text:
2017 senesi devamında Rusiyeniñ 13 regionında Qırımnıñ şifahane-kurort ve turistik imkânları aqqında tarif etecekler. Bunı Kreml nezaretindeki Qırımnıñ Kurort ve turizm nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Müessisede qayd eteler ki, Qırımnıñ turistik tekliflerini ögge çekmek içün taqdim merasimleri Moskva, Petersburg, Yekaterinburg, Rostov-na-Donu, Novosibirsk, Nijniy Novgorod, Qazan, Murmansk, Krasnodar, Hantı-Mansiysk şeerlerinde, Moskova ve Leningrad bölgelerinde ve Stavropol vilâyetinde ötkerilecek.
«Bu regionlar tesadufen saylanmağanlar. Olarnı saylağanda bizler Rusiye subyektleriniñ cazibesine esaslandıq, ve, Rusiyeniñ angi regionlarından bizge daa çoq turist kelgenini köstergen, 2016 senesi keçirilgen içtimaiy soravnıñ neticelerini esapqa aldıq», – dep qayd etti Qırımnıñ rusiyeli kurort ve turizm naziri Sergey Strelbitskiy.
Bundan evel, 2015 senesine nisbetten, bu sene yañı yıl tatillerinde Qırımğa kelgen insanlarnıñ sayısı eki qat ziyadece olğanı bildirilgen edi.


c: text/html

text:
Amerïkalıq ğalımdar balıqtıñ tinderinen adam ağzasın älsiretetin zat anıqtadı, − dep xabarlaydı Lenta.ru.
Basılımnıñ mälimetinşe, teñiz janwarlarınıñ tinderine tüsetin küşti organïkalıq lastawşılar balıqtı tutınğan adamğa artıq toksïnderden qutılwğa mümkindik bermeydi.
Adam ağzasında wlağış zattardı jibermeytin P-glïkoproteïn (P-gp) aqwızı bar. Ğalımdar küşti organïkalıq lastawşılardıñ osı P-glïkoproteïnniñ işine oñay kirip, ağzanı lastaytının burınnan aytıp jürgen edi. Degenmen ğalım Amro Xamdwn men onıñ ujımdastarı küşti organïkalıq lastawşılardıñ P-glïkoproteïnniñ işine kirmeytinin, oğan jabısıp alıp, adam ağzasın qorğaw jüyesin buzatının anıqtadı.
"Biz munday balıqtı jegen kezde ağzamızdağı mañızdı qorğaw jüyesiniñ tïimdiligin buzamız. Bul adamdarğa da, teñiz janwarlarına da qatıstı", − dedi Xamdwn.
Tegï: As mäziri,
Kommentarïï

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ateizm örşip twrğan zamanda islamnıñ tuın jıqpay ötken äkem Hakim-haziret Omarov 1906 jılı Burabaydıñ baurayında atası Qosdäulettiñ auılında düniege kelgen. Orta Aziya jäne Qazaqstan mwsılmandarınıñ dini basqarmasınıñ (OAjQMDB) müftii Z.Babahanov Hakim-hazrettiñ bilimin, oy-parasatın, adaldığın bayqağan soñ 1948 jılı OAjQMDB müşesi qılıp tağayındadı. Qazaqstan boyınşa Hakim reviziya komitetiniñ törağası bolıp saylandı. Osı eki qızmetti 26 jıl boyı abıroymen atqardı.Orta Aziyada jalğız Bwharada ğana «Mir Arab» degen medrese bolatın. Sol medresede Hakim-hazret memlekettik emtihan komissiyasınıñ twraqtı müşesi bolatın.
Arab, parsı, köne türik tilderin bilgendikten halıqaralıq konferenciyalarğa qatısıp bayandamalar jasaytın. Mwsılman memleketterdiñ uäkilderi Qazaqstanğa kelgende ükimet basşıları Hakim-hazretti Semeyden aldıratın. Şet memleketterde de birneşe ret bolğan.
Ğalım Hakim-haziret 26 jıldıñ işinde jwma, ayt namazdarı, qadır tüni, mäulit künderine arnap jazğan uağız-nasihattarın, dindarlarğa öte mwqtaj sanalğan mañızdı zertteulerdi birneşe tilde jazıp qaldırğan.
1974 jılı tamız ayınıñ ortasında Taşkent qalasında ötetin äl-Buharidıñ 1200-jıldıq merey toyına arnalğan halıqaralıq konferenciyasına Hakim-haziret bayandama dayındağan. Ökinişke oray sol jılı (Allanıñ ämiri solay bolğan şığar) 2 tamızda qaytıs boldı. Osı konferenciyada bükil mwsılman älemine mäşhür bolğan Hakim-haziretke Evropa, Aziya, Afrikadan kelip jinalğan delegattar Qwran bağıştağan.
Osıdan birneşe jıl bwrın Mekkege umra qajılığına bardım. Meniñ bar tuısqandarım osında jürgendey äser qaldırdı. Qarsı aldımnan kezdesken adamdardıñ arasınan äkemdey öte ajarlı, eñseli kelgenderi de közime jılı wşıradı.
Bizdiñ äulettiñ qazaq jerindegi tarihın Abılayhan däuirimen baylanıstıradı. Äkemiz közi tirisinde ata-babalarınıñ şejiresin Kökşetauda twratın Omardıñ nemere inisi Dädet Şaqanovqa arab äripterimen jazıp poşta arqılı jazıp jiberip otırıptı. Ol kirill ärpine tüsirip, bir qalıñ däpterge jazıp otırğan eken. Sol derekter qolımızğa tigen kezde, qazaq qoğamında belgili orını bar, qazaq ruhaniyatınıñ iri ökili bolğanın bildik. Alayda bwnı jaña zamannıñ ülesine qaldırdı ma közi tirisinde müldem aytılmaytın edi.
Qazirgi küni äkemniñ jazbaların oqi otırıp, babalarımızdıñ ömir sürgen zamanın, babalarımızdıñ jarqın beynesin qaz-qalpında köz aldımızğa elesetip, tarihın qalay däl bayandağanına tañ qalamın.
Äkemniñ jazbalarında «Jası seksenge kelgen Atığay Aysa aqsaqal: «Özime baylıq bitpegenmen noğayğa jaldanıp keruenbası boldım. Bwqara,Taşkent, Bişkek, Toqpaq t.b. qanşama el araladım. Sonda Omarday köñili jay, tört tüligi say adamdı körmedim,-dep aytıp otıruşı edi. -Keybireu däulet bitse de saltanatı kemşin, saltanatı artsa da düniesi olqı, bağı assa da perzenti joq, perzenti bolsa da özin baqıtsız sezinedi. Omardıñ tört qwbılası tügel ğoy! Äsirese qazaq işinde mwnday saltanattı adam joq, sirä! Jetim-jesirge qaraylasuı, bolıstığın paydalanıp para almauı, wrılardı tıyuı, mañayındağı eldiñ balaların qazaqşa, orısşa tegin oqıtuı basqa jwrt añızğa bergisiz edi» degen joldardı jazıptı.
Osınday sän-saltanatı kelisken äulettiñ basına bwlt üyirilip, 1922 jıldıñ 22 naurızda eşbir tekserusiz Omardı eki balasımen, Qosdäulettiñ Jüsip degen inisin atıp ketedi. Artında qalğandarı nağaşıların jağalap Ombığa qaşıp keledi. Onda da belsendiler şığıp, äkemniñ izine tüsedi. Eki miliciya eki qolınan wstap, twtqınğa almaq bolğanda üstindegi şapanın silkip şeşip, qos miliciyanı swlatıp äkem janwşırıp qaşadı eken. Sodan Habarovskiden bir-aq şığadı. Sol ketkennen soğıs aldında ğana nağaşılarına oralıp, osında üylenedi. Artınşa, 1935 jılı men düniege kelgenmin. Äkemniñ ağası men inisi Geologiya jäne barlau tehnikumın bitirip geolog bolıp Semeyde jwmısqa twradı. Äkem şeşesin alıp Semeyge köşedi. Bir üyde 17 jan twrdıq. Osında Habarovskide kezdesken Omarovpen körşi bolıp şığadı. Olarmen baylanısımız äli künge üzilgen emes. Soğıs bastalğanda eki ağası bronmen qalıp, äkem bir inisimen soğısqa ketedi. 1944 jılı men toğızğa kelgende äkem soğıstan oralıp, etikşi bolıp käsip etti. 1948 jılı Semey meşitinde Ğaffar qaziret imam bolatın. Onı Almatığa qazi etip saylağanda ornına äkemdi tağayındap ketedi ğoy.
Äkemiz qanşalıqtı dindar bolsa da bizdi dinge baulığan joq. Jasımda Haydar inim ekeumizdi abıstayğa berdi (mollanıñ äyelin abıstay deydi). Men qara tanığanmen, inimniñ oquğa qwlqı bolmadı. Äkemiz ünemi jazu üstelinde jazbaların jazıp otırğanı esimizde qalıptı. Kisi qazası bolsa, tañğı beste alıp ketetin. Astırtın janaza şığarıp kelgenin bala bolsaq ta biletinbiz. Tayau şığıstan Arab elderine delegaciya kelse arnayılıp äkemdi Almatığa jetkizip, audarmaşılıq etken kezderi boldı. Äkemniñ bilik aldında da bedeli boldı, qalalıq atqaru komiteti aqşa bölip, ülken üy saldırttı. Jwma namazınan keyin jamağat bizdiñ üyge jinalatın. Halıqtıñ meşitke barmaytın zamanı bolsa da äkemniñ ıqpalı ma älde bilimdiligi me jamağatsız bolğan emes. Sol qızmetiniñ belgisindey äkemniñ artında qağazğa arab äripterimen jazılğan uağızdarı qaldı. Qwdaysız qoğamda islamğa adal boldı, jaltaqtap körgen emes, eşkimnen seskenbeuşi edi.
Balaları bizder erkin östik. Orısşa bilim aldıq, muzıka mektepterinde oqıdıq. Solay bolsa da, ärqaysımızdıñ mindetimiz bolatın. Siñilim Hamida nağaşılarımızğa kanikul kezinde jii qatınasıp twrsa, meni köbine Almatığa jiberetin.
Alğaş ret äkemniñ inisi üylendi degen habardı estigende üydegi jalğız kilemniñ jartısın kesip, üydegi jalğız körpege orap men Almatığa jiberdi. Almatığa kelgende toqtaytın üyimiz Ğılmanidiñ üyi edi. Olar qazirgi Ortalıq meşittiñ jertölesinde twrdı. Bäybişesi tolıqtau kelgen qozğalısı qiındau adam. Biraq qızı Ämina pısıq bolatın. Şaruaşılıqtı özi jürgizip, kelip-ketip jatqan qonaqtardı kütip, jaylastıratın. Äkemdi erekşe jaqsı köretin. «ağatayım kele jatır» dep teatrğa bilet alıp qoyatın. Birde esimde äkem bosağadağı qaptağan galoştardıñ işinen özinikin tanımay, Äminadan swrağan bolu kerek, Ämina: «Töbeme salıp jürsiñ deysiñ be, twr ğoy. Öziñ al» degeni bar. Soğan qarağanda erekşe jaqın tartıp, erkeleytini bar ma dep oylaymın. Siñilisi Ükijan ol kezde twrmısta bolatın.
Äminanıñ äkesin bärimiz Säken qalpe dep ataytınbız. Alasalau boylı, öte juas kisi bolatın. Ülkenderdiñ äñgimelerine qwlaq salğanda ünemi uağız aytıp otıratının bayqaytınmın. Bir bayğanım, ötken ömiri turalı eşqaysısı tis jarmaytın. Saken qalpeniñ tüp tegi qazaq arasına siñip ketken başqwrt bolatın.
Bir kelgenimde «Müfti keledi» dep, dayındalıp jatır eken. Balamız ğoy asa eşteñe esimde joq. Biraq, müftidiñ «konservi jemeydi» degeni esimde qalıptı. Jalpı, sol kezderi din basında jürgender birin biri tuıs twta ma, balalarımen aralas-qwralas bolıp jatatın. Meniñ özim Leningradtağı mollanıñ üyinde boldım, Hamida siñilim Mäskeudegi mollanıñ üyinde qonaqtap jatqanın bilemin. Olardıñ bizderdi jatsınğan qabağın körmeppin.
«Zakon Oma, sila toka»
Raşida Ğazizovna degen äkemniñ inisiniñ äyeli Qarağandıdağı universitettiñ kafedra meñgeruşisi bolıp qızmet etti. Äkem kelinim dep özimsindi me qaydam, jürgen jerlerinde mektep bitirip jatqan bala bolsa bir paraq qağazğa kelininiñ atı-jönin jazıp, sol oquğa jiberip otıratın. Raşida jeñgemizdiñ bwl eñbegi este qalmas pa edi, mına oqiğa bolmağanda. Äkem jiberdi me, älde özdiginen keldi me belgisiz, jası birazğa kelgen saqa jigit fizikadan emtihan tapsıradı. Orısşa bilmegen soñ qazaqşa aytuğa kelisedi. Ğaziza jeñgeme öz jağdayın aytıp twrıp, arasında orısşalap «Zakon oma, Sila toka» dep kidirmesten bastırmalatıp söyley beripti. Emtihan alıp otırğan äyel qazaqşa tüsinbey biraq «zakon oma sila tokanı» bilip otırğan soñ jeñgemniñ bağasına kelispey, jaqsı bağa qoyıp, oquğa tüsken eken. Äkemizdiñ jastar oquğa tüsip, adam bolsın dep qamqorlap, qatarğa qosılsın degen oyın iske asırğanı şığar. Özi sebepker bolıp, Raşida Ğazizqızınıñ kömegimen sol jıldarı köp bala maman atanıp ömirge joldama aldı.
Ateizmge qarsı küres jolında
Äkemiz tek qana Semey qalasınıñ imamı bolıp qoyğan joq, islam dinine jala jabuşılarmen aşıq küresip, pikirin bildirip otırğan. Qazaqstan Ortalıq partiya komitetiniñ birinşi hatşısı D.Qonaevqa jazğan maqala- hatında körinedi.
Onda 1960 jılğı «Mädeniet jäne twrmıs» jurnalınıñ 1-6 sandarında «Ölik jöneltudegi öreskeldik» degen maqala jäne sodan tuğan «Eki ğwrıp» jäne «Bar bäleket dinde» degen maqalalarğa «dindi şın tanığan adamnıñ aytarı mınaday» dep ädilin aytqan eken.
Jäne «osınday öreskel isterdiñ anığın bilmesten dinge jabu mädeniet atımen atalğan jurnalğa sıyımsız bolar, onda ötirik aralasu wyat bolar dep oylaymın» dep jazıptı.
«Biz, imamdar, dinşilderdiñ bas qosqan jinalıs meyramdarında sayasi bağıtqa qarsı söz söylep, olardıñ betin basqa jaqqa bwrmaymız, memlekettik isti orındaudan taydırmaymız, qoğamdıq sayasi ömirden ajıratıp, adamdıqqa jatpaytın, jaman-qatal ğwrıptar jasauğa ötirik aytıp aldamaymız, bir halıqpen ekinşi halıqtıñ arasındağı dostastığınıñ osı zamanda künnen künge nığayya beruine säykestendirip uağızdaymız» dep öz qızmetiniñ mağınasın osı hatqa tüsirgen eken.
1970 jıl 14 fevral' senbi küngi Semey obılıstıq «Semey tañı» gazetiniñ № 32 sanında ateisttik taqırıpqa «Qwrban aytı jäne onıñ kertartpalıq mäni» taqırıbında bilim qoğamınıñ müşesi M.Tölebaevtiñ maqalası jariyalanıp ondağı mäselege bılay dep pikirin bildirgen.
«Dinşilderdiñ köpşiligi jinalğan meşitte Ayt küni söylegen uağızdarımızdı jasırın emes baqılau orındarınan kelip tıñdap twrğan azamattardan swrasa, nemen uağızdağanımızdı aytıp bere alatın şığar. Aytpağandı ayttı, qılmağandı qıldı degen jalañ añızına qattı qınjılıp narazılığımdı bildiremin. Tölebaev joldastıñ bwl jalası ükimetimizdiñ bergen ar-wjdan bostandığına äkimşilik retinde qol swğu bolmaydı?».
Jäne osı maqalasında mına jayttı da aytıp ötipti. «Bizden basqa Semey qalasında eşbir zañdı iltipat qılmaytın, mwsılman bolıp nazarat müftidiñ pätuasın orındamaytın, eski Fevraldıq ideologiyanı qoldap, sodan artılıp şığa almay jürgen qıdırma, dümşe moldalar bar, pensiyağa şığıp, moldalıq qwratın mwğalim-moldalar bar. Rwqsat, baqılaumen jwmıs istep otırğan bizderdi keleke qılıp gazet betine qaralağanşa Tölebaev joldas, anıq qırağı bolsa, solardıñ öreskel äreketterin aytıp jariyalasa bolar edi» deydi.
«Dinge senuşiler men meşit qızmetin atqaruşılardıñ qanday da bolsa qorlauşılıqqa, sonımen qatar meşit isine äkimşilik aralasuğa jol berilmesin degen ükimet jarlığına qaramastan jalañ nasihatpen qaralauğa şığadı. Öziniñ otan aldındağı azamattıq borışın adal orınday otırıp, dini senimmen otırğandar da joq emes, ol jwrtşılıqqa mälim» dep narazalığın bildiredi.
«Dinşilder ükimettiñ sözin tıñdaydı, qabıldanğan zañdı orındaydı, qoğamdıq tärtipti bwzbaydı. Dindi, din qızmetkerlerin jek köruşilikpen naqaqtap, qanday bolmasın adam balasınıñ adamgerşiligine, wjdan qwqığına ötirik jalamen til tigizu, onı sögu, keketu, mwqatu retinde kemsitu eşbir jerde eşbir azamatqa rwqsat etilmegen» dep aşınıp jazıptı.
«Dinnen, ğılımnan eşbir habarı joq nadan adamdar dindi balağattap, maqalalar jazadı. Olarında köbinese jala, ötirik, tolıp jatqan qatelikter boladı. Osığan tıyım bolsa eken. Ol siyaqtı maqalalar basılardıñ aldında dinniñ tarihın, mädenietin, tarih ğılımın biletin adam qarap şıqsa eken» degen wsınıs aytadı.
Mwnı aytıp otırğanım, ateistik ideologiyanıñ örşip twrğan kezinde qarsı twra bilip, jön-jobasın aytıp islam dinine araşa swrauı, meniñşe qıldıñ üstimen jürgenmen teñ. Birde äkemdi «üş ärip» şaqırtadı. Şeşem ekeui ğimartqa jete bergende äkem qolındağı sağatın şeşip anama beripti. Kelmeske ketip bara jatırmın dep oyladı ma kim bilsin?! Sodan jauaptı adamdarmen söylesip bolğan soñ kidirtpey üyine qaytaradı. Keterinde «sağattı nege şeşip berdiñiz?» dep swrağan eken. Sonda deymin äkem kündiz-tüni üş äriptiñ baqılauında bolğan eken-au.
Madina HAKİMQIZI, QSRO halıq ağartu isiniñ ozıq qızmetkeri


