text:
Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti bildire ki, işğal etilgen Qırımda «Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi tarafından azırlanılğan» terroristik eylemlerniñ yapılmasına yol berilmedi, «onıñ esas obyektleri olaraq yarımadanıñ pek müim infrastruktura ve ayat teminleme elementleri belgilendi». Bu aqta rusiyeli FSB matbuat hızmeti bildire.
«Diversiya ve terroristik eylemlerniñ maqsadı, federal ve regional ükümet organları saylavlarınıñ azırlanma ve keçirilme vaqtında regionda içtimaiy-siyasiy vaziyetni kerginleştirmektir», – dep aytıla beyanatta.
Elde etilgen malümatqa köre, 2016 senesi avgust 6-dan 7-ge keçer gecesi Ermeni Bazar şeeri rayonında keçirilgen operativ-qıdıruv tedbirleri neticesinde diversant taqımı tapıldı.
«Terroristlerni yaqalağanda atışma neticesinde Rusiye FSB hadimi elâk oldı», – dep aytıla beyanatta.
FSB-de qayd ettiler ki, atışma yüz bergen yerde bular tapıldı: 40 kilogramm trotil umumiy küçünde 20 qolnen yasalğan patlatıcı alet, silâ, minalar, granatalar ve mahsus silâ, qaysı birleri «Ukraina silâlı quvetler mahsus bölükleriniñ silânuvı ola».
«Tedbirlerniñ keçirilmesi vastasınen Qırım yarımadasında Ukraina Silâlı quvetler Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresiniñ haberalma ağı yoq etildi. Ukraina ve Rusiye vatandaşları olğan şahıslar yaqalandı, olar terroristik eylemlerniñ azırlanılmasında iştirak etken ve itiraf ete», – dep qayd eteler müessisede.
FSB-nıñ malümatına köre, azırlanılğan teraktlar teşkilâtçılarından biri 1977 senesi doğğan Panov Yevgeniy Aleksandroviç ola, o, Zaporojye vilâyetiniñ sakini, Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresiniñ hadimi ola, o da yaqalandı ve itiraf ete.
Bundan da ğayrı, rusiyeli müessisede bildireler ki, «2016 senesi avgust 8-ge keçer gecesi Ukraina Mudafaa nazirliginiñ mahsus bölükleri tarafından diversiya-terroristik taqımlarınıñ keçmesi daa eki ıntıluvı yapıldı, olarnıñ ögüni Rusiye FSB uquq qoruyıcı bölükleri ve işbirlik tutqan müessiseler aldı».
«Atışma neticesinde Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirliginiñ arbiy adamı elâk oldı», – dep aytıla matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Operativ-qıdıruv ve arbiy tedbirler neticelerine esaslanıp, Qırım ve Aqyar boyunca Rusiye FSB idaresi tarafından cinaiy iş açıldı.
Ukraina Mudafaa nazirliginde rusiyeli FSB-nıñ malümatına izaat berilmedi.
Qırım.Aqiqat ukrain tarafından izaat almağa tırışa.
Tünevin Ukraina halq deputatı Anton Geraşenko tahmin etti ki, rusiyeli taraf avgust 7-den işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda areketni dezertirlerge qaçmağa yol bermemek içün blok etti.
Bir sıra Qırım kütleviy haber vastaları yarımada territoriyasında kamuflâj urbalı beş insannı qıdırmaq içün «Qale» planınıñ işke tüşürilmesi aqqında malümat tarqattı.
Yolcularnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgen malümatına köre, GİBDD ve silâlı OMON hadimleri avtobuslarnı toqtata, aydavcılar ve yolcularnıñ vesiqalarını baqıp çıqa.
Avgust 10-ğa keçer gecesi, saba saat 4:30-da rusiyeli taraf Ermeni Bazar yanındaki «Kalançak» keçirüv noqtasını bloktan azat etti, bu noqta avgust 7-den başlap çalışmadı.
Qırım yarımadası ile memuriy sıñırda kritik vaziyet avgust 7-de saba başlandı, o vaqıttan berli rusiyeli taraf üç keçirüv noqtasında bir qaç sefer keçirüv rejimini deñiştire edi, de olarnı blok etip, de açıp. Evel olğanı kibi, rusiyeli taraf bunıñ sebebini añlatmay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


c: text/html

text:
26 qañtar, Uaşington. «Atom ğalımdarnıñ byulleteni» wyımı Çikago universitetinde ornatılğan adamzat dağdarısınıñ simvolı «Aqırzaman Sağatı» 30 sekunt..
Foto: snatchnews.com Birinşi. «Apiın soğısı» – Batıs Europa elderiniñ Qıtayğa qarsı jürgizgen soğısı. Maqsatı – sauda-sattıqtı baqılauda wstap qana qo..
Älemdik BAQ-ta osıdan bwrın Izraildiñ Manto üñgirinen (MANTO CAVE) 55000 jıl bwrın jasağan adamnıñ bas süyegi tabılğaı habarlanğan bolatın. Ğılımi zer..
Mwstafa Öztürik — şığıs jekpe-jek önerin jetik meñgergen jay ğana sportşı emes. Ol twmandı, qarabarqın älemge jiberilgen jarıq jwldız sekildi edi. Ol ..
Barak Obama bilik qwrğan 8 jılda AQŞ qarjı narığına zor özgerister alıp keldi. Barak Obamanıñ 8 jıldıq prezidentik qızmetiniñ körsetkişi sonı däleldey..

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İyün 24 künü saba saat 6-da kamuflâj ve adiy urbağa kiyngen tahminen 20 silâlı insan pencerege taqırdatıp, Aqmecsit rayonınıñ Bulğanaq köyünde yaşağan qırımtatar qorantanı uyattılar.
Bunı Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, belgisiz şahıslar ömür arqadaşlar ve 3 bala bulunğan evge sürip kirdiler. Aile yuqlay edi. Belgisiz şahıslar evniñ tintüvini keçirdiler.
«Mağaz, çardaq, er bir odanı, bala şeylerini, edebiyatını baqıp çıqtılar», – dey üç balanıñ anası.
Ailege afyon ve silânı qıdırğanlarını bildirdiler. Tintüv üç saat devam etti: saat 6-00 saat 9:00-ğace. Bundan soñ aileni yerli hafizler medresesine ozğardılar. Sebepni añlatmaylar.
Evel Qırım Müftiyatı iyün 24 künü belgisiz şahıslar Bulğanaq köyünde talebeler bulunğan medreseni zapt etip, anda tintüvni keçirmege başlağanını bildirgen edi.
Medrese müdiri Usniye Asanova bildirgenine köre, medrese binasına sürip kirgen belgisiz şahıslar – FSB hadimleridir.Tintüvniñ keçirilmesini mektep müdiri Dnepropetrovsk vilâyet memuriyetiniñ başı İgor Kolomoyskiy ve qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev arasında imzalanılğan añlaşma ile bağlay. Añlaşmada sanki Qırımda ekstremizm merkeziniñ peyda oluvı aqqında aytıla.


text:
Donbassta silâlı separatistlerniñ esirliginde Avropada havfsızlıq ve emekdaşlıq Teşkilâtınıñ dört nezaretçisi qala. Olar Lugansk taqımınıñ erkânına kire ediler, 29 kün evelsi olarnen bağ üzüldi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Aynı vaqıtta OSCE mahsus teşkerüv missiyası bildire ki, bugün gece 32 kün devamında azat etilmegen «Donetsk taqımınıñ» dört közeticisi azat etilgen edi.
Mayıs soñundan berli OSCE Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde çalışqan sekiz adamdan ibaret mahsus teşkerüv missiyası ile bağlanıp olamay.
İyün başında separatistler liderlerinden biri Andrey Pürgiy bildirdi ki, közeticilerni Lugansk vilâyetinde Severodonetskte tutalar. Böyle etip, şeerde arbiy areketler olmaycağını kefil etecek ola ekenler.


text:
Qırımda çığarılğan mahsulatlar ealige yetişmey, Rusiyeden ketirilgen mahsulatlar ise keyfiyetsiz.
Böyle fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde ğarbiy Qırımda yaşağan fermacı Leonid Zadorojnıy seslendirdi. O rus mahsulatlatına nisbetten öz davranışını añlattı.
«Ucuzca olğan (kolbas – QA), soyalı, köpek bile aşamay, köpekke aşatıp baqtım – qoqlay da kete. Süt Rusiyede ende çoqtan yoq. Bütün qanfetler accı, anda soya soqalar: bütün qanfetlerge, şokoladqa ve er yerge. Aşalacaq mahsulat – tek 50 rubleden tavuq yımırtası, 50 rubleden şeker, alınmaq mumkün, ve ötmek te fena degil. Böyle baqsañ, mahsulat bar, amma onı aşamağa mumkün degil», – dedi o.
2015 senesi sentâbr ayında Herson vilâyetinde yerleşken cemaat faalleri Qırımğa mahsulat qamaçavını ilân ettiler. Budan soñ Ukrainada çıqarılğan mahsulatlar yarımadağa ketirilmey qaldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Martnıñ 26-sınıñ sabasına qadar dünyada koronavirusnen hastalanğan insanlarnıñ sayısı 471,5 biñ kişi oldı. Bu aqta Johns Hopkins universiteti yanındaki Tedqiqatlar merkeziniñ malümatında aytıla, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
21 293 insan COVID-19 hastalığından öldi, 114 biñ tüzeldi.
Martnıñ 25-nde saat 22:30-da Ukrainada 145 COVID-19 hastası qayd etildi (vaqtınca işğal etilgen topraqlar sayılmay).
Ukrainada COVID-19 hastalığından ölgen 5 kişi qayd etildi. Bir hasta tüzeldi.
İşğal etilgen Qırımda yedi insannıñ koronavirusnen hastalanğanı tasdıqlandı. Martnıñ 25-nde 1,3 biñ insan közetüv altında buluna.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Romanıñ Papası Frantsisk (Francis) Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen iyülniñ 4-ünde körüşecek, dep bildirdi Vatikan.
Azatlıq Radiosına köre, Putin vekili Dmitriy Peskov, ziyaretke endi azırlıq köreler, dep aytıp berdi.
Frantsisk Putinnen eki kere körüşken edi - 2013 ve 2015 yılları. Soñki ziyaret vaqtında Papa, Donbassçatışuvında iştirak etkenlerni muabbet yaşamağa “samimiy tırışmağa” tevsiye etti.
2009 senesi Vatikan ve Rusiye, Sovet Birligi vaqtında üzülgen diplomatik munasebetlerni ğayrıdan tikledi.


text:
Aqmescitte ressam evinde sürgnlikten soñ Özbekistanda yaşağan qırımtatar ressamı Kâzim Eminovnıñ «Üzülgen yol» sergisi numayış etile, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Seyircilerniñ diqqatına 59 işi taqdim etilgen – 30 resim ve 29 fotoreproduktsiyası, asıl nushaları Özbekistan Cumhuriyetiniñ müzeylerinde saqlanıla. İcatnıñ farqlı yılları yazılğan resim ve grafikaları.
Eykeltraş ve ressam Ayder Aliyev aytqanı kibi, Qırımda Kâzim Eminovnıñ icadı ile az tanışlar ve işlerniñ sergisini endi çoqtan azırlamağa kerek edi. «Teessüf ki, işleriniñ esas qısmı Özbekistan müzeylerinde saqlı. Kâzim Eminov aqqında studentlerge tarif etmege kerek, buña lâyıqtır», – dey o.
Halqnıñ Qırımğa avdet olunuvı oğrunda faal küreşken, Golos Ameriki ve Radio Svobodanıñ sabıq mühbiri, SSCBde sürgün etilgen halqlarnıñ ayırımı ve sovet rejiminiñ cinayetleri aqqında bütün dünyağa tarif etken Ayşe Seytmuratova onıñ porteri nasıl yazılğanını hatırlay: «Özümni meşin plaşçta ve başımda qırmızı şal ile körgende, soradım: Ne içün? Men antikommunistim de. Kâzim maña dey: Sen – qırımtatar halqınıñ komissarı. Vaqıt öyle».
Kâzim Eminov – qırımtatar ressamı, 1944 senesi mayısta qırımtatar halqınıñ sürgünligini aks etken resimlerniñ müellifi Rustem Eminovnıñ babası ola.
Kâzim Eminov 1928 senesi mayıs 24-de Qırım Muhtar SSC-niñ Aluşta şeerinde dünyağa kele. Balalıqtan resim yapmağa seve. Aqmescitte belli ressam Nikolay Samokişniñ studiyasında şegirt ola.
Qırımtatar medeniy-tarihiy asabalığı müzeyinde bu ressamnıñ bir işi bile taqdim etilmegen. Özbekistan SSC medeniyet erbabı, 1955 senesinden – SSCB Ressamlar birliginiñ azası ola. Taşkent devlet pedagogik universitetiniñ ressamcılıq kafedrasınıñ dotsenti olaraq çalışa edi.
1976 senesi yol qazasında vefat etti.
Sergi noyabrniñ ortasına qadar devam etecek.


