text:
Aqyarda aprelniñ 20-nde koronavirus telükesi sebebinden 94 insan yuqunç hastahanesinde közetüv altında buluna, 1666 kişi yaşağan yerinde közetile. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Aqyar ükümetiniñ sağlıq departamenti bildire.
«COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan 13 insan yuqunç hastahanesinde buluna, kerekli tibbiy yardım alalar. Yılnıñ başından berli Aqyarda 18 hasta qayd etildi, beşi tüzelgen soñ hastahaneden çıqarıldı», – dep aytıla haberde.
Aqyarnıñ Rusiye şeer yolbaşçısı vazifelerini eda etken Mihail Razvojayev eki yañı COVID-19 hastası aqqında bildirdi, bir yaşında bala hastalandı.
Qırımda 45 COVID-19 hastası bar. Qırımda ve Aqyarda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


c: text/html

text:
Donetsk vilâyetinde trenniñ ketmesi vaqtında belgisiz bir şey patladı, trenlerniñ areketi toqtaldı.
İçki işler Nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, patlav Ukraina nezareti tışında olğan territoriyada yüz berdi, «Cenübiy-Donbass – Yelenovka» stantsiyaları arasında.
«Patlav vaqıtnda yarım trenniñ yürsetici macarı ve yaqarlıq bakı patladı. Yanğın ya vagonlarnıñ yolaqlardan tüşmesi olmadı, yaralanğanlar yoq. Trenlerniñ areketi toqtalğan.
Qaza Mahkeme evel taqiqatlarnıñ yekâne qaydında diversiya olaraq belgilene.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Zaman olaraq 2014 senesi baarindeki vaqialardan uzaqlaşqan sayın, «referendumden» evelki ayatnı sağınğan Qırım sakinleriniñ sayısı ep artıp barğanını körip başladım.
Eger daa evel alem-aşkâre açıq olaraq o devirldeki yahşı künlerni tek aqaretlev manasında eslengen ise, al-azırda bir çoq insanlar o zamanlarda (Rusiye Qırımnı ilhaq etkenine qadar – QA) daa da yahşı, raat, şeñ ve bahtiyar olıp yaşağanları aqqında açıq-açıq aytmağa başlaylâr.
Men bügüv TVde körgen Qırımğa nasıl etip barmaq mumkün?Aleksandr Yuryev
«Referendum» zamanında kerçekten de Qırım sakinleriniñ bir qısmı Kremlniñ Kyivdeki «yavuz benderalar» aqqındaki propagandasınıñ tesiri altına tüşken ediler, lâkin vaqıt keçken soñ, insanlar aldatılıp qullanılğanlarınıñ farqına bardılar.
Artıq atta bir Rusiye tarafdarı olğan bir çoq faal ve cemiyetçilerniñ, Qırımnıñ yañı kerçeklerinden közü qaytıp başlay.
Qırımlı bloger Aleksandr Yuryevniñ bu hususnen bağlı fikri pek meraqlı.
«Men bügün «Krım 24» TV kanalında körgen Qırımğa nasıl etip barmaq mumkündir, acep. Anda er kes nazir aylığı ve pensiyası ala, yolları yahşı, Aqmesciti temiz, parklar içinde binalar qurulmay ve memurları da namuslı ve küleryüzli... Biletni ne yerden satın almalı?», – dep yaza o ictimaiy ağlardaa.
Rusiye akimiyeniñ kreslolarında yahşı etip yerleşip alğan Qırım sakinleri de bar. İşte bu soylârı er şeyni pembe gözlük arasından körip, «Rusiyege bağlı Qırımnı» maqtamağa devam eteler.
Qurumnıñ rusiyeli parlamentinde komfortnen yerleşip alğan eski rusofillerden biri olğan Sergey Şuvaynikov, ukrain siyasetçileri Qırım sakinleriniñ Ukrainadan bütünley vazgeçkenlerini añlap olamaylar dep ayta.
«…Ürmetke lâyıq olmağan siyasetçi-efendiler ve cemaat erbapları, esasını bir milliondan ziyade rus insanı teşkil etken Qırımnıñ çoqmilletli halqı, ilhaq maqsadınen bulunğan mustaqil okrainanıñ (devletniñ kenarı amnasında) terkibinde vasiylikten, vatandaşlıqtan vazgeçkenlerini añlamağa istemeyler. Bendera okrainasında qul ve ekinci derece vatandaş olaraq qalmaq istemediler...», – dep ayta deputat.
Qırım sakinleri Ukraina vatandaşlığından vazgeçken olsa, Ukrainanıñ qıta qısmına biometrik pasport almaq içün kelgen o yüz biñlerce insan kimdir, aceba?
Hucur şey, Şuvaynikov efendi aytqanına köre, eger Qırım sakinleri Ukraina vatandaşlığından vazgeçken olsa, Ukrainanıñ qıta qısmına biometrik pasport almaq içün kelgen ve qürültili aqımnen kelmege devam etken o yüz biñlerce insan kimdir, aceba? Em de Qırım sakinleri Ukrainanıñ iç pasportını muqayıtlıqnen ne içün sağlamağa devam etedir?
Ne içündir rusiyeli deputatnıñ sözleri kerçek manzaranen uyuşmay. Zaten, «Krım 24» kanalındaki kösterilgen manzara yañı Qırım kerçeklerinen uyuşmağa kibi, işte.
Yaqında arslanlar parkı olğan «Taygan»da çalışqan bir tanışımdan eşitkenime köre, park saibi Oleg Zubkov keçken afta biometrik pasport sımarlamağa ketken, lâkin ruisyeli sıñırcılar onı memuriy sıñırdan keçirmegenler, çünki onıñ boynunda rusiyeli prokuratura tarafından uydurılğan nevbetteki «iş» bar eken. Tanışımdan, o Ukrainanıñ qıta qısmına da barmağa qorqmaymı, onı işbirlikte qabaatlay bililer de dep sorağanımda, o tanışım, bu adam «tuvğan limanına qaytqanınen» bağlı bala quvançından çoqtan berli peşman olğanını ayttı.
Men bellesem, Qırımda bu şekilde peşman olğanlarnıñ ve istenilgen ukrain biometrik pasportını alğanlarnñ sayısı kün sayın ep artıp barmaqta.
Zarema Seitablayeva, Qırım sakini, bloger (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz noqtai-nazarlarını aks etip, muarririyetniñ noqtai-nazarını aks etmeleri şart degil


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Ukraina ve Rusiye ombudsmenleri eki memleketniñ apishanelerinde bulunğan Ukraina ve Rusiye vatandaşlarınıñ azat etilüvinen bağlı işçi gruppanı qurmağa añlaştı. Bu, elbette, yahşı bir işaret, faqat iblis, er vaqıt olğanı kibi, detallerde saqlanacaq.
Eminim, Ukraina tarafından bir problem yoq: Kyivde Ukraina apishanelerinde bulunğan Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşlarını bileler ve olarnı Rusiye tarafına teslim etmege azırlar. Bu aqta Ukrainanıñ yañı prezidenti Volodımır Zelenskıy ayta ve sabıq prezident Petro Poroşenko aytqan edi, dep bildire Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova.
Rusiye tarafınıñ azat etileceklernen bağlı fikirleri Ukraina tarafından bayağı farqlaşa
Rusiye tarafınıñ azat etileceklernen bağlı fikirleri Ukraina tarafından bayağı farqlaşa. Rusiye kimler Ukraina vatandaşı olaraq sayılacağını özü qarar ala. Misal olaraq, Oleg Sentsov Kremlge köre – Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşı ve deñiştirileceklernen iç bir alâqası olamağan insan. Qırımda tutulğan bir çoq ukrainalı rusiyeli dep sayıla – Rusiye ilhaq etilgen yarımada sakinlerine olarnıñ istegini ve Ukraina pasportını saqlağanlarını soramayıp, Rusiye vatandaşlığını berdi. Saqlağan olsalar da – Rusiyede olar rusiyeli dep sayıla. Bunı tanımasalar da, rusiyeliler ola.
Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal etilgen rayonlarında qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarına ise Rusiye bağlı olmağa istemey. Olar – ukrainalılar, Moskvada bunı tanıylar. Amma olarnı da Ukraina vatandaşları – ya da «halq cumhuriyetleriniñ vatandaşları» tuta. Kremlge köre, bu iç zıddiyet ola, Minskte soñuna qadar añlaşıñız. Daa doğrusı, soñuna qadar degil, pek adiy bir şey: başta işğal etilgen rayonlarnıñ ayrı statusı, soñra – esirler.
Moskva öz apishanelerinde kimlerni rusiyeli dep tanıycağına qarar bermey, amma Ukraina apishanelerinde tutulğanlardan kimler Rusiye vatandaşı ola, dep qarar ala
Amma mında da işçi gruppanı beklegen problemler bitmey. Çünki Moskva öz apishanelerinde kimlerni rusiyeli dep tanıycağına qarar bermey, amma Ukraina apishanelerinde tutulğanlardan kimler Rusiye vatandaşı ola qarar ala. Ya da Moskvağa hızmet etken Ukraina vatandaşlarını azat etmege talap ete. Olar rusiyeli degil, yoq. Belki, Kreml böyle istey ve oldı.
Çünki er şey, Moskvada aytılğanı kibi, ombudsmen Tatyana Moskalkovağa degil, Rusiye prezidenti Vladimir Putinge bağlı. Bunı jurnalist İvan Golunovnıñ azat etilüvinde kördik. «Novaya gazeta» müdirler şurasınıñ reisi Dmitriy Muratov jurnalistniñ azat etilüvi ve oña qarşı dava toqtatılması qararını Putin Moskalkova ile körüşken soñ özü qabul etti, dep tarif etken edi. Soñra ise mahkeme ve İç işler nazirligi qoşuldılar. Rusiye sisteması, körgenimiz kibi, öyle çalışa – başta Putin, soñra qalğanları.
Şu sebepten Rusiye tarafınınıñ Ukraina tarafına apishanelerden azat etilecekler «Putin cedveli» olacağından eminim. Kimler kimniñ vatandaşı olacağına Putin özü qarar berecek – istese, buyruqnı imzalar, vatandaşlıq berir, bunı endi yapqan edi – öyle de Ukraina apishanesinde rusiyeliler çıqa! Putin reinelerni istegen kişige «berecek» – Viktor Medvedçukqa bergeni kibi. Rusiye tarafınıñ işçi gruppası ise tek Kremlde teklif etilgen cedvelni seslendirip olur. Amma bir şey deñiştirmege aqqı olmaycaqtır.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Vitaliy Portnikov, Kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat közeticisi


text:
Koval qayd etkeni kibi, yarımadadan qaytarılğan tehnikanıñ bir qısmı bozulğandır.
«Qırımdan çıqqan 41 tank olğanı kibi qayta, olarğa bir şey olmadı. Amma avtomobil tehnika aqqında aytsaq, şahsen menim fikrimce bu tehnikanı böyle alğa ketirgenlerge nisbeten «varvarlar bala edi». Qıtağa sanki muarebeden kelgen tehnika bardır», – dep aytı Koval.
Tünevin Qırımdan evelleri rusiye işğalcileri tarafından zapt etilgen Ukraina Arbiy-deñiz quvetlerniñ eki arbiy gemini qaytardılar. Yarımadadan tehnika ve arbiy gemilerniñ çıqarıluvı devam ete.


text:
Keşe, 30 mamır düysenbiniñ keşinde, Europalıq Odaq liderleri Reseyge qarsı sankciyalardıñ 6-şı paketin maqwldadı. Bwl sankciya kezeginde Resey mwnayın..
Resey küşteri Ukrainağa asıp kirgennen keyin Batıs elderi Reseyge qarata qatañ sankciyalar saldı. Qazir Europa Odağı Reseyge qarata altınşı sankciyala..
Almatıda 1 mlrd teñge jwmsalğan köpqabattı twrğın üydiñ qwrılısı bwzılmaq. Qwrılıs jasaytın qwjattarım dwrıs äri barlıq talapqa say üy saldım degen ko..
Reseylik Gazprom 27 säuir särsenbiden bastap Pol'şa men Bolgariyağa gaz jetkizudi toqtattı. Bwl Resey Ukrainağa basıp kirgennen beri Batıs pen Mäskeu ..
Düniejüzilik Bank pen Ukraina soğıstan zardap şekken ekonomikanı qoldau taqırıbında kelissöz ötkizip jatır. Kelissöz söylesuine Ukraina prezidenti Vlo..


