text:
Avropanıñ bir sıra memleketinde faal ve diplomatik hızmetler sentâbr 3-de Rusiye işğal etken Qırımda psihiatrik hastahanede tutılğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerovğa qoltutuv aktsiyasını keçirdiler.
Ukraina
Kyivde saat 11:00 Kök Yüzü Qaramanları alleyasındaki cayav köpürinde İlmi Ümerovğa qoltutuv levhası asıldı. Lâqayt qalmağan vatandaşlar Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerovğa qoltutqanını bildirdi. Cemaat erbaplarınıñ aytqanına köre, işbu aktsiya cemaatçılıqqa Rusiye ve Qırımda siyasiy mabuslarnıñ problemini köstermek içün yapıldı.
«İlmi Ümerovnı tanımağan ve Qırımdaki vaziyetni bilmegen insanlar levhanı körgen soñ evine kelip, internette bir malümat taparlar, Rusiye Qırımda ürmet etilgen insanğa qarşı ceza psihiatriyasını işletkenini añlarlar. Levha İlmi Ümerovğa bağışlana, amma insanlar onı oqup, diger siyasiy mabuslar aqqında da haber alırlar, dep tüşünemiz», – dep ayttı «KrımSOS» teşkilâtınıñ göñüllisi Mila Şevçenko Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında.
Aktsiyada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov da bar edi.
Çeh Cumhuriyeti
Çeh Cumhuriyetiniñ paytahtı Pragada bir qaç on faal – ukrain, rus ve çehler – meydanğa Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerovnıñ fotoresimleri ve ukrain ve qırımtatar bayraqlarınen çıqtı.
Birdemlik aktsiyasında iştirak etkenler arasında «Ukrainskaya pravda» neşiriniñ jurnalisti Anastasiya Ringis de bar. «Şimdi epimiz İlmi Ümerovğa ve qırımtatarlarğa qoltutmaq içün birleşmelimiz», – dep qayd etti o, Radio Svobodağa bergen izaatında.
Cumaertesi aqşamı Praganıñ merkezinde olğan onlarnen turist aktsiyanıñ keçirilmesini közetti.
Macaristan
Siyasiy mabuslarğa qoltutuv aktsiyası Macaristanda da olıp keçti.
«Aktsiya Macaristan cemaatçılığınıñ diqqatını Rusiye işğalci akimiyeti tarafından İlmi Ümerovnıñ qanunsız yaqalanmasına celp etmek ve em siyasetçi, em de Macaristannıñ lâqayt olmağan vatandaşlarını İlmi Ümerov ve Rusiyede apiste tutılğan diger ukrain siyasiy mabuslarınıñ azat etilmesine qoltutsın, em de Rusiye Ukrainağa qarşı istilâsını toqtatsın dep, oña basqı yapmağa çağırmaq içün keçirildi», – dep aytıla Macaristandaki Ukraina Elçihanesiniñ matbuat hızmeti yapqan beyanatında.
Macaristanda yaşağan ukrainler İlmi Ümerovğa qoltutqanını bildirmek içün ayrı bir beyanatnı da aydınlattılar.
«İlmi Ümerov ve Rusiye işğal etken Qırımda, em de Rusiyede tutılğan diger ukrain siyasiy mabuslarınıñ azat etilmesine qoltutqan er kesniñ seslerine qoşulamız», – dep aytıla vesiqada.
Sloveniya
Sloveniyadaki Ukraina elçihanesi de sentâbr 3-de İlmi Ümerovğa qoltutuv aktsiyasını keçirdi. Bunı diplomatik temsilcilikniñ matbuat hızmeti bildire.
«İşbu aktsiya İlmi Ümerovnıñ qanunsız tutılmasına cemaatçılıqnıñ diqqatını celp etmek ve onıñ ve diger ukrain siyasiy mabuslarınıñ azat etilmesine qoltutmaq, Ukrainağa qarşı istilâ toqtatılsın dep, Rusiyege halqara seviyede basqını devam ettirmek maqsadı ile keçirile», – dep aytıla haberde.
İlmi Ümerov yapqan muracaatında dünyadaki semetdeşleri ve lâqayt qalmağan vatandaşlarnı sentâbr 3-de siyasiy mabuslarğa qoltutuv aktsiyalarına çıqmağa çağırğan edi.
«Qırımnıñ diger siyasiy mabuslarını da aytmağa çağıram – bu cesür insanlar bir qaç aydan bir buçuq yılğa qadar SİZOda yata... İnsanlar insafı ve kerçegine sadıq qaldı, yalan ve iftirağa razı olmayıp, öz serbestligini coydı. Dünya işğalci akimiyetniñ Qırımda yapqan repressiyalarını bilmek kerek!»
Qırımdaki Rusiye uquq qoruyıcı organları İlmi Ümerovğa qarşı «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açtı.
Avgust 11-de İlmi Ümerov mahkeme zalında yaramadı. Ekimler onı infarkt ola bile dep hastahanege alıp ketti. Bundan soñ Rusiye kontrol etken Aqmescitniñ Kyiv rayonı mahkemesi Ümerov statsionar mahkeme-psihiatrik ekspertizadan keçecek kibi qararnı qabul etti. Avgust 18-de onı psihiatrik hastahanege avuştırdılar. Mahkeme-tibbiy ekspertizadan soñ hulâsa çıqaracaq ekimler komissiyasınıñ toplaşuvı sentâbr 7-de keçirilecektir.
İlmi Ümerovnıñ advokatları kelecek afta Ümerovnı kardiologik bölükke avuştırmaq muracaatına cevap kelecegini bekley. Qorantası alı ağır olğanını bildire.
Rusiyeniñ «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi Meclisniñ reis muavininiñ işi qanunsız ve siyasiy sebeplerden açılğanını bildirdi.


c: text/html

text:
Qırğızstanda prezidenttik saylau ötetin kün jaqındağan sayın talapkerler arasındağı jäne saylaudağı administrativti resurstar, zañnıñ saqtaluı, sonday-aq, Konstituciyalıq referendumnıñ zañdılığı qatarlı mäseleler boyınşa qoğamdıq pikir talas tipti de küşeye tüsti. Prezidenttikke talapkerler ekinşi ret telearnada pikirtalasqa şıqtı, alayda, negizgi talapker sanalğan jäne qırğız biligin qolına wstap otırğan Sadır Japarov pikirsayısqa ekinşi ret qatıspay qaldı. Sonda da onıñ bwl äreketi oğan degen sın-pikirlerden qorğap qalğan joq.
Pikir sayıs barısında Sadır Japarovtıñ Qıtaymen astırtın baylanısı bar boluı mümkin degen oydıñ wşın Qanat Isaev ortağa tastağanı köp talqığa şoq tastadı. Ol bwğan deyin «Qıtay tıñşısı boluı mümkin» delingen JK deputatı Ädil Jüniswlı men Sadır Japarovtıñ baylanısın jiti tekseru kerek degen pikirin aytqan bolatın.
Sadır Japarovtıñ äkesi Qıtay jerinde tuıp öskeni turalı keybir mälimetter bwğan deyin de qırğız arasında aytılıp jürgen. Degenmen, Qanat Isaev ayıtıp otırğan Ädil Jüniswlınıñ onımen qatar aytıluı Japarovtıñ sayasi ıqpalına köbirek ıqpal etkendey boldı. Ädil Jüniswlı Qıtayda tuıp-öseni jäne onda joğarı lauazımdı şeneuniktiñ küyeu balası bolğanı üşin ol turalı türli äñgimeler aytılıp kelgen. Qanat Isaev onıñ biznesteriniñ bärine Qıtaydıñ investorları salım salğanın basa ayta kelip, Ädil Jünisti öziniñ dosı dep atağan Sadır Japarovtıñ da kümändi ekenin aytıp saldı.
Qırğızstandağı äleumettik jeli qoldanuşılar arasında Sadır Japarov öziniñ saylaudağı bäsekelesterine äleumettik jeli arqılı da şabuıl jasap jatır degen pikirler bar.
10 qañtarda ötetin saylau Qırğızstan auır sayasi jäne ekonomikalıq dağdarıs bwğauına tüsken twsta ötkeli twr. Qazan ayınıñ bas şeninde bolğan bwlğaqtardan keyin Qırğızstan biligi qwlap, uaqıttıq ükimet qatarında Sadır Japarov komandası kelgen bolatın. Degenmen, kezekti saylauda da qazandağı bilik almasuğa alıp kelgen keleñsiz jaytterdiñ qaytalanıp jatqanı sarapşılardı alañdatadı. Kezekti saylauda da talapkerlerdi ürkitip-qorqıtu, negizgi talapkerdiñ administrativtik resurstardı paydalanuı, zañ bwzuşılıq äreketteri sol küyinde saqtalıp otır.
Ärine, qırğız ağayın aldağı saylaudı eldegi sayasi dağdarıstan şığu üşin ötkizgeli otır jäne bwğan deyingi bolıp jatqan beybastaq äreketterdi zañ şeñberine tüsiruge tırısuda. Alayda, saylau barısındağı keleñsizdikter Qırğızstandı tağı bir tolquğa alıp bara jatır ma degen oy tudıradı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Paqıstanda difteriyädän 10 balanıñ ğomere özelgän
İlneñ Sind töbägendä 39 difteriya oçrağı açıqlanğan
Paqıstannıñ Sind töbägendä bulğan su basudan soñ soñğı 2 ayda difteriyädän 10 balanıñ ğomere özelgän.
Cirle matbuğattağı xäbärlärgä qarağanda, töbäktä 39 difteriya oçrağı açıqlanğan.
Räsmi zatlar bu awırudan ülüçelär kübräk bulırğa mömkin dip borçıla häm privivka yasarğa kiräklegen belderä.
Paqıstanda 14 nçe iyün’nän birle däwam itkän musson yañğırları kiterep çığarğan afätlärdä 1 meñ 638 keşeneñ ğomere özelde, 12 meñnän artıq keşe yaralandı.
Bäyläneşle xäbärlär
İranda 4 keşe ülem cäzasına tartıldı
Alar İzrail küzläw oyışması belän xezmättäşlek başqaruda ğayeplängän


text:
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Türkiye zenaatdaşı Şeref Malkoç ile körüşüv vaqtında oña Rusiye apsinde tutulğan qırımtatarlarnıñ cedvelini berdi. O, "ukrain siyasiy mabüsleriniñ Vatanına qaytması içün mümkün olğan bütün vastalarnen yardım etmege" rica etti.
Bunıñ aqqında Denisovanıñ içtimaiy ağlarda yayınlanğan beyanatında yazıla.
Ombudsman Türkiye prezidentiniñ Qırımnıñ ilhaqı ile bağlı deñişmez destegi ve tevqif etilgen qırımtatar faallerniñ azat etilmesine yardım ve Rusiyege tazyıq içün minnetdarlıq bildirdi.
«Öz nevbetinde Şeref Malkoç Ukraina vatandaşlarınıñ ve topraqlarınıñ keri qaytarılması oğrunda küreşte işbirlikni ve yardımnı quvetleştiricegine söz berdi», – dep yazıla bildirmede.
Şeref Malkoç Ukrayna vətəndaşlarının və ərazilərinin geri qaytarılması uğrunda mübarizədə əməkdaşlığı və yardımı gücləndirəcəyini vəd etdi.
Uquq qoruyıcılarnıñ malümatına köre, işğ etilgen Qırımda ve Rusiyede 127 ukrain siyasiy mabüsi tutula.
Qırımlı siyasiy mabüslerniñ azat etilüv meselesi tamamınen toqtatılğan. Putin ile vastasız aytışuvlar kerek –Zelenskıy.
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov Qırımda «kesen-kes» siyasiy mabüsler yoq, dep bildirdi.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba sentâbrniñ 6-nda Ukrainanı ziyaret etken Amerika kongressmenlerine Qırımda keçirilgen yañı tintüv ve tutuvlar aqqında tarif etip, olarnı yarımadada basqılarnı toqtatmaq maqsadınen Kremlge qarşı basqı quvetleştirüvde yardım etmelerine çağırdı.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.


text:
Profile
About
Download Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi - Free 15.pdf
mustafa iloglu gizli ilimler hazinesi pdf download
Mustafa İloğlu- Gizli ilimler Hazinesi 02. Mustafa İloğlu- Gizli ilimler Hazinesi 02 Havas, Büyü, büyücülük, Vefk, Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 2 PDF Mustafa İloğlu- Gizli ilimler Hazinesi 2 PDF Mustafa İloğlu- Gizli ilimler Hazinesi 02 Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 2 PDF International Maritime Organization, Pdf, Reading. Visit. Save. From. scribd.com . Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 2 PDF Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 02 PDF Mustafa İloğlu- Gizli ilimler Hazinesi 02 Mustafa İloğlu- Gizli ilimler Hazinesi 02 Havas, Büyü, büyücülük, Vefk, Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 2 PDF Mustafa İloğlu- Gizli ilimler Hazinesi 02 PDF Mustafa İloğlu- Gizli ilimler Hazinesi 02 Havas, Büyü, büyücülük, Vefk, Mustafa İloğlu- Gizli ilimler Hazinesi 2 PDF Mustafa İloğlu- Gizli ilimler Hazinesi 02 Havas, Büyü, büyücülük, Vefk, Mustafa İloğlu- Gizli ilimler Hazinesi 02 Mustafa İloğlu- Gizli ilimler Hazinesi 02 Havas, Büyü, büyücülük, Vefk, Mustafa İloğlu- Gizli ilimler Hazinesi 02 Mustafa İloğlu- Gizli ilimler Hazinesi 02
Adobe Photoshop Cs5 Extended V12 Keygen Only Embrace Deantjah
Mustafa Iloglu Gizli Ilimler Hazinesi Mobi Book Download Zip
Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1. Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1 PDF Free Books To Read, Free Pdf. Scribd. 877k followers. Follow. Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1. Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1. Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1. Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1. Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1 Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1 PDF. Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1. Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1. Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1. Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1. Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1. Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1. Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1 PDF. Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1. Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1. Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1. Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1. Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1. Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1. Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1. Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1 PDF. Mustafa İloğlu - Gizli İlimler Hazinesi 1. Mustafa İloğlu - Giz 92b4bcdea8


text:
Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ başı Sergey Aksönov Kyiv okrug memuriy mahkemesine oña qarşı kirsetilgen sanktsiyalarnı lâğu etmege talap etken dava açtı. Bu aqta avgustnıñ 31-nde mahkemeniñ matbuat hızmeti haber etmekte.
“Davacı mahkemeden Milliy havfsızlıq ve mudafaa Şurasınıñ (SNBO) “Şahsiy iqtisadiy ve başqa sıñırlav tedbirlerini (sanktsiyaları) qullanuv ve lâğu etüv aqqında” qabul etken qararından Sergey Aksönovnıñ işbu cedvelden silinüvi vekirsetilgen sanktsiyalarınıñ qanunsız dep tanılmasını rica ete”, – denilmekte haberde.
MEVZUĞA DAİR:
Mahkemeden qurtulıp olamazsıñ
Mahkeme matbuat hızmeti qayd etkenine köre, SNBOdan ğayrı, davanıñ üçünci tarafı olaraq Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Ukraina Nazirler Şurası, SBU ve Ukraina Milliy bankası körüne.
Al-azırda munasip dava açmaq meselesi muzakere etilmekte.
Aksönov şimdilik mahkeme yolunen şahsiy sanktsiyalarnıñ lâğu ettirüv teşebbüsi aqqında açıq izaat bermedi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırım MC Yuqarı Şurasınıñ spikeri Vladimir Konstantinov ve yerli parlamentniñ sabıqdeputatı Sergey Aksönovqa nisbeten davanı baqmağa devam ete. Olar Ukraina Cinayet kodeksiniñ 109 ve 110 maddelerine binaen – “zorbalıqnen konstitutsion qurumnı avdaruv çağıruvlarında” ve “Ukraina topraq bütünligine qast etüvde” qabaatlana.
Ukraina prezidentiniñ saytında derc etilgen vesiqalarğa istinaden №467/2016 sanlı qararnıñ ilâvesinde, sanktsion cedvelge Qırım ükümetiniñ başı Sergey Aksönov, Qırım parlamentiniñ başıVladimir Konstantinov, Qırım parlamenti başınıñ sabıq muavini Remzi İlyasov, Qırım Nazirler Şurası reisiniñ sabıq muavini Ruslan Balbek, Aqyarnıñ sabıq gubernatorı Sergey Menyaylo ve al-azırdaki soyu – Dmitriy Ovsyannikov kirsetildi.
Umumen Qırım ilhaqı ve Donbasstaki çatışma sebebinden ukrain sanktsion cedveline Ukraina, Rusiye ve bir qaç diger devlet vatandaşları olğan 682 şahıs kirsetildi.


