text:
Qırımdan köçip kelgen, Yevromaydannıñ faali Gayde Rizayeva, Şefiqa Gasprinskaya adına qadınlar batalyonını teşkil etmek fikiri ile çıqışta bulundı.
Rizayeva Qırım.Aqiqat agentligine bildirgeni kibi, şekillenüvniñ esas vazifesi ATO zonasında, çeşit batalyonlarda cenkleşken qırımlılarğa yardım köstermektir. İleride ise Qırım qaytarılmasınıñ tedbirlerinde iştirak etmektir.
«Bu batalyonda qırımtatarlar ve Qırımnıñ meselesine pervasız qalmağan adamlar toplaşa. Bütün faktlarnı açıqlamağa istemez edim, amma batalyonımıznıñ bazı iştirakçileri yarımadada yaşap, kerekli işlerni anda alıp baracaqlar. İlk evelâ, bizim vazifemiz Qırımnıñ qurtarılmasında iştirak etmektir. Amma şimdiki vaqıtta böyle imkân olmağanı içün, Ukrainada cenkleşken vetandaşlarımızğa elimizden kelgeni qadar yardım etecekmiz», - dep ayttı Rizayeva.
Onıñ qayd etkenine köre, şimdiki vaqıtta iştirakçilerniñ cedveli tizilmekte, soñra ise onıñ teşkil olunmasınen bağlı vesiqalar Ukraina mudafaa nazirligine teslim etilecek. Rizayeva bildirgeni kibi, batalyonğa aşçı, psihologlar, arbiy olacaq qadınlar kirecek.
«Tek tünevin bizge bir sıra muracaat keldi. Amma episini qabul etmeycekmiz. Er biriniñ Ukrainağa sadıqlığı ve vatanperverlik duyğularında emin olmaq kerekmiz. Aramızğa «mahsus yollanılğan adamlar» olacağını köz ögüne alıp, ciddiy saylav keçirecekmiz» - dep bildirdi Rizayeva.
Ukraina mudafaa nazirliginde qadın - qızlarnıñ batalyonı teşkil etilmesinen bağlı malümatnı izaatlamadılar.
Gayde Rizayeva - Yevromaydannıñ faali ve volonter, antiterroristik operatsiyaları keçirilgen yerlerde eki kere esirge tüşken.
Şefika Gasprinskaya - belli qırımtatar mütefikkiri İsmail Gasprinskiyniñ qızı. O, Azerbaycan demokratik Cumhuriyetiniñ esasçılarından biri Nasib - Bek Usubbekovnıñ ömür arqadaşı. Qırımda yigirminci asırlarınıñ başında çalışqan «Qırım müslüman qadınlar icra komiteti» qırımtatar areketiniñ lideri. Onıñ adı ile, o vaqıtnıñ islâm dini içün unikal olğan müslüman qadın - qızlar areketi bağlıdır.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


c: text/html

text:
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 26-da Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yasaq etilmesinen neticelene bile. Bu aqta aprel 25-te toplaşuvda bulunğan Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
Onıñ sözlerine binaen, mahkeme toplaşuvınıñ ceryanından «mahkeme, şübesiz, qanun tarafını degil de, qabaatlağan tarafını alacağını» añlamaq mümkün.
«Başta Meclisni, qırımtatar halqınıñ temsilci organını, yasaq etecekler, soñra halqnı da yasaq etmege tırışacaqlar! Bütün bular tarihımızda endi olğan edi, 1944 senesi em kommunistlerni, em faallerni, em de tarafta olğanlarnı çeşit vagonlarda, amma bir trende sürgün ettiler», – dep yazdı Smedlâyev Facebook saifesinde.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 25-te, bazarertesi künü, aqşam toplaşuvnı aprel 26, salı kününe keçirdi. Toplaşuv saat 9:30 başlanmalı.
Aprel 25-te keçirilgen toplaşuvda mahkeme rusiyeli prokuror Natalya Poklonskayanıñ Meclis faaliyetiniñ toqtatılması boyunca qararını davağa qoştı. Poklonskaya toplaşuvda olmadı.
Aprel 13-te Kreml tarafından tayin etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar halqınıñ Meclisi faaliyetiniñ mahkeme qararına qadar toqtatılması aqqında qarar alğanını bildirdi.
Aprel 18-de Rusiye Adliye nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ faali Sinaver Kadırovnıñ işğal etilgen Qırımdan sürgünligi «qırımtatar halqı faallerini taqip etmesiniñ devamıdır», – dep ayttı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa Ermeni Bazar mahkemesiniñ qırımtatar faalini yarımadada sürgün etmek qararını izaatlap.
«Belki de, migratsion qanunları bozulğan edi, lâkin bizler akimiyetniñ bunıñ kibi qabaatını qabul etip olamayıq, çünki Qırımnıñ bir çoq sakinini migratsion qanunlarnıñ bozulması boyunca qabaatlamaq mümkün. Bir çoq adam Rusiye pasportını alâ daa almadı, Rusiye vatandaşlığından vazgeçmegenler ise avtomatik sürette Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşları ola», – dep qayd etti Nariman Celâl.
Sinaver Kadırovnıñ özü Qırımdan sürgün etilmesi aqqında mahkeme qararına itiraz bildirecek.
«Men, elbet de, mahkemeniñ işbu qararına itiraz bildirecem. Lâkin buña vaqıt kerek», – dedi o.
Malüm ki, Sinaver Kadırovnıñ apayı Qırımda qaldı, oğlu ise Kiyevde oquy.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, yanvar 23-de gece Qırımtatar halqınıñ aq-uqularını qorçalav komitetiniñ koordinatorları Eskender Bariyev, Abmecit Suleymanov (ekisi de Meclis azası ola) ve Sinaver Kadırov Çonğar «Rusiye sıñırında» uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri tarafından yaqalandılar. Er biri ukrain pasportını kösterdi.
Sinaver Kadırov ekimniñ mesleatına yol alğan edi.
Lâkin Rusiye mahsus hızmetleri oña, çetel vatandaşına kibi, sıñırdan keçüv vaqtında memuriy bozuv aqqında bildirip, bir qaç saatlik «subetlerden» soñ mahkemege alıp kettiler.


text:
Ukraina däwlät başlığınıñ Amerika Quşma Ştatlarına säfäre
Awraziya qaytawazı 03/2021
Ukraina däwlät başlığı Vladimir Zelenskiy AQŞ ilbaşı Djo Bayden çaqıruı buyınça 31 nçe avgust – 3 nçe sentyabr’ könnärendä AQŞqa räsmi säfär yasadı. Bu - Zelenskiynıñ Amerika Quşma Ştatlarına berençe räsmi vizitı. Zelenskiy 31 nçe avgustta Vaşingtonda AQŞ ênergetika ministrı Djennifer Granxol’m belän oçraştı. Oçraşuda Tön’yaq ağım -2 proyektı qısalarında Ukraina häm töbäkneñ ênergiya qurqınıçsızlığı turında fiker alıştılar. Şul uq könne Vladimir Zelenskiy Amerika milli aviaśiya häm ğaläm idaräse NASA citäkçese Bill Nel’son belän oçraşıp Ukraina kosmik institutlarınıñ NASA proyektlarında häm programmalarında qatnaşuı turında söyläşte.
Ukraina ilbaşı räsmi säfäreneñ ikençe könendä Bötendönya bankı başlığı Dêvid Malpass belän oçraştı. Zelenskiy Ukrainadağı reformalar häm Ukrainanıñ üzgäreş planı xaqında mäğ’lümat birde, Bötendönya bankın bu üzgäreş planın tormışqa aşıruda qatnaşırğa çaqırdı. Soñraq Zelenskiy AQŞ töşençä oyışmaları wäkilläre häm jurnalistlar qatnaşqan cıyılışta üzgäreş planın centekläp añlattı. Anıñ ğomumi bäyäse 277 milliard dollar häm ul 80 nän kübräk proyektnı üz êçenä ala.
Vladimir Zelenskiy 1 nçe sentyabr’ könne AQŞ saqlanu ministrı Lloyd Ostin belän Pentagonda küreşte. Şul uq könne AQŞ ilbaşı Djo Bayden Aq Yortta Ukraina däwlät başlığı belän üzara häm wäkilleklär ara oçraşular ütkärde. Bu oçraşular aldınnan ike il liderı Oval ofista jurnalistlar aldında qısqa çığış yasadı. Bayden üz çığışında:”AQŞ Rusiya agressiyäse qarşında Ukrainanıñ möstäqil’legenä häm cir bötenlegenä tuğrı qala”,-dide. Zelenskiy isä oçraşudan soñ tvitter akkauntında Bayden belän qurqınıçsızlıq problemaları turında söyläşülären yazdı.
Ukraina dawlät başlığı Vladimir Zelenskiy 2 nçe sentyabr’dä Vaşingtonda AQŞ Kongressınıñ Ukrainağa qağılışlı êşçänlek başqaru törkeme äğ’zaları belän oçraşqannan soñ Kaliforniyägä kitte. Zelenskiy 3 nçe sentyabr’dä räsmi säfär qısalarında Kremniy üzänlegendä tanılğan investorlar häm kereşü kapitalı fondı wäkillare belän oçraştı, alarnı Ukraina belän xezmättäşlek itärgä öndäde.
Ukraina däwlät başlığı Vladimir Zelenskiynıñ AQŞ säfäre bik näticäle buldı. Vizit barışında ike il arasında qurqınıçsızlıq, saqlanu, iq’tisad, ênergiya, sälamätlek saqlaw ölkälärendä xezmättäşlek itü turında kileşülär imzalandı.
AQŞ – Ukraina strategik partnyerlığı turındağı urtaq belderü nigezendä AQŞ xökümäte bıyıl Ukrainağa demokratiya, keşe xoquqları, cirle citäkçelek,xosusıylaştıru häm xökem çığaru reformasına yünältelgän programmalar öçen 463 million dollardan artıq yärdäm kürsätergä uylıy. AQŞ Kovid -19 nıñ taraluına qarşı köräş, vakśinalarnı taşu häm saqlaw öçen Ukrainağa östämä 12 million 800 meñ dollar bülep biräçäk. Monnan tış, AQŞ Donbasstağı suğışta zıyan kürgän häm gumanitar yärdämgä moxtac keşelärgä bıyıl 45 million dollar yärdäm kürsätäçäk.
Avtor – Abdrasul İsakov


text:
Kreml nezaretindeki Qırım akimiyeti, yarımadada mesken yerler tışında olğan altmıştan ziyade çöplük obasını yoq etecek ola, dep bildirdiler rusiyeli Qırım mesken ve kommunal hocalıqlarınıñ matbuat hızmetinde.
"2019 yılınıñ başından berli 18,5 biñ metr kvadratnı qaplağan 17 çöplük obası yoq etildi. 2019 senesinde Qırımda mesken yerlerniñ tışında yerleşken 62 ruhsetsiz qalımtı obaları yoq etilmeli", - dep yaza nazir müavini Natalya Krivenkonıñ adından matbuat hızmet.
Müessisege köre, yılnıñ başından berli çöplük obaları Sudaq, Canköy, Qurman, Or Qapı, Seyitler, Saq ve Aqmescit rayonlarında yoq etildi.


