text:
#LIBERATECRIMEA informatsion kampaniyası 32 milliondan ziyade adamnı qaplap aldı
Cumaaqşamı künü, 15 sentãbrde ‘Ukrinform’ haber agentliginde QRM #LIBERATECRIMEA informatsion kampaniyasınıñ neticelerini aydınlattı. Mezkür kampaniya Ukraina ealisini işğal etilgen Qırımdaki vaziyetnen tanış etmege maqsadına hızmet etti.
Spikerler:
Eskender Bariyev- Qırımtatar resurs merkeziniñ reisi, qırımtatar Milliy Meclisi çetel işler ve huquq meseleleri boyunca idaresiniñ başı;
Tatyana Pordvornãk- QRM kommunikatsıya meneceri;
Oksana Sahno- ‘Prisoyedinaysa!’ (‘Qoşul’) cemaat faaliyetine qoltutuv Programmasınıñ meneceri;
Andrey Yermolenko- ressam-karikaturcı.
‘2014 senesi Qırım işğalinen ukrain cemiyeti birleşmegence, işğalde bulunğan tamır halqnıñ, ondan da ğayrı haqlara cemiyetniñ faal destegi olmağance Qırımnı azat etmege imkãnsız olğanını añladıq. Bu maqsat ile qırımtatar halqı ile birdemlik ve Qırımnıñ deokkupatsıyası oğrunda #LIBERATECRIMEA halqara areketini başlattıq’, - añlattı Bariyev.
Faqat, Bariyev aytqanına köre, orta esapnen ukrainler Qırım Ukrainağa tabi olmağanına alışıp qalğanını körmege başladıq.
Şu sebepten, ukrain sakinlerini Qırım vaziyetinen haberdar etmek içün daima çalışmalı. Bunı közde tutaraq, QRM Qırımnen bağlı tarihiy künlerge dair #LIBERATECRIMEA informatsion kampaniyasını başlattı:
26 fevral- Qırım işğaline qarşılıq kösterüv künü
18 mayıs- Qırımtatar sürgünlik qurbanlarını añma künü
26 iyün- Qırımtatar milliy bayraq künü
9 avgustta Halqara tamır halqlar künü’
Tatyana Podvornãk informatsion kampaniyanıñ neticelerini raqamlarnen aydınlattı:
-mevzulı testlerni 2091-den ziyade adam keçti;
-Içtimaiy ağlarda plakat ve infografikalar 2876 970 adamnı qaplap aldı;
-Facebook, Telegramm, Tvitterde aktsıyalarımızda 7412 adam iştirak etti;
-Plakatlar 439 bilbord ve sitilaytlarda yerleştirildi ve 22350822 adamnı qaplap aldı;
-belli ukrainler, şu cümleden Camala, Svãtoslav Vakarçuk, Taras Topolã, Sevgil Musayeva, Ahtem Seytablayevniñ iştiragınen videorolik taqdim etildi. Mezkür rolik 512 492 adamnı qaplap aldı.
- ‘Qırımım’ adlı video yarış keçirildi. Yarış haqqında haber 274 314 adamnı qaplap aldı, 5787 bağlandı, 14 adam iştirak etti.
‘Umumen şunı aytmaq mümkün ki, #LIBERATECRIMEA information kampaniyası 32 million ukrainni qaplap ala bildi. Bu qadar ukrain Qırım haqqında bilgilerini arttırdı, bu qadar ukrain faaliyetimizge qoşuldı’, - qayd etti o.
Şundan da ğayrı, QRM mevamları ukrain siyasetçilerniñ ağzılarında bile seslendirildi. Misal olaraq Ukraina Prezidenti Vladimir Zelenskiy Qırım platformasında çıqışta bulunğanda QRM-niñ ‘Qırımda başlandı, Qırımda da bitecek’ ibaresini tekrarladı.
Şunı da qayd eteyik ki, leyha ‘Qoşul!’(‘Prisoyedinaysa!’) cemaat faaliyetine qoltutuv Programması tarafından desteklendi.
‘‘Qoşul!’(‘Prisoyedinaysa!’)programması QRM adaptirleme ustalığını qayd etmege ister edi. QRM qısqa bir vaqıt içinde öz informatsıon mahsulatını deokkupatıya, territorial bütünlik oğrunda deñiştire bildi ve neticede daha añlayışlı, körümli oldı. ‘Qoşul!’(‘Prisoyedinaysa!’) programması QRM tedbirlerini yüksek seviyede keçirdi degen fikirde’,- dep qoştı ‘Qoşul!’(‘Prisoyedinaysa!’) programmasınıñ temsilcisi Oksana Sahno.
Tedbirge ressam Andrey Yermolenko de qoşuldı. O, #LIBERATECRIMEA faallileriniñ ğayelerini amelge keçirmege yardım etip kelmekte.
‘İnformatsıon kampaniya tek Ukrainada degil de, bütün dünyada pek ileri ketti, şunıñ içün de her bir rusiyeli Qırım vaqtınca işğal altında olsa da, Ukraina toprağı olğanını añlay. Kapmaniyağa yañı taze ğayelerni ketirgen adalar qoşulğanı pek sevindire. Adamlar her şey Qırımda başlap, Qırımda da biteceğini añlaylar. Qırım ve Donbassta bayrağımıznı kötersek, o vaqıt ğalip çıqarmız’,- qoştı o.
Hatırlatamız ki, QRM daha evel Ukraina ealisiniñ işğal etilgen Qırımdaki vaziyet haqqında bilgilerini arttırmaq maqsadınen yañı #LIBERATECRIMEA informatsıon kampaniyasını başlatqan edi.
Mezkür kapmaniyanen daha da tafsilãtlı nevbetteki sahifelerde tanış olmaq mümkün: https://www.ctrcenter.org/liberatecrimea/,
Facebook: https://www.facebook.com/liberatecrimea
Telegramm: https://t.me/LIBERATECRIMEA


c: text/html

text:
Qırımtatar Milliy Meclis azası İlmi Ümerov emindir ki, akimiyetniñ qırımtatarlarnıñ temsiliy organı etrafında yapqan areketleri – cemaatnıñ diqqatını daa da müim meselelerden çekmek bir ıntıluvdır.
Bunı o Facebook saifesinde yazdı.
Ümerov şunı da bildire ki, akimiyet Qırımtatar Milliy Meclis azalarını öz stsenariyine celp etip olamaz.
«Çoqusını toplap olamazlar, amma böyle «saçmalıq» olğanda, müim meseleler üzerinde tüşünmek imkânsızdır. Qırımnıñ şimdiki yolbaşçılığına bu kerek, işte. Oña kerçekten de Meclis ya da Qurultay kerekmi? Mesele şunda ki, KEREKMEY !!!» – yazdı Ümerov.
Qırım akimiyeti qırımtatar memurları ile Qırımtatar Milliy Meclisine tesir etip, organnıñ yañı başını saylamağa mecbur ete. Bu vazifede cumhuriyet yolbaşçılığı Devlet Şurası spiker muavini Remzi İlyasovnı körmege istey. Soñkisi yaqın zamanda Meclis yañı Qurultaynıñ keçirilecek künü aqqında bildireceginden emindir.
Mecliste buña kvorum kerek olğanını bildirdiler, şimdi ise o yoqtır. Temsiliy organnıñ başı Refat Çubavov emindir, Meclis azaları, qırımtatar milliy areket faalleri «tarikçilerge qırımtatar milliy areket degerlerini taptamağa izin bermezler».

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina millet vekili Andriy Artemenko bergen matbuat konferentsiyası devamında soñki aylârı Rusiye paytahtı Moskvanı ziyaret etkenini tasdiqladı.
«Moskvada oldımı tasdiqlayım. Bütün ziyaretlerim Ukraina Telükesizlik hızmeti ile uyğunlaştırıldı. Teesüf ki, tavsilâtlıca añlatıp olamam» – dedi o.
Millet vekili «Ukraina meselesine diqqat celp etmek vazifesini devam etmek içün» yaqın zamanda kene AQŞ ziyaret etmek niyetinde olğanını bildirdi.
UTH Artemenkonıñ bu sözlerini izaatlamadı.
Radikal firqanıñ yolbaşçısı Oleg Lâşko «mabetlik planı» ortağa çıqqanından evel Artemenko bir-qaç kere Moskvanı ziyaret etkeni aqqında ayttı.
Fevral 19 künü New York Times gazetinde derc etilgen maqalede yazıla ki, Milliy telükesizlik suallerinde AQŞ prezinetniniñ mesleatçısı Michael Flynn, istifağa ketmezden bir afta ögüne, Donald Trumpqa yaqın olğan şahıslardan Ukrainadaki umumiy vaziyetiniñ tüzetilmesi çerçivesinde Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalarını toqtatmaq tekliflerini aldı.
Neşirde qayd etkenlerine köre, Trumpnıñ advokatı Michael Cohen, SSBC-de doğğan AQŞ prezidentniñ iş ortağı, Rusiyede biznes saasında oña yardım etken Felix Sater ve Ukraina millet vekili Andriy Artemenko bu tekliflerniñ azırlanmasında iştirak ettiler. Neşirniñ malümatına köre, muabbetlik planı – Ğarbiy Ukrainadan bütün Rus ordularınıñ çıqarılması ve Qırımnıñ Rusiyege 50 ya da 100 yılğa kirağa berilecegi aqqında Ukrainada referendumnıñ ötkerilmesi kire edi. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası bu mesele boyunca cinaiş iş açtı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina Tış işleri nazirligi ilhaq etilgen Qırımda Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından iş adamları ve qırımtatar faaliyetçilerinde keçirilgen kütleviy tintüvlerni taqbih etti. Munasip beyanatnı Ukraina TİNiniñ spikeri Maryana Betsa Twitterde derc etti.
O, Qarasuvbazarda olıp keçkenine qırımtatarlarnıñ diskriminatsiyası dedi ve bu faktlarnıñ halqara mahkemelerge taqdim etileceklerini bildirdi.
Bildirüvde: «İşğal etilgen Qırımda yañı qanunsız tintüvlerni qatiyen taqbih etemiz. Qırımtatarlarnıñ diskriminatsiyasıdır. Cinayetlerniñ delillerini halqara mahkemelerge taqdim etecekmiz», – denile.
Aprel 26 sabasında Qarasuvbazarda «Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketinniñ tükânlarında Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından tintüvler yapılğanı belli oldı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Rusiye telükesizlik hadirmleriniñ qırımtatar iş adamları, hayratçılar ve qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileri Ali Bariyev, Asan Bariyev, Remzi Velilâyev, Resül Velilâyev, Ekrem Velilâyev, Zera Velilâyeva ve olardan ayrı yaşağan yetişken balalarınıñ evlerine tintüvler ile kelgenini bildirdi.
«Qırım birdemligi»niñ malümatına köre, Qarasuvbazarda Rusiye telükesizlik hadimleri tintüvden soñ «KrımOpt» mudiri Ali Bariyev ve ondan ğayrı iş adamı Resul Velilâyevniñ qız qardaşı Zera Velilâyevanı alıp kettiler.
Al-azırda Rusiye telükesizlik hadimleri ve Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım ukümeti tarafından bu vaziyetke dair berilgen izaatlar yoq. Tafsilâtlar ögrenile.
«Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketi iri bir iş adamı ve hayratçı Resül Velilâyevge ait.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.