text:
Martnıñ 16-sı, cuma künü, Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi ekstremistik fikir darqatıluvında qabaatlanğan İsmail Ramazanovnıñ tevqifini aprelniñ 18-ne qadar uzattı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa advokat Aleksey Ladin ikâye etip berdi.
«İsmail Ramazanovnıñ tevqifi aprelniñ 18-ne qadar uzatıldı», – dep tasdıqladı Ladin.
«Ramazanov işi» boyunca taqiqat devam ete. Qabaatlağan taraf, FSB ekspertizası Ramazanov ile Zello internet-radiosındaki duşmanlıq ve nefret doğurğan mesajlar arasında bir bağ tapmağa areket ete. Bugün iş materiallarına Zello vastasınen qonuşmaq içün internetke kirgen qullanıcığa berilgen IP-adresi ve telefon raqamı boyunca provayderden alınğan cevap ilâve etildi.
Yanvarniñ 23-nde Rusiye küç idaresi hadimleri Novıy Mirde sakini qırımtatarı İsmail Ramazanovnıñ evinde tintüvler ötkerip, onı ekstremiz teşviqatında qabaatlağan edi.
Daa soñra Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komitetinde, taqiqatçılar internet-radio vastasınen ekstremistik materiallarnıñ darqatılmasında qabaatlanğan Aqmescit rayonı sakinine qarşı cinaiy iş açılğanı aqqında bildirgen edi.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesiniñ qadısı İrina Kirillova Ramazanovnı fevralniñ 23-ne qadar 30 künge apiske yolladı.
Qırım işğalinden soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Qırımda işğalci akimiyetke boysunğan Meclisni körmege isteyler, amma qırımtatarlarnıñ azimkârlığı sebebinden sıqıştıruvlar devam etecek, dedi milliy yetekçi Mustafa Cemilev, dep haber ete UNN.
«Olar (yañı akimiyet – muar.) işğalni tanığan ve hayırlağan qırımtatar milliy Meclisni körmege isteyler. Bizde böyle bir şey yoq edi ve olmaycaq, şunıñ içün bu kibi sıqıştıruv devam etecek», – dedi Cemilev.
O, rusiyeli akimiyet Qırımda «saylavlarnıñ yıqılğanı sebebinden açuvlanğanını» qayd etti.
«Qırımtatarlar basqı altındalar, tintüv, işten boşatuv, orduğa çağıruv, bunıñ ile insanlarnı özüne boysundırmağa tırışalar», – dey o.
O, qırımtatarlar Rusiye tarafından kösterilgen cezalavlarğa baqmadan, Meclisni qorumağa devam eteceklerine ümüt besley.
Sentâbr 17 künü «Qırım» Fondı»nıñ başı Riza Şevkiyevge Fondnıñ binasında bulunğan bütün qırımtatar teşkilâtları binanı terk etmege mecbur olğanı aqqında qararnı oqudılar.
Bundan evel, sentâbr 16 künü, Meclis binasında tintüvler keçirildi. Olarnıñ neticesinde qırımtatar milliy Meclis toplaşuvlarınıñ protokolları, bilgisayarlar ve Ukraina halq deptutatı Mustafa Cemilevniñ şahsiy şeyleri tutıp alındı.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti Aqmescit ava limanında terrorizm ile küreşni temin etecek tış hızmetçisini saylamaq içün tenderni ilân etti. İşlerniñ fiyatı 931 mln ruble olacaq, dep bildire RosTender.info.
Vesiqalarğa köre, ava limanında patrul yolu, dört kontrol-keçiş noqtası, signalizatsiya ve kameraları olacaq qoralar qoyulmalı. Ava limanında video nezareti sisteması da qoyulmalı.
Berilgen malümatqa köre, maliye parasınıñ ava limanınıñ bücet yatırımlarından alğan sermiyadan alınması beklenile.
2018 senesi dekabr ayında Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov yarımadada terror telükesi arta, dep bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, esas telüke «Ukraina reberliginiñ regiondaki vaziyetni kerginleştirmek ıntıluvlarınen bağlı».
Fevral ayında Aksenov maliye etilmeycek «terror ile küreş tedbirlerini» bir ay içinde bitirmege talap etken edi.
2018 senesi aprelniñ 16-nda Aqmescitte Rusiye akimiyeti ava limanınıñ yañı terminalını açtı. Onı 22 ay içinde aman-aman 32 mlrd ruble (13 mlrd ğrıvnâ – QA) sarf etip qurğanlar.
Ukraina Qırım üzerindeki ava boşluğından mesüliyetli olğan devlet olaraq Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ onıñ uçaq areketlerini ve ava limanlarını qapattı. Anda ve andan kerçekleştirilgen uçaq seferleri Ukraina ve halqara qaidelerini boza. Daa soñra Qara deñiz üzerindeki bazı yollar vatandaş aviatsiyası içün kene açılğan edi. Rusiye ava şirketleri yasaqqa baqmadan, halqara uquqnı bozıp, ilhaq etilgen Qırımğa uçmağa devam ete.


text:
Rusiye Devlet Duması prezident Volodımır Putinniñ Qara deñiz flotu boyunca Rusiye-Ukraina añlaşmalarnıñ bozuluvı aqqında qanun leyhasını qabul etti.
Vesiqa Devlet Dumasında martnıñ 28-de qayd etildi, parlamentnıñ er bir fraktsiyası oña qol tuttı.
Qanun 1997 senesi mayısnıñ 28-de Rusiye ve Ukraina arasında Qara deñiz flotu aqqında tizilgen añlaşması, Ukrainada Qara deñiz flotunıñ bulunuv şartları ve statusı, Ukrainada Qara deñiz flotunıñ bulunuv ve yerleştirüvnen bağlı esaplav, 2010 senesi aprelniñ 21-de Harkovde Ukrainada Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ bulunuv meseleleri aqqında tizilgen añlaşmanı toqtata.
Mustaqil Devletler İttifağı, Avrasiya integratsiyası ve semetdeşlernen alâqalar işleri komitetiniñ reisi Leonid Slutskiy muşaverede komitet mevamını bildirip, böyle dedi: «Endiden soñ Aqyarda Qara deñiz flotunıñ statusı ve bulunuv şartları Rusiye Federatsiyasınıñ anayasasına köre belgilene».
O, Devlet Dumasında Rusiye-Ukraina añlaşmalarnıñ bozuluvı aqqında rey berüvni tarihiy, dep adladı.
Martnıñ 28-de Rusiye prezidenti Volodımır Putin Devlet Dumasına Ukrainada Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ yerleştirüvi boyunca Ukraina-Rusiye añlaşmalarnıñ işini toqtata.


text:
Rusiye mudafaa naziri Sergey Şoygu Donetsk civarında tüşken «Boeing» içün mesülietni Ukraina reberliine yükledi.
Şoygu Malayziya mudafaa naziri ile körüşip, Ukraina kendi problemlerini «küç qullanmayıp» çezse edi, facia da olmaz edi, dep ayttı, haber ete Azatlıq Radiosı.
Malayziya arbiy nazirliginiñ yolbaşçısı Hişamuddin Huseyn «Boeing» faciasınıñ taqiqatını muzakere etmek içün çarşenbe künü Moskvağa keldi. Tünevin nazir Kiyevde bulunıp, uçaq qazasınıñ taqiqatı boyunca Ukraina devlet komissiyasınıñ yolbaşçısı Vladimir Groysman ile körüşti. Rusiye ziyaretinden soñ Malayziya naziri Felemenkke yol alacaq.
Malaysia Airlines şirketine ait «Boeing-777» iyül 17-de Donetsk civarında tüşti. Ukraina akimiyeti bu qazada Rusiyege qol tutqan memleket şarqındaki separatistlerni qabaatlay.
Salı künü Felemenk havfsızlıq Keñeşi Malaysia Airlines MH17 şirketiniñ uçaq felâketi aqqında taqiqat komissiyasınıñ birinci esabatını aydınlattı. Ekspertlerniñ zanınca, uçaqqa «tıştan» bir de bir obyekt tüşti, lâkin raketa çeşiti aytılmay.


text:
Wlıbritaniya prem'er-ministri Boris Djonson jappay vakcinaciyalauğa qarsı şıqqandardı sınğa aldı. AR agenttiniñ habarlauınşa, Djonson koronavirustı je..
Reseydiñ Habarovsk, Vladivostok pen YUjno-Sahalinski aymağında gubernator Sergey Furgaldı qoldauğa arnalğan kezekti miting ötip jatır. Bül turalı Deut..
Birneşe kün bwrın AQŞ, Britaniya jäne Kanada elderi Mäskeudi koronavirus vakcinasına qatıstı mälimetterdi wrlamaq boldı dep ayıptağan edi. Al, bir kün..
Europarlament koronavirus pandemiyasınan zardap şekken Euroodaq elderi ekonomikasın qalpına keltiru turalı rezlyuciyanı bekitti. Europalıq keñes törağ..
Qıtay ükimeti AQŞ-tıñ Çıñdudağı Bas konsuldığın jabatının mälimdedi. Resmi Uaşington Qıtay ükimeti bügin AQŞ-tıñ Çıñdu qalasındağı bas konsuldığın jab..


text:
Aqmescitte "Volkswagen Passat" yengil maşnası aqaynı cayav keçitinde maşna aqaynı urıp öldürdi. Bunı Rusiye İçki işler nazirliginiñ Qırım idaresi bildire.
"Maşna aydavcısı, 1992 senesi doğma qız, Mamaq köyünden Glinka soqağı tarafına ketkende, 1962 senesi doğma piyadeni bastı", - denile beyanatta.
Rusiye polisi qaza sebebinden teşkerüv keçire ve onıñ neticesinde bir usul qararı berilecek.
Qırımda Ermeni Bazar-Canköy-Kefe-Keriç yolunda "VAZ" maşnası ve traktor çatıştı - yengil maşnanıñ aydavcısı elâk oldı.
Oktâbr 19-ında Aqmescitte Mitsubishi maşnasınıñ aydavcısı eki piyadeni urdı.
Bundan evel Aqmescitte Lada maşnasınıñ aydavcısı, yolnı üçfenersiz cayav keçitinden keçken mektep talebesini urdı.
Qurtarıcılar Qırımda ciddiy yol qazalarınıñ sayısı arttı, dep bildirgen edi. Qırımda 2019 senesiniñ ilk üç ayında keçken senege baqqanda bir buçuq qat ziyade aydavcı mesüliyetke çekildi.


text:
Bağçasaraydaki “Arslan” yaşlar içtimaiy medeniy ve sport teşkilâtı yanındaki İslâm temellerini ögrenüv kursunıñ qadın talebeleri qırımtatar maarifçisi İsmail Gasprinskiyniñ ev-müzeyini ziyaret ettiler. Ziyaretleri devamında ev-müzeyniñ müdiri Elmira Abibullayeva Bağçasaray camileri aqqında malümat taqdim etti.
“Biz işimizni renklendirmege tırışamız. Müftimiz hacı Emirali Ablayev tevsiye etkeni kibi, talebelerimizniñ ufuq dairesini arttırmağa tırışamız. Ümüt etem ki, añlatılğan malümatlar talebelerimiz içün faydalı oldı ve olar öz tuvğanları ve yaqınlarınen yañı bilgilerinen paylaşırlar”, – dep, qayd etti din ocası Leniye Emirova.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Misır ilbaşı Ğıyraqta
Misırdan Ğıyraqqa 30 yıldan soñ ilbaşı däräcäsendä säfär çınğa aştı
Ğıyraq ilbaşı Berxem Salix Misır däwlät başlığı Abdulfettax ês-Sisine Bagdat Xalıqara aêroportında qarşı aldı.
Misırdan Ğıyraqqa 30 yıldan soñ ilbaşı däräcäsendä çınğa aşırılğan säfär qısalarında Sisi öçen hawa mäydanında räsmi tantana oyıştırıldı.
Ğıyraq, Misır häm Yordaniya arasında 3 yaqlı oçraşu oyıştırılaçaq.
Oçraşuda öç il arasında iqtisad, säwdä häm investiŝiya ölkäsendä xezmättäşlek mäs’äläläre qaralaçaq.
Ğıyraq prem’yer-ministrı Mostafa êl-Kazımi bu cıyılışnı “Yaña Dimäşk proyektı” dip atağan ide.
Başqala Bagdatta oçraşu qısalarında yuğarı däräcäle iminlek çaraları kürelde.
Yordaniya patşası Abdullah II neñ dä Bagdatka kilüe kötelä.
Bäyläneşle xäbärlär
"Time" jurnalı Zelenskiynı "Yıl keşese" itep sayladı
Redakśiyä anıñ ukrainalılarğa ilham birep, Rusiyäneñ cimergeç basıp aluına qarşı kürsätkän qıyulığı häm liderlığı öçen saylanuın belderde
Köçle yawım - töşemnär su basuğa häm ülemgä kitergän
"Rusiyä Ukrainadağı suğışnı "tuñdırırğa" mataşa"
NATO ğomum särqatibe Yens Stoltenberg Ukrainadağı suğış belän bäyle farazların citkerde


text:
Temel Gıda AnalizleriISBN: 9786059666381 2016 Mühendislik Fikri Başoğlu, Vildan Uylaşer Dora Yayınevi
• Gıda Maddelerinden Örnek Alma, Saklama ve Analize Hazırlama • Gıdalarda Nem ve Kuru Madde Tayini • Kül Tayini, pH ve Toplam Asit Tayini, Özgül Ağırlık Tayini, Yoğunluk Tayini, Protein Tayini, Tuz Tayini, Şeker Tayini • Askorbik Asit • Koruyucu Madde • CO2 Tayini • Sularda Sertlik Tayini • Toplam Fenolik Bileşiklerin Tayini, Siyah Leke, Böcek Tayini, Yağ Tayini, Yağlarda Kırılma İndisi Tayini, Yağlarda Serbest Yağ Asitleri Tayini, Yağlarda İyot Sayısı Tayini • Yağlarda Peroksit Tayini, Yağlarda Sabunlaşma Sayısı Tayini, Sabun Deneyi • Yağlarda Kayma Noktası Tayini, Kreis Testi, Yağlarda Antioksidan Madde Aranması • Gıdalarda Renk Tayini, Sütte Asitlik Tayini, Sütte Yağ Tayini, Etlerde Kokuşma Tayini


text:
Bu vaqialar hayırlısınen bitken soñraquo; polkovnik Yuliy Mamçurnıñ apayı Qırımdan ketmege niyetlene. Olarnıñ qızı ve torunı çoqtan berli yarımadanıñ tışında bulunalar. Amma Mamçur qorantasına Qırım nı; terk etmege kerek olsa, yaşaycaq yerleri bile yoqtır.
– Esas sual: Aqayıñıznı azat ettilermi? Bu muddet devamında onıñnen bağ qurğanlar barmı?
– Yoq,aqayımnıñ bulunğan yerini bilmeyim.
– Larısa, bizge qısqadan öz aileviy yaşayışıñız aqqında tarif ete bilesiñizmi? Balalarıñız barmı?
– Qafam yorğun, amma biraz añlata bilem. Biz Uman şeyerinde tanış oldıq. O – uman sakini, men de. İlk vaqıtları anda yaşay edik, soñra onı Jıtomirge keçirdiler Anda hızmet ete edi. Qızımız bar, torunçığımız endi 4 yaşında.
– Şimdi qızıñıznen torunçığıñız qaydalar?
– Olar Ukrainadalar. Mında iç bir problemler olmasın dep, biz olarnı birden anda yolladıq.Havfsız bir erde olğanlarını tüşünemiz.
– Şahsen Siz bir de bir qorquzuvlarnen rastkeldiñizmi?
– E, esasen yerli sakinlerden. Olar er vaqıt boyle areketler yapalar. Yerli insanlarınıñ çoqusı bizge nisbeten agressiv davrana. Biz olar içün "benderovets" ve "faşıst"lermiz.
–Aqayıñıznı azat etken soñ, kelecekke nasıl planlarıñız bar?
– Şimdi bu sualge cevap bermege qıyın. Er şey akimiyetniñ qararlarına bağlı. Amma polk, ğaliba, Qırım toprağından ketecektir. Bunı amelge keçirmege tuşünecekmiz, ruhset buña endi bar.
– Bilem ki, apis etilgeninden evel, omür-arqadaşıñız Sizge telefon açqan edi. O vaqıt Sizge ne ayttı?
– Apis etilgenini, onı Bakinskaya soqağındaki gauptvahtağa alıp ketkenlerini bildirdi. Amma endi bayağı vaqıt keçti ve al-azırda bulunğan yerini aytıp olamam. Rus tarafı bu aqta iç bir izaat bermey.
– Sizge bir kimse koçüvnen, mekân qıdıruvınen yardım etmege teklif ettimi?
– E, insanlar meni tapıp, yerleşüvnen yardım etmege azır olğanlarını bildirdiler. Amma biz daa coq omür-arqadaşımnıñ azat etilüvini tüşünemiz. Şimdiki vaqıtta bu sual eñ muimdir, çünki vaziyet pek ağır. Şunıñ içün bizni tüşüngenlerge, yardım qolunı uzatqanlarğa öz teşekkürlerimni bildirem. Amma şimdilık onıñ azatlığını ısteymiz.
– Sizge muracaat etkenleriniñ yardımınen qullanacaqsıñızmı? Ya da başqa planlarıñız barmı?
– Yoq, al-azırda planlarımız yoq. Biz yardımğa umüt etemiz. Çünki, eger de mından ketsek, yaşamağa yerimiz yoq. Er şey yahşı bitse, yardım kerek olur. Şunıñ içün yardım etkenlerge pek minnetdarım.