text:
Ukraina devletinden vatandaşlarnıñ, hususan qırımlı qadınlarnıñ ve balalarınıñ Suriye qaçaqlar lagerinden qaytmasına yardım etmesine rica eteler. Buña oktâbrniñ 9-nda Kyivdeki matbuat konferentsiyasında bu insanlarnıñ tuvğanları çağırdı. Olarnıñ malümatına köre, eñ az 25 Ukraina vatandaşı ve 35 bala aqqında aytıla.
Ukrainalılarnı çıqarmaq çağıruvı Qırımtatar Milliy Meclisinden de kelgen edi, lâkin Prezident ofisi cevap berip, Suriyedeki ukrainalılar mevzusını «siyasiyleştirmemege» çağırdı. Halqara aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, Suriyeniñ şimal-şarqında, Iraq sıñırına yaqın, Al-Hol lagerinde on biñlernen insan yaşay – esasen qadın ve balalar, olar IŞİDden azat etilgen topraqlardan keldi. Berilgen malümatqa köre, Al-Holda dünyanıñ 60 memleketinden 40 biñ bala buluna, ve olar ipratıcı sıcaq şaraitlerinde oğaytsız yaşamağa mecbur. İnsanlar qıyın vaziyetke nasıl oğradı ve Ukraina olar içün ne yapa bile, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
Bu sene fevral ayında Al-Hol lagerini ukrainalı jurnalist, «1+1» telekanalınıñ mühbiri Andriy Tsapliyenko ziyaret etti. Onıñ levhasına köre, mında bulunğan çoqusı qadın ve bala – «İslâm devleti» radikal gruppirovkasına kirgen isyancılarnıñ qoranta azaları ya da bu gruppirovkağa qol tutmaq içün qurulğan teşkilâtlarda çalışmağa kelgenlerniñ aile azalarıdır. O, Suriyede küçüni coyğan soñ, isyancılar kontrol etken yerlerden qadın ve balalar bu lagerge yollanıldı.
Kyivde keçirilgen matbuat konferentsiyasında Gülfire Yunusova – şimdi Suriyedeki Al-Hol lagerinde bulunğan qırımlı Ukraina vatandaşınıñ qız qardaşı – tuvğanları terroristlerge qol tutmadı, dep tarif etti:
«Qardaşım oğlu, kelini ve balalarınen beraber 2014 senesi mart ayında Qırımdan ketip, esas Ukrainada yerleşti. Yataqhanede qala ediler, soñra dairege keçkenler. Ne ev, ne iş bar edi. Oğlu anasına – qardaşına teklif etti: «Türkiyege barıp çalışayıq. Balalarnı baqarsıñ, biz apayımnen çalışırmız». Qırımda bir şey satıp olamadılar – er şeyni qaldırğanlar. Qardaşım razı oldı, ve ketkenler. Oğlu eki ay qurucılıqta çalıştı, er şey güzel edi, amma soñra onı Suriyege ketmege iqna etken insanlarnen tanıştı. O, bunı apayı ve anasından saqladı – sürgün eterler, şunıñ içün ketmek kerek, dep ayttı. Suriyege kelgende ne olğanını añladılar, amma qaytmağa çare yoq edi. Oğlu pek tez elâk oldı, ve olarnıñ eziyetleri başlandı. Yaşayış şaraitleri müthiş: sahra, sıcaq, çadırlar. Balalar ya aqşamğa qadar aç, ya da gece-kündüz».
Gülfire Yunusovanıñ aytqanına köre, bu qorantanıñ soy-sopları bir qaç yıldan berli Ukraina devlet organlarından yardım istey, amma neticesi yoq – şimdi kütleviy haber vastalarına muracaat eteler:
«Ombudsmenge, prezidentke yazdıq – yaza bilecegimiz er keske. Bu qadınlarnıñ qabaatı yoq. Er bir insannıñ hata aqqı bar, ve olar pek peşmanlar. Balalarnıñ iç bir qabaatı yoq ve olar yaşamaq kerekler. Bu insanlarnı çıqarmağa yardım etiñiz, yalvaram! Lagerde er kün birisi vefat ete».
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ Qırım.Aqiqatqa tarif etkenine köre, ukrainalılarnı Suriyeden tahliye etüv esnası bir yıldan çoq toqtatıla.
Bizim malümatımızğa köre, bu cedvelde tahminen 100 insan bar, ve eñ az üçte ekisi – çağına yetmegen balalardır. Em qırımtatarlar bar, em esas Ukrainanıñ sakinleri barRefat Çubarov
– Bizim malümatımızğa köre, bu cedvelde tahminen 100 insan bar, ve eñ az üçte ekisi – çağına yetmegen balalardır. Em qırımtatarlar bar, em esas Ukrainanıñ sakinleri bar – Harkiv, Lviv, Zaporijjâ vilâyetinden. Bıltır mart ayında tuvğanları ve qaçaqlarnıñ özü bizge muracaat etken soñ, bu meselenen oğraşıp başladıq. Tezden 72 insan oldı, 43-ü – balalardır. Bu büyük bir problem olğanını añlap, Ukraina Tış işler nazirligine muracaat ettim. Bu meseleni ancaq devlet al ete bile. Aqqı kerekmey: o vaqıt Tış işler nazirligi tez cevap berdi. Mahsus hızmetler ve diger müessiselerniñ vekillerinen toplaşuv yapıp başladılar, ve belli bir vaqıttan soñ areket algoritmini añlay edik. Keçken sene avgust ayında tahliye etileceklerniñ teşkerilgen cedveli endi bar edi, faqat bütün müessiselerni areketke keçirecek adım atılmadı. Bu mesele alâ daa çezilmedi.
Refat Çubarovnıñ qayd etkenine köre, o, sozuluv sebeplerini bilmey. Aynı vaqıtta bir qaç kün evelsi Ukraina prezidentiniñ ofisi Meclis reisini «mevzunı siyasiyleştirmemege» ve Suriyedeki ukrainalılarnıñ – hususan tuvğanları Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ taqibine oğraması mümkün olğan qırımlılarnıñ – şahsiy malümatını aydınlatmamasına çağırdı. Refat Çubarov bu iddialarnı sebepsiz dep saya.
Devletimiz bu insanlarnı tezce tahliye etmesini tüşünmeliRefat Çubarov
– Devlet hızmetlerimiz dialogdan çetleşti, men ise bu vaqıt devamında soy-soplar, lagerdeki insanlar ve akimiyet arasında bir aracı olmağa tırıştım. Pek büyük açıqlıq vatandaşlarımızğa zarar ketire bilecegine esaslandım. Bizim içün insanlarnıñ, hususan qırımtatarlarnıñ ve vaqtınca işğal etilgen Qırımda yaşağanlarnıñ telükesizligi er şeyden müimdir. Şunıñ içün Prezident ofisi bizni yüzlemegen bir şeyge çağırmasın. Devletimiz bu insanlarnı tezce tahliye etmesini tüşünmeli. Qadın ve balalar aqqında aytıla. Olar çeşit sebeplerden Suriyege ketti: evlengenler, qorantalarını saqlamağa istegenler. Yani, sebepler çoq. Ne yazıq ki, Suriyede er kün 20-25 bala vefat ete.
Qırım.Aqiqatnen işbirligi yapqan Ukraina jurnalisti Taras İbragimov Ukraina Tış işler nazirligine muracaat etip, ukrainalılarnıñ Suriyeden tahliye etilmesinen bağlı malümat bermesini rica etti. Konsullıq hızmetiniñ müdiri vazifelerini vaqtınca icra etken Roman Nedelskiy yazma cevabında dedi ki, «bu vaziyette konsullıq imkânları sıñırlı» ve «Ukraina vatandaşlarını Suriyeden tahliye etmek içün alınğan tedbirlernen bağlı malümat er keske açıq degildir». Ukraina telükesizlik hızmeti ise Taras İbragimovnı «semetdeşlerimizniñ Ukrainağa telükesiz qaytması içün diger müessiselernen beraber bir sıra tedbir» keçire, dep işandırdı.
Balalarnıñ Suriyeden qaytması içün analar birleşmesiniñ koordinatorı Fatima Boykonıñ qayd etkenine köre, bazı ukrainalılar artıq başqa Suriye lagerine avuştırıldı.
Tış işler nazirliginiñ koordinatorı mennen çalışa, aman-aman er kün bağdamızFatima Boyko
– Ciyenim artıq Al-Hol lagerinde degil: sentâbrniñ 29-ndan 30-na keçer gecesi kürt arbiyleri onı ve diger avropalı qadınlarnı Roc lagerine alıp ketti. Anda İsveçiya, Frenkistan vatandaşları bar ve ilâhre. Şimdilik bir bağ yoq, şunıñ içün bir aftadan berli ciyenim ve balaları aqqında bir haber alamayım. Tış işler nazirliginiñ koordinatorı mennen çalışa, aman-aman er kün bağdamız. Oña malümat kerek olsa, öz menbalarımdan alam – lagerdeki qadınlardan birisi yaşaymı ya da yoq… Bu qadınlar isyancılarğa aqayğa çıqtı degen fikirlerni eşittim – amma bu öyle degil. Bu Ukraina vatandaşları, Qırımdan da, olarnıñ aqayları daa soñra aydutlarğa qoşuldı ya da IŞİD tesirine oğradı. İnsanlar Suriyede cenkleşmeycek edi – çalışacaq ediler. Bu ikâyelerni bilmeyip, episini birden qabaatlamağa kerekmey.
Taras Şevçenko Kyiv milliy universiteti Halqara munasebetler institutınıñ ocası Olga Poyedinok, ukrainalılarnıñ vatanğa qaytuv esnası kerçekten qolay degil, dep tahmin ete.
Ekinci qıyınlıq şu ki, bu lagerdeki qadın ve balalarnıñ başqa vatandaşlığı da ola bileOlga Poyedinok
– İlk qıyın şey – Suriyede elçihanemiz yoq. Ukraina diplomatları andan bir qaç yıl evelsi tahliye etildi. Ekinci qıyınlıq şu ki, bu lagerdeki qadın ve balalarnıñ başqa vatandaşlığı da ola bile, Ukrainadan ğayrı – meselâ, Suriye vatandaşlığı. Üçünciden, Suriye içün bu milliy telükesizlik meselesidir. Er bir devletnen er bir insan boyunca vatanğa qaytuv imkânı bar ya da yoq dep ayrı muzakere keçire. İçeriden bir malümatım yoq, amma şimdi ukrainalılarnen bağlı muzakereler keçirile, dep añlayım – kimler ve nasıl qaytarılacaq.
Yaqın şarq tedqiqatları merkeziniñ müdir muavini Sergey Danilov Suriye ve Iraqtaki qaçaqlar lagerleriniñ kerçek vaziyeti aqqında çoq az malümat bar, dep ayta.
Qaçaqlar Suriye ve Iraq ükümetlerine kerekmey, bu mesüliyetten qurtulmağa isteyler ve andaki şaraitlerni dayanılmaycaq alğa ketirelerSergey Danilov
– On biñlernen insan bar, iç bağları ve iyerarhiyası olğan ayrı cemiyetlerdir. Qaçaqlar lagerlerinde cinaiylik ileriley, insanlarnı artıq IŞİDke degil, diger teşkilâtlarğa alalar. Olar Suriye ve Iraq ükümetlerine kerekmey, bu mesüliyetten qurtulmağa isteyler ve andaki şaraitlerni dayanılmaycaq alğa ketireler. Vatandaşları bu lagerlerde olğan memleketler olarnı almağa tırışıp, bir sıra problemnen qarşı-qarşığa kele. Bu insanlarnıñ identifikatsiyası pek qıyın, kerçekten qaytmağa isteylermi ya da birileri para almaq maqsadınen aldata añlaşılmay. Bu insanlarnıñ terroristlernen alâqası barmı-yoqmı añlamaq içün kiçik tahqiqatlar keçirmege kerek ola – ebet, añlaşıla ki, qaçaqlarnıñ ekseriyeti müthiş şaraitlerge oğrap, andan evge qaytmağa istey.
Avgust ayında BM Bala fondu (UNICEF) Al-Hol lagerinde beş yaşına qadar sekiz bala vefat etkenine dair haberlerden qasevetlengenini bildirdi: dördü – açlıqtan, qalğanları – suvsız qalğanından, aq qorçalayıcılar qayd etkenine köre, «tedavisi qolay keçken» gipoklikemiya ve diger sebeplerden. Buña baqıp, UNICEF memleketlerni meseleni al etecek yolnı tapmağa çağırdı.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi mayısnıñ 16-nda Qırımda apiske alınğan «Qırım birdemligi» teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayevniñ imayesi bergen şikâyet arizasını red etip, oña qarşı dava açılmasını qanunğa uyğun dep tanıdı.
Bu aqta «Qırım birdemligi» Facebookta haber ete.
«Mahkeme şikâyet arizasını red etti. Mustafayev Serverge qarşı 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden cinaiy iş açılğanını qadı qanunğa uyğun dep tanıdı, çünki cinaiy dava açılmasınıñ qanuniy ve isbatlanğan sebepleri bar», – dep aytıla haberde.
Oturışuv açıq oldı.
«Qırımda Rusiye Ceza qanunlarınıñ qullanıluvı halqara qanunlarğa köre qanunsız ola. Meni ve semetdeşlerimni cinaiy taqip etüvniñ siyasiy sebepleri bar, dep tüşünem», – dep bildirdi toplaşuvda Server Mustafayev.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Ukraina Silâlı quvetlerinde musulmanlardan ibaret olacaq batalyonınıñ teşkil etilmesi aqta qarar alınğanını bildirdi.
«Şimdi Ukraina Mudafaa nazirligine tabi olacaq ve Qırım ile sıñırdaş Herson vilâyetinde yerleşecek musulman batalyonınıñ teşkil etilmesi aqta qarar alındı. Bu batalyonda çeçenler, inguş, azerbaycan, özbek ve Ukraina topraq bütünligi ve mustaqilliginiñ saqlanıluvına isse qoşmağa istegen diger millet vekilleri hızmet etmege istegini bildirdi», – dedi Cemilev Akanarda (Türkiye) Bütündünya qırımtatar kongressinde.
Evel bildirilgeni kibi, qırımtatarlarnıñ temsilcileri sıñırcılarğa Qırım ile memuriy sıñırda yardım eteler.
Bildirilgeni kibi, Türkiye paytahtı Ankarada avgust 1-2 künleri Bütündünya qırımtatar kongressi keçe. Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarğa nisbeten ayırımları sebebinden forumnı Qırımda keçirip olamadılar. Bundan da ğayrı, yarımadağa kiriş Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa yasaq etildi. Kongresske Meclis azalarınıñ çoqusı kelip olamadı. Olarnı forumnıñ keçirilüv künü «fevral 26 işi» boyunca sorğuğa çağırdılar.