text:
Angliya häm Daniyadan Törkiyägä oçışlar
Bu ike ildän oçqıç säfärläre qabat başlana
Törek hawa yulları ğomüm mödire Bilal Êkşi Angliya häm Daniyadan Törkiyägä oçqıç säfärläreneñ qabat başlanaçağın citkerde.
Ğomüm mödir soŝial’ media xisabınnan tübändäge açıqlawnı yasadı: “Angliya häm Daniyadan Törkiyägä reyslar başlana. Xökümätebez tarafınnan qabul itelgän qarar belän soñğı 72 sägät’tä yasalğan PŜR testı näticäse tiskäre çıqqan oçraqta Angliya häm Daniyadan Törk...
-
-
-
27.09.2022
-
27.09.2022
-
27.09.2022

seg_langs: azj_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Parijdeki körüşüvde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ilhaq etilgen yarımadanıñ qaytarılması meselesini köterse, "Normandiya formatınta" muzakereler qapatılmaycaq, dep ayttı.
Körüne ki, Ukraina prezidenti Paristeki körüşüvde laf etmege istegen Qırım meselesiniñ ihtimallı muzakeresine cevap, tahmin etilgenge köre, daa mıqayttır. Çoq yıllar devamında Rusiye memurları - Putinden başlap - "Normandiya formatında" Qırım meselesini kötermege imkân yoq dep, qandıra edi, "Normandiya formatı" yalıñız Donbass vaziyetiniñ muzakeresine bağışlanğan ve başqa muzakereler aytışmanı bozacaq, dep ayta ediler. Şimdi ise - bir şey olmaycaq. Ne içün?
Çünki bugünde-bugün "Normandiya sammiti"niñ kün tertibiniñ deñiştirüvi Kremlniñ özüne elverişlidir. Bellesem, Vladimir Putin, Donbassnıñ işğalden boşatuvını ve Minsk añlaşmalarnı başqa şartlarğa deñiştirecek ola - Kyiv, işğal etilgen Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ Moskova nezaretini qabul etip, Rusiye gazınıñ tranzitine razı olğanını ve buña cevap olaraq Rusiye gazına endirim alacağını istey.
Kreml, böyle şartlar sammitte iştirak etken er kes içün uyğun olur, dep sayalar - çünki elektoratı içün içtimaiy üstünliklerni yaratmaq içün parağa ihtiyacı olğan prezident Zelenskıyğa, Ukrainadan tranzitni deavam etip, "Şimaliy aqıntı-2" gaz ağınıñ açılmasını istege kantsler Merkelge, Moskovanen munasebetlerni daa yahşı yapmağa tırışqan prezident Makronğa.
Amma "Normandiya sammitinde" sadece Donbass aqqında degil, gaznı da laf etmek içün, bu format çeşit-türlü içtimaiy ve siyasiy meselelerniñ muzakere etilmesine lâyıq olğanını qabul etmek kerek. "Normand sammiti"ne Rusiye gazınıñ tranziti ve teminatınıñ, Qırımnıñ qadar alâqası bar. Onıñ içün - gaz aqqında laf etmek mümkün olsa, demek Qırım aqqında da mümkün, ne içün yoq?
Ancaq bu eki mevzunıñ muzakeresine Putinniñ reaktsiyası türlü olacağında eminim. Gaz meselesinde o Zelenskıyğa basqı yapmağa tırışacaq, ve Donbasstaki çatışmanıñ toqtatıluvı ve saylavlarnıñ keçirilüvi Ukraina reberligi "Gazprom" isteklerine uymasına bağlı olğanını añlatacaq, Qırım mesleesinde ise o, Rusiye Federatsiyasınıñ subyektleriniñ taqdiri muzakere etilmey, dep lafnı kestirecek.
Ukraina prezidenti içün eñ yahşı vaziyette o, Frenkistan prezidenti ve Almaniya kantsleri tarafından, Qırımnıñ Ukrainağa ait olğanınıñ tanımasına nail ola bilecek. Amma bu yañı haber degil - Qırımnıñ ukrainalı aitliginen bütün dünya topluluğı, Moskova ittifaqdaş bile, razı.
Çunki Putin, gaz ve tranzitke Qırımnı degil deñiştire. O, gaz teminatına ve tranzitniñ devam etilmesine Donbasstaki atuvlarnıñ toqtatılmasını deñiştire
Bellesem, sade bir şeyni añlamaq kerek. Putin gaz muzakeresini Qırım muzakeresine deñiştirmege kerçekten azır.
Amma eki muzakereniñ neticeleri türlü olacaq. Gaz muzakeresi, Ukrainanıñ energetika ceetinden Rusiyege bağlı olmasını qaytara bile - işte, bugün Zelenskıynıñ etrafında olğanlar tamam buña itey. Qırım muzakeresi ise neticesiz bite bile - mında Rusiye prezindentiniñ matbuat kâtibi aqlı, ğaliba.
Çunki Putin, gaz ve tranzitke Qırımnı degil deñiştire. O, gaz teminatına ve tranzitniñ devam etilmesine Donbasstaki atuvlarnıñ toqtatılmasını deñiştire.
Eminim, budır onıñ añlaşma istekleri.
Vitaliy Portnikov, Kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat közeticisi
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov, deñiz suvunı tatlılaştıracaq inşaatlarnıñ quruluvı içün yerler artıq azır, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, leyhası endi azırlanıp başlandı. Bunı o, Rusiye haber vastalarına ayttı.
«Suvnı tatlılaştıracaq inşaatlar içün yerler artıq azır. Söz Yalta ve Aqmescit aqqında kete. Vesiqalar azır. Leyhanı azırlaycaq teşkilâtlarnı endi işini başladılar», – «RİA Novosti» Aksönovnıñ aytqanlarından alıntı ketire.
Suvnıñ tatlaştırıluvı içün birinci stantsiyanı Qırım başlıqları Yaltada quracaq edi. Aksönov, böyle inşaat yaznıñ başında azır olacaq, dep inandırğan edi.
Qırımnıñ suv teminlevi
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
1944 senesi mayıs 18-20 künlerinde NKVD-NKGBniñ mahsus operatsiyası esnasında bütün qırımtatarlar Qırımdan Orta Asiya, Sibir ve Uralğa sürgün etildi (resmiy malümatqa köre, 194 111 kişi sürgün etildi). Qurultaynıñ mahsus komissiyası «Unutma» umum halq kampaniyasını keçirdi. Onıñ esnasında sürgünlikniñ şaatlarına ait 950 hatırlav toplandı. Qırım.Aqiqat bu arhivlerde yer alğan şaatlıqlarnı derc ete.
Men, Tamara İslâmova, qırımtatarım, 1937 senesi yanvarniñ 9-nda doğdım. Qırım ASSRniñ Aqmescit şeerinde Kları Tsetkin soqağında 22-nci evde yaşadım. Cenk vaqtında Seyitler rayonına Beş Qurtqa köyüne köçken edik.
Sürgünlik vaqtında qorantamızda anam Cever İslâmova (1910 yılında doğdı), babam Seydali İslamov (1904 yılında doğdı), tatam Dilâra İslamova (1930 yılında doğdı), tatam Elmira İslamova (1934 yılında doğdı), men, Tamara İslâmova (1937 yılında doğdım), egizim Tamila İslâmova (1937 yılında doğdı) ve qardaşım Lilâ İslâmova (1941 yılda doğdı) bar edi.
Qırım ASSRniñ Seyitler rayonınıñ Beş Qurtqa köyünden sürgün etildim. Eki közlü evde yaşadıq. Eki sığırımız bar edi, olarnı Abduraim dayım bağışlağan edi. O, Qurman rayonınıñ Taşlı Dair köyünde yaşağan edi. Toprağımız bar edi, anda hıyar, qarpız ve qavun saça edik.
Epimizni tüfeklernen köyniñ merkezine aydadılar. Meydan artıq adamnen tolu edi
1944 senesi mayısnıñ 18-nde saba üç asker keldi, evimizge kirdi. Bir şey añlatmayıp, kiyinip azbarğa çıqmağa buyurdılar. Evden bir şey almamızğa razı olmadılar. Amma anamnıñ azırlanmağa ve yanına bir şey almağa küçü yoq edi - Lilâ ufaçıq, Tamila hasta edi. Epimizni tüfeklernen köyniñ merkezine aydadılar. Meydan artıq adam tolu edi. Etrafında avtomatlarnen askerler tura edi. Adamlarnıñ qıçıruvları, şamatası, ağlavları, köpeklerniñ uluması, sığırlavnıñ müñremesi. Bizni atacaqlar dep belledik. Kimsege bir şey añlatmadılar.
Saba tañda bizni maşinalarğa yüklep, Seyitlerniñ tren vokzalına alıp kettiler. Tuvar vokzalınıñ platformasında turdıq, ne qadar turğanımıznı hatırlamayım. Qadınlar ağladı, eslerini coydı. Balalar coyula edi, olarnı qıçıra-bağıra qıdıra ediler. Adam çoq edi. Bizni tuvar vagonlarına yüklediler, pencerelerinde tikenli tel bar edi. Ne vesiqa, ne eşyamız yoq edi, bizge bir şey aytmadılar, ne içün ve qayda yollağanlarını aytmadılar. Böylece qorantamızdan yedi adam sürgün etildi.
Çoq şey oldı - adamlar suv toldurmağa yetiştirmeyip, poyezdden qala ediler ve ğayıp ola ediler. Yolda çoqusı türlü-türlü hastalıqlarnen hastalandı
Vagonlar top-tolu edi. Vagonda iç bir şarait yoq edi: suv, kenef yoq, ava yetmey, sıcaq. Qazahistan çöllerinden kete edik, sıcaq, nefes alınmay, adamlar hastalana, tibbiy yardımnıñ asıl lafı yoq edi. Kimerde poyezd toqtana edi, adamlar tışarığa çıqmağa tırışa ediler, bir-biriniñ üzerinden sekirip keçe ediler, savutları olğanlar çapa-çapa suv toldura edi. Çoq şey oldı - adamlar suv toldurmağa yetiştirmeyip, poyezdden qala ediler ve ğayıp ola ediler. Yolda çoqusı türlü-türlü hastalıqlarnen hastalandı. Vagonlarda açlıq, hastalıqlardan öle ediler. Vagonda meftanı tutmağa razı olmay ediler, onıñ içün cesetni poyezdden çıqarıp taşlay ediler.
Allahqa çoq şükür, bütün qorantamız sağ barıp çıqtı. Anam aytqanına köre, biz 20 kün yolda edik.
Bizni Qaşqadarya vilâyetiniñ Kitab stantsiyasına ketirdiler. Anda bizni balaban köpçekli arabalar endi bekley edi, olarnı eşekler çeke edi. Balalarnı oturttılar, ana-babalar ise 18 kilometr cayav ketti. Bizni qapısız, penceresiz, töşemesiz, sınğan dam ve çatlaq divar ile bir eski aranğa yerleştirdiler. Tabanda, toban üstünde yuqladıq. O aranda ipek vöcegini östüre ediler, anda sıçavul, sıçan yılanlar bar edi. Biz pek qorqa edik. Bu Panci köyünde edi. Sonra Kitabğa köçtik.
Dilâranıñ küçük olğanına baqmadan, balaban çapanen pamuqnı çapalata ediler
Anam ve Dilâra tatam tarlada çalıştı. Anam maşnadan balalarnı baqa edi. Dilâranıñ küçük olğanına baqmadan, balaban çapanen pamuqnı çapalata ediler. Bir tüpni kessen, brigadirler pek ura ediler. Olarğa pek az töley ediler, mahsulatnen bere ediler - er vaqıt ac edik.
Sürgünlik yerinde biz raat yürip olamadıq, mıntaqadan çıqmağa yasaq edi. Komendant rejiminiñ bozuluvı içün başqa vilayetke sürgün ete ediler.
Babam RTS-ge agronom olıp işke kirdi, kolhozlarğa atne bara edi. Gece-kündüz çalıştı, evge siyrek kele edi, gece atnen kelse, saba erte kete edi. Biz, balalar, onı aylarnen körmedik. Kitabda küçük bir evçikni satın alğan edik, anda da yaşadıq.
Men 4-ünci sınıfta olğanda appenditsitnen Şahribazda ameliyat yapıldım. Ana-babam meni yoqlap olamadı, komendant Kitabdan çıqmağa razı olmadı.
Lilâ kecindi, o beş yaşlarında edi. Biz mektepte edik, kadam nenen hasta olğanını bilmeyim
Epimiz malâriyanen hastalanıp çıqtıq, er kün emşire kelip, hinanı bere edi, basqa yardım olmadı. Lilâ kecindi, o beş yaşlarında edi. Biz mektepte edik, kadam nenen hasta olğanını bilmeyim.
Bizim territoriyamızda adamlar çoqusı malâriya, tuberkulöz, dizenteriya, sarılıq hastalıqlarınen hasta edi. Ölgenlerni köme ediler, kimerlerini ise sadece taşlap kete ediler. Sabasına cesetler yoq edi, olarnı çaqallar aşağan edi. Köy anbarında çoq qorantanı yerlestirdiler, olarnıñ episi aclıqtan öldi. Biz zornen sağ qaldıq...
Babam emek ordusına tüşmege kerek edi. Sürgünlik arfesinde anda ketecek edi. Amma biz Tamilanen oña yapışıp ağladıq. Babam qalmaga razı oldı, dostlarına: «Sizge saba yetişirim» dedi. Saba erte ise olamadı, çünki tüfekli saldatlar keldi ve onı da biznen beraber Özbekistanğa ketirdiler.
Men, 8-inci sınıfqace Karl Marks adına 1-inci mektepte oqudım, sonra Qarşın ocalar oquv yurtuna kirdim. Soñra Buhara pedagogika institutına, başlanğıç tasil fakultetine, özbek tilinde oqudım. Başlanğıç sınıflarda özbek tilini bere edim, 38 yıl çalıştım. Şimdi pensiyadam.
Qırımda 1995-inci yıldan berli yaşayım. Babam ve anam keçindi. Qalğanları sağ-selâmet, Allahqa şükür.
(2009 senesi oktâbrniñ 13-nde yazılğan hatırlav)
Neşirge Qırım tarihçısı, Qurultaynıñ qırımtatar halqınıñ genotsidini ögrenüv ve onuñ neticelerine qarşı çareler körüv boyunca mahsus komissiya reisiniñ muavini Elvedin Çubarov azırladı