text:
Äygili älemdik ïtalyandıq Dolce & Gabbana sän üyi musılman äyelderine arnalğan kïimder tige bastaydı dep xabarlaydı Daily Mail silteme jasay otırıp Lenta.rw.
ärqaşan erekşe ïdeyalarımen jäne dïzaynerlik tapqırlıqtarımen közge tüsip jüredi.
Bul jolı Dolçe men Gabbana Tayaw Şığıs arwlarınıñ armanın orındadı. Olar xïdjab jäne uzın jeñdi köylekterdiñ şektewli toptamasın şığıs boyjetkenderine usınıp otır. Sängerler kïimderdiñ janküyer qızdardıñ köñilinen şığatınına ümitti.
Dolce&Gabbana sän üyinde äzirlengen abay kïimderi eñ sapalı ïtalyan jibek matasınan tigilgen jäne qara, aşıq tüsti türleri bar. Dïzaynerler munday kïim ülgisimen ündesetin sömkelerdi ustawğa jäne onı künnen qorğaytın közildirikpen üylestirwge keñes beredi.
Alayda atı añızğa aynalğan Dolce&Gabbana sän üyiniñ bul bastamasın ewropalıq älewmettik jelide sınawşılar jeterlik.
Eske salay keteyik, Xïdjab (arab.: حجاب — «qalqan», «şımıldıq») — musılman äyeliniñ köşege şıqqanda betin, denesin jasırw üşin kïetin kïimi. Xïdjabtıñ qara nemese basqa tüsti oyıq yakï tor köz saqtawı bar jelbegey ispettisi (betti nemese bükil deneni jawıp turatın), betti jawıp turatın qara seldir tor şımıldıq sekildi jäne t.b. türleri boladı.
Kommentarïï


text:
Pänderdi ağılşın tilinde oqıtu ata-ananıñ jazbaşa rwqsatımen jüzege asadı
Bilim jäne ğılım ministri Erlan Sağadiev aymaqtağı wstazdar qauımımen kezdesuin jalğastıruda, - dep habarlaydı Abay-aqparat ministrliktiñ baspasöz qızmetine silteme jasap. Oñtüstik Qazaqstan, Jambıl, Şığıs Qazaqstan, Almatı oblısınıñ mektep direktorları men mwğalimderi ministrlik basşısınan bilim men ğılımnıñ damuına qatıstı jalpı jospar turalı bilip, özderin mazalağan saualdarğa jauap alğan bolatın. Al juırda ministr Almatı qalasınıñ wstazdar qauımımen kezdesti, jiınğa 700-den astam adam qatıstı. Ministrdiñ 10 naurızdağı Almatı men
Mektepke deyingi bilim
Mektepke deyingi bilim men tärbie beru mäselesi turalı aytqanda Erlan Sağadiev memlekettik-jekemenşik äriptestigi äri qaray da jalğasatının, öytkeni bwl balabaqşadağı orın tapşılığın retteudiñ tiimdi şeşimi bolıp otırğanın ayttı. 2016 jılı 825 mektepke deyingi bilim beretin mekeme aşılsa, sonıñ 600-i jekemenşik balabaqşa eken. Osınıñ esebinen 3-6 jas aralığındağı balalardı mektepke deyingi tärbiemen qamtu 85%-ğa ösken.
Memlekettik-jekemenşik äriptestigin qolday otırıp, zamanaui talaptarğa say jaña sanitarlıq normalardı engizu josparlanıp otır. Jaña sanitarlıq normalar 3 ay boyı mamandardıñ qatısuımen talqılanıp, qazirgi kezde qol qoyu üşin jauaptı ministrlikterge jiberilgen. Sonday-aq, ministr balabaqşanıñ kezegin de tärtipke keltiru, jemqorlıqqa jol bermeu turalı ayttı.
Bwl maqsatta bükil balabaqşalardıñ kezegi birıñğay respublikalıq kezekke biriktiriledi, balabaqşağa joldama beru avtomattandırıladı jäne elektrondı ükimetten beriledi. Osılayşa, ata-analar eñ üzdik mekemeni tañday aladı (memlekettik bolsın, jekemenşik bolsın), memlekettik tapsırıs sol tañdalğan mekemege beriledi. 2016 jılı tärbieşilerdiñ biliktiligin köterudiñ birıñğay bağdarlaması jañartılğan bolatın, osınıñ esebinen balabaqşa büldirşinderine bilim men tärbie berudiñ de sapası artpaq. Mektepke deyingi bilim men tärbie beru salasına endi dayarlıq sınıbı engizilmek. Mektepter men balabaqşalardıñ dayarlıq sınıbında balalar «Älippeni» oqidı. Biıl dayarlıq sınıbı pilottıq joba retinde 1000 mektep pen balabaqşağa engizilmek.
Orta bilim
Orta bilim berudegi bastı jüyeli özgeris retinde jañartılğan mazmwnğa köşudi aytuğa boladı. Ministr Qazaqstannıñ jañartılğan mazmwndı keşigip engizip jatqanına nazar audardı. Jañartılğan mazmwnğa say, funkcionaldı sauattılıqqa erekşe män beriledi, yağni bilip qana qoymay, istey alu kerek. EIDW-ğa kiretin 35 el bwl jüyege 15 jıl bwrın köşken, öytkeni 20 jıl bwrın zamannıñ talabın tüsingen, naqtıraq aytqanda, är eki jıl sayın aqparattıñ eki eselenetinin, al 5 jılda keybir mamandıqtardıñ joyılıp ketetinin tüsingen.
Degenmen, Erlan Sağadiev 4 jılda bwl auısudı tiimdi jüzege asıruğa bolatının ayttı. 2016 jıldan bastap birinşi sınıptar jañartılğan mazmwnmen oqi bastadı, al biıl 2, 5 jäne 7-sınıptar jaña jüyege köşedi. Jaña bağdarlamanı igeru üşin 2016 jıldıñ jazında 74 mıñ mwğalim käsibi biliktiligin arttırdı, al pedagogtarmen jwmıs isteu jıl boyına jalğasıp keledi. Biıl tağı da 75 mıñ mwğalim oqıtıladı.
Mwnımen bir mezgilde 5 kündik oqu jüyesine köşu jäne bastauış sınıp oquşıları üşin bazalıq oqulıq engizu de jürip jatır. Ministr köpşilikti tolğandıratın üştildilik mäselesine de toqtaldı. Erlan Sağadiev qazaq tiline basımdıq berilip kelgenin, solay jalğasa beretinin ayttı. Onıñ üstine, qazir qazaq mektepterinde oqitın balalardıñ jağdayı da quantarlıq, qazaqşa söyleytin balalardıñ 90%-ı qazaq mektepterinde oqidı. Alayda, orıs mektepterinde oqığan balalar 11 jıl oqığannan keyin de tildi tiisti deñgeyde meñgermeytini negizgi mäsele bolıp otır. Osığan oray ministrlik orıs tilinde bilim beretin mektepterde qazaq tilin oqıtudıñ ädistemesin de jañartıp, ğılımi negizdelgen, kommunikativti ädiske süyengen deñgeyli bağdarlamağa köşirmek. Bwl ädisteme biıl jekelegen mektepterde sınaqtan ötkiziledi. Jaña ädis auızeki söyleudi damıtatın sözdik minimumına negizdelgen, bwrınğıday oqıp, mätin audaru degen mwnda joq.
Ministr orta mektepterdegi ağılşın tiline qatıstı da söz qozğadı, biılğı jıldan bastap pänderden ağılşın tilinde sabaq beretin 5 mıñ mwğalimdi 9 ayğa deyin mektepten tıs tereñdetilgen tildik kursta oqıtu josparlanıp otır. Biılğı küzden bastap bügingi künge deyin ağılşın tilinde oqıtıp jürgen 120-dan astam mekteptegi 2700 mwğalimniñ qatarı köbeyip, jüzdegen sınıp ağılşın tilinde oquğa köşetin boladı. Pänderdi ağılşın tilinde oqu erikti türde jüredi, ol üşin ata-ananıñ jazbaşa rwqsatı kerek. Erlan Sağadiev biılğı jılı köp swraqtıñ jauabı tabılatının, atap aytqanda, dayındıq uaqıtı, oqıtu sapası, mwğalimder men balalardıñ dayındığı sındı mäseleler şeşiletinin ayttı. Öytkeni, osı jwmıstıñ qorıtındısına say, joğarğı sınıpta 4 pändi ağılşın tilinde oqıtu kestesine köşu 2018 jıldıñ ayağında qabıldanadı.
Bwl özgeristerden bölek, ministr elimizdegi mektep oquşılarına beriletin üy tapsırmasınıñ kölemine de toqtaldı. Balalardıñ üy tapsırmasın orındauğa jwmsaytın uaqıtı jöninen Qazaqstan 65 eldiñ işinde 4-orında. Al halıqaralıq zertteu nätijeleri üy jwmısınıñ kölemi men bilim salasındağı tabıstıñ arasında tikeley baylanıs joq ekenin körsetedi. Bwl mäseleni talqılau üşin wstazdar men bilim beru salası mamandarınıñ qatısuımen 2 ret auqımdı jiın ötip, onıñ qorıtındısı boyınşa üy jwmısın oñtaylandırudıñ eki nwsqası wsınıldı. Birinşi nwsqa boyınşa üy jwmısı barlıq pännen qısqartılsa, ekinşi nwsqa jekelegen pänder boyınşa üy jwmısın qısqartudı wsınadı. Eki nwsqa boyınşa da üy tapsırmasın orındau uaqıtı orta eseppen künine bir sağatqa qısqaradı.
Ministrliktiñ mektep mwğalimderin oqu processinen tıs jwmıs pen jüktemeden bosatu üşin tiisti şaralar qabıldau turalı qadamın kezdesuge jinalğan wstazdar qauımı quana qoldadı. Erlan Sağadiev basqa memlekettik organ basşılarımen kezdeskenin, aldağı uaqıtta äkimdik jäne aymaqtıq bilim beru basqarmalarınıñ ökilderimen jinalıs jasaudı josparlap otırğanın ayttı.
Mekteptegi aqşa jinau mäselesi de ministrdiñ nazarınan tıs qalğan joq. Erlan Sağadiev demeuşilik jasaudıñ örkenietti jolı bar ekenin, bükil älemde sol koncepciya qoldanılatının ayttı. Garvard siyaqtı jetekşi oqu ornınıñ özi sol demeuşilerdiñ qarajatımen damıp kele jatqanına toqtaldı. Mekteptegi aqşa jinau mäselesin şeşu üşin är mektepte qamqorşılıq keñesi qwrılmaq, oğan oquşılardıñ ata-anası, «Atameken» palatası men mäslihattıñ ökilderi kirmek. Sonday-aq, ministr mektep oquşılarına şkaftar qoyu isin Ükimet qoldağanın jetkizdi.
Erlan Sağadievten keyin söz kezegin alğan mwğalimder men mektep direktorları köptegen swraqtardı qoyıp, bilim beru salasın damıtuğa qatıstı ideyaların wsındı. Mwğalimder qauımın mazalağan negizgi mäselelerdiñ biri jañartılğan mazmwnğa qatıstı boldı, wstazdar oquşığa bağa qoyu jüyesin qayta qaraudı wsındı. Ministr mamandardıñ saualdarına jauap berip, pedagogtar men mektep basşılarınıñ qatısuımen talqılau wyımdastıruğa uäde berdi.
Abai.kz


