılar.
Söz «Ocalar şurası» cemaat teşkilâtı aqqında kete. O, Puşkin,1 adresi boyunca ZAGS binasını kirağa ala. Mında Meclis de yerleşe.
Cemaat teşkilâtı kira añlaşmanıñ şartlarını boza eken.
«Añlaşmanıñ qaidelerinden birisinde böyle aytıla – eger de kira parası 3 ay devamında berilmese – añlaşma avtomatik sürette lâğu etilgen kibi sayılacaq. Şimdi kira tölenilmesiniñ müddeti bozuldı. 3 ay yerinde, kira parası yarım yıl tölenilmedi.Eki kere. Yani ödev yarım yılda bir kere ola edi», – denile beyanatta.
Mında binanıñ tarihiy ve mimariy qıymeti olğanını da bidireler. Şunıñ içün binanıñ sigortası da mıtlaqa olmalı.
«Böyle etip, kira añlaşmanıñ imzalanuvından bir ay keçkeni ile kiracı mülkniñ sigortasını etmeli. Binanıñ qullanuv müddeti devamında (2 yıl) kiracı bunı etmedi», – deyler şeer yolbaşçılığında.
Bunıñ ile şeer yolbaşçılığı Qırım «prokuraturası»na qırımtatar milliy Meclis reis muavini Ahtem Çiygoznıñ «qırımtatarlarğa akimiyet tarafından etilgen basım» aqqında bildirüvi sebebinden muracaat etecek ola.
«Şeer başı mütenasip qararnı azırlap, Qırım Cumhuriyeti Prokurorı ve Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri boyunca Rusiye UFSB-ne yollamağa avale etti», – denile beyanatta.
Qırımtatar milliy Meclis reis muavini Ahtem Çiygoz Bağçasaray şeer başı işbu mesele boyunca mahkemege muracaat etkeni aqqında iyül 22 künü bildirdi.


text:
Avgustnıñ 16-da saba Qırımda yaramay ava üküm sürmekte. Bazı yerlerde yağanaq, boranlı yağmur, burçaq yağa, yel süratı saniyede 23-28 metrni teşkil ete, dep bildire Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ Qırım idaresi.
Qurtarıcılar Qırım sakinleri ve musafirlerini yaramay avada havfsızlıq qaidelerine riayet etmege çağıra. Yağanaq ve küçlü yel vaqtında pencelerni qapatmağa, balkonlardan bağlanmağan eşyalarnı almağa, tışarıda ise reklama levhaları, yol işaretleri, elektrik ağlar, büyük tereklerden uzaq turmağa tevsiye etile. İdare imkân olğanı qadar şeer kezintilerinden vazgeçip, ev ya da işte qalmağa tevsiye ete.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi milliy azlıqlar meselelerinden OSCE yuqarı komissarı Kayrat Abdurahmanovnı “Qırım platforması”na davet etti. Bu aqta Meclis reisi Refat Çubarov Facebookta haber etti.
Qırımtatar halqı milliy lideri Mustafa Cemilev, Refat Çubarov, İlmi Ümerov, Riza Şevkiyev ve Eskender Bariyev OSCE yuqarı komissarını Qırımdaki vaziyet, yani “Rusiye akimiyeti tarafından Qırım tamır halqınıñ basqılarğa oğratıluvı ve taqip etilüvi, ayrıca ealiniñ işğalciler tarafından demografik ve etnik erkânınıñ suniy deñiştirilüvi aqqında” aytıp berdiler.
Öz nevbetinde OSCE yuqarı komissarı Kayrat Abdurahmanov, “şimdiki zamannıñ mürekkep geosiyasiy qıyınlıqlarnıñ vaqtında al etilmyesiniñ, bunıñ da öz mandatınıñ salâhiyetlerinde olğan meselelerniñ al etilüvine emiyetli derecede tesir kösterilmesiniñ” müimligini qayd etti.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 21-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.