text:
Qazan şähärendä tatar tele ni xäldä?
Läkin problemalar da yuq tügel ikän. Sessiädä, mäsälän, Qazanda açılğan Duslıq yortı barlıq anda eşçänlegen alıp barırğa teläwçe millätlärne dä sıydıra almıy. Başqalanıñ yubileyına qädär bu citeşmäwçänlekne yuq itärgä buldılar. İrek Arslanov notığınnan kürengänçä, Qazanda tellärne üsterü ölkäsendä başqa alay ällä ni zur, xäl itelmägän problemalar yuq ta ikän. Moña xätta şähärneñ xakimiät başlığı Kamil İsxaqov ta aptırap, İrek äfände, sezneñ dokladta beraz kritika süzläre bulsa, ul tağın da äybäträk yañğırar ide, digän fiker äytte. Xäyer, Tatarstan başqalasında tatar teleneñ torışın notıq aldınnan kürsätelgän videoyazma kürsätte buğay. Anda ber xanım tatar telendä beleşmä alırğa mataştı. Operator xanımnıñ, Min añlamıym, rusça söylägez diüenä, ul Min urısça belmim şul cawap birgän ide dä... Menä öyrängäç şaltıratırsız alaysa digän qırt kiskän tawışnı ğına işetep qaldı ul. Şulay itep, tatar teleneñ üsüe süzdä häm törle citäkçelärneñ notıqlarında ğına qalmasmı soñ? Qızğanıçqa qarşı, comğa könne ütkän şähär sovetınıñ sessiäsendä yañğırağan notıq älegä bu sorawğa yuq dip cawap birergä mömkinlek tudırmıy.25 dekaber könne Tübän Kama şähärendä sintetik maylar zavodı açıldı. Anda prezident Mintimer Şäymiev, premyer-ministr Röstäm Miñnexanov tä qatnaştılar. Räsmi yañalıqlarğa qarağanda, älege şirkät çığara torğan produktsiä Tatarstanda da ğına tügel, xätta Rusiädä dä älege citkerelmägän ikän. Şul uq könne Röstäm Miñnexanov Kuybışev timer yulı citäkçelege belän dä oçraştı. Respublika premyer-ministrı Miñnexanov häm Vyaçeslav Lemeşko Tatarstan belän Kuybışev timer yulı arasında xezmättäşlek turında kileşü imzaladılar. Comğa könne, Tatarstan Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin uzıp baruçı yılğa näticälär yasap, İntertat.ru säxifäsenä respublika parlamentınıñ eşçänlege xaqında söyläde. Anıñ süzlärenä qarağanda, 2003 yılda Däwlät Şurasında 451 soraw qaralğan, 61 qanun häm 537 qarar qabul itelgän. Bıyıl bez bik küp möhim häm kiräkle eşlär başqardıq, şaqtıy näticäle eşçänlek alıp bardıq, kiläse yılğa byudjetnı da qabul ittek, dide Färit Möxämmätşin. Şulay uq ul, kiläse çaqırılış parlamentında rayon xakimiätläre başlıqlarınıñ bulmawına belderde.
Gölnaz İlgizär


c: text/html

text:
Tatarstanda neft’ häm gaz tarmağında eşläwçelär kongressı açıldı
8sentäberdä Qazanda Rusiä neft’ häm gaz sänäğäte xezmätkärläreneñ kongressı açıldı. Tatarstan täcribäse faydalı bulır dip, respublikağa, Tömän, Tomski, Seber neft’ şirkätläre wäkilläre kilde. Xalıqara eşçänlekne üsterü mäsällären tikşerü öçen, Kongressta İtaliä, Yaponiä, Vyetnam häm Koreya neft’ şirkätläre dä qatnaşa. Rusiä buylap eşli torğan neft’ şirkätläre, ber uq, qıyınlıqlarğa oçrıy. Alar arasında neft’ yatmaları külämeneñ kimüe häm salımnarnıñ artuı notıqlarda äytelde. Kongressnıñ açılış tantanasında Tatarstan xökümäte başlığı Röstäm Minñexanov çığış yasadı. Ul üzeneñ notığında Tatarstandağı neft’-gaz tarmağınıñ torışı belän tanıştırdı. Respublikanıñ iñ ere neft’ şirkäte «Tatneft» Tatarstan byudjetın 30% tulılandıra ikän. Şirkät tağın Rusiä byudjetına salım tüli torğan 10 iñ ere kompaniälär rätenä kerä. Tatarstan neft’ yatmaları üzleläreneñ kritik sızığına yaqınlaşıp kilä. 70nçe yıllarda 100-är tonna tabılğan bulsa, 90nçı yıllarda ul san 20ğä qädär töşkän. Xäzer, zamança texnologiälelär, borawlaw ısulın üzgärtü yärdämendä neft’ tabu külämen 29 –30 meñ tonnağa qädär arttıruğa ireşelgän. Şunıñ belän bergä, keçe neft’ kompaniälärenä az külämle yatmalarnı birü qararı da, neft’ tabu külämen 6 tapqırğa arttırırğa yärdäm itkän. Alar 4-5 million tonna neft’ne cir astınnan çığara. Ämma, Tatarstannıñ qanunnarı Rusiäneke belän täñgälläşterelgäç, üz çiratında, federal qanunnar da üzgärtelgäç, neft’e-xemiä tarmağınıñ üseşe, yatmalarnı ezläw, geologik tikşerenülär küläme kimegän. Çönki tabiği baylıqlardan, neft’ tabuçılardan alına torğan salımnar, tarmaqnı zıyanğa eşläwgä etärä ikän. Kongressta gaz-neft sänäğäte xezmätkäre berlege başlığı da, Rusiä fännär akademiäseneñ prezidentı urınbasarı da, şul yünäleştä çığış yasadı. Alar, gaz-neft sänäğäte ölkäsendä tuğan qızıq xälne bilgeläp ütte. Dönya bazarında neft’ bäyäse artqan sayın, tarmaqnıñ tabışları kimi bara. Çönki salımnarnıñ küläme dä arta. Kongressta çığış yasağan Rusiä Duması deputatları neft’çelärdän teläk täqdimnärne cıyıp, qanunnarğa tözätmälär kertergä tırışırğa wäğdä ittelär. Ämma bu eşne tormışqa aşıru bik awır. Çönki Tatarstannıñ Dumada üz deputatları da bu xälne üzgärtä almadı. Tatarstan Prezidentı da, iske häm yaña yatmalarğa ber ük salım quyu ğädel tügel, dip äytep kilä. Ämma wazğiät neft’ tabuçı respublikalar faydasına üzgärmi. Könneñ ikençe yartısında Qazan yärminkälär üzägendä neft’ häm gaz tarmağında qullanıla torğan zamança texnologiälärgä bağışlanğan kürgäzmä açıldı.Bikä Timerova.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Britaniä tışqı eşlär ministrlığı, Söğüd Ğäräpstanında, ilçelektä ikençel wazifa başqarğan keşelärne, üzläre telägän oçraqta, bu ildän kitergä çaqırdı. Bu belderü Riadta tağın ber amerikan watandaşı üterelgän, ikençese urlanğan digän xäbär kilgäç yasaldı. Şuşı atnada bu Söğüd Ğäräpstanında üterelgän 3nçe könabtış keşese buldı. Äl-Qaidä belän bäyle dip sanalğan İnternet säxifäse, bu ütereülär öçen cawaplılıqnı üz östenä aldı. British Airways hawa şirkäte, Londonnan Riad häm Ciddağa turı oçularnı tuqtattı.


text:
Astana qalası Mamandandırılğan küzet qızmeti basqarmasınıñ saptıq alañında 1-jeltoqsan Qazaqstan Respwblïkasınıñ Tuñğış Prezïdenti künine jäne QR Täwelsizdiginiñ 25 jıldığına oray` saltanattı jïın ötti, dep xabarlay`dı BAQ.kz tilşisi.
Jïın barasında İşki ister organdarına jañadan qabıldanğan jas qızmetkerlerden Ant qabıldaw räsimi ötkizildi. Küzet polïcïyası basqarmasınıñ bastığı polïcïya polkovnïgi Oñal Botay`ulı polïcey`lerdi sertke berik, antqa adal bolıp, naqtı qızmet etwge şaqırdı. Merekelik şarada polïcey`lerge arnawlı ataqtar, gromatalar jäne alğıs xattar saltanattı türde tabıstaldı.
Mekeme bastığı atawlı künmen quttıqtay` kele, bügingi tañda qızmetkerlerge qay` jağınan bolmasın barlıq jağday` jasalwda, ünemi qoldaw körsetilip keledi dedi öz sözinde. Osınıñ bäri tuğırı bïik Täwelsizdiktiñ, kemeñger Elbasınıñ arqasında ekenin atap ay`ttı.
"Qazirgi tañda saptağı sarbazdan bastap barlıq äskerï qızmetkerlerdiñ jağday`ları jasalğan. Sonıñ negizinde olarğa artqan senim de, otan aldındağı abıroy`lı mindet te ülken. Elbasımızdıñ qamqorlığınıñ arqasında bügingi sarbazdar da, äskerïder de el senimin aqtawğa day`ın" - dey`di şarağa qatıswşı jas sarbaz.
Şara soñında polïcïya qızmetkerleri saltanattı şerwmen jürip ötti.


text:
Rice Yaqın Könçığış säfärendä, Bush isä oppozitsiägä qaramastan Ğiraqqa yaña ğäskärilär cibärüne äzerli
Düşämbedä Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare Condoleezza Rice Yaqın Könçığış säfären däwam itep, Mısırğa kitär aldınnan Yirusalimdä İzrail premyer-ministrı Ehud Olmert belän ikençe oçraşuın ütkärde. Ul arada amerikan prezidentı George Bush, Kongress qarşılıq kürsätsä dä, Ğiraqqa östämä ğäskärilär cibärü plannarın ğämälgä aşıraçağın belderde.
Yäkşämbedä Ramallada Rice barı tik, Quşma Ştatlarnıñ Yaqın Könçığıştağı eşlärgä qatnaşuın aktivlaştıru kiräk digän süzlär belän kileşüen genä äytte:
"Amerikanıñ solıx eşlärenä qatnaşuın tağın da tiränäytügä öndäwlärne min şaqtıy açıq itep işettem, di Condoleezza Rice. Yähüdlär wä fälästinlelär iminlektä, tınıçlıq wä demokratiädä yäşi alaçaq ber çişeleş tabu eşenä Quşma Ştatlar tulısınça tuğrı bulıp qala", dip ışandıra amerikan däwlät sekretare.
Ämma bu töbäktä nindi dä bulsa uñışqa ireşü Washington öçen älegä qatlawlı ber eş bulıp qala birä. Amerikan yağı inde ber ideä belän çıqqan ide - Yaqın Könçığışta solıx urnaştırunı beraz tizlätü maqsatında Quşma Ştatlar fälästin däwläten waqıtlı çiklär belän iğlan itüne täqdim itep qarağan ide. Fälästin idaräse başlığı Mäxmüt Ğabbas monı kire qaqtı.
Töbäktäge başqa täräqqiät tä Ricenıñ diplomatik tırışlıqlarına bik yardäm itmi. Ul premyer Olmert belän oçraşqan çaqta İzrailneñ tözeleş ministrı Könbatış Yardağı ber yähüd qasabasında tağın 44 yaña yort tözergä cıyınuın iğlan itte. Soñğı yıllarda eşlämäsä dä, ämma barıber ğämäldä sanalğan "yul xaritasında" yaña qasabalar tözüne tuñdırıp toru qaralğan ide.
Düşämbe kiçen Rice Mısır prezidentı Xösni Möbäräk belän oçraşa, sişämbedä ul Küwäytkä yul tota. Däwlät sekretareneñ şuşı säfäre Aq yort Ğiraqta yaña strategiä başlap cibärergä torğan çorda yasala. Washington bu strategiäneñ töbäktäge ğäräp illäre tarafınnan da yaqlanuın telär ide.
Quşma Ştatlarnıñ yaña omtılışı üzägendä Ğiraqtağı wäzğiätne totrıqlandıru, andağı ğisyançılarnı bastıru öçen östämä amerikan köçlären cibärü tora. Kongressta östenlek itkän demokratlar moña qarşı, ämma prezident Bush şuña da qaramastan bu xaqta inde qararğa kilüen äytä. Monı ul yäkşämbe kiçen tapşırılğan televizion interviewsında belderde.
Anıñ şuşı niäten vitse-prezident Dick Cheney dä yaqlıy häm Ğiraqtağı uñışnı ul Amerikanıñ terrorğa qarşı alıp barğan suğışı uñışına bäyli:
"Bin Ladennıñ strategiäsen onıtmağız, ä ul şunda ki, ul hiç kenä bezne açıqtan-açıq suğışta ciñüenä ışanmıy, ul bezne annan kitügä mäcbür itä aluına ömetlänä. Ğiraq bu köräştä suğış qırınıñ üzägendä tora, bez anda ciñärgä tieş, bu bik möhim, häm bez ciñäçäkbez dä", di Quşma Ştatlarnıñ vitse-prezidentı.
Kärim Kamal


text:
Belarus prezidentlığına tağın 2 namzät kimede
"18 ğinwar könne Üzäk Saylaw Komissiäse miña açıq itep, minem tarafdarlar cıyğan imzalar qabul itelmiäçäk, dip belderde. Kön sayın imza cıyuçılarnı qanunsız qulğa alular, Üzäk Saylaw Komissiäsenä tapşırılğan milisiä xisapları, nilär äzerlängänen häm eşneñ ni belän tämamlanaçağına işärälär bulıp tora."
Paznyak – konservativ xristian partiäseneñ yulbaşçısı, xäzerge waqıtta Polşada yäşi. Pänceşämbe könne tağın ber namzät, Syarhey Skrebets da saylawaldı kampaniäsennän töşep qaldı. Bügen, 19 martta ütäçäk saylawlarğa qädär namzätlärneñ 100 meñ imza cıyıp tapşıru öçen soñğı kön ide. Xäzerge prezident Alyaksandr Lukaşenka belän 4 namzät köndäşlek itäçäk. Oppozisiädäge demokratik firqalärneñ kübese üz namzätläre itep Alexander Milinkevichnı bilgeli.


text:
Sverdlaw ölkäse Degtyarsk şähärendä berençe Sabantuy uzdırılaçaq
Bu könnärdä Degtyärskidan kilgän eşmäkär yeget Firdäwes Xisamov Yekaterinburg şähärendä eşläp kilüçe Milli media-xolding citäkçeläre belän oçraştı.
Degtyärsk şähäre Yekaterinburgtan 40 çaqrımnar tiräsendä, Uralnıñ baqır häm timer rudasına bay xäzinäle cirendä urnaşqan. Bu şähärgä nigezne 1763 nçe yılda Demidovlar salğan. Ul waqıtta bu cirlärdä nindi xäzinä yatqanın belmägän Demidovlar biredä İset yılğası yarında urnaşqan berençe metallurgiä zavodı öçen utın kümere, deget yasağannar. Şähärneñ iseme dä “deget” digän süzdän kilep çıqqan. Ä çın şaxtalar biredä monnan 55 yıl elek barlıqqa kilgän. Şaxtalarnıñ küp buluı biregä eş siüçän tatar häm başqort xalqın kitergän. Bügenge köndä şähärdä ğömer itüçelärne 30 protsentqa yaqını – tatarlar häm başqortlar.
Firdäwes äfände söyläwençä, üzgärtep qoru yıllarında yabılğan şaxtalarnı älegä qadär safqa bastıruçı yuq, şähär xalqı yaqın-tirädäge zur qalalarğa yörep eşli. Ölkä üzägennän yaqın urnaşqanlıqtan, üz cirennän küçep kitmiçä yörep eşlärgä mömkinçelek bar. Şuña kürä yäşlär dä küp yäşi ikän biredä. “Bezdä bik aqıllı, aktiv, uñğan, bulğan yäşlär yäşi, sport belän şöğellänälär, narkomaniä kebek afätne şähärgä kertmäs öçen bik küp eşlärne üz başlanğıçları belän alıp baralar”, - dip söyläde Firdäwes äfände.
Anıñ äytüençä, olı yäştäge millättäşlärebezneñ safı sirägäyä, böten ömet yäşlärdä. Ämma alarnı milli ruxta tärbiäläw öçen küp köç quyası bar äle. Tatar xalqınıñ küpläp yäşäwenä qaramastan, biredä milli tormış görläp bara dip äytep bulmıy. Ällä nigä ber, bigräk tä saylaw aldı waqıtında tatar konsertları kilep kitkäli. Tatarlar üzara yöreşep, dini yolalarnı totalar. Yaqında ğına dini häm milli tormış görläp barğan Rewda häm Pervoural'ski şähärläre belän çağıştırğanda, Degtyärskida moña qädär mäçet bulmawı, tatar milli çaraları uzdırılmawı, xätta sabantuylar da oyıştırılmawı cirle tatarlarnı bik borçıy ikän. Şul turıdağı kiñäş belän kildem dä inde, dide Firdäwes äfände.
Milli media-xolding citäkçeläre belän berlektä bu yılğı iyün ayında Degtyärskida berençe sabantuy uzdıru turında kileşende. Milli çaralar buyınça eşne şunnan başlarğa kiräk digän qararğa kildelär oçraşuda qatnaşuçılar. Firdäwes äfände eşmäkär genä tügel, cirle dumada deputat ta ikän. Ul Sabantuy uzdıru öçen cir qarap, tatar aktivın cıyıp söyläşergä süz birde.
Fäwiä Safiullina,Yekaterinburg


text: İtaliä citäkçelegeneñ kürenekle äğzäse Umberto Bossi, ilgä röxsätsez ütep kerüçelärgä qarşı kisken çaralar kürergä kiräk digän fikerdä toruın däwam itä. Reforma eşläre ministrı, Tönyäk liğa dip atalğan iñ uñ partiäneñ liderı bulğan Umberto Bossi, xättä, röxsäte bulmağan möhäcirlärne kiterüçe köymälärgä töbäp, çik saqçılarına ut açırğa röxsät birüne täğdim itä. "Corriera della Sera" gazetasına birgän äñgämäsendä ul, ägär dä Berlusconi xökümäte bu cähättän qatğıy çaralar kürmäsä, Liğanıñ xuplawınnan mäxrüm qalaçaq dip kisätte. Soñğı öç köndä genä İtaliäneñ könyağında, başlıça Afrika illärennän kilgän, meñnän artıq möhäcir totqarlanğan.


