text:
Rusiyede «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen qırımlı Ruslan Zeytullayevni Salavat koloniyasında (Başkortostan) ömür arqadaşı ziyaret etti. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber ete.
«Aprelniñ 26-ndan 29-na qadar aqayımnı ziyaret etken edim. Lagerde olacağı qadar er şey yahşı. Aprelniñ 24-nde onı konsul ziyaret etti. Kerekli ilâclarnı berdi. Er keske selâm ayttı. Siziñ yardımıñız ve yapqan işiñiz içün teşekkürler bildire. Er kesni mubarek Ramazan ayınen tebrikley. Qasevetlengen ve sevgen halqına mektüp yaza», – dep bildirdi Meryem Zeytullayeva.
Onıñ aytqanına köre, o, anda olğan edebiyatnı çoq oquy.
Ruslan Zeytullayev Rusiye mahkemesi tarafından «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ bölügini qurğanında qabaatlanğan edi.
2017 senesi iyül ayında Rusiye Yuqarı mahkemesi Zeytullayevniñ apis cezasını 15 yılğa qadar arttırdı. Buña cevap olaraq aqyarlı açlıq ilân etken edi.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ apis cezasını arttırmaq qararına qarşı narazılıq bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


c: text/html

text:
Bügin AQŞ prezidenti Jo Bayden Aziyadağı birqatar iri elderdiñ basşılarımen mañızdı kezdesu ötkizedi. «Törttik dialog» kezdesuine AQŞ, Japon, Ündistan jäne Australiya jetekşileri qatısadı.
Bayden Qwrama Ştattarğa prezident bolğannan bergi alğaşqı memlekettik saparımen Aziyağa jol tarttı, qazir onıñ saparı Tokioda jalğasıp jatır. Japoniyadan bwrın AQŞ prezidenti Oñtüstik Koreyada eki kündik saparın ötkerip, koreyalıq äriptesterimen qauipsizdik mäselesin talqılap qayttı.
Bwl sapardıñ bastı maqsatı AQŞ-tıñ osı aymaqtağı odaqtastarı jäne serikterimen mämileni şıñday tüsu ekeni belgili. Bügin Ündi-Tınıq mwhitı ekonomikalıq ıntımaqtastıq jaña sauda kelisimderi jariyalanbaq.
Eñ mañızdısı, Japoniyada saparı kezindegi baspasözge arnalğan jiın kezinde Bayden aymaqtağı Qıtaydıñ keñeyu qorqınışı turalı aşıq söz etip, söz arasında: «Tayuanğa (Tayvan') qol salu bolatın bolsa qarumen bolsa da araldı qorğaymız», – degen.
«Amerika Qwrama Ştattarı özine mindetter jüktegen. Biz «Bir Qıtay» sayasatın qoldaymız. Biz bwğan deyin jasalğan isterdiñ barlığın qoldaymız. Biraq, bwl Qıtaydıñ Tayuanğa kirip küş qoldanuğa qwqığı bar degendi bildirmeydi. Sondıqtan biz Japoniya jäne özge eldermen jaqın mämilede twramız. Bwğan jol bermeuimiz kerek», – degen prezident Bayden.
AQŞ prezidenti Japoniya bas uäzirimen (prem'er-ministr) kezdesude qauipsizdigin qamtamasız etu boyınşa Japoniyanıñ jasap jatqan şaraların tolıqtay qoldaytının da mälimdedi. Bwl qazirgi bilikke kelgen konservanttar üşin asa mañızdı mälimdeme qatarında bağalanıp jatır.
Al, bügin AQŞ-tıñ Ündi-Tınıq mwhittağı eñ mañızdı strategiyası sanalatın «Törttik dialog» elderi kezdesu ötkizedi. Onda aymaqtıñ qauipsizdikke qosa, Ukraina taqırıbı, sonımen birge Qıtaydıñ aymaqtağı qateri jäne Tayuanğa qarata sayasatı talqınıñ bastı taqırıbı boladı.
Bwl künde Qıtay älemdegi eñ iri armiyağa ie eldiñ biri. Bwl quattı äskeri küşinen paydalanıp Qıtay Tayuanğa şabuıl jasauı mümkin degen boljamdar jii talqığa tüsedi. Qazir, Qıtay qaupin alğa tarta otırıp Japoniya özi Ekinşi düniejüzilik soğıstan keyingi şekteulerden şığıp, öziniñ qorğanıs quatın damıtuğa küş salıp jatır. Osıdan-aq öñirdegi jağdaynıñ kürdeli qayşılıqqa bet alıp bara jatqanın boljauğa boladı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İyül 14-te Kiyevde Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radasınıñ sabıq deputatıı Vasiliy Ganışnıñ işi boyunca mahkeme toplaşuvına daa eki şaat çağırıldı, bu, Qırım parlamentiniñ sabıq deputatı Sergey Zayats ve ATR mühbiri Şevket Namatullayev. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Mahkeme sabıq deputat Sergey Zayatsnı daa keçken toplaşuvda çağırdı, amma belli olmağan sebeplerden o kelmedi. Qırım sabıq deputatı Ukrainanıñ qıtaiy qısmında bulunğanı aqqında belli ve evel onıñ devletke hiyanet etkeni aqqında şeklenüv ilân etilgen.
ATR mühbiri Namatullayev mahkemege prokuraturanıñ tevsiyesinen çağırıldı, çünki o, Ganış bulunğan rusiyeli Qırım parlamentiniñ toplaşuvından video süjetiniñ müellifi ola. Bu levha iyün 14-te mahkeme toplaşuvında taqdim etildi. Video süjet kösterilgen soñ, qabaatlanğan Vasiliy Ganış ve onıñ adliyecisi bu videonıñ doğru olğanından şübelengenlerini bildirdi.
Vasiliy Ganış işi boyunca nevbetteki toplaşuv Kiyevdeki Dnepr rayon mahkemesinde avgust 3-te keçirilecektir.
Vasiliy Ganış 2015 senesi aprel 28-de Ukraina havfsızlıq hızmeti ve Ukraina Devlet sıñır hızmeti tarafından Qırım çıqışında yaqalandı. Ganış apiske alındı, çünki onı qıdıra ediler. Baş prokuratura onı devlet hainliginde şeklendi.
Ukraina taqiqatçılarınıñ malümatına köre, Ganış Qırım statusı aqqında «referendum» keçirilmesine rey bergenlerden biri edi, ve böyle etip Ukraina topraq bütünligine zarar ketirmege tırıştı. Bunen beraber, siyasetçi 2014 senesi aprel 11-de rusiyeli Qırım parlamentiniñ toplaşuvında rusiyeli Qırım anayasası qabul etilmesine rey bergeninde qabaatlana.
Sabıq deputat ise bildire ki, o Qırım parlamentiniñ zalında «referendum» keçirilmesine qarşı rey bergen yekâne insan edi. Onıñ fikrince, devlet hainliginde qabaatlav delilsizdir.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Strasbourgğa yol aldı. Eki kün devamında Avropa parlamentinde Avropa Birliginiñ Ukraina ile işbirligi, em de qırımtatarlarnıñ vaziyeti muzakere etilecek. Bunı o Facebook saifesinde yazdı.
Onıñ aytqanına köre, Avropa parlamentinde Avropa islâatçıları ve konservatorları gruppalarınıñ reberleri ve azaları ile körüşüvlerniñ keçirilmesi beklenile.
«Rusiye istilâsı şaraitlerinde Avropa Birliginiñ Ukraina ile işbirligini muzakere etecekmiz... Aynı vaqıtta, Qırım ve qırımtatarlarğa – diqqat ayırılacaq », – dep yazdı o.
Uquq qorçalayıcılarnıñ qayd etkenine köre, Rusiye Qırımğa kelgeninden berli qırımtatar halqına qarşı basqı devam etmekte. Soñki vaqialardan – 2015 senesi fevral ayında keçken sene keçirilgen narazılıq aktsiyası iştirakçileriniñ apske alınmasıdır. Bunıñ kibi basqıdan sebep tahminen 10 000 biñ kişi qıtaiy Ukrainağa ketmege mecbur oldı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım musulmanları müftisiniñ fevral 11 ve 12 künleri qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerden sebep olğan sessizligi boyunca çorlanuvını bildirdi. Bunı Çubarov müftige açıq muracaatında bildirdi.
«Müfti bey! Qırımtatarlarnıñ ve İslâm dinini kütken diger millet qomşularımıznıñ tintüvleri ve yaqalanuvlarından sebep Siziñ pek uzanğan sessizligiñiz sebebinden Qırımdan vatandaş ve dindaşlarımızdan kelgen bir sıra muracaatlarına cevabım yoq… Qırım musulmanlarınıñ ayatında tünevin ve bugün devam etken vaqialar aqqında haberiñiz bar olğanından iç şübem yoq. Amma ne Siz, ne Siziñ yardımcılarıñız adaletsiz taqip, ayırım ve işğalci akimiyet tarafından aşalavğa oğrağan Qırım musulmanlarına bir söz bile arqa olmadıñız», – yaza Çubarov, haber ete Meclisniñ matbuat hızmeti.
Çubarovnıñ sözlerine köre, bu sebepten o müftige açıq mektübi ile muracaat etti. Çubarov müfti ile siyasiy munaqaşa qurmağa niyet etmey, çünki şimdi bunıñ «ne yeri, ne saatı» degil, «şimdi qırımtatarlarnıñ, İslâm dinini kütken diger millet vekilleriniñ ayatı, sağlığı, namusı telüke astındadır».
Meclis reisi Qırım ve Aqyar musulmanları müftisine onıñ dindaşlarınıñ aqlarını qorumağa vadesi aqqında hatırlattı.
Ukraina tış işler nazirligi fevral 12 künü Qırımda qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge öz qarşılığını bildirgen.
Fevral 11 künü sabasından Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirildi. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber etken ediler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov dey ki, fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler Qırım musulmanlarını «terrorist» olaraq köstermek içün yapılğan. Bunı o, tintüvlerge oğrağan 12 insannıñ adını berip, Facebookta yazdı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Ukraina toraq punktlarnı kire ala
Zelenskiy kiçäge belderüendä sentyabr’dän birle barı Xar’kov töbägendä 450dän artıq toraq punktnı Rusiyä köçlärennän kire aluların äytte
Ukraina armiyäse Xerson töbägendä - 4, Xar’kovta 1 toraq punktnı Rusiyä köçlärennän kire aldı.
Ukraina matbuğatındağı xäbärdä äytelgänçä, Xerson töbägendäge Davıdov, Starosil’ye, Novopetrivka, Dudçani cirlekläreneñ kontrole ukrainnar qulına küçkän. Xar’kovta isä Boguslavka awılı kire alınğan.
Sośial’ mediada Ukraina köçläreneñ älege toraq punktlarğa kerüen kürsätüçe videolar çıqtı.
Ukraina däwlät başlığı Volodimir Zelenskiy kiçäge belderüendä sentyabr’dän birle barı Xar’kov töbägendä 450dän artıq toraq punktnı Rusiyä köçlärennän kire aluların äytte.


text:
Rostov-na-Donudaki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminovnıñ davasında dinşınas Timur Urazmetovnı sorğuğa çekti. O, umumiy tilşınaslıq-dinşınaslıq ekspertizasını azırlağan gruppa erkânına kirgen edi. Bu ekspertiza cinaiy davanıñ temeli oldı. Bu aqta advokat Edem Semedlâyev bildirdi.
«İslâm ifadelerinen bağlı hulâsa, neticelerni islâmnı kütken, dinniñ inceliklerini añlağan insan çıqarmalı, dep israr etemiz. Bu mütehassısnıñ islâmnen bağlı belli bilgileri olmalı, tek bunıñ kibi dinşınaslıq ekspertizalarını yapmağa aqqı olğanını tüşüngen medeniyetşınas, tarih ocası, «Hizb ut-Tahrir» firqasınen bağlı bir qaç işniñ müellifi olmaq yeterli degil», – dep tarif etti advokat.
Kelecek oturışuvda Memedeminovnıñ imayesi ekspertiza dava delili olamaz, dep israr etecek ola. Bundan ğayrı, advokat Semedlâyev dava malümatlarına Nariman Memedeminovğa nisbeten tizilgen 10-ğa yaqın hasiyetname qoştı, olarnıñ arasında bölge memurı, köy şurası ve 55 köydeşiniñ hasiyetnamesi bar.
«Olar tek müsbet», – dep qoştı advokat.
2018 senesi martnıñ 22-nde Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik hadimleri ve uquq qoruyıcıları Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Ondan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketildi. Martnıñ 23-nde mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatlaylar.
Martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Halqara İnsan aqlarınıñ qoruvı Künü munasebeti ile Qırımnıñ memuriy sıñırında «Çonğar» kiriş-çıqış noqtasında «Qırım – uquqsızlıq meydanı» şiarı ile narazılıq aktsiyası keçirildi. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Cemiyet vekilleri ellerinde ukrain ve qırımtatar bayraqlarını, işğal vaqıtında öldürülgen, ğayıp etilgen ve siyasiy sebeplerden apislerge oturtılğan şahıslarnıñ resimlerini ellerinde tutıp, memuriy sıñırğa taba yürüş yaptılar.
«Bügün, bizler insan aqları aqqında söz yürsetkende, biz sıñırğa qadar kelmege qarar aldıq. Bu sıñır artında – uquqsızlıq tarafı. Qırımda insan aqlarını bozğan Rusiyege tesir etmelesi içün, dünya toplulığını celp etmek kerekmiz. Bizim malümatımıza köre, bügünki künde 38 insan siyasiy mabus olaraq apiste otura», – dedi jurnalistlerge Qırımtatar Milliy Meclis azası, Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ yolbaşçısı Eskender Bariyev.
Kiriş/çıqış nezaret noqtası yanında miting keçirildi. Herson vilâyetinde regional meclis reisi Lenur Lümanov Qırımtatar Milliy Meclisiniñ beyanatını seslendirdi. Kelgenler qarşısında Meclis reisi Eskender Bariyev sözge çıqtı.
Merasim iştirakçileri «Siyasiy mabuslarğa azatlıq!», «Babalarnı ballarına qaytarıñ!», «Qırımnı qaytarıñız!» ve bu kibi diger şiarlanı bağırdılar.
Bundan soñ, toplanğanlar Qırımnıñ grajdanlıq blokadası keçirilgen yerni ziyaret ettiler, ve anda uquq qorçalav areketi aqqında seminar keçirildi ve vesiqalı film numayış etildi.
Halqara İnsan aqlarınıñ qoruvı Künü er sene dekabr 10 künü qayd etile. 1948 senesi bu künü BMT Baş Assambeyası Umumiy insan aqları deklaratsiyasını qabul etken edi. 2014 senesine qadar Aqmescitte bu künü er yıl mitingler keçirilip, qırımtatarlarnıñ, Qırımda tamır halqı olaraq aqlarını tiklemege talap etile edi. Qırım işğal etilgen soñ rus akimiyeti bu mitinglerni keçirmege yasaq etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina tış işleri nazirligi Rusiyeniñ Qırımda ötkerigen Rusiye saylâvlarını tanımamaslıq aqqındaki qarar leyhasına qol tutqanı beyan etti, lâkin Rusiyedeki prezidentlik saylâvlarınıñ bütünley qanunsız dep tanığan vesiqağa qarşı. Bu aqta TİN Rusiye tehditlerine qarşılıq kösterüv departamenti siyasiy bölüginiñ yolbaşçısı Marko Şevçenko söz yürsetti.
O, Rusiye prezident saylâvlarınıñ qanunsız dep tanılması neticesinde, tiş işleri nazirliginiñ Rusiyede Ukraina vatandaşlarını, hususan, qanunsız olaraq mahküm etilgen şahıslarnı imaye etüv fursatına menfiy tesir etebilecegi aqqında ayttı.
«Tış işleri nazirligi Ukraina topraqlarınıñ bir qısmını ilhaq etip aluv teşebbüsini tanımayuv siyasetini devam ettire ve işğal etilgen topraqlarda Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ saylâvlarını qanuniy dep tanımay, bu ise bu topraqlarnıñ Ukrainağa ait oluv statusını deñiştirüv ya da tasdıqlavına fursat bermeycegini köstere», – dey Şevçenko.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye saylâvlarınıñ faqat Qırım sıñırları içinde keçkenini tanımamaqnen bağlı qarar leyhası, Demokratik institutlar ve insan aqları Bürosı (DİİAB)/OSCEnıñ Rusiyede keçken prezident saylâvlarınıñ bütünley qanunsız olğanı aqqındaki hulâsalarına yaqınlaşa.
Ukraina parlamentinde Rusiye saylâvlarını tanımamaqnen alâqalı eki qarar leyhası qayd etildi. BPP deputatları saylâvlarnı tek işğal etilgen Qırımda qanunsız dep tanımağa, «Narodniy front» deputatları ise bütünley qanunsız dep tanımağa teklif eteler.
Rusiye prezidentiniñ saylâvları martnıñ 18-nde ötkerildi. Ukraina ile halqara teşkilâtlar yarımadada keçken «saylâvlarnı» tanımaycağına dair narazılıq beyanatlarına baqmadan, Rusiye ükümeti ilhaq etilgen Qırımda da saylâvlar keçirdi.
İlk malümatqa binaen, Vladimir Putin saylâvlarda 76,7 faiz rey qazanaraq, artıq dördünci sefer prezident olaraq saylâna.


