text:
Şimdilik Qırımda bala tölevlerniñ miqdarı deñişmedi. Amma, paranı grivna ile degil de, rublege çevirip bereler. Olarnı elde etmek içün, adet üzre qadınlar yaş ballarınen beraber «Krımpoçta» bölüklerinde uzun nevbetlerde turmağa mecburlar. Bank esapları, varaqa ve bankomatlar aqqında yazıqsınıp hatırlaylar.
Keriçli Natalya N. Qırım.Aqiqat ile fikirlerinen paylaştı: «Ebett, evelden yahşı edi….Ümüt etem ki, yaqıñda bank sisteması kene de çalışıp başlar ve paranı adam kibi alıp olurmız».
Region naziri Yelena Romanovskayanıñ bildirgenine köre, qırımlı analar, ukrain şartlarına köre, sermiyalarnı yılnıñ soñunace alacaqlar. 2015 senesi yanvar 1 kününden başlap, tölevler Rusiye qanunlarına köre berilecek. Amma, bunıñ episi nasıl olacağını memur ve siyasetçiler daa özleri bilmeyler.
Keriçniñ emek ve ealiniñ içtimaiy qoruvı boyunca idaresinde Qırım.Aqiqatqa şunı bildirdiler: «Biz bu kibi malümatnı aydınlatıp olamaymız. Yılnıñ soñuna qadar ne siz, ne de biz ne olacağını aytıp olamamız».
Rusiye emek nazirligi ile qırımlı mütehassıslar tarafından işlep çıqarılğan qanun leyhasını daa tasdiqlamadılar. Bir taraftan memurlar, yarımada bütünley Rusiye qanunlarına keçecegini aytalar, diger taraftan evelki tölevlerniñ yerli bücetten berilüvi devam ettirilecegini işandıralar. Aynı zamanda, Rusiye Federatsiyasında regional tölevler, tek devlet bergen paralarğa qoşma olaraq tölenile, bazıda analar «gübernaor»dan berilgen paranı da ala bileler (Moskvada eñ yüksek qoşma parası - ana-babanıñ yaşı 30 kelmese, birinci bala içün 61 biñ ruble, ve eñ az kölemde para Yaroslavl vilâyetinde berile - eki biñ ruble).
Rusiyede «bala» parası, işandırılğanından daa az
Rusiyede «bala» parasınıñ miqdarı o qadar da büyük degil. Bala bir buçuq yaşına kelgenine qadar er ay, eki yıl devamında berilgen aylıqlarnıñ 40%-nı bereler. Birinci bala doğğanda eki buçuq biñ ruble, ekinci bala doğğanda beş buçuq biñ tölenile, amma 18 biñden ziyade olmamalı.
Böyleliknen, rublege çevirilgen Qırım aylıqları ve oña köre belgilengen «bala» yardımı yerli yaş analarnı taaciplendire bile. Sır degil ki, qırımlılarnıñ ekseriyeti resmiy olaraq paranıñ küçük bir qısımını alalar, qalğan paranı saipler qollarına bereler. Onıñ içün, qadın alğan kelirler aqqında vesiqada aylıqnıñ tek bir qısımı qayd etile. Misal içün, Ukrainada tayin etilgen minimal aylıqnıñ miqdarı eki biñ grrivna olsa, Rusiyeden lâyıq «bala» parasını qadınlar iç alıp olamazlar.
Bir buçuq biñ ruble orta esapnen alsaq, 48 podguznikni almaq içün yetişecek. Vaziyetni yalıñız, Qırım sakinlerine orta yardım parasını bererek eyileştirmek mümkün. Amma, doğurmazdan evel çalışmağan qadınlar ve studentlerge eñ kiçik miqdarda belgilengen eki buçuq biñ ruble (830 grivna) ep bir berilmeycek.
Bir buçuq yaşından üç yaşına qadar balalarnıñ baquvı içün – tek çoq balalı qorantalarğa berile
Balalarnıñ baquvı içün berilgen paranı kiçkene bir buçuq yaşına kelgen soñ, töleyler. Aynı zamanda, bir yıl evelsi Rusiye ukrain tecribesini köz ögüne alıp, regionlarnıñ bir qısımında bu kibi yardımnıñ tölev müddetini uzatqan leyhalar çalışıp başladı. Başında, leyhalar Tıva Cumhuriyetinde, Burâtiya, Altay ve Udmurtiyada çalışıp başladı, soñra, Primorskiy, Krasnodarskiy ve Stavropolskiy viyaletleri qoşuldı, eñ yaqın vaqıtta Moskva ve Sankt-Peterburgda çalışacaq.
Umumen alğanda, programma 53 regionda faaliyet ete, onı yalıñız fuqare qorantalarğa ve 3-nci bala içün bereler. Bu vaziyette, bir buçuq yaşından üç yaşına qadar balalarğa belgilengen sermiyanı yerli akimiyet bere ve kölemini özü tasdiqlay. Regionğa köre, er ay 480 –den başlap 1000 rublege qadar ayırıla. Böyleliknen, bu raqam, Ukrainada er balalı qoranta alğan yardımdan tek 90 rublege (30 grivnağa) ziyade.
Aynı zamanda iyül 1 kününden başlap, Ukrainada bala 3 yaşına kelgen soñ, para asıl berilmeycek. Yuqarı Şura bir sıra qanunlarnı qabul etti. Deñişmeler, bala doğğan soñ da berilgen sermiya ile bağlı olacaq. Onı artıq yaşayış minimumğa köre degil de, endi belgilengen 41 280 grivna miqdarında (123 840 ruble) berecekler. Tek bir sefer alınğan para 10 biñ grivnanı teşkil etip, qalğanını 3 yıl devamında ayıracaqlar. Böyle etip, birinci bala doğğan soñ ayırılğan paranıñ kölemi ösecek.
Qısqartılğan ukra in tölevleri «arttırılğan» Rusiye parasından daa çoqtır?
Qısqartılğan ukrain tölevlerge baqmadan, qırımlılarnıñ ekseriyeti qıtada doğmağa niyetindeler. Çünki, birinci yardımnı bala doğğanınen bereler. Bu raqam, Rusiyede ayırılğan sermiyalardan qat-qat yüksektir. Rusiyede, bala doğğanınen on üç buçuq biñ bereler ( 4 500 grivna).
Anna, iyunniñ soñunda bala tapacaq, dostu Anjela – avgustta. Qızlardan biri, bala mıtlaqa rusiyeli olıp doğğanını, ekincisi ise, Harkovde doğurmağa istey.
«Men er şeyni ögrendim, Ukrainada birinci bala doğğanda Rusiege köre daa çoq para bereler. Analıq hazinesini toplamaq içün, ekinci balanı endi Qırımda tapmaq mümkün. Şimdilik dostlarımnen añlaştım, Harkovde ekimneñ anlaştıq. Ukrainada bala tapacam», - dey Keriçli Anjela.
Ekinci bala içün «analıq hazinesi»
Ekinci bala dünyağa kelgeninen, er rusiyeli qoranta Qırımda teşviq etilgen «Analıq kapitalı» programmasınıñ iştirakçisi ola. Rusiye Prezidenti Vladimir Putin aprelde «canlı bağ» devamında martnıñ 18-nden soñ, bala tapqan er qırımlı qadın sertifikat alacağında işandırdı. Bu sene analıq kapitalına belgilengen paranıñ miqdarı tahminen 430 biñ ruble (143 biñ grivna) etrafında olıp, bir kere berile. Yani, üçünci bala doğğan soñ, bu sertifikat berilmey.
Analıq kapitalı bala üç yaşına klegen soñ toqtatıla. Bunen beraber, paranı qolğa bermeyler. Devlet programmasına binaen, sermiyalarnı ev şaraitlerni eyileştirmek, tasil, devletke bağlı olmağan mektep ve bala bağçalarında oquşqa sarf etmek mümkün. Bundan da ğayrı, rusiyeli akimiyet Uzaq Şarq ve ya Baykalğa köçecek qorantağa bu kapitalnı müddetten evel berüv meseleni baqa. Paralarnıñ bir qısımın Qırımda raatlanmaq içün masraf etmege de teklif etile.
«Analıq kapitalı»: ayın-oyunlar ve müddet
Rusiye statistikasına köre, qorantalarnıñ 97% analıq hazinesinde olğan paranı ev şaraitleriniñ eyileştirüvine masraf eteler. Amma, paranı qanunsız da alalar.
Matbuat vastaları yazğanı kibi, Omsk vilâyetinde, bir «iş adamı» qanunsız añlaşmalar tizip, analıq hazinesinde olğan paranı saipleştire edi. Rusiyede bu kibi areketler içün: beş yılğa qadar apis müddeti ya da cöreme belgilene.
Analıq hazinesini elde etmege istegen qırımlılar ekinci balanı doğurmağa aşıqmalılar. Programma 2016 senesi yekünlene. Onı belki de, bala az doğğan regionlarda devam ettiriler. Qırımda ise, soñki yılları doğuv sevisesi ösip başladı. Qırım statistika baş idaresiniñ malümatına köre, doğuv seviyesi boyunca qırım ukrainada 5-nci yerde, ölüm seviyesini alsaq – 7 –nci yerde buluna.


c: text/html

text:
Ukraina Prezidentiniñ Memuriyet bölüginiñ reberi Andrey İvanets Çernomorskaya teleradiokompaniyasınıñ efirinde bergen malümatqa köre, qurultayğa tahminen 200 delegat kelmesi beklenile, akimiyet organları, halqara ve gumanitar teşkilâtlarınıñ vekilleri de qoşulmağa niyetleneler.
Teşkilâtçılar belgilegen toplaşuv maqsadı – evlerini qaldırıp ketken qırımlılarnıñ problemlerini muzakere etmektir.
İvanets aytqanına köre, qırımlılar devletniñ müim meseleleri bar olğanı, em de akimiyetni yalıñız tenqid etmek degil de, özleri de ratsional tekliflerni azırlap ve olarnı al etüv yollarını teklif etmek kerek olğanını añlaylar.
Toplaşuv teşkilâtçıları rezolütsiya leyhalarını azırladılar.
Farqlı malümatlarğa köre, Qırım işğalinden soñ qıtağa 10 binden 20 binge qadar adam köçip ketti. Konferentsiya işi beş işçi gruppasına bölünecek. Mında kira, içtimaiy teminlev, devlet organları ile bağ, iş ve bank faaliyeti, qanun meselesi baqılacaq.
Teşkiliy komitet reislerinden biri Andriy Şçekunnıñ bildirgenine köre, eñ-evelâ kira meselesi al etilmeli.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, Qırımdaki Rusiye akimiyeti artıq «advokatlarnı da tutıp almağa başladı». Bu fikrini o, Qırım.Aqiqatqa qırımlı advokat Emil Kürbedinovnıñ tutulmasını izaatlap bildirdi.
«Onı ekstremizmde şeklep tutıp alğanlar. Añlağanımız kibi, saifeleri (içtimaiy ağlarda – QA) aqqında laf kete. O, (Kürbedinov – QA) böyle vaziyette endi olğan edi ve onı tutqan ediler. Añlaymız ki, endi advokatlarnı da tutıp alalar. Olarnı apiske almaq ve taqip etmek içün manaçıq qıdıralar. Añlaşıla ki, bugünde-bugün advokatlar insanlarğa itibarını saqlamağa, işğalci rejimge qarşı turmağa yardım etken bir küç», – dedi Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, onıñ tutulması qırımlı advokatlar arasında soñkisi olmaması mümkün.
Dekabrniñ 6-nda Qırımda Rusiyeniñ Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri advokat Emil Kürbedinovnı tutıp aldı.
Jurnalist Anton Naumlükniñ malümatına köre, Kürbedinov Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesi boyunca (natsist işaretleri ya da timsalleri, ekstremist teşkilâtlarnıñ işaretleri ya da timsalleri, ya da federal qanunlarnen yasaqlanğan işaret ve timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayış etilmesi) şeklene.
Rusiyeniñ Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri ve üyken prokuror Valentin Çuprina Emil Kürbedinovnı ekstremizm ve terrorizm qanunları bozulamaz, dep tenbiyelegen edi.
Oktâbrniñ 27-nde Aqmescitte keçirilgen «Qırım birdemliginiñ» toplaşuvına Rusiye prokuraturasınıñ vekilleri ve kimligi belli olmağan maskalı insanlar, em de politsiya hadimleri keldi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Ukraina şarqında soñki aftaları vaziyetniñ beterleşüvi 16500 insannı evlerini terk etmege mecbur etti – bu BMT-niñ qaçaqlar işleri boyunca Bölüginiñ malümatı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Ukrainada şimdilik qaçaqlarnıñ umumiy sayısı tahminen 54 biñ insannı teşkil ete.
BMT temsilcisi Jenevada jurnalistlerge qaçaqlar işleri boyunca bölügi ziddiyet alanından insanlarnıñ acele köçip ketkenini qayd etkenini bildirdi. Melissa Fleming şunı da qayd etti ki, bu sene başından Ukrainanıñ 110 vatandaşı Rusiyege ketti eken. Olardan doquz buçuq biñ insan Rusiye akimiyetinden meskenniñ berilmesini soradı.
BMT malümatına köre, Ukrainanıñ tahminen yedi yüz vatandaşı Poloniya, Aqrusiye, Çehiya ve Romaniyağa ketti.


