text:
«Boyle ketişat 2013 senesi iyün ayında YÜNESKOnıñ butündünya medeniy asabalıq cedveline kirsetilgen «Hersones Tavriçeskiy» ukrain Miilliy qorurnıñ şimdiki statusından kelip çıqa. Bundan da ğayrı, Hersoneste Rusniñ vaftizi olğan edi. Bugün Hersones yerli vizantistikanıñ merkezi olaraq tanıla. Eger de muzey federal muessise olıp belgilense, şu status oña tamamınen mensüp olur», – dedi Junko.
Baş mudirniñ aytqanına kore, qorurnıñ statusı deñiştirüv neticesinde yerli uquqiy baza da RF uquqlarına kore teşkil olunmalı.
O, qol tutuv içün RF Cemiyet palatasına muracaat etmege niyetlene. Aqyar devlet administratsiyasınıñ medeniyet İdaresi RF medeniyet nazirliginen muzakerelerni keçirmekte.
Ukraina medeniyet Nazirligi rusiye işğali neticesinde ukrain alimler içün qapalı olunğan «Hersones Tavriçeskiy» qorurını qorçalamaq içün YÜNESKOğa muracaatta bulundı.


c: text/html

text:
Sabıq prezident Viktor Yanukoviç etrafında olğan al-azırda Moskvada bulunğan menba «Ukrain saylavı» yolbaşçısı Viktor Medvedçuknıñ Donetskteki barışıq planı boyunca muzakerelerde iştirak etüviniñ versiyasını bildirdi.
Menbanıñ malümatına köre, Medvedçuk muzakerelerniñ eki basamağı arasında qorantasını Hırvatistanğa yahtağa alıp ketti, soñra Moskvağa kelip muzakerelerniñ ekinci basamağından evel aqıl tanıştı. Bundan soñ Donetskke yol aldı, dep haber ete zn.ua.
Menbanıñ versiyasına köre, Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Ukrain saylavınıñ» yolbaşçısını ukrain siyasetine qaytaracaq ola. Maqsatqa irişmek içün Medvedçuknı Donetsk vilâyetiniñ gübernatorı vazifesine tayin ete bileler. Muzakerelerde iştirak etken halq deputatı Nestor Şufriç ise Lugansk vilâyetiniñ yolbaşçısı olması mümkün.
İleride, Donetsk vilâyet devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı olğan Medvedçuk parlament saylavlarında bayağı reyni qazana bile.
Tahminlerge köre, Medvedçuknı gübernator vazifesine tayin etmek meselesi Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ şahsiy muzakerelerinde baqılmaq kerek (endi baqılmağan olsa).
Muzakerelerni azırlağan ve keçirgen gruppadaki menbalar bildire ki, cuma künü Donetskte olıp keçken körüşüvde Medvedçuk esasen susıp oturdı. Aynı vaqıtta, körüşüv devamında, separatistlernen laf etmek içün çıqa edi. Menbanıñ qayd etkenine köre, Medvedçuk «DNR» ve «LNR» vekillerine Kiyevniñ angi talaplarına riayet etmek, neni ise olardan talap etmek kerekligi aqqında aytqanına oşap kete edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Olarnıñ böyle bir imkânı olsa eda, olar Pötr Poroşenko ya da Oleg Lâşkoğa rey berir ediler.
Bunıñnen beraber, bazı aqmescitliler saylavlarda iştirak etmege istemeyler. Olarnıñ fikirince, kösterilgen namzetler arasında lâyıq birisi yoq.
Çoqusı adamlar deyler ki, böyle bir imkân olsa edi de, olar saylavlarğa barmaz ediler.
Malüm ki, Qırımda Ukraina prezidenti saylavları keçirilmey. Buña baqmadan, Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Qırımnıñ bir çoq sakini qıtaiy Ukrainağa barıp, rey berdi. Saylavlarda iştirak etmek içün evelden qayd etilmek kerek edi.
Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Mıhaylo Ohendovskiyniñ malümatına köre, nevbetten tış prezident saylavlarında iştirak etmege qarar alğan Qırım sakinleriniñ çoqusı Kiyevde rey berecek.


text:
İlhaq etilgen Qırımda üst seviyeli memurlar tarafından berilgen deklaratsiyalarnıñ tetqiq etilmesi meraqlı bir qanunğa tabiiylikni kösterdi: meger ki, olarnıñ çoqusı yarımadadaki Rusiye ükümeti vaqtında zenginleşti. İlhaqnıñ dört yılı içinde bu vazifeli şahıslar «Tavriya»larını taşlap, premium sınıflı ecnebiy markalarğa oturdı, yarımadada evler ve topraq arsalarını satın aldılar.
Misal içün, 2014 senesinden soñ yarımadada qırımtatarlarnı közetken Devlet dumasınıñ ilhaq etilgen Qırımdan deputatı ve Devlet duması yanındaki milletler işleri boyunca komiteti reisiniñ muavini Ruslan Balbek 2015 senesinde 1 million 800 biñden az ruble – qararnen 25 biñ dollar qazandı, taşınılmaz mülkü ise yoq edi. Şimdi Balbek bundan üç qat ziyade – 4 million 600 rubleden biraz eksik miqdarda para qazana. Onda topraq arsası, ev, Moskvada kvartira peyda oldı. Ondan ğayrı o, apayı ve balalarınıñ adlarına da arsalar, evler ve kvartiralarnı qayd etti.
«Qırım korrupsiyağa qarşı komiteti»niñ reisi, «Aldatılğan Qırım»nıñ tesis eticisi İlya Bolşedvorov, böyle zenginleşmeni yüksek resmiy aylıqlarnen añlatmaq mümkün degil, dep saya.
Tamam milliy azlıqlarnıñ meseleleri ile oğraşmaları kerek olğan insanlarda kelirler ğayrı münasip şekilde birden arttıİlya Bolşedvorov
– Ruslan Balbekte kelirlerniñ birden artması, eñ evelâ onda aylıqnıñ artmasınen bağlı. Devlet dumasınıñ deputatları resmen pek yahşı qazanalar. Lâkin, bunı bile köz ögüne alsaq, raqamlar bir-birine uymaycaq – em 4 million qazanmaq, em de Moskvada kvartira almaqnıñ çaresi yoq. Topraq arsası ve bütün diger şeylerniñ meselesi de aynı. Aynı bunıñ kibi Sergey Aksönovda da kelirler birden arttı: evelden apayınıñ işleri zarzornen kete edi, şimdi ise o, gubernatorlarnıñ eñ zengin apayları arasında ekinci ya da daa bir qaçıncı yerinde buluna. Ondan ğayrı, tamam milliy azlıqlarnıñ meseleleri ile oğraşmaları kerek olğan insanlarda kelirlerniñ ğayrı münasip şekilde birden artqanına diqqatnı celp etmek ister edim. Men bunı, aqlanğan halqlarnıñ yerleşmesine ayırılğan ve aqiqatta olarğa kelip tiymegen devlet paraları ile bağlı olğanını tüşünem. Qırımtatarlarda bu vaziyetten közleri qayttı.
Mevzuğa dair: Rusiyeden «qazandılar»: Qırımda «milliy meseleniñ» kuratorları nasıl zenginleşti
2014 senesinde «Qırım» qırımtatar halqınıñ bölgelerara cemiyet areketini meydanğa ketirip başına turğan Qırımdaki Rusiye parlamentiniñ sabıq vitse-spikeri Remzi İlyasovnıñ variyeti qat-qat arttı. Dört yıl evel o, deklaratsiyasında umumiy fiyatları 11 biñ dollar olğan doquzıncı model «Lada» ile «Skoda Oktavia»nı köstergen edi. Onda ne ev, ne de topraq arsası bar edi. Şimdi İlyasovda umumiy fiyatı eñ az 70 biñ dollar olğan «Audi A6» ve «Leksus RX-350» bar. Ondan ğayrı İlyasov bir kereden dört topraq arsası, ev ve kvartiranıñ saibi oldı.
İlya Bolşedvorov, Qırım vaziyetinde cemiyet tarafından memurlarnıñ kontrol etilmesine işanmağa sıra kelmegenine şikâyet ete.
Qırımnıñ kütleviy haber vastaları amelde siyasiy ayatta iştirak etmeyler, memurlar aqqında aytqanda güya ölülerge qarşı davranğanlar kibi yapa – ya yahşı şeyler ayta, ya da indemeylerİlya Bolşedvorov
– İnsanlarnıñ, ekseriyetle, bunıñnen işi yoq. Asılında, olar buña qarşı bir şey yapıp olamaylar. Qırım prokuraturasına şikâyet etmekniñ iç bir faydası yoq, o, muracaatlarğa emiyet bermey. Baş prokuraturağa yazmaqnıñ da faydası yoq, er şey yerli seviyege endirile. Buña münasip olaraq sakinlerde yerli ükümet orğanlarına qarşı tam bir lâqaydlıq bar. Yerli kütleviy haber vastaları ise amelde siyasiy ayatta iştirak etmeyler, memurlar aqqında aytqanda güya ölülerge qarşı davranğanlar kibi yapa – ya yahşı şeyler ayta, ya da indemeyler.
Yarımadadaki parlamentniñ deputatı Sergey Şuvaynikov da Qırımda «zenginleşüv» mucizesini numayiş etti. 2014 senesinde o, deklaratsiyasında bayağı alçaq kelirler, «Tavriya» maşinası ve er biri 29 kvadrat metrlik olğan eki bir közlü kvartiranı kösterdi. Artıq 2017 senesinde ise Şuvaynikov, 32 bağça arsasını kösterip, zengin bir topraq saibi oldı. Deputat özü, er bir arsa saibinen şahsen añlaşqanını ve arsalarnıñ episini qanunğa uyğun şekilde satın alğanını iddia ete. Aynı zamanda topraqnıñ tahminiy fiyatı – yarım milliondan ziyade dollar ete. Ondan ğayrı, Şuvaynikovda «Tavriya»ğa qoşma olaraq fiyatı 36 biñ dollarğace barğan «Hyunday Solaris» avtomobili peyda oldı.
Rusiyedeki Transparency International teşkilâtınıñ «Deklarator» leyhasınıñ rehberi Andrey Jvirblis, Rusiye qanunlarında memurlarda esassız olaraq kelirlerniñ artmasına ve kelirlerge uymağan mal-mülkniñ satın alınmalarına qarşılıq köstermek içün mehanizmler bar, dep qayd ete.
– Asılında, qıymeti büyük olğan er bir şeyniñ satın alınması kelirler aqqında deklaratsiya ile esaslandırılmaq kerek – bu mal-mülk içün berilgen paralarnıñ menbaları kösterilmeli. Bunıñ kibi deklaratsiya olmasa, nazariyede bu, salâhiyetli organlarnıñ teşkerüvi içün mevzu olmaq kerek. Memur paralarınıñ peyda oluv menbalarını kösterip olmasa, bizde prokuraturanıñ mal-mülküni musadere etmek içün mahkemege muracaat ete bilecegini közde tutqan protsedura bar. Biz böyle işlerniñ az-çoq muvafaqiyetli olaraq mahkemelerge qadar barıp yetkenleriniñ bütün Rusiyede yalıñız yigirmi qadar adisesini bilemiz. Lâkin şunı da añlamaq kerektir ki, böyle vaziyetlerde prokuratura orta ve aşağı seviyeli memurlağa darbe endire, yüksek maqamlı şahıslarğa toqunmaq adeti yoq. Adet üzre, bu usulnen bir de-bir kişini yañlış areketleri içün cezalaylar. Evelden deklaratsiya berüv sistemasından bir şeyler beklenile edi, şimdi ise publika ziyadesi ile bu malümatlarğa inanmay, olar uydurma olaraq qabul etile.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Qırım işğalinden soñ Rusiye Federatsiyası akimiyeti tarafından qırımtatarlarğa nisbeten qanunsız areketlerniñ ve ayırım hususiyetlerniñ arttırılması qayd etile, bunı BMT-niñ insan aqları boyunca Yuqarı komissarı çıqışınıñ muzakere etilmesinde Ukraina Yuqarı Şurasınıñ insan aqları boyunca vekâletli Valeriya Lutkovska bildirdi.
Bu aqta Ukraina ombudsmeniniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım tamır halqına nisbeten ayırım ve sıqıştıruv Rusiye Federatsiyası tarafından qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilevniñ öz Vatanına kirmege aqqınıñ yasaq olğanından başlandı. Soñra ayına tarzda Qırımğa qırımtatar milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa da kiriş yasaqlandı. Yaqında Meclis azalarına da basım köstermege başladılar. Rusiye uquq qorçalayıcı organları tarafından Meclis azalarınıñ evlerinde, medrese, cami, Meclis ofisi, «Avdet» gazetası ve «Qırım» hayriye fondında tintüvler keçirildi», – dey Lutkovskaya.
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ insan aqları boyunca vekâletli Valeriya Lutkovska yarımadada ukrainlilerniñ avtomatik şekilde Rusiye vatandaşları olğanını da ayırım olaraq tanıy. Aqmescit SİZOsında bulunğan 400 vatandaş aqqında da hatırlattı.
Onıñ sözlerine köre, anda iç bir qanunsız areketlerni yapmağan ve Rusiye mahkemelerinde cezalanacaq Ukraina vatandaşları buluna.
Evel, Valeriya Lutkovska ve Avropa Şurasınıñ insan aqları boyunca komissarı Nils Muyjniyeks Qırımda insan aqlarınıñ nezareti boyunca iş planını tizdiler.
Lutkovska Rusiye ombudsmeni Ella Pamfilovağa qırımtatar halqı aqlarınıñ qorçalavı boyunca bütün zaruriy areketlerni yapmağa çağırdı.


