text:
Resey äskerleri Ukrainağa qarulı şabuılmen basıp kirgennen keyin Finlyandiya men Şveciya NATO-ğa müşe boluğa talpındı. Mäskeu «NATO-ğa müşe bolsañdar äskeri äreketpen jauap beremiz» dep qorqıttı. Bwl qorqıtu soltüstik europalıq eki ekildiñ NATO-ğa talpınısın toqtata almaytınday.
Osılayşa Finlyandiya wzaq uaqıt saqtağan «neytralitet» statusınan bas tartıp, NATO müşesi bolu aldında twr. Bwl ürdis Resey men Filyandiya ortasında qaqtığıs qaupi joğarılatıp keledi deytin sarapşılardıñ reti köbeydi. Al, Finlyandiyanıñ köptegen azamattarı men sayasatkerleri tipti soğıs qaupin joqqa şığarmaydı, äsirese şekara aumaqta soğısqa degen iştey bolsa da dayındıq jasau qalıptı ömir saltına aynalğanday. Qarapayım azamattarğa deyin alğaşqı 72 sağatqa jetetin azıq-tülikten tartıp, äue şabuılınan qorğanu orındarına deyin dayındap jatır. Ärine, däl mwnıñ kerisinşe soğıstıñ bolatınına senbeytin finder de bar.
Qazirgi jağdayğa qarağanda Reseymen şekaralas el NATO-ğa müşe bolmauı kerek deytin Mäskeudiñ eski şartı añız bolıp qalatınday. Anığında bwnday şarttıñ tübine jetken tağı sol Mäskeudiñ özi, reseylik agressiyanıñ aldında şağın elder üşin quattı äskeri alyansqa qosıludan basqa jol qalar emes. Resey äskeri Ukrainağa qarulı şabuılmen basıp kirgennen keyin Reseydiñ soltüstik-batısındağı şekaralas körşisi Finlyandiya, odan arı jatqan Şveciyanıñ NATO müşesi boluğa kiristi.
Tarihi sabaq
Finlyandiyanıñ jağdayınan qarağanda, el ekonomikası reseylik turisterden mol tabıs tabadı, tipti belgili deñgeyde reseylik turisterge täueldi dese de boladı. Sebebi, elge kelgen är üşinşi turist reseylik, olar jalpı turizmnen tüsetin tabıstıñ 21 payızın ieleydi. Al, twtas el ekonomikasında turizmniñ alatın orını mañızdı.
Degenmen, aqparat qwraldarınıñ köbi Filyandiya azamattarında soğısqa degen abırju men qorqınıştıñ bayqalmaytının aytadı. Sebebi, finderde Reseymen soğıstıñ tarihi täjribesi bar. Olarda öz elin qorğay alamız degen senim küşti, bwl senim tarihtağı «Qısqı soğıstan» qalğan. 1939 jılı bolğan bwl soğısta Finlyandiya öz territoriyansınıñ 10 payızınan ayırıldı, degenmen az ğana äskeri küşpen KSRO-nıñ armiyasına tötep bere alğan. «Qısqı soğısta» finder otanın qorğau üşin asqan qaysarlıq pen jankeştiligi arqılı este qaldı, 10 payız aumaqtı basıp alğannan keyin KSRO Finlyandiyanı tolıq jaulap aludıñ şığının eseptep körip rayınan qaytqan degen tarihi boljamdar kezdesedi. Bwl jäne Finlyandiyanıñ NATO men Resey ortasındağı neytraldı poziciyanı wzaq wstanuına türtki bolğan tarihi sabaq bolğan deuge boladı.
5,5 million halqı bar Finlyandiya Reseyge qalay tötep berui mümkin?
Finder Baltıq jağalauındağı eldermen salıstırğanda özderiniñ täuelsizdigin önimdi qorğay alğan wlt. Olar KSRO-nıñ qwramına enbey qaldı jäne 1995 jılı EO qwramına kirip qauipsizdik boyınşa birşama joğarı kepildikke de jetti. Finlyandiya öz qauipsizdigi men täuelsizdigi üşin ünemi sergek äreket etken el, olar äskeri quatqa basa köñil böldi jäne damığan äskeri tehnologiyası bar elderden wdayı ozıq qarulardı satıp alıp otırğan. Elde milliondağan adam äskeri dayındıqtan ötken, qanday da bir sebeppen äskeri borıştan jaltaratın azamattar öte az, rezervtegi äsker sanı 300 mıñğa jetedi. Twraqtı armiyanıñ qwramında 30 mıñ alam wdayı qızmet atqarıp twradı. Oğan qosa tarihi sabaqtı wmıtpağan, äli künge deyin Reseyge qatıstı şekteuler saqtalıp keledi.


c: text/html

text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ İç işler bölüginiñ nevbetçi bölügi 15 künge apiske alınğan qırımlı Eldar Odamanov vaqtınca tutuv izolâtorında buluna, dep bildirdi.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi advokat Lilâ Gemeciniñ malümatına esaslanıp bildirdi.
«Nevbetçi bölüknen telefonnen bağlanıp, Odamanovnıñ bulunğan yeri aqqında malümat alıp olamadım. Bu malümat telefonda berilmey, dep ayttılar. Soñra Aqmescit şeeriniñ İç işler nazirliginiñ nevbetçi bölügine bardım, nevbetçi hadim Odamanov Eldar Useinoviç tutulğan vaqtınca tutuv izolâtorınıñ nevbetçi bölüginen bağlanıp, Odamanov izolâtorda buluna, dep tasdıqladı», – dep bildirdi Gemeci.
Nevbetçi hadim Odamanov vaqtınca tutuv izolâtorından çıqarıldımı-yoqmı tasdıqlap ya da red etip olamadı.
«Odamanov qayda çıqarıldı ve kün devaında ne oldı polis hadimi cevap berip olamadı. Polisniñ nevbetçi hadimi bergen malümat doğrumı aytıp olamayım», – dep qoştı advokat.
Daa evel berilgen malümatqa köre, sentâbrniñ 3-nde tutulğan ve 15 künge apiske alınğan qırımlı Eldar Odamanovnı Aqmescitteki vaqtınca tutuv izolâtorındanbelli olmağan yerge alıp kettiler.
Sentâbrniñ 4-nde Ukraina aq qorçalayıcı teşkilâtları «Qırım platformasınıñ» iştirakçilerini ükümetler arasında Rusiyeniñ Qırımda keçirgen yañı tintüvlerini ve apiske aluvlarnı takbih etken ortaq beyanat çıqarmasına ve Qırım sakinleriniñ evlerinde keçirilgen tintüv, olarnıñ tutuluvı ve hırsızlanuvına alâqası olğan şahıslarğa qarşı sanktsiyalar kirsetmesine çağırdı.
Sentâbrniñ 9-nda Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Ukraina tutulğan qırımtatarlarnı azat ettirmek içün «Qırım platformasındaki» ortaqlarınen işbirligi yapacaq, dep bildirdi. Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina diger memleketlernen meselatlar keçire.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ muavini, «Qırım platforması» Ofisiniñ vekili Darya Sviridova Qırım.Aqiqatqa tefsir berip, «Qırım platformasınıñ» yedi iştirakçisi Qırımdaki yañı tintüvlerni, apis cezalarını ve tutuvlarnı takbih etti, dep bildirdi. Bular – ABD, Türkiye, Letoniya, Litvaniya, Çeh Cumhuriyeti, Büyük Britaniya ve Avropa Birligi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bazarertesi künü, yanvar 12-de, Qırım boyunca furtuna havfı ilân etile. Bunı Qırımnıñ gidrometeorologiya regional merkezi bildire.
Merkezniñ malümatına köre, yanvar 11-de aqşamdan başlap Qırımda qar ve yağmur yağması beklenile.
Bazı yerlerde tuman, ruzgâr, qar yapışması tahmin etile.
Cenüp-ğarp yeli ğarp yeline deñişip, süratı saniyede 17-22 metrge qadar artacaq. Bazarertesi gece ava 0, kündüz 3-5 dereceni teşkil etecek.
Qırım fevqulâde vaziyetler hızmeti bildirdi ki, yanvar 11-de «Yalta-Bağçasaray» yolunda ava birden qızğanından sebep küçüp çığ çıqtı.


text:
Azatlıq radiosı inde söylägänçä, Başqortstan tatarları wäkilläre milli-mädäni möxtäriät qorıltayın ütkärü öçen Mäskäwgä barğanda, Qazanda tuqtalırğa tieş ide. Alarnıñ Tatarstan cirennän ütkändäge oçraşuları räsmi däwlät oyışmalarınıñ da, milli cämäğätçelekneñ dä zur qızıqsınuın uyattı. Başqortstan tatarları Qazanğa kilgäç, alarnı qabul itü mäşäqätlären Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı üz östenä aldı. Kiçke säğät 7 Qazan milli-mädäni üzägeneñ konferensiälär zalına kongress citäkçeläre, Qazanda yäşäwçe Başqortstan tatarları, tatar ictimaği üzäge häm başqa milli oyışma wäkilläre cıyıldı. Läkin plan buyınça Ufadan avtobuslar belän qunaqlar Qazanğa şuşı waqıtta kilep töşärgä tieş bulsa da, alar äle Çallı tiräsendä genä buluı açıqlandı. Şulay da, yaqtaşların häm millättäşlären kürergä kilgän Qazan zıyalıları taralmadı, qunaqların kötte. Alar Tatarstanda yäşäwçe Başqortstan tatarlarınıñ tuğan yaqları belän elemtäläre, üzara xezmättäşlegen canlandıru turında fiker alıştı. Söyläşüne başlağanda kongress citäkçese Rinat Zakirov Başqortstan tatarları cämğiäten oyıştırğanda, ike respublikadan da wäkillär qatnaşuı faydalı bulır, dip belderde. Yaqtaşlarnıñ söyläşüe şaqtıy qızu bardı.
Nihayät, tönge 11 yartılarda, zur mäşäqät häm qatlawlı yullar uzıp qunaqlar da kilep citte. Monda, qayber mäğlümat çaralarında äytelgänçä, Mäskäwdä qorıltay ütkärergä baruçılar 15 tügel, ä 150 keşe ikänlegen häm alar arasında abruylı häm buldıqlı millättäşlärebez buluı açıqlandı. Milli cämäğätçelek häm Ufalılar ayaq öste genä aşap alğanda, citäkçelär oçraşunıñ yünäleşen bilgeläde. Başta süzne Rinat Zakirov aldı. Ul respublika tatarlarınıñ da Başqortstandağı millättäşlärebez belän ber uy-fikerdä buluı xaqında, berdämlekneñ kiräklege xaqında söyläde. Başqortstan tatarlarınıñ milli oyışmaları berlege räise Ramil Bignov üzeneñ cawap süzendä Qazanda alarnı qabul itüçelärgä räxmätlären belderde.
Şunda uq Qazan häm Ufa artistları, ayırım alğanda, Fäniä Säfärğälieva, Alsu Äbelxanova, Aydar Ğäbtdinov häm başqalar çığış yasadı. Ufadan kilgän şağirlär Färit Ğabdraxmanov häm Rim İdiätullin Başqortstan tatarları turında şiğerlär uqıdı. Annarı qunaqlar berniçä säğät yal itkännän soñ, irtänge säğät 6 Tübän Novgorodqa häm Mäskäwgä taba yul aldılar. Ä Mäskäwdä nindi xällär bulasın, alar qaytqan yañadan Qazanğa kerep, söylärgä wäğdä birep kittelär.Gölnaz İlgizär


text:
AQŞ Gürcistan ve Moldova Cumhuriyeti ile Ukrainanı assotsiatsiya añlaşmasınıñ imzalanuvı ile hayırladı.
Bu aqta AQŞ devlet kâtibi John Kerryniñ cuma künü aşkâr etilgen beyanatında söz kete, dep bildire Ukrinform.
Kerryniñ sözlerine köre, añlaşma astındaki imzalar «yalıñız Avropa birliginiñ şarqiy qomşularını yekâne çarşı ile bağlamay, ticaret ve işbirlik içün yañı imkânlarnı aça».
Devlet departamentiniñ başı şunı da qayd etti ki, Moldova, Gürcistan ve Ukraina müim iqtisadiy ve uquqiy islâatlarğa öz azırlığını bildirgen ekenler.
Kerry Washington Ukraina, Gürcistan ve Moldovanıñ topraq bütünligine qol tutqanını da aytıp keçti.


text:
Wikipedianıñ ukrain segmentinde «işğal altındaki Qırımğa» bağışlanğan «Qırım ayı» başlandı. Bu aqta Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi bildirdi.
Müessise malümatına köre, tedbir mayısnıñ 10-na qadar devam etecek.
«İstegen er kes yarımadada insan aqlarınıñ bozuluvı, işğalci akimiyetniñ ukrain ve qırımtatarlarğa qarşı taqip ve basqısı, Kremlniñ reineleri ve qorantaları aqqında maqale yazıluvına qoşula bile», – dep aytıla haberde.
Müessise qayd etkenine köre, cemiyet Qırım ilhaqı ve «öz azatlığını feda etip, toprağını qoruğanlar» aqqında çoqça bilmeli.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiyä Ukrainanıñ 4 töbägen üz cirlärenä quştı
Däwlät başlığı Vladimir Putin Mäskäwdä mäs'älä belän bäyle açıqlaw yasadı
Rusiyä Ukrainanıñ 4 töbägen üz cirlärenä quştı.
Däwlät başlığı Vladimir Putin Ukrainanıñ Doneŝk, Lugansk, Xerson häm Zaporoj’ye töbäkläreneñ Rusiyägä quşıluına qarağan kileşülärgä qul quydı.
Putin başqala Mäskäwdä açıqlaw yasap: “Kiyev citäkçelegen xärbi xäräkätlärne tuqtatırğa häm söyläşü östäle artına utırırğa çaqırabız,” – dide.
Global’ azıq-tölek krizisına da tuqtalğan Putin: “Ukrainadan çığarılğan aşlıq Awrupa illärenä kitä. Aşlıqnıñ 5%ı ğına dön’yanıñ fäqıyr’ illärenä kitte. Bu – qaraqlıq häm xäylä.
Tön’yaq Ağım 1 häm 2 tabiğıy gaz ütkärgeçlären maqsat itep alğan sabotajlarğa da tuqtalğan Putin tübändägeçä citkerde: “Könbatışqa çikläwlär citmäde, Baltıyq diñgeze töbennän uzuçı Tön’yaq Ağım tabiğıy gaz ütkärgeçlärendä şartlawlar oyıştırıp, sabotajğa kereştelär. Könbatış bu böyek ilne qulıbızdan alırğa tırıştı läkin bez Rusiyä bularaq bireşmädek. Härwaqıttağıça kebek ayaqta torabız. Könbatış gegemoniyase astına kermädek. Könbatışnıñ qağıydäläre ikeyözlelektän tora. Meñnärçä yıllıq Rusiyä başqa beräwgä baş imäyäçäk.”
Bäyläneşle xäbärlär
Zelenskiy äsirlektän qotqarıluçılarğa büläklär tapşırdı
Rusiyädän äsir almaşu yulı belän qaytarılğan ğaskäri, poliśiyä häm mediśina xezmätkäre däwlät bülägenä iyä buldı
Rodos utrawında xärbi künegülär
Xalıqara kileşülär nigezendä älege utrawda xärbilär häm qorallar tıyıla


