text:
Germaniädä berençe xatın qız kansler
Bügen Germaniä Bundestağı yäğni parlamentnıñ tübän palatası küpçelek tawış belän Angela Merkelne Almaniäneñ berençe xatın qız kanslerı itep rasladı. Angela Merkel konservativlar häm sotsial demokratlardan torğan kiñ koalitsion xökümät belän citäkçelek itäçäk. Säyäsi köndäşlärdän torğan xökümätneñ tışqı säyäsäte nindi bulaçaq?
Deputat Dr.Angela Merkel Germaniä parlamentı äğzalarınıñ küpçelek tawışı belän Federal Respublika Germaniäneñ berençe xatın qız kansörı itep saylandı.
Lammert süzlärenä däwam söyekle Dr.Merkel sez Germaniädä saylanğan bereneçe xatın qız xökümät başlığı Bu bik küp xatın qız öçen köçle işarä bulğan kebek şulayuq qayber ir at öçen dä dide Ämma dä läkin säyäsi köndeşlärdän torğan kiñ koalitsiä 4 yıldan soñ bulaçaq saylawlarğa qädär yäşäp qalır digän ömedlär zur tügel Berlindä İrekle Universitetta säyäsi analitik İngo Peters kabinetta xakimiätneñ uñnar häm sullar arasında ber tigez bülenüe açıq anıq yul öçen küpkä qıyınraq di
Koalitsiäneñ yaqınça ber tigez partnärlardan toruı zur problema bulıp tora. Köçlär ber tigez bulmasa ide kanslerğa citäkçelek itü qulayraq bulır ide dip äytte Peters
Koalitsiä başlıça eçke mäsälälärgä, berençe urında ber waqıtlarnı Yevropanıñ dinamik motorı bulıp torğan alman iqtisadın canlandıru öçen tırışaçaq.Merkel aldında tışqı säyäsättä dä qayber mäsälälär tora. Analitiklar Berlinneñ AQŞ belän mönäsäbätläre , anıñ Yevropa Berlegendäge partnörları häm Törkiägä qarata säyäsäte dip öçkä ayıra.Merkel Ğıraq suğışı säbäple AQŞ belän kierenkelängän mönäsäbätlärne yomşartu öçen tırışlıq kürsäter dip kötelä. Almanya Washingtonnı Ğıraq mäsäläsändä in kisken tänqitläwçe buldı, kansler Schröder saylaw aldı kampaniäsendä xalıqnıñ anti amerikan xislärenä möräcäğät itkän ide. Merkel mömkin bulğan qädär irtäräk Washingtonğa barıp distälägän yıllardan birle yaqın häm dustanä dip taswirlanğan mönäsäbätlärne torğızır dip kötelä. Şulay da bu säfär nigezne tügel ä atmosferanı ğına üzgärtäçäk. Çönki Germaniäneñ Ğıraqqa xärbilär cibärmäw säyäsätendä ber nindi üzgäreş bulmayaçaq.Şunı äytergä kiräkter, Merkelneñ tışqı eşlär ministrı Frank Walter Steinmeir. Ul Sotsial demokratlarnıñ ölkän citäkçelärennän häm Schröderneñ saylawçılarnıñ anti amerikan xislären qullanıp saylawlarda ciñüenä kitergän kampaniäneñ arxitektı ide Analitik Peters:
Trans-Atlantik mönäsäbätlär köntärtibeneñ in başında toraçaq. Min yaña tışqı eşlär ministırınıñ işarälärennän anıñ trans-atlantik mönäsäbätlärenä basım yasauın häm däwlät sekretarı C.Rice belän tizdän oçraşırğa cıyınuın añladım dip äytte Peters.
Alman säyäsätçeläreneñ küpçelege kebek Merkel dä Yevropa integratsiäsen yaqlıy.Anıñ berençe çit il vizitı Fransiägä,prezident Chiraq yanına bulaçaq. Yevropa Berlegeneñ nigezen Fransiä belän Germaniä täşkil itä. Ul Berlekneñ keçkenä illäreneñ teläklärenä qolaq salaçağın äytkän ide. Merkel Parisdan soñ Brüssel häm Britaniägä yul totaçaq. Ämma Merkel energieseneñ zur öleşen Berlektä tügel ä koalitsiä belän idarä itü öçen qullanaçaq, anıñ köndeşläre xätta üz partiä-sendä dä anı tänqitläwçelär bar.Törkiä Merkel öçen başqa möhim mäsälä bulıp tora. G.Schräder Ankaranıñ Y.berlegenä quşıluın nıq yaqlawçı ide. CDU yäğni Merkelneñ konservativ Xristian Demokratik Berlege häm anıñ Bavariädäge qardäş partiäse CSU yäğni Xristian Sotsial Berlege Törkiä Yevropa ile tügel dip anıñ Berlekkä aluğa qarşı çığa. Merkel Ankarağa tulı äğzalıq urınına möxsus mönäsäbätlär täğdim itmäkçe. Bu konsepsiäne Törkiä qatğıy räweştä kire qağa.Törkiäneñ yazmışı yıllarça xäl qılınmayaçaq, ämma Merkel här forsatta Törkiäne Berlek ambitsiälärennän wazkiçerü öçen tırışaçaq dip kötergä kiräk . Polşa Berlin öçen başqa näzberek mäsälä bulıp, Warşawdağı yaña konservativ xökümät Germaniä häm Yevropa Berlegen tänqitli.2.Böten Dönya Suğışınnan soñ Polşa häm könçığış Yevropanıñ başqa illärennän quılğan millionnarça alman üzlärenä yasalğan xaqsızlıqlar kompensatsiälänergä tieş dip taläp itä. Polşa quılğan almannarnıñ cir mileklären qaytarıp birüne kire qağa.Merkel bu eş belän mäşğül bulırğa wäğdä itte,kiñ koalitsion xökümät turında almannarnıñ zur öleşe ul 4 yıl xakimiättä utırmayaçaq digän fikerdä färidä xamit


c: text/html

text:
Foto: Hұpбek ӘЛMAHБET
Elordada QR Ulttıq akademïyalıq kitapxanada Däwren Baqıtxajıulınıñ «Qıtay`dağı qazaq sportşılar» attı kitabınıñ tusawkeseri ötti, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
İs-şarağa belgili sport jwrnalïsi, Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qay`ratkeri Nesip Jünisbay`ulı, QR Ulttıq sport türlerinen memlekettik bas jattıqtırwşısı Ramazan Sättibay`, aqın-jazwşılar jäne jwrnalïster qatıstı.
Kitapta QXR-dağı mïllïardtar işinen top jarğan 80-nen astam qazaq sportşısı twralı mälimetter jïnaqtalğan. Avtordıñ ay`twınşa, bul onıñ alğaşqı eñbegi. Aldağı waqıtta 2017 jılğı ÉKSPO körmesi qarsañında basqa da şet elderdegi tabısqa jetken, eñbegi elewli qazaq sportşıları twralı kitap jazıp, oqırman qawımğa sıy`lamaq.
- Qıtay`dağı qazaq sportşıları twralı jïnaqtalğan mälimet joq. Mümkindigim jetkenşe xalıqaralıq, avtonomïyalıq awdandıq jarıstarda top jarğan sport sañlaqtarı twralı mağlumattardı toptastırdım. Kitap jalpı oqırman qawımğa arnaladı, – dey`di avtor D. Baqıtxajıulı.
Sport jwrnalïstïkasında 40 jıldan astam eñbek etip kele jatqan Nesip Jünisbay`ulı salanıñ ötkeni men bügini twralı äñgime qozğadı. Sporttıq dodalardağı qazaq sportşılarınıñ jeñisi jïnaqtalğan anıqtamalıq kitaptıñ köterer jügi - éncïklopedïya salmağımen para par dünïe dey`di.
- Qazirgi jastardıñ mıqtı ekenin moy`ındaw kerekpiz. «Qıtay`dağı qazaq sportşıları» degen mınaw ülken kitap meni tañqaldırdı. Ğumırımdı sport salasına arnağan adammın. Kitapta bey`mälim adamdar köp eken. Bul eñbek sırtta jürgen seniñ xalqıña degen maxabbatıñnıñ uşqını dep bilemin. Qıtay` sekildi mïllïardtağan turğını bar eldegi qazaq ulandarı men uldarınıñ atı-jönin, bey`nesin berip otırsıñ. Qazaq tarïxın tügendew arqılı öz ülesiñdi qosa berwiñe tilektespin, – degen jazwşı avtorğa ağalıq jılı lebizin arnadı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tatarstan konstitutsiäsen yañadan xökem itälär
Saylaw aldı kampaniäse barğanda, Konstitutsiä tiräsendäge mäxkämä eşläre turında mäğlümat bik işetelmäde. Ämma Rusiä baş prokurorı urınbasarı Aleksandr Zvägintsev, Tatarstannıñ töp qanunına bulğan däğwälären onıtmağan. 23 martta Tatarstan Yuğarı Mäxkämäse bu eşne yañadan qaradı.
Konstitutsiä tiräsendäge bäxäs ütkän yıldan birle däwam itä. Tatarstannıñ yaña konstitutsiäse qabul itelgäç, baş prokuror urınbasarı, töp qanunnıñ 19 matdäsen, ğämäldän çığaru maqsatı belän, mäxkämägä şikäyät itkän ide. Soñınnan, Tatarstan xakimiätläre dä, Rusiä Konstitutsiä Mäxkämäsenä möräcäğät itkän. 2003 yılnıñ cäyendä, Rusiä Konstitutsiä Mäxkämäse, töp qanunnıñ matdälären ğomum mäxkämälär tikşerä almıy, digän qarar çığardı.
Şuşı qararğa nigezlänep, Tatarstan Yuğarı Mäxkämäse Aleksandr Zvägintsev şikäyäte belän başlağan eşne tuqtattı. Ämma, Rusiä baş prokurorı urınbasarı monıñ belän genä tınıçlanmağan. Häm, Tatarstan Konstitutsiäneñ qayber normaların federal qanunnarğa turı kilü-kilmäwen tikşerü öçen, yañadan Rusiäneñ Yuğarı Mäxkämäsenä möräcäğät itkän. 2003 yıl axırında älege mäxkämä, eşne tuqtatu turındağı Tatarstan xökemdarınıñ qararın, ğämäldän çığarğan.
Şulay itep, 23 marta Tatarstanıñ Yuğarı Mäxkämäse Aleksandr Zvägintsevnıñ şikäyäten ikençe tapqır qararğa mäcbür buldı. Tatarstan üzeneñ töp qanunına üzgäreşlär kertkän ide inde, şuña, Aleksandr Zvägintsev isemennän eş itkän, Tatarstan prokurorı Kafil Ämirov, mäxkämägä başqaraq şikäyätne täqdim itte. Rusiä prokuraturası Tatarstan respublikasınıñ däwlät buluı belän kileşä, ämma, şul uq waqıtta, suverenitetqa bäyle bulğan gerb, gimn, bayraq kebek töşençälärne qanunsız, dip sanıy. Prokuror urınbasarı şulay uq, Tatarstan Prezidentı bulırğa telägän nämzätkä 2 däwlät telen belü şartı belän kileşmi.
Tatarstan yuğarı mäxkämäsendä bulğan utırışta, Tatarstan Däwlät Şurası wäkilläre, eşne kiçekterep torırğa sorağan. Parlamentnıñ xoquq belgeçläre, xökemdar xozurına Venetsiä komissiäseneñ qararın täqdim itärğä ciena. Demokratiäne qanunnar aşa ülçi torğan şuşı Evropa komissiäse Çeçnänıñ töp qanunın tikşerep çıqqan. Anda da suverenitet töşençäse bar. Komissiäneñ qararları çit teldä bulğanğa kürä, Tatarstan xoquqçıları anı tärcemä itü öçen waqıt birüne sorağan.
Xökemdar ike yaqnıñ täqdimnären tıñlap, tänäfes iğlan itkän, mäxkämä utırışın, 29nçe martqa qädär, kiçekterergä bulğan.
Bikä Timerova.


text:
Iran törmäsendäge säyer ülem, keşelärne borçuğa saldı
Yäş tabibä Zähra bäni Yağqub, iyäräşkän yegete belän parkta yörgändä äxlaq polisi tarafınnañ qulğa alınğan bullğan. İrtägese köngä isä mäyet qıznıñ ğailäsenä tapşırıla. Anıñ säyergenä ülüe, İranda küp keşeneñ açuın çığardı.
Bu atna tanılğan däräcäle advokat häm nobel büläge iäse Şirin Ebadineñ Yäş tabibä Zähranıñ mäyeten tikşerergä çaqıruı, waqıyğanı ber aydañ soñ qabat kön tärtebenä kütärde.
Zähra Bäni Yağqubqa 27 yäş bulğan. Ul, 2 yıl elek Tähranda tabiblıq mäktäben betergöç, Hamadan şähärendä eşli başlağan. Uquın däwam itü öçen Tähranğa qaytırğa cıyınğan könnäredä, añlaşılmağan säbäblärdäñ Hamadan törmäsendä ülep kitä. Şaxitlär anıñ parkta söyeklese belän yörgändä äxlaq polisiäse tarafınnañ qulğa alınuın xäbär itä. Anıñ yegete ber säğattäñ soñ irekkä çığarıla, läkin qız töngä törmädä qaldırıla. İrtägäse kön isä anıñ mäyete ğailäsenä qaytarılğan. Polisiä Zähranıñ törmädä üze asılıp üleün belderde. Bu waqıyğa matbuğat çaralarında räsmi añlatma belän qısqağına xäbär itelde. Ä bäysez matbuğat çaraları isä waqıyğanı törle yaqlap yaqtırttı.
“Xäzer keşelär, ğadi genä keşegä dä iminlek qurqınıçı yanawın kürä başladı. Uramda yörgändä teläsä qaysı keşe qulğa alına, irtägä anıñ mäyete ziratqa iltep quyıla. Bu bezneñ cämğiättä bik niçkä mäsälägä äylände häm bu keşelärdä bik küp soraw tudıra başladı.”
Polisiä, Zähranıñ üzen asıp üterüen belderä. Läkin ğailä tabibı, Zähranıñ eneseneñ señlese belän tilifonda söyläşüe turında söyle. Zähranıñ enese anıñ ğömere üzelüenä 15 minut qala tilifonda söyläşüen häm anıñ üzen üterü öçen ber nindi säbäbe bulmawı xaqında belderä. İnqilap Saqçıları xezmätendä eşlägäne xäbär itelgän Zähranıñ ätise isä, polisiä anı köçläde häm üterde dip däğwä itä.
Bu yıl başında, İran xaqimiäte, Xalıq iminlege häm äxlaq urnaştıru çaraların başlap cibärgän ide. Bu çaralar barışında polisiä könbatıştağıça kiyemnäre, qiäfätläre İslamğa turı kilmägän xanımnarnı qulğa alıp soraw alu eşe başlandı.
İranda, öylänmägän ir-at belän xatın-qızlarnıñ qulğa qul totışıp keşe aldında yöri almıy, bu tıyılğan.
İranda, Zähra waqıyğasına oxşaş xällär bergä yörgän ir-at häm xatınqızlarnı qulğa alu möğamäläsenä oçrağannar küp. Şulay da alar ğadättä cäzasın ütägännäñ soñ irekkä çığarıla ide.
Bu atna tanılğan däräcäle advokat häm nobel büläge iäse Şirin Ebadineñ Yäş tabibä Zähranıñ mäyeten tikşerergä çaqıruı, waqıyğanı ber aydañ soñ qabat kön tärtebenä kütärde.
Zähra Bäni Yağqubqa 27 yäş bulğan. Ul, 2 yıl elek Tähranda tabiblıq mäktäben betergöç, Hamadan şähärendä eşli başlağan. Uquın däwam itü öçen Tähranğa qaytırğa cıyınğan könnäredä, añlaşılmağan säbäblärdäñ Hamadan törmäsendä ülep kitä. Şaxitlär anıñ parkta söyeklese belän yörgändä äxlaq polisiäse tarafınnañ qulğa alınuın xäbär itä. Anıñ yegete ber säğattäñ soñ irekkä çığarıla, läkin qız töngä törmädä qaldırıla. İrtägäse kön isä anıñ mäyete ğailäsenä qaytarılğan. Polisiä Zähranıñ törmädä üze asılıp üleün belderde. Bu waqıyğa matbuğat çaralarında räsmi añlatma belän qısqağına xäbär itelde. Ä bäysez matbuğat çaraları isä waqıyğanı törle yaqlap yaqtırttı.
Bäysez matbuğat çaralarınıñ bersendä eşlägän jurnalist, İsa Sahaxiz, İrannıñ xäzerge rejimı astında, keşelär jurnalistlarnıñ yäsiä xoquq yaqlawçılarnıñ säyer genä yuğaluına yäisä ütürelünä aptıramıy inde. Läkin ğadigenä ber xatın qıznıñ qulğa alınğannañ soñ ülüe keşelärne şaqqatırtı di ul.
İranda xatın-qızlar äxlaq polisiäse taläben ütärgä mäcbür
“Xäzer keşelär, ğadi genä keşegä dä iminlek qurqınıçı yanawın kürä başladı. Uramda yörgändä teläsä qaysı keşe qulğa alına, irtägä anıñ mäyete ziratqa iltep quyıla. Bu bezneñ cämğiättä bik niçkä mäsälägä äylände häm bu keşelärdä bik küp soraw tudıra başladı.”
Polisiä, Zähranıñ üzen asıp üterüen belderä. Läkin ğailä tabibı, Zähranıñ eneseneñ señlese belän tilifonda söyläşüe turında söyle. Zähranıñ enese anıñ ğömere üzelüenä 15 minut qala tilifonda söyläşüen häm anıñ üzen üterü öçen ber nindi säbäbe bulmawı xaqında belderä. İnqilap Saqçıları xezmätendä eşlägäne xäbär itelgän Zähranıñ ätise isä, polisiä anı köçläde häm üterde dip däğwä itä.
Bu yıl başında, İran xaqimiäte, Xalıq iminlege häm äxlaq urnaştıru çaraların başlap cibärgän ide. Bu çaralar barışında polisiä könbatıştağıça kiyemnäre, qiäfätläre İslamğa turı kilmägän xanımnarnı qulğa alıp soraw alu eşe başlandı.
İranda, öylänmägän ir-at belän xatın-qızlarnıñ qulğa qul totışıp keşe aldında yöri almıy, bu tıyılğan.
İranda, Zähra waqıyğasına oxşaş xällär bergä yörgän ir-at häm xatınqızlarnı qulğa alu möğamäläsenä oçrağannar küp. Şulay da alar ğadättä cäzasın ütägännäñ soñ irekkä çığarıla ide.


