text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Almaniyada iş ziyaretinen bulunıp, Almaniyanıñ Hristian-demokratik birliginiñ yolbaşçısı Annegret Kramp-Karrenbauer ile körüşti. Bu aqta Poroşenko memuriyetiniñ matbuat hızmeti haber ete.
«Subetdeşler eki taraflı kün tertibi meselelerini, hususan Rusiye işğal etken Donbas ve Qırım vaziyetini muzakere ettiler. Rusiyede qanunsız şekilde tutulğan ukrainalı deñizci ve siyasiy mabüslerniñ tez ve şartsız azat etilüv meselesi ayrıca baqıldı», – dep aytıla haberde,
Almaniyanıñ Hristian-demokratik birligi körüşüv tafsilâtları aqqında şimdilik bildirmey.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
Donbastaki silâlı zıddiyet 2014 senesinden berli Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlarnı red ete ve Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» bar, dep israr ete. BM malümatına köre, 2018 senesi dekabr ayına qadar zıddiyet vaqtında 13 biñ insan elâk oldı, tahminen 30 biñ yaralandı.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ malümatına köre, Rusiye 70-ten ziyade ukrainalını qanunsız şekilde tuta. Olarnıñ sırasına 2018 senesi noyabrniñ soñunda Qara deñiz yalısında zapt etilgen 24 ukrainalı deñizci ve Donbastaki esirler kirmey.


c: text/html

text:
Rusiye işğal etilgen Qırmğa ağır arbiy tehnikanı yollap başladı. Bunıñ aqqında OSCE-deki ABD missiyasınıñ reis muavni vazifesini vaqtınca icra etken Elizabet Rozenstok-Sillerniñ beyanatında yazıla.
Onıñ malümatına köre, Rusiye yarımadağa desant-ücüm aviatsiyasını, T-72B3 tanklarnı, 120 milimetrlik mina topularını, gaubitsalarnı ve zırhlı tehnikanı yollay.
«Biz Rusiyeni Qırımdaki basqılarnı toqtatmağa ve bütün ukrain siyasiy mabüslerni azat etmege çağuramız. Bundan ğayrı Rusiyeni Qırımnıñ işğalini ve arbiyleştirilüvini toqtatamağa ve Ukraina şarqından bütük küçlerni ve tehnikasını keri çekmege çağıramız», – qayd etile beyanatta.
Aprelniñ 22-nde OSCE Daimiy şurasınıñ onlayn oturışı vaqtında Elizabet Rozenstok-Siller, ABD Rusiyeni işğal etilgen Qırımda arbiy bulunuvınıñ arttırmasını toqtatmağa çağırdı.
Rusiye Mudafaa nazirligi, Qırımdaki talimlerde iştirak etken soñ Rusiye Qara deñiz flotunıñ 20-den ziyade gemisiniñ daimiy yerleşme yerlerine qayttı, dep iddia ete.
Aprelniñ 22-nde, cumaaqşamı künü, Rusiye Mudafaa nazirligi Rusiye arbiy idaresiniñ başı Sergey Şoygunıñ da iştiragı ile «türlerara talimler» keçirdi. O, Cenübiy ve Ğarbiy arbiy bölglerden arbiy talimlerniñ yekünlenmesi ve ordunıñ daimiy yerleşme yerlerine keri çekilmesini de bildiri. Rusiye Mudafaa nazirligi, Rusiyeniñ cenübindeki ve işğal etilgen Qırımdaki talimlerde iştirak etken quvetlerniñ daimiy yerleşme yerlerine qaytmağa başlağanlarını bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Rusiye işğal etilgen Qırımdan Ukraina sıñırı ve vaqtınca işğal etilgen topraqlardan ordusınıñ keri çeküv esnasında tek 3,5 biñ askerini çıqarğanını bildirdi.
Soñki aftaları Ukraina ve ğarbiy ittifaqdaşları 2014 senesinden berli Ukrainanıñ şarqiy sıñırlarında, işğal etilgen Qırımda, Qara ve Azaq deñizlerinde Rusiyeniñ asker sayısı iç olmağanı qadar arta, dep bildire. Moskva, Rusiye ordusınıñ Rusiyede (olar Ukrainağa ait Qırımnı da sayalar) areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli, dep qayd ete.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pokemon Go elektron oyunı, Rusiye Federatsiyası qullanıcıları içün irişile bilgen olacağından soñ, rusiyeli qanunlarğa uyğanına teşkerilecektir.
Bu aqta Roskomnadzor yolbaşçısı Aleksandr Jarov «İzvestiya» gazetasına bergen intervyusında bildirdi.
Jarovnıñ sözlerine binaen, o, oyun yaratıcılarınıñ «yer haritalarınıñ yañılması ve malümat toplama boyunca nasıldır casuslıq maqsatları» bar olğanını tüşünmey.
Pokemon Go oyunında geomevamı qullanıla, o smartfonnıñ kartına qoşula ve qoşma kerçek effektini peyda ete. Yaqın vaqıtta oyun rusiyeliler içün App Store ve Google Play servislerinde peyda ola bile, amma internette endi, sıñırlanmadan qaçınıp, onı yüklemek nasıl mümkün olğanını añlatqan talimat peyda oldı.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda İçki işler nazirligi pokemonlarğa avnıñ telükeli olğanı aqqında haber etti.


text:
Dekabrniñ 14-ünde Qırımda yağmur ve duman tahmin etile. Ava +13 derecege qadar qızınacaq.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Aqmescitte bulutlı ava olacaq. Gece ve saba hafif yağmur; kündüz yağanaqlarsız. Cenüp-şarqiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 3…5º.
Aqyarda bulutlı. Gece ve kündüz hafif yağmur. Şimal-şarqiy yel 6-11 m/s. Ava arareti kündüz 10…12º.
Qırımnıñ cenübiy yalısında ara-sıra bulutlılıq. Gece ve saba bazı yerlerde yağmurlar; yağanaqlarsız. Şimal-şarqiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 11…13º.
Keriçte deñişici bulutlılıq. Gece hafif yağmur, kündüz yağanaqlarsız. Şimal-şarqiy yel 6-11 m/s. Ava arareti kündüz 11…13º.


text:
Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Pokonskaya «fevral 26 işi» iştirakçilerine qabaatnı seslendirgeninden soñ, Qırımnıñ Rusiye Yuqarı mahkemesi toplaşuvlarda yanvar 25 qadar teneffüsni ilân etti.
Bunı Nikolay Polozov – iş iştirakçilerinden biri – Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Ahtem Çiygoznıñ advokatı Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Yanvar 25 künü mahkeme taqiqatı başlana», – dedi o.
Polozov cuma künü keçirilgen toplaşuvda Poklonskayanıñ Ahtem Çiygoz, Mustafa Degermenci ve Ali Asanovğa qabaatnı seslendirgeni aqqında bildirdi. Bundan evel mahkeme advokatlarnıñ toplaşuvda matbuat vastalarınıñ temsilcileri ve er istegen insannıñ bulunmağa imkânı olmağanı içün onı diger salonlarğa yayınlamaq ricasını red etti.
«Rusiye mahkemeleriniñ ameliyatına baqmadan, atta mahkemeden evel maznunlar ile foto çekmege imkân yoq», – qayd etti advokat.
Oınñ sözlerine köre, Poklonskaya mahkeme toplaşuvlarınıñ qapatılmasında israr ete edi.
Polozov nevbetteki toplaşuvlarnıñ vaqtında başlanmasına ümüdini bildirdi, çünki bugünki toplaşuv mahkeme bulunğanlarnıñ teşkerüvi sebebeinden ğayet sozğaldı.
«Teşkiliy qısım uzun edi. Poklonskayanıñ ve qaravullarnıñ bulunması… toplaşuv bir buçuq saatke keçiktirildi, er kesni teşkere ediler. Mahkeme toplaşuvları öyle devam etse, advokatlarnıñ şaqa etkeni kibi, mesüliyetke celp etüv müddeti soñuna yeter», – qayd etti Polozov.
Toplaşuvnıñ başlanmasından evel Rusiye mahsus hızmetileri Qırım jurnalisti Zair Akadırovnı yaqaladı ve bir saat devam etken sorğudan soñ azat ettiler.
Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoz bir buçuq yıl evelsi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Russkoye yedinstvo» («Rusiye birligi») firqasınıñ faalleri arasında teşkil olunğan «kütleviy tertipsizliklerde» iştirak etüvleri içün qabaatlana.


text:
Yaltanıñ Rusiye akimiyeti yerli sakinlerge şeerniñ resmiy timsalleri – alemi, gimni ve bayrağınıñ – deñiştirilüvini muzakere etmege teklif ete. Memuriyet yolbaşçısı Aleksey Çelpanovnıñ aytqanına köre, bu teşebbüsni yerli aqsaqallar şurası aydınlattı.
«Yerli sakinlerniñ şeerniñ zemaneviy alemine olğan munasebetini bilmek kerek, dep tüşünemiz, çünki onıñ esas elementleri Yaltağa Ukraina zamanında keldi», – dedi Çelpanov.
Onıñ hatırlatqanına köre, bu timsal 2005 senesi tasdıqlanğan edi, 2005 senesi fevral ayında ise qalqan şekli, renki ve qoşma elementlernen bağlı küçük deñişmeler kirsetildi.
Aynı vaqıtta Aleksey Çelpanovnıñ qayd etkenine köre, muzakerede alem mütehassıslarınıñ fikirlerine emiyet berilmeli – riayet etilecek yanaşuv ve qanunlar ceetinden.
Aqsaqallar şurasınıñ reisi Anatoliy Mirzoyan Yalta aleminiñ ikâyesini er taraftan baqmalı, dep ayta – 1844 senesi noyabrniñ 17-nde Yalta qazası içün diger Tavriya guberniyalarınıñ tasdıqlanğan alemleri kibi birinci variantına emiyet berilmeli.


text:
Oktâbr 1-inde Kyivde ukrain uquq qoruyıcısı, publitsist, alim Miroslav Marinoviç “Qırım ilhaqı ve Şarqnıñ işğali yañı Ukrainanıñ stimulâtorları olaraq” mevzulı açıq lektsiyasınen çıqışta bulunacaq. Lektsiya “Qırım evinde” Qırım.Aqiqat Radiosı yayınlavınıñ üç yıllığına bağışlanıp keçirilecek.
Tedbir çerçivesinde Qırım.Aqiqat Radiosınıñ qısqadan taqdim etilecek, zemaneviy Qırım ve onıñ kelecegi aqqında muzakere ötkerilecek.
Merasimge halq mebusı, Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, Meclis reisiniñ muavinleri İlmi Ümerov ve Ahtem Çiygoz davet etildi.
Miroslav Marinoviç - ukrain uquq qoruyıcısı, siyasetşınas, dinşınas, Ukrain Helsinki taqımınıñ temelci ve azısı, Lvivdeki Ukrain katolik universitetiniñ rektor muavini.
Qırım.Aqiqat - eñ belli Qırım haber platformalarından birisi, Azatlıq Radiosınıñ ukrain hızmetiniñ leyhası. Leyhanınıñ terkibine ukrain, qırımtatar ve rus tillerinde saytlar, gece-kündüz yayınlağan radio, eki televizion yayınınıñ işlep çıqarılması ve bütün esas içtimaiy ağlarda bulunması kire. Qırım.Aqiqat taqımı qırımlılarğa kerçek malümatnı bere ve zemaneviy Qırım nasıl yaşağanını tasvirley.
Azatlıq Radiosı ve Ukrain radiosınıñ Birinci kanalınıñ leyhası - Qırım.Aqiqat Radiosı, 2015 senesi sentâbr 21-inde ilk radio yayınını keçirdi.
Qırım.Aqiqat Radiosını Şimaliy Qırımda FM diapazonınıñ 105,9 MHz sıqlığında, bundan ğayrı Qırım.Aqiqat saytında künde 24 saat devamnıda diñlemege mümkün. Ukrain radiosınıñ orta AM dalğalarında 549 kHz sıqlığında bazarertesi kününden cuma kününece saat 7:35 - 8:00, 12:10 - 12:40; cumaertesi künü 17:30 - 18:00-ğace Qırım.Aqiqat yayınlarını diñlemek mümkün.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım mahkemesi tarafından bunıñ arfesinde eki yılğa yaşav tarzı koloniyasında qalmasına mahküm etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri olğan İlmi Umerov tez vaqıtta azat etilmek kerek. Bu aqta sentâbrniñ 27-nde Facebookta, Ukraina boyunca PASE Monitoring komitetiniñ maruzacı olğan alman siyasetçisi Axel Fischer yazmaqta.
«Rusiye akimiyeti Qırımnıñ qanunğa zıt kelgen şekilde işğal etilgenine qarşılıq köstergen Ukraina vatandaşlarını taqip eterek, tutıp alması qabul etilecek kibi degildir. Onıñ içün men rusiyeli akimiyetni tez vaqıtta ve sözsüz bir şekilde Umerovnı azat etmelerine çağıram», – denilmekte haberde.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-si, çarşenbe künü, qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri olğan İlmi Umerovqa nisbeten öz qararını çıqardı. Umerov eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etildi. Bunıñnen beraber, Umerovğa eki yıl devamında açıq faaliyet ile oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqışta bulunması yasaqlandı.
Umerovnıñ imayesi, Rusiye apishanesi Parkinson, şeker ve yürek hastası olğan İlmi Umerovğa kerekli tibbiy yardım kösterip olamaz, dep tüşünmekte.
Yaşav tarzı koloniyası – qomşu Rusiyede ceza berüv müessiseleriniñ bir çeşitidir. Muqayıtsızlıq sebebinden cinayet işlegenler ve kiçik ya da orta ağırlıqtaki cinayetni ilk defa işlegenler bu kibi yerlerde ceza alalar. Yaşav tarzı koloniyalar, ekseri olaraq, Rusiyeniñ ormanlarınen, şimaliy ve şarqiy regionlarında yerleşmekte.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ekstremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. O Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 280.1 maddesi (Rusiyeniñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları – QA) esasında qabaatlana.
Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
2017 senesi iyünniñ 7-nde istilâ etilgen Qırımda Kremlge nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi İlmi Umerov davasınıñ aslını baqıp başladı.
İlmi Umerov oña nisbeten açılğan cinayet işi siyasiy renk taşığanı aqqında ayta.