text:
Qırımda iyünniñ 15-inece amamlar, saunalar, fitnes klubları, qapalı havuzlar, SPA merkezleri ve sport zalları çalışmaycaq. Bunı Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov bildirdi.
Amma açıq avada sportnen oğraşmaq ve kezinmek mümkün, dep qoştı o.
Daa evel Aksönov bildirdi ki, iyünniñ 15-inden başlap Rospotrebnadzor talaplarına uyıp sanatoriy ve kurort saası çalışıp başlaycaq, amma anda yalıñız qırımlılar raatlana bile.
Ve yarımadada iyünniñ 1-inden başlap kafe ve restoranlarnıñ açıq meydançıqları çalışıp olacaq.
Şimdilik Qırımda 369 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 27-si çetelden keldi, 74 kişi qomşu Rusiyeden keldi. 11 insan vefat etti. Aqyarda 161 COVID-19 hastası bar, üç kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş-naziri Sergey Aksönovnıñ mesleatçsı, Rustam Temirgaliyev, sentâbr ayında Qırım Devlet şurasına deputat olaraq saylanmağa istemey.
Bunı o Facebookta yazdı.
«Soñki vaqıtları eñ çoq berilgen sual: «Siz Qırım Devlet şurasına ötkerilecek saylavlarda iştirak eteceksizmi ve qaysı firqa adından?». Yoq, dostlar, iştirak etmeycem. Menim başqa niyetim bar – men icraiy akimiyet organlarında çalışıp, daa çoq fayda ketiririm. Mart 16 künü referendumdan soñ, Qırım Rusiye Federatsiyasına qoşulğanınen, menim siyasiy mevamım daa çoq añlayışlı oldı – RUSİYE!»,- yazdı Temirgaliyev.
Qırım işğal etilgen soñ, Rustam Temirgaliyev Qırım «baş naziri muavini» vazifesini aldı. Amma, çoqqa sürmeden, iyün 11 künü «parlament», Temirgaliyevnni istifası aqqında arizasını qabul etti. O vaqıt Qırımlı siyasetşınas Aleksandr Formançuk qayd etkeni kibi, Temirgaliyevniñ istifası Rusiyedeki kadrlar ile bağlı siyasetnen bağlı.
Keçenlerde, içtimaiy ağlarda Temirgaliyevni apiske almaları mümkünligi aqqında malümat tarqağan edi, amma o, bu öşeklerni red etti.


text:
15 minut saytınıñ malümatına köre, eyyet başında Rusiye Avropa qısımında yaşağan musulmanları diniy idaresiniñ başlığı şeyh Ravil Gaynutdin tura.
Eyyet azaları cumhuriyet yolbaşçılığı, Qırım diniy liderleri, qırımtatar milliy Meclisiniñ vekilleri ve yerli musulmanlarınen körüşüvlerini keçirmege planlaştıra.
Rusiye eyyetiniñ erkânına DUMER muftiyniñ birinci muavini Damir-hazrat Muhetdinov, Moskva Memorial camisiniñ baş imam-hatibi Şamil-hazrat Alâutdinov ve Moskva iş adamı, metsenat, ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov kirdiler.
Musafirlerni Aqmescit avalimanında Qırımda RFnıñ baş konsulı Vyaçeslav Svetliçnıy ve Qırım muftisiniñ muavini qarşıladılar.
«Bir birimizge qardaşmız, tek dinimiz degil de, qanımız da bir. Şunıñ içün eminliknen ayta bilem ki, ziyaretim menim içün, Rusiye musulmanları içün pek faydalıdır. Menimce, biz muftiyniñ, qırımtatar Meclisiniñ yolbaşçılarınıñ sözlerinden olarnıñ isteklerini, qorqunçlarını, ümüt ve fikirlerini bilermiz. Bu maqsat ile keldim», – dep ayttı jurnalistlerge Ravil Gaynutdin.
Onıñ aytqanına köre, Qırım ziyaretiniñ daa bir maqsadı «Qırımda vaziyetiniñ tınç çezilüvine ve milletlerara ve dinlerara razılıqnıñ saqlanuvına yardımcı olmaq»tır.
ATR telekanalınıñ Zaman haber hızmetiniñ bergen malümatına köre, Qırımğa Rusiye muftiler Şurasınıñ eyyeti Qırım musulmanları muftisiniñ daveti ile keldi. Olar Qırımda eki kün devamında bulunacaqlar.
Şeyh Gaynutdinniñ aytqanına köre, o «qırımtatar halqınıñ keyfine tesir etmege, halqınıñ göñülinde olğan qara ıncıtuvnı yoq etmege» ister edi.
«Eger de Rusiye qırımtatarlarğa qarşı qabaatlarnıñ adaletsiz olğanını tanısa, olarnı aqlasa edi. Teessüf ki, al-azırda böyle adiseler körünmey», – dedi o.


text:
Azatlıq Radiosı ve «Expreso.TV» telekanalınıen keçirgen umumiy marafon esnasında, Qırımda bu yıl Ukraina Mustaqilligi Kününi keçken senelerge nazaran daa ziyade insan qayd etmekte, dep ikâye etti qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan İlmi Umerov.
«Bu yıl inanlarnıñ ziyade faalleşkeni körüne – teller üztüne bayraq asıldı, çiçekler qoyuldı. İnsanlar biri-birine musafirlikke bara, bayramnı qayd eteler. Kütleviy tedbirler yasaqlanğanı içün, olar keçirilmey», – dep qayd ete Umerov.
Aynı künü daa evel Aqmescit vokzalında Ukrain medeniy merkeziniñ faalleri Galina Balaban ve Yelena Popova tutulıp alınğanları aqqında haber etilgen edi.
2016 senesi FSB taqiqçileri İlmi Umerovnı ekstremizmde qabaatlap cinaiy dava açqan ediler.
Ukraina Mustaqilligi Künü avgustnıñ 24-nde qayd etile.
Bu künlerde Milliy politsiya, Milliy gvardiya, Devlet sıñır hızmeti ve fevqulâde vaziyetler Devlet hızmetiniñ hadimleri olaraq 15 biñ kişi soqaqlardaki tertipni qorçalaycaq.
Rusiye işğal etkeni sebebinden Qırımda Ukraina Mustaqillik künü qayd etelmeycek. Keçken yıllar devamında Kreml nezaretindeki yarımada akimiyeti cemaat faalleriniñ Ukrainanıñ doğğan kününe bağışlanğan tedbirler keçirmelerine ruhset bermegen edi. Buña baqmadan, Qırımnıñ çeşit şeerlerinde adet üzre ukrain abideleri tübüne çiçek qoyma ananesi devam ettirilmekte.
Uquq qoruyıcılar qayd etkenine köre, yarımadada ukrain faalleri toqtamadan taqip etilmekte.
1991 senesi avgustnıñ 24-nde Ukraina mustaqilligini ilân etken edi (bu vaqıtqace o SSCB terkibindeki Ukraina Sovet Sotsialist Cumhuriyetine kirmekte edi). Ukrainanıñ 1991 senesi avgustnıñ 24-nde mustaqilliq ilân etmesinen bağlı akt 1991 senesi dekabrniñ 1-nde halqnıñ rey berüvinen tasdıqlanğan edi.
Bu vaqia ancaq 1992 senesi iyün ayında, Yuqarı Şura avgustnıñ 24 Ukraina Mustaqilligi Künü dep sayılacağını ilân etkenden soñ devlet bayramına çevirilgen edi.
24 aBrycTa 1991 roдa ykpaиHa пpoBoзrлacилa cBoю HeзaBиcиMocTb (дo Tex cчиTaTb 24 aBrycTa ДHeM HeзaBиcиMocTи ykpaиHы.


text:
RSS
RSS (RDF sayt juwmaǵı yamasa haqıyqattan da ápiwayı birlespe) paydalanıwshılarǵa hám qosımshalarǵa standartlastırılgan, kompyuterde oqılatuǵın formatda veb-saytlarǵa kirisiw jańalanishlariga kirisiw imkaniyatın beretuǵın web-kanal bolıp tabıladı. RSS qayıslarına jazılıw bolıw paydalanıwshına birdey jańalıqlar agregatorida kóplegen túrli veb-saytlardı gúzetip barıw imkaniyatın beredi, bul saytlardı turaqlı túrde jańa kontentni gúzetip baradı hám paydalanıwshı basıw arqalı olardı qolda tekseriw zárúriyatın alıp taslaydı. Jańalıq agregatorlari (yamasa "RSS oqıwshıları") brauzerge ornatılıwı, jumıs stoli kompyuterine ornatılıwı yamasa mobil apparatqa ornatılıwı múmkin.
Web-saytlar ádetde RSS qayıslarınan blog jazıwları, jańalıqlar bas betları, audio hám video ceriyalar epizodlari yamasa podkastlarni tarqatıw sıyaqlı tez-tez jańalanıp turatuǵın maǵlıwmatlardı baspa etiw ushın paydalanadı. RSS hújjeti ("qayıs", "web qayıs" yamasa "kanal" dep ataladı ) tolıq yamasa ulıwmalastırılǵan tekstti hám baspa etilgen sáne hám avtordıń atı sıyaqlı metama'lumotlarni óz ishine aladı. RSS formatları ulıwma XML faylı járdeminde belgilenedi.
RSS formatları 1999 - jıldıń mart ayınan baslap rawajlanǵan bolsa -de, RSS keń qollanılǵanda, 2005-2006 jıllar aralıǵinda bolǵan hám ("") belgisi bir neshe iri veb-brauzerler tárepinen belgilep qoyılǵan. RSS qayısı maǵlıwmatları jaqsısı paydalanıwshılarǵa jańalıqlar yig'uvchisi dep atalatuǵın programmalıq támiynat hám veb-sindikatsiya dep atalatuǵın kontentning uzatılıwın usınıs etdi. Paydalanıwshılar qayıstıń URI kodın oqıwshına kirgiziw yamasa brauzerdiń qayıs belgisin basıw arqalı teginish qayıslarına jazılıw boladılar. RSS oqıwshı jańa maǵlıwmatlar ushın paydalanıwshı qayısların úzliksiz tekseredi hám eger bul funksiya qosılǵan bolsa, avtomatikalıq túrde iytni júklep alıwı múmkin.


text:
Bügin, 20 qırküyek küni qazaqtıñ tağı bir darındı qalamgeri, aqın, prozaik Rafael' Niyazbekov 78 jasqa qarağan şağında ömirden ozdı.
Rafael' Niyazbek 1943 jılı Jambıl oblısı Talas audanında düniege kelgen. 1978 jılı Qazaq wlttıq universitetiniñ filologiya fakul'tetin tamamdağan. Qalamger Qazaq radiosında, «Juldız» jurnalında, «Jazuşı» baspasında eñbek etken. Qazaq ädebietiniñ qazınasına «Örken», «Biiktey ber, taularım», «Jetigen», «Tamwq otına janbağan», «Şeşender», «Içkeriya» attı jır jinaqtarın, «Otağası», «Qañtar», «Qızğış qws» siyaqtı povesteri, «Qızıl üy», «Tas qwday» qatarlı prozalıq şığarmaların sıylağan.
R.Niyazbekov Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qayratkeri äri Şeşenstan Respublikasınıñ eñ joğarı «Wlt namısı» ordeniniñ iegeri.
Orını tolmas qazağa baylanıstı qalamgerdiñ otbası men jaqın tuıstarına, ağayın-dostarı men qazaq eline qayğıra otırıp köñil aytamız!


text:
Qırğızistan prezidenti qırğız tili rus kiril urufatında esaslanğan şimdiki elifbeden latin elifbesine keçip olacağından şubelene.
Onıñ sözlerine köre, böyle deñişüv türkiy tillerde qonuşqanlarnı birleştirmez, aksine böler, çünki bir sıra türkiy halqlar şimdi Rusiyede yaşap, rus kiril urufatını qullanmaqta.
Bundan ğayrı, Atambayev dedi ki, elifbeniñ deñişmesi nesiller arasındaki bağnıñ üzülmesine sebep olmaq mümkün, çünki qırğız yazıcılarınıñ çoqusı öz eserlerini kiril urufatında yazğan.
Qırığızistanda elifbenin deñiştirilmesine dair resmiy planlar qabul etilmegen, amma qomşu Qazahistannıñ prezidenti Nursultan Nazarbayev aprel ayında qazah tili 2025 senesine qadar kiril urufatından latin elifbesine keçmek kerek olğanını ilân etken soñ, bu mesele Qırığızistanda da muzakere etilip başlandı. Qazahistan tilşınasları endi bu yılnıñ soñuna qadar yañı elifbeni tasdiqlamaq kerek.
Türkiy tillerniñ çoqusı yazı usullarınıñ deñişmesinden keçken edi, teñqitçiler o zaman da nesiller arasındaki üzülüv ve evelki edebiyatnıñ coyulması aqqında söz yürsete edi.
Bu tiller öz vaqıtında arap urufatını qullanğan edi. Türkiy tillerni qullanğanlar, islâm dinini qabul etip, urufatlarını da deñiştirgen edi. Türkiy tillerden eñ keñiş darqalğanı ̶ türk tili 1920-ci yıllarda latin urufatına keçken edi. 1920-ci yıllarnıñ soñunda, o zaman SSCB topraqlarında qullanılğan türkiy tiller latin elifbesiniñ esasında tertip etilgen, er kes içün umumiy olğan, lâkin er bir tilniñ hususiyetini közge alğan̶«yanalif» elifbesine keçirilgen edi. 1940-ci yıllarnıñ başında bu tiller kene de mecburiy surette uyğunlaştırılğan rus kiril urufatına keçirilgen edi.
SSCB dağılğan soñ turkiy tillerde qonuşqan Azerbaycan ve Türkmenistan birden latin urufatına avuşqan edi. Özbekistanda şimdige qadar aynı zamanda em latin elifbesi, em de «sovet» kiril urufatı qullanılmaqta. Qırığızistan ve Qazahistan ep kiril urufatını saqlay.
Rusiye qanunlarınıñ talaplarına binaen, Rusiyede yaşağan halqlar, olarnıñ sırasında türkiy halqlar da ̶ kiril urufatını qullanmaq mecburlar.
Evelki SSCB devletlerden haric, türkiy tiller şimdi ekseri allarda uyğunlaştırılğan latin urufatını ya da arap yazısını qullana, bazı yerlerde, evel Rusiye çarlığınıñ tesiri olğanı sebebinden, kiril urufatı da qullanılmaqta.


