text:
Qosqan waqıtı Säwir 19, 2016 | 930 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar0
Şarïğattağı qılmıstıq-quqıqtıq normalardıñ erekşelikteri
Ata zañımız öz qwatına enip, odan bölinip şıqqan Qılmıstıq zañ belgili bir qurastırılğan erejelerge negizdelgen, zañ atqarwşınıñ erkin bildiretin özindik nısanı bar qurılımğa ïe. Al, şarïğattıñ qılmıstıq quqıqtıq normaları bastaw retinde qalıptasa otırıp, tört qaýnar közge negizdelgen.
Şarïğattıñ qılmıstıq-quqıqtıq normaları quran, sünnet, ïdjma jäne qïyas sïyaqtı negizgi tört qaýnar közderge ïe. Qılmıs pen jazanıñ qılmıstıq-quqıqtıq tüsinigi dindi uğınw nemese sezinwden twındağan uğım bolıp tanıladı. Olaý bolsa, şarïğatta tıýım salınğan ärekettiñ barlığı da qılmıstıñ qatarına jatqızılğan. Jasalğan qılmıstıñ qawiptiligi “Allah” aldında künä dep tanılıp, keltirilgen zïyannıñ mölşerimen baýlanıstı boldı.
Quran Kärim 114 süreden turatındığı belgili. Olardıñ bir böligi Mekkede, bir böligi Madïnada tüskendigi mälim. Quranda dinï-ädeptik jol-jorıqtarmen birge, quqıqtıq tizim de körsetilgen. Biraq onı kodeks zañ jïnağı dep aýta almaýmız, sol üşin ol – dinï jäne quqıqtıq mäselelerdi qamtïtın, bir-birimen baýlanıstı türde jazılğan kitap. Musılman quqığınıñ paýda bolwın bildiretin jaratwşı jaratqan quqıqtıñ türi. Ïslam quqıqtanwşı ğalımdarı Qurannıñ musılman quqığınıñ qaýnar közi retinde özine tïisti abıroýlı, onıñ quqıqtıq qaýnar közi Allanıñ qalawı jäne onı eşkim şekteý almaýdı, tek özine ğana täweldi dep esepteledi.
Şın mäninde, Quran süreleriniñ ayatında quqıqtıñ barlıq salaları, onıñ işinde qılmıstıq quqıqqa qatıstı birqatar zañ erejeleri de bar, olar dinï tüsiniktermen berilgen. Quran paýda bolğan tarïxï jağdaýdı esepke alsaq, ol belgili bir awmaqta memleket jäne quqıqtıñ paýda bolwımen baýlanıstı bolğandığı sebepti, sol kezdegi älewmettik-ékonomïkalıq jäne sayasï mäselelerdiñ şeşimin aşwğa da arnalğan sïyaqtı. Biraq arada birneşe ğasırlardıñ, qoğamnıñ öziniñ birneşe ğasırlıq tarïxï damw jolın basıp ötwine baýlanıstı bügingi künderdegideý damığan qoğam jağdaýında, älbette qazirgi ömirdegi ärbir mäseleniñ şeşimin bul kitaptan tabwımız mümkin emes. Munı tek qana derek retinde paýdalanwğa jäne ondağı quqıqtıq normalardı, äsirese qılmıs pen jaza mäseleleriniñ şeşimine baýlanıstı uğımdar men erejelerdi üýrenip, taldawımızğa boladı. Quran Kärimde tek birneşe awır qılmıs türleri twralı söz aýtılğan. Mısalı, urlıq, basqınşılıq, qastasıp adam öltirw, birewdi urıp jaralaw, paraqorlıq, zïnaqorlıq, jala jabw, spïrtti işimdikterdi işw, ata-ana jağınan qastandıq orın alıp, öz perzentin öltirw, sotqarlıq jäne basqa äreketter.
Bul kitaptardağı köp sürelerdiñ ayatında adam qolımen istelgen qılmıstar, Allah aldında da qılmıs sanalatındığı twralı jazılğan. Munımen qatar, joğarıda körsetilgen qılmıstardıñ keýbirewleri üşin qoldanılatın jaza – öş alw bağıtında da qoldanılatındığı aýtılğan. Şarïğattıñ negizgi qaýnar közi Quran Kärimniñ erejeleri ïslamğa deýingi däwirde keýbir qılmıstar ädiletsizdikpen bağalanğan nemese körsetilgen degenge sayadı, sondıqtan şarïğatta mundaý kemşilikterdiñ aldın alw, qılmıs türleriniñ aýırmaşılığın, olardıñ awırlıq därejelerin eskere otırıp, jasalğan qılmıstıñ awırlığına qaraý jaza qoldanw tärtibi közdelgen, qılmısqa qarsı qatañ küres jarïyalağan. Mısalı, ïslamğa deýingi däwirde qastasıp adam öltirw üşin tek qana aýıptalwşı adamdı jazalap qoýmaý, onıñ bükil otbasın, keýbir jağdaýda qılmıskerdi bükil taýpasımen qırıp tastawğa deýin barğan. Şarïğat buğan basqaşa közqaraspen qarap, ärbir qılmısker öziniñ qılmısına qaraý jazalanwı kerektigin aýtqan.
Qurandağı qılmıs türlerin eki topqa bölip qarastırğan jön dep esepteýmiz:
1) jaza şaraları anıq belgilengen qılmıstar;
2) jaza belgilenbegen qılmıstar.
“Maïda” süresiniñ 33-ayatında: “Allamen jäne onıñ elşisimen jağalasqandardıñ jäne jer betinde buzaqılıq jasap jürgenderdiñ jazası: öltirw, ne asw, yakï; qol-ayaqtarınıñ qïğaştalıp kesilwi nemese ol jerden qwılwı. Bul olardıñ jazası jäne olar üşin axïrette iri azap bar”,- delingen. Tağı bul sürede dinnen bezw qılmıs bolatındığı jäne osığan belgilengen jaza twralı aýtılğan. Osı süreniñ 38-ayatında: “Er jäne äýel urınıñ qılmıstarına jaza retinde jäne Alladan bir önege türinde qoldarın kesiñder. Alla (T.) – asa üstem, xïkmet ïesi”, 45-ayatında “Olarğa Täwratta: janğa-jan, közge-köz, murınğa-murın, qulaqqa-qulaq, tiske-tis jäne jaraqat salwğa da, qarama-qarsı tölew (qısas) jazdıq. Degenmen birew onı keşirim etse, sonda ol oğan käfarat boladı. (Künäsı keşiledi.) Jäne kim Alla tüsirgen zañ boýınşa bïlik etpese, mine, solar zalımdar” dep aýtılğan. Urlıq jäne qasaqana denege zïyan keltirw jäne t.b. qılmıstar üşin Alla jaza belgilegendigi mälim boldı.
Baqara süresiniñ 178-ayatında: “Äý, müminder! Senderge qısas (ese qaýtarw) parız etildi: Azatqa-azat, qulğa-qul, äýelge-äýel (öltiriledi.) Degenmen oğan twıs jağınan keşirim berilse, onıñ erejege üýleswi ekinşi jaqtıñ da oğan durıs tölewi qajet. (Eger qısas keşirilip, qunğa toqtasa, alwşınıñ orınsız egeske qısas istemewi, berwşiniñ de durıs orındawı kerek.) Mine, osı, Rabbıları jağınan jeñildik jäne märxamet. Al kim de kim budan keýin şekten şıqsa (kek saqtasa), ol üşin axïrette azap bar” delingen. Nur süresiniñ 2-ayatında “Zïnaqor äýel men erdiñ ärbirine jüz düreden soğıñdar. Eger Allağa, axïret künine senseñder; olarğa jumsaqtıqtarıñ ustamasın. Äri ekewiniñ jazasın müminderdiñ bir top adamı körip tursın”- delingen. Osı ayattıñ taldawında bul ükim boýdaq jäne tul nemese jesir (yağnï otbasısız) zïnaşılardıñ jazası. Eger otbasılı erkek jäne äýel zïnaqorlıq jasasa, olardıñ jazası – tas atqılap öltirw dep aýtılğan jäne Nur süresiniñ 4-ayatında “Abıroýlı äýelderge zïna jalasın japsırğandar; keýin tört aýğaq keltire almasa, onda olarğa seksen düre soğıñdar.
Zïna – bir erkektiñ bir äýelmen arasında nekesi bolmaý, ekewiniñ kelise otırıp jınıstıq qatınasqa barwı. Zïnanıñ jazası mwhsan (aqıl-esi durıs otbasılı) bolıp, bolmağanına qaraý özgeredi [1, 319-320 bb.]. Eger aqıl-esi durıs otbasılı bola turıp, zïna jasağan bolsa, onda taspen urıp öltirw jazası qoldanıladı. Al, mwhsan bolmasa (aqıl-esi durıs emes nemese üýlenbegen) qılmıs jasawşılarğa 100 düre (“Nur” süresi, 24/2) soğıladı.
Olardıñ kwälikterin mülde qabıl etpeñder. Mine, solar, buzıqtar”- dep jalaqor qılmısı üşin de jaza belgilegen. Sondaý-aq Nïsa süresiniñ 16-ayatında “Sender zïna qılğan ekewine de japa beriñder. Eger ekewi de täwbe etip, tüzelse, olardan bet burıñdar (tïispeñder). Negizinen Alla täwbeni qabıl etwşi erekşe meýirimdi”- dep aýtılğan. Quran Kärim qılmıstıq quqıqqa qatıstı birqatar ayattarında dinnen bas tartw, basqınşılıq, köterilis, urlıq, zïnaqorlıq, däleldewsiz zïnaqorlıqtı aýıptaw-jalaqor, adam öltirw jäne densawlıqqa zïyan keltirw qılmıstarı üşin türli jaza: ölim jazasın, qol-ayağın keswdi, 100-80 qamşı urwdı, taspen atqılawdı, aýıppul tölewdi jäne t.b. jazalar belgilegen. Baqara süresiniñ 188-ayatında “Aralarıñdağı maldarıñdı xaram jolmen jemeñder. Sondaý-aq bile tura adamdardıñ malınan bir bölim jew üşin bïlerge aparmañdar” – dep aýtılğan. Baqara süresiniñ 276-278 ayatında “Alla ösimdi joyadı da sawdanı arttıradı. Äri Alla barlıq qarsı kelwşi künähardı jaqsı körmeýdi….. Äý, müminder! Alladan qorqıñdar. Eger senseñder ösimnen qalıp qalğandardı (alasılarıñdı) qaldırıñdar (almañdar)” jäne Älï ğımran süresiniñ 130-ayatında “Äý, müminder! Üsti-üstine ösim jemeñder, Alladan qorqıñdar” dep onı qattı qaralağan. Öýtkeni aqşanı paýızğa berw kisilerge müliktik zïyan alıp keledi. Öz waqıtında qarızdı qaýtara almağandar, merzim ötwimen qarız belgili bir paýızben qaýtarılwı talap etilwi qaralğan aqşanıñ kölemi öz-özinen köbeyui mümkin, sol üşin Quranda künä – qılmıs dep tüsindirwmen qatar onı jasamawğa şaqırğan. Baqara süresiniñ kirispe türinde “Alla jäne paýğambar aqşanı qarızğa berip paýda köretinderge soğıs jarïya etkendigi körsetilgen. Ärbir musılman öziniñ tanıstarı, dostarı jäne twısqandarına meýirimdi bolwı, qarjı jağınan qïnalğanda kömek qolın sozwı kerek. Ärbir adam aqşağa qajettilik twındağanda böten adamğa emes, eñ jaqın dosına, tanısına, twısqandarına baradı. Musılman adamnıñ aqşanı paýızğa berip paýda tabwı şarïğat boýınşa jïirkeniş bolıp sanaladı. Qoğamda ärbir adam osımen küreswi kerek qazirgi kezde Sawd Arabïyasında aqşanı paýızğa bergendigi däleldengen jağdaýda eki jaqta yağnï aqşa alğan adam da, aqşa bergen adam da jazalanadı”.
Sol üşin köp ïslam bankterinde esepte turğan kapïtal aqşalar esebinen paýda jäne paýız nemese devïdentter tölenbeýdi. Budan bölek Quran Kärimdegi Nïsa süresiniñ 107-ayatında “Özderiñe kesir istegender üşin söz talastırma. Öýtkeni Alla qïyanatşı jäne qılmısker bolğan adamdardı jaqsı körmeýdi” – delingen.
Qılmıs twralı xabarlamaw jäne qılmıstardı jasırw da qılmıs bolıp sanaladı jäne jazağa tartıladı. Baqara süresiniñ 282-ayatında “kwägerler kwälik üşin şaqırılğanda bas tartpasın”- delingen jäne Nïsa süresiniñ 135-ayatında “Äý, müminder! Ädildikte mıqtı turıp, eger özderiñniñ, äke-şeşeleriñniñ jäne jaqındarıñnıñ zïyanına bolsa da, ol baý nemese kedeý bolsa da Alla üşin aýğaq bolıñdar. Öýtkeni Alla, ekewine de tım jaqın. Endeşe ädildik istewde näpsige ermeñder. Eger ötirik kwälik berseñder nemese kwälikten bas tartsañdar, onıñ da jazası bar. Alla sizderdiñ jumıstarıñızdan ärqaşan xabardar”.
Maïda süresiniñ 32-ayatında “Kim kisi öltirmegen nemese ömirinde buzaqılıq qılmağan adamdı öltirse, demek şınaýı türde barlıq adamdardı öltirgenmen jäne kim oğan ömir berse, yağnï öltirwden bas tartsa, demek, barlıq adamdarğa ömir bergenmen teñ” – dep körsetilgen. Osı ayatta qasaqana adam öltirw qılmısınıñ qoğam üşin älewmettik jağınan öte qawipti ekendigi keltirilgen jäne ïslamda adamdı tärbïelew ïdeyası aýtılğan. Maïda süresiniñ 90-ayatında “Äý, müminder, araq sïyaqtı mas qılatın işimdikter işw, qumarpazdıq oýındar oýnaw, puttarğa sıýınw, şöptermen bal aşw şaýtan isine ergen xaram is” degen jäne mundaý äreketterdi tört türdegi qılmıs dep sanağan. Sondaý-aq, Xujarat süresiniñ 12-ayatında “Äý, musılmandar, kümän keltirwden şekteliñder! Öýtkeni keýbir kümän – künä. Bul ayattıñ ğılımï taldawında, osı ayat arqılı adamdardı üş jamandıqtan qaýtarw nazarğa alınğandığı aýtıladı. Birinşisi, basqa adamdar twralı jamandıqqa kümändanw, ekinşisi, birewlerdiñ aýıptarın izdep tabw üşin jamandıq jasaw, üşinşisi, birewlerdiñ artınan ösek aýtw. Ösek – öte awır qılmıs, ösek arqılı jalaqorlıq twındaýdı. Sol üşin paýğambarımız Muxammed ğ.s., ösek aýtw -birewdi öltirwden jaman” – degen.
Ïsra süresiniñ 31-ayatında “Kedeýşilikten qorqıp balalarıñızdı öltirmeñder” jäne osı süreniñ 35-ayatında “Ölşegende tolıq ölşep, twra tarazımen tartıñdar”. Osı ata-ananıñ balasın öltirwi, sawda-sattıqta tapsırıs berwşilerdi aldağanı, sawda zañın buzğandığı üşin şarïğatta jaza belgilengen. Bul qılmıstar jaza türi däl körsetilmegen qılmıs türlerine jatadı. Bul qılmıstarğa qarsı bükil qoğam bolıp küresw körsetilgen.
Sondaý-aq, Ïsra süresiniñ 32-ayatında “Zïnaqorlıqqa jaqındaspañdar! Öýtkeni bul buzıqtıq – eñ jaman jol”- dep, şarïğatta öte awır qılmıs qatarına jatqızıp, zïnaqorlıqqa qarsı küresw körsetilgen.
Xaşır süresiniñ 7-ayatında “… Paýğambar senderge ne berse de alıñdar da, nemeneden tıýsa, odan tıýılıñdar äri Alladan qorqıñdar. Älbette Allanıñ jazası qatañ” – dep aýtılğan. Baqara süresiniñ 179-ayatında “Äý, aqıl ïeleri! Sizder üşin qısasta tirşilik bar. Qılmıstan saqtanıñızdar!” – dep aýtılğan.
Joğarıda körsetilgen ayattardıñ mağınasına taldaw jasasaq, qoğamdağı ékonomïka, älewmettik-mädenï, tärbïe jäne quqıqtıq şaralar bir-birimen kelisken jağdaýda qoldanılsa, qılmıstılıqqa qarsı küres öz nätïjesin beredi.
