text:
«Qırım bizimki. İmkânsız şey yoq» adlı avto yürüş tünevin, iyül 11-de rusiyeli Ufa şeerinde başlandı. Bu aqta «Başkortostan» DTRK bildire.
Qayd etilgenine köre, avto yürüş «yarımada sakinlerine qol tutmaq içün» teşkil etildi. İştirakçilerniñ sözlerine binaen, merasim «em nesillerniñ, em de bütün devletniñ birdemligi timsali» olmalı.
İştirakçilerni beş kilometrden ziyade yol bekley. Avto yürüş marşrutı Volgograd, Keriç, Aqyar, Qarasuvbazardan keçecek, seerniñ er birinde «vatanperver şou» teşkil etilecek, dep aytıla beyanatta.
«Ulu Vatan cenki vaqtında olğan ava uruşınıñ tarihiy rekonstruktsiyasını köstrecek uçucılar, er aqşam bu şeerlerniñ er birinde taqdim etilecek ğalebe fişenki – bularnıñ episini dostlar yapa. Bundan bir kapık qazanmaymız. Bu, şeerlerniñ sakinlerine ediyedir, veteranlarımızğa minnetdarlıqtır», – dep ilân etti leyha idarecisi Aynur Galâutdinov.
Avto yürüş Rus coğrafik cemiyetiniñ regional bölügi ve Başkortostan Cumhuriyeti DOSAAF-ı tarafından teşkil etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


c: text/html

text:
İçindekiler
Türk Dili ve Edebiyatı 1.dönem Zümre Toplantı Tutanağı
Türk Dili ve Edebiyatı 1.dönem Zümre Toplantı Tutanağı İndir
Dosyayı indirmek için sağ alt köşedeki menü seçeneğini kullanınız. ⇑
9. SINIF TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERSİ YETİŞTİRME KURSU PLANI
10. SINIF TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERSİ YETİŞTİRME KURSU PLANI
11. SINIF TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERSİ YETİŞTİRME KURSU PLANI
12. SINIF TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERSİ YETİŞTİRME KURSU PLANI
Türk Dili ve Edebiyatı 1.dönem Zümre Toplantı Tutanağı İndir

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Avgust 5-inde saba bir kün evel Aqyarda batqan sportçularnıñ cesedlerini taptılar. Bu aqta Rusiye FVN-niñ Aqyar bölügi bildirmekte.
"Saat 09:45-tek birinci cesedni suvdan çıqardılar, 10:45-te ekinci elâk olğan qıznın ölüsini çıqardılar", - denile müessise beyanatında.
Daa evel, avgust 4-ünde Aqyarda furtunalı deñizde yuvunğanda kikboksingnen oğraşqan eki sportçu batqanı belli oldı. Qurtarıcılarnıñ malümatına köre, batqanlar - 1986 yılı doğma Moskova sakini ve 1992 yılı doğma Murmansk sakini. Birincisi - kikboksing dünya çempionı, ekincisi - vitse çempion. Qaza, "Yug" yahta klubunıñ suvlarında oldı.


text:
Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ kurort ve turizm naziri Sergey Strelbitskiy emindir ki, eger de BMT aza memleketleri Qırımnı Ukraina akimiyetiniñ musaadesi olmadan ziyaret etken Rusiyelilerge qarşı cezalarnı kirsetse, Rusiye turistlerini coya bile.
Bu aqta o RİA Novosti agentligine bildirdi.
«Eger de Avropa yarımadağa diger yollar ile (Ukrainadan degil – muar.) kelgen turistlerni qaydğa almağa istese ve olarnıñ Eski Alem memleketlerini ziyaret etmege aqlarını sıñırlasa, Avropa turizmi içün büyük zarar olur", – dey Strelbitskiy.
Evel İstimalcı aqlarını qoruv cemiyeti Rusiyelilerge Qırımğa Ukraina akimiyetiniñ musaadesi olması ile kirmege tevsiye etti, böylece kelecekte Şengen vizasınıñ resmiyleştirilüvi ile problemlerniñ ögüni almaq mümkün.
Qayd etile ki, halqara uquqnıñ qaidelerine köre, Qırım ve Aqyar işğal etilgen territoriyalar olaraq sayıla ve kiriş nizamınıñ bozuluvı içün cinaiy mesüliyet ola bile.


text:
Koval qayd etkeni kibi, yarımadadan qaytarılğan tehnikanıñ bir qısmı bozulğandır.
«Qırımdan çıqqan 41 tank olğanı kibi qayta, olarğa bir şey olmadı. Amma avtomobil tehnika aqqında aytsaq, şahsen menim fikrimce bu tehnikanı böyle alğa ketirgenlerge nisbeten «varvarlar bala edi». Qıtağa sanki muarebeden kelgen tehnika bardır», – dep aytı Koval.
Tünevin Qırımdan evelleri rusiye işğalcileri tarafından zapt etilgen Ukraina Arbiy-deñiz quvetlerniñ eki arbiy gemini qaytardılar. Yarımadadan tehnika ve arbiy gemilerniñ çıqarıluvı devam ete.


text:
Advokat Nikolay Polozov Moskva şeeriniñ Tverskoy rayon mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ davaları baqmaqnı red etkenine şikâyet berdi. Bu aqta advokat özüniñ Facebook saifesinde yazmaqta.
Söz hususan, Çiygoz ve Umerovnıñ Rusiye prezidenti memuriyetine, olarnıñ af etilüvinen bağlı ferman boyunca malümat berilmesini red etilüvinen alâqalı edi.
Yanvarniñ 26-nda Moskva şeeriniñ Tverskoy rayon mahkemesi davalarnı red etkeni aqqında belli oldı.
2017 senesi sentâbr ayında Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi. O, 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alındı. Çiygoz kütleviy nizamsızlıqlar teşkil etmekte qabaatlanğan edi.
Ondan soñ mahkeme İlmi Umerovnı Qırımda eki yıl köy tarzındaki koloniyada qaluv cezasına mahküm etken edi. Umerov açıq menbalarda yapılğan separatizmge çağıruv yapmaqta qabaatlandı.
Rusiye akimiyeti oktâbrniñ 25-nde Umerov ve Çiygoznı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra azat etilgen qırımtatar halqı Milliy Meclisiniñ yolbaşçıları Kyivge keldiler.


text:
Qırımda aprel 21 künü Rusiye prezidentiniñ «Ermeni, bulğar, yunan, qırımtatar ve alman halqlarınıñ reabilitatsiyası ve inkişafınıñ devlet destegi aqqında» fermanınıñ yıllığına bağışlanğan «Reabilitatsiyağa oğrağan halqlarnıñ ğayrıdan doğuv kününi» qayd etecekler.
Bu aqta Qırımnıñ Rusiye ükümeti saytında aytıla.
«Reabilitatsiyağa oğrağan halqlarnıñ ğayrıdan doğuv künü aprel 21-de qırımtatarlarnıñ, yunan, ermeni, bulğar, almanlarnıñ yañı şaraitlerde yañı ayatnıñ bir timsali olur», – dedi Qırım baş nazir müvini Ruslan Balbek.
Onıñ fikrine köre, bu «çoq beklenilgen bir bayram»dır.
Vladimir Putin 2014 sene aprel ayında, Qırımnıñ Rusiye terkibine keçmesine yol bergen mart «referendum»ından soñ, repressiyalarğa oğrağan halqlarnıñ aqlanuvı aqta fermannı imzalağan edi.


text:
Washingtondaki Freedom House halqara uquq qorçalav teşkilâtı bildirgenine köre, 2015 senesi kütleviy haber vastalarınıñ serbestlik derecesi soñki 12 yıl içinde dünyada eñ alçaq derecesine tüşti. Bu aqqında aprel 27-de yayınlanğan er yıllıq maruzasında aytıla. Közeticelerniñ qayd etkenine köre, jurnalistlerge siyasiy, cinaiy ve terrorist mensüpleri basqı yapa.
«Matbuat serbestligine qarşı eñ küçlü quvetler Yaqın Şarq ve Türkiyede qayd etildi, andaki ükümetler ve cenkâver gruppları «ya bizim yanımızda ya da bizge qarşı olacaqsıñız» kibi şartlarnı qoyıp, jurnalist ve kütleviy haber vastalarına basqı yapalar», – dep aytıla Freedom House maruzasında.
«2016 Matbuat serbestligi» maruzasında aytıla ki, eñ çoq jurnalist Suriyede elâk oldı. Eñ azından 14 media hadimi anda can berdi, ve daa üç Suriye jurnalisti Türkiyede, ilk malümatlarğa köre, «İslâm devleti» gruppirovkası tarafından öldürildi.
Vesiqada Rusiye «zemaneviy devlet teşviqatınıñ yañılıqçısı» kibi keçe
Közeticiler Türkiye ükümetiniñ areketlerinden sebep memlekette jurnalistlerniñ işi telüke altında qalğanını qayd eteler, mında prezident Recep Tayip Erdoğannıñ «jurnalist, blogger ve içtimaiy media qullanıcılarına qarşı taqip işleri» aqqında aytıla.
Vesiqada Rusiye «zemaneviy devlet teşviqatınıñ yañılıqçısı» kibi keçe. Rusiye akimiyeti şahsiy malümatnı nezaret etüv tedbirlerini quvetleştirdi ve kütleviy haber vastalarınıñ Ukraina, Moldova, Baltiya memleketleri ve Orta Asiya devletlerinen «geopolitik meselelerinde» oyunlarını faalleştirdi.
Rusiye akimiyeti ilk evelâ «siyasiy sebeplerden» haberlerge tesir ete, dep bildirdi Freedom House tedqiqçisi Elen Agekân.
Rusiye akimiyeti internet-jurnalistikası ve bloggerlerge daima basqı yapa
«Bir çoq memlekette yayınlağan Sputnik Rusiye haber agentligi sayesinde soñki bir qaç yıl devamında arttı, em de rus azlıqları olğan qomşu memleketlerde milliy rus tilli şirketler bunı yapa», – dep qoştı ekspert.
Maruzada Pütinniñ Ukrainadan çetleşip, «çetelde yañı qaramanlıq» yapqanı qayd etile – Suriyedeki areketleri. Közeticilerniñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti internet-jurnalistikası ve bloggerlerge daima basqı yapa.
«Serbest laf etmek içün yer az qala», – dep aytıla Rusiye boyunca maruzada.
İfade serbestligi ceetinden eñ yaramaya Aqrusiye – 192 yer, Rusiye işğal etken Qırım – 195, İran – 190, em de Özbekistan (197) ve Turkmenistan (198)
Bundan ğayrı, ekspertler 199 memleket ve yerde kütleviy haber vastalarınıñ vaziyetine qıymet kesip, 0-dan 100-ge qadar baa bergenler. Raqamğa köre matbuat içün «serbest», «qısmen serbest» ya da «iç serbest olmağanlarnıñ» statusı belgilene.
Freedom House malümatına köre, ifade serbestligi ceetinden eñ yaramaya Aqrusiye – 192 yer, Rusiye işğal etken Qırım – 195, İran – 190, em de Özbekistan (197) ve Turkmenistan (198), olar Şimaliy Koreyadan uzaq ketmediler.
«Turkmenistan kibi Orta Asiya memleketlerinde yıl-yıldan deñişmeler yoq. Diger memleketlerde, misal olaraq, Tacikistanda islâm siyasiy firqalarınıñ dağılmasınen bağlı söz serbestligine qarşı repressiyalar olğanını kördik», – dep qayd etti Elen Agekân.
Freedom House Avropada da matbuat serbestligi bozulğanını bildirip, Poloniya, Sırbistan ve «milliy kütleviy haber vastaları üzerinde büyük kontrol yapacaq olğan» diger memleketlerni qayd etti.
Keçken sene söz serbestligi kerginleşken memleketler sırasına Sırbistan kirdi, onı «qısmen serbest bir memleket» olaraq köreler, Makedoniya ise matbuat içün «serbest olmağan» bir devlet sayıla
Migratsion buhrandan sebep kütleviy haber vastalarınıñ serbestligini bozğanlar arasına Macaristan da kirdi, anda politsiya uquq qoruyıcı ve migrantlar arasındaki çatışmalarnı aydınlatqan çetel jurnalistlerine ücüm etti.
Keçken sene söz serbestligi kerginleşken memleketler sırasına Sırbistan kirdi, onı «qısmen serbest bir memleket» olaraq köreler, Makedoniya ise matbuat içün «serbest olmağan» bir devlet sayıla.
Közeticilerniñ qayd etkenine köre, Sırbistanda bazı jurnalistlerni öldüre ve ücüm eteler. Makedoniya ve Bosna Hersekte vaziyet aynı – taqiqatçı jurnalistlerniñ faaliyetine keder etecek olalar.
«Umumen region qasevet doğura, çünki, añlaşıla ki, onıñ eski problemleri qala», – dep aytıla esabatta.
Freedom House keçken sene Hırvatistan ve Çernogoriyada jurnalistlerge qarşı zorbalıq olğanını qayd ete, böyle bir şey eskiden yoq edi.
Freedom House halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtı er yıl dünyada matbuat serbestligine dair maruza azırlay. Yıl-yıldan maruza Dünya matbuat serbestligi künü mayıs 3 arfesinde derc oluna.
Radio Svoboda
Metnniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, resmiy Kyiv Qırım işğaliniñ altıncı yılına kerekli kibi cevap bermedi. Bu aqta o, martnıñ 19-nda Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Ukraina devletiniñ rolü halqara esnaslarnıñ lokomotivi olğanına baqılsa, Ukrainanıñ resmiy akimiyeti tarafından tam signallar seslendirilmeli. Em halqara toplulıqqa, em de işğalci memleketke qarşı. Bu olmadı, ve bu canımıznı ağırttı. Kyivde soñki vaqıtları büyük diqqat ayırılğan lafta dialoglarnı devam ettirmek içün Kremlni açuvlandırmağa istemegenlerini köstere bile. Başqa bir sebep, ne yazıq ki, tapamayım», – dedi Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina Qırımnıñ qanunsız Rusiye ilhaqı aqqında dünyağa hatırlatmaq içün «bütün manaçıqlarnı» qullanmalı.
Martnıñ 18-nde Ukraina Tış işler nazirligi, prezident Vladimir Putinniñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri ziyaretinen bağlı narazılığını Rusiye nazirligine bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Turkish Airlines aviaşirketi yolcuları içün Qırımdan Hersonğa ve keri qatnağan avtobusnı teşkil etti. Aviaşirketniñ müşterileri olmağanlar ayırı ücret boyunca keçeler.
Bu aqta öz Facebook saifesinle qullanıcılardan biri yazdı.
«Herson-İstanbul-Herson seferi ile seyahat etken Turkish Airlines yolcuları içün Aqmescit-Herson marşrutı boyunca transfer teşkil etildi», – denile beyanatta ve em rus, em ukrain telefon nomeraları berilgen.
Qırım.Aqiqatqa aytılğanı kibi, işbu naqliyat aftada bir qaç kere yüre, aviaseferleri olğanda – çarşenbe, cuma, cumaertesi ve bazar künleri.
Mında şunı da qayd ettiler ki, işbu imkânnı yalıñız avaşirketiniñ yolcuları degil de, er kes qullana bile.
«Sizge kerek olsa, sizni de alıp barırmız. Amma evelden telefon açıp, yerlerni ayırtmaq kerek. Yer olsa, Hersondan Aqmescitniñ demir yol vokzalına qadar ve keri ketiremiz», – dep añlattı Qırım.Aqiqatqa adam.
Onıñ aytqanı kibi, yol parası 1500 ruble (tahminen 500 grn) miqdarındadır.
Dekabr 27 künü yolcularnıñ havfsızlığını temin etmek içün «Ukrzaliznitsâ» Qırım yönelişi boyunca qatnağan trenlerniñ marşrutını Novoalekseyevka ve Hersonğa qadar sıñırladı.
Qıtadan Qırımnıñ Herson vilâyeti ile sıñırına kelgen yolcular cayav ya da toqtağan maşinalar ile Canköy şeerine barıp çıqmağa mecburlar.