text:
Almaniya kantsleri Angela Merkel G7 sammiti arfesinde Rusiyeniñ Qırım işğalini dünya toplulığı içün Ebola virusı ve Yaqın şarqta terroristik teşkilâtlarnıñ faaliyeti ile aynı derecede telükeli olğan eñ büyük havf dep adladı.
Bu aqqında Globe and Mail gazetasında Angela Merkelniñ derc etilgen maqalesinde aytıla.
«Suvuq cenkten 25 yıl keçken soñ Avropa nizamını Qırım işğali bozacaq, dep tasavvur etmek mümkün edimi? Ya da Ebola virusınıñ tarqatılması bir sıra Afrika memleketiniñ inkişafını toqtatacağını, Yaqın şarqta ise islamist terroristik teşkilâtlar eki devlette hilâfet tiklemege tırışacağını tüşünmek mümkün edimi?», – dep aytıla maqalede.
Merkelniñ fikirince, G7 sammitiniñ kün tertibinde olğan bu meseleler «halqara toplulığınıñ cevabını talap eteler».
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text: MÄSLIHATTAR NE İSTEY ALADI? Mäsimovti ne üşin aldı? Olar memlekettik özgeris turalı aytıp jatır. Qanday memleketşildik? Ol ärtürli boluı mümkin – qwpiya şığaru, tıñşılıq jasau, bilikti basıp aluğa tırısu jäne t.b. d. Mäsimovtiñ aytuınşa, töñkeris äreketiniñ nwsqası jaqınıraq. Biraq bwl ülken kombinaciyanıñ bir böligi ğana boluı mümkin. Al jiender albastı men otbasın äbden rettegen Toqaevtı “tastıruğa” şeşim qabıldağanı ğana emes, KNB törağası men bükil bwyrıq kömektesti. Biraq olar “mwnday soğıs oynauğa” aqımaq emes. “Jañğıru” Qazaqstandağı qañtar töñkerisi bilik üşin işki tatulasudıñ nätijesi emes. Jäne Qazaqstan üşin geosayasi küres. Bizdiñ kontinenttegi sırtqı öristerdiñ tübegeyli özgerip jatqanımen, Auğanstandağı özgeristerden keyin Ortalıq Aziya elderin aralastırıp, Batıs pen Şığıs arasındağı qaqtığıstı küşeyte tüsetin uaqıt


text:
Siyasetşınas, Ukraina Tış işler nazirliginiñ haber departamentiniñ sabıq müdiri Oleg Voloşin aytqanı kibi, yaqın kelecekte Ukraina nezaretine Rusiye tarafından işğal etilgen Qırmını qaytarmağa yardım etecek mehanizm yoqtır.
Bunı o oktâbr 20 künü Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde bildirdi.
Onıñ fikrine köre, Ukrainanıñ BMT Havfsızlıq şurasındaki azalığı Qırım meselesini al etmege imkân berecegi aqqında bildirüv yañlıştır.
«Ukraina vatandaşlarını kene de aldatalar, çünki Ukrainanıñ BMT Havfsızlıq şurasındaki azalığı ve Qırımnıñ qaytaruv imkâniyeti arasında iç te bağ yoq. Bugün aqiqiy ekspert, siyasetşınas, cenkten ğayrı Qırımnı Ukraina nezareti altına artıq iç bir mehanizm qaytarmaycağını aytır», – dey siyasetşınas.
Ukraina, BMT Havfsızlıq şurasınıñ azası olıp, işbu teşkilâtnıñ işğal etilgen Qırım ve Rusiyeniñ Donbasstaki istilâsına diqaqatını celp etmege imkân berir, dep tüşüne Ukraina Tış işler nazirliginiñ hususiy vazifeleri boyunca elçisi Dmitriy Kuleba.
Oktâbr 15 künü Ukraina, memleket-azalarınıñ 177 reyini alıp, 2016-2017 ss BMT Havfsızlıq şurasınıñ azası oldı.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Aqyarınñ «Uquq çıqarıcı» toplaşuvnıñ reisi Aleksey Çalıy Rusiye memur ve deputatlarını Qırımda keçici devir qıyınlıqlarını añlamağa ve mında tantanalı üyle yemek ve ziyaretlerini başqa vaqıtqa qaldırmağa çağıra.
Bunı o, dekabr 1 künü Aqmescitte Rusiye Devlet duması spikeri Sergey Narışkin ile keçirilgen toplaşuvda bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Devlet duma deputatlarını vaziyetimizni añlamağa çağıramız. Biz Rusiye Federatsiyasınıñ diger subyektlerinden biraz farqlanamız. Şunıñ içün tantanalı körüşüv ve qabul etken tarafınıñ esabına keçirilgen ziyaretlerni eyi vaqıtlarğa qaldırmağa rica etemiz», – dedi Çalıy.
Bu bildirüvden tebessümler peyda oldı ve el çırpmalar qoptı.
«Tantanalı körüşüvler aqqında olğan lafıñız aqqında aytacaq olsaq, Rusiye devlet dumasınıñ deputatları ile böyle bir şey olğanını bilmeyim. Menimce, bunı original olmaq içün ayttıñız»,– dedi birazdan Narışkin.
Sergey Narışkin Rusiye deputatları ile dekabr 1 künü işğal etilgen Qırımda buluna.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunda olğan askerler Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Rusiyede akimiyetke kösterilgen sayğısızlıq qanunını bozğan ilk insan para cezasını aldı. Bu aqta «Agora» halqara aq qorçalayıcı gruppasınıñ reberi Pavel Çikov Telegram-kanalında bildirdi.
Novgorod vilâyetiniñ Malaya Vişera sakini Yuriy Kartıjev 30 biñ ruble para cezasına üküm etildi.
Advokatnıñ aytqanına köre, politsiya hadimleri martnıñ 31-nde Kartıjev içtimaiy ağdaki saifesinde Rusiye prezidenti Vladimir Putinge nisbeten aqaretlev sözlerini qaldırğanını qayd etti.
«Onı bu sene martnıñ 29-nda işke tüşürilgen «akimiyetke sayğısızlıq» maddesine istinaden mesüliyetke çekkenler. 30 biñden 100 biñ rublege qadar para cezası berilmesi mümkün», – dep yazdı advokat.
Mart soñundan itibaren Rusiyede internette yalan haberlerniñ tarqatılması ve akimiyet ve devlet timsallerini aqaretler içün mesüliyet qanunı çalışa.
Birinci qanun internette cemaat içün müim olğan malümatnıñ doğru haber şeklinde vatandaşlarnıñ ayatı ve sağlığı içün telükeli olğan yalan haberlerniñ tarqatılmasını yasaqlamaqta. «Yañlış» malümat paylaşqan vatandaşlarnı 100 biñ ruble, memurlarnı 200 biñ rublege qadar, şirketlerni ise yarım million rublege qadar para cezası bekley.
Akimiyetni ve devlet timsallerini aqaretlev içün vatandaşlar 100 biñ rublege qadar para cezasınen ya da 15 kün memuriy apis cezasınen cezalana. Tekrar bozuv olsa, para cezası 200 biñ rublege qadar arttırıla bile.
Prezidentniñ insan aqları şurası ve diger aq qorçalayıcı teşkilâtlar qanun leyhalarını lâğu etmege çağırğan edi.
Aq qorçalayıcılarnıñ fikirince, Rusiyeniñ yañı qanunı esasında qırımlılar Rusiye akimiyeti, Rusiye timsallerine sayğısız yanaşqanı ve ukrain kütleviy haber vastalarınıñ haberlerini paylaşqanı içün ceza ala bile.


text:
Qırımnıñ Duvanköy (Verhnesadovoye) köyü civarında yarımadanıñ rusiyeli politsiya hadimleri «subet» keçirmek maqsadınen cemaat faalleri Rustem Murasov ve Rustem Tairovnı toqtatqanlar. Bu aqta «Qırım birdemliginiñ» Facebook saifesinde haber etile.
«Rustem Murasov ve Rustem Tairovnı GAİ inspektorları toqtatqan. Daa soñra FSB hadimleri kelip, birer-birer ma;nağa oturtıp subet keçirgen», – denilmekte haberde.
«Qırım birdemliginde» qayd etilgenine köre, cemaat falleriniñ ekisi de daima yarımadada tintüv yapılğan yerlernen mahkemelerni ziyaret ete ekenler.
Teşkilâtnıñ malümatina köre, «subet keçirilgen yerge» qırımtatar faalleri kelgen. Daa soñra Tairov ve Murasovnı qoyıp yibergenler. Diger faaller olarnı subet keçken yerden ozğarğan.
Yanvarniñ 27-nde Sudaqta «Qırım birdemligi» cemiyet teşebbüsiniñ oturışuvına Rusiye OMONınıñ hadimleri kelgen edi. Küç şdaresiniñhadimleri, olarğa «bu adres boyunca silâlı toplaşuv keçe», dep telefon etkenlerini añlatalar. Olar tedbir iştirakçilerinden pasportlarını köstermelerini talap etip, aksi alda er kesni, avtozaklarğa yüklep, politsiyağa alıp keteceklerinen qorquzalar.
Qırım işğalinden soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Ukraina Nazirler kabineti mayıs 10-da keçken oturışuvında Qırımtatarlarğa qarşı genotsid qurbanlarınıñ hatıra künündeki tedbirlerniñ planını tasdiqladı. Bunı muessiseniñ matbuat hizmeti bildire.
Bu yıl mayıs 18-de Kyivde Sofiya meydanında qırımtatar halqına qarşı genotsid qurbanlarınıñ hatırasına miting keçecek, ve ondan ğayrı Mustaqillik (Nezalejnosti) Meydanında, qırımtatar halqınıñ sürgün etilmesi ile alâqalı facialı vaqialarğa bağışlanğan fotosergi yapılacaq.
Aynı şu künü Qırımtatarlarğa qarşı genotsid qurbanlarınıñ hatıra kününe bağışlanğan «Rekviyem aqşamı» olacaq. Onda devletniñ vazifeli şahısları, cemiyet liderleri, siyasiy liderler, çetel devletleriniñ Ukrainadaki diplomatik missiyalarınıñ rehberleri, halqara teşkilâtlarnıñ temsilcileri, medeniyet ve ilim erbapları ve diniy teşkilâtlarnıñ rehberleri iştirak etecekler.
Mayıs-iyün aylarında, NKVD tarafından 1944 senesi mayıs 18-de başlanğan qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi mevzusında tele ve radio yayınlarınıñ ve vesiqalı filmlerniñ kösterilmesi ve şu cümleden «Haytarma» ve «Yabancı dua» («Çujaya molitva») filmleriniñ kosterilmesi planlaştırıldı.
Ondan ğayrı sıñırlar tışındaki Ukrainanıñ diplomatik temsilcilikleri qırımtatar halqına ve diger halqlarnıñ vekillerine qarşı genotsid ile alâqalı facialı vaqialarğa bağışlanğan bir sıra informatsion-añlatıcı tedbirler keçirecekler.
Daa evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov, mayıs 18-de Kyivde Mihaylovskaya meydanında qırımtatar halqınıñ sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına tedbirler ötkerilecek, dep bildirdi.
Çubarov, ilhaq etilgen Qırımdaki qırımtatarlarnı mayıs 18-de, Qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlama kününde umum Ukraina sükünet daqqasına qoşulmağa davet etti.
O, Ukrainanıñ qıtadaki qısmında, qırımtatar halqını sürgün etüv qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri Herson vilâyeti, Geniçesk rayonı, Novoalekseyevka, Odesa, Lviv ve tedbirler ukrain ve yeudi cemaatlarınıñ iştiraki ile Holokost muzeyinde yapılacaq Dneprde keçecekler, dep qayd etti.
Onıñ bildirgenine köre, Türkiyedeki Ankara ve İstanbulda da, munasip şekilde mayısnıñ 13 ve 20 künlerinde qırımtatar halqına qarşı yapılğan genotsid neticesinde qurban ketkenlerniñ hatırasına mitingler keçecek.
Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgün etilmesi neticesinde qurban ketkenlerni hatırlama künü er yıl mayıs 18-de qayd etile. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.


text:
Operatsion sistema
Operatsion sistema (ko'binese OS ha'mde O/S dep qisqartıladı) kompyuter sistemasının' bag'darlama komponenti bolıp, kompyuterdin' sheklengen resursların basqarıw ha'm koordinatsiya ha'reketlerine juwap beredi.
Ha'zirgi da'wir operatsion sistemalarına Microsoft Windows, Mac OS, Linux, BSD and Solarislerdi mısal qılıp keltiriw mu'mkin. Desktop ha'm notebook kompyuterleri arasında Microsoft Windows jetekshi esaplanıp kelmekte, al serverlerge ko'binese Linux yamasa Unix-sıyaqlı sistemalar qoyıladı.


