text:
“Azatlıq”nıñ Qazan xezmätkärläre kemnär?
İsänmesez xörmätle “Azatlıq” tıñlawçıları. Ber säğät elek tapşırularnıñ näk urtasında Tatarstan xäbärläre quyıla. 15-20 minut eçendä tatar dönyasınıñ üzäge bulğan Qazan häm Tatarstanda bulğan iñ möhim waqiğalarnı söyläp birüçe xäbärlär Qazan byurosında äzerlänälär. Qazanda häm Tatarstanda yäşäwçelär “Azatlıq”nı qısqa dulqınnardan ğına tügel, Tatarstan radiosı, “Yaña ğasır” kanalı häm internet aşa tıñlıy alalar. Çiläbedä, Perm ölkäsendä retranslyatsiä oyıştırılğan.
İñ taläpçän tıñlawçı qayda? Milli xäbärlärne qayda qaynap tora? Bezdä, – Tatarstanda, Qazanda. Yıl sayın may yäki iyün könnärendä “Azatlıq” xäbärçeläreneñ Pragadağı baş redaksiä citäkçeläre qatnaşlığında ütä torğan seminar-kiñäşmäse Qazanda bula.
Bälki yıl buyı Qazannan kilgän qayber xäbärlär bik ük qızıq ta bulmağandır yäki sezne borçığandır. Bälki, kiresençä, bitaraf qaldırğandır.
Qazan xäbärçeläre soñğı yılda yañaçaraq eşlärgä, qısqaraq häm operativ xäbärlär birergä tırıştı. Uñğa da, sulğa da awışmaw, qıp-qızıl yäki yäm-yäşel töskä genä buyalmaw, xaqiqätne kürsätü ciñel tügel. Citmäsä «Azatlıq» xäbärçeläreneñ şäxsi fikeren radioda yañğıratırğa yaramıy. Bügen isä –çığarma. Qazan xäbärçeläre üzläre yaratqan yäki yaratmağan xälläre turında, xätta şäxsi tormışları turında söylärlär. Uzğan 2004Hчe yılda Qazan byurosında eşläwçe xatın-qızlarnıñ berse kiäwgä çıqtı, ikençese bik matur malay taptı, öçençeseneñ onığı täpi kitte, dürtençese maşina satıp aldı, bişençese universitetqa uqırğa kerde. Ber yegetebez yañadan “Azatlıq”qa qaytqaç, ciñ sızğanıp, eşkä kereşte. Berençe süz aña, Räfis Cämdixanğa.
Säläm, duslar. Yaña yıl qotlı bulsın. Menä şundıy ber ğädät inde ul, yaña yılda näticälär yasaw, yaña plannar tözü. İske yılnıñ soñğı öç ayın sezneñ öçen xäbärlär äzerläp ütkergäç, inde alarğa näticä çığarıp ta, yaña ömetlär belän urtaqlaşıp ta alırğa kiräkter möğayın. Çönki keşe ğömerendä öç ay da az waqıt tügel. Älbättä tarix öçen çüp kenä bulsa da. Yarar, fälsäfägä kerep tormıyq. Dimäk näticälär.
Älbättä, Azatlıqqa yañadan qaytıp eşli başlawım şäxsän üzem öçen zur waqiğa buldı. Çönki, ike yıl radioefirdan ayırılıp torğaç, küräseñ, şaqtıy sağınğan bulğanmın, azatlıq ta, nindider, moña qädär bulmağan ber ilham, därt belän eşli başladım. Bu eşläwneñ näticäse nindider, anısın sez bäyälärgä tieş. Ütkän yılda şäxsi uñışım dip min Cämilä digän cırçı belän tanışuımnı sanıym. Finlyandiägä kiägä çıqqan bu tatar qızı bıyıl tatar säxnäsenä bik tiz ütep kerde ki, xätta, bez monı kötmägän dä idek. Anıñ Mäxäbbät yätmäläre, Xelsinki-Qazan cırlarınıñ iñ täwge tıñlawçılarınıñ berse buluım öçen ğorurlıq xisläre kiçeräm. Tatar popmuzıykasınına yaña alımnar, Könbatış ısulları alıp kilgän Cämilä, kiläçäktä dä, şulay uñışlı eşlär dip uylıym. Küptän tügel genä, Cämilä Qazanda ike kön konsert birde häm tağın şäxsän mine şaqqattırdı. Tanılğan bayançı Aydar Ğäynullin belän, muzikaga tiñ duet cırlap.
Cämilä belän yaqınnan duslaşuım belän ğorurlanam didem. Alay ğına da tügel, Cämiläneñ tatar säxnäsendä üzenä layıq urın aluı öçen dä minem berküpme öleşem kergäne öçen dä ğorurlanam. Anı- bıyılğı uñışları minem küz aldımda häm berküpme minem yärdäm-kiñäşlärem aşa buldı. Bu duslığıbız arqasında, berniçä tatar jurnalistı Cämilädä qunaqta da bulıp qayttılar. Çit ilgä berençe çığuları ide alarnıñ. Üzemneñ çit illärdä ğömeremdä bulğanıma yuq, bulırğa niätem dä älegä yuq, läkin tatar jurnalistların çit ilgä cibärä aluım häm alarnıñ uñışlı äylänep qaytularına şatlanam. Şulay itep, Cämilä minem öçen genä tügel, ä tatar säxnäse, tatar cırın tıñlawçılar öçen dä waqıyğa buldı.
İnde säyäsätkä bağıp alıyq. Min üzem uñ köçlär tarafdarı. Azatlıq radiosınıñ qanunnarı buyınça, efirda min bernindi säyäsi törkemnärne dä zamança äytsäk piarlaştıra almıym. Läkin, üzemneñ küñelem häm aqılım uñ köçlärgä tarta. Bıyıl Yavlinskinıñ Yabloqosı, SPS, Xakamadalar gel ciñelep kildelär. Rusiä säyäsäte monıñ arqasında zur yuğaltular kiçerde dip sanıym min şäxsän. Rusiädä demokratik prinsiplardan çigenü zur alımnar belän bara digän fikerdä toram. Läkin, yıl axırına taba, uñ köçlär berläşügä taba bara başladılar. Menä monısı quandıra.
Milli mä’sälälärgä kilgändä, tatarnıñ milli üseşen( balta belän çapqan Rusiä konstitutsion mäxkämäse qararı, yäğni latin yazuına qaytunı totqarlağan qararnı awır qabul ittem. Läkin ömetsez şaytan dilär bit. Qazanda 150 lep tatar oyışması kergän latin frontı oyışuı ömet birä. Tatar tarqaw dip küpme genä söyläsälär dä, kiräk waqıtta berläşä belä ul bezneñ xalıq.
Rusiä prezidentı alıp barğan üzgärtep qorularnı min şäxsän yünle äyber dip sanamıym.
Yarar, bolar ütkännär. Kem äytmeşli, ütkän eşkä salawat. Bu yaña yılğa kilgändä, Qazanda tatar al’ternativ muzıkası üzäge buldıru niäte bar. Yäğni yaña tatar muzıkası başqarıla torğan, tatar şähär mädäniäte tudıruda berençe adım bulırlıq yäşlärçä äytsäk tuslanu urını buldıru turında xıyallanam. Bu tormışqa aşırmı, menä bu ätäç yılı kürsäter.
Ä xäzer süz iñ yäş xäbärçebez, Albina Zäynullağa. Bügen minem öçen zur yubiley. Uzğan yılnıñ 1nçe ğinwarında “Azatlıq”qa berençe tapqır ayaq basqan idem. Qazannan altı yöz çaqrımdağı keçkenä awıldan Tatarstan başqalasına kilep, xastaxanädä şäfqät tutaşı bulıp eşlägännän soñ, böten dönyağa işetelä torğan tatar radiosında çığış yasaw, täcribäle jurnalistlar belän tapşırular äzerläw turında xıyallanğanım da bulmadı. Keçkenä waqıtta, äle başlanğıç mäktäptä uqığanda, Seber tundrasındağı Megion şähärendä yäşägän idem. Tatarça radio, televidenie barlığın bişençe sıynıfta uqığan çaqta ğına, äti-äniläremneñ tuğan awılına qaytqaç qına beldem.
Mäktäpne tämamlağaç, qaya barırğa digän soraw tudı. Keşelärgä yaxşılıq eşläw telägennän başqa bernindi fikerem yuq ide ul çaqta. Şuña kürä Bäläbäy şähärendäge meditsina uçilişçesına kerep, anı tämamladım. Diplom alıp, şifaxanädä kardiologiä bülegendä eşlägändä ber närsä açıqlandı – yöräk awıruı, bigräk tä yaman närsä ikän. Ul härkemgä diärlek küsäk belän kiterep suğa. Bezneñ xastaxanädä däwalanuçılar beraz xälläre yaxşırğaç çığıp kitälär, ämma ber niçä aydan tağın kilep kerälär ide. Qotılıp bulmıy ul çirdän. Ä bit yöräk awıruınnan integüçelär arasında nindi talantlı zur keşelär bar. Min üzem ataqlı şağirlärgä, ğalimnärgä ukol yasağanda qullarım qaltırıy ide. Yalğışsañ yäki tabletkanı döres birmäsäñ, qotoçqıç bälä kilä, keşeneñ ğömere özelä. Äle yaxşı däwalasañ da ciñelmi torğan yöräk qan tamırları çire wafat buluçılarnıñ 50-60 protsentınıñ başına citä.
Nişläpter şulay kilep çıqtı inde. Keşelärgä yaxşılıq eşläw öçen şäfqät tutaşı yäki tabibä tügel, ä jurnalist bulu faydalıraq digän näticägä kildem. Çönki keşelär naçar şartlarda yäşäp, tormış nujasınnan borçılğaç, cäberlängäç, alarnıñ qan basımnarı kütärelä. Däwalaw öçen ul waqıtta inde soñraq bula. Keşeneñ canın tınıçlandıru, küzlären açu, ruxi häm matdi yärdäm itü - iñ yaxşı däwa. Moña jurnalistlar da ireşä ala. Xätta qaywaqıtta uñışlıraq itep tä äle.
Uzğan yılda “Azatlıq” radiosı aşa xäbärlär birgäç, “Yalqın” jurnalında, “Watanım Tatarstan”, “Tatarstan Yäşläre” gäcitlärendä mäqälälär bastırğaç, KDUda imtixannar birep, tatar jurnalistikası bülegenä uqırğa kerdem. Uqu ciñel tügel. Eşlärgä dä kiräk. Keşelärgä yaxşılıq eşläw turındağı xıyal onıtılmasa yarar ide dip borçılam.
Xällär qatlawlı bulsa da min bäxetle. Çönki yaratqan hönäremä taba atlıym. Üzemne tatar itep xis itäm häm tatar dönyasında, Qazannıñ üzendä yäşim häm uqıym. Tağı ni kiräk inde keşegä?
Barığızğa da yaña yılğa telägem şul – borçılmağız, tormışığız caylanır. Yörägegezne saqlağız. Anı alıştırıp bulmıy. Keşelär öçen, bigräk tä üz äni-ätiem öçen iñ yaxşı daru bulırlıq mäqälä yäki tapşıru äzerläw – yaña yıldağı xıyalım şul.
Al''bina Zäynulla, Qazan.
Ä xäzer süz Mälikä Basıyrga. Uzğan yılda min Tatarstan matbuğatına küzätü häm mädäniät xäbärlären äzerlädem. Minem öçen uzğan yılda iñ qızıqlı mädäni waqiğa ul, tatarlar tormışına yañalıq kertkän häm Qazannıñ meñyıllığına bağışlap icat itelgän tatarça näfis “Küktaw” häm “Zöläyxa” fil''mnarı tamaşaçığa täqdim itelüe.Tatar estradasınıñ yañaça üzgäreşläre dä quandıra. Azatlıq radiosında eşläw minem öçen ul zur ğorurlıq. Ä şäxsän üz tormışıma kilsäk,bu radioda min üz tuğan telemdä, tatarça, üz xalqım belän aralaşa alam. Xalqımnıñ mädäniät tormışın yaqtırtu ul minem öçen zur bäxet. Tatarstan däwlät radiosında minem “Canlı Qazan” häm “Awıldaşıma” isemle cırlarım yañğıradı. İke onığım bar. Aygöl belän Cämilä. Ä keçe qızım bıyıl Qazan däwlät pedagogika universitetınıñ muzıka fakul''tetında uqı. Ul cäy köne üze aqça eşläp, üzenä sintezator häm sanaq aldı. Cırçı bulırğa xıyallana. Tatar xalıq cırların gitara da uynap cırlap, bezneñ küñellärne yäşärtä.Yaña yılda barçağızğa da sälämätleklär, bäxetle könnär, kütärenke käyef, ruxi baylıqlar , ilgä tınıçlıqlar telim.
Qazan bürosı xäbärçeläreneñ iñ tırışı Gölnaz İlgizär studiägä kilep kerde. Ul ni äytergä teli ikän.
Menä çirattağı märtäbä bez yaña yılğa ayaq bastıq, yaña yılnı qarşı aldıq. Bu bäyrämneñ ber qızıqlı yağı bar – iske yıl nindi genä bulmasın, kiläse yılnı bez tağın da zurraq ömetlär belän qarşı alabız. Bäyräm kiçendä härkem anıñ bezgä hiçşiksez yaña bäxetlär, zur uñışlar alıp kilüenä ışana. Näq menä şuşı yılda bez älegä qädär eşlänelmägän eşlärebezne eşläwgä, qılınmağan ğämällärebezne qılaçağıbızğa ömetlänäbez.
Yaña yıl bäyrämeneñ tağın ber sixri köçe bar. Säğätlär tönge 12ne suğıp, iske yıl yañağa alışınğan mizgellärdä bar keşe dä şuşı waqıtta uylanğan teläk tormışqa aşır, dip ışana. Härxäldä, ışanırğa tırışa. Şuña da, bu waqıtta bez iñ zur xıyallarıbıznı, teläklärebezne iskä töşerep, alarnıñ ütälüen sorıybız. Qış babayğa häm anıñ tılsımlı köçenä inde küptän ışanmağan olı, citdi apa-abıylar da bu könne barıber nindider moğciza kötä. Şunıñ öçen yaratabızdır inde bez yaña yıl bäyrämen.
Yaña yılğa kerer aldınnan, iskesenä näticä yasap, närsä eşlängän, närsälärgä äle qul timägäne turında da uylanu ğädäte bar. Menä min dä bügen sezneñ alda Azatlıq dulqınnarında citkergän xäbärlär, yañalıqlar öçen xisap totasım kilä, xörmätle tıñlawçılar. Çönki tormışım şaqtıy ğına küpqırlı bulsa da, Azatlıq radiosındağı eşçänlegem minem öçen iñ möhim yaqlarnıñ berse bulıp tora. Xäyer, sez bezneñ eşçänlekne yılğa ber märtäbä genä tügel, ä bez efirğa çıqqan sayın bäyälisez anısı. Xatlar yazasız, şaltıratasız da. Min sezgä şunıñ öçen dä bik räxmätle. Yaña 2005 yılda da bezdän, Azatlıq radiosınnan ayırılmağız, xörmätle tıñlawçılar. Şuşı bäyräm kiçendä isä min sezgä bıyıl tağın da qızıqlıraq tapşırular äzerlärgä, tatar tormışına qağılışlı möhim, qızıqlı xäbärlär tabarğa wäğdä itäsem kilä. Kiläçäk 2006 yıldağı qotlaw tapşıruında da sezneñ belän yañadan oçraşu öçen.
Ä älegä min sezne Yaña, 2005 yıl belän täbriklim. Häm älege yıl başlanğannı xäbär itüçe säğät suqqanda uylanğan bar teläkläregez dä tormışqa aşsın dip teläp qalam. Yaña yıl bezgä yaña tormış, yaña bäxet alıp kilsen! Yaratıp häm yaratılıp yäşägez!
Gölnaz İlgizär
Yıl buyı internet, tatnet dip äytüçe Bikä Timerova yaña yılnıñ berençe könen net digän süzdän başlar mikän?
Ber kemgä dä ser tügel şikelle, kürgän töşne yaxşığa yurarğa kiräk, sınamışlardan uñay mäğnä kürergä här könne matur uy-nuiätlär belän qarşılaw zarur. Ä bit barıber ul turıda iskä töşerep toru urınlı ikän. Nadejda Pravdina kitaplarınıñ millionlağan danä belän Rusiä häm SNG illäre buylap taraluın niçek başqaça añlatırğa. Ällä nindi yaña äyber dä yazmağan şikelle yazuçı xanım. Törle psixologik mäktäplärdän, dinnärdän iñ uñay küreneşlären tuplağan da, ğadi tel belän yazıp kitaplar çığardan.
Ütkän 2004 yıl minem öçen iptäş qızımnı Amerika ozatu xäbärennän başlanıp kitte. Anıñ belän bergä bez, monda qaluçılar da, bergä yulğa cıyınğan kebek buldıq, annan anıñ belän Amerika tormışı belän tanışıp bardıq. Anıñ belän bergä Amerika şähärläre buylap gizep yördem sıman buldıq. New York, Waşingtonnı, Bostonnı, Canada şähärlären anıñ küzläre belän kürdek. Mobil telefonnar aşa qısqa xäbärlär cibäreşep tordıq, internet aşa minutında , säğätendä xäbärläşep tordıq. Amerikanı ällä qaya dip uylıy idek, ä ul menä yaqın ğına ikän. İkençe ber iptäş qızım Finländiä häm Törkiägä barıp qayttı. Şul illär belän dä anıñ xisläre, alıp qaytqan räsemnäre, anıñ söylägännäre aşa azmı küpme tanıştıq. Bezneñ arada meñlägän kilometr ara bulsa da, mobil telefon aşa sms lar cibärep, üt kürşelär sıman söyläşep tordıq. Zamança texnika yärdämendä 1 minut eçendä genä xäbärlär , radio dulqınnar aşa barıp ireşte. Finländiäse dä, Törkiäse dä yaqın ğına şikelle toyıldı. Şulay ber zaman öçençe iptäş qızımnıñ tuyına dip Qazaqstanğa, Almatı şähärenä barıp qaytırğa buldım. İnternet aşa oçqıçlar tärtiben qarap, Qazaqstan xaritasın küzätep, marşrut tözep, yulda ütkäräse säğätlärne sanap, poyezdlar yörü tärtiben aqtarıp şaqtıy waqıt ütte. Qazannan kittem Mäskäwgä, Mäskäwdä yartı tön aeroportta utırıp, oçtım Almalığa, kilep töştem cäyge esselekkä, almağaçlı şähärgä, anda bulğan 1 atnada waqıt sizelmi genä ütep kitte, Tawlarğa mengändä dä dä, şähärdä yörgän dä, tawlı yılğalarnı küzätkändä dä, Qazan belän mobil telefon, smslar aşa elemtädä tordım, mondağı här yañalıqnı belep tordım. Qaytır yulğa çıqtım. Almatıdan Mäskäwğä oçqıç bulmaw säbäple, Bişkek aşa oçırğa turı kilde. Tönnlä taksiğa utırıp kittem Bişkäkkä, dalalar aşa üttem, tawlar aşa, dunğan millätennän bulğan taksi yörtüçe abzıy belän söyläşep bardım, Qazaxstan belän Qırğıstan çigen üttem, Bişkäk aerportında yañadan yartı tön utırdım, fransuz, alman, häm başqa çit il keşelären kürdem. Bişkäkktän Çiläbegä oçtım. Andağı çik buyı xezmäteneñ äyberläremne tentegännäre ozaq waqıt onıtmam. Çeläbedän avtobus belän Ekaterbinrga kittem, yulda, yanıma ike apa utırdı, tatarça söyläştelär. Minem gäcäplänü tulı Sez tatarmı digän sorawıma, alar isläre kitmiçä eye, kenä äyttelär. Ekaterinburdan pozdğa utırıp Qazanğa qayttım. Anna soñ, ber qaya da barğanım yuq. Komputir qarşında ğına säyäxät itäm. İneternet aşa Amerika, Avstraliä tatarları belän dä söyläşep toram. Minem İCQ digän söyläşü programmasına yartı dönya wäkilläre kerep utırğan.
Qazan byurosı xezmätkärläre bügen uzğan yılnıñ iñ istälekle mizgellären, ireşelmägän häm hiçşiksez ireşergä tieş maqsatların açıp salırğa cıyınğan idelär. İşetäsezder istälekle mizgellär häm ireşelmägän maqsatlar çamadan tış küp ikän. Yomğaqnı ğinwarnı berençe könendä genä yasap bulmıy. Uzğan käbisä yılı açışlarğa da, yuğaltularğa da bay buldı. Xäbärçelärebez alarnı sezgä kön sayın tasfirlap tordılar. Bez belmägäne Praga, İstanbul, Peterbur, Mäskäw, Ufa, İjaw, Irınbur, Seber, Samara, Tömän, Yıraq Şärek xäbärçelärebez aşa sezgä citkerelde. Bügen xäbär birüçelärgä dä, tıñlawçılarğa da räxmät äytäbez. Nişläpter yaña yılnıñ berençe könnärendä uzğan yılda millät yörägenä yasalğan cäräxätlär, yuğaltular yöräktä sulqıldıy. Haman şul suğışlı, dawıllı, zilziläle dürtençe yıl sulqıldap tora. Mädäniät yuğaltuların ğına iskä alıyq. Fevral'' ayında cırçı häm bayançı Älfis Qıyämovnı yuğalttıq. Cäy könne tatar eşquarı häm milli proyektlarğa yärdäm itüçe Räşit Gäräev belän xuşlaştıq. Çın şağir İldar Yuzeev kitkännän soñ küñellärdä buşlıq. Başqortstan cırçısı Vener Mostafin milli tigezlek häm ğadellek öçen başın saldı. Ul dönyadan kitkännän soñ ğına anıñ tawışı küñellärgä, qolaqlarğa barıp citä başladı. Minem şäxsi qaraşqa, Vener Mostafin başqarğan bu yazma 2004nçe yılnıñ iñ möhim äsäre. Ul bezneñ efirda berençe tapqır yañğırıy.
Ciñel bulmadı uzğan yıl. Millät häm respublika xoquqlarnı kisü dä, tabiğät qazaları da küp buldı. Ämma bez barıber kiläçäkkä qarap yäşibez. Yaña yılnıñ yaña köne yaña köç birä. Yäşibez äle, atlıybız äle, barabız äle. Beläbez äle, küräbez äle. Qazan sezne onıtmas, xörmätle tıñlawçılar. Sez dä anı onıtmağız. Bigräk tä 1000 yıllıq yaqınlaşqanda. Yaña yılda efirdağı här oçraşu bäyräm bulsın. Şunıñ beläñ Qazan sälämnäre tapşıruı tämam. Anı Rimzil Wäli alıp bardı.