text:
İñ möhim räsmi xäbär - şimbä könne Yedinaya Rossiä firqäse tarafdarlarınıñ Mäskäwdä ütkän forumında Tatarstannıñ zur delegatsiäse qatnaşuı. Mintimer Şäymiev şuşı forumda çığış yasadı. Ä yäkşämbe kiçendä Tatarstan prezidentı Mäskäw merı Yuri Lujkov belän bergä berençe televidenie kanalında Vladimir Pozner alıp barğan “Vremena”
tapşıruında qatnaştı. Ser tügel, Yedinaya Rossiä ber qarasañ, barlıq urtaçıl firqälärne berläşterep, parlamentta 60 protsent urın dawlıy. İkençe yaktan qarasañ, ul möstäqil däğwä belän başqa yuldan bara. Şul uq Yedinaya Rossiä
neñ Tatarstan möstäqillegen, tatar älifbasın qızğanıp tormawı da mäğlüm. Tatarstan citäkçeseneñ bu säyäsi manevrlarda qatnaşuın añlap bula. Ul respublika mänfäğätlären Duma aşa yaqlarğa häm iñ zur firqä köçenä dä tayanırğa cıyına. Tatarstanğa Mäskäwneñ qaraşı äle naçar tügel. Şulay da, täcribäle ekspertlar fikerençä, Mäskäwdäge xakimiät häm säyäsät atamannarı Tatarstan bezneñ belän, läkin bezneke tügel, dip sanıy. S nami, no ne naş
. Üz mänfäğäten qayğırtqan respublika häm töbäklärgä qaraş şundıyraq.
Ä menä Duma häm prezident saylawlarında Tatarstannıñ säyäsi köçläre nindi dirijer tayağına küz töbäp, nindi cır cırlarlar ikän? Xäzergä äytep bulmıy. Tatarstan-Yaña ğasır xäräkäte Yedinaya Rossiäneñ aşqazanına kerep yatarğa da telämi, qarşı kilergä dä batırçılıq itmi.


text:
“Azatlıq”nıñ çirattağı açıq mikrofonı Gabdulla Tuqay tuğan könne başqala xalqına “Sez tatarça söyläşäsezme?” – digän soraw birde. Qazan xalqınıñ yäşe- qartınıñ tatarlarğa oşağannarı kübese “Bez ğailädä dä, duslarıbız arasında da gel tatarça söyläşäbez” – dip cawap birdelär. Tatarça belmägännäre “Min tatarça belmim!” – diep kitep bardılar. Ber tatar yegete “Yäş tatarlarğa tatarlıq citep betmi, şuña da alar ike telne quşıp, butap söyläşälär. Bu tärbiädän kiläder möğayın. Çönki tärbiä xäzer bik nıq artqa tägäri başladı!” – dide. Ä ölkänräk yäştäge apalar telne naçar belüne ğöref-ğadätlärne, yolalarnı belmäwdä kürälär. Açıq mikrofonğa söylägän qayber tatar yegetläre ” İsänmesez!, Sabulığız!” süzlären genä belälär. Awıldan şähärgä torırğa kilgän abzıy-apalar: “Bez bit çığışıbız belän awıldan, şuña kürä tatar tele ul bezneñ töp belgän telebez” – dip cawap qaytardılar. Urta yäşlärdäge ir-yeget äytkänçä:“ Xoday quşsa, tatarça belüçe aktiv keşelär küp bulsa, passiv keşelär alar barıber aktiv keşelärgä tartılaçaq häm milli canlığa äylänäçäk.”
Röstäm İsxaqi


text:
Samarnıñ yäşe-qartı “Yaqtılıq”ta tatar tele öyränä
“Yaqtılıq” mäktäbe yäkşämbe däreslärennän üsep çıqqan uqu yortı. Bügenge köndä “Yaqtılıq”ta 170 bala uqırğa isäplänsä dä tığızlap utırtqaç sıynıflarğa 218 uquçını sıydıra aldılar. Plannan tış 48 bala belem ala. Şunıñ östenä ike törkemgä bülenep yäkşämbe könnärendä “Yaqtılıq”ta törle yäştägelär tatar teleneñ asılına töşenergä tırışalar. İre- xatını, yegete- qızı, tatarı- urısı tatar awazların yotlığıp tıñlıylar. Äye, äye urısı da. Tatar yegetenä kiäwgä çığunı maqsat itep quyğan rus qızı, tatar qızına öylänergä cıyınğan rus yegete tırışıp- tırışıp tatar awazların qabatlıylar. Rus yegete islam dinen qabul itkän häm anıñ äytüençä, ul islam belän tatarnı täñgäl kürä. Menä şul törle cenestäge, törle yäştägelärne, törle äzerlekle adämnärgä tuğan telebezne tırışıp- tırışıp Nurzidä xanım Fäyzullina uqıta.
Sez küp yıllardan birle yäkşämbe könnärendä olısın- keçesen tatarnıñ ruxi dönyasına yaqınaytasız. Nindi awırlıqlar, qıyınlıqlar kiçeräsez bu tarmaqta?
Äye, menä biş yıl inde min tatar telen häm tatar ädäbiäten uqıtam. Tatar telen öyränergä kilüçelär maqsatları buyınça ikegä bülenälär. Soñğı yıllarda bik küp qatnaş ğailälärdä milli üzañ üsä başladı. Änkäse marca - atası tatar, atası rus - änkäse tatar bulğannarnıñ balaları tatar telen dä beläseläre kilä. Tağın ber yañalıq, çın rus ğailäsendä üskännär dä tatar tele belän qızıqsına. Küplär tatar gäcitä- jurnalların uqıysıları kilä, “Aq bäxet”, Tatarstan radiotapşıruların añlap tıñlıysıları kilä. Min, älbättä, telne genä öyrätmim. Tatar xalqınıñ dahi şäxesläre belän tanıştıram, soqlanğıç ğöref- ğädätlärebez belän tanıştıram, milli bäyrämnärebezgä tuqtalam. Min alarnı qıçqırıp uqırğa öyrätäm, xatlar yazarğa öyrätäm. Min uquçılarıma tel aşa tatarnı xörmät itüçe şäxeslär üsterergä tırışam.
Çibär- çibär rus balaların ni kiterä?
Säbäplär küp. Asılda tatar yegetlärenä, tatar qızlarına bulğan mäxäbbät. İslam dinen qabul itkän bala atası utız yäşlek rus Jenyanı tatar teleneñ maturlığı mökibbän itkän. Östäwenä Jenya Qazannıñ Möxämmädiä mädräsäsendä belem ala. Ä Möxämmädiädä tatar telen dä uqıtalar ikän. Ul belemen kamilläşterä. “Yaqtılıq”qa Jenyanı islam dine kiterde. Anıñ qaraşınça, bügenge köndä iñ paq din bulıp islam sanala.
Aldağı yıllarda sentäber başına qädär bärelä- suğıla berençe sıynıfqa bala cıya idegez. Äle yaña yıl kermägän dä inde 16 bala berençe sıynıfqa yazılğannar. Bu küreneşne Samar tatarınıñ añı kütärelde dip sanıysızmı?
Şulay dip sanıym. Här sıynıfta qatnaş ğailä balaları häm alar tatar telen teläp öyränälär. Bu uqıtu protsessın qatlawlandıra. Här sıynıf ikegä bülenä. Berse- telne yaxşı belüçelär. İkençese- telne naçar belüçelär, yä isä bötenläy belmäwçelär. Şunıñ östenä qazax, qırğız, üzbäk balaları bar bit äle. Tel tärbiäsen dingä uratıp baram. “İslam dine küzlegennän tärbiäle bala nindi bula?” Min bu däresne tatar telendä dä, urıs telendä dä töşenderäm. Äxlaq, tärbiä turında süz quzğalğaç min genä söylämim, bu eşkä uquçılarnıñ üzlären cigäm. Şul uq ısul belän tatar xalıq bäyrämnäre däresläre dä uzdırıla. Mäktäp radiosı tel üzläşterüdä tağın ber çığanaqqa äylände.
Sez “Azatlıq” radiosı dulqınında Samardağı “Yaqtılıq” isemle mäktäbeneñ tatar tele uqıtuçısı Nurzidä Fäyzullina belän äñgämä tıñladığız.
Şamil Bahautdin, Samar.


text:
Ekrem Çelebi - Telli Turnam
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Telli Turnam
Etiketler : Ekrem Çelebi - Telli Turnam türkü indir, Ekrem Çelebi - Telli Turnam türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Telli Turnam mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Telli Turnam türküsü, Telli Turnam sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Telli Turnam bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Ne Karaymış Alnımın Yazısı
Ekrem Çelebi - Oyna Gül Yüzlüm
Ekrem Çelebi - Gele Gele Geldim
Ekrem Çelebi - Ankara da Yedim Taze Meyvayı
Ekrem Çelebi - Sefaleti Çeksinler De Görelim
Ekrem Çelebi - Karadır Kaşları
Ekrem Çelebi - Dağlar Duman Olmadan Gel
Ekrem Çelebi - Artık Çıkmam Meyhaneden
Ekrem Çelebi - Yozgat Sürmelisi
Ekrem Çelebi - Sevsem Öldürürler
Ekrem Çelebi - Halime nin Aşıkları


text:
2006 yılda Törkiädä tatar tormışı
Tatarstan belän Törkiyä arasında üsep baruçı iqtisadi häm mädäni elemtälär, şul isäptän bu mönäsäbätlärneñ üseş aluına bigräk tä soñğı yıllarda zur öleş kertüçe Tatarstannıñ Törkiädäge wäkilçelegeneñ eşçänlege belän ber rättän 2006 yılda Törkiädäge tatar dönyasında Kütahya töbägeneñ üzeneñ möhim urının alıp toruın äytsäk, yalğış bulmas möğayın.
Ğabdulla Tuqayğa bağışlap İstanbulda uzdırılğan zur cıyınnar belän ber rättän Sabantuylar da görläp uzdı. Häm inde bu kürkäm yolabıznıñ berençe tapqır Kütahya töbägendäge Äfände küpere tatar awılında uzuı häm bu çarada Tatarstan mädäniät ministrı Zilä Wälieva citäkçelegendäge räsmi zatlar häm sänğätçelär wäkillegeneñ häm şulay uq törek räsmiläreneñ dä qatnaşuı – ayıruça ähämiätkä iyä.
Ä inde şul uq şähärdä İdel-Ural tikşerenüläre simpoziumınıñ ütkärelüe belän mädäniät çaraları belän bergä fänni eşçänlekkä dä zur öleş kertelgän buldı. Kütahya qalasında tuıp üskän tatar yäşläreneñ, “Tawış” internet säxifäsen häm xäbärläşü törkemen açıp, Törkiä tatarları isemennän uñışlı eşlär başqaruı da iğtibarsız qala almıy, älbättä.
Bu cähättän Törkiädäge mädäni çaralarda qatnaşqan Tatarstan qunaqlarınıñ fikerläre dä uylandırırlıq. Törek ileneñ törle töbäklärendä yäşäwçe millättäşlärebez häm törek qärdäşlärebez cıyılğan Kütahya Sabantuyında “Qazan utları” jurnalı baş möxärrire, tanılğan şağir Ravil Fäyzullin da qatnaşqan ide:
“Ağaçnıñ tamırları tirängä kitmäsä häm nıq bulmasa, ul ber cirdä genä görläp üsä almıy, bu bigräk tä bezneñ xalıqqa qarıy, çönki çäçelgän, taralğan. Şuña kürä Törkiädä bu säyäxättä min baytaq ğibrätlär aldım. Monda çittä yäşäwçe tatarlarnıñ kübese üzläreneñ tellären onıta başlağannar, bu, bälki, ber qarağanda tabiği xälder, ikençe qarağanda, ul inde bezne bik ul xätle ük söyendermi. Menä şuşı bezneñ Äfände küperenä kilep, Sabantuyın uzdırğanda bu xalätne min tağın da nığraq sizdem. Küp närsä üzgärgän, yözlär üzebezneke, küñeldäge teläklär üzebezneke, läkin inde baytaq närsälär qaytmasqa yuğalğan ide. Şuña kürä 107 yıl eçendä berençe märtäbä, yalğışmasam, Sabantuy ütkärelä. Bezneñ kilüebez häm cirle xalıq belän aralaşu alar öçen dä häm bezneñ öçen dä tarixi häm ğibrätle kön, dip uylıym. Xäräkättä bäräkät, di bezneñ xalıq. Dimäk ägärdä bez bu global’läşterü zamanında ber-berebezneñ iñen toya alabız ikän, yärdäm itä alabız ikän, bezneñ kiläçägebez bulırğa mömkin, dip isäplim.”
“Ağaçnıñ tamırları tirängä kitmäsä häm nıq bulmasa, ul ber cirdä genä görläp üsä almıy, bu bigräk tä bezneñ xalıqqa qarıy, çönki çäçelgän, taralğan. Şuña kürä Törkiädä bu säyäxättä min baytaq ğibrätlär aldım. Monda çittä yäşäwçe tatarlarnıñ kübese üzläreneñ tellären onıta başlağannar, bu, bälki, ber qarağanda tabiği xälder, ikençe qarağanda, ul inde bezne bik ul xätle ük söyendermi.
Menä şuşı bezneñ Äfände küperenä kilep, Sabantuyın uzdırğanda bu xalätne min tağın da nığraq sizdem. Küp närsä üzgärgän, yözlär üzebezneke, küñeldäge teläklär üzebezneke, läkin inde baytaq närsälär qaytmasqa yuğalğan ide. Şuña kürä 107 yıl eçendä berençe märtäbä, yalğışmasam, Sabantuy ütkärelä. Bezneñ kilüebez häm cirle xalıq belän aralaşu alar öçen dä häm bezneñ öçen dä tarixi häm ğibrätle kön, dip uylıym.
Xäräkättä bäräkät, di bezneñ xalıq. Dimäk ägärdä bez bu global’läşterü zamanında ber-berebezneñ iñen toya alabız ikän, yärdäm itä alabız ikän, bezneñ kiläçägebez bulırğa mömkin, dip isäplim.”
Qazandağı Ğabdulla Tuqay muzeyı mödire, şağir Rämis Aymät tä 2006 yılğı Kütahya sabantuyınnan alğan fikerläre belän urtaqlaşa:
“Küpmeder däräcädä assimilyatsiyäläşkännär, törekläşkännär, läkin cannarında, ruxlarında tatar qanı qaynıy, küpläre tatar telendä söyläşergä, añlaşırğa tırışa. Monıñ belän söyendem. Häm kiläçäktä äle sabantuylar Äfände küpere awılında ğına tügel, ä Törkiäneñ başqa töbäklärendä, başqa awıllarında tağın da ütkäreler, dip ömet itäm.”
Törkiädä uzdırıluçı Sabantuylarnı yäş sälätle jurnalist Ruşaniya Altaynıñ alıp baruı da inde ber yolağa äylände buğay. Soñğı waqıtlarda internet aşa “Tuqay yäşläre” isemle tatarça radio tapşıruların da täqdim itüçe Ruşaniya xanım Sabantuydan soñ bolay dip fikerlären citkerde:
“Beläsezme, tatar awıllarındağı sabantuyın xäterlätte miña. Häm keşelärneñ çit awıllardan, çit cirlärdän kilüe dä üzläreneñ tuğan yaqlarına qaytuların xäterlätte. Qarağız äle menä şuşı maturlıqqa, barısı da kümäkläşep utırğannar, näq menä awılça, näq bezneñ borınğı sabantuylarındağıça. Min sabantuylarnıñ menä şuşı räweşle uzuın telär idem. Annan soñ menä Tatarstannan bu sabantuyı öçen bezneñ Mädäniät ministrıbıznıñ kilüe dä güzäl ber waqiğa. Tatarstan däwläteneñ moña birgän ähämiyäten kürsätä bu. Monıñ ayırım mäğnäse bar. Kiläse yılnı inde ber dä sabantuyın kürmägän Karakova awılında bulırğa tora. Menä şuşı Sabantuy ber etärgeç buldı alarğa. Bälki, mondağı sabantuy bulmağan bulsa, alarda mondıy teläk uyanmağan bulır ide. Sabantuynıñ anıñ bik zur mäğnäse bar. Ul bit igençe bäyräme genä tügel, ul bit duslıq bäyräme dä. Monıñ ähämiäten böten xalıqlar añladı bulsa kiräk, şuña kürä töreklär dä, İstanbulda bulsın, İskeşähärdä bulsın, menä monda Kütahyada bulsın, zur qızıqsınu belän sabantuyın qaradılar, alar da bezne kilep qotladılar. Berdämlekne quldan ıçqındırmıyq, härwaqıt berdäm bulıyq häm üzebezne, telebezne, dinebezne saqlap qalıyq.”
2006 yılda Törkiädä Tatarstan häm tatarlar belän bäyle bularaq törle räsem kürgäzmäläre dä oyıştırıldı. Ä menä iske yılnıñ soñğı aylarında Ankarada ütkärelgän quldan eşlängän sänğät ürnäkläre häm suvenirlar xalıqara yärminkäsendä Tatarstan häm Başqortstan bülekläre da açılğan ide.
Tatarstannan kilgän rässam-xättat, kalligraf Näcip Näkkaş Qazannan alıp kitergän äsärläre belän ber rättän teläwçelärgä şunda uq tuğra yasap ta üzeneñ xezmäten täqdim itte. Näcip äfände süzlärenä qarağanda, yärminkägä biredä yäşäwçe millättäşlärebez dä zur qızıqsınu kürsätkän:
“Menä ber xanım kilde, şaqtıy ölkän yäşlärdä, Tuqaynı bik yaxşı belä, bezdä di, Tuqaynıñ şul üz waqıtında çıqqan kitapları bar ğaräp xärefe belän. Tuqaynı yattan söyläp birä, tanılmağan şiğerlären dä. Minem mondağı Tuqay portretı belän ber şamailne kürep, ul şunda uq aña ğaşiq bulıp, alıp kitte. Tatarstan digäç bötenläy yözlär yaqtırıp kitä. Xätta qırım tatarları yaqın itep kilep söyläşälär. Tuğralar yazu elek bik köçle bulğan, xäzer onıtılğan. Töreklärneñ üzlärennän alğan äyberne yañadan üzlärenä qaytarabız.”
“Menä ber xanım kilde, şaqtıy ölkän yäşlärdä, Tuqaynı bik yaxşı belä, bezdä di, Tuqaynıñ şul üz waqıtında çıqqan kitapları bar ğaräp xärefe belän. Tuqaynı yattan söyläp birä, tanılmağan şiğerlären dä. Minem mondağı Tuqay portretı belän ber şamailne kürep, ul şunda uq aña ğaşiq bulıp, alıp kitte.
Tatarstan digäç bötenläy yözlär yaqtırıp kitä. Xätta qırım tatarları yaqın itep kilep söyläşälär. Tuğralar yazu elek bik köçle bulğan, xäzer onıtılğan. Töreklärneñ üzlärennän alğan äyberne yañadan üzlärenä qaytarabız.”
2007 yılda isä Törkiädä kürenekle cämäğät eşleklese Sadri Maqsudi ülemeneñ 50 yıllığında törle çaralar belän iskä alınaçaq, dip kötelä.
Säğit Xäyri, Änkara, Törkiyä


