text:
Başqortstannıñ tağın ber yegete armiä qorbanı
Başqortstannan xärbi xezmätkä çaqırılğan tağın ber yegetneñ ğömere özelde. Bu yulı Amur ölkäsendäge Yekaterinoslavka töbägendäge ber xärbi bülektä xezmät itüçe Andrey Sukanov atlı yegetneñ üleme xaqında xäbär itelde. Ul asılınıp ülgän. Bu xäldän soñ, xäzer ülemgä kiterep citkerü digän maddä nigezendä cinayät eşe açılğan. Başqortstan yegeteneñ faciğäle üleme tiräsendä törle imeş-mimeşlär bar. Çönki ul xezmät itkän xärbi bülek wäkilläre dä bu xaqta bik açılıp söyläp barmıy ikän.
Qayber xäbärlärgä qarağanda, Andrey Sukanov xärbi bülektän uzğan yıl azağında uq – 9 dekaberdä ük çığıp kitkän bulğan. Anıñ mäyetenä şul tirädäge Taejnıy digän awıl keşeläre yulığa. Ämma anıñ gäwdäse aydan artıq şundağı açıq yalanda yatqan digän farazlar bar. Annan soñ ğına ulın ezlägän ana keşegä ber ay ütkäç, anıñ yuğaluı turında xäbär itälär.
Bu xaqta tulıraq belü öçen, “Azatlıq” xäbärçese Başqortstan xärbi komissariatına möräcäğät itte. Ämma andağı matbuğat üzäge wäkilläre Andrey Sukanovka bäyle xällärne üzläre dä yañaraq işetüläre xaqında äyttelär. Bezgä menä şular ğına mäğlüm buldı. Andrey Sukanovka nibarı 23 kenä yäş bulğan. Öydä anı yäş xatını kötep qalğan. Tumışı belän Büzdäk rayonınnan bulğan yeget Ufa aviatsiä texnikumın tämamlağan. Armiäğa ul üz teläge belän uzğan yılnıñ may ayında kitkän häm üzeneñ kiläçäk tormışın da xärbi xezmät belän bäylärgä cıyınğan bulğan.


c: text/html

text: Çeçnyäda republík prezidentı wazífaların başqaruçı Sergey äberämov utırğan maşínalar törkeme barğan yulda şartlaw buldı. Anıñ ber saqçısı hälaq buldı, ike keşe yaralandı. äberämovnıñ üzenä zían kilmäde. Çeçnyäda soñğı täwlektä, republík prezidentınıñ iminlek xezmätendäge 18 keşe hälaq buldı, dip xäbär itte Çeçen xökemäteneñ berençe witse premierı Ramazan Qadırov. Anıñ süzlärençä, alar barsı da möcähitlär belän bulğan bäreleş waqıtında, Şali rayonınıñ Awturı awılınnan yıraq bulmağan cirdä üterelgän. Çeçnyä äçke äşlär ministerlığı başlığı urınbasarı Ruslan Alxanov mäğlümätlärenä qarağanda, bu suğışta 20 dän artıq möcähit hälaq bulğan. Rusiä xärbiläre, kiçä şuşı uq rayonda qorallı çeçenlılar belän atışlar waqıtında Saqlanu ministerlığınıñ ber suğışçısı hälaq buldı, dip xäbär itä. Tağın ber soldat yaralanğan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Xäter köne – xätär kön
Oktäber ayı urtaları tatar xalqı öçen ğadi tügel. Qayğılı, qatlawlı, şaqtıy qarşılıqlı, mäğnäle könnär. Dürt ğasır elek yalğız İvan ğäskärläre tarafınnan Qazan yaulanip alınğan kön, tatarnıñ soñğı däwläte cimerelgän kön — xätär kön. Xäter köne.
Bu xäl 1552 yılnıñ, iske imlä buyınça, ikençe oktäberendä; yaña kalendar' buyınça, unikençe oktäberendä bulğan. Distä meñnärçä häläk bulğan tatarlar Qazan uramnarında tau—tau bulıp öyelep yatqan. Alarnıñ gäwdäläre Qazansu yılğası buylap aqqan. Niçek onıtasıñ mondıy faciğanı? Här yıl sayın, bigräk tä soñğı un—unbiş yılda, ğädättä unbişençe oktäberdä, yäki şuña yaqın könnärdä Qazan üzägenä milli xäräkät wäkilläre cıyıla. Çığışlar yasala. Annarı bergäläşep Söyembikä manarası yanına barıp, anda şähitlär ruxına doğalar uqıla. Tatarlar dürt ğasır elek bulğan xätär könne äle dä xäterdä tota, sabaq alu öçen, kiläçäk turında yilanır öçen. Ni öçen ciñelgänbez? Niçek bulğan ul xällär, tatar xalqı tormışına nindi tä'sir yasağan bu faciğäle waqiğa? Ä bügen millät niçek yäşärgä tieş häm qaya taba barırğa, niçek?
«Azatlıq» radiosınıñ Qazan bülegendäge tügäräk östäl söyläşüe menä şuşı turıda. Anda milli xäräkät wäkilläre qatnaşa: otstavkadağı polkovnik Yunus Kamaletdinov, kürenekle şağirä Bikä Räximova, fol'klorçı ğalim Räşit Yakfarov häm jurnalist, töp hönäre buyınça matematik Tälğät Bariev. Söyläşüne Rimzil Wäli alıp bara.
Yunus Kamaletdinov. Bu kön tatar xalqı öçen bik mäğnäle, bik awır kön, çönki bez üzebezneñ däwlätebezne yuğalttıq. 1552 yılnı oktäber ayınnan birle bügenge köngä qädär genotsid xälendä yäşibez, şunıñ öçen bez däwlätebezne yañadan ayaqqa bastırırğa tırışabız häm kiläçäktä üzebezneñ bäysezlekkä citeşergä. 1990 yılnı bez Deklaratsiä qabul itkän idek bäysezlek turında, läkin anı Mäskäw qabul itmi. Suverenitet digän süzgä bäylänä başladılar. Menä bu xäter könenä çığuıbız yañadan däwlätebezne buldıru, tatar xalqın yañadan ayaqqa quyu.
Bikä Räximova. Min Yunus äfände süzlärenä qarşı kilmim, ämma ömetsezlekkä birelergä dä yaramıy. Bu kön — 450 yıl buyı tatar xalqı milli añ belän yäşägän kön bu. Miña qalsa, bu bik zur kön. Min şuşı turıda keçkenädän ük işettem, bez milli añ belän üstek, bez ciñelsäk tä, ciñgänebezne beläbez. Ciñelep ciñü dip atar idem min bu könne.
Bezneñ xalıqnıñ añlı öleşe bik zur. Bu añlılıq bezneñ tarixnıñ härtörle mömkinlegennän faydalanırğa mömkinlek birä. Siksän tuğızınçı yılda bez anı bik şäp faydalandıq xäzerge könnärgä xätle. Şuşı yıllardağı cepçeklektänsoñ bik küp närsä eşlände bit: Qol—Şärif mäçete torğızıldı, şuşı bezne 1552 yılnı xäterdä totar öçen iñ zur häykäl, annan da zur häykäl bez quya almıybız. Bez xäterebezne yuğaltırğa tieş tügel.
Rimzil Wäli. Menä min üzem Başqortstannan. Bu könneñ faciğalı waqiğa ikänen monda kilgäç kenä beldem. Dimäk, min yäşägän tirälek häm milli mäğärif şundıy xäldä bulğan. Ä sezdä, Perm yaqlarında niçek, Räşit Yakfarov?
Räşit Yakfarov. Qazannı ciñü waqiğası işetelä inde, bez bala—çaqtanuq anı beläbez bäyetlär aşa: Söyembikä bäyete bezneñ yaqta bik populyar ide. Bu, çınnanda, zur facığa xalıq öçen dä, däwlät öçen dä. Faciğalar da törle bula. Menä xärbi ciñülär. Dönyada andıy xällär bik borınğıdan bulğan. Ğömer buyı ciñelep yäşägän xalıqlar xäzer nindi kütäreşlärgä ireştelär! Bezdä ber waqıtta ciñelgänbez, läkin rux yağınnan bezneñ xalıq isän qalğan.
Bez ni öçen xäter könen uzdırabız? Xalıqnıñ xäteren saqlap, ruxın yañartu cibärep öçen bez anı ütkäräbez. Xalıqnıñ ruxı bar ikän, ul üzeneñ dönyadağı xälen üzgärtä ala. Menä şuşı öçen bez şundıy waqiğalarnı faydalanıp, xalıqnıñ ruxın köçäytergä telibez.
Tälğät Bariev. Xäter köneneñ bik köçle häm kiñ säyäsi kontekstı bar. Bezneñ tatarğa kilgändä ber şiğar belän taswirlana: tatarlarnıñ däwläte bulğan häm bulaçaq. Soñğı yıllarda bu säyäsi kontekst kiñäyä bara. Qazannıñ meñellığın ütkärgändä, bu köç tä sizelde. Qazannı islam dönyasınıñ tönyaq nığıtması dip atağannar — bu çınnan da şulay. Bügen dönyada islam dinenä hocum barğanda, bu waqiğanıñ säyäsi ähämiäte tağı da arta, çönki 1552 yılı — ul dönyağa kolonial' sistema kilü waqıtları, bu yıllarda geografik açışlar başlana. Yevropa metropoliäläre üzenä koloniälär yullap ala başlıylar, Rusiädä könçığışqa, törki—tatar, möselman xalıqlar cirlärenä hocum itep alarnıñ da kolonial' imperiäse barlıqqa kilä başlıy. Tatarlar şuşı kolonial' säyäsätneñ berençe qorbannarı bula.
Rimzil Wäli. Ni öçen Qazan xanlığı cimerelgän häm başqa terelä almağan tulı däwlätçelek bulıp?
Tälğät Bariev. Mäktäplärdä tarixnı öyrängändä bezneñ balalar, yäşlär bu mä’säläne bik az belem alalar. Ğalimnär, tarixçılar xalıqnı ciñep bulmıy dip uylıylar: xalıq ciñelgän dip sanamıylar, xalıq yäşi, anıñ ruxı bar, kiläçäkkä anıñ ömete bar.
Rimzil Wäli. Ä ni öçen tatarlar Qazan xanlığı keşeläre ällä qaydan kilgän ğäskärgä qarşı tora almağan ikän?
Tälğät Bariev. Çönki şul waqıtta tatarnıñ däwläteneñ başında Çingizxan kebek yäki başqa lider bulmağan.
Rimzil Wäli. Qartlar häm yäşlär, uqığannar häm nadannar berläşä alğan mikän ul waqıtta, bezneñ xalıq berdämlege afät çıqqan ul waqıtta?
Bikä Räximova. Bezneñ xalıq berläşä alğan dip uylıym. Xalıqnıñ ber ciñüeneñ ber säbäbe — bezneñ xalıq demokrat. Böten dönyada bezneñ xalıqtan zurraq demokratnı kürgänem yuq. Mäsälän, bezneñ din şundıy. Tağın, minem elek äytkänem dä bar, qaydadır Voroneg tiräsendä Altın Urda häm Qazan xanlığında monastır' tözep cirgän büläk itep bezneñ xalıq.
Rimzil Wäli. 2006 yılda salqın oktäber könnärdä yaqutlarnıñ ziratların taşların häm tatarlarnıñ audarıp yörgän waqıtta, üzebezneñ millättäşlär arasında nindider şik kergän aralarğa. Küräsezme, tarqawlıq ğämällärdä bez däwlätebez, qazanıbız, şul waqıtta cimerelgän könne bez närsä eşli alabız?
Tälğät Bäriev. Älbättä yılap qına utırırğa tügel. Bez xalıqnıñ ruxın kütärü öçen sangät çaraların kübräk qullanırğa tieş, xalıq küñelenä kübräk taksir itergä uylıybız.
Rimzil Wäli. Ä nişläp töreklär az yöri başladılar soñğı waqıtta Qazanğa?
Tälğät Bariev. Minemçä ul propagandadan tora. Cämäğät oyışmaları eşe belän genä, xökemlät bu eşkä alınğanı yuq, ä xalıqnıñ ruxı bar.
Rimzil Wäli. Tatar milli xäräkätendä ğomumän nindi ideyälär aktual' soñ?
Tälğät Bariev. Tatarlarnıñ ber genä milli ideyäse bar — yañadan tatar milläten torğızu, tınıçlı sullar belän genä, demokratiä, paralamentarizm sullarına ğına tayanıp. Bez küptän äytep kiläbez, bez eçke xällärebez belän bäysez däwlät totarğa äzer bulırğa tieş. Tatarnıñ iñ berençe maqsatı häm burıçı şul bula. Dönya üzgärä, berzamannı Altın Urda däwläte cimerelgän, anı berkemdä cimermägän, ul üzennän—üze cimerelgän häm knyazleklär, şuluq Mäskäw knyazlege, üzeneñ däwläten kütärergä mäcbür bulalar. Bügenge Rusiäneñ kiläçäge minemçä bik ömetle tügel, çönki depopulyatsiä bara, bez tatarlar bügen däwlätebezne kütärep kitärgä häm İdel—Ural töbägendä başqa xalıqlar belän konfederativ däwlät buldırırğa tieş.
Rimzil Wäli. Saqlaw instinktı bezeneñ xalıqta barmı? Menä sine qısalar, endäşmi genä çitlätälär…
Yunus Kamaletdinov. Älbättä bar. Tatar xalqı köräşep bardı ğasırlar buyı. Ruxi yaqtan tatar xalqı berqayçanda ciñelmäde ul, xäzerdä tatar xalqı köräşü yulında. Xäzerge waqıtta bez tırışırğa tieş citeşkän şuşı suverenitetnı yañadan qaytırırğa — şunıñ öçen köräşergä tieş.
Tälğät Bariev. Ni öçen tuqsanınçı yıllarda bezneñ xalıq üz maqsatına ireşä almadı soñ? Bezneñ xalıq üzeneñ däwlätçelegen yañadan torğızırğa ruxı belän citmägän. İñ töp mä’sälä şuşı dip uylıym min. Menä däwlätçelek digän şiğarne kütär, xäzer xalıq bötenese dä däwläw bulıp çığar…
Rimzil Wäli. Tälğät Bäriev, bez närsä eşlärgä cıyınasız şuşı könnärdä?
Tälğät Bariev. Bu bit xristian küzennän qarağanda ciñelgän kön, şäxid keşeläre — alar Allanıñ iñ yaratqan bändäläre, urınnarı ocmaxta. Bu waqiğanı möselman küzennän qarağa kiräk. Bezneñ ul ciñelüebez kiläçäk ciñüebezneñ nigeze. Alar bit qapqanı açmağannar, alar suğışqannar. Xalıqara säyäsi küzlektän qarasañ, dönya tarixi kontekstınnan qarasañ, ul renessans çorında Yevropada ixtisad üseşe barlıqqa kilä. Xristiannarnıñ möselman xalıq qarşı poxodları oyışa, şuşı waqıtta Qazanğa ingliz injenerları kilä. Batler digän keşe bezneñ stenabıznı şartlata. Bezneñ citäkçebez naçar bulğan dip äytüe belän min hiç kileşmim. Möselman xalıqları bik köçle säyäsi basımda kolonial' hocumğa qarşı tora almıy. Nişlärgä digändä, Sovetlar ilendä bez bernärsädä eşli almadıq, radionı ğına tıñlap yata idek. Ämma küñelebezdä milli xis bar ide häm mömkinlek çıqqaç, bez kütäreldek — İrek maydanı tulı ide.
Rimzil Wäli. Ä sez bu könnärdä qaya bulasız, yaqınnarığızğa nindi fikerlär äytäsez, Bikä xanım Räximova?
Bikä Räximova. Min berqaya da barmıym, çönki barsam, awırıym häm yılıym, başqaça mömkin tügel.
Räşit Yakfarov. Min äle däwlätne yañadan torğızlıq, kilmäwdäge ruxıbız bulmaw turıda söylädem. Şul turında bezgä eşlärgä kiräk. Böten ädäbiät, sänğät, ideologik çaralarıbız, böten ideologik sistemabız şuña eşlärgä tieş. Bezneñ teatr, balet, operanıñ ideyäse, däwlätçelek ideyäse barıber bulırğa tieş. Bez uynap—kölep yörergä tieşle xalıq tügel. Fänebezdä, ädäbiättä xalıq öçen köräşüçe, üzeneñ millät öçen köräşüçe obrazlar küpme?
Rimzil Wäli. Bu xäter könendä bez qaya barabız, niçek ütkäräbez.
Tälğät Bariev. Bez sentäber başında akziälär ütkärdek xäter könen bilgeläp ütkärer öçen. Ä ütkärü buyınça bez unbişençe oktäberendä İrek mäydanına çığabız. Bu piketlarnıñ näticäläre bar dip uylıybız. Xalıqqa citkererlek öçen bik küp telekanal, radio buyınça da söylädelär, ğacitlärdä yazdılar törleçä, şuña kürä bıyıl İrek maydanına kübräk çığar dip uylıym xalıqnı.
Räşit Yakfarov. «Üzebez» digän yäşlärneñ oyışma bar, alar küp närsäne üz qulıbızğa alabız dip äyttelär. Bıyıl Qol—Şärif mäçete yanındağı mäydanında doğa qılırbız, dilär. Annarı häykäl bulaçaq urınına töşäçäkbez dilär. Minemçä, häykäl mäs’äläsendä bik matur süzlär yöri.
Tälğät Bariev. Barlıq millättäşlärne kiläçäk çaralarda qatnaşırğa çaqıram häm şunda küreşerbez.
Rimzil Wäli. Xörmätle tıñlawçılar, tatar xalıqnıñ ütkäne häm bügengese turında milli zıyalılar arasında fiker törle bulsa, bu tabiği xäl. Ämma 454 yıl elek bulğan olı faciğa häm millät yazmışı turında borçılu biik küplärne berläşterä. Uktaberneñ näq urtasında menä şul xaqta mäydannarda tağın da açıq itep äytelä.


