text:
Qaradağ akimiyeti Qırımnıñ istilâsı ve Donbasstaki arbiy çatışmanen alâqası olğan 149 Rusiye ve Ukraina vatandaşını devletniñ topraqlarına kirmesini yasaqladı. Bu aqta Blic ve Pobjeda gazetaları bildirmekte.
«Qara cedvelge» hususan, Rusiye baş naziriniñ muavini Dmitriy Rogozin, Telükesizlik Şurasınıñ kâtibi Nikolay Patruşev, tışqı keşfiyat Hızmetiniñ müdiri Sergey Narışkin ve Çeçenistan yolbaşçısı Ramzan Kadırov kirmekteler.
Qırım.Aqiqat Ukrainadaki Qaradağ Elçihanesi işbu malümat tasdıqlaycağına dair haber almağa tırışa.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov cuma künü, Qaradağ qabul etken yasaqlav tedbirlerinden haberi olmağanı aqqında ayttı, dep bildirmekte «İnterfax» agentligi.
Bundan evel SMİ, baş nazir Duşko Markoviç (Duško Marković) ve parlament spikeri İvan Brayoviç (Ivan Brajović) bir çoq qaradağlı siyaset erbaplarınıñ Rusiyege kirişi yasaq etilgeni aqqında haber etken edi. Daa evel Sotsialistler Demokratik firqasınıñ temsilcisi Miodrag Vukoviçniñ Rusiyeden quvulğanı aqqında bildirilgen edi.
Moskva ve Podgoritsa arasındaki munasebetler, Qaradağ Avropa Birliginiñ Rusiyege qarşı kirsetken sanktsiyalarına qoşulğanından ve ülkeniñ iyunde bitecek olğan NATOğa kirişinden soñ bozulıp başladı.
2016 senesi keçken saylâvlardan soñ, akimiyet Rusiye tarafdarı olğan siyasetçiler iştirakinen devlet avdarması teşebbüsleriniñ ögüni keskeninen bağlı beyanatları neticesinde, Moskva yañı Qaradağ ükümetinen alâqa qurıp olamağan edi.


c: text/html

text:
Rusiye Baş prokuraturası Rusiyede Qırım yarımadasında terakt azırlamasında qabaatlanğan Qırımnıñ siyasiy mahbüsleri – ukrain rejissöri Oleg Sentsov, faal Aleksandr Kolçenko, Aleksey Çirniy ve Gennadiy Afanasyevni Ukraina vatandaşları olaraq tanıdı.
Bu aqqında Rusiye Baş prokuraturasınıñ Ukraina halq deputatı Aleksandr Briginetsniñ muracaatına kelgen cevabında aytıla. Bunı Briginets Facebook saifesinde bildirdi.
«Hatırlatam, mahkeme apiske alınğan dört kişini Rusiye vatandaşları dep saya (çünki olar Rusiye vatandaşlığından vazgeçmeyip, avtomatik sürette Rusiye vatandaşlığını qabul ettiler), bunıñ içün olarğa Ukraina diplomatlarınen körüşmege imkân berilmey. Yaqalanğanlar ise Ukraina vatandaşları olğanını ve Rusiye vatandaşlığını qabul etmegenlerini bildireler», – dep yaza Briginets.
Deputatnıñ aytqanına köre, o, Rusiye Baş prokuraturasına muracaatta bulunıp, Qırımnıñ siyasiy mahbüsleriniñ alı ve bulunuv yeri, em de 2014 senesi yanvar ayından itibaren yaqalanğan Ukraina vatandaşları ve olarnıñ qabaatı nede olğanı aqqına malümat bermege rica etti.
«Cevapta aytılğanına köre, keçirilgen teşkerüv neticelerine binaen, mezkür şahıslarnı qanunsız yaqalav ve cinaiy mesülietke çeküv, em de sebepsiz apis cezası boyunca malümat tasdıqlanmadı. Ve prokuratura kirişmesiniñ sebebi yoq», – dep bildire Briginets.
Mayıs ayında FSB hadimleri Aqmescitte Oleg Sentsov ve Aleksandr Kolçenkonı, em de Ukrainanıñ daa bir qaç vatandaşını yaqaladılar. Olarnı Qırımda terakt azırlanmasında qabaatlaylar.
Sentâbr 29-da Moskvanıñ Lefortovo rayon mahkemesi onıñ apis müddetini üç ayğa arttırdı – 2015 senesi yanvar 11-ne qadar. Oktâbr 24-te Moskva şeer mahkemesi Sentsovnıñ apis müddetini arttırmaq qararını doğru dep tanıdı.
Bundan evel oktâbr 20-de Moskva şeer mahkemesi qırımlı Aleksandr Kolçenkonıñ apis müddetini 2015 senesi yanvar 11-ne qadar arttırmaq qararını qanuniy dep tanıdı.
Qırımlılarnıñ adliyecileri ise olarnıñ apiste qalmasını sebepsiz dep tanıylar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiyeniñ daa bir vatandaşı Ukrainada siyasiy sığınaqnı soradı.
Bunı salı künü Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Mında şunı qayd eteler ki, avgust 5 künü «Borispol» ava limanında «Şeremetyevo»dan kelgen yolcularnıñ qayd etüvi vaqtında sıñırcılarğa Rusiyeniñ vatandaşı qaçaq statusınıñ berilüvi aqqında muracaatta bulundı.
Adam Sverdlovsk vilâyetiniñ sakini olğanını ve evel Ukrainağa kelip-ketkenini añlattı.
«Evge qaytıp, semetdeşlerine Ukrainadaki vaziyet olarğa kösterilgeninden farqlı olğanını añlatmağa tırıştı. Faqat etraftakiler onı añlamadı ve o, insan fikirlerini deñiştirmege istegeni sebebinden mahsus hızmetler tarafından taqipke oğradı», – denile beyanatta.
Bunı sıñır bekçileri migratsion hızmetniñ vekillerine bildirdiler.


text:
Dekabr 27 kününden №100/909 Minsk-Aqmescit treni de lâğu etile.
Bunı Aqrusiye demir yoluna esaslanıp, BELTA aqrusiye haber agentligi bildire.
«Ukrainada peyda olğan vaziyet ve «Ukrzaliznıtsâ» demir yol memuriyetliginiñ mektübine binayen bu kibi çareler alına»,– deyler müessisede.
Dekabr 27 künü işbu tren yalıñız Gomelge qadar baracaq. Bu trenge 400 insan bilet alğan edi, olardan 268 Ukraina ile sıñırnı keçecek edi.
Cedvelde deñişüvler olğanı sebebinden Aqrusiye demir yolu işbu trenge biletlerni alğan yolcularğa demir yol kassalarına muracaat etip, bilet aqçalarını qaytarıp almağa teklif ete.


text:
Ukraina volontöri, “Antitela” taqımınıñ lideri Taras Tololâ, “Mıstetskıy Arsenal”daki muzakere devamında, bugün Yuqarı Rada qabul etken til qanunı, Ukrainanı qaviyleştirir ve Qırımnıñ qaytarılmasını yaqınlaştırır, dep ayttı.
“Öz ayınlavnıñ temeli olğan tilni devlet qorusa, demek budır - devlet qaviyleşkeniniñ timsali. Tek qaviy devlet olaraq biz Qırımnıñ qaytarıluvını baqa bilemiz”, - dedi Topolâ.
Çalğıcı qoştı ki, yañı qanun ukrainlerni ukrain tiline aitligini duymağa ve onen qullanıp başlamağa aveslendirir.
Fevralniñ 28-nde Yuqarı Rada til qanunınıñ ekinci oquvda baqılmasını başlattı. Ekinci oquvğa qadar qanun leyhasına 2100 tüzetüv teklif etilgen edi.
2018 senesi fevralniñ 28-nde Ukraina Anayasa mahkemesi «Devlet til siyasetiniñ esasları» qanunını («Kolesniçenko-Kivalov» qanunını) anayasadan tış olaraq tanıdı, çünki Yuqarı Rada onı baquv ve qabul etüv nizamını bozğan edi. Bu qarar mecburiy, soñki ve şikâyet etilmeycek olaraq tanıldı. O vaqıttan berli ve bugünge qadar Ukrainada devlet tili qanunı yoq edi.
Ukraina prezident saylavlarınıñ lideri Volodımır Zelenskıy ve şimdiki devlet yolbaşçısı Petro Poroşenko aprelniñ 21-nde Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci turı keçirilgen soñ ukrain tiline qoltutqanlarını bildirdiler.


text:
Bar dönya buylap finans bazarlar qaltırana, iqtisadçılar Quşma Ştatlar üseşendä torğınlıq köteläme dip tügel, ä ul inde başlandımı, ällä başlanırğa toramı dip kenä bäxäsläşä. Bu isä amerikan xalqın zur poşmanğa sala.
Şimbä könne yasağan ğädäti radioçığışında George Bush bıyılğı yılılq yullamasında nilär söylärgä cıyınuı xaqında bolay digän ide:
"Min soñğı cide yıl eçendä bezneñ ildäge häm annan tıştağı eşlärebezdä zur täräqqiätkä ireşüebez, häm berük waqıtta äle qayber eşlärneñ haman da qaluı, bezneñ alarnı tögällär öçen bergäläşep eşlärgä kiräk bulu xaqında söyliäçäkmen", dide Bush.
Şul tämamlanmağan häm amerikan xökümäte yağınnan xäzer zur iğtibar taläp itkän eşlärneñ berse bulıp, älbättä, iqtisad tora. Amerikan qullanuçıların toraq bäyäläreneñ tübän tägäräwe, neft kebek möhim çimallarnıñ, kiresençä, qibatlanuı, banktan aqça alunıñ da elekkegä qarağanda ğadi keşe kesäsenä nığraq suğuı kebek problemalar borçıy başladı.
Bolar barısı da asılda soñğı yıl, xätta yartı yıl eçendä tuğan problemalar. Quşma Ştatlar iqtisadı dönyadağı iñ erese bulıp tora, xökümät anı kire totrıqlı üseş yulına qaytaru maqsatında 150 milliard dollarlıq maxsus programmanı inde täqdim itte.
Borçılularnı bastırıp prezident Bush bu xaqta:
"Finans bazarlar häm toraq ölkäsendäge totrıqsızlıq sezneñ kübegezne iqtisadi torğınlıq ixtimalı xaqında poşmanğa sala, ämma sez şunı belergä tieş - soñğı aylar iqtisadi üseşneñ äkrenäyüen kürsätsä dä, şul üseşneñ kiläçäk nigezläre nıq bulıp qala birä. Min, ägär dä bez tiz genä tieşle ğämällär kürsäk, iqtisadqa yaña etärgeç birep, ul üseşen däwam iter, häm xalıq öçen yaña eş urınnarın buldırır, dip uylıym", di Quşma Ştatlar prezidentı Bush.
Xäzer inde Aq yort xucası Kongressnı, xökümäte täqdim itkän şul aşığıç çaralar planın ozaqqa suzmıy ğına raslarğa çaqıra.
George Bushnıñ tarixta üz urının ezläw mäşäqäte şaqtıy qatlawlı çorğa turı kilä şulay itep. Fiker beleşü näticälärennän kürengänçä, anıñ prezident bularaq qılğan ğämällären fikere soralğannarnıñ 30-lap qına protsentı xuplıy.


text:
Advokat Safiye Şabanova Aqmescit civarındaki "gaz borusında diversiya yapqanından" şübheli sayılıp apiske alınğan Asan Ahtemovnı "zorbalıq izlerini gizlemek" içün karantinde tutular tutalar, dep saya.
Bunı o, SİZO-da Aziz Ahtemovnı yoqlağan soñ "Qırım birdemligine" bildirdi.
"Biz Aziznen, Assannı karantide tutp, adiy kamerağa avuştırmağnlarınıñ sebebini zorbalıq işçlerini gizlemek iyüçün yapılğanını tahmin etemiz. Yani SİZO hadimleri, er şey keçip, tüzelgen vaqıtnı bekley", - dedi Şabanova.
Advokat Ayder Azamatovnıñ bildirgenine köre, Aqmescit civarındaki "gaz borusında diversiya yapqanından" şübheli sayğan Asan Ahtemovnıñ karatinge yollanması, onıñ iskencelerge oğratılmasını tasdıqlaycaq tibbiy baqınuvdan keçmesini müşkülleştire bile.
Qırımda «gaz borusında diversiya yapqanından» şübheli sayılıp apiske alınğan qırımtatarı Asan Ahtemovğa qarşı qabaatlav sertleştirildi. Bundan Ahtemov onı tutıp, birden aqımnen işkence ettiler, dep bildirdi.
Advokatı Ayder Azamatov Qırımda «gaz borusındaki diversiya yapqanından» şübheli sayılıp apiske alınğan Asan Ahtemovnıñ ağrıları bar ve nefesi tutula, dep bildirdi.
Rusiye quvetçileri «diversiya davası» mabüsleriniñ advokatları bergen malümatnı açıq şekilde tefsir etmey. Qırım.Aqiqat, apiske alınğan qırımtatar faallerine qarşı FSB tarafından yapılğan işkencelernen bağlı informatsion muracaatnı FSBge yolladı.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Qırım «parlamenti»niñ matbuat hızmeti bergen malümatqa
köre, Konstantinovnı ziyareti devamında muavini Grigoriy İoffe, prezidium azaları– Petr Zaporojets ve Yefim Fiks ozğaralar.
«Mayıs 23 künü Qırım parlamentiniñ başı Peterburgdaki Halqara iqtisadiy Forumı-2014 işinde iştirak etecek» – denile beyanatta.
Tedbirniñ devamında Sankt-Peterburgnıñ Qanun çıqarıcı toplaşuvı ve «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet şurası» arasında işbirlik aqqında añlaşma imzalanacaq.
Mayıs 23 künü Sankt-Peterburgdaki biznes-forumında esas maruzacı Rusiye prezidenti Vladimir Putin olacaqtır. Faqat bir qaç halqara şirketlerniñ yolbaşçıları biznes-forumnı körmemezlikke urdı. Böyleliknen olar Rusiyeniñ Qırım işğaline ve Moskvanıñ ukrain buhranındaki issesine olğan munasebetini köstereler.


