text:
Qazaqstannıñ twması polïcey Danïyar Nurtaza metro stancïyasınıñ mañında köşede bir äyeldi bosandırwğa kömektesti.
Polïcey özin batırmın dep eseptemeydi, onıñ aytwınşa, jağday tım şuğıl bolğandıqtan şeşim de ayaqastı qabıldanğan. Jeksenbi, 27 qırküyek küni keşke Danïyardıñ kezekşiligi kezinde Brwklïndegi metro stancïyasınıñ birinde bir äyeldiñ tolğağı bastalğanı twralı xabar tüsken.
"Dïspetçer äyeldiñ men kezekşilik etip otırğan stancïyada ekenin ayttı. Alayda men tömenge tüsip, swrettelgen adamğa uqsas eşkimdi tappadım. Keyin joğarığa, köşege qaray köterilip bir feldşerdi kördim, ol sol äyeldiñ artında ketip bara jattı", - deydi ol.
Köşege şıqqan soñ feldşer ekewi stancïyağa jaqın mañdağı köşeden jükti äyeldi tawıp aldı, ol kartondı qoraptıñ üstinde jılap, kömek surap jatıptı. "Biz jaqındağan sätte bala şığıp kele jattı, biraq baqıtqa oray feldşer onı ustap ülgerdi. Ülgergenimiz üşin baqıttımın", - deydi qazaq polïcey.
Nurtazanıñ aytwınşa, sol oqïğadan keyin aynaladağılar onımen qaljıñdasa bastağan. "Olar äyelderimiz bosanatın bolsa xabarlasamız deydi. Barlığınıñ jaqsı ayaqtalğanı üşin qwanıştımın. Anası men balasınıñ jağdayı jaqsı. Bul eñ bastısı", - deydi ol.
Danïyardıñ AQŞ-qa otbasımen birge 2002 jılı köşip barğanı anıqtaldı. Twrïzm men xalıqaralıq marketïng salasında eki joğarı bilimi bar jigit 2008 jılı ştatta azamattıqqa qol jetkizipti. "2005 jılı äwe kompanïyasına jumısqa kirdim. Bes jıldan keyin twrïstik fïrmamdı aşıp, bos waqıtım bola bastadı. Osında köşip kelgennen keyin mundağı quqıq qorğaw organdarınıñ qızmetkerlerine degen qurmetti bayqadım. Ol mağan qattı äser etip, ştatqa kelgen sätten bastap polïcey bolwdı armanday bastadım", - dedi ol.
Aqırı 2010 jılı Nurtaza polïcïya bölimşesine tüyindemesin qaldırıptı, tekserwler men testter ayaqtalğannan keyin, yağnï tört jıl ötkende ol tärtip saqşılarınıñ qatarına qosılğan. "Jumıs istegen 10 aydıñ işinde munday erekşe oqïğa birinşi ret bolıp tur. Tağı bir mınaday oqïğa bolğan, äriptesim ekewmiz üş quqıq buzwşını ustadıq. Qolımızda tapanşa bolsa da olarğa älimiz kelmedi. Qosımşa küşti şaqırtqannan keyin, bir (!) mïnwttıñ işinde 10 polïceyden turatın jasaq keldi. Ol AQŞ-tağı polïcïya jumısınıñ jüyesine qatıstı keremet äser qaldırdı", - dep sözin ayaqtadı Danïyar Nurtaza.
Derekközi:tengrinews.kz
Tegï: Älemde talay qızıq bar, Glavnaya,
Kommentarïï


c: text/html

text:
Qırımda mahkeme Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ itiraz arizasını red etti
Qırımda mayıs 25 künü Yuqarı mahkeme Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ yaqalanğan muavini Ahtem Çiygoznıñ adliyecisi Aleksandr Lesovoynınñ Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ Çiygoznıñ apis müddetini uzatmaq qararına itiraz arizasını red etti.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl bildirdi.
Onıñ malümatına köre, Ahtem Çiygoznıñ özü mahkemede bulunmay edi. Mahkemede advokat, prokuror, ömür arqadaşı, tatası ve Meclis zenaatdaşları bulunğan edi.
«Mahkeme çoqqa sürmedi, advokatnıñ Çiygoznı apiste tutmağa iç bir sebep olmağanı aqta delillerine baqmadan, olduqça bir beklenilgen qarar edi. İşbu vaqialar Rusiyede degil de, Ukraina territoriyasında olıp keçkeni ve Ahtem Çiygoz da Ukraina vatandaşı olğanını bildirip, imayesi oña qarşı bildirilgen qabaatlarnı red etmege çalışa edi. Mahkeme, avdokatnıñ sözlerine baqmadan, itiraz arizasını qabul etmedi», – dedi Celâl.
O şunı da qayd etti ki, qarar çıqarmaq içün mahkemege bir qaç daqqa yeterli oldı.
«Mahkeme taraflarnı diñlep, 2-3 daqqağa çıqtı ve birden qaytıp, qararnı seslendirdi. Mahkeme kâtibi bile çıqmadı. Bu şunı tasdiqlay ki, qarar mahkemeden evel endi alınğan edi. Faqat biz başqasını beklemedik», – dey o.
Celâlnıñ aytqanı kibi, endi olar işke uquq qoruyıcı teşkilâtlarnı celp etecek ve «yañı mahkeme seviyesine çıqacaqtırlar».
Ahtem Çiygozoznı 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26 künü «kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etilmesi ve iştirak etmesinde» şeklep, taqiqat çerçivesinde yaqaladılar. Çiygoznı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da bu müddetni mayıs 19-ğa qadar arttırdılar. Mayıs 15 künü mahkemeniñ nevbetteki toplaşuvında apis müddetini iyül 29-na qadar uzattılar.
Ukraina Baş prokuraturası yanındaki QMC prokuraturası Çiygoznıñ qanunsız yaqalanuvı boyunca cinaiy işni açtı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina elçisi: Rusiye Qırımnıñ AB ile sıñırında küçlü silânı yarım yıl evelsi yerleştirdi
Rusiye yarım yıl evelsi işğal etilgen Qırımda ve Kaliningrad vilâyetinde küçlü silânı yerleştirdi, şu cümleden «İskander» raketa kompleksleri.
Bunı 5 kanal efirinde Ukraina fevqulâde ve vekâletli elçisi Roman Bessmertnıy bildirdi.
«Bugün matbuat vastalarında aytılığan şeyler daa yarım yıl evelsi yapıldı», – dey Bessmertnıy.
Mart 17 künü matbuat vastalarında Rusiye Federatsiyası Silâlı quvetlerinde şimdi olğan teşkerüvler çerçivesine Qırımğa Tu-22M3 strategik raketa taşıyıcıları ketirilecegi aqqında malümat peyda olğan edi.


