text:
FSB ukrain gemilerine atqanda yaralanğan SBU hadimi Vasiliy Soroka ömür arqadaşına telefon etip sağlıq alı aqqında aytıp berdi. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa onıñ babası Viktor Soroka haber etti.
“Tünevin öyle imkân berdiler. O apayına telefon etip bir qaç laf aytti: “Sağım, el-ayağım bütün”. Oldı. Atta doğğan kününen hayırlamadı. Amma kelinniñ tünevin doğğan künü edi. Menimce, o sadece FSB ruhset bergen şeylerni ayttı”,- dedi Viktor Soroka.
Onıñ aytqanına köre, oğlu ameliyat keçirdi ve hastahanede edi. Vasiliyniñ ağlığı qqında başqa haber yoq.
Viktor Soroka, reyd, gemilerniñ ücümi ve zapt etüvi vaqtında onen bağ tutmağanını aytıp qoştı.
“Kimse bir şey aytmadı. Dedi: “Komandirovkağa ketem”. Başqa bir şey demedi”, - ikâye etti Vasiliy Soroka.
Bir kün evel Sorokanı rusiyeli Keriç mehkemesiniñ qararına köre eki ayğa tevfiq ettiler. Advokatı Aleksey Ladin, SBU hadiminden itirafşaatlığını almaq içün basqınç yapıla bilecegini beyan ete.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Aqşamğa yaqın Rusiye ukrain gemilerini keçirdi, amma birazdan atışlar aqqında belli oldı. Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ malümatına köre, ücüm neticesine altı ukrain arbiyi yaralandı. Rusiyede silâ qullanuvını tasdıqladılar ve üç yaralanğan ukrain deñizcisi aqqında haber ettiler.
Ukraina Yuqarı Radası, noyabr 26-sında aqşam bir sıra vilayette Azaq ve Qara deñizleriniñ içki suvlarında cenk vaziyetini ilân etti.
Noyabr 27-sinde Rusiye nezareti altındaki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi 24 ukrain deñizcisinden 12-sini tevfiq etti. Andriy Oprısko, Sergiy Tsıbizov, Yuriy Budzılo, Volodımır Tereşçenko, Viktor Bespalçenko, Volodımır Varimez, Mıhaylo Vlasük, Bogdan Golovaş, Sergiy Çulıba, Volodımır Kostışın, Sergiy Popov ve Roman Mokrük apiske alındı.
Aqmescitte Rusiye mahkemesi tevfiq etken ukrain deñizcilerine 6 yılğa qadar apis cezası berile bile.
QMC prokuraturası FSB tutqan ukrain deñizcilerini cenk esiri dep saya.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.
Soñki vaqıtları Azaq deñizi Rusiye uquq qoruyıcıları, birinciden Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tutqan sıñırcıları, tarafından yapılğan provokatsiyalarnıñ yeri oldı.


c: text/html

text:
Dekabr 6-sında Kreml nezareti altındaki Aqmescit Kiyev rayonı mahkemesi, Qırımda zapt etilgen advokat Emil Kürtbedinovnıñ memuriy uquq bozuv yapqanında qabaatlavnı baqacaq. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa advokat Edem Semedlâyev bildirdi.
“Oturış bugün olacaq. Men bellesem, bir saatten (Qırım vaqtınen 17:00). Vesiqalarnı yañ ketirdiler. Oturış Aqmescit Kiyev rayonı mahkemesinde keçirilecek. Oña para ya da 15 künlük apis cezasını mahküm ete bileler”, - dep ayttı Semedlayev.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ malümatına köre, Rusiye ve Qırım habercileri mahkeme oturışınıñ başlanuvını bekley.
Dekabr 6-sında Rusiyeniñ ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri advokat Emil Kürbedinovnı tutıp aldı. Onı Rusiyeniñ memuriy uquq bozuvları aqqında kodeksiniñ 20.3 maddesine köre qabaatlaylar.Advokatqa 2013 senesi Facebookta derc etilgen yazı içün memuriy tevfiq mahküm etile bile. Kürbedinovğa çaquvnı şimdi Dimaşqta yaşağan sabıq Qırım sakini yazdı.
Qırımda Rusiye İçki İşler Nazirliginiñ idaresi bu malümatnı tefsir etmey.
Rusiyeniñ Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri ve üyken prokuror Valentin Çuprina Emil Kürbedinovnı ekstremizm ve terrorizm qanunları bozulamaz, dep tenbiyelegen edi.
Oktâbrniñ 27-nde Aqmescitte «Qırım birdemligi»niñ toplaşuvında Rusiye prokuraturasınıñ hadimleri, kimligi belli olmağan maskalı insanlar ve politsiya hadimleri keldi.
İşğalden soñ Qırımdaki Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, sergide Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ fondları ve Rusiye ilimler Akademiyası arhivlerinde olğan Qırım camileriniñ XX asırnıñ 20-nci senelerine ait fotoresimleri numayış etilgen.
Qoruq hadimi Rustem Eminovnıñ aytqanına köre, sergi açmaq ğayesi bir buçuq yıl evelsi Moskvada alim-şarqşınas İlya Zaytsev ile Eski Qırımda keçken asırnıñ başlarında Özbek camisi ve medresesiniñ qazma işlerinde reberlik yapqan ve olarnı fotoğa çıqarğan Borozdin Fondunda beraber çalışqan vaqıtta peyda oldı.
«XX asır başlarınıñ Qırım musulmanlarınıñ medeniy obyektler çeşitligini köstermek içün sergini Bağçasaray qoruğınıñ fotoresimlerinen toldurmağa qarar alındı. Mında bundan evel bir yerde numayış etilmegen unikal fotoresimler çoq», – dep tarif etti Rustem Eminov.
Rusiye alim-şarqşınası, şimdi Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğı müdiriniñ ilim boyunca muavini İlya Zaytsev jurnalistlerge bergen malümatına köre, sergi turistik mevsimniñ soñuna qadar çalışacaq. Soñra sergini Moskvağa avuştıracaqlar, em de Qırım camileriniñ fotoresimler katalogını yapacaq olalar.
Leyha Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğı, RAN arhivi (Moskva), «Marcani» Fondu (Moskva) ve Bütünrusiye çetel edebiyatınıñ devlet kütüphanesiniñ (Moskva) beraber yapılğan işidir.
2014 senesi 1314 senesi Eski Qırımda – Solhatta qurulğan Özbek camisiniñ 700 yıllığı qayd etile. XX asırnıñ 20-nci yılları şeerde keçirilgen qazmalar neticesinde Özbek camisiniñ kompleksine kirgen medrese ve qabristannen bağlı arheologik malümatlar tapılğan edi. Qazma işlerinde professor İlya Borozdin (1883-1959) reberlik yapqan – atiqiyatçı, tarihçı-şarqşınas ve qavmiyatçı.
Bağçasaraydaki türk-tatar medeniyetiniñ müzeyi, şu cümleden müdiri Usein Bodaninskiy ve Müzeyniñ İlmiy kâtibi Osman Aqçoqraqlı ekspeditsiyada faal iştirak etken ediler.


text:
Rusiye FSBsiniñ ilhaq etilgen Qırımdaki idaresi Qırımtatar Milliy Qurultayı delegatı Asan Egizniñ yaqalağanını inkâr ete. Bunı mayıs 23-te Qırım.Aqiqatqa Egizniñ qıdırılması ile oğraşqan advokat Ayder Azamatov bildirdi.
Azamatov: «Biz FSBniñ baş idaresine bardıq. Bizge ağzaviy şekilde onıñ olmağanını ve bugün ketirmegenlerini söylediler. Biz ariza qaldırdıq ve şimdi (saat 16:50-deki vaziyetke köre – QA) «E-Merkezi»ne ketemiz, belki anda bilirmiz. Anda da olmasa, GİBDDge (Yol areketiniñ telükesizligi devlet inspektsiyası) baracaqmız – belki anda nasıldır malümat bar», – dedi.
Mayıs 23-te Aqmescit rayonındaki Colman (Pionerskoye) köyü yanında Qırımtatar Milliy Qurultayı delegatı Asan Egiz yaqalandı. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından açıq menbalarda bu hususta izaatlar berilmedi.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Ukraina Tış işleri naziri Pavlo Klimkin, ilhaq etilgen Qırım territoriyasında Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesini taqbih etken Ukrainanıñ ortaqları olğan çetel devletleriniñ beyanatlarını selâmladı ve bu saylavlarnı teşkil etken adamlarğa qarşı sanktsiyalarnı tatbiq etmege davet etti.
Klimkin böyle beyanatnı, mart 13-te Kyivde Qırımtatar Milliy Meclisi liderleriniñ yılda bir kere ötkerilgen çetel devletleriniñ elçileri ile körüşüvinde yaptı.
Ukraina TİNiniñ başlığı: «Men bütün nazirlerge, dostlarıma, tek manalı şekilde bu saylavnı taqbih etkenleri içün minnetdarım. Lâkin bunıñ az olğanını aytam. Biz, teşkil etilmesinde bütün iştirak etkenler, oña alâqadar olğanlar, şu cümleden milliy olğan sanktsiyalarğa oğraycaqlarını aytmasaq. Bilesiz ki, milliy sanktsiyalar tatbiq etilse, olar avtomatik şekilde darqalalar… İç bir «şengen»ge kiremezsiñ. Bu, mutlaqa yapılmalı», – dedi.
Kyivde mart 13-te Qırımtatar Milliy Meclisi liderleriniñ çetel devletleriniñ elçileri ile yılda bir kere ötkerilgen ananeviy körüşüvi başlandı. Onda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ liderleri diplomatlarğa Qırımda işğalniñ toqtatılması ve ondan soñ yarımadanıñ qırımtatar muhtariyeti sıfatında keri qaytması boyunca adımlarğa öz baqışını tanıtmaq isteyler.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, tedbirde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işleri boyunca vekili Mustafa Cemilev, AQŞ, Türkiye, Büyük Britaniya ve diger devletlerniñ vekilleri iştirak eteler.
Bunun arfesinde Qırımtatar Milliy Meclisi, muracaatname yayınlap, içinde qırımtatarlarnı ilhaq etilgen Qırımda Rusiyeniñ prezident saylavında iştirak etmemege davet etti.
Mart 1-de Yuqarı Rada BMT Telükesizlik Şurası ve Baş Assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini Qırımda Rusiye saylavınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti.


text:
Qırımdaki mahkeme Edem Bekirovnı SİZOdan çıqardı (video)
Qırımtatar faali Edem Bekirov SİZOdan çıqarıla. Bu qararnı salı künü, avgustnıñ 27-nde, Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi qabul etti. Bekirovnıñ sıñırlav tedbiri SİZOda tutuvdan mahkemege kelmek mecburiyetine deñiştirildi. Advokatı Aleksey Ladinniñ nezaret altından çıqaruv qararı aqqında ne tüşüngenini ve Edem Bekirovnıñ ömür arqadaşı, Geniçesk rayonınıñ memuriyet yolbaşçısınıñ muavini Gülnara Bekirova mezkür qararğa nasıl yanaşqanını Qırım.Aqiqat levhasında seyir etiñiz.