text:
Eki başlı qartal kene de siyasetiniñ eki yüzlüligini kösterdi, söznen areketi bir kelmegenini numayış etti: bir taraftan qırımtatarlarnıñ aqlanuvınen bağlı emirni imzalay, diger taraftan ise, belli uquq-qorçalayıcı, efsaneviy liderge Vatanğa kirişni yasaq ete. Sovet devirinde de, devlet özüni aynı böyle alıp bara edi.
1967 senesiniñ emiri ve buyurığı ile gazeta parçaları aman-aman er qırımtatar qorantasında olğandır. Vesiqada «evelden Qırımda yaşağan qırımtatarlarnıñ» «Sovet Birliginiñ er köşesinde yaşamağa aqqı bar» dep yazılsa da, ep bir qırımtatarlarnıñ vatanğa yolunı qolay olmadı. O vaqıtları, Qırımda büyük qıyınlıqlar ile yerleşip olğan yekâne misaller bar edi. Yıllarce, bu insanlar aqsızlıqlarnen qarşılaştılar – olarnı yazdırmay, işke, oquv yurtlarına almay ediler, amma orduğa çağırta ediler. Amma, insanlarnıñ ekseriyeti buña bile irişip olamadı, olarnı çeşit sebepler uydurıp, endi satın alğan evlerden tekrar sürgün ete ediler.
Ekinci emir – daa erte 1956 senesi çıqtı, amma, onı matbuat vastalarında derc etmediler, onıñ içün de yalıñız matba maşina neşir etken nusha saqlanıp qaldı. 2-nci punkt izaatsız, degen kibi…
Siz bilesiñizmi, sovet devirinde aman-aman er matba maşinasınıñ öz hususiyeti bar edi ve belli hızmetleriniñ cedvelinde buluna ediler. Yani metin boyunca, onı angi matba maşinasında derc etilgenini belgilemek mümkün edi. Zemaneviy IP-adres kibi işte. Eñ azı, işten boşata ediler. Amma, qırımtatar milliy areketiniñ vesiqalarnı neşir etken insanlar bunı bile-bile yapqanlar.
Şimdi de tanılğan Rusiye ve tanılmağan Qırım akimiyeti bir vaqıtları sovet sistemasını silâsız yeñgen qırımtatarlarğa qarşı kene de repressiyalarnı qullanmağa isteyler. Netice nasıl olacağını baqarmız.
Elzara Beşuyli, qırımlı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Avgust 15 künü Qırım Musulmanları diniy idaresinde «Merhametlik-2014» hayriye aktsiyasınıñ neticelerini aşkâr ettiler. İşbu tedbir er sene muqaddes Ramadan ayı devamında keçirile, toplanğan aqçalar ağır hastalanğan balalarğa berile. Bu sene aktsiya çerçivesinde 2 mln. 238 biñ 511 ruble (746 biñ 170 grn.) toplandı.
Ağır hastalanğan balalarnıñ tedaviylenüvine iane Qırımnıñ camilerinde cıyıla edi. Paranıñ toplanuvına Qırımnıñ musulman diniy cemiyetleri, Ankara şeerinde qırımtatarlarnıñ medeniyet ve qarşılıqlı yardım cemiyetiniñ merkeziy ofisi (31 tıs. 575 dollar), New Yorkta qırımtatarlarnıñ medeniyet ve qarşılıqlı yardım cemiyeti (1650 dollar) isse qoştılar.
Maliyeviy destekni körmek içün Müftiyatqa 153 insan ariza berdi. Paranı tedaviylevge muhtac olğan bütün balalar arasında böldiler. Qırım Müftiyatına ilk sefer muracaat etken onkologik hastalıqları olğan balalarğa 42 biñ ruble, tekrar muracaat etkenlerge 27 biñ ruble berildi.
Qırım musulmanları diniy idaresine birinci kere muracatta bulunğan çeşit ağrıları olğan balalarğa 17 biñ ruble, tekrar muracaat etkenlerge – 12 biñ ruble ayırıldı.
Qırım musulmanları müftisi haci Emirali Ablayev ana-babalarğa sabır ve balalarnı tedaviylemek içün küç tiledi ve olarnıñ tez yahşı olmasına dua oqudı.


text:
Qırımğa elektrik berilmesi eki basamaqtan ibaret olacaq: birinci elektrik ağları açılğan soñ Qırım elektrik energiyasınıñ 20-25% alacaq. Rusiye akimiyeti Qırımda apiske alınğan doquz siyasiy mabusnı azat etse, o vaqıt daa bir elektrik ağı çalışmağa başlaycaq, dep ayttı Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev. O, Qırımğa elektrik energiyasını berüv yañı añlaşması Ukraina içün elverişli olacağına ümüt ete.
Cemilevniñ aytqanına köre, ilk 220 MVt Qırımğa bir de bir şart qoyulmayıp kirecek, çünki hastahane ve içtimaiy infrastruktura müessiseleriniñ işi toqtatılmamaq kerek. O, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı asker ve politsiyağa sarf etecegini de red etmey. Qırımda işlep çıqarılğan elektrik energiyası ve dizel taşıma elektrik stantsiyaları yarımada ihtiyaclarınıñ aman-aman 30% qarşılay. Buña daa 25% (220MVt) qoşulsa, yarımada kerek olğan elektrik energiyasınıñ yarısını alacaq.
Bir aydan soñ Qırımğa elektrik energiyasını berüv añlaşması bitmekte. Baş nazir Arseniy Yatsenük qırımtatarlarnıñ liderini yañı añlaşma Meclis ile muzakere etileceginde işandırdı. Şimdiki añlaşma qanunlarğa uymay ve Ukraina içün elverişli degil, dep aytalar añlaşmanıñ mündericesi ve imzalama tarihını ögrengen ükümet komissiyasınıñ azaları.
«Anda qaza olmaması içün, hastahaneler zarar körmesin dep, birinci 220 MVt berecekmiz. Amma esas diqqat yañı añlaşmağa ayırılacaq, çünki imzalanğan añlaşma elverişli degildir. Aytqan şartlar esasında añlaşma tekrar baqılmalı», – dep ayttı Cemilev jurnalistlerge.
Onıñ bildirgenine köre, Qırımnıñ naqliyat qamaçavı ştabınıñ reberi ile mesleatlar keçirilgen soñ elektrik ağlarınıñ tamiri başladı.
Energetika ve kömür sanayısı naziri Vladimir Demçişin 5 kün içinde Qırımnı elektrik energiyasınen temin etmege azır olğanını bildirdi.
Yaqın şarq tedqiqleri merkeziniñ eksperti Sergey Danilov nazirniñ aytqanlarını tenqit etmege çağıra. «Vaziyet tekrarlanmasın dep, doğru tehnik qararlarnı almaq kerek. Vaqıt kerek. Nazir er şeyni tez-tez yapacağını ayta. Amma yaparmı – büyük bir sual», – dep ayttı Danilov Qırım.Aqiqatqa.
«Maydan inostrannıh del» hayriye fondu nezaret şurasınıñ reisi Bogdan Yaremenkonıñ zanınca, 2016 senesi de Qırımğa elektrikler berilecek, amma ne miqdarda ve angi şartlar esasında aytmağa azır degil. Ekspertniñ fikirince, ükümet Qırım işğaliniñ aqibetlerine alâ daa kerek olğanı qadar qıymet kesip olamadı.
«Ükümetimiz ayrı biznes taqımlarınıñ menfaatlarına zarar ketirip, devlet menfaatlarını köz ögüne alaraq, areket etmege azır olğanını aytmaq pek qıyın. Mesele şu ki, devlet menfaatları içün areket etmege azırmı», – dep ayttı o Qırım.Aqiqatqa.
Aynı vaqıtta, qırımlılar elektrikler kesilgen soñ başlanğan qıyınlıqlarğa dayanmağa azır olğanını bildireler. Rusiye akimiyetiniñ tarafdarları baqışlarından vazgeçmediler, amma Ukrainağa qoltutqan qırımlılarnıñ fikirleri de deñişmedi.
Aqmescit sakini Zarina bir elektrik ağı çalışıp başlasa, yarımada tolusınen elektrik energiyasınen temin etilir, dep qorqa. «Birini çalıştırıp, başqalarnı da açarlar yavaş-yavaş. 80-90-ıncı yıllarda bizni aşalay ediler, vaqtınca qurulğan inşaatlarda bala doğura edik, qayd olmağan olsañ, hastahanege almay ediler – ışıqsız, suvsız er şeyge dayandıq. Şimdi dayansınlar», – dep ayttı o Qırım.Aqiqatqa.
Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerovnıñ fikirince, qıtadan Qırımğa elektrikler berilmemek kerek. «İşğalcinen alış-veriş olacaq, Rusiye maqtandı ya, çaresini de özü tapsın. Yaqarı yeter», – dedi o Qırım.Aqiqatqa. İşğalden soñ Qırımda qalğan Ümerov «Ukrinterenerge» devlet şirketi imzalağan elektrik energiyasınıñ berilmesi aqqında añlaşmanı «satqınlıq» dep adladı. Yatsenük ve Cemilevniñ aytqanlarına baqılsa, Qırımğa elektrikler berilmesi aqqında añlaşma uzatılacaq. Aynı vaqıtta, vesiqanıñ yañı metni daa azırlanmay. Şimdiki añlaşma dekabr 30-da bite.


text:
OSCE-de ABD-niñ meselelerinde muvaqqat vekâletlisi Kortni Ostrian, Rusiyeniñ işğal etilgen Qırım yaqınlarında Qara ve Azaq deñizlerinde gemiler qatnavını sıñırlağanından raatsızlıq bildirdi. Bunı Amerkia diplomatı Viyanada OSCE Daimiy şurasınıñ oturışı vaqtında ayttı, dep haber ete OSCE-deki ABD-niñ missiyası.
«Birleşken Devletler de Rusiyeniñ Qara deñizdeki yañı bir provakatsiyalarından raatsız, bu sefer arbiy qudretininiñ devamlı toplanmasına imkânlar yaratmaq içün o Keriç boğazından gemiler qatnasını sıñırladı. Qırımnıñ daimiy işğali ve askeriyleştirüviniñ aqibetlerini Ukraina tışına çıqa. Bu tarnsantlantik telükesizlik içün havflıdır», – dedi Ostrian.
O, ABD-niñ ve ortaqlarınıñ Rusiye içün Ukrainanıñ şarqındaki tecavuzına ve Qırımnıñ işğaline soñ qoyğance «qıymetini arttırmağa devam eteceklerine» inandırdı.
«Rusiyeni deral işğalni toqtatmağa, bütün ukrain siyasiy mabüslerini azat etmege ve Qırımnı boşatmağa ve onıñ üzerinde nezaretni Ukrainağa qaytarmağa çağıramız. Qırım bu Ukrainadır», – dep qayd etti.
Hatırlatamız, NATO Rusiyeniñ Qara deñizdeki sıñırlavlarını takbih etti ve Qırımnıñ arbiyleştirilüvi aqqında hatırlattı.
Evel, Avropa Birligi, Rusiyeniñ Qara deñizdeki areketlerinden raatsız olğanını bildirdi.
Ukraina TİN, Rusiyeniñ arbiy talimler sebebi ile diger memleketlerniñ arbiy gemileri ve devlet gemileri içün Keriç boğazına taba Qara deñizniñ bir qısmınıñ 2021 yılnıñ oktâbr ayınace qapatılmasını ilân etkenine narazılıq bildirdi.
Sıñırlavlarnı Rusiye aprelniñ 24-nden oktâbrniñ 31-ne qadar tayin etecek ola. Çetel memleketlerniñ arbiy gemileri ve devlet gemileri içün Qara deñizniñ üç bölgesinde tınç keçme aqqınıñ amelge keçirilmesiniñ toqtatılması planlaştırıla.
Aynı zamanda Rusiyeniñ Mudafaa nazirligi, Qırım yaqıynlarında deñiz akvatoriyası qısmınıñ qapatıluvı «gemiler qatnavına mania olmaycaq», dep inandıra.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bunı özüni «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet şurası» olaraq adlağan sabıq Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti «spiker» Vladimir Konstantinovğa esaslanıp bildire
Konstantinovnıñ qayd etkenine köre, mezkür mesele Qırım «akimiyeti» içün eñ müim ola.
«Bizler yılnıñ soñuna qadar bu esnasnı başlamağa planlaştıramız. Eñ müim meselelerden biri – bunı al etmege yardım etecek devamlı programma, misal olaraq, beş yıllıq bir programmanı şekillendirmektir. Onıñ sayesinde qasabalarda suv, ışıq, yollar ve bir şeyge yarağan körüniş olacaq. Menimce, bugünde-bugün bu eñ müim mesele», – dep qayd etti «spiker».
«Devlet şurasınıñ» milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca daimiy komissiyasınıñ «reisi» Edip Gafarov dey ki, bu sene abadanlaştıruv programması çerçivesinde başlaTğan leyhalar boyunca işler yekünlenecek, böyleliknen yaşav içün 15 biñ kvadrat metri işletilecek.
«Ayırılğan parağa 23 yıldan berli qurulğan 923 yerli Aqmescit mektebini açmağa planlaştırıla. 15 million grivna sürgün olunğan grajdanlarnıñ içtimaiy-medeniy inkişafına sarf etilecek. Edip Gafarovnıñ malümatına köre, sürgün olunğanlar toplu yaşağan qasabalar 30% gaz, 75% – suv, ve 90% – elektrik energiyasınen temin etilgen», – qayd eteler matbuat hızmetinde.
Bundan evel berilgen malümatqa köre, sürgün olunğanlarnıñ abadanlaştıruvı programması çerçivesinde Qırım içün 800 million ruble federal bücetinden ayırılacaq.


text:
Qıtayda yañı virustan ölgen 17 insan aqqında bildireler. Olar virus tarqalğan merkez – Uhan şeerindeki Hubeyde qayd etildi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Qıtay akimiyeti yañı koronavirusqa oğrağan 571 insan aqqında haber etti.
Uhan akimiyeti cemaat naqliyatı areketiniñ toqtatıluvı aqqında ilân etip, sakinlerden mesken yerlerinden çıqmamalarını rica eteler.
Yanvarniñ 21-nde Amerika Birleşken Devletlerinde daa evel belli olmağan koronavirus sebebinden ilk infektsiya qayd etildi. Berilgen malümatqa köre, yanvarniñ 15-nde hasta Seattlege Qıtaydan keldi. Onıñ pnevmoniyası qayd etildi, testler sebebi yañı koronavirus olğanını tasdıqladı.
Yañı virusnen bağlı hastalıq aqqında haberler Tayland, Yaponiya, Tayvan ve Cenübiy Koreyadan da kele.
Koronavirus pnevmoniyanıñ sebebi degil, onı yeñecek vastalar yoq, tek alâmetleri yoq etile bile. Daa evel hasta olğan onlarnen kişi yahşı olıp, hastahaneden çıqtı.