text:
Devlet milletler komitetiniñ reisi Zaur Smirnov: «Qabaatlılarnı qıdırmaq – qırımtatar halqı duşmanlarına elverişlidir»
Aqmescit – Meclis reisiniñ sabıq muavini Zaur Smirnov yañı şaraitlerde memur vazifesini alğan birinci qırımtatardır. Aman-aman 5 ay evelsi o, milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen grajdanlarnıñ meseleleri boyunca komitetiniñ reisi vazifesine keçti. İşte qarşılaşqan qıyınlıqlar, repatriantlarnıñ yerleşüvine federal bücetinden ayırılacaq sermiyalar, qırımtatarlarnıñ Rusiye pasportlarnı aluvında ne derecede faal olğanları ve Meclisnen olğan munasebetleri aqqında Zaur Smirnov Qırım.Aqiqatqa ikâye etti.
– Aman-aman 5 ay devamında siz bu vazifede bulunasıñız. Sabıq reis müessiseni nasıl alda qaldırdı?
– Sabıq reis aqqında yaramay bir şey aytmağa istemeyim. Biz er kes bilemiz, komitetniñ yekâne meselesi – parasızlıq edi. Onıñ içün, böyle vaziyette, işi sermiya vastasınen alıp barılğan müessiseni idare etmek küçtir. Onıñ içün, soñki 5-7 seneler içinde komitetniñ alı nasıl olğanını er kes bile, bu iş degil, keçiniş edi.
– Komitette yolbaşçılıq yapıp başlağanda, hadimlerni işten boşattıñızmı?
– Menden evel çalışqan iç bir hadim işten boşatılmadı.
– Olarnıñ işinen memnün ediñizmi?
– Episi tecribeli. Ekseriyeti çoq yıllar devamında Devlet komiteti sistemasında, qurucılıq saasında çalışalar. Onıñ içün olarnı işten boşatmağ acet yoq edi.
– Soñki yılları, devlet memurlarnıñ sayısı qısqartıldı, şimdi vaziyet nasıl?
– Biz hadimlerimizniñ sayısını saqladıq, em de bizge baqqan müessiselerde çalışqanlar da faaliyetini devam eteler. Em de bazı müessiselerni devlet esabına keçirmege tüşünemiz. Evelden olar hocalıq esapları esasında çalıştılar. Yani adamlar aylıq alacaqlar, ve aylıqları ötkergen tedbirlerge bağlı olmaycaq. Amma, bu da bir teşviq etici faktor edi.
– Yañı işte nasıl qıyınlıqlarnen rast keldiñiz?
– Dört buçuq ay devamında Qırımnıñ içtimaiy- iqtisadiy inkişafı boyunca federal programmasını azırladıq, oña köre, repressiyalarğa oğratılğan halqlarnıñ yerleştirilüvi ve abadanlaştıruvına 10 milliard 300 million ruble belgilendi. Programmanı azırlağanda, cumhuriyette bu soy grajdanlarnıñ, esasen qırımtatarlarnıñ, elbette, toplu yaşağan yerleri nezaret etildi. Cumhuriyet boyunca bu kibi 300 qasaba bar ve elbette, bu qısqa müddet içinde kerekli malümatnı, hususan, ev-mesken, daire nevbeti aqqında azırlamaq qıyın edi. Hadimlerimiz, mütehassıslarımız, nazirlikler yardımınen biz bu işni becerdik. Qırım meseleleri boyunca Nazirllikke yapqan işniñ neticelerni köstergen soñ, Rusiye Federatsiyasınıñ bücetinde 10 milliard ruble talap etip oldıq. Yani 2015 senesinden başlap, biz er yıl repressiyalarğa oğratılğan halqlarnıñ ihtiyaclarına bir millard eki yüz million rubleden ziyade sermiya elde etecekmiz.
– Bu sene sürgünge oğratılğan halqlarnıñ abadanlatırıluvı programmasına ne qadar para ayırıldı?
– 2014 senesi ta bir yıl evelsi ukrain bücetinden ayırılğan az-buçuq para tüşken edi. İçtimaiy meselelerge sarf etildi, esasen milliy-medeni cemiyetlerniñ ihtiyaclarını qapattıq. Onıñ içün aprel ayında bu vazifege keçken soñ, komitet Rusiye Fedratsiyasınıñ qanuunları boyunca çalıştı, biz programmanı federal bücetine köre azırladıq.
– Siz evelden aytıp keçken sermiyalarnı ilk nevbette nasıl ihtiyaclarğa sarf eteceksiz?
– Raqamlarnı seslendireyim: 5 yıl içinde programma boyunca 200 kvadrat metr ev-meskenni tapşırmağa isteymiz. Suv, gaz, elektrik ağlarnı, yollarnı qurmaq meramındamız. Elbette, içtimaiy saa – ayırı şahıslarğa yardım, evlerniñ qurucılığında yardım, içtimaiy-medeniy turmuşı, medeniy müessiselerniñ tehnikiy cietinden teminlevi, milliy mekteplerniñ qurucılığı, balalar bağçalarnıñ inşaatı ve olarnıñ teminlevi. Onıñ içün, repressiyalarğa oğratılğanlarnıñ abadanlaştıruvınen bağlı federal programması – bu devlet içinde devletti, onda cumhuriyette eda etilecek umumiy programmanıñ aksini körmek mümkün.
– Kelecek sene siz aytqan sermiya miqdarı azlaşması mümkünmi?
– Bunı tek federal ükümeti kefil ete bile, amma diger subyektlerniñ tecribesini köz ögüne alsaq, bu kibi programmalarnı eñ çoq qorçalağanlarını körermiz. Ve bu sermiyalar maqsadlarına köre sarf etilecegine ümüt bar.
– Siz mekteplerniñ qurucılığı aqqında ayttıñız. Bu mesele çerçivesinde eñ aktual suual – Aqmescitniñ Borçoqraqtaki qurulıp bitirilmegen mektep. Mektepni endi 20 yıldan berli qurıp olamaylar. Çoqusı adamlar onı sentâbrniñ 1-ne qadar onı işke tüşürirler, dep belleyler, amma bunı öyle de yapmadılar. Konkret bir müddetni belgilep olasızmı?
– Biz qurucılıqnıñ keçiktirüv sebeplerini söyledik. Bu yıl içinde mektepni bitiririk, dep tüşüngen edik, faqat, seysmologlar binanı qaviyleştirmek kerekligini qayd etiler, çünki o, pek müim bir inşaat, mektepte 1000 balanıñ oquması planlaştırıla. Biz qoşma işlerni keçirmege qarar aldıq. Biz, siyasetçiler ayırğan müddetke qulaq asmamalımız.
– Bir – eki yıldan soñ, dep aytmaq mümkünmi?
– Men ümüt etem. Sermiyalar devamlı ayırılsa, bir yıldan soñ, biz buña kelirmiz.
– Bugünki künde, ne qadar qırımtatar vatandaşı rus pasportını aldı?
– Men, diger milletlerge nisbeten, pasportlarnı alğan qırımtatarlarnıñ sayısı daa çoq olğanını ayta bilem. Bunıñ ile qırımtatarlarnıñ pragmatik olğanlarını körmek mümkün, çünki pasportlar kerek, bu siyaset degil. Pasport – ayatnıñ ayırlmaz bir parçası, qırımtatarlar onı ilk nevbette aldılar.
– Komitet yanında çalışqan cemaat qabulhanesi öz işini tolusınen becerdi, öylemi?
– Tek cemaat qabul hanesi 12 biñ pasportnı berdi, olarnıñ çoqusı aprelde teslim etildi, o vaqıt pasportlarnı berüv noqtalarnıñ ekseriyeti çalışmay edi.
– Şimdiki vaqıtta pasportnı azırlav müddeti nasıl?
– Eñ çoq 10 kün. Bizge pasportnı alğanda meselelernen qarşılaşqan daa bir adamnı rast ketirmedim.
– Bir sıra qırımtatarlar böyle meselege oğradılar: Özbekistandan qayttılar, amma, yaşamaq içün vesiqalarnı azırlamaq, qayd etilmek ya da Ukrainanıñ vatandaşlğını alıp yetiştirmediler. Olar ne yapmalı?
– Men bu meseleni keçenlerde toplaşuvda iştirak etken Meclis azalarınen muzakere ettim. Men olarğa: «Dört saat devamında toplaşuvda oturdıñız, diger meselelerni da çezmege kerek olğanını aytmadıñızmı? Şu qıymetli vaqıtnı tek aramızda olğanlarnı muzakere etmek içün sarf ettiñizmi?». Cevap olaraq aldım: «Ümüt etemiz, siz bu meseleni çezersiñiz. Sizni vekil ettik ve ilâhre». Elbette, bütün ümütler biznen, devlet hadimlerinen bağlı. 2015 senesinden başlap, cumhuriyet alğan kvotalar çalışıp başlaycaq – bu beş biñ kvota etrafında (grajdanlıqnı almaq içün. – Müel. qaydları). Amma, tek bir şeyni ayta bilem: kirişni- ya da ketişni resmiyleştirip yetiştirmegen adamlarnı mından bir kimse quvmaz, sürgün etmez. Atta, kimdir bu aqta söylese bile, adamlar Devlet komitetine birden muracaat etmeliler. Biz böyle laf etken mütehassıslarğa qarşı eñ ciddiy tedbirler qullanacaqmız.
– Bu kibi vaziyetlerde qaysı telefonlar boyunca muracaat etmek mümkün?
– Devlet komitetimizde qabulhane telefonımız: (0652) 598-836.
– Narazılıq meydançılarınen ne olacaq – bu Qırım içün eñ pıtraqlı mesele. Bu meseleniñ çezüv yolu barmı?
– Qırım Devlet şurasında birinci oquvda, topraq meseleniñ çezilüvini belgilegen qanunnı qabul etildi. Bu qanun, komitetimiz, mülk ve topraq munasebetleri nazirlikleri ile birlikte azırlandı. Mahsus komissiya meydanğa ketirildi, onıñ içine bizim mütehassıslarımız da kire. Cemaat vekilleri de kirer. Devlet komitetniñ işi boyunca narazılıq meydançıqlarnıñ reberlerinen yolbaşçılarınen körüşüvler ötkerdik, baş nazir muavini Remzi İlyasov ta bu kibi tedbirler ötkerdi. Azırlıq kete. Men eminim, topraq qullanıcılarnen problemler olmağan, ticaret olmağan yerlerde, topraqnı resmeyleştirirler, dep tüşünem. Cumhuriyet yolbaşçısınıñ (Sergey Aksönov – Müel.qayd.) mevamı belli: kapital evler qurulğan yerlerde, adamlar yaşağan yerlerde topraq, em inşaatlar resmiyleştirilecek. Sentâbr 14 kününden soñ (şu künü yerli şuralarğa saylavlar ötkerilecek. - Müel.qaydları) yerli akimiyet organlar teşkil etilecek, bu yöñelişte iş daa da faaalleşir, dep belleyim.
– Topraqqa devlet aktlarnı azırlağan, amma deñişken şaraitler sebebinden olarnı alıp yetiştirmegen adalar ne yapmalı?
– Bunıñ çezüv yolları endi tapıldı. Nazirler Şurasınıñ toplaşuvında cumhuriyet yolbaşçısı vazifesini eda etken yerli köy şuralarına, mülk ve topraq nazirliklerine avaleler berdi - yerine ketirilmegen qararlarnı eda etmek, vesiqalarnı azırlamaq kerekler. Onıñ içün, qollarında qararlar olğan adamlarnıñ iç bir meselesi çıqmaz. Olar küçüni coyğanı aqqında laflar, tek öşeklerdir.
– Qırımda topraq damartasını satın almaq ya da satmağa istegen vatandaşnıñ nasıl imkânları bar?
– Devlet reyestri çalışıp başladı, ilki añlaşmalar tizildi ve kütleviy matbuat vastalarında aydınlatıla. Men, yarından başlap, kütleviy şekilde resmiyleştirecekler dep, aytıp olamam, amma añlaşmalar da kütleviy şekilde yapılmay. Reyestr tamamlağnınen ve iç bir ayın-oyunlar olmasa, bu iş qolaylıqnen devam eter.
– Devlet milletler komiteti, yarımadadan ketken ve mında kelgen qırımtatrlarnıñ sayısını bilemi?
– Biz bilgenimizge köre, Qırı Cumhuriyetini fevral ayından başlap, 570 qırımtatarı terk etti. Diger millet vekillerini alğanda, tahminen 800 adam, dep ayta bilemiz. Onıñ içün, 17-18 biñ adam Qırımdan ketti, dep aytılğanda, biz bunı tasdilap olamaymız.
– 570 adam – yaşağan yerlerden resmiy çıqtılarmı?
– Yoq, Qırımnı çeşit sebeplerden terk etken adamlardır. Biz soylarnen çalıştıq, arizalarnı qabul ettik, qırımtatarlar toplu yaşağan qasabalarnı köz ettik.
– Orta Asiyadan Qırımğa ne qadar adam qaytıp keldi?
– Bugünki künde, Qırım gümrükinde 30 konteyner buluna, olar anda soñki 4-5 ay içinde keldiler. Yani, eñ azından 30 qoranta keldi. Konteynerlersiz kelgenler de bardır, onıñ içün tahminen 100 qoranta 5 ay içinde avdet etti, dep ayta bilemiz.
– Avdet etken grajdanlar konteynerler meselesini nasıl çezmeliler?
– Biz, konteynerler berilecek yolnı belgiledik. Şahsiy eşyalar berilecek, olarnı mesülietli saqlap qaluv aktı esasında berecekmiz, şu vaqıt içinde adamlar vesiqalarnı resmiyleştirecekler. Kene de, şeylerni yoq etecekler ya da çekip alacaqları aqqında laflar doğru degil. Adamlar bütün mülküni elde etecekler.
– Oktâbrde Qırımnıñ ealisini cedvelge alacaqlar. Devlet komiteti bu işte yardım etecekmi?
– Men bu işnen oğraşqan ükümet komissiyanıñ terkibine kirdim, anda teşkiliy meselelerni muzakere etemiz.
– Bazı adamlar deyler ki, qırımtatarlar bu işte iştirak etmemek rekler. Siz bu aqta ne tüşünesiñiz?
– Biz er vaqıt 2001 senesiniñ cedvelge aluv malümatlarına esaslana edik, yani o vaqıt belli bir raqam edi, şimdi ise, bu raqam öskendir 250, belki de 300 biñ oldı. Bir qaç biñ farq olsa, doğru degil. Misal içün, til ögrenüv meselesi bar. Cedvel tizilmese, daa nasıl raqamlarnı ögreneyik. Ne qadar mektep kerek, sınıf, kitap, ev-mesken kerek. Ebet, monitoring yapa bilemiz, amma, tekmil malümat: ealiniñ sayısı, tahminler müim.
– Tasil aqqında aytacaq olsaq, bazı mekteplerde qırımtatar sınıfları qapatıla, dep aytalar. Ana-babalar Devlet komitetine mruacaatlarnen kelelermi?
– Bugünki künde yekân mesele – qırımtatar tilindeki kitaplar, olar, Rusiye Federatsiyasında sertifikatsiyadan keçmek kerekler. Rusiye tasil Naziligi işandırğanı kibi, kelecek sene sertifikatsiyadan keçken qırımtatar kitaplarınen problem çıqmaz.
– Rus tilli sınıflarda qırımtatar tiline ihtiyac olacaqmı?
– Men bellesem, olur. Bugünki künniñ statistikası, keçken yıllarnıñ statistikası köstergeni kibi, bir çoq ana-babalara balalarnıñ qırımtatar tilini bilmelerini isteyler. Birinciden, umumen, türkiy tillerni añlamaq mümkün. Ekinciden, bir qaç tilniñ ögrenüvi halqlar arasında munasebetlerni eyileştire. Daa bir mesele bar, qırımtatar tilini temelinden ögretmek, ya da ekige bölmeli: bazılarnı özara laf etmek içün ögretmek, ya da oqutuv tili olmalı.
– Siz Meclisniñ soñki toplaşuvında iştirak ettiñizmi?
– Yoq. Menim iştirak etmege niyetim yoq edi.
– Siz bu vazifege keçmezden evel Mecliste azalıqnı toqtattıñız. Avgustnıñ 23-nde sizniñ arizañız qabul etildi, onıñnen beraber, Devlet şurası reis muavini Remzi İlyasov ve Aqmescit meri muavini Teyfuk Gafarovnı boşattılar. Amma, olar arizalar yazmadılar. Sizniñ bu qararğa munasebetiñiz nasıl?
– Yazıq ki, menim dialognı qurmaq ıntıluvlarım, umumen Meclis tarafından qabul etilmedi. Amma, ayırı azalarnen añlaşıp oldım. Men bellesem, bu dialog teşkil olunır, çünki inqirazdan bu yekâne çıqış yolu. Bu qararlarnı bir söznen izaat etmek mümkün: olar Meclisniñ faaliyetini belgilegen Qurultaynıñ nizamnamesine qarşı kele. Menimce, Meclis reisi öz müimligini añlamaq kerek, çünki şimdiki vaqıtta, onıñ yerini bir qaç gruppa aldı. O bu meselede faaligini köstermey. Amma, yazıq ki, bu problema, toplaşuvdan evel başlandı.
– Qırımtatar liderlerine qırımğa kelmek yasagı çoqqa sürecekmi?
– Men bellesem, Meclis reissiz Qırımda çalışıp olamaz. Bir taraftan, Meclis reisi özü añlamalı, çünki, Meclis azaları bu fikirde olacaqlar. Men bellesem, bu sualge cevap tapılmasa, Qurultay cevaplarnı tapar. Men bellesem, er şey Çubarovnıñ qolunda, o belli bir adımlar yapsa, bu mesele al etilir edi. Amma, soñki toplaşuv aksini kösterdi, onda qırımtatarlarnıñ meseleleri muzakere etilmedi, faqat soñki aylar içinde bu birinci toplaşuv.
– Ukraina prezidenti yanında Mustafa Cemilev tayinlengen vekil vazifesine nasıl baqasıñız?
– Ukrainada bulunğan bir qaç biñ qırımtatarnıñ meselelerini çezecek organ olsa, men olarnıñ faaliyetine qarşı degilim. Qayerde olsa, olsunlar - Kiyevdemi, Taşkenttemi, Buharesttemi…
– Qırım akimiyeti ve qırımtatar meselelerinen oğraşqan ukrain akimiyet organları arasında işbirlik qurulacağına işanasıñızmı?
– Men er vaqıt qırımtatarlar ve bütün Qırım cemmatçılığına fayda ketirse, işbirlikke azırım. Amma, üçünci devletniñ menfaatları kirişse, Qırımda bulunğanlar ise, esir olıp qalğan olsalar, men iç bir vaqıt bu işlerge qarışmam.
– Meclisniñ Devlet şurasına sentâbrniñ 14 –nde keçiriledejk saylavlarğa qatnaşmamaq çağıruvılarına nasıl davranasıñız?
– Menim bir fikirim bar: bugünki künge Meclisniñ qararı yerine ketirilip olamaz. Bugünde bugün rayonlarda yüzlernen adamlar namzetlerini köstereler. Olarnıñ arasında yerli meclis azaları, reisleri, Qurultay azaları çoq. Olarnı qurumdan çıqaracaq olsalar, qırımtatarlar bolunirler. Men bellesem, qabaatlılarnı qıdırmaq - qırımtatar duşmanları içün elverişlidir.
– Meclis ve cumhuriyet yolbaşçıları til taparlarmı, nasıl tüşüneziñiz?
– Bu mutlaqa olacaq şey. Er alda iñqirazdan çıqmaq içün tögerek masa başına oturmaq kerek. Birinciden, qırımtatarlar özara añlaşmalılar, soñra, akimiyetnen dialog qurmağa azır olğandan soñ, ekinci basamaqqa keçecekler. Akimiyet qırımtatarlarnen faal çalışa. Soñki misaller: Teyfuk Gafarovnı Aqmescit meri muavini vazifesine, Refat Derdarovnı - Bağçasaray rayon devlet memuriyeti reisi birinci muavini vazifesine tayinlenüvi. Elbette, soñki misalde qırımtatarnı öz vazifesinde qaldırmaq mümkün edi. Amma, vaziyetimiz böyle, biz işbirlik tutacaqmız.
– Sizge bir de bir firqağa qoşulmağa teklif etmedilermi?
– Yoq teklif etmediler.
– Şartlar qoymadılarmı?
– Yoq, maña iç bir kimse bu kibi şartlar qoymadı. Men firqasız memurdırım.


text:
UNESCO Hersonesni rusiyeli olğanını tanımağan edi – Ukraina medeniyet naziriniñ muavini
UNESCO öz rezolütsiyasında Qırımnıñ Rusiye parçası, işğal etilgen Aqyardaki «Tavriya Hersonesi» müzey-qoruğınıñ rusiyeli olğanını tanımağan edi, dep ayttı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında Ukraina medeniyet naziriniñ muavini Tamara Mazur.
Onıñ sözlerine binaen, rusiyeli kütleviy haber vastaları vesiqadan «delillerni muvafaqiyetli çıqardı» ve böyle etip malümatnı yañlış yaptı.
Mazurnıñ hatırlatqanına köre, Rezolütsiyada UNESCO Hersoneske teşkilâtnıñ Medeniy asabalıq saqlavı komitetiniñ missiyasınıñ ziyaretini teşkil etmege çağıra.
Nazir muavini qayd etti ki, UNESCO-da işğal etilgen Qırımnıñ rusiyeli statusını tanımağan ediler, amma medeniy-tarihiy obyektlerniñ alı aqqında malümatnı bütün irişile bilgen menbalardan almağa avale etti.
«UNESCO, kerçekten de, doğru qarar aldı ki, territoriyalarnıñ işğali vaziyetinde olar tek bizden malümat alsa, olmaz, çünki Ukrainanıñ obyektlerge kirmege musaadesi yoq, UNESCO missiyasını ise, aynı böyle işğal etilgen territoriyalarğa yibermezler», – dep qayd etti Mazur.
2015 senesi avgust ayında Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Tavriya Hersonesi» Milliy qoruğınıñ abide ve territosiyalarını Rusiye halqlarınıñ medeniy asabalığı obyektleri Yekane devlet cedveline kirsetmege avale etti. 2015 senesi dekabr 7-de çıqarılğan prezident fermanınen «Tavriya Hersonesi» Rusiye Federatsiyası halqlarınıñ medeniy asabalığı pek qıymetli obyektlerinden biri olaraq belgilendi.
2013 senesi «Tavriya Hersonesi qadimiy şeeri» obyekti Ukraina teşebbüsinen UNESCO Bütün dünya asabalığı cedveline kirsetildi. UNESCO-da bu obyekt ukrain olaraq qayd etilgen.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırğızstan prezïdenti Almazbek Atambaev BUU Bas assambleyasınıñ sessïyasına qatısa almaydı. Bişkekten Nyu-Yorkke barar jolda qırğız köşbasşısınıñ jüregi awırıp, jartı joldan awrwxanağa jetkizilgen. Bul twralı Qırğız Respwblïkası prezïdentiniñ resmï saytında xabarlanğan.
Atalğan mälimetke säykes, Türkïyadağı Atatürik äwejayında Atambaev kewde tusınıñ awırıp jatqanın aytıp, därigerlerine şağımdanğan. Mamandar onı sol uşaq işinde tekserip, derew awrwxanağa barwğa keñes beripti. Därigerler prezïdenttiñ jüreginde awrw bar ekenin anıqtağan.
"Osı jaytqa baylanıstı, Almazbek Atambaev medïcïnalıq tekserwden ötip, biraz waqıt boyı därigerler qarawında boladı", - delingen resmï mälimdemede.
Al, BUU Bas assambleyasınıñ sessïyasına Qırğızstan atınan sırtqı ister mïnïstri Erlan Äbdildaev qatısadı.
Ayta keteyik, 17 qırküyek küni Almazbek Atambaev 60 jasqa tolğan bolatın.
Kommentarïï


text:
Qızmet adamdar ömiriniñ bir böligi. Jïnalıs barısında nazarıñızdı basqa jaqqa awdarw nemese qolıñızdı qwsırıp otırw ıñğaysız äreketteriñiz, qızmetiñizdiñ odan äri örge jüzwine öziniñ salqının tïgizbey qoymaydı. Biz sizderdiñ nazarlarıñızğa qızmettik jïnalıs barısında köpşilik adamdar jiberetin qatelikterdi körsete otırıp, durıs is-qïmıl bağıttarın usınamız.
1. Qoldarıñızdı qwsırmañız
Köpşilik jağdaylarda qoldı qwsırıp otırwdıñ eş äbestigi joq, alayda jïnalıs kezinde qoldı qwsırıp otırw qasıñızdağı adam üşin jaysız körinwi äbden mümkin. Öytkeni sizdiñ bul äreketiñiz birlesken jumıstardan bas tartw belgileri retinde qarastırıladı.
2. Eñkeyip turıp almañız
Uzaqqa sozılğan jïnalıs kezinde adamnıñ jüris-turısı, otırısı mañızğa ïe. Qattı eñkeyip turıp alw söz söylewşi adamdı sıylamağannıñ belgisi retinde qarastırıladı jäne selsoqtıq qarım-qatınastı bildiredi. Eñkeyip, qïğaş qarap turw öte ülken qatelikterdiñ biri. Eñ durısı söz söylewşi adamğa boyıñızdı bosañ ustap, tike qarap otırw qajet.
3. Telefonnıñ işine «kirip ketpeñiz»
Talqılawlar jürip jatqan kezde telefondı aqtarwdıñ qajettigi şamalı. Jïnalıs kezinde xabarlamalar jazbañız jäne elektrondı poştañızdı tekserwge talpınbañız.
Telefonğa telmirw sıylamağandıqtıñ naqtı körinisi.
4. Közben baylanıstı joğaltpañız
Jïnalıs kezinde äñgimeleswşimen közben baylanıstı joğaltw, telefonğa telmirw sïyaqtı is-qïmıldı körsetedi. Ol: «Mağan seniñ aytqan sözderiñ qızıq emes» degen közqarastı bildiredi.
5. Pikirtalastan qaşpañız
Jïnalısta ündemey qalw sizdiñ müddeñizdiñ bolmawı retinde qabıldanwı mümkin. Bolıp jatqan pikirtalasqa kirip ketiñiz. Öytkeni sizdiñ söziñizdi şeşwşi röl atqarw äbden mümkin.
Derekközi: insider.pro.
Awdarma: reactor.inform.kz
Kommentarïï