text:
Berlin – Rusiye adaleti Qırımtatar Milliy Meclisini yasaq etip, onı «ekstremist faaliyetinden» sebep yasaq etilgen cemaat ve din teşkilâtları sırasına kirsetti. Asılında Rusiye tamır halqnıñ aq-uquqlarını yoq ete ve yarımadanıñ işğalci akimiyetine oña qarşı çıqqanlarnı cezalamağa imkân bere. Qırımtatarlar halqara toplulıqnıñ yardımına ümüt eteler. Bu aqqında Meclis reisi Refat Çubarovnıñ Berlinde alman siyasetçileri ve ekspertlerinen keçirgen körüşüvlerde aytıldı.
Alman cemiyeti içün Rusiye işğal etken Qırımdaki adise-vaqialar, qırımtatar halqınıñ problemaları – azlıqlarnıñ aq-uquqları ve serbestligi qorunmasını nezaret etken siyasetçi, ekspert, cemaat teşkilâtları içün tedqiq mevzularıdır. Bu sebepten Rusiyede Meclis yasaqlanmasına diqqat ayırıldı. Refat Çubarovnıñ Bundestagda, kantslerniñ hızmeti, Tışqı işler nazirligi ve Almaniyanıñ tışqı siyaseti cemiyetinde keçirgen körüşüvlerinde Meclis yasaqlanmasınen beraber onıñ aqibetleri ve Kremlge ileri basqı yolları baqıldı.
Resmiy Berlin Rusiyede Meclis yasaqlanmasını takbih etip, onı qırımtatar ayırımınıñ yañı derecesi dep saya. Olar yarımadanıñ qalğan ealisinden uzaqlaştırıla bile. Bundestagda olıp keçken körüşüvde Yeşiller firqasınıñ deputatı Manuel Sarrazin Rusiyeniñ Qırım işğali ve insan aqları meselelerini qayd etti.
«Eminim, ekseriyetniñ belli bir fikri bar ve Rusiye teklif etken Qırım statusını tanımaycaq. İndememek müim bir siyasiy vazife degil, çünki Rusiyeniñ bu yapqanlarına razı olıp qalasıñ. Qırımda insanlarnıñ vaziyetini bilemiz, amma pek az aytamız. Rusiye Federatsiyası Qırım ve Qara deñiz flotunı silâlaştıra. Bunı tüşünmelimiz», – dep qayd etti Manuel Sarratsin.
Zorbalıq ve ayırım zıncırında kulminatsiya
Qırım ve qırımtatar halqınıñ belli tedqiqçisi, doktor Miste Hotopp-Rike – Kavkaz, Tatarika ve Turkestan İnstitutınıñ müdiri (Magdeburg – Berlin) üküm sürgen vaziyette yañı teşkilât ve leyhalar qurulmağa başlağanı aqqında tenbiyeley. Onıñ aytqanına köre, «qırımtatarlarğa qoltutuv teşkilâtları çoqtan ve semereli iş yapalar, misal olaraq, zulum altında qalğan halqlarnı qoruma cemiyeti». Hotopp-Rike Rusiyeniñ Meclis yasağını Qırımdaki vaqialarnıñ soñu dep saya.
Meclis, bir sıra tedqiqçiler bunıñ aqqında tenbiyelegen ediler – Qırım işğal etile bile, dep aytqan ediler. Kyivniñ Qırım siyaseti – pek telükeli, dey edilerMiste Hotopp-Rike
«Böyle olacağı çoqtan belli edi. Bizler – türkşınas-alimler – bunı çoqtan aytqan edik. Meclis, bir sıra tedqiqçiler bunıñ aqqında tenbiyelegen ediler – Qırım işğal etile bile, dep aytqan ediler. Kyivniñ Qırım siyaseti – pek telükeli, dey ediler. Yarımada infrastrukturasınıñ inkişafına, ve umumen Qırım siyasetine mesülietsiz yanaşuv – yarımadada açuvnıñ esas sebeplerinden biri oldı, ve bu sebepten rus tilli eali yarmadada soñki «referendumda» faal iştirak etti. Şimdi aqibetleri bar: muarririyetler qapatıla, insan uquq qorçalayıcılarınıñ faaliyeti yasaq etile, Qırımdaki devletten tış teşkilâtlar yasaq etile. İnsanlar ğayıp ola, apiske alına ve ilâhre – Meclis yasağı – repressiyalar zıncırınıñ devamı ya da kulminatsiyası. Eki taraflı tesir.
Bir taraftan, memleket tışında insanlar tasavvur etken Rusiyeniñ demokratik inkişafına köre yıqıluv levhası. Qırımtatarlar içün de bu yıqıluvnı ifadeley. Meclis yalıñız adiy bir idare organı degil, medeniy ve ilmiy inkişafı içün müim olğan çetel leyhaları bozula, bir sıra halqara leyha da bozula. Er şey yasaq etilgen, toqtatılğan. Qırımda qırmtatarlarnıñ aq-uquqlarını qorçalağan faaller içün bir işaret:
«Sizni yasaq ettiler, yapqanıñız – qanunsız faaliyet, bu – Rusiye devletine qarşı bir şeydir! Onıñ içün indemeyip oturıñız, yoqsa apiske alırlar ve cezalarlar», – dep ayta Alman Kavkaz, Tatarika ve Turkestan İnstitutınıñ müdiri.
Repressiyalar arta
Meşur uquq qorçalayıcı, «Zulüm altında qalğan halqlarnıñ qoruma cemiyeti» halqara teşkilâtınıñ vekili Sarah Reinkeniñ fikirince, böyle bir qararnıñ uquq temeli yoq. Alman siyasetçileri bu yasaqqa nasıl yanaştı? Bunı Reinke öz saytında bildirdi: «Müim, ilk evelâ alman siyasetçileriniñ Rusiye adaletiniñ yapqanlarına sesli bir cevap bermegenleri – qırımtatarlarnı keder etken accı bir kerçek. «Halqnı basqı altında tutmağa izin bergen Avropağa yazıqlar olsun», – dep yazğanlar bizge Meclis azaları».
Sarah Reinkeniñ zanınca, tamır halqqa qarşı repressiyalar ve olarnıñ aqibetleri arta: qırımtatarlarnıñ halqara ruporı olğan Meclisniñ bütün aq-uquqları tutıp alındı.
«Meclis – qırımtatarlarnıñ muvafaqiyet timsalidir – sürgünlik ve basqılarğa baqmadan. Buña baqmadan, Meclis demokratik qurulışlarnı meydanğa ketirdi, Rusiyege qoltutqan akimiyet ise olarnı yoq etmege tırışa. Meclis azaları – Qırımdaki cesür ve faal demokratlar – alman ve Avropa siyasetçileriniñ lâyıq bir adımlarını bekleyler. Amma bugün de nafile bekleydirler. Daa ziyade közleri qaytacaq», – dep ayttı Sarah Reinke.
Aynı vaqıtta Meclis reisi Refat Çubarov küç qarşılığını red etip, «Qırım meselesi» halqara toplulıqnıñ ğayretinen al etilmeli, dep ayttı. Munaqaşa iştirakçileri ümüt eteler ki, bütün dünya qırımtatarlarnıñ azatlıq oğrunda küreşine qoltutıp, Kremlni sıqıştıracaq ve Meclis yasaqlanması qararı lâğu etilmesini talap etecek.
Metnniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy areketi Qırımda Tataristan Anayasası kibi yañı Anayasanı qabul etmek zaruriyeti aqqında bildire.
Mütenasip beyanatname ile Qırımtatarlarnıñ milliy areket vekilleri Rusiye Federatsiyasınıñ yolbaşçılığına muracaat etti.
Öz arizasında faaller Qırımda repressiyalarğa oğrağan halqlarnıñ aqlavı aqqında qanunlarğa riayet etilmesini talap eteler.
«Qırımda qırımtatar halqınıñ milliy devletçiligini, Tataristan Cumhuriyetinde olğanı kibi, aq ve vekâletli cumhuriyet tarzında tiklemek», – denile beyanatta.
Böyleliknen, areket vekilleri Rusiye akimiyetini siyasiy iradesini köstermege çağıra.
«Siz kerçekten de Stalin rejiminiñ halqlarğa nisbeten etilgen cinayetlerini takbih etseñiz ve cinaiy asabalıqtan qatiyen vazgeçseñiz, demek siyasiy iradeñizni kâğıtta degil de, amelde kösteriñiz, qırımtatar halqına nisbeten tarihiy adaletni qaytarıñız»,– denile beyanatta.
Bundan evel qırımtatar milliy areketi Yaltada «Büyük üçlükke» (İ.Stalin, F. Ruzvelt, U.Çerçil) abideniñ tiklenmesine qarşı çıqtı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım yarımadasınıñ işğalinden soñ sovet zamanları repressiyalarğa oğrağan qırımtatarlarnıñ ve diger halqlarnıñ aqlavı aqqında fermannı imzalağan edi.


text:
Rusiye müftiler şurası ve Musulmanlarnıñ diniy idaresi Frenkistannıñ Charlie Hebdo satirik ğazetasına yapılğan ücümni aqaretlep, neşirniñ areketlerini de provokatsiya olaraq tanıdılar.
Teşkilât reberligi aytılğan ve bastırılğan sözniñ müimligi, içki tsenzura ve diger medeniyet insanlarına ürmet aqqında unutmamağa çağıra.
Moskvada Frenkistan elçihanesiniñ yanına Charlie Hebdo satirik mecmuasına yapılğan ücüm neticesinde elâk olğanlarnıñ hatırasına çeçek ve çıraqlarnı ketireler.
Frenkistan elçihanesiniñ binası yanında fransızca yazılğan «Frenkistan, biz seniñnen» yazı ile levha ve mecmuada bastırılğan karikaturalar tiklenildi, dep haber ete «Dojd» telekanalı.
Yanvar 7-de Charlie Hebdo muarririyetine ücüm etildi. Ücüm vaqtında 12 insan elâk oldı, şu cümleden baş muarriri de. Şaatlarnıñ aytqanına köre, cinayetçiler «Muhammed peyğamberi içün intiqam alamız», dep qıçıra ediler. Cinayetçiler qaçıp oldılar.


text:
Cuma künü, yanvar 29 künü, Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisiniñ muavini «fevral 26 işi» boyunca yaqalanuvınıñ bir yılı tola.
Ahtem Çiygoz Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komitetininde «kütleviy tertipsizliklerde iştirak etüvinde şeklengeni» boyunca sorğu devamında yaqalandı. Çiygozdan ğayrı, qırımtatar faalleri Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Eskinder Nebiyevni da yaqaladılar.
Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoz bir buçuq yıl evelsi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Russkoye yedinstvo» («Rusiye birligi») firqasınıñ faalleri arasında teşkil olunğan «kütleviu tertipsizliklerde» iştirak etüvleri içün qabaatlana.
Yaqalanğanlar öz qabaatını tanımaylar.
Cuma künü, yanvar 29-da, Ukraina Tış işler nazirliginde «fevral 26 işi»niñ birinci iştirakçisi – Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Ahtem Çiygoznıñ yaqalavı yıllığına bağışlanğan sergini azırlaylar.
Tedbirde qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve qırımtatarlarnıñ timsaliy organınıñ diger azaları, Ukraina Tış işler nazirliginiñ temsilcileri ve cemaat erbaplarınıñ iştiraki beklenile.
Tedbir teşkilâtçıları – Qırımtatar Resurs Merkezi, «Yevromaydan SOS», Qırımtatar Milliy Meclisi ve Ukraina Tış işler nazirligi, Eroupean Endowment for Democracy. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, leyha #LetMyPeopleGo kampaniyasınıñ qısmıdır. Taqdimi saat 11:00 başlanacaq.


text:
2018 senesi oktâbr 17-sinde atış ve patlav olıp keçken, Keriç politehnik kolleciniñ binasında 2019 senesi yanvar 14-ünde dersler keçirilip başlaycaq.
Bu atqa Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov bildirdi.
“Bina tamirini yanvarniñ 10-unda bitirmek kerek, yanvar 14-ünde korpus endi studentlerge açıq olacaq. Er künlük yaşayış qayta”, - dedi Aksönov.
Oktâbrniñ 17-nde, çarşenbe künü, Keriç politehnik kollecinde patlav ve atışuv oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Oktâbrniñ 19-nda Keriçte ve Yedi Quyu rayonında ücüm qurbanlarınıñ cenazeleri qılındı. Vedalaşuv merasimine biñlernen insan keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
1 May bäyräme cir şarı buylap atlawın, ğädättägeçä, könçığıştan başladı. Fillipin başqalası Manilada qullarına şiğärlär totqan meñlägän keşe prezident Gloria Arroyo xökümätenä protest belderde.
Keşelär eş urınnarı taläp itte, azıq-tölek häm benzin bäyäläre artuğa protest belderde. Waqıt-waqıt eşlär qızuğa da kitkäläde. "Gloria xanım – açlıq krizisı!", "Korrupsiäne tuqtat!", "Sineñ säyäsäteñ xalıqqa qarşı!" dip qıçqırdı ber xanım.
Qayber protestçılar üzlärenä döge qapçıqları kigän ide. Soñğı aylarda dönya bazarında döge bäyäse ikelätä arttı. Könçığış xalıqları öçen bu töp azıq.
Progressiv xezmät berläşmäse digän oyışma citäkçese Josua Mata xättä açlıq başlanu qurqınıçı belän kisätä.
"Fillipinda açlar sanı arta, - di Mata. – Keşelär xökümätneñ buldıqsızlığına protest belderä. Xökümätneñ bu mäsäläne çişä almawın kürep yöräk ärni."
İndoneziä başqalası Jakartada şul uq taläplär. Hönär berlekläre oyıştırğan çarada 15 meñläp keşe qatnaştı. Prezident sarayına citkäç, politsiä xalıqnı su atıp tuqtattı.
Törkiä xökümäte 1 May yöreşenä röxsät birmäde. Alay da İstanbulda meñlägän student häm eşçe üzäk mäydanğa ütergä tırıştı. Politsiä alarnı quıp taratu öçen yäş gazı qullandı. 200-läp keşe totqarlanğan, 6 politsiä xezmätkäre yaralanğan.
Rusiädä 1 may çaraları tınıç ütte. Läkin, anda da keşelär yäşäw şartlarına, bäyälär üsügä protest belderde. Räsmi sannarğa qarağanda bu yılda ğına bäyälär 6%-qa artqan.
Çiläbedä "Xezmät xaqları bäyälärdän tizräk artsın!" digän şiğär belän ütkän çarada 14 meñläp keşe qatnaşqan. Bu taläp Mäskäwdä ütkän mitingta da qaytawaz bulıp yañğıradı.
"Dönya däräcäsenä kütärelgän bäyälärgä tiñ xezmät xaqları kiräk, - di Rusiäneñ hönär berlekläre federatsiäse prezidentı Mixail Şmakov. – Älbättä, moña ber säğattä ireşep bulmıy, läkin äwzemräk xäräkät xäzer başlanırğa tieş."
Qulına qızıl qanäferlär totqan kommunistlar citäkçese Gennadiy Zyuganov ber törkem yäşlärgä aldında alar belän fikerdäş buluın añlatırğa tırıştı.
"Yäşlär problemnarnı yaxşıraq sizä, köçle ildä yäşärgä teli, - di Zyuganov. - Yaxşı eş, yaxşı xezmät xaqları, çın ğailä bulır dip ömetlänä."
Läkin Mäskäwdä xalıqnıñ küpçelegen bügen komunistlar tügel, başqa partiä cıydı. "Berdäm Rusiä" ütkärgän çarada 20 meñläp keşe qatnaşqan.