text:
Rusiyeniñ Vlasiha şeerindeki Arbiy istinaf mahkemesi "Qırım musulmanları davası"nıñ mabüsi iman Raif Fevziyevniñ tevqif müddetiniñ uzattırılmasına qarşı berilgen şikâyetni red etti. Bunı "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesi advokat Edem Semedlâyevge atfı etip bildire.
"Bu daima olğanı kibi evelden azırlanğa cevaptır", - dedi Semedlâyev.
Qabaatlav tarafı apis müddetiniñ uzatılmasınıñ tarafdarı olaraq, cinayet davasında gizli şaatlarnıñ olmasına atfı etip, prokurornıñ sözlerine köre, sıñırlama tedbiri ev apsine deñiştirilse Raif Fevziyev olarğa tesir kotere bilecegini bildirdi. Aynı zamanda mudafaa tarafınıñ bildirgenine köre, bu şaatlarnıñ kim olğanı belli degil. Bundan ğayrı, olarnıñ sorğuğa çekilmesi vaqtında şaatlarnıñ qabaatlanğan kişini ömürde körmegenleri belli edi.
Evrl Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeeriniñ Cenübiy bölgesiniñ arbiy mahkemesi "Qırım musulmanları davası"nıñ mabüsi imam Raif Fevziyevniñ tevqifini 2023 senesi yanvarniñ 23-ne qadar uzattırdı.
Fevralniñ 8-nde Aqmescitteki SİZO-1-de Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi ile video bağı vastasınen «qırımlı musulmanlar davası» boyunca imam Raif Fevziyevge qarşı ilk oturışuv ötkerilgen edi. Advokat Emil Kurbedinovnıñ bildirgenine köre, Fevziyevniñ apiste qaluv müddeti yarım yılğa uzatıldı.
Berilgen malümatqa köre, Rusiye FSBsi 2021 senesi avgust ayında tutulğan aralarında Raif Fevziyev de olğan beş qırımtatarı ve musulmanğa qarşı «akimiyetni zorbalıqnen zapt etüv» cinaiy davasını açtı.
2021 senesi avgust ayında Rusiye quvetçileri Qırımda birden beş qırımtatarınıñ evini tintti. Soñra faaller Rustem Murasov ve Rustem Tairov, Aqyarnıñ Balıqlava rayonında Cebbar Bekirov, Bağçasaray rayonında Zaur Abdullayev, Aqmescit rayonında Raif Fevziyev tutuldı.
Raif Fevziyev ve Cebbar Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv), qalğanları ise Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etüv) şübheli ola. Avgustnıñ 17-nde ve 18-nde Rusiye qadıları tutulğanlarnı nezaret altına aldı. Tutulğanlar ya da advokatları yañı qabaatlavlarnı tefsir etmey.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen yañı tintüvler ve tutuvlarnen bağlı cinaiy tahqiqat açılğanını bildirgen edi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerni ve qırımtatarlarnıñ tutuluvını «adden aşır bir insan aqları bozuluvı» dep adlandırdı, Ukraina Tış işler nazirligi ise Rusiyege qarşı narazılıq bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova dünyanı qırımtatarlarnıñ Rusiye tarafından taqip etilüvine cevap bermesine çağırdı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rusiyede mahküm etilgen qırımlı vatandaş jurnalisti Timur İbragimov sağlıq şikâyetleri yoq, amma közleri zayıf körip başladı. Bu aqta aqayını Râzan vilâyetindeki koloniyada ziyaret etken ömür arqadaşı Dilâra İbragimova tarif etti.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildirgenine köre, İbragimov balalığından 3 derece körüv saqatı ola.
«Dilâra aqayınıñ sağlıq alını bir qarar dep saya, amma şaraitler sebebinden körüvi zayıflaşa, köz tamçısına muhtac, dep qayd etti. Koloniyada bir de bir tibbiy yardım aqqında aytılmay, dedi apayı. Timurnıñ memuriyetnen munasebeti yahşı – bir zıddiyet yoq, işke daa almadılar. Aş aynı, bazı vaqıtları domuz eti berip, diniy baqışları sebebinden onı aşamay», – dep aytıla haberde.
Timur İbragimov ve daa beş qırımtatarı 2017 senesi oktâbrniñ 11-nde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutuldı. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan, amma Ukrayınada qanunğa uyğun areket etken «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatladılar.
2020 senesi sentâbrniñ 16-nda Rusiye mahkemesi Timur İbragimovnı 17 yılğa azatlıqtan marum etti.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini siyasiy mabüs tanıp, acele azat etilmelerini talap etti.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Nókis
Nókis-Qaraqalpaqstan Respublikasınıń paytaxtı. Nókis-Qaraqalpaqstan Respublikasınıń orayında jaylasqan bolıp, A'mu'wda'rya oń jaǵasında jaylasqan. Ol teńiz betinen 76 metr biyiklikte jaylasqan. Qalanıń batıs hám shıǵıs tárepleri Qızılqum shóli menen qorshalǵan. Arqa bólegi Ámúwdáryanıń deltasına tiyip turadı.Qızketken kanalı pútkil qaladan ótip turadı. Klimatı kontinentallı. 1930-jılı 12-noyabr kúni húkimet tárepinen paytaxttı To’rtku’lden Nókiske almastırıw haqqında másele qabıllandı. 1939-jılı Nókis qalası paytaxt boldı. Qala O'zbekistan Respublikasınıń arqasında, Aral teńizine jaqın, úsh — Qaraqum, Qızılqum hám taslı shól — Uʻstirt platosı, haʻm de keyingi jılları qosılǵan tórtinshisi — Aralqqum shólleri qorshawında jaylasqan.
Tariyxı
Birinshi bolıp Nókis maydanlarında biziń eramızǵa shekemgi 3-4 ásirlerde adamlar jasay baslaǵan. Shursha qalasın tariyxı, Nókis maydanlarında adamlar 2000 jıldan aslam ómir súrgenligin aytadı. Arxeologiyalıq qazılıwlar, Shursha qalası biziń eramızǵa shekemgi 4-ásirde áyyemgi Xorezm mámleketiniń tiykarǵı bólegi bolıp esaplanǵanın kórtedi. Nókis — qala atı. Nókis Qaraqalpaq násiliniń ulıwma atı bolıp esaplanadı. Tariyxıy ádebiyatlarda bul at salıstırmalı kemnen-kem esletiledi. Jergilikli adamlardıń maǵlıwmatları boyınsha „Nókis‟ ataması „toǵız adam‟ degen mánini bildiriwshi, persidlik at „Nukus‟ atamasına tiykarlanǵan eken. Bul at ta tarixıy bir ápsanaǵa tiykarlanǵan.
Ekonomika
Házirgi waqıtta islep shıǵarıwdıń tiykarǵı bólegi paytaxtta jaylasqan. Olar zamanagóy úskeneler menen támiynelengen, islep shıǵarılıp atırǵan ónimler jergilikli xalıq tárepinen talaplar qanıqtırıp atır, taǵı da eksport qılınıp atırǵan tovarlar ólshemi de artıp atır. Házirgi waqıtta bárshe talaplarǵa juwap beriwshi transportlıq sistema da iske túsirilgen. Temir jol baylanıs sisteması qayta ońlanıp, Ushqudıq stantsiyası qosılgʻanna keyin, Tashkent penen Nókis qalaları arasındaǵı aralıq táwiraq qısqardı. Bunnan basqa da Nókis qalasınan zamanagóy samalyotlarda kóplegen jónelisler qaray ushıw imkaniyatına iye.
Belgili jerler
Savitskiy atındaǵı mámleketlik muzey, Berdaq muzeyi, „Tashkent‟ mimanxanası, bul Xalıqlar doslıǵı monumenti, Berdaq, Uluǵbek, Ájiniyaz estelikleri. Qala átiraplarında Shılpıq — zoroastriyzlıq Daxma, áyyemgi Mizdakxan esteligi.Mega Nukus.
Bilimlendiriw
ÓzR Pánler akademiyası Qaraqalpaqstan bólimi, 345 pán kandidatları, 30 pán doktorları. 4 joqarı oqıw orınları: Qaraqalpaqstan mámleketlik universiteti, Nókis mámleketlik pedogogikalıq institutı, Tashkent pediyatriya institutı Nókis filiali, Tashkent mádeniyat institutı Nókis filialı, 16 arnawlı bilimlendiriw orınlar. 80 akademiyalıq litseyler hám kásip-óner kolledjleri. 43 orta arnawlı mektepler. 45 oqıwǵa shekemgi orınlar.
Mádeniyat hám kórkem-óner
Berdaq atındaǵı muzikaliq-drama teatrı, Jas tamashagóyler teatrı, Gosfilarmonıya, quwırshaq teatrı, 5 xalıq ansamblleri, respublikalıq radio hám televideniye, Qaraqalpaqfilm. Jazıwshılar awqamı, Suwretshilerler, jurnalistler, kompozitorlar hám arxitektorlar. Savitskiy atindagi kórkem-óner muzeyi.
Den-sawlıqtı saqlaw
5 zamanagóy úskeneler menen támiynlengen sawalandırıw máskenleri, 8 qalalıq poliklinikalar. Bul baǵdar boyınsha 551 shıpakerler, 1660 orta meditsina xizmetkerleri jumıs islep atır.
Dene tárbiya hám sport
Shama menen 230 sport zallar hám sport maydanları, sonıń menen birge qalalıq stadion, qalalıq sport zal, 2 tennis kortları, awır atletika zalları, gúres zalları, ippodrom, júziw basseynleri, grebli mektebi hám t.b.
Transport
Aeroport qálegen túrdegi samalyotlardı qabıllaw imkániyatına iye; temir jol vokzal; eki avtovokzal. Qalalıq jámiyetlik transport: mikroavtobuslar hám marshrutlı taksiler.
Baylanıs
Zamanagóy 7 — numeratsiyalı hám optikalıq baylanıs menen isleytugʻın ATS(latın, avtomatikalıq telefon stantsiyası), Internet provayderleri.
- ↑ Чиcлo пocToяHHыx жиTeлeй B Pecпyблиke KapakaлпakcTaH Ha 1 яHBapя 2018 roдa, ПopTaл oTkpыTыx дaHHыx Pecпyблиkи yзбekиcTaH