text: İran üzeneñ atom programması tiräsendä tuğan nizağnı tınıç yul belän çişärgä mömkin dip sanıy. Bu xaqta Xalıqara atom idaräseneñ 50 yıllığına bağışlanğan cıyılışta İrannıñ vitse-prezidentı Ğolämriza Ağazadä äytte. Atom idaräse başlığı Möxämmäd Äl-Baradey da, berniçä tapqır kiçekterelügä qaramastan, İran häm Evropa Berlegeneñ söyläşüläre başlanaçağına ışanıç belderä. Bu cıyında İran probleması tikşerelä. Tähran BMO İminlek şurası rezolutsiasenä qolaq salmadı. Bu doqumentqa kürä, İran urannı bayıtu eşlären tuqtatmasa, aña xalıqara çikläwlär kertelü qaralğan.


text:
Berençe tatar serialı Tatarstan tamaşaçıları iğtibarına täqdim itelä
Bügenge xäbäremä Tatarstannıñ mädäni tormışındağı ber yañalıq yomğaq bulsın. Tatarstan televideniesendä pänceşämbe könne «Kitäm dimä» digän 5 seriälı fil'm-spektakl'ne täqdim itüe buldı. «Kitäm dimä» spektaklen Nabirä Gıymatdinova poveste bueneça rejisser Nuraniä Cämäli töşergän. Töp rol'lärne Ğaliäskär Kamal teatrı Rinat Tacetdinov, Lyutsiä Xämitova, Äsxät Xismatov, Asiä Ğalieva başqaralar. Sänğat belgeçläre inde bu fil'm-spektakl'gä milli kino sänğatebez tarixında berençe küpseriälı fil'm digän bäya birdelär häm bu fil'mnı Mäskäw rejisserı Bulat Mansurovnıñ niçämä-niçä yıllar tämamlıy almağan «Bolğarnıñ cılı cilläre» näfis fil'mına al'ternativa itep kürälär. Şulay uq bu fil'mda Tatarstannan çittä yäşäwçe millättäşlärebez yazmışı da çağıldırıla.
Ä inde eçtälegenä kilgändä, fil'mnı qarağan jurnalist Xämzä Badretdinov ul tormışnıñ üze kebek çuar, anda qaynar mäxäbbätkä, räximsez faciğağa, tatlı küreşülärgä, qaytarıp bulmaslıq yuğaltularğa, yaqtı tösle maturlıqqa, kiçerä almaslıq qırğıylıqqa — härnärsägä urın bar. Ul ziräk fälsäfi qağılğan tüzemle tatarnıñ üze şikelle, yılmayta häm yılata, dip yazdı.
Yunıs Ätnäle


text:
Saban tuylarında şatlıq ta, qayğı da bula
4 iyüldä, Rusiäneñ iñ zur tatar awılında, Penza ölkäseneñ Urta Äläzän awılında, Saban tuyı görläp ütte. Äläzän awılınıñ Saban tuyı bıyıl Gorodişçe rayonı Saban tuyı statusın alğan. Şuña kürä monda tirä-kürşe rayonnardan, tatar awıllarınnan bik küp xalıq cıyılğan ide. Militsiä xezmätkärläre sanawı buyınça, bıyıl Äläzän Saban tuyında 15 meñgä yaqın keşe ide. Qızıqsınğan xalıq öçen Saban tuyınıñ sponsorları isemlege dä tağılğan ide. Monda 75 sponsor iseme. İñ berençe bulıp Äläzän awıl xucalığı cämğıäte başlığı Kyazıym Deberdeewnıñ iseme tora.
Saban tuylarında şatlıq, räxät bula. Ämma qayber keşelärneñ şatlığı, räxäte kinät kenä bäxetsezlek, qayğığa äverelä. Süz Saban tuyı barışında qayber keşelärneñ travmalar aluı turında. Älbättä, atlarda çabuçı caydaqlar, köräşçelär, törle üzgä konkurslarda häm uyınnarda qatnaşuçılarğa qurqınıç härwaqıt yanıy. Süz sportçılar häm qannarında adrenalin küp bulunı yaratuçılar turında tügel. Süz Saban tuyına kilgän ğadi xalıq turında, tamaşaçılar turında. Alar bit monda köräşergä, atta çabışırğa, ber-berseneñ qulın bögärgä kilmägän. Alar kilä dusları, awıldaşları belän oçraşırğa, yarışlar qararğa, çit yaqtan kilgän xalıq belän tanışırğa, aralaşırğa, tämle aşlar aşarğa. Kötmägändä qayandır at kilep ayağıñnı sındırıp kitsençe. Nindi monda şatlıq ta, nindi räxätlänü? Şulay 4 iyüldä Äläzän Saban tuyı barışında Sosnovoborsk rayonı İnderqa awılınnan kilgän Hawa Cabbarovanıñ ayağın uzıp barğan at basıp sındırdı. Zıyan kürgän xatınnıñ ıru xatını şularnı söyläde:
– Bastıq yuldan yantıqqa, fotografirovat' itelergä. Fotografirovat' itelgän töştä berebezne alaşa suqtırdı i basıp uzdı ayağına. Wıt kötäbez pomoşç'.
– Ayaq östenä basıp baqtımı?
– Ayaq östenä basalmıy. Basıp baqtı, no bik zatrudnenie, bez quşmadıq basırğa.
– Ä vraç bulırğamı tieş?
– Kanişnı, vraç bulırğa tieş, wıt bez qıçqırınabız, ketäbez vraç, berkem, pomoşç' yuqtır.
– Nu äle seznen nindi uylarığız bu wıt Äläzän Saban tuyı turında?
– Nu nindi uylarıbız? Başta bezneke bik yaqşı ide uylarıbız, bik yaqşı praz'nıq ustroit' itkännär. Nu nik berkemnen vnimaniesı yuqtır, nik alar keşe yulınnan ul alaşalar yörilär? Ul atlarnıñ, navernı, üz yulları bar. Bik yaqşı praz'nıq ustroit' itelgän, bik bötenese bik yaqşı. Bik sorawıbız bar inde: keşlär qaya yöri, balalar yanıbızda ide, öç bala yanıbızda, bulmasın şundıy eşlär, yöresennär alar, atlar, urınnarınnan. Yöremäsennär, keşlär qaya yörilär. Bez bötenebez bergä cıyılıp kildek, yegerme keşe İnderqadan. Bik maxtadılar Yılyuzan awılın. Kajdıy ğod Penzağa bara idek, kildek bıyıl bire. Wıt v konse närsä buldı...
Tizdän vraç ta, medsestra da tabıldı, alar ikän köräş mäydanında qulın zıyan itkän köräşçegä yärdäm kürsätkännär. Hawa Cabbarovanıñ ayağına qabıq bäylädelär häm Sosnovoborsk rayon xastäxänäsenä alıp ta kittelär.
Bıyıl Tatarstanda da moña oşağan ber xäl bulğan. Mamadış Saban tuyında finişqa citkändä ber at yanıp ülgän häm Tatarstan elemtä ministrı Rinat Cälälovnıñ östenä yeğılıp anıñ ayağın sındırğan ikän. Monıñ turında Äläzän awılı Saban tuyına ikençe qat inde kilüçe “Watanım Tatarstan” gazetasınıñ säyäsät bülege mödire Räşit Minhac söyläde:
– Alla saqlasın inde. Andıy xällär bulğalap tora. Menä bıyıl da Tatarstanda bezdä, at yeğılğanda elemtä ministrı Rinat Cälälewneñ dä ayağın sındırdı. Alla saqlasın.
Bu Qazan jurnalistı Räşit Minhac ide. Hawa Cabbarovanıñ ayağın sındırıp kitüçe at xäzer genä yarışta, at çabışında qatnaşqan at ide. Ul öç mujik utırğan arbanıñ artına bäylänep bara ide. Şul biçara xatınnı bärep ayağın sındırğaç, arbağa utırğan öç ir keşe, ällä ni isläre kitmiçä, tuqtamıyça ğına kitep bardılar. Äläzän Saban tuyınıñ töp oyıştıruçısı Käzıym Deberdeevqa möräcäğät itärgä turı kilde.
– Käzıym äfände, xäzer monda wıt Saban tuy barışında alaşa minem qarşımda ber xatınnın ayağına basıp sındırdı. Monın turında ni äytäläsez?
– Bu xällär bulmıy ide elek bezdä. Bulmıy ide xällär bu. Bu berençe tapqır bezdä. Niçek bulğandır, min anıñ şahitı bulalmadım. Bu xatınnı beleştererbez, Alla teläsä. Ütkärdelär monda eşmäkärlär bu yarışnı. Alar böten daruların häm bol'nitsada bulğan nilären, borçıluların böten nie belän, tögällänep tülärgä tieşlär.
Käzıym Deberdeev äytkän süzendä toruçı keşe itep bilgele. Hiçşiksez, Hawa Cabbarovanıñ ayağı tözäler häm Äläzän eşmäkärläre aña, hiçşiksez, yärdäm itärlär. Ayağı sınğan xatınnı xastäxänägä alıp kittelär, ä Saban tuyı tuqtamadı, däwam itte. Käzıym Deberdeev bıyılğı Saban tuyı turında şulay äytte:
– Bügen Tatarstannan kilde 130 keşe, delegatsiä. Üzläreneñ artistları belän, eşmäkärläre belän, üzläreneñ büläkläre belän, bik zur räxmät. Bu Äläzännen öçen genä tügel, ä Tatarstannan, Samaradan, Volgogradtan, Mäskäwdän, mäskäwlelär kübäwlär, Sank-Peterburgtan kilgännär. Bügen berençe tapqır bezdä amerikanes Uil'yam, ştat Luiziana dip, poçti Äläzän. Beznen üzebeznen amerikanes teper buldı, ul da uçastvovat' itte. Polyak ber uçastvovat' itte, Tomaş, predstavitel' posol'stva Pol'şi Mäskäwdä. Yarışlar xazer bara, atlar çabuı ide, köräş bara, cır-köy, biyüllär, uyınnar. Hämmä bersenä büläklär bar. Minem fikeremçä, Saban tuy bıyıl ütkän yılğa qarata uñayraq ütte.
Bu Äläzän awıl xucalığı citäkçese Käzıym Deberdeev ide. Äläzän Saban tuyına kilgän Tatarstan delegatsiäse äğzalarınıñ kübese Aznaqay rayonınnan ide. Qazannan üzennän dä kilüçelär az tügel ide. Tatarstan delegatsiäseneñ iñ bilgele keşese, älbättä, yazuçı Tufan Miñnullin ide.
– Tufan abıy, sezneñ bu Äläzän Saban tuyı belän, nindi tä'sirläregez sezneke?
– Min inde Saban tuyı kürgän keşe. Miña ul Saban tuyı ul qadär ğacäp toyılmıy, ämma läkin menä Äläzän xalqınıñ üzen-üze saqlawı, millät bularaq, äye, üzeneñ dinen, äye, üzeneñ telen saqlawı, bu inde soqlanırlıq. Menä anı böten bezneñ tatar cirendä bütän tatar awılları da alardan ürnäk alsalar, bezneñ tarixıbız, äye, bay bulğan kebek, kiläçägebez dä bik ozaq bulır ide. Menä min ansına soqlanam. Min ğacäpländem awıllarında bulıp. Alar eşli belälär, yal itä belälär. Menä bu inde çın tatar, monda tatarnıñ çınnarı yäşi. Monda bik küp awıl-cirlärgä ürnäk alırğa bula şul isäptän Mordoviäda yäşäwçe bezneñ qayber tatar awıllarına da bolardan ürnäk alırğa kiräkter dip sanıym.
Bu Tatarstannıñ atqazanğan yazuçısı Tufan Miñnullin ide.
Azatlıq radiosı öçen Penza ölkäsennän, Äläzän awılınnan İrek Bikkinin. 05.07.2004.


text:
Milli säyäsätkä qağılışlı ber söyläşü uzğan atnada Mäskäwdä dä buldı. Anda Rusiä Däwlätçelegeneñ Millätlär Resursı dip isemlängän fänni-ğamäli konferensiä uzdı. Ekspertlar şurasına Mäskäw, İvanovo häm Kastroma şähärlärennän tatar milli xäräkäte äğzaläre dä çaqırılğan ide. İke kön däwam itkän söyläşülärdä Rusiädäge küpmillätle cämğiätneñ döres milli säyäsät alıp barunıñ nigeze buluına basım yasaldı. Cıyın axırında milli faktornıñ tormışnıñ barlıq ölkälärendä, şul sanda mäğärif, däwlät, ictimaği oyışmalar, mäğlümat häm matbuğat çaralarında çağılışı bulırğa tieşlege turında rezolyutsiä qabul itelde.
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text:
Sugıştagı ak xalatlılar
Qazandağı gospitallärne törle oyışmalarğa bülep birgännär. Mäs'älän, fännär akademiäseneñ qaramağında da ber gospital' bulğan. Gospital'lärdä eşlägän tabiplarnıñ diplomnarın häm xörmät gramotaların da kürergä bula. Şulay uq suğıştağı şäfqät tutaşları turında da qızıqlı mäğlümat bar. Bigräk tä awırularnıñ xatları, alarnı tege dönyadan qaytarğan tabip häm şäfqät tutaşlarına dip yazılğan cılı xatları bik dulqınlanıp uqıla. Awırularnıñ matbuğatqa tartıluı, tuğan awıldağı häm fronttağı xäbärlär belän qızıqsınuı alarda yäşäw ömete barlığın kürsätä. Küp kenä tatar awıruları rus telendä uqiy belmägängä, tuğan tellärendä çıqqan gäcitlärne sorap, törle oyışmalarğa xat yazğannar. Arxiv direktorınıñ urınbasarı Lyubov' Xucieva älege kürgäzmäneñ cıyıluı turında söyläde. Veterannar häm häläk bulğan suğışçılarnıñ tuğannarı kürgäzmädäge dokumentlarnı 60ka yaqın yıl saqlap yöretkännär. Kürgäzmädä tatar yazuçısı Adel' Qutuynı 1945 nçe yılda däwalağan, ä möğayın yazuçını soñğı yulğa da ozatqan gospital'däge şäfqät tutaşlarınıñ da fotoların kürergä bula.
Qazannıñ Kirov rayonındağı Gladilov uramında da gospital' bulğan. Älege waqıtta şuşı gospital' urınında Qazannıñ 81nce mäktäbe urnaşqan. Ämma qayçandır biredä urnaşqan gospital' turında mäktäptä onıtmıylar. Mäktäpneñ ber klassına awırularnıñ yataq urınnarın, kiemnären, xätta meditsina cihazların urnaştırıp, gospital' qiäfätenä kitergännär.
Ğadi suğışçılar belän bergä suğış waqıtında xärbi-qır moxitendä eşlägän tabip häm şäfqät tutaşları da yaralanğan yäki häläk bulğan oçraqlar siräk tügel. Xärbi-qır gospitalläre üzläre suğışçılar artınnan yöregän, utnıñ üzägendä bulğan bit. Täwlek buyı qırdağı palatkalarda operatsiälär barğan, küp waqıtta xätta şäm astında. Menä şundıy moxittä eşlägän şäfqat tutaşlarınıñ berse 17 yäşlek Roza Zaripova turında da kürgäzmädä yazmalar kürergä bula. Bu keçkenä, möläyem yözle qızçıq palatqa belän tabipqa iärep, Çexoslovakiägä qädär barıp citkän.
Bilgele bulğança Qazanda suğış waqıtında 10 meñ xärbi oçqıçı yasalğan. Läkin şifaxanälärdä tereltelgän yöz meñnärçä keşe faşizmnı ciñügä kertelgän iñ zur öleş bulğandır.
Al'bina Zäynulla, Qazan.


