text:
Ukraina parlamenti cemaat faalleriniñ Qırım ve Aqyarnıñ işğalden azat etilmesinen bağlı tevsiyelerini tasdıqladı. Böylece, Ukraina memurları Qırımnıñ Ukraina nezareti altına qaytmasına dair yol haritasını ilk sefer resmiy şekilde aldı – Qırım ekspertleri devamlı işiniñ neticesini aldı.
Qırım ve Aqyarnıñ Ukrainağa integratsiya tiklenmesinen bağlı tevsiyeler iyün 15-de parlament diñlevleri vaqtında aydınlatılğan edi. Olarnı bir sıra cemaat teşkilâtı ve faaller azırladı. Diñlevler vaqtında qayd etildi ki, Qırımnıñ işğalden azat etilmesi Ukrainanıñ milliy ğayesi olmalı, çünki «Donbass ve Qırım Muhtar Cumhuriyeti olmasa, mustaqil, demokratik bir Ukraina devleti de olmaz».
Diñlevler neticesinde Ukraina akimiyetine Qırımnıñ qaytarılması boyunca adım-adım instruktsiya teklif etildi, anda Ukraina ükümeti, parlamenti ve prezidenti yapacaq bütün işler qayd etilgendir.
Qırım meselesi – üçünci ıntılma
Üç aydan soñ parlament bu tevsiyelerni tasdıqladı. Bunı yalıñız üçünci ıntılmadan soñ yaptılar. Eki kere rey berildi, amma reylerniñ sayısı yeterli degil edi, soñra halq deputatı ve Qırımtatar Milliy Meclisi Refat Çubarov emotsional çıqışta bulunıp, eki buçuq yıldan berli qırımlılar bulunğan vaziyetni tekrar añlatmağa mecbur oldı, yalıñız bundan soñ parlament tablosında reylerniñ yeterli sayısı peyda oldı.
Neticede 233 reynen qarar alındı. Fraktsiyalarğa köre böyle rey berildi: 105 reyni Petro Poroşenko Blokunıñ halq deputatları berdi, 61 – «Narodnıy front», 24 – «Samopomiç», 13 – «Batkivşçına», 11 – Oleg Lâşkonıñ Radikal firqası ve 2 – «Vozrojdeniye» muhalifet firqası.
«Qırım» fraktsiyalarara birleşmesiniñ deputatları işbu qararğa qoltuttı, o kün Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Baş assambleyası sessiyasında iştirak etken Mustafa Cemilev memlekette olmağanından rey bermedi.
Qırımnıñ işğalden azat etilmesi strategiyasına dair tevsiyelerge «Volâ naroda» fraktsiyasınıñ deputatları qoltutmadı: 19 halq deputatından 11 yoq edi, daa sekizi rey bermedi. «Muhalifet blokundan» saylanğan halq deputatları da meseleniñ baqılmasını körmemezlikke urdı.
Eñ çoq rey bermegenler – Petro Poroşenko Blokunda. Eñ az – «Samopomiçte»
Parlamentte olıp (rey berüvniñ elektron sisteması bergen malümatına köre) rey bermegenlerniñ sayısı 61 edi, dep esapladı Qırım.Aqiqat. Olarnıñ arasında «Batkivşçına» lideri Yuliya Timoşenko, halq deputatı Sergey Vlasenko (qarar leyhasınıñ müelliflerinden biri), Anton Geraşçenko ve Dmitriy Tımçuk.
Eñ çoq rey bermegenler – parlamentniñ eñ büyük fraktsiyasında – Petro Poroşenko Blokunda – 18 deputat. Eñ az – «Samopomiçte» – 2.
«Bu rey berüv Qırımnıñ işğalden azat etilmesi ve integratsiya tiklenmesinen bağlı devlet siyasetiniñ temelini qoyğandır. Bu ne vaqıt ve nasıl olacaq bizge bağlı. Ağlarda bu rey berüvden soñ başlanğan «rıglar» ve Kreml hızmetçileriniñ yayğaralarına qıymet kessek, esnas yavaş (şimdilik) olsa da, doğru yoldan kete», – dep qayd ete «Maydan inostrannıh del» hayriye fondunıñ eksperti Yuriy Smelânskiy Facebook saifesinde.
Oña diger cemaatçılar da qoltuttı. Olarnıñ arasında «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva, o, ukrain akimiyeti qabul etilgen tevsiyelerni yerine ketirecegine ümüt etkenini bildirdi.
«Başından berli Qırımnıñ işğalden azat etilmesi boyunca tevsiyelerni azırlamağa yardım etip, parlament tarafından olarnıñ tasdıqlanmasına müsbet qıymet kesemiz. Faqat qabul etmesi biraz hucur edi. Bu müim vesiqağa istegenimiz kibi deputatlar rey bermedi. Halq deputatları bu meselege daa çoq diqqat ayırmalı, dep tüşüne edik. Amma, buña baqmadan, ümüt etemiz ki, bu tevsiyeler yerine ketirilir, ve bizler bu esnasnı kontrol etecekmiz», – dep qayd etti o Qırım.Aqiqatqa.
Qırımnı nasıl qaytarmaq mümkün
Qabul etilgen vesiqada Qırımnıñ işğalden azat etilmesi siyasetinen bağlı Ukraina prezidenti, parlamenti ve ükümeti içün tevsiyeler mevcuttır.
Esas iddialardan biri – Ukraina Anayasasınıñ deñişmeleri ve Aqyar şeeriniñ ayrı statusından çıqarılmasıdır.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti statusınıñ Qırımtatar Muhtar Cumhuriyetine çevirilmesi baqılmalı
«Aqyar şeeri Ukrainanıñ Esas qanunında ayrı statustan çıqarılmalı, ayrı belgilengen memuriy-topraqlarğa mensüpligi lâğu etilmeli. Bundan ğayrı, Qırım Muhtar Cumhuriyeti statusınıñ Qırımtatar Muhtar Cumhuriyetine çevirilmesi baqılmalı», – dep aytıla tevsiyelerde.
Bunıñnen beraber, Ukraina prezidentine qırımtatarlarnı, qaray ve qırımçaqlarnı Ukrainanıñ tamır halqları olaraq tanımaq içün Esas qanunğan deñişmeler azırlamağa ve Ukraina prezidenti yanında Qırım ve Aqyarnıñ işğalden azat etilmesi ve integratsiya tiklenmesi meselelerinden mesleat-muşavere organını qurmağa tevsiye etile.
Ukraina parlamentine Qırımnıñ işğalden azat etilmesi ve integratsiya tiklenmesiniñ devlet strategiyasını tasdıqlap, onı maliye etilmesinen beraber devlet programması olaraq belgilemege avale etildi. Qırımda qayd olğan Ukraina vatandaşlarını rezident olaraq tanımağan «Qırım» serbest iqtisadiyat alanı aqqında qanun artıq çalışmağanına dair qarar alınmalı, dep qayd etile. Uquq qorçalayıcılar bir yıldan berli buña mahkemede itiraz bildirmege tırışa.
Vesiqa Qırım ve Aqyarda akimiyet temizlenmesi ve kollaboratsionizm qanunlarını qabul etmege tevsiye ete
Vesiqa yarımada işğaline qoltutqanlarnı mesüliyetke çekmek ve ileride olarnı akimiyetke almamaq içün Qırım ve Aqyarda akimiyet temizlenmesi ve kollaboratsionizm qanunlarını qabul etmege tevsiye ete.
Qanun teşebbüsleri, şu cümleden «Qırım» SİA qanunınıñ lâğu etilmesi ve yarımadanıñ işğalden azat etilmesinen bağlı devlet strategiyasınıñ tizilmesi, Ukraina Nazirler şurasına qaldırıla.
Vesiqada Ukraina Nazirler şurasınıñ №1035 qararınıñ vatandaş ve naqliyatnıñ Qırım ile memuriy sıñırdan keçüv maddesinde «yüksiz şahsiy yük naqliyatı, vaqtınca işğal etilgen yerlerden Ukraina kontroli altında bulunğan yerlerge köçmek maqsadınen eşyalarını alıp ketken şahsiy naqliyatniñ memuriy sıñırdan keçmesi ve aşayt mahsulatınıñ taşıması meselesinde içtimaiy qıyınlıqlarnıñ al etilmesi içün» deñişmeler kirsetilmeli, dep qayd etile.
Ukraina ükümetine Qırım ile memuriy sıñırdan şahsiy naqliyatnıñ keçmesi esnası ğayrıdan baqmağa tevsiye etile
Ukraina ükümetine Qırım ile memuriy sıñırdan keçken Ukraina vatandaşlarınıñ aqları ve azatlığınıñ teminlenmesi içün şahsiy naqliyatnıñ keçmesi esnası ğayrıdan baqmağa tevsiye etile. Rusiye akimiyetiniñ basqısı altında nomera işaretleri ve vesiqalarnı deñiştirip, Ukraina kontroli altındaki topraqqa çıqmaq imkânından marum qalğan maşina saipleri aqqında laf kete.
Vesiqa Ukraina ve çetel devletlerinde Qırım ve Aqyarda, em de 2014 senesi fevral 20-den soñ Ukraina qanunları boyunca qayd olğan ticaret markaları altında Rusiyede işlep çıqarılğan mahsulatnıñ satılmasını yasaq etmege tevsiye ete.
Parlament qararında bu tevsiyelerge riayet etüv kontroli de qayd etilmekte. O, Qırımnıñ işğalden azat etilmesi strategiyasınıñ yerine ketirilmesinen bağlı taraflarnıñ iştiraki ile parlament diñlevleri vastasınen kerçekleşecektir.


c: text/html

text:
Kreml nezareti altındaki Aqmescit memuriyeti, Salğır özeniniñ yatağını temizlemek içün Rusiyeden 100 million ruble soray. Bu aqta muessiseniñ matbuat hızmeti haber etmekte.
Aqmescit memuriyetiniñ başı İgor Lukaşevniñ aytqanına köre, özen yatağınıñ temizlev leyhası bütün kerekli teşkerüv ve añlaşmalardan keçti.
“Para ayırılsa, konkurs protseduraları keçirilgeninden soñ, temizlev işleri endi kelecek yılda başlanır”, - dep aytıp berdi memuriyet başı.
Avgust 23-ünde Aqmescitniñ rusiye başlığı İgor Lukaşev, Salğır özeni ve başqa küçükçe özenlerniñ temizlevi 100 million rubleden artacağını bildirdi. Temizlevni 2019 senesinde yapmaq istenile.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mart 8-de aqşam Aqmescitte (Simferopol) sarhoş aydayıcı cemaat naqliyesi turağına uruldı.
Qaza Pobedı caddesi ve Keçkemetskaya soqağınıñ çatışmasında yüz berdi.
İlk malümatlarğa köre, vaqia neticesinde dört adam ağır yaralandı, elâk olğanlar yoq.
«1982 senesi doğğan «Volvo» aydayıcısı, ilk malümatlarğa binaen, yüksek suratnen ketip, maşnanı idare etip olamadı ve turaqqa uruldı. Avtomobil qaza neticesinde avdarıldı», – dep añlattılar Qırım boyunca Yol areketi havfsızlığı devlet inspektsiyasında.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte,Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber,Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov Venada Ukraina Tış işleri nazirligi tarafından teşkil etilgen keñeşte Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında ikâye ettiler. İlmi Umerov bunı Facebookta bildirdi.
Rusiye tarafından ilhaq etilgen ve Ukrainağa ait olğan Qırımdaki vaziyet, insan aqları ve ürriyetleri saasındaki vaziyet aqqında; tecavuzkâr devletke siyasiy ve iqtisadiy tazyıqnı arttırmaq kerekligi aqqında; Ukrainanıñ topraq bütünligi oğrundaki küreş aqqında ikâye ettik», – dep bildirdi Umerov.
Meclis reisi muavininiñ aytqanına köre, körüşüvde Avropada telükesizlik ve işbirligi teşkilâtı (OSCE) azaları olğan 15 Avropa Birligi devletiniñ vekilleri bar edi.
«Keñeş iştirakçileri Ukrainağa qol tutqanlarını ve ilhaq etilgen Qırımnı azat etmek ile Ukrainanıñ topraq bütünligini tiklemek içün bütün imkânlarnı qullanmağa azır olğanlarını ifade ettiler», – dep yazdı o.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov dekabrniñ 7-nde Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ OSCE azası olğan ülkeleriniñ nazirleri ve em de AQŞ devlet kâtibi Reks Tillerson ile körüşmek içün Venağa uçqanlarını bildirdi.
Ukraina Tış işleri naziri Pavel Klimkin Venada OSCE Nazirler Şurasınıñ oturışuvında Qırımdaki vaziyet içün cümleden yañı sanktsiyalar qabul etilmesi yolunen Rusiyege tazyıqnı arttırmağa davet etti.
Tış işleri nazirliginiñ sözcüsi Maryana Betsa, Klimkinniñ sözlerine esaslanıp, AQŞ, Kanada, İsveç (Şvetsiya), Türkiye, Litva, Latviya, Poloniya, Romaniya, Estoniya, Norvegiya ve Daniyanıñ «Rusiyege tazyıqnı arttırmağa» razı olğanlarını bildirdi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Qırım ve Donbass işğalden azat etileceginden emin. Bunı o, Kiyevde Ulu Vatan cenkiniñ Milliy tarih müzeyinde mayıs 8-de aqşam Hatıra ve barışıq Kününe bağışlanğan tantanalı merasimlerde çıqışta bulunıp ayttı.
«Ukrainada kene barışıq olacaq. Bunıñ içün elimden kelgeni qadar yapmağa söz berem. Ve imkânsız olğan şeylerni de yapacam. Eminim, yeñermiz, çünki bizler tuvğan ukrain toprağını imaye etemiz. Donbass da işğalcilerden azat etilecek. Qırım da azat etilecek», – dep tekrarlay Poroşenkonıñ sözlerini onıñ matbuat hızmeti.
Bundan evel, Avropada natsizmni yeñüvniñ 70 yıllığına bağışlanğan Ukraina Yuqarı Radasınıñ tantanalı toplaşuvında Poroşenko Ukraina tarihnıñ sert derslerini aldı, dep qayd etti.
«Bizge Çehoslovakiyanıñ işğali ne olğanını añlatmaq kerekmey, bizde eki vilâyet qısmen işğal etildi – Donetsk ve Lugansk. Bizge Avstriyanıñ işğali ne olğanını hatırlatmaq kerekmey. Bunı bizler Qırım işğalinde kördik», – dedi o.
Bizge Avstriyanıñ işğali ne olğanını hatırlatmaq kerekmey. Bunı bizler Qırım işğalinde kördikPetro Poroşenko
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ onıñ neticelerini tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar. Ğarp Qırım Ukraina olğanını aytmağa devam ete.
Ukraina ve Ğarp Rusiyeni Donbass separatistlerine silâ ve adamlarnen yardım etkeninde qabaatlay. Moskva bu qabaatlarnı red etip, Ukraina şarqında «göñülliler» cenkleşkenini bildire.
AQŞ, Avropa Birligi ve bir sıra biger memleket Qırım işğali ve Moskvanıñ Donbass zıddiyetinde rolünden sebep Rusiyege qarşı cezalar kirsettiler.


