text:
Rusiä xökümäte: Kurillar mämläkät tacında asıltaş bulırğa tieş
Älegä fäqirlektän häm iğtibarsızlıqtan intekkän Kuril utrawların Rusiä xökümäte ildäge iñ bay töbäklärneñ bersenä äyländerergä cıyına. Bu uñaydan Mäskäwdä Kurillarnı üsterü öçen maxsus federal'' programma buldırıp, kürşe Yaponiä däğwa itkän şul utrawlarğa 600 million dollar aqça salmaqçı. Älege aqça öleşçä Rusiäneñ saqlanu ministrlığı häm Federal'' iminlek xezmäte aşa kilä ala, dip xäbär itelä.
Kamçatnı Yaponiädäge Hokkaido belän totaştırğan şuşı utraw çılbırı 61 yıl elek, ikençe dönya suğışı tämamlanğannan soñ Yaponiädän tartıp alınğan ide. Sovet çorında da, annan soñ da Kurillar fäqirlektän häm üzäk xakimiatneñ iğtibarsızlığınnan integep yäşäde, anda bügenge köndä 6 meñ genä keşe yäşi, aları da san yağınnan utrawlardağı ğäskärilärdän ike märtäbä azraq.
Rusiä xökümäte xäzer şuşı tirän depressiv töbäkne iñ baylarnıñ bersenä äyländermäkçe. 17 milliard sum äz aqça tügel, häm monıñ artında ğadi iqtisadi säbäplär genä yatmıy. Mäskäwdäge Carnegie üzäge mödireneñ urınbasarı Dmitri Trenin süzlärenä qarağanda, Kurillar öçen maxsus programma buldırıp häm aqçalar wäğdä itep Mäskäw Yaponiägä dä üzençä ber işarä cibärä - utrawlarnı kire yapunnarğa birü ixtimalı kön tärtibennän töşä şulay itep.
"Bu işarä şik qaldırmıy - Rusiäneñ Yaponiägä ike il arasında yaña solıx kileşüenä ireşelgän oçraqta taşlama yasaw qırı Şikotan häm Habomaiğa qädär genä suzıla. Şunnan arı kitü bulmayaçaq häm bu xäzer täräqqiat itü proyektı belän raslana", di Dmitri Trenin.
Yaponiä Rusiädän könyaq Kurildağı dürt utrawnı - Şikotan häm Habomaine genä tügel, ä zurraq İturup häm Kunaşirnı da taläp itä. Şularnıñ berençe ikese Rusiä öçen iqtisadi yaqtan da, xärbi-säyäsi yaqtan da ällä ni zur ähämiätkä iä tügel, Mäskäw alarnı kire qaytarunı yapunnarğa äle 1956-nçı yılda uq täqdim itkän ide. Ä menä Kunaşir häm İturupta keşelär yäşi, anda ğäskäri wä çik saqlaw köçläre urnaşqan. Şikotan wä Habomai asılda diñgezdän çığıp torğan taş qialar ğına, häm Mäskäw, ägär dä Tokyo Rusiä belän nihayät solıx kileşüen imzalasa, şul ike utrawnı qaytaruğa bara aluın belderep tora. Monı tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov ta, prezident Putin üze dä äytte.
Kurillar mäs''äläsendä yaña adımnarğa barunı, yäğni andağı töşenkelekkä iğtibarnı yünältep, maxsus täräqqiat programmasın qabul itüne Dmitri Trenin, üzäk xökümätneñ ğomumän Rusiä çiklären nığıtuğa ähämiat birä başlawı belän añlata:
"Bu şulay uq, urıs däwläteneñ moña qädär açıp salınğan çiklären saqqa alunuın kürsätkän ber işarä. Bu uñaydan Kaliningrad misalına qararğa bula, aña iğtibar elekke yıllarğa qarağanda xäzer kübräk birelä. Tönyaq Kavkazğa qarasağız, xökümätneñ Çeçnäne torğızuğa küpme aqça yullawın kürergä mömkin - minemçä, bolar barısı da ber ürnäk nigezendä alıp barıla", di Rusiä xökümäteneñ üz çigendäge depressiv töbäklärgä iğtibarın arttıruı xaqında säyäsät belgeçe Dmitri Trenin.
Mäskäwdäge üzäk xökümätneñ yaña Kuril programması Rusiä xalqı arasında yaqlansa da, ul ilgä yapun investitsiälären cälep itü yulında ber kirtägä äylänä ala. Ä Yaponiädän kilä alırlıq xosusi aqça kiläçäktä bulmasa, Kurillarnı, ğomumän Rusiä Yaqın Könçığışın torğızuğa federal'' programma aqçası ğına da citär, dip ışanıp äytü mömkin tügel.
Kärim Kamal


c: text/html

text:
BTİÜ prezidiumı Tatar Kongressı säyäsättän kitte, dip sanıy
BTİÜ prezidiumı Tatar Kongressı säyäsättän kitte, dip sanıy
BTİÜ prezidiumı Kongressnıñ säyäsi häm ideologik eçtälege tatar xalqınıñ häm Tatarstannıñ xäzerge säyäsi, xoquqi yaqtan möşkel xälennän çığaru yulların bilgeläw yağınnan ifrat däräcädä yomşaq äzerlängän bulıp çıqtı, dip sanıy. Belderüdä dä BTİÜneñ citäkçeläreneñ çığışlarında da, Kongress kürmi uzğan problemalar iskä alındı. Alar: Tatarstannıñ däwlät bäysezlege, xäzerge çorda milli xäräkätneñ töp yunäleşläre, Başqortostanda yäşäwçe tatarlarınıñ problemaları, plenar utırışta säyäsi firqa häm tatar milli oyışma wäkillärenä süz birelmäw häm başqalar. BTİÜneñ räis urınbasarı Yunıs Kamaletdinov “Kongress butafor räweştä uzdı, milli canlı delegatlarga qarşı törle provakatsiälär oyıştırıldı”, dip söyläde. Journalistlar “Nik andıy provakatsiälär eşlände?” dip töpçensälär dä, Yunıs äfände moña cawap birmäde.
Bötentatar ictimaği üzäge Kongressnıñ kiläçäktä näticäle eşläwenä ışanıçnı yuğaltmasa da, tatar xalqın häm Tatarstan mänfäğätlären säyäsi häm xoquqi yassılıqta yaqlawnı bötenläye belän üz östenä alırğa mäcbür, dip sanıy. Şulay itep, millätpärwärlär xıyallanğan berdämlek süzdä, käğäzdä genä qaldı. Ä tatarğa xas tarqawlıq, ber-bereñne añlamaw isä haman ğamäldä äle. Comğa könne bez iskä alğan ike waqiğa da – parlament sessiäse dä, BTİÜneñ press-konferensiäse dä uramdağı orkestr başqaruında yañğırağan marşlar astında bardı. İrek mäydanında, Qazan milli-mädäni üzäge qarşında Rusiä militsiäseneñ 200 yıllıq yubileena bağışlanğan çaralar ütte. Alar kiçen feyerverk belän tämamlandı. “Monısı inde tağın nindi bäyräm?” dip ğacäplänüçelär qolağına äytelde
Damir Ğismetdin

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiädä yaña tözelgän "2008 – İrekle Saylaw" dip atalğan ictimağıy Komitet äğzaları, Rusiädä kiñ qolaçlı demokratik front tözergä çaqıra. Oyışmanıñ töp maqsatı Konstitutsiä üzgärtügä häm Putinnıñ 3nçe möddätkä prezident bulıp qaluına yul qiymaw. Komitet äğzalarınıñ berse Viktor Şenderoviç Azatlıqqa birgän äñgämäsendä, Rusiädä demokratik saylawçılar sanı kimendä 10-15 million, xakimiät qısqan sayın, xaqiqätkä moxtaclıq arta baraçaq dide:
Audio (Viktor Şenderoviç)
"2008 – İrekle Saylaw" dip atalğan Komitetqa Rusiäneñ tanılğan säyäsätçeläre, jurnalistlar kerä. Komitetnıñ räise itep şaxmatçı, dönya çempionı Garri Kasparov saylanğan.


text: İstanbul. Bügen Törkiäneñ könyaq-könçığışındağı Siirt wilayätendä östämä saylawlar ütkärelde, häm anda ildä xakimiattä utırğan Ğädellek wä Täräqqiat partiäse başlığı Räcäp Tayup Erdoğan ciñär dip kötelä. Törkiädä äle uzğan noyäbrdä genä ütkärelgän ğomumi saylawlarda tawışlarnıñ küpçelegen Erdoğan citäklägän häm islamçı sanalğan şul partiä qazansa da, ul üze parlament äğzası bulu xoquqınnan mäxrüm itelgän ide. Xäzer şul tıyu köçtän çığarıldı häm aña deputat bulu öçen yul açıldı. Bügenge tawış birüdä ciñep çıqqannan soñ Erdoğan aldağı berniçä kön eçendä xäzerge premyer-ministr Abdulla Gulne almaştırıp Törkiäneñ yaña xökümäten qorır dip kötelä. Premyer itep bilgeläner öçen aña ilneñ parlamentında äğza bulu kiräk. Tawış birü inde tögällänsä dä anıñ näticälären qayçan iğlan itü waqıtı älegä mäğlüm tügel. Erdoğannıñ üz partiäse, tawışlarnıñ yaqınça 20 protsentı sanalıp anda 85 protsent yaqlaw qazanu xaqında belderde.


text:
Bagdadta imin zonada bomba şartlatıluı näticäsendä in kimendä 10keşe , şulsanda ber amerikan ğäskärie häläk bulğan. Waşingtonnıñ terrorçılarnıñ taläplärenä buysınmağız digän möräcäğätenä qaramastan Filipin xökümäte totıq itep alınğan watandaşın qotqaru öçen Ğıraqtağı xärbilären çığara başladı.
Bügen irtän Bagdadtnıñ çit il ilçelekläre , AQŞ xärbi başkvartirası häm waqıtlı xökümät ofisları urnaşqan ''Yäşel Zona'' dip yöretelgän nıq saqlanğan şähär öleşeneñ kereşendä şartlatılğan bomba in kimendä 10keşene üterde. İnsident urınına kilgän Ğıraq premyer ministırı İyad Allawi (audio)
Bu Ğıraq xalqına qarşı eşlängän tağı ber cinayät dip äytte.
Bagdadtağı xabärçebez normal eş köne bulsa ide ülüçülär sanı küpkä kübräk bulır ide, çönki ğädättä Ğıraq häm amerikan räsmiläre belän oçraşu öçen kilgän jurnalistlar häm başqaları monda kontroldän ütä dip belderde. Bügen Ğıraq patşa Faisal 2neñ üterelgän puçnıñ 46nçe yılın iskä ala, yal köne. AQŞ armiäse polkovniğı Mike Murray kontrol punktında jurnalistlarğa (audio)
Bügen irtän 9.15 tiräsendä ber maşina kontrol puktınınan kerergä tırıştı häm şartladı. Bez anıñ intixar terrorçısı buluına ışanabız . Ul ber qayçanda maşinadan çıqmadı dip äytte.
Bu şartlaw ,radikal islamçılar tarafınnan üterelgän bolgar totığı mäsäläsen tikşergän Ğıraq administratsiäsenä yaña borçılu östäde.Bolgarstan Ğıraqtağı xalıqara köçlärneñ ber öleşen täşkil itän, Kärbälädä torğan 500 keşelek xärbi törkeme anda torırğa däwam itäçäk dip belderde. Çärşämbedäge şartlawdan berniçä säğät elek , Filipin tışqı eşlär ministırı Delia Albert Ğıraqtağı xärbilären çığara başlayaçaq dip iğlan itte. Bu inde filipin watandaşın üterü belän kisätkän ğıysyançılarnıñ taläplären ütäw bulıp tora. Albert süzlärençä(audio)
tışqı eşlär ministırlığı saqlanu ministırlığı belän Ğıraqtağı humanitar kontingentnıñ çigenü eşen oyıştıra . Bügennän başlap Ğıraqtağı ğäskär sanı 51dän 43 kimitelä.
Waşingtonda Däwlät Departamentı süzçese R.Boucher terrorçılarnıñ taläplären ütämäskä , qararnı yañadan küzdän kiçerergä çaqırdı.Richard Boucher (audio)
Bez hiç şiksez işarälärne kürdek. Ğıraq totrıqlılıq häm tınıçlıq urnaştıru öçen köräşkändä mondıy işarälärne kürü bezne nıq borçıdı dip äytte Boucher .
Filipin totığınıñ yazmışı bilgele tügel
färidä xämit,praga


text:
Almatı qalasında 6 köşeniñ atawı özgerdi. Tayawda Almatı qalası mäslïxatınıñ şeşimimen birqatar köşelerdiñ atı jañaşa atalatın boldı. Atap ay`tsaq, tömendegi köşelerdiñ atawları, dep xabarlay`dı BAQ.kz Almatı aqşamı gazetine silteme jasap.
Almatı qalası Alataw awdanı boy`ınşa:
«Kökqay`nar» şağınawdanındağı Abay` köşesi – Äzirbay`jan Mämbetov köşesi;
«Äy`gerim-1,2» şağınawdanındağı Lenïn köşesi – Vasïlïy` Benberïn köşesi;
Almatı qalası Almalı awdanı boy`ınşa:
Levon Mïrzoyan köşesi – Şapıq Şökïn köşesi;
Almatı qalası Bostandıq awdanı boy`ınşa:
8-lïnïya köşesi – Erbol Sıpataev köşesi;
Almatı qalası Medew awdanı boy`ınşa:
«Köktöbe» şağınawdanındağı Jambıl Jabaev köşesi – Roza Bağlanova köşesi;
Almatı qalası Nawrızbay` awdanı boy`ınşa:
«Qalqaman-2» şağınawdanındağı Muxtar Äwezov köşesi – Bäy`ken Äşimov köşesi bolıp qay`ta atalatın boldı.
Almatı qalası äkimdiginiñ jäne Almatı qalası mäslïxatınıñ birlesken qawlısı jäne şeşimin memlekettik tirkew twralı
AQPARAT
Almatı qalası äkimdiginiñ 2016 jılğı 16 qaraşadağı №4/543 jäne Vİ say`lanğan Almatı qalası mäslïxatınıñ X sessïyasınıñ 2016 jılğı 15 qaraşadağı №51 «Almatı qalasınıñ key`bir köşelerin qay`ta ataw twralı» birlesken qawlısı jäne şeşimi 2016 jılğı 28 qaraşada Almatı qalası Ädilet departamentimen normatïvtik quqıqtıq aktilerdi memlekettik tirkew Tiziliminde 1329 nömirimen engizildi.
Almatı qalası äkimdiginiñ QAWLISI
2016 jılğı 16qaraşa №4/543
Almatı qalası mäslïxatınıñ ŞEŞİMİ
2016 jılğı 15 qaraşa № 51
Almatı qalasınıñ key`bir köşelerin qay`ta ataw twralı
Qazaqstan Respwblïkasınıñ 1993 jılğı 8 jeltoqsandağı «Qazaqstan Respwblïkasınıñ äkimşilik-awmaqtıq qurılısı twralı» Zañınıñ 13-babına cäy`kes, Almatı qalası turğındarınıñ pikirin eskere otırıp, Almatı qalası onomastïka komïssïyasınıñ 2016 jılğı 29 tamızdağı jäne Qazaqstan Respwblïkasınıñ Ükimeti janındağı Respwblïkalıq onomastïka komïssïyasınıñ 2016 jılğı 23 qırküy`ektegi qorıtındılarınıñ negizinde, Almatı qalasınıñ äkimdigi QAWLI ETEDİ jäne Vİ say`lanğan Almatı qalasınıñ mäslïxatı ŞEŞİM ETTİ:
- Tömendegi köşelerdiñ atawları:
Almatı qalası Alataw awdanı boy`ınşa:
«Kökqay`nar» şağınawdanındağı Abay` köşesi — Äzirbay`jan Mämbetov köşesi;
«Äy`gerim-1,2» şağınawdanındağı Lenïn köşesi — Vasïlïy` Benberïn köşesi;
Almatı qalası Almalı awdanı boy`ınşa:
Levon Mïrzoyan köşesi — Şapıq Şökïn köşesi;
Almatı qalası Bostandıq awdanı boy`ınşa:
8-lïnïya köşesi — Erbol Sıpataev köşesi;
Almatı qalası Medew awdanı boy`ınşa:
«Köktöbe» şağınawdanındağı Jambıl Jabaev köşesi — Roza Bağlanova köşesi;
Almatı qalası Nawrızbay` awdanı boy`ınşa:
«Qalqaman-2» şağınawdanındağı Muxtar Äwezov köşesi —Bäy`ken Äşimov köşesi bolıp qay`ta atalsın.
- Almatı qalası Alataw, Almalı, Bostandıq, Medew, Nawrızbay` awdandarınıñ äkimderi, «Almatı qalası Ékonomïka jäne byudjettik josparlaw basqarması», «Almatı qalası Jolawşılar köligi jäne avtomobïlʹ joldarı basqarması», «Almatı qalası Säwlet jäne qala qurılısı basqarması» kommwnaldıq memlekettik mekemeleri osı qawlı men şeşimdi iske asırw jöninde qajetti şaralardı qabıldasın.
- Almatı qalası mäslïxatınıñ apparatı osı qawlı men şeşimdi ïnternet-reswrsta ornalastırwdı qamtamasız etsin.
- Osı qawlı men şeşimniñ orındalwın baqılaw Almatı qalası mäslïxatınıñ älewmettik-mädenï damw jönindegi turaqtı komïssïyasınıñ töray`ımı X. Esenovağa jäne Almatı qalası äkiminiñ orınbasarı A. Qırıqbaevqa jüktelsin (kelisim boy`ınşa).
- Osı Almatı qalası äkimdiginiñ qawlısı jäne mäslïxatınıñ şeşimi ädilet organdarında memlekettik tirkelgen künnen bastap küşine enedi jäne ol alğaş resmï jarïyalanğannan key`in küntizbelik on kün ötken soñ qoldanısqa engiziledi.
Almatı qalasınıñ äkimi B. Bay`bek.
Vİ say`lanğan Almatı qalası mäslïxatı
X sessïyasınıñ töray`ımı R. Badaeva.
Vİ say`lanğan Almatı qalası
mäslïxatınıñ xatşısı Q. Qazanbaev.