c: text/html

text: Rusiäneñ iminlek xezmätläre dikaber urtalarında Peterburda NATO äğzası bulğan Estoniä faydasına küzläw eşläre başqarğan "Zaitsev" iseme belän bilgele ber keşe qulğa alındı, dip xäbär itte. Federal İminlek Xezmäte FSB, Rusiä belän Estoniä çik buyında avtobusnı tikşergändä Rusiäneñ xärbi diñgez köymäsennän urlanğan qäğäzlär tapqan bulğan. 45 bittän torğan bu yäşeren mäğlümatlär balalarnıñ uyınçıqları arasında yäşerelgän ide, dip xäbär itelä. İminlek Xezmäte Zaitsevqa, elekke sovet küzläw xezmäte wäkile Aleksandr Gonçarovqa yıllarça yäşeren mäğlümatlärne tapşırıp toruda ğäyepläw belderde. Gonçarov Sovetlar Berlege tarqalğaç Estoniäneñ iminlek xezmätenä küçkän ide.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Başqortostanğa Aydar Xälimneñ yubileena barğan sänğätqärlär Qazanğa qayttı
Başqortostannıñ Miäkäy rayonında Kärkäle Tamaq häm Olı Kärkäledä çığış yasağannan soñ, Aydar Xälim häm anıñ sänğättäş dusları Tatarstanğa qayttı. Bu säyäxätkä Aydar Xälim, yazuçı Waxit İmamov, Tatarstannıñ xalıq artistkası Zöhrä Säxäbieva, kürenekle opera cırçısı Mönir Yaqupov, Çallıda yäşäüçe Asiä häm Wäsim Äxmätşinnar, “Azatlıq” xäbärçese Räfis Cämdixan barğannar ide. Başqortostanğa säyäxät turında maxsus tapşıru kiläçäktä ”Azatlıq” radiosında yañğırıyaçaq.
“Azatlıq” radiosı öçen Qazannan Rimzil Wäli


text:
Yañğır «Azatlıq»qa niçek qomaçawladı?
Ütep kitkän yäşenle yañğırlar, yullarnı qaplaw belän bergä, mäğlümat çaralarınıñ eşenä dä tä’sir itte. Qazanda bu könnärdä, voleybol uyınnarı buyınça xalıqara yarışlar bardı. 24nçe yul kiçendä Yevroliga uyınnarı qısalarında Törkiä belän İspaniä voleybolçıları oçraşuı «Yaña ğasır» kanalı aşa turı efirda tapşırıldı. Şul uq räsem Yevrosport kanalına da birep barıldı. Qazanda qatı yañğır yawa başlağan minutlarda, translyatsiä tuqtap tordı. Häm televizor qarawçılar uyınnıñ ber öleşen kürmi qaldı.
«Azatlıq» radiosı tapşıruların «Yaña ğasır» aşa tıñlıy torğan tıñlawçılar da yäkşämbe programmanı işetmi qaldı. «Yaña ğasır» radiosınıñ texnik xezmäte monıñ säbäplären bolay añlattı. Sputnik tälinkäne häm başqa cihazlarnı, qatı yañğır yawu säbäple, su çılatqan. Şuña retranslyatsiäne alıp baru mömkin bulmağan. Qışın, şundıy uq xälneñ, qatı qarlar yawğanda qabatlanğanı bar. Düşämbe könne, radionıñ texnik xezmätkärläre kiräkle cihazlarnı rätkä kitergän. Alar wäğdä itkänçä, FM radioalğıçqa künekkän tıñlawıqçılar 25 yündä «Azatlıq» radiosın işetä alaçaq. Läkin, düşämbe könne qabat yañğır bulıp, cihazlarğa zıyan kilmäs dip, «Yaña ğasır» radiosınıñ texnik bülege xezmätkärläre wäğdä itä almıy.
«Azatlıq» elekke çıbıqlı radio aşa da işetelmäğäç, «Yaña ğasır» radiosında da retranslyatsiä bulmağaç, radio yabıldı, dip uylawçılar da buldı. Ämma ul alay tügel, bezneñ tapşırularnı sez ğädättägeçä qısqa dulqınnarda häm « Yaña ğasır» radiosı aşa tıñlıy alasız.
Gölnaz Şäyxetdinova, Bikä Timerova, Qazan.


text:
Qazanda “Tatar milläteneñ berdämlege” digän fänni konferensiä ütte
Şimbä könne Tatarstan Fännär akademiäseneñ Tarix institutı oyıştırğan “Tatar milläteneñ berdämlege” digän fänni konferensiä üzeneñ eşen tämamladı. İke kön däwam itkän şuşı konferensiädä berençe tapqır turıdan-turı tatar milläteneñ iñ aktual' problemaları tikşerelde. 30ğa yaqın dokladnıñ härqaysı üzenä kürä original' häm tirän eçtälekle buldı. Konferensiä tämämlanğanda Fännär akademiäse prezidentı Mansur Xäsänov, xäzer tatar milläteneñ tarixın häm kiläçägen fänni yaqtan tağın da kiñräk häm tiränräk öyränü turında yuğarı täläpçänlek belän söyläde. Älege konferensiä yaña temalar, yaña isemnär açtı. Xäzerge çornıñ aktual' mäsälälärenä professional' qaraşnıñ mömkinlege, tatar ğalimnäreneñ fänni potensialı zur ikänlegen kürsätte. Mansur Xäsänovnıñ yomğaq çığışında, Fännär akademiäse eşçänlegeneñ üzgärüe, yañaruı turında işärälär dä yañğıradı. Tatar xalqı turındağı fänni ezlänülärneñ konkret cimeşlären täläp itüçe zamana sorauları ğälimnär tarafınnan işetelgän ikän. Xäyerlegä bulsın. Bu fänni cıyın turında maxsus tapşıru häm maxsus analiz kiläçäktä “Azatlıq” dulqınnarında yañğırayaçaq.


text:
Tömän däwlät universitetın betergän 19 milli belgeçneñ 4 se qızıl diplom aldı
“19ıbız da 7 yul çatında. Älegä berebez dä täğäyen genä kem bulasıbıznı belmi. Diplomnarnı bügen genä aldıq bit”,- didelär Tömän däwlät universitetın beterüçe tatar yegetläre häm qızları. 1nçe iyül könne universitetnıñ filologiä fakul'tetın tämämlağannarğa diplom tapşırdılar. Alar arasında tatar telen häm ädäbiätı belgeçlegen dä üzläştergän 19 keşe bar ide. Läysän Kormanova, Roza Räximova, Güzäl İmametdinova Gölfiä Säfärova qızıl diplom aldı.
-Eş urınnar tabılır dip uylıym. Ämma, menä mäktäpne betergän kebek ük, bez xäzer küp yullarnıñ urtasında torabız. Şul yullarnıñ bersen genä bezgä saylarğa qala.
-Nindi yullar ul? Ägär ser bulmasa...
-Qayberäwlär aspiranturağa keräm dip äytälär. Qayberäwlär eşläp kenä torırbız. Qayberäwlär ikençe uqu yortına kerergä uylıylar.
-Ä menä sin üzeneñ?
-Min üzem ikençe uqu yortına kerergä uylağan idem.
-Ser bulmasa qayda ul?
-Anısı ser!
-Filologiä belän bäylängänme, ällä ekonomika, yuristprudensiä belän bäylängänme?
-Min uylıym ber gumanitar yunäleştä uqıp çıqqaç, inde ekonomika belän dä bäylärgä bula dip.
Qızıl diplomlı Gölfiä Säfärova Yalutr rayonınıñ İsät awılınnan. Universitetta uqığanda uq ul üzen mäktäptä uqıtuçı bularaq ta sınap qaradı. Qırınkül awılı balalarına çit tel uqıttı. Ä aldağı tormışın niçegräk küz allawı turında anıñ tel töbendä närsä yatqanlığın tıñlawçılarıbız añlağandır. Gölfiäneñ diplom eşe dä moña qadär bik az öyränelgän temağa bağışlandı. Tömän tiräsendä yäşäwçe tatarlar süzdäge basımnı ädäbi telgä yaqın itep quysa, sazlıqlar arasında yäşäwçelärneñ üz basımı. Gölfiä alarnı çağıştırdı. Şulay uq qızıl diplom alğan Güzäl İmametdinova Tuqaynıñ rus telennän tatar telenä tärcemäi äsärlären tikşerep çağıştırularnı öyrände.
“Ğomumän bu törkem aldağı çığarılışlardan bik nıq ayırılıp tora”,- di uqıtuçıları, filologiä fännäre kandidatı Maksim Sägidullin.
-Berençedän alar küp ide. Ayırım gruppa bulıp uqıdılar. Alarnıñ ayırım programma ide, başqalarğa qarağanda. Alar yaña programma belän berençe adım buldılar. Tatar tele häm ädäbiätı säğätläre kübräk ide. Törle törki tellärne öyrängän fännär kübräk ide. İkençe üzençälege bolar bik sälätle buldılar. Fän belän qızıqsına idelär. Däresne alıp barasıñ, alar tik kenä yoqımsırap utırmıylar, gel soraw birä idelär.
19 qız arasında 5 yegetneñ dä beterüe filologlar öçen moña qadär bulmağan xäl. Fakul'tet dekanı Lyudmila Letayıwa xisabına küz salsaq, filologlar arasında 11 qızğa ber genä yeget turı kilä ikän.
Annan da qala, moña qadär filologiä fakul'tetında tatar tele häm ädäbiätı belgeçlegen dä üzläşterüçelär arasında gubernator stipendiäse aluçılar bulmadı. Şulay uq qızıl diplom alğan Läysän Kormanova 5 nçe kursta yıl buyı Tömän ölkäse gubernatorı stipendiäsen- 1 meñ 500 sum alıp uqıdı. Universitettağı ğadi stipendiä 460 sum. Läysängä alğa taba uquın aspiranturada däwam itergä täqdim yasadılar.
Tömän däwlät universitetında bıyılğı çığarılış milli belgeçlek aluçılarnıñ 8 nçese buldı. Häm bu 8 nçe çığarılış universitet açıluğa 75 yıl tulğan olı yubileyğa turı kilde.
Nail Alan. Tömän.