text:
Halqara uquqnı bilgen uquqçılar gruppası Qırımdaki «fevral 26 işiniñ» malümatını örgenmege başladı.
Bunı İnsan aqları Ukrain Helsinki birliginiñ uquqçısı Darya Sviridova Kiyevdeki matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Fevral 26 işine» uquq ceetinden qıymet kesilmesi müim. İnsan aqları Ukrain Helsinki birligi bu işni insan aqları aqqında halqara uquq ceyetinden talil etken halqara ekspert ve halqara uquqçılardan ibaret olacaq gruppanı qurmağa teklif etti. Şimdilik tam bir cevap yoq, uquq ve barışıq toplaşuvlarınıñ serbestligi aqqında meseleler ceetinden zor bir iş», – dedi Sviridova.
Missiya siyasiy tesir altında qala ve uquq problemlerine baqmadan, ekspertler güzel bir perspektiva bar olğanını qayd ete.
«Gruppamız içün bu işniñ uquqiy tarafını qayd etmek müimdir, çünki halqara cemaatçılıq bu hulâsalarnı temel sayacaq, bu insanlarnı azat etmek içün yapılacaq areketler buña esaslanacaq», – dep qayd etti uquq qorçalayıcı Vladimir Yavorskiy.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. Aqmescit SİZOsında yatqan Ahtem Çiygoz da bu iş ile qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste yatqan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bazarertesi künü, iyünniñ 3-nde, Ukrainada «Qırım – Ukrainadır» ve «Donbas – Ukrainadır» tasil merkezleri çalışıp başladı. Olarnıñ yardımınen vaqtınca işğal etilgen topraqlarda yaşağan mezurlar Ukraina aliy oquv yurtlarına ve zenaat-tehnik oquv yurtlarına qolay-qolay oqumağa kire bile. Tış mustaqil imtian (ZNO), Ukraina pasportı ve attestatı kerek olmaycaq.
Ukraina Tasil nazirligi bildirgenine köre, bu merkezlerniñ işi sentâbrniñ 27-ne qadar devam etecek.
Tasil ve İlim naziriniñ muavini Yuriy Raşkeviçniñ aytqanına köre, böyle tasil merkezleri Ukrainada 2016 senesinden berli çalışa.
«Bu müddet devamında qolaylaştırılğan kirüvden faydalanğan studentlerniñ sayısı bayağı arttı. 2016 senesi oqumağa kirgenler 1 biñden az edi, şimdi olarnıñ sayısı aman-aman 2 biñ oldı. Müimi şu ki, Donbas ve Qırım sakinleri tasil merkezleri vastasınen oqumağa kirse, Ukraina ve dünyada tanılğan diplomnı ala bile», – dep qayd etti Yuriy Raşkeviç.
«Qırım – Ukrainadır» merkezleri 8 regiondaki 35 oquv yurtunda açıldı: Odesa, Mıkolayıv, Zaporijjâ, Herson, Harkiv, Lviv, Dnipro ve Kyivde, dep qayd etti nazirlik. Merkezlerniñ tolu cedveli ve kontaktları mında bar.
Nazirlik tasil merkezleri yardımınen bücetke kirecek olğan Qırım ve Aqyar mezunları vesiqalarnı berecek künlerni aydınlattı.
Bakalavr bücetine kirüv (tibbiy, veterinar ya da farmatsevtik yöneliş magistri):
Vesiqalar iyülniñ 19-nda saat 12-ge qadar qabul etilecek,
Kiriş imtianları iyülniñ 19-na qadar olacaq,
Qabul etüv iyülniñ 22-nde saat 15-ke qadar kerçekleştirilecek.
11 sınıf esasında kiçik mütehassıs bücetine kirüv:
Vesiqalar iyülniñ 29-nda saat 18-ge qadar qabul etilecek,
Kiriş imtianları iyülniñ 28-ne qadar olacaq,
Qabul etüv avgustnıñ 4-nde saat 12-ge qadar kerçekleştirilecek.
9 sınıf esasında kiçik mütehassıs bücetine kirüv:
Vesiqalar iyülniñ 13-nde saat 13-ke qadar qabul etilecek,
Kiriş imtianları iyülniñ 21-ne qadar olacaq,
Qabul etüv iyülniñ 29-nda saat 18-ge qadar kerçekleştirilecek.
Soñki üç yıl devamında qırımlılarğa esas Ukrainadaki aliy oquv yurtlarına oqumağa kirmege yardım etken «Qırım – Ukrainadır» tasil merkezleriniñ sayısı aman-aman üç qat arttı, şimdi 35 danesi bar.
Nazirlikniñ malümatına köre, «Qırım – Ukrainadır» tasil merkezleriniñ 3 yıllıq işinde bu merkezler vastasınen oqumağa kirgenlerniñ sayısı eki qat arttı: 2016 senesi 153 qırımlı, 2017 senesi 204 qırımlı, 2018 senesi ise 227 insan oldı.
Daa evel Ukraina tasil ve İlim nazirligi Qırım ve Donbas abituriyentleri içün talimat derc etken edi.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında maskalı belgisiz şahıslar Belâl Adilovnı yaqaladı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Adilov mabuslarnıñ azat etilmesi içün dua oquğan edi.
Adiseni videoğa çıqarğan şaatnıñ telefonını atıp, Adilovnıñ özüni mikroavtobusqa mindirip alıp kettiler. Soñki malümatlarğa köre, yaqalanğan insan Qırımdaki Taqiqat komitetiniñ Rusiye idaresinde buluna.
Advokat Emil Kürbedinovnıñ bildirgenine köre, Adilov Rusiye Ceza kodeksiniñ 318-inci maddesi boyunca qabaatlana – akimiyet vekiline qarşı zorbalıq ya da telüke qullanması.
«Adilov, vatandaş faali, mahkeme oturışlarına diñleyici olaraq keldi. Aqmescit civarındaki tintüvler vaqtında diger faallerniñ yanında edi!», – dep yazdı Qırım advokatı Emil Kürbedinov Facebook saifesinde.
Qırım Rusiye kontroli altına keçken soñ yarımadada FSB jurnalist, advokat, cemaat erbabı ve qırımtatarlarnı sorğuğa çekip, evlerinde tintüvler keçire.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, basqı kösterilmesini toqtatmağa çağırdı.


text:
Qırımtatar halqınıñ Birinci Qurultayınıñ parlaq vekillerini hatırlap, Halil Çapçakçini – qırımtatar ziyallılarnıñ müteber temsilcisini añmamaq mümkün degil. Ekim, «Milliy firqa»nıñ yolbaşçılarından biri, öz fikirdeşleriniñ facialı taqdirini onıñ özü da yaşağan edı.
Halil Çapçakçi 125 yıl evelsi, 1889 senesi mart 17 künü, Yalta rayonında (bazı qaynaqlarda aytılğanı kibi, Ayvasil köyünde, digerlerinde – Autka köyü, üçünci malümatqa köre ise – Alupkada) dünyağa keldi.
Balalığı aqqında malümat olduqça azdır. Babası – Bağçasaraynıñ meşçanı Selâmet Halil-oğlu Çapçakçi, anası Ayşe. 1909 senesi yanvar ayından 1912 senesi iyün ayına qadar Aqmescitniñ oğlanlar içün gimnaziyasında tasil aldı, soñra Novorossiysk (şimdi Odessa) universitetiniñ tibbiy fakultetine oqumağa kirdi.
Elimizde olğan vesiqalardan şunı añlaymız ki, student Çapçakçi minarologiya, fiziologiya, zoologiya, qıyaslav anatomiya, fizika, nebatiyat, umumiy ve şahsiy patologiya ve terapiya fenleri boyunca muvafaqiyetli neticelerge irişe edi. Universitetni bitirip, 1917 senesi aprel ayında arbiy mecburiyetiniñ müddeti kele ve, yaş mütehassısnıñ tuvğan yerlerine tüşmege istegine baqmadan, aprel 24 künü Halil Çapçakçi «birinci zümre ekimi ola ve Şimaliy frontqa yollanıla». Hızmeti, 1917 senesi iyülniñ soñuna qadar, 730-ncı piyade Gorodeçnensk polkunda keçe edi. Bu vaqıtqa qadar Halil Çapçakçi qırımtatarlarnıñ milliy areketiniñ yetekçilerinden biri edi.
1917 senesi mart 25 künü Aqmescitte Bütünqırım Musulman qurultayı yañı müftini sayladı – bu vazifege Noman Çelebicihan saylanıldı. Bundan da ğayrı, toplaşuvda 35 insandan ibaret olğan Qırımnıñ Musulman İcraiy komiteti teşkil etildi (Musicrakom). Komitetniñ büyük bir qısmını inqilâbiy keyfi olğan gençler teşkil etti (Noman Çelebicihan, Cafer Seydamet, Amet Özenbaşlı, Halil Çapçakçi, Asan Sabri Ayvazov). Bunıñ ile komitetke dinciler de kirgen edi. 1917 senesi aprel-noyabr ayları Musicrakom Qırımtatarlarnıñ Vaqtınca Milliy ükümeti olıp sayıla edi. İşbu organnıñ esas maqsadı – qırımtatarlarnıñ Qırımnıñ siyasiy taqdirine tesirini quvetleştirmek ve milliy birlikni inkişaf ettirmek kibi meselelerden ibaret edi.
Musicrakomnıñ nezareti altında siyasiy faaliyet, medeniyet, diniy işler, iqtisadiyat bulunmaqta edi. Nahiye şeerlerinde ve köylerde musulman komitetleri peyda ola edi.
Petrogradnıñ vaqtınca akimiyeti Musulman İcraiy komitetini qırımtatarlarnıñ menfaatını qorçalağan ve Qırım halqınıñ ileri inkişafınıñ meselelerini çezmege aqqı olğan yekâne vekâletli memuriy organ olaraq tanıdı.
Ali Bodaninskiy ile Halil Çapçakçi bu vaqıtları «Millet» gazetasında – Musicrakomnıñ organında muarrirlik yapa. 1917 senesi noyabr-dekabr ayları Birinci Qurultaynıñ vekili ola, Noman Çelebicihannıñ vefatından ve Cafer Seydametniñ çetelge ketkeniden soñra, Asan Sabri Ayvazovnıñ aytqanı kibi,– Çapçakçi ve Amet Özenbaşlı (tasili boyunca ekim, Novorossiysk universitetiniñ mezunı, Qurultaynıñ müteber vekili) «Milliy Firqa» firqasınıñ baş yolbaşçıları olalar».
Ayvazov qayd etkeni kibi, «1920 senesi, beyazlar tatar milletçilerni taqip etmege ve yaqalamağa başlağanda, Amet Özenbaşlı ve Halil Çapçakçi qayıq ile ya Romaniya, ya Bulğaristanğa köçmege qarar alalar… Olar qayıqnı kirağa alıp, açıq deñizge çıqtılar. Amma apansızdan köterilgen furtuna olarnı Saq ve Aqyar arasında sailge alıp taşladı. Andan olar nasıldır bir köyge, soñra ise, saqlanıp, Bağçasarayğa barıp çıqalar. Çapçakçi Büyük-Özenbaş köyünde, Özenbaşlı – Aqmescitte, «Milliy Firqa» azası Seit-Ömer Tarakçide saqlanalar. Ükümet deñişkeninden soñ Halil gizlilikten çıqtı…».
Ayvazov Moskvada elçi Ali Fuad Paşiniñ aytqanını tarif ete – 1921 senesi yaz aylarında yüz bergen vaqia. Aytqanı kibi, yaqın zamanda Moskvada türk elçihanesinde Halil Çapçakçi ve Amet Özenbaşlı bulundılar: «Haber etkenlerine köre, olar Milletler Şurasına barğanlar, anda Stalin ile Qırım yarımadasına mustaqil Sotsialistik Sovet Cumhuriyeti statusınıñ berilmesi aqqında laf ettiler. Stalin o vaqıt olarğa işbu mesele boyunca arqadaşları ile qonuşacağını bildirdi, sanki. Olar ise – Çapçakçi ve Özenbaşlı – Qırımnıñ idare şekli meselesi boyunca maña, Ankarağa kelgenimden soñra, Kemal Paşağa barmağa ve onıñ SSSR ükümetine qırımtatarlarnıñ istegini qabul etmek muracaatı ile bulunmasını soramağa rica ettiler».
Elçi ise böyle cevap berdi: «Kemal Paşa bu kibi teklif ile SSSR ükümetine muracaat etip olamaz, çünki bu areket Türkiyeniñ Qırım işlerine qarışuvı olaraq tanılacaq. Şunıñ içün bu mesele boyunca Stalinge muracaat etkeniñiz doğru, şimdi Leninge ve SSSR diger yolbaşçılarına da barıñız».
1921 senesi oktâbr ayında Qırım Muhtar Sovet sotsialistik cumhuriyeti meydanğa keldi. Merkeziy İcraiy Komitetniñ azaları Özenbaşlı, Çapçakçi, «Milli Firqa» yetekçisi, belli şair ve alim Bekir Çoban-zade oldılar. Olar nevbetteki yılları da işbu yuqarı temsiliy organına saylanıla edi. Sağlıq saqlav narkomı (zemaneviy vaqıtta aytılğanı kibi, nazir) Halil Çapçakçi oldı.
«Milliy Firqa» faaliyetinde Sovetlerge qarşı hususiyet olmasa bile, çoqfirqalıqnıñ ve bolşeviklerniñ milletçiler ile işbirliginiñ soñu yaqlaşmaqta edi. «Milliy firqanıñ» yoq etilmesi ve yolbaşçılarına qarşı qattı ayırımlar Qırım ASSC Merkeziy Saylav Komitetiniñ reisi Veli İbraimovnıñ 1928 senesi fevral ayında yaqalanuvından (aynı senede atıp öldürilgeninden) soñ başlandı.
1928 senesi aprel 12 künü Amet Özenbaşlı, iyülde – Halil Çapçakçi yaqalandı.
Bir qaç künden soñ firqanıñ vilâyet komitetiniñ bürosı tarafından «Çapçakçi narkom vazifesini becerip olamağanı sebebinden, onı boşatmaq» qararı alındı.
Halil Çapçakçi:
1. «Milliy Firqa» Qırım kontrinqilâbiy Teşkilâtınıñ teşkil etilmesinde faal iştiragi ve onıñ Sovetlerge qarşı işiniñ reberliginde;
2. Sovet akimiyetiniñ ve VKP(b) tedbirlerine qarşı yekâne küreş yollarını teşkil etmek maqsadı ile SSSC diger rayonlarınıñ milletçileri ile işbirlikte bulunmasında;
3. Türkiyede Qırım çetel icreti ile munasebetniñ pekitilmesinde;
4. Türkiye arbiy ekimi – casus Abdulla Faykqa sovet diplomınıñ qanunsız sürette berüvi ve onıñ sovet işine qabul etüvinde qabaatlı olaraq tanıla.
Üküm – ölüm cezası. Bir yıl devamında Amet Özenbaşlı ve Halil Çapçakçi Butırka apishanesinde bulundılar, 1931 senesi yanvar ayında OGPU kollegiyası ölüm cezasını 10 yıllıq iş lagerlerine deñiştirdiler. Ekisi de Belomorsk-Baltiysk kanalınıñ qurucılığına yollanıldı.
Amet Özenbaşlınıñ ayatı uzun ve ağır oldı, Halil Çapçakçiniñ izleri ise artıq coyuldı. Ölüm tarihı ve sebepleri alâ daa belgisiz…
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukraina PEN-klubınıñ azası


