text:
Cumaaqşamı künü, sentâbr 24-de, dünya musulmanları Qurban bayramnı qayd eteler. Qırımda bugün raatlıq künü ilân etilgen. Bu sene bayram sentâbr 27-ne qadar devam etecek.
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri – Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov bu sene, bıltır olğanı kibi, yarımada işğalinden ve Rusiye akimiyetiniñ Qırımğa kirmek yasağından sebep, Qurban bayramnı Kiyevde qayd etecekler. Olar bayram munasebeti ile cemaat namazına qoşulacaqlar. 24-de, bayram namazı saat 7:15 başlandı. Aqmescitte ibadet, adet üzre, Zenaat birligi medeniyet evinde keçti. Bugün bayram hutbesi ve namazını Qırım musulmanlarınıñ diniy yetekçisi hacı Emirali Ablayev keçirgen edi.
Aqyarda yaşağan musulmanlar içün Qurban bayramnıñ qayd etilmesi zor oldı, çünki akimiyet raatlıq kününi ilân etmege istemedi.
Bunıñ ile bayramnı Qırımnıñ «erzaq qamaçavı»nıñ iştirakçileri de qayd etecekler.
Qurban bayram – Oraza bayramdan 70 kün keçkeninden soñ qayd etilgen musulman bayramıdır.


c: text/html

text:
Aqmescitteki «Privoz» bazarında dekabr 15 künü eñ azından beş insan yaqalandı. Bunı Facebook saifesinde advokat Emil Kurbedinov haber etti.
Advokatnıñ malümatına köre, «Privoz» bazarında kene teşkerüv ve tintüvler keçirilip, musulmanlar ve ukrain pasportınıñ saipleri tutıla.
«Bese belli, kene erkstremizge qarşı küreş merkezine ketirip parmaq izlerini alacaqlar ve diger tedbirler körecekler. Bu kibi areketler Qırımda defalarca, insan aqlarınıñ qaba bozuvları ile, ötkerile edi», – dep yazdı Kurbedinov.
Advoktanıñ sözlerine köre, teşkerüv neticesinde eñ azından beş insan yaqalandı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada qırımtatarlarnıñ evlerinde, camilerde tintüvler keçirilip başladı, adamlar diniy mensüpligine köre taqip etile, dep qayd ete Meclis temsilcileri ve uquq qorçalayıcılar. Lâkin yarımadadaki Rusiye akimiyeti ve Kreml bunı inkâr ete.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kyivdeki «Qırım ailesi» qırımtatar medeniyet-tasil merkezinde sentâbrniñ 22-nde yañı oquv yılınıñ tantanalı açılış merasimi olıp keçti.
Bunı «Ukrinform» haber ete.
Tedbirde qırımtatar cemiyetiniñ temsilcileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve reis muavini Ahtem Çiygoz iştirak ettiler.
Merasim «Ant etkenmen» qırımtatar gimni ve Ukraina devlet gimniniñ icra etilmesinden, em de duadan başladı.
Kyivdeki merkez yerleşken 165-inci mektebiniñ müdiresi Lüdmila Vaşkulat toplaşqan musafirlerni selâmlap, dört yıl devamında faaliyet köstergen «Qırım ailesi» Qırımdan köçip kelgen balalarnıñ birleşmesi ve inkişafına büyük isse qoşqanını qayd etti.
«Oğlan ve qızçıqlar ana tilini ögrene, yırlay ve oynaylar. «Qırım ailesiniñ» talebeleri Ukrainanıñ oyun ve yır festivallerinde faal iştirak ete, qırımtatar medeniyetini çetelde de temsil eteler», – dedi o.
Mektep müdiri, 2014 senesi qurulğan merkezniñ talebeleri çeşit cemaat tedbirleri ve aktsiyalarında söz ustaları, yırcı ve oyuncılar olaraq iştirak etkenini tarif etti. Aqımdaki sene küçük istidatlı balalarnıñ ustalığını Türkiye ve Frenkistandaki halqara festivallerniñ seyircileri ve iştirakçileri kördi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı.


text:
İbragimovnıñ alıp qaçılğanından berli faaliyetçiler ve aq-uquq qorçalayıcıları tedbirler yapa. Olarnıñ maqsadı – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqından soñ yarımadada onlarca insannıñ ğayıp olmasını hatırlatmaq.
Kyivdeki Rusiye elçiliginiñ divarları yanında türlü vatandaş teşebbüslerine ait faaliyetçiler Qırımda habersiz ğayıp olğanlarğa qol tutuv tedbirlerine muntazam surette toplaşa. Qırım yarımadasınıñ özünde muntazam surette cemaat ile dualar yapıla. Onda qırımtatarlar Ervin İbragimovnıñ qaytması içün dua eteler.
Qırımlınıñ ğayıp olması yıllığınıñ arfesinde Qırım.Aqiqat, Kyivde Ervin Umerovnı ve ilhaqtan soñ yarımadada bütün habersiz ğayıp olğanlarnı qıdırmağa bir-biriniñ artından ekinci yıl davet etkenlerini hatırladı.


text:
Aprelniñ 12-nde Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Qırımda ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ dava oturışuvında imaye tarafı delillerini kösterdi, dep bildirdi tayin etilgen advokat Aleksandr Osokin Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ aytqanına köre, sorğuda zarar körgenlerden biri Refat Çubarov kim olğanını bilmey, dep bildirdi.
«Sorğu vaqtında zarar körgen kişi Refat Çubarovğa qarşı bir iddiası olmağanını ayttı. O, onıñ kim olğanını bile bilmey. Böylece, 2014 senesi fevralniñ 26-nda Devlet şurası ögünde ezüvni kim teşkil etkenini de bilmey», – dep tarif etti Aleksandr Osokin.
Advokatnıñ bildirgenine köre, oturışuvda imaye tarafınıñ üç şaatı sorğuğa çekildi.
«Şaatlar, olğan ezüv ve Refat Abdurahmanoviçniñ bütün areketleri mitingniñ eki tarafında da olğanlarğa qarşı bir zorbalıq olmasına yol bermemek içün yapıldı, dep qayd etti», – dep haber etti Çubarovnıñ advokatı.
Osokin aytqanına köre, şaatlar 2014 senesi fevralniñ 26-nda «avtobuslarnen kelgen gruppalar» bar edi ve «ezüvge olar yol açtı», dep ayttı.
Bundan ğayrı, şaatlar olıp keçken vaqialarda qırımtatarlarnıñ bir qabaatı olmağanını bildirdi.
Nevbetteki oturışuv aprelniñ 14-ne saat 9:00-ğa planlaştırıldı. İmaye tarafı delillerini köstermege devam etecek.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ bunıñnen bağlı açıq izaatları yoq.
2020 senesi martnıñ soñunda Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212-nci maddesiniñ 1-inci maddesine (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq areketlerge çağıruv) açıldı.
Bıltır iyülniñ 23-nde mahkemede Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy dava temelden baqılıp başlandı. Mahkeme vekilleri diñleyicilerni oturışuvğa ve mahkeme binasına kirsetmedi, dep bildirdi «Qırım esnası» teşebbüsiniñ faalleri.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, oña bu davada Çubarovnı qorçalamağa izin bermediler, çünki «menfaat zıddiyeti bar». O, bu qararnı şikâyet etmege niyetlene. Aqmescitte mahkeme advokat Polozovnıñ şikâyetini endi red etken edi.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı daa bir repressiya dalğasını başlattı».
Advokat Nikolay Polozov Rusiye tahqiqatçısınıñ onı işğal altındaki Qırımda Çubarovğa qarşı kene açılğan davada imayeden çetleştirmek niyeti aqqında bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açılğan davanen bağlı tahqiqat başlattı.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bütüdünya qırımtatar kongressiniñ vekilleri yanvar 16 künü Herson vilâyeti Geniçesk rayonında keçirilgen icraiy komitetiniñ toplaşuvına keldi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Tedbirniñ planında – 2015 senesi sentâbr ayından yarımada ile memuriy sıñırda keçirilgen Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq aktsiyasınıñ ziyareti.
«Qırımtatarlarnıñ mında kelip bizim – Qırımğa aqqı olğan yekâne tamır halqınıñ is etkenini añlağanlarını isteymiz. Onı qaytarmaq kerekmiz. Onı biz, qırımtatarlar qaytarmaq kerekmiz. Dünya toplulığı ile, bütün Ukraina ve qırımtatarlarnıñ yardımı ile. Evimizge qaytamız. Bunı tezleştirmege isteymiz. Bu maqsat ile icraiy komitet toplana», – dedi Qırım.Aqiqatqa Qırım qamaçavı boyunca aktsiyanıñ idarecisi Lenur İslâmov.
Onıñ sözlerine köre, tedbirniñ meselelerinden biri – «yarımadada çeşit teşkilâtlarnıñ adından ayırım milliy siyasetni alıp barğan şahıslarğa bütündünya qırımtatar qımeytini kesmek».
İslâmov hatırlattı ki, icraiy komitetke dünyanıñ 12 memleketinden 24 vekil kire.
Qırım.Aqiqatqa Meclis ve qırımtatar konrgessiniñ başı Refat Çubarov aytqanı kibi, toplaşuvda bugünki işniñ, diasporanıñ yardımı muzakere etilecek. Türkiye diasporasınıñ Herson vilâyetinde mektepniñ qurucılığı boyunca leyhası taqdim etilecek, Qırımda insan aqları ile bağlı meseleler baqılacaq.
Rusiye yarımadanı işğal etkeninden soñ 2015 senesi başından, Meclisniñ malümatına köre, Qırımnı bir 10 biñ qırımtatarı terk etti. Qırımtatarlarnıñ yetekçileri – Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge Qırım ve Rusiye kirişleri yasaqlandı.


text:
Qırımda yel küçlengeni sebebinden eki künge furtuna havfı ilân etildi. Bunı Kremlin nezareti astındaki Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ matbuat-hızmeti bildire.
«Oktâbr 17 kününiñ ekinci yarısında ve 18 oktâbrde Qırımda şimaliy-şarqiy taraftan saniyede 17-22 metr suratınen yel esecegi beklenile», – dep qayd ettiler müessisede.
Yarımada sakinlerine elektrik tellerinden ve yüksek tereklerden uzaqca turmağa tevsiye etile.
Bundan ögüne «Deñiz müdirligi» («Morskaya direktsiya») şirketi ava bozulğanından sebep oktâbr 17 künü Keriç parom keçiti öz işini toqtatqanını bildirgen edi.
Keriç boğazındaki parom keçiti Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar ülkesi ile birleştirgen esas naqliye bağıdır. Ukraina qanunlarına köre, Keriç keçiti üzerinden Qırımğa kiriş yasaq etile ve devlet sıñırını keçüv qaideleriniñ bozulması sayıla.


text:
Kreml kontrol etken Qırımnıñ ekologiya ve tabiat resursları nazirligi «Krıminform» haber agentliginen beraber qırımlılarğa ve yarımada musafirlerine işğal etilgen Qırımnıñ eñ temiz şeerini saylamağa teklif ettiler. Bunı Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti aprelniñ 18-de haber ete.
«Soravnıñ maqsadı – ealiniñ yaşağan yeri, raatlıq, tabiat ile munasebetler ihtiyaclarınıñ qarşılanması ceetinden şahsiy isteklerini bilmektir», – dep qayd etti Kreml kontrol etken Qırımnıñ kurort ve tabiat resursları naziri Gennadiy Narayev.
Matbuat hızmeti bildirgenine köre, er kes cevap bere bile: «Qırımnıñ angi şeerini ekologik ceetinden telükesiz ve temiz dep sayasıñız?». Cevapnıñ 16 variantı berile.
Neticeler 2017 senesi mayısnıñ 15-den soñ aydınlatılacaqtır.
2017 senesi yanvar ayınıñ soñunda Kreml kontrol etken Qırım ükümeti qalımtılar programmasını tasdıqladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Katolik ruxani islam dinen qabul itte
Katolik ruxani häm xristian din ğıyleme professorı AQŞtan Törkiyäneñ Kon'ya şähärenä kilep urnaştı
Amerikanıñ katolik ruxaniye, professor Kreyg Viktor Fenter Mäwlananıñ täğ’limatları belän ruxlanıp İslam dinen qabul itte häm İsmäğıyl’ isemen aldı.
Fenter AQŞnıñ Tön’yaq Karolina ştatında 1955nçe yılda dön’yağa kilä häm Los-Andjelesta üsä. Ul ğailäseneñ telägen istä totıp katolik uqu yortına kerä häm ruxani bula.
Fenter yaqınça 10 yıl çirkäwgä xezmät itä, bu çorda akademik belem ala häm näticädä professor bulıp universitetlarda din ğıyleme uqıta. Ruxani, moña qaramastan, êçendä buşlıq xis itä başlıy häm êzlänä.
2004nçe yılda Mäwlana xäzrätläreneñ 22nçe buın onığı Äsin Çäläbi Bayru ber tapşıru öçen AQŞqa kilä. Fenter anıñ belän tanışu forsatına iyä bula. Şunnan soñ ul Mäwlana Cälaletdin Rumi turında mä’lümatlarnı qaraştıra başlıy häm qızıqsınıp kitä. 2005nçe yılda ruxani, Bayrunıñ çaqıruına cawap itep, Törkiyäneñ Kon’ya şähärenä kilä häm Şäb-i Arus tantanaların qarıy.
Fenter yolalar waqıtındağı mäğ’näwi atmosferanıñ yoğıntısı astında qala. 2006nçı yılda ul İslam dinen qabul itä. Fenter Mäwlanağa yaqın bulu häm därwişlekne tağın da tirännän öyränü öçen 2 ay êlek Kon’yağa kilep urnaştı. “Monda Mäwlananıñ êzlärennän yörü AQŞta buludan bik ayırıla,”-di ul.