text:
Qazanda Leninnıñ tuğan könen xäterlilär...
Qazan uramında ütkärgän keçkenä soraştıru kürsätkänçä, xalıq, 22 aprildä Leninnıñ tuğan kön bulğanın xäterli ikän. Qazannıñ üzäk uramnarınıñ berse, Lenin uramı, berniçä yıl elek isemen üzgärtte. Kreml` uramına äwerelde. Ä menä yulbaşçınıñ muzey-yortı urnaşqan uram, haman da, Ulyanov-Lenin isemen yörtä.22nçe april könne Leninnıñ muzey-yortı qunaqlardan özelep tormadı. Ämma kilgän qunaqlarnıñ kübese – jurnalistlar ide, alar ber-ber artlı äñgämälär yazdırıp kitte. Başqa könnärne dä, biregä kilüçelär bula ikän. Muzeynıñ mödire Läysän xanım Karieva äytkänçä, Ulyanovlar ğailäse yäşägän yortnı yılına 10 meñ keşe qarap kitä. Mödir xanım biredä altı ğına yıl eşli, ämma ixlas kommunistlar ğailäsendä üskängä kürä, marksizm-lenininzm turındağı sorawlarğa ciñel cawap birä. Dinneñ tıyıluı häm säyäsi zolımnı da ul, xakimiätkä yararğa tırışuçılar yawızlığı belän añlata. Ölkän buyın kommunistlar öçen, Leninnıñ tuğan köne, sotsializmnı tözü omtılışı belän berrättän, yäşlek xatiräläre belän dä bäyle. Şuña, Lenin tarafdarları, anıñ tuğan könendä çäy mäclese yanında oçraşırğa yarata. Ä bıyıl, muzey xezmätkärläre häm Leninnı yaratuçılar, 24 aprildä, xalıqara eşçelär könenä bağışlap ütkärelgän konferensiädä oçraşırğa isäpli.Bikä Timerova.


text:
Şäriğät
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Şäriğät (Ğäräpçä: شريعة ) İslam qanunnarınıñ tuplanması bula. Töp mäğnädä bu süz "turı yul" yäki "(çişmägä alıp barğan) döres yul"nı añlata ul. Tulayım alğanda, şäriğät Allah Täğälädän bulğan cämäğät qanunlığı ul. Elek yähüdi şäriğät bulğan ide, soñraq nasara (xiristiän) şäriğäte üz köçenä kergän ide. Läkin Allah Täğälä İslam şäriğäten (İñ soñğı şäriğätne) barlıqqa kitergäçtän, elekke şäriğätlärneñ köçe betkän. Şäriğät törle keşe eşlärenä iğtibarlı: säyäsät, eşmäkärlek, kileşülär tözü, ğailä, censi mönäsäbät, tazalıq wä ictimağıy mäsälälärgä qädär. Şäriğät qanunnarı däwlätneke yä keşeneke genä bula almıy. Çönki şäriğät däwlätkä dä, ayırım keşegä dä bäyle. Şäriğät:
- Qor'än,
- xädislär (päyğämbärebez Möxämmät (s.g.v.) häm anıñ säxäbäläreneñ süz dä eşläre),
- İcma (berdäm fikerdä bulu, qonsensus),
- Qıyas (oxşaşlıq buyınça fiker yörtü, analogia)
- Ğädät häm meñellıq täcribäsenä (Mäzxäb, Bidağät, Täklid, İctihad) nigezlänä.
Íİslam şäriğäte bügenge köndä donyada kiñ taralğan xoquq sistemnarınnan berse. Möselman qanun beleme fikeh dip atala da 2 bülektän tora:
- Fikeh ısulı (Usul al-fiqh, أصول الفقه) — xoquq tamırları: çığanaqlar belän ısullarnı öyränü
- Fikeh forığı (Furu' al-fiqh, فروع الفقه) — xoquq tarmaqları: ğämäli (praqtik) qağıydälär
Şäriğät buyınça möselman keşeneñ barlıq eş - ğämälläre şuşı 5 törgä bülenä:
- farız (mäcbüri);
- wöceb (yarağan);
- xäläl (röxsät itelgän);
- xäräm (tıyılğan);
Şäriğät tärtibe şulardan tora:
1. Bank häm iminiät eşe (Riba, Möräbäh, Täkkäfül, Soquq) 2. Miras
- Säyäsät.
1. Säyäsi eş 2. Başçılıq (Xakimiat, Xökümät, Ämirlek)
- Ğailä
1. Öyläneşü 2. Mähär (Birnä, Qalım) 3. Nikax 4. Nikax mötgäh 5. Censi mönäsäbät (Isullar) 6. Talaq
- Cinayät eşe
1. Zina 2. Cäza 3. Otış uyınnarı
- Näzaqät/Etiket
1. Censi büleneş 2. Mäxräm (Xärämlek) 3. Xörmät kürsätü
- Ğıybadät
1. Baliğ bulu 2. Täwxid 3. Namaz 4. Uraza 5. Zäkät 6. Xac
- Tazalıq
1. Päqlänü (Tähärät, Ğösel, Täyämmüm, Miswäk) 2. Aşaw (Çalu, İsertkeç, Duñğız ite) 3. Bädräf tärtibe 4. Näces
- Xärbi eş
1. Mämläkät 2. Suğış qolları.
Şäriğät ğasqäre, Motawa (ğäräpçä مطوعين — motawwağin) şäriğät qanunnarın ütäleşen küzätüçe xärbi törkem. Íslam illärendä alar polisnıñ bülekläre itep sanala (mäsälän, Soğud Ğäräpstanda Şäriğät ğaskäre Yaxşılıqqa öndäw komitetı qaramağında eşli). Motawanıñ töp burıçları şulardan tora: uramnar belän cämäğäti urınnarın küzätep eçkeçelek, xämer (narqutik) satu, zina qılu, tärtip bozu, urlaw oçraqların buldırmawı. Şulay uq alar şikayät ğärizaların cıyıp tikşerenü eşlären alıp baralar. Östäwenä, qanunnarnı bozuçılarğa (qazıy qararı buyınça) cäza birelüe dä wazífası şul ğaskärgä yöklängän. Şäriğät cäzaları bik tä tärtiplätüçän:
- zina qılır öçen 100 suğuğa qädär (Qor'än 24:2)
- yalğan şahitlek birer öçen 80 suğuğa qädär (Qor'än 24:4)
- urlar öçen qul kisügä qädär (Qor'än 5:38)
- telämiçä üterer öçen maxsus ıştraf(ğäräpçä ديت ) (Qor'än 4:92) h. b.


text:
Başqortstanda 2nçe ğınvarda Rusiә Prezidentı Vladimir Putinnıŋ kilüwen kөttelәr. Bu rәsmi bulmağan sәfәr xaqında mәğlümәt bik әz birelsә dә, Rusiә citәkçeseneŋ tawdan çaŋğı şuyarğa cienuwı mәğlüm. Respublikanıŋ tөrmışında bulğan qayğılı waqıyğalar da onıtılmıy, 60 Başqortstan keşeseneŋ ülemenә kiterğәn Tu-154 oçqıçınıŋ yul qazasına yartı yıl tula. Pәnceşәmbe kөnne Badenwürtenberg federal cirennәn, hәlakәttәn sөŋ yәrdәm kürsәtkәn, alman keşelәre Ufağa kilde. Alar arasında yaŋğın sünderüçelәr, politsiә xezmәtkәre, tabiplar, ğadi alman keşelәre, mәğlümәt çaraları wәkillәre bar. Qunaqlar respublika tormışı belәn tanışıp, Başqortstannıŋ sanatoriәlәrendә sәlәmәtlegen nığıta alaçaq. Bөtendөnya başqort qorıltayı milli respublikalarğa yanıy torğan kurqınıçqa qarşı toru өçen Tatarstan belәn yaŋadan duslıq küperen tөzәerğә uylıy. Bu xaqta "Azatlıq" radiosı xәbәrçesenә qorıltay rәise belderde.
Irşat Telәwmbәtov, Ufa.


text: Abxaziä belän Gruziä çigendä urlanğan Berläşkän Millätlär Oyışması wäkilläreneñ azat itelüe öçen söyläşülär uzdırırğa Gruziä räsmiläre rizalıq belderde. Prezident Eduard Şevardnadze, 2 alman keşese, ber Daniä watandaşı häm alarnıñ tärcemäçeseneñ ğämeren qurqınıç astına quymas öçen räsmi wäkillär cinäyätçelär belän dä söyläşülär alıp barırğa äzer, dide. Mäğlüm bulğança, älege 4 keşene urlawçılar alarnı irekkä çığaru öçen 3 million dollar açqa tüläwne-şart itep quyğan ide. BMO isä mondıy açqanı tülämiäçäge turında belderep quydı.


text:
Çeçnä xakimiate parlament saylawlarına äzerlänä, xalıq üzgäreşlär kötmi
Rusiä prezidentı Vladimir Putin xaqlı bulsa, yäkşämbedä Çeçnädä uzaçaq parlament saylawları andağı wäzğiatneñ tulısınça normalläşüen, çäçän qarşılığına qarşı suğışnıñ inde çınlap tämamlanuın añlataçaq. Bu saylawlar äle 2003-nçe yılda uq uzarğa tieş ide, ämma Çeçnädäge wäzğiatneñ haman da kierenke bulıp qaluı tawış birüne kiçekterep kilde.
"Çeçnädä üsä barğan terror, älbättä, däwlät tarafınnan alıp barıla. Sez şunı añlarğa tieş, Çeçen respublikası xalqı bügenge köndä, xäzer tawış birüne oyıştıru belän şöğellängän keşelärneñ däwlät terrorınnan qurqıp yata", di "Memorial" wäkile Oleg Orlov.
Çeçen prezidentı Alu Alxanov tawış birü könne andağı iminlekne nığıtu çaraların küräçägen, moña östämä 17 meñ militsiä xezmätkäre cälep iteläçägen belderde. Ämma çeçennärneñ küpçelegen saylaw könendä çualışlar bulu ixtimalı tügel, ä näq menä üzlären saqlarğa tieş bulğan iminlek köçläre häm cirle türälärneñ qorallı törkemnäre qurqıta. Bu uñaydan Açxoy-Martanda yäşäwçe Zulay Äbübäkerova qissası ğibrätle. Uzğan yılnıñ üktäbrendä bitlek kigän federallar anıñ 25 yäşlek ulı Aslannı alıp kitä. Şunnan birle anıñ Aslannı kürgäne yuq.
"Anı qaya alıp kitülären, isänme, üleme ikänen genä belsäm ide, dip özgälänä Zulay. Ägär dä ul üle bulsa, mäyeten tabası ide. Ägär dä ul berär närsä öçen ğäyeple ikän, xökem itsennär, 20 yılğa bulsa da, min şul xökemne üzem imzalar idem. Ämma min şunı ğına belergä telim - ğäyepleme ul, yuqmı. Minem töslelär Açxoy-Martanda, bar Çeçnädä şaqtıy. Xäzer menä alar saylawlar häm normalläşü turında söyli. Tik berkemdä analarına balaların qayçan qaytaraçağın äytmi", di ğadi çäçän xatını Zulay Äbübäkerova.
Çeçnädäge çın xakimiat 28 yäşlek Ramzan Qadırov qullarında dip isäplänä. Keşe xoquqların yaqlawçı oyışmalar inde küptännän, keşelärne urlawda, alarnı cäfalawda, üterüdä Ramzannıñ üz saqçıları qatnaşa dip zarlana. Şuña kürä dä ğadi çeçennar arasında, bu saylawlar mäs''äläsendä töşenkelek xökem sörä.
"Bu saylawlar bulamı, yuqmı, kemneñ ciñäse inde xäl itelgän, berni dä üzgärmäyäçäk, dip söylilär. Alay bulmasın ide ul", di uramdağı ğadi ber çäçän. İkençese, "ğäskär belän çornap alınğan, östeñnän boralaqlar oçıp yörgän kileş nindi saylawlar ütkärep bula?", di. Ämma yäkşämbe tawış birüenä räsmi äzerlek tuqtawsız bara, anda parlamentnıñ ike pulatındağı 58 urın öçen 350-gä yaqın nämzät köräşä.
Kärim Kamal


text:
Mäskew ay`maqtıq äskerï sotı Peterbwrgte ötken köşpeli sot otırısında Pskov oblısınıñ twması Dmïtrïy` Mïxay`lovtı Xïzb-wt-Taxrïr uy`ımına müşe bolıp, uy`ımğa adamdar tarttı degen ay`ıppen 16 jılğa sottadı.
İs materïaldarı boy`ınşa, 2014 jıldıñ mamır ay`ınan mawsımına dey`in Xïzb-wt-Taxrïr äl Ïslamï (Ïslamnıñ örkendewi partïyası) uy`ımı boy`ınşa 30-dan astam adam ustalğan. Olardıñ işinde uy`ımnıñ lïderleri men müşeleri bolğan. Olardıñ jartısına qatıstı tergew jumıstarı jalğasıp jatır, jartısı sottaldı.
Peterbwrg jäne Lenïngrad oblıstarı boy`ınşa FSB basqarmasınıñ mälimetinşe, uy`ımğa dağıstandıq, karatéden balalar jattıqtırwşısı Ïsa Ragïmov pen Pskov oblısınıñ twması, ïslam dinin qabıldağan Dmïtrïy` Mïxay`lov jetekşilik etken. Olar 2015 jıldıñ säwir ay`ında ustalğan.
Ay`ıptaw isi boy`ınşa, Mïxay`lov Ragïmovpen birge Peterbwrgtiñ ärtürli jerlerinde kezdeswler ötkizip, quramdarına jaña müşeler tartqan.
Mäskew ay`maqtıq äskerï sotı Ragïmovtı 12 jılğa türme jazasına kesken.
centralasian.org


text:
Pänceşämbedä Qazanda Tatarstannıñ Konstitutsion mäxkämäse utırışı uzdı. Bu yulı anda respublikanıñ xalıq deputatları möräcäğäte qaraldı. Eş şunda ki, Mäskäw basımı astında barğan täñgälläşterü säyäsäte yış qına beryaqlı xäräkät röxsät itelgän uramnı xäterlätä. Yäğni, prokurorlar fäqät Tatarstan Konstitutsiäseneñ maddälären Russiänekenä turı kilsen, dip taläp itälär. Tatarstan xalıq deputatları Konstitutsion mäxkämädän respublikanıñ töp zakonındağı prinsipial' maddälären täfsilläp birüen ütendelär. Biredä suverenitet, gracdanlıq, Tatarstan Prezidentınıñ ike däwlät telen dä belergä tieşlege kebek töşençälär turında zur söyläşü buldı. Ekspertlar mäsäläneñ formal' yağına tügel, mäğnäwi yağına basım yasadılar häm nigezdä respublika Konstitutsiäsen turaqlawnı kiräk häm döres dip tapmadılar.
Bu yulı Mäskäw belän ayaq teräp söyläşü öçen tağın ber sallı dälil kiterelde – Çeçnya Konstitutsiäse. Anı Tatarstannıñ töp qanunına ike tamçı su kebek oxşaş, dilär. Häm bu Mäskäwdä beräwneñ dä teşen sızlatmıy. Konstitutsion mäxkämäneñ qararı äle iğlan itelmäde.