text:
Muixeranga
Muixeranga /muişeraña/ ul borınğı uram biülärneñ cíını, ul da Valencia İlendäge Algemesí şähärendä saqlanğan keşe manaralar yolası. Algemesí ul Valenciadän 30 km Könyaq-Könbatışraq şähär.
Muixeranga artistik akrobatik biü genä tügel. Ul Algemesí şähärdäge Qız Sälâmätlege (Mare de Déu de la Salut) dip atalğan 7-8. Sentäber festivale waqıtında tözelgän törle küreneşle häm formalı plastik qorılmalar.
Muixeranga böten Catalonia'da ütkärelgän casteller'lärgä oxşaş. İkesedä böten İberia yarımutırawında ällä qayçan kiñ taralğan borınğı Moixiganga yolasınnan çığalar. Casteller belän Muixeranga töp ayırması şundí: Muixeranga'nıñ töptä yatqan dini mäğnäse artığraq, tözüçelärgä manaranıñ bieklege möhim tügel.
Taswírlama[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Manaranı tözüçe keşelär ğädättä törle hönärle, läkin köçle häm qüätle keşelär. Xäzerge köndä 200 keşe manaralarda qatnaşa, läkin äwwäl zamannarda 30 dän artığraq keşe bulmadı. Tamaşanı osta oyıştıra: ul biü manaralar belän yarıştıra, ul da keşelärne saylap ala, alarnı da äzerli.
Kiemnär dä bik törle bulalar. Kiem külmäktän, ıştannan, krästiän ayaq kiemennän häm maxsus eşläpädän tora. Tuqıma vertikal qızıl häm zäñgär buylar belän buyalğan, harlekindä kebek. Bu üzençälek elektän ük torğan tügel, qartlar süzlärençä,ällä qayçan kiem tüşäk tuqımasınnan eşlängän buldı .
Çığış häm Üseş[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Muixeranga häm muixeranga süze çığışı xaqında berniçä teori dä bar. Berençe teori süzlärennän, bu süz Ğäräp mochain, dimäk "bitlek", süzennän çığa. İkençe teori sözlärençä bäyräm borınğı maxsus waqíğanı iskä alu tantanalı yöreştän çığa.
Ägär İberian Yarımutırawında bu yolanı 13. yözdän kilä dä, Algemesí'dä muixeranga'nı iñ täwge iskä alınu 18. yözneñ berençe öçtän ber öleşendä buldı.
Muzık häm símbolik[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Biügä quşılıp tabalettä (baraban) häm dolçaina'da (bik qatı fleytanıñ töre) bik borınğı bigesez autornıñ xas köy uynílar. Valencia mädäniäten häm telen yañarışı öçen köräşçelär bu köy Valencia İleneñ häm böten Katalon-telle töbäklärneñ hímnı buluına ireşte.
Muixeranga cırı Xavier Richart başqaruında.
Monı da qara[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Läñkerlär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Muixeranga räsmi bulmağan säxifä (bu säxifädän mäqäläneñ ber öleşe alınğan)


text:
Respublikanıñ ministrlar kabinetında xökümät başlığınıñ berençe urınbasarı Rawil Moratov qatnaşında formal' bulmağan eş bazarın köyläw häm keremnärne räsmiläşterü komissiäse utırışı uzğannan soñ “İzvestiä Tatarstana” gazetası “Uyın avtomatlarına matäm köye uynıylar” dip yazıp çıqtı. Ul şaytan uyınçıqlarına matäm köye uynawğa kitergän säbäplärneñ berse - uyın biznesınıñ küp kenä wäkilläre salımnarnı waqıtında tülämäwläre. Tatarstannıñ salım xezmäte citäkçese urınbasarı Leonid Yäqunin uyın avtomatların totuçılar inkassatsiä xezmätennän baş tartalar, eş xaqın az tülilär yäki az dip kürsätälär di. Salım xezmäte wäkile qabatlap ütkänçä, bolar barısı da qaralğan taläplärne bozu oçraqları. Alarğa qarşı çaralarnıñ kürelgäne yuq ikän äle. İsegezgä töşerep ütäbez “Uyın avtomatların respublika cirlegendä urnaştıru” qanunı buyınça 2007 yılnıñ 1 ğinwarına qädär barlıq uyın uynaw poçmaqları, klubları “Qazan” xalıqara at sportı kompleksına häm Qama Alanına küçep betärgä tieş. Läkin xäyran ğına uyın biznesı cene küçkän säwdägärlärneñ bu qanunnı ütiseläre kilmi ikän. Qazan başqarma komitetı citäkçeseneñ berençe urınbasarı Röstäm Niğmätullin süzlärenä qolaq salsaq, älegä başqalada terkälgän 176 uyın oyışmasınıñ 3se genä “Qazan” ippodromı cirlegenä küçärgä teläk beldergän. Axır çiktä, qarşı kilüçelär üzläreneñ uyın klubların yabırğa tieş bulaçaqlar. Xalıqnıñ soñğı tienennän qorı qaldıruçı uyın avtomatlarınıñ qanunğa buysınmawçı başlıqları Çallı, Alabuğa, Tübän Qama, Älmät, Bögelmä, Yäşel Üzän häm başqa şähärlärendä dä tabılğan. Respublikanıñ 29 munitsipal' berämlegendä genä uyın avtomatları üzläreneñ eşçänlegen tuqtatqannar.
Respublika xökümät başlığı urınbasarı Rawil Moratov utırışta qatnaşuçılarğa uyın biznesında tärtip urnaştırunı taläp itkän. “Uyın ölkäsendä 225 salım tüläwçeneñ 27se genä tege bez aldan äytep kitkän inkassatsiä xezmätennän faydalana, qalğannarı “qara kanal” belän eşlägännär bulıp çığa tügelme soñ bu dip tä basım yasıy” - xökümät başlığı urınbasarı. Uyın oyışmalarınıñ 60 protsentında qağidälär bozu oçraqları buluın da äytep kittelär. 20 avgustqa qädär Tatarstandağı barlıq uyın oyışmaları isemlege tözeläçäk. İsemlektä här oyışmanıñ qanunda qaralğan küçü grafikları kürsäteläçäk. Qazan xalqınıñ yort qarşında uyın avtomatı klubı torsa ul isemlekkä kergäç, anıñ qayçan yuqqa çığasın da belep bulaçaq. İsemlekkä kermägän, tieşle urınnarğa küçergä telämäwçelärgä administrativ çaralar küreläçäk dip tä qurqıta uyın säwdägärlären xökümät başlığı urınbasarı. Kiläçäktä uyın uynatuçı, xalıqnıñ başın äyländergän uyın säwdäse başlıqları tabışnı inkassatsiä turında mäcbüri räweştä kileşü tözergä tieş. Häm şundıy şartlarda ğına Tatarstan xökümäte uyın oyışmaları belän äñgämä alıp barırğa riza bulaçaq. “Uyın avtomatların iärläwçelärne ügetläw waqıtı ütte, aktiv eşläw çorı citte!”- di Tatarstan xökümäte wäkilläre.
Röstäm İsxaqi


text:
İstanbulda Qara Diñgez iqtisad xezmättäşlege
Bu atnada Törkiädä bulıp uzğan iñ möhim waqiğalarnıñ berse ul da bulsa Qaradiñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışmasınıñ 15 yıllığı mönäsäbäte belän İstanbulda ütkärelgän Yuğarı däräcäle cıyılışı.
Törkiäneñ üz östenä alğan çirattağı räislegenä turı kilgän häm "Yaña ofıqlarğa cilkän kiyerü” teması astında 25 iyündä İstanbulda oyıştırılğan oçraşuda oyışmanıñ 12 töp äğzası häm 13 küzätüçe äğzase wäkillek itelde. Yuğarı däräcäle cıyılışta törle regional häm xalıqara oyışma wäkilläre belän Qaradiñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışmasınıñ tarmaq urtaqları da qatnaştı.
Äğzalär arasındağı iqtisad xezmättäşlegen arttıru eşçänlegen başqaruçı Qaradiñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışmasınıñ qoruçılarınnan berse bulğan Törkiä tabiği gaz häm neftka bay Xäzär (Kaspiy) belän Könbatış bazarları arasında energetika yulı bula alunı maqsat itä.
Törkiä bu maqsattan çığıp ütkärgeç proyektların başlatıp cibärde. Baku-Ceyhan neft ütkärgeçe uzğan yıl açıldı. Qazaqstan häm Rusiä neften Qaradiñgez yar buyınnan Ceyhanğa qudıraçaq ütkärgeç salınıluı däwam itelä. 2007 yılnıñ aprel ayında tözelä başlanğan proyektnıñ 2009-da ğamälgä kertelüe kötelä.
Fäqät Törkiäneñ energetika proyektları bertörkem finans awırlıqlar häm Awrupağa energiya tä’min itelüendä möhim rol uynawçı Rusiäneñ köndäşlege belän oçraştı. Çönki Rusiyä Qaradiñgez häm Xäzär diñgezendäge energiya çığanaqların Bolgaria, Serbia, Makedonia häm Macarstan-Vengria aşa Awrupa Berlegenä citkerüne maqsat itä.
Şuña kürä dä İstanbuldağı yuğarı däräcäle oçraşuda Törkiä ayruça Rusiä belän energetika xezmättäşlege mömkinlegen ezlägän bulsa, şul uq waqıtta Qaradiñgez buyında urnaşqan illär belän diñgez häm ciröste säwdäsen arttırunıñ yulların da bäxäsläşte.
Törek premyer-ministrı Erdoğan belän Rusiä ilbaşı Putinnıñ qara-qarşı söyläşülärendä tabiği gaz häm neft iñ möhim mäs’älä bulıp tordı. Fäqät, törek matbuğatında çıqqan añlatmalarğa qarağanda, bu ölkädä Törkiä faydasına älläni alğarış-täräqqiyät buldırıla alınmadı.
Qaradiñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışmasınıñ 15 yıllığı yuğarı däräcäle oçraşuında Törkiä, Rusiä, Görcestan-Gruzia, Serbia, Bolgaria, Moldova häm Ukraina däwlät başlıqları qatnaştı.


text:
Ğiraqta 2 ay çaması totıq bulğan 3 rumın jurnalistı häm alarnı ozatıp yörgän ğiraqlı amerikan bügen azat itelde.
Rumın prezidentı Traian Basescunıñ süzçese totıqlarğa fizik zıyan kilmägän dide. Anıñ äytüençä ul 3 jurnalist xäzer Rumın xakimiätläre qaranağında.
Totıq aluçılar ägär dä Rumıniä üzeneñ 800 xärbien Ğiraqtan çığarmasa totıqlarnı üterü belän yanadı. Rumıniä bu taläpkä buysınmadı.
Associated Press agentlığı xäbär itüençä, elek Säddam Xösäin xakimiätendä citäkçe Baat partiäseneñ ölkä başlığı bulğan Ğazi Xämmüt äl-Obäydi sälamätlege naçar bulu säbäple törmädän çığarılğan. Ul aş qazanı yaman şeş awıruı belän soñğı däräcädä awırıy dielä.
Bügen Ğiraq yustitsiä ministrlığınıñ baş mödire Ali Musa Sälman Bağdad üzägendä üz yortınnan çıqqaç atıp üterelde. Höçüm näticäsendä anıñ maşina yörtüçese dä hälak bulğan häm tağın 3 keşe yaralanğan.


text:
Aşık Emekçi - Saim e Ağıt
Sanatçı : Aşık Emekçi
Türkü : Saim e Ağıt
Etiketler : Aşık Emekçi - Saim e Ağıt türkü indir, Aşık Emekçi - Saim e Ağıt türkü dinle, Aşık Emekçi türküleri, Saim e Ağıt mp3 indir, Aşık Emekçi türküleri Saim e Ağıt türküsü, Saim e Ağıt sözleri, Aşık Emekçi mp3 dinle, Aşık Emekçi download, Saim e Ağıt bedava mp3, Aşık Emekçi türkü sözleri, Aşık Emekçi türkü dinle, Aşık Emekçi son albüm indir
Aşık Emekçi Türküleri
Aşık Emekçi - Deniz Yusuf Hüseyin
Aşık Emekçi - Zalimlerin Zulmü
Aşık Emekçi - İşçilerin Hepsi Vardı
Aşık Emekçi - Mahir İle Yoldaşları
Aşık Emekçi - Kırağı Kana Düştü
Aşık Emekçi - İbrahim le Ali Haydar


text:
23 hektar mäydan diyugä awıl balası bularaq zur bulmağan basu küz aldına kilä. Keçeräk fermerlar 17-20 hektar cirdä peçän yä börtekle kul''tura üsterälär dä, şul cirlärendä mäş kilälär. Ä monda 23 hektar mäydanda sklad, ofis tağın ällä närsälär bulaçaq dilär. Nilär qılandırıp betererlär, älegä küz aldına kitürü awır. Şul 230 meñ kv. metr mäydanlı qorı cirgä 130 million dollarğa yaqın aqça sibep kiläçäktä millionlağan tabış almaqçılar. Bu proyektnıñ 69.12 meñ kv.metrın 2007 yılnıñ cäyendä äwäläp betersälär, qalğanın 2009 yılda qullanuğa tapşırmaqçılar. Bu çit il investorı belän bu atna başında Tatarstannıñ ministrlar kabinetında älege proyekt buyınça ğap qordılar. Bu xaqta “Aqça häm waqıt”, “Kommersant” gazetaları zurlap yazıp çıqtı. “Quinn Group”- dip atala ul İrlandiä şirkäte. Gazetalar yazğança üzläre äytkänçä 23 hektarlı proyekt “Q-Park Qazan” dip atala. “Q-Park Qazan” Qazannan 25 kilometr yıraqlıqta, Qazan- Irınburg federal'' maşina yulı qırıyında Layış rayonında tözelä. Respublikanıñ iqtisat belgeçläre, Tatarstan xökümäte irland investorına ömetle, qurqınıçsız proyekt büläk itte dilär. Çönki urın bik uñışlı. İdel buyı töbägendä iñ zur säwdä mäydanı bulaçaq terminalğa aqça kertüçelär barsında çutlağannar, uylağannar bulsa kiräk. Qazan-Irınbur federal'' maşina yulınnan Mäskäwgä, Samarağa, Yekaterinburgqa, Tübän Novgorodqa, Ufağa yök maşinaları köne-töne tovar taşıy. Şunda uq “Qazan” aeroportı. 23 hektarlı “Q-Park Qazan” alış-bireş, saqlaw urını açılğaç tovar taşuçılar anıñ arqılı ütäçäk. 20-30 meñ kv.metrlı skladlarğa iäläşkän İdel buyı töbägendäge eşquarlar älegä gigant sanalaçaq logistik sklad terminalında başları äylänmäsä yarıy inde. “Q-Park Qazan” nı tözüçelär anda bulaçaq ofislarnıñ arenda bäyäsendä Mäskäwdäge bäyälär belän tiñlämäkçelär. Tatarstanda kilep tabış alırğa teläwçe “Quinn Group” İrlandiä şirkäteneñ Rusiädäge citäkçese Vladimir Sennikov Tatarstan citäkçelärenä Rusiädä, ayırım alğanda Tatarstanda mondıy proektqa berençe tapqır investor buluıbız di. Çit il investorına “Q-Park Qazan” säwdä mäydanın tözergä törek, Mäskäw, Qazan eşquarları bulışabız digännär. Älege proyektqa qatnaşı bulğan Qazan eşquarı Damir İsmägıylovqa şaltırattıq. Ul; “Bezneñ bu proyekt bik zur bit, mäydanı da, aqçası da. Qolaçlap beterä alırsız mikän!”- dide. Älegä başqa mäğlümätlär birergä waqıtı yuq ide.
Röstäm İsxaqi


