text:
Lviv – Farqlı raqamlarğa köre, Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadanı 60 biñden 100 biñge qadar insan terk etti. Resmiy qayd olğan insanlarnıñ sayısı qat-qat az. «Krım SOS» teşkilâtınıñ malümatına köre, Qırımdan köçip kelgen üç biñ kişi Lviv vilâyetinde otura. Eki yıldan ziyade bir müddet içinde nasıl alıştılar, bugünde-bugün ne kibi qıyınlıqları bar?
Ablâlim ve Aliye 2014 senesi avgust ayında Lvivge Aqmescitten köçtiler. Qorantaları Qırımda qaldı. Ekisi de IT saasında çalışqanı içün çoqtan Qırımdan Lviv ya da Kyivge köçmege tüşündiler.
«Bu vaziyet qarar alıp ketmege yol berdi. Bizim saamızda Qırım pek ilerilemey ve imkânlar pek çoq degil. Region öyle. İş tapmaq zor degil edi, çünki qaydan kelesiñ, dep soramaylar. Bu işte eñ müimi – yahşı çalışmaq. İşdeşlerinen çalışıp, vazifelerni keyfiyetli becerseñ, er şey güzel, mında köçip keldiñmi-yoqmı farq etmey. Bunıñ kibi zorluq çekmedim ve özümni raatsız is etmedim», – dep ayta Ablâlim.
Şimdi oturğanımız evni saibi kirağa bermege istemey edi. Amma Qırımdan kelgenimizni eşitip razı oldıAblâlim
Başta qırımtatar qorantasına Lvivdeki tanışları yardım etti. Çünki kira tapmaq qıyın oldı. «Kira aqqında añlaştıq, amma köçip kelgenimizni ögrengen soñ red etken ediler. O vaqıt köçip kelgenler çoq edi, bir çoq şey uydurılğan edi, Lviv sakinlerini köçip kelgenlernen qorquza ediler. Adamlar kim ve qaydan kelgenini soray ediler. Şimdi oturğanımız evni saibi kirağa bermege istemey edi. Amma Qırımdan kelgenimizni eşitip razı oldı».
Aliye ve Ablâlim yañı oturğan yerlerine tez alıştılar. Lviv sakinleri olarğa yahşı yanaşa, köçip kelgenini bir yerde aytmaylar, özüni raat duyalar. Tuvğanlarınen er kün Skypeta laf eteler. Tuvğanlarından uzaq qalmaq zor, balalıqtan aşlanğan ananelerni yaşatmağa tırışalar. Evini terk etip, Rusiye aqraba munasebetlerini, qırımtatarlarnıñ medeniy ve diniy ananelerini bozmağa tırışqanını añladılar.
«Qoranta – terbiye, maneviylik, medeniyet, bu küçlü aqraba bağlarını bozmağa tırışalar. Qoranta öz ananelerini saqlap qala, bu ise sovet programmasına zıt kele – bir halq, er şey körmemezlikke urıla. Ananelerni aytsaq, mında kelgen soñ bunıñ yetişmegenini añladım», – dep ayta Ablâlim.
Bayram künlerinde tuvğanları ve yurtunı daa çoq sağınalar. Aliye ve Ablâlim Qırım kene Ukrainanıñ olsa, anda qaytmağa ümüt eteler. «Ev evdir... Qırımda böyle bir şey olacağına inanmay edik, imkânsız kele edi. Qırımda Rusiyege qoltutqan teşkilât ve firqalar er daim çoq edi, Ukraina akimiyeti buña diqqat etmek kerek edi».
«Aile sıcaqlığı yetişmey»
Aman-aman eki yıldan berli balaban Ramazanovlar qorantası Lvivde yaşay, olar da Aqmescitten keldiler. Ruslan ve Sefaye üç balanı baqalar. Qırımda tiş ekimleri odası bar edi, donatmalarnı satmağa mecbur ediler. Mart ayında Türkiyege kettiler, amma diger memleketlerniñ vatandaşları anda tiş ekimi işini yapamay. Lvivde bina tutıp, şeerniñ yañı rayonında küçük bir oda açtılar. İşni yahşı becerip, yañı müşterilerni «sıfırdan» almağa mecbur oldılar.
«Balalarımıznen Lvivge keldik, soylarımız mında kira tuta ediler, boş odaları bar edi, anda qalmağa rica ettik. O vaqıt Lvivde kiracı çoq edi. Alışmağa başladıq», – dep ayta Ruslan Ramazanov.
Sefaye er şey yañı ve yabancı olğanından yarım yıl devamında alışqanını ayta.
«Evde olmağanımıznı şimdi endi tüşünmeyik. Balalar tez alıştı, ve keri qaytmaycağımıznı añladıq. Qırımda qırımtatarlarğa basqı yapıla», – dep devam ete Sefaye Ramazanova.
Çoqluq Rusiyede qalmayıp, Ukrainanı saylağanımızdan ürmet eteSefaye Ramazanova
Aman-aman eki yıldan berli tuvğanlarından uzaq qalıp zorluq çekeler. Ruslannıñ babası Qırımdan çıqmağa ne kerek dep ayta edi, amma oğlunıñ dostları apiske alınğan soñ fikrini deñiştirdi. «Er vaqıt Lvivde yaşaycaqmız, dep aytmayıq. Qırım qaytsa, anda olacaqmız. Amma deñişmeler olmasa, bizim içün telüke bar. Balalarımıznı östürmek kerekmiz. Aile sıcaqlığı yetişmey, er şey anda, zor bir şey...», – dep ayta aile.
Lvivde Sefaye musulman urbalarını kiye. Talaplarğa uyğun güzel anterlerni Lviv ustalarına tiktire, qıyafetleri çoq oldı.
«Bu anterler olmasa, yaşayışımnı tasavvur etmeyim. Qara anter kiymemege tırışam, amma bir kün qoyu mavı renkte bir anter kiydim, adamlar maña rahibe dediler. Amma müsbet yanaşalar. Qomşularımız, bir çoq insan bizni tanıy, ekseriyeti Rusiyede qalmayıp, Ukrainanı saylağanımızdan ürmet ete», – dep ayta Sefaye.
Qırımdan köçip kelgenler vatanına qaytmay. Olar çetelge, Türkiye, Poloniyağa keteler, andan ise Felemenk ya da Belçikağa keçelerOksana Yakovets
Qırımdan köçkenlerniñ bir qısmı öz işine başladı, daa çoq qavehane işine, daa bir qısmı iş taptı, ana-babası hasta olğanından ya da başqa sebeplerden yarımadağa qaytqanlar da oldı.
«Qırımdan köçip kelgenler vatanına qaytmay. Olar çetelge, Türkiye, Poloniyağa keteler, andan ise Felemenk ya da Belçikağa keçeler. Tınçlıqnı beklep, qaytmağa tüşüneler. İnsanlar ayat devam etkenini ve yaşamaq kerek olğanını añlay. Vilâyetimizde sekiz kişi köyde ev satın alıp, cemiyetniñ bir parçası olmağa azır», – dep qayd etti içtimaiy siyaset naziriniñ köçip kelgenlerniñ meselelerinden mesleatçısı Oksana Yakovets Radio Svobodağa.
Berilgen malümatqa köre, al-azırda Ukrainada Qırım ve Donbasstan köçip kelgenlerniñ sayısı bir buçuq milliondan ziyade. Lviv vilâyetine köçip kelgenlerniñ qorantalarında yüz elliden ziyade bala dünyağa keldi.
Radio Svoboda
Metnniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında


c: text/html

text:
Mobilizatsiyälänüçelärgä hatınnarı belän ğailä sçetı açarga kiñäş itälär
Urtak sçetnı böten keşe dä aça ala: duslar, tugannar, tanışlar.
Rossiyä yuristları assotsiatsiyäse mobilizatsiyä buyınça çakırılgan gracdannarga hatınnarı belän mahsus urtak sçetlar açarga kiñäş itte, dip yaza “Rossiyskaya gazeta”. Şul räveşle härbi keşe bik yırakta bulganda da ğailäse turında kaygırta alaçak: akça urtak isäpkä kiläçäk häm anı hatını da kullana alaçak. Yuristlar äytüençä, mondıy mömkinlek ike yıl elek kenä barlıkka kilgän häm anıñ turında böten keşe dä belmi. Urtak sçetnı böten keşe dä aça ala: duslar, tugannar, tanışlar. Ämma iñ kübe anı irle-hatınlılar aça ikän. Şuña da anı ğailä sçetı dip tä atıylar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Estoniya ükümeti Rusiyeden neft mahsulatlarınıñ ital etilüvini müddetinden evel toqtatmağa qarar aldı. Yasaq dekabrniñ 5-nden Avropa Birliginiñ tayin etken keçüv devriniñ tamamlanmasına qadar quvetini alacaq. Bunı BNS haber etti.
Estoniya TİN yolbaşçısı Urmas Reynsalu, dekabrniñ 5-nden başlap Rusiye neftiniñ ve neft mahsulatlarınıñ cumhuriyetke tranziti tamamınen toqatıtılacağını qayd etti.
Avropa Birligi 2023 senesiniñ fevral ayına qadar Rusiye neft mahsulatlarınıñ ital etilüvi ve tranziti içün keçüv devrini tayin etti.
Evel memleketniñ TİN Avropa Komissiyasına Rusiye gazı ve neftine qarşı sanktsiyalarnıñ deral ve ertaraflı tatbiqi ile bağlı teklif yolladı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırım musulmanlarını Rusiyede yasaq olğan edebiyat aqqında tenbiyeleyler. İşğal şaraitte işbu yasaq yarımadağa da tarqala.
Bu aqta Qırım musulmanları diniy idaresininiñ beyanatında aytıla.
«Qırım musulmanları diniy idaresi musulman diniy teşkilâtlarnıñ, dincilerniñ, musulman cemiyetiniñ diqqatını Qırımğa Yasaq olğan malümatnıñ federal cedveli tarqatılğanına celp etmege istey. Cedvelge kirsetilgen malümatnıñ tarqatıluvı, basıluvı ve saqlanuvı yasaqtır», – deyler QMDİde.
Qırım musulmanlarını yasaq olğan edebiyat cevdvelini ögrenmege ve işbu malümatlardan vazgeçüv yolunı tüşünmege çağıralar
Soñunda ise Qırım müftiyatı tarafından işbu cedvelden seçip alınğan malümatlarnıñ cedveli berile. Cedvelde 75 noqta bar, olarnı Müftiyatnıñ saytında körmege mümkün.


text:
Qırım.Aqiqat hadimi bildirgenine köre, syezdniñ iştirakçileri arasında Ukraina halq deputatları, cemaat erbapları bar. Ukraina Prezidentiniñ idaresinden Andrey İvanets keldi. O vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri boyunca bölüginde başlıq ete. Ondan da ğayrı merasimge Kiyev Patriarhatınıñ Simferopol ve Qırım Arhiyepiskopı vladıka Kliment keldi ve başqalarnen beraber açılışta söz ayttı.
Syezdde bir qaç iş gruppası çalışacaq. Olar: vaqtınca ve daimiy mesken meselesinde, qanuniy teşebbüsleri ve uquqiy temin etüvi, içtimaiy temin etüvi ve tasil meselesinde, devlet organlarınen ve halqara müessiselernen işbirligi meselesinde ve biznes ve bankçılıq meseleleri üzerinde çalışacaqlar.
İş gruppalarğa uyğan nazirlikler temsilcileri kirgen.
Tolplanğanlarnıñ esas maqsadı olaraq Qırımdan köçip kelgenleriniñ problemlerini çezmek içün plan tizmesidir.
«Biz icret etkenleriniñ yerleşmesi böyünca plan tizmek kerekmiz, lâkin esas vazifemiz Qırımnı Ukrainağa qaytarmaq içün bir plan kerek», – dedi Qırım Avromaydanıñ yolbaşçılarından birisi Sergey Kovalskiy.
Üyleden soñ syezd iştirakçileri komitetlerde işlerini başlaycaqlar.
Farqlı menbalarğa köre, Qırım işğal olunğan soñ qıtağa 10-dan 20-ge biñge qadar Qırım sakini icret etti. Syezdniñ yolbaşçılarından birisi Andrey Şekun aytqanına köre, icret etkenler içün eñ esas problem bu meksenlernen temin etüvdir.


text:
Qırım Devlet şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov Saraylı Qıyat köyünde (Mirnoye) natsistler kontslageriniñ qurbanlarına hatıra kompleksinde cami qurmağa söz berdi. Bunı o mayıs 8-de jurnalistlerge ayttı, dep haber ete Krım Media.
«Bütün dinlerge emiyet berip, cami qurucılığı beklenile. Mında er bir millet ve din temsilcileri elâk olğan edi. Bu felsefeniñ iç bir «maqsadı» yoq edi – er kesni yoq etmek kerek edi», – dedi spiker.
Konstantinovnıñ aytqanına köre, Saraylı Qıyattaki hatıra kompleksiniñ açılışı «büyük ve müim vatanperver leyhasınıñ başlanması» ola. Qırım akimiyeti camini ne vaqıt quracaq belli degil.
Mayıs 8-de Qırımnıñ Aqmescit rayonındaki Saraylı Qıyat köyünde bir vaqıtları «Krasnıy» sovhozında yerleşken natsist kontslageriniñ qurbanlarına hatıra kompleksi açıldı. Tarihçılarnıñ malümatına köre, Qırımnıñ natsist işğali yıllarında kontslagerde 15 biñ insan – Qızıl ordunıñ esirleri, partizan, yerli sakinler ve balalar – öldürilgen edi.
Hatıra kompleksiniñ qurucılığında tahminen 200 kişi iştirak etti. Qurucılıqnıñ birinci basamağına 100 mln ruble sarf etildi. Paranıñ bir qısmını Rusiyeniñ diger regionları berdi. Komplekste Ulu vatan cenkiniñ tarihını ögrenecek tedqiq merkezini meydanğa ketirmege planlaştıralar.