text:
Astanalıq käsipkerler EKSPO-nıñ ötui qarsañında 56 hostel aşqan. Qazir olardıñ sanı 92-ge jetipti. Barlığı 4 mıñ qonaqtı qabılday aladı. Al osı hostel..
Senimdilik medeu beredi, al biznestegi senimniñ mañızı zor Bwl turalı «Atameken» WKP Töralqa Törağası Timur Qwlıbaev WKP İsker äyelderi keñesiniñ Asta..
Qıtaydıñ ğalamtor saudasınıñ alıbı Alibabanı (Alibaba Group) qwruşı jäne qwrıltayşısı Ma YUn (Djek Ma) investorlarğa Alibabanı 2036 jılğa barğanda äle..
«Qazaqstan temir jolı» Wlttıq kompaniyası» akcionerlik qoğamı reseylik narıqqa jalpı soması 15 mlrd rubl'diñ obligaciyasın bes jılğa, kupondıq negizd..
Qazaqstan men Qıtay arasında qwnı 7 mlrd dollardı qwraytın 22 kelisimge qol qoyıladı. Bwl turalı Qazaqstan-Qıtay iskerlik keñesiniñ (QQİK) törtinşi ot..


text:
Ukrainada noyabr ayına "Qırım, saba saat 5" spektakli planlaştırılğan, oña uquq qoruyıcı performans deyler. O, Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilnen tintüvlerge ve yaqalavlarğa bağışlanğan. Teşkilâtçılarnıñ sözlerine köre, bu leyha "Qırım platforması" çerçivesinde Ukraina TİN ve Ukraina institutı tarafından teşkil etilgen.
Vesiqalı spektaklni dramaturglar Natalya Vorojbit ve Anastasiya Kosodiy yarattılar. Leyhanıñ azırlanmasına "Dolmen" Gençler teatr şirketi ve rejissör Dmitriy Kostüminskiy qoşuldılar. Ukraina TİN başınıñ birinci muavini Emine Cepparnıñ bildirgenine köre, yılnıñ soñunace "Qırım, saba saat 5" spektaklni Varşava ve Berlinde kösterecek olalar. Leyhanıñ maqsadı - keñiş halqara auditoriya ögünde Qırımdaki siyasiy mabüsler ve vatandaş jurnalistlerniñ taqip etilüv meselesini kötermektir.
Ukrain dramaturgı ve teatr idarecisi Anastasiya Kosodiy Qırım.Aqiqatqa Qırımda qırımtatarlarnıñ taqip etilüvi aqqında ikâye etken bu vesiqalı spektaklniñ qurulışı aqqında aytıp berdi.
Yalıñız tevqifler aqqında degil, qırımtatarlarnıñ yaşayışı aqqında tam bir tasavur yaratmağa tırıştıqAnastasiya Kosodiy
– Bu, on qaraman - qırımtatar aqqında ikâye etken spektakl. Metin vesiqalı, çünki bizim zenaatdaşlarımız uydurılğan qabaatlardan Rusiyede apis etilgen qırımtatarlarnıñ apaylarından intervyü aldılar. Doquz qaramanımız 20 yıl apis cezasına mahküm etilgen "Hizb ut-Tahrir davalarınıñ" mabüsleri. Yalıñız tevqifler aqqında degil, qırımtatarlarnıñ yaşayışı aqqında tam bir tasavur yaratmağa tırıştıq: Qırımğa qaytqan soñ nasıl etip özüne ev qurdılar, qorantalar qurdılar, ne aqqında arzu ettiler, ne içün ketmeyler. Spektaklniñ onuncı qaramanı yaqında tevqif etilgen Nariman Celâl oldı. Bu, on baş qaraman ile pek qıyın spektakl, amma biz ukrainlerge ve yalıñız ukrainlerge degil bu adamlar aqqında aytıp bermege tırıştıq.
Anastasiya Kosodiy qayd etti ki, spektaklde bir çoq ihtisasiy olmağan aktör iştirak ete, amma teşkilâtçılar kelecekte daa meşur şahıslarnı da clp etmege tüşüneler.
– Yani, ğayege köre, cemiyet arasında simvolik kapitalı sayesinde bu meselege diqqat celp ete bilecek yırcılar, alıpbarıcılar, siyasetçiler bir tabaq kğıtından metin oquycaqlar. Oleg Sentsovnıñ azat etilmesinden soñ siyasiy mabüslerniñ adlarını añılmağanını köremiz. Bu qırımtatarlar olğanını bilemiz, amma adlarını bilmeymiz. Teessüf ki, amma spektaklge kim qoşulacağını şimdilik tam aytıp olamam, çünki aktörlar er bir memlekette deñişecekler, yani yañı ve yañı adamlarnı celp etecekmiz. Vesiqalı, performativ spektakl ve yeatrniñ zemaneviy fırsatları seyirci oña daa yaqın olğanını qabul etip, hulâsalar çıqarıp olması içün oña serbestlik bere.
Öz nevbetinde, Ukraina institutı baş müdiriniñ muavini Alim Aliyev, "Qırım, saba saat 5" spektakli Ukrainağa ve apis etilgen qırımlılarğa destekni arttırmaq içün ilk-evelâ çetel seyirciler içün azırlanğanını qayd etti.
Saba saat beş – böyle bir facialı sıñır. Saba saat beşkece ailelerde yaşayış tınç, garmonik şekilde devam ete bile edi ve soñra tişten tırnağınace silâlanğan FSB hadimleri evge basıp kireAlim Aliyev
– Kerçekten de siyasiy mabüslerniñ adları yalıñız kederli statistikağa çevirildi. Amma bir insan yalıñız raqam içün degil, kimniñ oğrunda küreşkenini bilgende, elbette ki, empatiya seviyesi daa yüksektir. Şunıñ içün bir yıl evel Natalya Vorojbit ile bağlandıq ve yeterli derecede büyük bir dramaturglar taqımı ile bu qadar büyük bir performansnıñ, vesiqalı oqumalarnı muzakere ettik. Saba saat beş – böyle bir facialı sıñır. Saba saat beşkece ailelerde yaşayış tınç, garmonik şekilde devam ete bile edi ve soñra tişten tırnağınace silâlanğan FSB hadimleri evge basıp kire, ortalıqnı ast-üst etip baba, oğul ya da aqaynı alıp kete. İlk-evelâ bu performansnı Ukraina içün degil, diger memleketlerde köstermek içün azırlaymız. Bu medeniy dimlomatiyanıñ vastası. Biz sanat vastasınen insan aqları aqqında aytamız. "Qırım, saba saat 5" "Qırım platforması" çerçivesinde ilk büyük medeniy leyhadır.
Qırımdan teatr rejissörı, cemaat faali Galina Cikayeva, bu kibi performanslarnıñ ve adiy teatrlar arasındaki farqnı añlata.
Zemaneviy teatrniñ bu sanat vastaları Ğarpta pek meşurGalina Cikayeva
–"Qırım, saba saat 5" spektaklde bir qaç performativ tesir bar. Bu kerçeklik, bu vesiqa. Bu, adamlarnıñ, şaatlarnıñ ve bu ağır vaziyetni yaşağanlarnıñ sözleri. Seyirci uydurılğan ikâyeden daa çoq buña inana, o personajlarğa qayğıdaş ola ve soñra bunı unuta. Mında yaşayış elektrik boşalma kibi onıñ yüreginden, ruhundan ve bütün duyğu apparatından keçe, çünki bu sanat vastalarınen zenginleştirilgen vesiqadır. Zemaneviy teatrniñ bu sanat vastaları Ğarpta pek meşur. Bizde de şimdi adamlar buña alışıp başlay. Performansqa pek çoq adam kelmey. Bu dünyanıñ araştırması kibidir.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
«LNR» aydutları tarafından tutulğan ukrainalılar dekabrniñ 29-nda saba Lugansktan deñişim yerine çıqarıldı.
Bu aqta TASS Rusiye haber agentligi aydutlarnıñ kontrolinde olğan sayt ve «LNR» vekili Olga Kobtsevanañ malümatına esaslanıp bildire, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Onıñ aytqanına köre, olar «Mayorsk» kesiş noqtasına keteler.
Tasdıqlanmağan malümatqa köre, deñişim Donetsk vilâyetiniñ Ğorlivka yanındaki «Mayorsk» keçiş noqtasında kerçekleştirilecek.
Al-azırda resmiy deñişim cedvelleri yoq.
Faqat Üç taraflı bağ gruppasınıñ gumanitar alt gruppasındaki Ukraina vekili Valeriya Lutkovskaya, «İlovaysk, Debaltsevodan soñ dört yıl devamında esirlikte olğan balalarnı niayet alıp olurmız», dep bildirgen edi.
Kyiv ise Ukrainada tahqiqat altında bulunğan onlarnen insannı teslim ete bile.
Rusiye qoltutqan «DNR» temsilcisi Darya Morozovanıñ dekabrniñ 25-nde bildirgenine köre, olar Ukrainağa 53 insannı berecekler. Onıñ aytqanına köre, Ukraina tarafı «DNR» aydutlarına 87 insannı bermege razı oldı. Bu malümat şimdilik tasdıqlanmadı.
Dekabrniñ 18-nde Ukraina telükesizlik hızmeti Azatlıq Radiosınıñ muracaatına cevap berip, umumen Donbasta Rusiye qoltutqan aydutlarnıñ esaretinde 250 insan buluna, dep bildirdi.
Dekabrniñ 23-nde Donbastaki zıddiyetni al etüv üç taraflı bağ gruppası «er kesni er keske» şeklinde deñişimni belgiledi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy tutulğan şahıslarnı deñişim dekabrniñ 29-nda olacaq, dep tasdıqladı.
Dekabrde Parijde «normand formatı» sammiti keçirildi – Frenkistan, Almaniya, Ukraina ve Rusiye liderleri körüşti. Taraflar, Kyiv ve Moskva «er kesni er keske» formulası boyunca şahıslarnı dekabrniñ 31-ne qadar deñişecek, dep añlaşqan edi.


text:
Ukraina topraq resursları Devlet agentliginiñ qabarcılıqqa qarşı küreş yolbaşçısı vazifelerini Qırım topraq cumhuriyet komitetiniñ sabıq reisi Aleksandr Çabanov eda ete.
Onıñ Qırım topraq cumhuriyet komitetinde işi baş nazir vazifesinde Vasiliy Cartı olğanda başlağan edi ve Qırım işğalinden soñ Anatoliy Mogilev ve onıñ ükümetinen beraber bitti, dep yaza Delo.
Neşirniñ malümatına köre, Çabanovnıñ tercimeyialında bir çoq meraqlı maddeler mevcut. Meselâ, onı devlet mülkini elge keçirüv, bulunğan vazifeden tış areketler içün altı yılğa qadar azatlıqtan marum etüv ve mal-mülkini musadere etüvdir, soñra Çabanov vatandaşlığı deñiştirdi (Rusiye vatandaşlığından Ukraina vatandaşlığına) ve soyadını da deñiştirgen edi (Pisarenko soyadından apayınıñ soyadına), bundan ğayrı aliy tasili de bir çoq şübe doğura.
Onıñ firqa hazinesinde – «Narodnıy soyuz «Naşa Ukraina» firqasınıñ yerli reberligi, Qırımda «Naşa Ukraina» reberi Vladimir Şklârnıñ muavini vazifesi, em de, tabiiy ki, Makeyevka ve Donetskten kelgen «regionlılarnen» sadıq bir sevgi ve dostluqtır.
Malüm olğanı kibi, qabarcılıqta şeklengen Aqyar memurı Oleg Kujman Dnepropetrovsk vilâyet devlet memuriyetinde işke başladı.


text:
BM Ukraina insan aqları Monitoring missiyasınıñ reisi Matilda Bogner sentâbrniñ 23-nde Kyivde taqdim etken yañı maruzasında Aqmescitte altı yılğa ğıyabiy şekilde üküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ davasında halqara standartlar bozuldı, dep qayd etti.
«Qırımda bugün esas Ukrainada yaşağan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ davasında adaletli mahkeme aqları kene bozuldı. O, Qırımdaki mahkeme tarafından 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamenti ögünde miting vaqtında qalabalıqlarnı teşkil etkeninde qabaatlanıp, ğıyabiy şekilde 6 yılğa üküm etildi, bu halqara standartlarnı boza», – dep qayd etti Bogner.
2020 senesi martnıñ soñunda Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212-nci maddesiniñ 1-inci maddesine (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq areketlerge çağıruv) açıldı.
İyünniñ 1-nde Aqmescitte Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa çıqarğan ükmü Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Prokuraturası tarafından «qanun ve cenk adetleriniñ bozuluvı» olaraq tasnif etile. Bu aqta nezaret müessisesiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Aqmescitteki Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi iyünniñ 1-nde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde «qalabalıqlarnı teşkil etkeninde» qabaatlap, ğıyabiy üküm çıqardı. Mahkeme Çubarovnı altı yıl apis cezasına ve 200 biñ rublege üküm etti.
Çubarov Qırım.Aqiqatqa tefsir etip, çıqarılğan ükümni «uquq ceetinden boş» dep adlandırdı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açqan cinaiy dava sebebinden tahqiqat başlatqan edi.