text:
Abxaz nizağında taraflarnı sabırlıqqa öndilär
Abxaziädän kilgän mäğlümät inde äkrenläp suğış qırınnan alınğan xäbärlärne xäterlätä bara. Suxumdağı xakimiät abxaz kügendä Gruziäneñ keşesez ike küzätü oçqıçın bärep töşerüen belderde, Tiflis isä monı şunda uq kire qaqtı.
Gruziäneñ tışqı eşlär ministrlığı gruzin yağınıñ nindi dä bulsa oçqıçlar cibärüen kire qağıp, abxazlarnıñ şuşı xäbären "safsata" dip atadı.
Ä inde Abxaziäneñ separatist xakimiäten üz qanatı astına alğan Mäskäw şunda uq Tifliskä taşlanıp, andıy oçışlar qanunsız bulıp tora dip belderde häm Gruziä prezidentı Mixail Saakaşvili xökümäten "kürälätä kierenkelekne arttıruda" ğäyepläde.
Gruziä parlamentındağı tışqı eşlär komitetı räise Konstantin Gabaşvili, Rusiä yağı şulay itep ğäyepne gruzinnarğa ğına tağarğa teli, dip isäpli:
"Bu yulı berni dä bulmadı. Monı barı tik urıslarnıñ ğädättägeçä gruzinnarnı başqalarğa agressiv itep kürsätergä tırışuı dip kinä atarğa mömkin", di Gruziä parlamentı deputatı Gabaşvili.
Mäskäw abxazlarnıñ Gruziädän ayırılu telägen elek tä yaqlap kilde, ä inde Kosovo üz bäysezlegen iğlan itkäç Rusiä şuşı yaqlawın bermä-ber arttırdı häm xätta ğämäli çaralar da kürä başladı.
Uzğan atnada Rusiäneñ saqlanu ministrlığı Abxaziädäge tınıçlıq saqlaw köçläre sanın arttıruı turında iğlan itte, monı ul gruzin yağınıñ abxazlarğa qarşı köç tuplawı belän añlattı.
Ul arada Könbatış, ayırım alğanda, Yewropa Berlege abxaz nizağına qatnaşı bulğan bar taraflarnı sabırlıqqa, ayıq aqıl belän eş itügä öndi häm alarnı üzara ışanıç tudırırlıq ğämällär qıluğa çaqıra. Kierenkelekne arttırırlıq ğämällärdän totılıp toruğa Aq yort ta öndi.
Düşämbe kiçen Quşma Ştatlar kongressı Abxaziä tiräsendäge wäzğiätne tikşerergä häm Gruziä belän Rusiä arasındağı mönäsäbätlärgä qarağan maxsus belderü qabul itärgä cıyına.
Alınğan xäbärlärgä qarağanda, şuşı belderü Mäskäwgä qarata şaqtıy qırıs eçtälektä yazılğan, anda Rusiä yağınıñ Gruziädän ayırılırğa telägän abxaz xakimiäten yaqlawı asılda xökem itelä. Washingtonda çınnan da, Mäskäw abxazlarnı Tiflistäge xökümätneñ Könbatış belän yaxşı mönäsäbättä buluı, anıñ NATOğa quşılırğa teläwenä genä üç itep yaqlıy, digän fikerdä toralar.
Ämma kongressmennar arasında Rusiägä qarata andıy qırıs möğämälä aluğa qarşı çığuçılar da bar. Şularnıñ berse Californiä respublikanı Dan Rohrbacher:
Rohrbacher fikerençä, härkemgä qarata da ber prinsip bulırğa tieş - kosovarlarnıñ da üzbilgelänü xoquqı bar, çeçennärneñ dä, häm şul isäptän Gruziädän ayırılıp yäşärgä telägännärneñ dä.


text:
Sember tatarları ölkä avtonomiäse qorıltayına äzerlänä
Ä qısqartır närsälär ba-ar. Nigäder anda barlıq başqarılğan waq-töyaq eşlär dä sanap ütelä, beraz qıymıldağan barlıq ähellärgä dä maqtaw süzläre äytelä. Ä çişelmägän mäs'älälär, alda torğan qıyınlıqlar, citeşsezleklär iğtibarğa layıq ta tügel bulıp çığa. Başqarma komitet äğzaları uñışlarğa häm alda torğan burıçlarğa waqıtnı tigez bülep birergä kiräk, digän fikergä kildelär. Şuşı yünäleştä 22 täqdim dä kertelde. Erele-waqlı diärgä kiräk: Zöyä-aryağı rayonı başlığı urınbasarı, rayon tatar avtonomiäse citäkçese Qotdus Möxämmätşinnı maqtalğannar isemlegennän sızıp ırğıtu kebek waq-töyaktän alıp, avtonomiäneñ investitsiälär belän dä şöğellänergä tieşlege turındağı möhim mä’sälälärgä qädär.
Soñğısın “Aqbars” bankınıñ Ul'yan filialı citäkçese Nuriä Mäcitova kütärde: Tatarstan xakimiäte tırışlığı arqasında bezdä “Aqbars” bankınıñ filialı açıldı. Bez sponsor ğına tügel, iktisatnıñ törle tarmaqlarına investitsiä dä kertäbez. Bezgä üzebezneñ maltabarlar häm avtonomiä belän qulğa-qul totınıp eşlärgä ide. Dimäk, avtonomiä dä investitsi kebek ğämällär turında uylanırğa tieş.
Ölkä üzäge kitapxanäläre çeltäre citäkçese Roza Gıymatdinova da üz problemalarına tuqtaldı: 4 rayonnıñ kitapxanä”läre belän tanışıp yördem – ber genä tatarça kitap ta oçramadı. Qorıltay alarnı üzebezçä kitaplar belän tä'min itü çaraların da bilgeläsen ide.
Avtonomiäneñ elekke räise Azat Kurçakov Tatarstan Fännär akademiäseneñ Ul'yan bülekçäse cawaplı särkätibe akademik Soltan Wälievne häm avtonomiäneñ bügenge prezidiumın bülekçä eşçänlegeneñ bötenläy sünüendä ğayıpläp çıqtı. Ä Soltan äfände isä bu süzlärne kire qaqtı: “Menä küptän tügel Sergey İvanoviç belän TFA wäkilläre qatnaşlığında urtaq utırış uzdı. Anıq burıçlar quyıldı. TFA belän berlektä başqarılası eşlär muyınnan. Bigräk neft' qatlamnarın üzläşterü, mikroelektronika buyınça.”
Azat Kurçakovnıñ “Çişmä” televizion tapşıruı torğızuğa qağılışlı täqdimnären isä därräw xupladılar. Anı bigräk tä ölkä Xökümäteneñ Mäğlümat çaraları kuratorı Sergşey Danilinnan işetkän mäsxäräle süzläre aptıratqan: imeş, tatarça radio-teletapşırular urısça alıp barılırğa tieş. Kurçakov şulay uq Qolmayır awılı Sabantuyında xalıqnıñ cırlap-biep küñel açu urınına “Çişmä! Çişmä!” dip ğomum qıçqıruı bu tapşırunıñ nindi möhim ikänen kürsätä.
Qorfıltayda şulay uq “Tatarstan – Yaña ğasır” kanalına teläk-ğozerlär mäs’äläsen dä kütärergä buldılar.
“Sember” isemle maltabarlar berlege citäkçese Färit Äyupov Roza Äxmätcanovanıñ eşçänlegen tänqitläp çıqtı. Mäläkästä torıp, ölkä avtonomiäsen citäkläw mömkin tügel, dide ul. Läkin küpçelek moña qarşı çıqtı: ictimaği oyışma citäkçesennän anıñ xakimiät aldında zur abruyı ayıruça möhimräk. Ä köndälek eş öçen anıñ tüläwle eştä toruçı urınbasarı bar. Häm Roza xanım mäktäp açmıyça kitärgä tieş tügel. Başlağan eşenä noqta quyğaç qına bu turıda süz çığaru mömkin.
Utırış şulay uq oyıştıru mäs’älälären qaradı. Bu oçraqta bäxäsle närsä dä bulıp aldı. Tatar avtonomiäse qorıltayın gubernatornıñ milli mäs'älälär buyınça kiñäşçese Tat'yana Sergeeva alıp barırğa teläk beldergän ikän. Bu - tatarda sälät yuqlıqnı yäki aña ışanmawnı kürsätä, didelär. “Tuğan tel” aktivistları Tat'yana xanımğa üz oyışmalarınıñ 10 yıllıq yubileyında qatnaşqanı öçen räxmät belderep, bu yulı da kiñ küñel belän qunaq itärbez, didelär. Avtonomiä citäkçelege bu fikerne aña citkerergä buldı.
Başqarma komitet utırışında Bötendönya tatar kongressı räiseneñ berençe urınbasarı Rinat Wäliullin da qatnaştı.
Annan da ber özek: “Sezdäge problemalar başqa ölkälärnekedäy. Läkin alarnı çişü yullarında üzençäleklär dä bar. Berse – xakimiät belän añlaşıp eşläw. Bu isä Sergey İvanoviçnıñ Prezidentıbız Mintimer ağa belän dustanä mönäsäbäte näticäseder”.
Axırda berniçä qısqa xäbär.
Dimitrovgradnıñ tatar balaların tuplağan mäktäpneñ 10 uquçısı märkäzebez Qazannıñ “Zareç'ye” sälämätländerü lagerında yal itä. Uqu aldınğıların buşlay yullamalar belän Bötendönya tatar kongressı häm Tatarstannıñ Mäğärif ministrlığı büläklägän.
Ölkäneñ Pavlov rayonında yıl sayın uzdırıla torğan “Povoljskaya glubinka” isemle festival'dä Tatar mädäni üzäge icatçıları bulıp qayttı. Anda Tatarstan wäkilläre dä qatnaştılar.
“Ömet” gäzite üzeneñ soñğı sanında “Azatlıq” radiosı aşa yañğırağan ike tapşırunıñ eçtälegen bastırıp çığardı: “Ömet”neñ üz xälläre häm Tatarstan matbuğatınıñ Sember ölkäsendä taraluı sannarı turındağı yazmalarnı. İsxaq Xälimev kiläçäktä dä şundıy xezmättäşlekkä äzerlegen belderde.
Ayrat İbrahim, Sember


text:
Tatarnı niçä törkemgä bülerlär?
Şuşı arada ğına, nihayät, Rusiä xökümätennän Federatsiä subyektlarına millätlärneñ tulı isemlege kilgän. Tatar xalqın 4-5 qäwemgä bülgängä räncüçelär yalğışa. Etnologiä institutı äzerlängän isemlek buyınça, tatarlar 45 törkemgä bülenä ikän. Kemder Bäläbäy, kemder Apas, kemder urman yäki dala tatarı bulıp yazıla ala, imeş. Ä ğomümi millätlär isemlege bastırılğan qäğäzlär zur ber däftärne täşkil itkän. Döres, can isäbe ütkännän soñ törle törkemnärne nindi dä bulsa millätkä ğomümiläşterü kompyuterçılar häm ğalimnär tarafınnan xäl itelergä tieş. Yäğni, xalıq sanın alu ütkäç tä, millätlärne berläşterü häm ayıru, alarnı ğilmi nigezdä sanaw däwam itäçäk. Xärämläşep yazdırğan dairälärne mäxqämälärgä birep, xaqiqätne ezläw tiz genä tämamlanmas kebek. Bez bu isemlekne Däwlät Şurasınnan soratıp alırğa ölgermädek. Xäyer, qäğäzdä yözlägän dip sanalğan millätlär tormışta berniçä distägä sıyıp betä. Xättä ber millät eçendä dä.


text:
Qazannıñ 1000 yıllığına Mäskäw uramı nindi bulır?
Xäzerge waqıtta Qazannıñ 1000 yıllığı waqıtında märtäbäle qunaqlar yöriäçäk uramnardağı binalarnı yañartu eşe bara. Tışqı qiäfätne maturlatuğa zur iğtibar birelä. Barlığı 100 yortnı yañartu küzdä totıla ikän. Törle eşlär öçen xätta Törkiädän oçqıçlar belän maxsus tözüçelärne kitertkännär. Läkin köne-töne eşläsäñ dä bulğan böten iske binalarnı rätkä kiterep beterü mömkin tügel. Qazan şähäre başlığı Kamil İsxakov küptän tügel, bäyräm waqıtında üzäklärdäge cimerek binalar törle matur tuqımalar belän qaplanaçaq disä, Tatarstan Tözeleş, arxitektura häm toraq-kommunal' xucalığı ministrı Marat Xösnullin pänceşämbe könne jurnalistlarğa kiresen belderde. “Niçek bar şulay qalsın, Qazanda zur tözeleş barğanın qunaqlar da kürsen. Böten töbäklärneñ dä mondıy mömkinlege yuq. Tözeleşlär Qazannıñ üseşen kürsätä.”, - dip bilgeläp uzdı.
Qazannıñ 1000 yıllığına xäzer Bolaq, Kreml', Esperanto uramnarın yañartu bara. Bolar byudjet aqçasına eşlänä. Ä menä Mäskäw uramına aqça bulmaw säbäple ul şäxsi investorlarğa birelgän. Bu xaqta Marat Xösnullin
Bez bu uramnı yañartırğa citeşmibez häm mondıy maqsat ta quymıybız
Äytergä kiräk, tözelä torğan obyektlarnıñ kübese çittäge tügel, ä Tatarstan arxitektorları belän eşlängän. Barısı da qänäğätländermäsä dä, aralarında iskitärlekläre barlığın äytte, Marat Xösnullin. Misal itep ul Musa Cälil isemendäge opera häm balet teatrın atap uzdı. Rusiädä dä mondıy matur teatr binası yuqlığın belderde. 12 avgustta monda berençe repetitsiä başlanaçaq ikän. Monnan tış ul Şähär Ratuşasın maturlığın bilgeläp uzdı. Anada BDB illäre başlıqları sammitı uzaçağın äytte. Qazan üzägendä urnaşqan häm tatar awılın çağıldırğan “Tuğan awılım” digän kompleks ta Rusiäneñ başqa ber töbägendä dä bulmawın häm ideyäse yağınnan küplärne könläştererlek buluın belderde.
Tarixi obyektlarğa kilgändä, Qazanda barlığı 100 tarixi häykäl bar ikän. Alarnı tözekländerü yañadan tözügä qarağanda qimmäträkkä töşüen äytte ministr Marat Xösnullin häm byudjetnıñ anı kütärä almawın assızıqladı. Şul uq waqıtta alarnı mesken xäldä qaldırır da döres bulmawın äytte. Häm bu oçraqta Sankt-Peterburg täcribäse uñay buluın assızıqladı. Anda xakimiät üz asılın saqlap qalu taläbe belän häykällärne tözekländerü öçen şäxsi investorlarğa tapşıralar ikän.
Matbuğat oçraşuında yarım cimerek binalar mäs’äläse dä kütärelde. Qazanda küp kenä iske binalar inde satılğan. Xucaları bulmağannarı bötenläy sutelächäk ikän. Şunıñ 100 bulsa da Qazannıñ 1000 yıllığına yuq itü maqsatı tora.
Landış Xarrasova


text:
Urkaina xakimiätläre prezident Viktor Yuşçenkonıñ berektäşe Petro Poroşenko östennän cinayä eşen yaptı. Baş prokuratura idaräse belderüençä, elekke däwlät iminlege häm saqlanu şurası başlığı Poroşenko östennän cinayät eşe dälillär tabılmaw säbäple yabılğan. Prezident idaräse başlığı Oleh Rıbaçuk cinayät eşe bu eşne açqan prokurornıñ anıñ öçen nigeze bulmaw säbäple yabıldı dide.
Poroşenko däwlät iminlege şurasın citäklägändä wazıyfasın yawızlarça faydalanuda ğäyeplägän ide.
Şul ğäyepläw nigezendä cinayät eşen elekke prokuror Svyatoslav Piskun açtırdı. Uzğan atnada Piskun wazıyfasınnan alındı.


text:
Sişämbe könne kilgän räsmi xäb
Sişämbe könne kilgän räsmi xäbärlärdä Ministrlar Kabinetınıñ çirattağı brifingında byudjet ölkäsendä eşläwçe xezmätkärlärneñ xezmät xaqı kütärü mäs’äläsenä bağışlanuı turında äytelä. İnde dekaber ae öçen byudjetçılarnıñ xezmät xaqı 2700 sumğa xätle kütärelä. Bu uzğan aylarğa qarağanda, 70% diärlek, artu. Brifingta Ministrlar Kabinetınıñ iqtisad häm finans bülege mödire Yewgeniä Grişina äytüençä, moñınçı byudjetçıylarğa xezmät xaqı şundıy külämdä artmağan bulğan. Monnan tış Tatarstanda byudjetçıylarğa kompansatsiä tüläwläre häm aerım östämälär saqlanıp qalğan. Şuña kürä Tatarstan byudjetçıyları rusiänekelärgä qarağanda, 45 % kübräk xezmät xaqı alaçaq, inşallah. Brifingta şulay uq respublikada byudjet ölkäsendä 330 meñ çaması keşe eşläwe, şularnıñ 100 meñ çaması 6dan 12nђ qadär razryadlı buluı turında sannar kiterelde. Ä bu inde alarnıñ xezmät xaqı razrayadlarına kürä tağı da kübräk protsentlarğa artaçaq. Ä 12nçe razryadlılarnıñ xezmät xaqı ikelätä arta digän süz. Brifingta şulay uq ğomumän respublikada xezmät xaqı buença wäzğıätneñ kontrol'dä buluı, ozaqqa suzılğan totqarlıqlar bulmıyaçağı turında äytelde, härxäldä, byudjetçıylarğa dekaber xezmät xaqı 10 ğıynwarğa xätle bireläçäk, dielde.