text:
`äzer kiyem häm konfekśion` Näticälär
Xäbärlär [96]
- Awrupa Berlege Qazaqstan belän êlemtälärne arttırırğa teli
- Kiyem tarmağı rekord yasadı
- Türkiyedän Paqıstanğa yärdäm
- Äzer kiyem häm konfekśion êksportı
- Törkiyäneñ aq it êksportı ni xäldä?
- Äzer kiyem êksportında rekord
- Törkiyädän Êfiopiyägä yärdäm
- Ukraina suğışındağı soňğı wäzğıyät’
- Türkiyeneň äzer kiyem - salım tarmağı êksportı
- Leyen häm Borrel’ Kiyevqa bara
- Saqalsız êşkä barırğa yaramıy
- Ärdoğan - Miśotakis oçraşuı
- Höcümdä ülüçelär sanı arta
- Törkiyä ilbaşı bügen Kiriakos Miśotakisnı qabul itä
- Uzğan yıl Yämändä su basudan yaqınça 240 meñ keşe zıyan kürgän
- Bötendön’ya bankı Rusiya häm Belarus’tağı barlıq programmaların tuqtattı
- Äzer kiyem häm konfekśion êksportında ğıynwar rekordı
- Törkiyä köymälären iñ küp Norvegiya aldı
- Çüplektäge kiyemnär
- Köymä häm yaxta êksportı artqan


text:
Bazar künü, aprel 19-da, Poloniya ukrainlileri Varşavada Rusiye Federatsiyasınıñ elçihanesi yanında Rusiye tarafından 2014 senesi mart ayında işğal etilgen Qırımğa qol tutuv aktsiyasını keçirdiler.
Bunı «Yevromaydan-Varşava» bildire.
Teşkilâtnıñ malümatına köre, ukrain ve qırımtatar timsalleri ile yaraştırılğan büyük avtobusta ukrainliler Varşavanıñ merkeziy soqaqlarını dolaştı. Aktsiyanıñ ilk turağı – Rusiye elçihanesi oldı. Narazıcılar ellerinde ukrain bayraqlarını tutıp «Qırım – Ukraina» dep qıçırmaqta edi.
Miting alıp barıcısı Andrey Golosko aktsiyada tek ukrainliler degil de, Qırım işğaline qarşı çıqqan diger millet vekilleriniñ bulunğanını bildirdi.
«Eñ büyük hatamız – epimiz Qırım imperiyanıñ dağıluvı ile qaytacağını tüşünemiz. Tam tersi. Qırımnı qaytarsalar, demek cinayetleri de azca olur, mahkemede de cezaları qısqartılır. İleride de Qırımnıñ işğalini saqlap tursalar, cezaları müthiş olur. Kemlik imperiyası – birinci degil. Stalin ve Gitlerniñ izdeşleri. Birincisi, ekincisiniñ de soñu bellidir», – dedi aktsiya devamında «Razom» Birdemlik Areketi»niñ yetekçisi Vâçeslav Sivçik.
Elçihane yanından keçken aydavcılar da ukrainlilerge destegini bildirmekte edi.
Faallerniñ fikrine köre, Rusiyeniñ Ukrainadaki istilâsınıñ toqtatılmasını bütün halqara teşkilâtlardan talap etmek kerek. Aktsiyada ukrainlilerni Ukrainada küçlü iqtisadiyatnı qurmaq içün areket etmege çağırdılar.
Aktsiyadan soñ faaller, avtobusqa minip, Ukraina elçihanesine kettiler. Mında olar Qırımda yaşağan ukrain ve qırımtatarlarğa qol tutuv videosını yazğanlar.
Malüm olğan kibi, raatlıq künleri Rusiyeniñ Ukrainadaki istilâsına ve Qırım işğaline qarşı miting Pragada keçti.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, qırımtatarlarnı qorçalamaq içün tek bir yol – sanksiyalar vastasınen Ruyeni Qırımnı terk etcegine mecbur ettirmek olğanını ayttı. Bunı Türkiyeli AA agentligi haber ete.
Cemilev: «İşğalcilerniñ basqısı küçlene. Olarğa qarşı tirenmek içün bir yol bar – bu topraqnı işğalciden azat etmektir. Qırımtatarlarğa nasıl yardım etmege mümkün, dep çoq soraylar. Men deyim ki, tek bir çare – sanktsiyalar vastasınen Rusiyeni Qırımdan yoq olmağa mecbur etmek», – dep qayd etti.
O, Rusiyeniñ nevbetteki adımlarını tahmin etmek qıyın olğanını ayttı.
«O Qırımnı bu aqşam da, bir afta soñra da terk etmek mümkün», – dep qoştı qırımtatar halqınıñ lideri.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Neft' bäyäläre şogınnan çığarğa tırışalar
Bu neft’ bäyäläreneñ tarixındağı iñ zur tizlek belän töşüe ide.
Dön’yaküläm birjalar kiçä kisken räweştä töşkän neft’ bäyäse şogınnan aynırğa tırışa.
Qara altın êksportlawçı illär oyışması OPEK häm anıñ tışındağı neft’ çimalı çığaruçı qayber däwlätlärneñ cıyılışında citeşterüne tuqtatu qararı çığarılmaw häm qapma-qarşı belderülär, Rusiyä häm Soğud Ğaräbstanı arasında “qara altın” suğışı bularaq sıyfatlandırılırğa mömkin waqıyğalar - törle närsä kötülärne arttırdı. Bu neft’ bäyäläreneñ tarixındağı iñ zur tizlek belän töşüenä kiterde.
Qara altın kiçä 30% qıymmäten yuğaltıp 31,1 dollarğa qadär töşte. Soñınnan panika tuqtatıldı häm maxsus çaralar yärdämendä fond üzen qulğa aldı. Ber barrel’neñ bäyäse bügengä 37 dollar tiräsendä tora.
Fond bazarlarında da neft’ şogı häm koronavirusnıñ taraluı täêsirendä ênergetika tarmağı akśiyäläre asqa tägäräde.
Awrupa birjalarında neft’ häm gaz şirkätläreneñ akśiyälärendä yuğaltular 16%tan artıq. İndekslar da urtaça 8% töşte.
Analitiklar bazardağı panika xisläreneñ taralıp betüennän soñ satıp alularnıñ köçäyüe kötelüen belderä. Ämma Kovid-19 kizüe belän bäyle xäbär ağımı kön üzägendä toruın däwam itäçäk.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyäneñ êksportı üseştä
İlneñ noyabr’dä çit illärgä satuı, uzğan yılnıñ şul uq çorı belän çağıştırğanda, 1,9%qa arttı häm 21 milliard 900 million dollarğa citte


text:
İyün 26-da, Qırımtatar Bayrağı Kününe planlaştırılğan «Kalğa-Sultan» tarih ve medeniyet müzeyiniñ açılışını başqa künge keçirdiler. Müzeyni Aqmescitte Şmidta, 2 adresi boyunca yerleşken Meclis binasında açmaq kerek ediler.
Qırım tarih müzeyiniñ tesisçisi ve müzeyniñ teşkil etüv teşebbüsçisi Güliver Altin aytqanı kibi, açılışı biraz keççe olacaqtır.
«Bir sıra tehnikiy meselelerni al etmek kerek. Açılış tarihı aqqında birazdan haber eterim», – yazdı o Facebookta.
Diger malümatı Altin bildirmey.
Müzey açılışı Aqmescitke temel qoyucı I Mengli Gireyge bağışlana, 2015 senesi onıñ ölüminden 500 yıl ola. Evel Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, müzey olacaq binada qırımtatar tiline ögretecek olalar. Bu tedbirler «Qırım» Fondu» baş müdiri Riza Şevkiyev ile uyğunlaştırıldı.


text:
Cumhuriyetçi-senator John McCain Helsinkide ABD prezidenti Donald Trump ve onıñ rusiyeli zenaatdaşı Vladimir Putin ötkergen matbuat konferentsiyasını tenqit etip çıqtı.
Cumhuriyetçi-senator işbu matbuat konferentsiyasını «amerikan prezidentiniñ yapqan eñ masqara çıqışı», Helsinki sammitini ise, «facialı hata» dep adlandırdı.
McCain, Trump «añlaşıla, onıñ kerçek tabiatı, qomşularınıñ mustaqilligini esapqa almağan, Suriye halqınıñ öldürilüvinde iştirak etken, halqara añlaşmalarnı bozğan ve butün dünyanıñ demokratik qurulışlarına ücüm etken Putin rejiminen bağlı yahşı munasebetler hayallarını amelge keçirmege qarar berdi».
ABD prezidenti Donald Trump rusiyeli zenaatdaşı Vladimir Putinnen körüşken soñ, keçmişke bağlı qalmamadan – Rusiye ve ABD uzlaşmaq kerekler dedi.
Mevzunen bağlı olaraq: «Putin Amerikanıñ dostu degil» – ABD senatorı.
İyülniñ 16-nda Helsinkide Trump ile Putin arasında körüşüv keçti. Matbuat konferentsiyası devamında Trump bir kere de olsa Ukraina lafını açmadı, albuki körüşüvden evel taraflar, diger mevzularnen biraber Ukraina aqqında da laf etecekler denilgen edi.


text:
Ärdoğan Mirziyayıv oçraşuı
Türkiyä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Üzbäkstan Däwlät başlığı Şäwkät Mirziyäyıv belän küreşte
Şanxay xezmättäşlek oyışmasınıñ 22nçe Däwlät başlıqları sammitı mönäsäbäte belän kitkän Üzbäkstannıñ Sämärqand qalasında räsmi oçraşularına däwam itüçe Ärdoğan Üzbäkstan İlbaşı Mirziyäyıv belän küreşep söyläşte.
Sammit oyıştırılğan kongress üzägendäge oçraşu matbuğatqa yabıq ütkärelde.
Ärdoğan Şanxay xezmättäşlek oyışmasınıñ 22nçe Däwlät başlıqları sammitındağı oçraşuları qısalarında Hindstan Baş ministrı Narendra Modi, Qıtay Däwlät başlığı Şi Cinping, Mongoliya İlbaşı Ukhnaagiin Khurelsukh, Paqıstan Baş ministrı Şahbaz Şärif belän ayırım-ayırım küreşkän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Soylu - Piantedosi söyläşüe
Türkiyä êçke êşlär ministrı italiyäle wazıyfadaşı belän telefonnan söyläşte
Çavuşoğlu - Gallager oçraşuı
Türkiyä tışqı êşlär ministrı Awrupa iminlek häm xezmättäşlek oyışmasınıñ ministrlar şurası cıyılışı qısalarında Vatikan tışqı êşlär ministrı belän oçraşıp söyläşte


text:
Avtobus tägäräde: 25 üle
Hindstanda tuyğa baruçılarnı iltüçe avtobus qurqınıç hälakätkä oçradı
Hindstannıñ tön’yağındağı Uttarkand töbägendä ber avtobusnıñ üzänlekkä töşüe näticäsendä, berençel mäğ’lümatlarğa qarağanda, 25 keşe ülde. Wäqalätlelär sişämbe tönendä yulğa çıqqan avtobusta 40tan artıq keşe buluın belderä. Qotqarı êşçänlekläre barışında 21 yulçını isän kileş çığarğannar.
Hälakätneñ säbäbe älegä bilgele tügel. Tikşerü êşe bara.
Hindstan xökümäte räise Narendra Modi ber yazmasında “matämdäge ğailälärneñ ärnüen xis itüen” yaza.
İldä iminlek saqlanmaw, naçar yörtü häm bozıq yullar belän bäyle hälakätlär yış bula. Avtobuslar, ğadättä, qurqınıçsızlıq qağıydälärenä tökerep qarıy häm tiyeşennän kübräk yulçı ala.
Bäyläneşle xäbärlär
Vengriya häm Ärmänstan arasında diplomatik mönäsäbätlär
Vengriya belän Ärmänstan arasında diplomatik mönäsäbätlär yañadan urnaştırıldı


text:
Canada ukrainalılar Kongressiniñ prezidenti Pavlo Grod halqara cemaatçılıq qırımtatarlarnıñ aq-uquqına yeteri qadar faal qorçalamay dep saya.
Bu aqta o «Ukrinform»ğa bergen izaatında söz yürsetti.
«Bizler 74 yıl evelsi qırımtatar halqınıñ soyqırımı yapılğanını hatırlamaymız, ancaq, afsus ki, bu soyqırım bugün de devam etmekte. Faqat dünya bu aqta unuttı ya da susmaqnı uyğun köre», – dedi Grod.
Onıñ sözlerine köre, Canadanıñ ukrain ve qırımtatar cemiyetleri, Qırım ve qırımtatarları içün yapılğan küreş aynı zamanda Ukrainanıñ da mustaqilligi oğrunda yapılğan küreş olğanından emin.
Bunen beraber Grod Canadadaki ukrain ve qırımtatar cemiyetleri arasındaki işbirlikten memnün olğanını bildirdi.
«Bizler qırımtatar cemiyetinen işbirlik yapip olğanımızğa pek quvanam», – dep yekünlerdi o.
Canada TİNniñ reberi Chrystia Freelandnıñ qırımtatar halqı sürgüniniñ qurbanlarını añma yıllığı munasebetinen yapqan beyanatında, Canada ükümeti Rusiye işğali altında bulunğan Qırım yarımadasında insan aqları fenalaşqanından raatsızlıq duyğanı ve yarımadada yaşağan qırımtatarlarğa er taraflama qol tutmaq niyetinde olğanını qayd etile.
Mayısnıñ 17-nde aqşam Aqmescit rayonınıñ qırımtatarlar kütleviy yaşağan Aq-Meçit Camide qırımtatar halqınıñ sürgün qurbanlarını añma Kününe bağışlanğan – «Qalbiñde ateş yaq» - aktsiyası ötkergen qırımlılar tutulıp alınğan edi. Tutulğan ve arasında çağına yetmegen balalar olğan yigirmige yaqın insan beş dane politsiya maşnasınen Aqmescit rayon politsiya idarelerine dağıtıldı.
Daa soñra tutulğan şahıslarnıñ bazılarından izaatnameler, parmaq izleri ve DNK nümüneleri alınğan soñ qoyıp yiberildi.
Qırımdan qırımtatar halqı sürgüniñ qurbanlarını añma künü er yıl mayısnıñ 18-nde qayd etile. O künü yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ ilk eşelonı yollana. Epsi olıp 180 biñden ziyade insan sürgün etilgen.


text:
Gagauz asıllı ukrainalı yırcı Natalya Papazoğlu dekabrniñ 20-nde İstanbulda koronavirus pandemiyası sebebinden online ötkerilgen «Türkvizyon» yır yarışında ğalip çıqtı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Türk dünyasında prestijli olğan Türkvizyon 2020 yır yarışında ğalebe qazanğan gagauz asıllı ukrainalı Natali Papazoğlunı can-yürekten tebrikleyim», – dep yazdı Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Twitter saifesinde.
«Eurovision» örnekli bu yarışta türk halqlarınıñ vekilleri ya da türk tilli icracılar iştirak ete, Papazoğlu gagauz tilinde aytqan «Tikenli yol» yırınen 26 iştirakçi arasında birinci oldı.
Prikarpatyedeki Kaluş şeerinde dünyağa kelgen Natalya Papazoğlu 2016 senesi de bu yarışta gagauz tilinde başqa yır aytacaq edi ve ukrain saylavından keçti, amma yarış olmadı – şimdiki yarışqa qadar bir qaç yıl devamında da ötkerilmedi.
«X-Faktor»-2015 ukrain yarışında Natalya Papazoğlu yarım finalğa çıqqan edi.
Şimdiki yarıştan evel «Türkvizyon» üç kere keçirilgen edi – 2013, 2014 ve 2015 seneleri. 2013 senesi olğan ilk yarışta Ukrainadan qırımlı Fazile İbraimova iştirak etip, üçünci yer qazanğan edi.