text:
Qırım mühbiri Mıkola Semenanıñ kibi işler halqara seviyede, bütün forumlar ve meydançıqlarda ilân etilmek kerek, çünki bunıñ açıqlaması yardım ete, dep bildirdi Qırım mühbiri Semenanıñ adliyecisi Emil Kurbedinov.
«Bu işniñ açıqlaması em bizge, adliyecilerge, em de asılında kelecekte mühbirlerniñ aqları böyle bozuvlarınıñ ögüni körmege yardım etecek. Bu iş siyasiydir, demek ki, tek uquq taraftan irişe bilecegimiz azdır. Kelecekte bu açıqlama seviyesini eksiltmemege tırışacaqmız, mühbirlernen çalışmağa daima azırmız», – dep bildire Kurbedinovnıñ sözlerini Ukraina Milliy mühbirler birliginiñ matbuat hızmeti (UMMB).
Mühbirniñ Ukraina qıtaiy qısmına tedaviylenüv içün çıqışı yaqında yasaq olunğanına baqmadan, adliyeciler vaziyetniñ müsbet neticeleri olacağına ümüt besley.
«Bu, Rusiyede neticesi endi evelden belli olğan işlerden biridir. Ümüt etemiz ki, qarar şartlı olacaq, amma aynı vaqıtta Avropa mahkemesinde adaletni qıdıracaqmız. Ve işanamız ki, o yerde müsbet netice olur. Mühbirler yapa bilecek rezonans ise, bu işte pek yardım etecektir», – dep qayd etti adliyeci.
UMMB birinci kâtibi Sergey Tomilenkonıñ sözlerine binaen, Ukraina Mühbirler birligi Mıkola Semenanıñ işine halqara seviyede diqqatnı maksimal şekilde celp etmege tırışa.
Böyleliknen, sentâbr 19-20 künleri Birleşken Milletler Teşkilâtı Cenevre ofisinde keçirilgen «Milliy, ırq ve diniy nefret teşviqatına qarşı küreşte kütleviy haber vastalarınıñ rolü» adlı seminar devamında Mıkola Semenanıñ taqip etilmesi meselesi aqqında UMMB birinci kâtibi Sergey Tomilenko, Qırım mühbiri Yelena Yurçenko, uquq qoruyıcı Maksim Butkeviç söz yürsettiler.
Baarde Qırımda kütleviy şekilde tintüvler, bu cümleden, Qırım.Aqiqat ile işbirlik tutqanında şeklenilgen mustaqil mühbirlerde tintüvler keçirildi. Radio Svoboda müellifi Mıkola Semenağa qarşı Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağırğanında şeklenilüv boyunca cinaiy iş açıldı. Rusiyeli taqiqat oña yarımadadan çıqmağa yasaq etti.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Ukraina vatandaşlarınıñ, hususan, mühbir Mıkola Semenanıñ işğal etilgen Qırımda taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve oña basımnı toqtatmağa çağırdı.
Avgust 23-te Mıkola Semenanıñ imayesi FSB-nı mühbirni Qırımdan tedaviylenüvge yibermege çağırdı.
Bundan evel Halqara ve Avropa mühbirler Federatsiyası rusiyeli ükümetten Mıkola Semenanıñ Kiyevge tedaviylenüvge yiberilmesini talap etti.


text:
Aqmescit klinik bala hastahanesinde çalışqan 11 ekim arasından qomşu Rusiyeden kelgen 10-nı işten boşatıldı. Boştıluv sebebi – olarnıñ kompetentsiz olğanı dep haber etti Rusiyeniñ «Sputnik v Krımu» radiosı efirinde hastahaneniñ baş ekimi Anatoliy Oleynik.
«2015 senesinden başlap menim hastahanemden başqa yerden kelgen 11 ekim kelip keçti, men ise 10-nı işten boşattım. Afsus ki, eger ekim – yahşı bir mutehassıs ise, o başqa bir regionğa çalışmağa ketmez. Tabir caiz ise, esasen dolandırıcılar kele. Tek bir ekim qaldı, o yahşı bir mutehassıs, o alıştı, onıñ ilerilemesi içün bunıñ faydası olğanını köremiz», – dep qayd etti baş ekim.
Oleynik al-azırda hastahaneniñ tar zenaat mutehassıslarına, hususan anesteziologlarğa ihtiyacı olğanı aqqında ayta.
Daa evel Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Aqyar ana ve bala sağlığını qorçalav Merkeziniñ sabıq baş LOR-ekimi Yuriy İskrenko, ilhaq etilgen Qırımda çalışqan «tez yardım» hususan professional mutehassıslarnıñ yetişmeyuvından zarar körgeni ve yañı hastahane qurulğanınen mesele çezilmeycegi aqqında aytqan edi.
Yarımadanıñ tibbiy muessiselerinde mutehassıslar yetişmey, Qırımnıñ 700 ekimge ihtiyacı bar. Bu malümatnı iyünniñ 17-nde Qırımnıñ rusiyeli sağlıq naziri Aleksandr Golenkomisal etip köstergen edi.


text:
10.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Bir Yay Yayınları pdf indir 2021 meb eba türk dili kitabı
2021 2022 Eğitim Öğretim yılının gelmesiyle birlikte 10.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Bir Yay Yayınları pdf EBA üzerinden sorgulanmaya başladı.”10. sınıf türk dili ve edebiyatı ders kitabı bir yay pdf indir 2021 2022, 10.sınıf türk dili ve edebiyatı ders kitabı, 10.sınıf türk dili ve edebiyatı ders kitabı 2021 2022, 10.sınıf türk dili ve edebiyatı ders kitabı bir yay yayınları pdf indir 2021 2022, 10.sınıf türk dili ve edebiyatı ders kitabı pdf, 10.sınıf türk dili ve edebiyatı bir yay kitabı, 2021 2022 10. sınıf türk dili ve edebiyatı kitabı, 2021 türk dili ve edebiyatı meb kitabı, 2021 meb türk dili ve edebiyatı kitabı, türk dili ve edebiyatı 10.sınıf ders kitabı, türk dili ve edebiyatı ders kitabı, türk dili ve edebiyatı ders kitabı bir yay yayınları 10. sınıf, türk dili ve edebiyatı ders kitabı meb 10.sınıf, türk dili ve edebiyatı ders kitabı pdf, türk dili ve edebiyatı kitabı pdf, türk dili ve edebiyatı meb kitabı, meb 10.sınıf türk dili ve edebiyatı kita bı, meb türk dili ve edebiyatı ders kitabı, meb türk dili ve edebiyatı kitabı,bir yay yayınları 10.sınıf türk dili kitabı, 10. sınıf meb edebiyat kitabı ” en çok sorgulananlar arasında yer aldı.
Bir Yay Yayınları tarafından hazırlanan 10.sınıf bir yay türk dili ve edebiyatı ders kitabı indirmeyi tek tıklamayla hazır hale getirdik.
Aşağıdaki bağlantıyı tıklayarak eba girişi olmadan Google Drive ile bir yay türk dili ve edebiyatı ders kitabı 10. sınıf indirebilirsiniz.
10.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Bir Yay pdf indirmek için aşağıdaki bağlantıyı tıklayınız


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ imayesi iyünniñ 1-nde Rusiye akimiyeti kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi çıqarğan ğıyabiy ükümni şikâyet etmege niyetlene. Çubarov 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde «qalabalıqlarnı teşkil etkeninde» qabaatlanıp, altı yıl apis cezası, para cezası ve tüzetüv işlerine üküm etildi.
Bu aqta Çubarovnıñ tayin etilgen advokatı Aleksandr Osokin Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«İmaye tarafı Soçi şeerindeki Üçünci istinaf mahkemesinde mahkeme ükmüni 10 kün içinde şikâyet etmege niyetlene. Mahkemede bozuvlar çoq oldı, ve tahminen 80 şaattan tek 5-i Çubarovnıñ o adiselerde bir şey qıçırğanını aytıp oldı», – dep ayttı advokat.
Mayısnıñ 24-nde olıp keçken oturışuvda qabaatlav Çubarov içün 9 yıl apis cezası berilmesini istedi. Meclis reisi qabaatlav tarafınıñ talabını izaatlap, Qırımdaki «mahkeme» onıñ ayatına tesir etmeycek, dep ayttı.
2020 senesi martnıñ soñunda Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212-nci maddesiniñ 1-inci maddesine (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq areketlerge çağıruv) açıldı.
Bıltır iyül ayında Aqmescitteki mahkeme Çubarovğa qarşı cinaiy davanı temelden baqıp başladı. Tayin etilgen advokat Aleksandr Osokin Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisine qarşı mahkemeni şikâyet etti.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı yañı repressiya dalğasını başlattı».
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova bu davanı qanunsız dep adlandırdı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açqan cinaiy dava sebebinden tahqiqat başlatqan edi.


text:
Aqyar akimeti qırımtatar halqına berilgen vadelerinden birini bile yerine ketirmedi, dey Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl.
«Vali Menâylonıñ bergen er bir vadesini şimdi aytamam, amma bulardan esası – umumtasil mekteplerde qırımtatar tilli oqutuvı ile eki sınıfnıñ açılması edi. Böyle sınıflardan biri Mamaşay köyünde ve daa bir köyde açılmaq kerek edi. Amma bunı da, qırımtatar halqınıñ öz tilinde oqumağa aqqını bile, yerine ketirmediler», – dedi Celâl Qıırm,Aqiqatqa.
O, Aqyarnıñ şimdiki başı Sergey Menâyloanıñ «qırımtatarlar Rusiyedeki yaşayışından memnün» olğanı aqta bildirüvi ile de razı degil.
Celâl dey ki, böylece Aqyar akimiyeti, Qırım akimiyeti kibi, istenilgenini aqiqat olaraq köstermege tırışa.
«Menimce, akimiyet qırımtatar halqında olğan aqiqiy vaziyetten haberdar, şunıñ içün böyle sözler – istenilgenini aqiqat olaraq köstermege ıntıluvdır, bu qadar», – dey Celâl.
Evel Aqyarnıñ rusiyeli ükümetiniñ matbuat hızmeti şeerniñ şimdiki başı Sergey Menâylonıñ intervyüsini aşkâr etti, mında o «qırımtatarlarnıñ çoqusı Qırımnıñ diger ealisi ile razı ve Rusiyege eyi munasebette buluna» dep aytqan edi.


text:
Bunı «Qırım parlamentiniñ» matbuat hızmeti bildire.
«Mence, ürmetli veteranlarımız Qırım akimiyeti tarafından diqqat ayırılmasına lâyıq. Yerli akimiyet organları veteranlarğa vesiqalarnı resmiyleştirmek ve teslif etmek meselesinde yardımcı olmalı. Şunıñ içün olarğa Federal migratsion hızmetiniñ vekillerinen işbirlik yapmaq kerek», – dep qayd etti Aksönov.
Ulu Vatan cenkiniñ iştirakçileri ve saqatlarına Rusiye Federatsiyası vatandaşlarınıñ pasportları aprelniñ 5-ne qadar berilmek kerek.
Nazirler Şurasınıñ malümatına köre, al-azırda Qırım Cumhuriyetinde Ulu Vatan cenkiniñ 5171 saqatı ve iştirakçisi yaşay.


text:
«Veciye Kaşka işiniñ» figurantı Asan Çapuhnıñ, Aqmescitniñ bir de-bir hastahanesine keçirilmesi planlaştırıla, dep haber ete dekabrniñ 15-nde, Qırım uquqqorçalayıcı gruppası advokat Ayder Azamatovqa esaslanaraq.
Azamatov iddia etkenine köre, advokatlar SİZO ve tibbiy bölükke muracaat etkenlerinden soñ, Asan Çapuhnı ekimler baqqan olsa da, onıñ sağlığı eyileşmegen.
«O, alâ daa özü areket etip olamay, ne raat nefes, ne de laf etip ola, sol omuzı, qolu ve ayağı alâ daa raat areket etip olamay», – dep bidire Qırım uquqqorçalayıcı gruppası advokatnıñ sözlerini.
Azamatovnıñ sözlerine köre, Asan Çapuhnıñ yaqın künlerde hastahanege keçirilecegine söz bergen ekenler.
«Veciye Kaşka işiniñ» figurantları Bekir Degermenci ve Asan Çapuhnıñ advokatları Kreml nezaretindeki Qırım prokuraturasına olarnıñ imayesi altındaki şahıslarğa SİZO hadimleri tibbiy yardım kösterilmemeri sebebinden şikâyet yollağan ediler.
Bekir Degermenci dekabrniñ 14 gecesinden berli ağır alda reanimatsiya bölüginde bulunmaqta.
Noyabrniñ 23-nde kündüz Aqmescitte telükesizlik hadimleri bir gruppa qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı. Olar Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlana. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından tutuluvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramağan edi. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Noyabrniñ 24-nde Rusiyeniñ nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulıp alınğan qırımtatar faallerini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apiste qaldırğan edi.
Rusiye işğalinden soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi Qırımda ya da Rusiyede qanunsız areketlerni etmey, dedi Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl.
Böyleliknen o Qırım.Aqiqatqa Rusiye Federatsiyası Cemaat palatasınıñ Rusiye baş prokurorına Qırım Meclisini ekstremizmge teşkermege ricasını izaatladı.
Muracaatta Qırım qamaçavında iştirak etken «Pravıy sektor» temsilcileriniñ Qırım ile memuriy sıñırda yük naqliyatına etken «ücümleri» ve yarımadanıñ «energetik» qamaçavı boyunca olğan niyetleri qayd etile.
«Meclisniñ Qırım azalarınıñ Qırım qamaçavına alâqası yoq. Qamaçavnı bugün qıtaiy Ukrainada bulunmağa mecbur olğan Meclisniñ qısmı teşkil etti. Qamaçav da Ukraina toprağında keçirile», – dey Celâl.
Bunıñ ile o şunı da qayd etti ki, şimdilik Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda «qanun bozuluvları yüz bergenini» kimse tasdiqlamadı.
Meclis reisiniñ muavini Qırımtatar Milliy Meclisi tarafına Rusiye akimiyetiniñ «qabaatı» qanunsız olğanını qayd etti.
«Fevral 26» işiniñ taqiqatı bile şunı tasdiqlay ki, yani Rusiye akimiyetine bir şey keder etmey, insanlarnı diger devletlerde yapılğan adise, areketler sebebinden cezalamağa isteseler, cezalaylar. Mında da aynı şusı. Qamaçav Rusiye içün zarar ketirmeycegini aytsalar, oña öyle diqqat ayırmağa kerekmi?», – dey o.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Oktâbr ayında, faallerniñ aytqanı kibi, yarımadanıñ «energetik» qamaçavı da başlandı.


