text:
Ukraina prezidenti ofisiniñ reberi Andriy Yermak «Yigirmi büyük devlet» gruppası (G20) elçilerinen körüşti. Körüşüv vaqtında Ukrainada Mustaqillikniñ 30 yıllığı arfesinde «Qırım platforması»nıñ tesis sammitiniñ keçirilüvi aqqında aytıp berdi.
Bunı Ukraina prezidenti ofisiniñ matbuat hızmeti haber ete.
«O (Yermak – muar.) bu müim tedbirde Ukrainanıñ bir çoq ortağı ve dostu iştirak etecegine ümüt bildirdi», – dep yazıla bildirmede
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva, "Yigirmi büyük devlet" gruppası iştiak etmege davet etilgen «Qırım platforması» ilk-evelâ Qırım meselesiniñ halqara kün tertibine qaytarılmasınıñ aletidir dep qoştı.
«Prezident Volodımır Zelenskıy Qırımnıñ işğalden azat etilüvi, yarımadada yaşağan insanlarnıñ aqlarınıñ qoruvı ile bağlı muayyen aletler, yollar aqqında laf etmege istey. Ukraina böyle bir iş aletini taqdim etmege istey, ve biz bu aletniñ azırlanılması üzerinde gece-kündüz pek faal şekilde çalışamız», – matbuat hızmeti Jovkvanıñ aytqanlarından alıntı ketire.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


c: text/html

text:
Bөtendөnya Tatar Kongresı 4-nçe qorıltayın Dikaberneñ 12-se belәn 16-sında ütkәrәçәk. Şunıñ өçen Başqarma komitetı rәise Rinat Zakirov cir şarına taralğan tatar içtimağıy oyışmalarınnan üz wәkillәren şuşı qorıltayğa cibәrülәren soradı. Tatarstan Respublikasınıñ Tөrkiә Respublikasındağı wәkalәtle wәkile Radik Gimatinov ta bu eşne oyıştıru өçen 9-nçı Uktәberdә Tөrkiәdәge Tatarlarnı iftar aşına çaqırıp, delegatlarnı bilgelәw eşen oyıştırdı. Ul “delegatlarnı bilgelәw eşen Tөrkiә Tatarlarınıñ liderı Prof. Nadir Dәwlәt alıp barsın” digәn tәqdim kertte. Şuşı tәqdim küpçelek tarafınnan xuplanğaç altı keşedәn torğan oyıştıru komitetı saylandı. Alar Tөrkiәdәge Tatar içtimağıy oyışmalarınıñ tәqdimnәren ike sәğattәn ozaqqa suzılğan mәslixәtlәşüdә tikşergәnnәn soñ qorıltayğa qatnaşaçaq 9 delegat belәn ber rezerv delegatnı bilgelәdelәr. Şuña kürә, İstanbuldan dürt, Ankara, Eskişehir, İzmir, Kütahya hәm Samsunnan berәr delegat Qazandağı qorıltayğa qatnaşaçaq.
Әxtәm İbrahim, İstanbul
Tatar qorıltayına Tөrkiәdәn delegatlar saylandı
Bөtendөnya Tatar Kongresı 4-nçe qorıltayın Dikaberneñ 12-se belәn 16-sında ütkәrәçәk. Şunıñ өçen Başqarma komitetı rәise Rinat Zakirov cir şarına taralğan tatar içtimağıy oyışmalarınnan üz wәkillәren şuşı qorıltayğa cibәrülәren soradı. Tatarstan Respublikasınıñ Tөrkiә Respublikasındağı wәkalәtle wәkile Radik Gimatinov ta bu eşne oyıştıru өçen 9-nçı Uktәberdә Tөrkiәdәge Tatarlarnı iftar aşına çaqırıp, delegatlarnı bilgelәw eşen oyıştırdı. Ul “delegatlarnı bilgelәw eşen Tөrkiә Tatarlarınıñ liderı Prof. Nadir Dәwlәt alıp barsın” digәn tәqdim kertte. Şuşı tәqdim küpçelek tarafınnan xuplanğaç altı keşedәn torğan oyıştıru komitetı saylandı. Alar Tөrkiәdәge Tatar içtimağıy oyışmalarınıñ tәqdimnәren ike sәğattәn ozaqqa suzılğan mәslixәtlәşüdә tikşergәnnәn soñ qorıltayğa qatnaşaçaq 9 delegat belәn ber rezerv delegatnı bilgelәdelәr. Şuña kürә, İstanbuldan dürt, Ankara, Eskişehir, İzmir, Kütahya hәm Samsunnan berәr delegat Qazandağı qorıltayğa qatnaşaçaq.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bu kiçik kitap daa 2007 senesi Aqmescitte neşir etildi. Mında Azatlıq Radiosı tarihınıñ eñ meraqlı baplarından birini teşkil etken qırımtatar Aişe Seitmuratovanıñ 49 radio yayınınıñ metinleri yer ala.
Azatlıq Radiosısı rus hızmetiniñ sabıq müdiri Mario Körtiniñ bu kitapnıñ kiriş sözünde dünyanıñ adil adamı adlandırğan Ayşe Seitmuratovanı oquycılarımız yahşı bile. Adil insan başqaları içün özüni feda etken insandır. Ayşe Seitmuratova böyledir.
Vatanına qaytmaq içün qırımtatar milliy areketine qoşulğanı sebebinden Sovet lagerlerinde oturıp çıqqan soñ eki yolu bar edi: ya qırımtatar halqınıñ aqlarını mudafaa etkenine köre kene mahküm etilmek ya da icret etmek. Tarihçı Gülnara Bekirova Ayşe Seitmuratova aqqında yazğan maqalede Yelena Bönner 1978 senesi çıqıp ketmek içün izin almağa yardım etkeni aqqında yaza. Seitmuratovanıñ ruhiy ustazı Ceppar Akimov ketmezden evel oña dedi ki, qıyın olsa, «işimiznen oğraşmamağa» aqqı bar ve Ayşe cevap berdi: «Öyle olsa nege ketmek?».
Mario Korni Ayşeniñ işine dair er angi sualge «silâlasızlaştırğan» bir sual ile cevap bermegenini qayd ete, çünki «yahşılıqnıñ sadeligi» böyledir. Misal olaraq, bir qaç onyıllıqtan soñ Azatlıq Radiosınıñ dalğalarında bütün dünya onıñ yayınlarından qırımtatarlarnıñ taqdirini ögrengen soñ, o, Vatanına qaytıp hayriye işlernen oğraşıp başladı, qırımtatarlarnıñ tarihına dair vesiqalarnıñ arhivi içün bina ve 2001 senesi «Qartlar evi»ni qurdı. Ve bunı ne içün yapqanını sorağanlarda, «Men veteranlargha söz berdim», dep cevaplandı. Er şey sadedir. O, ömrüni başqalarına bağışlağan adil insandır.
Keriç yarımadasınıñ qırımtatarlarınıñ sürgün etilgen kun Ayşe yedi yaşında edi. Yolğa, cebege ketken babasınıñ ediyesini almaq istedi – özünden daa büyük olğan sevimli qoqlasını. Amma zabit oña ruhset bermedi. Ve Ayşe evniñ arqasına çaptı, anda balan bir okop bar edi, qoqlasını anda qoydı ve usbtüne topraq septi. Qaytqan soñ qazıp çıqaracağını tüşündi. 1961 senesi o Qıırmğa keldi ve tuvğan köyüni ziyaret etti, daa doğru köyüniñ evel olğan yerini, amma anda bir şey tapmadı, çünki köy artıq yoq edi.
Ayşe Seitmuratova onyıllıq icreti devamında dünya seviyesindeki bir cemaat erbabı oldı. Qırımtatarlarnıñ vaziyetini dair maruzalarnen bir çoq forum ve konferentsiyada çıqışta bulundı: Londrada (1980), Pariste (1980), Kuala-Lumpurda (1981). 1980 senesi aprel ayında o ABD Senatında çıqışta bulundı, eki kere Beyaz Evge davayet etildi (1982 ve 1988), ABD prezidenti Ronald Regan ile qabulda oldı. 1990 senesi Türkiye prezidenti Turgut Ozal ile körüşti. 1980 senesi noyabr ayında Madridde Helsinki yeyükn aktı muşaveresinde iştirak etti, 1986 senesi Viyana konferentsiyası içün Magadanda apiste olğan Mustafa Cemilevniñ küreşine bağışlanğan 38 devletniñ Tış işler nazirlerine berilgen risale basıp çıqardı.
Sovet milliy siyasetiniñ ve ŞSCB-deki milliy cinayetlerniñ ustbni açıp Kanada, İngiltere, İtaliya, Türkiye, Frenkistan parlamentlerinde, ABD Kongressinde çıqışlarda bulundı, türlü memleketlerniñ universitetlerinde lektsiyalar oqudı. O, Dünya uquq qoruyıcı teşkilâtlarnıñ işinde iştirak etti – «Harqara amnistiya», «İnsan aqları halqara ligası», «Amerkia Helsinki gruppası». O, Mustafa Cemilevni mudafaa etmek içün halqara bir komitet teşkil etti, bundan ğayrı Yuriy Osmanov, Reşat Ablayev, Sinaver Kadırov ve diger siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi oğrunda küreşti.
Endi kitap aqqında. Ayşe Seitmuratovanıñ iştiragi ile Azatlıq Radiosınıñ tahminen elli yayınınıñ metinleri bir qırımtatar qadınınıñ ve bütün dünya toplulığınıñ Sovet ükümetiniñ ŞSCB-de yaşağan halqlarğa qarşı yapılğan cinayetleri nasıl meydanğa çıqarılğanınıñ tarihiy protoklnını taqdim ete. O zaman Şuralar Birliginde yüz bergen vaqialar aqqında dünya içün başqa bir malümat menbası yoq edi. Bir qapı altında toplanğanlar, Ayş apteniñ öz ömrüniñ bir parçası degil, em de jurnalistlerniñ dünyadaki insan aqlarını ve azatlığını qorumaq messiyasını nasıl yerine ketirgenlerini köstergen Azıtlıq Radiosınıñ tarihındaki korbmli bir parçasıdır.
Azatlıq Radiosında «Vesiqalar ve insanlar» ve «Ayşe Seitmuratovanıñ subetleri» yayınlarnı alıp bara edi. ilk yayını, Aleksandr Gertsen ve diger rus siyasiy içtimaiyat klassikleri qırımtatar halqınıñ akimiyet tarafından quvğunlıqqa ögratıluvını meydanğa çıqarğanları aqqında edi.
O, dünya toplulığına sürgünlikten soñ yoq etilgen Qırım MŞSC-niñ taqdiri aqqında aytıp bere edi, qırımtatar halqınıñ Vatanına hainlik yapqanı aqqında yalan qabaatnınıñ üstüni aça edi. Ayşe öz yayınlarında faşizmge qarşı küreşte iştirak etken qırımtatarlar, cebedeki qırımtatar qaramanları, Qırımda partizan areketininiñ iştirakçileri aqqında ikâye ete edi.
O, diñleyicilerge başlanğan Vatanğa qaytuv içün Milliy areket, qırımtatarlarnıñ Moskvadaki narazılıqları, areketniñ iştirakçilerine qarşı mahkeme davaları aqqında aytıp berdi.
1985 senesi Azatlıq Radiosınıñ Vesiqalar ve insanlar yaynında ğaliba ilk sefer Qırımnıñ tamır halqınıñ medeniy soyqırımı ile bağla faktlar belli oldı.
Ayşe Musa Mamutnıñ özüni yaqqanı, 1978-79 seneleri qışta Qıırmdan qırımtatarlarnıñ çıqarılması, 1979 senesi Moskvada qırımtatarlarnıñ kütleviy açlığı aqqında bütün dünyağa haber bergen il insan edi. O, qırımtatarlarnıñ ruslaştırıluvı ve beñzeştirüvi siyaseti aqqında vesiqalarnı aşkâr etti, yayında A.Bennigsniñ «ŞSCB-deki musulmanlar» kitabınıñ taqrizini berdi.
Ayşe Seitmuratovanıñ yayınlarından dünya akademik Saharovnıñ mevamı ve küreşi, Petro Grigorenkonıñ uquq qoruyıcı faaliyeti ve qıırmtatarlarnıñ BMT-na muracaatları ve mektüpleri aqqında bildi.
Ayşe Seitmuratova, TASS-nıñ qırımtatarlarnıñ sürgün yerlerinden tamır atqanlarına ve vatanlarına qaytuvnı talap etmegenleri aqqında yalan malümatını red etti
1987 senesi Azatlıq Radiosınıñ yaynında Ayşe Seitmuratova, TASS-nıñ qırımtatarlarnıñ sürgün yerlerinden tamır atqanlarına ve vatanlarına qaytuvnı talap etmegenleri aqqında yalan malümatını red etti, ŞSCB Nazirler şurasınıñ qırımtatar olğan vatandaşlarnıñ Qırım ve Krasnodar ülkesinde mekân qaydınıñ sıñırlanması aqkında 1987-nci tarihlı diskriminatsion qararınıñ üstüni açtı. «Glasnost» mecmuası, «Lenin bayrağı» qırımtatar gazetiniñ tarqizini bere edi. Milliy areketteki vaqialar aqqında aytıp bere edi, qırımtatarlarnıñ Ukrainanıñ mustaqilligini desteklegen mevamını añlata edi.
Bular episi, dünyanıñ ve ŞSCB-niñ demir perdesi arqasında yerleşken kütlesiniñ diger mustaqil menbalardan malümat ala bilemegenleri mevzulardır. Bu missiya Ayşe Seitmuratova ve Azatlıq Radiosı taarfından ombrge keçirildi.
Mıkola Semena, qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi aprelniñ 19-ında Qurman “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ iştirakçisi Rüstem Emiruseinovnıñ tevqif müddetini uzattı. Bu aqta Facebookta “Qırım birdemligi” bildire.
“Mahkeme apellâtsiya şikâyetini red etti. Sıñırlav tedbiri olğanı kibi qala, yani 2019 senesi iyül 13-ünece apishanede tutuluv”, - denile beyanatta.
Aprelniñ 8-inde Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rustem Emirüseinovnıñ babası Reşat Emirüseinov Rusiye quvetçileriniñ areketlerine qarşı bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqtı.
Fevralniñ 14-nde Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emirüseinov alındı.
Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.