text:
Bir qaç yıl evel Büyük Yaltanıñ Grajdan Komitetiniñ faalleri, memorial mezarlığınıñ meydanlığını yañı saipler tarafından zapt etmesine qarşı çıqtı. Qurulış qaraullarınen tutuşta atta tüfek atuvlarınace bardı - yaralanğanlar oldı. Amma küçler teñ kelmedi: küç ve itibarı olğan qurucı mezar toprağına kirip, başlağanını bitirdi. Yanında başlanılğan qurulışnı ise toqtatıp oldılar.
Yaltanıñ yañı idarecileri, Pale-Kur memorialını “Rusiye Federatsiyasınıñ medeniy asabalıq abidesi” olaraq resmiy tanıdı. Buña rağmen, onıñ alı baqımsızlıqqa oşay


text:
Qıtaiy Ukrainadan Qırımğa yük maşinalarınıñ qatnavı er üç noqtada qapalı, haber eteler Qırım boyunca Rusiye FSB sıñır idaresiniñ matbuat hızmeti.
«Şimdi Ukrainadan yük naqliyatı kelmey. Yolcu aqımı ve yengil naqliyat adiy sürette kele. Rusiye kiriş noqtaları insanlarnı ve yükni qabul etmege azır», – deyler mında.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov qamaçav teşkilâtçılarınıñ areketlerini takbih etti ve aqılları yerine kelecegine ümüdini bildirdi. Onıñ aytqanı kibi, Qırım akimiyeti ukrain malınıñ yoq olması neticesinde fiyatlarnıñ köterilmemesini taqip etecegini qayd etti.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ malümatına köre, Qırımğa yol açqan noqtalarda 150-200 yük maşinası toplanğan.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Avropa Birliginiñ Tışı işler ve telükesizlik siyasetinden Yuqarı temsilcisi, Avropa komissiyasınıñ vitse-prezidenti Josep Borrell, Avropa Birligi ve Rusiye arasında munasebetler soñki on yıl içinde fenalaştı, Qırım işğal etilgen soñ ise daa ziyade muşkulleşti, dep iddia ete.
“Munasebetlerimiz soñki on yıl devamında fenalaştı ve 2014 senesi Rusiye Qırım MC ve Aqyar şeerini işğal etken soñ işançsız oldı. Bugünde-bugün, bir-birimizni ortaq kibi degil, raqip kibi köremiz. Yaqın etrafımızda, Ukraina ve Belarustan Libiya ve Suriyegece çatışmalar ve insan aqları ve esas serbestlikleri aqqında söz ketkende ciddiy añlaşmamazlığımız bar”, – dedi Borrell “İnterfaks-Ukraina” malümat agentligine.
Hatırdatamız ki, fevralnıñ 2-nde, Josep Borrell Rusiyege ziyareti arfesinde Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba ile telefonnen laf etken edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Respublika prezidentı ,,Räsäy,, teleradiokompaniyahı general direktorı urınbaśarı-töbäk departamentı etäksehe Petr Zemtsov menän eşlekle osraşıu ütkärźe. Ul Başqortostanğa ,,Volğa menän Ural arahında,, radiojurnalında qatnaşıusılarźıñ käñäşmähenä kilgän. Osraşıuźa däülät vlası orğandarı häm kiñ mäğlümät saralarınıñ federal häm respublika kimälendä xeźmättäşlek mäsäläläre tikşerelde. Höyläşeü barışında bildäläneüensä, elektron kiñ mäğlümät saraları, atap äytkändä, televidenie häm radionıñ yämğiättä ähämiäte arta bara. Respublika prezidentı grajdanlıq yämğiäten buldırıuźa kiñ mäğlümät saralarınıñ möhimlegen bildäläp ütte. Petr Zemtsov äyteüensä, ,, Volğa menän Ural arahında,, radiojurnalında qatnaşıusılarźıñ bıl käñäşmähe Bötä Räsäy teleradiokompaniyahı sostavına ingän töbäk radiostatsiyalarınıñ ĞM yışlıqtarına küseüenä, ,,Räsäy radiohı,, kanalında tapşırıuźarźı arttırıuğa häm radiojurnaldıñ 50 yıllıq yubileyına äźerlekkä arnala. Başqortostan Prezidentı menän osraşıuźan huñ Petr Zemtsov ,,Volğa menän Ural arahında,, radiojurnalı käñäşmähendä sığış yahanı. Başqortostan däülät teleradioqompaniyahında uźğan käñäşmälä Başqortostan, Tatarstan, Sıuaşstan, Mariy El, Udmurtiya, Mordoviya, Komi Respublikaları häm Irımbur ölkäheneñ däülät teleradiokompaniyaları wäkildäre qatnaştı. ,,Volğa menän Ural arahında,, radiojurnalı 1958–se yıldıñ iyun ayında efir sıqqan. Oşo waqıttarźan alıp Tatarstan, Başqortostan, Sıuaşstan, Mariy El, Udmurtiya, Mordoviya häm Komi Respubliqalarınıñ ijtimaği–säyäsi tormoşon sağıldırğan radiojurnaldı tıñlausılar kötöp ala. Jurnal awtorźarınıñ fekerensä, här yäkşämbe berźäm mäğlümät dairähendä osraşıu kürşe töbäktärźe tağı la yaqınayta. Käñäşmälä Räsäy radiohı qanalınıñ üśeş mömkinlektärenä bäyle mäsälälär tikşerelde. Töbäk–ara proekttıñ kontseptsiyahın yañırtıu, radiojurnaldıñ yartı bıuatlıq yubileyına äźerlek mäsäläläre lä qaraldı. Yubiley yılında proekt avtorźarı Qazanda osraşırğa kileşte.
Rämzit Äbüläev, Öfö


text:
London – Britaniä başqalasında kiçä tönnä zur mäşhür Camden bazarında yanğın çıqtı. Londonnıñ kiyem häm kiräk yaraqlar satılğan zur bazarı Camdendä tönnä başlağan yangın 4 säğat eçendä köçkä sünderelä alğan. Yangında ülüçe bulmağan. Şähär xäqimiäte yangınnıñ kontrol astına alınuın xäbär itte. Yañgınnı sünderü eşendä 100dän artıq yanğın sünderü xezmätkäre qatnaşqan.
Londonnıñ zur tarixı bazarında yangın
London – Britaniä başqalasında kiçä tönnä zur mäşhür Camden bazarında yanğın çıqtı. Londonnıñ kiyem häm kiräk yaraqlar satılğan zur bazarı Camdendä tönnä başlağan yangın 4 säğat eçendä köçkä sünderelä alğan. Yangında ülüçe bulmağan. Şähär xäqimiäte yangınnıñ kontrol astına alınuın xäbär itte. Yañgınnı sünderü eşendä 100dän artıq yanğın sünderü xezmätkäre qatnaşqan.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ ilân etkenine köre, bundan evel olğan ukrain ükümeti qırımtatarlarnıñ öz-özüni idare etüv aqqınıñ esasında milliy-territorial muhtariyet ğayesini ömürge keçirse edi, Qırımnen bağlı vaziyet «başqa olur edi». Bu aqta Petro Poroşenko «Krım.Sprotiv» («Qırım.Qarşılıq») vesiqalı-bediiy filminiñ premyerası boyunca muzakereler çerçivesinde ayttı. Bu aqta malümatnı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
«Bu film, Qırımnıñ Ukraina nezaretine qaytarılması kerek olğanı aqqında hatırlatmaq içün imkân ola. Er keske: er vatandaştan başlap, prezidentke qadar. Film, Rusiye işğal, arbiy anşlüz etkenini hatırlata. Qırım işğal vaqtında daa bahtlı oldımı, aceba? Dünyada kimse bundan daa bahtlı oldımı, aceba? – Yoq», – dep qayd etti Ukraina prezidenti.
Poroşenko qırımtatar muhtariyetiniñ tasdıqlanması içün qanuniy deñişmeler boyunca teşebbüs bildirmege söz berdi. «Bu, bizim qırımtatarlarğa borcumızdır. Ukraina ükümeti bunı daa 20 yıl evel yapmaq kerek edi. O vaqıt vaziyet başqa olur edi», – dep ayttı o.
Ukrain yırcısı, Qırımlı Jamala filmniñ taqdiminden soñ ayytı ki, «bu doğrudan şaştı». «Eurovision-2016» ğalibiniñ qayd etkenine köre, «Qırım menim içün, er kes içün ukrain edi ve olacaq».
İyül 12-de Kiyevde «Krım.Sprotiv» («Qırım.Qarşılıq») vesiqalı-bediiy filminiñ premyerası keçirildi. Premyeranı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, qırımtatarlarnıñ liderleri, cemaat erbapları, ATO askerleri ziyaret ettiler.
Vesiqalı-bediiy film ukrain subtitrleri ile ingliz tilinde yapılğan ve 2014 senesi fevral ayında Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ rusiyeli askerler tarafından işğal etilgeni aqqında añlata.
Ukraina Nazirler kabineti prezident fermanı leyhasını alğışladı ve fevral 26 künü Qırım sakinleriniñ Rusiye basqıncılığına qarşılığı künü olaraq tasdıqladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Frenkistan senatorı işğal etilgen Qırımğa ketecek parlamentariyler eyyetinde iştirak etmekten vazgeçti, dep añlattı mühbirlerge Rusiye Devlet Dumasınıñ Mustaqil Devletler Birligi, Avrasiya integratsiyası ve vatandaşlarnen bağ meseleleri boyunca komitetiniñ reisi Leonid Slutskiy. Bu aqta «RİA Novosti» (Qırım) agentligi bildire.
«Evel eyyet terkibine 12 kişi kirecegi planlaştırılğan edi, amma soñki an senatorlardan biri iştirak etmekten vazgeçti, bu aileviy sebeplerden olğanını ayttı», – dedi o.
Slutskiyniñ sözlerine binaen, Tyerri Marianiniñ yolbaşçılığında frenk senatorlarınıñ işğal etilgen Qırımğa ziyareti iyül 29-dan 31-ge qadar planlaştırıla.
Kremlge boysunğan Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti bildirdi ki, ziyaretniñ ilk künü frenk parlamentariyleri Mirnoye köyüne baracaq, o yerde «Qırmızı» toplama lageri» abide kompleksini baqacaq. İyül 29-da Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov, ameldeki Qırım parlamentiniñ yolbaşçısı Vladimir Konstantinov, işğal etilgen yarımadanıñ prokurorı Natalya Poklonskaya ve Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ Qırımda vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsev ile körüşüvlerniñ keçirilmesi planlaştırılğan.
İyül 30-da eyyet Aqyarnı ziyaret etecek ve Rusiye Federatsiyasınıñ Arbiy ordu flotu kününiñ qayd etilmesinde iştirak etecek.
Ukraina Tışqı işler nazirligi iyül 25-te muracaatnı derc etti, vesiqada müessise ecnebiy vatandaşlarnı ve vatandaşlığı olmağan şahıslarnı Qırımğa qanunsız ziyaretlerden tenbiyeley.
Bundan evel Frenkistan Tışqı işler nazirligi parlamentariylerniñ ola bilecek Qırımğa ziyaretini takbih etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmäscit Xalıqara hawa alanı
Aqmäscit Xalıqara hawa alanı yäki Ämät-Xan Soltan isemendäge Aqmäscit Xalıqara hawa alanı (qırımtatarça Aqmescit Halqara Ava Limanı, Amethan Sultan ismindeki Aqmescit Halqara Ava Limanı, rusça MeждyHapoдHый aэpoпopT CиMфepoпoлb, ukrainça MiжHapoдHий aepoпopT CiMфepoпoлb iMeHi AMeT-XaHa CyлTaHa) - Qırım Cömhüriätendä, Aqmäscit şähäre yanında urnaşqan hawa limanı.
A klass hawa alanı, härber hawa sudnoları tören qabul itä ala.
Oçıp menü-töşü yullarınıñ sanı : 53/R/B/X/T.
Aqmäscit yanında şulay uq cirle hawa yullarınıñ limanı digän "Zavodskoye" urnaşa.
Hawa alanına 8/9 nomerlı trolleybus belän barıp citep bula.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Hawa alanı 1936 yılda salına. Ul waqıtta Aqmäscit-Mäskäw oçışı açıla. Suğışqa qädär şulay uq Kievkä, Xarkovka oçışlar bulğan.
1957 yılda aerovokzal açıla.
2015 yılnıñ 14 mayında Ukraina Yuğarı Radası Aqmäscit hawa alanına Sovetlar Berlege ike tapqır Qaharmanı, mäşhür oçuçı-as, qırımtatar xalqı qaharmanı Ämät-Xan Soltan isemen birä.[1]. Rusiä Däwlät duması da aeroportnıñ isemen üzgärtü turındağı bu qararnıñ nigeze bulmawın belderde[2]. Aqmäscit hawa alanı faktik räweştä Rusiägä buysına häm räsmi Rusiä xäkimiäte isemeneñ üzgärtüen tanımıy.[3]
Terminallar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Terminal A - xalıqara häm eçke oçışlar öçen
- Terminal B - xalıqara oçışlar öçen
- Terminal C - eçke oçışlar öçen
- Terminal D - diplomatik (VİP) zal
- biznes-zal (oçıp kitü genä) - B terminalınıñ 2-nçe qatı
Qızıq fakt[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Oçıp menü-töşü yulları häm rul' yulı astında R-25 Aqmäscit-Kizläw avtoyulınıñ tunnel bara.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ↑ BepxoBHaя paдa пepeиMeHoBaлa aэpoпopT CиMфepoпoля. ИTAP-TACC, 14.05.2015
- ↑ B ГocдyMe oTkaзaлиcb BocпpиHиMaTb Bcepbeз пepeиMeHoBaHиe aэpoпopTa CиMфepoпoля: OбщecTBo: Poccия: Lenta.ru, archived from the original on 2015-05-17, retrieved 2015-05-14
- ↑ BepxoBHaя paдa «пepeиMeHoBaлa» poccийckий aэpoпopT B CиMфepoпoлe // HTB.Ru


text:
Uquq qorcalayıcılar Qırımda ukrain numayışlarını azırlağan Andriy Şçekun ve Anatoliy Kovalskiyniñ esirlikte bulunğanları ve 11 kün devamında köteklengenlerini bildiriler.
Şçekunnı elektroşeker ile zorlay ve sıqı sürette urbasız qaldıra ediler, dep bildireler Human Rights Watch.
Nyü-Yorktaki gruppanıñ malümatına binayen, bu ay içinde eñ azından daa 4 aktivist esirge alındı, 3ni daa azat etmediler.
.
Avropa ve Orta Asiyadaki Human Rights Watch mudiri Hyü Uilyamsonnıñ aytqanı kibi «Qırımda yüz bergen bu deşetli areketler ve qıynavlar çalıq taqiqattan keçmeli»
Uquq qorcalayıcılarnıñ bergen malümatlarğa kore, evel tutıp alınğan eñ azından 6 ukrain arbiy adamı da şimdi belgisiz yerde bulunmaqta.


text:
Çarşenbe künü, fevral 4-te, Kiyevde «Free Crimea» adlı Qırım işğaline informatsion qarşılıq merkezini taqdim ettiler.
Leyha teşkilâtçısı Taras Berezovets bildirdi ki, «Free Crimea» Qırımnı Ukrainağa qaytarılmasınıñ temelini qoymaq içün meydanğa ketirildi.
Leyha qırımlı, ukrainliler ve halqara toplulıqnı yarımadada üküm sürgen vaziyet ile tanış etecek ve Rusiyeniñ informatsion cenki şaraitlerinde maarif faaliyetini alıp baracaqtır.
«Leyhanıñ daa bir vazifesi – Ukrainanıñ devlet qurumları ve diplomatik korpuslarınıñ vekilleri içün analitika azırlamasıdır», – dep ayttı Berezovets.
Onıñ bildirgenine köre, leyha iştirakçileri Qırımda insan aqlarınıñ bozulması, biznes sıqıştıruvı ve «devletleştirüv» vaqialarını qayd etip, ileride qırımlılarnıñ Rusiye Federatsiyasına qarşı halqara mahkemelerde açacaq davaları içün malümatnı toplaycaqlar.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
«Leyhanıñ esas maqsadı ğarbiy Ukrainada qaçaqlarnıñ yaşav, bağ tutuv ve ihtiyaclarına qıymet kesmektir. Bunıñnen beraber, qaçaqlarnıñ cedvelini tizmeli, olarnıñ ihtiyaclarına teñ kelgen bir programmanı teklif etmeli», – denile teşkilât saytında yerleştirilgen beyanatta.
Qırım qaçaqlarınen oğraşqan cemaat teşkilâtlarınıñ malümatına köre, al-azırda Ukraina qıtasında Qırımdan mecburen köçip kelgen 15 biñ insan yaşay, aytıla beyanatta.
«Qaçaqlar ve faallerniñ aytqanına köre, akimiyet tarafından qaçaqlarğa kösterilgen yardım semereli degil, maqsadsız ve ilerilemegen bir şey. Bundan ğayrı, «Vaqtınca işğal etilgen territoriyada vatandaşlarnıñ aq-uquqları ve serbestliginiñ temini aqqında» qanunğa ait içtimaiy qoruv kefillerine riayet etilmey ve köçip kelgenlerni qayd etüv esnası semereli degil. Qaçaqlardan bazıları bugünde-bugün qayd etilmegen, çünki «acele bağğa» telefon etip, yardım olmağanını añlaylar: bir şey yapıp olamayıq. Mayıs 23-de olar Kiyevde toplaşalar», – dep aytalar «Karitas» teşkilâtında.
Teşkilâtta bergen malümatlarğa köre, qaçaqlarğa aş ve eşyalarnı toplamaq ve tarqatmaq, uquqiy meseleler (vesiqalar, nefaqa ve içtimaiy yardım resmiyleştirüvi), naqliye hızmetleri, yaşav ve iş meselelerde yardım etecekler.