text:
Rusiye, sentâbrniñ 7-sinde azat etilgen ukrain deñizcilerge, öz territoriyasına kirişni yasaqlamadı. Bunı sentâbr 18-inde Qırım.Aqiqatqa deñizcilerniñ advokatı Nikolay Polozov aytıp berdi.
"Deñizcilerge qarşı böyle qararlar çıqarılmadı ve çıqarılmaycaq, çünki olar alâ daa Rusiyede tahqiq etilgen cinaiy davağa köre qabaatlanğan sayılalar. Demek bu saçma: sözde adamlar mahkeme talabına kelmeliler, başqa taarftan, olarğa kiriş yasaqlanğan. Onıñ içün matbuattaki malümat kerçekke uymay", - dedi Polozov.
Bundan evel advokat Dmitriy Dinzege esaslanıp, Gromadske radio, Rusiye. Ukraina-Rusiye almaşuvı neticeinde azat etilgen, 35 ukrainge öz territoriyasına kirişni yasaq etti, dep haber etken edi.
"Men bellesem, bu yasaq er keske aittir. Er kesni bazağa kirsettiler, bu avtomatik şekilde yapıla. Bütün esaplarnı tevqif eteler, bütün bu adamlarnı taqip eteler ve nezaret eteler", - dedi Dinze.
Ukrainanıñ azat etilgen vatandaşlarınıñ Rusiyege kiriş yasağı aqqında Rusiye akimiyetiniñ resmiy beyanatı olmadı.
Daa evel Nikolay Polozov, Rusiyede, sentâbr 7-sinde Rusiye-Ulkraina mabüsler almaşuvı neticesinde azat etilgen ukrain deñizcilerniñ cinaiy davasınıñ tahqiqatını toqtatmadılar, dep bildirgen edi.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı deñişim kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı.
Oleğ Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.


text:
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi noyabr 17 künü fevral 26 vaqiaları boyunca yaqalanğan ve apiste bulunğan eki qırımtatar faali Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ tevqif müddetlerini 2016 senesi fevral 19-na qadar uzattırdı, olar şimdi Aqmescitniñ SİZOsında bulunalar.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, apiste bulunuv müddetini uzattırmaq qararını mahkeme iştirakçilerniñ «gizlenmesi ve şaatlarğa basqı etmesi mümkün» olğanı ile añlattı. Bunıñ ile mezkür iş boyunca taqiqat tedbirleri daa soñuna yetmegenini qayd ettiler.
Ali Asanovnıñ advokatı Aleksandr Katelin işbu qararğa itiraz bildirecegini qayd etti.
Aqmescitte mahkeme binası yanında bir 50 insan toplanlı – iş iştirakçileriniñ yaqınları ve tuvğanları. Mında 10 politsiya hadimi turmaqta.
Salı künü Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçmeli. İşi, avdokatı Emil Kürbedinov aytqanı kibi, 20 cılttan ibaret.
Üçü de SİZOda buluna. Olarnı bir buçuq yıl evelsi 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti yanında teşkil etilgen «kütleviy tertipsizlik»lerde iştirak etkenleri sebebinden qabaatlaylar.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa, Qırım sakini İvan Yatskinniñ Lefortovo SİZO-sında aqlarınıñ bozulmasına cevap berme talabınen muracaat etti.
Bu aqta Lüdmila Denisova advokat Nikolay Polozov ile körüşken soñ Telegram kanalında yazdı.
“Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa, İvan Yatskinniñ aqlarınıñ bozulması içün acele cevap tedbirleriniñ körülmesi ve tam şekilde tibbiy yardım kösterilmesi talabınen murcaat etem”, – dep yazdı o.
Bundan ğayrı Denisova Yatskinniñ fevralniñ 12-nde bir saat soqaqta qış urbasız ve ayaqqapsız tutulğanı aqqında BMT insan aqları yuqarı komissarı Mişel Baçelet, OSCE-niñ şimdiki reisi, İsveçiya TİN başı Ann Linde, BMT-niñ iskencelerge qarşı komitetiniñ reisi Yens Modvig, Avropa Şurasınıñ insan aqları komissarı Dunâ Miyatoviçni haberdar etecegini bildirdi.
Rusiyeniñ «Lefortovo» SİZOsında tutulğan qırımlı İvan Yatskin fevralniñ 12-nde bir saat soqaqta qış urbasız ve ayaqqapsız tutuldı, dep bildirgen edi advokatı Nikolay Polozov. Onıñ aytqanına köre, Yatskin qıçırsa da, 45 daqqa kimse yanına kelmegen.
Hatırlatamız, Moskva şeer mahkemesi qırımlı İvan Yatskinni daa eki ayğa – 2021 senesi aprelniñ 16-na qadar SİZOda qaldırdı.
Yanvarniñ 28-nde Qırımnıñ Curçı rayonındaki Toğaylı (Kormovoye) köyünde Yatskinniñ ömür arqadaşı Gülnara Kadırovanıñ evinde Rusiye quvetçileri tintüv keçirdi.
Qırımnıñ Curçı rayonınıñ Aybar (Voykovo) köyüniñ sakini İvan Yatskin 2019 yılda oktâbr 16-sında tutuldı. Bu dekabr ayında belli oldı.
Polozov, Yatskin apiske alınğan soñ Qırımdan Moskvağa çıqarıldı, dep bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, Rusiye quvetçileri qırımlığa «büyük maneviy basqı» yaptı.
Qırım.Aqiqatnıñ Ukraina telükesizlik hızmetine yollağan muracaat cevabında İvan Yatskin UTH ile işbirligi yapmadı, dep aytıla.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Siyasiy mabüslerge qol tutuv programmasınıñ reberi, «Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ şura azası Sergey Davidisniñ bildirgenine köre, merkezleriniñ cedvelinde 315 insan bar, 59-ı – qırımtatarıdır.
Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı siyasiy, milliy ya da diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Rusiye akimiyeti bu sebeplerni inkâr ete.


text:
Keriç keçitini şiddetli yel sebebinden qapattılar.
Bunı Yekâne naqliyat müdirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Keçitlerni oktâbr 23 künü saat 22:00 şiddetli ruzgâr sebebinden qapattılar. Eki künge tahminler eyi degil, şunıñ içün aydavcılarğa yolğa çıqmamağa tevsiye etile», – deyler müdirlikte.
Müessiseniñ malümatına köre, oktâbr 24 künü saat 9:30 yel suratı 20 m/s yete. Qırım gidrometeomerkezinde bu kibi ava şaraitleri daa bir qaç kün devamında saqlanılacağını bildireler. Yarımadada ava araretiniñ 10-12 derecege tüşmesi beklenile.
Saba, oktâbr 24 künü, Novorossiysk paromında yük yönelişte 179 yük maşinası nevbette tura edi, Keriç balıq limanında – 240 yük maşinası. «Kavkaz» ve «Qırım» limanlarında 200 yengil maşina turmaqta. Keçken kün devamında 1297 yengil maşina ve 4339 yolcu avuştırıldı.


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ vekilleri aprelniñ 17-si 23-yu arasında «Çonğar» teşkerüv noqtasında Qırım ile memuriy sıñırnı 33 insanğa keçmege izin bermedi, olardan 22-sine Ukrainağa kirişi 3 yıl müddetinen yasaqlandı. Bunı Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ Berdânsk sıñır otrâdınıñ matbuat kâtibi Nelâ Dotsenko Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Sıñırnı qaidelerni bozıp keçmege istegenlerniñ çoqusı – Özbekistan vatandaşlarıdır», – dedi o.
Bundan ğayrı, Qırımğa eki kere patronlarnı qanunsız alda alıp ketecek ediler, üç kere de – afyonnı.
Qırım 2014 senesiniñ başında Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Ukrainanıñ ana qısmı ve yarımada arasında memuriy, lâkin asılında tam bir «sıñır» peyda oldı. Memuriy sıñırda «Kalançak», «Çongar» ve «Çaplınka» kiriş-çıqış kontrol noqtaları çalışmaqta.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırım oyun zonasını, tahmin etilgeni kibi, Yaltada yerleşecekler.
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönovnıñ bildirgeni kibi, oyun zonası bütün yarımadağa tarqatılmaycaq, yalıñız Büyük Yalta toprağı ile sıñırlanır.
«İnterfaks» bergen malümatına köre, Aksönov Qırım «yolbaşçılığı» al-azırda oyun zonasını yerleştirmek içün yer qıdırğanı aqqında bildire. Onıñ parametrlerini ise diger memleketlerde oyun ticaretiniñ meydanğa ketirilüvine bağlı olğan mütehassıslar işlep çıqaracaq.
«Makao, Los Angeleste oyun ticaretini qurğan insanlarnıñ iştirak etmesini isteymiz»,– dedi o jurnalistlerge.
Çarşenbe künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımda oyun zonasınıñ teşkil etilmesi aqqında qanun leyhasını imzaladı. Evel ise cumhuriyette oyun ticareti yasaq edi.


text:
Aman-aman bütün taraflardan dağlarnen qorulğan sessiz Ay-Serez köyü (şimdi Mejdureçye – QA) Qırım dağları Baş sırasınıñ cenübiy-şarqiy caplarında Ay-Serez özeni boyunca kete. Oña eñ yaqın Sudaq şeerine 22 kilometr bar.
Köy resmiy şekilde (ceneviz menbalarında) ilk sefer XIV asırda añıla. Ülkeşınaslar Ay-Serezniñ daa qadimiy zamanlarğa ait olğanından emin, çünki bir vaqıtları atiqiyatçılar bu civarlarda erte rum devrine ait artefaktlarnı tapqan edi. Orta asırlarda köyde hristianlar yaşağanına dair malümat bar, daa soñra hristianlar yerine müminler keldi. Ay-Serezde olğan eki eski caminiñ yıqıntıları bunı isbatlay. Rusiye imperiyasınıñ vesiqalarında Ay-Serez «qazna tatar» köyü olaraq qayd etilgen edi.
Ay-Serez adını tarihiy toponimika ve tilşınaslıq mütehassısları farqlı şekilde añlata. Bazıları yunan tamırları aqqında ayta. Başqaları ise türk sözünden kelgenini israr ete, manası «Ay ışığı» ola.
Al-azırda yedi soqaqlı ve bir aralıqlı Ay-Serez köyünde beş yüzden çoq sakin yaşay.
Qırım.Aqiqat mühbiri Ay-Serezge barıp, köyniñ sessiz yaşayışını fotoresimlerge çıqardı.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ mebusı («Ses» fraktsiyası) Rustem Ümerovnıñ fikince, şimdi Ukrainanıñ vazifesi Rusiyeniñ ucmlerine cevap bermek degil, aksine Qırımnı işğvlden azat etüv meselesini muzakere etmek içün mümkün qadar çoq memleketni celp etmek içün faal çalışmaqtır.
«Şimdi bizim vazifemiz Rusiyeniñ ücümlerine cevap bermek degil, öz kün tertibimizni yaratmaqtır. Qırımnıñ işğalden azat etilüvi aqqında memleketlerniñ çoqu aytması içün artıq tarafdarlarımıznen Qırım platformasında çalışamız. Qırım platformasına ne qadar çoq memleket qoşulsa, o qadar tez Rusiye aytışuvlarğa azır olur. İşğalciler Ukraina topraqlarını terk etmeliler», – dedi Ümerov.
Mayısnıñ 8-nde Letoniya prezidenti Egils Levits Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile vedeo konferentsiyası vaqtında «Qırım platforması» sammitinde iştiragini tasdıqladı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Poloniya zenaatdaşı Andrzej Duda 2021 senesi avgust ayında «Qırım platforması» sammitine kelmege razı oldı, dep bildirdi.
ABD Devlet kâtibi Entoni Blinken ABD-niñ «Qırım platforması»nıñ tesis sammitinde iştirak etmege azır olğanınıtasdıqladı.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
«Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsi Bekir Degermenciniñ tuvğanları şübheli sayılğan bütün mabüsler SİZOdan ev apsine avuştırılğan Aqmescitteki mahkeme binasına kelip, olarğa qoltutqan er keske minnetdarlığını bildirdi.
«Bu quvanç közyaşları, añlatıp olamayım. Bu vaqıt devamında yanımızda olğan er keske minnetdarlığımnı bildirmege isteyim. Siziñ destegiñiz bizge küç berdi. Elbet, bu ev apsi, qorantamızda ekinci kere ola (Bekir Degermenciniñ oğlu Mustafa «fevral 26 davasınıñ» mabüsi ola – QA). Amma kene de baht, bugün gece babam evde yuqlaycaq», – dep ayttı Bekir Degermenciniñ qızı Mavile.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
İşbu dava iştirakçileriniñ sağlıq problemleri bar. Degermenci – astma hastasıdır, Çapuh SİZOda mikroinsult keçirdi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Budapeştte Dunay özeninde kruiz layneri kezinti kateriniñ çatışqanınıñ endi 19 qurbanı oldı. Bu aqta Macaristan polisine esaslanıp Associated Press bildire, dep yaza Azatlıq Radiosı.
İyün 6-sında Budapestte Cenübiy Koreyadan qadınnıñ cesedi tapıldı, Yerd şeerinde ise ekipaj azası olğan bir macarnıñ cesedi tapıldı. Bundan evel eki Cenübiy Koreya vatandaşınıñ naaşı tapılğan edi.
Daa doquz adamnıñ taqdiri alâ daa belli degil.
Mayıs 29-ında aqşam Dunayda Margit köprüniñ ögünde eki özen gemisi çatıştı. “Rusalka” küçük özen kezinti katerinde 35 adam edi (gemi kapitanı ve matrosı (macarlar) ve Cenübiy Koreyadan 33 yolcu), “Viking” büyük kruiz laynerinen çatışqan soñ o pek tez, 7 saniyede batıp ketti. Cenübiy Koreyanıñ yedi vatandaşı sağ qaldı. Daa üç yolcunı Budapestte Ladmanyoşi köpründen üç kilometr uzaqlığında taptılar.
Macaristan paytahtı Budapestte mahkeme, Ukraina vatandaşı olğan kruiz gemisiniñ kapitanını tevqif etmege qarar aldı.