text:
Suvdağda Kolhoz plâjınıñ yanında bölgede belli olğan qırımtatar faaliyetçisi, hayratçı, bölgedeki musulman cemaatınıñ reisi Smail Abduramanovğa ait «Esanna» kafesini yıqalar. Bunıñ resmiy sebebi – deñiz kenarındaki yüz metrlik zonada bulunğan binalarnıñ demontajıdır.
Smail Abduramanovnıñ qızı Fatme Saliyeva, Qırım.Aqiqatqa ikâye etip: «Bu akimiyet tarafından pekitilgen yalı kenarında yıqtırılmasına qarar berilgen birinci obyekttir. Bu mesele boyunca mahkeme davası daa devam ete, lâkin akimiyet, mahkeme qararını beklemeyip, kafeni yıqıp başladı», – dedi.
Qırımnıñ Rusiyege tabi yolbaşçısı, obyektlerniñ yıqtırılması boyunca qararlar cemaat, uquqqoruyıcı organlar, deputatlar ve yerli icra akimiyetiniñ iştirakinen qabul etilecekler, dedi. Lâkin Abduramanovlar qorantasınıñ malümatına köre, olarnıñ evinde bu mevzuda muzakereler yapılmadı.
Akimiyet, mahkeme qararını beklemeyip, kafeni yıqıp başladıFatme Saliyeva
Fatme Saliyeva şöyle qayd ete: «Babam şeer içün çoq faydalı şeyler yaptı. Mektepniñ tamiri içün para berdi, temizlev yapıları içün 200 biñ hrivna ve aynı miqdarda paranı qazanlı soba hanesine ayırdı, Şeer fonduna büyük para qoydı. Suvdağnıñ Yañı Maalle massivinde yol yasattı. Şeerge köstergen yardımnıñ cemisi million hrivnadan bayağı ziyadedir. Ya adiy adamlarğa em maddiy, em de diger ceetlerden ne qadar yardım etti? Şeer şurasınıñ deputatı edi. Şeerde o, belli cemaatçı ve hayratçıdır».
Cemaatçı, işini zenginleşmek içün degil de, şeerniñ inkişafı içün yapqanını iddia ete.
Er vaqıt kelecek içün çalışa edim, şimdi ise onı menden tutıp alalarSmail Abduramanov
Smail Abduramanov Qırım.Aqiqatqa: «Aman-aman bütün paralarımnı inkişaf içün sarf ete edim. Şimdi kafemni yıqqan yerlerinde 1989 senesinden berli çalışam. Başta adiy şiş kebapçı olıp çalıştım. Er qazanğan kâpigimni işke qoya edim. Plâjnı sekiz metrge kenişlettim. Andan 500 yük maşinası topraq çıqartıp, qum ketirttim. Plâjnı abadanlaştırdım. Tireme divarını pekittim. Cemiyet ayaqyolunı yaptırdım. Kestane tereklerini saçtım. Olarnı almaq içün mahsus Kavkazğa bardım. Kelecek içün çalıştım. Qorantamnı da işke celp ettim. Qorantam ise balaban – beş bala ve yigirmi beş torunım bar. Qorantamıznıñ işinde sezonda altmış kişi resmen qayd etilip çalışa. Er vaqıt kelecek içün çalışa edim, şimdi ise onı menden tutıp alalar», – dep ikâye etti.
Kafe içün çekken qasevetler cemaatçınıñ sağlığına tesir etti. O, hastahanege yatmağa mecbur oldı.
Qırım insan aqları boyunca alâqa grubunıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov kafe yıqtırılğan yerni ziyaret etti.
Aq-uquq qorçalayıcısı, Qırım.Aqiqat içün vaziyetni izalap: «Smail Abduramanov çoqtan berli qırımtatar milliy areketinde iştirak ete. Teessüf ki, añlağanım qadar, topraqnıñ kirası içün kerek olğan vesiqanıñ olmağanı, kafesiniñ yıqtırılması içün sebeplerden biri oldı. Binanıñ özünde saiplik aqqını isbatlağan vesiqa bar, binanıñ tübündeki topraqnı ise, aytqanına köre, bütün kerekli uyğunlaştırmaları olsa da, yerli akimiyet türlü sıltavlar ile oña kirağa bermedi. Pekitilgen yalı kenarındaki pek çoq binalar arasında o, eñ çoq aq qazanğan vatandaşlardan biridir. Şeerniñ inkişafına qoşqan issesine köre, oña qarşı böyle şey yapmaq, insafsızlıqtır», – dedi.
Qırımnıñ Rusiyege tabi yolbaşçısı Aksönov: «Yüz metrlik zonada qanuniy olaraq bulunğan, inkişaf içün mania olmağan, bergiler tölegen ve plâjğa qatnamağa keder etmegen bazı obyektler Devlet şurası tarafından qanuniyleştirile bilecekler», – dep farz etti, lâkin: «Aynı zamanda yıqtırılğan obyektlerniñ topraqlarında bundan soñ iç bir qurucılıq yapılmaycaq», – dedi .
Fatme Saliyevanıñ malümatına köre, qoranta daa Ukraina mahkemesiniñ qararına binaen deñiz yanındaki kafesini yıqtı ve, akimiyetnen uyğunlaştırıp, plâjdan uzaqça yerde yañısını qurdı. Şimdiki akimiyet ise bu yañısını da yıqa.
Polis kafemiz yanında «maski-şou» yaptı. OMON ve polis, bütün etrafnı qamaçavğa alıp, adamlarnı yibermedilerFatme Saliyeva
Fatme Saliyeva Qırım.Aqiqatqa: «Dekabrniñ 29-nda polis kafemizniñ yanında «maski-şou» yaptı. OMON ve polis bütün etrafnı qamaçavğa alıp, adamlarnı yibermediler. O künden başlap, demontaj devam ete. Bundan soñ nasıl çalışacaqmız – aqlıma bile kelmey», – dep ikâye etti.
Yerli akimiyet, 19.11.2014 tarihlı 15677/17/82001-İP nomeralı icra protsessi materiallarına muvafıq olaraq areket etkenini iddia ete. İcra mevzusı: izinsiz qurulğan yapılarnı yıquv ve Suvdağ şeer şurasınıñ topraqlarında yerleşken umumiy meydanlığı 0,08 ha olğan izinsiz zapt etilgen topraq arsasını azat etüv.


text:
Sudaqta Rusiye polisi qırımtatar faali Refat Kamilovnıñ evine kelgen. “Qırım birdemligi” haber etkenine köre, o, 2019 senesi iyül ayında Moskvağa qırımtatarlarnıñ davaları boyunca istinaf mahkemege barğan edi ve Moskva polisi tarafından yaqalanğan edi.
Faalge qarşı memuriy protokol tizildi. Biraz soñra, mahkemede dava materialları baqılğan soñ oña cöreme yazıp berdiler. Bu munasebet ile evel qanun qoruyıcı organlarınıñ hadimleri oña endi kelgen ediler, amma dekabrniñ 21-nde olar kene keldi.
“Dekabrniñ 21-nde maña polis hadimleri keldi. Malümatımnı yazıp gizli yaşağanlarnı qıdıralar, dep ayttılar. Qomşumda gizli yaşağanlar barmı, çalışalarmı, dep meraqlandılar. Bunen ne içün maña kelgenlerini añlamayım. Ekinci sefer endi. İlk sefer Moskvağa makemede öz vatandaşlarıma qoltutmaq içün ketkende olğan edi, meni tutıp aldılar. Cinayetçige kelgenler, ğaliba. Ketip tınç narazılıq bildirmege menim aqqım. Elbette buna pek açuvlandım. Kelip ne içün soraştıralar añlap olamayım. Ayrı psihologik basqı yapalar”, – aytıp berdi faal.
Rusiye polisiniñ Kamilovnıñ evine ziyaret etmesi ile bağlı açıq tefsirleri yoq.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım blogeri Zair Akadırovnıñ onı yaqalağan Qırım politsiya hadimlerine şikâyet arizası Moskvada degil, Qırımda baqılacaq. Bunı jurnalist Facebookta bildirdi.
«Keçken afta Rusiye Federatsiyasınıñ İçki işler nazirligine yollanılğan Qırım Yuqarı Mahkemesiniñ binası yanında meni qanunsız sürette yaqalağan politsiya hadimlerine şikâyetime Qırım İçki işler nazirliginden cevap keldi. Arizam cinayet, memuriy bozuluvlar kitabında qayd etilgen ve Rusiyeniñ Aqmescit boyunca içki işler nazirliginiñ idaresine yollanılğanı aqqında bildirüv keldi», – yazdı o.
Zair Akadırovnıñ aytqanı kibi, Rusiye prezidentiniñ memuriyetinden kelgen cevabında qayd etilgenine köre, onıñ arizası Rusiye Federatsiyasınıñ İçki işler nazirligine «doğru ve er taraflama ögrenilmesi» içün yollanılğan, ve «qanun emiyetiniñ teminlevi» içün Qırım prokuraturasına yollanılğan.
Yanvar 15 künü Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında, «fevral 26 işi» boyunca mahkeme toplaşuvınıñ başlanmasını beklegen qırımtatar jurnalisti Zair Akadırovnı yaqaladılar. Zair Akadırovnı onıñ zenaat faaliyeti aqqında soraştırdı ve bir saat devam etken sorğudan soñ azat ettiler. Bunıñ ile, jurnalistniñ aytqanına köre, onı mecburen Ekstremizmge qarşılıq boyunca merkezge alıp ketmege istey ediler, qorquzdılar.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi.


text:
Rusiye naqliyat nazirligi Keriç köprüdeki areketni bir aftağa toqtatmağa azırlana.
Müessiseniñ malümatına köre, dekabrniñ 18-i saat 00:00-dan ve dekabrniñ 25-i saat 23:59-ğa qadar tehnologik işlerniñ keçirilüvi planlaştırıla.
Daa evel Keriç köprüden keçecek Qırım yolcu tren biletleriniñ satışı başlandı, dep haber etildi. Sankt-Peterburgdan Aqyarğa yol alacaq ilk tren dekabrniñ 23-nde çıqacaq.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşina qısmı 2018 senesi mayıs ayında yengil maşinalar içün açılğan edi, daa soñra yük maşinalarınıñ areketi başlatıldı. Köpürniñ demiryol qısmı daa azır degil.
Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kremlniñ halqara uquqqa emiyet bermegeniniñ daa bir delili ola, dep bildirgen edi.
Avropa Birligi ve ABD Rusiye ve işğal altındaki Qırım arasındaki Keriç köprüniñ qısmen açılışını takbih etti. Ukraina tarafı 2014 senesi Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye ile köpür qurucılığı añlaşmasından çıqtı.
2014 senesi iyül ayında Ukraina ükümeti ilhaq etilgen Qırımdaki bütün limanlarnıñ işini resmiy şekilde toqtatqan edi.


text:
Bunı uquq qoruyıcı ve jurnalist Zoya Setova bildire. O, terakt azırlanuvında qabaatlı olğan ukrain kinorejissörı, qırım siyasiy mabüsi Oleg Sentsovnı Moskva SİZOsında ziyaret etken edi, dep yaza Faktı.
Ondan ilk sefer subetniñ mündericesini gizli tutmağa talap ettiler.
Öz teessuratlarını Zoya The New Times mecmuasında yazdı: «Beş yıl devamında çoq sefer bu apishanede bulundım ve çoq insanlarnı kördim. Amma soñki körüşüv aqlımdan çıqmay. Bu insanlar qabaatlı olmağanında eminim. 10 yıl evelsi men Zara Murtazaliyeva aqqında ilk maqalemni yazğan edim: « Çeçen studentinden terrorist yapuv yolları». Ukrainliler aqqında maqalemni «Bölünmez Ukraina içün küreşçilerniñ terrorist olunması» dep adlamaq istey edim».
Onıñ sözlerine köre, Rusiyede bu kibi işler bir stsenariy boyunca keçirile: «Zayıf yerleri olğan bir-eki insan tapıla. Bu insanlarnı bozalar, olar qabaatını tanıy, digerlerni de añıp keçeler – iş azır. Adliyeciler bunı gizli tutacaqları aqqında ariza yazalar, iş qapalı sürette baqıla ve neticede kimse bir şey añlamaz».
Aynı böyle sürette 2008 senesi mayıs 9 künü Ramzan Kadırovğa etilgen suiqastta qabaatlanılğan çeçenlerniñ işi olıp keçti. Onı da şimdi Oleg Sentsovnıñ işini alıp barğan polkovnik taqiq ete edi.
Neşirde yazılğanı kibi, Oleg uquq qorçalayıcılar ile çoq laf etmedi, «Lefortovo»da yaqalanuvına şikâyet etmey edi. «Evge yazmağa istemeyim, – dedi Sentsov. – Maña öyle daa da qolay olur. Bilem ki, dost ve yaqınlarım maña yardım etecekler. Azatlığı içün küreşken memleketim meni qaldırmaz».
Rusiye FSB kinorejissörnı terraktnıñ azırlanuvında qabaatlay. Ukrain tarafı Rusiyeden bir qaç kere rejissörnı azat etmege talap ete edi.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan yanvarniñ 8-nde İstanbulda «Türk aqımı» gaz borusınıñ açılış merasiminde iştirak etti, dep haber ete Azatlıq Radiosı. Bunıñ ögüne olar «birge bir» formatında eki taraflı muzakereler keçirdi.
Açılışta Sırbistan prezidenti Aleksandr Vuçiç ve Bulğaristan baş naziri Boyko Borisov da iştirak ettiler. Erdoğan, gaz borusınıñ açılışı ögünde yapqan çıqışında İran ve ABD arasındaki zıddiyet mevzusını köterdi. Onıñ aytqanına köre, eki memleket arasında kerginlik «istenilmegen noqtağa» keldi.
Daa evel Kreml matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, Putin, Suriye ve Libiyadaki vaziyetni, em de eki memleket arasında iqtisadiy munasebetlerniñ inkişafını muzakere etmege niyetlene. Erdoğannıñ qayd etkenine köre, o, körüşüvde İdlibteki vaziyet ve Rusiye-Türkiyeniñ Suriye añlaşmalarınıñ yerine ketirilmesini laf etmege azırlana. Türkiye prezidentiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, eki memleketniñ liderleri general Kasem Suleymaniniñ öldürilüvinden soñ ABD ve İran arasındaki zıddiyetni muzakere etecekler.
«Türk aqımı» gaz borusı Rusiyeniñ Krasnodar ülkesinden Türkiyeniñ Avropa qısmına Qara deñiz tübünden qoyuldı. Uzunlığı tahminen 930 kilometr oldı, umumiy küçü ise yıldan 31,5 milliard kubmetr gaz. Gaz borusınıñ birinci qısmı Türkiyege gaz bere, ekincisi – Cenübiy ve Cenübiy-Şarqiy Avropa memleketlerine. Rusiye, 2019 senesi noyabrniñ ortasında «Türk aqımınıñ» qurucılığı yekünlengenini bildirdi. Bu sene yanvarniñ 5-nde Moskva, gaz Yunanistanğa ve Şimaliy Makedoniyağa berilip başladı, dep bildirdi.
2019 senesi oktâbr ayında Türkiye ve Rusiye prezidentleri Recep Tayyip Erdoğan ve Vladimir Putin Soçide körüşip, Türkiye ve Rusiye Fırat özeninden şarq tarafındaki Suriye-Türkiye sıñırını beraber kontrol etmege añlaştılar. Türkiye ordusı, Ankaranıñ oktâbrniñ başında Suriye şimalinde başlatqan tedbirler neticesinde olarnıñ kontroli altında qalğan sıñırnıñ 30 kilometrlik alanını devriye kezecek. 30 kilometrlik alannıñ qalğan qısımlarına Rusiye arbiy politsiyası kirsetilecek. Kürdler çekilgen soñ sıñırda Rusiye-Türkiye patrulligi başlaycaq. Sıñırğa Suriye prezidenti Başar Asadnıñ kontrolindeki Suriye sıñırcıları qaytacaq.