text:
Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov qırımtatar medeniyetine bağışlanğan “Derviza” bayramında iştirak etti. Merasim Aqmescit rayonı Sarabuz köyünde ötkerildi. Eñ başında Ayder İsmailov dua oqup, musafirlerge sağlıq, amanlıq, bol bereket tiledi.
“Derviza – Allah bergen bereket, eyiliklerge şükür etmek demektir. Er birimiz bunıñ qıymetini bilmelimiz. Biz, muqaddes topraqlarda yaşap, çalışamız, tuvğan mekânımızda, kelecek nesiller içün hızmet etemiz”, – dedi Ayder oca.
Rayon sakinleri ve musafirleri içün şeñ kontsert, yarmalıq, master-klass taqdim etildi, balalar ise, oynap, eglendiler.
Sarabuz köyüniñ sport meydanında em Aqmescit rayonı. Em de Qarasuvbazar, Saq rayonı, Aqmescit ve Kezlevden kelgen eñ eyi icadiy taqımlar kontsert programmasını numayış ettiler.
Bu cümleden, Ukraina ve Tatarstanda nam qazanğan artist Server Kakuranıñ reberliginde “Qırım” ansambli bayramnı yaraştırdılar.
Toplaşqanlar ögünde Aqmescit rayonı memuriyetiniñ yolbaşçısı İrini Boyko, Sarabuz qasabasınıñ reberi İgor Çiçkin, fahriy musafirler – QC DŞ reis muavini Remzi İlyasov, RF Prezidenti yanında milletlerara munasebetleri boyunca Şuranıñ azası Eskender Bilâlov, milletlerara munasebetler boyunca Devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov, “Yedinaya Rossiya” firqasınıñ yerli bölüginiñ kâtibi Aleksandr Milaşenko çıqışta bulunıp, hayırladılar. Bayramda Aqmescit rayonı ve başqa rayonlardan musafirler bulundılar.
Esnafçı ve ustalar öz eser ve işlerini numayış ettiler, bunıñnen beraber, köy hocalığı yarmalığı da çalıştı.
Festival çerçivesinde erkekler ve ösmürler arasında Küreş sport çeşiti boyunca yarış teşkil etildi. Yarışta 2006, 2004, 2003, 2000 seneleri doğğan balalar ve 17 yaşından büyük erkekler, umumen 100 sportçı küçlerini sınap baqtılar. Ğalipler akimiyet vekilleri tarafından taqdirlendiler.
“Eñ yaş iştirakçi”, “Eñ güzel tehnika”, “Ğalebege ıntılğan sportçı” nominatsiyalarında ğalip çıqqanlar Aqmescit rayonı memuriyeti reisi tarafından Kubok qazandılar. Absolüt kategoriyasında Perevalnoye köyünden Dilâver Baliç 1-nci yerge nail oldı. Sportçı mukâfat olaraq qoy aldı.
Eñ kiçik musafirler içün attraktsionlar, at kezintileri, “ebru” sanatı boyunca master –klass keçirildi. Er iştirakçi bahşış aldı.
Bayram adet üzre horan ile yekünlendi. Tedbirge tahminen 3 biñ insan qatıldı.
Spravka: Derviza – bereket bayramıdır. Adetince, Derviza sentâbrniñ 22-nde qayd etile. Bu künge qadar tarlalarda bütün işler yekünlenip, bereket cıyıla edi. Soñunda ise, cemaat tarafından büyük bayram teşkil etile edi. Bayram duanen başlap, qurban ketirilip, yarmalıq, oyunlar, yarışlarnen yaraştırıla edi. Soñunda er kes horan oynadı.
QMDİ MDT matbuat hızmeti (Aqmescit rayonı memuriyeti intsormatsion tehnologiyaları ve matbuat vastaları ile işbirlik bölüginiñ malümatına esaslanğan)


text:
Oktâbr ayınıñ soñunda Aqmescitte Qırım musulmanlarınıñ Rusiye Qurultayı toplanğan edi. Anda Qırımtatar Milliy Meclisine ait mal-mülkni «devletleştirmege» teklif etildi. Rusiye Devlet dumasınıñ işğal etilgen Qırım deputatı Ruslan Balbek bu ğayege qoltutıp, muzakereler dört yıldan berli devam etkenini ayttı. Bu qarar ilhaqtan soñ yarımadada Meclis faaliyetiniñ Rusiye akimiyeti tarafından yasaqlanmasınen bağlıdır.
Aqmescitte musulmanlarnıñ Rusiye Qurultayını Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi keçirdi. 2014 senesinden soñ bu teşkilât yapqan areketlerini Qırımtatar Milliy Meclisinen muzakere etmey ve Rusiye qanunlarına köre ğayrıdan qayd oldı.
Rusiyeli advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yarımadadaki mal-mülkni qorçalaması zor olacaq.
Rusiye akimiyetiniñ kontrolindeki müftiylik onı basıp balaNikolay Polozov
– Devletleştirüv – büyük bir söz. İşğal etilgen Qırımda Meclis mal-mülkiniñ saipleri bar, hususan, «Qırım» hayriye fondu. Rusiye akimiyetiniñ kontrolindeki müftiylik onı basıp bala. Mal-mülkniñ qanunsız berilmesini temin etecek qararlarnı Qırım mahkemeleri qolay-qolay çıqara bile. Al-azırda Meclis binası ve diger yerler qullanılmay, olar qapalı, satqınlar ise andan dividend alacaq ola. Rusiye uquqına köre bu mal-mülkni qorçalamağa zor olur, halqara mahkemelerge ise vaqıt kerek. Bundan ğayrı, Rusiye, Avropa insan aqları mahkemesiniñ bir sıra mülk qararını, meselâ, «YUKOS» qararını yerine ketirmege razı olmadı. Bu uquqtan daa çoq siyasiy meseledir.
Qırımtatar halqınıñ lideri ve Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev bildirdi ki, Mecliske ait mal-mülkniñ büyük qısmı «Qırım» hayriye vaqfı üzerinden Türkiye ve Romaniyada yaşağan vatandaşlarnıñ parasına satın alınganını edi ve onıñ şahsiy mülki degil. Cemilev, mesele nasıl al etilecegine baqmadan, Qırım Ukrainağa qaytqan soñ bozulğan mülk aqları ğayrıdan tikleneceginden emin.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası, Qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalav komitetiniñ reisi Eskender Bariyev dey ki, Qırım musulmanlarınıñ Rusiye Qurultayı qırımtatarlarnıñ temsilci organı sayılamaz.
– Qırım musulmanlarınıñ Qurultayı aqqında aytacaq olsaq, bu qırımtatarlarnıñ musulmanlar olaraq toplanma institutlarından biri ola. Qırımtatar halqınen bağlı bütün meselelerni yalıñız Qırımtatar Milliy Qurultayı çeze. Qırım musulmanlarınıñ Qurultayı oña baqmadan toplana, imamlar ve musulman cemiyetleri müftiylikni saylay edi. Ne yazıq ki, işğalden soñ müfti ve onıñ yaqın ortaqları işğalci akimiyetnen işbirligi yapmağa başladı. Olar işğalden evel qabul etilgen nizamnameni bozıp, Qırım musulmanlarınıñ Qurultayını toplamağa devam ete. Qayd etmek kerek ki, müftiylikniñ qırımtatarlarnıñ milliy mal-mülkine iç bir alâqası yoq. «Qırım» fondu – hayriye vaqfıdır, onıñ yardımınen Ukraina qanunlarına köre mal-mülkni resmiyleştirmege mümkün edi.
Eskender Bariyevniñ hatırlatqanına köre, 2014 senesi sentâbr ayında Rusiye uquq qoruyıcıları «Qırım» vaqfınıñ binalarında tintüvler keçirip, onıñ aktivlerini tevqif etken ve esaplarını qapatqan edi.
Rusiye, musulmanlarnıñ Qurultayını qırımtatarlarnıñ temsilci organı, müftini ise olarnıñ diniy lideri olaraq kösterecek olaEskender Bariyev
– Davanı halqara seviyege çıqarmaq içün «Qırım» fondu öz tarafından iç uquqiy imayeni tüketmege mecbur. Yaqında BM insan aqlarını qorçalav komitetine şikâyetimizni berdik, cevap bekleymiz. Bu mesele BM Halqara mahkemesinde Ukrainanıñ Rusiye Federatsiyasına qarşı açtırğan davada müim bir yer alacaq. Bütün bular daa bir toplaşuv arfesinde ola: Rusiye, musulmanlarnıñ Qurultayını qırımtatarlarnıñ temsilci organı, müftini ise olarnıñ diniy lideri olaraq kösterecek ola.
Yarımada musulmanlarınıñ Rusiye Qurultayında daa bir kere 5 yılğa saylanğan Qırım müftisi Emirali Ablayev Qırım içün eñ müimi barışıq olğanını tekrarlamağa boldurmay:
«Diniy idareniñ ve şahsen bizim işimizniñ eñ büyük maqsadı vatanımız Qırımda milletlerara, dinlerara barışıqnıñ saqlanması ve oña riayet etilmesi ola. Bizim içün eñ büyük nimet ve bizim birinci vazifemizdir».
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ vekili, Ukraina müftisiniñ muavini Rustam Gafuri emin ki, Emirali Ablayevniñ iş usulları yarımadada barışıqnı saqlap qalmağa yardım etemez.
Ablayevniñ usulları barışıq ve istiqrarnı saqlap olamaz, terrorizmniñ ögüni alamazRustam Gafuri
– 2000 yıllarında Qırım musulmanları diniy idaresinen çalışqan edim, eminliknen ayta bilem ki, Ablayevniñ usulları barışıq ve istiqrarnı saqlap olamaz, terrorizmniñ ögüni alamaz. O – bir qoqla, başından berli eyi munasebet qurmağa istemey edi. Ekstremizm aqqında tenbiyelegende, musulmanlar terroristlernen aynı körünmesin dep, ögüni almaq içün bu mefküreni añlamaq kerek, bizni añlamadılar. Ve daa bir müim şey bar, eki taraflıq: Ablayev em halqnı, em diniy idareni temsil etecek ola, diger taraftan ise, Ukraina teşkilâtınıñ mektüplerini Rusiye müürli blankta yollay edi. Öz temsilcisini Ukrainanıñ kilse ve diniy teşkilâtlar şurasına yollamağa tırışqan edi. Bular bu insannı ve Qırımda olğanlarnı tanıta.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Aleksandr Golubov, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ alıp barıcısı


text:
Ukrainanıñ 2018-2020 seneleri içün BMT (OON) insan aqları Şurası terkibine saylânması – işğal etilgen Qırım ve işğal altında bulunğan Donbass sakinlerini qorçalamağa imkân berecek. Böyle bir fikirni Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında Qırım uquq qorçalama gruppasınıñ yolbaşçısı Olga Skripnik bildirdi.
«Qırım ve Ukraina şarqındaki çatışma zonasında insan aqlarınıñ qorçalanmasınen bağlı meselelerni kötermek ve devam ettirmek adına - bu Ukraina içün kerçekten de pek muim bir meydan. Eñ muimi de şudır ki, bu devlet olaraq Ukrainanıñ insan aqlarını qorçalaması içün bir nevi mukâfattır», – dedi Skripnik.
Onıñ sözlerine köre, artıq Ukraina insan aqlarınıñ bozulmasınen alâqalı konkret şikâyetlerni baqıp, başqa devletlerge tevsiyeler bermege imkânı olur.
«Bu organ farqlı devletler içün muayyen tevsiyeler şekillendire ve Ukraina, Şura azası olaraq, Rusiye Federatsiyasına tevsiyeler azırlap berebile. Ondan da ğayrı, Şura insan aqlarınıñ bozuluvınen bağlı konkret şikâyetlerni baqmağa imkânı olğanı ğayet muim şey. Bunıñ oña bağlı ayrı bir mehanizmi mevcut ve Ukraina da diger azalarnen beraber bu faktlarnı baqma fursatına saip olacaq», – dedi Skripnik.
Uquq qorçalayıcı BMT (OON) Şurası terkibine kirgen Ukraina, yalıñız Qırm ve Donbasstaki insan aqlarınıñ bozulmasınen bağlı meselelernen degil de, bütün dünyadakilerinen de oğraşacaq.
Oktâbrniñ 16-nda BMT (OON) General assambleyası Ukrainanı 2018-2020 seneleri içün BMT insan aqları Şurası terkibine kirsetti.
Qırım işğalinden soñ, yarımadada hususan qırımtatarları ğayıp olıp başladı. Bu arada Rusiye nezaretindeki Qırım Taqiqat Komiteti «yarımadada qırımtatarları kütleviy bir şekilde ğayıp olmay» dey.


text:
Rusiye, Qırımnıñ işğalden boşatıluvınıñ halqara seviyesinde açıq muzakere etilmesinden saqına. Bunı "Ukrinform" agentligine Ukraina bas naziriniñ üavini Dmitriy Kuleba, Washington seferi vaqtında ayttı.
"Şübesiz, Rusiye bu lafardan ateşten kibi qorqa, olardan vazgeçe, amma biz qırımnı eñ müim meselelerimizniñ cedvelinden iç bir vaqıt silmemiz!", - dep qayd etti o.
"Birinciden, Qırım - Ukrainanıñ. Medeniyetli memleketlerniñ iç birisi onıñ Rusiye Federatsiyasına aitligini qabul etmey. Amma bu az, bundan toqtanmaq olmaz, konkret bir usullarnı işlep çıqarmaq içün çalışmaq kerek", - qoştı Kuleba.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Parijde dekabr 9-ında keçken "Normandiya formatı"ndaki körüşüvden soñ matbuat konferentsiyasında çıqışta bulunğanda, Ukraina ve onıñ halqı içün bozulmaz printsiplerni belgiledi. Hususan, o, Donbass ve Qırım Ukrainanıñ bir parçası olğanını qayd etti.
"Normandiya dortü" - Ukraina, Rusiye, Frenkistan ve Almaniya - liderleriniñ üç yıl içinde ilk körüşüvi Parijde dekabrniñ 9-ında keçe. Ukraina prezidenti Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile eki taraflı körüşüvler keçirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Volodımır Putinnen Qırım meselesini muzakere etmege azırlana edi, dep ayttı, amma eki taraflı körüşüvde laf oñace barmadı.