text:
Kezlevde iyülniñ 15-nde aqşam «Ekograd» belediye unitar müessisesi çöplük poligonında yanğın oldı, dep bildirdi şeerniñ Rusiye memuriyetiniñ yolbaşçısı Roman Tihonçuk Facebook saifesinde.
Onıñ aytqanına köre, yanğın aqqında saat 17:30-da haber etildi.
«Vaziyetni ava zorlaştıra. Tahminlerge köre, eñ yaqın künleri şeerde pek sıcaq olacaq», – dep yazdı Tihonçuk.
Onıñ malümatına köre, poligondaki yanğınnıñ ilk sebebi ateşke berüv ola.
Bundan evel Keriç çöplük poligonında yanğın oldı.
Aqyarda ise qattı turmuş qalımtı polgionında yanğın oldı.
2021 senesi iyülniñ 16-18-nde Qırımnıñ ğarbiy, merkeziy ve cenübiy rayonlarında yüksek yanğın telükesi sebebinden furtuna ihtarı ilân etildi.


text:
Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Frenkistan prezidenti Emmanüel Makron, Rusiyeden FSB tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerleriniñ şartsız ve acele azat etmesini ve Keriç boğazından gemilerniñ maniasız keçmesini temin etmesini talap ettiler.
Beyanat metni Almaniya kantsleriniñ saytında derc etildi.
Almaniya ve Frenkistan liderleri, öz beyanatında «Rusiye tarafından halqara uquqqa zıt bir şekilde ilhaq etilgen» Qırımdaki insan aqları vaziyeti, Keriç boğazında Rusiye tarafından arbiy küç qullanılması ve Azaq deñizinde sert bir kontrol «ciddiy endişe» doğura, dep qayd eteler.
«Keriç boğazından bütün gemilerniñ telükesiz, serbest ve maniasız keçmesini ve qanunsız şekilde tutulğan ukrain deñiz askerleriniñ azat etilmesini talap etemiz. Olarnıñ da kelecek bayramlarnı qorantalarınıñ yanında qayd etmege aqqı bar», – dep aytıla beyanatta.
Tünevin rusiyeli advokat Nikolay Polozov, FSB tarafından esir alınğan 24 ukrain askeri tahqiqatqa cenk esiri olğanını qayd etti, dep bildirdi.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Salı künü, dekabr 23-de, Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov matbuat konferentsiyasını keçirecek.
Bu aqta Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildirdi.
Matbuat-konferentsiyasında iqtisadiyat sualleri, içtimaiy kefalet, havfsızlıq, tibbiy ve sağlıq, energetika ve MKH sualleri muzakere etilecek. Bunıñ ile Aksönov «Qırım baari»niñ neticeleri ve yarımadanıñ inkişafı aqqında tarif etecek.
Matbuat konferentsiyası saat 12:30 başlanacaq ve «Pervıy Krımskiy» telekanalında ve «Krım» radiosından seslendirilecek.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Aqmescit klinik bala hastahanesinde çalışqan 11 ekim arasından qomşu Rusiyeden kelgen 10-nı işten boşatıldı, - bu aqta «Sputnik v Krımu» radiosı efirinde hastahaneniñ baş ekimi Anatoliy Oleynik haber etti. Onıñ sözlerine köre, esasen Rusiyedeki tuvğan regionında işleri yürüşmegen «dolandırıcılar» kele eken.
Aqyarnıñ «Primeçaniya» neşiri, yaqın vaqıtqace 6-ncı şeer hastahanesine yolbaşçılıq etken Qırım sağlıq naziriniñ muavini Andrey Dyakovnıñ sözlerini misal etip ketire. O, işten boşağan altı mutehassıstan ekisini coyğanına afsuslanğanını açıq-aydın bildire. Lâkin, Dyakovnıñ sözlerine köre, boşap ketken cerrahlar, yerli bir qaç ekimge işni ögreterek, pek yahşı asabalıq qaldırıp ketken. O, ameliyat yapqan ekimler ayda 45 biñ rubleden az aylıq almağanlarını ayta.
Aqyar ana ve bala sağlığını qorçalav Merkeziniñ sabıq baş LOR-ekimi Yuriy İskrenko, Qırım ve Aqyarda ekimleri on yıllar devamında istiqrarlı çalışa ediler dep ayta.
Tıbbiyet hadimleriniñ işten boşama sebebi – aylıqlarnıñ az olğanıdırYuriy İskrenko
– Men 30 yıl devamında Aqyarnıñ baş otolaringologı olaraq çalıştım – ve bu yekâne bir misal degil. Al-azırda Rusiyeden kelgen mutehassıslar, zanımca, masraflarını örtecek miqdarda para alıp olamaylar. Tıbbiyet hadimleriniñ işten başama sebebi – aylıqlarınıñ az olğanıdır. Er şey baş ekimge bağlı: er ay er kesniñ aylıq cedveli azırlana, rağbetlendirüv tölevleri ise hastahane başlığınıñ elinde. Qırım ilhaq etilgen soñ ekimlerniñ çoqusı pensiyağa çıqtı. Ukrainada ekimlerniñ 30% pensiyağa çıqqan soñ bile ilâve apara qazanmaq içün çalışa, 2014-2015 seneleri Qırımda bayağı yüksek pensiyalar berile edi. Böyleliknen ekimler yetişmemege başlağan soñ, Rusiyeden davet etip başladılar, ancaq rağbetlendirecek şartlar azırlanmadı. İnsan ayda 35-40 biñ ruble aylıq alsa da, ev kirası içün 20-30 biñ tölemege mecbur qala.
Yuriy İskrenko, Ukraina devrinde çalışqan baş ekimler qalmadı – olarnıñ yerine Rusiyeden kelgen mutehassıslar çalışa, adiy mutehassıslar ise, aylıqlar alçaq olğanı içün şahsiy klinikalarğa çalışmağa kete, dep qayd ete.
İyün ayında rusiyeli Qırım sağlıq naziri Aleksandr Golenko Qırımda 700-den ziyade ekim yetişmegeni aqqında aytqan edi:
«Aslında 900-ge yaqın kişi yetişmey ve bizim ekimler bir aylıqqa çalışmağanı içün, ekim yetişmegeni sebebinden ziyade çalışalar. Aslında, bizim endokrinolog kibi pek siyrek olğan mutehassıslarımız bar. Aman-aman butün poliklinikalarda ya bir dane endokrinolog çalışa, ya da asla kimse yoq. Bu patologiya pek sıq rast kele ve tar zenaat mutehassıs nezaretinden keçip olamağan vatandaşlar raatsız olğanını bildire.Tabiiy ki, terapevt, pediatr ve aile ekimleri kibi birinci alqa mutehassısları büyük bir problema. Tek tiş ekimleri yetişe demem mumkün – digerleri yetişmey».
Aqmescitli ekim Andrey Bereza, Qırımda yaş kadrlarnı azırlağan tıbbiy tasil sisteması dağıldı degen hulâsa çıqara.
Rusiyege köre, Qırımda ekimlerniñ aylıq derecesi eki qat ziyade, faqat ayat daa da paalı – kelgen soñ olarnıñ közleri qaytaAndrey Bereza
– Tıbbiyet universiteti, Qırım Federalniñ (universitetniñ – QA) bir qısmı olğan soñ, Sağlıq nazirligi ihtiyarından Tasil nazirligi ihtiyarına keçirildi. O statusını coydı, bir çoq kafedralar dağıldı ekimlerni oqutmağa litsenziyası yoq. Biz alğan kategoriyalar tek Qırımda qabul etile – olar Rusiyede bile qabul etilmey! Bu sebepten universitetni pek çoq insan terk etti – tasil de uydurıq sayılır. Tabiiy ki, ekim sayısı da eksildi. Ya Ukrainağa, ya da Rusiyege oqumağa keteler. Bu arada, Rusiyege köre, Qırımda ekimlerniñ aylıq derecesi eki qat ziyade, işte şunıñ içün aylıq peşinden keleler. Faqat mında o yaqqa nisbeten ayat daa da paalı, kelseler de, soñradan közleri qayta.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Saq rayonında sentâbr 9-ında Yañı Qarağurt (Mitâyevo)-Bay Geldi (Trudovoye) yolunda eki yengil maşna çatıştı, qaza neticesinde eki adam elâk oldı. Bunı Qırım boyunca Rusiye FVN-niñ idaresi bildirdi.
"Qaza yerine kelgende, VAZ-2105 ve Peugeot Partner maşnaları uruşqanı belli oldı. Yol qazasınıñ neticesinde 5 adam yaralandı. Yazıq ki, VAZ-2105 maşnasınıñ aydavcısı ve yolcusı yaralarından can berdi", - denile beyanatta.
Qurtarıcılar, qazağa oğrağan adamlarnı Saq hastahanesine qoyulğanını bildirdi.
Daa evel Yedi Quyu rayonında mopedni aydağan 15 yaşındaki qız bala endekke tüşti, onıñ qırıqları bar.


text:
«Krımaeronavigatsiya» Qırım şirketi yarımadağa naqliyat irişiminiñ teminlevini eyi derecede becere, dep bildire Qırımnıñ şimdiki başınıñ muavini Mihail Şeremet.
O «Rusiye Federatsiyasında ava areketiniñ teminlevi boyunca devlet şirketi»niñ hadimlerini Rusiye Ava flotunıñ künü ile hayırladı.
Bunı Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım içün bu bayramnıñ emiyeti hususiydir. Ava alâqası yarımadanı memleketimizniñ qıtaiy qısmı ile bağlay. Vatandaşlıq aviatsiyası ekseriy allarda sizge bağlı. Siz işbu müim devlet vazifesini muvafaqiyet ile beceresiz», – qayd etti Şeremet.
O hadimlerge Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksenovdan fahriy yarlıqlarnı berdi.
2014 senesi mart ayında Rusiye yarımadanı işğal etken soñ Qırım ava limanları Ukraina ükümetiniñ qararı ile qapatıldı. Anda kerçekleştirilgen ava seferleri Ukraina qanunlarını ve halqara qaidelerni bozmaqta, böylece ava şirketleri Ukraina ve ICAO halqara cezalarına oğray bile.
Al-azırda yalıñız Rusiye ava şirketleri Qırımğa uçaq seferlerini kerçekleştire.


text:
Rusiyä belän Ukraina arasında äsir belän almaşu
Rusiyä belän Ukraina arasında 24nçe fevraldän birle däüam itkän sugıştagı äsirlärneñ kayberäüläre belän almaşu buldı
Rusiyä saklanu ministrlıgınnan yasalgan belderüdä Ukraina tarafı belän söyläşülär näticäsendä 35 Rusiyä gaskärieneñ azat itelüe äytelde.
Belderüdä kiräkle meditsina häm psihologik yärdäm kürsätelgän härbilärneñ Ministrlıkka bäyle oçkıçlar belän başkala Mäskäügä citkereläçäge iskärtelep uzıldı.
Ukraina İlbaşı ofisı başlıgı Andriy Yermak isä “Telegram” akkauntınnan yasagan belderüendä: "Berse sivil (gracdan), 35e härbi 36 vatandaşıbıznı öylärenä alıp kiterdek”, - dip citkerde.
Bolar arasında Ukrainanıñ Mariupol şähärendäge “Azovstal” eşhanäsendä sugışıçılar belän Çernobıl atom elektrostantsiyäsendä sugışnıñ berençe könnärendä äsir itep alıngan gaskärilärneñ buluına iğtibarnı yünältüçe Yermak 8 ay bue äsirlektä kalgan vatandaşlarnı azat itä alularına basım yasadı.
Rusiyä belän Ukraina arasında soñgı tapkır 3nçe noyabrdä yasalgan äsir almaşuı kısalarında 107 Rusiyä häm 107 Ukraina härbie ike yaklı bularak azat itelgän ide.


text:
Amerikan wäkile Qazaqstan xökümäten oppozitsiä citäkçesen azat itügä öndi
Almatı. Quşma Ştatlarnıñ Qazaqstandağı ilçese John Ordway bügen, Washington oppozitsiäneñ xäzer saq astında bulğan citäkçese Ğälimcan Jakianovnıñ azat itelüen häm anıñ üz säyäsi eşçänlegen yañartuın kürergä telär ide dip belderde. Qazaqstannıñ demokratik saylawı partiäsen citäklägän Jakianov 2002-nçe yılda rişwätçelektä ğäyeplänep xökem itelgän ide. Anıñ tarafdarları häm keşe xoquqların yaqlawçı törkemnär bu ğäyepläwlärne tanımıy häm ul törmägä säyäsi maqsatlardan çığıp utırtıldı dip belderä. Şuşı yıl başında Jakianov sınaw nigezendä törmädän çığarılıp, 7 yıllıq törmä cäzasın tutıru öçen maxsus utarğa cibärelde. Amerikan ilçese, Qazağstan xökümäteneñ xäzerge qanunnarda extremizmnı bilgeläwe bik kiñ häm bu xakimiatkä andıy eşçänlek alıp barmağan oyışmalarnı da ezärlekläw mömkinlegen birä dip isäpli.


text:
Moñğoliya astanası Wlanbatırda üş künnen beri ülken naralızıq şarası ötip jatır. Ereuilşiler Ükimet üyine basıp kirip, alañdağı şırşalardı örtegen. N..
Bir qatar şeteldik BAQ-tıñ habarlauında Düysenbi küni tañerteñ Reseydiñ eki birdey aerodromında jarılıs bolıp, eki bombılauşıı Tu-95 wşağı zaqımdalıp,..
Şeşenstan basşısı Ramzan Qadırovtı sınağan oppoziciyalıq şeşen blogeri Tumso Äbdirahmanovtı Şveciyada öltirip ketti. Bwl turalı 1ADAT telegram-arnası..
Ekibastwzda keminde 17 köp qabattı üy jılusız qalıp otır. Tağı 41 twrğın üyge bilik kün soñına deyin jılu jiberuge uäde bergen. 1 jeltoqsanda keşki b..
Qızılorda qalalıq №2 sotı qañtarda «jappay tärtipsizdik wyımdastırdı» dep ayıptalğan sayasi belsendi Mwratbay Baymağambetovtiñ sotın keyinge qaltırdı..