text:
«Yedinaya Rossiya» firqasınıñ azası İgor Kuçerâvıy Rusiye işğal etken Aqyardan esas Ukrainağa Ukraina pasportını almaq içün kete edi. Bu aqta dekabrniñ 4-nde Ukraina telükesizlik hızmetiniñ matbuat hızmeti haber ete.
«Vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ memuriy sıñırında Ukraina telükesizlik hızmetiniñ qarşı istihbaratçıları yarımada ilhaqınıñ faal tarafdarı, «Yedinaya Rossiya» Rusiye ükümran siyasiy firqasınıñ azası İgor Kuçerâvıynı tuttı», – dep aytıla haberde.
Mahsus hızmetniñ qarşı istihbaratçıları «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ Aqyar bölük azası Ukraina pasportını almaq içün esas Ukrainağa kelmege planlaştıra degen malümatnı aldı, dep bildirdi.
«Ukraina mahsus hızmeti Kuçerâvıynı Ukrainağa qarşı baqışlarınen belli. 2014 senesi «Avtokanal Sevastopolâ» cemaat teşkilâtınıñ iştirakçisi olıp, o, Rusiyeniñ Qırım işğaline faal sürette yardım etken edi. Aqyardaki blokpostlar ve cemaat nizamını qoruvnen bağlı teşkiliy işlernen alâqası bar edi», – dep aytıla haberde.
Kuçerâvıy Rusiye Mudafaa nazirliginiñ «Qırımnı qaytaruv medali» ve Rusiye FSBsiniñ «Rusiye mahsus hızmetleriniñ veteranları Qırım ve Aqyar imayecilerine» yubiley işaretinen mukâfatlandırılğan edi.
UTH malümatına köre, Ukraina Ceza kodeksiniñ 110 maddesiniñ 1-inci qısmına (Ukraina topraq bütünligi ve toqunılmazlığına qast etüv) istinaden Kuçerâvıyge şübhelengenine dair bildirüv meselesi al etile. Tahqiqat tedbirleri devam ete.
ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov, Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki «Kalançak» keçiş noqtasında Ukraina telükesizlik hızmeti «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ azası İgor Kuçerâvıynı tuttı, dep bildirdi.
UTH ve Ukraina Devlet sıñır hızmeti bu malümatnı resmiy şekilde tasdıqlamağan ediler.
Kuçerâvıy ve imayesi bunı daa izaatlamadılar.
İgor Kuçerâvıy «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ ilkingi bölüginiñ kâtibi ola, ilhaq etilgen Aqyarda «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ regional bölükniñ siyasiy şura erkânına kirmekte.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Bunı arbiy-siyasiy tedqiqler Merkeziniñ müdiri Dmıtro Tımçuk Facebook saifesinde bildirdi.
«Ukraina devlet sıñır hızmeti Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ sıñırında sert bir teşkerüv keçirip başlağan soñ, devlet bölünmesiniñ tarafdarları ve provokatorlar başqaca areket etip başladılar. Olar Rusiye mahsus hızmetlerine hızmet etip kelgen Qırımda yaşağan Ukraina vatandaşları olıp, qıtağa birer-birer ve adiy adamlar kibi keteler», – dep yaza Tımçuk.
Onıñ malümatına köre, provokatorlar qıtağa kelip, yerli separatistlernen bağlanıp, silâ alalar. «Ukraina mahsus hızmetleri bu diversantlarnı yoq etmege tırışa», – qayd etti Tımçuk.


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan memlekette «istiqrar ve eminlik müiti olsun dep», Türkiyeniñ siyasiy firqalarını mesüliyetli yanaşmağa çağırdı.
Bunı Erdoğan iyün 8-de ayttı. Onıñ Adalet ve Kalkınma Partisi parlament saylavları neticesinde ükümette çoqluqnı qazanamadı – böyle bir neticeler 13 yıl içinde ilk sefer oldı.
Reylerniñ aman-aman episi sayıldı, Erdoğannıñ ortaqları 41 fayıznı qazandılar, 2011 senesi onıñ siyasiy küçü reylerniñ aman-aman yarısını qazanğan edi.
İlk neticelerge köre, AK Parti 550 yerli parlamentte 258 yerni qazana. Bir firqalı ükümetni şekillendirmek içün oña daa 18 yer lâzim.
Şimdige qadar bir de bir firqa Erdoğannıñ firqası ile koalitsiyağa qoşulmaq istegenini bildirmedi.
Saylavlarnıñ neticelerine köre, Türkiye parlamentiniñ baş kurd firqası da keçti, o, reylerniñ 13 fayızını qazandı.
İlk neticelerge köre, ekinci ve üçünci yerni muhalifet Cumhuriyet Halq firqası (tahminen 25%) ve Halq areketi (16,55) alacaqlar.
Bu neticelerni anayasanı deñiştirip, memlekette prezidentniñ vekâletlerini pekitecek olğan Erdoğan firqasınıñ yeñilmesi dep adlaylar.


text:
Qırımda diversiya azırlamasında qabaatlanğan Vladimir Dudkağa Aqmescit SİZOsına mektüpler kelmey. Bunıñ aqqında avgustnıñ 9-ında onıñ qardaşı Pötr Dudka Qırım.Aqiqatqa haber etti.
“Oña oğlu da, kelini de mektüp yazdı. Olar pek sade edi: eki yaşındaki tornu aqqında, turmuş şaraiti aqqında ve buña oşağan başqa şeyler aqqında. Amma bu mektüpler oña kelmey. Şikâyet etmek faydasız. Olarnıñ qaidesi bar: saña yaramay olsa em de şikâyet etsen, saña daa yaramayca yaparlar”, - dep ayttı Pötr Dudka.
SİZO hadimleriniñ bu aqta halq ögünde yapılğan tefsirleri yoq.
İyülniñ 31-inde Kreml nezareti altındaki Aqyar şeer mahkemesi Vladimir Dudka ve Aleksey Bessarabovnıñ apis müddetlerini 6 ayğa uzattı. Olar Qırımda diversiya azırlamasında qaatlandı.
2016 senesi noyabrniñ 9-da Aqyarda «Ukraina Mudafaa nazirligi baş istihbarat idaresiniñ diversion-terroristik gruppasınıñ azaları» Dmitriy Ştıblikov, Aleksey Bessarabov ve Vladimir Dudka yaqalanğan ediler.
2017 senesi noyabrniñ 16-sında Aqyar şeer mahkemesi Ştıblikovnı 5 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına ve 200 biñ rublelik (95 biñ grivna) para cezasına mahküm etti.
Ukraina havfsızlıq hızmeti Qırımda tutulğan Ukraina vatandaşları SBU hadimleri olmağanını bildirdi.


text:
İşğal etilgen Qırımda Ukrain mediyet merkeziniñ faali Andriy Vinogradov ve onıñ ömür arqadaşını FSB yaqalap, soñra evge yiberdi. Bunı Qırım.Aqiqatqa aileniñ advokatı Edem Semedlâyev haber etti.
Onıñ sözlerine köre, Andriy Vinogradov ve onıñ ömür arqadaşı Natalyağa qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.2 (ekstremizm) maddesi boyunca taqiqat işlerinen bağlı teşkerüvler keriçirildi.
Advokat bildirdi ki, Vinogradovnıñ refiqası Natalya Harçenkonı bir-qaç saat devamında sorğudan keçirdiler.bunen beraber oña adliyeviy yardım berilmey edi, çünki Edem Semedlâyevni onıñ yanına yibermediler.
«FSB taqiqatçısı onıñ menfaatlarını temsil etmek içün meni yibermedi. Men FSB binasına kelip, müşterim angi taqiqatçıda bulunğanını ögrendim, oña telefon açtım ve müşterimniñ menfaatlarını qorçalamağa azır olğanımı bildirdim. Taqiqatçı, cevap berip, çıqacağını vade etti, neticede ise «coyuldı». Men Qırım ve Rusiye Federal telükesizlik hızmetiniñ «acele bağına» telefon açıp, bu adise aqqında haber ettim», – dedi advokat.
Neticede advokat tek Andrey Vinogradovnıñ menfaatlarını temsil ete bildi, taqiqatçı ondan da izaatlar almağa istedi. O ise, Rusiye Esas qanunınıñ 51-ci maddesine atıf etip, izaat bermege red etti.
Natalya Harçenkoğa nisbetten teşkerüvlerniñ keçirilmesine ne sebep olğanını, Edem Semedlâyev daa aytıp olamadı.
«Men bunı ögrenip olamadım, çünki sorğu vaqıtında Naltalya yaramadı. Onıñ bir-sıra hastalıqları bar, olarğa, bese-belli, stress tesir etti. Onıñ alı müşkül edi. Añlağanıma köre, mesele onıñ Facebooktaki yazıları ve begenmelerinen bağlı. Birazdan men onnen qunışıp er şeyni ögrenip olurım. Cinaiy iş daa açılmadı, amma, bellesem, Rusiyeniñ CK 280.2 maddesi boyunca açılacaqtır», – dey o.
Yanvar 12 künü Aqmescitte Rusiyeniñ FSB hadimleri tarafından Ukrain medeniyet merkeziniñ faali Andrey Vinogradovnıñ yaqalağanı belli oldı. Ömür arqadaşı Natalya ile onıñ kvartirasında tintüv keçirilgen vaqıtında o Merkezniñ yolbaşçısı Andrey Küzminge sms yollamağa yetiştirdi.
Tintüvden soñ aqay-apay ekisi de sorğudan keçirilmek içün Aqmescitteki Rusiyeniñ FSB binasına ketirildi.


text:
Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ komandanı İgor Voronçenko, Ukrainanıñ arbiy hadimleri 2017 senesi fevralniñ 27-sinde yarımadanıñ Rusiye tarafından ilhaqını toqtatmaq içün Qırım Yuqarı Radasınıñ binasını eki tanktan ateşke tutmağa azır olğanlarını bildirdi.
«Ukrainskiye Novosti» haber agentligi, bunı o, devletke hainlik yapqanında qabaatlanğan sabıq prezident Viktor Yanukoviçniñ işi boyunca mahkemede sorğulanğanda söyledi, dep bildire .
O vaqıt flot komandanınıñ yalı mudafaası boyunca muavini olğan Voronçenko, 2017 senesi fevralniñ 27-sinde Ukraina ADQ rehberlerine Qırım Yuqarı Radasınıñ binasını işğalcilerden azat etmek içün tanklarnı qullanuv planını taqdim etti.
Ondan ğayrı Voronçenko, Ukraina Telükesizlik hizmetiniñ mahsus bölügi olğan «Alfa»nıñ, Qırımda zapt etilgen binalarnı azat etmege azır olğanını söyledi.
Daa o, Qırımnıñ ilhaqı esnasında silânıñ qullanılması aqqında yazılı şekilde iç bir emir almağanını qayd etti.
Voronçenko emindir ki, Rusiyeniñ Qırımdaki tecavuzından evel arbiy vaziyetni Yanukoviç ilân etmek kerek edi.
ADQ komandanınıñ aytqanına köre, Rusiye Qırımnıñ ilhaqı esnasında Ukrainanıñ arbiy hadimlerine Ukraina Mudafaa nazirligi adından silânı teslim etüv aqqında sahte emirlerini yollay edi.
Rusiye tarafından bu hususta açıq menbalarda izaatlar berilmedi.
Dekabrniñ 27-sinde Kyivde mahkeme Voronçenkonı Yanukoviçniñ işi boyunca şaat olaraq sorğuladı.
İyünniñ soñunda mahkeme Ukrainanıñ sabıq prezidenti Viktor Yanukoviçniñ devletke hainlik etkeninde qabaatlanması boyunca işniñ ğiyabiy şekilde baqılmasına keçti. Bundan soñ Yanukoviçniñ advokatları bu protsesste iştirak etüvden vazgeçti. Oña endi bir qaç kere devlet advokatı tayin etildi.
Yanukoviç Ukrainada bir qaç cinaiy işniñ ve bu cümleden 2013 senesiniñ noyabrinden 2014 senesiniñ fevraline qadar vekâletleriniñ arttırması, Meydanda faaliyetçilerniñ kütleviy surette öldürilmesi ve 2010 senesinde devlet akimiyetiniñ zapt etmesi boyunca cinaiy işlerniñ figurantı ola.
Meydanda narazılıq köstergenler qurşunğa tutulğan soñ Rusiyege qaçqan Ukrainanıñ sabıq prezidenti özüne qarşı kösterilgen qabaatlavlarnı red ete.


text:
«Anda şimdi öyle fikirler bar: qırımtatarlarnı qaldırayıqmı yoqmı, olarnen añlaşayıqmı, yoqmı, olarnıñ talaplarına köre añlaşayıqmı eken. Malümatımızğa köre, qırımtatarlarını sürgün etmekniñ ve olarnı mında kutleviy şekilde çıqarılmasını tayin etmekniñ tarafdarları çoqluqta. Amma bu Rusiyeniñ itibarına zarar ketirer degen soyuları da bar», – dedi Mustafa ağa.
Cemilev qırımtatarlarğa qarşı sabırsızlıq tek siyasiy seviyde degil de, yaşayışta da artqanı aqqında qayd ete.
«Misal içün, özünü «kazaklar» dep adlandırğan soyuları soraylar: «Siz qaçan keteceksiz? Sizlerni ep bir sürgün etecekler de. Men sizniñ evinizde yaşamağa ister edim». Bunı evelden yahşı, bir-birlerine qatnaşqan qomşular aytalar», – dey Mustafa Cemilev.
«Balalar qırımtatarlarğa ücüm eteler. Hususan olar anda tilinde laf etseler: Sen ne mında bu tilde laf etesiñ, mında Rusiye! Ebet, bu kibi baqışlar ve degerlikler olarğa evlerinde aşılana. Qırımtatarlar arasında yaman bir şey olacağı ögünde bir qorqu bar», – bildirdi Cemilev.


text:
Ukrainada salı künü, fevralniñ 26-nda, «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» qayd etile. 2014 senesi şu künü Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçken edi. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarı olğanlar, hususan «Rus birligi» firqası çıqtı.
Ukrainada ve dünyada fevralniñ 26-nda qırımlılarğa ve memleketniñ topraq bütünligine qoltutuv aktsiyaları, munaqaşa, forum, miting ve yürüşler keçirile.
Salı künü, fevralniñ 26-nda, saat 14-ten 17-ge qadar UA:Perşıy, UA:Krım ve Qırım.Aqiqatnıñ «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününe bağışlanğan» marafonı keçirilecek.
Fevralniñ 26-27-nde Kyivde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve ABD Devlet departamentiniñ Ukraina meseleleri mahsus vekili Kurt Volker «İşğal altındaki Qırım: tirenüvniñ 5 yılı» halqara forumında iştirak etecekler.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ toplaşuvında halq deputatı Volodımır Aryevniñ Ayvazovskiy resimleri Ermitajğa yollanılğanı aqqında berilgen malümatı aqiqatqa yuymay.
Bunı tanılmağan Qırım Cumhuriyet Şeer Şurasınıñ press-merkezinde bildireler.
Aqyardaki Ayvazovskiyniñ Resimler Galereyası müzeyiniñ müdiresi Tatyana Gayduknıñ aytqanını köre, müzey eksponatlarınıñ tek yollanuvı degil de, avuştıruvı bile planlaştırılmay. Resimleriniñ episi öz yerlerindedir. Qırım parlamentiniñ press-hızmetinde bildireler ki, İvan Ayvazovskiyniñ öz tuvğan Aqyar şeerine bağışlağan kollektsiyası iç bir yerge alıp çıqarılmaycaq eken.
Bugün Ukraina Yuqarı Şurasınıñ toplaşuvında «Batkivşçina» firqasınıñ halq deputatı Volodımır Aryev Qırım müzeylerinden sanat eserlerinıñ çıqarulıvı aqqında malümatnı seslendirdi. «Bilgenime köre, al-zırda Qırım müzeylerindeki Ayvazovskiy resimleri ve diger qıymetli şeyler Qırımdan alıp çıqarıla. Olar şidmi Ermitaj ve Rusiyeniñ başqa müzeylerine yollanıla».