text:
Sotsiolog Olga Krıştanovskaya mäğlümätenä qarağanda, Rusiäneñ säyäsi häm eşquar elitasınıñ 26 protsentın bügen siloviklar täşkil itä. İminlek xezmätlärenä nindi dä bulsa bäyläneşe bulğannarnı sanasañ bu san xättä 78 protsentqa citä.
Siloviklar ataması, barlıq qüät buınnarı wäkillärenä, xättä tağı da kiñräk mäğnädä qullanılsa, çekist ataması rus telendäge ÇK – zamanında Feliks Dzerjinskiy tarafınnan tözelgän häm NKVD, KGB, FSBlarnıñ başlanğıçı bulğan ğädättän tış komitet iseme qısqartmasınnan kilä.
Bügenge kön çekistları üzläreneñ tarixi wazifasın Rusiäne upqınnan alıp qaluda, eçke häm tışqı doşmannardan saqlawda kürä. ÇKnıñ qarañğı ütkänenä, üz xalqın bastıru, säyäsi ezärlekläwlär ğälämätlärenä alar bügen küz yoma häm çekist atamasın ğorurlıq belän yörtä.
Putinnıñ iñ yaqın keşeläreneñ berse, narkotiklarga qarşı köräş komitetı başlığı Viktor Çerkesov, zamanında Leningrad KGBsında dissidentlarğa qarşı köräşkän keşe, 3 yıl elek Komsomolskaya pravda gäzitendä bastırğan mäqäläsendä, min üzemneñ çekist yazmışıma tuğrı, dip yazğan ide. KGBnıñ Andropov akademiäsen tämamlağan Duma deputatı Anatoliy Yermolin uzğan atna Azatlıqqa birgän äñgämäsendä, “çekist” süze miña oşıy, min anı ozaq yıllar xezmät waqıtında qullandım, dide.
Çekistlarnıñ fiker yörtü räweşendä ilneñ täräqqiätenä dä yoğıntı itkän berniçä möxim üzençälek bar. Şunıñ berse – suğışçanlıq. ÇKnıñ tamırınnan kilgän, Salqın suğış çorında çınıqqan bu sıyfat äle dä isän. Bezneñ käsep, älbättä xärbi käsep, dip yaza Viktor Çerkesov, aldaraq telgä alınğan mäqälädä. Çekistlarnıñ şuşı mentalitetı bügen däwlät säyäsätendä, eçke häm tışqı eşlärdä çağıla.
Çekistlarnıñ “tışqı doşmannar” isemlegendä berençe urınnı härçaq Quşma Ştatlar alıp tordı. Alarnıñ kübese Quşma Ştatlarnıñ töp maqsatı – Rusiäne kisäklärgä bülgäläw bulmasa, hiç yuğı anı buysındıru, dip ışana. 1980-nçe yılllarda Äfğanstan suğışı KGB belän CİA arasında ozaqa suzılğan nizaq bularaq qabul itelde. KGBnıñ bu suğışta ottıruın Andropov warisları äle dä onıta almıy. Putin tirälegendä berniçä qüätle çekist Äfğanstan aşa ütkän, şul isäptän, prezident idaräse başlığı urınbasarı Viktor İvanov, federal rezerv idaräse başlığı Aleksandr Grigoryev.
Şuşı suğışçan mentalitet çekistlarnıñ fiker yörtü ısulına tağın ber üzençälek birä, ul da bulsa “maqsat çaralarnı aqlıy” digän qaraş. Doşmannar belän uratıp alınğan xalättä, ilne niçek saqlarğa kirgen alar üzläre genä belä, häm şul beldekläre belän, bernindi çiklläwlärsez xäräkät itä.
Tanılğan xoquq yaqlawçı Sergei Kovalev 1999 yılda toraq yortlarda bulğan şartlawlarğa iminlek xezmätläreneñ ixtimal qatışın tikşerü öçen 2002 yılda bäysez komissiä tözegän ide. Bu törkemneñ äğzaları ber-ber artlı qorban buldı. Duma deputatı Sergei Yuşenkov 2003neñ aprilendä atıp üterelde. Duma deputatı jurnalist Yuri Çekoçixin şul yılnıñ yülendä ağulanıp wafat buldı. Elekke KGB xezmätkäre Mixail Trepaşkin 4 yılğa törmägä utırtıldı. Komissiäneñ töp şaxitı, elekke FSB ofitserı Aleksandr Litvinenko Londonda nurlanıştan ağulanıp ülde.
Çekistlar sistemasınıñ tağın ber üzençälege – yabıqlıq häm ütä kürenmäwçänlek. Putin idaräsendä xakimiät büleneşe yä cämğiät kontrole digän närsälär yuq. Aar eçke kontrol häm ışanıç, tuğrılıq belän alıştırılğan. Çerkesov yazuınça, bu sistema keşeläre prokurordan qala äle tuğanlıq töşençäse, üzläreneñ sistema tarafınnan yaqlanğan buluların belergä tieş.
KGB härçaq däwlät eçendä däwlät buldı. Putin idaräse bügen dä elekke KGB räweşendä eşli, cämğiätneñ här dairäsenä üz wäkillären urnaştıra, prokurorlar, xökemdarlar arasına ğına tügel, ä eşquarlar, säyäsmännär, xättä jurnalistlar arasına. Zamanında KGBdan qaçıp kitkän general Oleg Kalugin süzlärençä, KGBnıñ mänfäğäte bulmağan dairäse yuq, alar här ölkädä, dinnän alıp sportqa qädär.
1993 yılda Mäskäwdä ütkän “KGB: kiçä, bügen, irtägä” dip atralgan konferensiä, däwlät belän yäşeren xezmätlär idarä itkändä, ildä demokratik täräqqiät bula almıy, digän näticä çığarğan ide. Soñğı 15 yıldağı waqiğalar bu näticäneñ xaqlığın küp tapqır qabat rasladı.
ali ğilmi


text:
Aqmescitteki Vorovskogo soqağında Neapol Skifskiy eteginde arheologlar qadimiy müendislik kommunikatsiyalarnı taptılar. Alimlerniñ fikirince, bu handan soñ akimiyette ekinci dereceni alğan Kalga-sultan sarayınıñ qalımtılarıdır.
Qazılıp çıqılğan topraq damartalarınıñ birisinde keramik suv ağı borusı tapıldı. Alimler boru bu yerde saray yerleşkeni zamanına ait olğanında eminler. Olarnıñ fikirince, o hanlarnıñ aşhanesi ya da şimdi de çalışqan qaya tübündeki çeşmege aittir.
Qırım müendislik ve pedagogika universitetiniñ tarih kafedrasınıñ müdiri Emil Seydaliyevniñ sözlerine köre, işler eki kün evel başlandı, amma artıq büyük neticeler bar.
“Biz eki kün devamında çalışamız, amma artıq medeniy qatnıñ tapılmasınen maqtana bilemiz. Qurucılıq keramikasınıñ parçaları da bar: kiramet, boru, ev eşyaları, savutlarnıñ qısımlarını taptıq. Hanlıq zamanına ait aqça da tapıldı”, — dep ayttı Emil Seydaliyev.
Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov qayd etti ki, Qırım Müftiligi 10 yıl devamında bu yerde arheologik işlerniñ keçirilmesi içün şefaat etip, topraqnıñ medeniy-tarihiy miras olaraq saqlanıp qalması içün küreşken edi, amma ricalarnı bir kimse eşitmedi. Tek 2014 senesinden soñ kerçek adımlar atıldı.
“2000 ss. bizge bu topraqta Cuma caminiñ qurulmasını teklif etken ediler, amma mında tarihiy qalımtı olğanı içün Müftiylik teklifni red etip, başqa topraq damartasını aldı. Mında kompleks, Mengli Geray zamanında qurulğan cami bar edi. Ebet, biz bu topraqnı balansımızğa almağa isteymiz, çünki mında ibadet merkezi yerleşken edi. Bu qırımtatarlar ve diger milletlerniñ mirasıdır. Bu Qırım, asılında bütün Rusiyeniñ qıymetli tarihiy merkezidir”, — dep qayd etti Ayder İsmailov. Bundan da ğayrı, o, Ruslan Balbekke arheologik işlerni o qadar faal yapmağa imkânı içün teşekkürlerini bildirdi.
Devlet Dumasınıñ mebüsi Ruslan Baalbek ise qayd etti ki, bugünki künden başlap, topraqnı qorumaq içün bütün kerekli vesiqalar azırlanacaq. Onıñ sözlerine köre, esas iş merkez medeniy miras obyektlerniñ saqlanılması cedveline kirsetilgen soñ başlanacaq.
Büyük tapıluvnı Kırım arheologiya institutnıñ direktorı Vadim Maykov da tafsir eti. “Qat pek qarırşıq, amma anda endi qıymetli şeyler tapıla. Olar XVII- XVIII asırnıñ başına aittir, yani saray daa turğanı vaqıtına. Onıñ içün biz merkezni cedvelge qoyacamız. Bunıñ yolu zaten belli. Qazma işlerniñ neticelerini medeniy miras Devlet Komitetine taqdim etecemiz”, — dep ayttı Maykov.
Kalga- Qırım hanlığında handan son akimiyette ekiminci insandır.
Qırım MDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Donbassta boyevikler ukrain akimiyetiniñ barışıq planına razı olmadılar, şunıñ içün ATO quvetleri «B» planına keçe.
Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşçenko bugün deputatlar ile körüşüvde bildirdi, dep haber ete Obozrevatel neşiriniñ qaynağı.
Neşirniñ malümatına köre, memleket başı muzakereler neticesiz olğanını qayd etti. Şunıñ içün Ukraina akimiyeti şarqta vaziyetni bir nizamğa ketirmek maqsadı ile Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde arbiy vaziyetni kirsetip, terroristlerge qarşı faal areketlerni başlaycaq.
Ukraina prezidenti ATOnıñ yañı basamağı aqqında resmiy şekilde bugün SNBO toplaşuvından soñ ilân etecek.
Bundan da ğayrı, deputatlar ile körüşüvde Poroşenko Nazirler Kabinetiniñ işi ile memnün olmağanını bildirdi. Şunıñ içün ükümette «ciddiy deñişüvler» olacaqtır.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım musulmanları müftisiniñ fevral 11 ve 12 künleri qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerden sebep olğan sessizligi boyunca çorlanuvını bildirdi. Bunı Çubarov müftige açıq muracaatında bildirdi.
«Müfti bey! Qırımtatarlarnıñ ve İslâm dinini kütken diger millet qomşularımıznıñ tintüvleri ve yaqalanuvlarından sebep Siziñ pek uzanğan sessizligiñiz sebebinden Qırımdan vatandaş ve dindaşlarımızdan kelgen bir sıra muracaatlarına cevabım yoq… Qırım musulmanlarınıñ ayatında tünevin ve bugün devam etken vaqialar aqqında haberiñiz bar olğanından iç şübem yoq. Amma ne Siz, ne Siziñ yardımcılarıñız adaletsiz taqip, ayırım ve işğalci akimiyet tarafından aşalavğa oğrağan Qırım musulmanlarına bir söz bile arqa olmadıñız», – yaza Çubarov, haber ete Meclisniñ matbuat hızmeti.
Çubarovnıñ sözlerine köre, bu sebepten o müftige açıq mektübi ile muracaat etti. Çubarov müfti ile siyasiy munaqaşa qurmağa niyet etmey, çünki şimdi bunıñ «ne yeri, ne saatı» degil, «şimdi qırımtatarlarnıñ, İslâm dinini kütken diger millet vekilleriniñ ayatı, sağlığı, namusı telüke astındadır».
Meclis reisi Qırım ve Aqyar musulmanları müftisine onıñ dindaşlarınıñ aqlarını qorumağa vadesi aqqında hatırlattı.
Ukraina tış işler nazirligi fevral 12 künü Qırımda qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge öz qarşılığını bildirgen.
Fevral 11 künü sabasından Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirildi. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber etken ediler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov dey ki, fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler Qırım musulmanlarını «terrorist» olaraq köstermek içün yapılğan. Bunı o, tintüvlerge oğrağan 12 insannıñ adını berip, Facebookta yazdı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
İslâm-Terek rayonınıñ Seyit Eli (Juravki) köyünde qırımtatarlarnıñ maşinalarını teşkermeknen beraber politsiya hadimleri köy sakinleriniñ silânı tutuv şaraitlerini de teşkereler, dep bildire qırımtatar milliy areketiniñ falli, Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiya reisi Zair Smedlâyev.
Bunı o Facebook saifesinde yazdı.
«Köyde silâsı olğan adamlarnıñ onı tutuv şaraitlerini teşkerler. Meraqlısı şu ki, aynı vaqıtta hırsızlanğan mototsiklni ev, dolap, bilgisayar ve cep telefonlarında qıdıralar, olarnı bir de bir vesiqasız alalar. Qırımtatarlarnı qorqutmaq içün daa bir aktsiya», – dep yazdı o.
Smedlâyevniñ aytqanına köre, Qırımda internet qullanıcılarını sıñırlaycaq olalar.
«Köyümizde eki kün devamında internet yoq edi, bugün elektrikler yoq edi. İnformatsion alannı yoq etecek olalar, ATRni qapattılar, şimdi internet qullanıcılarını da sıñırlaycaq olalar. Tezden telefon bağı olmasa, iç şaşırmam», – dep qayd etti faal..
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, aprel 2-de saba Seyit Eli (Juravki) köyünde politsiya blok-postlarnı tiklep, qırımtatar timsalleri ile maşinalarnı teşkermege başladı.


text:
Ukraina jurnalistleri milliy birligi, qırımlı jurnalist Mıkola Semenağa tedaviylenmesi içün Qırımdan Kyivge ketmege izin berilmesinde israr ete. Bu aqta UJMB beyanatında aytıla.
«Biz Mıkola Semenağa Qırımdan Kyivge ketip, tedaviylenmesi içün acele izin berilmesini talap etmege devam etemiz – omurğa ve yürek hastalıqlarından ğayrı, o, ameliyattan soñ reabilitatsiyadan keçmeli. Zenaatı içün mahküm etilgen itibarlı jurnalistniñ Rusiye akimiyeti tarafından devamlı taqip etilmesi, stress ve temas ve areket sıñırlanması – Mıkola Semenanıñ sağlıq vaziyetini kerginleştirgen sebeplerdir», – dep izaatladı teşkilâtnıñ reisi Sergey Tomilenko.
UJMB, «Rusiye akimiyetine semereli tesir etmek» içün ğayret arttırmağa çağıra.
Daa evel haber etilgeni kibi, Semena №7 Aqmescit şeer hastahanesinde ameliyat oldı.
2017 senesi sentâbr ayında Aqmescit mahkemesi Semenanı üç yılğa şartlı olaraq apiske alıp, üç yıl deñeme müddeti ve üç yıl devamında açıq faaliyet köstermesini yasaqlamağa talap etti. Aynı o yılnıñ dekabr ayında Kreml nezareti altındaki Qırım Yuqarı Mahkemesi, açıq faaliyet yasağını eki yılğace qısqartıp, ükmüni qısmen yımşattı.
Mıkola Semena, öz maqalelerinde «fikir bildirüv serbestligini» eda etkenini ayta.
Ukraina Tış işleri nazirligi, ABD Devlet departamenti, Avropa Birligi ve bir sıra halqara teşkilâtlar Mıkola Semenağa qarşı çıqarılğan qararnı taqbih ettiler.
Azat Avropa Radiosı/Azatlıq Radiosınıñ sabıq prezidenti Tom Kent, jurnalist Mıkola Semenağa qarşı qabaatlavlarnıñ esassız olğanını söylep, Qırımda Kremlniñ kontroli altında bulunğan mahkeme tarafından çıqarılğan qarar lâğu etilmek kerek, dedi.