text:
Tatarstanda yaña İnternet-gazeta açılaçaq
Tatarlar delegatsiäseneñ Törkiägä baruwı turında obyektiv mäglümat Tatarstan mäglümat çaralarında xäzergä yuq. Şulay da, Xörriät studiäseneñ «Toчka oпopы» programması pänceşämbe kiçendä, kiçke säğät 9da efirga çıgarga ezerlänä. Televideniedä, bigräk tä internet çeltärendä tatarlarnı, respublika mänfägatlären yaqtırtu bik çiten bara. Tizdän Tatarstannıñ üz internet-gazetası bulaçaq. Anıñ möxärirre itep moña qadär RIA-novosti agentılıgında eşlägän Vladimir Şevçuq bilgelängän. Bu gazetada tatar säxifäsen internetçılarga mäglüm Älfiä Miñnulina citäkliäçäk.
Azatlıq radiosı öçen Tatarstan xäbärlären Rimzil Wäli äzerläde


text:
Tatarstan xalqı yaña yıl qarşılawnı qayda qulayraq kürä?
Yaña yılnı törle illärdä törleçä itep qarşılıylar. Äytik, Qıtaylılar, Yaña yılnı 17 ğinwar häm 19 fevral' arasında ay tulğan waqıtta qarşılıy. Xalıq uramğa çığıp, yulnı fonar'lär belän yaqtırta. Qıtayda yäşäwçelär fikerençä, Yaña yılnı uzdırırğa yawız ruxlar qomaçawlıy. Şuña kürä keşelär alarnı şartlatqıçlar belän qurqıtıp qualar. Ä qaywaqıt qıtaylılar, yawız ruxlarnı yortqa kertmäs öçen, täräzälärne käğäz belän dä qaplıy. Yaponiädä isä, Yaña yılnı 1 ğinwarda ütkärälär. Yaponnar İske yılnı ozatu protsessına zur ähämiät birä. Anı ozatqanda duslarnı mäcleslärgä çaqıru, bergä restoranğa baru ğädätkä kergän. Yaña yıl başlanır minutta yaponnar kölä başlıy. Alar ışanuınça, kölü Yaña yılda bäxet kiterä. Yort eçendä dögedän peşerelgän kümäç quyalar, anıñ östenä bäxet, sälämätlek häm ozın ğömer simvolı bulğan mandarinnar salalar. Yaponiädä çırşı yarımutrawda üsä torğan cimeşlär belän bizälä.
Hindstanda Yaña yıl bäyrämen yılğa dürt märtäbä uzdıru milli üzençälek dip sanala. Bilgele bulğança, bu ildä bik küp mädäniätlär kiseşkän. Anda xristiannar, möselmannar, budda dinen totuçılar yäşi. Şul uq waqıtta xalıqnıñ kübese - induizm dinenä ışanuçılar. Alar Yaña yılnı üz kalendar’ buyınça qarşılıy. Yaña yıl - Buryatiädä dä kiñ taralğan bäyrämnärneñ berse. 20 kön däwamında bara torğan tantanada buryat xalqı ber-bersenä tınıçlıq, iminlek häm bäxet teli. Yaña yıl tabını aq tösle rizıqlardan äzerlänelä. Ayıruça söt, sır, eremçek kebek aşamlıqlarğa östenlek birelä. Yaña yılnı irtänge yaqtan qarşılıy başlıylar.
Menä şulay itep, yaña yılnı här cirdä törleçä qarşılıylar. Ä menä Tatarstan xalqı yaña yıl qarşılawnı çit illärdä, yäisä üzebezdä qulayraq kürä mikän? Bu soraw belän bez Qazannıñ berniçä säyäxät şirkätlärenä möräcäğät itep qaradıq. “Salawat” säyäxät şirkäte citäkçese Qamil Tärcemanov bu turıda bezgä tulıraq mäğlümat birde.
“Kiläçäk yaña yıl bäyrämnärgä bik bay buldı, şuña kürä säfärgä dä çığuçılar şaqtıy. İñ küñelle cirlär bezneñ watandaşlar öçen Gäräp Ämirlekläre, Misır, Tayland, Mayämi. Şulay uq Avstriä, Germaniägä bik küp keşelär kitte, anda xäzer çañğı şuu waqıtı. Bäyräm könnäre bik ozın bulğanlıqtan küplär yal itärgä balalar belän bergä kitälär. Bez täqdim itkän yal itü cirläre ul bezneñ tuğan yaqlar. Şuña kürä hawa torışların üzgärtmiçä yal itep bula”.
İşetüegezçä, Yaña yılnı çittä qarşı aluçı Tatarstanlılar kübesençä Misırğa, Tayland, Gäräp Ämirlegenä kitkännär. Şulay da, Qazan artında yaña 2006 yılnı qarşı alırğa teläwçelär tabılğan. Yaña yılda millättäşlärebezne, bigräk tä yäşlärne qızıqlı säyäxät, kötelmägän oçraşular, ğibrätle xällär kötä. Säyäxätlär imin bulsın, alardan urap qaytuçılar, bezgä häm tıñlawçılarıbızğa qaytıp söyälsennän, Azatlıq mikrofonı alar öçen härwaqıt açıq.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Törkmänstan prezidentı AQŞ universitetında çığış yasadı
Törkmän prezidentı Gurbanguli Birdemöxämmädov, Düşämbe könne New Yorkta Columbia universitetıñ ziyarät itte. Prezident universität fakultatında uquçılar aldında söyläşte alarnıñ sorawların cäwapladı. Prezident, Törkmänstanda süz ireklege häm matbuğatnıñ ber qayçaqnda bozılmadı dip ışandırdı.
Menä bu mizgel, prezidentneñ, "bezneñ baylığıbız neft tügel, bezneñ baylıq ul - üz xalqıbız" digän süzenä turı kilä. Şulayda Törkmänstan, keşe xoquqlarına xörmät itkän illärdäñ sanalmıy. Törmälärendä yözlägän säyäsätçe utıra.
İldäge däwlät säyäsätçeläre ireklege, bigräktä, elekke kabinet äğzäläreneñ qayda buluı xaqında äle dä belenmi.
Birdemöxämmädov – Columbia universitätenä bulu fırsatınnañ faydalanıp, her ber räsmi bäyräm könendä törmälärdä kümäk-yarlıqaw bulaçağın iğlan itte. Elek kömäk azat itülär yılına ber tapqır bula ide.
Uzğan yılnı, dekabr ayında ülgän ellekke Prezident Saparmurat Niyazov waqıtında, prezident yazğan tarix häm äxlaq yolaları añlatılğan Ruxnamäne, xäzergäçä barlıq uquçılarnıñ öyränüe şart ide. Birdemöxämmädov Ruxnamäneñ mädäni miras buluın häm anı ğamäldäñ çığırırğa niätläre bulmawın söyläde.
"Ruxnamä kitabı, min bu kitapnıñ balalar baqçasınnañ alıp, yuğarı uquyortlarındağı uquçılarğa qadär, barlıq mäğarif urınnarında öyrätelüe şart buluın ber qat tağı täqrarlim Ni öçen? Çönki anarda bezneñ mirasqa qarata bik xikmätle süzlär yazılğan. "
Ni öçen könbatışnıñ xökümättäñ bäysez oyışmaları Törmänstanda eşläw röxsät itelmi digän sorawğa, bu xaqta cäwabınıñ açıq buluı xaqında söyläde.
"Zinhar, bezdä mondıy ber problem yuq, ber nindi dä çikläwlär yuq. Süz uñayınnañ röxsät itegez, monda kiler aldınnañ Amerikada uquçı törkmän uquçılarğa oçraşuıbız turında söylim. Alar ekologiä mäsälälärenä bäyle proyekt äzerlägännäñ, Bez alarğa teläp bulıştıq, alar möräcäğaten Ministrılıqqa cibärüdä yärdäm ittek, alar röxsät alırlar dip uylim. Bu şul uq waqıtta Amerikan oyışmalar öçen dä şul xäl."
Qaysı ber uquçılar, Törkmäntanda süz ireklege häm keşe xoqıqları mäsäläre xaqında kübräk belergä teläde.
Soñgı distä yılda, dönyada ireklek standartları xisabın cıyğan Freedom House, Törkmänstanğa keşe xoquqları häm süz ireklege mäsäläsendä tübän bäyä birde.
Qorbanguli Birdemöxämmädov Törkmänstanda mondıy mäsälälärneñ buluın inqar itä.


text:
Qazanda Puşkinnı iskä aldılar
Töştän soñ Puşkin häykäle yanında şağirne iskä alu çarasına kübesençä tatar şağirläre kilgän ide. Kiçä şağir häykälenä çäçäklär quya belän başlanıp kitte. Anda TR Premyer-ministrı urınbasarı Zilä Wälieva, Tatarstan yazuçılar berlege räise İlfaq İbrahimov qatnaştılar. Zilä Wälieva
Puşkin Qazanda tuğan. Ul küp yazuçılar öçen ürnäk bula. Şular arasında Ğabdulla Tuqay da bar.
Bäyräm kübesençä şığır söyläw belän ürelep bardı. Aralarında tatarçağa tärcemä itelgännäre dä yañğıradı
Kiçädä Puşkinnıñ Qazanda uzğan könnäre turında iskä alındı.
Şağir Qazanda barlığı 3 kön genä bulğan - 1833 yılnıñ 5-8 sentäberendä. Ul 1774 yılda uzğan Pugaçev kütäreleşe turında mäğlümat cıyarğa, urınnarın kürergä kilä. “Kapitanskaya doçka”, “Pugaçev tarixı” kebek äsärlär näq Qazanğa bulğan säfär näticäsendä yazıla.
Qazanğa Çabaqsar arqılı kilgän şağirne berençe bulıp Yevgeniy Boratınski qarşı ala. Puşkin berençe bulıp Qazannıñ Sukonka bistäsenä yul ala. Çönki näq 60 yıl elek baş kütärüçelär Qazanğa şunnan bärep kerälär. Sukonka bistäsendä Puşkin Vasiliy Babin belän aralaşıp kitä. Häm ul şağirgä 12 iyül könne uzğan Pugaçev kütäreleşe turında böten neçkälekläre belän barısın da bäynä-bäynä söyläp häm kürsätep birä. Şağirneñ Babin belän oçraşuı oçraqlı ğına bulamı, yäisä inde aldan söyläşelep eşlänäme – anısı barısı öçen dä ser bulıp qala häm xäzer dä moña cawap tabılmağan. Şulay uq Puşkinğa Pugaçev kütäreleşe turında säwdägär Leontiy Krupennikov ta küp mäğlümat birä. Ul çaqta 19-20 yäşe bulğan Krupennikov aña qurqıp xalıqnıñ Arça qorına qaçuı turında söyli.
Qazanda Puşkin Boratınski arqılı tanılğan tabib häm ğalim Karl Fuks belän dä tanışa. Karl Fuks ğailäse ul çaqta Qazandağı mädäni tormış qaynağan üzäk bulıp sanala. Çönki ğalimneñ xatını Aleksandra Fuks törle äsärlär yazu belän mawığa. Alarda ädäbi salon eşli. Aleksandra Fuks belän kiläçäktä Puşkin xatlar alışa başlıy. Alar arasında tığız elemtä urnaşa.
Läkin Puşkinnıñ Qazan turında ber genä dä şiğere yuq. Bu xaqta şağir Renat Xaris
Anıñ Qazanda bulğan istälekläre küp yazılsa da, ul Qazanğa ber genä dä şiğır bağışlamağan. Ämma küp milli yazuçılar anardan ürnäk alğan. Landış Xarrasova


text:
Törkmänstan keşe xoquqları aktivistların häm çit il keşelären süz berläşterüdä ğäyepläde
Törkmänistannıñ İminlek Xezmätkärläre ilne totrıqsızlandırunı maqsät itep quyğan oppozitsion süz berläşterüne faş itkän buluların belderdelär. Milli İminlek Minitsre Geldımuxammed Aşirmuxammedov Düşämbedä televideniädä yasağan çığışında süz berläşterüdä çit il keşeläre häm diplomatlar da qatnaşqan dip belderde.
"Amanklıçovnıñ tuğannarı ul totılğan bina aldında torğanda bu eştä qatnaşı bulmağan Eçke Eşlär Ministere xezmätkärennän anı xälen soraşqannar. Ul alarğa anı tanımazsız. Öç tävlek ber tutqatusız sorauğa tartılğannıqtan, ul tanılmaslıq xäldä digän."
Milli İminlek ministere Aşirmuxammedov prezident Niyazev citäklägän xökümät utırışında yasağan çığışında Amanklıçevneñ qulğa alınuı süz berläşterüne faş itügä yardäm itte dip belderde.
"Annakurban Atabaloviç qulğa alındı . Aftomobilendä ütkärelägn tentüdä berniçä qoral häm amunitsiä tabıldı."
Ä inde Türkmän Helsinki Fondınıñ 18-nçe iyündäge belderüendä bilgesez şäxes Amanklıçevneñ maşinasına eçtälege bilgesez paket taşladı dielgän ide. Milli İminlek Ministere çit illärdäge oppozitsionerlarnı Törkmänistanda ezlilär häm alar süz berläşterüdä ğäyeplänälär dip belderde. Ul Üzäk Bankınıñ elekke citäkçese Xudayberdi Orazovnı , Törkiädäge elekke ilçe Nurmuxammed Xanamovnı , elekke tışqı eşlär ministere Avdı Kulıevne häm öç yıl elek Törkmänistanda törmädä cafalanıp üterelgän keşeneñ enese Paraxat Iqlımovnı isemnäre belän telgä aldı. Aşirmuxammedovnıñ süzlärençä, süz berläşterüdä Fond räisäse Begmedova häm anıñ ire üzäk bankınıñ elekke räis urınbasarı Annadurdı Xajiev ta qatnaşqan.
"Alar Törmänistanda mäğlümät çıu häm sabotajğa üyrätü häm Äfilsun revolutsiäse metodlarınn añlatu öçen Amanklıçevne Ukrainağa çaqırdılar."
Begmedova bu ğäyeplävlärne qätği kire qaqtı. Milli İminlek minitsere Könbatış keşeläre dä süz berläşterüdä qatnaşqan buluda şiklänelä dip äytte. Ul fransuz diplomatların häm Britan vatandaşların telgä aldı. Xätta Yevropa İminlek häm Xezmätätşlek Oyışmasınıñ regional väkilen dä şiklelär isemlegenä kertte. Anıñ süzlärençä, bu raslanğan xäldä. missiälärgä bu xaqta räsmi räveştä beldereläçäk. Franus İlçelege häm Fransiäneñ tışqı eşlär ministerlege älegä bu ğäyeplävgä reaksiä kürsätmäde.
Färit İdelle, Praga.


text:
Respublika byudjetınıñ kerem öleşe kimi
Respublika xökümätendä Tatarstannıñ kiläse yılğa byudjetı östendä eş bara. Deputatlar tarafınnan ul inde berençe uqılışta qabul itelsä dä, anıñ töp kürsätkeçlären üzgärtü äle haman däwam itä. Tatarstan xökümäte kiläse 2007 yılğa byudjet ölgesenä tözätmälär kertte. Sişämbe könne älege tözätmä respublika parlamentına citkerelde. Süz bulaçaq byudjetnıñ kerem öleşen kimetü turında bara. İsegezgä töşerep ütäm, respublikanıñ kiläse yılğa täqdim itelgän byudjetınıñ kerem öleşe 53 milliardtan artığraq. Keremnär respublikağa qala torğan salımnar häm aksizlardan tuplana. Çığımnar isä 56 milliard sumnı täşkil itä. Şunısın äytergä kiräk, 2007 yılnıñ töp finans dokumentı şaqtıy qatlawlı. Bu xaqta Tatarstan Däwlät Şurasınıñ mädäniät, fän, mäğärif häm milli mäs’älälär komissiäse räise Räzil Wäliev añlatmaları.
2001 yıldan başlap Rusiä xökümäte tarafınnan qabul itelgän Tatarstannıñ sotsial-iqtisadi üseş programması eşläp kilde. 5 yıl däwamında anıñ qısalarında respublikağa yıl sayın 9-10 milliard sum aqça kerep tordı. 2007 yıldan başlap bu programma üz eşen tämamlıy, anıñ qısalarında respublikağa aqçalar kilmäyäçäk. Xäzer respublika barı tik üz köçenä, üz keremenä genä ömet itä ala. Şuña da, bu yulı byudjet östendä eş şaqtıy qatlawlı baraXäzer tikşerelä torğan byudjetta 2007 yılda dollarnıñ bäyäse 27 sum 50 tien, ber barrel’ neft’neñ bäyäse 57 dollar itep sanalğan ide. Läkin dönya bazarında xäzerge köndä neft’neñ bäyäse töşä bara. Bügenge köndä, mäsälän, Brent markalı ber barrel’ neft’ne 60 dollarğa satıp alıp bula. Respublika citäkçelege dä bäyälär kimüne istä totıp, kiläse yılda neft’ bäyäsen 50 dollar dip sanarğa qarar qıldı. Bu xaqta respublikanıñ Finans ministrı Radik Ğayzatullin xäbär itte. Çağıştıru öçen, bıyılğı byudjetta ber barrel’ öçen 38 dollar bäyä qaralğan ide. Älege kürsätkeçneñ üzgärüe, byudjetnıñ kerem öleşen yaqınça 500 million sumğa kimetäçäk ikän.
Ä menä ağımdağı yılnıñ finans kürsätkeçlärenä kilgändä, respublika byudjetınıñ kerem öleşe sanalğanğa qarağanda, kübräk bulıp çıqqan. 2006 yılnıñ 9 ayında keremnär çığımnarğa qarağanda 11 milliard sumğa kübräk bulğan. Älege ayırma keremnärneñ üsüe belän genä tügel, ä çığımnarnıñ kimüe belän dä bäyle. Federal’ salım idäräseneñ Tatarstan bülege citäkçese Rinat Xayrov süzlärenä qarağanda, ğinwardan alıp sentäbergä qädär Tatarstan federal’ qaznağa 74 milliard sum, respublika byudjetına 38 milliard sum tuplağan.
Gölnaz İlgizär


text:
İrtägä Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ İminlek Şurası Tönyaq Koreanıñ atom töş programması tiräsendäge kierenkelek turında cıyılıp söyläşergä cıyınğanda Pekin bügen-söyläşülär nizaqnı çişä almas, dip belderde. İminlek Şurası cıyınına qarşı çığıp, Qıtay, kiernkelekne barı tik Quşma Ştatları belän Tönyaq Korea arasındağı söyläşülär beterä ala, dide. Qıtaynıñ tışqı eşlär ministrlığınıñ matbuğat wäkile Liu Jinçao, Amerika Quşma Ştatları tarafınnan täqdim iteläçäk Tönyaq Koreağa täñqit beldergän resolyutsiägä Pekinnıñ ni öçen qarşı bulaçağın añlatudan baş tarttı.
Rusiä tışqı eşlär ministrı urınbasarı Aleksandr Losyukov ta, irtägä bulaçaq söyläşülär kierenkelekne arttıraçaq qına, dip belderde. Rusiä, 6 däwlät –Quşma Ştatları, Tönyaq Korea, Rusiä, Qıtay, Yaponiä häm Könyaq Korea wäkilläre qatnaşında söyläşülär uzdırunı täqdim itä.
Tönyaq Korea bügen Quşma Ştatlarnı Korea yarım utrawındağı wazğiätne suğış çigenä citkerüdä ğayepläde. Tönyaq Koreanıñ xärbi köçlär başlığı Kim Yong Çun, Amerika, Tönyaqnıñ söyläşügä çaqıruın kire qaqsa barısında da üze ğayeple bulaçaq, dip belderde.