text:
Bunı «5 kanal» bildire.
Zabitni rağbetlemek teklifi Vinnitsa deputatları ve şeerde yerleşken Ava quvetleriniñ ştabına ait.
Mukâfatnı almaq içün onıñ qızı Darya keldi. O, qorantasınen beraber Vinnitsağa köçip, yerli tibbiy universitette oquşını devam ete.
Polkovnik Mamçur apayınen beraber Nikolayevde hızmet ete.
Mart ayında Rusiye silâlı arbiyleri Aqyar etrafında Belbek aviabazasını zapt etken soñ, o, meşur oldı. Mamçurnı esir alıp, üç kün devamında yibermey ediler.
Onıñ aytqanına köre, onı işğalciler tarafına keçmege mecbur ete ediler.


text:
Mayıs 25-ke keçer gecesi Bağçasarayda şeer şurasınıñ sabıq deputatı, Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimov ğayıp oldı. Onıñ maşinası orta yolda tapıldı. İçtimaiy ağlarda bir video peyda oldı, levhada Rusiye yol politsiyasınıñ hadimleri onı yaqalaylar. Babası Ümer İbragimov işğal etilgen Qırım prokurorı, politsiya, taqiqat komiteti ve Federal havfsızlıq hızmetine muracaat etip, oğlunı tapmağa rica etti.
Yolnıñ ortasında turğan açıq maşina, «içinde – ne insan, ne vesiqa bar», – dep ayta ğayıp olğan Ervin İbragimovnıñ babası. Ümer İbragimov oğlunen mayıs 24-te aqşam laf etken edi.
Qapusını açtım, baqsam – anahtarı yerinde, «qutusı» açıq, oğlum yoq. Telefonı da yoqÜmer İbragimov
«Aqşam saat 11-lerde telefon etip, maşina vesiqalarını tapmağa rica etti. Olarnı masada unuttım, belki, dedi. Yoq – dedim. Soñra bir qaç kere telefon ettim, amma telefon blok etilgen edi. Saba işke ketkende baqsam, maşinası tura. Qapusını açtım, baqsam – anahtarı yerinde, «qutusı» açıq, oğlum yoq. Telefonı da yoq. Böyle bir şey ilk sefer ola, keç qalğanda aytqan edi er vaqıt, mında ise... Yaramay bir şey tüşünmek istemeyim, er şey yahşı olacağına ümüt etmek isteyim», – dep bildirdi Ümer İbragimov.
Babası politsiyanı çağırğanını ayttı, olar maşinanı baqıp, parmaq izinlerini alğanlar ve protokol tizip ketkenler.
Soñra qırımtatar faali ğayıp olğan noqtağa yaqın bir yerde yerleşken tükân kamerasından video peyda oldı. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi ki, videoda yol politsiyasınıñ hadimleri bar, olar İbragimovnı zornen tutıp yaqaladılar.
Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov Radio Svobodağa bildirdi ki, İbragimov onıñ artından insanlar yürgenini aytqan edi.
Adam qaçırıldıİlmi Ümerov
«Adam qaçırıldı. Mayıs 17-de Ervin artından Skoda Octavia maşinası yürgenini kördi. Mayıs 18-den soñra bir daa körmedi onı. Mında uquq qoruyıcılar ya da «samooboronanıñ» işi olsa, olarnıñ maqsadı deñişmey – qırımtatarlarnı qorquzmaq isteyler. Qayda olğanını bilmeymiz. Belki, yaşamay endi», – dep ayta Ümerov.
İlmi Ümerovnıñ bildirgenine köre, Meclis azaları politsiya ve FSB Qırım bölüginde faalniñ ğayıp oluvınen bağlı malümat ögrenmege tırıştılar. Faqat olarnıñ iç bir haberi yoq.
Mayıs 25-te Kyivde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvı keçirilecek, dep bildirdi temsil organınıñ reisi Refat Çubarov.
«Qorqunç bir şey, toplaşuv keçirip, oña ne oldı ögrenmege tırışamız. Daa bir qırımtatarı, daa bir faal qaçırıldı. Sebep ne olsa olsun, maqsat bir – qırımtatarlar arasında qorqu tamırları atıla, insanlarnı Qırımnı terk etmege mecbur etecek olalar», – dep qayd etti Çubarov.
Qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını qoruv komitetiniñ reisi Eskender Bariyev bildirdi ki, Meclis ukrain ve halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlarınıñ beyanatlarını bekley.
Adamnı zornen maşinağa oturtıp, belli olmağan bir yerge alıp kettilerEskender Bariyev
«Adamnı zornen maşinağa oturtıp, belli olmağan bir yerge alıp kettiler. Qırımda ilk sefer insan ğayıp olmay. Ne içün o? Cinayet ne maqsatnen yapıldı, bu cinayettir – çünki buña daa ne denile bile? Bunı mahsus hızmetler yapqan olsa bile, bunı gece yapmağa aqqları yoq. Ervinge resmiy bir celpname kelse edi, o, bilgili, tasilli bir insan olaraq taqiqat komitetine özü kelir edi. Amma mında tam bir cinayet olğanını köremiz – gece insanlarnı qaçıralar», – dedi Eskender Bariyev.
Ervin İbragimov – qırımtatar milliy areketiniñ faali, Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası, regional Meclis azası, Bağçasaray şeer şurasınıñ sabıq deputatı. Mayıs 25-te Meclis azalarınen beraber Sudaqqa baracaq edi, anda qırımtatar faallerini mahkeme eteler.
Qırım işğalinden soñ yarımadada insanlar ğayıp ola, çoqusı – qırımtatarlar. Rusiye kontrol etken Qırımnıñ Taqiqat komiteti ise «yarımadada qırımtatarlar ğayıp olmay», dep bildire.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/27 dekäber
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 27 dekäber biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1571 — İogann Kepler, alman geografiä häm astronomiä ğalime.
- 1761 — Mixail Barklay de Tolli, Rusiä imperiäse ğäskär başlığı.
- 1822 — Lui Paster, ataqlı frantsuz mikrobiologiä häm ximiä ğalime.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1891 — Nikolay İlminskiy, rus könçığışnı öyränüçe, pravoslav missionerı, möğallim.
- 2003 — Äxiär Xäkimov, başqort yazuçı, jurnalist.


text:
Muğlada yuvelir eşlänmälar tabıldı
Muğlanıñ Lilas ilçäsendä däwam itkän arxeologik qazılmalarda 2 meñ 500 yıllıq yuvelir eşlänmälare tabıldı.
Muğlanıñ Lilas ilçäsendä däwam itkän arxeologik qazılmalarda 2 meñ 500 yıllıq yuvelir eşlänmälare tabıldı.
Milas Arxeologiya müzeyi mödirlege törkemnärneñ Belentepe urnaşu urınında alıp barılğan qazılamalarda tarixı qaber tabıldı.
Arxeologlar tarafınnan qaberdä ber xatın-qıznıñ bilgelängän keşe söyäkläre tabılğan.
Törkemnär qazılmalarda altıınan yasalğan, östendä keşeneñ bite täswirlängän 2 alqa beläñ 1 yözek taptı.
Tabıldıqlar Milas Arxeologiya muzeyenä citkerelde..
Bäyläneşle xäbärlär
Konyada velosipedta yörergä yaratalar
Bu şähärdä köndälek tormışta velosiped qullanu ğadäti xälgä äwerelgän


text:
Bu sene Qırımda fikir çeşitligini yoq etmek içün Kreml tarafından yañı areket tarzı uyğulanğanını köremiz. İlk evelâ bu qırımtatarlağa nisbeten yapıla, çünki olar öz ekseriyetinde yarımadanıñ yañı şaraitine boysunmağan.
Qırım Rusiye tarafından istilâ etilgeninden berli mında merametsiz tevqif etüvler, ağır qabaatlı mahkemeler, barbarca yapılğan tintüvler, faillerniñ esir etilmesi kerçekleşe edi. Lâkin bu sene vaziyet biraz deñişti.
Bese-belli, Rusiyeniñ silâlı hızmetleri añladı ki, qaba quvet ile qırımtatarlarnı boysundırmağa ve qorqutmağa mümkün degil. Aksine, ket-kete daa çoq adam faalleşe, ket-kete daa çoq vatandaşlar tintüvler yerine kele ve yarımadadaki silâlı hızmetlerniñ qanunsızlığı aqqında video levhalarnı yayınlay. Ğaliba, qaba quvetni qullanmaqnen Qırımdaki vaziyetni beterleştirmek – Kremlniñ planlarında yoq, eñ azından şimdilik öyledir. Silâlı hızmetler, yañı bir şeyler uydurmaq kerek olğanlarını añladı. Ve uydurdı.
Artıq Qırımdaki failler para ile cezalana – cöreme, cöreme, cöreme...
Artıq Qırımdaki failler para ile cezalana. İçtimaiy ağdaki yazı Kremlde isyan kibi körünecek olsa – cöreme (para cezası), silâlı hızmetlerniñ qanunsızlığı videoğa çekilse –cöreme, «izinsiz mitinglerde» iştirak etkenlerge – cöreme, cöreme, cöreme...
Em de para cezaları pek büyük ola. Meselâ, Bağçasarayda qırımtatarlarnıñ evinde ötkerilgen tintüvniñ şaatı olğan Emil Belalov yaqında Kremlge itaat etip çalışqan Bağçasaray mahkemesi tarafından 150 biñ rublelik para cezasını aldı. Adiy Qırım sakini içün bu qadar para – köterilmeycek bir yük ola. Ve Kremlniñ yañı taktikası böyledir – Qırımda boysunmağanlarnı qorqutmaq içün olarnı pek ağır cöremelernen ezmek, faillerniñ ailelerini maişetsiz qaldırmaq.
Faillerge qarşı Kremlniñ yañı qorqutuv taktikası muvafaqiyetsizlikke mahküm
İcviyeci Mihail Zadornov şaqa etkeni kibi, rus adamı, yañlış yerde yolnı keçecek olsa, ayatını ve sağlığını coya bileceginden qorqmaz, amma para cezasından qorqar. Faqat birisi para cezasından qorqsa da, qırımtatarlarnıñ milliy mefküresi başqa – bu sebepten faillerge qarşı Kremlniñ qorqutuv taktikası da muvafaqiyetsizlikke mahküm.
Qırımtatar halqını ne qaba quvetnen, ne de qararsız cöremelernen qorqutmaq mümkün degil. Em de «havuç ve sopa» taktikası da halqımızğa kelişmez. Bizler içün «Üriyet» sözü pek qıymetlidir, qırımtatar halqı azatlıq içün pek çoq küreşti, ve mustaqil Ukrainada yigirmi yıldan ziyade yaşap qırımtatarları üriyetke alışqan, bu sebepten şimdiki Qırımda da ondan vazgeçmek avesli degiller.
Bu arada, biñlernen qırımlı ukrain biyometrik pasportlarını aldı ve almaqta, aman-aman er kes içki ukrain pasportını özünde saqlay. Bu ne demektir? Demek ki, olarnıñ ekseriyeti yüreginde, yarın olmasa, yarından soñ Kreml rejimi keri çevirilecegine azırlana. Ve dünyada iç kimse Qırım Rusiyege ait olğanını qabul etmegeni ve etmege istemegeni kibi, Qırımğa dair dünya cemiyetiniñ talapları da yerine ketilemek kerek olacaqtır.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (havfsızlıq maqsadınen muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ qarşılavında «politsiya hadimine» ücüm yapıluvda qabaatlanğan qırımtatar faali Tair Smedlâyevge tuvğanları ile körüşmege izin bermeyler.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına qırımtatar milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komitetiniñ reisi ve yaqalanğannıñ ağası Zair Smedlâyev bildirdi.
«Tuvğanlarğa qonuşmaq içün fırsat bermeyler, iç bir körüşüv daa olmadı, – dedi o.– Bulunğan şaraitlerge şikâyet etmey. Amma, tabiiy ki, kurort, yüksek keyfiyetli bir musafirhane degildir».
Smedlâyevniñ aytqanı kibi, yaqında onıñ adliyecisi Qırım Apellâtsion mahkemesiniñ soñki qararına itiraz bildirecektir. Soñra ise İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine muracaatlar olacaq.
«Mahkeme seviyesini ve olarnıñ ne derecede adaletli olğanını biz kördik, Rusiye uquq qoruyıcıları da bunı siyasiy sımarış olaraq adladılar, mahkemeciler ise olarnı amelge keçireler. Bunı em birinci, em ekinci – Apellâtsion mahkeme kösterdi»,– dedi Smedlâyev.
O şunı da qayd etti ki, soy-soplarnıñ fikirleri müsbet degil, olar yalıñız dünya toplulığınıñ destegine ümüt eteler.
«Biz nasıldır bir eyi perspektivalarnı qurmaymız, amma qardaşımnı episi bir azat etecekmiz. Yalıñız dünya toplulığınıñ destegine ümüt besleymiz. Çünki Rusiyede mahkeme adaleti şimdi iç te yoq. Biz bunı yaqalav kününden soñ mahkemege qadar nezaret etemiz. İşbu vaqia Rusiye Federatsiyasında, şu cümleden Qırımda da qanun olmağanını tasdiqlay, Mında saçmalıq üküm süre»,– dedi Smedlâyev.
Qırımtatar milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiya reisi Zair Smedlâyevniñ qardaşı olğan Tair Smedlâyev oktâbr 22 künü Eski Qırımda yaqalanıldı. Smedlâyevniñ maşinası «politsiya hadimleri» tarafından toqtatılğan edi.
İnsan aqları boyunca qırım eyyetniñ mütehassısları işbu iş «siyasiy sımarış» ve Tair Smedlâyevniñ işi boyunca mahkeme ketişatında bir sıra bozuluvnıñ olğanını qayd eteler.