text:
Ukraina prezidentı yaña xökümät äğzaların iğlan itte; elekke premiernı qulğa alu qararı köçtän çığarıldı
Ukraina prezidentı Viktor Yuçenko yaña xökümätneñ berniçä äğzasın iğlan itte. Ul arada elekke premier Yulia Timoşenko Mäskäwgä barıp xärbi prokuratura wäkilläre belän oçraşqannan soñ Rusiä räsmiläre anı qulğa alu qararın köçtän çığardı.
Yaña premier Yuri Yexanurov tulı xökümätne şuşı atna axırında iğlan itergä cıyına. Älegä prezident 23 ministrnıñ 16sın atadı. Şularnıñ 12se elekke xökümättä eşlägän keşelär bulıp çıqtı. Şul isäptän, tışqı eşlär ministrı Boris Tarasyuk, saqlanu ministrı Anatoli Gritsenko, eçke eşlär ministrı Yuri Lutsenko.
Şulay da, Kievtağı Razumkov üzägendä säyäsi häm qanuni programmalar citäkçese Yuri Yakimenko, bu yaña xökümät säyäsät belän mawıqmıyça, prezident häm premier quyğan mäsälälär belän şöğellänäçäk dip sanıy:
"Bu xökümätneñ töp sifatı – ul säyäsätkä azraq qatışaçaq, näticädä eçke konfliktlar da azraq bulaçaq. Töp ayırma - cancalda qatnaşqan şäxeslär anda kermi."
Yaña xökümättä elekke premier Yulia Timoşenko, anıñ tarafdarları: elekke iqtisad ministrı Serhiy Teryoxin, elekke ğädättän-tış xällär ministrı David Zhvania bulmayaçaq. Yakimenko süzlärençä, bu xökümät nindider radikal üzgäreşlär tügel, ä bulğannı saqlaw xökümäte bulaçaq. Kiläse yılnıñ Martında ütäçäk parlament saylawları aldınnan prezidentqa totrıqlılıq häm iqtisadi üseş kiräk di ul.
Elekke premier Yulia Timoşenkoğa kilgändä, uzğan şimbä ul Mäskäwgä barıp xärbi prokuratura wäkilläre belän oçraşıp qayttı. Bu säfärdän soñ Rusiä räsmiläre anı qulğa alu qararın köçtän çığardı.
90nçı yıllarda Ukrainada gaz eşläre öçen cawaplı bulğan Timoçenko Rusiäneñ xärbi räsmilärenä rişwät birüdä ğäyeplängän ide. Säyäsät belgeçe Yuri Yakimenko süzlärençä, xäzer ul bu ğäyepläwlärdän arınırğa, Mäskäw belän uñay mönäsäbätlär urnaştırıp Ukrainanıñ Rusiä taraflı saylawçıların cälep itergä teli. Kiläse parlament saylawlarında Timoçenko Yuçenko partiäsenä qarşı bulaçağın äytep quydı. Bu köräştä aña Könçığış Ukrainanıñ xuplawı kiräk bulaçaq.
Timoşenkonıñ Mäskäw säfäre neçkälekläre bilgesez. Ämmä Kievtağı Yevropa häm Atlantik-aşa tikşerenülär üzäge başlığı Oleksiy Kolomiets süzlärençä, Timoşenkonıñ Kremlgä yaqınayuı Mäskäwneñ Kievqa basım yasaw niätenä işarä itä:
"Säfär üze yäşeren räweştä ütte. Bu Rusiä-Ukraina mönäsäbätlärenä açıqlıq, ütä-kürenmälek östämiäçäk."
Anıñ süzlärençä, Timoşenkonıñ wazifadan çitlätelgännän soñ 3 atna da ütmiçä, Mäskäwgä baruı, Kremlneñ Ukrainadağı saylaw aldı kampaniäsenä qatnaşu niäten kürsätä.
Belgeçlär fikerençä, Timoşenkonıñ Rusiä eşquarları belän yaxşı elemtäläre bar häm Rusiä kapitalı aña yärdäm itä ala.
Mäskäwdäge Säyäsi texnologiälär üzägennän Aleksei Makarkin süzlärençä, Mäskäw Ukrainanıñ mömkin qädär kübräk säyäsätçeläre belän elemtä qorırğa tırışa. 2004 yılda ber Yanukoviçqa ömetlänep Kreml kölkegä qaldı. Şuña kürä xäzer ul yomırqaların törle oyalarğa salırğa tırışa.
-Ali Gilmi


text:
Svetlana Kudryaşova saq astında qala
Rusiä Federal' Terkäw xezmäteneñ Başqortstan işaräse başlığı Svetlana Kudryaşovanıñ zur külämdä aqçalarnı sulğa cibärüdä şiklänelep qulğa alınuı turında xäbär itkän idek inde. Atnakiç könne Başqortstan Yuğarı mäxkämäse, Svetlana Kudryaşovanıñ advokatı täqdime belän, anı tikşerü izolyatorınnan çığaru mömkinlegen qaradı. Ämma utırış bu mäsäläne uñay xäl itmäde. Şunnan soñ advokat Wäkil Xarisov bu mäsäläne Yuğarı mäxkämäneñ prezidiumı aşa xäl itep qarayaçağın äytkän ide. Comğa könne bez iñ soñğı mäğlümatlarnı alu öçen, Wäkil Xarisov belän bäyläneşkä çıqtıq. Anıñ süzlärençä, ägär mäxkämä aşa tä'sir itep bulmasa, Svetlana Kudryaşova tağın da ike ay tikşerü bülegendä qaldırılırğa mömkin. “Ämma min häm başqa xoquqçılar monıñ belän kileşmibez häm üzebezneñ çirattağı xoquqi çaralarıbıznı qullana başlayaçaqbız”, - dide advokat äfände. Läkin ul çaralarnıñ nidän ğıybarät buluı turında äytmäde ul.


text:
Yaña yıl tatarstanlılar öçen sürprizlar kiterde. 12 ğinwardan cılılıqqa, utqa, fatirğa bäyälär yaqınça 25 protsentqa arttı. Bähälär sikerüenä ğäcäplänmäskä öyrängän bulsa da, xalıqnıñ küpçelege bu xäbärne validol eçep qabul itte. Xakimiät dairäläre, ğädättägeçä, yaratqan xalqın tınıçlandırırğa tırıştı. Yänäse, äle mondıy bäyälär dä toraq-könküreş çığımnarın tulayım anda yäşäwçelär cilkäsenä audaru maqsatına ireşergä irek birmi. Äle küräselär alda ikän. Toraq xucaların kiläçäktä tağın sürprizlar kötä. Çönki alar äle çığımnarnıñ nibarı 69 protsentın ğına qaplap kilälär ikän.
Ä inde servis mäsäläsenä kilgändä, eşlär iskeçä. Şıqsız podyezdlar, işek aldı tulı çüp-çarlar, salqın fatirlar -- barsı da üz urınında. Şuña kürä xakimiätneñ bu ölkädä servisnı yaxşırtu turındağı wäğdälären keşelär Yaña yıl äkiätläre kebek qabul itälär.
Transportçılar da yort qarawçılardan qalışmasqa tırışa. Yaqın arada avtobus, tramvay, trolleybuslarda yörü dä ber sumğa artaçaq dilär.
Damir Ğismetdin, Qazan


text:
Tags: ankara korece kursu, korece, korece öğrenme programı, korece öğrenme seti, korece öğrenme siteleri, korece cümle çeviri, korece ceviri, korece dil kursu, korece kursları, korece kursu, korece kursu istanbul, korece ogrenmek, korece ogrenmek istiyorum, korece tercüme, korece tercuman, korece turkce ceviri, online korece öğren, sesli korece öğrenelim, türkçe korece, turkce korece ceviri
korece öğrenme setiTag Archives
Türkçeden Koreceye Çeviri
ankara korece kursu, korece, korece öğrenme programı, korece öğrenme seti, korece öğrenme siteleri, korece cümle çeviri, korece ceviri, korece dil kursu, korece kursları, korece kursu, korece kursu istanbul, korece ogrenmek, korece ogrenmek istiyorum, korece tercüme, korece tercuman, korece turkce ceviri, online korece öğren, sesli korece öğrenelim, türkçe korece, turkce korece ceviri


text:
Başqortostanda täwge tapqır balıqsı brakonerzar irkenän mäxrüm itelde
Bığa tiklem zakonhıź balıq totou menän şöğölläneüselärgä qarata başlısa ştraf yä ihä şartlı räüeştä irektän mäxrüm iteü keüek yazalar ğına kürelgän. 35 kiloğramm balıq häm elektr qarmağı menän totolğan ike tuğan brakonerźarğa inde qılğan eştäre ösön Zakondıñ bar talaptarına yaraşlı yauap birergä tura kiläsäk.Respublika yortonda xeźmät aldınğılarınıñ ber törkömönä däülät büläktäre tapşırıldı. Bıl yulı respublika etäksehe 75 keşe Räsäy häm Başqortostan däülät büläktären tapşırźı. Ular arahında Marat Xämätwäliev menän İldar Äxätov ta bar. Yanğan yorttan ber keşene qotqarğan ösön ular Räsäy prezidentı Vladimir


text:
Bu könnärdä Ufadan kilgän töp yañalıq – başqalada Nur tatar teatrınıñ zur tamaşa zalı açıluı häm bu tantanağa Başqortstanğa Tatarstan Däwlät Şurası citäkçese Färid Möxammätşin citäkçelegendäge räsmi delegatsiäneñ kilüe buldı, xörmätle tıñlawçılar. Ufada şulay uq ike respublikanıñ parlament räisläre oçraşuı da uzdı. Saylawlarğa äzerlek, tatar teatrınıñ binanı kiñäytü şaw-şuları sürätendä Başqortstannıñ Däwlät Cıyılışı Qorıltayı deputatları küp bäxäsläşmiçä tınıç qına kiläse yılğa büdjetnı qabul itte. Rusiäneñ başqa töbäklärendä büdjet qabul itüneñ ni qadär qatlawlı mäs'älä ikänen Azatlıqta da işetkänegez bar, xörmätle tıñlawçılar. Başqortstanda kebek defetsitsız büdjet qabul itüneñ serläre turında bügen xäbärçebezneñ sorawlarına Başqortstannıñ finans ministrı Ayrat Ğaskärov cawap birä. Azatlıq radiosınıñ atna kiç tapşıruın tıñlağız.
İrşat Tläümbät, Ufa


text:
Açlıq
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Açlıq - sotsial bäla, afät. 2 töre mäğlüm:
- xalıq yäisä anıñ zur törkeme yäşäyeşen tä'min iterdäy külämdä aşarğa bulmaw (absolüt açlıq). Mäs'älän, Leningrad qamalışında, qayber Afrika illärendä. Tatarstanda andıy afät 1891 häm 1921-1922 yıllarda küzätelä.
- aşamlıqqa moxtaclıq, açlı-tuqlı can asraw, yäşäw öçen kiräkle rizıqnı ildä citärlek külämdäbulmawı. Mondıy açlıq 1907, 1911, 1920, 1922-1923yıllarda häm Böyek Watan suğışı waqıtında küzätelä.


text:
İdän astı Körd partizan oyışması PKK oyalağan Tөnyaq Ğiraqqa xärbi operatsiä mäsäläse Tөrkiäneñ kөn tärtibennän tөşte disäk yalğış bulır ide. Gärçä bu atnada PKK belän bäreleşlär turında xäbär bulmadı kebek. Şulay da өç ğäskär xälaq buldı digän xäbär kilde, ikese ber granatınıñ şartlawı, bere isä saqta yalğışıp mıltıqtan çıqqan uq arqılı xälaq bulğan.
Tege yaqtan PKK-ğa tөrle yaqlardan basımnıñ artuwı sizelä başlandı. Berençedän Tөnyaq Ğıytaqtağı aftonom Kөrd rayonınıñ Päşmärgä isemle ğäskärläre PKK xärbi bazaları urnaşqan dip faraz itelgän cirlärdäge yullarda kontrolärne nığıtqannar. PKK-ğa azıq-tөlek, qoral, ammunitsiä kitmäsen dip çaralar kürä başladılar digän xäbärlär kilä. Tabiği bu çaralarnıñ ğına PKK-nı yuq itärgä citmäyäçäge mäğlüm. Qulğa eläkkän ber PKK partizanı Yılmaz Yıldırım, PKK partizannarı 7-8 keşelek waq rotalarğa bülenä başladılar, baytaq ber өleşe Kөrdistan Demokratik Partiäseneñ päşmärgäläre safına küçä dip belderde. Dimäk Tөrek armiäse bire kilsä dä kemneñ Tөrkiädän kilep PKK saflarına quşılğan buluwın añlıy almayaçaq. Ğıytaqtağı aftonom Kөrd rayonınıñ premier-ministere wazıyfasın ütägän Näşirvan Barzani da kөrt jurnalistlarına Tөrkiäne bitärlägän häm PKK-nı yaqlağan xäbärlär birmäskä çaqırdı. Dimäk niçektek Ğiraq kөrtläre AQŞ-tan ber kürsätmä alğan bulırğa tiyeşlär.
Tөrkiä yağındağı täräqqiätlär isä tağın da mөhimräk. Bu atnada Ankarağa kinättän kilgän AQŞ general ştab başlığınıñ urınbasarı armiä generalı James Cartwright belän AQŞ-nıñ Ğıyartağı xärbi kөçläreneñ komandirı David Petraeus Tөrek generalştab başlığınıñ urınbasarı Ergin Saygunğa vizit yasadılar. Mäğlüm 5-çe Noyeberdä Premier Erdoğan Prezident Bush belän oçraşıp, PKK problemasın çişü өçen xezmätdäşlekne artıru buyınça kileşkännär ide. 21-nçe Noyeberdä isä Tөrek generalştab başlığı Yaşar Büyükanıt Premier Erdoğan belän oçraşıp ber säğattän artıq küreşte.
Säyäsi platformada da täräqqiätlär buldı. Ütkän atnada baş prokuror Tөrkiä kөrtläreneñ Demokratik Cämğiät partiäsen DTP-nı yabu buyınça konstitutsiä mäxkämäsenä mөräcäğät itkän ide. Millätçe Xäräkät Partiäse partiäne yabunı häm deputatlarınıñ immunitätın, konstitutsiäneñ tiyeşle maddäsen üzgärtep, yuqqa çığarınu taläp itä. Mäxkämä өç DTP deputaınımunitetın kөçtän çığaru taläb belän parlamentqa mөräcäğät itte. Xakimiättäge AK partiä ber säyäsi partiäne yabu tarafında tügel. Çөnki 1970-nçe yıllardan birle Tөrkiädä konstitusiäne bozuda ğäyeplänep sul, dinçe häm kөrtçe baytaq säyäsi partiä yabılğan ide. Asılda ber partiäne yapqaç, anıñ ağzaları iseme üzgäretelgän yaña säyäsi ber partiädä şuluq ruxta säyäsi eşçänleklären däwam itälär.
Tөrkiädäge kөrtlär säyäsät säxnäsendä qayber yazılğan häm yazılmağan qäğidälär buluwın өyränergä tiyeşlär. DTP-dan terrornı häm PKK-nı tänqit itärgä çaqırıp kilälär. Xätta bu atnada AB-neñ Tөrkiä belän kileşülärdän cawaplı qayber şäxäsläre dä şuşı taläpne kütärdelär. Dimäk AB dä inde PKK-nı yaqlaw pozitsiäsennän vaz kiçä digän süz. Şul säbäple bulsa kiräk bu atnada berençe märtäbä bularaq Tөrkiä-AB qatnaş parlament komisiäsendä çığış yasağan DTP deputatı Bengi Yıldız, soñınnan inqar itsä dä, “PKK-lılar terrorist” digän süzne äytte. DTP-dän elekke partiä liderı Ahmet Türk, “säyäsi şartlar өlgersä bez dä PKK-nı ğәyeplәrbez dide. Bolar uñay küreneşlәr. Çөnki kөrdlärneñ küpçelege dä terror metodların yaqlamıylar. Tөrkiädä Kөrtçä uqutuğa irek birelde, ämma Batman, Şanlıurfa, Diyarbakır belän İstanbulda açılğan kөrd telen өyränü kursları citärdi uquçu tabalmaw säbäple yapıldı. Dimäk PKK quyğan barlıq taläplär küpçelek kөrtlärneñ taläbe tügel ikän. Qısqası PKK-nı AQŞ xätta AB yardäme belän poçmaqqa qıstıru qayber näticälär birä başladı. Läkin bu Tөrkiädä kөrd problemasınıñ cişelgän buluwın añlatmıy.