text:
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti 2023-jıl ushın tómendegi qánigelikler boyınsha tayanısh doktoranturaǵa, doktoranturaǵa hám stajyor-izleniwshilikke talabanlardan hújjetlerdi qabıllaytuǵının daǵazalaydı!
Tayanısh doktoranturaǵa (PhD):
01.01.03 – Esaplaw matematikası hám diskret matematika;
01.04.10 – Yarımótkizgishler fizikası;
02.00.13 – Organikalıq emes zatlar hám olar tiykarındaǵı materiallar texnologiyası;
03.00.06 – Zoologiya;
03.00.08 – Adam hám haywanlar fiziologiyası;
03.00.10 – Ekologiya;
03.00.13 – Topıraqtanıw;
05.01.07 – Matematikalıq modellestiriw. Sanlı usıllar hám programmalar kompleksi;
06.01.02 – Melioraciya hám suwǵarma diyxanshılıq;
06.01.03 – Agrotopıraqtanıw hám agrofizika;
07.00.01 – Ózbekstan tariyxı;
07.00.06 – Arxeologiya;
07.00.07 – Etnografiya, etnologiya hám antropologiya;
08.00.04 – Awıl-xojalıǵı ekonomikası;
08.00.13 – Menedjment;
09.00.01 – Ontologiya, gnoseologiya hám logika;
10.00.03 – Qaraqalpaq tili;
10.00.06 – Salıstırmalı ádebiyattanıw, salıstırmalı til bilimi hám awdarma bilimi;
10.00.08 – Jurnalistika;
10.00.12 – Qaraqalpaq ádebiyatı;
11.00.02 – Ekonomikalıq hám sociallıq geografiya;
12.00.02 – Konstituciyalıq huqıq. Hákimshilik huqıqı. Finans hám bajıxana huqıqı;
12.00.03 – Puqaralıq huqıqı. Isbilermenlik huqıqı. Shańaraq huqıqı. Xalıq aralıq jeke huqıq;
12.00.08 – Jınayat huqıqı. Huqıqbuzarlıqlardıń aldın alıw. Kriminologiya. Jınayat-orınlaw huqıqı;
13.00.02 – Tálim hám tárbiya metodikası (tarawlar boyınsha).
Doktoranturaǵa (DSc)
02.00.13 – Organikalıq emes zatlar hám olar tiykarındaǵı materiallar texnologiyası;
03.00.06 – Zoologiya;
10.00.03 – Qaraqalpaq tili.
Stajyor-izleniwshilikke:
07.00.01 – Ózbekstan tariyxı;
07.00.06 – Arxeologiya;
07.00.07 – Etnografiya, etnologiya hám antropologiya;
11.00.02 – Ekonomikalıq hám sociallıq geografiya.
Tayanısh doktoranturaǵa hújjetlerdi tapsırıw ushın talabanlardan tómendegiler talap etiledi:
– magistr dárejesine iye bolıw;
– filosofiya doktorı (PhD) ilimiy dárejesin alıw ushın dissertaciya izertlewi baǵdarına tiyisli bolǵan ilimiy nátiyjeler, sonıń ishinde, ilimiy jurnallarda baspadan shıǵarılǵan keminde bir maqala hámde tiyisli baǵdarlar boyınsha ekiden kem bolmaǵan ilimiy jumıslar toplamlarına kirgizilgen tezislerge iye bolıw.
Doktoranturaǵa hújjetlerdi tapsırıw ushın talabanlardan tómendegiler talap etiledi:
– ilim kandidatı yaki filosofiya doktorı (PhD) yamasa olarǵa teńlestirilgen shet el mámleketlerinde alınǵan ilimiy dárejelerge iye bolıwı;
– ilim kandidatı yaki filosofiya doktorı (PhD) yamasa olarǵa teńlestirilgen basqa ilimiy dárejeler alǵannan keyingi áhmiyetli ilimiy jetiskenliklerge erisiw, sonıń ishinde, ilim doktorı (DSs) ilimiy dárejesin alıw ushın dissertaciya izertlewi baǵdarına tiyisli bolǵan ilimiy jurnallarda baspadan shıǵarılǵan keminde úsh ilimiy maqala hámde ilimiy-ámeliy konferenciyalar, seminarlar hám tiyisli ilimiy baǵdarlar boyınsha ilimiy jumıslar toplamlarında keminde eki teziske iye bolıwı.
Talabanlar tómendegi hújjetlerdi usınadı:
– arza;
– qısqasha biografiyalıq maǵlıwmatnama;
– miynet dáptershesinen belgilengen tártipte tastıyıqlanǵan nusqası (jumıs islep atırǵan talabanlar ushın);
– joqarı oqıw ornı magistraturası diplomı, joqarı maǵlıwmat (qánigelik baǵdarları boyınsha) haqqındaǵı diplom nusqası (tayanısh doktoranturaǵa talabanlar ushın);
– ilim kandidatı yaki filosofiya doktorı (PhD) yamasa shet el mámleketlerinde oǵan teńlestirilgen ilimiy dárejege iye bolǵanlıǵı haqqındaǵı diplom nusqası (doktoranturaǵa talabanlar ushın);
– izertlew teması boyınsha ilimiy bayanat hám ilim doktorı (DSc) ilimiy dárejesin alıw ushın tayarlanǵan doktorlıq dissertaciyası rejesiniń tolıq mazmundaǵı joybarı (doktoranturaǵa talabanlar ushın);
– baspadan shıǵarılǵan ilimiy miynetler dizimi, sonday-aq olardıń nusqaları;
– Ózbekstan Respublikası Prezidenti Mámleketlik stipendiyası iyeleri ushın tiyisli hújjet nusqası (tayanısh doktoranturaǵa talabanlar ushın).
Filosofiya doktorı (PhD) hám ilim doktorı (DSc) ilimiy dárejesin alıw ushın óz betinshe izleniwshilikke talabanlar tómendegi tártipte rásmiylestiriledi:
Joqarıdaǵı qánigelikler boyınsha 2023-jıl ushın óz betinshe izleniwshilikke talabanlardan tómendegi hújjetler qabıl etiledi.
– arza;
– qısqasha biografiyalıq maglıwmat;
– filosofiya doktorı (PhD) ilimiy dárejesin alıw ushın óz betinshe izleniwshi sıpatında rásmiylestiriw ushın magistrlik diplomı yamasa joqarı maǵlıwmat (qánigelik baǵdarları boyınsha) haqqındaǵı diplom nusqası;
– miynet dáptershesinen belgilengen tártipte tastıyıqlanǵan nusqası (jumıs islep atırǵan talabanlar ushın);
– baspadan shıǵarılǵan ilimiy miynetler dizimi hám olardıń nusqaları ;
– ilim doktorı (DSc) ilimiy dárejesin alıw ushın óz betinshe izleniwshi sıpatında rásmiylestiriw ushın ilim kandidatı yaki filosofiya doktorı (PhD) diplomı yaki shet elde alınǵan oǵan teńlestirilgen basqa ilimiy dárejeler haqqındaǵı diplomı nusqası;
– jumıs ornınan minezleme.
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2021-jıl 19-maydaǵı «Ózbekstan Respublikasında shet tillerin úyrenidi ǵalabalastırıw jumısın sapa jaǵınan jańa basqıshqa alıp shıǵıw is-ilajları haqqında»ǵı PQ-5117-sanı Pármanınıń 6-punkti talapları boyınsha joqarı tálimnen keyingi tálim qánigeliklerine tańlawlarda filologiya baǵdarları boyınsha keminde S1 dárejedegi, filologiya emes baǵdarlar boyınsha keminde V2 dárejedegi milliy yaki oǵan sáykes xalıq aralıq sertifikat talap etiledi.
Esletpe: Hújjetler Ózbekstan Respublikası Innovaciyalıq rawajlanıw ministrliginiń phd.mininnovation.uz rásmiy saytı arqalı onlayn tártipte rásmiylestiriliwi hámde tiyisli hújjetler qaǵaz formasında Qaraqalpaq mámleketlik universiteti ilimiy izertlewler, innovaciyalar hám ilimiy-pedagog kadrlar tayarlaw bólimine tapsırılıwı tiyis.
Hújjetler 2022-jıldıń 15-oktyabr sánesine shekem qabıllanadı.
Qosımsha maǵlıwmatlar ushın: Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti, Akademik CH.Abdirov kóshesi, 1-jay. Telefon: 0-361-223-60-62.


text:
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi, içtimaiy ağlarda tarqatılğan vasiqanı “sahte” dep adlandırdı. Vesiqada müfti “Hizb ut-Tahrir” teşkilâtınıñ azaları olğan insanlarnıñ adlarını köstergen.
QAMDİ böyle bir mektüp yoq olğanını ve müfti Emirali Ablayev “imzalap telükesizlik küçlerine yollamağanını” iddia ete.
“İçki tahqiq vaqtında sahte vesiqa acılıq ile bağlı seminarda iştirak etmek davetinen nufuzlı bir şahıslardan birine yollanğan 2019 senesi iyün ayı tarihlı mektüp esasında azırlanğan. Bunen, acılıq meselelerini nezaret etken mektüpniñ icracısı Artur Reşitovnıñ soyadı kösterilgeni añlatıla. Bundan ğayrı, vesiqa sahte olğanına blanknıñ eski şekli ve müüri delâlet ete, çünki 2020 seneden başlap Qırım Müftiyatı teşkilâtınıñ adına deñişmeler kirsetti ve bundan soñ blank şeklini ve müürni deñiştirdi. Sahteciler zemaneviy usullarnı qullanıp metinni, tarihnı, vesiqanıñ çıqqan nomerasını deñiştirdi (qırmızı tüsnen qayd etilgen)”, - yazıla bildirmede.
İçtimaiy ağlarda tarqatılğan vesiqada, müfti Emirali Ablayev “Rusiyege qarşı togerek masalar” keçirgenlerniñ adlarını bildirgeni aqqında yazılğan edi. Mektüpte, “bu adamlar musulman ümmetini böle” ve “Rusiyede yasaq etilgen “Hizb ut-Tahrir” teşkilâtınıñ devamcılarıdır”, dep yazıla. Mektüpniñ soñunda müfti Qırım ve Aqyardaki Rusiye FSB idaresine “şahıslarnıñ qanunsız areketlerini toqtatmağa” rica ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Ukraina Merkeziy Saylav Komiteti, martnıñ 25-inde kecken Ukraina prezidenti saylavlarına adam kelüvi aqqında ilk malümatnı derc etti. Oña köre, 199-dan 10 saylav okrugınıñ esabatına esaslanaraq, adam kelüvi 66,8 %-nı teşkil etti, dep bildire Radio Svoboda.
2014 senesi keçirilgen saylavda adam kelüvi 59%-nı teşkil etti.
Saat 18:00-ğa Milliy ekzit-polnıñ bildirgenine köre, eñ çoq rey Volodımır Zelenskıy aldı - 30,4 %, şimdiki prezident Petro Poroşenko ekinci yerde ve 17,8% reylerni aldı.
Martnıñ 31-inde Ukrainada prezident saylavları keçe. Bu yer içün 39 namzet küreşe. Saylav bölükleri öz işini saat 8:00-da başladı ve 20:00-ğace çalışacaq. Merkeziy saylav komissiya, saylav neticelerini aprelniñ 10-unace ilân etmek kerek. Saylavnıñ birinci basamağında ğalebe qazanmaq içün bir de bir namzet 50%-dan reyni almaq kerek. Öyle birisi olmasa, saylavnıñ ekinci basamağı aprelniñ 21-inde keçirilecek. Qırımlılar qıta Ukrainada rey bere bile.


text:
Kitap - pikirlew quralı, oylaw deregi
- By ApMaH --
- Thursday, 08 Sep, 2022
2022 jıl 9-sentyabr kúni Qaraqalpaqstan Respublikası Málimleme-kitapxana orayında «Kitap - pikirlew quralı, oylaw deregi» atamasında sáwbet keshesi bolıp ótti.
Keshege Qaraqalpaqstan Respublikası jazıwshılar awqamı aǵzası, jazıwshı Kóbeysin Ernazarov, jazıwshılar awqamı aǵzası, shayır Baxıtlı Sarıbaev, Elektron resurslardan paydalanıw hám oqıw zalları xızmeti baslıǵı Jibek Tleubaeva, Ulıwma oqıw zalı sektor baslıǵı Bolģanay Uteniyazova hám Ajiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogika institutı fizika matematika fakulteti studentleri hám «Bilimdan jaslar» klubı aǵzaları qatnastı.
Kesheni B. Uteniyazova ashtı hám alıp bardı.
K.Ernazarov sózge shıǵıp jaslarımızǵa watandı húrmet etiw, tınısh elde ilim alıp atırǵan jaslarımızdıń ózligin ańlaw, keleshek jaslardı sanalı, bilimli, hár tárepleme jetik insan etip tárbiyalaw, kitap oqıwı hám kitapqumarlıq mádeniyatın asırıw, ullı ilimpazlarımızdıń bay ruwxıy miyrasları, tariyxımızdı úyreniw, bos waqıtın qızıqlı ótkeriwleri ushın kitapxanalarǵa barıp, jazıwshı hám shayırlarımızdıń dóretpelerin oqıw, bul kitap álemine kirisiw degen sóz dep aytıp ótti.
B. Sarıbaev jaslardı tariyxımızǵa hám milliy mádeniyatqa qızıǵıwshılıǵın qáliplestiriw hám kúsheytiw, oqıw mádeniyatın asırıw, házirgi kúnde jaslarǵa berilip atırǵan múmkinshiliklerden ùnemli paydalaniw hám jaslar keleshegimiz qurıwshısı ekenligin, J.Tleubaeva jaslarımız jámiyette belsendi bolıwı, elge mápi tiyiwi, mámleket rawajlanıwına úles qosıwı, hàr tàrepleme bilimli hám intalı bolıwı bolıp esaplanadı dep, jaslarımızģa Málimleme kitapxana orayında kitap oqıwshılar ushın shárt-shárayatlar jaratılģanlıģı haqqında aytıp ótti.
Keshe sońında studentler hám “Bilimdan jaslar” klubı aǵzaları ózleriniń oqıǵan dóretpeleri haqqında aytıp berip, bir-birleri menen pikir almastı.