text:
«UMMA» Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ muftisi Said İsmagilov, Rusiye yat parağa leyha yapmağa sevgenini ayta. Onıñ sözlerine köre, bu kibi leyhalardan biri Aqmescitte Cuma-Caminiñ qurucılığı ola. Böyle fikirni İsmagilov Qırım.Aqiqatqa aprel 10 künü seslendirdi.
İsmagilov: «Rusiye yat parağa leyha yapmağa sever. Moskvada tantanalı surette açılğan Cuma-Caminiñ de masraflarınıñ esas qısımını Türkiye ödegen edi. Şimdi Türkiye, bese-belli, Rusiyede bazı leyhalarğa para ayırmay, belki, bu sebepten anda (Qırımda – QA) bazı işler ketmey», – dedi.
O dey ki, Qırımda Cuma-Cami yerli musulmanlar içün pek emiyetli.
«Bu caminiñ qurulacağı içün yıllar devamında küreş alıp barılğan edi. Şimdige qadar Cuma-Cami kibi çalışqan Kebir-Cami – pek ufaq, onda yer yetişmey. Bu sebepten yañı caminiñ qurulması içün büyük bir leyha başlatılğan edi, o musulmanlarnıñ acetlerini qarşılaycaq edi», – dey İsmagilov.
Bundan evel Kremlniñ nezaretinde Qırım akimiyeti, Qırım musulmanlarnıñ esas diniy obyekti olmaq içün qurulğan Cuma-Caminiñ qurucılığı, belgilengen plannı bir ayğa özip keçkenini aytqan edi.
Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ yolbaşçısı Zair Smedlâyev, Aqmescitte Cuma-Cami yerinde Qırım müftiyliginiñ memuriy binası qurulğanını beyan etken edi.
Qırımnıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlarnıñ işleri boyunca komitetiniñ Rusiye yolbaşçısı Zaur Smirnov temel qoyulğanını bildirdi. Qırımdaki Cuma-Cami qurucılığı 2015 senesi sentâbr 25-de başladı. Kreml kontrol etken yarımada akimiyeti qurucılıq 3 yıl devam etecegini bildirgen edi.


text:
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov şimdi Rusiye nezareti altında olğan Qırımda qırımtatar halqınıñ zulum altında olğanı aqta malümatnı red ete.
Bu aqta o Rusiyeniñ NTV telekanalına bildirdi.
«Temiz yalan. Qırımda iç bir vaqıt olmağan bir de bir erbaplar bunı ayta», – dedi Aksenov.
Aytqanı kibi, ğarbiy jurnalist ve ekspertlerge defalarca kelip eksperiment keçirmege teklif etken edi – «azırlanmayıp, Qırımnıñ bir de bir köyüne barmağa ve insanlarnıñ Rusiye Qırımda yaşayışı aqqında soraştırmağa».
«Menimce, ondan doquzı doğru rey bergenleri aqqında aytırlar, ve daa saylamağa kerek olsa, 100 kere öyle eteceklerini bildirirler», – dey Aksenov.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiyede aprel 10-da ekinci kün ardı-sıra fond bazarı ve milliy valütanıñ tüşmesi devam ete. Yatırımcılar böyle etip aprel 6-da AQŞ tarafından tatbiq etilgen sanktsiyalarğa qarşılıq köstereler, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Rusiyeniñ yetekçi RTS indeksi, aprel 9-da ğayıpları 9% teşkil etken soñ bugün Kyivde saat 11:25’teki vaziyetke köre 3%-ni ğayıp etmekte.
Ruble de ucuzlay – bir dollar içün endi 63, bir yevro içün – aman-aman 78 ruble bereler.
Aprel 6-da AQŞ Maliye nazirligi 24 Rusiye memurı ve oligarhı ile devletke ve Kremlge yaqın olğan oligarhlarğa ait 14 şirketke qarşı yañı sanktsiyalarnı tatbiq etti.
Sanktsiyalarğa oğrağanlar arasında iş adamları Oleg Deripaska ve İgor Rotenberg, «Gazprom»nıñ rehberi Aleksey Miller ve içki işler naziri Vladimir Kolokoltsev bulunalar.
Rusiye Tış işleri nazirligi, Moskva AQŞnıñ yañı sanktsiyalarını «sert bir cevapsız» qaldırmaz, dep bildirdi.


text:
Qırım ve Aqyar meseleleri boyunca Ukraina Devlet hızmetınıñ reis muavini Zarema Özenbaşnıñ fikirince, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa Rusiyeniñ nezareti astında bulunğan vaqıtta keçmemek kerek.
Bu aqta o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında bildirdi.
«Biz, Ukraina devleti, işğalci akimiyetiniñ ögünde çıqqan meselelerni çezmemek kerekmiz. Hususan bunıñ içün biz kanalnı qapattıq, ve ümüt etem ki, Şimaliy-Qırım kanalına suv keçmeycektir. Ümüt etem ki, (Herson vilâyetinde – QA) bentniñ qurulması bitirilecek. O endi quruldı, bazı şeylerni bitirmege qaldı. Ve o Herson vilâyetinde, Kalançakta toplaşacaq bütün suv aqımına dayanacaq. Ve suv, kerçekten de, keçmeycek», – dep ayttı o.
Muvaqqat bent Şimaliy-Qırım kanalınıñ yatağında eki yıl evel, Qırımğa kanal vastası ile suv keçmege toqtağan soñ quruldı. Onı Herson vilâyetindeki tarlalarnı suvarmaq içün suvnıñ kerekli seviyesini tutmaq içün qurdılar.
Bundan evel Herson vilâyeti işğal etilgen Qırım territoriyasına Herson vilâyetinden suv keçirgen Şimaliy-Qırım kanalında mahsus mandalnı qurmaq içün devlet bücetinden 50 million grivna alacağı aqqında bildirilgen edi.
Ukrainanıñ qıtalı territoriyasından Dneprden Şimaliy-Qırım kanalına keçken suv Qırımnıñ suvğa ihtiyaclarınıñ 85 %-nı qapata edi. Bu suv köy hocalığı içün qullanılğan edi. Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ kanal vastası ile suv keçirilmesi toqtatıldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İşğal etilgen Aqmescitteki Bavurçı qasabasında sonki vaqıtları hırsızlıq ve çapullar çoqlaştı. Artqan cinayetlerge qarşı çıqmaq içün qasaba sakinleri halq patrulini meydanğa ketirdi. Bunı «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faali Fatma İsmailova fevral 20-de Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Yaşağanım yazlıq Bavurçıda sonki eki ay içinde evlerni sıq-sıq çapul eteler. Daa doğrusı, evlerni temizlep çıqalar. İnsanlar bir-eki künge ket sin yete… Evlerni bir taqım insanlar temizley, çünki evden er şey çıqarıla: tehnika, urba, mal, qazan, savut-saba, şampun ve ilâhre. Bavurçıda OMON çalıştı… Ya da mahsus tedbirler oldı. Hırsızlıqnen bağlı olğanını tüşündik. Diger taraftan da, eki ay devamında olarğa çapul etmege bere ediler. İnsanlar soqaqlarındaki evlerni qaravullamaq içün nevbetçilik yapmağa qarar berdiler», – dep bildirdi cemaat faali.
Yerli sakinler başlağan kütleviy hırsızlıqnıñ sebebi akimiyetniñ Bavurçıdaki çöplük obasınıñ qapatması olğanını aytalar. Cemaattan ayrı olğan onlarnen insanlar çöplük obasından fayda köre edi, şimdi ise paraları yoq. Bavurçı sakinleri rayondaki hırsızlıqlarnı olar yapa, dep tüşüneler.
Göñülli olaraq qurulğan halq patruli qasaba soqaqlarını dolaşıp, şübe doğruğan insan, maşina ve adiselerni baqa.Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Soñki üç yıl devamında işğal altındaki Qırımdaki ölüm sayısı arttı dep qayd ete sotsiologlar. Albuki, 2005-2013 seneleri arasında Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki kösretgiç ep musbet neticeler köstermekte edi. Rusiyeli tıbbiyet ilimleri doktorı İgor Gundarovnıñ malümatına köre, yarımadada ölüm sayısınıñ artması hastalıqlar sebebinden olması mümkündir. Kefedeki ölüm sayısı 13%, Aqmescitte - 12%, Kezlevde – 6%, Yaltada – 5% arttı. İgor Gundarov Qırımnıñ şimdiki vaziyetini Rusiyeniñ 1990ncı senelerdeki depressiyalı alınen muqayese ete.
Ukraina MİA (NAN) sotsiologiya institutınıñ ileri ilmiy hadimi İrina Pribıtkova, Rusiye bergen bu malümatlarğa istinaden Qırımnıñ işğal etilgenini inkâr etmege sıra kelmey.
İşğal altında bulunğan territoriyalarnıñ ealisi, adet üzre, ep azlaşır. Qırım nufuzınıñ yaşayış şartları bala doğurmağa fursat bermeyİrina Pribıtkova
– Ukrainanıñ esas qısmında temelli statistika malümatı elde etmege imkân yoq, amma sotsiologiya ilminiñ umumiy meyilleri bar. İşğal altında bulunğan territooriyalarnıñ ealisi, adet üzre, ep azlaşır. Qırım nufuzınıñ yaşayış şartları bala doğurmağa fursat bermey – bunı yarımadada er şey yahşı dep köstermege ıntılğan Rusiye bile gizlep olamay. Demografik vaziyetniñ eyileşme perspektivaları Donbass aqqında söz yürsetilgende, ancaq cenk bitken soñ, Qırım aqqında aytılğanda, ancaq o azat etilgen soñ deñişmesi mümkün.
Ukrainalı psiholog Larisa Voloşina, Rusiye –az ya da çoq olsa da - Qırım ealisiniñ telükesizlik duyğusını, yaşayışınıñ manasını çaldı.
Qırım ealisi daqqa sayın telüke mevcut olğanı ve Rusiye olarnı qorçalaycağı aqqında qıçırıp oturılğan territoriyada yaşay. Lâkin bundan insanlarnıñ içki dünyasında: telüke olğan yerde nasıl etip yaşamaq mümkün? - degen zıddiyet doğa.Larisa Voloşina
– İnsanoğlu depressiyanı - ayatnıñ manasını coymaq dep añlay. Yani o işke qatnay, yaşay, amma manasını añlap olamay. Rusiye Federatsiyası işğal etmege azırlanğan vaqıtta Qırım ealisini Rusiye olar içün özüni köstermege bir fursattır, dep işandırmağa areket etken edi. Ancaq işğalden soñ olar: vatandaşlar üzerine yapılğan daimiy basqı, diversantlarnıñ qıdırıluvı, yaşayış fiyatınıñ artıvı kibi, bam-başqa vaziyetnen qarşılaştı. Real ayatta beklengen şeyler olmağan soñ, işte bu depressiya başlandı. Ondan da ğayrı, Qırım ealisi daqqa sayın telüke mevcut olğanı ve Rusiye olarnı qorçalaycağı aqqında qıçırıp oturılğan territoriyada yaşay. Lâkin bundan insanlarnıñ içki dünyasında: telike olğan yerde nasıl etip yaşamaq mümkün? – degen zıddiyet doğa. Onıñ içün çoqlaşma degil de, ayatta qalma instinkni üstünlik qazanıp başlay. Gençlerniñ ayat qurması çare tapalmay, çünkü bunıñ içün Qırımda bir temel yoq.
Larisa Voloşina qayd etkenine köre, Qırım ealisiniñ rusiyeliler tarafından deñiştirilmesi de ağırlaştırğan bir demografik faktor olıp qala.
– Qırım ealisi özüne ekinci dereceli insan olaraq is etip başlay. Yerli sakinlerniñ çoqusından, Rusiye Federatsiyası kelgen soñ aylıqlar artqanı, lâkin olarnıñ özleri işten boşatılğanı aqqında pek çoq eşitmek mümkün. Köçmelerine yardım etilgen devlet memurları ve atta Rusiyeden kelgen pensionerler, Qırımnıñ yaş mutehassıslarından ziyade eyi vaziyette bulunmaqtalar. Ancaq işbu raaatsılığını olar aslında qusmağa imkân tapalmay, çünkü narazılıq aktsiyaları de-facto yasaqtır, insanlar bu açuvnı içinde toplay. Donbassta azat etilgen Slavânsk ve Kramatorskqa bir baqıñız: bu şeerler güllep yaşnamaqta. Ukraina yalıñız başqa qanunlar demek degil de – bu ürriyet avası esken yer. Yazıq ki, Rusiye Qırımdan bunıñ qıymetini bilgen faal insanlarnı sistematik olaraq sıqıp çıqarmaqta.
Ukrainalı talilcisi, Ukraina istiqbali institutınıñ eksperti İgor Tışkeviçniñ fikrine köre, azat etilgen soñ, Rusiye müstemlekesi Qırım ealisiniñ çoq miqdarda ölümüne sebep olğanına qarşı büyük problema olması mümkün dep neticelemekte.
Yaqın 2-3 yıl içinde Rusiye Qırım ealisiniñ 20% deñiştirirİgor Tışkeviç
– Menim esabıma köre, açıq menbalardan alınğan malümatlar esasında 2017 senesi baarine qadar, Rusiye Qırımğa 200 biñge yaqın insan köçürip ketirgen. Bu yarımada nufuzınıñ 10% demektir. Rusiye Qırım ealisini bütünley deñiştirmesine acet yoq, çünkü esas siyasiy ve ictimaiy esnaslar 2,5% faal eali esabından beslenmekte. Sovetler Birligi ve Rusiye imperiyası da müstemlekege oğratqan territoriyalarda aynı şeyni yapqan edi. Yaqın 2-3 yıl içinde Rusiye Qırım ealisiniñ 20% deñiştirir, em de köçip kelgen bu şahıslar öz vaziyeti içün daa da faal ve ziyade müteşekkil olurlar. Ondan soñ azat etilüv esnanasında Moskva işbu insanlar içün yarımada artıq bir ev olıp qalğanına işaret etmege başlar.
(Matirialnıñ metin şeklini Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Ğarbiy tatarlar – olduqça muammalı bir etnik gruppadır. Dersliklerde onıñ aqqında malümat tapmaq qıyın, lâkin o, Ukraina ve umumen Şarqiy Avropa tarihınıñ qısmı edi. Milliy Ukraina tarihı muzeyinde Sağ yalıdaki ve Ğarbiy Ukraina tatarları kimler olğanı aqqında muzeyniñ üyken ilmiy hadimi Aleksey Savçenko ikâye etti.
– Zemaneviy ukrainler ve olarnıñ ecdatları ile çöl, şarq ve, buña münasip olaraq, türkiy halqlar arasındaki qarşılıqlı münasebetler, adet üzre, tarih añlatuvımıznıñ merkeziy mevzularından biri ola. Bu mevzuğa sıq-sıq toqunalar, lâkin esas diqqat çöl ile qomşulıqnıñ arbiy ceetine ayırıla. Böyle vaziyet daa XIX asırda şekillendi. Diger devirlerde de olğanı kibi, tarih siyasetke tabi edi. O vaqıt eñ yaqın qomşular ile münasebetlerni menfiy olaraq köstermek elverişli edi. Tetqiqatçılar «inkişaf etken» medeniyetni, ziraatnı «varvarlarnıñ», köçebelilerniñ medeniyetine qarma-qarşı qoya ediler.
Ğarbiy tatarlar daa çoq Litva, Belarus ve Poloniyada tetqiq etildi. Şimdi toplulıqları az sayıda – 25-30 biñ kişi olaraq yalıñız bu devlerlerde saqlanıp qaldı
Ğarbiy tatarlar – Ulu Litva knâzlığı ve Poloniya Qırallığı ealisiniñ Şarqiy Avropadaki türk ealisi ile aman-aman beş yüz yıl devam etken qarşılıqlı münasebetleri neticesinde şekillengen bir etnostır. Öyle oldı ki, tarihları daa çoq Litva, Belarus ve Poloniyada tetqiq etildi. Şimdi toplulıqları az sayıda – 25-30 biñ kişi olaraq yalıñız bu devlerlerde saqlanıp qaldı. Aynı zamanda soñki vaqıtlarda sayıları arta. Litvalılar olarğa Litva tatarları, beloruslar – Belarus tatarları, poloniyalılar – Poloniya tatarları deyler. Ondan ğayrı, Volın, Podol ve Haliç tatarları bar. Bütün bu añlamlar – aynı bir toplulıqnıñ Ulu Litva knâzlığı ve daa soñra Reç Pospolitayanıñ territoriyasında yerleşken halqnıñ adlarıdır.
Ğarbiy tatarlar qomşu devletlerniñ tarihı kontekstinde biline edi, Ukraina tarihında ise olar aman-aman añılmay edi. Olarnı ukrainler ile bir-birine bağlamay ediler. Lektsiya içün qullanılğan tanıtma resim, aniden alınmadı: Poloniya medialarında, onda Poloniya tatarlarınıñ tasvir etilgenini qayd eteler. Tetqiqatlar köstere ki, onda tamam Ukraina territoriyasından olğan tatarlar tasvir etilgen, suret ise «Ukraina. Atlı ekipajlardan milliy kiyimler kiygen tatarlar. 1917 senesi iyün 30. Litva» yazısı ile poçta veraqasından alınıp qullanıldı.
Ukraina territoriyasında ğarbiy tatarlarnıñ cemaatları sovet ükümeti ve alman işğali ile dağıtıldı, mahv etildi. Diqqatqa lâyıq olğan şudır ki, Litva ve Belaruste bu etnostan asıl olğan tetqiqatçılar bile repressiya etildi: bir qısmını sovet ordusı ve digerini gestapo tevqif etip, idam ettiler. Olarnıñ taqdiri, cümleden, Ukraina topraqlarındaki ğarbiy tatarlarnıñ tarihını aks ete.
Assimilâtsiya yolu ile saqlanıp qaluv
Knâz Vitovt zamanında hizmette bulunğan tatarlar uquqiy statusqa malik oldılar
– Olar bir etnos olaraq XIV-XV asırlarda şekillenip başladılar. Knâz Vitovt zamanında hizmette bulunğan tatarlar uquqiy statusqa malik oldılar – olarğa hizmette bulunğanlar statusını temin etken ve belli bir mecburiyetlerni tayin etken imtiyaznameler berildi. Ğarbiy tatarlarnıñ nesilleri bu imtiyaznamelerni XIX asırda bile delil olaraq köstere ediler.
Tatarlar pek tez yerli eali ile qarışa ediler. Glinskiyler soyunıñ tatar onbiñbaşısı Mamaydan asıl olğanı, bunıñ bir delili ola. Onıñ oğlu Mansur Kiyak zemaneviy Poltava vilâyetiniñ topraqlarında yerleşti ve bir sıra köyler qurdı. Onıñ oğlunıñ adı endi Andrey edi ve o, knâz Ostrojskiyniñ qızı ile evlendi, torunları hristian edi. Böyle misaller çoq edi: hanlar, akimiyetni ğayıp etip, Litvada qalıp fırsat beklemege tırışa ediler. Litva knâzları ve qıralları, böyle şanlı müttefiq ve ürmetli esiri olğanı ile qopaya ediler; o, bütün fahriy qabullarında, muvafaqiyetli çöl siyasetiniñ temsili sıfatında, Litva knâzınıñ sağ tarafında otura edi.
XIV asırnıñ soñunda tatarlar endi yerli slavân tillerinde laf ete ve yarli yaşayış tarzını menimsey ediler
XIV asırnıñ soñunda tatarlar endi yerli slavân tillerinde laf ete ve yarli yaşayış tarzını menimsey ediler. Tatarlarnıñ bir qısmı zemstvo hizmetine kire ve cemiyetniñ siyasiy ayatında iştirak etmege tırışa. Bunıñ içün olarğa vaftiz etmek kerek ola edi. Tetqiqatçılar, Kyiv ve Bratslav bölgelerinde hizmette bulunğan şlâhtanıñ eñ azından üçte biri türklerden asıl olğan edi, dep yaza ediler, yani hizmette bulunğan şlâhtalılardan er üçüncisi çölden edi.
XV asırnıñ soñu – XVI asırnıñ başından başlap ğarbiy tatarlarnıñ siyasetinde belli bir deñişme oldı. Bu, geosiyaset ile bağlı: tevton seferleriniñ telükesi ve ğarbiy sıñırlarnıñ pekitilmesine meraq ğayıp ola, lâkin cenübiy ve cenübiy-şarqiy sıñırlarnı pekitmek zaruriyeti peyda oldı. Tatarlarnı köçürip yerleştirüv ceryanı işte şu sıñırlarğa avuştırıla – ve, bunıñ neticesi olaraq, Ukraina territoriyasında bayağı ziyade hizmette bulunğan tatar ealisi peyda ola. Knâzlar ve qırallarnıñ hizmetinde bulunğan tatarlarnıñ bir qısmını reyestr qazaqları ile qiyas etmek mümkün: olarda dvorânlıq bar, olar fizikiy emekten azat etile, lâkin olarda siyasiy aqlar yoq edi, olar qıralnı saylamay ediler.
Bir tasavur etiñiz ki, XVI asırda siz bir ortodoks knâz, din qorçalayıcısı Konstantin Ostrojskiyge musafirlikke keldiñiz, sizni ise tatar garnizonı olğan keçirüv tatar qulesi qarşılay. Bu qulege barıp yetmek içün başta şeerge kirişni imaye etken tatar oqçularınıñ yaşağan yeri olğan Zareçyeden keçmek kerek edi.
Meşur ukrainlerniñ bir çoqları tatarlardan asıl olğan edi. Olarnıñ sırasına Kozakeviçlerniñ soyu kire. Bu soydan Ukrainanıñ Polesyesini tetqiq etken belli etnograf Mustafa Kozakeviç asıl oldı. Agatangel Krımsiy de vastasız surette ğarbiy tatarlarnıñ toplulığına ait. Onıñ ecdadı Bağçasarayda molla olsa da, o, Belarus terrritoriyasına köçken edi.
Ukrainada ğarbiy tatarlarnıñ izleri ne yerde qaldı?
Tatarlar dua kitaplarını arap ariflernen, lâkin ukrain ya da leh sözlerini qullanıp yaza ediler. Olar, sıq-sıq tatar dep adlandırılğan milliy maallerinde yaşay ediler
– Poloniya, Litva ve Ukraina topraqlarına kelgen tatarlar öz dinleri olğan islâmnı küte bile ediler. Olar artıq slavân tillerinde laf ete, yerli kiyimler kiye, lâkin belli bir adetlerine riayet ete ediler. Tatarlar dua kitaplarını arap ariflernen, lâkin ukrain ya da leh sözlerini qullanıp yaza ediler. Olar, sıq-sıq tatar dep adlandırılğan milliy maallerinde yaşay ediler. Neticede, şimdi Sağ yalıdaki ve Ğarbiy Ukrainada Tatar adını taşığan bir çoq mesken yerler ve soqaqlar bar.
(Hmelnitsk vilâyetindeki) Starokonstantinovnıñ civarında 24 evde (er birinde 3-4 qoranta olıp) tatarlar yaşay edi. 1636 senesine qadar olarnıñ sayısı 60 evgece arttı. Çoq vaqıt şeerde, içinde elâl aş satın almaq ve qımız içmek mümkün olğan tükân bar edi. XIX asırda bu şeerden keçken rus polkovnigi, o vaqıt tatarlarda caminiñ olmağanını hatırlay. Lâkin yerli sinagogağa kirgende, bir taşı üstünde arap yazısını kördi. Oña, qurucılıq malzemeleri bayağı paalı olğanı içün, bu sinagoganı camiden qurğanlarını añlattılar.
Ternopol civarında tatar qasabası bar edi. Daa soñra o, şeer sıñırları içine kirip, zemaneviy Tatar soqağı oldı
Lutskte de tatarlar toplu yaşağan bir soqaq bar edi. Atta Lutsk tatarları qanunsız qurucılıq içün ortodoks ruhaniylerine qarşı mahkeme davasını açqan ediler: bu soqaqta tatarlardan izin alınmayıp, ortodoks kilsesi quruldı. Ternopol civarında tatar qasabası bar edi. Daa soñra o, şeer sıñırları içine kirip, zemaneviy Tatar soqağı oldı.
Ketirilip yerleştirilmeniñ açıq bir misali – Kovalövka qasabasıdır (zemaneviy Vinnıtsâ vilâyeti). Anda daa XVIII asırnıñ ekinci yarısında bir qaç tatar qorantasınıñ yaşağanına dair malümat bar. Olarda mescit, öz mollaları bar edi. Olar namazlarını arap tilinde qıla, lâkin sözlerniñ manalarını añlamay edi, sadece kerek olğan dualarnı ezberden ögrene ediler. Bu, meraqlı adiseler içün sebep ola edi, olar aqqında Mihail Yakuboviç yazdı: XIX asırda Yuvkivsk amayılında, daa XVIII asırda üküm sürgen sultan añıla.
Zemaneviy Lvivde Tatar soqağı bar, lâkin, ondan ğayrı, daa evel Tatar adını taşığan Krakovskaya soqağı da bar. Şeerge şimal tarafından Tatar araba qapısından keçip kirmek mümkün edi, araba qapısına yaqın yerde ise tatar qorantası yaşay edi.
Aqiqatta zemaneviy adlar ve mesken yerlerniñ episi tatarlarğa vastasız şekilde alâqalı degil: bazı tatar qulelerniñ adları, çölge doğru çıqqanları içün berildi. Özenlerdeki tatar keçitleri, tatarlarnıñ yolunda bulunğanları içün bu adlarnı ala ediler. İvanovo-Frankovsk vilâyetinde Tatarov şeeri bar, lâkin onıñ tatarlarğa alâqası yoq ve 1930 senesine qadar adı Tartariv edi.
Ğarbiy tatarlar bizim etnogenezimizde iştirak etti ve tarihımıznıñ bir qısmı ediler. Bir çoq sözümiz şarqtan keldi, bazılarınıñ manası ise muqaddes oldı, misal içün, «maydan» da çöl köçebeleriniñ tilinden alınğan sözdir.