text:
Qırım musulmanlarınıñ müftisi hacı Emirali Ablayev Rusiye musulmanları merkeziy diniy idaresiniñ reisi, müfti Talgat Tacuddinge muracaat etip, matbuat vastalarında onıñ Qırım musulmanları merkeziy diniy idaresiniñ («Tavriya müftiyatı») tesis etilmesine alâqası bar olğanı aqqında haberni añlatmağa rica etti.
Mektüp metni Qırım Müftiyatınıñ saytında derc etildi.
Emirali Ablayev öz muracaatında qayd ete ki, kütleviy haber vastalarında tarqalğan malümatqa köre, Qırımda Talgat Tacuddin yardımı ile Qırım musulmanlarınıñ tarihiy diniy idaresi – «Tavriya müftiyatı» – «ğayrıdan tiklenile». Qırım musulmanlarınıñ müftisi bildire ki, bu malümatnı red etken birisi olmadı.
«Tavriya Müftiyatınıñ meydanğa ketirilmesine munasebetiñizni aydınlatmağa, matbuat vastalarında tarqalğan malümat yañlış olğan olsa ise, onı resmiyen red etmege rica etemiz», – dep aytıla muracaatta.
Emirali Ablayev hatırlattı ki, doqsanıncı seneleriniñ başında qırımtatarlar sürgünlik yerlerinden kütleviy şekilde Vatanğa keri qaytmağa başlağan soñ, musulmanlarnıñ yekâne idaresi aqqında mesele peyda oldı.
«1995 senesi noyabr 18-de Qırım musulmanlarınıñ I Qurultayı olıp keçti, tedbirde musulman cemiyetleriniñ 233 delegatı iştirak etti, em de Qırım musulmanları Diniy idaresi şekillendirildi, onıñ nizamnamesi belgilendi ve müfti saylandı», – dep hatırlattı Qırım musulmanlarınıñ müftisi.
Malüm olğanı kibi, Qırımda Qırım musulmanları merkeziy diniy idaresi tesis etilgen edi – Tavriya müftiyatı.
İşbu qarar Aqmescitte yarımadanıñ farqlı rayonlarından 100 delegatnı toplağan musulman qurultayında qabul etildi
Müfti olaraq Ruslan Saitvaliyev saylandı, reis vazifesine Enver Ahtemov tayin etildi. Rusiye musulmanlarınıñ merkeziy diniy idaresiniñ yolbaşçısı müfti Talgat Tacuddin Müftiyat tiklenmesine yardım etti.


text:
İşğal etilgen Qırımda tutıp esir alınğan İslâm Cepparov ve Cevdet İslâmovnıñ baba ve dayısınıñ evi yanında tahminen 300 insan toplaştı. Adamlar Qırımnıñ farqlı regionlarından keldiler, – dep haber ete QHA.
Bundan ğayrı, Sarı-Suğa Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz, Aluşta şeer reisiniñ muavini Enver Arpatlı, qırımtatar milliy areketiniñ vekili, Qırımtatar halqı Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev, Saq regional meclisiniñ reisi Eskender Bilâlov, qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Vejdiye Kaşka, Qarasuvbazar regional meclisiniñ reisi Mustafa Araba keldiler.
Sarı-Suğa kelmege söz bergen Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov öyle de kelmedi. Bu arada o Qarasuvbazar rayon devlet memuriyetiniñ binasında qapalı körüşüv keçirmege qarar berdi.
QHA mühbiriniñ malümatına köre, körüşüvge yalıñız esir alınğan İslâmnıñ babası Abdureşit Cepparov, esir alınğan Cevdet İslâmovnıñ anası, Qarasuvbazar cami imamı Elvedin Ablâmitov, Enver Arpatlı ve Zair Smedlâyev davet etildi.
Qarasuvbazar rayon devlet memuriyetiniñ binasını uquq qoruyıcı organlarnıñ vekilleri imaye ete, bina damında snayperler buluna.
Hatırlatamız, sentâbr 27-de Qarasuvbazar civarındaki Sarı-Su köyünde belgisiz şahıslar eki genç qırımtatarını maşinağa oturtıp, belgisiz bir yerge alıp kettiler.
Hırsızlanğan gençlerden birisiniñ babası birden Qarasuvbaza boyunca politsiya ve FSB bölügine muracaat etti, amma anda bundan haberleri olmağanlarını bildirdiler.


text:
İlhaq etilgen Qırımda qanunsız tutulğan ağır hasta Edem Bekirov arqasında ağırılar sebebinden turıp olamay. Bu aqta Facebook saifesinde onıñ qızı Eleonora Bekirova haber etti.
“Acele şekilde oña ağırı kesici ilâclar yolladıq. Amma bu da meseleni çezmey. Bu pek ağır bir vaziyet ve bu alda kimden yardım soramağa bilmeyim”, – dep yazdı Bekirova.
Bekirov ayaqqa turıp olamağanı sebebinden, advokat Aleksey Ladin onı ziyaret etip olamadı.
Rusiye tarafı bunı iç bir şekilde izaatlamadı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye quvetçileri tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa kete edi.
Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Advokat Rifat Yahin 2020 senesi yanvar ayından berli müvekkili, Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarovnıñ uyğun şaraitlerde tutulğanına dair malümat almay. Bu aqta imayecisi Telegramda yazdı.
«Qanun bozulıp, alâ daa malümat berilmedi. Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayonınıñ prokurorına advokatqa malümat bermege istemegen Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ MÇ-3 MSÇ-91 reberini memuriy mesüliyetke çeküv arizası berildi. Bu kategoriyada dava açmaq vazifesi olğan prokuror vazifesini yapmayıp, arizanı baqmadan diger vekâletsiz organğa berdi», – dep bildirdi Yahin.
İyünniñ 9-nda berilgen malümatqa köre, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarovnı Qırımdaki Rusiye insan aqları vekâletlisiniñ muavini Aleksandr Ştekbort ziyaret etti.
Gafarov ombudsmenge muracaat etkenini bildirdi: sağlığınıñ fenalaşuvı ve SİZO şaraitlerinde immuniteti zayıf, hronik hastalıqları ve yaşı büyük olğan insanlarnı qoruv mehanizmleri olmağanınen bağlı eki mesele.
Daa evel Gafarovnıñ advokatı müvekkiliniñ alı kritik oldı, dep qayd etken edi. Cemil Gafarov üçünci derece saqatı, büyrekleri hasta ve yürek hastalıqları bar. Advokat Gafarovğa ilâc bermeyip, hastahanege avuştırmağa razı olmadılar, dep qoştı. Advokat, müvekkiliniñ tibbiy tedqiqlerine dair arizanı Aqmescit SİZOsınıñ memuriyetine berdi.
Fevralniñ 4-nde Rusiye kontrolindeki Qırım ombudsmeni Larisa Opanasük, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir» davasınıñ mabüsi Cemil Gafarovnı №1 Aqmescit SİZOsında ziyaret etti, dep bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, Gafarov ombudsmenden saqatlığınıñ uzatılmasında yardım etmesini rica etti. Opanasük bildirgenine köre, o, sağlıq vaziyeti ve SİZOda tutuv şaraitlerini şikâyet etmey.
«Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi Cemil Gafarovnı siyasiy mabüs dep tanıdı.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
(Qırım Sedası İnternet Gazetesinden alınmıştır)
V.Y.Gankeviçniñ �Adalet ve maarif hızmetinde: İsmail Bey Gasprinskiyniñ qısqa biografyası (1851-1914)� kitabı aqqında bazı bir qaydlar.
Ulu millet � ulu insanlarnı doğura. Bir de-bir milletke qıymet kesilgende başta bir onıñ cihan medeniyetine bergen ulu insanlarını, şu insanlarnıñ Beşeriyet ögünde yapqan hızmetlerine baqıp kesile. İsmail bey Gasprınskiy� Ulu İsmail bey� Milletimizniñ şanı, şureti, namusı� Milletimizniñ Atası. Dunyağa tanılğan ve öz tuvğan halqını dünyağa tanıtqan ve ebediylikke sevq ettirgen İsmail bey�
21 mart 2001 tarihinde qırımtatar halqı, butün Qırım, Ukraina ve halqara cemaatçılıq yazıcı, naşir, maarifçi ve mutefekkir İsmail bey Gasprinkiyniñ 150 yıllığını qayd etecek. Ulu atamıznıñ adını taşığan qırımtatar cumhuriyet kitaphanesi işbu yübiley arfesinde �İsmail Gasprinskiynen XXI asırğa� dep adlandırılğan keniş kolemli tedbirni ilân etti. Qırımnıñ bir çoq umumtasil mekteplerinde, aliy oquv yurtlarında İ. Gasprinskiyge bağışlanğan çeşit türlü tedbirler otkerile, milliy matbuatımıznıñ saifelerinde İ. Gasprinskiyniñ hayatı ve faaliyeti haqqında muntazam surette maqaleler basılıp turmaqta. �Adalet ve maarif hızmetinde: İsmail Bey Gasprinskiyniñ qısqa biografyası (1851-1914)�� kitabı da bu vaqia munasebetinen neşir etilgendir. Onıñ muellifi � 1990 senesinden berli İ. Gasprınskiyniñ hayatı ve faalietinen oğraşıp kelgen tarih ilimleri doktorı Viktor Gankeviç. V. Gankeviç bu mevzu boyunca 50-den ziyade ilmiy maqalelerni derc ettirdi, butünqırım, butünukraina ve halqara konferensiyalar ve seminarlarda onlarnen kere maruzanen çıqışta bulundı. Boyleliknen, o, ulu İ. Gasprınskiyniñ yorulmaq bilmegen teşviqatçısına çevirildi. Muellif Qırım, Moskva, Sankt-Peterburgdaki arhivlerde, muzeylerde ve kitaphanelerde çalışıp, İ. Gasprınskiy haqqında çoqtan-çoq menbalarnı közden keçirdi, olarnı topladı, ogrendi ve sismelaştırdı, neticede oquyıcılarğa mına şoyle acayip bir monografiyanı bağışladı. V. İ. Bernadskiy adına Tavriya milliy universiteti, Qırım devlet sanayı-pedagogika institutı ve İ. Gasprınskiy adına qırımtatar cumhuriyet kitaphanesiniñ sımarışına binaen �Dolâ� neşriyatı tarafından neşir etilgen mezkür kitap tek Qırım, Ukrainada degil, butün cihanda gasprinskiynşınaslıqta muim bir vaqia oldı. Kitap uç babdan ibaret. Soñunda qullanılğan menbalar ve edebiyatlar cedveli ve qısqartmalar cedveli berilgen. Birinci bab İ. Gasprınskiyniñ dünyabaqışları ve cemaatçılıq faalietine bağışlanğan olıp, onda İ. Gasprınskiyniñ dünyabaqişlarınıñ prinsipleri, onıñ Bağçasaray şeher öz-özüne idare etüv organlarındaki ve Tavriya ilmiy-arhiv komissiyasınıñ aqiqiy azası olaraq yapqan işleri haqqında tafsilâtlı malümatlar berile. Kitapnıñ ekinci babında İ. Gasprınskiyniñ milliy deviriy matbuatnı meydanğa ketirüv boyunca faalieti talil etile. �Terciman� gazetacınıñ peyda oluv, tiklenüv ve inkişaf etüv meseleleri haqqında hikâye etile. Bundan da ğayrı, �Terciman� gazetasından ğayrı, İ. Gasprınskiy tarafından neşir etilgen neşirlerniñ tarihi ve faaliyeti talil çelterinden keçirile. Kitapnıñ uçünci babı İ. Gasprınskiyniñ pedagogik faaliyetini bağışlanğandır. Bu babda V. Gankeviç İ. Gasprınskiy tarafından işlep çıqılğan usul-i cedid, yani oqutuvgıñ yañı usulı aqqında arhiv materiallarına esaslanaraq, meraqlı faktlar aqqında fikir yürsete. Monografiyanıñ qullanılğan menbalar ve edebiyatlar qısımında V. Gankeviç monografiya uzerinde çalışqanda nasıl arhiv materiallarından faydalanılğanını kostergen cedvelni İ. Gasprınskiynen bağlı derc olunğan vesiqalarnı, İ. Gasprınskiy tarafından neşir etilgen neşirler cedvelini, �Terciman� gazetasınıñ tipo-litografiyasında neşir etilgen kitap ve risalerniñ cedveli, İ. Gasprınskiyniñ ayatı ve faaliyetinen bağlı edebiyatlar cedvelini bere. V. Gankeviç öz monografiyasında İ. Gasprınskiyniñ ayatı ve faaliyetine dair bir çoq belli olmağan saifelerni tapıp çıqarıp, talil ete ve ilmiy dyonümge kirsete. Bu ise gasprinskiyşınaslıqnı daa bir adım ogge süre.
Qandım (�Yañı dünya�)


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, bazar künü, oktrâbr 13-ünde super ağır çekide birinci küreşinde ğalebe qazanğan ukrain boksçu Oleksandr Usikni hayırladı. Usik amerikalı Chazz Witherspoonnen küreşe edi.
"Oleksandr Usik Chazz Witherspoonnı yeñdi! Ukraina öz çempionlarınen ğururlana! Toqtanmañız", - dep yazdı Zelenskıy öz Facebook saifesinde.
İnstagramda Lomus_official saifesinde Volodımır Zelenskıynıñ hayırlavını qabul etken Oleksandr Usikniñ videosı bar.
"Biz mini Ukrainada boks ete edik, çoq adam bizge qol tuttı. Ukraina halqına hızmet etem", - dedi Usik.
Başından Usik felemenkli Tayron Spongnen küreşecek edi, amma raqibi doping-testten keçmedi. Uruşqa dört kün qalğanda, Usikniñ taqımı Chazz Witherspoonnı taptı.
2018 senesi noyabrniñ 11-nde Usik britaniyalı Toni Bellyüni Mançesterde nokaut etip, 90,7 kilogrammğa qadarki çekide mutlaq dünya çempionı unvanını qorçaladı. Usik WBC, WBA, WBO, IBF versiyalarına köre çempion quşağını ve The Ring mecmuasınıñ unvanını qorçaladı.
Daa evel Aleksandr Usik 90,7 kilogrammğa qadar çekide dünyanıñ mutlaq çempionı oldı. Ukrainalılarnıñ dünya boks superseriyasınıñ final uruşında rusiyeli Murat Gassiyev ile yarışlaştı. 12 raund neticelerine köre Aleksandr Usik akemlerniñ qararı ile ğalebe qazandı.