text:
Ukraina Rusiye ile büyük bir cenk zıddiyetine azır olmaq kerek. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi, – dep haber ete «Ukrinform».
«Men daa beterine azırlanmağa çağırğanlardan biri olam – Rusiye ile cenkke azır olmaq kerek», – dep ayttı Çubarov aprel 1-de «5 kanal» efirinde.
Onıñ aytqanına köre, yarımada devletniñ terkibine bütünley qaytarılğan soñ Ukraina içün cenk bitken dep sayılacaq.
«Ukrainanıñ ayrı topraqları duşmanda qala bile degen fikirler Ukraina içün telükeli ola. Bizler Ukrainanı tüşünsek, qomşular tarafından ürmet etilgen ve özüni ürmet etken memlekette yaşamaq istesek, Qırımnı qaytarmaq kerekmiz. Qırım Ukraina devletine qaytarılsa, cenk bitecek», – dep qayd etti Çubarov.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırımda oquv yılınıñ başlanmasından evel Rusiye Federatsiyasınıñ işğal etilgen Qırım ile haritaları satılmağa başlandı. Bu kibi ilânnı yarımadada kantselâriya tükânları asmaqta, – haber ete Qırım.Aqiqat.
İşbu ilânlar ile fotolarnı qırmlılar içtimaiy ağlarda paylaşa, em de «yañı devir» haritalarınıñ reklaması aynı sentâbr 1 künü arfesinde peyda olğanını qayd eteler.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Rusiye nezaretindeki Sergey Aksönov Qırım ekologiya ve tabiat resursları naziri olaraq Gennadiy Narayevni tayinledi. Amma daa evel o fevralniñ 17-sinde aynı vazifeden boşatılğan edi.
Fevralniñ 18-inde derc etilgen Aksönovnıñ buyruğına köre, Narayev nazir vazifesinen beraber, Qırımnıñ baş devlet inspektorı vazifesini de becerecek.
"Narayev Gennadiy Pavloviçni Qırım Cumhuriyetiniñ devlet vazifesine - Qırım Cumhuriyetiniñ ekologiya ve tabiat resursları naziri olaraq ve Qırımnıñ baş devlet inspektorı olaraq tayinlemek", - denile vesiqada.
2019 senesi dekabr 18-inde Rusiye nezaretindeki Qırım parlamentinin mebusları oturışta Gennadiy Narayevniñ namzetini qabul etti.
Keçken afta Kreml nezaretindeki Saq şeeri memuriyetiniñ başı Mihail Afanasyev Qırım içki siyaset, haber ve alâqa naziri oldı.


text:
İmam Dlâver Halilov malümat bermesi ve Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 5.26 maddesiniñ 4-ünci qısmına istinaden (qanunsız missionerlik faaliyeti) memuriy cinayet qararını teslim alması içün Qırımnıñ İçki rayonı Rusiye prokuraturasına davet etildi. Bu aqta advokat Emil Kurbedinov «Qırım birdemligi» faallerine bildirdi.
Dlâver Halilov rusça pek yahşı bilmegeni içün advokat terciman berilüvi aqqında muracaatta bulundı. Prokuraturada baqıluv başqa vaqıtqa qaldırıldı, terciman ricası qabul etildi.
«Bugün imamnıñ ricasınen İçki rayonınıñ prokuraturasına keldik. Halilov Dlâver – yerli cami imamıdır. Qırımda bu tendentsiyanı köremiz: musulmanlar qanunsız missionerlik faaliyeti içün mesüliyetke çekile. İmam camide musulmanlar içün cuma hutbesini berse ve cuma namazını qıldırsa, angi missionerlik faaliyeti aqqında aytıla? Bu diniy sebeplerden ayırımdan başqa bir şey degil. Musulmanlarnı «doğru» ve «yañlışlarğa» bölmek, «doğru» musulmanlarnıñ bir yolbaşçısını belgilemek ve o, kimler ibadet etecek, islâm merasimlerini kimler keçirecek dep qarar alsın», – dep qayd etti Emil Kurbedinov.
Advokat bu malümatnı halqara organlarğa bermek niyeti aqqında bildirdi.
Kurbedinovnıñ tarif etkenine köre, advokatnıñ yarın diger davalarnıñ mahkemelerinde olacağı içün bergen yazma arizasına baqmadan, imam Halilovnıñ davasında protokol yarın tizilecek.
Daa evel Aluştanıñ Rusiye prokuraturası «Aluşta» din cemiyetiniñ imamı Yusuf Aşirovğa qarşı «qanunsız missionerlik faaliyeti» içün memuriy dava açtı.
Bundan evet Qırımnıñ Rusiye prokuraturası aqmescitli imam Rasim Dervişevge qarşı memuriy dava açtı. Qararğa binaen, cuma vaazı ve namaz uquq bozuluvı oldı. Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Mirovoy mahkemesi imam Rasim Dervişevni «qanunsız missionerlik faaliyetinde» qabaatlap, 5 biñ ruble para cezasını berdi.


text:
Auğanstannıñ küşti jer silkinisinen keminde 1000 adam qaza taptı. Zil-zalanıñ centri eldiñ oñtüstik-şığısındağı Host qalasına jaqın aumaqta bolğanın amerikalıq seysmologtar mälimdedi.
Resmi mälimetterge qarağanda jaralanğandar sanı 1,5 mıñnan asqan. Apattan qaza tapqandar men zardap şekkenderdiñ naqtı sanı äli de anıq emes. Qalayda bwl aytılğandardan köp ekeni belgili, sebebi jergilikti bilik äli de anıqtalmağan zardap şeguşiler, qiandı astında qalğan adamdar boluı mümkin ekenin aytqan.
Amerikalıq seysmologtar 6,1 balldıq silkinistiñ oşağı jer betinen 51 şaqırım tereñdikte ekenin anıqtağan. Silkinis aumağı 500 şaqırımdı qamtıp, Päkistan men Ündistan da zil-zalanıñ dümpuin sezgen.
Auğanstanda jer jii silkinedi. AQŞ zertteuşileriniñ mälimetinşe soñğı 10 jılda Auğanstanda 7 mıñnan astam adam jer silkinisinen qaza tapqan.


text:
Aprel 12 künü Hersonda tamır halqı ve küçük halqlar meseleleri boyunca ukrain eksperti, Pilip Orlık adına demokratiya İnstitutınıñ mutehassısı Natalya Bilitserniñ «Tamır halqı olğan qırımtatarlar» kitabınıñ taqdimi olacaq. Bu aqta Herson Vilâyet devlet memuriyetiniñ sitesinde haber etile, aynı bu binada taqdimi de ötkerilecek.
Matbuat hızmetiniñ ilânında: «Bu neşir – qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalamaq oğrunda ve Ukrainada adaletli ve tolerant cemiyetni qurmaq peşinde areket etken Natalya hanımnıñ yıllar devamında yapqan emeginiñ nenicesi. Bu kitap başta bir bu mevzuda çalışqan, ya da işi işğal olunğan topraqlardaki ceryanlarnen bağlı olğan, ve, elbette, Ukrainanıñ tamıq halqlarından biri olğan qırımtatarlarnen yaqınca tanış olmağa istegenler içün meraqlı olacaq», – dep aytıla.
Tedbir «Küreş» QMSM hayriye teşkilâtı, Herson şeer Meclisi, Herson Vilâyet devlet memuriyeti desteginen ötkerilecek. «Tamır halqı olğan qırımtatarlar» kitabı «Qırım Evi» desteginen azırlap neşir etilgeni aqqında haber etile.


text:
Rusiyede iyün 11-ge keçer gecesi belli olmağan şahıslar Moskvadaki Ukraina elçiligine yımırta attı, dep bildire rusiyeli kütleviy haber vastaları.
Rusiyeli «TASS» agentliginiñ malümatına köre, aktsiyada tahminen 200 insan iştirak etti.
«RİA Novosti» agentligi, uquq qoruyıcılarnıñ malümatına esaslanıp, 100 kişi aqqında bildire.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına binaen, yaş adamlar gruppası elçilikke kelip, onıñ territoriyasına çeşit eşyalarnı, bu cümleden, yımırta atmağa başladı.
Bundan soñ olar ketti, politsiya kimseni yaqalamadı.
Bundan evel, iyün 10-da Odessada faaller Odessadaki Rusiye baş konsullığını blok etmege ve baş konsullıqta Rusiye kününi qayd etmesine keder etmege tırıştı.


text:
Azerbaycan prokuraturasınıñ hadimleri dekabr 26 künü Radio Svoboda («Radio Azadlıg») azerbaycan hızmetiniñ bürosında tintüvni keçirmege başladılar.
Hızmetniñ müdiri Kenan Aliyev aytqanı kibi, prokuraturanıñ eñ azından 10 hadimi ofiske silâlı militsionerler ile keldi.
Şimdilik büronıñ tahminen 20 hadimini bir odada tutalar, ve, olğan malümatqa köre, büro vesiqaları ve hadimlerniñ şahsiy işleri bulunğan seyften anahtarnı talap eteler.
Prokuraturanıñ haber etkenine köre, mahkeme tarafından berilgen tintüv ruhseti çetelden ödenilgen Radio Svoboda azerbaycan hızmetiniñ faaliyeti boyunca taqiqat ile bağlı eken.
Keçken seneleri azerbaycan prokuraturası bu kibi tintüvlerni çetelden ödenilgen diger şirketlerde de keçirgen edi, şu cümleden IREX ve Milliy demokratik institutı.
Neticede ekisini de qapattılar.
Evel Azerbaycan akimiyeti Azerbaycan prezidenti İlham Aliyev qorantasınıñ faaliyeti boyunca taqiqatları ile belli olğan «Radio Azadlıg» jurnalisti Hadice İsmailovanı yaqaladı.


text:
Ukrayına prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Ukrayınada noyabrniñ 15-nde 85 raketa darbesi oldı, daa 20 ola bile. Bu aqta o, video muracaatında ayttı.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye darbelerniñ çoqusını energetik infrastrukturağa qarşı kerçekleştirdi.
Zelenskıy ukrayınalılarnı sığınaqlarda qalmalarına çağırdı.
Salı künü, noyabrniñ 15-nde, Ukrayınanıñ vilâyetlerinde ava telükesi vaqtında patlav ve viraneler qayd etildi, dep bildirdi yerli akimiyet.
Kyivniñ şeer yolbaşçısı Vitaliy Kliçko Telegram kanalında paytahtqa yapılğan ücüm aqqında yazdı. Bir qaç mesken evge darbe endirilgeni qayd etildi.
Ukrayına Silâlı quvetleri, Rusiye ordusı noyabrniñ 15-16-nda G20 sammiti vaqtında Ukrayınağa büyük raketa darbelerini erdire bile, dep bildirdi.
Rusiye ordusı Ukrayınanıñ kritik infrastruktura obyektlerine muntazam sürette ücüm ete. Ukrayına akimiyetiniñ malümatına köre, Ukrayınada Rusiye atışları sebebinden energetik infrastrukturanıñ tahminen 40%-ı «ciddiy seviyede zarar kördi». Bu sebepten elektrik energiyası sıq-sıq söndürile.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Keriçte bilinmegen adamlar yolğa biñlerce buğabaş balıqnıñ başlarını attı, bildire “Kerç FM”.
Bu beyanatlarğa köre, taşlantılar, Kirova-Kazakova burulışında ve “Beloçka” tükânı qarşısında maşnadan dağıldı.
Onı körgenler, yol yalqaq qarışmağa oşadı, dep ayta: maşnalae sürülip kete, patapatçı, yavaş ketse de, az qaldı yoldan uçıp ketecek edi. Bundan başqa sakinler yaramay qoquğa şikâyet ete.
Aprelniñ 29-ında Berdânsk sıñır bölüginiñ ukrain sıñırcıları, Belosarayskaya kosa civarında balıq tutqan adamlarnı yaqaladı.


text: Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ ekinci yıllığında Qırım.Aqiqat Qırım işğali nasıl oldı ve oña qarşı çıqqanlar ne yapqanını aks ettirgen arhiv fotoresimlerini derc ete. 2014 senesi mart 3-te bir qaç yüz Qırım qadını barışıq içün ve Qırımda Rusiye istilâsına qarşı aktsiyağa çıqtı. Olar yol boyunca Ukraina bayraqları, sarı-mavı toplar ve levhalarnen tura ediler. «Qırım — Ukraina», «Cenkleşmek degil, sevmek», «Putin, toqta!», «Balalarımıznı barışıq ve baht içün östüremiz», «Qırımtatarlar, rus ve ukrainler barışıq istey», «Bizge barışıqnı qaytarıñız!» ve diger levhalar bar edi. Tedbir iştirakçileri Ukraina topraq bütünligine qoltutıp, Rusiye istilâsına qarşı çıqqanını bildire ediler.


text:
Qırım «parlamenti» Rusiye ükümetine «Rusiye Federatsiyasınıñ az sayılı tamır halqlarnıñ Yekâne cedveline Qırım qarayları ve qırımçaqlarnı kirsetüv aqqında» vesiqağa qol tuttı. Bunıñ kibi qarar plenar toplaşuvında iyünniñ 25-de qabul etildi.
Leyha müellifi, milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca parlament komissiyasınıñ reisi Edip Gafarov qayd etkenine köre, işbu qararnıñ maqsadı bu tamır halqlarnıñ dini, etnik medeniyeti ve tarihiy mirasınıñ saqlap qalması ola.
Onıñ aytqanına köre, Qırım qarayları ve qırımçaqlar Rusiye Federatsiyasınıñ az sayılı tamır halqlarnıñ Yekâne cedveline kirsetilse, olarnıñ bazı içtimaiy kefilleri peyda olacaq.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, olarnıñ Rusiye qanunlarında belgilengen devlet ve şeer müessiselerinde bedava tibbiy yardım almağa, kendi medeniyetini saqlap qaldırmağa aqqı bar.
1999 senesi «Rusiye Federatsiyasınıñ az sayılı tamır halqlar aq-uquqlarınıñ kefilleri aqqında» 1999 senesi aprelniñ 30-na ait № 82-FZ Federal Qanunı qabul etildi ve çalışa. Qanunğa binaen, Rusiye Federatsiyasınıñ az sayılı tamır halqları olaraq Rusiye Federatsiyasında ecdatlarnıñ tuvğan yerinde yaşağan, ananeviy urf-adetlerini kütken, Rusiye Federatsiyasında sayısı 50 biñden az olğan ve özüni mustaqil etnik cemiyeti olaraq tanıtqan halqlar tanıla.