text:
İçki rayonında dekabrniñ 2-sinde aqşam Vortex Corda avtomobili, PRUE Hauf arabasınen MAN 23 maşnasınen çatışqanından sebep, Rusiye polisi teşkerüvni başladı.
Bunı Rusiye İİN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Müessise malümatına köre, yengil maşnanıñ aydavcısı burulğanda, vaziyetniñ havfsızlığında emin olmayıp, MAN 23 maşnasına uruldı.
İİN bildirgeni kibi, yol qazasında Vortex Corda avtomobiliniñ aydavcısı ve yolcusı yaralandı, olarnı hastahanege qoydılar.
"Yol qazasınen bağlı teşkerüv yapıla, onıñ neticesinde bir usul qararı çıqarılacaq", - dep qayd ettiler İİN-nde.
Qırımda dekabrniñ 3-ne telükeli gidrometeorologik adiselerine dair furtuna ihtarı ilân etildi.
Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ küç ve vastaları ava bozulğanı içün fevqulâde vaziyetler olacağına azırlıq köre.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, keçirilmesi mayısnıñ 2-ne ilân etilgen işğal etilgen Qırımğa taba yürüş Ukraina akimiyetinden razılıq almasını talap etmey, çünki aktsiya, Çubarovnıñ aytqanına köre, qanunğa uyğun ola, dep bildirdi.
Bu aqta Meclis reisi yanvarniñ 23-nde Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Bizim fikirlerimiz açıq edi, teşebbüs 2019 senesi dekabr ayında ilân etildi. O vaqıt künni daa aytmadıq, tünevin ise aydınlattıq. Akimiyet organları şimdilik seslenmedi. Bu bizim aktsiyamızdır. Ukraina qanunlarına köre, qanunğa uyğun aktsiyalar keçirilecek olsa, razılıq almağa kerekmey», – dep qayd etti Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, aktsiyanıñ iştirakçilerini aytmağa daa erte.
«Şimdi çoq çalışamız ve belli azırlıqlar keçirilgenine qadar tafsilâtlarnı aytmaycaqmız. Mesleatlar keçirile ve şimdilik olar açıq degil», – dedi Meclis reisi.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola.
Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, yürüş teşkilâtçıları yapqan areketlerini Ukraina akimiyetinen keliştirmege «tırışacaq».
Ukraina akimiyeti Meclis reberliginiñ malümatına açıq sürette şimdilik cevap bermedi.
Yanvarniñ 22-nde Çubarov Qırım yürüşi mayısnıñ 2-nde keçirilecek, dep ayttı. Meclis reisi, işğal altındaki yarımadağa küç qullanıp kireceklerini de inkâr etmey.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov ilân etilgen yürüşni provokatsiya dep adlandırıp, «sert qarşılıq kösterilecegini» vade etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Sentâbr 29-da, cumaaqşamı künü Moskvada Rusiye Yuqarı mahkemesinde Meclisniñ yasaq etilmesi aqqında iş boyunca toplaşuv devam ete. Radio Svoboda mühbiriniñ bildirgenine binaen, zalda imaye tarafı sözde bulundı – adliyeciler Marina Agaltsova ve Kirill Koroteyev Meclisniñ yasaqlanması qararınıñ lâğu etilmesi içün deliller ketirdi.
İmaye tarafınıñ qayd etkenine köre, Meclisniñ davalı olması mümkün degil, çünki bu, cemaat teşkilâtı degil.
«İnsanlar gruppasını ğayrı ticariy olğanını tanımaq içün, bu teşkilâtnıñ nizamnamesi olması kerek. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ böyle nizamnamesi yoq ve olması mümkün degil», – dep ayttı adliyeci Koroteyev.
Qırımtatar halqı Qurultaynı saylay, Qurultay azaları ise – 33 kişiden ibaret olğan Meclisni, dep qayd etti o.
«Onıñ (Meclisniñ – QA) faaliyeti Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ tamır halqlar aqları aqqında 5-ci maddesinen belgilene, buña binaen, tamır halqlarnıñ öz ayrı siyasiy ve uquq müessiselerini saqlav ve qaviyleştirüv aqqı bar», – dedi adliyeci.
Adliyeci, Meclisniñ yasaq etilmesi aqqında qararnıñ lâğu etilmesi içün daa bir delil «davanıñ mahkemeler arasında yañlış üleştirilüvi» olğanını ayttı. İmayeciniñ qayd etkenine köre, Meclis organları diger devletniñ (Ukraina) toprağında faaliyet alıp bara, böyle etip, Rusiye antiekstremistik qanunları çalışmağan topraqta Qırımtatar Milliy Meclisini yasaq etmek mümkün degil.
Mahkeme zalında saat 14:00-ke qadar teneffüs ilân etildi.
Sentâbr 29-da, cumaaqşamı künü saat 11.00-de Rusiye Yuqarı mahkemesinde «Qırımtatar Milliy Meclisi» cemaat birleşmesi faaliyetiniñ yasaq etilmesi aqqında» işi boyunca, «Ekstremistik faaliyetke qarşılıq aqqında» Federal Qanunnıñ 25.07.2002 qabul etilgen 1145-FQ sanlı 9-cı maddesine esaslanıp, toplaşuv keçirile.
Aprel 26 Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Meclisniñ işğal etilgen yarımada territoriyasında faaliyetini yasaq etti. Dünya toplulığı rusiyeli ükümetniñ böyle areketlrine qarşı qattı narazılıq bildirdi. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı mahkemesine şikâyet arizasını yolladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Avgustnıñ 31-niñ sabası işğal etilgen Qırımda tintüvlerden başladı. Rusiye quvetçileri dört qırımtatarınıñ evine keldi, olarnı ise tutıp, Aqmescitteki rusiye FSBsiniñ idaresine alıp ketkenler. Saat 20:00-da Rusiye mahsus hızmetleri bir izaat bermegen edi, tutulğanlar nede qabaatlana belli degil.
Tutulğanlar arasında – Seyitler rayonında yaşağan «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ strimeri Ayder Kadırov, Sudaqta yaşağan faal ve din adamı Ridvan Umerov, aynı şeerden Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ hadimi Ayder Ablâkimov ve İçki rayonında yaşağan qurucı Enver Topçi. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi tintüv ve insan tutuvlarını Rusiyeniñ işğal altındaki Qırımda kerçekleştirgen «daa bir cinayeti» dep adlandırdı. Rusiye quvetçileriniñ daa bir reydi aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
Tutulğan Ayder Kadırovnıñ advokatı Aleksey Ladin, FSB hadimleri onı müvekkiline öyle de yibermedi, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa.
Ne yazıq ki, soñki vaqıtları yarımadada tutulğan qırımtatarlarnıñ büyük qısmı cemaat faalleri olaAleksey Ladin
– Alıp ketkenlerinden berli onıñnen körüşip olamayım. FSB hadimleriniñ qanunsız areketlerini bir sıra ariza ve şikâyette bildirdim. Neticesi daa yoq. Eki zenaatdaşım dörtten eki diger müvekkilinen idarede buluna, anda tahqiqat tedbirleri keçirile. Qabaatnen bağlı bir qaç tahminim bar, amma tam bir malümat olmağance olarnı seslendirmege istemez edim. Ayderni tezce körmege isteyim, ve bundan soñ bir izaat berip olurım. Ne yazıq ki, soñki vaqıtları yarımadada tutulğan qırımtatarlarnıñ büyük qısmı cemaat faalleri ola. Ayder – mahkeme esnaslarını aydınlatqan ve Qırımnıñ «sıcaq» noqtalarında bulunğan «Qırım birdemliginiñ» strimerlerinden biridir. Tutulğanınıñ esas sebebi bu ola bile.
Qırımtatar resurs merkeziniñ reisi, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev Ayder Kadırovnıñ tutuluvını jurnalist faaliyetinen bağlay.
Yerli faaller Qırımdaki adise-vaqialar aqqında tarafsız malümatnı çoq insanğa, hususan Ukraina tışında, aydınlatsa, işğalci akimiyet bunı begenmeyEskender Bariyev
– Ebet, yerli faaller Qırımdaki adise-vaqialar aqqında tarafsız malümatnı çoq insanğa, hususan Ukraina tışında, aydınlatsa, işğalci akimiyet bunı begenmey. Qalğanları da «Qırım birdemliginen» bağlı. Monitoring neticelerimizge köre, işğalciler qırımlılarnı esasen diniy sebeplerden taqip ete – meselâ, «Hizb ut-Tahrir» ve «İyegova şaatları» davalarında – em de Noman Çelebicihan batalyonı ile alâqalarda qabaatlaylar. Bu sefer, ğaliba, birincisini körecekmiz. Mence, işğalci akimiyetniñ belli siyaseti bar – halqara toplulıqnı Qırımda belli diniy ekstremizm telükesi bar olğanına işandırmaq ve Ukraina vatandaşlarına qarşı qanunsız areketlerini aqlamaq.
Misal olaraq, Rusiyede «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı yasaqlanğan ve terror teşkilâtları sırasına kirsetilgen, bu yasaq 2014 senesinden başlap vaqtınca işğal etilgen Qırım ve Aqyarda da çalışa. Ukrainada ve dünya memleketleriniñ çoqusında bu teşkilât qanunğa köre çalışa, şunıñ içün «Memorial» halqara aq qorçalayıcı merkezi «Hizb ut-Tahrir» ile alâqalarında qabaatlanğan qırımlı ve rusiyeli musulmanlarnı siyasiy mabüs dep saya. Yarımadada bu davalarnıñ mabüsleri esasen qırımtatarları ola. Eskender Bariyevniñ fikirince, Ukraina vekilleri ileride de bunıñ kibi davalar Rusiye quvetçileri tarafından sahte açılğanını isbatlamalı.
Rusiye içün bu taqipler – qırımlılarğa basqı yapma usullarından biridirEskender Bariyev
– Çünki ğarbiy siyasetçiler Qırımda islâm ekstremizmi ve terrorizminde qabaatlanıp tutulğan insanlarğa qol tutmalımı dep tüşüne. Rusiye temsilcileri halqara teşkilâtlarda bunı qayd etip, «Hizb ut-Tahrirni» menfiy taraftan köstermege tırışa. Amma bu adiy insanlar, İslâmnı kütken insanlar, ve Qırım işğalinden evel kimseni telükege oğratmağan ediler – bugün de telükeli degiller. Çoq şükür, Rusiye propagandasını tutmağa ve halqara meydançıqlarda tarafsız malümat bermege tırışamız. Rusiye içün bu taqipler – qırımlılarğa basqı yapma usullarından biridir. İnsanlar tutulacaq ve tintüvler devam etecek, mence.
Rusiye akimiyeti yarımadanıñ qırımtatar ealisine muntazam sürette basqı yapa, – dep eminliknen ayta Ukraina Tış işler nazirliginiñ spikeri Katerına Zelenko.
Bugün doğrusını aytmağa qorqmağan ve işğalci aktmiyetke qarşı çıqqanlar tutuldıKaterına Zelenko
– Biz de muntazam sürette çalışamız, bütün halqara meydançıqlarnı celp etemiz, ortaqlarımıznen beraber işğal altındaki Qırım sakinleriniñ aq ve serbestligini faal sürette qorçalamağa ve insan aqlarını bozmağa devam etken Rusiyege basqı quvetleştirmege tırışamız. Ukrainağa qol tutqan memleketler cedveli kenişlesin dep er şey yapamız. Hatırlatayım ki, Gaagadaki BM Halqara mahkemesinde Ukrainanıñ Rusiyege qarşı ırqiy ayırım şekilleriniñ yoq etilüvine dair halqara şartnameniñ qullanıluvınen bağlı davası baqılmaqta. Ukraina buña esaslanıp qırımtatarlarğa yapılğan basqını toqtatmağa talap ete: Meclis yasağı daa lâğu etilmedi, insanlar fikrini serbest bildirip olamay. Bugün doğrusını aytmağa qorqmağan ve işğalci aktmiyetke qarşı çıqqanlar tutuldı.
Katerına Zelenko, erte ya da keç Rusiye vaqtınca işğal etilgen Qırımda ve Ukraina kontrol etmegen diger topraqlarda bozğan insan aqları içün cevap berecek, dep tahmin ete.
«İnsan aqları içün» Rusiye cemaat areketiniñ reisi Lev Ponomarevniñ qayd etkenine köre, soñki yılları qomşu Rusiyede de kütleviy tintüv ve insan tutuvları arttı.
Rusiye totalitar devlet quruluvı yoluna kirdi, amma totalitar usul em yuqarıdan, em alttan kirsetileLev Ponomarev
– Meselâ, Voronej vilâyetinde yaqında bir kereden yüz tintüv keçirildi! Quvetçiler «İyegova şaatları» diniy teşkilâtınıñ iştirakçilerine keldi – ekstremist dep kelgenler – ve on insannı tutıp alğanlar. Rusiyede quvetçiler pek çoq – normal devletlerge köre qat-qat çoq – ve olarğa iş kerek. Birileri cinayetçilerni tuta, digerler ekstremist ve terrorist dep insanlarnı tutıp, aylıqları ve rutbeleri içün çalışa. Rusiye totalitar devlet quruluvı yoluna kirdi, amma totalitar usul em yuqarıdan, em alttan kirsetile. Mence, «Hizb ut-Tahrir» ve «İyegova şaatları» içün sımarış bar, alttandır.
Ukrainalı halqara siyasetşınas Viktor Kaspruknıñ fikirince, böyle taqipler vastasınen Kreml onı istemegen ealini yarımadadan çıqara.
– Prezident Vladimir Putin Qırımda 1937 senesiniñ standartlarını kirsete: yarımadanı em qırımtatarlardan, em qırımlı musulmanlardan temizleycek ola – olarnı ketmege mecbur etmege tırışa. Rusiye, bu davalar boyunca tutulğan ve mahküm etilgen insanlarnı vatandaş dep saya ve bir deñişimge razı olmay. Mesac bu: demokratik cemiyette yaşamağa isteseñiz, esas Ukrainağa ketiñiz, işğal altındaki topraqta qalacaq olsañız, Rusiye qanunlarını qabul etip, quvetçilerniñ sert areketlerine azır olmalısıñız.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası «qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvler» sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı. Müessiseniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ ekinci qısmı aqqında aytıla – mesken tiyilmemezliginiñ bozuluvı.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Bazarertesi künü, noyabr 18-inde, bir yıl evel Rusiye FSB-si tarafından Keriç boğazında zapt etilgen Ukraina Arbiy Deñiz Quvetleriniñ üç gemisi qaytarıldı. Ukraina Arbiy Deñiz Quvetleriniñ komandalığı, "Nikopol", "Berdânsk" katerleri ve "Yañı Qapu" buksiriniñ qaytarılması başlandı, dep bildirdi.
"Şimdi "Titan", "Ğaydamaki" ve "Sapfir" gemileri, kateler ve buksirnen beraber qıta Ukrainağa taba yol aldı", - denile Ukraina Arbiy Deñiz Quvetleri matbuat hızmetiniñ beyanatında.
"Bu gemiler, alâ daa sıñrımıznıñ qanunsız keçmesi aqqında cinaiy davada maddiy dedil sayılmaqta. Rusiye organları kerekli tahqiqiy tedbirlerni bitirgeni içün, gemilerniñ ileride Rusiye topraqlarında bulunması şart degil, böyleliknen, olarnı Ukraina tarafına bermek imkânı peyda oldı", - denile Rusiye Tış İşler Nazirliginiñ beyanatında.
Bundan ğayrı, Tış İşler Nazirligi, Rusiye, ukrain gemilerniñ Keriç boğazından keçmesini alâ daa "provokatsiya" dep sayğanını qayd etti.
"Bu gemiler, alâ daa sıñrımıznıñ qanunsız keçmesi aqqında cinaiy davada maddiy dedil sayılmaqtaRusiye Tış İşler Nazirligi
"Gemicilikniñ havfsızlığını temin etmek içün, Rusiye tarafı ileride de sıñrı yanındaki provokatsiyalarnı keskin sürette kestirecek", - dediler Rusiye TİN-nde.
Ukraina tarafı, askeriy gemilerniñ berilmesini daa tefsir etmedi. Amma Ukraina Silâlı Quvetlerniñ Arbiy Deñiz Quvetleriniñ başı İgor Voronçenko, bir yıl evel Keriç boğazında zapt etilgen gemilerniñ Qırımdan qaytarılması plan boyunca yapıla, dep haber etti. "İş baslandı. Zabitler añlaşılğan noqtadalar. Er şey plan boyunca", - dedi Voronçenko.
Saat 10:50 (Kyiv vaqtınen), zapt etilgen gemilerni almaq içün ketken, "Titan" ve "Ğaydamaka" eki ukrain buksiri, Keriç boğazına yaqınlaşa edi ve Opuk burnu yanında buluna edi. Üçünci gemi - "Sapfir" qıdıruv ve qurtatıcı gemisi, Sudaqnıñ yanında edi. Bunı MarineTraffic saytınıñ malümatı köstere.
Rusiye advokatı Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, Rusiye, ukrain gemilerni qaytarıp, BMT-niñ Askeriy Mahkemesiniñ ükmüne yerine ketire, dep saymaq mümkün. Bunı o, Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde ayttı.
Mahkeme qararını ömürge keçirmek Rusiye içün pek müim bir şeydirNikolay Polozov
"Bu yalıñız mahkeme qararınıñ icrasıdır. Rusiye akimiyetiniñ tecavuzkâr ritorikasını ve ayatta yapqan areketlerini ayırmaq kerek. Mına olar (Rusiye) deyler ki: biz mahkemeniñ yurisdiktsiyasını tanımaymız, oturışlarında iştirak etmeycekmiz. Amma buña baqmadan bütün protsesslerde iştirak ettiler, kerekli esabatlarnı berdiler. Mahkeme qararını ömürge keçirmek olar içün pek müim bir şeydir", - dedi Polozov.
Onıñ fikrince, Rusiye, Gaaga mahkemesiniñ ükmüni icra etkenini açıqtan köstermege ve tanımağa istemey. "Olar daima yañı şekillerni uydura. Nisal içün, deñişüv. Ya da şimdi kibi gemilerniñ qaytarılması. Ancaq fakt qalır. Deñizciler artıq evdedir, gemilerni yaqında qaytarırlar", - dedi advokat.
Amma Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, FSB zapt etken gemilerniñ Kyivge qaytarılması, mayısta çıqarılğan gemilerni qaytarmaq Halqara mahkemeniñ ükmünen bağlı degil, dep ayta.
"Bu Halqara mahkemenen asıl bağlı degil. Mında iç bir alâqa yoq ve ola bilmez", - dedi Peskov noyabr 18-inde Rusiye jurnalistlerine.
Peskov, Ukrainağa arbiy gemilerniñ qaytarılması aqqında tefsir almaq içün Rusiye FSB-sine muracaat etmege tevsiye etti.
Halqara mahkemeniñ ükmü esas maqsat olmadı ve alâ daa degildir. Maqsadımız - uquq bozulmasını belgilemek ve onıñ kompensatsiyasını almaqtırYelena Zerkal
Ukraina Tış İşler naziriniñ müavini Yelena Zerkal, Ukraina arbiy gemileri ve olarnıñ ekipajınıñ zapt etilmesi vaqtında BMT-niñ Deñiz uquqı aqqında Konventsiyasının bozulmasına itibaren davanıñ ilk arbitraj diñlevleri noyabr 21-inde keçirilecek, dep qayd etti.
"Halqara mahkemeniñ ükmü esas maqsat olmadı ve alâ daa degildir. Maqsadımız - uquq bozulmasını belgilemek ve onıñ kompensatsiyasını almaqtır. Bu,TİN-niñ 2019 senesi aprel 1-inde berolgen iddiasında kösterilgen", - yazdı Zerkal Facebookta.
Noyabr 17-sinde Qırımda Rusiye FSB-siniñ sıñır idaresiniñ matbuat hızmetine atıf etip TASS haber agentligi, zapt etilgen gemilerni noyabr 18-inde berecekler, dep yazdı.
Qırım matbuatınıñ malümatına köre, "Berdânsk" ve"Nikopol" arbiy katerleri ve "Yañı Qapu" buksiri Ukrainağa neytral suvlarda berilmek kerek.
Qırım.Aqiqat daa evel haber etkeni kibi, bazar künü noyabr 17-sinde Keriçte "Genmol" limanınıda tutulğan "Berdânsk" ve "Nikopol" zapt etilgen ukrain katerlerni yollamaqqa azırlap başladılar.
Marine Traffic halqara gemi közetüvi bazasınıñ malümatına köre, "Sapfir", "Titan" ve "Ğaydamaka" ukrain buksirleri Qara deñizde Qırım yalısına taraf yol aldı.