text:
Törkiyägä Angliya turistları ağılaçaqmı?
Bügennän Angliya Törkiyäne "qızıl isemlek"tän çığardı
Törkiyägä kiläçäk Angliyä watandaşlarınıñ 3 ayda yaqınça 200 meñ tiräse buluı kötelä. Bügennän älege il Törkiyäne qızıl isemlektän çığardı. Moña qadär Angliyä turistlarına yal itep qaytqannan soñ qunaqxanädä 2 atna mäcbüri karantin uzarğa kiräk bula ide.
Törkiyä säyäxät agentlıqları berlege räise Firuz Bağlıkaya Anadolu agentlığına interv’yusında bolay dide: “Angliyädän Törkiyäne sağınuçı häm ilebezdä yal itärgä teläwçe bik küp mösafirıbız bu qaranı kötä ide”.
“Jet2 Holidays” şirkäte 23nçe sentyabr’dän Dalaman häm Antaliyägä oçışların başlıy. Turizmçılar Törkiyäne qızıl isemlektän çığaru qararınıñ tarmaqqa uñay yoğıntı yasayaçağın kötä.
“Angliyädä oktyabr’dä mäktäplärdä kanikul bula. Şul säbäple balalı ğailälärdän oktyabr’ ayında ilebezgä kilü öçen soraw zur,”-di Firuz Bağlıkaya. Älege qısalarda 22 nçe sentyabr’dän soñ 3 ay êçendä yaqınça 200 meñ Angliya watandaşınıñ Törkiyägä yal itärgä kilüe küzallana.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyä Ğaläm agentlığınıñ uñışı
Agentlık Xalıqara Astronavt Federaŝiyasenä räsmi räweştä äğza buldı
Ğıyraqnıñ tön'yağınnan qayğılı xäbär
“PKK” terror oyışmasına oyıştırılğan operaśiyädä 1 ğaskäri şähit buldı , 1 ğaskäri yaralandı


text:
Frenkistanda iyül 14-te aqşam frenk Nitstsada yüz bergen teraktnıñ qurbanlarına bağışlanğan üç kün matem ilân etildi, dep bildireler kütleviy haber vastaları.
Radio Svobodanıñ bildirgenine köre, iyül 14-te aqşam İngiltere yalısında kezgen ve Bastiliyanı alma kününe bağışlanğan fişenkni baqqan onlarca insanlarnı urğan yük maşnasınıñ aydavcısınıñ şahsiyeti resmiy olaraq belgilendi.
Ücüm etken insan 31 yaşındaki frenk-tunisli kişi oldı, o, politisyanen atışma neticesinde elâk oldı.
İyül 14-te aqşam yüksek sürat ile ketken 19 tonnalı yük maşnası adam sürüsine uruldı ve eki kilometr devamında sağ adamlarnıñ üstünde keçti.
84 kişi elâk oldı. Elâk olğanlar arasında çoq bala oldı. 100-den ziyade insan zararlandı, 18 yaralanğan kişi ağır alda buluna.
Frenkistan prezidenti Fransua Olland yüz bergen vaqianı terakt dep adlandırdı. Cuma kününe keçer gecesi o, mahsus televizion muracaatında elâk olğanlarnıñ qorantalarına taziye bildirdi.
Nitstsada bütün kütleviy merasimler lâğu etildi ve plajlar qapatıldı.
Şimdilik ücüm içün mesüliyetni kimse boynuna almadı.


text:
Bu tedbir içün mesülietli Qırımda Tatarstan cumhuriyetiniñ daimiy vekili İlmir Temirgaliyev – «Qırım baş naziriniñ birinci sabıq muavini» Rustam Temirgaliyevniñ babası ola.
Sabantuy – tatarlarnıñ mayısnıñ soñu ve iyün başı arasında qayd etilgen milliy bayramıdır.
Bu eglence ve sport merasimidir, yarışlarda yalıñız sportçılar degil de, seyirciler de iştirak ete. Bu bayramnı Tatarstan ve oña yaqın yerleşken Başkortostanda keniş sürette qayd eteler.
Bu bayram Rusiyeniñ Qırım işğalinden evel de qayd etildi, mında em Tatarstan, em Ukraina musafirleri kele ediler.
Bundan ğayrı, cumaaqşamı künü, iyün 12-de, bütün kün devamında Aqmescitteki Trenöv bağçasında odalıq çeçeklerniñ sergisi ötkerilecek. Aqmescitte Salğır yalı kenarında «Slavsâ, strana, mı gordimsâ toboy!» aktsiyası keçirilecek. Onıñ çerçivesinde voleybol, tennis, basketbol boyunca ustalar tedbiri, minifutbol yarışı, boks yarışı, santıraç oyunı ve bir sıra diger sport yarışları ötkerilecek.
Qırım.Aqiqat saytı Azatlıq Radiosınen beraber bayram tedbirleri keçirilgen yerlerni canlı yayında kösterecekler.
Bu sene ilk sefer Qırımda Rusiye Künü resmiy devlet bayramı olaraq qayd etile. Bayram munasebeti ile bütün memleket ve işğal etilgen Qırım dört kün devamında raatlanacaqlar – iyün 12-15 künleri.


text:
Radoslav Sikorskiy Rusiye naziriniñ Kreml Ukrainanıñ NATO azası olmasına qarşı çıqqanı aqqında beyanatını izaatladı.
«NATO aqqında söz yürsetilse, men Rusiye zenaatdaşımnı tınçlandıra bile. Bilgenime köre, Ukraina Anayasası onıñ bloktan tış olmasını qayd ete ve NATO azası olmaq niyetleri aqqında aytılmay», – dep ayta Sikorskiy.
Radoslav Sikorskiy Poznande studentler ögünde çıqışta bulunıp, Ukraina vaqiaları – «suvuq cenkten soñ» devirniñ soñu olğanını ayttı. Bugün bizler Avropada yaşaymız, Ekinci cian cenkinden soñ ilki sefer bir Avropa devleti ekinci Avropa memleketiniñ toprağını tartıp aldı», – dep qayd ete Poloniya tış işler naziri.
Studentler, Rusiye başqa topraqlarnı, şu cümleden Ukrainağa ait olmağan topraqlarnı işğal ete bilemi, dep soradılar. O, dedi ki: «Ümüt etem ki, yoq, lâkin işğal ete bile, dep qorqam»
Bloomberg telekanalına bergen intervyüsında Rusiye tış işler naziri Sergey Lavrov Ukraina «vatandaşlarara cenkke yaqınlaşqanını bildirdi». Lavrov qayd etti ki, Rusiye bir de bir yerge ordularını yollamaycaq.
Moskva aytqanlarına baqmadan, Ukraina akimiyeti ve Ğarp Qırım işğalinden soñ Ukraina ile sıñırda Rusiye ordularınıñ çoqlaşmasını bildireler.


text:
Bu kibi fikirni Avropa parlamentiniñ deputatı Elmar Brok bildirdi. Bunı «Ukrainskaya pravda» bildire.
Bunen beraber: «Rusiye areketleri halqara qanunlarını boza ve bu sebepten halqara toplulıq tarafından tanılmaycaq», qayd etti Brok.
Onıñ fikirince, Ğarp Ukrainanıñ bitaraflığını qabul etmeli, Ukraina ise NATO-ğa qoşulmamaq kerek.
Avropa deputatı Moskvağa qarşı iqtisadiy cezalarnı izaatlar eken, Rusiyeliler bizge bağlı, biz olarğa o qadar bağlı degilmiz, - dep qayd etti. Onıñ fikirince, Moskva naqil etken gaz kârına daa muhtac.
Qırım «referemdumından» soñ, martnıñ 18-de Moskvada Vladimir Putin Qırımnıñ öz başına tayinlengen akimiyeti ile añlaşman imzaladı. Vesiqa boyunca, Qırım Rusie terkibine kirsetilmesi közde tutula edı. Martnıñ 21-de añlaşman tasdiqladılar. Lâkin, Ukraina ve dünyanıñ küçlü memleketleri ne «referendumnı», ne de Qırımnıñ Rusiyege qoşulmasını tanımadılar.


text:
Fevzi Mamutov, dekabr 15-te keçken yunan-roma küreşi boyunca Almaniya (Germaniya) klub çempionatında, KSV Wietten klubı terkibinde Bundesliga çempionı unvanını qazandı ve yunan-roma küreşinde Almaniya çempion oldı.
Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri haber etmekte.
Fevziniñ raqibi, Koln Mullhaim klubını taqdim etken Azerbaycan sportçusı Şahan Nazarov edi.
“Küreşten soñ özümi yahşı duyam. Esası, yaralanmadım. Raqibim, öz sportqa pek uymağan areketlerinen, tutuşuvnı tezce bitirmege fırsat berdi. Men, evelleri Kubadan Olimp çempionını ve başqa meraqlı küreşçilerni yeñmege yardım etken öz şahsiy küreş usulımnı qullandım. Bu usulnıñ adı yoq, men onı özüm uydurdım”, - dep ikâye etti Mamutov.
Sportçunıñ aytqanına köre, dekabr 15-te KSV Wiettennemse klubınıñ Almaniya çempionatında 63 yıl içinde ilk sefer ğalebe qazandı.
“Bu tarihiy vaqia edi. Seyirciler atta turdı, kimerleri ağlay edi. Taqım ilk sefer ğalebe qazandı”, - dep ayttı o.
Fevzi Mamutovnıñ aytqanına köre, Yañı yıldan soñ o Tokioda keçecek yaz Olimpiadası-2020 yarışına azırlıq körecek.
“Endiden bütünley Ukraina taqımına ve Olimpiadağa azırlıqqa diqqat ayıracam. Ebet, men endi ğalebege azırlanam”, - öz niyetlerinen paylaştı küreşçi.
Bu yıl iyül ayında Fevzi Mamutov “İspaniya Gran-Prisi” halqara turniriniñ ğalibi oldı. Soñki küreşte o doğma ermeni olğan frenk sportçusı Hrâç Malhasânnı yeñdi.


text:
Qırımtatar asıllı ukrain rejissöri Nariman Aliyevniñ «Evge» filmi Odesa halqara kinofestivaliniñ Grand Prix mukâfatını aldı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Grand Prix mukâfatını rejissör Levan Akinniñ «Soñra ise oynadıq» gürci levhası da qazandı.
«Evge» filminiñ ukrain premyerası Odesa kinofestivalinde iyülniñ 14-nde oldı. Levha noyabrniñ 7-nde Ukrainada kösterilecektir.
«Evge» levhası qırımtatarı Mustafa aqqında tarif ete. Eki oğlu Qırım işğalinden soñ Kyivge ketti. Büyük oğlu Nazim vefat ete, babası onı Qırımğa alıp, musulman ananelerine köre defin etmek ve küçük oğlu Alimni evge qaytarmaq içün paytahtqa yol ala.
Daa evel qırımtatar rejissöri Nariman Aliyevniñ «Evge» filmi Bükreşteki halqara kinofestivalinde eñ eyi film mukâfatını qazandı.
Aliyevniñ «Evge» filmi Cannes festivaliniñ «Ayrı bir baqış» yarış programmasınıñ iştirakçisi edi.
Nariman Aliyev — qırımtatar rejissöri, «Qırım ikâyeleriniñ» (qısqa levha) müellifi. «Sensiz» filmi 66-ncı Berlin kinofestivaliniñ Generation 14+ çerçivesinde taqdim etilgen edi. Aliyev öz işlerinde qırımtatarlarnıñ qoranta munasebetlerini, anane ve turmuşını köstere.


text:
Aqmescit – Qırım «akimiyeti» yarımadada kütleviy tedbirlerniñ keçirilüvi boyunca yañı qaidelerni teşkil etti. Qanun leyhası «devlet şurasınıñ» toplaşuvında qabul etilip, aman-aman federal qanunınıñ tıpqısıdır. Mütehassıslarnıñ aytqanına köre, bu qanun yerli sakinlerniñ aqlarını sıñırlay.
«Qırım Cumhuriyetinde toplaşuv, miting, numayış, yürüş ve piketler aqqında» qanunı «devlet şurasınıñ» nevbetten tış sessiyasında iyül 9 künü qabul etildi. «Parlament» saytında derc etilgen leyhağa köre, bu qanun Rusiye Federatsiyası sakinleriniñ Qırımda toplaşuv, miting, numayış, piketlerniñ keçirüv qaidelerni belgiley.
Vesiqada, hususan, er türlü tedbirniñ añlamı berile. Misal içün, miting – bu, cemaat – siyasiy meselelerni kötermek içün bir yerde toplanğan vatandaşlarnıñ tedbiridir; numayış – bu cemaatçılıqnıñ fikirini bildirmek içün toplanğan ve qollarına plakat, transparantlar ve diger körgezme vastalarnı qullanğan adamlarnıñ tedbiri; yürüş – bir de bir meselege diqqatnı celp etmek içün vatandaşlarnıñ kütleviy şekilde evelden belgilengen yol boyunca yürüşidir.
Vesiqada, kütleviy tedbirni keçirmek içün bildirüvniñ berilmesi tertibi de qayd etile. Böyleliknen, teşkilâtçılar yerli idare organlarına yazılı şekilde tedbir keçirilecek kününden 10 kün evelsi bildirmeni teslim etmeliler. Bildirmede, tedbirniñ maqsadı, şekili, iştirakçilerniñ areket yolu, plakatlarnıñ qullanması, tedbirniñ ne zaman başlaycağı, bitecegi, iştirakçilerniñ sayısı belgilenmek kerek.
Piketlerniñ de ötkerilüvine belli bir talaplar qoyula. «Piket keçirilecek yer yanında iştirakçilerniñ yerleşüvi vatandaşlarnıñ havfsızlığı ve serbest yürüşinen belgilene», - deñile vesiqada. Bundan da ğayrı, bir adamlıq piketler ötkerilgende, çeşit maqsadlarnen turğan adamlar arasında eñ azı 50 metr olmalı.
«Okkupantlar aynecilik yapalar»
Qırımda çoq kereler kütleviy tedbirlerni keçirgen cemaat vekilleri qayd etkenleri kibi, cumhuriyet «akimiyeti» qabul etken qanun sakinlerniñ aqlarını sıñırlay.
«Deystviye» Qırım uquq qorçalayıcı merkezniñ reberi Aleksandra Dvoretskaya Qırım.Aqiqatqa izaatlar berip, ukrain qanunları boyunca toplaşuvlar aqqında sadece haberdar etmege kerekligini qayd etti. Aynı zamanda, «Toplaşuv, miting, numayış, yürüş ve piketler aqqında» federal qanunına ait bir sıra memuriy areketler bağlı, bu ise, insan aqlarınıñ yerine ketirmesini zorlaştıra bile.
Dvoretskayanıñ bildirgenine köre, Qırım «akimiyeti» «aynecilik yapa – olar, bu metinde yasaq ve cezalar aqqında yazmaylar, amma, maddelerde küçük bir ilâve bar – er şey «federal qanunlarına köre belgilene».
Uquq qorçalayıcı bildirgeni kibi, federal qanunları da deñişe. «İyül ayından başlap, Rusiyede qanun bozuvları içün million rublege qadar para cöremesi ya da 480 saatlıq mecburiy iş, qanun tekrar bozulsa, 5 yılğa apiske ala bileler. Ve bu qanun bozulıvnı cinaiy iş kibi yapmağa isteyler», - dey Dvoretskaya.
Bundan da, ğayrı, «Qırım qanunı» bir çoq sualler doğura. Cemaat vekiliniñ sözlerine köre «tınç toplaşuvlar içün yerlerni işğalçi akimiyet diger vesiqalarnen belgileycektir, çünki «qanunda» - mahsus ayırılğan yerler, dep yazıla, amma, bu yerlerniñ cedveli yoq. Olarnı da federal qanunlarına köre ayıracaqlardır», - dep qayd ete cemaat vekili.
«Bundan da ğayrı, bildirmeni teslim etmek içün, şahsiyetni belgilegen vesiqalar lâzim ve «teşkilâtçı, Rusiye vatandşı olğanı ve belli bir yaşqa kelgenini» tasdiqlağan vesiqalar da talap etile. Yani, toplaşuvlarnı tek Rusiye vatandaşları ötkere bileceklermi ya da yoq añlaşılmay. Zanımca, Qırım territoriyasında Ukraina vatandaşlrnıñ aqların sıqıştırmaq içün bu qanun qullanacaqtır», - dey Dvoretskaya.
Bunen beraber, bildirmeni nasıl etip yetkizmege mümkün olğanı ve yerli idare organları onı qabul etkenleri aqqında nasıl bilmesi mümkünligi aqqında bildirilmey. Em de, bu qanunnıñ maddelerini yerine ketirmegenlerni nasıl ceza beklegeni da qayd etilmegen.
Bir adamlıq piketlerge qoyulğan talaplarnı da Dvoretskaya hucur dep belley. «Bir adamlıq piket ötkerilgende, diger maqsadnen piket etken adam arasında eñ azı 50 metr olmalı. Nasıl etip te, başqa adamnıñ areketlerini idare etip olursın, bunı tek Rusiyeniñ eñ «insansever» mahkemesi biledir», - dep şaqa etti Dvoretskaya.
Qanunnı ekinci oquvda qabul etken soñ, resmiy şekilde neşir etilecek ve 10 künden soñ, işke tüşürilecek. Buña baqmadan, Qırımda endi bir ay devamında kütleviy tedbirler keçirilgende bu federal qanunına muracaat eteler.