text:
Gruziä premier-ministrı Zurab Jvania sörem gazı belän ağulanıp ülgän dielä
Pänceşämbe irtäsendä Gruziä premier-ministr Zurab Jvanianıñ üleme turında qayğılı xäbär kilde. Räsmi belderülärgä kürä ul Tbilisida ber iptäşeneñ fatırında gazdan ağulanıp ülgän. Jvanianıñ üleme Gruziä säyäsätenä nindi yoğıntı yasar?
Audio (Mixail Saakaşvili)
"Bu bik zur yuğaltu, ilebez öçen dä, şäxsän minem öçen dä, häm prezident häm keşe bularaq, sezneñ öçen dä şulaydır. Gruziä bar ğömeren ilenä xezmät itügä bağışlağan patriotın yuğalttı. Min iñ yaqın dustımnı, ışanıçlı kiñäşçemne häm tarafdarımnı yuğalttım."
41 yäşlek Zurab Jvania 15 ay elek prezident Eduard Şevarnadzeğa almaşqa kilgän yäş komandanıñ töp äzğası ide. 2003neñ noyäberendä Şevarnadze çigengännän soñ ul yaña xakimiättä Saakaşvilidan soñ ikençe keşegä äylände. 2004neñ fivralendä Saakaşvili aña yaña buldırılğan premier-ministr urının täqdim itte. İqtisad häm xosusıylaştıru ölkäsendä kiñ wäkälätlär belän. İqtisad belän genä çiklänmiçä, Jvania Könyaq Osetiä häm Abxaziä konfliktların çişüdä dä qatnaştı. Uzğan cäydä Könyaq Osetiädä bulğan qorallı bäreleştän soñ ul respublika citäkçese Eduard Kokoytı belän söyläşülär başlata aldı. Könyaq Osetiä xökümäte Jvanianıñ üleme uñayınnan qayğı urtaqlaştı. Gruziä belän söyläşülärdä Könyaq Osetiäne wäkillek itkän Boris Çoçiev, Jvania Gruziä citäkçelegeneñ tınıçlıq yaqlı öleşen gäwdäländerä ide, dide.
Räsmi xäbärlärgä qarağanda Jvania pänceşämbegä qarşı töndä Kvemo-Kartli töbäge citäkçese urınbasarı Raul Yosupovnıñ Tbilisdağı fatirına kilgän. Berniçä säğät buyı telefonnan cawap birmägäç tän saqçıları işekne watıp kergän, häm anda ikeseneñ dä üle ğäwdäsen tapqan. Berençe tikşerü näticälärenä kürä alar sörem gazınnan ağulanıp ülgän. Bu gaz fatirdağı cılıtqıçtan çıqqan dielä. Räsmilär monı bäxetsez oçraq dip atıy.
Säbäpläre nindi genä bulmasın, belgeçlär fikerençä, Jvanianıñ üleme Gruziäneñ säyäsätenä zur yoğıntı yasarğa mömkin. Soñğı atnalarda Gruziä matbuğatı Javania belän saqlanu ministrı İrakli Okruaşvili arasında arta barğan qarşılıqlar turında yazdı. Ministrnıñ armiädä räşwätçelekkä qarşı başlağan kampaniäse şuşı köräşneñ ber öleşe itep kürsätelde. Süz uñayınnan, uzğan cäydä Gruziä xärbiläre Könyaq Osetiägä näq menä Okruaşvili citäkçelegendä kerde. Ul çaqta ul Eçke eşlär ministrı ide.
Äyterseñ, komandasındağı qarşılıqlarnı iskä alıp, Saakaşvili bügenge utırışta xökümät äğzaların berdäm bulırğa çaqırdı:
Audio (Mixail Saakaşvili)
"Şuşı awır waqıtta min barığıznı da nıqlı bulırğa çaqıram. Bu awır çorda Gruziägä, xalıqqa xezmät itüdän dä zurraq burıç bula almıy. Zurab Jvania moña bar ğömeren bağışladı, bu sezneñ dä wazifa. Niçek kenä awır bulmasın bez ilebezgä xezmät itüne däwam itergä tieş, tormışıbıznıñ här minutın, axırına qädär."
Kilgän xäbärlärgä qarağanda, Saakaşvili xökümät belän citäkçelek itüne waqıtlıça üz östenä alğan. Konstitutsiä nigezendä, yaña premier-ministrnı täqdim itü öçen anıñ 7 kön waqıtı bar.
-Ali Gilmi


text:
“Qazan” köymäse Kaspiy Diñgezendä
İnde düşämbe könne bulğan waqiğanı küz aldığızğa kiteregez. İdelneñ Xazar diñgezenä qoyğan urını Ästerxan şähäre. Bu könne Qazan şähäre başlığı Kamil İsxakov häm Ästerxan şähäre citäkçese İgor Bezrukavnikov ike şähärneñ xezmättäşlegen üsterü programmasın imzaladılar. Anıñ töp ideyäse bik matur. İdel buylap aralaşu häm xalıqlar, ğasırlar häm sivilizatsiälär arasında küper salu. “Böyek İdel yulı” konferensiäse açılır aldınnan Ästerxan ölkä administratsiäse binasında beryulı öç kürgäzmä açıldı. Qazanğa – 1000 yıl, Ästerxan töbäge häm Tatarstan şirkätläreneñ tovarların kürsätü. Tön'yaqtan Kön'yaqqa transport koridorın açuçı işek itep xezmät itkän Ästerxannıñ ähämiäte turında qızıqlı fikerlär yañğıradı. Qazan şähäre administratsiäse başlığı Kamil İsxakov Rusiä prezidentı Vladimir Putinnıñ “Böyek İdel yulı” konferensiäsendä qatnaşuçılarğa möräcäğäten uqıdı. Bu möräcäğättä İdel buyı töbäklärdä Rusiä xalqınıñ häm iqtisadıy potensialınıñ yartısı buluı, Baltiq häm Kaspiy diñgeze däwlätläreneñ xezmättäşlege Yevropa häm Aziä xalıqlarınıñ añlaşıp yäşäw perspektivası turında äytelgän.
Tatarstan prezidentınıñ kiñäşçese tışqı elemtälär departamentı citäkçese Timur Akulov Mintimer Şäymievneñ täbrik süzlären citkerde. Ästerxan ölkäse gubernatorı Anatoliy Gujvin üzeneñ çığışında Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymievneñ İdelbuyı häm ğomumän Rusiä töbäkläre arasında xezmättäşlekne üsterüdä bik zur rol' uynawın äytte. Şul uq konferensiäsendä UNESCOnıñ general' direktorı Matsuuronıñ, Yevropa Sovetı general' sekretare Şvemmernıñ täbrik süzläre dä iğlan itelde. Konferensiä utırışınnan soñ Qazan başlığı Kamil İsxakov “Qazan” teploxodında qunaqlar öçen aş mäclese oyıştırdı. Zamança häm uñaylı “Qazan” köymäseneñ kürenekle qunaqlarnı qabul itü täcribäse bar. İyün ayında şul uq teploxodta Vladimir Putin Rusiä gubernatorların häm çit il qunaqların sıylağan ide. Älege teploxodnı küptän tügel xäzergä iseme äytelmägän Qazan eşquarı satıp alğan häm ul Qazan şähäreneñ 1000-yıllığında suda yözüçe qunaqxanä häm menä şundıy qızıqlı säyäxätlär häm mäcleslär oyıştıru köymäse bularaq qullanılaçaq. “Qazan” köymäsendä Ästerxanda ütkärelgän mäcles kiläçäkne küzallaw öçen sınaw da bulıp tora.
Sişämbe könne ğalimnärne häm Qazan şähäreneñ kürenekle wäkillären töyagän “Qazan” teploxodı Maxaçqalağa kilep citä. Biredä konferensiädä qatnaşuçılar ike törkemgä bülenä. Ber törkemendäge iqtisatçılar häm eşquarlar Dağstan başqalasında qala, ä tarixçılar, cämäğät eşlekleläre Rusiäneñ borınğı şähärläreneñ berse – Derbent qalasına yul tota. Annan inde İranğa taba yulğa çığu waqıtı da yaqınaya. Bu qızıqlı fänni-säyäsi söyläşüdä häm cannı, tänne yal itterü çarasında kemnär qatnaşa disägez, alarnıñ barısın da sanap çığu mömkin tügel. Xalıqara säfärdä törle tellär belgeçläre qatnaşa. Ğädäti tärcemäçelärgä bilgele intellektuallar, Tatarstannıñ Mäskäwdäge wäkile urınbasarı Mixail Stolyarov häm Londonda yäşäwçe şağir häm jurnalist Rawil Boxaraev yärdäm itälär.
Qazan şähäre başlığı Kamil İsxakov, anıñ yärdämçeläre, xezmättäşläre, Fännär akademiäse citäkçeläre häm Mäskäw, Peterburg ğalimnäre, şähärneñ mädäni tormışında aktiv qatnaşuçı cämäğät eşlekleläre, jurnalistlar, artistlar, aş peşerü ostaları häm başqa qızıqlı şäxeslär şuşı su östennän yözep baruçı ocmax yortında säyäxät itälär. Qısqası, qayber millättäşlärebez häm yaqtaşlarıbız öçen Qazannıñ 1000-yıllıq bäyräme kilep citä yazdı, diärgä dä bula. Xäyer, säyäxät äle başlana ğına.
Rimzil Wäli.


text:
“Mäğärif“ jurnalınıñ 6 sanı turında Änwär Xuciäxmätov söyli.
Çirattağı şimbä matbuğat küzätüe tapşıruında “Mäğärif” jurnalınıñ 6 sanına küzätü tıñlarsız. Mikrofon aldında äñgämädäşebez pedagogika fännäre doktorı, professor, Tatarstannıñ atqazanğan fän eşleklese, pedagogika fäne buyınça bik küp kitaplar, däresleklär avtorı häm kürenekle ğalim Änwär Xuciäxmätov. Änwär äfände, äydägez bergäläşep “Mäğärif” jurnalınıñ iyün sanına küzätü yasıyq äle. Änwär Xuciäxmätov:Mäğlüm bulğança, soñğı yıllarda ilebezdä mäğärif sistemasın modernizatsiäläwneñ iñ möhim yünäleşe bulıp profil'le uqıtuğa küçü tora. Şul profil'le uqıtu turında tulıraq itep söyläp kitegez äle. Profil'le uqıtu ul, mäktäplärdäge ölkän sıynıf uquçıların tege yäisä bu belgeçlekkä äzerläw protsessı.Bu uñaydan tieşle konssepsiä tözelde, bazis uqıtu planı raslandı. Xäzer mäktäplärdä profil'le belem birü buyınça eksperiment alıp barıla, pedagogik kollektivlarda, mäğärif uçrejdenielärendä bu turıda söyläşülär ütkärelä. Häm menä “Añ- belem häm eş-ğamäl” rubrikasında birelgän Rossiä federatsiäse mäğärif häm fän ministrlığı federal' xezmätläre citäkçese Viktor Bolotovnıñ “Profil'le uqıtuğa küçü ni öçen kiräk?”- digän mäqäläsendä ölkän klasslarda profil'le uqıtuğa küçüneñ maqsatları, anıñ perspektivaları turında täfsilläp yaza. Şul uq yünäleştä KDPUnıñ algebra kafedrası dotsentı, fizika-matematika fännäre kandidatı Läylä Sälexovanıñ “Fänne ike teldä uqıtu”dip atalğan yazmasında bilgeläp ütelgänçä,“ ike teldä uqıtu mäktäptä häm yuğarı uqu yortında çit tellärne näticäle üzläşterergä mömkinlek birä. İke teldä uqıtu Germaniä, Aqş, Kanadada h.b. çit illärdä, şulay uq Rossiädä dä kiñ tarala.” Şuşı uq rubrikada Tübän Qama şähärendäge 15Hчe mäktäp direktorı Viktor Orlovnıñ “Psixologik- pedagogik diagnostika”, TUBKİ metodistı Färidä Säläxovanıñ “Komp'yuter texnologiäse yärdämendä” dip atalğan fänni metodik yazmaları täqdim itelä. Yäşel Üzän şähäre tatar gimnaziäse uqıtuçısı Zemfira Säläxiewanıñ “İcadi üseş texnologiäse häm bala sälämätlege” digän mäqäläse uqıtuçılar öçen genä tügel, ata-analar öçen dä bik faydalı bulır dip uylıym. (sitatanı Mälikä Basıyr uqıy.) “İcadi üseş texnologiäse, belem alu protsessı belän berrättän, aqıl xezmäte kul'turası häm dissiplinası tärbiäli. Uquda uñışlarğa niçek ireşelgänen töşenderä, balalarnı üz- üzlärenä häm üzara kontrol' yasarğa öyrätä. Tırışıp eşläw, yaxşı näticälärgä ireşü balada ğäm'sezlekkä tüzep tora almaw ğädäte tärbiäli. İcadi üseş texnologiäse uqırğa teläk, ilham, awırlıqnı ciñep çığu şatlığı birä. Ä bolar üz çiratında uñay xis tudıra. Alar nerv sistemasına uñay yoğıntı yasıy. Dimäk, bala därestä teläp eşli, şaqtıy qatlawlı problemalarnı çişä, arımıy, talçıqmıy, anıñ sälämätlegenä zıyan kilmi.”sitata tämam. Tuğan tel häm ädäbiät” rubrikasında uqıtuçı-ostazlar öçen şaqtıy ğına ähämiätle materiallar urın alğan. Alabuğa DPU dotsentı Filüs Ğallämovnıñ “Sintaksik häm punktatsion” analiz mäqäläse, minemçä, ayıruça iğtibarğa layıq.Çönki ul mäqälä uqıtuçılarğa ğına tügel , studentlarğa da bik zur yärdäm. Respublikada 2 distädän artıq yuğarı häm maxsus pedagogik belem birü yortlarında 50 meñnän artıq student uqi. Ğomumän bu “Mäğärif” jurnalı studentlarnıñ iñ yaqın dustı bulıp tora.Häm alar anı bik teläp aldıralar da.Qama Tamağı rayonınıñ Olı Saltıq urta mäktäbe uqıtuçısı, şul uq waqıtta tatar tele häm ädäbiät uqıtuçılarınıñ rayon metodik berläşmäsen citäkläwçe Miläwşä Ğaläwiewanıñ M. Latıyfullinnıñ “Qurayçı malay” xikäyäsen öyränü dip atalğan metodikası tatar tele häm ädäbiätı uqıtuçılarına bik faydalı bulır. Änwär äfände , ä menä şuşı mäktäptän sezneñ KDPUğa uqırğa kergän studentlar barmı?Älbättä bar. Alar şaqtıy ğına . Alar üzläreneñ töple , tirän belemle buluları, tärtiple, tärbiäle häm mäğnäle buluları belän ayırılıp toralar. Şunsın da äytergä kiräk, Miläwşä xanım Ğaläwiewa kebek tanılğan uqıtuçı metodistlar, ostazlar respublikabızda bik küplär , alar yözlägän. Mäğärif jurnalınıñ bu sanı da eçtälekle, uqıtuçılarğa, metodistlarğa ğına tügel, ä ata-analarğa da , kiñ cämäğätçelek öçen dä bik faydalı bulır digän tulı ışanıçım bar.”Xörmätle radio tıñlawçılar! Şuşınıñ belän bez çirattağı matbuğat küzätüen tämamlıybız.Sez “Mäğärif” jurnalınıñ 6 sanı turında pedagogika fännäre doktorı, professor, Tatarstannıñ atqazanğan fän eşleklese, pedagogika fäne buyınça bik küp kitaplar, däresleklär avtorı kürenekle ğalim Änwär Xuciäxmätovnı tıñladığız. Tapşırunı alıp bardı Mälikä Basıyr, Qazan.


text:
Almatıdağı äy`gili «Şımbulaq» taw şañğı kwrortında demalatındar üşin bağa birşama köteriledi. 10 jeltoqsannan bastap şañğı tebwşiler 9 500 teñge töley`tin boladı. Al qazir kirw aqısı – 6 500 teñge.
Kwrorttı ay`maqtıñ jetekşileri tarïftegi özgeristerdi bïıl jaz ay`larında jürgizilgen jöndew jumıstarımen bay`lanıstırıp otır. Endi on künnen key`in şañğı demalıs keşeninde jaña mawsım bastaladı. Osı kezde kwrorttıñ awmağındağı barlıq sırğanaw joldarı iske qosılmaqşı.
«Jöndew jumıstarı üşin satıp alınğan qurılıs materïaldarı men qurılğılar bizge ewromen eseptelinip jetkizildi. Özderiñiz bilesizder, şetel valyutası bizde qubılıp turadı. Sol sebepti, öz şığınımızdıñ ornın jabw üşin, bağanı osılay` köterwge mäjbürmiz. Bul tek sırğanaq tebwşiler üşin, al demalıs ay`mağına kirip, jayaw qıdıratındarğa bağa köterilgen joq», - dey`di «Şımbulaq» taw şañğı kwrortı marketïng böliminiñ jetekşisi Vladïslav Semenov.
astanatv.kz