text:
«Ğolos» («Ses» – QA) firqasınıñ yolbaşçısı, «Okean Elzı» gruppasınıñ lideri Svâtoslav Vakarçuk qırımtatar muhtariyeti meselesinde fikrini bildirdi. Bu aqta o, Azatlıq Radiosınıñ «Newsroom-spetsvıpusk» programmasınıñ yayınında tarif etti.
«Qırımtatar meselesiniñ umumukrain meselesi çerçivesinde baqılmasınıñ tarafdarı olam. Qırımtatarlar toplulıq olaraq Ukraina ve onıñ menfaatlarına nisbeten pek vatanperver yanaştılar. Qırımtatarlar aytqan siyasiy ukrain milletimiz çeşit qavim ve millet, farqlı medeniyetleri olğan insanlar, amma özüni Ukrainanıñ bir qısmı olaraq is etken insanlar olğanını köstere. Eminim, bu ceetten er bir etnik halqnıñ özüni ifade etüv, medeniyet ve peyda oluv ve kimlik terbiyesi aqqı Ukraina içün pek müim ola», – dedi Vakarçuk.
Daa evel haber etilgeni kibi, Svâtoslav Vakarçuknıñ «Ğolos» firqası cedveline ASTEM şirketiniñ icra müdiri, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Umerov ve «KrımSOS» teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva kirdi.
2018 senesi dekabr ayında prezident Petro Poroşenko Ukraina devleti terkibinde qırımtatar milliy-territorial muhtariyetiniñ qurulmasınen bağlı Anayasa deñişmeleri qanunını Yuqarı Radağa kirsetmege azır olğanını bildirgen edi. Aynı vaqıtta, prezidentniñ aytqanına köre, o vaqıt parlamentte bu qararnı qabul etmek içün 300 rey olıp olmağanına dair malümatı yoq edi.
Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar qırımtatar muhtariyetiniñ «separatizmge iç bir alâqası yoq» dep añlatqan edi. Onıñ qurulması ise Ukrainanıñ 2014 senesi qoşulğan BM tamır halqlarnıñ aqlarına dair beyannamesinde qayd etilgen tamır halqnıñ aqqı ola.
Ukraina Yuqarı Radasına firqa cedvelleri boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ beş vekili namzet kösterecek: qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz (Petro Poroşenkonıñ «Avropa birdemligi» firqası), Meclis reisi Refat Çubarov (İgor Smeşkonıñ «Küç ve namus» firqası), Gayana Yüksel (Ukrainanıñ yeşiller firqası), Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası ve Abmecit Suleymanov («Ukraina Halq Areketi»).
Yuqarı Rada saylavlarına tek Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri namzet köstermey. Olarnıñ arasında – ukrain jurnalisti ve qırımtatar asıllı devlet erbabı, Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar («Ğroysmannıñ ukrain strategiyası» firqası), Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Umerov, «KrımSOS» teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva ve «VostokSOS» hayriye fondunıñ icra müdiri Aleksandra Dvoretskaya (üçü de Svâtoslav Vakarçuknıñ «Ses» firqasından), qırımlı bloger ve dizayner Liza Bogutskaya (Volodımır Zelenskıynıñ «Halq hızmetçisi» firqası), qırımlı, Ukrainanıñ sabıq halq deputatı Andrey Sençenko («Aq küçü»), cemaat faali, göñülli, Qırımdan köçken Natalya Lütikova («Ukraina Halq Areketi»).


text:
AQŞ prezidentiniñ muavini Joe Bayden Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonı faal şekilde siyasiy ve iqtisadiy islâat keçirmege çağırdı, bu yapılmasa, Avropa Birligi bazı devletleri Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı lâğu ete bilecegi telükesi bar. Bu aqta Radio Svoboda, Reuters agentligine esaslanıp, bildire.
New-Yorkta Halqara munasebetler boyunca Şurada çıqışta bulunıp, Bayden qayd etti ki, ukrain ükümeti sebep berse, Moskvağa qarşı sanktsiyalarnı eñ azdan beş devlet lâğu ete bile.
Baydenniñ sözlerine binaen, o, «buhran başlağanından berli» er afta eki-üç saat ukrain reberiyetinen laf ete, islâat keçirmege çağıra, bundan da ğayrı, «Almaniya, Frenkistan ve İtaliyanı sanktisyalarnı saqlamağa qandıra».
Sentâbr 21-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Amerika Qoşma Ştatları prezidenti Barak Obama ile körüşüv keçirdi.
Bundan evel, sentâbr 21-de, çarşenbe künü Poroşenko Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş Assambleyasında çıqışta bulunıp, parlamentariylerge işğal etilgen Qırımda Rusiye Federatsiyası tarafından insan aqları bozuluvı aqqında hatırlattı.
Poroşenko ilân etti ki, Rusiye tarafından yapılğan büyük bozuv, Meclisniñ yasaq etilmesi, bunen beraber, İlmi Umerovnıñ mecburiy psihiatrik hastahanede tutulması ola.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina tış işleri naziri Pavlo Klimkin Kyivde mart 13-te, Qırımtatar Milliy Meclisi liderleriniñ yılda bir kere ötkerilgen çetel diplomatları ile körüşüvinden evel Rusiye prezidenti vazifesine namzet olğan Kseniya Sobçak ilhaq etilgen Qırım territoriyasına Ukraina qanunlarına muvafıq olaraq kire bilecek, dedi. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Aynı zamanda Klimkin, bu ziyaret Kseniya Sobçakniñ saylav aldı kampaniyasnıñ bir qısmı olmaycağına şüphesini bildirdi.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ sualine cevap bererek, Klimkin: «O, işğal etilgen Qırım territoriyasına kire bile. Elbette, Ukraina qanunlarına muvafıq olaraq. Elbette, anda olğanları ile laf etip. Lâkin (Rusiye prezidenti saylavına – QA) bir afta qalğanda kirip, anda nasıldır adamlarnen laf etip ve bu mediya tarafından aydınlatılğan soñ, bunıñ saylav aldı kampaniyasınıñ bir qısmı olmağanını söylemek – bu, eñ azından, hucurdır. Bu sebepten, iç bir şahsiy itirazım olmasa bile, siyasiy munaqaşanı devam etecekmiz», – dedi.
Martnıñ 6-sında «Vatandaşlar teşebbüsi» fırqasından Rusiye prezidenti vazifesine namzet olğan Kseniya Sobçak Rusiyede Ukrainanıñ elçiligine, Qırımğa Ukraina territoriyasından kirmege izin sorap, mektüp yollağanını bildirdi.
Ukraina İnformatsion siyaset nazirliginde, Sobçak ilhaq etilgen Qırımğa Ukrainanıñ qıtadaki territoriyası tarafından munasip teşkerüvlerden soñ bara bilecegini bildirdiler.
2017 senesi oktâbrniñ 18-nde Kseniya Sobçak qomşu Rusiyedeki prezident saylavında iştirak etmek istegenini resmen bildirdi. O, özüne «er keske qarşı» namzet, dey. Sobçak, ilhaq etilgen Qırımda saylav aldı teşviqat kampaniyasını yapmaycağını bildirdi.
Sobçaknıñ fikrine köre, Kyiv ile Moskva birlikte ilhaq etilgen Qırımnıñ statusına dair referendumnı ötkermek kerekler.


text:
Ukraina telükesizlik hızmeti, Şimaliy-Qırım kanalı yanında Herson vilâyetiniñ Kalançak rayonında hızmet hadimleri tapqan gizli silâ yeri aqqında bildire.
«Uquq qoruyıcılar Andan eki qol tankqa qarşı granata atıcı, polietilen paketlerge sarılğan 1,2 kg trotil ve 1 kg pirotehnik madde taptı», – dep aytıla Herson UTH idaresiniñ haberinde.
Müessise qayd etkenine köre, «silâ ya da patlayıcı maddelerni qanunsız qullanuv» maddesine istinaden cinaiy dava açıldı, tahqiqat tedbirleri devam ete.
«Gizli yerniñ menbaları ve onı yapqan şahıslar ögrenilmekte», – dep bildirdi idareniñ matbuat hızmeti.


text:
Yanvar 23 künü Meclis azaları Eskender Bariyev ve Abmecit Suleymanov ile birlikte Qırım çıqışında yaqalanğan qırımtatar milliy areket iştirakçisi Sinaver Kadırovnı mahkemege alıp kettiler.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ reisi Eskender Bariyev bildirdi.
«Onı şimdi mahkemege alıp keteler. Onı, dersiñ, «sıñır» keçüvinde memuriy bozuluv etkeninde qabaatlaylar, sanki o, Rusiyede 90 künden ziyade bulunğan çetel vatandaşıdır. İşbu qabaat boyunca şimdi Ermeni Bazarda mahkeme toplaşuvını keçirecek olalar», – dedi Bariyev.
Bunıñ ile o şunı da qayd etti ki, dekabr ayında, yani bir ay evelsi, Sinaver Kadırov «sıñır»dan keçken edi.
«Öz tarafından Sinaver Kadırov mahkeme toplaşuvınıñ başqa künge keçirilmesi aqqında ariza-muracaatını yazdı, çünki onıñ qollarında, bizde olğanı kibi, İstanbul seferine biletleri bar. O, hastalığı boyunca vesiqalarnı taqdim etti. Sinaver Kadırov yıl evelsi ameliyatnı keçirgen edi, şimdi ekim mesleatı içün Türkiyege baracaq ola. Ondan bu muracaatnı qabul eterlermi, bilmeymiz, çünki «sıñırda» buña qulaq asmayıp, episi bir Sinaver Kadırovnı mahkemege alıp ketecegini bildirdiler», – tarif etti Bariyev ve oña, Abmecit Suleymanov ile «sıñırdan» keçmege izin berilgeni aqqında bildirdi, olar şimdi İstanbul seferine yoluna devam eteler.
Bariyevniñ aytqanı kibi, Rusiye sıñır noqtasına Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ davalı konferentsiyasında bulunğan FHH hadimi keldi eken.
Cuma künü, yanvar 23-de, gece maalde, Qırımtatar halqınıñ aq-uqularını qorçalav komitetiniñ koordinatorları Eskender Bariyev, Abmecit Suleymanov (ekisi de Meclis azası ola) ve Sinaver Kadırov Çonğar «Rusiye sıñırında» uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri tarafından yaqalandılar.
Olarnı bir vagonğa qapattılar, sıñır nezaret vekilleri ile qavğa yüz berdi, bundan soñ olarğa maşinağa qaytmağa musaade ettiler, faqıt maşina anahtarını tutıp aldılar. Uzun vaqıt devamına qırımtatar faalleri maşinada oturıp, iza subetini keçirecek uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimini bekley ediler.
Qırım FHH ve sıñır hızmetinde buña izaat bermeyler.