text: Ğiraqnıñ idarä şurası ilneñ yaña prezidentı bilgelänergä tieşle kiñäşmäne sişämbegä küçerde. Älegä 30 yünnän soñ ilneñ prezidentı kem bulaçağı xaqında urtaq fikergä kilä almıylar. Bu xaqta şuranıñ körtlär wäkile Mäxmüt Otman xäbär itte. Xäkimiät şurasınıñ küpçelege Ğazi Äl-Yawarğa teläktäşlek belderä. Läkin Berläşkän Millätlär oyışması wäkile Laxdar Braximi häm waqıtlı administratsiä başlığı Paul Bremer Adnan Paçaçını xuplap, idarä şurası belän kileşäseläre kilmi. Ğazi Äl-Yawar, şuranıñ xäzerge citäkçese, Adnan Paçaçi - Ğiraqnıñ elekke tışqı eşlär ministrı.


text:
Eçke eşlär ministrlığı wäkile Nikolay Petruşkin ber mäçet yanında militsiä reydı yaxşı näticälär birde dide. Petruşkin terrorçılıqqa teläktäşlek ruxında buluların kürsätüçe berniçä keşe totqarlandı dide.
Petruşkinnıñ bu belderüe uzğan comğada Mäskäwneñ Tarixi mäçete yanında bulğan tikşerü belän bäyle bula ala. Anda Çomğa namazınnan çığuçılarnıñ dokumentların tikşerü oyıştırılıp, 80-läp keşe totqarlanğan ide.
Totqarlanuçılarnıñ kübese tanıqlıq qäğäzlärenä iä bulmağan Kavkaz häm Üzäk Aziädän kilüçelär dielä. Keşe xoquqların yaqlawçılar mondıy ğämällärne tänqitläp bu uñaydan tikşerü ütkärergä çaqırdı.


text:
Tatar häm başqort xalıqlarınıñ kürenekle şağire häm mäğrifätçese Miftaxetdin Aqmullanıñ tuuına 175 yıl tulunı tantanalı bilgeläw maqsatında, Başqortstanda oyıştırılğan maxsus komitet üzeneñ çirattağı utırışın ütkärde. Anı respublika Xökümäte başlığı Rafael Baydäwlätov açtı häm alıp bardı.
Kiñäşmädä BR Prezidentınıñ «Humanist şağir häm mäğrifätçe Miftaxetdin Aqmullanıñ tuuına 175 yıl tuluğa äzerlänü turında» dip atalğan färmanı ütäleşe barışı tikşerelde. Kürkäm yübileyğa yaxşılap äzerlänü yünäleşendä eşçe törkem baytaq qına eşlärne başqarğan da inde. Utırışta çığış yasawçılar üzläre cawaplı bulğan çaralarğa äzerlek barışı xaqında xisap tottı.
Tikşerelgän tema buyınça Başqortstan vise-premyerı, mädäniät häm milli säyäsät ministrı İldus İlişev, Miäkä rayonı xaqimiäte başlığı Xäläf Musin häm başqalar çığış yasap baytaq mäğlümatlar birde. M. Aqmullanıñ 175 yıllığına äzerlekne oyıştıru komitetı Aqmulla muzeyen tergezüne, Miäkä rayonınıñ Tuqsanbay awılındağı sotsial-mädäni täğayınläneştäge obyektlarnıñ matdi-texnik bazasın nığıtu häm tözekländerüne oyıştıru eşlären başlap cibärgän dä inde. Şağirneñ tulılandırılğan cıyıntığın çığaru, anıñ sürätläre töşerelgän qälendärlär, plaqatlar häm başqa törle basma äsbaplar näşer itü dä eşçe törkemneñ iğtibar üzägendä qala.
Miftaxetdin Aqmullanıñ 175 yıllıq yübileyen bäyräm itü 2006 yılnıñ dikaberenä bilgelängän. Tantanalarğa küp kenä kürşe töbäklärdän, şul isäptän Tatarstannan da qunaqlar çaqırılaçaq.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Tatar ictimaği üzägeneñ üz qaraşı
1 nçe avgust tatar ictimaği üzägeneñ kiñäytelgän idärä utırışı bulıp ütte. Anda Ğali mäcles cıyu mäsäläse qaraldı. Avgust ayında uzaçaq ul çarada mäğärif, şulay uq watandaşlar cıyınında kütärelgän respublikanıñ statusı mäsäläse qaralaçaq. Tatar ictimaği üzäge räise Ayrat Ğiniätullin fikerençä, status üzgärtü genä tatar problemaların çişmäyäçäk, şuña anı referendumğa çığarırğa kiräk. Ğiniätullin tatarlar küpläp yäşägän rayonnarnı Tatarstanğa quşu yäki ayıru döresräk bulır ide dip sanıy. Ul başqortlar küpläp yäşägän rayonnar respublika bulıp qala ala digän uyda.


text:
Tufan Miñnullin äsäre Ufada da uynala
Kürenekle dramaturg Tufan Miñnullinnıñ yañadan-yaña äsärläre Başqortstan säxnälären ayulıy. Küptän tügel Salawat şähärendäge Başqort däwlät drama teatrı kollektivı Tufan Miñnullinnıñ “Şulay buldı şul” digän p'yesasın säxnäläşterep, bıyılğı icat mizgelen şunıñ premyerası belän açqan ide. Premyerağa Tufan Miñnullin üze dä kilep kitte.
Xäzer şuşı spektakl'ne Salawat başqort teatrı artistları Ufağa da alıp kilä. Alar bu tamaşanı 13 noyäber könne Mäcit Ğafuri isemendäge Başqort däwlät akademiä drama teatrında kürsätäçäk.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Tatarstanda Qıtay delegatsiäse
Tatarstanda bu könnärdä Qıtaydan kilgän qunaqlarnı xörmätlilär. İnde xäbär itkänebezçä, Qazanğa räsmi vizit belän Qıtay xalıq respublikası delegatsiäse kilde. Anı Qıtaynıñ Däwlät Şurası premyerı urınbasarı Li Lan'sin citäkli. Qunaqlar arasında, şulay uq, Qıtay respublikasınıñ mäğärif ministrı, Qıtaynıñ Rusiädäge ilçese, finans ministrı urınbasarı häm başqa xökümät wäkilläre bar ide. Sişämbe könne Qıtay delegatsiäse Tatarstan prezidentı Miñtimer Şäymiev belän oçraştı. Oçraşu waqıtında süz üzara xezmättäşlek, säwdä bäyläneşläre turında bardı. Äytergä kiräk, Tatarstannıñ Qıtay respublikası belän nıqlı säwdä mönäsäbätläre bar. Soñğı yılda ğına alar arasındağı säwdä äyläneşe 2 märtäbägä diärlek artqan. Respublika qıtaylılarğa yök maşinaları, başqa texnika, nefteximiä produksiäsen sata. Miñtimer Şäymievneñ oçraşudan soñ äytelgän süzlärenä qarağanda, Tatarstan Qıtay respublikasınıñ ayırım provinsiäläre belän tağın da tığızraq mönäsäbätlär urnaştırırğa uylıy ikän. Annan tış, respublikada Qıtay meditsinasın üsterü turında da söyläşenelgän ikän. Şulay uq qıtaylılarnı Tatarstan belän nığraq tanıştıru öçen respublika turında film da töşereläçäk. Qıtaylılar üz çiratında Tatarstan televideniäse aşa üzläre belän tanıştıraçaq.
Qıtaylılarğa isä Tatarstanda bik oşağan. Delegatsiäne citäkläwçe Li Lan'sin, bez respublika turında bik küp yaxşı mäğlümätkä iyä idek. Läkin Tatarstan bez uylağannan da kürkämräk bulıp çıqtı, dide. Tatarstan citäkçelege belän oçraşudan soñ ul da, bez respublika belän barlıq ölkälärdä dä xezmättäşlek itärgä äzer, dip belderde. Şulay itep, Tatarstannıñ Qıtay belän duslığı tağı da nığırğa tieş. Çärşämbe könne Qıtay respublikası wäkilläre Mäskäwgä yul tottı. Anda alar mäğärif, mädäniät, sälämätlek saqlaw häm sport ölkäsendä xezmättäşlek buyınça Rusiä-Qıtay komissiäseneñ utırışında qatnaşaçaqlar.


text: Ular İzrail menän siktäş İssariä awılındağı it kibetendä ker yıuıu maşinahında yäşerelgän bulğan. İzrail radiohı xäbär iteüensä, bilbawzarzı Xamas törkömsähe huğışsıları İerusalıymda teraqttar eşläw ösön äzerlägän. Yäkşämbegä qaray töndä bitlek keygän qorallı keşelär törkömö İordandıñ könbayış yarında Rammallax qalahında Äl-Äräbiä teleqänalı studiähına kilep ingän. Jurnalistarğa qoral tosqap ular telewizion qoramaldarzı yemergän. Höjüm iteüselär Äl-aqsı yafa sigeüselär briğadahı törkömsähe ağzaları bulıuzarı turahında beldergän.


text:
Quşma Ştatlarnıñ aşıqtıruwına qaramastan, Törkiä Tışqı eşlär ministrı Yasar Yakiş, Amerikan xärbilären Törkiädä urnaştıru mäsäläse, Parlamentta tawışqa bu atnada quyılmayaçaq dip belderde. Quşma Ştatlar, Ğiraqqa qarşı xärbi kompaniä waqıtında Törkiäneñ xärbi nığıtmaların qullanırğa teli. Suğış näticäsendä kiläçäk zıyannı qaplaw öçen Waşington Ankarağa 26 milliard dollar yärdäm wäğdä itte (şunıñ 20-sen kreditlar räweşendä). Waşington, Ankaradanı 48 sägät eçendä cawap bireregä soradı. Yakiş, xökümät, qararın yaqın arada äytergä mömkin, läkin, raslaw, kiläse atnasız bulmayaçaq, dide.
Törkiäneñ xakimiättäge Ğädellek häm Täräqqiät partiäse citäkçese Recep Tayyip Erdoğan, Waşingtonnan yazmaça garantiä soradı. Erdoğan, Yeni Şafak gäzitenä äytüençä, Kongress imzası bulmıy torıp, bu mäsälä Parlamentta qaralmayaçaq. Quşma Ştatlar saqlanu ministrı Donald Rumsfeld, Ğiraqqa qarşı xärbi kampaniäne Törkiäsez dä başqarıp bulaçaq, dip belderde.


text: Rumıniä oppozisiäse yäkşämbe könne ütkän prezident häm parlament saylawlarınıñ näticälären yuq itep tawış birüne qabatlarğa çaqıra. Liberal häm Demokratik partiälär berlege yulbaşçısı, Buxarest şähär başlığı Traian Basescu, matbuğat oçraşuında bügen, elektron saylawlarda xärämläşülär 160 meñgä yaqın tawışqa tä'sir itte, dip üzäk saylaw komissiäsen taratırğa, xärämläşülär öçen cawaplı bulğannarnı qulğa alırğa çaqırdı: "Sosial Demokratlar tarafınnan 28 noyaber saylawlarında oyıştırılğan xärämläşülärdä qatnaşqan Üzäk Saylaw Bürosınıñ taratıluın taläp itäbez. Komputer programmasın tözegän direktornıñ qulğa alınuın taläp itäbez," dide Buxarest şähär başlığı. Yäkşämbe birelgän tawışlarnıñ 90%tı sanalğan. Elekke kommunistlar, xakimiättäge sosial-demokratlar berençe urında, alar tawışlarnıñ 37%tın alğan, ikençe urında 31% belän Basescu berlege bara. Ayırma 470 meñ tawış tiräse. Prezident saylawlarında premyer-ministr Adrian Nastase öçen 41%, Basescu öçen – 34% tawış birelgän. Basescu taläplärenä Sosial-Demokratlar partiäsennän reaksiä älegä yuq.


text:
NATO häm Rusiä räsmiläre bügen Brusseldä ütkän oçraşudan soñ, Ukrainada irekle häm ğädel saylawlar ütkärergä çaqırğan urtaq belderü qabul itte. NATO-Rusiä şurası utırışın Alyans citäkçese Jaap de Hoop Scheffer belän Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov alıp bardı. Älege belderü - bar taraflarnı da köç qullanudan, köç qullanuğa qotırtudan, saylawçılarnı qurqıtudan totılıp qalırğa, Ukrain xalqınıñ çın telägen çağıldırğan irekle häm ğädel saylawlar ütkärergä çaqıra. İke kön elek kenä Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek oyışması oçraşuında, Rusiä belän Könbatış arasındağı qarşıılqlar säbäple, bu mäsälädä urtaq belderü qabul itelmägän ide.
NATO-Rusiä şurası utırışına qädär Alyansqa kergän illärneñ tışqı eşlär ministrları Äfğanstan belän Ğiraqtağı wazğiätne tikşerde.


text:
Osman Öztunç - Psikopat Geceler
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Psikopat Geceler
Etiketler : Osman Öztunç - Psikopat Geceler türkü indir, Osman Öztunç - Psikopat Geceler türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Psikopat Geceler mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Psikopat Geceler türküsü, Psikopat Geceler sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Psikopat Geceler bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Yılgınlığına İnat
Osman Öztunç - Çamlıbelden Çıktım Yayan
Osman Öztunç - Geri Gelen Mektup
Osman Öztunç - Bugün Ayın Işığı
Osman Öztunç - Durmuş un Türküsü


text:
Şuşı oyışmanıñ demokratiä häm keşe xoquqları bülege başlığı Christian Strohal oppozitsiä äğzalarınıñ häm qayber saylaw urınnarında saylaw näticälären raslamawçı räsmilärneñ qulğa alınuın tänqitläp çığış yasadı.
Uzğan çärşämbedä Prezident Häydär Alievnıñ ulı, premyer-ministr İlham Alievnı prezident känäfienä kütärüçe saylawlar üktännän soñ, pänceşämbe könne Bakuda oppozitsiä tarafdarları belän militsiä arasında bäreleşlär buldı.
Uzğan atna axırında xakimiätlär cawap çaraları ütkärde. Strohal äytüençä, ber yözläp oppozitsiä aktivistı totqarlanğan.
Strohal Yewropada İminlek wä Xezmättäşlek Oyışması Azärbäycanda saylawlardan soñ bulğan xällärgä tirän borçılu belderä, bu xällär oppozitsiäne tulısınça bastıruğa säbäp bula almıy dide.