text:
Amerika Birleşken Devletlerinde COVID-19 koronavirus yuqunçına oğrağanlarnıñ sayısı 400 biñ oldı. Bu aqta Johns Hopkins universiteti bildire, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
ABDde hastalarnıñ sayısı diger memleketlerdeki hasta sayısından qat-qat büyüktir. Bu raqamğa köre İspaniya ekinci yerde – 142 biñge yaqın hastası bar, İtaliyada – 135,5 biñden çoq, Frenkistanda – 110 biñden çoq, Almaniyada – aman-aman 108 biñ.
ABDde COVID-19 hastalığından vefat etkenlerniñ sayısı 13 biñ oldı. Bu raqam İtaliyadan az ola (anda 17 biñden çoq vefat qayd etildi), amma İspaniyadaki ölüm sayısına yaqınlaşa, anda 14 biñden çoq kişi can berdi. Tek soñki künde Birleşken Devletlerde eki biñden çoq insan koronavirustan vefat etti.
Dünyada aman-aman 1 mln 432 biñ COVID-19 hastası bar. 82 biñden çoq insan vefat etti, 300 biñden çoq kişi tüzeldi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev mayıs 14-te saba uquq qoruyıcılar tarafından Aqmescit civarındaki Abdulla Yuvaşevniñ evinde keçirilgen tintüvniñ yekünlengeni aqqında bildire.
Smedlâyevniñ malümatına binaen, Yuvaşevni Rusiyege boysunğan İçki işler nazirliginiñ Qırım baş idaresine alıp kettiler. Tintüv ve yaqalavnıñ soñki sebepleri belli degil.
«Tintüv yekünlendi. Şimdi onı İçki işler nazirliginiñ Qırım baş idaresine alıp keteler. Sebepler añlaşılmağan, ya iqtisadiy cinayette şekleneler, ya öldürüvde şekleneler», – dep bildire Smedlâyev Facebook saifesinde.
Uquq qoruyıcı müessiseleri ve yerli prokuraturanıñ izaatları daa yoq.
Mayıs 14-te saba Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev rusiyeli uquq qoruyıcılar Aqmescit civarındaki Abdulla Yuvaşevniñ evinde tintüv keçirgenleri aqqında bildirdi.
Bundan evel Qrarasuvbazar rayonınıñ Muşaş (Vişennoye) köyü camisinde tintüv keçirilgeni aqqında malümat peyda oldı.
Mayıs 12-de Bağçasarayda rusiyeli uquq qoruyıcılar musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Dört insan iyül 11-ge qadar yaqalandı.
Aynı bu kün Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovnıñ evinde tintüv keçirildi. Onı Rusiye Federal havfsızlığı hızmetinde sorğuğa çektiler, bundan soñ oña Qırımdan çıqışnı yasaq etken vesiqanı berdiler.
Ukraina Tışqı işler nazirligi bu tintüvler yüz bergen soñ Rusiye ükümetinden Qırımda qırımtatarlarğa qarşı alıp barılğan repressiyalarnı toqtatmağa talap etti.
Meclis reisi Refat Çubarov mayıs 12-de yüz bergen vaqialarnı qırımtatarlarğa ücüm dep, adlandırdı.
Ukraina Baş prokuraturasınıñ yanındaki Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası Bağçasarayda mayıs 12-de keçirilgen tintüv ve yaqalanmalar boyunca cinaiy işler açtı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Mayısnıñ 13-14-nde Rusiye mahkemelerinde 2019 senesi mart ayında apiske alınğan qırımtatar faalleriniñ sıñırlav tedbiriniñ uzatılması baqılğan oturışuvlar keçirile.
Rusiyeniñ Rostov vilâyeti ve ilhaq etilgen Aqmescit mahkemeleri daa bir «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» doquz mabüsiniñ tevqif müddetini avgustnıñ 15-ne qadar uzattı. Mart ayında tutulğan 24 qırımtatar faalinden beşi «terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etkeninde», qalğanları ise «terror teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkeninde» qabaatlana.
Jurnalist Taras İbragimovnıñ fikirince, Rusiye quvetçileriniñ tutulğanlarğa qarşı iddialarınıñ Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» musulman siyasiy teşkilâtınıñ faaliyetinen alâqası yoq.
Bu insanlarnıñ çoqusı beş yıl devamında belli bir vatandaş faaliyetini köstergen edi. Şu sebepten de ceza çekedirlerTaras İbragimov
– Bu Qırımdaki yedinci «Hizb ut-Tahrir davası» oldı. Bu yedi gruppadan bazıları endi mahküm etildi, bazırları tahqiqat altında buluna, digerleriniñ ise mahkemeleri devam ete. Mayısnıñ 14-nde Rostovda Aqmescitteki birinci gruppanıñ davası baqılacaq, bizler ise Aqmescitteki ekinci gruppanı muzakere etemiz. Bu insanlarnıñ çoqusı Aqmescit civarında yaşay ve beş yıl devamında, Qırımda insanlarnı apiske almağa başlağanından berli, belli bir vatandaş faaliyetini köstergen edi. Birileri vatandaş jurnalisti oldı, bazıları Rusiye kütleviy haber vastaları olaraq bile qayd oldı ve mahkemelerge bardı, digerleri SİZOğa aş ve ilk ihtiyac mallarını alıp ketken edi. Şu sebepten de ceza çekedirler. Vatandaş jurnalistlerinden biri Remzi Bekirov, yahşı tanışım, mahkemede onı mahkeme oturışuvlarını aydınlatıp, olar aqqında yazğanı içün taqip etkenlerini ayttı.
Advokat Sergey Legostov mayısnıñ 14-nde davalar ağır şaraitlerde baqıla, dep şikâyet ete.
Bizler halqara uquq, Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ belli qararları, BM Baş assambleyasınıñ Qırım işğali ve ilhaqı qararlarına esaslanamızSergey Legostov
– Bugün Kirov rayonında 8 insan bar, şu cümleden müvekkilim Farid Bazarov. Mahkeme olarnı eki dörtlükke birleştirdi. Kündüz birinci dörtniñ oturışuvı keçirile. Salon pek küçük. Tasavvur etiñiz: imaye ve digerleriniñ işi içün – masa ve bir skemleçik, anda eki advokat otura, ve daa eki aynı skemle tura, anda daa eki advokat oturacaq. Oturışuv qapalı şekilde keçirile, dep tüşünem. Farid terror teşkilâtınıñ bölük faaliyetini teşkil etkeninde qabaatlana. Bizler halqara uquq, Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ belli qararları, BM Baş assambleyasınıñ Qırım işğali ve ilhaqı qararlarına esaslanamız. Topraq vaqtınca Rusiye tarafından kontrol etile, aynı vaqıtta Ukrainada bu areketler içün cinaiy ceza belgilenmemekte.
Sergey Legostovnıñ qayd etkenine köre, advokat bu şekilde taqipniñ siyasiy sebepleri bar olğanını isbatlamağa tırışa.
– Tahqiqat terror dep sayğan «cinayetlerni» «tahqiq etmek» pek qolay. İnsanlarnıñ er angi mevzuda, hususan diniy mevzularda, subetlerini diñlemek, bir de bir kitapçıqnı tapmaq kerek – o qadar, «terrorist» azır.
Martnıñ 27-nde keçirilgen kütleviy tintüvler künü Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ reisi Sergey Aksenov Rusiye quvetçileriniñ areketlerinde siyasiy sebepler yoq, dep bildirdi.
«Bütün tahqiqat areketleri qanun çerçivesinde, daa evel açılğan cinaiy davalar çerçivesinde keçirile. Yarımadadaki repressiyalar aqqında laflar – yalan ve boş laf, davanı siyasetnen bağlamaq ıntıluvıdır. Cinayet ve ekstremizmniñ milliy ve diniy bağı yoq. Çetel devletlerniñ menfaatları içün çalışqan yasaqlanğan teşkilâtlarnıñ bütün iştirakçileri millet mensüpligine baqmadan Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına köre cevap berecek. Bu qanunlarnı ürmet etmegenler dünyanıñ er angi köşesinde yaşay bile. Mında olarğa apishaneden ğayrı, başqa yer yoq».
Jurnalist Taras İbragimovnıñ fikirince, «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına ait oluv terror faaliyetinen teñ degil, tutulğan qırımtatar faalleri ise bu teşkilâtnıñ iştirakçileri olmaması mümkün.
Olarnı tek musulman olğanları içün taqip eteler. Apis cezaları bitmeycekTaras İbragimov
– «Hizb ut-Tahrir» davaları boyunca cinaiy taqip esnasında Rusiyede bir kere bile terror ücümi yapılmağan edi, bu teşkilât bir de bir zorbalıq areketlerini de yapmağan edi. Bu firqa öz mefküresini teşviq etip, zorbalıqsız küreşni alıp bara, bu qadar. Em de bunıñ kibi propaganda tek musulman memleketlerinde yapıla… Qırımda quvetçiler böyle yol saylap aldı: «Hizb ut-Tahrir» davalarına esaslanıp, ne mefküresine, ne de bu teşkilâtta azalıqqa alâqası olğan insanlarnı tutıp alalar. Olarnı tek musulman olğanları içün taqip eteler. Apis cezaları bitmeycek ve yaqın kelecekte devam etecektir, Sergey Aksenov ise FSB fikirlerini ve taktikasını aydınlattı.
«Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Tofik Abdulgaziyevniñ ömür arqadaşı Aliye Kurtametova aqayınıñ artından Rusiyeniñ Rostov vilâyetine ketti, amma şimdilik körüşip olamadı.
– Şahtı şeerinde bulunamız, mahkeme binasına bile kirsetmediler. Oturışuv qapalı şekilde keçirilecek degenler. Dört oturışuv keçirile – aqayım ve daa üç insannıñ davası baqıla. Bekleymiz, belki, qarar seslendirilgende kirmege izin bererler. Biz iç olmağanda qarar seslendirilgende kirsetsinler, dep şikâyet arizalarını berdik, çünki yaqın tuvğanlarınıñ anda olmaq aqları bar. Aqayımnen tek advokat üzerinden bağlanğan edik, resmiy bir mektüp daa almadım. Onıñ tutuv şaraitleri bir qarar, bir de bir basqı yapılmay. Qabaatlavğa inanıp olamayım, olmaycaq bir terrorizm qabaatlavı. Aqayım barışıqsever bir insan, namuslı vatandaş. Halqımız 1944 senesi hainlikte nasıl qabaatlanğan olsa, şimdi de aynı şekilde qabaatlana. Vagonlarğa bizni mindirip olamaylar, amma aqaylarımıznı Rusiye apishanelerine sürgün eteler.
Malümat: Martnıñ 27-nde Rusiye quvetçileri Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Dava boyunca 25 insan qabaatlana.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Ukrainanıñ yañı prezidenti Volodımır Zelenskıy, “Ukraina Silâlı Quvetleri Üyken Yolbaşçısı salâhiyetlerini özüne alğanı aqqında” ilk fermanını imzaladı. Bu aqta Azatlıq Radiosı bildirmekte.
Vesiqa metni devlet başı saytında derc etildi.
“2019 senesi mayıs 20-sinde Ukraina prezidenti vazifesine buyurğanıma binaen, Ukraina Anayasasınıñ 106 maddeniñ birinci qısmınıñ 17-nci punktuna köre, bugünden başlap Ukraina Silâlı Quvetleri Üyken Yolbaşçısı salâhiyetlerini özüme alam”, - denile fermanda.
Mayıs 20-sinde Volodımır Zelenskıy resmiy şekilde Ukraina prezidenti oldı. Aprel ayında o, prezident saylavlarınıñ ekinci turınla reylerniñ 73,22%-ını qazanıp galip çıqtı. Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko reylerniñ 24,45%-ını qazandı. Ukraina prezidenti vekâletleri beş yıl devam etmektedir.
Volodımır Zelenskıy, inauguratsiya nutqunıñ soñunda Yuqarı Radanı dağıtıp yiberecegi aqqında billdirdi.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ davası boyunca mart 28-de keçirilgen oturışında imaye şaatı Seyran Egamberdiyevni sorğuğa çekti. Şaat 2014 senesi fevral 25-26 vaqialarını añlatıp, Çiygoznıñ qabaatını tasdıqlamadı. Bunı Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov tarif etti.
«Anda (Qırım Yuqarı Şurasınıñ içki azbarında – QA) Ahtem Çiygoznı kördi, o, bir de bir işaret köstermedi, emir bermedi ve çağıruvlar yapmadı. Bundan ğayrı, kün boyunca miting vaqtında onıñ yanına emir ya da çağıruvlarnen kimse kelmegen edi», – dep qayd etti Polozov.
Advokatnıñ aytqanına köre, şaat, militsiya hadimleri binanıñ içki azbarını terk etken soñ çatışma başlağanını añlattı.
«O, Rusiyege qoltutqan miting iştirakçileri tarafından Ukrainağa qoltutqanlarğa cam şişeleri, plastik şişeler atılğanını körgen edi. Aynı vaqıtta, qayd etkenine köre, Ukrainağa qoltutqan miting iştirakçilerinden iç birisi evelden bir de bir zorbalıq aletini azırlamağan edi: tayaq, armatura, lesker tayaqları ve ilâhre», – dep qoştı Polozov.
Diñlevler çarşenbe künü, mart 29-da, devam etecektir.
Qırım Yuqarı mahkemesi Ahtem Çiygoznıñ apis müddetini üç ayğa, iyül 8-ne qadar uzatqan edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Lvovda noyabr 27 künü JazzBez XIV halqara caz festivali çerçivesinde qırımtatar ve ukrain çalğıcılarınıñ kontserti ötkerilecek. Qırım.Aqiqat saytına Lvovda Krım.SOS teşebbüsiniñ azası Halil Halilov aytqanı kibi, kontsert saat 20:00 KİNO art-hollında keçecek.
«Rre-party aqşamında Usein Bekirov (Qırım, Ukraina); Şevket Zmorka (Qırım, Ukraina) – akkordeon; Andrey Kohan (Lvov, Ukraina), bas-gitara; Valeriy Kovalenko (Kiyev, Ukraina), davul, kibi caz çalğıcıları iştirak etecek. Biletlerniñ satuvından qalacaq aqça «Lvovda Qırım Evi» – qırımtatar medeniy merkeziniñ donatılmasına ayırılacaq», – dey Halil Halilov.
Bunıñ ile qırımtatar caz çalğıcıları «JazzBez. Şarqnıñ azat etilgen topraqlarında Serbestlik Muzıkası» kontsertinde de iştirak etecekler.
Bu leyhanıñ devamında leh ve ukrain caz vekilleri Slavânsk ve Kramatorsk şeerlerinde bedava kontsertler ile çıqışta bulunacaqlar. Bunıñ ile çalğıcılar Ukraina şarqında arbiy areketlerniñ zonasından on çalğıcını Lvovğa ketirip, olarnı Jazz Bez halqara festivaliniñ diger tedbirlerine celp etecekler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tışqı işler naziri Pavel Klimkinge Moskvağa Ukraina territoriyasında rusiyeli saylavlarnıñ keçirilmesi mümkün olmağanı aqqında bildirmege avale etti.
Bu aqta sentâbr 10-da ukrain prezidentiniñ spikeri Svâtoslav Tsegolko bildirdi.
Sentabr 18-de, rusiyeli Devlet dumasına saylavlar keçirilecek künü, Rusiye Ukrainada Rusiye Kiyevdeki elçiliginde ve Odessa, Lvov ve Harkovdaki baş konsullıqlarında saylav bölüklerini açmağa planlaştırğan edi.
Ukrainada konsul esabatında sentâbr 18-de saylavlarda iştirak etmek aqqı bar olğan 81 biñden ziyade Rusiye vatandaşı bar.
Bunen beraber, Rusiye öz parlamentiniñ aşağı palatasına saylavlarnı işğal etilgen Qırımda da keçirmege niyetlene.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov işğal etilgen Qırım sakinlerini rusiyeli Devlet Dumasına qanunsız saylavlarnıñ keçirilmesi teşkil etilmesiniñ bütün basamaqlarını boykot etmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası ecnebiy devletler parlamentlerine ve halqara teşkilâtlarğa Rusiye Devlet Dumasına saylavlarnıñ Qırımda keçirilmesini nezaret etmekten vazgeçmege muracaat ete, bunen beraber, er angi şaraitte bunıñ neticeleriniñ tanımamağa çağıra. Ukraina parlamenti de bunıñ neticelerini tanımamağa çağıra.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov sentâbr 8-de ilân etti ki, Rusiye ecnebiy devletler parlamentleriniñ Qırım territoriyasında keçirilecek saylavlarnı neticelerini tanımağa red ete bilecegine diqqat bermeycek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ärdoğannıñ Üzbäkstanğa säfäre başlana
Türkiye ilbaşınıñ Üzbäkstanğa säfäre 2 kön däwam itäçäk
Türkiye ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan, Üzbäkstan däwlät başlığı Şäwkät Mirziyoyevnıñ çaqıruına cawap itep, Şanxay xezmättäşlege oyışmasınıñ sammitında maxsus qunaq bularaq qatnaşu öçen bügen Şämärqandqa kitte.
İlbaşınıñ cämäğat’çelek belän êlemtä idaräsennän yasalğan belderügä qarağanda, Türkiye Şanxay xezmättäşlege oyışmasında “Dialog partnyerı” statusı alğan 2012nçe yıldan birle täwge tapqır däwlät başlığı däräcäsendä qatnaşaçaq.
Ärdoğannıñ 16nçı sentyabr’dä bulaçaq sammit utırışında çığış yasawı häm, forsattan faydalanıp, ikeyaqlı oçraşular uzdıruı kötelä.
Bäyläneşle xäbärlär
Ministr Akar Paqıstan komandirın qabul itte
Türkiyäneñ Saqlanu ministrı Paqıstannıñ Diñgez köçläre komandirı belän küreşte
Ärdoğan: “Türkiyä terrornı çığanağında yuq itüdä qatğıy”
İlbaşı Ärdoğan: "Türkiyä terrornı çığanağında yuq itü strategiyasın däwam itterüdä qatğıydır”


text:
Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkova martnıñ 20-nde Kyivge «RİA Novosti-Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiyniñ mahkemesine keldi.
«Kirill Vışinskiyniñ aqlarına nasıl riayet etilgenini, alını ve imkân olğanı qadar oña bütün rusiyeliler tarafından qoltutulğanını körmek içün mahkemege keldim», – dep bildire Moskalkovanıñ aytqanlarını Rusiye ombudsmeniniñ resmiy saytı.
Ukraina Yuqarı mahkemesi martnıñ 20-nde Vışinskiyniñ imayesi «qanunsız tutulğanına» dair temyiz şikâyetini baqmaqta. Bundan evel mahkeme jurnalistniñ oturışuvda şahsen iştirak etmek muracaatını qanaatlendirdi.
Vışinskiy 2018 senesi mayısnıñ 15-nde Kyivde tutulğan edi. O, devlet hainligi ve Ukrainağa qarşı informatsion faaliyetten şübheli sayıla.
Ukraina telükesizlik hızmetiniñ malümatına köre, Vışinskiy Moskvadan vazife alıp, Rusiyeniñ ukrain yarımadası ilhaqını aqlamaq içün Qırımda, soñra Kyivde «DNR» ve «LNR» gruppalaşmalarına qoltutmaq içün malümat azırlay edi. Er ay, tahqiqatçınıñ malümatına köre, bu faaliyetke 53 biñ euro ala edi. SBU bildirgenine köre, bu para Rusiyeden Sırbistan üzerinden kele edi.
Vışinskiy bütün qabaatlarını inkâr ete. Tutulğanından berli o, SİZOda buluna.
2018 senesi iyülniñ 2-nde Ukraina Yuqarı Radası spikeriniñ birinci muavini İrına Geraşçenko Ukraina Vışinskiyni deñiştirilecekler cedveline kirsetilüvini baqmağa azır, dep bildirgen edi.