text:
Raqımşılıq jasaldı. Kimder bosap şıqtı?
Jaqında QR auıl şaruaşılığınıñ bwrınğı vice-ministri Müsilim Ömiriyaevke raqımşılıq jasaldı.
Ol QR Qılmıstıq kodeksiniñ 366-babı boyınşa ("Para alu") 10 jılğa bas bostandığınan ayırılğan bolatın. 2016 jılı Ömiriyavtiñ isi Astanadağı Almatı audandıq № 2 sotında qayta qaralıp, oğan tağılğan ayıp 362-bapqa ("Bilikti nemese lauazımdıq ökilettikterdi asıra paydalanu") özgertilgen. Söytip, kezinde 100 mıñ AQŞ dolları köleminde para aldı degen eks-vice-ministr türmede 4 jıl otıruı kerek-tin. Alayda, jaqsı tärtibi üşin jäne osığan deyingi ayıp boyınşa jazasın ötegendigin eskerip, raqımşılıq jasalıptı.
Ötken jılğı Memleket basşısınıñ raqımşılıq jasau turalı tapsırmasınan keyin öz uaqıtında iri memlekettik lauazımdarda bolğan birsıpıra şendi, dälirek aytsaq eks-şendi şegennen şıqqan-tın.
"Astana EKSPO-2017" Qwrılıs departamentiniñ bwrınğı basşısı Qajımwrat Üsenov te raqımşılıqpen bosap şıqtı.
QR İİM Qılmıstıq-atqaru jüyesi komiteti mälimetine säykes, atı şulı Üsenovter äuletiniñ basşısı Qajımwrat Üsenovke "QR Täuelsizdiginiñ 25 jıldığına baylanıstı raqımşılıq jasau turalı" zañğa (Jazadan bosatılatın adamdar "eluge tolğan jäne odan joğarı jastağı äyelder, alpıs üşke tolğan jäne odan joğarı jastağı er adamdar") säykes raqımşılıq jasalğanın aytıp ötti. Al Qajımwrat Üsenov 62 jasta.
Ol Astanada "Astana EKSPO-2017" kompaniyasınan qarajat jımqıru isi boyınşa sottalğan. Qajımwrat Üsenov wlı Maqsat Üsenov kölikpen altı adamdı qaqqan. Bwl da qoğamdı qızu talqığa tüsken edi.
Raqımşılıq Seytqazı Mataevqa da tidi. Seyitqazı Mataevqa "Raqımşılıq turalı" zañınıñ 4-babı, 1-böligi, 4-tarmağına säykes raqımşılıq jasaldı. YAğni onıñ jazasınıñ teñ jartısı qısqartıladı.
Dese de 2017 jılı 2 naurızda şıqqan Almatı oblısınıñ Qapşağay qalalıq sotınıñ ükimimen Seyitqazı Mataev koloniyada äli 2 jıl 11 ay otıradı. Esteriñizge sala keteyik, 2016 jılı Seytqazı Mataevqa sot 6 jıl bas bostandığınan ayıru jäne dünie-mülkin tärkileu turalı şeşim şığarğan.
Nwrzat Toğjan
Abai.kz


text:
Mark Cwkerberg äyeli Prïscïlla Çan ekewi Facebook akcïyalarınıñ 99%-ın qayırımdılıqqa jumsaw twralı şeşim qabıldağanın ayttı.Bul twralı RÏA «Novostï» xabarladı.
«Biz ömirimizdiñ soñına deyin qazirgi tañda qunı 45 mïllïard dollar bolatın Facebook akcïyalarınıñ 99%-ın qayırımdılıqqa jumsaymız. Osılayşa älemdi güldendirwge üles qospaqpız», - dep jazdı Cwkerberg älewmettik jelidegi paraqşasında.
Bul jazbanı ol öziniñ kişkene qızı dünïege kelwine baylanıstı jarïyalağan, erli-zayıptılar büldirşinniñ atın Maks dep qoyğan.
Tegï: Bïznes,
Kommentarïï


text:
Osman Öztunç - Foseptik Çukuru
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Foseptik Çukuru
Etiketler : Osman Öztunç - Foseptik Çukuru türkü indir, Osman Öztunç - Foseptik Çukuru türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Foseptik Çukuru mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Foseptik Çukuru türküsü, Foseptik Çukuru sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Foseptik Çukuru bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Canciğer
Osman Öztunç - Adamım
Osman Öztunç - Üsküdar
Osman Öztunç - Türkün Türküsü
Osman Öztunç - Çamlıbelden Çıktım Yayan
Osman Öztunç - Divan
Osman Öztunç - Cinayet Var
Osman Öztunç - Leyla
Osman Öztunç - Doğu
Osman Öztunç - Şahım
Osman Öztunç - Cebeci İstasyonu
Osman Öztunç - Dadaloğluyam
Osman Öztunç - Göçtü
Osman Öztunç - Efulim
Osman Öztunç - Sensin


text:
Atom köli - ol «Balapan» sınaq alañında ornalasqan. Bul köl 1965 jılı qwatı 140 kïlotonna termoyadrolıq äskerï qarw sınağı nätïjesinde payda bolğan. Köldiñ dïametri - 500 metr, sw betinen tübine deyingi tereñdigi - 80 metr.
Bul "beybit atom" bağdarlamasın ïgerw barısındağı birinşi jarılıs boldı. Yadrolıq jarılıs arqılı Semey öñiriniñ janında minsiz sw qoymasın qurw ümiti aqtalğan joq. Qazirgi künge deyin köl zaqımdanğan jäne onıñ swı işwge jaramsız.
Jergilikti xalıq "Atom köli" janın aynalıp ötedi, degenmen qazirgi kezde yadrolıq köl sayaxatşılar ayaldaytın körnekili orındardıñ biri bolıp keledi. Jıl sanap köldi közimen körwşilerdiñ sanı ösip otır. Radïacïya deñgeyi qısqa merzimdi saparlar üşin qawip twdırmaydı, biraq kidirgen jağdayda barlıq tiri jandar üşin qawpi bar.
Derekközi: reactor.inform.kz
Tegï: Meniñ Qazaqstanım,
Kommentarïï


text:
Afrin operaśiyase başladı
Törek qorallı köçläre terror oyışması urınnarına pulemyet belän ut aça
Törek qorallı köçläre tarafınnan Süriyädäge terror oyası Afrindağı PYD/PKK urınnarına pulemyet belän ut açıla.
Hataynıñ Kırıkhan häm Hassa ilçälärendäge çik buyı berleklärennän dawıl gaubiśaları belän terror oyalarına kim digändä 15 tapqır ut açıldı.
Afrin cirlegendäge şaqtıy urınnan tomannarnıñ kütärelüe kürelde.
Başlanğan Afrin operaśiyasennän soñ Münbiç xäräkäte başlanaçaq.
AQŞ yärdämen alıp, urnaşqan PYD/PKKlı terrorçılar töbäkne buşatırğa süz birsälär dä, Münbiç töbägendäge yawlawları däwam itä.


text:
Memet Nuzet
Memet Nuzet (Tureviç, asıl soyadı Çelebiyev; 1888 mart 13, Aydar Ğazı köyü – 1934 mayıs 4, Kökköz köyü) - qırımtatar şairi.
Memet Nuzet Kezlev uyezdiniñ Aydar Ğazı köyünde Şeyh İslâm çelebiniñ qorantasında doğa. Özüniñ ilki tasilini köy ocapçesinden ala. Soñra babası Şeyh İslâm çelebi 1897 senesi onı Kezlev medresesine yerleştire. 1900 senesi Bağçasaraydaki meşur Zıncırlı medresege oqumağa kire.
Memet Nuzetniñ faal edebiy yaratıcılığı 1905 senesi inqilâbı devrinde başlay. Edebiyatşınaslıq nazariyesinde maarifçilik realizmi dep adlandırılğan yaratıcılıq usulı, yani ratsionalizm, didaktizm ve ahlâq tüzetüv usulınen yazılğan edebiy eserleriniñ tesiri altında icat ete.
1909 senesi politsiya nezareti altında bulunğan yaş şair, inqilâp cellâtları olğan devlet erbapları aqqında epigrammalar yazuvda qabaatlanıp qapatıla ve 4 ay Aqmescit türmesinde sorğu altında buluna. Apishaneden çıqqan soñ o Qırımdan kete. O vaqıtta şair Moskvada, Sankt Peterburgda, Nijniy Novgorodda, Qazanda, Ufada, Uralskte, Orenburgda buluna. 1910 senesiniñ başında, Qazanda Abdulla Toqaynen körüşe, onıñ lektsiyalarını diñley.
Memet Nuzet Kuybışev rayonınıñ Kokluz köyünde ocalıq yapar eken, ağır hastalanıp, 1934 senesi mayıs 4-te Kökköz hastahanesinde vefat etti.
Memet Nuzet şiiriyetniñ çeşit janrlarında eserler yarattı: satirik ve yumoristik şiirler, balalar içün şiirler, ahlâq ve turmuş, terbiye mevzularında şiirler, lirik şiirler, agitatsion şiirler, şiiriy pyesalar, poemalar ve ilâhre. Şairniñ böyle satirik ve yumoristik manzumeleriniñ halq arasında eñ ziyade meşur olğanlarından: “Noğaynıñ adağı”, “Uzun qulaq aziz”, “Ava sertiygen”, “Menden de geceñ hayır”, “Soqur közden seadet”, “Türküli namaz”, “Çoban ve eçki”, “Taqsim dersi”, “Qaydan çıqa?”, “Bizniñ babaylar”, “İçki qurbanı”, “Vaaz”, “Noğaynen molla”, “Tek mağa körünme”, “Ağır ceza” ve daa çoq eserlerini qayd etmek mümkün.
Memet Nuzetniñ büyük kölemli elyazmalar defteri belli şairimiz Abduraman Qadri-zadeniñ Romaniyada yaşağan qızı Piraye hanımda saqlanıp qalğandır. Bu defterdeki bir sıra şiirlerni Eşref Şemi-zade “Lenin bayrağı”nıñ 1967 senesi “Raatlıq saifeleri”nde (mayıs 6, iyun 17) bastırğan edi. Şairniñ saylama eserlerniñ cıyıntığı (“Qırımnıñ çöl ayatından”) Aqmescitte 2003 senesi neşir etildi.


text:
Dümbelek
Dümbelek - çeşit kölemde çerepler şekilinde çift litavralar kibi alettir. Onıñ açıq tarafına ögüz quvuğı, balıq yaki eçki terisi tarttırıla. Çerepler çamurdan yapıla ve soñra ateşte pişkinleştirile. Dümbelek mahsus çertilip azırlanğan çubuqlarnen çalına. Çereplerniñ kölemi çeşit olğanı içün olar eki çeşit: alçaq ve yüksek davuşlar çıqaralar. Çalmazdan evel terisini küneşte yahut ateşte qızdıralar.
Evelde dümbelek arbiy orkestrde ya da saray qaravullarınıñ signal aleti sıfatında qullanılğan: onıñ vastasınen çeşit emirler berilgen, ealige ise hannıñ tantanalı çıquvı hususında haber berilgen. Bu soñkisi içün dümbelekniñ "Büyük dümbelek" pek büyük soyundan faydalanılğan. Onı eki adam çala eken ve sesi ta uzaqlarğa eşitile eken. Küçük dümbelekten atlı askerler de faydalanğanlar. Onı atnıñ boyunına asa ekenler. Qartlarnıñ aytışınca o dümbelekler ağaçtan oyulıp yapıla ekenler. Halq arasında ise dümbelekniñ küçük soyu qullanıla edi. Onıñ yüksekligi 200-250 mm, bir çerepniñ diametri 160-180 mm, digeriniñ ise 80-100 mm. ola. Dümbelekten çalğı taqımı erkânında faydalanıla.