text:
Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komiteti, bir sıra qırımtatarlarnen bağlı mahkeme davalarında iştirak etken Qırımlı advokat Emil Kurbedinovnı körüşüvge çağırdı. Bunı o Facebookta «Crimea SOS» saifesinde yayınlanğan video-muracaatında haber etti.
«Bugün ve tünevin Rusiyeniñ Qırımda çalışqan Taqiqat komitetiniñ taqiqatçısı maña telefon açtı ve men mahkemeniñ başlanğıç taqiqatnıñ malümatını aşkâr etkenim içün maña qarşı başlanğıç taqiqat teşkirüvi yapılacağını bildirdi», – tarif etti Kurbedinov.
Advokat, onı angi işlerden biri içün teşkireceklerini ve kim olaraq onı çağırttırğanlarını açıqlaycaq resmiy davet talap etti.
O, Qırım Advokatar palatasını olğan vaziyetten haberdar etecegini ayttı.
«Elbette, men bunı öz faaliyetim ve cemaat meydanlarında bir çoq şey aytqanımnen bağlayım», – dedi Kurbedinov.
Advokatnıñ sözlerine köre, onıñ aşkâr etkeninden iç bir şey sır sır degil edi. Kurbedinov dey ki, bu yañılıq – «zenaat faaliyetinen bağlı basqınıñ nevbetteki usulı» ola.
Advokat Emil Kürbedinov yanvar 26 künü Bağçasarayda Rusiyeniñ silâlı hızmetleri tarafından yaqalandı. O qırımtatar faali Seyran Saliyevniñ evine, adliyeviy yardım bermek içün kete edi. Aqmescitniñ Demiryol rayon mahkemesi advokat Emil Kürbedinovnı Memuriy qanun bozuvları Kodeksiniñ 20.3 maddesi (Natsist timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayışı) boyunca qabaatlı olaraq tanıdı ve 10 künge apis etti. Bunıñ sebebi – Kürbedinov «Vkontakte» saifesinde 2013 senesi Aqmescitte «Hizb ut-Tahrir» mitingi aqqında yazını paylaşqanı oldı.
Kürbedinov siyasiy davalarnı baqqan eñ eyi Qırım advokatlarından birisidir. O ve zenaatdaşları apiske alınmasını advokat faaliyetine keder etmek ıntıluvı olaraq tanıylar.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ faali, Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev iyün 4-te Aqmescit civarında daa bir qırımtatarınıñ yaqalanması aqqında bildire.
«Belgisiz silâlı adamlar Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Stroganovka) köyünde 36 yaşında İzetov Rizanı yaqaladılar. Ne sebepten apiske alalar sualine belgisiz şahıslar mahkeme qararı bar olğanın ayttılar, lâkin ne tuvğanları, ne de yaqınlarına bir de bir vesiqalar berilmedi! Böyle etip Qırımda daa bir kere qırımtatarlarnıñ aq-uquqları bozulmay», – dep yazdı o Facebookta.
İçtimaiy ağlarda vaqianıñ videosı da bar.
Qırım uquq qoruyıcılarınıñ resmiy izaatları daa yoq. Ukraina Tış işler nazirligi Birleşken Milletler Teşkilâtını Qırımda insan aqlarınıñ bozulmasını tam bir şekilde qayd etmege çağırdı. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti insan aqlarınıñ bozulmasını red ete. Bu künleri Rusiye Tış işler nazirligi qırımtatar meselesini siyaset ile bağlamamağa çağırdı.


text:
Ukraina Baş prokuraturası yanında QMC prokuraturası Qırımda Ukraina halq deputatı, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ qadını Safinar Cemilevniñ reberliginde «Qırımtatar qadın-qızlar ligası» cemaat teşkilâtınıñ faaliyetine keder etüvi boyunca cinaiy işni açtı. Bu aqta yanvar 11 künü, bazarertesi, prokuraturanıñ matbuat hızmeti bildire.
«İşbu teşkilât 20 yıl devamında öksüz, esli başlı insanlarğa yardım ete, çeşit hayriye tedbirlerini keçire edi. Amma vaqtınca işğal etilgen Qırım yarımadasında qanunsız sürette teşkil etilgen organlar Ukraina qanuniyetini qaba sürette boza ve teşkilâtnıñ uzun vaqıt devamında Aqmescit merkezinde Gasprinskiy kitaphanesi binasında yerleşken ofisinden quvulması boyunca qanunsız areketlerini ete», – denile beyanatta.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde Milliy politsiya baş idaresiniñ 2015 senesi dekabr 26 künü Ukraina CK 170 maddesinde olğan cinayet hasiyetleri boyunca cinaiy işni açtı.
«Qırımtatar qadın-qızlar ligası» cemaat teşkilâtını Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Aqmescit merkezinde Gasprinskiy adına cumhuriyet kitaphanesi territoriyasında yerleşken ofisten quva.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Sudaq ve İslȃm – Terek (Kirovskoye) rayonlarınıñ sakinlerine, avgust ayında yüz bergen selden soñ, 2,6 million ruble tazmin aqçalarını töleycekler.
Bu aqta Qırımnıñ nazirler Şurasınıñ emirinde bildirile.
Sudaq büceti 1,6 million ruble, İslȃm – Terek hazine idaresi ise, 1 million ruble alacaqlar. Paranı nazirler Şurasınıñ yedek fondundan ayıracaqlar.
Avdet haber etkeni kibi, avgustnıñ 18 den 19 keçer gecesi, dağlardan tüşken sel, Sudaqta mesken evlerni bastı, arabalarnı, yoldan yüzüm bağçalarına alıp ketti, bir qaç maşnanı ise, deñizge çıqardı.
Fevqulȃde nazirliginiñ hadimleri 76 adam tahliye ettiler, olarda 23 bala. Üç meskün yer yarıqsız qaldı.
Fevqulade vaziyeti neticesinde peyda olğan zararlarnı yoq etme işleri, bütün gece devam etti.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız


text:
Aqyarda yañı koronavirus hastası qayd etildi. Bu aqta aprelniñ 13-nde şeerniñ operativ ştab toplaşuvında haber ettiler.
«RİA Novosti Krım» yazğanına köre, COVID-19 daa evel şeerniñ Şimaliy tarafında №4 hastahanesine ketirilgen qadında tasdıqlandı. Bu bölükte olğan hastalar yuqunç hastahanesine alındı, dep yaza neşir.
Bu malümatnı «Krıminform» akimiyet tarafdarı saytı şeerniñ Rusiye yolbaşçısı Mihail Razvojayevniñ malümatına esaslanıp bildire.
«29 hasta yuqunç hastahanesine avuştırıldı, tahminen 20 tibbiyet hadimi izolâtsiya rejiminde buluna», – dep bildirildi ştab toplaşuvında.
Qayd etilgenine köre, hastanen alâqada olğan bütün tibbiyet hadimleri observatorğa çevirilgen «Solnışko» pansionatına alınacaq.
Aqyarda aprelniñ 13-ü sabasına qadar yañı koronavirus hastaları qayd etilmedi, 583 insan COVID-19 telükesi sebebinden ekimlerniñ nezareti altında buluna.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kyivde iyünniñ 26-nda Ukraina Tış işler nazirliginiñ binasında nazir Dmıtro Kuleba, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev qırımtatar ve Ukraina bayraqlarını köterdiler.
Kuleba, bunıñ «Ukraina ve sakinleri içün büyük emiyeti bar», dep qayd etti.
«Ukraina Tış işler nazirliginde qanunsız işğal etilgen Qırımda qalğan qırımtatarlarnıñ aqlarını qorçalav ve Qırımnı işğalden qurtaruv meselesi – er vaqıt prioritet olacaqtır. Ğalebe qazanğanına qadar ve bu bayraq Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ bütün şeerlerinde ve mesken yerlerinde ve Aqyar şeerinde köterilgenine qadar toqtamaycaqmız. Bunı bir diplomatik romantik olaraq aytmayım. Eminim, aytqanım kibi olacaq», – dep qayd etti Kuleba.
Dünyanıñ çeşit memleketleriniñ diplomatik temsilcilikleri iyünniñ 26-nda qırımtatarlarnıñ milliy bayrağını kötere.
Ukraina prezidentiniñ ofisinde iyünniñ 26-nda qırımtatarlarnı milliy bayraq kününen tebriklep, Rusiye apsinde tutulğan faaller aqqında hatırlattılar.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ bildirgenine köre, Ukraina Tış işler nazirligi dünya boyunca memleket elçihanelerine Qırımtatar bayraq kününde, iyünniñ 26-nda, Ukraina devlet bayrağınen beraber qırımtatarlarnıñ bayrağını kötermege vazife berdi.
Kyivde avtoyürüş ve aqşam üstü tantanalı yürüş ve büyük qırımtatar bayrağınıñ çıqarıluvı planlaştırıla.
Qırımtatar resurs merkeziniñ reberi Eskender Bariyevniñ qayd etkenine köre, Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti qırımtatar faallerine qarşı çift standartlarnı qullana. Böylece, iyünniñ 26-nda Qırımtatar bayraq künü munasebetinen aktsiyalarnıñ keçirilüvine keder etmege tırışa.
Er yıl iyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy bayraq kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-nde Aqmescitte ötkerilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü saylânğan edi.
Qırımtatar bayrağı üzerinde altın tamğa tasvir etilgen kök renkli bir bayraqtır. Tantanalı tedbirler em Qırımda, em esas Ukrainada, em çetele ötkerile.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Cuma künü, martnıñ 13-nde, infarkt neticesinde qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Mustafa Osmanov vefat etti.
Bu aqta qırımtatar faalleri Zair Smedlâ ve Nariman Celâl bildireler.
Qırımlı Mustafa Osmanov Euromaydannıñ faal iştirakçisi edi. 2013-2014 seneleri narazılıqlar vaqtında pilâv pişirip, faallerge dağıttı. Osmanov er kün 300-400 insannı aşata edi.
2014 senesi mayısnıñ 3-nde oğlu Edem Osmanovnen beraber qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevni Qırımnıñ memuriy sıñırında qarşılağanlardan biri edi.
Bundan soñ işğal etilgen Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Mustafa Osmanovnıñ oğlu Edemni tutıp, onı 2014 senesi mayısnıñ 3-nde «Berkut» hadimine ücüm etkeninde qabaatladı ve Rusiye Ceza kodeksiniñ 318-inci maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (vazifesini yapqan akimiyet vekiline qarşı ayatı ya da sağlığı içün telükeli olmağan zorbalıqnı qullanuv) mahküm etti.
2014 baarinde işğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette tintüvler ötkere.


text:
Ärdoğan N'yu-Yorkta oçraşular uzdıra
Törkiyä ilbaşınıñ AQŞqa säfäre däwam itä
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan BMOnıñ 76nçı ğomum şurası utırışlarında qatnaşu öçen kitkän N’yu-Yorkta ikeyaqlı oçraşular ütkärde.
Ul BMOnıñ 75nçe räise bulğan Volkan Bozkırnı häm Angliyä xökümäte räise Boris Djonsonnı qabul itte. İke oçraşu da N’yu-Yorkta yaña açılğan Törek yortı binasında matbuğat öçen yabıq uzdı.
İlbaşı Ärdoğan şunda uq “N’yu-York Tayms”nıñ icadi törkemen dä qabul itte.
Bäyläneşle xäbärlär
Çavuşoğlu Awstriyalı wazıyfadaşın täbrik itte
Törkiyä Tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu, Awstriya tışqı êşlär ministrı Mixaêl’ Linhartqa şaltıratıp, yaña wazıyfası belän qotladı
Ärdoğan İskeşähär xatın-qızları belän oçraştı
Oçraşuda süz Törkiyädä xatın-qızlarnıñ urını häm role turında bardı


text:
Arap birligi
Arap birligi (arapça الجامعة العربية Jāmiʻa al-ʻArabiyya) em de Arap devletleri birligi (arapça جامعة الدول العربية Jāmiʻat ad-Duwal al-ʻArabiyya) - Cenübiy ğarp Asiya, Şimaliy ve Şimaliy şarq Afrikadaki arap devletleriniñ regional bir halqara teşkilâtıdır. Mısır, Suriye, Iraq, Lübnan, Urdun ve Saudiy Arabistan tarafından 1945 senesi saban ayınıñ 22-sinde Qairede quruldı. Yemen 1945 senesi quralay ayınıñ 5-inde qoşuldı. 2020 senesiniñ vaziyetine köre 21 aza memleketi ve bu birlikniñ de-fakto azası olğan Suriye buluna.
Birlikniñ baş maqsadı bundan ibarettir[1]:
Muhtariyetni ve mustaqilliklerini qorçalamaq ve arap devletleriniñ ortaq meselelerini ve menfaatını çezmek içün aza devletleri arasındaki daa yaqın munasebetlerniñ temin etmesi ve aralarındaki özara areketlerniñ idareligidir.
MenbalarDeñiştir
- ↑ Pact of the League of Arab States, March 22, 1945. The Avalon Project. Yale Law School (1998). 2008 iyülniñ 9 teşkerilgen. 24 iyünniñ 2013 s. arhivlengen.