text:
Prezident Bush atom texnologiälären häm qoralların cäyeldermäw ölkäsendä yaña qırıs çaralar kürüne alğa sörä
Çirattağı saylawlar çorına kerep barğan prezident George Bush, yaqlaw qazanu öçen otışlı sanalğan terror belän köräşne yaña yünäleştä alıp barırğa cıyına. Ul, dönyağa iñ zur qurqınıçnı atom materiallarına iä terrorçılar tudıra dip isäpli häm atom texnologiäläre belän satu itüne çikläw wä atom yağulığın citeşterüçe illär sanın kimetü çaraların täqdim itärgä cıyına.
Audio, George Bush
"Şuşı qurqınıç qorallarnı qulğa töşerü, citeşterü, yäşerü yäisä küçerep yörtü xäzer ciñeläyä bara. Biologik matdä tutırılğan ğadi ber şeşä yä atom qoralı belän qorallanğan keçkenä genä ber fanatik törkem, yä berär totrıqsız däwlät böyek mämläkätlärgä, dönyadağı tınıçlıqqa yanıy alırlıq qüwätkä iä bula ala" dip kisätä George Bush. Üz çığışınıñ zur öleşen ul şuşı ayda mäğlüm bulğan närsägä, Pakstan atom bombası atası sanalğan Abdul Qadıyrxannıñ qayber atom serlären İran, Liviä häm Tönyaq Koreägä satuın tanuına bağışladı. Qadıyrxan monı fäqät üz beldege belän genä eşläwen äytsä dä, anıñ bu süzläre belgeçlärdä ışanıç uyatmadı. Pakstan xökümäteneñ atom serläre belän säwdä itügä qatnaşı bulu-bulmawına qağılmasa da prezident Bush, Qadıyrxannıñ üz ğäyeben tanuı atom materialları belän xalıqara külämdä alış-bireş baruın raslıy, häm moña, qurqınıç qorallar terrorçılar qulına eläkkänçe, çik quyarğa kiräk dip belderde. Bu uñaydan ul, äle 1970-nçe yılda uq imzalanğan Atom qoralların cäyeldermäw kileşüen nığıtu maqsatında cide täqdim belän çığa. Şular arasında, yäşeren tikşerenü üzäklären açıqlaw häm alarnı yuq itü ölkäsendä törle däwlätlärneñ küzläw oyışmaları arasında mäğlümat tuplawnı, üzara almaşunı şaqtıy kiñäytü, şikle eşlär başqarğan ğalimnärne mölkätennän mäxrüm itü, alarnı totqarlawda üzara xezmättäşlek itü kebek çaralar da bar. Bush şulay uq çik aşa ütülärne bar dönya buylap qırıslatunı yaqlıy. Küzätüçelär fikerençä, berençe çiratta İranğa işarä itep Quşma Ştatlar prezidentı tağın şunı da täqdim itä - atom energiäsen tınıç maqsatlarda ğına qullanğan illärgä dä cihazlar, alar Xalıqara atom energiäse idaräseneñ İnspeksiälär turındağı maxsus berketmäsen imzalağaç qına satıla ala. Şuşı idaräneñ başlığı Möxämmäd äl- Baradei atnakiç "New York Times" basmasında dönya kürgän mäqäläsendä Bushnıñ şuşı yaña täqdimnären nigezdä xuplap çıqtı.
Kärim Kamal, Praga


text:
Qazanğa tağın Sergey Stepaşin kilde
Düşämbe könneñ töp yañalığı - Rusiä xisap palatasınıñ citäkçese Sergey Stepaşinnıñ Qazanğa kilüe. Qırın eşlärne tikşerep, faş itä torğan bu oyışmanıñ här adımı bik küplärneñ küñelenä şom sala. Xisap palatasınıñ ber törkeme küptän inde Tatarstandağı xällärne öyränä. Şul palatanıñ citäkçese Stepaşinnıñ Qazanğa kilüe qarşılıqlı fikerlär uyattı. Respublika citäkçeläre anı küptän belälär häm ışanıç belän qarıylar. Sergey Stepaşin qazanğa kilep töşkäç tä, anıñ belän yuğarı däräcädäge citäkçelär oçraştı. Stepaşin Tatarstanğa elek tä küp tapqırlar kilde. 1999 yılnıñ cäyendä Rusiä xökümäte başlığı sıyfatında ul Ul'yanovskidan İdel buylap Qama Tamağı rayonına kilgän ide. Näq şunnan ul Dağstanda başlanğan waqiğalar säbäple Tönyaq Kavkazğa kitep bardı. Tizdän Stepaşin premyer-ministr wazifasınnan azat itelde häm şul yılnıñ közendä yañadan Qazanğa kilep, Yabloko firkäsennän Duma deputatına kandidat bularaq, çığış yasap yörde. Ul kilüendä anı barı tik Eçke eşlär ministrı ğına qabul itsä dä, Qazan Stepaşinğa yaxşı mönäsäbät kürsätte. Ä inde xäzerge kilüendä Stepaşinğa bik zur iğtibar birelä. Sanaşular, oçraşular näticäseneñ nindi bulasın xäzergä äytü mömkin tügel.
Rimzil Wäli


text: Mäskäwneñ Basmannıy Mäxkämäse uzğan yılnıñ üktäber ayında Dubrokqadağı teatr üzägendä totıqlarnı azat itkän waqıtta yaqınnarı haläk bulğan çit il keşeläreneñ däğwälären qarawnı 9 yülgä bilgelägän. Däğwäçelär - AQŞ, Qazaxstan häm Ukraina watandaşları. Alar moral zıyan öçen Rusiä xökümätennän sigez million dollar taläp itä. Bügen mäxkämägä terakt näticäsendä xatını haläk bulğan Hollandiä watandaşı Oleg Jirnovtan da däğwä kilgän. Rusiä watandaşlarınıñ mäxkämägä qabul itelgän däğwäsen, Mäskäw xökümäte qänäğätländerergä tieş.


text:
Rusiä Ukrainağa gaznı tuqtattı, täsire Yevropada sizelä
Rusiä Ukrainağa gaz cibärüen kimetkännen ikençe könendä dä aylardan birle dewam itkän nizaq tizlektä çişeler kebek kürenmi.Kimetüneñ näticäläre üzäk Yevropa illärendä xis itelä başlandı, Avstriä, Macaristan.Polşa häm Slovakiä Rusiädän kilgän gaz kimede dip belderde. Yevropa Berlege häm AQŞları här ike yaqnı nizaqnı xäl qılırğa çaqırdı.
Gaznı kimetü 1.ğıynuarda tügel ä 31.dikäberdä başlandı .Bu Rusiä belän gaz transitı häm täminatı turındağı eleke kileşülärne bozu bulıp tora. Bez moña Ukrainağa yasalğan turıdan turı iqtisadi basım dip qarıybız.
Rusiä yağı Ukrainanı Yevropa istiğmalçılarına cibärelgän gaznı suırtıp aluda ğäyepläp çıqtı.
Gazprom direktorlar şurası citäkçeseneñ urınbasarı Aleksander Medvedev bügen
Min Ukrainanıñ 1 ğıynuarda export ütkärgeçennän yaqınça 100million kubameter gaz urlağanın xabär itäm , gaznıñ bazar bäyäse 25million dollardan artıgraq Medevedev tağı bügen Ukrainanıñ gaz taratu sistemasına Russiä gazı ğına basıla , Ukraina sistemasına Törkmän gazı kertelmi dip tä äytte. Ukrainanıñ energie ministrı İvan Plackov
Bügen Rusiä gaz transit sistemasınnan röxsätsez gaz suırtılmadı. Ukraina saqlağıçtağı gazın häm kontraktqa esasän Törkmän gazın qullana dip belderde
Ukriana elegeräk gaznı könbatış Yrvropağa cibärgän öçen 15% gaznı alıp qalu xoquqı bar dip äytkän ide .Bu tör ğäyepläwlär ike il öçen dä yañalıq tügel , gaz bäxäse ike yıl arasında aylardan birle däwam itä.Gazprom Ukrainanıñ älege 50 dollar urınına meñ kuba gaz öçen 230 dollar tüläwen teli. Ukraina citäkçeläre bez tülärgä äzer , ämma bäyälär aqırınlap kütärelergä tieş dip äytte. Yevropa Berlege illäre urtaça alğanda 240 dollar tülilär. Ukraina 31 dikäberdä Prezident Putinnıñ , Ukraina yaña şartlarğa riza bulsa bäyälärne kütärü kiçektereläçäk digän yaña täqdimen kire qağıp nizaqnı sonğı mizgeldä çişü mömkinçelegen yuqqa çığardı.Medvedev bügen
Ukraina xalqınıñ problemaları belän üz citäkçelärenä qarağanda bezneñ preziden kübräk qızıqsına dip äyte
Yevropada Avstriä, Macaristan Polşa ,Slovakiä Rusiädän kimräk gaz kilüen belderde. Avstriä şirkäte OMV düşämbedä Ukraina aşa Rusiädän kilgän gaz öçtän ber öleşkä kimede dip äytte Almanyada Gaz şirkätläre xalıqnı tınıçlandıra. citärlek gaz zapası bar. Täminatnıñ öçtän ber öleşe genäRusiädän kilä dip belderä Yevropa Berlege gaznıñ 25 %Rusiädän satıp ala häm şul gazınıñ 80% Ukraina aşa kilä. Älbättä nizaq däwam itsä xalıq tügel ä industriä häm zur bizenes xis itäçäk. Germaniä, İtalia ,Fransiä häm Avstriä Ukrainağa häm Rusiägä könbatış yevropağa gaz ağımın garantiälägez, bäxäsne tuqtatığız dip möräcäğät itte. Yeveopa Berlegeneñ energie beleçläre 4.ğıynuarda krizis turında söyläşäçäk AQŞ däwlät departamantı süzçese McCormack energiäne politik basım çarası itep qullanu borçılu tudıra dip äytte .Ul Washington här ike ilgä dä energie täminatında aqrınlap bazar bäyäsenä küçüne yaqlawın belderd.Yuçşenkonın könbtışqa qarauı säbäple Mäskäw-Kiev mönäsäbätläre kierenke .Qayber analitiklar , gaznı tuqtatu Mäskäwneñ töbäktä üzeneñ köçen garantiäläw dip kürsä,ikençeläre Rusiä bazar şartlarına cawap birä üz mänfäğäten yaqlıy dip äytä.Mäsälä xäl qılınmasa, Kiev Şwedsiädäge xalıqara arbitraj mäxkämäsenä möräcäğät itä ala färidä xämit


text: 2002nçe yılda ütkän xalıq sanın alu mäğlümatlarınıñ näticälären cämägätçelek zur iğtibar belän kötä. Respublikada yäşäwçe öç töp millät: urıs, tatar häm başqortlarnıñ sanı küpme bulaçaq? Bu xaqta tarix fännäre qandidatı etnosäyäsätçe İldar Ğabdrawiqov fikerläre belän büleşä: “1989nçı yılğı xalıq sanın alu mäğlümatları buyınça respublikada 1 million 120 meñ tatar häm 200meñgä yaqın tatar telle xalıq yäşi ide. Şul çordan 2002nçe yılğı xalıq sanın alularğa qädär tübändäge üzgäreşlär buldı: tabiği üseş buyınça başqortlar berençe urında — alar 60 meñgä yaqın, tatarlar 25 meñ tiräsenä artqan. Urıslar, kiresençä, 65 meñgä yaqın kimegän. Migratsiä üseşenä kilgändä, tatarlar berençe urında — 80 meñgä yaqın, başqortlar häm urıslar 50şär meñgä yaqın artqan. Dimäk, näticälärne yomğaqlağanda, tatarlar häm başqortlar 100är meñgä kübäygän, ä urıslar, kiresençä, 20 meñgä kimegän. Şuşı sannarnı 1989nçı yılğı xalıq sanın alu näticälärenä quşsaq, şundıy sannar kilep çığa: Başqortstanda urıslar sanı million yarım tiräse, tatarlar 1 million 225 meñ häm başqortlar 1 millionğa yaqınlaşalar”.


text:
Neşet Ertaş - Akça Geyik
Sanatçı : Neşet Ertaş
Türkü : Akça Geyik
Etiketler : Neşet Ertaş - Akça Geyik türkü indir, Neşet Ertaş - Akça Geyik türkü dinle, Neşet Ertaş türküleri, Akça Geyik mp3 indir, Neşet Ertaş türküleri Akça Geyik türküsü, Akça Geyik sözleri, Neşet Ertaş mp3 dinle, Neşet Ertaş download, Akça Geyik bedava mp3, Neşet Ertaş türkü sözleri, Neşet Ertaş türkü dinle, Neşet Ertaş son albüm indir
Neşet Ertaş Türküleri
Neşet Ertaş - Kenardan Geçeyim Yol Sizin Olsun
neşet ertaş - yine telli turnam yarelenmişsin (kırşehir)
Neşet Ertaş - Karadır Bu Bahtım Kara
Neşet Ertaş - Yüce Dağlar Başında
neşet ertaş - al yanak allaniyor (kirsehir)
neşet ertaş - kenardan geçeyim yol sizin olsun (konya-bozkır)
Neşet Ertaş - Bir Kökte Uzamış Sarmaşık Gibi


text:
Qazanda zamança çüp eşkärtü zavodı tözeläçäk
Qazan xalqı işek allarındağı çüpne çığaru öçen tieşennän azraq tüli ikän. Bu xaqta bügen ekologiä ministrlıyğında bulğan utırışta Qazan başlığı İlsur Metşin belderde. Äytergä kiräk, ul tüläw 20 sumğa yaqın ber keşe başına. Tärtip buyınça könenä 350 çüp sawıtı, yäğni konteyner çüp çığarırğa tieşbez, ä ul 3 tapqırğa kübräk dip belderde Qazan başlığı. 70 yıllarda isä çığarıla torğan çüp azraq bulğan
Xätta inde Samosıyrovo çüplegendä urın da qalmağan ikän, ä başqa çüpleklär Qazanda älegä yuq. Şuña kiläse yılda yaña ike zavod töziäçäklär ikän. Alarda isä çüp törlärgä bülenep, taslap diärlek bülep urnaştırılaçaq – yäğni sortlarğa bülenäçäk. Bu, bilgele xalıq kesäsenä suqmıy qalmas, çönki qazna aqçasına tözelmi bu ike zavod, ä investorlar xisabına. Zavodnıñ berse Qazannıñ Mäskäw, ä ikençese Waxitov rayonında bulır dip küzdä totıla.
Dimäk, xalıq sälämätlegenä häm äylänä-tirä moxitne pıçratuğa zur zıyan salğan Samosıyrovo çüplegeneñ kiräge dä qalmayaçaq. Suqbaylarğa ğına awırğa turı kiläçäk.
Älege çüplek arqasında Tatarstan citäkçelegenä dä qızarırğa turı kilä. Küptän tügel näq Yevropa tözekländerü häm üseş bankı wäkilläre kilgändä, bu Samosıyrovo çüplegendä zur yanğın çıqtı. Anı sünderü öçen distälägän maşinalar köne-töne qom taşıdılar – ımı-şımı çıqmasın öçen.
Ğomumän, Rusiädä çüp-çar probleması ğomerlek buldı. İnde berniçä yıl elek Tatarstan rayonnarında çüp sawıtları quyıldı. Qazanda alarnıñ sanı 3 meñgä yaqın ikän konteynerlar. Tağın 800 alırğa toralar. Ämma yañalarnı aludan ni fayda. Çönki alar atnaları buyı tügelmiçä, sasıp yata yort işek allarında.
Utırışta İlsur Metşin çüpne yuq itü buyınça Yevropa illäre täcribäsen ozaq öyrändek, ämma berse dä bezgä turı kilmi dip belderde. Şuña Lipetski şähäreneken qullanırğa bulğannar – zavod tözü yunäleşendä. Älege zavod 2008Hчe yılnıñ fevralennän eşli başlar dip farazlana. Bu şulay uq östämä eş urınnarı da buldırırğa yärdäm itäçäk dide İlsur Metşin.
Tatarstan ekologiä häm tabiğät baylıqları ministrı İrina Laroçkina moña qädär Qazanda çüplek öçen älläni borçılu bulmadı dide/
İrina Laroçkina äytkän 400 meñ tonna çüp tizdän yaña zavodta eşkärtelä başlayaçaq. Andağı cihazlar iñ zamança bulaçaq.
Landış Xarrasova


text:
Rusiädä uram cıyınnarı ütkärü şartları qırıslana, Däwlät Duması berençe uqılışta bu xaqta qanun qabul itte
Rusiä Däwlät Duması berençe uqılışta uram cıyınnarın ütkärüne çiklägän qanun qabul itte, xörmätle tıñlawçılar. Ägär dä aña kiläçäk uqılışlarda üzgäreşlär kertelmäsä, federal'', regional'' häm cirle xakimiat binaları, ilçeleklär häm xalıqara oyışmalarnıñ wäkillekläre qarşında cıyınnar oyıştırıp bulmayaçaq. Qanunnı tänqitläwçelär, ul keşe xoquqların çikläw omtılışı bulıp tora dip belderä.
Audio, Vladimir Vasilyev
"İminlek küzlegennän qarağanda, keşelärneñ teläsä niçek cıyıluı zur qurqınıç tudırğan urınnar bar, min monı belgeç bularaq beläm, di Vladimir Vasilyev, häm "bu niçek tä bulsa köylänergä tieş, älegä monıñ tärtibe yuq, süz menä şul xaqta bara" dip añlata. Läkin qanunnı tänqitläwçelär, ul turıdan-turı Rusiä Konstitutsiäseneñ 31-nçe matdäsenä qarşı kilä dip belderä. Anda Rusiä watandaşlarınıñ cıyınnar oyıştıru xoquqı iqrar itelä. Mäskäw Kremle xäzer, başta bäysez mäğlümat çaraların yuqqa çığarıp, ä annarı Dumanı awızlıqlağannan soñ inde demokratiäneñ öçençe bağanasın awdarırğa, keşelärneñ xakimiatkä möräcäğät itü, qarşılığın kürsätü xoquqın beterergä tırışa dip isäpli qayber demokratik oyışmalarnıñ wäkilläre. "Yabloko" partiäseneñ 30-lap tarafdarı çärşämbedä "Konstitutsiäne xörmät itegez!" digän şiğar astında Mäskäwdä cıyın ütkärde. Anda qatnaşuçılarnıñ berse Aleksey Melnikov süzlärenä qarağanda, awır iqtisadi reformalar ütkärü aldınnan xökümät aldan uq, cämäğätçelekneñ awızın qaplaw çaraların kürergä tırışa.
Audio, Aleksey Melnikov
"Añlaşıla ki, xäzer qırıs çaralar qabul itü mäs''äläse qarala, yuğarı uqu yortlarında uquçı studentlarnı ğäskärgä cibärüne kiçekterüne beterü tikşerelä, keşelärneñ sotsial'' xoquqları ölkäsendä awır qararlar kötelä, şuña kürä uram cıyınnarın çikläw qanunı şularnı küz aldında totıp qabul itelä" di Melnikov, häm "min barı tik şunı ğına añlamıym, nigä bez televizorda keşelärneñ Aq yort qarşında piket ütkärgänen kürep torğan Quşma Ştatlarda moñardan berkem dä qurıqmıy, nigä bezneñ ildä dä şulay bula almıy?" digän soraw quya. Şuşı qanunnı qabul itügä Dumadağı kommunist deputatlar da qarşı ide, alarnıñ berse Sergey Reşulski "qanun berençe uqılışta fäqät "Berdäm Rusiä" häm ber bäysez deputat yaqlawı belän genä uza aldı" dide.
Audio, Sergey Reşulski
"Bez bertawıştan moña qarşı idek" dip añlata üz partiäse qaraşın Reşulski häm Dumanıñ şulay itep tawış birüen xätta, Rusiädä politsiä xakimiate urnaştırırğa omtılu dip bäyäli.
Kärim Kamal, Praga