text:
«Memorial» uquq qoruyıcı merkeziniñ uquqçısı Tatyana Gluşkova Rusiye Adliye nazirligi tarafından qarar qabul etilgen soñ Qırımtatar Milliy Meclis faaliyetini teşkil etüv ve iştirak etüv içün nasıl ceza ola bilecegini añlattı. Onıñ aytqanlarına köre, şimdiki vaqıtta Meclis faaliyetinde iştirak etkenler cinaiy mesüliyetke degil de, memuriy mesüliyetke celp etile bile, yani yaqalanma degil de, para cezası ola bile.
Bu aqta o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında bildirdi.
«Teşkilâtnı (Qırımtatar Milliy Meclis – QA) ekstremistik teşkilâtlar cedveline degil de, ekstremistik faaliyetnen bağlı olğanı içün faaliyeti toqtatılğan teşkilâtlar cedveline kirsetildi - bu ise eki farqlı cedveldir. Yani, faaliyeti yasaq etilgen teşkilâtlar cedveli degil de, faaliyeti toqtatılğan teşkilâtlar cedvelidir. Şimdiki vaqıtta Meclis faaliyetini teşkil etüv ya da onıñ faaliyetinde iştirak etüv içün insanlar teşkilatçı olaraq bir-eki biñ ruble qadar, iştirakçi olaraq 500 rubleden bir biñ ruble qadar para cezasınen cezalana bile», – qayd etti Gluşkova.
Aprel 18-de Rusiye Adliye nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Aprel 13-te Kreml tarafından tayin etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar halqınıñ Meclisi faaliyetiniñ mahkeme qararına qadar toqtatılması aqqında qarar alğanını bildirdi. Aprel 15-te Qırımda Meclisni yasaq etmesi davası boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvı keçirildi, nevbetteki toplaşuvnı aprel 25-te keçirmek qararı alındı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
3 terrorçı täêsirsez xäldä
İldä terrorçılıqqa qarşı köräş däwam itä
Êren-13 operaŝiyaläre qısalarında 3 terrorçı täêsirsez xälgä kiterelde.
Milli saqlanu minitrlığı tarafınnan yasalğan açıqlawğa kürä Şırnaknıñ Bestler Dereler rayonında Şırnak Jandarmeriya citäkçelege koordinaŝiyasendä jandarmeriya berlekläre tarafınnan operaŝiya oyıştırıldı.
Jandarmeriyaneñ qorallı häm qoralsız keşesez hawa apparatları häm Hawa köçläre yärdäme belän alıp barıluçı operaŝiyada 3 separatist oyışma äğzase täêsirsez xälgä kiterelde.
Töbäktä operaŝiyalär däwam itä.
Bäyläneşle xäbärlär
Ärdoğan Süriyä häm Äfğanstan turında fikerlären citkerde
Törkiyä İlbaşı: “(Süriyädä) terror oyışmasına, AQŞ häm rejim yaqlawına qarşı kiräkle härtörle köräş alıp baraçaqbız”
“Yäşen” häm “Acağan” terrorçılarnı suqtı
Şul isemnärdäge xäräkätlär barışında distädän artıq terrorçı yuq itelde


text:
Rusiyede COVID-19 koronavirus infeksiyasınıñ dört yañı adisesi qayd etildi. Bunı Azatlıq Radiosı haber ete.
Martnıñ 6-sında dünyada COVID-2019 koronavirusnıñ yaratqanı yoqulama allarınıñ sayısı 100 biñden ziyade oldı.
Qayd etilgeni kibi, üç hasta Lipetskte buluna, birisi - Sankt-Peterburgda. Olarnıñ episi yaqında İtaliyadan qayttı.
Martnıñ 3-ünde Ukrainada ilk COVID-19 koronavirus hastası qayd etildi.
Daa evel Rospotrebnadzorda haber ettiler ki, Qırım ve Aqyarda umumen 58 adam nezaret altında buluna.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
İşğal etilgen Qırımda daa bir qırımtatarını «Ermeni Bazar işi» boyunca yaqaladılar, – onı da 2014 senesi mayıs 3-te qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılağanda politsiya hadimine qarşı küç qullanmasında qabaatlaylar, – dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Bazarertesi künü, yanvar 19-da, Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ reisi Eskender Bariyev Facebookta bildirdi ki, Edem Osmanovnı qoranta azalarınıñ yanında yaqaladılar.
«Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ telefon ağına kelgen malümatqa köre, bugün, Aqmeçit qasabasında, yaqarlıq noqtasında, tahminen saat 11.00 34 yaşında Osmanov Edem yaqalandı. Edem qorantasınen bulunğan maşinanıñ yanına beyaz «Gazel» keldi. «Gazelden» betleri qapatılğan beş insan çıqıp, Edemni gazelge oturttılar ve belli olmağan bir yerge alıp kettiler», – dep haber etti Eskender Bariyev.
Onıñ aytqanına köre, birazdan belli oldı ki, Edem Osmanovnı Aqmescitte Trenev bulvarı 16 adresi boyunca taqiqat bölügine ketirdiler.
Erkekni Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 318-inci maddesi («Akimiyet vekiline küç qullanuv») boyunca yañlış areketlerde şekleyler.
«Mayıs 3 kününiñ vaqialarından sebep 318/1 maddesi boyunca yaqalandı. Sentâbr ayında ana-babasınıñ evinde tintüv keçirilgen edi, oktâbr ayında ise mahkeme qararı ile anasına mayıs 3-te qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevni Qırımğa kirsetmegen künü yolnı qapatqanından sebep 10 biñ rublelik para cezası berildi», – dep añlattı Bariyev.
Malüm ki, 2014 senesi mayıs 3-te Ermeni Bazarda Mustafa Cemilevni qarşılağan bir qaç kişi SİZOdan azat etildi. Edem Ebulisov, Tair Smedlâyev, Musa Apkerimov, Rustam Abdurahmanov azatlıqqa çıqtılar.
Mahkemeden aldın taqiqat devam etmekte.


text:
Rusiyeniñ Tasil ve ilim nazirligi, Qırım aqqında sözlerinden dolayı Rusiyedeki Federatsiya şurasınıñ spikeri Valentina Matviyenkonıñ tenqidine oğrağan doquzıncı sınıf içün eñ yañı Rusiye tarihı dersligini qoşumça ekspertizağa yolladı.
Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ yanvarniñ 11-nde bildirgenlerine köre, bu qarar Tasil nazirliginiñ derslikler boyunca ilmiy-usuliy şurasınıñ oturışuvnıda qabul etildi. 19 kişi ekspertiza içün rey berdi, 2 kişi bitaraf qaldı.
«İnterfaks»niñ malümatına köre, bildirüvlerde «Rusiye tarihi: XX asırnıñ başı – XXI asırnıñ başı» («İstoriya Rossiyi: naçalo XX – naçalo XXI veka») dersligi aqqında söz yürsetile. Derslikniñ ekspertizasını Rusiye ilimler akademiyası yapacaq. Onıñ hulâsaları Rusiye nazirligine yanvarniñ soñunace taqdim etilecek.
2017 senesiniñ oktâbrinde Qırımdan senator olğan Sergey Tsekov derslikni özüniñ plenar çıqışında añdı. O, Qırımda Rusiyeniñ ilhaqı aqqında şu parçanı oqudı: «Kiyevde başlağan inqilâp halqara siyasetniñ vaqiası oldı ve inqilâbiy dalğada diger tarafqa yaldap başlağan Qırımnı çıqarıp çetke attı».
Rusiye parlamentindeki yuqarı palatasınıñ reisi Valentina Matviyenko, bu parçağa «provakatsion» dep, Federatsiya şurasınıñ tasil ve ilim boyunca komitetine tarih derslikleriniñ Qırımğa dair bölüklerini teşkermege teklif etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescit merkezinde Kirov caddesinde yarımada qamaçavına bağışlanğan citylightlar peyda oldı.
Teşebbüsçiler reklama yapısında erkek aksini tasvir ettiler. bağrında şavleler parılday ve böyle metn yazılğan:
«Dairemde yarıqnı söndüre bilesiñiz, evimde, atta bütün şerde… Amma siz iç bir vaqıt yüregimde ve göñlümde yarıqnı söndürip olamazsıñız!».
Metn altında «Men qırımlım!» dep yazılğan.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur. Rusiye FVN Qırım idaresiniñ reberi Sergey Şahov aytqanı kibi, Qırım şimdi kerek olğan 1350 megavattan 931 MVt ala.


text:
Davanıñ maiyeti: Rusiye Federatsiyası tarafından Qırım saillerindeki territorial suvlarda, Qara ve Azaq deñizleriniñ akvatoriyalarında ve Keriç boğazında Deñiz uquqından BMT Şartnamesiniñ bozuluvı ve yapqan zararını tazmin etüv.
Davanıñ müim devirleri:
- 2016 senesi aralıq ayınıñ 22 – Ukrainanıñ Rusiye Federatsiyasına qarşı davasını baqacaq Akemlik mahkemesi yaratıldı.
- 2018 senesi kiçik aynıñ 19 – Deñiz uquqından BMT Şartnamesine binaen Qara ve Azaq deñizlerinde ve Keriç boğazında Ukrainanıñ suveren aqlarınıñ bozulmasına dair Ukraina tarafından Rusiye Federatsiyasına qarşı Memorandum berilmesi.
- 2020 senesi kiçik aynıñ 21 – Akemlik mahkemesiniñ yurisdiktsiyağa dair qararı, yurisdiktsiyanıñ olmaması aqqında Rusiyeniñ delilleri red etildi.
- 2021 senesi quralaynıñ 20 – Ukraina tarafından davanıñ maiyeti ile bağlı yañartılğan Memorandumnıñ berilmesi.
- 2022 kъypaлaйHыHъ 21 – Rusiye Federatsiyasınıñ Akis-Memorandumınıñ taqdim etilmesi içün soñki müddet.


text:
Ukraina Baş prokuraturası işğal etilgen Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ qanunsız yasaqlanması boyunca cinaiy taqiqatqa başlağanını bildire.
UBP malümatına köre, esas Ukrainada çalışqan Qırım prokuraturası Rusiyege boysunğan Qırım prokuraturasınıñ Qırımtatar Milliy Meclisini yasaq etmek içün yapqan areketlerine qarşı cinaiy taqiqatta reberlik yapa.
«Bu adise qırımtatar halqı ve Rusiye Federatsiyası tarafından Ukraina topraqlarınıñ vaqtınca işğal etilmesine qarşı çıqqan vatandaşlarğa qarşı repressiyalar Qırım Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve akimiyet organları vastasınen devam etkenini ifadeley», – dep aytıla haberde.
Baş prokuratura qayd ete ki, Rusiyege boysunğan Qırım akimiyeti «ekstremist faaliyet ile küreşkenini aytıp, tamır halqlar saasında halqara uquq qaidelerini körmemezlikke ura ve qırımtatarlarnı temsil organlarından marum qaldıracaq ola».
«Qırımnıñ işğalci akimiyeti Meclisni yasaq etip, qırımtatar halqınıñ milliy itibarını tüşüre ve vatandaşlarnıñ aynı derecede olmasını boza», – dep qayd etile.
Aprel 13-te Moskva tayin etken Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti aqqında mahkeme qararı olmasa da, Meclis çalışmaycaq, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, Meclis şeer ve belediye kütleviy haber vastalarından faydalanamaz, er angi kütleviy tedbirni keçiremez, bank ödemelerini qullanamaz ve asılında iç bir işnen oğraşamaz.
2015 senesi fevral ayında Natalya Poklonskaya Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesine muracaat etip, Meclis faaliyetini yasaq etmege talap etti. Mart başında işbu dava boyunca mahkeme esnası başlandı. Mahkeme taqiqatı devam etmekte.
Meclis reberleri mahkeme prokuraturanıñ talaplarını yerine ketirecek, dep tahmin eteler.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Meclis faaliyetini yasaq etecek olğan Rusiye akimiyetiniñ areketlerine qarşı narazılıq bildirdi. Birleşken Milletler Teşkilâtı Rusiye Federatsiyasını Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesine yol bermemege çağırdı. Avropa birligi de Meclis faaliyetini yasaq etmek niyetlerinden qasevetlengenini bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İşbu qararlar antiterroristik tüzetüvleri çerçivesinde qanunlarğa kirsetilecek.
Yañı qararlar internet-şirketlerini altı ay devamında öz qullanıcıları aqqında malümatnı saqlap ve, kerek olğanda, operativ-qıdıruv faaliyetini alıp barğan vekâletli organlarına teslim etmeli.
Devlet internet-şirketlerinden nasıl malümatnı elde etmege istegeni FSB reglamentinde yazılğandır.
Vesiqağa köre, uquq qorçalayıcı organlarına qullanıcılar aqqında aman-aman bütün malümat kerektir. Qullanıcınıñ identifikatorı (login), elektron poçta adresleri, kontaktlarınıñ cedveli, kontaktlarınıñ kategoriyası, messaclarınıñ miqdarı ve kölemi, akkaunttaki deñişüvler ve onı silmek ıntıluvları.
Bundan da ğayrı, mahsus hızmetlerni qullanıcılarnıñ içtimaiy ağlarınıñ nasıl saifelerine ve ne vaqıt kirüvi ve şu vaqıtta nasıl DNS-serverlerni qullanğanı meraqlandıra.
Bunıñ ile beraber, şirketler mektüpleşüv, tefsirlerniñ ve qullanıcılarnıñ diger bildirüvleriniñ mündericesini saqlamağa mecbur degiller.