text:
İgezäklärgä Aya häm Sofya iseme
Süriyäle ğailä Ayasofiya mäçeteneñ ğıybadätkä açıluına şat
Süriyädäge watandaşlar suğışı arqasında Törkiyägä küçep kilgän häm uzğan ayda igezäkläre tuğan ğailä qızlarına Aya häm Sofya isemen quştı.
Bu isemnär Ayasofiya cämiğınıñ ğıybadät öçen açıluı şatlığınnan quşıldı.
7 yıl êlek Törkiyägä kilgän häm Hataynıñ Reyhanlı rayonında yäşäwçe Samah häm Karam Albazo monda tanışıp, öyläneşte.
7 häm 3 yäş’lärendä qızları bulğan parnıñ uzğan aynı igezäkläre tudı.
Qızlarına nindi isem quşarğa belmägän ğailä Ayasofiya mäçeteneñ ğıybadätkä açılaçağın işetä häm bu uñaydan qızlarına Aya häm Sofya isemen quşarğa uylıy.
“Ayasofiya cämiğınıñ ğıybadätkä açıluı bezne bik söyenderde,” – di äni Albazo. Ul qunaqçıllıqları öçen törek xalqı häm Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğanğa räxmäten belderde.
Karam Albazo da Ayasofiya cämiğınıñ ğıybadät öçen açıluına bar möselmannar kebek şatlanuın citkerde.
Bäyläneşle xäbärlär
Dön'yadağı iñ zur tamaşa tägärmäçe açıldı
Ul küz yawın aluçı tamaşa belän Dubayda qullanılışqa tapşırıldı
Törkiyädä 12 meñ yıllıq ğıybadätxanä tabıldı
Törkiyädä Mardinnıñ Dargäçit ilçäseneñ Ilısu mäxälläsendäge Boncuklu Tarlada 12 meñ yıllıq buluı isäplänelgän ğıybadätxanä tabıldı


text:
Noyabrde Herson vilâyetinde Skadovsktan Türkiye limanlarına paromlı keçit işke başlaycaq. Bunı «Skifiya» telekanalında Herson vilâyet devlet memuriyetiniñ reisi Andriy Putilov bildirdi, dep haber ete memuriyetniñ matbuat hızmeti.
Vilâyet başınıñ aytqanına köre, böyleliknen Herson vilâyetiniñ infrastrukturasına yañı siltem olacaq.
«Bu paromlı keçitniñ açıluvı vilâyetni Ukraina cenübiniñ aqiqiy logistik merkezine çevirmege yardım eter. Yani, vilâyetke çeşit yatırımlarnıñ kelüvine yol açılacaq, demek vilâyet sakinleri içün de iş yerleri peyda olacaq», – dey Putilov.
Naqliyat idaresiniñ malümatına köre, al-azırda Skadovsk deñiz ticariy limanı etrafından mahsus işler alıp barıla.
Çarşenbe künü, oktâbr 15-de, «Herson» ava limanında İstanbul-Herson-İstanbul yolu boyunca aviaseferlerniñ açılış tedbiri olacaq.


text:
Ukrainanıñ NATOğa qoşuluv meselesi boyunca qararnı yalıñız ukrain halqı ve Şimaliy atlantik alyans azaları başqa memleketler kirişmeden qabul etmeliler.
Bu aqqında AQŞ devlet departamentiniñ resmiy vekili Mari Harf bildirdi, – dep haber ete TASS.
«Biz er daim aytamız, NATO qapuları açıq olmalı», – dep hatırlattı Amerika diplomatı.
Onıñ qayd etkenine köre, alyansqa kirecek olğan devletler sert şartlarğa riayet etmeli.
Salı künü, dekabr 23-te, Yuqarı Rada «Ukraina qanunlarına Ukrainanıñ bloktan tış statusından vazgeçüv aqqında kirsetilecek deñişmeler aqqında» prezident qanunını qabul etti.


text:
«Donbass» batalyonınıñ komandanı Semen Semençenko boyevkilerniñ soñki areketleri sebebinden arbiy vaziyetni kirsetmege talap ete.
Bunı Semençenko öz Facebook saifesinde yazdı.
«Memleket ve yolbaşçılarğa cenk ketkenini añlatmaq içün daa ne qadar ölüm kerek?! Terroristler kene de olarnen añlaşmağa imkân olmağanını tasdiqladılar. Bölüklerimizge ateş açılmaqta, eki arbiy hızmetçimiz elâk oldı, daa ekisi yararlandı. Acele arbiy vaziyetni kirsetmege talap etemiz», – dep yazdı Semençenko.
«Akimiyet kimniñ tarafında olğanını añlamaq içün vaqıt keldi», – dey Semençenko.
Onıñ sözlerine köre, memleket eşqına arbiy vaziyet yuqarıdan kirsetmeli, aks alda bunı aşağıda, devlet içün büyük ziyan ile kirsetirler.


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov dey ki, yarımadadaki şimdiki vaziyet qırımlılardan «sabır ve çıdam» talap ete. Bunı o «Sulh – Allahnıñ ediyesi» şurasınıñ toplaşuvında bildirdi, haber ete Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ matbuat hızmeti.
«Er şey qollarımızda, bugün esas vazifemiz – vatandaşlarımıznıñ ağır vaziyeti aqqında bütün rica ve tekliflerge vaqtında seslenmege. Bugünki körüşüvimiz devamında vatandaşlardan böyle kibi malümatnı alğan bütün din temsilcileri onı fevqulâde vaziyetler boyunca acele ştabnıñ vekillerine bildirmege kerek olğanını qararlaştırdıq. Er keske qol tutmağa tırışırmız», – dedi Aksenov.
O şuña eminligini qayd etti ki, bugün «yarımadanı ışıqsız qaldırğan terroristlerniñ qolundan» zarar körgen sakinler şimdiki qıyınlıqlarğa dayanır, «maneviy ve maliyeviy ziyanğa baqmadan».
Qırım rusiyeli Devlet şurasınıñ başı Vladimir Konstantinov Ukraina ile munasebetlerniñ tam toqtatılması aqqında ayta: «Referendum»da qırımlılar Ukrainağa nisbeten «qapaqlarnı qapatsa», endi şu qapaqlarnı «qaynaqnen bitiştirmege» vaqıt keldi. Menimce, şimdi Ukrainağa tuvğan tilde aytmağa kerek – good bye, Ukraina!». Yazdı o Facebookta.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini tamirlemege başlağanlar.


text:
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov, martnıñ 17-nde BM Havfsızlıq şurasınıñ «Arria formulasına» köre keçirilgen Qırım boyunca resmiy olmağan toplaşuv iştirakçileri yarımada aqqında «doğru» malümatnı eşitmege istemedi, dep bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, «ABD, Büyük Britaniya ve bir sıra diger memleket Qırımdan iştirak etkenlerge bir sual bile bermedi».
«Bu olarğa doğru cevap, açıq ve kerçek dialog kerekmegenini daa bir kere isbatlay», – dep yazdı Aksenov martnıñ 20-nde Facebook saifesinde.
Onıñ aytqanına köre, onlarnen memleketniñ munaqaşada iştirak etmesi «dünyada Qırım mevzusına meraq bar olğanını köstere».
Rusiyeniñ BM vekili Vasiliy Nebenzâ martnıñ 17-nde «Arria formulasına köre» BM Havfsızlıq şurasınıñ Qırım toplaşuvında videokonferentsiya rejiminde çıqışta bulunıp, keçken afta yarımada problemleri muzakere etilgende kerçek vaziyet aqqında «yañlış fikirler» peyda oldı, dep ayttı.
Ukraina Tış işler nazirligi ise martnıñ 17-nde Rusiye tarafından çağırılğan BM Havfsızlıq şurasınıñ resmiy olmağan toplaşuvınıñ «propaganda maqsadı» bar edi, dep bildirdi.
Hatırlatamız, Rusiye çağırğan BM Havfsızlıq şurasınıñ Qırım boyunca resmiy olmağan toplaşuvından soñ 19 memleket yarımada işğalini toqtatmaq çağıruvınen beyanat derc etti.
Almaniyanıñ BM vekili Christoph Heusgen bildirdi ki, martnıñ 17-nde Rusiye tarafından çağırılğan BM Havfsızlıq şurasınıñ resmiy olmağan toplaşuvında «Rusiye degil de, Ukraina Rusiyeni zapt etti kibi fikirler peyda ola bile».
Martnıñ 12-nde BM Havfsızlıq şurasınıñ aza memleketleri «Qırım: Ukraina suvereniteti ve topraq bütünligi bozulğanınıñ yedi yılı» adlı resmiy olmağan virtual toplaşuv keçirdi. Körüşüvni Ukrainanen beraber Büyük Britaniya, Estoniya, İrlandiya, Norvegiya, ABD ve Frenkistan teşkil etti.
Bu toplaşuvda Qırımdan vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminov da çıqışta bulundı. O, yarımadada qırımtatarlar Rusiye tarafından taqip etile, dep tarif etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Odesadaki 8 kişi elâk olğan «Tokio Star» musafirhanesinde çıqqan yanğın vaqtında yaralanğanlar arasında eki çetel vatandaşı ve bir bala bar edi, dep haber etti Odesa vilâyeti devlet memuriyetiniñ Sağlıq departamenti müdiri İgor Ginjul.
«7 insan Odesa şeer hastahanesine alındı, olarnıñ arasında bir çetel vatandaşı bar, Syerra-Leone vatandaşı: 6 insan ağır alda, bir kişi orta ağır alda buluna. Eki insan Odesa vilâyetiniñ merkezine yanıq bölügine alındı: biri ağır alda, biri – orta ağır alda», dep bildire İnterfaks-Ukraina.
Yaralanğanlarnıñ bedeni ve nefes yolları yanıqlardan zarar kördi, yanuv mahsullarınen zeerlendi.
Ginjulnıñ tarif etkenine köre, daa bir çetel vatandaşı, Litvaniya vatandaşına, tibbiy yardım kösterildi, amma o, hastahanege yatmaqtan vazgeçti.
Yardım alğan hastalar arasında 2 Odesa sakini, 3 Odesa vilâyetiniñ sakini, 1 Herson vilâyetiniñ sakini, 1 Sumı sakini ve 1 Mariupol sakini bar.
Uquq qoruyıcılarnıñ malümatına köre, otelden tahliye etilgenler arasında 29 çetel vatandaşı bar.


text:
Yunan-roma üslübiniñ ukrain küreşçisi qırımtatarı Lenur Temirov 63 kiloğa qadar kategoriyada Oslodaki dünya çempionatında tunç ğalip oldı.
Bu aqta Ukraina yunan-roma küreşiniñ federatsiyası haber ete.
Temirov azerbaycanlı Taleh Mamedovnı yeñdi – 5:4.
«Bu tek menim medalim degil, bu medal bütün qırımtatar halqına, Ukrainağa ait», – dep yazdı sportçı qırımtatarca ve ukraince içtimaiy ağlarda.
Lenur Temirov bu yaz Tokiodaki Olimpiadada iştirak etti. Yarım finalda yaponiyalı küreşçi Keñitiro Fumitağa yutturdı – 1:5. Bundan evel ukrainalı sportı Tokioda eki ğalebe qazandı.
2020 senesi Lenur Temirov Romada keçirilgen Avropa yunan-roma küreşi çempionatınıñ tunç ğalibi oldı.


text:
Qırımda Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ (FSB) hadimleri Rusiye uquq qoruyıcıları ekstremizmde şeklegen qırımlılarnıñ poçtasını taqip eteler. Qırım.Aqiqat 2016 senesiniñ başında Qırım yarımadasınıñ bütün poçta bölüklerine yollanılğan cedvellerniñ kopiyasını elde etti.
Cedvellerde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından taqiqat tedbirlerine oğratılğan ya da Rusiye mahkemesi ile mahküm etilgen qırımlılar aqqında malümat mevcut. Vesiqada qırımlılarnıñ pasport malümatları, doğuv yeri ve oturğan yeri qayd etile.
Poçtası teşkerilecek qırımlılar arasında, – siyasiy mahbüsler Oleg Sentsov, Gennadiy Afanasyev, Aleksandr Kolçenko, Aleksey Çirniy, Rusiye Federatsiyasında «Sentsov işi» boyunca mahküm etilip büyük ceza alğanlar. Cedvelde diger insanlar da bar –
Qırım.Aqiqat müellifi Anna Andriyevskaya ve «Maydan inostrannıh del» eksperti Andrey Klimenko.
Yarımadanıñ poçta bölüklerine ketken «Qırım cedvelinde» 2015 senesi dekabr 24 künü sanı tura.
Vesiqada aytılğanı kibi, qırımlılarnıñ cedvelinde «terrorizm ile alâqası olğanına dair malümat olğan» insanlarnıñ adları yıldız ile qayd etilgen.
Qırım.Aqiqat malümatına köre, cedveldeki insanlardan birine bir şey kelse, poçta bölükleriniñ hadimleri bunı reberligine bildirmek kerekler, olar ise Rusiye uquq qoruyıcılarına haber etecekler.
«İşğalcilerniñ yapqanlarına şaşmadım. İşğal rejimine zıt kelgen er bir insannıñ Qırım ile malümat alâqalarını taqip etecek olalar. Menden yañı bir şey alamazlar. Çünki qıtaiy Ukrainadan Qırımğa mektüp yollamaq imkânsızdır. Em de informatsion tehnologiyalar çağında böyle bir şeyge kerek barmı? Faqat böyle bir adım siyasiy mahbüslerge qoltutmaq maqsadınen mektüp yollağan qırımlılar içün telükeli ola bile. FSB hadimleri olarnıñ tış dünya ile alâqalarını bozmağa tırışadırlar», – dep izaatladı mezkür areketlerni cedvelde adı keçken Qırım jurnalisti Anna Andriyevskaya Qırım.Aqiqatqa.
Ukraina Yuqarı Radası Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi resmiy şekilde ilân etti. Ğarp memleketleri işğalni tanımayıp, bir sıra iqtisadiy ceza kirsetti. Rusiye yarımada işğalini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep ayta.