text:
Qurucılığı bitmegen obyektleri olğan işğal etilgen Qırım sakinleri olarsız qalmaları mümkün, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye parlamenti mal-mülk ve topraq munasebetleri komitetiniñ yolbaşçısı Yevgeniya Dobrınâ.
Memurnıñ aytqanına köre, qırımlılarnıñ 2020 senesi yanvarniñ 1-ne qadar mal-mülkini qanunlaştırmaq içün akimiyetke ariza bermege imkânı bar edi.
«Akimiyet vatandaşlarğa özü de bardı ve obyektlerni resmiyleştirmege teklif etti, faqat er kes bunı yapmağa razı olmadı. Muracaat etemiz – bizge kerekmey, dep cevap bereler! Vatandaşlarğa basqı yapmağa olmaz da», – dep bildire aytqanlarını «RİA Krım» Rusiye neşiri.
Memurnıñ qayd etkenine köre, «işke qulaq asmağanlar» mülksiz qala bile.
«Bu belediye organlarınıñ işi, qurucılığı bitmegen binalar olsa, memuriy resurs olacaq, mahkemege muracaat berilecek ve bu bina yıqtırıla bile», – dep ayttı Rusiye parlamentiniñ vekili.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ aytqanına köre, politsiya ve prokuratura yarımadada «qanunsız binalarnı yoq etüv işinde vekâletli şahıslar ve kontrol etken organlarnıñ areketsizligi sebebinden» memuriy davalar açacaqlar.
Yaltanıñ Rusiye memuriyeti, şeerde yüzge yaqın temelli bina ve 500 garaj, qora ve aran yıqılmalı, dep bildirdi.
2019 senesi avgust ayında bildirilgenine köre, 2020 senesi Qırım akimiyeti «izinsiz qurulğan inşaatlarnı yıqacaq» yekâne müessiseni qurmağa niyetlene, buña tahminen 80 mln ruble ayırılacaq.


text:
Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ Facebook saifesinde destek içün teşekkür ve bütün dünya boyunca siyasiy mabuslarğa cemaatçılıqnıñ diqqatını celp etmek muracaatınen beyanat paylaşıldı.
«Sizni diger Qırım siyasiy mabusları – bir qaç aydan bir yarım yılğa qadar SİZO-da bulunğan cesür adamlar – aqqında da aytmağa çağıram... Namusını ve doğrusını hain etmegen adamlar, yalan ve iftira yerine istenilgen azatlıqnı almağa red etken adamlar aqqında. Dünya Qırımda işğalci ükümet tarafından etilgen repressiyalar aqqında bilmeli! Yaqın künlerde psihiatrik hastahaneni terk etip olsam da, Qırımdaki repressiyalar qurbanlarına destegiñizni bir saniyege bile toqtatmamañıznı rica etem», – dep bildirile Umerovnıñ saifesinde.
Beyanatta bütün dünya boyunca siyasiy mabuslarğa destek aktsiyalarına çıqmağa muracaat etile.
Sentâbr 2-de Kiyevde Rusiye Federatsiyası elçiligi yanında «Adamlarnı degil de, tereklerni oturtıñız!» aktsiyası keçirile. Aktsiyanıñ esas maqsadı – Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ mecburiy şekilde psihiatrik hastahanede tutulmasına qarşı narazılıq bildirmek, ve «yarımada işğalci ükümetine tesir etmektir».
İşğal etilgen Qırım ükümeti 59 yaşındaki İlmi Umerovnı televizion yayınında «Rusiyeni Qırımdan ve Donbasstan çıqmaq mecbur etmek kerek» degen sözleri içün Rusiye topraq bütünligini bozmaq çağıruvlarda qabaatlaylar. Avgust 11-de Meclis reisiniñ muavini, sağlıq alına baqmadan, mahkeme qararına binaen psihiatrik hastahanege ekspertizağa ketirildi. İmayeciler bu qararğa qarşı şikâyet arizasını berdi.
Rusiyeli adliyeci Nikolay Polozov Umerovnıñ ağır alı aqqında bildirgen edi.
Mahkeme-psihiatrik ekspertizanı keçirecek ekimler komissiyasınıñ toplaşuvı sentâbr 7-de keçirilecektir.
Resmiy Kiyev İlmi Umerovnı azat etmege bir qaç sefer talap etken edi. Keçken afta Avropa Birligi Rusiyeni Umerovnı deral azat etmege çağırdı. AQŞ Devlet Departamentinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ işğal etilgen Qırımda psihiatrik hastahanede tutulğanından qasevet çekkenlerini bildirdiler ve Rusiyeden onı azat etmege talap ettiler. Ukrainada Büyük Britaniya elçiligi de aynı çağıruv ile muracaatta bulundı.


text:
Qırımlı ukrain rejissöri Oleg Sentsovnıñ fikirince, Aqmescitte qırımtatar faali, siyasetçisi Nariman Celâlnıñ tutuluvı ve apiske alınuvı Rusiye akimiyetiniñ Ukraina tarafdarı olğan diger faallerni qorquzuv ıntıluvı ola.
Bu aqta o, Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Birer-birer tutıp, millionlarnen insannı qorquzmaq içün yapalar. Onı (Nariman Celâlnı – QA) yaqından tanımayım, bir qaç kere körüşken edik. Mecliste çalışqanını, faal olğanını, Ukrainağa qoltutqanını, Qırımdan ketmegenini bilem, çünki men Ukrainağa (açıq) qoltutqan insanlarnı pek ürmet etem. Qırımda işğal şaraitlerinde bunı yapmaq pek qıyın», – dep qayd etti Sentsov.
Onıñ fikirince, Qırımda işğalden soñ faallerge yapılğan basqı Rusiyeden daa küçlü ola.
«Rusiyede pek küçlü basqı bar, repressiyalar, Qırımda ise daa küçlü basqı yapıla, çünki region pek sıcaq, ve Rusiye anda pek diqqatlı. Anda razı olmağan, Ukrainağa açıq qoltutqan er kes telüke altında buluna. İnsanlar başqa sebeplerden de apiske alınğan edi, şunıñ içün böyle areket etmek içün vatandaş olaraq pek cesür olmalı. Ebet, «Qırım platformasına» barması daa bir sebep oldı, soñra büyük repressiyalar başladı, er şey standart shemağa köre oldı», – dep tüşüne Sentsov.
Keçken afta Aqmescitteki mahkeme Nariman Celâlnıñ imayesi bergen istinafnı baqıp, SİZOda qaluv müddetini bir künge qısqarttı. Böylece, faal noyabrniñ 3-ne qadar apiste qalacaq.
Polozovnıñ bildirgenine köre, Nariman Celâlov mahsus blokta tutula – tek tış dünyanen degil, diger mabüslernen bile bağı mümkün olğanı qadar sıñırlanğan SİZOnıñ mahsus bölüginde.
Bundan evel berilgen malümatqa köre, faalniñ qabaatlavı sertleştirildi, şimdi 20 yılğa qadar azatlıqtan marum etile bile. FSB, Nariman qabaatlanğan diversiya yapıluvına yardım etüvni diversiyada iştirak etüvge deñiştirip, qabaatlavnı sertleştirgen edi.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Fevralniñ 17-nde saba Qırımda Rusiye quvetçileri tintüv keçirgen musulmanlar mahsus hızmetlerniñ hadimleri olarnıñ Ukraina pasportlarını aldı, dep bildire.
Bu aqta «Qırım birdemligi» birleşmesi Qırım.Aqiqatqa haber etti.
«Er şey baqıp, vesiqalarnı ve bütün pasportlarnı alğanlar. Ukraina pasportımnı bermedim, olar qarıştırıp tapqanlar ve alıp ketkenler. Aqayımnı alıp ketkende bir şey demediler, bir şey aytmağa mecbur degil ekenler», – dep bildirdi birleşme faallerine tutulğan Azamat Eyupovnıñ ömür arqadaşı.
Pasportlar alınğanını tutulğan Timur Alkabovnıñ soyu da haber etti: «Pasportlar, cep telefonını alğanlar, şaatlar olarnıñ edi».
Fevralniñ 17-nde saba erte yarımadanıñ bir qaç rayonında Rusiye quvetçileri musulmanlarnıñ evlerine keldi. Tahqiqat tedbirleri keçirilgende tutulğan insanlarnıñ tuvğanlarına berilgen malümatqa köre, olar Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesine istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve böyle teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv – muar.) qabaatlana.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası fevralniñ 17-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvler sebebinden cinaiy tahqiqat başlatıldı, dep bildirdi.


text:
Zalsburg
Zalsburg (nem. Salz—tuz ha'm burg) — Avstriyanın' oraylıq bo'leginde jaylasqan qala. Zalsax da'ryasının' ha'r ekki bo'leginde, 1300—2000 m ba'lentlikde, Zalsburg saylıg'ında jaylasqan. Zalsburg jerının' administrativ orayı. Xalqı sanı 144,2 mın' adam (2000). Transport jolları tu'yini. Aeroportı xalqara a'hmiyetke iye. Toqımashılıq, azıqawqat, mashinasazlıq, poligrafiya, ag'ashsazlıq sanaatı ka'rxanaları bar. Mu'zika a'sbapları islep shıg'arıladı; marmar qayta islenedi. 3. ornında qadimde keltler jasag'an, rimlikler Zalsburgdı Yuvavum dep atag'an. 11—12a.lerden 3. atra'pinan ko'plep tuz qazıp alına baslag'an. 1805 jıldan 3. Avstriya, 1810 jıldan Bavariya, 1815 jıldan ja'ne Avstriya quramına kiredi. Zalsburgda V. Motsart tuwılg'an u'y, Karolina Avgusta muzeyi bar. Arxitekturalıq esteliklerden eski qala bo'leginde (da'ryanın' shep bo'legi) barokko uslıbındag'ı sobor (1611—28), arxiyepiskop qarargahı (1120), sherkewler ha'm b. saqlang'an. Jan'a zamanago'y imaratlar daryanın' on' bo'leginde jaylasqan. . Festivallar uyinde mu'zika ha'm teatr o'nerinin' xalqara festivallari bolıp o'tedi. Zalsburgda Turizm orayı bar.


text:
TERCİMAN
Terciman gazetası Qırımda 1883 senesinden 1914 senesine qadar neşir etilip, rusiyeli musulmanlarnıñ umummilliy neşir organı, Rusiye ümmeti birligini timsali edi. Gazetanıñ ilk maqalesinde “Terciman” imkânı olğanı qadar musulmanlarğa medeniy ayattan sağlam, faydalı malümatlarnı bildirmege, ve aksine ruslarnı musulmanlarnıñ ömüri, baqışları ve itiyaclarınen tanış etecegi aytıldı. Rusiye ümmeti içün gazeta esas informatsiya menbası oldı.
“Terciman”nıñ tili onıñ muvafaqiyetiniñ baş sebebi oldı. Belli olğanına köre Gasprinskiy, umumtürk edebiy tilniñ tarafdarı edi. Onıñ neşir ettigi gazeta epsi türklerge añlayışlı olıp, onı bütün türk dünyası serbest ve raat oquğan. Bu ceetten “Terciman” unikal bir gazeta olğan, çünki ondan soñ çıqıp başlağan neşirler yerli tillerde basılıp, bu sebepten artıq umumtürk emiyetine malik olmağanlar.
“Terciman”nıñ abune fiyatı ucuz olğan. Bundan da ğayrı Gasprinskiy öz matbaasında basılğan kitaplarnı abunecilerge er yılı bedava yollağan ve böyleliknen oquyıcılarnı celp etken.
“Terciman”nıñ keyfiyeti yüksek olğan. İşbu gazetanı Moskva ve Peterburg kütüphanelerinde çoq yıllar devamında tedqiq etken professor İsmail Kerimov gazeta saifelerinde derc olunğan fotolarnıñ, metinlerniñ yüksek keyfiyetini qayd ete. Onıñ fikirince böyle keyfiyet ondan soñ çıqqan bir çoq neşirlerde endi olmağan.


text:
Rusiyedeki Vladivostok şeerinden ilhaq etilgen Qırımğa iyülniñ 11-inde yolda 10 saat keçirecek uçaq çıqtı, bildire Vladivostok ava limanınıñ matbuat hızmeti.
Qayd etilgeni kibi, "Biblio-Globus" turist operatorınıñ sımarışı ile "Rossiya" ava şirketi Qırım ve rusiye Primoryesi arasında ava alâqasını açtı. Uçuşlar aftada bir kere - cumaertesi künleri olacaq.
Aqmescit ava limanınıñ onlayn cedvelindeki malümatqa köre, bu uçaq Aqmescitke saat 12:31 kelip çıqtı.
Hatırlatayıq, "Rossiya" ava şirketi iyül 5-inde Habarovsktan Qırımğa uçuşlarnı başladı.
Bundan evel Aqmescit ava limanı, koronavirus pandemiyasından sebep, 2020 senesi mayıs ayında 2019 yılnıñ aynı müddetine köre yolcularnıñ sayısı 90%-ğa azlaşqanını bildirdi.
İyün 15-inden berli yarımdada özüni izolâtsiya etv rejimi toqtatıldı.
2014 senesi mart ayında Rusiye Qırımnı işğal etkeninden soñ, Ukraina akimiyeti qararınen Qırım ava limanları qapatılğan edi. Anda ve andan yapılğan er uçuş Ukraina qanunları ve halqara qaideleriniñ bozulıvı sayıla.