text:
AQŞta qayber portlarda yök terminalların ğäräp şirkäte satıp aluı kongressta qänäğätsezlekkä säbäp buldı
Berläşkän Ğäräb Ämirleklärendä däwlät qaramağındağı ber şirkät, dönyanıñ törle illärendä şulsanda AQŞnıñ könçığış yarlarındağı portlarda yök terminalläre totqan britan firmasın satıp aldı. Bush administratsiäse Dubai Ports World belän 7 milliard dollarlıq säwdäne rasladı. Ämma Kongressnıñ küp kenä äğzaları bu eşkä qänäğätsezlek belderä.Çönki 2001.yılnıñ 11. sintäberdäge terror höcümen oyıştıruçılarnıñ ikese Berläşkän Ğäräb Ämirlekläre watandaşı ide.
Niçek itep bez il iminlegendä möhim rol uynağan urınnarnı , terrorçılar belän elemtäse bulğan il tarafınnan idarä itelgän şirkätkä tapşıra alabız?Ber kem dä moñı añlamıy.Ber demokrat ta ber respublikan da añlıy almıy. Qaya ğına barmik watandaşlar bezne tuqtatıp närsä bula dip sorıylar.Bu eş xökümätneñ kontrol itä almawınıñ simvolenä äylänä bara
AQŞnıñ könçığışındağı gubernator, şähär başlıqları şulsanda NY mere M.Blooberg mäsäläne yañadan qararğa çaqırsa , Baltimore mere O''Mally satu eşenä açu belderä.Satu eşe New Jersey,New Orleans ,Miami häm Philadelphia portları yök terminallärenä dä qarıy. G.Bush wazkiçergä cıyınmıy kebek . Sişämbe könne Jurnalistlarğa
Min Kongressta qayberäwlärneñ bu eş näticäsendä ilebeneñ iminlege kimiäçäkme digän soraw quyuların añlim. Ämma xökümät bu eşne centekläp tikşerde.Qabatlap äytäm satu näticäsendä iminlek kimesä ide, bu eş alğa taba barmas ide
Prezident Bush, Dubai Ports World şirkäte AQŞ xökümäte belän xezmätäşlek itä , ayruça bu şirkät portlarnıñ iminlegen tämin itmi dip belderde. Britaniädä urnaşqan P&O dip qısqartılıp yöretelgän şirkät yıllardan birle AQŞ portlarında yök terminalläre tota häm aña ber nindi reaksiä bulğanı yuq çınbarlıq şul ki AQŞnıñ könçığışındağı portlarda terminallärneñ 50%tan artığı belän çit il şirkätläre idarä itä.Farsı Qultığı mäsälälärendä belgeç häm Berläşkän Ğäräb Ämirlekläre turındağı tarix kitabı avtorı Joseph Kechichian fikrençä eçke säyäsät häm ğäräblärgä qarşı xislär AQŞ portlarında eşçänlek alıp barğan çit il şirkätlärenä qarata şau şu kütärelüenä säbäp bulıp tora. Kechician radiobızğa Amerika portlarında bik küp çit il kampaniäläre eşçänlek alıp bara ämma alar ğäräb tügel Aziä yäki Yevropa şirkätläre ,şunlıqtan beräw dä berni äytmi dip söyläde. Ul, P&Onıñ Quşma Ştatalarında totqan 6 terminalnıñ köndälek eşlären alıp baru öçen Dubay Ports Worldnıñ citärlek keşese dä , täcribäse dä yuq di.Kechichian Ğäräb şirkäte P&Onı satıp alsa da ul menecmentne üzgärtmi şul kileş qaldıra , NY şähre verlarında eşläwçe, yök korapların buşatqan eşçälär quılmıy , yäğni alar NYqa Berläşkän Ğäräb Ämirlegennän beräwne dä kitermiçäk dip äytä.
Sişämbe könne Saqlanu ministırı D.Rumsfeldqa da Berläşkän Ğäräb Ämirlege belän bizenes mäsäläsendä qupqan şau şu turında sorawlar birelde . Rumsfeld 11 sintäber höcümen telgä alıp ber il barlıq watandaşları öçen cawaplı bula almıy , Berläşkän Ğäräb Ämirlekläre terrorğqa qarşı köräştä ışanıçlı partnör dip söyläde
Prezident G Bush älege bizenesne tuqtatu AQŞnñ çit ildäge abruyına zian kiterer ide ,ber ilgä bezneñ portlarda eşläw yarıy ä ikençe ilgä yuq dip äytü qotoçqıç işarä bulır ide dip äytte AQŞnıñ ilbaşı. Schumer,Peter King kongressmenner P&O eşen blokadalarğa tırışaçaqbız dip belderä färidä xämit


text: Rusiä xärbiläre, Dağıstan başqalasında ütkärägn maxsus oppertasiädä dürt suğışçı üterlde häm ber xatın-qız yaralandı. İnterfax agentlığı xäbär itkänçä, alarnıñ berse Qumıq milli tertrı rejiserı Zubail Xıyasov bulgan. Ul, suğışçılar kerep qaçqan yort xucası bula häm suğışçılar belän bergä üterelä. Dağıstan Eçke eşlär ministrlıgı wäkile Adilgäräy Möhätmättahirov xäbär itkänçä, yortqa kerep qaçqan suğışçılar birelü taläplären qabul itmägännän soñ, xärbi köçlär binaga höcüm itä. Möhämätahirov, şuşı suğışçılar terror ğämälen planllaştırılgan bulgan, dip äytte. Ämma bu belderüenä açıqlıq kertmäde.


text:
Räximov piketsılarğa teläktäşlek belderze
Neft eşkärtew kompleksın hatmayasaqbıź źa, Räsäyźä neft hatıu menän mawığıp kittelär, ä küp kenä neft eşkärtew şirqättärendäge tawar teyeşle talaptarğa yawap birmäy, Başqortostanda başqasa xäl. Beźźeñ şirqättärźä texnik yıhazlandırıu bara, xeźmätkärźärźeñ eş xaqı bik yaqşı, tawarźar sifatlı, tine Mortaza Räximov.
Qayhı ber mäğlümät saraları xäbär itewensä, halım organdarınıñ Mortaza Räximovtıñ ulı Ural Räximov kontrol itkän "Başqort kapitalı" şirqätenä däğüäläre bar. Bıl şirqät 2003-2006 yıldarźa başqort nefte aktivtarı menän idara itew ösön qullanılğan. Unı bötöröü uñışhıź tamamlana. Äle halım organı unı yuridik şäxestär isemlegendä tergeźep, däğüälären beldermäkse. Başqort oyoşmaları yetäkseläre fekerensä, Başqortostandıñ neft eşkärtew sänäğätenä qul huźıusılar üź keşehe - halım xeźmäte yetäksehe Aynur Aydeldinov yarźamında eş itergä mataşa. Kisäge pikettıñ da töp nösxähe şunan ğibarät ine.
Ämmä "Ural" başqort xalıq üźäge, "Federativ Räsäy ösön" xäräkäte yetäkseläre ütkärgän piketta neft kompleksına bäyle ber hüź źä bulmanı. Piketsılar quldarına "Federätiv Räsäy ösön", "Aydeldinov-sumaźan-vokzal-Qazan" tigän plaqattar totqaynı. "Federativ Räsäy ösön" xäräkäteneñ respublikalağı koordinasia şurahı ağzahı Timur Loqmanov äytewensä, halım orğanı yetäkse Aydeldinov respublika prezidentı menän kileşmäyensä oşo wazífağa täğäyenlände. "Ural" başqort xalıq üźäge yetäksehe Rif İźänov ihä Mäskäw menän Başqortostan arahında budjet-ara mönäsäbättärźe qaytanan qarap sığırğa saqırźı. Respublikala yıyılğan halımdarźıñ 70-80 prosentınıñ Mäskäwgä küsep torowı menän kileşew mömkin tügel, tine Rif İźänov.
Rif İźänov belderewensä, Başqortostan qaźnahı bına bernisä yıl rättän defitsit menän qabul itelä, Räsäy qaźnahı ihä töbäktär iźäbenä yıldan-yıl źuraya. Respublikalağı barlıq halımdar buşlıqqa kitä, xalıq üź eşeneñ höźömtälären kürmäy, üźäkteñ naźan säyäsäte säbäple, uñaylıqtarźan mäxrüm. Bıl köndärźä törlö säyäsi oyoşmalar ğına tügel, respublika yetäkselege tarafınan da federal üźäkkä qarata yetdi tänqit hüźźärre äytelde. Däwlät yıyılışı - Qoroltay räyese Konstantin Tolkaçev äytewensä, täbiğätte haqlaw ölkähendä federal üźäkteñ säyäsäte eźmä-eźlekle tügel.
Qoroltay räyese äytewensä, respublika parlamentı Däwlät Dumahına wäkälättärźe töbäktärgä qaytarıu turahında möräjäğät itep qarağan. Ämmä barlıq täqdimdär Mäskäwźä yuğalıp qala tine Konstantin Tolkaçev.


text:
Ğiraq totqınnarın cäberläw ğämällärenä yuğarı xärbi citäkçelär küz yomğan, dip belderä amerikan belgeçe
Amerikan xärbiläre Ğiraq törmäsendä totqınnarğa qarata qılğan wäxşileklär tiräsendä cancal köçäyä bara. AQŞ prezidentı George Bush bu ğämällärne ayırım oçraq, berniçä namussız xärbineñ qılanışı dip añlattı. Ä menä Washingtondağı Strategik tikşerenülär üzäge belgeçe Anthony Cordesman fikerençä, monıñ tamırları tiränräk: amerikan armiäsendäge käyeflär, yuğarı citäkçelärneñ bu wäxşilekkä küz yomuınnan kilä.
Audio (George Bush)
"Berniçä mondıy oçraqnıñ ğömüm eşne mäsxärä itüwen kürü – awır, ämmä Äbü Ğraib törmäsendä bulğan xällär Ğiraqta xezmät itkän 200 meñnän artıq xärbineñ eşçänlegen çağıldırmıy."
Äbü Ğraib tärmäsendä totqınnarğa qarata wäxşilek qılğan 7 xärbigä ğäyepläw belderelde. Ämmä belgeçlär fikerençä, totqınnarnı cäberläw oçraqları bu 7 keşe belän genä çiklänmi. Alay ğına tügel, amerikan armiäsendä mondıy ğämällärgä bitaraflıq, küz yomu bar, häm bu yuğarı citäkçelärdän kilä, di alar.
Anthony Cordesman, zamanında Pentagon häm Däwlät departamentı öçen eşlägän küzläw belgeçe, xäzer Washingtondağı Strategik tikşerenülär üzägendä eşli. Äle genä Ğiratqa bulıp qayttı. Anıñ süzlärençä, amerikan xärbilärendä 2001 yıl 11 sintäber xöcümnärennän qalğan näfrät saqlana. Şuşı ruxtağı xärbi citäkçelär Ğiraq toqınnarına qarata qılınğan wäxşileklärgä küz yoma:
Audio (Anthony Cordesman)
"Minemçä, törle däräcädäge citäkçelär üzlären döres totmağan. Häm bu mäglüm xällärgä kitergän. Küräseñ, 11 sintäberdän soñ xärbilärdä, kiräk çağında, äytik mäglümät alu öçen, totqınnarnıñ cäberlänüenä küz yomarğa bula, digän qaraş bar."
Cordesman süzlärençä, bu xäl Ğiraqta ğına tügel, ä misal öçen Guantanamo nığıtmasında da bulırğa mömkin. Ğiraq törmäsendäge xällär turında mäglümät taralğannan soñ, Pentagon başlığın urınınnan kitergä çaqırğan öndäwlär köçäydğe. Donlad Rumsfeld bu xällär turında berniçä ay aldan belsä dä, tieşle çaralar kürmäwdä ğäyeplänä. Şulay da, Cordesman fikerençä, Rumsfeldnı ğäyepläw öçen älegä citärlek mäğlümät yuq. Belgeç äytüençä, törmädäge cäberläwlär uzğan yıl Ğiraqtağı ğisyançılarnıñ amerikan xärbilärenä qarşı baş kütärü waqıtına turı kilä. Küräseñ, xärbilär baş kütärüçelär xaqında mäglämät alırğa tırışqan. Ämmä soraşu waqıtında köç qullanu bik siräk näticä birä, di Anthony Cordesman:
Audio (Anthony Cordesman)
"Monıñ ber mäğnäse yuq, çönki näticädä yaña doşmannar tua, törmä opozitsiä ürçetü urınına, totqınnarnıñ ğailäläre, yaqınnarı – doşmanğa äylänä."
Äbü Ğraib törmäsendä wäxşileklär qılğan amerikan xärbiläre xäzer, bezgä Jeneva konvensiäsen añlatuçı bulmadı dip aqlanırğa mataşa. Cordesman bu aqlanularnı kire qağa. Närsäneñ yaxşı, närsäneñ naçar ikänen här mäktäp balası belä, di ul.
Ali Gilmi, Praga


text:
Qazannan da xalıq awazı Azatlıq efirında yañğırayaçaq
Xäterlisezder, Azatlıqnıñ Qazan byurosına Baltaç rayonınıñ Tüntär awılınnan Räfqat Zaripov kilgän ide. Ul Azatlıq radiosı tapşıruların berençe könennän ük , menä inde 50 yıl buyı iğtibar belän tıñlıy. Leninogorski şähärendä yäşäwçe Äsxat' äfände Kärimov menä 20 yıl inde Azatlıq tapşıruların şulay uq diqqät belän tınlıy ikän. Qazan byurosına kilgäç, ul üz süzen: “Xalıq awazı ni öçen Qazannan işetelmi ,-dip tänqit wä täqdimnän başladı.
Leninogorski şähärendä toruçı tıñlawçıbız Äsqät Kärimov Azatlıqnıñ tatarça tapşıruında ayırım säyäsätçeläreneñ çit tellärdäge tawışların işetügä qänäğät, ämma ul törle tellärdä yañğırağan anons, iğlannar, sitatalar tapşırunıñ waqıtın qısqartmıymı dip tä borçıla äle. Ä sez niçek uylıysız? Qaywaqıtta pawza, başqa tellärdäge reklamnar qızıqsınunı arttıramı?
Tıñlawçıbız Äsqät' Kärimov tapşırularnı ğına bäyäläp qalmıy, ul tormış turında da fiker yörtä. Ayırım alğanda anı Tatarstandağı tarixi urınnar, milli turizmnıñ zäğiflege borçıy. Geografiä, tarix uqıtıp ğömer kiçerep, nihayät, ul, Bilär yanındağı İzgelär tawın da barıp kürgän, ä şähri Bolğarğa barıp citergä mömkinlek bulmağan. “Tatarstanda kürsäter närsä yuq”, - digän qaraş haman yäşime ällä? Ämma bügengä citep torır. Tarixi yädkärlär häm milli turizm turındağı çığış bügen tügel, ä yal könne efirğa çığar. Şulay itep, Qazannan da xalıq awazı Azatlıq efirında yañğırayaçaq.
Rimzil Wäli, Qazan.


text:
Cemal Altıniğne - Çemberim Dalda Kaldı
Sanatçı : Cemal Altıniğne
Türkü : Çemberim Dalda Kaldı
Etiketler : Cemal Altıniğne - Çemberim Dalda Kaldı türkü indir, Cemal Altıniğne - Çemberim Dalda Kaldı türkü dinle, Cemal Altıniğne türküleri, Çemberim Dalda Kaldı mp3 indir, Cemal Altıniğne türküleri Çemberim Dalda Kaldı türküsü, Çemberim Dalda Kaldı sözleri, Cemal Altıniğne mp3 dinle, Cemal Altıniğne download, Çemberim Dalda Kaldı bedava mp3, Cemal Altıniğne türkü sözleri, Cemal Altıniğne türkü dinle, Cemal Altıniğne son albüm indir


text:
Samaradan tatarnı siskändererlek sannar
2002 yılğı xalıq sanın alu mäğlumatların ğalimnär tikşerä başladılar häm, äytergä kiräk, Samar ölkäsendä tatarlarğa qağılğan sannar quanırlıq tügel.
Samar ölkäsendä yäşägän keşelärneñ 98,96 % rus telen beläbez dip yazdırğannar, ölkädäge xalıqnıñ 44 meñe rus telen belmilär. Bu qırıq dürt meñ keşe arasında tatar- başqort, muqşı, çuaş ta bar. Şunısı da iğtibarğa layıq üzlären rus millätennän dip sanağan 12 meñ 519 keşe şulay uq rus telen belmibez dip cawap birgännär.
Ölkädä yäşägän etnik azçılıqta bulğan abazin, adıygey, assiriy, gagauz, muqşı, krım tatarları, çerkesslar- barçası da rus telen yaxşı belälär, ä üz tellären belüçelär bik az sanda. Ğalimä professor Natal'ya Möxämmätşina yazuınça, bu SSSR çorınıñ açı cimeşe. Şul uq waqıtta Samar ölkäsendäge rus bulmağan millätlärneñ 90 %-ı ike tellelär. 1989 yılğı xalıq sanın alu belän çağıştırğanda 2002 yılğı xalıq sanın alu näticäläre şunı kürsätä ki, millätlär töp tellären yuğalta baralar. Bu ölkädä tik ärmännär genä 13 yıl eçendä artqa tägärmägännär. Ärmännärneñ 64% üz tellären yaxşı belälär.
Samar ölkäsendä soñğı unöç yıl eçendä üz tellären belüçelär: qazaxlarda- 25%, muqşıda- 17%-qa, başqortta- 23%- qa, tacikta- 21%- qa, çuaşta- 17%- qa, çegännärdä- 27%- qa, çeçennarda- 27%- qa kimegän.
Bügenge köndä Samar ölkäsendä yahudilarnıñ tik 3,6%- ı ğına üz tellären belä, ä 1989 yılnı bu san 8% bulğan, almannarnıñ 17%- ı almança söyläşä ala, 1989 yılnı bu san 33% bulğan.
İke xalıq sanın alu arasında Samar tatarlarınıñ 23%-ı telsez qalğan. Eşlär şulay barsa yaqındağı ille yıl eçendä Samar tatarları arasında üz tellärendä söyläşüçelär muzey eksponatı bulıp qalaçaq.
Tatarnı telsez itü yunäleşendä däwlät barlıq mexanizmın da eşlätä, ä menä Samar tatarları moña qarşı nindi köç qullanaçaqlar älegä tulı bilgesezlek.
Şamil Bahautdin, Samar.