text:
Smotrü na Krım, na Rodinu svoyu,
İ dumu dumaya, skvoz slezı ya poyu:
Kto sirota – on, milıy Krım,
İli narod moy, razluçennıy s nim?
«Qırımğa» şiirinden bu satırlar (rusça) Lenur İbraimovğa ait. O, şair, qırımtatar milliy areketiniñ faal iştirakçisi, siyasiy mahbüstir... Onıñ ömür yolu pek qısqa ve inanılmaz derecede acınıqlı edi...
1939 senesi oktâbr 1-de Yaltada Vaap İbraimov ve Polina Romanovskayanıñ qorantasında oğlançıq doğa, oña Lenur adını bereler. Aile tezden dağıla, soñra ise cenk başlay. Polina eki balasınen Aqmescitke köçip kele.
1944 senesi qırımtatarlarnı Qırımdan sürgün ettiler. Lenur bu faciağa oğramadı – anası rus, o ise onıñ soyadını taşığan edi. 1946 senesi Lenur mektepke qatnap başladı. Onıñ er şeyi oñ kele edi, lâkin... tezden babası qırımtatarı olğanını, halq ise Vatanından marum qalıp, adaletsiz bir şekilde tuvğan toprağından quvulğanını ögrene. İnce, sezgir, şair tabiatlı Lenur öz halqınıñ taqdirini facia olaraq tanıdı.
1967 senesi sentâbr 5-te yalıñız kâğıtta qırımtatarlarnıñ yaşav yerini deñiştirmek sıñırlarını lâğu etken emir qabul etilgen soñ qırımtatarlar vatanına qaytmağa tırışıp başladılar. Bu sırada Lenur semetdeşlerinen tanış olıp, milliy areket saflarına qoşula. O, Qırımnı dolaşıp, qırımtatarlarnıñ sürgünligini, Qırımda qayd etmek redlerini qayd etip, informatsion bülletenler içün malümat azırlay ve, elbet de, tezden onıñ yurtdaşları qırımtatarlarğa belli olacaq şiirler yaza:
Nam Rodina nujna, kak v golod lomot hleba,
Kak serdtse bespokoynoye v grudi!
Ya da böyle satırlar:
Net, ya rojden ne tridtsat let nazad.
Ya sotni let broju po Perekopu.
Ya zaşçişçayu svoy oçag i sad.
Ya v gösti prinimayu vsü Yevropu.
1968 senesi oktâbr 9-da Lenur İbraimovnıñ evinde «vesiqa, mektüp, yazı ve diger şeylerni tapmaq» maqsadınen Qırım vilâyeti boyunca USSR Nazirler şurası yanındaki KGB idaresiniñ mahsus bölüginiñ hadimleri tintüv keçireler. Onıñ şahsiy vesiqaları, şiirler defterleri, em de yazma maşinkasını alıp keteler. 1971 senesi mayıs 11-de daa bir tintüvden soñ «Traurnaya informatsiya № 69»; «Ekstrennaya informatsiya»; «Protest molodeji goroda Bekabada (Özbekistan)»; «Obraşçeniye k grajdanam SSSR»; «Otkrıtoye pismo nedalekomu drugu» şiirler defterlerini alıp kettiler. Bir qaç künden soñ ise, 1971 senesi mayıs 20-de, İbraimov Aqmescitten Taşkentke yol alıp, kelip çıqqan soñ yaqalana. Onıñ işini tezden 1971 senesi iyün ayında apiske alınğan Ayşe Seitmuratovanıñ işi ile birleştirdiler.
Samarqand universitetiniñ ocası Seitmuratova qırımtatar milliy areketinde iştirak etkeninden sebep 1967 senesi mayıs ayında mahkeme etilip, aman-aman doquz ay devamında Lefotrovodaki KGB SSSR taqiqat izolâtorında oturdı. Buña baqmadan, o, areketten vazgeçmedi. Mahkemeden eki ay keçken soñ, 1967 senesi iyül 21-de, Ayşe bir çoq halq vekilinen beraber Kremldeki KGB SSSR reisi Yuriy Andropov, SSSR Baş prokurorı Roman Rudenko, SSSR İçki işler naziri Nikolay Şçelokov ile körüşüvde iştirak etti. 1971 senesi iyün 20-de onı kene de apiske alalar, tintüv neticesinde şiirler defteri, areket vesiqaları alına.
İbraimov ve Seitmuratovanı sovet qurumını aqaretlegen malümatlarnı azırlav ve tarqatılmasında (UK UzSSR 191-4 maddesi – UK RSFSR 190-1 mad.) qabaatlaylar. İyül soñunda Taşkent mahkemesi Lenur İbraimovnı 2 yılğa azatlıqtan marum qaldıra, Ayşe Seitmuratovanı ise – 3 yılğa.
Seitmuratova Baraşevo ve Yavastaki Mordoviya lagerlerinde oturdı (1974 senesi iyün 15-te azat etildi), İbraimov – Taşkent civarındaki lagerde (1973 senesi fevral 28-de azat etildi).
Kerçekten de – «meraqlı yaqınlaşuvlar ola»...
Malüm ki, lagerde Lenur İbraimov ğayet meşur olğan bir şahsiyet, dissident-papaz Pavel Adelgeym ile tanış ola.
Pavel Adelgeym – papaz, 2013 senesi avgust 5-te Pskovdaki evde ruhiy ceetten hasta olğan Moskva sakini tarafından öldürildi, – açıq göñülli ve alicenap bir insan olğanı belli. Repressiyalarğa oğratılğan ana-babanıñ oğlu, anası apiske alınğan soñ onıñnen beraber Qazahistanda ceza aldı. 1956 senesi pavel Kiyev Din seminariyasına oqumağa kire, lâkin siyasiy sebeplerden andan quvula. 1964 senesi Moskva din akademiyasını bitirip, Özbek SSR Kagan şeerinde papaz olaraq tayinlene.
Beş yıl soñra samizdat tarqatılması içün 190-1 madde boyunca («sovetlerniñ devlet ve cemaat qurumını aqaretlegen yañlış malümat tarqatılması») apiske alındı. Onıñ evinde Kümüş asır şairleriniñ şiirlerini taptılar: Ahmatova, Tsvetayeva, Mandelştam, Voloşinniñ. Bir yıl devamında Buharadaki KGB ceza evinde bulundı. 1970 senesi «sovet qurumına iftira atqanında» qabaatlanıp, 3 yıllıq lager cezasını aldı. 1971 senesi Qızıl-Tepa qasabasında İTU vaqiaları neticesinde sağ ayaqsız qaldı. 1972 senesi saqat olaraq azat etildi.
Bes-belli, lagerde papaz ve qırımtatar areketiniñ faali tanış olıp, dostlaşmağa başladılar. Netice olaraq ise – bir-birine bağışlağan şiirleri. Adeylgeym İbraimovğa aşağıdaki şiirni bağışladı:
Belıy Krım zastelil vinograd,
kak beda.
Tolko vam ne vernutsâ nazad
nikogda.
Pamât v serdtse,
kak noj vonzim –
Yarkim solntsem
ohvaçennıy Krım.
Slözı naşey
öbşçey bedı
V görköy çaşe
morsköy vodı.
Rodina, ruki tvoi tselovat
i glaza,
Tolko mne do tebâ dostat
nelzâ.
Rodina, otnâtaya,
no moya!
Vam – tolko slözı,
çujiye kraya.
Serdtse – tebe,
ögnevoy heruvim,
Dalekiy, no
nezabıvayemıy Krım!
İnanılmaz derecede tesir etken satırlar adamlar ne qadar farqlı olsa da, maneviy ceetten yaqın, merametli insanlar bir-birini añlaycaqlarını tasdıqlay...
Lenur İbraimov apis müddeti bitken soñ Qırımğa qaytıp, ocalıqnen oğraşmaq yasağını ala. Zeerlendi. 1986 senesi mart 12-de Aqmescitte vefat etti.
Şair onıñ halqı vatanına avdet olacağında emin edi, bu daqqağa az qalğan edi...
O may grâduşçiy viju ya –
Narod vernötsâ v kray rodnoy.
Tak vozvraşçayetsâ soldat –
İzbit, izranen, no jivoy.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrainskogo PEN-klubınıñ azası


text:
Şañqobız türk jwrtınıñ eñ köne aspaptarınıñ biri. Ol äuelde baqsılardıñ jın şaqıru qwralı bolsa, keyinde muzıka aspabına aynalğan. Jan-dünieñdi tebire..
Tüp-törkini jağınan bizge eñ jaqın halıqtardıñ biri – Başqwrttar. Qazaqtıñ qwramındağı barlıq rular derlik osı başqwrttarda da bar. Qazaqtıñ talanttı..
Marokko Fetullah Gülen mektepterin jabuğa şeşim qabıldadı, dep habarlaydı trt.net. Marokko İşki ister ministrliginiñ jazbaşa mälimdemesinde Fetullah ..
Türk tekti tuısqandarmızdıñ bir bwtağı – tıvalar. Dini bölek bolğanımen, dästüri men tili jaqın halıqtardıñ biri. Tıva änşisi Enerel Hajıtmaa - "Kırga..
Keşe Türkiyanıñ İzmir qalasında eki lañkes qwqıq qorğauşılarmen atıstı. Nätijesinde, bir policiya, bir jay bwqara qaytıs boldı. Soñında, eki lañkestiñ..


text:
Qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırovnıñ advokatı Aleksey Ladin İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine şikâyet bermek niyetinde, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Ladin bunı, qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırovğa daa evel Kefe şeer mahkemesi taraından çıqarılğan ukümni deñiştirmeyip qaldırğan Rusiyeniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ oturışuvından soñ bildirdi.
Ladin: «Eki maqamda da (insan aqları ve esas urriyetlerine dair – QA) Konvetsiyanıñ bozuluvları oldı. Ondan ğayrı kassatsiyanı, başta Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Prezidiumına ve ondan soñ Rusiye Yuqarı mahkemesine berip, soñunace çıqaracaqmız», – dedi.
Advokat: «Bu cinayetniñ esas terkibiy qısmı – diger şahıslarğa muracaat etüv. Kadırov kimsege muracaat etmedi. Bu, bir şey hırsızlamadan hırsızlıq yapmaq kibi. Bu, kör soqaqqa alıp barğan yol. Kadırovğa qarşı çıqarılğan uküm ne qanuniy, ve ne de esaslandırğandır», – dep añlattı.
Qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırov qabaatlanğan cinayetinde özüni qabaatlı tanımadı.
Mayıs 3-te Rusiyeniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırovğa daa evel Kefe mahkemesi taraından çıqarılğan ukümni deñştirmeyip qaldırdı.
Qabaatlavnıñ versiyasına köre, Kadırov 2016 senesi martında, özüni Aqmescitten bir qırımtatar olaraq tanıtqan ve Ukrainanıñ kontroli altında olmağan Donetsk ve Lugansk vilâyetlerini azat etmek içün «Qırım» batalyonınıñ meydanğa ketirilmesi aqqında bildirgen nasıldır Demyan Demyanenkonıñ videoroligini repost etti. Bir qaç aydan soñ repostnıñ altında, içinde, cümleden, «Qol tutam, Qırım evelden de, şimdi de ve kelecekte Ukraina olacaq» sözleri olğan Kadırovnıñ izaatı peyda oldı. Oña qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi boyunca iş açıldı. Qabaatlav FSB ekspertleri tarafından yapılğan ve Kadırovnıñ izaatında Rusiyeniñ topraq bütünliginiñ bozulmasına davet olğanını isbatlağan ekspertizağa esaslana.
2017 senesiniñ aprelinde Rusiyeniñ maliy monitoringi boyunca hizmeti Kadırovnı ekstremistler ve terroristler cedveline kirsetti.
Kadırov özü, cinaiy işi – öz noqtai-nazarını faal surette ifade etkenine ve aq-uquqnı qorçalav saasındaki faaliyetlerine cevaben mahsus hizmetler tarafından yapılğan provakatsiyadır, dep iddia ete.


text:
İyülniñ 10-na qadar Jitomir vilâyetinde 1176 mecburen köçip kelgen insannı, şu cümleden 832 Donetsk ve Lugansk sakini, 344 – qırımlını qabul ettiler.
Olardan 368 kişi musafirhane, şifahanede yaşay, qalğanları 808 insan soy-sop ve tuvğanlarınıñ evlerinde yerleşti.
Sağlıq saqlav departamentiniñ müdiri Aleksandr Torbas bildirdi ki, 180 insan tibbiy yardım soradı.
Bundan evel işğal etilgen Qırım ve üç aydan berli Rusiye boyevikleri tarafından çekiştirilgen Donetskten mecburen köçip kelgenler içün ükümet saytı çalışıp başladı.
Ukraina baş prokuraturasında Qırımda vatandaşlar aq-uquqlarınıñ qorumasınen oğraşacaq idare meydanğa ketirildi.


text:
Qırımda sentâbr 15-te, cumaaqşamı künü «Çiygoznıñ işi» boyunca mahkeme toplaşuvı başlandı. Adliyeci Nikolay Polozovnıñ Twitterde bildirgenine köre, toplaşuv zararlanğan kişiniñ sorğuğa çekilmesinden başlandı.
Adliyeciniñ sözlerine köre, «Qırım samooboranası» azası olğan şaat Sergey Vahlin qırımtatarlağa yaramay baqqanını saqlamay.
«Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca mahkeme başlandı. Birinci zararlanğan – Vahlin Sergey Yuryeviç – «Qırım samooboranası» azası. Zararlanğan Vahlin özüniñ şovinist olğanını ve qırımtatarlarğa yaramay baqqanını saqlamay. Bildirdi ki, onıñ NKVD-den babası «banderovetslerni urğan edi», – dep yazdı adliyeci.
Bundan evel cedvel qabul etildi, buña köre, toplaşuvlar aftada üç kere keçirilmeli.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Ahtem Çiygoz mahkemede özüni qabaatlı tanımadı.
Sentâbr 7-de eki zararlanğan kişi – Bızin ve Şparev – mahkeme toplaşuvı keçirilgen vaqıtta bildirdiler ki, Ahtem Çiygoznı mitingde körmedi ve onıñ teşkil etüvde rolü aqqında bir şey bilmeyler.
Sentâbr 8-de «Çiygoznıñ işi» boyunca daa eki zararlanğan kişi de – Nesterov ve Petrovskiy – ayttılar ki, Ahtem Çiygoznı fevral 26-da mitingde körmedi ve onıñ merasimniñ teşkil etilüvinde ve keçirilmesinde rolü aqqında bir şey bilmey.


text:
Ayaqmaşna adamlarnıñ yürüşini pek qolaylaştırsa da, keşfiyatçılar onıñ yürüşini daa da tezleştirmege tırışa.
Frenkistanlı Verme soyadlı ağa-qardaşlar ayaqmaşnağa motor iliştirdiler. Motor art köpçekni aylandıra edi. 1885 senesi ise nemse müendisi Daymler mototsiklnı tüşünip taptı.
1946 senesi “Velosoleks” adlı firma moped çıqarmağa başladı. Maşina, ög köpçegi üstündeki motor yardımınen yüre edi. Yerden köçmek içün başta basqıçlarnı aylandırmaq kerek edi.
Kene şu yılları bir kereden yerinden köçken motorollerni de tüşünip taptılar. Mototsiklge baqqanda bu maşna yengil ve oñaytlı oldı.