text:
Aqmescitte mayıs 9-ında Gagarin parkında Ebediy meşal ögüne güldestelerni qoydılar ve cenk aqqında türkülerni yırladılar. Aqmescitliler anda sabadan başlap birer, qorantalarnen, gruppalarnen kelip başladı, bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Parknıñ ziyaret etkenlerniñ arasında cenk pensiyalıları, Afğan cenkiniñ veteranları, kazaklar, Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyetiniñ vekilleri edi. Amma tibbiy maskalarnı er kes taqmadı.
Ebediy meşalğa çeçek qoyulğanından soñ adamlar suret çekti ve cenk aqqında türkülerni yırladı, hususan, akimiyet tevsiyet etken "Ğalebe künü" türküsini. Bazıları öz cebeci soylarınıñ portretlerinen keldi.
Şeer içinde Ğalebe bayrağınıñ kopiyasınen yürgen ayaqmaşnacılarnı ve "Ölümsiz polk" aktsiyasınıñ tarafdarlarını körmek mümkün edi.
Aqmescit memuriyetiniñ emri ile "Estrada sanatının merkezi"niñ orkestriniñ çalğıcıları cenk veteranlarınıñ pencereleriniñ tübünde küçük kontsert yaptı.
Keriçte mayısnıñ 9-ında koronavirus sebebinden "Ulu vatan cenkinde ğalebeniñ 75 yıllığına bağışlanğan" adiy parad yerine uçaq paradı keçti.
İlhaq etilgen Qırımda ve Aqyarda mayısnıñ 9-ında "Ğalebe künü" qayd etile.
Daa evel bildirilgeni kibi, ilkaq etilgen Qırımda mayısnıñ 9-ında koronavirus pandemiyasından sebep kütleviy tedbirler olmaycaq. Mayısnıñ 7-sinde Qırımda mayıs 9-ında keçirileck merasimlerniñ cedvelini ilân etiiler, olarnıñ çoqusı onlayn olacaq.
Aqyarda mayıs 9-ında koronavirus epidemiyasına baqmadan bir sıra merasimlerni keçirecekler. Hususan, gemi ve uçaqlarnıñ paradları olacaq.
Rusiye Mudafaa naziri Sergey Şoygu mayıs 9-ında bir sıra Rusiye şeerlerinde ve ilhaq etilgen Qırımda bayram salütlarnıñ patlatılmasını buyurdı.
Rusiye işğal etken Qırımda 2014 senesinden berli sovetlerniñ ve Rusiyeniñ «Ğalebe künü» Qızıl ordu ve sovet halqınıñ natsist Almaniyası üzerindeki ğalebe künü olaraq qayd etile. Ukrainada mayısnıñ 8-nde Hatıra ve barışuv künü qayd etile, mayısnıñ 9-ı ise – Ekinci cian cenkinde natsizmni yeñüv künü olaraq.


text:
Aqyarda aprelniñ 20-nde koronavirus telükesi sebebinden 94 insan yuqunç hastahanesinde közetüv altında buluna, 1666 kişi yaşağan yerinde közetile. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Aqyar ükümetiniñ sağlıq departamenti bildire.
«COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan 13 insan yuqunç hastahanesinde buluna, kerekli tibbiy yardım alalar. Yılnıñ başından berli Aqyarda 18 hasta qayd etildi, beşi tüzelgen soñ hastahaneden çıqarıldı», – dep aytıla haberde.
Aqyarnıñ Rusiye şeer yolbaşçısı vazifelerini eda etken Mihail Razvojayev eki yañı COVID-19 hastası aqqında bildirdi, bir yaşında bala hastalandı.
Qırımda 45 COVID-19 hastası bar. Qırımda ve Aqyarda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Liban prezidentın saylawlar yänä ber atnağa kiçekterelde
30 noyäbrgä bilgelängän Liban prezidentın saylawlar yänä kiçekterelde. İlneñ parlamentı bu eşne tağin ber atnağa küçerde. Bu xaqta parlament räise Näbix Berri xäbär itte. Liban prezidentın saylaw şulay itep inde altınçı märtäbä kiçekterelä. Däwlät başlığı anda parlament tarafınnan bilgelänä. Ul Liban xristiannarı mäxälläsennän bulırğa tieş. Saylawlar Liban parlamentındağı Süriä yaqlı häm aña oppozitsiädäge köçlärneñ ber-bersenä qarşı toruı säbäple ütä almıy.