text:
Yewropa Berelege Üzbäkstanğa qoral kertüne tıyunı 1 yılğa häm qayber üzbäk räsmilären Yewropa Berlege illärenä kertmäwne yartı yılğa ozayttı. Uzğan yılnıñ may ayında Üzbäkstan xakimiatläre Andijan şähärendäge tärtipsezleklärne, qoralsız keşelärgä ut açıp, räximsez räweştä bastırğan ide. Xoquq yaqlawçılar belderüençä, ul waqıtta yözlärçä keşe üterelde. Üzbäkstan Andijanda bulğan xällärgä bäysez tikşerü ütkärügä qatğıy räweştä qarşı buldı. Yewropa Berlege şunnan soñ aña çikläwlär kertte.
Yewropanıñ ber törkem säyäsätçeläre isä, alar fikerenä kürä, “Taşkent belän bulaçaq söyläşülärne ciñeläyter” dip, Üzbäkstanğa çikläwlärne yomşartırğa çaqırdı.


text:
Kerry Ğıraq mäsäläsendä Buşnı qatı tänqitläde. Buş monı cawapsız qaldırmadı
AQŞ prezidentlığına kandidat John Kerry prezident Buşnıñ Ğıraq häm terrorrğa qarşı suğış säyäsäten tnqitlävne köçäytte. Ul Düşämbedä prezidentnı zur xata eşlävdä şäyepläde häm monıñ näticäsendä Ğıraq terrorçılar cännätenä äylände häm AQŞqa qurqınıç üste dip belderde. Kerrynıñ fikerençä, Buş yañadan saylanğan xäldä AQŞ azağı kürenmägän suğışqa keräçäk. Üz nävbätendä Buş Kerryne Ğıraqqa qarata elekke pozitsiäsenä qapma-qarşı bulğan yl saylauda ğäyepläde.
Audio
"Prezident Ğıraq terrorğa qarşı suğışnıñ üzägendä tora dip däğvä itä. Çınbarlıqta Ğıraq bezneñ iñ zur döşmanıbız Osama Bin Ladenğa qarşı suğıştan taypıluğa kiterde. "
Ul şulay uq Buş adminstratsiäseneñ Ğıraq suğışı säyäsäte Washingtonnıñ traditsion berektäşläreneñ çitläşüenä häm amerika döşmannarınıñ berläşüneä kiterüe säbäple, AQŞ iminlegen zäğiflätte dip tä äytte. Qorbannar sanı arta barğanda, Ğıraqta vatandaşlar suğışı çığu qurqınıçı bulğanda häm Ğıraqta ğinvar ayında saylaular ütkärü mömkinlege sorau bilgese astında torğanda, Kerry Ğıraq mäsäläsen Buş prezidentlığına töp sınau teması itärgä tırışa.
Audio
"Ğıraq intervensiäse tarixi külämdä krizis xasıyl itte häm kurs üzgärtelmägän xäldä suğışnı tuqtatu mömkinlege kürenmi."
Buş kampaniäse isä Kerryne töp mäsälälärdä üz pozitsiäsen üzgärtep toruda ğäyepli. Buş Kerryneñ ğäyeplävlärneä New Hampshire ştatında Düşämbedä yasağan çığışında cavap birde.
Audio
"Minem opponentım bügen cilneñ qaydan isüenä qarap, Ğıraqqa qarata üzeneñ pozitsiäsen üzgärtte. Ul bügen irtän uyanıp Ğıraqqa intervensiä yasamasqa tieş idek digän qararğa kilde. Ä inde ber ay elek kenä köç qullanunı yaqlayaçağın beldergän ide."
Buş şulay uq Kerryneñ Saddam Xösäin xakimiättä bulğanda AQŞ İmineräk ide digän näticägä niçek kilgän buluın alap citä almauın da äytte. Sintäberneñ 30-nda, Üktäberneñ 8-ndä häm 13-ndä Buş belän Kerry arasında televideniädä debatlar bulaçaq.
Färit İdelle, Praga.


text:
Paqıstan belän tınıçlıq söyläşülären däwam itü, Hindstan yaña xökümäteneñ berençe çirattağı burıçı, dip belderde bügen, yaña xökümät başlığı Manmoxon Singx. Elek finans ministrı bulğan premier-ministr, şulay uq, iktisad reformasına ayıruça iğtibar kürsätäçägen belderde. Anıñ süzlärenä qarağanda barlıq köçlärne salıp eşlägändä, Hindıstan da iktisadı alğa kitkän illär arasında däräcäle urın alırğa mömkin. Singx üz wazifalarına şimbä könnän kereşer dip kötelä. Paqıstan tışqı eşlär ministrı Xörşid Mäxmüt Qasurıy belän Waşingtonda oçraşqannan soñ, AQŞnıñ däwlät sekretare Colin Powell bolay dide:
Audio (Colin Powell)
"Ägär dä Paqıstan häm Hindstan ike aradağı mönäsäbätne cayğa salu yulına basqannar ikän, bu bik ışanıçlı adım häm bez här ike yaq ta bu yulda köçlären qızğanmas dip ışanabız"


text:
Şunısı ğibrätle 17nçe oktäber yäğni hönärilär berlege Däwlät Şurası sessiäse aldınnan “bez aç yalanğaç” dip piketqa çığarğa cıyınğan kön Xäyerçelekkä qarşı protest köne. Şulay itep sessiäne alıp baruçı Däwlät Şurası räise urınbasarı Marat Mähdievkä ikelätä awırğa turı kiler. Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin söylägänebezçä Malayziädä, ä Mintimer Şäymiev äle yaldan qaytıp citmi. Pänceşämbe kiçendä Tatarstan Däwlät Sovetı räise Qazannan yıraqta, cirneñ ikençe yağında buldı. Färit Möxämmätşinnıñ Malayziädä Vladimir Putin belä bergä İslam illäre konfrensiäsendä qatnaşuı turın tapşıruıbıznıñ berençe öleşendä xäbär itkän idek. Däwlät Sovetı räise Tatarstan deputatlarınıñ comğa könne bulaçaq cıyını belän qızıqsınıp tora. Azatlıq radiosınıñ Qazan byurosınnan Malayziä başqalası Kuala-Lumpur şähärenä şaltıratıp Färit Möxämätşin belän söyläşkändä ul borçılıp toruı turında äytte.
Däwlät Sovetı räise yärdämçese Kamil' Sadrievqa telefon aşa Färit Möxämmätşin belän elemtägä kerergä yärdäm itkäne öçen räxmät belderäbez.
Älege äñgämäne xäbärçebez Rimzil Wäli alıp bardı.
Şulay itep pänceşämbe könne sessiä Marat Mähdiev citäkçelegen açılıp, aldan centekläp äzerlängän mäs’älälärne qarayaçaq.
Yunıs Ätnäle.


text:
Terakt jasadı degen küdikti Rwslan Külikbaev sotta bölek otır, dep xabarlay`dı Tengrinews.kz tilşisi qılmıstıq ister jönindegi mamandandırılğan awdanaralıq sottan. Sot tergew ïzolyatorınıñ ğïmaratında aşıq tärtipte ötip jatır.
Sottalwşı sabırlı körinedi. Ol tipti özin tüsirip jatqan operatorlarğa qarap küldi. Ay`ta ketey`ik, jwrnalïsterge swretke jäne vïdeoğa tüsirwge ruqsat berildi. Sottalwşı retinde Külikbaevpen qatar onıñ bes sıbay`lası otır. Qazirgi waqıtta aldın ala sot tıñdawı ötip jatır.
Proceske qaza bolğandardıñ twıstarı keldi. Olar Külikbaevtıñ tärtibine narazılıq bildirip otır. Olardıñ pikirinşe, sottalwşı suraqqa naqtı jawap bermey`, swdʹyağa jawap bergen kezinde turmay` qoy`ğan. Külikbaevtı bir memlekettik advokat qorğap otır. Sottağılardıñ ay`twınşa, advokattardıñ eşqay`sısı öz qalawımen onıñ müddesin qorğawğa kelispegen.
Al qaza tapqandardıñ twıstarı atqıştı ölim jazasına keswdi talap etip otır.
Ay`ta ketey`ik, bügin sotta tağı bir daw boldı. Qaza bolğan polïcey` Mey`rambek Raxmatwllaevtiñ anası sottalwşı Külikbaevtıñ äy`eliniñ betine tükirdi.
Bastı sot otırısı 24 qazanğa belgilendi. Otırıs kün say`ın ötedi.
Al osığan dey`in Rwslan Külikbaevtıñ burındarı kïkboksïngpen ay`nalısqanı jäne jetistikteri üşin osı sport türinen san märte marapat pen quttıqtawlarğa ïe bolğanı belgili bolğan edi. Esimin jarïyalamawdı ötingen adam, kïkboksïngpen şuğıldanğan Külikbaevtıñ "Sport şeberligine kandïdat" degen atağı da bar ekenin ay`ttı. Al bügin, 17 qazanda Almatıdağı terakt boy`ınşa aldın ala sot otırısı bastalğanı xabarlandı. Sottı tergew ïzolyatorınıñ ğïmaratında ötkizw twralı şeşimdi sottağılar Rwslan Külikbaevtıñ öte aşwlı äri qoğamğa qawip töndiretindigimen tüsindirdi. Sonday`-aq, quqıq qorğaw organdarı sottalwşı qaşıp kete me dep qorqıp otır eken.
«Ol kamerasında kisenmen otıradı. Ol öte qawipti, sondıqtan sot procesin tergew ïzolyatorınıñ ğïmaratında ötkizwdi durıs dep taptıq, sebebi qalalıq sottıñ ğïmaratına tasımaldanatın bolsa, ol qarsılıq körsetwi mümkin jäne qaşıp ketwge äreket jasawı mümkin. Külikbaevtıñ fïzïkalıq day`ındığı bar, ol kisendewli tursa da, jawap alınıp jatqan sätte tergewşige stoldı töñkerip jibere jazdadı», - dedi sottıñ ökilderi Tengrinews.kz tilşisine.
Eske salay`ıq, 18 şildede Almatıda terrorïstik akt bolğan edi. Belgisiz er adam Almalı awdandıq İİB men UQK departamentine qarwlı şabwıl jasadı. Oqïğa saldarınan bes adam, onıñ işinde üş polïcïya qızmetkeri qaza taptı. Qalada terrorlıq qaterdiñ qızıl deñgey`i jarïyalandı. Qılmısker ustaldı,ol burın isti bolğan Qızılorda oblısınıñ twması Rwslan Külikbaev bolıp şıqtı.
Osığan dey`in İİD tergew jumıstarı barısında18 şildede polïcey`lerdi öltirdi degen küdikke ilingen Rwslan Külikbaevtıñ jaldamalı päterdi anıqtağan bolatın. Polïcïyadağılar päterde adam ömirine qawipti zattardıñ bar-joğın tekserip şıqtı. Alay`da, polïcïya qızmetkerleri päterdi tintw kezinde qawipti zattardı tappadı. Al keşe Rwslan Külikbaev eki ay`ğa qamawğa alındı.


text:
Xamas boykot belderügä, Qahirä cıyını tuqtatıldı
Bu waqiğadän soñ Misır tışqı eşlär ministrı süzçese Hüssam Zäki, Associated Press (AP) xäbär agentlıgı yasagan belderüendä, irtägä buluı planlaştırılğan cıyınnın kiçekterelüen belderde. Bu xaqta ul täfsille añlatmanıñ soñınnan bireläçägen äytte.
Xamas başlıgı Musa Äbu Marzuq, Süriädä AP xäbär agentlıgına birgän belderüendä, irtägä bulaçaq utırışqa qarşı çıguın belderep, söyläşülärneñ körçekkä terälüennän Fälesten däwlät başlığı Mäxmüd Abbasnı cäwaplı tottı.
Äbu Marzuq, boykot säbäben äl-fätix törkemenen törmälärdäge Fälestinle totqınnarnıñ irekkä çığarılmawı belän añlata.
Äl-Fätix häm Xamas belän bergä başqa törkemnärneñ dä qatnaşaçağı Misır tırışlıqları belän äzerlängän milli berdämlek cıyını, irtägä Qahirädä uzdıru planlaştırıla ide.


text:
Waşington Möselman dönyasında demokratiägä nığraq yardäm itü planı turında belderde.
AQŞ däwlät departamentınıñ säyäsätne planlaştıru citäkçese Richard Haass Waşingtonnıñ İslam illärendä demokratiäne yaqlaw säyäsäteneñ üzgäräçägen iğlan itte. Bu üzgäreş Amerikanıñ Möselman illärendä avtoritar xakimiätlärne yaqlawı ul illärdä Amerikağa qarşı yünältelgän terrorçılıqnı üsterä digän qaraşqa nigezlänä.
AUDİO: Quşma Ştatlar Möselman dönyası xalıqları häm xökümätläre belän xezmättäşlek itkändä demokratiäne üsterü öçen moñarçı bulğanğa qarağanda nığraq tırışaçaq dip belderde Haass.
BMOnıñ küptän tügel iğlan itelgän xisabında Möselman illärendä demokratiä qıtlığı buluı, qayber çığarmalarnı isäpkä almağanda Möselman illärendä süz iregen, xökümättä xalıq wäkillegen häm iqtisadıy tärräqiätne buuçı avtoritar citäkçelär toruı turında äytelä.
Haass üz çığışında Demokratiä belän İslamnıñ ber bersenä qarşı kilmäwe, qayber illärdä, şul isäptän Könbatış Yewropada da demokratiäneñ tärräqiäte öçen yıllarça waqıt kiräk buluı turında söyläde. Möselman däwlätläre arasınnan demokratik omtılış ömete bulğan illär dip ul İran, Bahrein, Fälestinlelärne, Oman, Küwäyt, İndoneziä häm Albaniäne atadı. Anıñ süzlärençä aldağı aylarda AQŞ däwlät sekretare Kolin Pawell şul omtılışlarnı yaqlawçı yaña çaralarnı iğlan itäçäk.
AUDIO:Bu yaña çaralar Ğäräp dönyasındağı alğa kiteş öçen bik möhim bulğan 3 yünäleştä tärräqiätne iğtibar üzägenä alaçaq. Alar İqtisadnı, mäğärifne häm säyäsätne reformalaw. Monıñ öçen Ğäräp dönyasına yıllıq iqtisadıy yardämgä totılğan 1 milliard dollardan tış östämä aqçalar bülenäçäk.
Haass demokratiäne çittän torıp urnaştırıp bulmıy däwamlı üzgäreşlär möselman cämğiätläreneñ üzlärennän kilergä tieş dide. Ul Amerika däwlätlärgä alarnıñ üz şäkelendäge xalıq wäkilläre xökümäten tözergä yardäm itäçäk dip belderde. Şul uq waqıtta ul härber demokratiä irekle matbuğatqa, uqımışlı xalıqqa häm xatın qızlar xoquqların xörmät itügä moxtac dide.
Haass AQŞ-nıñ Möselman illärendä demokratiäne yaqlawdağı citeşsezleklären tänqitläwdä yuğarı däräcä xakimiät wäkile öçen ğädättän tış açıq buldı diärgä mömkin. Möselmannar üzlärendä demokratiä citeşmäwe öçen Quşma Ştatlarnı ğäyepli almıy, şulay da bezneñ bu ölkädäge eşçänlegebezdä citeşsezleklär bar dip belderde. Söğüd Ğärabstanı kebek küptänge berektäşlärne häm Qırğızstan, Üzbäkstan kebek Amerikanıñ yaña dusların küzdä totıp Haass bolay dide.
AUDIO: Neft’neñ totrıqlı räweştä kilep toruı, Sovet, İran häm Ğiraq ekspansiäsen tıyu, Ğäräp-İzrael nizağına bäyle mäs’älälärne çişü, Könçığış Aziädä kommunismğa qarşı toru häm üz xärbilärebezneñ çittäge bazaların buldıru kebek mänfäğätlärne qayğırtıp Quşma Ştatlar qaywaqıt ul illärdäge wäzğiätne çetnekläp öyränep tormadı.
Haass Amerika Möselman däwlätlären totrıqlıraq, tınıçraq, mulraq häm global’läşüçe dönya basımına yaraqlaşuçanraq itügä bulışu mömkinlegen yuğalttı dide. Anıñ äytüençä kiläçäktä AQŞ üz mänfäğätlärenä xezmät itüçe avtoritar xakimiätlär öçen taşlamalar yasamiaçaq. Ämma ul tışqı säyäsättäge bu üzgäreşlärneñ Söğüd Ğärabstanı kebek töp berektäşlär belän mönäsäbätlärdä niçek çağılaçağın açıqlawdan tıyılıp qaldı.
Şuşı uq söyläşüdä Johns Hopkins Universitetınıñ Tärräqi Xalıqara tikşerenülär bülegendäge Yaqın Könçığış belgeçe Fuat Ajami da çığış yasadı. Ajami Amerika terrorçılıqqa qarşı suğış belän Möselman demokratiäsenä yardäm itüne ber-bersenä niçek yaraqlaştıraçaq digän soraw quydı.
AUDIO: Bez Süriä belän eş itärgä tieş. Üzbäkstan belän eş itärgä tieş. Aljir belän eş itärgä tieş. Çınnan da terrorğa qarşı suğış bezne big ük yaxşı bulmağan häm demokratiägä yöz totmağan xakimiätlär belän härtörle xezmättäşlekkä mäcbür itä.
Haass mondıy qıyınlıq buluın tanısa da Waşington Möselman däwlätläre belän eşçänlek itkändä alarnıñ kiläçäktä demoktarik däwlätkä äwerelüneñ faydalıraq buluın añlawına ömetlänä dip, mullıq belän demokratiäneñ ber-bersenä bik yaqın bäylängän buluın turında söyläde. Möselman illärendä demokratiäneñ artuı anda yäşäwçe xalıqlar öçen dä, Quşma Ştatlar öçen dä yaxşıraq bulaçaq dide Haass.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Foto: wwww.elarna.com
Qazaqstanda jelilik basılım retinde tirkelgen blogerler buqaralıq aqparat quraldarı pay`dalanatın quqıqqa ïe bolwı mümkin. Bul twralı QR Aqparat jäne kommwnïkacïyalar vïce-mïnïstri Alan Äjibaev mälim etti.
«Mïnïstrlik aqparattıq alañda resmï usınılmağandarğa qajetti şarttar jasaw qajettigin tüsinedi. Buğan qosa, blogerler bizdiñ elimizde orın alıp jatqan qanday` da bir oqïğalardı belsendi jazıp körsetwde. Sondıqtan da olar üşin erikti türde jelilik basılım retinde tirkelw mümkinşiligi qarastırıladı. Bul zañnamalıq negizde buqaralıq aqparat quraldarı quqığın alwğa jaqsı mümkinşilik», - dedi ol Aqparat jäne kommwnïkacïyalar mïnïstrliginiñ alqa otırısında.
Onıñ ay`twınşa, şeteldik BAQ-qa aqparattıq materïaldar usınatın el azamattarın tirkew twralı usınıs ta däl osı maqsattardı közdey`di.
«Ärïne, alda türli formatta jäne quramda qujattı talqılaw bar. Qazir bul normalardı tikeley` zerdelep, talqılay`tın jumıs tobı qurılwda. Qazirdiñ özinde ay`tılıp jatqan usınıstar men eskertpeler bizdiñ tarapımızdan qaperge alınıp, zañ jobasın äzirlew barısında eskeriletin boladı», - dedi Äjibaev.
Ay`ta ketey`ik, QR Aqparat jäne kommwnïkacïyalar mïnïstri Däwren Abaev zañ jobasın qoğamdıq talqılawdan ötkennen key`in 2017 jıldıñ nawrızına dey`in Ükimetke jäne 2017 jıldıñ birinşi jartıjıldığında Parlament Mäjilisine engizw qajettigin ay`tqan bolatın.
QazAqparat