text:
Yanvar 30-ında Aqmescitniñ Bavurçı (Kamenka) qasabasınıñ bir qısmı, elektrik tayanğıç tamirlevi sebebinden yarıqsız qaldı.
“Krımenergo” bildirgenine köre,"Avtobusnik", "Energiya", "Urojay", "Şinnik", "Prival", "Yagodka", "Domostroitel" ortaqlıqlarında, Gavena soq., 21-25 (tek), Sokolinaya soq., 2, Topolevaya soq., 20-56a (çift), 21-53 (tek) saat 8-den saat 17-gece yarıq olmaycaq.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik, Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putin aytqanı kibi, Qırımnıñ energetik qamaçavı «Kiyevdeki şeriklerimizniñ indemez razılığı olmadan» meydanğa çıqmaz edi.
Bu aqta Rusiye devletiniñ başı noyabr 25 künü Nijniy Tagilde Devlet şurası prezidiumınıñ çıqış toplaşuvında bildirdi, denile Kreml saytında aşkâr olunğan beyanatta.
«Kiyevdeki şeriklerimizniñ mevamı ayrette qaldıra. Olarnıñ indemez razılığı olmadan bu vaqialar meydanğa çıqmaz edi, bu açıq-aydındır. Qırımnıñ ukrain devleti terkibine qaytaruv zaruriyeti aqqında aytalar ve insanlarnı horlaylar, tam tersine areket eteler. Soñ? Olarnıñ saylavı, yañı ve şaşırtacaq bir şey yoq», – dey Putin.
O, işbu vaziyette qırımlılarnıñ «metaneti»ni qayd etti.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tiremesini tamirlediler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye akimiyeti tarafından kontrol etilgen Ermeni Bazar şeer mahkemesi aprelniñ 30-nda Qırımda ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası baqılğan oturışuvda imayeniñ FSB hadimini şaat olaraq sorğuğa çeküv muracaatını ekinci ıntıluvdan soñ qabul etti. O, Mustafa Cemilevniñ Rusiye devlet sıñırından keçkenini inkâr etken edi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Mahkeme bu muracaatnı birinci kere qanaatlendirmege razı olmağan soñ, advokat Nikolay Polozov qadı Venera İsroilovanıñ çekilmesini istedi. O, qadınıñ dava ketişatında «belli maqsadları ve merağı» bar, dep ayttı. Qadı razı olmadı, soñra ise Polozovnıñ şaatnı çağırmaq muracaatını qanaatlendirdi.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi 2020 senesi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Hatırlatamız, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca martnıñ 5-nde olıp keçken mahkeme oturışuvında imaye tarafı dava malümatlarında bozuvlarnı qayd etti. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, bozuvlar tahqiqatçı azırlağan malümatnen bağlı edi. Mahkeme oturışuvında belli olğanına köre, Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağı 15 yılğa – 2034 senesi martnıñ 5-ne qadar uzatıldı.
Mustafa Cemilev
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Savluqman qal, tatarlıq...
Savlıqman qal, tatarlıq... — ulu qırımtatar cemaat erbabı, siyasetçi ve şairi Noman Çelebicihannıñ yazğan bir şiiri.
Şiir[1]Deñiştir
Savlıqman qal, tatarlıq! Men ketem cennke,
Atımnıñ başı aylandı ahiret betke.
Seniñ içün yaşadım, sensiz ölsem.
Bilmem, nasıl kirermen boş cennetke.
Avdarıldı altavlar, tamurlar taşqan,
Bu işlerge biz tuvul, melekler şaşqan.
Hırpalanğan menlikler, horlanğan qızlar,
balasın taşlap anaylar çöllerge qaçqan.
Artıma baqsam — aq ömür, aldımda — ölüm,
Köp uzamaz belliymen qaranğı yolum.
Qarsambadan havf etmey, kölgeden ürkmey,
Soñ nefeste «tatar» dep, uzanır qolum.
MenbalarDeñiştir
- ↑ ЮHyc KъaHдыM. Kypeш MeйдaHыHы oT бacMaз… — AkъMecджиT, 2002 r. — 256 c. ISBN 966-8025-21-0


text:
Ukraina ekologiya naziri Ostap Semeraknıñ bildirgenine köre, Ukraina Nazirler kabinetiniñ toplaşuvında işğal etilgen Aqyar deñiz yalısı yanında yermay maddeleri tökülgeni aqqında kütleviy haber vastalarında peyda olğan malümatnı muzakere ettiler. Bu aqta o Facebook saifesinde yazdı.
«Qara deñizde Aqyar yanında qaza yüz berdi, neticede deñizge yermay maddeleri töküldi. Tabiat nazirliginiñ regional bölükleri vaqianı ögrenmek, neticelerni belgilemek ve zararğa yol bermemek içün bütün imkânlarnı qullana», – dep bildirdi nazir.
«Bugün ükümet toplaşuvında men bu vaqia aqqında haber ettim, ve nazirge Qırımğa zarar ketirgen işğalci devletniñ ükümetine narazılıq bildirmege muracaat ettim. Ukraina Nazirler kabineti bu teklifke qol tuttı. İşimizni yapamız ve Tışqı işler nazirliginiñ sözüni bekleymiz», – dedi Semerak.
Rusiye tarafından işğal etilgen Aqyar yanındaki Lübimovka, Şimaliy taraf, Belbek, Fiolent, Balıqlava tarafında deñiz üstünde mazut körüne.
Qırımdaki Rusiye tabiat nezareti hızmetiniñ malümatına binaen, mazut mayıs 8-de bir gemiden töküldi. O vaqıt yerli sakinler yalıda bulaşma peyda olğanı aqqında bildirmege başladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova halqara teşkilâtlarnıñ vekillerini Rusiye apishanelerinde tutulğan qırımlılarnıñ aqları bozulğanına cevap bermelerine çağıra.
«BM insan aqları Yuqarı Komissarı Mişel Baçelet, OSCE reisi Miroslav Layçak, Avropa Şurasınıñ insan aqları komissarı Dunâ Miyatoviç ve bütün diplomatik missiyalarnıñ vekillerini Ukraina vatandaşlarınıñ aqları bozulğanına cevap bermek içün elinde olğan bütün mehanizm, imkân, vekâlet, resurslarnı qullanmasına ve olarnıñ sağlığı içün qaytarılmaz aqibetlerden ve bazılarını ölümden qurtarmalarına çağıram», – dep yazdı Denisova Facebookta.
O, sağlığı onı pek qasevetlendirgen qırımlı mabüslerni qayd etti.
«Rustem Şeyhaliyev, Vladlen Abdulkadırov psihiatrik hastahanege yatqızıldı, Oleg Prıhodko dünyadan ayırıldı, Tofik Abdulgaziyev ve Cemil Gafarov SİZOda ölümge qaldırıldı», – dep yazdı Denisova.
Bu teşkilâtlar şimdilik cevap bermedi.
Denisova, Rusiyede apiske alınğan qırımlı Ayder Cepparovnıñ betinde şişik çıqqanını, Aqmescit SİZOsında Tofik Abdulgaziyevniñ qanı zeerlendi, dep bildirgen edi. Ukraina ombudsmeniniñ malümatına köre, Rostov SİZOsında hasta Alim Karimovğa da tibbiy yardım kösterilmey.
Denisova, Rusiye İnsan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, «acele tedbir almasına» ve qırımlı nabüslerge «tolu tibbiy tedqiq ve ihtisasiy tedaviylev yapılmasını temin etmesine» çağırdı. Rusiye ombudsmeni alâ daa cevap bermedi.
Denisova, Rusiyede apiste tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısını aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, olardan 80-den çoqu – qırımtatarlardır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar.
Deñişimni beklegen qırımlılarnıñ ekseriyeti – qırımtatarlar, olar bir sıra davalarnıñ, hususan «Hizb ut-Tahrir», «Tebliğ Cemaatı» davalarınıñ (Rusiyede yasaqlanğan, amma Ukrainada yasağı olmağan teşkilâtlar) mabüsleri ola. Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Bu davalarnıñ mabüsleri – din kütken musulmanlardır.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov, işğal etilgen Qırımda insan aqları bozulğanına dair laflar uydurıla, dep bildirgen edi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ve Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ vekili Rustem Ümerov ile körüşti.
Körüşüv devamında işğal etilgen Qırımnıñ meselelerini muzakere ettiler, er bir mesele boyunca prezident öz Memuriyetiniñ bölüklerine mütenasip avalelerni berdi. Bunı Çubarov öz Facebook saifesinde bildirdi.
«Tabiiy ki, köterilgen meseleler Rusiye orduları tarafından işğal etilgen yarımada ve Qırımda insan aqlarınıñ qoruvı ile bağlı edi...», – dep yazdı Çubarov.
«Ümüt etem ki, halqara sevisinde planlaştırılğan teşebbüslerimizniñ neticesi de semereli olur», – dep qoştı o.
2014 senesi fevralniñ soñunda – martnıñ başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden ordular Qırım yarımadanı zapt ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırım vatandaş qamaçavınıñ teşebbüsçilerinden biri olğan, ATR telekanalınıñ baş müdiri Lenur İslâmov Qırım reintegratsiyası boyunca parlament diñlemelerinde teşkil etilgen qırımtatar batalyonına arbiy bölük nomerasınıñ berilmesini talap etti.
«Prezidentniñ bizge arbiy bölük nomerasını bermesini talap etem. Bu, arbiy bölükniñ Qırım nomerasıdır, çünki biz Qırımdan masqara olıp ketken bölüklerge namusını qaytarmaq da kerekmiz, Qırımğa namusnen qaytmaq kerekmiz», – dedi o.
İyün 15-te, çarşenbe künü Ukraina Yuqarı Radasınıñ sessiya zalında nevbetteki mevzu boyunca parlament diñlemeleri keçirile: «Ukrainada Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri vaqtınca işğal etilgen territoriyasında reintegratsiya strategiyası: meseleler, yollar, usullar ve ıntıluvlar». Zalda parlament prezidiumı divarına qırımtatar bayrağı asılğan.
Lenur İslâmov bu bayraqnı çıqarmamağa çağırdı ki, bayraq «bütün Ukraina deputatlarına Qırım – qaytarmaq kerek olğan Ukraina terkibinde qırımtatar muhtariyeti olğanını hatırlatsın» dep.
Ukraina uquq qoruyıcı organlarınıñ terkibinde qırımtatar batalyonınıñ teşkil etilmesi boyunca muzakereler keçken seneden başlap devam ete. Mecliste bu mesele boyunca bütün malümat Ukraina prezidenti Petro Poroşenkoğa ve İçki işler nazirligi yolbaşçısı Arsen Avakovğa teslim etilgeni aqqında bildire ediler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi Ahtem Çiygoznıñ imayesine Qırım müftisi Emirali Ablayevni sorğuğa çekmege ruhset bermedi. Bunı iyünniñ 27-de Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Oturış vaqtında advokat Nikolay Polozov 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası yanında olğan vaqialarnıñ faal iştirakçisi Ablayevni sorğuğa çekmege rica etti.
«Ablayev fevral 26 vaqialarında faal iştirak etti, bir kün ögüne Meclis toplaşuvında iştirak etken edi. Miting vaqtında çeşme yanında dua oqup, kelgenlerge vaaznen muracaat etken edi. O, bizge buña dair malümat bere bile. Bundan ğayrı, Ablayev mahkemeden aldın taqiqat vaqtında şaat olaraq sorğuğa çekildi, faqat belli olmağan sebeplerden taqiqatçı tarafından mahkemede çıqışta bulunacaq şaatlar cedveline kirsetilmedi», – dep qayd etti Polozov.
«Qırımtatarlarnıñ taqdirinen bağlı qarar alğan birinci şahıslar arasındadır. Fevralniñ 26-sı arfesinde de. İştirak etken muzakereler, qabul etilgen qararlar. Bularnıñ episini tarif ete bile», – dep qoltuttı advokatqa Ahtem Çiygoz.
Lâkin prokuror Ablayevniñ sorğuğa çekilmesine qarşı çıqtı, mahkeme oña qoltuttı.
Bu oturışta Polozov Qırım parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinovnı da sorğuğa çekmege rica etti. Mahkeme qoltuttı, sorğu iyülniñ 10-da olacaq.
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesine qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi Ahtem Çiygoz davası boyunca oturışqa Kreml kontrol etken Qırım milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlar meseleleri komitetiniñ reisi Zaur Smirnov keldi. Sorğu devam ete.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
«Qırım — Ukrainanıñ qısmı ve bizler sizlernen beraber onıñ qaytarılmasınen bağlı meseleni al etecekmiz», – dedi Sergeyev.
Böyle etip Ukraina diplomatı Rusiye zenaatdaşı Vitaliy Çurkinniñ qabaatlavlarına cevap berdi. Çurkin dedi ki, Kiyev Ukrainanıñ cenüp-şarq regionlarında «yañlış» siyaset alıp bara. Rusiye vekilini Qırım işğalinden soñ yarımadağa Dnepr suv berilmesiniñ sıñırlavları açuvlandıra eken.
Çurkin dedi ki, Kiyev Rusiyege muzakereler şartlarını seslendirmeycek.
«Sizler doğru qarar alsañız, Rusiye sizge yardım etecek», – dep ayttı o.
Mayıs 28-de New Yorkta BMT havfsızlıq keñeşi Ukrainadaki vaziyet boyunca nevbetten tış toplaşuvını ötkerdi.