text:
Qomşu Rusiyedeki Rostov vilâyetiniñ mahkemesi fevralniñ 28-nde Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Seyran Murtaza, Asan Yanikov, Ruslan Suleymanov, Seytveli Seytabdiyev ve Alim Karimovnıñ sıñırlav tedbirini uzatuv qararına qarşı istinaf arizasını red etti.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Facebook saifesinde haber etti.
Qayd etilgenine köre, mahkeme oturışuvları qapalı şekilde video konferentsiya bağı vastasınen keçirildi. «Birdemlikniñ» malümatına köre, qadılar Aleksandr Mikulin ve Lüdmila Kirsanova oldı.
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» on dört mabüsiniñ apis müddeti bir ayğa uzatıldı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Romaniya çetel işler nazirligi ziyaretniñ neticesinde amerikalı arbiy gemilerniñ Romaniya limanlarına kelüvini arttırmaq ve arbiy-deñiz, ava ve yer arbiy talimlerni beraber keçirmek kerekligini qayd etti. Romaniya Avropa Birligine 2007 senesi kirdi ve Rusiyeniñ Qırım istilâsından soñ Moskvağa qarşı ğarbiy cezalarnıñ tarafdarlarından biri oldı. Buharest oña qomşu olğan Moldova, küçük devlet büyük rus tilli azlığı ile, Moskva siyasetiniñ cedvelinde nevbetteki ola bileceginden qorqa.
Romaniya ve onıñ cenübiy qomşusı Bulğaristan NATOğa 10 yıl evelsi kirdi ve öz ordularını İraq ve Afganistanğa yolladı. Rusiye ve Ğarp arasında çatışma bütün Ukrainada yüz bergeni içün Romaniya ve Bulğaristan Qara deñizde arbiy-deñiz flotu ile talimlerde iştirak etti ve amerikalı ordularnen beraberlikte de talimlerni keçirdi. Romaniya baş naziri Viktor Ponta bazarertesi künü Buharest öz arbiy bücetni bu senege 217 million dollarğa arttıracağını ilân etti.


text:
Krelmlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Ayder Saledinov tarafından berilgen apellâtsiyanıñ baqılmasını mart 6 künü saat 15:00-ge avuştırı. Bunı Facebookta «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesi bildire.
2017 senesi dekabr 22-de mahkeme Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» fıgurantları Teymur Abdullayev, Uzeir Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnıñ tevqif muddetini 2018 senesi fevral 11-ge qadar uzattı.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetine köre yapılğanını tüşüneler. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd ete. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Oktâbr 31-de dünyada halqara Qara deñiz kününi qutlaylar
Bu künni, İstanbulda Etraftaki müit nazirleriniñ Konferentsiyası tarafından qabul olunğan Qara deñiz qorçalavı içün areketler planı munasebetinen içtimaiy-siyasiy aktsiyası kibi qayd eteler.
1996 senesi tamam şu künü, Bulğaristan, Romaniya, Rusiye, Türkiye, Gürcistan ve Ukraina ükümet teşkilâtları, Qara deñiz qorçalavı içün strategik areket planını imzaladı.
Bu vesiqanıñ zarureti, bu suv mıntaqasınıñ özgün tabiat komplekslerniñ bozulma telükesi neticesinde peyda oldı. Aynı o zaman oktâbrniñ 31-ini Halqara Qara deñiz künü kibi qutlamağa qarar alındı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña “tarihiy adaletniñ tiklenmesi” dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko munasip qanunnı imzaladı.


text:
İlhaq etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan "Men hatırlayım" onlayn aktsiyasını başladılar. Aktsiyanıñ teşkilcisi - "Nefes" cemaat teşkilâtıdır.
Bu teşkilâtnıñ koordinatorı Elmaz Qırımlı Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, aktsiyada iştirak etmek içün çoq vaqıt kerekmey.
"Bu, er bir vatandaşımız umumiy hatıramıznı saqlanmaq içün vaqtını ayırmağa ne qadar azır olğanına bağlı. Zorbalıqnen sürgün etilgen qorantasınıñ qısqa olsa da ikâyesini yazıp qoymağa, süret çıqarmağa ve saifesinde paylaşmağa azır olğanına bağlı", - qayd etti Elmaz Qırımlı.
Böylece, aktsiyada iştirak etmek içün Facebook içtimaiy ağındaki saifede 1944 senesi Qırımdan sürgün etilgen soyunınıñ süretini yerleştirmek kerek. Süret olmasa, onıñ adını ve doğğan yerini, qayda sürgün etilgenini, Qırımğa qaytıp-qaytmağanını, qaç balası ve tornu olğanını yazıp derc etmek. Ve bu süretni saife sureti kibi yerleştirip "Men hatırlayım" heştegini qoymağa teklif etile.
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci müavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa tefsir bergende, öz tarihı, ğalebe ve faciaları aqqında hatırlamağa pek müimdir, dep ayttı.
"Bu vaqialar halqımıznıñ, er qırımtatarnıñ tabiatını şekilledi. Mayısnıñ 18-i qırımtatarlarnıñ yañı tarihınıñ eñ müim künlerinden birisi olğanından kimse şübelenmez, dep eminim. Onı hatırlamaq kerek, sebepleri ve aqibetlerini, qurbanları ve qatillerini bilmek kerek. Sadece özümiz içün degil, bütün insaniyet içün müimdir. Akimiyetniñ vicdansızlığı, insan ayatına laqaytlığı ve dünya ükümdarlığı isteginiñ ne neticeleri olğanını hatırlamaq kerekmiz", - qayd ettil Celâl.
"Men hatırlayım" aktsiyası mayısnıñ 18-inece devam etecek. Teşkilciler, onı er yıl keçirmege istegenlerini ayta.
Daa evel Qırımtatar Milliy Meclisi, Kyiv şeer yolbaşçısı Vitaliy Klıçkoğa mayıs 18 Qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma kününen bağlı muracaat yazdı.
Hatırlatamız, 2019 senesi mayısnıñ 18-nde qırımtatar genotsidi qurbanlarınıñ hatırasına umumukrain sükünet daqqası keçirildi. Matem tedbirleri tek Ukrainada degil, bir çoq dünya memleketinde de keçirildi.
Rusiye işğal etken Qırımda 2019 senesi resmiy olmağan matem tedbirleriniñ keçirilüvi yasaqlandı, keçirmek ıntıluvlarına ise keder etildi.
Daa evel Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov mayıs 17-18-inde, qırımtatar halqınıñ sürgünligine bağışlanğan matem merasimleriniñ azırlanuvını ilân etti.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Yaltada "Yalta-İnturist" oteliniñ beton stellasını Ukraina devlet bayrağı renklerine boyaladılar. Qırım.Aqiqat mühbiri haber etkeni kibi, stella, trassadan otelge burulışta tiklengen ve yoldan yahşı körüne.
"Yalta" sözüni sarı-mavı renklernen boyaladılar ve onıñ üzerinde Ukrauna bayrağını resimlediler.
Qırım.Aqiqat, stellanı kim boyalağanını bilip olamadı. Arifler yüksek yerleşken ve bunı becermek içün mahsus azırlıq kerek edi.
Şeerniñ rusiyeli akimiyeti bunı bilip, birden o ariflerni beyaz boyanen boyaladı. Olardan bu adiseniñ tefsirini alıp olamadılar.
Avgustnıñ 23-ünde Ukrainada Devlet bayrağı Künü qutlaylar. Bu bayramnı 2004 senesi öz qararınen prezident Leonid Kuçma tayin etken edi, ondan soñ prezidentlik yapqan Viktor Yuşenko, 2009 senesinde, avgust 23-ünde Ukraina bayrağınıñ köterilmesi merasimini başladı.


text:
Kremlniñ Qırımnıñ ilhaqınen bağlı problemalarına artıq daa bir dane yañı soyu qoşuldı – yani işğal etilgen yarımadada Rusiye prezidenti saylâvlarınıñ keçirilüvi. Bu mesele 2014 senesi Kreml tarafından halqara aq-uquq bozulğanını tasdıqlağan küçlü bir delil oldı.
Qırım sakinlerine kelgende ise, mında da er şey istenilgeni kibi degil. «Ukrainanıñ on yedi biñ satqınımı?» adlı maqaleni oqudım ve anda muellif Qırımda çalışqan saylâv komissiyası azalarını bir şekilde aqlamağa arekete ete, yani olarnı mecbur etkenler emiş. Men özüm de Qırım sakini olaraq, bücet saasında çalışqan pek çoq yaqın tanışım bar, sunıñ içün eminliknen kimseni saylâv komissiyalarında çalışmağa mecbur etmegen ediler dep aytmam mumkün. İhtmal, bir-eki danesi olğandır, amma yalıñız bir-eki dane. Bu komissiya terkibindekilerniñ ekseriyeti, 2014 senesi keçken «referendum»dakileriniñ aynısıdır. Olarnıñ aman-aman episi Qırımda Partiya regionov firqasına hızmet etken soylârıdır. Sunıñ içün, muellif ve onıñ insaniyetligini ne qadar sayğı duysam da, saylâv komissiyası azalarını acımağa sıra kelmey. Olar bunı bile-bile qabul etti.
Saylâv komissiyası azalarını acımağa sıra kelmey. Olar bunı bile-bile qabul etti
Lâkin adiy bücet hadimlerini saylâvlarda iştirak etmege mecbur ettiler – bu bir aqiqat ve bu aqta çoqtan berli aytıldı ve çoq yazıldı. İşte bu saylâv komissiyalarınıñ azaları qomşu Rusiye prezidentiniñ saylâvlarında rey bermek içün Qırım sakinlerini bu qanunsız arekette iştirak etmege mecbur etti. İnsanlar raatsız olıp, atta SSCB devrinde bile olarnı kimse bir sürü kibi saylâvlarğa aydamağanı aqqında ayttılar.
İşte, saylâvlar keçti, lâkin sabıq-yañı prezidentniñ közleri içinde bir quvanç duyğusı körünmey. Onıñ közleri daa ziayde avlanğan ayvannıñ közlerine oşay. Onıñ Rusiyeni idare etüvi dünya tarafından yañı izolâtasiyağa ve yañı «demir perdege» alıp kete yata. Gençler endi Rusiyeniñ istiqbaline pek inanmağanı içün, devletni toplu olaraq terk etmege başlay. Bundan soñ bu cereyan ep artacaq. Adet-üzre, emek bazarında raqip etebilecek, eñ yahşı istiqballi hadimler terk ete.
Qalğanlar tükânalrğa kelerek fiyatlar artqanını köre, inflâtsiya ise olar zaten az olğan kelirlerini de aşap taşlay. Daa bir-eki yıl evelsi, bir çare tapıp, bücet aylığına yaz tatili keçirmege qadir olğanlar, artıq eki yaqasını bir arağa ketiralmay kapik sayıp oturalar. Sunıñ içün bu yıl da Qırımda pek çoq rusiyeli keleceginden bayağı şubelenem. Men bellesem, bıltırki sezonğa nazaran, bu yıl kelgenler daa ziyade eksilir.
Ekseriyet «ğalipler taqımı» ve olarnıñ Kremldeki şorbacıları tarafından aldatılğan dep is ete
Qırımdaki bazı Rusiye tarafdarları olğan faallerniñ sözlerine köre, 2014 senesi «referendumında» rey bergen Qırım saylâvcılarınıñ bayağı bir qısmı, qomşu Rusiye prezidentiniñ saylâvlarına kelmegenine şaşmağa acet yoq. Ekseriyet «ğalipler taqımı» ve olarnıñ Kremldeki şorbacıları tarafından aldatılğan dep is ete. Oleg Zubkovnıñ aytqanı kibi, Qırım «Vatanına qaytmadı, o esirlikke tüşti». Qırım sakinlerine altın dağlar vaat etilgen olsa da, onıñ yerine atta Aqmescitte bile – darma-dağın yollar, ışıqsız soqaqlar, çöplük, ortalıq kir-kifoz, hırsızlanğan quyu qapapları yerine tiklenip qoyulğan pıtaqlar olğanı körüne.
Afsus ki, bu kirli saylâv kampaniyasına din adamlarınıñ çekilmesi de insanlarnıñ ruhunda pek yaramay iz bıraqtı. Em provoslav ruhaniyleri, em de Qırım müftiyatı tarafından. Olarnı da cemaatnı saylâvlarğa kelmege teşviq etmege «rica etken ediler».
Qırım sakinleriniñ sessizce közü qayta, ancaq olarnı kimse eşitmey
Qırım sakinleriniñ sessizce közü qayta, ancaq olarnı kimse eşitmey ve eşitmege de istemey. «Sışan qapqanı qapaldı», ve Qırım sakinleri artıq raat nefes alıp olamay.
Lâkin Qırımda «Yunarmiye» sıralarındakiler ep arta. Teşkilât ştabı «arbiy-vatanperverlik terbiyelev»nen bağlı ep yañı leyha ve tedbirler boyunca esabat bere. Yani, yaş Qırım sakinleri içün cenkte vatanperverlik inkişaf etmekte. Aytmaq istegenim şudır ki, Rusiye ükümeti devrinde terbiyelengen Qırım sakinleriniñ yaş nesili – ilhaq etilgen yarımadadaki rejimniñ işanacaq küçü olacaq. Zamanında Ukraina qıta qısmından köçip kelgenlerniñ nesili tükenmekte, onıñ yerine ise munasip zıhniyetke saip Rusiye mekteplerini bitirgen mezunlar kelmekte. Faqat sabıq-yañı prezidentniñ közlerine baqqanda aqlıma kelgen fikir şu ki, Qırımğa yapışıp oturmaqnıñ manası qalmadı, demek – yaqın zamanda bile er şey deñişmesi mumkün...
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (telüke havfından dolayı muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmay bile.


text:
Rusiye Devlet Dumasında hosteller ile küreşke çağırdılar. Devlet Dumasınıñ Mesken-kommunal hocalıq komitetiniñ reisi Galina Hovanskaya bildiri ki, onıñ fikirince, hosteller, «qomşu dairelerde oturğanlar içün telükeli ola bile», – dep haber ete «Dojd» telekanalı.
Onıñ aytqanına köre, mesken evlerdeki hostellerniñ «narkomaniya ve alkogolizm» ceetinden havfı ve terroristik telükesi bar.
«Hostellerde qaydsız ve añlaşmasız oturalar. Qomşular ise bunıñ kibi musafirhanelerde toqtalğanlar içün kommunal hızmetlerniñ parasını ödeyler», – dep ayttı Devlet Dumasınıñ komitet reisi.
İçki işler nazirliginiñ yolbaşçısı Vladimir Kolokoltsev bildirdi ki, nazirlik videokameralar, inspektor ve patrul hızmetleriniñ yardımınen hosteller ile küreşmekte. Nazir hostellerni «cinayetçilerniñ yeri» olaraq adlap, nazirlik ve deputatlar olarnen küreşeceklerini bildirdi.
«Hostel» sözü inglizceden «musafirhane» olaraq tercime etile. Hosteller ekseriyette daimiy sürette qalğan adamlarğa töşekten ğayrı bir şey bermey, odalarda bir qaç kişi qala.