text: Ukraina prezidentı Leonid Kuçma saqlanu ministrlığınıñ qayber yuğarı citäkçelären wazifalarınnan buşattı. Räsmi xäbärlärgä qarağanda Ukraina saqlanu ministrlığı däwlät sekretareneñ berençe urınbasarı häm tağı berniçä bülek citäkçese eşennän azat itelgän. Ukrainanıñ saqlanu ministrı Yevgeniy Marçuk bu çaralar Ukrainanıñ tınıçlıq saqlaw köçlären Ğiraqqa cibärergä äzerläw problemnarı belän bäylängän dip belderde. Bügen Ğiraqqa Ukraina xärbiläreneñ berençe törkeme ozatılğan. Alar xalıqara tınıçlıq urnaştıru köçlärendä xezmät itäçäk.


text:
Bиkипeдия:General disclaimer
Ğomumi cawaplılıqtan baş tartu - Wikipediadä päyda bulğan mäğlümatqa ışanu xäwef-xätärle buluı ixtimallığı! - Wikipediä meditsina ölkäsendä kiñäşlär birmi - Wikipediä eçtälege xoquqi mäsälälärdä dälil bularaq qullanıla almıy - Wikipediädä qortqıçlar häm sezgä qabul itelä almaslıq dip kürengän eçtälek bar
WİKİPEDIÄ ÜZ EÇTÄLEGENEÑ DÖRES BULUI TURINDA GARANTIÄ BİRMİ
Wikipediä - ul açıq eçtälekle online entsiklopediä, yäğni keşelek belemeñ tuplawçı resursnı buldıruçı ireklelär törkemnäre häm ayırım şäxeslärneñ urtaq kerteme näticäse. Proyektnıñ strukturası İnternetqa bäyläneşe häm päräwezdäge web-säxifälärne qaraw mömkinlegen birüçe gizgeçe bulğan härber şäxeskä monda päyda bulğan eçtälekne üzgärtergä mömkinlek birä. Şul säbäple, Wikipediä tabılğan bar mäğlümatnı ayrım belem ölkäsendä professional ekspertlar tarafınnan tikşerelmägänen istä totu zarur häm monda tabıla alğan materialnı teläsä nindi tema buyınça tulı, döres häm ışana alırlıq çığanaq dip kürü döres bumıy.
Tik bu Wikipediäde qıymmätle häm döres mäğlümat az buluı bilgese tügel, ämmä
-
- Mäqälä avtorları, başqa kertem yasawçılar, sponsorlar, idaräçelär, sistema administratorları yäki Wikipediä belän niçek bulsa da bäyle bulğan bernindi başqa şäxeslär monda döres bulmağan yäki yalğışlığı turında däğwalarğa säbäp bula alğan mäğlümatnıñ päyda bula aluı yäki sezneñ bu säxifälärdä yäki sıltalğan tışqı resurslarda urnaşqan mäğlümatlarnı niçek qullanğanığız öçen bernindi cawaplılıqnı üz östenä ala almıy.
Monı uquğa waqıt tapqanığızğa räxmät. Wikipediägä räxim itegez.


text: Törkmänstannıñ yaña prezidentı Gurbanğulı Birdemöhämmädov yaña xökümät başlığı wazifasın, elekke prezident Saparmorat Niyazov kebek üzenä qaldırdı, qalğan ministrlarnı 6 ayğa bilgeläde. Ministrlarnıñ burıçı - Törkmänstannıñ awırlıq belän ireşelgän izge bäysezlegen saqlaw, dide Birdemöhämmädov. Prezident saqlanu, milli iminlek häm eçke eşlär ministrların üz urınnarında qaldırdı, üzenä 3 urınbasar bilgeläde. Berençese – tışqı eşlär ministrı Räşid Meredov. Birdemöhämmädov bu ayda saylawlarda ciñep Törkmänstannıñ yaña prezidentı buldı.


text:
Mäskäwneñ Kosovo strategiäse artında ni yata?
Könbatış illäre tulı bäysezlek dawlağan Kosovo öçen çirattağı çişeleşne tabarğa tırışsa, Rusiä anı çirattağı märtäbä kire qağa. Atnakiç Mäskäw İminlek Şurasında Berläşkän Millätlärneñ maxsus wäkile Martti Ahtisaari planı nigezendä äzerlängän qarar ölgesen kire bordı.
Ämma Mäskäw fikerençä, mondıy ölge artında da şuluq närsä, Martti Ahtisaarinıñ Kosovoğa bäysezlek birü planı yata. Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov:
"Qarar ölgeseneñ şaqtıy ğına çuar tele artında, 120 kön ütkännän, yaqlar üzara kileşäme, yuqmı, Ahtisaari planınıñ ğämälgä kerüe yata. Belüegezçä, bez barı tik ike taraf ta - Belgrad ta, Priştina da qabul itärlek qarar ölgesen genä yaqlıy alabız. Ä älegä bez andıy kileşüne kürmibez", di Sergey Lavrov, Mäskäwneñ Kosovo kiläçägen bilgeliäçäk qararnı kire qağuın añlatıp.
Rusiä citäkçeläreneñ "ike yaq ta kileşergä tieş" digäne asılda, Kosovoğa bäysezlekne serblar rizalığı belän genä birep bula digänne añlata. Ämma Belgrad üzeneñ Kosovo bäysezlege belän berqayçan da kileşmäyäçäge turında belderep kilä. Yäğni bu oçraqta Mäskäw turıdan-turı serb qaraşın ğına yaqlıy bulıp çığa.
Moña işarä itep Berläşkän Millätlär öçen Kosovo planın äzerlägän Martti Ahtisaari, kompromislar ezlämi genä bar täqdimnärgä dä qarşı çığıp kilüe belän Mäskäw üzeneñ xalıqara abruyın nığıtası urınğa, anı kiresençä qaqşata ğına, dip belderde. Anıñ bu süzläre yänä Rusiäneñ açuın çığarıp, Lavrov inde turıdan-turı Ahtisaarigä qarşı belderü yasadı, häm "ägär dä ber yaq anıñ täqdimnären qabul itä almıy ikän, bälki bezgä söyläşülärneñ başqa ber tarafsız aradaşçı yardämendä alıp baru xaqında uylap qararğa kiräkter", dide.
Säyäsi küzätüçelär fikerençä, Kosovo mäs''äläsen Mäskäw Könbatış belän qarşılığında üze öçen prinsipial'' mäs''älägä äyländerde. Soñğı yıllarda Rusiä xalıqara mäydanğa bäysez ber uyınçı bularaq qaytırğa tırışa. Kosovo mäs''äläsendä çigenmiçä ilneñ citäkçelege Könbatışqa monıñ çınnan da şulay buluın, Rusiä belän isäpläşä başlarğa kiräklegen kürsätergä omtıla.
Mäskäw Kosovo mäs''äläseneñ tiz genä xäl itelüen telämi häm anıñ bäysezlegenä qarşı çığuın däwam itä.
Kärim Kamal


text:
чәpшәMбe, 18 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 15:20
Başqalanıñ rayon eske eştär idaralıqtarı qaramağındağı patrul post militsiyahı xeźmäte ayırım polk itep oyoştoroldo. Ul xäźer Öfö qalahı eske eştär idaralığına qaray. Respublikanıñ eske eştär ministrlığı wäkildäre bıl üźgäreş Öfölä enäyätselek menän köräşte kösäytergä yarźam itäsäk tigän fekerźä. Yañı podrazdelenienıñ 400-gä yaqın xeźmätkäre häm 4 tiśtä avtopatrule kön hayın başqala uramdarında yämäğät imenlegen haqlay. 11-se iyuldä genä oyoştorolğan polk 450 yıllıq yubiley osoronda tärtip haqlauźa matur eşlägän ikän. Sovet rayonı patrul-post xeźmätenä tapşırılğan dürt maşina mäśälän, bayram köndärendä Öfö-Arena boź harayında häm Duślıq monumentında dejurźa bulğan. Žöźömtälä ularźıñ eş sifatın yaqşırtıu maqsatında polkqa yänä 34 maxsus maşina birelde.Patrul post polqı etäksehe Morat Zadin.


text:
2014 yılğı Qışqı Olimpiä Uyınnarı Soçida ütäçäk
Xalıqara Olimpiä Komitetı 2014-nçe yılğı Qışqı Olimpiä uyınnarın ütkärü urını itep Rusiäneñ Soçi şähären sayladı. Komitetnıñ Guatemala şähärendäge utırışında iğlan itelgän bu Rusiädä zur bäyrämgä säbäp buldı. Bu abruylı wazıyfa öçen yarışta Soçinıñ ciñüenä töp öleşne, küzätüçelär fikerençä, Rusiä prezidentı Vladimir Putinnıñ komitetqa şäxsän üze kilep çığış yasawı kertkän.
"Olimpiä xıyalı Rusiäneñ millionnarça watandaşın berläşterä. Qışqı sport törläre Rusiädä bik populyar. Bezneñ sportçılar küp kenä ciñülärgä ireşte häm Olimpiä xäräkätenä zur öleş kertte. Ämma älegä bezneñ Qışqı Olimpiäne bäyräm itü mömkinlegebez bulmadı. Bezneñ xalqıbız sezne iñ yaxşı urın Soçi bulaçaq dip ışandıra" dide Putin.
Küplär fikerençä Putinnıñ Guatemaladağı çığışı, şul isäptän anıñ fransuz häm ispança belän tozlap-borıçlap ingliz telendä çığış yasawı bik nıq täesir itkän.
2014-neñ Qışqı Uyınnarın üzlärendä uzdıru öçen 3 şähär köräşte. Awstriäneñ Zalsburg şähäre, Könyaq Koreanıñ Pyeoñçañ şähäre häm Soçi. Salzburg berençe tur tawış birüdä töşep qaldı. Ikeçe tur tawış birü näticälären Xalıqara Olimpiä Komitetı prezidentı Jacques Rogge iğlan itte.
"Xalıqara Olimpiä Komitetı 2014-nçe yılda 22-nçe Qışqı Olimpiä Uyınnarınıñ Soçida ütkäreläçägen iğlan itä" dide Rogge.
Rusiäneñ federal sport idaräse başlığı, üze dä 2 qışqı Olimpiadada xokey çempionı bulğan Vyaçeslav Fetisov yıllar däwamında küp kenä citäkçelär belän eşlägänlegen, ämma iñ yaxşısı Putin dip isäpläwen belderde häm Soçi Putin arqasında ciñde dide.
Britaniäneñ Guardian gazetına Olimpiä Uyınnarı turında yazuçı sport jurnalistı Duncan Mackay da monda Putin xälitkeç öleş kertkän bulırğa mömkin digän fiker belän kileşte häm anı 2012-nçe yılğı Cäyge Olimpiä uyınnarın Londonda ütkärügä ireşü öçen zur öleş kertkän Britaniäneñ elekke premyer ministrı Tony Blair belän çağıştırdı.
"Älbättä bu bik möhim faktor buldı. Dönya citäkçeläre Xalıqara Olimpiä Komitetı äğzalarına bik nıq täesir itä.Tony Blair da ike yıl elek Singapurda şunı kürsätte. Soçi oçrağı Komitetqa täesir itüneñ şul ürnägen qabatlaw buldı. Alar tawış birü aldınnan bik qatı täesir itü çaraları kürde häm xälitkeç soñğı adım bularaq şuña Putinnı da östäde" dide Mackay.
Soçinıñ ciñep çığaçağına ışanıç zur tügel ide. Şuña kürä bu näq menä prezidentnıñ qazanışı dip qarala.
Xäzerge sport qorılmaları häm başqa texnix yaqlardan qarağanda Soçi Awstriäle häm Könyaq Korealı köndäşlärennän bik nıq qalışa.
Olimpiä Uyınnarı ütäçäk Krasnaya Polyana çañğı şuu üzägendä nibarı ber genä kütärelü cihazı bar.
Ämma Rusiä citäkçeläre ägär dä Soçi saylansa Qara Diñgezgä taş atırlıq bu urında, sänğät däräcäsendä, bik zur çañğıçılar ocmaxı tözergä wäğdä itte.
Häm Mackay äytüençä, Rusiäneñ bu xıyalnı tormışqa aşıru öçen distädän artıq milliard dollar birü qararın inde xuplağan buluı da Komitetqa qın täesir itkän.


text:
Aleksandr Veşnyakov Qazanğa kilde
12se könne Tatarstanğa Rusiä Üzäk saylaw komissiäse Aleksandr Veşnyakov kilde.
Qazan hawa qırında anı Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin häm respublikanıñ Üzäk saylaw komissiäse räise Anatoliy Fomin qarşıladılar. Qarşılaw çarasında Aleksandr Vişnyakov jurnalistlarğa- “Tatarstannıñ saylaw sistemasın reformalaw häm Rusiä Federatsiäse Prezidentı häm Tatarstan Däwlät Şurasına saylawlarğa äzerlekne qaraw maqsatı belän kildem dide. Ä Färit Möxämmätşin bez äle federal'' qanunnar belän kileşep betmibez- digän fiker äytte. Aleksandr Vişnyakovnıñ vizitı ike kön däwam itäçäk. Berençe könendä ul Yäşel Üzän rayonında cirle saylaw komissiälär eşçänlege belän tanışaçaq. İkençe könendä Üzäk saylaw komissiä äğzäläre, säyäsi firqälärneñ respublika bülekläre wäkilläre häm respublika citäkçelege belän oçraşaçaq. 13nçe fevral'' könne töştän soñ Rusiä Federatsiäseneñ Üzäk saylaw komissiäse räise “Tatmedia” agentlığında matbuğat oçraşuı ütkärergä niätli-dip xäbär itä “İntertat.ru”
Räsmi mäğlümat çaraları şulay uq 12nçe fevral''dän respublikada Rusiä prezidentı saylawları aldı agitatsiäse başlandı dip iğlan ittelär. Telekanallarnıñ saylaw aldı agitatsiäse öçen birergä tieşle buşlay efir waqıtı tulayım ber säğättän dä kim bulmasqa tieş häm bu waqıt eş könnärendä genä birelä. Federal'' kanallar da bu 20 säğät täşkil itä dip isäpläp çığarılğan.
1 federal'' kanalda pänceşämbe könne irtän barğan tele debatlarnı Tatarstan xalqı da qızıqsınıp küzätte. Şähär transportında, cämäğät urınnarın da fiker alışular işetergä bula. Şulay itep Tatarstanda da kübräk nämzät İrina Xakamadağa simpatiä kürsätälär. Alıp baruçını da “monda Vladimir Putinnı kiteregez- şunnan debatlar bulır”-dip şıp itep urınına quydı bit.
Yunıs Ätnäle.