text:
Rusiyelilerniñ üçte ekisi (63 faizi) Vladimir Putinni onıñ prezidentlik muddeti bitken soñ 2018 senesi kene Rusiye prezidenti vazifesinde körmege istey. 2012 senesi oktâbr ayından berli bu eñ yüksek köstergiç. Bunı «Levada-Center» tarafından keçirilgen soravnıñ neticeleri köstere.
Dört yıl evelsi Putinni 2018 senesi prezident olaraq körmege istegenlerniñ sayısı aman-aman eki qat eksik edi – 34 faiz edi, 2014 senesi olar ende yarıdan çoqunı teşkil ete ediler, deyler cemiyetşınaslar.
Aunı zamanda, Putinniñ yañı müddetke saylanılğanını istemegenler 2012 senesinden soñ eki qat eksildi – 40-tan 19 faizğa qadar tüştü. Soravdan keçkenlerniñ dörtte biri işana ki, 2018 yılına qadar Ruside prezident vazifesinde Putinniñ yerini ala bilecek yañı lider peyda olmaq mumkün. Dört yıl evelsi böyle insanlarnıñ sayısı aman-aman yarı edi – 49 faiz.
Rusiyede prezident saylavları 2018 senesi mart ayında keçirilmek kerek. Müddetten evel saylavlarnıñ keçirilmesi aqqında munaqaşalarnı Kremlde defalarca inkâr ete ediler. Putinniñ özü, nevbetteki sefer devlet yolbaşçısı vazifesine öz namzetini teklif etecegi aqqında qarar daa almağanını dey edi.
«Levada-Center» sentâbr 5 künü Rusiye Adliye nazirligi tarafından «çetel agentler» cedveline kirsetilgen edi. Bundan bir-qaç kün evel cemiyetşınaslar saylavlar ögünde «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ itibarı tüşkenini köstergen ediler.


text:
PAO «Ukrtelekom», onıñ Qırım ve Aqyar bölükleri Qırımda ileride de bağ hızmetlerini berecek.
Bunı İnterfaks-Ukraina agentligine şirkette bildirdiler.
«Qırımda ukrain şirketlerniñ işiniñ uquqiy nezareti olmağanına baqmadan, PAO «Ukrtelekom» ileride de Qırımda üzülmeycek bağnı temin etecektir», – deyler «Ukrtelekom»da.
Bunıñ ile mında şunı da qayd eteler ki, ukrain qanunlarına köre bağ obyektlerniñ tam ve tez tehnikiy hızmetini keçirmege imkân olmağını «Ukrtelekom»nı Qırımda bağnı saqlamaq ve PAO «Ukrtelekom» aktivlerniñ qoruvı içün bütün zaruriy qanuniy yollarnı qıdırmağa mecbur ete.
Evel Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov «Ukrtelekom» qırım bölügini Rusiye qanunlarına köre qayd etip, «Naştelekom» olğanını bildirdi.


text:
Onıñ aytqanına kore, operatorlar Herson vilâyetinde bulunalar, olarğa tibbiyet yardımı kosterildi. Pilunskiyniñ ozü bildire ki, olarğa kendilerini bir tertipke ketirmek içün biraz vaqıt kerek.
«Serbestliktem, şunıñ içün alım da guzeldir. Amma tafsilâtlarğa berilmege istemeyim, çünki er şey alâ daa aqlımda, ozüme kelmege isteyim, em de tibbiy teşkerüvden keçmek kerekim», – haber ete Pilunskiy.
«Vavilon’13» kinematografist birleşmesiniñ operatorları Yaroslav Pilunskiy ve Yuriy Gruzinovnıñ Aqmescitte martnıñ 16-da, bazar kunü ğayıp olğanları aqqında haber teşkilâtnıñ Facebook saifesinde peyda oldı.
«Yaroslav Pilunskiyniñ maşnası, Mitsubishi Pajero AA7132İN gece STOdan hırsızlandı. Cinayetçiler garajnıñ qapusını bozıp, maşnanı belgisiz yönelişke aydadılar. Malüm ki, operatorlar ukrain arbiyleri içün şeyler posılkasını qarşılamaq kerek ediler. Posılkanıñ meselesi de şimdi belli degil», – dep aytıla edi.
Yaroslav Pilunskiy – qırımlı, Yuriy Gruzinov – rus, Kiyevde yaşay.


text:
Qırımda vaziyet kerginleşkeninen Rusiyeniñ musulman yetekçileri ardı-sıra yarımadanı ziyaret etip başladılar. Bir baqıştan – birlikte qırımtatarlarnı «tınçlandırmaq» ve Rusiye Federatsiyası ile işbirlik qurmaqnıñ müimliginde qandırmağa istediler.
Vaqıt keçken soñ, müftiylerniñ esas maqsadı Qırım diniy idaresiniñ destegini qazanıp, Rusiyeniñ islam merkezleri arasında kendi yeriniñ pekitilüvi olğanı añlaşıldı. Devletteki 89 müftiyatlar arasında birinci yer içün qattı küreş devam etmekte.
Rusiyedeki 5 biñ musulman cemiyetlerniñ idare etüvi boyunca birinci yerde Şimaliy Qavqaz musulmanlarnıñ Koordinatsion merkezi yetekçilik yapa ve cemiyetlerniñ otuz fayızı onıñ altında buluna. Merkezniñ müftisi İsmail Berdiyev Qırımğa daa kelmedi.
Ekinci yerde – Tatarstan musulmanlarnıñ diniy idaresi buluna, o cemiyetlerniñ 25 %-nı idare ete. Tatarstannıñ yaş müftisi Kamil Samigullin Qırımğa martnıñ başında kelip, boş qolnen evine qaytqanı añlaşıla.
Onıñ artından yarımadanı, Rusiye müftiler şurasınıñ reisi Ravil Gaynutdin, onıñ tesiri altında cemiyetlerniñ 15-18 % fayızı bulunmaqta ve özüni Moskva, Merkeziy region ve Çuvaşiyanınıñ mustaqil müftisi kibi tanıtqan o qadar da itibarlı olmağan, amma maqsatkâr Albir Krganov ziyaret ettiler.
Qırım muftisi Emirali Ablayev, episi musafirlerni qabul eterek, diniy idaresiniñ ayırı çalışacağı, amma, işbirlikni red etmegenini bildirdi. Onıñ mevamını resmiy olaraq Ravil Gaynutdin destekledi, onıñnen ğaliba eñ çoq bağ-alâqalar qurulması mümkün.
Gaynutdinniñ raqibi Albir Krganov neticelerge irişmey, Rusiye tarafdarı olğan «Milliy firqa» teşkilâtına qol tuttı.
Qırım eki musulman yetekçilerniñ matbuat vastaları vastasınen küreş meydanına çevirildi. «Milliy firqa»ğa qoşulğan Krganovğa Piterden davalı erbap Tanay Çolhanov destek kösterdi. Çolhanovnı «Rus sıfatı» neofaşist teşkilâtı ile alâqalarda şekleyler ve rasizmde qabaatlaylar. Onıñnen bir sırada Qırım diniy idaresine qarşılıq köstermek içün 4 yıl evelsi Ukrainada öz başına tayin etilgen müftiy Ahmed Tamim yolbaşçılığında Qırım musulmanları diniy merkezi çalışa.
«Firqanıñ» saytında ve bazı rusiyeli qaynaqlarda, Müftiyler şurası islam radikal teşkilâtlarğa qol tutqanında qabaatlanğan
Bu kibi teşkilâtlarğa, Ukrainada yılllar devamında adden tış islam teşkilâtlarğa qarşılıq köstergen Qırım musulmanları diniy idaresi ve Meclis ta ait. Yarımadada özüniñ hayriye leyhalarınen belli «Alraid» teşkilâtı da ekstremistlerge ve atta «Al-Kaida»ğa qol tutuvında qabaatlana.
Bu qurumlarnı Qırımda yasaq etip, olarnıñ faal azalarını Rusiyeniñ Cinaiy Qanunlarına köre taqip etmege çağıralar.
Qırımtatarlarnıñ 70-ten 90 %-ğa qadar desteklengen Meclis ile bağlarnı pekitmege istegen Tatarstan Cumhuriyetiniñ reberleri de keskin teñqidke oğratıldı.
Qırım müftiyatı, Meclis ve Rusiye Müftiyler Birligi davada iştirak etmey, qabaatlavlarğa riayet etmemege tırışalar, «Alraid» ise, teñqidni «bazı meraqlanğan şahıslarnıñ yarımadada vaziyetni kergileştirmege istegenini» bildirdiler.
Marginallar ile birlikte Qırım «akimiyeti» islam aqqında qorqunçlı ikâyelerni tekrarlamasa edi, iftiralar kerçekten de bir kimseni meraqlandırmaz edi. Olardan soñkisi - qırımtatarlar lideri Mustafa Cemilevniñ Dnepropetrovsk vilâyeti yolbaşçısı İgor Kolomoyskiy ile qırımtatarlarnı qabul etecek «Qırım» göñülliler batalyonınıñ peyda etilmesinen bağlı edi.
«Milliy firqa» reisi Vasfi Abduraimov yerli «mütehassılar»nen, Cemilev ve Kolomoyskiy Qırımda cenk başlaycaqlarını ayta bere. Tanılmağan cumhuriyetniñ baş naziri Sergey Aksönov batalyonğa qoşulğa qırımlılarnı «qattı ceza»nen qorquza, Qırım parlamentniñ «reisi» Vladimir Konstantinov ise, cinayetçilik ve terrorizm ile küreşüv maqsadında «kün evelden keskin sürette riayet etmege» vade ete.
«Umma» Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilovnıñ fikirince, umumen qırımtatarlarnı yaramay olaraq köstermek içün tedbirler başlana. «Şimdilik musulman teşkilâtlarğa qarşı informatsion cenki başlandı ve o Qırımda artqan memnüniyetsizliknen bağlı. Ealini qırımtatarlarğa qarşılıq köstermege azırlaylar. Qırımtatar halqnı ise, Allah saqlasın repressiyalarğamı? Bu mesele açıq qalmaqta. Men şimdilik iç bir şeyni tasdiqlamayım, amma, soñki vaqialar bu meselege diqqatnı celp ete», - dey o.
İyün 12 künü Qırımnı soñki olaraq Talgat Tacuddin ziyaret etti – Rusiye musulmanlarınıñ eñ eski Merkeziy diniy idaresiniñ reisi. Özüni «baş müftiy» olaraq adlağan Tacuddin cemiyetlerniñ aman-aman 20 %-nı nezaret ete. Ondan evel kelgenler kibi müftiy Emirali Ablayev ile laqırdı etmege keldi, amma neticeler nasıl olğanı belli degil. Tek şunı qayd etmek mümkün, müftiy Tacuddin em Gaynutdin, em de Krganov ile munasebetleri çoq eyi degil…


text:
Yanvarniñ 26-nde Kyivdeki rusiye elçihanesi ögünde faaller «Bir ses artında - bıñ ses bar, yalıñız RF akimiyeti susıp otura» şiar altında bir aktsiya keçirdi. Bu aktsiya Find and Free («Tapmaq ve azat etmek») kampaniyası çerçivesinde, Qırımda ğayıp olğan ve tutulıp alınğanlarnıñ azat etilüvine baqtırılıp ayda bir keçirilgen 19-ncı aktsiyadır. Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri haber etmekte.
Aktsiya zarfında 10-ğa yaqın faal elçihane binası ogünde birer-birer sırağa tizilip, ellerinde Rusiyeden, 2014 senesinden itibaren yarımadada ğayıp olğan qırımlılarnen bağlı faktlarnı taqiq etmesine talap etken plakatlar tuta ediler.
«Bizler aktsiyalarnı er sefer farqlı şekilde ötkeremiz. Bugün bizler qırımlı faaller qullanğan bir kişilik piket şeklini saylâdıq. Bunıñ sebebi, bir kişi çıqqan taqdirde bile, olarnı yüzlerce, biñlerce insan eşite. Elbette ki, biz bunı Rusiye elçihanesi ögünde yapamız – çünki Qırımda olıp keçken bütün bozıluvlar içün bu struktura mesüliyetli», – dep ikâye ete aktsiya aqqında «KrımSOS» cemaat teşkilâtınıñ kordinatorı Tamila Taşeva.
Faaller bergen malümatqa köre, Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ 44 qırımlı ğayıp olğan. 17 kişi tapılğan, 16-sı – alâ daa ğayıplar sırasında, 6 kişiniñ ölüsi tapıldı, daa ekisi – apishanede tutulmaqta.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Aqmescitte maşna yolda qadın ve balanı urdı, politsiya teşkerüvni keçire, dep noyabr 25-inde Rusiye İçki İşler Nazirliginiñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Müessise malümatına köre, "GAZ 330210" maşnasınıñ aydavcısı, Şmidta soqağı tarafından Mokrousova soqağı yönelişinde Kiyevskaya soqağından ketip, eki yolcunı bastı. Olar, yolnı piyade keçitinden tış yolnı keçken 7 yaşındaki qızçıq ve 62 yaşındaki qadın edi.
"Qazada zarar körgen adamlarnı hastahanege qoydılar. Yol qazasınen bağlı teşkerüv yapıla, onıñ neticesinde bir usul qararı çıqarılacaq", - dep qayd ettiler İİN-nde.
Bazar künü Qurman rayonında yol qazasında üç adam yaralandı.
Yalta-Aqyar yolunda noyabrniñ 19-ında aqşam yol qazası oldı. Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, "Moskviç" maşnası kiyik domuznı urğanından soñ, avdarıldı.
"Tavrida" trassasında noyabr 17-sinde İslâm Terek rayonınıñ Oy Quyu (Vladislavovka) köyü nde yol qazası oldı, bir adam elâk oldı, daa birisi yaralandı.