text:
Qırımtatarlarğa yapılğan basqı Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ faşist Almaniyada olğan Adolf Hitlerniñ usullarını qullanğanını isbatlay, dep tüşüne Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov.
Böyle bir fikirni o, Kiyevdeki matbuat konferentsiyasında seslendirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Putin – zemaneviy Gitlerdir. Bu adamğa daa ne ayta bilem ki, ömür boyu qırımtatarlarnıñ Qırımğa avdet olması oğrunda küreşken Mustafa Cemilev şimdi Qırımğa kirip olamay. İsmet Yüksel, men, sovet lagerlerinde oturğan Sinaver Kadırovğa da Qırımğa kiriş yasaq etildi», – dep ayttı Meclis reisi.
Çubarovnıñ aytqanına köre, Rusiye tarihınıñ nevbetteki saifesi Sibirde islâ lagerleri olması mümkün, anda Rusiye akimiyetiniñ nezareti altında olğan yerlerde yaşağan er bir adam oğray bile.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda – qırımtatar faalleri ve Meclis azalarına basqınıñ yañı basamağı başlandı.
Yanvar 26-da arbiyler ATR qırımtatar telekanalına kelip, tintüv keçirip başladılar. Alıp barıcı yayınğa çıqıp, olarnıñ maqsadı bir yıl evelsi, 2014 senesi fevral 26-da, Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen miting videolarını almaqtır, dep ayttı.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Çiygoznı 2015 senesi fevral 19-na qadar apiste qaldırdı.
Yanvar 30-da sabadan berli Çiygoznıñ Bağçasaraydaki evinde tintüv keçirile. OMON hadimleri ev etrafını sarıp aldılar.


text:
Aqmescit – Belli qırımlı tarihçı Vladimir Polâkov Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüsında yarımada statusınıñ deñiştirmek ıntıluvılarına nisbeten munasebeti aqqında ikâye etti. Soñki vaqialar tarihta yüz bergen adiselerni añdıra, dep ayttı.
– Vladimir Yevgenyeviç, Qırım statusınıñ deñiştirmek ıntıluvlarına siz nasıl davranasıñız?
– Bazı suallerni faydasız yañğıray, çünki menim razılığımnı bir kimse soramadı. Böyle ibare bar – «Boysunğannı taqdir yöñelte, boysunmağannı artından tarta», işte, bu kibi vaziyetke İvanov, Petrov, Ahmadullin tüştiler…
– Bu vaqialarnı işğal dep sayasızmı?
– Asılında yat bir territoriyanı işğal eteler. Tarih boyunca Qırım Rusiye imperatorlığı, Sovet Birligi terkibinde o qadar çoq vaqıt devamında bulundı ki, atta «işğal» ibaresini qullanmağa yersizdir.
– Tarihta buña beñzegen vaqialar bizge nasıl ders qaldırdı?
– Er şey tekrarlana. Pek çoq şey, yazıq ki, amma kederli şeyler. Ve er şey olğanı kibi devam etse, Qırım – bu tek başlanğıç olur, soñra – Donbass, soñ – Kiyev, Poloniya…Tarih tekrarlana.
Ukraina Qırımnı qaytara bilemi sualge cevap bererek, Polâkov qayd etti: «İç bir şey ebediy qalmaz, bütün imperatorlıqlar ahır soñu dağıla». Yarımada Ukraina terkibine qaytarılsa, qırımtatarlarğa ait olmaz. «Qırım Rusiyege qoşulğan soñ 1783 s. Türkiyege ketken qırımtatarlar fursatnı coydılar», – dedi Polâkov.
«Qazan tatarlar qaldılar, olarnıñ cumhuriyeti bar. Qırımtatarlarnıñ sayısı o qadar azlaştı ki, atta olarnı közge almamaq ta mümkün. Ukraina böyle davranışnı 20 yıl içinde numayış etti, o asılında qırımtatarlarnı qabul etmey edi. Bu hayallar iç bir vaqıt ömürge keçirilmez»,– dep qayd etti tarihçı.
Polâkov aytqanı kibi, Ukraina ve Rusiye biri-birine duşman degiller. «Devletler seviyesinde munasebetler pek müşkül, amma, siyasetçiler kele- kete halqlar ise qala, bunı unutmamalı. Ukraina ve Rusiye – eki qardaş halqı, olarnı ayırmaq mümkün degil. Biz epimiz, qusur ve degerlikler ile birlikte – bir insaniyetlikniñ balalarımız», – dedi Vladimir Polâkov.


text:
Cumaaqşamı künü, mayıs 14-te, Dnepropetrovskta «Qırımtatar cemiyetiniñ» temsilciligini açmağa planlaştıralar.
Bunı «Qırımtatar cemiyetiniñ» Dnepropetrovsk bölüginiñ matbuat hızmeti Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
İlânğa köre, temsilcilikniñ resmiy açılışına qırımtatarlarnıñ liderleri, yerli akimiyet vekilleri, halqara teşkilâtlar, Dnepropetrovsknıñ cemaat teşkilâtları davet etildi.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, tedbirde teşkilât taqdim etilecek, em de Dnepropetrovsktaki Cemiyet bölüginiñ planları ve yeñişleri aqqında tarif etilecek.
«Evlerini terk etip, qıtaiy Ukrainağa vaqtınca ya da bütünley köçip kelgen qırımtatarlarnıñ yerli cemiyetler ile bağ qurması ve Ukraina inkişafında faal iştirak etmesi bizim içün pek müim. Aynı bu sebepten Dnepropetrovsk vilâyetinde yaşağan qırımtatarlar Ukrainanıñ grajdanlıq cemiyetiniñ ayırılmaz parçası olmağa ve semetdeşlerine aqqlarını qorumağa yardım etmege, bunıñnen beraber – qırımtatar halqınıñ zengin medeniyetini saqlap qalmaq ve köstermek ve Dnepropetrovsk vilâyeti cemiyetleriniñ medeniy ayatını zenginleştirmektirmege tırışalar», – dep qayd eteler Dnepropetrovsk cemiyetiniñ bölüginde.
Temsilcilikniñ resmiy açılışı Dnepropetrovskta Çernışevskiy, 47a adresi boyunca saat 11-den saat 13-ke qadar keçirilecek.
«Qırımtatar cemiyeti» hayriye teşkilâtı – Ukrainada yaşağan qırımtatarlarnıñ menfaatlarını temsil etken cemaat teşkilâtı. «Qırımtatar cemiyeti» tarihiy vatanından tış yaşağan qırımtatarlarnıñ maneviy, medeniy ve içtimaiy mirasına qoltutıp, olarnıñ icadiy zenginleşmesine yardım ete. Cemiyet Ukraina devletiniñ farqlı medeniyetleri ve dinleri arasında barışıq, tolerantlıq ve bir-birine sayğı kösterilmesine yönelgen teşebbüslerge qoltuta.


text:
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ faalleri «Olarnıñ sesi ol» aktsiyası çerçivesinde qırımlı siyasiy mabüslerge qoltutmaq içün çıqarılğan 40-tan çoq video muracaatını qabul etti.
Bu aqta dekabrniñ 9-nda «Qırım birdemliginiñ» koordinatorı Server Çolakçik Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Olarnıñ sesi ol» cemaat teşebbüsi çerçivesinde ilk video muracaatı yaqında – 2019 senesi noyabrniñ 25-nde – derc etildi, şimdi teşebbüs tarqala ve geografik sıñırlarını kenişlete. Bugün Qırım, Ukraina ve Türkiyeden 40-tan çoq video muracaatını endi aldıq. Tünevin İndoneziyadan video muracaatı keldi – siyasiy mabüs Riza Ömerovnıñ tuvğanlarından. Eminim, devamı bar», – dedi Çolakçik.
Aq qorçalayıcı, vatandaş jurnalisti Lutfiye Zudiyeva bunıñ kibi aktsiyalarnıñ siyasiy mabüslerniñ qorantaları içün ne qadar müim olğanını qayd etti.
«Elbet, bütün qorantalar bu qısqa, amma sıcaq ve samimiy muracaatlarnı bekley. Çünki aqayı ya da oğlunıñ adını qorçalamaq ne qadar müim olğanını añlaylar. Qırımda terrorizm ve ekstremizm ile küreş propagandası arqasında neler saqlanğanını köstermek ne qadar müim olğanını da añlaylar. Kimse devlet qabaatlayıcısı ve mahkeme organlarınıñ kâğıtlarına inanmay. Bu canavar repressiyalarına yarağan şekil köstermege tırışqan «quturğan printer» ne istese bastırsın», – dep ayta Zudiyeva.
Onıñ bildirgenine köre, aktsiyalarğa «farqlı insanlar» qoşula.
«Millet mensüpligi, dünya baqışları ceetinden farqlı insanlar. Amma olarnı adaletsiz şekilde apiske alınğanlar içün empatiya ve olarnıñ azat etilmesi içün küreş istegi birleştire», – dep qoştı aq qorçalayıcı.
Noyabr ayında «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtı «Olarnıñ sesi ol» aktsiyasını başlattı. Teşkilâtçılarnıñ ğayesine köre, er bir insan siyasiy mabüske qoltutmaq içün video muracaatını çıqara bile.
Faaller ilk video muracaatını endi derc etti. Belli Qırım ressamı Zarema Trasinova Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ernes Ametov aqqında tarif etti.
Siyasiy mabüs Emir-Usein Kukuğa qoltutuv video muracaatını sabıq Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ muavini Emine Ceppar da çıqardı.
Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Türkiye ombudsmeni Şeref Malkoçqa Rusiye ve işğal altındaki Qırım apishanelerinde bulunğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ cedvelini berdi.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye tutulğan şahıslarnı almaştırdı. 35 ukrainalı olğan uçaq «Borıspil» ava limanında qondı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, qırımtatar faalleriniñ Rusiye apishanelerinden azat etilüvi Ukraina-Rusiye deñişiminiñ ekinci basamağı olacaq.


text:
İyül 3 künü Naberejnıye Çelnı Rusiye şeeriniñ mahkemesi yerli tatar cemaat merkeziniñ başı, tatar faali Rafis Kaşapovnıñ işini baqmağa başlay. Onı nefret ya da duşmanlıqnıñ peyda ettirüvi ve İnternet vastası ile separatizmge çağıruvında qabaatlaylar, haber ete Radio Svoboda.
Söz üç metn aqqında kete: «Qırım ve Ukraina işğalcilerden azat olur», «Tünevin – Gitler ve Dantsig, bugün – Putin ve Donetsk!», «Ukrainanı ve bütün türk dünyasını qurtarayıq» ve «Rusiye olğan yerde – ölüm ve közyaş» fotokollajı. Bu sebepten oña qarşı bir qaç maddelerge köre cinaiy iş açıldı.
Taqiqatçılarnıñ muracaatı ile keçirilgen teşkerüv neticelerine köre, Kaşapovnıñ metnlerinde «ruslar», «Rusiye akimiyeti», «yarımadanıñ işğalci akimiyeti», «prezident Vladimir Putin» kibi kategoriyalarğa nefret doğurıla. Bundan ğayrı, tatar faaliniñ maqaleleri, deyler taqiqatçılar, Qırımda Rusiye akimiyetiniñ areketlerine menfiy munasebetni ve yarımadanıñ Rusiyege qanunsız qoşuluvı aqta tasavurnı teşkil ete. Bunıñ ile, qabaatlayıcı tarafnıñ fikrine köre, Kaşapov Qırım Rusiye territoriyası olmağanını bildire ve yarımadanı Rusiye işğalinden qorumağa çağıra.
«Sova» rusiye haber-analitik merkeziniñ ekspertleri yanvarde Rafis Kaşapovnıñ yazıları ile tanış olıp, yasaq bir şey tapmadılar.
İyün soñunda Naberejnıye Çelnı şeer mahkemesiniñ qararı ile Rafis Kaşapovnıñ tevqif müddeti avgust 26-na qadar uzattırıldı. İmayesi buña Tataristan Yuqarı mahkemesinde itiraz bildirecek ola.
Evel bildirilgeni kibi, iyül 3 künü Kiyevde Rusiye konsullığı binasınıñ yanında faalge qol tutuv aktsiyası keçirilecektir.


text:
Ukrainada «dekommunizatsiya aqqında» qabul etilgen bir sıra qanun Qırımnıñ tarihiy toponimikasını qaytarmağa imkân bere, dep tüşüneler ukrain ekspertleri.
Bu aqqında Kiyevde mayıs 12-de matbuat konferentsiyasında aytıldı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Böylece, Ukraina milliy hatıra institutınıñ idare yolbaşçısınıñ muavini Sergey Gromenko hatırlattı ki, qırımtatarlar sürgün etilgen soñ eali fikirlerini soramayıp, Qırımda sovet adları berilip başladı. Onıñ fikirince, bunı yarımadada yaşağan qırımtatar halqı aqqında hatıranı silmek içün yaptılar. Yalıñız 6 ad istisna oldı, olar bugünki künge qadar keldiler, tabiat toponimikası da aman-aman deñişmedi, dep qayd etti Gromenko.
«Tarihiy adalet bizden 1945-1948 seneleri qullanmağa başlağan adlarnıñ eski adlarına qaytarılmasını talap ete.   Yalıñız qanunğa köre kommunistik adlardan vazgeçmek aqqında laf ketmey, Ukrainanıñ tamır halqı – qırımtatarlar, ve digerlerge nisbeten tarihiy adalet ğayrıdan tiklenmeli. Tabiiy ki, anda diger toponimler de bar, olarnıñ temeli başqa, olarnı da ğayrıdan tiklemek kerek», – dep ayttı Gromenko.
Ekspertlerniñ qayd etkenine köre, qanunğa köre, bunıñnen bağlı qanun imzalanğan ve derc etilgen soñ 6 ay içinde yerli idare organları şeer, köy, soqaqlarnıñ coğrafiya adlarını deñiştirmek teklifini bere bileler.
«Qırımdan böyle teklifler kelmez, ve bizler Ukraina milliy hatıra institutı iştirak etecek mehanizmniñ işletilmesini köremiz. Aynı bu vaqıt bizler Qırımğa tarihiy toponimikasınıñ qaytarılması boyunca tekliflerniñ muzakere etilmesi içün bütün ğayretimizni birleştiremiz. Bu Qırım menfaatları ve onıñ kelecegi içün yapıla. Bizler Ukrainağa medeniy, siyasiy, içtimaiy ve iqtisadiy kelecegi olğan Qırımnı qaytarmaq kerekmiz, qararlarnı qabul etmek vaqıt olğanda er şeyni azırlamaq kerek», – dep ayttı Ukraina malümat siyaseti naziriniñ mesleatçısı Sergey Kostinskiy.
Azırlıqnıñ birinci basamağında kommunizm mefküresiniñ aqibetlerini taşığan Qırımnıñ 69 mesken yeri ve altı rayonı aqqında laf yürsetilecek, dep qayd etti Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ işini temin etüv bölüginiñ reisi Arsen Jumadilov. İleride sovetler mefküresi olmağan adlarnıñ deñiştirilmesi de muzakere etile bile.
Jumadilovnıñ aytqanına köre, bu noqta qırımtatar halqınıñ statusı boyunca qanun leyhasında mevcut.
Qırımnıñ Rusiye reberligi Kiyevniñ bu teşebbüsini daa izaatlamadı.
Aprel 9-da Ukraina Yuqarı Radası kommunizm mefküresinden vazgeçüv aqqında qanun leyhalarınıñ dört paketine qoltuttı, olar sovet timsallerini yasaq ete ve sovet ve natsist rejimlerini bir-birine teñ kelgenini belgileyler.
Tarihçı Gülnara Abdulla Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, şimdiki vaziyette Qırımda tarihiy toponimikasını ğayrıdan tiklemek imkânsız.