text:
Qırım Müftisi Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi adından yürek hastalığı sebebinden bu dünyanı terk etken Cürçi rayonındaki Müniy köyüniñ imamı Qaybullayev Nusret Enveroviçniñ ölümi sebebinden taziyelerini bildire.
Qaybullayev Nusret Enveroviç 1956 senesi Taşkent vilâyetinde dünyağa keldi. Onıñ qorantası 1983 senesi Qırımğa qaytıp keldi. Yıllar devamında Nusret Qaybullayev yerli köy mektebinde muzıka ocası olıp çalıştı. 2012 senesi ise, Cürçi rayonınıñ Müniy köyüne imam olaraq tayin etildi.
Nusret efendi köydeşleri ve vatandaşları tarafından ürmet etilgen adam edi. Er kes onı namuslı, adaletli musulman, yardımsever ve vatanperver adam olaraq bile edi. O, insanlarnıñ eyiligi ve Allahnıñ razılığını qazanmaq içün çalışa edi.
Biz Nusret Qaybullayevni bilgen bütün semetdeşlerimiznen beraber keder içindemiz.
Allahqa dua etip, Oña qaytqan canğa mağfiret ve rahmet etmesini ve Nusret Qaybullayevni Cennet bağçalarına kirsetmesini niyaz etemiz.
Quran-ı Kerimde buyurıla ki: “Şübesiz, inanıp eyi ameller yapqanlar, Rabbleri ögünde alçaq göñülli olğanlar – Cennet sakinleridir, anda ebediy qalacaqlar” (“Hud” suresi, 11/23).
Allah rahmet eylesin. “Epimiz Allah içünmiz ve qaytuvımız Oñadır!” (“Bakara” suresi, 2/156).
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Vatanına avdet olacaq olğan babalarımız eñ müim sualge cevap qıdırdılar – sürgünlikte halqnı nasıl etip saqlamaq mümkün ve onı Qırımğa nasıl qaytaracaqsıñ. Sovet rejimi ile küreşte olarnıñ işaretleri ilham bere edi – yalıñız 1921 senesiniñ «Lenin cumhuriyeti» degil, ondan evel olğan vaqia ve adlar bile – İsmail Gasprinskiy, Noman Çelebicihan, Cafer Seydamet, Ali Bodaninskiy, Şefiqa Gasprinskaya. Tarihnıñ bu facialı devir saifelerini silecek ediler. Bugün, şükürler olsun, vaziyet deñişti...
1917 senesiniñ başı. Siyasiy teşkilâtlar artıq gizlenmey. Fevral soñunda Qırım musulmanlar hayriye cemiyetiniñ toplaşuvı olıp keçe, mında Ali Bodaninskiyniñ yolbaşçılığında vaqtınca musulman inqilâp komiteti meydanğa ketirile. O, Qırımda saylavlarnı keçirip, 1917 senesi mart 25-te Bütünqırım musulman qurultayını toplay.
Qurultay Vaqtınca Qırım-Musulman icra komitetini saylay, onıñ reisi 32 yaşındaki tasil alğan (uquq ve din bilgileri olğan) Noman Çelebicihan ola. Onı müfti olaraq da saylaylar – Tavriya musulmanları diniy idaresiniñ vekâletlerini yalıñız qırımlılar degil, Poloniya ve Litva tatarları da tanıylar. Vaqıf komissiyasınıñ reisi Cafer Seydamet oldı.
Ve, beyaz general Klimoviçniñ yazğanına köre, «Komitet yerli tatarlarnıñ yaşayışında tez-tez reberlik etmege başladı». Noman Çelebicihannıñ yolbaşçılığında musulman komitetiniñ idaresi keniş faaliyetke başlay: diniy ve topraq idareleri qurula, milliy maarif müessiseleriniñ islâatı keçirile, qırımtatar tilinde «Millet» gazetası ve rusça «Golos tatar» gazetası neşir etile.
Vaqtınca Qırım-Musulman icra komiteti Vaqtınca ükümetke qoltutsa da, bazı neşirler onıñ areketlerini Qırımnı ayırmaq talapları olaraq aks ettire. Bundan sebep komitet Rusiyede milliy-federativ temellerde demokratik cumhuriyet qurum tiklenmesine ıntılğanını añlatmağa mecbur oldı.
Bu devirde Qırım yarımadası bir qaç siyasiy küçniñ küreş merkezinde qala: Rusiye yarımadada sovet akimiyetini tiklep, yañı bölşevistler Rusiye terkibinde Qırımnı qaldıracaq ola; Ukraina ise Qırımnı muhtar, ileride ise mustaqil Ukrainağa qoşmaq istey. Angisi daa küçlü olacaq, kim ğalip çıqacaq? 1917 senesi iyül 22-de çıqqan «Golos tatar» gazetasında berilgen malümatqa köre, qırımtatarlar «siyasiy cumhuriyet olmasını talap etmeyler», lâkin Qırımda «yarımadanıñ medeniy, tarihiy, etnografik aqları olmağan halqnıñ siyasiy reberlik» tiklenmesine izin bermezler.
Noman Çelebicihannıñ siyasiy büküliciligi ve diplomatik ustalığına baqmadan, bu devirde qırımtatar milliy areketi ve onıñ liderleriniñ ittifaqdaşları yoq. 1917 senesi iyül 23-te Çelebicihan ve onıñ ortağı 1-inci Qırım musulmanları batalyonınıñ komandanı Şambarovnı apiske alalar. Qırım müftisini devlet hainliginde qabaatlap, duşman Türkiye ile alâqalar bar olğanında şekleyler. Neticede bir sıra qırımtatarı apishane yanına barıp, liderniñ azat etilmesini talap ete. Müftiniñ bu binada olmağanını aytqan apishane memuriyetine işanmayıp, qırımtatarlar bütün kameralarnı baqıp çıqalar (asılında Çelebicihannı Aqyarğa alıp ketken ediler). Ertesi künü qırımtatar teşkilâtlarınıñ acele qurultayı ötkerile, ve güberniya memuriyeti Çelebicihannı azat etmege mecbur ola.
Farqlı itibarlı strukturalarnıñ vekilleri ile çatışmalarnen er şey bitmedi...
Qırımda Rusiye imperatorlığınıñ bir çoq musulman yerlerine has olğan çatışmalar yüz berip başladı – şeriatqa köre halqlarnıñ devletçilik tiklenmesine ıntılğan konservatik musulmanlar ve devletçilikniñ demokratik olmasını istegen islâatçı musulmanlar arasında.
Qırım müftisi Bütünqırım din alimleriniñ qurultayını keçirmege yasaq etse de, onıñ keçirilmesi 1917 senesi sentâbr 24-ne belgilengen edi. Çelebicihannıñ emri ile toplaşqanlarnı Han camige kirsetmediler, anda da şeriatçılarğa ketmege teklif etken musulman teşkilâtlarınıñ vekilleri keldiler.
Neticede oktâbr 1-de Aqmescitte qırımtatar cemaat teşkilâtlarınıñ ekinci qurultayı açıldı – delegatlar arasında 20 qadın bar edi. Qayd etmeli ki, Qırımda inkişaf etken qadınlar areketi, diger regionlarğa baqqanda, kendi adımlarını umummilliy teşkilâtlar ile muzakere etken edi ve olarnıñ qoltutuvını qazanğan edi. Qırım musulman qadınlarınıñ lideri Şefiqa Gasprinskaya şeerniñ «erkek» teşkilâtları ve köy cemiyetleri «qadın» komitetleriniñ masraflarını ödegenlerini aytqan edi.
Noman Çelebicihan Qırım musulmanları icra komitetiniñ yarım yıllıq iş esabatınen çıqışta bulunır eken, yarımadanıñ er bir şeer ve köyünde cemaat-siyasiy teşkilâtlar qurulğanını bildirdi. «Bizim ıntıluvlarımız Rusiyede tışqı siyaset ve askerlik meselelerinden ğayrı millet olaraq mustaqilligimizni kefil etecek demokratik federativ cumhuriyet tiklenmesinden ibarettir», – dep qayd etti o.
Tesis toplaşuvına komitet azaları Cafer Seydamet ve Amet Özenbaşlı saylandı. Cafer Seydamet çıqışta bulunaraq, Frenkistan maarifçileri Şarl Monteskye ve Ögüst Mirabonıñ sözlerini tekrarlap, «belli bir sebeplerden alâ daa... milletlerniñ aq-uquqları müim olmadı. Rusiye cumhuriyeti şahsiyet serbestligi ve aqlarını ilân etip, halqlarnıñ aq-uquqlarına diqqat ayırmağanını» ayttı.
1917 senesi noyabr 26-da açılğan I Qırımtatar Milliy Qurultayı qırımtatar siyasiy faaliyetiniñ kulminatsiyası oldı. 1917 senesi dekabr ayında Qurultayda demokratik anayasa qabul etildi. Vesiqada umumiy saylav aqqı, unvan ve privilegiyalarnıñ yoq etilmesi, erkek ve qadınlarnıñ musaviy uquqlığı, parlament çağırıluvı ve milliy ükümet saylanmasınıñ tertibi aqqında aytıla edi. Noman Çelebicihan milliy ükümet reisi ve adalet idaresiniñ yolbaşçısı olaraq saylandı, Cafer Seydamet – arbiy nazir ve tışqı işler naziri vazifesine tayinlendi. O vaqıt Qırımda bulunğan çetel istihbaratlardan biriniñ rezidenti pek doğru qayd etken edi «böyle qanunlarnıñ qabul etilmesinden... Avropanıñ eñ medeniy halqları bile utanmaz edi».
Qurultay qırımtatar ükümetini saylap, Qırımnıñ diger halq aqlarına iddia etmegenini qayd etti. «Bizim vazifemiz, – dep aytqan edi Çelebicihan, – İsviçre kibi bir devletni qurmaqtır. Qırım halqları güzel bir demetni temsil eteler, ve er bir halqnıñ aynı aq-uquqları ve şaraitleri olmalı, çünki bizler el-elge tutuşıp ketecekmiz».
Lâkin genç qırımtatar cumhuriyetiniñ taqdiri mezkür printsip ve qanunlarnıñ yerine ketirilmesine imkân bermedi... 1918 senesi yanvar ayınıñ başında bolşevikler Qurultayğa şartlarını seslendirdiler, muzakereler neticesiz oldı. Qanlı çatışmalar neticesinde yanvar ortasında bolşevikler Qurultaynı dağıttılar. Qırımtatarlarnıñ bölükleri üç kere bolşeviklerge qarşılıq köstergen edi, lâkin olarnıñ sayısı qat-qat ziyade edi.
1918 senesi fevral 22-24 künleri Aqyar apishanesinde tahminen 600 insan qurşunğa tizildi, olarnıñ arasında Qırım müftisi Noman Çelebicihan da bar edi... Onıñ ölümi bütün memleketniñ musulmanlarını ğadapladı.
Ve yalıñız 74 yıl soñra, 1991 senesi iyün ayında, Ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayı ötkerildi. On yıllarnen devam etken sürgünlikten soñ halqnıñ eñ güzel vekilleri Qırımda keçirgen milliy qurultay milliy areket ve Feniks kibi külden canlanğan halqnıñ ğalebe qazanğanını ifade etti.
Ve, körgenimiz kibi, bugün yüz yıl soñra, – bu sözlerniñ doğru olğanı belli ola.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukraina PEN-klubınıñ azası


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz bir buçuq yıldan berli apiste yata. Kremlge boysunğan Qırım prokuraturası onı Qırım parlamenti biñasınıñ yanında 2014 senesi fevral 26-da kütleviy nizamsızlıqnı teşkil etmeknen qabaatlay. Qırım.Aqiqat radiosı yayınında mahkeme esnası ve onıñ qanunğa uyması aqqında onıñ apayı Elmira Ablâlimova ile laf ettik.
– Elmira, bir buçuq yılğa keri qaytayıq. Ahtemnı apis ete bilecekler, tutıp qapata bilecekler kibi bir duyğu bar edimi?
Ablâlimova: Öyle olacağını tahmin ettik, çünki eger hatırlasaq, başta Mustafa Cemilevge Qırımğa kirmeni yasaqladılar, soñra Refat Çubarovğa, olarnı aqiqaten sürgün ettiler. Üçünci bayağı belli, itibarlı bir adam Ahtem edi, er kes onıñ noqtaiy-nazarını ve içtimaiy-siyasiy faaliyetini bile edi.
– Basqı, qorqutuv oldımı?
Ablâlimova: «Qayğıdaşlar» mından ketmege daa yahşı olacağını ayta ediler. Yani şimdi ketseñiz yahşı olur, soñra ya apis, ya da başqaoğursızlıq.
– «Qayğıdaş» kimge aytasıñız?
Ablâlimova: Malümatnı bilgen insanlarğa.
– Tuvğanlar er zaman uquq qoruyıcılarnıñ areketlerini adaletsiz sayalar, bunı añlayım. Amma ep bir taqiqatçılarnıñ ve makemecilerniñ areketlerini ne qadar adaletli sayasıñız?
Ablâlimova: Aqlısıñız, obyektiv olaraq da Ahtemni ve bu cinaiy işnıñ daa eki şahsını – Mustafa Degermenci ve Ali Asanovnıñ apiste olğanları tolusınen qanunsız. Kerçekten, cinaiy iş, eki kişiniñ ölüminden açıldı, soñra cinayet terkibi olmağanı içün qapandı, soñra kene açıldı. Añlaşılğanına köre, nasıl iliştirmek, tutmaq variantlarını qıdırdılar. Ahtemni tutqanlarda cinaiy iş de yoq edi, neni köstermege de bilmey ediler. Yarım yıl devamında olar taqiqat cinaiy izolatorında manasız oturdılar. Ahtemge mahkemesiz, adliyecisiz apis müddetini uzattılar. Bizim şikâyetimizden soñ başqa basamaqnıñ mahkemesi evelki tarihnen mahkemeciniñ qararını tasdıqladı. Bu olmaycaq bir şey. İş er bir protsessual qısımda sıpdı, demek ki, o qadar tıraçsız yapıldı. Bir sıra hata. Amma biz sımarlanğan ceryandamız. Ve qorumamıznıñ eñ delilli muracaatlarını mahkeme red ete.
– Elmira, qarşıdaki küçniñ tarafdarlarını aytsaq, yani Rusiyege qoltutqan küçlerni, olar celp etildimi?
Ablâlimova: Yoq. Biz işnen tanış oldıq, ve anda qabaat etken taraftan açıq-aydın vazife: mitingde bulunğan adamlarnı tanımaq içün anda olğan «Rus birligi» tarafdarlarına fotosüretlerni köstermek. Bazı sorğularda olar açıq-aydın köstereler: bu Çiygoz, bu Çubarov. Taqiqat er şeynen qırımtatarlarnı qabaatlay. Fevral 26-da tayaqlarnen ve gaznen kelgen qırımtatarlar sakin turğan «Rus birligi» tarafdarlarına qarşı küç qullandılar.
– Şaatlardan Qırımda belli olğan insanlar barmı?
Ablâlimova: Devlet qabaatlandırğan tarafı şaatlardan – elbet de. Bu bugünki Qırımnıñ başı Sergey Aksenov, Devlet Şuranıñ memurları, şimdi Moskvada bulunğan Devlet Dumasınıñ mebusları, kilse vekilleri. Olar şaatlar kibi keçeler, amma faal iştirakçiler ediler.
– Elmira, siziñ fikiriñizce, sımarlanğan işniñ şahsı ne içün Çiygoz oldı?
Ablâlimova: Hususan, Cemilev ve Çubarovnıñ sürgünliginden soñ Ahtemniñ itibarı, şübesiz. Em de o, er zaman şimdiki Rus akimiyetine qırımtatarlarnıñ Qırımda telükesiz yaşayışı aqqında ayta edi. Bizde insanlar ğayıp olğan edi – Reşat Ametovnı hatırlaysıñız, qanunsız tintüvler keçe edi, bizneske «ücümlar», kütleviy haber vastalarınıñ qapatılması. Ahtem öz ümdelerden keri çekilmey edi. Mence, bu noqtaiy-nazarı tevqif içün sebep oldı. Bundan ğayrı, şimdiki akimiyetke hızmet etken qırımtatarlar ondan intiqam alalar, o, olarğa kerek degil. Bu menim subyektiv fikrim.
– Öz ayatıñız içün qorqasıñız kibi malümat keçti – eviñizge kirmek ıntıluvlar olğan edi. Öylemi?
Ablâlimova: E, iyün 16-da azbarıma kirmek ıntıldılar. Bu insanlar kim olğanını bilmeyim. Qomşular olarnı körip şamata köterdiler, fenernen yarıqlattılar, endi aqşam saat 11-lerge yaqın edi. Olarnıñ diqqatları neticesinde er şey yahşı bitti. Men militsiyağa, Taqiqat komitetine ve Federal telükesizlik hızmetine ariza berdim. Alâ daa iç bir areket yapılmadı.