text:
Fänis Fätxi, Ufa
Başqortstan Tatar kongressı wäkilläre cıyıldı
17 sentäbr könne Ufada Başqortstan Tatar kongressı Başqarma komitetınıñ cäyge yallardan soñ täwge utırışı bulıp ütte. Anda Başqarma qomitetnıñ könüzäk mäsäläläre tikşerelde. Utırışnı Başqarma qomitet räise Eduard Xämitov açtı häm alıp bardı. İñ täwdä professor Cäwdät Ğiläcetdinov üz fikerläre belän urtaqlaştı. Tönyäk Osetiädäge xällärgä qağılıp ul. andağı qorbannarnıñ ğäiläläreneñ qayğısın urtaqlaşuın äytte, ämma şul uq waqıtta il citäkçelegeneñ Çeçnyäda suğış başlanğannan birle anda 200 meñ tınıç xalıqnıñ, şul isäptän 35 meñ balanıñ üterelüye xaqında ber süz dä äytmäwen assızıqladı. Cäwdät äfände Başqortstanda tatar telenä däwlät tele statusın taläp itü buyınça da eşne däwam itärgä kiräklegen äytte häm üz täqdimnären citkerde. Kön tärtibenä kertelgän başqa mäsälälär buyınça BR Tatar oyışmaları berlege räise, BR Tatar kongressı Başqarma komitetı räise urınbasarı Ramil Bignov, Salawat şähäre kongressı räise Äsgät Qormanaev, professor Ruşan Ğallämov, Başqarma komitet äğzası Kärim Yawşev häm başqalar da çığış yasadı.
Fänis Fätxi, Ufa
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında 1944 senesi maysı 18-de qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añmaq içün tahminen biñ kişi keldi, dep bildire Qırım neşiri – Avdet.
«Yerli faaller, ayrıca, Nuridin Seytablaev teşebbüsinen qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añmaq içün dua oqudılar. Tedbirge tahminen biñ insan qoşuldı. Qırımtatar halqınıñ meclis kâtibiyet başı Dilaver Akiyevniñ malümatına köre, yasaq olğanı içün tedbirde milliy mektep iştirak etmedi», – dep aytıla haberde.
Tedbirniñ iştirakçileri sükünet daqqasınen qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añdılar ve sürgünlik qurbanları abidesine çeçek qoydılar.
18 mayıs – Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarını añma künüdir. 1944 senesi yarımadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ birinci eşelonı yollandı. Cemi olaraq tahminen 180 biñ insan sürgün etildi.
Ukrainada qırımtatar sürgünligi genotsid olaraq tanıldı. Memlekette bunıñnen bağlı matem tedbirleri keçirilmekte. Sürgünlik qurbanlarını çetelde de añalar.
Er yıl Qırımda sürgünlik kününe bağışlanğan kütleviy tedbirler keçirile edi, şu cümleden matem mitingi. Amma 2014 senesi mart ayında Rusiye yarımadanı işğal etken soñ böyle bir tedbirlerniñ Aqmescit merkezinde keçirilmesi yasaq etildi. Qırımtatar Milliy Meclisi bildirdi ki, Qırımdaki regional meclisler Rusiye kontroli altında bulunğan akimiyet mayıs 18 qırımtatar sürgünligi yıllığında matem tedbirleriniñ keçirilmesine izin alamaylar.
Bundan sebep Meclis yarımadadaki semetdeşlerine hatıra yerlerinde sürgünlik qurbanlarını dua ile añmağa tevsiye ete. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Tutas el boyınşa tuñğış ret Tobıl topırağında töl önerdi nasïxattawşılar arasında bayqaw uyımdastırılıp otır. Respwblïkalıq dombıraşılar dodasına elimizdiñ 14 öñirinen 24 önerpaz qatıswda. Küyşiler konkwrsında kimniñ babı kelisti, al, kimniñ bağı janğanın dombıra üni arqılı dala mädenïetin dünïejüzine tanıtqan öner maytalmandarı anıqtaytın boladı.
Töl önerimizdi törge ozdırağan tulğalardıñ biri – Sağın Jalmışev atındağı 1-şi respwblïkalıq dombıraşılar bayqawınıñ Tobıl öñirinde ötkizilwiniñ özindik sebebi bar. Ol jaylı öner bäygesin uyımdastırwşılar bılay deydi.
Töl önerimizdiñ tarïxına üñilsek, köne zamannan küni büginge deyin 6 mıñnan astam küy babadan balağa mïras bop jetkenin jalpımız birdey bile bermeymiz. Ärbir mwzıkalıq kompozïcïyanıñ şığw tarïxı sekildi, är küydiñ de öz ötkeni bar. Sondıqtan bolar, dombıra ünin ülkender qawımı küy-şejire dep ataydı. Al, alamanda küydi orındaw men onıñ qayda, qaşan payda bolğanın bilw – parız. Sol sebepti, bayqaw bağdarlamasınıñ öz erekşeligi bar.
Bunday bayqawdıñ bizdiñ elde, äsirese, Qostanay jerinde jüzege aswı asa mañızdı. Bul - bizdiñ rwxanï jañğırwımızdıñ bir körinisi. Xalıq jadımen jetken jawharlarımız jastardıñ jadına qonadı. Osı arqılı ulttıq kodımız odan sayın nığaya tüsedi, - deydi dombıraşılar dodasında öner körsetken öñir örenderi.
Qalamı qarımdı qalamger – Qadır Mırzalïevşe aytsaq, «Nağız qazaq – qazaq emes, nağız qazaq – dombıra». Sol sebepti, ärbir qazaq qaraşañırağınıñ törinde qasïetti qara dombıra turwı tïis. Öytkeni, ulttıq aspap ünin estip ösken urpaqtıñ udayı upayı tügel bolmaq, - desti dombıra dwmanında dästürimizdi däriptegen öner janaşırları.


text:
Slavânsk civarında (Donetsk vilâyeti) ukrain arbiy hızmetçileriniñ mevzilerine qanunsız silâlı teşkilâtlarnıñ azaları tarafından ateş açılğanı sebebinden cumaretesi künü terroristlerge qarşı ameliyatnıñ üç arbiy adamı elâk oldı, daa dörtü yaralandı, dep bildirdi «İnterfaks-Ukraina» agentligine ATO matbuat ofitseri Oleksiy Dmıtraşkovskıy.
«Slavânsk civarında blokpostqa ateş açılğanı neticesinde üç ukrain arbiy adamı elâk oldı, daa dörtü yaralandı», – dey Dmıtraşkovskıy.
Öz nevbetinde Milliy gvardiya matbuat hızmeti Slavânsk civarında blokpostta bir gvardiya arbiyiniñ ölümi aqqında haber ete. Onıñ malümatına köre, saat 14:00 Ukraina Milliy gvardiya askerleri hızmet etken blokpostqa ateş açmağa başladılar.
Haber etilgeni kibi, Ukraina prezidenti Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ qararı ile ateş toqtatuv rejiminiñ müddetini bazarertesi künü, iyün 30-na, saat 22:00-gece uzattı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâlnıñ tahmin etkenine köre, Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti qırımtatar halqınıñ sürgünligi qurbanlarını añma kününe bağışlanğan kütleviy aktsiyalarnı yarımadada keçirmege bermez.
Qırım.Aqiqatqa bergen izaatta o, qırımtatarlar matem mitingini keçirmek içün ep bir ükümetke ariza bereceklerini qayd etti.
«Biz ariza bermege tırışacaqmız, amma, elbette, onı red etecekler. Esas merasimler Qırımdan tış keçirilecek. Yarımadada ameldeki ükümet öz merasimlerini keçirmege tırışacaq, biz mania olmaycaqmız, yapsınlar, amma şahsen men bularda kimseniñ resimi yapılması içün iştirak etmeycem», – dedi Celâl.
Nariman Celâl ariza Meclis adından degil de, şahsiy şahıs adından berilecegini qayd etti. Onıñ sözlerine binaen, Meclis öz tarafından sürgünlik qurbanlarına bağışlanğan abideler yerleşken rayonlarda merasimlerni keçirmege tevsiye etecek, bu çiçek qoyulması ve dualar olacaqtır.
«Soñki eki yıl, bizim hatıra merasimlerini keçirmek er angi ıntıluvlarımız ükümet tarafından bütünley red etilgenini ya da bu merasimlerni ükümet tarafından keçirmek içün ıntıluvlar yapılğanını kösterdi. Keçken sene (Qırım ükümetiniñ– QA) açıqağızlığı sebebinden biz bazı rayonlarda mitinglerni ya da diger merasimlerni keçirip oldıq. Bu sene böyle areketlerimizge yol bermeycekler, daa qattı olacaqlar, yaqında Meclis faaliyetiniñ yasaq etilmesini de köz ögüne alsaq, bu qarar daa işke tüşürilmedi, amma yerli ükümet içün o işke tüşürilgen kibidir», – dep qayd etti Celâl.
Mayıs 18 – Qırımdan qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma künüdir. Bu kün 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnen ilk eşelon yollanıldı. Umumen olaraq, 180 biñden ziyade insan sürgün etildi.
Er sene Qırımda matem kününe bağışlanğan kütleviy merasimler, bu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde Meclis tarafından teşkil etilgen matem mitingi keçirile edi. Amma Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Aqmescit merkezinde bu kibi merasimlerniñ keçirilmesi yasaq oldı.
Kiyevde ve bütün Ukraina boyunca bir sıra merasimler teşkil etilecek: kütleviy mitingler keçirilecek, mekteplerde qırımtatar halqınıñ sürgünligine bağışlanğan dersler berilecek ve ilâhre.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımdaki akimiyet Sergey Aksenovğa qanunsız şekilde keçkeninden aman-aman beş yıl keçti. Farqlı kütleviy haber vastalarınıñ menbaları bildirgenine köre, akimiyet 90-ıncı yıllarnıñ Goblin lağabı ile sabıq brigadiriniñ eline keçti.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısınıñ keçmişi idare usullarında bir çoq şeyni añlata. Tek baş «reiske» boysunmaq kerekligini bile ve özüni «prezidentniñ askeri» dep adlandıra.
«Reis» bunı begenip, «askerine» sıñırsız vekâlet berdi, o, ise soyunı zenginleştirmek içün olarnı qullandı. Sergey Askenovnıñ tuvğanları ve dostları yüksek seviyeli vazifeler aldı, onıñnen bağlı şirketler ise yüksek kâr qazanmağa başladı. Bu idare tarzı Aksenovnıñ soylarına yaşayış seviyesini semereli köterse de, adiy qırımlılar fayda körmey.
Keçken beş yıl devamında yüz biñlernen qırımlınıñ yaşayış seviyesi pek fenalaştı, onıñnen beraber ise Aksenovnıñ reytingi de tüşti. Federal maqsat programmalarınıñ muvafaqiyetsizligi, vazife tertipsizligi, habarcılıq qavğaları, Qırımnıñ mustaqil cemaatçılığı ile artqan tirelüv – bütün bular Putinniñ diqqatını celp ete, o, ister-istemez Qırımdaki vaziyetni yaqından közete. Rusiye kütleviy haber vastalarında basılğan malümatqa köre, Rusiye prezidenti «askerini» begenmey qala.
Putin işğal altındaki Qırımda «askerini» deñiştirmege isteydir
Elbette, Rusiye uquq qoruyıcıları Aksenov ve yaqınlarınıñ yapqanları aqqında qalın-qalın cüzdanlar toplağandır, amma olar masada qala, çünki Putin «Qırım baariniñ qaramanına» qarşı cinaiy dava açılmasına izin bermey. Lâkin cüzdanlar qalınlaşqanınen Putin işğal altındaki Qırımda «askerini» deñiştirmege isteydir.
Birden bir qaç menbada haber aydınlatıldı, bu sene küzde sentâbr ayında yerli şura ve Qırımnıñ Rusiye parlamenti saylavları keçirilgen soñ Aksenovnıñ yerini Rusiye prezidentiniñ Cenübiy federal okrugındaki vekâletli vekiliniñ muavini Anatoliy Safronov ala bile. Safronovnıñ yedekteki general-mayor rutbesi bar.
Cenk tedbirlerinde iştirak etkeni içün «Rusiye qaramanı» unvanını aldı, Afğanistanda cenkleşti, eki çeçen kampaniyasında iştirak etti. Onıñ arbiy ihtisaslaşuvı – uçucı-nişancı, şu sebepten «mergin nişancı» lağabını aldı. Rostov vilâyeti valisiniñ muavini vazifesinde hocalıq idare tecribesi de bar. Lâkin Putin «nişancını» tek bu sebeptenmi sayladı?
«Nişancınıñ» vazifelerinden biri qırımtatar tirelüvini daa sert bir şekilde bastırmaq ola bile
Bazı kütleviy haber vastalarınıñ bildirgenine köre, Kremlniñ artqan raatsızlığınıñ esas sebeplerinden biri Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ zayıflamağan ve aksine artqan tesiri oldı. Qırımtatarlarğa qarşı bütün repressiyalar qırımtatarlarnıñ tirelüv ruhunı yoq etmedi ve, aksine, quvetleştirdi. Repressiyalarğa oğrağan bir faal yerine bir qaç yañı soyu kele. Qırımtatarlar Mecliske işana, ve halq lideri Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarov semetdeşlerini faal narazılıqqa çağırsa, halq 2014 senesi fevralniñ 26-nda yapqanı kibi soqaqlarğa çıqar. Kreml bundan pek qorqa. Şu sebepten «nişancınıñ» vazifelerinden biri halqara cemaatçılıq ve halqara uquqqa köre işğal etilgen topraq olaraq tanılğan Qırımda qırımtatar tirelüvini daa sert bir şekilde bastırmaq ola bile.
«Nişancınıñ» bir vaqıtları Şimaliy Kavkazda lafta terrorist birleşmelerni bastıruv tecribesi bar. Bes-belli, Kreml bu tecribeni Qırımda da köstergenini isteycek. Belki de, şu sebepten qırımtatar halqını yañı sert sınavlar bekley. Lâkin, belli olğanı kibi, eñ qaranlıq geceniñ sabası bar.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Qırımda, Moskva vaqtı boyunca saat 18:00, Qırımnıñ «Devlet Şurası»na saylavlarda tahminen 45,03% rey berdi. İşbu saylavlar Qırımnıñ saylav komissiya saytında aşkâr etildi.
Saylav komissiyasınıñ malümatına köre, Kezlevde saylayıcılarnıñ sayısı 52,38%, Canköy rayonı – 51,61 ve Keriçniñ Arşintsev saylav bölüginde 50,47% teşkil ete. Aqmescitniñ bölüginde (36,61%), Paytahtnıñ merkeziy bölüginde (36,73%) ve Kefede (38,06%) insan keldi.
Saylayıcılarnıñ qoşulğanı aqqında tahminiy malümatnı saat 21:00 aşkâr etilecektir.
Bazar künü, sentâbrniñ 14-nde işğal etilgen Qırımda birinci kere Rusiye qanunlarına köre, «Devlet şurası», Aqyarda ise, «Şeerniñ qanun çıqarıcı toplaşuvı» akimiyet organlarına saylavlar başlandı. Bunen beraber yerli akimiyet organlarna da saylavlar ötkerile.
Ukraina baş prokuraturası, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde qanunsız saylavlarnıñ ötkerilüvi cinayetçilik olğanını hatırlattı. Saylavlarnıñ teşkilâtçılarını 10 yılğa apiske ala bileler.
İşğal etilgen Qırımda saylavlarğa öz menfiy munasebetini Ukraina SNBO, İçki İşler Nazirligi de bildirdi.
Qırımtatar milliy meclisi ve qırımtatarlarnıñ bir sıra teşkilâtçıları vatandaşlarnı saylavlarnı boykot etmege çağırğan edi.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donudaki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi dekabrniñ 21-nde Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mahkeme tahqiqatını bitirdi. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etkenine köre, mahkeme soñki 10 imaye şaatınıñ sorğusını «artqaç» saydı, neticede advokatlar aytqan 28 şaattan 18-i sorğuğa çekildi.
«Nazim Şeyhmambetov bir sıra muracaat berdi, hususan yapqan tilşınaslıq ekspertizamıznıñ ilâve etilmesini, psihologlarnı celp etip, ilâve ekspertizanı belgilev aqqında, çünki davadaki ekspertiza qanun normalarına uyğun degil. Psiholog celp etilmedi. Prokuror qarşı çıqtı. Mahkeme razı olmadı», – dep tarif etti advokat Safiye Şabanova.
Bundan ğayrı, mahkeme müvekkilleriniñ cep telefonlarınıñ billingini red etti ve BM qararını qoşmağa razı olmadı, tek müvekkillerni tasvir etken malümatnı qoşmağa razı oldı.
Enver Ömerov, Riza Ömerov ve Ayder Cepparov 2019 senesi iyünniñ 10-nda Rusiye quvetçileri keçirgen saba tintüvlerinden soñ tutuldı.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımdaki apiske aluvlarğa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım hanları akimiyetiniñ timsali taraq tamğa edi. Haci Geray, Çingishannıñ soyundan kelgen birinci han, taraq tamğanı devlet tuğrası olaraq belgiledi. Şimdi onı Qırım hanlığınıñ çeşit para ve fahriy yarlıqlarında, hanlar rezidentsiyalarınıñ ögü ve portallarında, şeerlerniñ araba qapularında körmek mümkün. Bazı fikirlerge köre, taraq tamğa Geraylarğa Cüçiden, Çingishannıñ birinci oğludan keldi.
Qırım ve qırımtatarlarnıñ tarih saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ leyhasında, «Tuğra» videobloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda M.Litfile.net saytınıñ resimleri, em de belli Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmey


text:
Rusiyeniñ sabıq baş naziri Dmitriy Medvedev Pervıy Rusiye kanalına intervyü berip, Qırım işğalinden soñ Rusiyege qarşı kirsetilgen dünya sanktsiyaları «iqtisadiyatqa bayağı zarar ketirdi» dedi, dep bildire «İnterfaks» Rusiye haber agentligi.
«Qırım qoşulğan soñ, Qırım memleketimizge qaytqan soñ, sanktsiyalar keldi. Bu, tabiiy ki, iqtisadiyatqa bayağı zarar ketirdi, ve biz tek qıyın sanktsion ve buhran şahaitlerinde işni teşkil etmek degil… ükümet daa evel oğraşmağan müim mevzunen oğraşmağa mecbur oldı – bir sıra mal çeşiti memleketimizden uzaqlaştırıldı, italât yerine yerli mallarnı qullanuv meselesi çıqtı», – dep bildire Medvedevniñ aytqanlarını kütleviy haber vastası.
2019 senesi sentâbrniñ 12-nde Avropa Birliginiñ Şurası Ukraina topraq bütünligi, suvereniteti ve mustaqilliginiñ bozulmasınen bağlı şahsiy sanktsiyalarnı daa yarım yılğa – 2020 senesi martnıñ 15-ne qadar uzattı. Sanktsiyalar cedvelinde – 170 Rusiye ve Ukraina vatandaşı ve 44 şirket. Sanktsiyalar insanlarnıñ aktivlerini buzlatıp, olarnıñ Avropa Birligi kirişlerini yasaqlay.
Sanktsiyalar 2014 senesi Qırım işğalinden soñ kirsetildi, soñra Rusiyeniñ Ukraina şarqında aydutlarğa yardım etkeni olarnı bir qaç kere quvetleştirgen ediler. O vaqıttan berli sıñırlav tedbirleri bir qaç kere uzatıldı. Sanktsion cedvelde – bir sıra Rusiye devlet erbabı, memur, arbiy yolbaşçılar ve kontrol etilgen Donbas topraqlarında Rusiye qoltutqan aydutlarnıñ reberleri.
Şimdi Rusiyege qarşı Avropa Birliginiñ daa eki büyük sanktsion paketi bar ve ara-sıra uzatıla: sektoral iqtisadiy sanktsiyalar (2020 senesi yanvarniñ 30-na qadar olacaq) ve yarımada işğali ve qanunsız ilhaqına cevap olaraq kirsetilgen «Qırım» sanktsiyaları (2020 senesi iyünniñ 23-ne qadar olacaq.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescitte aylançıq yolda ve "Tavrida" trassasında Aqmescitke taraf ketken eñ azından 40 arbiy tehnika qayd etildi. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Bundan ğayrı, Aqmescitniñ özünde açıq arabaları ile arbiy yük maşnaları köründi. Olarnıñ çoqusında "tosol zeer" yazısı bar.
KpoMe rpyзoBиkoB Takжe былa зaMeчeHa koлoHHa из чeTыpex бpoHeTpaHcпopTepoB c бoлbшиM koличecTBoM paзHooбpaзHыx rpyзoB Ha бpoHe. Eщe oдиH БTP пepeдBиraлcя Ha бykcиpe.
Aprelde Aqyarda 20-den ziyade Rusiye BTR-ni büyük gemige yüklediler.


text:
İlhaq etilgen yarımadanıñ mekteplerinde tarqatılğan onuncı sınıf talebeleri içün “Qırım tarihi” rusiye dersligi, Ukraina Cinaiy Kodeksiniñ ameline oğray. Bu atqa öz Facebook saifesinde Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov yazdı.
“Derslik, şübesiz, Ukraina Cinaiy Kodeksiniñ 161-inci maddesiniñ ameline oğray (Irq, milliy ya da diniy mensübiyetke köre, vatandaşlarnıñ aq musaviyliginiñ bozuvı - QA)”, - dep qayd etti Meclis başı.
Çubarovnıñ aytqanına köre, bu derslik nümüneleri Ukraina uquq qoruyıcı organlarına berilgen muracaatlarğa qoşulacaq, ve “Qırımda işğal siyasetiniñ numayışını etmek içün” çeşit-türlü halqara meydanlarında kösterilecek.
Daa evel Qırımlı adliyeci, sanat ve tasil hadimleri, Qırımnıñ Rusiye tasil nazirligine muracaat etip, 10-uncı sınıflar içün S. V. Yürçenko muarririyetinde çıqqan «Qırım tarihı» dersligini mündericesinde qırımtatarlar aqqında bulunğan provokatsion ibareler sebebinden onı qullanuvdan çıqarmağa rica etti. Kitapta "tatar ealisiniñ ekseriyeti almanlarğa yahşı yanaşqan, bir çoqu faal sürette yardım etken edi" dep yazılğan.
Qırım Tasil nazirliginiñ vekilleri adiseni şimdilik izaatlamadı.


text:
«Skit altınları» boyunca mahkemeden aqsız çıqacaq taraf Amsterdamdaki Allard Pierson adına muzeyge eksponatlarnıñ saqlanılması içün töleycek. Bunı Kyivte matbuat konferentsiyası devamında Ukraina Medeniyet naziriniñ birinci muavini Svitlana Fomenko bildirdi.
«Mesele şunda ki, şimdi olar Amsterdamdaki muzeyniñ anbarında saqlanıp tutılalar. Mahkeme işi baqılacaq muddet devamında, bes-belli, bu emanet bedava saqlanılmay. Bu sebepten, davada yuttırğan taraf, saqlanuv içün tazminatnı ödemek mecbur olacaq», – dedi o.
2014 senesi fevral-avgust aylarında Amsterdam şeerindeki Allard Pierson adına muzeyde «Qırım – Qara deñizde altın ada» adlı sergi keçirile edi. Onda Qırımdaki dört muzeyden alınğan, Qırımda skitler, sarmatlar ve gotlarnıñ medeniyetini taqdim etken eksponatlar numaiş etile edi.
Qırım işğalinden soñ ukrain akimiyeti, tarih eserleri muzeylerniñ malı degil de, Ukrain devletiniñ mülkine ait olğanını beyan etti. Öz nevbetinde Qırımdaki muzeyler degerliklerniñ olarğa qaytarılmasını talap ettiler. Bu arada Hollanda muzeyi, bilgili mahkemeniñ qararı olmağance ya da eki taraf añlaşmağance, eksponatlarnı ne Ukrainağa, ne de Qırımğa yollamamağa qarar aldı.
Qırımdaki dört muzey Amsterdam mahkemesine Allard Pierson adına muzeyge qarşı toplu şikâyet yollap, kollektsiyanı Qırımğa qaytarmağa talap etti. Bu iş boyunca mahkeme toplaşuvı oktâbr 5 künü ötkerilecek.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım sağlıq nazirligi yarımada ealisine koronavirus aşısını yaptırmağa azırlana. Bu emirni qış başında qomşu Rusiye reberliginden alacaqlar.
Bu aqta Kreml kontrolindeki Qırım sağlıq naziri Aleksandr Ostapenko «Krıminform» Qırım neşirine bergen intervyüsı ayttı.
«Dekabrniñ 1-nden emir bekleymiz, er şey federal merkeznen bağlı. Qısqa vaqıt içinde aşılarnı yapacaqmız», – dedi o.
Hatırlatamız, «Sputnik V» Rusiye aşısı sınavlarınıñ bazı iştirakçileriniñ koronavirus testi müsbet çıqtı.
Oktâbrniñ 22-nde bildirilgenine köre, Qırımda ilk tibbiyet hadimlerine Rusiye koronavirus aşısı yapılıp başladı.
Oktâbrniñ 29-nda Qırımda COVID-19 Rusiye aşısı ekimlerge yapılıp baqıldı.
Bundan evel Aqyar akimiyeti COVID-19 aşısını alğan ilk tibbiyet hadimleri aqqında esabat berdi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ermeni Bazar şeer mahkemesi iyülniñ 23-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davanı temelden baqıp başladı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
İmayeniñ muracaatınen oturışuvğa dört diñleyici kirsetildi. Advokat dava malümatlarına prokurornıñ mahkemeni ğıyabiy şekilde keçirmek muracaatına itiraz bildirgenini qoştı, çünki tahqiqat onı tapmaq ve diger protsessual tedbirler keçirmek içün bir şey yapmadı.
Bundan ğayrı, imaye dava tahqiqatını toqtatmağa muracaat etti, çünki mahkeme esnası başlanğanda Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün çetel vatandaşlarınıñ kirişi sıñırlanğan edi. Faqat mahkeme bu muracaatnı qanaatlendirmedi.
Qadı Venera İsroilova imaye tarafına bir sıra vesiqanı ukrain tilinden rusçağa tercime etecek tercimannı davet etmege razı olmadı. Mahkeme vesiqalı delillerni baquv vaqtı daa kelmedi ve bu meselege daa soñra qaytmağa imkân olacaq, dep bildirdi. Bundan soñ devlet qabaatlayıcısı qararını ilân etti, imaye ise Mustafa Cemilevniñ fikrini seslendirdi.
Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, imaye, Qırım vaqtınca işğal etilgen topraq ve anda Ukraina vatandaşlarınıñ taqip etilüvi qanunsız ola, dep bildire. Qayd etilgenine köre, Cemilev qabaatı olaraq aydınlatılğan 2014 senesi mayıs 3 vaqiaları olıp keçken yerde Rusiye devlet sıñırı olğanını qabul etmey.
Mahkeme oturışuvında iyülniñ 30-na qadar qabaatlav şaatlarını davet etmek içün teneffüs ilân etildi. Nikolay Polozovnıñ qayd etkenine köre, Qırımda hırsızlanğan Ervin İbragimov alâ daa bu şaatlar arasında bar.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine köre qabaatladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, şimdi Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Qırımda mayısnıñ 27-nde Rusiye Tahqiqat komiteti qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı «cinaiy dava» tahqiqatını yekünledi.
İyünniñ 8-nde berilgen malümatqa köre, Rusiye Tahqiqat komiteti Cemilevniñ davasını mahkemege berdi. Bundan soñ Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov ne oña, ne de müvekkiline haber etilmedi, dep bildirdi.
Cemilevniñ fikirince, işğal etilgen Qırımda Rusiye FSBsi tarafından oña qarşı açılğan dava qırımtatarlarnı yarımadadan çıqarmaq içün qullanıla.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ fevralniñ 26-nı Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü olaraq ilân etmek planlarını tenqit etti.
«Biz bu laflarnen razı degilmiz, Qırım etrafındaki vaziyetke iç uyğun degil, dep tüşünemiz», – dep bildire Peskovnıñ aytqanlarını TASS Rusiye haber agentligi.
Zelenskıy, Kyivdeki Age of Crimea forumında çıqışta bulunıp, Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü Ukrainada fevralniñ 26-nda devlet seviyesinde qayd etilecek, dep bildirdi. O, Qırım meselesi kün tertibinden çıqarılmay ve «Donbastaki barışıqnıñ fiyatı» olmaycaq, dep ayttı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırğızstan ükimeti Auğanstannan keletin qauipten alañdap otır. Qırğızstannıñ Wlttıq qauipsizdik jönindegi Memlekettik komitet jetekşisi Qamşıbek Taşie..
Täjikstan Auğanstannan 400-den astam bosqındı elge kirgizdi. Qazir migranttar Taulı Badahşan avtonomdı oblısınıñ aumağına ornalastırılğan. Täjikstan ş..
«Talibannan» bas sauğalaıp Täjikstan şekarasına kirip ketken auğan sarbazdarınıñ sanı mıñnan astı. Bwnday mälimetti täjik şekaraşıları da, Kabul resmi..
Täjikstan Auğanstannan töngen qauip-qaterdiñ aldın alıp, oñtüstik şekaraların qorğau üşin Wjımdıq qauipsizdik şart wyımınan kömek swradı. Bwğan deyin..
Prezident Jo Baydennen 11 qırküyekke deyin elden şeginip şığu bwyrığın alğan Auğanstandağı AQŞ küşteri eldegi azamattıq soğıs qaterine qaramastan äske..


text:
Qırımnıñ bir qaç şeerinde yanvarniñ 6-sında suv olmaycağı aqqında haber ettiler. "Voda Krıma" müessisesi haber etkeni kibi, bu tamir işlerinen bağlı.
Böylece, Keriçte saat 9:00 başlap saat 17:00 qadar bu adresler boyunca suv olmaycaq: Kirova, Yeremenko, Gudobantseva soqaqları.
Kefede saat 9:00 başlap saat 17:00 qadar bu adresler boyunca suv olmaycaq: Sverdlova aralığı 2, 4, 6.
Bundan ğayrı, Yedi Quyu (Lenonskoye) rayonınıñ Arğın Töbeçik (Romanovo) köyünde Stepanaya soqağında suv olmaycaq.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.