text:
Rusiye tarafından Qırım işğali aqqında vesiqalı kitapnı – «İşğal. Qırım adası» – Kiyevde, sentâbr 3 künü, Ukrain buhraniy media-merkezinde taqdim ettiler, haber ete Qırım.Aqiqat.
Kitapnıñ müellifi, Free Crimea leyhasınıñ idarecisi Taras Berezovets aytqanı kibi, kitapqa 704 açıq menbadan alınğan malümat kire. Kölemi – 392 saife.
«Qırımnıñ 2014 senesi fevral 18 – mart 18 kününe qadar etilgen işğali aqqında tarif etken birinci vesiqalı kitaptır. Devamlı iş edi. Kitap üzerinde bayağı mütehassıs çalıştı, bu malümatnı umumiyleştirgen ve bir tertipke ketirgen insan edim», – dey Berezovets.
Onıñ sözlerine köre, kitap Ukraina ve Rusiye siyasetçileri, arbiyler, ecnebiy mütehassıslarnıñ ve işbu vaqialarnı yaşağan insanlarnıñ izaatlarına köre yazılğandır.
Berezovets aytqanı kibi, kitap evel basılmağan vesiqalardan ibaret.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Soñki eki yıl devamında ukrain televizion efirinde Ukrain qanunlarını bozğan bir sıra rus telekenallarınıñ işi toqtatılğan edi. Böylece 83 kompaniyadan altısı yayınlarını devam ete. Olarnıñ işi Ukraina Milliy telivizion ve radio yayınlar şurası tarafından nezaret etile ve Ukrain qanunlarınıñ bozulması qayd etilgen taqdirde toqtatılmaq mumkün. Bunı Qırım.Aqiqatqa Şura azası Sergiy Kostinskiy bildirdi.
«Ukrain aileleriniñ üçte biri kablo ağları vastasınen TV seir ete. Biz öyle şaraitler yaptıq ki, evelden rusiyeliler tarafından tutılğan yerlerge ukrain biznesi, ukrain kanalları kele. Eki yıl devamında 33 yañı ukrain telekanalı peyda olda. Deñişmeler olıp keçe. Bügün Qanrn rus film de dizi-seriallarnı sıñırlay, ve biz taqip etemiz, yasaq etilgen rus programmaları TV eklnlarına keçmesin, bu ukrain kompaniyalarını öz film ve seriallarını çekmege rağbetlendire, olarnı ailelerde seir eteler ve añlaylar «bu – menim aqqımda, qomşularım aqqında, rusiye polisleri ve ordusı aqqında degil», – dey Kostinskiy.
Bir çoq rusiye telekanallarınıñ yayınları Ukrainada 2014 senesi baarden berli yasaq etilgen. «Rus arbiyleriniñ ve mahsus quvvetleriniñ küçüni meşur etken» filmler, Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı qullanğan siyasetini, ayrıca Qırım ihlâğını, desteklegen medeniyet erbapları yasaq etilgen.
OSCE Ukrain akimiyetiniñ bu hususta yapqan areketlerini «artqaç» kibi tanıdı ve bunı öz beyanatında açıqladı.
Ukrainada yasaq etilgen soñki rus telekanalı – «Karusel» adlı bala telekanalı oldı. Programma qaramanları ava tahminlerini añlatıp, işğal etilgen Qırımnı Rusiyeniñ qısımı olaraq köstergen haritanı qullandılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescitniñ Gagarin bağçasında qırımtatarlar Oraza bayramını qayd ettiler. Musafirler politsiyanıñ nezareti altında buluna ve metallodetektorlardan keçe ediler, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Sanada yarışlar keçirile, qırımtatar muzıkası yanğıray, gölniñ yanında Küreş yarışları keçirile, bazı oğlanlar ukrain urbasında keldiler, digerleri urbanı deñiştirip, onı Rusiye timsallerinen bezetmege yetiştirdiler.
Bağçada bediiy mallarnı, yadigâr, qırımtatar milliy urbası ve tamğalı kölmeklerni satalar.
Aynı bu yerde qırımtatar pilâvini pişirüv yarışı keçirilmekte. Qırımnıñ Rusiye ükümeti tamır halq içün teşkil etken bayram künü böyle edi.
Kündüz Oraza bayramında çoq adam yoq edi. Aqşam Gagarin bağçasına şimdiki akimiyet vekilleri keldi.
Qırım Müftisi acı Emirali Ablayev ve Qırımnıñ Rusiye nazirler şurasınıñ reis muavini Ruslan Balbek Küreş yarışlarını seyir ettiler.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Kiyevde Oraza bayramı munasebetinen büyük bayram keçirildi, büyükler ve balalar içün eglenceli yarışlar oldı. Kün musulman adetlerine köre keçti.
Hatırlatamız, Qırımnıñ Bağçasaray şeerinde politsiya «Han-Çayır» 6-ncı mikrorayonınıñ sakinlerine Oraza bayramını qayd etmege yasaq etti. Keçken yılları 6-ıncı mikrorayonnıñ camisi yanında Oraza ve Qurban bayramlarında kütleviy tedbirler keçirile edi. Onı yerli faaller Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yardımı ile keçire ediler.
Oraza bayramı – Ramazan ayınıñ bitmesini ifadelegen bayramdır. Onı bir qaç kün boyunca qayd eteler. Qırımda cuma künü, iyül 17-de, tatil ilân etilgen edi.


text:
Aşlıq taşuçı korab Ukrainadan quzğala almadı
Bu xaqta Törkiyäneñ milli saqlanu ministrlığı belderü yasadı
Bügen aşlıq töyäp Ukrainanıñ Çernomorsk portınnan kitärgä tiyeşle korab quzğala almadı. Aña hawa torışınıñ bozıluı säbäpçe bula.
Törkiyäneñ milli saqlanu ministrlığı bu turıda sośial’ media aşa bolay dip citkerde.
“Aşlıq iltü öçen Bügen Çernomorsk portınnan kitüe planlaştırılğan korab, naçar hawa häm dingez şartları arqasında, säfären başlıy almadı. Kiçä İstanbulda kontrole yasalğan ike korab isä Ukrainağa taba xäräkättä. Ukraina portlarındağı korablarnıñ da yökläw êşçänlege däwam itä”.
Bäyläneşle xäbärlär
Türkiyäneñ keşesez su öste apparatı NATO künegülärendä
Türkiyäneñ keşesez su öste apparatı NATO künegülärendä iğ’tibar üzägendä ide
Ukrainadan 7 köymä xäräkät itte
Aşlıq cibärü qısalarında bügen Ukraina portlarınnan 7 köymäneñ xäräkät itüe belderelde
Süriyäneñ tön’yağında terrorçılar täêsirsez xälgä kiterelde
Süriyäneñ tön’yağındağı “Färat qalqanı” töbägenä höcümgä äzerlänüe bilgelängän “PKK/YPG” separatist terror oyışmasınnan 7 terrorçı täêsirsez xälgä kiterelde


text:
Rusyeniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi iyül 6-da Aqmescitte qırımtatarlarnıñ sürgün etilmesi hatırasına tedbirniñ iştirakçisi Seytasan Asanovnıñ davasındaki Rusiye polisiniñ apellâtsion şikâyeti boyunca oturışuvını nevbetteki sefer başqa künge keçirildi. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Oturışuv, polis hadimleri tarafından mayıs 17 adiseleriniñ şaatınıñ sorğulanmasına dair müracaat etilmesi münasebeti ile başqa künge keçirildi.
Asanovnıñ qorçalayıcısı Nazim Şeyhmambetov: «Bugün biz, şaatlarnı – Seytasan Asanovnıñ yaqalanmasında iştirak etken polis hadimlerini sorğulap oldıq. Olar episi Seytasannıñ añlatuvlar içün rayon bölügine barmaqtan vazgeçkenini tasdiqladılar. Aynı zamanda, cariy olğan qanunlarda añlatuvlardan vazgeçüv içün mesüliyet yoq», – dedi.
Bundan soñki oturışuvda Krılov soyadlı şaat, polis hadiminiñ sorğulanması planlaştırıldı.
Şeyhmambetov: «Şunı qayd etmek isteyim ki, biz adiseniñ şaatı Krılovnıñ da sorğulanmasını resmen istegen edik, lâkin o, kelmedi, ve keçken oturışuvda mahkeme, davanı Krılovnıñ sorğulanması yapılmadan baqmağa qarar berdi. Faqat polis hadimleri resmen müracaat etken soñ, şaat Krılov sorğulanacaq», – dep ilâve etti.
Seytasan Asanov mayıs 17-de aqşamnıñ keç maalinde Aqmescitte qırımtatarlar toplu yaşağan Aq-Meçet rayonında keçken qırımtatarlarnıñ sürgün etilmesi hatırasına tedbirden soñ yaqalandı.
Aralarında çağına yetmegen balalar da olğan yigirmi qadar yaqalanğannı beş polis maşinası ile Aqmescitniñ türlü içki işler bölüklerine alıp kettiler.
Daa soñra bazı yaqalanğanlarnı, başta añlatuvlarını, parmaq izlerini ve DNE nümunelerini alıp, yiberdiler.
Mayıs 18-de Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Merkeziy rayon mahkemesi Seytasan Asanovğa dair «polis hadiminiñ qanuniy talaplarına boysunmağanı aqqında cinaiy işniñ yürütilmesini, cinayet terkibiniñ olmağanı sebebinden toqtattı».
Qırımtatar halqını Qırımdan sürgün etüv qurbanlarınıñ hatıra künü er yıl mayıs 18-de qayd etile. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.


text:
Bunı İTAR-TASS bildire.
Vesiqağa binaen, «Avtodor» devlet şirketi 2015 senesinden başlap 2019 senesine qadar para ayırmağa planlaştırıla. 2015 ve 2016 seneleri – 30 mlrd ruble, 2017 senesi – 20 mlrd ruble, ve soñki eki yıl – altmışar mlrd ruble. Keriç keçitiniñ regional ve bücetten tış yatırımları köntseptsiya leyhasında yoq.
Keçit qurması – eki köpür/demir yol ve avtomobil/ – vesiqa leyhasında «geostrategik vazife» dep adlanğan.
Başından köpür leyhası 50 mlrd ruble, soñra ise 100 mlrd ruble olıp çıqtı. Birazdan iqtisadiy inkişaf Nazirliginde Keriç köprüne 155 mlrd ruble ayırılması mümkün olğanını bildirdiler.


text:
Bunı «Reyting» içtimaiy gruppasınıñ keçirilgen soravı isbatlay, dep haber ete Radio Svoboda.
«Devlet sıñırınıñ qorçalavı içün arbiy areketlerniñ kirsetüvine ğarp ve şimalde tahminen 75% qol tuta, merkezde tahminen 60% ve cenüp ve şarqta – 40%. Bütün regionlar Ukraina terkibinde qalacaq olsa, muzakerelerniñ keçirilmesine cenüpte soravdan keçken 50% qol tuta, şarqta tahminen 40% ve Donbassta sorağanlarnıñ üçte bir sayısı.
Rusiyeniñ talaplarını yerine ketirmek ve atta bir qaç regionnı teslim etmege tek Donbassnıñ 20 % razıdır», – dedi ekspert ve içtimaiy hızmetiniñ temel qoyucısı İgor Tışçenko.
Ukraina şarqında narazılıqlar kimniñ idaresi ile keçe degen sualge soravdan keçken 59% Ukraina sakini Rusiye mahsus hızmetlerini qayd ete, 42% – sabıq prezidentke yaqın olğan insanlarnı, 25% – yerli oligarhlarnı, 23% – Regionlar firqasını, 22% –yañı akimiyetniñ siyasetini begenmegen yerli sakinlerni qayd ete.
Ukraina terkibinden ayırı regionlarnıñ çıqacağını talap etken separatistler ile muzakerelerniñ keçirilmesine ukrainlilerniñ 40% qol tuta, 35% ise akimiyetniñ ciddiy areketleri ile razıdır.


text:
Yaqında Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işleri boyunca vekâletli olğan halq deputatı, qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev kelecek parlament saylavlarında ukrain prezidenti Petro Poroşenkonıñ komanda terkibinde namzetini köstermege niyetindedir.
Bunı o Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Mustafa Cemilev oña «Batkivşçina» firqası deputatlarınıñ cedveline kirmege teklif etilgenini de bildirdi. Faqat, Meclisniñ sabıq başı bu teklifni red etecigini tüşüne.
«Maña Timoşenkodan teklif kelgen edi, amma şimdi prezident blokı teşkil etile. Prezidentniñ blokına kirmege daa da doğru olacağını tüşünem, çünki o bütün demokratik küçlerini birleştire. Men prezidentimizniñ teklifine seslenecegim, ğaliba», – dedi Cemilev.
Bundan da ğayrı, onıñ sözlerine köre, Petro Poroşenko Blokınıñ namzetleri cedveline qırımtatar milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov da kire bile. Qırımtatarlarnıñ yetekçisi Çubarovnıñ namzetini Poroşenkoğa teklif etti, Poroşenko ise razı oldı eken.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko öz avalesi ile avgust 27 künü Yuqarı Şurasınıñ vekâletlerini toqtattı ve parlamentniñ nevbetten tış saylavlarını oktâbr 26 kününe belgiledi.