text:
Aprel 13-de Bağçasaraydaki tintüvlerden soñ tutulğanlarnıñ advokatları aprel 19-da Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesine qırımlılarğa qarşı tizilgen memuriy protokollardan şikâyet arizalarını berdi. Bunı advokatlarnıñ birisi Edem Semedlâyev Facebookta bildirdi.
«Bugün bizler Bağçasaraydaki tintüvlerden soñ açılğan memuriy işlerden yedi şikâyet arizasını berdik. Memuriy işler baqılğan soñ mahkeme qırımtatarlarğa bir memuriy para cöremesini ve 6 memuriy apis cezasını berdi», – dep yazdı Semedlâyev.
Aprel 13-de saba Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları Riza Mujdabayev (6-ncı mikrorayon) ve Seydamet Mustafayevniñ (7-nci mikrorayon) evinde tintüv keçirdiler. Vaqia şaatları uquq qoruyıcılar tarafından küç qullanılğanını ve ateş açılğanını bildireler.
Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv ve tutuvlarnı «planlaştırılğan tedbirler» dep adlandırdı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiyege qarşı basqını quvetleştirmege rica etecegini bildirdi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faalleri, Meclis azaları ve Hizb ut-Tahrir ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde tintüvler sıq-sıq keçirilmege başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunıñnen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Konotop uruşınıñ yübileyini qayd etmek içün teşkiliy komitetniñ peyda olacağını ilân etti.
Avgustnıñ 1-nde «Çernigiv vilâyetiniñ İçnâ rayonında ukrain-qırımtatar dostluğı ve birdemligi Kününiñ ilk qayd etilüvi ve Konotov uruşınıñ 360-ncı yıllığınıñ qayd etüv imkânları» adlı matbuat konferentsiyası devamında Çubarov dedi ki, o bu merasim «er sene qayd etilecek miqyasına qadar inkişaf etecegine» ümüt ete.
«Eki yıldan soñ Konotop uruşınıñ 360-ncı yıllığı olacaq, bu yübileydir. Ümüt etem ki, Ukraina akimiyeti bu yübileyniñ qayd etilüvi içün teşkiliy komitetni teşkil eter. Biz Konotopta dedik ki, bu kibi merasimler sistematik surette teşkiş olunsın dep, yerli akimiyet organlarınen birlikte böyle teşkiliy komitetniñ peyda olmasına teşebbüsçi olacamız», – dedi Çubarov.
Meclis reisiniñ fikirine köre, teşkiliy komitetniñ işi sayesinde tarihiy vaqialar ve uktainlilernen qırımtatarlarnıñ umumiy tarihı ögrenilmek mümkün.
Qırımtatar Milliy Meclis azası Riza Şevkiyev Kyivdeki matbuat konferentsiyası devamında, ukrain-qırımtatar dostluğı ve birdemligi Künleri «qırımtatarlarğa öz vatanını azat etmege yardım etecek ukrain halqı içün mehanizm tesis etecegine» ümüt etkenini bildirdi.
Çernigiv vilâyetiniñ İçnâ rayonında iyülniñ 26-nda ilk kere ukrain-qırımtatar dostluğı ve birdemligi künü qayd etilgen edi. Merasimlerde Qırımtatar Milliy Meclis azaları, akimiyet organlarınıñ vekilleri, qırım cemaatçılığı iştirak etti.
Kupiçpole köyünde ukrain-qırımtatar arbiy qardaşlığı hatırasına abide qoyuldı. O yerde 1659 senesi, Konop uruşında moskvalı istilâcarnı yeñmezden ögüne, getman İvan Vıgovskiy ve Qırım hanı IV Mehmed Geraynıñ orduları körüşken edi.


text:
Halqara para fondınıñ matbuat-hızmetinde olğan malümatqa köre, Ukraina ükümetiniñ iqtisadiy programması Fondnıñ destegi ile makroekonomik stabilliginiñ pekitilmesi, iqtisadiy idareniñ qaviyleşmesi içün olacaq ve ealiniñ eñ zayıf qatlamlarınıñ qoruvında turğun iqtisadiy ilerimesine ketirmek kerektir.
HPF qararı Ukrainağa deral 3,19 milliard dollar bermege musaade ete. Bundan da ğayrı, 1,29 milliard dollar bücetniñ destegine ayırılacaqtır. Ekinci ve üçünci ödevler Halqara para fondınıñ semereligine köre, eki aylıq nezareti neticesinde berilecek.
Halqara para fondınıñ tarafından ödünçniñ berilmesi Ukrainağa Bütündünya bankından, AB ve diger maliyeviy donorlardan ödünç almağa imkân yarata.


text:
Sentâbr 14-ne keçirilmesi belgilengen saylavlarğa qırımtatarlarnıñ 20-30 fayızı baracaq.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyet vekilleriniñ qırımtatarlarnıñ faal sürette Rusiye pasportlarını aluv ve saylavlarda iştirak etmek niyetleri bar olğanı aqqında aytqanlarını izaatlap, Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Qırım akimiyeti qırımtatar saylayıcılarınıñ faal iştiragine ümüt etmemek kerek.
«Men taqdim etilgen statistikanı red etmeycem, 100% Rusiye pasportını alsa da. Mence, yalıñız tecribesiz insanlar berilgen pasportlarnıñ sayısını saylav bölüklerinde qırımtatarlarnıñ iştiragi ile qıyaslay bileler. Bu külkünçli ve tecribesizdir. Adamlar pasport alğanlarını añlaymız, bunıñ bam-başqa sebepleri bar, mal-mülk, qoranta munasebetleri, lâkin saylavlarda iştirak etüv degil. Ekinciden, men keçken saylavlarda iştirak etken qırımtatarlarnıñ sayısı saylav bölüklerine keleceginen razı degilim. Saylavlarğa, belki de, 20-30% kelir», – dep ayttı Celâl.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırımtatar Milliy Meclisi saylavlarda iştirak etmese de, semetdeşlerine rey bermekten vazgeçmege aytmağan edi.
«Biz er daim inandırmağa tırışamız. Lâkin bu sefer bizler yalıñız açıq sürette qararımıznı aytıp, semetdeşlerimiznen ananeviy subet usullarını qullanmayıq. Bizler bu sefer saylavlarda iştirak etmemek kerekligini ve bunıñ sebebini añlattıq. Qalğanı, er kesniñ şahsiy qararıdır», – dep qayd etti Celâl.
Lâkin, Meclis reisiniñ muavini emin ki, qırımtatarlarnıñ ekseriyeti Meclis qararına qulaq asacaq, daa bir qısım ise saylavlarğa barıp, yalıñız yerli şura içün rey berecek, «Devlet şurası» deputatlarını ise saylamaycaq.
Qırım saylav komissiyasınıñ reisi Mihail Malışevniñ qırımtatarlarnıñ vaqtından evel rey bermek istekleri aqqında aytqanlarını Celâl külkünçli dep adladı.
«Qırımtatarlarnıñ belli bir sayısı bara bile, kerçekten. Lâkin saylavlar künü olarğa bir şey yapacaqlar, qorquzacaq ve ilâhre kibi şeyler külkünçlidir», – dep ayttı Meclis reisiniñ muavini.
Bunıñnen beraber, Qırımnıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca «Devlet komitetiniñ» reis muavini Nadir Nomanov bildirdi ki, qırımtatarlarnıñ 90% ziyade Rusiye vatandaşını pasportını elde etti, qalğanları – pasport almaq içün vesiqalarını teslim ettiler.
Qırım saylav komissiyasınıñ reisi Mihail Malışev bildirdi ki, qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde vaqtından evel rey bermek içün bayağı ariza bar. Böyle añlatalar – bazıları olarnı saylav bölüklerinde körmelerini istemeyler. Olar keleler ve şimdi bile aqqını qullanalar.


text:
Avropa komissiyası Avropa parlamenti ve Avropa birligi Şurasına Ukraina vatandaşları içün vizalarnı lâğu etmege teklif ete. Bunı Avropa komissiyasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Avropa Komissiyası Ukrainanı vatandaşları Şengen zonasını vizasız ziyaret ete bilgen memleketler sırasına qoşmağa teklif ete.
Avropa komissiyası keçken sene dekabr ayında Ukrainanıñ viza liberalizatsiyası areketleriniñ planları çerçivesinde bütün qaidelerge uyğanına müsbet qıymet kesken edi.
Avropa komissiyasınıñ fikirince, bu teklif Avropa parlamenti ve Avropa Birligi Şurasında qabul etilgen soñ biometrik pasportı olğan Ukraina vatandaşları Şengen zonasını 90 kün devamında ziyaret etmek içün viza almaycaqlar.
Aprel 19-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bildirdi ki, Avropa komissiyası Ukraina içün Avropa Birligi ile viza rejiminiñ liberalizatsiyası boyunca tekliflerini Avropa parlamenti ve Avropa Birligi şurasına eñ yaqın «künleri, belki de, atta saatlerde» berecek.
Mart ayında Ukraina viza liberalizatsiyası boyunca areketler planlarınıñ talaplarını yerine ketirdi. Avropa komissiyası aprel ayınıñ soñuna qadar Ukraina vatandaşlarına «şengen» memleketlerine qısqa müddetli ziyaretler içün vizalarnı qanun derecesinde lâğu etmege teklif etmeli. Bundan soñ teklifni Avropa parlamenti ve Avropa Birliginiñ 28 memleket azası tasdıqlamalı.


text:
Bunı bugün Ukraina Yuqarı Radasında baş nazir Arseniy Yatsenük bildirdi.
«Bizden mülkimizni hırsızladıar – bu bizim Qırım, bizim Yalta, bizim deñizimiz, bizim toprağımız, Vladimir Vladimiroviç!», – dep ayttı ükümet yolbaşçısı.
Onıñ bildirgenine köre, Ukraina halqara toplulıqnen beraber «Qırımnı siyasiy ve diplomatik manada adım-adım qaytaracaq».
Jenevada Ukrainadaki buhranğa bağışlanğan dört taraflı körüşüvniñ iştirakçileri vaziyetni eyileştirüv aqqında añlaştılar. Rusiye tış işler naziri dedi ki, taraflar Ukrainada olğan qanunsız silâlı birleşmelerni dağıtmağa, em de zapt etilgen memuriy binalarnı boşatmağa añlaştılar.


text:
Qırımda Kefe regional Meclis azası Suleyman Kadırovnıñ evinde oktâbr 5 künü, sabadan Rusiye Federal telükesizlik hızmeti tarafından tintüv keçirile.
Bunı Suleyman Kadırov Facebook saifesinde yazdı.
«Mende şimdi FSB tintüv keçire, lâqayd qalmağanlarğa yanımda olmaqnen meni desteklemege rica etem! Kefe, Garneva soq., №36 ev», – dep yazdı Kadırov.
Kadırıvnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında malümatnı Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl da tasdiqladı.
«Tasdiqlayım. Suleyman ağa özü telefonğa cevap bermey, bizim ballar şimdi onıñ yanına baracaqlar», – dedi Celâl.
Qırımnıñ işğalinden soñ mustaqil jurnalistler, qırımtatar faalleri ve Meclis azalarında sıq-sıq tintüvler keçirilip başlandı. Ukrainı Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy çareler ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarnen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırım.Aqiqatta olğan malümatqa köre, o, bu vazifege öz başına tayin etilgen Qırım «baş naziri» Sergey Aksönovnıñ emri ile başladı.
Malüm olğanı kibi, işbu emir salı künü, mayıs 6-da, imzalandı. Ablâtipov endi Qırım tasil ve ilim naziriniñ muavini vazifesini eda etken edi, soñra ise cumhuriyetniñ o vaqıttaki başı Vasiliy Cartı yolbaşçılığı zamanında işten çıqarılğan edi.
Lemara Selendili Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ, aprelniñ soñunda, vazifeden boşatıldı. Nazirlikte o, qırımtatar tilinde tasil meselelerinen oğraşa edi.