text:
Rusiye Devlet dumasınıñ malümatına köre, prezident Vladimir Pütinge qırımtatar milliy areketiniñ liderleri İlmi Ümerov ve Ahtem Çiygoznı afu etmek ricasınen Qırım musulmanları müftisi Emirali Ablayev muracaat etken edi, dep israr ete. Bu aqta Devlet dumasınıñ milletler meseleleri komitetiniñ reis muavini Ruslan Balbek ayttı, dep haber ete Radio Svoboda.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko oktâbrniñ 25-de Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğanğa Qırımda mahküm etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ azat etilmesine köstergen ğayreti içün teşekkürler bildirdi.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde Umerovnı eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etken edi. Bunıñnen beraber, Umerovğa eki yıl devamında açıq faaliyet ile oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqış yapması yasaqlanğan edi. Umerov kutleviy surette separatizmge çağırmaqta qabaatlanğan edi. Onıñ özü oña qarşı qozğatılğan cinaiy iş siyasiy renk taşığanını aytqan edi.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi. Çiygoznıñ özü çıqarılğan ükümni Aqmescit SİZOsında bulunaraq videobağ vastasınen diñlegen edi. Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alınğan edi.


text:
Resey Ukrainağa äskeri şabuılın bastağannan beri alğaş ret ötken eki el SİM basşılarınıñ kezdesui tağı da nätijesiz ayaqtaldı. Kezdesu keşe, 10 naurızda Ankaranıñ ara ağayındığımen Türkiyanıñ Antaliya qalasında ötken bolatın.
Kezdesu bir jarım sağatqa sozılğan. Kelissözden keyingi mälimdemesinde Ukraina sırtqı ister ministri Kuleba reseylik äriptesi Lavrovpen 24 sağatqa atıstı toqtatu boyınşa dialog jürgizgenin, biraq eşqanday nätije bolmağanın ayttı. Ol Lavrovtı kelissöz üsteline «dästürli ritorikamen keldi» dep ayıptay kele: «Biz atıstı toqtatudı da talqıladıq, biraq bwl mäselede ilgerileuşilik bolğan joq», – dedi.
Kuleba baspasöz mälimdemesi kezinde Ukrainanıñ qazir de, bolaşaqta da berilmeytinin, küresti toqtatpaytının ayttı.
Al, Resey SİM jetekşisi Sergey Lavrov sözinde Mäskeudiñ kelissözderdi jalğastıruğa dayın dep bildirdi, äri prezident Putin Ukraina prezidenti Zelenskiymen «naqtı mäselelerdi talqılaudan» bas tartpaytının jetkizdi.
Antaliyadağı kezdesu ötuden bwrın da taraptardıñ naqtı kelisimderge kelui boyınşa ümit az boldı. Prezident Zelenskiy bolsa äli de reseylik äriptesin betpe-bet kezdesuge şaqırıp keledi. Ol Türkiyadağı kelissözden bwrın jasağan mälimdemesinde: «Biz bwl soğıstı eki eldiñ prezidentteri tikeley söyleskende ğana ayaqtay alamız», – degen bolatın.
Osı aptanıñ bas şeninde kezdesu turalı mälimdey otırıp Türkiya Sırtqı ister ministri Çavuşoğlu onı «bwrılıs nüktesi, beybitşilik pen twraqtılıqqa bağıttalğan mañızdı qadam» boladı dep ümittenetinin aytıp edi. Sonday-aq, bwl kezdesude «twraqtı atıstı toqtatudıñ esigin qağıladı» dep kütkenin de jetkizgen. Endi kelissöz nätijesine qaray otırıp, bwl ümitterdiñ aqtalmağanı körinedi.


text:
Ukraina Merkeziy Saylav Komissiyası, prezident saylavlarınıñ birinci basamağınıñ protokollarnıñ 100%-ını teşkerdi. Volodımır Zelenskıy yeñdi, ekinci yerde - şimdiki prezident Petro Poroşenko.
Zelenskıy içün öz reyini 30,24% saylavcılar berdi (5 million 713 biñ 825 adam). Poroşenko içün 3 million 14 biñ 532 saylavcı (15,95%).
Üçünci yerde Yuliya Tımoşenko - 2 miliion 532 biñ 230 kişi (13,40%).
Umumen saylavda 18 million 893 biñ 879 adam iştirak etti. Bülletenlerniñ 1,18%-ı bozulğan dep sayıldı.
Ukrainanıñ şimdiki prezidenti Petro Poroşenko devlet yolbaşçısı saylavlarında çetel saylav okrugında ğalip çıqtı. Bu aqta bu okrugda protokollarnıñ 100%-ını teşkergen Ukraina Merkeziy saylav komissiyasınıñ malümatları tasdıqlay.
Poroşenko saylayıcılarnıñ 38,93%-ını qazandı. Ekinci yerde – oyuncı ve alıp barıcı Volodımır Zelenskıy – 26,01%, üçünci yerde Anatoliy Gritsenko, onıñ içün saylavcılarnıñ 10,64%-ı rey berdi.
Ukrainada martnıñ 31-nde prezident saylavları olıp keçti. Saylayıcılarnıñ 63,5%-ı rey berdi.
Milliy exit poll malümatına köre, Volodımır Zelenskıy 30,6%, Petro Poroşenko – 17,8%, Yuliya Tımoşenko – 14,2%, Yuriy Boyko – 9,7%, Anatoliy Grıtsenko – 7,1%, Aleksandr Şevçenko – 0,5% qazandı.
Merkeziy saylav komissiyası saylavlarnıñ soñki neticelerini aprelniñ 10-na qadar ilân etmeli. Ekinci tur aprelniñ 21-nde olacaq.


text:
Türkiye Arbiy ava quvetleriniñ qırıcıları Türkiye yasaq etilgen «Kürdistan İş firqası» temsilcileriniñ memleketniñ cenübiy-şimalindeki mevzilerine ücüm etti.
Bu aqta Türkiye Silâlı quvetleriniñ baş ştabı bildire.
Bildirilgeni kibi, dağ rayonlarında bir qaç lager bütünley yoq etildi. Cevap olaraq «Kürdistannıñ İş firqası»nıñ boyevikleri Türkiyeniñ cenübiy-şarqında Diyarbakır ve Muş şeerlerini bağlağan eki köpürni patlattılar.
Türkiye prezidenti Recep Taiyp Erdoğan aytqanı kibi, kürd meselesiniñ demokratik çezilüv ketişatınıñ devamı olamaz. Erdoğan dey ki, akimiyet kürd separatistlerine qol tutqan şahıslar ile muzakere keçiremez.
İyül 24 kününden Türkiye Suriyede «İslâm devleti» ve İraq şarqında kürdlerniñ mevzilerine ücüm etmektedir. Bunıñ ile, malüm olğanı kibi, bu afta Türkiye politsiyası «İslâm devleti» teşkilâtı ile bağı olğan bir 15 insannı ve «Kürdistannnı iş firqası» ile bağı olğan 19 insannı yaqaladı.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan İslâm-Terek (Kirovskoye) mahkemesinde qırımtatar faaliyetçisi Giray Kulametovnıñ anası Zarema Kulametovağa qarşı uküm çıqardılar. Oña 250 saat mecburiy cemiyet işi ve zarar körgen polis hadimine kompensatsiya olaraq 20 biñ ruble (qararnen 10 biñ hrv – QA) miqdarında cöreme tayin etildi. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Sulh akemi Yana Gureyeva Kulametovanı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 319-ncı maddesi (ukümet vekiliniñ halq ögünde aqaretlev) boyunca qabaatlı tanıdı.
Qabaatlavnıñ versiyasına köre, qırımtatar faaliyetçisi Giray Kulametovnıñ anası Zarema Kulametova, oğlu yaqalanğan kününde polis hadimini aqaretledi ve, böylelikle, ayatı ve sağlığı içün telüke doğura edi. Tahqiqatnıñ versiyasına köre, aqaretlengen zarar körgen, Rusiye İİNiniñ İslâm-Terek rayonı boyunca polis rehberiniñ muavini Andrey Rogojin edi.
2018 senesi fevraliniñ başında Zarema Kulametovanı, polis hadimine «aqaret etken» içün polis bölügine çağırdılar.
Yanvar 18-de Kremlniñ kontroli altında olğan İslâm-Terek rayon mahkemesi, yanvar 18-de Eski Qırımda evi tintilgen soñ yaqalanğan qırımtatar faaliyetçisi Giray Kulametovnıñ işini baqıp çıqtı. Kulametovnı «ekstremistik artibutika ya da simvolikanıñ propagandası»nda qabaatladılar.
Yanvar 28-de qırımtatar faaliyetçisi Giray Kulametov, 2012 senesinde içtimaiy ağda videorolik derc etken içün alğan on künlük apis muddetinden soñ Qarasuvbazardaki muvaqqat tutuluv izolâtorından çıqtı.
İlhaqtan soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalarından dolayı şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq kütleviy surette tintile.


text:
AQŞ prezidenti Donal'd Tramp näsilşildikke qarsı şerulerden keyin qılmıs köbeygen qalalarğa qosımşa federaldıq küşter qoyu turalı şeşim şığardı. Minne..
Bügin, 24 şilde tünde Qarağandı oblısınıñ Sätpaev qalasında jergilikti halıq «joğalğan bes jasar qız balanıñ küdikti pedofildiñ päterinen tabılğanına»..
Franciya ükimeti Huawei qwrılğıların 5G mobil'di jelilerinen şettetudi josparlap otır. Reuters agenttiginiñ habarlauınşa, francuzdıq kiberqauipsizdik..
BAQ ökilderine üş aptadan beri qwpiya bolıp kelgen koronavirustıñ janama äserinen qaytıs bolğandar sanı 319-ğa jetti. Negizgi sebebi basqa, özge sozı..
Prezident Toqaev bastamasımen qwrılğan Wlttıq qoğamdıq senim keñesiniñ qızmetine bir jılday uaqıt boldı. Sayasi tranzit twsında küşeygen narazılıq akc..