text:
Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova Rusiye zenaatdaşı Tatyana Moskalkovadan Qırımda apiske alınğan qırımtatar faalleriniñ bulunğan yerini bilmege talap ete. Bu aqta Denisova Facebookta haber etti.
«Bir qısmı ya da bütün qırımtatarlar Rostov-na-Donu şeerine ya da Moskva şeerine çıqarıldı kibi şübhe bar. Öz mektüplerinde Ukraina vatandaşlarınıñ bulunğan yerini bilip, maña haber etmesini rica ettim», – dep yazdı Denisova.
Martnıñ 29-nda Qırımda Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina bildirdi.
Martnıñ 27-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan doquz qırımtatar faalini tevqif etti. Martnıñ 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi martnıñ 27-nde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğanlardan 14 qırımtatar faalini apiske aldı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ve Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan aprelniñ 10-nda olıp keçken körüşüvniñ neticesi olaraq beyanname imzaladılar. Vesiqanıñ ukrain tilinde metinini Prezident ofisi yayınladı.
Oña köre, Ukraina ve Türkiye arasında yüksek seviyeli Strategik şurasınıñ doquzıncı oturışınıñ neticesi olaraq taraflar böyle şeyler aqqında kelişti:
- «iqtisadiyat, ticaret, turizm, telükesizlik, mudafaa sanayısı, ilim, tasil ve gencler saalarında taraflar arasında işbirlikni ve koordinatsiyanı terenleştirmek içün küçlerni birleştirmek;»
- nazirler ve koordinatorlar seviyesinde Kvadriga formatında işbirlikni devem ettirmek;
- «Ukrainanıñ halqara seviyede tanılğan sıñırlarında topraq bütünligi ve suverenitetine destegini tasdıqlamaq»;
- «Qırım platforması»nıñ meydanğa ketirilüvini desteklemek;
- «muvaqqat işğal neticesinde vatanaları Qırımnı terk etmege mecbur olğan Ukraina vatandaşları, şu cümleden qırımtatarlarnıñ yaşayış şaraitini yahşılaştırmaq maqsadınen ortaq küçlerni» qvetleştirmek;
- terrorcılıq, ayırılıqçılıq ve aşırıcılıqqa qarşı küreşüvde işbirlikni ve küçlerni quvetleştirmek;
- ekstraditsiya aqqında talaplarnıñ tez işlevini temin etmek;
- bar olğanlarnı yekünlemek ve yañı ortaq leyhalarnı azırlap, mudafaa saasında işbirlikni daa da quvetleştirmek;
- kiriş protseduranı sadeleştirmek ve eki devletniñ vatandaşları içün seyaat imkânlarını yahşılaştırmaq ve qarşılıqlı turizimni rağbetlendirmek içün sıñır nezaretiniñ daa da tekükesizileştirilmesini temin etmek;
- Ukrainadaki Türkiyeniñ «Maarif» tasil fondunıñ faaliyetini desteklemek
Bundan ğayrı, Prezident ofisiniñ malümatına köre, aprelniñ 10-nda Ukraina delegatsiyasınıñ Türkiyege ziyareti çerçivesinde, Ukrainanıñ birinci hanımı Olena Zelenska eki ukraintilli sesli qılavuznı faaliyetke ketirgen – İstanbuldaki Galata qullesinde ve Ankaradaki Anadolu Medeniyetleri Muzeyinde. Merasim Türkiyeniñ birinci hanımı Emine Erdoğannıñ iştiragi ile olıp keçken.
Evel, Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan İstanbulda Ükrina prezidenti ile körüşüv vaqtında Ankara Qırımnıñ işğalini tanımama qararını bir daa tasdıqladı.


text:
Amet Özenbaşlı
Amet Seit Abdulla oğlu Özenbaşlı (1893 s. fevral 10, Bağçasaray - 1958 s. dekabr 4, Leninabad) - Qırımtatar Milliy Areketi yolbaşcılarından, siyaset ve fikir adamı. Bağçasarayda, namlı medeniyet erbabı Seit Abdulla Özenbaşlınıñ qorantasında doğdı.
Tasil[deñiştir | kodunı deñiştir]
1914 senesi Aqmescitte litseyni bitirgenden soñ, 1915 senesinde Ades şeerine ketip Novorossiya Universitetinde tibbiyet fakultetine kirdi. Amet Özenbaşlı litseyde oquğanda, Qırımtatar halqınıñ tarih ve medeniyetinen meraqlandı. Terciman gazetasında basılğan edebiy maqalelernen Abdureşid Mediyevniñ fikirlerini ögrendi. O zamanlarda Qırım Milliy Talebe Cemiyetine qatıldı, bu adım "Milli Harekete" iştirakine yardım etti. 1917 senesi Adesteki litseyli ve universitetli talebeler bir dernek teşkil etti ve Amet Özenbaşlı bu dernekniñ reisi oldı.
Siyasiy faaliyeti[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qırımğa qaytıp kelgenden soñ Qırım Musulmanlarınıñ Kongressinde teşkil olğan Qırım Musulman İcra Komiteti azalığına saylandı. Bu zamandan başlap, siyasiy faaliyetlerini arttırıp sürdürdi. Daa soñra Amet Özenbaşlı, I Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı ve onıñ faal teşkilcilerinden birisi oldı. Grajdanlıq cenki vaqtında "Millet" gazetasınıñ yazıcısı, soñ Milliy Fırqanıñ yolbaşcılarından birisi oldı. 1920 senesiniñ soñunda, vatanından ketmege istemegen Amet Özenbaşlı, Qırımda Sovet akimiyeti qurulğandan soñ, halqınıñ aq-uquqları içün, bu akimiyet çerçivesinde küreşmege qarar berdi. 1921 senesi, Totayköy Muallim Oquv Yurtunda müdirlikke atandı. 1922 senesinde ise, Qırım Devlet Universiteti, Tibbiyet Fakultetini bitirip, siñir hastalıqları ekimi oldı. Amet Özenbaşlı, 1922 senesi aprel 12-de "Qırımtatar Milletçilik Gruppası"na mensüp dep apiske atıldı. 1924-1927 seneleri arasında, Qırım Muhtar Şuralar Sotsialistik Cumhuriyeti Maliye Halq Komissarı yardımcısı oldı. Ondan soñ ise, tekrar ekimlik yapmağa başladı. 1928 senesi 25 yıl apis cezasına çarptırıldı. Amma, 1931 senesi yanvar 30 künü makeme bu ükümni 10 yıllıq lager cezasına çevirdi. 1934 senesi o, Qırım tışında yaşamağa qalmaq şartınen, serbest taşlandı, Sibirdeki Novosibirsk, Pavlograd şeerlerinde sürgünlikte yaşadı, ekimlik yaptı, II Cian cenki esnasında, Alman işğalinde Qırımğa qayttı.
Qırımdan qaçışı[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qızı Meryem Özenbaşlı bu zamanı ‘‘Bu II Cian cenki olğan vaqıtta babam Qırımğa qayttı. Almanlar mında olğanlar vaqıtı keldi. Ondan evel babamnıñ mında kelmege aqqı yoq edi. Onı tutıp apiske atar ediler. Almanlar kelgeninen ailece kelip Qırımğa Ukrainağa yerleştik. Bir vaqıt qalğandan soñ... Müit öylesine deñişti. Eki vahşiy çizmeniñ arasında qaldıq. Babam ve diger Qırımlı aileler bu eki vahşiy çizmeden qaçmağa istedi. Birisi Hitlerniñ faşist çizmesi, ekincisi ise Stalinniñ faşist çizmesi edi. Biz Qrımlılar ekisiniñ arasında qalğan edik. Ekisi de Tatarlarğa hor baqar edi. Alman ükümetinden talapları bar edi. Bunıñ içün bir vaqıttan soñ Almanlar da babamdan raatsız oldı. Onı apiske atacaqlar edi. O Alman ükümetinden milliy aqlarını tiledi. Ancaq, Almanlar bularnı asıl qabul etmediler. İstegenleri babamnıñ “kollaborant” yani “işbirlikçi” olması edi. Oña böyle bir mevqi lâyıq kördiler. Babam bu siyasetni asıl qabul etmedi. Babam bunıñ üzerine qaçmaq alında qaldı Qırımdan’’ sözleri ile añlatır ("Avrupa Zaman" gazetasında 2007 s. sentâbr ayında Ahmet Özay tarafından derc etilgen).
Romaniyadan qaçırılışı ve esareti[deñiştir | kodunı deñiştir]
1943 senesi, Sovet ordusı, kelmeden evel, Aqmescitten ayrılıp evel Adeske yerleşti soñra da Romaniyağa ketti. Romaniyada bir vaqıt Köstencede qaldı. Bu vaqıtta çeşitli sebeplernen Avropadaki Qırımtatar diasporasınıñ lideri Mustafa Edige Qırımal ile rastkeldi. Köstenceni işğal etken Ruslar onı qaçırıp, tutuqlap Moskvağa yiberdiler. 1947 s. sentâbr 20-de ise 25 yıl lager cezasına maküm ettiler.
Üriyetke qavuşması ve vefatı[deñiştir | kodunı deñiştir]
1955 senesi, onı ağır hasta alında serbest taşladılar. Ömrüniñ soñki yıllarını, Tacikistannıñ Leninabad (bugünki Hucand) şeerinde ailesi ile keçirdi. 1958 s. dekabr 4-de anda vefat etti. Naaşı Özbekistannıñ Qoqand şeerinde topraqqa berildi. 1993 senesi, naaşı Qırımğa ketirilip, Bağçasarayda Zıncırlı Medrese yanındaki bağçada İsmail Gaspıralınıñ yanına defin etildi.
Özü kibi ekim olğan qızı Meryem Özenbaşlı da sürgünlikten qaytqandan soñ 2007 senesi Aqmescit şeerinde ayatqa közlerini yumdı.
İcadı[deñiştir | kodunı deñiştir]
Amet Özenbaşlı, özüni aynı zamanda istidatlı bir yazıcı ve jurnalist olaraq tanıttı, 1917 senesi, "O yıqıntılar altında" pyesasını yazdı, "Qırım", "Oquv İşleri", "İleri", mecmua ve gazetalarında tarih, qavmiyat (etnografyia), ve pedagogika saalarına ait maqaleleri ile muntazam surette özüni duyurdı, bir çoq edebiy eserge, şu cümleden Amdi Giraybaynıñ eserlerine de tetqiqatlar yazdı, onı er keske tanıtqan eñ müim eseri ise, Qırım halqınıñ ana-vatandan köç ikâyesini añlatqan "Qırım Faciası" adlı tarihiy eseridir. 1926 senesi ayrı bir kitap olaraq çıqqan bu eser, "Yıldız" mecmuasınıñ 1992 senesi 1 ve 2-nci sanlarında basıldı. Eser, 1933-1936 yılları arasında, o tarihlarda Köstencede Müstecib Ülküsalnıñ çıqarğan Emel mecmuasında tefrika etilgen. 1997 senesi ise Akmescitte, kene ayrı kitap olaraq çıqarıldı.
Eserleri[deñiştir | kodunı deñiştir]
- O Yıqıntılar Altında, 1917 s.
- Çarlıq Akimiyetinde Qırım Faciası, Aqmescit, 1926 s.


text:
«Armançıq» qırımtatar bala mecmuası Roskomnadzordan qayd etüv şeadetnamesini elde etti. Bunı salı künü, aprel 7-de, QHA Qırım haber agentligi bildire.
Mecmuanıñ baş muarriri Ediye Müslimova aytqanı kibi, endi mecmuanı Rusiye Federatsiyasında ve çetelde tarqatmaq mümkün.
Qırımtatar tilinde basılğan gazetalar sırasına «Sudakskiye vesti» gazetasına ilâve olğan «Suvdağ sesi» neşiri de kirdi.
Evel «Golos Krıma» qırımtatar gazetası Roskomnadzorda qayd etilgen edi. Bildirilgeni kibi, gazeta 6 biñ nusha ve «Golos Krıma New» yañı serlevası ile çıqacaq.
2015 senesi mart 31-ne qadar Qırımda bir sıra qırımatatar matbuat vastası işley edi: «Yañı Dunya», «Qırım», «Golos Krıma», «Avdet» gazeteları, «Armançıq», «Qasevet», «Yıldız» mecmuaları, «QHA Qırım haberleri» ve «15 minut» internet portalı, ATR ve Lâle telekanalları, Meydan radiosı.
Malüm olğanı kibi, aprel 1-den itibaren ATR işini toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar telekanal Rusiye qanunlarına köre öyle de qayd olamadı.


text:
Tış işler nazirliginiñ matbuat siyaseti departamentnıñ başı Yevgeniy Perebiynis Ukrainanıñ tış işler nazirligi Rusiye nazirligine endi nota yollağanını bildirdi. Bunı LigaBiznesİnform bildire.
Perebiynisnıñ sözlerine köre, Kiyevni Mustafa Cemilevke Rusiyege kirmege yasaq olğanı çorlandıra. «Bu qarar oña işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetinde berilgeni pek tsınik. Bu Cemilevke Qırımnı işğal etilgeni içün qattı ve printsıpial pozitsıyası içün intiqamdır», – dedi Perebiynis.
Ukraina tış işler naziri Qırımda akimiyetni zapt etkenlerini ve olarnıñ «Moskvadaki şorbacılarını» qırımtatarlarğa, ukrainlerge ve Qırımda yaşağan başqa milletlerge qarşı repressiyalarnı ve qorqutmalarnı vazgeçmege çağırdı.
Ondan da ğayrı notada Rusiyeniñ qanunlarına esaslanğan areket etüviniñ sıñırlanması areketlerden vazgeçmege talap etti.
Aprelnıñ 22de Mustafa Cemilevke Qırımdan çıqqanda oña Rusiyege 2019 senege qadar kirmege yasaq olğan qararnı tuttırdılar. Mecliste böyle areketlerini qırımtatarlarğa qarşı yapılğan repressiyalar olaraq tanıldı.
Aynı zamanda, Federal Migratsıonda ‘sade kâğıt’ kibi adlandırdılar.