text:
İyünniñ 20-nde aqşam ve iyünniñ 21-nde kün devamında işğal etilgen Qırımda furtuna olacaq, özenlerde suv seviyesi köterilecek, dep beklenile.
Bu aqta Kreml kontrolindeki Qırımnıñ Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ yolbaşçısı Sergey Şahov bildirdi.
«Üyleden soñ ve iyünniñ 20-nde, iyünninh 21-nde kün devasında Qırım özenlerinde suv seviyesiniñ 0,5-1,5 m köterilmesi beklenile, telükeli seviyege çıqması tahmin etilmey», – dep aytıla haberde.
Yaramay ava sebebinden Aqyarnıñ resmiy olmağan plâjlarından birinde topraq eşildi.
İyünniñ 20-nde sağanaq Aqmescitte yağdı.
Qırımda iyünniñ 20-nde ve 21-nde de ava bozulacaq, dep tahmin etile.
Bu afta Kezlevde furtunalı ava neticesinde esli-başlı qadın öz evinde blok etildi.
Çarşenbe künü, iyünniñ 16-nda, Aqmescitte boranlı yağmur yağdı, şeerniñ bir qısmını suv bastı. Aqyarda iyünniñ 18-nde künniñ yarısında küçlü sağanaq yağdı.
Kanalizatsiya işini yapamadı, suv aqımları deñzge ketti, çamur cayav keçitlerini qapattı.


text:
«Ukrenergo» milliy energetik şirketi, ilhaq etilgen Qırımda ğayıp etken aktivleri boyunca Rusiye ile yatırım davasını başladı.
Bunı şirketniñ mudiri vazifesini vaqtınca eda etken Vsevolod Kovalçuk Facebook içtimaiy ağındaki saifesinde bildirdi.
«Bir qaç kün evel «Ukrenergo» rusiyelilerge, şirketimizniñ Qırımdaki aktivlerine dair yatırım davası boyunca resmiy yazılı bildirüv taqdim etti», – dep bildirdi o.
Kovalçuk, mektüplerni Rusiyeniñ yüksek maqamlı memurları – tış işleri naziri Sergey Lavrov, maliye naziri Anton Siluanov, adliye naziri Aleksandr Konovalov, baş nazir Dmitriy Medvedev ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin aldılar, dep bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, «Ukrenergo»nı bu davada, daa evel «Naftogaz Ukrainı» Milliy aktsiyalı şirketine aynı bunıñ kibi davanı açmağa yardım etken Covington & Burling LLP halqara adliye şirketiniñ adliyecileri temsil etecekler.
Kovalçuk: «Sentâbrniñ soñuna qadar davanı barışıqlı yolnen uyğunlaştırıp olamasaq, artıq «Naftogaz» yapqan kibi, Halqara arbitrajda Rusiyege qarşı dava aça bilecekmiz. Davamız yalıñız yarımadanıñ ilhaqı neticesinde ğayıp etken mal-mülkümiz ile degil, aynı zamanda bu ğayıpnıñ neticesinde alıp olamağan kelirlerimiz ile de alâqalı olacaq», – dep tafsilâtlar bildirdi.
Kovalçuk, Qırımda ğayıp etilgen aktivlerge qararnen 1 mlrd dollar olaraq qıymet kese.
Kovalçuk, «Ukrenergo»nıñ dava boyunca ara qararınıñ qabul etilmesi seviyesine endi 2018 senesiniñ soñunda yetecegini bekley.
Rusiye tarafından bu hususta açıq menbalarda izaatlar berilgeni yoq.
«Ukrenergo» Ukraina energosistemasınıñ dispetçerligini yapa ve elektrik energiyanı elektrik stantsiyalardan energiya ile temin etici şirketlerniñ ağlarına iriştire.


text:
Ekskavator
Ekskavator (lat. yexsauo — oyaman, qazaman) — taw jınsları ha'm jerdi (gruntdı) qazıw, olardı ju'k mashınlarına ju'klew ya'ki toplaw ushın mo'njellengen qazıw ha'm ju'klew mashinası. Jer qazıw mashinaların jaratıw ideyasın 16-asirde Leonardo da Vinchi E. draglayn sxeması ta'rzinde ilgeri su'rdi. E.dın' sızbasın birinshi ma'rte worıs oyshılı A.A. Betankur 19-asir 20-j.larında islep shıqqan. 1834 jıllda AQSH da V. Otisom patent alg'an; 1910 jılda birinshi elektr dvigatellı E., 1912 jılda dizel janılg'ısında isleytug'ın, 1920-jıllarda reliste ha'reketlenip, tollı burılatug'ın Ekskovator islep shıg'arıldı. Keyinshelik E.dın' du'zilisi rawajlandırılıp barıldı.
E. bir kovshlı (u'zliksiz ya'ki siklli isleytug'ın) ha'm ko'p kovshli (u'zliksiz isleytug'ın) tu'rlerge bo'linedi. E.dın' tiykarg'ı bo'limleri; kovsh (sho'mish), sharnirli qulash, ku'sh qurılması (dvigatel), burılatug'ın korpus ha'm ju'riw bo'limi (gusenitsa, do'n'gelekler). Bir kovshli E.dın' is sikli ka'n jınsı ya'ki gruntdı kesiw ya'ki qazıw, tolg'an kovshdı bosatıw ha'm kovshdı zaboyg'a qaytarıwdan iba'rat. Ekskovatordın' quwatı, tu'ri ha'm is sha'rayatına qarap, is sıklı 15—80 sek dawam etedı. Ju'rıw bo'limlerinin' tu'rine ko're, gusenitsalı, do'n'geleklı, adımlawshı, relste ju'retug'ın, suwda su'zetug'ın, do'n'geleklı gusenitsalı; ku'sh qurılmasının' tu'rine ko're, bir dvigatellı ha'm ko'p dvigatellı; ishki janıw dvigatellı, elektr, gidravlik, pnevmatik ha'm aralas dvigatellı; basqarıw tu'rine qarap, qolda, gidravlik, pnevmatik, elektr menen ha'm aralas basqarılatug'ın; is organının' tu'rine ko're, tuwrı ha'm teskerı ku'rekli, draglaynlı, greyferlı ha'm basqa Ekskovatorlar boladı. Tuwrı ku'rekli Ekskovator ken' tarqalg'an.. Olarda tu'rli is organları bu'rılatug'ın platforma menen sharnirlı birigedı ha'm joqarı (30—100 MPa) basımlı nasozlar menen ha'reketlenedi. Waziypasına qarap, bir kovshlı Ekskovatorlar, qurılısta, karyerda, tu'nnelde isletiletug'ın, ka'n ashatug'ın, su'zip ju'riwshi ha'm basqa tu'rlerge bo'linedi. Tunnel ha'm shaxta Ekskovatorları ko'bisi jer astı islerinde qollanadı. Bir kovshlı E.lar kovshının' sıyımı — 160 m³g'a shekem boladı.
Ko'p kovshlı E.lar is a'nja'mlarının' tu'rine qarap, shınjırlı ha'm rotorlı tu'rlerge bo'linedı. Shınjırlı Ekskovatorda kovshlar (12—40 ta) jo'neltiriwshi rama gelteklerı boyınsha ha'reketleniwshi u'zliksiz shınjırg'a bekkemlenedı. Rotorlı E.larda is organı 6—12 (ayrıw waqıtları 24 ke shekem) kovısh ornatılg'an rotordan iba'rat. Bunda grunt to'giw konveyerına berilip 150 m ge shekem tasıladı. Onın' qazıw ballı. 50 m ge shekem, shuqırlıg'ı bolsa 25 m ge shekem boladı. Rotorlı E.lar ko'birek ka'nlerde isletiledi. Ha'reket jo'nelisine qarap, ka'ndegıne, boylamasına qazıytug'ın ha'm burılatug'ın tu'rlerge bo'linedi. . Shınjırlı E.larda kovıshlar (12—40) jo'naltiriwshi rama gelteklerı boyınsha ha'reketleniwshi u'zliksiz shınjırg'a bekkemlenedı. Rotorlı E.larda is organı 6—12 ta ayrım waqıtları (24 ke shekem) kovısh ornatılg'an rotordan iba'rat. Bunda grunt to'giw konveyerine berilip 150 m ge shekem tasıladı. Onın' qazıw bal. 50 m ge shekem, shuqırlıg'ı bolsa 25 m ge shekem boladı. Rotorlı E.lar ko'birek ka'nlerde isletiledi. Ha'reket jo'nelisine qarap, do'ngelen'ine, boylamasına qazatug'ın ha'm burılatug'ın tu'rlerge bo'linedi. Ko'p kovıshlı E.lardın' is o'nimda'rlıg'ı 15000 m³/sag'at qa shekem jetedi. Ekskovatorlar Rossiya, AQSH, Germaniya, Frantsiya, Yaponiya, Polsha, Chexiya ha'm basqa ma'mleketlerde islep shıg'arıladı. Tashkent ekskovator zavodında ha'm Ekskovatorlar islep shıg'arılg'an (1945—90) jıllarda.


text:
Yanvarniñ 30-ında Qırımda gece ve saba yağmur yağacaq, Aqmescitte ve cenübiy yalıda sılaq qar yağacaq. Kündüz ava arareti +10 derecege qadar köterilecek.
Bunı yarımadanınıñ gidrometeorologiya merkezi haber ete.
Qırım sinoptikleri bergen malümatqa köre, Aqmescitte (Simferopol) deñişici bulutlılıq beklenile. Gece ve saba yağmur, sılaq qar, kündüz yaganaqlarsız. Şimal-şarqiy yel 8-13 m/s. Ava arareti kündüz +6…+8° derecede olacaq.
Aqyarda (Sevastopol) deñişici bulutlılıq. Gece yağmur, kündüz yağanaqlarsız. Şimal-şarqiy yel 6-11 m/s. Ava arareti kündüz +7…+9° derecede olacaq.
Qırımnıñ cenübiy yalısında deñişici bulutlılıq. Gece ve saba yağmur, sılaq qar, kündüz yağanaqlarsız. Şimal-şarqiy yel 8-13 m/s. Ava arareti kündüz +8…+10° derecede olacaq.
Keriçte deñişici bulutlılıq. Yağmur beklenile. Şimal-şarqiy yel 10-15 m/s. Ava arareti kündüz 4…+6° derecede olacaq.


text:
Qırımda bir ay içinde Avropa devletlerinden ketirilgen 15,285 tonnadan ziyade aşayt mahsulatı alınıp yoq etildi. Bu aqta malümatnı Qırım boyunca Rusiye köy hocalığı nezaret hızmetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Elde etilgen malümatqa binaen, bunen beraber, 15,073 tonna Poloniya almaları, 156 kg portaqal ve 56 kg İspaniyalı şeftali alındı.
«Yasaq etilgen mahsulat Aqmescit TBO poligonında kömme usulınen yoq etildi», – dep qayd ettiler Rusiye köy hocalığı nezaret hızmetinde.
Rusiyede ve Qırımda, evel Moskvağa qarşı, onıñ Qırımnı işğal etkeni ve Ukraina şarqında basqıncılığı sebebinden, sanktsiyalar kirsetken devletlerden aşayt mahsulatı ve köy hocalığı mahsulatınıñ italine sıñırlanma kirsetildi.
2015 senesi avgust 6-dan başlap, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ emrine esaslanıp, qanunsız mahsulatnı, evel yapılğanı kibi teslim eticige qaytarmağa degil de, yoq etmege başladılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qara roza üsterelä
Qara roza parniklarda üsterelep, dönya bazarına täqdim iteläçäk
Dönyada barı tik Şanlıurfanıñ Halfäti ilçäsendä genä üsüçe, läkin êkologik üzgäreşlär arqasında üsterelüe tuqtarlıq däräcägä citkän qara roza parniklarda üsterelep, dönya bazarına täqdim iteläçäk.
Üzenä xas töse häm ise belän cirle häm çit il turistlarnıñ da qızıqsınuın cälep itüçe qara rozanıñ üsterelüe Biräcik böyäse su astında qaldırğan ilçäneñ êkologik tigezlegeneñ üzgärüe arqasında tuqtarlıq däräcägä citte diyärlek.
Şanlıurfada başlatılğan proyekt qısalarında qara rozanıñ parniklarda üsterelüenä qarağan êşçänlek çınğa aşırıla.
Älege 3 yıllıq proyekt qara rozanıñ qalğan roza törläre belän yaşäyeşen çınğa aşırıp, saqlanıluın maqsat itä.
Proyekt xaqında işetkän cirle häm çit il kliyenlardan küp taläplär alına başlağan.
Bäyläneşle xäbärlär
TRT WORLD FORUM 2021: Klimat krizisı belän köräş yulları
Angliya wäkile Bridge: “Törkiyä bik möhim iq’tisad. Tübän häm nul’ uglerod citeşterä aluı cähätennän dä möhim il”
Kuşadasına ike kruiz qorabı belän 570 turist kilde
Aydınnıñ Kuşadası ilçäsenä berse Norvegiya, ikençese Bagamı bayraqlı ike kruiz köymäse belän 570 turist kilde