text:
Ukraina millet vekilleri Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda mahküm etilgen ukrain faili Vladimir Baluhqa muracaat azırlap, açlıq tutmaqtan vazgeçmege rica etkenler. Bunı köstergen vesiqa Ukraina Yuqarı Radasınıñ saytında aprelniñ 10-nda derc etilgen.
Muracaatta «sağlıqnıñ pek tez fenalaşqanı ve ayatnı coymaq telükesi sebebinden» açlıqnı toqtatmaq ricası mevcut.
Deputatlar Vladimir Baluhqa ve onıñ küreşine nisbeten «sıñırsız sayğı» iss etkenlerini ve o «bütün memleket içün nümine olğanını» bildirdiler.
«Ukrainağa sağ qaramanlar lâzim. Siziñ sağlığıñız ve ayatıñız Ukrainanıñ ğalebesinde eñ güzel qısım olacaqtır», – dep aytıla muracaatta.
Baluh, mart 19-da ilân etken muddetsiz açlıqnı tutmağa devam ete.
Mart 14-te Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhqa dair qararnı deñiştirdi. Akem qabaatlavdan arbiy yedeklerniñ satın alınması aqqında maddeni alıp taşladı. Faaliyetçige qarşı koloniya-qasabada 3 yıl ve 5 ay muddetine azatlıqtan marum etüv ve, ondan ğayrı, 10 biñ ruble (qararnen 4,6 biñ hrn.) miqdarında cöreme şeklinde uküm çıqarılğan edi.
Mart 28-de Ukraina Tış işleri nazirligi Baluhnıñ deral azat etilmesini talap etti. Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova, açlıq tutqan faaliyetçige ekimlerni yibermek ricasınen Rusiyedeki zenaatdaşına muracaat etti.
Rusiye FSBsi Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabr 8-de yaqaladı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ tavanında 90 patron ile bir qaç trotil şaşkasını taptılar, dep iddia ete ediler.
Baluhnıñ qorçalavı ve aq-uquq qorçalayıcıları, o, Ukraina vatanperveri olğanı içün – eviniñ azbarında Ukraina bayrağı olğanı içün repressiyalar qurbanı olğanını iddia eteler.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi Canköy rayonında yaşağan «Qırım birdemliginiñ» koordinatorı Ablâmit Ziyadinovğa mahkeme oturışuvına çağıra. Bu aqta Ablâmitov «Qırım birdemligine» tarif etti.
Memuriy bozuv dava malümatları politsiya tarafından tekrar mahkemege berildi. Uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri aytqanına köre, noyabrniñ 3-nde Grani.ru neşiri ve «Qırım birdemliginiñ» mühbiri 2020 senesi aprelniñ 1-nde Rusiye Memuriy bozuvlar kodeksine kirsetilgen Rusiye Memuriy bozuv kodeksiniñ 20.6.1 maddesine istinaden (Fevqulâde vaziyetler vaziyetinde ya da olma telükesinde areket qaidelerine riayet etmeme) özüni izolâtsiya etüv rejimini bozdı.
«Tam eki ay evelsi, noyabrniñ 3-nde, Aqmescitte mahkeme binası yanında Vilen Temeryanovnen beraber tutuldım. Bu ükümge iş vazifelerimni yapmaq içün ketken edim, çünki mühbir olam, bu vaqialarnı aydınlatacaq edim. Bizni politsiya bölügine ketirgenler, tahminen 6 saat tutqanlar. Aqlarımız bozuldı, protokollar tizilgende yardım etecek advokatlar kirsetilmedi», – dep izaatladı Ablâmitov.
Noyabrniñ 3-nde «Qırım birdemliginiñ» mühbirleri Ablâmit Ziyadinov ve Vilen Temeryanov Rusiye kontrolindeki Qırım garnizon arbiy mahkemesiniñ binası ögünde tutulğan edi. Anda «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Arsen Abhairov, Rustem Emiruseinov ve Eskender Abdulganiyevniñ ükümlerinen bağlı qol tutuv aktsiyasını aydınlatmağa kelgen ediler. O künü mabüsler büyük apis cezalarına üküm etildi. Mühbirlernen beraber faal Erfan Bekirov da tutuldı, o, mahkemege siyasiy mabüslerge qol tutmağa kelgen edi. Ziyadinov ve Temeryanovnıñ matbuat kartları ve muarririyet vazifeleri bar edi.
2020 senesi dekabrniñ 30-nda Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi cemaat jurnalisti Vilen Temeryanovnıñ davası boyunca tahqiqatnı bozuvlar qayd etilmegeni içün toqtattı.
Dekabrniñ 28-nde «Qırım birdemliginiñ» faalleri bildirgenine köre, Rusiye politsiyasınıñ hadimleri Temeryanovnı «iş maşinasına mindirip, evden alıp ketkenler». O künü onı mahküm etmege tırışqanlar, amma neticede oturışuv başqa künge qaldırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Temeryanovnıñ «qanunsız şekilde azatlıqtan marum etilgeni sebebinden» cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi İnterpol yolbaşçısı olaraq Rusiye vekiliniñ saylanmasına yol bermemege çağıra. Bu aqta Meclis reisi Refat Çubarov aydınlatqan beyanatta aytıla.
«İnterpol prezidenti olaraq Rusiye Federatsiyası vekiliniñ saylanması bu teşkilâtnıñ maqsadları ve esas printsipleriniñ bozulmasına yol açacaq, neticede, dünyada totalitar ve avtoritar devletler İnterpol malümatlarınıñ mehanizmleri ve bazalarını kontrol etmege başlap, İnterpolnı insan aqları ve serbestligini bozacaq daa bir aletke çevire bileler», – dep aytıla beyanatta.
Bundan evel İç işler nazirliginiñ matbuat hızmeti, İnterpol prezidenti olaraq Rusiye vekili, politsiya general-mayorı, İnterpolnıñ prezident muavini Aleksandr Prokopçuk saylansa, Ukraina teşkilâttan aza olaraq çıqa bile, dep bildirildi.
Noyabrniñ 21-nde İnterpolnıñ 87-inci Baş Assambleyasında teşkilâtnıñ yañı prezidenti saylanacaq.
İnterpolnıñ sabıq yolbaşçısı Men Hunvey habarcılıq ve «diger belli olmağan» cinayetler içün Qıtayda tahqiqat altında buluna.
Onıñ ğayıp olması aqqında sentâbrniñ 25-nde belli olğan edi. O, İnterpol merkezi yerleşken Frenkistannıñ Lion şeerinden Qıtayğa yol alğan edi.
Oktâbrniñ 7-nde Qıtaynıñ habarcılıqqa qarşı baş qurulışı, Devlet kontrol komissiyası, bildirdi ki, Men «qanun bozğanında şeklenip, tahqiqat altında buluna». İnterpolğan onıñ istifasına dair ariza keldi.


text:
Qırımda fevqulâde yanğın havfı rejimi oktâbrniñ 2-ne qadar uzatıldı, dep bildire Qırımnıñ Gidromettsentri.
«Sentâbrniñ 28-nden oktâbrniñ 2-ne qadar Qırımda fevqulâde yanğın havfı olacaq», – dep tenbiley sinoptikler.
Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idare qurtarıcıları yarımada sakinleri ve musafirleriniñ diqqatını telükesizlik tedbirlerine riayet etilmesi kerekligine celp ete.
Müessise, yana bilecek şeyler yanında ateş yaqmamağa, manğal qullanmamağa tevsiye ete: ormanda terek, quru ot yanında ateş yaqmamaq kerek.
Sentâbrniñ başında Qırımda fevqulâde yanğın telükesi rejimi ilân etilgen edi.
Qurtarıcılarnıñ malümatına köre, sentâbrniñ 26-ndan 28-ne qadar yarımadada quru ot yanması mümkün edi.
Sentâbrniñ 18-nde Kefe civarındaki Kaygador (Orconikidze) qasabasında 10 gektarda quru ot yanmağa başladı. Bir qaç saat içinde yanğın alanı 30 gektarğa arttı. Sentâbrniñ 19-nda saba yanğın 45 gektarnı qaplap aldı.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım FVN-nde yarımadanıñ çoqusı yolları yayğalaq olğanı aqqında haber ete.
"Gece ve saba yolnıñ çoqusı qısımlarında buzlavuq ve klegey buz bar, onıñ içün aydavcılar maşnalarını qış şaraitinde qullanmaqqa azırlamalı ve yarımada yollarında aydağanda, mıqayt olmalı", - dedi müessise başı Sergey Şahov.
Onıñ aytqanına köre, Gruşevskiy ve Anğara boğazlarını ötkende, yol qaidelerine mıtlaqa pek diqqatlı olmalı.
Müessise malümatına köre, Qırımda yol areketiniñ sıñırlanğanı aqqında haber olmadı.


text:
Ukrain faal Oleg Prihodkonıñ tevqifini eki ayğa uzattılar, o, 2020 senesi fevral ayınace SİZOda tutulacaq. Qadını Lübov, onı soñki sefer evde oktâbrniñ 9-ında aqşam körgen edi, Oleg FSB hadimlerinen garajını baqmağa ketkende. Qırım.Aqiqat, çiçek çerebindeki fleşka, sevimli köpekniñ apansızdan ölümi, qomşular ile munasebetler em aqay ve babanıñ apis etilgeninden soñ qorantanıñ yaşayışı nasıl deñişkeni aqqında Olegniñ ailesinen laf etti.
- Dayı, biz seni sevemiz ve sen içün soñuna qadar küreşecekmiz! - dep, Kreml nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyevskiy rayonınıñ mahkemesiniñ qora çilterini tutıp, qıçıra tevqif etilgen Oleg Prihodkonıñ yegeni.
- Ukrainağa şan-şüretler! - Prihodko, avtozaknıñ basamağında bir qaç saniyege toqtay.
- Qaramanlarğa şan-şüretler!
Keççe apisli qırımlınıñ advokatı Nazim Şeyhmambetov, Prihodko, kelip, onı desteklegen er keske minnetdarlığını bildirmege rica etti, dep ayttı. "Onı mahkemege kirsetkenlerde, o epiñizni kördi. Bu onı kercekten pek ruhlandırdı", - dedi advokat. Tevqifni 2020 senesi fevral 10-una qadar uzattılar. Mahkeme oturışı qapalı şekilde keçirile edi, protsesske Prıhodkonıñ tuvğanlarını bile yibermediler. Mahkeme ükmüniñ ilân etilmesine de kimseni kirsetmediler.
Onıñ içün Qırım - bu Ukraina, ve eñ esası - onıñ evi. Qorantamızda köçme meselesi köterilmey edi bileLübov Prihodko
Olegniñ qadını Lübov Prihodko, FSB hadimleri oktâbrniñ 9-ında saat 16:00-larda kelgenini hatırlay. Olar garajnı baqmağa rica etti, garaj ise azbarlarında degil, Saq trassası boyunca yerleşken Orehovo köyündedir: "Aqayım, gizlemege şeyi yoq dep ayttı. Ev urbasında ketti ve ondan soñ endi qaytmadı".
Babası ğayıp olğanıni bildirip, qızı Natalya politsiyağa ariza yazdı. Ekinci künü saba tahqiqatçı Dmitriy Gramaşovnıñ reberliginde evniñ özünde tintüv başlandı.
"Aqayım, Saq şeer memuriyetinde patlav azırlamasında şübeli sayılğanı aqqında bir qarar oqudılar. Er şeyni ast-üst ettiler ve, añlağanıma köre, qıdırğanlarını taptılar". Qadın, tahqiqat tedbirleri vaqtında cep telefonı ve fleşkanı atıp qoyğanlarını iddia ete: "Protokolda, bu şeylerniñ bizge ait olmağanını qayd ettim. Hususan çiçeklerimde tapqanları fleş kartası şaşırttı. Olar şu fleşkanı sanki tapqan çiçek çerebi tübünde onı saqlamaq imkânsız edi. Çiçek sadece yuvarlanacaq edi".
Tintüvden soñ Lübov Prihodkonı sorğuğa çekmek içün alıp kettiler, o ise, Rusiye anayasasınıñ 51-inde maddesine atıf etip, özü ve yaqınlarına qarşı şaatlıq etmekni red etti. Bu, evlerinde keçirilgen ekinci tintüv edi, birincisini 2019 senesi fevralde yapqan ediler. O vaqıt quvetçiler, ukrain timsalâtnı, bayraqlarnı ve bir qaç plastik tüfek mulâjlarını tutıp alğan ediler, keççe ise qaytardılar.
Lübov, FSB tintüv vaqtıda yapqan video çeküvni hatırlay: "Anda, videoda, alınğan şeylerniñ arasında svastikanen yapraqlarnı kösterdiler. Olarnı faşist timsalâtı dep yazıp qoydılar. Amma kerçekten olar, o yapqan arbiy tehnika modelleri içün yarlıçıqlar edi. Aqayımnıñ hobbisi öyledir, o aves ete, özü bu modellerni quraştıra, olarnıñ sıfatı aqqında çoq kitabı bar".
Lübov, Oleg yapqan modellerden birisi Saq tarih ve ülkeşınaslıq müzeyinde turğanını tarif ete: "Demek, müzeyge böyle şeylerni qoymaq mümkün - faşizm degil, evde yapıştırmaq ve quraştırmaq ise yasaq, öylemi?"
Kimer dostlarımız, e, çevirildi. Bazı tanışlarımız, aksine, bu qabaatlavga inanmadı. İşte, böyle baqsañ, buña kimse inanmayLübov Prihodko
Oleg, birinci tintüv ve memuriy tevqiften soñ Qırımdan köçüv meselesini qorantasınen muzakere ettimi sualine Lübov menfiy cevap berdi: "Asılında o, ic bir vaqıt Qırımnı Rusiye kibi qabul etmey edi. Onıñ içün Qırım - bu Ukraina, ve eñ esası - onıñ evi. Qorantamızda köçme meselesi köterilmey edi bile". Şimdi Prihodkonıñ qorantası haberlerni tek advokattan bile: "Advokat onda sıq-sıq ola, ebet. O er şeyni tafsilâtlı aytıp bere. Bizge ne mektüp, ne körüşüvlerni bermeyler".
Prihodkonıñ evinde şimdi dört mışıq ve köpek Yeva yaşay. Bundan evel olğan köpek, Olegniñ qapatılmasında soñ ertesi künü öldi. "Köpek bir künde öldi, biz oña diqqat bile etmedik. O, çoq afıra edi, sağlam edi, mında ise - birden yoq oldı. Oleg şaştı, ebet, men ise tüşünem ki, onı, keder etmesin dep, zeerlediler. Amma bu ancaq menim faraziyemdir"
Lübov dey ki, aqayınıñ tutulğanından soñ qonuşma çevresi pek deñişmedi: "Biz qorantamıznen birlikte olğanımız kibi, öyle de birliktemiz. Kimer dostlarımız, e, çevirildi. Bazı tanışlarımız, aksine, bu qabaatlavga inanmadı. İşte, böyle baqsañ, buña kimse inanmay".
Qadınnı aytqanına köre, qomşular, mahkeme protsessi içün Oleg Prihodko aqqında müsbet hasiyetnamelerni yazdılar: "Mına, eñ yaqın qomşularımız, Oleg olarnen pek yahşı qonuşa edi, ve ne kerek olğanını bilip, olar birden yazıp berdiler, çoq sağ olsunlar".
Prihodko SİZOda kelecek yılğace tutulacaq. O, rusiyeli Maliyeviy nezaret hızmeti tarafından ekstremist faaliyetine ya da terrorcılıqqa ait olğan şahıslarnıñ cedveline kirsetildi.
Prihodkonıñ tutulğanını oktâbrniñ 10-nda saba kezlevli ukrain faali, yedinci çağırılış Ukraina halq deputatı Eduard Leonov haber etti. Faalniñ ömür arqadaşı Lübov Prihodko da tutulğan edi.
FSB hadimleri Rusiye Ceza kodeksiniñ 223.1 (patlayıcı maddelerni qanunsız azırlanması) ve 205 (terror ücümi) maddelerine istinaden qabaatlay.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Saq rayonınıñ Orehovo köyünde Oleg Prihodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler. Rusiye quvetçileri Prihodkonıñ evinde keçirilgen tintüvni izaatlamadı. 2016 senesi iyün ayında Rusiye quvetçileri faalni maşinasındaki ukrain nomeraları içün tutqan edi.