text:
Qırım musulmanlarına cumhuriyet «baş naziri» Sergey Aksönovnıñ adından Qurban bayramı munasebeti ile 10 qoynı bağışladılar.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, qoylarnı cumaertesi künü, oktâbr 4-de, Aqmescitte Seit Settar Camisinde bağışladılar. Şu munasebet ile camige «baş nazir muavini» Ruslan Balbek ve Qırım musulmanları müftisiniñ muavini Ayder İsmailov keldiler.
«Aksönovnıñ adından Qırım musulmanlarına bahşış etile», – dedi jurnalistlerge Balbek.
Onıñ sözlerine köre, cumhuriyet akimiyeti qırımlılar ile bağlı bütün medeniy tedbirlerde iştirak etmeli.
Ayder İsmailov Qurban bayram musulmanlarnıñ eñ müim bayramı olğanını qayd etti. Qurbanğa ketirilgen qoy eti Qırım musulman diniy idaresine berilecek.


text:
Rusiye para birlemi dünyanıñ ileri para birlemine nisbeten qıymetini ep coymaqta. Rusiyede bir dollar içün endi 64,5 ruble, yevro – 76 ruble bereler, dep haber ete Radio Svoboda.
Bu al yermay fiyatınıñ tüşmesi sebebinden yüz bere. Yanvar 12 künü 4,5%, yanvar 13 künü ise Brent markasınıñ bir barreli daa 3% coya. Kiyev vaqtı boyunca saat 9:19 Brent fiyatı 45,55 dollar miqdarında edi.
RTS Rusiye fond indeksi 3,5% ğayıp ete.
Analitikler bunı Ğabiy memleketlerniñ Rusiyege nisbeten kirsetken sanktsiyaları ile bağlaylar.


text:
Ukraina halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov degeni kibi, onı «ğıyabiy sürette apis etken» mahkeme toplaşuvnıñ keçirilmesinden haberdar degil edi ve ukrain uquq qoruyıcılarını «mahkemeniñ böyle qararına» seslenmege çağıra.
Meclisniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, çarşenbe künü, oktâbr 28-de, Çubarov ne mahkeme toplaşuvınıñ keçirilecek künü ve yeri aqqında, ne oña berilgen qabaatlar aqqında bile, ne taqiqat malümatları ile tanış edi.
«Refat Çubarov Ukraina uquq qoruyıcı organlarını Ukraina vatandaşına qarşı cinayet etken muayyen şahıslarğa (Rusiye FSB idaresiniñ taqiqatçısı, mahkemeci, prokurorlarğa) qarşı cinaiy işlerni açmağa çağıra», – denile beyanatta.
«Rusiye Federatsiyası tarafından onıñ işğal etken Qırımda Ukraina vatandaşlarına ve maña qarşı areketleri uquqiy nizamsızlıq olğanını tasdiqlağan işğalci akimiyetniñ vesiqaları İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine yollanılacaq», – dey Çubarov.
Ukraina uquq qoruyıcı organlarınıñ Çubarovnıñ aytqanına cevapları daa yoq.
Çarşenbe künü Refat Çubarov öz Facebook saifesinde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ qararını aşkâr etti, oña köre Meclis azası ğıyabiy sürette apis etile.
«Aqmescit şeeriniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ 2015 senesi oktâbr altısında qabul etken qararına binayen, men «RF CK 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca qabaatlanğan şahıs olaraq, 2 aylıq apis cezasına oğrayım». Buña sebep Qırım ve Aqyar boyunca Rusiyeniñ FSB idaresiniñ taqiqat bölüginiñ mahkemesine muracaat oldı», – yazdı Çubarov.
Evel Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya bildirgeni kibi, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa Qırım kirişi açıq ve onı Qırımda taqiqat organları onı endi bekley.
Qırımda rusiyeli FSB idaresiniñ taqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy işni açqan eken. Onıñ sözlerine köre, cinaiy işni devletniñ topraq bütünliginiñ bozuluvına çağıruvlar iyun açtılar.
Evel Çubarovğa Rusiye territoriyasına ve onıñ tarafından işğal etilgen Qırımğa kirişni 5 yılğa yasaq ettiler.
Çubarovğa Qırım kirişi açıq olğanı aqqında resmiy vesiqa şimdilik yoq.


text:
Qırım boyunca bazarertesi künü furtuna havfı ilân etilgen. Qırımda rusiyeli Fevqulâde işler nazirliginiñ saytında aytılğanı kibi, noyabr 16 künü yarımadada küçlü yağmur ve saniyede 17 metrge yetecek ruzgâr beklenile.
Aqyarnıñ rusiyeli ükümetiniñ saytında bildirilgeni kibi, ava şaraitlerinden sebep bazar künü katerlerniñ areketi toqtatılğan edi.
«Yel küçüniñ armtası sebebinden Radiogorka – Artbuhta yönelişi boyunca katerlerniñ areketi toqtatılğan», – deyler saytta.
«Deñiz müdirligi» Keriç keçitiniñ qapatılması mümkün olğanı aqqında tenbiyeley ve yolcularnı o tarafqa barmamaq çağıra.


text:
İyünniñ 20-si sabasına Aqyarda dört yañı COVID-19 hastası qayd etildi, dep haber ete şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
«Hastalar arasında – 14 yaşında çelâbinskli genç. Daa eki hasta özü ekimge muracaat etti, qaydan hastalanğanları ögrenile. Daa bir hasta bundan evel hastalanğan kişinen alâqada olğan edi», – dep bildirile.
Akimiyetniñ malümatına köre, bugünki künde 97 insan yuqunç hastahanesinde közetile, №9 şeer hastahanesinde – 82 kişi. 799 insan yaşağan yerinde közetile.
Yılnıñ başından Aqyarda 200 insan koronavirus yuqunçına oğradı. Al-azırda 25 kişi hastahanede buluna. 165 kişi tüzeldi, 3 insan vefat etti.
Keçken künü Qırımda 5 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Umumen al-azırda, Qırım akimiyetiniñ malümatına köre, 595 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 36-sı çetelden keldi, 91 kişi qomşu Rusiyeden kelgen ve olarnen alâqada olğanlar. 397 insan yahşı oldı, 20 koronavirus hastası vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırım Yuqarı Radasınıñ sabıq reisi Anatoliy Gritsenko «Spravedlivaya Rossiya» firqasınıñ saflarını terk etti, dep haber ete «Krımskiy vektor».
Neşirniñ yazğanına köre, Gritsenko Rusiye firqasından öz isteginen ketti. Onıñ qararını Yedi-Quyu (Leninskoye) rayonında olıp keçken «Spravedlivaya Rossiya» firqası yerli bölüginiñ azalar toplaşuvında qabul ettiler.
Firqanıñ yerli bölük Şurası ve teftiş komissiyası da vekâletlerini vaqtından evel yekünlediler.
Avgust 26-da Qırım mahkemesi Anatoliy Gritsenkonı Qırım Devlet şurası deputat namzeti olaraq qayd etüviniñ lâğu etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Malüm olğanı kibi, saylavlar sentâbrniñ 14-ne belgilene.


text:
Ukrainanıñ PACE-deki delegatsiyasınıñ azası Öleksiy Gonçarenko, Rusiye tarafı Parlament Assambleyasından Dnipro suvunıñ Şimal Qırım kanalı ile Qırımğa berilmesiniñ toqtatılması ile bağlı mevamını bildirmesini talap etkenini haber etti. Ukraina millet vekili PACE-deki Rusiye delegatsiyasınıñ reberi Pötr Tolstoynıñ mektüplerine atfı ete. Gonçarenko olarnı içtimaiy ağlarda yayınladı.
«Tolstoy Ukrainanı Qırım içün Dniprodan suvnıñ kesilmesini «Qırım sakinlerine siyasiy mevamları içün kollektiv ceza» olğanında qabaatladı. Daa da alçaq ne ola bile. Tolstoy, Ukrainanıñ bozğan bir sıra şartnamege ve qırımtatarlarnıñ vaziyeti qıyın olğanına atfı ete», – dedi Gonçarenko.
Tolstoynıñ Rusiye delegatsiyasınıñ PACE-ge talapları aqqında tefsirleri yoq.
Rusiye Federal toplaşuvınıñ Federatsiya Şurasınıñ saytında Rusiye parlament azaları Assambleyanıñ işinde uzaqta iştirak etecegi aqqında yazıla. Aynı zamanda, bildirmede Rusiye tarafınıñ çarşenbe künü baqılacaq qırımtatarlarnıñ aqlarına riayet etilmyesine dair qararnıñ muzakere etilmesinde iştirak etmege azır olğanı yazıla.
«PACE-deki zenaatdaşlarımıznen konstruktiv qarşılıqlı faaliyetke azırmız ve sessiyanıñ esas muzakerelerinde iştirak etmege azırmız», – dep bildirdi PACE-deki Rusiye delegatsiyasınıñ senato qısmınıñ reberi Sergey Kislâk.
O, «Rusiye ile bağlı meselelerniñ aman-aman kün tertibinde olmağanını ve onen bağlı munaqaşalar sırf qırımtatarlarnıñ aqlarına riayet etilmesine dair qararnıñ muzakeresi vaqtında olacağına» diqqat çekti.
İyünniñ 21-nde, bazarertesi künü, Avropa Şurası Parlament Assambleyasınıñ yaz sessiyası başlana. Kün tertibinde – Rusiye işğal etken Qırımda qırımtatar halqınıñ aqlarınıñ qorunmasına dair qarar.