text:
Rusiye FSBsiniñ hadimleri Qırım.Aqiqat muarririyetinen işbirligi yapqan ukrainalı jurnalist Taras İbragimovnıñ Rusiyege ve onıñ işğali altındaki Qırımğa kirişini 2054 senesi mayısnıñ 30-na qadar yasaqladı. Yasaqnıñ sebebi ne? Taras İbragimov Qırımda angi mevzularnı aydınlattı? Ukrainanıñ Rusiye vatandaşlarınıñ kiriş yasaqlarınen alâqası barmı?
Bu ve diger suallerge Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında alıp barıcı Sergey Mokruşinnen beraber jurnalist Taras İbragimov, qırımlı advokat Aleksey Ladin, Kütleviy haber mediaeksperti İrina Zemlânaya cevap bereler.
– Taras, Qırımğa kirişiñiz nasıl yasaq etildi?
İbragimov: Dört yıldan berli yarımadağa baram: er vaqıt kibi, Novooleksiyıvkadan, «Çonğar» kontrol-keçiş noqtasından. Ukraina memuriy sıñırından keçtim, Rusiyege kelip, sıñırcığa pasportımnı bersem, oña baqtı, bazada baqtı ve başqa vesiqalarım barmı dep soradı. Yoq edi. Beş daqqa beklemege rica etti, soñra yanıma kelgenler. Rusiye kontrol-keçiş noqtasında odalar bar. FSB Sıñır hızmetiniñ hadimleri birden dedi: «Taras Anatolyeviç, mında ne içün olğanıñıznı bilesiñiz». Men aytam: «Tahmin etem» – «Rusiye Federatsiyasına kirişiñiz yasaq etilgenini bildiremiz». Soñra FSB hadiminen subet oldı, kirişim ne içün yasaqlanğanını aytmağa rica ettim. Bu mevzu etrafında «oynadıq», dedi ki: «Biz sebebini bilemiz. Ya siz ne tüşünesiñiz? Men cevap berdim: «FSBnen bir-birimizni sevmeymiz, dep tüşünem». O dey: «Öyle, işte».
– Bu qararda resmiy bir sebep barmı?
Olar kim olğanımnı bileler, bir sorğu da olmadıTaras İbragimov
İbragimov: Adiy bir kâğıtçıq, 1996 senesiniñ federal qanun normalarına köre, kirişim yasaqlandı, dep yazılğan, yani tam bir resmiyetçilik. Subet vaqtında FSB hadimi sebepni tasdıqladı. Olar kim olğanımnı bileler, bir sorğu da olmadı. Parmaq izlerim alındı, profil ve tam yüz fotolarım yapıldı, tatumnı baqqanlar. Külünçli oldı, yani.
– 2014 senesi Qırımdan bir çoq ihtisaslı jurnalist ketti. Siz qırımlı olmayıp, anda nasıl kettiñiz?
Facebook bir yıl evelsi Qırımda qaysı yerde olğanımnı hatırlata. Onlarnen ziyaret olğandır.Taras İbragimov
İbragimov: 2016 senesi edi, men ilhaqnı aydınlatmağan edim. «KrımSOS» aq qorçalayıcı teşkilâtınıñ açıq iş yerini kördim, olar küçük bir jurnalist leyhasını başlatqan ediler. Yarımadada olğanlarnı taqip ettim, ilhaq epimiz içün büyük şok oldı. Anda keldim ve o vaqıttan berli Qırım aqqında yazam, amma bir çoq muarririyetni deñiştirdim. Başta bir qaç ayğa barğan edim, amma muntazam sürette degil, soñra muntazam sürette kelmek kerek olğanını añladım. Facebook bir yıl evelsi Qırımda qaysı yerde olğanımnı hatırlata. Onlarnen ziyaret olğandır.
– Aleksey, añlağanımızğa köre, Taras İbragimov Rusiye işğal etken Qırımğa eñ uzun kiriş yasağını aldı. Bu qararğa itiraz bildirmege mümkünmi?
Qararğa memuriy dava çerçivesinde itiraz bildirilecek. Rusiye mahkemesinde istiqbal kederli, mesele buAleksey Ladin
Ladin: Elbette, qararğa memuriy dava çerçivesinde itiraz bildirilecek. Aslında printsipial bir farq yoq: 34 yıl, 25 yıl ya da 20 yıl. Mence, bu raqamlar boş yerde alına. Rusiye mahkemesinde istiqbal kederli, mesele bu. Tahmin etmeyim, amma FSBniñ delilleri bu üslüpte olacağını tüşünem: «Böyle sırlarımız bar, amma sizge aytmaycaqmız». Belli bir ihtimalnen qarar em birinci, em ekinci instantsiyada menfiy olacaq, dep ayta bilem, soñra Avropa insan aqları mahkemesine çıqmaqtan başqa çaremiz qalmaycaq. Mında tarafsız malümatqa irişüv ardı-sıra sıñırlana. Şimdi o halqara seviyede Qırımdaki qanunsızlıqqa tesir etken yekâne alet sayıla bile. Taras İbragimov Qırımdaki adise-vaqialarnı mümkün olğanı qadar tarafsız, saqt olıp, «altın orta» tapıp aydınlatqan edi. Faqat bu bile belli insanlarğa kelişmey, ğaliba.
– Sağ oluñız, Aleksey, Taras, Qırımda angi ikâyelernen oğraştıñız?
İbragimov: Başta umumiy mevzularda yazdım, siyaset aqqında – zenaat boyunca siyasetşınasım. Meni Aqyarda Aleksey Çalıy ve Sergey Menâylo arasındaki zıddiyet meraqlandırğan edi, Sergey Aksenov aqqında bir qaç maqalem oldı. Soñra Qırımğa aq qorçalayıcı missiyasınen kettim, Ahtem Çiygoz davasınıñ mahkemesinde edim ve bu Qırımda aytılacaq eñ müim şey olğanını añladım. Mahkemeler aqqında yazıp başladım, olar sıq-sıq keçirilip başladı: Meclis yasağı, apis cezaları.
– Bu oturışuvlarda diger kütleviy haber vastalarınıñ vekilleri bar edimi?
Başta mahkemelerni aydınlatmağa begene edim, soñra bunıñ faydası köründiTaras İbragimov
İbragimov: «İnterfaks» Mıkola Semena, İlmi Umerov, Ahtem Çiygoznıñ «Rossiya 1» kelgen edi, Reuters bar edi. Başta mahkemelerni aydınlatmağa begene edim, soñra bunıñ faydası köründi, Alekseyniñ aytqanı kibi – quvet qurulışlarına bir basqı aleti. Meselâ, onıñnen biz aman-aman er kün Edem Bekirovnıñ alı aqqında haber yaptıq, onı tedaviylevge çıqarmaylar, SİZOda tutmağa mümkün degil, dep yazdıq. Bilgenimizge köre, Bekirov deñişim cedvellerine soñki daqqada kirsetildi, onı azat ettiler. Mence, diqqat yardım etti, hususan da Qırım.Aqiqat saytındaki haberlerimiz. Qırımdaki Rusiye ombudsmeni bu problemge matbuatta diqqat ayırılğanını bile edi. Maña köre, yarımadadaki mahkeme jurnalistikası – doğru areket jurnalistikasıdır. Anda olsañ ve advokatlarnen bağıñ olsa, bu aqta şimdi yaza bilesiñiz, dava neticelerine kün ve saatlar kerek ola bile. İşim bu edi.
– Bu dört yıl devamında Rusiye quvetçileri oña keder ettimi?
İbragimov: Men dört kere tutqan ediler. Soñki seferini aytmağan edim. Kiriş yasağım resmiy şekilde 2054 senesi mayısnıñ 30-na qadar bar, 2019 senesi mayısnıñ 30-nda ise meni OMON mahkeme ögünde tuttı, o künü qırımlı aq qorçalayıcılar ve «Qırım birdemliginiñ» qadın faalleri Lutfiye Zudiyeva ve Mumine Saliyevanıñ davaları baqılğan edi. Meni köç hızmetine alıp ketkenler, protokol tizip, «qanunsız iş faaliyeti sebebinden» 2 biñ ruble para cezasını bergenler. Bu, «E» Merkeziniñ hadimleri memuriy protokol tizip, meni köç idaresine şikâyet etkenini tasdıqlay. Ara-sıra meni tutqan ediler, adiy sorğular oldı. Meni qorquzıp, yañlış şeynen oğraşqanımnı, yañlış insanlarnen dostlaşqanımnı aytmağa istegendiler. Bir qaç kere qırımtatarlarnen dost olma, olar cinayetçi, terrorist ve ilâhre degen ediler… Aslında kirişim yasaqlanğanından bir şikâyetim yoq, aksine, FSB hadimleriniñ maña dört yıl dayanğanından bahtlım. Olar daa büyük sabır tileyim, anda mıtlaqa kelip çalışacaq daa bir qaç jurnalistke dayansınlar. Bu mevzu diqqatsız qalmaycaq.
– İrina, Rusiye Qırımda çalışqan ukrainalı jurnalistlerge qarşı kiriş yasağı kibi aletni ne qadar keniş sürette qullana? Ve ne içün?
Sebeplerden biri de – kerçekniñ aydınlatılmaması içün kirsetmemekİrina Zemlânaya
Zemlânaya: ATR telekanalınıñ jurnalisti içün sıñırlarnı qayd ettik, daa evel Qırımğa şahsiy ziyaretnen ketken jurnalist Anastasiya Ringisniñ kirişi yasaqlanğan edi. Rusiye, ne yazıq ki, bunı yapa, sebeplerden biri de – kerçekniñ aydınlatılmaması içün kirsetmemek. Anda barmağa tırışmasınlar bile dep, bütün jurnalistlerni total şekilde qorquzalar.
– Diñleyicilerimizniñ suali bar: Taras İbragimovnıñ Qırımğa kiriş yasağı ve Ukrainanıñ Rusiye jurnalistlerini öz toprağına kirsetmemesi arasında ne farq bar?
Zemlânaya: Eñ adiy şeylerden başlamaq kerek: Qırım Rusiye degil, böylece, Rusiye bunı yapamaz. Ukraina yasaqlarını aytsaq, olar jurnalistlerge qarşı degil, jurnalist sıfatında zenaat standartlarına zıt bir şekilde malümat tarqatqan propagandacılarnen bağlı. Rusiye ise bu standartlarğa riayet etken jurnalistlerniñ kirişini yasaqlay.
– Taras, Qırım mevzusında daa çalışacaqsıñızmı?
Qırımdaki iş – zaman meselesidirTaras İbragimov
İbragimov: Belli bir vaqıt çalışacam, bir yıl, belki. Advokatlarnen, faallernen işbirligimniñ formatını deñiştirmege niyetlenem – telefon vastasınen, uzaqtan olacaq. Nasıl olsa da, Qırım mevzusında qalacam, mahkemeler aqqında haber yazacam, çünki siyasiy esnaslar devam ete. Qırımtatarlarnıñ terror maddeleri boyunca taqip etilüvi menim esas mevzum edi. Bu mevzunı aydınlatmağa devam etken ve maña yardım etken bir çoq faal ve cemaat jurnalistine minnetdarım. Uzaqtan çalışmağa bilemiz, ve mence, bu belli bir zamannıñ meselesi, bir kün kene Qırımda çalışacaqmız.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Sergey Mokruşin, Qırım.Aqiqat alıp barıcısı


text:
İşğal etilgen Qırımda şeer boyunca yürüşni alıp barğan şirketlerge yolculardan saat 22:00-06:00 saatler arasında qoşma paranı almağa izin berdiler.
Bunı çarşenbe künü Aqmescitte matbuat-konferentsiyası devamında fiyat ve tarifler boyunca «Devlet komitetiniñ» naqliyat tarifleri ve içtimaiy saasınıñ idare bölüginiñ yolbaşçısı Galina Polâkova bildirdi, – dep haber ete Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetiniñ «ruporı» Krıminform saytı.
«Şeer naqliyatında saat 22:00-06:00 saatler arasında 2 ruble miqdarında qoşma paranı almağa mümkün. Bunı aqşam marşrutlarnıñ peyda oluvını alğışlamaq içün yapaymız»,– dedi o.
Qayd etilgeni kibi, Qırımda 2015 senesinden şeer ve şeer civarı trolleybuslarda yol fiyatı paalılaşacaq.


text:
Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında yañı Musafir vaqtı leyhası yanğıray. Programma mevzusı – ananeviy qırımtatar baş kiyimi olğan fes. Fes öz vaqtında bütün Qırımda, Osmanlı Devleti ve musulman dünyasınıñ diger devletlerinde taqılğan baş kiyimi edi. Zemaneviy vaqıtta da fes taqmaq mot sayıla. Bu aqta ve diger moda tendentsiyaları aqqında qırımtatar dizayneri Elvira Usmanova ile muzakerelerni diñleñiz. Programma müellifi – Halise Zinedin.
Programma Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınıda yanğıray. Bu yañı, özüne has radio formatı. Yayın vaqtı: 18:40-18:50. Yayınnı Qırım.Aqiqat saytında ve orta dalğalarda 549 kilogerts sıqlığında diñlemek mümkün. Qırım.Aqiqat radiosı Azatlıq Radiosı tarafından, Qırım.Aqiqat leyhasınen beraberlikte yarımadada radio yayınınıñ ğayrıdan tiklenilmesiniñ ekinci basamağı çerçivesinde, Ukraina haber siyaseti nazirliginiñ destegi ile teşkil etildi.


text:
«Krımenergo» şirketi yarımadada avgust ayı devamında ışıq söndürilmesiniñ plan etilgen cedvelini derc etti. Bunı müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
Cedvelge binaen, işğal etilgen Qırımnıñ bütün rayonlarında elektrik energiyanıñ kesilmesi beklenile. Söndürüvlerniñ cedvelini şirketniñ web-sitesinde tapmağa mümkün.
Rusiye 2016 senesi baarde energetik köpürniñ üçünci ağını qoşqan olsa da, işğal etilgen Qırımda elektrik temin etüvinde problemler bar. 2015 senesi dekabr ayından başlap, Herson vilâyetinde elektrik direkleriniñ bozulmasından sebep, Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrik aqımı toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırım özü çıqarğan energiya, Rusiyeden yarımadağa ketirilgen generator ve Rusiyeniñ Krasnodar vilâyetinden keçirilgen energo köpür ile elektriknen temin etile.


text:
«Onı qırımtatarlarnıñ problemleri raatsızlay edi». Tutulğan Ruslan Suleymanovnıñ ikâyesi (video)
Ruslan Suleymanov – diplom alğan fizik, repetitor ve vatandaş faali. Martnıñ 27-nde saba Aqmescit civarındaki Mamaq köyündeki evine sürip kirdiler. Rusiye tahqiqatı Suleymanovnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp başladı. Suleymanov 2017 senesi oktâbrniñ 14-nde qırımtatarlarğa yapılğan repressiyalarğa qarşı bir kişilik aktsiyalarğa çıqqanlardan biri edi. Tutulğanından bir ay keçken soñ Ruslan Suleymanovnıñ ayat ikâyesi – Qırım.Aqiqat videosında.