text:
Rusiye nezaretindeki Aqyar gubernatorı Mihail Razvojayev, akimiyet telükeli bozuq evlerden köçtürüv programmasını tam şekilde ayatqa keçirip olamağanını itiraf etti. Sebebi - programmadaki ev fiyatlarınıñ bazar fiyatına uymamazlığı, dep ayttı.
"Programmağa köre, kvadrat metrniñ fiyatı 62 biñ rubledir - bu kerçek bazar fiyatından azca ve neticede şeer meskenni alıp olamadı. Bazarda öyle teklifler olmadı", - dep añlattı Razvojayev.
O, kvadrat metrniñ fiyatınıñ belgilemesi usuliyetine denişmeler kirsetilgenini ayttı. Şimdi onı bazar fiyatına yaqınlaştırıp, kvadrat metr içün 75 biñ ruble yaptılar, dekabrniñ `13-ünde ise 11 kvartiranıñ alınmasına konkurs ilân etildi.


text:
Sovetlär waqıtında xalıq “subbotnik”lär Komunizmğa bağışlangan, mäsälän Leninneñ tugan köne kebek mäxsüs könnärdä ömägä cıyıla tora bulğan xalıq. Läkin Naxcivanda xäzer xalıq böten atna axırında diyärlek eşlärgä çığarıla.
Naxcivanıñ oppozitsiä gazetası, Yeni Musawat xäbärçese, Hekilmeldostu Mähdiyev radiobızğa waqiyğanı bolay añlata,
"Uqutuçılarğa häm budjet aqçasına eşlägän keşelärneñ mondıy eşlärdä eşläwe mäcbür. Här ber uqutuçı 200 dollarğa täñgäl kilgän 80 kilo boday eşkärtep tapşırırğa tiyeş. Ä alarnıñ alğan aqçası, ayına ni barı 60 dollar. Eşlärgä telämiseñ ikän, eştän qualar. "
Töbäktä eşsezlek problemı bik zur. Naxcivannañ küp kenä keşe eşlär öçen Törkiyägä bara.
Keşe xoquqları küzätüçeläre Naxcivannıñ tora bara üz eçendä yabıluı xaqında äytä. Başqaları anı, Tönyaq Koreaga oxşata.
Naxcivannıñ İran, Ärmänstan häm Törkiyä belän çige bar. Cirläre Azärbaycannañ ayırı bulğan Naxcivan, waqıtında köçle bäysez töbäk ide. Naxcivan Sovetlär berlege cimerelgändä berençe bulıp bäysezlek taläp itkän töbäk. Monnañ Zur azäri säyäsätçelekläre bulğan Abulfaz Älçibäy belän Xäydär Aliyevlär çıqqan. Şulayda Naxcivanda bügenge köndä, aktivistlär äytüençä oppozitsiäne yaqlaw tağın da qurqınıçlıraq.
Yeni Müsawat gazetasınıñ jurnalistı Azatlıq radiosına, qıynalğanıñ häm öy aldında qulğa alınuı xaqında söyläde. Azatlıq belän mäğlümat alışqanı öçen, aña 15 könlek törmä cäzası birelä.
Tağın ber aktivistnı Psixiatri Xästaxanäsenä ozatqannar. Qulğa alınu säbäbi, Sadaraq töbägendä kürşese bulğan militsiä başlığınnañ zarlanu. Ul sonınnañ psixiatri xästaxanäsenä ozatıla. Bakığa cibäreler aldınnañ, gazetacılar belän söyläşergä röxsat itelgän tabip, töbäktä ğadelsezleq xaqında şikayät itüdä ğayeplänä.
"Militsiä başlığı birgän diagnoz belän min monda. Min üzem tabip läkin militisä min aqıldañ yazğan digän qarar birgän. Şuña mine monda kiterdelär. İnstituttağı tabiplärgä nişlärgä miña dip sorasam, tözärgä quşalar."
Naxcivan xalqın tağın ber närsä borçıy, xäzerge xällär uzğan könnärne me xäterlätä yäisä kiläçäkne kürsätä me? Älegä isä, budjet xezmätkärläreneñ könnärendä, uramnar çistartu yäisä utın taşudañ başqa çarası yuq.


text:
Yeşil urbada eki erkek Reşat Ametovnı tutıp, maşinanıñ arqa tarafına mindire. Adiy urbada üçünci kişi ise qapunı qapatıp, maşina ketkenini közete. 2014 senesi martnıñ başında Aqmescitteki Qırım ükümetiniñ binası ögünde Reşat Ametov hırsızlanğan edi, işaretsiz urbada olğan Rusiye arbiyleri ükümet binalarını zapt etmege başlağanınıñ ertesi künü edi.
39 yaşında Ametov Aqmescit merkezindeki meydanğa çıqıp, Rusiye ilhaqına qarşı narazılıq bildirdi, bunıñ videosı da bar. Bu sağ olğanınıñ soñki levhalarıdır.
Eki aftadan soñ cesedi Aqmescitten şarq tarafta 60 kilometr mesafedeki ormanda tapıldı. Üç balası qaldı. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ adliyecisi yerli prokuraturağa barıp, cesedinde işkence izleri bar, dep bildirdi. Reşat Ametovnıñ qardaşı Refatnıñ aytqanına köre, ölümniñ sebebi közüne saplanğan pıçaq yarası oldı.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Ametovnıñ öldürilüvini tahqiq etecegini vade etti. Ukraina onı Rusiyeniñ yarımada işğaline qarşı narazılıq bildirgenler arasında ilk qurban dep saya.
Sekiz aydan soñ Rusiye akimiyeti Ametovnıñ ölüminde qabaatlı olğanlarnı tapmaq içün 300 şaat sorğuğa çekildi ve «bütün kerekli areketler yapıla», dep bildirdi.
Lâkin bu beyanatlarğa ve Ametovnıñ hırsızlanmasınen video olğanına baqmadan, öldürüv tahqiq etilmedi. 2014 senesi martnıñ 15-nde, yarımada ilhaqınıñ «resmiyleştirilüv» kününden üç kün ögüne, cesedi işkence izlerinen tapılğanından beş yıl keçti.
«İşğal altındaki Qırım tarihında bu ilk insan hırsızlanması oldı, – dep ayta «KrımSOS» ukrain cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva. – Amma o vaqıttan berli tahqiqat keçirgen kimse yoq».
Video qaydı
Qırım zapt etilgen soñ qomşu Rusiyeniñ prezidenti Vladimir Putin 1944 senesi Stalin rejimi vaqtında sürgünlikke oğratılğan ve ancaq 80-inci yıllarnıñ soñunda yarımadağa qaytıp olğan qırımtatarlarğa aynı aqları olacağını vade etti.
Moskva tarafdarı olğan Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek yarımada ealisiniñ 12%-ını teşkil etken musulman azlığı «devletniñ işançlı imayesi altında» buluna, dep bildirdi.
Faqat, qırımtatarlar, ğarp memleketleri ve aq qorçalayıcı teşkilâtlarınıñ malümatına köre, Rusiye akimiyeti işğalge qarşı çıqqanlarnı uydurılğan qabaatlar esasında taqip ete.
«İşğalci devletke nisbeten qullanılğan halqara gumanitar uquqqa baqmadan, Rusiye öz qanunlarını qullanmağa devam ete, bunıñ neticesi qırımtatarlarğa pek tesir etken insan aqlarınıñ ağır bozuluvları ola», – dep aytıla BM insan aqları yuqarı komissarınıñ Ukrainadaki vaziyetke dair maruzasında.
2014 senesi martnıñ başından 2018 senesi avgust ayına qadar, Tamila Taşevanıñ malümatına köre, 44 insan hırsızlandı, altısı (qırımtatarlar) ölü tapıldı. Daa 15 kişi, şu cümleden 11 qırımtatarı, şimdilik tapılmadı.
Üç kişiden ğayrı qalğanlarnıñ hırsızlanmasında Rusiye devlet qurulışlarınıñ alâqası bar olğanına dair malümat bar, dep bildire «KrımSOS».
Ametovnıñ hırsızlanmasında müim delillerden biri 2014 senesi martnıñ 3-nde Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ ükümet binası ögünde çıqarılğan video qaydı ola. O, adiseden bir qaç afta keçken soñ internette peyda oldı. Videoda körüne ki, Ametovnı «yeşil adamçıqlar», yani işaretleri olmağan Rusiye askerleri hırsızladı, olarnıñ Qırımda olğanını Putin başta inkâr etken edi.
Faqat Ametovnı hırsızlağanlar «samooborona» taqımlarınen, yani Rusiye tarafdarı olğan yerli sakinlernen bir ola, olar yarımada zapt etilgende büyük küç olğan ediler.
«Yeşil adamçıqlarnen» qıyaslansa, Ametovnı maşinağa oturtqan arbiy urbada eki insan silânı köstermegen ve maska kiymegen edi. Olarnıñ urbası o künleri Qırımda devriye kezgen «samooboronağa» oşay edi.
Bundan ğayrı, videoda qayd etilgeni kibi, Ametovnı qolunda qırmızı şerit olğan insandan bir qaç metr mesafede hırsızlaylar – Qırımda Rusiye arbiylerinen añlaşıp areket etken «samooborona taqımları» böyle kiyingen edi.
Videodaki dördünci insan Ametov oturtılğan maşinanıñ yanında tura. Ametov tirenmege tırışqanda bu adam maşinanı aylanıp ögdeki yolcu yerine otura, soñra keteler.
«Er şey yahşı azırlanğan»
Ametovnıñ cesedi tapılğanından bir ay keçken soñ Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov insanlarnıñ hırsızlanmasına «samooborona» küçleriniñ alâqaları bar olğanına dair laflarnı delilsiz dep adlandırğan edi.
«Bu laf. Er bir esnasta o sırada bundan fayda köre bilgenlerni qıdırmaq kerek», – dep ayttı Aksenov matbuat konferentsiyasında.
Anda er şey azır, bunı yapmağanlarına dair delilleri bar. Bu insanlarnıñ advokatları bar. Er şey yahşı azırlanğanRefat Ametov
2014 senesi oktâbr ayında Aksenov Ametovnıñ öldürilüvini muvafaqiyetli tahqiq etecek insanlarnı mukâfatlandırmağa vade etip, akimiyet daa dört qırımtatarınıñ ğayıp oluvını tahqiq ete, dep bildirdi. Altı aftadan soñ Rusiye ükümeti BM insan aqları komitetine Ametovnıñ öldürilüvi davasında 270 şaat sorğuğa çekildi, 50-den ziyade mahkeme ekspertizası ve 50-den ziyade baquv keçirildi, dep bildirdi: «Bu cinayette qabaatlı olğan şahıslarnı tapmaq içün bütün kerekli areketler yapıla».
Kelecek yıllarda tahqiqat ara-sıra toqtatılğan ve ğayrıdan başlatılğan edi, dep bildire Ametovnıñ tuvğanları ve yaqınları.
Ametovnıñ tulı Zarina bu maqale içün intervyü ricasına cevap bermedi. Qardaşı Refat Ametovnıñ intervyüsını almaq ıntıluvları da boş oldı. Amma bir yıldan soñ Refat tahqiqatçılar Reşatnı hırsızlağan insanlarnı sorğuğa çekip yibergenini aydınlattı: «Anda er şey azır, bunı yapmağanlarına dair delilleri bar. Bu insanlarnıñ advokatları bar. Er şey yahşı azırlanğan».
Bugünki künge qadar Qırımnıñ yolbaşçısı olğan Aksenovnıñ memuriyeti ya da Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım bölügi tahqiqat ketişatınen bağlı suallerge cevap bermey.
2019 senesi mart ayınıñ başında Ukrainadaki BM insan aqları monitoring missiyası şunı bildirdi: «Ametovnıñ hırsızlanması ve öldürilüvine «Qırım samooboronasınıñ» alâqası bar olğanına dair malümatnı elde ettik».
Missiyanıñ bildirgenine köre, işbu malümat «bir çoq insannen», hususan Ametovnıñ tuvğanları ve ğayıp oluvı vaqtında Ukraina tarafdarlarınıñ narazılıq aktsiyalarında iştirak etken insanlarnen, olğan subetlerge ve ğayıp oluv videosınıñ taliline esaslana.
Missiya razılığını bermegen «menbalarnıñ ögrenilmesine yol aça bilecek malümatnı» aydınlatmağa razı olmadı.
«Bizler – tahqiqat qurulışı degilmiz. Reşat Ametovnıñ hırsızlanması ve ölüm tahqiqatınıñ mesüliyeti Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarnıñ işğalci akimiyeti olğan Rusiye ükümetiniñ boynundadır», – dep aytıla missiyanıñ elektron mektübinde.
Ayaqta narazılıq
Ölüminden üç ay ögüne üçünci balası doğğan Ametov Qırım ükümetiniñ binası ögündeki «ayaqta narazılıqqa» çıqmaq qararı aqqında fevralniñ soñunda Facebookta ilân etken edi.
Kyivdeki Qırım Prokuraturasınıñ malümatı pek az. Elbette, Rusiye tahqiqatı daa çoq bile, amma olar bu malümatnı bermedilerLerane Haybullayeva
«Onıñ içün adiy bir yanaşuv. O, öz toprağınıñ vatanperveridir. 2014 senesi Qırımğa kelgen insanlarnı o, hırsız dep sayğan edi, – dep tarif ete Ametovlar qorantasınıñ dostu Lerane Haybullayeva. Onıñ aytqanına köre, onı qırımtatar tiliniñ kelecegi pek raatsızlağan edi, ve «onıñ adalet isi pek keskin edi. O, tek mıdırdap, evde aşhanede bir de bir mevzunı muzakere etmegen edi, er daim çıqışlar yapa edi. Laf etmeyip iş yapa edi».
Ametovnıñ ömür arqadaşı aytqanına köre, ğayıp olğan künü o, saba saat 7:30-da evden çıqıp, arbiy komissarlıqqa ketkenini ayttı.
Daa evel qayda olğanını er vaqıt bildire edi, bu sefer ise bir künden ziyade bir haber yoq edi.
Haybullayevanıñ aytqanına köre, anası Ametovnıñ soñki sefer evden çıqqanını körgen edi, özü ise o künü apayı aqayı ğayıp olğanını tuvğanlarına çapıp, ağlap aytqanını hatırlay: «Balaları artından çapıp qıçıra edi: «Ana».
ATR qırımtatar telekanalınıñ yayın qaydında körüne ki, Ametov hırsızlanmazdan ögüne Rusiye arbiyleri tarafından zapt etilgen ükümet binası ögünde tura.
Channel 4 Britaniya telekanalınıñ tahqiqatı çıqarğan neticelerge köre, ATR videosında bir adam bar, belki de, jurnalist – o, Ametovnıñ hırsızlanmasını yaqından çıqarğan edi.
Yañı malümat almaq içün operatornıñ şahsiyetini ögrenmek ıntıluvlarımız neticesiz oldı. Qırımdaki Rusiye tahqiqatçıları ya da Ukraina akimiyeti bunı yapıp oldımı – tam olaraq añlaşılmay, onıñ videosı olarda barmı – belli degil. Ukrainanıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasınıñ yolbaşçısı Yevgeniy Komarovskiyniñ bildirgenine köre, Kyivde Ametovnıñ ölümini tahqiq etmege devam eteler, lâkin «Qırımğa kirmege çare olmağanı içün tahqiqat tedbirleri qıyınlaştırıla».
Haybullayevanıñ aytqanına köre, Qırımdaki Rusiye prokurorları bu davanıñ tahqiqatçılarını bir qaç kere deñiştirgen edi. Ametovnıñ tuvğanlarını tahqiqat malümatlarınen tanış etmegen ediler. Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ametovğa ölüminden soñ devlet mukâfatını berdi – Ukraina Qaramanı.
«Kyivdeki Qırım Prokuraturasınıñ malümatı pek az. Elbette, Rusiye tahqiqatı daa çoq bile, amma olar bu malümatnı bermediler», – dedi Haybullayeva.
Malümat: 2014 senesi martnıñ 3-nde saba Aqmescitniñ Maryino qasabasında yaşağan üç balanıñ babası, 39 yaşında Reşat Ametov evden çıqqan edi. Tuvğanlarına arbiy komissarlıqqa barıp, Ukraina ordusınıñ göñüllileri sırasına yazılacağını ayttı. Video kameraları onı, Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı Lenin meydanında Qırım ükümetiniñ binası ögünde bir kişilik narazılıq keçirgen kişini, qayd etti. Videoda körüne ki, Qırım «samooboronasınıñ» bir qaç vekili onı meydanda tutıp, maşinağa mindire. Eki aftadan soñ Reşat Ametov Qarasuvbazar rayonınıñ Ortalan (Zemlâniçnoye) köyü yanındaki tarlada ölü tapıldı. Erkekniñ cesedinde işkence izleri bar edi, başı şeritnen sarılğan edi, yanında ise qırçma tapılğan edi. Daa soñra çıqarılğan neticelerge köre, ölümniñ sebebi közüne saplanğan pıçaq yarası oldı.
Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Qırım akimiyeti qırımtatar faalini elâk etkenleriniñ tapılması içün mukâfat berecegini vade etti. Lâkin faalniñ qatilleri alâ daa tapılmadı.