text:
«Zöläyxa» näfis filmınıñ premyerası uzdı
Kärim Tinçurin teatrında Maksim Ğor'kinıñ yortsız, eşsez, fäqir, izelgän keşelär turındağı «Na dne» spektakle quyıldı. Tamaşaçılar säxnädä, ä teatr uyını säxnäneñ uñ yağındağı qarmaşqa digän mäydançıqta uynala torğan bu spektakl' sänğät'ne belep yaratqan tamaşaçılar öçen bik qızıq buldı. Zal buş, ä säxnä tulı tamaşaçı, artistlar säxnä artında uynıy torğan bu alım qayber sänğat'kärlär öçen bik otışlı. Çönki artıq küp keşe cıyası yuq. Ä menä 12 ğinwar'dan 16 qadär Piramida zalında Tatar cırı bäyrämen oyıştıruçılar, kiresençä, meñnärçä tamaşaçılarnı sensatsion, şaqqatırğıç konsertqa çaqıra. Uzğan yılda da qimmätle biletlarnı satıp alıp kilüçelär küp buldı. Ä bıyıl bötenläy üzgä, qızıqlı häm zäwıqlı tamaşa bulası, di. Piramidadağı cırçılar olimpiadası ğinwar'neñ ikençe atnasında bulsa, bu düşämbedä Qamal teatrı binasında Ğayaz İsxaqinıñ «Zöläyxa» äsäre buyınça töşerelgän ör-yaña kinofil'mnıñ premyerası buldı. Çuqındıru häm köçläp başqa millät keşesenä birelgän tatar xatını yazmışı sürälängän bu fil'm bik küplärne tınıç qaldırmas kebek.Rimzil Wäli. .


text:
Yukos belän närsä bulaçağı bilgesez. İnvestorlar diqqät belän küzätep baralar.
Yukos östendä Damokl qılıçı elenep tora. Xökümät Yukosnıñ 7 yarım miliard dolarlıq salım burıçın tüläv öçen möddätne ozaytu täqdimen tikşerä. Nefte şirkätenneñ elekkke başlığı Xodorkovskiy, töp aksionerlarnıñ salım burıçın tülär öçen üz payların birä aluları mömkin dip belderde. Räsmi reaksiä älegä yuq. İnvestorlar Yukos Russiädä kapital salunıñ kiläçägenä sınau bulıp tora digän qaraştan çığıp bu mäsälägä zur ähämiät birälär.
Audio
"Xökümätneñ yä bölgenlekkä töşerü yaki başqa çaralar belän Yukosnı cimerü ixtimallığı 50 protsent. Bu iñ yaman senario. Yukosnıñ töp aksionerları belän xökümätneñ nindider kileşügä ireşü ixtimallığı da 50 protsent. Soñğı çiktä bu da şirkätne xökümät kontrolenä kertügä alıp baraçaq."
Salım xakimiätläre Yukostan 2000-nçe häm 2001-nçe yıllar öçen 7 miliard dolar taläp itälär. Şulay uq 2002-nçe häm 2003-nçe yıllar öçen dä 3 miliard dolar taläp iteläçäk dip kötelä. Yukos räsmiläre salım tülämägän buluların kire qaqsalar da, kileşü yağın qarıylar. Läkin, şirkätneñ mal-mölkäe häm aqçası tuñdırılğannıqtan, bu aqçanı tüli almauların belderälär häm vazğiät üzgärmägän xäldä bankrotlıq kötä dip äytälät. Mäskäv birjasında Yukos turında vaq qına ber xäbär genä dä, anıñ aksiäse bäyäläreneñ kinättän töşüenä yäisä kütärelüenä kiterä. Smithnıñ süzlärençä,
Audio
"Yukos aksiäläre kebek aksiäne min ber dä kürmädem. Ber kän eçendä iñ keçekenä xäbär anıñ 8-10 protsentqa kütärelüenä yäisä töşüenä kiterä. İke mömkinlek bar. Kileşügä ireşelsä , anıñ aksiäläre tübäne cimerep çığaçaq yäğni kinättän bik kütäreläçäk yäisä cirastına kerep kitäçäk yäğni qimmäten bötenläy yuğaltaçaq."
Salım burıçınıñ ber öleşe Xodorkovskiy häm anıñ töp aksionerlarnıñ üz öleşlären satu yäisö xökümätkä birü yulı belän tülänä ala. Xodorkovskiy Yukos aksiäläreneñ 44 protsentı turında söyläde. Smithnıñ fikerençä, monıñ bäyäse 6-7 miliard dolar. Dimäk bu 2000-nçe häm 2001-nçe yıllar öçen salım burıçın tülävgä citä. Ä inde 2002-nçe häm 2003-nçe yıllar öçen taläp iteläçäk dip belderlgän 3 miliard dolarlıq östämä salım burıçın, Yukosnıñ Sibnefttä xuca bulan 35 protsent aksiälären satu belän tüläp bulır. Bu inde ideal xäl çarası bulır ide. Salım burıçı tülängän häm Yukosnıñ töp baylığına tiyelmägän bulır ide. Läkin, Smithnıñ fikerençä, bu ğına xökümätne qänäğätländermäs kebek. Çönki şirkät tulısınça xökümät kontrolenä küçkän bulmayaçaq. Ä inde Smithnıñ süzlärençä, Yukosnıñ bölgenlekkä töşüe fäciğä bulır ide.
Audio
"Yukos cimerelgän xäldä här närsä tuqtalaçaq. Şunnan soñ bez monıñ çığarma ğına bulıp bulmauın kötärgä tieş bulaçaqbız. Xökümät hiş çiksez investorlarnı bu eş qabatlanmayaçaq, Yukos berdän ber vaqiğä genä ide, dip künderergä tırışaçaq. Läkin, bazar moña ışanırmı-yuqmı , anı kötärgä tieş bulaçaqbız."
Yukosnıñ yazmışı ğına tügel, ä anıñ ike töp aksionerı Xodorkovskiy belän Lebedevneñ dä yazmışları bilgesez. İnde mäxkämä prokuraturanıñ ğäyeplävlären döres tapsa, alarğa 10 yılğa qädäre törmä cazası birelä ala.
Färit İdelle, Praga.


text:
Amerika Quşma Ştatlarınıñ terrorğa qarşı köräş öçen cawaplı elekke töp räsmi wäkile Richard Clarke'nıñ George Bush 2001nçe yılnıñ sintäberendä bulğan höcümnärgä qadär bulğan terror qurqınıçların inqar itte digän ğayepläwlären bügen Aq Yortnıñ milli iminlek kiñäşçese Condoleezza Rice kire qaqtı. 30 yıl xökümättä eşlägän Richard Clarke, 11 sintäbr terror höcümnärennän soñ Bushqa Ğiraqnı ğayeplärgä ciñelleräk buldı, dip belderde. Bolarnıñ barısı xaqında Clarke üz kitabında yazıp çıqtı, kitap bügen satıla başladı, şulay uq bu xaqta kiçä CBS kanalınıñ "60 minut" isemle tapşıruında söyläde. "Prezident "terrorğa qarşı nindi zur eşlär başqardım" dip yañadan saylanırğa teläwe qotoçqıç. Ul barısın da inqar itte. Ul aylarça barısın da inqar itte, ul oçraqa bez bälki 11 sintäbrne buldırmas idek" dide Richard Clarke.
Terror höcümnären ike partiä wäkillärennän torğan maxsus komissiä tikşerä. Bu atnada Clarke alar aldında çığış yasıyaçaq.


text:
Qazaqstanda 4 tatar mäktäbe açılırğa mömkin
Qazaqstanda tatarlar tormışı belän bäyle çaralar moña qadär kübräk Astana häm Alma-Ata şähärlärendä oyıştırılıp kilde. “Seber häm Qazaqstan tatarlarınıñ matdi häm ruxi mädäniäten tarixı” digän Xalıqara fänni-ğamäli konferensiäne isä Könçığış-Qazaxstan ölkäsendäge Ust'-Kamenogorski şähärendä ütkärergä niät qılğannar. Bu berençe çiratta ölkädäge tatar milli mädäni üzäge wäkilläreneñ teläge bulğan. Çönki Qarağanda häm Alma-Ata şähärlärennän soñ, Könçığış Qazaqstan ölkäsendä iñ küp, yäğni 23 meñ millättäşebez yäşi ikän.
Qazannan konferensiädä Bötendönya tatar kongressı başqarma komitetınıñ çit häm BDB illärendäge tatarlar belän eşläw bülege citäkçese Röstäm Ğaynetdinov häm Çallı pedagogiä institutı uqıtuçısı Rafael' Adutov qatnaşqannar. Häm alar andağı millättäşlärebez tormışı belän şaqtıy soqlanıp qaytqannar. Çönki andağı tatarlar arasında şaqtıy märtäbäle keşelär - şirqat citäkçeläre, eşmäkärlär küp ikän. Tatar üzäge citäkçese Ğabdelxay İşmoratov mäsälän Qazaqstandağı iñ zur konserva zavodı citäkçese ikän, xäzer isä atlar zavodı tözi başlağan. Ğomumän alğanda Ust'-Kamenogorski şähärenä tatarlar 18 ğasır urtalarında uq kilep urnaşqannar. Bu xaqta Tatar kongressınnan Röstäm Ğaynetdinov:
Bu waqıtta Ekaterina II İrtış yılğaları buyınça kirmännär tözetterä başladı. Şunda garnizonnarda tatarlar xezmät itkän. Annan säwdägärlär kilgän, Rossiä höcümennän qaçıp tatarlar kilep cir alğannar. Läkin iñ küp millättäşlärebez Sovet zamanında törle mineral zavodlarında eşlärgä kilgän.
Röstäm Ğaynetdinov belderüençä, konferensiädä mondağı tatarlar tarixına qarağan çığışlar küp bulğan. Barlığı 20rә yaqın doklad uqılğan. Şulay uq Yaponiä häm Almaniädäge millättäşlärebez dä üzläre kilä almasa da, fänni dokladların cibärgännär. Röstäm Ğaynetdinov:
Bez Kaspiy diñgeze buyında tatarlarnıñ niçek kilep urnaşqanın işettek. Cayıq, Qızıl Orda, Şımkenttağı cirle tatarlar tarixı turında dokladlar tıñladıq. Bik qızıq dokladlar tatar şäcäräläre turında buldı. Şulay uq yazma istäleklärne aqtarıp şundağı tatarlar ezlären tabıp yazılğan xezmätlärne işettek. Tarix belän genä çiklänmädek, bez inde beläbez şuşı cirlärdä tatarlar qazaqlarğa, üzbäklärgä, uyğırlarğa, qırğızlarğa tatar cäditçeläre 19 ğasır axırında älifba, tatar mädäniäten kerttelär. Bu xaqta da äytelde monda.
Röstäm Ğaynetdinov äytüençä, monda tel mäs’äläse turında da şaqtıy çığışlar bulğan. Ayıruça Alma-Atadağı Qazaq däwlät universitetı fän doktorı telneñ tarixı, bügengese kiläçäge turında söylägän. Röstäm Ğaynetdinov:
Bu könnärdä Qazaxstandağı deputat Morat Kärimov parlamentqa möräcäğät belän kergän – barlığı 4 tatar mäktäben açu. Bu başlanğıç mäktäplär Cayıq, Şımkent, Alma-Ata häm Cide Pulat şähärlärendä. 300 million sum täñkä aqça sorağannar. Parlament rizalaşqan.
Bu könnärdä Qazaxstandağı deputat Morat Kärimov parlamentqa möräcäğät belän kergän – barlığı 4 tatar mäktäben açu. Bu başlanğıç mäktäplär Cayıq, Şımkent, Alma-Ata häm Cide Pulat şähärlärendä. 300 million sum täñkä aqça sorağannar. Parlament rizalaşqan.
Röstäm Ğaynetdinov belderüençä, tatar mäktäpläre isä berniçä yıl däwamında tözeläçäk ikän. Cirle tatarlar moña zur ömet belän qarıy. BDB häm Baltıyk buyı illärendä moña qädär äle daimi räweştä eşläwçe tatar mäktäpläre bulmawnı istä totsaq bu zur uñış bulaçaq.
Konferensiä qısalarında tatar cämäğätçelege belän oçraşu bulğan, şulay uq millättäşlärebez küpläp eşlägän zavodlarnı qarağannar. Monnan tış Altayğa da säfär qılğannar.
Landış Xarrasova


text:
Fälestin parlamentı wazifasına kereşte: Xamas İzrailne tanudan baş tarta
Fälestin citäkçese Mahmud Abbas parlamentta küpçelekne täşkil itkän Xamasnı yaña xökümät tözergä soradı. Abbas şulay uq Xamasnı İzrail belän tınıçlıq kileşülären tanırğa çaqırdı, bu çaqırunı Xamas şunda uq kire qaqtı.
Abbas Xamasnı yaña xökümät tözüne soradı, häm köntärtibendä berençe çiratta millät mänfäğätläre bulırğa tieş, dip östäde. Ämma fälestinnär başlığınıñ suğışçan törkemgä taläpläre dä bar. Abbas, Hamasnıñ İzrail belän solıx kileşülären tanuın, däwlätçelekne söyläşülär yulı belän tözüen taläp itte.
Anıñ bu süzlären Fatah firqasendäge tarafdarları alşıqlarğa kümsä – Hamastan başqa törle reaksiä buldı. Hamas räsmiläre, yähüd däwläten ber qayçan da tanımayaçaqların, İzrailne yuq itü eşen däwam itäçäklären belderde. Törkemneñ Gazadağı yulbaşçısı Mahmud Zahar, bu mömkin tügel, dide:
"Söyläşülär yulınıñ berdänber çara buluı belän bez qänäğät tügel. Bez İzrailne partnerıbız itep qabul itmibez häm İzrailneñ legal däwlät buluın tanımıybız."
2000nçe yıldan birle Xamas İzrailgä qarşı 60qa yaqın intixar höcümen oyıştırğan. AQŞ häm Yevropa Xamasnı terror oyışmaları isemlegenä kertkän, häm alar ägär dä Xamas İzrailneñ tanımasa häm köç qullanudan baş tartmasa – fälestinnärgä yardämne tuqtatu belän yanıy.
Fälestinnärneñ baş aradaşçısı Saeb Erekat, ägär dä Xamas citäkçelegendäge xökümät Abbasnıñ tınıçlıq säyäsätennän çitläşsä – zur krizis tuaçaq, dip belderde. Yäkşämbe, 19 fivral könne İzrail xökümäte cıyıla. Ministrlar – Xamas citäkçelegendäge xökümätkä qarşı çaralar kürü mäsäläsen qarıyaçaq. Alar arasında Gazadan İzrailgä eşkä kilüçelärne, tawarlarnı kertmäw kebek çikläwlär bula ala.
alsu qormaş