text:
Aqyar uquq qoruyıcı organları maymun ucumından zarar körip can bergen ufaq balanıñ ölümini ögrene.
Bunı Aqyar boyunca Taqiqat komitetindeki Taqiqat idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Hızmetniñ malümatına köre, 2014 senesi iyülniñ 9-da aqşam Aqyardaki Nahimov rayonınıñ Kaça qasabasında 65 yaşında yerli sakinniñ ufaq ayvanat bağçasından qafesten maymun qaçıp ketti.
«Ayvan qomşu eviniñ bala arabasında bir buçuq aylıq bala yuqlağan azbarına kirdi. Maymun oğlançıqqa ücüm etip, onı öldürdi», – denile beyanatta.
Vaqia yerinde taqiqat-operativ gruppası çalışa. Şimdi maymunnı tuttılar.
Cinaiy işniñ taqiqatı devam etmekte.


text:
Qırımnıñ cenübiy sailindeki eñ uzun Suvuq-Suv özeniniñ suvu o qadar azlaştı ki, evelleri olğanı kibi deñizge artıq qoşulmay. Bunı, Sudaqta özen ağzını ziyaret etken kişi Qırım.Aqiqat mühbirine aytıp berdi.
Yerli sakinlerniñ aytıp bergenine köre, yanvar ayında tüşken yağanaqlar bile Suvuq-Suv özenindeki suv seviyesini arttırmağan.
“Qurğaq yazından soñ özende suv azlaşqanı ola edi, amma qışta mına böyle acınıqlı alda olmasını hatırlamayım. Yanvar ayında Sudaqta yağanaqlar bayağı oldı”, – aytıp berdi Qırım.Aqiqat mühbirine yerli ülkeşınas.
Suvuq-Suv özeniniñ uzunlığı – 22 km, özenge bir çoq irmaq qoşula. Özenniñ ağzı Sudaqtaki Alçaq burnu etegindedir.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev Qırım akimiyeti ATR yekâne qırımtatar telekanalını qapata bilecegi aqqında söz yürüte.
Bunı o Radıyo Svabodağa bildirdi.
«Kanalanı qapata bileler, çünki olar içün bu qozğayıcı bir telekanaldır. Zaman haber yayınları Qırımda olayatqan adiseler aqqında açıq-aydın malümatnı bere. Yasaqlar bar, doğrusı. Olarğa işğal, anneksiya kibi sözlerni qullanmağa olmay. Er vaqıt Meclisni añmağa, Refat Çubarovnı (Meclis reisi, - muar.) köstermege mümkün olmağanı aqqında tenbiyeleyler. Amma olar bunı eteler»,– dedi Cemilev.
«İşğalcilerniñ sabırı soñuna yetkendir, ğaliba. Soñu ne olacaq, bilmeyim. Olar şimdi qırımtatarlarnı bütünley sustırmaq çalışalar, amma buña ise zıt seslenüv kele», – dep qoştı qırımtatarlarnıñ yetekçisi.
Bazarertesi künü, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında Qırımnıñ ayırıluvına qol tutqanlar ve Ukraina birdemligi tarafdarları arasında muqavemet-mitingi keçirilgen edi. Ekinci tarafnıñ esas qısmı qırımtatarları edi.
Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskayanıñ aytqanına köre, tintüv taqiqatçınıñ qararı ile açılğan cinaiy iş çerçivesinde keçirildi.
Ukrain ve halqara teşkilâtları işbu areketlerni qırımtatarlarğa Rusiye ve yerli akimiyet tarafından etilgen nevbetteki basqı olaraq tanıy ve takbih eteler.


text:
Kolçak qırımtatar sülâlesiniñ temsilcileri osmanlılarnen beraber Avropa arbiy seferlerinde faal iştirak etip, hanlarğa hızmet etken ediler. XVIII asırnıñ başında tarihiy alanda serdar İlya Kolçak-murza peyda ola. Onıñ arbiy muvafaqiyetlerini III Sultan Ahmed bile qayd etken edi. 1717 senesi sultan Qırım mırzasını özüne yaqlaştırıp, paşa unvanını bere ve Hotin qalesiniñ arbiy valisi olaraq tayin ete.
Qırım ve qırımtatarlarnıñ tarih saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ leyhasında, «Tuğra» videobloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda Larişes müzeyiniñ saytından resimler, em de belli Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmey


text:
«Memorial» uquq qoruyıcı merkez Rusiyede 5 yıl sert apis cezasına mahküm etilgen Qırımdan Ukraina tarafdarı faali Oleg Prıhodkonı siyasiy mabüs kibi tanıdı.
Bunıñ aqqında uquq qoruyıcı merkezniñ saytında haber etile.
«Cinayet faaliyeti olmağanı içün davası uydırılğan, dep sayamız. Oleg Prıhodkonı sırf onıñ siyasiy meslegi sebebeinden taqip eteler. Prıhodkonı deral azat etmege ve ükmüni lâğu etmege talap etemiz», – dep yazıla bildirmede.
Rostov-na-Donudaki Cenübiy arbiy bölgesiniñ mahkemesi Qırımdan ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkonı terror ücümini azırlağanında ve patlayıcı maddelerni qanunsız yapqanında qabaatlı tanıdı ve 5 yıl sert apis cezasına mahküm etti.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Qırım sakini, ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkoğa çıqarılğan ükümni takbih etti.
Ukraina Tış işler nazirligi, Cenübiy arbiy bölgesiniñ mahkemesi Oleg Prıhodkonı terror ücümini azırlağanında ve patlayıcı maddelerni qanunsız yapqanında qabaatlı tanıp, 5 yıl sert apis cezasına mahküm etkenine narazılıq bildirdi.
Qırımda Ukraina prezidentiniñ daimiy temsilcisi Anton Körineviç Rostov-na-Donudaki Cenübiy arbiy bölgesiniñ mahkemesi Qırımdan ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkoğa çıqarğan ükümni takbih etti.
Rostov-na-Donudaki mahkeme beş yıl apis cezasına mahküm etken ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkonıñ mudafaası ükümni temyiz etecek.
Bu dava boyunca munaqaşalar keçken afta yekünlendi. Prıhodko soñki sözne çıqışta bulunıp, qabaatını tanımağanını bildirdi.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi oturışuvında prokuror qırımlı Oleg Prıhodko içün 11 yıl sert rejimli koloniya cezası berilmesini istedi.
Kreml kontrolindeki Qırımnıñ Saq rayon mahkemesi iyünniñ 25-nde qırımlığan 2 biñ ruble para cezasını berdi. Mahkeme onı Rusiye memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesiniñ birinci qısmına istinaden qabaatlı dep tanıdı. Qırım.Aqiqatnıñ elinde olğan mahkeme qararına köre, faalniñ evinde tintüv vaqtında tutıp alınğan eşya ve vesiqalarnıñ «tedqiqatı» «Prıhodko üçünci şahıslarnıñ bu eşya ve vesiqalarğa irişmesi vastasınen natsist timsallerini propaganda etkenini ve köstergenini» işaretlemekteN
Faalniñ özü evindeki bütün timsaller «antika», dava malümatında olğan svastikalı kölmek ise «suvenir» ve 2010 berli onda olmağanını ayttı.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Oleg Prıhodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler.


text:
Rusiyeli advokat Mark Feygin 21 noyabr künü Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ oğlu – Hayser yaqınlarda azat etilecegini tasdiqladı.
«Hayser Cemilev bu cuma künü azat etilecek, çünki onıñ apis müddeti soñuna kelmekte», – dedi Feygin.
Ancaq advokat, Cemilevniñ oğlu azat etilecegi vaqıtta manialar çıqa bilecegini de red etmedi.
«Manialar er vaqıt çıqmaq mumkün, kimse sigortalı dekil ki. Azat etilgen soñ ise onıñ bulunacaq yeri – şimdilik sual (çünki memuriy nezaret astında bulunacağı belgilengen edi – QA) çezilmekte», – dedi Feygin.
Keçende Mark Feygin «Qırımlı esirlerden biri» azat etilecegini haber etken edi.
Hayser Cemilevni 2013 senesi onıñ Bağçasaraydaki eviniñ azbarında aileniñ dostı olğan Fevzi Edemovnı babasınıñ tüfeginden öldürgeninde qabaatladılar. Qırım işğal etilgen soñ rusiyeli taqiqat organları onıñ işini yañıdan baqmağa qarar aldı. Hayserni Aqmescit apishanesinden çıqarıp, Krasnodar vilâyetine alıp kettiler.
Hayser Cemilev 10 sanlı Astrahan apishanesinde buluna.
Rusiye mahkemesi sentâbr 15 künü Hayser Cemilevke üç yıllıq memuriy nezaret astında bulunmasını belgiledi.Çıqarılğan qararğa binaen, oña Qırımdan tış çıqmaq, işnen bağlı olğan vaziyetten ğayrı, saat 22.00-den saba saat 6.00-ğa qadar Bağçasarayda yaşağan yerinden tış bulunmaq, meyhane, qavehane, restoran ya da içkicilik yerlerinde bulunmaq yasaqtır. Cemilevniñ oğlu ayda eki kere «yaşağan yeri ya da qayd etilgen yeri boyunca içki işler organına» kelmek kerek.


text:
«Qırım diasporası» cemaat teşkilâtı Kiyevde memleket içinde köçip kelgenler içün yardım merkezini açtı. Teşkilâtçılar köçip kelgenlerniñ toplaşmaq, qonuşmaq, tecribenen paylaşmaq, trening, ustazlar dersleri ve diger tasil tedbirlerini keçirmek imkânları olsun dep, «umumiy yerni» (co-working) meydanğa ketirmege tırışalar, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bizler devlet yardımını beklemekten yoruldıq ve bu merkezni özümiz açtıq. Bu gumanitar ştab olmaycaq, bu köçip kelgen iş adamları, ana-babalar ve köçip kelgen balalar içün yardım olacaq», – dep ayttı «Qırım diasporasınıñ» idare reisi Anatoliy Zasoba Qırım.Aqiqatqa.
Merkezde iş yerleri donatılmaqta.
Mında çeşit tedbirler keçirilecek, bütün ilânlarnı «Qırım diasporasınıñ» internet saifelerinde yerleştirecekler.
co-working – iş şekli, onıñ iştirakçileri serbest ve mustaqil olıp, bu yerni faaliyetleri içün qullanalar. Aynı vaqıtta mında bir iş üzerinde bir qaç adam çalışa bile.
2014 senesi mart ayında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ bir çoq adam yarımadadan qıtaiy Ukrainağa köçip keldi. Ukraina fevqulâde vaziyetler devlet hızmetiniñ malümatına köre, 2015 senesi aprel 10-ğa qadar Qırım ve Aqyarnı 20 biñ 480 kişi terk etti.


text:
Qırım internet cemaatçılığını, yarımadağa Tavrida adını bermek teklifinen kene eyecanlandırdılar. İçtimaiy ağlarda bu fikirge hucur ve aqılsız dediler, ve Rusiye memurlarına kerçek işnen oğraşmaqnı tevsiye ettiler.
Keçken yıl Qırımnıñ ad deñiştirmesini, qırım yunanlarınıñ "Tavrida" milliy-medeniy cumhuriyetiniñ başı İvan Şonus faal şeklinde lobbi ete edi. O zaman qırımlılar bu fikirni duşmanlıqnen qarşıladı. Ancaq şimdi Şonusnıñ küçlü tarafdarı peyda oldı - Kreml tayin etken Qırım ükümetiniñ baş naziriniñ müavini, Rusiye prezidenti yanında cumhuriyetniñ daimiy reisi Georgiy Muradov. Rusiye matbuatınıñ malümatına köre, o, Qırımnıñ başqadan ad bermesi teklifine "emiyetli bir teşebbüs" dedi ve, yarımada sakinleri oña qol tutsa, bu ğayeni akimiyet organlarında muzakere etmege teklif etti.
Amma içtimaiy ağlardaki tefsirlerge köre, qırımlılarnıñ çoqusı evelki fikirde qaldı.
Biz, öz şeerimizde ne deñiştirmege istegenimizni muzakere etkende, Qırım memurlarınıñ başlarında daa global meseleler peyda ola! Nasıl eteyik de, özümizni köstereyik ve Qırım yarımadasına başqa ad bereyik? Yollarnı yaptıq, yalı kenarlarını abadanlaştırdıq, şeerlerni ad sıfatına ketirdik, tibbiyetni köterdik... İşte, mesele tek yarımadanıñ adında!
Sanki Qırımnı degil de, ya da şimdi o endi Qırım degil, amma başqa yarımadanı hırsızladılar?
Ya bu doğrultuv kerçekten kerekmi?
Ya "Qırım baari"? Hatıralarda silmek isteylermi?
Referendumnı teklif etem, biz içün qarar almağa yeter artıq
Ğaliba, Qırım akimiyetiniñ canı sıqıla, ne yapacaqlarını bilmeyler
Qırım ve Rusiyeniñ bütün meseleleri çezilgenini közde tutsaq, adnı deñiştirmege de vaqıt keldi.))
Bizim başqa meselelerimiz yoqmı? Bu paralarnı birden maña bere bilesiñiz)
Adamlarnıñ başqa işi olmağanı alı...
Aqça tıqmağa yer yoqmı? Ad deñiştirmesinen bu oyunlar ne kerek!? Canları sıqıldımı? Sade adamlarğa ne qadar aleket, pasportlar, vesiqalar, müürler, şeadetnamelerni kene deñiştir. Ebet, daa yañı bayraq, yañı tuğra ve daa bir şeyler! Bu multfilm degil de... Gemige nasıl ad berseñiz, öyle de yaldar! Yarımadanıñ adı ne olsa, olsun, yollar, normal tibbiyet, inkişaflı infrastruktura, inkişaflı turizm, normal fiyatlar olmasa, o kimge kerek olacaq?! 1000 elva deseñ de, ağzıñda tatlıca olmaz!
Bezdirdiler endi, adnı deñiştirmege ne hıyar bar?! Başqa problemalar yoq, tek Qırımnıñ adını deñiştirmege qaldı, qırımlılar memnünlar, kim memnün olmasa -  .
Adnı deñiştirirmiz - adamcasına yaşap başlarmız...:-)
Muzakere etkenler, şaqa olaraq, Qırımnıñ başqa adlarını da teklif ete edi.
Yoq, yahşıca Qırım-Tavr-İskiteriya. İskitler bu topraqlarda daa evel yaşadı da. Olardan evel ise (yañlışmasam), etruskler de yaşadı. Aysa, demek, Qırım-Tavr-İskiteriya-Etruskeriya olsun. Amma daa yahşısı, yüzden ziyade olğan bütün halqlarnı añmaq, o zaman kimseniñ canı ağırtmaz :-)))
Ya da neandertaletslergece barmaq
Çifte ad - bu az, menim teklifim - Krım Tavriya Kimmeriy Büyük Ermeniy Deñiz Ermeniy Ceneviz Qırımlı ada, bunıñ içün ise, bütün küç ve paralarnı israf etip, boyunnı qazıp çıqamaq kerek.
Referendum keçirmek kerek, men İsveçre içün rey berem.
Tefsirciler, Qırımnıñ adını deñiştirmek ğayesiniñ konkret maqsatları bar, dep tüşüne.
Bütün bu areketler, qırımlılarnıñ qavğalaştırmaq içün yapıla
* * *
Mında yazılğan bütün şey açıq menbalardan alındı