text:
İyülniñ 26-nda ilk malümatqa köre, Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonı Qışlav köyüniñ bir qaç evinde tintüvlet ötkerile. Bu aqta «Qırım birdemligi» teşkillâtınıñ Facebook saifesinde haber etile.
«İlk malümatqa köre, Qarasuvbazar rayonı Qışlav köyüniñ iç olmağanda üç qırımtatarnıñ evinde tintüvlet ötkerile», – denilmekte haberde.
Aynı zamanda qırımtatar faali Zair Smedlâyev Qışlav köyündeki tüntüv Umer Abduveliyevniñ evinde ötkerile dep qayd ete.
Qırım.Aqiqat olıp keçkenlerniñ inceliklerini ögrenmege areket ete. Al-azırda yarımadanıñ rusiyeli akimiyeti iç bir malümar bermedi.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirip başladı.


text:
Aprelniñ 10-nda Qırımtatar jurnalistikası künü qayd etile. Tamam bu künü, 138 yıl evel, «Terciman» gazetiniñ birinci sanı dünya yüzüni kördi. Gazetniñ temelcisi publitsist ve siyasetçi İsmail Gasprinkiy edi. O 35 yıl devamında basıldı ve özünden soñ bir çoq qırımtatar neşrini qaldırdı. Bazıları, işğal şaraitinde mustaqilligini saqlap qalmağa tırışıp, bugünde de yarımadada faaliyetini devam ete. Olardan biri Şevket Kaybullayevniñ başlığında «Avdet» gazeti.
Gasprinskiyniñ mirası
«Avdet» gazeti 1990-ncı seneden başlap neşir etile. Amma Şevket Kaybullayevniñ aytıp bergenine köre, onıñ yaratılması aqqında tüşünceler birinci sanından on yıl evel peyda olğan. O zaman o, bir taqım qırımtatar gençleri arasında Musa Mamut adına teşebbüs gruppasınıñ yaratılmasında gizli şekilde iştirak etken. Diger aktual meselelernen beraberlikte, öz devriy neşri aqqında tüşünip başlağanlar. Sekseninci senelerde sıq-sıq bülletenler azırlap, tarqatıla edi.
«Bülletenimizni 1983 senesi neşir etip başladıq, bu üç yıl devam etti. Bu da Gasprinskiyniñ tesiri edi. Bir kere, onıñ Peterburgda studentler ögünde çıqışını taptım. Gasprinksiy dey edi ki, halqıñ içün yahşı bir şey yapmaq isteseñ, irişilmez şeylerden başlamalısıñ. Bunı biraz başqa türlü çevirdik ve böyle oldı, halqına eyillik isteseñ, irişilgen ve mümkün olğandan başla», – dep hatırlay Kaybullev.
Mustafa Cemilevniñ tesiri
Şevket ağa, 1982 senesi ilk sefer qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ile tanışqanını hatırlay. Körüşüv vaqtında Cemilev qırımtatar gazetiniñ yaratılmasını ve onı «Avdet» dep adlandırılmasını teklif etken. Bu söz o devirniñ ruhuna uyğun edi, sekseninci yıllarnıñ soñunda qırımtatar halqınıñ 1944-nci yıl mecburiy sürgün etilmesinden soñ Qırım vatanına qaytması başlandı.
O zaman ilk sefer Mustafa Cemilevden eşittim ki, «Avdet» gazeti yaratılması yahşı olur edi, çünki adı o devirniñ ruhuna pek uyğun edi
«O zaman biz maksimalist edik. Bir çoq vazifeler qoyıp, olarnı yerine ketirip olurıq, dep inana edik. Ögümizge qoyğan vazifeler arasında gazet yaratmaq da bar edi. O zaman ilk sefer Mustafa Cemilevden eşittim ki, «Avdet» gazeti yaratılması yahşı olur edi, çünki adı o devirniñ ruhuna pek uyğun edi. Yazıq ki, amma o zaman bir çoq sebepten bu ğayeni amelgen keçirip olamadıq», – dep hatırlay Şevket Kaybullayev.
Qırımtatar faali sürgünlik yerlerinden Qırımğa 1990 senesi qayttı ve böyle adı ile bir gazetniñ yaratılması üzerinde endi bir kimse çalışqanını bildi.
«Buña pek hoş taaciplendim ve deral neşriniñ tarqatıcısı oldım», – dey o.
«İşim büyük bir şekilde oñ keldi»
Gazetniñ yaratılmasından bugünge qadar dört muarriri oldı: Rustem Celilev, Lilâ Bucurova, Bağçasarayda qaçırılğan Ervin İbragimov. Şimdi «Avdet»niñ baş muarriri Şevket Kaybullayev. Gazetniñ ilk muarririyeti Bağçasarayda edi. Eñ başından qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileri Server Kerimovnıñ, biraz soñra İlmi Ümerovnıñ evinde edi.
Birinci sanları Rigada basıldı, anda olarnı küryer alıp kete edi. «Ballar skalpelnen serleva kesip yapıp, Moskvağa ve andan Rigağa alıp kete ediler, anda neşir etilip mında yiberile edi», – dep hatırlay baş muarrir.
Biraz soñra gazetni Bağçasaraydaki basmahanede neşir etip başladılar. Soñara muarririyet Aqmescitke köçti ve 2014 senesinece, Rusiye akimiyeti tutıp almağance «Qırım» fondunıñ binasında yerleşe edi.
İşim büyük şekilde oñ keldi, taqımım istidatlı gençlerden ibaret
Baş muarrir dey ki, gazetniñ ömründe qolay vaqıtları iç olmadı: «Daima kerginlik şaraitinde çalışasıñ – bu ya da iç, ya da tış kernginligi. Er bir sannıñ, maqaleniñ, materialnıñ azırlanuvı... Gazet azır, neşir etildi, er şey yahşı, dep tüşünesiñ, amma yoq, tenqitler başlana. Soñki yedi yıl devamında kerginlik ve telâş is etesiñ. Ve öz içün degil, saña yardım etmege tırışqanlar içün raatsızsıñ. İşim büyük şekilde oñ keldi, taqımım istidatlı gençlerden ibaret».
999 nushadan neşir
Yarımada işğal etilgen soñ «Avdet» gazeti kütleviy haber vastası kibi qayd etilmedi. 2016 senesi saytı da blok etildi, bundan soñ muarririyet yañısını yaptı. Kaybullayevniñ aytıp bergenine köre, evel beş biñ nushadan ibaret olğan neşir şimdi 999 nushadır (Rusiye Federatsiyasınıñ qanunıñ 12 maddesine binaen, biñ nushadan az basılğan neşirler qayd etilmey bile – QA).
Eazyıq kündelik yaşayışımız. Pek çoq tenbi alamız, bizge ilişmege isteyler
«Avdet» ve «Qırım» kibi gazetler içün tazyıq kündelik yaşayışımız. Pek çoq tenbi alamız, bizge ilişmege isteyler. Şovinistler ögünde, mahkeme qararından soñ afu soradıq. Rusiye kelgen soñ, Qırımda «açıqköz» vatandaşlar da peyda oldı. Olar, poliske yazıp, mına böyle bir gazet böyle böyle yazdı ya da Rusiyede yasaq etilgen teşkilâtnıñ adını tırnaqlar içine almadı, dep şikâyet eteler» – dep ayta Kaybullayev.
Evel, Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayonı Sulh mahkemesi Qırım gazetiniñ baş muarriri Bekir Mamutovğa qarşı memuriy uquqnı bozuv davasını baqıp başladı. Qırımtatar Milliy Meclisi añılğan BM Baş kâtibiniñ maruzası derc etilgeni içün Bekir Mamutovğa qarşı Rusiye Memuriy uquqnı bozuv kodeksiniñ 13.15 maddesine istinaden protokol tizildi. 2016 senesi Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi, soñra da Rusiye Yuqarı mahkemesi qırımtatarlarnıñ temsiliy organı olğan Meclisni yasaqlamağa qarar aldı. Onı Rusiye topraq bütünligine qast etüv ve insanlarnı qorquzuv manaçığınen ekstremist teşkilâtı dep tanığanlar.
Şevket Kaybullayev zenaatdaşına qoltuta: «Bekir Mamutov olarnen mahkemeleşip, doğru yapa. O bu davanı qazanmaq kerek, dep tüşünem».
Bugünde-bugün gazetniñ muarririyeti yarımboş – bu da pandemiyanıñ neticesi. Baş muarrir, gezetniñ yaqın aylarda muarririyetinde çalışmaq içün yeterli qadar para tapacağına emin degil.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye Federatsiyası Yuqarı mahkemesi sentâbr 29-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesine qarşı şikâyet arizasını baqacaq. Meclis yasaqlanmasına qarşı şikâyet boyunca toplaşuv Rusiye Yuqarı mahkemesi saytında yerleştirilgen baqılacaq işler cedvelinde qayd etilgen.
«Ariza (dava) boyunca şikâyet: «Qırımtatar Milliy Meclisi» cemaat birleşmesiniñ faaliyetiniñ «Ekstremistik faaliyetke qarşılıq aqqında» Federal qanunınıñ 1145-FQ sanlı 25.07.2002 qabul etilgen 9-cı maddesinde belgilengen tertip ve temeller boyunca yasaq etilmesi aqqında», – dep qayd etile işniñ añlatılmasında.
Toplaşuvnıñ keçirilmesi saat 11:00-ge belgilendi.
Aprel 26-da Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi yarımadada Meclis faaliyetini yasaq etti. Dünya toplulığı Rusiye akimiyetiniñ böyle areketlerine qattı narazılıq bildirdi. Meclis imayesi Rusiye Yuqarı mahkemesine apellâtsion şikâyetini berdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Valter Rubi – tamırı Amerikada olğan, yeudi asıllı, em de Büyük Vaşington musulman-yeudi forumınıñ başlığıdır. Bu teşkilât yalıñız AQŞ içindeki muacir cemaatları arasında dialog qurmaqnen oğraşmayıp, aynı zamanda qırımtatarlarğa da qol tuta. Valter qırımtatar halqı aqqında nasıl bilgenini, onı bu adamlarğa yardım etmege neler mecbur etkenini ve Qoşma Ştatlardan qırımtatarlarnıñ taqdirine nasıl etip tesir etmek mümkün olğanını ikâye etti.
Valter Qırımğa birinci kere 2004 senesinde ukrainalı apayı Tatyananen beraber keldi. Ondan soñ o, anda muntazam surette qatnay edi.
Amerikalı: «Men o yerni o qadar sevdim ki, atta bir arada anda ev almaq fikri aqlıma keldi. Men Qırımnıñ em tarihını, em de tabiatını begendim», – dep hatırlay.
2008 senesinde Valter, Qırımdaki yeudi cemaatınen alâqa qurdı. Aynı zamanda o, Nyü-Yorkta qurulğan ve Amerika yeudileri ile AQŞnıñ diger azlıqları ve cemaatları ve bu cümleden musulmanları arasında alâqalar qurmağa yardım etken «Etnoslarara qarşılıqlı añlaşma fondu» ile iş birligi yapmağa başladı. Daa soñra bunı Avropada da yapıp başladılar.
2010 senesinde Kyivde yeudi-musulman munasebetlerine bağışlanğan konferentsiya ötkerildi. Anda qırımtatar cemaatınıñ da bir vekili bar edi. Valter Rubi onen ortaq programını yapıp başlağanlarını ikâye ete.
Musulmanlarnen yeudilerniñ bir-birini qorçalağanları ve beraberlikte tecavuzğa qarşı turğanlarınıñ örnegini köstermek pek emiyetli ediValter Rubi
«Program yalıñız bayramlar ötkerilmekten ibaret olmayıp, aynı zamanda em yeudiler, em de qırımtatarlarğa qarşı yapılğan cinayetler ve tecavuzkâr areketlerine qarşı eki cemaat tarafından umumiy bir cevap işlep çıqmaqtan ibaret edi. Er eki grup da nefretten kelip çıqqan pek çoq ücümlerge oğrağanını, biledirsiz. Musulmanlarnen yeudilerniñ bir-birini qorçalağanları ve beraberlikte tecavuzğa qarşı turğanlarınıñ örnegini köstermek pek emiyetli edi», – dep añlattı Rubi.
2010 senesinde Aqmescitte amerikalı, Mustafa Cemilevnen körüşti. Valterniñ aytqanına köre, o, bu körüşüvden pek büyük tesir aldı. 2010 senesinde olar fikirdeşlerinen birlikte Parijde bir konferentsiya teşkil etip, anda em Qırım yeudi cemaatınıñ vekillerini, em de qırımtatarlarnı davet ettiler. Emekdaşlıq yarımadanıñ 2014 senesindeki ilhaqına qadar devam etti.
Menim içün bu, bir şok oldı. Sovetler vaqtında yeudiler rus ya da sovet vatanperverleri olğanını hatırlamayımValter Rubi
«Ondan soñ, daa evel qırımtatarlarğa o qadar yaqın olğan Aqmescitteki yeudi cemaatınıñ vekillerinden ekseriyeti olardan uzaqlaştı. Yeudiler arasında pek çoq kişi Rusiyege qol tuttı. Bir cesür ravvin ğarp matbuatında totalitar devlette yaşamaq istemegenini söylegende onıñ cemaatı oña Qırımdan ketmekni tevsiye etti. O, ev-barqını taşlap, qorantasınen beraber Qırımdan Avropağa qaçmağa mecbur oldı. Lâkin soydaşlarından pek çoqu ilhaqnı hoşnutlıq ile qabul etti. Doğrusını aytsam, menim içün bu, bir şok oldı. Sovetler vaqtında yeudilerniñ özüni rus ya da sovet vatanperverleri olaraq tüşüngenlerini iç de hatırlamayım. Demek ki, vaziyet deñişti», – dep qayd ete amerikalı.
Faqat qırımtatarlar Amerika fondunen iş birligi yapmağa devam ettiler. Valter Rubi de qırımtatar halqına yardım etmekni devam etti – bu sefer Amerika paytahtından:
Bu kiçik halq öz tili ve medeniyetini saqlamağa tırışqanından ayrette qaldımValter Rubi
«Men qırımtatarlarnıñ tarihını, hususan 1944 senesinde sürgün etilip, neticede sürgün etilgenlerniñ 46%-ı bir çaresiz elâk olğanını daa yahşı ögrengen soñ bu meni şaşırttı. Ondan ğayrı özüm de pek çoq azap körgen bir halqnıñ vekili olam. Ve aynı devlet – Rusiye tarafından bunıñ bir daa yapıla bileceginiñ telükesi peyda olğanda men çette turıp olamadım. Bu kiçik halq öz tili ve medeniyetini saqlamağa tırışqanından ayrette qaldım. Elbette, olarğa yardım etmek içün qolumdan kelgenimni yapa edim».
«Men bütün kontaktlarnı saqlap qaldım, ve 2016 senesiniñ baarinde fondumız qırımtatar halqınıñ eki liderini Vaşingtonğa davet etti. Tamam o vaqıtta Qırımda Meclisniñ areketini vaqtınca toqtatmaq qararı alınğan edi. Men musafirlerimizni Amerikanıñ bazı siyasetçileri, Kongress azaları ve yerli musulman ve yeudi cemaatlarınıñ liderlerine taqdim ettim. Olar mında qol tutuv tapa bildiler. Lâkin bu daa AQŞnıñ sabıq memuriyeti vaqtında olğan edi», – dep hatırlay Valter.
2016 senesiniñ yazında Etnoslarara qarşılıqlı añlaşma fondu qırımtatar balaları içün para toplama kampaniyasını teşkil etti. Ondan soñ Rubi Büyük Vaşington musulman-yeudi forumını meydanğa ketirdi. O bugün de qırımtatar faaliyetçileri ile munasebetlerini devam ettire ve AQŞta musulmanlar ile yeudiler arasında alâqalarnıñ qurulmasına yardım ete.
Faaliyetçiniñ aytqanına köre, bütün qorqularğa rağmen, o qadar farqlı gruplarğa ait olğan insanlarğa bir tilge kelmek pek de qıyın olmadı:
Mevcut olğan añlaşmazlıqlarğa bile baqmadan, AQŞta musulmanlar ile yeudiler arasındaki munasebetler bayağı eyileştiValter Rubi
«Cemaatlar arasındaki munasebetler şaşılacaq derecede muvafaqiyet ile ilerilep başladılar. Belki de muacirler, em de etnik ve diniy azlıqlar bir-birine beñzer problemler ile qarşılaşqanları içündir. Bu halqlarnıñ dini ve ananelerinde pek çoq ortaq noqtalar bar olğanı ortağa çıqtı. Filistinde vaziyet bayağı keskinleşkenine bile baqmadan, soñki on yıl içinde AQŞta musulmanlar ile yeudiler arasındaki munasebetler bayağı eyileşti. Elbette, bu, olar olıp keçken vaqialarğa aynı köznen baqalar degen añlamğa kelmey. Lâkin mevcut olğan añlaşmazlıqlarğa bile baqmadan, olar yaşağan ülkelerinde bir-birinen normal iş munasebetleriniñ qurulması ne qadar emiyetli olğanını pek yahşı añlaylar. Şimdi eki cemaat bir-birine yardım ete ve, elbette ki, bir-birini duşman saymay».