text:
Mäskäw faciğäsenä häm matäm könenä reaksiä
Bu kön dä uzar, äytkän di tormışınıñ bik ğazaplı köne turında ber keşe. Şulay itep, Mäskäw faciğası da, düşämbe matäm köne dä uzıp kitte. Xäbär itkänebezçä, Qazanda matäm könendä däwlät, xökümät binalarındağı Rusiä häm Tatarstan bayraqları tübän töşerelde. Çirkäwlärdä häm mäçetlärdä älege faciğalärdä häläk buluçılarnıñ ruxına bağışlap doğa qılındı. Totıqlar arasında 3 Qazan keşese bar, dielä. Alar äle Mäskäwdä xastaxanälärdä, nindi xäldä ikännäre mäğlüm tügel.
İnde xäbär itkänebezçä, Mäskäwdäge faciğa barışında Tatarstan telekanalı aşığıç maxsus tapşıru çığardı. Bu tapşıru “Efir” telekompaniäseneñ, äytkändäy, cenenä yaramadı häm älege tapşıruğa qarata yakşämbe könne, eşlär uzğaç, botqalar suınğaç, kontr-tapşıru çığardı. Läkin monısın da Qazan xalqı tınıç uzdırdı. Älbättä, äle Mäskäw faciğasen analizlau, aña säyäsi bäya birü – bolar barısı da alda. Menä Tatar-inform agentlığı “ЛибepaлbHaя Poccия” firqaseneñ Tatarstan bülege räise Mars Şämsetdinov Mäskäwdän ber mönäsäbät belderüne işetep qaytqan. “ЛибepaлbHaя Poccия” säyäsi şurası üzeneñ rezolyutsiäsendä “Mäskäwdä totıqlar alu waxşilärçä cinayät, ämma çeçen separatizmı, terrorizmı – ul Çeçenyada federal' xaqimiät terrorizmına cawap”, dielgän. Älege rezolyutsiädä Rusiä citäkçelegenä berniçä taläp quyılğan. Ayırım alğanda, Çeçnyadağı suğışnı kiçektermiçä tuqtatırğa häm barlıq qızıqsınuçı yaqlar belän dä söyläşülär başlap cibärergä. “ЛибepaлbHaя Poccия” firqase rezolyutsiäsendä çeçen problemasınıñ çişeleşeneñ berdän-ber yulı – ul tınıç säyäsi cayğa salu yulı. Mondıy belderülär, rezolyutsiälär äle küp bulır. Rusiäneñ säyäsi qırındağı bu ğadäti xällär. İnde Rusiäneñ ber bilgele säyäsi küzätüçese “Bu faciğädän soñ Rusiädä närsä bulır inde?” dip quyılğan ayanıç sorawlarğa “Närsä bulsın, barası da üz yulına, üz suqmağına äylänep qaytır”, dip cawap birde dä.


text:
May citä dä cäy citä
Ä inde 9 May, Ciñü bäyrämenä citdiräk qaraş. Sişämbe könne Ministrlar Kabinetı brifingınıñ töp öleşe Ciñü bäyräme uñayınnan ütkäreläçäk çaralarğa bağışlandı. 8 mayda Qazanda, “Piramida“ mädäni-küñel açu üzägendä Böyek Watan suğışı veterannarı belän prezident Mintimer Şäymiev oçraşaçaq. Suğışta batırlıq kürsätkän, tılda açlı-tuqlı xezmät itkännär - barlığı ber meñ keşe çaqırılaçaq älege çarağa. Läkin mondıy tantanalar belän genä suğış veterannarınıñ küñelen kürep beterep bulmıy. Brifingta Respublikanıñ sotsial' yaqlaw ministrı Klavdiya Novikova, bäyräm aldınnan ministrlıq, şähär, rayon administratsiäse wäkilläre 70 meñ suğış häm xezmät veteranı ğailäläreneñ yäşäw şartların tikşerep çıqtılar, dip belderde. Şularnıñ 40 meñenä tieşle yärdäm kürsätelgän. Tikşerenülär şunı da kürsätkän. Suğış veterannarınıñ 3.5 meñe äle dä tormış şartların yaxşırtu xoquqı belän faydalanmağannar ikän.
Ğädättägeçä, may bäyrämnärenä awıl xalqı, awıl xucalığı xezmätkärläre zur ömetlär bağlıy. Şul şähär xalqı bäyräm dip ığı-zığı kilgän arada, tınıçlap tiz arada yazğı qır eşlären tämamlap quyu. İnde xäbär itkänebezçä xucalıqlar tırmağa çığu belän Tatarstan östenä april ayında inde 30-40 yıl küzätelmägän suıq hawa kilde. Tönlä qayber urınnarda 5-6 gradus suıq buldı. Sinoptiklar 29 aprildä cılı äylänep qayta, hawa şartları qır eşlären Ciñü bäyrämenä yäğni, 9 mayğa tämamlarğa irek biräçäk, dip farazlasalar da, sişämbe irtäsendä Qazanda qar yawıp kitte.


text:
Tatar cämäğätçelege ana tele uqıtuçısı Zöhrä Xäbibullinanıñ yubileen bilgeläp ütte
“Tuğan tel” idäräse üzeneñ iñ aktiv äğzalarınnan berse bulğan Zöhrä xanımnı ayıruça cılı täbrikläde. Häm yuqqa tügel.
Ölkä üzägendä 1988-yılda uq berençe fakul'tativ, 1989 berençe ayırım sıynıf açıp cibärgän, Yaña şähärdäge barlıq ana tele uqıtuçıların barlap, alarnı ber can-ber tändäy uqmaştırıp eşlätkän, däreslärendä ana telen genä tügel, tatar xalqınıñ şanlı, ämma faciğäle tarixın da iñdergän, monıñ öçen Qazan, Bolğar şähärlärenä daimi ekskursiälär, tarixıbızğa bağışlanğan kiçälär, ayırım däreslär oyıştırğan, garmunçı häm cırçı bularaq, milli moñıbıznı yäş buınğa iñderüdä zur eşlär başqarğan Zöhrä xanım, çın-çınlap millätpärvar isemenä layıqlı, dilär anıñ fikerdäşläre. “Ömet” gäzite dä üzeneñ soñğı ike sanında Zöhrä xanım turında sallı ğına yazmalar birde.


text:
Başqortostanda uzğan saylawlarnıŋ tөgәl nәticәlәre Üzәk saylaw komissiәse tarafınnan 24 martta iğlan itelergә tieş bulsa da, bu çara әlegә kiçekterelde. Ul ğına da tügel, komissiә tarafınnan elek belderelgәn mәğlümәtlәr dә üzgәrergә mөmkin ikәn. Respublikada, nigә demokratik rәweştә ütkәn dip sanalğan saylawlarnıŋ nәticәlәre şulay ozaq iğlan itelmi, digәn sorawlar tua. Ә menә suğış başlanır aldınnan ğına Ğiraqqa barıp qaytqan mөfti Tәlğәt Tәcetdin düşәmbe kөnne matbuğat oçraşuın uzdırdı.
Rәmzit Abulyaev, Ufa


text:
Qazannıñ 1000 yıllığı turizm üseşenä etärgeç birgän
20nçe dekaber kiçendä, Qazannıñ ber tönge klubında, 2005 yılda iñ uñışlı turistik marşrutları bilgeläw buldı. Mondıy bäygene, turizm, sport häm yäşlär eşläre ministrlığı yıl sayın ütkärä. Bıyılğısında, qatnaşuçılar da kübräk bulğan, Qazannıñ üzençäleklären kürsätkän qızıqlıraq marşrutlar täqdim itelgän. Monıñ säbäbe – başqalanıñ 1000 yıllığı. «Qazanğa kiläm dimilär, Qazanğa qaytam dilär», dip cırlıy Xänifä Färxineñ «Böten dönyanı cırında.
2005 yıl turistik şirkätlär öçen, uñışlı çor buldı. Xätta, şirkätlär citäkçeläre, xakimiätlär böten qunaqxanälärne alıp beterde, bez qunaqlarnı qabul itä almıybız, dip belderep kilgän ide. Cäyge aylarda barğan tözeleşlär, yullarnıñ yabılğan buluı da, qunaq yörtüçelärneñ käyefen töşermäde. Qunaqlar kilä tordı, turistik şirkätlär eşli tordı.
Turizm ministrlığı, ütkän yılda Qazanğa küpme keşe kilgän, qaysı töbäklärdän, närsälär qaradı, tögäl mäğlümat birä almıy. Ämma, menä turistik şirkätlär arasında uzdırılğan bäyge, küpmeder fiker yörtergä mömkinlek birä. «Tirizm 21 ğasır» digän bäygedä iñ tanılğan şirkätlär qatnaşa häm alar iñ populär, iñ qızıqlı marşrut, ekskursiäsen täqdim itä.
İnde, 20nçe dekaber kiçendä ciñülär iğlan itelde. Küpmeder näticä yasarğa bula.
Turizm ölkäsendä Qazandağı ğına tügel, respublikanıñ başqa şähärlärendäge qunaq qabul itü oyışmaları aktivraq eşli başlağan. Bäygedä mäsälän, Qazan, Çallı, Alabuğa, Çistay häm Bolğar kebek inde tanılğan turistik üzäklär belän Bögelma, Tübän Kama, Älmät şirkätläre dä üzlären kürsätergä bulğan. Barlığı 88 ğariza kilgän.
Şirkätlärneñ täqdimnärenä qarağanda, haman da çit illärdä yal itüçelär, Tatarstan belän xözurlanırğa kilüçelärgä qarağanda küpkä kübräk. Ämma şul uq waqıtta, eçke turizm yünäleşendä üseş küzätelä. Bigräk tä, jyuri wäkilläre, büläkläw çarasında 1000 yıllıqqa bağışlanğan turlarnı artuına quanıç belderde.
«Milli turizm» yünäleşendä eşlägän şirkätlärne bäygeneñ ayırım nominatsiäsendä yarıştırğannar. Mäsälän, mäçetlär häm möselman ğöref-ğädätläre belän tanıştıruçı «Qazan – möselman qala» digän marşrut ciñüçe dip tanılğan. Şulay uq, ikençe şirkätneñ, Salix Säydäşevnıñ yäşägän, icat itkän urınğa iltüçe «Qızıl-bayraq tatar awılı çaqıra» digän marşrutı ikençe bu yılnıñ iñ yaxşı turları arasında tanılğan. Bäygeneñ başqa yünäleşlärendä dä, tatar tarixına qağılışlı temalar kürenä. Mäsälän, bu «yılnıñ açışı» dip atalırğa layıq tematik ekskursiälär arasına, «Qazan Kremle» muzey-tyulığı täqdim itkän tarixi qıysalar ciñgän. Älege muzeyda eşläwçe belgeçlär, Qazannı 1552 yılda batırlarça saqlaw urınnarı digän ekskursiä täqdim itkän.
Tatarstan buylap iñ uñışlı tematik säfärlär arasında, Bolğarğa säfär tanılğan. Turistik şirkät anı turistlarga «Tamırlarğa qaytu» digän tema astında täqdim itkän. Bolğarnı kürep qaytırğa, çit il turistlarına da täqdim itelgän. Bu ekskursiä çit il turistları öçen iñ yaxşı tur digän nominatsiädä ciñgän.
Şunıñ belän bergä, başqala qunaqlarına «Qazan izge ana ikonası ezlärennän» digän tematik ekskursiä kürsätkännär. «Qazan – Könçığış belän Könbatışnıñ kisekäşkän urını» digän temağa tarixi säfär qılu oyıştırılğan bulğan.
Qazannıñ 1000 yıllığı bäyräme aldınnan tözelgän «Tuğan awılım» etno-mädäni kompleksnı da barlıq turistik şirkätlär yuğarı bäyälägän häm barısı da diärlek, ekskursiälär planına kertkän. Älege kompleks, «Yıl açışı» digän büläk belän bilgelängän.Bikä Timerova.


text:
Konstitutsiägä kertelgän üzgäreşlärgä berençe näticä
Tatarstan Konstitutsiäsenä üzgäreşlär häm östämälär kertü turındağı qanun proektın tikşerü tögällänü etabına citte. Düşämbe könne Tatarstan Däwlät Şurasınıñ däwlät tözeleşe, cirle üzidarä häm tışqı elemtälär mäsäläläre komissiä utırışında berençe näticälär yasaldı. Törle oyışmalardan, säyäsi firqälärdän, respublika grajdannarınnan 1242 täqdim häm iskärmä kertelgän. Däwlät Şurasında tözelgän maxsus eş törkeme analizı näticäsendä parlament komissiäse qarawına 1510 tözätmädän torğan cıyılma tablitsa tapşırılğan. Häryaqlı tikşerüdän soñ qabatlana torğan häm qayber süzläre belän genä ayırılıp torğan tözätmälär töşerep qaldırıldı. Tatarstan Konstitutsiäseneñ yaña redaksiäseneñ preambulasınıñ beryulı altı variantı kertele, dip xäbär itä Tatar-inform agentlığı.
27 martta Tatarstan telekanalınıñ kiçke tapşıruında Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin turı efir waqıtında tamaşaçılar sorawlarına cawap biräçäk. 28 martta isä Färit Möxämmätşin irtä belän Tatarstan radiosında turı efirda şulay uq Konstitutsiägä üzgäreşlär häm östämälär turında sorawlarğa cawap biräçäk. Räsmi xäbärlärdä Däwlät Şurasınıñ 11. plenar sessiäseneñ eşe 2002 yılnıñ 29 martında Qazanda Däwlät Şurası utırışlar zalında başlana, dip iğlan itelde. Bu utırışta Tatarstan Konstitutsiäsenä üzgäreşlär häm östämälär turında qanun proektı ikençe uqılışta tikşereläçäk.


text:
Ğiraqnıñ waqıtlı idaräsendä generalnı diplomat alıştıra – “kügärçennärneñ” “qarçığalarnı” ciñüeme?..
Qayber xäbärlärgä qarağanda amerikan prezidentı George Buş tanılğan diplomat Paul Bremernı Ğiraqnıñ waqıtlı idaräsenä yaña citäkçe itep bilgelägän. Älegä qädär administratsiä başlığı wazifasın başqarğan, elekke general Jay Garner, Bremer qulı astında, tözekländerü eşläre belän şögellänäçäk. Qayber küzätüçelär bu üzgäreşne däwlät sekretare Colin Powellnıñ yoğıntısı artu dip bäyäli.
Qayber küzätüçelär bu üzgäreşne Waşingtonda “kügärçennärneñ” “qarçığalar” östennän östenlek ala başlawı dip atadı. Kügärçennär dip däwlät sekretare Colin Powell häm anıñ tarafdarları atalsa, qarçığalar yağında – Pentagon başlığı Donald Rumsfeld häm vitse-prezident Dick Cheney keşeläre. Ser tügel, şuşı ike törkem arasında prezidentqa tä’sir öçen daimi köräş bardı. Soñğı waqıtta östenlek näq menä qarçığalar yağında ide. İsrael-Fälestin qarşılığı, Tönyaq Korea krizisı, nixayät, Ğiraq mäsäläsendä, kübräk alarnıñ süze ütep kilde. Ğärçä bu mäsälär asılda däwlät departamentı, yağni Colin Powell idaräsenä qarıy.
Suğıştan soñğı Ğiraqta Pentagonnıñ äle dä zur urın alıp toruwı, elekke bulsa da, generalnıñ waqıtlı administratsiä başlığı itep bilgelänüwe Buşnıñ tänkiçelärendä küp rizasılıq uyattı. Şuşı tänqitlär küräseñ üzeneken itkän. Ğiraq idaräsendä eleke generalnı elekke diplomat alıştıra - 6 däwlät sekretare, şul isäptän Henry Kissingernıñ yärdämçese bulıp eşlägän Paul Bremer. Küzätçelär monı Powellnıñ keçkenä ciñüwe dip atıy. Döres, däwlät departamentına yaqın torsa da, Bremer bareber saqlanu ministrı Rumsfeld aldında xisap totırğa tieş bulaçaq. Ämmä xäzer Cato İnstitutı belgeçe Ted Carpenter süzlärençä, ul xisaplar paralel räweştä däwlät departamentına da kitep toraçaq:
Audio: “Bremer räsmi räweştä Rumsfeld aldında xisap totırğa tieş bulsa da, Powell ul qaralar-kiñäşlär belän xäbärdar bulaçaq. Minemçä, bu – räsmi bulmasa da, ikelätä xisap bulaçaq.”
Ä menä ikençe belgeç, zamanında vitse-prezident Al Gore’nıñ kiñäşçese bulğan, xäzer George Waşington universitetı professorı Leon Fuerth fikerençä, Bremernıñ qayçandır däwlät departamıntında eşlägän buluwı äle berni añlatmıy. Monnan çığıp qına wäkälätlär Rumsfeldtan Powelğa küçä dip äytep bulmıy. Bar mäsälä şunda – ul üzeneñ idaräsenä kemne ala:
Audio: “Ägär ul idaräne Pentagonnan bäysez räweştä tözi ikän – ber xäl, ägär inde moña Rumsfeldnıñ fatixası kiräk bulsa – wäkälät küçü turında säyläp bulmıy.”
Berük waqıtta Leon Fuerth fikerençä, Bremernıñ bilgelänüwe – Buşnıñ tänqitçelärgä cawap bulğan, qorı PR aksiäse tügel. Täcribäle diplomat suğıştan soñğı Ğiraqqa bik möxim civil qiäfät birä ala.
Däwlät departamentındağı karyerasın uzğan ğasırnıñ 60-nçı yıllarında başlağan Paul Bremer tışqı säyäsät ölkäsendä küp törle wazifalar başqarğan, berük waqıtta terorizm belgeçe bulıp tora. 90-nçı yıllar urtasında ul, ul çaqtağı prezident Bill Clintonnı İran belän Süriägä kübräk iğtibar birergä çaqırğan bulğan. 99-da ul Kongressnıñ Terrorizm mäsälälären bağuçı komissiä räise itep bilgelängän. Şul wazifasında ul Amerikağa qarşı qotıçqıç teror xöcümnäre bulu ixtimalı turında kisätkän bulğan. Yağni, 11 sintäber faciğäsenä 2 yıl qala…
Ali Gilmi, Praga