text:
Bu uñaydan Amerika Quşma Ştatları prezidentı George Bush radiobıznıñ İran bülege xäbärçese belän oçraşıp, tıñlawçılarnı yaña yıl belän qotlap, Amerika ğömer buyı İran xalqınıñ ireklekkä omtıluın yaqlap yäşäde, ämma berük waqıtta Quşma Ştatlar Tährannıñ atom qoralına iä nulu telägen berqayçan da xuplamayaçaq, dip belderde.
Prezident Bushnıñ Näwrüz könendä dä kübräk İran turında söyläwe ber dä ğäcäp tügel - Näwrüzne bäyräm itü üze asılda näq menä borınğı İran-farsi mädäniätenä barıp totaşa. Üzäk Aziä häm İdel-Ural möselmannarına da bu bäyräm Şäreqneñ şuşı öleşennän kilä.
Şuña da George Bushnıñ yaña yıl belän qotlawı asılda Amerikanıñ İran mädäniäten tanuı, xörmät itüe turında söyläwgä totaşıp kitte:
"Amerika Quşma Ştatları härkemgä dä bäxetle yaña yıl teli! Amerikan xalqı İrannıñ böyek tarixın häm mädäniäten xörmät itä, bezneñ bu xalıqqa ixtiramıbız zur, bezneñ fäqät İrannıñ xökümäte belän genä problemnarıbız bar. Çönki ul xökümät yanawlar yasap tora häm İran xalqın dönyadan ayıruğa yünälderelgän qararlar qabul itä", di prezident Bush.
Şuña da Quşma Ştatlarnıñ iñ yuğarı citäkçese bäyräm könendä İrandağı keşelärgä turıdan-turı çığunı xup kürä, bigräk tä yäşlärgä häm xatın-qızlarğa möräcäğät itä:
"Minem yäşlärgä äytäse kilgänem şul - sezneñ cämğiät tä qayçan da bulsa irekle bulaçaq. Ä inde xanımnarğa şunı äytäsem kilä - Amerika xatın-qızları sezneñ üz balalarığıznı ömetle ber cämğiättä üsterergä häm alarnıñ tınıçlıqta yäşäwe telägen urtaqlaşa", dip belderä Bush.
Amerikan prezidentı şulay uq üzeneñ İrannı kiläçäktä süz irege bulğan häm bar dinnärgä dä irekle üseş tä'min itelgän ber il itep kürergä teläwen äytte. Bu eştä İran xalqında Quşma Ştatlar yağınnan härzaman yaqlaw tabaçağına şik bulmasın, dip ışandırdı ul:
"İrandağı xakimiät häm cämğiätneñ äle barası yulı şaqtıy ozın, ämma İran xalqı şunı belep torsın - alarnıñ irekle cämğiättä yäşäw telägen Quşma Ştatlar minem prezidentlıqta da, kiläsesendä dä nıqlap yaqlayaçaq", di George Bush.
Radiobız xäbärçese belän ütkärgän äñgämäsendä Quşma Ştatlar prezidentı şulay uq üz ile belän İran arasında yaqınayu bula aluına işarä itte, ämma monıñ öçen Tährandağı xökümät xäzergegä qarağanda başqa törleräk qararlar qabul itärgä tieş dip belderde.
Şularnıñ berse - İrannıñ üzendä uran bayıtu eşlären tuqtatuı. Prezident Bush, "İran xalqı şunı añlarğa tieş - Quşma Ştatlar İrannıñ üz atom qoralın buldıru tırışlığına qarşı buluın däwam itäçäk", dide, gärçä berük waqıtta ul, bez atomnı tınıç maqsatlarda qullanuğa uñay da qarıy alır idek digän işarä dä yasadı.
"Tik problema şunda ki - İran xökümäte elek xaqiqätne yäşerep, yalğan söyläp kilde, şuña da xäzer Quşma Ştatlar öçen dä, qalğan dönya öçen dä alarğa ışanu bik awır", dide Näwrüz uñayınnan radiobıznıñ İran bülege xäbärçese belän äñgämäsendä amerikan prezidentı George Bush.


text:
Qomşu Rusiyede mahkeme içtimaiy ağlarda terrorizmge çağırğanında qabaatlanğan 26 yaşında Qırım sakinini apiske almağa qarar berdi, dep haber ete Krasnodar ülkesi ve Hakasiya Cumhuriyetindeki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ matbuat hızmeti.
Tahqiqat versiyasına köre, daa evel Krasnoyarskta yaşağan er adamı içtimaiy ağdaki saifesinde «terror faaliyetini kerçekleştirmege» çağırğan metin ve resimlerni paylaşqan edi.
«2020 senesi oktâbr ayında qabaatlanğan kişi tanışına mesac yazıp, onı Rusiye Federatsiyasında yasaqlanğan «İslâm devleti» terror teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etmesine çağırğan edi», – dep aytıla haberde.
Şimdi erkek Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.2 maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (haber-telekommunikatsion ağlarında, hususan «İnternet» ağında terror faaliyetini kerçekleştirmege çağıruv, terror aqlavı ya da terror propagandası) ve Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.1 maddesiniñ 1.1 qısmına istinaden (terror faaliyetine yardım etüv) qabaatlana.
Qabaatlanğannıñ adı ve soyadı aydınlatılmay, izaatları yoq.
Oktâbr ayında Rusiyede er adamı «İslâm devletini» Qırımdan maliye etkeni içün 13 yılğa koloniyağa yollanıldı.
Martnıñ 20-nde Rusiye FSBsi Qırımda «İslâm devletiniñ» «gizli bölüginiñ» faaliyetini toqtattı, dep bildirgen edi. Rusiye müessisesiniñ malümatına köre, bu taqımlarnıñ Komi ve Rostov vilâyetindeki faaliyeti toqtatıldı.


text: Yöźźän aşıu millät wäkile yäşägän Başqortostan ösön bınday saralar ğäźäti küreneşkä äylände, ti oyoştorousılar. Osraşıu respublika milli muzeyında ärmän mäźäniäte kürgäźmähe menän asıldı. Bındağı eksponattarźıñ kübehe Erevandan kilterelgäyne. Küp eştärźä başqort biźäktäre, respublika simvoldarı, arxitektura korolmaları sağılış tapqan. Kürgäźmägä äźerlängändä täü siratta respublika xalqınıñ mäźäniäten, tarixın, ğöröf-ğäźättären öyrändek, ti kartinalar avtorı Geworg Mşetsi. Öfölä äle 10 meñdän aşıu ärmän yäşäy. Ularźıñ balaları tuğan telen öyränä, xalıq moñdarın, beyeüźären yaratıp başqara. Bınday mömkinlektär xäźer maxsus kileşeü menän qağıźźa la raślandı. Öfönöñ Lenin rayonı xakimiäte häm Erevan qalahınıñ Nor-Nork rayonı xakimiäte arahındağı kileşeüźä mäźäni genä tuğel, eşlekle xeźmättäşlek turahında la punkttar bar ti, Öfö qalahınıñ Lenin rayonı xakimiäte başlığı Nikolay Solodovnikov.


text:
Herson vilâyetinde qırımtatar territorial muhtariyetiniñ teşkil etilmesi şimdilik kerçek ola bilecek şey degil, dep belley Kiyevdeki Pilip Orlik adına Demokratiya institutınıñ eksperti Natalya Belitser.
Bu aqta o, iyül 4-te Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasında ayttı, dep bildire Qırım.Aqiqat.
«Bu pek zıt bir meseledir. Teşviqat, bu cümleden rusiyeli teşviqat, Herson vilâyeti ealiniñ büyk bir qısmını bu fikirge qarşı qurdı. Bunıñ içün Herson vilâyetinde eksiksiz qırımtatar territorial muhtariyetiniñ qurması şimdiki vaqıtta ola bilecek leyha degildir», – dep qayd etti Belitser.
Amma, onıñ fikrince, böyle muhtariyetniñ bazı modellerini endi ömürge keçirmege başlamaq mümkündir. Meselâ, yerli meclislerniñ ve yerli öz-özüni idare etüv organlarınıñ işbirligi seviyesinde.
İyün 23-te Kiyevde debatlar keçirildi ve qırımtatar muhtariyeti aqqında efsaneler muzakere etildi. Toplaşqan ekspertler milliy muhtariyetniñ ne olğanını, ve tamır halqnıñ aq-uquqları saqlanması içün kerekli areketlerni añlattı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko qırımtatar milliy-territorial muhtariyetiniñ teşkil etilmesi içün kerekli deñişmelerniñ Ukraina Anayasasına kirsetilmesi tez şekilde olması içün destek köstermege vade etti. 2015 senesi iyül ayında Petro Poroşenko Ukraina Anayasasına Qırımda qırımtatarlarnıñ milliy muhtariyeti aqqında qaidelerniñ kirsetilmesi kerek olğanını ilân etti. Bundan da ğayrı, o, halq deputatlarını devletniñ Anayasasına deñişmelerniñ kirsetilmesine qol tutmağa çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Moskova şeer mahkemesi, iyül 11-inde Rusiye Yuqarı mahkemesi yanında keçirilgen aktsiya içün cöremelengen qırımtatarlarnıñ apellâtsiya şikâyetlerini baqmasını devam etti.
Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Konstantin Andreyev haber etti.
Onıñ aytqanına köre, sentâbr 18-inde apellatsiya mahkemesi, aktsiyanıñ 12 iştirakçisini cöremeletmek Moskovanıñ Meşçanskiy rayon mahkemesiniñ qararını amelde qaldırdı.
"Protokollarda, tutulğan adamlarnıñ ne transporantları, ne plakatları olmağanı ve adamlar sadece turıp öz grajdalıq noqta-i nazarını ifade etkeni belgilense de, imayeniñ delilleri mahkemeni qandırmadı. Demek, qarar evelden alınğandır. İleride kimse ıntılmasın dep, cezalamaq maqsadı qoyulğan edi", - aytıp berdi advokat.
O, mahkeme, qalğan 13 şikâyetni sentâbrniñ soñunda baqacaq olğanını qoştı.
"Qalğan 13 şikâyetniñ baqılması sentâbrniñ soñunda - oktâbrniñ başında olacaq. Biz bütün malümatnı toplaymız, ve zenaatdaşlarım, Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet bermek içün endi çalışıp başladı", - añlattı Andreyev.
Moskovada iyülniñ 11-nde Rusiye politsiyası Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmaq içün Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ binasına kelgen 45 insannı tuttı. Faallerniñ qollarında yazuvlı şiarlar bar edi: «Qırımda milliy ve diniy sebeplerden repressiyalarnı toqtatıñız», «Qırımda «terrorizm» ile küreş – farqlı fikirlernen küreştir», «Bizim balalarımız terrorist degil» ve ilâhre.
Uquq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyeva, Qırımda cezalanğan faalleriniñ cöremelerini ödemek içün «Qırım marafonı» cemaat teşebbüsi çerçivesinde para toplamağa başladılar, dep bildirgen edi.


text:
Tälipter BWW minberinen söylegisi keledi. Auğanstandı biligin alğan «Taliban» osı aptada ötip jatqan Bas Assambleya otırısında söz aluğa ötiniş bergen.
«Taliban» halıqaralıq qauımdastıqqa hat joldap, BWW Bas Assambleya otırısında söz aluğa ötiniş bergen jäne wyımnıñ Dohadağı ökili Suhail Şahindidi BWW-dağı elşisi retinde wsınğan. Bir ay bwrın tälipter Auğanstan biligin basıp alğannan keyin bwrınğı prezidenttiñ BWW-dağı ökilin tanımaytının mälimdegen.
BWW ökilderiniñ mälimdeuinşe, «Taliban» wyımınıñ resmi Auğanstan biligi retinde Bas Assambleyadağı qwqığı men ökilettiligi halıqaralıq qauımdastıqtıñ arnayı komiteti tarabınan qaralu üstinde. Bwl komitette 9 müşe el bolıp, olardıñ qatarında AQŞ, Resey jäne Qıtay da bar.
Elaralıq qauımdastıq ökilderiniñ aytuınşa kezekti otırısta tälipterdiñ söz berilui ekitalay. Sebebi, Bas Assambleya otırısı kelesi düysenbide aqırlasadı, oğan deyin BWW komiteti tarabınan «Talibannıñ» ökilettiligi tolıq tanıla qoymaydı. Sondıqtan oğan deyin bwrınğı prezident Aşraf Ğanidıñ BWW-dağı resmi ökili Gulam Isazay Auğanstan ökili bolıp qala beredi.
Osığan deyingi Auğanstannıñ BWW-dağı resmi ökili Gulam Isazay. Foto: UN News
Kün tärtip boyınşa Gulam Isazay Bas Assambleya otırısınıñ soñğı küninde, 27 qırküyek küni söz aladı. Alayda, «Taliban» mälimdeme jasap, onıñ mälimdemesi men BWW-dağı missiyası aldağı Auğanstan missiyası bildirmeytinin ayttı.