text:
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Rusiye tarafında işğal etilgen Qırımda elektrik naqil hattında dersiñ diversiya azırlağan Ukrayina vatandaşını yaqalağanını bildirdi. Bunı FSB-niñ içtimaiyet alâqalar merkezinde haber ettiler.
Rusiye idaresinde bildirdiler ki, yaqalanğan kişi "Ukrayina Telükesizlik Hızmeti tarafından celp etilgen" 1978 senesi doğğan Ukrayina vatandaşıdır
Haber etilgeni kibi, ondan üç küçlü patlayıcı cihaz, olarnıñ qullanuv talimatı, elektrik naqil hattınıñ yerleşken yeriniñ shemasını tutıp alğanlar.
Oña qarşı Rusiye Ceza Qanunnamesiniñ 20-281 (diversiyağa azırlanuv) ve 222.1 (patlayıcı maddeniñ qanunsız qullanuvı) maddelerine köre cinayet davası açılğan.
RF nezareti altında olğan Aqmescit rayon mahkemesi onı eki ayğa tefqif etti.
Ukrayina telükesizlik hızmeti bu malümatnı izaatlamadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ukraina Tış işler Nazirligi (TİN), Rusiyede ve işgal etilgen Qırımda tutılğan Ukraina siyasiy mabüsleri - Oleg Sentsov ve Volodımır Baluhnıñ deral azat etmesini Kremlden talap etti. Olar narazılıqnı bildirip açlıq tuta.
Avgust 31-inde Ukraina Tış işler Nazirliginiñ spikeri Maryana Betsa Twitterde bildirgenine köre, Rusiyege basqınç yükselmeli.
“Baluh 166 kün açlıq tuta, Sentsov ise - 110. Kene de Rusiyeden olarnıñ azat etmesini talap etemiz. Rusiyege basqınç yükselmeli”, - dep yazdı Maryana Betsa.
Avgust 30-ında Minskte bulunğan Üç taraflı kontakt gruppasında Ukraina vekili, Yuqarı Radanın vitse-spikeri İrına Geraşçenko, mahküm etilgen ukrain faalcisi Vladimir Baluh ve ukrain rejissörı Oleg Sentsovnıñsağlığı yamanlaşqanını bildirdi.
Oleg Sentsov mayısnıñ 14-nde Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen müddetsiz açlıq ilân etken edi.
Sentsov ve Qırım sakini Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ hadimleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniya cezasına mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl apis cezası berildi. Ekisi de qabaatını tanımay.
“Memorial” uquqqoruyıcı merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti.
Baluh 2018 senesi martnıñ 19-ına başlağan müddetsiz açlıqnı devam etmekte. İyülniñ 5-inde Kremlniñ nezareti altında olğan Aqşeyh (Razdolnoye) rayon mahkemesi ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhnı 5 yılğa umumiy rejimli koloniyağa ve 10 biñ ruble (qararnen 4 biñ hrivna) cöremege mahküm etti.
Rusiye FSB-si Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabr 8-de yaqaladı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ tavanında 90 patron ile bir qaç trotil şaşkasını taptılar dep iddia ete ediler. Baluhnıñ imayecisi ve uquqqorucılar, onıñ Ukraina vatanperver olğanı sebebinden, yani eviniñ azbarında Ukraina bayrağı olğanı içün, repressiyalar qurbanı olğanını iddia eteler