text:
Raşidäm RÄhMANOVA, «Uyğur avazi»/ İşiktä şähiri bilän Kšktšbä yezisiniŋ 7 yaştin 70 yaşqiçä bolğan musulman ähli, qeliplaşqan än°änä boyiçä, aprel' eyiniŋ ahirqi yäkşänbä küni ikki jutniŋ otturiğa җaylaşqan qäbirstanliqta җäm bolup, şänbilik štküzidu. Bu qetim şänbilik banisi bilän beşi qoşulğan jutdaşlar bir-biriniŋ ähvalini sorişipla, işqa kirişip kätti. Yaşlar tupraq beşidiki çšplärni julup, däräqlärni putap, qizğin işlisä, çoŋlar yaşlarğa yol-yoruq kšrsitip, pikir-mäslihitini bärdi. Samrat Baqiev, Raşid Roziev, Kamil Turdiev, Anayät İbragimov, Arzum Näsirdinov qatarliq yaşlar tehnikisi bilän qäbirstanliqqa üstäl, orunduq, qazan, qaça-qomuç vä başqilarni toşup, şänbiliktin keyin jiğilğan ählätni tegişlik җayğa çiqirişta paaliyätçanliq tonutti.
Taziliq işliri tamamlanğandin keyin näzir berildi. Dästihan ätrapidiki jiğinni Kšktšbä yezisiniŋ jigitbeşi Rähimҗan Baratov eçip, bu aliyҗanap işniŋ ähmiyitigä tohtaldi. Şänbilikkä, şundaqla mäzkür qäbirstanliqqa däpin qilinğan qerindaşliriniŋ, Uluq Vätän uruşida qan keçip, teçliq zamanda jutiniŋ güllinişi üçün tär tškkän ğalip atilarniŋ rohiğa beğişlap berilgän näzirgä birkişilik hässisini qoşqan barliq jutdaşliriğa, uruş vä ämgäk veterani Bavdun Sälimovniŋ rohiğa atap qurvanliq qilivatqan Sälimovlar ävladiğa rähmät eytti. Salamätligigä bola hizmitidin boşiğan İşiktä şähiriniŋ jigitbeşi Batur Näzärovqa ikki jut namidin minnätdarliğini bildürüp, uniŋ orniğa saylanğan Turğanҗan Yähiyarovniŋ işiğa aq yol tilidi.
Andin Kšktšbä yezisiniŋ imami Nurjan Nışan vä jut mštiväri Abdullam Nadirov ärvalar rohiğa atap qur°an-tilavät qilip, җamaätçilik mol dästihandin däm-tuz tartti.
Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.
Ömlük vä birlik namayiş bolğan kün
Raşidäm RÄhMANOVA, «Uyğur avazi»/ İşiktä şähiri bilän Kšktšbä yezisiniŋ 7 yaştin 70 yaşqiçä bolğan musulman ähli, qeliplaşqan än°änä boyiçä, aprel' eyiniŋ ahirqi yäkşänbä küni ikki jutniŋ otturiğa җaylaşqan qäbirstanliqta җäm bolup, şänbilik štküzidu. Bu qetim şänbilik banisi bilän beşi qoşulğan jutdaşlar bir-biriniŋ ähvalini sorişipla, işqa kirişip kätti. Yaşlar tupraq beşidiki çšplärni julup, däräqlärni putap, qizğin işlisä, çoŋlar yaşlarğa yol-yoruq kšrsitip, pikir-mäslihitini bärdi. Samrat Baqiev, Raşid Roziev, Kamil Turdiev, Anayät İbragimov, Arzum Näsirdinov qatarliq yaşlar tehnikisi bilän qäbirstanliqqa üstäl, orunduq, qazan, qaça-qomuç vä başqilarni toşup, şänbiliktin keyin jiğilğan ählätni tegişlik җayğa çiqirişta paaliyätçanliq tonutti.


text:
Esteriñizde bolsa, jas talant Dimaş Qwdaybergenniñ önerine süyingen äygili öner jwldızı Lara Fabian Dimaşpen kezdesuge nietti ekenin bildirgen. Al, «Änşi» jobasındağı altınşı kezeñde Dimaş sol Lara Fabiannıñ repertuarınan «Adagio» änin aytıp, körermendi tağı bir süyintti.
Atalmış ändi pianionıñ süyemelimen naqışına keltire orındağan Dimaş bayqaudağı köpten beri jetkizbey ketken birinşi orındı qayta ielendi. Bügingi küni atalğan bayqau öte tartıstı ötude. Qazirge deyin bastaptağı jeti qatısuşıdan tek törteui ğana qaldı. Al, Dimaş jalpı esepte üşinşi orınnan tüspey keledi. Qazir jetinşi kezeñ de ayaqtaldı. Tüsirilim tämamdalğan soñ Dimaş elge qaytıp kelgen bolatın. Onı Ürimjide qandastarımız qarsı alıp, «Dudaray» änimen şığarıp saldı. Al, Astanağa oralğanda äuejaydan sanı az bolsa da, biraz janküyerleri kütip aldı. Ayta keteyik, jetinşi kezeñde Dimaş «Daydidau» änin orındadı. Wlttıq kiimde, qazaq änin äueletken änşimiz qıtaydağı körermenge tağı bir qırınan tanılıp, bayqaudıñ jetinşi kezeñinde üşinşi orınğa ie boldı.
Büginge deyin öz önerimen älemdegi biraz öner süyer ortanı eleñdetken Dimaştıñ janküyerleri kün sayın artuda. Köptegen älemdik öner maytalmandarı oğan jaqsı bağasın berip jatır.
“The Qazaq Times”


text:
Alğaşqı kezde bul qonaqüyge tek samwraylar ğana toqtaytın bolğan. Tanımal qonaqtardıñ işinde – belgli japon segwnı Tokwgava Ïeyasw men 46-şı ïmperator Kowken de bar. Ondağı nömirler dästürli japon stïlinde jasalğan. Keybirewlerinde şağın basseyn de bar. Qonaqüyde bir tün tünep şığw qunı – 460 dollar.
Eñ köne qonaqüyler tizimindegi ekinşi orın da japonïyalıq qonaqüyge buyırdı. Hōshi Ryokan oteli 718 jılı Xonsyu aralındağı Komacw qalasında turğızılğan. Onı da tek ğana Xoşïler äwleti basqarıp keledi. Är bölmesinde şäy işwge arnalğan üstel men jeldetkiş bar. Bir täwliktik qonıp şığw qunı – 86 dollar.
Üşinşi orında Avstrïyadağı Steffner-Wallner. Ol 1027 jılı Mawterndorf qalasında salınğan. Şağın otbasılıq qonaqüydi Gans jäne Germï Şteffner-Vallner basqarıp keledi. Otelde bar bolğanı 19 bölme ğana bar. Bul jerde jöndew jumıstarı soñğı ret 2015 jılı jürgizildi. Är nömirde jwınw bölmesi, teledïdar jäne tegin Wi-Fi bar. Qonaqüydiñ täwliktik bağası – 88 dollar.
Tizimge ïtalïyalıq Belmond Hotel Caruso (1050 jılı), brïtanïyalıq Otterburn Castle Country House (1086 jılı), avstrïyalıq Doktorschlössl (1116 jılı), germanïyalıq Zum roten Bären (1120 jılı) qonaqüyleri kirgen.
Derekközi: stan.kz
Tegï: Twrïzm jañalıqtarı,
Kommentarïï


text:
"Jat" fïlmi ömirde bolğan oqïğalarğa negizdelgen, onda 30-jıldarı ömirden baz keşip, tawda ğumır keşwge ketip qalğan Ilïyas esimdi er adamnıñ basınan keşken jayttar bayandaladı. Bostandığın saqtaw üşin ol qoğamdıq qısımğa tap boladı. Ayta keteyik, "Jat" fïlminiñ scenarïyin Ermek Tursınov 25 jıl burın dïplom jumısı üşin jazğan.
Fïlmniñ tüsirilim jumıstarı 2014 jıldıñ qaraşasında ayaqtalğan. Kïno Almatı oblısınıñ tawlarında tüsirildi. "Jat" lentası qazir postprodakşn kezeñinde. Fïlmde negizgi rolde "Kelin" lentası arqılı tanıs Erjan Nurımbet oynaydı. Sonımen qatar, fïlmge Erbolat Toğuazqov, Elïna Abayqızı, Qwandıq Qıstıqbaev, Karpov jäne Roza Xayrwllïna tüsti. Kompozïtor - Qwat Şildebaev.
Derekközi: Tengrinews.kz
Tegï: Kïno jäne TV,
Kommentarïï


text:
Ükümet, Dmıtro Zolotuhinni Ukraina haber siyaseti Naziriniñ muavini olaraq tayinledi
2017 senesi fevral 21 künü, Ukraina Nazirler Kabinetiniñ toplaşuvı vaqtında, Dmıtro Zolotuhinni Ukraina haber siyaseti Naziriniñ muavini olaraq tayinlemege qarar çıqarıldı.
Dmıtro Zolotuhın Ukraina haber siyaseti Nazirliginiñ yanındaki Ekspert Şurasınıñ kâtibi edi, 2015 senesi oktâbr 28-de Ukraina Nazirler Kabinetiniñ toplaşuvında qabul etilgen ve soñra 2016 senesi dekabr 29-da Ukraina milliy telükesizligi ve mudafaa Şurasınıñ toplaşuvında alğışlanğan Haber telükesizliginiñ Mezebi işlenip çıqarılmasınen oğraştı, media-savat ve açıq malümat menbaalarınen iş saasını inkişaf etip, cemaat bölüginde çalıştı, milliy telükesizlik organlarında çalışma tecribesi bar.
Ukraina haber siyaseti Naziri Yuriy Stets tefsir etti: “Nazirlikniñ üstün vazifelerinden birisi – bizim devletimizniñ haber telükesizligini qoruv, şu sebepten biz bir sıra sistem qararlarnı Haber telükesizligi Mezebiniñ ömürge keçirilüvine azırlaymız. Dmıtro – HSN yanındaki Ekspert Şurasınıñ yaratılması vaqtında Nazirlik, cemaat temsilcileri vemedia-uquqçılar arasında bağ yaratqan insandır. Aynı bu, Ukraina milliy telükesizligi ve mudafaa Şurasınıñ toplaşuvında qabul etilgen tolu vesiqa yaratmağa imkân berdi. Onıñ içün, Mezep ömürge keçirilüvinden yonelişni bu vesiqa yaratılması üzerinde çalışqan mütehassıs reberlik etecegi mantıqiy”.
“Men içün ukrain halqına yañı vazifede hızmet etmege devam etmege büyük şereftir. Milliy telükesizlik saasında bilgili ve tecribeli olıp, bizim ögümizde nasıl qıyın vazifeler turğanını ve, haber meydanında bugünki qıyın çağıruvlarpa cevap berip ve Ukrainanıñ milliy telükesizligi quruluşında keçmege mümkün olmağan söz serbestliginiñ ve pressa serbestliginiñ “qırmızı çizgilerini” nezaret etmege ve aqılda tutmağa nasıl müim olğanını pek yahşı añlayım”, - dep tefsir etti tayinlenüvni Nazir muavini Dmıtro Zolotuhin.
Hatırlatamız, 2015 senesi mart ayında Dmıtro Zolotuhin haber telükesizligi meselelerinden Ukraina haber siyaseti Naziriniñ mesleatçısı olaraq tayinlendi. Mesleatçı vazifesinde Dmıtro Zolotuhinniñ esas vazifesi Ukraina haber telükesizligi Mezebi leyhasınıñ işlep çıqarılması ve Ukrainada media-savat yoneşiliniñ inkişafı oldı.
Cedvel


text:
Qazaqstan - Qıtay şekarasında jer silkindi ALMATI. QazAqparat - QR Bilim jäne ğılım mïnïstrligi Ğılım komïtetiniñ «Seysmologïyalıq täjirïbelik ädistemelik ekspedïcïyası» memlekettik mekemesiniñ seysmïkalıq stansalar jelisi 21 mamır küni Almatı waqıtımen 19 sağat 07 mïnwt 26 sekwndta jer silkinisin tirkedi, dep xabarlaydı QazAqparat.
Almatıda menïngïtten 5 jasar bala köz jumdı ALMATI. QazAqparat - Almatıda 5 jasar bala menïngït ïnfekcïyasınan köz jumdı. Bul, atalmış juqpadan bïıl qaytıs bolğan üşinşi adam. Bul twralı qalalıq Qoğam densawlığın qorğaw departamentiniñ basşısı Ayzat Moldaqasımova ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
arı qaray
Murağat
Joğarı qaray


text:
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye arbiyleri, arbiy tehnikanıñ sergisini teşkil etip, «Triumf» S-400 avadan mudafaa sistemasını (AMS) ve «Pantsir S-1» uçaqlarğa qarşı raketa-top kompleksini sergilediler.
Bunı aprel 7-de Rusiye Mudafaa nazirliginiñ matbuat hizmeti bildire.
Bildirüvde: «Tedbirni Cenübiy arbiy okrugnıñ AMS birleşmesiniñ komandanları keçire. Birleşme Qırım ve Aqyarda yerleştirilgen. Onıñ arbiy hadimleri S-400 komplekslerde ülkeniñ arbiy sıñırlarını qorçalav boyunca arbiy nevbet vazifelerini becereler», – denile.
Rusiye telükesizlik muessisesinde, S-400 ve «Pantsir S-1»den ğayrı sergige köçüci radiolokatsion kompleksler, sputnik alâqası sistemaları ve bunıñ kibi de radiotehnik ve zenit-raketa qısımlarınıñ diger tehnikası ketirildi, dep bildirile.
Tedbir, Rusiyede er yıl aprel ayınıñ ekinci bazar kününde qayd etilgen Avadan mudafaa ordularınıñ kününe bağışlanıp teşkil etildi.
Soñ eki yıl devamında Rusiye ilhaq etilgen yarımadanıñ territoriyasında bir qaç S-400 kompleksini yerleştirdi. Kremlde, Qırımda S-400 zenit-raketa kompleksleriniñ yerleştirilmesini «Rusiye-Ukraina sıñırında provakatsiyaları»nıñ ögüni aluv dep añlattılar.
Kyivde, ilhaqtan soñ Qırımda Rusiyeniñ arbiy mevcüdiyetiniñ arttırılmasına defalarca tecavuz areketi dediler. Ğarp devletleri de, Rusiye tarafından yarımadada arbiy talimlerniñ yaptırılması munasebeti ile endişelerini bildirdiler.
Rusiye, onıñ daa evelki S-300PM kompleksiniñ modifikatsiyası olğan S-400 zenit-raketa kompleksiniñ atış menzili 400 kilometr olğanını ve o, bir kereden 80-ge yaqın nişannı közete bilgenini iddia ete. Rusiye böyle sistemanı Suriyeniñ ğarbında daa 2015 senesiniñ soñunda Türkiye uçağı Türkiye-Suriye sıñırında Rusiye uçağını urıp tüşürgende yerleştirdi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımtatar milliy areket iştirakçisi, qırımtatar halqınıñ Qurultayı Merkeziy teftiş komissiya yolbaşçısı Zair Smedlâyev vatandaşlarını tanılmağan Qırım Cumhuriyetiniñ «Devlet» ve yerli şuralarına saylavlarnı boykot etmege çağırdı.
«Qırımtatarlar halq olaraq saqlanılmağa istese, saylavlarda iştirak etmek kerekmey», – dedi o Qırım.Aqiqat saytına.
«Biz daima bayram ve matem tedbirlerni yarımdanıñ bütün sakinleri ile qayd ete edik, ziddiyet ve qavğasız. Bugün bizni kontslagerlerde olğanı kibi, etrafnı köpekler ile sarıp, tuvar kibi qafeslerge tıqmağa tırışalar. Eger de biz avlada yaşamağa istesek, saylavlarda iştirak etmelimiz, eger de tuvar olmağa istemesek – demek, birleşip «Devlet şurası»na «saylavlar»nı boykot etmelimiz, çünki neticeler «işğaldum»nıñ kibi olacaq, olarnı uydurıp çıqarırlar»,– dedi Smedlâyev.
Milliy areket iştirakçisi bir sıra şahıslarnıñ «Yedinaya Rossiya» cedveline namzet olğanına ğayet menfiy izaat berdi.
«Meclisniñ qararına baqmadan, saylavlarda iştirak etmek –milliy birlikke ve Qurultay-Meclis teşkilâtınıñ saqlanılmasına köre, şahsiy kâr daa da müim olğan Meclis ve Qurultay azaları bar olğanını köstere», – dedi o.
Smedlâyevniñ fikrince, «Yedinaya Rossiya» saylav cevdeliniñ birinci on insan arasında «qırımtatarlarnıñ qaytuvına ve abadanlaştıruvına keder etken şahıslar» kösterildi.
«İlyasovnıñ iştiragi – anda qırımtatar halqınıñ menfaatı olmağanını tasdiqlay. Anda şahsiy meraq bar», – dey Smedlâyev.
Milliy areket iştirakçisi qırımtatarlar, eda etken vazifelerine baqmadan, öz halqınıñ meseleleriniñ al etilmesine tesir etmey ve ileride qararlarnıñ alınuvından bütünley çıqarılacağını qayd ete.
«Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurasına» saylavlar sentâbr ayında keçirilmeli. Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ regional bölüginiñ başına turdı. Cedvelniñ birinci beşligine Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinov, «spiker muavini» Remzi İlyasov, Rusiye Federatsiya Şurasınıñ birinci azası Sergey Tsekov ve «spiker muavini» Konstantin Baharev kirdiler.
İyül ayında qırımtatar milliy Meclisi Qırım «akimiyeti»ne kendi vekillerini kirsetmek aqqında aprel qararını lâğu etti. «Qırım nazirler Şurası»nda vazifelerni eda etken memurlarğa işten çıqmağa tevsiye etildi.