text:
«Dojd» telekanalı noyabr 15-ne qadar «Krasnıy oktâbr» studiyasını terk etmeli.
Bunı Eho Moskvı bildireyü
«Böyle bir mektüp kanal saiplerine biznes-merkeziniñ saiplerinden keldi. Muarririyet böyle bir şey beklemedi, onıñ içün şimdilik ileri areketleri belli degil», – dep bildirdi "Dojd" telekanalınıñ baş müdiri Natalya Sindeyevayu
Böyle bir talapnıñ sebeplerini bir kimse añlatmadı.
«Dojd» telekanalınıñ efirinde haberler, analitik, subet ve müellif yayınları, kontsert, bediiy oquvlar, em de vesiqalı filmler çıqa. Kanal 2011-2013 seneleri Rusiyedeki narazılıq areketinen bağlı adise-vaqialarnı faal sürette aydınlatqan edi. Emir vaqtınıñ birde üç qısmını canlı yayın ala.


text:
Rusiye Federatsiya Şurasınıñ azaları Sergey Tsekov ve Olga Kovitidi Devlet dumasına qanun leyhasını teslim etip, reklama ve basma malümatlarında işğal etilgen Qırımnı Ukraina terkibinde köstergen coğrafik haritalarnı qullanmağa yasaq etmege teklif ettiler. Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ bildirgenine köre, vesiqa mart 3-de parlament elektron malümat bazasında derc etildi.
Vesiqada aytıla ki, «Reklama» qanunına kirsetilmesi teklif etilgen deñişmeler reklamada yañlış topografik malümatnı (Rusiye Federatsiyasınıñ coğrafik haritaları) qullanmağa yasaq etmekte. İşbu deñişmeler Rusiye topraq bütünliginiñ bozulması teşviqatı olaraq tasnif etilmesi mümkün olğan basma neşir, ders edebiyatı, Rusiye Federatsiyası haritaları ve dersliklerniñ azırlanması ve satılmasını qanun seviyesinde belgilemeknen bağlıdır».
Leyha müellifleriniñ aytqanına köre, al-azırda bir çoq neşriyatnıñ haritalarında qomşu Rusiye terkibinde Qırım subyektleriniñ adları yoq. Olarnıñ fikirince, bu deñişeler «ticaret, turizm, em de basma mallarınıñ azırlanması saalarında reklama faaliyetinde uquq ve etik qaidelerge riayet etilmesini temin etmege imkân berecektir».
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kiokuşin karate boyunca aqaylar arasında Yaponiya 48-ci absolüt çempionatında Ukrainanı temsil etken Eldar İsmailov turnirniñ eñ yahşı 8 küreşçisi sırasına kirdi.
Noyabr 6-da Tokio şeerinde dünyada eñ prestij ve küçlü kiokuşin karate turnirlerinden biri yekünlendi.
Ukrainanı temsil etken üç sportçudan top-8 cedveline tek Eldar İsmailov kirip oldı. Bu turnirde oña büyük ümüt beslengen edi.
Eldarnıñ köstergen neticesi daa yahşı olması mümkün edi. Lâkin, birinci kün sportçunıñ ayağı yaralandı, amma o, yarışnıñ ekinci künge keçip oldı.
«Final künü Eldar içün pek ağır edi. Oña yahşı etip çalışmağa bermegen ayaq ağrına baqmadan, o, eñ yahşı yapon küreşçilerinen küreşip oldı», – dep bildire «Kiokuşin-karate dünyasınıñ haberleri» neşri.
İşbu netice, ukrain kiokuşin içün eñ yahşı ve yekâne ola. Bu, Ukrainağa ketken Yaponiya absolüt çempionatınıñ ilk medali ola.


text:
Aqmescitke yanvar 1-de kelmesi kerek olğan Moskva ve Sankt-Peterburgdan altı uçaq lâğu etildi.
Bunı «Aqmescit» ava limanınıñ saytında olğan onlayn tablo köstere.
Saytta aşkâr etilgen malümatqa köre, Domodedovo Moskva ava limanından dört uçaq, Vnukovo ve Sankt-Peterburgdan birer uçaq lâğu etilgen.
Seferelerniñ lâğu etilmesiniñ sebepleri belgisiz.
Dekabr 31 künü «Aqmescit» ava limanında mina olması aqqında malümat peyda olğan edi, bu sebepten ava limanında bulunğan insanlarnı tahliye etken ediler. Qısqa vaqıt devamında ava limanınıñ işi toqtatılğan edi. Faqat patlav aletiniñ olması aqqında malümat tasdiqlanılmadı.
Qırım işğalinden soñ, «Aqmescit» ava limanı yalıñız Rusiye uçaqlarını qabul ete.


text:
Kreml kontrolindeki Aqyarnıñ Nahimov rayon mahkemesinde fevralniñ 15-nde Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca yalan şaatlıq etkeninde qabaatlanğan Ruslan Bekirovnıñ davasında şaatlar sorğuğa çekildi. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber ete.
Qayd etilgenine köre, birinci olaraq Bekirovnıñ ses örneklerini alğan Fonda F.A. sorğuğa çekildi.
«Coyulğan telefon aqqında şaat bir şey bilmey, Bekirovnıñ FSB binasından çıqqanını da körmedi. Fonda emin ki, Ruslan ve Seytosmanov dost edi, şunıñ içün Bekirov şaatlıq etip, dostuna cinaiy mesüliyetke çekilmemesine yardım etecek edi», – dep aytıla haberde.
Şaat Andreyev Y.A. mahkemede sözge çıqıp, sorğu bozuvsız keçirildi, odada Bekirovnen beraber ediler, mabüs er şeyni öz isteginen imzaladı ve bir şeyge mecbur etilmedi, dep ayttı.
Oturışuvda Aqyar garnizon arbiy mahkemesinde çalışqan Kiryanov İ.A. sorğuğa çekildi. Onıñ aytqanına köre, Bekirovnıñ mahkeme oturışuvında rus tili seviyesi sorulmadı, amma terciman ihtiyacı bar.
2015 senesiniñ ses qaydında sesniñ kimge ait olğanını bilmek içün fonografik ekspertiza keçirgen şaat Tkaçenko A.V. sorğuğa çekildi. Qayd etilgenine köre, ses qaydlarında montaj barmı teşkerilmedi, tahqiqat ise böyle bir vazife bermegen edi.
Şaat Seytosmanov Rusiye Anayasasınıñ 51-inci maddesine esaslanıp, şaatlıq etmege razı olmadı.
Ruslan Bekirovnıñ imayesi oturışuvda Bekirovnıñ mahkeme-tibbiy psihiatrik ekspertizasını keçirgen şaat Sokolova Y.P.ni çetleştirmege talap etti.
«Bagirov tahallüsli şaatnıñ sorğu protokolı da seslendirildi. FSB malümatına köre, o, Rusiyede degil, amma bu malümatnı teşkermege çare yoq. İmaye biriniñ bu malümatnı bergeninden şübhelene, protokol basıla bilir edi», – dep bildirdi faaller.
Olarnıñ malümatına köre, Ruslan Bekirovnıñ imayecisi Emil Kurbedinov, qabaatlav qıymet kesüvlerge esaslana, ciddiy deliller yoq, olarnıñ yerine ekspert, mahkeme ve tahqiqatnıñ subet yoravları bar, dep ayta. Bekirovnıñ qabaatını isbatlaycaq ses qaydı ise ekspertizasız bir şey isbatlap olamay.
Hatırlatamız, fevralniñ 11-nde Kreml kontrolindeki prokuror Aqyardaki Rusiye mahkemesinden «Ruslan Bekirov davasınıñ» mabüsi içün 400 saat mecburiy iş berilmesini istedi.
Yanvarniñ 29-nda Aqyarda Rusiye mahkemesi «Ruslan Bekirov davası» boyunca gizli şaatnı gizlilikten çıqarmağa razı olmadı.
Bundan evel berilgen malümatqa köre, qırımlı Ruslan Bekirovnıñ davası boyunca qabaatlavnıñ gizli şaatı çetelde buluna.
Qırım FSBsi Ruslan Bekirovnı «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca 17 yılğa üküm etilgen Enver Seytosmanovğa qarşı yalan şaatlıq etkeninde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 307-nci maddesiniñ 1-inci qısmı) qabaatlay.
Qararda aytılğanına köre, FBS tahqiqatı, 2019 senesi mart ayında sorğu vaqtında Bekirov «tahqiqatçı tarafından iç bir maneviy ve fizik basqı yapılmağanda» 2015 senesi yanvar ayında «Seytosmanovnıñ hizb olğanı aqqında aytqanını» eşitti, dep bildirdi.
Tahqiqat, Bekirovnıñ şaatlığını Enver Seytosmanovnıñ dava malümatlarına «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar olğanınıñ delili olaraq ilâve etti. Faqat, yarım yıldan soñ, 2019 senesi avgust ayında Seytosmanovnıñ davası temelden baqılğanda, Ruslan Bekirov Cenübiy okrugınıñ mahkemesinde söz aytıp, qadılarğa FSB hadimleriniñ basqısı altında Seytosmanovğa qarşı şaatlıq etti, dep bildirdi.
Bekirov advokat Emil Kurbedinovnen beraber Qırımdaki Arbiy-tahqiqat komitetine onı sorğuğa çekken FSB hadimlerine qarşı teşkerüv keçirmek ricası ile ariza berdi.
Rusiye FSBsi Ruslan Bekirovğa qarşı davanen bağlı açıq izaatlarını bermedi.
İyünniñ 11-nde Rusiye FSBsi Balıqlava rayonınıñ sakini Ruslan Bekirovnı tuttı. Oña qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 307-nci maddesiniñ birinci qısmına istinaden (bile-bile yalan şaatlıq etüv) açıldı. Daa soñra onı bir yerge ketmemek şartınen yibergenler.
ABD, Qırımda Ruslan Bekirovğa qarşı dava açılğanını ve tutuluvını takbih etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kelecek afta Qırımda suvuqlar başlanacaq. Bu aqta yerli Gidromettsentrniñ matbuat hızmeti haber etti.
“İş aftasınıñ başında yağanaqlar ve yel zayıflaşacaq, amma suvuqlar başlanacaq. Gece ava arareti -12…-17°, cenübiy tarafta -8…-10° olacaq; kündüz -5…-10°, cenübiy tarafta 0…-5° olacaq; dağlarda gece ve kündüz -12…-17° olacaq”, – dep yazıla bildirmede.
Hatırlatamız ki, Qırımnıñ yalıboyu tarafına ketken yolda qar sebebinden tıqanıqlıq oldı.
Qırım boyunca Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi, yanvarnıñ 17-nde Qırımnıñ merkezinde ve şarqında qar yağması ve qar boranı olacağını tahmin ete.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ bildirgenine köre, Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Lenur Halilovğa Rusiye mahkemesinde tuvğan qırımtatar tilinde laf etmege bermeyler.
«Ukrainalı siyasiy mabüs, qırımtatarı Lenur Halilovnıñ advokatı muracaat etti. Rostov-na-Donu Cenübiy okrugı arbiy mahkemesiniñ qadısı Lenur Halilovğa terciman vastasınen tuvğan qırımtatar tilinde hitap etmege, laf etmege ve fikrini bildirmege, şaatlıq etmege kene izin bermedi», – dep yazdı Denisova Facebook saifesinde.
Denisovanıñ aytqanına köre, mahkeme advokatnıñ Halilovğa terciman bermek muracaatını red etip, imayeniñ ricasını «özüni qoruycaq laflardan vazgeçüv» dep saydı.
«Rusiye qanunlarına köre, hususan Rusiye Federatsiyası Ceza-protsessual kodeksiniñ 47-nci maddesiniñ 4-ünci qısmınıñ 6-ncı noqtasına köre, qabaatlılar ana tilinde ya da bilgen tilde şaatlıq ete ve laf ete bile», – dep ayttı ombudsman.
Denisova, Rusiye mahkemelerinde ukrain ve qırımtatar qabaatlılarğa terciman berilmeme «sistematik ve kütleviy ola, bu ise Avropa insan aqlarını ve esas serbestliklerini qoruv şartnamesiniñ 6-ncı maddesine zıt kele», dep bildire.
Ukraina ombudsmanı Rusiye İnsan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkova, Yuqarı qadılar kollegiyası, baş prokuror ve Rusiyeniñ Cenübiy arbiy okrugınıñ mahkemesine muracaat etip, «Halilovnıñ aqlarını ğayrıdan tiklemege ve akimiyet tutqan diger Ukraina vatandaşlarınıñ protsessual aqlarına riayet etilmesini» talap etti, dep bildirdi.
Denisova, Rusiye akimiyetine aynı talapnen muntazam sürette muracaat ete, lâkin çoqusı allarda böyle talaplarğa cevap kelmey.
Mart ayında Rusiyedeki mahkeme «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini qırımtatar tilini qullanğanları içün oturışuvdan quvdı, dep haber etilgen edi.
2019 senesi iyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında keçirilgen tintüvlerden soñ 8 kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov ve Eskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Rusiyedeki mahkeme 2021 senesi yanvarniñ 12-nde dava mabüslerini sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti. Ayder Cepparov 17 yılğa üküm etildi. O, qabaatını tanımadı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
2020 senesi kiçik ay (fevral) ayı 10 künü, yani bazarertesi künü saat 10:00-dan 12:00-ge qadar Ukraina Prezidentiniñ Qırım MC Daimiy Temsilcisiniñ Birinci muavini Darya Svırıdova Herson şeerinde Uşakov caddesi, 42 adresi boyunca yerleşken Temsilcilikniñ binasında Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen Qırım toprağında yaşamağa devam etken, ya da yarımadadan köçken vatandaşlarnı şahsen qabul etecek.
Vatandaşlar «Vatandaşlarnıñ muracaatları aqqında» Ukraina Qanunınıñ 22 maddesine binaen qabul etilecekler.
Qabulğa yazılıp, qoşma malümatnı (0552)49-59-39 nomeralı telefon vastasınen almaq mümkün, bedava «sıcaq ağ» – 0 800 502 192.