text:
Qırımda koronavirus hastalarınıñ sayısı artmağa devam ete. Oktâbrniñ 8-nde 140 hasta qayd etildi – bu daa bir rekord. Umumiy hasta sayısı 5,5 biñden çoq oldı. Rospotrebnadzor malümatına köre, sentâbr ayında yarımadada bütün müddet devamında hastalarnıñ 40%-ı qayd etildi.
Bu vaziyette Rusiye akimiyeti iyül ayında kurort mevsimi başlağanda lâğu etilgen sıñırlavlarnı qaytara. Naqliyatta ve tükânlarda maska taqıluvı mecburiy oldı, Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov qırımlılarnı aqıllarını başlarına toplamalarına çağırdı. Rusiye akimiyetiniñ koronavirusnen bağlı malümatı halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tarafından tasdıqlanmay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ COVID-19 statistikası eksiltilip kösterile, dep tüşüne. Yarımadada qırğınlıqnıñ ekinci dalğası nasıl keçe, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında laf etildi.
Qırımlı tibbiyet hadimi Anna telükesizlik maqsadınen tolu adını aytmayıp, Qırım.Aqiqatqa izaat bermege razı oldı. Onıñ fikirince, koronavirus hastalığınen bağlı vaziyet memurlarnıñ esabatlarından qat-qat ciddiydir.
Hastalarğa tek belli alâmetleri olsa, test yapalar. Yani şimdiki kerçek hasta sayısını aytıp olamaymızQırımlı tıbbiye hadimi Anna
– Yañı dalğa sentâbrde başladı, bu, kerçekten, is etile. Yazda hastalar az edi dep aytıp olamayım, çünki hastahanelerde kimsege test yapılmağan edi. Bizim hastahanemiz alâ daa böyle. Meni tibbiyet hadimi olaraq eki kere teşkergenler, yazda. Hastalarğa tek belli alâmetleri olsa, test yapalar. Yani şimdiki kerçek hasta sayısını aytıp olamaymız. Küzde bir çoq işdeşim hastalandı, ve virus daa telükeli oldı kibi kele. Bizim hastahanemiz ise kovid hastahanesi olmağan soñ bir insanğa künde eki maska ala! 12 maska olmaq kerek, çünki olarnı eki saatta bir deñiştirmek kerek. Baş ekim Aksenovğa er şey bar, dep esabat bere. Bu maskalar bir şeyden qorumay, amma tek bir qaç mahsus qıyafetimiz bar.
Bundan ğayrı, Annanıñ aytqanına köre, Qırımdaki tibbiyet hadimleri ükümetniñ epidemiya vaqtına belgilegen qoşma para almay. Qırımnıñ Rusiye Sağlıq naziri İgor Çemodanov, Qırımnıñ tibbiyet hadimlerine koronavirus hastaları ile çalışqanları içün 59 million ruble tölendi, dep bildirgen edi. Oktâbrniñ başında memur vazifesinden ayırıldı, ödev meselesini ise Tahqiqat komiteti teşkerip başladı.
Ukraina aq qorçalayıcıları epidemiya başlağanından berli Qırımda COVID-19 hastalarınıñ seviyesinen bağlı öz monitoringini keçire. Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ yolbaşçısı Olga Skripnik qırımlı ekimlerniñ aytqanlarına esaslanıp, Rusiye akimiyeti koronavirus yuqunçından vefat etkenlerniñ sayısını gizlemege tırışa, dep bildire.
– Tibbiyet hadimleri arasında menbalarımız bar – «acele yardım», farqlı şeerlerniñ hastahane ekimleri ve atta morg hadimleri. Adlarını aytıp olamaylar, çünki işte basqı yapılacaq ve cinaiy taqip olacaq, dep qorqa. Yaqında bir-birinden ayrı yuqarıdan kelgen emir aqqında bildirdi, kerçek ölüm sayısını gizlemege, yani ölüm sebebi olaraq COVID-19-nı degil, hastanıñ diger hastalığını aytmağa vazife berildi. Morg hadimlerinden biri aytqanına köre, bu malümat gizlense de, koronavirus yuqunçından vefat etkenler ket-kete daa çoq ola. Onıñ malümatına köre, bu şeerde er kün bir ya da eki kişi morgğa ketirile. Bu malümat olmağanını añlamaq içün Qırımnıñ resmiy statistikasına bir kere baqmağa yeterlidir – ölüm sebebi olaraq başqa bir şey qayd etilgeni içündir.
Olga Skripnikniñ fikirince, Rusiye akimiyeti qırımlılarnıñ ayatlarını telükege oğrata.
– Bir manası olmağan kütleviy tedbirler keçirile – arbiy parad ve ilâhre. Rusiye insanlarnıñ ayatlarını bile-bile telükege oğrata. Bunı tek Ukraina degil, bütün halqara toplulıq aytmalı, dep tüşünemiz. Tış işler nazirligimizge muracaat ettik ve farqlı memleketlerniñ missiyalarınen mesleatlar keçiremiz, Qırımda COVID-19 meselesini ve Rusiyeniñ yerli sakinlerni pandemiyadan qorumağanını BM Baş Assambleyası muzakere etip qarar almalı. Menimce, işğalci devlet olaraq Qırımnıñ vatandaş ealisini qorumağa mecbur olğan Rusiyeniñ yapqanları yañı sanktsiyalar paketiniñ sebebi olmalı.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov koronavirus ile küreş toplaşuvında qırımlılarnı toy, cenaze, doğğan kün ve başqa tedbirlerni keçirgenleri içün tenqit etti:
«Soñki vaqıtları aman-aman bütün hastalar kütleviy tedbirlerden soñ qayd etile! Ürmetli qırımlılar, lütfen, yapmañız! Qırımda er bir halqnıñ öz ananeleri bar, em tantanalı, em kederli tedbirler, bu añlaşıla – amma yaqınlarnıñ sağlığını unutmamaq kerek. Bir sıra rayonda toy ya da cenazeler oldı – ve birden çoq insan hastalandı. Tedbirlerniñ büyük qısmı bizge bağlı, akimiyet organları ve para cezalarınıñ alâqası yoq. Koronavirus bar, ve ekinci, üçünci dalğa olacaq, bunı qabul etmelimiz. Ondan qorunmaqnıñ esas yolu – sotsial mesafeni qorumaq, cemaat yerlerinde maska taqmaq talabınıñ lafı da olmaz».
Ancaq, bu toplaşuvdan soñ Sergey Aksenov «Artekteki» «Yañı bala dalğası» festivaline yol aldı, anda maska taqmadı, el berip selâmlaştı ve artistlernen quçaqlaştı.
Canlı Radio qurucısı Naciye Femi, qırımlılar memurlarğa baqıp, ihtiyat tedbirlerine riayet etmeycektir, dep tüşüne.
Qırımlılar esas profilaktika tedbirleriniñ talaplarına alâ daa mesüliyetsiz yanaşaNaciye Femi
– Er kün koronavirus hastalarınıñ sayısında ve vefat sayısında antirekord köremiz, amma bu pultqa basıp deñiştirelecek yaramay haberler kibi qabul etile. Qırımlılar esas profilaktika tedbirleriniñ talaplarına alâ daa mesüliyetsiz yanaşa – maska taqmay, sotsial mesafeni qorumay, ellerni dezinfektornen sürtmey, insanlar toplaşqan yerlerge baralar. Qırımtatarlar er kün toy yapa, ve adet üzre musafirler çoq ola – 200-300 kişi. Neticede qırımtatarlar arasında COVID-19 hastalarında eñ büyük raqamlar oldı. Amma Qırım memurlarınıñ yapqanları da işanç bermey, ve insanlar bunı tekrarlamağa tırışadır: maskalarnı saqal tübüne endirip yüre ve ilâhre.
Naciye Feminiñ aytqanına köre, tükânlarda tek qaravul, satıcı ve tek bazı alıcılar maska taqa.
– İnsanlar sistemanı ve bu talaplarnı ne içündir aldatmağa tırışa, karantin tedbirlerine işanmay. Amma COVID-19 vaziyeti artıq pek telükeli oldı. Biz radioda bunı insanlarğa añlatmaq içün bar küçümizni qullanamız. Kiçik animatsion levhalarnı yapıp başladıq, qaramanları – tevsiyelerini aytqan çeşit yaşlarda qırımtatarlar. Meselâ, qartana eski adetlerge köre elini almamağa rica ete – zararı olmaz, bekler dep. Şimdi alışqanlıqlarımıznı deñiştirecek vaqıt.
Ukraina Milliy pedagogika ilimleri akademiyasınıñ İçtimaiy ve siyasiy psihologiya institutı Kütle ve cemiyet psihologiyasınıñ laboratoriya müdiri Vadim Vasütinskiy insanlar kerçek telüke olğanda ne içün irratsional yanaşa bilgenini añlata.
Bir şeyden ne qadar çoq qorqsaq, onı maneviy seviyede o qadar çoq körmemezlikke uramızVadim Vasütinskiy
– Birisi qaidelerge riayet etmege alışqan olsa, başqalardan da bunı talap ete, başqası ise alışmadı. Akimiyet vekilleriniñ yapqanlarına qıymet kesilgenini aytsaq, er şey insannıñ oña nasıl baqqanına bağlı. Saylağan ve sevgen akimiyeti olsa, yañlışlarını körmemege azır. Nefret etken bir akimiyet olsa, er bir yañlışını körip aytacaq. Koronavirus vaziyetinde biraz saçma şey köremiz: hasta az olğan ilk aylarda qorqu ve qasevet çoq edi, insanlar diqqatlı edi. Vaziyet ciddiy seviyede kerginleşken soñ ise, aksine, er kes tüşüncesiz yanaşa. Böyle bir şey bar: bir şeyden ne qadar çoq qorqsaq, onı maneviy seviyede o qadar çoq körmemezlikke uramız. Neticede irratsional yanaşuv ola. Yaqın insanlar koronavirus yuqunçına inanmasa, Vadim Vasütinskiy olarnı zorlap işandırmağa tevsiye etmey, belli bir müddet devamında olarnıñ areketlerini yımşaq ve israrlı bir şekilde tüzetmege tırışmağa tevsiye ete.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.
Sergey Mokruşin, Qırım.Aqiqat alıp barıcısı