text:
Ukraina tış işler nazirligi cumaaqşamı künü qabul etilgen Avropa parlamentiniñ rezolütsiyasını Rusiyeniñ Qırım işğalinden itibaren eñ küçlü olaraq tanıy. Bunı Ukraina tış işler nazirliginiñ hususiy vazifelerden elçisi Dmitriy Kuleba «Ukraina» telekanalında ayttı.
«Rezolütsiya yalıñız Rusiyeni ğayet sert şekilde takbih etmey. Eminim, Qırım işğali ve Donbass adiselerinden itibaren Avropa parlamentiniñ eñ küçlü rezolütsiyası budır», – dedi o.
Elçiniñ qayd etkenine köre, rezolütsiya öz başına ilân etilgen «Lugansk halq cumhuriyeti» ve «Donetsk halq cumhuriyetini» terroristik teşkilâtlar olaraq tanımasa da, terroristik areketlerni takbih ete. Diplomatnıñ fikirince, böyle etip Ukraina ve Avropa Birliginiñ bu meselede fikirleri aynı.
Malüm ki, yanvar 15-te Avropa parlamenti Rusiyeniñ Ukraina istilâsı devam etse, Rusiyege qarşı özek ve maliye saalarda cezalar quvetleştirilmeli, dep qayd etti. Rezolütsiya leyhası cumaaqşamı künü Avropa parlamentiniñ toplaşuvında qabul etildi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
XIII asırnıñ ortalarında Qırımda sufi ceryanları peyda ola. Halveti, Mevlevi, Nakşbandi, Gülşeni ve diger ananeviy tarikatlar ile beraber hanlıqta Qırımda şekillengen ve devlet yolbaşçısınıñ şahsiy nezareti altında bulunğan tarikatlar peyda ola.
Qırım ve qırımtatar tarihınıñ saifeleri – Qırım.Aqiqat leyhasında, Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» video bloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda «Larişes» müzeyi ve Maximus101 saytlarından resimler, em de belli Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmey


text:
İşğal etilgen Qırımda sağlıq saqlav müessiseleriniñ litsenziyaları 2015 senesi iyün 1 kününe qadar qalar. Bunı Qırım «sağlıq saqlav nazirliginiñ» matbuat hızmeti bazarertesi künü, yanvar 19-da, bildirdi.
Hızmetniñ malümatına köre, böyle bir deñişmeler «Rusiye Federatsiyası terkibine Qırım Cumhuriyetiniñ qabul etilmesi ve Rusiye Federatsiyasında yañı subyektler – Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal şeeriniñ – meydanğa ketirilmesi aqqında» Federal anayasa qanunına deñişmeler kirsetilmesi aqqında» №20-FK3 Federal anayasa qanunı ile kirsetildi.
«Vesiqağa binaen, tedaviylev esnasını bozmamaq içün Qırım Cumhuriyetiniñ sağlıq saqlav müessiselerine Rusiye qanunlarına köre ğayrıdan qayd olmaq ve litsenziya vesiqalarını azırlamaq içün vaqıt berile», – aytıla beyanatta.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Kiyevniñ Peçersk rayon mahkemesi iyün 12 künü Ukrainada yaqalanğan sabıq deputat Vasiliy Ganış imayesiniñ şefaatını baqacaqtır. Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine Ganışnıñ adliyecisi Andrey Rudenko bildire.
«Ganışqa ceza qararı berilgeninden 30 kün keçkeninden soñ şefaatnı berdik. Menimce, müşterim tevqiften sağlıq alı ve diger sebeplerge binayen azat etilmeli», – dey Rudenko.
Toplaşuv saat 11:00 başlanmaq kerek.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Kiyevniñ Peçersk rayon mahkemesi devlet hainliginde şeklengen sabıq Qırım deputatı Vasiliy Ganışnıñ cezasını belgiledi – eki aylıq apis cezası. Ganış iyün 25 kününe qadar apiste oturacaq
Aprel 28-de Ukraina havfsızlıq hızmeti Ukraina Devlet sıñır hızmeti ile beraber onı Qırım çıkışında yaqaladılar. Ganış apiske alındı, çünki onı qıdıra ediler. Baş prokuratura onı devlet hainliginde şekley. Ukraina taqiqatçılarınıñ malümatına köre, Ganış Qırım statusı aqqında «referendum» keçirilmesine rey bergenlerden biri edi, ve böyle etip Ukraina topraq bütünligine zarar ketirmege tırıştı.


text:
Audio
"Aq Yortnıñ barlıq täräzäläre cimerelde diärlek. Prezident Batdyevneñ qaydalığı bilgele tügel Tirä yaq cimerelgän öy cihazları häm käğäzlär belän tulğan Qayber xökümät väkilläre häm ministerlär bulıp yatqannı Aq Yort yanındağı uramnan torıp küzätälär."
Batdyev demonstrantlar kerer aldınnan artqı işektän qaçıp kitkän. İtar-Tassnıñ xäbärençä, cirle räsmilärneñ häm militsiäneñ belderüençä, tärtipsezleklärgä Badtyevneñ protestçılar belän oçraşunı kire qağuı säbäp bulğan. Militisä belän bäreleşlärdä ike yaqtan da yaralanuçılar bar. Soñğı çiktä iminlek xezmätkärläre demonstrantlarnı binadan çığaruğa ireşsälär dä, protest bina yanında dävam itkän. Bu xaqta Tlisova bolarnı beldergän ide.
Audio
"Maydanda ciın dävam itä. Anda xökümätneñ, prezidentnıñ , iminlek , xärbi häm küzläv organnarı başlıqlarınıñ çigeüe taläp itelä."
Protestlarğa cirle parlament deputatı Rasul Bogatıov häm tağı da altı keşeneñ 11-nçe üktäberdäö ezsez yuğaluları säbäp buldı. Prokuratura Düşämbe könne kemnegen bilgeläv äle dä mömkin bulmağan 7 mäyet tabılğanın belderde. Alar ezsez yuğalğan şuşı 7 keşeneñ mäyete dip farazlana. Läkin, Russiä baş prokuror urınbasarı Nikolay Şepel alarnıñ kemnege äle bilgelänmäde dip belderde.
Audio
"Tabılğan mäyetlär yandırılğan. Şul säbäple alanıñ kemnegen bilgeläv öçen genetik häm molekular tikşerenülär ütkärü zarur."
Regional häm federal xakimiätlär başta ezsez yuğalu vaqiğäseneñ ähämiäten kimetergä tırıştılar. Läkin tänqitlärneñ köçäyüe säbäple , 15 keşene, şul sanda küpkenä militsionerlanı qulğa aldılar Alar arasnda prezident Batdyevneñ kiäve, sement eşen qulında totqan Ali Kaitov ta bar. Prokuratura mäğlümätlärneä kürä, 7 keşe Kaitov öyendäge oçraşudan soñ yuğalğannar. Bu oçraşu ber zavodnıñ xucası kem digän bäxäsne xäl qıluğa bağışlanğan bulğan. Kaitov bu vaqiğä belän ber nindi dä bäyläneşeneñ bulmauın beldersä dä, 7 keşeneñ mäyete atna azağında San Petersburgta qulğa alınğan Kaitovnıñ ike tän saqçısı birgän mäğlümätlärgä esasän tabılğan. Çerkesskta bulıp urında vazğiätne tikşergän häm cirle citäkçelär häm protestçılar belän oçraşqan baş propurur urınbasarı Şepel bügen Mäskävgä qaytqaç yasağan çığışında bolarnı belderde
Audio
"Russiä Cnayätlär Kodeksınıñ 212 nomelı maddäsenä esasän prokuratura cinayät eşe quzğattı. Min Baş propuraturanıñ xezmätkären tikşerü eşläre öçen vazıjfalandırdım. Bez urındağı xälne tikşerep, videotasmalarni qarap kilgän ziannı da tikeräçäkbez. Altı militsionerneñ häm ike sivilneñ yaralanğanın da beläsez."
Ul tağı bolanı äytte.
Audio
"Qanunsız çaralar belän masätkä ireşü qabul itelmäselk närsä. Vazğitkä qanun noqtasınan çığıp bäyä bireläçäk dip väğdä itäm. Andağı vazğiät tulısınça häm centekläp tikşereläçäk."
Kem närsä genä väğdä itmäsen yaki beldermäsen, Tönyaq Kafkaz kierenkelek uçağı bulıp qala birä. Anda şartlaular öçen küp närsä kiräkmi.
Färit İdelle, Praga.


text:
ATR qırımtatar telekanalınıñ baş müdiri, Qırım «vatandaşlıq» qamaçavınıñ teşebbüsçilerinden biri Lenur İslâmov Qırım.Aqiqat mühbirine Qırım rusiyeli akimiyetiniñ ondan ticaretini tutıp almaq kibi ıntıluvlarına olacaq cevabı aqqında tarif etti.
«Degenleri kibi, İslâmovdan er şeyni tutıp alacaqlar halqara instantsiyalar, halqara mahkemeler bar, aqlarımıznı qorçalaycaqmız. Şirketlerimni menden tutıp alacaq ve öz mülkiyetine keçirecek teşkilâtlarnıñ Avropada çalışmaq imkâniyetlerini blok etecegim. Davalarnı açacaq olsalar, bizim de öyle yapmağa imkânımız bar. Ğarp esaplarında paralarını blok etmek. Arz etmesinler… Qıtaiy Ukrainada Rusiye Federatsiyasınıñ bir sıra esabatı qaldı. Onıñ içün, bizni anda öyle «sevseler», biz olarnı mında, qıtada, «severmiz». İnansınlar, bunı yaparmız», – dey İslâmov.
Bunıñ ile o qoştı: «Muayyen sıñırdan keçmege de kerek olsa. Anda sıñırdan keçkenleri kibi. Oğlumnı bugün evimde sorğuğa çektiler. Olar: kamerağa baqıp, babañdan vazgeç, Qırım – Rusiye olğanını tanı, seni azat etermiz, aks alda – seni mağazğa alıp ketermiz…», – dey ediler, – tarif ete Qırım qamaçavınıñ teşebbüsçilerinden biri.
Lenur İslâmov şunı qayd etti ki, Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ tarafından böyle areketlerniñ olacağını beklegen edi ve Qırımda öz esaplarınıñ yoq olacağı aqqında tenbiyelerni alğan edi.
Saba noyabr 2 künü Qırımda ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq hadimleri – ATR telekanalınıñ muarriri olğan Lilâ Bucurova, sabıq baş müdiri Elzara İslâmovanıñ ve telekanal saibi Lenur İslâmov ana-babasınıñ, Moskvada yaşağan İslâmovnıñ tatası Lenaranıñ evlerinde tintüvler keçirildi.
Aynı şu künü Rusiye Merkeziy Bankı İslâmovğa ait «Just Bank» şirketiniñ litsenziyasınıñ qaytarılması aqqında malümatnı aşkâr ettti. Qırımtatar iş adamı Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, işbu areketlerni Qırım qamaçavı ile bağlay.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı boyunca eki cinaiy işni açtı.
Sentâbr 20 künü qırımtatarlarnıñ yetekçileri tarafından teşkil etilgen Qırımğa mal taşığan yük naqliyatınıñ qamaçavı başlandı.