text:
Tatarstan mädäniäte
Din[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tatar xalqınıñ borınğı babaları, uydırma-xorafatlarğa ışanıp, äylänä-tirä dönyanı canlı itep kürgännär. Alarnıñ küzallawlarınça, törle küreneşlär b-n ilahi köçlär idarä itkän, kük allası Täñre - baş alla sanalğan (k. Mäcüsilek). 8-9 yözlärdä bolğarlar cirenä íslam dine ütep kerä başlí. 922 yılda İdel buyı Bolğarında íslam däwlät dine dip iğlan itelä. Şunnan soñğı Tatar däwlätlärendä íslam dine ruxi-mädäni wazífanı başqarıp kilä. 16 yözdä Tatar xanlıqların Rus däwläte üzenä buysındırğannan soñ, Tatar xalqı mäktäp-mädräsälären, mäxällälären, ruxaníların yuğalta, ruxi tormışı fäqirlänä bara. Patşa xökümäte häm prawoslawie çirkäwläre tarafınnan dini häm milli ezärlekläwlär näticäsendä möselman xalıqları küp tapqırlar baş kütärergä mäcbür bula. 1773 yılda Sinod färmanı basılıp çığa, 1788 yılda Ufa şähärendä möselmannarnıñ Diniä näzaräte oyıştırıla (k. Räsäy häm BDBnıñ Europa illäre möselmannarı Üzäk diniä näzaräte), bu inde íslam dineneñ räsmi tanıluın añlata. 1992 yılğa qädär bu näzarät Eçke Räsäy häm Seber möselman cämğiätlärenä citäkçelek itä. 20 yöz başında Qazan ğubernasında ğına da 1152 mäçet eşli. 16 yözneñ 2 nçe yartısında töbäktä xristian dine tarala başlí. 1555 yılda Qazan yıparxiäse oyıştırıla (k. Xristianlaştıru säyäsäte). 20 yöz başında Tatarstan terr-yäsendä Qazan, Vyatqa, Samara, Sember häm Ufa yıparxiälärenä qarağan 600 prawoslawie mäxälläse häm 30 monastır' eşläp kilä. Sowet däwläteneñ din ölkäsenä qağılışlı säyäsäte RSFSR XKSnıñ "Çirkäwne däwlättän häm mäktäpne çirkäwdän ayıru turında"ğı ("Ob otdelenii serkwi ot ğosudarstwa i şqolı ot serkwi", 1918) dekretı h.b. doqumentlar b-n bilgelänä. Dinneñ cämğiät tormışına yoğıntısı şaqtí çiklänä. 1980 yıllar axırına Tatarstanda terkälgän 38 dini cämğiät kenä qala (18 möselman, 15 prawoslawie, 1 protestant h.b.). 1990 yıllar başınnan dini konfessílarnıñ eşçänleklären cäyelderü öçen yaña mömkinleklär tua. 1992 yılda Tatarstan Republígı möselmannarınıñ Diniä näzaräte tözelä häm ul 2001 yılda räsmiläşterelgän 804 möselman cämğiäten berläşterä. Qazan yıparxiäsenä 175 dini cämğiät kerä. TRda prawoslawieneñ iske tärtip tarafdarları (staroobryadçılar), katolíklar, lyüterännar, baptistlar, adwentistlar, yähüdilär, buddistlar h.b. dini cämğiätläre dä bar. 1990 yıllarda Bahawiä, Äxmädiä, Soñğı Ğähed h.b. dini xäräkät häm ağımnar tarala başlí.
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tatar ädäbiätı xalıq awız ícatına, törki xalıqlarnıñ ädäbi baylığın täşkil itkän urta ğasırlardağı ğomumtörki mädäni yazma yädkärlärgä (S.Baqırğäni, Y.Balasağuní, M.Qaşğäri, S.Yügnäki, Ä.Yäsäwi h.b.) barıp totaşa. İdel buyı Bolğar däwläte mädäniäteneñ oluğ yädkäre - Qol Ğälineñ mäşhür "Qíssai Yosıf" poeması. Tatar ädäbiätınıñ üseşendä Altın Urda däwere möhim urın alıp tora. Ul zamanda ícat itelgän humanistik äsärlär: N.Rabğuzínıñ "Qíssasel-änbiä", Qotbnıñ "Xäsräw wä Şirin", Mäxmüd Bolğärinıñ "Nähcel-färadis", Xisam Kyätibneñ "Cömcömä soltan", Säyf Saraínıñ "Gölestan bit-törki" häm "Söhäyl wä Göldersen" poema häm dastannarı. Altın Urda cimerelgännän soñ Qazan qalası Tatar mädäniäte üzägenä äwerelä. Bu däwer näfis ädäbiätta Möxämmädyar, Ömmi Kamal häm Qolşärif ícatları b-n xaraqterlı. 1552 yılda Qazan xanlığı tar-mar itelgäç, Tatar xalqın märxämätsez izü başlana, ädäbi xäräkät isä ruxi torğınlıq kiçerä, dini sufíçılıq yünäleşe östenlek ala. 17 yözneñ 2 nçe yartısınnan başlap Mäwla Qolí, Utız İmäni, Äbelmänix Qarğalí, Hibatulla Salíxov, Şämsetdin Zäki, Ğäli Çoqrí h.b.nıñ ícatlarında ädäplelek wä insaflılıq ölgese bulırday obraz tudıruğa omtılış yasala; türälärneñ kimçelekläre tänqitlänep, humanizmğa mädxiä cırlana. 18-19 yözlärdä Tatar ädäbiätında Şäreq romantízmı tradísíları östenlek ala. 19 yözneñ 2 nçe yartısınnan realizm yaña ısul bularaq qabul itelä. Bu yünäleştä şigrít ölkäsendä - G.Qandalí, Aqmulla, Yä.Yemelyänov; prozada - M.Aqegetzadä, Z.Bigiev, R.Fäxretdin, F.Kärimi; dramaturgída G.İlyäsi, F.Xalidilärnıñ ícatı zur rol' uyní. 20 yöz başında Tatar ädäbiätında yaña icadi yünäleşlär häm ädäbi ısullar barlıqqa kilä. Moñarçı yäşäp kilgän janrlar qämilläşä, ädäbiät mäydanında yañaları päyda bula, äsärlärneñ temtiqäsı kiñäyä, waqíğalarnı sänğätçä mawıqtırğıç häm qızıqlı itep taswirlaw töp urın ala, ädäbi tänqit ädäbiätnıñ zarurí ber öleşenä äwerelä. Qäläm ostaları (G.Tuqay, F.Ämirxan, Därdemänd, M.Ğafurí, G.İsxaqí, G.İbrahímov, G.Kamal, Ş.Kamal, S.Rämiev, Ş.Babiç, M.Fäyzi h.b.), Şäreq, Könbatış Europa häm Urıs ädäbiätları tuplağan täcribäne häm alar ireşkän qazanışlarnı icadi faydalanıp, sänğätçä yuğarı sífatlı äsärlär tudıruğa ireşälär. 1917 yıldan soñ SSSR xalıqlarınıñ ädäbiätları kommunistik ideologí qısalarında üsä. Elektän qalğan mädäni mirasqa, milli ädäbiätlarğa kimsetep qaraw, 1930 yıllardağı repressílar, 1941-45 yıllardağı Böyek Watan suğışında yuğaltular, başqa säbäplär arqasında Tatar ädäbiätı bik küp talantlı ícat ähellärennän mäxrüm qala; yazuçılarnıñ ruxi ezlänüläre mäğlüm ideyä qısalarına biklänä, icadi mömkinlekläre çiklänä. Ämma ädiplär şul şartlarda da elek-elektän ädäbiät aldına quyıla kilgän wazífanı ütäw cayın tabalar. 1920-40 yıllarda G.İbrahímov, F.Burnaş, K.Näcmi, H.Taqtaş, K.Tinçurin, M.Ğäläw, Ş.Usmanov, X.Tufan, G.Qutuy, M.Cälil, A.Aliş, F.Kärim, N.İsänbät h.b. ädäbi xäräkätneñ alğı safına çığa. Alardan soñ G.Bäşirev, A.Şamov, İ.Ğäzi, Ä.Fäyzi, F.Xösni, M.Ämir, Ä.Yeniki, S.Xäkim, N.Arslanov, Ä.Yerikäy, S.Battal, Ä.İsxaq, S.Urayskiy, G.Ğäliev, G.Äpsälämev, X.Waxit, A.Rasix h.b., şul uq yıllarda emigrasídağı Tatar yazuçıları G.İsxaqí, H.Ğabdüş, S.Ğíffät-Uğan Tatar ädäbiätınıñ Oqt. rev-sísenä qädärge tradísíların däwam itterälär. 1960 yıllardan ütkännärgä yañaça qararğa, bügengene taswirlarğa mömkinlek tua. Tatar ädäbiätınıñ bu etabında R.Töxfätullin, Ä.Dawıdov, A.Ğiläcev, Ş.Mödärris, G.Axunov, N.Fättax, X.Kamal, Ä.Bayan, G.Afzal, E.Qasímov, Ş.Bikçurin, M.Şabayıv, Ş.Ğäliev, İ.Yüzeyev, Ş.Xösäyenev, B.Kamalov kebek "altmışınçı yılğılar" üzläre yäşägän zamannıñ möhim ictimağí häm äxlaqí mäsälälären kütärep çığalar. 1970-80 yıllarda İ.Nurullin, M.Mähdiev, T.Miñnullin, F.Yarullin, M.Yunıs, M.Xäbibullin, Ä.Ğäliev, S.Söläymanowa, Mäxmüt Xäsänev, R.Xaris, R.Fäyzullin, Zölfät, Robert Äxmätcanov, Räşit Äxmätcanov, M.Äğlämev, V.Nurullin, R.Batulla, M.Ğäli, Ä.Ğaffar, Z.Xäkim, Ä.Räşitev, L.Şağircän, X.Äyüp, M.Malíqowa, R.Ğatawllin h.b. icadi aktíflıq kürsätälär. 1990 yıllardan başlap xalqıbıznıñ ğasırlar däwamına suzılğan tarixi wä mädäni mirasına iğtibar yıldan-yıl köçäyä. N.Fättax, M.Xäbibullin, C.Räximev, V.İmamovlarnıñ romannarında tarixi temnar uñışlı yaqtırtıla. İ.Salaxov, A.Ğiläcev, G.Tawlin, R.Möxämmädiev, R.Kärämilärneñ äsärlärendä totalítarízm, repressílar çorında şäxesneñ faciğäse häm anıñ üz äberuyın saqlap qalırğa omtıluı taswirlana. Ädäbiät beleme isä beryäklı ideologí b-n suğarılğan metodologík ısullardan arına bara, ädäbi küreneşlärgä häm tendensílarğa fänni häm obyıktiv bäyä birergä omtıla.
Míğmarlıq[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tatarstanda arxit-ranıñ töbäk häm milli ayırımlıqları şähärlär tözeleşendä (k. Şähär tözeleşe), arxit-ra törlärendä, konstruksí, stil, sänğätçälek h.b. üzençäleklärendä fänni-ğämäli çağılış taba. Xalıqnıñ arxit-radağı milli üzençälekläre ş.u. mädäniätkä dä bäyle. Borınğı däwer arxit-rasına bu yaqlarda yäşägän fin-uğır häm törki qäbilälärneñ iñ ğädi ixtíacların qänäğätländerü öçen tözelgän toraq, xucalıq häm dini qorılmalar xas. İdel buyı bolğarları íslam dinen qabul itkännän soñ, Urta İdel buylarına möselman illärendäge bina häm qorılmalarnıñ tradísíon arxit-rası üzençälekläre ütep kerä (k. Bolğar camiğ mäçete, Keçe manara, Xan törbäse, Qara pulat, Aq pulat, Könçığış törbä h.b.), ä inde Altın Urda häm Qazan xanlığı zamanında ul üzençäleklär nıqlap qanat cäyä. Arxit-ra konstruksísı üzençälekläre töbäktäge tözü materiallarına (ağaç, aqtaş, balçıq kirpeçe h.b.) häm alarnı qullanu ısullarına bäyle. Räsäy däwerendä Urıs arxit-rası şähär tözeleşendä yäşäp kilgän cirle üzençäleklärne qısrıqlap çığara, Könbatış Europa arxit-rası stilläre östenlek ala (k. Baroqqo, Klassísízm). Dini, cämäğät häm toraq binalar qoruda yaña tipologí xökem sörä (k. Çirkäwlär, Monastır'lar). Milli arxit-ra başlıça xalıq arxit-rasında saqlanıp qala (k. Tatar xalıq arxitekturı). 18 yözneñ 2 nçe yartısında Räsäydä íslam dinenä säyäsi mönäsäbät üzgärgännän soñ yañadan mäçetlär salına başlí. Milli arxit-ra ildä xökem sörgän Urıs arxit-rasınıñ yoğıntısında bara (k. Qazan mäçetläre). Şulay da qorılmalarnıñ törlärendä, urın saylawda, stil alımnarında milli tradísílar saqlana. 18 yözneñ 2 nçe yartısında başqaladan Qazanğa berençe prof. arx. V.İ.Qaftırevnı cibärälär häm ul Qazannıñ berençe genplanın tözi. 18 yözneñ axırı - 19 yözneñ 1 nçe yartısında Qazan ğubernasında talantlı arxitektorlar: İ.P.Bessonov, F.E.Yemelyänov, M.P.Qörinfskiy, P.G.Pyätniskiy, A.İ.Peske, F.İ.Petondi, A.K.Şmidt h.b. eşli. 19 yözneñ 2 nçe yartısınnan Şäreqneñ möselman mämläkätläre arxit-rası yoğıntısı yañadan sizelä başlí (k. Şamil yortı, Äcem mäçete). Bu yaqlardağı Urıs milli arxit-rasında şul zamandağı mäğlüm ısullar (stil yünäleşläre) üzençälekle qullanış taba (k. Eklektízm, Modern). 19 yözneñ 2 nçe yartısı - 20 yözneñ başında arxitektorlar P.E.Anikin, V.K.Beçqo-Druzin, S.V.Beçqo-Druzin, P.T.Juqovskiy, F.N.Malínovskiy, K.L.Myüfke, İ.N.Qolmaqov, K.S.Oleşkewiç, P.İ.Romanov, G.B.Ruş, V.A.Trifonov, L.K.Xrşçonowíç, P.V.Tixomírov h.b. änä şul stil yünäleşlärendä ícat itä. Sowet zamanında İ.G.Ğaynetdinev, M.K.İğlamov kebek berençe prof. milli arxitektorlar üsep çığa. Binalarnı yäşäw öçen qulayraq, zur külämle itep häm ber ük stildä qoru ütep kerä başlí. Şähär arxit-rası tulayım unifikasílawğa qaytıp qala. 20 yözdä sänäğät häm texníknıñ alğa kitüe näticäsendä yaña tör qorılmalar tözelä. Bu däwerdäge arxit-ranıñ cirle üzençälekläre fäqät binalarnıñ tışqı bizäleşendä çağıla. Qorılmanı tulayım milli üzençälekle itep tözü awıl cirendä genä saqlana. Arxit-ranıñ üseşenä arxitektorlar Ä.G.Bikçäntäyev, İ.A.Wäliev, R.M.Mortazin, P.A.Sanaçín, G.İ.Soldatov, R.S.Nasírov, A.A.Sporíus, Ä.X.Belostosqaya h.b. zur öleş kertä. S.S.Aydarov isä arxit-ra restavrasísı mäktäben buldıruğa küp köç quya. 1960 yıllar azağınnan alıp Qazannıñ üzendä prof. arxitektorlar äzerläw eşe alıp barıla; İ.Ş.Äsädullin, G.A.Baqulín, V.E.Baliskiy, R.V.Bilalov, İ.D.Ğalanín, V.P.Loginov, İ.G.Nurğäliev kebek äydäp baruçı arxitektorlar - Qazan arxitektur-tözeleş akademísınıñ arxit-ra f-tı şäkertläre. 1990 yıllarda arxitektur-tözeleş ölkäsendä däwlät küzätüe kimi, icadi mönäsäbätkä yul açıla; sowet zamanında ğämäldän çıqqan toraq, cämäğät, dini qorılmalarnıñ tözü törläre kire qayta başlí. Tatarstanda arxit-ra ğileme cirle häm milli üzençäleklärne öyränä häm bu yünäleştäge qazanışlarnı tözeleştä faydalanu mömkinleklären ezli.
Sınlı sänğät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tatarstan terr-yäsendä Anänino, Pyänobor, İmänkiskä h.b. qäbilälär qäberleklärennän tabılğan äyberlär iñ borınğı sänğät yädkärläre bulıp sanala. 8 yözdän alıp urta ğasırlar başındağı sänğätneñ üseş däräcäsen İdel buyı Bolğar däwläte şähär, awıl qäberleklärennän çıqqan arxeologík tabıldıqlar kürsätä. Bolğarlar sänğätendä skiflar zamanında Könyaq Seberdä häm Üzäk Aziädä yäşägän qäbilälärneñ arxaik bilgeläre saqlanğan borınğı küçmä xalıqlar sänğäte häm urta ğasırlardağı utraq igençelär sänğäteneñ ğäyät üzençälekle quşılması çağıla. Şul uq waqıtta bolğar sänğäte Azov häm Qara diñgez buyı şähärlärendäge ellin mädäniäte yoğıntısında üskän Saltaw-Mayaq kulturı b-n dä bäyle. Íslam dinen qabul itkännän soñ Bolğar däwlätendä mädäniät şäriğät qanunnarına buysına: bütän möselman xalıqları sänğäte şikelle ük, sınlı sänğät ornamentqa tayanğan ğämäli bizäleş häm arxit-ra sänğäte b-n çiklänä. Bolğarda şähär mädäniäte bik nıq alğa kitkän bula; milli sänğätneñ yünäleşen änä şul bilgeli, bu isä İdel buyı häm Könyaq Ural buyındağı başqa xalıqlarnıñ sänğätçä fikerläwenä dä zur yoğıntı yasí. Tatarstan terr-yäsendäge sänğät taríxında Altın Urda däwere ayırım urın alıp tora. Anıñ üseşendäge üzençälekne etnik küpqırlılıq -ber yaqtan, qıpçaqlarnıñ küçmä, ikençe yaqtan, bolğarlarnıñ utraq mädäniäte elementları bilgeli. Aña şäriğät qısalarında üskän ornament törlelege, töslärne mul qullanu, zinnätlelek xas. Kiem-salımnı, at dirbiäsen bizäw, metallğa bizäklär töşerü, zärkänçelek häm balçıqnı yandırıp äyber yasawda Altın Urda sänğäteneñ sinkretik stile nıq çağıla. Qazan xanlığında sänğätneñ monumentäl-ğämäli häm näfis hönärçelek törläre uñışlı däwam itä. 16 yözneñ 2 nçe yartısınnan sänğät elekke çorlardan kilgän hönärçelek qısalarında yäşäwen däwam itä. Tatarstan terr-yäsendäge Urıs sänğäte Mäskäwdäge monumentäl näqeş häm äwliä sürätläre yasaw (iqonopís) yoğıntısında bara. 18 yözdän Könbatış Europada çäçäk atqan sınlı sänğät formaları häm stilläre xisabına bayí. Qazan artı töbäge Tatar milli sänğäteneñ üzägenä äwerelä. 18 yözneñ 2 nçe yartısınnan Qazannıñ Tatar xalqı yäşägän öleşendä hönärçelek yañadan köçäyä, xalıq näfis hönärçelege, tradísíon milli sänğät törläre ternäklänep kitä. Ğämäli bizäleş sänğäte törlärennän ornament, qayulı kün, çigü, uqalap çigü, tuquçılıq, xattatçılıq, milli kiemnär tegü, öylärneñ eçen bizäw üzençälekle tös ala. 19 yöz axırı - 20 yöz başında Tatar xalqınıñ professionäl milli sınlı sänğäte barlıqqa kilä, üz rässamnarı üsep çığa: Ş.Tahírov, M.İdrisev, M.Bayqiev, G.Aqçurína, K.Däwlätkildiev h.b. Alar näqeş, grafík häm teater säxnälären bizäw b-n mäşğül bula. Tatarstanda sınlı sänğätneñ üseşenä Qazan sänğät mäktäbe zur öleş kertä. Näqeş ostaları: N.Feşin, B.Urmançe, P.Benqov, V.Timofeyev h.b.; grafík ostaları: F.Tahírov, G.Arslanov, Ş.Möxämmätcanov, N.Şíklov, K.Çebotaryov h.b.; skulptur ölkäsendä: V.Boğatıryov, S.Axun dan-şöhrät qazana. Rässamnarnıñ "Vsadnik" ("Caydaq"), TatLEF, TatAXRR, "Öktäber" hönäri şirkätläre, soñraq isä Tatarstan Republígınıñ Rässamnar berlege icadi aktíflıq kürsätä. 20 yözneñ 2 nçe yartısında näqeş ölkäsendä X.Yaqupov, L.Fättaxov, K.Maqsimov, N.Quznetsov, V.Qudelkin, İ.Zarípov, Ş.Şäydullin, A.Abızgildin, K.Näfíqov, R.Ğosmanov, İ.Räfíqov h.b.; grafíkta G.Raxmanqulowa, E.Sitdíqov, T.Xaciäxmätev, E.Zarípov h.b.; skulpturda V.Malíqov, R.Niğmätullina, N.Adılov, F.Fäsxetdinev h.b.; teater säxnäsen bizäwdä P.Speranskiy, M.Sütüşev, E.Gelms, Ä.Tumaşev h.b.; ğämäli häm monumentäl bizäleş sänğätendä V.Fyodorov, S.Qüzminıx, R. häm M.Kildebäkevlär, V. häm S.Qowalevskiylar, R.Safíullin, B.Şubin h.b. zur icadi uñışlarğa ireşälär. Bu däwerdä janr häm stil törläre arta, yaña icadi yünäleşlär päyda bula, Tatar milli häm ruxaní sänğäte obrazları canlandırıla. Sänğät kolleksíları Tatarstan Republígınıñ milli muzeyında, Tatarstan Republígınıñ däwlät sınlı sänğät muzeyında, "Qazan" Milli mädäniät üzäge qarşındağı milli mädäniät muzeyında, Älmät, Leninoğorsk, Çallı şähärläre kartinnar ğälereyälärendä h.b. muzeylarda saqlana. Yäş rässamnarnı uqıtu, tärbiäläw eşen Qazan mädäniät häm sänğät un-tı, Qazan sänğät uç-şçese, Leninoğorsk muzík-sänğät uç-şçese, Çallı ped. in-tı häm Çallı sänğät uç-şçese alıp bara.
Köy sänğäte[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tatar muzík sänğäteneñ çığanağı törki qağanatlar däwerenä barıp totaşa. Ul İdel buyı Bolğarı, Altın Urda, Qazan xanlığı h.b. törki-Tatar däwlätlärendä törle ruxaní häm dönyawí formalarda, professionäl häm üzeşçän cırçılar, muzík uyın qorallarında başqaruçılar ícatında çağıla. Tatar muzík sänğäte mäcüsilek zamanı häm íslam dine yolaların ütkärgändä başqarılğan muzík, mädxiä, memoriäl janrlarda, saray muzígı tradísílarında - xärbi yola bäyrämnäre, saray häm xalıq bäyrämnärendä küñel açu räweşendäge muz.-poetik formalarda üsä. Tatar xalqınıñ tradísíon muzík qoralları bulıp qubız, quray, göslä, dawılbaz, dumbra, däf h.b. sanala. Alarnıñ qayberläre xalıq ostaları qulı b-n yasala, ikençeläre ğäräplärdän üzläşterelgän klassik möselman muzík uyın qoralları bula. Tatar milli köylärenä angemitoník xas; tradísíon bularaq ul cırlar fäqät ber tawış öçen çığarıla. 16 yöz urtasınnan Tatar xalqınıñ muzík sänğäte köçen-qodräten yuğalta: elek ictimağí ähämiätkä iä bulğan formalarnıñ kiräge qalmí, bu xäl janr häm stillärneñ aqrınlap çiklänüenä kiterä. Şul säbäple Tatar xalqınıñ milli muzígı 20 yöz başına qädär yalğız başqaruçılar ícatındağı folklor cırları bularaq qına saqlanıp qala (k. Bäyet, Qısqa cırlar, Lirik cırlar, Yola cırları, Taqmaq, Tarixi cırlar). 18 yözdä, uqu yortları programına uyın qoralların üzläşterü däresläre kertelü näticäsendä, töbäktä Urıs muzígınıñ berençe uçaqları barlıqqa kilä. 19 yözdä muzík gimnazílar, Qazan un-tı, Radíonowanıñ zatlı näsel qız balalar in-tı tormışınıñ ayırılğısız ber öleşenä äwerelä. 19 yöz axırına Qazanda prof. muz. belem birüneñ nigezläre salına. Törle yıllarda K.Eyzrax, L.K.Nowiskiy, A.A.Orlov-Soqolovskiy, R.A.Ğummertnıñ xosusí muzík mäktäpläre eşli. Qazan muzík uçilişçese dä Ğummert mäktäbe nigezendä oyışa. 19 yöz axırı - 20 yöz başında Qazan muzík söyüçelär tügäräge, Näfis sänğät söyüçelärneñ Qazan cämğiäte, Xalıq universitetları Qazan cämğiäte Tatar milli muzígınıñ berençe konsertların oyıştıra. Qazanda ataqlı artist häm muzíkntlar İ.Ğofman, S.Raxmanínov, A.Skryäbin, A.Ğöldenweyzer, K.İğumnov, L.Awer, B.Ğuberman, Yä.Qubelik, E.Simbalist, N.Figner, L.Sobínov, A.Nejdanowa konsertlar birä; "Ziminnıñ Mäskäw operası artistları şirkäte", S.-Peterburgtan M.İ.Petipänıñ balet truppası, Mäskäwdäge Zur teaternıñ E.V.Geltser citäkçelegendäge balet truppası h.b. ğastrolgä kilep çığışlar yasí. Qazandağı opera teaterı M.Musorgskiy, P.Çayqovskiy, A.Rubinşteyn, A.Darğomıjskiy kebek Urıs autorlarınıñ, J.Bize, R.Leonqawallo, Dj.Werdi h.b. çit il kompozítorlarınıñ äsärlärennän bay repertuar üzläşterä. F.İ.Şalyapinnıñ artistlıq qäreräsı Qazanda başlanıp kitä. 19 yöz axırı - 20 yöz başında xalıq köyläre nigezendä, Urıs häm Europa klassik muzígı qazanışlarına tayanıp, xäzerge prof. Tatar milli muzík sänğäte formalaşa. Muzíkntlardan Z.Yarullin, F.Tuişev, X.Xäybulkin ("Xäybulkin marşı" autorı), cırçılardan K.Motígí, F.Latípov, M.İskändärewä h.b.nıñ eşçänlege şul yıllarda başlana. 20 yözneñ 20-30 nçı yıllarınnan Tatar muzík sänğäte kompozítorlar ícat itkän üzençälekle törle janr äsärläre b-n bayí: ğilmi nigezdä milli muzíknıñ mäğärif sisteması buldırıla. Tatarstanda kompozítorlar ícatınıñ formalaşuına Tatar drama truppaları säxnägä quyğan muz. drama äsärläreneñ dä täesire zur bula. Tatar kompozítorlar mäktäbenä nigez saluçılarnıñ berse S.Säydäşev ícatı Tatar muz. teaterı formalaşuı b-n tığız bäylängän. Ul spektakllärneñ muz. bizäleşen üzgärtä, milli muzíknı säxnädäge waqíğalarğa bäyläwe b-n muz. drama janrın nigezli. Milli muzíknıñ tarixi täcribäsen osta faydalanıp, Säydäşev yaña intonasílar häm ritmnar, küptawışlılıqnıñ harmonílılığın, orkestr yañğıraşınıñ tembr törlelegen bayıta, milli Tatar simfonízmına nigez sala. Anıñ "Zäñgär şäl", "Nayomşçik", "Qandır buyı" muz. dramaları häm 1920-30 yıllardağı muz.-säxnä äsärläre milli muzíknıñ törle janrları üseşe öçen ürnäk bula. Tatar muzík sänğäteneñ formalaşuına S.Ğäbäşi, G.Älmöxämmädev, V.Winoğradovlarnıñ "Saní" (1925), "Eşçe" (1930) berençe Tatar operaları zur yoğıntı yasí. Tatar opera studísında (1934-38) muzík ölkäsendä milli qadrlar äzerläw Tatar opera häm balet teaterın oyıştıruğa yul aça. Muz. teaternıñ üseşenä Z.Bäyraşewa, M.Bulatowa, A.İzmaylowa, G.Qaybisqaya, M.Raxmanqulowa, U.Älmiev, N.Dawtov, F.Nasretdinev, R.Bilalowa, G.Säyfullina, Z.Xismätullina, V.Şäripewä, A.Abbasov, L.Werniqovskiy, Yu.Borisenqo, Z.Sönğatullina, X.Bigiçev, V.Ğäniewa, G.Lastovqa, R.Säxäbiev, E.Mixaylowa kebek äydäp baruçı opera cırçıları häm A.Ğatsulína, B.Äxtämev, N.Yultíıwa, Ä.Narıqov, G.Qalaşniqowa, R.Sadíqov, İ.Xäkimewä, S.Xantimerewä kebek balet solistları zur öleş kertälär. Radíotapşırular oyıştırıluı (1927), Tatar filarmonísı, Xalıq ícatı yortı (1939), Tatarstan Republígınıñ Däwlät cır häm biü ansamble oyışuı Tatarstandağı muz.-ictimağí tormışnı canlandırıp cibärä. 1939 yılda TASSR Kompozítorlar berlege oyıştırıla (k. Tatarstan Republígınıñ kompozítorlar berlege). 1945 yılda Qazan konservatoriäse açıla. 1930 yıllar axırınnan äsärläre milli muzík klassígı fondında layıklı urın alğan kürenekle Tatar kompozítorlarınıñ icadi eşçänlege başlana. Muz. teater ölkäsendäge qazanışlar ayıruça iğtibarğa layıq: N.Cihanovnıñ "Altınçäç", "Cälil", M.Mozaffarovnıñ "Galíbanu" operaları, F.Yarullinnıñ "Şüräle" baletı, C.Fäyzineñ "Başmağım" muz. qömediäse ícat itelä; N.Cihanovnıñ "Qırlay" simf. poeması häm "Tatar xalıq köylärenä syüita"sı, A.Klyuçaryovnıñ "İdel simfonísı", Z.Xäbibullinnıñ skripqa öçen äsärläre kebek simfoní, kamer-instrumentäl, cır (vokal) muzígı janrları üzläşterelä. Alardan soñ kilgän buın kompozítorlarnıñ ayıruça kürenekle wäkile - R.Yäxin. Ul berençe Tatar fortepiano konsertı, küpsanlı romans, cır häm fortepiano äsärläre ícat itä. Opera, balet, simfoní häm kamer-instrumentäl muzík äsärläre ölkäsendä zur köç quyğan kompozítorlar: A.Monasípov ("Musa Cälil" simfoní-poeması, "Tuqay ritmnarı" cır häm simf. poeması), Ä.Baqírov ("Su anası" baletı), X.Wäliullin ("Samat" operası), İ.Şämsetdinev, A.Leman, A.Wäliullin h.b. 1960-70 häm annan soñğı yıllarda Tatar kompozítorlarınıñ ícat dairäse kiñäyä töşä. F.Äxmätev, R.Bilalov, R.Yenikiev, B.Mölekev, İ.Yaqupov, M.Yarullinnar yaña stilistíknı buldıruğa häm folklor çığanaqların zamança prof. texnik çaralar b-n bäyläp üsterügä zur öleş kertälär. 1980-90 yıllarda Tatarstanda R.Kälimullin, L.Xäyretdinewä, R.Äxiärowa, M.Şämsetdinewä, Ş.Şärifullin h.b. kompozítorlar uñışlı ícat itälär. Bügenge köndä Tatarstan kompozítorları ícatında kamer-instrumentäl häm vokal muzík töp urınnı alıp tora. Milli muzíkta kompozítorlarnıñ berençe cırları 1910 yıllarda yañğırí (F.Latípov, S.Ğäbäşi). Cır janrına ayıruça iğtibar itü S.Säydäşev, M.Mozaffarov, C.Fäyzi, N.Cihanov, Z.Xäbibullin, A.Klyuçaryov, R.Yäxin, Ä.Baqírov h.b. kompozítorlarğa xas. S.Sadíqowa, L.Batır-Bolğäri ícatında cır töp urınnı alıp tora. Ş.u. Ş.Mäcitev, Ä.Xäyretdinev, Z.Ğíbadullin, M.Maqarov, İ.Xisamov, F.Äxmädiev h.b. häwäskär kompozítorlarnıñ cırların da xalıq yaratıp tıñlí häm başqara. Häwäskärlärneñ üzläre ícat itep, äsärlären üzläre ük başqaruı ayıruça kiñ cäyelä. Tatar milli cır sänğätendä G.Söläymanowa, R.Wahapov, Z.Basírowa, Ä.Afzalowa, İ.Şaqírov, X.Bigiçev, G.Räximqulov, R.İlyäsov, Ş.Äxmätcanov, R.İbrahímowa, V.Ğízzätullina, A.Tuişewä, F.Söläymanowa, N.Wasílowa, Z.Säxäbiewa, R.İbrahímov, Gölzadä, A.Fäyzeraxmanov, M.Sönğatullin, R.Xarísovlar Tatar başqaru sänğäteneñ yuğarı zäwıqle ostaları bulıp tanıla. Tatar kompozítorlarınıñ äsärläre çit illärdä dä tanıla. Tatar muzígı xalıqara festiwällärdä başqarıla, kompozítorlar konkurslarında bilgeläp ütelä. Qazanda Europa-Aziä xäzerge zaman muzígı festiwälläre, Şalyapin F.İ. isemendäge opera festiwäle, Nuriev R. isemendäge klassik balet festiwäle ütkärelä. TRnıñ Däwlät simf. orkestrı, TRnıñ Däwlät cır häm biü ansamble, Xalıq muzík uyın qoralları däwlät orkestrı, TRnıñ Däwlät qıllı quartetı kiñ tanılğan başqaruçı kollektíflar bulıp sanala. Republíkta muzík qorallarında yalğız başqaru ğäyät nıq üsep kitä: R.Abdullin (orğan), M.Äxmätev (skripqa), L.Maslowa (wiolonçel), E.Äxmätewä, F.Xäsänewä (fortepiano) h.b. Republíkta muzík beleme kiñ üseş ala. Maxsus belemle muzík belgeçläre äzerli torğan küp kenä uqu yortları eşläp kilä: Qazan mädäniät häm sänğät un-tı, Qazan ped. un-tınıñ muzík f-tı, muzík uç-şçese, kölliätläre, mäktäpläre h.b.
Säxnä uyın[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qazanda Urıs telendä berençe teater tamaşasınıñ 1728 yılda kürsätelgänlege mäğlüm. Daimi eşlägän Urıs teaterı 1791 yılda açıla. 1802 yılda teater xosusí iğänäçe Urıs alpawıtı P.P.Yesipov qaramağına küçä (k. Qazan Urıs drama teaterı). 19 yöz başınnan Qazanda maxsus teater binaları qorılu (k. Teater binaları) teater eşen cayğa salu mömkinleklären kiñäytä. 1830 yıllardan Qazanda iğänägä qorılğan dramatík häm opera (itälyän) teaterları truppaları daimi eşläp kilä. Prof. teater b-n berrättän Qazan un-tında, gimnazílarda, zíalılar arasında, 19 yöz urtalarınnan säwdägär, hönäri eşmäkärlär klublarında teater sänğäten söyüçelär tügäräkläre oyışa. P.M.Medwedev, M.M.Borodaylar iğänäsenä yäşägän däwerdä Qazan teaterı aqtyorları ostalıq yağınnan da, demoqratik yünäleştän baruı b-n dä il külämendä mäşhürlek qazana. Teater säxnäsendä A.S.Griboyıdov, N.V.Ğoğöl, A.N.Ostrovskiy, A.F.Pisemskiy, L.N.Tolstoy, A.P.Çexov pyesäları quyıla, cämğiätne borçığan mäsälälär kütärelä. 19 yöz axırı - 20 yöz başında Qazanda ber ük waqıtta opera häm drama truppaları, operetta häm miniatyuralar teaterları eşli, G.N.Fedotowa, V.N.Andreyev-Burlaq kebek zur talant iäläreneñ ğastrolläre uza. Rus teaterı eşleklelärennän: M.G.Sawína, V.N.Dawıdov, P.A.Strepetowa, M.İ.Pisarev, V.İ.Qaçalov h.b. üzläreneñ qäreräların Qazan säxnäsendä başlap cibärälär. 19 yöz urtalarınnan üzeşçän Tatar teaterı da eşli başlí. Şäkertlär häm möğällimnär qatnaşında mädräsälärdä, Tatar uqıtuçılar mäktäbendä teater quyu ğädätkä kerep kitä. 1906 yılda Tatar zíalılarınıñ (k. "Şimbäçelär") häwäskärlär sífatında xalıq aldında uynağan açıq spektaklläre Tatar prof. teaterına nigez sala. Berençelärdän bulğan "Säyyär", "Nur", "Şirkät", "Yäşlek" truppaları milli säxnä sänğäteneñ üsep kitüe öçen başlap yul yaralar. Bu truppalar İdel buyı, Ural, Seber, Qazaqstan, Urta Aziä, Qawqaz, Qırım yaqlarına ğastrolgä çığalar, şähärlärdä teater tamaşaları oyıştıralar. İ.Qudaşev-Aşqazarskiy, M.Mutin, Z.Soltanov, G.Bolğarsqaya, G.Qäriev, Kamal I, F.İlsqaya kebek talantlı aqtyorlar häm rejissyorlar şul truppalarda icadi yaqtan citlegälär. Alarnıñ repertuarlarında, Tatar autorlarınnan tış, äzärbaycan, törek, Urıs, nemes, fransuz autorlarınıñ da äsärläre urın ala. 19 yöz axırlarında milli drama äsärläre yazıla. Berençe pyesälarnı G.İlyäsi, G.İsxaqí, G.Kamal, F.Ämirxan, S.Rämiev, G.Qöläxmätev, Ş.Kamal, M.Fäyzi, K.Tinçurin h.b. ícat itä. Realistik dramaturgínıñ barlıqqa kilüe milli demoqratik mädäniätneñ oluğ qazanışlarınnan sanalırğa layıq. 1919 yıldan teaterlar däwlät qaramağına küçä. Zur drama teaterı däwlät teaterları rätenä kerä (k. Qazan Zur drama teaterı). 1921 yılda Berençe ürnäk Tatar teaterı oyışa, 1926 yıldan - Tatar däwlät teaterı, 1926 yılda aña, milli teaterlardan iñ berençe bulıp, akademí teaterı digän isem birelä (k. Tatar akademí teaterı). Eşçe yäşlär teaterı b-n eksperimentäl truppada (k. Xäzerge zaman teaterınıñ qonstruqtiv-täcribä ostaxanäse) teater sänğäteneñ yaña formaları tabıla, zamança säxnä tele barlıqqa kilä. Yäş aqtyorlar äzerläw maqsatı b-n studílar oyıştırıla (k. Tatar teater studíları). Şular nigezendä 1923 yılda teater texniqumı açıla (k. Qazan teater uçilişçese). 1930 yıllarda resp-qa şähärlärendä küçmä teaterlar eşli başlí (k. Kolxoz-sovxoz teaterları). Soñraq alarnıñ şaqtíı däwlät teaterı statusına layıq bula (k. Älmät Tatar drama teaterı, Minzälä Tatar drama teaterı, Tatar drama häm qömediä teaterı). Qazan Tatar yäşlär teaterı häm Qazan qurçaq teaterı açıla. Republíktağı teater eşeneñ üseşenä 1957 yılda Mäskäwdä ütkärelgän Tatar ädäbiätı häm sänğäte deqädäsınıñ täesire zur bula. 1950-60 yıllarda üzeşçän teater sänğäte kiñ qolaç ala. Teater kollektífları mädäniät yortları häm saraylarında, uqu yortlarında, pr-tielärdä oyışa. Üzeşçän teaterlarğa smotrlar ütkärep, iñ aldınğılarına "Xalıq teaterı" digän maqtawlı isemnär birelä. Tatar teaterınıñ repertuarın iñ äwwäl G.Kamal, G.İsxaqí, G.Qöläxmätev, M.Fäyzi, F.Burnaş, Ş.Kamal, K.Tinçurin, Ä.Fäyzi, T.Ğízzät, N.İsänbätlärneñ äsärläre bilgeli, teaternı çınbarlıqnıñ sänğäti ğibrätle közgesenä äwerelderä; R.İşmorat, M.Ämir, X.Waxit, S.Şäkürev, Yu.Äminev, G.Nasrílar şul tradísínı uñışlı däwam itterä; A.Ğiläcev, T.Miñnullin, Ş.Xösäyenev, İ.Yüzeyev, R.Xämid, F.Yarullin, R.Minğälim, R.Wäliev, Z.Xäkim h.b. autorlar ícat itkän äsärlär yaña ideyälär häm formalar alıp kilä. G.Kamalnıñ "Bankrot" häm "Bäxetsez yeget", M.Fäyzineñ "Galíbanu", K.Tinçurinnıñ "Cilkänsezlär" häm "Zäñgär şäl", N.İsänbätneñ "Xuca Nasretdin", T.Miñnullinnıñ "Äldermeştän Älmändär" pyesäları Tatar dramaturgísınıñ klassígına äwerelä. K.Şamil, Z.Soltanov, N.Arapowa, G.Qamsqaya, F.İlsqaya, Ş.Şamilskiy, X.Äbcälilev, G.Bolğarsqaya, X.Urazíqov, X.Sälimcanov, G.Şamuqov, F.Xalítov, R.Bikçäntäyev, R.Cihanşina, Ş.Biktimerev, R.Tacetdinev, R.Şäräfiev h.b. aqtyorlar Tatar teaterınıñ ğäyät üzençälekle säxnä ostalığı mäktäben buldıralar. G.Dewişev, G.İsmäğilev, Ş.Sarımsaqov, G.Yosıpov, K.Tumaşewa, M.Sälimcanov h.b. Tatar milli rejissurası mäktäbenä nigez salalar. Ölkännär ícatında çağılğan kürkäm tradísílarnı bügen yäş rejissyorlar F.Bikçäntäyev, R.Zahídullin, F.İbrahímov h.b. däwam itterä. 2002 yılda TRda 13 däwlät häm şähär teaterı eşli (k. Tatarstan teaterları). Tatarstan Republígınıñ teater eşlekleläre berlege 600 dän artıq teater eşleklesen berläşterä. Republíkta teater festiwälläre ütkärelä, şular arasında iñ möhime - Tinçurin K. isemendäge teater festiwäle. Republík teaterları çit illärgä ğastrolgä yöri; alar Könbatış Europa illäreneñ kübesendä bula, Fransí, Misır, Finländiädä ütkärelgän festiwällärdä qatnaşa. Teater sänğäte kiñ qolaç b-n üsä.