text:
Kiyevde mayıs 22 künü Qırımdan köçip kelgenlerge forum-teatr şeklinde «Bir tarafqa bilet» serlevalı sanalaştıruvnı kösterecekler. Qırım.Aqiqat aytqanı kibi, tebdir teşkilâtçıları – «Dialog içün teatr» ve «Krım SOS» cemaat teşebbüsi, spektakl iştirakçileri – Qırım ve Ukraina şarqından köçip kelgenler.
Köçip kelgenler sanalaştıruv üzerinde bir aydan ziyade çalıştı. Sanalaştıruv köçip kelgen şahıslarnıñ qıyınlıqları aqta tarif ete.
«Saña ofis, evine kelip, sen mında artıq işlemeceñ, yaşamacañ aytılğanda, haberlerde köçip kelgenler aqta yazılğanından farqlı bir şey olğanı añlayışıla. Forum-teatr yardımı ile yaşağan adiselerimizden olğan duyğularımıznı añlatacaq olamız», – dey sanalaştıruv iştirakçilerinden biri
Forum-teatr degende, er bir seyirci sanalaştıruvda iştirak etip, meselelerden öz çıqış yollarını teklif ete bileler.
«Farqlımız, amma aqlarımız bir. Etraftaki problemlerge ya lâqayt ola bilemiz, ya dialog tizmelimiz. Teatr tilinde dialog qurmağa teklif etemiz», – deyler teşkilâtçılar.
Tedbir Dovjenko adına Kinostudiya territoriyasında Diya ilim ve sanat merkezinde keçecek. Bunıñ ile Puşça-Voditsada yaşağan köçip kelgenler içün de ayrı numayış keçirilecek.


text:
Avropa Şurasınıñ Parlament assambleyası Qırım ve ATO rayonlarını, ukrain qanunlarına baqmadan, ziyaret etken Avropa deputatlarına mesüliyet aqqında qarar aldı, dep bildire PACEde Ukraina eyyetiniñ reisi muavini, Ukraina halq deputatı Georgiy Logvinskiy.
Deputat bildirgeni kibi, PACEde Assambleya azalarında olğan immunitetni yalıñız PACE işinde qullanmağa mümkün.
«Başqa bir vaziyetlerde Avropa deputatları milliy qanuniyetke köre areket etmeli. Eger de ATO rayonı ya da işğal etilgen territoriyağa kiriş yalıñız Ukraina akimiyetiniñ izni ile mümkün olğanı aqqında yazılsa – demek, izin al da, soñ ise ziyaretni planlaştır. İzinsiz kirsen – mesüliyetni kör. Qanuniyetimizge köre – cinaiy mesüliyetni», – yazdı Logvinskiy Facebookta.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Fevral 28 künü Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde faal Marlen Mustafayevniñ evinde tintüv keçirilgenini videoğa çekken ve 5 künge apis etilgen faallerniñ şikâyet arizaları baqılacaq. Bunı qırımlı advokat Emil Kurbedinov öz Facebook saifesinde yazdı.
«Bugün, fevral 28 künü Qırım Yuqarı mahkemesinde, 5 künge apis etilgen ve cezasını ende çekken cemaat faallerniñ şikâyet arizaları baqılacaq. Vaqıt – saat 16-dan başlap», – haber etti Kurbedinov.
O qoşıp bildirdi ki, 11 künge apis etilgen Marlen Mustafayevniñ şikâyet arizası da fevral 28 künü baqılacaq.
Fevral 21 künü saba faal Marlen Mustafayevniñ evinde tintüv ötkerildi. Rusiyeniñ silâlı hızmetleri onı eki yıl evelsi içtimaiy sitesinde Rusiyede yasaq olğan «Hizb ut-Tahrir» temsili ile yazı yerleştirgeni içün yaqaladı. Bunen beraber Marlen Mustafayevni desteklemek içün kelgen insanlardan da 10-dan ziyadesi yaqalandı. Mustafayevke 11 kün, digerlerine ise, «kütleviy merasimler aqqında qanunlarnı bozğanları» içün 5 kün apıs cezası berildi.
Ukraina Tışqı işler nazirligi defalarca zapt etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarına qarşı basqı ve taqip areketleri yapılğanınen raatsız olğanını bildire edi, ondan da ğayrı Rusiyeni yerli sakinlerge basqını toqtatqanını ve ukrainalı siyasiy mabuslarını azat etilmege çağıra edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
“Vesti Krıma” Rusiye telekanalı “ekstremistlerde eñ büyük tintüvler”den video yayınlay
“Vesti Krıma” mühbiri, 10-ğa yaqın quvetçilerni körgeni aqqında ayttı, lâkin olar episi “tefsir bermekni red etti”. Onıñ sözlerine köre, Canköyde eñ azından 30 adres boyunca tintüv keçirile.
Haberciler, Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan “İyegova şaatları” teşkilâtı “Harkivde yerleşken “İyegova şaatları” merkeziden idare etilgeni”ni iddia ete. Bundan ğayrı, “İyegova şaatları”nıñ yerli bölge gruppasınıñ başlığında “ekstremistik kitaplar, ruhiyat ve teşviqat kitapları tapıldı”.
“Bundan ğayrı ekstremizm maddesine köre cinayet işi açıldı”, - dep haber ete “Vesti Krıma”.
Canköyde Rusiye FSB hadimleri, “İyegova şaatları” diniy teşkilâtında iştirak etkeninde şeklengen onlarca adres boyunca tintüv ve tutuvlar keçirdi. Azatlıq Radiosınıñ rus hızmeti mühbiriniñ malümatına köre, “Sivaş” adlı yerli bölge gruppasınıñ başlığı Sergey Filatovnı tuttılar. Gruppa 2015 senesi resmen qayd olundı ve 2017 senesi, Rusiyede “İyegova şaatları” yasaqlanğanından soñ öz faaliyetini toqtattı.
Rusiye quvetçileri Canköydeki tintüvler aqqında tefsir bermey.


text: Murabba - aynı vezinde dört mısralı bentlernen ibaret olğan nazm şeklidir. İlk bentniñ dört mısrası bir-birinen qafiyeli, soñraki bentlerniñ soñ sırası ilk benti ile qafiyeli olur (aaaa – bbba...). soñ mısları er bentniñ soñunda aynı şekilde tekrar etilse, mütekerrir murabba sayılır; tek qafiye baqımından ilk bent ile beñzep kelse, müzdevic murabba adını alır. Murabbalar daa çoq dört ile sekiz bent arasında farqlı uzunlıqlarda yazılırlar. Bunıñ yanında sekiz bentten de yazılğan murabbalar bardır. Murabbalar farqlı mevzularda yazılır. Faqat diniy ve didaktik mevzular ile maqtav, manzum mektüp, mersiye ve başqa türlerde murabba nazm şekli daa çoq qullanılğandır.


text:
Qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilev, Rusiye 2019 senesi daa 15 yılğa Qırımğa kirüv yasağını uzatqanını bilmegen. Bunı o, Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Uzatqanlarını bilmedim. 2014 senesi olar 5 yılğa, yani 2019 senesinece kirüvni yasaq etken ediler. Soñra, 2018 senesi, bu müddetniñ soñunace bir yıl qalğanda meni sanktsiyalar cedveline kirsetken ediler. Anda müddet aqqında iç bir şey yazılmağan edi. Menim davamnıñ materiallarında 2019 senesi martnıñ 5-nde kirüv yasağı daa 15 yılğa uzatılğanı belli oldı», – dedi Cemilev.
Cemilev qayd etti ki, yaşını köz ögüne alıp, Rusiye yasağınıñ emiyeti yoq.
«2034 senesine yaqın ne men, ne işğal artıq olmaycaq. Ölsem, Qırımda cenazemni keçirmempk içün bunı yapalar. Sovet devrinde böyle bir şey yapıla edi», – dep qayd etti o.
Qırımğa kirüv yasağı sebebinden Mustafa Cemilev advokatı Nikolay Polozov ile beraber İnsan aqları Avropa mahkemesine muracaat etecek ola.
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge Rusiyege ve şimdilik onıñ nezaretinde olğan Qırımğa kirüv yasağını 2034 senesinece uzattılar.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ Ukraina davası qullanıla.
Mustafa Cemilev, işğal etilgen Qırımda oña qarşı açılğan cinaiy davalarda «Rusiye tarafınıñ qabaatlavları saçma olğanını» Avropa insan aqları mahkemesinde isbatlamağa niyetlene, dep bildirdi.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Yanvarniñ 24-nde Aqmescit rayonınıñ Novıy Mir köyünde tintüvden soñ yaqalanğan qırımtatar İsmail Ramazanovnı degil yalıñız köteklemek, aynı zamanda tıbbiy yardım köstermeyip, aşsız ve suvsuz 40 saat tuttılar. Bunı «Qırım birdemligi»niñ faaliyetçisi Server Mustafayev bildire. Bu malümatnı o, yanvarniñ 25-nde Qırım.Aqiqat Radiosınıñ canlı yayınında paylaştı.
Faaliyetçi: «İsmail Ramazanovnı, sağlığınıñ vaziyetine baqmadan, telükeli ilân etip, ev apisine yibermediler. Malümatımızğa köre, oña aman-aman 40 saat aş ve suv bermediler. Aqrabaları ile faaliyetçiler ise onı Aqmescitteki tahqiqat izolâtorında tapmağance, ne yerde olğanını bile bilmediler. Oña aş, sıcaq urba berecek oldılar, lâkin şeyler, ihtimal ile, oña öyle de irişmedi. Daa soñra mahkemege «acele yardım» çağırıldı, amma o, şay de kelmedi. İsmail Ramazanov ayaqta zornen turdı, zornen laf ete edi», – dep qayd etti.
Yanvarniñ 24-nde mahkeme oturışuvı esnasında Aqmescit rayonınıñ Novıy Mir köyünde tintüvden soñ yaqalanğan qırımtatar İsmail Ramazanov, Rusiye FSBsiniñ Qırım boyunca idaresiniñ hadimleri tarafından köteklengenini bildirdi.
Aqmescit rayonınıñ Novıy Mir köyünde tintüvden soñ yaqalanğan qırımtatar İsmail Ramazanovnı, milletlerara zıddiyet ve dinlerara nefretni qozğatqan malümatlarnıñ darqatılmasında qabaatlaylar. Rusiye telükesizlik hadimleriniñ versiyasına köre, o, Zello internet-radiosı vastasınen malümatnı kenişlete edi.
Yanvarniñ 23-nde Rusiye telükesizlik hadimleri ilhaq etilgen Qırımnıñ Aqmescit ve Kirov rayonlarında tintüvler ötkerdi. O vaqıt Novıy Mirde ekstremizniñ propagandasında qabaatlanğan qırımtatar İsmail Ramazanovnıñ evinde tintüv yapıldı.
Daa soñra Rusiyeniñ Qırım boyunca Tahqiqat komitetinde, tergevciler internet-radio vastasınen ekstremistik materiallarnıñ darqatılmasında qabaatlanğan Aqmescit rayonı sakinine qarşı cinaiy iş açqanları aqqında bildirdiler.
İlhaqtan soñ Qırımda Rusiyeniñ amelde akimiyeti mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yapa.