text:
Küç idaresi hadimleriniñ «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtınıñ toplaşuvına ilk defa bu şekilde kirip keleler, dep bildire İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov.
Onıñ sözlerine köre, teşkilât toplaşuvınıñ iştirakçileri ilk defa böyle bir şeynen qarşılaşalar.
Cepparov prezident Petro Poroşenko, Yuqarı Rada ve devletniñ diger organları olaraq Ukraina akimiyetinden Sudaqtaki (yanvarniñ 27-nde bu yerde toplaşuv keçirildi - QA) vaziyetke ve yarımadanıñ mevcut organlar tarafından toplaşuv serbestliginen alâqalı taqipler ve sıñırlavlarnen bağlı bütün davalarına qarşılıq kösterilmesine çağıra.
Daa evel yanvarniñ 27-nde Sudaqta keçken «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtınıñ toplaşuvına rusiyeli OMON hadimleri yetişip kelgeni aqqında haber etilgen edi. Küç idaresi hadimleriniñ sözlerine köre, birisi telefon açıp, «şu adreste silâ bulundırılğan bir toplaşuv keçirile» degen eken.
Şimdilik Qirim uquqqoruyıcı organlarınıñ bu vaziyetten alâqalı izaatı yoq.
Qırım işğalinden soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Maqale, Qırım.Aqiqatta birinci sefer 2015 yılı derc etilgen edi.
"Elli yıldan berli icadımnıñ esas mevzusı Qırım edi. İç bir qırımtatar Qırımsız yaşap olamaz edi. Tatarlarnıñ varlığınıñ tamırları bu topraqtadır", – bu sözler, bugün-de-bugün Avropa edebiyatınıñ klassigi sayılğan yazıcığa aittir. Sentâbrniñ 22-si – meşür qırımtatar yazıcısı Cınğız Dağcınıñ vefatınıñ yıldönümidir. 2011 senesi, o, 91 yaşında olğanda, közü yumuldı.
Yaşayışınıñ çoqusını Cınğız Dağcı İngilterede keçirdi, o yerde de vefat etti. Amma yazıcı Türkiyede soñ derece meşur edi – baş nazir Recep Tayyip Erdoğannıñ ölümnen bağlı mektübi ve Vatanında kömülgen yazıcınıñ cenazesini qılmaq içün Qırımğa kelgen türk delegatsiyası buña şaatlıqtır.
Onıñ vefatından soñ, o kimniñ yazıcısı edi - qırımtatarlarnıñmı ya da türklerniñmi, dep sorağan çoq adam edi.
Amma buña açıq-aydın cevapnı yazıcınıñ özü 1999 senesi aprelde berdi. "Men, türk tilinde eserlerini yazğan, qırımtatar yazıcısım", - yazğan edi o, biografı ve kitaplarını rus tiline tercime etken professor, filologiya olomleriniñ doktorı Adile Emirovağa.
Qırımnı pek sevgen Cınğız Dağcı, cenkten soñ vatanında bir kere de olmağan edi...
Orta mektepni Cınğız Aqmescitte bitirdi, soñra anda Qırım pedagogika institutına kirdi. 1940-ıncı yıllarnıñ soñunda onı askerlikke çağırdılar, soñra - cenk, esirlik, ğurbetlikte yaşayıs. 1946-ncı senesinden soñki künlerine qadar Cınğız Dağcı Londonda yaşadı.
Onıñ icadiy yolu cenk vaqtında başlandı - çeşit-türlü qırımtatar matbuatlarında onıñ şiirleri, ikâyeleri, oçerkleri bastırıla edi. Amma nesirci yazıcı, ikâyeler, povestler, romanlar, memuarlar müellifi kibi, Dağcı çetelde şekillendi. "Qorqunçlı yıllar", "Yurtunı coyğan adam", "Olar da insan edi", "Qoqlalar", "Üşügen soqaqlar", "Anama mektüpler", "Genç Temuçin" - bular, türk tilinden tercime etilmesini beklegen eserleriniñ bazılarıdır.
Çoq yıllar devamında oña, qırımtatar oquyıcısına yol qapalı edi. Cengiz Dağcınıñ icadiyatı - tek qırımtatar degil, amma avropa medeniyetiniñ variyetidir. 1993 yılı o, Türkiye alimler ve yazıcılar cemiyeti tarafından, türk halqlarnıñ edebiyatı saasında belli yararlıqlar içün ILESAM diplomınen mukâfatlanğan edi. Keççe o, Medeniyet ve sanat saasında tetqiqatlar Cemiyetiniñ ESKADER mukâfatını aldı.
1998 yılı İstanbulda onıñ "Hatıralarda Cengiz Dağcı (Yazıcınıñ kendi qaleminden)" aftobiografiya romanı bastırıldı, bu roman 2003 yılı, Adile Emirovanıñ acayip tercimesinde rus tilinde çıqtı.
Bayağı satırlar müellifniñ coyulğan vatanı - Qırımğa bağışlanğan bu eserni bir saifelep baqayıq...
"İç bir qırımtatar Qırımsız yaşap olamaz edi. Tatarlarnıñ varlığınıñ tamırları bu topraqtadır. Bunı, evelki çar rejimi de, inqilâptan soñraki sovet rejimi de yahşı añlay edi. Olar, Qırımnı basıp alğanlarından soñ olarnı toqtamadan raatsızlağan "Qırım meselesi"ni, tatarlarnı tamırlarından ayırıp, birden çezmek mümkün olur, dep belley ediler".
Cengiz Dağcı, vatanı - Qırımnı, vatandaşları - qırımtatarlarnı, olarnıñ tarihiy taqdirini tüşüne edi: "Rus milletçileriniñ qoyu soyları, tatarlarnı Merkeziy Asiyadan kelgen tecavuziy küç kibi ğarp dünyasına köstermek içün, asırlarnen "tatar" adını yamanlasa da, qırımtatarlar, Qırım yarımadasınıñ eñ qadimiy halqı olıp, şarqiy avropalılardır, eñ azından bulğar, macar ve romenlar kibi. Bu, qadimiy zamanlarda çeşit-türlü adları olğan halq, Geraylar sülâlesiniñ saltanatı vaqtında islâm dinini qabul etkeninden soñ, qırımtatarlar adınen belli oldı. Men, Qırım hanlarınıñ XVI ve XVII asırlarda Rusiye, Poloniya ve Litvaniya topraqlarına muvafaqiyetli seferlerinden ğururlanıp olamayım; aksine, men, bu seferler qırımtatarlarğa fayda degil, zararnı ketirgeninde eminim... Hususan, biz, XVIII asırnıñ soñunda ve XIX asırnıñ başında Avropanen beraber inkişaf etip olamağanımız, industrialleşken Avropanen beraber ayatqa uyğunlaşmağanımız, bizni beklegen facialarnı tezleştirdi".
Laf, halqnıñ havfsızlığı aqqında, ondan daa çoq - halqnıñ barlığı aqqında edi, - añlata Cengiz Dağcı.
"Bizim diniy baqışlarımızğa bile mania olğanlarnı yoldan çıqartmaq kerek edi ve halqnıñ kelecegini temin etmek; eñ azından daa elli yıl devamında halqnıñ beklemelerini añlap, olarğa irişmege tırışmağa kerek edi. İsmail bey Gasprinskiy kibi şahıslar, qırımtatarlarnıñ arasında pek keç peyda oldı: facia, Rusiye Qırımnı zapt etkeniden soñ ve bunıñ neticesi olğan köçmerden başlandı, ve Stalin rejimi bütün halqnı sürgün etkende, eñ soñ derecesine yetti".
Böyle, onlarce yıllar vatnında olmağan yazıcı, Qırım aqqında yaza. O, sanki mında iç ketmegen kibi, fikir yürsete...
Tek asret bu qadar samimiy satırlarnı yazdıra biledir: "Qırımtatarlar, az olğanlarına ve olarğa qarşı çıqqan küçlerniñ acımasızlığına baqmadan, dayandılar. Elli yıllıq sürgünlikten soñ vatanlarına qaytqan qırımtatarlar bütün dünyağa kösterdi ki: "qırımtatarlarsız Qırım olmağanı kibi, Qırımsız da qırımtatarlar olmaz... 1988 yılı avgustnıñ birinci aftasında men hastahanege tüştim. Dört saatlıq ameliyat vaqtında atrofiya olğan qara qan damarınıñ parçasını suniy organğa deñiştirdiler. Bir qaç künden, ya da, belki de, eki-üc aydan soñ, men ağırsız yürip olacağımnı ayttılar. Men bahtlı edim. Amma tek bunıñ içün degil: o zaman başlanğan qırımtatarlarnıñ vatanğa kütleviy avdeti, menim yürek aortamnı, sanki, yañarta ve qaviyleştire edi. Qızıl Taştaki Gelin Qaya, Suvuq Suvnıñ lezeti ve Ayuv Dağnıñ bayırları, şimdi mensiz, yañğızlıqta degil edi, amma, belki de, evelkisine köre, menim sesim ve nefesime daa çoq ihtiyacları bar edi. Aslında, olar bir vaqıt mensiz qalmay ediler: ğurzuflılar ve qızıltaşlılar sürgünlik topraqlarında, quvğunlıqnıñ facialı şaraitlerinde yaşağanda, olar uzaqtan seda olğan sesimni eşite ediler.
Vatan muqaddestir.
Halq muqaddestir.
Vatannıñ ğayıp olmasına yol bermek mümkün degil.
Qırımtatarlar, bunı öz qanı ve ömürlerinen bütün dünyağa köstere ediler, olarnıñ Qırım oğrunda qattı küreşi, sovet imperializminde yaşağan başqa halqlar içün parlaq bir nümüne oldı", - dep yekünley müellif.
Cengiz Dağcı, "Akisler"niñ dörtünci ve beşinci cıltlarını, qırımatatarlarnıñ vatanğa qaytuvı bergen, teren eyecan ve ğayretnen yaza edi.
"Men bu eserni yazğanda, olarnen beraber vatanğa qayta edim, olarnen beraber Tübya bayırında çadır qurğan edim, olarnen beraber bizni elli yıldır körmegen Ğurzuf ve Qızıltaş soqaqlarını dolaşqan edim... Qaytıp kelgen qırımtatarlarnıñ vaziyeti er bir taraftan ğamlı edi. İşsiz. Evsiz. Mektepsiz. Sürgünlikten soñ olarnıñ mezarları yoq etildi, ecdatlarınıñ baş taşları ise dağıtılıp, yol ve binalarnıñ qurucılığına qullanılğan edi; yerli sakinler qırımtatarlarğa qarşı çıqıp, olarnı duşman sayğan ediler; olarnıñ adları tarih işleriniñ saifelerinden silingen edi; «qırımtatar» adı yasaq etilgen edi; olarnıñ ecdatları qurğan evlerinde Rusiye ve Ukrainadan kelgenler yaşağan edi. Er şeyni yañıdan qurmaq kerek edi».
Cınğız Dağcı qaramanlarından birisiniñ laflarına böyle sözlerni qoşa: «Sen ölmeyceksiñ – seni tatar ana doğurdı». Bugünde-bugün yazıcı vatanına kitaplar vastasınen qaytıp kelgenini eminliknen aytmaq mümkün – ve oña nesillerniñ yüreklerinde mıtlaqa yetecek...
Er bir qırımtatar – yaşağan yerine baqmadan – yazıcı ve vatanperver Cınğız Dağcınıñ bu sözlerinen razı olacaqtır: «Bizim içün Qırım maneviy küçniñ çoqrağı oldı. Qırımsız ömrümizniñ manası yoq edi. Bu sözlerniñ quveti ve acısını biz, yıllarnen Qırımsız yaşap is ettik».
Lâkin, yahşı ki, bu kederli vaqıtlar keçmişte qaldı, ve ümüt etemiz ki, iç bir vaqıt tekrarlanmaz...
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, ukrain PEN klubunıñ azası


text:
Kiyevniñ «Jovten» kinoteatrinde «Metsenat kreslosı» kinoteatrniñ ğayrıdan tiklev leyhası çerçivesinde Rusiyede 20 yıllıq apiske maküm etilgen ukrain rejissörı Oleg Sentsovğa adı ile levhaçıqnı qoyacaqlar.
Bu aqta «Jovtenni qurtar» cemaat teşkilâtı bildire.
«Jovten»niñ kinorejissör Sentsovnıñ yañı eserlerini daa kösterecegine inanamız», – dey aktsiya teşebbüsçisi, cemaat teşkilâtınıñ koordinatorı Sergey Şçelkunov.
Teşkilâtta şunı da bildireler ki, «Jovten» kinoteatriniñ müdiri Lüdmila Gordeladzeniñ işandırğanı kibi, istilâcı-devletni temsil etken filmlerni «Jovten» ekranlarında köstermeycekler.
Avgust 25 künü Rusiye mahkemesi Sentsovnı 20 yılğa apiske aldı. Faali Aleksandr Kolçenkonı – 10 yılğa. Olarnı Qırımda teraktlarnıñ teşkil etilmesinde qabaatlaylar. Olar öz işlerini siyasiy adlap, qabaatlarnı tanımaylar.


text:
«Bizde qanunsız silâlı teşkilâtlarğa cevap qaytramaq içün quvet ve siyasiy irademiz yeterlidir», – dedi Poroşenko.
«Bütün qanunsız silâlı teşkilâtlar şunı bilmek kerekler: bizim tarafımızdan ateşniñ toqtatıluvı ukrain arbiylerine cevap olaraq ateş açmağa yasaq olğanını bildirmey. Boyeviklerniñ ücüm etmege ıntıluvlarına lâyıq cevap qaytarılır», – dep qoştı Poroşenko.
Bunıñ ile Poroşenko barışıq planınıñ tafsilâtlarını aydınlattı. Onıñ sözlerine köre, yaqın vaqıtta Yuqarı Şurağa yerli sakinlerni ve ukrain arbiylerni öldürmegen ve silânı teslim etken qanunsız teşkilâtlarnıñ mesülietke çağırılmaması aqqında qanunnı qabul etmege teklif etilecek.
«Plannıñ daa bir emiyetli noqtası bar – Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde memuriy binalarnıñ azat etilüvi. Olarnıñ etrafında blokpost ve barrikadalarınıñ devrilmesi. Ukraina soqaqalrına tınçlıq qaytmalı. Tek Donbassta degil», – dedi Poroşenko.
O şunı da qayd etti ki, kesen-kes farqlı nazarlar muzakerelerge keder etemezler: «Hata yapqan, separatizm yoluna yañılıp turğan insanlar ile subetke azırım. Amma, elbette, terroristik areketlerge, ölüdürüvlerge bağlı olğan şahıslar ile muzakere olamaz».
Poroşenko muzakerelerniñ iştirakçilerine havfsızlıqnı vade etti.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko terroristlerge qarşı ameliyatnıñ bir aftağa toqtatıluvı aqqında ilân etti, iyün 20 kününden iyün 27 künü saat 22:00-gece.


text:
İyülniñ 17-nde Partenitten Aqmescitke ketken reys avtobusı yengil avtomobil ve mikroavtobusnen çatıştı. Bunı TASS Rusiye agentligi işğal etilgen Qırımnıñ İİN atfı etip bildire.
«Aqmescit-Aluşta-Yalta yolunda, Partenitten Aqmescitke ketken "Luidor" reys avtobusınıñ aydayıcısıtelükesiz mesafeni saylamayım, Volkswagen yengil avtomobil ve Mercedes mikroavtobusnen çatıştı», – dep yazıla bildirmede.
İlk malümatqa köre, yol qazası neticesinde avtobusnıñ üç yolcusı zarar körgen.
Yol qazasınıñ alları daa beli degil, Rusiye polisniñ hadimleri teşkerüv keçireler.