text:
«Taygan» Qırımnıñ habarcılıq ile küreş cebesi» cemaat teşkilâtınıñ reis muavini, «Qırımda özüni teşkil etüv» cemaat fondunıñ reberi Aleksandr Zabara noyabr 3-de «Halq birligi kününde» Rusiye ve Qırım mekteplerine başlanğıç arbiy azırlıq dersini qaytarmaq kerek, dep ayttı.
«Büyük ve orta nesiller mektepte olğan başlanğıç arbiy azırlıq derslerini yahşı hatırlay. Bu ders sayesinde erkekler ve qızlar başlanğın arbiy azırlıq ile tanış edi. Mektepte vatanperverlik böyle aşlanmalı», – dep izaatladı vaziyetni Qırım.Aqiqat mühbirine Aleksandr Zabara.
Cemaat faaliniñ fikirince, Qırımda vatanperverlik qomşu Rusiyege köre alçaq seviyededir.
«Al-azırda mekteplerge dersten tış faaliyet çoq berile, anda pek faydalı dersler añlatılmay. Arbiy azırlıq yoq, bunı tüzetmek kerek», – dep qayd etti Rusiyege qoltutqan faal.
Cemaat faali bildirgenine köre, ğaye ömürge keçirilsin dep, elinden kelgenini yapacaq.
Aleksandr Zabara Qırımda «rus areketiniñ» faali olaraq belli, Qarasuvbazar rayon şurasınıñ reis muavini olıp çalıştı, soñra Qarasuvbazar rayonınıñ ihtiyarları ve saqatlarına içtimaiy hızmet merkeziniñ müdiri edi.
Rusiyeniñ arbiy şeref künü – Halq birligi künü Rusiyede er yıl noyabr 4-de, 2005 senesinden berli qayd etile. Bu bayram Rusiye tarihında müim bir künge bağışlana – 1612 senesi Moskva leh küreşçilerinden azat etilgen edi.
Qırımda bu kün Rusiyeniñ yarımada işğalinden soñ qayd etilmege başladı. Bugün, noyabr 4-de, Halq birligi künü munasebetiniñ Qırım şeerlerinde bayram yürüşleri keçirilecek, Aqmescitte saat 12-ge qadar naqliyat areketi sıñırlandı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
«Fevral 26 işi» iştirakçisi Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ imayecisi olğan Rusiye adliyecisi Nikolay Polozov Qırım Yuqarı mahkemesiniñ işni prokuraturağa taqiqatnıñ soñuna qadar alıp barılması içün qaytarmağa qararı aqqında bildire.
Bu qararnı mahkeme fevral 15 künü çıqardı.
Qırım.Aqiqatqa adliyeciniñ aytqanı kibi, böyleliknen qabaatlayıcılar delillerni pekitecek ola, taqiqat ise aylarca devam ete bile.
«Poklonskaya (Qırımnıñ Rusiye prokurorı – QA), oña çalışqan prokurorlar bu işni taqiqatnıñ devam ettirilmesine yollarlar, ğaliba. Anda zarar körgenlerniñ cedvelini pekitip, daa bir qaç zarar körgen kişini qoşa bilirler. Zarar delilleriniñ sahtesini yaparlar. Çünki zarar körgenlerniñ çoqusında yaraları bar olğanını tasdiqlağan iç bir malümat kâğıtı yoq», – dey Polozov.
Rusiyede fevral 15 künü «Memorial» uquq qoruyıcı merkezi apiste yatqan Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermencini siyasiy mabüs olaraq tanıdı.
Rusiye taqiqatçısınıñ malümatına köre, Meclis reisiniñ birinci muavini Ahtem Çiygoz 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası yanında kütleviy çatışmalarnı teşkil etti, Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Yemirvaliyev ise olarğa qoşulğan ediler. O künü Qırım Yuqarı Radasınıñ binası yanında birden eki miting olıp keçken edi. Bir taraftan Ukraina topraq bütünligine qoltutqanlar bar edi. Ekinci taraftan – Qırımnıñ şimdiki «yolbaşçısı» Sergey Aksenov idare etken «Rus birligi» firqasınıñ faalleri. Yüz bergen çatışmada eki insan can berdi, taqiqat malümatına köre, 79 kişi zarar kördi. Mahküm etilgenler qabaatlarını tanımayıp, cinaiy iş siyasiy sebeplerden açılğanını bildireler.
Qırım Yuqarı Mahkemesi «fevral 26 işi» iştirakçilerini Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoznı mart 8-ne qadar apiste qaldırdı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Kremlniñ nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi avgustnıñ 7-nde, qırımtatar milliy areketniñ yetekçilerinden biri Ahtem Çiygozğa qarşı açılğan dava esnasında mahkeme diñlemelerini başlatıp, toplaşuvnıñ devamını avgustnıñ 8-ne qaldırdı, çünki eklektrik aqımını teminlegen ağ alevlengen. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Nikolay Polozov haber etti.
Advokat dedi ki, mahkemeciler, saat 9:30-da toplaşuv başlanacağına qadar elektrik aqımı tüzetileceginde emin degiller.
Bundan evel, mahkeme binası elektriksiz qalğanı malüm etilgen edi.
Kreml kontrol etken işğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesinde avgustnıñ 7-de Ahtem Çiygoz davasınıñ munaqaşaları başladı. Oturışqa üç zarar körgen kişi keldi – Fatuyev, Baranov, Solovyev. Mahküm etilgenge qoltutmaq içün tahminen 50 insan keldi, şu cümleden İlmi Umerov ve diger qırımtatar faalleri.
Avgustnıñ 1-de qırımtatar liderlerinden biri Ahtem Çiygoz davasınıñ mahkeme taqiqatı yekünlendi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ Fevqulâde vaziyetler nazirligi yarımadada avgustnıñ 12-nde ve avgustnıñ 13-nde olacaq furtunalı ava aqqında tenbiley.
Qurtarıcılar qırımlı sinoptiklerniñ malümatına esaslana.
«Qırımda suvuq frontal bölüv keçkeninden Qırımda künniñ ekinci yarısında ve avgustnıñ 12-nde kün soñuna qadar, avgustnıñ 13-nde kün devamında bazı yerlerde küçlü sağanaq, boranlı yağmur, burçaq yağması, saniyede 20-25 metr süratınen yel esmesi beklenile», – dep aytıla müessise haberinde.
Qayd etilgenine köre, bu vaziyette fevqulâde vaziyet ihtimali yüksek, elektrik naqil ve bağ hatları zarar köre, yaramay qoyulğan büyük ve reklama inşaları yıqıla bile.
Tünevin berilgen malümatqa köre, avgustnıñ 12-14-nde Qırımda fevqulâde yanğın telükesi qalacaq. Şimdi yarımadada hususiy yanğınğa qarşı rejim çalışa.


text:
İyün 4-te Krasnodar mahkemesi qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayserge ükümni çıqarmalı. Qarar mahkemeciler olmağanlarnıñ çıqarğan qararına esaslanacaq.
İyün 2 künü Krasnodar mahkemesinde mahkemeci olmağanlar maqsatlı öldürüvde qabaatlanğan Hayser Cemilevni aqladılar. Ömür cezasını belgilegen öldürüv qabaatı lâğu etildi. Cemilevniñ imayesi qarardan memnün qaldı.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler. Hayser Cemilev qabaatını tanımay. Adliyecisi öldürüv diqqasızlıqtan sebep olğanını bildire.
Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey.


text:
Qırımtatarlarğa avgust 23-te Aqmescitte Bütünavropa stalinizm ve natsizm qurbanları hatırasına bağışlanğan matem mitingni keçirmek yasağı Rusiye qanunlarını bile boza.
Bunı Qırım alan missiyasınıñ eksperti Vissarion Aseyev bildirdi, dep haber ete teşkilâtnıñ matbuat hızmeti.
«Bu yalıñız insan aqları boyunca Avropa konventsiyasınıñ 11 maddesini (toplaşuv ve birleşme serbestligi) degil de, Rusiye qanunlarını da çirkin bir şekilde boza. RF Federal qanunınıñ «Toplaşuv, miting, numayış, yürüş ve piketler aqqında» 12 maddesiniñ 3-ünci qısmında aytıla ki, ariza bergen adamnıñ işbu qanunda qayd etilgen sebepler boyunca buña aqqı olmasa, akimiyet organı tedbir keçirilmesini yasaq ete bile. Bundan ğayrı, arizada qayd etilgen tedbir yeri cemaat tedbirleri içün uyğun olmağan bir yer olsa, tedbir keçirilmesine ruhset berilmey», – dep ayta uquq qorçalayıcı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ kâtibiyet reberi Dilâver Akiyev bildirdi ki, avgustnıñ 13-de Aqmescit şeer şurasına aktsiya keçirilmesi aqqında haber ettiler.
10 kün keçken soñ ise akimiyet mitingni yasaq etip, sıcaq avanı sebep olaraq qayd etti.
«Ava sıcaq, adamlar yaramay bile. Bizler eali sağlığına zarar ketirecekmiz, onıñ içün miting keçirilmesine izin bermeyik», – dep añlattı mektüp mündericesini Dilâver Akiyev.
İnsan aqları boyunca Qırım alan missiyasınıñ malümatına köre, Meclisniñ nevbetteki toplaşuvında mezkür yasaq mahkeme üzerinden lâğu etilmesi muzakere etilecek.
Hatırlatamız, mayıs 18-de Qırım akimiyeti Aqmescit merkezinde qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan ananeviy matem mitinginiñ keçirilmesini yasaq etti. İyünniñ 26-da ise şeer merkezinde qırımtatar bayraq kününi qayd etmege imkân bermediler.


text:
Eski Qırımda yerleşken Şarqiy Avropadaki eski caminiñ 700 yıllığı munasebetinen «Qırımnıñ islâm mirasını ögrenüv ve saqlap qaluv» ilmiy-ameliy konferentsiyasını keçirmege planlaştırıla.
Qırım musulmanları Diniy idaresinde mahsus teşkiliy komitet meydanğa ketirildi.
Konferentsiyanıñ maqsadı islâm ve qırımtatar medeniyetleri yadikârlıqlarını saqlap qaluv problemleri, mimarcılıq ve tarih, şu cümleden Özbek Han Camisine diqqatını celp etmektir.
Halqara konferentsiyanı oktâbr ayında keçirmege planlaştırıla. Tam sanını şimdi aytıp olamaylar. Tedbir 3 kün devam etecektir. Konferentsiyağa Türkiye, Rusiye, Pribaltika ve Avropa mütehassıslarınıñ kelmesi beklenile.
Özbek Han Camisi (XIVv.) – Qırım yarımadasında saqlanıp qalğan eñ eski camilerinden biridir.


text:
Çerkassı vilâyet devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire ki, al-azırda ealini içtimaiy qoruv yerli idarelerine devlet içtimaiy yardımını almaq içün 25 qoranta (78 insan) muracaat etti.
«Er bir iş boyunca insanlarnıñ vaqtınca bulunuv yerine köre içtimaiy yardım belgilenmesi içün muracaatlar azırlandı. Üç qorantağa içtimaiy yardım belgilendi, daa üç qorantağa vilâyet bücetinden 500 grivnâ miqdarında para ayırıldı», – aytıla beyanatta.
Bunıñnen beraber, Çerkassı vilâyetinde 36 nefer qırımlı nefaqa almaq içün muracaat etti.


text:
Avropa Birligi memleketleriniñ maliye nazirleri şurası salı künü, noyabr 8-de, işğal altındaki Qırımda çalışqan memurlarğa qarşı yañı cezalarnı kirsetmege qarar aldı, dep bildire Reuters.
«Şura ceza sıñır tedbirleri çerçivesinde Ukraina topraq bütünligini bozğan areketlerden sebep insanlarnıñ yañı cedvellerini tizdi», – dep bildirdi Slovakiya maliye naziri Peter Kazimir şura toplaşuvından soñ olıp keçken matbuat konferentsiyasında.
Agentlikniñ bergen malümatına köre, Avropa Birliginiñ ceza cedvelinde – Qırım işğali ve Ukraina Şarqındaki Rusiye istilâsına qoltutqanından Avropa Birligine kirişi yasaq etilgen 150-den ziyade insan ve Avropa Birliginde esapları buzlatılğan 37 şirket bar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Keriçniñ mesken evlerine yarıqnı Yañı yıldan beş daqqa evel berdiler – Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ çıqışından evel.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, şeerniñ bazı rayonlarında Yañı yılnı çıraqlarnıñ yarığında qarşıladılar.
Umumen şeerde dekabr 31 künü elektrik energiyasını bir qaç kere söndüre ediler.Amma aşam bazı rayonlarda saat 18:00-19:00 yarı gecege qadar yarıq yoq edi.
Şeerlilerniñ aytqanı kibi, salatalarnı çıraq yarığında doğray ediler.
Qırımda çarşenbe künü aqşam yarımadağa «Kahovka – Titan» yolağı vastası ile berilgen elektrik energiyasınıñ söndürilmesi aqqında bildirdiler. Elektrik teminlevsiz Krasnoperekopsk, Aqşeyh, Aqmeçit, Saq, Canköy rayonları, Saq ve Kezlev rayonları qaldı. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov faallerniñ buña alâqası bar olmağanını qayd ete.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene edi. Amma bu yeterli degil edi. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.


text:
Qırım cemiyetinde konstruktiv birleştirici ğayege talap bar. Aynı zamanda yarımadada ealiniñ vatandaş faalligi artmaqta. Bu fikirni aq-uquq qorçalayıcısı Abdureşit Cepparov aprel 20-de Qarasuvbazarda «İnsan aqları boyunca Qırım alâqa gruppası»nıñ teşebbüsi ile ötkerilgen faaliyetçiler ve cemaatçılarnıñ körüşüvinde ifade etti, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Cepparov: «2014 senesini hatırlasaq, o zaman Qırımda vatandaşlar cemiyeti yerinde vakuum peyda oldı. Şimdi Qırımda vatandaşlar faalligi yavaş-yavaş artmaqta. Em aq-uquq qorçalayıcıları, em aq-uquq qorçalayıcılarınıñ advokatları, em mustaqil siyasetşınaslar, em blogerler, em strimerler, em faaliyetçiler, em cemiyetçiler bar… Bu şaraitte cemiyette birleştireci ğayege talap doğdı», – dep saya.
Tedbirde iştirak etken advokat Mammet Mambetov, Qırım vatandaşlar cemiyetiniñ bütün yañı teşebbüsleri şimdilik «bir de-bir belânıñ neticeleri oldı», dep qayd etti.
«Artıq mevcüt olğan vatandaş teşebbüsleri ve birleşmeleriniñ peyda oluv tarihına köz taşlasaq, olarnıñ episiniñ bir de-bir belânıñ neticeleri olğanlarını körecekmiz. «İnsan aqları boyunca Qırım alâqa gruppası» Qırımda bir sıra insanlarnıñ alıp qaçılğanından soñ peyda oldı, «Qırım birdemligi» bir sıra musulmanlar tevqif etilgen soñ peyda oldı, «Bizim balalar» – Qırım siyasiy mabüslerine yardım etmek içün meydanğa ketirildi», – dep qayd etti advokat.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.