text:
Franśiya tışqı êşlär ministrı Törkiyägä kilä
Söyläşü kön tärtibendäge töp mäs'älä - ike yaql mönäsäbätlär
Franśiya tışqı êşlär ministrı Jan İv Le Drian Törkiyägä räsmi säfär yasıy.
Bu xaqta Törkiyä tışqı êşlär ministrlığı belderä.
Ministrlıqnıñ bu xaqtağı belderüendä Le Driannıñ irtägä Tökiyägä säfär qılaçağı ,oçraşularda ike yaql mönäsäbätlär, könüzäk regional’ häm xalıqara täräqqiyät’lär, Törkiyäneñ Awrupa Berlegenä äğ’zalıq barışı mäs’äläläreneñ qaralaçağı citkerelä.
Bäyläneşle xäbärlär
"BMO häm başqa oyışmalarnı üzgärtep qorırğa!"
Törkiyä ilbaşı dön'ya tärtibeneñ tirännän üzgäräçägen küzallıy
"Törkiyä xalıqara sistemadağı qıyınlıqlarnı küzätep bara häm alarnı çişü öçen çaralar kürä"
Bu xaqta ilbaşı idaräseneñ êlemtä bülege başlığı Fäxrettin Altun 5 nçe TRT WORLD Forumı 2021 gä cibärgän videoyullamasında citkerde


text:
Ukrainanıñ sabıq prezidenti Leonid Kuçma qırımtatarlarnıñ yarımadada Qırımnı işğal etken Rusiyeden ziyade aqları bar olğanını bildire.
Bu aqqında o Çernigov tehnologik universitetiniñ studentleri ile körüşüvde ayttı, dep haber ete UNİAN.
«Rus territoriyası» aqqında aytsaq, Qırım kimge mensüp olğanını bilemiz, Rusiyege degil. Tatarlarnıñ, tamır halqnıñ olaraq, daa ziyade aqları bardır», – dep ayttı o.
Leonid Kuçmanıñ fikirince, qırımtatarlar demografik ceetten yarımadada akimiyet organlarını şekillendirecekler, soñra ise Türkiyege qoşulmaq içün referendum keçire bileler.
Rusiye Qırımnı işğal etip, ğalip çıqmadı, dep tüşüne o.
Eñ evelâ, Rusiye bu topraqnı zarur olğan şeylernen temin etip olamaz. Sabıq prezidentniñ aytqanına köre, Ukrainadaki vaziyet Rusiyeden yahşı olsa, o vaqıt Qırım Ukrainağa keri qaytacaq.
Lâkin o Qırım – Rusiye Federatsiyasınıñ bir qısmı degen laflarnen iç bir vaqıt razı olmaz.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
İşğal etilgen Qırımda «prokuratura» qırımlılarğa tibbiy yardım kösterüvde olğan bozuvlar aqqında haber etmege imkân berecek «sıcaq ağ» işini teşkil etti, – dep haber ete salı künü, yanvar 13-te, Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümetiniñ Krıminform saytı.
Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya bildirdi ki, berilgen malümat talil etilip, yanvar soñunda işçi gruppasınıñ toplaşuvında baqılacaq.
Tibbiy yardım kelmegenini ya da keç kelgenini mahsus telefon nomeraları boyunca bildirmek mümkün.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Novoalekseyevka – Ayat ve zaman ile eskirgen resimler. Bunıñ episi 87 yaşına kelgen Safiye Çelkonıñ qolunda qalğan Qırımdan mirastır. Bu resim ve hatırlavlardan ğayrı iç bir şey saqlanıp qalmadı.
1944 senesi Safiye hanım 17 yaşında genç qız edi. Faqat, eki qardaşınen beraber yanıq ve keder ne olğanını endi is etken edi. Allı-taqatlı köylülerni şimalge köçürgende, ana-babsı elâk oldı. Mayıs 18 künü 1944 senesi qızlar tizeleriniñ evinde ediler.
«Saba erte silâlanğan adamlar kelip, bizni qabristanğa quvdılar. Aqşamğa qadar anda edik. Yolda ekseriyetnen qartlar ve yaş balalar olıp kete edi. Aşamağa şey yoq edi. Stantsiyada askerler ne berseler, onı aşay edik. Künlernen bir şey aşamamaq ta mümkün edik», - dep hatırlay qartana.
Qızlarnı Aqmescitniñ demir yol vokzalında vagonlarğa yüklegende, eñ kiçik qardaşları – Zera, başqa vagonğa tüşti. Onı, diger adamlarnen beraber Orta Asiyağa, Özbekistanğa sürgün ettiler. Safiye, ekinci tatası, tizesinen Uralğa tüştiler. Ğurbetlikte 11 yıl yaşağan soñ, tata-qardaşlar biri-birini tapıp oldılar.
Uralda yaşayış qıyın edi – qızlarnı tereklerni pıçmağa yolladılar, anda, yaşlar yaz, qış demey, erkeklerniñ işini becerdiler – tereklerni pıçıp, vagonlarğa yükley ediler.
Bunıñ episi kiçik qardaşı Zera, tatalarını tapıp, Özbekistanğa çağırtmağance, devam etti. Böyle etip, 1955 senesi Safiye qardaşı ve qartlanğan tizesinen beraber Orta Asiyağa köçtiler. Taşkent vilâyetiniñ kolhozlarından birinde yerleştiler. Qadınlar işke kirdiler: kimi sığır sağıcı oldı, kimi tarlalarda pamuq cıymağa ketti.
Özbekistanda Safiye apte Emirsuin degen yigitke aqayğa çıqtı. 1959 senesi Suleyman oğlu oldı. Bir qaç yıldan soñ, yaş qoranta Vatanğa avdet etmege qarar aldı. Qırımda olğanı olacağı üç kün olıp, kene de sürgün etileler. Böyleliknen, Herson vilâyetiniñ Novoalekseyevka qasabasına tüşip, mında 46 yıl devamında yaşaylar.
Bu vaqıt içinde ev qurdılar, oğlunıñ kendi qorantası peyda oldı. Novoalekseyevkada Safiye qartananıñ torunları dünyağa keldi, tamam bu qasabanıñ qabristanında Vatanğa qaytıp olamağan aqayı kömülgen. Amma, qartana ep bir yarımadağa qaytıp, tuvğan toprağında ölmege arz ete.
Qırımnıñ bugünki vaziyeti qırımtatarlar ve diger millet vekilleriniñ sıqıştırıluvı bu qorantanı raat qaldırmay. Safiye qartana haberlerni baqqan soñ, daa sıq ağlay ve sağlığına şikâyet ete. Oğlu Suleyman, şimdiki vaqıtta daa çoq Qırımğa qaytmağa istey: «Sürgünlikten soñ, biz er şeyni coydıq. Em maddiy, em maneviy cietinden coymağa mümkün olğan er şeyni coydıq. Halq tarafından asırlar devamında toplağan er şey yoq oldı. Tarihçiler ne yazsa, yazsınlar, amma, biz qırımtatarlar qadimiy qabilelerniñ mirasçısı olğanını bilemiz. Ve bizim halqımız asırlar devamında yarımadada yaşap kelgen. Halqımız Allahnıñ yardımınen kene Vatanda yaşaycağına işanam. Bizge Qırımdan ğayrı ketmege yerimiz yoq. Qorquzmağa da kerekmey ve acet yoq. Bizni o qadar qorquzğan ediler ki, atta qorqmağa boldurdıq».


text:
Qaza salı künü Manisa vilâyetiniñ Soma şeerinde yüz berdi.
Qaza sebebi,elektrik tellerniñ bozuluvı oldı.
Topraq tübünde bulunğan adamlar boğulmasın dep, qurtarıcılar olarnı avanen teminleyler.
Şahta ve hastahaneler yanında zararlanğanlarnıñ soyları toplaştılar.
Türkiye energiya naziri Taner Yıldıznıñ bildirgenine köre, qaza yüz bergen vaqıtta şahtada 787 adam buluna edi.
Türkiye baş naziri Recep Erdogan facia sebebinden bugünge belgilengen Albaniyağa ziyaretini lâğu etti. Bugün o, qaza yerine baracaq.