text:
Aqmecsit acel yardım stantsiyasına ücüm etüvde şeklengen Bekir Nebiyevni noyabr 20 künü Aqmescitte defn etecekler. Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Nariman Celâl bildirdi.
«Yarın merhumnıñ ailesi yaşağan Aqmescitniñ qasabasında üylege yaqın Bekir Nebiyevniñ cenazesi qılınacaq», – dedi o.
Bunıñ ile birlikte Celâl ekspertiza neticeleri azır olğanını tasdiqladı. Olarğa köre, Bekir Nebiyevniñ ölümi «acele» yardımğa ücüm etilgen künü yüz berdi.
«Bağrına ateş açıp, öz-özüni öldürdi sanki», – dey Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini.
Rusiye Federatsiyası Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresinde bildirilgeni kibi, Nebiyevniñ öz-özüni öldürgeni aqqında tam qarar daa yoq.
Oktâbr 10 künü Aqmescit civarında sentâbr 26-da Aqmescitniñ «acele» yardım stantsiyası hadimleriniñ öldürürvinde şeklengen Bekir Nebiyevniñ cesedi tapıldı.


text:
Bağçasaray rayonınıñ Alma Tamaq (Pesçanoye) qasabasında yerleşken «Mandarin» bala lageri Çeçnâ Cumhuriyetinden 600 balanı qabul etti.
Lager müdiri Margarita Polititskayanıñ aytqanına köre, balalar mayıs 31-de gece saat üçte büyüklernen beraber keldiler. Olar bu lagerde 21 kün devamında bulunıp, bir sıra sağlamlaştıruv protseduralardan keçecekler ve yahşı keyf sürecekler, dep bildire tanılmağan cumhuriyet akimiyetine yaqın olğan «Krıminform» neşiri.
«Bizde lager territoriyasında eki biñ çam öse, mında deñiz avası ve küneştir. Balalar akvaaerobikağa qatnaycaqlar, er kün çapuv ve deñizde yuvunuv olacaq. Bunıñ episi balalarnıñ sağlığına müsbet tesir etecek», – dep bildirdi Polititskaya. Onıñ aytqanına köre, al-azırda «Qırım boyunca ekskursion programma da muzakere etile».
O, şunı da qayd etti ki, «Mandarin» lageri Rusiye Federatsiyasınıñ episi regionlarından balalarnı qabul etmege azır.
Umumen bu yazda Qırımda 8 biñ çeçen balasını qabul etmege planlaştıralar.
Bağçasaray rayonına Çeçnâdan 600 bala keldi
Bağçasaray rayonınıñ Alma Tamaq (Pesçanoye) qasabasında yerleşken «Mandarin» bala lageri Çeçnâ Cumhuriyetinden 600 balanı qabul etti.


text:
Aqmescitte mayıs 8 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Kommunistler Firqası Qırım cumhuriyet komitetiniñ vekilleri İosif Stalinge hatıra tahtasını qoydılar, haber ete Qırım.Aqiqat.
RF Kommunistik Partiyasınıñ Qırım bölüginiñ birinci kâtibi Oleg Solomahin aytqanı kibi, hatıra tahtası İosif Stalinniñ Aqmescitke 1945 senesi fevral 4-11 künleri Yalta konferetsiyasına kelgenine bağışlana.
Tedbir kommunistlerniñ bayraqları ve Stalinniñ portretleri altında keçti.
Qırımda, Yalta civarındaki Livadiya sarayı yanında fevral 5 künü 1945 senesi Yalta añlaşmalarını qabul etken SSCB, AQŞ ve Büyük Britaniya yolbaşçıları Stalin, Churchill, Rooseveltniñ abidesi açıldı.
Zurab Tsereteli Rusiye eykeltraşnıñ Yalta konferentsiyasınıñ 70 yıllığı munasebeti ile 10 tonnalıq abidesini açtılar.
Tenqitçilerniñ fikrine köre, qırımtatarlarnıñ toprağında Stalinge abide qoymaq – ahlâqsızlıqtır, çünki 1944 senesi Stalin halqlarnıñ sürgünligi aqqında emir çıqarğan edi.


text:
Ukraina Nazirler şurasınıñ aprel 20-de olıp keçken toplaşuvında qırımlı Emine Cepparnı Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini vazifesine tayin etmege qarar alındı.
Bunı Ukraina haber siyaseti nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım ve qırımtatarlar mevzusı nazirlikniñ işinde eñ müim olıp qala. Al-azırda akimiyetniñ qanun çıqarıcı ve icra bölüklerinde qırımtatar halqınıñ vekilleri peyda ola», – dep ayttı Ukraina haber siyaseti naziri Yuriy Stets.
«Menim içün qırımtatar halqınıñ temsil organı olğan Meclis tarafından bu işke başlamaq teklifiniñ muzakere etilmesi müim edi. Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevnen de laf ettik, onı balalıqtan bilem ve onıñ fikri menim içün pek qıymetli», – dep ayttı Emine Ceppar.
O, Qırım meselesinen oğraşmağa devam etecegini bildirdi.
«Avropa integratsiyası, nazirlikniñ temsiliy vazifeleri ve diger işler vazifelerime qoşulacaq», – dep qoştı Emine Ceppar.
2015 senesi oktâbr ayından başlap Emine Ceppar Haber siyaseti naziriniñ Qırım işlerinden mesleatçısı olğan edi. Onıñ esas vazifesi Ukraina ve çetelde Qırım mevzusını aydınlatmaq edi.
Emine Ceppar baş nazirniñ gumanitar meseleleri boyunca birinci muavininiñ milliy azlıqlar meselelerinden yardımcısı olıp çalıştı. Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ Medeniy ve gumanitar işbirligi departamenti içtimaiy-gumanitar meseleleri bölüginiñ üçünci kâtibi vazifesinde çalışqan edi. ATR qırımtatar telekanalında bir sıra yayınnıñ alıp barıcısı ve müellifidir.


text:
Rusiyeniñ Qırımnı işğal etmek ıntıluvını nasıl olsa da «resmiyleştirmek» niyeti, yarımada Ukrainanıñki olğanını red etmez, dep ayttı Brüsselde keçirilgen telefon matbuat konferentsiyasında OSCE yanındaki AQŞ elçisi Deniel Bayer. Onıñ sözlerine köre, Avropa regionında havfsızlıq aqqında er angi muzakereler Qırımnıñ qaytarılması meselesinden başlanacaq.
«Kreml, haritada territoriyalarnıñ yañıdan resimlerini yapıp, nasıl gimnastika «meşğuliyetlerini» yapsa da, Rusiye temsilcileri avropalı havfsızlıq kelecegi aqqında laf etmege başlağanda, bizim noqta-i nazarımız şu ki, avropalı havfsızlıq boyunca er angi muzakereler Qırımdan başlana. Ve Rusiye 21-ci asırda silâlı yolnen sıñırlarnı deñiştirmege tırışqanından», – dep ayttı elçi.
Bayerniñ sözlerine köre, o, işğal etilgen Qırımnı de bu, de başqa federal okrugına boysundırğan Rusiyeniñ maqsatlarını bilmey, amma rusiyeli bergi tölegenler böyle areketler içün yüksek fiyatlar tölegenlerinde emin. Elçiniñ qayd etkenine binaen, Kremlniñ böyle areketlerine baqmadan, Qırım ep bir uquq tarafından Ukrainanıñki qala, ve hususan buña Amerika Qoşma Ştatları ve diger ğarp devletleri esaslana.
Bunen beraber, Bayer Donbasstaki dava çezilmesi boyunca sözde bulundı, ve qayd etti ki, Rusiye barışıq aqqındaki sözlerini konkret areketlernen tasdıqlamaq kerek, eñ evelâ, Minsk añlaşmalarınıñ Donbassta sıñır qısmını Ukraina nezaretine qaytarmaq aqqındaki maddesini ömürge keçirmek kerek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.
İyül 28-de Rusiye prezidenti işğal etilgen Qırımnıñ ayrı okrugını yoq etti ve yarımadanı Rusiye Cenübiy okrugına qoştı.