text:
Bunı «İnformatsion qarşılıq» arbiy-siyasiy tedqiqler gruppasınıñ koordinatorı Dmıtro Tımçuk Facebook saifesinde bildire.
«Terroristlerniñ yanında olğan Kalaşnikov avtomatları Ukraina arbiy-deñiz quvetleriniñ Kefedeki deñiz piyade askerler batalyonına ait», – dep yazdı o.
Tımçuknıñ malümatına köre, pülemötlarda qayd etilgen nomeralar Novoozörnoye qasabasındaki Ukraina arbiy-deñiz quvetleriniñ Cenübiy arbiy-deñiz bazasında Qırım «halq imayesi» yardımınen Rusiye arbiyleri tarafından zapt etilgenlerniñ aynısıdır.


text:
Qırım müftiyatı siyasetçi ve cemaat erbaplarını Aqmescitte Cuma Cami qurucılığı mevzusında mühtekirlik yapmamağa çağırdı. Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi ki, bu mesele QMDİ tarafından baqılmaqta.
«Qırım musulmanları Cuma Caminiñ yerini çoqtan belgilediler ve Qırım musulmanları tarafından Yaltinskaya, 22 adresine ketirilgen yüz seksen biñ taş bunı tasdıqlay. Bundan ğayrı, bu mesele Qırım akimiyeti ile muzakere etildi ve kün tertibinden alındı... Ve, konstruktiv ya da progressiv leyhalar olmasa, haberlerde olmaq içün Cuma Cami qurucılığı mevzusını kötermek doğru bir şey degildir, bu adamnı yaraştırmaz», – dep izaatladı Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov «Qırım Birligi» cemaat teşkilâtınıñ reisi Seytumer Nimetullayevniñ Cuma Cami ava limanı tarafında qurulmaq kerekligi aqqında laflarını.
Müfti muavininiñ fikirince, bunıñ kibi laflar Qırım musulmanlarınıñ kederini doğurıp, cemaat arasında istiqrarnı bozmaqta.
«Bizler bütün siyasetçi, cemaat erbaplarını Qırım sakinleriniñ eşqına areket etmege çağıramız. O, musulman, qırımtatarı olsa, ya da kendini böyle tanıtsa, demek ki, musulman, qırımtatarlarnıñ menfaatlarını köz ögüne almalı. Bizler istiqrar faktorı olmaq kerekmiz, bu yarımadamıznıñ sakinlerine, cumhuriyetimizge kerek. Bunıñ kibi beyanatlar cemaatnı raatsızlay, Qırım musulmanlarını kederlete... Uzun zamandır Qırımdan tış çalışqan siyasetçi vaziyetni bilmeydir, çünki Aqmescit şeer şurasınıñ sıñırında tahminen 28 biñ musulman yaşamaqta ve 30-40 biñ insannı sığdıracaq cami aqqında aytmaq mantıqsızdır», – dep ayttı Ayder İsmailov.
Onıñ bildirgenine köre, birisi Aqmescitniñ diger qısmında cami qurmaq istese, Qırım musulmanları Diniy idaresi leyhanı baqmağa azır. «Qırım birligi» cemaat teşkilâtınıñ reisi Seytumer Nimetullayev dedi ki, Aqmescitte Cuma Cami qurucılığına ayırılğan topraq damartısı bunıñ kibi diniy inşaatına kelişmey.


text:
Ukrainliler dünyanıñ bir çoq köşesinde Mustaqillik Kününi farqlı-farqlı aktsiyalarnen qayd ettiler. Bunı ukrain diasporasınıñ VIDIA media-portalı bildire, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Böylece, Parijde ukrainliler Yelisey alanlarında büyük bir trizubnı yaptılar. Pragada ukrainliler meşur Karlov köpürinden Vltava özenini keçip, balaban bir bayraqnı alıp kettiler.
Varşavada ukrainliler tantanalı yürüş keçirdiler, Kölnde köpürni mavı ve sarı tüslernen boyaladılar, bundan ğayrı, Milan, Roma, Vilnüs, Detroyt ve Şanhayda bayramnı qayd ettiler.
Moskvadaki Kremlniñ yanında aktsiya çoqqa sürmedi. Politsiya hadimleri köpürde on metrlik bayraqnı asmağa bermedi ve beş faalni yaqaladılar.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesinde «Çiygoz davasınıñ» 98-inci oturışında imaye şaatı Şevket Kaybullayev yaqalanğan Ahtem Çiygoz 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası yanında olıp keçken miting vaqtında bir de bir «qanunsız areketler» yapmağanını bildirdi. Bunı advokat Nikolay Polozov Facebook saifesinde yazdı.
«Meclis toplaşuvında (2014 senesi fevral 25 künü – QA) Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası yanında Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingini keçirmek qararı qabul etildi. Meclis kâtibiyetine alınğan qararnı ealige kütleviy haber vastaları üzerinden bildirmege avale etilgen edi. Regional meclislerni haberdar etmek vazifeleri Meclis reisiniñ muavini Zaur Smirnovğa berilgen edi. Şaat, Meclis toplaşuvında olğan Ahtem Çiygozğa birisiniñ tarafından bir de bir vazife berilgenini körmedi», – dep aytıla advokatnıñ haberinde.
Polozovnıñ bildirgenine köre, 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası yanında şaat Meclisniñ bazı azaları, Zaur Smirnov, Refat Çubarov, Ahtem Çiygoznı körgen edi.
«Olar insanlarnı tınçlandırmağa tırıştılar. Ahtem Çiygoz yaşlı bir erkekni tınçlandıra edi. Şaat olarnıñ aytqanlarını ses-şamata olğanından eşitmedi, amma subet vaqtında olğan mimikağa köre böyle neticege keldi», – dep qayd etti advokat.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
«Qırım diversantları davasınıñ» mabusı Redvan Suleymanovnıñ apis müddeti fevral 28-ne qadar uzatıldı. Bunı Radio Svoboda mühbiri Anton Naumlük yanvar 28-de Facebookta bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, yanvar 25-de Kreml kontrol etken Kiyev rayon mahkemesi Suleymanovnıñ cezasını uzatmadı, çünki bu iş Qırımnıñ Yuqarı mahkemesine aittir. Taqiqat yanvar 30-da bitken apis müddetiniñ soñuna kelmesinden yedi kün ögüne apis cezasını uzatma arizasını bermek kerek edi.
«Olar endi eki künge keç qalğanlar. Taqiqatnıñ Suleymanovnı apiste qaldıracaq yekâne imkânı bar edi – Kiyev mahkemesiniñ qararından şikâyet etip, onıñ lâğu etilmesine irişmektir. Suleymanovnıñ advokatı keder etmesin dep, Kürbedinovnı 10 künge qadar apiske alğanlar. Ve birden Kiyev mahkemesi Suleymanovnıñ apis müddetini bir ayğa qadar uzattı», – dep yazdı jurnalist.
Naumlük dey ki, apiske alınğan advokat Emil Kürbedinov yerine tayinlengen advokat keldi.
2016 senesi dekabrniñ soñunda yazda Qırımda yaqalanğan «diversant» Suleymanov içün apis müddeti yanvarniñ soñuna qadar uzatılğanı habet etilgen edi.
«Ukrain diversion gruppasında» iştirak etmesi ile qabaatlanğan Redvan Suleymanov Aqmescitteki Taqiqat izolâtorında yata, onıñ davasında taqiqat devam etmekte.
Rusiye kütleviy haber vastaları FSB malümatına esaslanıp, Redvan Suleymanov iyül 30-da Aqmescit ava limanında yaqalanğanını bildirgen edi. Avgust 12-de Federal havfsızlıq hızmeti Suleymanov sorğuğa çekilgen videonı Rusiye matbuat vastalarına yolladı. Yaqalanğan dey ki, 2015 senesi oktâbr ayında Zaporojye şeerinde ukrain istihbaratı oña iş teklif etti. Suleymanovnıñ aytqanına köre, oña arbiy tehnikasınıñ areketleri aqqında malümat toplamağa emir etildi, soñra ise patlav maddeleri qoyulacaq yerlerni Aqmescit vokzalında ve ava limanında tapmağa avale etildi.
Avgust 10-da FSB bildirdi ki, avgust 7-ne keçer gecesi Qırımda yarımadada teraktlarnı azırlağan «ukrain diversantları» yaqalandı. Bundan evel Rusiye sıñırcıları üç kün devamında yarımada ile memuriy sıñırdaki kiriş ve çıqış noqtalarını blok etken edi.
Ukraina akimiyeti Moskva bergen malümatını inkâr etip, Rusiye mahsus hızmetleri «provokatsiya» yapa, dep bildire.


text:
RBK Daily gazetasınıñ tedqiqleri neticelerine köre, Qırımnıñ Canköy şeeri Rusiyeniñ eñ faqır on şeeri arasında yedinci yerni aldı.
«Rusiyeniñ farqlı şeerlerinde yaşav derecesini qıyaslamaq içün bizler şeer sakininiñ aylığını asğariy maaş ile qıyasladıq (maalesef, Rusiye statistik hızmeti şeerdeki asğariy maaş malümatlarını derc etmey). Rusiyede qıyaslav 3,9 qatnı teşkil ete, 1990 senesi ise 4,5 qattan ziyade edi», – dep paylaşalar tedqiq ketişatınen neşirniñ jurnalistleri.
Canköy içün qıyaslav 1,75 qatnı teşkil etti (2012-2014 seneleri orta aylıqnen asğariy maaşqa köre).
«Qırım şeerleriniñ sakinleri eñ çoq zarar köreler, 2013 senesi aylıq asğariy maaşnıñ 2,4-ke yete edi, – bu Ukrainadaki yaşav şaraitlerinen bağlı edi. 2015 senesi yanvar ayından vaziyet eyileşti – 2,6 oldı. Amma kene de eñ fena netice. Qırımdan soñ İvanovskaya ve Smolenskaya vilâyetleri kele (2,7), andaki sanayı işletüv 25 yıl içinde 75 ve 47%-ğa eksildi», – dep qayd eteler neşirniñ jurnalistleri.
Faqat Qırımnıñ ukrain devrindeki 2014 senesi mart ayından evelsi olğan statistikası angi malümatlarına esaslana bildirilmey.
RBK malümatlarına köre, 2014 senesi Rusiye şeerlerindeki orta aylığı 36,8 biñ rubleni teşkil etti.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Aqmescitte Kozlov soqağındaki çarşıda çalışqan iş adamlarına yañı iş yerlerini bermege vade ete.
Bu aqta Qırım Nazirler Şurasınıñ reisi muavini Dmitriy Polonskiy bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti matbuat hızmeti bildirgeni kibi, baş nazir muavini «iş adamlarınıñ mülkine zarar kösterilmez, şeer akimiyeti onı yañı yerlerge ketirmege yardım eter» degen eken.
«Bir qaç iş adamı, men ve uquq qoruyıcı organlarınıñ temsilcileri ile barıp, malları saqlanılğanında emin oldılar. Şimdi bir tertipni işlep çıqardıq ki, oña köre insanlar öz malını qolay alıp olacaq, bu vaqıtqace o saqlanılacaqtır. Akimiyet ögünde turğan esas vazife – insanlarğa yañı yerlerni bermek. Merkeziy çarşınıñ müdiri degeni kibi, endi bir 110 ariza berilgen eken», – dey Polonskiy.
O şunı da qoştı ki, çarşıda Rusiye qanuniyetine köre qayd etilgen bir 250 iş adamı çalışa edi. Aynı zamanda Aqmescitniñ çeşit çarşılarında bir 270 boş yer bar.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, saba iyül 6 künü Aqmescitte politsiya Kozlov soqağında yerleşken çarşını sarıp aldı, mında ticaret noqtalarını yıqmağa başladılar. Aqmescitniñ şeer memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev dey ki, «tedbirler Nazirler Şurasınıñ RK№465 «Topraq damartılarınıñ kapital qurucılıq obyektleri olmağan obyektlerden temizlevi ile bağlı sualler aqta» ve şeer memuriyetiniñ №25 «Topraq damartılarınıñ kapital qurucılıq obyektleri olmağan obyektlerden temizlevi ile bağlı sualler aqta» qararları negizinde keçirile».
Aqmescitniñ Kozlov soqağındaki yıqılayatqan çarşınıñ satıcıları Qırım Nazirler Şurası binasınıñ yanında numayış keçirgen ediler.
Evel şeer memuriyetinde aytılğanı kibi, mında ticaret qanunsız sürette keçirile eken. Aqmescitniñ Kozlov soqağındaki çarşını endi bir qaç sene devamında yıqacaq olalar, amma iş adamlarınıñ narazılığı keder ete edi.


text:
Emel dergisinin ve Emel Kırım Vakfının kurucusu, ömrünü esir vatanımız Kırım; Kırım Türklerinin milli davası ve milli hakları için mücadele ile geçirmiş olan merhum Müstecib Ülküsal, vefatının 24’üncü yılında, 12 Ocak 2020’de anıldı.
Merhum Müstecib Ülküsal’ın İstanbul'da, Çengelköy mezarlığındaki kabrinde Kırım Tatar Milli Meclisi (KTMM) Türkiye Temsilcisi ve Emel Kırım Vakfı Başkanı Zafer Karatay, Emel Kırım Vakfı Başkan Yardımcısı Nurten Bay, yönetmen Neşe Sarısoy Karatay, kabrin bakımını ve üzerindeki tarak tamgayı yaptıran Emel Kırım Vakfı Yönetim Kurulu Üyesi Cevdet Tahiroğlu ile eşi Ülker Tahiroğlu, Emel Kırım Vakfı Londra Temsilcisi Melek Maksudoğlu bir araya gelerek dua etti.