text:
Xalıqaralıq sha'rtnama
Xalıqaralıq sha'rtnamalar haqqında 1969-jılg'ı Vena Konventsiyası qag'ıydalarına muwapıq, xalıqaralıq sha'rtnama - ma'mleketler ha'm xalıqaralıq huqıqtın' basqa subektleri arasında bir, eki yamasa bir-biri menen baylanıslı bir neshe hu'jjetlerde iske asırılg'anına ja'ne onın' anıq atına qaramastan jazba tu'rde du'ziletug'ın xalıqaralıq huqıq penen retlestiriwshi pitim esaplanadı.
Xalıqaralıq sho'lkemnin' sha'rtnamalar du'ziw huqıqıy mu'mkinshiligi usı sho'lkem qag'ıydaları menen retlestiriledi. Eger ma'mleketlerdin' xalıqaralıq sha'rtnamalar du'ziwge bolg'an huqıq uqıbı sheklenbegen ha'm olar ha'r qanday ma'sele boyınsha sha'rtnamalar du'ziw huqıqına iye bolsa, xalıqaralıq sho'lkemlerdin' sha'rtnama du'ziw huqıqı uqıbı olardın' tiykarg'ı hu'jjetleri menen belgilenedi.
"Xalıqaralıq sha'rtnama" - ma'mleketler ha'm xalıqaralıq huqıqtın' basqa subektleri ta'repinen bir, eki yama-sa bir-biri menen baylanıslı bir neshe hu'jjetlerde sa'wlelengenine ja'ne onın' anıq atına qaramastan jazba tu'rde du'ziletug'ın xalıqaralıq huqıq penen retlestirletug'ın pitim esaplanadı.
Xalıqaralıq sha'rtnama - awızeki du'zilgen basqa pitimlerden, yag'nıy djentelmenlik pitimler (ma'lim teksten ibarat, biraq xalıqaralıq sha'rtnamanın' basqa atributların, atap aytqanda og'an yuridikalıq ku'sh beriwshi, ku'shke kiriw sharayatların ha'm ha'reket mu'ddetin belgilewshi qag'ıydalardı o'zinde sa'wlelengen awızeki pitim)den o'zgeshe bolg'an ma'mleketler arasında du'zilgen jazba pitimler.


text:
Ekrem Çelebi - At Üstüme Toprağı
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : At Üstüme Toprağı
Etiketler : Ekrem Çelebi - At Üstüme Toprağı türkü indir, Ekrem Çelebi - At Üstüme Toprağı türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, At Üstüme Toprağı mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri At Üstüme Toprağı türküsü, At Üstüme Toprağı sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, At Üstüme Toprağı bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Fidayda
Ekrem Çelebi - Yat Kolumun Üstüne
Ekrem Çelebi - Geleli Gülmedim Cihana
Ekrem Çelebi - Bu Nasıl Kader
Ekrem Çelebi - Suna Gelin
ekrem çelebi - dinek dağı yeni geldim gurbetten (kırşehir)
Ekrem Çelebi - Su Sızıyor Sızıyor
Ekrem Çelebi - Leylim Ley
Ekrem Çelebi - Dağlar
Ekrem Çelebi - Bu Dağın Karı Erimez
Ekrem Çelebi - Bitti Mahpus
Ekrem Çelebi - Metris
Ekrem Çelebi - Öldü Dediler
Ekrem Çelebi - Çek Deveci Develeri
Ekrem Çelebi - Gelin Hey Ne Olur


text:
"Keşyu" tobınıñ qurılğanına 10 jıl tolıp, tanımal qızdar trïosı elge esep berw koncertin ötkizdi.
Koncert ayaqtalğan soñ, toptıñ prodyuseri Bayan Esentaeva önerdegi jaqın dostarın dastarxan basına jïnağan bolatın. Bayannıñ qurmetti qonaqtarınıñ qatarında Ayqın, Arman Düysenov, Älişer Kärimov, Sanda, Aïda Qawmenova, Kental, Nağïma Esqalïeva sındı şow-bïznes ökilderi bar.
Köñildi keştiñ körigin Nağïma Esqalïeva qızdırdı. Ol "Keşyu" qızdarınıñ birin ulı Dïasqa qalıñdıq, özine kelin etwge nïetti ekenin ayttı. Osılayşa, ol Bayan Esentaevamen qudağï bolmaqşı.
Qızdarına quda tüsken soñ, Bayan da tartınıp qalmağan. Ol Nağïma Esqalïevanıñ jaqsı qudağï bolatınına senimdi.
Äzirge, Nağïma Esqalïevanıñ kelini naqtı kim bolatını belgisiz. "Keşyu" qızdarı da bul usınısqa ketäri emestigin jetkizdi. Alayda, Esqalïevanıñ kelini bolw üşin äli 5-6 jılday waqıt kerek eken. Sebebi, änşiler kelisim-şart boyınşa jumıs isteydi.
Eki taraptıñ qudağï atanwına keliskenin körgen änşi Bürkit tez arada sırğa salw kerektigin eskertti.
zhambylnews.kz
Kommentarïï


text:
Norde Banktiñ bas sarapşısı Dmïtrïy Savçenkonıñ pikirinşe, rwbldiñ qulawınıñ negizgi sebepteri - Wkraïnadağı oqïğalar, munay bağasınıñ turaqsızdığı. 4 mawsımda Brent qunı 2,51 payızğa - barreline 62,84 dollarğa tömendedi. Munay bağalarınıñ tüswi AQŞ Energetïka mïnïstrliginiñ amerïkalıq qoymalarda şïki munayınıñ qaldıq qorınıñ köbeygeni twralı xabarlamasınan twğan.
Sarapşılardıñ aytwınşa, narıqqa Wkraïnada qayta bastalğan qarwlı qaqtığıstardıñ äser etedi. Tayawda Donbassta wkraïn äskeri men jasaqtardıñ arasındağı qaqtığıs qarqın alğan bolatın, Marïnka awılı urıs alañına aynaldı.
Rwbldiñ älsirewine, sarapşınıñ pikirinşe, OB basşısı Elvïra Nabïwllïnanıñ altın valyuta qorınıñ artwı twralı mälimdemesi de äser etti. Tayawda ol Ortalıq banktiñ tayaw jıldarda xalıqaralıq rezervter qorın 140 mïllïardtan 500 mïllïardqa deyin ösirwdi josparlap otırğanın mälimdegen bolatın. Rezervterdi tolıqtırw üşin rettewşi valyutanı narıqtan satıp alwı tïis boladı. OB törağa orınbasarı Dmïtrïy Twlïnniñ aytwınşa, rezervtiñ artwı 3-5 jıl boyında jüzege asırıladı.
Derekközi:tengrinews.kz
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Amerïkalıq ğalımdar aq tüsti bolıp taraytın lazerdi oylap taptı, dep jazadı planet-today.ru.Bul önertabıs nanotexnologïyağa negizdelgen. Onı üstel şamdarında, dïspleyler men lazerli Wi-Fi üşin qoldanwğa boladı.
Qarapayım lazer monoxromdı bolıp keledi. Al aq tüsti lazer qızıl, jasıl, kök tüsterdi üylestirw arqılı alındı. Qalıñdığı birneşe nanometrlik bet üşin ZnCdSSe quyması paydalanıldı. Zerttew jumıstarın AQŞ äskerïleri qarjılandırdı, dep xabarladı 24.kz.
QazAqparat
Tegï: Älemde talay qızıq bar,
Kommentarïï


text:
"akÞñllÞñ matemito defteri cevap anahtari arÞñ yayÞñnlarÞñ 7.sÞñnÞñf" Word Dosyaları
"akÞñllÞñ matemito defteri cevap anahtari arÞñ yayÞñnlarÞñ 7.sÞñnÞñf" ile İlgili Word Dosyası Bulunamadı!.
"akÞñllÞñ matemito defteri cevap anahtari arÞñ yayÞñnlarÞñ 7.sÞñnÞñf" PDF Dosyaları
"akÞñllÞñ matemito defteri cevap anahtari arÞñ yayÞñnlarÞñ 7.sÞñnÞñf" ile İlgili PDF Dosyası Bulunamadı!.
"akÞñllÞñ matemito defteri cevap anahtari arÞñ yayÞñnlarÞñ 7.sÞñnÞñf" PowerPoint Dosyaları
"akÞñllÞñ matemito defteri cevap anahtari arÞñ yayÞñnlarÞñ 7.sÞñnÞñf" ile İlgili Sunum Dosyası Bulunamadı!.


text:
Derc
12-ci sentâbr: “Qırımtatar halqınen birdemlikniñ regional teşebbüsi: Çerniğivşçinada “Birlik” ukrain-qırımtatar dostluğı İçnânsk rayon Toplulığınıñ yaratılması”
12 Berim ayı, 09:56
Dmıtro Zolotuhin: “Jurnalistler aqqlarınıñ teminlenilmesi içün biz Avropadan misal almaq kerekmiz”
11 Berim ayı, 12:06
Diqqat, konkurs! HSN yaş ve iqtisaslı kommandasında çalışmağa davet ete
7 Berim ayı, 14:53
HSN ve “GoGlobal” ecnebiy tiller ögrenilmesine meraqalandıruvdan yaqı leyhanı taqdim ettiler
7 Berim ayı, 14:14
Yuriy Stets: “Pokrovsk şeyerinde telequlle qurulması Donbassta “beyaz lekeler”ni qapatmağa imkân berecek
6 Berim ayı, 13:01
HSN Şarqta ve Qırımda yayınlav tüzetilmesi üzerinde inkişaf persoyektivalarını ve eskabatını taqdim etti
5 Berim ayı, 17:21
Yuliya Kazdobina: “Qırımda ukraina kilsesine ucum - cemiyette aq-uquqlar bozulmasınıñ misalidir”
5 Berim ayı, 15:34
Sentâbrniñ 7-si: “İngliz tilini ögren” HSN-nıñ haber kampaniyasınıñ temsil tedbiri
5 Berim ayı, 14:30
6-ci sentâbr: “İnan, amma teşker. Ukrain cemiyetinde media savat”
5 Berim ayı, 10:04


text:
Celâl: Aqyar Meclis başınıñ yerli akimiyetke kirmesi aqqında malümat teşkerile
Qırımtatar Milliy Meclisinde Aqyar regional Meclisiniñ başı Enver Mamutdinovınıñ yerli cemaat palatasınıñ azası olğanı aqta malümatnı teşkereler.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, Aqyarnıñ rusiyeli ükümetiniñ topalşuvında, sentâbr 22 künü, şeerniñ şimdiki başı Sergey Menâylo yerli cemaat palatasınıñ azaları olğan sekiz insannıñ adlarını seslendirdi. Olarnıñ arasında Aqyar Meclisiniñ reisi Enver Mamutdinovnıñ adı da bar edi.
Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi muavini Nariman Celâl aytqanı kibi, Mamutdinovnıñ cemaat palatasınıñ azası olğanı aqta haberi yoq eken.
«Doğrusını aytsam, men içün bir yañılıqtır. Aqyar regional Meclisi bizni yolbaşçısını cemaat palatasına namzet olaraq köstermege niyeti olğanı aqqında haberdar etmedi. Umumen, regional Meclislerniñ yerli akimiyet ile işbirlik meselesini biz olarğa qaldırdıq, amma siyaset ve onda Meclis azalarınıñ iştiraki ile bağlı sualler merkeznen uyğunlaştırılmalı», – dey Celâl.
Meclis reisiniñ muavini aytqanı kibi, qırımtatarlarnıñ merkeziy temsiliy organınıñ azaları eñ yaqın vaqıtta işbu tayinlevniñ tafsilâtlarını ögrenmek niyetindeler, bundan soñra resmiy bildirüv teşkil etilecek.


text:
Aqmescitteki «Privozda» eñ azından beş insan yaqalandı – advokat
Aqmescitteki «Privoz» bazarında dekabr 15 künü eñ azından beş insan yaqalandı. Bunı Facebook saifesinde advokat Emil Kurbedinov haber etti.
Advokatnıñ malümatına köre, «Privoz» bazarında kene teşkerüv ve tintüvler keçirilip, musulmanlar ve ukrain pasportınıñ saipleri tutıla.
«Bese belli, kene erkstremizge qarşı küreş merkezine ketirip parmaq izlerini alacaqlar ve diger tedbirler körecekler. Bu kibi areketler Qırımda defalarca, insan aqlarınıñ qaba bozuvları ile, ötkerile edi», – dep yazdı Kurbedinov.
Advoktanıñ sözlerine köre, teşkerüv neticesinde eñ azından beş insan yaqalandı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada qırımtatarlarnıñ evlerinde, camilerde tintüvler keçirilip başladı, adamlar diniy mensüpligine köre taqip etile, dep qayd ete Meclis temsilcileri ve uquq qorçalayıcılar. Lâkin yarımadadaki Rusiye akimiyeti ve Kreml bunı inkâr ete.


text:
OSCE FSB yaqalağan Qırım jurnalistini azat etmeğe çağıra
OSCE söz serbestliği reisi Dunja Mijatović Qırımda jurnalistlerge yapılğan basqını takbih etti. OSCE bildire ki, Mijatović «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» neşiriniñ jurnalisti Natalya Kokorinanıñ yaqalanmasına seslendi.
«Bu yaqalav Qırım akimiyetiniñ serbest kütleviy haber vastalarınıñ vekillerini yapqan işleri içün qorqutuv ve taqip siyasetiniñ devamı aqqında hatırlata», – dep ayttı Mijatović.
O, Qırım «akimiyetini» Kokorinanı acele sürette azat etmege çağırdı.
«Qırımda körgenimiz mustaqil kütleviy haber vastaları ve serbest seslerge yapılğan basqı insan aqlarınıñ bozulması ola», – dep ayttı Mijatović.
Mart 13-te saba «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» mühbiri Natalya Kokorina işdeşlerine saat 8:00 oña ana-babasınıñ dairesine kelmege rica etkenlerini haber etti. O, dairege kelgen soñ onıñnen bağ üzüldi. Tintüvden soñ onı yaqaladılar.
Rusiye uquq qoruyıcıları adliyecini tintüv keçirilgen dairege almasalar da, Kokorinağa kirsettiler.
Cuma künü, mart 13-te, FSB hadimleri işğalden soñ Qırımnı terk etip, al-azırda Kiyevde yaşağan daa bir Qırım jurnalisti Anna Andriyevskayanıñ ana-babası yaşağan dairede tintüv keçirdiler. Jurnalistniñ babasına Aqmescit mahkemesiniñ qararını kösterdiler. Vesiqağa binaen, Andriyevskayağa nisbeten «Qırımda akimiyetni devirmek çağıruvları ile maqale içün» cinaiy iş açıldı.