text:
«Qırım» Fondı» hayriye teşkilâtınıñ baş müdiri Riza Şevkiyev iyül 21 künü Rusiye Federatsiyası Taqiqat komitetiniñ Baş idaresine Hayser Cemilevniñ işi boyunca şaat olaraq çağırıldı.
İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesiniñ Rusiye Federatsiyasını qırımatatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayserni azat emtege mecbur etken qararına baqmadan, o, alâ daa Qırımda apiste bulunmaqtadır. Rusiyeniñ taqiqat organları taqiqat tedbirlerini devam ete.
«Qırım» Fondı»nıñ baş müdiri Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, o, «Qırım Cumhuriyeti» Anayasasınıñ 10-ncı maddesine tayanıp, şaatlıqnı qırımtatarca bergen eken. Baş taqiqat idaresiniñ taqiqatçısı qırımtatarca rusçağa ve rusçadan qırımtatarca tercimeni etken tercimannı davet etti.
O, taqiqatnıñ ilerimesi ve berilgen sualler aqqında aytmağa razı olmadı. Faqat, Şevkiyevniñ sözlerine köre, taqiqatçı insan aqları boyunca Avropa mahkemesiniñ qararı aqqında bir şey bilmey ve berilgen sualler evelden Ukraina taqiqatçılarınıñ suallerinden pek farq etmey.
Riza Şevkiyevniñ fikrince, bu areketler ve Avropa mahkemesiniñ eda etilmegen qararları qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevge basım etmek içün qullanıla.
Hatırlatamız, evel insan aqları boyunca Avropa mahkemesi Rusiyeni Mustafa Cemilevniñ oğlunı azat etmege mecbur etken qararnı qabul etti. Bunı adliye naziri Pavlo Petrenko bildirdi.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdan 4 biñ rusiyeli arbiy hızmetçisi qıtaiy Ukraina ile memuriy sıñırğa yaqınlaştı. Bunı sentâbr 18 künü SNBO haber agentliginiñ temsilcisi Andriy Lısenko bildirdi.
«Elimizde olğan malümatqa köre, işğal etilgen Qırımnıñ şimaliy qısmında bulunğan Rusiyeniñ aman-aman episi arbiy bölükleri, yani Ermeni Bazar, Krasnoperekopsk, Canköy mesken yerlerden şahsiy erkânnıñ 4000 arbiyi tehnika ve silâ ile qıtaiy Ukraina tarafına yaqınlaştı», – dey Lısenko.
Onıñ sözlerine köre, NATO resmiy temsilcisi Oana Lungesku şunı bildirdi ki, Rusiyeniñ Qırım yarımadasında öz arbiy bölüklerni tam şekilde yerleştirmek niyeti regionda kerginlikni arttırıp, şimdiki tınçlıqnı bozar.
SNBO haber agentliginiñ spikeri aytqanı kibi, Rusiye ava istihbaratını keçirmege devam ete.
«Bir kün içinde sıñır bekçileri üç uçaqnı qayd etti. Bir uçaq Mariupol civarında, daa ekisi vaqtınca işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda köründi», – dedi Lısenko.
Yaqında Rusiye mudafaa naziri Sergey Şoygu Rusiyede «tam qıymetli» arbiy taqımını pekitmege kerek olğanını qayd etti.


text:
Rusiye Ukraina ile Qırımnıñ Şimaliy-Qırım kanalı boyunca suv teminleviniñ meseleleri boyunca muzakerelerni keçirmey, dedi RİA Novosti Rusiye agentligine Rusiye tabiat resursları ve ekologiya naziri Sergey Donskoy.
«Bilgenime köre, muzakereler keçirilmey. Şimdi biz Rusiye Qurucılıq nazirligi, Qırım Cumhuriyeti Nazirler şurası ve Aqyar ükümeti ile Qırımnıñ daimiy suv teminlevi boyunca plannı amelge keçiremiz», – dey Donskoy.
O dey ki, bu sene yarımadanıñ suv teminlevi ile bağlı mesele al etilgendir.
Ukraina Qırımnıñ suv ihtiyacınıñ 85% Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminley edi. Qırım Rusiye tarafından işğal etilgenden soñ, yarımadağa suvnıñ berilmesini toqtattılar.


text:
Ukraina Qırımnı qaytarır, amma cenk ile degil de, barışıq vastasınen, dedi Ukraina prezidenti Petro Poroşenko sentâbr 12 künü Kiyevde YES körüşüvi devamında.
«Qırımnı coyğanımız aqqında çoq insan ayta. Bu silâlı istilâ edi. Amma Qırım – Ukrainanıñ qısmıdır, biz onı qaytarırmız. Cenk vastası ile degil de, barışıqnen. Biz deñişemiz, daa da quvetli olurmız. Bundan da ğayrı, Avropa toplulığınıñ destegi de ğayet emiyetlidir»,– dedi Ukraina prezidenti.
O şunı da qayd etti ki, ileride YES körüşüvleri adet üzre Yaltada keçirilecek.
Cumaaqşamı, sentâbr 11-de, adet üzre Yaltanıñ Livadiya sarayında keçirilgen YES forumı Kiyevde başlandı. Qırımnıñ işğali sebebinden forumnı Ukraina paytahtına keçirdiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Reuters agentliginiñ malümatına köre, cezalav cedveline daa 15 insannı ve Qırımda yerleşken 5 şirketni qoşa bilecekler. Bu qarar bazarertesi künü AB memleketleriniñ çetel işler nazirleriniñ körüşüvinde alınacaqtır. Qayd etile ki, qarar bu raatlıq künleri olacaq adiselerge bağlı. Hatırlatamız, Rusiye tarafını tutqan aktivistler bu raatlıq künleri Ukraina şarqında referendumlarnı keçirmege niyetindeler.
İTAR-TASS agentligi haber ete ki, Avropa yañı cezalarınıñ kirsetüv imkâniyeti cuma künü Brüsselde, AB Komitetiniñ toplaşuvında muzakere etildi


text:
İstanbulda Qaradiñgez illäre Sammiti uzaçaq
İrtägä, İqtisadi häm säwdä xezmättäşlegen arttıru proyektı xaqında fiker alışu öçen 12 QaraDingez ile citäkçese Törkiyäneñ iñ zur säwdä şähäre bulğan İstanbulda oçraşa. QaraDingez İqtisadi Xezmättäşlek Oyışması cıyılışı, 15nçe yılın belgeli. Älegä oyışma monnañ 15 yıl ilek Sovetlar Berlege cimerelgännäñ soñ, töbäk illäre arasında iqtisadi bäyläneşne häm töbäktäge totrıqlıqnı saqlaw maqsatı belän oyeştırıldı. Älege oyışma cıyılışın bu yılğı sessiäsen citäklägän Törkiä, 1992nçe yılda buldırılğan bu oyışmağa yaña köç östärgä teli. Anqara Töbäktäge, tranport, energiä, säwdä, oyıştırılğan cinäyätçelek häm tiräyaq möxitne saqlaw ölkäsendä bergä xezmättäşlek arttırırğa çaqırdı.


text:
Qırg'awıl
Qırg'awıl (lat. Phasianus colchicus) — tawıq ta'rizliler otryadına kiretug'un a'dewir iri ha'm hayran qalarlıq da'rejede shıraylı, awırlıg'ı 2 kg shekem keletug'ın qus. Bası kishkene, qanatları ken' ha'm jin'ishke basqarıwshı pa'rleri bar quyrıg'ı uzın, sına ta'rizli boladı. Qorazlarında ko'zlerinin' do'gereginde qızıl ren'li qalın' teri qatlamaları bar. Bunın' sebeplerinin' biri - joqarı o'nimli gibrid formadag'ı an' qırg'awılın o'rshitiw ha'm aktiv ko'shirip qonıslandırıw, sonday-aq aborigen formalardı, basqa genje tu'rdegi qırg'awıllardı areallarg'a tiykarsız qoyıp jiberiw jag'dayları bolıp tabıladı.


text:
Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Enver Mamutov ve Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ernes Ametov apishanede mahsus blokqa avuştırıldı.
Bu aqta noyabrniñ 25-nde keçirilgen «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ toplaşuvında advokat Emil Kürbedinov bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Enver mahsus blokqa avuştırıldı: eki insanlıq kamera, gece-kündüz video vastasınen seni nezaret eteler. Qorqunç şaraitler: dımlılıq, çürügen divarlar, antisanitariya er yerde», – dep qayd etti advokat.
Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ernes Ametov, advokatnıñ aytqanına köre, Aqmescitteki nezarethaneniñ mahsus blokunda bir aydan berli buluna. Advokatı Ayder Azamatovnıñ bildirgenine köre, Erneske böyle qararnıñ sebebi aytılmağan edi.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulıp, terrorizmde qabaatlandı. Olar, Rusiyede terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayıla.
2017 senesiniñ oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakinini tutıp alğan edi. Bular – Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zakiryayev ve Ernes Ametov. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda «Qırım birdemligi»niñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatar musulmanı Edem Smailov tutulıp alınğan edi. Olarnıñ işi Bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir işinen» birleştirildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımda iyün 26-sında COVID-19 hastalığı sebebinden bir adam vefat etti, infektsiyadan ölgen adamlarnıñ sayısı 26-ğa keldi, bildire Qırım akimiyetiniñ matbuat hızmeti.
Qayd etilgenine köre, iyün 27-siniñ sabasına tibbiy nezaret altında 3584 adam bulunam olardan 2448-i - evlerinde, 267-si - hastahanelerde, 869-ı - observatorlarda.
Qırım ve Aqyar boyunca Rospotrebnadzor idaresi, bütün müddet devamında 646 COVİD-19 adisesi olğanını haber ete. Qırımnıñ tibbiy müessiselerinde 144 adam tedaviylene, 478 adam yahşı olıp hastahanelerden çıqarıldı.
İyün 26-sında Qırımda eki yañı koronavirus adisesini qayd ettiler.
Hatırlatamız, iyün 25-inde işğal etilgen Qırımda altı yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Çarşenbe künü, dekabr 3-de, Aqyarnıñ bazı rayonlarında ışıq yoq oldı.
Bunı «Sevastopolenergo»nıñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Yolaqta olğan qısqa sureli bir qaza sebebinden Aqyarda elektroteminlev söndürildi. «Sevastopolenergo» mütehassısları elektroteminlevniñ ğayrıdan pekitilmesi içün iş alıp baralar», – denile şirketniñ beyanatında.
Saba, dekabr 3 künü, bir sıra şeerlerde ışıq ğayıp oldı. Şu cümleden, Aqmescit ve Kezlev yarıqsız qaldı.
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov aytqanı kibi, Ukraina Qırımğa elektroenergiya acımınıñ yalıñız yarısını bergeni aqqında bildirdi.
Evel Ukraina energetika ve kömür sanayi naziri Yuriy Prodan aytqanı kibi, Kiyev Ukrainada energoteminlevniñ qıtlığı artqan olsa, o vaqıt işğal etilgen Qırımğa da energiya sıñırlavını kirsete bile.