Şarïğattıñ ekinşi negizgi qaýnar közi – Sünnet. Quran Kärimniñ “Nïsa” süresiniñ 59-ayatında “Eger bir närsege talassañdar, Allanıñ kitabı Quran Kärimge jäne Raswllaxtıñ sünnetterine süýeniñder. Mine, osılaý jasasañdar, sizderge öte jaqsı boladı. Äri durıs, tamaşa jol tapqan bolasıñdar” – dep jazılğan.
“Sünnet” sözi arab sözdiginde dästür, ädeptilik normaları degen mağınanı beredi. Sünnet Qurannıñ qosımşası bolıp esepteledi jäne Kuranmen birge şarïğattıñ negizin quraýdı. Belgili francwz şığıstanwşısı ğalım L.Masseniñ pikirinşe, sünnetti Quransız qoldawğa boladı, biraq Qurandı sünnetsiz qoldaý almaýsız [2, 72 b.].
Xadïstanw ğalımdarı sünnet – paýğambarımız Muxammedtiñ aýtqan sözderi, jasağan jumıstarı dep esepteýdi. Şın mäninde sünnet – Xadïster jïnağı bolıp tabıladı. Ol – Muxammed paýğambardıñ Quranda körsetilmegen, ärtürli mäselelerdi şeşw üşin bergen körsetpeleri, aýtqan bayandamaları, pikirleri, sözderi.
Şarïğat normaları qoldanılğan barlıq musılman memleketterdiñ älewmettik ömirinde ïslam quqığı jäne dinï mäselelerdi şeşwde, äsirese, musılman zañ-erejelerin jaratwda negizinen sünnetti paýdalanğan. Sol üşin de ol şarïğattıñ negizgi qaýnar közderiniñ biri bolıp eseptelgen.
Paýğambarımız kezinde jaza türleri, qılmıstıñ älewmettik qawipsizdik därejesine qarap, awır jäne jeñil türlerine bölingendigin xadïsterden körwge boladı. Xadd jazasına tartılğan adamdar jasağan qılmısına şın jüreginen ökinse, täwbe jasap, durıs jolğa tüskendigi jamağat jağınan qoldaw tapqan soñ, onıñ kwäligi qabıldanğan. Tağı bir xadïste musılman dinin qabıldağan bir taýpalardıñ adamı paýğambardıñ töl bağatın adamın öltirip, tüýelerin aýdap qaşıp ketkeninen xabar alğan Muxammed paýğambarımız olardı ustap äkelip, qol-ayaqtarın kesip, olardıñ qansırap ölgendikteri twralı aýtılğan. Bul jerde üş türli qılmıstardı: urlıq, qastandıqpen adam öltirw jäne dinnen bezgen aýıptalwşılardıñ jazalağandığı, yağnï birneşe awır qılmıstar üşin eñ awır jaza retinde ölim jazasın qoldanılğanın köremiz. Äýeli bar erkek oýnas jasasa, eri bar äýel basqa erkekten jükti bolsa, taspen atqılap öltirw xadïste körsetilgen. Boýdaq erkek, äýelder oýnas jasasa, olardıñ ärbirine 100 qamşı urılğan [3].
Aqıl-esi joq erkek nemese äýel oýnas jasasa, olarğa tïisti jaza joqtığı da jazılğan. Muxammed ğ.s. jamağattı jeti qılmıs jasamawğa şaqırğan: Allağa kümän keltirw, dwalaw nemese dwamen aýnalısw, beýkünä birewdi öltirw, qarız aqşadan ösim alw, jetimniñ aqısın jew, soğıs alañınan qaşw jäne päk äýelge künä jabw.
Paýğambarımız Muxammed “Allağa kümän keltirgen adamnıñ – künäsi öte awır”, dep, olardı qılmısker retinde belgilegendigin köremiz. Dinnen bezgen erkek nemese äýel täwbege keltiriledi nemese öltirildi – dep xadd jazasın qoldaw tirkelgen. Eger dinnen bezgen aýıptalwşı täwbege kelip, aýıbın moýındap, jasağan qılmısı üşin ökinse jäne qaýtadan musılman dinin qabıldasa, jazadan bosatıladı. Eger ol qaýtadan dinnen şıqsa, qılmısı qawipti bolıp esepteledi, oğan ölim jazası xadd qoldanıladı.
Tağı bir xadïste “Künäsiz adamdı qorğap, zalım adamdı öltirgen adamğa taban jaza, kek alw jaza qoldanılmaýdı” delingen. Bul xadïs tömendegideý türde keltiriledi: ärqandaý mäjbürlengen, zorlanğan adam özin-özi qorğaý almaýdı, sol üşin onı basqa birewdiñ kömegimen qorğawğa ruqsat beriledi. Onıñ bul qılmısına tosqawıl qoýılmaýdı. Şarïğatta “qajetti qorğanw jäne asa qajettilik jağdaýda jasalğan äreket jawapkerşilikke tartılmaýdı” dep belgilengen.
“Baqara” süresiniñ soñğı ayattarında ösimqorlıq twralı jazılğan, Raswllwallah meşitten şığıp, olardı adamdarğa oqıp berdi, keýin araq sawdasınıñ xaramdığın aýtıp: “Eger osındaý jasasañdar, Alla men onıñ raswli sizderge soğıs jarïyalaýdı” – dep jamağatqa eskertken. Bul xadïstiñ taqırıbın “Alla bïznesti xalal qılıp, ösimdi xaram qılğan” dep ataladı. Osı xadïster jïnağında basqa türdegi qılmıstar, mısalı, bazardı talan-tarajğa uşıratw: sawdasın jürgizbew üşin arnaýı bağanı köterw, sawdada aldaw jäne tapsırıs bergendi aldaw, sawda zañın buzw, para alw, äkimşilik jağınan zañsız ükim şığarw sïyaqtı äreketter ïslam şarïğatında aldaw bolıp sanalatını keltirilgen.
Künälar – qılmıstar twralı sol kezdegi täjirïbege mısal bolıp otırğan. Sondaý-aq qılmıstı jasırğandığı jäne qılmıs twralı xabar bermegendigi üşin qatal jazalanğan. Tağı bir xadïste Raswlwallahtıñ saxnağa şığıp “Xamr – yağnï adamdı mas qılatın işimdik xaram ekendigi twralı ayat tüsken. Xamr bes zattan – jüzim, qurma, bïdaý, arpa jäne baldan daýındalğan, aqıldı azdırwşı işimdik. Mas qılatın qandaý da bolmasın işimdik – xaram”.
Quran nemese sünnet öz ornın tappağan qılmıs türleri, äsirese, tazïr jaza türleri, qılmıstıq quqıqqa tïisti bolğan qılmısqa qatıswşılıq, qılmıstıq jawapkerşilikti aýqın etwşi män-jaýlar jäne basqa da mäselelerdi belgili bir därejede körsetip ketkendigin köremiz, xadïstegi qılmıs pen jaza tüsinikterine, onıñ türlerine, sol kezdegi täjirïbeniñ jïnağı retinde taldaw jasalğan desek qatelespeýmiz. Sol üşin, sünnet Quran Kärimnen keýin onı baýıtqan jäne tolıqtırğan, keñ jäne baý täjirïbeni özinde jïnağan, şarïğattıñ qaýnar közi bolıp esepteledi.
Joğarıda aýtılğandardıñ negizinde şarïğattıñ jazağa degen bağıtı keñ turğıda jäne keşirimdi sïpatta ekendigin baýqawımızğa boladı, äsirese dene jaraqatın salw, ölim jazası t.b. Mundaý jazalardı qoldanwdan bosatılğandar, yağnï qorğawşıları bar nemese keltirilgen zïyannıñ ornın toltırğandar ğana tabılğan. Mısalı, M. Kapwstïn Türkïya men Parsınıñ tarïx quqığın arnaýı zertteý otırıp, baý adamdar üşin jaza ornın aýıp salw nemese mülikti tärkilewmen awıstırılğan, – deýdi [4].
Ïdjma – arabşa birlik, birjürektik, birpikirlik degen mağınanı bildiredi. Paýğambarımız Muxammed ğ.s. qaýtıs bolğan soñ, ol kisimen bir zamanda ömir sürgen, şarïğat ğılımın öte jaqsı meñgergen ğalımdardıñ Quran jäne sünnette däl jawap tabılmağan mäseleleri twralı pikir bolıp, bir awızdan ükim qabıldaw “ïdjma” delingen. “Ïdjma” negizinde şarïğattıñ barlıq quqıq salası, solardıñ işinde qılmıs pen jazağa tïisti mäseleler şeşilgen. Ïdjmanıñ ädil jäne zañdı bolwı üşin tömendegi jağdaýlardıñ bolwı talap etilgen:
– onı qabıldawda bir däwirde ömir sürgen ğalımdardıñ ärqaşan bolwı jäne olar mäseleni şeşwde üzildi-kesildi bir pikirde bolwları qajet;
– ğalımdar ärtürli qalalar men memleketterde ömir sürse de, olar bir waqıtta birşama ister atqarğan bolwları kerek;
– ïdjma paýğambarımız Muxammed qaýtıs bolğan soñ ğana bolwı mümkin.
Musılman quqığınıñ quqıqtanw ğalımdarı ïdjmanı “ïdjma sarïx” jäne “ïdjma swkwtï” dep eki türge bölgen [5, 45 b.].
“Ïdjma sarïx” – taldaw jasağan mäseleler boýınşa pikir bildirw, “ïdjma swkwtï” – ündemeý rïza ekendigin bildirw. Biraq ündemeý rïzaşılıq bildirwdiñ tömendegideý şarttarı bar: birinşiden, ğalım körsetilgen mäselelerden xabardar bolwı, ekinşiden, öziniñ birde-bir äreketimen nemese belgisimen qarsılıq bildirmewi, üşinşiden, eñ kerektisi, ündemeý turw zañ qabıldanğanşa talap etiledi. Ïdjma negizinde qabıldanğan şeşim, älbette, Quran Kärim jäne sünnet talaptarına saý bolwı kerek. Sol sebepti onıñ qatal orındalwı ärbir musılmannan talap etiledi. Ïdjmağa kelisilgennen keýin eşkim, oğan qarsı şığwğa quqığı joq, bul mäsele qaýta karalmaýdı. Musılman quqığına tïisti teorïya derekterinde körsetilgendeý, barlıq mazxabtarğa tïisti quqıqtanw, ğalımdar bir jerge jïnalıp, bir dawıstan qabıldanğan ïdjma mäseleleri onşalıqtı köp emes. Biraq şarïğat zañdarınan twındağan mäsele boýınşa mazxabqa tïisti quqıqtanw ğalımdardıñ bir-birimen keliswi jetedi dep eseptegen jağdaýlar kezdesedi. Bul tärtip zañtanwşılardıñ zañ qabıldaw jumısın iske asırwın jeñildetedi. Mundaý jağdaý Xanafï mektebinde köp kezdesedi.
Joğarıda aýtılğan üş zañnan da däl jawap tabılmağan jağdaýda salıstırwmen şeşw kerek. Qïyas (Salıstırw) jañadan paýda bolğan mäseleniñ sebebin Quran Kärimde, Sünnette nemese Ïdjmada öz şeşimin tapqan mäselelerdiñ sebepterin salıstırw jolımen ükim şığarwğa mümkindik beredi.
Quran Kärimde mas qılatın işimdik işkeni twralı mınandaý ayat aýtılğan: “Äý, müminder, araq qumar, Alladan basqanıñ atına soýılğan mal jäne bal aşw – bulardıñ barlığı – saýtannıñ isi, bul – is xaram is. Jaqsılıq tabw üşin bulardan alıs bolıñız!”
Mısalı, QR QK Jalpı bölimi 18-babında “mas küýinde qılmıs jasağan adamnıñ qılmıstıq jawaptılıqtan bosatılmaýtındığı” twralı normanı közdese, şarïğatta mas qılatın işimdikterdi işwge tıýım salınğandığın kezdestiremiz.
Munıñ özi şarïğat pen qılmıstıq zañnıñ arasındağı baýlanıstı aýqındaý tüsedi. Demek, bul xaramdıqqa qatañ tıýım salınğan dep esepteledi. Onı qılmıs dewdiñ sebebi, ol – adamnıñ mal-mülkine, densawlığına, arına, namısına zïyan keltirwmen, yağnï olardı ärtürli qılmısqa ïtermeleýdi. Sol üşin işimdik işwge tıýım salınğan jäne onı qılmıs dep tapqan. Quranda araqtan basqa mas qılatın işimdikter aýtılmağan. Alğaşqı ïslamda arabtar jüzimnen alınğan, qaýnatılmağan jäne öñdelmegen zat “araq”, “xamr” degen. Sol üşin quqıqtanw ğalımdarı mas qılatın işimdikterdiñ barlıq türlerin, araqtıñ teris nätïjeler berwin esepke alıp, onımen salıstırıp, bul sïyaqtı işimdikterdi xaram dep qatañ tıýım salğan. Negizgi mäsele – xamr, onıñ Qurandağı ükimi – qatañ tıýım salınğan dep belgilengen. Munıñ sebebi xaram zattardı tutınw adamnıñ aqılı, sawlığı, mal-mülki, arına, namısına zïyan keltiretin birneşe qılmıstarğa şaqıradı. Mas qılatın işimdikterge xaram dep qatañ tıýım salınğandıqtan, bul mäsele üzildi-kesildi öz şeşimin tapqan jäne qılmıs dep belgilengen. Musılman quqığı tiziminde qïyastı quqıqtıñ qaýnar közi retinde paýdalanwğa negizgi sebep, ol kisilik qoğamnıñ damwı jäne onıñ damw ürdisinde bolğan älewmettik-ékonomïkalıq jäne sayasï, rwxanï özgeristerdi üýrenip, olardı taldaw negizinde barlıq quqıq salalarınıñ ömirden artta qalmawın qamtamasız etw, sondaý-aq, zañşıldıqtı damıtw nemese şeşw.
Quran, sünnet jäne ïdjmada jazılğandardıñ negizinde qandaý sebep, maqsat, paýda, negiz jäne uğım jatqanın añdağan jağdaýda musılman quqıqtanwşıları salıstırwğa ötken. Şarïğatta salıstırwdı paýdalanw barlıq mazxabtardıñ ğalımdarı jağınan qoldaw tapqan. Ol tek qana joğarı mamandar, quqıqtanwşılar qoldanğanda zañ küşine ïe bolğan. Salıstırwdı paýdalanw twralı Quran Kärim jäne Sünnetterde körsetilgen.
Mısalı, Quran Kärimde Allanıñ ğïbratın alıñdar. “Äý, közi aşıq adamdar, älbette bularda biletinder üşin ülken belgiler bar, bul jağdaýlarda aqılı bar jamağat üşin zor ayattar bar” dep adam sanasınıñ tağı da tereñ taldaw jasap, aqılmen is jürgizwge şaqırğan. Biz joğarıda şarïğattıñ tört negizgi qaýnar közi twralı toqtalıp öttik. Ïslam memleketiniñ damwı kezeñinde jäne tört Xalïfa kezinde zañ jäne zañğa qatıstı quqıqtıq aktiler bolmağan, tek qana şarïğat qaýnar közderin paýdalanğan dep tüsinw durıs emes. Sol waqıttağı memleket öziniñ zañ twralı jumıstarın ekinşi därejeli jolmen, yağnï däl jaza belgileýtin sot täjirïbesi jäne dinï quqıqtıq bilim arqılı iske asırğan.
Şarïğattıñ qılmıstıq-quqıqtıq normalarınıñ qalıptaswı özindik tarïxï erekşelikterge ïe boldı. Osığan baýlanıstı quqıqtanwşı ğalımdar şarïğattıñ qaýnar közderin joğarı bağalap, onı eşnärsemen salıstırmaýtın epşil degen közqarasta. Demek, joğarıda aýtılğandaý, şarïğattıñ qılmıstıq-quqıqtıq qaýnar közderi belgili bir deñgeýde qalıptasıp, özine tän quqıqtıq turğıda rettewşilik qasïetterin qurastırdı.
Qılmıstıq zañnıñ qurılımı şarïğattıñ qılmıstıq-quqıqtıq normalarımen baýlanıstırıla otırıp, zañï turğıda qılmıstıq zañnıñ erejelerin retteýdi.
N. Qalqaeva,
Abaý atındağı QazUPW oqıtwşısı, z.ğ.k.