text:
Qırımnıñ Aqköz (Gornostayevka) köyünde Keriçteki ücüm neticesinde elâk olğanlardan biri, musulman Ruden Curayevniñ cenazesi qılına. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri oktâbrniñ 19-nda bildire.
«Bugün qardaşımız ve oğlumız Rudenni soñki yolğa ozğardıq. O, 2002 senesi dünyağa kelgen edi. Oğlançıq tek 16 yaşında edi, ayatında daa bir şey körip yetiştirmedi. Köyde onı pek seveler, köyde er kesnen eyi munasebeti bar edi. Adiy bir qorantada östi, anası ev bikesi, babası qurucı, olarnı acıyım. Ana-babalarınıñ balalarını defin etmesini körmek pek kederli bir şey. Eñ qorqunç şeydir», – dep tarif etti imam Munir Abhairov.
Onıñ aytqanına köre, Aqközli daa 5 talebe Keriç politehnik oquv yurtunda açılğan ateşte yaralandı, biri ağır alda.
Haber etilgeni kibi, Keriç politehnik kollecinde elâk olğanlarnen vedalaşuv merasimi şeerniñ merkeziy meydanında yekünlengen soñ naaşları mezarlıqqa ketirildi.
Cuma künü yerli kütleviy haber vastaları bildirdi ki, elâk olğanlarnıñ tuvğanları duyğularına dayanamayıp, Lenin meydanındaki vedalaşuv merasimini toqtatmağa rica ettiler.
Keriç politehnik kollecinde olğan kütleviy öldürüv qurbanlarınen vedalaşuv merasimine biñlernen insan keldi.
Keriç politehnik kollecinde kütleviy öldürüv qurbanlarınen vedalaşuv merasimi vaqtında Keriçte yollar qapatıldı ve cemaat naqliyatınıñ marşrutları deñiştirildi.
Şeerniñ Rusiye memuriyeti facia neticesinde 20 insan elâk olğanını bildirgen edi.
Patlav çarşenbe künü Keriç politehnik kollecinde oldı. Rusiyeniñ terrorizmge qarşı milliy komiteti, kollecde bomba patlağanını bildire.
Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi».
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Rusiye matbuat vastaları biñlerce saylav bölügi açılğanını, millionlarca bülletenler basılğanını bildireler. İşbu malümatnı teşkermege imkânsız, çünki Donetsk ve Luganskta çetel nezaretçileri yoqtır.
Donetsk aktivistleriniñ liderleri mayıs 25 kününe Ukraina akimiyeti tarafından belgilengen Ukraina prezidenti saylavları Donbass şeerlerinde olmaycağını aytalar.
Keçken çarşenbe künü OBSE reisi, İsveçre prezidenti Didier Burkhalter ile körüşüvinden soñ Rusiye prezidenti Vladimir Putin mayıs 11 kününe planlaştırılğan «referendumlar»nı başqa künge keçirmege teklif etti. Putinniñ aytqanı kibi, mayıs 25-de ötkerilmesi planlaştırılğan Ukraina prezidenti saylavları «doğru yönelişte olğan arekettir».


text:
AQŞ mudafaa naziri Eşton Karter qayd etti ki, «Ukrainağa qarşı tecavuz boyunca AQŞ-nıñ noqta-i nazarı aynı qalmaqta, Qırım işğali iç bir vaqıt tanılmaz, Donbasstaki Ukrainağa qarşı gibrid cenki ise, Rusiyeniñ aşalayıcı yutquzmanen yekünlenecek».
Böyle beyanatnı Karter Ukraina mudafaa naziri, Ukraina ordusı generalı Stepan Poltorak ile sentâbr 8-de Büyük Britaniyada keçirilgen toplaşuvda bildirdi, dep haber ete Ukraina Mudafaa nazirliginiñ matbuat hızmeti.
«Amerika qoşma Ştatları – devletimizniñ mustaqilligin destek köstermek içün mantıqlı ve israrlıqnen bütün elinden kelgen tedbirlerni yapqan ortağımız ola. AQŞ tarafından kösterilgen yardım Rusiye Federatsiyasınıñ Ukrainağa qarşı zorbalığına qarşılıq faktorı ola», – dedi Stepan Poltorak.
Sentabr 8-de Ukraina mudafaa naziri Stepan Poltorak ve AQŞ mudafaa naziri Eşton Karter «Ukraina mudafaa nazirligi ve AQŞ Mudafaa nazirligi arasında işbirlik inkişafı kontseptsiyasını» imzaladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Salı künü, oktâbrniñ 16-nda, Aqmescit ve onıñ civarlarında küçlü bir güdürdi oldı. Şaatlarnıñ aytqanına köre, patlavğa oşağan bir ses şeerniñ çeşit köşelerinde eşitildi. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Ses o qadar küçlü edi ki, bir çoq maşinanıñ signalizatsiyası çalışmağa başladı.
Patlavdan soñ reaktiv uçaq, tahminlerge köre arbiy qırıcı uçıp keçti. Artından beyaz iz qala edi, eki daqqadan ğayıp oldı.
Qırımnıñ kütleviy haber vastaları bu aqta bir şey bildirmey.
Aqmescitte bunıñ kibi sesler endi qayd etilgen edi. Qırım astrofizik observatoriyasınıñ bildirgenine köre, o sefer sesniñ sebebi uçaq oldı. Akimiyet ise davuşnıñ sebebi ne olğanını öyle de aydınlatmağan edi.


text:
Cumaaqşamı künü, dekabr 11-de, İndistanda Qırımnıñ öz başına tayin etilgen «başı» tarafından imzalanılğan añlaşmalar resmiy degil. Bu aqta Ukraina çetel işler nazirliginiñ temsilcisi Yevgen Perebiynis bildirdi, – haber ete Azatlıq Radiosı.
«İnd iş adamlarınıñ biri ile añlaşma Aksönov tarafından Delide yerleşken Rusiye elçihanesinde imzalanıldı, şunıñ içün onıñ resmiy emiyeti yoqtır», – dedi o İnterfaks-Ukraina agentligine.
Belli olğanı kibi, Amerika Qoşma Ştatları Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönovnıñ İndistan ziyareti sebebinden qasevet çeke. Bunı AQŞ Devlet Departamenti matbuat hızmetiniñ yolbaşçısı Jen Psaki bildirdi. Onıñ sözlerine köre, AQŞ İndistanda bulunğan Rusiye eyyeti arasında «Aksönovnıñ ola bilecegi» aqqında «bildirüvler sebebinden qasevet çeke».
Evel aytılğanı kibi, Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov dekabr 11 künü Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putinniñ İndistan ziyaretinde iştirak ete.


text:
Osman Batırov
Osman Batırov (1910 - 1943) - qırımtatar gazetacı, jurnalist.
Osman Batırov 1910 senesi Aqmescit şeerinde doğdı. Babası Nafe aqay bostancı edi, soñunda Aqmescit yanındaki büyük bir sovhoznıñ – “Krasnıy” sovhoznıñ turşu ustası oldı.
Osman Batırov başlanğıç bilgisini maalle mektebinde aldı, soñ, orta mektepke kirdi, aktiv komsomol oldı, Qırım komsomol komitetiniñ avalesinen pioner işlerinde çalıştı.
O zaman yaşlar, balalar ömürinden yazğan haber ve maqaleleriniñ ciddiyligi, qoyğan meseleleriniñ aktualligi, qaleminiñ keskinligi özüne celp etti. Onı aman “Yaş quvet” gazetasında edebiy hadimlikke aldılar. Osman gazetada da çin komsomollıq ğayreti ve namusınen çalıştı.
Parlaq sımalı Osman ruhiy ceetten de parlaq bir yigit edi.
Ulu Vatan cenki zamanında Osman Batırov, natsitlerge qarşı gizli iş alıp bardı ve bu muqaddes işinde yaqalanıp, 1943 senesi, noyabr 6-da nemseler tarafından öldürildi.