text:
Aqyarda yañı şeer telekanalı – «Aqyarnıñ informatsion kanalı» (İKS) açıldı.
Bunı Aqyar «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
«Aqyarnıñ İnformatsion Kanalı» 2015 senesiniñ başında yayınlarını toqtatqan TRK «Sevastopolskoye televideniye» yerine keldi.
Aqyar «ükümetiniñ» malümatına köre, «İKS» er kün canlı yayında çalışacaq.
«Yañı kanalnıñ hususiyeti – 12 devamında canlı yayın ve seyircilerniñ bağdır. Haberlerden ğayrı on beşke yaqın yayın olması planlaştırıla», – aytıla beyanatta.
Canlı yayınnıñ birinci musafiri Aqyar «valisi» Sergey Menâylo oldı.
SevStar Aqyar provayderi bildirdi ki, Qırımda «NTV+» telekompaniyasınıñ kanalları kösterilmey, çünki olarnı cezalar beklemesi mümkün. Bundan sebep 2015 senesi yanvar 1-de Retro, Zdorovoye TV, Premyera, Kinoklub, Kinohit, Kino soyuz, NTV+ Tennis, NTV+ Naş futbol, NTV+, Sport+, Kino +, Naşe novoye Kino, Kto yest Kto, Spas, HD Fashion kanalları söndürildi.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti izolâtsiya rejiminiñ bozuluvı içün para cezaları qanunınıñ işke tüşürilüvini çarşenbege qadar bekletmege qarar aldı. Bu aqta aprelniñ 11-nde Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımda koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı operativ ştab toplaşuvında bildirdi.
«Qararnı Devlet şurasına çıqarmazdan evel İç işler nazirliginen uzun-uzun laf ettik ve inceledik. Para cezaları tek qaidelerni bozğanlarğa qarşı qullanılmalı. Bu nasıl yapılacaq – Pavel Leonidoviçnen añlaştıq – çarşenbege qadar çalışamız. Çarşenbege qadar tek profilaktika subetleri olacaq. Vazifemiz bir – ihtiyacı olğan, aş, ilâc almağa çıqqan iç kimse zarar körmeycek», – dedi Aksenov.
Qırımnıñ Rusiye parlamenti yarımadada memuriy cinayetler qanunınıñ tüzetüvlerini qabul etti. Deputatlar Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimini bozğanlar içün para cezalarını sertleştirdi.
Qabul etilgen qanunğa köre, memurlar 30 biñden 40 biñ rublege qadar (10,8 – 15,5 biñ ğrıvnâ) para cezasını; şirketler – 200 biñden 300 biñ rublege qadar (72,6 – 108,9 ğrıvnâ) para cezasını alacaq.
Adiy vatandaşlar 4 biñ ruble (1,4 biñ ğrıvnâ) miqdarında para cezasını alacaq.
Memuriy cinayet tekrar yapılsa, memur 40 biñden 50 biñ rublege qadar (15,5 – 18,1 biñ ğrıvnâ); şirket 300 biñden 500 biñ rublege qadar (108,9 – 181 biñ ğrıvnâ) para cezasını alacaq.
Adiy vatandaş tekrar memuriy cinayet yapsa, 5 biñ ruble (1,8 biñ ğrıvnâ) memuriy para cezasını alacaq.
Naqliyat qullanılğan memuriy cinayet içün 5 biñ ruble para cezası berilecek.
Qırımda aprelniñ 11-nde daa bir koronavirus hastası, yaltalı, qayd etildi. Qırımda 29 COVID-19 hastası bar.
Aqyarda altı insan hastalandı, yördü tüzelip yahşı oldı.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Künlerde «Regionlar klubı» federal ekspertler ağı ve Milliy davalarnı ögrengen Merkez tarafından tertip etilgen «Rusiye regionlarında «Nefret salqımları» milletlerara zıddiyet reytingi. Baar-küz 2014 senesi» neticeleri belli etildi.
Nezaret etüvniñ malümatına binaen, «Qırım Cumhuriyeti» - milletlerara zıddiyet yüksek seviyede olğan bir regiondır. «Milletlerara zıddiyet ep devam etmekte. Vaziyet nezaret astından çıqması mümkün», – dep netice çıqaralar ekspertler.
Amma, Kremlge uyğun tedqiqat neticeleri rusiyeli Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnı çorlandırdı, çünki metinde «bir çoq dava vaqiaları» aqqında söz yürütile, «akimiyet» ise, bam-başqa şeyler aqqında bildire.
«Bu arqadalarğa kimdir bu kibi tedqqatnı azırlamağa vazife berdi, sanki bizde zıddiyet yüksek seviyede olğanını ayttırdı. Amma, bu delilerniñ deli laflarıdır», – dedi Aksönov oktâbrniñ 17-nde ATR telekanalında ötkerilgen canlı yayın devamında.
Aytqanına köre, tedqiqat «ğarpnıñ mahsus hızmetleriniñ sımarışı», tedqiqat üzerinde çalışqan ekspertler ise, «grant qullanıcıları» ve «aqıldan tayğan deliler» dedi.
Men meraqlanıp başladım: Aksönovnıñ sözlerine köre, Qırımda iç bir vaqıt olmağan ekspertler kim eken?
Reyting saytı böyle malümat berdi:
1. Aleksandr Formançuk, «Qırım Cumuhuriyeti» Cemaat palatası reisi muavini, Qırım ekspertler klubınıñ reisi;
2. Vadim Petrov, tarih ilimleri namzeti, «Qırım Cumhuriyeti» Nazirler Şurası yanında ekspertler-analitik şurasınıñ azası;
3. Viktor Afanasyev, siyasiy ilimler namzeti, Tabiat qoruvı ve kurort qurucılığı milliy akademiyasında içtimaiy-gumanitar ilimleri ve çetel tilleri kafedrasınıñ dotsenti;
4. Viktor Harabuga, tarih ilimleri namzeti, «Qırım Cumhuriyeti» reisi yanında Ekspert klubınıñ azası;
5. İvan Abajer, «Qırım Cumhuriyeti» Cemaat palatasınıñ azası, Paisiy Hilendarskiy adına bulğarlar cemiyetiniñ reisi;
6. Natalya Kiselöva, siyasiy ilimler namzeti, «Qırım Cumhuriyeti» Nazirler Şurası yanında ekspert-analitik şurasınıñ azası, «Qırım Cumhuriyeti» Cemaat palatasınıñ azası;
7. Nikolay Küzmin, felsefe ilimleri namzeti, «Qırım Cumhuriyeti» Nazirler Şurası yanında ekspert-analitik şurasınıñ azası, Qırım ekspert klubınıñ vekili.
Birinci kere, Aksönovnıñ aytqanları doğru dep, onınen razım, çünki yuqarıda añılğan episi ekspertler bir sıra etnik, diniy hurafelerniñ saipleridir, em de yapqan «tedqiqatları» da bunıñ isbatıdır.
Faqat, qırımtatarlarğa qarşı yapılğan repressiyalar közge alınsa, reytingniñ çıqarğan neticeleri menim iç duyğularımnı akis ete.
Anatoliy Beketov, qırımlı mühbir, siyasiy közetici
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
BM Baş Assambleyasında dekabrniñ 18-nde Qırım yarımadasında insan aqlarını qoruv qararınıñ ukrain leyhasına rey berilecek.
Bu aqta Ukrainanıñ BM temsilciliginiñ spikeri Oleg Nikolenko Facebook saifesinde bildirdi.
«Adet üzre Yañı Yıl ögüne Baş Assambleya qarar leyhalarını BM resmiy vesiqalarına çevirile. Dekabrniñ 18-nde noyabr ayında Üçünci komitet desteklegen Qırım yarımadasında insan aqlarını qoruv qararınıñ ukrain leyhasına rey berilecek», – dep yazdı Nikolenko.
Daa evel Ukraina Tış işler nazirligi, işğal etilgen Qırımda ukrain ve qırımtatarlarnıñ aqları «daima bozula», dep bildirdi. Müessise, «al-azırda Qırımda sahte qabaatlavlar boyunca eñ azından 35 qırımtatarı tutuldı», dep qayd etti.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov, noyabrniñ 27-nde işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvına dair laflar uydurıla, dep bildirdi.
Gaagadaki BM halqara mahkemesi Rusiyege Kyiv Moskvanı Ukraina şarqında terrorizmni maliye etkeninde ve Qırımda ırq ayırım yapqanında qabaatlağan Ukraina davasına cevap olaraq vesiqa azırlaması içün 2020 senesi dekabrniñ 8-ne qadar vaqıt berdi.
Ukraina, 2017 senesi dava açtırdı. Kyiv, Rusiye Donbastaki aydutlarğa qoltutıp, Terrorizmni maliye etüv ile küreş şartnamesini ve, işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarğa ve ukrainlerge basqı yapıp, ırq ayırımınıñ bütün şekillerini yoq etüv şartnamesini boza, dep ayta. 2019 senesi iyün ayında BM Halqara mahkemesi dava diñlevlerine başlağan edi.
Noyabrniñ 14-nde BM Baş assambleyasınıñ Üçünci komiteti Qırımda Rusiye işğali şaraitlerinde insan aqlarını qoruv qararını qabul etti.
Daa evel Birleşken milletler baş kâtip Antoniu Guterrişniñ işğal etilgen Qırımda bozulğan insan aqlarına dair birinci maruzasını aydınlattı. Maruzanıñ metni teşkilâtnıñ saytında derc etildi.


text:
Şuşı könnärdä genä Tatarstan jurnalı baş möxärrire Rifat Fättaxov İranda uzğan töbäk mäglumat çaraları wäkilläreneñ eşlekle säfärendä qatnaştı. İrannıñ tışqı eşlär ministrlığı, Rusiäneñ İrandağı ilçelege yärdämendä jurnalistlar aralaşuı programması qısalarında ütkärelgän bu säyäxättä 35 töbäk agentlıqları, gazeta-jurnal citäkçeläre qatnaşqan. Törle millät, törle dini häm säyäsi qatlamnarınıñ wäkilläre bulsalar da, älege jurnalistlar forumında qatnaşuçılar açıq cämğiät qorunıñ möhimlegen añlıylar ikän. İran jurnalistları häm diplomatları Tatarstan häm tatarlar belän dä qızıqsınğannar. Rifat Fättaxov eşlekle säyäxättä qatnaşuçılarğa Tatarstan turında mäglumatlar birgän.
Qazanda ike kön bulğannan soñ ul artistlar törkeme belän Finländiägä yul tota ikän. Anda ikençe oktäberdä Räşit Wahapov isemendäge tatar cırı festivaleneñ Finländiä öleşe açılaçaq. Çärşämbe könne Tatarstan poyezdına utırır aldınnan Rifat Fättaxov Azatlıq radiosına Finländiä festivaleneñ oyıştıruçıları, anda qatnaşuçı Qazan artistları turında söyläde. Bu festival' Qazannan başqa Tübän Novgorodta, Qazaqstanda da oyıştırılğan. İnde çirat Räşit Wahapov üze ğömer buyı barırğa xıyallanğan Finländiägä citkän. Festival'neñ maqsatı - tatar xalqınıñ milli berdämlegen saqlap qalu, dide Rifat Fättaxov.
Bilgele bulğança, tatar xalqınıñ kürenekle cırçısı soñğı yıllarda beraz onıtılıp torğannan soñ, xäzerge zaman keşeläreneñ iğtibarın cälep itkän Räşit Wahapov festivale yaz könne Qazanda başlanğan ide. Tatar mädäniäten häm muzıkasın kiñ xalıqqa taratu öçen möhim bulğan bu eş däwam itä, bäygelär Tatarstanda ğına tügel, Rusiä töbäklärendä, xätta çit illärdä dä ütä. Şuña da, älege bäygene planlaştırılğança bıyıl köz tügel, ä kiläse yılda ğına tämamlarğa turı kiler, di Rifat Fättaxov.
Xel'sinkida bulaçaq tatar cırı mäcleseneñ niçek ütüe turında Rifat Fättaxov Azatlıq tıñlawçılarına xäbär itärgä wäğdä itte. Ä çärşämbe kiçendä Qazan artistları häm cämäğät eşlekleläre Xel'sinkiğa taba yulğa çıqtılar.
Rimzil' Wäli


text:
Han sülâlesi
Han sülâlesi (çince 汉朝, ananeviy çince 漢朝, Hàncháo) — milâttan evel 206 — milâttan soñ 220 seneleri yani Tsiñ sülâlesiniñ yıqılğanından soñ ve memleketniñ üç devletke bölüngeninden evel Çinni idare etken bir sülâle. Han imperatorları Liu soyundan (劉/刘) edi. Bu sülâleniñ idaresi 400 yıldan ziyade sürdi. Han sülâlesiniñ idaresi eki devirge ayrılır - Erte Han (Ğarbiy Han, m.e. 206 - m.s. 9) ve Keç Han (Şarqiy Han, m.s. 25 - 220 seneleri). Arasında ‘qırmızı qaşlılarnıñ’ isyanı ve ‘zorlap alıcı’ Van Mannıñ qısqa müddetli idaresi oldı. Çin tarihçılığında Han devri Çin tarihınıñ eñ emiyetli devri olaraq qabul etile, çünki o sırada bu sülâleniñ adını taşığan han çin qavmi yaratıldı.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Sohiba Burhanovanıñ Kiyev rayon mahkemesiniñ öldürilgen aqayı Nabi Rahimovnıñ naaşını bermemek qararına qarşı istinaf şikâyetini red etti.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi advokat Siyar Paniçniñ malümatına esaslanıp haber ete.
«Olğan malümatımızğa köre, bir terror aktsiyası olmadı. Rahimov yaşağan yerinde operativ-qıdıruv tedbirleri vaqtında öldürildi. Başqa bir delilni Kiyev rayon mahkemesinde tahqiqatçı köstermedi», – dep bildirdi Paniç.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından öldürilgen Özbekistan vatandaşı Nabi Rahimovnıñ naaşını defin etilmesi içün bermedi.
Mayısnıñ 11-nde saba faaller Qırımda İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde Ayub Rahimovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında bildirdi. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.
Daa soñra «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Aqmescit civarındaki Dubki köyünde daa bir tintüv başlandı, dep bildirdi. Anda İçki rayonı Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyündeki evinde tahqiqat tedbirleri keçirilgen Ayub Rahimov buluna, dep tahmin etilgen edi.
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi «uquq qoruyıcı organları hadimleriniñ ayatına qast etkeninden» şübheli sayılğan 49 yaşında Aqmescit sakinine qarşı cinaiy dava açıldı, dep bildirdi. Müessise, erkek «operativ vazifede» olğan FSB hadimlerine qarşı ateş açtı, dep bildirdi.
Şübheliniñ adı ve soyadı, adiseniñ tafsilâtları Tahqiqat komiteti tarafından aydınlatılmay.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası, Özbekistan vatandaşı Ayub (Nabi) Rahimovnıñ Aqmescit civarındaki Dubki köyünde öldürilüviniñ tafsilâtlarını bilmek içün «kerekli tedbirler» alına, dep bildirdi.


text:
Qırımda Rusiye polisi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi olğan ve siyasiy mabüs dep tanılğan Tofik Abdulgaziyevniñ oğlu 16 yaşında vatandaş jurnalisti Amar Abdulgaziyevni yiberdi. Oña qarşı izin berilmegen yerde tütün içkeni içün memuriy protokol tizildi. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Amarnıñ birleşmege haber etkenine köre, Aqmescitniñ №3 «Merkeziy» polis bölüginde polisler ondan babası aqqında soradı, videoğa çıqarmağa tırıştı, amma genç razı olmadı.
Soñra imayeci İslâm Velilâyev keldi, o, Amarnen beraber Federal qanunnıñ 6.25 maddesi («Federal qanun belgilegen tütün içüv yasağı, içinde zıfır olğan mal ya da bazı yerlerde, bina ve obyektlerde nargile qullanuv yasağını bozuv») bozulğanına dair memuriy protokolnı imzaladılar. Bundan soñ vatandaş jurnalisti yiberildi.
«Protokolnen razımız, oğlan çağına yetmegeni içün tenbi olmalı, biz bunı rica ettik», – dep ayttı Velilâyev.
Faallerniñ malümatına köre, Amar Abdulgaziyev saba 10-dan Kreml kontrolindeki Qırım garnizon arbiy mahkemesiniñ binası ögünde mahkeme oturışuvınıñ neticelerini ve mahkeme ögünde adise-vaqialarnı aydınlatmaq içün vatandaş jurnalisti olaraq bulundı.
Kamerağa körülgen polis hadimleri ondan «terror ile küreş faaliyeti» sebebinden ve «mevsimge köre kiyinmegeni ve şübheli körünişi olğanı» içün vesiqa bermesini istedi.
Polis hadimleri kelgenlerden birinden vesiqa köstermesini rica etti. O, mahkeme olğan yerde yerleşken Qırım müendislik pedagogika universitetiniñ studenti olğanını aytıp, çetleşti. Amarnıñ pasportını baqıp ve çağına yetmegenini añlap, uquq qoruyıcalr ketti.
Soñra polis hadimleri Abdulgaziyevni tütün içkende videoğa çıqardı ve onı tutulğan narâdnı çağırdı. Onı çağına yetmegenlerniñ tütün içmesine dair qanunnı bozğanı içün №3 «Merkeziy» polis bölügine alıp kettiler.
Hatırlatamız, Qırımda Rusiye kontrolindeki Qırım garnizon arbiy mahkemesiniñ binası ögünde Rusiye quvetçileri 16 yaşında Amar Abdulgaziyevni tuttı.
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ apiste qaluv müddetini 2021 senesi dekabrniñ 16-na qadar uzattı.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz martnıñ 15-nde BM Havfsızlıq şurasında Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ beşinci yılına bağışlanğan mahsus toplaşuvında çıqışta bulundı. O, Rusiye Qırımğa ordu kirsetken 2014 senesiniñ adise-vaqiaları, Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ yarımadada Ukraina vatandaşlarını taqip etilüvi aqqında tarif etti. Çiygoz toplaşuvda olğan Rusiye vekillerine hitap etti.
«Bugünde-bugün Ukraina ve Qırımda yapqan cinayetleriñiz içün cevap bereceksiñiz. Yüz biñlernen ananıñ közyaşını sizge iç bir vaqıt afu etmeycekmiz. Balalarımıznıñ yetim qalğanını ve bugünde-bugün vatanımda barışıqsever sakinlerge qarşı yapqan terror intiqamını iç bir vaqıt afu etmeycekmiz. Sizni iç bir vaqıt afu etmeycekmiz. Ne qadar vaqıt keçse keçsin, cevap bereceksiñiz», – dedi Çiygoz.
O, yarımadada repressiyalar devam etkenini ve insan aqları bozulğanını hatırlatıp, al-azırda işğal altındaki Qırım «bütün Qara deñiz havzasında, Avropa Birliginde vaziyetni kerginleştirüv yeri» ola, dep qayd etti.
Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ beşinci yılına bağışlanğan BM Havfsızlıq şurasınıñ mahsus toplaşuvında çıqışta bulunğan Ukraina Tış işler naziriniñ muavini Serğiy Kıslıtsâ Rusiyege qarşı tirenüv ne qadar az olsa, o qadar çoq o, halqara qaide ve normalardan çetleşe, dep ayttı.
Martnıñ 15-nde BM Havfsızlıq şurasında «Timsaliy san: Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ başlanğıç yıllığı: halqara uquqnıñ bozuluvı» mahsus toplaşuvı keçirildi.
Halqara toplulıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.
Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Donbassta separatistlarnıñ höcümendä Ukraina ğaskäriye ülgän
Ukrainanıñ könçığışındağı Donbass töbägendä separatistlar açqan ut näticäsendä Ukraina ğaskäriye häläq bulğan
Ukraina qorallı köçlärennän yasalğan belderüdä tön urtasınnan birle separatistlarnıñ 3 tapqır utnı tuqtatunı bozuı äytelde.
Separatistlarnıñ Donbassnıñ Papasna, Kamyanka häm Novotoşkovska töbäklärendä ut açuı citkerelgän belderüdä höcümnär näticäsendä ber Ukraina xärbiyeneñ häläq’ buluı iskärtelep uzıldı.
Başqala Kievta ul çaqtağı İlbaşı Viktor Yanukoviçnıñ Awrupa Berlege u...
-
26.11.2022
-
26.11.2022
-
26.11.2022
-
-


text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ yarımada qamaçavına cevabı – qırımlılarnıñ qıtaiy Ukrainağa çıqış yasağı ola bile. Bunı Ukrainanıñ telekeorüv ve radioyayınlav boyunca milliy şurasınıñ azası, Qırım siyasetşınası Sergey Kostinskiy Qırım.Aqiqat» radio programması efirinde bildirdi.
«Qırımlılarğa qıtağa çıqışnı yasaq ete bileler. Öyle bir telüke bar. Basqı aleti, çünki qırımlılarnıñ qıtaiy Ukrainada soyları yaşay», – dey Kostinskiy.
«Maqsadı – şantaj. Öyle stsenariyniñ olması mümkün, bir delil degil, ebet», – dep qoştı o.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.
Qırım.Aqiqat radiosı – Radio Svoboda ve Ukrainske radio Birinci kanalınıñ umumiy leyhasıdır. Programmanıñ birinci efiri bazarertesi künü, sentâbr 21-de, çıqtı. Programma er kün saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında çıqacaq.