text:
Aqyardan bir ekolog Margarita Litvinenko Aqyar kanalizatsiyasınıñ 70 fayızı temizlenmeyip, deñizge tökülgenini ayta. Onıñ sözlerine köre, ta sovet vaqtında işke tüşürilgen «Yujnıy» temizlev aletleri kompleksi kanallarnı keyfiyetli temizlep olamay, bunıñ içün Aqyar yalısında deñizde yuvunması havflıdır.
Bu aqta ekolog Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında bildirdi.
«Deñizge şartlı olaraq temizlengen kanalizatsiya suvları töküle, olar esas effektiv suv temizleme seviyelerden keçmey. Bu fizikiy ve himik dezinfektsiyalar, yani dezinfektsiyadan keçmegen suvlar deñizge töküle. Anda tek mehanikiy temizlev bar, işte bütün bu suvlar rusiyeliler, ukrainler zeerlenmek içün kelgen yerge, yani deñizimizge töküle, Balıqlavada ise, temizlev bile keçirilmey», – dedi Litvinenko.
Ekolog Aqyarda deñizde yuvunmaq içün havfsız yerni aytıp olamadı, ve «şeer yalısında ter-temiz yer yoq», dep añlattı. O eñ kirli yerlerni qayd etti:
«Bu bizim Karantinnaya körfezimiz, Balıqlava, çünki Ceneviz qalesinden tüşken bütün bu kanalizatsiya suvları, tabiat yaratılğanı kibi, tamam bu turistler ve yerli sakinler sevgen «Altın» («Zolotoy»), «Kümüş» («Serebrânıy») yalılarına kete. Bu eñ kirli yerler, ve şeer merkezi, elbet», – dep belley Litvinenko.
Bundan evel Aqyar deputatları temizlev sistemaları eskirgeni sebebinden yalılarnıñ sanitar vaziyeti yaramay olğanı aqqında ilân etken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İlhaq etilgen Qırımda sekiz qırımtatar faaliyetçisine qarşı oktâbrniñ 14-nde bir kişilik piketlerde iştirak etkenleri içün idari davalar açıldı.
Bunı oktâbrniñ 27-nde Facebooktaki videomuracaatta advokat Emil Kurbedinov söyledi.
«Biz şimdi Qurmanda (Krasnogvardeyskoye) bulunamız. Bugün 8 kişini polis şubesine çağırdılar. Bu, oktâbrniñ 14-nde bir kişilik piketlerge çıqqan vatandaşlardır. Polis olarnı qanun bozğanlar saya. Olarğa qarşı idariy dava açıldı. Olar Rusiyeniñ İdariy uquq bozuvları boyunca kodeksiniñ 20.2 maddesi 5-nci qısmı boyunca davağa celp etildi», – dep ikâye etti o.
Advokatıñ aytqanına köre, piketler bir kişilik olğanına baqmadan, qanun bozmayıp çıqqan ve öz fikirni ifade etken adamlarğa qarşı dava açmaq isteyler.
Kurbedinovnıñ fikrine köre, bu, kelecekte bir kişilik piketlerge çıqmaq ve öz fikirni ifade etmek istegenlerni qorquzmaq teşebbüsidir.
Advokat mahkeme oturışı yapılacaq kününi ayrıca bildirecegini ilâve etti.
Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından açıq menbalarda bu hususta izaat berilmedi.
Oktâbrniñ 14-nde Qırımda, Rusiye tarafından ilhaq etilgen yarımadada telükesizlik organları tarafından qırımtatarlarğa, musulmanlarğa qarşı yapılğan tazyıqlarğa narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi.
Qırımda Rusiyeniñ ilhaqından soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqası bar dep zan etilgen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Riyaziyat
Riyaziyat (Matematika) - yapılarnıñ piçimlerini, deñişimni ve uzamnı tedqiq etken ilim dalıdır. Riyaziyatnıñ esap (arifmetika), cebir (algebra) ve endese (geometriya) kibi bir çoq dalı eskidir. Daa umumiy tanımı ile nicelik ve zaman ile bağlı simvollarnı (ya da temsili nesnelerni) tedqiq ete. Formalist noqta-i nazarına köre aksiomatik olaraq tanımlanğan abstrakt yapılarnıñ mantıq ve matematik notatsiya qullanılaraq araştırılmasıdır. Diger noqta-i nazarlar riyaziyat felsefesinde tapılıp ola.
Riyaziyatçılar tarafından tedqiq etilgen bazı yapılar, tabiiy ilimlerden hususan fizikadan menbalanıp ola. Bunıñ ile birlikte riyaziyatçılar, örnekniñ bazı alt saalarnı birleştirici bir umumiyleme ya da ortaq esaplar içün yararlı bir alet olğanları içün tamamen riyaziyatqa ait yapılar da tanımlar ve araştırırlar. Bir çoq riyaziyatçı riyaziyatnı bir ilimden çoq sanat olaraq körip araştırğanlar saalarını tek saf bir estetik itina ile tedqiq eteler. Riyaziyatnı ilimniñ tili olaraq elge alıp, pozitiv ilim saymağan felsefeciler de bardır.


text:
AQŞ prezidenti Jo Bayden Ukrainağa 40 milliard dollar köleminde kömek beru jönindegi jaña qwjatqa qol qoydı. Bwl somanıñ teñ jartısınan astamı (23,4 m..
Ukraina Bas ştab basqarması 24 aqpan men 30 säuir arasındağı Reseydiñ äskeri şığındarı turalı jaña mälimet tarattı. Onda Resey soğıs bastalğannan beri..
AQŞ Germaniyada Ukrainağa kömekke berilgen tehnikalardı paydalanu boyınşa ukrain äskerilerin jattıqtırıp jatır. Bwl turalı AQŞ Qorğanıs ministrliginiñ..
Resey prezidenti Vladimir Putin Ukrainadağı soğıs jağdayında yadrolıq qaru qoldanu mümkindigin turalı ekinşi ret söz etti. Ol Batıs elderi Ukrainağa k..
Resey Qorğanıs ministrligi särsenbide jasağan zımıran şabuıldarı arqılı Ukrainadağı 59 nısandı joyğanın, onıñ arasında AQŞ pen Europa elderinen kömekk..


text:
Avropa Birliginiñ eki memurı, Avropa komissiyasınıñ ve Avropa şurasınıñ prezidentleri Büyük Britaniyanıñ AB terkibinden çıqması aqqında añlaşmanı imzaladı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
"Charli Michele ve men Britaniyanıñ AB terkibinden çıqması aqqında añlaşmanı imzaladıq, ve böylece Avropa parlamentiniñ onıñ tasdıqlavına yolnı açtıq", - yazdı Avropa komissiyasınıñ reisi Ursula von der Leyen.
Büyük Britaniya parlamenti Brexit şartları aqqında vesiqanı yanvarniñ 22-sinde qabul etti, bundan soñ vesiqanı qıraliçe II Elizabeth taqdirledi ve o qanun oldı.
Añlaşmağa köre, çıqış 2020 senesi yanvarniñ 31-inde yapılmalı. Oñace vesiqanı Avropa parlamenti de tasdıqlamalı.
Yanvarniñ 31-inden soñ, 2020 senesiniñ soñunace sürecek keçüv devri başlanacaq. Bu vaqıt devamında Büyük Britaniya Avropa Birliginiñ qaidelerine uyacaq, amma Avropa institutlarında onıñ vekilleri olmaycaq.


text:
Tbiliside bazar künü Gürcistannıñ sabıq parlamenti yanındaki Rustaveli caddesinde qırımtatarlarnıñ sürgünligi qurbanlarınıñ hatırasına numayış olıp keçti.
Onıñ teşkilâtçıları Tbilisi yaşlar teşkilâtları, Gürcistannıñ azerbaycan cemiyeti ve tacik diasporanıñ vekilleri oldı.
Numayış bir saat devam ete edi, oña Tbilisiniñ sakinleri ve ukrain turistleri qoşula edi.
Aktsiyada iştirak etken İliya Devlet universitetiniñ professorı Oleg Panfilov Gürcistan cemaatında qırımtatarlar ve ukrainlilerge nisbetten ciddiy birdimlik duyğusınıñ bar olğanını ayttı.
Panfilovnıñ fikrince, Gürcistan ve Ukraina öz coyğan toprağını, Moskvanıñ ümütine baqmadan, daa da ertece qaytarır.
Qırımtatarlar Ukrainanıñ avropalı yolunıñ çerçivesinde mıtlaqa öz devletçiligini elde eter, dep bildirdi aktsiya iştirakçisi professor Oleg Panfilov.


text:
Ukrayina prezidenti Volodmır Zelenskıy ABD Temsilciler Palatasınıñ spikeri Nensi Pelosi ile Ukrayinağa mudafaa techizatı, makromaliyeviy yardım ve Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ muzakere etilgen aytışmalarnı "maiyetli ve çoq saalı" adlandırdı.
"Kongressniñ delegatsiyası ile Kıyivge sefer etken ABD Kongressiniñ Temsilciler palatasınıñ spikeri Nensi Pelosi ile devletimizge yardımnıñ esas meselelerini muzakere ettim. Bu ağır bir zamanda paytahtımızğa kelip, Rusiyege böyle müim ve küçlü destek signallar yollağan bütün ortaqlarımızğa minnetdarmız. Pelosi ile 4 saat devamında çoq esaslı, çoq saalı muzakereler keçirdik. Mudafaa teslimat, makromaliyeviy yardım, sanktsiyalar siyaseti ve ABD ile siyasiy işbirlik aqqında laf ettik", - dedi Zelenskıy.
Onıñ sözlerine köre, Ukrayinanıñ mudafaa qabiliyetiniñ quvetleştirilmesi ve Rusiyeğa qarşı sanktsiyalarnıñ qoyulması ile bağlı lend-liz işiniñ konkret saaları da muzakere etildi.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Mayısta Qurman (Krasnogvardeyskiy) rayonında Driftten beşinci Qırım kubogı keçirilecek. Onıñ dört basamağı olacaq, yarış SSSR-niñ Qara deñiz flotunıñ eñ büyük aerodromlarından birisinde olacaq. Bu aqta Qırım mediası yazmaqta.
Sport avtomobil qoşusı Büyük Onlar qasabasında ötkerilecek. Esas yarış mayısnıñ 5-ine tayinlendi. Ekinci basamağı iyülniñ 6-7-sine, üçünci - avgustnıñ 3-4-üne, dörtüncisi - sentâbrniñ 21-22-sine. Şimdilik tedbir teşkilcileri çalışmağan aerodromnıñ yollarını temizlep qoralaylar.
“Eñ azından 30 iştirakçini bekleymiz. Qırım drift yarışınen Yekaterinburg, Moskova, Sankt-Peterburg, Nijniy Novgorod, Soçi, Adler, Krasnodar, Rostov-na-Donu, Anapadan qoşucıları meraqlana. Keçken yıl seyirci olğanlar bu yıl öz maşnalarınen qoşu aydavcıları kibi yarışqa kelmek istegini bildirdi”, - dep yaza Drift Crimea Cup matbuat hızmetiniñ başı İrina Yalosnıñ sözlerinden “RİA Krım” Rusiye matbuatı.


text:
«Bizde 6 komandan aqqında malümat bar. Olarnıñ bulunuv yeri aqqında malümat tasdıqlanılmadı. Ayrı bir malümatnı seslendirmege istemeyim, çünki bu muzakerelerge menfiy tesir ete bile», – dedi o.
Nazir muavininiñ aytqanına köre, Belbekte taktik aviatsiya 204-ünci brigadasınıñ komandanı Yuliy Mamçur aqqında olğan malümatqa binaen, onı apske aldılar.
Martnıñ 22-de Belbekte aviabazağa ücüm etilgen vaqıtta «Qırımnıñ halq imayesi» temsilcileri ve Rusiye arbiyleri arbiy bölükniñ komandanı Mamçurnı esir ettiler. Birazdan peyda olğan malümatqa köre, Mamçurnı aspke alıp, Aqyarnıñ arbiy apshanesine ketirgenler.
Kefe deñiz piyade askerler batalyonınıñ komandanı Dmıtro Delâtitskiy ve onıñ muavini Rostıslav Lomtevniñ bulunuv yeri belli degil. Rusiyeliler bölükni zapt etken soñ, olarnı andan alıp çıqardılar.


text:
Kremlniñ nezareti astında olğan Qırım Nazirler Şurasınıñ reis muavini, Qırımnıñ Rusiye prezidenti yanında daimiy temsilcisi Georgiy Muradov, «Qırım platforması» iştirakçilerini «ağırtıcı aqibetler» bekley, dep bildirdi.
«Qırım platforması» sadece provokatsiya degil. Buña da köre, Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini şübe altına atmaq, toprağımızğa ve vatandaşlarımıznıñ ayatına qast etmek niyetinde olğanları içün yaqında olacaq sammitniñ iştirakçilerine angi ağırtıcı aqibetlerniñ beklegenini bildirmelimiz», – dedi Muradov «RİA Novosti» neşrine.
Onıñ fikrince, sıñırlama tedbirler «aktivlerniñ buzlatılması» ve «Rusiyege kirüvniñ yasaq etilmesi» ola bilir.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ spikeri Dmitriy Peskov, Kreml Ukraina prezidenti namzetlerinen Qırımnıñ kimge ait olğanını muzakere etmeycek, çünki «bu mevzu ebediyen qapatıldı», dep ayttı.
Bu aqta o, aprelniñ 1-nde Ukrainada prezident saylavlarında namzet köstergen, şoumen Volodımır Zelenskıynıñ Putin ile körüşse aytacaqlarını aydınlatqan soñ bildirdi.
«Mında Qırım aqqında laf etmege olmaz, dep tüşünemiz. Bu mevzu ebediyen qapatıldı», – dep tekrarlay Peskovnıñ aytqanlarını «İnterfaks» rus agentligi.
Peskov Donbas aqqında aytıp, Kreml er bir Ukraina vatandaşına Rusiye «Ukraina topraqlarını işğal etmegenini» añlatmağa azır, dedi.
«Böyle laf da yoq, çünki Donbasnıñ tanılmağan cumhuriyetlerini Ukraina özü istemedi ve anda olğanlar Ukraina reberligi keçirgen siyasetniñ aqibeti ola», – dedi Peskov.
Aprelniñ 1-nde saat 12:00-da Ukraina Merkeziy saylav komissiyası martnıñ 31-nde Ukrainadak keçirilgen prezident saylavlarındaki protokollarnıñ 71,27%-nı teşkerdi.
MSK malümatına köre, Volodımır Zelenskıy birinci yerde qala – reylerniñ 30,46%-ı, ekinci yerde – Petro Poroşenko, o, reylerniñ 16,16%-nı qazandı. Soñra Yuliya Tımoşenko – 13,15%, Yuriy Boyko – 11,54%, Anatoliy Ğrıtsenko – 7,05%.
Zelenskıyge 4 mlndan ziyade vatandaş rey berdi, Poroşenkoğa – 2 mlndan ziyade. Tımoşenkoğa 1,7 mln ukrainalı qoltuttı, Boykoyğa – 1,5 mln.
Ukrainada martnıñ 31-nde prezident saylavları olıp keçti. Saylayıcılarnıñ 63,5%-ı rey berdi.
Milliy exit poll malümatına köre, Volodımır Zelenskıy 30,6%, Petro Poroşenko – 17,8%, Yuliya Tımoşenko – 14,2%, Yuriy Boyko – 9,7%, Anatoliy Grıtsenko – 7,1%, Aleksandr Şevçenko – 0,5% qazandı.
Merkeziy saylav komissiyası saylavlarnıñ soñki neticelerini aprelniñ 10-na qadar ilân etmeli. Ekinci tur aprelniñ 21-nde olacaq.