text:
Kyiv studentleri sürgünlik qurbanlarını añma kününde qırımtatar halqına qoltutıp, qırımtatar bayrağınıñ canlı installâtsiyasını yapmaq isteyler.
Bunı Ukraina haber siyaseti nazirligi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Aktsiya Ukraina haber siyaseti nazirligi yanındaki Studentler şurası ve T.G.Şevçenko Kyiv Milliy universitetiniñ Studentler parlamenti tarafından teşkil etilecek.
Studentler mayıs 18-de saba Kyiv merkezinde qırmızı bina yanında qırımtatar bayrağı şeklinde turmağa planlaştıralar.
Bundan ğayrı, kün devamında Kyivniñ aliy oquv yurtlarında sürgünlik yıllığına bağışlanğan haber kampaniyasınıñ bir parçası olğan fotoresim sergisi keçirilecek, dep bildirdi nazirlik.
Mayıs 18-i – qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma künüdir. 1944 senesi qırımtatarlar yarımadadan Orta Asiyağa sürgün etildi. Umumen 180 biñ kişi sürgünlikke oğratıldı.
Kyıv ve bütün Ukrainada bir sıra tedbirler keçirilecek: kütleviy mingler, mekteplerde qırımtatar halqınıñ sürgünligine bağışlanğan dersler.
Er sene Qırımda matem kününe bağışlanğan kütleviy merasimler, bu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde Meclis tarafından teşkil etilgen matem mitingi keçirile edi. Amma Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Aqmescit merkezinde bu kibi merasimlerniñ keçirilmesi yasaq oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Çirattağı şimbä matbuğat küzätüendä bez sezne “Qazan utları”jurnalınıñ iyül sanı belän tanıştırırbız. Jurnalnıñ bu sanı tipografiädän bu atnada ğına basılıp çıqtı.Ämma bu şimbädä inde üzeneñ uquçılarına barıp citkänder dip ışanabız.“Qazan utları” jurnalınıñ bu iyül sanı Aydar Xälimneñ “Qılğannar çäçkä atqanda”dip atalğan xikäyäse belän açılıp kitä.Avtor xikäyäsendä böyek watan suğışınnan soñğı yıllar turında ana belän balanıñ aralaşuı aşa tatar awılı tormışın surätli. Jurnalnıñ şulay uq “Şiğriät häm çäçmä äsärlär rubrikasında tağın da iğtibarnı cälep itkän Mösäğit Xäbibullinnıñ “Aybibi” isemle tarixi romanınnan özek birelä.Ä waqiğa närsä belän tämamlanır ansın jurnal uquçılar sez aldağı sannardan uqıp belersez. Şulay uq bu rubrikada Nais Ğämbär, belän berençe zur yübileen qarşılağan Fäyrüzä Möslimovanıñ şiğerläre urın alğan.Ä tatar xikäyäläre xäzinäsennän digän rubrikada 43 yäşendä dönya quyğan Fail Şäfiğullinnıñ qısqa xikäyäläre häm anıñ turında Mäğsüm Xucinnıñ iskärmäse birelä. Ä fän rubrikasında Soltan Şämsineñ ”Kük qapusı açılsa...” digän isem astında anıñ tarixi –fälsäfi bäyäne urın alğan. “...Bez xäzer Cir- Qoyaş sisteması-Pleyadalar yoldızlığın üz eçenä alğan zur sistemanıñ 26 meñ yıllıq evolyutsiä siklı tämamlanu aldında torabız.Borınğı zamannarda uq aqıl iäläre planetabıznıñ Galaktika Üzägennän yıraqlaşqan çaqta niçekter “yoqığa taluın”, ä yaqınlaşqan çaqta isä kiresençä “uyana” başlawın sizep alğan bulğannar. Biredä süz keşelek dönyası añınıñ“yoqığa taluı häm uyanuı” turında bara”,-
di ul.Şulay uq bu fän säxifäsendä“Qazan utları ” jurnalınıñ 4 häm 6 sannarında basıla başlağan Ğayaz İsxaqinıñ “İslam mämläkätlärendä” digän yazmasınıñ däwamı birelä.Bu yazmanı professor Xatıyp Miñnegulov ğäräp xärefläre belän yazılğan tekstnı tieşle şärex-añlatmalar belän xäzerge grafikağa küçergän. Yazmadan ber özek kenä bulsa da uqıp kitik äle: “ Min xäzer tağın Fälästingä barıp, annan Süriägä çığıp, Bäyrutta paroxodqa utırıp Tağuqtan İtaliä yulı berlä Awrupağa qaytaçaq idem.Maqsadım:bezneñ qorıltaynıñ saylap qaldırğan başqarmanıñ eşlären häm nindi qararlarınıñ wöcüdkä çığarılğanın küz berlä kürü häm ul äğzalar berlä kontaktqa kilü ide. Başqarmanıñ räise Möfti Ämin äl- Xösäyni xäzrätlären mäclestä oçrattım. Anıñ berlä ozın-ozın söyläşkännän soñ, ”Läcnätü tänfiziä”neñ (Başqarma komitetnıñ) başqarmasın qararğa kittek...
Qızığı şul:dip däwam itä ul (sitata):“bu Fälästin ğäräpläreneñ yäşläreneñ bik kübese bezneñ Salman awılı Ğabdulla äfändeneñ şäkertläre bulğan kebek,bolarnıñ qartları da miña, Çistay mişärenä, üzläreneñ urtaq möselmanlıq yögen tartışuçı ber keşe dip qarıylar; tämamän qardäşçä möğämälä itälär; hiç ber yäşermiçä qayğıları-şatlıqları berlä büleşälär ide. Min üzemne Qazanda, Mäskäwdä, İstanbulda üzebezneñ xalqıbıznıñ arasında kebek xis itä idem”
sitata tämam. “Qazan utları”jurnalnıñ bıyılğı här sanında urın alğan Adler Timerğalinnıñ Milliät süzlegenä küz taşlasaq:“Ğilme Yaqin.g – digän süzneñ añlatması : “Aqıl häm dälilläw yulı belän alınğan ğilem. Mäs.,Şäriğat xökemnäre. Älbättä, barlıq ğilemnär dä Allahı Täğälädän, läkin şärği ğilemnär keşelärgä räsül yäki mäläklär arqılı ireşterelä, ä ğilme-lädün turıdan –turı Allahıdan iñä (wäxi kilü, ilham kilü)”,-
digän añlatma birelä”. “Qazan utları jurnalınıñ “ Bezneñ zaman geroe” isem astında barğan diskussiädä, bu sanda “Ürnäk geroylar sağındıra” digän uy fikerläre belän bäxäs mäydanına Azat Äxmädullin çıqqan.(özemtä) “Bügenge ädäbi xäräkätebezneñ başında baruçılardan berse häm iñ küreneklelärennän berse Tufan Miñnullin.Anıñ icatında zamanıbıznıñ küp kenä sıyfat- üzgäreşlären, möhim yaqların kürergä mömkin. Küçeş çorında urın alğan üzençäleklärne, ezlänü-bärgälänülärne, ayırım tabışlarnı bez, iñ berençe, şuşı dramaturg äsärlärendä küräbez. Cämğıättäge üzgäreşlärne dä dramaturgiädä iñ başlap ul üz äsärläreneñ nigezenä sala başladı.”,-dip yaza Azat Äxmädullin. Şulay da, dramaturgiädä bulğan bezneñ zaman geroylarınıñ bay ruxlı, äxlaqi saf buluı ğına citmi, uquçı häm tamaşaçığa ürnäk bulsın öçen tağın da närsälärder kiräk... bik küp yıllar elek V.Lunaçarski tarafınnan äytelgän:“bezgä Şillerlar citmi, Şiller kiräk”digän fiker, bälkem“ bügen dä üz köçen saqlıydır?!
digän soraw belän tämamlıy yazmasın avtor. Jurnalnıñ Xäter säxifäsendä Tälğät Ğaliullinnıñ “Fidaqar'lek” dip atalğan yazması urın alğan. Çığışı belän Samara ölkäsennän bulğan häm Qazanğa küçep kilep tatar häm rus tellärendä icat itkän, tärcemä ölkäsendä ğayät zur öleş kertkän Änwär Davıdov turında avtor küp mäğlümat birä.Bu yazmadan şul da mäğlüm ki,Röstäm Minğalimov belän Al'bert Narbekov şağir Ä.Davıydovnıñ tärcemälären ber qulyazmağa tuplap, faydalı häm kiräkle eş başqarğannarı turında belderä.Bu tuplanmada törekmän şağire, törki dönyası aqıl iäse Mäxtümqolıy, ingliz, nemes, çex, ukrain, h. b millätlär poeziäsennän ürnäklär, rus klassik häm sovet çorı şağirläre icatınnan tärcemälär buluı turında yaza mäqälä avtorı. (17 ğasırdağı Fransuz xalıq cırı) Änwär Davıdov tärcemäse: Taw
İrkäm belän arabızda- taw, tekä!
Bez menäbez tawğa, xäl betä-betä.
Taw töşkändä töşäbez ciñel-yözep,
Tawda bolıt, irkäm qulında yözek.
İrkäm äytä:arıdıq bolay yörep,
Yal itik bez, bir miña beraz irek.
Süzeñ, irkäm nindi irek turında?
Söydem sine taw bulğanğa yulımda.
Taw astında baqçamda bar xin-ağaç,
İrtängäçä sayrıy anda sanduğaç:
Üz telendä añlata şul , bılbılım,
Ğaşiqlarğa dönyanıñ moñsulığın.
Berär keşe tawnı küçersä, qazıp,
Bez ikençe taw öyärbez-taş taşıp...
Jurnalnıñ Kitap küzätü digän rubrikasında Bıyıl Ğ.Tuqay isemendäge däwlät bülägenä layıq bulğan Mirğazıyan Yunısnıñ “Şiğer yazıp qına yäşäp bulmıy” häm tağın “Qor'än tatar telendä”digän mäqälälär häm dä “Uquçılarıbız icatı”dip isemlängän säxifälär belän tanışırğa bula.Şuşınıñ belän bez çirattağı şimbä matbuğat küzätüen tämamlıybız. Tapşıruda sez Qazan utları jurnalınıñ iyül sanına küzätü tıñladığız. Tapşırunı äzerläde häm alıp bardı Mälikä Basıyr, Qazan.


text:
Saudiy Arabistan akimiyeti Mekkeniñ Al-Haram camisine qurucılıq kranınıñ tüşmesini taqiq etmege başladı. Yüzden ziyade acı elâk oldı, eki yüzden ziyadesi yaralandı.
Facia cuma künü, sentâbr 11-de, yüz berdi. Camide bulunğan insanlarnıñ bir qısmı dam parçalarınıñ tüşmesinden elâk oldı, qalğanları – sıquvdan.
Cumaertesi künü, sentâbr 12-de, Saudiy Arabistannıñ vatandaşlıq mudafaası departamentiniñ başı aytqanı kibi, krannıñ tüşmesine küçlü ruzgâr ve yağmur sebep oldı.
Mekkede bu künleri acılıqqa azırlıq kete. Acılıq vaqtında Mekkege bir qaç million acı kele.


text:
Faaller Kiyevdeki Rusiye Federatsiyası elçiligi yanında zorbalıqnen ğayıp olğan işğal etilgen Qırım sakinleriniñ bulunğan yerlerini belgilemege talap etti. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Aktisya iştirakçisi, sabıq siyasiy mabus Gennadiy Afanasyev qayd etti ki, bütün ğayıp olğan Qırım sakinleri ukrain tarafını tutqan.
«Rusiye Federatsiyasından eñ qısqa müddet içinde bütün ğayıp olğanlar ve qaçırılğan kişilerni tapması ve taqiqat etmesi içün effektiv tedbirler alıp barmağa çağıramız. Ğayıp olğanlarnıñ qorantalarına olar aqqında iç olmasa nasıldır malümat bildirmege ve insan aqları çoq bozuvları içün tazminat bermege talap etemiz. Rusiyeden cinayetlerniñ ögüni körmek içün tedbirler keçirmesini ve ukrainlerniñ, qırımtatarlarnıñ ve bütün Ukraina vatandaşlarınıñ effektiv saqlanmasını teminlemesini talap etemiz», – dedi Afanasyev.
«Qırım SOS» vatandaşlar teşebbüsiniñ idarecisi Tamila Taşeva ilân etti ki, Rusiye Federatsiyası elçiligi yanında bu kibi aktsiyalardan ğayrı, faaller, yarımadada olğan vaziyetnen meraqlanğan halqara teşkilâtlar ve devletlernen muzakereler alıp bara.
Faaller, yarımadada bütün ğayıp olğanlar tapılmasına ve azat etilmesine qadar Rusiye elçiligi yanında bu kibi aktsiyalarnı keçirmege devam etmege söz berdi.
Rusiye Federatsiyası temsilcileri faallernen körüşmek içün çıqmadı.
Qırım işğal etilgen soñ yarımada territoriyasında adamlar, hususan qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Bunen beraber, Rusiyege boysunğan Qırım taqiqat komitetinde «yarımadada qırımtatarlar kütleviy şekilde ğayıp olmağanını» bildireler.
Farqlı malümatlarğa binaen, işğal etilgen Qırımda 13-ten 20-ge qadar insan ğayıp oldı, eñ azdan 6 kişi öldürilgen tapıldı. Bundan sebep, Qırım SOS er aynıñ 25-inde Rusiye elçiligi yanında aktsiyalar keçirmek teşebbüsini bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Eger NATO arbiy quvetlerini modernleştirip olamasa ve Rusiye tarafından kelgen tehlükege qarşı munasip çareler tapmasa, beş yıldan soñ bazı saalarda «üstünligini» ğayıp ete bilecek. Bunı Şimaliy Atlantika ittifaqınıñ Avropadaki komandanı general Kertis Skaparotti NATO Arbiy komitetiniñ oturışuvında söyledi.
Skaparotti: «Fikrimce, bir ittifaq olaraq bizim üstünligimiz bar. Bizge meydan oqulğan bazı saalar bar. Fikrimce, kiberboşluq olardan biridir. Olarnıñ (ruslarnıñ – muarririyet) bu işte büyük salâhiyeti bar», – dedi.
O, NATO Arbiy komitetine muracaat etip, «Rusiyeniñ strategik raqip olaraq canlanması, Afrika ve Yaqın Şarqta artqan telüke ve stabilsizlik, em de terrorizm bizim strategik muitimizni temelden deñiştireler», dep qayd etti.
Rusiye tarafından Ukrainağa ait Qırım yarımadasınıñ ilhaq etilmesi ve Ukrainanıñ şarqındaki çatışmanıñ başlanmasından soñ Moskva ile Ğarp devletleri arasında munasebetler keskinleşti. Kyiv ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım etkeninde qabaatlay. Kreml bu qabaatlavlarnı inkâr ete ve Donbassta olsa bile, rusiyeli «göñülliler» bardır, dey. BMTniñ malümatına köre, çatışma esnasında 10 300-den ziyade kişi elâk oldı.