text:
97,41% bülletenler teşkerilgen soñ prezident saylâvlarında Türkiye lideri Recep Erdoğan 52,56% rey qazana. Bu aqta Azatlıq Radiosı haber etmekte.
Onıñ esas raqibi, muhalif Cumhuriyet Halq Partisiniñ lideri Muharrem İnce ise – 30,77% qazana.
Onıñ Adalet ve inkişaf firqası müddetten evel ötkerilgen saylâvlarda birincilikni qazanmaqtta – 97% bülletler teşkerilüvi neticesinde 0 42,43% rey qazana. Türkiye Cumhuriyet Halq Partisi 22,75% rey qazana.
Aprel ayında Erdoğan, prezident ve parlament saylâvları iyünniñ 24-nde yani planlaştırılğan müddetten 17 ay evel yapılacağı aqqında haber etken edi.
2017 senesi keçken referendumden soñ maqul tanılğan Anayasa deñişüvleri neticesinde, Türkiye parlament idaresinden prezident idaresine keçerek, nevbetteki prezidentke keniş imkânlar tanıy.
Erdoğannıñ 2019 senesinece devlet başında qalmağa fırsat bergen deñişmeler içün rey bergenlerniñ 51%qol tuttı. Olar saylâvlardan soñ küçke kirecek.
Erdoğan 2003-2014 seneleri arasında Türkiye baş naziri, ondan soñ prezidenti olğan edi.


text:
Gürcistannıñ sabıq prezidenti, şimdi Odessa vilâyet devlet memuriyetiniñ başı Mikheil Saakashvili Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ avgust 17 künü Qırım ziyaretini izaatlap, Sovet Birliginde yıllarca yolbaşçılıq etken İosif Stalinni hatırlattı.
Saakashvili de Rusiye başınıñ yarımada ziyaretini «qanunsız» adladı.
«Vladimir Putin özüniñ Qırımğa qanunsız ziyareti vaqtında Ukrainada çetel vatandaşları devlet vazifelerine tayinlengeninden yazıqsınuvını bildirdi. Belki men adaştıram, amma bu 30 yıl devamında Vladimir Vladimiroviç pek sağınğan memlekette yolbaşçılıq etken bir gürcige daima eyi munasebette bulunğan Putin degilmi?» – yazdı Odessa vilâyet devlet memuriyetiniñ başı Facebookta.
Saakashvili 2015 senesi mayıs soñunda Odessa vilâyetiniñ başı vazifesine tayinlendi.
Bazarertesi künü, avgust 17-de, Yaltada Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Devlet şurası prezidiumınıñ turizm inkişafı boyunca toplaşuvını keçirdi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye prezidenti Vladimir Putinninniñ Ukraina tarafı ile uyğunlaştırılmağan Qırım ziyaretini – medeniy dünyağa qarşı areket olaraq adladı. Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve baş naziri Dmitriy Medvedevniñ işğal etilgen Qırım ziyaretine narazılığını bildirdi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar. Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta


text:
İşğal altındaki Aqyardaki Hrustalev soqağınıñ sakinleri narazılıq aktsiyasını keçirip, Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ (FSB) hadimleri içün qurulacaq ev meydançığınıñ yolunı qapattılar. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Ev qurucılığı aqqında 2015 senesi dekabr ayında belli oldı. Ev qurulacaq yer cemaat ile muzakere etilmedi. Bundan evel bu yerde bala meydançığını qurmağa planlaştırıla edi, dep bildirdi mühbir.
Sakinler bildirgenine köre, qurucılıq meydançığı çoq qatlı evlerniñ yanındaki topraqnıñ bir qısmını aldı.
Sakinlerniñ aytqanına köre, soqaqtan raat ve telükesiz keçmek imkânsız, tar yolda er daim qurucılıq tehnikası bar.
Oktâbr 26-da piket başlağan soñ politsiya hadimleri keldi. Qurucılıq malzemeleri tolu bir qaç yük maşinası aylanıp ketmege mecbur oldı.
Moskva tayin etken Aqyar akimiyeti vaziyetni izaatlamay.
Kreml kontrol etken işğal etilgen Qırım parlamenti sentâbr 21-de devlet ya da belediye mülkine ait köy hocalığı topraqlarınıñ satılması ve kirağa berilmesiniñ toqtatılmasını lâğu etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqmescit politsiyasınıñ hadimleri «narazılıq meydanı»nıñ faali olğan Fazıl İbraimovnı Rusiye MVD idaresiniñ şeer bölügine ketirerek, tutıp aldı.
Uquqorçalav organlarındaki menbağa bazanğan «Krıminform» haber etkenine köre, «İbraimov dolandırıcılıq areketlerinen bağlı açılğan bir cinaiy iş çerçivesinde» şaatlıq yapa eken.
«Şeklengen şahıs şeer bölügine ketirildi. Şimdi taqiqçinen subetleşip, şaatlıq yapa», – dep bildire KHV menba köstermeden.
«Krıminform» keççe haber etkenine köre, İbraimov resmi olaraq «Rusiye Federatsiyası Cinaiy protsesual kodeksiniñ 91 maddesine binaen cinayet işlegninde şeklenüvi sebebinden tutulıp alınğan».
«Topraq damartısınıñ işğalcileri koordinatorınıñ yapqan areketlerinden dolayı zarar körgenlerniñ umumiy zararı 4,8 mln rubleni (2 mln grn ziyade –QA) teşkil ete», – dep iddia ete Qırım ükümetine yaqın olğan neşir.
Rusiye MVDsiniñ Qırım idaresi fevralniñ 15-nde, Aqmescitniñ Strelkovaya soqağı etraflarında «topraq damartısını işğal etip alğan bir teşkilâtçınıñ» evinde tintüv yapqan edi.
KHV haber etkenine köre söz, sürgünden soñ avdet etken qırımtatarlar işğal etip alğan topraqlar yani «narazılıq meydanlarınıñ» resmiyleştirilmesi içün alıp barğan kürüşinen meşur olğan Fazıl İbraimov aqqında kete edi.
Qırım MVDsiniñ saytında İbraimovnıñ tutulıp alınğanı aqqında bir malümat bermey. Qırım.Aqiqat olıp keçkenlerniñ inceliklerine bilmege areket ete.
Fevralniñ 4-nde Aqmescitte Aqmecsit rayonı Strelkovaya «narazılıq meydanınıñ» faalleri miting keçirerek, Rusiye prezidenti Vladimir Putinden evlernen caminiñ yıquvdan qorçalmasına» çağıraraq, açlıq ilân etken ediler.
2017 senesi avgust ayında rusiyeli ükümet - «narazılıq meydanı» yerine qurulacaq «Krımskaya roza» yañı mesken ev massivinen alâqalı ictimaiy diñlevler keçire. Fazıl İbraimov o künü çıqış yapamay, çünki onı zaldan çıqarıp yibereler. Onıñ safdaşları oña qol tutqanda, k,tek çıqa. Fazıl İbraimov «politsiyanıñ qanuniy talabına riyayet etmemekte» qabaatlanıp, beş künge tevqif etile. Diñlevler mufafaqiyetli keçti dep tanıla.
İctimaiy diñlevlerde çıqış yapmaq istegeni içün rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri 62-yaşındaki İbraimovnıñ evine tintüv yapmağa kele. Onıñ evinde islâmnen alâqalın kitap ve «narazılıq meydanınıñ» iştirakçilerinen bağlı vesiqalar qıdıralar.
«Strelkovaya» «narazılıq meydanı» yerine «Krımskaya roza» adlı 9 biñ kişilik yañı rayon qurulması planlaştırıla. Mesken evlerden ğayrı mında mektep, balalar bağçası, sport kompleksleri ve tükânlar qurulması planlaştırıla. Şimdi bu yerde esasen sürgünden qaytqan insanlar yaşay.


text:
Çeh Cumhuriyetiniñ paytahtı Pragada mart 17-19 künleri keçirilecek CRIMEANSOS Qırım ve qırımtatarlarğa qoltutuv hayriye festivaliniñ keçirilmesi planlaştırıla. «Eurovision» yır yarışınıñ ukrain milliy saylavında ğalip çıqqan qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Jamala tedbirge davet etildi.
«Pragağa bir-eki künge kelip, işğalni takbih etmek ve Avropağa qırımtatarlarnıñ faciasını hatırlatmaq içün keçirilecek Avropa forumında iştirak etmege imkânıñız olur, belki», – dep aytıla festival müdiri Anton Litvinniñ Jamalağa içtimaiy ağlarda yollağan davetnamesinde.
Jamalanıñ cevabı şimdilik yoq.
Festival programmasına binaen, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, tarihçı Gülnara Bekirova tedbirge qoşulacaqlar. Taras Berezovetsniñ «İşğal: Qırım adası» kitabı taqdim etilecektir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» advokatı Ayder Azamatovnıñ bildirgenine köre, al-azırda Rusiyeniñ Şahtı şeerindeki SİZOda tutulğan Arsen Cepparovnıñ sağlıq vaziyeti fenalaştı.
«Arsenniñ qulaqları arqasında eki çeşit çiban çıqtı, pek ağıra. Bunıñnen beraber, Arsenniñ yüksek qan basımı, baş ağrısı ve betinde çıqqan yağ cismi problemleri bar edi», – dep yazdı advokat.
Advokatnıñ malümatına köre, SİZO memuriyeti mabüsniñ sağlığı fenalaşqanına qulaq asmay, tibbiy yardım kösterilmesine dair ağzaviy ve yazma arizalarına emiyet bermey.
«Hatırlatmaq isteyim ki, Ukraina Arbiy-deñiz quvetleriniñ eski cenk esiri Yuriy Budzılonıñ boynunda böyle çibanlar sıq-sıq çıqa edi, olarnı almağa mecbur ediler. Faqat Lefortovo SİZOsında Budhıloğa tibbiy yardım kösterilgen edi… Amma Arsen Cepparovğa ne içündir yardım kösterilmey ve SİZO insanğa qarşı, hususan Ukraina vatandaşına qarşı cinayet yapa», – dedi Azamatov.
Advokatnıñ qayd etkenine köre, Ukrainanıñ Rostov vilâyeti Baş konsulı Taras Malışevskiyge haber etildi ve o, yaqın vaqıtta Arsen Cepparovnı ziyaret etmeli.
Şahtı şeeri SİZO memuriyetiniñ hadimleri, Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsine tibbiy yardım kösterilmegenine dair malümatnı haber derc etilgen vaqıtta daa izaatlamadı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiri bergen malümatına köre, sana donatmasını bozıp, alıp keteler.
Bugün malüm olğanı kibi, qırımtatar milliy Meclisi keçirilmesi mayıs 3 kününe planlaştırılğan Hıdırlez bayramını lâğu etti.
Bu qarar Aqmescitte Meclisniñ nevbetten tış toplaşuvında alındı. Onıñ sebebi – qırımtatar halqınıñ yetekçisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev ile yüz bergen ziddiyettir. Hatırlatamız, oña bugün Moskva avalimanından Qırımğa yol bermediler. Mustafa Cemilev qayd etüvden keçip olamağan soñ Kiyevge qaytmağa mecbur oldı.
Bunıñnen beraber, yarın Meclis vekilleri öz liderini qarşılamaq içün Ermeni Bazar sıñır noqtasına baracaq olalar.
Aynı şu zamanda öz başına tayinlengen Qırım «akimiyetiniñ» temsilcileri Hıdırlezni Rusiye musafirleri ile qayd etmege niyetleneler. Olarnıñ arasında Tatarstan Cumhuriyetiniñ yolbaşçılığı da bar.
Hıdırlez qırımtatar halqınıñ eñ esas baar bayramı olaraq tanıla. O quralay ayınıñ birinci aftasınıñ cuma künü qayd etile ve saçuv mevsiminiñ başlanmasını belgiley.


text:
`Qırım` Näticälär
Xäbärlär [136]
- Çavuşoğlu Qırımoğlunı qabul itte
- Cähännäm işekläre açıldı
- Kerç’ küperendä bulğan şartlawğa qağılışlı 8 keşe qulğa alınğan
- Putin: "Qırım küperendäge şartlaw terrorçılıq ğamäle"
- Qırım küperendä şartlaw
- Qırımda oçqıçta şartlaw
- "Qırım xalqına süzem: kiläçäkbez"
- Rusiyäneñ Qırımdağı tınıç xalıqqa qarata naçar möğalämäse däwam itä
- Çavuşoğlu Cäppar häm Qırımoğlu belän oçraştı
- "Qırımdağı şartlaw - sabotaj näticäse"
- Qırım tatarlarına yaña status
- Qırımğa kerergä irek birmädelär
- Törkiyä Qırım tatarlarına teläktäşlek belderde
- Zelenskiy: “Qırım tatar genośidı qorbannarın onıtmayaçaqbız”
- Törkiyä qırım tatarları belän bergä bulırğa däwam itäçäk / Tөpkия kыpыM TaTapлapы бeләH бeprә бyлыpra дәBaM иTәчәk
- Ärdoğan: "Liderlar sammitın İstanbulda ütkärä alabız”
- Çavuşoğlu Qırım tatar koordinaśiya üzägendä buldı
- Törkiyä Qırımdağı xällärne yaqınnan küzätep bara
- Kel’ndağı Ömär – ül Faruk mäçete 19 Qırım tatarına işeklären açtı
- Qırım tatarları Ukrainanı yaqlap miting ütkärde
- 75 yıllığında Änkarada Qırım sörgene iskä alındı
- Onıtılmas faciğalär
- Rusiya Qırımğa küper tözetä
- Törkiyä Qırım tatarlarına teläktäşlek belderde
- Kel’ndağı töreklär Rusiya höcümnärennän qaçqan ğailälärgä yärdäm qulı suzdı
- Qırım tatarları miting ütkärde, Ukrainanı yaqladı
- Änkarada xalıq hönärläre yärminkäse
- Änkarada Ali Aqış iskä alındı


text:
Särsenbi küngi ükimet otırsında Densaulıq saqtau ministri Aleksey Coy Qazaqstanda oqu jılı bastalğalı beri 104 oquşıdan koronovirus anıqtalğanın habarladı.
Minstr jaña oqu jılında 104 jetkinşek KVI jwqtırğanın, onıñ 33-i kezekşi sınıptardan ekenin jetkizdi. Sonday-aq, nauqastanğan oquşılar 550-den astam adammen baylanısta bolğan. Äzirge onıñ jeteuinen virus tabılğan.
Sonımen qatar, qaşıqtan bilim alıp jatqan 71 balanıñ boyınan kovid infekciyası PTR testi arqılı rastalğan. Resmi derekke qarağanda, üyden onlayn oqitın jas pacienttermen 240 adam qarım-qatınasta bolğan. Densaulıq saqtau ministriniñ aytuınşa, oqu jüyesi qaşıqtan bilim beru ädisinde jürmegende jağday bwdan da naşarlap, virus jwqqandardıñ qatarı şamamen 1,5 mıñğa jeter edi-mis.
Qazirgi tañda Qazaqstanda jwmıs isteytin 7428 mektepte 3,47 mln oquşı bilim aladı. Pandemiya jağdayına baylanıstı 625 mıñ oquşı kezekşi sınıptarda, yağni mektepke baradı, al 2,85 mln oquşı qaşıqtan oqıp jatır.
Jurnalisterdiñ aldına şıqpağanınan aydan asqan Aleksey Coy ükimet basşısınıñ aldında wzağınan söyledi. Ol karantin şaraları jeñildegen boyda zañsızdıqtar köbeygenin, köptegen azamattar medicinalıq betperdeni taqpay, äleumettik araqaşıqtıqtı saqtamauınıñ saldarı bügingi Europanıñ ahualına alıp kelui mümkin ekenin eskertti.
Memlekettik tilde tek amandasıp-qoştasatın ministr orısşa mälimdemesinde 5-27 qırküyek aralığında krantin rejimin bwzğan 1131 adamnıñ jauapqa tartılğanın ayttı.
Aleksey Coy: Qırküyek ayında 104 oquşıdan koronavirus tabılğan
Särsenbi küngi ükimet otırsında Densaulıq saqtau ministri Aleksey Coy Qazaqstanda oqu jılı bastalğalı beri 104 oquşıdan koronovirus anıqtalğanın habarladı.