text:
Comğa könne Mäskäwneñ Meşçan mäxkämäsendä Mixail Xodorkovski häm Platon Lebedev eşen qaraw däwam itte. Bıltır qulğa alınğannan soñ berençe märtäbä alar ikese dä ğäyepläwlärgä qarata üz qaraşların bäyän itä aldı. Aña qädär isä eşne alıp barğan prokuror, Xodorkovski häm Lebedevne berniçä cinayät qıluda ğäyepläp çığış yasadı.
Xodorkovski/Platonov eşen küzätep baruçılar alarnı moña qädär ara-tirä mäxkämä zalında ğına kürä ide, xäzer isä şuşı ike mäğlüm eşmäkär, üzlärenä qarşı alıp barılğan cinayät eşe turında üz fikerlären belderä aldı. Comğa könne Mäskäwneñ Meşçan mäxkämäsendä prokuror çığışı tämamlandı häm süz ğäyeplängän yaqqa birelde. Süzne berençe bulıp Platon Lebedev aldı häm baştan uq, üzeneñ ğäyepsez buluı xaqında belderde. Şuşı çığışın ul, prokuratura häm mäxkämäneñ bu eşne alıp barğanda, Rusiä Konstitutsiäsen häm cinayät kodeksın, andağı ayırım matdälärne niçek bozuın kürsätkän dälillär belän sürätläde. Anıñ süzlärenä qarağanda, ber genä ğäyepläw dä çınbarlıqqa turı kilmi, häm şul säbäple ul, xakimiat anı säyäsi yäisä başqa şundıy säbäplär arqasında ezärlekli dip uylıy. Näq şuña uq ikençe ğäyeplänüçe, Lebedevneñ xezmättäşe, Rusiäneñ iñ bay keşese sanalğan Mixail Xodorkovski dä işarä itä. Döres, ul üzen ezärlekläwne turıdan-turı säyäsi säbäplär belän añlatudan totılıp qaldı. YUKOSneñ elekke başlığı, "min kemneñder, Xodorkovski cinayät qıluda ğäyepläwlärdän qupşı säyäsi belderülär belän qaplanırğa tırışa dip äytüen telämim" dide. Anıñ süzlärençä, YUKOS häm Xodorkovski eşeneñ asılda ni buluı, monıñ säyäsi maqsatlardan çığıp alıp barıluı yäisä ğädäti ber cinayät eşe genä bulu-bulmawı xaqında bäxäslär soñğı ber yıl eçendä ildä şaqtıy bardı. Şul waqıt eçendä cämğiatneñ zur öleşe üz qaraşın buldırdı, ä inde, ere şirkät çitäkçesen, ğomumän teläsä nindi bay keşene ğäyepläw aldan uq xaqlı dip uylawçılarnıñ fikeren berniçek tä üzgärtep bulmas dip belderde mäxkämädä Mixail Xodorkovski. Üzen prokuratura tarafınnan berniçä cinayät qıluda ğäyepläwlärne ul axmaq häm dälilsez dip atadı. Alay ğına da tügel, üz eşeneñ säyäsi maqsatlardan çığıp başlanuın açıqtan-açıq äytmäsä dä Mixail Xodorkovski säyäsi belderü yasawdan totılıp qala almadı, häm "bar tärtipne saqlağan bulıp, ämma qanunğa bitaraflıq kürsätep köç belän uynaw, ilneñ täräqqiate öçen bik qurqınıç bula ala" dip belderde. Anıñ çığışı mäxkämä utırışında qatnaşqan prokuratura wäkile Şoxinğa da tä''sir itkän bulsa kiräk, ul "min çın küñeldän Xodorkovski häm Lebedevneñ cinayät qıluğa qatnaşı bulmaw turındağı süzlärenä ışanırğa telär idem" dide, läkin şunda uq, "tik menä tuplanğan dälillär kiresen söyli şul" dip belderde. Üzläreneñ ğäyepsez buluın Mixail Xodorkovski häm Platon Lebedev mäxkämäneñ aldağı utırışlarında isbatlarğa cıyına, bu xaqta alarnıñ advokatı Genrix Padva da belderä.
Audio, Genrix Padva
"Alar ikese dä bäyän itelgän ğäyepläwlär belän kileşmi, alarnıñ qarşılıqlı buluı häm çınbarlıqqa turı kilmäwe turında äytä häm mäxkämä barışında üzläreneñ ğäyepsez buluın isbatlarğa tırışaçağın belderä" di Xodorkovski häm Lebedevne yaqlawçı Genrix Padva. Mäxkämä üz utırışların här atnada dürtär kön alıp barırğa cıyına, çärşämbelärdä tänäfes bulaçaq. Meşçan mäxkämäseneñ Xodorkovski/Lebedev eşen qarağan çirattağı utırışı 20-nçe yülgä bilgelände.
Kärim Kamal


text:
MÄDÄNİYÄT, SÄNĞÄT HÄM SPORT
Ädirnädä Keşan ilçäsendä tradiśion Balkan küñel açu mädäniyäten däwam ittergän yäşlär “Bocuk kiçäse”ndä aq çarşaw kiyep bitlären buyap awılda yäşägännärne qurqıttı.
Belem texnologiyäläre häm êlemtä oyışmasınıñ “Bayraqnı qulğa al” Kiber iminlek bäygese tamamlandı.
Törkiyäneñ "TRT xäbär radio” isemle yaña xäbär radiosı êfirğa çığa başladı
Törkiyä teleradiokompaniyäse TRT Ğomum Mödire Şenol Gökağa Ğaziantäptän xörmät büläge.
Berençe itep kütärelgän şarlarğa ayıruça çit il turistları qızıqsınu kürsätte


text:
Manaralı klub, säxnäle mäçet
Arça rayonınıñ Biräzäbaş awılı rayon üzägennän cide çaqrım yıraqlıqta urnaşqan. Anda barsañ, ğacäp küreneşkä tarıysıñ - awıl urtasındağı tübänlektä şaqtıy zur ğına iske klub tübäsenä ... aylı manara menep qunaqlağan. Xikmät şunda - 70 öylek Biräzäbaşta mäçet belän klub ber bina eçendä urnaşqan. Ber ük işekneñ açqıçları klub mödirendä dä bar, mulla qulında da. İkese dä üz waqıtın belep, binanı aça. Klub mödiren taba almadım, ul dekretta, didelär. Şulay bulğaç, awılnıñ mullası Minziär abzıyğa kittem. Ul berniçä yıl elek ğailäse belän Tacikstannıñ Tursunzade qalasınnan küçep qaytqan. Mäçetttä eşlärgä başqa keşe bulmağaç, Biräzäbaşta anı mulla itkännär. Ul üze mädräsädä uqımağan, dinne üzlektän öyrängän. Doğalarnıñ kübesen tatarça uqi. Dinçelär moña niçek qarıydır, ämma xalıq anı añlıy.
Bez Minziär abıy belän mäçet-klubqa kittek. İşek östenä qadaqlanğan “Biräzäbaş klubı” digän taqtanı isäpkä almasañ, iske mäçet ikänlege kürenep tora. Qarap torışqa borınğı ğına, yaxşı ğına saqlanğan ağaç bina. Ämma anıñ qayçan salınğanlığın beräw dä belmi. Mulla fikerençä, mäçetkä - 105 yäş, Mäxmüt Ğarifullin atlı babay äytüençä, äle ul 1887 yılğa qadär ük tözelgän bulğan, anı Nalasa bayı saldırğan. Kümäk xucalıq brigadirı İlfaq äfände uyınça, mäçet binasına – 200 yıl.
Şunısı ap-açıq, kürenep tora: Biräzäbaş mäçeteneñ berençel manarası sovet zamanında da kiselmägän, şul köe qalğan. Ul zamandağı xucalıq räise moña teşe-tırnağı belän qarşı töşkän, dilär. Döres, mäçet-mädräsä sovet çorında ambar, mäktäp wazifaların başqarğan. Manaralı sklad, mäktäp bulğaç, anıñ xäzer manaralı klub buluı awıl keşelärenä tabiği toyıla.
Awıl keşeläre dingä dä, mädänilekkä dä bitaraf. Biräzäbaş digän awılnıñ “Tatar ensiklopediä süzlege”nä bötenläy dä kertelmäwe berkemne dä borçımıy.
Manaralı klubta niçek yal itälär soñ? Awıl yäşläre, Arçadan kilgän yegetlär kiçlären klub tiräsendä iserek kileş, tämäke pısqıtıp, sügenep, qaqırıp-tökerep waqıt ütkärälär.
Ä bit bu iman yortı. Ä ikençe könne ük şunda namazlıqqa basalar läsa. Ber qarasañ, mäçete dä, klubın da buldırıp, tatarnıñ üzençä yäşärgä tırışuın añlarğa bula. Şulay da klub belän mäçetneñ ayırması zur bit. İñ äybäte - mäçetne babaylarğa qaldırıp, yaña klub tözü. Ämma sovet zamanında, perestroyqa, kapitalizm çorında zur bulmağan Biräzäbaşta klub tözergä aqça tabılmağan. Kümäk xucalıq räise başta: “Klub salsaq, mäçetneñ kommunal' xezmätläre öçen bez tülämibez,” – disä, xäzer inde xucalıqnıñ bötenläy aqçası yuq.
Öydäş klub ta, mäçet tä tärbiä, äxlaq, iman kertü öçen xezmät itä. Awılça tırışıp eşläw, matur ğoref-ğadätlär saqlansın öçen. Ämma Biräzäbaşta ällä ni zur uñışlar kürenmi. Yıl sayın kümäk xucalıq basuına Qazan däwlät universitetınıñ tatar bülege studentları kiterelä. Bıyıl da tatfaknıñ ikençe kursı studentları köçläp diärlek kiterelgän. Ämma tatar awılında tatar şäkertlären qolaç cäyep qarşılamannar. Qaya inde ul qunaqçıllıq! Qazannan bäräñge cıyırgä kilgän studentlarnı fatirğa urnaştırırğa beräw dä atlığıp tormıy. Studentlar köçkä yalınıp fatirğa kerä alğannar. Östäwenä, awıl şalapayları eşkä kilgän Röstäm isemle student yegetne qinağannar, tatfak qızlarına bäylängännär... Keşeçä aralaşu, milli añlaşu ğorefe onıtıla.
Bügen, atna kiç, Biräzäbaş awılı klubı bikle tora, anda kiçke uyın yuq. Çönki anı cıyıştıtırğa kiräk. İrtägäse könne sigez babay comğa namazı uqırğa kilä. Alarnıñ doğaların Xoday üze genä qabul itsen inde.
Lenar Şäyex, Qazan


text:
Mäskäwdä Qabarda-Balqar respublikası mädäniät ministrı Zaur Tutovnı taqırbaşlar qıynaw turındağı cinayatne tikşerü matdäsen Rusiäneñ baş prokuraturası üzgärtep qarayaçaq. Başta xuliganlıq matdäse dip qaralğan bulsa, xäzer inde bu cinayat eşe millätara näfrät matdäse nigezendä tikşereläçäk. Şimbä kiç Tutov üzeneñ qızın xalıq biüläre tügärägennän alıp qaytqan waqıtta, ber törkem yaş keşelär alarğa höcüm itkän. Törle cäräxätlär belän bit söyäge sınğan Tutov xastaxänägä salınğan. Tutov süzlärenä qarağanda yäşlär - şovinist eçtälekle, başqa millätlärgä näfrät öndämäläre qıçqırğan. Bu waqiğağa qarata Qabarda-Balqar respublikası prezidentı Arsen Kanokov bolay dide: “Bu eşne centekläp öyränergä häm ğäyeplelärne cäzağa tartırğa kiräk dip sanıym. Rusiäneñ qay töşendä genä bulmasın, anıñ watandaşlarına qarata bernindi dä milli kürälmäwçılıq çığışları bulırğa tieş tügel.”
Uzğan tön Mäskäw metrosında taqırbaşlar NTV jurnalistı Elxan Mirzoevnı qıynağan. Jurnalistnı Sklifasovskiy institutına alıp kilgännär, aña medisina yärdäme kürsätelgän


text:
Xatın-qızlar: bala tapqanda yanda keşe kiräk
Britaniädä keşelärneñ baş mien öyränüçe belgeçlär, muzıkanıñ täsire turında yaña näticälär yasağan...İğtibarnı arttıru öçen muzıka tıñlarğa kiñäş itelsä, yäş bala sälämätlege öçen änilärgä tudıru yortına yardämgä iren yäki tuğanın alıp kerergä kiräk, di tabiplar...
änilär häm bäbilär digännän, Braziliä tabipları – änilär yanında bala tapqanda yaqın keşese bulsa – ikeseneñ dä sälämätlegenä fayda bik zur, dip belderä. Häm biredä ruxi yardäm turında ğına süz barmıy. Braziäliäneñ Santa Catarina federal universitetı uzdırğan tikşerüdä 212 xatın-qız qatnaşqan. Alarnıñ yartısı yanında – bala tapqanda ire, änise yä tuğanı bulğan. Şularnıñ yartısında bäbilär tuğaç ta dönyağa awaz salğan, eçtä qalğan sular belän tonçıqmağan. Yanında yaqın keşese bulğaç tabiplar da ana keşene yaxşıraq qarağan häm iğtibarlıraq bulğan, dip xäbär itä tikşerüne uzdıruçı ğalimnär. Bu näticälär – dönyada bala tapqanda xatın-qızlar yanına balanıñ ätisen yä tuğannarın kertergä röxsät itmägän illär öçen sabaq bulır häm bala tabuçı xatın-qızlar xoquqların xörmät itä başlawğa nigez salır , dip ömetlänä belgeçlär.
ätilär digännän, uzğan tapşırularıbızda ätilär häm bäbilär turında söyläşä başlağan idek, xörmätle tıñlawçılar... ätilär balaların niçek tärbiäli, äti keşe balağa qaysı yäştä iñ kiräk? Ä ğailädä äni bulmasa?
Yalğız ätilär turndağı tapşırunı sezneñ iğtibarğa 21 avgust könne Azatlıqnıñ xatın-qızlar säxifäsendä täqdim iterbez.


text:
Qırğızstanda prezident saylawlarında Bakiyev ciñde
Qırğızıstanıñ waqıtlı prezidentı Qormanbäk Bakiyev, Yäkşämbe könne ütkärelgän prezident saylaularında ciñde. Üzäk saylau Komissisäse tauışlarnıñ sanalğan 95 protsentı Bakiyevneñ 88 böten unnan 9 protsent tauış alğanın kürsätte, ul ciñüçe dip iğlan itte. Saylaularda qatnaşu prostentı 74 böten unnan altı bulğan. Radiobıznıñ Bişkäktäge xäbärçeneñ bu xaqtağı mäğlümätläre.
Audio
"Xäzerge vaqıtta ciñüçe Qormanbäk Salieviç Bakiyev. Ul saylaularda qatnaşuçılarnıñ 88 protsentın aldı. Qatnaşuçılarnıñ protsentı 74 ide. Saylaular ütte dip äytä alabız."
Bakiyev Akayevneñ ildän qaçıp kitüenä kitergän Mart ayındağı demonstratsiälärdän soñ il belän idarä itte. Anı nigezdä ilneñ Könyağında yaqlıylar. Ul Oş häm Calalabad şähärlärendä birelgän tauışlarnıñ 95 protsentın aldı. İlneñ Tönyağında anı yaqlauçılarnıñ protsentı tübäneräk bulsa da, barıbır 75 protsent yuğarı san. Monda anıñ Tönyaqtan bulğan Kuliev belän berektäşlek tözüe zur rol uynagandır. Elegeräk ireşelgän kileşügä kürä, Bakiev prezident bulğan xäldä, Kuliev premier bulaçaq. Qırğızıstannıñ iñ ere grajdannıq cämğiäte-Demokratiä öçen koalitsiä häm sivil cämğiätneñ başlığı Edil Baysalov saulaularnıñ näticäsen bolay bäyäli.
Audio
"88 protsent Bakilevne legalaştırdı häm 24 mart vaqiğälären rasalau buldı. Saylauçılar elek ük Bakiev häm anıñ komandasına ışandılar. Asılda bu Bakievnı yaqlaunı tügel, ä elekke rejimğa qarşı tauış birüne kürsätte. Yaña xökümätkä xalıq mandatın birü öçen saylaularda qatnaşu protsentınıñ yuğarı buluı şart ide."
Saylaularnı küzätep baruçılarnıñ barısı da saylaularnıñ niçek ütüe xaqında üz fikerlären äle äytmäsälär dä, ğomumi fiker bu- Saulaularda qayber citeğsezleklär bulsa da, ul elekkeläre belän çaqıştırğanda, irekleräk, ğadeleräk häm demokratiğıraq bulğan. Bakiyev bügen Bişkäktä press-konferensiädä çığış yasadı . Afğanistanda soñğı vaqıtlarda köç qullanu häm bäreleşlär artsa da, Bakiyev Afğanistanda vazğiät stabilläşkännektän, Qırğızıstanda AQŞ bazasınıñ kiräklegen tikşerergä kiräk dip belderde. Bu Şanxay Xezmättöşlek Oyışmasınıñ uzğan atnada AQŞ Üzäk Aziädäge bazalarınnan ğäskärlären çigenderüneñ tarixın bilgelärgä çaqıruın çağıldıra. Şanxay Xezmättäşlek Oyışması 4 Üzäk Aziä respublikası, Rusiä häm Qıtaydan tora. Bakiyev Russiä belän mönäsäbätlärgä dä tuqtaldı häm bolay dide
Audio
"Bezneñ Rusiä belän ekonomik mönäsäbätlärebez tağı da cimeşleräk bulaçaq, cönki monıñ öçen yaxşı nigez bar. Rusiä investorları Qırğız ekonomikası belän bik qızqsınalar. Rusiä käsebeneñ Qırğız bazarına yaqın kiläşäktä ütep keräçägenä şigem yuq."
Üz nävbätendä Rusiä tışqı eşlär ministere Lavrov bolay dide
Audio
"Saylaularnıñ näticäse Qırğızıstannıñ üzendä häm älbättä Üzäk Aziädä vazğiätne totrıqlandıruğa öleş kertäçäk dip ışanabız. Xäzerge Qırğız xökümäte saylaulardan alda uq üzeneñ xalıqara yöklämälären ütiäçägen väğdä itkän häm bu totrıqlılıq öçen möhim faktor bulıp tora."
Üzäk Saylau Komissiäse saylaularnıñ qätği nätocälären Konstitutsiä Mäxkämäsenä cibäräçäk . Ul anıñ nätiäclären raslağan xäldä Bakiyev ilneñ prezidentı dip iğlan iteläçäk. Här närsä şoma ğına barsa ul August ayında ant itäçäk dip kötelä.
Färit İdelle, Praga