text:
İnsanlıq tarihında eñ qanlı olğan Ekinci Cian Cenkiniñ adiselerini daa çoq hatırlaycaqmız – barışıq içün çoq şey feda etildi, onıñ aqibetleri memleketler ve halqlar içün kerçekten deşetli oldı... Millionlarnen qurban ve ğayıp olğan insan.
Qırımnıñ alman-roman işğalcileri yapqan cinayetlerni ve ketirgen zararnı taqiq etüv komissiyasınıñ neticelerine binaen, cenk devamında 14346421,7 biñ rublelik zarar ketirildi. Qurban ketken insanlar da çoq oldı. Almanlarnıñ SSCB topraqlarında yapqan cinayetleriniñ qurbanlarını esaplav vatandaş komissiyasınıñ 1946 senesi mart 1-ne qadar toplağan malümatına köre, Qırım vilâyeti 135 vatandaşını ve arbiy esirni ğayıp etti, 85447 kişi Almaniyağa alıp ketirildi.
Aman-aman üç yıl devamında Qırım yarımadası işğal altında bulunğan edi. Hatıramızda qalğan facialardan biri – natsistlerniñ Ulu-Sala köyüniñ sakinlerine qarşı yapqan cinayetleridir.
Ulu-Sala – qırımtatarlarınıñ sürgünliginden soñ Sinapnoye adını alğan köyniñ 1945 senesine qadar olğan adı, – Qırımdaki Bağçasaray rayonınıñ Biya Sala köy şurasında yerleşmekte. Manzarası pek güzel – Ulu-Sala rayonnıñ merkezinde, Qırım dağlarınıñ Ekinci sırasında, Qaçı özeniniñ yanında yerleşken edi.
Köyniñ tarihiy adı Ulu-Sala – qayd etmeli ki, «sala» sözüniñ manası iç bir tilde yoq. Bazı mütehassıslar bu söz Qırımda IV asırdan XI asırğa qadar olğan alan tilinden kelgenini aytalar, çünki tarihçılar bu regionda tamır halqınen qarışqan alanlarnıñ nesilleri yaşağanlarını tüşüneler. Qırım hanlığında Ulu-Sala köyü Bağçasaray qaymaqamlığınıñ Apralıq müftisiniñ qadılığı terkibine kirgen edi, Rusiye imparatorlığında köy 1784 senesi fevral ayından başlap Aqmescit uyezdiniñ Tavriya vilâyetine kirgen edi. Soñra Novorossiysk güberniyası Aqmeçet uyezdine, soñra da Aqmescit uyezdiniñ Aluşta vilâyetine kirgen edi.
1897 senesi Rusiye ealisini cedvelge aluv neticelerine köre, Ulu-Salada 509 insan yaşağan edi, olardan 480 kişi musulman. 1926 senesi cedvelge aluvına köre, köyde 596 kişi oturğan edi, çoqusı qırımtatarı – 526 sakin.
Qırım yarımadasınıñ büyük qısmı, şu cümleden Ulu-Sala köyü, cenkniñ ilk künlerinde işğal etildi
Qırım yarımadasınıñ büyük qısmı, şu cümleden Ulu-Sala köyü, cenkniñ ilk künlerinde işğal etildi. Köy sakinleriniñ bir çoqu qolunda silâ ile vatannı imaye etmege Qızıl orduğa çağırılğan edi.
İşğalniñ uzun, zor ayları, kün ve geceleri başlandı...
Qırımdaki partizan areketi zor ilerilegen edi – daa doğrusı, birinci basamaqta yeñildi: partizan areketiniñ reberleri Mokrousov ve Martınov bu qadar ağır bir küreşke azır degil ediler ve onı kerek olğanı kibi teşkil etmediler. Qırımlılar ise duşmannıñ reineleri oldılar.
Niayet, cenkte sovet orduları quvetleşti.
1943 senesi oktâbr ayında Qırımda gitlerlilerniñ vaziyeti kerginleşti. Qızı Ordu Sıvaş ve Dnepr arasındaki çöl rayonlarında yerleşti, böylece alman-roman orduları Wehrmachtnıñ esas küçlerinden uzaq qaldılar. Qırımda partizan areketi ğayrıdan başladı. Dağ köyleriniñ sakinleri qoşuldılar, anda esasen qırımtatarlar yaşağan edi.
1943 senesi noyabr ayında 4-yuci partizan brigadası 5-inci bölüginiñ askerleri Ulu-Salağa kirdi. Köy toplaşuvında köy sakinlerinden özüni imaye etmek içün bir taqım qurmağa qarar alındı. Eali partizanlarğa silâ berdi – 8 tüfek ve avtomat. Qomşu köyleri Avciköy ve Biya-Sala sakinleriniñ çoqusı aşayt malını ve tuvarlarnı alıp, ormanğa partizanlarğa ketti.
«Cenüp» ordular gruppasınıñ yolbaşçısı feldmarşal fon Kleyst 17-nci ordu komandanı general-polkovnik Yenekege Qırımdaki partizan areket noqtalarını yoq etmege emir etti
«Cenüp» ordular gruppasınıñ yolbaşçısı feldmarşal fon Kleyst 17-nci ordu komandanı general-polkovnik Yenekege Qırımdaki partizan areket noqtalarını yoq etmege emir etti. İşğalci akimiyet bu vazifelerni yerine ketirip, bir çoq partizan ve adiy insannı cezalandırğan edi. Bu tedbirler partizan otrâdlarını yoq etmeknen beraber aşayt malı ve mal-mülkni almaq, partizanlar kirgen rayonlardan adiy vatandaşlarnı çıqarmaq içün yapılğan edi.
Yeneke cenkten soñ mahkeme esnasında bergen malümatına köre, partizanlar toqtalğan Yayla dağlarına yaqın olğan köylerniñ ealilerini sürgün etmege, köylerni ise yaqmağa avale etilgen edi: «Emir yerine ketirildi. Bu köylerde yaşağan vatandaşlarnıñ bir qısmı qurşunğa tizildi, qalğanlar kontslagerlerge qapatıldı».
İşğalciler tezden yarımadada olarnıñ soñu kelecegini añlap, açuvdan bütün Qırım köylerini çaypap kete ve ealini aşalağan ediler. Yenekeniñ qayd etkenine köre, 1943 senesiniñ soñunda Qırım içün «aşayt malını (boğdan, şarap, tütün, ceviz, tuvar, pamuq ve deri şeyleri) ketirüv planı bar edi, bular işğalci orduğa artqaç kelgeni içün Almaniyağa yollanğan edi». Bu şekilde işğalniñ soñuna qadar devam etti ve Qırımdaki alman ordularınıñ köy idare ştabı bunıñnen oğraşqan ediler.
İşğalcilerniñ ceza tedbirleri vatandaşlarğa qarşı deşetli cinayetlerden ibaret edi
İşğalcilerniñ ceza tedbirleri vatandaşlarğa qarşı deşetli cinayetlerden ibaret edi. Qırım tarihınıñ eñ deşetli facialarından biri Ulu-Sala köyüniñ yoq etilmesi oldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Devlet arhivi bergen malümatına köre: «1943 senesi dekabr 23-de Ulu-Sala köy cemiyetiniñ azaları ve partizanlar taqımı faşistlerniñ bu köyde yapqanlarını qayd ettiler. Senetke binaen, 1943 senesi dekabr 21-de dekabr 19-20 künleri köyde oturğan ceza berecek adamlar evlerni adamlarnen beraber ateşke berdiler... Almanlar yaqqan 102 evden yalıñız 8 ev söndürildi».
Gizli-gizli çıqqan «Qızıl Qırım» gazetası bu adiselerni 1944 senesi yanvar ayında böyle tarif etken edi: «Alman aydutlarınıñ Bağçasaray rayonı Ulu-Sala köyünde yapqan cinayetlerini köremiz. Dekabr ayınıñ soñunda partizanlarnıñ basqısı altında qalğan almanlar Ulu-Sala köyüni terk etmege mecbur oldılar. Anda partizan taqımı kirdi. Halq intiqamcıları öldürüv ve yoq etüvge azır ediler. Yalıñız 8 evni qurtarıp oldıq. Ümer Mentairniñ ev mağazasında 25 ceset tapıldı. Alman cinayetçileri ketmezden evel mında sovet vatandaşlarını qapattılar. Adamlarnı bağladılar. Gitlerliler olarğa benzip tökip yaqtılar. Soñra evni ateşke berdiler. Ğariplerniñ sesleri bütün köyde eşitilgen edi».
Maqalede facialı şekilde elâk olğan köy sakinleriniñ adları yazılğan edi. Umumen Ulu-Sala köyüniñ 215 sakini tiri yaqıldı.
Bugünde-bugün Ulu-Sala faciasını Ekinci cian cenkiniñ oşağan faciaları ile beraber hatırlaymız – belorus Hatıni, çeh Liditsası. Bu kederli adiselerni bilmek ve hatırlamaq – ileride olarnıñ tekrarlanmasına yol bermemek demektir.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Qırım energetik qamaçavınıñ teşkilâtçılarını cinaiy ceza ve mülkiyet musaderesi ile qorquza.
«Cumhuriyetiimizge büyük zarar ketirgen Qırım «energetik qamaçavı»nıñ teşkilâtçıları tezden cezasını körecek», – dep yazdı o Facebookta.
Onıñ sözlerine köre, başta bir «Qırım sakinlerine nisbeten cinaiy areketlerniñ etilmesine bağlı ve qabaatlı olğan» şahıslar boyunca deliller toplanacaq.
«Soñra olarğa qabaat seslendirmek içün malümat toplanacaq, soñ olarnı qıdıruvğa ilân etecekmiz ve Rusiye Federatsiyası territoriyasında olğan mülkiyeti musadere etilecek – cumhuriyetimiz içün büyük ziyannıñ tazminatı maqsadı ile, em de olarnı mahkemege teslim etecekler», – dey Poklonskaya.
Qayd etkeni kibi, Qırımda Rusiye FSB idaresi 20 yıllıq apis cezasını nazarda tutqan cinaiy işni endi açqandır.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnıñ dava temeli boyunca ilk oturışnı iyül 23-üne tayin etti.
Bunı iyül 17-sinde ilk diñlevden soñ mahkemede haber ettiler ve Refat Çubarovnıñ advokatı Nikolay Polozov da haber etti.
"Refat Çubarovğa qarşı cinaiy davanıñ temeki boyunca açıq mahkeme oturışı 2020 senesi iyül 23-üne tayinlendi", - mahkemeniñ matbuat hızmetiniñ hadimine atıf etip yaza TASS agentligi.
İyün 15-inde Rusiye nezaretindeki Qırım mahkemesi, iyün 22-sinde reislik yapqan mahkemeci Sergey Pogrebnâknıñ özüni vazifeden boşatqanından soñ, Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa qarşı dava boyunca ilk diñlevni tayin etkeni belli oldı.
Daa evel Aqmescitteki mahkeme, advokat Polozovnıñ Çubarovnıñ imayesine yiberilmegenine şikâyeti red etti.
İyün 22-sinde Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy davanı temelden baqıp başladı.
Bu sene mart ayınıñ soñunda Rusiye Tahqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212 maddesiniñ 1-inci qısmı (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq faaliyetke açıq çağıruv) açıldı.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Aktsiya mayısnıñ 3-nde keçirilecek edi. Koronavirus pandemiyası sebebinden yürüş başqa vaqıtqa qaldırıldı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donudaki Cenübiy bölgesiniñ arbiy mahkemesi "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ mabüsi Emil Ziyadinovnıñ tevqif müddetini 2020 senesi mayısnıñ 3-nece uzattı. Bunı "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesi haber ete.
"Bugünki mahkeme oturışı vaqtında devlet qabaatlayıcısı İgor Nadolinskiy Ziyadinovnıñ tevqif müddeti üç ayğa uzatılğanını istedi. Bunıñ sebebi, o, eki ağır cinayet etkeninde qabaatlanğanıdır ve bunıñ içün de uzun müddet azatlıqtan marum etile bile eken. Ziyadinovnıñ tevqif müddeti fevralnıñ 3-nde bitmek kerek edi", - dep yazıla bildirmede.
Aynı zamanda, advokat Ayder Azamtovnıñ prokurornıñ muracaatlarına qarşı bergen delilleri qarar qabul etilgende mahkeme tarafından köz ögüne alınmadı.
"Ziyadinov iç bir vaqıt mahkemeden gizlenmege tırışmadı, mahkeme tahqiqatı aman-aman yekünlendi, çetel vatandaşnıñ bar oluvı, ginlenecegini tüşünmek içün esas degildir", - dedi advokat.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi, halqara kriteriylerge köre, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Emil Ziyadinovnı siyasiy mabüs dep saya. Bu aqta aq qorçalayıcı teşkilâtnıñ saytında aydınlatılğan beyanatta aytıla.
2020 senesi iyülniñ 7-nde Rusiye quvetçileri yedi qırımtatarınıñ evini tintti: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde Alim Sufyanov, Bağçasaray rayonınıñ Süyür Taş (Belokamenka) köyünde Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) köyünde Vadim Bektemirov ve Aluştada Dilâver Memetovnıñ. O, tintüv keçirilgende evde degil edi, onı qıdırmağa devam eteler.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
2018 senesiniñ başından berli Ukrainağa kirgen 15 biñden ziyade Rusiye vatandaşı biometrik nezaretten keçtü, dep bilidre Ukraina devlet sıñır hızmetiniñ matbuat kâtibi Oleg Slobodyan.
«Biometrik nezaret sisteması semereli çalışa, şimdilik ciddiy bir problema yoq. Bu yılnıñ başından berli 22,5 biñden ziyade insan biometrik nezaretten keçti, bular arasında 70 devletniñ vatandaşı bar. Bularnıñ aman-aman 15 500 – Rusiye vatandaşı», – dep ayttı Slobodyan «112 Ukraina» telekanalınıñ efirinde.
Devlet sıñırında yerleşken keçiş noqtalarında biometrik qayd sisteması yanvarniñ 1-nden itibaren çalışıp başlağan edi; bundan evel bir qaç kün devamında, hususan dekabrniñ 27-nden itibaren, bu sistema test rejiminde çalışqtı. Sıñırda çalışqan nezaretniñ yañı sisteması «migratsion telüke» cedvelindeki cemi 70 devlet vatandaşı, şu cumleden Rusiyenen alâğalı.
Biometrik malümat nezareti Qırımda yaşağan Ukraina vatandaşlarına tesir etmeycek, dep bidirdi Ukraina devlet sıñır hızmeti.


text:
Ukraina ükümeti Rusiyeniñ Ukrainağa nisbeten istilâsınıñ qurbanlarına Rusiyege qarşı İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine davalarnı açmağa yardım etecek kampaniyağa başlay. Bu aqta Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük iyül 31 künü Harkovğa iş ziyareti vaqtında bildirdi.
Ukraina baş naziri bildirgeni kibi, cuma künü, iyül 31-de, o Harkovnıñ bedava uquqiy yardım merkezini ziyaret etti, mında advokatlar köçip kelgenlerge Rusiye ile makemeleşmege yardım etmege başladı.
«Biz yañı büyük leyhağa başladıq. Onıñ sayesinde Rusiye istilâsı neticesinde zarar körgen köçip kelgen insanlar yardım körecek. Şu cümleden, İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine ya da milliy mahkemelerge farqlı arizalarnı toldurmağa yardım etecekler», – dey Arseniy Yatsenük.
Ukraina içtimaiy siyaseti nazirliginiñ malümatına köre, iyül 27-ne memlekette Qırım ve Donbasstan 1,4 million köçip kelgen insan qayd olundı.


text:
Siyasetşınas Anton Krut degeni kibi, Türkiyeniñ qırımtatarlarğa yardım etmek içün imkâniyeti çoq, amma «istegi yoq». Qırım tamır halqınıñ qoruvı meselelerinde İstanbul tek beyanatları ile sıñırlana, dey siyasetşınas.
Bu aqta o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde bildirdi.
«Evelki bir buçuq yıl devamında Türkiye qırımtatarlar halqınıñ qoruvı boyunca boş beyanatlarından ğayrı bir şey yapmadı. Öldürüvler, insanlarnıñ ğayıp oluvı, Rusiye apishanelerinde 13 qırımlı yatqanına baqmadan, Türkiye Rusiye, Ukraina ile munayebetlerinde olduqça kârlı siyasetini alıp bara», – dey o.
Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlu parlamentke Türkiye Nazirler kabineti programmasını taqdim etti, onıñ çerçivesinde işğal etilgen Qırım ve qırımtatarlar aqqında noqtalar qayd etilgen.
Noyabr 1 künü Türkiye parlamenti deputatlarınıñ saylavları keçti, neticede memleketniñ yañı 64-nci ükümeti teşkil etildi.
Bu sene Qırımnı yarımadada qırımtatarlarnıñ vaziyetini nezaret etecek uquq qoruyıcı ve alimlerniñ resmiy olmağan Türkiye eyyeti ziyaret etti. Eyyet Qırımda söz serbestligi, mahkeme sualleri, tasil ile bağlı insan aqlarınıñ bozuluvını qayd etti. Türkiye eyyetiniñ maruzası Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putinge berildi.