text:
Kerim Camanaqlı
Kerim Camanaqlı (aqiqiy adı Kerim Reşid oğlu Reşidov; 1905-1965) - belli qırımtatar şairi, edebiyat ve folklor alimi.
Kerim Reşidov 1905 senesi bugünki Aqşeyh rayonındaki Camanaq köyünde doğdı. Qardaşı Mennan Camanaqlı da Qırımnıñ belli şairlerinden edi. Köydeki mektepni bitirgen soñ Aqmescitke ketip muallim olmaq içün evelâ Pedagogika mektebi soñra Pedagogika institutında oqudı. Til ve edebiyatnen alaqâlı edi.
İlk şiirlerini talebelik yapa ekende yazmağa başladı. Şiirleri Yañı Dünya, Yaş Quvet gazetaları ve İleri mecmuasında neşir etildi. 1927 senesinde “Azatlıq şarqıları” adlı şiir kitabı neşir etildi. Yazıcılar birligine kirgen soñ rus ve qazantatar yazıcılarnen munasebetlerini quvetlendirdi. Qazan tatar qızı Reşide hanımnen evlendi. 1937 senesi Üsein Şamil Toqtarğazı aqqındaki dissertatsiyasınen doktor diplomını aldı. Kerim Camanaqlı, qırımtatarlar arasında özüniñ edebiyatı aqqında doktorlıq dissertatsiyasını yazğan ilk alimlerden birevidir. Onıñ qılavuzlığında qırımtatar folklorı sistematik olaraq tetqiq etilmege başlandı. Köylerge ilmiy eyyetler yiberilip, elyazma edebiy eserlernen, yır, çıñ, mane, masal kibi sözlü eserler toplandı. Kerim Camaqlınıñ Çıñ ve maneler (1940 s., Aqmescit), Qırımtatar masalları (1941 s., Aqmescit; 2008 s. yañıdan çıqarıldı) kitapları neşir etildi.
Halq ikâye ve destanlarından Aşıq Ğarip, Qoplandı Batır, Qozu Kürpeçniñ qırımlılar arasındaki deñişik variantlarını taptı. 1935-1941 seneleri arasında Qırım til ve edebiyet tetqiat institutı müdiri olıp vazife yaptı. 1941 senesinde cenkke qoşuldı, 1942 senesi Qırım işğal etilgen soñ ailesinen beraber Qazanğa köçti. 1944 senesi Qırım özüniñ öz halqına yasaqlanğanı içün bir daa Qırımğa qaytamadı.
1944 senesinde cenk bitkenge qadar Samarqand pedagogika institutında çalıştı. 1945 senesi Qazanğa ailesiniñ qatına keldi, lâkin Qazanğa yerleşmesine musaade etilmedi. Sürgünlik yeri olaraq Tataristandaki Alabuğa şeeri tayin etildi, yigirmi sene muallimlik yaptı. 1965 senesi vefatına qadar anda ömür sürdi.
Qırımğa qaytamasa da, Alabuğada ekende Özbekistandaki tuvğanları ve arqadaşlarınen körüşme imkânı taptı. Taşkentteki Yusuf Bolat ve diger arqadaşlarınen halq masallarınıñ yañı derlemelerini azırladı.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Milli Folklor Dergisi, S-65 Prof. Dr. Elfine SİBGATULLİNA


text:
Soñki eki yıl devamında Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında bir-çoq vatanperverlik tedbirleri keçirildi. Olarda qırımtatar cemiyeti de faal surette iştirak ete. Bu yerdeki cemiyet – Ukrainanıñ qıtaiy qısımında eñ büyüktir. Qırımtatar tiliniñ regiondaki tasil yurtlarında inkişaf etmesine de büyük diqqat ayırıla.
2014 senesiniñ soñunda Geniçesk rayon devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı Aleksandr Vorobyöv, öz muavinleriniñ yerinden birini qırımtatarlarnı temsil etecek mutehassıs içün ayırdı. Bu yerge Qırımtatar Milliy Meclis azası Gülnara Bekirova keldi.
O Qırım.Aqiqatqa öz adiy iş kününiñ ketişatı ve areketiniñ maqsatları aqqında tarif etii, öz tarihiy vatanı – Qırım yarımadasınıñ kelecegi aqqında fikirlerinen paylaştı.
2016 senesi «Ukrainanıñ muvafaqiyetli qadını» leyhasında yer alğan Gülnara Bekirova dey ki: «Menim ayat şiarım – halqlarnıñ dostluğı. İsteyim ki, er kes dostluq ve barışıqta yaşasın, birlik olsun, çünki bunda – Ukrainanıñ küçü».
Devlet memuriyetniñ yolbaşçı muavininiñ iş künü
Ev zahmetlerini Gülnara hanım saba erteden baqıp başlay: saat beş, beş buçuqlarda – «işten evel pek çoq şey yapıp yetiştirmege kerek». Devlet işinde ve milliy temsil organlarında çalışmaqtan ğayrı, o yaqınlarına ve evine de vaqıt tapa. O sadece idareci degil de, bunen beraber evlât, ana ve refiqadır.
Endi 16 yıldan berli Bekirovlar ailesi Gülnara hanımnıñ ömür arqadaşı – Edem beyniñ hastalığınen küreşe. Evel o felçli edi, lâkin şimdi özü yüre bile.
«Kün sabası kuvars ve sarğılav prosedürlerinden başlana. Soñra – sabalıq. Sabalıq azırlağan arada, endi çamaşır yuvula, tez-tez olarnı asam. Yedige qadar er şeyni yetiştirem. Kün terkibime çoq iş kire – menim qapılarım er zaman er kes içün açıq, elimden kelgeni qadar yardım etmege tırışam. İş er daim çoq ola, lâkin altığa qadar yetiştirmege tırışam, çünki hastalarnı, dostlarımı ziyaret etmege, özüm de musafir qabul etmege isteyim. Aqşamlıqnı aqayımnen beraber azırlaymız. Kimerde musafirler kele, mıtlaq ATR-de haberlerni baqamız, subetleşemiz. Saat on ekige qadar ev işleri yapılmaq mümkün, ve kelecek künge plan tizile», – dep tarifley Gülnara Bekirova.
Er kün çoq iş ve vazifeler ola, lâkin boş vaqıtta o aş pişirmege, hususan milliy yemeklerni azırlamağa seve.
«İlk qarılğaçlar»
Umumen, Gülnara hanımnıñ ayat ikâyesi Geniçesktetki çoqusı semetdeşleriniñ ayat ikâyelerine beñzeydir: sürgünlikten avdet etkenleri vaqıtta, daa yetmişinci yılları Qırımğa qaytmağa tırışıp, çare tapamağanlarından soñ, qırımtatar aileleri Qırımğa qomşu olğan bu regionda yerleşe ediler.
1967 senesi Bekirovanıñ ailesi Özbekistandan Novoalekseyevka qasabasına köçtü. Balalıq çağından ve bu künge qadar Gülnara hanım mında yaşay. O vaqıt qasabağa tek bir-qaç qırımtatar qorantası köçken edi, onıñ içün olarğa kimerde «ilk qarılğaçlar» deyler.
«Menim ana-babam, bütün qırımtatarları kibi, Qırımdan sürgün etilgen ediler, – dey Gülnara Bekirova. – Menim anam Uralğa oğradı. Dayanılmaycaq şaraitlerde, 30-40 derece suvuqta, aranlarda, maişetsiz yaşadılar. Anam, aqşamları musafirlikke biri birine qatnağanlarını, Qırım aqqında, cenkten evelki vaqıtlar aqqında subetleşkenlerini, yırlağanlarını hatırlay edi. Qırım sevgisi ve acısı nesilden nesilge keçe edi... Qırımğa qaytıp kelgen soñ, eki buçuq ay dolaştıq, iş tapıp olamadıq – sadece qırımatatarı olğanımız içün işke almay ediler. 1967 senesi Novoalekseyevkağa kelip çıqtıq, o vaqıt mında beş aile bar edi, o qadarlıq. Qırımtatarları kim olğanını kimse bilmey edi».
Qırımnıñ azat etilmesi içün atılğan adımlar
Gülnara hanım dey ki, onı Qırım aqqında fikirlernen, vatanğa qaytmaq arzusınen terbiyelediler. Öz areketini o qırımlılarğa yardım etmek ve umumen Qırımnı işğalden azat etmek içün alıp bara.
Şimdi eñ müimi – Ukrainanı bütün ve bölünmegen devlet olaraq saqlamaqtır
«Menim içün şimdi eñ müimi – Ukrainanı bütün ve bölünmegen devlet olaraq saqlamaqtır. Onıñ terkibinde Qırım Muhtar Cumhuriyeti de, bütün şarqiy vilâyetler de olmaq kerek», – dey Gülnara Bekirova.
Geniçesk rayonında devlet memuriyet yolbaşçısınıñ muavini vazifesinde onıñ mesüliyetligine keñiş dairede çeşit meselelr ve büyük işler kirmekte. Bu sırada – içtimaiy daire, tasil meseleleri, medeniyet, ealiniñ içtimaiy qoruması, sağlıq, bala aqlarınıñ qorçalanuvı.
«Bizim rayonımız mürekkeptir, sıñırğa yaqın yerleşe: Ukrainanıñ Şarqından ve Qırımdan köçkenler bar, arbiy bölükler yerleşe, devlet sıñırı keçe, yazda – kurort mevsimi ola. Kün devamında meskennen, vesiqalarnen bağlı mesellerni baqmağa, Ukrainanıñ tasil vesiqalarını almağa istegen ballarğa, evlenüv aqqında ukrain şeadetnemelerini almağa istegen qırımlılarğa yardım etmege mecbur olam,ve böylece devam ete», – dey o.
Gülnara Bekirovanıñ fikirine köre, memuriy sıñırnıñ tam yanında insalar içün, kelip ukrain vesiqalarını azırlamaları, kerekli malümatlarnı almaları içün şaraiter yaratılmaq kerek.
«Bu bizim vatanperver insanlarımız da! Bügün Qırımda yaşap, Ukraina aqqında qonuşmağa qolay degil. Bu insanlar Qırımnıñ qaytacağına işanalar», – dep qayd ete Bekirova.
Qırımtatar Milliy Meclisinde o Herson vilâyetini temsil ete.
Öz tarihını, öz tilini, öz adet ve medeniyetini hatırlağan halq iç bir zaman ğayıp olmaq ve yoq olmaz
«Soñki eki yıl devamında qırımtatarlarnen bağlı merasimlerni yüksek seviyede keçirmege tırışamız. Bizim, Qırımtatar Milliy Meclisinen birlikte keçirgenimiz er bir merasimimiz – bu Qırımnıñ azat etilmesi içün atılğan daa bir adımdır. Qırımda olğan insanlar içün yapqanımız er şeyni – olrağa qaytmağa yardım etkenimizni añlasınlar dep yapamız», – dey Bekirova.
Qırım yarımadasınıñ kelecegini o Ukrainanıñ qalğan topraqlarından ayırılmayıp, birlikte keçirecegini köre:
«Qırım mıtlaq Ukrainanıñ erkânına qaytacaq, bunıñ başqa yolu yoq. Biz er saba ve er aqşam bir fikirnen turamız ve yatamız: qırımtatar milleti vatanına qaytsın. Eminim, öyle olacaq. Öz tarihını, öz tilini, öz adet ve medeniyetini hatırlağan halq iç bir zaman ğayıp olmaq ve yoq olmaz. Yañı nesilni vatanperverlik ruhında, vatan sevgisinen, öz halqına sevgi ile terbiyelegen ve dünyadaki diger halqlarnıñ vatanperverlik duyğularına ürmert ile davranğan halq ebediy yaşaycaqtır. Biz Qırımğa qaytacamız».


text:
Muhalifet namzeti Yuriy Boyko saylavnıñ birinci basamağınıñ neticelerinde “müsbet taraflar”nı köre.
“Bugünki rejimniñ deñiştirilmesi - bu ukrainlerniñ talabıdır, ve o saylavnıñ endi birinci basamağında açıq-aydın köründi.Men adamlarğa minnetdarım ve ekinci turda da böyle areketler olacağına işanam. Adamlar, memleket taqdiri içün mesüliyetligini duya - olar daa beş yıl cenk ve qalabalıqta yaşamağa istemey. Bu saylavlarnıñ müsbet tarafıdır, ve men böyle olıp çıqqanından pek memnünim”, - dedi Boyko, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ ukrain bölügi.
Onıñ aytqanına köre, ekinci basamaqnıñ da yalan ve aldatmasız keçkeni pek müim.
Saylav protokollarnıñ 71,27% baqılğan soñ, Merkeziy Saylav Komissiyası bildirgenine köre, Volodımır Zelenskıy alâ daa cedvelniñ ögünde (30, 46%), ekinci yerde Petro Poroşenko (16,16%). Ondan soñ Yuliya Tımoşenko (13,15%), Yuriy Boyko (11,54%), Anatoliy Ğrıtsenko (7,05%).
Martnıñ 31-inde Ukrainada prezident saylavları keçti. Saylavda iştirak 63,5% edi.
Milliy ekzitpolnıñ bildirgenine köre, Volodımır Zelenskıy 30,6%, Petro Poroşenko - 17,8%, Yuliya Tımoşenko - 14,2%, Yuriy Boyko - 9,7%, Anatoliy Ğrıtsenko - 7,1%, İgor Smeşko - 6,5%, Oleğ Lâşko - 4,7%, Oleksandr Vilkul - 4%, Ruslan Koşulınskıy - 1,7%, Oleksandr Şevçenko - 0,5% reylerni alğan.
Ukraina Merkeziy Saylav Komiteti, saylav neticelerini aprel 10-onace ilân etmeli. Saylavnıñ ekinci basamağı aprelniñ 21-inde keçirilecek.