text:
Saddamnı bärep töşerügä kitergän suğışnı başlawğa ber yıl tulunı bilgeläp ütügä Ğiraqta ciñüçe yaq qına tügel, ciñelgäne dä äzerlängän bulıp çıqtı. Pänceşämbegä qarşı tönne Bagdadnı çirattağı köçle şartlaw teträtte. Çit il keşeläre dä yäşägän däräcäle ber qunaqxanäne şartlatu näticäsendä kimendä 7 keşe hälak buldı. Ğiraqtağı ğısyançılar xäzer yänä çit il keşelärenä höcüm itä başladı.
Ğiraq ğısyançıları, yäğni andağı yaña xakimiatkä qarşı qorallı köräş alıp barğan köçlär suğış başlawnıñ ber yıllığın, ciñüçelärgä qarağanda aldanraq "bilgeläp" quyarğa buldı. Tönge şartlaw, räsmi xakimiatneñ pänceşämbegä uram tantanaları bilgelägän Firdäwes mäydanı yanında buldı, älege mäydan dönyağa elek anda torğan häm Bagdadqa amerikannar kergäç, alar tarafınnan tartıp töşerelgän Saddam häykäle belän tanılğan ide. Şunnan yıraq tügel genä, Ğiraqqa eş belän kilüçe çit il keşeläre torğan "Livan tawı" qunaqxanäse urnaşqan, döresräge urnaşqan ide. Pänceşämbegä qarşı töndä anıñ qarşında yartı tonna şartlatqıç tutırılğan maşinanı şartlatu qunaqxanä binasın tämam cimerep, kimendä 7 keşeneñ hälak buluına, küplärneñ törle däräcädä cäräxätlär aluına kiterde. Atnakiç köçle şartlaw ilneñ könyağındağı Basra şähären dä teträtte, anda da bomba quyılğan iske "Mercedes" maşinası qunaqxanä yanında şartlatıldı. Moñardan tış Baquba şähärendä Diyala telekanalı öçen eşläwçe Ğiraq xäbärçeläreneñ maşinasına ut açıldı, alarnıñ 3-ese şunda uq hälak buldı. Şulay itep, Ğiraq suğışı başlanuınıñ beryıllığın ildäge qarşılıq köçläre üz höcümnären arttıru häm alarnı berençe çiratta, Ğiraqnı torğızu eşlärendä qatnaşqan çit il keşelärenä häm yaña xakimiat belän xezmättäşlek itüçe ğiraqlılarğa yünältü belän bilgeläde. Soñğı könnärdäge xällär monıñ üzenä kürä ber tendensiägä äylänüen kürsätä. Sişämbedä Ğiraqta ber german häm ber hollandalı üterelgän ide, düşämbedä Mosulda, su çistartu qorılmasın tözärgä dip kilgän 5 amerikan missionerı atıp üterelde. Elegräk ğısyançılarnıñ höcümnäre Ğiraqnıñ yaña politsiäsendä eşläwçelärgä yünälderä ide, maydan birle ildä 350-läp şundıy keşe hälak buldı, şunıñ 100-e soñğı ayda ğına üterelde. Xäzer isä maqsat Ğiraqtağı yaña xakimiat belän eşläwçe çit il keşelären qurqıtuğa taba awışa ala. Bäseem Sadun amerikan humanitar oyışmasında eşli, häm soñğı höcümnär andağı çit il keşelärendä qurqu uyata dip belderä.
Audio, Bäseem Sadun
"Fanatiklarğa yä islamçılarğa, min höcümnärneñ kem tarafınnan eşlänüen belmim dä inde, höcüm itü öçen sezneñ başqalardan ayırılıp toruığız ğına da citä. Sez amerikannar belän eşlisezme, yuqmı, alar monı belmi dä, sez çit il keşese, häm alarğa başqa närsä kiräkmi, alar şunda uq höcüm yasıy" di Ğiraqta humanitar eş alıp barğan Bäseem Sadun. Anıñ süzlärenä qarağanda, andıy höcümnärneñ artuı çit il keşelären eşlise urınğa kübräk öylärendä biklänep utıruğa häm il buylap yörülären çikläwgä etärä. Londondağı saqlanu mäs''älälären tikşerüçe institut xezmätkäre Mostafa Alani ğomumän, soñğı höcümnär Ğiraqtağı ğısyançılarnıñ qarşılıq kürsätü säyäsäten üzgärtüen añlata dip isäpli.
Audio, Mostafa Alani
"Alar Ğiraqta amerikannarnı başqalardan ayırırğa teli. Maqsat - teläsä nindi oyışmağa, däwlätkä basım yasap alarnıñ Ğiraqtan kitüenä häm amerikannarnı ildä üzlären genä qaldıruğa ireşü" di Mostafa Alani. Şuşı fikereneñ döreslegen raslaw maqsatında ul bıltır Ğiraqta eşlägän Qızıl Xac häm Berläşkän Millätlärgä qarşı höcümnärne kiterä. Şul höcümnärdän soñ şuşı ike xalıqara oyışma çınnan da üzläreneñ Ğiraqtağı eşçänlegen yä tuqtatqan, yä kisken räweştä çiklägän ide.
Kärim Kamal, Praga


text:
Qırğızstan parlamentı kürşe Qazaxstan belän berektäşlek mönäsäbätläre turındağı 2003-nçe yılğı kileşüne raslawdan baş tarttı.
Kileşü Qazaxstan parlamentında inde ratifikatsiälände. Ämma Qırğız parlamentı anı 5-nçe märtäbä kire qaqtı.
Kileşüne tänqiläwçelär anda qayber mäs'älälär, şul isäptän migratsiä, su baylıqları häm Qazaxstan aşa tawar taşu turında berni dä yazılmağan di.
Bügen Qırğızstan parlamentı şulay uq Qazaxstan belän däwlät çiklären bilgeläw kileşüen dä kire qaqtı. Bu kileşü dä Qazaxstan parlamentında inde raslanğan.
Kileşügä qarşı tawış birgän deputatlarnıñ berse Murat Juraev kileşü strategik cirlärne Qazaxstanğa birä, Qırğızstanğa isä faydasız cirlär genä qala dide.


text:
Waşiñton – Aq Yort AQŞ prezidentı George Bushnıñ Petraeusnıñ Ğiraqtağı AQŞ xärbilären kire qaytarunu tuqtatu taqdimen yaqlaw ixtimalı bar dide. AQŞ xärbi başlığı General David Petraeus, AQŞ kongresı aldında yasağan çığışında Ğiraqtağı AQŞ xärbilären qaytarunı yül ayınnañ soñ tuqtatıp qalırğa sorağan ide. Aq Yort süzçese bügen xärbi citäkçelär belän söyläşkännän soñ Bushnıñ Ğiraq xaqında çığış yasayaçağın belderde.
Xäzerge waqıtta AQŞnıñ Ğiraqta 160.000 xärbiye bar. Bularnıñ 20.000e yül ayına qadär kire qaytarıluı planlaştırıla,


text:
BMOnıñ Äfganstandağı wäkile Laxdar Braximi İminlek Şurasın, Qabulda torğan xalıqara iminlek yardäme köçläre(İSAF)nı başqa urın töbäklärgä urnaştırırğa çaqırğan. Braximi kiläse iyün ayında ğadel saylaular ütkärü öçen böten ildä iminlekneñ arttırıluı zarur dip belderä..
BMOnıñ Äfganstanğı wäkile Laxdar Braximi İminlek Şurasınıñ yabıq işeklär artında ütkän cıyılışınnan soñ jurnalistlar belän oçraştı.Braximi süzlärençä iyündä saylaular ütkärüne küzdä totqan Bonn protsessın garantiäläü öçen tınıçlıq ğäskärilären böten Äfganstanğa cäyelderü zarur .BMOnıñ wäkile iminlek şartlarınıñ naçar buluı säbäple üsü öçen kiräkle aktivlıqlar tuqtala, xalıqqa xezmät kürsätü özelä häm tınıçılq protsesına ışanıç kimi dip söyläde. Laxdar Braximi bolay dip äytte (audio)
Işanıçlı,irekle häm ğädel saylaular oyıştıru öçen äfgan xökümäte häm xalıqara cämäğätçelek bik küp başqa närsä eşlärgä tieş. Bez bugen İminlek Şurasın iminlek ölkäsendä, qanun häm başqa ölkälärdä bik açıq itep eşçänlek kürsätergä çaqırdıq.
BMOsı räsmiläre häm Äfgan xakimiätläre här daim İminlek Şurasın tınıçlıq ğäskäriläre İSAFnı ilneñ başqa urınnarına urnaştıru röxsäte birergä çaqırıp kilä.Äfganstanda terrorğa qarşı koalitsiä belän citäklägän Quşma Ştatları vä Şurağa äğza illär, xalıqara köçlär tügel ä afgan armiäse häm politsiä köçlären künegülärdän ütkärügä basım yasıy. Sonğı aylarda Waşington xärbilär tarafınnan yaqlanğan keçkenä tözü törkemnären Qabuldan çittäge töbäklärgä urnaştıra başladı.Bu törkemnär mäktäp tözüdän alıp , cimerelgän küperlärne tözätü, qıyı qazuğa qädär törle eşlär belän şägellänä.Eşçänlek xärbilär yaqlauında bulğan öçen ildä iminlek xisse dä cäyelä älbättä. Braximi andıy törkemnärne ildä cäyelderü fikren yaqlap çıqsa da, äfgan üzäk xökümäteneñ xakimiäten kiñäytü öçen kübräk sanda xalıqara tınıçlıq ğäskärilärenä ixtiaç bar dip äytte.Qabulda 5meñ xärbidän torğan xalıqara köçlär tora. Laxdar Braximi min İminlek şurasında küpme östämä ğäskär kiräklege tuırnda sannar kitermädem dip äytkän jurnalistlarğa.Ämma diplomat fikernçä politik protsessnı alıp baru öçen 8-belän 13meñ arasında östämä ğäskärigä ixtiaç bulaçaq. Braximi 1999nçe yılda Kosovo BMO qaramağına quyılğaç anda 40meñ çaması tınıçlıq ğäskäriä cibärelde, şunlıqtan minem Äfganstan öçen äytkän sannar bik tıynaq, ütkän yılda ğına Äfganstanğa qaytqan mohacirlar sanı Kosovonıñ 2millionlıq xalıq sanınnan artıqraq dip söylägän.AQŞ BMOdağı wäkile John Negroponte şura äğzalarınıñ küpçelege Äfganstanda tınıçlıq ğäskäriläre belän citäkläü eşen NATO-ıñ üz östenä aluın xupladı dide. Ul NATOnıñ rolen kiñäytü turında söyläşülär buluın da äytkän Negroponte(audio)
NATO kiläse atna yäki aylarda İSAFnıñ rolen Kabuldan çitkä kiñäytü mömkinçelege turında söylär dip kötelä.Çärşämbedä şurada küp kenä delegatlar provinsiälärgä cibärelgän tözü törkemnäreneñ Äfganstanda iminlek tämin itüdäge ähämiäte turında söyläde.
Laxdar Braximi qurqınıçsızlıq mäsäläsendä borçılular bulsa da, 2001nçe yıldağı Bonn konferensiäsennän soñ reformalardağı progressqa tuqtalıp, xalıqara cämäğätçerlekne Äfganstanğa iqtibarın kimetmäskä çaqırdı. BMOnıñ Äfganstandağı wäkile iminlek Şurasında söyläşülär alıp barğanda ilneñ üzendä törle şartlaularda 60tan artıq keşe häläk buldı, 10larçası yaralandı.Atna azağnda BMO,Afganstannıñ könyağında üzeneñ yardäm xezmätkärlärenä artıp kitkän höcümnärdän soñ , andağı missiälären yaptı.
färidä xämit, praga


text:
AQŞ däwlät sekretare Paqstanğa yärdäm wäğdä itte
Cir teträwgä kilgändä, şimbä könne Könyaq Aziädä bulğan köçle zilzilädä Paqstanda 23 meñ, Hindstanda meñ yarım keşe häläk bulğan dip xäbär itelä. 50 meñnän artığı yaralanğan. Bügen Paqstandağı Rawalpindi xärbi hawa bazasına Hindstannan yärdäm belän berençe oçqıç kilde. Paqstannıñ Kaşmir mäsäläläre ministrı Maxdum Syed Fasial Saleh Hayat, cir teträw qorbannarına yärdäm itüçelärgä räxmäten belderde: "Xalıqara cämäğätçelekkä bik tä kiräkle bulğan yärdäm cibärep toruları öçen zur räxmätlebez. xäzer bezdä 50 boralaq bar. Alar yärdämne ber tuqtausız taşıp toraçaq," dide Paqstan ministrı. Töbäktäge millionlağan keşe äle dä su, aşamlıqlar häm çatırlar kötä.


text:
SOÑĞI JILDARDA AWDANIMIZDA ÏNVESTÏCÏYaLIQ JOBALAR JÜY`ELİ JÜZEGE ASIP KELEDİ. ONIÑ BİR DÄLELİ, SEY`SENBİ KÜNİ AQSW AWILDIQ OKRWGİNDE MÏYa TAMIRIN ÖÑDEY`TİN ZAWIT - «QAZ MÏA» JŞS-NİÑ AŞILWI.
Qazaqstan Respwblïkası Täwelsizdiginiñ 25 jıldığı ayasında jäne QR Tuñğış Prezïdenti küni merekesi qarsañında ötken zawıttıñ aşı- lw saltanatına Jambıl oblısı äkiminiñ orınbasarı Janke Tïmwr Amantay`ulı, «Cokey Sustems Co. Ltd» AQ basqarma törağası, japondıq Eşïda Naomasa, «Qaz Mïa» JŞS basşısı Oljas Äbdeşov, awdan äkimi Rüstem Däwlet, awıl turğındarı jäne BAQ ökilderi qatıstı. Saltanattı sätte Janke Tïmwr: -Jobanıñ qunı ïnvestorlar tarapınan 900 mln. teñgeni quray`dı. Nısannıñ awmağında bügingi tañda 100 tonna şïkizat bar. Zawıt ke- leşekte 300 tonna day`ın önim – mïya tamırınıñ sığındısı men glï- cerïn qışqılın şığaradı. Jaña jumıs ornınıñ aşılwı awıl turğındarı üşin de zor mañızğa ïe,-dey` kelip, zawıt jumısına sättil Munan key`in Eşïda Naomasa söz söy`lep, osı zawıttı aşwda zor qoldaw körsetken oblıs, awdan basşılığına jäne awıl turğındarına alğısın bildirip, bügingi şaranıñ birlesken istiñ nätïjeli körinisi ekenin atap ötti.-Japonïya Prezïdenti öziniñ Qazaqstan Prezïdentimen kezdeswi sätinde osı jobamen tanıstırğan bolatın. Bul kezdeswge men de qatısqan edim. Bul men üşin ülken märtebe. Al, N.Nazarbaev mırzamen Japonïya memleketine saparında tağı da jüzdestim. Bul kezdesw barısında da eki el basşılarınıñ oy`ı, alğa qoy`ğan maqsattarı bir arnağa toğısıp jattı. Japonïya damığan memleketter qatarında. Al Qazaqstannıñ tamaşa tabïğatı arqılı köptegen ïgi isterdi jüzege asırwğa boladı. Keleşekte birlesip qızmet etw arqılı mol tabıstarğa qol jetkizemiz dep senemin,-dedi Eşïda Naomasa.Sonday`-aq, awdandıq ardagerler uy`ımı keñesiniñ törağası Q.Bay`jumanulı da zawıttıñ ömirşeñ bolwın jäne jaña käsiporın jumısına sättilik tiledi. Munan key`in oblıs äkiminiñ orınbasarı Tïmwr Amantay`ulı men Qazaqbay` Bay`jumanulı saltanattı türde zawıttıñ lentasın qïıp, köpşilik qawım onıñ işki bölikterimen tanıstı. -Zawıttıñ okrwg awmağınan aşılwı biz üşin ülken qwanış. Öy`tkeni, birneşe awıl turğındarı jumıspen qamtıladı degen senimdemiz. Bul öz kezeginde xalıqtıñ turmıstıq äl-awqatınıñ köterilwine öz septigin tïgizedi. Sonımen qatar, zawıt awdan ékonomïkasınıñ artwına da oñ äser etedi dep bilemin,-dey`di Aqsw awıldıq okrwginiñ turğını Baqıtbek Jumabekov.
D.BATIRXAÏROVA. Swret P.Norkïndiki.