text:
Ekrem Çelebi - Kara Bahtım Kem Talihim
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Kara Bahtım Kem Talihim
Etiketler : Ekrem Çelebi - Kara Bahtım Kem Talihim türkü indir, Ekrem Çelebi - Kara Bahtım Kem Talihim türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Kara Bahtım Kem Talihim mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Kara Bahtım Kem Talihim türküsü, Kara Bahtım Kem Talihim sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Kara Bahtım Kem Talihim bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Bu Ayrılık Neden Oldu
Ekrem Çelebi - Gayrı Dayanamam
Ekrem Çelebi - Bizim Elin Yayla Zamanı
Ekrem Çelebi - Vardım Bir Doktora
Ekrem Çelebi - Şeker Dağı
Ekrem Çelebi - Sunam
Ekrem Çelebi - Sen Yoksun Diye
Ekrem Çelebi - Edalı Gelin
Ekrem Çelebi - Açış
Ekrem Çelebi - Hakka Bağlı
Ekrem Çelebi - Kadersiz Gelin
Ekrem Çelebi - Yozgat Sürmelisi
Ekrem Çelebi - Sen Şehirli Ben Köylü Müyüm
Ekrem Çelebi - İnsanoğlu
Ekrem Çelebi - Dut Ağacı


text:
Slovakïyanıñ birinşi prezïdenti Mïxal Kovaç keşe Bratïslavada 87 jasında köz jumdı. BAQ deregi boyınşa birneşe jıl burın prezïdentke Parkïnson dïagnozı qoyılğan. Ol ömiriniñ soñğı künderin awrwxanada ötkizgen. Därigerler jasandı tınıs aldırw apparatına qosqanımen, sayasatkerdiñ jüregi şıdamağan.
Mïxal Kovaç 1993-1998 jıldarı Slovakïyanıñ prezïdenti boldı. Ol prezïdenttike Çexoslovakïya ekige böligennen keyin saylanğan. Oğan deyin Kovaç Slovakïyanıñ Qarjı mïnïstrligin basqarıp, federaldıq parlament törağası bolğan.
Derekköz: Argwmentı ï faktı
Tegï: Sayasat,
Kommentarïï


text:
Aksönov saylavaldı muracaatında qırımtatarlarnı saylavlarğa kelip rey bermege çağırdı
Eger de qırımtatarlar sentâbr 14-ne tayinlengen saylavlarğa barıp rey berseler, olarnıñ meseleleri daa effektiv şekilde çezilecektir.
Bu aqta özüni Qırım baş naziri olaraq ilân etken Sergey Aksönov Qırım «ükümetiniñ» resmiy Feysbuk saifesinde yerleştirilgen saylavaldı muracaatında bildirdi.
«Qırımtatarlarğa ayırıca muracaat etmege isteyim. Siyasetçilerniñ bazıları öz maqsatlarına irişmek içün sizni saylavaldı kampaniyasında iştirak etmemege çağıralar. Saylavlarnı körmemezlikke urmaq qırımtatarlarnıñ suniy ayırıluvıdır.
Ükümet organlarında temsilcileriñiz milliy meselelerni daa effektiv şekilde çezmege yardım etecektirler», – dep bildirdi Aksönov.


text:
Sürgün olunğannıñ hatıraları: Babam cebede edi, bizler satqınmızmı?!
Aqmeçit rayonı – Aqmeçit rayonınıñ köylerinden birinde sılanğan, ter-temiz ve baqılğan bir evçik. Onıñ saibi – Abibe Mustafayeva – bizni qarşılamaq içün bosağağa çıqtı. Bu ğayretli ve münis adam 80 yaşında olğanını aytmaq zor. Daa yaqında o, büyük ve dostane qorantada yubileyini qayd etti. Abibe hanım ömür devamında neler körmedi – tuvğanlarınıñ ölümi, sürgünlik ve ğurbetteki yaşayış. Soñra – ev, Vatan, Qırım yolu.
Onıñ ikâyesi, sürgünlikni körgen biñlernen diger qırımtatar qorantasınıñ ikâyeleri kibi, lâqayt qaldırmay. Abibe Mustafayeva 1935 senesi Aqşeyh rayonında (şimdi Razdolnenskiy rayonı – müel.) dünyağa keldi. Qorantada, dep tarif ete subetdeşimiz, dört bala bar edi. 1941 senesi iyün 22-de natsistler Sovetler Birligine ücüm etken soñ onıñ babası – Qurtaci Mustafayev bu kün cebege ketti.
«Cenk başlağanda babam iyün 22-de cebege ketti. Almaniyağa qadar barıp çıqtı, ayağını yaraladılar. O, arbiy hastahanede yattı. Soñra ayağı ekinci ayağında qısqa oldı. Bizge, Qırımğa artıq kelemey edi, çünki bizler alman işğalinde qaldıq, ve bizge kelmege oña mümkün degil edi. Biz onı yalıñız bir kere kördik, cenk başlanğan soñ üç buçuq yıl keçken edi. O, Özbekistanğa kele edi, bizni anda mayıs 18-de sürgün ettiler», – dep hatırlay Abibe hanım.
Mustafayevler qorantası sürgünlikni evde kördi. Dört bala anasınen beraber 15 daqqa içinde soqaqta suvsız, aşsız ve urbasız qaldı. Yanına üç yorğannı alıp oldılar.
«Mayıs 18 künü, 44 senesi. Tañ vaqtı. Qapunı qaqalar. Anam yanıma kelip ayta: «Abibe, qızım, anda birisi keldi». Biz onıñnen beraber çıqtıq, anda ise askerler avtomatlarnen tura. Evge kirip, er şeyni darma-dağın ettiler, bir şey qıdırdılar. Neni qıdırdılar, öyle de añlamadıq. Soñra – toplanıp evden çıqmağa ayttılar. Üstümizde ne bar edi – öyle de azbarğa çıqtıq. Şu daqqası babamnıñ cebeden kelgen mektüplerini oquğan askerlerden biri anama urba alıñız dedi. Anam ise oña cevap bere: «Urbağa ne kerek bar. Bizni köyden çıqarıp, qurşunğa tizeceksiñiz, yeudiylerge böyle yapılğan edi». Soñra asker tez-tez evge kirip, üç yorğannı aldı ve anama berdi, bizni uzun yol beklegenini ayttı», – ağlap ayta Abibe apte.
«Ağlay ve bir tilim ötmek soray edi»
Soñra bir qaç aftalıq yol, dep hatırlay qadın. Suvsız: «Can bere ediler. Doğa ediler. Özbekistanğa kelgenine qadar vagonda neler olmadı. Bizni anda ayvanlarnı kibi yüklediler ve ayvanlarğa kibi yanaştılar».
Orta Asiya Qırımnıñ tamır halqını hoş qarşılamadı. Sovet teşviqatı yerli ealige yarımadadan keleyatqan «satqınlar» ve «adamlarnı aşağanlar» aqqında ayttı.
«Bizni ketirgende özbekler bizden qorqa ediler. Balalar taş ata ediler. Soñra qartlarımız Quran oquğanını körip, olar bizni qabul ettiler: «Allahım, bizim kibi musulmanlar da bu». Bundan soñra biznen laf etmege, bazıda yardım etmege başladılar. Adiy adamlar yahşı yanaştılar, komendantlar aqqında bunı aytamazsıñ».
O vaqıt 10 yaşında Abibe anasınen beraber kolhozda çalışmağa başlağan edi. Yolaqlarnı otaladılar, sebzelerni baqtılar. Kiçik balalar bir özleri baraqta otura ediler. Sürgünlikten soñ birinci yılları qırımtatarlar aç oturdılar. Balalarnıñ açlıqtan ölgenini körmek pek zor edi, dep hatırlay qadın.
«Bizni Qırımdan çıqarğanda kiçik qız qardaşım 4 yaşında edi. O, bizge berilgen aşnı aşap olamay edi. Er vaqıt ağlay ve anamdan bir tilim ötmek soray edi. Onı qayda tapayıq. Öyle de 1946 senesi açlıqtan öldi. Bunı unutıp afu etmek mümkünmi?», – ağlap ayta qartana.
«Stalinni iç bir vaqıt afu etmem»
Qurtaci Mustafayevniñ qızı ve ömür arqadaşı tarlada çalışqanda cenk bitkenini eşittiler. Quvançları sıñırsız edi. «Bizge kelip, cenk bitkenini aytqanda anam yanıma keldi, quçaqladı ve ağlamağa başladı. «Niayet, babamız qaytacaq, sen zorluq çekmeyceksiñ, tarlada çalışmaycaqsız, mektepke baracaqsıñ», dep ayta. O vaqıt babamız 1945 senesi fevral ayında Almaniyada elâk olğanını, ve anda da defn etilgenini bilmey edik».
Stalin aqqında laf etmege başlağanda Abibe hanım dayanamay ve ağlamağa başlay. «Men onı (Stalinni – müel.) iç bir vaqıt afu etmem! Babam cenkleşti, Sovetler Birligini imaye etti, bizler ise, ailesi, satqın oldıqmı? Anam satqın olıp öldi, oğlan qardaşım satqın olıp öldi, qız qardaşım – satqınmı?! 4 yaşında balanıñ qabaatı ne? O, satqın olurmı?! Bu afu etilemez ve unutılmaz. Başımızğa kelgenini iç bir vaqıt unutmam. Ölümge qadar hatırlaycam».
Abibe hanım Qırımğa qaytqanını ve yerleşkenini uzun-uzun ikâye etti. Qorantası ve halqınıñ taqdiri aqqında tarif etti. 80 yaşında qadın ağladı ve ğayıp etkenlerni ve iç bir vaqıt qaytarıp olamaycaqlarını hatırladı. Faqat Abibe qartana tekrar Rusiye Qırımınıñ şaraitlerinde yaşamağa mecbur qalğan halqınıñ kelecegi içün daa çoq qasevetlene.


text:
Kalïfornïyanıñ Leyk-Elsïnor qalasınıñ turğını öz üyiniñ edeninde jürgen jılandı körip, onımen selfï jasamaqşı boladı. Erkek bawırmen jorğalawşığa jaqındap kelip, onı qolına ustaydı.
Gomes özin swretke tüsirwge ärekettengen kezde, onıñ qolın jılan şağıp aladı. Jılan şağıp alğannan keyin ol qattı awırlıqtı sezgen. Därigerler Gomeske wdı qaytaratın däri berdi. Biraq zardap şekken jigittiñ anasınıñ sözine qarağana, Gomes qolınan ayırılwı mümkin.
Jıl sayın Kalïfornïyada 800-ge jwıq ısıldağış jılan şağwmen baylanıstı 800 oqïğa tirkeledi. Olardıñ birew-ekewi ğana ölimge soqtırıp jatadı.
Derekközi: lenta.ru
Kommentarïï


text:
"Bek eyr" äwe kompanïyası rebrendïng procedwrasın bastadı, onıñ nätïjesinde atawı "Xalıq eyr" bolıp özgeredi. Bul twralı Tengrinews.kz tilşisine jetekşisi Nurlan Jumasultanov xabarladı.
Onıñ aytwınşa, bul şeşim kompanïyanıñ "Äwe kompanïyası xalıq üşin" degen uranına jaqındatw üşin jasalıptı. "Rebrendïngke belgili bir waqıt qajet. Zañdı atawı "Xalık eyr", al kommercïyalıq atawı jäne sawda markası äzirşe "Bek eyr" boladı. Xalıq bir ekenin tüsinse, biz procedwranı ayaqtaymız", - dedi ol. Onıñ aytwınşa, procedwrağa bir jıldan eki jılğa deyingi waqıttı aladı.
Jumasultanovtıñ aytwınşa, jolawşılar äwe kassalarında bïletterdi "Bek eyrden" satıp ala beredi. "Eşteñe özgergen joq, kompanïya xalıqqa jaqın bola tüsti. Uşaqtar da, uşqıştar da burınğısınşa qaldı. Äwe kompanïyasınıñ zañdı atawı "Xalıq eyr". Tayawda azamattıq avïacïya komïtetiniñ qujattardı alamız. Onda "Bek Eyr" degen kommercïyalıq atawı da boladı. Waqıt öte kele "Xalıq eyr" boladı. Mundaydı köptegen kompanïya basınan ötkeredi", - dedi ol.
Kommentarïï


text:
Qıtay älemdegi eñ iri radïoteleskopqa montaj jasawdı bastadı. Onıñ kömegimen QXR alıs ğarıştı zerttemek, sonday-aq Galaktïka şegindegi tirşilik izderin izdeydi. Observatorïyanıñ ülkendigi 30 fwtbol alañın quraydı, dep xabarladı The Economic Times basılımı.FAST (Aperture Spherical Radio Telescope) teleskobınıñ dïametri 500 metrdi quraydı. Bul körsetkiş boyınşa observatorïya älemdegi iri teleskop - Pwerto-Rïkodağı Aresïbo (dïametri 305 metr) observatorïyasın basıp ozadı.
FAST (Aperture Spherical Radio Telescope) radïoteleskobı Gwyçjow provïncïyasınıñ oñtüstik-batısına ornalastırıladı. Üş burıştı nısannıñ 4450 panelin montajdawğa qurılısşılar bïıl 23 şildede kiristi.
Qurılıs 2011 jılı bastalğan, 2016 jılı ayaqtaladı. Jaña teleskop qunı 100 mïllïon dollarğa bağalanwda.
QazAqparat
Tegï: Älemde talay qızıq bar,
Kommentarïï