text:
Sentâbr 7-de Lvovdaki Vinniki şeerinde Qırımtatar medeniyetiniñ festivali açıla. Tedbir teşkilâtçıları Vinniki şeeriniñ Tarihiy-ülkeşınas müzeyi ve Lvov şeeriniñ qırımtatar cemiyeti olalar.
Festival «Belli olmağan Qırım» sergisinen başlanacaq. Mında qırımtatar ressam, quyumcı, kilim toquyıcı ve diger ustalarınıñ işleri taqdim etilecek.
Festival programması çerçivesinde qırımtatar ustalarınıñ ananeviy eserleri kösterilecek ve satılacaq. Bundan ğayrı, altın ve yipek nağışları, «tatar işleme» usulı, çolmekçilik boyunca ustalar dersleri ötkerilecek. Festival musafirleri «Közaydın» studiyasınıñ azaları tarafından qırımtatar halq masalları esasında azırlanğan animatsion filmler numayış etilecek.
Meşur yırcı ve çalğıcılar qırımtatar halqınıñ yır sanatınen tanış etecekler. Programmanıñ soñunda ise er kes qırımtatarlarnıñ sevimli yemeklerinden biri «Tataraşnı» pişirip, onıñ dadını baqacaq.
Festival adet üzre «Horan» oyunınen yekünlenecek.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ teleradiokompaniyalarına maddiy yardım köstermek qararınıñ qabul etilmesi – qırımtatar yayını içün büyük bir ğalebedir. Bunı noyabr 17-de ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında ayttı.
«Mence, bu büyük bir ğalebe, devlet ilk sefer qırımtatarlarğa yayın ceetinden yardım etecek. Bu Qırım içün pek müim», – dep ayttı İslâmov.
Onıñ qayd etkenine köre, ATR telekanalı devlet telekompaniyası degil, amma «Ukrainanıñ devlet menfaatlarını köz ögüne alıp areket ete».
Ukraina Yuqarı Radası noyabr 17-de olıp keçken umumiy toplaşuvında Ukraina Nazirler şurasına Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarnıñ teleradiokompaniyalarına devlet bücetinden maddiy yardım köstermege imkân berecek №5333 qanun leyhasını qabul etti.
Ukraina halq deputatı Refat Çubarov Yuqarı Radada çıqışta bulunıp, 35-36 million grivna maddiy yardım aqqında laf ketkenini aydınlattı.
2015 senesi aprel 1-den başlap ATR qırımtatar telekanalı Rusiye litsenziyasını alamayıp, yarımadada yayınını toqtattı. Soñra ATR telekanalı esas Ukrainağa köçip, yayınlarını devam etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Herson vilâyeti Geniçesk rayonı Novoalekseyevka qasabasında fevralniñ 1-nde memuriy hızmet berecek merkezniñ açılışınen bağlı cemaat diñlevleri ötkerilecek. Bu aqta özüniñ Facebook saifesinde Ukraina prezidentiniñ Qırım Mutar Cumhuriyetindeki temsilcisi Boris Babin yazmaqta.
«Eger cemaatçılıq maqullese, bu Qırımğa yaqın yerleşken ve kesen-kes 2018 senesi açılacaq dördünci Memuriy hızmet berüv merkezi (MHBM) olacaq», – dep qayd ete Babin.
Novoalekseyevka territorial cemiyetine esaslanğan «Novıy vizit» neşiri qayd etkenine köre, cemaat diñlevlerinde yerli akimiyet organları, Ukraina prezidentiniñ Qırım Mutar Cumhuriyetindeki temsilciligi, Herson vilâyetindeki Ukraina devlet migratsion hızmetiniñ temsilcileri, Herson vilâyetiniñ devlet memuriyeti ve Novoalekseyevka territorial cemiyetiniñ teşebbüsçi gruppası iştirak etecek.
2014 senesi Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukraina qıta qısmınen yarımada arasında resmiy olaraq - memuriy, aslında - aqiqiy bir sıñır peyda oldı. Memuriy sıñırda «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka» olaraq üç kiriş-çıqış noqtası çalışmaqta.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Yaqında Rostov SİZOsından Aqmescitke ketirilgen Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarovğa alâ daa ilâc berilmedi, dep bildire advokatı Rifat Yahin. O, Gafarovnı Aqmescit SİZOsında ziyaret etip, müvekkiliniñ alı fenalaşqanını qayd etti.
«Qırımğa ketirilgen soñ alı fenalaştı, lâkin yazda Rostov tibbiyeti tedqiqlerden soñ böyle büyrek ve yürek hastalıqları olğan insan SİZOda tutula bile, dep qarar çıqarğan edi», – dep yazdı advokat Facebookta.
«Bunıñnen beraber, tahqiqat izolâtorınıñ memuriyeti Gafarov C.A.-ğa tuvğanları ketirgen ayatı içün kerekli ilâclarnı alâ daa bermey», – dep qoştı o.
Advokatnıñ malümatına köre, bu ilâclar Gafarovnıñ üzviyetinden zeerlenüvni çıqarmaq ve yürek işine yardım etmek içün kerek. Bu ilâclar azatlıqta berilgen ve apiste ekim komissiyası qararında tevsiye etilgen edi.
Rusiye müessiseleri işbu malümatqa şimdilik seslenmedi.
Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova işğal etilgen Qırımdan ukrainalı siyasiy mabüsler Cemil Gafarov, Server Gaziyev, Enver Ömerov ve Asan Yanikovnıñ (Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» mabüsleri) sağlıq vaziyeti fenalaşqanını bildirgen edi. Şu sebepten Denisova Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Ukraina vatandaşlarınıñ tibbiy tedqiqi içün yardım etmesini rica etti.
Daa evel Gafarovnıñ advokatı müvekkiliniñ alı kritik oldı, dep qayd etken edi. Cemil Gafarov üçünci derece saqatı, büyrekleri hasta ve yürek hastalıqları bar. Advokat Gafarovğa ilâc bermeyip, hastahanege avuştırmağa razı olmadılar, dep qoştı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qadısı Mihail Sobolük apiske alınğan qırımtatar faali Edem Bekirov imayesiniñ temyiz arizasını red etip, sıñırlav tedbirini deñiştirmedi. Bu aqta advokat Aleksey Ladin Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«FSBniñ Bekirovnı ağır cinayet işlegeninden şübheli sayması müvekkilimni işkence şaraitlerinde tutmaq içün sebep olamaz. Nasıl olsa da, mahkeme imayeniñ aytqanlarını kene körmemezlikke urdı. Mence, mahkeme içün advokat ve Bekirovnıñ özü aytqanlarını añlamaqtan böyle qarar almaq daa qolay. İnsan er kün tahqiqat izolâtorınıñ işkence şaraitlerinde buluna, Rusiye tutuv şaraitlerini temin etip olamay», – dedi Ladin.
Bekirov mahkeme oturışuvı vaqtında «yaşamağa istegenini», amma SİZO şaraitlerinde «bu qıyın olğanını» bildirdi.
«Maña qarşı davanı FBS hadimleri tarafından sahteleştirilgen dep sayam», – dedi Bekirov.
Bekirovnıñ davası boyunca mahkeme üç saat keç qalıp başladı. Qabaatlav tarafınıñ Bekirovnıñ ve imayesiniñ aytqanlarınen bağlı açıq izaatları olmadı.
İyünniñ 11-nde Avropa insan aqları mahkemesi Qırımda silâ ve patlayıcı maddelerni saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca qarar çıqardı. Mahkeme onıñ hastahanege acele yatqızılmasını talap etti.
Daa evel Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararına baqmadan, Qırımdaki Rusiye Federal telükesizlik hızmeti idaresiniñ üyken tahqiqatçısı İvan Romanets işğal etilgen Qırımnıñ Aqmescit SİZOsında tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirovnı hastahanege yatqızmağa razı olmağanını bildirgen edi.
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası FSBniñ Bekirovnı hastahanege avuştırmamaq qararına qoltuttı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Al-azırda Ukraina cenüp-şarqında bulunğan OSCE mahsus nezaret missiyasınıñ faaliyeti Qırımda olmamalı, dep bildirdi OSCE yanında Rusiye Federatsiyasınıñ vekili Andrey Kelin Venadaki teşkilâtnıñ daimiy şura toplaşuvında.
Diplomatnıñ maruza metni Rusiye Tışqı işler nazirligi saytında derc etildi.
Onıñ aytqanına köre, missiyanıñ coğrafik alanı ve vazifeleriniñ mandatı 2014 senesi mart 21-de belgilendi.
«O, Qırım ve Aqyar Rusiye Federatsiyasınıñ ayırılmaz parçası olğanından sebep o vaqıt belgilengen siyasiy-uquqiy kerçeklerni aks ete. Böylece, missiyanıñ faaliyeti, şu cümleden informatsion ceetinden, Qırım yarımadasına tesir etmemeli», – dedi Kelin.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Lvovda «Qırımtatarlar kimlerdir?» interaktiv lektsiyalarınıñ çerçivesinde nevbetteki subetni keçirecekler. Bu sefer Qırım hanlığı ve onıñ Ukraina ile olğan munasebetleri aqqında tarif etecekler.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına tedbir teşkilâtçıları – Krım SOS ve Avropa Şurasınıñ Ukrainadaki ofisi bildirdiler.
«Qırım hanlığı ve Ukraina: taqdir umumiyligi» aqqında belli tarihçı, yazıcı ve alıp barıcı Oleksa Gayvoronskiy añlatacaq.
«O, Qırım hanlığınıñ peyda oluvı, umumiy keçmişniñ kergin vaqiaları ve olarğa kelecekten olğan nazar aqqında tarif etecek, bunıñ ile Qırım ve Ukrainanıñ nevbetteki umumiy tarihı ne vaqıt başlanacaq degen sualge cevap berecek ola»,– dediler teşkilâtçılar.
Lektsiya cumaertesi künü, noyabr 29-da, Kiyev vaqtı boyunca saat 18:30, Mulârska, 2A adresi boyunca İlk Lvov kütüphanesiniñ binasında keçirilecek. Er kes davetli.
Bundan evel, leyha çerçivesinde, Lvovda qırımtatar medeniyeti, muzıka ve adetleri aqqında tarif etken ediler.
Qırım işğalinden soñ tahminen bir buçuq biñ qırımtatarı Lvov vilâyetine köçip keldi. Lektsiyalarnıñ maqsadı – Lvov sakinleri ve şeer musafirlerini qırımtatarlarnıñ medeniyeti, tarihı ve dininen tanış etmek ve medeniyetlerara dialog qurulmasına yardımcı olmaqtır.