text:
Ukrain katolik universitetinde qırımtatar studenti içün 32 biñ grivna miqdarında stipendiya tesis etildi. Stipendiya namzeti 2015-2016 oquv seneleri belli olacaq.
Bunı aliy oquv yurtunıñ matbuat hızmeti bildire.
«Stipendiya şimdi zor vaqıtlarnı yaşağan ve öz itibarı, serbestlik ve aqiqat içün küreşken qırımtatar yaşlarına qol tutmaq içün kirsetile», – denile beyanatta.
Stipendiya namzeti bakalavr/magistr programmaları boyunca oquvğa 100% endirimni elde etecek.
Stipendiyanıñ berilmesi aqta qararnı prorektor ve ocalardan ibaret olğan yarış komissiyası alacaq.
Malüm olğanı kibi, stipendiyağa para Kiyevde bıltır dekabr ayında keçirilgen Ukrain katolik universitetiniñ VII hayriye aqşamı çerçivesinde toplanıldı. Bunı ukrain caz ve opera yırcısı, qırımlı Camala, qırımtatar ressamları Rustem Skibin, Elmira Seit Ametova, Mamut Çurlu, Eldar Güsenov ve universitetke öz eserlerini bağışlağan diger hayırseverlerniñ yardımı ile becerdiler.


text:
Halqara uquqçı, Kyiv halqara munasebetler institutınıñ ocası Anton Korineviç Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili vazifesine tayin etildi. Bu aqta iyünniñ 25-nde prezident temsilciliginiñ resmiy saytında derc etilgen №454/2019 Ukraina prezidentiniñ buyruğında aytıla.
Anton Korineviç – uquq ilimleri namzeti, dotsent, Taras Şevçenko Kyiv milliy universiteti Halqara munasebetler institutınıñ halqara uquq kafedrasınıñ dotsentidir. Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınlarında iştirak etken edi.
Petro Poroşenko 2018 senesi dekabrniñ 2-nde Boris Babinni Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili vazifesinden boşatuv fermanını imzaladı. Vesiqada aytılğanı kibi, Babin «bergen istifa arizası esasında» işten boşatıldı. Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki daimiy vekiliniñ birinci muavini İzet Gdanov vazifelerini yapmağa devam etti.


text:
Rusiye Tışqı işler nazirliginiñ temsilcisi Mariya Zaharova, Moskvanıñ Türkiyedeki elçisi Andrey Karlov alğan yaralarından vefat etkenini tasdiqladı.
Karlov dekabr 19 künü Ankarada ağır yaralanğan edi.
Rusiyeli TASS agentligi bildirdi ki, Zemaneviy medeniyet Galereyasında «Türklerniñ közlerinde Rusiye» adlı fotosergide Rusiye elçisi sözge çıqqanda belgisiz silâlı insan oña ateş açtı.
Şaatlardan biri Hurriyet Daily News türk gazetasına, ücümci başta sergi ziyaretçileri tarafına bir-qaç kere avağa ateş açıp ve soñra elçini atıp yaralağanını bildirdi.
Yayınlanğan videoda, ücümci ateş açıp «Allahu Ekber» bağırğanı eşitile.
Dekabr 20 künü Türkiye TİN yolbaşçısı Mevlüt Çavuşoğlu Moskvanı ziyaret etip, Rusiye ve İran Tışqı işler nazirlerinen Suriyedeki vaziyetni muzakere etmek kerek edi.


text:
Yanvarniñ 11-nde aqşam yüzlernen insan Tehranda Amir Kabir universiteti ve Tehran universitetiniñ binaları ögünde narazılıq aktsiyalarına çıqtı, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ/Farda Radiosınıñ İran hızmeti.
İştirakçilerniñ büyük qısmı eki aliy oquv yurtunıñ studentleri edi, olar 176 insan elâk olğan «Ukraina halqara ava yollarınıñ» uçaq qazasında qabaatlı olğanlarnı cezalamağa talap etti, dep bildire «Nastoyaşçeye vremâ».
Şaatlarnıñ bildirgenine köre, narazılıq bildirgenler şiarlarnı seslendire: «Yalancılar, yalancılar!», «İslâm inqilâbı qaravulı, masharalıq, memleketimizni raat qaldırıñız» ve «Diktator ketsin!».
Qayd etilgenine köre, narazılıq bildirgenlerni quvet qurulışlarınıñ vekilleri mototsikllernen sarıp aldı, bazı blogerlerniñ içtimaiy ağlarda bildirgenine köre, politsiyanen çatışmalar oldı, quvetçiler insanlarnı dağıtmaq içün sersemletme granatalarını qullandı.
Irna İran agentliginiñ haber etkenine köre, narazılıq bildirgenler elâk olğan uçaq yolcularınıñ hatırasına çıraq ve çeçekler ketire. Agentlikniñ jurnalistleri politsiyanen çatışma olğanını bildirmey.
İran, Tehran yaqınlarında tüşken «Ukraina halqara ava yollarınıñ» uçağı arbiyler tarafından «yañlışlıqnen» tüşürilgenini tanıdı. Resmiy Tehran malümatına köre, uçaq İslâm inqilâbı qaravul korpusınıñ müim obyektlerinden biri tarafına aylanğanda «duşman nişanı» olaraq köründi. Arbiyler, ABD ile kerginleşken munasebetler sebebinden «eñ yüksek seviyede azır edi», bu «insan hatasına» yol açtı. İslâm inqilâbı qaravullar korpusı Tehranda Ukraina uçağınıñ tüşürilmesinden «bütün mesüliyetni» öz boynuna aldı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, İran akimiyeti qaza «qabaatını tolusınen almalı», dep israr ete.
«Ukraina halqara ava yolları» ava şirketiniñ PS752 seferli Boeing 737-800NG uçağı yanvarniñ 8-nde saba Tehrandan Kyivge yol alıp, İran paytahtınıñ halqara ava limanından çıqıp tüşti. 176 insan elâk oldı, 167-si yolcu ve 9 ekipaj azası edi. Elâk olğanlar arasında – 11 Ukraina vatandaşı (ekipaj azaları ve 2 yolcu).
Uçaq 2016 senesi yapıldı. Şirketniñ bildirgenine köre, bir problemi yoq edi ve yanvarniñ 6-nda uçuştan evel tehnik teşkerüvi yapıldı.
Daa evel bir sıra kütleviy haber vastası ABD ve diger memleketlerniñ istihbarat menbalarına esaslanıp, Ukraina halqara ava yolları ava şirketiniñ «Boeing» uçağı İran raketasınen tüşürildi, dep bildirdi, daa soñra bunı Kanada ve Büyük Britaniya liderleri de ayttı. İran akimiyeti 176 insan elâk olğan Ukraina uçağı tüşürilgenine dair versiyanı inkâr etken edi.