text:
Artıq küp tirläwne tabiğıy ısullar belän beterü
Sälamät bulıyq 5/2022
Sälamät bulıyq 5/2022
Tirläw – tän temperaturası, su häm toz tigezlegen täêmin itüçe fiziologik torış. Bigräk tä qultıq astı, ayaq töbendä häm uç töbendä barlıqqa kilgän çiktän tış tirläw torışı törle säbäplärgä bäyle bula ala.
- Alma sirkäse (uksusı)
Tänegez tulısınça kibep betkän çaqta çista ber mamıqqa alma sirkäsen, uksusın salığız. Şuşı mamıqnı tirläw probleması bulğan urınnarğa sörtegez häm kipkänen kötegez. İrtä belän torğaç uksus isen beterü öçen qabat cılı duşqa keregez. Tirläwçe urınnarğa tän pudrasın sörtegez.
- Şalfey
Çiktän tış küp tirläw problemasına tabiğıy çişeleş ısulları arasında iñ täêsirlese bularaq şalfey dä kiñäş itelä. Bolardan berençese şalfeynı çäy räweşendä êçü, ikençese dä tonik şäkelendä tänebezdä qullanu.
Tonik bularaq qullanu öçen şalfeynı qaynatabız. 15- 20 minut buyı suınuın kötäbez. Annan soñ mamıqnı yäki tuqımanı çäygä batırabız häm çiktän tış küp tirläw probleması yäşängän urınğa sörtäbez. Monı da könenä 2- 3 tapqır yasarğa bula.
- Dülänä çäyı
Dülänäne normal’ üsemlek çäyın äzerläw ısulı belän qaynatıp könenä 1 stakan êçärgä bula.
Dülänä çäyı çiktän tış tirläw problemaları öçen yaxşı.
Limon häm toz qatnaşması
Limon häm toz qatnaşması öçen kiräkle äyberlär:
-3 aş qaşığı limon suı
-1 aş qaşığı toz
Äzerlänelüe: Şuşı ingrediyıntlarnı bergä quşığız. Qatnaşma börtekle häm bertörle bulğanğa xätle moña däwam itegez. Soñınnan bu qatnaşmanı çiktän tış küp tirläw bulğan urınğa sörtegez häm 5- 6 minut kötegez. Annan soñ qatnaşma sörtelgän urınnı yaxşılap yuığız. Monı här könne könenä 1 tapqır yasarğa bula.
- Köpşäklägeç
Yartı stakan suğa 1 çäy qaşığı köpşäklägeç quşığız. Bu qatnaşmanı tirläw probleması bulğan urınnarğa sörtegez. 15 minut kötkännän soñ cılı su belän yuığız. Bu ısulnı atnada 2 tapqır yasıy alasız.
- Stêxad lavandası
Stêxad lavandası tirläwne tärtipkä saluçı üsemleklärdän berse. Ber totam stêxad lavandasın ber stakan suda 5 minut qaynatıp, berniçä minuttan soñ êçärgä bula.
- Kokos mayı
Kokos mayınıñ ise naçar islärne beterüdä bik êffektiv. Cılı duştan soñ çiktän tış küp tirläw probleması bulğan urınnarğa kokos mayın sörtä alasız.
İskärmä: Allergiyası bulğan keşelär kokos mayın qullanır aldınnan motlaq räweştä tabibkä möräcäğät itsen.
- Yäşel çäy
2 variant bar. Bolardan berençese çäy bularaq qullanu, ikençese dä tonik bularaq faydalanu. Yäşel çäyne çiktän tış küp tirläw bulğan qultıq astı, qullar häm ayaqlar kebek urınnar öçen çistartu suı itep qullana alasız.
Yäşel çäyne qaynatığız häm soñınnan suınuın kötärgä. 15- 20 minuttan soñ tuqıma yäki mamıq belän şuşı qatnaşmanı çiktän tış tirläw probleması yäşängän urınğa sörtep yatarğa. Monı här kön daimi bularaq başqarğan çaqta yoğıntısın xis itep bulaçaq.
Çiktän tış küp tirläw problemasına tabiğıy çişeleşlär öçen bu ısullar nigezdä bik êffektiv. Fäqät täêsiren xis itä alu häm faydasınıñ buluın ciñeläytü öçen bu kiñäşlärne här kön başqarırğa kiräk.
- Qara çäy
2 törle variant kiñäş itelä. Bolardan berençese, çäy itep êçü, ikençese dä tonik bularaq faydalanu. Tirläw problemasın beterü öçen här kön 1 stakan qara çäy êçärgä bula.
Qara çäyne çäynektä qaynatığız. Annan soñ suınuın kötegez. Soñınnan çäyneñ êçenä mamıq batırıp, anı tirläw probleması bulğan urınnarğa sörtegez. Çäy kipkännän soñ cılı duş alırğa bula.
- Soda häm aloê vera
Soda häm aloê veralı qatnaşma öçen kiräkle äyberlär:
-2 çäy qaşığı soda
-2 aş qaşığı aloê vera gele
Äzerlänelüe: İñ êlek öyegezdä üstergän aloê vera üsemlege bulsa, annan gel’ yasawığız mömkin. Monıñ öçen 1 yäki 2 danä aloê vera yafrağın kisep, çäy qaşığı belän êçendäge gel’ kebek sıyıqlıqnı qatnaşma sawıtına salığız. Annan soñ gel’ne salğan sawıtqa 2 çäy qaşığı soda östägez häm bolarnı yaxşılap bolğatığız.
Qatnaşmanı äzerlägännän soñ çiktän tış küp tirläw probleması bulğan urınnarğa sörtegez. Qatnaşmanı annan soñ sörtep alırğa häm yuarğa kiräkmi, şul räweşle qalsın. Täêsirle, êffektiv näticä alu öçen här kön yasawığız kiräk.
Cılı şalfey, yaña yäki kipterelgän bötnek, kurkuma poroşogın qullanu organizmdağı çiktän tış küp bülenep çığularnı azayta häm keşegä tağın da räxäträk bula.
Avtor – tabib Mäxmät Uçar


text:
Aprelniñ 24-ünde, Qırım.Aqiqatnıñ beş yıllığına bağışlap,“Mıstetskıy Arsenal”, “Qırım Evi” ve Azatlıq Radiosı, “Ukraina cemiyeti ve Qırım - kelecekke baqış” açıq muzakeresini keçirecek.
Spikerler - qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina Prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ aqları boyunca vekâletlisi Mustafa Cemilev; ukrain yırcısı, şair ve bestekâr, “Antitela” taqımınıñ lideri Taras Topolâ; ukrain jurnalist, publitsist, yazıcı, Qırım.Aqiqat müellifi Vitaliy Portnikov.
Moderator - Qırım jurnalisti, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ muarriri Oleksandr Yankovskıy.
Alıp barıcı - prodüser ve Qırım.Aqiqat Radiosınıñ müellifi Katerına Nekreça.
Merasim saat 17:00-da başlanacaq.
Qırım.Aqiqat – Azatlıq Radiosınıñ ukrain hızmetiniñ Qırım leyhası – 2014 senesi mart ayında, Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım yarımadasınıñ işğali ve ilhaqınıñ ilk künlerinde çalışıp başladı.
Qırım.Aqiqatnıñ rus tilli saytı 2014 senesi martnıñ 25-nde, ukrain tilli ve qırımtatar tilli saytları ise aprel ayınıñ başında çalışıp başladı.
Beş yıl içinde Azatlıq Radiosınıñ ukrain hızmetiniñ Qırım leyhasınıñ saytlarını 115 million oquyıcı ziyaret etti. Bizim esaplarımızğa köre, olardan dörtte biri qırımlı ola. Oquyıcılar 200 million saifeden ziyadesini baqtı. 2014 senesi noyabr ayında açılğan Qırım.Aqiqatnıñ YouTube kanalına 65 biñ insan abune oldı, 58 million kere video baqıldı ve baqılğan videolarnıñ aman-aman 250 million daqqası bar.
2014 senesi iyün ayından başlap Qırım taqımı er afta çıqqan eki unikal televizion programmasını azırlay – umummilliy ve regional telekanallar içün «Qırım.Aqiqat» ve halqara uyduda «Nastoyaşçeye vremâ» telekanalında ve Şarqiy Avropa ve Merkeziy Asiyanıñ 25 memleketten ziyadesinde uydu ağlarında çıqqan «Qırım.Aqiqat».
2015 senesi sentâbr ayında Qırım taqımı Qırım.Aqiqat Radiosını açtı. O, Qırımnıñ büyük qısmı, Ukrainanıñ cenübi-şarqına ve Rusiyeniñ Şimaliy Kavkaz dağ aldı rayonlarına 549 AM orta dalğalarında yayın yapa, 2017 senesi sentâbr ayından başlap ise Qırım.Aqiqat Radiosınıñ kanalı 105,9 FM dalğasında gece kündüz çalışa, onı Qırımnıñ şimali-şarqında diñlemek mümkün.
Qırım.Aqiqat büyük içtimaiy ağlarda da mevcut. Twitterdeki abunecilerimiz birinciler sırasında haber ala. Instagramda ise saytta tapıp olamaycaq fotoresimlerimizni paylaşamız, Facebookta ise eñ meraqlı munaqaşalar ola. «Vkontakte» ve «Odnoklassniki» saifelerimizge de kiriñiz. Eñ müim haberlerni Telegramda da er kün ala bilesiñiz.
2016 senesi Rusiye akimiyeti saytnı Qırımda blok etmege tırışıp başlamazdan evel Medialogiya Rusiye tedqiqat teşkilâtı Qırım.Aqiqatnı üç yıl devamında eñ çoq alıntı ketirilgen Qırımnıñ internet neşirleri sırasına kirsetken edi.


text:
Çarşenbe künü, mart 4-de, Aqmescitte trolleybuslar marşrutlarğa çıqmadılar, «Krımtrolleybus» hadimleri grev ilân ettiler.
Sebebi – aylıqnıñ berilmemesi, dep añlattı akimiyet tarafdarı olğan Krıminform neşirine Qırım naqliyat naziri Anatoliy Tsurkin.
«Qırım maliye naziri vaqtında paranı şirket esabatına yollamağanından kerginlik yüz berdi», – dedi Tsurkin.
Nazir şunı da qayd etti ki, al-azırda aydavcılarğa kün devamında aylıqları ödenilecegi aqta söz berildi. Yaqın zamanda trolleybuslar marşrutlarğa çıqar.
GUP RK «Krımtrolleybus» yolbaşçılığı izaat bermey.


text:
Terrorizmge qarşı quvetler saat 18.00 Ukraina şarqında ateşni toqtattılar. Bunı RNBO malümat analitik merkeziniñ spikeri Andriy Lısenko sentâbr 5-te aqşam bildirdi, dep haber ete «Ukrainskaya pravda».
Lısenkonıñ aytqanına köre, cumaertesi künü, sentâbr 6-da, esir alınğan adamlarnı almaştırmaları mümkün.
Bundan evel aynısını Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ayttı. Onıñ bildirgenine köre, Minsk şeerinde olğan añlaşmalarğa binaen, cumaertesi künü, sentâbr 6-da, Ukraina şarqındaki arbiy areketler keçirilgen yerde esir alınğanlarnı almaştırıp başlaycaqlar.


text:
Baş prokuratura Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ qanunsız yaqalanması boyunca cinaiy taqiqatqa başladı.
Bunı onıñ matbuat hızmeti bildire.
Fevral 3-te Ukraina baş prokuraturası Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ liderlerinden birini qanunsız alda azatlıqtan marum etüv boyunca cinaiy taqiqatqa başladı.
«Aqmescitniñ qanunsız alda meydanğa ketirilgen Kiyev rayon mahkemesi onı (Ahtem Çiygoznı – muar.) apiske aldı. Mezkür areketler Ukraina Anayasası vatandaşnıñ belgilegen areket serbestligi ve aqlarını bozmaqta», – aytıla beyanatta.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Çiygoznı 2015 senesi fevral 19-na qadar apiste qaldırdı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Çiygoznıñ yaqalanmasını izaatlap, Qırımda qırımtatar milliy areketiniñ faallerine yapılğan basqınıñ yañı basamağı başlanğanını ayttı.


text:
Çarşenbe künü, dekabr 3-de, Aqyarnıñ bazı rayonlarında ışıq yoq oldı.
Bunı «Sevastopolenergo»nıñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Yolaqta olğan qısqa sureli bir qaza sebebinden Aqyarda elektroteminlev söndürildi. «Sevastopolenergo» mütehassısları elektroteminlevniñ ğayrıdan pekitilmesi içün iş alıp baralar», – denile şirketniñ beyanatında.
Saba, dekabr 3 künü, bir sıra şeerlerde ışıq ğayıp oldı. Şu cümleden, Aqmescit ve Kezlev yarıqsız qaldı.
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov aytqanı kibi, Ukraina Qırımğa elektroenergiya acımınıñ yalıñız yarısını bergeni aqqında bildirdi.
Evel Ukraina energetika ve kömür sanayi naziri Yuriy Prodan aytqanı kibi, Kiyev Ukrainada energoteminlevniñ qıtlığı artqan olsa, o vaqıt işğal etilgen Qırımğa da energiya sıñırlavını kirsete bile.


text:
Kiyev – Devlet işğal etilgen yerlerden kelgen adamlarnı er daim yaşağan yerini tasdıqlamağa mecbur etecek. Böyle bir qararnı Nazirler şurası mart 4-te qabul etti. Böylece, köçip kelgenler içtimaiy yardım, maddiy yardım almaq ve biznesni ğayrıdan qayd etmek içün migratsion hızmetiniñ müürüni qoydırmaq kerekler. Ştamp olmasa, bu aqlarnı bergen vesiqa sayılmay.
Uquq qorçalayıcılar açuvlanalar: devlet köçip kelgenlerni memuriy nezaret altına alıp, olarnı azatlıqtan marum qaldıruv yerlerinden çıqqan cinayetçiler olaraq tanıy. Uquqçılar ve cemaatçılar Nazirler şurasınıñ qararını anayasağa zıt kelgen ve adamlarnı ayırğan bir şey olaraq adladılar.
«Şimdi qararda ne oquymız? Emek idaresine kelgen adam böyle bir vesiqanı aldı (köçip kelgenniñ vesiqasını – muar.), soñra migratsion hızmetke keldi ve belli bir şekilde bildirdi (yaşağan yerini – muar.). Nasıl etip bildirdi – belli degil: «tizege» aytmaq, ariza yazmaq, ya da yolbaşçığa kirmek kereksiñ, – dep ayta «Vostok SOS» vatandaşlar teşebbüsiniñ koordinatorlarından biri Oleksandra Dvoretska. – Üç kün devamında birisi onıñ evine kelip, bunı teşkermek kerek. Lâkin adam evde olmasa, migratsion hızmeti bir kün içinde emek idaresine haber ete bile, ve adamnı cedvelden sileler. Adamnıñ cedvelden silinmesi, ya da evine birisi kelgen degen bir haber yoq».
Dvoretskanıñ aytqanına köre, bundan evel işğal etilgen yerlerden köçip kelgen adamlarnıñ vaziyeti biraz başqa – daa qolaydır. Migratsion hızmeti olarnıñ yaşağan yerlerini eki ay içinde teşkerip, kerek olğan müürni qoymalı.
«Olar daa tünevin qabul etilgen vesiqanıñ işke tüşmesini beklemek kerekler. Adam eki aydır evde olıp, böyle ziyaretni qaçırmamaq kerek. Lâkin qaçırğan olsa, oña haber berile, ve o, 10 kün içinde migratsion hızmetiniñ yerli ögranlarına muracaatta bulunıp, yaşağan yerini isbatlamaq kerek», – dep añlata Dvoretska.
Tam bir komissiya mesken yerlerine kelip, mahkeme qararı olmasa ve iç bir sebepsiz yaşav faktını teşkere bilecekYelena Vinogradova
Nazirler şurasınıñ köçip kelgenlerge nisbeten siyaseti Ukraina Anayasasına zıt kele, dep qayd ete «Pravo na zaşçitu» cemaat teşkilâtınıñ uquqçısı Yelena Vinogradova. Böylece, meskenniñ toqunmaması aqqında 30-ıncı maddesi dey ki: iç bir kimse mahkeme qararı olmasa, meskeni baqamaz. Esas Qanunnıñ 33-ünci maddesi yaşav yeri ve yerini deñiştirüv serbestliginiñ saylav aqqını kefil etmekte.
«Tam bir komissiya mesken yerlerine kelip, mahkeme qararı olmasa ve iç bir sebepsiz yaşav faktını teşkere bilecek. Köçip kelgenler bütün kün evde oturıp, migratsion hızmeti vekilleriniñ ziyaretini beklemek kerekler».
«Olmaycaq bir şey»
Migratsion hızmeti Nazirler şurasınıñ qararı nasıl etip ömürge keçirilecegini bilmey, ve yaqın vaqıtta bunıñnen bağlı resmiy izaat olacağını vade ete.
«Bu teşkerüvler başlanmadı, qarar bile işke tüşürilmedi, onı derc etmediler bile. Şimdi bizler mehanizmni azırlaymız. Saytımızda bunıñnen bağlı resmiy tefsir olacaq. Qarar işke tüşürilmedi, bunı aytmaq ertedir», – dep ayta Devlet migratsion hızmetiniñ matbuat kâtibi Sergey Gunko.
Onıñ bildirgenine köre, uquqçılarnı açuvlandırğan deñişmelerni migratsion hızmeti teklif etmedi. Lâkin köçip kelgenlerniñ yaşağan yerlerini teşkermek kerek.
«Bizler – icra akimiyetniñ organı olamız, bizler ükümet qabul etken qararlarnı amelge keçirmek kerekmiz. Nezaret olmalı, bu teşkerüvler de kerek, çünki maddiy yardım berilmesiniñ şartlarından biri yaşav yeri aqqında malümat ola. Şunıñ içün bizler bu malümatnı örgenip teşkerecekmiz. Tabiiy bir aldır», – dep ayta Gunko.
İnsan aqları Ukrain Helsinki birliginiñ adliyeciler merkeziniñ müdiri Boris Zaharov emin ki, Ukraina köçip kelgen adamlarğa masraflarnı eksiltmek içün bürokratik mehanizmlerni meydanğa ketire.
Devlet kerek olmağan ağızlarnı aşatmamaq içün olardan vazgeçecek olaBoris Zaharov
«Devlet kerek olmağan ağızlarnı aşatmamaq içün olardan vazgeçecek ola. Bir çoq adam bu qarardan sebep qıyın vaziyetke oğraycaq. Meselâ, vilâyetke köçip keterler, migratsion hızmeti olarnı şeerde tapamaz, vilâyette olar ğayrıdan qayd olmağa yetiştiremezler, ve böyle etip vesiqa sayılmaz, olarnı ise aqqlarından marum qaldıracaqlar».
Qararda qayd etilgen er aylıq teşkerüvler köçip kelgenlerni yaşağan yerlerine bağlay, bu sovet institutınıñ «qaydını» hatırlatadır, dep qayd ete Zaharov.
«Bu olmaycaq bir şey, çünki köçip kelgen adamnıñ parası ola bile, o, ya çetelge, ya da yazda qartanasınıñ köyüne kete bile. Adamlarnı bir yerde olmağa zorlamaq mümkünmi? Bu Ukraina Anayasasını bozmaqtadır», – dep açuvlana uquq qorçalayıcı.
Adamlarnıñ vesiqada müürni, ve onıñnen beraber – köçip kelgenlerniñ bütün aq-uquqlarını alamağanınıñ meselesi meskenni tapmaq qıyınlıqlarından peyda oldı. Birinciden, er kes onı birden tapamay: adamlar vokzallarda, musafirhanelerde, tanışlarında qala bileler. Ekincisi, kira almaq imkânını tapsa da, bunı resmiy şekilde yapmaq kerek – añlaşma ve bergiler ile. Köçip kelgen adam yaşağan evniñ saibi onı qanunğa köre resmiyleştirmeli, dep ayta Oleksandra Dvoretska.
«Bizler aynı problemni Donetsk vilâyetinde bilemiz: ştampnı qoymaq içün kiranıñ saibini ketirmek kerek. Köçip kelgenler öyle de ayırımğa oğratıla, olarğa kira almağa zor ola, şimdi ise bu adamlarnı içki işler organları da teşkerecek. Migratsion hızmeti bildire ki, bu malümatlar er bir hızmetke, şu cümleden fiskal hızmetke berile bile», – dep ayta uquq qorçalayıcı.
Migratsion hızmeti böyle bir talap olğanını ne red etti, ne de tasdıqladı. «Bu haberni qaydan aldıñız? Şimdilik saipniñ razılıq talabı aqqında haberim yoq», – dep ayta Devlet migratsion hızmetiniñ matbuat kâtibi Sergey Gunko.
Uquq qorçalayıcılar Nazirler şurasını qararnı deñiştirmege çağıralar: qayd müddetlerini arttırmaq ve memleket içinde köçip kelgen adamlarnı ayırımğa oğratqan maddelerni alıp taşlamaq. Mart 10-da Ukrainada köçip kelgen adamlarnıñ sayısı 1 million 124 biñ adamnı teşkil etti (İçtimaiy siyaset nazirligi).