text:
Aqmescit – Soñki bir qaç kün içinde Qırım politsiyası mayıs 3 künü Qırım ile Herson vilâyeti memuriy sıñırında, qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilevni qarşılağanlarnıñ bir qaç vekilini yaqaladı. Yaqalanğanlarnıñ adliyecileri bu sebepten em Rusiye, em de halqara mahkemelerine şikâyet bermege niyetlendiler.
Keçken afta qoruyıcı organlarnıñ hadimleri Musa Apkerimov ve Rustam Abdurahmanovnı yaqaladılar. Ekisi de qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilevni mayıs 3 künü Ermeni Bazarda qarşılağanlar arasında ediler. Qırım.Aqiqatnıñ malümatına köre, Apkerimovnı, qoruyıcı organlar hadimi hızmet etken vaqıtta ondan zarar körgeninde şekleyler. Aynı zamanda, şaatlarnıñ bildirgenine köre, Abdurahmanov Ermeni Bazarda faal areket etmedi. Amma, mahkeme ekisini de qapatmağa qarar aldı.
Küç qullandımı?
«Ermeni bazar» işi boyunca yaqalanğan daa bir erkek – Tair Smedlâyev - Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiyası reisi Zair Smedlâyevniñ ağasıdır. Çarşenbe künü, oktâbrniñ 22-nde Eski Qırımda, «Solhat» ticaret merkezi yanında Tair Smedlâyevni politsiya hadimleri yaqaladılar, başta maşinasını blok ettiler, içinde eki oğlu, birisi 3,5 yaşında buluna edi. Ondan soñ, Tair Smedlâyevni Aqmescitteki Franko bulvarında vaqtınca yaqalav merkezinde qapattılar. Mında o, mahkeme toplaşuvına qadar bulunacaq, toplaşuvda oña ceza belgilenecek.
Qırım.Aqiqatqa yaqalanğannıñ ağası Zair Smedlâyev aytqanı kibi, izolâtorda Tair Smedlâyev yaramay oldı, bir qaç kere qan basımı köterildi, onıñ içün acele yardımnı çağırttılar. «Küçük oğlu babasını silâlı adamlar yaqalağanlarını körip, tutqalanıp başladı. Onıñ içün, bu psihologik bir sarsıntı oldı. Bala bir özü soqaqta qalması mümkün edi, çünki üyken oğlunı da yaqalamağa istegen ediler. Bu sebepten Tairniñ qan basımı köterildi», – dedi Z. Smedlâyev.
Aytqanı kibi, ağasını yaqalamağa acet yoq edi. «O iç bir yerge ketmedi, qaçmadı, taqiq organlarından gizlenmedi. Onıñ qorantası, balaları bar, onıñ içün rayon bölügine çağırtıp, protokol tizmeleri mümkün edi, ketmemesi içün vesiqanı imzalar edi, ve er türlü taqiq işlerini keçirmege imkân bar», – dey Qurultaynıñ saylav komissiyası reisi.
Adliyeci Emil Kürbedinov bildirgeni kibi, T. Smedlâyevni Rusiye Federatsiyası Cinaiy Kodeksiniñ 318-nci («Akimiyet vekiline qarşı küç qullanuvı») maddesine köre şekleyler.
«Añlağanım kibi, ayat içün havflı olmağan zorbalıqnıñ qullanuvını. Qoruyıcı organlarınıñ hadimi bu sebepten stresske oğrap, işni toqtata bile edi. İşte, bu taqiqatnıñ aytqanları, – dedi adliyeci Qırım.Aqiqatqa.– Tair Smedlâyev beyan etkeni kibi, böyle bir şey olmadı. Oña qarşı ise, küç qullandı: onı arbiy urbada kişiler köteklediler. O vaqıt yara izlerini bir kimse qayd etmedi. Smedlâyev bildirgeni kibi, urğan yerler ale daa ağırta».
Kürbedinov aytqanı kibi, mahkeme toplaşuvı T. Smedlâyevge qarşı yapılğan bütün areketlerniñ ne derecede adaletli olğanını kösterecek.
«Tamam bu mahkeme, mahkemeden evel, ve ondan soñ yapılğan taqiqat işleriniñ ne derecede aqlı olğanını kösterecek. Qapatıluv kibi ceza seçilse, demek, iş siyasetnen bağlı. Bu adliyeci olaraq menim şahsiy fikirim, – dedi o. – Bu aqta Rusiye Federatsiyasınıñ Anayasa mahkemesinde ve Yuqarı mahkeme prezidiumda bir sıra qararlar çıqarılğan edi. Şu qararlarda insannı ne sebepten qapatmaq mümkünligi aydınlatıla. Bu eñ soñ ceza ve onı Tair Smedlâyevge qarşı qullanmağa acet yoq».
Zair Smedlâyevniñ aytqanına köre, ağasınıñ adliyecileri Rusiyede çeşit mahkeme müessiselerine, halqara mahkemelerine, uquq qorçalayıcı teşkilâtlarına muracaat etecekler.
Qırım qoruyıcı organlarından Tair Smedlâyevniñ işi boyunca izaatnı Qırım.Aqiqat alıp olamadı.
Ep sıqıştıracaqlar
Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiyası reisiniñ fikirince, mayıs 3 künü Mustafa Cemilevni qarşılağanlarğa qarşı kirsetilgen para cöremeleri, yaş qırımtatarlarnıñ ğayıp oluvı, numayıış sıfatında yaqalanuvlar - bir zıncırnıñ alqasıdır. «Menimce, Yañı yıldan soñra, repressiya ve qorquzuvlar ep artacaq. Daa çoq tintecekler, para cöremelerini kirsetecekler, apis etecekler. Saylavlar ötkerildi. Endi sıqıştırmağa da mümkün», – dey Smedlâyev.
Meclisniñ sabıq reisi, Ukraina halq vekili Mustafa Cemilev, Qırım.Aqiqatqa izaat bererek, T.Smedlâyevge qarşı qabaatlavlar «saçma» dedi. «İç bir kimse başqasını tiymedi. Birinciden olar (rusiyeli qorçalayıcı organlarınıñ hadimleri. – Müel. qayd.) o yerde (Ermeni Bazar civarında memuriy sıñırda. - Müel. qayd.) qanunsız tura ediler – bizim territoriyamızda buluna ediler. Ve biz, olarnı bu sebepten cezalay bilemiz, olar adamlarnı Ukrainanıñ qıtasına yibermey ediler», – dedi halq vekili.
Onıñ fikirince, «sıñırnıñ keçüvi» aqqında qabaatlavlar da esassız. «Asılında sıñır yoq. Bu (Qırım. – Müel. qaydl.) Ukrainanıñ bir qısımı. Onıñ içün olarnıñ er angi qararına Avropa mahkemesinde şikâyet etmek mümkün, ve Rusiyege qarşı sanktsiyalar da kirsetilecek», – dep qayd etti Cemilev.
Bildirgenine köre, yaqında o Türkiye baş naziri Ahmet Davutoglunen körüşecek, köterilecek meselelerden biri qırımtatarlarğa qarşı yapılğan basqı olacaq. «Maña baş nazirniñ vekili telefon etti, menim ile körüşecek eken, amma künü vaqtı daa belgilenmedi. Anda barğanda, tek repressiyalar degil başqa şeylerni de muzakere etecekmiz», – dedi Cemilev.
Tair Smedlâyevniñ işi boyunca mahkeme toplaşuvı oktâbrniñ 24-nde üyleden soñ ötkerilecek.


text:
Advokat Ayder Azamatov tevqif etilgen Asan Ahtemov iskencelerge oğratılğanını tüşüne.
Bunı advokat Ayder Azamatov Qırım. Aqiqatqa bildirdi.
«Qursağını tutqanına çoqusılar diqqat etti. Oña qarşı beden quveti qullandı dep tüşünem. Nariman Celâlnıñ advoakatından, olar Asannen laf etkende o daima qursağını tutqanını bildim. İskenceyelrge oğratılğan. Nariman Celâlnıñ vaziyetini köz ögüne alsaq, oña da aynısı yapılğandır, bellesem daa beter», – dedi advokat.
Bundan ğayrı, Azamatov Asan Ahtemovnı mudafaa etmegen niyetinde olğanını bildirdi, çünki Asannıñ tarafından resmiy red etüv olmağan.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi bildirgenine köre, Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanınen şübeli sayılğanlar suçunı itiraf etkenler. FSB yayınlağan videoda, eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp bergenler.
FSB-niñ malümatına köre, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etken.
Hatırlatamız, sentâbrniñ 4-nde Aqmescit rayonınıñ Biy Tanış (Pervomayskoye) köyünde qırımtatar faali Nariman Celâlnıñ evinde tintüv keçirildi. Ondan ğayrı Qırımda sentâbrniñ 3-4-nde Rusiye quvetçileri Aziz Ahtemov, Asan Ahtemov, Eldar Odamanov, Şevket Useinovnı tutıp esir etti.
Kreml kontrolindeki Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi raatlıq künleri tutulğan qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa, noyabrniñ 4-ne qadar, apiske aldı.
Qırımda sentâbrniñ 3-nde ve 4-nde tintüvler vaqtında tutulğan dört qırımtatarı tutuldı. Eki doğmuş ağa-qardaş Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa, noyabrniñ 4-ne qadar, apiske alındı.
Aziz Ahtemovnıñ babası Eskender 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Eskender ve Arsen «politsiyağa itaat etmegeni» içün nezaret altına alındı. Ekisi de sentâbrniñ 4-nde Qırımdaki FSB binası ögünde tutuldı.
Advokat Ayder Azamatovnıñ bildirgenine köre, Aqmescitteki mahkeme Qırımda raatlıq künleri Rusiye quvetçileriniñ tintüvleri vaqtında tutulğan Şevket UseinovveEldar Odamanovnı sentâbrniñ 6-nda Rusiye Memuriy uquq bozuluvları kodeksiniñ 19.3 maddesine istinaden (polis, arbiy, FSB organları hadiminiñ qanuniy emrine riayet etmeme) 14 ve 15 künge apiske aldı.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Rusiye akimiyeti raatlıq künleri tutulğan beş insannı – Nariman Celâl, Aziz Ahtemov, Asan Ahtemov, Eldar Odamanov ve Şevket Useinovnı – Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında olğan diversiyanen bağlay, dep bildirdi. Amma gaz borusında bir şey oldımı belli degil, «başqa menbalar gaz hattı zarar körgenini tasdıqlap olamadı».
Rusiye quvet müessiseleri raatlıq künleri Qırımda insanlarnıñ tutuluvına dair malümatnı resmiy şekilde alâ daa tefsir etmedi. Qırımnıñ Rusiye akimiyetine yaqın «Krıminform» saytı sentâbrniñ 5-nde uquq qoruyıcı organlardaki menbalarğa esaslanıp, «sentâbrniñ 4-nde cinaiy dava çerçivesinde operativ-tahqiqat tedbirleri keçirildi. Beş İnsan tutuldı, olarnıñ arasında Nariman Celâl da bar, sıñırlav tedbirleri meselesi baqıla», dep bildirdi.


text:
Kreml, Qırımnı işğalden qurtaruv meselesini Ukrainanen muzakere etmeycek. Bu aqta Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov «RİA Novosti» Rusiye neşirine bildirdi.
«Yoq. Kreml içün böyle bir mesele yoq», – dedi Peskov.
Üç taraflı bağ gruppasındaki Ukraina eyyetiniñ spikeri Oleksiy Arestovıç Qırım «beş daqqa içinde işğalden azat etile bile», Donbastaki zıddiyet ise «bir telefon körüşüvinen toqtatıla bile», dep ayttı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ iyünniñ başında bir qanun imzaladı. Oña binaen, arbiyler ve Rosgvardiyasınıñ hadimleri «qanunsız keçiş ıntıluvlarına yol bermemek içün qorulğan obyektlerni blok ete bile». Rosgvardiya Keriç boğazını ve Rusiye qurğan köpürni, Qırım ile Rusiye energetik hatlarını qorumaqta.
Daa soñra Ukraina eyyeti BM telükesizlik şurasınıñ halqara barışıq ve telükesizlik toplaşuvında Rusiye Azaq-Qara deñiz regionında askerlerniñ sayısını toqtamayıp arttıra dep, anda serbest gemi areketleriniñ sıñırlanmasını toqtatmağa çağırdı. Bu toplaşuvda Amerika Birleşken Devletleri de Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı Qara ve Azaq deñizlerinde yapqan tecavuzcı areketleri aqqında hatırlattı.
Rusiye 2014 senesi Qırımnı işğal etti, soñra Ukraina, ABD ve Avropa Birligi er yıl uzatılğan iqtisadiy sanktsiyalarını kirsetti.


text:
Qırımda Medeniy mirasnı qoruv devlet komitetiniñ «Qırım» Fondu» Hayriye teşkilâtına açtırğan davası boyunca mahkeme toplaşuvı keçirilecek tarihnı deñiştirdiler. QHA Qırım haberler agentligi bildirgeni kibi, mahkeme toplaşuvı mart 19 künü Aqmescitte Qırım Arbitraj mahkemesinde keçti.
Adliyeci Cemil Temişev aytqanı kibi, mahkeme toplaşuvı aprel 23 künü keçirilecektir.
«İş boyunca mahkeme toplaşuvınıñ başqa künge keçirilmesi aqta muracaatımıznı berdik. Çünki bizge davanıñ tarifi keldi, ilâveler ise yoq, şunıñ içün itiraznı azırlamaq kerekmiz», – dedi Temişev.
Adliyeciniñ fikrine köre, dava «siyasiy sımarıştır» ve Medeniy mirasnı qoruv devlet komitetiniñ hayriye teşkilâtlarına olğan yekâne davasıdır.
2014 senesi noyabr ayında Qırımnıñ medeniy mirasnı qoruv komiteti memuriy protokolnıtizgen edi. Oña binaen, «Qırım» Fondu» HT baş müdiri Riza Şevkiyev Rusiye Federatsiyasınıñ Memuriy bozuvlar kodeksiniñ 7.13 maddesiniñ 1-inci qısmı («Rusiye Federatsiyası halqlarınıñ memuriy mirası (tarih ve medeniyet yadikârlıqları) saqlap qaluv, qullanuv ve devlet qoruması talapları») belgilegen memuriy bozuvnı yaptı.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Şevkiyevni 350 biñ rublege cezaladı. Aynı qarar «Qırım» Fondu» HT qarşı çıqarıldı, para cezasınıñ miqdarı 4,5 mln rubleni teşkil ete. Para cezası qarar işke tüşürilgen soñ altmış kün içinde ödenmek kerek.


text:
Bazar künü, iyülniñ 30-nda, Rusiye prezidenti öz devletiniñ deñiz flotına bu sene devamında 30 yañı gemi berilecegini vade etti. Bunı o Deñiz arbiy flotınıñ Künü munasebetinen (Sankt-Peterburgta) Admirallıqnıñ tantanalı qabul merasiminde beyan etti.
«Flotnıñ zemaneviy silalarnen donatılması ve arbiy gemilerniñ keyfiyetini arttırmaqnen bağlı başqa planlarımızğa da qattı riayet etecemiz», – degen Putinniñ sözlerini «İnterfax» yayınladı.
Putin, arbiylerge ve olarnıñ ailelerine bütün kerekli destek berilecegini qayd etken.
Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda Deñiz arbiy flotınıñ Künü iyül ayınıñ soñki bazar kününde qayd etile. Ukrainada DAF Künü iyülniñ ilk bazar kününde qayd etile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Yuqarı Rada reisi Oleksandr Turçinov bildirdi ki, eñ yaqın zamanda Ukraina parlamenti Avropa Birligi ile assotsiatsiya Añlaşmasını tasdıqlaycaq.
Bunı o bugün BNS Baltiya haber agentligine bergen intervyüsında bildirdi, dep haber ete parlamentniñ matbuat hızmeti.
«Ukrain halqı qarar aldı – Avropa ve Avropa atlantik integratsiyası, ve Rusiye tarafından iç bir istilâ bizni toqtatamaz», – dep qayd etti Turçinov.
İyünniñ 27-de Ukraina ve Avropa Birligi serbest ticaret zonanı meydanğa ketirmege imkân berecek Assotsiatsiya añlaşmasınıñ iqtisadiy qısmını imzaladılar.
Añlaşmanıñ siyasiy qısmı martnıñ 21-de imzalanğan edi.