text: Rusiä kosmonavtları xökümätneñ ğaläm industriäsenä aqçanı kimetüen kisken täñqitläp çıqtı. Rusiä ğaläm tikşerenüläreneñ Tsyolkovsky isemendäge Akademiäse prezidentı Vladimir Senkeviç bügen jurnalistlarğa, soñğı 10 yılda finanslaw nıq kimede, dip belderde. Anıñ süzlärenä qarağanda, bügenge köndä xattä Hindstan da, Rusiägä qarağanda ğalämgä aqçanı kübräk birä. Japoniä, Qıtay, Fransiä, Germaniä häm tağın qayber illär turında inde äytäse dä yuq, dide Senkeviç. Rusiä fännär akademiäse äğzase Mixail Marov, bik küp ğaläm proektları kiçeketerelä häm aqça citmäwdän qaywaqıt bötenläy yabıla, dide.


text:
Morokkonıñ Kasablanka şähärendä bulğan şartlawlarğa bäyle räweştä 30-dan artıq keşe qulğa alınğan. Bu turıda bügen eçke eşlär ministrı Mostafa Sahel xäbär itte, ämmä ul bu keşelärneñ isemen äytmäde. Comğa könne bulğan şartlawlar näticäsendä barlığı 41 keşe xäläk bulğan, şul isäptän şartlawlarnı oyıştırğan intixarçılar. Sahel süzlärençä, 14 xöcümçe 5 törkemgä bülenep xäräkät itkän. Kasablankanıñ yäxüd üzägendä, qunaqxanädä, Belgiä konsulatında, İspan üzägendä häm restoranda bulğan şartlawlar öçen älegä cawaplılıqnı berkem dä üz östenä almadı.
Süriä prezidentı başar Assad bu teror ğämällärenä tänqit belderde häm Morokkoğa yärdäm wäğdä itte. Waşington Süriäne yış qına teroçılıq belän bäyle buluda ğäyepli ide.


text:
Meñ Yıllıq Qazanğa Säyäxät
Comğa könneñ irtäsendä Ufadan tağın ber zur ğına törkem wäkillek Qazanğa qarap yul aldı. 45 keşe kergän bu törkem Tatarstan başqalasına zur avtobusta quzğaldı. Säfärçelär arasında törle yäştäge häm törle hönär iäläre bulğan keşelär bar. Yulğa çığuçılarnıñ küpçelege – tatarlar häm başqortlar. Yul östendä älege wäkillek Çallı şähärenä dä kerä häm andağı Cämiğ mäçetendä bula, andağı millättäşlärebez belän oçraşu ütkärä.
Bu säfärne Ufadağı «İxlas» mäçete imam-xatibı Möxämmät xäzrät Ğalläm belän «Märxämät» xäyriäçelek berlege oyıştırdı. Soñğı ber ay yarımda “İxlas” mäçete oyıştırğan bişençe şundıy säyäxät inde bu. Qazanda ike kön bulu däwamında Başqortstan wäkilläre andağı istälekle häm tarixi urınnarğa baraçaq, yaña tözeleşlärne qarap yöriäçäk. Älbättä inde, iñ şatlıqlı waqiğa bulıp Qol Şärif mäçeten kürü, anda kerep doğa qılu torır, möğayın.
Ufadağı «İxlas» mäçete imam-xatibı Möxämmät xäzrät Ğalläm bu säfär xaqında tübändägelärne söyläde: (audio)
Möxämmät xäzrät äytüençä, Qazanğa säfärdän äylänep qaytqaç, “İxlas” mäçetendä izge Ramazan ayına äzerlek başlana. Mäğlüm buluınça, Ramazan ayı bıyıl 5 üktäberdä başlana.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Ukrainada uzğan aydağı prezident saylawlarında ciñep çıqqan Viktor Yuşçenko saylawlar aldınnan ber aydan artıq üzen yaqlap demonstratsiälär ütkärgän tarafdarlarına Kievtağı tirmälär şähärçegen sütärgä quştı.
Yuşçenko xäbärçelärgä pänceşämbe könne tirmälärne sütep Kiev üzägen çistartu turında färman imzalawın belderde.
Tirmälär şähärçege Yuşçenkonıñ köndäşe Viktor Yanukoviç möräcäğäte nigezendä mäxkamä 26-nçe dikäberdäge saylaw näticälären ğämäldän çığarsa dip saylawlardan soñ da anda qalğan ide.
Yanukoviç törkeme bügen Yuğarı Mäxkamägä soñğı möräcäğäten tapşırdı. Moñarçı barlıq möräcäğätlär dä kire qağıldı.
Yäkşämbe könne iğlan itelgän soñğı räsmi näticälärgä qarağanda Yuşçenko 52 protsent, Yanukoviç 44 protsent tawış cıyğan.


text: New York -- Berläşkän Millätlär Ğömüm Mäcleseneñ Sotsial häm humanitar mäsälälär komitetı, Üzbäkstan räsmilären, Ändican xällärenä şahadatlıq itkän keşelärgä basım yasawnı tuqtatırğa çaqırdı. Komitet qararında äytelgänçä, Üzbäkstan xökümäteneñ bäysez tikşerüne kire qağuına BMO borçılu belderä. Komitet wäkile Xose Dias, bez, Üzbäkstan räsmiläre bu qararğa iğtibar iter, bäysez tikşerügä rizalaşır häm kiläçäktä Ändican belän bäyle xökemnärne küzätep barırğa röxsöt iter dip ömetlänäbez, dide. Üzbäkstan räsmiläre, Ändican waqiğalarında 17 keşe häläk buldı dip belderä. Bäysez küzätüçelär fikerençä, qorbannar sanı 500 çaması.


text: Fransiä, Germaniä häm Rusiä Ğiraq suğışın raslağan rezolutsiägä yul quymayaçaq. Bu turıda bügen Fransiä Tışqı eşlär ministrı Dominique de Villepin bügen Parijda Rusiä Tışqı eşlär ministrı İgor İvanov häm Germaniä Tışqı eşlär ministrı Yoşka Fişer belän bulğan säyläşülärdän soñ ütkän matbuğat oçraşuında äytte. Anıñ süzlärençä, İminlek Şurasında veto xoquqına iä bulğan Fransiä belän Rusiä, mondıy rezolutsiäne ütkärmäs öçen, üz wäkäläten qullanaçaq. Germaniä İminlek Şurasında daimi äğza tügel, läkin xäzerge waqıtta Şurada räislek itä. İvanov süzlärençä, Şurada veto xoquqına iä bulğan Qıtay da näq şul fikerdä tora. Parijğa kiler aldınnan İvanov, bügen Londonda, Britan premier-ministrı Tony Blair belän oçraştı. Blair Ğiraqqa qarşı köç qullanuğa yul açqan yaña rezolutsiäne İminlek Şurası qabul itäçäk digän ışanıç beldergän ide. Yaña rezolutsiäne tikşerü waqıtı äle bilgelänmägän. Raketalarnı yuq itü genä citmi, ägär Saddam, BMO taläplären tulısınça ütäsä, yä urınınnan kitsä, suğını buldırmıy qalıp bula, dide ul.


text:
Üzbäkstan prezidentı Ändican waqiğäläre artında Könbatış tora digän belderülär yasıy
Räsmi säfär belän Mäskäwdä bulıp kitkän İslam Kärimov, uzğan ayda Ändicandağı çualışlar aldan häm çittän torıp oyıştırılğan ide digän belderü yasadı. Anıñ şuşı süzlären soñraq Rusiäneñ prezidentı Vladimir Putin häm saqlanu ministrı Sergey İvanov ta yaqlap çıqtı. Moñardan tış üzbäk prezidentı, çualışlar artında, üzeneñ Üzäk Aziädäge tä''siren arttırırğa omtılğan Könbatışnıñ toruına da işarä yasadı.
Audio, İslam Kärimov
"Ändican waqiğäläre aldan häm citdi itep, bik centekläp planlaştırılğan operatsiä, anıñ näq şundıy uq närsälärne elegräk BDB illärendä häm başqa däwlätlärdä oyıştırğan keşelär wä üzäklär tarafınnan äzerlänüe kön kebek açıq" di Üzbäkstan prezidentı Ändicandağı xalıq kütäreleşe turında. Bilgele bulğança, anda çualışlar bertörkem xalıqnıñ cirle törmäne basıp alıp andağı totqınnarnı azat itüdän soñ başlanıp kitkän ide, soñraq xakimiat binaları da yawlap alındı. Şunnan soñ uramnarğa çıqqan häm şähärneñ üzäk mäydanında cıyılğan meñlägän keşene xökümät köçläre ayıruça qırıslıq belän bastırdı dip zarlana keşe xoquqların yaqlawçı törkemnär. Alar birgän mäğlümatqa qarağanda, Ändicandağı kütäreleşne bastırğanda 500-dän artıq keşe üterelgän, räsmi Taşkent isä bu san 176 ğına dip kilä. İslam Kärimov üz ğäyepläwlären sişämbedä Rusiä prezidentı Putin belän oçraşqanda da yasağan ide, Ändican waqiğälären ul anda Ukraina häm Qırğızstanda xakimiatneñ almaşuına kitergän xäräkätlärgä bäyläde häm turıdan-turı bulmasa da, Quşma Ştatlar Kongressın, NATO-nı häm Yewropa Parlamentın aldan uq Üzbäkstan xökümäten tänqitlägän qarar ölgesen äzerläp quyuda ğäyepläde:
Audio, İslam Kärimov
"Menä şul aldan yazıp quyılğan qarar inde äzerlängän ide, häm küz aldına ğına kiteregez, anı Quşma Ştatlar Kongressı qarap tieşle qararın çığarır ide, Yewropa parlamentı, NATO tikşerer ide" dip ğäyepli Könbatışnı Üzbäkstan prezidentı. Ämma ul moña açıqlıq kertep tormıy, ä andıy qarar ölgeläre äle Ändican waqiğälärenä qädär ük äzerlängän ide digän xäbärlär älegä kürenmäde häm şuña kürä Kärimov süzläreneñ döreslegen raslaw mömkin tügel. Moña qädär üzen Amerikanıñ terrorğa qarşı köräşendä berektäşe dip iğlan itep kilgän Kärimov berençe märtäbä Könbatışnı turıdan-turı Ändicandağı çualışlarnı oyıştıruğa bäyli. Wäzğiatneñ qızıq yağı şunda, soñğı belderülären üzbäk prezidentı Mäskäwdä, Rusiä citäkçeläre belän oçraşular barışında yasadı, Kreml Kärimov ğäyepläwläre xaqında üz yağınnan berni äytmäsä dä, çualışlarnıñ çittän oyıştırıluı xaqında üzendä elek tä mäğlümat buluın xäbär itte. Monı çärşämbedä Sergey İvanov ta qabatladı:
Audio, Sergey İvanov
"Bez çınnan da monıñ niçek äzerlänüen, hiçyuğı şul plannıñ qayber öleşlären belä idek, anda çit bäyläneş açıq kürenä ide häm bu bezgä Ändican waqiğäläre uñayınnan säyäsiläşterelgän tügel, ä riasız ber qaraş aluğa yardäm itte" di Rusiäneñ saqlanu ministrı İvanov. Ändicandağı çualışlarnı oyıştıruçılarnıñ Üzbäkstanğa kürşe Äfğanstannan kerüe xaqında mäğlümat buluın, Rusiä yäşeren xezmätläre xäbärenä tayanıp sişämbedä Kärimovqa prezident Putin dä beldergän ide. Şul söyläşü barışında üzbäk prezidentı Ändican waqiğälärendä qatnaşuçılar xökemgä tartılaçaq dide, mäxkämäneñ çit il küzätüçeläre häm keşe xoquqların yaqlawçılar öçen dä açıq bulaçağın wäğdä itte.
Kärim Kamal


text:
Rusiä xökümäte 2005 yılda xärbi çığımnarnı 28% qa arttırmaqçı – Rusiä suğışqa äzerlänäme?
Düşämbedä Rusiä xökümäte 2005 yılğa büdjet ölgesen rasladı. Kiläse yılda saqlanu tarmağında çığımnarnı 28 protsentqa arttıru qaralğan. Monnan tış xoquq saqlaw, küzläw xezmätlärenä dä aqça arttırıla. Bu närsä, Rusiä suğışqa äzerlänä digän süzme? Monıñ säbäplären belü öçen bez Mäskäwdäge xärbi belgeç Pavel Felgenhauerğa möräcäğät ittek.
Audio (Pavel Felgenhauer)
"Rusiäneñ xärbi maşinası qotıçqıç zur, polkovniklar sanı ğına 100 meñnän artıq. Prezident üze äytüençä, xärbi xezmättä barlığı 4 millionlap keşe bar. Här berseneñ xezmät xaqın 50 dollarğa ğına arttırsañ da, bik zur summa kilep çığa."
Xärbi räsmilär kiläse yılğa qaralğan aqçanıñ zur öleşen iskergän xärbi texnikanı yañartuğa totırğa wäğdä itä. Ämmä Pavel Felgenhauer süzlärençä, mondıy wäğdälär uzğan yıl da birelägän ide, yaña texnika satıp alu öçen xättä östämä aqça birelgän, tik bu aqçanıñ qayda kitkäne bilgesez:
Audio (Pavel Felgenhauer)
"Menä şundıy cancal misalın kiteräm. Uzğan yıl satıp aluğa 118 miliard rubl totılğan, bıyıl 146 milliard qaralğan. Ä närsä satıp aldılar soñ: 4 tank, 2 boralaq häm ber oçqıq. Bu zur aqçanıñ qalğan öleşe qaya bulğan, ber kem belmi."
Çeçnyada barğan suğışqa küpme aqça totılğanın, şulay uq, berkem dä belmi. Nindider ğömüm sannar äytelä, ämmä xärbi büdjet bareber ser bulıp qala:
Audio (Pavel Felgenhauer)
"Mäsälä şunda, Rusiä bar närsä yäşerelgän, şul isäptän xärbi büdjet. Nindider ber ğömüm summanı beläbez, ä menä soñnan qaysı tarmaqqa küpme kitä, tikşerü eşlärenä, törle projektlarğa, texnika aluğa, qoral bäyäläre – bolar barısı da ser. Cämğiät ber närsäne kontrol itmi. Xärbi ölkägä qarağan här närsä yäşeren."
Bu wazğiättä Rusiäneñ xärbi tarmağına totılğan aqçanı tikşerü, moña nindider añlatma birü awır eş. Rusiä Duması büdjet ölgesen sintäberneñ 26sında qararğa cıyına. Deputatlar da üzlären bu eş belän ällä ni azaplamas sıman. Öçtän ikese Kreml taraflı depuatatlardan torğan Dumanıñ räise Boris Grızlov bu qanun Duma aşa bik ciñel üter digän ömet belderde.
Ali Gilmi, Praga