text:
Qırımlı ukrain faal Volodımır Baluh, Torjok şeeriniñ №4 Rusiye koloniyasında kene ceza izolâtırına keçirildi.
Bu aqta Baluhnıñ soylarına atıf etip, Qırım uquq qoruyıcı gruppası bildire. Olarnıñ malümatına köre, Baluhnıñ ceza izolâtırına iyül 40-zında keçirdiler, o anda 15 kün tutulacaq.
Uquq qoruyıcılarğa köre, Volodımır Baluhnıñ Torjok koloniyasında keçirgen dört ayı devamında, "ruhtan tüşürmek içün", onı altıncı sefer ceza izolâtırına oturtalar.
“Kun-künden açlıq ve sert şaraitten sebep, faalniñ sağlıq vaziyeti beterleşe, ceza izolâtorında tutulması ise bu vaziyetni daa da kerginleştirecek”, – dep, aytıla beyanatta.
Şimdilik bu malümatqa dair mesüliyetli Rusiye müessiselerniñ tefsirleri yoq.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin kene bir kere işğal etilgen Qırımnıñ kelecegini qırımlılarnıñ özleri belgilegeni aqta bildirdi.
«Yoq, men bu aqta bir şey izaatlamayım, çünki Qırımnıñ kelecegini bu topraqta yaşağan insanlar belgiledi. Olar Rusiye ile birleşüvge qol tuttılar. Bu qadar. Noqta», – dedi o salı künü, avgust 18-de, Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ Rusiye siyasetçileriniñ Qırım ziyareti aqta sözlerini izaatlap.
Bazarertesi künü, avgust 17-de, Yaltada Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Devlet şurası prezidiumınıñ turizm inkişafı boyunca toplaşuvını keçirdi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye prezidenti Vladimir Putinninniñ Ukraina tarafı ile uyğunlaştırılmağan Qırım ziyaretini – medeniy dünyağa qarşı areket olaraq adladı. Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve baş naziri Dmitriy Medvedevniñ işğal etilgen Qırım ziyaretine narazılığını bildirdi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar. Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta


text:
Kreml nezaretindeki Yalta akimiyeti Köreiz civarında etnik köy qurmağa turistlerge söz berdi. Bu aqta şeer akimiyetiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
“Obyektni biz Köreiz civarında yerleştirmege niyetlenemiz, o 80 sotkağa qadar yerni alacaq. Biz “Şeer müiti” programmasınıñ qısmı olaraq onıñ leyhasını yapmağa azırmız”, - dep yaza Yalta şeer memuriyeti başı Aleksey Çelpanovnıñ sözlerinden matbuat hızmeti.
Onıñ aytqanına köre, etnik köy medeniy parkı kibi yapılacaq, anda Qırım halqları - ermeniler, yunanlar, qırımtatatlar, ukrainler ve ruslarnıñ - adetleri ve ünerleri kösterilecek.
Çelpanovnıñ aytqanına köre, “etnik köyde yarımadada şimdi ve evelde yaşağan halqlarnıñ tarihi ve turmuşını kösterecek abideler olacaq”.
“Anda milliy aşlar, yemek noqtaları olacaq”, - dedi o.
Yaltada kurort mevsiminde turistik politsiya olacaq.
Yaltada yalı kenarında iyün 4-ünde “Kitap alleyaları” festivali açıla.


text:
5 yıl apis cezası. Rusiye kontrol etken Qırımnıñ Aqşeyh rayon mahkemesinde Vladimir Baluhnıñ daa bir ükmü çıqarıldı.
2016 senesi oña tintüv ötkermege kelgenler, şu sırada da çardaqında patron ve trotil taşlar tapılğan eken. Baluhqa qarşı «silânı qanunsız saqlav» maddesi boyunca cinaiy iş açıldı. Üç yıl ve beş ay yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etilgen edi. O, narazılıq bildirmek içün açlıq grevine başladı.
Baluh apishanege avuştırılmadı – nevbetteki iş boyunca taqiqat başladı.
Vaqtınca tutuv izolâtorında Baluh kene qabaatlandı – «cemiyetten uzaqlaştırma müessisesiniñ faaliyetini bozuv» maddesi boyunca oña üç yıl apis cezası ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ grivna) para cezası tayin etildi. Umumen alğanda Vladimir Baluh 5 yıl apiste olmalı.
Al-azırda Baluh yüz künden ziyade açlıq tuta. Qırım.Aqiqat qırımlınıñ fotoresimlerini toplap, taqip etilmezden evel ve daa bir cinaiy iş boyunca üküm çıqarılması arfesindeki allarını qıyasladı.
Qarşılıq aqibetleri. Baluh taqip etilmege başlağan soñ nasıl deñişti (foto)
5 yıl apis cezası. Rusiye kontrol etken Qırımnıñ Aqşeyh rayon mahkemesinde Vladimir Baluhnıñ daa bir ükmü çıqarıldı.


text:
Ukrayina Rusiye esirliginden 50 ukrayin arbiyini azat etti. Bunı Ukrayina prezidenti ofisiniñ yolbaşçısı Andriy Yermak haber etti.
"Bular 20 milliy gvardiyacı, Arbiy deñiz quvetleriniñ 12 arbiyi, Ukrayina Silâlı Qvetleriniñ 10 arbiyi, Devlet sıñır hızmetiniñ 6 hadimi, 2 kişi territorial mudafaasından. 19 Mariuapol imayecisi, olardan 12-si "Azovstaldan" tahliye etilgen edi, Çernobıl atom elektrik stantsiyasından 15 esir ve Zmiyinıy adasından 7 arbiy", - dep yazdı o.
Onıñ sözlerine köre, esirlikten azat etilgenler arasında eki zabit ve 48 adiy asker ve serjant bar.
Ukrayina ombudsmanı Dmıtro Lubınets, ukrayinlerniñ Rusiye esirliginden azat etilmesi biri-biri artıdnan eki kün ilk defa olğanını bildirdi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi faal, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Eskender Suleymanovnıñ nezaret altında qaluv müddetini uzattı.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildirgenine köre, qadı Aleksey Kozırev apiste tutuv müddetini dekabrniñ 10-na qadar uzatmağa qarar aldı.
«Tahqiqatçı copy & paste yolunen azırlanğan muracaatını bildirdi. Onı qanaatlendirdiler. Men mahkemede aynı muracaatlar qullanıla ve bugünde-bugün olarnıñ bir küçü yoq, dedim, çünki tahqiqat bitmek üzre. Dava malümatları ögrenile – Eskender tahqiqattan saqlanmağa tırışmadı. Tahqiqat dellilerinden biri bu ola. Bir de bir delilni de yoq etip olamay, çünki bütün deliller FSBde buluna ve dava malümatlarına ilâve etildi. Mahkeme sıñırlav tedbirini dekabrniñ 10-na qadar uzatmağa qarar aldı», – dep izaatları oturışuv neticelerini Rustem Kâmilev.
Onıñ bildirgenine köre, Suleymanov aşqazan ağrıları aqqında ayta.
«Bu 2013 senesi başlağan ülser hastalığınen bağlı. Müvekkilimniñ diagnozını tasdıqlağan tibbiy vesiqaları bar, amma SİZO olarnıñ Ukraina örnekli olğanını ve bir şey ifade etmegenini aytıp, olarnı körmemezlikke ura. Onı tibbiy tedqiqlerge çıqarmağa rica etken edi, amma bu ricalarına da qulaq asılmay. Suleymanovnıñ tiş problemleri de bar – protezleri sındı ve olarnı deñiştirmek kerek, amma kene de ricaları körmemezlikke urula», – dep qoşqan Kâmilev.
İmayeci advokat muracaatlarını berdi ve resmiy cevap bekley.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
«Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtınıñ Aqmescitte Qırımtatar Milliy Meclisi yerleşken binanıñ tamir işleri ile bağlı davasıboyunca mahkeme toplaşuvı noyabr 23 kününe keçirildi.
Bunı Qırım.Aqiqatqa fondnıñ baş müdiri Riza Şevkiyev bildirdi.
«Oktâbr 16 künü Aqyarda nevbetteki mahkeme toplaşuvı keçti. Advokatlarımız ekspert komissiyasınıñ erkânına temsilcimiz, ekspert Halilov Şükriniñ celp etilmesi aqta bildirdi. Amma Qırımnıñ devlet qoruvı komitetiniñ temsilcisi Çihradze qarşı çıqtı ve başqa insanlarnıñ adlarını seslendirdi. Mahkeme toplaşuvını noyabr 23 kününe keçirdiler, o vaqıt olar işke celp etilecek ekspertler ile bağlı qarar çıqaracaqlar», – dey o.
Şevkiyev dey ki, mahkemeniñ red etüvi «Qırım» Fondu»na nisbeten qabaatlar qalp olğanını tasdiqlay.
işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Ukrainada Rusiye istilâsı başlağanından berli 130 biñ insandan çoq köçmege mecbur olğanlar olaraq qayd etildi. Bu aqta martnıñ 30-nda Ukraina içtimaiy siyaset naziri Marina Lazebnaya bildirdi.
Bundan ğayrı, onıñ malümatına köre, aman-aman 1,6 million insan köçip kelgenler aqqında malümat bazasında bar.
«Evini terk etmege mecbur olğan er kesten yaşağan cemiyette qayd olmağa rica etem… Bu er bir regionda köçip kelgenlerniñ «içtimaiy vaziyetini» añlamağa, ihtiyaclarına doğru qıymet kesmege ve yardımnı planlaştırmağa yardım eter», – dep qayd etti içtimaiy siyaset naziri.
BM qaçaqlar işleri yuqarı komissarınıñ martnıñ 20-nde olğan malümatına köre, 10 million insan – ealiniñ tahminen çerigi – Rusiye istilâsından sebep Ukrainadaki evlerini terk etti.
Martnıñ 21-nde Ükümet Ukrainada cenk areketlerinden sebep evlerini terk etip, köçip kelgenlerge devlet aylıq 2 biñ ğrıvnâ töleycek, dep bildirdi.
Martnıñ 25-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy köçip kelgenler içün vaqtınca mesken qurucılığını ilân etti.
Ukrainağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrainağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d3enufiq6nhnir.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırım müftisi Emirali Ablayev qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ bildirüvi sebebinden onı Meclis erkânından çıqarmağa qarar alacaq Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvına «semereli işni» tiledi.
«Müfti Mustafa ağağa sağlıq ve Allahnıñ razılığını, Meclisniñ olacaq toplaşuvına ise semereli işni tiledi», – dep bildirdiler Qırım.Aqiqatqa Qırım Musulmanları Diniy İdaresiniñ matbuat hızmetinde.
Yaqın vaqıtta Qırımtatar Milliy Meclisi temsiliy organnıñ erkânından Qırım musulmanl arınıñ müftisi Emirali Ablayevniñ çıqarılması aqqında qarar alacaq.
Bunı Qırım.Aqiqatqa qırımtatar halqınıñ yetekçisi, halq deputatı Mustafa Cemilev, onıñ Emirali Ablayevniñ Ankarada Meclis reisi Refat Çubarov ile körüşüvinden soñ olğan mevamına munasebeti ile bağlı sualge cevap bergende ayttı.
2015 senesi avgustnıñ soñunda Ankarada Meclis başı Refat Çubarovnıñ Qırım musulmanları müftisi Emirali Ablayev ile körüşüvi keçti. İşbu körüşüvniñ neticeleri iştirakçileri tarafından farqlı tarzda añlatıldı. Çubarov Ablayev ile mündericeli subet olğanını qayd etti, soñkisi ise «qırımtatar halqınıñ Qırımdaki vaziyeti boyunca muayyen teklifler olmağanını» bildirdi. Rusiye tarafı Çubarov ve onıñ yardımcıları müftiy eyyetine ücüm etkenini bildirgen edi.