c: text/html

text:
Massaçwsets texnologïyalıq ïnstïtwtınıñ qızmetkerleri maylı tağam obırdıñ damwına, sonıñ işinde tik işek isiginiñ damwına ıqpal etetinin anıqtadı, dep jazdı Nature basılımı.
Omer Ïlmaz bastağan ğalımdar maylı azıq berilgen tışqandardı baqıladı.
«Kemirwşilerdi bayqaw kezinde maylı tağam bağanalı jaswşalardıñ ğana emes, sonımen birge qarapayım işek jaswşalarınıñ jumısın buzatını anıqtaldı. Osılayşa qawipti isiktiñ tww mümkindigin ulğaytadı», - dedi Omer Ïlmaz.
QazAqparat
Tegï: Densawlıq,
Kommentarïï

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Amerïkalıq BleacherReport.com saytı qazirgi kezdegi eñ äserli boksşılardıñ TOP-10 jasadı. Onda ekinşi orındı Gennadïy Golovkïn aladı. Ol nïkaragwalıq Roman Gonsalesti ğana alğa jiberip aldı, dep xabarladı Sports.kz.
«Orta salmaqtağı jeñilmeytin WBA çempïonı Gennadïy Golovkïn senbi küni kişi Vïllï Monronı altınşı rawndta nokawtqa jiberip, öziniñ nokawt-serïyasın 20-ğa jetkizdi.
Golovkïnniñ şeberligi janküyerlerdiñ ülken qızığwşılığın twdırıp otır. Bokstağı juldızdardıñ biri Gennadïymen bir şarşı alañğa şığwğa kelisse, bul aqılı translyacïya deñgeyindegi qubılıs bolwı mümkin», - dep jazadı sayt.
QazAqparat
Tegï: Bizdiñ maqtanışımız,
Kommentarïï


text: Saving Private Ryan - Er Ryan'ı Kurtarmak - Türkçe Dublaj - Torrent İndir - Download torrent indir, Saving Private Ryan - Er Ryan'ı Kurtarmak - Türkçe Dublaj - Torrent İndir - Download torrent download, Saving Private Ryan - Er Ryan'ı Kurtarmak - Türkçe Dublaj - Torrent İndir - Download indir, Saving Private Ryan - Er Ryan'ı Kurtarmak - Türkçe Dublaj - Torrent İndir - Download hd, Saving Private Ryan - Er Ryan'ı Kurtarmak - Türkçe Dublaj - Torrent İndir - Download türkçe altyazılı, Saving Private Ryan - Er Ryan'ı Kurtarmak - Türkçe Dublaj - Torrent İndir - Download torrent dizi indir, Saving Private Ryan - Er Ryan'ı Kurtarmak - Türkçe Dublaj - Torrent İndir - Download torrent oyun indir, Saving Private Ryan - Er Ryan'ı Kurtarmak - Türkçe Dublaj - Torrent İndir - Download torrent müzik indir, Saving Private Ryan - Er Ryan'ı Kurtarmak - Türkçe Dublaj - Torrent İndir - Download zamunda torrent, Saving Private Ryan - Er Ryan'ı Kurtarmak - Türkçe Dublaj - Torrent İndir - Download download


text:
Ekrem Çelebi - Nar Ağacı
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Nar Ağacı
Etiketler : Ekrem Çelebi - Nar Ağacı türkü indir, Ekrem Çelebi - Nar Ağacı türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Nar Ağacı mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Nar Ağacı türküsü, Nar Ağacı sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Nar Ağacı bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Yiğit Gurbet Elde Sağ Mı Olur
ekrem çelebi - can özümden besmeleyi çekince-sultanım (kırıkkale)
Ekrem Çelebi - Nenni Bebek
Ekrem Çelebi - Acem Kızı
Ekrem Çelebi - Ağ Gelin
Ekrem Çelebi - Derdimi Kimlere Desem
Ekrem Çelebi - Gam Yükü
Ekrem Çelebi - Elin Oğlu
Ekrem Çelebi - Vefasız Leyla
Ekrem Çelebi - Seher Yıldızı
Ekrem Çelebi - Eyvah Eyvah
ekrem çelebi - dinek dağı yeni geldim gurbetten (kırşehir)
Ekrem Çelebi - Boz Bulanık Nehir
Ekrem Çelebi - Kız Pınar Başında
Ekrem Çelebi - Gönül (Sıkı Tut)


text:
Aralas neke nege qauipti?
Bügin Nur.kz-ten qazaq qızı men orıs jigitiniñ aralas nekesi jayında oqıdım. Jalpı keyingi uaqıtta ondaylar tım köbeyip ketti ğoy. Qazaq qızı käriske twrmısqa şığadı, qazaq jigiti türiktiñ qızın aladı jäne basqa. Ayta berse mısal köp.
Aralas nekedegilerdiñ aytarı bir: "Wltı mañızdı emes, sezim mañızdı" nemese "Onda twrğan ne bar?!" Ondaylardıñ köbisi aralas nekege qarsılardı, men siyaqtılardı zamannan qalıp qoyğan, ortağasırlıq tüsiniktegi, tipti neandertal' tiptes dep sanaydı. "Jaña älemniñ kelbetin qabıldamaytın eskiliktiñ sarqınşağı" deydi. Äy, meyli.
"Endi aralas neke nege qauipti?" degen swraqqa keleyik. Jauabın tarihtan qarau kerek. Patşalıq Resey qazaqtı otarlağan sätte, türli zombılıqtı körsetti. Orıs mwjıqtarı qazaq jerinde qazaq qızdarın zorlıqpen aldı. Basqınşılığın jasadı. Ol keyin de jalğasın taptı. Mısalı "Aqbilek" romanın esiñizge tüsirseñiz, sonıñ özi jetkilikti. Ol sätte qazaq qızı öz erkimen özge wlttıñ etegin wstamadı. Zorlıqpen, qorlıqpen wstattı.
Odan keyin uaqıt öte kele aralas neke memlekettiñ negizgi ideologiyasınıñ birine aynalıp şığa keldi. Mısalı KSRO-da internacional otbasılar nasihattaldı. Qazaq orıstan alsa nemese kerisinşe. Bwl tatulıq pen tabiği zañdılıq retinde qaraldı. Biraq Mäsekeudiñ şınayı maqsatı az wlttardı assimilyaciyalap joyıp jiberu edi. Nesi bar, aralas neke tamaşa mümkindik. Ol tipti twtastay wlttardıñ qanın bwzdı. Sayasat sol edi.
Al endi qazir şe? Otarlıq ezgi de, KSRO ideologiyası da joq! Biraq aralas neke köp. Nege? Demek elde wlttıq ideologiyalıq bağıt joq. Anau-mınau emes, wlttıq! Ia, men tüsinem. Barlıq adam birdey, barlıq adam teñ. Demokratiyalıq qoğamda kimmen otbasın qwram deseñ de öz erkiñ. Biraq «älem adamı», «mahabbat şıñı» degendi şetke ısıra twrıp, mına swraqtarğa jauap bereyikşi: Qazaq qızı(jigiti) orıspen ne kärispen(jäne özgeler) otbasın qwrsa, odan tuğan bala hristian bola ma, mwsılman bola ma? Meşitke barıp, bes uaqıt namaz oqi ma, älde şirkeuge barıp, şoqına ma? Abaydıñ tilin artıq sanay ma, Puşkindi köbirek süye me? Petrdi wlıqtaydı ma, Abılaydı ardaqtay ma? Jauap beru öte qiın. "Äkesi qay wlt, bala da sol wlt" deu qatelik. Öytkeni bäribir qan tazalığı tolıq bwzıladı. Aralas nekede eki ğaşıq bir-birin süyui mümkin, biraq esi dwrıs bolsa, bir-biriniñ wltın süymeydi. Qazaq jigit orıs qızın alsa da, onıñ janın jaqsı körgenimen, tarihın dattaydı. YAğni aralas nekede bäribir işki qayşılıq bar. Onı moyındamaytını anıq, biraq ol fakt.
Sol sebepti beybit zamanda qan tazalığın laylamay, är wlttıñ jigiti men qızı özara otasqanı qayırlı.
Ashat Qasenğali
Facebook-tegi paraqşasınan


text:
Ekrem Çelebi - Ağ Gelin
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Ağ Gelin
Etiketler : Ekrem Çelebi - Ağ Gelin türkü indir, Ekrem Çelebi - Ağ Gelin türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Ağ Gelin mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Ağ Gelin türküsü, Ağ Gelin sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Ağ Gelin bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Güvenme Yalan Dünyaya
Ekrem Çelebi - Ham Meyvayı Kopardılar Dalından
Ekrem Çelebi - Kozan Dağı
Ekrem Çelebi - Çiçekler İçinde Menevşe Baştır
Ekrem Çelebi - Seni Düşünmemek Elimde Değil
Ekrem Çelebi - Ağlamayı Seviyorum
Ekrem Çelebi - Emmioğlu
ekrem çelebi - dinek dağı yeni geldim gurbetten (kırşehir)
Ekrem Çelebi - Sitem Taşlarına Vurdum Başımı
Ekrem Çelebi - Edalı Gelin
Ekrem Çelebi - Bad
Ekrem Çelebi - Fosforlu Cevriyem
Ekrem Çelebi - Sefaleti Çeksinler De Görelim
Ekrem Çelebi - Bir Doktora Vardır
Ekrem Çelebi - Nar Ağacı


text:
Zekettîñ bereketî
Naurızbay qajı Tağanûlı
Orazağa qatıstı sûraqtar
Muslim.kz portalı
Qasiettî Ramazan ayınıñ qarsañında elîmîzde alğaş ret Qûran kîtabı basılıp şığıp otır. Bûl Qûran kârîm Mâdina basılımına negîzdele otırıp dayındalğan. Oquğa qolaylı boluı üşîn, âsîrese, Qûran oqudı jaña bastağandarğa jeñîl boluı üşîn qarapayım şrift tañdalğan.
Bûl basılımnıñ bastı erekşelîgî sol – ayattardıñ arabşa mâtînî men qazaqşa audarmasın tıñdauğa mümkîndîk beretîn QR-kod qızmetî qoldanılğan. Naqtıraq aytqanda, smartfonğa nemese planşetke Play Market-ten nemese Apple Store-dan kez kelgen QR-kod reader programmasın jüktep alıp, özîñîz qalağan bettegî ayattıñ arabşa-qazaqşa mâtînîn tıñdauıñızğa boladı. Sol arqılı tîlge qiın soğatın tûstarınıñ qalay dûrıs oqılatının üyrenîp, tâjuidîñîzdî pısıqtap alasız. Sonday-aq, ayattardıñ qazaqşa audarmasın tıñdau arqılı, Qûrandı tüsînîp oquğa mümkîndîk tabasız.
«Qûran kârîmnen bîr ârîp oqığanğa da sauap bar. Ârbîr sauap on ese bolıp jazıladı» degen Payğambar (s.ğ.s.) süyînşîsîn eskere otırıp, ârdayım Qûranmen bîrge mol sauapqa kenelîñîz. Qasiettî Ramazan ayın qûr jîbermeñîz!


text:
Törkiyä - Hindıstan mönäsäbätläre
Törkiyä häm Awraziya 24
Törkiyä Cömhüriyäte ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan may ayında tığız diplomatiya xäräkäten alıp bardı. Bu xäräkätneñ möhim tuqtalışlarınnan berse dä Hindıstanğa säfär buldı. Tapşıruıbıznıñ bügenge çığarılışında Ärdoğannıñ Hindıstan säfärenä häm ike il arasındağı mönäsäbätlärgä tuqtalıp uzarbız.
Atatörek universitetınıñ xalıqara mönäsäbätlär bülege tikşerenüçese Cämil Doğaç İpäkneñ mäs’älä belän bäyle añlatmasın täqdim itäbez:
Törkiyä belän Hindıstan arasındağı mönäsäbätlärneñ üsterelüe Törkiyäneñ tışqı säyäsätendä möhim kön tärtibe matdäse bulıp tora. Ärdoğan Hindıstanğa yasağan säfär törek tışqı säyäsäte cähatennän bik möhim. Ärdoğannıñ Hindıstanğa Millätçe xäräkät partiyase xalıq ışanıçlıları belän bergä baruı da ähämiyätle neçkälek. Bu neçkälek Ärdoğan yaña çorda alıp baraçaq êçke häm tışqı säyäsät mäs’äläsendä işarät bularaq kürelä alına.
Hindıstanda 1 milliardtan küp keşe yäşi. Hind okeanı belän yuıla. Ğaräp dönyası belän Malay dönyası arasındağı kiçü urınında urnaşqan. Bay etnik qorılışı êçendä möselmannar da bar. 7 töbäk häm 28 federaśiya belän citäkläwçe ildä 22 törle teldä söyläşälär. Küp mädäniyätle häm küp tele bulğan Hindıstan beläñ Törkiyäneñ mönäsäbätläre êlekkelärgä barıp totaşa. Xäzerge waqıtta Hindıstanda yaqınça 30 million tiräse çığışı belän törki bulğan keşe kön kürä.
Hindıstan citdi satıp alu köçenä iyä bulğan 200-300 million qullanuçı yäşägän, totrıqlı makro iqtisadi qorılışqa iyä bazar bulıp tora. Törkiyä belän Hindıstan arasında säwdä külämendä artış bar. Läkin ike ilneñ säwdäse cähatennän küz salğanda citeşsezlekläre bulğan taraf – Törkiyä. Hindıstan üseş tizlegen däwam ittersä, 2030nçı yılda dönyanıñ iñ zur ikençe iqtisadi köçe bulaçaq. Törkiyä Hindıstan öçen Awrupa häm Yaqın Könçığışqa çığu cähatennän möhim partner bula ala. İke il arasındağı säwdä küläme yaqınça 6 milliard yarım dollar. Bu san citärle tügel. Qısqa möddättä 10 milliard dollar däräcäsenä çığu faydalı bulır. Bu yuldağı iradäne här ike ildä dä kürä alabız.
Hindıstanda xäzerge waqıtta tamğaxanä salımnarı bik yuğarı. Hindıstan liberal’läşü yulında yasalğan barlıq adımnarğa qaramastan yuğarı tamğaxanä salımnarı belän cirle sänägät’ne saqlarğa tırışa. İke il bankçılık sistemaları arasında älegä bernindi xezmättäşlek yuq. Törek banklarınnan alınğan ışandıru xatları qabul itelmi. Aradaşçı banklar belän başqarıluçı säwdä ölkäsendäge êşlär bik qıybat. Hindıstan banklarınnan kilüçe akkredativlarda küp neçkäleklär bar häm êşçänlek waqıtları bik ozın. İqtisadi mönäsäbätlärneñ üsüe öçen bu qıyınlıqlarnıñ çişelüe zarur.
Hindıstanda ayıruça säyäsättä artuçı İslamofobiya cämğiyät’lär arasında tirän yaralar aça ala. Bu xosusta iğtibarlı bulırğa kiräk. Törkiyä ilbaşınıñ säfäre belän Törkiyä-Hindıstan mönäsäbätläre tiz üseş barışına keräçäk. Ayıruça bu säfär qayber uñay täraqqıyätlärne kiterep çığara ala. Hindıstan belän Paqıstan arasında yaña dialog nigezlärenä mömlinlek tudıra ala. Hindıstan-Qıtay mönäsäbätlärenä öleş kertä ala. Kaşmir mäs’äläseneñ başta kontrol’ astında totıluına, soñınnan da çişeleş yulına qawıştırıluına yärdämçe bula ala. Törkiyä AQŞ belän Rusiyäneñ Hindıstan küzätüendäge poziśiyalären tigezläwçe wazifanı başqara ala. Törkiyä bolarnı çınğa aşıra alaçaq potenśialğa iyä il. Hindıstandağı möselman xalıq sanı häm ütkändä Hindıstanda qorılğan törki däwlätlärennän qalğan êzlär Törkiyäneñ bu potenśialına köç östi. Östämä bularaq Törkiyä Hindıstan belän töziyäçäk barlıq kileşü häm partnerlıklar xosusında Paqıstan häm Äfğanstan tigezlegen saqlarğa tırışırğa tiyeş. Bu tigezlekkä iğtibarlı bulmasa, töbäktä Törkiyäneñ êlekke dusları bulğan bu ike il üpkäli ala.
Törkiyä häm Hindıstan arasında yuğarı däräcäle säfärlärneñ ike yılda ber, ike yaqlı bularaq çınğa aşırıluında fayda bar. Bu säfärlär barı tik yuğarı däräcädä genä tügel, ä barlıq däräcälärdä dä bulırğa tiyeş. Kübräk akademik belän almaşular bulu zarur, töşençä oyışmaları arasında mönäsäbätlär üsterelergä tiyeş. Bu qısada urtaq konferenśiyalarneñ ütkärelüe zarur. Näticä bularaq Hindıstan wazğiyäte, xalıq sanı, çığanaqları häm iqtisadı belän strategik il häm Törkiyä Hindıstan belän mönäsäbätlären här ölkädä üsterüne däwam itteräçäk.


text:
Eger Qıtay ükimeti Soltüstik Koreyağa kömek körsetken bankterdi jäne basqa qıtaylıq kompaniyalardı jabu jöninde qosımşa şaralar qabıldamasa, AQŞ Qıtayğa qarata qosımşa sankciyalardı engizedi. Bwl turalı Tramp ükimetiniñ seysenbi küni taratqan habarında aytıldı, dep habarlaydı "The Wall Street Journal" basılımı.
AQŞ Qarjı Ministri Stiven Mnuçin seysenbi küni CNBC-ge bergen swhbatı kezinde "eger Qıtay Birikken Wlttar Wyımınıñ bekitken sankciyalarına qoldau körsetpese, AQŞ Qıtaydıñ özine bağıttalğan qosımşa sankciya salatının" ayttı. Aytalıq, AQŞ pen halıqaralıq dollar jüyesine enuine şekteu qoyuı mümkin eken.
AQŞ şeneunikteri men Birikken Wlttar Wyımınıñ sarapşıları "Qıtay Soltüstik Koreya lideri Kim Joñ Unnıñ (Kim Jong Un) rejimi men onıñ qaru-jaraq bağdarlamaların qarjılandırudı toqtatu üşin jetkilikti küş jwmsamadı" dep sanaydı. Sonımen birge Birikken Wlttar Wyımınıñ sankciyalarına da tolıqtay qoldau tanıtpay otır degen pikirde.
Keşe tañerteñ Qıtay Sırtqı ister ministrliginiñ resmi ökili Gın Şuañ (Geng Shuang): "Qıtay ärdayım jan-jaqtı qaraudan jazbaydı. Qauipsizdik keñestiñ qararı qatañ saqtaladı" dep mälimdegen edi.
Terrorizmdi qarjılandırumen küresuge jauaptı AQŞ Qarjı ministrliginiñ hatşısınıñ kömekşisi Marşall Billingseyla seysenbi küni Ökilder palatasınıñ Sırtqı ister jönindegi komitetiniñ otırısı kezinde: «Qwrama Ştat jağı Soltüstik Koreyanıñ barlıq joldarın kesip tastauğa bel baylap otır, tipti bwl qadamdar barısında qıtaylıq kompaniyalar zardap şegui de mümkin» degen bolatın. Ol sonday-aq, jaqında AQŞ Qazına departamenti "Qıtay tarapınan qarjılandırılğan bankke salınğan sankciyalar arqılı Qıtayğa eskertu signalın joldağanın" da ayttı.
AQŞ josparğa alıp otırğan Soltüstik Koreyanıñ barlıq kiris közin tejeu şarası, KHDR öziniñ yadrolıq qaruınan bas tartqanğa deyin jalğasqalı otır. Al, Soltüstik Koreyamen eñ jaqın baylanıstağı Qıtayğa bwl şaralardıñ ıqpalı timey qalmaydı. AQŞ pen Qıtay qarım-qatınası osığan deyin de san ret büline jazdap keldi. Bwl qadamdar eki el arasında jaña qayşılıqtar men kirbeñdikti qalıptastırsa, Beyjiñ tarabı bwğan qanday jauap beretini beymälim.