text:
Ukraina Qırım içün Rusiye ile halqara mahkemelerde davalaşacaq.
Bunı Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük bildirdi.
«İnsan aqları boyunca Avropa mahmesinde Qırımnıñ qanunsız işğalinden olğan zarar boyunca Rusiyege qarşı mahkeme ketişatlarına başladıq. Terrorizm ile küreş aqqında halqara añlaşmanı bozğan Rusiyege nisbeten mahkeme ketişatına başladıq. Rusiyeni Ukrainağa qarşı istilâsı, halqara uquqnıñ bozuluvı, ukrain Qırımnıñ arbiy hırsızlavı içün mahkeme etecekmiz… Gaaga mahkemesinde ketişatqa başlaymız ve Adliye nazirligi delillerni toplamaq içün mütenasip avaleni aldı», – dedi o.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
2015 senesi avgusttan başlap köçip kelgenlerniñ meseleleri boyunca 27 keñeşçi Ukraina meskün yerlerinde yerli akimiyet organları ve İçtimaiy siyaset nazirliginiñ işini nezaret etecek. Programmanı avgust 6 künü Ukraina Nazirler Kabinetinde taqdim etecekler, haber ete «KrımSOS» teşebbüsi.
Teşkilâtta bildirilgeni kibi, programmanı Ukraina İçtimaiy siyaseti nazirliginiñ fevqulâde vazetlerde zarar körgenlerniñ içtimaiy qoruvı teşkilâtınıñ idare reisi Sergey Maruşçenko ve «KrımSOS» reberi Tamila Taşeva taqdim etecekler.
«Programma köçip kelgenlerniñ ve Ukraina meskün yerlerinde yaşağan diger toplulıqlarnıñ esas meselelerini çezecektir. Keñeşçiler köçip kelgenler ve İçtimaiy siyaset nazirligi arasında bağlayıcı olurlar. Olar köçip kelgenlerniñ içtimaiy qoruvı ile bağlı haberlerniñ tez sürette yetip kelmesini ve al etilmesini teminlerler», – dep añlatalar cemaatçılar.
Keñeşçilerni köçip kelgenlerniñ meseleleri ile oğraşqan cemaat erbapları ya da içtimaiy qoruv saasında işlegen insanlardan açıq yarış vastası ile saylaycaqlar. Programmağa köre, işke 27 keñeşçi başlaycaq: 4 – merkeziy seviyede, 23 – departament ve rayonlar seviyesinde. Taqımnıñ bir 40% qadınlar teşkil etecek.
Leyha teşkilâtçıları – Ukraina içtimaiy siyaseti nazirligi, «KrımSOS» teşebbüsi, Büyük Britaniya ükümetiniñ destegi ile Stabilization Support Services halqara teşkilâtı.


text:
Kiyevniñ mahkemesi devlet hainliginde şeklengen Qırım Yuqarı Şurasınıñ sabıq deputatı Vasiliy Ganışnı oktâbr 13-ne qadar apiste qaldırdı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa QMC prokurorınıñ muavini Nazar Holodnitskiy bildirdi.
«Tevqif müddetiniñ uzattırılmasında israr etik, çünki o (Vasiliy Ganış – müel.) ağır cinayetniñ etilmesinde qabaatlana ve mahkemeden qaça bilir. Qıtaiy Ukrainada meskeni yoq, yani, qaçacağınıñ imkâniyeti büyüktir», – dedi Holodnitskiy.
Öz nevbetinde sabıq deputatnıñ advokatı Andrey Rudenko mahkemede cezanıñ lâğu etilmesini talap etti. Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, onıñ fikrine köre, Ganışnı SİZOdan sağlığı zayıf olğanından sebep azat etmek kerek.
«Ekinciden, ceza qararı alınğanından soñ, iyün 24-den iç bir yañı malümat peyda olmadı, şunıñ içün o SİZOda boşuna buluna», – dey Rudenko.
Mahkeme Ganışnıñ tevqif müddetini uzatıp, adliyecisiniñ prokuraturağa qabaatlayıcı vesiqanıñ qaytarılması aqta şefaatını qabul etti. Sabıq deputatnıñ imayesi buña israr etti, çünki işbu vesiqada qabaatlanğannıñ sağlıq alı ve 2014 senesi mart 6 künü Qırım Yuqarı Şurasında silâlı Rusiye arbiyleri bar olğanı qayd etilmegen eken.
QMC vesiqanıñ qaytarılması aqta mahkeme qararına itiraz bildirecek ola.
«Mahkemede bildirilgenini doğru tanımaymız. Bazarertesi künü buña itiraz arizası berilecek. Apellâtsion mahkemesi bu işte noqta qoyar, menimce. Anda er şey qanun talaplarına köre yazılğandır», – dey prokurornıñ birinci muavini Nazar Holodnitskiy.
Kiyev şeeriniñ Peçersk rayon mahkemesiniñ mahkemecisi Yuliy Farkoş çarşenbe künü iyün 24-de qıtaiy Ukrainada QMC prokuraturasınıñ sabıq Qırım deputatı Vasiliy Ganışqa tevqif müddetiniñ uzattırılması aqta şefaatını qabul etti. Sabıq deputatnıñ tevqifi avgust 16-na qadar uzattırıldı, prokuratura ise iyül 19-na qadar uzatmağa rica etken edi.
Aprel 28-de Ukraina havfsızlıq hızmeti Ukraina Devlet sıñır hızmeti ile beraber onı Qırım çıqışında yaqaladılar. Ganış apiske alındı, çünki onı qıdıra ediler. Baş prokuratura onı devlet hainliginde şekley. Ukraina taqiqatçılarınıñ malümatına köre, Ganış Qırım statusı aqqında «referendum» keçirilmesine rey bergenlerden biri edi, ve böyle etip Ukraina topraq bütünligine zarar ketirmege tırıştı.


text:
Aqyar ve Rusiye Stavropol diyarınıñ prokuratura veteranları iyül 1-den işbirlik aqqında añlaşmanı imzaladılar. Aqyar rusiyeli prokuraturasınıñ matbuat hızmetinde bildirilgeni kibi, tedbir şeer prokurorı İgor Şevçenko iştiraki ile keçti.
«Prokuraturanıñ veteran ve nefaqacılarınıñ umumrusiye cemaat teşkilâtınıñ Aqyar ve Stavropol regional bölükleri arasında añlaşma Aqyar ve Stavropol diyarında teşkilâtnıñ regional bölükleriniñ şura reisleri Anatoliy Şenberg ve Aleksey Selükov tarafından imzalanıldı. Körüşüvde teşkilâtnıñ Qırım regional bölügi şurasınıñ reisi Gennadiy Kolosov da bulundı», – denile beyanatta.
İşbu vesiqa «prokuratura organlarında veteran areketiniñ inkişafına, prokuratura veteranları tecribesiniñ qanuniyet bozuluvlarına qarşı qullanılmasına ve prokuratura hadimleriniñ yañı nesiliniñ terbiyelevine yol berecektir».
Bildirilgeni kibi, körüşüv devamında Stavropol diyarında teşkilâtnıñ regional bölüginiñ şura reisi Aleksey Selükov veteranlarnı yaşlar ile işke celp etüv ameliyatı aqqında tarif etti.


text:
ATR telekanalınıñ baş müdiriniñ muavini Ayder Mujdabayev Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda ATR qırımtatar telekanalınıñ saytına kiriş qısmen blok etilgeni aqqında bildire. Bu aqta Mujdabayev Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında qayd etti.
«ATR saytı blok etilgeni aqqında biz, er kes kibi, saba bildik. Şimdilik tolu malümatımız yoq. Ğaliba, birden er yerde o blok etilmez, amma olar bunı başlağan olsalar, soñuna qadar yapacaqtırlar. Meraqlısı şu ki, bazı provayderler bizni blok etmege unuta ve Moskvadan bazı insanlar bile bizni seyir ete», – dedi Mujdabayev.
Onıñ sözlerine köre, saytnıñ blok etilmesi telekanalnıñ mustaqil noqta-i nazarınen bağlıdır.
«Çünki biz qırımtatar mustaqil televizionı olamız – ve oldı. Olar, 2015 senesi bizni quvğanları kibi, bizden nefretlengenleri içün, biz mustaqil kütleviy haber vastası olğanımız içün, olar istemegen qırımtatar halqınıñ noqta-i nazarını aytqanımız içün bizni blok eteler», – dep ayttı ATR telekanalınıñ baş müdiriniñ muavini.
Rusiyeli ükümetten «ATR» saytınıñ blok etilmesi aqqında resmiy vesiqalarnı almağan edi, dep qayd etti Mujdabayev.
Avgust 1-de Radio Svoboda leyhası olğan Qırım.Aqiqat saytı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qısmen blok etilmesi aqqında belli oldı. Bir sıra provayderler saytqa kirişni blok etti. Aynı vaqıtta, Kefe ve Aqyarda qullanıcılar internet-resursını köre bile edi.
Qırımnıñ rusiyeli malümat naziri Dmitriy Polonskiy Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, saytqa kiriş blok etilmesi aqqında onıñ haberi yoq.
Avgust 2-de Qırım.Aqiqat saytına kiriş qısmen Aqyarda blok etilgeni aqqında belli oldı.
«Sobıtiya Krıma» portalınıñ muarririyeti olarnıñ saytına avgust kiriş 1-de aqşam yarımadada sıñırlanğanı aqqında bildirdi.
OSCE-de, Qırım.Aqiqat saytınıñ blok etilmesi boyunca izaat berip, qullanıcılarnıñ İnternette malümat alma ve paylaşma aqqı haber saytlarına kirişni blok etüv vastasınen bozuluvından qasevet çekkenlerini bildirdiler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
«Kyivo-Mogilânskaya akademiya» (Kyiv) neşriyatı Taras Çuhlibnıñ 1500-1700 yıllarda ukrain Getmanlığı ve Qırım hanlığı arasındaki munasebetlerge bağışlanğan tarihiy tedqiqat kitabını çıqardı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Taras Çuhlib ikâye etip berdi. Onıñ sözlerine köre, kitapnıñ umumiy kölemi 500 nushadan ibaret ve ilk yüz nushası Kyivde mayıs ayında keçirilecek «Mıstetskıy Arsenal» adlı yedinci halqara kitap festivali arfesinde çıqacaq eken.
«İlk kiçik tanıtuvnı mayısnıñ 17-de başlanacaq «Mıstetskıy Arsenalda» keçirmege planlaştıram. Ondan soñ, belki, «E» kitap tükânında keçer», – dep ayta Çuhlib.
Onıñ qayd etkenine köre, kitapnı oquycaq olğan esas auditoriya alim, talebe ve ukrain tarinınen meraqlanğanlardan ibaret olur. «İlim basit tilnen yazılır, lâkin bu populirizatsiya degil, bu ilmiy monografiyadır», - dep ilâve ete muellif.
Aytqanına köre, monografiya Qırım hanlarınıñ ukrain getmenları ve poloniya qıralları arasındaki yazışmalar, ayrıca Varşava ve Moskva arhivlerinde saqlanğan o devirge ait devletler arasındaki anlaşmalarnen bağlı tedqiqatnıñ neticesi olğan. Çuhlib qayd etkenine köre, o tedqiq etken devirdeki Qırım hanlığı şarqiy Avropa devleti olğan.
«Qırım hanlığı, er kes tüşüngeni kibi, Osmanlı İmperatorlığınıñ yalıñız vassal ve Asiya devleti olmağan, o şarqiy Avropa devleti olaraq, bir çoq davalarda zayıf tarafqa qol tutip, vaziyetni balansta tutmağa areket etken», - dep qayd ete tarihçı.
Tarih ilimleri doktorı Taras Çuhlib Ukraina Miiliy ilimler akademiyası tarih institutınıñ ilmiy hadimidir. O, Qırım hanlığı ve Osmanlı İmperatorlığı devrine ait Ukraina-Osmanlı ve Ukraina-Qırım arasındaki munasebetlerge bağışlanğan bir qaç tedqiqat eseriniñ muellifidir.


text:
Qırımda tintüvlerden soñ apiske alınğanlarnı qorçalamaq içün taqım qurğan advokatlar Ukrainanıñ Rostov-na-Donu (Rusiye) konsulınıñ yardımı ile tutulğan 23 kişiniñ bulunğan yerini ögrenip oldı.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsi qırımlı advokat Edem Semedlâyevniñ malümatına esaslanıp bildire.
«Vaqıt az olğanına baqmadan, martnıñ 27-nde apiske alınğan ve martnıñ 29-nda Rostov-na-Donuğa (Rusiye) çıqarılğan 23 qırımtatarını, qırımlı musulmannı qorçalamaq içün taqım qurdıq. Ukrainanıñ Rostov-na-Donu konsulı ve Rostov vilâyetindeki Cemaat nezaret komissiyasınıñ yardımı ile er biriniñ bulunğan yerini bildik», – dep qayd etti Semedlâyev.
Advokatnıñ aytqanına köre, 24-ünci qırımtatar faali Edem Yayaçikovnıñ bulunğan yeri alâ jaa belli degil, apayı aqayı hırsızlanğanına dair ariza bergen edi.
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, 2019 senesi martnıñ 27-nde tintüvlerden soñ tutulğan ve daa soñra apiske alınğan qırımtatarlarnıñ davası boyunca advokatlar gruppasınıñ koordinatorı advokat Edem Semedlâyev oldı.
Cemaat birleşmesiniñ qayd etkenine köre, şimdilik Rostov-na-Donu SİZOsında mabüslernen tek qırımlı advokat Lilâ Gemeci körüşip oldı. Qalğan imayeciler müvekkillerinen kelecek afta körüşmege planlaştıra.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerniapiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqabildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina millet vekili Andriy Artemenko bergen matbuat konferentsiyası devamında soñki aylârı Rusiye paytahtı Moskvanı ziyaret etkenini tasdiqladı.
«Moskvada oldımı tasdiqlayım. Bütün ziyaretlerim Ukraina Telükesizlik hızmeti ile uyğunlaştırıldı. Teesüf ki, tavsilâtlıca añlatıp olamam» – dedi o.
Millet vekili «Ukraina meselesine diqqat celp etmek vazifesini devam etmek içün» yaqın zamanda kene AQŞ ziyaret etmek niyetinde olğanını bildirdi.
UTH Artemenkonıñ bu sözlerini izaatlamadı.
Radikal firqanıñ yolbaşçısı Oleg Lâşko «mabetlik planı» ortağa çıqqanından evel Artemenko bir-qaç kere Moskvanı ziyaret etkeni aqqında ayttı.
Fevral 19 künü New York Times gazetinde derc etilgen maqalede yazıla ki, Milliy telükesizlik suallerinde AQŞ prezinetniniñ mesleatçısı Michael Flynn, istifağa ketmezden bir afta ögüne, Donald Trumpqa yaqın olğan şahıslardan Ukrainadaki umumiy vaziyetiniñ tüzetilmesi çerçivesinde Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalarını toqtatmaq tekliflerini aldı.
Neşirde qayd etkenlerine köre, Trumpnıñ advokatı Michael Cohen, SSBC-de doğğan AQŞ prezidentniñ iş ortağı, Rusiyede biznes saasında oña yardım etken Felix Sater ve Ukraina millet vekili Andriy Artemenko bu tekliflerniñ azırlanmasında iştirak ettiler. Neşirniñ malümatına köre, muabbetlik planı – Ğarbiy Ukrainadan bütün Rus ordularınıñ çıqarılması ve Qırımnıñ Rusiyege 50 ya da 100 yılğa kirağa berilecegi aqqında Ukrainada referendumnıñ ötkerilmesi kire edi. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası bu mesele boyunca cinaiş iş açtı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası Qarasuvbazar rayoınnda öz başına topraq damartısını qolğa keçirgen iş adamına nisbeten cinaiy iş açıldı.
«Belgilengen ki, şahsiy iş adamı mesken olmağan binanı qurmaq içün 1000 metr kare meydanlığında topraq damartısını qolğa keçirdi», – denile prokuraturanıñ matbuat hızmetinde.
Prokuratura malümatınıñ ögrenilüvinden soñ iş adamına 100 biñ ruble miqdarında para cezası belgilendi. Adamnıñ adını mında bildirmeyler.
2015 senesi aprel ayında Qırım Nazirler şurasında Aqmescit rayonında 1000 qanunsız binanıñ yıqıluvı aqqında bildirgen ediler.