text:
Kulikov qırında qazanlılar ciñde
Dönyada, şul isäptä Rusiädä dä şundıy yunäleş bar - tarixta bulğan möhim waqiğalarnı surätlärgä tırışu, alarnı kürsätü. Keşelär başqa ğasırlarda yäşägän törle millät keşeläreneñ kiemen tegä, alarğa xas könküreş kiräk yaraqlar, qoralarnı yasıy. Häm borınğı babaylar qiäfätendä törle festival'lärdä qatnaşa.
Şundıy festival'lärneñ berse uzğan atna axırında Tula ölkäsendä ütte - Kulikov suğışınıñ tarixi urını dip sanalğan cirdä - ul bügen şulay dip atala da Kulikov qırı. Älege zur festival'dä Rusiädän häm yaqın çit illärdän 2 meñgä yaqın keşe qatnaşqan. Festival'dä qatnaşuçılar arasında Qazannıñ milli-mädäni üzäge qarşında eşläwçe “Wityäz” klubı da bar. Qazannıñ “Wityäz” klubı yegetläre Altın Urda batırları bulıp çığış yasağannar. Altın Urda batırları kiemennän tış qazanlılar festival'gä Qazan muzeenda saqlanğan çatır, bayraqnı, milli könküreş kiräk yaraqlarnı da alıp barğannar. Häm şuşı “Kulikov qırı” dip atalğan cirdä alar monnan cide ğasır elek bulğan dip isäplängän suğışnı kürsätkännär. “Wityäz” klubı citäkçese Vladislav Xabarov äytüençä, qazanlılar Kulikov suğışı barışın bik canlı itep kürsätä belgännär. Festival'dä uzğan çaralarnıñ berse uqtan atu bäygesendä Qazan yegete Konstantin Trofimov berençe urınnı alğan. Tatar xärbie kiemendä Konstantin tönlä uqtan atıp berençelekne yaulağan. Konstantin Trofimov söyli:
Bäygedä sport uqları tügel, ä näq urta ğasırnıqına yaqın bulğannarın qullandıq. Şuşı çarada min berençe urınnı aldım da inde. Bez tönlä belän uqtan attıq. Döresen äytkändä, älege bäygedä küp närsä unıştan tordı. Menä miña bäxet yılmaydı. Älbättä, urta ğasır uğınnan atırğa öyränü bik ciñe tügel. Monıñ öçen waqıt kiräk. Çönki anda bilgelängän urın yuq häm instinktiv räweştä genä atarğa turı kilä.Ğomumän, qazanlılar bu festival'dä aldınğı urınnarda buldı. “Wityäz” Qazan klubı anda iñ yaxşısı dip tanıldı.
Tağın şunı äytergä kiräk, soñğı yıllarda älege xärbi-tarixi festival'dä Altın Urda tarixına iğtibar arttı. Tulada uzğan festival'dä dä qazanlılardan tış Mäskäw, Xar'yakov, Minsk häm başqa şähärlärdän kilgän 40qa yaqın keşe altın urda batırları räweşendä qatnaşqan.
Al'bina Zäynulla


text:
Berläşkän millätlär oyışması iminlek şurasında Ğiraq turında yaña qarar ölgese tawışqa quyıla. Anı AQŞ belän Britaniä täqdim itte. Bu dokumentta 30 yündä xakimiät tapşırılaçaq, Ğiraq yaña xökümäteneñ tulı wäkäläte açıq itep bilgelängän. Fransiä, alar täqdim itkän qayber matdälär ölgegä kertelmäsä dä, ğomümän alğanda , dokumentnı xuplıy dip belderde. Meksikada säfärdä bulğan Rusiä prezidentı, yaña qarar tiz arada qabul iteler digän ışanıç belderde. Ğiraqnıñ küçeş xökümäte başlığı İyad Allawi dä qararnıñ tiz arada qabul itelüenä ışanıç belderep, bolay dide:
Audio (İyad Allawi)
“Min tışqı eşlär ministrı belän daimi elemtädä toram. Ul xökümät isemennän BMOnıñ iminlek şurasında kiñäşülär ütkärä. Bez barısı da uñışlı tämamlanır dip ışanıbız”


text:
Qazanda yaxşı käläş bulırğa öyrätälär
Möselman käläşlären äzerläw berençe çiratqa kölke toyılsa da, ul küp kenä qızlarda qızıqsınu tudırğan. Cäyge yaldan soñ anda kilergä teläwçelär sanı 500kә citkän. Kurslarda bulaçaq ireñä mölayım bulırğa, tämle itep aşarğa peşerergä, matur kienergä öyrätüdän tış, qızlarğa tarixnı, tatarlarnıñ ğöref-ğadätlären dä öyrätäçäklär ikän. Monıñ öçen maxsus ğalimnär çaqırılğan. Ser tügel, küp kenä möselman qızları üzläreneñ ikençe yarı itep törek yäki ğäräp yegetlären saylıy. Bu xaqta Tatarstandağı Möslimä xatın-qızlar Berlege räise Nailä Cihanşina
Başqa millätkä çıqqan xatın-qızlarnıñ balaları başqa millätneke bulaçaq bit. Şuña kiläçäktä dimläwlärne dä oyıştıraçaqbız. Kiäwlär mäktäben dä bulırğa uylıybız. Ğailä oyışqaç ta yärdäm itäçäkbez.
Kurslar atnasına ike tapqır alıp barılaçaq. Barısına da uñay bulsın öçen säğät 5kә bilgelängän. Kurslarğa yörüçelär turında Tatarstandağı Möslimä xatın-qızlar Berlege räise Nailä Cihanşina
Dönyawi uqu yortlarında, mäktäplärdä uquçılar kilä. Şulay uq eşli torğan xatın-qızlar da möräcäğät itä. Äle 30-40 yäştä dä kiäwgä çıqmağannar küp.
Nailä Cihanşina belderüençä, xäzergä barısın da sıydırırlıq bina yuq. Däwlät tarafınnan bälki yärdäm kürsäterlär dip ömetlänä ul. Tatar ğailäsen saqlap qaluda häm balalar sanın arttıruda däwlät belän bergäläp köç quyarğa tieşbez di ul.
Landış Xarrasova


text:
Talpan qurqınısı
Başqortostan yıldağısa talpandar höjüme osoron kiserä. Älegä tabiptar entsifaletlı talpandar osramanı tip xäbär itä.
Şulay źa ular watandaştarğa üźźärenä haqlıq saraları kürergä käñäş itä. Urmanda bulğanda tände daimi tikşerep torou zarur. Nuriman rayon dauaxanahınıñ tabip- epidemioloğı Zölfiä Mostafina äyteüensä, bıyıl talpan qaźalğan 10 keşe tabiptarğa möräjäğät itkän, aralarında entsifalet osrağı terkälmägän. Ägär talpan qaźalha maxsus ukol qaźatırğa käräk. Unı ber kem dä buşlay birmäy. Keşelär üźźäre hatıp alırğa teyeş.


text:
Amerikan jurnalistı Forbes jurnalı möxarrire Pol Xlebnikovnıñ ülemennän soñ 10 kön dä ütmi – Mäskäwdä tağın ber tanılğan xalıqara jurnalist – rus telendä näşer itelüçe Armyanskiy Pereulok basması redaktorı Pail Peloyan üterelä. Peloyannıñ mäyeten şimbä irtäsendä Mäskäw çitendä tapqannar. Rusiäneñ internettağı mäğlümat çaraları "jurnalistlarğa qarşı räsmi iğlan itelmägän suğış başlanğanı" turında yazıp çıqtı.
Ärmän basması möxarrire Pail Peloyannıñ ülemen näq 8 kön elek üterelgän Pol Xlebnikovqa yasalğan höcümne kebek ük – anıñ eşenä bäylilär, xörmätle tıñlawçılar. Ämma Xlebnikovtan ayırmalı bularaq, Peloyan – qarşılıqlı temalarğa yazmıy ide. Xlebnikov – üz milken faş itmäskä tırışqan Rusiäneñ iñ bay keşeläreneñ isemlegen bastırıp çığarğan bulsa – Peloyan basması – sänğat turında ide. Mäskäwneñ ärmän disporası öçen näşer itelgän şuşı jurnalda – ädäbiät, sänğat häm tarix turında mäqälälär, ärmän yazuçılarınıñ äsärläre dönya kürä ide. Ämma Pail Peloyanğa höcüm yasalğanı şik tudırmıy häm anıñ säbäplären tikşerüçelär äytäçäk.
Bu soñğı waqiğalär Rusiäneñ jurnalistlar öçen qurqınıç il bulğanına tağın ber dälil buldı. 2000nçe yıldan birle biredä 15jurnalist üterelde, Xlebnikov – berençe çit il jurnalistı ide...
Quşma Ştatlarda urnaşqan Jurnalistlarnı yaqlaw komitetı üterüne kisken täñqitläp çıqtı häm Kremlne "mondıy ğamällärne cäzasız qaldıruı " öçen ğayepläde. Komitet mäğlümatlärenä qarağanda Rusiä – jurnalistlar öçen eşlärgä qurqınıç bulğan 10 il arasında isäplänä.
İnternetta inglizçä çığuçı the Russian Journal xäbärlär säxifäse "jurnalistlarğa qarşı räsmi iğlan itelmägän suğış başlandı" häm jurnalistlar Mäskäwdä – yuqqa çığa bara, dip yazıp çıqtı. "Mäskäw yä Rusiädä jurnalistlarnı üterü – ğadättäntış äyber tügel, ämma 10 könnän dä äzräk waqıt eçendä – suğış barmağan şähärdä ike xäbärçeneñ üterelüe – bu inde Rusiä standartları belän dä – ğadättäntış xäl", dielä the Russian Journal isemle elektron gazetta. Rusiä mäğlümat çaraları Peloyannıñ üterelüenä zur iğtibar birmäde. Rusiädä 2 millionğa yaqın ärmän yäşi dip isäplänä. Mäskäwdäge Ärmänstan ilçelege räsmiläre – Peloyannıñ üleme bezne tetränderde, dip belderde. İlçelekneñ matbuğat wäkile Armen Gevondyan, interfax mäğlümat agentlığına, "bik qızğanıç" dip belderde. Häm Rusiä tikşerüçeläre belän bergä jurnalistnıñ ülemen tikşerüläre turında äytte.
2000nçe yılda Vladimir Putin Rusiä prezidentı urnına kilgännän birle üterelgän jurnalistlarnıñ sanı 16ğa citte. Pail Peloyan – 16nçı buldı.
Armyanskiy Pereulok basması möxarrirennän 8 kön irtäräk, yülneñ 9zında – Forbes jurnalı redaktorı Pol Xlebnikov üterelde. Aña 41 yäş ide.
Uzğan yılnıñ üktäberendä Tolyatinskoe Obozrenie basmasınıñ baş möxarrire Aleksey Sidorovqa höcüm yasaldı. Aña 31 yäş ide. Şuşı basma oyışqan cinäyätçelek, xökümättäge rişwätçelek turıda yaza ide.
Aleksey Sidorovqa qadär şul uq basmanı citäklägän Valeriy İvanov ta 2002nçe yılnıñ apirl ayında 29 yäşendä başına atıp üterelgän ide.
Şul uq 2002nçe yılnıñ martında Rostov-Don şähärendä kiçek öyenä qaytıp barğanda Naşe Vremya basması xäbärçese 29 yäşlek Natalya Skrıl üterelde. Jurnalist Tagmet metallurgiä şirkäte öçen barğan suğışnı tikşergän bulğan häm üleme aldınnan ğına bergä eşlägän jurnalistlarğa – bik kiräkle mäğlümat tapqanın häm tizdän anı yazıp çığaçaqın äytkän bulğan.
Sverldaw ölkäse xakimiätlären täñqitlägän Novy Reft gazetı möxarrire Eduard Markeviç 2001nçe yılnıñ sintäbr ayında üterelde. Aña da 29 yäş ide.
2000nçe yılnıñ yülendä Novaya Gazeta xäbärçese İgor Domnikov üzenä bulğan höcümnän soñ ayaqqa basa almıyça alğan cärähätlärennän ike aydan wafat buldı. Aña 42 yäş ide.
Bolarnıñ berse turında da tikşerü mäğlümatläre bäyän itelmi. Jurnalistlarnı yaqlaw komitetı Pol Xlebnikovnıñ ülemennän soñ prezident Putinğa möräcäğät itep, "jurnalistlarnıñ üleme tikşerelmäwe, tieşle keşelärneñ cäzağa tartılmawı – Rusiädä qanunsızlıqnıñ däwam itüen häm sezneñ Rusiädäge cinäyätçel yustisiä sistmasında reformalar uzdıra almawığıznı kürsätä" dip täñqitläde.


text:
Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ General Sekretare Kofi Annan Ğiraqta tıyılğan qorallarnı ezläw eşe belän oyışmanıñ qoral inspektorları citäkçelek itergä tieş, dip belderde. İminlek Şurasınıñ soñğı rezolyutsiälärendä dä qoral ezläw wäkälätläre Quşma Ştatlarğa tügel, ä qoral inspektorlarına birelgän. Alay da İminlek Şurası rezolyutsiäne yañadan qarap çığıp üzgäreşlär kertä alaçaq, dide Annan. “Xäzerge rezolyutsiä nigezendä inspektorlarnıñ kire qaytuları taläp itelä, Şura anı üzgärtä alaçaq. Läkin xäzerge waqıtta-bu… qabul itelgän rezolyutsiä , Hans Blix häm Mohammäd Äl-Baradei näq şul rezolyutsiä nigezendä eş itä”, dide Annan.
Kiçä Berläşkän Millätlär Oyışmasındağı Amerikan wäkile John Negroponte, Quşma Ştatları Ğiraqnı qoralsızlandıru wazifasın üz östenä ala dip beldergän ide.
Bügen şulay uq Yevropa Berlegeneñ tışqı eşlär komissionerı1 Chris Patten da Ğiraqnı tözekländerü häm qoralsızlandıru eşendä Berläşkän Millätlär Oyışması citäkçelek itergä tieş, dip belderde.


text:
Russiә xөkümәte nefte industriәseneŋ xosusi sektorın yaqlau mәsәlәsendә qapma-qarşı işarәlәr cibәrә. Ber yaqtan Yukos belәn Sibneftneŋ 35 miliard dolarlıq berlәşüen yaqlauın belderә, ikençe yaqtan, Yukosnıŋ Kөnçığış Seberdәge eşçәnlegen, dәvlәt milke şirkәtlәrne yaqlap, kirtәlәr quya.
Xөkümәtneŋ өlkәn rәsmi şәxeslәre, şul sanda premier Kasyanov Russiәdә ikençe urında torğan Yukosnıŋ, bişençe urında torğan Sibneft belәn berlәşep, dөnyadağı dürtençe ere nefte şirkәte xәlenә kilülәren xuplap çıqtı. Bu eş 35 miliard dollarlıq. Yüzәr milionnağan dollarlıq aksiәlәr, Yukos başlığı Xodoroviç belәn Sibneftneŋ tөp xucası Abramoviçnıŋ qulında tuplandı. Angliәneŋ Faynenşial Tayms gazetasınıŋ yazuınça bu ike şirkәt bergәlәp kөnenә ike milion 300 meŋ miçkә nefte çığaraçaq. Bu Rusisәdә çığarıla torğan kөndәlek nefteneŋ 30 protsentın tәşki itә. Kasyanov bu berlәşü Russiәneŋ dөnya nefte bazarındağı konkurensiә sәlәten üzsterәçәk . bu bik mөhim hәm uŋay vaqiğә. Rusisә monnan fayda ğına kürәçәk dip belderde. Finans ministere Kudrin dә bu xosusi sektornıŋ nindi uŋay nәticәlәrgә kiterә alaçağın kürsәtkәn misal bulıp tora dip әytte. Lәkin, ikençe yaqtan, xөkümәt Yukosnıŋ Kөnçığış Seberdәge eşçәnlegen kirtәlәr quya kebek. Milli Çığanaqlar Ministelege soŋğı aylarda nefte hәm gaz litsensiәlәrne yaŋartu eşçәnlege ramnarında nigezdә ber şirkәtneŋ , Yukosnıŋ ğına eşçәnlegen centeklәp tikşerә başlağan. Inspektorlar Salım Ministerlegennәn Yukosnıŋ tabiği mөhitkә kitergәn zianın bilgelәvne sorıuyaçağın belderdelәr. Tәnqit nigezdә Yukosnıŋ Tomsk hәm Yakutiәdәge eşçәnlegenә yünәlderelgәn. Andağı nefte isә Qıtayğa tөzelüe planlanğan neftütkәrgeçen nefte belәn tәmin itәrgә tieş. Yukosqa yünәlderelgәn tәnqitlәr, dәvlәt kontrolendәge Rosneft hәm Gazpromnıŋ Kөnçığış Seberdәge eşçәnlege belәn bәylәngәn digәn fiker bar. Şuşı ike şirkәt Qıtay nefteütkәrgeçe proyektına qarşı, alar neftene Yaponiәgә satu өçen nefteütkәrgeçen Naxotqa portına totaştırunı yaqlıylar. Kürәseŋ xөkümәt Yukosnıŋ şuşı regiondğa ütep kerüen telәmәde. Kasyanovnıŋ belderüe, xөkümәtneŋ bu konfliktta pozitsiәsen üzgәrtüen aŋlatamı-yuqmı, monısı xaqında fiker yөretü әlegә irtә. Lәkin, Energetika ministere Igor Yusufovnıŋ xөkümәt dәvlәt kontrole başqa formada saqlanğan xәldә, eksport ütkәrgeçlәren xosusilәşterügә rәxsәt itte dip uzğan atnada belderde. Bәlkim bu Yukosnıŋ nefteütkәrgeçen Qıtayğa toraştıru qararın yaqlaunı da işarә itә torğandır. Lәkin, Yukosnıŋ Seberdәge bülekçәlәrenә qarşı yünәlderelgәn aktivlıq әlegә tuqtalmadı. Şul sәbәple Kasyanovnıŋ berlәşüne xuplağan belderüe, xөkümәt sәyәsәteneŋ üzgәrüen aŋlata dip әlegә әytep bulmıy.
Fәrit Idelle, Praga