text:
Omar Hayyam
Parsı-ta'jik a'debiyatının' ko'rnekli wa'killerinin' biri Omar Hayyam 1048-jılı Nishapur qalasında tuwılg'an. Atası shatır tigiwshi bolg'anı ushın Hayyam degen ataq atasınan miyras bolıp qalag'an. Onın' jasag'an zamanı Orta Aziya G'aznaviyler hu'kimranlıg'ı da'wiri. Usı da'wirdin' belgili danıshpanlarının' biri Nizammulmu'lk (1017-1032) wa'zir da'rejesine jetip shıg'ısta u'lken medreseler qurıp, a'tirapına belgili adamlar jıynag'an. Omar Hayyam da jaslıg'ınan filosofiya, filologiya ha'm matematika t.b. ilimlerdi qunt penen u'yrengen. Son'ınan Nizammulmu'lktan İsfahang'a shaqırtıp observatoriyag'a basshılıq etiwdi o'tinedi. Omar Hayyam bir neshe ilimdi miyras qaldırg'an. Biraq onın' atın pu'tkil du'nyag'a tanıtqan rubayıları ekenligi bizge ma'lim.
Omar Hayyam da'wirinde sufizm ta'liymatı ken' taralg'an edi. Biraq ol real ta'biyat tendentsiyalarına su'yenedi. Ma'selen materialistlik tendentsiyalardag'ı filosofiyalardın' pikiri menen ortaqlasıp, Omar Hayyam du'nyanın' materiyanın' ma'n'giligin, bardan joq bolmag'anlıg'ın ha'm joqtan bar bolmaytug'ının ta'n aladı. Du'nyanı o'lmeytug'ın ruwxtan, ideyadan ibarat dep tu'sindiriwshi ta'liymatqa qarsı boladı.
Bul du'nyadan ketken menen du'nyag'a bir pul,
Jerden izimiz o'tken menen du'nyag'a bir pul,
Du'nya tu'rdı ha'm turadı biz bolmasaqta,
Jer astına tu'sken menen du'nyag' bir pul.
Shayırdın' pikiri boyınsha du'nya ma'n'gi bolıwı menen birge tek g'ana o'zgerip turadı, basqa-basqa tu'ske kirip turadı. Bular bolmıstın' tiykarg'ı nızamlıg'ı dep biledi. Solay etip ol erisilgen o'mirge qayıl bolıp o'mir keshiriw kerek ekenligin aytadı. Shayır du'nyadag'ı zulımlıqlardan, ten'sizlikten qattı nalıydı. Ol g'amnan, qayg'ıdan qutılıwdın' sha'rti go'zzal menen ma'y ish dep tu'sindiredi. Hayyam optimizimdi jaqlaydı. Sonın' menen birge g'am-qayg'ı jalg'ızlıq motivi jırlanadı. Ja'ne aytatug'ın na'rse ma'y (sharap) motivi parsı-ta'jik poeziyasında a'yyemgi, motivlerdin' biri. Negizinde shayır, jo'nsiz ma'y ishiw ta'repdarı emes, sharap o'z mo'lsherinde ishilgende g'ana jaqsı. Mo'lsherden zıyat ishimlik adamdı qor-zar etedi dep tu'sindiredi.
Sharap ishsen' aqıl dana menen ish,
Ya gu'l ju'zli qası qara menen ish,
Gey-geyde ish, awlaq jayda ishe ber,
Biraq, samsam shama menen ish,
Du'nyada adam tuwıladı, o'nedi , o'sedi, o'ledi, topıraqqa aylanadı. Jerde biz basıp ju'rgen topıraqta patshanın' bası, shopannın' barmag'ı aralasıp jatpag'anına kim kepil boladı. Ha'tte "ma'y quyılg'an mına gu'zede bir waqıtları sulıw qız bolg'an shıg'ar"-degen pikirge keledi.
Mınaw gu'ze mendey bolg'an yar qumar,
Su'ygeni de qara burım, xosh nigar,
Bul gu'zenin' tutqası da bir gezde,
Go'zzal moynın qushaqlag'an qol shıg'ar.
Mına gu'ze-patsha shıg'ar, xan shıg'ar,
Endi bunnan suw iship ju'r jalshılar,
Sharap quyg'an ıdıslardın' ishinde,
Sulıwlardın' erinleri bar shıg'ar.
Qullası Omar Hayyam XI a'sirde jasag'an so'z sheberi o'mirge filosofiyalıq pikir ju'rgizgen danıshpan shayır.


text:
Dekabrniñ 6-nda, Moskova mahkemesi, Yuqarı İqtisadiyat mektebiniñ talebesi Yegor Jukovnı qabaatlı tanıp, üç yıllıq şartlı cezağa maküm etti, bildire "Nastoyaşçeye Vremâ" saytı.
Mahkemecige köre, mabüsi Yegor Jukov ekstremist faaliyetine açıq davet ete edi.
Jukovğa eki yıl devamında saytlar idarecisi olıp çalışmağa ve buña oşağan işlernen oğraşmağa yasaq etildi. Evde tevqifli olmaq kibi sıñırlama tedbiri lâğı etildi.
Jukovğa qol tutmaq içün mahkeme yanına Yuqarı İqtisadiyat mektebiniñ prorektorı Valeriya Kasamara, rap yırcısı Oxymoron, "Novaya Gazeta"nıñ bas muarriri Dmitriy Muratov keldi.
Cinayet davası Jukov Youtubeğa yerleştirgen filmçikler içün açıldı. O, daa avgustnıñ başında iyülniñ 27-nde Moskva merkezinde kütleviy nizamsızlıqlarda iştirak etkeni içün yaqalanıldı.
Yegor Jukov öz qabaatını tanımadı. Prokuror Jukov içün 4 yıl apis cezasını istedi.


text:
Aqmescit rayonınıñ Şumhay köyünde ölü tereklerniñ 15 gektarı yandı. Bunı Qırım FVN-niñ naziri Sergey Şahov aytıp berdi.
"Qurtarıcılar hortum hattlarını qoyıp ateşni söndürip başladılar. Yanğıncılarnıñ semereli areketleri neticesinde yanğınnı eki saatta söndürdiler, alev 15 gektarlıq mıntaqanı qapladı",- denile beyanatta.
Böylece, Bağçasaray rayonında Biya Sala (Verhoreçye) orman müdirligi territoriyasında yanğın oldı. Onı 12 saattan soñ söndürip oldılar.
Aprelniñ 7-sinde aqşam dağcılar Yalta orman qoruğında Botkin soqağı civarında 0,6 gektarnı qaplap alğan yanğınnı söndürgenleri aqqında belli oldı.
Daa evel bildirile edi ki, aprelniñ 5-inde Yalta orman qoruğında olğan yanığn söndürildi.
Rusiyeniñ Qırım boyunca FVN-niñ malümatına köre, kecken afta yarımadada 84 yanğın oldı.
Qurtarıcılaq martnıñ 16-sında aqşam Yalta dağ-roman qoruğında Üç Qoş deresindeki olğan yanğınnı söndürdi. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirdi.


text:
İyünniñ 28-den 29-na keçer gecesi boyevikler terrorizmge qarşı tedbirler keçirilgen yerde ukrain ordusı bulunğan bir qaç yerge qarşı ateş açtılar.
Arbiy-siyasiy tedqiqler Merkeziriniñ reberi Dmıtro Tımçuk malümatına köre, Kramatorsk ava limanına qarşı eki kere minaatıcıdan ateş açıldı. Ateş şeer mezarlığı ve Kramatorsknıñ şimal tarafından açılğan edi.
Bundan ğayrı, Slavânsk ve Krasnıy Liman yolları rastkelgen yerde blok-postqa qarşı ateş açıldı.
«Birükovo» sıñır kiriş noqtası yanındaki ukrain ordusınıñ istinat noqtası da minaatıcı ateşke oğradı.
Tımçuknıñ bildirgenine köre, ukrain arbiylerinden iç bir kimse zarar körmedi.


text:
Qırımda terrorizmniñ propagandasından şübheli sayılğan qırımtatar blogeri Nariman Memedeminovnıñ psihiatriya hastahanesine yerleştirilmesi, Rusiyede cezalayıcı psihiatriyanı qullanuvnıñ açıq bir körünişidir. Bu fikirni advokat Emil Kurbedinov «Qırım birdemligi»niñ oturışuvı esnasında ifade etti.
Kurbedinov: «2014 senesinden başlap, «cezalayıcı psihiatriya» añlamı Qırım tarihına kirip temelli şekilde yerleşti. Er şey (Qırımtatar Milliy Meclisi muavini – QA) İlmi Umerovdan başlandı. Ondan soñ «Hizb ut-Tahrir işleri» boyunca qabaatlanğanlarnıñ bir çoqu bundan keçti. Vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminovnı psihiatriya hastahanesine 20 künge oturttılar. Men bunı, Sovet Birligi ameliyatınıñ adım-adım tatbiq etilmesi, dep sayam. Halqara teşkilâtlar buña hususiy bir diqqat ayırmaq kerekler», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, tahqiqat, Memedeminovnıñ teşkerüv içün psihiatriya hastahanesine keçirilmesini, «soñundan cevapkârlıqtan qaçmaması içün» aqıl sağlığı teşkerilmek kerek, dep esaslandırdı.
Advokat Edem Semedlâyev, Memedeminov ve Server Mustafayevniñ cinaiy taqip etilmesi – «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesi iştirakçileriniñ faalligini toqtatmaq teşebbüsidir, dedi.
Semedlâyev: «Olarnıñ tevqifleri – «Qırım birdemligi»ne yapılğan tazyiqtan başqa bir şey degil. Olar onıñ eñ faal iştirakçileri edi. Ve neticede bunen keder ettiler. Nariman Memedeminovğa ait (ve derc etilmesi, terrorizmniñ propagandasında qabaatlanğanınıñ sebebi olğan – QA) videoroliklerniñ ekspertizası daa 2015 senesinde azırlanğan edi. Lâkin Nariman uquqqoruyıcı organları ve ükümet içün kerçek bir telüke olmağance o, yata edi. Ekinci Bağçasaray gruppası boyunca işni 7-8 ay evel başladılar ve, ne içündir, altı kişiniñ kim olğanını birden bilip, Servr Mustafayev ile Edem Smailovnı yalıñız yaqında tanıdılar. Men aniden olğan şeylerge inanmayım», – dedi
İyün 30-da vatandaş faaliyetçisi Nariman Memedeminovnı psihiatriya hastahanesine yerleştirdiler. Bildirilgenine köre, o, anda eñ az 20 kün bulunacaq.
Mayıs 15-te Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Kiyevskiy rayon mahkemesi, terrorizmniñ propagandasında qabaatlanğan qırımtatar faaliyetçisi, vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminovğa tevqifni dört ayğa uzattı. Memedeminov tahqiqat izolâtorında ağustos 15-ke qadar qalacaq.
Martta Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik ve polis hadimleri Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Bundan soñ mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Mart 23-te QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaqaqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Azatlıq Radiosına bergen intervyüsında Cemilev dedi ki, Qırımtatar Milliy Meclisini işbirlikke çağırmaq ıntıluvları neticesiz olğan soñ, Qırımda «Meclis qapatıla ve yasaq etile bile».
Onıñ aytqanına köre, Rusiyeniñ Qırım işğali «Rusiye ve rus halqınıñ menfaatlarına zarar ketire bile» ve bu memleket içün «felâket yolu, izolâtsiya ve ürmetten marum qaluv» olması mümkün.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyeti mart ayında «referendum» neticelerine köre yarımada «mustaqilligini» ilân etti. Olarnıñ malümatına köre, yarımada sakinleriniñ çoqusı onıñ Ukraina terkibinden çıquvına qol tutqan eken. Aynı bu ayda Qırım Rusiye terkibine «kirdi».
Ukraina yolbaşçılığı bunı tanımay, yarımada ise qanun derecesinde işğal etilgen territoriya olaraq belgilendi.