text:
Keriçte şeerniñ merkezini Voykov zavodı yerleşken rayon ve Keriç parom keçiti ile birleştirgen naqliyat köprü çatladı. Qırım.Aqiqatqa şaatlar bildirgeni kibi, yol üstünde çuqurlar bar olğanına baqmadan, köpürde naqliyat areketi toqtatılmay.
Köpürde yük maşinaları, şahsiy ve cemaat naqliyatı yürmege devam ete, trolleybuslar da, şu cümleden.
Şimdi çuqurlarnı asfalt ile toldurdılar, amma, aydavcılarnıñ sözlerine köre, bu meseleni al etmedi.
Keriç şeer şurası saytında köpürniñ tamirlenecegi aqqında iç bir malümat yoq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Ukraina İçki işler Nazirliginiñ Qırım boyunca mahsus idaresiniñ teşkil etilecegini alğışladı ve hadimler arasında qırımtatarlarnıñ olacağına ümüt besley.
Bunı Vekâletliniñ matbuat hızmeti bildire.
«Yañı mahsus idare işke Qırım vaziyeti aqta bilgen uquq qoruyıcılarnı, şu cümleden qırımtatarlarnı da, işke celp etmege imkân yaratır. Yani, qırımlılar bu kibi tertibatlarğa milliy mensüpligi sebebinden qabul etilmegen zamanları artta qaldı», – deyler müessisede.
Mında şunı da qayd ettiler ki, Mustafa Cemilev Ukraina içki işler naziri Arsen Avakovğa mektüp yolladı.
«Ukraina qanuniyeti ile militsiyağa vatandaşlarnıñ ayat, sağlıq, aq ve serbestligini, tabiatnı, cemiyet ve devlet menfaatını qanunsız areketlerden qorumaq mesüliyeti yüklenilgenine köre, işbu vazifelerni Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerini nazarğa almayıp, amelge keçirmege mümkün olmağanını tüşünem», – denile mektüpte.
Evel bildirilgeni kibi, Ukraina İçki işler naziri Arsen Avakov Qırım Muhtar Cumhuriyeti boyunca İçki işler Nazirliginiñ mahsus idaresiniñ teşkil etilmesi aqta bildirdi. İşbu bölükniñ yolbaşçısı vazifesine Odessa vilâyetiniñ militsiya baş bölüginiñ sabıq başı İvan Katerinçuk tayinlendi.


text:
Rusiye nezareti altındaki Qırım musulmanlarınıñ qurultayı Almaniya ükümeti ögünde, 1941-44 senelerde yarımadanıñ alman işğali vaqtında yoq etilgen köyler içün cenk tazminatı meselesini kötermek niyetinde.
«Cenk Qırım sakinleri içün pek şiddetli bir sınav olğan edi. İşğal vaqtında faşistler partizanlarnen işriligi yapqanında qabaatlap, köy ealisinen beraber 127 dane Qırım köyüni yoq etken edi», – dep bidire Rusiye «İnterfaksı» Qırım musulmanları qurultayı beyanat metninden alınğan sözlerni.
Böyleliknen forum iştirakçiler «cenk tazminatı meselesine qaytmağa maneviy ve uquqqiy aqqı olğanını» beyan etti.
Haber etilgenine köre, qurultay delegatları Kreml nezaretindeki Qırım musulmanları diniy idaresine meseleniñ taqiq etilüvi, vesiqalarnı azırlap resmiyletirilerek, Almaniya Federativ Cumhuriyetine tazminat tölemesi içün berilmesinen oğraşacaq gruppa teşkil etmesini avale etken.
2014 senesi Rusiye yarımadanı ilhaq etken soñ, Qırım musulmanları diniy idaresi öz areketlerini Qırımtatar Milliy Meclisinen koordinatsiya yapmaqnı toqtataraq, Rusiye qanunlarına binaen Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi (QAMDİ) olaraq qayd olundı.
2016 senesi noyabr ayında Qırımdan köçken musulmanlar Qurultay keçirerek, Ukraina qıta qısmındaki Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanlarınıñ Diniy idaresini teşkil etmege qarar bergen edi. Mufti olaraq Ayder Rustemov saylânğan edi.
2017 senesi oktâbr ayında Ukraina medeniyet nazirliginiñ milletler ve dinler departamenti Rustemov yolbaşçılığındaki Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanlarınıñ Diniy idaresini qayd etti.


text:
Litva ükümeti Ukrainağa aman-aman eki million eurolıq silâ ve qurşun bermege qarar berdi, dep bildire Litva mudafaa Nazirligi.
Ukrainağa NATO standartlarına keçilmesinden evel Litva Silâlı quvetleri qullanğan silâ berilecek.
Berilecek silânıñ esas qısmını yedi biñden ziyade Kalaşnikov avtomatı, eki millionğa yaqın qurşun ve cephane teşkil etmekte. Ondan ğayrı 80 yaqın pulemöt, mina topu ve tanksavar ve diger donatmalar berilecek.
«Mülkniñ berilmesi Ukrainağa mudafaa küçüni arttırması ve mustaqilligini temin etmesi içün ardı-sıra ve er taraflama yapılğan yardımnıñ bir qısmıdır», – dep bilidire Litva mudafaa Nazirligi nazir Raymundas Karoblisniñ sözlerini.
Mudafaa Nazirligi, Rusiyeniñ arbiy tecavuzı başlanğanından berli Litva, elinde olğan imkânlar ve uquqiy ceetten musaade etilgen usullarnen Ukrainanıñ mustaqilligi ve topraq bütünligine qoltutmağa faal areket etip kelgeni aqqında hatırlata.
Silânıñ teslim etilüvi ukrain tarafınen bazı ameliy meseleler boyunca kelişikenden soñ yaqın vaqıtta yapılacaq, denilmekte haberde.
İlk defa silânı Litva Ukraibnağa 2014 senesi bergen edi. Litva mudafaa naziri Karoblis, Litva ükümeti Ukrainağa öldürgici silâ bergeni ve imkânı olğanı qadar böyle yardımnı devam etecegini bildirgen edi.


text:
Qara deñizde, Ayuv Dağ yanında balalarnen qayıqlarda raatlanğan büyük turistler gruppasını qurtardılar. Bu aqta Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi biuldirmekte.
Nazirlikniñ malümatına köre, raatlanıyıcılar Ayuv Dagnıñ yanında olğanda, apansızdan köçken şiddetli yel içün, qurtarıcılardan yardım soradı, çünki özleri yalığa yetişip olamadı.
Mahsus operatsiyada katernen qurtarıcılar ve şahsiy yahta iştirak etti.
"Birleşip, olar 17 adamnı (olardan 4-ü - bala) yalığa ketirip oldı. Kimseniñ tibbiy yardımğa ihtiyacı yoq edi", - denile müessise matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Tünevin qırımda umumen eki suv qazası oldı, 19 adam qurtarıldı, dep bildire ilhaq etilgen Qırımnıñ FVN.
Aluştada, Raboçiy ugolok şeer plâjında deñizde aqay az qaldı batacaq edi, Rusiye FVN-niñ hadimleri ise onı qurtardı.
İyün soñunda Aluştada "banan" suv attraktsionında eglengen 14 adamnı aqıntı deñizge alıp ketti. Olarnıñ arasında 8 bala bar edi.


text:
Sol munasábet penen búgin, 4- avgusttan baslap, respublikamızdıń barlıq qala hám rayonlarında 7 mıńǵa jaqın registrator xızmetkerler tárepinen turaq-jay hám xalıq jasawı múmkin bolǵan naturar jaylar dizimin qáliplestiriw hámde máhelle kartaların ámeldegi haqıyqıy jaǵdayǵa sáykesligin úyreniw jumısları baslandı.
Usı ilájlar nátiyjesinde máhellelerdegi nomersiz jaylar, kósheler, kartaǵa kiritilmegen turaq jaylar, buzılǵan úyler, jańa qurılıp atırǵan turar jaylar hám xalıq jasawı múmkin bolǵan naturar jaylar anıqlanadı hám máhelle kartaları jańalanadı. Bul bolsa xalıqtı dizimge alıwdıń shólkemlestirilgen rejesin islep shıǵıwǵa tiykar bolıp xızmet etedi.
Registratorlar 31- avgustqa shekem jumıs iskerligin aparadı. Processlerdiń barıwı haqqında úzliksiz túrde informaciya berip barıladı.
Málimleme xızmeti


text:
Ukrainada soğıs bastalğannan beri Qıtaydıñ poziciyasınıñ qanday bolatını NATO men AQŞ üşin asa mañızdı bolıp kelgen. Rimde ötken alğaşqı joğarı deñgey..
Qazaqstannıñ eks-prezidenti Nwrswltan Nazarbaevtıñ kişi qızı Äliya Nazarbaevanıñ Facebook pen Instagram jelisindegi paraqşaları 13 qañtar keşkisin jo..
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 5,3 mıñğa artıp, jalpı esebi 869 mıñğa juıqtadı. Biılğı jaz mezgili qazaqs..
Qazaqstanda demalıs küni koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı säl azaydı, olardıñ şamamen 6,9 mıñğa artıp, jalpı esebi 767 mıñnan..
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı 7,6 mıñğa artıp, jalpı esebi 649 mıñnan astı, onıñ 154 mıñı tek şilde ayında tir..