text:
Tatarstanda, Qazan däwlät universitetında, 4nçe üktäberdä Rusiäneñ iñ bay keşeläreneñ berse, Vladimir Potanin stependiäsenä bäyge başlana. Qazan däwlät Universitetınnan qala, bu proektta İdel buyı federal okruğınnan tağın 8 yuğarı uqu yortı qatnaşa. Rusiä oligarxları aqçalarına eşliäçäk biznes mäktäbenä, küptän tügel Mäskäwdä nigez taşı salındı.
Tatarstan xökümäte sälätle yäşlärne uqıtu häm belgeçlärne äzerläw maqsatında bıyl budjettan 100 million sum bülep birde. Andıy grantlar öçeb budjetta aqçalar yıl sayn açqalar qaralaçaq, dip belderde Tatarstan xökümäte başlığı Röstäm Miñnexanov. Bıyl, mäğärif ölkäsendäge grantlarğa ömet itkän meñ yarımğa yaqın keşedän 531 saylap alındı. Alar arasında studentlar, aspirant, şirkät citäkçeläre häm professorlar da bar. Tatarstan mägärif ministrlığınıñ tışqı xezmättälek bülege belgeçe Ramilä Möxetdinova äytkänçä, grantlar bäygesendä ciñüçelär Quşma Ştatlar, Britaniä, Germaniä häm Rusiäneñ yuğarı uqu yortlarında belem alaçaq. Tatarstan Mägärif ministrlığı wäkile, böten çığımnarnı Tatarstan budjetı kütärä, uquçalarğa grantnıñ salım öleşen genä däwlätqä qaytarırğa turı kiläçäk. Çit il yuğarı uqu yortlarına barırğa ciyınuçı yäşlär öçen Qazanda tellär mäktäbe dä açıldı. Ansı da Tatarstan aqçasına. Rusiä külämendä, belemle häm zamança fikerli torğan citäkçelärne äzerläw mäsäläsen, uquçlarnı çitkä cibärmiçä, ä üzendä uqıtıp xäl itärgä cıyınalar. Küptän tügel Mäskäw ölkäseneñ Skolkovo bistäsendä bulaçaq biznes-mäktäpkä nigez taşın salu tantanası buldı. Anda Rusiä Preizdentı Vladimir Putin häm başqa yuğarı däräcäle citäkçelär, zur biznes wäkilläre qatnaştı. Tantanada, Mäskäw idärä mäktäbe dip atala torğan şuşı uqu yortına, däwlät tarafınnan teläktäşlek kürsäteläçäk, ämma bu mäktäp biznes şirkätlär aqçasına eşliyäçäk, dip belderelde. Älege proyektnıñ bäyäse 300 million dollar külämendä, dip isäplänä. Älege mäktäpkä açqa birgän 14 eşmäkär arasında Roman Abramoviç häm qorıç magnatı Aleksey Mordaşev kebek oligarxlar bar. Çit il investorları da aqça kertkän. Mäsälän Hindostannıñ Sun Group investmen şirkäte häm Russiä belän Britanieñ urtaq neft şirkäte TNK-BP. Älege proektnı başlap yörüçe – eşmäkär Ruben Vardanyan. Ul mäktäpneñ Prezidentı da bulaçaq. Anıñ äytüenä qarağanda, älege mäktäpneñ maqsatı - Rusiä biznes bazarında yaxşı äzerlekle citäkçelärgä bulğan qıtlıqnı beterü. Mäskäwdä urnaşqan Nikitskiy fondı citäkçelärneñ berse Eric Kraus äytüençä, maxsus äzerlekle citäkçelärneñ bulmawı Rusiä biznesı öçen zur mäsälä bulıp tora.
“Böten Sövet berlegendä biznes ölkäsendä belem birü bulmadı. Rusiälelär küptörle belemgä iä, ämmä eşmäkärlek ölkäsendä alarnıñ täcribäläre bik az. Xäzergä qädär, biznes ölkäsendä citdi belem alırğa teläwşelär çit ilgä barırğa tieş ide. Mondıy mömkinlekne monda tudırıluı Rusiä öçen faydalı buluı kön kebek açıq.’’ - di Eric Kraus. Oyıştıruçılar süzlärençä, Mäskäw idärä mäktäbe, Quşma Ştatlardağı Harvard biznes mäktäbe belän ber däräcädä bulırğa tieş. Şuşı mäktäpne tämamlawçılarğa, eşmäkärlektä yuğarı bäyälänä torğan, MBA diplomı bireläçäk. 18 aylıq uqularnıñ bäyäse arzan tügel - 50 meñ dollar külämendä bulır dip kötelä. Mäktäp 2009 yılda açılırğa tieş.
Bikä Timerova.


text:
Şähär transportında yulcı ağımın açıqlıylar
Qazanda çärşämbedä kiläçäktä şähär transportın kimetü maqsatınnan, şähär transportında passajirlar ağımın açıqlawğa yünältelgän tikşerü çarası başlanıp kitte.
Qazannıñ 12 yuğarı uqu yortınnan 3 meñnän artıq student kön däwamında qaysı avtobusqa, qayçan, küpme keşe kerüen häm çığuın, küpmese sotsial' yörü biletların qullanğanın terkäp bardı. Yegerme ikençe martta "GAZel'" häm "PAZ" avtobuslarında yörüçelär terkälgän bulsa, 23 - munitsipal' transport, şul isäptän tramvay, trolleybus häm metropoliten passajirları isäpkä alınaçaq.
Näticälär yasağannan soñ, cäy aylarında şähärdä yaña marşrut çeltären buldıru, az sıydırışlı transport çaralarınnan äkrenläp zur avtobuslarğa küçü planlaştırıla ikän.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Livan prezidentı Emil Lahud BMOğa häm BMO İminlek Şurasınıñ 5 daimi äğzasına möräcäğät itep, İzrail'ne Livanğa üç alu höcümnäre oyıştırudan tuqtatırğa çaqırdı.
Livandağı Hezbolla suğışçıları yäkşämbe könne çik aşa ut açıp ber İzrail' üsmeren ütergännän soñ bügen İzrail'neñ tübännän oçuçı xärbi oçqıçları Livan östennän ütte.
İzrail'neñ Şlomi şähärenä bulğan höcümnän soñ İzrail' oçqıçları Livannıñ könyağındağı Hezbolla nığıtmaların utqa tottı.
İzrail' räsmiläre şulay uq Hezbolla höcümnärenä cawap bularaq Süriägä qarşı da xärbi operatsiä başlanu mömkinlege turında süz kütärä.
İzrail' saqlanu ministrı urınbasarı Zeev Boim İzrail' Hezbolla höcümnäre öçen Süriä cawaplı dip sanıy dide.
İzrail' BMO İminlek Şurasına Süriäneñ Hezbollağa yardäm itüe turında zarlandı.


text:
Taciqstannıñ ğadättäntış xällär ministrlığı binası yanında maşinağa quyılğan bombanıñ şartlawın räsmilär – terror ğamäle dip atarğa aşıqmıy. Maşina xucası hälak bulğan.
Ministr general Mirzo Zia, Azatlıq radiosına, şartlaw bik köçle buldı, maşinağa şartlatqıçlar quyılğan bulu ixtimal, dip belderde. Ämma Taciqstan eçke eşlär ministrı Xomiddin Şaripov, şartlawnıñ säbäpläre älegä bilgesez, dide.
Şartlawğa qadär Taciqstan İminlek Ministrlığı binasında yanğın çıqqan ide. Ministrlıq wäkile süzlärenä qarağanda, yanğınnıñ säbäbe – hawalandıru sistemasındağı citeşsezleklär, anda ziyan kürüçelär bulmağan. Taciqstan başqalasında xärbilär küp buluı turında xäbär itelä.


text:
Russiä räsmi şäxesläreneñ belderüenä qarağanda, Çeçnä yaqınnarında ber xatın-qız intixarçınıñ aftobus yanında bomba ğartlatuı näticäsendä 15 keşe hälak bulğan. Şuşı aftobus Tönyaq Osetiyanın Mozdok şähärennän yaqındağı xärbi bazağa pilotlarnı häm texnik xezmtkerlerne alıp barğan bulğan. Soñğı vaqıtlarda andıy höcümnär näticäsendä 80-gä yaqın keşe hälak buldı.
. Russiäneñ Könyaq Federal Okrugı baş prokurorınıñ urınbasarı Fridinskiynıñ press-konferensiädä belderüenä qarağanda, bügenge teror aktı näticäsendä 16 keşe hälak bulğan, 12-se auır yaralanğan. İntixarçı xatın-qız boralaq pilotları hem Mozdoktağı aviabazadağı texnik personal utırğan aftobusğa kerergä tırışqan, moña ireşä almağaç bombanı şartlatrqan. Mäğlum bulğança, şuşı xärbi baza Çeçnädäge xärbi aktivlıqlar öçen faydalanıla. Bu soñğı ber ayda xatın-qızlar qatnaşlığındağı öçençe intixar vaqiğäse bulıp tora. Maynıñ 12-ndä Çeçnäneñ şaqtıy imin dip xisaplanğan tönyağındağı Znamenskoyede aralarında ber xatın-qız da bulğan ber törkem köräşçe şartlağıçlar töyälgän yök mşinası belän xökümät binası bärelep anı şartlatqan ide. İke könnän soñ ber xatın-qız Gudermes rayonında üz üzen şartlattı . Şuşı ike höcüm näticäsendä 78 keşe hälak buldı, 200-gä yaqını yaralandı. Soñğı öç höcümdä dä intixarçı xatın-qızlarnıñ buluı yaña ber küreneş. Bu Mäskäv teatrında räxen alu vaqiğäse belän başlanıp kitte dip äytergä bula. Anda da xatın-qız bar ide. Çeçnä suğışında qoral alıp suğışqan xatın-qızlar bulsa da, intixarçı xatın-qızlar elek yuq ide. Bu yaña fenomen häm monıñ säbäplären belü dä qıyın. Çeçnädä suğış häm tazartular näticäsendä iñ kimendä ber ağzasın yuğaltmağan ğailä yuqtır. Ä inde qayber ğailälärdän hälak bulğannar tağı da küberäk. Bälkim , atasın, iren, enesen , abisın yuğaltqan häm yaxşıraq kiläçäkkä ömete bulan xatın-qızlar millät , vatan , bäysezlek häm şulay uq qorbannar öçen üç alu niäte belän şuşı fäciğäle yulnı saylaunı döreserök tapqannardır. Berük vaqıtta mondıy höcümnär prezident Putin häm başqa citäkçelärneñ Çeçnädä vazğiät normallaşa bara digän belderülärneñ dä çınbarlıqnı çağıldırmauın kürsätä. Russiä citäkçelege Çeçnädäge referendum, yaqın kiläçäktä parlament häm prezident saylauların ütkärü höcümnärne tuqtatuğa kiterer dip ömetlände bulsa kiräk. Soñğı vaqıtlarda höcümnärneñ yışayuı monıñ kiresen kürsätte. Eçtälege tögäl bulmağan amnistiä iğlan itü dä ällä näticäle bulmadı kebek. Şulay uq Çeçnädäge Mäskäv yaqlı xakimiätneñ başlığı Axmed Qadırovnıñ, Aslan Masxadovnıñ başı öçen zur miqdarda aqça birergä väğdä itüe dä problemmanı xäl qıluğa kitermiäçäk. Bälkim Masxadov üterelerer , yaki anı totıp Russiä xakimiätlärenä tapşırırlar, läkin, monıñ belän köräş tuqtalmas, anıñ urnın başqalar alır. Yaqın Könçığıştağı yaña inisiativa näticäle bulıp çıqsa, yäğni terror häm cazalau çaraları tuqtalsa, bälkim ul çaqta bu yaxşı misal bulır häm Kreml belän qarşılıq kürsätüçelär söyläşülär yulı belän konfliktnı beterü yağın qarau yulına basarlar. Qızğanıç ki, bügenge köndä andıy teläp kürenmi.
Färit İdelle, Praga.


text:
BMO Iminlek Şurası Gruziä-Abxaziä söyläşülären başlaw yulların ezliäçäk
BMO İminlek Şurası äğzaları BMO-nıñ Gruziädäge tınıçlıq küzätüçeläre möddäten tağın 6 ayğa ozaytu mäs’äläsen qararğa ciına. Ämma Gruziä belän Russiä arasında qatlawlı mönäsäbätlär däwam itkändä, BMO-nıñ Gruziä belän annan ayırılırğa teläwçe Abxaziä arasında säyäsi çişeläşkä ireşü tırışlıqları uñış kitermi. Xäzer diplomatlar kiläse ayda Genevada İminlek Şurası äğzaları arasında ütäçäk yuğarı däräcä oçraşu näticäsendä tärräqiätkä ireşep bulır dip ömetlänä.
AUDİO: General’ Sekretar’ maxsus wäkilläreneñ häm Duslar törkemeneñ ber yıl buyı zur tırışlıq kürsätüennän soñ da Gruziä-Abxaziä nizağındağı taraflarnıñ söyläşülär başlawğa yaqınraq kilä almawı turında äytä. Bigräk tä Abxaz yağı, xätta nigez bulırğa tieşle qağidälär nigezendä söyläşülärne başlawdan da baş tarta.
BMO diplomatları säyäsi kileşügä ireşü tırışlıqları distä yıl çaması tuqtalıp torğannan soñ Geneva oçraşuında zur tärräqiät kötärgä kiräk tügel dip belderä. Şulay da, alar äytüençä, Geneva oçraşuı BMO tarafınnan söyläşülärneñ nigeze bularaq täqdim itelgän dokumentqa yañadan iğtibar cälep itärgä mömkin. Boden dokumentı dip atalğan bu dokument Abxaziäne Gruziäneñ maxsus avtonomiägä iä bulğan ber öleşe itep küzallıy.
Gruziäneñ BMOdağı ilçese Revaz Adamia Geneva oçraşuın uñay adım dip bäyäläde.
AUDİO: Ğömümän alğanda bu bik uñay ğämäl, çönki bu Yewropa başqalalarında Abxaz mäs’äläsenä iğtibarnı arttıraçaq, gärçä min bu oçraşu üze genä nizağnı çişüdä uñay rol’ uynıyaçaq dip ışanıp äytä almıym. Ämma anıñ mäğnäse ul başqalalardağı yuğarı däräcä säyäsätçelärne häm qararlar çığaruçılarnı cälep itü, häm bu yaxşı bulaçaq.
Duslar törkeme äğzaları xäzer Gruziäne Abxaziädäge Russiä citäkçelegendäge tınıçlıq saqçılarınıñ möddäten ozaytırğa çaqıra. 1994-nçe yıldan birle Abxaziädä DBD qanatı astında eşläwçe 1800-läp tınıçlıq saqçısı tora. Uzğan atnada Gruziä Prezidentı Eduard Şevardnadze Russiä Abxaziädä yäşäwçelärgä passportlar birü häm Tbilisi röxsätennän başqa Abxaziägä timer yul suzu turındağı qararların ğämäldän çığarmıy torıp tınıçlıq saqlaw kileşüen yañartmıyaçağın beldergän ide.
Adamia bu mäs’älälär kiläse atnada BDB citäkçeläreneñ Ukrainada ütäçäk ğäyre räsmi oçraşuına qädär çişeler dip ömetlänüen äytte. Anda Şevardnadze Russiä Prezidentı Vladimir Putin belän oçraşıp söyläşer dip kötelä. Adamia äytüençä kiläse atnada BMOnıñ Abxaziädäge 115 keşelek küzätüçelär törkeme möddäte ozaytılaçaq oçraşuda Gruziä üzen borçığan mäs’älälärne tağın kütäräçäk. Gruziä Russiägä qarata zarların uzğan közdä BMOnıñ Ğömümi Ciınında da, İminlek Şurasında da beldergän ide.
Naif Aqmal, Praga


text:
Ukrain Parlamentı Tymoşenko Premyer Ministr bularaq saylağan dip xäbär itelä
Qul kütär aşa uzdırılğan tawış birüdän soñ, parlament näticäne açıqlar aldınnañ tänäfeskä kerde.
Ukraina da berençe tapqır prezident, premyer häm parlament süzçese barsı da äflüsen inqilabı partisınnañ bulaçaq ide. Läkin 11 Dekabrda, Tymoşenkoga ber tawış citme qalğan ide. Xättä 450 urınlı parlamentta qanuni bularaq köpçelek äflisün urtaqlığında bulsa da.
Tymoşenko bu bäticäne elektronik saylaw sistemı xilaflığı bularaq ğayeplägän ide.
Tymoşenko, äflisun inqilabı urtaqlığı taralğannan soñ, Prezident Viktor Yuşçenko tarafınnan näk şul wazifadan alınğan ide.
Alar xäzer tağın berläşte häm ike partiä da, sintäbr saylawlarında ğadi köpçelege täşkil itärlek urınnı yawlıy alğannar ide.


text: Rusiäneñ Xisap palatası tikşerüçese Sergey Ryabuxin Çukotka autonomiäle okruğın bankrot dip iğlan itte. Mäskäwdä ütkän matbuğat oçraşuında ul, Çukotkanıñ däwlätkä burıçı töbäkneñ keremenä qarağanda ike märtäbä artığraq dip belderde. Ryabuxin sülärenä qarağanda, Çukotka xäkimiäte 2003 yılda milliard yarım rubllek finans bozular yasağan. Tikşerülär näticäse xökümätkä häm General prokuraturağa citkereläçäk dide Ryabuxin. Ul, şulay uq, yaqın aralarda Xisap palatası Pskov häm Tver ölkälärenä plannan tış tikşerülär ütkäräçäk dip xäbär itte.