text:
Qazanğa Rusiye çempionatına kelgen Qırım atletleri yarışta iştirak etip olamaycaqlar, çünki böyle alda Bütün Rusiye yengil atletika federatsiyasına nisbeten (VFLA) Yengil atletika federatsiyalarnıñ halqara birleşüvinden (IAAF) cezalar kirsetile bilir. Bunı matbuat konferentsiyası devamına VFLA prezidenti Valentin Balahniçev bildirdi, dep haber ete İTAR-TASS.
Neşirniñ malümatına köre, Rusiye çempionatına Qırımdan on sportçu keldi. Olarnıñ arasından Yalta mizraq atıcıları Vera Rebrik ve Rustem Dremci, Yevgeniy Semenenko (üçleme atlama). Bundan da ğayrı Qazanğa Saqtan toqmaq atıcı Aleksey Sokirskiy, Kezlev, Aqyar ve Aqmescit çapqıcıları Ruslan Perestük, Aleksandr Taradin, Kseniya Savina, Anastasiya Bondar, Fuad Farjani, Valeriya Mara keldiler.
«Qaideler olarğa çıqışta bulunmağa imkân bermey, çünki böyle alda cezalar kirsetile bilecek. Ukraina federatsiyası ile ketişat, iş ketişatı devam ete. Onı tezleştirecekmiz, çünki bizler içün bu pek müimdir. Ögümizde mahsus bir şartlar bar, amma ketişat siyasetke bağlı olğanını añlamaq kerek. Bizni ğayet qıyın iş beklemekte», – dedi Balahniçev.
«Biz nasıl qaidelerge uymaq kerekmiz degen sualimiz boyunca arizanı endi yolladıq», – dep qoştı o.


text:
Qırımda koronavirus pandemiyası şaraitlerinde maska taqmağan cemaat naqliyatı yolcularına ve tükân alıcılarına hızmet köstermege yasaq etildi. Bu deñişmeler Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ yüksek azırlıq rejimine dair buyruğına kirsetildi. Vesiqa deñişmeleri oktâbrniñ 7-nde ükümet portalında derc etildi.
«(Ticaret ve yolcularnı çeşit naqliyat vastalarınen taşıma saasında çalışqan) şirket, iş adamlarına nefes aluv organlarını qoruv vastalarını qullanmağan (tibbiy ve tibbiy olmağan maska, respirator) vatandaşlarğa hızmet etmemek», – dep aytıla buyruqta.
Bu vesiqadaki sıñırlavlar 2020 senesi dekabr ayına qadar uzatıla.
Qırımnıñ naqliyat nazirligi bildirgenine köre, oktâbrniñ 1-nden itibaren koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı qoşma tedbirler kirsetile. Qırım avtostantsiyalarınıñ hadimleri, cemaat naqliyatınıñ aydavcıları ve yolcuları, taksiciler maska ve qolçaq qullanmalı.
Oktâbrniñ 7-nde Rospotrebnadzor idaresi Qırımdaki vokzallarda kassir ve kontrolciler maska rejimini boza, dep bildirdi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ apiste qaluv müddetini üç ayğa uzattı. Arsen Abhairov, Eskender Abdulganiyev ve Rustem Emiruseinov dekabrniñ 13-ne qadar tahqiqat izolâtorında qalacaqlar, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
İmaye tarafı IV Jeneva şartnamesine esaslandı, çünki «halqara uquq devlet uquqından üstündir». Bundan ğayrı, mabüslerniñ qabaatını isbatlaycaq deliller kösterilmedi. Faqat mahkeme dava mabüslerini SİZOda qaldırmağa qarar aldı, çünki «azatlıqta mabüsler dava delillerini yoq ete, şaatlarnı qorquza ve saqalana bile».
«İmayeniñ Jeneva şartnamesiniñ üstün olması aqqında lafları qanunımızğa zıt kele», – dep oqudı qararnı reis qadı Roman Plisko.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi (Rusiye) yanvarniñ 29-nda Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rustem Emirüseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyevniñ davası temelden baqılıp başlandı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı, Qırımnıñ «erzaq qamaçavı»nıñ teşebbüsçilerinden biri Refat Çubarov dey ki, işbu aktsiya işğal etilgen Qırım meselesini ekinci-üçünci sıradan birinci sırağa qaytardı.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Şimdi deyler ki, Meclis ve qırımtatarlarnıñ sayesinde qamaçav umumukrain aktsiyasına çevirile ve Qırım meselesini ekinci-üçünci sıradan birinci sırağa qaytarmağa yardım ete. Bundan qırımtatarlar bu aktsiyadan soñ ola bilecek adımlarnıñ neticesinde başlanması mümkün olğan muzakere ketişatınıñ tam subyektleri ola. Açıqtan aytayım: ögümizde böyle bir maqsat da bar edi», – dey Meclis reisi.
Evel Çubarov Qırım qamaçavınıñ nevbetteki basamağı – Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmemesi olacağı aqqında bildirgen edi.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri erzaq qamaçavınıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Ukrain yırcısı Camalanı Yevrovideniye halqara yarışında öz «1944» yırını taqdim etse, Ukraina namı ve Qırım işğali mevzusını «inanılmaz seviyege köterir», dedi bazarertesi künü, fevral 8-de, Ukraina halq deputatı, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev.
Bunı o fevral 8 künü oña «Rusiyede faşizmge stop» Putinge qarşı halqara koalitsiyası tarafından «Rusiye faşimzi ile küreşte yararlıqları içün» nişanınıñ taqdimi vaqtında bildirdi.
«Bu qızğa lâqayt degilim, bu istidat, Facebookta da oña rey bermege çağıra edim. Unikal, acayip sesi… «Yevrovideniye»niñ olğan qaidelerine köre – sanaat siyasetten uzaqtır, amma bu yırnıñ insaniy manası… O, anda, yırında, kimseni qabaatlamay, insanlarnıñ merametsizligi aqqında aytıla… Nasıldır bir yerni qazansa, Ukraina namı ve Qırım işğali mevzusını inanılmaz seviyege köterir», – dey Mustafa Cemilev.
Qırımdan ukrain yırcısı Camala «Yevrovideniye-2016» Milliy yarışında birinci yarı final vaqtında seyircilerniñ eñ çoq reyini qazandı – 9 ball. Bir 160 biñ ukrain vatandaşı rey berdi.
Camala jüriniñ de eñ büyük ballını qazandı – 9 ball. Böyleliknen, yırcı bütün iştirakçilerden üstün çıqtı.
«Yevrovideniye-2016» Milliy yarışınıñ birinci yarı finalı fevral 6 künü CTБ ve UA Perşiy telekanallarında kösterildi.
İştirakçilerge tek ukrain operatorınıñ kartoçkasından sms yollamağa mümkün edi. Yani, Qırımda Rusiye bağınıñ qullanıcıları rey berip olamadı.
Nevbetteki yarı final fevralniñ 13, final – 21 künü keçecek. Ğalip Ukrainanı «Yevrovideniye-2016» yarışında Stokgolmde temsil etecek.


text:
Müdirniñ sabıq muavini Emil Seydaliyevniñ yerini türkşınas İlya Zaytsev aldı.
Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğı baş müdiriniñ yañı muavini, reberlikniñ fikirince, müessiseniñ ilmiy derecesini arttıracaq.
«İlya Zaytsev belli tarihçı, tarih ilimleri doktorı ve RAN şarqşınaslıq İntitutınıñ ilmiy hadimi ola. Bir çoq leyhalar boyunca çalışqan edik. Em konferentsiya, em de sergilerde. Böylece, yañı vazifege tayinlenmezden evel o «Qırım Camileri» yaqında açılğan fotosergisiniñ müelliflerinden biri oldı. Şübesiz, onıñ kibi mütehassısnen çalışmaq bizim içün büyük bir şereftir», – dep qayd ettiler qoruqnıñ matbuat hızmetinde.
KİA haber agentliginiñ malümatına köre, Emil Seydaliyev öz istegi ile vazifeden boşatıldı ve Qırım müendislik-pedagogika universitetinde ocalıq faaliyetinen oğraşıp başladı.
Bundan evel, Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov ile körüşüvden soñ, Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ baş naziri Valeriy Naumenko işten çıquv aqqında ariza yazğan edi.


text:
Aqmescit mikrorayonlarından birinbe, qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan qasabasında «Grımgazset» şirketiniñ ilânları peyda oldı. Evlerge gaz berilmeycegi aqqında ilân etile. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri haber ete.
İlânlarda gaz boruları tamirlenecegi haber etile. Ev sakinlerine bütün gaz qurnalarını qapatmağa ve gaz aletlerini «Gorgaz» hadimleriniñ kelgenlerine qadar qullanmamağa rica etile.
«Ancaq «Gorgaz» hadimleri 100% bütün dairelerdeki gaz aletlerini baqıp çıqqan ve gaz borularını teşkerip alğan soñ» gaznıñ berilüvi devam etilecegi bildirile. Bunen beraber «Krımgazset», sakinlerge muracaata bulunıp, iş içün hadimleriniñ kirişine izin bermege rica ete.
2016 senesi avgust ayında «Çernomorneftegaz» Qırımnı qomşu Rusiyenen bağlaycaq gaz borusını qurmağa niyetli olğanını beyan etken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bunı «KpыMиHфopM» sitesi bildire.
«Bizim ögümüzde bütün yıl çalışqan oyunlar merkezinen bağlı turistik klasterı yapmaqnıñ vazifesi tura. Yalıboyunda mahsus oyunlar içün bir şeer qurulması muzakere etile. Ondan da ğayrı bir qaç variant meydanlar da közde tutula. Umumen deñız yalısında 100 ge yaqın topraq damartasınıñ ayırılması aqqında laf yürsetile», – dedi Temirgaliyev.
Bunen beraber, variant olaraq evelde yahşı çalışmağan eki-üç sanatoriynı birleştirip coşqun oyunlar içün şeerni qurmaq ta közde tutula. Bu aqta teklifler mayısnıñ ortasında belli olacağı aqqında qayd etti.
Bügün, Rusiye prezidentı Vladimir Putin Gosdumağa Qırımda Rusiyede bulunğan beşinci oyunlar merkezi yapılması aqqında qanun leyhasını taqdim etti. Oyunlar merkeziniñ sıñırları Qırım Cumhuriyetiniñ akimiyeti tarafından teşkil etilecek.


text:
Tünevin Keriçte Kirova soqağındaki beş qatlı mesken evniñ ekinci qatında balkonda yanğın oldı, üç adam tahliye etildi. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildire.
"Kelgende, yanğın ekinci qattaki kvartiranıñ balkonında olğanı malüm oldı. Qurtarıcılar üç adamnı tahliye etti", - denile beyanatta.
Qayd etile ki, yanğıncılar, 8 kvadrat metrni qaplağan ateşni saat 19:18 söndürdiler, yaralanğanlar yoq.
Daa evel Aqmescitte mesken evdeki yanğında dört adam elâk oldı.
Qırımnıñ Seyitler (Nijnegorsk) rayonında Caytamğalı (Yemelyanovka) köyünde martnıñ 17-sinde şahsiy evde yanığn oldı, neticede bir aqay elâk oldı.
Fevralniñ 13-ünde gece Kefede Galereynaya soqağında yanğın oldı, onıñ sebebinden beş qatlı evniñ 15 sakinini tahliye ettiler.