text:
Fevralniñ 24-nde qırımtatar faali Giray Kulametovnıñ anası Zarema Kulametova 2018 senesi yanvar ayında rusiyeli politsiya hadimini aqaretlegeninde qabaatlay.
Qırım.Aqiqat muhbiri haber etkenine binaen, Kulametova Rusiye Cinayet kodeksiniñ 319 maddesi («Akimiyet temsilcisini aqaretlev») boyunca qabaatlanmaqta.
Kulametovanıñ areketlerinden, Qırım ilhaqından evel, Odessa vilâyeti Kiliya rayonı militsiya bölüginde yolbaşçılıq yapqan Seitler rayonı (Nijnegorskiy) ROVD vazifesini vaqtınca eda etken İgor Ganja zarar körgen emiş.
Fevralniñ 24-nde politsiya bölügini ziyaret etkende Kulametova bir şey itiraf etmekni red etip, öz tariflerini yazuvlı şekilde taqdim etken. Haber etilgenine köre, qırımtatar faaliniñ anası politsita bölügini artıq üçünci sefer ziyaret ete eken.
«Politsiya hadimleriniñ sözlerine köre, (Kulametovanıñ - QA) qabaatlı olğanını videoqayd kameralarından alınğan çekimler ve şaatlar isbat etecek eken. Men bellesem, olarnıñ adları yaqın künlerde iş materiallarınen tanışqan arada belli olur. Taqiqat işleri bitti. Artıq bu iş materialları prokuraturağa, ondan soñ mahkemege berilecek», – dep ikâye etti Qırım.Aqiqatqa uquimayecisi Mustafa Seydaliyev.
Yanvarniñ 18-nde Kreml nezareti altındaki İslâm-Terek (Kirovskoye) rayon mahkemesi, yanvarniñ 18-nde evinde tintüv yapqan soñ qırımtatar faali Giray Kulametovnı tutup alaraq, Rusiyeniñ memuriy uquq bozuvları aqqında kodeksiniñ 20.3 maddesi (1-nci qısmı) boyunca qabaatlağan edi. Mahkeme «2012 senesinde videorolikni derc etken içün» Kulambetovğa 10 künlük apis cezanı tayin etken edi.
Daa soñra, qırımtatar faali Giray Kulametovnıñ anası Zarema Kulametova qabaatlav aktı taqdim etilmek ve sorğulanmaq içün, rusiyeli politsityanıñ İslâm-Terek (Kirovskiy) rayon bölügine çağırılğan edi.
Açıq menbalarda politsiyanıñ bu hususnen bağlı iç bir izaatı yoq.
İlhaqtan soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqası olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Rusiyeniñ daa bir «gumanitar yükü» Lugansk ve Donetsk vilâyetlerinde separatistlerniñ nezareti altında olğan Rostov vilâyeti ile sıñırğa keldi.
Bunı Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ kergin vaziyetler boyunca milliy idare merkeziniñ yolbaşçı muavini Oleg Voronov bildirdi.
«100 maşinalıq avtokolonna maniasız Rostov vilâyetine qadar kelip çıqtı», – dedi o.
TASS Rusiye haber agentliginiñ malümatına köre, Lugansk ve Donetsk vilâyetleriniñ sakinlerine biñlerce yük ketirile – qurucılıq malzemeleri, aşayt mahsulatı, ilâc ve qışqa azırlanmaq içün tehnikiy vastalar.
Rusiyeniñ bu «gumanitar yükü» dörtüncidir. Ukraina vekillerine yükni teşkermege bermeyler.
Rusiye Federatsiyası daa bir «gumanitar yük» aqqında Ukrainağa resmiy vesiqalar yollamadı. Bu aqqında oktâbr 28-de Ukraina tışqı işler nazirliginiñ spikeri Yegven Perebiynis bildirdi.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
2020 senesi Qırımnıñ Ukrainağa qaytmasını ve memleketniñ topraq bütünligi ğayrıdan tiklenmesini yaqınlaştırdı dep aytmaq mümkünmi? Ebet, oquyıcılarnıñ bir qısmı ebet dep aytır – er angi işğalden soñ «keri vaqıt» sayuvı başlana. Ukraina, dünya Rusiye tarafından işğal etilgen ve soñra ilhaq etilgen yarımadanı unutmasın dep, diplomatik ğayretler ceetinden elinden kelgenini yapmağa tırışa.
Amma Qırımda – işğalden soñ olacağı kibi – aqibetleri ket-kete daa çoq körüne. Ya da, daa qolay aytacaq olsaq, yarımadanıñ ada olmağanı, qıtağa bağlı olğanı belli. Köpür degil, tabiiy boynu bar. 2014 senesi Qırım tarihında ilk sefer bu bağ Rusiye ordusı tarafından bozuldı, Perekopta sıñırcılar peyda oldı, Qırım ise ekologik felâketke yaqınlaşıp başladı. Amma bu felâket Qırımnıñ qaytmasını yaqınlaştıracaq dep tüşünmek saflıq edi. Kremlge sakinler degil, topraq kerektir, Rusiye reberliginde Qırım suvınıñ vaziyetinen kerçekten meraqlanğanlar az.
Yarımada eki qomşu memleketni uzun vaqıtqa, belki de, ebediyen ayırdı
Qırımnıñ kelecegi nege bağlı – eminim, Rusiye kelecegine. Kene de keri sayuv aqqında ayta bilemiz. Avtoritarizm zeniti bir akimiyet vaqtı batqanınıñ işaretidir. Putinsiz Rusiye nasıl olacaq ve yañı Rusiye «qoşulğan» topraqlardan vazgeçmege razı olurmı şimdi muzakere etmek kerek. Razı olsa bile – Qırımnıñ Rusiye terkibine kirgeni ve bu memleketniñ Anayasasında qayd etilgeni köz ögüne alınsa, böyle vazgeçüvniñ uquqiy mehanizmi ne olacaq? Yañı demokratik Rusiye reberliginiñ özüni ilân etken cumhuriyetlerden vazgeçkenini tasavvur etmek zor degil. Moskvanıñ Abhaziya ve Cenübiy Osetiya mustaqilligini tanımasından vazgeçkenini bile tasavvur etmek mümkün – dünya diplomatik tecribesinde böyle emsaller oldı, em de bir kere degil. Amma Anayasadaki deñişmeler, Putinden soñ bile bir çoq rusiyeli öz toprağı dep sayacaq yerlerden vazgeçüv? Qırım qaytarılmağanını tasavvur etsek – Ukrainanıñ yañı Rusiye ile munasebetleri nasıl olacaq? Moskva ve Kyiv yarımadanıñ eki qomşu memleketni uzun vaqıtqa ayırğanını añlaylarmı, ve on yıllarnen zıddiyette qalacaqlarına oşay.
Ve niayet – on yıllardan soñ zıddiyet bitti ve topraq qaytarıldı dep tasavvur eteyik. Büyük qısmı işğalden evel de Rusiye informatsion ve medeniy alanında olğan, ilhaqtan soñ ise oña tamamen keçken ealini Ukraina nasıl bütünleştirecek? Yarımadanıñ bir vaqıtları Ukraina olğanını tüşünmegen bile yañı nesil ne olacaq? Tamır halq ve yarımada ealisiniñ çoqusınıñ menfaatları nasıl birleştirilecek – bugünki künde qırımtatarlar işğalciler tarafından Qırımnıñ siyasiy, cemaat ve medeniy yaşayışınıñ kenarınga çetleştirile ve sakinlerniñ ekseriyeti içün faktik ayıruv siyaseti, ğaliba, norma ola? Bu Qırım sualleriniñ cevabını erte ya da keç tapmağa tırışmaq kerek – kelecek sene olmasa da.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
Vitaliy Portnikov, kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi


text:
Hersonda «İşğalcige nefret rublesi» aktsiyası çerçivesinde aman-aman doquz biñ Rusiye rublesi (tahminen dört biñ grivna) toplandı. Bu aktsiya esas Ukrainada «Qırım marafonınıñ» devamı oldı. Onıñ neticeleri Qurban bayramı tedbirinde çıqarıldı.
«Hersonda paranı tek qırımtatarlar toplamadı, mında bir çoq cemaat teşkilâtı, şeerniñ aman-aman bütün milliy cemiyetleri iştirak etti. Bunıñ kibi birdemlik areketleri pek müimdir. Er kes Qırımğa terror kelgenini ve oña qarşı küreşmek kerek olğanını añlay... Para o qadar emiyetli degil, bu aktsiyada bir çoq insannıñ iştirak etmesi müimdir. İfadeli bir aktsiya», – dep ayttı Herson şeeriniñ Meclis reisi İbragim Suleymanov Qırım.Aqiqatqa.
Toplanğan paranı eñ yaqın vaqıtta Qırımğa yollamağa planlaştırıla.
İyülniñ 31-nde işğal altındaki Qırımda «Qırım birdemligi» birleşmesi yarımadadaki ukrainalı siyasiy mahküm ve faallerge qoltutmaq maqsadınen «Qırım marafonı» adı altında para toplamağa başlağanını ilân etken edi. Avgustnıñ 22-ne qadar 820 biñ ruble (tahminen 352 biñ grivna) toplandı. Para cezalarınıñ ödenmesi içün sermiya toplanğan olsa da, teşkilâtçılar aktsiyanı devam ettirmege niyetlene.
Aktsiyada 10 rublelik (tahminen 4 grivna) kapikler toplana.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket faalleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Yarımadada iyün 12 künü furtuna havfı saqlanıla. Qırım Fevqulâde işler Nazirliginde Qırım paytahtı sakinlerini bugün areketini sıñırlamağa çağıralar.
«Ava şaraitleriniñ beterleşüvi, yelniñ artması, sağanaqnıñ olması sebebinden Aqmescit memuriyeti şeer boyunca areketni sıñıralamaq rica ete», – denile Aqmescitniñ şeer memuriyetiniñ beyanatında.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, iyün 9-da aqşam yağğan sağanaq neticesinde Aqmescitniñ merkezi suvğa battı, yollar tam bir özenlerge çevirildi, aydavcılar maşinalarnı taşlap ketmege mecbur ediler.
Küçlü yağmurdan soñ bazı yollarnıñ asfalti yoq oldı.
Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov iyün 10-da bergen malümatına köre, yaqın vaqıtta şeerniñ sağanaq kanalizatsiyasını tüzetmek imkânsız. O, kommunal hızmetlerniñ keyfiyetsiz işini qayd etti.
Aksenov mal-mülki zarar körgen sakinlerden afu soradı.


text:
Aqmescitte Qırım işğaliniñ beşinci yılı qayd etilgeni munasebetinen cemaat naqliyatı bedava olacaq. Bu aqta şeerniñ Rusiye memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«2019 senesi martnıñ 16-nda ve 18-nde belediye naqliyat vastaları bedava olacaq. Cemaat naqliyatınıñ aqşam saatlarında da toqtamayıp çalışması içün ayrı kontrol olacaq», – dep bildirdi matbuat hızmeti.
Daa evel haber etilgeni kibi, Aqmescit merkezi Qırım işğaliniñ beşinci yılına bağışlanğan «bayram yürüşi» sebebinden qapatılacaq.
Aqmescitte martnıñ 15-nde Qırım işğaliniñ beş yılına bağışlanğan avtoyürüşini Rusiye bayraqlarınen keçirmege planlaştıralar.
«Grajdanskiy ştab v podderjku Putina» cemaat areketiniñ keñeş reisi Aleksandr Sinâvskiy bildirdi ki, martnıñ 16-nda Aqmescit-Aqyar avtoyürüşiniñ keçirilmesi ve Aqyardaki Gasforta dağında «Noçnıye volki» motoklubınıñ meydanında «samooborona» vekilleri, qazaq ve «opolçenlerniñ» qarşılanması beklenile.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi, Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ üç figurantı – Timur İbragimov, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnıñ tahqiqat izolâtorında tutuluv muddetleriniñ uzatılmasına qarşı apellâtsiyalarını baqılmaqtan alıp taşladı ve materialnı kene birinci maqam mahkemesine, eksikliklerini yoq etmek içün yolladı. Bunı mayıs 17-de Qırım.Aqiqat muhbiri yaza.
Zekiryayevniñ advokatı Aleksey Ladin: «Bugün Kyivskiy rayon mahkemesiniñ qararına qarşı appelâtsion şikâyetlerimizniñ baqılması içün nevbetteki teşebbüs yapıldı ve material ardı-sıra üçünci kere baqılmaqtan alıp taşlandı ve birinci maqam mahkemesine, ekskliklerini yoq etmek içün yollanıldı», – dep añlattı.
İşniñ baqılmaqtan alıp taşlanması, Timur İbragimov içün, imayecisi bergen apellâtsion şikâyetniñ qırımtatar tiline tercime etilmegeni sebebinden oldı. Aynı zamanda, oturışuvnıñ başında advokatlar akem hanımğa bunı bildirgende o, işte qabaatlanğannıñ senedi bar, ve oña köre o, şikâyetniñ kopiyasını tercime ile beraber aldı, dep cevap berdi.
Ladin: «İbragimov mahkemege, tercime almağanını söyledi. Terciman Salâdinov oturışuvda, apellâtsion şikâyetni tercime etmegenini bildirdi. Men biraz şaştım: terciman tarafından tercime etilmegen şikâyetniñ alınması aqqında senet nasıl olmaq mümkün?», – dep ilâve etti.
Oturışuv qapalı şekilde keçti. İlân etilüvge yalıñız üç kişi yiberildi – er bir qabaatlanğannıñ birer aqrabası.
«Başta akem hanım, açıq şekilde ilân etilmesini red etti, lâkin soñundan bir kereden fikirni deñiştirdi. Mende bir sıra sual bar: ne içün birer kişi? ne içün mutlaqa aqrabası? bu qaysı bir norma esasında yapıla? Adaletlik printsipiniñ bozulması aşkârdır», – dep yekün çekti Ladin.
Ernes Ametovnıñ advokatı Ayder Azamatov, qabaatlanğanlarnıñ tahqiqat izolâtorında 5 ay bulunğanlarına baqmadan, olarnen iç bir tahqiqat tedbiriniñ keçirilmegenini ilâve etti.
Azamatov: «Olarnı sadece mabüs etip tuta ve protsessual kâğıtbazlıq yapalar. Endi eki aydan ziyade, mart 9-dan başlap, Yuqarı mahkeme apellâtsion şikâyetlerimizni baqıp olamay. Al-azırda olarğa tevqif muddeti iyün 9-ğa qadar uzatıldı. Biz, tahqiqatnıñ, apellâtsiyanıñ neticelerini bile beklemeyip, nevbetteki uzatuv soraycağını bekleymiz», – dedi.
Daa evel, mayıs 15-te Zekiryayev, İbragimov ve Ametovğa dair oturışuv, İbragimov içün tercimanlıq hizmetini bergen qırımtatar tiline tercimannıñ olmaması sebebinden başqa künge avuştırıldı. Aynı şu künü imaye, İbragimovnıñ advokatı tarafından berilgen şikâyetniñ qırımtatar tiline tercime etilmegenini qayd etti.
2017 senesiniñ oktâbrinde Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakinini yaqaladı. Bular – Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametov. FSB olarnı Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesi, dep köstereler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar olğanını ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğalci devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Gamburgda mayısnıñ 10-nda Halqara deñiz uquqı mahkemesiniñ üç ukrain arbiy gemisi ve 24 deñizciniñ zapt etilüvi boyunca Rusiyege qarşı vaqtınca tedbir alınuvına dair dava baqılmaqta. Bu aqta Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Diñlevlerniñ online yayını mahkemeniñ saytında bar.
Kyivni Ukraina eyyetiniñ reberi, Ukraina Tış işler naziriniñ Avropa integratsiyası meseleleri muavini Olena Zerkal temsil ete.
Tedbir mahkemeniñ esas zalında açıq sürette keçirile. Diñlevler üç saat devam etecek.
Ukraina, Halqara deñiz uquqı mahkemesine muracaat etip, Qırım yalısında zapt etilgen ukrainalı deñizci ve gemilerni azat ettirmek içün Rusiyege qarşı vaqtınca tedbir almağa rica etti. Rusiye bu diñlevlerde iştirak etmekten vazgeçti.
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Rusiyege boysunğan Keriç memuriyeti Rusiye Federatsiyası İqtisat nazirliginen sürgün etilgen vatandaşlar içün 72 daireli ev qurması boyunca vesiqalarnıñ keliştirilmesi aqqında bildire.
«Qırım cumhuriyeti Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ meseleleri boyunca Devlet komitetiniñ malümatına binaen, şimdiki vaqıtta topraq damartısınıñ şeer quruvı planı işlep çıqarıldı ve alğışlandı. Bütün kerekli vesiqalar ekspertizadan keçti ve Rusiye Federatsiyası iqtisat naziri tarafından imzalandı», – dep aytıla Qırım müessisesiniñ beyanatında.
Keriçte sürgün etilgenler içün çoq daireli ev quruvı «2020 senesine qadar Qırım cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafı» Federal programmasında planlaştırılğan.
Evniñ Marat – 5 rayonında (Blüher soqağı) qurulması beklenile. Evniñ işke tüşürilmesi 2018 senesine planlaştırıla.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy dava boyunca daa bir oturışuv oldı. Bu aqta tayin etilgen advokat Aleksandr Osokin Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, avgustnıñ 21-nde olğan oturışuvda beş kişi sorğuğa çekildi. Qadı tatilge ketkeni içün nevbetteki oturışuv oktâbrniñ 12-ne belgilendi. Şaatlarnıñ sorğuğa çekilmesi planlaştırıla.
«Krım 24» telekanalınıñ bildirgenine köre, keçken oturışuvda sekiz insan 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve qarşı çıqqanlarınıñ büyük mitingi boyunca şaatlıq etti.
Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, Qırımdaki mahkeme oña Refat Çubarovnı qorçalamağa izin bermegen soñ qabaatlav tarafınıñ eñ az 16 zarar körgen kişisini ve şaatını sorğuğa çekti.
Aqmescitte iyülniñ 23-nde mahkemede Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy dava temelden baqılıp başlandı. Mahkeme vekilleri diñleyicilerni oturışuvğa ve mahkeme binasına kirsetmedi, dep bildirdi «Qırım esnası» teşebbüsiniñ faalleri.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, oña bu davada Çubarovnı qorçalamağa izin bermediler, çünki «menfaat zıddiyeti bar». O, bu qararnı şikâyet etmege niyetlene. Aqmescitte mahkeme advokat Polozovnıñ şikâyetini endi red etken edi.
Bu sene mart ayınıñ soñunda Rusiye Tahqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212 maddesiniñ 1-inci qısmı (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq faaliyetke açıq çağıruv) açıldı.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı daa bir repressiya dalğasını başlattı».
Advokat Nikolay Polozov Rusiye tahqiqatçısınıñ onı işğal altındaki Qırımda Çubarovğa qarşı kene açılğan davada imayeden çetleştirmek niyeti aqqında bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açılğan davanen bağlı tahqiqat başlattı.