text:
Başqortstanda yaña salım idäräse başlığı
Başqortstanda tağın da salım xezmäte idäräse başlığı almaşındı. Xäzer bu känäfigä şuşı idärädä 1994 yıldan birle eşlägän, ä 2003 yıldan birle idärä başlığı urınbasarı wazıyfaların başqarğan Ol'ğa Afanas'yewa täğäyenlände.
Şunısı ğibrätle – aña qadär bilgelängän başlıq bu cawaplı wazıyfanı tulır-tulmas ber ay ğına başqarıp qaldı. Elegräk tä xäbär itelüençä, Rusiä Federal' Salım xezmäteneñ Başqortstandağı İdäräse başlığı itep ber ay elek kenä Qazannan kiterelgän Aynur Äydeldinov täğäyenlängän ide. 8 fevral'dä ul üz teläge belän şuşı wazıyfadan alularnı sorap ğariza yazğan häm ul qänäğätländerelgän.
Aynur Äydeldinovnı Başqortstanda berençe könnärdän ük önämädelär. Eş monda anıñ yaxşı yäki naçar citäkçe buluında da tügel. Çönki äle ul eş kürsätergä dä ölgermägän ide. Monda ğillä başqada – Aynur Äydeldinovnı Başqortstan Salım xezmäte idäräsenä täğäyenläw mäsäläsen Mäskäw citäkçeläre Başqortstan räsmi xakimiätläre belän kileşep eşlämägän ikän. Härxäldä, Aynur Äydeldinovnı Qazanğa kire qaytıp kitärgä çaqırğan keşelär – respublikada bıltır köz oyıştırılğan “Federativ Rusiä öçen” digän ictimaği xäräkät wäkilläre şulay belderä kilde.
Mäğlüm ki, älege xäräkätneñ nigezen Başqortstandağı başqort milli oyışmaları täşkil itä. Näq menä alar bik yarsıp Başqortstandağı salım xezmäte başlığı itep çittän kiterelgän keşeneñ bilgelänüenä qarşı çıqtı häm Ufada berniçä tapqır piketlar da oyıştırdı. Älege uram cıyınnarınıñ räsmi televidenie kanallarında köne-töne yaqtırtıluı isä bu çaralarnıñ artında respublikanıñ räsmi orğannarı torğanlığına işarä ide. Xäyer bu mäs'älädä tärtip buldırunı sorap Başqortstan parlamentı da möräcäğät qabul itkän ide.
Başqort milli säyäsäten ütkärüdä başlap yörüçelär bulğan “Ural” başqort xalıq üzäge, Başqort yäşläre berlege häm “Aq tirmä” başqort milli-mädäni üzäge xätta şuşı mäsälägä qağılışlı Rusiä Prezidentı Vladimir Putinğa açıq xat ta qabul itte häm tarattı. Ul xatta Rusiägä Başqortstannan salım tüläwlären tuqtatuğa da çaqırular bar ide. Dimäk, bu oçraqta başqort milli oyışmaları Mäskäw Kremlen çınlap ta örkette bulıp çığa kebek. Bu xälgä Başqortstandağı tanılğan ğalim, etnosäyasät belgeçe İldar Gabdrafıykov başqa törleräk añlatma birde
“Bu xällär astında Başqortstan belän Mäskäwneñ keläm astı uyınnarı yata şikelle. Häm bu uyınnar Başqortstannıñ yağulıq-neft'eşkärtü tarmağına bäyle. Dimäk, Mäskäw belän bu xaqta nindider kileşügä kilengän. Ä Aynur Äydeldinov bu uyında üz rolen uynağan häm xäzer anıñ kiräge betkän”. Äye, Başqortstanda Salım xezmäte idäräse başlığı wazıyfaların başqaruçı yaña keşe bilgelände. Läkin monıñ belän genä älege idärä tiräsendäge ğauğa tuqtalmas kebek. Çönki yaña bilgelängän başlıq Ol'ğa Afanas'yewa da tulı xoquqlı başlıq tügel, anı da başlıq wazıyfaların başqaruçı dip kenä täğäyenlägännär. Ä bu mäsäläne quyırtıp piketlar oyıştırğan xäräkät wäkilläre bu urınğa daimi citäkçe kiräk dip tä däwalıy.


text:
Tatarstan tarixın öyränü däwam itä
Xäzer kitaplar häm däresleklär şaqtıy küp näşer itelä, şul isäptän Tatarstanda da. Läkin 17 mart könne mäğärif xezmätkärläreneñ belemen kütärü institutında täqdir itelgän tarix däreslege bik üzençälekle. Ul Tatarstannıñ 20 ğasırdağı yäşäyeşenä bağışlanğan. Kitapnıñ avtorı – älege institutnıñ pedagogik kul’turologiä kafedrası professorı, tarix fännäre kandidatı Bulat Soltanbekov. Bulat äfände Tatarstanda tatar tarixına yañaça qaraşı belän bilgele ğalim, anıñ ezlänüläre häm kitapları da şaqtıy. Şul isäptän, tatar tarixına bağışlanğan uqu äsbapları, tatar telendä Tatarstan atlası, uqıtuçılar öçen küpsanlı cıyıntıqlar. Alar buyınça inde berniçä buın tarixçılar äzerlänä. Yaña täqdim itelgän ike tomlıq kitap ta şularnıñ räten tulılandırdı. Ul tarix uqıtuçıların äzerläwçe yuğarı uqu yortları öçen yazılğan. Xäyer, Tatarstan, XX vek: liçnosti, sobıtiya, dokumentı, yäğni Tatarstan XX ğasırda: şäxeslär, waqiğalar, dokumentlar dip isemlängän bu kitap tarixçılar yäki uquçı-uqıtuçılar öçen genä tügel, ä respublikanıñ XX ğasırdağı tarixı belän barlıq qızıqsınuçılar öçen dä mawıqtırğıç bulır. Çönki däreslek ğalimneñ berniçä yıllıq tirän ezlänüläre, törle arxivlarda eşläw näticäse. Anda bik küp häm bay mäğlümät tuplanğan. Şunısın da äytergä kiräk, älege ike tomlıq kitap tatar häm rus tellärendä basılğan. Bulat äfände süzlärenä qarağanda, kitapnı yazğanda ul tarixta bernindi dä kiräkmägän bitlär yuq digän fikerdän çığıp eşlägän.
Kitapnı täqdir itü çarasına qunaqlar da bik küp kilgän ide. Monda Bulat äfändeneñ dusları, kollegaları, xezmättäşläre qatnaştı. Alar arasında ğalim, akademik İndus Tahirov, Tatarstan Fännär akademiäseneñ prezidentı Mansur Xasanov, respublikanıñ Mäğärif ministrlığı wäkilläre da bar ide. Çarada çığış yasawçılar ğalimneñ tarix fänenä kertkän zur öleşen, anıñ qızıqlı häm eçtälekle kitapların bilgeläp üttelär. Bulat Soltanbekovnı berqayçan da döreslektän qurıqmıy torğan ğalim dip, ä anıñ xezmäten – respublikanıñ XX ğasırdağı yılyazması dip bilgelädelär.
Gölnaz İlgizär


text:
Pänceşämbe könne Azatlıq dulqınnarında başqort xalqınıñ mili batırı Salawat Yulaev tuuına 250 tuluğa bağışlap ütkäreläçäk çaralar turında iñ soñğı mäğlümat belän tanıştırabız, monnan tış respublikada matbuğatqa yazılu barışı turında söylibez. Başqort telle gazet-jurnallar moñarçı xakimiätlär basımı belän xalıqqa mäcbüri taratıldı. Respublika jurnalistları üzläre dä räsmi matbuğatnıñ tübän eçtälektä bulğanın tanıy häm bu xälne tözätü yulların da täqdim itä. Bezneñ Ufadağı xäbärçebez şul xaqta başqort telendä näşer itelüçe Kiçke Ufa basması möxarrire Gölfiä Yanbaeva belän söyläşkän.
İrşat Tläümbät, Ufa


text:
İrannıñ elekke prezidentı Äkbär Xaşemi-Rafsancanıy, ilneñ zur yoğıntığa iä kontrollek itüçe dini şurasına saylawlarda alda bara. Berençel xisapqa qarağanda, xäzerge radikal prezident Mäxmüt Äxmädinicädnıñ köndäşe- urtaçıl qaraşlı Rafsancanıy, prezident yaqlı nämzätkä qarağanda ike tapqır küberäk tawış cıyğan. Rafsancanıy bu saylawlarda reforma yaqlılar häm urtaçıl qaraşlı íslamçılar yağınnan qatnaşa.
Dini şura İrannıñ yuğarı ruxanıyın raslaw, kontroldä totu häm wazífalarınnan alu xoquqına iä. Xäzerge waqıtta ayatulla Ali Xomeni İrannıñ iñ yuğarı däräcädäge ruxanıyı.


text:
AQŞ däwlät sekretarı Colin Powell yaqın könçığış tınıçlıq inisitivası belän bugen İzraelgä kilä. Bu anıñ töbäkkä ber yıldan soñ yasağan berençe säfäre. Ul Ramallada yaña fälästin premiere Mäxmud Abbas belän oçraşqançı başta premier Ariel Şaron belän küreşäçäk. Powell Waşingtonnan kitkänçe bolay dip äytte (audio) min Bagdad rejimınıñ cimerelüe häm fälästin premiereneñ bilgelänüe şulayuq Tınıçlıq Yulınıñ täqdim itelüe belän tuğan yaña strategik wazğiättän faydalanıp mömkin bulğan tiz progressnı yasıy almabız dip tınıçsızlanam
Powell İzrael häm Fälästin citäkçeläre belän küreşkännän soñ kiläse atnada Mısır, Yordaniä, Suğut Ğäräbstäne häm Russiägä vizitlar yasıy.Prezident Bush comğada AQŞları belän Yaqın Könçığış illäre arasında irekle säwdä paktı turındağı planın açıqladı


text:
«Miras» jurnalınıñ 5nçe sanına häm «Mäğärif» jurnalınıñ 4nçe sanına küzätü
Sineñ yulıñ aq yul, bäxet yulı ide.
Şuña kürä qurıqmadıñ doşmannardan,
Çönki sin bit batır tatar ulı ideñ!
Kükräk kierep sin atladıñ alğa taba,
Tatarlarıñ xäzer qurıqmıy alğa bara.
Ber kön kiler, İdel-Ural azat bulır,
Şunı kötä, şunı kötä xalqıñ alda.
M. B.: Firdäwes äfände, jurnalnıñ 5 sanında arabızda yäşägän häm icat itkän frontovik-ädiplärneñ äsärläre dä urın alğan.F. Z.: Sez döres äytäsez, Mälikä. Jurnalnıñ maxsus sanında frontovik-şağir häm prozaik Qawi Latıypnıñ yaña äsäre — «İke böyek şäxes» digän şiğri romanı dönya kürde. Avtor bu äsärdä millätebez yulbaşçısı Ğayaz İsxaqinıñ häm Tatarstan Respublikasınıñ berençe Prezidentı Mintimer Şäymievneñ eşçänlegenä ğädel-obyektiv bäyä birä. Uñışlı parallel'lär, çağıştırular häm obrazlı fiker yärdämendä ädip bezgä XX nçe ğasırnıñ qarşılıqların, faciğäle häm danlı säxifälären tulıraq añlarğa yärdäm itä.M. B.: — Tağın nindi äsärlärgä häm xezmätlärgä tuqtalır idegez?F. Z.: — Alarnıñ härberse ayırım tuqtaluğa layıq, älbättä. Ämma, uquçı öçen qızığı qalmas dip, ikesen genä atap ütäm: Abdulla Alışnıñ «Yaqtı kül buyı» isemle poveste häm arabızda yäşägän frontovik-ädip Loqman Badikşannıñ «Dulqınnar haman şawlıy» digän xikäyäse. M.B:Ä xäzer «Mäğärif» jurnalına küzätü yasıybız. Jurnal turında sezgä, xörmätle radio tıñlawçılar,jurnalnıñ bülek redaktorı Sania Äxmätcanova söylär. Räxim itegez, Sania xanım:«Mäğärif» jurnalınıñ 4 nçe sanına küzätü
Sania Äxmätcanova: «Mäğärif» jurnalınıñ 4 nçe sanı, ğädättägeçä mäktäp citäkçelärenä, uqıtuçı-tärbiäçelärgä, ata-analarğa häm uquçılarğa kiräkle, könüzäk mäs’älälärne yaqtırtuçı materiallar täqdim itä.Jurnalnıñ berençe tışlığın Çüpräle rayonı Zur Çınlı urta mäktäbeneñ başlanğıç klasslar möğallime, Tatarstannıñ atqazanğan uqıtuçısı Baris Sabircanovnıñ uquçıları belän töşkän räseme bizi. 1963 yıldan birle möğallimlek itep, inde 400 läp uquçınıñ berençe uqıtuçısı bulğan Sabircanov Baris Räximcan ulınıñ pedagogik eş täcribäse belän «Başlanğıç klasslar» bülegendä tanışırğa mömkin.«Qazan şähäreneñ yıl uqıtuçısı» bäygese daimi ütkärelä. Şähär bäygesendä prizlı urın alğan 7 uqıtuçınıñ iseme bilgele inde. . Şähärebezneñ «İñ yaxşı tatar tele häm ädäbiäte uqıtuçısı», «İñ yaxşı rus tele häm ädäbiätı uqıtuçısı», «İñ yaxşı fän uqıtuçısı» isemen yawlağan möğallimnär turındağı fotoreportaj belän 2 nçe tışlıqtan tanışırğa mömkin.Jurnal TR Prezidentı Mintimer Şäymievnıñ maxsus däwlät stipendiäse alıp uquçı yäşlär belän oçraşuda yasağan çığışı belän başlanıp kitä.4 nçe sannıñ töp teması — çığarılış imtixannarı. 2003/2004 uqu yılına IX, XI sıynıflarda tatar tele häm ädäbiätınnan, rus tele häm ädäbiätınnan çığarılış imtixannarı ütkärü turında Mäğärif ministrlığı materialları, tatar tele häm ädäbiätınnan urta mäktäp kursı öçen soçinenie komplektları, rus ädäbiätınnan soçinenie yazarğa äzerlänü öçen temalar isemlege, XI sıynıfta matematikadan imtixan turında yuğarı kategoriäle uqıtuçı Şawra Räxmätullina mäqäläse şundıylardan.Mäktäp citäkçelären: uqu yılı näticälären analizlaw, mäğärif uçrejdenielären attestatsiäläw, berdäm däwlät imtixannarına äzerlek eşe barışı turındağı mäqälälär qızıqsındırmıy qalmas.Mäktäp programmaların, däresleklärne zaman taläplärennän çığıp üzgärtep yazu zarurlığı — belem sıyfatın yaxşırtunıñ da töp alşartı. KDU professorı Daniä Zahidullinanıñ «Tuğan tel häm ädäbiät» bülegendä «Däresleklär turında söyläşäbez» rubrikası qısalarında urın alğan mäqäläse, Mäğärif ministrlığınıñ bülek citäkçese Änisä Morozova çığışı älege möhim mäsäläne çağıldıra.Fän uqıtuçıları, tärbiäçelär, klass citäkçeläre kötep ala torğan däres, klasstan tış çara, äñgämä ürnäkläre «Mäğärif» jurnalınıñ älege aprel' sanında da distädän artıq. Alar «Russkoe slovo», «Ğilem dönyasında», «Başlanğıç mäktäp», «Klasstan tış eşlär» büleklärendä urın alğan. İqtisad beleme nigezlären öyrängändä, yäşlärdä aralaşu ostalığı tärbiäläw yünäleşendäge äñgämä ürnäge, geografiädän breyn-ring, TUBKİ metodistı Nailä Ğälievanıñ ximiäne profil'le uqıtuğa äzerlek konsepsiäsen taswirlawçı mäqäläse, Baltaç rayonı Nönägär urta mäktäbe uqıtuçısı Gölsimä Äxmätcanovanıñ «Yawlıqlarda xalıq tarixı» isemle klasstan tış çara ürnäge zamança uqıtu texnologiälären faydalanıp belem häm tärbiä birüne çağıldıra.«Sorağız — cawap biräbez», «Bezneñ kalendar'», «Sezgä kiräkle kitaplar» rubrikaları jurnal uquçıların mäğärif ölkäsendäge yañalıqlar, istälekle datalar belän tanıştıra.Jurnalnıñ bu sanında da balalarıbıznı narkomaniä afätennän saqlaw, alarnı saw-sälamät itep üsterü häm tärbiäläw mäs’älälärenä dä zur urın birelä. Anda şulay uq: Qazannıñ 1000 yıllığına, Qazan däwlät universitetınıñ 200 yıllığına äzerlekkä qağılışlı yazmalar belän dä tanışırğa mömkin.Aylıq ictimaği-pedagogik häm fänni-ädäbi ğömumtatar «Mäğärif» jurnalına yazığız häm yazılığız. M.B. Şuşınıñ belän şimbä matbuğat küzätüen tämamlıybız.Tapşıruda,sez «Miras» jurnalınıñ Böyek Watan suğışında batırlarça häläk bulğan qaharman millättäşlärebezneñ yaqtı istälegenä bağışlanğan maxsus 5 sanı turında Firdäwes Zarifnı häm «Mäğärif» jurnalınıñ 4caHы turında Sania Äxmätcanovanı tıñladığız. Tapşırunı alıp bardı Mälikä Basıyr, Qazan.