text:
Keriçte Çelâbinsk şeerinden kelgen eyyetni qabul eteler. Onıñ terkibinde Qırımğa 20-den çoq bala keldi. Keriç memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, bala ve büyüklerniñ ziyareti Ğalebeniñ 70 yıllığına azırlıq ile bağlı. Bundan soñ eyyet azaları Qırımnıñ diger şeerlerine de baracaq ola.
«Eyyet terkibine Arbiy qardaşlıq veteranlarınıñ Çelâbinsk vilâyet cemaat teşkilâtı şurasınıñ reisi Vasiliy Katane, muavini Födor Belke, Cenübiy-Ural tibbiy universitetiniñ temsilcileri ve mektep talebeleri kire. Eyyet 34 insandan ibaret. Terkibine 20 bala ve 14 ana-baba kire. №11 Keriç mektebini ziyaret etecek olalar. İşbirlik aqqında añlaşma qabul etilecek», – denile beyanatta.
Eyyet temsilcileri Çelâbinsk yolbaşçılığından «Ulu Vatan Cenkinde Ğalebeniñ 70 yıllığına» bağışlanğan hatıra medallerni ve şeer şurası reisi Larisa Şçerbula ve memuriyet başı Sergey Pisaröv adına şeadentamelerni ketirdiler.


text:
Fevral 27 – mart 3 künleri Cenevrede keçecek BMT İnsan aqları Şurasınıñ 34-ci toplaşuvında Ukraina parlament vekilleri zapt etilgen Qırımda insan aqlarınıñ vaziyeti mezakere etmek içün tedbir keçirmege azırlanalar. Bunı Facebookta Ukraina Haber siyaseti nazirniñ birinci muavini Emine Ceppar haber etti.
Emine Ceppar: «Cemidan vesiqalarnen tolu! Qırım aqqında çetel oquyıcığa Qırımlı jurnalislerniñ taririnde ve «Territoriya Krım» mecmuasınıñ yardımı ile azırlanğan Qrım uydurmalar antologiyasından ğayrı, Qırım İnsan aqları taqımı ve Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ esabat ve malümatlarını alıp ketem», – dep yazdı.
O yazdı ki, tedbirniñ iştirakçileri arasında Avropa Şurasınıñ Baş kâtibi Thorbjorn Jagland, BMT Yüksek komissarnıñ müavini Flavia Pansieri, Latviya (Edgar Rinkevich), Litva (Linas Linkevicius), Ukraina (Pavlo Klimkin) tışqı işler nazirileri olacaq. Körüşüvge Ukraina Parlament yolbaşçısınıñ birinci müavini İrina Geraşenko ve Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov kelmege niyetliler.
Qırım Rusiye nezaretine keçkeninen FSB yarımadada muntazam surette tintüvler keçire, jurnalist, faaller, cemaat erbapları sorğulana, qırımtatar vatandaşları yaqalana. Uquq qorçalayıcılar bunı «farqlı fikirlerge qarşı küreş» kibi köreler.
Avropa ve Avropa-Atlantik bütünleşme boyunca suallaerde Ukraina Baş naziriniñ muavini İvanna Klimpuş-Tsintsandzeniñ malümatına köre, fevral 25 kününe itibaren Qırımda işğalden başlap 12 insan vefat etti, 17 insan ğayıp oldı, 39 siyasiy mabusı oldı, olardan 10 mahkeme cezasını aldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqmescite Cuma caminiñ quruluvı Rusiye Federatsâisı yolbaşçılığınıñ qolundan başlay bilecek.
Bunı QHA agentligine Qırım musulmanlarınıñ Müftisi muavini Esadullah Bairov bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Cuma caminiñ quruluv meselesi siyasetke bağlıdır, şunıñ içün añlaşmalarğa, teşkerüvlerge baqmadan, quruvnı endi tahminen 10 yıl devamında başlap olamaylar.
«Bu meseleni yüksek seviyede çezmege kerek olur, kene de memleket yolbaşçılığınıñ iradesi ile, çünki bugünki künde mesele siyasetke bağlı olğanı içün, al etilmey. Diger ceetlerden ise bütün añlaşmalar defalarca çezildi, leyhalar azırdır. Yani, Yaltinskaya soqağında camini körmege azırlığını bildirecek yolbaşçılarnıñ iradesi kerek. Bu irade olmağance, mesele nice yıllar devamında çezilmez, – dedi Esadullah Bairov. – Eger de memleketniñ ükümetinden avale olsa, mesele ğayet tez çezilir. Menimce, avaleni memleketniñ prezidenti bermeli. Yerli seviyede bu sualni kimse baqmaycaq, sual pek müimdir».
Qırım Müftisi muavininiñ sözlerine köre, Cuma caminiñ quruluvı qırımtatar halqı içün qanlı yara kibi oldı.
«Milletimizniñ er ekinci suali – Cuma caminiiñ vaziyeti nasıl? Yani bu endi er bir qırımtatarınıñ meselesi oldı. Numayışnı keçirdik – er insandan camige birer taş. Bu numayış insanlarnı cami etrafında topladı. Er bir insan camige birer taş ya da para berdi. Qırımtatarlardan er birisi bu mesele ile yaşamaqta», – dedi o.
Qırım musulmanları ve Aqmescit akimiyeti arasında uzun qarşılıqtan soñ, 2011 senesi Aqmescitte Yaltinskaya soqağı 22 adresi boyunca Cuma caminiñ quruvı aqqında müsbet qarar alındı. Faqat camini alâ daa qurmağa başlamadılar.


text:
Ukraina aliy oquv yurtlarınıñ studentlerine nevbetteki video muracaatnı Aqyarda Lomonosova adına Moskva devlet universiteti filialınıñ studentleri yazğanlar, olar ukrain studentlerini satqınlıqta qabaatlaylar.
«Siz cebe qurbanları olğan ecdatlarıñıznı sattıñız, milletçi ve faşist cinayetçilerniñ marşına yol berdiñiz», – denile muracaatta.
Mında studentler «satılğan ukrain matbuat vastaları», Donbass «zalımları» aqqında aytıp, ukrain studentlerini «munaqaşa»ğa çağıralar.
Evel ukrain studentleri Rusiye studentlerine cenk ve informatsion gürültisine qarşı çıqmağa rica etken ediler.
Bundan soñ internette Kreml tarafdarı olğan «Ağ» teşkilâtınıñ cevabı peyda oldı. Faaller Kaliningrad studentliginiñ adından çıqışta bulundı. Belâğatı Rusiye Federal telekanallarınıñ belâğatına oşay edi.


text:
Ukraina telükesizlik hızmetiniñ matbuat kâtibi Yelena Gitlâska Ukraina millet vekili Andriy Artemenko Rusiye paytahtı Moskvağa ziyaretlerini UTH ile uyğunlaştırğanını red etti. Bunı o «112 Ukraina» telekanalında beyan etti.
«O biznen bir şey uyğunlaştırmadı», – dedi o.
Bazarertesi künü saba Andriy Artemenko soñki aylârı Moskvanı ziyaret etkenini tasdiqladı, amma bu UTH mudirligi ile uyğunlaşqanını ayttı.
Fevral 19 künü New York Times gazetinde derc etilgen maqalede yazıla ki, Milliy telükesizlik suallerinde AQŞ prezinetniniñ mesleatçısı Michael Flynn, istifağa ketmezden bir afta ögüne, Donald Trumpqa yaqın olğan şahıslardan Ukrainadaki umumiy vaziyetiniñ tüzetilmesi çerçivesinde Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalarını toqtatmaq tekliflerini aldı.
Neşirde qayd etkenlerine köre, Trumpnıñ advokatı Michael Cohen, SSBC-de doğğan AQŞ prezidentniñ iş ortağı, Rusiyede biznes saasında oña yardım etken Felix Sater ve Ukraina millet vekili Andriy Artemenko bu tekliflerniñ azırlanmasında iştirak ettiler. Neşirniñ malümatına köre, muabbetlik planı – Ğarbiy Ukrainadan bütün Rus ordularınıñ çıqarılması ve Qırımnıñ Rusiyege 50 ya da 100 yılğa kirağa berilecegi aqqında Ukrainada referendumnıñ ötkerilmesi kire edi. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası bu mesele boyunca cinaiş iş açtı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Çağatay tili
Çağatay tili (öz adı جغتای - Cağatay; uyğurca چاغاتاي - Chaghatay; özbekçe چاغاتاي - Chig'atoy) - tarihiy türkiy bir tildir. Orta Asiyada türkiy yazı tiliniñ inkişaf etilmesindeki üçünci devirni teşkil ete.
QullanıluvıDeñiştir
Çağatay tili yalıñız Orta Asiya türkiy devletlerinde yazı ve diplomatiyası tili olaraq qullanılmağa qalmağan, Rusiyede oğuzlar-qayılar tışındaki musulman türkler arasında da XIX asırğa qadar qullanılğandır. Harezm türkiy tiliniñ devamı olaraq Timurlılar devrinde peyda olğandır.
Qullanılğan elifbeleriDeñiştir
Çağatayca yazılğan eserlerniñ aman-aman episi Arap arifleri ile. Bunıñnen birlikte uyğur ariflerinen bazı çağatayca metinler de rastkele.
Fonetik ve morfologik farqlılıqlarDeñiştir
Çağatay tilinde, Orta Asiyada türkiy yazı tilini ögündeki devirlerindeki bazı fonetik ve morfologik birimlerni farqlılaşqanı diqqatnı çeke. Meselâ: ilk ecada e/i deñişmesi: keç~kiç (keç), men~min (men) kibi; e/ö deñişmesi: erük~örük (erik), teşüt~töşük (teşik) kibi; tutuq sesleri ekizlemey: yiti~yitti (yedi), qatıq~qattıq (qattı). Bütün türkiy tillerde olğanı kibi çağatay tilinde de yalın, mürekkep ve örmek cümle yapıları qullanıla. Çağataycada İslâm medeniyeti tesiri de körüne. Arapça, hususan farsça bir çoq söz ve tamlama olduqça çoqtır. Çağatay tili yerini bugün şimdiki özbekçege qaldırdı.
BağlantılarDeñiştir
- Rus devlet politik Orta Asyada H.B.Paksoy


text:
Ayder (han)
Ayder (arap urufatında: حيدر) - I Hacı Geraynıñ oğlu. Doğğan tarihı bilinmegen, 1487 senesi öldi. 1475 senesi Qırımnıñ hanı edi. 1456 senesi babası I Hacı Gerayğa qarşı isyan etip tahtnı zapt etmege tırışqanı aqqında malümat bar, lâkin bunıñ işançlı isbatları ale daa tapılmağan. Ayderniñ qardaşı I Meñli Geray tahtqa çıqqan soñ Ayder Sudaq qalesine apiske tüşti. Osmanlılar 1475 senesi ceneviz müstemlekelerini basıp alğan soñ Ayder qısqa vaqıtqa tahtqa çıqtı, amma soñ qardaşı Nur Devlet tarafından yeñilip Kiyev şeerine qaçtı. 1479 senesi Moskvağa köçip Moskva knâzı III İvanğa sığındı. III İvan onı bilinmegen bir sebep ile Moskoviyanıñ şimaline sürgünlikke yolladı. 1487 senesi Rusiyeniñ şimalinde bulunğan Belozersk şeerinde (bugünki Vologda vilâyeti) sürgünlikte öldi.


text:
Rusiye Mudafaa nazirligi, aprel 20 künü qış mevsiminde gemi birleşmeleri, sahil orduları ve Rusiye Qara deñiz flot uçaqlarınıñ qış mevsimindeki idmanlarınıñ teşkerüvi aqqında haber etti.
Ayrıca, işğal etilgen Qırımda Opuk deñiz desant idman alanında topçi bölükleri duşmannıñ ateş noqtalarını yoq etkenlerini farz etkeni bildirile. Bu maqsatnen BM-21 «Grad», özleri yürgen topçi komleksler ve tartılğan Obüsler (Gaubitsa) qullanıldı. Bunen beraber, darbe nişanlarınıñ doğrulığını teşkermek içün, uzaqtan idare etilgen «Forpost» uçuş aletleri qullanılğanı haber etile.
Bundan ğayrı, Rusiye Mudafaa nazirligi deñizde de idmanlar ötkerilgenini beyan ete.
Matbuat hızmetiniñ bildirüvinde: «Avalı «Samum» raketalı gemisi, «Miraj» kiçik raketalı gemisi, raketalı «İvanovets» kateri, «P-239», «P-60», «Muromets» ve «Suzdalets» ASW gemileri, «İvan Golubets» deñiz tarama gemisi, eki taraflı teşkerüv idmanı çerçivesinde qarşılıqlı uruşnı deñep aldı, birlikte areket etüvni ve atılğan paraşüt nişanları ile deñizde sürülgen qalqan gemige ateş açmaqnı talim etti. Gemi quvetleriniñ areketini teminlemek içün destek gemileri, ve Qara deñiz flotunıñ Deñiz aviatsiyasınıñ Su-30SM çeşit maqsatlı qırıcı-uçarları, Su-24M cebe bombacıları, Be-12 gemige qarşı amfibiya-uçaqları, An-26 arbiy yük taşıyıcı uçaqları celp etildi», – dep aytıla.
Rus Mudafaa nazirligi, bu idman tedbirlerine tahminen 15 arbiy gemi ve destek gemisi, 15 qadar arbiy ucaq, 1000 ziyade arbiy techizat celp etilgenini qayd ete.
Bundan evel, işğal etilgen Qırımda aprel 17 künü Rusiyeniñ Cenübiy arbiy bölügi Qara deñiz Flotunıñ qış ögrenüvlerini teşkerip başlağanı haber etilgen edi. Teşkerüv aprelniñ soñuna qadar devam etecektir.
Ukrainanıñ Baş idaresi Rusiyeniñ Qırımda keçirgen arbiy idmanlarını qanunsız tanıdı.