text:
Bında xäźer klassik köyźärźe tıñlarğa yaratıusı tamaşasılarźıñ zauığın qänäğätländerlek zamansa aqustiqa urınlaştırılğan. Zal, unıñ biźäleşe lä üźgäreş kisergän. Orğan moño asıq häm yañğırauıqlı işetelhen ösön stenalar maxsus buyauźar menän buyalğan, iźändär imändän tüşälgän, şulay uq ultırğıstarźa oşo ağastan yahalğan. Bılar barıhı la orğan zalında ayırım aura tıuźıra, yañğırağan köy keşelärgä izgelek satqıları häm ömöt tarata, ti muzıqanttar.
Yañı miźgeldä organ zalı tulı qeüätenä eşläyäsäk, ti Başqort Däülät Filormoniyahı direktorı Danir Ğäynullin.
Kollektiv noyabrźä Öfölä uźğarılasaq xalıq-ara orğan muzıqahı festiwalenä äźerlänä. Yıl dauamında orğanda uynausı donyanıñ bildäle muzıqanttarı menän dä osraşıuźar ütäsäk.
Ramzit Abulyaev, Öfö


text:
Rusiye maliye monitoringi hızmeti nezaret altında bulunğan ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalarınen qabaatlanğan qırımlılarnı ükümleri çıqarılmağanına baqmadan, olarnı terrorist ve ekstremistler cedveline kirsetti. Bunı Qırım uquq qorçalayıcı gruppası haber ete.
Uquq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, böyle etip, Rusiyede adaletli mahkemeniñ esas printsiplerinden biri – qabaatsızlıq tahminleri – bozuldı.
«Emir-Üsein Kuku bu cedvelde 3415 nomerası altında, Müslim Aliyev – – 468, Arsen Cepparov – 2294, Ruslan Zeytulayev – 2608, Rustem İsmailov – 2884, Yuriy Primov – 4893, Ferat Sayfullayev – 5176, Ayder Saledinov – 5199, Refat Alimov – 524, İnver Bekirov – 1231, Zevri Abseitov – 196, Rustem Abiltarov – 188, Enver Mamutov – 3994, Remzi Memetov – 4135, Vadim Siruk – 5362, Teymur Abdullayev – 110, Üzeir Abdullayev – 111», – dep bildirdi uquq qorçalayıcılar.
Bu cedvelge kirsetilmesi bir de bir maliye tedbirleriniñ ötkerilmesini yasaq etmektedir.
İlmi Umerovnıñ qızı Ayşe 2016 senesi dekabr 30-da bildirdi ki, babası Rusiye maliye monitoringi federal hızmetiniñ saytında derc etilgen terrorist ve ekstremistler cedveline kirsetilgen. Onıñ nomerası 5826. Umerov, bu cedvelge kirsetilmesine qarşı mahkemede itiraz bildirmege niyetli olğanını beyan etti.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya yaqında Qırımda yüz bergen yaqalanuvlar «profilaktika reydleri» ile bağlı olğanını ve olarnıñ Ğalebe künü arifesinde havfsızlıq tedbirlerini teminlemek içün yapılğanını añlattı. Bu aqta o TASS agentligine bergen izaatta bildirdi.
«Er yerde reydler keçirilecek, er yerde köçüv qanunlarınıñ ömürge keçirilmesini teşkerecekmiz, vatandaşlar kütleviy şekilde toplaşqan yerlerde işler alıp barılacaq», – dedi o.
Natalya Poklonskayanıñ bildirgenine köre, «profilaktika reydlerinden» biri olğan Kezlev şeer bazarında cumaertesi künü yapılğan teşkerüv neticesinde köçüv qanunlarını bozğan sekiz Özbekistan vatandaşı tutuldı. O, şimdiki vaqıtta olarnıñ Qırımdan çıqarılması meselesi muzakere etilgenini ayttı.
Natalya Poklonskaya onıñ hadimleri dinlerara saadaki aq-uquqlarnı bozmağanlarını qayd etti. Kütleviy haber vastalarnıda camilerde insanlarnıñ kütleviy şekilde yaqalanuvı aqqında malümatnı ihtikâr dep adlandırdı.
«Cami, kilse ve diger diniy müessiselerge uquq qoruyıcılar kirmey. Bütün bu malümat yalan ve ihtikârdır», – dep ilân etti Poklonskaya.
Mayıs 7-de mühbir Osman Paşayev Kezlev merkez bazarında rusiyeli uquq qoruyıcılar 25 qırımtatarnı tutqanını bildirdi. Onıñ sözlerine köre, uquq qoruyıcılar yaqalanuvlar Krasnodarda bir qorantanı öldürgen şahıslarnı tutma operatsiyasınen bağlı olğanını añlattılar.
Adliyeci Emil Kurbedinov mayıs 6-da cuma namazından soñ Molodöjnoye köy camisinde 50-den ziyade uquq qoruyıcı yüz musulmannı tutıp, belli olmağan tarafqa alıp ketkenlerini bildirdi. Bundan soñ o, insanlar avtobuslardan azat etilgenini, amma olardan politsiya bölügine mustaqil şekilde kelmelerini talap etkenlerini bildirdi.
Bu mesele boyunca Qırımnıñ rusiyeli uquq qoruyıcı organlarınıñ resmiy izaatları yoq.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımlı vatandaş jurnalisti Ayder Kadırov «çaqmama» davası boyunca berilgen 30 biñ ruble para cezasını 10 rublelik kapiklernen ödedi, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
«Qısqa müddet içinde, adet üzre, 10 rublelik kapiklernen kerekli qadar para toplağan qırımtatar faalleri Ayder Kadırovğa para cezasını ödemege yardım etti», – dep aytıla haberde.
Kadırov para cezasını ödese de, Rusiye kontrolindeki Seyitler rayon mahkemesiniñ para cezası qararını «adaletsiz» dep saya.
«Maña ve diger qırımtatarlarğa qarşı mahkeme davaları sahte. Bazı insanlar apiste yata, bazıları memuriy ya da cinaiy dava boyunca para cezalarını töley», – dep ayttı Kadırov.
Hatırlatamız, iyül ayında Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi 30 000 ruble para cezasını alğan «Qırım birdemligi» vatandaş jurnalisti Ayder Kadırovnıñ «başqasını çaqmama» davası boyunca istinaf şikâyetini red etti.
2020 senesi avgustnıñ 31-nde peyda olğan malümatqa köre, Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında qırımtatarlarnıñ evlerini tinte. Faallerniñ malümatına köre, tintüvler Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñ evinde keçirildi.
Dört qırımlığa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesine istinaden (cinayet aqqında haber etmeme) dava açıldı. Maddege köre, 100 biñ ruble qadar para cezası, bir yıllıq mecburiy işler ya da bir bir yıl azatlıqtan marum etüv cezası berile bile.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.
Rusiye kontrolindeki Sudaq şeer mahkemesi Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ hadimi Ayder Ablâkimovnı «başqasını çaqmağanı» içün 30 biñ ruble para cezasına üküm etti. Rusiye kontrolindeki Sudaq şeer mahkemesi mayısnıñ 28-nde qırımtatar faali Ridvan Umerovğa başqasını çaqmağanı içün 30 biñ ruble para cezasını berdi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, «şimdi Moskvada tutulğan şahıslarğa dair yüregi yaman bir şey olacağını duya», dep bildirdi. Bunı o, aprel 29-da «112 Ukraina» telekanalınıñ efirinde aprel 26-da Qarasuvbazardaki tintüvlerden soñ yaqalanğan ve daa soñra Moskvağa alıp ketilgen iş adamları Resul Velilâyev ve Ali Bariyevniñ yaqalanmasını izalarken bildirdi.
Çubarov: «Teessüv ki, er şeyni aytıp olamayım. Men advokatlarnen alâqada bulunam, lâkin şimdi Moskvada tutulğan şahıslarğa dair yüregim yaman bir şey olacağını duya», – dedi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Qarasuvbazardaki tintüvler ve tevqiflerniñ Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi ile alâqalı olğanlarını ihtimallı saya.
Çubarov: «Qırımda mart 18-de keçken şu qanunsız saylavnıñ arfesinde FSB hadimleri bütün qırımtatar iş adamlarına kelip, olarda çalışqan insanlarınen, saylavğa kelsinler dep, suhbet keçirmelerini talap ettiler. Şu «KrımOpt» ağında 1000-den ziyade insan çalışa. Telükesizlik hadimleri olarnıñ teşkil olunğan tarzda saylavğa kelmelerini istedi, lâkin şirketniñ saipleri, bu er kişiniñ şahsiy işidir, dediler», – dep ikâye etti.
Aprel 26 sabasında Qarasuvbazarda «Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketinniñ tükânlarında Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından tintüvler yapılğanı belli oldı.
Çubarov qırımtatar iş adamları, hayriyeciler ve qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileri Ali Bariyev, Asan Bariyev, Remzi Velilâyev, Resül Velilâyev, Ekrem Velilâyev, Zera Velilâyeva ve olardan ayrı yaşağan yetişken balalarınıñ evlerine Rusiye telükesizlik hadirmleriniñ tintüvler ile kelgenini bildirdi.
Çubarovnıñ malümatına köre, Rusiye telükesizlik hadimleri Resul Velilâyev ve Ali Bariyevni Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım boyunca idaresine alıp kettiler. Olarnı üç saattan ziyade sorğulağan soñ Rusiye territoriyasına alıp kettiler.
«RİA Krım»nıñ bildirgenine köre, Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım boyunca idaresinde, «al-azırda adresleri boyunca tintüvler yapılğan iş adamları ya da şirketlerge qarşı idare tarafından alıp barılğan işler yoq», dediler. Rusiyedeki «Kommersant» neşiriniñ malümatına köre, tintüvni OMON uruşmacılarnıñ yardımı ile FSB hadimleri keçirdi.
«Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketi iri bir iş adamı ve hayriyeci Resül Velilâyevge aitler.
İlhaqtan soñ Qırımnı kerçekten idare etken Rusiye ukümet organları muntazam surette mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerini kütleviy şekilde tinteler.


text:
Aqyarda martnıñ 18-i Qırım yarımada ilhaqınıñ beş yılı munasebetinen qoşma tatil olaraq ilân etildi, dep bildirdi şeerniñ Rusiye yolbaşçısı Dmitriy Ovsânnikov, dep haber ete TASS.
Ovsânnikovnıñ bildirgenine köre, şeer ükümetiniñ memurları, ilk evelâ – şeerniñ vaziyeti ve telükesizliginden mesüliyetli olğanlar içün bu kün iş künü olacaq, çünki akimiyet «bayram tedbirleriniñ» keçirilmesini temin etmeli.
Ovsânnikovnıñ qayd etkenine köre, «qalğan afta devamında şeerni avağa baqmadan azırlamaq kerek». Haber etilgenine köre, ilhaqqa bağışlanğan tedbirler martnıñ 18-nde ve bir qaç kün ögüne keçirilecek.
Bundan evel «Grajdanskiy ştab v podderjku Putina» cemaat areketiniñ keñeş reisi Aleksandr Sinâvskiy bildirdi ki, martnıñ 16-nda Aqmescit-Aqyar avtoyürüşiniñ keçirilmesi ve Aqyardaki Gasforta dağında «Noçnıye volki» motoklubınıñ meydanında «samooborona» vekilleri, qazaq ve «opolçenlerniñ» qarşılanması beklenile.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi Aqmescit civarındaki Mamaq (Stroganovka) köyünde 3 yaşında Musa Suleymanovnıñ coyulması sebebinden cinaiy dava açtı.
«Bugün kündüz saat 4-lerde Mamaq köyünde yaşağan oğlançıq ve tatası kezmege çıqqanlar. Bir kereden qızçıq onı körip olamadı», – dep aytıla haberde.
Müessise, adise yerinde Qırımdaki Tahqiqat komitetiniñ yolbaşçısı Vladimir Terentyevniñ reberligi altında tahqiqatçılar çalışa, dep bildire.
Daa evel berilgen malümatqa köre, balanı qıdırmaq içün Rusiye politsiyasınıñ hadimleri, kinologlar, Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ vekilleri ve «Liza Alert» teşkilâtınıñ göñüllileri celp etildi.
Coyulğan oğlançıq – cemaat jurnalisti, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Suleymanovnıñ oğludır.


text:
Aqmescitte Mitsubishi maşnasınıñ aydavcısı oktâbr 19-ında eki piyadeni urdı, dep bildire Rusiye İçki İşler Nazirliginiñ ilhaq etilgen Qırımda idaresi.
Müessisege köre, adamlar qazada yaralandı ve olarnı hastahanege qoydılar.
"Kiyevskaya soqağıdan Gonçarova soqağına taraf ketken maşna, Bespalova soqağında 1983 senesi ve 1984 senesi doğma piyadelerni urdı, olar, qaldırım olmağanı içün, qarşı yolaqta yol çetinden kete edi. Qaza neticesinde piyadeler yaralandı. Qaza yerine Devlet avtomobil teftişi (DAT) taqımı ketti", - denile beyanatta.
Rusiye polisi qaza sebebinden teşkerüv keçire ve onıñ neticesinde bir usul qararı berilecek.
Bundan evel Aqmescitte Lada maşnasınıñ aydavcısı, yolnı üçfenersiz cayav keçitinden keçken mektep talebesini urdı.
Qurtarıcılar Qırımda ciddiy yol qazalarınıñ sayısı arttı, dep bildirgen edi. Qırımda 2019 senesiniñ ilk üç ayında keçken senege baqqanda bir buçuq qat ziyade aydavcı mesüliyetke çekildi.