text:
Varşavada qırımtatarlarnıñ lideri, Qırımtatar halqı meseleleri boyunca Ukraina prezidentiniñ vekâletlisi Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarov Poloniya prezidenti Ancey Dudanen körüşti. Cemilevniñ matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, körüşüvde esasen Qırımnıñ işğal meselesi ve onıñ işğalden azat etilmesi muzakere etildi.
«Biz em prezidentke, em de poloniyalı Tışqı işler nazirligine olarnıñ noqta-i nazarımızğa, Ukraina noqta-i nazarına, hususan Qırım meselelerinde, tecavuzcığa qarşı sanktsiyalarnıñ uzattırılması meselelerinde destek köstergenleri içün minnetdarlıq bildirdik», – dep aytıla beyanatta.
Matbuat hızmetinde bildirdiler ki, meselelerden biri tasilnen bağlı edi.
«Gençlerimizniñ Poloniyada tasil alması imkânı muzakere etildi. Bu munaqaşalar İlim nazirliginde devam etecek, neticeler aqqında haber etilecek», – dep qayd ettiler müessisede.
Cemilev ve Çubarov Poloniyağa iyül 5-te yol aldı. İyül 7 ve 8 künleri olar NATO Varşava sammitiniñ Ekspert forumında iştirak etecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescit – Cumhuriyetniñ «akimiyeti» qırımtatarlar içün müim olğan munasebetler ile Aqmescitniñ merkezinde toplaşmağa yasaq ete. Qırım paytahtınıñ yolbaşçılığı Mecliske qırımtatar bayrağı künü tantanalı tedbirlerni keçirmege ruhset bermedi. Qırımtatarlarnıñ temsiliy organı bu qarar boyunca mahkemege şikâyet etmege isteyler, em de kütleviy-medeniy tedbirlerni merkezde keçireceklerine ep bir işanalar.
Qırımtatarlarnıñ bayrağı – sarı-mavılı tüsteki ketendir, onıñ töpede sol köşesinde tamğası bar (Qıırımda üküm etken Geraylar sülâlesiniñ timsali). Mavı tüs – türkiy halqlarğa has olıp, serbestlik ve kökni numayış ete. Birinci kere, bu bayraqnıñ şekili Qurultay tarafından 1917 senesi, Rusiyede fevral inqilâbından soñ, qabul etilgen edi. 1991 senesi iyün 30 künü ğayrıdan toplanğan Qurultay kene de bayraqnı tasdiqladı. 2010 senesi iyün 26 kününden başlap, qırımtatarlar bayraq kününi qayd eteler.
Evelden bayraq künü munasebetinen ötkerilgen tedbirlerni Aqmescitniñ merkezi: Lenin meydanı ya da Trenöv bağçasında teşkil ete ediler. Bu sene olarnı keçirmege yasaqladılar. Tedbir teşkilâtçılarından biri, Meclis kâtibiyetiniñ reberi Dilâver Akiyev bildirgeni kibi, iyün 11 künü qırımtatarlarnıñ temsiliy organı tarafından Aqmescitniñ şeer şurasına bildirüv yollanıldı. Bildirmede, bayramnı Trenöv bağçasında keçirmek niyetleri beyan etildi. Amma, iyün 17-nde şeer yolbaşçıları mezkür bağçada bayramnı keçirmege ruhset bermediler.
«Akimiyet öz qararını böyle añlattı, Trenöv bağçasında bir çoq attraktsion, çeşit yarış ve sergiler ötkerile, onda yüzlernen balalar raatlana, onıñ içün bayraq kününiñ keçirilüvi tertip – nizamnı bozıp, diger vatandaşlarnıñ aqların boza bile», - dep bildirdi Dilâver Akiyev.
Trenöv bağçası yerine akimiyet Gurzuf soqağındaki «Salğır» bağçasını teklif ettiler. Amma, Dilâver Akiyevniñ bildirgenine köre, bu bağça kelişmey, çünki anda yürgen naqliye vastalarnıñ sayısı sıñırlıdır. «Kütleviy tedbirler aqqında qanun maddelerinde qayd etilgeni kibi, akimiyet bu soy tedbirler içün yerni saylasa, naqliye vastaları ile temin etmeli», - dep qayd etti Meclis Kâtibiyetiniñ reberi.
Eki yüzlülük
Şeer şurasınıñ qararı Meclisni qozğattı. Meclis azalarnıñ fikirince, akimiyet qırımtatarlarğa nisbeten aynecelik yapa. «Keçenlerde, Lenin meydanında Aqmescitniñ künü qayd etildi (iyün 6 künü – müel.), Trenöv bağçasında ise, Rusiye künü ötkerildi (iyün 12 künü – müel.). Çeşit yarışlar, sergi, tedbirler teşkil etildi. Endi ise, biz yarışlarnı keçirmege isteymiz, amma bizge ruhset bermeyler, biz milliy-ameliy sanatnıñ nümünelerini numayış etmege niyetlendik, bunı red eteler. Biz, qırımtatarlarğa nisbeten aynecilik yapalar», - şikâyet etti Dilâver Akiyev.
Meclis Kâtibiyetiniñ reberi bildirgenine köre, Meclis, bayraq kününi Lenin meydanında keçirmek içün bildirmeni azırladı. Teşkilâtçılar, bu sefer şeer yolbaşçıları yoq demezler, dep işanalar. Meriyanıñ birinci qararına ise, Meclis mahkemede şikâyet etmege istey.
«Toplaşuv, miting, numayış ve ya piket aqqında qanunda, şu cümleden bizim kütleviy tedbirimiz de, ne zaman yasaq etilmege mümkün olğanı bildirile. İşte, tedbir keçecek yer havflı istisal işhaneleri, demir yol, yer mayı ya da gaz borularına yaqın olsa ruhset berilmey. Em de, prezident, mahkeme, apishanelerniñ yanında olsa, yasaqlana. Başqa bir şey deñilmey. Trenöv bağçası da bunıñnen bağlı degil», – qayd etti Akiyev.
Şeer yolbaşçılarnıñ Meclisniñ mahkemege muracaa etmege niyetine dair munasebeti daa belli degil.
Hatırlatamız, mayıs 18 künü arfesinde cumhuriyet «akimiyeti» qırımtatarlarğa Lenin meydanında sürgünlikniñ 70 yıllığına bağışlanğan matem mitingini ötkermege yasaq etti. Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönovnıñ «emiri» ile iyunniñ 6-na qadar yarımadada kütleviy tedbirler keçirilmemek kerek edi. Neticede, qırımtatarlar Aqmescitniñ çet yeri – Akmeçet qasabasında toplaşmağa mecbur oldılar.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Kyivde keçirilecek Qurultay delegatlarınıñ konferentsiyası arfesinde kütleviy haber vastalarına intervyü berdi. Qırım.Aqiqat mühbiri Cemilev ile subetniñ esas mevzularını qayd etip, olarnı qısqadan tarif ete.
Keçirilecek Qurultay konferentsiyası aqqında
Noyabrniñ 12-nde Kyivde altıncı çağırılış Qurultay delegatlarınıñ konferentsiyası keçirilecek. Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, Qırımdaki vaziyetten sebep qırımtatar liderleri Qurultay sessiyasını toplap olamaz ve qarar qabul etemez, şu sebepten laf konferentsiya aqqında kete, dep añlatqan edi.
Mustafa Cemilev, buña baqmadan, konferentsiyada Qurultay delegatlarınıñ vekâletlerini uzatma qararları qabul etilecek, dep ayta. Delegatlar, demokratik saylavlar keçirmek imkânı peyda olğanına qadar vazifelerini devam etecek.
Delegatlarnı toplap, vekâletlerni demokratik saylavlarnı keçirmege imkân peyda olğanına qadar uzatmağa qarar alacaqmızMustafa Cemilev
«Qurultay iş tertibini qabul etip, fevqulâde vaziyetler şaraitlerinde iş variantlarını belgilemedi: cenk, işğal. Bu sene Qurultay delegatlarınıñ vekâlet müddetleri bite. İşğal şaraitlerinde Qurultay delegatlarınıñ demokratik saylavlarını keçirmek imkânsız. Bu vaziyette şöyle yapacaqmız: delegatlarnı toplap, vekâletlerni demokratik saylavlarnı keçirmege imkân peyda olğanına qadar uzatmağa qarar alacaqmız. Böyle saylavlarnı keçirmek imkânı ancaq işğal bitken soñ peyda olacaq», – dep ayta Cemilev.
Reylerniñ ekseriyetini talap etken qararlar uzaqtan alınacaq: «Mence, reylerniñ sayısı yeterli olmaycaq. Amma biz şöyle yapacaqmız, qararlarnıñ leyhalarını qabul etip rey berecekmiz. Delegatlarnıñ çoqusı qabul etecek qararlar leyha şeklinde olacaq. Leyhalarnıñ metinlerini Qırımdaki delegatlarımızğa yollaycaqmız, olar ise kendilerine yaqın olğan soyuna imza qoyacaqlar. Neticede, delegatlarnıñ imzalarınıñ ekseriyetini alacaq qarar leyhası işke tüşürilecek».
Cemilev, Qurultay delegatlarınıñ vekâletlerinden vazgeçecegini ve Sovetler Birligi zamanında qırımtatar halqınıñ menfaatlarını temsil etken teşebbüs gruppaları tecribesine qaytacaqlarını red ete. Onıñ aytqanına köre, al-azırda eñ müimi – qırımtatarlarnıñ temsilci organlarınıñ işini saqlap qalmaqtır. Halq deputatınıñ qayd etkenine köre, Meclis reisi Refat Çubarovnıñ vekâlet meselesi Qurultay delegatlarınıñ konferentsiyasında köterilmeycek.
Ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesine dair muzakereler aqqında
Keçken raatlıq künleri İstanbulda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ körüşüvi olıp keçti. Körüşüvde Mustafa Cemilev de bar edi. Olar ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesini muzakere ettiler. Türkiye prezidentine Rusiye ve işğal etilgen Qırım apishanelerinde tutulğan ukrainalılarnıñ cedveli berildi. O, «azat etileceklerniñ cedvelini» Rusiye prezidenti Vladimir Putinge yetkizmege vade etti. Türkiyeniñ yardımı ile keçirilgen ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilme tecribesine baqmadan, Mustafa Cemilev bu yolnı «irratsional ve yañlış», dep saya.
Putin ne isteycek – belli degil. Ya Türkiyeniñ milliy menfaatlarına zıt kelgen bir şey olsa?Mustafa Cemilev
«Açıq aytayım: bu meselede optimist degilim. İlmi Ümerov ve Ahtem Çiygoz nasıl azat etilgenini bilem – Türkiyede çeçen dissidentlerini öldürgen eki rusiyeli terrorist teslim etilgenini ögrendik. Yañı cedvel aqqında Türkiye Tış işler nazirinen de laf etti. O, açıq-açıq ayttı: bilesiñiz, Putin bedava bir şey yapmay, Ümerov ve Çiygoznı nasıl azat etkenimizni bilesiñiz. Bu sefer siyasiy mabüslerimiz azat etilse, Putin ne isteycek – belli degil. Ya Türkiyeniñ milliy menfaatlarına zıt kelgen bir şey olsa?», – dey o.
Qırımtatarlarnıñ lideri qayd ete ki, siyasiy mabüslerniñ cedveli yañı-yañı soyadlarınen tola, ukrainalılarnıñ almaştırılmasınen bağlı bir kerelik muvafaqiyetler pek az faydalı ola.
İşğalni tanımağan qabaatsız insanlarnı qatillerge deñiştireler... Bu ahlâqsız, adaletsizdirMustafa Cemilev
«Deñiştirüv irratsional, yañlış ola. Arbiy esirler azat etilse – bu bir, amma işğalni tanımağan qabaatsız insanlarnı azat etip, öldürmege devam etecek qanlı qatillerniñ azat etilmesini talap etseler – o başqa. Putin çoq insannı esir ala bile. Bularnı azat ettirsek – yarın daa çoq mahküm olacaq», – dep añlata o.
Sanktsiyalar, sanktsiyalar ve daa bir kere sanktsiyalar. Putin, cinayetçi siyaseti pek paalığa kelgenini añlasa, özüni başqaca alıp baracaqMustafa Cemilev
Halq deputatınıñ fikirince, ukrainalılar azat etilmesiniñ semereli usulı ancaq Rusiye reberligine yapılğan siyasiy basqı ola bile: «Tek dünya toplulığınıñ basqısı. Al-azırda, mence, doğru areket etemiz: sanktsiyalar, sanktsiyalar ve daa bir kere sanktsiyalar. Putin, cinayetçi siyaseti pek paalığa kelgenini añlasa, özüni başqaca alıp baracaq. Böyle tarafnen munasebet qurğanda yekâne yol – ağırtqan darbe endirmek. İlk evelâ, iqtisadiyatqa».
Qırımnıñ milliy-territorial muhtariyeti aqqında
Yaqınlarda Anayasa komissiyasınıñ işçi gruppası Ukraina Anayasasına kirsetilecek Qırım statusınen bağlı deñişme ve ilâveler üzerindeki işni yekünledi. Qırımtatar liderleri, Ukraina prezidenti qanun leyhasını Yuqarı Radanıñ birinci oquvda baqmasına küzde berecek, dep ümüt ete. Soñra – Anayasa mahkemesiniñ müsbet qararı ve parlamentte tekrar rey berüv.
Cemilevniñ aytqanına köre, böyle statusnıñ berilmesi – qırımtatar milliy areketiniñ sovetler vaqtında ve bugünki künümizde olğan esas maqsadıdır.
Qırımtatarlar içün eñ müim mevzulardan biri – Qırım statusınen bağlı deñişmelerniñ Ukraina Anayasasına kirsetilmesidirMustafa Cemilev
«Qırımtatarlar içün eñ müim mevzulardan biri – Qırım statusınen bağlı deñişmelerniñ Ukraina Anayasasına kirsetilmesidir. 1991 senesi sahte referendum esasında meydanğa ketirilgen şekilsiz muhtariyet deñişmek kerek. Menim fikirimce, Ukrainanıñ territorial muhtariyetni qurması dramatik bir hata oldı. Bizler Qırımnıñ milliy-territorial muhtariyetini ğayrıdan tiklemek, onıñ sürgünlikten evelki statusını qaytarmaq kerek olğanını aytamız – qırımtatar milliy areketiniñ esas maqsadı budır. Kene yahşı, al-azırda Ukraina akimiyeti bu deñişmelerniñ ne qadar müim olğanını añlay», – dep ayta o.
Qırım statusınıñ deñişmesini halq deputatı Petro Poroşenko ile muntazam sürette muzakere ete: «Prezidentniñ emri ile Ukraina Anayasasınıñ 10-uncı maddesine deñişmeler azırlaycaq işçi gruppa qurulğan edi. Şimdiki vazife budır: azırlağan tüzetmelerimizni anayasa komissiyası baqacaq. Daa soñra olarğa halq deputatlarnıñ çoqusı rey bermeli, andan ise deñişmeler leyhası Anayasa mahkemesine berilmeli. Üç kün evel biz bu meseleni Petro Poroşenko ile laf ettik. Men Qurultay ögüne neticelerni aytmasını rica etken edi».
Cemilevniñ tahmin etkenine köre, deputatlarnıñ anayasa ekseriyetiniñ reylerini toplamağa eñ zor olacaq. Bu müim qararnı kelecek çağırılış parlamenti qabul etecektir.
Bazı fraktsiyalar bunıñ neticesi berbat olur, dep qorqa. Amma vatandaşlarınıñ qanunğa uyğun talaplarını qanaatlendirgen devletler dağılmayMustafa Cemilev
«Deñişmeler leyhası Anayasa mahkemesinden qaytqan soñ – eñ zor iş başlaycaq. Deputatlarnıñ anayasa ekseriyeti «ebet» dep rey bermeli. Qırımdaki semetdeşlerimiz bunı bekley. Aynı vaqıtta, bazı fraktsiyalar, bunıñ neticesi berbat olur, dep qorqa, – dep tarif ete Cemilev, – Amma vatandaşlarınıñ qanunğa uyğun talaplarını qanaatlendirgen devletler dağılmay. Böyle fraktsiyalarnen sıqı çalışacaqmız: bütün deñişmelerni añlatacaqmız, suallerine cevap berecekmiz. Anayasa ekseriyetini toplamağa da qıyın olacaq. Anayasa mahkemesi kelecek parlament saylavlarına qadar qarar çıqarsa, nevbetteki çağırılışnıñ birinci sessiyasında bu meseleni köterecekmiz».


text:
Yanvar 17-de Bütün tatar cemaat merkeziniñ (BTCM) Prezidiumı Tataristandan Devlet duması, Devlet şurası ve Qazan Şeer duması deputatlarına muracaatnı yolladı, vesiqada tatar tili saqlavı içün onıñ Tataristanda yekâne devlet tili olaraq qullanılması teklif etile.
«1990 senesinden başlap, Tataristan parlamenti ve ükümeti tatar tili saqlavı ve inkişafı içün küreşni alıp barğanını köstermege muvafaqiyetli tırışa. Bu vaqıt ise, Rusiyede dört biñ, cumhuriyette 699 tatar mektebi qapatıldı, Tatar devlet gumanitar ve pedagogika universiteti, Qazan federal universitetinde tatar fakultetleri qapatıldı. Tataristan Cumhuriyeti Devlet şurasında 26 yıl devamında tatar tilinde bir toplaşuv bile teşkil etip olamadılar. Qazan Şeer dumasında ise, sinhron tercimeler lâğu etildi, yani resmiy olaraq Tataristan paytahtında bir devlet tili bar – rus tili. Daa bir unikal şey – Tataristan paytahtı parlamentinde tatar tilinde sözde bulunma yasaq etildi!» – dep aytıla muracaatta.
BTCM faalleri kütleviy haber vastalarında ve içtimaiy ağlarda «Tatar tilini nasıl saqlamaq mümkün?» mevzulı muzakerelerni kütleviy şekilde keçirmege teklif etti.
«Tataristanda bir devlet tili olmalı – tatar tili. Radikalmi? Belki, tatar tilini saqlamaq içün başqa teklifler bar? Tataristanda kerçek eki resmiy tilniñ olması mümkünmi? Keliñiz, muzakere eteyik!» – dep teklif etti teşkilât azaları, bildire «Ideal.Realii».
Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız


text:
Herson vilâyetiniñ Kalançak kiriş noqtasında Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ hadimleri Ukraina Devlet sıñır hızmeti ile beraber Qırım Yuqarı Radasınıñ sabıq deputatı Vasiliy Ganışnı yaqaladı.
Bunı Ukraina havfsızlıq hızmeti yolbaşçısınıñ mesleatçısı Markiyan Lubkivskiy Facebook saifesinde bildirdi.
Onıñ malümatına köre, Ganışnı devlet hainliginde qabaatlaylar.
«Vasiliy Ganış qıdıruvğa ilân etilgen edi. Onı Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 111-inci maddesi boyunca cinayette şekleyler», – dep yazdı o.
Lubkivskiy bildirdi ki, yaqın vaqıtta UHH hadimleri yaqalanğannı Kiyevge alıp ketecekler, anda Ukraina Baş prokuraturasınıñ taqiqatçıları endi bekleyler.
Ukraina Baş prokuraturası bir sıra Qırım deputatı, memur ve uquq qoruyıcığa qarşı cinaiy iş açqan edi. Taqiqat areketleri işğalge yardım etken ve yarımadada insan aqlarınıñ bozulmasına alâqası olğan memurlarğa nisbeten taqiqat areketlerini keçirile.


text:
Qırımda iyün 14-ünde furtuna ihtarı ilân etildi, dep bildire Rusiye Fevqulade Vaziyetler Nazirliginiñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti.
"İyün 14-ünde Qırımda kündüzden başlap, gecegece qadar küçlü yağmur, furtuna, balaban burçaq ve 20-25 m/s yel beklenile", - denile beyanatta.
İyünniñ 7-nde Aqyarda küçlü yağmur yağdı. Şeerniñ çeşit rayonları ve soqaqlarını, şu cümleden Kazaçya buhta ve Aqyar avtovokzalını suv bastı. Sağanaq neticesinde 6 elektrik naqil hattı zarar kördi.
Aqyarnıñ şeer hızmetleri ve qurtarıcıları sağanaq aqibetlerinden sebep quvetleştirilgen rejimde çalışa.