text:
Bunı jurnalistlerge şeer akimiyetiniñ reis muavini Aleksandr Sveçnikov bildirdi, dep haber ete Qırım akimiyetiniñ ruporı «Krıminform».
«Paromda bankomatlarnı yerleştirmege oñaytsız. Aqyarda banklar işke başlaylar, şunıñ içün paromda ihtiyac endi yoq. Maliye tertibatı tertipleşe», – dedi Sveçnikov.
Bankomatı olğan «Kapitan-leytenant Kazarskiy» paromı Aqyar merkezinde Artilleriyskaya körfezinde mayıs 12 künü yerleşti. Şeer sakinleri mında ukrain banklarnıñ grivna varaqaları ile aqça ala bilecek edi. Faqat avtomatlarnıñ inkassatsiyası öyle de olmadı. Mayıs 29 künü parom duraqtan köçti.


text:
«Grani.ru» bergen malümatına köre, Moskva merkezinde aktivistler Ukraina bayrağı süretinde olğan banner ile yürüşni keçirdiler. 7 insan Merkeziy telegraf rayonında Tverskaya soqağına çıqıp banner ile Kreml tarafına yol aldı. Ketkende Ukraina gimnini icra ete ediler. İştirakçilerden birisi «İmperiyanı östürmege ve İttifaqnı ğayrıdan tiklemek yeter» degen metn ile beyannamelerni tarqata edi.
4 aktivist yaqalandı – Yekaterina Maldon, İldar Dadin, Maksim Çekanov ve Mihail Udimov. Episini «Tverskoye» içki işler organına alıp ketirdiler. Bölükten aktivistler 3,5 saatten soñ çıqtı. Olarğa bir de bir qabaat yüklendimi, yoqmı belli degil.
Peterburgda keçirilgen bu kibi numayışta iştirak etken insanlarnıñ sayısı malüm degil.


text:
Qırım Ukraina terkibine qaytarılmağance, Hersonda tınçlıq olmaz, dey Meclis reisi Refat Çubarov. XepcoHckиe BecTи bildirgeni kibi, bunı o, çarşenbe künü Herson vilâyetinde bulunğan vaqıtta ayttı.
«Siz «Qırımnen ne olsa -olsun, eñ esası Hersonda er şey yahşı», dep belleseñiz, yañlışasıñız. Hersonda er şey yahşı olması içün, Rusiye Qırımnı terk etmeli», – dedi Çubarov.
Onıñ fikirince, Qırımnı qaytarmaq maqsadında, Herson vilâyeti iqtisadiy cietinden Ukraina tarafından daa ziyade desteklenmeli.
«Men Herson vilâyetinde yaşamayım, aqıl ögretmege kelmedim, eñ çoq Qırımnıñ Ukrainağa qaytarılması ve qırımtatarlarnıñ vaziyetini tüşünem, onıñ içün Herson ileri ketmegence biz bu meseleni çezip olamamız, dep belleyim. Eñ esas maqsadım Qırımnıñ qaytarıluvıdır, bu meseleniñ al etilüvi Herson vilâyetiniñ siyasiy ve iqtisadiy ilerilemesinen bağlı», – dep qayd etti Çubarov.
Martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda referndum ketçi. Onıñ neticelerine esaslanıp, Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ukraina, Avropa Birligi, AQŞ bu rey berüvni tanımadı.


text:
Aqmecitte Kiyevskaya soqağında cumaaqşamı künü üç naqliyat çatıştı. Maşnalardan birisi trolleybusqa uruldı, eki maşnanıñ yolcuları yaralandı.
Bunı Rusiye İİN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti haber etti.
"Şevrole Klan" maşnasınıñ aydavcısı Gagarina soqağından Nikanorova soqağına taraf Kiyevskaya soqağından ketkende, kenardaki sol yolaqtan sağ yolaqqa keçkende, telükesiz mesafeni saylamadı ve qarşısına kelgen VOLKSWAGEN TRANSPORTER maşnasınen çatışrı. Bundan soñ "Şevrole Klan" sol taraftan ketken trolleybusqa uçıp uruldı", - denile beyanatta.
Müessisege köre, yol qazası neticesinden eki adam - VOLKSWAGEN TRANSPORTER ve "Şevrole Klan" yolcuları yaralandı.
Aqmescit rayonında mayıs 24-ünde aqşam eki yengil maşna yol qazasına oğradı, eki bala yaralandı.
Mayıs 21-inde Aqmescit civarında moped ve yengil maşna qazağa oğradı, eki adam elâk oldı.
"Honda Dio" mopedini aydağan 2002 senesi doğğan adam, 1990 senesi doğğan adam aydağan "Mazda 3" maşnasına yol bermedi ve onen çatıştı. Bu uruştan yengil maşna qarşı yolaqqa çıqtı ve "Mercedes Benz" maşnasınen uruştı", - denile beyanatta.
Qaza neticesinde "Honda Dio" mopediniñ aydavcısı ve "Mazda 3" maşnasınıñ aydavcısı elâk oldı.


text:
Bunı universitetniñ rektorı Anatoliy Babin Trans-M-radio efirinde bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, aliy oquv yurtında çoq yıllıq tarihı, halqara tanuvı bar ve o Federal universitetniñ fakulteti kibi degil de, ayırı olmalıdır.
Rektor universitetniñ hadimleri ve talebeleri Qırım hastahaneleri ile munasebette buluna ve eger de o Federal universitetke kirse, bu munasebet toqtatılacağı aqqında bildirdi. Onıñ sözlerine binayen, Qırım sağlıq saqlav nazirliginden destek de toqtatılır.
Bundan evel Qırım devlet tibbiy universitetiniñ hadimleri ve studentleri Federal universitetke qoşuluvına qarşı narazılıq numayışını keçirdiler.
Qırım «akimiyeti»ne yaqın olğan «Krıminform» saytı haber etkeni kibi, Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov mesleatlar neticesinde Qırım delvet tibbiy universitetini işbu aliy oquv yurtınıñ terkibine qoşmamaq qarar aldı.
«Mütehassıslar ve tibbiy universitetiniñ ocaları ile keçirilgen mesleatlardan soñ onı fedaral universitetine kirecek aliy oquv yurtlarınıñ cedvelinden almağa qararğa keldim»,– dedi Aksönov.
Onıñ sözlerine köre, Qırım Federal universitetiniñ teşkil etilmesinde Tavriya milliy universiteti negiz olacaqtır.
Evel yarımadada teşkil etilecek Federal universitetiniñ terkibine Qırım iqtisadiy universiteti, Qırım agrar universiteti ve Qırım devlet tibbiy universiteti kirmek kerek edi.


text:
Mayısnıñ 25-nde Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini, UNESCO meselelerinden Ukraina Milliy komissiyasınıñ reisi Emine Ceppar UNESCO meselelerinden Kanada Milliy komissiyasınıñ reisi Liyett Vasser ile işğal etilgen Qırımdaki medeniyet abidelerine qarşı Rusiye akimiyetiniñ cinayetlerini muzakere etti.
«Ukraina Milliy komissiyasınıñ reisi vaqtınca işğal etilgen Qırımdaki vaziyet aqqında aytıp berdi, şu cümleden Rusiye işğal memuriyetiniñ medeniy abidelerini yoq etmek içün yapılğan arekteleri aqqında», – dep haber ete TİN matbuat hızmeti.
Emine Ceppar Liyett Vasserge, Ukrainanıñ UNESCO salâhiyetleri sıñırında işğal etilgen Qırımdaki vaziyetniñ monitoringi meselesini UNESCO-nıñ kün tertibinde saqlamaq içün Kanada tarafınıñ destegine köre minnetdarlıq bildirdi.
«Kanada tarafı em Qırımda, em Ukrainanıñ şarqında vaqıtnca işğal etilgen topraqlarda insan aqlarınıñ bozulmasına qarşı küreşte Ukraina ile birdemlik bildirdi», – dep qoştılar nazirlikte.
Ukraina TİN-de qayd etkenleri kibi, «taraflar UNESCO-nıñ ortaq mektep ve kafedraları arasında qarşılıqlı terenleştirme meselesini, eki memleketniñ milliy komissiyalarınıñ faaliyetiniñ aktual meseleleriniñ onylan muzakerelerini teşkil etmesini, qarşılıqlı tecribeden faydalanıp ve büyük ekspert daireleriniñ celp etilmesi ile milliy komissiyalar içün strategiyalarnı azırlama meselesini al etmege añlaştılar».
Qırım işğalinden soñ Rusiye Qırımda medeniy ve tarihiy emiyeti olğan bütün obyektlerni öz yurisdiktsiyası altına aldı. Kyiv, olar Ukraina halqına ait olğanını israr etip, mezkür obyektlerni UNESCO imayesi altına almağa rica ete.
2019 senesi sentâbr ayında UNESCO baş müdiri Audrey Azoulaynıñ maruzası aydınlatılğan edi, anda yarımadada vaziyet kerginleşe, dep qayd etile.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti UNESCO maruzalarında berilgen malümatnen razı degil. Qırımnıñ Rusiye medeniyet naziri Arina Novoselskaya UNESCO vekillerini yarımadağa davet etip, medeniy ve tarihiy obyektlerniñ vaziyetine «tarafsız qıymet kesmege» teklif etken edi.
UNESCO Dünya mirası cedveline işğal altındaki Qırımnıñ «Tavrik Hersones» qoruğı kirmekte. Cedvelge kirsetilecek namzetler arasında Bağçasaraydaki Hanlar sarayı, Sudaqtaki Ceneviz qalesi, Qırım astrofizik observatoriyası, Manğup Qale, Eski Kermen ve Çufut Qale bar.


text:
Fevralniñ 6-sında yañı 2019-nCoV koronavirusı neticesinde 565 adam öldi. Hastalanğanlarnıñ sayısı ise umumen 30 bin oldı. Bunı Azatlıq Radiosı haber ete.
Bugünge 1200 adam yahşı oldı. Amma hastalıqtan aşılavnı daa işlep çıqarmadılar.
Bugün Qıtayda "Remdesivir" antivirus ilâcınıñ klinika sınavları başlaycaq. South Morning China Post yaza ki, ilâcnıñ istisalcısı - Wuhandaki virusologiya institutınıñ - müellif aqları ile problemaları çıqa bile. 2016 yılda "Remdesivir"ni Gilead Sciences Amerika şirketi işlep çıqardı. Amma şimdilik ilâc dünyanıñ iç bir yerinde tasdıqlanmadı.
Yanvarniñ 30-ında Bütündünya sağlıq teşkilâtı Qıtay koronavirusını global bir fevqulâde vaziyet dep ilân etti.
Qıtay alimleri 2019 senesi dekabrniñ 31-nde adiy olmağan pnevmoniya aqqında ilk sefer bildirdi. Olar yañı koronavirusnı ayırıp, tolu genomını derc etti.
Ekimlerniñ bildirgenine köre, yañı koronavirus ağır pnevmoniyanıñ sebebi ola bile. Ayrı bir tedaviylevi yoq, tek alâmetleri yımşatıla bile. Ağır hastalıq immuniteti zayıf olğan insanlarda ve esli-başlılarda ola.
Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirusnı dünya seviyesinde fevqulâde vaziyet dep adlandırdı.


text:
2005 senesi abide qoyulmasınıñ teşebbüsçilerinden biri, cumhuriyet prlamentiniñ sabıq spikeri, şimdi ise «Rusiye kommunistleri» firqasınıñ Qırım bölügi komitetiniñ birinci kâtibi Leonid Graç «büyük üçlükke» abideniñ açılması – qırımtatarlar içün qıyın bir sual olğanını tanıy, amma aynı zamanda tarihiy adiselerge biraz sakince davranmağa çağıra.
Bunı o Qırım.Aqiqat saytına tarif etti.
«Yalıñız Stalinge degil, «büyük üçlükke» qoyulacaq bir abidedir. Bugün buña qarşı çıqacaq olsañız, demek AQŞ ve Büyük Britaniyada yolbaşçılıq etkenlerge de qarşı çıqmalısıñ. Doğru degil», – dedi Graç.
Fikrine köre, tarih saifelerini, «halqara tarihiy ketişatına ait olğan adiseler aqqında aytsaq, saifelemek kerek».
«Yalta konferentsiyasında barışıq abadanlaştıruvnıñ meseleleri çezile edi. Buña raat, duyğulanmayıp, davranmaq kerek. Aks alda ise, Livadiyada Stalinniñ abidesine qarşı çıqsaq, tarihqa qarşımız, demek», – dedi kommunist.
Fevral 5 künü Livadiya sarayında «büyük üçlükke» – Yalta konferentsiyasında iştirak etken devlet başları: İosif Stalin, Franklin Ruzvelt ve Winston Çerçillge qoyulacaq abideniñ açılış tebdiri keçirilecektir. Bundan evel abideni Volgogradda yerleştirecek ediler, amma şeer ve vilâyet akimiyeti öyle de añlaşıp olamadı, şunıñ içün abide Tsereteliniñ ustahanesinde qaldı.
Qırım toplulığınıñ bu aqta fikri ekige bölündi: bazıları bunı tarihiy vaqia olaraq saya, digerleri – «stalinizmniñ qaytarıluvı» dep, qarşı çıqa.