text:
Xäyriäçelekneñ milli yöze barmı?
Tatarstanda xäyriä yılı däwam itä. Bu xaqta prezident Mintimer Şäymiewneñ maxsus färmanı da bar. Bu eş belän turıdan-turı şöğellänüçe oyışmalar ay axırında fälän million cıyıldı, fälän balalar yortına yärdäm kürsätelde, fäläne totıldı, dip xisap tota. Gazeta häm jurnal bitlärendäge küpçelek mäqälälär dä şul xaqta. Şul keşe yärdäm itkän, şul oyışma yärdäm itkän, tege tegeñä yärdäm kürsätkän digän süzlär küp yazıla. Ämma nigäder jurnalistlar bu xäyriä çaralarınnan çın küñeldän igelek kürgännär turında bik az yaza. Ällä waqıtları qalmıy, ällä başqa säbäp bar. Ber yaqtan qarağanda xäyriä yılı betkäç, aqçalata yärdäm itüçelär, uf, Allağa şöker! Uzdı bu yıl da dip äyter kebek sıman toyıla.
1917 yılğı inqilabqa qädär bulğan waqıtnı barlasaq, tatar bayları berläşep “Cämğiäte xäyriälär” oyıştıra. Misal öçen, Yunısovlar tatar yätimnäre öçen balalar yortı açıp anı totunı üz öslärenä ala. Üze uqı-yaza belmägän Xösäyen bay 70 läp mäçet mädräsä tözetä. Daimi räweştä üz aqçalarına gazeta çığarıp toruçılar da bulğan. Bügenge kön xäyriäçelege isä piarğa ğına qaytıp qalmıymı digän soraw da tua. Bügen, möxtäräm tıñlawçılar xäyriäneñ milli asılı barmı, ul bulırğa tieşme? İnqilabqa xätle bulğan traditsiälärne däwam ittererläredäy barmı, yäisä bulırmı digän sorawğa cawap ezlärbez. Bezneñ belän bergä tügäräk östäl söyläşüendä Tatarstan diniä näzarätendä möfti xäzrätneñ dini eşlär buyınça urınbasarı Söläyman xäzrät Zaripov, Uñaylı yort işaräseneñ citäkçese, şähär duması deputatı Marat Nuriev, eşmäkär Rawilä Şäydullina, advokat Zöbäydä Yaxina, Balıq bistäse rayonınıñ sotsial' yaqlaw bülege citäkçese Käwsäriä Gayazova qatnaşa. Başta barçağızğa da ber soraw bügenge köndä xäyriäçelekneñ milli asılı, milli yöze bulırğa tieşme, ällä yuqmı?
- Tatarstan diniä näzarätendä möfti xäzrätneñ dini eşlär buyınça urınbasarı Söläyman xäzrät Zaripov. Berençedän şunı äytergä kiräk, ägär milli dip, bez fäxat bez tatarlarnı isäpkä alğan bulsaq, döres bulmas. Ämma tatarlarnı dini yaqtan, yäğni möselman bularaq isäpkä alsaq häm alarnıñ ülänçelege barmı dip soraw quysaq, ul döres bulır. Şuña kürä tatar elek-elektän sadaqa birgändä, yätimnärgä bulışqan waqıtta, din yağın küzdä totıp bulışqannar. Min tatar dip tügel, min möselman dip, möselmannıñ burıçı – zäkyät birü. Şuña kürä tatar xalıqnıñ milli yağın min bolay dip añlıym: yäğni dini yağınnan tatar xalqı möselman bularaq yärdämçel, igelekle xalıq.
-Uñaylı yort işaräseneñ citäkçese, şähär duması deputatı Marat Nuriev. Äytik, metsenatstvoda millätçelek yuqtır. Min Mäskäwdäge”Metsenatstvo stoletiä” digän oyışmanıñ aktiv çlenı. Bez anda bik aktiv qatnaşabız, cıyılışabız. Mäsälän, bol'nitsada yatqan balalarğa bulışabız. Anda bik küp millättäge keşelär bar, Rossiädän genä tügel, Afrikadan, Keniä, Mongoliädän kilgännäre dä bar. Şuña kürä härber millät keşesendä dä bu eş alıp barıla. Tatarstan respublikasında tatar milläte genä yäşämi bit – ruslar da, çuaşlar da, başqalarlar da. Alar arasında da bu eşlär belän şöğellänüçelär bar.
-eşmäkär Rawilä Şäydullina. Bulırğa tieş tügel ur. Çönki tatarğa da, urısqa da bulışırğa kiräk. Minemçä xäyriäçelekneñ milli yöze yuq.-Nail Alan. Menä bez xäyriäçelekneñ milli asılı bulırğa tieşme digän sorawğa Dini näzarätennän Söläyman xäzrätneñ, şähär duması deputatı Marat äfändeneñ, eşmäkär Rawilä xanımnıñ fikerlären işettek. Alar barsı da inde añlawımça, bügenge kön ximayäçelege barlıq millätlärgä dä tigez qaraşta bulırğa tieş di häm tel töplärennän añlağança, tatar öçen genä, tatar xalqınıñ kiläçäge öçen genä dip tırışu bik aktual' dä tügel. Bälki bütännär başqaça uylıy torğandır. Üz fikeregezne belderergä telisez buğay. Räxim itegez, Zöbäydä xanım.
-advokat Zöbäydä Yäxina. Xäyriä belän iğänäçelek şöğellänüçe keşelär – alar üzlärneñ äxlaq prinsipları belän citäkçelek itep eşlärne başqaralar. Alar dingä qarıylar. Möselman dindä iñ berençe çiratta üzeñdä yaqın tirädä bulğan keşelärgä yärdäm itü tora. Bezdä yaqın torğan keşelärebez – bezneñ qärdäşlärebez, millättäşlärebez. Misalları da bar. Bez fin tatarları belän bergäläşep yäşi başlağannan soñ, iñ berençe çiratta alar, azmı, küpme, başqa xalıqlarğa tügel, bezgä, tatarlarğa, yärdäm itärgä tırıştılar. Şuña kürä, teläsäk tä, telämäsäk tä, xäyriäneñ nindider milli tösmere bar. -Nail Alan. Bezneñ tatar xalqına ğına xas bulğan anıñ şundıy tabiği xalätennän çığa torğan dip äytäsegez kiläme?
-Zöbäydä Yäxina. Tabiği xalätennän – berençedän, annarı - din qanunnarınnan çığa torğan. İñ başta keşe qayadır barıp qaramıy bit. Bezneñ üzebezneñ möhitebez bar bit. Balalar yortı turında süz bara ikän. Älbättä, alarnıñ millätenä qararğa kiräk tügel. Läkin başqa misallar bar. Ul waqıtta keşe üzeneñ äylänä tirä möhitenä qarıy. Bezneñ öçen tatar möxite.
-Nail Alan. İnde Zöbäydä xanım äytüençä, añlawıbızça, berençe çiratta bez ni disäñ dä küñel tartqannarğa yärdäm itergä tieş. Küp kenä aqçalı keşelär, min başta tuğanıma, annan qärdäşläremä, annan kürşemä yärdäm ittem di. Dimäk, ximäyäçelkneñ milläte yuq disälär dä başta qan tartqanğa yärdäm itü, ximayä qılu bezneñ eçke xalättän kilep çığa tügelme soñ? Bügenge köndä xäyriäçelekneñ, bälki min äytkännärdän qala başqa törle ısul häm tösmerläre dä bardır. Räxim itegez Käwsäriä xanım. Sez bit Balıq bistäse rayonınıñ sotsial' yaqlaw bülege citäkçese.
-Balıq bistäse rayonınıñ sotsial' yaqlaw bülege citäkçese Käwsäriä Gayazova . Xäyriäçelek qalın kesäle abzıylarınıñ ğına eşläre tügel. Bezneñ tirä yunebezdä härdaim eşlänep tora. Menä bezneñ qartlar yortlarıbızda äbilär bar. Alar oyıq başların bäyläp, priyutlarda yäşägän balalarğa yärdäm itälär. Bu da xäyriäçelek bit. Şuşı uq priyutlarda yäşäwçe balalar üz qulları belän nindider matur äyberlär citeşterep, alarnı vıstavkalarda satıp, ”Uzniklar” ictimaği oyışmağa yegerme meñ aqça küçerdelär. Bu da xäyriäçelek. -advokat Zöbäydä Yäxina . Çınlap ta, Käwsäriä xanım döres äytä. Xäyriäçelek – bay keşelärneñ genä burıçı tügel. Miña üzemä oçraşırğa turı kilde. Bernindi säyäsätkä, bernindi biznesqa qağılışlı oçraşu bulmağan. Butlerov uramındağı küz bol'nitsasınıñ Kadriä isemle şäfqät tutaşı miña ozaq qına uqol qadadı. Şul xezmäte öçen mina aña tülim digännän soñ?Annarı ul miña äytte: ”min tüläw alu öçen tügel, sezgä bulışu maqsatı belän eşlädem”. Ul çın küñeldän igelek eşläp, bay bulmasa da, üzeneñ qulınnan eşlägän keşe.-Balıq bistäse rayonınıñ sotsial' yaqlaw bülege citäkçese Käwsäriä Gayazova . Bezneñ sotsial' xezmätkärebez bar bit. Xäzer küp kenä awıllar betep bara. Bezneñ Kolos digän awıl bar Zäñgärkül tiräsendä. Anda siksän yäşlek Nikolay Pavloviç digän keşe yäşäde. Öç yıl buyı Taliä Abdullina digän sotsial' xezmätkär här könne üze peşergän äyberlärne alıp, bu babayğa cäyäw barıp, bulıştı. Sotsial' xezmätkärneñ wazıyfalarına bu kermi, läkin ul üzeneñ küñele ictiäce belän bu eşne başqardı. Bu qalın kesäle abzıylar kertkängä qarağanda da zur xäyriäçelek dip sanıym.-Nail Alan. Andıy misallar bik küp. Sez niçek uylıysız, kiñ mäğlümät çaraları bu iğänäçelekne niçekter bik yuğarı, öske qaplawın genä kürsätmilärme? Sez söylägän oçraqlar turında mäğlümlät çaralarında bik az yaqtırtıla bit. Bügenge köndä xäyriäçelek üzeñe kürsätergä teläwgä genä qaytıp qalmıymı soñ?
-Advokat Zöbäydä Yäxina. Berniqädär problema bardır. Çönki yuğarı dairälärdä genä alıp barılğan bu eş häm fondlar arqılı alıp barğan eş bigräk üzen kürsätü maqsatınnan eşlänä. Bezneñ baylarıbıznıñ balalarına, xatınnarına dönyada üzlären kürsätü öçen ber instrument itep qullanuçılar da bar. Alarnıñ eşlären kürsätkänçe, çın küñelennän izgelegennän çığıp eşlänelgän yärdäm misalların matbuğat çaralarında kürsätü, minemçä, urınlı bulır ide.-eşmäkär Rawilä Şäydullina. Baylarnıñ aqçaları küp. İke karavatta yatıp yoqlap bulmıy, ike östäl artında aşap bulmıy, ike fatirda yäşäp bulmıy. Bez cıyabız, cıyabız – böten närsäne cıyıp bulmıy bit. Bez bit üzebez üzebezne, balalarıbıznı ğärip balaları yasıybız. Min küp baylarnı beläm. Alarnıñ balalarınıñ qullarınnan eş kilmi.
-Nail Alan. Bügenge köndäge xäyriäçelek üzlären kürsätügä genä qaytıp qalmıymı soñ?
- Uñaylı yort idäräseneñ citäkçese, şähär duması deputatı Marat Nuriev. Ägär dä üzen kürsätergä telägän keşe tügel, ä çın küñeldän eşlägän keşe, ul anı sizmiçä qala. Min metsenat dip qıçqırıp yörmi. Cayı kilgän, waqıtı turı kilgän, ul yärdäm itä. Keşeneñ küñelennän yasağan eş berqayçan da tuqtamas. Xalıqqa zurraq ettergeç bulır öçen iğlan itelgän yıldır bu. Minemçä bu yıl başlanğıç ğına bulır. Däwäm itär dip uylıym.
-Balıq bistäse rayonınıñ sotsial' yaqlaw bülege citäkçese Käwsäriä Gayazova . Ägär bezneñ cämğiätebez saw-salämät bulsa, bezneñ bu xäyriä eşe berqayçan da tuqtamıyaçaq. Çönki bezneñ islam dinendä, başqa dinnärdä dä, Alladan berençe itep quyılğan närsä. Ägär keşe şuşını añlasa, ul ğömer buyı izgelek qılaçaq. Ägär izgelek qılmasa, Alla anıñ baylığın bütän cirdän alaçaq. Anıñ naçar yağı balalarına da citäçäk. -Uñaylı yort idäräseneñ citäkçese, şähär duması deputatı Marat Nuriev.Yaxşılıq eşlägändä, minemçä, keşe min aña yaxşı eş eşläsäm, ul miña närsä eşlär dip uylarğa tieş tügel. Bu bik yaxşı qaraş. Alla barısın da kürä. Sin eşlägän eşeñ üzeñä qayta, bügen qaytmasa, irtägä qayta, siña qaytmasa, balaña qayta. -Nail Alan. İnqilabqa xätle mäktäplär totqannar, mädräsälär totqannar, mäçetlär totqannar. Bezneñ bügenge köndä andıy baylarıbız barmı? Yuq bit, ber qarağanda. İnqilabqa qädär bulğannar alar. Qaya alar xäzer?
-Eşmäkär Rawilä Şäydullina. Elekke baylarıbıznıñ baylıqları elek-elektän ata-babalarınnan cıyılıp kilgän. Ä xäzerge baylarnıñ baylığı – xalıqnıñ baylığı alarnıñ qullarına küçkän. Alar anı üzläre eşläp tapmağannar. Ä elekke baylar üzläre bötenläy añlap ta betermägännär, şuşı baylıqları belän närsä eşlärgä ikänen. Minem babam bar ide. Ul awılnıñ timerçese dä, kem genä bulmadı. Ul äytä ide: ”Qızım, qapqanı urıs şaqısa, su sorasa, öydä qoyındırıp çığar”. Menä şunnan min ölkännärgä bulışam. Niçek inde xäyriä itä torğan keşe betärgä tieş? Min xäyriä yılın qabul itä almıym. Ul ğömer buyı bulırğa tieş. -Nail Alan. Ä niçek uylıysız, inqilabqa xätle çın küñeldän xäyriälek belän şöğellängän buın kilerme sezdänsoñ? Kilergä mömkinme andıy buın?
-Eşmäkär Rawilä Şäydullina. Bu buın äle tiz genä kilmäs, çönki xäzerge baylarnıñ balaları eşkä öyränep üskän balalar tügel. Alarğa baylıq hawadan töşte. Çit ilgä kilsäñ, här ber kapitalistnıñ, här ber aqçalı keşeneñ balası keçkenädän eşkä öyränep üsä. Bezneñ baylarnıñ balaları äle äzer tügel aña. İnqilabqa qädär ul buınnan buınğa kilgän baylıq bulğan. Keşe şuşı baylıqnıñ kadaren belgän, şuña kürä keşegä dä bulışqan. Ä xäzer xalıq baylığı küpmeder keşegä genä töşte. Kemder xäyerçe bulıp qaldı, kemder bay bulıp qaldı. -Nail Alan. Ä bügenge köndä metsenatlıq uyın ğına bulıp çığamı?
-Rawilä Şäydullina. Min anı uyın ğına dip äytmäs idem. Min bit barlıq keşegä dä baylıq kilep töşte dip äytmädem. Baylıyknı üze eşläp tapqan keşe dä küp. Bügen mäktäp, balalar yortların totqan, gäcitlär çığarğan keşelär kürenmi bit. Bälki qayçandır xalıqnıñ añı üser, xäzer min andıy närsäne kürmim. Anıñ öçen berniçä buınnıñ ütüe kiräk. Annan soñ ğına inqilabqa qädär metsenatlar kebek keşelär äylänep qaytaçaqlar dip uylıym min .


text: Groznıy. Çeçnädä äle ber atna elek kenä prezident saylawları ütep, anda Mäskäw yaqlağan Äxmät Qadırovnıñ 80 protsent tawış qazanu belän ciñep çığuwına qaramastan, qan qoyular däwam itä. Cirle xakimiattäge ber räsmi wäkil süzlärenä qarağanda, soñğı täwlek eçendä anda 4 urıs ğäskärie üterelgän, 12-se törle cäräxätlär alğan. Rusiäneñ qayber mäğlümat çaraları şulay uq, başqala Groznıyda bulğan şartlaw näticäsendä eçke eşlär ministrlığınıñ 6 xezmätkäre yaralanuwı turında xäbär itä. Rusiä xärbiläre wäkile isä üz yağınnan federallarnıñ 24 säğät eçendä ber çäçän suğışçısın üterüwe häm öçesen qulğa aluwı xaqında belderde.