text:
Bizim güzel toprağımız – Qırım yarımadası – seyaatçılarnı er daim celp ete edi. Onıñ güzelliginden ayrette qalıp ketkenlernen beraber Qırımnıñ kelecek nesillerine fakrlı devirlerde onıñ qıyın taqdirini aks ettirgen yazılarnı qaldırğan müellifler de bar edi.
Qırım tasvirleriniñ büyük qısmı tarihçılar «ecnebiylerniñ tezkereleri» dep adlandırğan janrğa aittir. Bu qaydlarnıñ hususiyeti yañlış fikir, bazıda adaletsizlik ola edi, müellif Qırımğa duşman olğan devletten olsa, buña rastkelmek mümkün, em de til ve urf-adetlerni bilmegen ecnebiyler yañlış qıymet kese ediler.
Aynı vaqıtta bu başqa bir baqış – «ecnebiylerniñ tezkereleri» o zamannıñ adamı, bazı adise-vaqialarnıñ şaatı olğan diqqatlı bir adamnıñ qaleminden çıqqan qıymetli yazılardır.
«Çetel adamınıñ» qaydlarında bizler yerli müelliflerniñ diqqatını celp etmegen şeylerni köremiz.
Ecnebiyler turmuş, urf-adet, urba, ev, şeer ve köy, ticaret, esnaflarnen meraqlana, yerli müellifler ise buña pek qulaq asmazlar, çünki bunıñ içinde yaşaylar.
XVII asırnıñ 30-ıncı senelerinden 50-nci senelerine qadar Poloniya ükümetine hızmet etken frenk arbiy müendisi, haritaşınas ve yazıcı Guillaume Levasseur de Beauplannıñ belli «Ukraina tasvirinde» Qırım, onıñ sakinleri, qırımtatarlarnıñ arbiy sanatına dair bölükleri mevcut. Beauplannıñ eseri ilk sefer 1650 senesi derc etilgen edi. Onıñ içinde Ukraina, urf-adetleri, kazaklarnıñ içtimaiy qurulışı aqqında malümat tapamız; müellif esnaf, nebatat ve ayvanatnı, iklim, turmuş, qomşular – leh, rus ve tatarlar ile – munasebetlerni tasvir ete.
Beauplan ayrı bir bölükni «Qırım, ya da tatar toprağına» bağışladı. O, qırımtatarlarnı – Avropa içün qorqunçlı ve böyle degil, doğrusını aytqanda, biraz añlaşılmağan bir halqnı ögrendi.
Müellif, qomşularnıñ qıyın munasebetlerine baqmadan, Ukraina aqqında yazıp, Qırımğa da diqqat ayırdı.
Beauplan «tatar memleketiniñ» keñligini qayd ete, yerli sakinlerniñ urf-adetlerini aydınlata. O, Qırımnıñ şeerlerine diqqatnı celp ete, onıñ fikirince, eñ esas şeer Kefe, o vaqıt şeer eñ büyük ticaret merkezi ola. Esas diqqat halqqa ayırıla: beşeriyatı, dini, urf-adetleri, turmuşı, balalarnıñ terbiyesi, yemekleri, aile yaşayışı qayd etile. Beauplan qayd ete ki, tatarlar – mair askerlerdir. O, dünya edebiyatında olarnıñ arbiy seferlerniñ tarzı ve strategiyasını birinciler saflarında tarif ete – em yaz, em de qış seferlerini añlata.
Onıñ zanınca, seferler olarnıñ azırlığı, terbiyesi, özara bağları sayesinde muvafaqiyetli keçken edi.Qırımnıñ küçlü qomşuları mezkür cenk usullarına qarşı çıqamağan ediler. Beauplannıñ işini XVII asırnıñ Türk seayatçısı Evliya Çelebiniñ Moldova ve Ukraina topraqlarınıñ tasvirleri ile «Seyahatname» kitabı ile qıyaslamaq meraqlıdır. Frenk müellifi kibi Çelebi de Ukraina ve Moldovanıñ bir çoq şeerini tasvir ete: Kıyiv, Lviv, Çerkası, Kremençug, Kanev, Çigirin, Lubnı, Kamenets, Mogilev na Dnestre, İzmail, Akkerman, Benderı, Kişinev. Qırımnı da diqqatsız qaldırmadı.
Türk diplomatı ve seyaatçısı Evliya Çelebi Qırımnı bam-başqa köstere, faqat frenk ve türk müellifleriniñ tarif etken zamanı aynı – XVII asır.
Çelebi içün Qırım – Devlet-i Âliyye-i Osmâniyyeniñ ayırılmaz parçası, Avropadaki musulman medeniyeti qalelerinden biri.
«Yüce Rabbimiz bu Qırım adasınıñ tatar halqına hayırlı qısmetler berdi. Er angi tarafına baqsalar, olar ğalip çıqalar ve dinsizlerniñ topraqlarına qasevet ve şamata ketireler. Allahqa şükür, bu tatar halqı – tek Allahqa inanğanlar, suniyler», – dep yaza Çelebi... Onıñ Qırım qaydlarından ülkeniñ hususiyetleri, ealisine has çizgileri, Qırım hanlığınıñ ğalebeleri ve problemleri aqqında qıymetli bir malümat alamız.
Frenkistan tarihçısı Pierre Chevalier tarihçılarnıñ işlerine esaslanıp (şu cümleden Beauplanğa da), Qırım hanlığınıñ tekamul esnası, onıñ Avropadaki siyasiy deñişmelerge alışmaq qabiliyetini qayd etti. Chevalierniñ qalemine Ukraina ve Qırım hanlığı tarihına dair bir qaç eser ait, şu cümleden «Kazaklarnıñ topraqları, urf-adetleri, idaresi, peyda olması ve dini aqqında tedqiq», «Kazaklarnıñ Poloniyağa qarşı cenk tarihı», «Or Qapı tatarlarınıñ tedqiqi». Olar 1653-1663 seneleri yazılğan edi. Chevalier «Or Qapı tatarlarınıñ tedqiqinde» Tatariyanıñ tarihı ve coğrafiyasını aydınlattı, onıñ Qırım hanlığı ile munasebetlerini tasvir etti.
Alman tedqiqçisi Johann Tunmann «Qırım hanlığı» işinde Qırım hanlığınıñ mustaqillik zamanındaki ilmiy sıfatını kösterdi. Kitap 1784 senesi, yani Rusiye imperiyasınıñ Qırım işğalinden soñ derc etildi. Metnniñ başında bu bölük «Rusiyeniñ Qırımğa qarşı yapqan areketlerinden evel» yazılğanı qayd etile. Kerçekten de, metnde 1783 senesi Rusiyeniñ Qırım zaptı aqqında aytılmay. Buña baqmadan bu qıymetli bir iş, Qırım hanlığı tarihına obyektiv qıymet kesmege tırıştılar.
Frenkistan seyaatçısı ve siyasiy erbabı, XVIII asırnıñ soñunda olğan Frenkistan inqilâbınıñ iştirakçisi Charles-Gilbert Romme «1786 senesi Qırım seyaatı» adlı qıymetli bir işini qaldırdı.
1786 senesi, Rusiyeniñ Qırım işğalinden üç yıl keçken soñ, yarımada acınıqlı alda. Müellifniñ qayd etkenine köre, bu devirde Qırımda 30 biñ arbiy ve aman-aman 60 biñ sakin otura. Bir çoq sakin Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ köçti. Bu – facialı bir devir, dünya haritasında tam bir devlet ğayıp oldı...
Tezden yarımadanı yañı qıyınlıqlar bekley. Bir yıldan soñ daa bir rus-türk cenki başlaycaq, türkler Qırımnı keri almağa tırışacaqlar, amma maqsadına irişemeycekler. 1791 senesi Rusiye cenkte ğalip çıqa, Osmanlı imperatorlığı Yassı barışıq añlaşmasını imzalap, Qırım ve Oçakovnı Rusiyeniñ nezareti altında qaldırmağa mecbur ola...
Qırımnı ziyaret etken çetel seyaatçıları arasında farqlı memleket, siyasiy ve ğaye baqışları farqlı olğan insanlar bar edi – lâkin olarnıñ Qırım aqqında malümatları ğayet qıymetlidir.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Qırımda rusça yazılğan 4 biñ yañı yol işaretini tikleycekler. Bunı Qırım «Devlet şurasınıñ» reisi Vladimir Konstantinov bildirdi.
Böylece, ukrainca ve inglizce yazılğan yol işaretleriniñ yerine yazısı rusça olğan yol işaretleri tiklenilecek.
Konstantinovnıñ matbuat hızmetinde bildirdiler ki, şimdilik yalıñız rusça olmağan yol işaretleri aqqında söz yürsetile, lâkin ileride yol işaretleriniñ Rusiye standartlarına köre tiklenmesi planlaştırıla, dep yaza Krım Media.
İşaretlerni deñiştirüv tedbirlerini noyabr 21-ne qadar yekünlenecek.
Hatırlatamız, oktâbr ayında Qırım naqliyat «naziriniñ» muavini Vâçeslav Petuşenko Qırımdaki yol işaretleri Rusiye standartlarına köre tiklenilmek kerekligini aytıp, ukrainca yazılğan yol işaretler qalacağını qayd etken edi.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin çarşenbe künü, oktâbr 26-da, işğal etilgen Qırımğa Umumrusiye halq cebesiniñ «Areketler forumı. Qırım» forumına keldi.
«Forumnıñ kün tertibinde – energetika ve gaz teminlevi, agrar-sanayı kompleksi ve iqtisadiyatnıñ diger saaları, şu cümleden Qırımnıñ turistik kelecegi», – dep qayd ettiler Rusiye prezidentiniñ Memuriyetinde.
Soñki sefer Vladimir Putin ve Dmitriy Medvedev Rusiye işğal etken yarımadağa sentâbr 15-de kelgen ediler, o vaqıt Keriçte Rusiye Devlet şurası prezidiumınıñ «memleket cenübiniñ naqliye sistemasınıñ meseleleri boyunca» toplaşuvı olıp keçken edi.
Putin ve Medvedev Keriç keçitiniñ qurucılığınen de tanış oldılar.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Vladimir Putin ve Dmitriy Medvedevniñ Qırım ziyaretinden sebep narazılıq bildirecegini qayd etken edi. Ukraina nazirligi Rusiye memurlarınıñ devlet içinde kibi kerçekleştirilgen Qırım ziyaretlerini «olmaycaq bir şey» dep adladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye nezaretinde olğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Qırımda «gaz borusındaki diversiyada» şübheli sayılıp apiske alınğan qırımtatar siyasetçisi ve faali, Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl ve ağa-qardaş Aziz ve Asan Ahtemovlarnıñ tevqif müddetini uzattı, dep haber ete «Qırım esnası».
Mahkeme oturışı qapalı şekilde keçirilgen. Advokat Nikolay Polozovnıñ fikrince, bu talap iç bir muayyen fakt olmadan telükesizlikniñ temin olunması ile bağlı umumiy beyanatlarğa esaslanğan. Tevqif etilgenlerniñ tuvğanlarına mahkeme qararıñ ilân etilüvinde iştirak etmege izin berilgen.
Celâl ve ağa-qardaş Ahtemovlar feralnıñ 23-nece tevqifli qalacaqlar.
Advokat Nikolay Polozov mudafaa tarafı mahkeme qararını temyiz etecegini bildirdi.
Dekabrniñ 15-nde advokat Nikolay Polozov Qırımda Rusiye quvetçileri Anğara köyünde «gaz borusındaki diversiya» davası boyunca ilk tahqiqatnı yekünledi, Nariman Celâlğa daa bir qabaatlav qoşuldı, dep bildirdi.
Noyabrniñ 8-nde Celâl patlayıcı cihaznıñ qaçaqçılığında da qabaatlandı. Oktâbrniñ 28-nde faalniñ SİZOda qaluv müddeti 2022 senesi yanvarniñ 23-ne qadar uzatıldı.
Dekabrniñ 3-nde Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Celâlnıñ apiste tutuv müddetini uzatuv qararına qarşı istinaf şikâyetini red etti.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Naval'nıy häm Kreml': qarşılıq däwam itä
İrtägä planlaştırılğan protest çaralarına qarşı citdi kisätülär yasala
Kreml’ süzçese Dmitriy Peskov qulğa alınğan oppoziśioner Aleksey Naval’nıyğa teläktäşlek maqsatınnan irtägä planlaştırılğan protest çaralarınıñ qanunsız häm qabul itelmäs buluın citkerde. Ul jurnalistlarğa yasağan belderüendä mitinglarnıñ röxsätsez buluına iğ’tibarnı cälep itte.
“Monda bezneñ ber genä poziśiyäbez bar. Bu – qanunnarnı qatğıy räweştä ütäw häm röxsätsez &c...
-
-
-
30.09.2022
-
-


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesi yanvarniñ 17-sinde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ üç figurantı, Ernes Ametov, Marlen Asanov ve Server Zekiryayevniñ tevqif etilgenlerine qarşı appelâtsiyanı red etti. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Emil Kurbedinov bildirdi.
Kurbedinov: «Oturışuvnıñ neticesinde bizim apellâtsion şikâyetlerimiz boyunca musbet qarar berilmedi. Oturışuv qapalı rejimde keçti. Bunıñ sebebi bizge belli degil. Bizge bu hususta iç bir vesiqa berilmedi, ve biz bu qararnı qanunsız sayamız», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, ondan ğayrı, mahkeme oturışuv esnasında qorçalav tarafınıñ bir qaç ricasını red etti.
Kurbedinov: «Misal olaraq, advokat Aleksey Ladin birinci maqam mahkemesiniñ qararında pek qaba bozuluvlar ve hatalar olğanını bildirdi. Lâkin mahkeme buña emiyet bermedi», – dep ilâve etti.
Daa evel Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi daa üç «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı – Ernes Ametov, Marlen Asanov ve Server Zekiryayevqa apis müddetini uzattı. Böylelikle olar martnıñ 9-na qadar apiste qalacaqlar.
Oktâbrniñ 11-nde Qırımda Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini – Timur İbragimov, Marlen (Suleyman) Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tevqif etti. FSB olarnı Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, taqip etilüvlerniñ diniy alâmetine köre yapılğanını tüşüneler. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruplarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd ete.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
Kiyevde V.İ. Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetiniñ işi ğayrıdan başlana. Fevral 1-den universitet student ve ocalarnıñ terkibini teşkil etmege başlay.
Qırım.Aqiqatqa bildirilgeni kibi, studentlerden vesiqalarnı qabul etmege başladılar. Oqutuv kündüz, ğıyabiy şekilde, uzaqtan alıp barılacaq, bücet ve paralı oqutuv şekilleri bar. Muhtac olğanlarğa yataqhane berile.
«Kiyev şeerinde V. İ. Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetine kirmege ya da oquşına devam etmege istegenler crimea.tnu@gmail.com adresine malümatnı yollamalı. Malümatta ad ve soyadı, ihtisas, oqutuv şekli ve yılı, yataqhanege ihtiyacı yazıla. Malümatnı yalıñız Google bedava elektron poçta qutusından yollamağa rica etemiz. Qıtaiy Ukrainada bulunğan student ve mezunlarnı öz telefon nomerasını yazmağa rica etemiz. Telefon boyunca studentlerni Kiyevde oquşqa devam etmege çağırırlar (uzaqtan tasil alacaq studentlerden ğayrı).
Vernadskiy adına Tavriya Milliy universiteti Qırım akimiyeti tarafından yoq etildi ve Qırım Federal universiteti terkibine kirdi, şimdi qıtaiy Ukrainada işine devam etecek.


text:
Qırımda qurğaqlıqtan kelgen zarar 160 million rubleden ziyadedir (67,5 mln grivna) dep haber ete Kreml nezareti altındaki yarımadanıñ ziraat naziri Andrey Rümşin.
«Fevqulâde zonanıñ dört rayonındaki zarar 164 mln rubleden ziyadedir. Ekinlerniñ qurğaqlıqtan zarar körgen umumiy meydanı tahminen 18 biñ gektarnı teşkil ete», – dep bildire Rümşinniñ sözlerini Ziraa nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Nazirlikniñ malümatına köre, Qırımda qışlıqlarnıñ bu vaziyeti küzde yağanaqlar olmağanı sebebinden eñ qısqa muddet içinde qışlıqlarnı saçmağa imkân bermegeni ve qışta da avası sıcaq olıp, pek az yağanaqlar olğanı sebebindendir.
Nazirlikte Curçi rayonı eñ çoq zarar körgenlerden biri olğanı qayd etildi.
Ükümet, Qırım ziraatçıları 2018 senesi, keçken senege köre eki misli az olacaq şekilde 800 biñ ton bürtükliler mahsulatı toplaycağını qayd ete.
Bu mevzu boyunca: «Er şey Qırımnıñ sahralaştırılmasına alıp bara yata». Qurğaqlıq yarımadanı nege çevirmekte
Bir kün evel Qırımda Qurman, Seitler, Curci ve İslâm-Terek rayonlarındaki qurğaqlıq sebebinden fevqulâde vaziyet ilân etildi.
Mayıs ayınıñ soñunda Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı Sergey Aksönov, Qırım ziraatçıları baar qurğaqlığından bir milliardtan ziyade zarar körgenleri aqqında haber etken edi.