text:
2018 senesi noyabrniñ 28-nde Keriç boğazı yaqınlarında FSB tarafından tutulğan ve 2019 senesi sentâbrniñ 7-nde azat etilgen ukrainalı deñizciler Vladislav Kostişin ve Bogdan Golovaş qırımlı siyasiy mabüslerge qoltuttı.
Deñizciler Qırım.Aqiqatqa bergen eksklüziv intervyüsında qırımlılar Nariman Celâl, Aziz ve Asan Ahtemovlar, Vladimir Dudka, Vladislav Yesipenko ve Galina Dolgopolovağa Rusiye apsinden tez vaqıtta azat etilmesini tiledi.
«Qoltutuv sözlerimizni bildirmege isteymiz. Tezden evde olacaqsıñız, dep ümüt etem, sizni azatlıq bekley. Ukraina siziñ içün küreşe, sizni er vaqıt tüşünemiz», – dep ayttı Ukraina Arbiy-deñiz quvetleriniñ arbiyi Vladislav Köstişin.
«Qolay olmağan taqdiriñizde meşaqqatlar oldı, amma Ukraina yanıñızda, ukrainalılar yanıñızda, bunı biliñiz», – dep qoştı Ukraina Arbiy-deñiz quvetleriniñ arbiyi Bogdan Golovaş.
Köstişin ve Golovaş 2018 senesi noyabrniñ 28-nde Keriç boğazı yaqınlarında FSB tarafından zapt etilgen 24 ukrainalı deñizci arasında edi. Deñizciler Odesadan Mariupolge «Berdânsk», «Nikopol» katerleri ve «Yañı Qapu» buksirinen kete edi.
Olar doquz aydan çoq Rusiye apsinde keçirdi. Olarnı 2019 senesi sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında keçirilgen şahıslarnı deñişüv neticesinde azat etildi.
Qırımda Rusiye tahqiqatı siyasetçi ve faal Nariman Celâlnı ve üç doğmuş ağa-qardaş Aziz Ahtemovnı ve Asan Ahtemovnı Anğara köyündeki gaz borusında «diversiya» yapqanında, Azatlıq Radiosınıñ (Qırım.Aqiqat leyhası) serbest hadimi Vladislav Yesipenkonı «patlayıcı cihaznı saqlağanında ve ğayrıdan yapqanında» qabaatlay. Vladimir Dudka Rusiye kontrolindeki mahkeme tarafından «diversiyağa azırlanğanında» ve «patlayıcı madde ve cihazlarnı qanunsız satın alğanında, saqlağanında» qabaatlanıp, 14 yılğa üküm etildi. Galina Dolgopolova «devlet hainliginde» qabaatlanıp, 12 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.
Vladislav Yesipenko davası
Vladislav Yesipenko – Azatlıq Radiosınıñ (Qırım.Aqiqat leyhası) ştattan tış jurnalisti (frilanser), içtimaiy ve ekologik meselelerni aydınlatqan, qırımlılarnıñ soravlarını çıqarğan edi. 2021 senesi martnıñ 10-nda Qırımda Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından tutuldı. «Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün» malümat toplağanında ve maşinasında «elnen yapılğan patlayıcı cihaznı» saqlağanında qabaatlandı.
27 kün devamında Yesipenkonı mustaqil advokatlarnen körüştirmediler. Amma «Krım 24» Rusiye devlet telekanalı intervyüsını kösterdi: kanal saytında derc etilgen videoda Vladislav Yesipenko yarımadada Qırım.Aqiqat leyhası içün video çıqarğanını tasdıqlap, çıqarılğanlarnı Ukraina mahsus hızmetlerine de bergenini ayttı.
Mustaqil advokat kirsetilgen Aqmescitteki mahkeme oturışuvında Vladislav Yesipenko Rusiye mahsus hızmetleri tarafından oğratılğan işkence aqqında bildirdi. Anda Yesipenko tayin etilgen advokat Violetta Sineglazovadan vazgeçti. Mahkeme Yesipenkonı 2021 senesi mayısnıñ 11-ne qadar apiste qaldırdı.
Advokat Aleksey Ladinniñ aytqanına köre, Yesipenko mahkemede işkence aqqında aytqan soñ, Rusiye FSBsiniñ hadimleri «onı öldürirler», dep qorquzdı.
Ukraina tış istihbarat hızmeti Qırım.Aqiqatqa cevap berip, FSBniñ Vladislav Yesipenkonıñ Ukraina mahsus hızmetlerinen yapqan işbirligi aqqında "provokatsiyasını izaatlamay», dep bildirdi. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda Vladislav Yesipenkonıñ tutıp apiske alınmasınen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
Rusiye quvetçileri Vladislav Yesipenkoğa qarşı tahqiqat tedbirleri aqqında resmiy malümat bermey.
Ukraina Tış işler nazirligi, Ukraina ombudsmanı, Avropa ve Halqara jurnalistler federatsiyası Vladislav Yesipenkonı acele azat etmege çağırdı.
Serbest Avropa Radiosı/Azatlıq Radiosınıñ prezidenti Jamie Fly Yesipenkonı acele azat etmege çağırıp, SAR/AR Qırımda tutulğan Qırım.Aqiqat frilanseri bildirgen işkencege açuvlana, dep bildirdi.


text:
Ömrümde dünya manzarası eki kere deñişti. Başta Birlik dağıldı – böyle vaqilar iç bir vaqıt unutılmaz, men o vaqıt bala edim, amma balalar, belli olğanı kibi, er zaman eñ emiyetli adiselerni aqlında tuta. Ana-babam «eski», «saçma» şeylerge qarşı çıqqanını bile edim, amma eñ müimi – Qırımğa qaytmağa keder etken şeylerge qarşı ediler. İşte, er şey bitti, raat ola bilemiz, dep körüne edi. Eñ azından, emekten boldurğan, amma ruh ile tolu ana-babamnıñ yüzlerinden öyle bir teessurat peyda ola edi. O vaqıt artqa yol endi olmaycaq, dep tüşüne edik… Amma soñra Qırımnıñ hırsızlavı yüz berdi.
Şimdi özümde balam bar, ve, belki, o da bir vaqıtları yüzümde ne «yazılğanını» aytıp berir, amma menim teessuratlarıma oşaycaq bir şey olacağını tüşünmeyim.
Müthiş künler edi…O vaqıt Maydandaki ölümlerden daa da beter bir şey olamaz, dep tüşüne edik. Tsinik degilim, ama ölüm artında er vaqıt yañı ayat kele, mıtlaqa «ömür iradesi» kelip, insannı obyektiv qıymetlerge yönelte. Beter ola bile, demek… Qırım başqa bir doğuvnı yaşay: metafizik ölüminden soñ subyektiv qıymetlerge yönele ve böyleliknen yoqsuzlıqqa keçe bile.
Şunı çoqtan qayd ettim ki, Qırım adiseleri ocaqta turğan çaynik kibi qaynay – yavaş, dereceniñ artması ile, eñ esası gaz ya da elektrikni vaqtında söndürmek. Bu sefer – söndürmediler.
Fevral 26 künü – bizlernen birlikte bayraqlarımız altında em ukrain, em rusiyeliler tura. Samimiy, mühlisane bir şey edi, bir kimseniñ emri ile degil de, yürek ve aqıl aytqanından kele edi
«Ukrainada soñki kün» – fevralniñ 26 kününde olğan hatıra unutılmaz. Şimdi bunı ateşköz romantizm olaraq adlar edim. Amma o vaqıt, QMC Yuqarı Şurası yanında ğalebe duyğusı degil de, sanki bir şey soñuna qadar aytılmadı, böyle bir teessurat yaşay edi. Em de şu künü bizlernen bizim bayraqlarımız altında em rus, em ukrainliler tura edi. Samimiy, mühlisane bir şey edi, bir kimseniñ emri ile degil de, yürek ve aqıl aytqanından kele edi. Yarın biz diger aqiqatta uyandıq, başqa tüslerge boyalanğan aqiqatta. Ücüz bir boyevikke oşay, ücüz dialog ve aktörlarnıñ orta derece oyunları (yaqında «tayaq ile turğan» Belbekteki «halq imayesiniñ» vekili aqlımda qaldı) ve istidatsız rejissörlıq işi ile bir boyevik. Amma, adet üzre, saçma bir süjet er vaqıt nasipsizlik ile bite.
Vaqıt keçti, şimdi, ğaliba, o vaqıt tenimizde qarıncılarnıñ peyda oluv sebebini añlatmaq mümkün, balalığımda yaman bir şey olaraq tanılğan «eski» ve «saçma» vaqia kene qaytıp keldi. Balalıqta er şey qoly edi – ya «yahşı», ya da «yaramay». Er şeyge böyle tarzda qıymet kese edik – em öz areket tarzımızğa, em ana-babalarımızınıñ bizim yapqan areketlerimizge ola bilecek reaktsiyasına, amma aqlımda qalğan şey: ana-babalarımıznıñ qaytarğan yüzlerinde kerginlik ve qorqu – «yaramay».
Lenora Dülber, qırımlı
«İşğal delilleri» rubrikasında bildirilgen fikirler müelliflerniñ fikir-tüşüncelerini aydınlatıp, muarririyetniñ fikirleri ile aynı olmay bile
Körgen ve bilgen şeyleriñizni bizlernen paylaşıñız, emailge yazıñız: krym_redaktor@rferl.org


text:
Kreml kontrol etken Qırım mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca oturışnı raatlıq kününe belgiledi. Bunı Qırım advokatı Emil Kürbedinov aprel 8-de Facebook saifesinde bildirdi.
«Yarın, aprel 9-da, bazar künü, saat 10-da Kiyev rayon mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan bağçasaraylılarnıñ apis müddetleri uzatılacaqtır. O qadar insan apiske alına, mahkemeler endi bazar künleri bile çalışmağa mecburlar», – dep yazdı Kürbedinov.
Mart başında Qırımdaki mahkeme Bağçasarayda qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerniñ şaatları bergen şikâyet arizalarını red etken edi.
Keçken sene mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler keçirgen edi. Neticede 4 Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizm ile qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov i Enver Mamutov. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesinde şeklenip FSB hadimleri tarafından yaqalanğan ediler.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
OMV Avstriya energetik şirketi ve Rusiyeli «Gazprom» şirketi Ukrainadan keçmeyip, Avropanı gaznen temin etmege imkân berecek «Cenübiy aqım» («Yujnıy potok») borusınıñ Avstriya qısmınıñ qurması aqqında añlaşma imzaladılar, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Vesiqa iyünniñ 24-de Venada Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Avstriya prezidenti Heinz Fischerniñ «Cenübiy aqım» ve Ukrainadaki vaziyet muzakere etilgen körüşüvinden evel imzalandı.
Avropa komissiyası «Gazprom» ile bu leyha boyunca imzalanğan añlaşmalar Avropa Birliginiñ raqiplik qaidelerine uymağanını qayd etip, Avropa Birligi devletlerini Kremlniñ bu leyha boyunca tesirine qarşı çıqmağa çağırğan edi.
OMV bildire ki, işbu leyha Avropağa energetik taşımalarnıñ havfsızlığını pekitecek.
Tünevin Venada Vladimir Putin bildirdi ki, «Cenübiy aqım» – Ukrainadan keçmemek ıntılışı degil. «Biz yalıñız transport infrastrukturasını inkişaf ettiremiz», – dep añlattı Rusiye prezidenti.
«Cenübiy aqım» Qara deñiz, Sırbistan ve Macaristan, em de yaqında borunıñ öz qısmında işni toqtatqan Bulğaristandan keçmek kerek.
İyünniñ 24-de Rusiye energetika naziri Aleksandr Novak dedi ki, Bulğaristan qısmı ile bağlı problemlerni al etmek içün muzakereler keçirile.


text:
Salı künü, mayısnıñ 7-nde, Rusiye akimiyeti apiske alğan qırımtatar vatandaş jurnalisti, faal Nariman Memedeminov 36 yaşını toldura.
Bugün Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde saat 14:30-da onıñ davası boyunca oturışuv olmalı. Nariman Memedeminovnıñ sıñırlav tedbirini uzatuv meselesi baqılacaq, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtı Facebookta.
2018 senesi martnıñ 22-nde Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik hadimleri ve uquq qoruyıcıları Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Ondan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketildi. Martnıñ 23-nde mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatlaylar.
Martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Qartbabam Refat Asanov (anamnıñ babası) – doğma Simeizlidir. Biz pek az körüştik. Aman-aman subetleşmedik, em de men pek ufaq edim. Qartbabam Qırımğa 80-lerniñ başında qayttı. Er bir qırımtatarı kibi ömür boyu mında qaytmağa tırıştı. Teessüf ki, tuvğan toprağında pek az yaşadı. Vefat etkende men doquz yaşında edim.
Tuvğanlarımnıñ aytqanlarını diñlep, Simeizde qartbabam qorantasınen beraber 1944 senesi sürgünlikke qadar yaşağan ev turğanını ögrendim. Vatanğa qaytqan soñ anda bir qaç kere barğan eken. Kene yahşı, şimdiki saipleri – Rostov vilâyetinden köçkenler – kirmesine mania olmadılar.
Simeizde olğanda er vaqıt bu evniñ yanına barmaq istey edim. Amma, ne yazıq, onıñ turğan yerini bilmey edim, qıdırmağa da fırsatım olmadı.
Keçken küzde bu ğayemni kerçekleştirip oldım. Merhametli insanlarnıñ yardımı ile bizler evni tapmaqnen beraber onıñ içine de kirdik. Şimdiki saipleri (sağ olsunlar) qarşı çıqmadı.
Bir vaqıtları tuvğanlarıñ saçqan terekniñ meyvasından aşamaq, ayıp etmeñiz, amma ayrı bir duyğudır
Ev içinde keçmişni añdırğan çoq şey yoq edi. Çoq şey deñiştirildi, yañı inşaatlar quruldı. Eski mimarcılıq qısmen saqlanıp qaldı. Ev saibi dedi ki, eski saipleri 90 santimetrli qalın divarlar qurğanlar – olarnı teşmekniñ çaresi yoq edi.
Azbarnıñ ortasında balaban bir taş saqlanıp qalğan. Añlaşıla ki, mında yıllar devamında yata. Evniñ şimdiki saibi onı hatıra olaraq qaldırmağa istegen.
Mında alâ daa qartbabam ya da, belki, ana-babası saçqan balaban incir öse. Bir vaqıtları tuvğanlarıñ saçqan terekniñ meyvasından aşamaq, ayıp etmeñiz, amma ayrı bir duyğudır. Menim içün bu, belki de, nesillerni bağlağan kiçik canlı yiplerden biridir. İster-istemez oña daa yaqın olmaq isteysiñ.
Dedim ki: fırsatım olsa edi, men, elbet de, bu evni satın alır edim. Amma arzular imkânlarğa er vaqıt teñ kelmey. Kene de, qartbabamnıñ evini tapqanıma pek quvandım, sizge de aynısını yaşamağa tileyim.
Bunı yazar ekenim, #babaevi adlı flashmob ğayesi peyda oldı.
Dostlar, Qırımda ana-baba, qartana ve qartbabalarıñıznıñ saqlap qalğan evleri aqqında ikâye ve teessuratlarımıznı paylaşayıq. 1944 senesi sürgünlikten evel qurulğan ve bugünge qadar, qısmen saqlap qalğan olsa da, evler aqqında yazayıq. Eminim, tarif etecek ve kösterecek şeyleriñiz bar. Fotoresimler de alğışlana.
İkâyeñizni tarif etip, üç-beş dostuñızğa buyurıñız. Mence, meraqlı ve faydalı olur.
Zair Akadırov, Qırım blogeri
«Blog» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün
(Zair Akadırovnıñ Facebook saifesinden alındı)