text:
Rusiye Taqiqat komitetiniñ yolbaşçısı Aleksandr Bastrıkin 2014 senesi Rusiye işğal etken Qırımda keçirilgen «referendumnıñ» tanılmamasını «ekstremistik faaliyetniñ hususiyetleri» olaray adlay.
Bu aqqında onıñ «Kommersant-Vlast» neşirinde çıqqan maqalesinde aytıla.
«Qırım federal bölgesinde ekstremistik faaliyetniñ belli bir hususiyetleri qayd etile, anda Rusiyege qarşı çıqmağa tırışalar, tarihiy malümatnı ve zemaneviy vaqialarnı yañlış tanıtıp, Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasına qoşulması aqqında referendum neticelerinden şübelenmege zorlaycaq olalar», – dep aytıla maqalede.
«Ekstremist faaliyetine qarşı areketler aqqında» federal qanunğa bütünhalq referendumı neticeleriniñ inkâr etilmesini ektremizmniñ bir şekli olaraq kirsetmek kerektir. Devletimizniñ tarihını yañlış tanıtmaq ıntıluvlarına yol bermemek kerek», – dep tüşüne Bastrıkin.
2014 senesi mart 16-da Rusiye Federatsiyasınıñ arbiy ve siyasiy yardımınen Qırımda anayasağa uymağan ve dünyada tanılmağan referendum olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye yarımadanı öz terkibine aldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
ABD Devlet Departamenti, vatandaşlarına Qırımnı işğal sebebinden ziyaret etmemege ve Rusige seyaa etmekten vazgeçmege tevsiyelerini quvette qaldırdı, idarege atfı etip haber ete TASS.
Vesiqada qayd etile ki, amerikalılarğa «Rusiyeniñ Ukraina toprağını işğal etmesi ve işğalci akimiyet organları tarafından suistimal etilgeni içün Qırımğa ketmemege tevsiye etile».
İşğal etilgen Qırımdan ğayrı, ABD vatandaşlarına «terrorcılıq, adam qaçıruvları ve vatandaş nizamsızlıqlar telükesi sebebinden» Rusiye topraqlarını, hususan Çeçenistan ve Elbrus dağını ve Şimaliy Kavkaznı ziyaret etmememege tevsiye etile.
KpoMe Toro, B дokyMeHTe cooбщaeTcя, чTo rpaждaHe CШA, «Bkлючaя быBшиx и дeйcTByющиx дoлжHocTHыx лиц, BoeHHocлyжaщиx и чacTHыx лиц, зaHиMaющиxcя бизHecoM», пoceщaющиe Poccию или пpoжиBaющиe Ha ee TeppиTopии «пoдBepraюTcя пpoизBoлbHыM дoпpocaM и yrpoзaM» и «MoryT cTaTb жepTBaMи пpиTecHeHий, жecTokoro oбpaщeHия и пpиHyждeHия. Bce aMepиkaHckиe rocyдapcTBeHHыe cлyжaщиe дoлжHы TщaTeлbHo oбдyMaTb HeoбxoдиMocTb cBoeй пoeздkи B Poccию».
Bundan ğayrı vesiqada, «Rusiyede seferde olğan ya da anda yaşağan ABD vatandaşlarınıñ sabıq ve şimdiki vazifedar şahısları, arbiyler ve biznensnen oğraşqanlar esassız sorğular ve telükelerge oğratıla ve tecavuz qurbanları ola bile», dep haber etile. Bütün ABD devlet hızmetçileri Rusiyege seferleriniñ müimligini diqqatnen tüşünmeliler.


text:
Aqmescit – Qırımtatarca laf etmek ve añlamaq kün-künden daa da mot ola, ve yalıñız qırımtatarlar arasında degil. Qırımda yarımadanıñ tamır halqınıñ tilini ögrenmege istegenlerniñ sayısı arta. Bunıñ sebebi ne?
Qırımnıñ til kursları bazarında qırımtatarca ögrenmege istegen adamlarnıñ sayısı arta, dep qayd eteler til hızmetlerini köstergen şirket hadimleri. «Eskiden bizler eki-üç ay devamında bir sıra ilân, «ağzaviy reklama» sayesinde beş-altı insandan ibaret gruppanı toplasaq, şimdi muracaatlar fayızı arttı. Adamlar kendileri ögrenüv yerlerini qıdırıp, derslerge yazılalar», – dep bildirdiler Aqmescitteki «Lexicon» til merkezinde Qırım.Aqiqat mühbirine.
Politsiya hadimleri ve uquqçılar qırımtatarcanı ögrenmege isteyler
Ocalarnıñ aytqanına köre, qırımtatarca til kurslarına qatnağan adamlarnıñ esas maqsadı – «yarımada qomşularınıñ tilini ve medeniyetini añlamaq ıntıluvıdır».
«Bazı menim diñleyicilerim böyle degen ediler: «Siziñ tiliñizde o qadar çoq müsbet şey bar ki; er angi ibarede – sağlıq, eyilik tilegi ve Allahqa şükür etmesi», – dep qayd etti «Lexicon» til merkeziniñ ocası Tamila Abduveliyeva. Onıñ aytqanına köre, qırımlılarnıñ genç nesiliniñ bir çoq qırımtatar dostu bar, olar qırımtatarca qonuşmağa isteyler, şu cümleden içtimaiy ağlarda da. «Bir genç qadın aqlımda qaldı – onkodispanser ekimi, o, bayağı çekişken hastalarnen çalışqanını dedi. O, adamlarğa, hususan yaşlı insanlarğa, olarnıñ ana tilinde bir-eki söz aytıp, quvandırmaq içün kurslarğa keldi», – dedi Abduveliyeva.
Til merkezleriniñ hadimleri qayd eteler ki, qırımtatarcanı ögrenmege istegen insanlar arasında devlet hızmetiniñ vekilleri ve iş adamları çoq. «Politsiya, mahkeme hadimleri sıq-sıq muracaat etip başladılar, bu qırımtatar müşterileriniñ isteginen vesiqalar deñiştirilmesinen bağlıdır», – dep qayd eteler ocalar.
Diñleyicilerniñ çoqusı çalışa ya da student olğanı içün aqşam gruppaları açıla. Kurslar ise üç seviyege bölüne: 1-inci – temel derecesidir. 2-nci, esas kurs, cümle qurmağa başlağan ve qırımtatarlarnen serbest qonuşmağa istegen insanlar içün azırlandı. 3-ünci kurs diñleyicileri televideniye, radio ve zenaat laflarını añlaycaq olğan insanlar içün açıldı. Eñ ucuz kurs fiyatı – 24 ders içün 3000 ruble.
«Diñleyicilerniñ talapları meraqlı: qonuşma til ibareleri çoq olsun. Onıñ içün kurs devamında tilniñ esas qaide ve qanunları berile, pek qısqa, olar cümlege baqıp, qaide manasını añlaylar ve onı qullanmağa ögreneler», – dep aytalar «Lexicon» merkezinde.
YouTube yardım olaraq: qırımtatarcanıñ ögrenüv usulları farqlı oldı
Ocalarnıñ fikirince, al-azırda qırımtatar tilini ögrenüv imkânları, eki-üç yıl evel olğanına köre, daa da çoq.
Mahsus til merkezleriniñ kurslarına qatnap, para ödemege imkânı olmağan, amma tilni ögrenmege istegen adamlar bedava kurslarına qatnay bileler. Eki yıldan berli «Qardaşlıq» qırımtatar gençler teşkilâtı Qırım musulmanları Diniy idaresi ile beraber «qırımtatar tilini populârlaştırmaq maqsadında din ve millet mensüpligine baqmadan, qırımlılar içün» bedava kurslarnı teşkil eteler.
Bunıñ içün aftada eki kere qırımtatar til derslerine qatnamaqnen beraber qırımtatar tiliniñ çıqışlı intensivlerinde iştirak etmege ve içtimaiy ağlardaki, şu cümleden «Vkontakte» ağındaki, «Til mektebi» saifelerine yazılmağa teklif etile. Pablikler de üç til seviyesini teklif ete – temelden başlap yüksek seviyege qadar. Teşkilât YouTube ağında qırımtatarcanıñ video dersleri üzerinde çalışa.
«Tilini ögrenmege istegenlerniñ bir qısmı distantsion şekilde ögrenmege istey, – dep bildirdi «Qardaşlıq» teşkilâtınıñ reisi Asan Emirsaliyev. – Şimdi bizim gruppalarımızda bilgilerini pekitmege istegen qırımtatarlar çoq. Amma diger millet vekilleri de çoq, yıl-yıldan olarnıñ sayısı ep arta».
Bu yaz qırımtatar tilini ögrenmege istegenler içün Facebook ağında da mahsus teşebbüs yerine ketirildi. Er kün mahsus gruppada yañı qırımtatar sözü, onıñ ukrain ve ingliz tercimesi peyda ola.
«Qırımtatar luğatları yeterli degil»,– «Terciman»
Qırımtatar tilinde kitaplarnı satqan «Terciman» kitap evinde qırımtatar tilinde edebiyat yeterli olmağanını qayd eteler.
«Soñki yarım yıl devamında qırımtatarlar «oqumaq içün» bir şey soraylar. Diger millet temsilcileri luğatlarnı soraylar. Qırımtatarlarnıñ tarihı, yemekleri, filmlerinen meraqlanıp başladılar», – dep aytalar kitap tükânınıñ hadimleri.
Aynı zamanda, olar tilni ögrenmek içün derslik, levhalar az olğanından şikâyet eteler.
«Disk, audio ve videolar ya da elektron versiyaları aqqında aytmayıq. Cep luğatları pek az. Büyük kitaplar oñaytsız ve paalı: 400-500 ruble. Söz sırası, rusça-qırımtatarca luğatlar çoq. Amma qırımtatarca-rusça yeterli degil», – dep qayd eteler «Terciman» kitap evinde.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ qırımtatar tilinde tasil idaresiniñ reberi Emine Avamileva qayd ete ki, yarımadadaki orta tasil oquv yurtlarında qırımtatar tilini ögrenmege istegen diger millet vekilleriniñ sayısı arttı.
«Mence, yigirmi yıldan berli til, tasil aqqımız içün küreşkenimiz, qomşularnıñ tilini bilmek kerekligini ifadelegen eyi qomşulıq aqqında aytqanımız öz issesini qoştı. Mence, kelecegini Qırımda körgenlerniñ qırımtatar tilini bilmek mecbur olğanlarını tasdıqlay», – dep tüşüne Meclis azası.
UNESCO halqara teşkilâtı resmiy şekilde qırımtatar tilini ğayıp olayatqan tiller sırasına kirsetti.


text:
Aqyar sakinleri mart 9-da, Taras Şevçenkonıñ 201 yıllığı munasebetinen ukrain şairiniñ abidesine çeçeklerni qoydılar. Bunı Aqyar jurnalisti ve cemaat erbabı Mıroslav Mamçak Facebook saifesinde bildirdi.
«Aqyar ükümetiniñ» iş planında Taras Şevçenkonıñ 201 yıllığınıñ qayd etilmesi yoq. Lâkin aqyarlılar saba Kobzar ögünde tiz çökmek içün onıñ Gagarin parkındaki eykeline keldiler. Birer-birer ve 3-4 kişilik gruppalar ile kele ediler. Em büyükler, em de gençler keldi», – dep yazdı o.
Mamçaknıñ aytqanına köre, abide yanında 5 politsiya hadimi, em de «samooboronanıñ» 7 vekili bar edi. Olarnıñ çeçeklerni qoymağa kelgenler arasında zıddiyet olmadı.
Malüm ki, Aqmescitte «politsiya» hadimleri Şevçenko doğğan kününe bağışlanğan mitingniñ teşkilâtçısı Leonid Kuzmin ve daa eki iştirakçini yaqaladılar. Politsiya hadimleriniñ sözlerine köre, sebep – mitingde ukrain timsalleriniñ olması.
Aqmescitliler Şevçenkonıñ 201 yıllığına aktsiyanı Şevçenko abidesi yanında keçirecek ediler. Amma Aqmescit memuriyeti buña izin bermedi.