text:
1938 senesi martnıñ 19-ında Qırımda Aluşta rayonınıñ Korbek köyünde doğa. Babası, Avcıköylü Memet Çapçaqçı – Bağçasaray rayon icra komitetinde balcılıq boyunca instruktor olıp çalışa edi. Anası, Quvuşlı Rebiya Asan qızı, şu komitetniñ kâtibi edi. Ulu Vatan cenkiniñ birinci aylarında nemseler Qırımnı bütünley zapt etip ala. işgal yıllarınıñ başında partizan areketi başlana. Quvuşnıñ ealisi partizanlarğa yardım ete. Onıñ içün nemseler köyni eki kere yaqa. Köy halqı çoq vaqıt dağ içinde saqlanıp yüre. Rebiya apte de eki balası – Server ve Seyrannen – anda ola, soñ Bağçasarayğa kelip, aptesi Eminege yaqın, kirağa bir ev tutıp, otura.
1944 senesi Sovyet ordusı Qırımnı nemselerden azat ete. Azatlıq köründi degence, halqımız Qırımdan sürgün etile.
Seyran o vaqıtta altı yaşında bala edi. Mayısnıñ 18-inde saba saat 6-da qapılarını qaqqan ve evlerinden çıqmaqnı emir etken avtomatlı sovyet askerleri, qıyır-çıyır etilgen bala-çağa, qadınlar ve qartlarımıznı demiryol stantsiyasına ketirip, vagonlarğa yüklegenlerini, sostavlar köçken soñ, o bitli ve kirli vagonlar içinde adamlarnıñ aşsız, suvsız çekişkenlerini, hastalıq ve ölümlerni Seyran öz közünen köre. Özbekistanğa sürgün etilgen soñ, anda ağası Server açlıqtan öle. Seyran da anasınen beraber ölüm alına kele. Böyle vaziyette olarnı babası kelip tapa, Ferğana yanındaki Arsif degen qışlaqqa alıp kete ve açlıq ölüminden qurtara.
Qayğı-qasevet ve azaplaren tolıp taşqan bu künler Seyrannıñ bala aqlında ömürlik qala, yaş yüreginde teren bir iz qaldıra. 1953 senesinden başlap, yarım asırğa yaqın Seyran ağanıñ yaşayışı Ferğana şeerinen bağlı ola. Orta mektepniñ 10 sınıfını bitirgen soñ, köy mektebinde işlep başlay. 1958 senesiniñ yanvarında Sovyet ordusına alına. Moskva arbiy okrugındaki Kosterevo stantsiyasında topçılar qısmında hızmet ete.
1960 senesi (eki buçuq yıldan soñ) Ordudan qaytıp, Ferğana devlet pedagogika institutınıñ filologiya fakültetine kire.
1961 senesi evlene. 1965 senesi institutta oquvı bitken soñ, mekteplerde ocalıq ve terbiyecilik yapa. Yahşı işlemege tırışa. İşinde yahşı neticelerge irişkeni içün çoq kereler taqdirlene.
1986 senesi Maarif işlerinde örnek köstergeni içün Seyran Useyinovğa «Özbekistan Maarif Alâacısı» belgisi berile.
Seyran, babası kibi, çoq yıllar devamında halqımız Vatanına qaytarılması içün milliy arekette faal iştirak ete. Yura Osmanov, Riza Asanov, Nariman Umerov, Safet Asanov, cenk veteranı Server ağa kibi vatanperverlernen beraber toplaşuvlar keçire, mektüpler yaza, imza toplay, bir qaç kere Moskvağa barıp kele, Komüist Parti Merkez Komitsinıñ qabulında ola. Bu işlernen oğraşqanı içün onıñ evi organlar tarafından eki kere tintile ve çoqqa barmay: “Siyasiy pişkinsizlik kösterdi”, – dep kürsü başqanlığı işinden çıqarıla.
1987 senesi Qırımğa yol açılğanda, Seyran Useyinov birincilerden olıp, Aqmescitke qayta, yarım ev satın ala, qorantasını köçürip ketire ve tuvğan toprağında yaşap başlay. Böyleliknen, yıllarnen asretlik çekken toprağı – sevimli Qırımnen qavuşa.
1988 senesi Sürgünlikten qaytıp kelgen soñ, Qırımda milliy mektepler (sınıflar) açılmasınıñ teşebbüsçisi olaraq, olarnıñ ayaqqa turması oğrunda çoq işler yapa.
Şu seneniñ mart ayında Qırımda üç köyniñ (Mamut-Sultan, Tav-Dayır, Söyin-Acı) mektebinde, anda oquğan balalarımızğa, bismillâ dep, qırımtatar tilini ögretip başlay. Bir yıl devamında ocalıq yapa.
Şu yılı da Ocalar ihtisasını yükseltüv institutına qırımtatar tili ve edebiyatı boyunca usulcı vazifesine alına. Peşinden yürip, «Qırımtatar tilinde derslikler ve qullanmalar azırlap çıqaruv laboratoriyası»nı açtıra ve onıñ reberi ola.
Laboratoriyanıñ bir buçuq yıllıq faaliyeti neticesinde I-IV sınıflar içün komplekt derslikler rus tilinden qırımtatar tiline çevirile, lâkin basılmayıp qala, çünki Aqmescitte Qırım oquv-pedagogika neşriyatı açılğan soñ, derslikler azırlav işlerini neşriyat öz boynuna ala. Şu yılı, laboratoriya hadimleriniñ ve ziyalılarımıznıñ narazılığına baqmadan, Maarif nazirligi tarafından (ve kimer özümizden çıqqan pahıl «dostlarımıznıñ yardımınen») laboratoriya qapatıla. Seyran ocanı Maarif problemaları merkezine avuştıralar.
Ep şu senesi filologiya ilimleri doktorı A. A. Garkavetsniñ 7-nci sınıf içün tertip etken “Ana tili” ve “Ana tilinde” dersliklerniñ muarriri ola.
Şu senesi de Seyran oca talebeler içün şiirler yazıp başlay ve şimdiki vaqıtta olarnıñ (ve soñ yılları yapqan tercimeleriniñ) sayısı 250-den ziyadedir. Onıñ şiirlerine muzıka yazıldı. O yırlar çeşit ansambllerde iştirak etken balalarnıñ yır repertuarına kire.
Rus tilinden qırımtatar tiline tercime etilgen yırları – «Bülbüller» ve “Teselli” balalar ansamblleriniñ repertuarlarını teşkil ete.
Kene şu yılı maarif saasında yahşı işi içün Seyran Useyinov «Emek faali» medalinen taqdirlene.
1989 senesi filologiya ilimleri doktorı A. A. Garkavetsniñ 8-nci sınıf içün tertip etken “Ana tili” ve “Ana tilinde” derslikleriniñ muarriri ola. Şu senesi de “Qırımtatarca-Rusça luğat»nıñ müelliflerinden (Ş. A. Asanov, A. L. Garkavets, S. M. Useyinov) biri ola.
Ep şu senesi Enver Aqmollayev tertip etken “Elifbe”niñ muarriri ola.
1990 senesi Qırımtatar balaları içün Kiyevde çıqqan yır cıyıntığınıñ teşkilâtçısı ve tekstler müarriri de o ola. Ondan soñ daa bir yır cıyıntığına Seyran ocanıñ çoq eseri kirsetile.
Şu senesi de 3-nci sınıflar içün 1940 senesi çıqqan “Qırımtatar tili” dersligini eskirgen materiallardan temizlep, neşirge azırlay, ve o derslik 30 biñ tirajnen basıla.
Qırım oquv-pedagogika neşriyatı tarafından çıqarılğan 3-nci sınıf içün “Ana tili” dersligini azırlamasında iştirak ete.
1991 senesi Seyran oca müellifdeşi V.A.Mireyevnen beraber 2 qısımdan ibaret «Qırımtatar tilini ögreniñiz» (40 ders) adlı qullanmasıñı ve ilâve olaraq «Rusça-Qırımtatarca Luğat»ni (7 biñ söz) 5 biñ tirajnen çıqara.
Şu senesi de Sultaniye Harahadı tertip etken “Kencelerge oquñız” qıraat kitabınıñ muarriri ola.
Ümumen 1991-94 seneleri içinde 28 fenden tertip etken ve neşirge azırlağan terminler luğatçıqları çıqa.
Ep şu senesi Seyran oca Qırımtatar maarif hadimleriniñ “Maarifçi” Assotsiatsiyasınıñ mektep işleri boyunca bölüginiñ reberi olıp çalışa, soñ ise reis muavini ola.
Assotsiatsiyanıñ hadimlerinen beraber Qırımnıñ çeşit rayonlarına bara, mektep direktorlarınen, ocalarnen körüşe, milliy mektepler (sınıflar) açılması kerek olğanını ana-babalarğa añlata, ciddiy problemalarnen kütleviy informatsiya vasıtalarında çıqışlarda buluna.
1992 senesi Seyran oca «Qrırımtatar adları» risaleçigini çıqara. Anda onıñ toplağan 4 biñden ziyade insan adı kirdi.
Ep şu seneden başlap Seyran Useinov Qırım maarif problemaları merkezinde Qırım halqları tilleriniñ inkişafı laboratoriyasınıñ reberi olıp çalışa.
Balalarımızğa öz tilini, medeniyetini, urf-adetlerini ögretmek yollarını qıdıra ve bu hususta maqalelerinen çıqışlarda buluna. İcadiy işlerini de toqtatmay, balalarğa ep yañı şiirler yazıp tura. 1993 senesi Aliye Veliyullayevanen beraberlikte mekteplerimizge pek kerek olğan «1993-94 oquv yılına orta umumtasil mektebiniñ programması: qırımtatar tili ve edebiyatı» – degen programmaları basılıp çıqtı ve mekteplerge dağıtıldı.
Şu senesi de Sultaniye Harahadınen beraber – kesip qullanıla bilgen “Qırımtatar elifbesi”ni çıqardı.
1994 senesi Seyran ocanıñ 30 yıllıq işi – «Qrımtatarca-Rusça Luğat» adlı luğatı 20 biñ tirajnen çıqtı. Bu luğat o vaqıtta onıñ eñ büyük işi oldı.
Bu luğat aqqında belli türkolog, Rusya İlimler akademiyasınıñ akademigi Edgem Rahimoviç Teneşevniñ yazğan balaban maqalesinde böyle sözler bar: “… luğat türkologiya ve qırımtatarşınaslığını kerçek bir yutuğı, bu luğatnıñ dünya yüzü körgeni qırımtatar halqınıñ til ve yazuv bayramıdır”.
Şu senesi de Seyran Useyinov Sultaniye Harahadınıñ ekinci sefer basılıp çıqqan “Kencelerge oquñız” kitabınıñ muarriri oldı. Ep şu yılı V.A. Mireyevnen beraberlikte «Ukraince-Qırımtatarca söyleşüv»ni “Poçatkova şkola” jurnalında bastırıp çıqardı.
1995 senesinden başlap Seyran oca Aqmescit devlet Mühendislik-pedagogika institutında ders bere. “Qırımtatar şiveşınaslığı”, “Qırımtatar nutqu medeniyeti”, “Natıq sanatı”, “İfadeli oquv”, “Qırımtatar tilini ögretüv usuliyeti”, «Onomastika» ve diger fenler boyunca qullanmalar işlep çıqardı ve bu fenlerni qırımtatar tilinde alıp bara.
1996 senesi «Esap» dörtlükler kitapçığı (1-10 raqamları aqqında) çıqtı.
1997 senesi Seyran oca proyektler yazıp, “Vidrocjennya” Ukraina fondunıñ bağış aldı. 1, 2, 3-ci sınıflar içün “Matematika”, 2, 3-ci sınıflar içün ise “Tabiatşınaslıq” dersliklerini tercime etip, neşirge azırladı ve plan boyunca 1998 senesiniñ başında olar çıqtı. Ondan soñ o, 5, 6-ncı sınıflar içün “Matematika”, 1, 2, 3-ci sınıflar içün “Botanika”, yır derslikleri üstünde işledi ve olarnı neşirden çıqardı.
1998 senesi Seyran oca yañı grafika esasında çıqacaq imlâ luğatnıñ işçi gruppasında oldı.
Kene şu senesi onıñ “Men anamnen laf etem” ve “Oquñız, balalar!” adlı şiirler cıyıntıqları basılıp çıqtı.
1999 senesi «Esap» kitapçığı ekinci kere Kiril grafikası esasında çıqtı. Şu yılı da «Ariflernen ekilikler» degen kitapçığı çıqtı. Ep şu yılı «Mevsimler» şiirler cıyıntıçığı çıqtı.
Şu yılı da «Biyologiya», 6 sınıf dersligini qırımtatar tiline tercime etip çıqardı.
2000 senesi «Biyologiya», 7-nci sınıf dersligini çıqardı.
Şu yılı da «Matematika», 6-ncı sınıf dersligini qırımtatar tiline tercime etip çıqardı.
2001 senesi Pedagogika ilimleri doktorı Müeddin Hayruddinovnen beraberlikte yapılğan «Qırımtatarlarınıñ edebi» kitapları çıqtı.
Kene şu senesi Müeddin Hayruddinov ve Kravtsova L. F. «Kiçik mekteplilerni inkişaf ettirici oqutuvnıñ esasları» kitabını qırımtatar tiline tercime ete. Şu yılı da «İsmail Gasprinskiy – ulu maarifçi» kitabınıñ 72-101-nci saifelerini qırımtatar tiline tercime ete.
Kene şu senesi «Men anamnen laf etem. Şiir ve yırlar» cıyıntığını çıqardı.
2002 senesi V. A. Mireyevnen beraber yapılğan «Ukraince-qırımtatarca sözlik» adlı luğat çıqtı.
Şu yılı da «Yılnıñ dört mevsimi bar» risaleçigini çıqardı.
Boş daqqalarında Seyran oca “Qırımtatarca-rusça luğat”nıñ üstünde işni devam etti. Rametli Basir ocanıñ: “Seyran! Bizge balaban luğat kerek! Men onı senden bekleyim!” – degen sözleri onı luğat işine pek mesuliyetli baqmağa mecbur etti. 2003 senesi A. N. Garkavetsnen beraber yapılğan «Qırımtatarca-rusça-ukrainca büyük luğat»nıñ 1-nci cıltı (tomı) çıqtı. Şu yılı da filologiya ilimleri doktorı Adile Emirovanen beraber yapqan «Rusça-qırımtatarca sözbirikmeleri ve ekvivalent sözler» luğatları çıqtı. Ep şu yılı «Kündelik defter»ler tertip etip çıqardı.
Ep şu yılı L.P. Koçina ve N.P. Listopadnıñ yapqan «Matematika»sını (1 sınıf) tercime etip çıqardı. Ep şu yılı «Hayırlı yaşlar olsun, dostlar!» 1-nci hayırlavlar cıyıntığını çıqardı.
2004 senesi A. N. Garkavetsnen beraber «Qırımtatarca-rusça-ükraince büyük luğat»nıñ 2-nci cıltını çıqardı.
Şu senesi de L.P. Koçina ue N.P. Listopadnıñ yapqan «Matematika»sını (2 sınıf) tercime etip çıqardı. Ep şu senesi L.P. Koçina ve N.P. Listopadnıñ yapqan «Matematika»sını (3 sınıf) tercime etip çıqardı. Ep şu yılı «Hayırlı yaşlar olsun, dostlar!» 2-nci hayırlavlar cıyıntığını çıqardı.
2005 senesi professor YE.S. Reguşevskiynen beraberlikte ukrain tilinde tertip etilgen «Qırımtatar yer adları ve soyadları» adlı cıyıntıq çıqtı.
Şu yılı da «Qırımtatarca-Rusça luğat»nı çıqardı.
Ep şu yılı «Rusça-Qırımtatarca cep sözlügi»ni çıqardı.
2006 senesi «Rusça-Qırımtatarca luğat» (A-D arifler) adlı luğatını çıqardı, çoq cıltlı olacaq bu luğatnıñ üstünde işini devam ete.
Şu yılı da «Qırımtatarca-Rusça-Ukraince büyük luğat»nıñ yañı tertibiniñ 1-nci cıltını bitirip çıqardı (Ukrain tiline Galina Hmilovskaya-Alekseevanen beraberlikte tercime etildi).
2007 senesi «Qırımtatarca-Rusça-Ukraince büyük luğat»nıñ 2-nci cıltını bitirip çıqardı.
Ep şu senesi «Qırımtatarca-Rusça-Ukraince büyük luğat»niñ 3-nci cıltı çıqtı.
Şu senesi de «Rusça-Qırımtatarca, Qırımtatarca-Rusça Luğat»nı (37 biñ söz) bitirip çıqardı.
2008 senesi «Qırımtatar tiliniñ morfologik luğatı» adlı luğatı çıqtı.
Şu senesi de onıñ «Hayırlı yaşlar olsun, dostlar!» 3-nci hayırlavlar cıyıntığı çıqtı.
Ep şu senesi «Balalar içün şiirler» kitapçığı çıqtı.
Seyran oca eki yıldan berli «Maarif işleri» gazetasınıñ er bir sayısında özüniñ «Seyran ocanıñ dersleri» saifesini çıqarıp kele (25 ders) ve kimerde aynı mevzularğa bağışlanğan maqaleler bastıra.
«Alla maña biraz ömür daa bağışlasa, yapacaq işim daa çoq. Olarnıñ içinde müellifdeşlernen beraber tertip etecek «Qırımtatar tiliniñ orfoepik luğatı», «Qırımtatar tiliniñ frazeologizmleri» luğatı ve daa digerleri bar», – dey ocamız. Seyran oca bütün mektep problemalarınen oğraşa. Ocamıznıñ maarif ve tasil saasında etken işleri büyüktir.
2008 senesi fevralniñ 18-inde tasil sistemasında çoq yıllıq elâl emegi içün «Qırım mühendislik-pedagogika universiteti» adlı Cumhuriyet aliy oquv yurtunıñ qırımtatar ve türk filölogiyası kafedrasınıñ üyken ocası, İlmiy-tedqiqat merkeziniñ üyken ilmiy hadimi, “Maarifçi” birleşmesiniñ Milliy tasil keñeşiniñ reberi Seyran Useinov Qırım Muhtar Cumhuriyeti Parlamentiniñ qararınen «Qırım Muhtar Cumhuriyetinde nam qazanğan maarif hadimi» şerefli unvan taqdim etildi.
2012 senesi martnıñ 19-ında Seyran oca 74 yaşını tolduracaq. Onıñ qızı ve oğlu bar. Ekisi de – oquğan, aliy malümatlı. Oğlu – Dilâver, televizyonda işley.
Seyran ocanıñ ömür arqadaşı Dilâra hanım ağır hastalıqtan soñ keçingenini ocamız pek yürekten çekti, şimdi de ömür yoldaşı daima onıñ hatırasında, amma halqınıñ maarif saasında ağır vaziyeti onı kene de qoluna qalem almağa mecbur etti. Yaqında Seyran oca 500 saifeli öz tuvğan köyüne bağışlap «Quvuş ve quvuşlılar» kitabını çıqardı. Bu kitap qırımtatar halqınıñ ülkeşınaslığına büyük isse oldı. Şimdi Seyran ocanıñ usuliy qoltutuvında maarifçiler «Rusça-Ukraince-Qırımtatarca terminler luğatı»nı tertip etmekteler. Qısqa vaqıt içinde bu milliy mektepler içün pek kerekli olğan luğat dünya yüzüni körecek.
Ustamıza ileride de aman-esenlik ve maarif işlerinde muvafaqiyetler tileyim.
*
Safure KACAMETOVA, Qırım parlamentiniñ millet vekili, Qırımtatar maarifçiler Assotsiatsiyasınıñ reisi


text:
Ukraina ve Türkiye Tin başları Dmıtro Kuleba ve Mevlüt Çavuşoğlu Qara deñizde telükesizlik vaziyetini ve "Qırım platforması"nı muzakere ettiler. Bunı Ukraina TİN-niñ matbuat hızmeti haber etti.
"TİN başları, Qara deñiz bölgesindeki telükesizlik vaziyetine, hususan bu sene "Kvadriga" formatında Ankarada Ukraina ve Türkiyeniñ tış siyaset ve mudafaa nazirlikleriniñ reberleri seviyesinde siyaset ve telükesizlik mevzusında mesleatlaşmalarnıñ azırlanmasına diqqat ayırdılar. Dmıtro Kuleba ve Mevlüt Çavuşoğlu deñiz quvetleri arasında em eki taraflı, em çoq taraflı formatta işbirliginiñ quvetleştirilmesini muzakere ettiler dep yazıla bildirmede.
"Qara deñiz memleketlerden biriniñ tecavuzkâr areketleri içün yer olmamalı. Ukraina ve Türkiye bu maqsadğa irişmek içün sıq işbirlik ete, - dep qayd etti Kuleba.
Taraflar "Qırım platforması" çerçivesinde işbirlikni muzakere ettiler, işğal etilgen yarımadada insan aqları vaziyetine diqqat ayırmaq ve areketleri koordinatsiya etmege añlaştılar.
Çavuşoğlu öz Twitter saifesinde Türkiye Ukraina topraq bütünligini desteklegenini bildirdi.