text:
Halqara bala qoruv künü munasebetinen Latviyada Rusiye işğal etken yarımadada yaşağan qırımtatar faalleriniñ balalarına bağışlanğan aktsiya ötkerildi.
Bu aqta Ukrainanıñ Latviya elçihanesi saytında haber etile.
Haberde qayd etilgenine köre, aktsiyada Latviyadaki yaş ukrain plastçıları iştirak etti. Olar kâğıttan barışıq gögercinlerini yapıp, latış, ukrain ve qırımtatar halqlarınıñ birdemlik timsali olaraq 2019 senesi aprelniñ 24-nde Riganıñ Kronvald merkeziy parkında oturtılğan «Qırım yükesi» terekleriniñ dallarına bağladı.
Gögercinlerniñ bir qısmı resim ve muracaat mektüplerinen beraber elçihane tarafından Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ yardımınen qırımtatar balalarına berilecek.
Aktsiya vaqtında elçihane vekilleri Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarnı taqip etilüvini takbih etip, halqara uquq bozulğanını qayd etti.


text:
Amerika Birleşken Devletleri qırımtatar halqıqnıñ yetekçilerinden biri İlmi Umerovnıñ apiske alınmasını takbih ete. Bu aqta oktâbrniñ 3-nde derc etilgen ABD Devlet Departamentiniñ beyanatında buyurıla.
Metinde yazıla ki, Umerov Rusiye tarafından Qırımnıñ istilâ etilmesine dair öz fikirleri içün mahküm etilgen ve prokurornıñ rica etkenine nisbeten daa sert cezağa üküm etilgen.
«Rusiyeniñ işğalci akimiyetini deral Umerovnı azat etmege ve oña çıqarılğan ükümni lâğu etmege çağıramız», – dep aytıla beyanatta.
Bunen beraber Devlet Departamentinde qayd etile ki, ABD Ukrainanıñ topraq bütünligini ve mustaqilligini destekley.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri olğan İlmi Umerovqa nisbeten öz qararını çıqardı. Umerov eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etildi. Bunıñnen beraber, Umerovğa eki yıl devamında açıq faaliyet ile oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqışta bulunması yasaqlandı. Umeronıñ özü oña qarşı açılğan dava siyasiy sebeplerden alıp barılğanını beyan etti.


text:
Ukraina halq deputatı Georgiy Logvinskiy dey ki, Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov Aqmescit yuqarı arbiy-siyasiy qurucılıq oquv yurtunıñ mezunı olğanı aqqında yalan malümatnıñ tarqatıluvı sebebinden em Rusiye, em Ukraina qanuniyetine köre mesüliyet çekmeli. Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Qanuniyetke köre, menimce, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 358-inci maddesi ve Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 327-nci maddesi boyunca cinayet erkânı bar. Fikrime köre, Ukraina ve Rusiye uquq qoruyıcı organları bu beyanatqa seslenmeli», – dey Logvinskiy.
Deputat aytqanı kibi, Rusiye tarafı, belki, buña cevap bermez, amma Aksenovnıñ areketlerine Qırımda yaşağan Ukraina vatandaşları qıymet kesmeli.
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenovnıñ Aqmescit yuqarı arbiy-ssiyasiy qurucılıq oquv yurtunıñ (SVVPSU) mezunı olğanı aqqında malümat aqiqatqa uymay. Ukraina nazirliginiñ malümatına köre, arhiv vesiqalarınıñ teşkerüvi yapıldı ve neticede belli olğanı kibi, 1993 senesi iyün ayında Aksenovnı terbiyesizligi sebebeinden oquv yurtundan quvdılar.
Sergey Aksenovnıñ özü arbiy oquv yurtundan quvulğanını ne tasdiqladı, ne red etti. Onıñ SVVPSU diplomı barmı degen sualge Qırımnıñ rusiyeli başınıñ matbuat hızmeti onıñ resmiy saytında olğan tercimeialı ile tanış olmağa teklif etti.
Aksenovnıñ saytında aşkâr etilgen tercimeialında aytılğanı kibi, o 1993 senesi Aqmescit yuqarı arbiy-siyasiy qurucılıq oquv yurtunı bitirdi.


text:
Lvivde Ukrainanıñ «Jurnalistikanıñ yüksek standartları-2018» mukâfatı berildi. «Keyfiyetli regional media leyhası» nominatsiyasında Crimean Tatars saytı ğalip çıqtı. Bu aqta mukâfat jürisiniñ azası Diana Datsük Facebook saifesinde yazdı.
«Keyfiyetli regional media leyhası» nominatsiyasınıñ ğalibi Lilâ Bucurovanı ilân etmege şeref oldı. Crimean Tatars leyhası qıyın işğal şartlarında çalışa. Amma çalışa. Ve bu büyük ürmet ve ayranlıq qazana. Qırım – Ukrainadır», – dep qayd etti Datsük.
Mukâfat daa eki kategoriyada taqdim etildi: «Eñ turğun, keyfiyetli media leyhası» (bihus.info leyhası içün tahqiqatçı-jurnalist Denis Bigus) ve «Zenaatta tez ve keyfiyetli inkişaf» (jurnalist Margarita Tulup).
2016 Senesi aprel ayında Qırımda qırımtatarlar aqqında Crimean Tatars saytı çalışıp başladı. Saytnıñ baş muarriri – qırımlı jurnalist Lilâ Bucurova.
Lilâ Bucurova – 2015 senesi aprelniñ 1-nde yarımadada işini toqtatmağa mecbur olğan ATR qırımtatar telekanalınıñ baş müdiriniñ sabıq muavinidir. ATR media şirketiniñ saibi Lenur İslâmovğa qarşı yarımadanıñ Rusiye prokuraturası «Qırım qamaçavını teşkil etkeni içün» cinaiy dava açtı. Bu dava çerçivesinde yarımadada qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirildi. Jurnalist Lilâ Bucurovanıñ evinde de tintüv keçirilgen edi.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ esas Ukrainağa yarımadanıñ Rusiye akimiyeti siyasetinen razı olmağan eñ az 10 Qırım kütleviy haber vastası köçti.


text:
Çavuşoğlu - Kereşi söyläşüe
Mäwüt Çavuşoğlu N’yu-Yorkta BMO atnasında tığız diplomatiya alıp bardı
Türkiyä tışqı êşlär ministrı Mäwüt Çavuşoğlu N’yu-Yorkta BMO atnasında tığız diplomatiya alıp bardı häm şaqtıy ike yaqlı söyläşü ütkärde.
Törek ministrı Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ 77nçe Ğomüm Şurası başlığı belän dä küreşep söyläşte.
Mäwlüt Çavuşoğlu ike yaqlı söyläşü ütkärgän isemnär arasında Belarus’ tışqı êşlär ministrı Vladimir Makey, Braziliya Tışqı êşlär ministrı Karlos Al’berto França, Tön’yaq Makedoniya tışqı êşlär ministrı Bujar Osmani, Nikaragua tışqı êşlär ministrı Denis Kolindres ta bar ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Çavuşoğlu Buxarestta iminlek cıyılışında qatnaşa
Türkiyä Tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu Rumıniya başqalası Buxarestta Myunxen iminlek konferenśiyası cıyılışında qatnaştı
Aq Yort: "Türkiyä üzen yaqlarğa xoquqlı"
Aq Yort wäkile Djon Kirbi köndälek matbuğat brifingında Türkiyäneñ xärbi operaśiyäläre turında belderü yasadı