text:
Matbuğat küzätüe
Watanım Tatarstan gäcite üzeneñ 25 fevral sanında uquçılarnı respublikanıñ Saba rayonında ütkän kiñäşmä belän tanıştıra. Awıl xucalığın üsterügä bağışlanğan bu cıyılışta älege tarmaqnıñ Tatarstan öçen östenlekle tarmaq buluı häm anı tağın da näticäleräk eşlätü öçen yaña texnologiälär qullanu kiräklege äytelde. Şunda uq rayonnıñ Olı Kibäçe awılınıñ yañarışı turında Lyutsiä Farşatovanıñ da yazması urnaştırılğan. Monnan tış, gäcit soñğı yıllarda kön üzägendä torğan narkomaniä problemasına möräcäğät itä. Narkomafiä häm şäxes itege digän mäqäläsendä Räşit Fätxraxmanov narkomaniä çire belän integüçelärne alarnıñ ixtıyarlarına qarşı däwalaw, keşe xoquqların bozu bulamı digän sorawğa cawap ezli. Narkomannarnıñ xoquqların yaqlaw näticäsendä Rusiädä mäktäptä uquçı üsmerlärneñ 4 millionı narkotik qullana, şularnıñ ber millionı inde narkotik matdälärgä bäyle, dip yaza ul. Şähri Qazannıñ çärşämbe sanı küptän tügel genä uzğan Watannı saqlawçılar köne uñayınnan berniçä yazma urnaştırğan. Alardan Qazanda ütkän bäyräm çaralı, armiä saflarında xezmät itü istälekläre belän tanışıp bula. Şulay uq gäcittä kriminal temağa yazmalar da urın alğan. Prokuratura xezmätkärläre häm jurnalistlar soñğı yıllarnıñ qanlı cinayätläre belän tanıştıra. Älege temalar qızıqsındırmasa, Tuğan yağım – ğäziz cirem rubrikasında basılğan yazmalarnı uqıp qararğa bula. Anda respublikanıñ törle rayonnarındağı awıl xucalığı xezmätkärläreneñ aldınğıları xaqında bäyän itelä. Ä menä kiläse atnağa üzläreneñ yazmışın belergä teläwçelär Şähri Qazanda basılğan yoldıznämä belän tanışa ala. Älege gäcitne uquçılar arasında yoldızlar yurawına qarap eş it.çelär az tügel axırı – yoldıznämä gäcitneñ berençe bitendä ük bastırılğan. Veçernyaya Kazan gäciteneñ çärşämbe sanında – älege basmada siräk kütärelä torğan tatar cırı, tatar estradasınıñ torışı temasına yazma urın alğan. Jurnalist Alsu Musina bu xaqta tatar cırçıların yazdıruçı studiä citäkçese Ayrat Volkov belän söyläşä.
Gölnaz İlgizär


text:
Tıñlawçıbız sorawına cawap ezläp... Bilärgä säyäxät
"Azatlıq" radiosınıñ yäkşämbe "Awlaq öy"enä räxim itegez, qäderle tıñlawçılar! Äye, yalğışmıysız, mikrofon aldında yänä Kärim Kamal, bügen minem tawışnı sezgä başqa könnärgä qarağanda kübräk işetergä turı kiler inde. Bügenge utırmada min sezne Tatarstannıñ tarixi, häm qayberäwlär izge sanağan ber urınına, borınğı Bilär şähärçegenä çaqıram...
Audio, Änürbäk Ğöbäydullin
Änürbäk äfändeneñ sorawı beraz "üzençälekleräk", döresräge şaqtıy üzençälekle bulsa da, bez anı cawapsız qaldırmasqa buldıq. Döres, "Azatlıq" radiosı säyäxät bürosı da tügel, xakimiat wazifaların da başqara almıy, şuña kürä bez Bilär yulın tieşle itep bilgeläw eşen dä üz östebezgä ala almıybız. Läkin Bilärdäge tarixi urın belän tanıştıru, anısı bula. Äle menä şuşı atnada ğına anda bezneñ Mäskäwdäge xäbärçebez Näzifä Kärimova bulıp qayttı, häm ul xäzer sezgä üz yazmasın täqdim itä. Ä min ul arada Tatarstan xaritasına bağıp, Qazannan Bilärgä niçek baru yulın qararmın...
Audio, Näzifä Kärimova
Şuşı aralarda Tatarstanda bulırğa turı kilde. Häm duslarım miña kötelmägän büläk yasap, Bilärgä säyäxätkä alıp kittelär. Bilärdäge izgelär çişmäse, Xucalar tawı turında min inde işetep belä idem. Läkin meñ tapqır işetkänçe ber tapqır kürüeñ xäyerle digän süzlär yuqqa äytelmägän bit. Menä xäzer tıñlawçılarıbızğa şuşı säyäxät xaqında söyläp, xätirälärem belän urtaqlaşırğa buldım. Bilärdäge İzgelär çişmäse, Xucalar tawı tarixı bik küptännän başlanğan. Äle islam dinen qabul itkängä qädär, mäcüsilek zamannarında, täñregä tabınğan waqıtta da bulğan ul izgelär çişmäse. İzgelär çişmäse xaqında anıñ suı mäñge bozılmıy torğan,tängä sixät birep kenä qalmıy törle awırularnı da däwalıy dip söylädelär miña. Bu urınğa möselmannar ğına tügel, xristiannar da, mäcüsilär dä elek elektän kilä torğan bulğan. Häm ul bügen dä şulay. Çärşämbe köne mäselmannar köne. Bu kön iskedän qan köne dip bilgelängän. Çönki möselmannar qorban çala anda kilep. Miña da anda näq çärşämbe könne bulırğa turı kilde. Xäzer inde xucalar tawı itägendäge izgelär çişmäse yanında barlıq unaylıqlar da buldırılğan. Mal çalır öçen ayırım urın bar. Ä inde biregä kilgän keşelär öçen urındıqlar,öställär quyılğan yegermedän artıq öste qaplawlı keçkenä çatırlar eşlängän. Häm ul urınğa kilep tabın qorıp utıuçılar öçen dä barlıq uñaylıqlar bar. Maxsus xezmät kiräk bulsa sezgä qazanın da, Samawırın da häm başqa kiräk yaraqlarnı da birep tora. Xucalar tawına älegräk cäyäw, mäçetkä kergändäge kebek ayaq kiemnären salıp, menä torğan bulğannar. Xäzer anda 444 basıqıçtan torğan maxsus yul salınğan. Ä inde taw başında öç dingä möselman , xristian, mäcüsi dinnärennä bağışlap quyılğan öç qara taş ta bar. Taw başına, taşlar yanına menep citkännän şul taş tiräle cide märtäbä äylänep teläk teläsä ul teläk hiçşiksez qabul bula didelär mica. Anısı döresterme yuqmı, läkin ömetkä ışanıp kilüçelär ul yolanı üti. Taw itägennän başlap, taw başına qädär ağaçlarğa meñlägän tasmalar da bäylängän. Boları da teläk tasmaları. Eksqursowod bezgä xäzer inde mäcüsilär genä tügel möselmannar da bäyli axrı ul tasmalarnı, şular awırlığınnan çıdamıy qayber ağaçlar qorıy dip, borçıluın da belderde. Çınlap ta närsä genä uralmağan ağaç botaqlarına!Törle tuqıma kisäkläre, yefäk tasma, qulyawlıqlar! Meñlägän! Alar barısı da biregä kilüçelärneñ teläk ömetlären beldergän tamğalar! Bezgä bu taw turında ğälim Älfred Xaliqovnın uquçısı Lyüdmila Salcniqowa izgelär çişmäse häm xucalar tawı turında qayber riwayatclärne dä söyläde. Borınğı zamannardan izge dip sanalğan imän töbenä tamçısına qädär cıyıp, qorban çalğan mallarnıñ qannarın tügä torğan bulğannar. İnde yäşennän zarar kürgän izge imän käwsäsen Mäskäw ğälimnäre maxsus kilep ülçädelär häm ul ağaç äle xaman da uñay energiteqä birep torğanın açıqladılar dide Salniqowa. Häm şul imän turınnan kükkä qarasañ kük tä bik yaqın qul tiärlek yıraqlıqta kebek toyıla. Tawğa menü awır bulsa da. Baş awırtular betä. Qan basımı töşä ikän. Xucalar tawı xaqında da izgelär çişmäse turında da riwayatlär bik küp. Anda monğol yawlarınnan yäşerenep yatqan qızlarnıñ xärbi nığıtması da bulğan anda qırıq qız qäberlege bar dip tä söylilär. İzgelär çişmäsen tawlarğa kümelgän altın kömeşlärgä yuılıp çığa, ul şuña kürä şundıy saf häm çista, xiç qayçan da anıñ suı bozılmıy saqlana didelär miña izgelär çişmäsenä kilüçelär. Ägär dä bu çişmäneñ awırularğa sixäte timäsä, bu xätle keşe kilmäs ide monda. Qor''än uqıtıp, xäyer birü sawabınnan başqa. Biregä kilüçelär tängä sixät tä alıp kitä ikän. Ul çişmä suınnan fontan qorılması da eşlänelgän bulğan. Läkin bügenge köndä ul fontan eşlämi. Şulay buluğa qaramastan, çişmägä kiüçelär. Kiresençä moñar söyenä kebek toyıldı miña. İzge su fontan bulıp torsa ul israf bulğan kebek toyıla, çişmä bulıp qına ağıp torsın didelär alar. Mine biregä alıp kilgän duslarım da borınğıdan kilgän ğoref ğädätne totıp qorban çaldılar. Qor''än uqıttılar. Qor''änne Älki rayonınnan kilgän Soltan abıy uqıdı. Başta ul üzeneñ malay çağında Xucalar tawına kilüen iskä töşerep, ber qızıqlı waqıyğa söyläde. Şunısın da äytergä kiräk, xristiannar Xucalar tawına menmi ikän. Tawğa barı tik mäselmannar belän mäcüsilär genä menä dip söyläde bezgä eksqursiäne alıp baruçı. Min bik matur itep täkbir äytep doğalar uqıp utıruçı östäl artındalıra yanına kildem. Alar Ul''yän ölkäsennän kilüçelär bulıp çıqtı. Biregä kilü äbi babaylardan qalğan ğoref ğädät. Bez şunı däwam itäbez . Elek bezneñ äbilär 80 çaqırım yulnı cäyäw atlap, bawğa bäylägän bärännären iärtep kilä torğan bulğannar dide alar. Tağın şunısın eytergä kiräk, Xucalar tawı itägendäge izgelär çişmäse yanında köndä qorban çalına, ber genä tapqır da tügel, rizıq peşerelä. Tik nik ber çeben, nik ber çerki bulsın! Tabiğätneñ bu gälämäten dä biregä kilüçelär izge urınnıñ ber tılsımlı gäcäyep çağılışı dip sanıylar. Bu säyäxät xaqında menä şular.
Bilärdän Näzifä Kärimova söyläde. Anda baru alay uq qatlawlı tügel bulıp çıqtı, qäderle duslar, häm bigräk tä Zelenodoldağı tıñlawçıbız Änürbäk äfände. Qazannan Orenbur yulı belän Kama aşa salınğan yaña küpergä taba barasız, anı ütkäç Çistay yulına çığasız häm Alekseevskidä Bilärgä borılasız. Olı ağay-apalar Semberdän xätle kilgänne, Qazannan ğına yulnı tabıp buladır inde.
Audio, break
Yarıy xuş, Bilär bit äle ul berençe çiratta tarixi urın bularaq tanılğan. Belgeçlär anıñ üz zamanında, yäğni 10-nçı ğasırda dönyadağı iñ ere şähärlärneñ berse buluı, mäydanı yağınnan Novgorod, Paris, London, Kiev kebek zur qalalarnı da uzıp kitüe xaqında belderä. Bilärne yaqınnan belgän, anda qazınular ütkärgän, soñraq Qazannıñ meñyıllığın isbatlağan arxeolog ğalim, doktor Fayaz Xucin Bilär tarixı turında menä nilär söyli.
Audio, Fayaz Xucin
Menä şulay, tıñlawçıbıznıñ, berençe qaraşqa ğadi genä sorawı "Azatlıq" radiosın Bilär turında maxsus tapşıru äzerläwgä etärde. Aldağı säxifäbez dä küpmeder däräcädä aña bäyle. Bu könnärdä Tatarstanda "Sälät" xäräkäte üzeneñ yıllıq alannarın açıp cibärä, häm kilep ireşkän xäbärlärgä qarağanda, alarnıñ berse näq menä Bilärdä bulaçaq. Bıyılğı alannarnıñ niçek oyıştırıluı xaqında bezgä "Sälät" citäkçeläreneñ berse İldüs Wäğidullin söyläde, anıñ belän äñgämäne Ali Ğilmi ütkärgän ide. Xäzer sezgä şunı täqdim itäbez...
Audio, İldüs Wäğidullin
"Sälät" citäkçeläreneñ berse İldüs Wäğidullin belän Ali Ğilmi söyläşte.
Audio, cır
Sälkäşlärneñ menä şuşı küşelle cırı belän bez bügenge utırmanı inde tämamlarbız, şunı onıtmağız, "Awlaq öy" kiläse yäkşämbedä dä bulaçaq. Qäderle duslar, isän-imin torığız, "Azatlıq"tan ayırılmağız, xatlar yazğalağız! Bezneñ adresnı sez www.azatliq.ru säxifäsendä taba alasız. Moñardan tış anda köndälek tapşırularıbızda yañğırağan xäbärlärne dä uqıp bula.
Kärim Kamal


text:
Eşläp aşarğa kiräk
Tatarlar qunaq aşı qara qarşı dip äytsälär dä, küräseñ, başqa xalıq monı añlap citkermi dä, añlarğa telämi dä. Qazan tantanalarına meñärlägän qunaqlar kilde. Alarnıñ däräcäläre dä, töbäkläre dä törle. Räxmät äytep kitkännäre dä buldı. Qaytqaç könläşep yatuçıları da yuq tügel. Qayberäwlär, nigä Qol Ğäliğä tatarlar häykäl quya, ul bit bezzeke dip qıçqırsa, beräwlär. Nigä Tatarstanğa Mäskäw şul qadär aqça birä dip oran sala. Oleg Bogomolov – Kurgan ölkäse gubirnatorı soñgılarınnan. Ul da, Rusiäneñ başqa gubirnatorları kebek ük, Qazan tantanalarında bulğan. Oşağan aña tatar qunaqçılığı. Uralpolit säxifäse şulay dip yaza. Qazan xalqı öçen küñel şärifläre tulıplar ğına kitkän dä, tik menä üz töbäge, Kurgan ölkäse xalqı iskä töşep kenä, bäyräm xislärennän aynıtıp cibärgän. Oleg Bogomolov, Qazan bäyrämenä birelgän 3 milliard dollar aqçağa üz ölkäsen 8 yıl yäşätä ala ikän. Tik menä Mäskäw şul qädär aqçanı Kurganga tügel, ä Tatarstanğa birä - gubernatornıñ eçen poşırğanı şul. Şunıñ belän şul da anısı, näticäse dä bar. Gubirnator, Mäskäw aqçanı ğädel bülep birmi di. Yäğni, Abdulla Mäskäügä biş sum salım cibärä, şunıñ ber sumın ala. Ä İvan dädäy ber sum salım cibärä, şunıñ qädär kire qaytuın da teli. Menä Oleg Bogomolovnıñ xıyalı. Başqortstan prezidentı da, Qazan tantanalarınnan qaytqaç uq, Başqortstannıñ Rusiägä quşıluınıñ 450 yıllığın zur itep bäyräm itäbez, xalıq öçen kiräkle obyektlar tözibez, mişura ul qoyıla da betä dip belderde. Qazan yaqlarına taba qarap. Yäğni, Qazannıñ meñ yıllığın ul mişura diebräk bäyläde. Eş närsädä soñ?
Qunaqlar meñ yıllıqnı tantanalar dip kenä añlap kitkännär disäñ inde. Bulmas, täcribäle keşelär bit. Kürgännärder, Qazan bötenläy diärlek yañardı. Distä meñlägän ğailä yaña fatirlı buldı. Buşqa. Küpme sotsial' obyekt tözelde. Cämäğät, meñ yıllıqnı Qazan yulların tözätü öçen genä bulsa da oyıştırırğa kiräk ide. Bolar, böten qunaqlaw, tözeleş häm ällä küpme başqa äyberlärne isäpkä alıp 60 milliard rubl'gä töşkän. Häm ul tantanalar oyıştıruğa ğına tügel. Tantana ul eşlängän eşlärgä xisap qına bit. Äle ul 60 milliard rubl'neñ dä Mäskäwdän kilgän aqçalar ğına tügel. Respublika aqçaları da, Qazannıñ üzeneke dä, şäxsi eşmäkärlärneke dä. Mäskäwdä birde. Maxsus programmalar nigezendä. “Qazan üzägeneñ tarixi öleşen saqlap qalu häm üsterü” dip atalğan programma bar ide. Şuña Mäskäw 30 milliard rubl' birde. Döres, Qazan üzägeneñ tarixi öleşe niqädär saqlanğandır –başqa mäs’älä. Däwlät dumasında qabul itelä mondıy federal' programmalar.
Ä Flera Zıyätdinova - Dumanıñ elekkege, xäzer Tatarstan parlamentı deputatı isä, Tatarstan Mäskäwgä küçergän aqçağa, salımnarğa 5-6 Tatarstannı totıp bula di. Kurgan ölkäse salım itep Mäskäwgä küçergän aqçağa niçä Kurgan ölkäsen totıp bulu turında süz barmıy. Şulay bulğaç. Tatarstan Rusiä kesäsenä kermi, ä üz kesäsennän çıqqan aqçalarnıñ şaqtıy az külämen genä, federal' programmalar arqasında alıp bäyräm itä.
Ä Qazanda meñ yıllıq tözeleşlären sanamağanda, tantanalar ğına küpme summağa töşte soñ? Meñ yıllıqnı ütkärü komitetı cawap birmi.
Bez andıy mäğlümatnı birmibez(Telefon trubkasın taşlıy)Bu komitetnıñ baş buxgalterı Tamara Naskova buldı. Şul uq komitetnıñ tağın ber, isemen atarğa telämägän xezmätkäre, törle imeş-mimeşlärgä çik quyığız inde, äytegez nindi summağa töşkänen digän sorawğa cawapnı başqa cirdän ezlärgä täqdim itte.
- Kemnän işettegez, şulardan açıqlağız. RC. Sez bit, Mäğlümat çaraları turındağı qanunnı bozasız, mäğlümat birmiçä. - Härkemgä bit inde küpme aqça tuzdırılğannı äytep torıp bulmıy
RC. Sez bit, Mäğlümat çaraları turındağı qanunnı bozasız, mäğlümat birmiçä.
- Härkemgä bit inde küpme aqça tuzdırılğannı äytep torıp bulmıyNiçek kenä bulmasın, zakonnı belälärme, yuqmı, äytälärme summasın, yuqmı, açıq ber äyber. Tatarstan Kurgan ölkäse xisabına da, başqa töbäklär kesäsenä kerep tä bäyräm itmäde. Tatarstan Mäskäwdän üzenä tieşlesen, xäläl aqçanıñ federal' byudjetqa tartıp alınğanın şulay uq xäläl yullar belän qaytarıp aldı. Älbättä barısın da tügel. Abdulla kübräk eşlägängä İvan dädäyneñ küze qıza. Eşläp aşarğa kiräk dilär mondıy wäzğıätne küzätep baruçı milli xäräkät wäkilläre. Yäğni Abdulla fikerdäşläre. Eşläp aşarğa kiräk.
Räfis Cämdixan