text:
Soñki 1,5 ay devamında ukrain hızmet merkezleriniñ vekilleri, Qırımdan ve Donbasstan ketirilgen şübeli maşnalarnıñ registratsiyadan keçirmek ıntıluvı adiselerini qayd eteler. Bu aqta, Qırım.Aqiqat agentligine intervyü devamında, Ukraina İç İşler Nazirliginiñ baş hızmet merkeziniñ reisi Vladislav Krikliy bildirdi.
Onıñ sözlerine binaen, aynı bu kibi faktlarnı belli etmek içün, Ukraina hızmet merkezlerinde naqliyatnıñ ekspertizası protseduraları ğayrıdan çalışıp başladı. Belli ki, böyle naqliyatnıñ saipleri vesiqalarnıñ coyulması aqqında ariza yazıp, dublikatınıñ bermesini talap etmekteler.
«Bazıda adamlar, vesiqalar coyulğanı aqqında ilân eteler, bizim qaydlarımızğa köre ise, naqliyatnıñ Qırımda başqa saibi olğanı aqqında malümat keçmekte. Naqliyatnıñ mecburiy ekspert teşkerüvi ğayrıdan çalışıp başlağanı pek yahşı oldı, çünki böyleliknen, biz, agregat ve köçüriciniñ sahte nomeralarını teşkerip olamız», - qayd etti Krikliy.
Onıñ bildirgenine köre, naqliyatnıñ ekspert teşkerüvi keçirilgen soñ, Qırımdan ve Donbasstan ketirilgen 100-den ziyade şübeli araba qayd etildi.
«1,5 ay içinde köçürüci ve nomeraları sahte olğan 166-dan ziyade araba teşkerildi. Esasen, olar, Qırımnıñ işğal etilgen yerlerinden, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinden ketirilmekte», - tasdıqladı Ukraina İç İşler Nazirliginiñ baş hızmet merkeziniñ reisi.
Rusiye İç İşler Nazirligi, akimiyet qararına bazı deñişmeler kirsetti. Olarğa köre, qırımlı aydavcılar aprel 1 kününe qadar elde etken arabalarnıñ ukrain türlerini rusiye türlerine deñiştirmek kerek.
Ukraina Nazirler Şurasınıñ iş gruppası, aprel 1- nden soñ esasiy Ukraina boyunca rusiye türleri olğan qırım arabalarınıñ areket etüvinen bağlı meselesini çezmekteler. Amma qarar daa iddia etilmegen, memurlar, çareleri olğanı qadar qırım aydavcılarına arabalarnıñ ukrain vesiqalarını saqlamağa rica eteler. Bu ise, Ukraina hızmet merkezlerinde, ücetiniñ coyulğanı ya da qırslanılğanı sebebinden, ukrain vesiqalarnıñ dublikatı alınmasınen kerçekleşe bile.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Strasburg şeerinde Avropa Şurası yanındaki Ukraina daimiy temsilciligi territoriyasında qırımtatar bayrağı tiklenildi, dep bildire Qırımtatarlarnıñ meseleleri boyunca Ukraina prezidentiniñ vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti.
«Strasburg Avropanıñ eñ müim siyasiy merkezlerinden biri ola. Endiden soñ qırımtatar milliy bayrağı ukrain diplomatik müessisede ukrain bayrağı yanında yelpirecek ve qırımtatar halqınıñ aq-uquqları yañıdan tiklenilmesi, Qırımnıñ işğalden azat etilmesi ve yarımadanıñ ukrain nezareti astına qaytarılması kerekligini hatırlatacaq», – dep aytıla müessiseniñ beyanatında.
Qırımtatar bayrağını Strasburgta Ukraina daimiy temsilciligi territoriyasında qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev tantanalı şekilde tikledi.
Bayraq tiklenilmesi merasiminde PACE-niñ ukrain parlament eyyeti, diplomatik korpusı iştirak etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Gaspra
Gaspra (ukraince Гacпpa, rusça Гacпpa) — Qırımnıñ cenübiy yalı boyunda, Yalta regionında, Yaltadan ğarpqa taba 12 km qadar uzaqlıqta bulunğan bir qasabadır. Gaspra terkibinde Qurucılıq şeerçigi (CTpoйropoдok) ve Marat maalleleri bar. Gaspranıñ ğarbiy yanından Koreiz qasabasınen sıñırdaş.
Gaspranıñ adı «aspro» degen yunan sözünden asıl oldı, tercimesi — aq (tüs).
Rus edebiyatında Gaspra aqqındaki ilk añma acayip seyaatçı ve naturalist akademik Peter Simon Pallasqa mensüp. O 1793—1794 seneleri Qırım boyunca seyaat etkeni aqqında meraqlı tezkereler yazdı.
Gaspra qasabası şerefine 951 Gaspra isimli asteroid adlandırılğan.
Gaspra — Qırımnıñ yalı boyundaki eñ yahşı kurortlardan biri. Mında bir çoq sanatoriy, pansionat, bağça, tar yolçıq, plâj bar. Gaspra iklimi bütün Ukraina yerlerine köre eñ issi iklimlerden biri (Mishor da böyle).
Gasprada eki mektep bar: Qurucılıq şeerçiginde (1-3 seviyeli) ve Maratta (yalıñız 1-ci seviyeli).
Naqliye[deñiştir | kodunı deñiştir]
Avtobus marşrutları:
- 47 marşrut — Koreiz (yuqarı Mishor) Yalta (merkez) ile bağlay, Gaspra içinden keçe.
- 26 marşrut — Simeiz-Yalta (avtovokzal).
- Bundan da ğayrı Gaspra içinden 32 marşrut ve Forosqa barıcı reys avtobuslar keçeler.
Mahsus itibarğa lâyıq yerler[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Qarılğaç Yuvası (1911-1912 seneleri, mimar — A. Şervud);
- Gaspranen Livadiya bağlağan «Küneşli tar yolçıq»;
- Tavr nekropolleri (milâttan evel V-I asırlar);
- Haraks adlı Roma qalesi (I-III asırlar);
- Ay Todor lampatı.
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
Esas Ukrainanıñ sakinleri işğal etilgen Qırım ile naqliyat seferleriniñ yañıdan başlatıluvına qol tuta, amma yarımadağa suv berilüvi ve onıñ cenk yolunen qaytarıluvına qarşı çıqa. Bunı Kyiv-Moğıla akademiyasınıñ Siyasiy taliller mektebiniñ sımarışınen Info Sapiens ukrain agentligi mart ayında keçirgen içtimaiy sorav neticeleri köstere. Esas Ukrainanıñ farqlı regionlarınıñ biñlernen sakini cevap berdi.
Cevap bergenlerniñ 46%-ı Qırımğa avtobus ve tren yollamasına tolusınen ya da qısmen qoltuta, 22%-ı ise razı degil. Aynı vaqıtta 38%-ı işğal bitmekenine qadar yarımadağa suv berilüvine qol tuta, 17%-ı Donbas meselesinde Rusiye tarafından uzlaşuv şartınen buña razı, tahminen 16%-ı ise iqtisadiy kâr maqsadınen razı olğanını bildirdi. Bundan ğayrı, ukrain cevap bericileriniñ 38%-ından ziyadesi esas Ukraina Qırımnı cenk yolunen qaytaruv stsenariyini azırlamalı ve köz ögüne almalı fikrine razı degil, 23%-ı ise buña qısmen ya da tolusınen razı. Bu ve diger sorav neticeleri aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki daimiy vekiliniñ sabıq muavini İzet Gdanovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgen fikrine köre, cemaat isteklerine baqmadan, Kyiv yarımadağa naqliyat yollav ve suv berüv meselesinde eski qararlarına riayet etmeli.
Ukraina öz toprağını qaytarmaq içün er şey yapmalı, elbette, cenk olmamalıİzet Gdanov
– «Sluğa narodu» («Halq hızmetçisi») firqasınıñ temsilcilerinden işğal etilgen Qırım ile tren seferlerini yañıdan başlatmaq, suv bermek tekliflerini çoq eşittik. Bunı yapmağa mümkün degil, çünki böyle adımlar işğalci rejimge yardım ete. Ukraina öz toprağını qaytarmaq içün er şey yapmalı, elbette, cenk olmamalı. Rusiyege sanktsion basqını quvetleştirüv ceetinden lokomotiv olmalımız, amma şimdiki Ukraina akimiyeti Volodımır Zelenskıynıñ bir yıl devam etken prezidentligi devamında yañı sıñırlavlar kirsetüv aqqında bir qarar almadı. Elbette, ukrainalılarnıñ sualleri peyda ola bile: trenler Qırımğa ne içün yollanılmasın? Ya da uçaqlar? Vatandaşlarımızğa devlet siyaseti aqqında malümat berip olamasaq, öyle aytacaqlar.
İzet Gdanov, Ukraina akimiyetiniñ Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki kontrol-keçiş noqtalarınıñ abadanlaştırıluv kampaniyasına da qoltutatmay – onıñ fikirince, böyle etip olar tam devlet sıñırına oşap kete, bu ise Qırımnıñ işğalden qurtarıluvına yardım etmey. Ukraina akimiyetiniñ bu adımlarına Info Sapiens soravında cevap bergenlerniñ 46%-ından ziyadesi tolusınen ya da qısmen qol tuta, eki qat az kişi, cevap bergenlerniñ 21%-ı ise qarşı çıqa.
Ukraina akimiyeti Qırımnı cenk yolunen qaytaruv stsenariyini tamamen red etmemeli, dep tüşüne Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerov.
Cenk yolu da red etilmemeliİlmi Umerov
– Elbette, eñ çoq diplomatik stsenariy kelişe. Ortaqlarımıznen – ileri dünya memleketleri, halqara teşkilâtlarnen – çalışmalı, sanktsiyalarnıñ tesirli olması, Rusiyeni Qırımdan, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ qısımlarından vazgeçmesine zorlaması üzerinde çalışmalı. Faqat böyle variant çalışmasa ya da pek sozulsa, cenk yolu da red etilmemeli. Qırım olmasa, Ukraina da olmaz. Mence, işğal bitmesini beklemeyip, Ukraina Anayasasınıñ deñişmeleri qabul etilmeli ve Qırım statusı qırımtatar milliy-territorial muhtariyetine deñiştirilmeli. Memleketimizniñ öz toprağı oğrunda küreşi içün qoşma delilleri olacaq: tek sıñırlarımıznıñ ğayrıdan tiklenmesi aqqından degil, Qırımnıñ tamır halqınıñ aqları aqqında da aytacaqmız.
Info Sapiens soravında cevap bergen ukrainalılarnıñ çoqusı – 37%-ı – Qırımnı şimdiki Muhtar Cumhuriyet olaraq köre, ve tek 15%-ı qırımtatar milliy-territorial muhtariyeti variantına qol tuta. Bundan ğayrı, tedqiqat informatsion siyaset meselelerinen de bağlı: oña köre, ukrainalılar Qırım aqqında haberlerni daa çoq televideniyeden ala – cevap bergenlerniñ aman-aman yarısı böyle ayttı, internet ise reylerniñ dörtten birini alıp, ekinci yerde buluna. Cevap bergenlerni yarımadada Rusiyeniñ arbiy siyaseti, esas Ukrainanıñ Qırım siyaseti ve Qırımdaki siyasiy vaziyet meraqlandıra – 32%, 27% ve 23%. Cevap bergenlerniñ beşte biri Qırım meselesinen iç meraqlanmağanını ayttı, çoqusı – aman-aman 87%-ı – yarımada işğal altında qalğan Ukraina toprağı olağanından emin.
Ukrainanıñ tele ve radio yayınları Milliy şurasınıñ sabıq azası Serğiy Kostınskıy emin ki, Ukraina mediası Rusiye akimiyetiniñ yarımadanı esas Ukrainadan informatsion ceetten kesmek ıntıluvlarına qarşılıq köstere bile.
Er angi ayın-oyun ve doğru olmağan şeyler Ukraina kütleviy haber vastalarınıñ itibarı içün problem çıqaraSerğiy Kostınskıy
– Eñ büyük problem, elbette, jurnalistlerimizniñ işğal etilgen topraqta serbest çalışıp olamağanı ola. Kütleviy haber vastalarınıñ hadimlerine anda basqı yapıla, aqları bozula. Mustaqil media yarımadadaki vaziyetni tarafsız aydınlatmasın dep, işğalci akimiyet malümat qıtlığını yapmağa tırışa. Şunıñ içün hususan qırımlılarnen olğan bağlarımızda aktual problemlerni aydınlatuv ve kerçek malümatnı yetkizüv ola. Er angi ayın-oyun ve doğru olmağan şeyler Ukraina kütleviy haber vastalarınıñ itibarı içün problem çıqara, hususan insanlar olarğa tarif etilgeninden farqlı bir vaziyet körse. Esas Ukraina sakinlerini aytsaq, Qırım mevzusınen meraqlı olmağanlarını añlamaq mümkün: olar öz problemlerinen qasevetlene. Tolu informatsion siyaseti keçirse ediler, fayız daa az olur edi, mence.
Serğiy Kostınskıynıñ fikirince, eki taraflama haberdar etüv vazifelerini tek cemaat ve devlet yayıncıları degil, şahsiy kütleviy haber vastaları da öz boynuna ala bile.
– Tedqiqatlarımızğa köre, soñki yılları milliy telekanallarnıñ yayınlarında Qırım ve Donbas aqqında malümat pek az edi: Donbasnen bağlı bir qaç fayız, Qırımnen bağlı malümat 1%-dan da az. Ukrainalılarğa yarımadada olğanlarnı, Ukraina vatandaşlarınıñ aqları anda nasıl bozulğanını, Rusiyeniñ Qırımnen yapqanlarını bildirmeseñiz, ebet, insanlarnıñ bu malümatqa ihtiyacı olmaycaq.
Kyiv-Moğıla akademiyası Siyasiy taliller mektebiniñ müdir muavini Anton Suslov, yañı içtimaiy sorav Qırım meselesiniñ Ukraina kütleviy haber vastalarında muzakere etilmesine yardım etecek, dep ümüt ete.
Ukraina ealisiniñ beşte biri yarımadada olıp keçkenlernen meraqlanmağanını körmek menim içün şaşırtıcı oldıAnton Suslov
– Mektebimizniñ mevzularından biri Qırım meselesi ola. Ukraina ealisiniñ beşte biri yarımadada olıp keçkenlernen meraqlanmağanını körmek menim içün şaşırtıcı oldı. Bu bayağı menfiy, amma, diger taraftan, aydınlatılğan statistikağa köre tahmin etilgen bir netice ola. Ukraina kütleviy haber vastalarınıñ Qırımdaki adise-vaqialarğa az diqqat ayırğanına emiyet berilse, soravımıznıñ maqsadlarından biri – bu mevzunı memleketniñ informatsion boşluğında aydınlatmaqtır. Diger neticelerni aytsaq, Qırım ile naqliyat seferleri problemi boyunca regional bölünüvge diqqatnı celp etmege ister edim: cevap bergenlerniñ 46%-ı bu ğayege qol tutsa, memleketniñ cenübi ve şarqında bu 56% ve 61% ola. Biz bunı beklemedim, amma köçip kelmege mecbur olğanlar çoq olsa, olarnıñ yarımadağa qolay barmaq istegi añlaşıla.
Anton Suslovnıñ fikirince, cevap bergenlerniñ Qırımnıñ cenk yolunen qaytarılmasını istemegeni ukrainalılarnıñ Ukraina şarqında zıddiyetniñ kerginleşmesi ve devam etken çatışmalarda qurban sayısınıñ artmasını istemegeninen bağlı ola bile.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Bağçasaraydaki üçünci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Osman Seytumerov pnevmoniyanen hastalandı ve sentâbrniñ 20-nde tahqiqat izolâtorınıñ tibbiy bölügine acele alındı, dep bildire «Qırım birdemligi» birleşmesine advokat Emine Avamileva.
Onıñ malümatına köre, apiske alınğan faal Aqmescitte FSBde keçirilgen tahqiqat tedbirleri vaqtında yaramadı. Advokatnıñ aytqanına köre, anda Seytumerovnı sıcaq ve belli hastalıq alâmetlerine baqmadan SİZOdan ketirgenler.
«SİZO hadimleri sıcaqnı ölçmey, mabüslerniñ şikâyetlerine qulaq asmay, olarnı SİZOdan çıqaralar. Seytumerov Osmannıñ tünevin sabadan berli yüksek sıcağı bar edi, yaramay is etkenini aytqan edi. FSB idaresinde yaramadı. Osmannıñ ağası Seytumer Seytumerov bir qaç kere rica etken soñ tahqiqatçı acele yardım çağırmağa mecbur edi, acele yardım 38.2 sıcağı olğanını ayttı. Sıcaq tüşürici, ağrı kesici ine urğandırlar. Onı tahqiqatçınen beraber SİZOğa qaytarğanlar. Anda müvekkilimni bir qaç künge tibbiy bölükke yerleştirmege qarar alğanlar», – dep bildirdi Avamileva.
Onıñ malümatına köre, acele yardım hadimi Seytumerovnıñ sağ taraf pnevmoniyası olğanını bildirdi. Advokatnıñ qayd etkenine köre, «apiske alınğan faalge tibbiy yardım kösterile, em de yarın SİZO tibbiy bölügine berilmesi kere olğan ilâclar berildi».
«İmayeniñ prokuratura, nezaret prokurorı ve, elbette, Rospotrebnadzorğa muracaat etmek niyeti bar, SİZOda tutulğan şahıslarğa kösterilgen tibbiy yardım nasıl kösterilgeninen bağlı muracaat olacaq», – dep bildirdi advokat.
Diger menbalar bu malümatnı şimdilik tasdıqlamay. Aqmescit SİZOsı advokatnıñ aytqanlarını izaatlamay.
Martnıñ 11-nde Rusiye FSB hadimleriniñ teşebbüsinen qırımtatarlarnıñ evlerinde bir sıra tahqiqat tedbiri keçirildi. Yedi tintüv keçirildi, beş kişi tutuldı: Enver Mustafayev, Seytumer Seytumerov (tarihçı – QA), Osman Seytumerov, Amet Suleymanov, Rustem Seytmemetov. Olarnı FSB bölügine alıp ketkenler.
Tutulğanlar Rusiye Ceza kodeksirniñ 205.5 maddesine istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve böyle teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv) qabaatlana.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası martnıñ 11-nde Bağçasarayda ve Bağçasaray rayonında Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerden sebep cinaiy tahqiqat başlattı. Daa soñra müessise daa bir cinaiy tahqiqat başlatılğanını bildirdi – o, tintüvlerden soñ qırımtatarlarnıñ tutuluvınen bağlıdır.
Ukraina Tış işler nazirligi, martnıñ 11-nde olıp keçken tintüvlerge qarşı narazılıq bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Waşiñton - AQŞta partiälär prezident namzätläreñ bilgelägändä, Demokrat partiäsennäñ senator Barack Obama, Amerikanıñ, Waşiñton, Nabraska häm Louisiana ştatlarında bulğan saylaw aldı tawış birü çaralarda tawşılarnıñ barsın yawlap, köndäşe senator Hillary Clintonnı ciñep çıqtı.
Barack Obama, ciñüe bilgele bulğan waqıtta Richmond şähärendä yasağan çığışında,
“Bügen könbatış yarınnan Meksika qultığına qadär häm annañ ilneñ üzägenä taba saylawçılar, äye buldırabız dip qıçqırdı” dide.
Berençe mäğlümätlärgä qarağanda, saylawda Obama 72, Clinton isä 40 delegat qazandı.