text:
Francwz ğalımdarınıñ ğılımï tujırımına süyensek, balalıq şağında adam qanday azıqpen tamaqtansa, bolaşaqta onıñ mïında sonşalıqtı ïntellektwaldıq damw boladı. Öytkeni, balalıq şaqta jegen tağamdar ïntellektwaldıq qabiletti arttırwda erekşe mañızdı, dep jazadı Meddaily. Osı ğılımï eñbek negizinde mamandar adam mïınıñ jetilwine oñ äser etetin önimderdiñ tizimin jasadı. Olardıñ qatarına balıq, süt önimderi, burşaq tuqımdastar men tomat bar. Balıqta ortalıq jüyke jüyesi üşin paydalı maylı qışqıldar köp.
Burşaq tuqımdastar därwmender men folïev qışqılına bay. Tomat mï belsendiligin arttırıp, neyrondar jumısınıñ jıldamdığın küşeytedi. Süt önimderi este saqtaw qabileti üşin mañızdı, sonımen birge logïkalıq oylaw qabiletin jetildiredi.


text:
Qırımtatar Milli Tiyatronuñ Güzel Oyuncusu Elvira Ametova Ve Şaqalı Videoları
Hertaraflama istidatlı Elvira Ametova
Milletimizniñ zengin medeniyetimiz ve ince göñülleri var.Aqşam üstü seyirciler Milli Tiyatromuzda toplanğanda sırlı ve meraqlı hayatqa dalalar.Premyeralar ve endi sevilgen oyunlar,provalar -bu hepsi tiyatronuñ hayatı.Keliñiz Elvira Ametova ile tanıştırıp bu sihirli perdeni açayıq.
Elvira Ametova Qırımtatar Milli Muzıkalı Drama Tiyatronuñ güzel oyuncusu.Karyeri başında muzıkalı kliplerde iştirak etti. Bir çoq spektakllerde oynağan Ametova (o vaqıt Dvacıyeva) aynı faal çalışqan meslekdaşı Nariman Ametov ile qoranta qurup endi ana “rolunu” de becere.Vine sahada özünü köstergen Elvira Ametova şaqalı videoları ile muvaffaqiyetke nail oldu.Onun sayfalarınıñ birçoq abuneciler sabırsızlıqnen yañı videolar bekley.
Facebook Hesabınızla Yorum Yapabilirsiniz
BENZER HABERLER
KÖŞE YAZARLARITüm Yazarlar
-
-
-
-
Ayten hanım nağı beyin anıları – HATIRALAR Dr. Ayten Ahmetova
-
Suriye Şam Duma Doğu Guta’da kimyasal silah saldırısı! Uzman Dr. Muhtar Fatih
-
-
-
YABANCI BİRLİKLE SURİYE’DEN ÇIKMALI’ DA KIRIM’ DA BULUNAN İŞGALÇİ RUS BİRLİKLERİNE NE DEMELİ….! Münir BALICA
-
YILANLAR DERİ DEĞİŞTİRMEZLERSE YAŞAYAMAZLAR Prof. Dr. Nazif Gürdoğan
-
-
-


text:
Eger de Kiyevmuqavelede Qırımnıñ ukrain tarafına ait olğanı aqqında yazılmasında israr etse, Rusiye Qırımğa energetikniñ berilmesine muqaveleniñ imzalanuvına razı olmaz, ğaliba, dedi Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov.
«Şunı eminlik ile aytmaq mümkün ki, prezident böyle şartlar esasında muqaveleniñ imzalanuvına razı olmaz», – dedi o «İnterfaks»qa Qırımda keçirilgen sorğunıñ neticelerini izaatlap.
Ukraina akimiyetiniñ bu aqta resmiy izaatı şimdilik yoqtır.
Rusiyede yanvar bir künü sanki Qırım ve Aqyar sakinleri arasında keçirilgen sorav neticelerini aşkâr ettiler. Sorav yarımadağa ukrain elektrik energiyasınıñ berilmesi aqqında muqaveleniñ imzalanuvı ile bağlı edi. Amma işbu muqavelede yarımada ukrain toprağı olaraq tanılmaq kerektir. Berilgen malümatqa köre, 6,55% bu muqaveleniñ imzalanuvına qol tuttı, 92.6% qarşı çıqtı. Mında şunı da qayd ettiler ki, Qırım sakinleriniñ 94% «üç-dört ay energetik teminlevinde ufaq-tüfek problemlerge dayanmağa azır olğanını bildirdi».
Qırımda çarşenbe künü aqşam yarımadağa «Kahovka – Titan» yolağı vastası ile berilgen elektrik energiyasınıñ söndürilmesi aqqında bildirdiler. Elektrik teminlevsiz Krasnoperekopsk, Aqşeyh, Aqmeçit, Saq, Canköy rayonları, Saq ve Kezlev rayonları qaldı. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov faallerniñ buña alâqası bar olmağanını qayd ete.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene edi. Amma bu yeterli degil edi. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
ABD prezidenti Donald Trump devlet kâtibi vazifesine namzet etip köstergen CİA müdiri Mike Pompeo Rusiyege qarşı daa da şiddetli yol devam ettirmek niyetinde. Bu aqta o aprelniñ 12-nde Kongresste, onıñ namzeti tasdıqlanacağınen alâqalı ötekrilecek diñlevlerde ilân etmek niyetinde dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Rusiye çoq yıllar devamında onıñ tecavuzına nisbeten yımsaq munasebet kösterilgeni içün agressiv davranmağa devam ete. Buña yekün çekme vaqtı keldi», – denilmekte Pompeonıñ diñlevlerden evel tarqatılğan stenogrammasında.
Trump martnıñ 13-nde ABDniñ lideri sabıq devlet kâtibi Rex Tiilersonnı vazifesinden azat etken soñ, sabıq cumhuriyetçi kongressmen Mike Pompeonı tış siyaset idaresiniñ reberi olaraq tayin etecegi aqqında ilân etken edi.


text:
Cumaertesi künü, dekabr 27-de, saba saat 4:30 Odessada Segedskaya soqağı, 9-V adresi boyunca küçlü patlav yüz berdi, neticede bir insan elâk oldı.
Olğan malümatqa köre, patlav soqaqta belgisiz şahıs tarafından patlav aleti avuştırılğanda yüz berdi, haber ete İnterfaks-Ukraina.
Odessa vilâyetinde Ukraina İçki işler nazirliginiñ Baş idaresiniñ cemaatçılıq ile bağ boyunca bölüginiñ yolbaşçısı Volodımır Şabliyenko aytqanı kibi, elâk olğan insannıñ şahısı al-azırda belgisizdir.
Hatırlatamız, dekabr 10 künü Odessa biznes-merkezinde Krasnova soqağında patlav yüz berdi. Soñra millitsiya tarafından bu al terroristik areketi olaraq belgilendi.


text:
Şšhrät MÄSİMOV, “Uyğur avazi”/ hämmigä mälumki, 2013-jili җumhuriyitimizdä ayallarniŋ pensiyagä çiqiş yeşini 2018-jildin tartip päydin-päy uzartiş toğriliq qanun qobul qilinğan edi. Mana şu vaqitmu yetip käldi. Kütülginidäk, u ahali arisida härhil miş-mişlarni päyda qilmaqta. Undaq deyişimizgä säväp, birliri qanunğa muvapiq, “1960-jilniŋ beşida tuğulğan hanim-qizlar altä aydin keyin pensiyagä çiqişqa başlaydu” desä, başqiliri “undaq ämäs, bizniŋ hoşnimiz fevral'la tuğulğan edi, uniŋğa şu ayda tuğulğan künidä kelip, hšҗҗätlirini štküzüşni tävsiyä qiptu”, degängä ohşaş gäplär tarqilivatidu.
Biz moşu muhim mäsilini aydiŋlaşturuş mähsitidä Qazaqstan Җumhuriyiti Ämgäk vä iҗtimaiy himayä ministrligi Almuta şähärlik Ämgäk, iҗtimaiy himayä vä migratsiya komiteti departamenti başliğiniŋ orunbasari Rizvangül DÄRAEVAğa muraҗiät qilduq.
Biz 2018-jildin tartip ayallarniŋ pensiyagä çiqiş yeşiniŋ uzartilidiğanliği toğriliq nurğunliğan çüşändürüş işlirini elip barduq, — dedi Rizvangül Mämäҗan qizi soalimizğa җavavän. — Bu iş moşu küngiçä davamlişivatidu, desäkmu bolidu. Şundaq qilip, aldimizdiki jilniŋ yanvar' eyidin etivarän ayallar 58,5 yaştin, 2019-jilniŋ yanvaridin 59 yaştin tartip hšrmätlik däm elişqa çiqişqa başlaydu. Başqiçä eytqanda, här jili pensiyagä çiqiş yeşi altä ayğa kšpiyidu vä 2027-jili 1-yanvar'din keyin ayallarmu ärlär ohşaş 63 yaşqa kirgändä hšrmätlik däm elişqa çiqişqa başlaydu.
Ayallarniŋ pensiyagä çiqiş yeşiniŋ šzgirişigä bağliq 1959-jili tuğulğan vä moşu küngiçä pensiyasini räsmiyläştürmigän hanim-qizlar üçün muhim ähbaratni kältürgüm kelivatidu. Ular 2017-jilniŋ 31-dekabr' künigiçä hšҗҗätlirini tegişlik orunlarğa štküzüşi keräk. Äksiçä ähvalda, yäni kelär jiliğa qaldurup qoysa, pensiya 2018-jili yanvar'din tartip tšlänmäydu. Ularmu 1960-jili tuğulğanlar ohşaş altä ay štüp, yäni 58,5 yaşqa kirgändin keyinla pensiya elişqa başlaydu. Şundaq ekän, ularğa «hšҗҗätlär vaqtida štküzülsä, pensiyanimu vaqtida alisilär» däp äskärtküm kelidu.
Bu yärdä gezithanlarda «İlgiri pensiyagä çiqqan vaqitta ayrim imtiyazlar bar edi, ular hazirmu küçidä qalduruldimu?» degän soalniŋ tuğuluşi täbiiy.
Rizvangül Däraevaniŋ çüşändürüşiçä, undaq yenikçiliklär toluq saqlinidu. Mäsilän, bäş vä uniŋdin kšp bala tuğup, ularni säkkiz yaşqa kirgiçä beqip, tärbiyiligän kšpbaliliq anilar 53 yeşida pensiyagä çiqiş hoquqiğa egä.
Uniŋdin taşqiri 1949-jilniŋ 29-avgust vä 1963-jilniŋ 5-iyul' künliri ariliğida pävquladdä vä küçlük radiatsiya hovupi moҗut zonilarda kam degändä bäş jil yaşiğan grajdanlar üçünmu imtiyazliq pensiyagä çiqiş hoquqi saqlanğan. Mäsilän, “Şämäy yadro sinaq poligonidiki yadro sinaqliri aqivitidä zärdap çäkkän grajdanlarni iҗtimaiy җähättin himayä qiliş toğriliq” Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Qanuniğa muvapiq mundaq kategoriyagä yatidiğan ayallar 45, ärlär bolsa, 50 yeşida pensiyagä çiqiş hoquqiğa egä.
Maqalimizniŋ ahirida ayallarniŋ pensiyagä çiqiş yeşiniŋ uzartilişiğa bağliq gezithanlarniŋ tälivigä benaän pensiyagä çiqiş җädvilini elan qilişni toğra kšrüvatimiz.


text:
Qupïya sırımen bölisken änşiniñ toyı qırküyektiñ 11-juldızında boladı-mıs. Alayda, jağımdı jañalıqqa qarıq bolğan oqırmandarınıñ köbi senbeytinderin aytıp, kezekti äzil ekenin jarısa jazdı.
Birewler bul jigittiñ bes balası bar ekenin jarïyalap, bul jañalıqqa tañırqap turğanın jasırmadı. Eger jazba ras bolsa, baqıt tilep, jılı lebizderin bildirgender de tabıldı.
Ayta keteyik, öner ïesiniñ birinşi küyewinen bir ulı bar. Dese de ïnstagram jelisindegi Merwerttiñ paraqşası feyk pe, älde şındıqtı jayıp salğan özi me, ol jağı belgisiz.
Derekközi: Comode.kz.
Tegï: Juldızdar älemi,
Kommentarïï


text:
Brïtanïyalıq Saïma Axmad attı stwdent Nestle kompanïyasına şağım tüsirdi. Sebebi ol segiz Kit-Kat şokoladın satıp alıp, olardıñ bäri vaflïsiz bolıp şıqqan, dep xabarlaydı The Daily Mail.
Ataqtı kompanïyanıñ tanımal öniminen köñili qalğan stwdent bılay deydi: «Kompanïya sonday keremet önimdi jarnamalaydı. Biraq, mağan kelgende onıñ şokoladpen üylesimdiligi jır etip aytılatın vaflïi oramanıñ işinde bolmay qaldı». Endi onıñ aytwınşa, osı olqılıq üşin Nestle oğan bükil ömirge jeterlik Kit-Kat qorın berwi tïis. Saïma öz arızında «öndirwşiler öz tutınwşıları twralı oylawı kerektigin» basıp aytqan.
Derekközi: 24kz
Kommentarïï


text:
Zekettîñ bereketî
Naurızbay qajı Tağanûlı
Orazağa qatıstı sûraqtar
Muslim.kz portalı
Astana qalasındağı respublikalıq «Âzîret Sûltan» meşîtî aşılğalı berî qasiettî Ramazan ayı boyı jamağatqa tegîn auızaşar ûyımdastırıp, sauaptı îske sebepker bolıp keledî. Arnayı ûyımdastırılğan aktsiya ayasında Bas meşîtte biılğı jılğa deyîn kün sayın 500 janğa dastarhan jayılıp kelgen bolatın.
QMDB törağasınıñ bîrînşî orınbasarı, naib müfti, «Âzîret Sûltan» meşîtînîñ bas imamı Naurızbay qajı Tağanûlınıñ bastamasımen bûl igî şaranıñ auqımı biılğı jılı bûrınğısınan da keñeyîp, auızaşar dastarhanı 800 adamğa arnalıp jayılatın bolmaq.
Sonday-aq, Naurızbay qajı Tağanûlınıñ tapsırması negîzînde Mumtaz meyramhanası qasiettî Ramazan ayınıñ qûrmetîne oray qasıq-şanışqıdan bastap, orındıq-üstelge deyîngî barlıq jabdıqtarın jañalap, mübârak ayğa erekşe dayındıqpen kîrîstî.
Suretterdî «FOTOGALEREYa» aydarınan köre alasızdar!


text:
Bencamin Valyami
Bencamin Valyami (inglizce Benjamin Vulliamy; 1747 senesi London şeerinde doğğan, 1811 senesi ölgen) — ingliz saatçısı (aslı isviçreli), mehanikiy saatnı qurma içün mesüliyetli. 1780—1884 senelerinde Londonnıñ resmiy vaqtı onıñ saatınen teñeştirilgen.[1]. Şimdi bazı saatları Derbi müzeyi ve sanat galereyasında saqlana.
Biografiya[deñiştir | kodunı deñiştir]
Bencamin Valyaminiñ babası Castin Valyami (Justin Vulliamy), İsviçrede doğğan saatçı, 1830 senesinden başlap Londonda yaşay.


text:
2017 jıldıñ 21-22 qazanında filologiya ğılımdarınıñ doktorı, professor Twrsınbek Käkişevtiñ 90 jıldığına oray «Er Jänibek» halıqaralıq qoğamdıq qorınıñ wyımdastıruımen äl-Farabi atındağı QazWU-dıñ sport keşeninde dünie jüzi qazaq jastarı arasında şağın futboldan dästürli «ER JANIBEK CUP» halıqaralıq turniri ötedi.
Osığan oray, bar ömirin qazaq ädebieti sının zertteu men Alaş arıstarın joqtauğa arnağan bilgir ğalım, wlağattı wstaz Twrsınbek Käkişevtiñ 90 jıldığında şağın futboldan turnir wyımdastırudağı maqsatımız – dünieniñ tört bwrışında jürgen qazaq jastarınıñ özara jaqın qarım-qatınas ornatuına üles qosu jäne olardıñ tuğan otanı Qazaqstanğa degen süyispenşiligin eseley tüsu.
Jülde qorı 2 mln teñge bolatın turnirge Franciya, Germaniya, Türkiya, Iran, Resey, Monğoliya, Qıtay jäne Özbekstanda twratın qandastarımız jäne elimizdiñ är oblısınan qazaq jastarı qatısadı.
Turnir erejesin osı siltemeden köre alasız.