text:
Martnıñ 23-nde saba tasdıqlanğan koronavirus hastalarınıñ sayısı 399 biñden çoq oldı. Bu aqta Johns Hopkins universiteti yanındaki Tedqiqatlar merkeziniñ malümatında aytıla, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
COVID-19 hastalığından 14705 kişi öldi, 98799 insan tüzeldi.
Ukraina Sağlıq nazirliginiñ Cemaat sağlığı merkeziniñ malümatına köre, martnıñ 22-nde aqşam COVID-19 koronavirus hastalığına oğrağan 73 insan qayd etildi.
Martnıñ 22-nde berilgen malümatqa köre, Rusiyede koronavirusnen hastalanğanlarnıñ sayısı 61-ge artıp, 367 insan oldı, çoqusı Moskvada buluna.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Advokat Cemil Temişev Qırımdaki tevqifler yarımada cemiyeti arasında içki zidditlerni artırğanı aqta tüşüne ve «fevral 26» işi boyunca yaqalanğanlarnıñ işlerinde yerli akimiyetniñ aqıl-ferasetine ümüt besley.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Advokat «fevral 26» işi boyuca yaqalnğanlarnıñ azat etilmesini Qırım müftisi kefaleti ile azat etilgen Eskender Nebiyevniñ misalinde talap ete bilecegini tüşüne.
Temişev şunı qayd etti ki, bu insanlarnıñ SİZOda bulunmasından fayda olmay da, «cemiyetniñ açuvı» arta.
«Bunı advokat olaraq körem. Şimdi cemiyetimiz Qırımda tınçlanmaq, bir-birini añlamaq kerek. Fevral 26 künü işleri ise çeşit ziddiyetler içün bir sebeptir», – dedi o.
«Eger de akimiyet açıq-aydın zulum ve ayırım yolunı saylasa, insanlarnı qapatacaq olsa, vaziyet yavaş işlegen bir bomba olaraq kerginleşir», – dey advokat
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.
Aprel 22-de işbu iş boyunca ATR qırımtatar telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev apiske alındı, bundan evel ise Ali Asanov da apiske alınğan edi.


text:
Aqyarda daa bir yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Hasta daa evel hastalanğanlarnen alâqada edi. Bu aqta şeerniñ Rusiye ükümeti bildire.
«Yılnıñ başından Aqyarda 179 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 151 kişi tüzeldi, 3 insan vefat etti. Bugünki künde 106 insan yuqunç hastahanesinde közetile, №9 şeer hastahanesinde – 84 kişi. 870 insan yaşağan yerinde közetile», – dep aytıla Aqyar akimiyetiniñ malümatında.
Qayd etilgenine köre, iyünniñ 11-nde keçiş noqtalarında ve tren vokzalında 329 insannıñ testi yapıldı. «İzumrud» pansionatı observator rejiminde çalışa.
Qırımda koronavirus yuqunçından vefat etkenlerniñ sayısı 16-ğa arttı.
Keçken künü işğal etilgen Qırımda yedi yañı koronavirus hastası qayd etildi. Soñki sefer COVID-19 hastasınıñ vefatı aqqında Qırımda iyünniñ 10-nda haber etilgen edi.
Akimiyetniñ malümatına köre, Qırımda 490 koronavirus hastası qayd etildi, 33-ü çetelden keldi, 87-si qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlardır. 16 COVID-19 hastası vefat etti. Aqyarda 178 insan hastalandı. 151 kişi tüzeldi, 3 insan vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/05-23
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Karl Linney (23.05.1707, Smoland provintsiäseneñ Rosxult awılı - 10.01.1778, Uppland provintsiäseneñ üzäge Uppsala qalası, Şvetsiä) — şved ğalim, biologiä dönyasında böyek sistemalaştıruçı.
Awıl pastorı bulğan ätise utırtqan baqçası malayda üsemleklär dönyasına betmäs-tökänmäs mäxäbbät tärbiäli.
24 yäşendä Upsala universitetına uqıtuçı itep alalar.
Üzeneñ töp fänni xezmätlären Linney 30 yäşe tulğançı yaza, latin telen biologlarnıñ xalıqara telenä äwerelderä.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/03-3
Alsu Gálina (03.03.1973, Başqort ASSRnıñ Baltaç rayonı İske Baltaç awılı, RSFSR, / SSRB) — Rusiä Federatsiäse drama artistı, cırçı.
Başqortstannıñ töp sänğät oyışmalarınıñ berse bulğan Ufadağı Başqort däwlät aqädemiä drama teatrı äydäwçe artistı.
2009 yılda Qazanda uzğan törki xalıqlarnıñ IX Näwrüz teatr festivalendä mäşhür tatar yazuçısı häm dramaturgı Tufan Miñnullinnıñ «Söyü gönahmı?» äsäre buyınça quyılğan spektaklendä Änisä role belän kiñ tanıla.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Sahalinniñ cenübinde 600 balıqçı bulunğan buz parçası ayırıldı, dep haber ete «Sibir.Realii» Fevqulâde vaziyetler nazirligi regional idaresiniñ matbuat hızmetiniñ malümatına esaslanıp. Müessise hadimleri qurtaruv işlerini keçire.
Qaza Korsakov rayonında oldı. Svobodnıy limanındaki Mordvinov körfezinde yerli saatnen (5.00 msk) 13.00-da çatlaq peyda oldı. 600-ge yaqın balıqçı yalıdan kesildi.
Qurtaruv işlerinde Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ 18 hadimi ve 14 mahsus tehnika iştirak ete. Mi-8 vertolöti de çıqmağa azır, dep qayd etti müessise.


text:
Türkiyä parlamentı başlığı Vengriyada oçraşular ütkärä
Törkiyä Böyık Millät Mäclese başlığı Mostafa Şäntop Vengriyadağı Törek şähitläre ziratına bardı
Räsmi säfär qısalarında başqala Budapeştta bulğan Mostafa Şäntop, biredäge Törek şähitläre ziratına barıp, 1nçe Bötendönya suğışı Galiç’ya frontı şähitläre häykälenä çäçäk bäylämnären saldı.
Ber minutlıq tın alu häm Türkiyä belän Vengriya (Macarstan) gimnnarı yañğırağannan soñ Şäntop ğaskärilärneñ kaberlärenä qanäfer häm roza çäçäklären salıp, doğa qıldı, şähitlär ziratı däftären imzaladı.
Mostafa Şäntop soñınnan Vengriya (Macarstan) Milli mäcles başlığı Laszlo Köver belän küreşte.
Milli mäcles binasında uzdırılğan söyläşüdän soñ Şäntop häm Köver urtaq matbuğat oçraşuın oyıştırdı.
Söyläşü waqıtında ike il arasındağı häm parlamentlarara mönäsäbätlärne bäyäläwlären belderüçe Şäntop: "Türkiyä häm Vengriya (Macarstan) arasında xökümätlärara iskitkeç säyäsi, iq’tisadi häm säwdä barışı bar”, - dip äytte.
Şäntop, Rusiyä-Ukraina suğışı arqasında töbäktä ênergetika häm migraśiya ölkäsendä krizis yäşänüenä basım yasap, wazıyfadaşı Köver belän şuşı mäs’älälärne dä quzğatuların belderde.
Türkiyä häm Vengriyanıñ (Macarstannıñ) regional’ häm global’ problemalarğa oxşaş qaraşqa iyä buluın citkerüçe Şäntop Vengriyanıñ (Macarstannıñ) Türkiyäneñ Awrupa Berlegenä äğ’za buluı öçen kürsätkän yaqlawı öçen räxmätlären äytep uzdı.
Türkiyäneñ berençe duslıq kileşüen 1923nçe yılnıñ 18nçe dekabr’ könne Vengriya (Macarstan) belän imzalawına iğ’tibarnı yünältüçe Şäntop monıñ 100 yıllığı mönäsäbäte belän 2024nçe yılnıñ Törek-vengr mädäniyät yılı dip iğ’lan itüen äytte.
Laszlo Köver isä ike il arasındağı mönäsäbätlärneñ bik yaxşı buluın, säwdädä uzğan yılda rekord quyıluın belderde.
Köver Vengriya (Macarstan) bularaq Türkiyäneñ migrant mäs’äläse häm ênergiya qurqınıçsızlığı ölkäsendä yasağan adımnarnı yaqlawların äytte.
Türkiyäneñ Rusiyä-Ukraina suğışındağı aradaşçılığı belän (aşlıq koridorınıñ buldırıluın täêmin itep) buluı mömkin humanitar fäläqatkä säbäp bula alaçaq azıq-tölek krizisınıñ totqarlanuına basım yasawçı Laszlo Köver ayıruça Türkiyäneñ Awrupa Berlege äğ’zalegen yaqlawların da iskärtep uzdı.
Bäyläneşle xäbärlär
Ärdoğan Radev belän küreşte
Türkiyä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Bolgariya Däwlät başlığı Rumen Radev belän oçraştı
TRT Ğomum mödire: “Türkiyä – dialog öçen ışanıçlı urın”
TRT Ğomum mödire Mäxmät Zahid Sobacı global’ êlemtä sisteması êçendä döres häm yalğannıñ, çınbarlıq häm illyuziyanıñ ber-berse belän bäylänüen äytte


text:
Umumiy esapta rusiyelilerniñ yüzde doqsanı TV haber programmalarını seyir ete, olarnıñ ekseriyeti haberlerni bu telekanallardan ögrene: «Birinci kanal» (72%), «Rusiye-1» (46%) ve «NTV» (40%). Bunı «Levada-tsentr» tarafından ötkerilgen soravnıñ neticeleri tasdiqlay.
«Soravda iştirak etkenlerniñ arasında TV haberlerini eñ az seyir etkenler – yaşları 18 ve 24 arasında olğan gençlerdir, olar arasında dörtte biri TV programmalarını seyir etmey. Moskva sakinlerinde haber menbaalarınıñ sayısı biraz çoqça – olar daa ziyade «Moskva 24», «TVTs», «RBK» ve saire telekanallarnı seyir etmekte», – dep qayd etti isaiyatçılar.
Merkezde qay etile ki, internet qullanuvı haber menbaalarınıñ «itibarına» tesir etmey – internetni qullanğanlar da, qullanmağanlar da aman-aman aynı cevaplar berdi.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ Rusiye tarafına «azat etilecek» ukrainalı siyasiy mabüslerniñ cedvelini bergeniniñ tafsilâtlarını aydınlattı.
Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa bergen izaatlarında qayd etti ki, cedvelge işğal etilgen Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan Ukraina vatandaşları kirseldi. Cemilevniñ aytqanına köre, Erdoğan cedvelni Rusiye prezidenti Vladimir Putinge yaqın olğan insanğa berdi.
«Laf Qırımda işğalci akimiyet tarafından apiske alınğan siyasiy mabüslerimiz aqqında kete. Tam olaraq hatırlamayım, 70 ya da 63 insan bar, millet mensüpligine baqmadan, er kes qayd etildi… Bu meselede yapqanlarını Erdoğandan soracaq edik. Amma o, strategik işbirligi toplaşuvında suallerimizden evel cedvelni bergenini ayttı. Soñra ayrıca körüşip soradım: «Tış işler nazirligine berdiñizmi?». O, dedi ki: «Yoq, Putinniñ eñ yaqın insanı bar… 24 saat içinde bütün aytqanlarımıznı Putinge yetkize», – dep tarif etti Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ bildirgenine köre, Erdoğan, Türkiye tarafı Rusiyeden cevap daa almadı, dep ayttı.
Mustafa Cemilevniñ qayd etkenine köre, Qırımtatar Milliy Meclisi Qırımda «apiske alınğanlarnı» cedvelge ala. Bu mevzuda «KrımSOS» cemaat birleşmesi yardım ete.
Bundan evel Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan, Rusiye tarafına azat etilecek ukrainalı siyasiy mabüslerniñ cedvelini bergenini ve bu meseleniñ muvafaqiyetli çezilecegini beklegenini bildirgen edi.
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevden «Putin ile laf etilecek» Kremlniñ ukrainalı esirleriniñ cedvelini bermege rica etken edi.
Keçken sene oktâbr ayında Rusiye işğal etken Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Ümerov Türkiyege teslim etilgen edi. Resmiy olmağan malümatqa köre, Çiygoz ve Ümerovnıñ teslim etilmesi aqqında Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile keçirgen körüşüvinde añlaşılğan edi.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, 60-tan ziyade Ukraina vatandaşı Rusiye ve işğal altındaki Qırımda siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum etilgen edi. Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyege 300 kere narazılıq bildirip, anda tutulğan ukrainalılarnıñ azat etilmesini talap etti.