text:
Rusiyeli advokat Nikolay Polozov Washingtonnı ziyaret etkende işğal altında bulunğan Qırımdaki qırımtatarlarınıñ problemaları aqqında ikâye etecek. Bu aqta Polozov Twitter saifesinde bildirmekte.
«Yaqın künlerde Washingtonda olacam. Qırımtatarlarınıñ problematikasınen bağlı pek çoq işim bar. Ayrı keyslernen bir sırada umumiy meseleler de bar«, - dep yaza advokat.
Rusiyeli advokat Nikolay Polozov istilâ altındaki Qırımda taqip etilgen qırımtatar halqı Meclisi reisiniñ yardımcıları Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ imayecisidir.
Qırım işğal etilgen soñ, mustaqil jurnalistler, qırımlı failler, qırımtatar halqı Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut Tahrir» teşkilâtınen bağlılığında şeklengen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde kütleviy şekilde pek sıq tintüvler keçirilip başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal altındaki Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ taqip etilüvinen bağlı raasızlığını bildirip, olarğa yapılğan basqını bitirmelerine çağırğan edi. Aynı zamanda MİD halqara cemaatçılıqqa muracaat eterek, insan aqları ve söz serbestligini bastırmaq içün Rusiye totalitar usullarnı qullanmaması ve ukrain siyasiy mabüslerinen reineleriniñ epsini azat etmesine mecbur etmek maqsadınen oña qarşı imkân çerçivesindeki bütün uquqiy ve siyasiy basqı şekillerini qullanmasını rica etken edi.