text:
Bul twralı Mädenïet jäne sport vïce-mïnïstri Marat Äzilxanov Kökşetawğa saparı barısında mälim etti. Ol qazaqstandıq telearnalarda otandıq önimder körsetilwge tïis ekenin atap ötti.
«Qazir özimizdiñ telexïkayalarımız men telebağdarlamalarımızdı tüsirip, arnalardan memleketimizdiñ mädenïetin körsetw bağıtında jumıs jasaw kerek. Köpşiligi nege ündi jäne korey xïkayaların körsetedi dep şağımdanadı. Qazir atalmış sawalğa baylanıstı awqımdı jumıs jürgizilip jatır. Jaqında jaña jobalardı iske asırwdı bastaymız», – dedi ol.
Sonımen qatar Äzilxanov qazaq tiliniñ damwı twralı mäseleni de köterdi.
«Memleketimizde qazaq tiliniñ damw üşin odan äri jumıs istew kerek. BUU kirgen elderdiñ 60%-da öz tilderi joq. «Vïkïpedïyada» biz jarïyalımdar (qazaq tilindegi jarïyalanğan aqparat) boyınşa 32 orındamız, yağnï köp närsege qol jetkizdik, jumıstı äriqaray jalğastırw qajet», – dep atap ötti vïce-mïnïstr.
Derekközi: nur.kz
Tegï: Kïno jäne TV,
Kommentarïï


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Merkeziy rayon mahkemesiniñ oturışuvı esnasında «fevral 26 işi» figurantı Ali Asanov taraflarnıñ munaqaşalarında çıqış yapmaqtan vazgeçti. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Onıñ advokatı Edem Semedlâyev, imayesi altında olğan şahısnıñ, «prokurornıñ nutqunı köz ögüne alıp», çıqışqa daa tafslâtlı azırlanması içün oturışuvnı başqa vaqıtqa keçirilmesini istedi.
Mahkeme, mayıs 4-ke qadar teneffüsniñ ilân etilmesine dair qarar aldı.
Daa evel prokuror Dmitriy Tarannıñ «fevral 26 işi» figurantları Ali Asanov ve Mustafa Degermenci içün üç yıllıq sınama muddeti ile beş yılğa azatlıqtan şartlı olaraq marum etüv, Eskender Kantemirov, Arsen Yunusov ve Eskender Emirvaliyev içün üç yıllıq sınama muddeti ile 3,5 yılğa azatlıqtan şartlı olaraq marum etüv şeklinde cezalav istegeni bildirilgen edi.
2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radası binasınıñ divarları yanında Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingde iştirak etkenleri içün bir gruppa qırımtatar faaliyetçilerine qarşı mahkeme 2015 senesinde başlandı.
Daa soñra mahkeme «Fevral 26 işi»ni ekige böldi: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyevniñ işinden ayırıldı.
2017 senesi oktâbr 25-te Rusiye ukümeti Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umerov ve Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
oğuz doğan cengiz - çek deveci develeri nadastan (burdur-dirmil)
Sanatçı : Oğuz Doğan Cengiz
Türkü : çek deveci develeri nadastan (burdur-dirmil)
Etiketler : oğuz doğan cengiz - çek deveci develeri nadastan (burdur-dirmil) türkü indir, oğuz doğan cengiz - çek deveci develeri nadastan (burdur-dirmil) türkü dinle, Oğuz Doğan Cengiz türküleri, çek deveci develeri nadastan (burdur-dirmil) mp3 indir, Oğuz Doğan Cengiz türküleri çek deveci develeri nadastan (burdur-dirmil) türküsü, çek deveci develeri nadastan (burdur-dirmil) sözleri, Oğuz Doğan Cengiz mp3 dinle, Oğuz Doğan Cengiz download, çek deveci develeri nadastan (burdur-dirmil) bedava mp3, Oğuz Doğan Cengiz türkü sözleri, Oğuz Doğan Cengiz türkü dinle, Oğuz Doğan Cengiz son albüm indir
Oğuz Doğan Cengiz Türküleri
oğuz doğan cengiz - bağda gülü budadım (ankara)
oğuz doğan cengiz - gafilen gelirse başına bir iş (nevşehir-ürgüp)
Oğuz Doğan Cengiz - Kalk Be Muradiye
Oğuz Doğan Cengiz - İki Bülbül Derelerde Ün Eder
Oğuz Doğan Cengiz - Ufak Ufak Karınca
Oğuz Doğan Cengiz - Şu Dağlar Tepe Tepe
Oğuz Doğan Cengiz - Köprünün Altı Diken
oğuz doğan cengiz - bir taş attım darabaya tık dedi (antalya-akseki)
oğuz doğan cengiz - belin başı tozlu mozlu (denizli-acıpayam)
oğuz doğan cengiz - köprünün altı diken (burdur-tefenni)
oğuz doğan cengiz - aman dayler yol verin a beyler (tekirdağ)
oğuz doğan cengiz - yanık çayırlarda çimen biter mi (çankırı-çerkeş)
oğuz doğan cengiz - bizim evde şeker lokum badem var (konya)
Oğuz Doğan Cengiz - Erende Yaylasında Yaylayamadım
oğuz doğan cengiz - ateş attım samana-gımıldan (manisa)


text:
Köç
Köç - vektor fizik zurlığı, başqa cisemnär häm qırlar tä'sir itüe intensivlığınıñ däräcäse bulıp tora.
Massalı cisemgä salınğan köç - anıñ tizlege yäki eçendäge deformatsiä häm köçäneşlär xasil buluına kiterä.
Köç vektor zurlığı bularaq module, yünäleşe, köç salınğan noqtası belän bilgelänä.
Nyutonnıñ ikençe qanunı buyınça inertlıq xisap sistemalarında matdä noqtası tizläneşeneñ yünäleşe berdäy tä'sir itüçe köç yünäleşenä tiñ, köç modulenä proportsional' häm massağa kire proportsional' bula.
Standart model qaraşı buyınça fundamental' tä'sir iteşülär kalibrlı bozonnar almaşu yärdämendä xasil bulalar.
Sİ berämleklär sistemasına köç ülçäneşe - LMT-2, berämlege - Nyuton, SGSta - dina (dyn).
Köç töşençäsen tikşerenülärne törle çorlarda Arximed (III ğasır b.e.q.), Aristotel, İsaak Nyuton (XVIII) alıp barğannar. Öç ğasır däwamında Nyuton mexanikası ğına qullanıla. XX ğasırda Albert Eynşteyn Nyuton mexanikasınıñ tik yuğarı bulmağan tizleklär oçrağındağı qullanışın isbatlağan häm ğomumi mexanikanı täqdim itkän.
ЭчTәлek
Nyuton mexanikası[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Töp mäqälä: Nyuton qanunnarı
Nyutonnıñ ikençe qanunı buyınça material' noqta impulsı üzgäreşeneñ tizlege noqtağa barlıq tä'sir itkän köçlär summasına tigez:
yäki:
Nyutonnıñ öçençe qanunı buyınça: tä'sir itüçe köç qarşı tä'sir itüçe köçkä tigez:
Fundamental' tä'sir iteşülär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Standart model qaraşı buyınça fundamental' tä'sir iteşülär kalibrlı bozonnar almaşu yärdämendä xasil bulalar. Tä'sir iteşü iñ yuğarı tizlege - yaqtılıq tizlege.
Gravitatsiä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Töp mäqälä: Gravitatsiä
Az tizlekneñ häm zäğif gravitatsion tä'sir iteşü oçraqlarında Nyutonnıñ tartım teoriäse belän taswirlana, ğomumi oçraqta Eynşteynnıñ Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäse belän taswirlana.
Klassik mexanikada (az tizlek häm zäğif gravitatsiä oçrağı) ğravitatsion tä'sir iteşü bötendönya tartım qanunı belän taswirlana: ike noqtalar arasında M häm m massa belän häm R aralığı belän ğravitatsion tartım köçe ike massağa turı proportsional' häm aralıqnıñ kvadratına kire proportsional':
Köçle gravitatsion qırda häm gravitatsion qırda relätiv tizlek belän xäräkät itkändä Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäse belän taswirlana.
Elektromagnitik tä'sir iteşü[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Töp mäqälä: Elektromagnitik tä'sir iteşü
Elektrostatikada ike qorğı arasındağı köç Kulon qanunı belän taswirlana:
- (SI)
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Физиka. Бoлbшoй эHциkлoпeдичeckий cлoBapb/Гл. peд. A. M. ПpoxopoB. — 4-e изд. — M.: Бoлbшaя Poccийckaя эHциkлoпeдия, 1999. — C. 874—876. ISBN 5-85270-306-0 (БPЭ)
- ГpиropbeB B. И., MяkишeB Г. Я. — «Cилы B пpиpoдe»
- ЛaHдay, Л. Д., Лифшиц, E. M. MexaHиka. — ИздaHиe 5-e, cTepeoTипHoe. — M.: ФизMaTлиT, 2004. — 224 c. — («TeopeTичeckaя физиka», ToM I). — ISBN 5-9221-0055-6.[


text:
Saltanattı keşenniñ jaña qojayını – Birikken Arab Ämirlikterinen şıqqan mïllarder Xalaf äl Xabtwr. Avstrïyalıq buqaralıq aqparat quraldarınıñ xabarlawınşa kelisimniñ qunı 78 mïllon AQŞ dollarınan asadı. «Ïmperïal» meymanxana keşeni 1863 jılı gercog Fïlïpp fon Vyurtembergtıñ rezïdencïyası retinde turğızılğan. Alayda zäwlim saray on jıldan soñ saltanattı qonaq üyge aynaladı. Qazirgi bes juldızdı qonaqjayda 138 bölme bolsa, onıñ 59-ı lyuks. Al ïmperatorlıq apartamentterde bir tünge jayğasw aqısı eki adam üşin 2500 ewronı quraydı. «Ïmperïal»-dıñ jaña qojayını Venağa kelgen sayın osı jerde jayğasatının jäne tarïxı tereñde jatqan ğïmaratqa köpten beri qızığıp jürgenin aytadı. Sonımen qatar, ol meymanxananı payda tabw üşin emes äsem qala Venada bir menşigim bolsa degen oymen satıp alğanın da jetkizdi. Ayta keterligi, arab bïznesmeni jetekşilik etetin «Äl Xabtwr Grwp» kompanïyasına älemniñ lyuks sanatındağı 7 qonaq üy tïesili.
Derekközi: 24.kz
Tegï: Twrïzm jañalıqtarı,
Kommentarïï


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi advokatlar Edem Semedlâyev ve İslâm Veliyevniñ, «narazılıq alanı»nıñ faaliyetçisi Fazil İbraimovnıñ tevqifini uzatuvğa qarşı berilgen apellâtsion şikâyetlerini qanaatlendirmedi. Bunı aprel 20-de Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
İbraimovnıñ tahqiqat izolâtorında tutuluv muddeti aprel 23-te soñuna yete. Bu munasebet ile advokatlar, yaqın künlerde tevqifniñ uzatılması boyunca nevbetteki oturışuvnıñ olacağını bekleyler. Oturışuv esnasında advokatlar, faaliyetçiniñ mahkeme zalına ketirilmesine dair muracaat ettiler. Lâkin mahkeme bunı red etti – İbraimov oturışuvda videoalâqa vastasınen iştirak etti. Oturışuv ise qapalı rejimde keçti.
Advokat: «Bir an oldı ki, imayem altında bulunğan şahıs, özüni siyasiy sebepten tevqif etilgen dep sayğanı içün, oturışuvda iştirak etmekten ve akemniñ suallerine cevap bermekten vazgeçti», – dep ikâye etti.
Rusiye İİNiniñ Qırım boyunca idaresiniñ hadimleri fevral 15-te Aqmescitte Strelkovaya soqağı rayonında «topraq arsasınıñ zapt etilmesini teşkil etkenlerinden biri»niñ evini tinttiler.
Polis hadimleri «narazılıq alanı» faaliyetçisi Fazil İbraimovnı yaqalap, Rusiye İİNiniñ Qırım boyunca idaresiniñ şeer bölügine alıp kettiler.
Qırım QHVleri, İbraimov «Rusiye Cinaiy-protsessual kodeksiniñ 91-nci maddesine muvafıq olaraq cinayet şübhesi ile» resmen yaqalandı, dep bildirdiler.
Fazil İbraimov, «narazılıq alanları» – qırımtatarlarnıñ sürgünlikten qaytqan soñ zapt etken topraqlarınıñ qanuniyleştirilmesi oğrunda küreşi ile belli.
Qırımtatarlar evler qurğan «Strelkovaya» «narazılıq alanı» yerinde «Krımskaya roza» adlı yañı 9 biñ kişilik rayonnı qurmağa azırlanalar. Mesken evlerden ğayrı mektepler, balalar bağçaları, sport kompleksleri ve tükânlarnı qurmaqnı planlaştıralar. Şimdi adna ekseriyetle sürgünlikten qaytqanlar yaşay.


text:
Angliyadan Törkiyägä yalğa kilüçelär arttı
Alarnı Törkiyädäge yalnıñ oçsız häm yuğarı sıyfatlı buluı qızıqtıra
Törkiyädä yal itärgä teläwçe inglizlärneñ sanı 84%qa arttı. Bu xaqta Angliyanıñ säyäxät şirkäte Tomas Kuktan xäbär itälär. Yullama aluçılarnıñ yartısınnan artığrağı ğailälär. Alarnı Törkiyädäge yalnıñ oçsız häm yuğarı sıyfatlı buluı qızıqtıra. Cäygä yullamalar sanı buyınça törek otel’läre İspaniya häm Kanar utrawların uzıp kitkän. Xäzerge waqıtta Törkiyä inglizlärneñ cäyge yal kurortları arasında öçençe urında.


text:
Hersonda, qırımtatar halqı sürgünliginiñ 71 yıllığına bağışlanğan tedbirler çerçivesinde qırımtatarlarnıñ facialı taqdirini añlatqan «Haytarma» bediiy filmi kösterilecek. Bunı «Küreş» qırımtatar medeniy-sport merkezi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, filmni mayıs 17-de saat 18-de «Yubileynıy» teatrinde kösterecekler.
Kiriş serbest.
Film qırımtatar halqınıñ tarihında facialı olğan 1944 senesi mayıs 18 künü qırımtatarlarnıñ sürgünligini añlata. Film süjetiniñ merkezinde – uçucı, Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı Amet-Han Sultan. 44 senesi mayıs ayında Aqyar azat etilgen soñ Amet-Han tuvğan Alupkağa kete. Onıñ közleri ögünde mayıs 18-de qırımtatarlarnı sürgün eteler.
Mayıs 15-22 künleri «Küreş» qırımtatarlarnıñ facialı taqdiri aqqnda vesiqalı filmlerni Hersonnıñ oquv yurtlarında kösterecek.
Malüm olğanı kibi, Hersonda hatıra bağçasınıñ temelini qoymağa ve 71 terekni oturtmağa da planlaştırıla. Mayıs 18-de matem mitingi keçirilecektir.
Aqmescitniñ Rusiye şeer memuriyeti Qırımtatar Milliy Meclisine sürgünlik yıllığına bağışlanğan matem mitingini keçirmege resmiy şekilde yasaq etti.
Aynı vaqıtta Meclis işğalci akimiyet tarafından provokatsion mitinglerniñ ötkerilecegini red etmey.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.
Qırım akimiyeti sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra kününiñ «yañı formatını» belgiledi.
Kiyevde qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma tedbirleri mayıs 14-te başlaycaq. Ukrainanıñ diger şeerleri, Varşava, Berlinde ve Türkiyede de qırımtatarlarğa qoltutv aktsiyaları keçirilecektir.