text:
Berençe "Mäxmütov uquları" başlandı
Pänceşämbe Tatarstannıñ Yäşlär eşläre, sport häm turizm ministrlıygında “Berençe Mäxmütov uquları” – “Hönäri mäktäptä intellektual' baylıqnı formalaştıru” dip atalğan xalıqara fänni-ğamäli konferensiä üz eşen başlap cibärde. İsemennän ük kürengänçä, konferensiädä Mirza Mäxmütovnıñ 80 yäşlegenä bağışlana. Mirza Mäxmütov – Rusiä mäğärif akademiäse häm Tatarstan respublikası Fännär akademiäseneñ äşraflı äğzası, pedagogika fännäre doktorı, professor. Konferensiä ike kön däwam itäçäk. Anda Amerika Quşma Ştatlarınnan, Rusiä töbäklärennän häm Qazannan ğalimnär qatnaşa. Oyıştıruçıları isä – Rusiä mäğärif akademiäse, Tatarstan Ministrlar kabinetı, Fännär akademiäse, respublikanıñ ministrlıykları, yuğarı uqu yortları, Tatar yäşläreneñ “Sälät” respublika ictimaği fondı. Pänceşämbe könne konferensiä qısalarında “tügäräk östäl” oyıştırıldı. Anda Qazan yuğarı uqu yortlarınnan wäkillär qatnaştı. Alar isä studentlarnıñ belemen, zıyalılığın arttıru turında süz alıp bardılar. Bilgele bulğança, şähärneñ küp kenä yuğarı uqu yortlarında törle berläşmälär bar, ämma alar populyar, yäğni modada tügel. “Tügäräk östäl”dä äytelgänçä, Sovet çorınnan ayırmalı bularaq, xäzer yuğarı intellektual' däräcä üze dä modada tügel. Yäşlärne cälep itmi. Şuña törle yullar ezlärgä kiräklegenä basım yasaldı. Misal itep, Tatarstannıñ «Breyn-klub»ı kiterelde. “Breyn-klub”qa berniçä yöz äğza kergän, alarnıñ kübese öçen intellektual' uyınnar yarış qına tügel, ä aralaşu, fiker alışunı kiñäytü mömkinlege dä. Pänceşämbe könne irtänge yaqta tügäräk östäl uzsa, töştän soñ konferensiägä kilüçelär Salix Säydaşev isemendäge Zur konsertlar zalında “Tamırlar” kantatasın tıñladılar. Anda Tatarstan Premyer-ministrı urınbasarı – mädäniät ministrı Zilä Wälieva da kilgän ide. Bilgele bulğança älege kkantatanıñ şiğeren “Sälät” fondı citäkçese Cäwdät Söläymanov yazğan.Xalıqara fänni-ğamäli konferensiäneñ plenar utırışı comğa – 16 mayda “Qazan” milli-mädäni üzägendä ütäçäk. Anda yäş buınnıñ belemen arttıru öçen mäktäplärne psixologlar belän tä'min itü, mentalitet häm fikerläw mäs’äläläre turında çığışlar qaralğan. Şulay uq citeşterüçelär häm eş birüçelärneñ belgeçlärgä quyılğan taläpläre, uqıtuda mäğlümatı-komp'yuter texnologiäläre häm fikerläwne üsterü mäs’äläläre qaralaçaq. Monnan tış sälätle balalarnı häm yäşlärne barlaw, alarğa yärdäm itü, iketellelek şartlarında fikerläw üzençälekläre kebek mäs'älälär turında süz baraçaq.
Landış Xarrasova


text:
Äxmädinecad çikläwlär İrannıñ texnologik üseşen tuqtata almas, dip belderde
Bügen İran prezidentı Mäxmmüt Äxmädinecad, yañadan kürşe Ğıraqtan çit il ğäskärläreneñ kitüen taläp itte. Bügen İranda bulğan zur xärbi yöreştä ul, şul uq waqıtta xalıqara çikläwlär İrannıñ texnologik üseşen tuqtata almas, dip tä belderde. Şuşı arada BMO İminelek Şurasınıñ daimi äğzäläre häm Germaniä ilneñ atom programmasın tuqtatudan baş tartqan öçen yaña çiklärwlär kertü mäsäläsen tikşergän ide
İran prezidentı Äxmädinecad şulay uq, höcüm bula qalsa, İran üzen yaqlıy alaçaq, dip belderde. Ul söylägän waqıtta, prezidium yanınnan tanklar, qorallar, xärbi texnika ütkän bulğan. Xärbi yöreştä şulay uq höcümçe oçqıç, 1800 km yıraqlıqqa oçuçı yaña çığarılğan raketa kürsätelde.
AQŞ İrannı Ğıraqtağı Şiği törkemnärgä yärdäm kürsätep toruda ğäyepli. Tähran üze dä, üzeneñ atom programmasındağı eşlänmälären tuqtatmağan öçen xalıqara cämäğätçelekneñ basımı astında yäşi.
Britnaiädäge xärbi belğeç Hossein Aryan, bügen Farda radiosına, Axmädinecadnıñ süzlärenä citdi qaramasqa bula, dide “Minem uylamıça bu qorallarğa nigezlänep yasalğan yanawğa qarağanda, kübräk reaksiä belderü bulıp tora. İlneñ xärbi säyäsäte kübräk saqlanu maqsatlarında tözelgän. Bü süzlär İranğa qurqınıç tudırğan belderülärgä häm AQŞnıñ xärbi çaraları hamanda aktual bulıp toruın häm hamanda qaralına reaksiä bula ala.”- di ul
BMOnıñ İminlek Şurası qararı belän İranğa iqtisadi çikläwlär kertelgän ide inde. Comğa könne İminlek Şurasınıñ daimi äğzäläre, İranğa çikläwlärdän kertüdän qala başqa yullarnı da qullanıp qararğa, söyläşülär yulı aşa atom programmasınnan baş tartırğa künderergä tırışaşaqbız, dip belderelde.
İran prezidentı Mäxmüd Äxmädinecad, New Yorkka kilep, BMO Gomum Mäcleseneñ utırışında qatnaşıp, çığış yasarğa ciyına. Anıñ “Graund Zero” – Dönya säwdä üzäge manaraları torğan cirne kürü möräcäğäte AQŞ räsmiläre tarafınnan kire qağıldı.


text: Bişkäk. Qırğızstannıñ elekke citäkçese Äskär Aqayev üzeneñ comğa könne başqaladağı xökümät yortına yasalğan höcümgä qatnaşı buluın kire qaqtı. Aqayevnıñ advokatı Maksim Maksimoviç Qırğızstannıñ AKIpress agentlığına, moña elekke prezidentnıñ da, anıñ tuğannarınıñ da bernindi qatnaşı yuq dip belderde. Moña qädär Qırğızstan premyer-ministrınıñ urınbasarı Daniar Usenov, comğa çualışları Aqayev tarafınnan yaqlanğan digän ğäyepläwlärne qabatlağan ide. Qırğızstan xakimiate xäzerge waqıtta, comğa xökümät binasın yawlawçılarnı citäklägän Urmät Barıqtabasovnı ezläwen, anı qanunnarnı bozıp fetnä oyıştıruda ğäyepläwen belderä. Elegräk Barıqtabasovnıñ prezident saylawlarına nämzät bulıp terkälü ğarizası kire qağılğan ide. Ul arada Qırğızstannıñ baş prokurorı Azimbäk Beknazarov bügen, Äskär Aqayev häm anıñ xatını Mäyrämnän soraw alu öçen prokuratura xezmätkärläreneñ kiläse atnada Mäskäwgä baraçağın xäbär itte. Beknazarov, Aqayev advokatı belän bu xaqta inde kileşende, soraw alu Qırğızstannıñ Mäskäwdäge ilçelegendä uzaçaq dide.


text: Änkara. Törkiä premyer-ministrı Räcäp Erdoğan bügen törek politsiäsen keşe xoquqların xörmät itügä çaqırdı. Anıñ süzlärençä, Törkiä äğza bulırğa omtılğan Yevropa Berlege monı yaqınnan küzätep bara. Anadolu xäbärlär agentlığı mäğlümatına qarağanda, Erdoğan tağın, yış qına qatı qul belän eş itkän politsiä xäzer ildä tatulıq urnaştıru eşenä öleş kertergä tieş dip tä äytkän. Yevropa Berlege törek politsiäseneñ uzğan ayda İstanbulda uzğan xatın-qızlar cıyının qıynap taratuın kisken tänqitläp çıqqan ide.


text:
Ğiraqtağı AQŞ xärbiläre äytüençä, ilneñ könbatışında ğisyançılarğa qarşı suğışta 6 amerikan xärbie hälak bulğan. Xärbilär belderüenä qarağanda alarnıñ 4-se Fällücä şähäre yanında şartlawdan ülgän, 2-se Süriä çige yanında üterelgän.
Elegräk xärbilär Qorıç Yodrıq operatsiäseneñ ber öleşe bularaq Süriä çige yanındağı Anbar wilayätendä suğışçılar dip şiklänelgän 20 keşene üterüen beldergän ide.
Anbar wilayätendä, Ğifrat yılğası buyında bäreleşneñ ikençe öleşe bara.
Ul arada Ğiraq politsiäse İran çige buyındağı Wäsit wilayätendä başlarına atıp üterelgän 22 keşeneñ mäyete tabıldı dip belderä.
Britaniä xärbiläre Basra şähärendä tönge reydlar waqıtında Britan köçlärenä höcüm itüdä şiklänelgän 12 keşe totqarlandı, alar arasında ğiraq politsiäse xezmätkärläre dä bar dip belderä.
Tähranda İran tışqı eşlär ministrlığı Britaniä premyer ministrı Tony Blairnıñ Britan xärbilären üterü öçen qullanılğan qorallar belän ğiratağı ğisyançılarnı İran tä'min itep tora digän ğäyepläwlären kire qaqtı.


text:
Sovetlar berlege taralğannan soñ, bäysezlek alğan yaqın çit illärdän küp kenä keşelär Başqortstan belän Tatarstanğa küçenep kilä başladı. Başqortstanğa kilüçelärne ikençe törle itep äytkändä kilüçelär dip tügel, ä qaytuçılar dip atarğa da mömkin. Çönki alarnıñ zur küpçelege elekke yıllarda bäxet ezläp soyuzdaş respubliklarğa, Urta Aziä töbäklärenä kitkän keşelär.
Başqortstanğa soñğı un yıl eçendä genä dä 450 meñnän artıq keşe küçenep qaytqan. San buyınça şularnıñ kübese tatarlar, ikençe urında başqortlar, annan urıslar kilä. Mäğlüm inde, Urta Aziä respubliklarınnan, Qazaqstannan mäcbüri küçenep qaytuçılar tuğan yaqlarında yärdämgä moxtac. Çönki alar moñarçı yäşägän cirlärendäge fatirların, cirlären yuq qına bäyägä qaldırıp kitärgä mäcbür bulğan. Şuña kürä Başqortstanğa qaytqaç, alarnıñ küpçelegeneñ şunda uq yort yäki fatir satıp alırğa matdi mömkinlekläre bulmadı. Monı isäpkä alıp, Başqortstannıñ xalıqnı sotsiäl yaqlaw yünäleşendäge oyışmaları qaçaqlarnı yort – cirle itü, alarnı eşkä urnaştıru öçen quldan kilgänçä yärdäm itärgä tırışa. Ämma bu eş gel genä şoma barmıy. Älege dä bayağı aqça citmäwgä häm başqa säbäplärgä sıltanalar.
Başqortstanğa küçep qaytqan qaçaqlarğa qağılışlı mäsälälärne xäl itügä Rusiä xökümäte dä, xätta qayber çit illär dä alına başladı. Äle bu atnada Başqortstanğa kilgän Şweysariä wäkilläre dä näq menä şuşı problem buyınça yärdäm itü barışın tikşerde. Şweysariäneñ Rusiädäge ilçelegeneñ Qoordinatsiä byurosı direktorı urınbasarı Doroteyä Qol'de belän tözeleş eşläre yünäleşendäge texnik qurator Franqo Poretti Başqortstanğa dürt könlek eş säfärlärenä yomğaq yasap, 10 sentäbr könne Ufada «Başinform» mäğlümat ağentlığında jurnalistlar öçen matbuğat oçraşuı oyıştırdı.
Qunaqlar Başqortstan qaçaqlarına yärdäm itü proğramması xaqında baytaq mäğlümatlar birde. Şweysariä xökümäte yärdäme belän Ufa yanındağı Nağayıwo awılı bilämälärendä çittän küçep qaytqan 120 ğäilägä yortlar tözeläçäk ikän. Här şäxsi xucalıq öçen 15 sutıy cir bülenä. Anda mal – tuar totarğa da, baqçalarda yäşelçä, ciläk – cimeş üsterergä dä mömkin bulaçaq. Küçenep qaytuçılarğa yortlar tözüne bıyıl üktäber ayında başlap, kiläse yılnıñ august – sentäbr aylarına tämamlarğa niätlilär. Äle anda Şweysariädän küçerelgän aqçağa elektr, ğaz ütkärelä, yullar salına.
Matbuğat oçraşuında Başqortstan Eçke Eşlär ministrlığınıñ migratsiä eşläre buyınça İdaräse citäkçese Batır Xismätullin da çığış yasadı. Ul qayber qaçaqlarğa yortlar tözeleşe öçen buşlay subsiädiälär bireläçägen citkerde. Küçenep qaytqan keşelergä Nağayıwo awılındağı kebek ük maxsus bilämälärneñ respubliknıñ başqa töbäklärendä dä bulaçağın da ışandırdı ul. Ä Şweysariä wäkilläreneñ yärdämenä Batır Xismätullin ayıruça räxmätle. (audio – Azatlıqnıñ comğa tapşıruında)
Başqortstanğa elek çit yaqlarğa çığıp kitkän millättäşlärebez genä äylänep qaytmıy, ä başqa millätlär wäkilläre dä küçenep kilä. Alarnı Başqortstannıñ tınıç töbäk buluı, eş taba alu mömkinlege qızıqtıra häm cälep itä. Ämma başqa xalıqlarnıñ Başqortstanğa küpläp kilüen respublik xalqı bik şatlanıp qabul itä disäñ, bu xaqiqätkä xilaflıq itü bulır ide. Respublik xalqı çit millätlär wäkillärenä şiklänep qarıy. Moña andıy küçenep kilüçelär qaysıberdä üzläre dä ğäiple dip belderä alar.
– Monda üzebezgä dä yäşärgä yortlar, ayırım fatirlar citmägändä, alar bezneñ öleşkä kerä, eş urınnarın da biläp, eşsezlekne arttıra andıylar, – digän däğwalarnı da eş işetergä mömkin. Şunnan qayber qarşılıqlar da kilep tua. Moña iñ soñğı misal itep, respubliknıñ Quşnarenko rayonındağı cäncalnı kiterergä bula. Bu rayon üzägenä berniçä yıl elek biş – altı ğäilä körd milläte wäkilläre kilep urnaşa. Urındağı xaqimiät alarğa yäşäw häm eşläw xoquğı birä. Kördlär biredä töplänep alğaç, üz eşlären dä açıp cibärä. Şäxsi eşquarlıq belän şöğellänüçe kördlärgä üz bazarların buldıru öçen urın birelgän. Şul uq waqıtta xaqimiätlär urındağı eşquarlar moñarçı eşlägän bazarnı yabalar da, alarğa kördlär qulına tapşırılğan bazarda säwdä itärgä quşalar. Ämma rayondağı tatar häm urıs eşquarları monıñ belän kileşmi. Kördlär üz bazarlarında säwdä itü öçen qıymmät bäyä ala, dip belderä alar. Quşnarenqo rayonı xaqimiäte ğämällärenä rizasızlıq belderüçelär bu şimbädä, 11 sentäbr könne rayon xaqimiäte binası qarşına qarşılıq çarasına cıyılaçaq. Uram cıyınınıñ nindi näticä belän betüen älegä berkem dä farazlıy almıy. Mitingnı oyıştıruçılarnıñ berse – rayonnıñ «Bol'şewik» kümäk xucalığı räise Fähim Qorbanov süzlärençä, bu aqsiäne fäqät kördlärgä qarşı oyıştırılğan çara dip añlarğa kiräkmi, yağni anıñ millätara nigezlege yuq. Bu barı tik rayon xaqimiätläreneñ eşquarlarğa törleçä qaraşına rizasızlıq belderü häm ğädellek taläp itü çarası ğına. Älege ğawğa turında kiläse tapşırularıbızda östämä xäbär birerbez.


text:
Tony Blair Ğiraq suğışın tağın ber märtäbä yaqlap çığış yasadı
AUDİO: Bu 2003-neñ martında buldı, minem, Britaniädä, böten dönyada bezgä yanağan qurqınıç bar häm ul real' digän fikerem haman da nıqlı bulıp qala. Häm citäkçelekneñ burıçı, nindi genä säyäsi bäyägä buluına qaramastan, anı faş itü häm aña qarşı köräşü.
Blair Ğiraq suğışınıñ töp maqsatı küpläp üterü qoralları yasawnı tıyuçı BMO rezolütsiälärenıñ ütälüenä ireşü buldı dide. Blair, suğıştan soñ andıy qorallar tabılmasa da, Säddam Xösäinneñ tıyılğan qorallarğa iä bulırğa tırışuı turındağı mäğlümät nigezendä başlanğan bu suğış aqlana dide.


text:
Kodor tarlawığında atışlar bara
Ämma Kvitsiani rizalaşmadı. Urındağı mäğlämat çığanaqları xäbärenä qarağanda Kvitsianinıñ qorsağı yaralanğan. Aldağı atışlar waqıtında gruziäneñ 4 xärbie yaralanğan bulğan. Kvitsiani yağında yaralanuçılarnıñ sanı 50-gä yaqın. Hälak buluçılar da bar.
Kvitsiani üzeneñ törkemen qoralsızlandırudan baş tartqaç Kodor tarlawığındağı xäl kiskenläşte. Kodor tarlawığındağı Rusiäneñ iminlek köçläreneñ qaraşı turında saqlanu ministrı Sergey İvanov Räzändağı matbuğat oçraşuında: “Bezneñ iminlek saqçılarınıñ 106-nçı häm 107-nçe ike noqtası çükeç belän sandal arasında qalğan şikelle. Alar nindi genä oçraqta da qarşılıqtağı barlıq yaqlar da imzalağan mandat nigezendä tögäl eş itäçäklär”, - dide. Abxaziä dä üz ğaskälären Kodorğa taba alıp kilä başlağan. “Ägär dä Gruziä ğaskärläre bezneñ küzätüdäge Abxaziä çigenä taba kilsä, bu citdi nizağnıñ berençe öleşe bulaçaq. Abxaziä çigeneñ 1 genä metrı bozılğan oçraqta da bez kem genä bulmasın aña ataçaqbız”,- dide üzbilgelängän respublikanıñ prezidentı Sergey Bagapş.