text:
Müstecib Ülküsal
Müstecib Ülküsal (doğma adı Müstecib Hacı Fazıl; 1899 – 1996) - XX asırda diasporada qırımtatar milliy davasınıñ eñ müim adamlarından birevidir. O em doğğan yeri olğan Romaniya Dobrucasında, em ana-vatanı Qırımda, em Almaniya, Lehistan kibi ğarp memleketlerinde, em de soñra köçken Türkiyede pek çoq milliy davalarda bulunğanı içün keniş malümat ve tecribe saibi olğan. Qırımtatar neşriyat tarihınıñ eñ uzun sürgen mecmuası olğan Emel mecmuasını qurğan ve uzun seneler neşir etken. Bundan başqa Qırımtatar milliy areketi, medeniyeti, tarihı, etnografiyasınen alâqalı pek çoq kitap yazğan ve neşir etken. O tamamınen aqiqiy bir dava adamıdır.
Qartbabasınıñ adı Abdurrahmandır. Abdurrahman 1840 senesinde Qırımnıñ Or uyezdiniñ bir köyünde doğğan. 1862 senesi Dobrucağa köçken. Romaniyağa kelgende yañı evli eken. Dobrucada Hakime, Sakine adlı eki qızı ve Fazıl, Qavlamet, Dervişamet adlı üç oğlu doğğan. Müstecib Ülküsalnıñ babası Fazıl 1869 senesi doğğan. Fazıl 1896 senesi Vefa Çelebi adlı bir qırımtatar muaciriniñ qızı olğan Şerifenen evlengen. Müstecip Ülküsalnıñ anası Şerifeniñ babası Vefa Efendi ve anası Hacımelek Qırımnıñ Kefe uyezdiniñ Qazan Tip köyünden.
Müstecip Ülküsal 1899 senesi doğdı. Qardaşları Saliha - 1904, Meliha - 1906, Necib - 1908, Münib - 1910, Nazım - 1912, Seyfeddin - 1920 seneleri doğğan eken. Müstecip Ülküsal başlanğıç mektepni Dobrucada, orta mektepni İstanbulda bitirgen. I Cian cenki başlağanda İstanbulğa qaytamağanı içün eki sene Köstencedeki Mecidiye Musulman Seminariyasına ketken. 1916 senesi Romaniya cenkke qatılğan soñ seminariya qapanğan oquvı yarım qalğan. Bundan soñ özüniñ köyünde başlanğıç mektepte muallimlik etmege başlağan.
1918 senesi Qırımdaki Suleyman Sulkeviç ükümeti Qırım tamırlı olğanlarnı Qırımğa qaytmaları içün çağırğan soñ bir rus gemisinde saqlanıp Aqyarğa ketti. 1920 senesine qadar başta Bağçasarayda Qaymaz Ağa maallesiniñ mektebinde daa soñra Foti Sala köyüniñ mektebinde ocalıq etti. Talebelerinen beraber Qırım köylerinde musamereler ötkerdi, milliy davağa qoltutqan qonuşmalar keçirdi. 1920 senesinde oquvını tamamlamaq içün Qırımdan Türkiyege keldi. Polatlıda daa evel Türkiyege köçken emceleri Qavlamet ve Dervişametniñ qatına bardı. 1921 senesi qırımtatar muacirleri köylerinden olğan Qarayavşanda başlanğıç mektepte ocalıq etti. Aynı seneniñ yazında İstanbulğa ketip yarım qalğan oquvına devam etti. 1922 senesi litseyni bitirip diplomını alıp Dobrucağa qayttı. Bükreş universiteti Uquq fakultetine kirdi. 1926 senesinde Uquq fakultetini bitirip advokat oldı.
Aynı sene Pazarcıqta advokatlıqqa başladı. 1929 senesi Müstecib özünday olğan on dostunen bir mecmua çıqarmağa qarar berdiler. Özleri arasında para toplap urufat aldılar. Mecmuanıñ ilk sanı Emel mecmuası adınen 1930 yanvar 1 künü neşir etildi. Mecmuanıñ saibi ve baş müellifi Müstecib Ülküsal oldı. Emel mecmuası baştaki eki sene 15 künde bir kere neşir etilir. Daa soñra ayda bir kere çıqa. Qırım Qurultay ükümetiniñ tış işleri vekili Cafer Seydamet Qırımer de mecmuada maqaleler yazmağa başlay. Bir zaman soñra Emel mecmuası qırımtatar milliy davasınıñ resmiy neşriyatı oldı. II Cian cenki başlağan soñ almanlar Romaniyağa kirerler. Mecmuanı çıqarmaq qıyın olur, 1940 senesi sentâbr ayında 154 san neşir etilgen soñ neşriyatnı toqtattılar.
Müstecib Ülküsal 1940 senesi noyabr ayında işlerini tasfiye etip Türkiyege köçti. 1941 senesinde Edige Qırımalnen beraber qırımtatar milliy davası içün Berlinge ketti. Lâkin almanlar Qırımğa ketmesine izin bermediler. Doquz ay soñra Türkiyege qaytıp keldi. 1943 senesi İstanbulğa yerleşip advokatlıqqa başladı. 1944 qırımtatar sürgünligi ve Dobrucada tuvğanlarınıñ zulumğa oğraması, apis etilmesi Müstecib Ülküsalnı pek keder etti. Ğarbiy memleketlerge qaçqan qırımlılarnı Türkiyege yerleştirmek içün oğraştı. Kelgen soylarını işlerinen küçü yetkeni qadar meşğul oldı.
1955 senesinde Cafer Seydamet Qırımerniñ hastalığı sebebinden Milliy Merkez toplaşuvlarına vekâleten Müstecib Ülküsal reislik etmege başladı. O zamandan soñ Münhende er sene toplanğan Paris Bloku toplaşuvlarına qoşulğan, ya bir özü ya da bir qaç arqadaşınen Qırım milliy davasını temsil etti. 1960 senesinde Emel mecmuası Türkiyede yañıdan neşir etilmege başladı. 1986 senesinde közleri raatsızlanğanğa qadar Emel mecmuasın baş müellifligini etken. 154 sanı Romaniyada neşir etilgen Emel mecmuasında 103 maqalesi, 227 sanı Türkiyede neşir etilgen Emel mecmuasında 214 maqalesi bardır.
1986 senesinde “Emel Qırım Türk Medeniyetini Tanıtma ve Araştırma Vaqfı” (Emel Kırım Türk Kültürünü tanıtma ve Araştırma Vakfı)nı qurdı. Vefat etmeden evel bütün kitaplarını vaqıfqa bağışlağan.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Mustafa Cemilev 1993 senesi Türkiyege kelgende başta hasta töşegindeki Müstecib Ülküsalnı ziyaret etti. Hasta olsa bile musafirlerni ayaqta qarşılağan, oğurlay ekende alsız olması sebebinden ayaqqa turmasına mani olmaq istegenlerge “Qırımtatar Milliy Meclisi reisini ayaqta oğurlamağa isteyim, buña küçüm bar, bunıñ böyle olması kerek” dep köstergeni davranış onıñ qadiy bir dava adamı olğanını añlatmağa yetecektir. Bağçasarayda bir soqaqqa adınıñ berilmesin özüne berilgen eñ balaban mukâfat sayğan. Ayatı sıqıntı içinde keçmesine, bütün ömrüniñ milliy davağa adamına baqmadan iç kimseden bir qarşılıq beklemegen.
Sağlığında neşir etilgen:
- Dobruca ve Türkler,
- Dobruca’daki Kırım Türklerinde Atasözleri ve Deyimler,
- II.Dünya Savaşında (1941-1942) Berlin Hatıraları ve Kırım Kurtuluş Davası,
- Kırım Türk Tatarları (Dünü - Bugünü - Yarını) adlı dört kitabı,
- Gagauzların Aslı,
- Üç Bozkırlı: Atila-Cengizhan-Timur, adlı 2 romen tilinden tercime kitabı bardır.
Ülküsalnıñ çeşit türlü kitap ve mecmualarda neşir etilgen yazıları Saim Osman Karahan tarafından cıyıntıq alına ketirilerek 2007 senesinde Dobruca'dan adınen İstanbul Qırım Dernegi tarafından bastırıldı.
Vefatından soñ Emel mecmuasınıñ 212-nci sanı, Müstecib Ülküsal sanı olıp neşir etilgen. Özüniñ qalemge alğanı 5-nci kitabı (Qırım Yolunda Bir Ömür, Hatıralar) 1999 senesi Qırım Türkleri Medeniyet ve Yardımlaşuv Dernegi tarafından neşir etilgen.
Müstecib Ülküsal 1996 senesinde İstanbulda vefat etken. Bir asırğa yaqın ömrüniñ 70 senesini Qırımtatarlarnıñ milliy davasına hızmet etip keçirgen Müstecib Ülküsal, Timur, Noyan ve Ülkü adlı üç bala babası edi.
Müstecib Ülküsal aqqında neşir etilgen pek çoq maqale bardır.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Emel Kırım Vakfı
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği
- VatanKIRIM.net saytı
- [1]
- Fikirde Birlik
- Kırım Yolunda bir ömür. Hatıralarım


text:
Advokat Nikolay Polozovnı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerovnıñ davası boyundca şaat olaraq sorğuğa çekmek içün Federal havfsızlıq hızmetine (FSB) zorlap ketirecek olalar. Bunı Polozov video izaatında ayttı.
Videonı Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Facebook saifesinde derc etti.
Advokat qayd ete ki, yanvar 16-da Ahtem Çiygoz davası boyunca mahkeme oturışınıñ teneffüsinde mahkemege FSB taqiqatçısı Skripka ve FSB hadimi Şevçenko keldiler.
«Olar İlmi Ümerovnıñ davası boyunca şaat olaraq sorğuğa çekilmeme dair celpnameni berecek oldılar. Men onı kene almadım, taqiqatçınıñ areketleri qanunsız ola dep, qararımnı añlattım. Uquqiy yardım köstergende alğan malümatlar boyunca advokatnı sorğuğa çekmek qanun tarafından yasaq etiledir. Taqiqatçı Skripka bunıñ neticesinde meni FSBge zorlap ketireceklerini, protokol tizilecegini ve «İlmi Ümerovnıñ davası» boyunca şaat olaraq sorğuğa çekilecegimni ayttı», – dep ayttı Polozov.
Advokatnıñ bildirgenine köre, keçken yılnıñ soñunda o taqiqatçı Skripkağa Polozovnı sorğuğa çekmege izin bergen Kiyev rayon mahkemesiniñ qararından şikâyet arizasını yazdı.
«Bugün ögrendim ki, bu şikâyet daa kelmegen eken, qarar işke tüşürilmedi, demek ki, taqiqatçı Skripkanıñ areketleri bütünley qanunsız ola. Bu areketleri meni Qırımdan quvacaq ola, Rusiye uquq qoruyıcı sistemasınıñ repressiyalarına oğrağan Ukraina vatandaşlarına yardım etmemi istemeyler», – dep ayttı Polozov.
Dekabr 20-de Qırımda advokat Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş ğayrıdan açıldı.
Bundan evel Rusiyeniñ Qırımdaki taqiqat komiteti Qırımda qırımtatarlarğa qarşı açılğan bir sıra davada imayeci olğan Rusiye advokatı Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş açmağan ruhset bermegen edi.


text:
Ukraina Yuqarı Şurası yanında İnsan aqları boyunca vekâletli Valeriya Lutkovskaya Rusiye zenaatdaşı Ella Pamfilovağa Qırım maküm etilgenleriniñ qıtaiy Ukrainağa avuştırılması ile bağlı mesele boyunca muracaat etti.
Bu aqta Ukraina ombudsmenniñ matbuat hızmetiniñ beyanatında aytıla.
Beyanatqa köre, Qırım türmeleriniñ 22 maküm etilgeni ileride cezanı qataiy Ukrainağa çekmege istekleri aqta bildirdi.
Bu sebepten Lutkovskaya maküm etilgenlerniñ avuştırıluvı boyunca umumiy planı işlep çıqarmağa teklif etti.
«İşbu meseleni olğan halqara qaidelerniñ çerçivesinde al etmege mümkün olmağanını köz ögüne alıp, men Qırım territoriyasından maküm etilgenlerniñ qıtaiy Ukrainağa Ukraina ve Rusiye Federatsiyası ombudsmenleriniñ iştiraki ile avuştırılması içün ad hoc mehanizmniñ işlep çıqarılması aqta memorandum leyhasını azırladım», – dey Lutkovskaya.
Böyle mehanizmniñ leyhası endi Rusiye tarafına yollanıldı, onıñ teklifleri endi beklenile.
Evel bildirilgeni kibi, ukrain yarımadasınıñ Rusiye tarafından işğal etilmesi sebebinden Qırım apishanelerinde bulunğanlar Rusiye vatandaşlığını elde ettiler.


text:
Voronej şähärendä oppozitsiäneñ cirle wäkilläre Mäskäw häm Piterburda kebek üzlärendä dä "Rizasızlar yöreşe" ütkärergä tırışıp qarıy. İke-öç minut eçendä militsiä anda qatnaşırğa telägännärne qamap, alarnı qıynap taşlıy häm qayberlären şunda uq qulğa da ala.
Voronejdağı waqiğägä qädär ike kön elek başqala Mäskäwdä urıs pravoslav millätçeläre, gay xoquqların yaqlawçı cıyında qatnaşqan Marco Cappatonı, Yewropa Parlamentındağı italian deputatın qıynıy, häm bu militsiä xezmätkärläreneñ küze aldında, alarnıñ moña bitaraf qına qarap toruı belän bara.
Yewropa deputatı Cappatonıñ "Nigä qıynawçılardan yaqlamıysız, militsiä qaya qarıy?" dip sörän saluına Mäskäw militsiäse nihayät qımşana başlıy, ämma ul ni ğäcäp, höcüm itüçelärne tügel, ä höcümgä duçar bulğan deputatnı totqarlıy. Anıñ belän bergä german bundestagı äğzası Volker Beck ta qulğa alına.
İke keçkenä genä waqiğä, ämma alarda xäzer bar Rusiä öçen ğädäti ber küreneşkä äylänä barğan tendensiä sizelä. İldäge xakimiät üzendäge xalıqqa da, xätta tışqı dönyağa da, "bezne tänqitlärgä qıyulığığız citä ikän, bu sezgä qıybatqa töşä ala" digän mäğnäle işarä cibärä.
Beryaqtan qarağanda, gaz häm neftne çitkä muldan satqan Rusiä bügenge köndä zur aqçada qoyına, häm üz köçenä nıq ışanuın kürsätep dönyada elek Sovetlar berlege alıp torğan urınnı kire qaytarırğa tırışa. İldä här mömkin närsäneñ dä vertikal bağanası tözelde, däwlät xakimiäte moña qädär kürelmägän däräcädä üzäkläşterelde. Ämma ikençe yaqtan, xakimiätneñ yuq qına tänqitne dä bastırırğa tırışuı anıñ eçtäge qurquları, üz qüwätenä bik ışanıp citmäwe turında söyli.
Yuğarı idarädä utıruçılar monıñ belän genä çiklänmi, ğadi xalıqta da üzen tänqitläwçelärne doşman itep sürätläwne alğa sörä. Televideniädäge yañalıqlardan alıp xalıq sänğäte äsärlärenä qädär, ayağına basıp kilgän Rusiäneñ Könbatıştan yasalğan höcümnärgä duçar buluı süräte tärbiälänä.
Elek "New York Times"nıñ Mäskäwdäge xäbärçese bulğan David Satter küptän tügel genä Rusiädä cinayätçel däwlät üsüe xaqında kitap näşer itkän ide. Ul, misal öçen, Könbatış belän yasalma krizis tudırıp Mäskäw Kremle üzeneñ il eçendäge qırıslığın aqlarğa teli, dip isäpli:
"Minemçä, bu sataşunıñ ber añlatması bar. Bu şundıy ber wäzğiät ki, Rusiä belän idarä itep kenä qalmıyça, asılda aña inde xuca bulğan keçkenä ber törkem tışqı dönya belän kierenkelek tudırıp, Rusiädä irekleklärne qısu oçraqların aqlaw yulların ezli", di David Satter.
Quşma Ştatlarnıñ Ukrainadağı elekke ilçese, xäzer Washingtondağı Strategik häm xalıqara tikşerenülär üzägendä eşläwçe Steven Pifer, Kremlneñ qurquları artında Rusiädä dä äflisün inqilabı bulu ixtimalınnan şürläw yata, dip uylıy.
Pifer fikerençä, Rusiäneñ xakimiät elitasında, ägär dä bez çaralarnı aldan uq kürmäsäk, andıy waqiğälär bez dä bula ala, digän fiker tamır cäygän.
Kärim Kamal


text:
Ukraina yolbaşçıları prezident Petro Poroşenko ve baş - nazir Arseniy Yatsenük, Türkiyeniñ paytahtı Ankara şeherinde mart 13 yüz bergen terakt sebebinden öz taziyelerini bildirdiler.
«Ankaradaki ucum haberi meni şok alına ketirdi. Terror aqlanmaq degil, maküm etilmek kerek. Ukraina Türkiye ve onıñ halqı ile beraberdir», - dep yazdı Poroşenko Twitterde.
Yatsenük, Ukraina akimiyeti adından «elâk olğan ve yaralanğanlarnıñ ailelerine teren taziyelerini bildirip, türk akimiyetine terrorizm ve tışqı havfınen mucadelede qattı destek kösterdi».
Ukraina iç işler nazirligi, ölgen ya da yaralanğanlar arasında ukrain vatandaşları olğanı malümatını teşkermekteler.
Berilgen soñki resmiy malümatlarğa binaen, bazar künü Ankarada olıp keçken ucumnıñ qurbanları arasında eñ azı 34 kişi elâk oldı, 125 - şi yaralandı, olardan 19 - zı kritik alda qalmaqta. Büyük ihtimal, bombalarnen toldurılğan araba patlağan soñ, yanında olğan daa bir qaç naqliyat yanıp başladı. Mesülietni boynuna daa kimse almadı.