text:
Ringo tobınıñ jaña "Awılım" attı äni tıñdarmandarğa jol tarttı. Bul twralı toptıñ müşesi Danïyar Ötegen öziniñ älewmettik jelidegi paraqşasında xabarladı.
«Qurmetti dostar, sizderdiñ nazarlarıñızğa bizdiñ jaña ənimizdi usınamız! Şın jürekten sizderge unaydı degen ümittemiz!»
"Awılım"äniniñ sözi B.Baynazarovtiki, sözi N.Semeydiki.
Eske sala keteyik, "Rïngo" tobı belgili prodyuser Alwa Qonarovanıñ bastamasımen qurılğan. Qazirgi kezde atalğan öner ujımı än äleminde öziniñ stïli men än aytw şeberligi qalıptasqan toptardıñ birine aynaldı. Top xalıqaralıq «Turkvizyon» alğaşqı bayqawı ötken jılı el namısın qorğağan bolatın.
Avtorı: Abay Aysara
Tegï: Mwzıka,
Kommentarïï


text:
Dön’ya matbuğatına küzätü 03.01.2018
Qayber çit il basmalarına küzätü
Rusiya Federaśiyäseneñ “Sputnik” xäbar agentlığınıñ internet säxifäsendä urın alğan “Törkiyä İranda totrıqlılıqnı saqlap qaluğa zur ähämiyät birä” isemle xäbärennän kürengänçä, Törkiyä İranda tınıçlıq häm totrıqlıqnı saqlap qaluğa zur ahämiyä birüen belderde. Tışqı êşlär ministrlığı İranda 20 dän kübräk şähärgä taralğan protest çaraları belän bäyle belderü yasadı.
Belderüdä İranda 28 nçe dekabr’dä başlanğan protestlarnıñ däwam itüe häm waqiğalarda ülüçelär bulunıñ , däwlät binalarınıñ zıyan kürüeneñ borçu tudıruı assızıqlandı.
Belderüdä Törkiyäneñ İrannıñ ictimaği xozurı häm totrıqlılığın saqlawğa zur ähämiyät birüenä basım yasaldı, ilbaşı Xasan Ruxaninıñ xalıqnıñ tınıç maqsatlı rizasızlıq belderü xoquqına iyä buluın ,ämma qanunnarnı cirgä salıp taptamaw häm däwlät mal-mölkätenä zarar birmäw kiräklege turındağı belderüen küzdä totıp qırıslıqtan yıraq toru häm provokaśiyalarğa birelmäw kiräklege citkerelde.
Paqıstannıñ “Jang” gazetı” Çavuşoğlu şaqtıy Awrupa ileneñ Törkiyäneñ Awrupa Berlegenä äğ’zalığına yaqlaw kürsätüen belderde” isemle xäbärendä Törkiyä tışqı êşlär ministrı Mävlüt Çavuşoğlunıñ küp kenä Awrupa ileneñ Törkiyäneñ Awrupa Berlegenä äğ’za buluın xuplawı turında äytüen citkerä.
Gazet yazuınça, Änkara xökümäte haman da Törkiyäneñ Berlekkä tulı äğ’za buluın teli. Çavuşoğlu bu xaqta “Ägär Awrupa Berlege Törkiyäne Berlekkä almaw turında qarar qabul itä ikän bu alarnıñ mäs’äläse. Törkiyä tulı äğ’zalıq yaqlı. Äğ’zalıqqa bik az il qarşı” dide.
”Qırım”xäbar agentlığı (QHA)”Törkiyä qunaqxanä citäkçeläre 2018 nçe yıl öçen maqsatların açıqladı” isemle xäbärendä Törkiyä qunaqxanälär federaśiyäse başlığı Osman Ayıknıñ 2018 nçe yılda 2014 nçe yıl kürsätkeçlärenä ireşüne maqsat itep quyuları turında äytüen belderä.
Ayık:” 2014 nçe yıl – Törkiyä turizmındağı iñ yaxşı yıl ide. Yaqınça 40 million tiräse çit il turistı häm 35 milliard dollar tiräsendä turizm tabışı. Bolar bügenge köngä qadär iñ yaxşı kürsätkeçlär. 2018 nçe yılda bezneñ iñ möhim maqsatıbız – qabat bu kürsätkeçlärgä ireşü”,-dide.
Amerika Quşma Ştatlarınıñ “CNN” xalıqara xäbär kanalı” Cänk Tosunnıñ başqa klubqa kitüe öçen Djek Bauêrğa wäqalät” isemle xäbärendä Törkiyäneñ “Bäşiktaş” komandası futbolçısı Cänk Tosunnı Angliyäneñ “Êverton” komandasına alu êşen taqımnıñ texnik direktorı Êllardaysnıñ Djek Bauêrnı wazıyfalandıruın citkerä.


text:
Kensïngton sarayınıñ baspasöz qızmeti resmï türde Ulıbrïtanïya xanzadası Wïlyam men onıñ äyeli Keyttiñ qızı, xanşayım Şarlottanıñ swretin körsetti, dep xabarlaydı Lenta.ru.
Swrette kişkentay xanşayımdı, onıñ ağası xanzada Djordjdıñ ustap turğan säti beynelengen.
«Biz kişkentay xanşayım Şarlottanıñ ağası Djordjben birge tüsken alğaşqı swretin sizdermen bölisip otırğanımızğa qwanıştımız»,- delingen Kensïngton sarayı taratqan xabarlamada.
Eske sala keteyik, xanşayım üstimizdegi jıldıñ 2-mamırında Londonda dünïege kelgen bolatın. Ol Ulıbrïtanïya tağınıñ törtinşi murageri.
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Fódor Tútçev
Tútçev, Fódor İvanoviç (Urısça: TюTчeB Фëдop ИBaHoBич), ardaqlı Urıs yazuçısı, şağir, diplomat. Sankt-Peterburg fännär akademiä äğzası. 1803 yılnıñ 5. Dekäberendä Oról gubernası, Bránsk öyäze, Ovstug bilämäsendä tuğan. 1873 yılnıñ 27. Yülendä Tsarskoye Seloda (Patşa Awılında) ülgän. Sankt-Petrburgtağı Novodeviçi monastıre qäberlegendä cirlängän.
München, Torino qalalarında yäşägän, Heinrich Heine, Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling belän tanış bulğan. Räsäyneñ ädäbiat tormışında qatnaşmağan, üzeñne ädip dip atamağan. Şuña qaramastan, Tútçevnıñ 400gä yaqın şiğerläre saqlanğan, alarnıñ yulları Räsäydä yış qına telgä alınalar. Anıñ täwge şiğerläre 18. yözdäge şiğri ğöref-ğädätlär tä'sirendä yazılğan. 1830. yıllarda yazılğan şiğerlärendä Awrupa (bigräk tä Alman) romantizmı yünäleşe köçle. Anıñ fälsäfäwi (meditativ) lirikasında töp temalar bulıp il, keşe ğömere, tabiğät turında uylanular tora. 1840. yıllarda Räsäy häm könbatış sivilizasiäläre arasında bulğan mönäsäbätlärgä bağışlanğan säyäsi mäqälälär yaza.
1850. yıllarda Tútçev mäxäbbätkä bağışlanğan häm yöräkkä ütep kererlek şiğerlär icat itä, anda mäxäbbät bäxetsezlek, qayğı mäğnäsendä añlatıla. Soñraq bu şiğerlär Denisyeva síklına, yäğni Ye. A. Denisyeva isemle söyärkäsenä bağışlanğan şiğerlär şälkemenä, kerä. 1860-1870. yıllarda Tútçev icadına bigräk tä säyäsi şiğerlär östenlek itä.
İñ tanılğan şiğere Silentium! - äçenü belän öndäşmäskä çaqıra, çönki ber keşeneñ äytkänen ikençe ber waqıtta da soñınaça añlap betmi.
Aforizmnarı
Tübändäğe şiğri yullar - Tútçevnıñ iñ qabatlanğan aforizmnarı:
- Aqıl belän Räsäyne añlap bulmí
- Äytelgän süzneñ nindi mäğnädä kire äylänep qaytaçağın aldan farazlap bulmí
- Äytelgän uy aldaw ul


text:
Osman Öztunç - Göçtü
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Göçtü
Etiketler : Osman Öztunç - Göçtü türkü indir, Osman Öztunç - Göçtü türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Göçtü mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Göçtü türküsü, Göçtü sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Göçtü bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Turnam
Osman Öztunç - Cebeci İstasyonu
Osman Öztunç - Durmuş un Türküsü
Osman Öztunç - Yastadır
Osman Öztunç - Dadaloğluyam
Osman Öztunç - Ötme Bülbül
Osman Öztunç - Ağlama Küçüğüm
Osman Öztunç - Sana Gelemem
Osman Öztunç - Delidolu
Osman Öztunç - Çakırcalı Mehmet
Osman Öztunç - Şeyh Şamil
Osman Öztunç - Hapishane
Osman Öztunç - Efulim
Osman Öztunç - Mevlana
Osman Öztunç - Gezerim


text:
Sawalnamanı Ïnjenerlik texnologïyalar ïnstïtwtı jürgizdi, dep xabarladı «Veka» basılımı.Ulıbrïtanïya mamandarınıñ sawalnamalarına 1002 adam qatısqan. Olardıñ bäri de - ata-analar. Olar negizinen özderiniñ tört jastan 12 jasqa deyingi balaların tärbïelewge qatıstı suraqtarğa jawap berdi. Onıñ nätïjesinde suralğandardıñ üşten ekisin balalar matematïka, zamanawï texnologïyalar nemese ïnjenerïya salalarındağı suraqtarımen ıñğaysız jağdayğa qaldırğan. 61 payız ata-ana balalardıñ suraqtarına jawapsız qaraydı. Olar qïın suraqtardan qaşqalaqtaydı nemese, otbasınıñ basqa müşesinen bilwge jiberedi. Olar da oylarına ne kelse, sonı ayta saladı.
Eresekterdiñ 59 payızı balalar zamanawï texnologïyalar jöninen köbirek biletinin mälimdegen.
Ïnjenerlik texnologïyalar ïnstïtwtınıñ basşısı Naomï Klïmerdiñ aytwınşa, zerttew ata-analardıñ öz balalarınıñ suraqtarına naşar dayarlanğanın atap körsetti. Sondıqtan da Tvïtterdiñ mïkroblogında #AskTheEngineers, teginde ata-analar üşin qajetti jawaptardı alwğa bolatın servïs qurw twralı şeşim qabıldandı.
Psïxologtardıñ aytwınşa, balalarmen tüsinikti tilde söylesw qajet. Balalar üşin arnayı şığarılğan encïklopedïyalardı üyde ustaw da biraz mäselelerdi şeşedi.
Derekközi: Qazaqparat
Kommentarïï


text:
Bиkипeдия:Sınawtirä
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Faydalı bulır:
Sınawtirä turında
Bit üzgärtü turında
Üzgärtü däreslege
Bu bit üzgärtü eşen sınap qaru öçen. Monda künegü yasağanda üzeñne irken xis it: üzgärtü läñkerenä törtep, teläsä niçek üzgärtep, wä äzer bulğaç Saqla bitne isemle sädäfenä bas. Monda kertelgän mäten mäñge saqlanmas, çönki bu sınaw urını ğına :). Yaña bit başlap qaraw öçen, bu Sına-Wiki säxifäsen qullanırğa bula.
ЭчTәлek
Başlam[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qara'le! Üzgärtergä ciñel iç!
Bu qalın bulırğa tieş...
Bu awışlı mäten
Bügenge kön kürsätelergä tieş: CишәMбe awfdfФaйл:Reg.jpj