text:
Bağçasaraydaki tintüvlerniñ şaatı 30 künge apiske alına bile – Qırım faali
Bağçasarayda qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerniñ şaatı Osman Belâlov 30 künge memuriy apiske alına bile ya da 150 biñden 300 biñ rublege qadar (66 biñden 132 biñ grivnağa qadar – QA) para cezasını ala bile. Bunı iyünniñ 28-de Qırım faali Server Mustafayev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Belâlov Osmannı kene «qanunsız mitingde» iştirak etkeni içün aynı madde boyunca mesüliyetke çekeler. Birinci kere onı 2016 senesi mayısnıñ 12-de Bağçasaraydaki vaqialar içün mesüliyetke çekken ediler. O vaqıt oña 10 biñ para cezası berildi. Bugün onı aynı madde boyunca celp etip, Seydamet Mustafayev tutulğanda «qanunsız mitingde» iştirak etmesinde qabaatlaylar», – dedi Mustafayev.
Faalniñ aytqanına köre, bu davanıñ birinci oturışı salı künü, iyünniñ 27-de keçirilecek edi, lâkin «mahkemeniñ işi çoq olğanı içün» iyünniñ 30-na avuştırğanlar.
Martnıñ 7-de Kreml kontrol etken Qırım mahkemesi qanunsız kütleviy aktsiyada iştirak etmesinde qabaatlanğan Osman Belâlovnıñ şikâyet arizası red etilgen edi.
Yanvar ayınıñ soñunda Bağçasaraydaki Rusiye mahkemesi Osman Belâlovğa 10 biñ ruble para cezasını belgilegen edi.
Mayısnıñ 12-de Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler keçirgen edi. Neticede 4 Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizm ile qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov i Enver Mamutov. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesinde şeklenip FSB hadimleri tarafından yaqalanğan ediler.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
(Mäulen Balaqaev ömiri men şığarmaşılıq qızmeti jayında)
(1907-1995)
Bala Mäulen
Soğıstan bwrınğı jäne soğıstan keyingi san qwbılğan auır jıldarda mektep körgen qazaq balası tügel Mäulen Balaqaev degen esimdi köñiline toqıp, kökeyine jattap ösken. Olay bolatını bwl adamnıñ bükil sanalı ömiri qasietti qazaq tiline qızmet etudiñ asqan ülgisi ispetti boldı. Ol jarıq düniede 88 jıl ömir sürdi. Eger onıñ tilge ıntıqtığın mektepke barğan küninen eseptesek, (şınında solay esepteu kerek te) sonıñ 80 jılı qazaq tiliniñ qırı men sırına üzdiksiz üñilumen ötken eken.
Densaulıqtıñ arqasında 80, 90-dı qayırıp jatqan jandar az ba, ömirde. Äñgime, qwdaydıñ kisi talayına ölşep bergen osınau özgeşe siın kimniñ qanday joldarğa tüsip, qalay ötkizuinde ğoy. Osı rette Mäkeñ ömirine sanalı közben üñiler bolsaq, nebir ğajayıp sätterdi, şırğalañı men sır tolğarı köp kezeñderdi köz aldımızğa keltirgendey bolarıñız haq.
Qazaqstan Respublikası Wlttıq Ğılım akademiyasınıñ akademigi, filologiya ğılımınıñ doktorı, professor, Qazaqstan Respublikasınıñ eñbek siñirgen ğılım qayratkeri, QazSSR Ğılım akademiyasınıñ Ş.Uälihanov atındağı sıylığınıñ laureatı Maulen Balaqaev 1907 jılı qaraşa ayınıñ 7-sinde Şımkent oblısı Türkistan audanınıñ Şağa auılında şarua otbasında düniege keldi.
Qatal tağdır onı äu bastan ayamay-aq qaqpaqıldağan. 3 jasında äkeden, 10 jasında şeşeden ayırğan. Qazaqtıñ ejelgi şaharı Türkistan mañındağı şağın auıl Şağada 1907 jılı düniege kelgen Mäulendi bala kezinen-aq osınday tağdır kütip twrdı. Osı bir şerge tolı auır jıldarın Mäkeñ 1992 jılı «Jalın» baspasınan jarıq körgen «Zerde baspaldaqtarı» degen ömirbayandıq äñgimelerinde «Anam qaytıs bolğan soñ, bizder Şağanıñ şaqa balapanınday şiqıldap, köz jasımız köl bolıp, «sorı qaynağan jetimder» atalıp, daliğan suıq üyde bir jatıp bir twrıp jüre berdik. Qayğılı köñilsiz ömir endi bastaldı» (5 b.) dep jazadı. El ağasız, ton jağasız bolmaytını ras. Ol balalıq şağın ağalığı men jağalığın körsetken, Besarıq stansasında twratın nağaşılarınıñ qolında tınımsız eñbekpen ötkizedi. Mamıt nağaşı «… meni ayamay jürip, eñbekke bauludıñ bekem jibi şiırşıqtana berdi, şiırşıqtana berdi. Sol üşin qazir nağaşılarıma rahmet aytamın», – deydi Mäkeñ. Osılay şiırşıqtana tüsken ömir jibi onı birtindep şirıqtırıp, bilim jolına alıp şığadı. Jastayınan qolına alğan isti ayağına jetkizbey tınbaytın qasiet Mäkeñmen öle-ölgenşe birge bolğanın biz öz közimizben körip, tañdanatınbız. Aqtıq demi bitkenşe qolınan qalamı tüspegen jannıñ birde bolsa biregeyi osı Mäkeñ – Mäulen Balaqaywlı.
1918-20 jıldarğı jaña zaman şarpuı Besarıqqa da jetip, panasız balalar üşin internat aşıladı da, Mäkeñ äuelde soğan jayğasadı. Biraq ol köp wzamay jabılıp qaladı da, ol qaytadan nağaşınıñ qolbalası retinde siır bağıp jüre beredi. Äytsede qatarınan köş ilgeri oylaytın auıl aqsaqalı Sapabektiñ oqu jöninde aytqanı jas öskin Mäulenniñ qwlağınan ketpey, arman aulaydı tolğandıradı. Sol arman aqırı oquğa degen wmtılıs onı 1925 jılı Şımkent qalasına jeteleydi. Mwnda ol pedtehnikumda (1925-1929) oqidı. Bala şäkirttiñ oquğa degen ıntası özgeşe bolatın. Osı ıqılas, ıntasına oray J. Aymauıtov siyaqtı wstazdıñ aldın köru birden onıñ söz önerine degen qwştarlığın üdete tüsedi. Osı äsermen oğan eliktep birneşe äñgime de jazadı. Wstazdan qoldau tapqan «Künswlu», «Kezdese ketti», «Qarataydıñ apası», tärizdi birneşe äñgimeleri J. Aymauıtovqa wnağan. Wstaz joldamasımen kezinde bwlardıñ qaysıbiri baspa jüzin de körgen jariyalanğan bolatın. Eger jazuşılıq joldı tañdağan bolsa da, Mäkeñniñ belgili qalamgerler qatarına qosıları kädik edi dep şamalaytınımız osığan baylanıstı.
Alaydı, «jazuşı bolsam qaytedi» dep qanşama qızıqqanmen, ömir jolı onı basqa arnağa, til arnasına salıp jiberdi. Bwğan negizgi sebepşi bolğan qazaqtıñ twñğış lingvist professorı äygili wstaz Qwdaybergen Jwbanov bolatın.
M. Balaqaev tehnikumdı bitire salısımen ağartu jwmısımen aynalısadı. Onı 1929 jılı bitirgen soñ, biraz uaqıt äueli halıqqa bilim beru salasında nwsqauşı, keşikpey audandıq oqu böliminiñ meñgeruşisi qızmetterin atqaradı.
1929-1931 jj. Mäkeñdi jas maman retinde qalıptastırğan qiın jıldar. Mektepterde, Şu audandıq oqu böliminde qızmet ete jürip, aştıq jaylağan eldiñ siqın körip janı küyzeledi. Qazaqtı malınan ayırıp, sansıratıp tastağan Goloşekin sayasatınıñ zardabına iştey narazılıq aytıp qınjıladı. Sodan qazaqtı qwtqarudıñ joldarın izdep alaswradı. Bilim jolın tañdaydı. Şımkent pedtehnikumı sol kezde Äulieata qalasına köşiriledi. Mäkeñ de oquın sonda jalğastıradı. Onda Üsenov, Jayıqbaev, Baydunov, Aymauıtov, Täjibaevtar sabaq bergen. Sol bir qaharlı da qansoqtı jıldarda qamığa jürip, qayrattanğan jas maman öz bilgenin elge bergisi keledi. Söytip özinşe qolqabıs etkisi keledi. Adam tüsinip bolmaytın alapat qırğınnıñ sebep-saldarına üñilip, öziniñ bilimi äli jetkiliksiz ekenin sezedi de, 1931 jılı Şudağı qızmetinen öz ötinişimen bosanıp, QazPI-ge kelip oquğa tüsedi. Osı instituttağı tört jıl onıñ bilikti de bilimdi azamat bolıp qalıptasuına ayrıqşa äser etti.
Ol kezde institutta S. Seyfullin, Q. Jwbanov sındı wstazdar däris beretin. Negizinen şäkirttiñ bolaşağın ayqındap alu köp jağdayda wstazğa baylanıstı boladı emes pe? Basqanı qaydam, öziniñ aytuına qarağanda, Mäkeñniñ qazaq til bilimi mamandığın tañdauı Q. Jwbanovqa tikeley baylanıstı bolğan. Kezinde odan däris alğan şäkirtteri men zamandastarınıñ da aytuı boyınşa, Qwdekeñniñ önegesi özgeşe bolğanğa wqsaydı. Äsirese, onıñ bilimge susağan jastardıñ tilge beyimdileri men zeyindilerin tani biletin köregendigi kim-kimdi de tañqaldırmay qoymağan. Basqanı qoya twrıp, Mäkeñniñ bolaşağı ülken ğalım, zerek tilşi bolğanın tap basıp tanuı ğajap emes pe?! Söytip ol wstazdıñ özin jaqsı köre otırıp, pänine qwştarlığı artadı. Oğan dälel retinde belgili til mamanı Ädil Ermekovtıñ mına bir jazıp qaldırğan esteliginen bir üzikti eske alğan jön siyaqtı.
«Äli esimde, 1935 jıldıñ kökteminde Leningradtan demalısqa kelgenimde Mäulen «Qazaq tilindegi kömekşi sözder» degen taqırıpta Almatıdağı Qazaq pedagogikalıq institutında bayandama jasadı. Osı bas qosudı Qwdaybergen Jwbanov basqardı. Bayandama jöninde studentter pikirin tıñdap bolğan soñ, Qwdaybergen ağa qorıtındı jasap, jas ğalımnıñ tırnaqaldı zertteuiniñ nätijeli ekenin, Mäulendi qazaq til biliminiñ körnekti ğalımı boladı degen ümiti zor ekenin aytqan edi. Aqırı solay boldı da».
Wstaz ben şäkirt arasında osılayşa özgeşe bir sıylastıq pen senim payda boldı. Ä degennen ornağan osı sıylastıq mäñgilikke qalğanday. Mäkeñnen ümitiniñ zorlığı sonşama, Q. Jwbanov onı institut bitirisimen, Leningradqa aspiranturağa (1934-37) jiberedi.
Ol 1931-1935 jıldarı Abay atındağı Qazaq pedagogikalıq institutında oqidı. Ğılımğa beyim qabiletimen student kezinen-aq közge tüsedi, institut bitirgen soñ joldamamen Sankt-Peterburg universitetine aspiranturağa attandı. Universitet qabırğasında ötkizgen jıldarı onıñ bılayğı şığarmaşılıq jolın ayqındap berdi. Mwnda I.I.Meşaninov, S.E.Malov, A.K.Borovkov, A.N.Samoyloviç, L.V.Şerba sındı ğwlamalardan däris tıñdaydı, ozıq mektep ülgisin köredi, tiyanaqtı tereñ bilim aladı. Oqi jürip, redaktor men audarmaşı dayındaytın kursta qazaq tilinen sabaq beredi. Söytip, otızdan endi ğana asqan jas jigit älemde bay dästürmen äygili Leningrad sındı iri mädeniet oşağında tereñ bilim alıp, bılayğı wzaq ğılım jolında, wstazdıq eñbekte qwnarlı bastau, jetek bolar mol täjiribe jinap elge oraladı.
Almatıda türli joğarı oqu orındarı jüyesinde, zertteu mekemelerinde üzdiksiz qızmet etedi: äueli jurnalister dayındaytın Kommunistik universitette kafedra meñgeruşisi, keşikpey jañadan qwrılğan şet el tilderi institutınıñ twñğış rektorı qızmetine tağayındaladı.
Osınşama mol bilim jinaqtağan jas mamannıñ endigi eñbek jolı äli ayqara aşıq emes-tin. Oğan öte qiın da kürdeli kezeñde qızmetke kirisuge tura keldi. Qolınan is keletin eldiñ ardaqtı azamattarı birinen soñ biri «Halıq jauı» atanıp, Sibirge aydalıp, asılıp, atılıp jattı. Ömirdi küdik pen küñgirt oylar jayladı. Aynalañnıñ bärine senimsizdikpen qaraytın qaralı künder jetip, estiyar azamattıñ eñsesin kötertpey jatqan 1937 jılı arıñ men janıñdı saqtap, eline septigi tier eñbek jasau tipti de qiın bolatın. Anau da jau, mınau da jau dep birin biri jarısa körsetip jatqan swrqiya zamanda M. Balaqaywlınıñ moynına ülken jük artıldı. 1937 jıl qorğalatın kandidattıq jwmıstıñ 1941 jılğa deyin sozıluında osınday özindik sır bar bolatın.
«Baytal tügil bas qayğı» bop twrğan zamanda jeke bastıñ müddesi jayına qaldı da, el mwqtajın öteudiñ san-sapalaq tapsırmalarına Mäkeñ belşesinen batadı. Jappay Repressiyadan sıpırılıp ketken ataqtı mamandardıñ ornın joqtatpay oqulıqtar jazu, studentterge däris oquğa tura kelgendikten, qorğau mäselesi keyinge qalğan bolatın. Alayda 37-niñ älegi onı da aman qaldırmadı. Partiya qatarınan şığarılıp, «Qwdaybergenniñ qwyırşığı», «Japannıñ şpionı» degen aydar tağılıp, gazetterde bwrqıratıp sınap jazıp jatqanmen, tumısınan adaldıq pen eñbek jolın tañdağan Mäkeñniñ itjekkenge aydalmay aman qalğanı Qazaq til bilimi üşin ülken olja boldı.
Sara Mäulen
M. Balaqaevtıñ ömirdiñ qay sätindegi qalpın alsañız da bir ornıqtılıqtı, principşildikti, ädilettilik pen adamgerşilikti bayqap otırasız. Onıñ wstazdıq önegesi men ğwlamağa tän parasattılığı özgeşe bir dastanğa ılayıq. Äsirese ol kisiniñ eñbekqorlığı wstazdıq öner men zertteuşilik qabiletinen ayqın tanıladı.
1917 jıl men 1932 jılğı aşarşılıqtı, 1937 jılğı apat pen 1941-1945jj. joyqın soğıstı, 1951 jılğı dürbeleñdi bastan keşirgen, solardan azamattıq arınıñ tazalığımen aman ötken ğwlamanıñ qaldırğan mol mwrası qazaq halqınıñ, täuelsiz elimizdiñ, qazaq lingvistikasınıñ igiligi bolıp esepteledi.
Onıñ qay eñbegi de ünemi zäru mäseleni qamtıp otırğan. Ol 1941 jılı «Qazaq tilindegi kömekşi sözder» degen taqırıpta jazılğan kandidattıq dissertaciyasın oydağıday qorğap şığadı. Qaharlı 1942-1943 jıldarı Wlı Otan soğısına qatısadı. Stalingrad tübindegi şayqasta auır jaralanıp, Almatığa qaytıp keledi. Kelisimen bwrınğı ğılımi-wstazdıq qızmetin äri qaray jalğastıradı.
1942 jıldan bılay qazirgi Äl-Farabi atındağı Qazaq Wlttıq universitetiniñ qazaq tili men ädebieti kafedrasınıñ docenti, al 1945 jıldan bastap onıñ meñgeruşisi qızmetin atqaradı. Osı jıldarı Qazaq SSR Ğılım akademiyasınıñ Til, ädebiet (qazirgi Til bilimi) institutında zertteu jwmıstarın qosa jürgizedi. Ol mwnda köp jıldar boyı grammatika, til mädeniet bölimderiniñ meñgeruşisi qızmetin qosa atqaradı.
M.B.Balaqaev 1950 jılı qazaq tilindegi jay söylem mäseleleri boyınşa Mäskeude doktorlıq dissertaciya qorğadı. Keyin bwl eñbegi jeke kitap bolıp şıqtı. Ol – bwl saladağı twñğış monografiyalıq zertteu. 1958 jılı Qazaq SSR Ğılım akademiyasınıñ korrespondent müşesi bolıp saylanadı.
1967 jılı «Qazaq SSR halıq ağartu isiniñ üzdigi» belgisi, 1968 jılı «Qazaq SSR eñbek siñirgen ğılım qayratkeri» atağı, 1986 jılı «Qazaq ädebi tili men onıñ normaları» (Almatı, 1984) attı monografiyası üşin Qazaq SSR Ğılım akademiyasınıñ Ş.Ş.Ualihanov atındağı sıylığı berildi.
Ğalımnıñ şığarmaşılıq qarımı jalpı janjaqtı äri san salalı. Ol grammatika, orfografiya, terminologiya, til mädenieti, stilistika, körkem ädebiet tili, ädebi til problemaları jönindegi jiırmağa juıq kitap, eki jüzdey ğılımi eñbek jariyaladı. Bwl salalarğa barğan adam onıñ eñbekterin attap öte almaydı. Äsirese, qazaq tiliniñ twñğış ğılımi grammatikası bolıp esepteletin «Qazirgi qazaq tiliniñ» (1954) jazılıp, jarıq köruinde M. Balaqaevtıñ ülesi mol. M.B.Balaqaevtıñ bwl orayda basa aytıluğa tiisti eñ şoqtıqtı ülken eñbegi – jay söylem sintaksisi, söz tirkesi, til mädenieti problemaların bükil turkologiya köleminde alğaş zerttegen ğalımdardıñ biri, äsirese, onıñ grammatikalıq zertteuleriniñ ornı bölek. Olar negizinen sintaksis problemalarına arnalğan. Balaqaev bwl salada «Jay söylem tipteri», «Qazirgi qazaq tili. Sintaksis» tärizdi birneşe irgeli morfologiyalıq jwmıstar jariyaladı. Bwl zertteulerinde tek qazaq til bilimine emes, bükil türkologiya üşin mäni bar birqatar teoriyalıq tıñ şeşimdi twjırımdar jasaydı.
«Jay söylem sintaksisi» men «Qazaq tilindegi söz tirkesteriniñ türleri» (1957) degen eñbekteri otandıq jäne älemdik deñgeyde joğarı bağalanğan. Bwl kitapqa belgili francuz türkitanuşısı Bazen pikir jazdı da, bwl pikir Parij lingvistikalıq qoğamınıñ byulleteninde basılıp şıqtı. Bwl qadirli wstaz eñbekteriniñ ğılımi teoriyalıq öresiniñ qanşalıqtı joğarı ekenin tanıtsa kerek.
Osı keyingi atalğan eñbeginde ol öziniñ wstazı N. K. Dmitriev jäne N. A. Baskakovtarmen pikir talasına barıp, oy jarıstıradı. Bwl da köp zertteuşi boyınan körine bermeytin batıldıq bolatın. Olar Mäkeñ dälelderine qwlaq türdi. Ol qazaq tili sintaksisin, onıñ işinde, söz tirkesin büge-şügesine deyin zerttep, onı öz aldına bölek qarastırudı tileytin til salası ekenin däleldep, teoriyalıq twjırımdama jasaydı.
KSRO ĞA-nıñ korrespondent müşesi, PĞA-sınıñ tolıq müşesi, professor N.K.Dmitriev M.B.Balaqaevtıñ «Qazaq tilindegi jay söylemder türleri» attı eñbegine jazğan recenziyasında oğan joğarı bağa beriledi: «M.B.Balaqaev barlıq principti mäseleler jönindegi öz oyın bedeldi adamdardıñ jekelegen pikirlerimen tipti säykespese de, batıl aşıq aytadı. Sonday-aq M.B.Balaqaevtıñ jwmısında tek qana qazaq tili emes, türki tobına jatatın köptegen tilder üşin de paydalı birqatar ğılımi jañalıqtar bar».
M. Balaqaev ädebi til problemasın ünemi qadağalaumen boldı. Onıñ nätijesi 1984 jılı «Qazaq ädebi tili jäne onıñ normaları» degen atpen kitap bolıp jwrtşılıq qolına tidi. Mwnda ol bwrın-soñdı aytılıp, jazılıp jürgen pikirlerdi sarapqa salıp, mädenietti ğılımi pikirtalastıñ ülgisin körsetedi. Ädebi til degenimizge naqtı anıqtama beruge tırıstı. Onıñ şegi men şeñberin körsetti. Sonımen birge qazaq tilinde norma mäselesiniñ qalıptasu jayın qarastırıp, özindik wstanımın berdi. Qısqası, bwl kitap, äli künge eşbir zertteuşini beyjay qaldırmay, pikir talasına jetektep keledi.
1987 jılı jarıq körgen «Qazaq ädebi tili» attı kölemi 20 b.t. asatın eñbegi osınday twşımdı oylar men tolğanıstar nätijesin tanıtatın öte qwndı dünie boldı.
Joğarıda at üsti aytılğan jazu men emle mäselesi de Mäkeñ nazarınan tıs qalmağan özekti salalar bolatın. Onıñ 1948 j. «Orfografiyalıq sözdigi», 1952 jılı jarıq körgen «Qazaq orfografiyası men grafikası mäseleleri» degen eñbekteri osı sala boyınşa örbitilgen oy-pikirlerge mwrındıq bolğanı mälim. Bwl eñbekter kezinde qazaq tilinde sauattı jazu amaldarın körsetken mwqtajdığımızdı ötegen dünieler edi.
Ol qazaq lingvistikasınıñ osı salalarında öziniñ ğılımi mektebin qalıptastırdı. «Qazaq tilindegi söz tirkesiniñ negizgi tipteri» attı monografiyası – onıñ osı problemamen baylanıstı köp jılğı ğılımi izdenuleriniñ nätijesi. Bwl taqırıpta ğalımnıñ köptegen şäkirtteri de oydağıday zertteu jwmıstarın jürgizude. Söz tirkesiniñ türli teoriyalıq mäselelerine arnalğan onnan astam monografiya jazıldı. M.B.Balaqaev qazaq til biliminiñ osı atalmış salasındağı layıqtı ornı bar bas twlğa sanaladı.
Eger professor M.B.Balaqaev mektebi turalı aytar bolsaq, birinşi kezekte ol söz tirkesi problemalarına arnalğan zertteulerinen ayqın körinedi. Osı mäsele töñiregindegi köp jılğı ğılımi izdenis nätijesi retinde, äsirese onıñ «Qazaq tilindegi söz tirkesteriniñ negizgi türleri» attı kitabın atauğa boladı.
Professorlar N.K.Dmitriev pen A.N.Baskakov pikirlerine qarsı öz dälelderin keltire otırıp, M.B.Balaqaev söylemderdi söz tirkesterinen ajıratudıñ özindik basqaşa türdegi kriteriylerin anıqtaydı.
Bwrın bizde joğarı oqu orındarına arnalğan oqulıqtarda «Jay söylem sintaksisi» deytin eki bölim bolsa, qazir oqulıqtarda joğarıda körsetilgen eki bölimnen basqa jaña «Söz tirkesi» bölimin köremiz. Mine, bwl da professor M.B.Balaqaevtıñ özindik ülken jañalığı retinde bağalanuğa tiis.
Körnekti otandıq türkitanuşılardıñ biri A.K.Borovkov kezinde M.B.Balaqaevtıñ eñbekterin joğarı bağalay kelip, bılay dep jazğan bolatın: «Sintaksis teoriyası, söz tirkesiniñ türleri jönindegi alğaşqı zertteulerde (E.I.Ubryatova, M.B.Balaqaev) öte qızğılıqtı jäne bolaşaqta şeşilui tiis ayası keñ soñı mäseleler bayqaladı» (Borovkov A.K. Izuçenie tyurkskih yazıkov v SSR. VYA.1961.№5. S.15.).
M. Balaqaevtıñ redakciyasımen basılıp şıqqan 30-dan astam monografiyalıq, onıñ jetekşiligimen qorğalğan 44 dissertaciyalıq jwmıstı esepke alsaq, sonday-aq türli ğılımi keñestermen respublikalıq, halıqaralıq konferenciya, jiındarda jasalğan bayandamalar men habarlamalar onıñ ğılımi ömirdegi ornı bölek özgeşe twlğasın äygiley tüsedi. Basqanı bılay qoyğanda 1938 jıldan bergi köbi qaytalap basılğan 1, 2, 3, jäne 9 klastar üşin jazılğan oqulıqtarınıñ özimen de Mäkeñ tarih jadında qalar edi. Bwlar mektep oquşılarınıñ sauatın jetildirgen qwndı oqulıqtar.
Ol aqırın jürip, anıq basu arqasında talay därejeli qızmet atqarıp ataq, abıroyğa ie bolğan adam. Şet tilder institutınıñ twñğış rektorı, QazMU-diñ kafedra meñgeruşisi, A. Baytwrsınwlı atındağı Til bilimi institutınıñ bölim meñgeruşisi, WĞA korrespondent müşesi, professor t.t. Mäkeñniñ tereñ bilimi men aqıl-parasatın, biik mädenietiniñ özderi izdep tapqan orındı därejeler. Qanday madaq söz estise de swlu da sıpayı qalpınan özgermeytin, bolmaşığa asıp-tasıp, küyip-pispeytin ärbir ortanı ädemi qaljıñ aralastıra jadıratıp otıratın tamaşa wstaz ömiri men şığarmaşılıq öneriniñ biz qadir twtqan keybir twstarı mine osınday. Täyiri ömiri önegeden twratın ğwlama jaylı söz bir äñgimemen biter deysiz be? Bizdiñ ğalım bolıp qalıptasuımızğa äseri mol bolğan wstaz äruağına bas iip, tağzım etu räsimi jalğasa bermek…
Dara Mäulen
Wstaz turalı söz aytudıñ tipti ol jayında oylanıp, qolıma qalam wstağan sayın qinalatınım ras. Öziñniñ äri adam, äri ğalım bolıp qalıptasuıña ölşeusiz zor ıqpal etken wstaz eñbegin qalay bağalay almaqpın. Adamnıñ közi tiri kezinde pendeşilik pe, älde alañsızdıq pa, äyteuir köp närsege köñil audara bermeysiñ. Jalğan dünieniñ künderdiñ bir küni bolğanda kilt üzilerin de oylap jatpaysıñ. Söytip jürip qasıñda künde birge bolıp ömir sürip jatqan adamnıñ bir basında kisi qızığar qanşama qasiet bar ekenin sezseñ de sezbegendey, körseñ de körmegendey bolıp jüre beretini ökinişti-aq! Endi mine, qadirmendi wstazım Mäulen Balaqaevtıñ mäñgilik mekenine sapar şegip, tirilerden alıstağan sayın, kezinde eskermegen estelikti eske tüsire almay sarsañ bolıp otırğanım mınau. Alayda, Mäkeñ siyaqtı jandardıñ ömiri aşa bilseñ özderi söyley jöneletin şejire kitap ispetti. Olar qaldırğan, eren eñbegimen aytadı eken, eşkimge wqsamaytın sırbaz minezimen aytadı eken, şäkirt pen ğılım aldındağı qadir-qasietimen söyleydi eken. Mäuesi pisip mayısqan jemis ağaşı tärizdi bası eñkek tartqan kişipeyildiligimen de aytadı, qanşa üñilseñ sarqılmaytın bilik-sanasımen aytadı, dañq-därejelerdiñ qanday bir türinen de biik adamgerşilik parasatımen aytadı eken.
Bügingi äñgimege quat bergen, delbe qaqtırğan ayaulı wstazım, asıl azamat, asqan bilimdar M. Balaqaevtıñ barınşa mağınalı da mazmwndı, kelisti de jemisti ötken önegeli ömiri, öristi tvorçestvosı, şığarmaşıl şınşıldığı.
Bardıñ bağasın bilip, joqtıñ jönin izdeu sanalılıqtıñ belgisi ğoy. Biraq sol sanalı ömirdiñ san taraulı jolında talmay eñbek etip, eliniñ bilik-biliminiñ öse tüskenin tanıtarlıq mol is tındırar qabilet ekiniñ birinde bola bermese kerek. Jaña men eskiniñ jantalasa jağalasıp jatqan alasapıran zamanğa bozbalalığı tap bolğan Mäkeñ siyaqtı adamnıñ sol bir kezeñde bolaşağın äygilep aluınıñ özi bir erlik edi. Bwl bir jağınan tağdır isi bolsa, ekinşi jağınan eñbektiñ jemisi, üşinşiden, ol tärbie alğan ortası men mektep tağlımı bolatın.