text:
Bwl meniñ ömirimdegi wmtılmas oqiğalardıñ biri. Öytkeni, men sol jolı namısımdı qorğap, erlik degen wğımnıñ jay söz retinde emes, şınayı äreket türinde ğana iske asatının sezingen edim. Sonımen oqiğa bılay boldı.
Törtinşi raz'ezdegi kezimiz. Vesnada twratın Sapar degen jol masteri şildehana jasap, oğan bizdi de şaqırğan. «Quanıştı bölisseñ köbeyedi» dep, biz de säbidiñ ömir esigin aşqan aq tileuine barmaqşı boldıq. Alayda, raz'ezdi ien tastap ketuge bolmaydı. Onıñ amalın da taptıq. Qarajıñğıldan keyin bizge jaqın twratın Üşinşi raz'ezde jwmıs isteytin Ol'ga Garbuzova degen qızdan ornımızğa kelip qaray twrudı ayttıq. Ol kelisti. Onıñ raz'ezinde Kim degen korey jigit qalatın boldı.
Sonımen, biz şildehanağa jol jöndeuşilerdiñ maşinasımen kettik. Vesnağa deyingi aralıq on eki şaqırım bolatın. Şildehanağa biraz adam jinalğan eken. Jalğız üy bolğan soñ zerigip, işiñ pısadı ğoy. Jinalğan dos-jaran, tanıs-bilistermen jüzdesip, gül jaynağan dastarqan basında mäz-meyram bolıp qaldıq. Än aytılıp, bi bilenip, öleñ oqılıp degendey otırıs qızıp jatqan. Bir kezde eñgezerdey-eñgezerdey bes hohol sarbaz kirip keldi. Qastarında şala qazaqşa, şala orısşa söyleytin bir proporşik bar eken. Quanış üstine kelgen adamğa eşkim «ket» demeytini belgili. Bärimiz qarsı alıp, ortamızdı toltırğan qonaqtarğa quanıp jatırmız. Olar da jayğasıp otırdı. Meniñ de äskerden kelgenime köp bolmağan kez. Sarbazdardı körgende jaqın dostarıma kezikkendey köñilim köterilip, olarğa şın peyilimmen qwrmet bildiruge kiristim. Qanşa degenmen «kemedeginiñ janı bir» degendey, olardıñ jayınan habarım bar, äskeri ömirdi özim de bastan ötkizgen adammın ğoy. Sol üşin de olarğa jaqsı nietimdi tanıtıp qoyğım kelgen edi. Özderimen aşıq-jarqın äñgimelesip, hal-jayların swradım. Aldarına tamaq qoyğızıp, araq-şaraptan qwyğızıp degendey, iltipatımdı ayağan joqpın. Sıy-qwrmetke bölenip, şaqırılmağan qonaq bolsa da, eşteñeden kende bolmağan olar biraz otırdı da ketip qaldı.
Soldattar ketken soñ, köp ötpey biz de qaytatın boldıq. Raz'ezge deyin basqa bir jol jöndeuşilerdiñ köligi jetkizip saldı. Toy men quanışqa şaşılğan qazaqtıñ darhandığı men jomarttığında şek bar ma, qaytarda üy ieleri sarqıt äri «Ol'ga qızğa da ala barıñdar» dep, pisken et, birer bötelke araq salıp jiberdi.
Üyimizge endi jetip, şildehananı özimizşe jalğastırmaq boldıq. Külän dastarhan jazıp, äkelgen etti turap, Ol'gağa şaraptan qwyıp, otıra bergenimiz sol edi, sırtta güjildegen maşinanıñ dausı şıqtı. «Bwl kim boldı» eken degenşe bağanağı altı sarbaz sau etip kirip kelgeni. Söytsek, olardıñ Ol'gamen bwrınnan tanıstığı bar eken. Qızdı Üşinşi raz'ezge barıp izdeydi, osında ketti degen soñ beri qaray telefon şalıptı. Ol'ga Törtinşi raz'ezde ekenin aytqan soñ izdep keludi jön köripti. «Bir körgen –tanıs, eki körgen – bilis» demekşi, bağana bir jerde bas qosıp, şildehana qızığın ortaq bölisken sarbazdardı ıqılaspen qarsı aldım. Onıñ üstine olar basqa üyge emes, meniñ öz üyime kelip otırğan soñ qalay böten niet tanıtuğa, basqaşa oy oylauğa boladı? Jigi-japar bolıp, tağı da küttim. Meniñ ıñğılıma qaray Külän da «zır» jügirip, as-tamağın dayarlap, şayın qwyıp jür. Tipti, et azdıq etken soñ, jwmırtqa da quırdı tünniñ ortasında.
Du-du äñgimemen otırıp, äkelgen araqtı iştik. Sarbazdardıñ da jolğa alğandarı bar eken. Tost söylep, olarğa densaulıq, jaqsılıq tiledik. Köñilimde eşteñe joq, solar razı bolsın, qonaq qoy dep ağımnan jarılıp jürmin. Sarbazdar biraz masayıp qaldı. Şalıqtap söylep, bir-birine ese bermey dürildep otır. Özderi betpaq daladağı äskeri bölimge kelip, qızmet ötep jatqan sarbazdar eken. Şetinen deneli, eki iığına eki kisi mingendey deuge bolatın alpamsaday jigitter. Biraq, men añqıldağan sayın olardıñ aram nietin jasırıp otırğanın qaydan bileyin? Tün ortasınan auğanda olar qaytpaqşı boldı jäne Üşinşi raz'ezge Olganı ala ketemiz dedi. Men ol qızğa rahmetimdi aytıp, sarbazdarmen birge şığarıp saluğa ıñğaylandım. Alayda, «jılı-jılı söyleseñ, jılan ininen şığadı» demekşi, meniñ qwrmettep jürgenime qarap olar qorqıp otır ne bolmasa qolınan tük kelmeytin bireu dep oylasa kerek. Bir kezde sarbazdardıñ işindegi közi twzday, mwrnı qoñqayğan jalpaq sarı bireui teñsele twrıp: «Brat, biz mına qızben birge seniñ äyeliñdi de ala keteyik, erteñge deyin bizben birge bolsın» demesi bar ma?! Auzınan araq iisi müñkip, közi kilkireye qaraydı. Qapelimde auzıma söz tüspey qaldı. Şın mäninde, ol jerde söyleudiñ de qajeti joq bolatın. Dereu «selk» etip, esimdi jidım. Basımnan tömen baqayıma qaray qwldilağan qanım, tamırlarımdı kerney ağıp, denemdi toq soqqanday selkildetip sala bergenin ğana sezindim. Mümkin, sol qan közime de qwyılıp, älgi sarbazdan basqa eşteñeni körsetpey qalsa kerek. «Tars» etken dıbıstı ğana estidim. Jañağı jalpaq sarı şekeden tigen jwdırığımnıñ soqqısınan kesken terektey «gürs» etti de, bası peştiñ auzına bir-aq kirdi. Boyımdı bir şeksiz küş kernep, qanım qayta basıma şapşıp baradı. Ekinşisi sekire bergende keudeden tepkenimdi bilemin. Ol releykanıñ esigin bwza-mwza sonıñ işine kirip ketti de, qıbırsız qaldı. Adam qattı aşuda şiırşıq atıp, najağayday tez, qabılanday qayrattı, jolbarıstay aybattı bolıp ketetin sekildi. Onıñ üstine qaynağan namıs ta boydı kernep alğan. Qalğandarı esterin jiıp bolğanşa, ekeuin irkes-tirkes wrıp jıqtım. Bireui orındıqtıñ üstine şalqalay barıp qwladı da, bası edenge soğıldı, ekinşisin qabırğadan teuip edim, büktetilip ol qaldı.
Üydiñ işi apır-topır boldı. Üstel qirap, ıdıs-ayaq jerge şaşıldı. Külän men Ol'ga oybay salıp jür. Osınıñ bäri qas-qağım uaqıtta ğana bolğanday äser etti mağan. Besinşi sarbaz twra qaştı, artınan qua şığıp edim, maşinağa otırıp ülgeripti. Qaşıp qwtılmaq bolıp, köligin şegindirdi de, esi şığıp qayta aldığa qaray jürdi. Baspaldaqta twrğan men basqa jaqqa sekirip ülgerdim. Ol maşinanı toqtata almağan küyi verondanı soğıp, bıt-şıt qıldı. Kölik te toqtadı, özi de kabinağa, älde rul'ge bası soğılıp, esinen tanıp sonıñ işinde qaldı. Al, altınşısı, älgi proporşikti tappay qaldım, qayda zıtıp joğalğanı belgisiz.
Üyge qayta kirdim. Jañağılardıñ auzı-mwrnınan, basınan aqqan qan edendi ayğızdap tastaptı. Asımdı işip, ayağımdı tepken teksizderge aşuım äli tarqar emes. «Siır sipağandı, jaman sıylağandı bilmeydi» degen osı şığar. Älinen asıp, adamşılıqtan şıqqandar solay öz aramdıqtarına özderi kömilip, bäri esterinen tanıp jatır.
Köp ötpey bir äskeri tikwşaq jetip keldi, aynalanıñ şöpterin japırıp, şañın bwrqıratqan tikwşaq qondı da, avtomattarın sert wstağan on bes şaqtı sarbaz üydi qorşap aldı. Töbeles bastalıp ketkende Külän dereu telefon soğıp, äskeri policiyağa, Qarajıñğıldağı äkeylerge telefon soğıp ülgergen eken. İle-şala «Ural» motociklge minip, Töleuhan äkey jetti. Bwrınğınıñ jorıqqa attanğan batırlarınday qabağınan qar jauıp, jüzinen qahar şaşadı. Beline oq qapşıq baylap, arqasına ayqış-wyqış eki mıltıqtı asınıp, ayağına wzın qonıştı sarbaz etigin kiip alğan äkem, alğı şepke bet alğan ataqtı barlauşıday aybattı eken. Alayda, jañağı bwzıq nietti sarbazdardıñ bäri jusap jatqan.
Tikwşaqpen kelgen äskeriler dereu sarbazdardı twrğızıp, şetinen kisendep aldı. Söytsek, olar äskeri bölimnen qaşıp jürgender eken. Qaruları da bar bolıp şıqtı. Onı maşinanıñ kuzovında qaldırıptı. «Jalğız adam ne qılar deysiñ, qolmen-aq wrıp jığamız» degen jımısqı oyları bolsa kerek. Alayda, ol dämeleri jüzege aspay, özderi ölimnen äreñ qaldı. Al eger, qwraldarına jetse, meni atıp tastauı da mümkin edi. Qwday saqtap, olardıñ qaruların aluğa mwrsaları kelmey qaldı.
Soqqı tigen sarbazdardıñ jaraqattarı auır bolıptı. Bireuiniñ bası peştiñ auzına kirgende qwyqasın temir tilipti, ekinşi bireuiniñ qabırğası, tağı biriniñ jağı sınğan eken. Bwnı körgen komandir «mına jalğız adamnan qalay tayaq jep jürsiñder» dep swraydı olardan. Sümireyip, jüzi küygen qara bet sarbazdardan ün şıqsın, jerden ün şıqsın. Sosın, komandir mağan kelip: «Mınalardı nemen wrdıñız?» dedi. «Nemen wruşı edim, ärine, qolmen soqtım» dedim. Biraq ol meni basqa qarumen wrdı degen bolu kerek, sengisi kelmey: «mümkin emes» dedi, basın şayqap. Meniñ olardı taldırıp tastağanımdı körip twrsa da, senimsizdik tanıtıp, meni közge ilmey twrğan komandirsımaqqa aşuım keldi. «Mümkin emes bolsa, keliñiz beri, wrıp körseteyin» dep jwdırığımdı tüyip edim: «Kerek emes, qaljıñ ğoy meniki» dep, – ötirik külgen bolıp tayıp twrdı. Biraq men älgi aram niet sarbazdardıñ üstinen arız jazğan joqpın. Qazaqta «taspen wrğandı aspen wr» degen ädemi naqıl bar. Onsız da qılmıstarı üşin jazasın alğan sarbazdar eki jıldan sottalıp kete bardı. Al, erteñinde äskeriler kelip, üydiñ peşi men qirağan mülikterdi jäne verondanı qanttay qılıp jöndep berdi. Biz sol oqiğadan keyin de jañağı üyimizde eki jıl twrıp, raz'ezde öz jwmısımızdı alañsız jalğastırdıq.
Sol oqiğa esime tüsse batırlıq, erlik degen qasietterdi tulağan namıs, jan jarıña qorğan bola bilu degen ülken jauapkerşilik sezim, ömirlik qosağıña degen adaldıq pen süyispenşilik tudıratınına közim jetti. Qanday qauipten bolsa da taysalmay, namısı üşin ot pen sudan tayınbaytın, jan jarı üşin jauımen ayanbay ayqasatın azamat kerek kezde otanı üşin de jan bere aladı. Al, jaqsılıq jaraspağan sarbazdar özderi tilep alğan aramdıqtarına özderi jolıqtı. Men olarğa aq nietpen, aq dastarqanımdı, aq dämimdi arnap otırsam, olar qara nietin jasırıp, qasköyligin saylap otırıptı. Olar turalı men basqa eşteñe aytqım kelmeydi, tek olardı «däm attı» der edim.
Kinolardan ne türli erlik, batırlıq jasağan adamdar turalı körsetip jatadı. Ärine, olar oydan şığarıldı degenmen, tüp negizinde naqtılı ömirdegi şındıq bar. Mine, sol şınayı bolğan oqiğalardıñ biri meniñ basımnan osılay ötip edi. Kinonıñ atı kino. «Rembo» fil'min biletin bolarsızdar, şın mäninde onda bastı keyipker bolıp oynağan «batırdıñ» basına osınday jağday tüsse qayter edi?! Batırlıq, erlik tek maydanda, sın sağatta sınaladı. Bälkim, meniñ ornımda qorqaqtau basqa adam bolsa, bas sauğalap qaşıp ketui de mümkin ğoy. Aydalada, eñgezerdey altı sarbazğa qarsı kelip, olardı soqqığa jığu erlikti tu etken, namıstı jır etken babalardıñ ümitin aqtap, atına kir keltirmeu dep oylaymın. Bwl bügingi wrpaqqa, janwyasın, jan jarın, oşağın dwşpannan qorğauğa baulitın önegeli is desem, maqtanğan da, artıq aytqan da bolmaspın. Sebebi, olar qauipti jau edi, tikwşaqpen suıq qarulanğan sarbazdardıñ kelip, üydi qorşap aluı da olardıñ qarsı şabuılğa şığuınan saqtanğanı bolatın. Arnayı dayındalğan äskeri bölimniñ sarbazdarı da qattı qauiptenip, olarğa ülken dayındıqpen kelgen. Osınday qaterli jaudı Alla jar bolıp, ata-baba aruağı qoldap, betin qaytardım. Jalğızbın dep jasığan joqpın, olar köp eken, küşti eken dep qorıqpadım, sonıñ arqasında öz otbasımnıñ abıroyın saqtap, qazaq wlı degen atıma da kir keltirgen joqpın.
Keyipkerimizdiñ osılay bastalatın äñgimesi ğalamtorda bwrın bir ret jariyalanıp edi. Qazaqtıñ ruhın köteretin erlik oqiğasın köp nazarına qayta wsındıq.
(Oqiğa Qarağandı oblısı, Sarışağan öñirinde ötken-redakciya)
Kendey Ahmetovtıñ «Mereyli otbası» ğwmırbayandıq kitabınan.
"The Qazaq Times"


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/04-8
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Barıy Noğmanov (8.04.1936, Qırmısqalı rayonınıñ İske Babiç awılı, Başqort ASSR, RSFSR, / SSRB) — sovet häm Rusiä Federatsiäse çorı başqort yazuçısı.
Xezmät yulın taşçı bularaq başlıy. Başqort däwlät universitetın tämamlağaç jurnalist, mäktäp uqıtuçısı bularaq eşli.
13 proza häm şiğriät cıyıntığı basılıp çıqqan.
SSRB yazuçılar berlege äğzası, törle ädäbi büläklär iäse.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
İtaliyada bir künde koronavirus yuqunçından 525 hasta vefat etti. Bu martnıñ 19-ndan berli eñ az ölüm oldı.
İtaliyada vefat etkenlerniñ sayısı 15 887 oldı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bundan ğayrı, ekimlerniñ malümatına köre, ekinci künden berli İtaliyada reanimatsiyada olğanlarnıñ sayısı eksile.
İtaliyadaki qırğınlıq vaqtında hastalanğanlarnıñ sayısı vefat etkenlernen ve tüzelgenlernen beraber 129 000 insan oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
(Başını mında oquñız)
Başqırtistanğa kelip çıqtıq. Vagondan çıqamız – 40 adam, eki sırağa böldiler. Kene qırçma taqtılar, yanımızda avtomatçılar, köpekler. Maşnağace tahminen 1 kilometr kettik, qollarmız qırmaça ve torbalarımıznıñ ağırlığından ağıra...
Emir yaqın kete: "Qardaşım, er şey yahşı, men mındam!". Ramazan da yanımda kete, bir torbamnı aldı, maña yardım ete. Mazallı aqaydır. Allah oña sağlıq berdi. Maşnağa barıp yettik, oturdıq, Ufa şeeriniñ SİZO-sına kettik.
Kene tintüv. Soñ kiçik kameralarğa yerleştirdiler - dımlı, suvuq, avalandıruv yoq, keneften sasıy. Ve SİZO hadimi ilân etti: "SİZO-da koronavirus adiseleri bar". Mına saña daa bir yahşı haber!
SİZO hadimi ilân etti: "SİZO-da koronavirus adiseleri bar"
Gece. Mında tek üçer skemle bar. Er kes tura. Ne ise qaynatqıç alıp, çay damlamaq ve biraz qızınmaq mümkün.
Gece ayaq üstünde keçti. Kim skemlege yatıp yuqladı, kim çokip oturıp yuqladı. Saba kene tintüv keçirdiler, amağa barıp keldik, karantin kameralarğa yerleştirdiler. Emirni başqa kamerağa alıp kettiler...
Kamerağa kirdik. Kiçik, Ğaliba 2,5 metr. Dört yataq. Başta eki adam edik, soñ daa eki adamnı ketirdiler.
Saba hastalanğanımnı añladım – sıcağım köterildi, öksürip başladım. Belledim suvuqlandım, amma eki künden soñ köksüm sızlap başladı. Soñra kameramdaki daa ekisi hastalandı. Ekimni saba, üyle, aqşam çağıramız...
"Meşğul. Siz çoqsız, o i siz bir. Doquz bölük. Er kes hasta", - deyler.
Ertesi künü kene kelmey. Üçünci kün, küçüm endi yoq edi. Teftişçige, ekim kelmegence kamerağa kirmeycekmiz, deymiz. Ne isteseñiz yapıñız, isteseñiz bütün gece turıñız, dedi.
Yahşı, deyim. Maña ekimniñ adını, soyadını aytıñız men şikâyet etecegim. Malümatnı berdiler, amma 5 daqqadan soñ ekim de keldi. Baqtı bizni. Belki de COVID-19, belki de yoq, dedi.
Test yapmadı. Sıcaqnı tüşürgen ilâc berdi. Başqa bir şey yoq eken. Men açuvımdan sögünmek ya da külmek, ne yapacağımnı bilmedim. Mevdvedevniñ sözlerini hatırladım: "Para yoq, amma bekleñiz!" Bizde eki afta bekledik, soñra Allahqa şükür, biraz yengilleşti.
Vadim Siruk, vatandaş jurnalisti, faal, aq qorçalayıcı teşkilâtlar tarafından siyasiy mabüs olaraq tanıldı
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımda koronavirus yuqunçından vefat etkenlerniñ sayısı yüksek qala, dep qayd ete Rospotrebnadzor.
«Nefes yuqunçı, pnevmoniya ve koronavirus hastalarınıñ sayısı soñki afta eksilse de, koronavirustan vefat etkenlerniñ sayısı eksilmey. Vefat etkenler arasında 65 yaş altında olğanlar bar. Ne yazıq ki, bu deñişmey», – dep tarif etti Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
Onıñ malümatına köre, umumen Qırımda koronavirus hastalarınıñ sayısı keçken aftağa baqqanda 22% eksildi.
«Hastalar arasında – 46% – çalışqan eali. Mında kene eñ çoq hasta – tibbiyet hadimleri, tasil hadimleri ve vazifedarlar», – dep qoştı Penkovskaya.
Qırımda keçken künü 181 koronavirus hastası qayd etildi. Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirligi bildirgenine köre, pandemiya vaqtında 720 hasta vefat etti.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
AQŞ ükimeti bügin habarlama jariyalap, Qıtaydıñ «Dandoñ» (Bank of Dandong) attı banki Soltüstik Koreyanıñ qaru-jaraq kompaniyaların qarjılıq jaqtan qoldağanın ayıptadı. Sonımen birge atalğan bankti AQŞ qarjı jüyesinen ajıratıp tastaudı josparlap otırğanın mälimdedi. Bwl turalı «The Wall Street Journal» basılımı habarlap otır.
AQŞ Qazına departamentiniñ resmi hatşısı Stiven Mnuçin mälimdemesinde Aqüydiñ jaña sankciyalar jariyalağanın atap ötti. AQŞ ükimeti Soltüstik Koreyanıñ qaru-jaraq kompaniyalarına qatıstı barlıq bankter men käsiporındarğa sankciyanı twraqtı saqtap otırmaq.
Qıtay jağı AQŞ-tıñ bir jaqtı sankciyasına narazılığın bildirdi. Bwl sankciyadan keyin Dandong bankteriniñ AQŞ-tağı jäne sol eldiñ qarjı jüyesine baylanıstı özge elderdegi kompaniyalarmen jwmısı tikeley nemese janamalay toqtatılmaq. Jurnalisterdiñ işkeriley swrağan swraqtarına AQŞ Qarjı departamenti jauap bermegen. Qatıstı adamdardıñ bergen mälimetine süyensek, sankciya tiziminde eki Qıtay azamatı jäne qıtaylıq eki keme jasauşı kompaniya da bar.
Soñğı kezde AQŞ ükimeti men Qıtay arasındağı qarım-qatınasqa sızattar tüsude. AQŞ-tıñ qısımı artqan sayın Qıtay Soltüstik Koreyanı jaqtap şığu mümkindigi küşeye tüspek.