text:
Kreml nezaretindeki Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi qırımtatar faali, bloger Nariman Memedeminovnıñ imayesi bergen şikâyet arizasını red etip, onı SİZOda qaldırmağa qarar aldı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Böylece, terrorizm teşviqatında qabaatlanğan Memedeminov oktâbrniñ 17-ne qadar izolâtorda bulunacaq.
«Nariman soñki sözüni aytıp, qırımtatarı, musulman, cemaat faali ve jurnalist olğanını ve şu sebepten FSB nişanı olğanını, yalıñız şu sebepten de taqip etilgenini qayd etti», – dep tarif etti advokat Emil Kürbedinov.
Mahkeme dava malümatlarında böyle qarar olmağanına baqmadan, qapalı şekilde keçirildi. Memedeminov SİZOdan qurulğan video bağı vastasınen iştirak etti. O, açıq mahkeme olmasını rica etti, amma mahkeme izin bermedi. Soñra imaye qadı ve prokurornı çetleştirmege talap etti. Qadı Aleksey Posledov bunı da red etti.
«Narimannıñ fikirince, mahkeme, onı mahkemege ya da advokatnı SİZOğa ketirmeyip, onıñ imaye aqlarını bozdı», – dep añlaşttı Kürbedinov.
Bundan evel Rusiye nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Memedeminovnıñ nezaret altında bulunuv müddetini 2 ayğa uzatqan edi.
Martnıñ 22-nde Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik hadimleri ve uquqqoruyıcıları Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Ondan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketildi. Martnıñ 23-nde mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ resmiy Facebook saifesinde açılğan künü 2016 senesi aprelniñ 9-ı olaraq qayd etilgen. Bu ad bir qaç künden soñ peyda oldı – aprelniñ 15-nde – o künü bu vatandaş teşebbüsini açıq yapmağa qarar alındı. Aprelniñ 9-nda Aqyarda advokat, aq qorçalayıcılar ve Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan bazı qırımlılarnıñ soy-sopları toplaşqan edi.
2016 senesi aprel ayında Rusiye quvetçileri Qırımda 2003 senesinden berli Rusiyede yasaqlanğan, lâkin Ukrainada ve bir çoq memlekette qanunğa uyğun şekilde çalışqan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayılğan qırımtatarlar ve musulmanlarnı muntazam sürette tutıp başladı. Olarnı terrorizm ve ekstremist faaliyetinde qabaatladılar. Rusiye akimiyeti, qırımtatarlarnı millet mensüpligi sebebinden taqip etkenini inkâr ete ve insanlar ekstremizm ve terrorizm ile küreş çerçivesinde tutula, dep bildire.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi quvetçilerniñ yapqanlarına qarşı belli bir cevap oldı. «Qırım birdemliginiñ» beş yıllıq vatandaş faaliyeti tarihı bar, o, ondan çoq yönelişten ibaret, birleşme iştirakçileriniñ er ay keçirgen toplaşuvlarına koronavirus pandemiyasından evel eki yüzden çoq insan kele edi. Al-azırda bu körüşüvler online ola. Cemaat birleşmesiniñ resmiy saifesini otuz biñden çoq insan taqip ete.
«Birinci körüşüvde bile FSB müessise saibine telefon etti»
Birinci körüşüv 2016 senesi aprel ayında Aqyar müessiselerinden birinde olıp keçti, advokat Emil Kurbedinov, Sergey Legostov ve Vagram Şiroyan tutulğan qırımtatarlar, musulmanlarnıñ tuvğanlarınen körüşti. Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» dört mabüsi «terror teşkilâtınıñ faaliyetini» teşkil etüv ve iştirak etüv şübhesi esasında endi apiske alınğan edi: Ruslan Zeytullayev, Rustem Vaitov, Ferat Seyfullayev ve Nuri Primov, üçüniñ apis cezası bitti ve olar endi azatlıqta buluna. 2016 senesi fevral ayında ise FSB Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» dört mabüsini «terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etkeninden» şübheli sayıp tuttı: Muslim Aliyev, Vadim Siruk, Emir-Usein Kuku ve İnver Bekirov.
Advokat Emil Kurbedinovnıñ aytqanına köre, o körüşüv başlağanından bir qaç daqqa keçken soñ, yanlarına müessise saibi keldi: «Birinci kününden mahsus hızmetler toplaşuv imkânlarımıznı er taraftan blok ete edi. Birinci körüşüvimizni endi başladıq, yanımızğa toplaşqan müessisemizniñ saibi keldi, FSBden, ğaliba, toplaşuvımıznen bağlı telefon etip, onı toqtatmağa talap etkenler, dedi».
Bir qaç künden soñ böyle körüşüvlerni sistematik ve açıq yapmağa qarar berildi.
«Adını tüşünip başladıq, ve men «birdemlik» sözüne bir assotsiatsiyanı teklif etti. Leh Valensa Poloniyada Avropada eñ büyük «Birdemlik» mustaqil areketini qurğan zamanlar aqlımda bar. Yani avropalılarğa bu ne aqta olğanını añlatmağa kerekmey. Biz yer işaretini qoştıq: «Qırım» ve böylece ad oldı», – dep hatırlay aq qorçalayıcı Abdureşit Cepparov.
Cepparovnıñ tarif etkenine köre, cemaat teşebbüsine «terror maddelerine» istinaden yañı tutulğanlarnıñ qorantaları qoşuldı. Daa soñra Ukraina ve halqara aq qorçalayıcı gruppaları tutulğan qırımtatarlar ve musulmanlarnı siyasiy sebeplerden tutulğan mabüs olaraq tanıy.
Cepparovnıñ aytqanına köre, daa soñra toplaşuvlarğa faaller kelip başladı. Bazıları körüşüvlerniñ fotoresimlerini ve videolarını çıqarıp, içtimaiy ağlardaki şahsiy saifelerinde derc etken edi. Soñra cemaat birleşmesiniñ logosı peyda oldı: ruh küçü, zapt etilmez ve insanlarnıñ imayesini timsal etken qale.
«Qartbabalarım «satqın» edi, dostlarım «terrorist» oldı. Balalarıma ne deycekler?»
«Qırım birdemligi» qurğan yönelişlerden biri – bütün yarımadada çalışqan vatandaş jurnalistleriniñ ağıdır. Bu cemaat teşebbüsiniñ koordinatorlarından biri, aq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyevanıñ aytqanına köre, vatandaş jurnalistleri Qırımnıñ çeşit köşelerinde bar.
«Fikser, strimerlerimiz bar, Qırım boyunca onlarnen insanımız bar. Bir evde tahqiqat tedbirleri başlasa, olar canlı yayınğa çıqmağa azır», – dep ayta Zudiyeva.
Onıñ bildirgenine köre, «Qırım birdemliginen» çalışıp başlağan faaller Qırımda vatandaş jurnalistiniñ işi bir ihtiyac olğanını kösterdi.
«Bir kişi apiske alınsa, olıp keçkenlerni qomşuları, tuvğanları, dostları yayınlap başlağanını çoq kördik. Çünki olar bu vaziyette ne yapacaqlarını tahminen bileler: advokatqa telefon etip, olıp keçkenlerni cep telefonına çıqarmağa tırışmaq», – dep qayd etti Lutfiye Zudiyeva.
Vatandaş jurnalistlerinden biri – Zidan Acikelâmov, zenaat boyunca biohimiyacı ola. Zidan Acikelâmov, başta bir «yürek çağıruvı» aqqında laf yoq edi, dep ayta.
Men 2014 senesinden soñ, halqıma qarşı kütleviy repressiyalar başlağan soñ, jurnalistikanen oğraşıp başladımZidan Acikelâmov
«Men bu zenaattan pek uzaqım. Televizor, intervbü baqasıñ, amma içinden nasıl çalışqanını añlamaysıñ. Men 2014 senesinden soñ, halqıma qarşı kütleviy repressiyalar, apis cezaları başlağan, Rinat Paralamov işkencelerge oğratılğan soñ, jurnalistikanen oğraşıp başladım. Buña baqıp bir şey yapmağanım maña basqı yaptı. O vaqıt mahkemelerniñ ögüne barıp başladım», – dep ayta o.
Zidan Acikelâmov oturışuvlar keçirilgen mahkeme binaları ögüne barıp, cep telefonını ala ve başqaları nasıl çalışqanını baqa edi: nasıl çıqaralar, nasıl intervyü alalar ve canlı yayınğa nasıl çıqalar.
«Bu doğrumı-yañlışmı bilmey edim. Bu adise-vaqialarnı aydınlatmağa istedim: balalarnıñ közyaşlarını, ailelerniñ çekişüvlerini. Repressiyalar halqıma ne yapqanını köstermege istedim. 1944 senesi qartbabalarım «satqın» edi, 2014 senesi dostlarım «terrorist» oldı. Balalarıma ne deycekler?», – dep ayta vatandaş jurnalisti.
«Qırım birdemliginiñ» canlı yayını bitecek olğan, amma devam etken kün»
2019 senesi mart ayında Rusiye quvetçileriniñ tedbirleri neticesinde Qırımda 25 insan tutuldı. Tutulğanlar Rusiyede yasaqlanğan, amma Ukrainada faaliyet köstermesine izin berilgen «Hizb ut-Tahrir» halqara islâm teşkilâtı ile alâqaları bar olğanında qabaatlandı. Tutulğan insanlarnıñ ekseriyeti aq qorçalayıcı, jurnalist ve «Qırım birdemliginiñ» faalleri edi.
Yolğa çıqqanımda endi yedi tintüv oldı. Aqmescitke kelip çıqqanımda yigirmi tintüv oldıZidan Acikelâmov
Bugünki künde «Qırım birdemliginiñ» doquz vatandaş jurnalisti apiste yata. Server Mustafayev, Timur İbragimov, Marlen Asanov, Seyran Saliyev, Remzi Bekirov, Ruslan Suleymanov, Osman Arifmemetov, Rustem Şeyhaliyev, Amet Suleymanov. Suleymanov ev apsinde buluna. Daa bir vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminov cezasını çekip, Qırımğa qayttı.
Zidan Acikelâmovnıñ aytqanına köre, o, tintüvlerge vatandaş jurnalisti olaraq kelgende Rusiye quvetçileri oña açıq-açıq ayta ekenler: «Sıra seniñdir», o da apiske alına bile, dep tenbileyler. 2019 senesi martnıñ 27-nde olıp keçken adise-vaqialar aqqında aytqanda erkek duyğularını zornen tuta: «O künni bir vaqıt unutmaycam, ğaliba. Saba telefon çalğanından uyandım ve Qırımda tintüvler keçirilgenini kördim. Başta üç edi. Azırlanğance beş tintüv oldı. Yolğa çıqqanımda endi yedi tintüv oldı. Aqmescitke kelip çıqqanımda yigirmi tintüv oldı».
Kulamet İbraimov insanlar kütleviy şekilde tutulıp başlağan soñ vatandaş jurnalistikasınen oğraşmağa qarar berdi. Özü aşçı ve jurnalistikanen iç bir alâqası yoq edi.
Bu deñişüv devri edi. Apiske alınğan bir çoq insannı şahsen bilemKulamet İbraimov
«Bu deñişüv devri edi. Apiske alınğan bir çoq insannı şahsen bilem. Olar aydınlatuvnen oğraşqan edi, apiske alınğan soñ ise menim yardımıma ihtiyacları bar olğanını añladım. Bundan soñ men daa faal şekilde vatandaş jurnalistikasınen oğraşmağa qarar berdim», – dedi Kulamet İbraimov.
Onıñ aytqanına köre, repressiyalarnı aydınlatmaq «zorbalıqsız küreşniñ pek müim parçası» ola.
Kulamet İbraimovnıñ bildirgenine köre, eñ parlaq teessuratlarından biri mahkemedeki ilk çekimi oldı.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» esnası (ükümleri endi çıqarıldı – QA) olğan edi. Kulamet İbraimov çekim içün izin alıp, mahkemege kirdi, teneffüste ise tutulğanlar bulunğan «akvariumnıñ» yanına bardı. Mabüslerden biri, Seyran Saliyev, bir kereden qırımtatar yırını yırlap başladı.
«Men video çıqarıp başladım ve, doğrusını aytqanda, pek duyğulandım. «Bağçasaray aralıqlarını» aytqan edi. Tuvğan şeerleri Bağçasaraynı ne qadar sağınğanlarını kördim», – dep ayta vatandaş jurnalisti.
«Rusiye prokurorları streamlerimizni baqa»
Beş yıl devamında «Qırım birdemligi» platforması farqlı yönelişlerde çalışıp başladı: uquqiy faaliyet, vatandaş jurnalistikası, içtimaiy-turmuş işi. Bu cemaat birleşmesiniñ faalleri mahkeme oturışuvlarına bara, apiske alınğanlarnıñ soy-soplarını yoqlay, balalar içün tedbirler ötkere, SİZOğa bir şeyler yollay.
2017 senesiniñ soñunda teşebbüsniñ daa bir yönelişi peyda oldı – cemaat imayecisi. 2017 senesi oktâbrniñ 14-nde Qırımda yüzden çoq bir kişilik narazılıq aktsiyası olıp keçti. İnsanlar yazuvlı şiarlarınen çıqtı: «Qırımtatarlar terrorist degil. Balalarğa babalarını qaytarıñız», «Qırımtatarlarğa qarşı repressiyalar toqtatılsın», «Ekstremizm ve terrorizmde qabaatlav – qırımtatar genotsididir». Neticede 70-ten çoq insan 10 biñden 20 biñ rublege qadar para cezasını aldı. Ve narazılıq bildirgen er bir insannıñ cemaat imayecisi bar edi, o, Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemelerinde müvekkiliniñ menfaatlarını temsil etti. O qadar mütehassısnı azırlav aqqında cemaat imayecilerinden biri Server Çolakçik hatırlay.
«Uquq tasili olmağan bizlerni advokatlar ve uquqçılar bir aftadan az bir müddet içinde azırladı. Olar bizge esas şeylerni ögretti. Rusiye mahkemelerinde adliye yoq, şunıñ içün temel ğaye ahlâq tarafı edi. İnsanlarğa bir özleri qalmağanını köstermege istedik», – dep hatırlay o.
Rusiye mahkemelerinde adliye yoq, şunıñ içün temel ğaye ahlâq tarafı edi. İnsanlarğa bir özleri qalmağanını köstermege istedikServer Çolakçik
Server Çolakçikniñ aytqanına köre, mahkeme oturışuvları kün ve yerge köre bölüngen edi, aynı vaqıtta Qırımnıñ altı şeerinde mahkemeler oldı. Çoqusı allarda insanlarğa para cezaları berildi. Amma mahkeme insanlarnı aqlağan vaqialar da oldı.
«Tahqiqatçılar tarafından sama hatalar yapıldı. Men, meselâ, qanunsız içki satışı aqqında protokollarnı kördim. Yani olar memuriy dava temelini alıp bergenler. Teşkermegenler bile, çünki er şey tez-tez yapıldı», – dep ayta Çolakçik.
«Qırım birdemliginiñ» Facebooktaki resmiy saifesinde ilk paylaşuv bu cemaat teşebbüsiniñ işi başlağanından tam bir yıl keçken soñ derc etildi – 2017 senesi aprelniñ 15-nde. Bu vaqıt devamında Rusiye quvet qurulışları teşebbüsniñ faaliyetinen çoq meraqlandı ve bir qaç kere «musafirlikke» bile kelip ketti.
Advokat Emil Kurbedinov 2018 senesi yanvar ayında Sudaqta olğan adiseni hatırlay, «Qırım birdemliginiñ» körüşüvine Rusiye polisi, OMON ve köpekli kinologlar keldi. Quvetçiler ziyaretleriniñ farqlı sebeplerini aytıp, körüşüvniñ iştirakçilerini bir qaç saatqa blok etti.
«Toplaşqan müessiselerimizniñ saiplerine basqı yapqanlar. Bir kere toplaşuvğa prokuratura hadimleri kelip, bizge qanunsız areketler yapılmaycağına dair bir qarar tutturdı. Endi ne kibi areketler aqqında aytılğanı aqlımda yoq», – dep ayta Kurbedinov.
Advokatnıñ aytqanlarını Lutfiye Zudiyeva da tasdıqlay. Onıñ fikirince, «Qırım birdemligini» Rusiye müessiseleri, ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri taqip ete.
«Olar da, oquyıcılar kibi, er kün olğan yañılıqlarnı taqip ete. Külünçli bir vaqiamız oldı, mahkeme oturışuvlarından birinde prokuror ve tahqiqatçınıñ «Qırım birdemliginiñ» videosını baqqanını kördik. Aytılğan vaqianı bile seslerden tanıdıq», – dep hatırlay Zudiyeva.
Bizler – ğalebege mahküm etilgen insanlarmız. Bizni taqip etkenler ise mağlübiyetke oğraycaqEmil Kurbedinov
Beş yıldan berli «Qırım birdemligi» teşebbüsi işini devam ete. Soñki vaqıtları bir qaç yañı leyha peyda oldı. Yaqında cemaat birleşmesi advokatlarnıñ tevsiyeleri olğan animatsion multfilmlerni kösterip başladı: farqlı vaziyetlerde ne yapılmalı dep kösterilgen. Mültfilmlerni advokat Edem Semedlâyev seslendire, animatsiyanı ise «Qırım birdemliginiñ» iştirakçileri sıza.
«Bizler – ğalebege mahküm etilgen insanlarmız. Bizni taqip etkenler ise mağlübiyetke oğraycaq. Zorbalıqsız küreş daima yeñe», – dep ayta Emil Kurbedinov.
«Qırım birdemligi»
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi 2016 senesi aprel ayında Qırımda Rusiye akimiyetiniñ qırımtatar halqına qarşı kerçekleştirgen repressiyalarına cevap olaraq quruldı. Onıñ erkânına advokatlar, vatandaş jurnalistleri, faaller, göñülliler ve siyasiy mabüslerniñ soy-sopları kire. Advokatlar ve cemaat imayecileri uquqiy mesleatlar keçirip, apiske alınğan qırımlılarnıñ imaye ete. Faaller ve vatandaş jurnalistleri Qırımda siyasiy sebeplerden açılğan cinaiy ve memuriy davalarnen bağlı haberlerni tarqata, tintüv, mahkeme, apiske alınğan ve üküm etilgenlerniñ qoranta ikâyelerini, narazılıq aktsiyalarını aydınlata. Göñülliler apiske alınğanlarnıñ ailelerine içtimaiy-turmuş yardım köstere, babasız qalğan balalarğa («Qırım balalığı» leyhası) yardım ete. «Qırım birdemligi», teşebbüsniñ faaliyeti «milliy, diniy ve coğrafik kontekst çerçivelerinden» çıqıp, tamamen zorbalıqsız tirenüv usullarına esaslana, dep qayd ete.
Birleşme faalleriniñ evleri tintildi ve bazıları apiske alındı. Bir çoq faalge qarşı cinaiy ve memuriy davalar açıldı. Bloger, vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminov, «Qırım birdemliginiñ» koordinatorı Server Mustafayev, vatandaş jurnalistleri Remzi Bekirov, Osman Arifmemetov ve Rustem Şeyhaliyev apiske alındı. Ukraina jurnalistleri milliy birligi «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi faalleriniñ apiske alınğanını ve evlerinde keçirilgen tintüvlerni «Rusiye akimiyetiniñ Qırım ve jurnalist ve aq qorçalayıcılar arasındaki mustaqil bağ kanalını bastırmaq ıntıluvı» dep saya.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
TRT World Forum 2021
“TRT World Forum” dönyaküläm kön tärtiben qalğan urınnan bäxäsläşüne däwam itü öçen ber-ber artlı bişençe tapqır oyıştırıla
“Köç häm paradoks: 21nçe ğasırda zur strategiyanı añlaw” teması belän oyıştırılğan forumda belgeçlär, uqıtuçı-ğalimnär, qarar qabul itüçelär häm jurnalistlar tübändäge temalarda utırışlar ütkäräçäk:
Üzara bäyläneş dönyasında möstäqillekneñ kiläçäge
Strategik yanaw bularaq klimat häm global’ sälamätlek saqlaw krizisları
Xalıqara iq’tisadi üseş: Yaña global’ tigezsezlek çorı
Awraziyanıñ kütärelüe häm dönya tärtibeneñ yañadan tözelüe
Sanlı idarä itü: Sanlı çorda säyäsätne buldıru häm däwlät citäkçelege
Saqlaw cawaplılığı: Däwlät idaräsendä keşe qurqınıçsızlığı
Fiker alışularda qatnaşu öçen terkälegez
19 häm 20 üktäbr’ 2021
www.trtworldforum.com