Sonımen, jası 110 jılğa tayap kele jatqan äygili pedagog, maşhür ğwlama Qazaq respublikası Ğılım akademiyasınıñ korrespondent müşesi, Respublika ğılımına eñbegi siñgen qayratker, filologiya ğılımınıñ doktorı, ataqtı professor-wstaz Mäulen Balaqaywlı Balaqaevtıñ ömiri men şığarmaşılığına qaytalap oy jügirtip, onıñ sıpayı da sınıq, mädeniet tögilip twratın jarqın beynesin eske ala jüru tirilerdiñ parızı sanalmaq. Bwl egde tartqan özimiz de, ana tilimizdiñ bolaşaq tiregine aynalar jastarımızdıñ da wstaz aldındağı mindet-parızımızdı osılayşa da öteudiñ bir jolı bolmaq.
Añğara qarağan janğa Mäkeñ twrğılastarı ömirinde özara wqsastıqtarmen qatar, ärqaysısınıñ özdi özine tän izdenimpazdıq, eñbeksüygiştik, alğırlıq sipatı da tanıladı. M. Balaqaev ömirinen de, biz osınday bir özindik jol men dara tağlım izin bayqaymız.
Eñ aldımen, közge tüsetin närse onıñ bala kezden şıñdalğan eñbekqorlığı. Onıñ ötken ömir jolın, sol jolda jasağan qıruar mol jwmıstarın saralağanda mınaday tağlım alarlıq jaydı añğarasız. Tauqımet pen taqsireti qatar jürip otırğan Mäkeñniñ sanalı ömiriniñ är bir säti mağınağa, mänge jäne mwñğa tolı bolğan.
Ol 3 jasında äkeden, 10 jasında şeşeden qalıp, balalar üyiniñ qamqorlığında bolğanın ğılımğa jaña kelgen jastar bile bermeydi, al eresekterdiñ qaysıbiriniñ eskere bermeytini de anıq. Aytılsa, tärbielik mäni bar degen nietpen aytılatın qaysıbir mälimetter mınalar. Mäkeñniñ ğalım, wstaz, qayratker azamat bolıp qalıptasuına zor äseri bolğan üş türli oqu ornı boldı. Olar: Şımkent ped. tehnikumı (1925-1929), QazPI (1931-1933) jäne Leningrad universitetiniñ aspiranturası (1934-1937). Jäne ol eki wstazdıq ülgini kördi. Onıñ biri – S. Jwbanov bolsa, ekinşisi – S. E. Malov, N.K. Dmitriev tärizdi asqan bilimdarlar edi. Üşinşiden, ol T. Täjibaev, O. Ağıbaev, Ş. Nwrmağambetov, M. Qarataev, H. Esenjanov, B. Şalabaev tärizdi talanttı jastarmen birge oqıdı, dostasa bildi, ğılım, bilim şıñına jarısa wmtılıp, qatarlasa örledi. Sonımen birge tağdır sıylağan ömir jolında qazaq til biliminiñ auır jügin qatar köterisken S.Amanjolov, İ.Keñesbaev, Ğ.Mwsabaev, A.Isqaqov tärizdi ğalımdardıñ bir birine degen ıqpal, ıqılası bölek boldı. Osınıñ bäri jinaqtala kele bilimge susağan zeyindi jastıñ zerdesin erte aştı.
Ol, osılayşa bilimge tereñdegen sayın til men ädebietke degen ıqılası arta tüsedi. Jasınan öleñ şığarıp, än aytuğa beyim balanıñ bağıtın wstazdar äu bastan-aq dwrıs bağdarlaydı. Ol aspiranturada jürgen keziniñ özinde-aq, qazaq til bilimi Mäkeñniñ ömirlik käsibine aynalıp, mäñgilik nesibesin osı saladan jinaydı.
Sodan bergi jerdegi ömirde Mäkeñ kandidat, doktor, professor, akademiya müşesi degen ataqtarğa ie boladı. Osınıñ bärinde qanşama ter tögilgenin ärine eseptep şığaru oñayğa soqpaydı. Tınımsız eñbek, tındırımdı is aqırı onı wlağattı wstaz, iri ğalım, til tağdırına sauattı aralasar aytulı azamat därejesine köterdi. Ötken jıldar osını aytadı, jıldar qoynauında twnğan sırlar osını şertedi. M. Balaqaywlınıñ ömiri men şığarmaşılıq jolın biz osı jüyemen de saralağandı jön kördik.
- Söytip, ol, eñ aldımen, Wstaz. Aspirant kezinen bastalğan onıñ wstazdıq önerin bizdiñşe üş türli ıñğayda söz etken dwrıs siyaqtı. Birinşiden, M. Balaqaev 30 jıl boyı Qazaq universitetinde üzbey sabaq bere jürip 5000-nan astam oqıtuşılar men mwğalimderdi tärbielegen eken. Olardıñ köbi bwl künde öz tülekterin wstazdıq därejege jetkizip jürgen wstazdar. Sol wstazdıq öner bwl künde onıñ nemere, şöberelerine wlasıp jatır; Ekinşiden, ol universitet pen Qazaqstan Respublikası ĞA Til bilimi institutında köp jıldar boyı qatar qızmet istey jürip, joğarıda aytqanımızday äldeneşe ğılım kadrların dayındadı. Osı qızğılıqtı bolaşaqta şeşimin tabuğa tiis mäselelerdi M.B.Balaqaevtıñ 40-tan astam ğılım kandidattarı men doktorları tabıstı türde jete zertteude. Osı twrğıdan onıñ jetekşiligimen söz tirkesiniñ qanday da bir mäseleleri boyınşa 10 monografiya jazılğandığın aytqan jetkilikti. Qazaq til biliminiñ osı salasında M.B.Balaqaevqa bastı röl tän ekendigi kümän tudırmaydı.
Sonday-aq köp jıldan beri Qazaq Wlttıq universitetinde «Til mädenieti» men «Qazaq tiliniñ stilistikasınan» arnayı kurs oqıluına, qalıptasuına jäne til bilimi institutında «Til mädenieti» päniniñ aşıluına, onıñ ayaqtanıp, tik twrıp ketuine mwrındıq bolğan da – M.B.Balaqaev. «Til mädenieti mäseleleri», «Söyleu mädenieti» attı eñbekterdiñ birinen soñ biriniñ jarıq körui tek qazaq til biliminde emes, bükil türkologiya köleminde aytulı bir oqiğa boldı.
Jalpı qazaq ädebi tili tarihı, qazaq tili stilistikası, til mädenieti pänderiniñ filologiya fakul'tetteriniñ studentteri men oqıtuşılarğa, aspiranttarğa arnalğan alğaşqı arnayı oqu qwraldarı men oqulıqtarın özi bastap, şäkirtterimen birge jazısqan da, olardıñ qazaq lingvistikasında derbes bilim salaları retinde qalıptasuına twñğış mwrındıq bolğan da M.B.Balaqaev.
Üşinşiden, onıñ asqan tärbieşi ekeni öz aldına bölek bir hikaya. Ol meyli mwğalim, meyli ğalım bolsın qay-qaysınan da, eñ aldımen, adamgerşilik ruhın jetkizip, adaldıq pen ädilet jolın tanıtıp, mädeniet pen ädep dänin seuip otırğan. Mäkeñ aldınan däris alğan adamnıñ mwnı sezbey ötkeni joq. Şäkirtteriniñ adal bolatını wstazdıñ osınday adaldıqqa negizdelgen twraqtı minezi men tiyanaqtı isine baylanıstı bolsa kerek.
Ol aytatının äzil-qaljıñ aralastıra, külip otırıp-aq astarlap jetkizuge şeber edi. Däris oqığanda da pänniñ studentterdi jalıqtırar bölikterin qarapayım qazaq sözimen tüsindirui köpke deyin este saqtalatın. Mwnıñ bäri wstaz Mäkeñ basındağı biz tanığan qasietter, köp adamnıñ enşisine tie bermeytin qasietter. Äsirese, jastar jadında bolatın erekşelikter.
- Mäulen Balaqaywlı Balaqaev – ülken ğalım. Ol alğaşqı izdenisterinen-aq, ğılımi zertteu jwmıstarına qabileti zor talanttı jas ekenin birden tanıtadı.
Osılayşa bastalğan ğalım saparı, onı mınaday joldardan ötkizdi. Ol 1940 jılı «Qazaq tilindegi kömekşi sözder» attı taqırıp boyınşa kandidattıq dissertaciya, al 1950 jılı – «Jay söylem sintaksisi» turalı doktorlıq dissertaciya qorğadı. Keyinirek bwl eñbek öz aldına jeke kitap bolıp jwrt qolına tidi.
Sodan bergi jerde M. Balaqaev tınımsız eñbektenedi. 20-ğa tayau kitap, birneşe ğılımi jäne ğılımi köpşilik qoldı maqalalar eñbekqorlıqtıñ asqan ülgisi. Jäne bir ğajabı onıñ eñbekteri uaqıt talabına say oqırman jwrtşılıqtıñ tilek-müddesine jauap retinde der kezeñine ılayıq jazılıp otırğan. Qay eñbegin alsañız da osınday der kezindilik sıpatın bayqamay twra almaysız.
Jalpı, tarihtıñ qoñır tartqan betterine joğarıdağıday köz salıp bayqasaq, M. Balaqaywlınıñ eñbek jolı 30-jıldardın bastalğan eken. Bwl jıldardıñ mädeniet tarihındağı röli orasan zor bolğanı mälim. Jappay sauat aşu, ol üşin jazudı jönge salu, oqu bağdarlamaları, ädistemeler men oqu qwraldarın jasau tärizdi san türli şaruağa M. Balaqaev bilek türe aralasadı. Sonımen birge grammatika, orfografiya, terminologiya mäselelerimen şwğıldanadı. Bertinirek onıñ qalamı til mädenieti, stilistika, körkem ädebiet tili jäne ädebi til salalarında qızmet ete bastaydı. Mwnıñ nätijelerin birneşe eñbek retinde körip, oqıp, köbimiz bilim toltırğan bolatınbız.
Mine, irgeli eñbekteri M. Balaqaywlın körnekti türkologtar qatarına qostı. Ol qazaq tili sintaksisin, onıñ işinde söz tirkesin asa bir zerektikpen jazıp teoriyalıq tüyindeuler jasadı. Mäkeñ bwl problemalardı özi ğana zertteumen tınbay şäkirtter baulıp, ğılımi jwmısqa solardı tarttı. Onıñ jetekşiligimen jazılğan 10 monografiyalıq jwmıstıñ negizgi ob'ektisi osı söz tirkesiniñ ärqilı mäseleleri. Mwnıñ bärinde Mäkeñ ülgisi, Mäkeñ qalamınıñ tabı bar. Qazaq til biliminde özindik mektebi bar bir de bolsa biregeyi retinde Mäulen Balaqaywlınıñ atalatını osığan baylanıstı dep bilemiz.
Ğalımnıñ qazaq ädebi til problemaları jönindegi ğılımi oy-pikirlerin öz aldına bir bölek äñgime etuge tura keledi. Ol qazaq tiliniñ qanday mäselesine barsın, ädebi til mäselesin jadınan şığarğan emes. Ünemi oy üstinde, qaysı bir pikirin qayta qarap, tereñdete qadağalap jüretin. Söytip jıldar boyı tolqıtıp kelgen oyların jinaqtap, ol 1984 jılı «Qazaq ädebi tili jäne onıñ normaları» degen kitap jazıp, bastırdı. Bwl eñbek sapasınıñ qay deñgeyde bolğanın Ş. Uälihanov sıylığınan artıq däleldeuge bolmas. Bwl twsta, atap aytar bir jayt mınau. Zertteuşi retinde Mäkeñniñ adaldığı men zerdeliligine tänti bolıp otırasız. Bwrındı-soñdı ädebi til turalı aytıp-jazılıp jürgen pikirlerdiñ bärin saralay kele, qaysı bir twstarımen ädemi de mädeni pikir-talasqa baradı. Söytip ädebi til degenimiz ne jäne onıñ auqımına ne kiredi degen mäselelerdi twñğış ret naqtı aşıp aytadı. Bwl eñbek öziniñ osınday qağidalıq ülgilerimen köptegen zertteulerge jol aştı.
Al «Qazaq ädebi tili» (1987) attı 20 baspa tabaq kölemdi eñbegi ğalımnıñ birneşe jıldar boyı kökeyge tüygen oylarınıñ bir tüyindi qorıtındısı ispetti. Qazaq til biliminiñ keleli mäselelerin qwrastırudı maqsat twtqan izdenuşiniñ qay-qaysısı da mwnı attap öte alması haq.
- M. Balaqaev – qazaq jazuı men emlesin qalıptastıruğa da köp üles qosqan ağartuşı qayratker. Onıñ 1948 jılı jariyalanğan «Orfografiyalıq sözdigi» keyingi jıldarda tüzilgen ülken emle sözdikterine negiz boldı. Jäne kezinde jazuımızda etek alğan köptegen ala-qwlalıqtı retteuge edäuir septigi tigeni mälim. Al 1952 jılı jarıq körgen «Qazaq orfografiyası men grafika mäseleleri» degen kitapşası osı saladağı ğılımi oy-pikirlerge jetekşi qızmet atqardı. Sonday-aq, ol 1963 jılğı jäne 1988 jılğı «Qazaq tiliniñ orfografiyalıq sözdiginiñ» bası qasında bolıp til mädenietiniñ damuına zor üles qosqan oqu ağartu isiniñ ozıq mamanı.
M. Balaqaev redaktorlıq jwmıspen de üzdiksiz aynalısıp otırğan. Ol kisiniñ redakciyasımen 30-dan asa eñbek basılıp şıqqan.
Ğalım soğıstan keyingi jıldarda lingvistikalıq problemalardı zertteu jönindegi türli qoğamdıq bastamalar men wyımdastıru jwmıstarına, ärtürli bükilodaqtıq jäne halıqaralıq keñesterge belsene qatısıp, olardıñ ünemi qaynağan qaq ortasında jürdi. 1953 jılı ol Indiyada, Birmada bolıp, joğarı oqu orındarında qazaq til bilimi mäselelerinen däris oqıdı, bayandama jasadı. Ol irgeli oylar men saliqalı pikir örbitken älemdik deñgeydegi ğwlama.
M.B.Balaqaevtıñ bükil ğılımi-wstazdıq şığarmaşılığı öziniñ wzaq eñbek jolında mektep ömirimen, joğarı oqu ornınıñ bar tınıs-tirşiligimen tığız baylanıstı ötti. Qazaq tili mwğalimderi onıñ esimine 1938 jıldan bastap jete qanıq boldı. Sebebi ol osı atalğan jıldıñ işinde birden 4 oqulıq şığardı. Onıñ qazaq orta mektebi üşin jazılğan «Qazaq tili. Sintaksis» oqulığı 1949 jılı konkursta joğarı bağalanıp, birneşe sınıp üşin jazılğan jeti oqulığınıñ birazınıñ birneşe basılımı bar. 1938 jılı, 1,2,3 jäne 9 sınıptar üşin jazılğan qazaq tiliniñ oqulıqtarınıñ soñğı üşeui 20 ret basılıptı. Bwl mektep oqulığınıñ kezeñdik qwnın tanıtatın derek. Al, joğarı oqu orındarı studentterine arnalıp «Qazaq tiliniñ stilistikası» (1966); «Qazirgi qazaq tili grammatikası» (avtorlas, 1966), «Qazaq ädebi tiliniñ tarihı» dep atalatın avtorlarmen birlese jazğan oqu qwraldarı küni büginde basşılıqqa alınıp keledi. M. Balaqaevtıñ qazaq leksikografiyası salasında siñirgen eñbegi de aluan-aluan. «Qazaq tiliniñ tüsindirme sözdigi», «Qazaqşa-orısşa sözdik», «Orısşa-qazaqşa sözdikterdiñ» bäri de Mäkeñniñ qatısuımen, basşılığımen tüzilgen.
Mäkeñ qalamınan tuğan eñbekter arasınan jay söylem sintaksisi, söz tirkesi jäne til mädenieti turalı jwmıstarın ayrıqşa atau qajet. Nege deseñiz, bwl saladağı eñbekter arqılı ol qazaq til bilimi problemaların bükil türkologiyalıq deñgeyge köterdi. Qazaq tiliniñ twñğış ğılımi grammatikası bolıp sanalatın «Qazirgi qazaq tiliniñ» (1954) ülken bir tarauın «Jay söylem sintaksisi» degen atpen Mäkeñ jazğan bolatın. Osı eñbekti jäne «Qazaq tiliniñ söz tirkesteriniñ türlerin» (1957) kezinde jalpı jwrtşılıq, tipti otandıq jäne şeteldik ğalımdar asa joğarı bağalağan edi. Osınıñ özi de ğalımnıñ ğılımi teoriyalıq öresiniñ qanşalıqtı därejege köterilgenin bayqatatın.
Osı eñbeginde M. Balaqaev öziniñ ataqtı wstazı N. K. Dmitriev pen zamandası N. A. Baskakovtıñ atalmış mäsele turalı qalıptasqan pikirlerine däleldi dau aytıp, pikir-talasqa tüsedi. Ol kezde ğılımda mwnday batıldıq jii kezdese bermeytini mälim. M. Balaqaywlınıñ däleldemelerinen keyin sintaksis oqulıqtarında «Jay söylem sintaksisi» men «Qwrmalas söylem sintaksisinen» basqa üşinşi bir sala «Söz tirkesi» berilip otıratın boldı. Bwl eñbekti kezinde ataqtı türkolog A. K. Borovkov (A.K. Borokov. Izuçenie tyurskih yazıkov v SSSR.- «Voprosı yazıkoznaniya», 1961, №5, str. 15) joğarı bağalağan. Söytip bükil türkologiya iliminde M. Balaqaywlınıñ aşqan jañalığı jaña sala bolıp qalıptastı. Ol qazaq til bilimine tağı bir özekti salanıñ uığın şanşıp, şañırağın kötergen. Jäne köñil audararlığı sol, Mäkeñ til biliminiñ kerekti mäselelerin der kezinde bayqap, orıs oqımıstılarımen qatarlasa qarastırıp otaratını. Mäselen, qazirgi «Qazaq tiliniñ mädenieti» deytin pän Mäkeñniñ tikeley özi aşıp, özi qalıptastırğan sala. Osınıñ özimen de ol qazaq til bilimine şoqtığı biik twlğa bolıp qala berer edi.
Söytip, biz bükil öziniñ şığarmaşılıq isi men ömirin qazaq til bilimine, qazaq mädenietine bağıştağan äygili wstaz, ataqtı ğalım, tamaşa azamat M. Balaqaevtıñ til biliminiñ, qazaq ğılımınıñ, qazaq mädenietiniñ keñestik däuirde qanşalıqtı damıp, qanşalıqtı qanat jayğanın naqtı elestete alamız. Biz Mäkeñniñ 60, 70, 80, 90, 100 jıldığı arqılı qazaq til bilimi institutınıñ tarihın süzip şığıp, onıñ jetistigi men kemistigin oyşa tarazılağanday bolamız. Bayqap otırsaq, bizdiñ köbimizge keyde problemanı Mäkeñşe tüsinip, Mäkeñşe eñbektenu jağı jetispey jatatın tärizdi. Onıñ meylinşe qarapayım da kişipeyil minezi, ğılımi jäne qoğamdıq mäselelerge kelgende taymas principşildigi, jora-joldas, ağa-ini, ğalım şäkirtter arasındağı birqalıptı bayıptı da twraqtı qasieti kimge de bolsa ülgi. Ol söz ben isin qatar wstay biletin küresker adal jan, ğılım bolaşağın tereñ oylaytın tälimger, basqa da tilder mamandarın dayındauğa zor üles qosqan otanşıl, qayratkerlik därejege köterilgen ülken ğwlama edi.
M.B.Balaqaev wzaq uaqıt Äl-Farabi atındağı Qazaq Wlttıq universitetinde kandidattıq jäne doktorlıq dissertaciyalar qorğaytın ğılımi keñesti basqardı. Mwnıñ sırtında tört dissertaciyalıq keñestiñ müşesi retinde de lingvist ğalımdardıñ köptegen talanttı jas buının tärbielep şığaruğa qızu atsalıstı. Ol sonday-aq köp jıl ädistemelik keñesti de, Qazaq SSR Ministrler Keñesi janındağı Memlekettik terminologiyalıq komissiyanı basqarıp, elimizde bilim beru, ğılımdı damıtu isine zor üles qostı. Onıñ jetekşiligimen qırıqqa juıq ğılım kadrlar dayarlau, ösiru probleması ülken orın aldı. Ol bwl mäselege ünemi män berip otırdı. Büginde qazaq til bilimi salasında jemisti eñbek etip jürgen ğalımdardıñ birsıpırası – onıñ keşegi şäkirtteri, aspiranttarı men izdenuşileri. Ğalımdıq ülken talantı, eñbek süygiştigi, ğılımdağı keñ qarım-qatımı, wstazdıq joğarı şeberligi, jas äriptesterine degen qamqor peyili, sergektigi, talap qoyğıştığı Mäulen Balaqaywlın şäkirtteri men qızmettesteri arasında ülken qwrmetke böledi. Ükimet ğalımnıñ eñbegin joğarı bağalap, onı Eñbek Qızıl Tu, ekinşi därejeli Wlı Otan soğısı ordenderimen, birneşe medal'darmen jäne Qazaq SSR Joğarı Keñesiniñ Qwrmet gramotalarımen marapattadı, 1939 jäne 1959 jıldarı Eñbekşilerdiñ Almatı qalalıq Sovetiniñ deputatı bolıp saylandı. Türkistan qalasınıñ qwrmetti azamatı degen ataqqa ie boldı.
- Keyingiler ülgi twtar tağı bir qırın aytpay ketsek, Mäulen Balaqaywlı bolmısınıñ bir jağı olqı tüsip jatar edi. Ol onıñ qalamgerlik qabiletinen baylanıstı. Sonau bir jastıq şaqta äygilenip, bastau alğan Mäkeñ qalamınıñ qarımın biz 80-jıldarı da bayqap otıratınbız. Ömiriniñ soñğı jıldarı ol öz zamanı men zamandastarı turalı «Zerde baspaldaqtarı» (1992, «Jalın») degen atpen möldirete jazıp tağı bir ülgi tastap ketti. Bas-ayağı jıp-jinaqı osı bir şığarmanıñ betterin aaşqan sayın, qasımızda bolmıs-bitimi bölek, minezi ğajap, asa bir izgi jannıñ sıpayı da swlu ömir sürgenin jäne ziyalılıq keskinine daq tüsirmey, ömirden sızıp öte şıqqan iltifatpen eske alasıñ.
Qısqası, Mäkeñ turalı aytılar sözdiñ bärin aytıp jetkizu mümkin emes. Tek, halıq igiligi üşin, ğılım bolaşağı üşin siñirgen zor eñbekterin ayrıqşa bağalay otırıp, süyikti wstazğa degen iltifatımdı birer şumaq öleñmen tüyindegendi jön kördim. Ayaulı tälimgerdiñ aruağına tağzım etudiñ tağı bir türi osıdağı…
Wstazıma
Wstazım meniñ izgi armandarmen wlasqan,
Öziñnen oqıp, öziñmen talay qırdı asqam.
Ğılım men öner, önege jaylı sırlasqan,
Keyde biz, tipti, keyin emes edik qwrdastan.
Biter me, sirä, öziñiz jaylı jır dastan,
Tereñde jatqan tebireniske tolı sırdı aşsam.
Araylı közben qarasañ mağan wstazım,
Meyirin tögip twrğanday edi-au nwrlı aspan.
Ädepten ozbay ädepsizdikti körgenmen,
Jımiıp qana qarauşı eñ sözdi bölgenge.
Ädilettiñ aq jolımen jürip aqırın,
Tabıldıñ talay tarlandar şığar örlerden.
Biikte twru, şığudan mülde kürdeli,
Ekenin bilip, eñbekpen aldıñ jüldeni.
Kemel şaqtı özinşe baptap twta almay
Aytuşı eñ wstaz talaylardıñ jürgenin.
Biter me, sirä, öziniñ jaylı jır dastan,
Tereñde jatqan tebireniske tolı sırdı aşsam.
Ayaulı közben qarasañ mağan – wstazım,
Meyirin tögip twrğanday edi-au nwrlı aspan!
Wstazı turalı tebirengen
şäkirt Ömirzaq Aytbaywlı
Mäulen Balaqaywlınıñ şäkirtterine qamqorlığı
Mäkeñ äuelde Til bilimi institutında jartılay qızmet istep jürdi de, 1961 jıldan bölim meñgeruşisiniñ mindetin tolıq atqara bastağan eken. 1962 jıldıñ naurız ayınan men Mäkeñniñ qarmağındağı Til mädenieti böliminiñ kişi ğılımi qızmetkeri bolıp qabıldanğan bolatınmın. Ol kezde til mädenieti bölimi eki üş sektor ıñğayında jwmıs isteytin. Audarma mäselesi (S.Taljanov, Ä.Satıbaldiev, A.Qwsayınov, Ö.Aytbaev), Orfografiya, orpfoepiya mäselesi (I.Wyıqbaev, Q.Nietalieva, N.Uäliev, Z.Beysembaeva t.b.) sosın terminologiya mäselesi (R.Örekenova, B.Bekmwhamedov, Ö.Aytbaev, t.b.).
Mäulen Balaqaywlınıñ jwmıs isteu täsili öte kisi qızığarlıq edi. Bügingi künniñ mäselelerin alğa tarta, soğan ünemi köñil audarıp otıratın. Qızmetkerlerge naqtı tapsırma berip, sol jöninde habarlama jasaudı talap etetin. Bwl täsil qızmetkerlerdi qızıqtırıp, izdenip otıruğa itermeleytin. Men alğaşqıda audarma mäselesiniñ mıqtı mamandarı jazuşılar S.O.Taljanov pen Ä.Satıbaldievtıñ tobında boldım da, solardıñ izdenisterine qızığa tüsip, osı audarma mäselesimen şwğıldana bastadım. Onıñ işinde wlı orıs jazuşısı M.Gor'kiy şığarmalarında qoldanılğan frazeologizmderdiñ qazaq tilindegi bolmısı qattı qızıqtırdı da, sonı qarastırudı qaladım. Saydil Omarwlı ğılım kandidatı bolatın. Sol kisi mağan jetekşi bolatın boldı. Frazeologizm mäselesi Mäulen Balaqaywlın da eliktirdi. Bwl lingvistikanıñ öte kürdeli, äri qızıqtı mäselesi degeni äli esimde.
Mağan eki ıñğayda izdenuge tura keldi. Biri – audarma teoriyasınıñ negizderine tereñdeu, ekinşisi – taza frazeologiyalıq wğımdar (maqal, mätelder, idiomalar) tabiğatın zertteu. Dittegen mäselelerdi jan-jaqtı qarastırıp, keudelep qalğan kezimde institutımızdıñ äri basşısı, äri frazeologiya salasınıñ äygili mamanı akademik İsmet Keñesbaywlımen aqıldasuğa tura keldi. Ol bayandağan taqırıbımdı üstirtin tıñdağanday bolıp «Sen bwdan ne tıñdırmaqsıñ. Frazeologizmder turalı men jazdım. Qojahmetova, Efremovtar jazdı» dep tağı biraz avtorlardıñ atın atap, mısımdı basıp tastadı. Ataqtı ğalımnıñ aytqanın zañ retinde qabıldaytın kezimiz ğoy. Qarsı dau ayta almadım. İşten tıñdım. Zertteu jwmısına degen ıqılasım basılıñqırap qaldı. Basqa äraluan oy kelip jornalşılıq, mwğalimdik qızmetine auıssam ba eken dep jürgenimde bir küni Mäulen Balaqaywlı «Ömirzaq, sen osı nemen şwğıldanıp jürsiñ. Jazuğa ikemiñ bar siyaqtı edi, qane ne oyıñ bar, söyle!» dedi. Mäkeñniñ mağan köñil bölip, nazar audarğanına bir jağınan qısılıp, bir jağınan quanıp, istegen jwmıstarımdı qısqaşa bayandap berdim. Ol erekşe ijdihatpen tıñdadı. Onıñ tıñdau qabileti erekşe ekenin men keyin de talay ret bayqadım.
«Közdegen maqsatıñdı tüsinip, igere bastağan türiñ bar eken. Sen bölimniñ kelesi otırısında tındırğan jwmısıñ turalı oylarıñdı ortağa salsañ qaytedi. Bärimiz tıñdayıq» dedi. Quana kelistim. Bir apta işinde jinaqtağan materialdarımdı swrıptap, ıqşamdı, özimşe jospar qwrıp, 10-15 minuttıq habarlama jasadım. Bälimniñ saqa qızmetkerleri S.Taljanov, Ä.Satıbaldiev, Q.Nietalieva, R.Örekenova t.b. bäri swraqtar berip, pikirlerin aşıq aytıp öte paydalı keñester berdi. Soñında Mäkeñniñ özi aytılğan oylar men meniñ habarlamamdı talday kele «Mına jwmısıñ bituge tayap qalğan jwmıs qoy, mwnı neğıp sozıp jürsiñ. Endi jwmısıñnıñ bas-ayağın jinaqtap, kandidattıq dissertaciya deñgeyine jetkizu üşin sağan bes-altı ay köleminde uaqıt bersek ülgeresiñ be?» dedi. Men «täuekel, ülgeruge tırısamın!» dedim. Mäkeñ meniñ mäselemdi köterip, ruhtandırıp jiberdi. Sol küni köñilim tasıp, «meniñ izdenisterimnen birdeñe şığadı eken» degen oymen üyge qalay jetkenimdi bilmeymin. Ümit meniñ alabwrtqan türime qarap «Ne boldı, Ömeke, tınıştıq pa, qızara börtip twrsıñ ğoy!?» deydi. Iya, tau qoparğanday tasığan köñil adamdı qanday küyge salmaydı deysiz. «Meni bügin äygili wstazım Mäulen Balaqaywlı tıñdadı. Äriptesterim sözime qwlaq türdi Menen de ğalım şığadı eken degen tätti oy keudemdi keulep baradı» deymin män jaydı tüsindirip. Bwl 1969 jıldıñ küzi edi…
Ömirzaq Aytbaywlı
Ahmet Baytwrsınwlı atındağı
Til bilimi institutınıñ
Bas ğılımi qızmetkeri, filologiya
ğılımdarınıñ doktorı, professor,
WĞA-nıñ akademigi