text:
Aqmescitte Orta asırlarda Kalğa Sultannıñ sarayı yerleşken yerde qurucılıq işleri toqtatıldı. Bunıñ aqqında iyülniñ 31-nde Qırım müendislik ve pedagogika universitetinde ötkerilgen tögerek masa devamında belli oldı. Tögerek masa RF Devlet Dumasınıñ deputatı Ruslan Balbekniñ teşebbüsinen teşkil etildi.
Forumda Qırım arhiyeologiya İnstitutınıñ alimleri, tarihçılar, ülkeşınaslar, Aqmescit memuriyeti vekilleri,medeniy asabalıqnıñ qoruvı ve qurucılıq nezareti Hızmetiniñ hadimleri iştirak ettiler.
QC devlet qurucılığı nezareti Hızmeti yolbaşçısı vazifesini eda etken Nariman İsayevniñ malümatına köre, şu topraq damartısı içün şirketniñ bütün kerekli vesiqaları bar. 10 sotka üç topraq damartısı 2014 senesinden evel ayırılğan, 2015-2016 seneleri devamında bu topraq damartıları resmiyleştirildi. Amma, qurucılıq alıp barmaq içün vesiqaları yoq. Bu sebepten, şimdiki vaqıtta inşaat işleri toqtatıldı, qurucılarğa qarşı memuriy protokol tizildi, qurucılıqnı yasaq etken tenbiye berildi.
Hatırlatamız, bundan evel Qırım Cumhuriyeti Yolbaşçısı Sergey Aksönov Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayevniñ muracaatı ile teşkerüvni keçirmege avale etip, şu topraqlarda inşaat işlerini toqtatamağa emir etti.
Nariman İsayev vade etkeni kibi, qurucılıq şirketi qararğa boysunmasa, inşaat viran etilecek. Vaziyetni öz nezareti astında tutqanını qayd etti. Şimdiki vaqıtta, qurucılıq işleri alıp barılmay, şirket qoranı bozmaq kerek.
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev bu vaziyetke ciddiy yanaşmağa rica etti.
“Kalğa Sultan sarayı yerleşken topraqlar tarihiy yerler olğanını er kes bile. Bunıñ içün, tek bir ümütimiz sizsiñiz, bu topraqlarnı saqlap qalmalımız”, – dedi Müfti.
Tögerek masa devamında Ruslan Balbek ileride ötkerilecek tedqiqiy işler içün bütün kerekli vesiqalarnı azırlap, nazirlik ve komitetlerge muracaatlar yollamağa teklif etti.
Ruslan Balbekniñ aytqanına köre, mezkür tögerek masada boş laflar degil de, konstruktiv teklifler yañğıradı. İştirakçiler bu fikirge qoşulıp, bu tarihiy mekân tedqiq etilmegence, iç bir türlü qanun bozuluvlarğa yol bermemege añlaştılar.
“Arhiv vesiqaları ve spravkalarnıñ alınması yeterli degil. Qırımtatar halqı ve bütün Qırımğa ait yadikârlıqnıñ saqlavını teminleycek vesiqa kerek. Tarihiy-medeniy ekspertiza ve oña köre qarar lâzim”, – dedi Balbek. Deputat añlatqanı kibi, Rusiye qanunlarına binaen azırlanğan vesiqa büyük adımlarnı yapmaq içün sebep olur.
RF Prezidenti yanında milletlerara munasebetleri boyunca Şura azası Eskender Bilâlov bu vaziyet qırımtatar cemaatçılığı tarafından muzakere etilgenini qayd etti.
“Sır degil ki, bu meselege siyasetni qarıştırmaq ıntıluvlar bar, amma, asılında bunda milliy faktor yoq. Men ertaraflama yardım köstermege azırım”, – dedi Eskender Bilâlov.
Tavrida Merkeziy müzeyiniñ müdiri Andrey Malgin bildirgeni kibi, Qırım paytahtınıñ orta asır tarihı kerekli seviyede ögrenilmedi. Bu sebepten, arheologik tedqiqatlar teşkil etilmeli. Malginniñ malümatına binaen, QC Cemaat palatası şeer yolbaşçısına muracaat etip, qurucılıqqa yol bermemege rica etti.
“Tögerek masa” devamında prokuraturağa yazmaq qararı alındı.
Hatırlatamız, evelden bu topraqlarda inşaat işleri başlandı, qora qoyuldı ve eskavator çalıştı. Bu kibi vaziyet 2015 senesi endi yüz bergen edi. O vaqıt Diniy İdare ve Cumhuriyet akimiyeti qarışıp, qurucılıqnı toqtattılar.
Spravka:15-16 asırlarda şimdiki Vorovskiy soqağında, Aqmescitte kompleks yerleşe edi, onıñ terkibinde cami ve medrese, kütüphane ve qalğa –sultannıñ sarayı yerleşe edi. Qalğa –Sultan – handan soñ, devlette birinci insan edi. Bu vazife 1486 senesi üçünci Qırım hanı Meñli hanı tarafından tesis etildi. Er han tahtqa çıqqan soñ, qalğanı tayin ete edi. Bu vazifege ya hannıñ oğlu, ya ciyeni, ya da qardaşlarnıñ biri keçe edi. Qalğanıñ yaşağan şeeri – Aqmescit edi. Onıñ sarayı şimdiki “Moskva” musafirhanesi yanında yerleşken. Saray 300 yıl turıp, viran etildi. 18-nci asırnıñ soñundan başlap, tarihiy kompleks yerinde bira azırlağan işhane çalışqan, soñra, bu yerde Vaysbordnıñ işhanesi çalıştı. Arheologik tedqiqatlar iç bir vaqıt keçirilmedi.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
«İnsannıñ közleri, onıñ bütün içki dünyasını yansıtadır ve olarda iç bir şeyni saqlap olamazsıñ. Şefkati emceniñ köz yaşları… Bu öz vatanını uzaqtan sevgen ve oña asretlik çekken insannıñ köz yaşları edi. Menim içün bu köz yaşlar, er bir uzaqta yaşağan qırımtatarınıñ öz vatanına olğan sevgisiniñ bir timsalidir. Bu sevgi, endi çoq yıllardaan berli nesilden nesilge keçip kelmekte…».
«Ey güzel Qırım» yırınen meydanğa kelgen, Qırımğa olğan sevgi tarihi… 29 sentâbr künü «Golos Krıma» gazetinde derc olunğan, Serdar Taştanoğlunıñ türk tilinden rusçağa tercime etilgen oçerki.
Türkiy dünyasınıñ yerleri balaban, meraqlı ve çoq taraflamadır. Tillerinde, dinlerinde, adetlerinde çoq birligi olğan türkiy halqlar, öz nevbetinde er biri ayırılıp turadır. Biz pek oşaymız, amma aynı zamanda da pek farqlımız. Dünya baqışlarımız, ayat tarzımız, tışqı körünüşlerimiz pek oşaydır, amma aynı zamanda tatarlar ve özbekler, azeriler ve qazahlar, turkler ve qırğızlar,turkmenler ve başqırlar o qadar farqlıdırlar ki, atta bazıda olarnı bir tamırdan kelgenlerine inanmaq da ağır oladır. Lâkin, bir şeyge baqmadan bu milletler, özleriniñ tarihi ve medeniyeti olğan yekâne türkiy halqnı teşkil etedirler. Aqlıma belli türk ibaresi keldi «Ulu Çınarın dallarıyız», yani türkiy halqlarnıñ birdemligini köstergen ibaredir (belli olğanı kibi, türk medeniyetinde çinar teregi ayrı yerni aladır, onı edebiyatta ve sanatta çoq işlete ediler).
Men yañı devletler ve halqlar ile tanışmağa pek sevem, amma türkiy milletler yaşağan yerler ve bu halqlar özleri mende ayrı meraq doğuradırlar. Bu, elbette ki, güzel ve tekrarlanmaz tabiyat, mimarcılıq abideleri, insanlar, bu ise eñ balaban ve iç bir kimsede olmağan medeniyet taşıycılarıdır.
Men yaqınlarda Türkiyege barğanımda, bir meraqlı çift ile tanıştım – bu Serdar ve Aysel Taştanoğlu. Pek açıq, dostane ve lafacan adamlar. Olar ekiside icadiy insanlar, artist olğanlarına baqmadan ayat boyunca başqa – başqa zenaatlarda çalışalar. Serdar bey – «Dragos» adlı ansamblniñ reberi, bu taqım türkiy halqlarnıñ millily muzıkasını icra ete. Aysel hanım ise, bu taqımda solist olaraq işltirak ete. Bizim ekimizni de muzıkağa ve jurnalistikağa olpan merağımız (Serdar bey daa «Turizmhaberleri.com» degen agentlikte çalışa) , subetimizni daa canlandırdı.
Subetdeşlerim, qırımtatarlarnıñ tarihi, medeniyeti, adetleri ve zemaneviy alarınen meraqlandılar. Men, olarnı qırımtatar yırlarını bilgenlerine ve icra etkenlerine ayrette qaldım. Laqırdımız devamında, biz olarnen beraberlikte bir qaç dane qırımtatar halq yırlarını icra ettik – «Şu Yaltadan», «Ay Çalaşım», «Ey güzel oğlan» ve elbette ki, dünyada qırımtatarlarnıñ ziyaret varaqaları olğan «Güzel Qırım»nı. Bazı bir sözlerniñ doğru telâfuzı aqqında etken tenbiyelerim içün artistler teşekkürler bildirdiler.
«Güzel Qırım»nı yırlap bitirgen soñ, Serdar bey, gastrollerinden bir qaç hatıralar ayttı ve olarnıñ episi qırımtatarlarnen bağlı edi. Bu hatıralar, vatanından tış yaşağan qırımtatarlarnıñ Qırımğa olğan sevgileri aqqında edi. Bu aqta S. Taştanoğlu oçerk yazıp, «Turizmhaberleri.com» saytında yerleştirdi.
Şevkati emce, ya da Muzıka azretleri ve meni qırımtatarlarnen birinci tanışmam
Serdar Taştanoğlu (Stambul, Türkiye)
I.
Men ayatımnı muzıkasız tasavur etip olamayım. Balalığımdan muzıka diñlemege seve edim, muzıkanı saatlernen diñley edim. Ve meni bütün soylarım, menim içün muzıka, ayatımnıñ ayırılmaz bir qısmı olğanı aqqında bile ediler…
Bir vaqıtları öz tanışımdan nevbeteki ibareni eşitken edim: «Su mecrasını bulur». Bu güzel ifade er kes içün aktualdir. Balalıqtan muzıkanı, tasviriy sanatnı sevgen adam olıp, men başqa saada tasil alıp ve çalışıp, neticede kene de öz yoluma, yani sevgen muzıkama qayttım ve şimdi sevgen zenaatımda çalışam.
Men 15 senelik, insan aqlarını qorçalama saasında çalışıp itibar qazanğan dam olıp, bir kün ayttım özüme: «Endiden soñ, men begengen işimi yapacam, muzıkanen oğraşacam!», dedim. Ayatımnı deñiştirmege qattı qarar aldım ve böyleliknen «Dragos» ansamblni tizdim. Bu adise ayatımda Leylâ ve Mecnunnıñ körüşüvi qadar emiyetli oldı. Niayet men İlhamıma qavuştum! Öz Leylâmnen körüştim!
İnsanlarnı toplap, biz çalışıp başladıq. Bu işte daa yañı adamlar olaraq, bizler pek çoq çalışmağa mecbur olğan edik. Gece – kündüz çalıştıq, ustalığımıznı ilerlettik. Pek ağır edi, amma bizde, taqımımızda er kes añy edi, çalişmasaq iç bir şey olmaycaq edi. Neticeler ise, özlerini bekletmediler, bizlerni çeşit proyektlerge davet etip başladılar.
Tez vaqıtlarda yurt tışı gastrollerimiz başladı. Ve bu seyaatlar devamında men öz özüme böyle sualler berip başladım: «Ne içün Türkiyeden tış yerlerde bizim medeniyetimizni pek az bileler?», «Er kezge özümizni tanıtmaq içün ne yapmaq kerekmiz?», «Men buña ne yapa bilem?». Yurt tışı gastrollerimiz bu suallerge cevap tapmağa yardım etti.
Birinci yurt tışı kontsertimizni bir vaqıt unutmam. Biz Yunanistanğa barğan edik. Kontsertni teşkil etmege bizge Soloniki şeeriniñ başı Yanis Boutaris yardım etti. Men bu çıqışımıznı bir vaqıt unutmam. Seyirciler, bizlerni pek sıcaq qabul ettiler. Kontsert yahşı keçti, biz içün bu pek müim edi.
Dört yıllıq gastrollerimizde 8 memelekette oldıq ve 14 kontsert berdik. Bu tekrarlanmaz bir duygulardır, siz tek tasavur etiñ, öz devletiñi, öz memeleketiñni taqdim etmek ve ecnebiy seyircilerni sevgisini qazanmaq, acayip bir duyğu.
Yurt tışı kontsertlerni bergende, biz maddiy meselesini birinci yerge qoymay edik. Başqa adamlarğa öz medeniyetimizni taqdim etmege ve olarnıñ quvançlı yüzlerini körmege eñ balaban qazançtır. Çünki türkiy medeniyetiniñ bir parçaçığını uzaq yerlerde taqdim etmek ayrı bir zevqtır. Menim içün bu aqiqiy bahttır!
II
Pek meraqlı bir ikâye aytıp bermege isteyim.
Keçken sene avgust ayında biz Bükreşte kontsert berecek edik. Balkanlarğa bir qaç kereler barğan edik, amma Romaniyağa birinci keresi baracaq edik. Pek eyecanlandıq. Bizlerni nasıl qabul etecekler? Bizler anda ne icra eteyik? Bizlerni kim diñlemege kelir eken?, degen sualler raatımıznı boza edi. Men ise, teşkiliy meselelerni çezip başladım. Biz ne icra eteyik dep, Romaniyada yaşağan bir güzel tanışlarıma muracaat ettim, amma belli bir cevap alamadım. Ondan soñ, men bu memeleketni özüm ogrenip başladım, kitaplar, kartalar boyunca o milletniñ medeniyetini, tilini, dinini ogrendim. Bu memelekette kimler ve nasıl halqlar yaşay eken degen sual meraqlandırdı. Özüm içün çoq yañı bir şey ogrendim, ve eñ esası, mında XIX – XX asırlarda icret etken qırımtatarlarnıñ nesilleri yaşağanını bildim. Bunı bilgen soñ, men ne ve nasıl yırlar ve muzıka icra etecegimizni seçip başladım. Er kes kontsertke azırlanıp bşladı.
… 14 noyabr 2015 senesi, bizler Romaniyağa kelip çıqtıq. Çıqışımız yarın edi. Birden qayd etmege isteyim ki, bu memeleket bizlerni öz tabiyatı, qurucılıqları ile ayrette qaldırdı. Kelecek künü, yörulğanımızğa baqmadan, biz sanağa çıqtıq, seyirciler bizlerni yahşı qabul etti, kontsertimizni er kes begene edi.
Nevbet meni hanımım olğan Aysel Taştanoğluna keldi. O «Ey güzel Qırım» yırını icra etti, seyirciler alğışlar qıçırıp başladılar. Yaşlı adamlar köz yaşlarını sile ediler. Men de özümi tutıp olamadım! İnannıñ ki, böyle çıqışlar unutılmay…
Kontsert bitken soñ, yanımızğa bir qaç adam keldi ve öz teşekkürlerini bildirdiler ve Romaniyağa kelmege daa davet ettiler.
Bizler evge qayttıq.
Bir aftadan soñ, Stambulda bulunğan vaqtımızda birisi telefon açtı. Men birden kim olğanını añlamadım, amma bu adam meni körüşivge çağırdı. Körüşkenimizde, bu insan Şevkati Abduraim olğanını añladım. Şevkati Abduraim, Stambulda yaşay edi, amma onıñ Romaniyadaki soyları, oña telefon açıp, kontsrt aqqında aytqanlar ve meni telefon nomeramnı bergenler. Şevkati emce ise, menimnen körüşmege istegen. Kadıköyde körüştik.
Ekinci künü, men elinde tayaçıqnen ve bir ayağına aqsağan bir adamnı maña qarşı kelgenini kördüm. Telefonda sesi genç birisiniñ sesine oşağan edi. Şevkati emce 88 yaşında olıp, ğayet areketli ve tirnekli adam eken.
Körüşüvimiz devamında o maña öz milletiniñ faciası aqqında aytıp berdi ve Bükreşte azırlağan kontsertimiz ve qırımtatar yırları içün teşekkürler bildirdi.
Aysel hanım ise, emceniñ sözlerinen tesirlenip, qavehanede bulunğan erimizde «Ey güzel Qırım» yırını icra etti. Şevkati emce ise, köz yaşlarını silip, balaban memnüniyetliknen diñley edi. Şaşılacaq şey, ne qadar insan öz vatanını seve. Vatanından uzaq yerlerde doğğanına baqmadan, bu insanlar öz yerlerini seve ve oña pek ıntıla ediler. Men olarnıñ bu duyğularına şaşıp qaldım. Bu kerçekten de küçlü bir millet.
Bu körüşüvden soñ, men qırımtatarlar aqqında daa çoq ogrenip başladım. Tarihleri, medeniyetleri, adetlerini ogrenem ve elbette, halq muzıkasını ve yırlarını öz repertuarımızğa kirsetmege tırışam. Belkide böyle yırlarnen, biz yaqınlarda kontsert bererik, amma bu aqta başqa sefer…
Sağlıqlaşqanda, biz Şevkati emcenen quçaqlaştıq. Men oña bu körüşüv içün teşekkürler bildirdim ve baqsam, adamnıñ köz yaşları qurumay. Mına böyle olmaq kerek vatanına olğan sevgi… Bu sevgi endi, çoq yıllardan berli nesilden nesilge keçip kele…
Ve men, başqa birine ketirilgen quvanç, iç bir para miqdarınen ölçenmegenini añladım…
Türkçeden tercime etken Zelfira Şukurciyeva (Qırım, Aqmescit).


text:
Sudaqta Qışlav köyünde bir qatlı şahsiy ev yandı. Rusiye nezaretindeki Qırım FVN bildirgeni kibi, ateş qomşu evni qaplaycaq telükesi bar edi.
Müessisege köre, sakinler evni özleri terk etti ve yanğınğa oğrağan adam olmadı. Qurtarıcılar, ateş ocağını birden taptı ve söndürip başladı.
"Yanğın eki saatta söndürildi. Qırım yanğıncılarnıñ tez ve beraberlikte yapılğan areketleri sayesinde, ateş qomşu binağa avuşmadı", - denile bayanatta.
Bu ay mayısnıñ ortasına qadar Qırımda 43 adam elâk oldı, keçken yılğa köre bu raqam 86%-ğa arttı.


text:
Bunı Ukraina sıñır hızmeti teklif etti. Böyle etip Ukraina-Rusiye sıñırınıñ ayrı yerlerinde olıp keçken telükeli adise-vaqialardan sebep ealiniñ havfsızlığını temin etmege tırışalar, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Soñki vaqıtları aman-aman er kun separatistlerniñ ukrain sıñırcılarına yapqan ücümleri ve Ukrainağa maniasız kirgen silâlı adamlar ve silânen tolu yük maşinalarınıñ kelüvi aqqında malümat kele.
Cumaaqşamı künü, iyün 5-de, Donetsk vilâyetiniñ «Marinovka» kiriş noqtasında sıñır hızmetiniñ arbiyleri ve ücüm etkenler arasında uruş yüz berdi. Beş sıñırcı yaralandı. Ücüm etkenler de zarar kördi.
Devlet sıñır hızmetiniñ malümatına köre, birinci silâlı taqım «Kuybışevo» kiriş noqtası tarafından ücüm etti, ekincisi – Ukraina tarafından. Arbiy aviatsiya ücüm etkenlerge qarşı darbe endirdi. Rusiyege qol tutqan birleşmelerniñ «Ural», eki «KamAz» ve BTRi yoq etildi.


text:
Bu sözler ile Meclis reisi yerli «akimiyet»niñ Qırımıtatar bayraq Künü munasebeti ile tedbirlerni Aqmescit merkezinde keçirmege yasaq etüvini añlattı.
«Bir şey keçirmege isteysiñizmi? – buyurıñız, Aqmescit şeeriniñ çetine. Ayıruvdır, – dedi Çubarov. – Cemiyetteki printsipial suallerni çezip olamağan akimiyet bazıda digerlerni aşalamaq içün bu kibi olmaycaq bir ıntıluvlarnı ete bile».
İyün 23 künü Meclis Aqmescit şeer şurasına nevbetteki mektüpni yolladı. Mında tedbirlerni keçirmek içün «Kosmos» kinoteatri ögündeki meydannı teklif etti.
Evel işğal etilgen Qırımda Meclis keçirilmesini iyün 26-na planlaştırğan Qırımtatar bayraq Künü munasebeti ile tedbirlerni Aqmescitniñ Trenöv bağçasında keçirmege yasaq ettiler. Sebepni – bağçanı ziyaret etken «yüzlernen balağa» telüke olacağı ile añlattılar. Bundan da ğayrı, Qırımtatar bayraq Kününe bağışlanğan avto yürüşni keçirmege de bermeyler.
Aynı böyle yasaq Meclisniñ tedbirlerni Aqmescitte Lenin meydanında keçirmek içün yollağan arizasına da keldi.
Aqmescit şeer yolbaşçılığı Qırımtatar bayraq Kününi Aqmescitniñ Aq-Meçet mikrorayonında ya da «Salgirka» bağçasında keçirmege teklif ete.
Bundan evel yarımadada iyün 6-na qadar kütleviy tedbirlerni, şu cümleden, mayıs 18 künü Sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra kününi keçirmege mümkün degil edi.