text:
Donal'd Tramp AQŞ prezidenti bolıp saylanğan uaqıttan beri reseylik milliarderlerdiñ, sonıñ işinde Vladimir Putinmen baylanısı bar baylardıñ tabısı 29..
AQŞ Halıqaralıq ekonomika zertteu institutınıñ ağa zertteuşisi, tanımal qıtaytanuşı Nikolas Lardidıñ boljauınşa Tramp taqqa şığısımen, saylau kezinde ..
Bwl turalı Tükimenstan sırtqı ister ministrligi habarlaydı. Soñğı künderi türikmen-iran gaz mäselesine qatıstı Iran jäne özge elderdiñ bwqaralıq aqpar..
Olimpiada ötkizu şığındarın esepteu komissiyası 2020 jılğı Olimpiadağa Japoniya 15 mlrd dollar jwmsaydı dep habarlaydı “The Qazaq Times” Haberler ..
Germaniyadağı Commerzbank-tıñ zertteu gruppası 28 jeltoqsanda zertteu nätijesin jariyalap, Tramp sayasatınıñ AQŞ ekonomikasın damıtuı ekitalay, oğan q..


text:
Qırımda akimiyet deñişken soñ yarımadanıñ yañı uquq qoruyıcıları 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti yanında olıp keçken vaqianı (Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi – QA) ögrenmege başladılar. Rusiye Ceza Kodeksiniñ 212-nci maddesi, «kütleviy çatışmalarnı teşkil etüv», boyunca cinaiy iş açıldı. İş taqiqatı çerçivesinde aqımdaki seneniñ yanvar ayında Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz mitingniñ «esas teşkilâtçısı» olaraq apiske alındı. Soñra Ali Asanov, Mustafa Degermenci ve ATR qırımtatar telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev yaqalanğan ediler. İyün ayında Nebiyev bir yerge ketmeycegini bildirgen vesiqanı imzalap, SİZOdan çıqtı, faqat oktâbr 9-da Rusiye uquq qoruyıcıları onı tekrar apiske aldılar. Oktâbr 12-de Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi Eskender Nebiyevge eki buçuq yıllıq apis cezasını şartlı olaraq berip, mahkeme zalından azat etti.
Eskender Nebiyevniñ babası da cinayette şeklengen edi. 2015 senesi sentâbr 16-da silâlı adam Aqmescitteki acele yardım noqtasınıñ hadimlerine qarşı ateş açtı. Ateş açqan kişi er kişi ve üç qadınğa qurşun yarası ketirdi. Eki qadın can berdi. Adamnıñ cesedini bir aydan soñ taptılar. Al-azırda taqiqatçılar ölüm sebebini ögreneler. İlk malümatlarğa köre, adam özüni öldürdi. Qırımda Nebiyevler qorantası oğrağan facia, em de siyasiy taqipler – bugünki yayınımıznıñ mevzusıdır.
Kütleviy siyasiy iş – fevral 26 – daa unutılmadı. Ukrain ve qırımtatar tarafları ve Qırımnıñ Rusiyege qoşulmasını istegen biñlernen kişi çatışqan edi. Miting iştirakçileri arasında yüz bergen çatışma neticesinde eki insan elâk oldı. Bir buçuq yıldan ziyade keçti, Rusiye akimiyeti o künniñ adiselerini taqiq etmege devam ete. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl ile bağdamız.
– Nariman, Eskender Nebiyevge fevral 26 adiselerinde iştirak etkeninden sebep berilgen eki buçuq yıllıq şartlı apis cezasına nasıl qıymet kesesiñiz?
Nariman Celâl: Eskender ve ailesi içün quvandıq, azatlıqta olacağına quvandıq. «Fevral 26 işini» umumen alğanda qanunsız, sebepsiz sayamız, çünki vaqialar Ukrainada yüz bergen edi, bu adise-vaqialarnı yalıñız Ukraina uquq qoruyıcı organları taqiq ete bile. Qırımda «fevral 26 işi» boyunca taqiqat «bir taraflı», çünki qabaatlı olaraq yalıñız qırımtatarlar kösterile, amma o kün birden eki miting keçirilgen edi, ve ekincisi Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ yolbaşçılığında olıp keçken edi. Olardan iç birisi mesüliyetke çekilmedi, olar zarar körgenler olaraq kösterile. Tabiiy ki, bu işnen bağlı er angi malümatnı menfiy, adaletsiz dep tanıymız. Eskender Nebiyevni aytsaq, ailesi ve özü de zor bir vaqıtnı keçirdi ve keçire, olar «Rusiye adaletine» o qadar alışqanlar ki, artıq raat yaşamaq isteyler.
– Nariman, daa bir adise aqqında aytacaqmız. Nebiyevler qorantasında yüz bergen facia aqqında, Eskender Nebiyevniñ babası Bekir Nebiyevniñ vefatını aytacaqmız, onı acele yardım noqtasına qarşı ateş açılmasında şeklegen ediler. Bu taqiqat ketişatı aqqında ne ayta bilesiñiz?
Nariman Celâl: Bizde olğan malümatqa köre, bir de bir tarafsızlıq aqqında aytmamaq zor. Birinciden, memurlar ve kütleviy haber vastaları iş boyunca şeklengenniñ millet mensüpligini qayd ettiler. Şahıs şeklengen edi ve qıdırılğan edi, amma Qırım prokurorı onı qabaatlı olaraq ilân etip, ömür boyu apis cezası alacağını aytmağa başladı. Bundan ğayrı, bir sıra kütleviy haber vastası Bekir Nebiyev ve Eskender Nebiyevniñ taqdirlerini çirkin bir şekilde birleştirdi. Endi vefat etken adamnı «radikal», terrorist dep adladılar.
– Qırımda Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ siyasiy vazifeleri bar olğanını aytmaq mümkün, doğrumı?
Vefat etken Bekir Nebiyev ise daimiy olaraq şeklengen kişi qalacaq, çünki qabaatını tasdıqlap ya da red etip olamaz
Nariman Celâl: Ebet, aynı böyle tüşünemiz. Eskendernen laf ettim, babasınıñ alı ruhiy ceetten, kerçekten, pek ağır edi. Ve, kerçekten, aynı bu acele yardımnıñ hadimleri ile munasebetleri pek zor edi. O, böyle bir şey olğanını inkâr etemey, vefat etken Bekir Nebiyev ise daimiy olaraq şeklengen kişi qalacaq, çünki qabaatını tasdıqlap ya da red etip olamaz.
– Eskender Nebiyevniñ fevral 26 vaqiaları boyunca qabaatına qaytsaq, Eskenderniñ işdeşleri aytqanını paylaşmaq isteymiz. Telekanal jurnalisti Şevket Namatullayevniñ bildirgenine köre, Eskender Nebiyevnen video çıqarğan ediler.
Nariman Celâl: Taqiqatnıñ videosı bar, o, açıqtır. Videoda Eskender bar. Qorçalay ya da ücüm ete añlaşılmay. Amma onı uralar, körüne.
– Studiyamızda musafir, «KrımSOS« cemaat teşebbüsiniñ uquqçısı Yevgeniya Andreyük. Uquqçı, uquq qorçalayıcığa köre, «fevral 26 işi» nedir?
Yevgeniya Andreyük: Bugün zenaatdaşlarım aytqanı kibi, Kusiye bu işni baqamaz, çünki o vaqialar başqa devlette olıp keçken edi. Qalğanını aytsaq, Qırımda halqara gumanitar uquqı, işğal uquqı, cenk uquqı qullanıla. Topraq işğal altında olğanı qadar, anda bu qaideler olacaq. Halqara qaidelerge köre, Rusiye anda ceza qanunlarını qullanamaz.
– Bu siyasiy işlerni icra etkenler – mahkemeci, prokurorlar – halqara uquqqa köre, nasıl cezalanacaq?
Yevgeniya Andreyük: Bu halqara cinayetlerdir, zenaatdaşlarımız bu faaliyetlerini isbatlaycaq delillerni toplaylar. İnsaniyetlikke qarşı cinayet etnik grupplar, farqlı siyasiy baqışları olğanlarnı taqip etüv kibi areketlerni qaplap ala. Belli olğanı kibi, halqara cinayetler Gaagada, halqara mahkemede baqıla.
– Telefon bağımızda Nazar Holodnitskiy, Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokurorınıñ birinci muavini. Nazar, Qırım prokuraturası andaki adise-vaqialarğa nasıl baqa?
Nebiyevniñ işi boyunca mevamımız tam, ukrain qanunlarına köre iç bir qabaatı yoq – mında yalıñız siyasiy sebeplerNazar Holodnitskiy
Nazar Holodnitskiy: Nebiyevniñ işi boyunca mevamımız tam, ukrain qanunlarına köre iç bir qabaatı yoq – mında yalıñız siyasiy sebepler, uquq sisteması ve qanun ile iç bir alâqası yoq. Bu iş boyunca taqiqatqa celp etilgenler mıtlaqa cevap berecek ve cezasını alacaqlar. Bunıñ vaqıtı kelecek.
– Mında daa bir iş, Aqmescitte yüz bergen facia aqqında laf etemiz, Eskender Nebiyevniñ babası Bekir Nebiyev şeklene. Aqmescitteki acele yardım noqtasında açılğan ateş aqqında söz yürsetile. Taqiqat komiteti yapqan ve aytqan şeylerge pek inanmaymız. Qırım prokuraturası böyle şeylerni qayd etemi?
Nazar Holodnitskiy: Qırımda olğanlardan haberdarmız, ve bütün adise-vaqialarnı uquq alanı çerçivesinde qayd etemiz, amma al-azırda yarımadada bir şey yapamaymız, bütün malümatlarnı toplaymız ve kün kelir – bu malümattan mıtlaqa faydalanacaqmız.
– İşğal vaqtında degil, endi ondan soñ uquq qoruyıcı, nezaret ve işğal organlarına qarşı cinaiy işler açıldımı? Polonskiyge qarşı iş açıldımı ya da o Avropağa raat bara bile?
Nazar Holodnitskiy: Yarımadadan bir daa çıqmasın dep, er şey yapıla.
– «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ uquqçısı Yevgeniya Andreyükke daa bir sualim bar. Yevgeniya, Bekir Nebiyev ile bağlı facialı vaziyetni aytsaq, Qırımda bu adise adaletli şekilde taqiq etilecegine ümüt etmek mümkünmi? Zarar körgenler ve qabaatlanğanlar imayege işana bilemi?
Maalesef, eski işlerniñ tecribesini, ölüm, Qırımda ğayıp olğan insanlarnı aytsaq, yahşı bir taqiqat yoq. Kerçek aydınlatılacağına inanmaq zorYevgeniya Andreyük
Yevgeniya Andreyük: Maalesef, eski işlerniñ tecribesini, ölüm, Qırımda ğayıp olğan insanlarnı aytsaq, yahşı bir taqiqat yoq. Kerçek aydınlatılacağına inanmaq zor.
– Bu adise qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde bir sıra yañı tintüv sebebi oldı.
Yevgeniya Andreyük: Ebet, ve, böylece, taqiq etmege, kerginleştirmege devam eteler.
– Qırımdaki uquq qoruyıcı organları qullanğan usullar aqqında siyasiy mabuslardan biri Aleksandr Kostenkonıñ adliyecisi Dmitriy Sotnikov tarif etecek. Qırımda Rusiye taqiqat organlarınıñ işini körgen adliyeci olaraq «fevral 26 işi» ve Bekir Nebiyevniñ işi aqqında ne ayta bilesiñiz?
Dmitriy Sotnikov: Saşa Kostenkonıñ babası ğayıp olğanda vaziyetimiz buña oşap kete edi. Uquq qoruyıcı organlar onıñ taqiqat ile razı olmasını istep, babasınıñ bulunğan yerini aytmağa vade etken ediler. Fedor Kostenkonıñ taqdiri aqqında yaramay aytmağa istemez edi, amma o alâ daa yoq. Bekir Nebiyevniñ adisesine köre, er şey ola bile.