text:
15 may – Xalıqara ğailä köne
Xalıqara ğailä köne Berläşkän millätlär oyışmasınıñ General’ assambleyası tarafınnan täqdim itelde häm 1993 yılnıñ sentäberendä bäyräm 15 mayda ütärgä tieş dip bilgelände. Ğailä köne xalıqara cämäğätçelekneñ soñğı yıllarda ayıruça kiskenläşkän nikaxlaşu, ğailä problemaları belän qızıqsınuı, alarğa bäyle mäs’älälärne çişü niätennän buldırıldı. Rusiädä dä xäzer ğailä, balalar, mäxäbbät mäs’äläläre kön üzägendä Şuña da, tizdän Ğailä köne bik zur bäyrämgä äylänep tä kitärgä mömkin. Bu berençe çiratta Rusiä prezidentı Vladimir Putinnıñ Däwlät Duması deputatlarına yullanğan yullaması belän bäyle. İnde belgänegezçä, anda demografiä, ğailä, bala tabu, mäxäbbät mäs’äläläre iñ kisken torğan häm berençe çiratta çişeleşne taläp itkän, dip bilgelände. Yıl sayın 700 meñnän artıq xalqın yuğalta barğan Rusiä, bala tabu, analarğa matdi yärdäm kürsätüne, ğailäneñ abruyın arttırunı il citäkçelege öçen iñ ähämiätle mäs’älälär bulırğa tieşlege äytelde. Monnan tış, nikaxnı terkämiçä genä yäşäwçelärneñ sanı artu, yäşlärneñ irekleklären yuğaltıp ğailä qorırğa, bala tabarğa telämäwe häm başqa şundıy problemalar da bar bit äle.
Şularnı xäl itü yözennän, prezident üzeneñ çirattağı yullamasında analarğa bala tärbiälägän öçen aqçalata tüläwlärne arttırırğa, ğailäneñ qimmäten arttıru östendä eşlärgä quştı. Xatın-qızlarnıñ küñelen ayıruça üstergäne isä Putinnıñ ikençe bala tapqan öçen 250 meñ sum külämendä aqça wäğdä itüe buldı. Läkin, añlata töşkäç, inde bala tabarğa cıyınğan xatın-qızlar beraz uylana qaldı. Äytelgän 250 meñ sumnı aqçalata alırğa mömkin bulmayaçaq ikän. Ul yä pension waqıfına, yä toraq aluğa totılırğa mömkin, xäyer anısı da äle niçek eşlänäse bilgelänmägän, monda xökümät wäkilläre üzläre dä sorawlarğa cawap birä almıy. Şulay itep, matur süzlärneñ, wäğdälärneñ tormışqa aşırıluı tağın ğädättägeçä bulmağayı digän şöbhälär kön sayın arta.
Tatarstanda da bügenge demografik wazğiät iğtibar üzägendä tora. 15 may könne respublikanıñ Ministrlar Kabinetınıñ prezidium utırışında näq menä balalar tabu, alarnıñ sälämätlegen saqlaw mäs’äläläre tikşerelde. Premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov süzlärenä qarağanda, şuşı problemalar häm alarnıñ çişeleşe turında 17 mayda uzaçaq respublikanıñ İminlek Şurasında da süz baraçaq.
Xäyer, üz yazmışların bergä bäylärgä telägän yäşlär wäğdälärgä genä qarap tormıy. Qazan şähäreneñ grajdanlıq aktların terkäw bülege baş belgeçe Dilärä Sabircanova süzlärenä qarağanda, respublikada öyläneşüçelär sanı kimemi.
Gölnaz İlgizär


text:
Qatar däwläte ğäräp illärennän berençe bulıp xalıqara iminlek köçläre öçen üz xärbilären Libanğa cibärä. “Qatar xökümäte üzeneñ 100 dän alıp 300 gä qädär xärbien cibärep, Libandağı xalıqara tınıçlıq köçläre eşendä qatnaşırğa qarar birde. Şulay itep, bez, bu çarada zur bulmasa da, ğäräblärneñ qatnaşqanlığın dönyağa belderäsebez kilä”,- dide Qatar tışqı eşlär ministrı.
BMO İminlek şurası rezolutsiase nigezendä xalıqara iminlek köçläre Libannıñ könyäğına urnaşa başladı. Alarnıñ sanı 15 meñ keşe bulırğa tieş.


text:
Ğiraqta ilneñ elekke citäkçese Säddäm Hösäin qulğa alındı
Paul Bremer, Ğiraqtağı amerikan ğaskärläre citäkçese general leytenant Ricardo Sançes belän berlektä matbuğat oçraşuında qatnaşqan Ğiraq İdarä Şurası äğzase Adnan Paçaçi, Ğiraq xalqın qotladı: "İdarä Şurası isemennän Ğiraq xalqın şuşı tarixi kön belän qotlarğa telim. Qurqu, yäşren xezmätlär häm basım xökem sörgän däwlät bette häm ber qayçan da kire qaytmıyaçaq. Ğiraqlılarnıñ küñelläre tulı bäxet häm şatlıq!" dide Ğiraq İdarä Şurası äğzase.
Säddäm üzeneñ tuğan şähäre Tikrittan 15 çaqrım yıraqlıqta ber fermada bazda tabılğan. Qulğa alğanda köç qullanu bulmağan. Bremer süzlärençä, bügen – Ğiraq tarixınıñ oluğ köne. Amerikan xärbiläreneñ Ğiraqtağı citäkçese Ricardo Sançes jurnalistlarğa yançığan, saqal-mıyığı üskän Säddämneñ video tasmasın kürsätte.
Ğiraqnıñ İdarä Şurası başlığı Abdul Aziz äl-Häkim, Säddäm Hösiänneñ qulğa alınuı – Ğiraq xalqı öçen genä tügel, ä böten keşe öçen möhim, çänki Säddäm xakimiättä çaqta keşeçelekkä qarşı cinäyätlär qıldı, dip belderde. "Bu kön – Ğiraq xalqına ğına tügel, böten keşelek dönyası öçen möhim. Tınıçlıq yaratuçılar öçen bu oluğ kön, çönki Säddäm keşeçelekkä qarşı cinäyätlär qıldı" dip belderde Äl-Hakim.
1990nçı yılda Ğiraqnıñ basıp kerüen kiçergän Kuwaitnıñ mäğlümat ministrı Möhammäd Abdulhassan, Frans Press mäğlümat agentlığına, "böten dönya bu zalimneñ qulğa alınuın kötte" dip belderde. İran, Ğaräb Ligası häm Yordaniä şulay uq, Säddämneñ qulğa alınuı – Ğiraqnıñ üseşe öçen bik möhim adım , dip belderde.
Dönya citäkçeläre, elekke Ğiraq diktatorı Säddäm Hösiäinneñ qulğa alınuı turındağı xäbärne xuplap çıqtı. Britaniä premyer-ministrı Tony Blair, Säddämneñ qulğa alınuı – anıñ kire xakimiätkä qaytu ixtimalın yuqqa çığara, dip belderde. "Säddäm xakimiättän kitte. Ul kire qaytmayaçaq. Monı xäzer Ğiraq xalqı belä. Häm näq alar Säddämneñ yazmışın xäl itäçäk" dide Blair.
Ğiraq suğışın yaqlamağan Germaniä kanslerı Gerhard Schroeder Amerikan prezidentı George Bushnı uñışlı xärbi opratsiä belän qotladı, Säddäm Hösäinneñ qulğa alınuı Ğiraqta totrıqlılıq urnaştıru eşenä yardäm itäçäk, dip belderde.
Fransiä prezidentı Jacque Chiracnıñ matbuğat wäkile Catherine Colonna, Prezident, Säddäm Hösäinneñ qulğa aluınnan bulğan şatlıqnı urtaqlaşa" dip xäbär itte. Şulay uq Ğiraq suğışına qarşı bulğan Chirac – bu adım ğiraqlılarğa üz yazmışın häm bäysez Ğiraq yazmışın üz qullarına alırğa yardäm itäçäk, dip belderde.
İspaniä tışqı eşlär ministrı Ana Palacio – elekke citäkçeläreneñ qulğa aluın Ğiraq xalqı öçen azatlıq köne, dip bilgeläde. Xäzer inde, anıñ süzlärençä, "qanlı diktatornıñ qotıçqıç külägäse dä yuqqa çığaçaq, tormış caylanaçaq". Şulay uq Avstraliä häm Belgiä premyer-ministrları da Säddämneñ tabıluı häm qulğa alınuı Ğiraqtağı tormışnı yaxşırtuğa, totrıqlılıqqa taba zur adım, dip bilgeläde.


text:
Rusiäneñ Federal İminlek xezmäte FSB, eşçänlege tıyılğan İslam Hizb-ut-Tahrir oyışmasın Üzäk Aziädä, häm soñınnan Rusiä cirlegendä üz xakimiäten urnaştırırğa tırışuda ğayepläde. İminlek xezmäteneñ matbuğat wäkile Cepreй ИrHaTчeHko, Hizb-ut-Tahrir, Çeçnyada Rusiä ğaskärlärenä qarşı suğışır öçen keşelär yallıy, elekke Sovetlar Berlege däwlätlärendäge xökümätlärne bärep töşerer öçen xärbi köç cıya dip belderde.
Uzğan atnada FSB Mäskäwdä İslam oyışması äğzası buluda şiklänelgän 121 keşene qulğa alğan, qoral, xärbi cihazlar häm şartlatqıçlar tapqan.


text: Tallmansville -- Amerikanıñ Könbatış Virginia ştatında, kümer bazında bulğan şartlaw näticäsendä, cir astında tomalanıp qalğan 13 kümerçeneñ 12se häläk bulğan. Baştaraq, kiresençä, 12 keşe isän dip xäbär itelgän ide. Şaxta idaräse başlığı Ben Hatfiled xatanıñ säbäben añlattı. "Añlaşmawçanlıq idarä üzägennän kitkän, alar "monda 12 keşe" digänne "alar isän" dip añlağan. Qotqaruçılar isä kemneñ isän, kemneñ yuq ikänen tikşerep kenä yatqan," di idarä wäkile. Könbatış Virginianeñ kümer bazında şartlaw düşämbedä bulğan ide.


text:
Qazanda yaşäwçe seber tatarları millätne bülğäläwğä qarşı
Qazanda yäşäwçe seber tatarları, bu şimbä könne, Şärıq klubında üz kiçäsen ütkärergä cıyına. Oyıştıruçılarnıñ süzlärenä qarağanda, ul xalıq sanın aluğa bağışlanaçaq. Seber yaqlarınnan Qazanğa kilep urnaşqan tatarlarnıñ iñ mäşhür wäkilläre Flora Äxmätowa-Urmançı, cırçı Zaqir Şahban, eşquar Murat Siracin häm başqalar berdämlekne saqlarğa digän möräcäğät qabul itärgä uylıy. Şimbä, 4 may könne uzası kiçädä, şulay uq, Tuqay büläge iäse, yazuçı Yaqub Zänkievnıñ “İrtış tañnarı” romanın täqdir itü dä bulaçaq.
Azatlıq radiosı öçen Qazannan Bikä Timerova


text:
“Kileşmäwçelär marşında” küp keşe qulğa alınğan
“Başqa Rusiä” xäräkäteneñ başlıqlarının berse Eduard Limonov häm anıñ ber niçä tarafdarı totqarlanğan. Şulay uq “Başqa Rusiä” xäräkäteneñ başqarma komitetı wäkilläre dä totqarlanu xäbär itelä.
Şul uq waqıtta Kreml yaqlı Yäş Rusiä xäräkäte oppazisiädägelärgä qarşı üzeneñ çarasın ütkärde.
Newsru.com säxifäse xäbär itüençä alar, Rusiä xäräkäte tawış köçäytkeçlär aşa üzläreneñ şiğarlären qıçqırıp torğan häm mäydan yanında öndäw qagäzların taratqan. Marştağılar isä alarga “Pozor!” (oyat) dip qıçqırğan.
Oppozisiädäge xäräkätlär konstitusiägä kertelgän soñgı tözätmälärgä qarşılıq belderä. Älege tözätmälär belän prezidentlıq häm parlamentnıñ möddäte ozanaytılğan ide.
Şundıyraq çara şulay uq Peterburda da oyıştırılğan, anda distägä yaqın keşenen qulğa alunuı turında xäbärlär bar.
Mäskäwneñ eçke eşlär baş idaräse 90 keşeneñ totqarlanuın rasli. Ämmä “Kileşmäwçelär marşınıñ” ütüe xäbären kire qağa.


text:
Buınnardan küçkän yaratu
Bu könnärdä Sverdlovski ölkäseneñ Ärtä rayonı, Äceğol awılında zur bäyräm bulıp uzdı. Äceğol klubında “Buınnardan küçkän yaratu” digän isem astında Qazannıñ meñyıllığına bağışlanğan zur kürgäzmä açıldı. Kürgäzmädä mäktäp uquçıları, kübesençä “Kübäläk” fol'klor ansamblendä qatnaşuçı balalar qulı belän yasalğan äyberlär urnaştırılğan. Ansambl'neñ citäkçese Ğäliä xanım Zäynullina bu kürgäzmäne oyıştıruda bik zur köç quyğan keşe.
Biredä tatar tormışına, Qazanğa bağışlanğan räsemnär genä tügel, tegelgän, çigelgän äyberlär dä küp. Balalar üz qulları belän asılmalı bişek, ağaçtan sırlap eşlängän karawat kebek qatlawlı äyberlär dä yasağannar. Alarnı çigüle çıbıldıqlar belän yapqannar, yoqlarğa salınğan näni qurçaqlar da kübese alarnıñ üz qulları belän yasalğan. Qurçaqlarğa milli kiemnär tegep kidergännär. Şunda uq “Qartänilärneñ yöräk cılısı” digän bülek tä bar. Bu bülektä kübräk törle bizäklär belän bizälgän bäyläm äyberläre, çeltärlär.
Ärtä rayonında tatar awılları bik küp tügel, barmaq belän sanarlıq öç-dürt kenä. Ämma tatar mädäniäten, tatar ğöref-ğadätlären bik yaxşı belälär rayon üzägendä. Monda Äceğol awılı mäktäbe uqıtuçılarınıñ role bik zur. Uqıtuçı Mäwcidä xanım Bigijanova bezgä yıl sayın törle kürgäzmälär oyıştıruları turında söyläde. Älege kürgäzmälär başlıça tatar xalqınıñ milli üzençäleklärenä, könküreşenä bağışlana. Başqa millät wäkillärendä xörmät uyatırlıq çista, matur, zur zäwıq belän başqarılğan eşlär saylap alına.
Mäwcidä xanım söyläwençä, rayon buyınça uzdırılğan küp törle bäygelärdä äceğollılar gel prizlı urınnarnı ğına alıp kilälär. Menä küptän tügel tuğızınçı sıynıfta uquçı ber qız bala şundıy konkurslarnıñ bersenä tatar qalfağı çigep äzerlägän, anıñ turında referat ta yazğan häm ikençe urınnı aluğa ireşkän. Ä inde “Kübäläk” fol'klor balalar ansamble rayon eçendä genä çığışlar yasap qalmıy, ölkä külämendä dä rayonnıñ däräcäsen tota.
Açılu tantanasına da “Kübäläklär” bik matur çığış äzerlägännär. Zalda cıyılğan xalıq arasında awıldaşlar ğına tügel, rayon xakimiäte wäkilläre häm Yekaterinburg qunaqları da bar ide. Äytergä kiräk, bu kürgäzmäne oyıştıru häm anıñ näticälären yomğaqlaw çığımnarın tulısınça Milli Media-Xolding citäkçeläre üz öslärenä aldı. Alar berençe dürt urınnı aluçılarğa prizlar, kürgäzmägä äyberlär yasarğa qatnaşqan här balağa, bulışqan äni-äbilärgä, ansambl'neñ citäkçese Ğaliä Zäynullinağa häm bayançı Marat Bäyrämovqa büläklär alıp kildelär.
Säxnä bizäleşe dä, çığışlar da tuğan şähärebez Qazanğa bağışlanğan ide Kürgäzmä “Buınnardan küçkän yaratu” dip yuqqa ğına atalmağandır axırı. Äceğol awılında yäşäwçelärneñ bik azı ğına Qazan şähären kürep belä. Ber tapqır da kürmägän kileş şulqädär yöräk cılısın birep yasağanğamı, biredäge äyberlärdän ällä nindi cılılıq, nur börkelep tora sıman. Ä Qazan turında alar tatar tele däreslärendä öyrängännär.
“Kübäläk” balaları inde küptän Qazanğa barıp qaytu turında xıyallanalar. Söyläşä torğaç, bu xıyal balalarda ğına tügel, olılarda da yäşi ikänlege açıqlandı. – “Ğömerem buyı Äceğolda yäşim, Qazannı ber tapqır da kürgänem yuq, - di Mäwcidä xanım da, - Qazan bezneñ öçen iñ qäderle şähär ul. Çaqırığız äle bezne dä Qazanğa!”
Kiçä bik eçtäşlekle, küñelle bulıp uzdı. Axırdan balalar belän bergä “Kübäläk” ansambleneñ citäkçese Ğäliä xanım Zäynullina Milli Media-Xolding citäkçelärenä bik zur räxmät belderde.
Äceğol awılına bıyıl 450 yäş tula dilär. Bu ğäcäyep awılda eşçän, tırış, şiğri küñelle, icadi xalıq yäşi. Yaqtaşları artistlar Säğit Gıyybaşev, İl'yas Wälişah, Qazan aviatsiä zavodında konstruktor bulıp eşläwçe Cäwdät Mindiärov, Mäskäwdä kosmonavtika ölkäsenä qarağan predpriätielärneñ bersen citäkläwçe konstruktor Rinat Zäynullinnar belän çiksez ğorurlanalar alar. Kiler ber waqıt, çal Uralnıñ yıraq ber poçmağına posıp utırğan ğap-ğadi tatar awılınnan tağın da tanılğan şäxeslär üsep çığar. Bügenge “Kübäläk” ansamblendäge talantlı balalar, ölkä konkursları lawreatları biyuçelär Linarit häm Vinarit Wälişewlar, cırçı häm biyuçe Ruzanna Gaynizamanovalar isemnäre yıraqlarğa yañğırar. Uqıtuçıları, Ğaliä apaları, äti-äniläre genä tügel, säxnädän çığış yasağan qunaq abıyları-apaları da şundıy ışanıç belderdelär.
Fäwiä Safiullina. Yekaterinburg.