text:
Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi balalarnıñ bala bağçasında himik madde ile zeerlenüvinen bağlı cinaiy iş açtı. Bu aqta matbuat hızmeti aprelniñ 23-nde haber ete.
Tahqiqatnıñ malümatına köre, «Revâkina» bala bağçasınıñ üç talebesi «Uayt-Spirit» iriticisini içti.
Aprelniñ ortasında bala bağçasınıñ üç talebesi tehnik şingenlik içti. Balalar Aqyar şeer hastahanesiniñ hirurgiya bölügine ketirilgen edi. Ekimlerniñ aytqanına köre, olarnıñ alı stabil edi, ayatları içün bir telüke yoq edi.
Şeerniñ tasil departamentiniñ müdiri İgor Belozerovnıñ aytqanına köre, bala tasil merkeziniñ reberligine qarşı tahqiqat keçirile.
«Uayt-spirit» boya sanayısında iritici olaraq qullanıla. O, bütün cermay fraktsiyalarını, ösümlik yağlarını, organik kükürt, oksigen ve azotnı irite,
«Uayt-spirit» 4-ünci sınıf telükesine (az zararlı maddeler) aittir.


text:
Koronavirus hastaları ketirilgen Kommunarkadaki (Yañı Moskva) hastahaneniñ baş ekimi Denis Protsenkonıñ koronavirus yuqunçı qayd etildi. Bu aqta Azatlıq Radiosı Rusiye haber agentliginiñ malümatına esaslanıp bildire.
Protsenkonıñ alı bir qarar, o, hastahanede buluna.
Daa evel Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kommunarkadaki hastahaneni ziyaret etip, Protsenkonen körüşti ve qolunı sıqtı. Prezidentniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskovnıñ bildirgenine köre, Putin muntazam sürette test yapa, şimdilik bütün testler menfiy çıqtı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Tünevin Qırımda 47 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildire Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov.
"19-ı tibbiy yardım içün muracaat etkende belli oldı, 7-si daa evel qayd etilgen hastalarnen alâqada oldı, 21-i sağlam ealiniñ skriningi neticesinde belli oldıi», – dep aytıla haberde.
Akimiyetniñ malümatına köre, umumen Qırımda 2845 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 93-ü çetelden keldi, 124-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. Bütün vaqıtta umumen 1845 adam yahşı oldı, 33 adam ödli. Aqyarda 571 adam hastalandı, 430 adam tedaviylendi, 19 adam vefat eti.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırımda koronavirus hastalarınıñ eñ yüksek sayısı sentâbrniñ ortasında olacaq, dep beklenile.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bunı Rusiye Federal migratsion hızmetiniñ vekili Fedir Karpovets Aqmescitte keçirilgen matbuat konferentsiyasında bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, vesiqalarnı azırlamaq içün ve Rusiye vatandaşlığından vazgeçmek içün devlet bergisi alına degen malümat bir qaç kere peyda olğan edi.
«Para alınsa, uquq qoruyıcı organlarına haber etmeli», – dedi Karpovets.
Martnıñ 31-de peyda olğan malümatqa köre, Qırım ve Aqyarnıñ 15 biñ sakinine Rusiye Federatsiyası vatandaşlarınıñ pasportları berildi. 60 biñden ziyade ariza qabul etildi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Keriç Boğazında Rusiye tarafından zapt etilgen Ukraina deñiz askerleriniñ ailelerinen körüşti.
Bu aqta Poroşenko salı künü, dekabrniñ 4-nde, Facebookta bildirdi.
«Deñizcilerimizniñ qorantalarına bugünki körüşüvimiz içün minnetdarım. Oğlanlarımıznı Rusiye adaletsiz mahkemesinde mahküm etemezsiñiz! Olar, Jeneva şartnamesine köre, cenk esiri ola ve iç bir Kreml mahkemesi olarnı mahküm etemez. Ne içünmi? Anda ne aqiqat, ne adalet, ne de qanun bar. Rusiye deñizcilerimizni azat etmeli. Bu esas talabımızdır. Bugün bütün dünya Putinden Ukraina qaramanlarını azat etmesini ve istilâsını toqtatmasını talap ete», – dep aytıla Ukraina prezidentinini mesacında.
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri Keriç hastahanesinde bulunğan 3 yaralanğan askernen beraber 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Amerika boksçusı Roy Jones işğal etilgen Qırımğa keldi ve mında avgust 23 künü keçirilecek boks yarışında musafir olaraq çıqışta bulunmaq niyetindedir. Bu aqta Jonesniñ Rusiyede meneceri olğan Vladimir Hrünovğa esaslanıp, TACC bildire.
Bildirilgeni kibi, çarşenbe künü, avgust 19-da, Roy Jones Aqyarda Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile körüşti. Putin Jonesniñ «Rusiyede yaşamağa niyeti olsa», oña Rusiye vatandaşlığını bermege vade etti.
TACC bildirgeni kibi, Roy Jones «sport Rusiye ve AQŞ arasında köpür qurmağa yardım etecegine ümüdini bildirdi».
«Bizde er vaqıt farqlı munasebetimiz bar edi, amma bunı em Rusiye, em Amerikanıñ menfaatı talap etkende, er vaqıt özümizde küç tapıp, munasebetlerimizni eyileştire edik», – dey Roy Jones.
Malüm olğanı kibi, promouter Hrünov, Jones Rusiye tarafından Qırım işğalini takbih etken AQŞ mevamına nasıl davrana degen sualge cevap bergende, Roy Joneste Qırım ziyareti «iç te sual doğurmadı» dep ayttı.
«Qayda ketesiñ?» yazğan insanlar bar edi O: «O yerde özümni yahşı is etem, em de meni anda seveler», kibi cevabını qaytara edi», – dey Hrünov.
Aynı zamanda boksçunıñ resmiy saytında Qırım ziyareti aqqında bir şey yazılmay.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar. Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırımtatarlarnıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev yarımada azat etilmegence Kyivniñ, Qırım ükümeti qurması manasız dep saya. Bu aqta Cemilev fevralniñ 26-nda 5 Kanal, Qırım.Aqiqat, QHA (Qırım haber ajansı) ve Radio Hayatnıñ ötkergen – «4 yıllıq tirenüv» adlı ortaq marafon efirinde beyan etti.
«Ukraina (yarımada – QA) azat etilmeden teşkil etmesi uyğun olmağan şeyler bar. Meselâ, Qırımnı temsil etecek deputatlar o yerde saylânmaq kerek. Qırım MC ya da Qırım muhtariyetiniñ ükümeti de tizilmez, çünki onı parlament deputatları tize. Onıñ içün Qırım tışında er angi bir ükümet aqqında şimdi laf etmege sıra kelmey», – dep saya Cemilev.
Onıñ sözlerine köre, Qırım tışında hususan Qırım MC prokuraturası, Qırım MC ve Aqyardaki Ukraina Milliy politsiyasınıñ baş idaresi, Ukraina prezidentiniñ Qırım MC temsilciligi çalışa.
2017 senesi dekabrniñ 22-nde Ukraina baş naziri Volodımır Groysman, al-azırda Ukraina qıta qısmında Qırım Muhtar Cumhuriyeti ükümetiniñ qurulması mantıqsız dep aytqan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Beyjiñ biligi G20 müşelerin «Taliban» basqarıp otırğan Auğanstanğa salınatın ekonomikalıq sankciyanı toqtatuğa şaqırdı. Qıtay sırtqı ister ministri Uañ I bwnday wsınıstı beysenbi küni «Ülken Jiırmalıqtıñ» SİM basşıları arasında ötken onlayn-konferenciyada ortağa saldı.
Qıtay sırtqı ister ministriniñ aytuınşa Auğanstanğa kömektesude G20 elderiniñ asa ülken jauapkerşiligi bar jäne «Auğanstanğa gumanitarlıq dağdarıs pen ekonomikalıq küyreudi jeñu üşin» sankciyanı toqtatu kerek. Uañ I sözinde: «Ekonomikalqı sankciyalar toqtatıluı tiis jäne Auğanstanğa bağıttalğan qanday da bir birjaqtı şekteuler men sankciyalar tez arada joyıluı kerek», – degen.
«Taliban» bilikke kelgennen keyin Amerika Qwrama Ştattarı Auğanstanğa tiesili milliardtağan dollarlıq valyuta rezervin mwzdattı, sonımen qatar Düniejüzilik bank pen Halıqaralıq valyuta qorı da Auğanstandağı damu qorların toqtattı.
««Auğanstannıñ valyutalıq rezervteri wlttıq aktivter, äri ol auğan halqına tiesili boluı kerek, halıq olardı paydalanuı tiis. Olardı Auğanstanğa sayasi qısım körsetu üşin sauda-sattıq retinde paydalanuğa bolmaydı», – degen Uañ I Auğanstan taqırıbın talqılağan kezde.
Qwrama Ştattar men özge de elder «Talibannan» inklyuzivti ükimet qwrudı, adam qwqıqtarın qwrmetteudi jäne qatal islamdıq erejelerdi qayta engizudi toqtatudı talap etip keledi, äri bwnı Auğanstanmen diplomatiyalıq baylanıs ornatudıñ alğışartı retinde körsetip otır.
«Taliban» Auğanstan biligin basıp alğannan keyin şekaralas elder men aymaqtarda birqatar geosayasi özgersterdiñ bolğanı anıq. Qıtay bwl rette Auğanstannıñ jaña biligimen eñ jaqın baylanıs ornatqan el retinde körindi, qwnı 31 mln AQŞ dolları twratın alğaşqı gumanitarlıq kömek te körsetti. Alayda, köptegen sarapşılar Qıtay Auğanstandağı twraqsızdıq öziniñ soltüstik-batıs şekarasınıñ qauipsizdigine ziyan keltirmeuin, sonday-aq, Ündistan sındı Aziyadağı bastı bäsekelesine qarsı wpay arttıru üşin täliptermen tığız baylanıst ornatıp jatqanın aytadı. Auğanstan mäselesine ilese Qıtaydıñ aymaqtağı ıqpalı da arta tüsetinin de birqatar sarapşılar aytıp keledi.


text:
Ukraina, Rusiyede mahküm etilgen qırımlı, Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarovğa konsulnı yolladı. Soñki malümatqa köre, mahkümniñ alı kritik.
Bu aqta Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova ATR telekanalına bildirdi.
«Ukraina Tış işler nazirligi seslenip, Gafarovnıñ alını bilmek ve angi tibbiy yardımğa muhtac olğanını añlamaq içün oña konsulnı yolladı. Oña böyle tibbiy yardım kösterilmesi içün çalışacaqmız», – dep ayttı Denisova.
Daa evel Qırım.Aqiqat Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki №5 SİZOsında Gafarovğa ilâclar berilmey, dep bildirgen edi.
Bundan evel Gafarovnıñ advokatı müvekkiliniñ alı kritik oldı, dep bildirgen edi.
Cemil Gafarov üçünci derece saqatı, büyrekleri hasta ve yürek hastalıqları bar. Advokat Gafarovğa ilâc bermeyip, hastahanege avuştırmağa razı olmadılar, dep qoştı.
Rusiye müessiseleri bu malümatnı izaatlamay.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
FSB ve Qırımda Rusiye sıñır idaresiniñ hadimleri, Rusiyede yasaqlanğan “Hizb ut-Tahrir” teşkilatınıñ azası olğanında şeklengen qırımlını tutıp alğanlaını bildire. Bu aqta müessise matbuat hızmetine esaslanıp “Krıminform” saytı yazmaqta. Aqay, aprelniñ 17-sinde Qırım ve qıta Ukraina arasındaki memuriy sıñırnı keçecekte, “Armânsk” kiriş-çıqış noqtasında tutulğan.
“Aprelniñ 17-sinde Rusiye FSBsiniñ Qırım idaresi ve Qırımda Rusiye sıñır idaresi hadimleri, Rusiye-Ukraina sıñrınıñ “Armânsk” keçitinde Aqmescit şeeriniñ Bavurçı qasabasınıñ sakinini tutıp aldı. O, “Hizb ut-Tahrir al-İslâmi” halqara terrorcı teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkeninde şeklene”, - denile beyanatta.
Raim Ayvazov 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmına (terrorist tanılğan teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv) istinaden qabaatlanğanını ve «Aqmescitteki ekinci Hizb ut-Tahrir davasınıñ» erkânına qoşulğanını qız qardaşına telefonda haber etti.
ПpoBoдяTcя oпepaTиBHo-cлeдcTBeHHыe MepoпpияTия. PeшaeTcя Boпpoc oб избpaHии Mepы пpeceчeHия. ИMeHи зaдepжaHHoro B BeдoMcTBe He HaзBaли.
Bavurçı (Kamenka) qasabasınıñ sakini, qırımtatar faali Raim Ayvazov gece esas Ukrainanıñ memuriy sıñırından keçkende ğayıp oldı. Soñki sefer gece saat 3-te apayınen bağğa çıqqan edi.
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, Raim Ayvazov Qırımda apiske alınğan qırımtatar faallerine Rostov-na-Donuğa aş ve urba yollamaqnen oğraşa edi.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban UmerovRusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.