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan ve ömür arqadaşı Emine Kyivden qaytqan soñ yapqan COVID-19 testiniñ neticesi müsbet çıqqan. Bunıñ aqqında Türkiye devlet başı Twiter saifesinde haber etti.
Onıñ qayd etkenine köre, hastalıqnıñ ketişatı qolay eken. Söz, "ömikron" ştammı aqqındadır. Aqay-apay evden çalışmağa niyetleneler.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Twiter saifesinde yazıp, Türkiye prezidenti ve ömür arqadaşına tezden tüzelmege tiledi.
Fevralnıñ 3-nde Türkiye devlet başı Ukrainağa resmiy ziyaretnen keldi.
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Kyivde brifing vaqtında Ukraina topraq bütünligini ve suverenitetini, şu cümleden işğal etilgen Qırımnı da, desteklegenini tekrarladı.
Emine Erdoğan Kyivde "Qırım ailesi" qırımtatar medeniyet ve tasil merkezini ziyaret etti.


text:
2021 jılı 10 qañtarda Qazaqstan boyınşa, mäjilis pen mäslihattar saylauı ötti. Sayasi nauqan barısında saylau uçaskeleri tarapınan täuelsiz bayqauşıla..
Koronavirustıñ mutaciyağa wşırağan türi Reseyde de tirkeldi. Virus Wlıbritaniyağa barıp qaytqan azamattan anıqtalğan. Jergilikti biliktiñ mälimdeuinş..
Policiya Almatı qalasındağı Adam qwqıqtarı men zañdılıqtı saqtau jönindegi Qazaqstan halıqaralıq byurosınıñ jurnalisteri men qwqıq qorğauşısınıñ keşki..
№292 saylau uçaskesiniñ törayımı Rauşan Jwmaşqızınıñ aytuınşa, sağat 19:30-dağı mälimet boyınşa 2599 saylauşınıñ şamamen 500-i dauıs bergen. Uçaskedeg..
Qazaqstanda 16:00 şamasında saylauşılardıñ 52,5%-ı dauıs bergen. Eñ tömen belsendilik Almatı qalasında tirkeldi – barlığı 25,3%. Ortalıq saylau komiss..


text:
Türkiyenen çarter ava seferleri olmağanı sebebinden Rusiyede bu devletke ziyaretlerge istek eksildi. Rusiyeli «Kommersant» bildirgen malümatına köre, satış tek bir afta devamında yüksek seviyede oldı, bundan soñ azlaştı.
Bildirilgenine köre, Türkiyege turlarnıñ satılması tahminen eki qat azlaştı. Rusiyeli internet resursları istekniñ 45%-dan 25%-ğa qadar eksilgenini qayd ete. «Yandex.Seyahatlar»da Türkiyege turlarnıñ satılması 25%-dan 10-ğa qadar tüşkenini qayd eteler, bu ise, Qırım içün köstergiçke yaqındır – 9,7 fayız.
Bundan evel Türkiyedeki yañı raatlıq fiyatları rusiyelilerni şaşırttı. Evel Antalya kurortlarına 30 biñ rubleden barıp kelmek mümkün edi, şimdi ise Türkiyede raatlanmaq içün rusiyelilerge 100 biñ ruble ve ziyade kerek olacaq.
İyün 30-da Rusiye prezidenti Vladimir Putin Türkiyege turlarnıñ satılmasına sıñırlanmanı red etti. Bunen beraber, Rusiye ve Türkiye arasında çarter ava seferlerine yasaq lâğu etildi.
Rusiye ve Türkiye prezidentleri Vladimir Putin ve Recep Tayip Erdoğan iyün 29-da telefon lafı çerçivesinde turizm saasında işbirlik yañıdan tiklemesi ve ticariy-iqtisadiy munasebetlerniñ eyileştirilmesi başlaması aqqında añlaştılar.
Kremlniñ qayd etkenine köre, bu, Erdoğan 2015 senesi noyabr ayında elâk olğan uçucınıñ qorantasından afu sorağanı ve taziye bildirgeninden soñ mümkün oldı. O vaqıt Türkiye arbiy ava quvetleri Türkiye ve Süriye arasındaki sıñır yanında rusiyeli Su-24 cenk uçağını urdı.
O vaqıt Moskva Ankarağa qarşı sanktsiyalar kirsetti.


text:
Cumaaqşamı künü, mayıs 14-te, Dnepropetrovskta «Qırımtatar cemiyetiniñ» temsilciligini açmağa planlaştıralar.
Bunı «Qırımtatar cemiyetiniñ» Dnepropetrovsk bölüginiñ matbuat hızmeti Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
İlânğa köre, temsilcilikniñ resmiy açılışına qırımtatarlarnıñ liderleri, yerli akimiyet vekilleri, halqara teşkilâtlar, Dnepropetrovsknıñ cemaat teşkilâtları davet etildi.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, tedbirde teşkilât taqdim etilecek, em de Dnepropetrovsktaki Cemiyet bölüginiñ planları ve yeñişleri aqqında tarif etilecek.
«Evlerini terk etip, qıtaiy Ukrainağa vaqtınca ya da bütünley köçip kelgen qırımtatarlarnıñ yerli cemiyetler ile bağ qurması ve Ukraina inkişafında faal iştirak etmesi bizim içün pek müim. Aynı bu sebepten Dnepropetrovsk vilâyetinde yaşağan qırımtatarlar Ukrainanıñ grajdanlıq cemiyetiniñ ayırılmaz parçası olmağa ve semetdeşlerine aqqlarını qorumağa yardım etmege, bunıñnen beraber – qırımtatar halqınıñ zengin medeniyetini saqlap qalmaq ve köstermek ve Dnepropetrovsk vilâyeti cemiyetleriniñ medeniy ayatını zenginleştirmektirmege tırışalar», – dep qayd eteler Dnepropetrovsk cemiyetiniñ bölüginde.
Temsilcilikniñ resmiy açılışı Dnepropetrovskta Çernışevskiy, 47a adresi boyunca saat 11-den saat 13-ke qadar keçirilecek.
«Qırımtatar cemiyeti» hayriye teşkilâtı – Ukrainada yaşağan qırımtatarlarnıñ menfaatlarını temsil etken cemaat teşkilâtı. «Qırımtatar cemiyeti» tarihiy vatanından tış yaşağan qırımtatarlarnıñ maneviy, medeniy ve içtimaiy mirasına qoltutıp, olarnıñ icadiy zenginleşmesine yardım ete. Cemiyet Ukraina devletiniñ farqlı medeniyetleri ve dinleri arasında barışıq, tolerantlıq ve bir-birine sayğı kösterilmesine yönelgen teşebbüslerge qoltuta.


text:
Aqmecsit rayonı Acı Qal (Çistenkoye) köyünde, sentâbr 28 künü, saba silâlı ve kamuflâjlı insanlar toplanğan. Bunı Qırım.Aqiqatqa yerli sakinler bildire.
Olarnıñ sözlerine köre, uquq qoruyıcılar köyniñ bir sıra binanı sarıp alğan. Aqyar-Aqmescit yolu yanında bir qaç maşina ve politsiya hadimleri buluna.
Yerli sakinler silâlı quvetlerniñ mında bulunuv maqsadını bilmeyler. Bazıları talimat keçirilecegini tüşüne, digerleri raatlıq künleri Aqmescitte «acele» yardım hadimlerine ücüm etken erkekniñ qıdıruvı ile bağlaylar.
Yarımada uquq qoruyıcılarınıñ bu aqta resmiy izaatı şimdilik yoqtır.
Cumaertesi künü, sentâbr 26-da, av tüfegi ile silâlanğan erkek Aqmescitte Sevastopolskaya soqağında yerleşken «acele» yardım binasına kirip, hastahaneniñ dört hadimine ateş açtı. Eki hadim elâk oldı. Yaralanğan feldşer bazar kününe keçer gecesi ameliyattan keçti, alı ağır. Ücüm etici vaqia yerinden maşinağa oturıp qaçtı. Birazdan uquq qoruyıcıları bildirgeni kibi, ücüm etken – Aqmescit sakini 1960 senesi doğğan Bekir Nebiyevdir. Qıdıruv alıp barıla.
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov elâk olğan qadınlarnıñ ailelerine ve zarar körgenlerge maliyeviy yardım kösterilecegini vade etti.


text:
Qırımnıñ Rusiyege boysunğan prokuraturasınñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek arizası 2016 senesi mart 3-de mahkemede baqılacaq. Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi ki, mahkeme saat 9:30 başlaycaq.
«Elbet de, daa bir mahkemege azırlanamız, amma neticede adalet aqqında aytmaq mümkün olmaycaq. Mahkeme ve umumen uquq qoruyıcı sistemasına itibar olğanını da aytamazsıñ. Akimiyet yapqan areketlerinde mantıq ve sağlam fikir qıdırmayım endi», – dep yazdı Celâl Facebookta.
O, Qırımnıñ Rusiye akimiyetini «qarşılıqqa yönelgen dünyanı» toqtatacaq şaraitlerde «vaziyetni kerginleştirgen eñ büyük faktor» dep adladı.
Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya mahkemege muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisini yasaq etip, ekstremistik bir teşkilât tanımağa talap etti. Qırımtatarlarnıñ temsil organı bildirdi ki, dava arizasında bir sıra uquq hatası mevcut, em de dava siyasiy sebeplerden çıqarıldı.
Qırım uquq qorçalayıcı gruppası halqara teşkilâtlarğa muracaat etip, Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi mümkün degil, dep bildirdi. Uquq qorçalayıcılar halqara teşkilâtlarnı elinden kelgenini yapıp, qırımtatarlar ve Qırımtatar Milliy Meclisine qarşı siyasiy sebepli basqığa yol bermemege rica eteler.
Avropa Birligi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti yasaq ete bileceginden qasevetlengenini bildirdi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımtatar liderleri Refat Çubarov, Mustafa Cemilevniñ yarımadağa kirişleri yasaq etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
" ...Tuğan jerdiñ qasqırı,
Kemir aqın süyegin.
Tuğan jerdiñ tas-qwmı
Seni solay süyemin"!
Qazaqtıñ äygili jırauı, tuğan jerge sağınış jırlarınıñ dabılı Järken jırau Bödeşwlı 76 jasqa qarağan şağında ömirden ozdı. Osı bir el ömiri men ruhaniyatına auır tigen jıldarda qazaqtıñ tağı bir jır alıbı mäñgilik saparğa attandı.
Järken (Jarmwhammed) Bödeşwlı 1944 jılı mamırdıñ 15 jañasında Tarbağataydıñ Jayır tauında ömirge kelgen. QazMU-dıñ Jurnalistika fakul'tetin bitirip, türli basılımdahda, sonday-aq, Qazaqstan Jazuşılar odağı men Düniejüzi Qazaq qauımdastığında qızmet istedi.
Järken jırau Qazaq poeziyasınıñ altın qorına "Kökşe qwraq", "Qos qanat", "Jwldızğa ornın ay bermes", "Bwrılıs" qatarlı onnan astam jır jinaqtarın, ädebiet qazınasına sonı soqpaqtı dastandarın qaldırdı. Aqın Halıqaralıq "Alaş" ädebiet sıylığınıñ iegeri.
Jıraudıñ ornı tolmas qazasına oray, marqwmnıñ tuğan-tuıstarına, auıldas ağayın-jwrtına qayğıra otırıp köñil aytamız! Jırları milliondağan jürekterge jerlenip, beyişte nwrın şalqıtsın!


text:
Qırımda yanvarniñ 24-ünde Aqmescit ve Aqyarda yağanaqlar olmaycaq, Qırımnıñ cenübiy yalısında ve Keriçte gece qar beklenile.
Bunı yarımadanınıñ gidrometeorologiya merkezi haber ete.
Qırım sinoptikleri bergen malümatqa köre, Aqmescitte (Simferopol) deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız. Şimal-şarqiy yel 10-15 m/s. Ava arareti kündüz +2…+4° derecede olacaq.
Aqyarda deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız. Şimal-şarqiy yel 12-17 m/s. Ava arareti kündüz +3…+5° derecede olacaq.
Qırımnıñ cenübiy yalısında deñişici bulutlılıq. Gece bazı yerlerde qar yağacaq, kündüz yaganaqlar beklenilmey. Şimal-şarqiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz +5…+7° derecede olacaq.
Keriçte deñişici bulutlılıq. Gece qar ve yagmur kibi yağanaqlar olacaq, kündüz ise yağanaqlarsız. Şimal-şarqiy yel 12-17 m/s. Ava arareti kündüz 2…+4° derecede olacaq.


text:
«Krım» delvet teleradiokompaniya yolbaşçılığı hadimleri içün qırımtatar tili kurslarını teşkil etti.
Bunı «Argumentı nedeli – Krım» neşirine GTRK baş müdiri Yekaterina Kozır bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, tilni tek jurnalist ve mühbirler degil de, tehnikiy bölüklerniñ hadimleri, aydavcı, muasip ve diger istegenler ögrene bilecek.
«Bu qomşulıq qaidelerine bağlı. Bir halqmız – qırımlılar, ve yanımızda yaşağan halqnıñ, yani qırımtatarlarnıñ tilini añlamaq ve şu tilde laf etmek isteymiz. Tilni ögrenmege istegenlerniñ sayısı ep arta»,– dey Kozır.
O şunı da qayd etti ki, qırımtatar tiliniñ ögrenüv ketişatı büyük bir leyhağa çevirile bile eken.
«İcadiy insanlarmız, şunıñ içün yañı radio ya da teleleyhanıñ peyda olması da mümkündir. Tilniñ ögrenüv ketişatınıñ aydınlatuvı kibi bir şey olmaz – bizde oca, sınıf, tahta, raleler bar, amma leyha meraqlı olacaqtır», – dey GTRK müdiri.