text:
Başqortstannıñ din ähelläre eçkeçelekkä qarşı xökümät däräcäsendä köräş başlarğa çaqıra
Şulay itep yaña yıl yaña faciğälär häm yaña qorbannar da kiterä başladı. Äytelüençä, törle bäla – qazalarğa eçkeçelek säbäpçe. Añın yuğaltqançı eçüçelär üzlären genä tügel, ä tirä – yaqtağılarnı da qurqınıç astına quya. Soñğı yıllarda eçkeçelekkä tatar häm başqort awıllarında ir – atlar ğına tügel, ä xatın – qızlar da sabışa başladı. Güzäl zatlarıbız xäzer ir – atlar belän yarışıp eçä. Yäş kenä balalar häm üsmerlärneñ dä xämergä häm sırağa tartıluı borçılu tudıra. Bäyrämnär çorında awıllardağı tatar häm başqort balaları klublar, mädäniät yortları yanına cıyılışıp araqı, sıra çömerälär, annarı mönäsäbätlär açıqlap öyereleşep suğışa başlıylar. Tatar belän başqortnı kiläçäktä nindi yazmış kötä? Eçkeçelek digän afättän qotıla alırbızmı? Şuşı sorawlarğa cawap ezläp, bez yaña yılnıñ ikençe könendä Ufadağı «İxlas» mäçete imam – xatıybı Möxämmät Ğalläm häm Başqortstan möselmannarı diniä näzaratı citäkçese, möfti Nurmöxämät xäzrät belän oçraşıp söyläştek. Alarnıñ ikeseneñ dä töp fikere şul – eçkeçelekkkä qarşı buş süzlär, üget – näsıyxätlär belän genä köräşü näticä birmi. Eçkelekkä qarşı köräşne här möselman ğäiläse üzendä başlarğa tieş. Tatar häm başqort ğäilälärendä ata – analar üz ürnäklärendä balalarğa yaxşı tärbiä birergä burıçlı. Ğäilädä yaxşını kürep üskän bala üzen uratıp alğan naçar moxittä dä yamanlıqqa iärmäs, alama ğädätlärgä öyränmäs. «İxlas» mäçete imam – xatıybı Möxämmät Ğalläm üze tormıştağı elgärege hönäre buyınça tabib häm meditsina fännäre kandidatı da. Şuña kürä ul eçkeçelekkä meditsina küzlegennän dä qarıy. «Ägär särxüşlekkä qarşı nıqlap köräş başlamasaq, bezneñ tatar belän başqort xalqı ruxi tarqaluğa, millät bularaq yuqqa çığuğa yöz totaçaq», – dip belderä Möxämmät xäzrät. Äye, Möxämmät xäzrät äytüençä, eçkeçelekkä qarşı köräş xökümät däräcäsendä alıp barılırğa tieş. Ä tağın da kübräk aqça qazanu omtılışları xaqimiätlärne bu yünäleştäge qatğıy çaralardan tıyıp tora. Bu añlaşıla da, çönki spirtlı eçemleklärdän kergän aqçalar byüdjetnıñ baytaq öleşen tulılandıra iç. Başqortstan möselmannarı diniä näzaratı räise, möfti Nurmöxämät xäzrät Niğmätulla da eçkeçelekkä qarşı köräşneñ törle alımnarın, şul isäptän dinne dä qullanu kiräk dip isäpli. Mäğlüm ki, mäçetle awıllarda, eçkelek küreneşläre dä bik qurqınıç däräcädä tügel. Ä mäçetsez awıllarda imansızlıq öçen kiñ yullar açıla, dip isäpli möfti xäzrät. Töpkeldäge başqort awıllarında bulğanda da Nurmöxämät xäzrät yıldan – yıl iserek ir – atlarnı ğına tügel, ä xatın – qızlarnıñ da işäyüen kürep canı ärnüen äytä. Elek – elektän bezneñ möselman xatın – qızlarına bötenläy xas bulmağan bu yaman küreneş xäzer ğädätigä äylänep bara.
«Araqı şaytan rizığı ul häm adäm balaların da keşelek sıyfatlarınnan mäxrüm itep maymılğa äyländerä», – di Nurmöxämät xäzrät. Bu Başqortstan möselmannarı diniä näzaratı räise, möfti Nurmöxämät xäzrät Niğmätulla fikerläre buldı. Diniä näzaratına yaña yılnıñ berençe comğa namazına distälärçä keşe kilgän ide. Aralarında ölkännär genä tügel, ä yäşräklär häm berniçä bala da küzgä çalındı. Ä 80 yäşlek Asnaf ağa Xäsänov biregä Asqın rayonınıñ ataqlı tatar awılı Qubiäzdan kilgän. Asnaf ağa üz awıllarındağı mäçetneñ imamı ikän, şul uq waqıtta ul Asqın rayonı dini oyışmalarınıñ möxtäsibe wazıyfaların ütäwen dä äytte. 600 xucalığı bulğan Qubiäz isemle tatar awılında mäçet 1990 yılda tözelgän. Yäştän ük dinebezgä qarata xörmättä bulğan Asnaf ağa şul yıldan birle mäçetne citäkli, keşelärgä iman nurı tarata. Asnaf ağa xäzer inde Asqın rayonı üzägendä dä kirpeçtän ike qatlı mäçet tözelep betep kilüye xaqında äytte. Bik matur bulaçaq ul, di din ähele. Asnaf ağa belän eçkeçelek problemı turında da söyläşep aldıq. «Bezneñ Qubiäzda unöç yıl elek mäçet tözelgänçe, xalıq här cirdägeçä yığılıp kitep eçä ide, – di Asnaf ağa Xäsänov. – Ä soñğı yıllarda, Allağa şöker, bu yaman küreneş kimi başladı. Mäçetkä yörüçelär dä yıldan – yıl arta. Baytaq keşelär aqıllarına kilep, dingä, imanğa tartıla. Ä eçkeçelekkä qarşı köräşne xökümät qaramağına ğına, yäki tabiblarnıñ üget – näsıyxätlärenä genä qaldıru döres tügel, här ğäilä bu zäxmätkä qarşı köräşne üzendä başlarğa burıçlı. Ata – anası eçmäsä, yaxşı ürnäk kürsätsä, balalar da yünlegä öyränä. Ä köne – töne iserek ata belän ananı kürep üskän bala üze dä şul tayğaq yuldan kitä. Menä şundıy fikerläre belän urtaqlaştı yaña yılnıñ ikençe könendä din ähellärebez. Eçkeçelek problemına iğtibar itüyebez oçraqlı tügel, çönki tatar belän başqort milläten soñğı ille – altmış yılda nıqlap ağulıy başlağan bu zäxmät zur faciğälärgä kiterä. Ayıruça bäyrämnär çorlarında ällä küpme bäla –qazalar kiterep çığara araqı söremendä yörgän millättäşlärebez. Yaña başlanğan yılıbızda bu yaman küreneştän qotıluğa az ğına alğa adımnar atlıy alsaq ta faydağa bulır ide. Maymıl yılın eçep – iserep, maymıllanıp ütkärmik tuğannar! Dönyağa üzebezne barı tik yaxşı yaqlarıbız belän genä tanıtıp yäşik.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Quşma Ştatlar: respublikannar saylawaldı cıyınına äzerlänä
Bu atna inde azağına yaqınlaşa, ä kiläse atna başında bezne Quşma Ştatlardağı respublikan partiäseneñ 4 kön baraçaq olı saylawaldı cıyını kötä, xörmätle tıñlawçılar. New Yorkta uzaçaq şuşı çara xäzerge prezident George Bushnıñ demokrat nämzät John Kerry belän yarışındağı şansların arttırırğa tieş. Anda qaralaçaq töp mäs''älälär bulıp Quşma Ştatlarnıñ tışqı säyäsäte häm ilneñ iminlege toraçaq dip farazlana.
Audio, Larry Sabato
Virginia universitetındağı säyäsi belgeç Larry Sabato şul fikerdä toruçılarnıñ berse. Ul "yä sez Bush yaqlı häm anı yañadan saylaw öçen baraçaqsız, yäisä Bushqa qarşı häm üzennän-üze demokrat nämzätne yaqlıysız" di Sabato häm bügengä qädär üzeneñ kem öçen tawış biräçägen belmägän saylawçılar sanı 5-7 protsent qına bula ala digän faraz belderä. Şuña kürä ul partiälärneñ saylawaldı cıyınnarı ällä ni zur ähämiatkä iä bulmayaçaq dip isäpli. Anıñ fikerençä, Bush belän Kerry arasında kiläse ayda başlanaçaq teledebatlar, saylawçığa yoğıntını nığraq yasıy ala. Bu yaqtan qarağanda, respublikan cıyınınıñ faydası şunda ğına bula ala, prezident Bush üzen köçle yomğaqlaw çığışı belän kürsätergä tieş. Yänä Larry Sabato:
Audio, Larry Sabato
"Bush ike närsäne eşlärgä tieş. Ul üz qazanışların ayawsız yaqlarğa häm üzeneñ ikençe prezidentlığı öçen mäğnäle ber programma täqdim itärgä tieş. Häm bolarnıñ ikese dä bergä eşlänüe motlaq" di Virginia universitetı belgeçe. Respublikannar üz cıyının New Yorkta berençe märtäbä ütkärä, bu şähär ğädättä demokratlar öçen tawış birä. Anda respublikan nämzätläre saylanğan oçraqta da, xäzerge waqıtta anda xakim dä, gubernator da şul partiädän, alar başqalarğa qarağanda küpkä liberal'' qaraşta toruçılar.
Kärim Kamal


text:
Bügen Rusiä tışqı eşlär ministrlığı Gruziä belän Könyaq Osetiä 20-nçe noyäbergä qädär uzara çik buylarınnan üz qorallı törkemnären çigerü turında kileşte dip iğlan itte.
Kiçä Soçi şähärendä Gruziä premyer ministrı Zurab Jvania belän Könyaq Osetiä prezidentı Eduard Kakoytı oçraştı.
Rusiä aradaşlığındağı bu oçraşu çik buyınnan qorallı köçlärne çigerü kileşüe belän tämamlanğan.
Çik buyında barı tik öçyaqlı tınıçlıq köçläre genä qaldırılaçaq. Bu köçlär Gruziä, Könyaq Osetiä häm Rusiä xärbilärennän tora.
1990-nçı yıllar başında Könyaq Osetiä Gruziädän bäysezlek iğlan itte. Ämma bu yıl başında xakimiätkä kilgän Gruziä prezidentı Mixail Saakaşvili Gruziäne berläşterergä wäğdä itte.


text: Bagdad. Ğiraq başqalasınıñ Sadr mäxälläsendäge şıği ğisyançıları häm Quşma Ştatlarnıñ qorallı köçläre arasında aradaşlıq eşlären alıp baruçı Kärim äl-Bäxet bügen, mäğlüm şıği ruxanie Moqtada äs-Sadrğa tuğrı şul ğisyançılar üzlärendäge qayber qorallarnı aqçağa almaştıru belän kileşte dip belderde. Anıñ süzlärenä qarağanda, bu kiläse düşämbedä başlanaçaq. Süz awır häm urta külämle qorallar turında bara. Amerikan xärbiläre yağınnan bu kileşü älegä raslanmadı. Äs-Sadr yardämçese Ali Simeisem, qoral tapşıru Bagdadnıñ Sadr mäxälläsendäge öç politsiä nığıtmasında uzaçaq häm biş kön däwam itäçäk dip belderde.


text:
Rusiä yuğarı mäxkamäse terrorçılıqta ğäyeplänep xökem itelgän çeçen qızı Zara Murtazalievanıñ yaña xökem sorağan möräcäğäten kire qaqtı.
Murtazalieva bıltır mart ayında 196 gram plastik şartlatqıç belän qulğa alınğan ide. Rusiä prokurorları ul berniçä intixarçı terror höcümnäre äzerläw häm ul höcümnär öçen xatın-qızlar cälep itü belän şöğellängän di.
Bu yıl başında ütkän mäxkamädä Murtazalieva terror höcümnäre äzerläw häm röxsätsez şartlatqıç yörtü ğäyepläwlären kire qaqtı. Ämma mäxkamä anı ğäyeple dip tabıp 9 yıl törmä cäzasına xökem itte.
Anıñ advokatları bu mäxkamä oyıştırılğan yalğan dip anıñ qararın ğämäldän çığarunı sorağan ide.
Yuğarı mäxkamäneñ bügenge qararınnan soñ Murtazalievanıñ advokatları Yewropa keşe xoquqları mäxkamäsenä möräcäğät itäçäklären belderde.


text:
RİU turında töbäklär ni uylıy?
RİU tiräsendäge wäzğıätne regionnardağı möselmannar törleçä qabul ittelär. Tubän Kama şähärendä, mäsälän, mäçetlärdä, comğa namazlarınnan soñ şuşı xaqta söyläşülär bulğan, imamnarğa sorawlar birgännär. Azatlıq xäbärçesenä şähärneñ üzäk mäçete imamı Yosıf xäzrät şulay dide. Anıñ äytüençä, mäçetkä yörüçe möselmannar arasında da küp törle fikerlär çıqqan. Şul fiker alışulardan soñ şähär möxtäsibäte İslam universitetı buyınça Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymievqa möräcäğät eçtälegen yosıf xäzrät bolay bäyän itte - Bügenge Tatarstanda 50 artıq dönyawi, yuğarı uqu yortı bar, kiräk bulsa, häm alarnı tağın da açıp bula, häm monıñ öçen "svetski" itäbez diep, älege uqu yortına bäylänü, anıñ eşçänlegen tuqtatu döres tügel RİU açılğanda uq döres fiker belän açıldı, yäğni, yäşlärebez dini belem alu öçen çit illärgä kitep, törle ağımnarğa iärmäsennär, belemne üzebezdä alsınnar dielgän ide.İU üz maqsatın ütäw öçen tözelep bette digändä genä, üzebezneñ ildä belem alırğa mömkin digän fiker uyana başlağaç qına, eşne tuqtatıp quydılar. RİU üz urınında qalırğa tieş, bu wäzğıätkä bitaraf bulmıyça, prezidentıbızğa xat niätlädek, dide Tübän Kamanıñ üzäk mäçete imamı Yosıf xäzrät. Çallı şähär möxtäsibe Älfäs xäzrät fikerlären dä beldem. Anıñ äytüençä,universitetnı tarqatu äybät tügel, ul inde möselmannar arasında üz urının taptı. Älfäs xäzrät, ni genä bulsa da, universitetnıñ yözen saqlap qalası ide – di.
Ğafiulla Ğaziz


text:
“Qazannıñ meñyıllığı istälegenä” Prezident Putinnıñ qararı belän Tatarstan Prezident Mintimer Şeymiyev qul quyğan dokument belän medallär taratu 15 Dekaberdä İstanbuldağı Rusiä Federatsiäse konsullıq binasında däwam itte. Monnan elek Tatarstan Premierı urınbasarı häm Mädäniät Ministere Zilä Wälieva Ankarada häm bu atna başında ilçelek binasında Rusiä Fedaratsiäse ilçese Petr Stegniy şuşı medallärne tarattıllar. İstanbulda isä yaña başkonsul Aleksandr Krivenko tapşırdı. Ul Stegniydän ayırmalıqlı bularaq Tatarstannıñ da, Şeymievneñ dä isemnären telgä aldı. İstanbulda medallär Eskişehir merı Büyükerşen, İslam Konferensiäse Mädäniät Oyışması citäkçese Eren, Tüpraş direktorı Danış, İdel-Ural belän Eskişähirdäge oyışma citäkçeläre belän alarnıñ yardämçelärenä häm prof. Devlet belän dotsent Önergä birelde. Öner yolağa büläk tä kitergän. Üzeneñ yaña çıqqan “Tatar Cırları” digän kitabın tarattı. Başkonsul Krivenko şuşı medallärneñ Prezident Sezer belän Premier Erdoğanğa da birelgänen, Tüpraş citäkçese isä “Tatarstannan yılına 1,5 millard dolarlıq neft alabız” dip belderüwe qızıqlı faktlar buldı. Şuşı medallär Tatarstannan çittä yäşäwçe 300-läp Tatar wäkilenä dä tapşırılaçaq. Medaldä ber yağında Blogoveçen, Söyembikä belän Qolşärif, ikençe yağında Qazan şähäre gerbı bar. Medallärneñ Tatarstan bayrağı tösläre belän totaştırılğan räweştä birelüwe dä iğtibarğa layıqlı. Şäymievneñ Putinnı künderep monı başqaruwı üzenä kürä uñış, äle dä Tatarstan bar digän süz. Şulay da qayber ğäybätlärgä kürä, Tatarstannıñ İstanbuldağı wäkilçelege Rusiä başkonsulığı binası eçenä alınaçaq ikän. Bu inde qısılğan irekleklärneñ qabat qısıluwı tügel me?
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Äzerbay`janda ğalamtorda prezïdentke til tïgizip, qorlağandardı jawapqa tartwdı közdey`tin zañ qabıldandı. Tïisti zañ jobası mïllï medjlïstiñ plenarlı otırısında bekitildi, dep xabarlay`dı Baq.kz.
Zañ şığarwşı organğa atalğan usınıstı Äzerbay`jannıñ bas prokwrorı Zakïr Garalov usınğan. Memleket basşısınıñ ar-namısın, abıroy`-bedelin tüsirmek bolğandarğa 500 manattan 1000 manatqa dey`in (şamamen 95-190 mıñ teñge şamasında) ay`ıppul salınadı. Sonday`-aq, 2 jılğa bas bostandığınan ay`ırıladı nemese 2 jıl merzimge tüzetw jümıstarına jegiledi.
Ötken jıldıñ jeltoqsan ay`ınan beri Äzerbay`janda sabaqtan qalğan oqwşılarğa da ay`ıppul salınadı. Mellï medjlïs depwtattarı Äkimşilik quqıq buzwşılıq twralı kodekske engen tüzetwlerdi birden maquldağan. Jaña quqıqtıq normağa säy`kes, eger oqwşı bir ay` işinde kem degende jeti ret sabaqtan qalsa, onda ol 100 manat mölşerinde ay`ıppul töley`di.