text:
Rusiye, sentâbr ayına planlaştırılğan «Şimali Qavqaz – 2016» arbiy ögrenüvleri keçirilecek vaqtında cenübiy-ğarbiy yönelişte ücüm areketlerini işlep baqacaq, bunıñ içün olarnıñ (ögrenüvlerniñ – QA) Ukrainağa qarşı ücüm ameliyatına keçe bilmesi telükesi bar.
Böyle fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında Halqara meseleler boyunca ordu, konversiya ve silâsızlanuv tedqiqatı ukrain merkeziniñ müdir muavini Mihail Samus bildirdi.
«Ücüm areketleri, yani Ukraina tarafına ücüm areketleri ögretilecek. Başqa taraftan, bu ögrenüvler ücüm ameliyatına keçe bilemi, eken. Söz arası, bugün avgust 8. Hatırlaymız ki, aynı bu kün ameliyat (Gürcistanda arbiy zorbalıqnıñ başlanması – QA) «Qavqaz-2008» ögrenüvlerden başlandı. Muqayese doğrudır. Biz, meselâ, Ukraina civarında bütün yönelişlerde, tek Qırım degil de, Donbass, Kiyev yönelişlerinde taqımlarnıñ çoqlaşmasını qayd etemiz», – dep ayttı ekspert.
Ukraina Baş ştabı spikeri Vladislav Seleznöv tünevin bildirdi ki, Ukraina Silâlı quvetler Baş ştabınıñ elinde işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda yüz bergen vaziyet aqqında operativ malümat bar. Onıñ sözlerine binaen, arbiy analitikler vaziyetni ögrene.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl avgust 7-de Qırımnıñ şimalinde büyük rusiyeli asker taqımları aqqında bildirdi. Onıñ malümatına binaen, Canköy bütünley rusiyeli askerlernen sarımğa alındı. Arbiy tehnikanıñ çoqşalması Keriçte de köründi. Yarımada sakinleri Qırım.Aqiqatqa Qırımnıñ bazı regionlarında blokpostlarnıñ qoyulması aqqında ayttı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
7 biñden çoq asker Rusiyeniñ büyük talimlerinde iştirak ete, askerlerniñ bir qısmı işğal etilgen Qırımda askerlik yapa. Bu aqta Rusiye mudafaa nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Rusiye Cenübiy arbiy okrugınıñ matbuat hızmeti yolbaşçısı Vadim Astafyevniñ tarif etkenine köre, Qırımda motoatıcılıq ve tank bölükleriniñ eki taraflı rota taktik talimleri keçirilecek. Planlaştırılğanına köre, er bir talimde eki rota taktik gruppası biri-birine qarşı areket ete. Rusiye Mudafaa nazirligi, komandanlardan «zemaneviy silâlı zıddiyetlerdeki, şu cümleden Suriyedeki tecribeni qullanıp», standarttan tış qarar kösterecegini bekley.
Haber etilgeni kibi, talimlerniñ keçirilüvinde 50 uçaq ve vertolöt, tahminen 2 biñ arbiy tehnika qullanıla.
Bundan evel Qırımda Rusiye arbiyleri Rusiye Qara deñiz flotunıñ deñiz aviatsiyası yerleşkenler uçaq alanlarından birine yapılğan diversion-istihbaratçı gruppasınıñ ücümine qarşılıq kösterüv talimlerini keçirdi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada arbiy talimler muntazam sürette keçirilip başladı. Ukraina Baş ştabı, Rusiye arbiyleriniñ areketlerini qanunsız dep adlandıra.
2018 senesi dekabrniñ 17-nde Qırım, Qara ve Azaq deñizleriniñ askeriyleştirilüvinen bağlı qabul etilgen BM Baş Assambleyasınıñ rezolütsiyası Rusiyeni Qırımdan askerlerini çıqarmasına çağırıp, Qara ve Azaq deñizlerinde asker sayısınıñ arttırıluvını takbih ete.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ Seyitler rayon mahkemesi vatandaş jurnalisti, «Qırım birdemliginiñ» strimeri Ayder Kadırovnıñ imayesi bergen cinaiy dava qapatuv muracaatını red etti. Kadırov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesine istinaden qabaatlana – «Cinayet aqqında haber etmeme». Bu aqta advokat Emil Kurbedinov yanvarniñ 25-nde bildirdi.
İmayeci, cinaiy dava açılmasınıñ sebebi «VKontakte» içtimaiy ağındaki saife oldı, dep qayd etti. Umitcon Dadaconov adı olğan qullanıcı Qırım sakinlerine andan yazğan edi.
«Bir dane VKontakte saifesinden beş cinaiy dava peyda oldı, men bu saifeni sahte sayam. Açılğan davalardan biri – ağır madde boyunca açıldı. Pek qolay», – dep qayd etti Kurbedinov.
Neticede mahkeme bütün muracaatlarnı red etip, vaqıtsız olğanını ve olarnı eñ yaqın mahkeme oturışuvlarında baqacağını bildirdi.
«Böyle taqip tamamen qanunsızdır, FSB insanlarğa, halqımızğa, hususan jurnalist Kadırov Ayderge kene basqı yapmağa tırışa. Bugünde-bugün Qırımda telükeli bir qapunı açacaq olalar – çaqmama mevzusı. Bir terakt olmadı, kimse terror aktlarını, ateşke berüv ya da patlavlarnı gizlemedi», – dep izaatladı advokat.
2020 senesi avgustnıñ 31-nde peyda olğan malümatqa köre, Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında qırımtatarlarnıñ evlerini tinte. Faallerniñ malümatına köre, tintüvler Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñevinde keçirildi. Onıñ ömür arqadaşı evlerinde tintüv olmadı, amma aqayınıñ Ukraina pasportı tutıp alındı, onı ise Aqmescitke sorğuğa alıp ketkenler, dep bildirdi.
vgustnıñ 31-nde Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan dört qırımtatar faali ketmemek şartınen yiberildi.
Sentâbrniñ 3-nde Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, tahqiqatçı ondan ve müvekkili Kadırovdan ilk tahqiqat malümatını aydınlatmama vesiqasını tutıp almağa tırıştı, amma red cevabını aldı.
Ayder Kadırov sentâbrniñ 10-nda 2020 senesi avgustnıñ 31-nde Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından tutulğanını izaatladı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda keçirilgen yañı tintüv ve insan tutuvlarına qarşı narazılıq bildirdi ve Rusiyeden BM qararlarınıñ yerine ketirmesini ve tutulğan qırımtatarlarnı azat etecegini bekley, dep bildirdi.


text:
Areal
Areál (lat. area - mäydan, kiñlek) - nindi dä bulsa üsemlek yäisä xaywannarnıñ töre, ıruğı, semialığı taralğan häm tulı yäşäw tsiklı ütä torğan territoriä yäisä akvatoriä.
Areal mäydanı - böten Cir öslegennän alıp anıñ zur bulmağan öleşlärenä qädär nıq üzgärergä mömkin. Zur areallar biläwçe organizmnar - kosmopolitlar, ayırım öleşlärdä yäşäwçelär - endemiklar dip atala.
Areal çiklären tabiği obyektlar (tawlar, yılğalar), şulay uq klimat, tufraq, organizmnar öçen azıq bulu h.b. faktorlar bilgeli. Tabiği, yağni tabiği yul belän formalaşqan häm yasalma (kul'tigen), yağni keşeneñ xucalıq eşçänlege näticäsendä barlıqqa kilgän areallar bula. Xaywan häm üsemlek arealları aqklimatizatsiä häm antropogen tä'sir näticäsendä nıq üzgärergä mömkin.
Üsemlek häm xaywannarnıñ küp törläre üzläreneñ berençel arealları çiklärennän tış ta kiñ taralğan. Mäsälän, elek fäqät Yıraq Könçığışta ğına oçrağan yanutsıman et, şulay uq Amerikadan kertelgän ondatra häm çäşke yaña yäşäw urınnarına caylaşa häm Rossiäneñ küp rayonnarına tarala. Tatarstanda şulay uq dala közäne, sörkä häm elek bötenläy betü çigenä citkän qaban duñğızınıñ arealları kiñäyä bara. Şul uq waqıtta, antropogen tä'sir näticäsendä yäşäw şartları üzgärü säbäple, xaywannar (cofar, qara läkläk, rus osyotrı, xarius, podust, qayber kübäläk törläre h.b.) häm üsemleklär (ere çäçäkle täñkäyäfraq, bülbele qırlı borçaq, sarı citen, urman cildäge h.b.) dönyasınıñ qayber wäkilläreneñ arealları daimi räweştä taraya bara. Siräk oçrıy häm yuqqa çığıp bara torğan üsemlek häm xaywan törläreneñ arealların saqlap qalu öçen maxsus statusqa iä bulğan, ayıruça saqlawlı tabiğät territoriäläre iğlan itelä.
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Tolmaçöw A.İ. OcHoBы yчeHия oб apeaлax. Л., 1962; Apeaлы pacTeHий флopы CCCP: B 3 Bып. Л., 1965-76; Apeaлы дepeBbeB и kycTapHиkoB CCCP: B 3 T. Л., 1977-86.


text:
Ciger otları
Ciger otları, Hepaticae ya da Marchantiophyta; ösümlikler alemininiñ bir şubesi ya da qarayosunları şubesiniñ bir sınıfı.
İlkel, çeçeksiz ve tuqumsuz ösümliklerdir. Çoqunluqnen nemli topraqlarda, qayalarda ve ağaç kütüklerinde yaşaylar. Gövdeleri yoqtır, yapraqlarında orta damar tapılmaz. Dallanmış qurdele şeklindeki yapıları topraq üzerinde uzana. İletim doquları yoqtır. "Rizoid" denilen kökümsü yapılarnen topraqqa tutunalar.
Ösümlikiniñ asıl körünen qısmı gametofit nesildir. Yapraqlı qarayosunlarında bolduğu kibi sporofit nesil bir parazit bolaraq gametofit neslin üzerinde kelişir. Bazı gametofitlerin üzerinde "gemma çanağı" denilen yapılar tapılır. Bunlar, ana ösümlikden ayrılıp, eşeysiz üremekti sağlagan yapılar edir. Gametofit nesli oluşturalar. Yani döl degişimi körülür. Gametofit neslin üzeri tek tabaqalı epidermis ile qaplı bolup, gaz alışverişini sağlağan birçoq porğa saiptir. Alt yüzeyinde tapılğan epidermisde çoq sayıda ince pullar tapılır. Bu pullardan uzun ve ince rizoidler kelişir.
Resimler[deñiştir | kodunı deñiştir]
Arachniopsis diacantha,Lepidoziaceae familyasından bir alg benzeri ciger otu.
[deñiştir | kodunı deñiştir]
Tış bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Ciğeotları hakkında bilgi
- Ciğerotları
- Resimlerle Ciğerotları
- Ciğerotları hakkında
- Ciğerotları sınıflandırması
- Ciğerotları, Boynuzotları ve Yapraklı karayosunları akrabalıkları


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyetiniñ FVN-nde Aqmescit suv anbarınıñ yanında bir künden çoq çaresiz yatqan pensiyalını tahliye etkenlerini haber ettiler.
Müessise malümatına köre, aqaynı dekabr 2-sinde Arap Hane deresi yanında taptılar. Sediye yardımınen onı acele yardımnıñ maşnasına alıp kettiler.
Vaqianıñ başqa tafsilâtı yoq.
Daa evel Qırım qurtarıcıları, yanvarniñ 1-inde Bağçasaray rayonınıñ sılaq dağ yolunda çamur içinde batqan Rusiyeden kelgen turistlerni tahliye etkenlerini haber ete edi.