text:
Fevral 24-ünde Aqyarda Milliy-medeniy birleşmeleriniñ Derneginde, halqara ana tili Kününe bağışlanğan “Tuvğan tilim - ayatım” muzıkalı ebebiy aqşam keçti.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, bu - Aqyar akimiyeti teşkil etken yañı festivalniñ saylav basamağı edi. Festivalniñ adını “Tuvğan til - canlı çoqraq” qoydılar, onı 2019 senesi iyünde keçirecek olalar.
Edebiy aqşamda Aqyarnıñ bir qaçMilliy-medeniy birleşmesi iştirak etti - çuvaş, ermeni, belarus, bulğar, mordva, moldav, ğağauz, mariy, leh ve nemseler. Er birleşme öz ana tili hususiyetleri aqqında aytıp berdi.
Çuvaçlar, ana tilleri - “türk tilleriniñ qadimiy şekli” dep ayttı. Ermeniler tillerine “ana tili” dedi. Mordovlar, olarnıñ tilinde adam adları tuvğanları aqqında malümat bergenini añlattı.
Birleşme azaları, tuvğan tillerinde türkü yırlap, şiir de aytı berdi. Aqyar ukrain milliy-medeniy birleşmesi bu tedbirge azalarını yollamadı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Odessada cumaertesi künü şeerde mayıs 2-de yüz bergen facialı adise-vaqialarnıñ yıllığı ile bağlı hatıra tedbirleri keçirilecek. Bunı Radio Svoboda bildire.
Tam bir yıl evelsi Odessanıñ Zenaat birlikleri evindeki yanğında onlarnen kişi elâk oldı. Yanğın «Ukrainanıñ bir olması içün» marşınıñ iştirakçileri ve Maydanğa qarşı çıqqanlar arasında yüz bergen çatışma vaqtında çıqtı.
Hatıra aktsiyaları ve diger tedbirlerden sebep şeerde bu künleri havfsızlıq tedbirleri quvetleştirildi. Mayıs 2-de Kulikovoye pole meydanında keçirilecek miting ciddiy bir seviyede nezaret etilecek. Er kes maden qıdırıcılarınıñ çerçivesinden keçmek kerek, yanında çanta olmaycaq.
Donbassta separatistlerge qarşı tedbirlerde iştirak etken Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ «Alfa» mahsus bölüginiñ askerleri de nizamnı közeteler.
Radio Svoboda bildire ki, keçken bir qaç ay devamında Odessada yigirmige yaqın patlav yüz bergen edi. 16 adiseniñ cinayetçisini belgilediler. Beş terakt örgenilmedi. 31 insan qabaatlandı, 21 kişi qıdırıla. Daa 24 teraktqa yol berilmedi.


text:
Makedoniya akimiyeti qanunsız köçip kelgenlerniñ sayısı apansızdan artqanından sebep Yunanistan ile sıñırda fevqulâde vaziyetni ilân etti. Bunı Radio Svoboda bildire.
Bu tedbirler sıñırnı blok etmege ve meseleniñ al etilmesi içün ordu yardımını çağırmağa imkân bere.
İçki işler nazirliginiñ matbuat kâtibi İvo Kotevski memleketniñ paytahtı Üsküpte matbuat konferentsiyasında çıqışta bulunıp, fevqulâde vaziyetniñ esas vazifeleri – ealiniñ telükesizligini temin etecek tedbirlerni quvetleştirmek ve Makedoniyada sığınaq alacaq olğan insanlarnıñ içtimaiy vaziyetini al etüvde mesüliyetni arttırmaq, dep bildirdi.
Yaqın Şarq ve Afrika memleketlerinden Yunanistanğa ketken ve Avropa Birliginiñ farqlı memleketlerine ketecek olğan qaçaqlarnıñ esas tranzit yollarından biri Makedoniyadan keçe.
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ qaçaqlar işleriniñ idare yolbaşçısı Antoniu Guterriş cumaaqşamı künü, avgust 20-de, France-Press agentligine dedi ki, Avropa memleketleriniñ qanunsız alda kelgenlernen bağlı meseleni al etmek ıntıluvlarına cemaat arasında qaçaqlarğa qarşı menfiy munasebetler keder ete.


text:
«QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASĺ MINISTRLER KEŃESI HAQQĺNDA» QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASĺNĺŃ NĺZAMĺ
(TAZA REDAKCIYADA)
I-BÓLIM. ULĺWMA REJELER
1-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi – Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Húkimeti.
Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi – Qaraqalpaqstan Respublikası Húkimeti-ekonomikanıń, sociallıq hám ruwxıy salanıń nátiyjeli islewine basshılıq etiwshi, Ózbekstan Respublikası nızamlarınıń hám Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Palataları sheshimleriniń, Ózbekstan Respublikası Prezidenti pármanlarınıń, qararlarınıń hám biylikleriniń, Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń qararlarınıń hám biylikleriniń, Qaraqalpaqstan Respublikası nızamlarınıń hám Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń hám onıń Prezidiumınıń qararların, basqa da sheshimleriniń orınlanıwın támiyinleytuǵın Qaraqalpaqstan Respublikasınıń mámleketlik hákimiyatınıń joqarı atqarıwshı-basqarıwshı uyımı bolıp tabıladı.
Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi mámleketlik basqarıw uyımları hám ózi dúzgen xojalıq basqarıw uyımları sistemasın, sonday-aq, respublikanıń aymaǵında jaylasqan Ózbekstan Respublikasına baǵınıwshı shólkemlerdi basqaradı hám olardıń óz-ara baylanıslı jumısların támiyinleydi.
Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Konstituciyasına hám usı Nızamǵa muwapıq óz wákilliklerine kiretuǵın, Qaraqalpaqstan Respublikasınıń qarap shıǵıwına tiyisli mámleketlik hám xojalıq basqarıw máselelerin sheshiwge haqılı.
Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi nızam shıǵarıw baslaması huqıqına iye.
2-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi jumısınıń tiykarǵı principleri.
Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi óz jumısında kollegiallıq, demokratiya hám nızamlılıq, Qaraqalpaqstan Respublikasında jasaytuǵın barlıq milletlerdiń máplerin esapqa alıw principlerin basshılıqqa aladı.
3-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń jámiyetlik birlespeler menen óz-ara qatnasıqları.
Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi wóziniń wákilligine kiretuǵın máseleler boyınsha jámiyetlik birlespeler menen óz-ara baylanıslı háreket etedi hám olarǵa hárekettegi nızamlarǵa muwapıq zárúrli járdem kórsetedi.
4-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń diniy shólkemler menen qatnasıqları.
Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń diniy shólkemler menen óz-ara qatnasıqları Ózbekstan Respublikasınıń hám Qaraqalpaqstan Respublikasınıń hújdan erkinligi hám diniy shólkemler haqqındaǵı nızamları menen belgilenedi.
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Prezidiumınıń 2018-jıl 24-sentyabrdegi “Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń strukturası haqqındaǵı” 378-sanlı qararı haqqında
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Prezidiumınıń 2018-jıl 24-sentyabrdegi “Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń strukturası haqqındaǵı” 378-sanlı qararına muwapıq Ministrler Keńesi QARAR ETEDI:
1. Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Prezidiumınıń
2018-jıl 24-sentyabrdegi “Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń strukturası haqqındaǵı” 378-sanlı qararı orınlaw ushın basshılıqqa alınsın.
2. Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Prezidiumınıń usı qararı menen Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń strukturası 64 (xızmet kórsetiwshi xızmetkerlerden tısqarı) basqarıw xızmetkerleri sanı menen qosımshaǵa muwapıq tastıyıqlanǵanlıǵı maǵlıwmat ushın qabıl etilsin.
3. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi apparatınıń detallastırılǵan strukturası qosımshaǵa muwapıq tastıyıqlansın.
4. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń Isler Basqarıwshısı Finans ministrligi menen birgelikte Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi apparatı xızmetkerleriniń shtatlar kestesin usı qararǵa muwapıq qayta kórip shıqsın hám tastıyıqlasın.
5. Usı qarardıń qabıl etiliwi múnásibeti menen Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń 2018-jıl 11-sentyabrdegi 550-sanlı qararı óz kúshin joyıtqan dep esaplansın.
6. Usı qarardıń orınlanıwın qadaǵalaw Ministrler Keńesi Baslıǵınıń birinshi orınbasarı A.Tajetdinov xám Isler Basqarıwshısı M.Djumaniyazovqa júklensin.
Qaraqalpaqstan Respublikası
Ministrler Keńesiniń Baslıǵı Q.Sariev


text:
Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizasını red etti.
Böyleliknen, mahkeme yanvar 29 künü Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ alğan qararını lâğu etmedi. Oña köre, Çiygoz fevral 19-na qadar apiste bulunmalı.
QHA agentliginiñ mühbiri aytqanı kibi, toplaşuvğa Ahtem Çiygoznıñ tuvğanları, Meclis azaları, faaller keldi. Amma mahkeme salonına yalıñız onıñ soy-soplarını kirsettiler.
Neşirniñ malümatına köre, toplaşuvda Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya da bar edi.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Ukraina baş prokuraturası Çiygoznıñ qanunsız sürette azatlıqtan marum etilgeni boyunca cinaiy işni açtı.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, bu sene mında bayram alâmetleri iç te duyulmay, ukrain timsallerniñ ve ürmetli musafirlerniñ olmağanı da hucur kele.
Gimnaziya binasını da ukrain hususitlerinden temizleyler, bayram salonınıñ sanasında ise Rusiye ve Qırım bayraqları qoyuldı. Talebelerniñ ufaq bir qısmı bugün ukrain milliy urbasını kiyip ve ellerine ukrain bayraçıqlarnı almağa cesaretlendi.
Ana-baba ve yuqarı sınıflarnıñ talebeleri zalda toplanğanından soñ Rusiye gimni yanğıradı. Zalnıñ büyük qısmı otura berdiler. Tek bazıları Qırım gimni yanğırağan vaqıtta turdı. Soñunda mezunlar ukrain tilinde gimnaziya gimnini icra ettiler.
Talebe ve ana-babalarınıñ çoqusı keyfsiz, olarnıñ dörtte bir qısmı tasilni devam etmek içün Qırımdan qıtaiy Ukrainağa ketmege planlaştıra.
Qırım işğalinden soñ Aqmescitniñ ukrain gimnaziyasınıñ müdirini, ana-babalarnıñ narazılığına baqmadan, vazifesinden vazgeçmege mecbur ettiler.
Kelecek oquv yılından gimnaziyanıñ çoqusı sınıfları rus tilli oqutuvğa keçecek. Bunı ana-babalarnıñ istegi ile añlatalar.


text:
Qırımda Yedi Quyu rayonınıñ sakini Rizvan Abduramanov ğayıp olğanını haber eteler. Bunı Qırım faali Nariman Celâl Facebook saifesinde bildirdi.
«Qırımnıñ Yedi Quyu rayonındaki Arma Eli (Batalnoye) köyüniñ sakini 1968 senesi mayıs 25 künü doğma Abduramanov Rizvan Suleymanoviç noyabr 10-da işke kirmek içün Kefege ketken. Dekabr başında Kefede onıñ vesiqaları tapıldı. Rizvannıñ bulunğan yeri şimdige qadar belli degil», – dep yazdı Celâl.
Bundan evel Qarasuvbazar rayonı Sartana köyüniñ sakini Müdessir İsayev ğayıp olğanını bildirgen ediler. Bir qaç kün evelsi ormanğa ketip qaytmağan erkek aqqında malümat içtimaiy ağlarda tarqatıla.
Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ malümatına köre, 2014 senesi fevral ayından başlav Qırımda 9 insan qaçırıldı. Olardan beşi qırımtatarı ola. Daa 3 insannıñ qaçırılğanı tahmin etilmekte, amma bunı isbatlağan bir delil yoq.
Aq qorçalayıcılarnıñ fikirince, insanlar siyasiy baqışları ve millet mensüpliginden sebep qaçırıla. Qırım aq qorçalayıcı gruppası tahmin etkenine köre, insanlarnı Rusiye akimiyeti ya da onıñ kontroli altındaki taqımlar qaçıra.
Qırımnıñ sözde akimiyeti insanlar qaçırılğanını tanıy, amma buña alâqası olğanını ve insanlarnıñ qaçırılması Qırım işğalinen razı olmağanlarnı qorquzmaq içün yapılğanını inkâr ete.


text:
Advokat Rifat Yahin Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarovnıñ saqatlığı olğan şahıs statusını er yıl olğanı kibi tasdıqlamaq içün arizasını Rusiye Emek ve içtimaiy qoruv nazirliginiñ tibbiy-içtimaiy ekspertiza bürosına berdi. Bu aqta o, «Qırım birdemligine» haber etti.
Advokatnıñ aytqanına köre, Cemil Gafarovnıñ ekinci derece saqatlığı aqımdaki sene fevral ayında tibbiy-içtimaiy ekspertiza bürosında tekrar baqılğan soñ tasdıqlandı. Bu tibbiy komissiya imayeciniñ Rusiye Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ 91-inci tibbiy bölügine qarşı açtırğan memuriy davadan soñ teşkil etildi, faqat saqatlıq statusı 2020 senesi noyabr ayına qadar yapıldı.
«Bugün Gafarov tahqiqat izolâtorı vastasınen ve menim mektübimnen tibbiy-içtimaiy ekspertiza bürosına azırlağan arizamnı imzaladı. Bu ariza Qırım Cumhuriyeti tahqiqat izolâtorınıñ yazıhanesine berildi», – dep tarif etti Gafarovnıñ imayecisi.
Yahinniñ aytqanına köre, Gafarovnıñ ekimlerge baqtırıluvınen bağlı arizalar yaznıñ başından berdi siyasiy mabüs tarafından advokatsız da berilgen edi.
Advokat Lilâ Gemeci bildirgenine köre, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarov sağlıq vaziyetini şikâyet ete.
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ idaresi ekim Gafarovnıñ sağlıq vaziyetini taqip ete, dep bildirgen edi.
Daa evel Gafarovnıñ advokatı Rifat Yahin müvekkiliniñ alı kritik oldı, dep qayd etken edi. Cemil Gafarov üçünci derece saqatı, büyrekleri hasta ve yürek hastalıqları bar. Advokat Gafarovğa ilâc bermeyip, hastahanege avuştırmağa razı olmadılar, dep qoştı. Advokat, müvekkiliniñ tibbiy tedqiqlerine dair arizanı Aqmescit SİZOsınıñ memuriyetine berdi.
«Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi Cemil Gafarovnı siyasiy mabüs dep tanıdı.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Mare (Maryanovka) köyü yanında yol qazası neticesinde yaralanğan beş insan Qurman merkeziy rayon hastahanesine alındı. Büyüklerniñ alı orta ağırlıq, bala ağır alda, dep bildire TASS Rusiye haber agentligi.
Qırımdaki Rusiye sağlıq nazirligi qazada yaralanğanlarnıñ alı aqqında şimdilik bir şey bildirmedi. Bu malümatnı tasdıqlaycaq diger menbalar yoq.
Qırımdaki Rusiye İç işler nazirliginiñ idaresi mikroavtobus Aqmescit tarafına kete edi, dep bildire, o, yoldan yuvarlanıp, terekke uruldı.
«Beş kişi yaralandı, şu cümleden doquz yaşında bala, insanlar çeşit derece yaralar aldı. Ağır alda olğanlar da bar», – dep bildirdi müessiseniñ matbuat hızmeti.
Qurman rayonında iyünniñ 23-nde Mercedes-Benz Sprinter mikroavtobusı yuvarlanıp ketti.
Qırımlı qurtarıcılarnıñ bildirgenine köre, Qırımda ciddiy yol qazalarınıñ sayısı arttı. Qırımda 2019 senesiniñ birinci üç ayında keçken yılğa baqqanda bir buçuq qat ziyade aydavcı mesüliyetke çekildi.