text:
Kreml: qırımtatar probleması yoq
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov Rusiye jurnalistlerine qırımtatar probleması olmağanını, yalıñız yarımadanıñ er bir sakini rastkelgen qıyınlıqlar bar olğanını ayttı.
Onıñ aytqanına köre, bu mesele çarşenbe künü Vladimir Putinniñ toplaşuvında muzakere etilgen edi.
«Qırımtatarlarnıñ probleması yoq. Mında ziyade arttırmamaq kerek, men Qırım sakinleriniñ tatarlar, tatar olmağanlarğa bölünmegenini aytmaq ister edim. Olarnıñ aynı aqları bar», – dep tekrarlay Peskovnıñ aytqanlarını Rusiye kütleviy haber vastaları.
Mart 17-de Ukraina Yuqarı Radası BMT, Avropa parlamenti, Avropa Şurası ve OSCE parlament assambleyalarına muracaatta bulunıp, Qırımnıñ işğalci Rusiye akimiyetiniñ ukrain, qırımtatarlar ve diger millet vekilleriniñ aq-uquqlarını bozğanını takbih etmege çağırdı.


text:
Faal Aqmescitte ukrain yırcısına bağışlanğan «hatıra divarını» teşkil etmek teşebbüsini bildire
Qırımda Ukrain medeniyet merkeziniñ faali Leonid Kuzmin Rusiyege boysunğan Aqmescit memuriyetine «Skrâbin» ukrain rok-gruppasınıñ solisti Andrey Kuzmenkoğa bağışlanğan «hatıra divarını» teşkil etmek muracaatını yolladı.
Muracaat nushasını Facebook saifesinde paylaştı.
Faal yırcığa bağışlanğan «hatıra divarını» Lenin soqağı tarafından «Sevgi merdiveni» kirişinde yerleştirmege teklif ete.
Bundan evel Kuzmin Qırım.Aqiqatqa rusiyeli Federal Havfsızlıq hızmetiniñ Qırım idaresinde bir yarım saat sorğuğa çekilgenini bildirdi, o yerde onıñ cemaat faaliyeti boyunca söz yürsetildi.
2015 senesi fevral 2-de Dnepropetrovsk vilâyetinde yol qazası neticesinde «Skrâbin» ukrain rok-gruppasınıñ solisti Andrey Kuzmenko elâk oldı.
Ukrain yırcısınen sağlıqlaşuv aktsiyaları işğal etilgen Qırımda da keçirilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatarlarnı içtimaiy ağlarda ATR telekanalına qol tutmağa çağıralar
İçtimaiy ağlarda qırımtatarlarnı ATR telekanalına qol tutmağa çağıralar. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, telekanal binasına gençler ve qartlar kele.
«Aqmescitliler, qırımtatarlar, acele paylaşıñız. Er kes SimSitiTrans ofisine kelsin. Hadimlerniñ ricasıdır. Olarğa yardım kerek. Yardımımız. Vaqıt kelgendir endi», – deyler içtimaiy ağlarda.
Bazarertesi künü, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında Qırımnıñ ayırıluvına qol tutqanlar ve Ukraina birdemligi tarafdarları arasında muqavemet-mitingi keçirilgen edi. Ekinci tarafnıñ esas qısmı qırımtatarları edi.
ATR qırımtatar telekanalınıñ haber siyaseti boyunca baş müdiriniñ muavini Lilâ Bucurova canlı yayınğa çıqıp, halqqa muracaatta bulundı. O, silâlı insanlarğa bazarertesi künü telekanalda tintüvni keçirmege izin bergen yerli akimiyet areketlerini takbih etti.
Vaqia yüz bergen yerge Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz da keldi. O, işbu vaqianı qırımtatarlarnı qorqutmaq içün bir usul olaraq adladı.
Bir qaç saatten videoarhiv ile server tutıp alındı. Şimdilik efirni yalıñız telekanalnıñ saytında ve sputnik ağında seyir etmek mümkün.
ATR hadimlerini tintüv sabağa qadar süre bilecegi aqqında tenbiyelediler.