text:
Qarasuvbazar rayonınıñ Sarı Suv qasabasında, Çadır Kermen soqağında eki azbarda “tahqiqat tebdirleri” keçirile.
Bu aqta “Qırım birdemligi” birleşmesiniñ Facebook saifesinde bildirile.
“Aqseit Cancakovnıñ evinde tintüv bitti. Tintüv aqqında haber etken tuvğanları aytqanına köre, evniñ saibi özü Qırım tışında. Evinde başqa adam yaşay. Şimdilik tahqiqat tedbirlerini Akseitniñ anası Rebiya Settarovanıñ evinde keçireler, anda esli qaytana yaşay (90 yaşlarında). Tafsilâtlarnı bilmege tırışamz”, - denile beyanatta.
Şimdilik bunıñ aqqında Qırımda küç organlarınıñ tefsirleri yoq. Qırım.Aqiqat adiselerniñ tafsilâtını bilmege tırışa.


text:
İkona Mäskäw häm Böten Rusiä patriarxı Aleksey ikençegä tantanalı şartlarda 28 awgust könne tapşırılaçaq. Rusiägä kilgäç İzge Märyäm Ana ikonası qaya tapşırılır – ansın Patriarx xäl itäçäk.
Tatar ictimaği üzäge bu xäbärdän soñ Rim papsına maxsus möräcägät yulladı. Anda tatarlar Rim papasın qayçandır indiannarğa qarata yawızlıqlar qılğan katolik çirkäweneñ şuşı ğämälläre öçen täwbä kitergän qıyu keşe bularaq belä. Şuña kürä dä xäzer anı Qazan ikonası tiräsendä barğan säyäsi wäswäsädä qatnaşmasqa öndi. Tatar ictimağıy üzäge fikerençä, İzge Märyäm Ana ikonası urıs däwläteneñ tatar cirlären yawlap alu öçen uylap çığarılğan kolonial simvol bulıp tora.
Nail Alan


text:
Kredit
Kredit, bos turǵan pul qarjların ssuda fondı formasında toplaw hám olardı aqshaǵa mútáj bolıp turǵan yuridikalıq hám fizikalıq shaxslarǵa islep shıǵarıw hám basqa mútajlikleri ushın málim múddetke, procent tólewleri menen qaytarıw shártida qarızǵa beriw munasábetlerin ańlatadı.
Kredit ( lat. creditum — qarız, lat. credere — isenemen, maqullayman) — pul qarjları, tavar hám xızmetlerdi kelisim ústeme (procent) tolıqb qaytarıp beriw shárti menen málim múddetlerge qarızǵa beriw. Qarızǵa aqsha beretuǵın tárep kreditor (mámleket, bank, kárxana, jeke shaxs hám basqalar ), ssuda alıwshı tárep bolsa depitor (qarızdar ) dep ataladı. Kredit shártlesiwi qarızdan paydalanıw shártleri kayd etilgen shártnama menen rásmiylestiriledi. K. mámilesi qarız beretuǵın hám qarız alıwshı ortasındaǵı ekonomikalıq munasábet bolıp tabıladı. Lekin hár qanday qarız munasábeti de K. bola almaydı. K. munasábetinde alınǵan aqsha qaytarıp beriliwi, paydalanilgani ushın aqsha (kelisim protsentte) tolıqnishi, múddetli, málim tavar hám nomoddiy aktivler menen támiyinlengen bolıwı, maqsetli isletiliwi shárt. Beriliwi múddetlerine kóre, qısqa múddetli (1 jılǵa shekem), orta múddetli (1 yildan 5 jılǵa shekem), uzaq, múddetli (6 jıldan artıq ) K.ga bólinedi.


text:
Poroşenkonıñ planına binaen, memleket şarqındaki vaziyet üç ay içinde al etilmeli, keniş amnistiya, yerli şuralar saylavları ve akimiyet detsentralizatsiyası olmalı.
Ukraina kütleviy haber vastalarınıñ yazğanlarına köre, plan üç bloktan ibaret: memleket içinde dialog, halqara dialog ve Rusiye ile muzakereler.
Ukrainadaki vaziyetni al etüv meselesini Poroşenko iyün başında Varşavada AQŞ prezidenti Barack Obama ile muzakere etti.
Cuma künü, mayıs 6-da, Ukrainanıñ yañı saylanğan prezidenti Frenkistanğa yol aldı. Anda o, Normandiyada ittifaqdaşlar orduları enmesiniñ 70 yıllığınen bağlı tedbirlerde iştirak etip, Ğarp memleketleriniñ liderleri ile dialognı devam etecek.
Poroşenko ve Rusiye lideri Vladimir Putinniñ resmiy muzakereleri planlaştırılmasa da, olarnıñ körüşüvi Normandiyada ötkerile bile.


text:
Ermenistan Rusiye arbiy bazası yerleşken Gümri şeerinde yaşağan aileniñ yedi azasını öldürgen askerni teslim etmege talabı ile Rusiyege muracaat etti.
Ermenistan baş prokurorı Gevork Kostanân öz Rusiye zenaatdaşı Yuriy Çaykanı Rusiye arbiyi Valeriy Permâkovnı Ermenistan SİZOsına teslim etmege çağırdı.
Bu aqta malümat fevral 3 künü peyda oldı. Aynı şu künü İnterfaks Rusiye haber agentligi Permâkov Gümri şeerinde yerleşken Rusiye arbiy bazasında makeme etilecegi aqqında bildirgen edi.
Aileniñ öldürüvi, şu cümleden 2 yaşında qızçıq ve altı aylıq oğlançıqnıñ ölümi sebebinden, insanlar qabaatlı şahısnı Ermenistanda mahkeme etmek talabı ile narazılıq numayışlarına çıqa edi.


text:
Martnıñ 1-nde Lübnandaki Ukraina elçihanesinde «Qırım aqşamı» keçti. Bunı Facebookta Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov yazdı.
Onıñ bildirgenine köre, tedbir Ukrainanıñ Lübnandaki elçisi İgor Ostaş tarafından teşkil etildi ve alıp barıldı. İlhaq etilgen Qırımdaki vaziyet aqqında qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Umerov özü ikâye ettiler.
«Lenara Osmanovanıñ qısqa bir kontsertinden soñ «taraflar» bir-birine hediyelerini taqdim etti. Zal, Rustem Skibinniñ sergisinen bezetilgen edi. «Aqşam» sıcaq, «qoranta» şaraitinde ve Ukraina diasporasınıñ tam bir anşlagı ile keçti», – qayd etti Umerov.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi mayısnıñ 26-nda Azatlıq Radiosınıñ frilanserı (Qırım.Aqiqat leyhası) Vladislav Yesipenkonıñ tevqif müddetiniñ uzatılmasına qarşı berilgen istinafnı red etti, dep haber etti ömür arqadaşı Yekaterina Yesipenko.
Böylece, Vladislav Yesipenko SİZO-da 2021 senesi iyülniñ 11-nece tutulacaq.
Apayı Yekaterina Yesipenkonıñ bildirgenine köre, aqayını mahkeme oturışına ketirmegenler, o video bağ vastasınen iştirak etken.
Vladislav Yesipenko kendini yahşı duya, SİZO-da sportnen oğraşa ve yaqınlarından yollanmalar ala.
Aprelniñ 30-nda, Rusiye nezaretinde olğan Aqmescitniñ Kyiv ayon mahkemesi Yesipenkonıñ tevqif müddetini eki ayğa uzattı.
Martnıñ 16-nda Rusiye FSBsiniñ cemaat alâqaları merkezi, martnıñ 10-nda Qırımda Vladislav Yesipenko «Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün» malümat toplağanı sebebinden tutuldı, dep bildirdi.
FSB bildirgenine köre, Yesipenko Qırımda yaşayış ve insanlar toplaşqan yerlerniñ foto ve videolarını çıqarğan edi. Mahkeme onı Qırımda apiske aldı.
Müessise, Yesipenkonıñ şaatlığına esaslana. O, «Ukraina Tış istihbarat hızmetiniñ 5-inci departamenti 8-inci yedeginiñ zabiti polkovnik Kravçuk V.A. emrinen Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün malümat topladı ve onıñ tevsiyesinen telükesizligini qorumaq içün maşinasında el yapılğan patlayıcı cihaznı saqladı», dep aytqan eken. Kreml kontrolindeki mahkeme Yesipenkonı mayısnıñ 11-ne qadar apiste qaldırdı.
Ukraina Tış istihbarat hızmeti, FSBniñ Vladislav Yesipenkonıñ Ukraina mahsus hızmetleri ile işbirligi aqqında malümatını Qırım.Aqiqatqa aytıp, «Rusiye mahsus hızmetleriniñ provokatsiyalarını izaatlamay», dep bildirdi.
«Qırım işğaliniñ yılı arfesinde bu propaganda aktsiyası – ealiniñ diqqatını yarımadanıñ iç problemlerinden uzaqlaştırmaq içün yahşı bir manaçıqtır», – dep qoştı Ukraina Tış istihbarat hızmetiniñ matbuat hızmeti.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Ukraina uquq qoruyıcıları Qırımda Vladislav Yesipenkonıñ tutuluvı ve apiske alınması sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı, dep bildirdi.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda tutulğan Vladislav Yesipenkonen mustaqil advokatnı körüştirmege talap ete.


text:
Avropa Birliginiñ mahkemesi Lüksemburgta, Rusiyeli iş adamı, prezident Vladimir Putinge yaqın olğan Arkadiy Rotenbergke qarşı Qırım işğalinden soñra kirsetilgen sanktsiyalarnı qısmen destekledi. Bunı Radio Svoboda Haber ete.
Mahkeme, Rotenbergke qarşı 2014 senesi 30 iyülde qabul etilgen sanktsilarnı esassız olaraq tanıdı. Bunen beraber mahkeme 15 mart 2015 senesi kirsetilgen yaptırımlarnen razı oldı. Bu sanktsiyalarnıñ sebebi daa doğru añlatılğanınen bağlı. Metinde, Rotenberniñ «Stroygazmontaj» şirketi Qırımğa köpür qurmaq içün devletten sımarış alğanı qayd etile. Bundan evel Avropa Birliginde, Rusiyeşi milliarder yarımadanıñ işqalinen bağlı olğanına sadece ima ete ediler.
Mahkeme şikâyetinde Rotenberg, sanktsiyalar onıñ şahsiy mülk aqqını bozğanını ayta edi. O, yaptırımlar aqqında alınğan qararlarnı lâğu etmege, ve ziyanlarnı qaytarmağa talap ete edi. Lâkin AB mahkemesiniñ qararında Rotenbergke berilecek tazminatlar aqqında söz yürsetilmey.
Rusiyeli biznesmen 2014 senesi iyül ayında, onıñ şirketi Keriç keçitinden qurulacaq köpürniñ leyasını azılap başlağan soñ, sanktsiyalarğa oğratıldı. İş adamına AB devletlerine kiriş yasaq etildi, onıñ Avropa banklarında saqlanılğan paraları ise tevqif etildi. Soñra aynı yaptırımlar AQŞ tarafından qabul etildi.
Rotenbergten ğayrı, «Rosneft», VEB, VTB, «Sberbank», «Gazprom neft» ve TV alıpbarıcısı Dmitriy Kisilöv te Avropanıñ sanktsiyalarına şikâyet ettiler.


text:
Bunı kenişletüv ve Avropa qomşulıq siyaseti boyunca Avropa komissarı Štefan Füle Twitter saifesinde bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bundan ğayrı, Avropa Birliginiñ Şurası tış işler nazirleriniñ qararınen Ukraina mallarına italât bergisini lâğu etüv tedbirlerini tasdıqladı. Böyle etip, Ukraina er yıl qoşma aman-aman 500 million yevro qazanacaq.
Mart ayında Avropa komissiyası Avropa Birligi memleketlerine ihrac etilgen ukrain mallarına bergilerni 2014 senesi noyabr 1-ne qadar lâğu etmege teklif etken edi.