text:
Qazan şähär deputatlar şurası taraldı
Qazan şähär deputatlar şurasınıñ pänceşämbe könne soñğı utırışın ütkärde. Bu monnan 6 el elek saylanğan deputatlar cıyını ide. Munisipal xakimiät ükçägä basıp kilä. Yaña yıl yaqınlaşqan sayın, elek saylanğan deputatlarnıñ, elekke citäkçelärneñ eş mötdäte betä bara. Xalıq wäkilläre, pänceşämbe könne, tabın yanında cıyılıp, ber-bersenä räxmätlären belderep, yaña yıl belän qotlaşıp, taraldılar. Ä aña qädär, elekke Qazan şähär deputatları, cirle eşmäkärlärne yaqlarğa çaqırdılar häm «Şähri Qazan» gäziteneñ kiläçäk yazmışın xäl ittelär. Deputatlar cıyılışına kön tärtibenä, barı 7 genä mäsälä çığarılğan ide. Ämma alarnıñ da, öçese alındı. «Şähär xalqınıñ sälämätlegen saqlaw», «mäğärifne üsterü» programmaları, Qazannıñ üseş strategiäläre munisipal Şähär Duması xozurına qaldı. Ä pänceşämbe utırışında, deputatlar, eşmäkärlekne üsterü programmasınıñ ütäleşe xaqında mäğlümat tıñladı. Programma nigezdä ütälgän, binalar tözeleşe öçen cir bülenep birelgän, arendağa milek alu tärtipläre ğadiläşterelgän häm başqa çaralar kürelgän. Ämma, küplär farazlağan äyber, çittän kilgän zur säwdä çeltärläreneñ, gipermarketlar tözegän ere şirkätläreneñ cirle eşmäkärlärne bazardan qısrıqlap çığaru başlanğan. Deputatlar utırışında da süz şul xaqta bardı. Eşmäkärlekne üsterü keçe komitetı räise Färit Minhacev, kibetläre yabılğan keşelergä säwdä bazarında başqa urınnı alırğa çaqırdı. Mäsälän, adım sayın kibetlärne buldırırğa täqdim itte ul. Toraq yortlarnıñ işek allarındağı keçkenä kibetlär, qullanuçılarğa da, eşmäkärlärgä üzlärenä dä faydalı biznes bula alır, di ul. Xäzerge waqıtta Qazanda 4meñgä yaqın kibet isäplänä, monda zur säwdä şirkätläreneñ dä, ayırım eşmäkärlärneñ dä kibetläre kerä. Här işek aldında kibet açu täqdimen Qazanda eşlekle keşelär kütärep alsa, kibetlär sanı 4meñgännän dä artaçaq, ämma barıber qullanuçılar bulaçaq, artığı bulsa, bazar üze caylar, dide deputat Färit Minhacev. Ul şulay uq, zur säwdä şirkätläreneñ cirle citeşterüçelärneñ tovarların äyläneşkä bik almawına, çittän kilgän azıq-tolek häm başqa tovarlarnıñ säwdä äyläneşennän qısrıqlanıp baruına da munisipal Şähär Duması deputatlarına iğtibarnı yünältergä çaqırdı.
Deputatlar şulay uq, «Şähri Qazan» häm «Kazanskie vedomost’» gäzitläreneñ kiläçäk yazmışın xäl itte. İnde xäbär itkänebezçä, qanun munisipal xakimiätlärgä üz gäzitlären buldırırğa, totarğa röxsät itmi. Şuña kürä, bu ike gäzitneñ şähärneke digän statustağı eşçänlegen yaña yılda tuqtarğa tieşlär ide. İnde deputatlar, munisipal reforma turındağı qanunğa tözätmälär kertüne täqdim itep qaradı. Başqa yulların ezläp qaradı. Ämma, mäsälä, gäzitlärne ğämälğä quyu xoquqların «Tatmedia» ağentlığına tapşıru belän xäl itelde. Bu xaqta, 5 dekaberdä çıqqan Prezident färmanında süz bara. Qazannıñ ğına tügel, başqa şähär häm rayon xakimiätläre tarafınnan gämälğä quyılğan gäzitlärgä gä «Tatmedia» qaramağına küçärgä turı kilä. Finanslaw da, respublika byudjetınnan, «Tatmedia» ağentlığına baraçaq. «Şähri Qazan» gäzite baş möxärrire Äğzam Fäyzraxmanovnıñ äytüenä qarağanda, bu qarar belän ber närsä dä üzgärmi diärlek. «Şähri Qazan» şulay uq, şähärneñ milli gazetası bulıp qalaçaq, şähär duması çığarğan qararlarnı da bastırıp baraçaq, ämma inde kileşü nigezendä häm azraq külämdä, - dide «Şähri Qazan» gäzite wäkille Äğzäm Fäyzraxmanov.Bikä Timerova.


text:
Rumınnar ilbaşların saylaw öçen bügen ikençe märtäbä urnalarğa bara.Yarış xakimiättäge premyer ministr sotsial demokrat Adrian Nastase belän Buraxest mere sentrist Traian Basescu arasında bara. 28nçe noyäberdä ütkän berençe turda Nastase ciñsä dä ul kiräk bulğan 50% tawış cıya almadı. Opozitsiä häm xökümättän bäysez qayber oyışmalar saylawlarda xärämläşülär buldı dip däğwä itte. Basescu bügen tawış birgännän soñ(audio)
Bügen rumınnar rişwätçelek häm xalıqqa kürsätelgän xörmätsezlek belän yäşärgä yäki bezneñ täğdim itkänne saylaw şansına iä. Rumıniä rumınnarnıñ


text: Başqortstan xalıqları Assambleyäse tatar mänfäğätläre uñayınnan möräcäğät belän çıqtı. Ul 24nçe martta Qazanda uzğan Federal' milli-mädäni moxtäriät konferensiasendä qabul itelgän “Başqortostan tatarları xäle turında” möräcäğät uñayınnan. Qazanda qabul itelgän ul doqumentta 2002nçe yılda uzğan xalıq sanın alularda tatarlarğa basım buluı, tatar mäktäpläreneñ başqort mäktäbenä äyländerülär, Başqortstan tatarları milli-mädäni moxtäriäteneñ terkälä almawı häm başqa küp kenä tatar mänfäğätläre bozılu telgä alınğan ide. Assambleyä qabul itkän doqumentta isä bolarnıñ döreslekkä turı kilmäwe äytelgän.


text:
Qabulda Solıx cıyını tämamlandı
Bügen Äfğanstan başqalasında 700läp Paqstan-Äfğan qabilä başlıqları qatnaşında uzğan Solıx cıyını tämamlandı. Cıyında – ike ilgä dä qurqınıç tudırğan Talibanğa qarşı köräştä berläşergä çaqıru yañğradı. Bügen ike il wäkilläre aldında Paqtsan prezidentı Pärwäz Möşärräf çığış yasadı.
İke il qatnaşında mondıy Solıx cıyını berençe tapqır uzdı. Anıñ maqsatı – Äl-Qaida häm Talibanğa qarşı köräştä köçlärne berläşterü ide.
Cıyınnı açqanda Möşärräf yuq ide, üz urınına ul premyer-ministr Şäükät Aziznı cibärde. Mäğlümat agentlıqları xäbär itüençä, Möşärräf, AQŞ däwlät sekretare Condoleezza Rice belän telefon söyläşüennän soñ cıyınğa kilergä bulğan.
Paqstan da, Äfğanstan kebek köç qullanunıñ artuın kürde, häm ike il ütkän zamannar ruxında yäşärgä tieş tügel, dide Paqtsan ilbaşı.
İke ilne, Möşärräf ber bersen doşman itep kürüdän tuqtarğa häm Taliban suğışçılarına qarşı berläşergä çaqırdı. Üz çığışın Urdu häm İngliz tellärendä yasağan Möşärräf, "ike ilneñ dä yazmışı urtaq" dide.
Cıyınnı açqanda Äfğanstan prezidentı da – Äfğanstan belän Paqstan xezmättäşlek itsä – Äl-Qaida häm Talibannı ciñä alırlar ide, dide.
Mondıy belderülärgä qaramastan, küzätüçelär – cıyınnıñ näticäse bulır dip ışanmıy, di İrekle Äfğanstan radiosınıñ Qabuldağı xäbärçese Breşna Nazari:
"Xökümät basmaları cıyın näticäläre häm anda qabul itelgän qararlarğa zur ömetlär bağlıy. Ber ük waqıtta Qabulda çıqqan bäysez gazetlar, cıyın qararlarına şiklänep qarıy. Alarnıñ kübese, qararlarnıñ Äfğan häm Paqstan qabilä aqsaqalları tarafınnan qabul itelüe, alarnıñ tormışqa aşırıluın häm äfğan wä paqstan räsmiläre tarafınnan ğamälgä quyılaçağın äle añlatmıy, dip yaza."
Cıyında qatnaşuçılar bügen "terrorğa qarşı kiñ qırlı ozın möddätle kampaniä" iğlan itte häm "Äfğanstan wä Paqstan xökümätläre üz cirlärendä terrorçılarnı öyrätü yä sıyındıru üzäklärenä röxsät birmäskä tieş" dip belderde.
Bügen qabul itelgän möräcäğättä şulay uq terrorğa qarşı çaralar kürü häm alarnı näticäleräk itü öçen urtaq şura tözü turında äytelgän.
"Terror – ike il öçen dä qurqınıç tudıra, häm aña qarşı suğış – ike ilneñ dä eçke säyäsäte häm iminlek strategiäse mäsäläse bulırğa tieş", dielgän möräcäğättä.
Äfğanstan belän Paqstan arasındağı mönäsäbätlär soñğı yıllarda naçarayğan ide. Äfğan räsmiläre Paqstannı Äl-Qaida suğışçıların sıyındıruda ğäyepläde. İslamabad, suğışçılarğa qarşı köräş alıp barıuın belderep, ğäyepläwne kire qağıp kilde. Paqstanda şulay uq Äl-Qaidanıñ berniçä yuğarı citäkçese qulğa alınğan ide.
Äfğan prezidentı Hamid Qarzai, Solıx cıyını "yaxşı näticälär häm ike il öçen dä möräcäğät qabul itü belän" tämamlandı, dip belderde.
İrekle Äfğanstan radiosı xäbär itüençä, Paqtsanda da şundıy cıyınnıñ ütüe kötelä, ämma tögäl waqıtı äle bilgelänmägän.


text:
Şencän – Tibät ruxi citäkçese Dalay Lama wäkilläre bügen Qıtay räsmiläre belän söyläşülär başlar öçen Qıtaynıñ könyağındağı Şencänga kilde. Mart ayında Tibet başqalası Lhasada bulğan çualışlardan soñ, bu söyläşü ike taraf arasında bulğan berençe oçraşu bulaçaq. Niçä kön däwam itäçäge älegä mäğlüm bulmağan Tibet wäkilläre belän Qıtay räsmiläre arasında bulaçaq söyläşülär yabıq eşeklär artında ütäçäk. Qıtay prezidentı Hu Jintao, Yapon matbuğat çaralarına bu söyläşülärdä uñay näticälärgä ireşeläçägenä ışanuın belderde.
Mart ayında Tibettä Qıtay xaqimiätenä qarşı bulğan protest çaralarıñ köç qullanıp taratıluınnan soñ, olimpia utınıñ dönya säfäre "öleşçä" Tibettä bulğan çualışlarnı protest itü çarasına äylänä başlağan ide. Tibet belän diologlar başlarğa çaqırğan xalıqara basımnardan soñ, Qıtay Tibet wäkilläre belän söyläşergä buldı. Tibetlelär Qıtaydan üzlärenä avtonom statusı birelüen taläp itä.


text:
İzrail' mäxkamäse premyer ministr Ariel Şaronnıñ ölkän ulı Omri Şaronnı ätiseneñ ber säyäsi çarasına qanunsız aqça cıyu oyıştırğan öçen 9 ayğa törmägä yabarğa häm tağın 9 ay sınaw çorı bilgelärgä dip qarar çığardı.
Noyäber ayında Omri yalğan şirkät dokumentları äzerläwen, yalğan şähadätlek qıluın, partiä finanslaw qanunnarın bozuın tanıdı.
Ğäyeben tanu turındağı kileşü nigezendä prokurorlar aldaw ısulı belän eş itü häm üzenä ışanıp tapşırılğan yöklämälärne ütämäwgä bäyle ğäyepläwlärne kire aldı.
Ğinwar ayında Omri parlamenttan çigende.
Atası uzğan aydan birle äle dä komada buluı säbäple Omriğa 9 aylıq törmä cäzasın soñraq alu mömkinlege birelä.


text: Däwlät Duması tikşergän sotsial taşlamalarnı aqça belän tüläw turındağı qanun proyektı xaqında Tatarstan däwlät şurası räise Färit Möxämmätşin, taşlamalar sistemın tärtipkä salırğa kiräk, läkin iñ möhime, xalıqnıñ tormış däräcäse tübän töşmäskä tieş, dip belderde. Xäzerge köndäge taşlamalardan barlıq keşe dä tulısınça faydalana almıy, bu yaqtan qarağanda Rusiä Federätsiäse xökümäteneñ anı aqça belän alıştıru täqdime döres. Läkin bez, keşelärneñ saylaw xoquqı bulırğa tieş digän fikerdä torabız. Telägän keşe taşlamalardan faydalansın, telägänenä anıñ baräbärenä aqçasın alu mömkinlege bulsın, dip belderde, Färit Möxämätşin. Anıñ süzlärenä qarağanda donor töbäk bulğan Tatarstannı, bu reformanı tormışqa aşırır öçen federal büdjetqa östämä salım tülärgä kiräklege dä borçıy.


text:
Leningrad ölkäse , Lomonosov şähäre yanında xezmät itüçe 12 yegetne qıynaw faktı buyınça cinäyät eşe quzğatılğan ide. Ele tikşerü eşläre bara. Berük waqıtta Mäskäwdän xärbi-diñgez flotınıñ general ştab başlığı urınbasarı Vladimir Pepeläyev citäklägän komissiä dä eş alıp bara. “Peterbur soldat anaları”ictimağı oyışması räise Ella Polyaqova äytüençä, komissiäneñ eşe başta cinäyät qılınmağannı isbatlarğa tırışudan ğibärät bulsa, xäzer döreslekne tabuğa yünälgän. Ğomumän,cämğiätneñ uylaw räweşendä inqilap uzğan kebek di Ella Polyaqowa . Kronştadt xärbi ğarnizonı prokurorı Valeriy Şirokov äytmeşli, qıynalğan yegetlär, adwoqat, proquror, “Soldat anaları”-bötenese ber oqopta bulıp çığa (“Soldat analarınıñ “10 yıldan artıq eşe däwerendä berençe tapqır). Yegetlär bügenge köndä Kronştadt garnizonında, alarnı ayırım totalar. Advokat Yelena Filonova qıyınlıq belän genä bulsa da, alar yanında bulğan : könküreş şartları yaxşı di, ämma moral yaqtan bik ük şäp tügel . Şunısı quanıçlı, Tatarstan xökümäte , çıltıratıp,bälägä yulıqqan balasınıñ xäle belän qızıqsınğan. Bu, älbättä, nindider däräcädä moral yärdäm inde. ”Peterbur soldat anaları” qıynalğan yegetlärneñ tuğannarına çıltıratıp çıqqan, häm İvanovo, Rostov, Tübän Novğorod, Çuwaşstan, Voronejdan ata - analar Peterburğa cıyıla başladı. “Peterbur soldat anaları” ata- analar belän bergäläp yegetlärne xezmätkä alu zakonlı bulğanmı, yuqmı ikänen açıqlaw eşen başlayaçaqlar 12 keşeneñ 3 se hiçşiksez zakonsız räweştä xärbi xezmätkä alınğan dip sanıy “Soldat anaları”. Yegetlärne Petergofqa alıp kilgän Paşa Krılovnı Krasnoselskiy rayon xärbi komissariatı wäkile häm militsioner öyennän kerep alıp çığıp kitkännär. Yegetkä ber çaqıru qäğäze kilmäsä dä. Diagnoz da xärbi xezmät öçen yaraqlı tügel - gastrit häm 20 kilogramm awırlıq citmäw. İkençese-bötenläy başqa sıyarlıq tügel-umırtqa söyäge sınğan bulğan. Berse awır psixik çir belän integä.
Tikşerü eşläre 2 ay däwam itäçäk, çönki prokuror Valeriy Şirokov mäxkämägä yaxşı itep äzerlänergä teli di Ella Polyaqowa. 12 yegetneñ altısın gospitälgä salaçaqlar, ä qalğannarın tärbiäle keşelär bulğan keçkenä çästkä cibärergä tieşlär dip ışandırdı “Peterbur soldat anaları” ictimaği oyışması räise Ella Polyaqova.
Gölzada Kamalova, Peterbur


text:
Eçke eşlär ministrlığı wäkile Aleksey Polyanskiy äytüençä, sişämbedän birle ber binada qaçıp torğan dip isäplänelüçe 8 keşeneñ 7-se üterelgän.
Kiçä Rusiä köçläre alar belän atışsız birelü turında söyläşergä tırışıp qaradı. Bügen irtän binağa höcüm başlandı.
Binada suğışçılarnıñ tuğannarı dip isäplängän 2 xatın-qız häm ber sabıy bala da bar ide. İtar-Tass belderüençä, ul xatınnarnıñ berse häm sabıy üterelgän.
Rusiä räsmiläre ul xatınnarnıñ berse xärbilärgä ut açtı dip belderä. Ämma qaysı xatınnıñ üterelgän äytelmi. Atış waqıtında 2 militsioner yaralanğan.