text:
Bizim Qırım
Bizim Qırım – Qırımda oturğan bir halqara cemaat teşkilâtıdır. Teşkilât aqqında qısqa malümat
Bizim Qırımnıñ azaları öz halqınıñ milliy areketinde, milliy qurtulış yoluna can ve ayatlarını feda etken ecdatlarını, iç bir vaqıt unutmayıp, ürmet ve sayğı ile añıp turalar. Halqınıñ vaziyetini añlap, milliy qurtulış areketine ve milletiniñ maqsadına yetme yolunda öz isseni qoşmağa istep, milliy areketine qoşulıp siyasiy saasında çalışmağa istegi bar.
“Bizim Qırım” adlı halqara cemaat teşkilâtı qırım halqınıñ milliy anane ve adetlerine esaslanaraq, elinde olğan bütün imkânlardan faydalanıp, artıq tarihta qalğan ululığını tekrar tiklemege areket etmekni, onıñ birligi, baht ve seadeti içün küreşmekni maqsat edingendir.
Ukrainağa bağlı olğan Ulu Vatanımızda, milliy devletçiligimizni tiklemekni maqsat dep bilemiz. Teşkilâtnıñ diger ve eñ müim maqsatlarından biri de, kün sayın unutılmaqta olıp, ayaqastı etileyatqan ve ulu şairimiz Eşref Şemi-zade aytqanı kibi “türkiy tiller gülzarınıñ, eñ çiçekli fidanı” olğan ana tilimizni canlandıraraq, halqımız tarafından oña nisbeten añlı sayğı ve sevgini arttırmaqtan ibaret olacaqtır. Teşkiâtımız öz faaliyetine başlar eken, Allah ve namusımız, ecdatlarımız ve kelecekteki nesillerimiz ögündeki mesüliyeti aqqında unutmayaraq, milletimizniñ yaşayışınen bağlı bütün saalarnıñ inkişaf etmesi içün daa ziyade şarait yaratmağa tırışıp, milliy menfaatlarımıznı qorçalamağa areket etecektir.
Biz, Qırım genç ve qızları olaraq öz küç ve qudretimizni halqımız elinden zorbalıqnen çekilip alınğan aq-uquqlarnıñ qaytarılıp berilmesi ve oña nisbeten yapılğan tarihiy adaletsizlikniñ tiklenmesi oğruna feda etmege niyetlendik. Bunıñ içün, halqımıznıñ milliy ve diniy añını arttırma, ana tilini, medeniyetini ve adetlerini sevdirme ve teşviqat etme, halqımızğa müsbet imic qazandırma oğrunda ep gumanizm, barışıq ve tolerantlılıq pritsiplerine esaslanacaqtırmız. Maqsadımızğa erişmek içün ep barışıq yolları ve usulları ile areket etilecektir.
Aq-uquq qorçalav işinde zemaneviy usullarını qullanmaq içün, teşkilâmız “halqara” statusnı ala. Bilgenimiz kibi, halqımıznıñ büyük bir diasporası bar ve onı milletimizniñ faydası içün halqara seviyede de qullanmaqnı doğru olur edi dep esaplaymız. Dünyada yaşağan qırımlılarnıñ imkânlarını Vatanlarına doğurtmağa tırışacaqmız. “Bizim Qırım” adlı halqara cemaat teşkilâtı bütün qırımtatar milleti kibi, öz kelecegine işanıp, Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Meclisini – halqımıznıñ tek yuqarı milliy organı olaraq tanıy. Biz öz faaliyetimizde Milliy Qurultay qanunlarına, Milliy Meclis emirlerine esaslanacaqmız.
Maqsatlar
“Qırım gençligini bir iman etrafına toplamaq ve tüşüncelerini millet ve memleketke doğrultmaq!”
Milliy-qurtulış areketi çeşit devirlerde öz şekilini deňiştirgen olsa da, münderice ve maqsadına er daim sadıq qalğandır. Qırım halqınıň küreş meydanını ot basmaycaq, o devam etecek. Yarınki künge eminliknen adım atmaq içün, keçmişke, tünevinki künümizge nazar taşlamaq, olardan zarur hulâsalarnı çıqarmaq kerekmiz.
Bizim istegimiz – Qırım halqınıñ añını arttırmaq ve imanğa çekmek, Qırım gençlerini milliy küreş ve halq menfaatı içün çalıştırtmaq!
BQ teşkilâtı – milleti ve Vatanını sevgen, keçmişini bilgen, halqınıñ kelecegini müsbet şekilde qurulmasını maqsat edingenlerni bir arağa toplağan teşkilâttır. Milletimizniñ şimdiki vaziyetini ve onıñ bu alğa tüşürgen sebeplerni añlağan, bunıñ çezme yollarını bilgen ve milliy menfaatqa esaslanğan taqım, artıq öz işine başlağandır. Tek maqsadı – milliy qurtulış – olğanını bilgen BQ azaları, öz maqsadına adım-adım yaqınlaşmaqtadır. BQ azaları – vatanperverlik duyğularını, İslâm dini ve Qırımnıñ qıymetlerini bilgen ve progressiv ğayelerni taşığan gençlerdir.
BQnıñ maqsadı – milletimizni öz Vatanında ğayrıdan er taraflama tiklemek ve inkişaf ettirip ögümizge qoyulğan milliy maqsatlarımızğa iriştirmek, milliy menfaatlarımıznı qorçalamaqtır.
BQnıñ vazifeleri – milliy siyasetimizde küçlü taqım olaraq akimiyetni qazanmaq, Qırım gençligini añlı ve imanlı bir gençler olaraq terbiyelemek, halqara qırımlılar milliy küreşini yüksek seviyede kötermek, Qırım tilini ğayrıdan tiklemek, halqımıznıñ yaşayışını İslâm dini esasında qurmaq, Qırım yarımadasında muabbetlikni pekitmek, milletlerara munasebetlerini sağlamlaştırmaq ve iqtisadiy inkişafnı keliştirmekten ibarettir.
Faaliyet saaları
Milliy küreş saasında
Qurultay saylavlarında iştirak etüv;
Gençlerniñ milliy küreş yolbaşçılarınen daimiy dialogda bulunuvı;
Yaş nesilni milliy areketke celp etüv;
Aq-uquqlarımıznıñ tiklenmesi maqsadınen halqara aq-uquq qorçalayıcı teşkilâtlarnen işbirlikte bulunuv kibi faaliyetlerden ibaret olacaqtır.
Diniy saada
Yaş nesilge İslâm dinini eñ doğru şekilde tanıtuv;
Sovet devrinde yıqılğan camilerni ğayrıdan tiklev;
Semetdeşlerimiz yaşağan qasabalarda yañı camilerni quruv;
Qırımdaki dinlerara munasebetlerniñ sağlam olmasını pekitüvden ibaret olacaqtır.
Ana tili ögrenüv saasında
Yaş nesilimizge qırım tiliniñ müimligi ve perspektivasını añlatuv;
Qırım tiliniñ ögrenilmesi içün şarait yaratuv;
Halqımıznıñ içtimaiy ayatını qırım tili esasında quruv kibi maqsatlardan ibaret olacaqtır.
Tarih saasında
Keçmiş ve tarihımıznı tanıtuv;
Qırım, Ukraina ve halqara cemaatçılığına Qırım ve halqımıznıñ kerçek tarihınıñ tanıtıluvı;
Milliy tarihımıznen bağlı araştıruvlarnıñ yapılması içün şarait yaratuvdan ibaret olacaqtır.


text:
Rusiyeniñ paytahtı Moskvada 92 yaşında aq qorçalayıcı, Moskva Helsinki gruppasınıñ yolbaşçısı Lüdmila Alekseyeva vefat etti. Acayip insan – qırımlı, tarihçı, Sovetler Birligindeki ve Rusiyedeki dissident ve aq qorçalayıcı areketiniñ eñ ihtiyar iştirakçisi Lüdmila Mihaylovna Alekseyeva aqqında – Qırım.Aqiqat müellifi Gülnara Bekirovanıñ ikâyesi.
Lüdmila Alekseyeva (qızlıq soyadı Slavinskaya) 1927 senesi iyülniñ 20-nde Kezlevde Mihail Lvoviç Slavinskiy ve Valentina Afanasyevna Yefimenkonıñ qorantasında doğdı. Daa soñra aile Moskvağa köçip yerleşti.
1937 senesi babası tahqiqat altına oğradı, amma apiske alınmadı. Cenk başlağanda Lüda Kefede edi, anda qartanasınen raatlanğan edi. Olar Moskvağa qaytalar, 1941 senesi iyül ayında ise babasını cebege alalar. Matematika institutınıñ diger hadimlerinen beraber Lüdmila Qazahistanğa tahliyege yollandı, 1943 senesi anasınen beraber Moskvağa qayttı.
1945 senesi Lüdmila Moskva devlet universiteti tarih bölüginiñ birinci kursına kirdi. Bir afta devam etken derslerden soñ onı gruppanıñ komsomol teşkilâtçısı olaraq sayladılar, lâkin tezden qarar ğayrıdan baqıldı – komsomol teşkilâtçısı cebeci olmaq kerek edi. Lüdmila arheologiya kafedrasını saylap aldı – tarihiy ilimler saasında mefküre tesirine eñ az oğrağan mütehassıs olmağa istedi. O, rus inqilâp areketiniñ tarihınen meraqlanğan edi, amma bu fenni özü menimsemege qarar aldı. Studentlik çağında Valentin Alekseyev ile evlendi, bala doğurdı.
Alekseyeva marksizm-leninizm ğayelerine inanğan edi, faqat tezden baqışları pek deñişti
1950 senesi Moskva devlet universitetiniñ tarihiy bölügini bitirdi, 1956 senesi ise Moskva iqtisadiy-statistik institutınıñ «Sovetler Birliginiñ Kommunist firqasınıñ tarihı» bölüginden mezun oldı. O vaqıt Alekseyeva marksizm-leninizm ğayelerine daa inanğan edi, faqat tezden baqışları pek deñişti.
Alekseyeva doğğan dissident areketine qoşuldı, Sovetler Birliginde siyasiy mabüslerge yardım etken, olarğa lagerlerge ve sürgünlik yerlerine barğan, samizdatnı tarqatqan, efsaneviy «Şimdiki vaqianameniñ» meydanğa ketirilmesinde iştirak etken edi.
1974 senesi KGB onı «sovetlerge qarşı faaliyetni» toqtatacağı ve apiske alınmaq telükesi aqqında ihtar etti. Söz sırası, o yıl Aleksandr Lavut ile beraber o, qırımtatar sürgünliginiñ 30-ıncı yılı ve bu adisege bağışlanğan «Şimdiki vaqianameniñ» sanını çıqardı.
1976 senesi dissident Yuriy Orlovnıñ teklifi ile Alekseyeva Sovetler Birliginde Moskva Helsinki gruppasınıñ tesisçilerinden biri oldı. 1977 senesi fevral ayında apis telükesi bar olğanından ekinci aqayı ve kence oğlunen beraber Sovetler Birligini terk etip, Amerika Birleşken Devletlerinde yerleşmege mecbur oldı.
İcrette Alekseyeva Moskva Helsinki gruppasınıñ çetel vekili olğan edi. 1977-1984 seneleri gruppa vesiqalarınıñ neşirini azırladı. 1977-1980 seneleri «Sovetler Birliginde farqlı tüşünceniñ tarihı. Yañı devri» monografiyası – temel tarih tedqiqatı – üzerinde çalışqan edi. Bu kitapnı Sovetler Birliginiñ dissident areketi tarihçılarından ğayrı digerleri de bile ve emiyet bere. Onıñ içinde müellifniñ qırımtatar milliy areketiniñ tarihına dair acayip oçerki mevcut. Lüdmila Alekseyeva bugünde-bugün Sovetler Birliginde ve şimdiki vaziyette qırımtatar problemasını yahşı bilgenler sırasına kirmekte.
Lüdmila Alekseyeva bugünde-bugün Sovetler Birliginde ve şimdiki vaziyette qırımtatar problemasını yahşı bilgenler sırasına kirmekte
İcret vaqtında Alekseyeva Radio Svoboda ve «Amerikanıñ Sesinde» insan aqları aqqında yayınlar alıp barğan edi, rus tilli icret neşirlerinde, ingliz ve amerikan matbuatında maqaleler derc etken edi, aq qorçalayıcı teşkilâtlarına mesleat bergen edi. Amerika Birleşken Devletlerinde «The Thaw Generation» («İrüv nesili») kitabı çıqtı. 1989 senesinden başlap ve Rusiyege qaytqanına qadar o – ğayrıdan tiklengen Moskva Helsinki gruppasınıñ ğıyabiy azasıdır. Lüdmila Alekseyeva 1993 senesi Rusiyege qayttı, üç yıldan soñ, 1996 senesi mayısta ise, Moskva Helsinki gruppasınıñ reisi olaraq saylandı. 1998-2004 seneleri Alekseyeva – Halqara Helsinki federatsiyasınıñ prezidenti.
Beş yıl evelsi, 2012 senesi mayısta, Lüdmila Alekseyeva bir sıra efsaneviy sovet dissidentinen beraber Qırımğa kelip, Qırımtatar Milliy Meclisi tarafından teşkil etilgen Qırımnıñ aq qorçalayıcılar forumında iştirak etti.
Qırımtatar probleması tarihçınıñ diqqatını er daim celp etken edi. Alekseyeva bugün de tesirli ve tecribeli Moskva Helsinki gruppasınıñ yolbaşçısı olaraq Qırım vaziyetini diqqatnen közete. 2016 senesi dekabr ayında «Amerikanıñ Sesine» bergen izaatlarında o, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ vatanğa kirişini yasaq etken Rusiye akimiyetiniñ yapqanlarına açuvlanğanını bildirdi.
Cemilev halqına sadaqatnen hızmet etkenini ayatınen isbatladı
«Bu bir alçaqlıq, – dedi Alekseyeva. – Çünki Cemilev bir yerge ketmey, o, Kyivde yaşay, amma ecdatlarınıñ ve özüniñ vatanı Qırımda yaşamağa ister edi, lâkin onı anda kirsetmeyler. Böyle aqqı şimdi Qırımnı idare etkenlerden daa çoq bar. Menim fikirimce, bu bir alçaqlıq, em de açıq bir alçaqlıq, er bir namuslı insan buña açuvlanmalı… Cemilev – acayip bir insan. O, halqına ivazsız, alicenabane ve sadaqatnen hızmet etkenini ayatınen isbatladı ve halqınıñ asırlıq arzusı – tarihiy vatanları Qırımğa qaytmaqnı – yerine ketirmek içün elinden kelgenini yaptı».
Anda yaşağan insanlar Qırım Rusiyege keçken soñ iqtisadiyat tarafından fayda kördimi bilmeyim, amma umumiy vatandaş müitinden baqılsa, olar yutturğanlar
Rusiye nezareti altında qalğan yarımadadaki insan aqları vaziyeti ve qırımtatarlarğa qarşı yapılğan repressiyalarğa kelgende Alekseyeva şöyle dedi: «Ne qadar da qorqunç zaman! Bu halq Qırımğa qaytmaq içün o qadar küreşti… Avdet oldılar – ve mına saña, baq, ne oldı».
Onıñ aytqanına köre, yarımada ilhaqından kimse kâr etmedi. «Anda yaşağan insanlar Qırım Rusiyege keçken soñ iqtisadiyat tarafından fayda kördimi bilmeyim, amma umumiy vatandaş müitinden baqılsa, olar yutturğanlar. Çünki Yanukoviç zamanında bile Ukraina şimdiki Rusiyeden daa serbest edi», – dedi o.
Lüdmila Mihaylovna ile bir çoq kere subetleşken, evine barğan, dissident ve qırımtatar milliy areketiniñ tarihını laf etken edim. Pek sıcaq qanlı, açıq göñülli, adil ve alicenap bir insan. Onıñ teren ve pek lâyıq tarihiy tedqiqatlar, demokratiya oğrundaki küreşçiniñ qıyın ve uzlaşuv olmağan yolu – intellektual ve aq qorçalayıcılarnıñ yaş nesillerine ilham bergen, ileri areket etmege küç bergen bir şey…
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Bu metin ilk sefer 2016 senesi iyün ayında derc etilgen edi.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukraina PEN-klubınıñ azası


text:
Esas mesele Qırım ve Qvropa ödünç-maliye institutınıñ kapital ilerilemesiniñ sıñırlamasınen bağlıdır. Bunıñnen bir sırada YES grajdanları ve Avropa müessiselerniñ Qırımda investitsiyalar yapılmasına ve qırımlılar içün Avropada kapitalnıñ tutulmasını yasaq etilmesi közde tutıla.
Avropa komissiyası bildirgeni kibi, şimdiki vaqıtta Qırımda biñge yaqın bank bölükleri qayd etilgen. Olarnıñ 60- şı avropa ödünç-maliye institutınıñ filiallarıdır. Olarnıñ sayısına kirgen avstriya banknıñ 20 bölügi aprelniñ ortasından başlap Qırımda endi çalışmay.
Arizadaki teklifler daa baqılacaq. Qararlar ise Avropa tış işler boyunca nazirleriniñ körüşüvinde alınacaq. Mezkür körüşüv ise mayıs 12 kününe belgilengen.