text:
Sentâbrniñ 4-nde gece saat birlerde qırımtatarı Aziz Ahtemovnıñ evinde FSB hadimleri tintüv keçirdi, soñra da onı belli olmağan yerge alıp ketti. Bir künden çoq qorantası bulunğan yerini bilmey edi. Neticede onı «diversiyağa yardım etkeninde» (Rusiye Federatsiyası Ceza kodeksiniñ 281-inci maddesiniñ 2-nci qısmı) qabaatladılar. Qırımtatarınıñ evinde keçirilgen tintüv Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyünde «gaz borusına ketirilgen zararnen» bağlı edi. Aziznen beraber üç doğmuş qardaşı Asan Ahtemov ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl (vesiqalarda – Celâlov) tutuldı. Qırım.Aqiqat, apiske alınğan qırımtatarlarnıñ qorantalarını ziyaret etti.
Aziz Ahtemovnıñ ana-babası yaşağan evniñ damı üstünde armut teregi öse. Küzde pişken armutlar pıtaqlardan şiferge tüşe ve bayağı gür ve beklenmegen bir ses çıqara. Armut damğa tüşken er seferinde Azizniñ ömür arqadaşı Adile duydurmayıp abdıra – evde kene tintüv başlanacaq, dep tüşüne. Sentâbrniñ 4-nde evlerinde keçirilgen tintüvden soñ Adile eki yaşında qızı Asiyenen aqayınıñ ana-babası yanına köçti.
«Cuma künü edi, bu saatta aqayım işte ola. Aqşam keldi, biznen, qorantasınen vaqıt keçirdi, keç yatamız, şunıñ içün qapu da açıq edi, ışıqlar yana edi. Gece saat birde FSB hadimleri kele, özüni tanıtmadılar, bir şeadetname köstermediler. Ne içün kelgenlerini sorasaq, Aqmescit rayonınıñ Anğara köyünde patlav oldı ve aqayım şübheli ola degen bir vesiqa kösterdiler. Biz raat edik, çünki ömür arqadaşımnıñ bir patlavnen alâqası yoq, Anğarağa barmay, şunıñ içün tintüv keçirsinler dep, raat-raat vesiqa imzaladıq. Tintüv vaqtında şahsiy cep telefonlarımız alındı, noutbuk ve yedek telefonlarımız baqıldı. Bala yuqlay edi, soñra cep telefonlarımıznı qaytarıp berdiler. Tintüv keçirilgen soñ, aqayım azırlanıp başladı – olar laf etecekler ve er şey yahşı olsa, onı yiberirler, dep ayttılar».
Lâkin FSB hadimleri Aziz Ahtemovnı subetten soñ yibermedi. O, bir saattan da, bir künden soñ da evge qaytmadı. Adile beklemek ve aqayını qıdırmaq eñ zor edi, dep ayta. O, advokatlarnen beraber bütün müessiselerge muracaat etti: FSB, İç işler nazirliginiñ bölükleri, prokuraturağa. Ahtemov yoq, dep ayta ediler. Qıdıruv vaqtında Adile şu künü Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâlnıñ (Nariman Celâlnıñ qoranta ikâyesini mında oqumañız mümkün) evinde ve Azizniñ üç doğmuş ağası Asan Ahtemovnıñ evinde de tintüv keçirilgenini eşitti.
O, sağmı bilmey edik, beklemek pek zor ediAdile Ahtemova
«Eñ qıyını beklemek edi, saatqa baqıp, laf etip qaytaracaqlar, dep tüşüne edim, çünki aqayımnıñ böyle bir şeynen alâqası yoq, qasevetlenmek içün bir sebep de yoq edi. Amma böyle vaziyetke oğradıq… O, sağmı bilmey edik, beklemek pek zor edi. Cumaertesi aqşamına yaqın olarnı FSB merkeziy idaresine alıp ketirgenler ve olar anda buluna degen malümat aldıq. Anda sabadan aqşamğa qadar insanlar toplaşa edi. Onı cumadan cumaertesine keçer gecesi alıp kettiler, raatlıq künleri hadimler çalışmay – advokatımız bir şeyler bilmege tırıştı, amma bir malümat alamadı. Amma tayinlengen advokat bazar künü bir şekilde mennen bağlanıp, Aziz cumaertesi künü mektüp yazdı, dep bildirdi. Birden şübhelendim, onı ne içün cumaertesi künü bermedi dep, bazar künü telefon etip, bazar künü körüşti dey. Yani cevaplar bir-birine uymay edi», – dep ayta tüşüncelerini Adile.
Aziz Ahtemovnıñ babası Eskender tutulğan qırımtatarlarnıñ bulunğan yerini bilmek içün Aqmescitteki FSB binası ögünde toplaşqan soy-soplar, lâqayt qalamağan insanlar arasında edi. O, Meclis reisiniñ muavini tutulmazdan bir qaç saat ögüne oğlu tutulğanını haber etmek içün Nariman Celâlğa telefon etken edi. O, Celâlnıñ evinde tintüv keçirilgende anda kelgen ve qırımtatarını alıp ketken nomerasız mavı «Volkswagenni» toqtatmağa tırışqan edi.
O, Aqmescitteki FSB idaresiniñ binası ögünde tutulıp, «Polis hadiminiñ qanuniy emrine riayet etmeme» maddesine istinaden (Rusiye Federatsiyası Ceza kodeksiniñ 19.3 maddesi – QA) 10 kün memuriy apis cezasını aldı.
Eskender Ahtemov o künniñ adise-vaqialarını tafsilâtlıca hatırlay.
Advokat Emine Avamilevanen beraber artlarından FSBge kettik. Advokatımız bar edi, amma bizni kirsetmedilerEskender Ahtemov
«Tintüvden soñ, gece saat birden soñ kelip, kelinimizni evimizge alıp kettim, soñ Narimanğa telefon etip, oğlum tutuldı, dep haber ettim, prokuratura, FSB, İç işler nazirligine telefon ettim. Er kes oğlum olarda degil, dep cevap berdi. Saba 9-da bir malümat berirmiz, dep aytqanlar, belki, bulunğan yeri belli olur. Sabadan qasabamızda nomerasız maşina turğanını kördim. Narimanğa kelgenleri aqlıma kelmedi. Qomşular telefon etip, onda bir şeyler ola, dep ayttı. Anda kettim, tezden bu mikroavtobus da keldi, Narimannı alıp kettiler. Advokat Emine Avamilevanen beraber artlarından FSBge kettik. Advokatımız bar edi, amma oğlum, Asan ve Nariman olarda yoq, İç işler nazirligine muracaat etiñiz, dep ayttılar. Anda kettik, ğayıp olğanlarına dair ariza yazdıq, soñra FSBge qayttıq. Kene mında olmağanını ayttılar. Soñra bir mayor çıqıp, insanlarğa keder etemiz dep, binadan uzaqlaşmamıznı istedi. Biz parkqa uzaqlaştıq, anda kelip, mında da olmay turmağa, dep ayttı. Yolnıñ qarşısına keçtik. Soñra avtobus keldi, cayav keçitini qapatıp, insanlarnı tutıp başladılar. Bir qısmını Pavlenko soqağına, ekincisini Futbolistov soqağına alıp kettiler. Er kesni farqlı-farqlı tuttılar, meni avtobusqa mindirdiler, amma ileride birini avtobusta urdılar».
Adile, Azizniñ ana-babası, onıñ kiçik qız qardaşı Ayşe oña qarşı qabaatlavğa inanmay. Azizniñ anası Zarema çoq ve sıq-sıq külümsirey ve tezden oğlunı köreceginden emin. Oğlunıñ oña oşağan tabiatı bar – bir vaqıt kederlenmey, dep ayta qadın.
Azizniñ ömür arqadaşı bu vaziyette eñ çoq balası zarar köre, dep qayd ete.
Aqayımnı tutulğan soñ daa körmedim, körüşüv talap ettim, amma tahqiqatçı kirsetmeyAdile Ahtemova
«Babasını sağına ve anasınıñ diqqatı yetmey, çünki şimdi menim vaqtım yoq – mahkemeler, yollavlar ve daa bir şey. Balanı de aqayımnıñ ana-babası, de aqayımnıñ qız qardaşı baqa. Babasınıñ fotoresimlerini körse, pek quvana, daa bir-eki söz bile, amma «baba» sözüni yahşı ayta. Aqayımnı tutulğan soñ daa körmedim, körüşüv talap ettim, amma tahqiqatçı kirsetmey», – dep ayta Adile Ahtemova.
Onıñ aytqanına köre, advokatlar Aziz Ahtemovnıñ advokatına aytqan işkencelerge baqmadan bile, alı bir qarar olğanını bildire.
Aziz, FSB hadimleri onı aqımnen işkencege oğrattı ve kerekli şaatlıq etmesi içün küç qullandı, dep ayttı.
«Aziz oğrağan deşetleri ve bütün işkenceler aqqında aytıp berdi. Ekisini de aqımnen işkencege oğrattılar, Asannı çoq köteklediler, dep ayta Aziz», – dep tarif ete Adile.
Şimdi Aziz Ahtemov Aqmescit SİZOsında tutula, apiste qaluv sıñırlav tedbiri 2021 senesi noyabrniñ 4-ne qadar belgilengen edi, soñra, istinaf vaqtında, tarih noyabrniñ 2-ne deñişti.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası Qarasuvbazar rayoınnda öz başına topraq damartısını qolğa keçirgen iş adamına nisbeten cinaiy iş açıldı.
«Belgilengen ki, şahsiy iş adamı mesken olmağan binanı qurmaq içün 1000 metr kare meydanlığında topraq damartısını qolğa keçirdi», – denile prokuraturanıñ matbuat hızmetinde.
Prokuratura malümatınıñ ögrenilüvinden soñ iş adamına 100 biñ ruble miqdarında para cezası belgilendi. Adamnıñ adını mında bildirmeyler.
2015 senesi aprel ayında Qırım Nazirler şurasında Aqmescit rayonında 1000 qanunsız binanıñ yıqıluvı aqqında bildirgen ediler.


text:
Ukraina Telükesizlik hızmeti Rusiyeniñ Kyivdeki elçiligi yanında “Qırım bu Ukraina” yazısınen ve ukrain mahsus hızmetiniñ akis istihbaratınıñ tuğrası ile bilbordnıñ peyda olması aqqında haber ete.
“Yalıñız foto, yalıñız Rusiyeniñ Kyivdeki elçiligi, sadece “Qırım bu Ukraina” faktınıñ tasdıqlavı”, – dep yazıla yayınlanğan foto yanıda.
Fevralniñ 26-nda cemaatçılıqnıñ teşebbüsi ile «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» qayd etile. Şu künü Ukrainada ve dünyada qırımlılarğa ve memleketniñ topraq bütünligine qoltutuv aktsiyaları, munaqaşa, forum, miting ve yürüşler keçirile. 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçken edi. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, hususan «Rus birligi» firqası çıqtı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Sıcaq bir yaz aqşamı edi. Osmanlarnıñ qorantası qomşu köyde yaşağan doğmuşlarını ziyaret etip evge qayttılar. Babaları qapını açacaq olıp anahtarnı qıdırdı, ama tapıp olamadı. Er kes qıdırdı, lâkin anahtar tapılmadı. Demek, doğmuşlarınıñ evinde qalğan.Read More
Category: Haq dinimiz
MERAQLI ADAM
Bir adam ömürlik bayırlarda yaşağan. Olarnıñ aşağısında keniş bostanlar, bereketli bağçalar olğanını eşitmekçe bile eken. Bu adam şu güzel yerlerni öz közünen körmege istey. Künlerniñ birinde o bayırdan tüşe ve bostanlarğa, bağçalarğa kire, er bir meyvağa, sebzege zevqnen baqa. Ömürinde körmegen şeylerni körgeni içün Allağa şükürler ete, dua oquy.Read More
QIYMETLİ BAHŞIŞ
Bir qızçıq künlerniñ birinde oynap oturğanda, yıltıravuq kâğıttan güzel bir qutuçıq yapa. Babası bunı körip:
– Qızım, böyle güzel kâğıttan olmaycaq bir qutuçıq yapasıñ! – dep açuvlana.
Qızçıqnıñ canı ağıra, amma babasına bir şey aytmay.
Ekinci künü qızçıq güzel kâğıttan yapılğan qutuçıqnı babasına ketirip:Read More
EÑ İKMETLİ ŞEY NEDİR?
Masal
Bir zamanda bar eken, bir zamanda yoq eken. Qırımnıñ acayip köyünde bir qart yaşay eken. Onıñ Edem, Ayder, Alim ve Bekir degen oğulları bar eken.
Künlerden bir kün qart balalarını çağıra ve olarğa böyle nasiat ete: – Evlâtlarım, dünyanı körüñiz. Özüñizge eñ qıymetli birer şey alıñız, – dey. Büyük oğlu Edem özüne sandıq ala, ekinci oğlu Ayder – cezve, Alim – eski bir saat, küçügi Bekir ise – Quran alalar.Read More
KÜNEŞ VE FURTUNA
Bir kün küneş ve furtuna biri-birinen dava ettiler. Furtuna küneşten bağırıp soray:
– Dünyanıñ ükümdarı menmi ya da senmi?
Küneş mulâyim sesnen cevap bere:Read More
MIH ÇIQSA DA, İZİ QALA
Bir zamanda bar eken, bir zamanda yoq eken. Bir pek tabiatsız ve sert Osman adlı oğlan yaşay eken. O, öz aqranlarınen qavğa etip yüre, büyüklerge til qaytara eken.Read More
“MIŞIQNI MENDEN UZAQ TUTIÑ”, DEP QIÇIRĞAN ADAM
Anqaradaki İbadulla camisinde molla böyle ikâye tarif etti: “Menim Memet degen aydavcı qomşum bar edi. Künlerniñ birinde mışıq süt içken savutnı çevirgen.
– Vay, bu mışıq hırsızlıq yaptı, – dep açuvlanğan Memet ve ayvannı tepken.Read More


text:
Budapeştta Çıñğız Äytmätov parkı
Awrupanıñ iñ matur şähärläreneñ bersendä törki yazuçınıñ iseme mäñgeläşterelde
Böten dön’yağa tanılğan Qırğızstan yazuçısı Çıñğız Äytmätovnıñ iseme Vengriyä başqalası Budapeştta ber parkka birelde. Tantanada räsmi säfär belän älege ilgä kilgän Qırğızstan ilbaşı Sooronbay Cäenbekov häm Budapeşt mêrı Gergey Karaçon’ qatnaştı.
Cäenbekov üz çığışında Äytmätovnıñ mäşhür yazuçı, fiker iyäse, däwlät êşleklese, diplomat buluın häm äsärlärendä böten keşelekne qızıqsındırğan mäs’älälärne kütärüen söyläde. Ul Budapeştnıñ Awrupadağı iñ matur şähärlärdän berse ikänen häm Qırğızstannıñ ğorurlığı bulğan Äytmätovnıñ isemeneñ biredä mäñgeläşterelüe öçen söyenüen citkerde.
Budapeşt mêrı Karaçon’ isä Äytmätovnıñ dön’yawi fiker iyäse buluına iğ’tibarnı cälep itep, gumanizm häm bäysezlek taläp itüçe keşelärgä anı uqırğa kiräklegen äytte.
Çıñğız Äytmätov 1928nçe yılnıñ 12nçe dekabrendä Qırğıstannıñ Talas töbäge Şeker awılında tua. 2008nçe yılnıñ may ayında ul äniseneñ tuğan cire – Tatarstannıñ Kukmara rayonına yul ala. Anda yazuçınıñ xäle naçaraya. Äytmätovnı däwalaw öçen Germaniyägä alıp kitälär. Ämma 2008nçe yılnıñ 10nçı iyünendä ul baqıylıqqa küçä.