text:
2018 senesi noyabr 13-ünde qırımtatar halqınıñ lideri, zemaneviy mustaqil Ukrainanıñ nufuz ve ahlâq saiplerinden birisi Mustafa Cemilev 75 yaşını toldura.
(Ekinci qısım, başı - mında)
O daa yigirmi yaşını toldurmadı, amma yaşayış manası ve maqsadı endi belgilengen edi: endiden bütün onıñ fikirleri halqınıñ Qıımğa avdetinen bağlı edi…
Daa 1950-nci seneleriniñ soñunda, Mustafa daa onuncı sınıfta oquğanda, eline “Dorogoy Nikita Sergeyeviç…” sözlerinen başlağan mektüp tüşti. Bu, halqnıñ Qırımğa qaytmaq kerekligi aqqındaqırımtatarlar gruppasından devletniñ birinci şahısına muracaat edi. Mustafa, istidanameniñ üslübini begenmese de, onıñ mündericesi onı ilhamlandırdı, o atta bu mevzuda küçük şiir yazdı. Genç oğlan, istidanameni oña oqumağa bergen Vasfiye tatasından, istidanmeni yazğan adamlarnen nasıl tanışmaq mümkün olğanını ep sora edi, amma o bu nushanı qaydan alğanını açıqlamağa qatiyen red etti, çünki oña o “büyük sır” olıp berildi.
Üzbekistandaki Gülistan şeerinde mektepni bitirgen soñ, Mustafa aviatsiya zavodında tornacı olıp çalıştı.
1961 senesiniñ soñunda Cemilev “Qırımtatar yaşlar birligi” qanunsız qırımtatar teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak ete. Genç qırımtatarlar toplaşa edi, qonuşa edi, şiir oquy ve türkü yırlay edi. Mustafa, qırımtatarlarnıñ tarihı aqqında maruza azırladı ve onen çıqışta bulundı. Bu faaliyet çoqqa sürmedi - 1962 senesi baarde akimiyet teşkilâtnı dağıttı, Marat Ömerov ve Seit-Amza Ümerov apiske bıraqılğan edi. Cemilevniñ aytqanına köre, olarnıñ ekisi de toplaşuvlarda lider edi: “Marat Ömerov - pek aqıllı adam, nizamname leyhasınıñ, teşkilât programmasınıñ ve azalarınıñ yemin metniniñ müellifi. Seit-Amza Ümerov, o vaqıtları Orta Asiya Devlet Universitetiniñ uquq fakulterinde oquğan yekâne qırımtatar edi, adet üzre, qırımtatarlarnı anda qabul etmey ediler. Belki de, onı qabul etkende bir hata yapqanlar - diqqatnı coyıp, milletini qaçırğanlar. İşte, bu da tevqifniñ qoşma sebebi olmaq mümkün edi”.
Mustafa Cemilev hatırlay: “Qırımtatar yaşlar birligi”niñ dağıtılması halq arası türlüce qabul etildi. "Sersemler, qarınları toydu da, endi Qırımnı istemege başladılar. Bunlarıñ sebebinden halqımıznıñ başına daa büyük belâlar açılacağından haberleri yoq…" dep aytqanlar çoq edi. Amma tezden, 3-4 yıldan soñ, bizgen “sersem” degen adamlar faaliyetçi oldı, milliy areketke qoşuldı”.
Başından bu ekseriyetle istidaname areketi edi. Muracaatlar ve istidanamelerde belli qırımtatarlarnıñ imzalarını toplay ediler, soñ kütleviy toplaşuvlarnı keçirip başladılar, soñra bütün istegenlerniñ imzalarını toplap, bu imzalanğan istidanemelerni devlet instantsiyalarğa bermek içün, Moskovağa büyük delegatsiyalar yollap başladılar. Bütün bular büyük masraflarnen bağlı olğanından sebep, imzalarnen beraber aqça da cıya ediler. Paralar toylarda da toplanıla edi.
1962 senesi Mustafa Cemilev Taşkent köy hocalığınıñ irrigatsiya ve melioratsiya müendislerniñ institutına oqumağa kirdi, amma 1965 senesinde KGB SSSR-nıñ emrinen oquştan çıqarıldı. İnstituttan çıqarılğanınıñ esas sebebi, onıñ “Qırımda XIII-XVIII asırlarında türk medeniyetiniñ qısqa oçergi” elyazmasınıñ qırımtatar yaşları arasında tarqatılması, onıñ mündericesi KGB hadimlerinen “milletçi ve sovetlerge qarşı” kibi tanıldı. İnstituttan çıqarılğanından evel, “Mustafa Cemilevniñ şahsiy işi”niñ muzakeresi yapıla edi…
(Devamı bar)


text:
Kyivge qarşı raketa ücümi sebebinden yaralanğanlarnıñ sayısı 11 insan oldı, dep bildirdi şeer yolbaşçısı Vitaliy Klıçko.
«Üç insan paytahtqa qarşı bugünki ateş neticesinde elâk oldı. Biri – 17 yaşında qız. Paytahtnıñ 11 sakini yaralandı. 10-u şeerniñ tibbiy müessiselerine alındı. Bir kişi o yerde tibbiy yardım kördi», – dep yazdı o, Telegramda.
Bundan evel üç kişi elâk oldı, yedi kişi yaralandı, dep bildirildi.
Noyabrniñ 23-nde Rusiye Ukrayına mesken yerlerine kene raketa ücümlerini kerçekleştirdi. Ukrayına akimiyeti Kyivdeki kritik infrastruktura obyektine darbe endirildi, dep bildirdi. Odesa vilâyeti ve Lviv ışıqsız qalğanlar.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Aqmescit akimiyeti, qızdıruv mevsimi aprelniñ 26-sında, cuma künü bitkeni aqqında haber etti. Böyle qararnı Aqmescitniñ rusiyeli memuriyetiniñ başı Natalya Malenko imzaladı.
Memuriyetniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, qızdıruv mevsimi ava isinüvinen bağlı.
“Bu vesiqağa köre, Aqmescitniñ mesken evleri, medeniyet ve tasil müessiselerinde 2019 senesi aprelniñ 26-sında saat 8:00-da qızdıruv mevsimini toqtatmaq buyurıla”, - denildi matbuat hızmetinde.
Aqmescitte qızdıruv mevsimi resmiy şekilde aprelniñ 10-unda toqtatıldı, amma ava suvuması sebebinden uzatılğan edi.


text:
Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıy aprelniñ 11-nde Cenübiy Koreya parlamentine maracaat etkende, evel Cenübiy Koreya Mudafaa Nazirliginiñ red etkenine baqmadan kene de Rusiyege qarşı küreşmek içün öldürici silâlar bermege çağırdı.
"Ukrayinanıñ arbiy destekke, şu cumleden uçaqlar ve tanklarğa ihtiyacı bar. Cenübiy Koreya Ukrayinağa yardım etip ola. Cenübiy Koreyanıñ Rusiyeniñ tankları, gemileri ve raketalarından qorçalay bilgen mudafaa sistemaları bar. Cenübiy Koreya Rusiye ile cenkleşmege bizge yardım etse, minnetdar olurmız", - dep qayd etti Zelenskıy.
Evel, aprelniñ 11-nde Cenübiy Koreya Mudafaa nazirliginiñ temsilcisi Bu Sın Çan nazirlik Ukrayinanıñ talabını red etkenini bildigren edi.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
ND youtube arnasınıñ iesi Duman Mwhammedkärimdi İle audandıq sotı 15 täulikke qamadı. Jurnalstti 488 baptıñ 7 böligimen yağıni "Qazaqstan Respublikası..
Resey Mariupol'di qamtığan twtas Donbass aymağına şabuıl tebinin arttırıp jatır. AQŞ Ukrainağa bağıttalğan qorğanıs kömeginiñ jaña kezeñin dayındap ja..
Ukrainağa şabuıl jasağannan keyin älemniñ birqatar eli Reseyge qarsı sankciyalardı küşeyte tüsti. Keşe, AQŞ, Europa Odağı jäne Baritaniya Resey prezid..
AQŞ Memlekettik departamenti azamattarına Ukrainağa sayağattamaudı eskertti. Resmi mälimdemede Ukrainada turister üşin qauipsiz emes dep körsetilgen. ..
Belgili qoğam jäne memleket qayratkeri Baltaş Twrsımbaev pen sayasetker Rısbek Särsenbaywlı Penjim uaqiğası turalı oy bölisti. The Qazaq Times ..


text:
İzrail'neñ Könbatış Yarğa höcüme näticäsendä 10 fälestinle üterelde
İzrail' köçläre Nablus şähärendä äl-Aqsa Fidainnarı törkemeneñ kimendä 4 suğışçısın üterde dip xäbär itelä. Xastaxanädäge çığanaqlar äytüençä, bu bäreleştä tağın ber suğışçı häm 11 yäşlek ber qız bala hälak bulğan. İzrail' xärbiläre Cenin şähärendä dä äl-Aqsa Fidainnarı törkemenä bäyle suğışçılarğa belän bäreleştä alarnıñ kimendä 4-sen üterde dielä. Bu törkem sişämbe könne Könbatış Yar qapqası yanında bomba şartlatıp İzrailneñ ike xärbien yaralanğan itnixarçı höcüme öçen cawaplılıqnı üz östenä alğan ide.


text:
Mayısnıñ 13-nde ve 14-nde Rostov vilâyetiniñ mahkemelerinde martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvler vaqtında tutulğan 23 qırımtatar faaliniñ sıñırlav tedbirini uzatuv oturışuvları keçirilecektir. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtı Facebook saifesinde bildirdi.
Mayısnıñ 13-nde Rostov-na-Donu Lenin rayon mahkemesinde ve Taganrog şeer mahkemesinde Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Şaban Umerov, Seyran Murtaza, Enver Ametov, Mecit Abdurahmanov, Rustem Seythaliyevniñ oturışuvları keçirilecek.
Mayısnıñ 14-nde Rostov-na-Donunıñ Şahtinskiy şeer mahkemesinde, Oktâbrsk ve Kirov rayon mahkemelerinde Alim Karimov, Yaşar Muyedinov, Tofik Abdulgaziyev, İzet Abdulgaziyev, Cemal Gafarov, Erfan Osmanov, Asan Yanikov, Osman Arifmemetov, Vladlen Abdulkadırov, Server Gaziyev, Rustem Şeyhaliyev, Bilâl Adilov, Farhat Bazarov, Akim Bekirovnıñ oturışuvları olacaq.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqabildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Amerikalı arbiy müessiselerinden bu aqta malümat daa resmiy şekilde tasdıqlanılmadı.
İspaniyada yerleşken «Donald Cook» arbiy gemisi «Arleigh Burke» esminets sınıfına aittir. O ava mudaafa tertibatı ve «Tomagavk» raketaları ile donatılğan.
Evelleri AQŞ Qara deñizde «Truxtun» gemisiniñ yerleşüv müddeti uzanacağını ve anda qoşma resurslarnıñ yollanuvı aqqında ilân ettiler.
Rusiye çetel işler nazirliginde AQŞ tarafından «Montre konventsiyanıñ» bozuluvı aqqında aytıp keçken ediler. Pentagonnıñ resmiy temsilcisi Eileen Lainez cevap olaraq AQŞ Arbiy-deñiz quvetleriniñ Qara deñizde añlaşmalarğa binayen areket etkenini qayd etti.


text:
«Kodeks Kumanikus» ya da Qıpçaqlarnıñ kitabı – unikal neşir. Elyazmanıñ tolu serlevası: «Alfabetum Persicum, Comanicum yet Latinum Anonymi scriptum Anno1303. Die 11 Julii». Mündericesinde tek tilşınaslılar içün degil de, tarihçılar içün de degerli malümat saqlıdır.
Bugün Kodeksniñ kopiyalarından biri Venedikte San-Marko kitaphanesiniñ antik fondunda saqlana. Elyazmanıñ 82 saifeden ibaret olğan yekâne cedvelidir.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki aqiqatına olğan hususiy bir anahtardır
Qırımtatarlarnıñ ve olarnıñ devletçiligi, Şarqiy Avropanıñ eñ nufuzlı devletlerinden biri – Qırım hanlığı tarihınıñ acınıqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası – Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» serlevalı video bloklarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki aqiqatına olğan hususiy bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova,operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar
Videoda «Larişes« müzeyi saytından ve Qasevet mecmuasından alınğan resimler, Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
«Tuğra» leyhasınıñ diger yayınlarını baqıñız:


text:
Qaraqalpaq mámleketlik universitetine ekinshi hám onnan keyingi joqarı tálimdi alıw ushın 60420100-yurisprudenciya (xızmet túrleri túrleri boyınsha) tálim jónelisi boyınsha hújjet tapsırǵan abiturientler ushın imtixanlar test kórnisinde Mámleketlik test orayı (DTM) tárepinen usı jıldıń 16-17 sentyabr kúnleri saat 08:00de hám saat 14:00de ótkeriledi.
Test bolatuǵın pánler:
-tariyx páninen 30 soraw (hár bir sorawǵa 3,1 balldan);
-shet tili (ingliz, nemis, francuz) páninen 30 soraw (hár bir sorawǵa 2,1 balldan);
-3 májbúriy páninen 10 sorawdan 30 soraw (matematika, ana tili, Ózbekstan tariyxı, hár bir sorawǵa 1,1 balldan) beriledi.
Barlıq abiturientler puqaralıq pasportı menen test baslanıwınan 1 saat aldın keliwin soraymız.
Mánzil: Nókis qalası, Almazar kóshesi 1-úy.
Baǵdar: Nókis qlası, Prezident mektebi.
Geolokatsiya 👉 https://goo.gl/maps/RDYGxFxB3XRMkUKx8
Túsindirme: Toparlar Mámleketlik test orayı (DTM) tárepinen dúzilgennen soń topar hámde waqtı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń rásmiy @www_karsu_uz kanalında qosımsha xabar beriledi.


text:
Bu oquv yılı Qırım talebeleri içün "birinci çan" sentâbrniñ ekisinde yanğıracaq. Bunı Rusiye nezaretindeki Qırım Tasil Nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
"Qırım cumhuriyetiniñ tasil müessiseleriniñ 2019/2020 oquv yılına azırlığınıñ teşkerüvi, avgust 20-sinde yekünlendi. 544 orta tasil müessisesi qabul olundı, olardan 522 - mektep, 16 internat şekilli devlet orta tasil müessise ve 6 şahsiy mektep", - dep bildirdile Tasil Nazirliginde.
Müessise malümatına köre, bu yıl yarımadada umumen 208 biñ mektep talebesi olacaq.
Evel bildirile edi ki, bu yıl birinci sınıfqa 23 700 talebe ketecek.