text:
Türkiyeniñ bir-qaç şeerinde mayısnıñ 18-nde sürgünlikniñ 73-ci yıllığına bağışlandan tedbirler ötkerilecek. Bunı mayısnıñ 15-nde QHA haber ete.
«Yüregiñde ateş yaq» aktsiyası er sene dünyanıñ çeşit şeerlerinde ve Türkiyedeki qırımtatar qasabalarında ötkerile. Bu sene o «Edirneden Ardahanğa Qırım içün ışıq yaq» şiarınen keçirilecek», – dep haber etile.
Bu merasim çerçivesinde faaliyetçiler merkeziy meydanlarda yaqılğan çıraqlardan taraq-tamğanıñ şekilini tizeler, onı resimge çekip, resimni içtimaiy saytlarda paylaşalar.
«Bu kibi aktsiyalar şimdi daa emiyetlidir, çünki şimdi Qırım Rus işğalinde qalmaqta, onıñ tamır halqı ise basqılarğa oğray. Böyle aktsiyalarnıñ maqsadı – bügün qırımtatar halqınıñ ögüne çıqqan müşkülliklerni aşkâr etmek ve tarihınıñ facialı saifeleri aqqında hatırlatmaqtır», – dep yazıla bildirüvde.
Ukrainada mayısnıñ 18-nde qırımtatarlarnıñ sürgünlik qurbanlarını añuv Künü munasebetinen hatıra merasimleri teşkil etilecektir. Er sene bu künü 1944 senesiniñ faciası añıla, o vaqıt Qırımnıñ tamır halqı yarımdadan Orta Asiyağa sürgün etilgen edi. Cemi sayıda, 180 biñ adam sürgün etildi.
Ukrainada qırımtatarlarnıñ sürgünligi genotsid olaraq tanıldı.
Er sene Qırımda sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına matem merasimleri, Aqmescitniñ merkezinde matem mitingi ötkerile edi. 2014 senesi yarımada Rusiye tarafından zapt etilgeninden soñ bu kibi kütleviy tedbirler Qırımda yasaqlandı.


text:
Pïterlik stwdent Aleksandr Gwşïn köşede üy-küysiz qañğıp jürgen er adammen kezdeysoq tanısıp qaladı. Jas jigit oğan jïi tamaq, kïim äkelip pikirlesip turğan eken.
Bul twralı Argwmentı ï Faktı basılımı xabarlaydı.
Bir küni Aleksandr jattığwdan quyıp turğan jañbır astında asığa basıp qaytıp kele jatadı. Osı sätte jawınnan tığılıp ağaş astın qalqalağan qañğıbas adamdı bayqaydı. Söytip, Aleksandr qolındağı qolşatırın oylanbastan älgi kisige beredi. Osıdan soñ da ol kisini birneşe ret körgen stwdent, onımen tanısıp, kündelikti söylesip, kömektesip turwdı ädetke aynaldıradı.
“Men oğan jılı kïimder men tösek äkep beretinmin. Söytip, birge otırıp äñgime-düken quratın edik. Ol birde awırıp, däriger şaqırıp awrwxanağa alıp ketken. Alayda on künnen soñ qaytadan bayağı orınına keldi. Onıñ üy-küysiz, qañğıbas adam bolğanına qaramastan, bir aqıldılıq, zïyalılıq bayqalatın edi,” – deydi Aleksandr.
Tağı birde äñgimelesip otırıp, älgi adam stwdentke öz ömiri twralı, ülken jazwşı äri rejïsser ekenin, esimi Mïr Zafar ekenin aytıp beredi. Tipti onıñ kitaptarı Reseyde de oqıladı eken. Reseyge de jaña kitabın jazw üşin kelgen. Alayda qaytar jolda onı tonap ketedi. Qujat pen aqşasınan, bar zatınan ayırılğan jazwşı ïnswlt alıp, qattı awırıp, azdap esin joğaltıp, tipti qozğala almay qalğan. Birneşe märte tayaq ta jegen.
Stwdent Zafardıñ otanına oralwına kömektesw üşin, älewmettik jelige xabarlandırw jarïyalaydı. Budan soñ köptegen qoñıraw kelip tüsip, onıñ şın mäninde ataqtı jazwşı äri rejïsser ekeni belgili boladı.
Keyinirek, Aleksandrğa Täjikstan elşiligi xabarlasıp, Mïr Zafardıñ rejïsser, jazwşı jäne tarïxï fïlmderge keñesşi bolğanın rastaydı. Ol uzaq waqıt Yakwtïyada turıp, Resey azamattığın da alğan eken. Elşilik Zafardıñ elge qaytwına jağday jasap beredi. Jazwşı bolsa ömiriniñ qaytadan kürdeli özgeriske uşırağanına tüsinbey, endi-endi qalpına kelwde. Aleksandr da eski dosımen xabarlaspağan.
“Täjikstan elşiligi mağan Zafardıñ jaña fotosın jiberdi. Ol jerde ol mülde bölek: Tap-taza, qırınğan, täwir kïim kïgen”, – deydi stwdent.
Elşilik xabarlağanday, rejïsser jaña ömirge beyimdelip kele jatır eken. Ol kompyuterde qalay jumıs istewdi eske tüsirip, qazir jaña kitabına kirisip ketipti. Al elşilik bolsa oğan aqşalay kömek körsetip, qujattarın qalpına keltirip bergen.
Stan.kz
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï


text:
Aqın Bas prokurorğa hat jazdı
Qazaqstan Respublikasınıñ
Bas prokurorı
J.Asanov mırzanıñ nazarına!
Qazaqta «Aytayın dep aytqam joq, Aytaşımnan obal-dı» dep keletin köne öleñ bar. Sol aytpaqşı, meniñ de aytpasıma bolmaytın mäsele tuındap twr. Tuındap emes, bwl mäsele soñğı kezde balalap, köbeyip, derttep, balaqtan basqa şığıp ketkeli qaşan?! Sondağı aytpağımız tömendegişe:
Bıltır ğana öziniñ tabandılığımen, qabiletimen, soñğı kezde jwrt şulay jönelip, şwbırtpalatatın «şımkenttik variant» jasamay, öz küşimen, mañday terimen Sarıağaş audandıq bilim bölimine ädil konkurs arqılı basşılıqqa tağayındalğan Mwrat Mahanov jazıqsızdan jazıqsız isti bolıp jatqanınan qalıñ jwrt habardar.
Men Mwrat mırzanıñ audan halqına, audandıq bilim salasına siñirgen eñbekterin tizbelep jatpaymın. Sebebi, ol turalı tolıq mälimetter Sizderge jetip te ülgergen boluı kerek. Eger asa märtebeli nazarlarıñızdı salsañızdar. Meniñ aytpağım basqa...
Men sonau altı atadan jalğız kindik bop kele jatqan, öziniñ de jalğız tal on-aq jasar büldirşin wlı bar (onı da jalğız özi tärbielep otırğan), osı qazir pälen aydan beri tergeu izolyatorında jazıqsızdan jazıqsız temir torğa telmirip otırğan Mwrattıñ jeke basına toqtalmaqpın.
Men sol Mwratpen Şımkent pedagogikalıq institutınıñ filiologiya fakul'tetinde tört jıl birge oqıp, bir jataqhanada jatqan, jartı qwrttı bölip jegen adammın. Onıñ minez-qwlqın, azamattığın, jan balasına janın qiya saluğa dayın twratın janaşırlığın jaqsı bilemin. Jalğız ananıñ qolında jalbırap jalğız ösken wl ekenin, qinalıp jürip jetilgenin, oquğa da joğarıda aytılğan «şımkenttik variantpen» emes, qwrılısta jwmıs istep, odan äsker qatarına barıp kep, es jiıp tüskenin de beske tanimın.
Bizdiñ damığan, tolıqqandı qoğam bolamız, pälen eldiñ qatarınan körinemiz dep keude qağıp, şirengende üzeñgimizdi üzip jibere jazdaytınımız ötirik emes. Al endi mınanday soraqılıqtan soñ, körer közge ädil jolmen jürip, kisi aqısın jeuge arlanğan, adaldıqqa ğana adımdağan azamattı qorlap, japtım jala, jaqtım küye dep jürip qayda baramız?! Qay jerlerge jete alamız?!
Men 111 jas ğwmır keşken, eki soğısqa kuä bolğan qariyanıñ balasımın. İlgeride qarttar bar bolatın. Qazir şe?! Sol Mahanovtıñ jañaşıldığı men janaşırlığına, soñğı kezde bedeli äbden tüsip bara jatqan MWĞALİM, WSTAZ ataulınıñ bedelin qayta köterip, eñsesin tikteuge atsalısqan tirligine Sarıağaş audanındağı birer «toptardıñ» qarsı äreket etkeninen bükil audan habardar. Olar qarttar emes. Olar «dejurnıy şaldar» ğana. Iya, olar ŞALDAR ğana. Alaş balasına atalı söz aytıp, auzına qaratıp, qara qıldı qaq jaratın jasqa jetkende näpsisi taza adamnıñ artına şala baylap, jala jabatın jasqa kelgen kisi qariya yaki qart bola aluşı ma edi?! Joq!
Öz basım sudı da, ottı da, oqtı da, sottı da köp körgen adammın. Sondıqtan, eşteñeden häm eşkimnen (eger ol adamzat balası bolsa) qorıqpaytınım özime ayan. Kim ne dese o desin, degenmen meniñ özimniñ azamattıq wstanımım, aqındıq közqarasım men dausım bar. Endeşe, men Mwrat Mahanaovtıñ jazıqsızdan jazıqsız isti bolıp, jabılıp jatqanın öte ülken sayasi jäne qoğamdıq, äleumettik qatelik dep esepteymin. Kezinde talıstay ğıp swlatıp, atıp tastağan arısımız Ahmet Baytwrsınwlı «Mağan qattı batatını bärinen, Öz auılımnıñ itteri ürip, qapqanı» demep pe edi?! Onda nege arı taza, janı jwmsaq, peyili perişte azamattıñ artınan birer şäuildekterdi şäu-şäu ürgizip, jalğan jala japtırıp, qarap otıruımız kerek?!
Qasietti Qwranda «Äsilinde bireudiñ artınan jalğan söz aytıp, nahaq jala japqan pendeniñ künäsi dua jasağan pendeniñ künäsimen birdey» degen söz bar. Al, dua jasau degeniñiz eñ auır, keşirilmes künä. Onı oylaytın pende, sanası qwldıqtan azat QARIYA äz-äzirge tabılmay twrğanı öte ökinişti. Bwdan da köp jazuğa, qwlaş-qwlaş, bet-bet etip şimaylauğa mümkindigim barşılıq. Biraq, mınanday ädiletsizdikke, misızdıqqa, arsız äreketke ızası kep otırğan adamnıñ jüregi şıdamaydı eken.
Asa qadirli Jaqıp dep asa wlı payğambarımızdıñ (Ğ.S) esimin bergen el ağası, qalıñ qazaqtıñ qazılıq tarazısı!
Sizdi jwrtşılıq tek qana ädildikke jüretin, adaldıqtı tu etken azamat dep bağa beretinin talay estidik. Körip te jürmiz. Sondıqtan, osı mäselege soñğı äri ädil nükteni Öziñiz qoyıp, istiñ aq şeşiluine, arlı azamattıñ näpsige qwl bolıp jürgen birer müddeli «toptıñ» qwrbanı bolıp ketpey, qoğamdağı öziniñ ädil äri taza ornına qayta ornığuına ıqpal jasaytınıñızğa senim artamın. Tämat-tämäm!!!
Öziñizge degen ülken qwrmetpen jäne ükili ümitpen,
Aqın, Qazaqstan Jazuşılar odağınıñ müşesi,
Qazaqstan Jazuşılar odağı Oñtüstik Qazaqstan
oblıstıq filialınıñ direktorı,
köptegen halıqaralıq, respublikalıq sıylıqtardıñ,
Resey Federaciyası Qarulı küşteriniñ eñ joğarğı
«Slava Rossiy» ordeniniñ eñ soñğı altınşı tolıq
kavaleri, basqa da köptegen orden-medal'dardıñ iegeri
Baqıtjan ALDIYAR
Abai.kz