text:
Ábilqasım Ferdawsiy
A'bilqasım Ferdawsiy - Parsı-Ta'jik klassiklerinin' arasında ko'rnekli orındı iyeleydi. Ol X a'sirdin' aqırı XI a'sirdin' baslarında 934-jılı Tu's qalasının' a'tirapındag'ı Bats awılında du'nyag'a kelgen. Onın' bizge miyras bolıp qalg'an Shaxnama (Shaxlar kitabı yamasa Shaxlar tarıyxı) kitabı 120 mın' qatardan aslam qosıq penen jazılg'an. Qırıq a'sirden aslam da'wir ishinde jasag'an 50 patshanın' o'mirin o'z ishine alg'an. Shayır 35 jıl o'mirin usı kitaptı jazıwg'a sarıplag'an.
Shaxnamanı XIX a'sirde molla Moyın degen kisi qaraqalpaq tiline awdarg'an. Biraq bul awdarmanın' nusqası tabılmag'an. Prof. K.Ma'mbetov bılay deydi. Bizin' u'y arxivimizde (Qanlıko'lde jasawshı) Qa'dirimbet degen kisiden alıng'an XIX a'sirde ko'shirilgen qoljazba bar. Bulda tolıq emes Shaxnamanın' Zal, Ru'stem, Suxrab degen bo'limlerinen g'ana ibarat. Bul qara so'z benen awdarılg'an. Folklorlıq ekspeditsiyalar bul haqqında "Eki iyninen jılan shıqqan patsha", "O'z balasın o'ltirgen palwan" - dep atalg'an ayırım ertekler jazıp alıng'an. Bul ertek emes Shaxnamanın' ayırım bo'lekleri bolg'an.
Ferdawsiy a'piwayı o'nermenttin' balası. Ol jaslayınan bir neshe til u'yrengen. Parsı-ta'jik folklorın jaqsı u'yrenip shıqqan. Ol Aziy ha'm İran tariyxın sonshelli bilgenligi ushın da "Shaxnama" jazıwdı niyet etedi. Hu'kimet basshısı Maxmud G'aznaviy o'z a'trapına shayırlardı jıynadı. Mine usı patshanın' usınısı menen "Shaxnama"nı jazadı. Ferdawsiy seksen jastan asqan shag'ında Bag'datta ju'rip a'yyemgi arab syujetleri tiykarında "Yusup-Zulayxa" degen da'stan da jazg'an. Shaxnama tiykarınan u'sh bo'limnen turadı:
- An'ızlar
- Qaharmanlıq epos
- Tariyxıy bo'lim.
Ha'mmesi bolıp en' a'yyemgi da'wirden baslap tap arablar basıp kirgenge shekemgi İran tariyxın o'z ishine aladı. Birinshi bo'limde İran ha'm ta'jik xalıqları arasında payda bolg'an an'ızlar "Shaxnama"dag'ı erkinlik ta'repdarları Kayumars Xumanch, Ja'mshid ha'm Nova obrazları tiykarında su'wretlengen. Bunda Ja'mshidtin' patshalıq saltanatın, onın' dan'qın ta'riypleydi. Ferdawsiy Nova obrazın beriwde demokratiyanın' gu'resshen'lik xarakterdi su'wretleydi. Ol Zahhaq yag'nıy adamxor patshanı ko'teriliske shıg'ıp joq etedi.
Shaxnamanın' ekinshi bo'limi Zal, Ru'stem ha'm Suhrab haqqıdag'ı qaharmanlıq epos. Bul qaraqalpaqlar arasında ko'p tarqalg'an bo'legi. Bunda Ru'stem ha'dden tısqarı batır sıpatında su'wretlengen. Ru'stem Turan sho'llerinde kiyik quwıp ha'lden tayıp, qulan go'shin jep, ma'y iship uyqlap qaladı. Oyansa Raxsh atlı atı joq. Samangan qalasına baradı. Qala patshası miyman qıladı. Patshanın' qızı Taxminanıxanım ashıq bolıp Ru'stem og'an u'ylenedi. Raxshtı da tawıp beredi. Ru'stem o'z jurtına ketedi. İran ha'm Turan arasındag'ı kelispewshilikler sebepli Ru'stem Turang'a qayta almaydı. Al Turanda tuwılg'an onın' balası Suhrab atasının' kim ekenligin bilmeydi de, a'ke ha'm bala sawashqa tu'sedi. Ru'stem tolıq ku'shine iye bolıp Suhrabtı bılg'ap tasqa uradı. O'lim halatında jatırg'an Suhrab o'z a'kesinin' atı Ru'stem ekenligin aytadı. Ru'stem o'z balası ekenligin bilip topıraq shashıp jılaydı. Ol balasın aman saqlap qalıw ushın Qay Qavustan balzam soraydı. Qay Qavus ata ha'm balanın' birigip ketiwinen qorqıp balzam bermeydi. Suhrab usılayınsha qaza tabadı.
"Shaxnama"nın' u'shinshi bo'limi tariyxıy da'wirler menen baylanısıp, jeti a'sirlik İran tariyxın o'z ishine aladı. Bul zardushtıylıq dini payda bolg'annan baslap İranda arab basqınshılarının' hu'kimranlıq da'wirine shekemgi waqıyalar so'z etiledi. Qa'nigelerdin' mag'lıwmatına qarag'anda bul bo'lim İrandag'ı tariyxıy waqıyalar menen a'dewir jaqın. Yag'nıy avtor ko'birek tariyxıy faktlerge tiykarlang'an. Bul bo'limde Samaniyler da'wirindegi waqıyalar ilimpaz Berzuiydin' Hindstannan "Qalila ha'm Dimna" dep atalg'an kitaptı alıp keliwi, shaxmat oyını ha'm qag'ıydaları haqqında pikirler bar.
Shaxnamanın' barlıq ideyası basıp alıwshılıq, qaraqshılıqqa pu'tkilley qarsı, danıshpanlardın' o'limin o'z ko'zi menen ko'rgen shayır urısqa na'let aytadı. Ulıwma Ferdawsiydin' da'stanı epik traditsiyalar qollanılatug'ın a'yyemgi da'wir menen ko'rkem a'debiyatta realizm ha'm romantik tendentsiya ju'zege keltirgen orta a'sirdegi do'retpe.


text:
Oktâbr 1-inde yarı geceden saba saat 8-gece Keriç köpründen 706 yük maşnası keçti. Bu aqta “Qırım köprü” haber merkeziniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Hususan, Qırımdan rusiye Krasnodar ülkesine 324 yük maşnası çıqıp ketti, aynı vaqıtta yarımadağa 382 fura kirdi.
Evel haber etilgeni kibi, bazarertesi künü, oktâbr 1-inde, saat 00:00-den Keriç köprüniñ yük naqliyatınıñ yürüşi içün qısmı açıla.
Keriç boğazı üzerindeki köpürniñ avtoyol qısmı yengil avtomobillerniñ areketi içün mayıs 16-da açıldı. Köpürniñ demiryol qısmı şimdilik qurulıp bitirilmedi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurulması Kremlniñ halqara uquqqa itibar etmegeniniñ nevbetteki şaatlığıdır, dedi.
Avropa Birligi ve AQŞ Rusiye territoriyası ile ilhaq etilgen Qırım arasında Keriç köprüniñ qısmen açılmasını sert bir şekilde tenqit etti. Ukraina tarafı Rusiye ile köpürniñ qurulması aqqında añlaşmadan 2014 senesinde – Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ çıqtı.


text:
Qırımnıñ Rusiye Tahqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy dava açtı. Bu aqta martnıñ 23-yedk Tahqiqat komitetiniñ saytı bildire.
Çubarovğa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ maddesine istinaden cinaiy dava açıldı – «Zorbalıq qullanılğan qalabalıqlarnı teşkil etüv». Laf 2014 senesi fevralniñ 26-nda olğan adise-vaqialar aqqında kete.
Tahqiqat komiteti, «Çubarovnıñ Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde qalabalıqlarnıñ teşkil etilüvine alâqası bar olğanını isbatlağan deliller elde etildi», dep israr ete.
Rusiye tahqiqatçılarınıñ malümatına köre, 2014 senesi fevralniñ 25-nde Çubarov muavini Ahtem Çiygozğa «Yuqarı Şura binası ögünde qalabalıqlarnı teşkil etmege ve anda iştirak etken Meclis tarafdarlarını şahsen idare etmege» vazife berdi.
Qırım.Aqiqat, Refat Çubarovnıñ izaatlarını almaq içün oña muracaat etti.
«Şimdi meni qalabalıqlarnıñ teşkil etilüvinde qabaatlaycaq olalar. Bu maddege köre 8 yıldan 15 yılğa qadar apis cezası berile. Añlaşıla ki, bu «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» barışıq, zorbalıqsız aktsiya planlarımızğa bir cevap oldı», – dep izaatladı davanı Meclis reisi.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Aktsiya mayısnıñ 3-nde geçirile bile.
2014 senesi iyülniñ 5-nde Çubarov Meclisniñ Herson vilâyetinde keçirilgen toplaşuvından yarımadağa qaytqanda Rusiye quvetçileri kirişini 5 yılğa yasaqlağan edi. Yarımadanıñ memuriy sıñırında Çubarovnı Qırımnıñ o vaqıt Rusiye prokurorı olğan Natalya Poklonskaya qarşıladı. O, «ekstremist faaliyetiniñ yasağına dair» tenbi oqudı, Rusiye sıñırcıları ise Meclis reisiniñ Rusiyege kirişi 5 yılğa yasaqlanğanını bildirdi.
2019 senesi iyülniñ 5-nde 5 yıllıq Qırımğa kiriş yasağı yekünlendi. Amma, Çubarovnıñ añlatqanına köre, o, alâ daa Qırımğa barıp olamay, çünki «Rusiye devletiniñ anayasa qurumı ve telükesizliginiñ esaslarına qarşı cinayet» içün ğıyabiy apis altında buluna.
2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve duşmanlarınıñ büyük mitingi olıp keçti. Qırımtatar ve Ukraina tarafdarı faallerine qarşı Rusiye tarafdarı faaller çıqtı.
2015 senesi yanvar ayında Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım idaresi fevralniñ 26-nda mitingde olğan qalabalıqlar aqqında cinaiy dava açtı.
Ukraina topraq bütünligine qoltutqanlar tutuldı: Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz, faaller Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev.
Daa soñra mahkeme «fevral 26 davasını» ekige böldi: o vaqıt Qırımda Meclis lideriniñ rolüni alğan baş şübheli Ahtem Çiygoz ayrı esnasqa alındı.
Advokat Cemil Temişevniñ teşebbüsinen faal Talât Yunusov ve ATR telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev tahqiqatnen işbirligi yapıp, olarnıñ ifadeleri «fevral 26 davası» diger mabüsleriniñ davalarında delil olmaycaq şartınen qabaatlarını tanıdı. 2015 senesi dekabr ayında Talât Yunusov 3,5 yılğa, Eskender Nebiyev eki yılğa şartlı olaraq üküm etildi.
2017 senesi sentâbrniñ 11-nde Rusiye mahkemesi yarımadanıñ Rusiye işğalinen bağlı narazılıqlarnı «qalabalıqlar» dep adlandırıp, Çiygoznı olarnı teşkil etkeninde qabaatladı ve sekiz yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti. 2017 senesi oktâbrniñ 25-nde Rusiye akimiyeti Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoznı azat etip, onı Türkiyege teslim etti. Daa soñra o, Kyivge keldi.
2018 senesi iyünniñ 19-nda Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 davasınıñ» mabüslerine şartlı apis cezalarını berdi. Ali Asanov ve Mustafa Degermenci 4 yıl ve 6 ay, Arsen Yunusov ve Eskender Kantemirov 4 yıl, Eskender Emirvaliyev 3 yıl ve 6 ayğa şartlı olaraq üküm etildi, er birine 3 yıl sınav müddeti berildi.
2020 senesi fevralniñ 4-nde sınav müddeti bitmegen «fevral 26 davasınıñ» mabüsi Mustafa Degermencige qarşı cinaiy mahkümiyetniñ lâğu etilgeni belli oldı.


text:
Ukrayina TİN amerikalı milliarder İlon Masknıñ Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ile bağlı yazğanlarına cevap berdi.
"İlon Masknıñ Qırım ile bağlı yazğanlarınıñ tarihiy manası olıp olmağanı aqqında tartışqanlar içün bir qırımtatar olaraq şunı aytmama izin beriñiz: Qırımnıñ Rusiyege ait olğan narrativini qabul etmek yañlıştır. Asırlar devamında Rusiye, evimizni elimizden alınmaması içün küreşkenimiz içün tamır qırımtatar halqını öldürip keldi", - dep yazdı Twitter saifesinde Ukrayina TİN yolbaşçısınıñ birinci muavini Emine Ceppar.
Bundan ğayrı Ceppar, Rusiye "qırımtatarlarğa qarşı soyqırım yapqanını ve Qırımnıñ etnik terkibini deñiştirgenini" dedi.
"Topraq ve adamlarğa ğanimet kibi yanaşmaq ne derecede ahlâqiydir? Bu munasebet terrornı ve insanlıqqa qarşı cinayetlerni qanuniyleştirmek ıntıluvdır", dep bildirdi o.
Evel amerikalı iş adamı İlon Mask Qırım meselesine dair fikrini bildirdi. O, Qırımda referendum keçirip, onıñ aytqanı kibi "Hruşçovnıñ hatasını" tüzetmek ve şu statusta yarımadanı suv ile temin etmek teklif etti.
Oktâbrniñ 17-nde Mask, ilhaq etilgen Qırımnı ğayıp etmek telükesi peyda olsa, Rusiyeniñ özek silâsını qullanmağa azır olacağına inanğanını bildirdi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Advokat Nikolay Polozov, Avropa İnsan Aqları Mahkemesine muracaat etip, Ahtem Çiygoznıñ apiste qaldırılması aqqında Kreml kontrolündeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qararına qarşı şikâyet etecek. Bunı o Twitterde haber etti.
Bundan evel Qırım mahkemesi advokat Nikolay Polozovnıñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznı kelecek sene aprel 8 kününe qadar apiste qaldırmaq mahkeme qararından bergen şikâyet arizasını baqıp red etti.
Дo эToro cyд KpыMa ocTaBил бeз yдoBлeTBopeHия жaлoбy aдBokaTa Hиkoлaя ПoлoзoBa Ha peшeHиe cyдa o пpoдлeHии apecTa зaMecTиTeлю пpeдceдaTeля Meджлиca AxTeMy Чийroзy дo 8 aпpeля cлeдyющero roдa.
Ahtem Çiygoz 2017 senesi aprel 8-ne qadar apiste yatacaqtır.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Rusiye nezaretindeki Canköy rayon mahkemesi avgust 15-inde balalarnı basqan aydavcını apis etti. Balalardan birisi yol qazasında vefat etti.
Bunı Qırım ve Aqyar boyunca rusiyeli Tahqiqat komitetiniñ matbuat hızmeti bildire.
"Maşna aydavcısı tutuldı, qabaatlandı, qabaatını tanıdı ve itiraf etti. Bugün Canköy rayon mahkemesi Baş tahqiqat idaresiniñ tahqiqatçısınıñ muracaatını baqtı ve onı qabul etti, qabaatlanğan şahısqa qarşı apis cezasını sayladı", - denile beyanatta, amma apis müddeti belgilenmey.
Müessiseniñ malümatına köre, 34 yaşındaki aqay sarğoş olıp maşnanı aydadı. O idareni baş etip olamadı ve mesken ev yanında çalışqan balalarnı bastı.
Avgust 6-sında aqşam Nasipköy (Nasıpnoye) yanında eki maşna - Kamaz ve Renault çatıştı. Qazada bir adam elâk oldı, eki adam yaralandı.


text:
21 insan qurban olğan Keriç politehnik kollecindeki patlav ve atışuvdan soñ talebelerniñ dersleri salı künü başladı. Bu aqta Rusiye haber agentlikleri Rusiye nezaretindeki Qırım tasil nazirliginiñ matbuat hızmetine esaslanıp bildire.
TASS malümatına köre, kollecdeki sınıflarda dersler keçirile, talebelerge ilerideki oquv tertibi aqqında tarif etecekler. Dersler 8:30-da başladı.
Tünevin Keriç kolleciniñ talebeleri salı künü, oktâbrniñ 23-nde, derslerge kelecek, dep haber etilgen edi.
Rusiye maarif naziriniñ muavini İrina Potehina bildirdi ki, kollec programmasında ameliy derslerniñ keçirilmesi bar, şu sebepten olarnı Keriç müessiseleriniñ meydanlarına avuştırma meselesi baqıla.
Patlav ve atışuv çarşenbe künü, oktâbrniñ 17-nde, Keriç politehnik köllecinde oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Rusiye ve ilhaq etken Qırım hastahanelerinde Keriçteki ücümde yaralanğan 46 insan buluna, üçü ağır alda. Qırım hastahanelerinde Keriçte yaralanğan 14 genç ve 11 büyük qala. Olarnıñ alı orta ağır dep sayıla.
Oktâbrniñ 19-nda Keriçte ve Yedi Quyu rayonında ücüm qurbanlarınıñ cenazeleri qılındı. Vedalaşuv merasimine biñlernen insan keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.