text:
Zilä Wälieva: Salix Säydäşev häykäle nigezenä küplärneñ köçe, tırışlığı salınğan
Qazanda 12 avgustta tatar cämäğätçelege küptän kötkän ber waqiğa bulaçaq. Comğa könne başqalanıñ üzägendä, Kamal teatrı qarşında tatar xalqınıñ bilgele şäxese, mäşhür kompozitor Salix Säydäşevkä häykäl açılaçaq. Äytergä kiräk, Säydäşevkä häykäl quyu kiräklegen milli cämäğätçelek inde menä niçä yıllar buyı isbatlap kilde. Sınnıñ nindi bulırğa, qayda urnaşırğa tieşlege turında bäxäslär, häykälneñ qiäfäte buyınça bäygelär dä az bulmadı. Läkin, şuña da qaramastan, Qazan şuşı köngä qädär tanılğan kompozitornıñ sınına iä bula almadı. Şuña da, 12 avgustta açılaçaq häykälgä iğtibar da, xörmät tä zur bulaçaq. Tantanalarğa zur qunaqlar da küp kiler, dip kötelä. Mintimer Şäymiev tä älege çarağa cıyına ikän. Pänceşämbe irtäsendä Yaña ğasır radiosı efirında respublika premyer-ministrı urınbasarı, Mädäniät ministrı Zilä Wälieva da Säydäşevkä quyılğan häykäl häm anı açu tantanası turında söyläde.
Älege häykäl nigezenä bik küp keşeneñ köçe, teläge, tırışlığı salındı. Bu tanılğan kompozitorğa häykälneñ nigeze nıq buluın kürsätä. Säydäşevkä häykäl näq Tuqay belän yänäşä. Bu oçraqlı da tügel. Çönki tatar ädäbiäten Tuqaysız küz aldına kiterep bulmağan kebek, bezneñ muzıka sänğäteneñ däräcäsen dä Salix Säydäşevsız bilgeläp bulmıyŞulay itep, 12 avgustta, köndezge säğät berdä qazanlılarnı Salix Säydäşevkä häykäl açılu uñayınnan bik matur mädäni çara kötä.
Şul uq könne ütäçäk tağın ber açılışnı da iskä almıyça bulmıy. 12sendä räsmi räweştä yaña eşli başlayaçaq Tatar däwlät humanitar pedagogika universitetı açılaçaq. Älege uqu yortı tiräsendä barğan bäxäslär dä bik küp buldı. Kemnärder anı, menä nihayät küptän kötelgän Milli universitet açıla, dip xuplasa, ikençelär, milli yuğarı uqu yortı ideasın xarap ittelär, küpme suzıp, suzıp ta anıñ urınına tağın ber ğadi uqu yortı açtılar, dip qänäğätsezlek belderüçelär dä az bulmadı. Üzeneñ pänceşämbe könne yasağan çığışında Zilä Wälieva bu xaqta üz fikeren äytte.
Yaña universitet turında şiklänülär dä, bäxäslär dä küp buldı. Läkin minemçä, bu zur eşkä çın bäyäne kiläçäk buınnar ğına birä alaçaq. Çönki älege eşneñ böten zurlığın xäzer añlap ta beterep bulmıy. Zur eşkä totınğanda bäxäsläşep torunıñ mäğnäse yuq. Böten belemne, tırışlıqnı nigezne nığıtuğa köç salu urınına bäxäsläşep yatu, eşkä genä qomaçawlıy 12 avgustta Qazanda açılğan universitet Rusiä yuğarı uqu yortları arasında iñ örelärneñ berse bulaçaq. Anda kiläçäktä 5 meñgä yaqın student rus häm tatar, ä yaqın arada ingliz telendä dä belem alaçaq. Alar milli cämäğätçelekneñ ömeten aqlap, tatar xalqınıñ kiläçäge bula alırmı, digän soraw bügengä äle cawapsız qala. Läkin här könne uqırğa barğanda Salix Säydäşev häykäle yanınnan ütep kitkän keşe, millät tormışın, millät yazmışına bitaraf bulmas, çönki ul bezneñ xalıqnıñ tanılğan şäxesläre ürnägendä tärbiälänerlär, dip sanıy Zilä Wälieva. Kem belä, bälki näq menä şuşı universitettan çıqqan yäşlär Salix Säydäşev häm başqa mäşhür, tanılğan millättäşlärebez kebek ük, tatar mädäniäten, fänen bayıtıp, anı dönya däräcäsenä kütärergä yärdäm itärlär. Bälki alarnıñ isemnäre dä Säydäşev iseme, anıñ köyläre kebek kiläçäktä yañğırap torır.
Gölnaz İlgizär


text:
Britaniädä qoral belgeçe David Kellynıñ üz-üzen üterü mäsäläsen tikşergän komissiä aldında pendeşämbedä premier T.Blair çığış yasadı.Blair BBCneñ xökümät,Ğıraq suğışın aqlau öçen Bagdadtnıñ küpläp üterü qoralları turındağı mäğlümätne küpertep kürsätte dip däğwä itüe ''absurd'' ägär dä BBC xaqlı bulsa ide , miña çigenergä turı kiler ide dip belderde.
Säyäsätçelärneñ ägär dä çınlap ta şulay bulsa min cawaplılıqnı üz östämä alam digän süzlären yış işetäbez. Ämma ildäge bu yäki tege eş öçen çawaplılıqnı çınlap ta üz östenä alğan politikaçılarnı tabu qıyın, gönah täkäläre ezlänä häm tabıla .Täcribäle yurist T.Blair atna sayın britan parlamentında ,şulayuq ay sayın mätbuğat konferensiälärendä birelgän bik kisken soraular belän eş itergä , şoma ğına cawaplar qaytarırğa öyrängän keşe. Barbadosta yal itep qaytqan premierne atnakiçtä şaqtıy küñelsez eş kötte. Ul lord Hutton komissiäse aldına çığarğa tieş ide.Añı patşalıq mäxkämäse baqçasında suğış cinayätçese digän plaqatlar kütärgän suğışqa protest belderüçelär(audio) T.Blair ''cinayät öçen ezlänä'' digän şiğarlar belän qarşı aldı.
Hutton citäkçelegendäge komissiä ütkän ayda David Kellyneñ üz üzen üterüenä etärgän şartlarnı tikşerä.BBC 29-nçe may tapşıruında xökümät sintäber ayında Ğıraq qoralları turında äzerlängän dosiädä mäğlümätne küpertte dip äytkän ide Qoral belgeçe Kelly BBC mäğlümäte öçen çığanaq itep kürsätelgän ide. Tapşıru xökümät belän radio arasında ığı-zığığa säbäb buldı. Blair komissiä aldında BBC tapşıruındağı ğäyepläülär absurd häm şundıy ciddi ki ägär dä döres bulsa ide, min çigenergä tieş bulır idem digän..Premier dosie suğışnı aqlau öçen äzerlänmäde, bez cämäğätçelekneñ basımı säbäple küzläü idaräläreneñ Ğıraq turındağı mäğlümäten faş itergä mäcbür buldıq digän, dosieneñ äzerlänüendä ber nindi säyäsi tıqşınular bulmadı, añı küzläü idaräläreneñ urtaq komitetı äzerläde, Ğıraq 45 minut eçendä ximik häm biologik höcüm oyıştıra ala digän bäxäsle mäğlümätne dä şul komitet dosiägä kertte dip söyläde premier. Blair Kellyneñ dosiene äzerläü eşenä qatnaşuın belmägän.Şığırım tulğan mäxkämä zalında 2säğät 20minut dewam itkän sorau alu waqıtnda xätta T.Blairnı tänqitläüçelär dä ul bik professional, bik şoma ğına cawaplar qaytardı dip äytä.Birjalarda Blairnıñ çığışı tiskäre täsir yasayaçaq dip aldan söyli başlağannar ide. Ämma Blairnıñ kötelgännän yaxşıraq çığış yasap, ciñüçe sıyfatında mäxkämädän ayrıluı belän şunduq strelingneñ dollarğa qarata bäyäse kütärelde ..qimmätle käğäzlärdä tiskäre üzgäreşlär bulmadı. Ämma retorika belän faktlar arasında upqın yata. Britannar Blairğa ışanıçların yuğalttı. Sonğı atnalarda anıñ reytingı töşkännän töşä bara, britannar suğış motivın sorıy, Saddam bärep töşerelgännän soñ ezlängän küpläp üterü qoralları äle dä tabılmadı . Xökümät Kelly mäsäläsenä kürsätkän mönäsäbät säbäple dä tänqitlänä. BMOnıñ eleke qoral belgeçe, yomşaq tonda söyläwçe üz eşe belän mäşğül David Kelly, Westministırda säyäsätçelärneñ cämäğätçelek aldında üzen tänqitläülärenä, yuğarı tonda soraular quyuına ber dä ileşkän şäxes tügel ide. Xökümät belän BBC arasındağı nizaqta ul politik tupqa äyländerelde. Blair xökümäte töşer, tarqalır digän fikerlär kire qağılıp kilde, ämma bugen Premier Blairnıñ mätbuğat bülege citäkçese Cambellneñ çigenäçäge turında xabärlär kilep citte .Mäğlüm bulğançı ul BBC jurnalistı Gilligan tarafınnan xökümätneñ sinteber ayında äzerlägän ğıraq qoralları turındağı dosiädä mäğlümätne artırıp ,küpertep kürsätüdä ğäyeplände.Cawaplılar tabıla da başladımı ?
färidä xämit, praga


text: Tähran. İrannıñ üzäk saylaw komissiäse räise Mortaza Mobalağ bügen, kiläse ayğa bilgelängän parlament saylawlarına äzerlek aldan qaralğança däwam itäçäk, läkin Saqçılar Şurasınıñ 3 meñläp reformaçıl nämzätne yarıştan alu qararı kire qaralmasa saylaw komissiäse üz-üzen tarqata ala dip belderde. Berük waqıtta İrannıñ eçke eşlär ministrı urınbasarı da bulıp torğan Mobalağ, üzeneñ, ğadel häm qanunnar nigezendä oyıştırılğan tawış birü ütkärergä teläwen äytä häm qadimilärneñ meñlägän reformaçıl nämzätne isemlektän sızıp taşlawına iaşrä itep, ägär dä şul ğadel saylawlarğa yul quyılmıy ikän, komissiä tulısınça üz eşennän kitä ala dip kisätä. İrannıñ kürenekle cämäğät eşleklese, bıltırğı Nobel bülägen qazanğan Şirin Ebadi isä bügen, Hindstannıñ Bombey şähärendä yasağan çığışında, ägär dä İrandağı qadimi köçlär prezident Möxämmäd Xatamineñ reformalarına ayaq çauın däwam itsä, ul urınınnan kitäçägen belderergä tieş dip äytte.


text:
Üzbäkstandağı terror ğämälläre öçen räsmi Taşkent Äl-Qaidäne ğäyepläde; Waşington Taşkentqa yärdäm wäğdä itte
Üzbäkstanda uzğan yäkşämbedän birle däwam itkän säyer bäreleşlär näticäsendä 40tan artıq keşe xäläk buldı. Nigezdä militsiägä qarşı yasalğan xöcümnär öçen cawaplılıqnı älegä berkem dä üz östenä almadı. Räsmilär islam ekstremistların ğäyepli häm terorçı dip şiklänelgän keşelärne qulğa ala. Başqala Taşkentta köçäytelgän iminlek çaraları kürelä, mäktäplär ber atnağa yabıldı. Wazğiät aqrınlap tınıçlana bara dielsä dä, atnakiç irtäse tağın ber ülem oçrağı kiterde.
Audio (üzbäk militsiä xezmätkäre)
"Ül üze genä ide, anıñ belän bernindi totıq ta yuq ide. Operatsiä ozaqqa suzıldı, bez bomba-fälän yuq mikän dip tikşerdek. Bernärsä tabılmadı."
Şulay itep Üzbäkstannıñ Taşkent häm Boxara şähärlärendä uzğan yäşkşämbe başlanğan säyer bäreleşlär näticäsendä qorbannar sanı 43kä citte. Bu xöcümnär öçen cawaplılıqnı älegä berkem dä üz östenä almadı. Başta räsmilär Hizb ut-Tahrir törkemen ğäyeplägän ide. Älegä qädär köç qullanularda totılmağan bu törkemneñ Britaniädäge wäkile ğäyepläwlärne kire qaqtı. Atnakiç köne Üzbäkstan Eçke eşlär ministrlığınıñ terrorğa qarşı bülek citäkçese İlya Pyagay, xöcümnär artında Äl-Qaidä tora dip belderde. Bu xällärne tikşerü öçen prezident İslam Kärimov citäkçelegendä xökümät komissiäse tözelde. Çärşämbedä Quşma Ştatlar däwlät departamentı wäkile Adam Ereli, Waşington Taşkentqa bu terroçılarnı ezläwdä yärdäm itäçäk dip belderde:
Audio (Adam Ereli)
"Üzbäkstanda soñğı könnärdä bulğan xöcümnär hiçşiksez terror ğämäle bulıp tora. Xökümät moña qırıs cawap qaytardı. Terrorğa qarşı suğışta bez aña härtörle yärdäm kürsätäçäkbez."
Ämmä keşe xoquqların yaqlaw törkemnäre fikerençä, xäzer Üzbäk xökümäte bu forsattan faydalanıp, ildäge dini oyışmalarnı häm säyäsi opozitsiäne tağı da qatıraq bastıra başlarğa mömkin. Venada urnaşqan Xalıqara Helsinki Federatsiäse citäkçese Aaron Rhodes:
Audio (Aaron Rhodes)
"Bezneñ oyışma bu xöcümnärgä tänqit belderä. Ämmä şul uq waqıtta Üzbäkstannıñ iminlek räsmilären terrorğa qarşı köräşkändä keşe xoquqların bozmasqa, räsmi terkälgän dini oyışmalarında äğza bulıp tormağan möselmannarnı naxaqqa ezärleklämäskä çaqıra. Bu keşelär Üzbäkstanda bolay da qorban xälendä, ber nigezsez törmägä utırtıla, cäberlänä, xättä xökemsez yuq itelä."
Human Rights Watch oyışmasınıñ soñğı xisabına qarağanda, Üzbäkstanda şundıy räsmi terkälmägän, yağni, däwlät kontrolennän çittä bulğan oyımalarnıñ meñlägän äğzası qulğa alınğan, cäberlängän. Aralarında Hizb ut-Tahrir äğzaları da bar. Küzätüçelär fikerençä, soñğı xöcümnär öçen şuşı törkemne ğäyepläw prezident Kärimov säyäsätenä turı kilä. Xäzer üzbäk räsmiläre Hizb ut-Tahrir törkemen Üzbäkstannıñ İslam xäräkäte dip atalğan oyışma belän bäyläneştä buluda ğäyepli. Kärimovnı bärep töşerü maqsatı belän tözelgän bu xäräkätne Amerikannar üzläreneñ qara isemlegenä kertte. 5 yıl elek Taşkennta Kärimovnı üterü tırışlığı dip sanalğan şartlawlar öçen näq menä şuşı xäräkät ğöyeplängän ide.
Ali Gilmi, Praga