text:
Ukraina devleti Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı qaytarmaq içün elinden kelgenini yapacaq, dep bildirdi fevral 15-de Radio Svoboda yayınında vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve memleket içinde köçip kelgenlerniñ meseleleri naziri Vadim Çernış.
«Qırım Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen topraqnıñ ayırılmaz bir parçası ola. Ukraina Qırımnı devletniñ kontroli altına qaytarmaq içün elinden kelgenini yapacaq», – dep ayttı Çernış, Rusiye Federatsiyasınıñ Beyaz Saraynıñ Qırım ile bağlı baqışlarına bergen cevabını izaatlap.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina Tışqı işler nazirligi Rusiye nazirligine Moskvanıñ Qırımnı Ukrainağa qaytarmağa istemegeninen bağlı narazılıq bildirecek.
Nazirniñ qayd etkenine köre, al-azırda Qırımnıñ işğalden azat etilmesine dair bir qaç vesiqa bar, olar Ukraina devlet akimiyeti organlarınıñ işini belgilemekte.
«Ükümet, baş nazir, baş nazir muavininiñ avaleleri ve sıñırlağan vesiqalardır», – dep qayd etti Çernış. O, mezkür vesiqalar esasen havfsızlıq ve mudafaa, yayın ve medeniy miras ile bağlı olğanını qoştı.
Rusiye Tışqı işler nazirliginiñ resmiy vekili Mariya Zaharov Rusiye Qırımnı Ukrainağa qaytarmaycağını ayttı. O, Beyaz Saraynıñ AQŞ prezidenti Donald Trump Rusiyeden Qırımnıñ Ukrainağa qaytarmasını beklegenine dair beyanatını böyle etip izaatladı.
Beyaz saray matbuat kâtibi Sean Spicer AQŞ prezidenti Donald Trump Rusiyeden Qırımnıñ Ukrainağa qaytarmasını ve Ukraina şarqındaki zorbalıq toqtatmasını bekley, dep bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ memuriyeti AQŞ prezidenti Donald Trumpnıñ işbu beyanatına müsbet qıymet kesti.
Fevral 15-de Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov AQŞ ve Rusiye prezidentleri Donald Trump ve Vladimir Putin telefonda subetleşip, Qırım meselesini muzakere etmediler, dep bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqmescit şeer şurasınıñ nevbetten tış toplaşuvında baqılacaq kün mevzuları sırasına Qırım paytahtı yolbaşçısınıñ birinci muavini deñişecegi aqqında sual kirsetilgen. Bunı yanvar 16 künü Kreml nezareninde çalışqan Aqmescit memuriyetiniñ matbuat hızmeti beyan etti.
«Aqmescit şeer memuriyeti yolbaşçısınıñ birinci muavini vazifesine Ovdiyenko A.D. tain etilmesiniñ uyğunlaşuvı», – dep qayd etile şeer şurasınıñ kün mevzularında.
Bundan da ğayrı, Aqmescitniñ rus memuriyende yolbaşı muavinleri olaraq daa eki namzetniñ uyğunlaşuvı planğa qoyulğan, olar – Nariman İsayev ve Sergey Krutsük.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi ve İslâm medeniyeti, ilimi ve tahsiline destek fondu Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri boyunca ÜFSİN hadimlerine biñden ziyade islâmiy diniy kitapnı taqdim etti.
Kitaplar Aqmescitteki Tahqiqat izolâtorınıñ, №2 tüzeltüv koloniyasınıñ, Mahkümlerni tüzeltüv merkeziniñ ve Keriçteki serbest yerleşüv koloniyasınıñ kitaphaneleri fondlarına ketecek.
Kitaplarnı teslim etüv merasiminde Qırım Müftisiniñ muavini Raim Ğafarov ve Qırım Müftisiniñ ÜFSİN ile işbirlik boyunca yardımcısı, Aqmescitniñ baş imamı Muhammed İslamov iştirak ettiler.
Qırım Müftisiniñ muavini Raim Ğafarovnıñ bildirgenine köre, bağışlanğan kitaplar mündericesinde ekstremistik malümat olmağanı baqımından teşkerüvden keçti ve ruhset etilgen kitaplarnıñ cedveline kirsetildi.
Muhammed İslamov ise, öz nevbetinde, qayd etti ki, mahkümler ve tahqiqattan keçkenler işançlı menbalarğa muracaat etmeli, penitentsiar sistemasınıñ kitaphaneleri olar içün açıq ve anda olar diniy bilgi alıp, öz suallerine cevaplar tapa bileler.
Hatırlatamız, islâmiy diniy kitaplarnıñ tahqiqattan keçkenlerniñ ve mahkümlerniñ qullanuvı içün taqdim etilmesi meselesi bu seneniñ mart ayında Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri boyunca ÜFSİN rehberleri ile muzakere etilgen edi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
«DHC» ve «LHC» öz başına ilân etilgen separatist cumhuriyetleri Rusiye sedasına emiyet bere.
Bunı Rusiye çetel işler naziri Sergey Lavrov bildirdi, dep haber ete Rusiye çetel işler nazirliginiñ matbuat hızmeti.
«Añlağanıma köre, isbatlardan biri – Cenübiy-Şarqta esirlikke alınğan OBSE azalarınıñ azat etüvi», – dey Lavrov.
O şunı qayd etti ki, terroristler olarnı «Patriarh Kirill ve Rusiye yolbaşçılığınıñ çağıruvına cevap olaraq» yolladılar.
Bunıñ ile Lavrovnıñ fikrince, Ukraina Cenübiy-Şarqında separatistlerniñ «öz noqtaiy-nazarı bar, olarnıñ toprağıdır ve olar anda saip olmağa isteyler».
Bunıñ ile, Rusiye Federatsiyasınıñ naziri şunı da qayd etti ki, kerginlik derecesini azlaştırmağa istegen Ukraina prezidentinden ğayrı «diger küçler de bar – radikallar».
Diplomat adet üzre «qollarında silâ tutqan ultranatsionalistler», «Pravıy sector», «Kolomoyskiy batalyonı» aqqında hatırlattı.


text:
İşğal etilgen Qırımda Kezlev inkişafınıñ köntseptsiya azırlanmasına bütünrusiye bala şifahanesi, federal derecede, Strategik Teşebbüsler Agentliginiñ qol tutuvı ile başladılar.
Bunı öz başına ilân etilgen Qırım ükümetiniñ «ruporı» Krıminform saytı.
«Kezlev – balalıq çağınıñ şeeri» leyhası boyunca birinci iş toplaşuvı «Qırım kurort ve turizm naziri vazifelerini eda etkenniñ mesleatçısı» Andrey Filonovnıñ teşebbüsi ile Moskvada olıp keçti.
Filonovnıñ aytqanına köre, Strategik Teşebbüsler Agentliginde olıp keçken körüşüv leyhanıñ ameliy azırlanmasına yol berdi.
Qırım işğalinden sebep Ukraina 118 pioner lageri, şu cümleden «Artek» Halqara bala merkezinden marum qaldı. Rusiye akimiyeti onı Rusiye tasil ve ilim Nazirligine boysundırdı.
2014 senesi martnıñ 16-da Qırımda ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında sahte referendum olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ukraina, Avropa Birligi, AQŞ rey berüvni tanımayıp, Qırım Rusiye tarafından işğal etildi degen fikirdeler.


text:
Soñ zamanları «Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtınıñ mülkiyeti sebebinden haber ücümleri arttı. Şimdi Qırımnıñ yañı akimiyeti, tek olar da degil, Aqmescitte Şmidta/Naberejnaya soqağı, 2/27 adresi boyunca binanı bölmekteler. Bazı şeylerni añlatmaq içün, bu küçük metnini hayriye teşkilâtımız üzerinde olğan şu areketlerni taqip etken Qırım.Aqiqatqa teklif etem.
Eger de açıqtan aytacaq olsaq, 2014 senesi başında «Larişes» müzeyiniñ kiracısı yañı «Zıncırlı Medrese» binası boyunca «Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtınıñ sımasında kira bericiniñ tekliflerini eda etmekten vazgeçti.
Qavğanıñ neticesi mahkeme ketişatına çevirile bile edi, amma Rusiye tarafından Qırım Vatanımıznıñ ilerideki «nezaketli» işğali bizni, ve tek bizni degil de, ola bilecek büyük havf, qırımtatarlarnıñ millet, qavim olaraq yoq etüv havfı ögünde ufaq-tüfek ıncıtuvlar aqqında unutmağa mecbur ete. Aramızda olğan bedava kira añlaşmasını saqladıq ve «Larişes» işine devam etti.
Barışuvda soñ biz «Larişes» müzeyi yolbaşçısı Güliver Altin ile «Kalga-Sultan» müzeyiniñ açılış meselelerini muzakere ettik, başta – «Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtına ait olğan binada. Sentâbr başında bedava kira añlaşmasını imzaladıq.
2014 senesi sentâbr ayında, Qırımnıñ Rusiye prokuraturasınıñ talabı ile, Qırımda Rusiye küç strukturaları Fondnıñ binasında 12 saat sürgen tintüvni keçirdiler
Faqat, 2014 senesi sentâbr ayında, Qırımnıñ Rusiye prokuraturası talabı ile Qırımda Şmidta/Naberejnaya, 2/27 adresi boyunca yerleşken Fondnıñ binasında Rusiye küç strukturaları 12 saat sürgen tintüvni keçirdiler.
Soñra mülkni qullanmaq yasağı, bank esabatlarınıñ qapatılması ve «Qırım» Fondu» teşkilâtına ait olğan yedi obyektniñ tutıp alınuvı yüz berdi.
İleride – nice mahkeme toplaşuvı, «Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtınıñ qoruvı boyunca inatlığımıznıñ neticesi – cinaiy işlerniñ açılması olacağı aqta aytqan yaş «adliyeci balalarnıñ» ziyaretleri ve ilâhre.
Şimdi ise «Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtınıñ faaliyeti yasaq etilgen, Qırımnıñ muvaqqat akimiyeti (muvaqqat, çünki sovet zamanı ve diger qıta tarihında tamır halqınıñ razılığı olmadan, küç olaraq adlanğan akimiyetniñ kelecegi yoq edi), Rusiye qanuniyetine bile baqmadan, «Qırım» Fondu» mülkiyetini tutıp almaq istey. Bunıñ ile, Qırımtatar Milliy Qurultayı tarafından tesis etilgen hayriye teşkilâtnı abray ekenler, bunı cemiyet ögünde bir adaletlik aktsiyası olaraq köstermege isteyler. Ziyalılarnıñ, serdarlarnıñ yoq etilüvini hatırlañız, zengin köylülerniñ mülkini tutıp alınuvı ve ilâhre. Sabıq KGB yolbaşçılığı Qırım Müftiyatına «Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtı mülkiyetiniñ berilmesi boyunca «yapqan areketlerine» pahıllıq is eter edi. Bunıñ ile Qurultay tarafından teşkil etilgen qırımtatarlarnıñ cemaat tekşilâtlarını bir-birine qarşı qoya. Bundan daa da beteri, Müftiyatnı hırsızlanğan mülkiyet anbarına çevirecek olalar. Böyle mülkiyet ise bahşış olaraq qabul etilmez. Menimce, müftiy, Qırımtatar Milliy Meclis azası bu aqta fikrini bildirir.
Biz tasil ve qırımtatar tili, sanat, medeniyeti ile bağlı leyhalarğa qol tutmaq azırmız.
Riza Şevkiyev, «Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtınıñ müdiri
«Bloglar» rubrikasında aydınlatılğan fikirler müelliflerge ait ve muarririyetniñ fikir-tüşünceleri ile aynı olmaması mümkün


text:
Rusiyeli advokat Nikolay Polozov Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ davasını baqqan mahkemecilerniñ yapqan areketlerinden şikâyet arizasını berecek ola. Bunı Polozov aprel 5-de Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Maña qarşı Moskvanıñ advokatlar palatasına şahsiy qarar çıqarıldı, distsiplin soruştırma yapacaq olalar. Bu mahkemecilerniñ areketlerinden Yuqarı mahkemeciler kollegiyasına şikâyet arizası berilecek, çünki cinaiy esnasnı bu şekilde baqmaq – mahkemeniñ özüne qarşı sayğısızlığıdır», – dep qayd etti Polozov.
Advokatnıñ bildirgenine köre, mahkemecilerniñ davanı baqmağa azır olmağanları körüne edi.
«Ahtem Çiygoz davasınıñ diger mahkeme oturışlarında mahkemeciler mahkeme esnası kete kibi köstermege tırışa: delillerni baqa ve ilâhre. Mında kimse oyun oynamadı, bizni doğru esnastan çıqardılar», – dep qoştı Polozov.
Haber etilgeni kibi, aprel 5-de Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ apis müddetini uzatma qararı baqılğanda mahkeme maznunnı ve advokatı Nikolay Polozovnı nizamnı bozğanları içün «çıqarmağa» qarar alıp, Çiygoz ve Polozov mahkeme oturışında iştirak etken yayınnı söndürdiler.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Bunı Ukraina tış işler naziri vazifelerini eda etken Andriy Deşçitsa bildirdi.
«Biz Qırımnı Ukraina qısmı olaraq tanıyıq, Rusiye ve Qırımda Rusiye areketlerine qarşı halqara mahkemege şikâyet etecekmiz. Bizim fikirimizce, halqara qol tutuv yardımınen Qırımnı Ukrainağa qaytarmaq mümkün», – dedi Deşçitsa.
Onıñ aytqanına köre, Gaagadaki BMT Halqara mahkemesi aqqında söz yürsetile.
«Bizler vesiqalarnı toplaymız, buña vaqıt kerek. Halqara deñiz qanunları boyunca dava açtırmaq mümkün. Al-azırda işler azırlanıla», – dep qayd etti Deşçitsa.
Soñki künleri içinde Ukraina tış işler nazirligi Rusiye ile munasebetler meselesinde diplomatik muzakereler keçirip başladı. Ekspertler Ukrainanıñ bunıñ kibi adımını Rusiye tarafından Ukrainağa qarşı ilân etilgen informatsion cenkte eñ kelişken bir cevap olaraq tanıylar.