text:
Intertat.ru redaktsiäse poçtasına Fagilä isemle xanımnan soraw kilde.
«... Min iremnän biş yäşkä ölkänräk. Şulay da yaratışıp öyläneştek. 5-6 yıl bik tatu ğömer ittek. İke ulıbız bar. Soñğı aralarda iremneñ çitlär belän çualğanın sizdem. Xäyer, sizdem genä tügel, üze dä miña xiänät itkänen yäşermi. Ul xatın minnän dä yäşräkter dip uylağan idem. Açıqlıy torğaç, iremnän 10 yäşkä olıraq bulıp çıqtı. İ, açuım çıqtı da, uylamıy-nitmi genä min dä xälälemä xiänät ittem... Ä menä xäzer bik ükenäm. Allahı qarşına barası bar bit...
Qazannan Fagilä.»
Zina qılğan keşene nindi cäza kötä? Bu xaqta başqalanıñ Ğäliev mäçete imam-xatıybı Timerğäli xäzrät Yuldaşev ätraflı itep cawap birä:
– Ässälämü ğäläyqum wä räxmätullahi wä bäräkätühü!
Allah Täğälä Qor'ändä äytä: «Wä alar (yağni xaq mö'minnär) ğawrät äğzaların kürsätmäslär häm zinadan saqlanırlar». Yağni barça fäxeş ğämällärdän, uylardan mö'minnär yıraqtır. Qor'ändä kilgänçä: «...zina qılu kebi fäxeş eşlärneñ açıq eşlänä torğannarına da, yäşeren eşlänä torğannarına da yaqın barmağız...» Yağni zur wä keçe zinadan yıraq bulu (übü, totınu, qaraw kebek zinalarğa yaqın kilmäw) digänne añlata.
Könnärdän ber könne Musa Rabbısı Allahtan soradı: «Yä Rabbım, zina qıluçığa nindi cäza bulır?» – dip. Şunda Allah Täğälä äytte: «Bez Qıyämät könendä zina qıluçığa maxsus uttan yasalğan külmäk kidererbez, xätta şuşı külmäktän zur tawlar da tuzanğa äyläner ide». Riwäyättän mäğlüm bulğança, ibliskä ber bozıq fäxeş xatın-qız meñ bozıq irgä qarağanda küpkä söykemleräk. Çönki ber bozıq xatın meñnän artıq irne azdırırğa mömkin.
Päyğämbärebez äytte: «Ägär keşe zina qılsa, anıñ imanı annan çığar häm başı östendä külägä sıman bulır, ä şuşı ğämälen, yağni zinanı, tämamlağaç imanı kire qayta». Fikerlärgä urın küp, ğalimnärneñ süzlärenä qarağanda, ägär dä keşe zina waqıtında ülsä, ul imansız xökemendä dönyadan kitkän bulıp sanalır wä urını cähännämdä bulır. Lutıylıq (ike irneñ censi mönäsäbätkä kerüe) – zinadan da zurraq gönah. Änäs bin Mälik riwäyät itä: «Päyğämbär äytte: «Ägär berär ir keşe ikençe berär ir belän zina qılsa, cännätneñ isen dä sizmäs, ä anıñ ise 500 yıllıq säfär yıraqlığında ğına sizeler».
Şulay uq ber riwäyättä: «Ägär berär xatın şähwät ilä berär yegetne üpsä, bu xatınnı cähännämdä Allah 500 yıl ğazaplar, ä ägär berär yeget berär qıznı (nikaxsız) şähwät belän üpsä, ul citmeş ğiffätle qız belän zina qılğan kebek bulır, ä kem inde ğiffätle qız belän zina qılsa, ul citmeş meñ xatın-qız belän zina qılğan kebek gönahlı bulır».


text: Törkmänstan belän Rusiä arasında gaz bäyäse turında soñğı söyläşülär näticäsez tämamlandı. Törkmänstan Rusiägä satqan gaz bäyäsen 30%qa arttırıp ber kubometrnı 58 dollarğa satırğa teli. Rusiä isä, elekke kileşülär nigezendä, gaznıñ bäyäse 2006 yılğa qädär 44 dollar bulıp qalırğa tieş dip sanıy. Törkmän räsmiläre bu bäyä qabul itelerlek tügel, çönki ul çın çığımnarnı çağıldırmıy dip belderä. Kiçä Törkmänstan prezidentı Saparmurat Niazov Gazprom başlığı Aleksei Miller belän oçraştı. İtar-Tass mäglümätenä kürä söyläşülär kiläse atnada däwam iterä tieş.


text:
Litvada Tatar mädäniäte könnäre uza
Pänceşämbe könne kiç Tatarstannıñ xalıq şağire Renat Xaris, xalıq artistı İdris Gaziev, rässam Färidä Xäs'yanova, kompozitor Rezeda Äxiärova, pianist häm kompozitor Oleg Lyubives Visaginas şähärenä yul tottılar. Şimbä könne anda “Tatar mädäniäte könnäre” açılaçaq. “Tatar mädäniäte könnäre” 27 may könne Litvanıñ häwäskär kollektivları häm Liliä Musina citäkçelegendäge “Miras” tatar fol'klor ansamble çığışı belän başlanıp kitäçäk. 28 mayda 3Hчe Baltıyk buyı Saban tuyı ütäçäk. Monnan tış Visaginasta Färidä Xäs'yanova kürgäzmäse açılaçaq. Şulay uq Tatarstan delegatsiäse Litvadağı atom elektr stansiäsen qarar dip kötelä. Bilgele bulğança, Visaginastağı millättäşlärebezneñ küpçelege Sovet zamanında atom elektr stansiäsen tözü öçen kitä häm şunda urnaşıp qala. Alar äle tuğan tellären saqlağan. Ä menä 600 yıl elek anda kilep ğömer kiçerep qalğan millättäşlär inde ana tellären onıtqan. Läkin İslam dinen nıq totalar. “Tatar mädäniäte könnäre” 30 mayğa qädär däwam itäçäk. Comğa könne Çuwaşiäneñ Komsomol rayonında “Urmay moñı” festivalenä dä Qazannıñ Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı avtobus belän anda ber törkem delegatsiäne alıp kitte. Alar arasında kongress wäkillärennän tış, “Üzebez” xäräkäte yäşläre, cırçılar bar. Tatar kongressınnan belderülärençä, Tatarstan yäşläre Çuwaşiädäge yäş millättäşlärebez belän oçraşıp söyläşü uzdıraçaq, ayırım alğanda iyün ayında ütkäreläçäk 2Hчe Tatar yäşläre forumı turında fiker alışaçaq. Şimbä könne Çabaqsarda Saban tuyı da uza. Tatarstan wäkilläre anda tatar diskotekasın ütkäräçäk. Ä Tatarstan yazuçıları, Tatarstan Däwlät Şurası deputatları ayırım alğanda Razil Wäliev, Tufan Miñnullin Almaniädä uzuçı yazuçılarnıñ Pen-klub kongressında qatnaşalar. Säfärne faydalıraq itü - yazuçılıq eşen çiratlaştırıp alar anda Berlin şähärendä yäşäwçe tatar-başqort cämäğätçelege belän dä oçraşqan. Şimbä könne Tatarstan yazuçıları Saban tuyında da qatnaşaçaq. Ä iqtisadi elemtälärne nığıtu uñayınnan 27-28 may könnärendä Orenburgnıñ Boğırıslan şähäreneñ “Yubileynaya” mädäniät yortında ciñel sänäğät, tözeleş materialları kürgäzmäse uza. Anda qatnaşu öçen Qazannıñ Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetınıñ tatar eşquarları häm Tatarstan säwdä yortları belän eşläw bülege citäkçese Färit Urazaev, Tatarstan säwdä häm tışqı iqtisadıy xezmättäşlek ministrlığı wäkilläre, berniçä şirqat'lär üz äyberlären täqdim itärgä kitte. Färit Urazaev belderüençä, kürgäzmägä Samara, Tol'yatti, Sarıtaw şähärlärendäge tatar eşmäkärläre kiläçäk.
Landış Xarrasova


text:
Respublika dauıldarğa äźerlänä
Bıyıl yäy 142 keşe hıuźa häläk bulğan. Ularźıñ 117–he ir–eget, 12–he qatın–qıź, 13–sö balalar. Fajiğälär yal iteüselärźeñ yabay ğına qağiźälärźe ütämäüenän kilep sığa. Hıu ineü miźgele başlanır aldınan uq respublikanıñ yılğa, kül häm başqa hıu yatqılıqtarında yal iteü ösön maxsus urındar bildälänä. Bıl urındarźı, şulay uq hıu yatqılıqtarınıñ töbön ğäźättän tış xäldär idaralığı inspektorźarı tikşerep sığa. Bında şulay uq maxsus qoramaldar häm qotqarıusılar bildälänä. Äle respubliqanıñ yılğa, küldärendä häläk bulıusılarźıñ kübehe täbiğät qosağında bälägä tarığan. Ekspertiza tikşereüźäre kürhäteüensä, hıuźa batıusılarźıñ kübehe spirtlı esemlektär qullanğan. İdaralıq xalıq arahında añlatıu eştären alıp barıuźı tuqtatmay, höźömtä lä yuq tügel. Bıyıl hıuźa batıusılar hanı ike tapqırğa kämegän. Başqortostanda eśelär başqasa kötölmäy. Avğust ayında totoş yäy keüek ük haua toroşo qırqa almaşınıp torasaq. Sinoptiktar bıl aźnala köndärźeñ halqınaytasağın küźallay. Baş sinoptik Anna Kozaeva äyteüensä, şişämbe kis häm şarşambı respublika halqın haua aśtında qalasaq. Haua toroşonoñ qırqa üźgäreüe, el sığıuı dauıl bulıuı kötölä.


text: Süz uzğan yılda bulğan militsiä tazartuı turında bara. Bu eş tikşerelgännän soñ ul mäxkämägä cibärelde. Başta ul 12nçe, annan 14nçe sentäbrgä küçerelde. İnde kilep ul 12nçe oqtyäbrgä qaldırıldı. Säbäbe zıyan kürüçelärne tieşle waqıttan soñlap çaqıru. Qanun buyınça alar utırış bulası köngä qädär kim digändä biş kön aldan çaqırılırğa tieş. Çınlıqta küpläre bik soñap çaqırılğan, xätta qayberäwlär çaqırunı mäxkämä binasına kilgäç kenä alğan. Näticädä zıyan kürgän 347 keşeneñ utırışqa 66sı ğına kilgän bulıp çıqtı. Şular säbäple mäxkämä kiçekterelde. Zıyan kürüçelärneñ adwoqatı Stanislaw Markelov bu eşne qarawnı suzu öçen maxsus eşlänä dip beldergän.


text:
Kosmonavtar Krasnousolda yal itä
Yıhan giźeüselärgä respublika büläge. Oşo köndärźä Amerika turisı Anyuşa Ansarinı yıhan kürhätep alıp qaytqan kosmonavt Mixail Tyurin osouźan huñ sälämätlegen Başqortostandıñ Krasnousol şifaxanahında nığıta. Uğa sälämätlegen nığıtırğa yañı osoştar häm yäşäü ösön kös bireügä iñ qulay urın tip Krasnousol tabılğan. Başqortostan xökümäte Mäskäü ergähendäge qosmonavtar äźerläü üźäge menän osoştan qaytıusılarźı respublika şifaxanalarında yal ittereü xaqında kileşkäyne. Mixail Tyurin bıl kileşeü buyınsa kilgän täüge kosmonavt. Ul yarźamsıları, tabiptarı häm xäläl efete menän bergä Krasnousolda 21 kön bulasaq. Ularğa hauıqtırıu proğrammalarınan tış Öfögä, Stärletamaqqa säyäxät, başqa küñel asıu mäldäre lä aldan xästärlängän. Rizıq törlölögönä kilgändä Mixail Tyurin qort balı häm qımıźźan öźölmäyäsäkmäyäsäk. Äytkändäy başqort balı menän ul Yıhanda la säy eskän.


text:
Pekingdä barğan AQŞ belän Tönyaq Korea arasındağı söyläşülär tämamlandı. Qıtay , taraflar söyläşülärne yaxşı başlanğıç dip bäyäläde digän belderü yasadı. Pxenyagnıñ atom qorallarına iä buluın iqrar itüe Waşington öçen sürpiz bulmasa da , Ğıraqtağı xärbi ciñüdän soñ şunduq küpläp üterü qoralları turındağı xabär añı uñaysız pozitsiädä qaldıra. Bushnıñ totrıqsız däwlät dip atağan Tönyaq Korea atom qoralına iä elita däwlätlär safınamı kertäläçäk,ällä aña qarşı xärbi aksiäme oyıştırılaçaq?
Comğada Qıtay tışqı eşlär ministırlığı süzçese Liu Jianchao(audio) Pxenyangnıñ atom qoralları krizisın çişü turındağı söyläşülärne AQŞ ta , Tönyaq Korea da Qıtay da yaxşı başlanğıç dip bäyäläde . Söyläşülär yabıq işeklär artında bardı . Bilgele bulğança ütkän yılnıñ yktäber ayında Däwlät sekretarınıñ yardämçese James Kelly Pxenyangda bula. Ul küzläü idarälärenä tayanıp Tönyaq Koreanıñ 1994nçe yılğı kileşüne bozıp yäşren räweştä uran bayıtu programması alıp baruın belderä. Pxenyang andıy programması bulıun iqrar itä , dikäber ayında ul reaktorın qullanışqa kertä häm BMOsı qoral tikşerüçelären ildän quup çığara , ğıynuarda ul atom qoralların cäyeldermäü kileşüennän çığa. Ber atna elek Pxenyang 8meñnnän artıq qullanılğan yagulıq çıbığın uñışlı räweştä eşkärtüen belderde. Eşkärtü protsesı näticäsendä 5-6 atom bombası yasarlıq pluton bulaçaq . Pxenyang AQŞ belän turıdan turıda söyläşülär alıp barıp, anıñ belän berberenä höcüm itmäü turında kileşü taläp itä. , AQŞnıñ Ğıraqta tizlektä xärbi ciñügä ireşüe, bälkim dä Waşingtonnı Tönyaq Koreağa qarşı köç qullanırğa qıyulandırır dip qurqa. Nigezdä däwlät sekretarı Powellnıñ atnakiçtäge çığışı Qıtaynıñ comğadağı uñay belderüenä külägä töşerde Powell( audio) Tönyaq Korea delegatsiäse Peking söyläşülären taşlap kitmäskä tieş, alar yasağan kisken belderü, kisätüläre yäki aksiläre belän AQŞ anıñ partnörları häm töbäktäge illärne qurqıttıq dip uylıy kürmäsennär , alar şulay qılanıp kübräk iqtibar cälep itär yäki taşlamalar yasatırbız dip uylamasınnar. Asılda bu söyläşülärneñ näticäse turında äytep bulmıy .Ğädättägeçä Pxenyang qapma qarşılıqlı belderülär yasıy. Anıñ söyläşülär turında yasağan belderüendä bolay dielgän: Waşington Tönyaq Koreanıñ atom programmasın yuq itü häm bu protsessnı tikşerü turında söyläşergä teläsä , başta doşmança mäqsatlarınnan wazkiçergä tieş . Ul söyläşülärdä qıyu täqdimnär yasağanın äytsä dä, närsä ikäne bilgesez. Däwlät sekretarı Powell da kisken teldä söyläde,ämma Waşington Pxenyang belän mäsäläne tınıç yullar belän xäl qılırğa teli dide. Germaniedä Trier Universitetında könçığış Azie tikşerülärendä analitik Sebastian Harnisch fikerençä , Pxenyang söyläşülärdä ike mäqsat quydı , berse AQŞ xärbi höcüm oyıştırsa bu intixar bulaçaq dip añlatu , ikençese isä regionadağı cämäğätçelek fikeren üz yağına cälep itü öçen üzen yaxşı, matur itep kürsätü , nindider bilgesez qıyu täqdim dä şul turıdadır Harnisch moñı bolay dip añlata ( audio) älege mizgeldä ‘qıyu täqdimneñ närsä ikänlegen äytü qıyın, bälkim dä alar töbäktäge illärne häm dönya cämäğätçelegen bez bu söyläşülärne däwam itergä teliebz, ä AQŞ telämi , ikençe yaqtan isä üze söyläşülärne özü yağın qarıy.
Quşma Ştatları da söyläşülärdä Pxenyangga atom programmasına qatı qarauın kürsätergä omtıldı , ber yk waqıtta ul ällä ni teläktäşlek kürsätmägän berektäşlärenä küräsez Pxenyang belän eş itü bik qıyın , aña kübräk sanksilär quyarğa, izolatsiädä qaldırırğa kiräk dip añlarğa birde digän qaraş beyan itä Harnisch . Pxanyangnıñ kürşeläre nindi pozitsiä alaçaq? Tönyaq Korea atom programmasına däwam itsä, bälkim dä AQŞ anı tämam izolatsiädä qaldırırğa telär, Ämma bu adımnı atlar öçen Yaponie, Qıtay , Könyaq Korea häm Russiäneñ xezmätteşlege zarur. Mäskäü häm Pekingneñ sonğı işaräläre, alarnıñ inde Pxenyang belän sabır qazannarınıñ taşırğa citkänen kürsätä. Peking Tönyaq koreanıñ atom qoralları säbäple Yaponie , Könyaq Korea häm Taiwannıñ qoral arsenallären kiñäytü , yañartuın berdä kürergä telämäs, şunlıqtan anıñ söyläşülärdä yort xucası ğına tügel ä möhimräk rol uynauın da kötep bulır şikelle
Färidä Xämit. Praga


text:
Jılıoy` awdandıq jumıspen qamtw, älewmettik bağdarlamalar jäne azamattıq xal aktilerin tirkew bölimi Täwelsizdiktiñ 25 jıldığı men xalıqaralaq qarïyalar künine oray` zey`netkerler arasında şaxmat jarısın ötkizdi. 12 ardager qatınasqan dübirli doda uy`ımşıldıqpen, tartımdı ötti. Jarısqa jarıq, jılı, tınış orın bölinip, mekeme qızmetkerleri Nurjawğan men Altınay` aqsaqaldarğa kerekterin day`ındap, üş kün boy`ı tik turıp qızmet etti. Jarıs qorıtındısında qarsılastarın tügel tize büktirgen tanımal şaxmatşı Sabır Ğabdolkärimulı birinşi orındı ïelendi. Aqılbay` Jökeşovke ekinşi, Amanjol Altaevqa üşinşi, Ğay`sa Törexanovqa törtinşi, Qonısbay` Aqpanğa besinşi, Qalen Kidibasovqa altınşı orın buy`ırdı. 86 jastağı Qalen aqsaqal uzaq otırısqa tapjılmay` şıdas berip, oy`ınnan, oy`lawdan läzzat alatın nağız mıqtı ekenin däleldedi. Jüldegerlerge, sonımen qatar barlıq qatınaswşılarğa eskertkiş sıy`lıqtar usınıldı. Abzal ağalar bölim basşısı Serik Qamïdollağa, awdandıq ardagerler keñesi törağası Tilegen Qadırovke, osı şaranı ötkizwge kömektesken Sabır Ğabdolkärimovke raxmetin ay`tıp, bunıñ bärin qarïyalarğa qurmet dep qabılday`tındarın bildirdi. Sonımen qatar olar awdanda şaxmat öneriniñ älsizdigine, jastar arasında müldem quldırap ketkendigine qınjılıp, awdandıq dene tärbïesi jäne sport böliminiñ jumısına köñili tolmay`tındarın da sezdirdi. Aqsaqaldar «Qarïyalar bölmesine» aptanıñ särsenbi, bey`senbi künderi tüsqay`ta kelip, şaxmat oy`nap turwğa jäne barlıq zey`netkerlerdi basqoswdan tıs qaldırmawğa wağdalastı. Demewşilik jasağan «Orlan» käsipornı basşısı Nurlan Qondıbaevqa rïzaşılığın bildirdi.
izbasqan Saresenov, bas töreşi


text:
Tөmәn өslkәsendәğe millәttәşlәrebez өçen ütkәn yıldağı waqiğalardan canisәp kampaniәse ayıruça istә qala torğannardan buldı. Millәttәşlәrebez qazan belәn seber tatarlarına inde küptәn bülensә dә, seber ataması belәn yorğәn tөrkemne tağın 5kә bülep qaraw, ale ütkәn yılnı ğına uylap tabıldı. Sazlıqlar arasında urnaşqan tatar awıllarınıŋ problemaların xәl itüğә dә 2002 yılda өmmet tudı. Өlkә qanun çığaru cielışı bu 31 tatar awılların üsterü өçen maxsus programma qabul itte, akça bülep birde. Ә menә Tөmnәdәğe mәçet binasın qaytartu өçen 9 yıl dәwamnda alıp barılğan kөrәş mөselmannar faydasına tәmamlanmadı.
Nail Alan, Tөmәn.