text:
Qırımnıñ İçki (Sovetskiy) rayonı sakini Rustem Mennanov Rusiye Memuriy qanun bozuvı aqqında kodeksiniñ 13.15-ci maddesi 2-ci qısmına (kütleviy haber serbestligini suistimal etüv) binaen qabaatlana.
Bu aqta qırımtatar milliy areketi faali Nariman Celâl Facebook saifesinde yazdı.
Onıñ sözlerine köre, Mennanov 2016 senesi noyabr ayında Mustafa Cemilevni doğğan kününen hayırlav beyanatında Rusiyede yasaq etilgen Meclisni añğanınen qabaatlana.
«Rustem Mennanov protokolnı imzalamaqnı red etti, bunıñ içün İçki işler rayon bölüginiñ hadimi şaatlarnı çağırdı. Protokol mahkemege teslim etilecek», – dep añlattı Celâl.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Qırım Haber Agentligi (QHA) Kiyevde çalışaycaq. Bunı QHA neşiriniñ müdiri Gayana Yüksel Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, agentlik «Roskomnadzornıñ» litsenziyasını alamayıp, Qırımda çalışıp olamay.
«Kerçekten aytsam, Qırımnı terk etmek mecbur olğanımızdan kederlimiz, çünki bizim kibi etnik çizgisi olğan regional kütleviy haber vastasınıñ faaliyeti Qırımdan tış tasavur etilmey. Añlayım, teessuratlar artqaç, amma bizler Qırımda qalmaq ister edik. Şimdilik teşkiliy azırlıqlar ketmekte. Bizler Qırımda çalışmaq içün elimizden kelgenini yapmağa tırışacaqmız», – dep ayttı Gayana Yüksel.
Malüm olğanı kibi, telekompaniya Roskomnadzorğa vesiqalarnı bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytarğan ediler. ATR mediaholdingine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radioları da aynı vaziyetke oğradılar. «15 minut» internet neşiri ve QHA da Rusiyede qayd etip olamadılar.
Qırım Haber Agentligi Qırımda 2006 senesi çalışmağa başlağan edi. Haber agentliginiñ informatsion faaliyet subyekti olaraq №124 2005 senesi mart 14-ke ait devlet qaydı aqqında şeadetnamesi mevcut.


text:
Bağçasaray
Bağçasaray (ukraince Бaxчиcapaй, rusça Бaxчиcapaй) – cenüp-ğarbiy Qırımda tarihiy bir şeerdir, Qırım Hanlığınıñ sabıq paytahtı, Bağçasaray rayonınıñ merkezi. Qırımnıñ İçeri dağ sıralarınıñ capında, Çürük Suv özeniniñ yılğasında buluna. Qırımnıñ paytahtı olğan Aqmescit ve Bağçasaray arasındaki mesafe 38 km.
CoğrafiyaDeñiştir
İklimDeñiştir
İklimi yarım qurğaqlı, issidir, yımşaq qış ile. Yanvarniñ orta arareti +0,3 °C, İyülniñ orta arareti +21,7 °C. Yağanaqlarnıñ orta yıllıq derecesi 500 mm.
TarihDeñiştir
Bugünki Bağçasaray toprağında evel-ezelden bir qaç meskün yer bar edi. XVI asırnıñ birinci yarımında şeer meydanğa kelgen vaqıtta üç esas meskün yer bar edi: Qırq Yer qalesi (şimdiki Çufut Qale), Salaçıq ve Eski Yurt köyleri. Salaçıqta ve Qırq Yerde Altın Ordu zamanlarından berli memuriy merkezler bar edi. XV ile XVI asırlarnıñ sıñırında I Meñli Geray Salaçıqtan iri paytaht yaptırmaq niyetinen anda qurucılıq başlattı. 1532 senesinece Salaçıq Qırım Hanlığınıñ paytahtı edi. İşbu senede Meñli Geraynıñ oğlu I Sahib Geray Salaçıqtan 2 km uzaqlıqta yañı han rezidentsiyasınıñ temelini qoydurıp onı Bağçasaray dep adlandırdı. Soñ yañı han rezidentsiyasınıñ etrafında şeer meydanğa keldi.
XVII asırnıñ ortalarında Bağçasarayda 2000 ev bar edi. Olardan üçte biri yunanlarnıñki edi. 1736 senesi Kristof Minih yolbaşçılığı altında Rusiye ordusı şeerni bütünley yaqtı. Bugüngece saqlanılıp qalğan han saraynıñ yapıları 1740-1750 seneleri şeerniñ ğayrıdan tiklenüvi ketişatında quruldı. 1794 senesi Bağçasarayda 5 degirmen, furunlar, sepici, demirci, ayaqqap, tüfek ustahaneleri, bayağı ticaret evleri ve tükânlar, 17 kervan-saray bar edi.
XIX asırda ve XX asırnıñ başında şeer qırımtatarlarnıñ medeniy ve içtimaiy yaşayışlarınıñ merkezi edi. 1944 senesi mayıs 18 künündeki qırımtatar halqınıñ sürgünligine qadar Bağçasaray ealiniñ çoqluğını qırımtatarlar teşkil etken 3 şeerlerden biri (Qarasuvbazar ve Aluştanen beraber) edi.
Eali sayısınıñ dinamikasıDeñiştir
- 1930 — 10 450 kişi (7420 qırımtatar, 1850 rus, 315 yeudi, 205 yunan, 185 ukrain, 50 alman, 30 ermeni, 30 bulğar, 365 başqaları).
- 1939 — 10 891 kişi
- 1989 — 25 363 kişi
- 2006 — 26 400 kişi
Rayonlarğa resmiy sayılmağan bölünüviDeñiştir
Zemaneviy Bağçasaray meydanlığı tahminen teñ kelgen bölüklerden ibarettir. Bu – Eski şeer, Yañı şeer ve yañı qırımtatar maalleleridir. Eski şeer Çürük Suv özeniniñ tar deresinde buluna. Bağçasaraynıñ bu rayonı orta asırlardan qalma yerleşüvnen (yani tar, qıyış soqaqlarnen) ve eski, deñişmegen qırımtatar evlernen ayırıla. Ulu Vatan cenkinden soñ qurulğan maallelerge Yañı şeer deyler. Şeerniñ üçünci bölümini 1990 seneleri sürgünlikten qaytqan qırımtatarlar qurdılar. Cenkten soñ Eski Yurt, Aziz, Aqçoqraq ve Salaçıq (Staroselye) köyleri şeerniñ terkibine kirsetildiler.
Mahsus itibarğa lâyıq yerlerDeñiştir
Hansaray - Qırım hanlarınıñ sarayı Bağçasaraynıñ eñ müim tarihiy abidesidir. Saraydaki Közyaş çeşmesi Aleksandr Puşkinniñ “Bağçasaray Çeşmesi” (rusça «Бaxчиcapaйckий фoHTaH») eserinde şereflengen. Salaçıq maallesinde Zıncırlı medrese ve onıñ yanındaki I Hacı Geraynıñ dürbesi buluna. Şeerniñ yanında erkekler hristian keşişhanesi (CBяTo-ycпeHckий MoHacTыpb) ve orta asırlardan qalma Çufut Qale (sıq “qoba şeeri” olaraq adlandırıla) bar.
İçtimaiy saaDeñiştir
Şeerde ihtisasiy oquv yurtu, qurucılıq tehnikumı, tabiat evi, seyaat ve kezintiler bürosı çalışalar.
ResimlerDeñiştir
BağlantılarDeñiştir
AtıflarDeñiştir
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
Çarşenbe künü, mart 25-ten itibaren ATR qırımtatar telekanalınıñ efirinde onıñ qapatılması havfına bağışlanğan «ATRni öldürmeñiz» telemarafonı er kün keçirilecektir, dep haber ete 15 minut.
Telemarafon çarşenbe künü saat 18:00 başlanacaq ve saat 21:30 qadar devam etecek. Cumaaqşamı kününden itibaren saat 12-den saat 21.30-ğa qadar keçirilecek (haberler ve «Gravitatsiya» yayını ile beraber).
Telemarafon mart 31-ge qadar devam etecektir.
Er bir insan telemarafonda iştirak ete bile. İştirakçilerge +7978 077 95 95 telefonı vastasınen şimdiden yazılmağa teklif etile.
Mart 20-de ATR qırımtatar telekanalı Roskomnadzor mektübini aldı. Oña binaen, telekompaniyanıñ Rusiye qanunlarına köre kütleviy haber vastası olaraq qayd olmaq içün bergen arizası kene de baqılmayıp red etildi. Telekompaniya Roskomnadzorğa vesiqalarnı bir qaç kere bergen edi, amma olarnı qaytaralar.
ATR mediaholdingine kirgen diger kütleviy haber vastaları – Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» radiosı ve «Lider» radiosı, em de «15 minut» haber agentligi aynı vaziyetke oğradı.
Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksenov ATR işini tenqid etip, bunıñ kibi siyaseti olğan kütleviy haber vastaları yarımadada çalışamaz.
ATR telekanalınıñ reberligi 2015 senesi aprel 1-den soñ işine devam etip olamaycaqlarını tahmin ete. Bu mesele mart 16-da Jenevada Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ İnsan aqları komitetinde muzakere etilgen edi.
Telekanalnıñ işi toqtatıla bile dep, seyirciler ve faal cemaat Rusiye prezidenti Vladimir Putinge yarımadada milliy kütleviy haber vastalarını saqlap qalmaq açıq muracaatını yolladılar.


text:
Qırımda qırımtatar tilini ögrengen eki sınıfnıñ tantanalı mezuniyet tedbiri olıp keçti. Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire ki, kurslar altı afta sürdi, derslerni Qırım müendislik pedagogika universitetiniñ ocası Milâra Settarova alıp bardı.
İmtianlarnıñ neticelerine köre, qırımtatar tili kurslarını keçüv diplomını 24 adam aldı, daa eki sınıf ögrenmege devam ete.
«Leyha «Qardaşlıq» cemaat teşkilâtı ve Qırım musulmanları Diniy idaresi tarafından ömürge keçirile. Bunıñ kibi kurslarnıñ maqsadı qırımtatarca qonuşmağa örgetmektir. Ders, meşğuliyetler, dialog, mustaqil iş ve oca ile mesleatlar sayesinde buña irişeler. Kurslar qırımtatar tilini ögrenmege istegen er kes içün açıqtır» – dep bildirdiler Qırım musulmanlar dİniy idaresiniñ matbuat hızmetinde.
«Qardaşlıq» cemaat teşkilâtınıñ reisi Asan Emir-Saleniñ bildirgenine köre, teşkilât bundan evel de bunıñ kibi kurslarnı teşkil etken edi.
«Soñki yılları, Qırım musulmanları dini idaresi ile işbirlik tutmağa başlağan soñ, vaziyet eyileşti: bizler bir qaç sınıfnı topladıq, olar zemaneviy tehnika ile donatılğan büyük salonda aynı vaqıtta ders çalışalar», – dep ayttı Asan Emir-Sale.
Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi ki, QMDİ bütün medreselerinde dersler qırımtatarca keçirile, kitap ve derslikler qırımtatarca bastırıla. Eñ yaqın vaqıtta musulmanlarnıñ muqaddes kitabı Quran-ı Kerimniñ qırımtatarcası bastırılacaqtır.


text:
Qırımda Salğır kenarınıñ abadanlaştıruvını yekünleyler. Rekonstruktsiya başlamazdan evel, ıcrasısı - "Agard" şirketi, onı küzniñ başınace soñuna çıqacaq edi. Rekonstruktsiya mayısnıñ soñunda başlandı ve bitirilüv müddeti eki kere deñişe edi. Başta onı noyabrgece tamamlaycaq ediler, soñ ise - dekabrgece.
Dekabrniñ 6-sında "Asgard" şirketiniñ baş müdiri İgor Anatskiy, sımarışçı yapılğan işlerni qabul etti, dep bildirdi.
Qırım.Aqiqat mühbiri, Salğır yalısını kezinip, rekonstruktsiyanıñ soñunı suretke çekti.
Qırımda Salğır kenarınıñ abadanlaştıruvını yekünleyler (suret toplamı)
Qırımda Salğır kenarınıñ abadanlaştıruvını yekünleyler. Rekonstruktsiya başlamazdan evel, ıcrasısı - "Agard" şirketi, onı küzniñ başınace soñuna çıqacaq edi. Rekonstruktsiya mayısnıñ soñunda başlandı ve bitirilüv müddeti eki kere deñişe edi. Başta onı noyabrgece tamamlaycaq ediler, soñ ise - dekabrgece.