text:
«Silânıñ bir qısmını çıqarıp olsaq, yahşı olur. Böyle bir imkân olmasa, bizler halqara mahkemeler vastasınen esaplarnı aydınlatacaqmız», – dedi Polâkov Nazirler şurasındaki brifingde.
Mudafaa nazirliginiñ tahminlerine köre, zarar miqdarı endi 18 mlrd grn teşkil etti ve daa ögrenilecek.
Polâkov añlattı, arbiy mal-mülk yoq etilmedi, şu cümleden gemilerni batırmadılar, çünki barışıq olğanda (memlekette cenk devri ilân etilmedi) bunıñ kibi areketler devlet mal-mülkine zarar ketirüv olaraq tanılması mümkün ve cinayetçiler qanun boyunca cezalanacaq.
Arbiy-siyasiy tedqiqler Merkeziniñ reberi Dmıtro Tımçuk dey ki, Ukraina arbiy-deñiz quvetleriniñ aman-aman elli gemisi Rusiye Federatsiyasınıñ bayraqları altında yüre. Ukraina arbiy-deñiz quvetleri terkibinde 10 gemi qaldı


text:
Ukrainada ve çoqusı memleketlerde mayısnıñ 8-nde Hatıra ve barışuv künü qayd etilmekte. 1945 senesi şu künü Almaniya Ekinci cian cenkinde teslim olğanını ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası bu künni 2015 senesi aprelniñ 9-nda dekommunizatsiya siyasetini kerçekleştirüv çerçivesinde belgiledi. Sovetler zamanında «1941-1945 seneleri Ulu Vatan cenkinde ğalebe künü» olaraq belgilengen mayısnıñ 9-nı ise Ekinci cian cenkinde natsizmni yeñüv künü olaraq qayd etmege qarar alındı.
Ukraina prezidentniñ buyruğına köre, mayısnıñ 8-ni qayd etüv maqsadı «Ukraina halqınıñ qaramanlığını, Ekinci cian cenkinde Gitlerge qarşı birleşmeniñ ğalebesine qoşqan büyük issesini lâyıq bir şekilde qutlamaq ve natsizmge qarşı küreşken er keske ürmet bildirmektir». Hatıra timsali qırmızı haşhaş ola.
2004 senesi mayısnıñ 8-i BM Baş Assambleyasınıñ Hatıra ve Barışuv künü olaraq belgilendi.
Rusiye işğal etken Qırımda 2014 senesinden soñ «Zafer künü» sovet ve Rusiye bayramı Qızıl Ordu ve sovet halqınıñ natsist Almaniyanı yeñgen bayramı olaraq qayd etilmekte.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukraina Milliy Havfsızlıq ve Mudafaa Şurasınıñ toplaşuvı neticelerine köre Donbassta bir taraflı ateş toqtatılması rejimini yekünlemek qararına keldi. Bunı devlet yolbaşçısınıñ saytı bildire.
Böyle etip prezident tarafından iyünniñ 20-de ilân etilgen ve iyünniñ 30 saat 22:00 qadar arttırılğan ateş toqtatılması rejimi soñuna yetti.
«Bizler ücüm etecekmiz ve toprağımıznı azat etecekmiz. Ateş toqtatılması rejiminiñ arttırılmaması – terrorist, boyevik, marodör ve tınçlıqsever ealige zarar ketirgen, regionnıñ iqtisadiy işini toqtatqan, aylıq, nefaqa, stipendiyalar berilmesini toqtatqan, demir yolnı patlatqan, suv ağını viran etken, adamlarnı yahşı barışıq yaşayıştan marum qaldırğanlarğa cevabımızdır», – dep qayd etti prezident.
Devlet yolbaşçısınıñ saytında Poroşenkonıñ muracaatı da yerleştirildi.


text:
Advokat Emil Kurbedinov, grajdan jurnalisti Vilen Temeryanovnıñ Rusiye polisiniñ hadimleri tarafından yaqalanuvını temyiz etkenini haber etti. Bunı o, “Qırım birdemligi” cemaat birleşmesine ayttı.
“Şikâyet başta Aqmescitke baqılması içün yollanılğan edi, bugün ise onıñ Qırım Cumhuriyetiniñ İç işler Nazirliginiñ reberine yönetilüvi aqqında belli oldı”, – dep ayttı advokat.
Rusiye idaresi astındaki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi cemaat jurnalisti Vilen Temeryanovnı 2000 rublelik cöreme ödetti.
Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi cinayet terkibiniñ olmaması sebebinden cemaat jurnalisti, "Qırım birdemligi"niñ mühbiri Vilen Temeryanovnıñ davasını qapattı.
Advokat Emil Kurbedinov, dekabrniñ 28-nde saba Canköy rayonında öz evi yanında yaqalanılğan cemaat jurnalisti Vilen Temeryanovnı Rusiye nezaretinde olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesine ketirgenlerini haber etti.
Dekabrniñ 28-nde saba "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesiniñ faalleri, Rusiye polisiniñ hadimleri cemaat jurnalisti Vilen Temeryanovnı "mecburen iş maşinağa oturtıp evden alıp kettiler", dep haber etken ediler.
Noyabrniñ başında Rusiye politsiyası qırımtatar faali, "Grani.ru" neşiriniñ jurnalisti Vilen Temeryanovğa qarşı memuriy bozuv aqqında eki protokol tizdi. O, Aqmescitte Rusiye kontrolindeki Qırım garnizon arbiy mahkemesi ögünde, insanlar Qurmandaki "Hizb ut-Tahrir davası" mabüslerine qol tutmağa toplaşqan yerde tutuldı.


text:
Rusiye nezaretinde olğan Aqmescitteki Qırım garnizon arbiy mahkemesi 2020 senesi iyülniñ 7-nde tutulğan Qırım sakini Emil Ziyadinovnıñ tevqif müddetini yarım yılğa uzatta – avgustnıñ 4-nece. Bunı Qırım.Aqiqatqa “Qırım birdemligi” cemaat birleşmesi advokat İslâm Velilâyevge atfı etip haber etti.
Mudafaa tarafı ve Ziyadinov sıñırlama tedbiriniñ uzatılmasına itiraz etkenler ve mahkemeniñ azatlıqtan marum etüvnen bağlı olmağan diger sıñırlama tedbirini tayin etmesini istegenler.
“Musbet hasiyetname, dört kiçik balası ve apayı bar, er şeyi Qırımnen bağlı. Amma mahkeme bizni eşitmedi ve muşafere odasından çıqqan soñ müşterimniñ tevqif müddetini yarım yılğa, avgustnıñ 4-nece uzattı”, – dedi İslâm Velilâyev.
Advokatnıñ bildirgenine köre, yaqın vaqıtta, belki de mart ayında, Ziyadinov Rostov-na-Donuğa etap etilecek.
2020 senesi iyülniñ 7-nde Rusiye quvetçileri yedi qırımtatarınıñ evini tintti: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde Alim Sufyanov, Bağçasaray rayonınıñ Süyür Taş (Belokamenka) köyünde Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) köyünde Vadim Bektemirov ve Aluştada Dilâver Memetovnıñ. O, tintüv keçirilgende evde degil edi, onı qıdırmağa devam eteler.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, mahsus hızmetniñ hadimleri Qırımda «Hizb ut-Tahrirni» teşkil etkeninden ve iştirak etkeninden şübheli sayılğan yedi insannı tuttı. FSB, bu insanlar «Qırım sakinleri arasında terror mefküresini yayıp, qırımlı musulmanlarnı öz saflarına celp etti», dep bildire. Rusiye mahsus hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, «(teşkilât) azalarınıñ yaşağan yerlerinde Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir al-İslami» propaganda malümatları, terror faaliyetinde qullanılğan bağ vastaları, elektron malümat taşıyıcıları tapılıp alındı».
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ areketlerini takbih etti, Milliy politsiyanıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Baş idaresi ise Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (mesken tiyilmemezligini bozuv) cinaiy tahqiqat başlattı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov cuma künü, mayıs 15-te, Yuqarı Radada halq deputatı olaraq Ukraina sadıqlığına ant etecek. Bunı Çubarov Facebook saifesinde yazdı. Cumaaqşamı künü, mayıs 14-te, oña halq deputatnıñ vaqtınca şeadetnamesi berildi.
«Merkeziy saylav komissiyasınıñ toplaşuvı. Halq deputatınıñ vaqtınca şeadetnamesini aldım, daimiy ant etkenimden soñ berilecek. Demek, yarın saat 10-da Ukraina Yuqarı Radasında», – dep ayttı o.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, aprel 2-de Petro Poroşenko Blokunıñ halq deputatı Stepan Barna Ternopol vilâyetiniñ reisi oldı, parlamentte boşalğan yerni Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov almaq kerek.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Petro Poroşenkonıñ Blokunda 71-inci yerde buluna.


text:
İşğal etilgen yarımadadan qıtaiy Ukrainağa şahsiy mülkni çıqarıp olamağan qırımlılar mahkemelerge muracaat etmeli, dedi Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde uquq qoruyıcı Vissarion Aseyev.
Qırım sakinleri yarımadadan qıtaiy Ukrainağa şahsiy mülkniñ çıqarılması ile bağlı olğan problemlerge şikâyet ete. Qırımlalar bildirgeni kibi, memuriy sıñırda Ukraina devlet hızmetiniñ yasaqları sebebinden problemler meydanğa kele.
Bir qaç diñleyici Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde bu aqta öz ikâyeleri ile paylaştı.
Uquq qoruyıcı dey ki, qırımlılar Ukraina vatandaşları ola ve öz aqlarından faydalanmalı: «Aqlardan eñ müimi – şahsiy mülkiyetini istegine köre qullanmaq. Naqliyat, adı ne olsa da, atta tank, Ukraina vatandaşınıñ qanuniy mülki olsa, onıñ vastası ile serbest areket ete bile».
Aseyev aytqanı kibi, sıñır bekçileri, qanunğa köre, vatandaşlarğa qıtaiy Ukrainağa şahsiy mülkiyetniñ çıqarılmasına yazılı cevapnı bermeli. Amma böyle yasaqlarnı vatandaş aqlarınıñ bozuluvı dep saya.
«Sıñır bekçileri bir şey talap etkende, Ukraina vatandaşları bütün talap ve yasaqlarnıñ yazılı şeklini almalı, bu qadar. Bundan soñ uquq qoruyıcılarğa muracaat etmek mümkün, şu cümleden, Qırım uquq qoruyıcı gruppasına. Mahkeme yardımı ile bu meselelerni al etecekmiz. Olarnıñ çezüv yolları bar», – dedi Aseyev.
Ukraina Devlet sıñır hızmetinde Qırım.Aqiqatqa işbu vaziyetni kün devamında izaatlamağa söz berdiler.
2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etkeninden soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında memuriy, aqiqatta ise – kerçek sıñır peyda oldı. Qırım vaqtınca işğal etilgen territoriya olaraq sayıla.


text:
Kyivde aprel 19-da «Golodomor qurbanlarınıñ memorialı» Milliy müzeyiniñ zalında Golodomor ve qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanları añına hatıra aqşamı keçirilecek.
Bunı Qırımtatar resurs merkezi bildire.
Qırımtatar liderleri, bediiy taqımlar tedbirge qoşulacaq. «Golodomor. Ukradennoye serdtse» («Golodomor. Hırsızlanğan yürek») edebiy-muzıkalı performansı olacaq. Hatıra aqşamınıñ iştirakçilerine «Haytarma» bediiy filmi kösterilecek.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yüzlernen adamlar esas Ukrainağa köçip keldiler. Qırımtatar halqınıñ liderlerine yarımadağa kirişleri yasaq etildi.
Qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanları mayıs 18-de añıla. 1944 senesi Stalinniñ emri ile sürgünlik başlandı. Üç kün içinde 250 biñ insan yarımadadan çıqarıldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bunı Qırım.Aqiqat saytına Ukraina Mudaafa nazirliginiñ Qırım media merkeziniñ yolbaşçısı Vladislav Seleznöv bildirdi.
«Muzakereler mürekkep tarzda devam etmekte. Çünki bizim hususiy zenaatdaşlarımız ile añlaşmağa pek qıyın, – dey Seleznöv. – Şunıñ içün qayıqnıñ taqdiri aqqında şimdi aytmağa imkânsız. Faqat Ukraina tarafınıñ mevamı deñişmey: bütün Ukraina gemileri, arbiy tehnika ve mülkiyeti Ukrainanıñ qıtaiy qısmına avuştırılmalı».
Evelden Ukraina matbuat vastalarında «Zaporojye» deñizaltı qayığı Qırımdan köçürilip, müzey eksponatı olacağı aqqında malümat peyda olğan edi.
Mart 12 künü Odessada Qırımdan nevbetteki Ukraina arbiy gemileriniñ kelmesi beklenile. Nasıl gemiler olacağını ve nasıl tarzda qıtağa kelecegi aqqında tafsilâtlı malümatnı Seleznöv birazdan atymağa vade etti.


text:
Rusiye Federal migratsion hızmeti ukrain tarafdarı olğan qırımlı faaliyetçi Yelizavet Bonutskayadan onıñ qızı ile Ermeni Bazarda yüz bergen vaqia içün afu soradı: qız Qırımdan çıqıp olamadı – onı Rusiye sıñırcıları trenden tüşürdiler.
Bogutskaya Qırım.Aqiqat saytına FMH Rusiye sıñır bekçisiniñ areketlerini qanunsız olaraq adlağanlarını aıttı. «Qızımnı trenden tüşürmek içün acet olmağanını qayd ettiler»,– dedi o.
Bogutskaya FMH qızını Ermeni Bazardan Hersonğa qadar trende yollamağa teklif etkenini bildirdi.
«Şimdi qızım Cankoyda dostlarında buluna. O, Ermeni Bazarğa kelip olamay. Amma imkânı peyda olğanınen aman Ukrainağa ketecek», – dedi Bogutskaya.
Faaliiyetçi şunı da qayt etti ki, işbu vaqianı şimdi FSB oğraşa.
Tünevin Qırım.Aqiqat mühbirine Yelizaveta Bogutskaya aytqanı kibi, onıñ qızı Sakina pasportına yañı fotonı qoymaq içün Ukrainağa kete edi.Faqat Rusiye sıñırcıları Sakina Bogutskayağa onıñ ukrain pasportı aqiqiy olmağanı içün Rusiye Federatsiyasından çıqmağa yasaq olğanını bildirdiler. Olar qızğa Rusiye Federatsiyasınıñ pasportını elde etip, meseleni çezmege teklif ettiler, böyleliknen onı vatandaşlıqnı deñiştirmege mecbur ete ediler.
«Qızımnı Ermeni Bazarda toqtattılar, trenden tüşürdiler. O, Aqmescitte onıñ ukrain pasportına yañı fotonı qoymağanlarını ve bunı etmek içün onı Qırımdan yollamağanlarını aytıp, ne etecegini sıñır bekçilerinden sorağan edi. Sıñırcılar oña başta Rusiye Federatsiyasınıñ pasportını elde etip, soñra onen çıqa bilecegini ayttılar», – dedi Bogutskaya.
Qadın onıñ qızı Rusiye vatandaşlığını qabul etmegenini bildirdi, şimdi oña qıtağa ukrain pasportı ile çıqmaq içün imkân bermeyler eken.