text:
Fevralniñ 24-nde qırımtatar faali Giray Kulametovnıñ anası Zarema Kulametova 2018 senesi yanvar ayında rusiyeli politsiya hadimini aqaretlegeninde qabaatlay.
Qırım.Aqiqat muhbiri haber etkenine binaen, Kulametova Rusiye Cinayet kodeksiniñ 319 maddesi («Akimiyet temsilcisini aqaretlev») boyunca qabaatlanmaqta.
Kulametovanıñ areketlerinden, Qırım ilhaqından evel, Odessa vilâyeti Kiliya rayonı militsiya bölüginde yolbaşçılıq yapqan Seitler rayonı (Nijnegorskiy) ROVD vazifesini vaqtınca eda etken İgor Ganja zarar körgen emiş.
Fevralniñ 24-nde politsiya bölügini ziyaret etkende Kulametova bir şey itiraf etmekni red etip, öz tariflerini yazuvlı şekilde taqdim etken. Haber etilgenine köre, qırımtatar faaliniñ anası politsita bölügini artıq üçünci sefer ziyaret ete eken.
«Politsiya hadimleriniñ sözlerine köre, (Kulametovanıñ - QA) qabaatlı olğanını videoqayd kameralarından alınğan çekimler ve şaatlar isbat etecek eken. Men bellesem, olarnıñ adları yaqın künlerde iş materiallarınen tanışqan arada belli olur. Taqiqat işleri bitti. Artıq bu iş materialları prokuraturağa, ondan soñ mahkemege berilecek», – dep ikâye etti Qırım.Aqiqatqa uquimayecisi Mustafa Seydaliyev.
Yanvarniñ 18-nde Kreml nezareti altındaki İslâm-Terek (Kirovskoye) rayon mahkemesi, yanvarniñ 18-nde evinde tintüv yapqan soñ qırımtatar faali Giray Kulametovnı tutup alaraq, Rusiyeniñ memuriy uquq bozuvları aqqında kodeksiniñ 20.3 maddesi (1-nci qısmı) boyunca qabaatlağan edi. Mahkeme «2012 senesinde videorolikni derc etken içün» Kulambetovğa 10 künlük apis cezanı tayin etken edi.
Daa soñra, qırımtatar faali Giray Kulametovnıñ anası Zarema Kulametova qabaatlav aktı taqdim etilmek ve sorğulanmaq içün, rusiyeli politsityanıñ İslâm-Terek (Kirovskiy) rayon bölügine çağırılğan edi.
Açıq menbalarda politsiyanıñ bu hususnen bağlı iç bir izaatı yoq.
İlhaqtan soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqası olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Mayıs 18-de Kyivde Mihaylovskaya meydanında qırımtatar halqına qarşı yapılğan genotsid neticesinde qurban ketkenlerniñ hatırasına tedbirler keçecek. Bunı mayıs 7-de özüniñ Facebookında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov bildirdi.
Çubarov: «Mayıs 18-de saat 16:00-dan başlap Kyivde Mihaylovskaya meydanında vazifeli şahıslarnıñ iştiraki ile hatıra merasimleri ve şu cümleden matem mitingi ve rekviyem keçiremiz. Tafsilâtlarını daa soñra bildirecekmiz, çünki bunda çoq taraf iştirak ete. Bu, qırımtatar halqına qarşı yapılğan genotsid neticesinde qurban ketkenlerniñ hatırasına devlet tedbiri olacaq», – dep qayd etti.
Daa evel Çubarov, qırımtatarlarnı ilhaq etilgen Qırımda mayıs 18-de, Qırımtatar halqını Qırımdan sürgün etüv qurbanlarını hatırlama kününde umum Ukraina sükünet daqqasına qoşulmağa davet etti.
O, Ukrainanıñ qıtadaki qısmında, qırımtatar halqını sürgün etüv qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri Herson vilâyeti, Geniçesk rayonı, Novoalekseyevka, Odesa, Lviv ve tedbirler ukrain ve yeudi cemaatlarınıñ iştiraki ile Holokost muzeyinde yapılacaq Dneprde keçecekler, dep qayd etti.
Onıñ bildirgenine köre, Türkiyedeki Ankara ve İstanbulda da, munasip şekilde mayısnıñ 13 ve 20 künlerinde qırımtatar halqına qarşı yapılğan genotsid neticesinde qurban ketkenlerniñ hatırasına mitingler keçecek.
Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgün etilmesi neticesinde qurban ketkenlerni hatırlama künü er yıl mayıs 18-de qayd etile. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.


text:
Tsentr jurnalistskih rassledovaniy qay etkeni kibi, maqale iyün 6 künü basılğandır.
Böyleliknen, müellifi belli olmağan maqalede Ukraina Cenübiy-Şarqındaki separatist areketiniñ liderleri ve memleketniñ siyasetçileri aqqında qısqa malümat ve fotoları berile. Soñkilerni maqalede «aşaa», «ibret», «faşistler» olaraq adlaylar.
«Faşist» añlamı ile Avropalı yeudiy şurasınıñ prezidenti, oligarh İgor Kolomoyskiyni adladılar.
Maqleniñ soñunda: «Epiñizniñ ölip ketkeniñizni isteymiz, ayvanlar!» - degen sözlerni oquymız.
«Krımskaya pravda» gazetasınıñ saipdeşi «Qırım parlamentiniñ Prezidiumı azası» Konstantin Baharev ola.
«Krımskaya pravda» gazetası1918 senesi fevral 6 künü peyda oldı.


text:
Törek matbuğatına küzätü 11.10.2021
11nçe oktyabr' könne çıqqan qayber törek gazetlarına küzätü
“Vatan” gazetı “Törkiyä yäşel kütärelü inqıylabı başladı” dip yaza.
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan ilneñ, Parij klimat kileşüenä qul quyıp, yäşel üseş inqıylabı başlawın belderde. “Törkiyä koronavirus çorında köçle sälamätlek saqlaw asqorması nigezendä niçek üzen başqa däwlätlärdän ayırıp kürsätsä, yäşel üseş prośessı belän klimat üzgärü çorında da şundıy uq uñışqa ireş&au...
-
-
-
-
19.10.2021
-
19.10.2021


text:
Qırım ve esas Ukraina memuriy sıñırından keçkende ğayıp olğan qırımtatar faali Raim Ayvazov tuvğanlarınen bağlandı. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ malümatına köre, faal Aqmescitteki Rusiye FSBSiniñ idaresinde buluna.
Raim Ayvazov 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmına (terrorist tanılğan teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv) istinaden qabaatlanğanını ve «Aqmescitteki ekinci Hizb ut-Tahrir davasınıñ» erkânına qoşulğanını qız qardaşına telefonda haber etti.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat alıp, Ayvazovnıñ advokatınen bağlanmağa tırışa.
Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ izaatları daa yoq.
Bavurçı (Kamenka) qasabasınıñ sakini, qırımtatar faali Raim Ayvazov gece esas Ukrainanıñ memuriy sıñırından keçkende ğayıp oldı. Soñki sefer gece saat 3-te apayınen bağğa çıqqan edi.
Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresi Raim Ayvazov aqqında bir de bir malümat bermedi. Qorantası politsiya ve prokuraturağa insan hırsızlanğanına dair ariza berdi.
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, Raim Ayvazov Qırımda apiske alınğan qırımtatar faallerine Rostov-na-Donuğa aş ve urba yollamaqnen oğraşa edi.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.


text:
Ukraina Merkeziy Saylav Komiteti, prezident saylavlarınıñ 95,21% protokollarını teşkerdi.
Şoumen Volodımır Zelenskıy 12 908 089 saylavcınıñ reyini aldı (73,16%), şimdiki prezident Petro Poroşenko - 4 323 867(24,5%).
Keçersiz dep sayılğan bülletenlerniñ sayısı 2,32%.
Aprelniñ 21-inde Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci basamağı keçti. Saylavcılarnıñ 62,07%-ı rey berdi.
Merkeziy Saylav Komiteti saylav neticelerini 2019 senesi mayıs 1-inece ilân etmeli. Yañı prezidentniñ inauguratsiyası iyünniñ 3-ünde keçmeli.


text:
«Larişes» Qırım tarihiy müzey-qoruğınıñ tesisçisi Güliver Altin bu sene Qırım hanı Mengli Girey adına ilmiy forumı çerçivesinde toponimikanıñ ögrenilmesi boyunca er yıllıq konferentsiyanı teşkil etmek niyetindedir. Konferentsiyanı haritacı, İstanbulda ilk Osman basmahanesiniñ hadimi, qırımtatarı Ahmed Qırımige bağışlamağa isteyler.
«Aqiqaten Qırım toponimikasınıñ ve Rusiye, Ukraina, Qazahistan, Romaniya, Moldovanıñ türk toponimlarınıñ ögrenilmesi boyunca daimiy işniñ olması lâzim», – yazdı Altin Facebookta.
Onıñ malümatına köre, 2011 senesi «Larişes» Qırım tarihiy müzeyiniñ açılması vaqtında Ahmed Qırımi adına Qırım toponimikasınıñ müzeyi de teşkil etildi. O vaqıt 50 metr kare meydanlığında 1550-1941 senelerine ait bir 30 (olğan 100-den) haritanı taqdim etken ediler.
«Menimce, sergi zenginleşir ve kösterilmegen haritalarnı taqdim etermiz», – dey Altin.
2014 senesi mayıs ayında Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov ükümet tarihiy serlevalarnıñ qaytarılması üzerinde çalışacağını bildirgen edi.


text:
Kiyevde sentâbr 12 künü keçirilgen YES 12-nci er yıllıq konferentsiyasındaki çıqışınıñ bazı bir esas noqtalarını Facebook saifesinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov qayd etti.
O, Qırımnı qaytarmaq maqsadı ile cezalarnı arttırmaq zaruriyetini qayd etti.
«Daa da semereli obyektlerni saylamaq kerek. Menimce, Putinniñ yaqın maliyeviy etrafı. Olarnı Putin iş odasına kirip – olmaz, Qırımdan ketmelimiz demege mecbur etiñiz», – yaza Çubarov.
Qırımnıñ işğalden azat etilmesiniñ ekinci müim noqtası – Ukraina mudafaa imkâniyetiniñ arttırıluvı ve «islâat, qaparcılıq ile küreş, adaletli mahkeme»dir, dey Çubarov.
«İnanam ve eminim, (Qırım Ukrainanıñ olacağına), o uzun müddetten soñ qaytacaq kibi fikirnen razı degilim… Anda Avropa halqı reinedir – işğalge qarşı açıq ve kütleviy sürette narazılığını bildirgen qırımtatarları, anda bunı afu etmeyler», – dep yaza Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi işğal etilgeninden evel YES körüşüvleri Yaltanıñ Livadiya sarayında keçirile edi.
Keçken seneden YES Kiyevde keçe. Bu sene tedbir «Telüke zonasında: Yañı Ukraina taqdiriniñ Avropa ve dünyağa tesiri» şiarı ile keçti.


text:
İşğal etilgen Qırımdaki İçki rayonınıñ 3-ünci nomeralı mektepniñ araba qapusından sentâbrniñ 1-i arfesinde qırımtatar tamğası alıp taşlandı. Bunı jurnalist Mavile Abkerimova Feysbukta bildirip, mektepniñ araba qapusı ile fotoresimni derc etti.
«Belli olğanı kibi, mektep akimiyetniñ qararına uymağa mecbur oldı. İşbu qararğa köre, «araba qapuda milliy timsaller olmamalı». Tamğa mektepniñ araba qapusında oquv yılınıñ başlağanına qadar bar edi. Bugün, sentâbrniñ 1-de, talebeler mektep azbarına kirgende onıñ yerine boşluq köre ediler. Yazıq...», – dep qayd etti Abkerimova.
Avgust ayınıñ soñunda Qırım faali Edem Dudakov Kremlge tabi olğan İçki rayonınıñ tasil bölügi yolbaşçısı sentâbrniñ 1-ne qadar qırımtatar mektebiniñ araba qapusından tamğanı alıp taşlamağa talap etti, dep bildirgen edi.
Mektep reberleri ya da Rusiye akimiyeti izaat bermey.
Qırım Rusiye kontroline keçken soñ qırımtatarlar aq-uquqları bozulğanı bir çoq kerek bildirgen ediler. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti ise bütün halqlarnıñ aqları aynı seviyede temin etilgen, dep israr ete.
İyül ayında qırımtatar faali Riza Asanov Qarasuvbazar rayonınıñ akimiyetini «qırımtatarlar ayırımğa oğratılğanına diqqat etmege» çağırdı. O, qırımtatar mektebine qatnağan balalarnıñ rastkelgen problemlerini aydınlatqan edi. Böylece, mektep «milliy» statusından marum qaldı, tamir işleri keçirilmedi, mektep avtobusı balalarnı köyden mektepke qadar derslerge bir buçuq saat qalğanda ketire eken.
Ukraina uquq qorçalayıcılarınıñ bildirgenine köre, al-azırda qırımtatarca laf etken balalarnıñ ancaq üçte biri ve ukraince bilgen balalarnıñ altıda biri işğal etilgen Qırımda ana tilinde tasil ala bile.


text: Martnıñ 27-nde qırımtatar faalleri, hususan «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ faalleri yaşağan evlerde keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ 55 bala babasız qaldı. Tintüvler neticesinde 20 qırımlı tutuldı, martnıñ 28-nde ise evleri tintilgen üç qırımlı faal Rostov-na-Donu şeerinde tutulıp tevqif etildi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, al-azırda Qırımda babasız qalğan ve yardımğa muhtac olğan siyasiy mabüslerniñ balalar sayısı 116-dan 171-ge qadar arttı. Qırımlı jurnalist Şevket Namatullayev apiske alınğan qırımtatar faalleriniñ balalarına yardım toplap başladı. Apiske alınğanlarnıñ qorantalarına Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qurulğan «Bizim balalar» hayriye fondu da yardım etmege devam ete.


text:
Sıvaş gölünde Herson vilâyeti ve Qırım arasında sıñırnı belgilegen yaldavuqlar qoyuldı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Geniçesk rayon devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı Aleksandr Vorobyov bildirdi.
O añlattı ki, sıñırlama ukrain sıñırcılarınıñ teşebbüsinen beraber yapıldı.
«Keçken seneleri tecribesini köz ögüne alamız, o vaqıt balıqçılar sıñırdan keçti ve esirge alındı, soñra olarnı teslim etken ediler. Büyük iş edi. Şartlı yaldavuqlarnı teklif ettim. 20 yaldavuq yapıldı, olar endi qoyuldı», – dedi Vorobyov.
Yerli memuriyet yolbaşçısınıñ qayd etkenine köre, işbu teşebbüsniñ esas maqsadı, balıqçılarğa suvda tutacaq yolnı qolay tapmağa yardım etmektir, sıñırğa ise, ukrain sıñırcıları içün qoşma katerler ayırıldı.
Qırım 2014 senesi Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında resmiy olaraq memuriy, aqiqaten ise, kerçek «sıñır» yerleşti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.