text:
Qara deñizde yanıp turğan eki tankerde zararlanğan deñizcilerni Keriçke ketirdiler dep bildire Qırım ve Rusiye matbuatı.
“RİA Novosti Krım” agentliginiñ malümatına köre, qarada olarnı “acele yardım” maşnaları bekledi, ekimler zararlanğanlarnı baqmağa azır edi.
Eki tankerniñ taqım azalarınıñ qıdıruvında, Rusiye FSB-siniñ Qırımdaki sıñır idaresiniñ “Don” gemisiniñ taqımı da iştirak etii.
Rusiye sıñırcıları, adise yerinden ketirilgen yabancılarnıñ qayd etmesini keçirgenleri bildirile.
“Krıminform” matbuatı bildirgenine köre, Keriç limanına elâk olğanlarnıñ cesetleri endi ketirildi.
Yanvarniñ 21-nde Qırım yalısında Tanzaniya bayrağı altında «Maestro» ve «Kandi» tankerlerinde patlav ve yanğın oldı.
«Maestro» tankeri Rusiyeniñ Temrük şeerine kete edi, anda 14 Türkiye ve İndistan vatandaşı bar edi. «Kandi» tankerinde 17 insan bar edi – olap da Türkiye ve İndistan vatandaşları. Ukrainalı jurnalist Andriy Klımenkonıñ aytqanına köre, tankerler «ABD Suriye sanktsiya cedvelinde» olğan Milenyum Denizcilik Gemi türk şirketine ait.
Rusiye Tahqiqat komiteti Qırım yalısında yanğın neticesinde tankerlerde insanlarnıñ elâk olğanı sebebinden «diqqatsızlıqtan sebep eki ve daa ziyade şahısnı öldürüv» maddesi boyunca cinaiy iş açtı.
Yanğın ve patlavğa oğrağan tankerler qanunsız şekilde Suriyege şingen gaz taşığan edi, dep bildirdi Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi.
2014 senesi iyül ayında Ukraina ükümeti Rusiye işğal etken yarımadanıñ bütün limanlarını resmiy şekilde qapattı, Qırım limanları halqara gemiler içün qapalı qala.


text:
1917. – № 95. – Noyabr 2.
Arqadaşlar!
Çoqdan beri kendisinden qorqaraq bahs itdigimiz anarşi artıq bütün manasıyle memleketde hüküm sürmeye başladı. Petrodrad, Moskva kibi merkeziy, medeniy, mamur şeherler oralarda baş köstermiş muharebeler yüzünden harabeye dönmek üzere.
Hükümet-i muvaqqata dağıdıldı. Yerine yeñisi kelmedi ve ne zaman kelecegi de malüm olamayur. Biz ne hükümet-i muvaqqatanıñ indirilmesine acıyurız, ne de mevqi iqtidara keçmek sevdasına düşen bolşevikler ve tarafdarlarına teveccüh köstemiyurız. Bu iki tarafdan her biri kendi hükümetini teşkil itmek ve bu suretle memleketi idare ile yemek isteyur. Eger bizler iki tarafından biriniñ hükümet teşkil idüb memleketde baş köstermiş anarşi ve muharebeniñ yeñi alınmasını ondan bekleyecek ve burada yapılması lâzim kelen iş ve tedbirler haqqında yine merkezden kelecek emirleri, telimatları bekleyecek olursaq aziz vatanımız olan Qırımımız dahi anarşiyle, ihtilâller içinde qalacaqdır.
Qaç kün muqaddem yazdığımız ve bugünki gazetamızın dahiliye qısmındaki haberlerden dahi añlayacağımız kibi Petrograddan artıq iki dürlü degil, 3-4 dürlü emirler, hitabnameler, talimatlar kelmekdedir. Bunlardan her biri halq ve milletleri kendi tarafına davet idiyur. Biz bu emirlere, bu talimatlara baqaraq iş körecek olursaq bunlar bizi de şaşırtacaq, bizi de dalâletde bıraqacaqdır.
Artıq hükmi, nüfuzı qalmamış merkezden kelen muhtelif hitabname ve talimatlara baqılırsa quvetin hangi tarafda oldığı belli olamadığı kibi, mübarezelerden hangi tarafın ğalib ve hangi tarafın mağlüb olacağı da malüm olamayur. Bizim fikirimizce qatiy olaraq malüm olan bir şey var ise o da Rusiyeniñ kendisiniñ mağlüb oldığıdır.
Hükümet, iqtidar, nüfuz aşıqları varsunlar istedikleri qadar mübareze itsünler, istedikleri qadar çekişsinler. Hangi taraf ğalib, hangi taraf mağlüb olursa olsun, bizim bunda başımız yoq. Bir kün kelir, şübhesiz iki tarafdan biri ğalib olacaqdır.
Faqat, biz, bugün ne yapalım? Petrograd ve Moskvada patlamış top ateşleri qığılçımlarınıñ yavaş, yavaş bütün vilâyetlere de sirayet itdigi körüliyur. Bu qığılçımların düşdigi yerlerde yanğınlar zuhur idiyur. Haneler yanıyur, cemaat müesseseleri yıqılıyur, yağmakârlıqlar, qırğınlıqlar oluyur, qanlar aqıdılıyur, basqınlar icra idiliyur. Bu qığılçımlardan biriniñ Qırım yarımadasından uzaq olmayan Melitopolde dahi düşüb orada büyük yanğınlar, felâketler baş kösterdigini qaç künden beri oqumaqda, işitmekdeyiz.
Eger Qırım yarımadasında da böyle bir qığılçımın düşmemesini istersek bu daqiqadan itibaren qırımtatarından her biri kendisine tertib iden vazifeyi icraya başlamalıdır. Kerek şeherlerde, kerek uyezd, volost ve qaryelerde sükünetin, sulh ve asayişın bozulması, nizam ve intizamın ihlâl idilmemesi için müslimanlar öz aralarından qarağullar, devriyeler, muhafızlar desteleri teşkil iderek hiç bir yerde süküneti, sulh ve asayiş bozabilecek bir hareketi ne kendileri yapmalıdır, ne de bunı başqalarınıñ yapmasına müsaade itmelidir.
Memleketde gürültü, anarşi ve ihtilâl çıqaranlar umumiyetle cebin qorqaq çeteleridir. Bunlar kendilerine qarşu ufaq faqat muntazam bir quvet körünce tabana quvet qaçıyurlar. Eger anarşi çıqarmaq, halq ve haneleri, dükân ve bazarları talamaq niyetinde olan bedefkârlar, Qırımın her noqtasında muhafız ve qarağul desteleri mevcud oldığını körürlerse onlar hiç bir işte cesaret idemezler. Hiç bir anarşi çıqaramazlar. Ve bilâhre kediler alemine düşmiş fareler kibi «ine deligi biñ altun» diye ya Qırımdan qaçarlar, yaki kendi yuvalarına gizlenirler.
Milletdaşlar!
Köriyursıñız, ki bütün Rusiye baştan başa anarşi, ihtilâl, ateş, yanğın ve qan içindedir. Kendisine azaçıq rahatle nedes alınan bir noqta qalmış ise o da ancaq Qırım yarımadasıdır. Allah itmesün, eger biz bugün hepimize yapılması borc olan işi yapmazsaq yaki yapılacaq işi tehir idersek Melitopole qadar kelmiş anarşi ateşi Perekop berzahını (pereşeyka)sını atlayub Qırıma da kelecek. Vatanımızı ateşler, qanlar, felâketler içinde bıraqacaq. Annelerimizin, babalarımızın, hemşire ve qardaşlarımızın, çoluq ve çocuqlarımızın hayatları tehlükeye maruz qalacaq. Taşı toprağı ecdadımızın, şehidlerimizin qanlarıyle yoğurulmış güzel Qırım, kirli ayaqlarle taptalacaq. Şanlı dedelerimizin merqadları, mezarları çiñnelecek, eñ muqaddes binalarımız olan cami ve mescidimiz de belki yıqılacaqdır.
Çünki biz memleketde başsızlıq, anarşi zuhur itdimi, o bu camidir, bu kelisedir, bu faqır bu zengindir, bu erkek bu qadındır dimeyur. Holera kibi yaşını, qartını alıyur, yanğın kibi her binayı yaqıyur. İfrit kibi her yeri taptayur. Şeher ve qasabaları yıqaraq bir harabezara döndüriyur.
İşte buña meydan virmemek, Qırımda anarşi çıqmasına imkân bıraqmamaq için bugün ittihaz idilmesi lâzim olan ne kibi tedbirler var ise haman onlar ittihaz idilmelidir. Qırım Müslimanları Merkeziy İcra Komitesi resman anarşiye qarşu ilân-i harb itdi. Anarşiyle mübareze itmek için Qırımın siyasiy merkezi olan Aqmescidde «İnqilâb ve vatanı müdafaa Komitesi» ve «İnqilâb heyeti» namlarıyle diger milletler teşkilâtları tarafından komiteler teşkil idilmiş ise de onların hiç biriniñ arqasında bizim kibi can ile canlanan, bir his ile mütehassis olan qaç yuz biñ kişi olunmadığından ve icab itdikde hiç birisiniñ arqasında kendisine istinad idilecek sağlam bir quvet olmadığından Qırım Müslimanları İcra Komitesi Qırımda sulha ve asayiş muhavaza, hürriyet ve inqilâbı müdafaa için mustaqillen hareket itmeye qarar virerek her dürli anarşi ve ihtilâle qarşı harb açmış ve dünki künden itibaren işe başlamışdır.
İhtilâller, anarşiler, başsızlıqlar umumiyetle her zaman ibtida merkezlerde zuhur itmesi ve soñra etrafa dağılması adet ve tabiiy oldığından Qırım Müsliman İcra Komitesi başda Aqmescidin muhafazasını düşünerek bu şeherde sulh ve asayişın muhafazasını Müsliman batalyonına havale itdirmiş ve bundan başqa da yine şeherin nizam ve intizamı için ayırıca elli kişilik bir de milliy militsiya teşkil itmişdir. Qırım müslimanları tarafından teşkil idebilmiş «Vatan ve inqilâbiy anarşiden müdafaa» Komitesine arzu iden diger milletler sotsialistleri de kirebilirler.
Dindaşlar!
Böyle qarışıq zamanlarda ğayet ihtiyatlı ve baziretli davranıñız. Bugün her şeyden ziyade sulh ve asayişın bozulmamasına çalışıñız. Eger bütün Rusiyeyi alt-üst etmekde olan müdhiş anarşiden Qırımı qurtarabilirsek, bütün manasıyle idariy bir millet oldığımızı dost ve düşmanlarımıza, yar ve ağyara tanıtmış olacağız...
Evelce dahi defaatle yazdığımız kibi artıq Merkezden emir ve talimat beklenemez. Çünki bugün Merkeziyet idaresi tamamen yıqılmış, hükümeti darma-dağın idilmişdir. Artıq umum Merkeziyet iş körecekdir. Sulh ve asayişı, nizam ve intizamı, hürriyet ve inqilâbiy ancaq, ancaq mahalliy idareler ve mahalliy teşkilâtlar muhafaza ve müdafaa idebilecekdir. Bunıñ için Qırımda mevcud bütün müsliman teşkilatlarınıñ Qırımda anarşi çıqmaması için çalışmaları lâzimdir. Eger biz bügün bu vazifeyi haqqıyle yaparsaq, işin bundan ötesi kendiliginden hal olunacaqdır...


text:
O, Donetskte doğdı, Qırımda hizmet etti, şimdi ise onıñ konmandanlığındaki 57-nci ayrı moto-piyadeler brigadası Ukrainanıñ Şarqında ögdeki, duşmanğa eñ yaqın olğan mevzilerde cenkleşe. Yuriy Golovaşenko itiraf ete: komandanlıq etmek qıyın, çünki askerler er şeyni ögdeki mevzilerde ögrene.
«Barışıq vaqtında professional arbiylerde, talim körgen, ögretilgen ve amelde bunı nasıl qullanmaq kerek olğanınnı bilgen şimdiki yigitlerde olğan bilgiler yoq edi. Lâkin nazariy bilgiler yetmey, bu yaramay», – paylaşa arbiy hadim.
2014 senesiniñ başında Yuriy Golovaşenko, Aqmescit yanındaki Anqara (Perevalnoye) köyünde yerleşken 36-ncı brigadada batalyon komandanı edi.
Rusiyelilernıñ provakatsiya beklegenlerini er kes yahşı añlay edi. Ondan da ziyade, olar bu provakatsiyalarnı özleri yapa ediYuriy Golovaşenko
Onıñ brigadası o vaqıt yarımadada cenkke eñ azır qısım edi. O vaqıt daa podpolkovnik olğan Golovaşenko dağ piyadeleri batalyonınıñ komandanı edi. Bütün Rusiye arbiylerini tehnikalarınen beraber yernen yeksan etmek mumkün olğanını ayta, lâkin bunı yapmadı. Çünki bunıñ içün sebepler bar edi, ve bu, yalıñız emirniñ olmağanı degil.
Yuriy: «Rusiyelilernıñ provakatsiya beklegenlerini er kes yahşı añlay edi. Ondan da ziyade, olar bu provakatsiyalarnı özleri yapa edi. Eger biz Qırımda tek bir atış yapqan olsaq, bir yerge balaları ile berabbe öldürilgen qadınnı qoyar ve bütün bunı televizorda kösterir ediler», – dep eminligini bildire.
O vaqıt arbiy tehnikanıñ büyük qısmı «yeşil adamçıqlar»nıñ kontroli altına keçti. Onı komandanımız teslim etti. Adı şimdi endi açıqtan aytıla – Sergey Storojenko. Ukraina arbiyleriniñ idaresinde yalıñız bir qaç zırhlı maşina qaldı, ve olar uruşqa azır edi.
O vaqialarnıñ şaatı, şimdi Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Qırımdaki media merkeziniñ sabıq hadimi Aleksey Mazepa: «Yalıñız bir qaç PAM (piyadelerniñ arbiy maşinası) arbiy qısımnıñ territoriyasına, esas territoriyağa çıqarıldı, ve bu PAMlar arbiy yedekler ile tura ve uruş içün donatılğan ediler. Yani küç ile zapt etmek, qoranı yıqmaq ve qısımnıñ territoriyasına ucüm etmek teşebbüsi yapılğan olsa, menim fikrimce, ateş açılacaq edi», – dep hatırlay.
Golovaşçenko hizmet etken qısımnıñ komandanı er keske silânı teslim etmek emrini berdi ve Rusiyeniñ tarafına keçmege çağıra edi.
O vaqıt Golovaşenko komandan ile davalaşa, zabitlerni teslim olmamağa qandırmağa tırışa, şahsen Ukraina mudafaa nazirine telefon aça ve vaziyetni bildire edi. Mucadele başına turmaq kerek olur dep, soñki künge qadar batalyonını azır vaziyette tuta edi. Lâkin qamaçavnıñ er yañı künü ile yeminge sadıq qalğanlarnıñ sayısı azala edi.
Bütün deñişmeler ve hainlikniñ başında arbiy qısımnıñ komandanı polkovnik Storojenko ve onıñ muavini podpolkovnik Boyko tura edilerAleksey Mazepa
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Qırımdaki media merkeziniñ sabıq hadimi Aleksey Mazepa: «Biz keyflerniñ deñişkeni aqqında er kün malümat ala edik. Ve soñundan belli olğanına köre, bütün deñişmeler ve hainlikniñ başında arbiy qısımnıñ komandanı polkovnik Storojenko ve onıñ muavini podpolkovnik Boyko tura ediler… Olar arbiy hadimlerni ruslar tarafına keçmeleri içün azırlamağa tırışa ediler», – dep, vaziyetni hatırlay.
Yuriy ise öz qısmınıñ silâsızlaştırılmasını qatiyen red etti, zabitler toplaşuvını teşkil etti ve yeminge sadıq qalğanlar gruppasınıñ başına turdı. Onıñ apayı Yuliya aynı şu qısımnıñ maliye bölüginde hizmet etti, bütün bu vaqialarnıñ şaatı edi.
Yuliya Golovaşenko: «O, silânı qolundan taşlamağa istemegen yekâne kişi edi, ve az qala Rusiye bayraqlarını alıp taşlay edi. O, brigadada yekâne kişi edi. Oña qol tutqan zabitler oldı, lâkin olar episi nasıldır zayıf olıp çıqtı, qorquzıp, türlü şeyler aytıp başladılar…, olarnı satın almağa başladılar», – dey.
Bütün komandanlar Rusiye bayrağı altında hizmet etmege qaldılar. Lâkin zabit Golovaşenko qısımnıñ adını qurtarıp yetiştirdi – bayraq ve muurni alıp taşladı. Amma bunıñ içün iylekârlıq yapmaq kerek oldı.
«Men, bu arbiy qısımnıñ bundan soñ da mevcüt olğanını yapmaq istey edim. Bu sebepten bu atributlarnı mutlaqa alıp ketmek kerek edi. Bayraqnı itirazsız berdiler, muurni ise… Biz yerli ustağa dublikatnı sımarlap yaptırdıq, men ştabnıñ başlığına dublikatnı berdim, ondan original muurni aldım da kettim», – dep, hatırlay o.
Belki de daa israrlı olmaq mumkün edim, yani andan daa çoq hadimni çıqara bilir edimYuriy Golovaşenko
Polkovnik o vaqıt ateş açmağanına peşman etmey. Bu dört yıl içinde oña başqa şey raatlıq bermey.
Golovaşenko: «Belki de daa israrlı olmaq mumkün edim, yani andan daa çoq hadimni çıqara bilir edim», – dep qayd ete.
Yuriy qıtağa arbiylerniñ çıqarılmasına komandanlıq yapqan adam oldı. Qorantalar ile beraber 157 kişini alıp çıqtı.
Şimdi Yuriyniñ evi Kyivde. Mında onı apayı ve üç qızı bekley. Büyügi, babası birinci kere Donbassqa ketkende er kesniñ endişelengenini hatırlay. Lâkin bugün de endişe aileni terk etmedi.
«Men beşinci sınıfta edim. Babam anda cenkleşkenini hatırlap, derste bile ağlap başlamaq mumkün edim. Yanıma çapıp kele ve: «Ne oldı? Ne içün ağlaysın?», – dep soray ediler», – hatırlay ortancı qızı, Sofiya.
Donbassta mobil operatorlar toqtavlar ile çalışa. Bu sebepten Yuriy tuvğanları ile seyrek qonuşa. Qırımdaki dostları ve sabıq arbiy qısım arqadaşlarınen asla qonuşmay.
Lâkin Qırımnı sağınğanını itiraf ete. Dağ piyadeleri batalyonınıñ sabıq komandanı, Qırım dağları ve yalıñız ilhaq etilgen yarımadada satılğan «Ay-Petri» dağ töpesiniñ adını taşığan tortnıñ aşığı ola.