text:
Tatarstanda süz irege barmı?
Respublikada bu aralarda säyäsi tormış ällä ni görläp tormasa da, ara-tirä törle waqiğalar bulıp tora. Düşämbe könne, mäsälän, Qazanda berniçä säyäsi firkäläreneñ Tatarstan bülekçäläre wäkilläre jurnalistlar belän bergä Tügäräk östäl utırışına cıyıldı. 5 fevral’ könne uzğan Tügäräk östäl söyläşüe Patriotı Rossii-Rusiä patriotları firkäse cirle bülekçäseneñ binasında uzdı. Anda respublikada eşläp kilüçe 10 säyäsi firkä bülekçäseneñ wäkillärenä çaqırılğan bulğan. Läkin süz irege turında fikerläşügä şularnıñ nibarı 4 genä kilde. Alar arasında SPS-Uñ köçlär berlege, Rusiäneñ liberal’-demokratlar firkäse, Rusiäneñ berdäm sotsialistik firkäse häm Spravedlivaya Rossiya-Ğädel Rusiä firkäse. Häm, älbättä inde, Rusiä patriotları firkäse wäkilläre. Şulay uq söyläşüdä jurnalistlar da qatnaştı.
Tügäräk östäldä kübräk tänqit süze menä şul jurnalistlarğa, mäğlümät çaraları wäkillärenä eläkte dä inde. Törle firkä wäkilläre tatarstan xalqı törle yaqlı häm tulı mäğlümät ala almıy, dip borçıldı. Häm respublika mäğlümät çaralarında üzläre xaqında mäğlümät bulmawnı assızıqladı. Xäyer, älege wazğiättä firkä wäkilläre ğädättägeçä Tatarstan citäkçelegen ğäyeplämäde. Monda jurnalistlar üzläre ğäyeple, digän fiker belän barısı da diärlek kileşte diärgä bula. Rusiä patriotlarınıñ respublika bülekçäse başlığı Rawil Xösnullin jurnalistlarda eçke senzura barlığın äytte, ä LDPRnıñ cirle oyışması citäkçese Vyaçeslav Zubakov mäğlümät çaraları wäkillären xätta eşli belmäwdä häm aqçağa satıluda ğäyepläde, dip yazıp çıqtı Kommersant gäcite. Läkin jurnalistlar da älege däğwälarnı tınıç qına tıñlap utırmadı. Nigä sez süz irege turında saylawlar aldınnan ğına iskä töşeräsez, bez yazar idek, nindi mäğlümät birä alasız soñ sez, dip qarşı kilde.
Söyläşüneñ axırında cıyılğan firkä wäkilläre Tatarstan prezidentına möräcäğät yulladı. Anda Rusiä häm anıñ çiklärennän tış ta liberal säyäsätçe häm demokratik qimmätlärne yaqlawçı bulıp tanılğan Mintimer Şäymievnı respublikada süz irege belän kilep tuğan wazğiätne yaxşırtuda yärdäm itärgä çaqırğannar. Çönki mäğlümät çaralarında beryaqlı ğına mäğlümät taratu respublikanıñ däräcäsenä zıyan kiterä dip qayğırta LDPR, Rusiä patriotları häm Berdäm Rusiä sotsialistik firkä wäkilläre. Çarada qatnaşqan tağı ike firkä bu möräcäğätne imzalawdan baş tarttı.
Şulay itep, qayber säyäsi firkä äğzäläre Tatarstanda süz irege, mäğlümät taratu mäs’äläsendä problemalar bar dip sanıy. Xäyer, satuda törle yünäleştäge gäcitlär bar, ällä ni cäberlängän jurnalistlar turında da işetelmi. SPS-Uñ köçlär berlegeneñ cirle bülekçäse wäkile Pavel Sigal da Tatarstanda süz irege bar, dip sanıy. Küpme yazğanım buldı matbuğat çaralarına, ber genä yazmam da basılmıy qalmadı. Min, kiresençä, federal’ däräcädä, bigräk tä Mäskäwneñ telekanallarında mäğlümät bik çiklänep birelä, dip sanıym, dide Pavel Sigal. Respublikanıñ Watanım tatarstan gäciteneñ baş möxärrir urınbasarı, Dönya dilbegäse kem qulında säyäsi kitabı avtorı Mansur Mortazin da bezdä süz irege belän xällär qänäğätlänerlek, dip sanıy.
Demokratiä, süz irege bezdä qısıla dip min äytä almıym. Bezdä şaqtıy kisken fikerlär äytelä. Häm alar öçen kemder şeltä ala dip tä uylamıym. Min üzem dä yazğan süzläremä, fikerläremä qarata östän nindider kisken süzlär işetkänem yuq. Älbättä, närsäneder äytmiçä qaldırırğa turı kilä inde ul. Süz irege 100 protsent bulmıy häm bula da almıy. Läkin tatarstanda süz irege şaqtıy däräcädä bar dip sanıym minBu süz irege turında jurnalist Mansur Mortazin fikerläre ide. Xäyer, alda äytkänebezçä, berniçä firkäneñ tatarstan bülekçäse wäkilläre respublikada mäğlümät irege yuq dip sanıy häm anı buldıruda ömetlären Mintimer Şäymievqa bağlıy.
Gölnaz İlgizär


text:
Finlandiä tatarları Järvenpää mäçeten yañarttı
19 dekäberdä Finlandiäneñ Järvenpää mäçetendä Qorbanğa bağışlanğan mäcles uzaçaq. 1943 yılnı açılğan ğıybadät yortı Finlandiädä berdänber manaralı mäçet. Ul Järvenpääneñ istälekle yortı bularaq saqlana.
“1935 yılnı alar cir alalar. Xalıqtan aqça cıyalar häm mäçet tözi başlıylar, ämma suğış başlanu säbäple, tözep beterä almıylar. Järvenpää ul çaqta äle keçkenä genä awıl bula. Anda 2-3 meñ genä keşe yäşi ide”, di cämğiät särkatibe.
Mäçet barı 1943nçe yılnı tözelep betep açıla.
“Küräseñ, suğışnıñ tınıbraq torğan çağı bulğandır”, di Samärxan.
Läkin ul çaqta uq mäçet binasın turıdan-turı ğibadät yortı bularaq qullanıp bulmıy, çönki yaqında ğına Estoniadän kilgän fin ğaskärlären uqıtu bara. Häm ul alarnıñ yäşäw urını bularaq qullanıla.
Mäçet binasın elekke qiyäfätendä saqlaw
Suğıştan soñ Järvenpäägä tağın küp kenä tatarlar kilep urnaşa. Mäçettä namazlar uqıla, dini mäcleslär oyıştırıla başlıy. Şulay uq balağa isem quşu, nikax tuyları da şunda ütä.
Samärxan äytüençä, älege ğädät haman da däwam itä. Häm yıllar ütkän sayın, mäçet äledän-äle yañartılıp kilä. Ämma 66 yıl tarixı bulğan ğibadät yortın bıyıl tulısınça tözekländergännär. Bu barısı da mäxällä cıyğan häm beraz burıçqa alğan aqçağa başqarıla.
“Mäçetneñ qiyäfäten üzgärtep bulmadı, çönki mädäni yort isäplängängä Finlandiäneñ muzey citäkçelege anıñ şul kileş qaluın teläde. Järvenpää şähäre xakimiate ul yortnı sütärgä yaramıy, saqlarğa kiräk dip äytte”, di cämğeyät särkatibe.
Finlandiädäge berdän-ber manaralı mäçet
Çınnan da, bu Finlandiädä mäçet qiyäfätendäge berdänber ğıybadät yortı. Anıñ keçkenä genä bulsa da manarası bar.
Här yıl Järvenpäädä açıq işeklär könendä mäçet belän qızıqsınıp küp keşelär kilä ikän.
“Bez alarğa möselman dinen, tatar tarixın añlatabız”, di Samärxan.
Anıñ süzlärençä, Järvenpäädä xäzer barlığı 53 tatar yäşi. Xalıqnıñ kübese eştä bulu säbäple, härber comğa namazına cıyıla almıylar.
“Ämma barlıq dini bäyrämnärne dä uzdırabız. Balalar öçen uqular oyıştırıla”, di oyışma särkatibe.
Yañartılğan mäçetne dä Qorban bäyrämenä ölgertkännär. Anda ğayet namazı uqılğan. Tatarlardan tış, töreklär, kosovo albannarı häm başqa balkan möselmannarı bulğan.
“Ä bu şimbädä mäçettä Qorban mäclese uzdırabız, qunaqlar çaqırıla”, di Samärxan.


text:
Ekrem Çelebi - Eylen Hocam
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Eylen Hocam
Etiketler : Ekrem Çelebi - Eylen Hocam türkü indir, Ekrem Çelebi - Eylen Hocam türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Eylen Hocam mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Eylen Hocam türküsü, Eylen Hocam sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Eylen Hocam bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Sitem Taşlarına Vurdum Başımı
Ekrem Çelebi - Ahlatta Yeşil Kovan
Ekrem Çelebi - Halime nin Aşıkları
Ekrem Çelebi - Kahveyi Kavuranlar
Ekrem Çelebi - Bende Bu Dünyaya
Ekrem Çelebi - Kırılsın Kolların
Ekrem Çelebi - Bir Dilim Beyaz Peynir
ekrem çelebi - can özümden besmeleyi çekince-sultanım (kırıkkale)
Ekrem Çelebi - Ağlamayı Seviyorum


text:
Condoleezza Rice, ul çaqta bezdä bulğan mäglümätlärdän çığıp 9/11 xöcümnären buldırmıy qalıp bulmıy ide, dip belderde
Atnakiç könne amerikan prezidentınıñ iminlek kiñäşçese Condoleezza Rice 11 sintäber xöcümnären tikşergän maxsus komissiä aldında xisap totıp, ul çaqta qulda bulğan mäglümätlärdän çığıp, xökümät bu xäcümnärne kisätä almıy ide, digän belderü yasadı. Respublikannar bu xisapnı xuplap qarşı alsa, demokratlar – rizasızlıq belderde.
Audio (Condoleeza Rice)
"11 sintäber xöcümnären buldırmıy qalu öçen sixri qoral yuq ide. Xäcümnär Amerikanıñ üzenä yanıy digän mäglümät bulsa, bälki bu niçekter yärdäm itä alır ide. Läkin küzläw idaralärendä bulğan törle qarşılıqlar arqasında andıy mäglümät alu awır ide."
Qarşılıqlar digändä, süz nigezdä, eçke häm tışqı küzläw belän şöğellängän, FBİ belän CİA arasındağı köndäşlek turında bara. Rice monı "struktur problema" dip atadı:
Audio (Condoleeza Rice)
"Şuşı struktur problema arqasında eçke häm tışqı küzläw mäglümätläre bergä salıp qaralmadı. Näticädä säyäsmännär, ışanıçlı analizdan mäxrüm qaldı."
Rice süzlärençä, yaña eçke iminlek idaräse näq menä şuşı citeşsezlekne beterü öçen tözelgän. Ğömümän alğanda, Buş administratsiäse terrorğa qarşı köräş mäsäläsendä başqa administratsiälär belän çağıştırğanda, kübräk eş başqara dide ul. Buşnıñ respublikan partiäse wäkilläre bu çığışqa yuğarı bäyä birde. Ä menä demokratlar, kiresençä, küp kenä qarşılıqlar taptı. Misal öçen, zamanında Clinton administratsiäsendä yuğarı urın alıp torğan Leon Fuerth, Azatlıqqa birgän äñgämäsendä şularnıñ bersen kiterde:
Audio (Leon Fuerth)
"Buş adminsitratsiäse FBİ belän CİA arasındağı qarşılıqnı añlasa da, bu mäsäläne xäl itü öçen bernindi citdi çara kürmägän."
Soñraq şuşı komissiä aldında Bush üze häm vitse-prezident Dick Cheney basırğa tieş. Läkin alar ant astında söylämiäçäk, häm dä notıqları räsmi terkälep barmayaçaq. Komissiä üzeneñ axır näticäsen berniçä aydan, prezident saylawlarına qädär iğlan itergä cıyına.
Ali Gilmi, Praga


text:
Düşämbe 10 dikäberdä G.Qamal i
Düşämbe 10 dikäberdä G.Qamal isemendäge tatar akademiä teatrında ber möhim waqiga buldı. Yazuçı Rabit Batulla üzeneñ «Söyembikä—Xanbikä» äsären kiñ cämägatçelekkä täqdim itte. Şuşı täqdir itü mäclese qısalarında Damir Siraciev isemendäge teatr premiyäen tapşıru buldı. Bu premiyane «Tatart» digän mädäni üzäk buldırgan.
Düşämbe könne Damir Siraciev isemendäge ike teatr premiyase tapşırıldı. Teatr sängätenä zur öleş kertkän öçen, Tufan Miñnulinnıñ «Ezlädem, bägrem sine» isemle pyessanı säxnägä quygan rejiser Rifqat İsrafilov häm rässam Tañ Enikeev şuşı büläkkä layıq buldı.
Şulay uq, dramaturg Zölfät Xäkim dä «Su töbendä söygänem», «Kişer basuı», «Küräzäçe», «Çaptı atım Qazanga» häm başqa pyessaları öçen şuşı teatr premiäse birelde.
Azatlıq radiosı öçen Qazannan Bikä Timerowa


text:
Narkomaniä turında mäğlümät çaraları ni söyli?
Küp kenä mäğlümat çaraları, ä bigräk tä rayonda eşläwçelärdä professional'lek yuqlığı küzgä taşlanıp tora, üzeşçänlek xökem sörä. Häm näticädä xalıqqa tieşle mäğlümatnı citkerü, ä dimäk problemanı çişü buyınça tieşle eş başqarılmıy. Mäsälän, “Mäğrifät” gäzite. Narkomaniäne yaqtırtu öçen älege basmağa uzğan yılda 20 meñ sumlıq grant bülenep birelgän häm yılnıñ oktäber-dekaber aylarında narkomaniägä qağılışlı barlığı 2 material dönya kürgän. “Tatarstan yäşläre” 40 meñ alğan, 3 material bastırğan. Rayon gazetalarınnan “Zaman sulışı” gazeta 20 meñlek grant alğan, 2 material çığarğan, “Zäy ofıqları” da 20 meñ alğan häm 1 genä yazma bastırğan. Jurnallar arasında isä “Mäğärif” 50 meñ, “Mäydan” 30 meñ häm “Tatarstan” jurnalı 50 meñ sum aqça alğannar, şulay da narkomaniä turında mäqälälär yazu belän mawıqmadılar. “Yaña Ğasır” televideniesendä çığuçı “Tin-klub” tapşıruına narkomaniäne yaqtırtu öçen 50 meñ sum bülengän, barlığı 2 tapşıru dönya kürgän. “Variant” kanalınıñ “Pozitiv” tapşıruına 65 meñ birelgän, 1 material äzerlägän. “Yaña Ğasır” radiosınıñ “TBoe BpeMя” tapşıruı öçen 30 meñ, “Tatarstan” radiosınıñ “Serdäşxanä” tapşıruına 50 meñ sum bülensä dä, narkomaniä turında alarnıñ tawış-tınnarı da çıqmağan. “Tatar-inform” mäğlümät agentlığı 50 meñ sumlıq grant alğan, 40 mäğlümät, 2 intervyu äzerlägän.
Älege mäğlümät çaraları arasında “KoMcoMoлbckaя пpaBдa” gazetı «Efir» kanalınıñ “Labirint”, “Beceлыe cTapTы” tapşıruları ğına berniqädär alda bara, tieşleçä yaqtırtırğa tırışa. Ämma bik kür massaküläm mäğlümät çaraları temağa kerep kitep, problemanıñ möhimlegen açarğa aşıqmıy, zur aqçalar suğa töşep yuğala. Qısqası, narkomaniä belän köräşkändä aqça ğına tügel, ä qızıqsınu häm namus ta kiräk.
Al'bina Zäynulla.


text:
Neftekamda “Duslıq moñı 2006” bäygese
Bıyıl “Duslıq moñı – 2006” icat bäygeseneñ yomğaqlaw öleşenä 55 başqaruçı saylap alınğan ide. Comğa könne şularnıñ arasınnan da iñ köçlelären saylap alu ütte. Jyuriğa bıyıl da Başqortstannıñ tanılğan cırçıları häm sänğät belgeçläre belän bergä, Tatarstannıñ talantlı säxnä yoldızları da kerde. Zöhrä Säxäbieva, Zölfiä Şakirova häm başqalar Qazannan kilep bu bäygedä yäş cırçılarğa üz bäyälären birä.
Jyuri räise, kürenekle cırçı, Başqortstanıñ xalıq artistçası Flürä Kildiärova “Duslıq moñı” xalıqara cır bäygese xaqında fikerläre belän urtaqlaştı.
Neftekamada ütüçe “Duslıq moñı” xalıqara bäygesenä bıyıl da Başqortstan belän Tatarstannan ğına tügel, ä Rusiäneñ törle töbäklärennän, şulay uq Ukrainadan, Latviä häm Estoniädän dä wäkillär kilgän. Tatarstannan kilgän yäş cırçı Ruslan Gabitov belän Tömän ölkäsennän Aygöl Şahmanova da şuşı bäygedä köç sınaşa häm härberse bu yarışlarda uñışlı çığış yasarğa ömetlänä.
Älege icat bäygesendä ciñüçelärneñ isemnäre şimbä könne iğlan iteläçäk. Şunda uq Gala-konsert barışında alarnı büläkläw çarası da ütä. Gran-pri iäse bıyıl da ciñel avtomobil''gä layıq bulaçaq. Qalğan ciñüçelärgä dä qimmätle büläklär äzerlängän.
Fänis Fätxi, Ufa.