text:
Qanun çıqarıcılar Ukrainağa qarşı arbiy istilâ, Qırım işğaline ve Ukrainada terrorizmniñ maliye destegine bağlı olğanlarğa nisbeten cezalarnı kirsetecekler.
Ukraina nazirler Kabinetiniñ naziri Ostap Semerak bildirgenine köre, cezalarnıñ azırlanuvı boyunca komitet bir afta içinde Ukraina Nazirler Kabinetine işbu qararlarnıñ leyhasını bermeli.
Cezalar boyunca mütenasip komitetiniñ teşkil etilmesi aqqında ükümet toplaşuvı vaqtında baş nazir Arseniy Yatsenük bildirdi, dep haber ete onıñ matbuat hızmeti.
Yatsenükniñ sözlerine köre, komitet terkibine çetel işler nazirliginiñ, adliye nazirliginiñ, «iqtisadiy ve maliye bloklarnıñ, uquq qorçalayıcı organlarınıñ» vekilleri kirecek.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, Ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Aqmescit memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev kommunal hızmeti hadimlerine Kozlov soqağında çarşınıñ yoq etilmesinden soñ tamir işlerine başlamağa avale etti.
Bu aqta Aqmescitniñ şeer memuriyetiniñ saytında aytıla.
«20 yıl devamında mında tamir işleri yapılmadı, şunıñ içün suv ve gaz teminlevi ağlarınıñ vaziyetini bilmeymiz. Soqaqta bir yol keteni olacagından sebep, acele bu obyektlerni baqıp çıqmaq kerek», – dedi Baharev.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, saba iyül 6 künü Aqmescitte politsiya Kozlov soqağında yerleşken çarşını sarıp aldı, mında ticaret noqtalarını yıqmağa başladılar. Aqmescitniñ şeer memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev dey ki, «tedbirler Nazirler Şurasınıñ RK№465 «Topraq damartılarınıñ kapital qurucılıq obyektleri olmağan obyektlerden temizlevi ile bağlı sualler aqta» ve şeer memuriyetiniñ №25 «Topraq damartılarınıñ kapital qurucılıq obyektleri olmağan obyektlerden temizlevi ile bağlı sualler aqta» qararları negizinde keçirile».
Aqmescitniñ Kozlov soqağındaki yıqılayatqan çarşınıñ satıcıları Qırım Nazirler Şurası binasınıñ yanında numayış keçirgen ediler.
Evel şeer memuriyetinde aytılğanı kibi, mında ticaret qanunsız sürette keçirile eken. Aqmescitniñ Kozlov soqağındaki çarşını endi bir qaç sene devamında yıqacaq olalar, amma iş adamlarınıñ narazılığı keder ete edi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko BM Baş assambleyasınıñ 73-ünci sessiyasında Türkiye zenaatdaşı Recep Tayyip Erdoğan ile körüşti. Poroşenkonıñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, Ukraina lideri Erdoğannı Kremlniñ siyasiy esirleri olğan Ukraina vatandaşlarınıñ azat etilmesine yardım etmege çağırdı.
«Erdoğanğa Rusiyeniñ Qırım işğalini tanımağanı ve qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalamağa yardım etkeni içün minnetdarım», – dep aytıla haberde.
Erdoğannıñ resmiy saytı Poroşenko ile körüşkenini tasdıqlay, lâkin devlet yolbaşçılarınıñ subet tafsilâtları aydınlatılmay.
Umumen, aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, Rusiye ve işğal etilgen Qırımda 70-ke yaqın ukrainalı siyasiy mabüs tutula. Olardan bazıları narazılıq bildirip, açlıqnı ilân etti.
Qırımda mahküm etilgen ukrain faali Vladimir Baluh 2018 senesi martnıñ 19-nda başlağan müddetsiz açlıqnı devam ete. Bir aydan berli bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi.
Rusiyede mahküm etilgen ukrain rejissöri Oleg Sentsov mayısnıñ 14-nde müddetsiz açlıqnı ilân etip, Rusiye apishanelerinde tutulğan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerni azat etmege talap etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis azası Mustafa Mauşevke Rusiye kontrolündeki Qırım mahkemesi tarafından para cezası tainlendi. Bu 24 noyabrde Facebookta Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiya reisi Zair Smedlâyev haber etti.
«Tünevin Bağçasaray rayon mahkemesi Mustafa Mauşevke, Rusiye Federatsiyasında yasaq etilgen teşkilâtnıñ, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetinde iştirak etkeni içün, 750 ruble miqdarında para cezasını tainlendi», – dep yazdı Smedlâyev.
Oktâbr 14 künü Kremliniñ kontrolündeki Bağçasaray rayon mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclis azası Emine Avamilevağa para cezasını tainlegen edi. Bundan ögüne Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovğa ve daa bir Meclis azası – Ali Hamzinge para cezaları berilgen edi.
Rusiyege bağlı olğan Qırım Yuqarı Mahkemesi aprel 26 künü Meclisniñ areketini toqtatmaq qararını alğan edi. Dünya toplulığı rus akimiyetiniñ böyle faaliyetine qatiyen qarşı çıqtı. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı Mahkemesine şikâyet arizasını yollağan edi.
Sentâbr 29-da Rusiye Yuqarı Mahkemesi şikâyet arizasına cevap olaraq, Qırımtatar Milliy Meclis areketiniñ yasaqlanmasını tasdiqladı.
Ukrainı Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy çareler ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarnen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı ve esirlerni azat etmege çağırdı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin cumaaqşamı künü milletke muracaat etti. O, tatil rejimini aprelniñ 30-na qadar uzattı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Rusiye prezidentiniñ aytqanına köre, tatil aftası hastalıqnen küreş içün vaqıt qazanmağa imkân berdi.
Putinniñ bildirgenine köre, şimdilik esli-başlı insanlarnı hastalıqtan qorup oldılar, amma telüke daa bar, çünki qırğınlıq zirvesi daa ileride.
Onıñ qayd etkenine köre, Moskvada qırğınlıqnı daa yeñip olamaylar. Bazı regionlardaki vaziyet daa yahşı. Putinniñ fikirince, regionlar qırğınlıq vaqtında olacaq rejimni özleri belgilemeli. Çalışacaq ve qapatılacaq müessiselernen bağlı qarar alınmalı.
Onıñ aytqanına köre, akimiyet organları çalışmağa devam ete.
«Kerek olsa – tatil künleriniñ müddetini deñiştirirmiz, belki, vaziyet eyileşir ve qısqartırmız. Ekimlerniñ ve akimiyetniñ tevsiyelerine diqqatnen yanaşmalı. Vaziyet ne qadar qıyın olğanını añlasaq, telükeni eksiltip olurmız», – dep ayttı Putin.
Rusiyede aprelniñ 2-si sabağa qadar 771 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Hastalarnıñ sayısı 3548 oldı. Eñ çoq hasta Moskvada – 2475.
Rusiye regionlarınıñ ekseriyeti koronavirus tarqalğanı içün karantin tedbirlerini ilân etti. Faqat fevqulâde vaziyetniñ federal rejimi ilân etilmedi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Lana DollenbergAqmescit – Qırımtatar halqı Qurultayı bundan evel qanunsız olaraq tanılğan «yañı» akimiyetke milliy organ azalarınıñ ükümet ve ya parlamentke çalışmaq içün namzetlerni belgilemek aqqını Mecliske berdi. Bu qarar Bağçasarayda Qurultaynıñ nevbetten tış sessiyasında qabul etildi.
Sessiyada delegatlarnıñ ekseriyeti Ukrainanıñ bütünligine qol tutıp ve şimdiki işğal etici akimiyetnen çalışmamaq ve onı tanımamağa çağırdılar. Amma, Meclis yolbaşçılarınıñ teklifinen qanunsız akimiyetnen çalışacaq kandidatlarnıñ namzetleri Milliy Meclisniñ toplaşuvında belgilenecek, kibi qarar alındı.
Vekillerniñ ekseriyeti nutuqlarında işbirlikke qarşı söz yürüttiler, amma, buña qol tutqanlar «daima haberdar olmaq» nen añlattılar. Bunen beraber, olar, bu kibi fikirni «satqınlıq» kibi tanımamağa rica ettiler, çünki olar «Vatan ve qorantalarına hainlik» yapmaylar.
ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov öz nevbetinde baş nazir muavini vazifesine kendi namzetini teklif etti, em de Rusiye grajdanı olıp, halqnıñ aqlarını qorçalaycağını bildirdi.
Soy-adları endi belli olğan namzetlerni qapalı toplaşuvda belgilediler?
Qurultay qararlarnıñ muzakere etilüvi bazar künü, Meclisniñ toplaşuvında devam etti. Mühbirlerni anda qoymadılar. Onıñ içün şimdiki vaqıtta, Meclis Rusiye yaqlı akimiyet organlarına kimniñ namzetlerini belgilegenini belli degil. Meclisniñ matbuat – hızmeti yolbaşçısı Lilâ Müslimovanıñ bildirgenine köre, namzetler aqqında malümat bu afta belli etilecek.
Amma, Meclisniñ resmiy qararını beklemeyip, öz başına tayinlegen ükümeti «baş nazirniñ birinci muavini» Rustam Temirgaliyev mezkür şahıslarnıñ adlarını belli etti. Facebook saifesinde, «iş-adamı Lenur İslâmov - baş nazir muavini, Zaur Smirnov - milletlerara cumhuriyet komitetiniñ reisi, Remzi İlyasov devlet şurasınıñ vitse-spikeri, Safure Kacametova milletler meseleleri boyunca Komissiyanıñ reisi olaraq namzetleri baqılacaq», dep yazdı.
Temirgaliyevniñ sözlerine binaen, bu namzetlerniñ tayin etilüvi «Qırım Devlet Cumhuriyetiniñ şurasın»-nıñ eñ yaqın çarşembe künü ötkerilecek sessiyada muzakere etilecek.
Bu, namzetlerniñ soñki cedveli degildir, çünki «memurnıñ» aytqanına köre, «Meclis temsilcileri yalıñız ükümet ve parlament te vazifelerni alıp, Anayasanıñ azırlanuvı boyunca komissiya erkânına da kirecekler».
Bu «haber» Qırım matbuat vastalarında keñ darqadı. Amma, birazdan soñra, Temirgaliyev yazısını sildi.
«Mustafa-ağa sizge yetişmey» – Facebook qullanıcısı
Bundan evel Ukrainanıñ bütünlügine qol tutqan Meclisniñ qanunsız akimiyetnen iş tutacağı aqqında haberi içtimaiy ağlarda narazılıq dalğasını köterdi. Alğışlarnen beraber tenqid ve atta satqınlıqta qabaatlavlar da yazıldı.
Qırımtatar cemaatçılığı sessiyada Mustafa Cemilev olmağanına endi yazıqsınalar ve «akimiyetnen» beraber çalışmaq teklifinen razı olmağanlar da bar.
Amma, Meclis yolbaşçııları keskkin qarar aldılar. Hususan, Meclisniñ tış bağları bölüginiñ yolbaşçısı Ali Hamzin Qurultay neticelerini izaatlaraq, qayd etti: «qırımtatar halqınıñ inkişafını kefil etseler, Rusiyege Kim qarşı çıqar?.. Ukraina bunı 23 yıl devamında yapamadı». «Qanun boyunca ya da qanunsız… Qırımtatarlarnıñ «selâmetligi» meselesi birinci yerde tura...» – dedi Hamzin.
Qırımtatar tilinde tasil meseleleri ve tilniñ devlet ve cemiyet saalarına kirsetüvi bölüginiñ reberi Emine Avamileva şunı bildirdi: «Biz bugün belli bir vaqialarnıñ şaatımız, çetke çekilmege kerek degil, iştirak etmek kerekmiz».
Qayd etmek kerek ki, bu sessiyada yalıñız qırımtatar gimni yañgıradı, ukrain akimiyeti vekilleri iştirak etmediler.
Meclis reisi Refat Çubarov teneffüs devamında mühbirlernen laf etkende, qırımtatarlarnıñ tarihiy Vatanında öz kelecegini belgilemek aqları aqqında vesiqağa birinciden ukrain akimiyeti seslenmek kerek, kibi fikirni ayttı.
Amma, yerli ekspertlerniñ bildirgenine köre, Meclisniñ soñki adımları sebebinden, Kiyevniñ resmiy akimiyetinen dialog qurmaq küç olacaqtır.
Er alda, bugünki künge qadar, namzetlerniñ adları belli etilmegeni, Cemilevniñ qaytmasını beklegenlerini añlaşıla. Belki de, ukrain akimiyeti ve halqara cemaatçılığınıñ munasebetini bekleyler.
Bugün ise Nyü-Yorkta BMT Havfsızlıq Şurasında Cemilev çıqışta bulunacaq.
İşbirliknen bağlı qarardan ğayrı, Qurultayda qırımtatarlarnıñ milliy-territoril cumhuriyetiniñ tiklenüvi ilân etildi. Amma metinde, cumhuriyet angi devlet erkânında qurulacağı qayd etilmegen. Evelden ise, Meclis qırımtatarlar Vatanında öz kelecegini belgilemek aqlarını yalıñız Ukraina erkânında yerine ketireceklerini bildirgen edi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Donbassta silâlı taqımlar tarafından atış ziyadeleşkeni aqqında bildirdi ve Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ kerçek maqsadı Donetsk ya da Lugansknı alması degil de, bütün Ukrainanı alması olğanını qayd etti. Bu aqta o, amerikalı CNN telekanalına bergen intervyusında bildirdi.
«Olarğa Donetsk ya da Lugansk kerekmey, olar bütün Ukrainanıñ Rusiye imperiyasınıñ qısmı olacağını istey. Olar havfsızlıq global nizamınıñ destabilizatsiyasını istey», – dep ayttı Petro Poroşenko.
Petro Poroşenko qayd etti ki, şimdilik «Yigirmi gruppası» sammiti çerçivesinde Qıtayda Almaniya, Frenkistan ve Rusiyeniñ körüşüviniñ tasdıqlanması yoq.
«Ümüt etemiz ki, «normand formatı» işi yañıdan tiklenilecek. Bu olmasa, Rusiyeniñ areketleri sebebinden, Minsk añlaşmalarınıñ implementatsiyası saasında iç inkişafnı beklemek mümkün degil», – dep qayd etti Ukraina prezidenti.
Bundan evel Ukraina tışqı işler naziri Pavlo Klimkin «Yigirmi gruppası» sammitiniñ iştirakçileri sentâbr ayında, bu cümleden, Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı zorbalığını da muzakere etecegine ümüt besledi.