text:
Rusiye siyasiy ayatınen tanış olmağan, bir yat közeticini Kremlniñ Mecliske qarşı yapqanları taaciplendirir, ğaliba. Dünyanıñ iç bir devleti tarafından tanılmağan Qırımda, Kreml milliy azlıqlarğa nisbeten ürmet beslep, teñqid ve kerginlikten qaçınmaq kerek edi, amma…
Stalin tarafından tarihiy vatandan sürgün etilgen qırımtatarlar, Sovet birligi dağılğanınen avdet etip başladılar, olarnıñ taqdiri daima halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlarnıñ diqqat merkezinde buluna edi. Em de olarnıñ qomşu Türkiyede millionlarca semetdeşleri yaşay. Eñ esası, olar demografik cietinden telükeli degil, işğalni qabul etmegenlerine baqmadan, qırımlılarnıñ ekseriyetine tesir etip olamazlar.
Amma, Qırım macerasınıñ ilki kününden başlap, Kreml qırımtatarlarğa nisbeten aqılsız siyasetni alıp bara, küçük halqqa qılınğanı çetten pek yahşı körüngenini közge almay.
Qırım statusı daa belgilenmegen vaqıtta, Putin özüni meramet saibi olaraq köstermege ıntılıp, atta Mustafa Cemilevnen telefon arqalı laf etti. Amma, Qırım işğali aqqında qarar alınğan soñ, iç bir kimse bir şeyden gizlemedi. Cemilev ve Refat Çubarovğa Qırımğa kirişni yasaq ettiler, Meclisni Aqmescitniñ merkezinde bulunğan binadan quvıp yiberdiler.
Ve devamı olaraq, Qırım prokurorı olaraq tayinlengen Natalya Poklonskayanıñ nutqında stalin-brejnevniñ sözçügi «sürgünlik» kelimesi yanğırap başladı. Resmiy olaraq bu söz halqara qanunlarnı ürmet etken, işğalni qabul etmegen şahıslarnen bağlı. Ve, er kes kim aqqında söz yürütilgenini yahşı añlay.
Belki de, Rusiyeniñ davranışı degil de, eñ müimi Qırım «yañı Rusiyeniñ» yani şovinistik Rusiyeniñ bir subyekti olğanı belli. Cumhriyetniñ yolbaşçısı vazifesine açıqtan-açıq şovinist, insaniyetlikniñ duşmanı olıp, ukrain qanunları üküm etkende, saylaycılarnıñ yalıñız 4 fayıznı qazanğan edi, ve yalıñız işğalden soñ, qırımlılarnıñ ekseriyeti oña destek kösterdi. İşğalniñ tarafdarları umumen alğanda şovinistler olmalı. Olar qırımtatarlardan er vaqıt nefret ete ediler, şimdi ise esaplaşmağa imkyan peyda oldı. Bu kibi şey 1933 senesi Almaniyada, natsistler ükümetniñ yolbaşçıları olğan soñ, yüz bergen edi: yeudiylerni sevmegen soyları, başından devletten qorqıp, tükânlarnıñ pencerelerini qırmağa saqına ediler, ükümet deñişkeninen, er teşikten çıqıp başladılar.
Amma, men vaziyetni sadeleştirmez edim. Qırımdaki vaqialar daa 90ncı seneleri Rusiyede milliy teşkilâtlarğa qarşı başlanğan siyasetniñ devamıdır. 1991 senesi avgust ayında Yeltsin isyannı köstergenlerge qarşı küreşte Rusiye halqlarınıñ milliy teşkilâtları desteklediler, rusiyeli cumhuriyetlerniñ yolbaşçları yanayev ve safdaşlarına qol tuttılar. Ondan soñ, Yeltsin eski firqa azalarınen añlaştı – episi «Bütün Rusiye» firqasında buluna ediler, yani «Yedinaya Rossiya» firqasına qoşuldılar. Demek bu insanlar ale daa devletni idare eteler, yañı akimiyetke de olar kelişe ediler, çünki olar tamırlarını unutqan İvanlar degil de, Mintemir, Murtaza, Ramzan, Remziler ediler. Amma, milliy teşkilâtlar Rusiyeniñ demokratik cietinden inkişaf etmesine sebepçi ola bilecek milliy teşkilâtlar aksine, milletçilik, duşmanlıqta qabaatlanğan ediler.
Bunıñ soñunı epimiz bilemiz – Çeçenistandaki cenkler, şovinizmniñ ğalibi, Qırım işğali ve Ukraina ile cenknen devam etmekte. Aman-aman bütün halq tarafından seçilgen Meclisni yoq etmek ıntıluvlar zemaneviy Rusiyeni içinden dağıtmaq siyasetiniñ bir mantıqlı basamağıdır.
Vitaliy Portnikov, kiyevli mühbir, Qrım.Aqiqatnıñ közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Aprelniñ 26-nda saba rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri Qarasuvbazarda qırımtatar iş adamı ve cemaat erbabı Resül Velilâyevke bağlı olğan evler ve iş obyektelerinde kütleviy operatsiya keçirdi. Tintüvler hususan, Velilâyevniñ öz evinde ve aqrabaları olğan: qardaşı Ekrem, qız qardaşı Zera, oğulları Ayder ve Rustemniñ evlerinde de yapıldı. Rusiye Taqiqat komiteti Velilâyevke ait «KrımOpt» distribütorlıq şirketine qarşı cinaiy iş açtı. Ondan da ğayrı, FSB hadimleri şirketniñ müdiri Ali Bariyev ve şirketniñ diger hadimi olğan Asan İbraimovnıñ everinde de tüntüv yaptı.
Tintüvden soñ, Resül Velilâyev ve Ali Bariyevni sorğulamaq içün Aqmescitke alıp kettiler. «KrımOpt» saiplerinden biri olğan onıñ qız qardaşı Zeranı da paytahtnıñ Rusiye Taqiqat komitetine alıp keteler, ancaq soñradan qoyıp yibereler.
Qırımtatar faali Zair Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa bergen intervyusında, bu vaqia tek repressiyalar vastasınen ifadelenmegen ve onıñ halqına qarşı yapılğan diskriminatsiya zıncırınıñ bir alqası olğanı aqqında ayta.
«Men bellesem, Resül Velilâyevniñ problemaları bir taraftan, onıñ hayriyeci faaliyetinen bağlıdır. O, er zaman qırımtatar medeniyetine qol tutıp kele edi. 2001 senesi Resül Qarasuvbazarda qırımtatar şairi ve alimi Bekir Çoban-zadeniñ eykeli qoyulmasına maddiy yardım köstergen edi. Ayrıca o, şu cümleden qırımtatar tilinde yazılğan eñ yahşı eserler içün de berilgen Bekir Çoban-zade adına edebiy mükâfatını tesis etken edi. Hayriyeci olaraq o elinden kelgeni qadar, milliy muelliflerimizge qol tutmağa areket ete edi. Bundan da ğayrı, Resül Qarasuvbazarda öz parasına üç yıl evelsi açılğan Cuma-Cami qurıp çıqtı. 2000 yıllarnıñ başında Velilâyev Qırım Yuqarı Şurasınıñ deputatı olaraq saylânğan edi ve belli bir zaman qırımtatar halqı Qurultayınıñ azası da olğan edi. Qırım ilhaqından soñ, Resül siyasetten uzaqlaşa, lâkin milliy medeniyet ve edebiyatqa qol tutmaqtan vazgeçmedi», – dep ikâye ete Zair Smedlâyev.
Bu arada faal, Velilâyevni taqip etkende qorquzmağa istegenlerinden ğayrı, rusiyeli ükümetniñ şahsiy maddiy menfaatları bardır dep şübelene.
İhtimal, uquqqorçalav organları Velilâyevniñ raqipleriniñ sımarışını eda etmektedirlerZair Smedlâyev
«Eger rusiyeli küç organları «KrımOpt»nı reyderlik tarzında basıp almaq isteseler bile, olardan kâr ve mal-mülknen «paylâş» degen teklif de berilir dep beklemek mumkün. İhtimal, uquqqorçalav organları Velilâyevniñ raqipleriniñ sımarışını eda etmektedirler. Resül, iç olmağanda, qanun bozacaq iç bir şey yapmağanından emin. İşte, bunıñ içün ajiotajdan qaçınmaq ve iç bir qabaatı olmağanı bile turıp,o insanlardan onıñ evi ögünde toplanmamağa rica etken edi», – dep izah ete Zair.
Qırımtatar faali: iş adamı ve hayriyeci, onıñ ailesi ve zenaatdaşlarınıñ evinde yapılğan tintüv ve sorğulamalar, eki dane mahkeme qararı berilgen künge doğru keldi, dep qayd ete. Qırım.Aqiqat haber etkenine köre, aprelniñ 23-nde Rusiye nezareti altındaki İslâm-Terek rayon mahkemesi Eski Qırım sakini Zarema Kulametovanı politsiya hadimini aqaretlemesinde qabaatlı dep tanıdı. Oña 250 saatlıq mecburiy çalışma cezası ve o şahısqa maneviy zarar bergeni içün, 20 biñ ruble para cöremesi tayin etildi.
Ekinci künü Kreml nezareti altındaki Bağçasaray Barışıq mahkemesi qırımtatar faali Şevket Razzakovnı akimiyet hadimini aqaretlegeninde qabaatlı dep tanıyaraq, 20 biñ ruble para cöremesi tayin etti. Bu arada qabaatlağan taraf Razzakov içün 300 saatlıq mecburiy çalışma cezası tayin etilmesini istegen edi.
Zair Smedlâyev mecburiy çalışma cezası Qırım mahkemelerinde yaqında kirsetilgen cezalav usulı olğanını qayd ete.
«Qırım marafonı» aktsiyası, halq qol tutqan yerde mahkemeler çıqarğan qararlar pek ağır olmağanını kösterdi. Mecburiy çalışma cezası ise – farqlı bir usul. Mında, cezalanğan şahısqa kimse yardım etip olamaz, onıñ yerini başqası kelip çalışamaz. Bundan da ğayrı, bu işler insannı bir qaç ayğa faal ictimaiy ayattan qoparıp alaraq, ailesinden ve işlerinden uzaqlaştıra. Bu cezalav şeklinde aşalanuv unsurı da mevcut – zira insanlarğa esasen kirli ve prestiji olmağan işler teklif etile», – dep fikir yürsete faal.
Zair Smedlâyev, qırımtatar halqını aşalav tendentsiyalarına Qırımda rusiyeli Cemaatçılıq palatasınıñ reisi Grigoriy İoffeniñ, Qırımda yaşağan bazı milletlerge nisbeten «sürgün etilgen» ibaresini qullanılmaqtan vazgeçilmesinen bağlı teklifini de ilâve ete.
Qırımtatarlar içün sürgün aqqında unutmaq demek, çufutlarnıñ Holokostnı tanımaqtan vazgeçmek degen manağa keleZair Smedlâyev
«Aslında halqımızğa qarşı genotsid sayılğan bu ibareden vazgeçüv ve sürgün aqqında unutmağa çağıruv, qırımtatarlar içün, çufutlarnıñ Holokostnı tanımaqtan vazgeçmek degen manağa kele. Ayrıca bazı siyasetçiler aprelniñ 21-ni – qırımtatarlarnıñ aqlanuv (reabiliterlev) - «şeñlik künü» bayramı olaraq ilân etmekni teklif ete. Ancaq şimdilik bizler bayram yapılacaq bir sebep körmeymiz, zira halq tolusınen aqlanıp çıqmadı. Qırımtatarlarğa kimse çekip alınğan mal-mülkü, evleri, muhtariyet şeklinde olsa bile, milliy devletçiligini keri qaytarmadı. Meraqlısı şu ki, aynı zamanda ükümet kazaklarğa ait olğanı esasında kazaklarğa ayrı salahiyet aqqı tanığan başqa bir vesiqanı qabul etti. Bundan da ğayrı, bugünki künde er yerde teşkil etilgen «kazat otryadları» çoqusı allarda tarihiy kazak sınfinen alâqası yoq ve olar tamamile Kreml leyhası sayıla. Buña baqmadan, soñki vaqıtlarda «kazaklıqnı ğayrıdan tiklev leyhasına» istinaden zemaneviy kazaklarğa, şu cumleden topraq damartısı ve ev satın alması içün paralar ayırılacaq», – dep haber ete Zair.
Zair Smedlâyev, işbu leyha çerçivesinde aslında, qomşu Rusiyeden kazaklar Qırımğa köçürile ve böyleliknen Rusiye ükümeti siyasetiniñ devamı olaraq, yarımadada yaşağan tamır halq köçip kelgenlernen deñiştirilgenini qayd ete.
Qırımtatarlarğa topraq ayıruv meselesi ale daa çezilmedi, ancaq başqa yerden köçip kelgenlerge ise ep topraq damartısı ayırılaZair Smedlâyev
«Böyleliknen, İoffe söz yürsetken «halqlarnıñ musaviyligine», kerçek ayatta riayet etilmey. Qırımtatarlarğa topraq ayıruv meselesi ale daa çezilmedi, ancaq başqa yerden köçip kelgenlerge ise, ep topraq damartısı ayırılmaqta. Aynı zamanda bizlerniñ, nice qurulışlar ve camiler yıqılğanından,«narazılıq meydanı» iştirakçileri tevqıf etilgeni ve saireden haberimiz bar. Buña diskriminatsiya demey de, ne aytmalımız. Bundan ğayrı, bazı alimler Rusiye prezidentiniñ memuriyeti teşebbüsçi olğan munaqaşa çerçivesinde, qırımtatarlar printsip olaraq yarımadanıñ tamır halqı olmağanını isbat etmege tutunğanlar», – dep qayd ete Zair.