text:
Qaterli isik dertin jeñgen Xalıqaralıq olïmpïada oyındarınıñ tarïxı 2007 jıldan bastaw aladı. Alğaşqı oyındar Varşava qalasında ötken edi. Al 2010 jıldan beri bul oyındar Mäskewde uyımdastırılwda. Bul jarıstar özge sporttıq oyındarğa müldem uqsamaydı. Munda qoldarına alğaş ret raketka ustağan balalar da olïmpïadağa qatısa aladı. Öytkeni bul oyındarğa qatısıp jatqan balalardıñ köbi buğan deyin tösek tartıp, awrwxanada jatqan edi.
Çwlpan Xamatova, «Podarï jïzn» qayırımdılıq qorınıñ teñ qurıltayşısı: - Bul jerge onkologïyalıq awrwdı jeñgen älemniñ är jerinen balalar keledi. Keybirewleri awrwxanada jatıp, birneşe ay boyı dalağa şıqpay, kün körmey, şektewlerde ömir sürwge mäjbür bolğan. Osında kelgen balalar bir-birimen tanısıp, külip, oynap, deni saw balalar sekildi ömir sürwge üyrenedi. Bul jer oñaltw ortalığı ispettes. Qaterli isik dertin jeñgen jetkinşikter bükilälemdik balalar oyındarına qatısw arqılı özderine jaña mümkindikterdi aşwda. Almatıdan oyındarğa arnayı kelgen Arwjan densawlığınıñ sır bergenine baylanıstı buğan deyin istep körmegen är türli qızıqtı närselerdi osındağı köptegen balalar sekildi ömirinde birinşi ret jasap körwde.
Arwjan Toqan, olïmpïadağa qatıswşı: - Qoqınıştı. Biraq küşti boldı. Mağan küş-qwat beredi. Öz awrwımdı jeñwge kömektesedi. Olïmpïada bolğan soñ Qazaqstannan kelgen büldirşinder el namısın qorğawğa dayın. Qaterli isik dertinen ayığw üşin osınday oñaltw şaraları balalar üşin öte qajet deydi därigerler. Tek Reseydiñ özinde jılına 5 mıñ bala qaterli isik arwına şaldığadı eken. «Qaterli isik – ükim emes» degen jetkinşekter olïmpïadağa qatısıp, ömiriniñ är mïnwtınan läzzat alıp, nawqastanğan özge adamdarğa ülgi körsetti. Avtorları: Rwslan Ospan, Tïmwr Altıebaev
Derekközi:24.kz
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Qıtaydıñ jaña Sunway TaihuLight swperkompyuteri älemdegi eñ qwattı eseptewiş maşïna retinde tanıldı, dep xabarlaydı The Verge.
Buğan deyingi qwattı kompyuter «Tyanxe-2» de qıtaylardıñ qolınan şıqqan. Jaña maşïna odan üş ese qwattı. Amerïkalıq jäne japondıq kompyuterler osı körsetkişten birşama qalıs qalğan.
Sunway TaihuLight eseptew qwat - 93 petaflops, al «Tyanxe-2» qwatı 33,8 petaflops qana bolğan. Alğaşqı üştikke kiretin amerïkanıñ swperkompyuteri - Titan qwatı bar-joğı - 17,6 petaflops qana.
QazAqparat
Tegï: Texnologïya,
Kommentarïï


text:
Ukraina aliy oquv yurtlarına (AOYU) sadeleştirilgen yol ya da umumiy tertipke köre, 2016 senesine nisbeten bu yıl daa ziyade qırımlı oqumağa kirgeni körünip tura, - dep bildire Ukraina maarif ve ilim Nazirligi aliy oquv tasili bölüginiñ ihtiyarındaki köçip kelgen AOYU şubesiniñ başlığı Svetlana Kretoviç. Böyle malümatnı o Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde misal etip kösterdi.
«Keçken sene «Qırım - Ukraina» merkezleri üzerinden muvafaqiyetnen 153 kişi keçti, bu yıl ise – 204. «Donbass - Ukraina» merkezleri yardımınen 2016 senesi -855 kişi, 2017 senesi ise – 1346 kişi keçti. Ve bu yalıñız sadeleştirilgen vastanı qullanğan soylarıdır! Mektepni ekstern vastasınen de bitirip umumiy şartlar esasında kirmek mümkün edi. Kerçek, Ukrainada ekstern vastasınen oquğanlarnıñ sayısı bir buçuq qat arttı. Yani demek ki, esas Ukrainadaki AOYU kirgenlerniñ qırımlılarnıñ sayısı – 204-ten de ziayade», – dep qayd etti memur.
İşğal altındaki Qırımdan kelgen mektep mezunları Ukrainanıñ 12 dane AOYU oqumağa kirebile. Kyiv, Lviv, Dnipro, Herson, Harkov ve Zaporijjya AOYU esasında devlet «Qırım - Ukraina» maarif merkezleri teşkil etti. Yarımadadan kelgen mezunlar içün VNO bermeden kirmege fursat bergen sadeleştirilgen sistema çalışmaqta.


text:
Açlıq
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Açlıq - sotsial bäla, afät. 2 töre mäğlüm:
- xalıq yäisä anıñ zur törkeme yäşäyeşen tä'min iterdäy külämdä aşarğa bulmaw (absolüt açlıq). Mäs'älän, Leningrad qamalışında, qayber Afrika illärendä. Tatarstanda andıy afät 1891 häm 1921-1922 yıllarda küzätelä.
- aşamlıqqa moxtaclıq, açlı-tuqlı can asraw, yäşäw öçen kiräkle rizıqnı ildä citärlek külämdäbulmawı. Mondıy açlıq 1907, 1911, 1920, 1922-1923yıllarda häm Böyek Watan suğışı waqıtında küzätelä.


text:
Sargono Gırd
Sargono Gırd ya ki Sargono Akadıc ju qıralo ke serê İmperatoriya Akadi de hukım tıra kerdo. Biyayışê cı verê İsay 2334 u merdışê cı verê İsay 2279o. Keyey Sargoni şaro Semitkiyano. Sargon qıralo ke verê ey de biyo verdê cı ju darbe vıraşto u cay ho rê verayo. Domi cı de harê İmperatoriya Akadi memleketê İlam ra şiyo hata harê Suriya. Domi cı de terimê İmperatoriya Cihani veciyo. Zemono ke tede Sargon marda cı ra biyo, marda cı ey ebe ju sepet ro sero eşta u Sargon serê roy de hata seray şiyo.
Vatey (Qısey) cı[bıvırne | çımey bıvırne]
- Ez qıralo Agade, Ezo ki qıralo gırd Sargono,
- Marda mı rahiba pila u ebe nımnıtışi mı rê pe menda,
- Aya ki mı ju sepet sero eşta u cı re zift tıra kerda
- A mı ro sero eşta u ez nêşen bıveciya
- Ro mı hata suka Agade u Akki berdo
- Akki ou/aw ra vecniyo mı u zey pısa cı unayo


text:
Putin ilbaşı saylawında namzät
Rusiyä däwlät başlığı 2018dä uzaçaq ilbaşı saylawında namzät bulacağın açıqlağan
Rusiyä däwlät başlığı Vladimir Putin 2018dä ütkärelaçäk ilbaşı saylawında namzät bulacağın açıqlağan.
Putin Nijniy Novgorod şähärendä oyıştırılğan ber çarada yasağan açıqlawında: “Äye, kiläse yılda uzaçaq saylawlarda kandidat bulaçaqmın,” – digän.
İlbaşı saylawı Qırımnıň Rusiyä tarafınnan yawlap alınuı yıllığı bulğan 18 mart könne ütkäreläçäk.
Analitiklar Putinnıň däwlät başlığı wazifasında qalaçağın uylıy.
Rusiyädä Putinnıň möhim köndäşlärennän berse bularaq kürelüçe oppoziŝiyaçel’ aktivist häm “Qanunsızlıq belän köräş fondı”n qoruçı Aleksey Naval’nıy isä xaqında açılğan däğwalar arqasında rus räsmi zatlarınıň qarşı çığuına qaramastan saylawda namzät bulacağın açıqlağan ide.


text:
Dïmaş Qudaybergen qatısıp jatqan «Singer» bayqawınıñ 6-kezeñiniñ nätïjesi belgili boldı, dep xabarlaydı «QazAqparat» tilşisi. Bul twralı qıtaydıñ älewmettik jelileri jarısa jazıp jatır. Otandasımız bul aynalımda älemge tanımal änşi Lara Fabïannıñ repertwarınan «Adagio» änin orındap, birinşi orındı ïelengen.
«Süyinşi! Dïmaş tağı şwlattı! Birinşi orın! Keşe «Singer» bayqawınıñ kelesi aynalımı ötti. Dïmaş pïanïnomen «Adagio» änin öte joğarı deñgeyde orındap, körermenderdi jılattı. Änniñ ortasına kelgende jurttıñ bäri orındarınan turıp, qol soqtı. «Dïmaş, Dïmaş», dep janküyerlerdiñ ayğaylağan üni bir sätke tolastamadı», - dep jazılğan Qıtaydağı Wechat älewmettik jelisinde.
inform.kz


text:
Kezlev plâjlarınıñ birinde, tahminen balağa ait olğan qadimiy defin tapılğan. Bu aqta noyabrniñ 17-nde şeeerniñ rusiyeli memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
O yerden keçken insannıñ biri şeerniñ merkeziy plâjlarından birinde büyük taş lehvasınıñ köşesini körip qala. O, tapqan şeyinen meraqlanıp, bu aqta Kezlev ülkeşınaslıq muzeyine haber ete. Hadimler 1m 20 cm uzunlığında olğan qutunı tetqiq eteler denilmekte haberde.
Matbuat hızmeti bildirgenine köre, mütehassıslarnıñ fikrine binaen, defin zemaneviy Kezlevniñ yerinde yerleşken ve milâttan evel VI asırdaki qadimiy yunan şeeri olğan Kerkinitidağa ait.
Malümatqa köre, buña beñzegen tapılmalar Kezlevde, keçken asırnıñ 70-nci yıllarında tapılğan eken. O zaman, «Teatralnoye» (al-azırda «Kolizey») kafesi qurulğan vaqıtta, eki dane taş qapaqlı mezarlıq tapılğan.