text:
Kazannıñ mäktäplärendä ukuçı balanıñ 600 anası RF neñ mägarif häm fän ministrına Tatarstan urta uku yortlarında tatar telen ukıtunı tuktatunı taläp itep xat yullagan.
Respublikadagı däülät telen ukıtuga karşı çıgarga änilärne ni mäcbür itkän soñ?
Añlaşıla ki, 1941-1945 el sugışı vakıtında kayberäülär faşist telen öyränüdän baş tarta torgan bulgan. Ä monda federativ däülätneñ iñ totırıklı, küpmillätle häm küpkonfessiyale, tolerant respublikası tugan telne ukıtuga karşı.
Häm mäsälä Respublikada tatar şigriyateneñ dahie Gabdulla Tukaynıñ 125 ellıgın bäyräm itü könnäre aldında kütärelüe aeruça ayanıç.
Minem öçen bu xat yazılu faktı bigräk tä teträndergeç buldı, çönki äle genä Kazaxstanda bötenläy başka väzgıyat kürep kayttım. Kazax tele üseştä. Keşelär kazax telendä kübräk söyläşä, aralaşa başlagan. Zamanında isä, kazax teleneñ xäle, tatar tele xälenä karaganda küpkä avırrak ide. Bügen inde balalar, yaşlär, kartlarnı äytäse dä yuk – irkenläp kazaxça söyläşälär. Kırık belän altmış arasındagı, “torgınlık” ellarında formalaşkan keşelärgä genä telne üzläşterü kıenrak birelä. Häm bolar barısı da rus yaki ingliz tele belän berlektä, çönki bu tellär häm kıtay tele kiläçäk telläre dip sanalalar. Ata-analar öçen balalarnı keçkenädän kazax telenä öyrätü möhim häm märtäbäle.
Tatarstannıñ rustelle vatandaşlarına gomere bue Kazaxstanda yaşägän, küptän tügel - 2010 elnıñ 13 dekabrendä vafat bulgan rus yazuçısı Ivan Pavloviç Çegolixin çın mägnäsendä ürnäk. Aña isän bulsa, näk bügen, berençe apreldä 84 yaş tulgan bulır ide. Ul şayarıp, minem familiyam Şahgali xanga barıp totaşa dip äytkäli ide. Ivan Pavloviç, Kazaxstan Parlamentınıñ senatorı bularak, kazax teleneñ Kazaxstanda däülät tele buluı härdaim yaklap kilde. Ul häm anıñ kebek rus mädäniyate ähelläre cirle xalık telenä teläkttäşlek belderälär, häm bez kazax teleneñ çäçäk atuın küräbez.
Inde şuşındıy Kazan äniläre arkasında bezne tugan telebezgä, zamanında tatarlar törki xalıklarnı ukıtıp yörgän kebek, kazax kardäşlärebez kilep öyrätäçäkme?
Rossiya Imperiyase rus bulmagan xalıklarnıñ üz tellärendäge mägarifenä karşı köräşmägän, tatarlar üzläre garäp, farsı tellären belüne kiräk dip sanagan, rus, fransuz tellären öyränergü omtılgan.
Bälki Rossiya prezidentınıñ Kazanda tatar telendäge çıgışı naçar ürnäk bulıp toradır? Ul anıñ öçen çit teldä yazılıp birgän tekstnı avırlık belän ukıdı. Şunnan hiç döres bulmagan näticä yasalganmı: imeşter, “üze” öçen dä tatar tele bik katlaulı, şuña kürä annan baş tartırga kiräk? Berdäm däülät imtixanın da rus telendä birelä. Tatarstannıñ Prezidentınnan häm Premer-ministrınnan alıp barlık çinovniklar härvakıt barı tik rus telendä çıgış yasıylar.
Bu 600 xatı Tatarstan häm RF vatandaşları öçen lakmus kägaze kebek. RF – federativ däülät, ul tatar telen ikençe däülät tele itep kabul itüe taläp itelä. Tatarstannıñ Prezidentı, Kabminı, Parlamentı, cirle xakimiyat organnarı respublikada real iketellelekne täemin itärgä tieş. Barlık çıgışlar tatar telendä bulsın, rus telenä çıgış yasauçı üze yaki maxsus tärcemäçe tarafınnan tärcemä itelep barılsın. Tatar telen belmägän Tatarstan vatandaşlarına telne öyränü öçen taşlamalı şartlar buldırılsın. Mondıy şartlar respublika tözelgän çorlarda bulgan da.
Böten keşelek dönyasınıñ dahie Gabdulla Tukay telen çın-çınlap üsterü eşen YuNESKO citäkçelegendä bar illär şagıyrneñ 125 ellıgın bilgeläp ütkän elda başlarga kiräk.
Yalgan päygambärlär süzlären dä iskä töşerep ütäsem kilä. Nikita Xruçev, KPSSnıñ üzäk komitetı berençe sekretare çagında beloruslarga: nikadär tizräk bez barıbız da rusça söyläşä başlasak, şulkadär tizräk kommunizm töziyaçäkbez – digän bulgan. Yazuçı häm säyasätçe Gayaz Isxakıy 200 eldan tatar tele betäçäk dip iglan itkän. Ä KPSSnıñ tatar obkomınıñ berençe sekretare Fikrät Tabeev 20 yözneñ 70 ellarında: “Kemgä kiräk sezneñ tatar telegez, 20 eldan anda söyläşüçe dä bulmas”, - dip äytkän.
Yuk, bulmas, yalgan päygambärlär häm telebezgä yasin çıgarga teläüçelär! Bezneñ tatar telebez bezgä kiräk häm kiräk bulaçak.
Läkin şunı istä totarga kiräk, yalgan päygambärlär häm säyasi avantyuristlar, alarnıñ uenı korbanı bulgan şul xatka kul kuyuçı 600 ana - xalkıbız eçendäge “bişençe” kolonna. Uyau bulıyk!
Tatar tele kemgä kiräk?
Kazannıñ mäktäplärendä ukuçı balanıñ 600 anası RF neñ mägarif häm fän ministrına Tatarstan urta uku yortlarında tatar telen ukıtunı tuktatunı taläp itep xat yullagan.
Gali Çokrıy — islam dinen üsterügä öleş kertkän şäxes
«Gali Çokrıy — 19nçı yözneñ zur şäxese. Gadättä, anıñ icat yulın ike törkemgä bülälär: dönyavi original äsärlär häm dini original äsärlär. Gali Çokrıy islam mädäniyatında miras bulırlık tarixi yadkarlär saklap kaldırdı. Anıñ 4 tapkır xac kıluı bilgele. Ä ul zamanda xac kılu bik avır häm mäşäkatle bulgan. Ul vakıtta bügenge köndäge kebek xacga transport belän yörmägännär», - dip söyläde TDGPU tatar filologiyase fakultetı studentı Niyaz Sabircanov.
Anıñ süzen Kazan (Idel bue) federal universitetınıñ tatar ädäbiyatı kafedrası dosentı, filologiya fännäre kandidatı Ilham Gomärov dävam itte. Bilgele bulgança, Ilham Gomärov — Gali Çokrıy icatın tiränten öyränüçe galimnärneñ berse. «Gali Çokrıy Başkortstannıñ Täteşle rayonı Iske Çokır avılında mulla gailäsendä tua. Anıñ çın iseme — Möxämmätgali Gabdessalix ulı Köekov (Kiekov). Ä Çokrıy täxällüsen ul avılınıñ isemennän algan. Çokrıynıñ islam dinen taratuda öleşe gayat zur. Ul zamanında törle mädräsälärdä ukıy, annan soñ mäçet aça häm 1852 eldan üz avıllarında mulla vazifaların üti», - dip söyli Ilham Gomärov.
Anıñ süzlärençä, Gali Çokrıy aldıngı karaşlı şäxes bulgan, şuña kürä annan könläşüçelär dä bulmagan tügel. Anı xätta mulla urınınnan töşergännär, ämma yaklauçıları yardäme belän Çokrıy yanä mulla eşenä kereşä. Märfuga isemle kızga öylänep, 5 ul häm 3 kız tärbiyaläp üsterälär. Anıñ barlık balaları da tarix belän kızıksına, aeruça Garifulla isemlese bay belemgä iya bula.
Çokrıynıñ üze isän çagında uk 11 kitabı dönya kürä. Alar arasında «Därri Gali», «Şämg äz-zıya», «Näsim äs-saba», «Zamme nazıyr», aerım dini kitaplar bar. Ul Kazannı maktap, aña bagışlap «Mädxe Kazan» isemle mädxiya yaza. «Anıñ icatında maktau belän sugarılgan äsärlär genä tügel, näfrät belän yazılgannarı da bar. Äytik, ul Aksak Timerne tänkıytläp yaza. Ul anı möselman dönyasın totkarlauçı, artka çigerüçe dip atıy. Şul uk vakıtta Aksak Timerne yaklauçılar da tabıla. Çokrıy şulay uk Bolgar şäexlären maktıy, çigü sängatenä igtibar itä. Anıñ şigriyatkä genä tügel, prozaga kertkän öleşe dä zur. Ul üzeneñ xacga baruın surätli, ä aeruça xiskä birelgän urınnarda şigri yullar belän yaza. Bu äsärdä şagıyrneñ Rossiya ilenä mönäsäbäte kürsätelä. Uñay yaktan, älbättä. Ul: «Rossiya — urtak Vatanıbız», dip yaza», - dide I.Gomärov.
«Kızganıç, Gali Çokrıy isemen älegä bik az keşe belä. Anıñ şäxesen cämägatçelekkä citkerergä kiräk. Şagıyrneñ şundıy köçle, tirän eçtälekle äsärläre buluın din ähelläre dä, ädäbiyat belgeçläre dä belep betermi. Ä bit ul din başlangıçında torgan, möselmannarnı kütärgän, şäkertlär ukıtıp, yaş mullalar äzerlägän. Gali Çokrıy isemen, hiçşiksez, tanıtırga kiräk häm bez bu yunäleştä alga taba da eşläyaçäkbez», - dide Väliulla xäzrät Yakupov.
Gali Çokrıy Başkortstanda tuganlıktan, anıñ milläte turında küp bäxäslär buldı. Tarix belgeçe Nail Garipov fikerençä, Başkortstannıñ Täteşle rayonında yaşäüçelärneñ barısı da diyarlek tatar bulgan, şuña kürä Gali Çokrıy da — tatar. «Başkortlar anı başkort dip sanıy, ä menä tatarlar — tatar-başkort dip äytä. Niçek kenä bulmasın, Gali Çokrıy — tatar häm başkort ädäbiyatın üsterüdä zur öleş kertkän kiñ kırlı şäxes», - dide Ilham Gomärov.
Iskä alu kiçäsendä Gali Çokrıynıñ 190 ellıgın tugan cirendä ütkärü täkdime yañgıradı. Bıel başkalada Islam dinen räsmi kabul itüne zurlap bilgeläp ütärgä cıenalar. Ul çarada Gali Çokrıynıñ Bolgarga bagışlangan şigırlären dä söylärgä kiräk, digän fiker äytelde.
Iñ populyar isem — Azaliya
Sabıylarga kuşılgan iñ populyar isemnär arasında Azaliya, Anastasiya, Sofiya (Sufiya), Kirill, Polina isemnäre bar. Siräk oçrauçı isemnär arasında Xämzä, Djasur, Solmaz, Gordey, Virsaviya, Biknaz, Ermina kebek isemnär bar, di KZN.RU. Menä şundıy ber yaktan borıngı, ä ikençe yaktan yaña isemnär kuşalar yaña tugan narasıylarga.
Şulay uk ber atna eçendä ZAGS büleklärendä 157 par gailä terkägän. Iñ yaş kiyaü belän käläşkä 17 häm 18 yaş, ä iñ ölkän kiyaügä — 71 yaş, käläşkä — 60 yaş bulgan.
Teş çistartırga yaratmasañ - Twist & Brush satıp al!
Anıñ maxsus dozatorı bar. Ber atnaga, ber ayga citärlek pasta tutırıp, säfärgä çıgıp kitärgä dä yarıy. Pastanı çıgarır öçen, "Twist & Brush"nı beraz kısarga gına kiräk.
Zamança teş çistartu caylanması satuda bar – anı Internet aşa alıp bula.
Valyutagıznı kiçekmästän muzeyga kiteregez!
Bügenge köndä Milli muzeyda bezneñ töbäk xakında bäyan itüçe 890 meñnän artık predmet saklana. Älege sanga da karamastan, «ak taplar» citärlek ikän äle biredä. Revolyusiyagä kadär, sovet çorına karagan eksponatlar yuk däräcäsendä, di muzey xezmätkärläre. Muzeyga balalar kolyaskaları, krovat, uençık, pıyaladan, farfordan yasalgan kön-küreş cihazları, Kazan planı häm kartası, dekorativ-gamäli sängat ürnäkläre, çit il valyutası, yubiley täñkäläre, Kazan küreneşen, zamana arxitekturasın tasvirlagan fotografiyalär alıp kilergä häm saklanuga tapşırırga mömkin.
5 aprel könne büläk tapşıruçılarnı täbrikläü tantanası da oeştırıla.
Aksiya Milli muzeyda häm aña karagan başka Kazan xäzinäxanälärendä uzaçak. M.Gorkinıñ ädäbi-memorial muzee, E.Boratınskiy muzee, Böek Vatan sugışı memorial-muzee, K.Nasıyri muzee, M.Cälil muzey-fatirı, S.Säydäşev häm G.Tukay muzeyları da älege aksiyadä aktiv katnaşa. Çaranı oeştıruçılar xäzinäxanälärgä büläk tapşıruçılarnı üzläre belän pasport alıp kilülären dä ütenä.
Cihan avazı
Küp millätle Rossiyane nindi yazmış kötä? Anıñ üseşendä yaña, keşelekle sulış taläp iteläme? Üzara duslıkta möselman cämägatçelegeneñ role nindi? Möselman yaşläreneñ belem däräcäsen niçek üsterergä? Cämgıyattäge kire küreneşlärneñ kierenkelegen niçek beterergä? Älege häm başka bik küp mäsälälär mart aenda Mäskäüdä «Rits Karlton» kunakxanäsendä uzgan «Rossiya — urtak yortıbız» dip isemlängän Bötenrossiya möselmannarı kiñäşmäsendä kütärelde.
Rossiya möftilär Şurası räise, möfti şäex Ramil Gaynetdin fikerençä, dinne säyasätkä kertü cämgıyatne yaxşılıkka iltmäyaçäk. Rossiyadä möselman cämägatçelege eşçänlegenä yaşlärne tartu möhimlegen dä äytte ul. Küptän tügel Ekspertlar sovetı oeşuın da xäbär itte. Anda yaşlärne kıek yullarga taypıldırmau mäsäläläre karala. Ul, şulay uk, Yakın Kınçıgıştagı, Liviyadäge vakıygalarga da bitaraf bulmavın bäyan itte.
Süz dä yuk, islam dönyası säyasi häm sosial krizis kiçerä. Älege xäl-vakıygalarga beräü dä bitaraf kalmıy. Şäex Ravil Gaynetdin Rossiya möselmannarınıñ islam dönyası arasında küper rolen ütärgä äzer buluın belderde. Şäex möfti xäzrätläre başka konfessiya väkilläreneñ, ictimagıy häm säyasi köçlärneñ dä fikeren iskä alıp, cämgıyat aldında torgan burıçlarnı xäl itüdä olı vazifanı möselmannar üz östenä alu möhimlegen äytte.
60 töbäktän kilgän din ähelläre katnaşında uzgan «Rossiya — urtak yortıbız» digän kiñ kolaçlı kiñäşmäneñ ähämiyate zur bulaçak, Inşä Allah! Rossiyadä 100 eldan soñ uzgan älege çarada berdämlekne nıgıtuga, aktivlıkka çakırgan yomgaklau dokumentı kabul itelde. Äytergä kiräk, çarada şulay uk Kazannan «Möslimä» ictimagıy oeşması räise Älmira Ädiatullina da eçtälekle çıgış yasadı.
Rossiya möftilär Şurası räise, möfti şäex Ravil Gaynetdin citäkçelegendä başkarılgan xäerle eş-gamällär hämmä keşegä mäglüm. Anda äle tagın da xäerleräk gamällär niyatlänä. 26-28 mayda Mäskäüdä «Xäläl» II Xalıkara kürgäzmä uzaçak. Bıelnıñ közendä isä tarixta berençe tapkır Evropa külämendä Möselman Forumı ütkäreläçäk.
www.intertat.ru
BDIga kesä telefonı alıp kergän öçen 3 meñ sum ştraf
Rösxät itelgän äyberlärne isä imtixan aluçı tikşerep çıgaçak. Berär cihaz kuelgan taläplärgä turı kilmäsä, ul cihaz imtixan tämamlangaç kına kire xucasına tapşırılaçak. Rösxät itelmägän cihazlarga kesä telefonı yaisä kommunikator gına tügel, pleer, diktofon häm xätta kalkulyator da kerä. Äye, ägär ukuçınıñ kalkulyatorı gadättän tış «akıllı» bulsa häm ukıtuçılarda şik uyatsa, imtixan vakıtında anı alıp toraçaklar. «BDI taläpläre ütälmägän oçrakta, imtixan aluçılar ukuçını sıynıftan çıgarıp cibärergä xokuklı. Monnan tış, Administrativ xokuk bozu turındagı Kodeksta yazılgança, BDI kagıydälären bozuçılarga 3 meñ sumnan 5 meñ sumga kadär ştraf tüläü yanıy», - dip añlattı S.Şatunov.
Çikläülär monıñ belän genä betmi äle. Bıel şartlar tagın da kırıslandı. Imtixan vakıtında küçerü, «şpargalka» kullanu avırlaşırga mömkin, çönki bıeldan här sıynıfta cämägat küzätüçese utıraçak. Ägär küzätüçe ukuçınıñ küçergänen kürsä, anıñ eşenä bilgele ber tamga kuelaçak häm tikşerü barışında älege ukuçınıñ balları kimeteläçäk. Ägär şuşı uk ukuçı tagın ber tapkır totılsa, ul imtixannı birä almagan dip isäplänäçäk.


text:
Vïrwstarğa, swıq jelderge jäne alğaşqı ayazdarğa qarsı ayqasta jeñip şıqqıñız kele me? Onda ïmmwnïtetiñizdi nığaytıñız.
Salawattı ömir saltı jäne durıs tamaqtanw barlıq awrwlardan qorğaytın nağız qorğawşı sawıtıñızdı qalıptastırwğa kömektesedi.
Eñ bastısı – qïın eşteñesi joq! Däriger sizge eşqaşan tawıq sorpasın işw kerek dep keñes bermeydi, biraq onıñ paydası twralı bizdiñ äjelerimizdiñ özi bilgen. Al tañerteñ jaña sığılğan apelsïn şırının işseñiz – bul tek paydalı ğana emes, oğan qosa öte dämdi!
Kün sayın sizdiñ ağzañız 200-den astam vïrwstarğa tap boladı. Eger sol sätte öziñizdi şarşañqı sezinseñiz, küyzeliske beyimdi bolsañız, uyqıñız qanbağan bolsa jäne der kezinde paydalı qunarlı zattardı qabıldamağan bolsañız sizdiñ ağzañızğa olarmen küresw qïınğa soğadı. Keyin uzaq waqıt boyı jalıqtıratın em alğannan göri birden qarsılastarıñızğa toytarıs bergeniñiz äldeqayda oñay emes pe?
Qalay ärdayım äreketke dayın bolwğa, tipti eñ swıq mezgilde öziñizdi keremet sezinwge jäne vïrwstardı jolatpawğa boladı? Ol üşin ädetterdi qalıptastırıp, ïmmwnïtetti nığaytatın quraldardı bilw kerek!
1. Teñdestirilgen paydalı tamaq
Jaña pisken kökönister men jemisterden, bütin dänderden jasalğan azıq-tülikten jäne aqwızğa bay etten quralatın dïeta awrwlarğa qarsı qorğawşı tosqawıl qurwğa kömektesedi. Onımen qatar swdı köp işip, qant pen maylı azıqtardı jewden bas tartw kerek.
Ïmmwnïtetti nığaytatın azıq-tülik:
• Baldıñ bakterïyalarğa qarsı qasïetteri bar, swıq tïgende, tumawğa şaldıqqanda jäne tamaq awırğanda keremet kömektesedi.
• Sarımsaqtıñ zararsızdandıratın jäne qabınwdıñ aldın alatın qasïeti bar.
• Jïdekterdiñ antïoksïdanttıq qasïetteri bar, ïmmwndıq jüyeni qorğaydı jäne vïrwstarmen küresedi. Qarajïdekten, qulpınaydan, ayu badamnan jäne özge de jïdekterden jasalğan kokteylderdi işwdiñ paydası zor.
2. Dene belsendiligi
Sportsız ömir sürw mümkin emes! Qozğalıs – bul ömir. Künine eñ bolmağanda 20-30 mïnwtıñızdı dene belsendiligine böliñiz. Eger sport zalına barwğa waqıtıñız bolmasa, odan özge balamalı joldarın tabwğa tırısıñız. Köbirek jayaw jüriñiz, lïftti sïrek paydalanıñız, balalarıñızben köp qozğalatın oyın oynañız, bïleñiz.
3. Tınıştıq jäne köñiliñizdiñ jaybaraqattığı
Küyzelis – bul ağzamızğa kirip ketwine jol bersek, bizdiñ qorğawşı tosqawılımızdı bölşektep tastawğa qabiletti, ïmmwnïtettiñ eñ qatıgez jawlarınıñ biri. Emocïyalarıñızdı baqılawda ustawdı üyreniñiz. Ol üşin yogamen aynalıssañız, taza awada köbirek serwendeseñiz, jağımdı äwen tıñdap kitap oqısañız, bï bïleseñiz, sportpen şuğıldansañız jäne deneñizdi bosañsıtatın vanna qabıldasañız boladı.
4. Densawlıqqa paydalı qattı uyqı
Uyqı jaswşalarımızdı qalpına keltirip, ağzamızğa vïrwstarmen küreswge kömektesedi. Sondıqtan ärdayım jaqsı jeldetilgen bölmede 8-9 sağattan uyıqtawğa tırısıñız. Uyqığa waqıttı ayamañız, bul zaya ketken waqıt emes.
5. Därwmender keşeni
Jumısıñızda bäri awırıp, balañızdıñ mektebinde karantïn jarïyalanğan qawipti kezderde mindetti türde därwmenderdi qabıldañız. A, C, B jäne D därwmenderi bizdiñ ïmmwnïtetimiz üşin öte mañızdı. Arnayı därwmender keşenin işseñiz nemese sol därwmenderge bay azıq-tülikti köbirek jeseñiz boladı.
• A därwmeniniñ, sonımen qatar beta-karotïnniñ eñ bay közderi säbiz, tätti kartop, qawın, mango, sawmaldıq, qırıqqabat, qızıl kökönister men jemister bolıp tabıladı.
• S därwmeni vïrwstarmen jäne bakterïyalarmen kürese aladı. Bul därwmenge papayya, qulpınay, kïvï, qawın, brokkolï, lïmon jäne greypfrwt bay.
Deniñiz saw bolsın!
kz.everydayme.com
Tegï: Densawlıq,
Kommentarïï