text:
Kefede (Feodosiya) iyün 15-inde "Barabulka" balıq yemekleri festivali açıldı, o eki kün olacaq. Şeerniñ rusiyeli memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, bu endi altıncı böyle festival.
Festivalnı yerli şeer şurasınıñ başı Anjela Serdükova ve şeer memuriyetiniñ başı Sergey Bovtunko açtı.
Privokzalnaya meydanında onlarnen food court yerleşti, anda çeşit-türlü balıq ve deñiz aşayt mallarını tapmaq mümkün.
Bu yıl, teşkilcilerniñ aytqanına köre, kefeliler ve şeer musafirleri içün dört türlü balıqtan 100 litrden ziyade balıq şorbasını pişirip, bedava tarqattılar.
Merasim programmasına köre, iyün 16-sında bayram kontsertinden ğayrı, alev şousı da olacaq.


text:
İlhaq etilgen Qırımda koronavis yuqmasında şübelengen 130-dan ziyade adam nezaret altında buluna, bildire Rospotrebnadzornıñ Qırım ve Rusiye boyunca idaresiniñ matbuat hızmeti.
Müessise malümatına köre, er kesni evde baqalar.
"Hastalanğan adamlarnen bağda olğan ya da hastalıq yayılğan memleketlerni ziyaret etken adamlarnıñ nezareti yapıla. 2020 senesi martnıñ 16-sına qadar 132 adam evde tibbiy baqıluv altında buluna, olarnıñ laboratoriya baqıluvınıñ keçireler", - denile beyanatta.
Rusiye martnıñ 18-nden mayısnıñ 1-ne qadar çetel vatandaşları ve vatandaşlıqsız şahıslarnıñ kirişini yasaqladı.
Aqyarda koronavirus sebebi ile mektepler qapatılacağını ilân ettiler.
Keçken künü dünyada 13 903 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildire Dünya sağlıq teşkilâtı. Böylece, Dünya sağlıq teşkilâtınıñ versiyasına köre, dünyada koronavirus pandemiyası başlağanından berli hastalarnıñ sayısı 167 511 insan oldı.


text:
►“Min tatarça söyläşäm!” buşqa eşläwçelärne kötä
Sişämbe könne Qazanda “Min tatarça söyläşäm!” aksiaseneñ oyıştıru komitetı utırışı uza. Oyıştıruçılar tuğan telne saqlaw yäki üsterü eşenä däwlät oyışmaları, şäxsi xezmät kürsätü firmaları da qatnaştırırğa teli. Şulay uq ğämälne oyıştıruda buşqa eşläwçelärne dä kötep qalalar.
Bıyılğı aksia programması Bauman uramında uzaçaq muzıkalı çığış belän tämamlanaçaq. Tatar telendä söyläşüçelärgä tüştamğa, keçkenä süzleklär taratılaçaq. Bu eşlär yañalıq tügel. Şulay uq uzğan yılnı bäyge formasında da yasala başladı. Bıyıl da oyıştıruçılar däwlät, äytik mäğärif ministrlığı yärdämenä ömet itälär. Aksianeñ başqa üzençälekläre dä bar. “Üzebez” xäräkäteneñ qoordinatorı Rezidä Safiullina şul turıda “Azatlıq”qa söyläde.
“Min tatarça söyläşäm!” aksiasen Oyıştıru komitetınnan Ruslan Aysin, Aksia kiñäyep bara. Oyıştıru komitetınnan Ruslan Aysin da şul turıda söyli. Qazannan tış Tatarstannıñ küp kenä rayon-şähär mäktäplärendä dä “Min tatarça söyläşäm!” ütkärelä. Ä Tübän Kama uquçıları aksiane mäktäptän çittä, şähär kibetlärendä uzdırğan bulğan. Tik eşlägän yäki eşlise eşlärgä matbuğati yärdäm citep betmi, di. Däwlätneke sanaluçı yäki anı imep yatuçı mäğlümat taratuçılar üzlärendä “Min tatarça söyläşäm!” turında belderü yäki, tuğan tel turında xalıqqa añlatu öçen aqça sorıy di.
“TNV” teleqänälı küp itep aqça sorıy. Bez bit bank tügel”, - di Ruslan Aysin. Rezidä Safiullina da, aqça sorawnı, mantıyqqa sıymawçı ğämäl, dip añlata.
Şulay uq ictimağıy başlanğıçqa quşıluçıdan, yärdäm itüçedän bitär öyrätüçe küberäk ikän. Ruslan Aysin häm Rezidä Safiullina da şunı iskärtä.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Roald Säğdiev Qazan universitetınıñ xörmätle ğälime buldı
Roald Säğdiev 1932 yılda Mäskäwdä tusa da, 4 yäşennän Qazanda üskän, monda 19nçı mäktäptä uqığan. Yuğarı belemne Mäskäw däwlät universitetında, fizika belgeçlege buyınça ala. Bügenge köndä ul Germania, Amerika, Britan, Şvesia, Çexiä, Vatikan, Fransia, Austria illäre fännär akademiaseneñ xörmätle äğzası bulıp tora. 36 yäşendä ul Rusiä fännär akademiaseneñ iñ yäş akademigı bula. Anıñ dönyaqüläm tanılğan xezmätläre plazma fizikası ölkäsendä başqarılğan. Rusiädä Säğdiev nigez salğan fizika mäktäbe isä ilgä distädän artıq ğälim kitergän inde. Böyek fiziknıñ iñ yuğarı qazanışı - 15 yıl buyı Rusiä fännär akademiaseneñ qosmik tikşerülär institutı citäkçese buluı di bu ölkädä eşläwçelär.
Bügenge köndä bu ğälimgä qarata härkemneñ mönäsäbäte törle, kemnärder anı, ğädättägeçä, Rusiädän çit illärgä çığıp kitkän aqıllı başlarnıñ berse di, ikençelär anı millätkä ällä ni iğtibar birmägän demokratik keşe itep kürä. Rusiä belän Ğorbaçev idarä itkän waqıtta, Roald Säğdiev SSSRnıñ xalıq deputatı, ilbaşınıñ kiñäşçese bulıp tanıla. Bu ğälimgä qarata nindi genä qaraşlar bulmasın, bügen Roald Säğdiev dönyaqüläm tanılğan tatar ğälime häm Tatarstan respublikasında aña mömkin qädär xörmät kürsätälär. Şunı da äytergä kiräk Roald Säğdievneñ enese Rinat Säğdiev ximik fizika ölkäsendä küp kenä fänni açışlar başqarğan böyek ğälim. Bügen ul Novosibirskida yäşi häm bu töbäktä fän üseşenä bik zur yoğıntı yasıy. Sişämbe Qazan kirmänendä uzğan oçraşuda Prezident Mintimer Şäymiev tä Roald häm anıñ enese Rinat Säğdievqa zur xörmät belderde, alarnıñ eşlären bik yuğarı bäyäläde.
Roald Säğdiev Tatarstan turında söyläşkändä, üzeneñ tarixi watanı belän härwaqıt qızıqsınıp baruın äytte. Anıñ fikerençä, bügenge köndä Rusiäneñ başqa töbäkläre belän çağıştırğanda, Tatarstan iqtisad häm fän yağınnan da şaqtıy alğa kitkän. Respublikağa kilüneñ maqsatın ğälim bolay dide:
Qazan däwlät universitetı mine inde küptännän Tatarstanğa çaqırıp kilde. Töp säbäbe şunda: alar mine bu universitetnıñ xörmätle doktorı itergä uyladılar. Bu xaqta qarar 2007 yılnıñ cäyendä ük buldırılğan ide inde. Säfär barışında şulay uq min Qazan däwlät universitetı studentları belän oçraşıp “Plazma fizikası”, “Kosmik tikşerenülär”temalarına söyläşülär alıp baraçaqmın, Tatarstan fännär akademiasendä “Kosmik fännärgä 50 yıl” digän temağa leksia uqıyaçaqmın
Älege oçraşuda bu soraw da qaraldı. Könbatış illärdä, bigräk tä Amerikada şundıy täcribä bar. Ägär çit ildän kilgän ğälim 6 yıl uqıta ikän 7 yılğa aña xezmät xaqı tülänä, ä ul törle şähärlärgä säyäxät qılıp yöri ala. Minem Amerikadağı xezmättäşläremneñ kübese şulay uqıtıp qayta. Ägärdä mondıy sistema Qazanda da bulsa, minemçä, monda küp kenä çit il ğälimnäre uqıtırğa kiler ide, şul isäptän min dä, - dide Roald Säğdiev.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►“Vodokanal” İdelgä 6 meñ tonna alyuminiy taşlağan
Qazan häm rayonara tabiğätne saqlaw prokuraturası “Vodokanal”nıñ İdelgä taşlandıq sıyıqlıq ağızu eşen tikşerüne tämamlap mäxkämägä tapşırdı.
Ramil Äxmätcanov Tikşerü kürsätkänçä, qayber matdälär röxsät itelgängä qarağanda berniçä tapqır artıq. Ramil Äxmätcanov äytüençä, “Vodokanal” täwlegenä 300 meñnän alıp 1 million kubikmetrğa qädär çistartuda qullanılğan sıyıqlıqnı kire İdelgä ağıza. Uzğan yıl, misal öçen, şuşı sıyıqlıq eçendä 6 meñ tonna alyuminiy da taşlanğan. Belgeçlär äytüençä, alyuminiy törle matdälär belän reaksiagä kerep suğa häm anda yäşäwçelärgä citdi qurqınıç tudırırğa mömkin.
“Bezneñ prokuratura “Vodokanal” oyışmasınıñ qanun bozuı buyınça üzeneñ tikşerüen ütkärde. Şunıñ näticäsendä “Vodokanal” administrativ cawaplılıqqa tartıla. Xäzerge waqıtta aña ştraf tülärgä turı kiläçäk”,- di Ramil Äxmätcanov. Ä ştraf küpme bulaçaq soñ? “Prokuratura çığarğan qarar nigezendä “Vodokanal”ğa 100 meñ sum ştraf salınaçaq”,- di Äxmätcanov häm bu ştrafnıñ bik az ikänlegen dä äytep uzdı. Älege tikşerü näticäsendä Rusiäneñ tabiğätne küzätü oyışması kilgän zıyan öçen dä ”Vodokanal”nı cawaplılıqqa tartaçaq. İsäpläre tirä-yüngä küpme zıyan kilgänne isäpläp tülätü. “Bu san ber million ğına bulmasqa mömkin”,- di Äxmätcanov.
Älege tikşerü näticälärenä “Vodokanal”nıñ da cawabın işetergä telägän idek. Ämma oyışmanıñ ekologia üzägennän, älege üzäkneñ başlığı awırunı sıltaw itep häm mätbuğat çaraları belän bäyläneştä toruçı keşeneñ yalda buluın äytep, añlatmalar birüdän baş tarttılar. Barı tik “ğädäti tikşerü buldı, bezdä barsı da normäl” didelär.
Bilgele bulğança, “Vodokanal” Qazan xakimiateneke. Şähär qaznası aqçasına yäşi. Ä bu aqça küktän yawmıy bit. Qazan xalqı häm törle oyışma-sänäğät şirkätlärneñ salımnarınnan häm tüläwlärennän barlıqqa kilä. Ämma soñğı waqıtta su öçen tüläw bäyäläreneñ, yäğni tariflarnıñ tübän buluı turında süzlärne dä işetkälärgä turı kilä. Bu bälki döreslekkä dä turı kiläder. Bälki “tuzğa yazmağan” süzlärder. Qazan häm rayonara tabiğätne saqlaw prokurorınıñ ölkän yärdämçese Ramil Äxmätcanov äytüençä, kürsätelgän xezmätneñ üzbäyäsen açıqlaw öçen finans tikşerüläre daimi bulıp torırğa tieş. Ämma mondıy analizlar bulmıy, küräseñ. Bulsa da sannarnıñ xalıqqa citkerelgäne yuq.
Belgeçlär äytüençä, İdel suı soñğı berniçä yıl eçendä bik pıçranğan. Ä Ramil Äxmätcanov: Tatarstanda bu yılğağa naçar çistartılğan häm bötenläy çistartılmağan taşlandıq su ağızuçı 28 sänäğät şirkäte häm oyışma bar. Alarnıñ eşçänlegen prokuratura 1 yıl eçendä tikşerep beterergä cıyına”,-di.