text:
Perm ölkäsendä Tatar ädäbiäte könnäre başlana
Älege könnär qısalarında tanılğan yazuçılar, kürenekle sänğät ostaları töbäkneñ tatarlar küpläp yäşi torğan ölkälärendä millättäşlärebez belän oçraşaçaq. Bügenge köndä ölkädä tatar xalqın berläşterep toruçı milli-mädäni moxtäriät eşläp kilä. Perm ölkäsendä 150 meñnän artıq millättäşebez ğömer kiçerä. Biredä ana telendä radio, televizion tapşırular efirğa çığa, "Tañ" gäzite näşer itelä, üzeşçän sänğät alğa kitä. Älege töbäktä uzaçaq çaralar Perm ölkäse häm Barda rayonı tatar cämäğätçelegeneñ sorawı buyınça Tatarstan mädäniät ministrlığı, Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı, Tatarstan Yazuçılar berlege tarafınnan oyıştırıla. Perm'dä Tatar ädäbiäte könnäre 14 mayğa qädär däwam itä.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
8 yülde Mäskäwdä Watan xalıq demoqratiä partiäse oyıştırğan tügäräk östäl ütte. Bu oçraşu “Awropanıñ federätiv däwlätlärendä ike tellelek täcribäse häm tatar telenä Rusiä Federätsiäseneñ ikençe däwlät tele statusın birü turında” dip atalğan ide.
“Watan” partiäse bu mäsäläne monnan 3-4 ay elek kütärep çığıp, Mäskäw urtasında biş altı piket ta ütkärgän ide. Soñğı piketnı alar 19 iyündä ütkärdelär. Puşkin mäydanında alar kütärep torğan plaqatlarda şundıy süzlär yazılğan ide. Mäsälän “OTroBopkи He пpиHиMaeM, TpeбyeM paBHoпpaBия!”, “TaTapckий языk B Poccийckoй Фeдepaции дoлжeH быTb BTopыM rocyдapcTBeHHыM!”, “BepHeM cTaTyc rocyдapcTBeHHocTи TaTapckoMy языky!”. Ä inde Tuğäräk ostäl ütkän bülmädä dä “Räsäydä tatar telenä ikençe däwläti däräcä!” “Urıs kirilisäsın federäsiä kirilitsasına küçerik!” , “Kirilitsağa reforma kertek!” digän plaqatlar elengän ide.
Bu oçraşu xaqında iğlan küptän bar ide inde Mäskäwdä. Başta 26 yüdä ütkärelergä tieş bulsa da bu çara 8 yülgä küçerelde. Saban tuyında da köne buyı bu oçraşuğa öndäp, Watançılar çaqıru da taratıp tordı. Häm oçraşu urını itep tä mädäni märkäznen aqtlar zalı bileglängän ide. Läkin näticädä oçraşuğa barı tik yegermeläp kenä keşe kilgän ide. Citmäsä söyläşü dä urıs telendä başlandı. Bu xäl çığış yasawçılarnıñ süzlärendä dä çağılmıy qalmadı älbättä. Şunısın äytergä kiräk. Temnıñ berençe yartısı: Awropa federätiv däwlätlärendä ike tellelek täcribäse digän temğa çığışnı glaim Wäliäxmät Sodur yasadı. Häm ul Lyüksemburg. Şweöariä ürnäklärendä xökümättä küptellelek qanunnarı turında söyläde. Häm Çexiädä 17 ğasırda onıtılıp barğan çex telen torğızu xaqında misallar kiterep. Dönya tarixında bulğan bu xäl bezneñ tatar telenä dä ürnäk bulıp tora ala dide. Töp doqladnı söylägän Möxämmät Minaçevnın da Wäliäxmät Sadurnıñ da çığışları rus telendä bulğanğa, tügäräk östäldä berençe süz alğan Tatarstannıñ Rusiä Federäöiäsendäge wekeletle wekil urınbasarı Almaz Feyzullin da rus telendä söyläp kitte. Fikeren ul, Wäliäxmät Sodurnıñ çığışına qarata belderde. Häm bügenge köndä Tatarstanda latin älifbasın mäsäläse xaqında Rusiä konstituöion mexkemeneñ astırtın eşläre xaqında da mäglümät birde. Anı tıñlap ütik äle. Almaz Fäyzullinnıñ çığışınnan soñ tügerek östäldä süzne 90 yäşlek Röstäm Medwedev aldı. Tatarstan citäkçelären här daim tänqitkä totqan Röstäm efende bu yulı tarixi şäxeslärne dä iskä aldı. Rästäm Medwedevnfın çığışınnan soñ Almaz Fäyzullin , süzen tatarça däwam ite. Bu tügäräk östäl aldınnan ğına miña Tatarstan möftie Ğosman xäzrät belän dä oçarşırğa turı kilgän ide. Şuşı tikşereläçäk mäsälä xaqında min dä annan fikeren soradım. Ul näfes digän närsä tuya belmi, çapqan atnı qamçılasañ, ul yörüennän tuqtıy, digän misallar kiterep,bügenge köndä Tatarstanda tatar telenä mönäsäbät yaxşı, läkin Rusiä federätsiäsendä tatar telenä däwlät tele statusı birü mömkin bula torğan närsä tügel dide.
Xäzer inde bu oçraşunı oyıştırğan Möxämmät Minaçev fikeren dä tıñlap ütik. Tatar telen Rusmiä federäsiäsendä däwlät tele statusın birü xaqında plqatalar belän inde niçä tapqır mäskäw urtasında piket ütkärgän Möxämmät Minaçevtan min, uramdağı xalıq seznen piketqa nindi mönäsäbät kürsätte dip soradım. Ul törleçä, qayberäwlär qarşı, qayberäwlär uñay bäyäli.Däwlät statusı bulğanda ğına tatar telenä tatarlar tarafınnan da çın igtibar bulaçaq dip belderde. Tügäräk östäl söyläşüendä yañğrağan qayber çığışlarnı Azatlıqnıñ yäkşämbe tapşıruında tıñlıy alasız.
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text:
Bиkипeдия:Vandalizm
- Bu vandalizm turında iğlannar taqtası tügel. Vandalizm oçraqların Vandalizmğa qarşı idaräçe adımnarına belderegez.
Material östäw, beterü yäki üzgärtü arqılı Wikipediägä ışanıçnı häm abruyın töşerü oçen maxsus qılınğan adımnar vandalizm dip atala. Tipik vandalizm ürnäkläre - bitlärgä tsenzura çiklärenä sıymağan süzlär häm pıçraq yumor östäw, bitlärdäge mäğlümatnı nigezsez beterü häm mäğnäsezlege ap-açıq qürengän eçtalegen kertü.
Vandalizm tıyılğan. Möxärrirlär vandallarnı kisätü häm öyrätü'gä üz öleşlären kertergä çaqırılsa da, idaräçeneñ bloklawı oçen kisätu zarur tügel.
Entsiklopediäne üsteru telägennän xata nigezendä, maxsus konsensusqa qarşı yäki tärtipne bozuçı bulğan yaxşı niätle torışlıq vandalizm tügel. Eçtälek arqasında üzgärtülär suğışları vandalizm dip sanalmıy. Faydalı, yaxşı niyätkä nigezlänep naçar näticägä kitergän häm vandalizm üzgärtüläre arasında ayıru öçen zur iğtibar kiräk. Yaxşı üzgärtülärne vandalizm dip ataw zıyan kiterüçe adım sanala ala.
Ap-açıq vandallıq üzgärtülärne açıqlawğa, alarnı ütkärmäwçe ğamällär qılığız. Annarı vandallıq qıluçı möxärrirlärne kisätegez.
ЭчTәлek
- 1 Vandalizmğa qarata möğamälä
- 2 Vandalizm oçrağında ni eşlärgä kiräkmi
- 3 Vantalizm dip sanalmağan närsälär
- 3.1 Qıyu uzgärtülär
- 3.2 Avtorlıq xoquqların bozu
- 3.3 Destruktiv üzgärtülär kertü yäki kirelek
- 3.4 Üzgärtülär taswirlamasın yazmaw
- 3.5 Tekstlarğa üztülär kertü buyınça eksperimentlar yasaw
- 3.6 Ezärlekläw yäki şäxsi höcümnär
- 3.7 Yalğış wiki formatlaw häm stil'
- 3.8 Wikipediäneñ cisemen añlamaw
- 3.9 Oçraqlı räweştä yalğış mäğlümat kiterü
- 3.10 WP:Neytral qaraş mäslägenä turı kilmäğänlek turında bäxäs çığu
- 3.11 Oçraqlı kileş tuğan mäğnäsezlek
- 3.12 Ğämäldäge qağidä-qullanma bitlärenä üzgärtülär kertü, yaxşı niyätle
- 3.13 Yäşi birgän şäxeslär biografiäläre qağidäse tarafınnan taswirlanğan üzgärtülär, yäki entsiklopedik bulmağan materialnı ütkärmäw yäki yuq itü.
- 4 Meta
- 5 Tışqı sıltamalar
Vandalizmğa qarata möğamälä[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Mäqälägä qarata vandallıqnı kürsägez, iñ ciñel adım – anı yuq itü. Ämmä iğtibar! Qaywaqıt vandallıq iskeräk, elek berkem iğtibar itmägän vandallıq östennän qılına ala. Şundıy oçraqta, möxärrirlär bu ğämälne kürmiçä başqa üzgärtülär kertergä däwam itä alalar. Bu häl, xäzer inde başqa üzgärtülär arasında kürelmägän vandallıqnı tabu häm yuq itüne nıq awırayta.
Vandalizm oçrağında ni eşlärgä kiräkmi[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Vandalizm oçrağı arqasında mäqälälärne beterü bäxäsenä çığarmağız.
- Bu ğämällärne qıluçılarga qarata cämğiyät iğtibarın tartmağız. Şulay uq, mäğnäsez bulu säbäple, alarnı räncetmägez. Berse üz adımnarın zıyan kiterüen belep qılğanda, anı räncetü tırışlığı xälne naçarayta ğına. Kisätülärgä iğtibar itmiçä däwam itsälär, alar turında idäräçelärgä xäbär itsägezçe.
- "Vandal" süzen xiç qullanmağız. Ayıruça, bu süz faydalı kertem yasağan qullanuçılarğa, yäki yaxşı niättän yasalğan üzgärtülargä qarata. Säbäbe ğadi – üzgärtü yaxşı niät belän yasalğanda ul vandalizm dip sanalmıy. Yaxşı niät belän qılınğan ğämälder dip qarağız — bu üzgärtülärne yasağan bersen "vandal" dip ataw urınına, anıñ belän sezne borçuğa salğan äyberlär turında aralaşuğa keregez. Şäxsi kommentariylar urınına, üzgärtüneñ eçtälege häm mäğnäse turında yazığız.
Vantalizm dip sanalmağan närsälär[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tübändäge ğämällärne qaywaqıt vandalizm dip atawçılar tabılıp torsa da, alar ğädättä vandalizm dip sanalmıy. Tik härber oçraqnı, qılınğan gämäl Wikipediä qağidä-qullanmaların boza-bozmawına qarap ayırım qararğa kiräk. Şul uq arada, berär möxärrirneñ ap-açıq vandalizm bulmağan xällärgä tıqşınuy potentsial möxärrirlärne ezärlekläw häm qü ğämälläre arqasında entsiklopediägä ziyan kiterä aluın da istä totu zarur.
Qıyu uzgärtülär[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Konsensusqa ireşelmägän çaqta, yäki elek ireşelgän konsensusqa turı kilmägän qıyu üzgärtülär üz-üzennän vandalizm tügel. Wikipedia çämäğätçelege qullanuçılarnı qıyu bulırğa çaqıra häm totrıqlı konsensusqa ireşelüneñ ähämmiyätle ber adımı buluın tanıy.
Avtorlıq xoquqların bozu[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Destruktiv üzgärtülär kertü yäki kirelek[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Üzgärtülär taswirlamasın yazmaw[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tekstlarğa üztülär kertü buyınça eksperimentlar yasaw[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ezärlekläw yäki şäxsi höcümnär[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Yalğış wiki formatlaw häm stil'[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Wikipediäneñ cisemen añlamaw[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Oçraqlı räweştä yalğış mäğlümat kiterü[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
WP:Neytral qaraş mäslägenä turı kilmäğänlek turında bäxäs çığu[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Oçraqlı kileş tuğan mäğnäsezlek[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ğämäldäge qağidä-qullanma bitlärenä üzgärtülär kertü, yaxşı niyätle[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Yäşi birgän şäxeslär biografiäläre qağidäse tarafınnan taswirlanğan üzgärtülär, yäki entsiklopedik bulmağan materialnı ütkärmäw yäki yuq itü.[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Meta[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- m:Anti-vandalism ideas
- m:Vandalbot
- m:What is a troll?
- m:Small Wiki Monitoring Team – cross-wiki anti-vandalism


text:
Tatnet: Beslandağı faciğä forumçılar iğtibar üzägendä tora
Ütkän atna tapşıruında, Beslan faciğäse xaqında tatar forumnarında ber süz dä bulmadı, dip äytkän idek. İnde bu atnada xäl kisken üzgärde. İñ polulär forumnarda, Tönyaq Osetiädäge xällär xaqında bik aktiv töstä fiker alışu bardı. Mäsälän, tatforum.at.tt saytında söyläşü sentäberneñ berençe könnärennän başlap, bügengäçä däwam itte. Şunısı qızıqlı. Küplärgä mäğlüm «Millätçe» isemle idäräçe, forumğa turıdan yöri torğan yulnı yapqan häm terkäw kertkän. Elek terkälmiçä yazıp bulmasa, xäzer uqıp ta bulmıy. Şulay itep terkälü uzarğa kiräk. Läkin, ul idäräçe tarafınnan mäğlümatlar tikşerüen kötä torğan terkälü tügel. «Millätçe» äfände barı tik ber niçä soraw'a cawap birüne soradı. Mäsälän, .«..tatarlar yazunı saylarğa xoquqlımı?, ...manqortlarğa mönäsäbätegez niçek, millätçelär eşenä niçek qarıysız, Tatarstan möstäqil däwlät bulırğa tieşme?» Häm başqa şundıy sorawlar birelä. İnde terkälü uzğannan soñ, forumda ber totqarlanmıyça qatnaşıp bula.Şulay itep, Tönyaq Osetiädäge xällär xaqında söyläşüdä, tatarlar, üzlären qazaq, nuğay häm slavyan dip tanuçı yäşlär qatnaştı. Alar waqiğalarnıñ barışın başqa mäğlümat çaralarında küzätep, üz mönäsäbätlären şuşı forumda belderep bardı. Küpçelek fikerlärneñ eçtälege, räsmi mäğlümat çaralarına häm xärbilärgä ışanmawğa qaytıp qaldı. Forumçılar, soñınnan millät ara nizağnıñ kilep çığu qurqınıçı xaqında da fiker alıştı. Bigräktä terrorçılar arasında, tatarlarnıñ bulu- bulmawı alarnı borçuğa saldı.«Tatarskaya gazeta» konferensiäsendä,
«terrorçılar arasında tatarlarnıñ bulu xäbäre provokatsiägä oxşağan» , dip yazıp çıqtı ber forumçı. «Gäzitlärgä 100% ışanırğa yaramıy», dip yazıp çıqtı başqa forumçılar. Öçençe ber keşe,«.. tatarlar da bula ala...», digän fiker belderde. Beslandağı balalarnı üterüçelär arasında tatarlarnıñ bulu mömkinlege, Qazanda tawışsız panika kiterep çığardı, dip yazıp çıqtı ber şähär gäzite. Bu mäqälä küp kenä elektron mäğlümat çaralarında kürende. Tatarstan xakimiätläre, Qazaqstan sıman, baş prokuraturadan añlatmalar soramadı. Gäzit monı ike säbäptän añlata. Berençedän, tawış quptaru kiräk tügel, ikençedän, alar bulırğa da mömkin. Şul uq waqıtta, gäzit, terrorçılar törkemenä küp sanlı millät wäkillären kertü, millät ara nizağnı kiterep çığaru maqsatın quya, dip yaza. Älege mäqälägä, tatar forumnarda utıruçılar mönäsäbät beldermäde. Alarnıñ kileşüen, yäki avtorlar belän riza bulmawların belep bulmadı.Bikä Timerova.