text:
Yaqın künlerde bir sabıq zenaatdaşımnen munaqaşağa kirmege mecbur qaldım. Subet esnasında o ağzından, sen Qırımdaki yañı aqiqatnı qabul etip olamaysıñ, mında kimsege qurşun atmaylar, patlatmaylar, çalışmağa istegen – çalışa, umumen alsaq, er şey yolunda yani normal! – degen lafnı qaçırdı.
Onıñ aytqanlarını normal yaşayış dep esaplap olamaycağımnı añlatmağa areket ettim. Qırımda aqılğa yatmağan pek çoq şeyler olğanı, insan aqlarını ve üriyetni boş laf dep saymağan insanlar içün muitniñ özü bile, asla uyğun degil, ve böyle allar qarardan ziyadedir.
Oña: Qırımdaki cinaiy taqipler esnası artqanı, ictimaiy ağlarda derc etilgen şeyler içün memuriy apiske aluvlar ep artqanı normal bir şeymi? - deyim. Semetdeşlerimniñ apiske alınuvları kösterişli bir tedbir şeklinde qarardan ziyade nizam -tertip hadimleriniñ celp etilüvinen keçirilmesi normal bir almı? Mustaqil faillerge yapılğan memuriy basqı devam etip artması içün butün esaslar mevcut. Açıq menbalardan alınğan malümatqa köre, öz fikrini beyan etkenlerge nisbeten beş dane cinaiy iş açılğanı ve bu mesele boyunca memuriy taqip altına alınğanlar bir sürü olğanı aqqında belli.
Qırımda aqılğa yatmağan pek çoq şeyler olğanı, insan aqları ve üriyetni boş laf dep saymağan insanlar içün muitniñ özü bile, asla uyğun degil ve böyle allar qarardan ziyadedir
Ondan, Qırım jurnalistikasından memnünsiñmi? Qırım KHV (SMİ) «ğalipler taqımınıñ» yüreksiz ruporı olğanından memnünsiñmi? Qırımda serbest çalışqan jurnalistler içün içini qarartqan muit yaratılğanından memnünsiñmi? İnsanlarnıñ aq-uquq ve serbestligi meselesine kelgende yarımadada artıq, adalet yeñecegine işanmaq mumkün olğanını begenesiñmi?- dep soradım. Mahkemeler bu vaziyette tamamile qabaatlama pozitsiyasında turmaqtalar. Qapalı oturuşlarnıñ sayısı ep artmaqta. Qırım mahkemeleri içün bu şekil artıq bir norma olıp qalma telükesi mevcut.
Advokatlarğa yapılğan basqı artqanı, artıq olarğa yapılğan açıq basqı sayısı on kereden ziyade olması normalmi, dep meraqlanam. Susıp tura. Eger bu düşmanıña qarşı anonim mektup yazsañ, E merkezine tüşmeñ mumkün olacağından haberiñ barmı, deyim? İşte bu arada o bütünley soldu. E merkeziniñ hadimleri tarafından insanlarnıñ kütleviy şekilde tutılıp alınğanı aqqında ikâye ettim. Olar hususan slavyan miletlerine mensup olmağan şahıslar. Ekseriy allarda bu areketler, kafe ve camilerde, o al-azırda çalışqan bazarda yapılğanını ayttım. Tutıp alınğanlarnı DNK testi yapmaq içün tükürçigi ve parmaq izlerini alğanları añdım.
Delil ve isbatlarnı sıralamağa devam eter eken, insanlar özüniñ vatandaşlıq pozitsiyasını beyan etkeni içün parmaqlıq artına tıqılğanı ve bu muhalefetçi Aleksey Navalnıynıñ Qırımdaki tarafdarlarına qarşı yapılğanı söyledim. Şu cumleden yalıñız olaraq yapılğan ve kütleviy aktsiya ve piketlerge, yerli akimiyet tarafından qarşılıq kösterilgeni. Ukrain medeniy merkezi ve onıñ faillerine basqı yapılğanı, böyleliknen merkezniñ müşterileri demotive etilgeni ve işleriniñ devam etilmesi pek zorlaştırılğanı, normalmi dep sorayım.
Aşıqam, dep davranmağa başladı ve sağlıqlaşaraq başını sallap yetiştirerek, aman çapa-çapa ketti. Men ise, onı menden degil de, aqiqattan - şiddetli, kederli ve bir taraflama aqiqattan qaçmaqta, dep añladım
Baqam körem ki, menim delillerim sübetdeşimni ketken sayın müşkül utandıra, lâkin o, aqlı olğanımnı tanımağa azır degil. Oña, Qırımda ğayet ciddiy bir ictimaiy problema ep inkişaf etkeni yani köylerde ekimler yetişmemezligi artqanı normalmi, dep aytam. Artıq resmiy olaraq yarımda regionlarında sağlıq ocaqlarınıñ ekimlernen tekmillenmeme oranı 10% ziyade olğanı aqqında bildirilmekte. Kerçek raqam ise ondan qat-qat ziyade.
Aydı, yeter, yeter şunı, dedi subetdeşim. Razım, elbette problemalar bar, er şey tekmil olmağanınen razım, bağışla, amma men aşıqam, dep davranmağa başladı da, sağlıqlaşaraq başını sallap yetiştirerek, aman çapa-çapa ketti. Men ise, onı menden degil de, ne yazıq ki, «ğalipler taqımına» tabi olğan yüreksiz Qırım KHV (SMİ) tarafından saqlanması ve gizlenmesi imkânsız olğan aqiqattan – şiddetli, kederli ve bir taraflama aqiqattan qaçmaqta, dep añladım.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (havfsızlıq maqsadınen muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün.


text:
Qaraqalpaqstan xabar agentligi Qaraqalpaqstan Respublikasınıń mámleketlik baspasóz uyımı bolıp tabıladı.
Agentlik óz jumısın 1954-jılı ÓzTAG (Ózbek málimleme agentligi)tıń Qaraqalpaqstan bólimi sıpatında basladı. Bul waqıtları bólim tiykarınan jergilikli gazetalarda basılatuǵın hám radio arqalı beriletuǵın TASS xabarların jáne basqa da rásmiy materiallardı qaraqalpaq tiline awdarıw menen shuǵıllanǵan. 1976-jılı ÓzTAGtıń Qaraqalpaqstan bólimi janınan xabar tayarlaw redakciyası shólkemlestirildi. Endi bólim xızmetkerleri tek awdarma menen shuǵıllanıp qoymastan, kúnniń eń áhmiyetli temasındaǵı xabar, maqala hám reportajlar da tayarlay basladı.
Ózbekistan Respublikası Prezidentiniń 1992-jıl 5-fevraldaǵı Pármanına muwapıq, Ózbek málimleme agentligi (ÓzTAG) Ózbekistan Milliy málimleme agentligi (ÓzA) bolıp qayta shólkemlestirilgennen keyin ÓzTAGtıń Qaraqalpaqstan bóliminiń tiykarında Qaraqalpaqstan xabar agentligi dúzildi.
QXA Ózbekistan Milliy málimleme agentligi arqalı yelimizdiń barlıq ǵalaba xabar qurallarına Prezidentimiz hám Húkimet tárepinen qabıl etilip atırǵan párman, qarar, biyliklerdi, sonday-aq úlken siyasiy áhmiyetke iye rásmiy hám basqa da materiallardı qaraqalpaq tilinde jetkerip beredi. Sonday-aq Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi, Ministrler Keńesiniń jumısına baylanıslı rásmiy materiallardı tayarlaydı hám respublika kóleminde ótkeriletuǵın jámiyetlik-siyasiy, sociallıq-ekonomikalıq, ruwxıy-aǵartıwshılıq ilajların sáwlelendirip baradı.
QXA xabarları ózbek, qaraqalpaq, orıs tillerinde tarqatıladı.
02.06.2017, 07:54 | 1300 ma'rte ko'rildi


text:
DÖN'YA
Fälästin däwlät başlığı Mäxmüt Abbas yatuçı xastaxanädän anıñ xäleneñ totrıqlı buluı häm kisätü maqsatınnan tağın ber könnän artıq tabib küzätüe astında totılaçağı belderelde
İzrail’ ğaskärläreneñ ut açuı näticäsendä yaralanğan 2 fälästinle bügen irtän şähit bulğan
Beldergedä Fälästin xalqına xalıqara saqlaw täêmin itügä basım yasaldı
Berläşkän Millätlär oyışması keşe xoquqları yuğarı komissarı Zäyd Raad Äl Xüseyn İzrail’neñ Gazzä çigendä fälästinlelärne üterüen tikşerü öçen xalıqara bäysez häm tarafsız soraştıru ütkärergä çaqırdı
Rusiyä ilbaşı Vladimir Putin xökümät räise Dnitriy Medvedev tarafınnan täq’dim itelgän yaña ministrlar kabinetın xupladı
Paqıstan belän Hindstan xärbiläre arasında Käşmir kontrol’ sızığında çıqqan bäreleştä 6 gadi keşe häm ber hind xärbiye ülde
Kongo demokratik cömhüriyätendä êbola kizüe säbäple uzğan aydan birle ülüçelärneñ sanı 23 buldı


text:
Mamandardıñ aytwınşa, Qazaqstandağı işki twrïzm negizinen şet eldikterdiñ qızığwşılığın twdıratın boladı. «Ïnflyacïyağa baylanıstı Qazaqstandıq önim özge eldermen salıstırğanda arzanğa tüspek. Sonımen qatar, 19 eldiñ azamattarına vïzasız rejïm engizw de şet eldikterdiñ Qazaqstanğa kelip dem alwına jağday jasaydı. Al qazaqstandıqtardıñ özderiniñ qızığwşılıqtarına keler bolsaq, qazaqstandıqtar demalıs künleri bolmasa, işki twrïzmge arnayı şıqpaydı», — dep mälimdedi Qazaqstannıñ twrïster uyımınıñ dïrektorı Rayşïda Şaykenova.
Osılayşa ekonomïkalıq quldıraw twrïzmge oñ äserin tïgizwi mümkin. Degenmen, äli de bolsa qazaqstandıqtar işki twrïzmnen göri şet elge şıqqandı jön köredi. «Sırtqı twrïzm jağınan qazaqstandıqtardıñ suranısı bïıl aytarlıqtay deñgeyde azayıp ketti. Twrïsterdiñ negizgi bağıttarı ädettegidey Türkïya men Egïpet, operatorlar Istıq köl men Birikken Arab Ämirlikterin de umıtqan joq. Ewropadan Bolgarïya men Grekïyağa degen suranıs bar. Al Ewropanıñ özge elderine suranıs tipti joqtıñ qası. Al medïcïnalıq twrïzm jağınan Oñtüstik Koreya äli de suranısqa ïe», — deydi Şaykenova.
Tegï: Twrïzm jañalıqtarı,
Kommentarïï


text:
Fransa, Suriyede himiyeviy silânıñ qullanıluvı aqqında meseleniñ baqılması içün BMT Telükesizlik Şurası oturışuvınıñ acele surette çağırılmasına davet etti. Fransanıñ teklifine Şuranıñ sekiz aza devleti qol tuttı. Bunı Azatlıq Radiosınıñ rus bürosı bildire.
Fransa TİNiniñ rehberi Jan-İv Le Drian, Duma şeerinde sakinlerge qarşı yapılğan himiyeviy ucüm aqqında bildirüvler munasebeti ile «soñ derecede endişeli olğanını» bildirdi. Parijniñ noqtai-nazarına Telükesizlik Şurasınıñ sekiz devleti – Büyük Britaniya, AQŞ, Poloniya, Niderland, İsveç, Quveyt, Peru ve Kot-d’İvuar qol tuttılar.
Fransa TİNiniñ rehberi Dumadaki vaqialarğa «nefret doğurğan halqara hümanitar uquqnıñ bozuluvı» dedi. Le Driannıñ sözlerine köre, Fransa ittifaqdaşlarnen beraber, himiyeviy silâ kerçekten de qullanıldımı, tayin etecek.
Bazar künü Suriyede, bunıñ arfesinde, aprel 7-de Şarqiy Guta bölgesinde isyancılarnıñ qolunda olğan Dimaşq yanındaki qısmına qarşı yapılğan himiyeviy ucüm qurbanlarınıñ sayısı aqqında yañı malümatnı bildirdiler.
Farqlı bildirüvlerge köre, onlarca qurbanlarından baas etile – 40-tan 70-ke qadar. Bu raqamlarnı «Beyaz miğferler» adınen belli olğan Suriye vatandaşlar mudafaası teşkilâtı bildire. Elâk olğanlarda himiyeviy silâ qullanılmasınıñ alâmetleri bar – kenişlegen köz bebekleri ve ağızdan çıqqan köpük.
Duma şeerindeki himiyeviy ucümniñ neticesinde zarar körgenlerniñ sayısı – yüzlernen kişi.
AQŞta daa aprel 7-de, himiyeviy ucüminden aman soñra, Vaşingtonnıñ, Suriye ukümet quvetleri tarafından himyeviy silâ qullanılmasınıñ yañı bir deşetli adisesi aqqında pek endişeli haberlerni diqqatnen taqip etkenini bildirdiler. AQŞ Devlet departamentiniñ beyanatında bildirilgenine köre, Suriye ukümetine qatiyen qol tutqan Rusiyeniñ bunıñ içün esas mesüliyeti bardır.
Devlet departamentinde: «Rejim tarafından öz halqına qarşı himiyeviy silânıñ qullanılması tarihı iç şübhe doğurmaz», – dep ilâve ettiler.
Suriye ukümeti ve onıñ ittifaqdaşı Rusiye bu bildirüvni sahte deyler.


text:
Fransuz ko'terilisi
Fransuz ko'terilisi bul Fransiya tariyxında 1789-1799-jılları dawam etken da'wir. Ol Fransiyag'a ko'plegen a'hmiyetli o'zgerislerdi alıp kelgen.
Ko'terilisnın' en' belgili waqıyalarının' biri bul 1789-jılı 14-iyulda Bastiliya tu'rmesinin' hu'jim etiliwidir. Bastiliya bul patsha shan'arag'ına boysınbag'anlardı qamap qoyatug'ın saray bolg'an, a'dette ol jerge adamlar o'lim jazasına jiberilgen. Ol Fransiyadag'ı u'shinshi yamasa en' pa's klass ta'repinen qıyratılg'an. Olar qamaqtag'ılardı bosatıp, keyin saraydı jag'ıp jibergen. Keyinirek olar Bastiliya gerbishlerinen ko'pir salg'an.
U'shinshi klass ja'miyettin' a'dilsiz bo'liniwi sebepli ko'teriliske shıqqan. Fransuz xalqının' shama menen 98%i u'shinshi klass bolg'an. Tek 1.5%i ekinshi klass ha'm 0.5%i birinshi klass esaplang'an. En' jarlı klass bolıwına qaramastan u'shinshi klass barlıq salıqlardı to'legen. Hu'kimet puldı baylıqqa ha'm urısqa sarplag'anı sebepli qarızdar bolıp qaladı. Patsha Lyudovik XVI salıqlardı ko'teriwdi qa'leydi. Ol barlıq u'sh qatlam adamlarınan du'zilgen birlikti yag'nıy General shtatlardı jıynaydı. Olar 1614-jıldan beri birge jıynalmag'an edi. Lyudovik XVI birinshi ha'm ekinshi qatlamlardı salıq to'lewge ma'jbu'rlemekshi boladı, biraq olar qarsı boladı. U'shinshi qatlam xalıqtın 98 in qurag'anlıg'ı ushın, bul General shtatlar birliginde ko'birek dawısqa iye bolıwdı qa'leydi biraq patsha og'an razı bolmadı.
Keyin u'shinshi qatlam o'zin "Milliy birlik" dep ataydı. Milliy birliktin' ag'zaları jan'a konstitutsiya u'stinde jumıs baslaydı. Bunnan keyin patsha u'shinshi qatlamdı General shtatlar birliginen shıg'arıp taslaydı.
Bul 1789-jılı Adam ha'm puxaralardın' huqıqı haqqında deklaratsiyanın' payda bolıwına alıp keledi. Ol Amerika ko'terilisinde qatnasqan Markiz de Lafayet atlı jas aristokratı ta'repinen jazılg'an edi. Deklaratsiya Frantsiyanı respublika dep ja'riyalaydı. Frantsiya Respublikası 'Azatlıq, Ten'lik ha'm Birlik' su'renine tiykarlang'an bolıwı ku'tildi. Bul ha'r bir adam azat, ten' huqıqlı ha'm barlıq ma'mleketlikler ten', ag'ayinler sıyaqlı bolıwı kerek degendi an'lattı. Biraq basshılar bunı tez arada Terrorg'a aylandırdıha'm onın' aqıbetinde 40,000 a'tirapında adamlar o'ltirildi, sonın' ishinde Mariya Antuanetta xanshayım ha'm Patsha Lyudovik XVI. O'ltirilgen adamlar patshanı qollap quwatlag'an, tiykarınan birinshi ha'm ekinshi qatlam adamları edi. Olar bul awdarıspaq dawamında gilyotina menen baslarınan ayrılg'an edi. Ko'terilisshiler ha'tte jan'a din menen jan'a kalendar islep shıg'ıg'a ha'reket etti.
Fransuz ko'terilisi Fransiyada monarxiyanı birotalag'a toqtattı. Biraq jıllar o'tip Napoleon Bonapart o'zin Frantsiya İmperatorı dep ja'ryaladı ha'm Respublikanı toqtattı.
Basqa web-saytlar[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
- The Musée de Veygoux - Desaix ha'm Fransuz ko'terilisine arnalg'an muzey
- Adam ha'm puxaralardın' huqıqı haqqında deklaratsiya (inglis tilinde)


text:
Baş nazir Arseniy Yatsenükniñ başlığında ukrain eyyeti Ukraina – Avropa birligi Assotsiatsiya Şurasınıñ inauguratsion toplaşuvında iştirak etmek içün Brüsselge yol aldı. Mında Qırım işğali de muzakere etilecektir, dep haber ete Ukraina Nazirler kabineti.
Ukraina ve Avropa birligi arasında assotsiatsiya aqqında Añlaşmanıñ qaidelerine köre teşkil etilgen organnıñ birinci toplaşuvı olacaq. Avropa birligi eyyetiniñ başında Avropa komissiyasınıñ prezident muavini, AB çetel işleri ve havfsızlıq siyaseti boyunca yuqarı temsilcisi Federika Mogerini olacaq.
Muzakere mevzuları arasında – «Ukraina şarqında Rusiye istilâsına ve Qırımnıñ işğaline qarşılıq kösterüv meselesi, Avropa birligi tarafından ukrain akimiyetiniñ islâatlarına destek, Ukraina tarafından Avropa birligi ile vizasız rejiminiñ kirsetilüv şartarlınıñ amelge keçirilmesi ve energetik havfsızlıq meseleleri olacaq».
Yatsenük ile Brüsselge beş nazir ve «Naftogaz» reisi Andrey Kobolev yol aldılar.
Brüssel ziyareti çerivesinde Arseniy Yatsenük Avropa Şurası reisi Donald Tusk ve NATO baş kâtibi Jens Stoltenberg ile körüşecek.
Ziyaretten evel Ukraina ükümetiniñ başı islâatlarnıñ keçirilüv ketişatını Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve Yuqarı Şurası reisi Volodımır Groysman ile muzakere etti.