text:
"Ärmänstandağı wäzğıyät’ne tüntäreleş omtılışı itep sanıybız häm kisken räweştä ğayeplibez"
Bu xaqta ilbaşı idaräseneň êlemtä bülege başlığı Fäxrettin Altun belderde
Törkiyä ilbaşı idaräseneň êlemtä bülege başlığı Fäxrettin Altun Ärmänstan ğomum ştab başlığı Onik Gasparyan häm yuğarı däräcäle komandirlarnıň baş ministr Nikol Paşinyannı wazıyfadan kitärgä çaqırğan belderü belän çığuı turında tvitter akkauntında tübändägelärne yazdı:
“Ärmänstandağı soňğı waqıyğalar öçen bik borçılabız. Andağı wäzğıyät’ne tüntäreleş...
-
04.12.2022
-
04.12.2022
-
-
03.12.2022
-

seg_langs: crh_Latn crh_Latn crh_Latn tur_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
Fleyta
Fleyta (Almanca: Flöte), kevde (kövde) divarınıñ keskin çetini kesip, ava aqımı tesirinden ava sutunı titremege başlağan nefesli muzıka aletleriniñ umumiy adı. İhtisasiy muzıkada eñ tarqalğan fleyta türüne - köndelen fleytağa adetince fleyta denile.
Fleyta, eñ eski muzıka aletlerinden biridir. Ta qadimiy halqlarda peyda olğan adiy bir sızğıravuqqa fleytanıñ atası demek mümkün, ve o zamanlarda o, bir muzıka aleti degil, misal içün Şimal ve Cenüp Amerikadaki yerli halqlar sızğıravuqnı balçıq, kemik ve ağaçtan yapıp, diniy siirli merasimlerni icra etmesine oyuncaq ya da tertibatları edi.
İlk tapılğan kemik fleytası dört delikli edi ve bir neandertal tarafından yapılğan edi.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin yanvarniñ 10-nda Yaltada keçirgen toplaşuvda Qırım akimiyeti yarımadanıñ suv teminlevine az diqqat ayıra, dep qayd etti.
«Çoq şey yapıldı, amma daa er şey degil. Daa suv teminlevi problemleri, mında kimseniñ işi olmağan kibi körüngen ekologik meselelerniñ al etilüvi üzerinde çalışmaq kerek», – dep bildire Putinniñ aytqanlarını TASS agentligi.
Daa evel toplaşuvda Qırımnı tertip-nizamğa ketirip, yerli ealiniñ yaşayış keyfiyetini eyileştirmek kerek, dep ayttı.
Qırım kütleviy haber vastaları, yanvarniñ 10-nda Rusiye prezidenti Yaltada Kreml kontrolindeki Qırım ve Aqyar reberlerinen toplaşuv keçirip, yarımadanıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafı meselelerini laf etecek, dep bildirdi.
Vladimir Putin yanvarniñ 9-nda Aqyarda edi. O, Rusiyeniñ Şimaliy ve Qara deñiz flotlarınıñ Qara deñizde keçirgen talimlerni «Marşal Ustinov» raketa kreyserinden közetti.
Ukraina Tış işler nazirligi Putinniñ daa bir Qırım ziyaretine qarşı narazılıq bildirdi. Yanvarniñ 10-nda Rusiye Tış işler nazirligi narazılıq beyanatını baqmayıp Kyivge qaytarğanını haber etti.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Rusiye quvetçileri Canköyde Dilâver İbraimovnıñ evini tintti, onı ise belli olmağan yerge alıp ketti. Bu aqta advokat Emil Kurbedinovğa tutulğannıñ tuvğanları bildirdi, dep haber ete «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
«Bugün Canköyde keçirilgen tintüvden soñ 3.02.1994 senesi doğğan İbraimov Dilâver Tairoviç tutuldı. Tuvğanlarınıñ aytqanına köre, Dilâver evde bir özü edi. Oğlannıñ ana-babası bugün bir yerge ketti ve apayı evde yoq edi. Tintüvden soñ ömür arqadaşı evge kirip olamay, çünki Dilâverden ğayrı, kimseniñ anahtarı yoq. Mennen tuvğanları bağlandı. Şimdi politsiyağa insan hırsızlanuvına dair ariza bermek içün sıcaq ağlarğa telefon etecekler. Onı tapıp olamaylar. İç işler nazirligi ve Federal telükesizlik hızmetine barğanlar. Qayda olğanını kimse aytmay», – dedi Kurbedinov.
Faallerniñ aytqanına köre, evde tintüv keçirilgenini qomşular haber etti, olar saba saat yedilerde evden avtozak ve eki beyaz mikroavtobus areket etkenini kördi.
Rusiye quvet qurulışları vaziyetni şimdilik izaatlamadı.
2014 baarinde işğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette tintüvler ötkere.


text:
Qırımtatarlarnı esir aluv ve öldürüv – qırımtatarlarnıñ birligini yoq etmek ıntıluvıdır. Bundan ğayrı, bu qırımtatarlarnı Qırımdan ketmege mecbur etecek «çeçen» ve «dagestan» stsenariyleriniñ ömürge keçirilmesidir.
Bu aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ tışqı alâqalar reberi Ali Hamzin bildirdi, dep yaza Tsentr jurnalistskih rassledovaniy.
Hamzinniñ zanınca, Rusiye Qırımnı birleştirip, bizge çeçen adise-vaqiaları tarafından baqa. Anda gençlerni sıq-sıq esir alalar, soñra olarnı ölü tapalar. İç kimse de mesülietke çekilmey.
Onıñ aytqanına köre, qırımtatarlarnı esir alıp, «Qırımdaki vaziyetni kerginleştirip, ileride küç qullanmağa» isteydirler.
Ali Hamzinniñ bildirgenine köre, olarnıñ mart ayında olğan qaynaqlarnıñ malümatına köre, Kiyevde ve Rusiyede belli bir küçler çalıştı. Olar eki planğa köre areket etken ekenler. Qırımnı Rusiyege bermek ve ekincisi – Rusiyege qırımtatarlarnıñ qıtağa ketmesinde yardımcı olmaq.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, sentâbr 29-da işğal etilgen Qırımda tutıp esir alınğan qırımtatarı Edem Asanovnı Kezlevde asılğan alda taptılar.
Oğlannıñ qız qardaşı dey ki, Edem siyasetke kirişmedi, içtimaiy ağlarda bir de bir sert izaatlar qaldırmadı.
Bundan evel, sentâbr 27-de Qarasuvbazar civarındaki Sarı-Su köyünde belgisiz şahıslar eki genç İslâm Cepparov ve Cevdet İslâmovnı esir aldılar. Olarnı alâ daa tapmadılar.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ sessiya toplaşuvında çıqışta bulunır eken, Rusiyeniñ Qırım işğali devamında 18 qırımtatarı ğayıp olğanını ayttı.
Mustafa Cemilevniñ aytqanına köre, qırımtatar ealisine Qırımnıñ işğal akimiyeti basqı yapa, bir çoq qırımtatarı sebepsiz apiske alındı.


text:
Qırımğa qıtaiy Ukrainadan aşayt malı ketirilmesiniñ blok etilüvi boyunca aktsiya iştirakçileri öz areketlerini qamaçav olaraq adlamay. Qırım.Aqiqat mühbiri degeni kibi, narazılar aktsiyanı «Çonğarda Qırım Maydanı» olaraq adlaylar.
«Qanda qurulğan bizneske keder etmesi – qamaçav degil. Bilgenime köre, Qırımğa ketirilgen aşayt malınıñ 80% anda qalmay, Krasnodar diyarına yollanıla, ya da doğrudan arbiy qısımlarğa ketirile. Bu vatandaşlıq aktsiyası vastası ile özlerini Ukraina vatandaşı olaraq tanığan Qırım sakinlerine olarnı qıtaiy Ukrainada unutmadılar demege çalışamız. Em de namussız iş adamlarına bir buçuq yıl devamında saylamağa mümkün olğanını köstermek: keder üstünde qurulğan ticaretke devam etmek, ya da tek aqça degil de, namusnıñ da olmaq kerekligini hatırlamaq. Ve, elbette ki, ukrain akimiyetiniñ diqqatını celp etmek», – dedi Qırım.Aqiqatqa ukrain ve qırımtatar kinoaktörı, stsenarist, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ nam qazanğan artisti, «1+1» telekanalında «Cesür yürekler» programmasınıñ alıp barıcısı Ahtem Seytablayev.
Onıñ fikrine köre, işbu aktsiyanıñ strategik devam ola bile. Şu cümleden, «Qırım» serbest iqtisadiy zonası aqqında qanun lâğu etilmek, ukrain-qırımlılarnıñ aqlarını qoruycaq qanun çıqarıcı senetler qabul etilmek, Qırımda qırımtatar toponimikası qaytarılmaq kerek. Talaplar arasında – qırımtatar halqı sürgünliginiñ genotsid olaraq tanılması.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri erzaq qamaçavınıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Mantıq
Mantıq (arapça مَنْطِق - manṭiq, "söz aytuv" manasına kelgen n-t-q tamırından; Ğarp tillerinde logika, qadimiy yunanca λoYιkή, "söz", "mana", "fikir" manasına kelgen λόYoς sözünden) - qanunlar ve tefekkür çeşitleri, ögrenüv yolları, bilgi ve muakemeniñ kerçekliginiñ şartları, eñ adiy şekiller, doğru fikir etüviniñ usul ve printsipleri aqqında bir ilimdir.
Kündelik tilde mantıq, bir qaç fikirden netice çıqarmaq içün bir muakeme usulıdır.
Daa resmiy olaraq, mantıq, endi belli ve bar olğanlardan yañı iddialarnı doğurğan bir esnasta - çıqarmada - toqtala.
Mantıq, aynı zamanda, ameliy aqıl, muayyen tefekkür, miqdar hususiyetlerini ve etraftaki dünyanıñ parçalarını belgilemek qabiliyeti manasına kele. Bundan ğayrı, mantıq, insanlarğa sezgi olaraq menimsengen sımalarnı añlamağa ve olarnı, başqa insanlar tarafından añlanğan tilde tasvirlemege yardım ete.
Adetince, mantıq, felsefeniñ bir saası olaraq incelene. On sekizinci asırnıñ ortasından başlap mantıq, riyaziyatnıñ, soñki vaqıtları ise informatikanıñ araştırma predmeti ola. İlim olaraq, mantıq, fikirler ve delillerniñ qurulışını araştıra ve sınıflaştıra, olarnıñ kodifikatsiyasınıñ shemalarını azırlay. Demek ki, mantıqnıñ araştırma predmeti, ihtimallıq ve sebeplik aqqında fikirlerni kirsetip, pek büyük ola bile.
Mantıq mantıqiy nuqsanlarnıñ terkibini ve paradokslarnı da tetqiq ete.
Qadimiy yunanlılar dialektikanı mantıqqa ve belâğatqa bölgenler. Belâğat, qandırıcı delillernen bağlı olıp, mantıqqa qarşı qoyula bile.


text:
“Tınıçlıq çişmäse” xäräkäteneñ ber yıllığı
Milli saqlanu ministrlığı Süriyädä “Tınıçlıq çişmäse” xäräkäteneñ ber yıllığı mönäsäbäte belän xäräkätneñ häm töbäktä başqarılğan yärdämnärneñ küreneşläre taswirlanğan videoyazma belän urtaqlaştı.
Ministrlıqnıñ “Twitter” akkauntınnan urtaqlaşılğan yazmada: "Zur qaharmanlıq häm fidaqärlek belän ütkärelgän “Tınıçlıq çişmäse” xäräkäteneñ 1 yıllığında ğaziz şähitlärebezne Allahınıñ yarlıqawı belän iskä alabız, qaharman ğazıylärebezgä räxmätlärebezne citkeräbez”, - dip äytelde.
Ayıruça süriyälelärgä cirlärendä xozurlı häm imin yäşäw teläge citkerelde.
Xäräkät qısalarında bilgelängän şartlatqıçlar belän sıyınır urınnarnıñ häm tunnellärneñ yuq itelüe añlatılğan videoyazmada terrorçılar nığıtma itep qullanğan 86 mäçet belän 7 çirkäwneñ tözekländerelep yañadan ğıybadätkä açıluı assızıqlandı.
"Süriyäle qardäşlärebez üzixtıyarıy häm imin räweştä tuğan cirlärenä kire qayttı. Terrorçılar zarar birgän xastaxanälär tözekländerelep xezmätkä açıldı. Terrorçılar zur zıyan kitergän 400 mäktäp tözekländerelep 35 mennän kübräk uquçığa belem birä”, - dip mäğ’lümat birelde.
Videoyazmanıñ axırında “Tınıçlıq çişmäse” xäräkäte belän Süriyädä tınıçlıq häm xozur belän bäyle ömetlärneñ yañadan xasil buluına basım yasaldı.