text:
Bordeaux’da Çeçnya suğışına qarşı demonstratsiä ütte
Kiçä, Fransiäneñ TF1 kanalına birgän äñgämäsendä, Putin, Çeçnyada Äl-Qaidä eze buluın belderde. Çeçnyada Äl-Qaidä aqçası häm instruktorları eşli. Çeçen suğışçılarınıñ xalıqara terorçılıq belän bäyle buluın, Fransiä, İtalia, Germaniä häm Britaniäneñ yäşeren xezmätläre rasladı, dide ul.
Bügen Putinnıñ yärdämçese Sergei Yastrjembski, Rusiä xakimiätläre, Çeçen citäkçese Aslan Masxadovnıñ yaña wäkile Salambek Maigov belän elemtägä kerergä cıyımıy, dip belderde. Masxadov belän dä, anıñ wäkilläre belän dä, söyläşülär bulmayaçaq, dide ul.


text:
Britaniä İran üzeneñ atom programması turındağı taläplärdän citkä taypılmasqa yäki xalıqara cämäğätçelekkä yanamasqa tieş dip kisätte. Bu kisätüne Britaniä tışqı eşlär ministrı Jack Straw bügen Londonda İran tışqı eşlär ministrı Manucir Mottaqi belän oçraşuda citkerde. Oçraşu aldınnan Straw xalıqara cämäğätçelek İranğa üzeneñ atom yöklämälären ütäw öçen soñğı mömkinlek birde dide.
İran prezidentı Mäxmüt Äxmädinicat İran Könbatış basımına bireşmäyäçäk häm üzeneñ atom programmasın tormışqa aşıraçaq dide.
"Min ul yalğan häm xıyalıy östen köçlärgä şunı äytäm, sez İran däwläteneñ 27 yıl elek bäysezlek aluın belergä tieşsez. Bez İran xalqınıñ atom energiäsenä xoquqı bar dip isäplibez häm xalıq xezmätçeläre bularaq bez bu xoquqqa tulısınça ireşkänçegä qädär tırışaçaqbız" dide Äxmädinicat.
Atom söyläşülärendä İran törkemen citäkläwçe Ali Laricani bügen tağın ber märtäbä Tähran uran bayıtuğa nıqlap kereşäçäk häm üzeneñ atom qorılmalarında BMO tikşerülären tuqtataçaq dip yanadı.
Düşämbe könne BMO İminlek Şurasınıñ 5 daimi äğzası BMOnıñ xalıqara atom energiä idaräse İrannıñ atom programması mäs'äläse turında Şurağa xäbär itärgä tieş dip kileşte. Şurada isä İranğa qarata çikläwlär mäs'äläse qaralırğa mömkin. Atom energiä idarä şurası Venada irtägä cıyılaçaq.


text:
Tatarstan wäkilçelege Qıtayda
Comğa könne Pekinda Qıtayda Rossiä yılı qısalarında öçençe Rusiä milli kürgäzmäse açıldı. İnde xäbär itkänebezçä, forum eşendä Däwlät şurası räise Färit Möxämmätşin citäkçelegendä Tatarstan wäkilçelege dä qatnaşa. Kürgäzmädä respublika üz eksport häm investitsiä mömkinleklären täqdim itte. Respublika mäğlümat agentlıqları xäbärlärenä qarağanda, Tatarstan mäydançıqları- başqa töbäklär arasında iñ zurısı häm Qıtay eşmäkärläre öçen qızıqtırğıç bulğan. Kürgäzmä, inde Tatarstanğa 100 mln. dollar külämendä investitsiälär kitergän ikän. Gölnaz Şäyxetdin


text:
Böten tatar ictimaği üzägeneñ ğädättän tış qorıltayı bulamı?
İctimaği tormışta iñ zur yañalıq – Tatarstan konstitutsiäse tiräsendäge xällär. Belgänegezçä, Tatarstan Yuğarı mäxkämäse, respublika suverenitetqa iä tügel, digän qarar çığarğan ide. Bu xaqta tapşırularıbızda söylägän bar. Tatar ictimaği üzäge bu mäs’älägä mönäsäbäten belderde häm aprilneñ ikençe yartısında qarşılıq çarasın ütkärergä ciena. Sişämbe könne «Azatlıq» radiosınıñ Qazan studiäsendä qunaqta Räşit Yäğfärov buldı häm ul ictimaği üzäkneñ plannarı turında söyläde. Matbuğatta, Tatar ictimaği üzäge ğädättän tış qorıltay, syezd ütkärergä ciena digän xäbärlär kürende, döresme bu? Tatar ictimaği üzäge räise bu sorawğa : «Qorıltay ütkärü planda yuq. Qayber dairälärdä andıy süzlär işetelsä dä. Xäzer Tatarstan yuğarı mäxkämäseneñ qararına qarata miting ütkärergä cienabız.»,- dip cawap birde.
Mitingnı ütkärü eşendä Tatar ictimaği üzägeneñ başqa qanatları da qatnaşa. «Azatlıq» radiosına qaçaqlar fondı citäkçese Yunıs Qamaltdinov şaltırattı. Ul şuşı mitingnı ütkärüçe oyıştıru komitetı başlığı eşen alınuın xäbär itte.
Bikä Timerova


text:
Qazanda İslamğa bağışlanğan fänni häm mädäni çaralar uza
Ällä bäyrämnär arqasında, ällä şulay turı kilep, Qazanda bu könnärdä bixisap säyäsi, mädäni çaralar ber-ber artlı uzıp toral. İnde xäbär itkänebezçä, Qazan milli mädäniät üzägendä Däwlät Ermitajı häm respublikabız muzeylarınıñ xäzinälärennän tuplanğan eksponatlardan «İslam sänğate häykälläre» dip atalğan kürkäm kürgäzmä eşli başladı. Comğa könne islam dinenä bäyle tağın ber çara şul uq mädäniät märkäzendä açıldı. Tarix institutı biredä İdel-Ural töbägendä «İslam sänğate» digän seminar uzdırdı. Anda kürenekle belgeçlär qızıqlı çığışlar yasadılar. Mäsälän, professor Mäxmüt Nigmätcanov muzıka sänğatendä islam traditsiäläre turında söyläde. Şul uq temanı küptän üz itkän, anı centekläp öyrängän kompozitor Mäsğüdä Şämsetdinova «Rusiä möselmannarınıñ Mäwlid bäyräme» digän temanı yaqtırttı. Bu seminarnı oyıtıruçılarnıñ isemlegendä säyäsätçe Rafail Xakimov, ğalimä Güzäl Söläymanova häm başqalar bar ide. Comğa könne dönya kürgän tatar matbuğatı, «Tatar-İnform» agentlığı islam dönyası, anıñ mädäniäte, traditsiäläre turında baytaq materiallar urnaştırdı.


text:
Ğıraq xakimiәtlәre, BMO tikşerüçelәrenә yәrdәm itü yөzennәn, ilğә Amerikanıŋ Üzәk qüzlәw agentlığı belgeçlәren kerterğә әzer
Kiçә, Sәqüt Ğәrәpstanı, BMO Ğıraqqa qarşı xәrbi çaralar başlawnı rөxsәt itkәn oçraqta, amerikan oçqıçlarına üzeneŋ hawa kiŋleklәren birәçәgen belderde.
Xalıqara atom agentlığı belgeçlәre bügen, küplәp yuq itü qoralları hәm anı yasaw turında xalıqtan soraştıra başladı. Bu xaqta Xalıqara atom agentlığı citәkçese Mөxәmmәt Әl- Baradey belderde. Anıŋ süzlәrençә, xәzer iŋ mөhime, belgeçlәr belәn sөylәşerğә telәğәn keşelәrneŋ iminlegen tәemin itü. Xәzer andıy keşelәrne hәm alarnıŋ ğailәlәren Ğıraqtan alıp çığuğa әzerlek bara. Şul arada Berlәşkәn Millәtlәr Oyışmasınnan qoral tikşerüçelәre Ğıraqtağı qorılmalar qarawın dәwam itә.


text:
“Tatnet yoldızları” bäygese üz asılın saqlarmı?
Dön'yaküläm päräwezdä tatar internetın alğa cibärü öçen 4 yıl elek oyıştırılğan “Tatnet yoldızları” bäygesendä ana telle säxifälärebez nominatsiäläre xäzer soñğı rätlärdä bara. Bıyıl tatar nominatsiäläre arttı dip şaqtıy şapırınsalar da, bäyge barışında da, qotlawda da bu älläni sizelmäde. Ciñü yaulağan millättäşlärebez törle urıs telle säxifälärdän kilgän wäkillär arasında sizelmäde dä. Ä bu bäyge başlanğanda isä tatar internetçıları öçen ber cıyılu bäyräm ide. Çönki alar monda üzläreneñ säxifäläre turında söyläp, fiker urtaqlaşalar, kiläçäktä yaña tatar säxifäläre buldıru turında xıyallanalar ide. Qotlaw barışında ul xaqta barı Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetınıñ berençe räise Renat Wäliullin ğına söyläde. Renat Wäliullin
Tatar dönyası mäğlümat texnologiälär ölkäsendä artta qalsa başqa millätlär belän berrättän atlap bara almayaçaq. Bez tatar internet saytlarınıñ artuın küräbez. «Tatarlar», «Yuldaş», «İslam.nn» digän säxifälär inde küplärgä tanış, ämma şunıñ belän berrättän inde bezneñ Rossiädä genä tügel, ä çit illärdä üzebezneñ saytlar barlıqqa kilä. Mäsälän, Pol'şa belän Litvada şul xaqta süz buldı. Şulay uq tatar telle yaña nominatsiälär barlıqqa kilü uñay küreneş. Ayıruça bügen ana telen üsterü çorında «Tuğan tel» nominatsiäsen buldıru kiläçäkkä stimul bulıp tora.
Bäygegä bıyıl 177 säxifä täqdim itelgän ide, şunıñ 55e ciñü yauladı. Alar arasında säyäsi, ictimaği oyışmalar, xakimiät, sport säxifäläre şaqtıy. Ämma qotlaw barışında bilgeläp uzılğança, xätta xakimiät saytları da barı ber – rus telendä genä yasala. Bäygeneñ oyıştıru komitetı citäkçese Aynur Sibğgatullin Tatarstanda ike däwlä tele, şuña xakimiät saytlarınıñ nindi dä bulsa tatar versiäse bulırğa tieş.
Tatarstanda ike däwlä tele, şuña xakimiät saytlarınıñ nindi dä bulsa tatar versiäse bulırğa tieş.
Aynur Sibğatullin barı 2 xakimiät saytınıñ ğına tatarça bülege buluın äytte.
Tatar nominatsiälärenä kilgändä, bıyıl “Tuğan tel, “Tatar dönyası“, “Tatarski mir”, “Fän häm mäğärif” digännäre bar ide. Alarda kübräk Tübän Novgorod, Mäskäw häm Başqortstan säxifäläre ciñü yauladı.
Alar arasında Başqortstannıñ “Qızıl tañ”, “Ömet” gäzitläre, Mäskäw tatar yäşläre säxifäse, Mäskäwneñ “Duslar. ru”, Tübän Novgorodnıñ Safacay awılı säxifälre ciñü yauladı. Şulay uq Çiläbeneñ “Mayaq” kombinatı turındağı “Ural Çernobıle: tatarlar tragediäse“ säxifäse maxsus diplomğa layıq buldı.
Tatar säxifäläre şaqtıy az bulğanlıqtanmı, tatarlar.qom..ru saytı ike nominatsiädä ciñü yauladı. Ciñüçelärgä sifralı fotoapparat, kseroks, klaviatura büläk itelde. Qayberläre isä büläklären aluğa başqalarnı qotlağannı kötep tä tormıyça kitep bardılar. Qısqası, aralaşular da, dustanä fiker alışular da bulmadı.
Landış Xarrasova


text:
Britaniä möselmannarı terrorğa qarşı köräş turında uylana
Uzğan atnakiçtä Londonda bulğan ikençe terror höcüme omtılışınnan soñ Britaniädä küplärneñ ildä yäşäçw möselmannarnı ğäyepläwe alarnı borçuğa saldı. Möselmannar İslamda ğäyepsez keşelärne üterügä urın yuq disälär dä, bu wäzğiättä in eşlärgä ikänen açıq qına küz aldına kiterä almıylar. Beräwlär dini citäkçelär häm mäçetlär ektremistlarnı citkä tibärergä tieş di. Ämma şul uq waqıtta kemnärneñ ektremist buluın ayıra almıylar.
AUDİO: Bezneñ cämäğätkä kilep çığış yasawçılarnı ber tärtipkä kiterü kiräk. Çittän kilep çığış yasawçılar bulsa alar bezdä näfrät taratuçı wäğäzlär söyli almawların belergä tieş. Bez keşelärneñ mäçettän çittä dä näfrät taratmawına ireşergä tieş. Häm bez, ägär dä berär keşe bergäläp tatu yäşäwgä qomaçawlawçı ğämällär qılsa bu turıda xakimiätlärgä xäbär itärgä tieş.
Londonda yäşäwçe ğadi möselmannar dini citäkçelär härçaq şulay eşlärgä tieş ide di. 2 qızı bulğan 26 yäşlek Jemina:
AUDİO: Bez barıbız da berläşergä tieş. Çönki bez Britaniädä yäşibez. Şul uq waqıtta bez britaniälelär dä. Şuña kürä citäkçelärneñ yäşlärne bergä cıyıp alar eşlärgä cıyınğan ğämällärneñ barısınıñ da yalğış buluın añlatırğa tieş. Çönki yäşlär alarnı ğına tıñlıy.
38 yäşlek Xäsän Könçığış Londonda urnaşqan möselman restorannarınıñ bersendä eşli.
AUDİO: Bez bulğan närsälärneñ barısın da qatğıy ğäyeplibez. Min bu aynıñ 7-sendä häm uzğan atnakiçtä bulğannarnı da küz aldında totam. Ägär min politsiä başlığı bulsam, britaniä politsiäse kebek eşlämägän bulır idem, alarnıñ şul könne ük ütergän bulır idemder. Äyye, alar möselman bulırğa mömkin. Ämma alar möselman tügel. Bez alarğa ışanmıybız. Bez monda yäşibez häm bez xakimiätlärgä yardäm itärgä tieş. Londonnıñ möselmannar şaqtıy küp tuplanğan ikençe ber rayonında eşläwçe 45 yäşlek İbrahim ekstemistlarnı bar keşe aldında möselman cämäğätlärennän quıp çığarırğa kiräk di hä terrorğa qarşı fätwa köräş ısullarınıñ berse dip isäpli.
AUDİO: Bezneñ 500-läp ğölämä andıy ğämällär qıluçılar möselman tügel digän fätwa çığardı. Ägär berär möselman yamanlıq qılsa ul bezneñ dairädä bula almıy. Ul bu dairädä bulmıy, bezneñ dini çämäğättän çığa. Şul uq rayondağı ber bankta eşläwçe Näsim ul höcümnärdä qatnaşuçılar İslamnıñ doşmannarı di.
AUDİO: Alar çın möselmannar tügel. Keşegä Ässälämäğäläyküm digändä tınıçlıq teliseñ. Ä bu tınıçlıq tügel. Mäçetlärdä wäğäz söyläwçelär bezneñ cämğiätneñ citäkçeläre berläşep bezgä ni eşlärgä ikänen añlatırğa tieş.
30 yäşlek Möxämmät bu ğämällärne dönya säyäsäte belän bäyläp añlata.
AUDİO: Bu kübräk säyäsät belän bäyle. Axır çiktä bu keşelärneñ Britaniälelärgä qarşı terrorı Berençe Farsı qultığı suğışı belän, Amerikannarnıñ Söğüd cirenä kilep töşüe belän bäyle. Hämmä närsäneñ säbäbe şuña barıp totaşa.
Möxämmät amerikalılar belän britaniälelär Fälestin mäs''äläsen çişü turında wäğdälären ütämi torıp terror höcümnäre tuqtamıyaçaq di.
Kibettä satuçı bulıp eşläwçe Şabana Möselmannar ni eşli ala digän sorawğa:
AUDİO: Demonstratsiälär, televidenie yäki radio tapşıruları, gazetlar yäki jurnallar aşa bu närsälärne añlatıp, terrorçılıqnıñ barlıq törlären ğäyepläp bula. Şabana fikerençä, Möselmannarnıñ terrorçılarnı qatğıy ğäyepläwe yaman närsälär señderelgän üsmerlärne däwalarğa tieş.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Cırçı Radik Dinäxmätov icatına 10 yıl tulğanda tönyaq şähärlärne urap qayttı
Professional' säxnägä ayaq basuına 10 yıl tulğan könne Radik Dinäxmätov Surğutta cırladı. Säfäre waqıtında mäñgelek tuñlıqqa terälep tora torğan Yaña Urengoyğa qädär barıp citte. Ufağa qaytıp kitär aldınnan Tömän şähärendä, soñğı konsertı könne bez Radik Dinäxmätov belän äñgämä qordıq.
Radik Dinäxmätov sawbullaşqan çaqta tağın ber tapqır “Cırçılarğa çit töbäklärdä yäşäwçe yäşlär turında nıqlap torıp uylarğa waqıt citkän ikän. Alarnı küz aldınnan cibärsäk, tağın 5-10 yıldan soñ konsert zallarındağı tamaşaçılarnıñ sanı kim digändä yartığa kimiäçäk”,- dide.
Nail Alan. Tömän.