text:
Poloniya musulmanları diniy birleşmesi, saytında derc etken 2021 senesiniñ taqviminde işğal altındaki Qırım camilerini Rusiye olaraq qayd etti.
Taqvimde Kefe, Bağçasaray, Eski Qırım ve Aqmescit camileri «Rusiye Federatsiyası» yazısı ile tasvir etilgen.
Bunı Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ Poloniya azası Nedim Useinov qayd etip, içtimaiy ağlarda bu meseleni çezmege çağırdı.
«Bu aselet yapılmağan bir şey olğanına ümüt etem, muarrirniñ haberi yoqtır, neşriyat ise aşıqıp körmegendir. Yüksek musulman kollecine muracaat yollayım», – dep yazdı o.
Bu muracaatqa şimdilik cevap berilmedi.
Yaqında Ukrainanıñ Almaniya elçisi Andrey Melnik bildirgenine köre, Ukraina diplomatik müessisesi BMW şirketiniñ reberligine Rusiye qullanıcılarınıñ maşina haritalarında Qırımnıñ Rusiye olaraq işaretlengeninden muracaat etti. Esas versiyasında Qırım Ukraina olaraq qayd etilgen. BMW, mezkür qararnı «farqlı memleket qanunlarına riayet etile», dep añlattı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qarasuvbazar rayonınıñ Beş Aran Otar köyünde yañı ibadethane quruldı. Bu köy şurası erkânında bulunğan üç qasaba sakinleri içün çalışqan yekâne cami. Mescit yerli musulmanlar cemiyeti, «Sozidaniye» medeniy merkezi ile işbirlikte bulunğan iş adamları ve Qırım Musulmanları Diniy İdaresiniñ yardımı ile quruldı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, yerli sakinler bu quvançlı vaqianı 20 yıldan berli bekley ediler, Esli başlı musulmanlarından bazıları bu künlerge yetip olamadılar. Beş Aran Otar köyüniñ imamı Server Osmanovnıñ sözlerine binaen, qasabada 200 qırımtatar ailesi yaşay.
«Bu topraq, yani 30 sotka, yerli köy şurası tarafından ta 90-ci yılları ayırılğan edi. Maliyeviy yardımcıları ve qurucılıq malzemeleri içün para tapqan soñ, işimizni başladıq. Mescitniñ quruclığında Beş Aran Otar köyüniñ yedi sakini daimiy şekilde iştirak etken ediler». – dey köy imamı Server Osmanov.
Cami 150 ziyaretçini qabul ete bile. Mescit teritorriyasında abdesthane ve imamnıñ evi mevcut. Bunıñnen beraber, ibadethaneniñ baş inşaatında balalarğa İslâm dini temel bilgileriniñ ögretmesi içün donatılğan sınıf bar. Cami inşaatına çoq vaqıt sarf etilmedi. İbadehaneniñ temeli bu yıl aprel 15 künü qoyuldı.
Umumiy leyhadan ğayrı yerli sakinler cemaat iftarlarınıñ ötkerilmesi içün qoşma inşaatnı qurmaq qararına keldiler.


text:
Rusiyeniñ federal akimiyeti qırımtatarlarnıñ kendisini Rusiye vatandaşları olaraq is etmeleri içün qanun derecesinde er şey yaptı, şimdi yarımadanıñ yerli akimiyeti qanunnı amelge keçirmeli, dep ayttı Rusiye prezidenti Vladimir Putin cumaaqşamı künü Moskvadaki matbuat konferentsiyasında, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Mında bu sene aprel ayında Putin imzalağan qırımtatar ve diger halqlarnıñ reabilitatsiyası aqqında söz yürsetile.
«Mence, bu emirniñ kelecegi bar, – dep cevap berdi Putin ATR qırımtatar telekanalı jurnalistiniñ aytqanlarına. – Onı bir kimse lâğu etip olamaz: ne yerli akimiyet, ne de başqa birisi. Bizler repressiyalarğa oğratılğan bütün halqlarnıñ reabilitatsiyasını ilân ettik: qırımtatarlar, alman, ermeni, bulğarlar, – ve repressiyalarğa oğratılğan bütün insanlarnıñ. Mence, bunıñ ciddiy siyasiy-ahlâq emiyeti mevcut».
Onıñ aytqanına köre, qırımtatarlar içün ahlâq ceetten daa da müim meseleler bar.
«Bu episi degil. Bizler yarımadanıñ esas tilleri: rus, ukrain, qırımtatar, – devlet tilleri olacağını belgiledik, qırımtatar halqınıñ tarihında böyle bir şey olmağan edi», – dedi Putin.
«Elbet de, bunıñ episi regional derecede yavaş-yavaş amelge keçirilmeli», – dep qoştı o.
Onıñ fikirince, Qırımnıñ müim ve aynı vaqıtta qıyın meselelerinden biri «samozahvatlarnıñ» qanunlaştırılması qala.
«Er kes bu qararnen razı degil, er zaman samozahvatlarnı qanunlaştırsaq, tertip-nizam olmaycaq, dep aytalar. Qırımda yaşağan insanlarnı meni eşitmege çağıram: repressiyalarğa oğratılğan halqlar meselesi – ayrı bir mevzu. Devletniñ bu adamlarğa borcu bar, bu saifeni qapatıp, er kes, milliy ve etnik mensüpligine baqmadan, aynı olğanını ve qanunğa riayet etmeli, aytmaq kerek», – dedi Putin.
Vladimir Putin repressiyalarğa oğratılğan qırımtatar ve diger halqlarnıñ reabilitatsiyası aqqında qanunnı 2014 senesi aprel ayında, «referendumdan» soñ, imzaladı.


text:
ATO ştabında boyevikler ukrain arbiylerini itibardan tüşürmek ve Minsk añlaşmalarını bozmaq içün tariklerge azrılıq körgenini qayd eteler.
Bu aqta ATO matbuat merkeziniñ Facebook saifesinde aytıla.
«Saat altıdan terroristler Debaltsevo yönelişinde ukrain küçleriniñ noqta ve lagerlerine ateş açmaqtalar. Bunıñ ile işbu teşkilâtlar şahsiy erkân ve tehnikanı Gorlovka, Uglegorsk, Vergulevka, Zorinskten sıñırğa yaqın avuştıra», – deyler matbuat merkezinde.
Evel bildirilgeni kibi, ATO zonasında ateş toqatuv rejimi saqlanıla, amma boyevikler ise ukrain arbiyleriniñ mevzimlerine 10 kere ateş açqan ediler.


text:
Qırımda iyünniñ 30-nda 301 koronavirus hastası qayd etildi. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksönov haber etti.
«Hasta olğanlarnıñ umumiy sayısından 219 hasta tibbiy yardım içün muracaat etkende qayd etildi, 75 kişi daa evel qayd etilgen hastalarnen alâqada oldı, 7 kişi çetelden keldi. 198 insan bir künde tüzeldi, bütün müddet devamında ise 43 631», – dep bildire Aksönov.
Sağlıq saqlav nazirliginiñ malümatına köre, tünevin koronavirustan 8 hasta ölgen, pandemiya vaqtında ise 1513.
Hatırlatamız, Qırımdaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya Qırım ve Aqyarda koronavirus hastalarınıñ sayısı artqanını qayd etti. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov yarımadada yañı lokdaun olacaq, dep qorqa.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Şeer yahta klubunıñ yahtaları ve şahsiy kezinti yahtaları şimdi Kezlevde (Yevpatoriya) Tereşkova adına yalıda 47 nomeralı iskelede taraşlıqta tura. Aynı vaziyet ticariy iskelede de.
Tatil mevsimi başlasa, yahta ve katerler suvğa tüşürilecek.
“Mistika”, “Yanina”, “Rus” - Qırım.Aqiqat mühbiri Kezlev yalısında mevsimni beklep turğan gemi-qayıqlarnıñ süretini çekti.
Köpçekli “Mistika”: Kezlev iskelesinde ne tura (süret tooplamı)
Şeer yahta klubunıñ yahtaları ve şahsiy kezinti yahtaları şimdi Kezlevde (Yevpatoriya) Tereşkova adına yalıda 47 nomeralı iskelede taraşlıqta tura. Aynı vaziyet ticariy iskelede de.


text:
Qırım Rusiye başı Sergey Aksenov dey ki, yarımadağa internet-qamaçavınıñ telükesi yoq. Bu aqta o Aqmescitte dekabr 28 künü keçirilgen konfrenetsiyada bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bu ceetten Ukrainağa bağlı degilmiz», – dedi Aksenov.
Sözlerine köre, Qırımda internetniñ 80% «Krımtelekom» teminler.
«Ukraina tarafından etilgen areketler neticesinde tek ufaq operatorlar zarar köre bile. Bu çarşını bütünley ğayıp etmege isteseler, 20% rayonında bile coyarlar», – dey Aksenov.
Qırım qamaçavınıñ yañı basamağına keçmege – yarımadağa qıtaiy Ukrainadan mobil ve internet bağnı söndürmek qararı aqqında evel qamaçav teşebbüsçisi Lenur İslâmov aytqan edi.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.