text:
Rusiye akimiyetiniñ Qırımdaki repressiyalar aqqında malümatnı «bastırmaq» teşebbüsi netice bermey, çünki yarımadada olıp keçken şeyler aqqında bilgiler, ne olsa-olsun, halqara toplulıqqa irişecekler. Qırım.Aqiqatqa bunı AQŞ Qırımtatar Birleşmesiniñ reisi, Dünya Qırımtatar Kongressiniñ azası Ayla Bakkallı ve onıñ yardımcısı Timur Kırımoğlu işandırdılar. Olarnıñ aytqanına köre, qırımtatarlarnıñ Amerikadaki diasporası yarımadada qalğan qırımtatar halqınıñ liderleri ile er vaqıt alâqada buluna ve dünyağa vaziyetni añlatmaq içün qolundan kelgenini yapa.
Timur Kırımoğlu: «Qırımtatarlarnıñ AQŞqa üç icret dalğasını ayırmaq mümkün. Birincini 1917 senesi inqilâbından soñ kelgenler teşkil ete. Bazılar 1937-1938 senelerinde qırımtatarlar elitası qurşunğa tizilmege başlağanda Ğarpqa qaçıp oldı. Ekinci küçlü dalğa 1944 senesinde oldı. O zamanğa qadar bir çoq qırımtatar sovet akimiyetiniñ küçük halqlarğa qarşı repressiyaları aqqında endi eşitti ve sovet ordusı kelmezden evel Avropağa ketip oldılar. Bir çoqları başta Türkiyege ketti. Bu dalğanıñ büyük qısmı Bulğaristanda qaldı. Anda ale daa içinde tek qırımtatarlar yaşağan köyler bar. Söz kelimi, Ayla Bakkallınıñ qorantası Qırımdan bu icret dalğası vaqtında çıqqan edi», – dep ikâye ete.
Dünya Qırımtatar Kongressiniñ azaları: işte bu dalğanıñ vekilleri, AQŞqa kelip, keçken asırnıñ 60-ncı yıllarında Bruklinde qırımtatar halqınıñ milliy medeniyet merkezini meydanğa ketirdiler, dep añlatalar.
Keniş bir icret dalğası 2014 senesindeki Qırım ilhaqından soñ başlandı. Pek çoq kişi Ukrainağa, Kanadağa, bazılar AQŞqa keteTimur Kırımoğlu
Timur: «Bu merkezni meydanğa ketirgen adamlar ale daa sağ. Elbette, qırımtatarlarnıñ bir qısmı Türkiyede, Bulğaristanda qaldı ya da sürgün etilgen soñ barıp tüşken yerleri olğan Özbekistan ve diger cumhuriyetlerden qaytıp oturmadı. Ve bu sebepten bütün dünyadaki qırımtatar cemaatlarını koordinirlemek ve birleştirmek içün 2008 senesinde Dünya Qırımtatar Kongressi meydanğa ketirildi. Üçünci, kene de keniş bir icret dalğası 2014 senesindeki Qırım ilhaqından soñ başlandı. Pek çoq kişi Ukrainağa, Kanadağa, bazılar AQŞqa kete», – dep ikâye ete.
Amerikada yaşağan qırımlılar, tarihiy vatanlarınıñ tışında yaşağan muddetleriniñ uzun ya da qısqa olğanına baqmadan, oña yardım etmege tırışalar. Misal içün, Nyü-Yorktaki medeniyet merkezi, Qırımda muhtac olğan qorantalar içün para toplav boyunca hümanitar vazifeni öz boynuna aldı.
Öz nevbette Ayla Bakkallı, BMTde qırımtatar meselesi muzakere etilgen toplaşuvlarnıñ aman-aman episine bara. O, türlü çetel eyetleri ile körüşip, olarğa ilhaq etilgen yarımadadaki vaziyetni añlata.
Timur: «Bir çoq adam yarımadadaki vaziyet aqqında bütün malümatnı bilmey. Biz malümatnı bildirmek içün AQŞ Kongressi azaları, Amerika ekspertleri, konferentsiyalarnıñ delegatları ve BMTdeki çetel vekilleri ile faal surette iş tutamız. Misal olaraq, İspaniya kibi uzaq devletlerden olğan adamlarnıñ bizim problemlerimizni añlamağa ve atta bizge qol tutmağa başlağanlarına özüm şaat oldım. Ondan ğayrı biz noyabrniñ 14-nde BMTniñ ilhaq etilgen Qırımda insan aqları boyunca yañartılğan qarar leyhasınıñ qabul etilmesinden evel büyük bir azırlav işini yaptıq. O zaman Nyü-Yorkqa Mustafa Cemilev ve apishaneden daa yaqında çıqqan Ahtem Çiygoz kelip, özleriniñ repressiyalarnen qarşılaşuv tecribelerini paylaşa bildiler», – dep hatırlay.
Ayla Bakkallınıñ aytqanına köre, diger ülkelerniñ vekillerini, Rusiye akimiyetinıñ qırımtatarlarnı taqip etkeninde qandırmaq pek ağır degil. Ondan da ğayrı: bir çoq kişide bu malümat artıq şübhe doğurmay.
Qırımnıñ Ukraina olğanınıñ ve yarımadada insan aqlarınıñ toqtamayıp bozulğanınıñ açıq-aydın añlayışı duyulaAyla Bakkallı
O: «Dünya Qırımtatar Kongressiniñ vekilleri BMT ve Avropa parlamentinde çalışa, olarnıñ vekilleri yaqında Strasburgda keçken körüşüvde bulundı ve anda Qırımnıñ Ukraina olğanınıñ ve yarımadada insan aqlarınıñ toqtamayıp bozulğanınıñ açıq-aydın añlayışı duyula», – dep qayd ete.
AQŞ Qırımtatar Birleşmesiniñ reisi: bir sıra devletler halqara saada Ukrainağa ve qırımtatar cemaatına ciddiy bir qol tutuv kösterdi, çünki olar içün Rusiye telükesi ve repressiyalar meseleleri, yalıñız eşitmekçe bilgen şeyler degildir. Bular, eñ evelâ, Baltıq devletleri, Gürcistan, Poloniya ve diger Şarqiy Avropa devletleridir. Aynı zamanda «eski Avropa» devletlerinen de bir tilge kelmek qıyın olmadı.
«Misal içün, Büyük Britaniya – bizim daimiy ve küçlü ittifaqdaşımızdır. Biz qırımtatarlar aqqında filmni köstergende, pek çoq devletniñ vekilleri, kösterüvde bulunıp, ne qadar çoq qırımtatar 2014 senesiniñ martında referendum ve işğalğa qarşı çıqqanını öz közlerinen kördiler», – dey o.
Ayla Bakkallı : Rusiyeniñ BMTde kerçekten de büyük bir diplomatlar ve jurnalistler apparatı bar. Lâkin soñki yıllarda bu devletke işanç o qadar eksildi ki, pek çoq hadimleri bile Rusiyeniñ menfaatlarını muvafaqiyetle qorçalap olamaylar, dep tasdiq ete.
Ayla: «Bu hususan Rusiyeniñ Suriyege tecavuzından, ve ayrıca anda himiyeviy ücüm yapılğanda Rusiye tekrar Başar Asadnıñ tarafını tutqan soñ belli oldı. Suriye halqınıñ azapları daa bir kere Rusiyeniñ Ukraina ve Qırımda yapqanını vastalı surette tasdiqladı, çünki bundan soñ pek çoq insan, Ukrainanıñ Rusiye tezavuzınıñ yekâne qurbanı olmağanına özü şaat oldı», – dep añlattı.
Aynı zamanda Timur Kırımoğlu tasdiqlay: ekseriyetler nevbetteki qararlar qabul ya da yañı sanktsiyalar tatbiq etilgen soñ Qırımda, qırımtatar aqlarınıñ halqara seviyede qorçalavınıñ yan tesiri olaraq, repressiyalarnıñ yañı dalğaları başlay. İşte bu sebeptendir ki, AQŞta yaşağan faaliyetçiler bile, olarnıñ faaliyetleri içün Qırımda yaşağan soyları cezalandırılmasın dep, adlarını bildirmeyip faaliyet köstermege tercih eteler.
Qırımda telükesizlik hadimleri faaliyetçilerniñ soylarına qarşı «rehinlik» taktikasını qullanalarTimur Kırımoğlu
Timur: «Tamam bu künlerde yalıñız oğlu Ukraindada ATOda hizmet etkeni sebebinden Qırımda bir qadınnıñ evinde tintüv yapıldı. Rusiyeniñ bölgeleri ile qıyaslağanda, Qırımda telükesizlik hadimleri faaliyetçilerniñ soylarına qarşı «rehinlik» taktikasını daa sıq surette qullanalar. İşte bu sebepten mında, Nyü-Yorkta bile bazı adamlar açıq tedbrlerde mennen resimge çıqmağa qorqalar, çünki yaqınları içün telâşlana ve Qırımğa barmaq imkânından marum qalmaq istemeyler», – dep itiraf ete.
Lâkin faaliyetçiler kene de israr ete: Qırım boyunca nevbetteki vesiqalarnıñ qabul etilmesinden soñ repressiyalarnıñ artqanına baqmadan, halqara tazyıq uzun bir muddet zarfında qırımtatarlarnıñ taqdirini qolaylaştıra bilecek.
«2014 senesiniñ küzüni hatırlasaq, o zaman insan alıp qaçuvları pek sıq ola edi. Daa doğrusı, 2-3 ay içinde 30-ğa yaqın kişi alıp qaçıldı. Meclisniñ Ukraina parlamentinde ve ondan soñ Ukraina akimiyetiniñ halqara saada ve qırımtatarlarnıñ BMTde uzun vaqıt devam etken çalışmalarından soñ bunıñ kibi dayanılmaz adiseler toqtaldı. Şimdi qırımtatarlarğa narazılıq aktsiyaları içün cöremeler tayin etile, lâkin bu, alıp qaçuvlar ve öldürüvler ile qıyas etilgende daa yımşaqtır», – dey o.
Öz nevbette Ayla Bakkallı, bir repressiyalar başqa bir repressiyalarğa deñiştirilse, olarnıñ yımşatılğanı aqqında söylemek doğru degildir, dep saya. Buña baqmadan, onıñ fikrince, BMT tarafından qabul etilgen qararlarnıñ emiyeti pek büyük.
O: «Halqara saada Qırımda qırımtatarlarnıñ ve insan aqlarınıñ qorçalavı toqtatılsa, bu, Rusiye yeñdi añlamına kelecektir. Biz repressiyalar aqqında bir şey aytmasaq bile, olar kene devam etecek, ve bu sebepten böyle vaziyette biz mağlübiyetten başqa bir şey qazanmaycaqmız. Bu qararlar – aq-uquq qoruyıcıları içün pek muim bir alettir. O, olarğa mahkemege arizalar bermege imkân bere. Bu, Qırımda insan aqları saasındaki bozuluvlarnıñ ale daa devam etkenini tasdiqlamaq içün qullanıla bilecek materialdır. Halqara cinaiy mahkeme böyle repressiyalarnıñ mevcüt olğanını endi tanıdı», – dep hatırlattı.


text:
Dartmut kollecı
Dartmut kollecı (ДapTMyT Koллeджы). AQŞniñ Nyu Hempşir ştatında Hanover şähärendä urnaşqan xosusıy universitet. Ürmäle göl ligası äğzası.
Universitet 1769 yılda Eleazar Wheelock tarafınnan oyıştırılp cibärelä, finansalar belän cirle din ähäyele Samson Occom yärdäm itä. Amerikä Quşma Ştatlarında baylığı buyınça cidençe kollec. Dartmutnıñ töp mäktäpläre bulıp İrekle sänğät, meditsina, injenerlıq häm eşmäkärlek mäktäpläre sanala. Şulay itep Dartmut tulısınça universitet dip ata ala, läkin traditsiälärne sklaw maqsatınnan universitet citäkçelege kollec atamasınann waz kiçärgä telämi.
ЭчTәлek
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Dartmut kollecı Patşa tarfınnan raslanğan soñğı yuğarı uqu yortı. Bu status 1769 yılda birelä. Dartmutnıñ başlıça maqsatı – cirle yäş Indiannarnı keräşenläşterü häm belem birü bula.
Kollec Hanover şähärenä 1770 yılda küçenä. Berençe fänni däräcä isä 1771 yılda birelä.
1972 yılğa qädär Dartmut işekläre irlär öçen genä açıq bula. Şunnan soña xatın-qızlar da baqalawr proğrmmalarına qabul itelä başlıy. Çama belän şul waqıtta, universitet D-planın qabul itä. Bu plan universitetqa sıyıdırışlığın arttırmıyça uquçılar sanın küpkä arttırğa mömkinçelek birä. Plan nigezendä uqu yılın dürt tigez kisäkkä bülü tora. Studentlar freshmen yılında, sophmore cäy semestrında häm senior yılında qampusta torığa tieş.
Dartmut kollecınıñ dewizın Vox Clamantis in Deserto (Latinça, Cawapsız qaldırğan çaqıru).
Qampus[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Hopkins isemendäge icat häm sänğät üzäge (Hopkins Center for the Creative and Performing Arts. Bu binada uqu yortınıñ drama, muzıyka häm kino ostaxanäläre urnaşqan. Şulay uq bu binada studentalarnıñ poçta yäşnekläre dä urın alğan. Nyu Hempşir ştatınıñ ähämiätle mädäni üzäge bulıp tora.
Nelson A. Rockfeller isemendäge İctimığıy säyäsät häm sotsiäl fännär üzäge (Nelson A. Rockfeller Center for Public Policy and the Social Sciences). Bu binada şaqtıy möhim säyääsi waqığalar, lançlar ütä.
John Sloan Dickey isemedäge xalıqara añlaşü üzäge (The John Sloan Center for International Understanding). Bu üzäkneñ töp maqsatı – irekle sänğät belegçleklärendä xalıqara mönäsbätlärgä qarata bulğan qarşnı tiränäytü häm üsterü tora.
Aqädemiä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Dartmut universitetında 4,078 baqalawr uqıy häm bu uqu yortı dönyada iñ centekle saylap ala torğan yuğarı uqu yortlarınıñ berse. Mäsälän, 2013 yılnı tämamlawçı klass öçen 1,000 urınğa 13,933 keşedän ğärizä qabul itelgän. Universitetqa uqırğa kerüçelärneñ 90% mäktäpne iñ yaxşı 10% uquçılar arasında tämamlıy.
Töp mäktäplär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Darmouth meditsina mäktäbe (Darmouth Medical School)
- Thayer injenerlıq mäktäbe (Thayer School of Engineering)
- Tuck Eşmäkärlek mäktäbe (Tuck Business School)
Universitet rangları, däräcälär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
US News & World Report gäzite isäpläwençä, 9nçı urın (2007). Şul uq waqıtta Dartmutnı fänni-tikşerenü universitetları arasında bäyäläw şaqtıy soralura tudıra, çönki bu uqu yortı üzeneñ, berençe çiratta baqalvr belgeçlege belän dan tota
Keşelär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Universitetnı törle yıllarda tämamlawçılar arasında
- Salmon Chase – AQŞnıñ Baş Xaqime
- Robert Frost – şağir, dürt tapqır Pulitzer bülägen aluçı
- Henry (hank) Paulson – AQŞnıñ Qazna Särqätibe, Goldman Sachsnıñ elekkege citäkçese
- Nelson Rockfeller – AQŞ nıñ elekkege witse-prezidentı


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Tsentralnıy rayonı mahkemesi «Fevral 26 işi» figurantları Mustafa Degermenci ve Ali Asanovğa ev apisi muddetini eki ayğa uzattı. Bunı yanvarniñ 22-sinde Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Degermenci ve Asanov 2018 senesi aprelniñ 7-sine qadar ev apisinde qaldırıldılar.
Qorçalav tarafı ev apisiniñ uzatılmasına qarşı çıqtı. Şu cümleden, Mustafa Degermenci, işniñ «deliller olmağanı sebebinden yerinden qıbırdamağanı açıq-aydın körüne», dedi. Onıñ advokatı Aleksandr Solodkov, mahkeme qabaatlav tarafınıñ bütün delillerini endi ögrendi ve büdjet paralarını iqtisat etmek içün sıñırlav tedbirini ev apisinden, bulunğan yerini terk etmemek mecburiyetine deñiştirmek kerek, dep qayd etti. Diger advokatlar da bu fikirge qol tuttı. Olar ev apisini uzatmaq içün esasnıñ olmağanını, muhakeme etilgenlerniñ qorantadaki vaziyetlerini ve işniñ isbatlanmağanını qayd ettiler.
«Fevral 26 işi» boyunca nevbetteki oturışuvda prokuror, Rusiye «Ekstremizmge qarşılıq kösterüv merkezi»niñ hadimleri tarafından azırlanğan raportlarnıñ işke ilâve etilmesini istedi. Bu raportlarğa binaen zarar körgenler İvkin ve Şlâgin Qırım territoriyasında bulunmaylar. Advokatlar, bu vesiqalarnıñ talaplarğa uymağanını ve, ondan ğayrı, raportlarda bu şahıslarnıñ Qırım sıñırları tışına ketkenleri aqqında qatiy şekilde aytılmağanını qayd ettiler.
Ondan ğayrı, advokatlarnıñ aytqanına köre, raportlardan birinde zarar körgenler ile aqrabalarınıñ soyadları bir-birinen qarıştırıldı. Advokat, bundan da başqa, teşkerüv operativ hadimleri tarafından yapıldı, lâkin bu materiallardan gizliliginiñ alıp taşlanması aqqında emir mahkemege berilmedi, dep qayd etti. Akem, prokurornıñ bu materiallarnı işke ilâve etmek ricasını red etti.
Prokuror mahkemeni, işniñ materiallarını ögrenmek ve Ahtem Çiygozğa qarşı mahkeme qararınıñ qanuniy quvet alması munasebetinen, ihtimal ki, yañı delillerniñ berilmesi içün yanvarniñ 26-sına qadar teneffüs ilân etmege rica etti.
2015 senesinde bir grup qırımtatar faaliyetçilerge qarşı 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radası binasınıñ divarları yanında Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingniñ iştirakçilerine qarşı mahkeme başlandı. Olar kütleviy qarışıqlıqlarda iştirak etkenlerinde qabaatlanalar.
Daa soñra mahkeme «Fevral 26 işi»ni ekige böldi: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nabiyevniñ işinden ayırıldı.
Rusiye akimiyeti 2017 senesi oktâbrniñ 25-nde Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umeriv ve Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiyenin Gürcistanğa ücüm etkeniniñ yıllığı aqqında aytılğanda, ilk-evelâ tecavuz ve halqara aq-uquq bozulğanını aqqında hatırlaylâr. Amma Rusiye «barıştırıcılığınıñ» eñ muim neticesi yani etnik temizlevi kölgede qala.
Rusiye er vaqıt öz ücümlerini birisini «qorumaqnen» aqlamağa tırışa. Qırımnıñ zapt etilmesinden evel bütün bu «dostluq trenleri», «rus tilinde qonuşqan ealiniñ» telüke altında kirmesi kibi Rusiye propagandasınıñ işini bir hatırlap baqayıq. Lâkin fakt, fakt olaraq qala: 26 yıllıq ukrain mustaqilligi zarfında kimse etnik sebepke esaslanğan iç bir türlü repressiya olmağan edi ve olması mümkün degil. Atta bügünki künde ukrain devletçiligi ve devletniñ Avropa yolunı saylâması tarafdarlarınen rusiyeli kiralıq qatiller arasındaki qarşılıq etnik degil de, siyasiy renk taşınamqta. Ukraina içün yalıñız etnik ukrainler degil de, atta ruslar, ermeniler, azerbaycanlar, gürciler, çufutlar, qırımtatarları ve daa niceleri cenkleşmekte. «Rus dünyası» tarafdarları yani em kiralıq qatil, em de olarnıñ moskvalı «şorbacıları» arasında tek ruslarnı degil de, etnik ukrainlerni de rastketirmek mümkün. Bu pozitsiyalar küreşidir, yahşılıq ve yamanlıq arasındaki çarpışma ve Ukraina bu vaziyette Kreml rejiminiñ vahşiyligi ve barbarlığına qarşı medeniy dünyanıñ qıymetlerini qorçalay.
Kavkazda vaziyet farqlı edi. Belli ki, Abhaziyanıñ gürci ealisiniñ noqta-i nazarı farqlı olğan, lâkin kimse bu noqta-i nazar aqqında soramağan. Sadece gürciler Abhaziyadan quvuldı. Aman-aman epsi. Gal rayonında qalğan gürci eali zulumğa oğratıla, ana tilinde tasil almaqtan marum etile (olarnı da abhaz tiline degil de, rus tiline çevireler), asla gürci degilsiñiz deyler.
Halqlarnıñ biri-birinden nefret etmesi Moskva içün pek kârlı bir mesele. İşte bu nefret – Rusiyeniñ Kavkazdaki tesiriniñ teminatı
Doquz yıl evelsi aman-aman bunıñ aynısı Cenübiy Osetiyada da tekrarlanğan edi. Bu yalıñız yabancı bir ordunıñ ücümi degil edi. Bu tam manada kerçek bir etnik temizlik areketi edi. Gürciler asırlar boyu yaşağan köylerinde quvulğan edi. Köylerni ise yaqıla edi. İnsanlarnıñ hatırası siline, ev-barqsız bıraqıla edi.
Bunı yapqan tarafnıñ ektsessi diye añlamamalı. Bu Kremlniñ añlı taktikası edi. Moskva içün abhaz ve gürci, osetin ve gürci, ermeni ve azerbaycanlar arasında qanlı uçurum keçmesi kârlı bir meseledir. İnsanlar degil de, halqlar biri-birinden nefret etmeli. İşte bu nefret, bu orta asırlar konservatsiyasında – Rusiyeniñ Kavkazdaki tesiriniñ teminatıdır.
Rusiye başqalarnı yüz yıllar boyunca özü yapıp kelgen meselelerde qabaatlay. Bütün eminliknen er kes vahşiyce davranmalı degen şekilde qabaatlay. İşte bu sebepten ayaqqa turıp öz territorial bütünligini saqlap qalmağa istegen medeniy devletniñ esas maqsadı – deşetli Etni Temizlevler İmperiyasına beñzememege areket etmesinden ibaret olmalı.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün


text:
Twrsın Jwrtbay. «Men osılay da jaza alamın» (jalğası)
III.
Qorıta aytqanda, äuel basta avtor «Qaralı swlı» äñgimesindegi Qaraköz obrazı arqılı qazaq äyeliniñ jan swlulığın, ar tazalığın, ruhani beriktigin simvoldıq beynede poeziya tilimen jırlaudı niet etken. «Kinäşil boyjetkendegi» «qazaq qızınıñ» qarama-qarsı twlğasın somdap, nağız idealdı äyel beynesin sipattağan. Qayğını jeñe biletin äyel qayratınıñ quattı küşin, sezim beriktigin senimde türde suretteuge – özi közinde äzildesip-erkelep jürgen, jaydarı jas kelinşektiñ arağa jıldar salğanda qatayıp, özine-özi qatal ükim aytıp, qara kiim jamılıp, maqpal qara atqa qara maqpaldan jabu jabıp, qwyrıq-jalın qara şüberekpen tüyip, ol attı köşi-qon kezinde päueskeniñ jetegine baylağan «qaralı äyel» bolğan Mädenniñ tağdırı qozğau salğan. Val'ter Skottıñ «Rokbi» romanındağı qara sulıq jamılğan Matil'da swlu da jazuşınıñ bozbala şağındağı köñil qwlağan Vil'yaminanı alğaş kezdestirgendegi sätin eske tüsiredi eken ğoy. Jiırma jastağı Skott jeksenbi küni şirkeuden qaytıp bara jatqan äyeldi köredi. Nöser qwyıp, jer laysañ tartıptı. Janı aşığan jigit jügirip barıp qarakök sulıq jamılğan äyeldi qolşatırınıñ astına alıptı. Äyeldiñ atı – Vil'yamina Belşes ekenin bilip ülgeripti. Tek qoştasarda betin aşıp qalğanda, älgi äyeli ürip auızğa salğanday on tört jasar qız bop şığadı. Şaşı qara, bwyra, qara közdi, kirpigi sadaqtıñ jebesindey perişte eken. Ölip-öşip ğaşıq bolğan Skott Vil'yaminanı altı jıl tosıptı, biraq, tağdır olardıñ degenine jetkizbepti. Val'ter Skott ömir boyı qarakök sulıq jamılğan sol bir jas swludı jırlaumen ötipti. Matil'da beynesi – sonıñ twlğalanğan wşqını ğana. Dälirek aytsaq, qarakök sulıq kigen swludıñ beynesin el jüreginde mäñgi qaldıru üşin «Rokbidi» jazğan. Mwhtar da jastıq şağındağı jarqın jannıñ mınau küyine tebirenip, keşegi dosköñildi Adamjannıñ aruağın sıylağan adaldığına süyinip, äri erkelikti, qılıqtı künderdi eske ala otırıp, tolğanuı sıyımdı. Köz aldınan keruendey köşken sol körinistiñ köñildi qozğap, söz bop qwyıluı da zañdı edi. Qazaq äyeliniñ qasietin sezdiretin, mahabbat twraqtılığın tolğaytın qara sözben jazılğan jır edi. Äyeldiñ twla boyın buğan ört sezimin öşirgenine sıbdırlağan toğay da, sıñğırlağan bwlaq ta, tañ bwlbwlı da riza bop, «qaralı jalğızdıq küyin qoşemettegen dwğaday seziletin tazalıq jırın jırlap twrdı» ğoy.
Osınday jansarayı taza äyel turalı dastannıñ eñ ğajayıp qwdiretti twsın nege özgertti? Ne mäjbür etti? Äuelgi avtordıñ koncepciyasına qarsı şığudıñ qajettiligi neden tudı? Onıñ sebebi eki-aq türli boluı mümkin.
Birinşi – obrazdıñ işki psihologiyalıq ıqpalınıñ nätijesinde, däl sonday körkemdik şeşimniñ dilgirliginen tuuı mümkin. «Mıñ oylanıp, jüz tolğanğan» jazuşığa alğaşqı nwsqasındağı aytayın degen ideyasınıñ eskirgendey nemese tım senimsiz köringendey äser qaldıruı da ğajap emes. Sırtqı küştiñ qaqpaylauınsız, taza şığarmaşılıq twrğıdağı izdenistiñ barısında özgeriske wşırauı qalamgerlik täjiribede jii kezdesetin qwbılıs. Lev Tolstoy «Soğıs jäne beybitşilik» epopeyasınıñ epigrafına «Jaqsılıqpen ayaqtalğan da jaqsı» – degen sözdi alğan alğaşqı nwsqasında Andrey Bolkonskiy maydan dalasında jaralı qalğan küyinde jalğız ölmeydi. Öziniñ süygen qızınıñ qwşağında jäntäsilim beredi. P'er Bezuhov äuelgi de tek kezdeysoq adam retinde wşırasadı. Öñdeu barısında Nataşanıñ küyeui bop şıqqan. Körkemdik şındıq danışpan Tolstoyğa da bağınbağan. Tipti, keyipkeriniñ äreketin uıstan şığarmaytın Dostoevskiy de moyındaptı onı. «Naqwrıs» romanınıñ bastapqı nısanası – knyaz' Mışkin arqılı äzäzil äyel Nastas'ya Filippovnanı aqtap alıp, süykimdi swluğa aynaldırudı közdepti. Biraq, oqiğanıñ jelisi ırqına könbey Mışkinniñ özi qwrbandıqqa wşıraydı. Mwhtar da, öziniñ balañdau kezdegi qalamınıñ batılsızdığın sezip, qayta qarauı da. Şın talant – öziniñ osal twsın jazbay tanidı. «Kavkaz twtqının» – tämämdağan soñ Puşkin; «meniñ täjiribemde kezdesken eñ sätsiz äri küştep qiınnan qiıstırğan beynem – «Kavkaz twtqını» – depti. Mwnday moyındaulardan Mwhtar da kende qalğan joq. Keyde, sınşılardıñ pikiriniñ kelte, qasaqana aytılğanın bile twra, orındı-orınsız özgertulerge barğan.
Osıdan kelip, «Qaralı swludıñ» koncepciyasınıñ özgeruiniñ ekinşi sebebi bet körsetedi. Ol – şığarmaşılıq erik-jigermen emes, sırtqı äserdiñ ıqpalınan tuğan özgertuler. Olar qanday edi jäne avtorğa, körkem şığarmağa, obraz jüyesine qanday min tağıldı? Tağılğan min, şığarılğan ükim köp boldı. Avtor sonıñ bireuin ğana nazarğa aldı. Ol – Qaraközdiñ taza, idealdı äyel beynesinde surettelgen romantikalıq lebinen bas tarttı.
Jazuşı wttı ma, wtıldı ma, basqa äñgime. Biraq öziniñ alğaşqı ilham nwsqasına qarsı şıqqanı anıq.
Birinşi sın:
«Qaralı swludıñ» jalpı bayandau täsilinen, söz sarınınan, Qaraközge degen avtorlıq iştartuınan, köşpeli ömirdi suretteuinen jat sarın bayqaladı. Mwnda adamnıñ jan swlulığı, ruhani erlikti däripteui jay ğana sıralğı, közdi söz zerdesi. Onıñ astarında ötip ketken kündi, köşpeli däuirdi, sonıñ salt-sanasın madaqtau jatır. Qaraköz päueskemen köşedi. Jaylauğa şıqqan adamdardıñ bäri köñildi. Nege şattanadı. Jarlınıñ köñili qaşan da mwñlı. Olar nege quanadı. Toğay işindegi sıñğırlay külgen qız öziniñ ayttırğan küyeui wrın kelgende nege quanadı. Äyel teñdigi zamanında ol mümkin emes. Ol da baydıñ qızı, jigit te mırza. Äuezov sol köşpendi däuirdi añsap otır. Öziniñ de piğılı sol» – degen solaqtay, twrpayı sociologiyanıñ qatıp-semip qalğan, sıñarjaq qağidasına süyenip ükim ayttı. Onı sınşılar da, öner adamdarı da, jalpı ädebiet teoriyasına közi qanıq ziyalılar da qostadı. Eşkim de qarsı şıqpadı. Köñildi köş, jasarğan, jañarğan dünie, jasanğan tabiğat bastı keyipkerdiñ köñil-küyine oraylastırılğan körkemdik keste ekendigine, sol jaynağan ömirdiñ qızığı jas kelinşektiñ janın qıtıqtau üşin kerek bolğandığına män bermedi. Eger de, jazuşı nöserli, laysan swrqay kündi, ne tündi surettep, oğan jüdeu adamdardıñ zarın qossa, tabiği sezim men tilektiñ qızuına örtengen adamnın jelikte beynesi qisındı şığarma edi! Joq, tvorçestvonıñ töl qasietin tüsinbegen sınğa Äuezov te kelispedi. Bwl «aqıldıñ» izimen jürse bükil şığarmanıñ äserin joyıp alatının, «Qaralı swludı» öz qolımen jerlep tınatının bildi.
Ekinşi sın: bwdan köri äleumettik «dausı» salmaqtı, äri näzik öte «oñtaylı», wrımtal twstı däp basqan, jazuşınıñ özine qaratılğan äreketti añğartatın pikirge negizdeledi. Qaraköz – bay jerdiñ kelini. Özi de tolıqsığan toq kelinşek. Olarğa dünieniñ dumanı men sayranınan basqa läzzattiñ keregi ne. Menmen äyel. Tipti, bir uaq jaylauğa şıqqanda köñili sergigen malşı Bolat qariyağa: «Bolat-au, seniñ de bazarıñ tarqamağanı ma» – dep qorlaydı. Bwl taptıq qayşılıq. Äuezov sonı ädeyi aytqızıp otır dep qiğılıq salıp, tikeley jazuşığa ayıp taqtı. Teris bağıttağı jazuşı dep bağa berdi.
«Aytılğan söz – atılğan oq». Mwhtarğa eñ auır tigeni de soñğı soqqı boldı. Simvolizm, romantizm, keyipker qimılın äsireleu (poetizaciya) tärizdi ädebi terminder önerdiñ bağıttarınan sızılıp tastaldı. «Kelgende Jienqwlğa şıqpaydı ünim» degendey, däl sol mämilege tirelgende, şarasızdıq biledi. Sondıqtan da isi ilhamdı ideyasınan bas tarta otırıp, Qaraközdi Bolat şaldıñ ırqına köndiredi. Bwl özin-özi aqtay alatın äri batıs ädebietiniñ wşqını tüsken senimdi körkemdik şeşim bolıp şığadı.
Bizdiñ payımdauımızşa, «Qaralı swludıñ» äuelgi twspaldı nısanasın auıstıruına soñğı, yağni sırtqı sebeptiñ ıqpalı tigen tärizdi. Osı qalpımen de, klassikalıq mwrağa aynalıp, ruhani ömirimizdegi qwbılıs retinde bağalanıp keledi. Aleksey Pantielev: «Qaralı swlu» 1925 jılı jazılğan. Bwl adam tabiğatına, äyeldik, pendelik erik-erkindikke degen qatal da mäñgilik jas ömir äni. Äñgime Mopassandı eske tüsiredi. Äuezovtiñ intonaciyasın, boyauların salıstırsañ: «Qaralı swlu» wlı francuzdıñ palitrası men intonaciyasınan bir de kem emes» dep bağaladı. Mümkin, «men osılay da jaza alamın» – dep minez körsetui şığar. Äyteuir, sol bağa özgermeydi.
Öytkeni ol – uaqıt ükimi, öner ükimi.
(jalğası bar)
Abai.kz


text:
Bir jıl boyında mwnaygaz keşenin baqılap kelgen Maqsat Babaev pen kölik salasına jetekşilik etken Bayram Annameredov ükimet basşısı orınbasarları qızmetinen alındı. Sonımen birge sauda salasın qadağalap kelgen vice-prem'er Orazmırat Gurbannazarov ta qızmetinen alınıp, Sauda-öndiris palatasınıñ jetekşisi bolıp tağayındalğan.
Jergilikti memlekettik baspasözdiñ habarlauınşa, ükimet otırısı kezinde Berdimwhamedov birqatar şeneunikterdiñ jwmısına köñili tolmaytının aytqan. Bir apta ötkennen keyin, sögis jariyalağan şeneunikter qızmetterinen alınğan.
Biraq soğan qaramastan 11 säuirde ükimettiñ kezekti otırısında "elde ekonomika damıp, barlıq salada joğarı körsetkişke jetip jatqanı" aytılğan.
Abai.kz