text:
Rusiäneñ Tula ölkäsendäge Yandovka awılında qoş-qortlarnı häm kiek qoşlarnı üterü operatsiäse bara. Awıl xucalığı ministrlığı biredä H5N1 törendäge qoş kizüe tabıluı turındağı xäbärne rasladı. Bu awıru Aziädä inde 60-tan artıq keşene üterde. Moñarçı bu awıru Ural häm Seber yaqlarında tabılsa da Yandovka oçrağı Rusiäneñ Yewropa öleşendäge berençe oçraq.
Qoş kizüe inde Törkiä belän Romaniädä dä bar. Häm xäzer Gretsiädä dä şikle oçraşqlar terkälüe turında xäbär itelä.
Dönya Sälamätlek Oyışması kiçä Qıtayda soñğı 2 aydan artıq waqıt eçendä bu awırunıñ berençe märtäbä yaña oçrağı terkälügä borçılu belderde.
Bügen Tailand qoş kizüennän 13-nçe keşe ülde dip xäbär itte.


text: BÄYRUT -- Liban yaña prezidentın saylaw, inde 9. tapqır yänä kiçekterelde. Parlament başlığı Nabih Bärri, bügen saylaw waqıtınıñ 22. Dekabrğaça kiçekterelüe turında belderde. Bärrineñ yuğarı säyäsätçelär belän maxsus söyläşülärennäñ näticä bulmawı arqasında mondıy qararğa kilengän. Xökümät koalisiäse häm oppozisiä xärbi başlıq General Michel Suleimannı yaña prezident itep saylaw turında kileşkän ide. Läkin säyäsi kileşülär äle tämamlanmağan. Emile Lahoudnıñ 23. noyabrda möddäte tämamlanğannañ soñ, Libanda prezidentlıq urını buşta qalğan ide.


text:
Başqortostan teatrźar berlege Respublikala bıl ölkälä yetdi mäsälälär barlığı xaqında belderźe. Berlek yetäksehe Äxtäm Abuşaxmanov qayhı ber spektakldärźä başqort mäźäniäte boźolop kürhätelä tine. Unıñ äytewensä, bıl täw siratta sittän başqort mäźäniäten, başqort xalıqınıñ ğöröf–ğäźättären belmägän rejisserźar saqırıuğa bäyle. Başqortostan teatrźarınıñ urtaq mäsäläläre xaqında teatrźar berlege yetäksehe Äxtäm Äbüşäxmanov höyläne. Başqort Däwlät opera häm balet teatrı äle ğastroldär menän Portugaliala. Tamaşasılarğa bıl yulı Riğöletto operahı täqdim itelä. Bıltır teatr bında Aqqoş küle spektaklen kürhätkäyne.
Rämzit Abulyaev, Öfö


text:
Osman Öztunç - Şeyhin Şahı
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Şeyhin Şahı
Etiketler : Osman Öztunç - Şeyhin Şahı türkü indir, Osman Öztunç - Şeyhin Şahı türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Şeyhin Şahı mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Şeyhin Şahı türküsü, Şeyhin Şahı sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Şeyhin Şahı bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Davullar Çalındı
Osman Öztunç - Suları Islatamadım
Osman Öztunç - Kendime Bağırdım
Osman Öztunç - Üzerine Alınanın


text: Şveysariä xalqı bügen şengen zonasınä kerü, çik buyında tikşerü noqtaların yuq itü-itmäw häm homoseksuallarğa kübräk xoquqlar birü-birmäw turında tawış birä. Televideniädä kürsätelgän fiker beleşülärgä qarağanda, xalıqnıñ yaqınça 52%tı Şveysariäneñ Yevropa Berlegeneñ şengen zonasına kerüne yaqlıy. Mäğlüm bulğança, älege şengen kileşüenä kergän illär arasında çik buyı häm pasport tikşerülär yuq. Şveysariä Yevropa Berlege äğzase tügel. Fiker beleşülär şulay uq Şveysariä xalqınıñ zur öleşeneñ ber cenestäge parlarğa, ir belän xatınğa bulğan kebek xoquqlar birüne yaqlağanın kürsätä. Tawış birü näticäläre bügen iğlan iteler dip kötelä.


text:
İran Ğiraqta AQŞ xärbiläre tarafınnan totqarlanğan 2 İran diplomatı Bağdadta İran räsmilärenä tapşırıldı dip belderä.
İrannıñ räsmi xäbär agentlığı İRNA belderüençä, tapşıru Ğiraq däwlät iminlek kiñäşçese Mowaffaq är-Rubai küzätüendä başqarılğan.
Ğiraq tışqı eşlär ministlığı ul 2 keşe İranğa qaytıp kitte di.
AQŞ räsmiläre äytüençä, ul 2 diplomat Ğiraq iminlek köçlärenä höcümnär äzerläwdä şiklänelüçe iranlılarğa qarşı reyd waqıtında totqarlanğan.
İran räsmiläre AQŞ xärbiläreneñ bu ğämälen xökem itte häm bu xalıqara qağidälärne bozu buldı dide.


text:
Tehran,İran atom qorılmaları säbäple BMO İminlek Şurasına tapşırılsa Saqçılar Şurası xalıqara tikşerüçelärneñ ildäge inspeksiälären tuqtatqan qanunnı rasladı. İran parlamentı ütkän ayda Tehrannıñ atom krizisindä satulaşu pozitsiäsen nığıtu öçen andıy qanun çığarğan ide. Saqçılar Şurasınıñ raslawınnan soñ xäzer qanun imzalanu öçen prezidentqa cibärelä.Läkin ilbaşı qanunğa qayçan qul quyaçaq bilgele tügel.
AQŞ Xalıqara Atom Agentlığına, İran atom qoralları eşläp çığaruğa kiteräçäk aktivlıqların tuqtatmasa anı İminlek Şurasına tapşırsın dip basım yasıy . İminlek Şurası cazalauçı çaralar şulsanda çikläwlär quya ala.


text: Bolar barısı üterü, höcümnär, üz üzlärenä qul salu kebek ülemnär. Saqlanu ministrlığınıñ internet säxifäsenä quyılğan bu mäğlümatlärgä qarağanda, yıl başınnan birle xärbi xezmättä 445 keşe ülgän. Yün ayı axırında saqlanu ministrı Sergei İvanov, xärbi köçlärdäge ülemnär turında açıq räweştä xäbär iteläçägen beldergän ide. Çeçnyada hälak bulğan xärbilärneñ räsmi sanı keşe xoquqları wäkilläre birgän sannardan tübänräk. İnternet säxifäsendä çeçnyada yün ayında 2 xärbi hälak buldı, ikese yuğaldı dip xäbär itelä. Bäysez çığanaqlar isä, Rusiä xärbi köçlärendä här kön diärlek kemder ülä, di.


text:
Kazulin açlıq totıp närsägä ireşte?
Belarus oppozitsiäse citäkçese 5 yarım yılğa iregennän mäxrüm itelgän Aleksandr Kazulin, 53 kön açlıq totqannan soñ, qarşılıq ğämälen tuqtatırğa buldı. Anıñ töp taläbe – Belarustağı keşe xoquqları torışın BMOnıñ İminlek Şurasında tikşerü taläbe – ütälmäde. Läkin xalıqara häm ildäge reaksiäne iskä alğanda, bu ğämäl yuqqa bulmağan, diärgä bula.
Tağın ber oppozitsiä citäkçese Aleksandr Milinkeviç belän bergä alar prezident Aleksandr Lukaşenkağa qarşı köräşergä tırıştı. Räsmi sannarğa qarağanda, Lukaşenka tawışlarnıñ 83, Milinkeviç belän Kazulin 6 häm 2 protsentın cıyğan.
20 Üktäberdä Kazulin açlıq ğämälen başladı häm anı Belarustağı keşe xoquqları torışı BMOnıñ İminlek Şurasında tikşerelsä genä tuqtataçağın äytte.
Oppozitsiäneñ açlıq ğämällärenä elek tä iğtibar birmägän Belarus räsmiläre, bu yulı da qılın selketmäde. Räsmi mäğlümät çaraları 53 kön buyına tınlıq saqladı.
Uzğan atna Kazulinnıñ sälämätlege qaqşıy başlağaç, Milinkeviç anı açlığın tuqtatırğa çaqırdı. Bu taläp ütälerlek tügel, İminlek Şurası xättä Kuba mäsäläsen tikşerä almıy, çönki anda veto saluçılar bar, dide ul.
Alay da, batırlığına ixtiram belderep, Milinkeviç, sişämbedä Brusseldä Saxarov bülägen alğanda, Kazulinnı telgä aldı:
"Ul inde ike ayğa yaqın törmädä açlıq tota. Anıñ xäle bik naçar. Tormışı qurqınıç astında. Bu anıñ da büläge" dide Aleksandr Milinkeviç.
Taläbe ütälmäsä dä, Kozlulinnıñ açlığı yuqqa buldı dip äytergä yarıymı?
Belarus oppozitsiäse şuşı uq taläpne Zur 8-lek illäre citäkçelärenä citkerde.
8 Dikäberdä BMOnıñ keşe xoquqları wäkile Adrian Severin Kazulinnıñ sälämätlegenä tirän borçılu belderde.
Şul uq könne Belarusta 500läp keşe, Kazulinğa teläktäşlek belderep, ber könlek açlıq iğlan itte.
İkençe köngä Germaniäneñ Belarustağı ilçelege, Yewropa Berlege isemennän, Kazulinnı kiçekmästän irekkä çığarırğa çaqırdı.
12 Dikäberdä Quşma Ştatlarnıñ BMOdağı ilçese William Brencick Kazulin mäsäläsen İminlek Şurasınıñ yabıq işeklär artında ütkän utırışında kütärde.
Belarus oppozitsiäse bolarnı zur ciñü dip bäyäli:
"Kazulin bik awır açlıq kiçerep ışanmaslıq näticägä ireşte: Belarustağı wazğiät xalıqara säxnägä mende. Quşma Ştatlar süzen äytte, Milinkeviç Saxarov büläge aldı. Belarustağı xoquqsızlıqqa dönya iğtibar birä başlıy" di Xalıq Frontı räise urınbasarı Yuri Xadıka.
Kilgän xäbärlärgä qarağanda, amerikan ilçeseneñ bu mäsäläne kütärüe Rusiä ilçese Vitali Çurkinnıñ şul qädäre açuın çığarğan ki, ul xättä İran utırışınnan baş tartqan. Soñraq Rusiäneñ Tışqı eşlär ministrlığı monı Şura eşçänlegen Quşma Ştatlar mänfäğätenä taba boru tırışlığı dip bäyälägän belderü yasadı.
Ali Ğilmi


text:
Quray belän Azatlıq radiosı xezmättäşlek turında söyläşä
21 aprel’ könne respublikada şaqtıy populyar bulğan Quray radiosında jurnalist Rimzil Wäli belän söyläşü buldı. Şunısın äytergä kiräk, Quray radiosı ul’tra qısqa dulqınnarda eşli başlağan berençe tatar radiosı. Anıñ beryulı tatar, rus häm çit il başqaruçılarnıñ muzıkasın aralaştırıp efirda yañğıratuı aña yäş tıñlawçılarnı cälep itärgä yärdäm itä. Rimzil Wäli belän söyläş.ne Säriä Tuqaeva alıp bardı. Rimzil äfände Säriä xanımnıñ da, Qurayğa şaltıratuçılarnıñ da küpsanlı sorawlarına cawap birde, söyläşüneñ tematikası da bik kiñ buldı. Tıñlawçılarnıñ berse – Rinat äfände – Rimzil Wälievkä Azatlıq radiosınıñ eşçänlegenä qağılışlı soraw da birde.
Xäzerge waqıtta bezneñ respublikanıñ suverenitetın qısalar, tormışlar qıyınlaşa bara. Bar ömet Azatlıq radiosına ide, läkin inde sez dä sovet radiosına oşap barasız, kübräk tege kolxozda küpme söt sawğannar, busında küpme it alğannar turında ğına söylisezAzatlıq radiosı tıñlawçılar fikeren, alarnıñ täqdimnären isäpkä alıp eş itä. Läkin bu oçraqta bez Rinat äfändeneñ fikerläre belän bik kileşep betä almıybız. Qızğanıçqa qarşı, radiobızda awıl xucalığı, xalıq tormışı xaqında yazmalar, aktual söyläşü kiresençä citep betmi. Bez monı istä totıp, kiläçäktä xalıqnıñ sotsial-iqtisadi tormışı, bigräk tä millättäşlärebezneñ şaqtıy öleşe yäşägän awıldağı xällär turında kübräk häm tulıraq mäğlümät birergä tırışırbız. Bu eştä sez dä, x.t., qatnaşa alasız. Ägär dä sezneñ qızıqlı faktlar, waqiğalar xaqında mäğlümätläregez, täqdimnäregez bar ikän, alarnı bezgä 36-81-02 telefonı buyınça xäbär itärgä mömkin. Şulay itep, azatlıq radiosı tıñlawçılar belän xezmättäşlekne arttırırğa uylıy. Rimzil Wäliev isä Quray radiosı belän dä aralarnı yaqınaytu turında süz alıp bardı. Radionıñ citäkçese İrkä Musina belän ul Azatlıqta efirğa çığuçı qayber maxsus programmalarnı Quraydan yañğıratu xaqında söyläşte. Şuşı xezmättäşlekneñ däwamın bez kiläçäktä efirda işeterbez, dip ömetlänik.Gölnaz İlgizär


text:
Bötentatar İctimaği Üzäge
Bötentatar İctimaği Üzäge (BTİÜ), Tatar milli ictimaği-säyäsi oyışma.
1. oyıştıru qorıltayı 1989 yılnıñ fevrälendä Qazanda uzdırıla. Başta Tatar İctimaği Üzäge dip atala. 2. qorıltayda (1991 yıl, fevral) cämğiätneñ programması häm nizamnamäse qabul itelä, 35 keşelek pezideumı saylana, iseme Bötensoyuz Tatar İctimaği Üzäge dip üzgärtelä. 1992 yıldan xäzerge isemendä. BTİÜne oyıştıruda başlap yörüçelär: M. Mölekev, İ Ämixanov, Fäwziä Bäyrämeva, Z. Zäynulin, R. Safin, F. Safiullin h.b.
Maqsat-programması: Tatarlarnıñ däwlätçelegen torğızu, Räsäy Federatsiäse häm başqa däwlätlär belän tiñ, tigez däwlätara mönäsäbätlär urnaştıru, milli mädäniätneñ, telneñ üseşenä ireşü, Tatar telen çın däwlät tel itü, İslam dine eşçänlegen yañartıp cibärü, başqa töbäklärdä yäşäwçe Tatarlarnıñ milli-mädäni häm üzbilgelänü xoquqların ğämälgä aşıruda yärdän iteşü h.b.
Taşqın, Millät häm İzvestiya TOTs (TİÜ xäbärläre; Urısça: ИзBecTия TOЦ) gäzetläre näşer itelä. Citäkçe organnarı: qorıltay, Ğäli Mäcles (qorıltaylar arasında), Prezidium (daimi eşli), Prezidium räise (almaşlap). Qorıltayları:1.se 1989-da, 2.se 1991-dä, 3.se häm 4.se 1993-tä,5.se 1996-da, 6.sı 1999-da, 7.se 2002-da uzdırıla.[1] Berniqädär mäğlümätlärgä qarağanda, BTİÜdä suğışçan qanatı bar; 1990-yıllarda İçkeriä yawbaşları belän elemtä totqanı uylanıla. [2]
Çığanaqlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ↑ Tatar Ensiklopediä Süzlege, Qazan, 2003
- ↑ (Urısça) 4. Bötendönya Suğışı säxifäsendä