text:
Lvovda qırımtatarlarnıñ cemiyeti peyda ola bile.
Cemiyetniñ peyda oluv imkâniyetini sentâbr 12 künü Lvov şeer yolbaşçısı Andriy Sadovoy ile qırımtatarlarnıñ milliy Meclisi reisi Refat Çubarov muzakere ettiler.
Bunı o, öz Facebook saifesinde bildirdi.
Meclis başınıñ saifesinde peyda olğan fotoğa köre, Lvov yolbaşçısı ile körüşüvge Qurultaynıñ teftiş komissiya reisi Ali Ozenbaş da keldi. Oña ise yaqında Rusiye sıñırcıları Qırımdan çıqmağa keder etmege çalıştılar.
«Vgolos» bergen malümatına köre, Refat Çubarov cemiyet qırımtatarlarnıñ şahsiy ve umumiy imkânlarını arttıracaq teşkiliy-ruhiy bir teşkilât olacağını qayd etti. Cemiyetniñ faaliyetinde esas temellerden biri diniy taraf olmalıdır.
Çubarovnıñ sözlerine köre, bazı şeerlerde cemiyetler endi bar, Kiyevdeki teşkilât ise Ukraina boyunca yaşağan bütün qırımtatarlar ile işbirlikni alıp bara eken. O şunı da qayd etti ki, yaqın zamanda qırımtatarlarnıñ Lvov cemiyeti saylavlarnı keçirip, idare organlarnı belgilemek kerek.
Lvov vilâyetinde, resmiy malümatqa köre, işğal etilgen Qırımdan köçip kelgen 2300-den ziyade insan yaşay.


text:
Taylanddağı Oçqıç qazasında kimendä 68 keşe xölaq bulğan.
Taylandnıñ yal itü utrawı bulğan Phuketkä barğan oçqıçnıñ, naçar hawa şartları arqasında, hawa alanına mätälep töşüe xäbär itelä. jet oçqıçında xezmätkärlär belän bergä 128läp yulçınıñ bulğan. Alarnıñ köp öleşen çit il säfärçeläre täşkil iteü belderelä. Kilgän soñğı mäğlümätklärgä qarağanda qazada 68-läp keşe ülgän. Tay hawa şerkätlärennäñ One-Two-Go-nıñ MD-80 oçqıçı Bankoktañ kilä bulğan. Räsmilär oçqıç ikegä watılğannañ soñ yañğın çığıu näticäsendä äle ülgännär sanınıñ artuı ixtimalı bar dip belderä.


text:
AQŞ vakśinasız kertmi
Amerika çit il watandaşları öçen yaña qağıydälär kertä
Amerika Quşma Ştatları noyabr’ ayınnan başlap üzenä kilüçe 18 yäş’tän ölkän barlıq çit il keşeläreneñ koronavirus vakśinası yasatqan buluın taläp itäçäk.
Aq Yortnıñ Kovid-19 belän köräş törkeme koordinatorı Djeff Ziênts matbuğat cıyılışında Bayden idaräseneñ xalıqara oçışlar belän bäyle yaña säyäsäten xäbär itte. Anıñ äytüençä, AQŞqa kilüçelärneñ vakśina yasatuların dälilläwe kiräk bulaçaq. Monnan tış, oçışqa qadär 72 säğat’ êçendä yasalğan negativ PŚR testı mäcbüriyäte dä däwam itä.
Älege säyäsät näticäsendä AQŞqa kerü tıyılğan illär isemlegendäge Şengen däwlätläre häm Böyekbritaniyädän dä kilü röxsät iteläçäk.
Êlekkege AQŞ ilbaşı Donal’d Tramp 2020nçe yılnıñ martında Şengen töbägenä kerüçe Awrupa däwlätläre, Angliya, İrlandiya häm Braziliyädän kilüçe çit il watandaşlarına qarata kertelgän çikläwlärneñ 26nçı ğıynvarda betäçägen beldergän ide. Tik 20nçe ğıynvarda xakimiyätkä Bayden kilde häm älege çikläwlärneñ däwam itäçägen citkerde.
Bäyläneşle xäbärlär
Qan banklarındağı ürnäklär analizlanaçaq
Qıtay Uxan' şähärendä qan banklarında saqlanuçı ürnäklärne koronavirus kilep çığışın tikşerü öçen ala


text:
Qoy
Qoy (latince Ovis) - Capriane alt familiyası içinde eñ qalabalıq türüni teşkil etken gevişketirgen, etinden, yününden, sütünden faydalanılğan memeli türleriniñ umumiy adı.
Qoylar, aman-aman dünyanıñ er yağında yaşay. Ot, qoray, yandaq, hububat kibi ösümlikler aşap beslene. Şimdiki zamanda dünyada tapılğan türleriniñ çoqusı evcil.
Kevdeleri yün denilgen qalın tüklernen qaplı ola. Erkeklerniñ başlarında eki müyüz bar ekende ırğaçılarında bazı-bazı tapılır. Sürü olıp yaşay. Yılda eki kere, ekseriyetnen bir bala doğurır. Balalarına qozu, bir yaşından soñ toqlu, yetişken erkeklerine qoçqar denile. Ömürleri 10-12 sene arasında ola.


text:
AB, Qıırm ve Donbassta Devlet dumasına saylavlarnı teşkil etken er kesge qarşı sanktsıyalarnı kirsetmek kerek - Zelenskiy
Prezident Vladimir Zelenskiy ilân etkeni kibi, Avropa birliginiñ sanktsıyalar astına Rusiyenen işğal etilgen ukrain territoriyalarında Devlet dumasına saylavlarınıñ teşkil etilmesinde iştirak etken er kes oğramalı.
Bunı o, salı künü, orta küz aynıñ 12 Kiyevde Ukraina-AB sammiti vaqtında aytqan.
“Sanktsıyalı cedveline işğal etilgen Qırımda, Aqyar ş. ve Donbasstaki territoriyalarında RF Devlet dumasına saylavlarnıñ teşkil etilmesi ve keçirilmesinde iştirak etken er kes oğramaq kerek”,- ilân etken Zelenskiy.
Bundan da ğayrı, qanunsız surette işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ muntazam bozuluvlarnıñ da diqqatsız qalmamasında israr ete.
Belli olğanı
- Avropa Birligi, Ukrainanıñ territorial bütünliginiñ bozuluvı sebebinden sanktsıyalı cedvelini daa sekiz insanğa kenişletken.
- Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy Avropa Birligini, işğal etilgen Qırımda insan aqlar bozucılarına dair sanktsiyalarnı kirsetmege çağırğan.


text:
Qırım uquq qoruyıcıları «narazılıq meydanlarında» adamlarğa topraq damartılarını resmiyleştirmege vade etip para toplağan adamlarnı tapacaq.
Bunı Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov yanvar 9-da samozahvatlar meselesi boyunca toplaşuvda bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«İçki işler nazirliginiñ taqiqat organları bu işnen oğraşmaqta. Adamlarğa topraq damartılarını resmiyleştirmege vade etip aldata-aldata para toplağan insanlar, emin oluñız ki, tapılacaq. Bu areketlerge uquq ceetten qıymet kesilecek, men kefil etem», – dedi Aksönov.
Malüm ki, Qırım «prokuraturası» Aqmescit rayonınıñ Dubki köyündeki «narazılıq meydanınıñ» iştirakçilerinden qanunsız alda para aluv boyunca cinaiy iş açtı.
Bundan evel Aqmescitte ötkerilgen matbuat konferentsiyasında «Sebat» cemaat teşkilâtını «narazılıq meydanlarında» adamlardan qanunsız alda para alğanında qabaatladılar.
«Sebat» matbuat hızmetiniñ vekili Suleyman Yakubov ise bu qabaatlarnı olmaycaq bir şey dep adladı.


text:
Keriçte Rusiye Federatsiyası prezidenti Vladimir Putinniñ süreti ile reklama billboardlarından birine qara boya töktiler, dep bildire Argumentı Nedeli Kerç.
Bu aqta internetke fotolarnı yüklegen içtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları yaza. Olarnıñ sözlerine köre, «Qırım. Rusiye. Ömürlik» içtimaiy reklaması Arşintsevo rayonında yerleşe.
Şunı qayd etmek kerek ki, bozulğan resimni aynı şu künü deñiştirdiler.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, avgustnıñ soñunda Aqmescitte Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Puşkin soqağında yerleşken evniñ ögünde yapılğan resmine boya tökken ediler.


text:
Sentâbrniñ 21-de Moskvada Ukrainada cenk olmasına qarşı Bütünrusiye Barışıq Yürüşi ötkerilecek. Böyle bir qarar rusiyeli muhalifet Narazılıq tedbirleriniñ komiteti tarafından qabul etildi, dep bildirdi muhalif Boris Nemtsov Facebook saifesinde.
«Ukraina şarqındaki qardaşlarara cenkke susıp baqmaq mümkün degil. Putin yolbaşçılığında cenk firqası silâ, boyevik ve para berip, onı devam ettirecek ola. Bugün Narazılıq tedbirleriniñ komiteti sentâbrniñ 21-de Moskvada Bütünrusiye Barışıq Yürüşini ötkermek qararına keldi. Cenkni toqtatmaq kerek», – dep yazdı Nemtsov.
Hatırlatamız, bu seneniñ mart ayında çoq biñli Barışıq yürüşi olıp keçti. Rusiyeliler Ukrainada arbiy areketler keçirilmesine qarşı çıqqanlarını bildirdiler.
Yürüşte siyasetçi, çalğıcı ve diger meşur adamlar iştirak ettiler.


text:
Avgust 10 künü, Ankara «İslâm devleti» ve kürd boyeviklerine qarşı areket etmege başlağanından soñ, Türkiye havfsızlıq küçlerine etilgen ücümler neticesinde doquz insan elâk oldı.
İstanbulda içi patlav aletine tolu maşina politsiya bölügine etilgen ücümde qullanıldı. Ücüm etkenlerden biri patlav vaqtında öldi, daa ekisi ve politsiya hadimi atış vaqtında elâk oldılar.
Daa eki qadın AQŞ konsullığına ateş açqan edi, işbu ücüm vaqtında kimse zarar körmedi.
Havfsızlıq küçleri ve boyevikler arasında uruşlar ealiniñ büyük qısmı kürdlerden ibaret olğan memleketniñ cenübiy şarqında da faal oldı.
Türkiye iyül başında «terror ile cenk»niñ başlanuvını ilân etti. Şu sırada, Suriyede «İslâm devleti» ve İraq şimalinde «Kürd emek firqası» boyeviklerine ava ücümleri de nazarğa alına.


text:
Sudaqta Rusiye quvetçileri tintüvler neticesinde qırımtatar faali, Sudaq regional Meclisiniñ reisi İlver Ametovnıñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası şeadetnamesini «ekspertizağa» alğanlar.
Advokat Nazim Şeyhmambetovnıñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, Rusiye quvetçileri tintüvlerni Rusiye Ceza kodeksiniñ 280, 282 ve 238 maddelerine istinaden cinayetlerden şübhe bar olğanı içün «tahqiqattan evel teşkerüvi çerçivesinde» keçirdi.
Tintüvler vaqtında müzey eksponatları, bazı vesiqalar alındı.
Advokat bu teşkerüv sayılğanını añlattı: «Yani asılında bir cinaiy dava yoq. Tecribemden ayta bilem ki, bu formal bir sebep, insannıñ evini tintmek, evinde bar baqmaq içün ve ilâhre. Yasaqlanğan bir şey tapsalar, ileride oña qarşı cinaiy dava açmaq ya da onı qayd etmek içün». «Bazırgân» qavesiniñ saibi İlver Ametovnıñ Qırım.Aqiqatqa tarif etkenine köre, onıñ müessisesinde mevsim devamında doquz operativ-qıdıruv tedbiri keçirildi.
«Bugün başta evime kelip, ev müzeyimden bir qaç şey alğanlar: otuzıncı yıllarnıñ naganı, süngü pıçaqlar, cenk yıllarınıñ silâsı. Men köşe yapacaq edim, müzeyde o, totlu, bir şeyge yaramay. Soñra qavege kettik, kelsem, mında endi tintüv keçireler. Er yerni darma-dağın etkenler, bir qaç şişe içki alğanlar. Bugün qavemizde mevsimni qapatacaq edik, çalışqanlarnen qayd etecek edik. Mına qayd ettik», – dep izaatladı tintüvni Ametov.
Ametovnıñ aytqanına köre, FSB hadimleri protokol tizip ketti. Qırımtatar faali Rusiye quvetçileriniñ vesiqalarını imzalamadı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, Sudaqta tintüvler yekünlendi. Rusiye quvetçileri bunı şimdilik izaatlamay.
Daa evel haber etilgeni kibi, sentâbrniñ 27-nde Sudaqta Rusiye quvetçileri İlver Ametovnıñ evini tinte.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bir qaç on silâlı Rusiye quvetçisi İlver Ametovnıñ evini blok etti, dep bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası İlver Ametovğa ait binalarda keçirilgen «qanunsız tintüvler» sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Rusiye quvetçileri İlver Ametovnıñ evini endi tintken edi. Birinci tintüv 2015 senesi dekabr ayında, o, hastahanede olğanda, keçirilgen edi. Sebebi belli degil. 2017 senesi mayısında quvetçiler tekrar kelip, oğlunı tuttı.


text:
Rusiye nezaretindeki Aqmescit şeer şura mebusleri, şeer memuriyeti başınıñ muavini vazifesine Yakub Zeytullayevni tayinlevini uyğulaştırdı. Bu qarar nevbetten tış olğan sessiyada alındı.
“Devlet organları sistemasında 12 yıldan çoq çalıştım. Soñki üç yıl Qırım Mesken Kommunal Hocalığı naziriniñ muavini vazifesini becere edim. Şeer amanlığı oğrunda mebuslarnen semereli işbirlik körecegimizge ümüt etem”, - yaza Zeytullayevniñ sözlerinden Aqmescit memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
Dekabr 14-ünde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ şeer şurası yañı şeer yolbaşçısı olaraq Natalya Malenkonı sayladı. İgor Lukaşev işten ayırılğan soñ o, Aqmescit memuriyeti yolbaşçısınıñ birinci muavini vazifelerini eda etken edi.
Natalya Malenkonıñ namzetine şeer şurasınıñ sessiyasında olğan 31 deputattan 30-ı rey berdi.
Aqmescit memuriyetiniñ yolbaşçısı vazifesine konkurs dekabr 14-ünde keçti. İştirak etmek içün doquz adam vesiqalarını tapşırdılar. Natalya Malenkonıñ raqibi vaqtınca çalışmağan Oleg Simonov edi.