text:
Dästürli bäsekege 8 eldiñ mıqtı degen sportşıları kelgen. Qazaq xandığınıñ 550 jıldıq ulıq merekesiniñ bügingi küni «Ewrazïya barısı» twrnïrimen bastaldı. Jarısqa qatıswğa Qazaqstan batırlarınan bölek Grwzïya, Moñğolïya, Polşa, Qırğızstan, Resey, Türkïya jäne Özbekstan qurama komandalarınıñ balwandarı keldi. Olar 7 salmaq därejesi boyınşa beldesip jatır. Jalpı sanı – 56 sportşı.
Ayta ketw kerek, bïılğı dodağa özgeris engizilgen. Buğan deyin balwandar 60, 70, 80, 90 jäne 90 keliden joğarı salmaq därejesi boyınşa küresse, bïıl 55 keliden bastalıp, 100 keliden joğarı salmaqtağılar baq sınaydı. Jarıs komandalıq jüye boyınşa ötip jatır.
Jarıstıñ bas töreşisi bolıp qazaqstandıq Nurlıbek Ermağambetov tağayındaldı. Twrnïrdiñ jülde qorı 19 mïllïonğa jwıq teñgeni quraydı.
Jalpı Ewropa men Azïya elderinen «Ewrazïya barısı» jobasına qatıswğa ınta bildirwşilerdiñ qatarı jıl sanap artıp keledi. Bul älemge tanımal bolıp kele jatqan qazaq küresiniñ märtebesin körsetedi.
Derekközi: 24 kz
sport.zakon.kz
Tegï: Sport jañalıqtarı, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Osman Öztunç - Garipçe
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Garipçe
Etiketler : Osman Öztunç - Garipçe türkü indir, Osman Öztunç - Garipçe türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Garipçe mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Garipçe türküsü, Garipçe sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Garipçe bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Yastadır
Osman Öztunç - Efulim
Osman Öztunç - Abdal Musa
Osman Öztunç - Cinayet Var
Osman Öztunç - Mevlana
Osman Öztunç - Hoşçakal İzmir
Osman Öztunç - Adı Türk
Osman Öztunç - Dönersem
Osman Öztunç - Doğu
Osman Öztunç - Dağlara Çıkmanın Tam Zamanı
Osman Öztunç - Züleyha da Kalmışım
Osman Öztunç - Canciğer
Osman Öztunç - Yalnızım İşte
Osman Öztunç - Dünya
Osman Öztunç - Bekliyorum


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası oktâbr 12-de qırımtatarlarnıñ yaqalanmasından sebep cinaiy işler açtı
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımdaki FSB temsilcilerine qarşı açılğan cinaiy işler boyunca mahkemeden aldın taqiqatqa başladı. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası «2016 senesi oktâbr 12-de qırımtatarlarnıñ evlerinde zorbalıq ile keçirilgen qanunsız tintüvler boyunca» taqiqatnı alıp bara.
«Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası kene de qayd ete ki, Qırımda insan aqları ve serbestligini ve devlet menfaatlarınıñ bozulması qayd etile ve qabaatlı olğanlarnı qanunğa köre mesülietke çekmek içün taqiq etilecektir», − dep aytıla prokuraturanıñ saytında.
Oktâbr 12-de Qırımda beş musulman qorantasınıñ evinde tintüv keçirildi. Beş qırımtatarı yaqalandı: Rustem İsmailov, Abdullayev Uzair, Abdullayev Teymur, Cemadinov Emil, Saledinov Ayder.
Aqmescitteki Rusiye mahkemesi oktâbr 13-de bir qaç qırımtatarını Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olmasında şeklep apiske aldı. Yasaq işğal etilgen Qırımğa da tarqaldı. Qırımtatarlar dekabr 11 kününe belgilengen mahkeme esnasınıñ başlanmasına qadar apiste yatacaqlardır. Zarar körgenlerniñ advokatları dey ki, Aqmescit musulmanları insan aqları bozulıp yaqalandı.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirlerde, qırımtatar faallerinde ve Meclis azalarında kütleviy tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiye insan aqları ve ifade serbestligini bozmasın, ukrain siyasiy mabusları ve esirlerini azat etsin dep, oña qarşı bütün uquqiy ve siyasiy basqı usullarını qullansın istedi.


text:
Baspasöz qızmetiniñ mälimetinşe, ötken şilde ayında abattandırılğan turğın üylerdiñ bağası 1,2 payızğa deyin tömendedi. Säykesinşe, jaña turğın üylerdi satw 0,3 payızğa azaydı, sonımen qatar, abattandırılğan turğın üylerdi jalğa alw tölemi 0,8 payızğa tömen boldı.
"Şildede turğın üydi satıp alw-satwdıñ tirkelgen mämileleriniñ sanı 15 401-ge teñ boldı jäne bul körsetkiş ötken aymen salıstırğanda 4,3 payızğa joğarı. Jalpı 2015 jılğı qañtar-şilde aylarındağı turğın üydi satıp alw-satw mämileleriniñ sanı ötken jılğı tïisti kezeñmen salıstırğanda 8,0 payızğa artıq, yağnï turğın üy satıp alw-satw narığında jandanw üderisi bayqaladı", - delingen xabarlamada.
Ötken aylardağı baspana satılımı jağınan köş basında Almatı qalası tur, mundağı turğın üydi satıp alw- satw mämileleriniñ sanı - 2 001, odan keyingi orında Qarağandı oblısı - 1 667 jäne üşinşi orında Oñtüstik Qazaqstan oblısı, mundağı körsetkiş - 1 411. Sonday-aq, alğaşqı bestikte Astana qalası men Şığıs Qazaqstan oblısı bar - 1 383 jäne 1 277.
Eske sala keteyik, buğan deyin Almatıda bir bölmeli päterlerdiñ ayaqastı arzandap ketkeni xabarlanğan bolatın. "Meniñ oyımşa, aldağı 2-3 jılda jıljımaytın müliktiñ qunı tağı da tüsedi. Qazaqstanda ekonom klastağı baspanalardı salw qolğa alınbay jatır, köbine xalıqqa arnalğan turğın üyler salınw üstinde. Bizdiñ ekonomïkamızğa äser etetin birneşe faktor bar - ol munaydıñ bağasınıñ tömendewi, byudjettiñ azayuı, osığan säykes byudjettiñ barlıq bağıtta jumsalwı", - dedi ekonomïst Wälïxan Töleşev.
Tegï: Narıq jäne turmıs,
Kommentarïï