text:
Däwlätneñ toraq programmalarında yäşlär qatnaşa alamı?
Çärşämbe könne, Däwlät Şurası qarşındağı yäşlär ictimaği ppalatasınıñ utırışı bulıp uzdı. Yäşlär parlamentı räweşendäge älege yäşlär cıyını, här kem öçen bik möhim mäs’älä, toraq programmaları turında söyläşü alıp bardı.Yäşlär aldında, däwlät oyışmaları wäkilläre çığış yasadı. Yäş iqtisat belgeçe, ictimaği palata ägzäse İlnur Ğäräyev, inde bulğan toraq programmaların çağıştırıp qarap, küzätü yasadı. Anıñ süzlärençä, bügenge köndä, toraq problemasın xäl itü öçen Tatarstanda 3 yul bar : yäş ğailälärgä yärdäm programması, byudjet oyışmalarında eşläwçelär öçen sotsial ipoteka häm ğädäti ipoteka ikän. Yäş ğailälär programmasınıñ berençe kerteme dä zur tügel, fatir bäyäsen dä ozaq yıllar buyı tülärgä bula, ämma, programmağa az aqça birelä, ul bik äkren ütälä. Çiratta 22 meñ keşe tora, ä yılına 1 meñ keşe genä fatirlı bula, dielde xisapta. Sotsial ipoteka, uqıtuçılar, tabiplar häm däwlät eşendä eşläwçelär öçen bik uñay programma digän bäyä birelde. Ämma toraq bäyäse, kredit protsentları, ğädättägedän 2 tapqırğa arzanraq, dip sanalsa da, byudjet oyışmalarında eşläwçelär öçen berençe kertem häm aylıq tüläwlär , kütärerlek tügel ikän. Bu xaqta, parlament utırışında qatnaşqan yäşlär üzläre dä äytte. Çönki, 2 yäş keşeneñ eş xaqları şul xätle tübän ki, ay sayın 3-4 meñne tülärgä häm xucalıq alıp barırğa berniçek tä citmi. Toraq fondı citäkçese, finas xäl awır bulsa, berençe 30% -lik kertemne dä tülämiçä, programmada qatnaşırğa bula, dide. Klassik ipoteka tüläwläre, yäşlär tarafınnan, gomümän kütärerlek tügel,dip tabıldı. Toraq fondı citäkçese Tälğät Abdullinğa, yäşlär, studentlar ni eşlärgä tieş, alar sotsial ipotekada qatnaşa alamı digän sorawnı quydı. Ul, äye, yäşlär, üzläre yäşägän rayonnarında çiratqa yazıla alalar, dip cawap birde. Ämma kreditnı tüläw öçen, alarğa aqçanı tabarğa turı kiläçäk, dide. Tälğät Abdullin. Yäğni, xaqı bar, alaçağı yuq. Sotsial ipotekanıñ yäş ğailälärğä birgän berdänber östenlekle yağı – bala tuu belän, fatirnıñ 18 kvadrat metrı buşlay birelä. Başqa östenleklär yuq. Tözeleş ministrlığı wäkile şulay uq, cıyılışta çığış yasap, älege däwlät oyışmasınıñ qaraşın añlattı. Toraq buşlay birelmäskä tieş, çönki ul waqıtta qädere bulmıy, keşelär däwlättän alıp, annan aqça ğına eşlärgä toralar, dip añlattı. Şuña kürä, fatirlı bulu – ciñel bulmayaçaq, dide. Yäşlär üzläre isä, awır ğına tügel, bulmaslıq, digän näticägä kilde. Sotsial häm ğadi ipoteka, yäş ğailälärgä yärdäm programmaları eşläp kilsä dä, alar bar yäşlärgä turı kilep betmi. Sotsial ipoteka programmasında, uqıtuçı, tabip häm başqa şundıy däwlät oyışmalarında eşläwçelär qatnaşa ala, ä şäxsi şirkätlärdä eşläwçelärneñ finans xälläre, däwlätnekennän ällä ni ayırılmasqa mömkin. Awıldan, başqa şähärdän küçep kilgän keşe, ğädättä yäşäw urını bulmaw kebek problema aldında kilep basa. Xäzer Qazanda, tulay toraqlar citmi, bulğannarı – şığrım tulı. Fatirnı arendağa alıp, xucağa xaqın tüläp yäşärgä qala. Parlament utırışında, yäşlär öçen ciñelräk arenda şartların, sotsial arenda buldıru kebek mäsällär qaraldı. Ämma bolar äle yıraq kiläçäk eşe genä.Yäşlär ictimaği palatası ägzäläre, eşçe törkem tözep, toraq programmalarına yäşlär isemennän teläk-täqdimnär tuplarğa kileşte.Bikä Timerova


text: Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov İtaliä başqalasına kilde. Rimdağı söyläşülär İrannıñ atom programması tiräsendä baraçaq. Rimğa Lavrov Gresiädän kilde, anda Afinda düşämbe könne Rusiäneñ tışqı eşlär ministrı xalıqara cämäğätçelekne İranğa atom eşçänlege mäsäläsendä yanamasqa çaqırıp çığış yasadı. Rusiä İranğa uran bayıtu eşçänlegen üz cirendä başqarunı täqdim itkän ide. Älege mäsälä Mäskäwdä ike il wäkilläre oçraşuında 16 fivral könne qaralır dip kötelä. Rimda şulay uq könbatış balkandağı wazğiät häm Rusiäneñ Yevropa Berlege belän mönäsäbätläre turında da söyläşülär bulır dip kötelä. Bu xaqta Rusiä tışqı eşlär ministrlığınıñ matbuğat wäkile xäbär itte.


text:
Rusiädä “Sabantuy” bäyrämen oyıştıruçılarnıñ uquları başlandı
Şuşı könnärdä Qazanda Rusiä Federatsiä töbäklärendä saban tuyı bäyrämen oyıştıruçılar öçen maxsus uqular ütä. Monda qatnaşu öçen Tatarstan başqalasına millättäşlärebez yäşi torğan töbäklärdän 200 gä yaqın keşe kilde. Älege çaranı Bötendönya tatar kongressı başqarma komitetı häm Mädäniät ministrlığı oyıştıra.
Bu üzençälekle uqular, çönki soñğı yıllarğa qädär ber genä töbäktä dä Saban tuyın ütkärü buyınça, täcribäle belgeçlär şuşı milli bäyrämne oyıştıru texnologiäsen täfsilläp, küp sanlı auditoriägä añlatqannarı bulmağandır. Ä xäzer Saban tuyları 50- 60 lap töbäktä häm däwlättä ütkärelä başlağaç, bu bäyrämneñ forması, mäğnäse häm milli ruxı saqlansın öçen anı oyıştıru belgeçläre kiräklege açıqlandı. Çönki qayber urınnarda Saban tuyın şähär bäyräme, spartakiada dip atalğan kümäkläp cıyıluğa äyländerä başladılar.
Saban tuyın ütkärä torğan töbäktä milli cır, biü, sport uyınnarı tieşle yuğarılıqta oyıştırılmasa, anıñ iseme genä Saban tuyı, ä ciseme kümäkläp eçügä äylänä. Berniçä yıl elek Tatar kongressı, mädäniät ministrlığı, Qazan mädäniät häm sänğät universitetı Saban tuyın oyıştıruçılarnıñ metodikasın äzerläp yaz aylarında uqular oyıştırdılar. Bıyılğı uqular isä sişämbe könne Akterlar yortında açıldı. 180 läp mädäniät xezmätkäre häm yal, sport oyıştıru belgeçläre Rusiäneñ tatarlar yäşi torğan barlıq töbäklärennän kilgän ide. Alar düşämbe könne Qazanğa cıyılıp kunakxanägä urnaştılar häm Çuaşiäneñ “Mişär” fol'klor- estrada ansambleneñ çığışın qaradılar, ä kiçen kongress binasında Marsel' Garipovnıñ Tuqay mäxäbbäte turındağı kitabınıñ täqdim itü kiçäsendä buldılar. Uqularnıñ berençe könendä täcribäle mädäniät xezmätkärläre şäkertlärgä äylänep, çığış yasawçılarnı tıñlap barsın da bäynä – bäynä terkäp bardılar.
Töşke aştan soñ inde qunaqlar Sabantuy bäyrämen Rusiä töbäklärendä uzdıru täcribäse belän dä urtaqlaştılar. Älege uqular atna axırına qädär däwam itäçäk. Aldağı könnärdä qunaqlar Ğabdulla Tuqaynıñ 120 yıllığına bağışlanğan çaralarda, Tuğan tel bäyrämendä dä qatnaşaçaq.
Gölnaz Şäyxetdin


text: Washington -- Quşma Ştatlarnıñ xärbi citäkçeläre Guantanamo törmäsendä amerikan xärbiläreneñ Qor'änne mäsxäräläw oçraqları turında berençe tapqır centekle xisap iğlan itte. Pentagonnıñ räsmi belderüendä äytelgänçä, ber oçraqta amerikan xärbie ber totqınnıñ izge kitabına ayaq belän tipkän. Xispata şulay uq Qor'än östenä su sibü, siyü oçraqları kiterelgän. Ber xärbi totqınnan soraw alğanda izge kitap östenä basqan. Soñraq ul wazifasınnan çitlätelgän. Monnan tış, izge kitap tışınıa mäsxärä süzlär yazu oçraqları bulğan. Şul uq waqıtta Pentagon räsmiläre, Newsweek jurnalı yazğança, Qor'änne bädräfkä taşlaw oçraqlarına dälillär tabılmadı, dip belderde.


text:
Xanoyda ütüçe bu çarada 20 dän artıq ilneñ başlıqları, şul isäptän Quşma Ştatlar, Rusiä häm Qıtay liderları da qatnaşa. Quşma Ştatlar prezidentı George Bush, sammitta qatnaşuçılarnı, Tönyaq Korea atom-töş qoralı buldırunı däwam itkängä , BMO nıñ çikläwlären xuplarğa ışandırırğa tırışa. Buş bu mäsälä turında Könyaq Korea häm Yaponia başlıqları belän söyläşte inde. Yaponiä premier-ministrı Sindze Abe belän oçraşqaç, Bush: “Bez ike ara mönäsäbätlärne tikşerep ozaq qına waqıt ütkärdek. Ähämiätle sorawlarnıñ berse- raketa höcümennän saqlanu ölkäsendä urtaq xezmättäşlekne däwam itergä tırışu”,- dide.
Sammit qısalarında çığış yasap, Rusiäneñ tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov, Tönyaq Koreanıñ atom programması tiräsendä tuğan krizis, ozaq qalmıy başlanırğa tieş, küp yaqlı söyläşülär waqıtında cayğa salınuına ışanıç belderde. “Bez söyläşülär östäle yanına qaytabız. Söyläşülär özelgännän birle wäzğeyät yaxşırmadı. Tönyaq Koreya atom sınawları ütkärde. Ämma iñ ähämiätlese- söyläşülärne yañartırğa digän qarar bar. Häm min anıñ uñışqa kiteräçägenä ışanam”,-dide Lavrov.
İrtägä, yäkşämbe könne Quşma Ştatlar prezidentı George Bush Qıtay häm Rusiä başlıqları belän oçraşa.
Xanoyda ütüçe Aziä-Tın okean iqtisadıy xezmättäşlek oyışmasınıñ yıllıq sammitında qatnaşuçılar, şulay uq, iül ayında özelgän dönyaqüläm säwdä söyläşülären däwam itü öçen bulışlıq kürsätergä wäğdä itte. Alar, töp maqsatı- xalıqara säwdäne canlandıru häm üsep kilüçe illärgä yärdäm itü bulğan- Bötendönya säwdä oyışması söyläşülären qabat canlandırıp cibärü öçen qayber taşlamalarğa barırğa äzer ikänleklären belderdelär.


text:
Amerikan prezidentı George Bush Yevropa Berlegennän Äfğanstannı tözekländerügä aqça soradı
Ğiraqnı da ayaqqa bastıru kiräklege säbäple soñğı waqıtta dönya cämäğätçelege iğtibarı Äfğanstannan kitte. Uzğan atnada 60qa yaqın il wäkilläre Ğiraqnı tözekländerügä 33 milliard dollar tiräse aqça cıyarğa wäğdä itkän ide.
2002nçe yılda Äfğanstanğa 5 yıl eçendä 4 yarım milliard dollar aqça bülengän ide. Berläşkän Millätlär Oyışması İminlek Şurasınıñ yuğarı däräcädäge wäkilläre bu könnärdä Äfğanstanğa barıp, ilneñ kiläse yılda uzaçaq saylawlarğa äzerlänüen tikşeräçäk.
Äfğanstannıñ üzendä isä könyaq häm tönyaqtağı köndäş qabilärlär arasında bulğan bäreleşlärdä kimendä 30 keşe hälak bulğan.
Bügen bäreleşlär könyaqtağı Helmad Provinsiäsendä Prezident Hamid Qarzai'nıñ xökümät köçläre belän cirle qır komandirı, provinsiä başlığı urınbasarı Haji İdrees tarafdarları arasında bulğan. Politsiä İdrees utırğan maşinanı tuqtatqaç – gubernator yardämçese tikşerüdän baş tartqan, atışlar şunnan başlanıp kitkän. Haji İdrees häm anıñ yardämçese hälak bulğan, dip xäbär itelä.
İlneñ tönyağında köndäş qır komandirları Atta Möhammäd häm Abdul Räşid Dostum köçläre arasında da qarşı toru däwam itä, bügen bäreleşlärdä kimendä 5 keşe hälak bulğan.


text:
Inde xäbär itelgänçä, Ğiraqnıñ waqıtlı xakime Paul Bremer bu atna azağında Bagdadtan kire Waşingtonğa qayttı. Şimbägä qarşı töndä ul Aq yortta Quşma Ştatlar prezidentı George Bush belän oçraşıp, Ğiraqta soñğı könnärdä tuğan tirän säyäsi krizisnı çişü yulların tikşerde.
Tıñlawçılarıbız inde xäbärdar, Ğiraq xalqınıñ yaqınça 60 protsentın täşkil itkän şığıylar, amerikannar ildäge xakimiatne aldan iğlan itelgänçä şuşı cäydä, ğomumi saylawlar aşa bilgelängän xökümätkä tapşırunı yaqlıy. Amerikan yağı äzerlägän häm Waqıtlı idarä şurası tarafınnan da xuplanğan plan isä xakimiatne, törle säyäsi, milli, dini törkem wäkillärennän torğan maxsus mäcleskä, döresräge şul mäcles qoraçaq xökümätkä birüne küz aldında tota. Bu xaqta uzğan noyäbrneñ 15-endä Bagdadta maxsus kileşügä ireşelgän ide häm Paul Bremer kiläçäktä şunıñ nigezendä eş itärgä cıyına. Kileşüdä maynıñ 1-enä qädär şul küçeş çorı mäclesen qoru qaralğan, şunnan soñ ul waqıtlı xökümät bilgeli häm amerikannar Ğiraqtağı xakimiatne 1-nçe yülgä näq menä şul xökümätkä tapşırırğa tieş bulaçaq. Ğomumi saylawlarnı isä Ğiraqta kiläse yılda ütkärü qaralğan. Küçeş çorı mäclese, anı waqıtlı parlament ta dip atap bulır ide, älegä ilneñ 18 wilayätennän maxsus wäkillär cibärü aşa tözeläçäk. Prezident Bush belän oçraşqannan soñ Bremer, monıñ niçek itep ğämälgä quyılaçağına qarağan mäs''älälärne qarşı yaq, bu oçraqta şığıylar belän tikşerergä äzer buluın äytte, häm xätta Waşington ber genä mömkinlekne dä kire qaqmıy dip östäde. Şulay itep ul şığıy citäkçese baş ayatolla äl-Sistanigä, amerikannarnıñ fiker qarşılıqların beterü mäs''äläsendä söyläşülärgä äzer toruına işarä itte.
Audio, Paul Bremer
"Bolar, yäğni saylawlar ütkärüme, yä inde wäkillär bilgeläwnı saqlap qalumı, älbättä, qaralırğa tieş mäs''älälär, di Bremer häm üzeneñ monı düşämbedä Berläşkän Millätlär general'' sekretare Kofi Annan belän tikşeräçägen äytä. Läkin ul berük waqıtta, üzeneñ şığıylar qaraşı belän kileşmäwe, häm Annannıñ da şundıyraq fikerdä toruı xaqında belderä.
Audio, Paul Bremer
"Bezdä, general'' sekretardağı tösle ük, saylawlarnıñ xakimiatne Ğiraq xalqına qaytaruğa qädär ütkärü mäs''äläsendä şiklär bar" di Paul Bremer. Düşämbe söyläşülärennnän soñ şul şiklär tağın da nığıy töşärme, ällä inde yaqlar berär urtalıq fikerenä kilerme, monısın kötäse genä qala. Ä älegä Bremer Berläşkän Millätlärneñ Ğiraqqa mömkin qädär tizräk qaytuın, häm anıñ üze alğa sörgän plannı ğämälgä quyuğa, yäğni waqıtlı mäcleskä wäkillär bilgeläw eşenä quşıluın teli.
Kärim Kamal, Praga