text:
Novoalekseyevka – 90 yaşındaki Ayşe Temeş Qırımğa asret, o mından 1944 senesi sürgün etilgen edi. Doğmuş Yaltasını ve Qara deñizni sağındı. Onıñ evi şimdige qadar Yaltanıñ merkezinde saqlanıldı. Evine ve Ana-Yurtına qaytmaq imkânı içün o akimiyet vekillerine muracaat etti.
Ayşe Temeş 16 yaşında olğanda Qırımdan sürgün etilgen edi. Özbekistandan avdet olğan soñ o Qırımda öyle de pekinip olamadı. Lâkin şimdige qadar o ep evine qaytıp olacağına ümüt ete.
Şimdi Ayşe-apte tuvğanlarınen beraber Herson vilâyetinde Geniçesk rayonunıñ Novoalekseyevka qasabasında sobalı bir evde yaşay. Qırımğa qaytıp olğan qırımtatarlarğa Ukraina, az olsa da, yardım ete edi, Novoalekseyevkada qalğanlar ise «öyle de diqqatsız ve desteksiz» qalğanlarına şikâyet ete.
Ayşe Temeş öz hatıralarınen paylaştı, ve Qırım.Aqiqat vastasınen akimiyettekilerge muracaat etti.
Aile arhivlerinden o bitasınıñ ve dedesiniñ foto-resimlerini kösterdi. Onıñ sovetler devirinde aqayı ile Qırımğa barıp kelgenlerini hatırlatqan resim de saqlanıldı. Ayşe-apte acı ile hatırlay: «Turistler kibi ziyarette edik». Bir-qaç resim – Qırımdan uzaqta, ğurbetlikte keçirilgen yaşlıqtan qaldı.
Qırım ealisi arasında alâ bu künge qadar böyle bir fikir eşitmege mumkündir, sanki qırımtatarlar ekseriyetinen çöllerden sürgün etilgen edi ve şimdi yarımadanıñ yalı boyunda yerleşmek mumkün degiller. Ayşe-apteniñ ikâyesi nevbetteki kere böyle fikirni red ete bile.
– Qırımda, Yalta şeerinde yaşay edim. Gece evimizge kelip, qapı qaqtılar. Biz dört qız edik, anam ve babam qart ediler. Biz qapını açsaq, bizge deyler: «Qana, çıqıñız, evni boşatıñız!»
Oqadarlıq, bir şey almaycañ, bir şey timeyceñ. Soñra biz yavaştan çıqtıq ve kettik. Menim kiçkene qız-qardaşım bar edi, o evge çapıp andan bizim oturğanımız yerge ötmek ketire edi. Soñ anda balaban maşnalar keldi, ballarnı o maşnalarğa atıp yükley ediler.
Bizlerni evlerimizden çıqardılar, olar ise sürü-sürü ketip, bizim evlerimizge barıp, hırsızlay ediler
Men sizge bunı da aytarım. Anda Yaltada rus qızları pek çoq. Olar episi nemselernen kezine ediler. Bizlerni ise duşman yerine qoydılar! Olar yahşı olğanlar. Bizlerni evlerimizden çıqardılar, olar ise, komunistler kibi, sürü-sürü ketip, bizim evlerimizge barıp, hırsızlay ediler.
...Yol boyu biz yırlay edik, pek ağlay edik. Maşna Aqyardan stantsiyağa keldi. Penceresiz, qapısız vagonlarğa bizni attılar ve qapını qapattılar. Aç olıp ve üşüp kete edik.
Taşkentke keldik. Taşkentte bizni böldüler: birilerni anda, öbürlerni anda. Samarqandta yaşadıq, bankta çalıştıq. Soñra banknı dağıttılar ve men pamuq toplanılğan yerge tüştüm – anda da çalıştım.
Qırımğa qaytmağa istedik, ve soñra bilmeyim qaydan, Qırımğa barmağa mümkün olğanı aqqında ferman çıqardılar. Men azırlandım, yolbaşçım ise maña dey: «Barma, çalış, mında yahşı, Qırımda ne yapacañ?». Men ise aytam: «Menim Vetanım anda!». Ve neticede ne oldı: işten boşandım, bütün şeylerimi topladım, keldim, yolumız ise qapalı eken, bizge yol yoq eken, bitti. Öylece biz mında, Novoalekseyevkada toqtaldıq.
Bizim evelden yaşağanımız evge ise üç rus qorantası ketirildi. Qırımğa barğanda, öz evimizge barıp baqa edik. Andaki bitay dey: «Sizge ne kerek?». Biz sadece baqmağa istegenimizni dedik, o bizni yiberdi. Ve, menim añlağanıma köre, o anda kiralıq adam yaşata edi, raatlanğanlarnı tuta edi.
Biz qonuşıp başladıq, o ise ağlay, dey «biz qabaatlı degilmiz, bizni bu evde yerleştirdiler. Men bilem, siz kelip, belki, öz altınlarıñıznı almağa isteydirsiñiz. Mında sizden ögüne endi er tarafnı, bostanlarnı qazıp çıqqan ediler. Tatarlar çerepçiklede saqlağan altınlarnı qıdırdılar». Biz aytamız: «Ne deysiñiz, nasıl altın olsun».
Men rica etem, bizge Qırımğa köçmege, öz evimizde yaşamağa izin bersinler. Bizim doğmuş evimizde...
Anda er şey bar edi: yüzüm, şeftali, armut, qaysı. Soñ ise askerler keldi ve dedi: «Oldı, sizde toplanmaq içün beş daqqañız bar, yanıñızğa bir şey almañız».
Men rica etem, bizge Qırımğa köçmege, öz evimizde yaşamağa izin bersinler. Bizim doğmuş evimizde... Men bütün akimiyetlerge rica etem, bizni evge qaytarsınlar. Mına men endi 90 yaşındam, daa neqadar yaşap olacam?! Meni sürgün etkenleri vaqıtta, men 16 yaşında edim. Men öz tuvğan evimde yaşamağa isteyim...
Subetimizniñ soñunda Ayşe-apte eski Quran mushafını kösterip, bu onıñ doğmuşlarına ait olğanını ve sürgünlik vaqıtında Qırımdan çıqarılğanını ayttı. «İç bir şey almağa izin bermey ediler, lâkin anam bu Qurannı urbalarğa sardı ve evden çıqardı. Aş alacaq olsañ – episi bir yetişmeycek, bu ise – ebediylik. Daa menim torunlarıma da qalacaq», – dedi o, aile degerligini mıqaytlıqnen açıp köstergen arada...


c: text/html

text:
Aqmescitte cumaertesi künü, yanvar 30-da, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları, qırımtatar cemaatçılığı Avropa Şurasınıñ eyyeti ile körüşti. Bunı Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi.
«15 minut» saytına bildirgeni kibi, körüşüv iştirakçileri «eyyet azalarına Qırımda insan aqları, qırımtatar halqınıñ aqları ile bağlı vaziyetine olğan dünya baqışları aqqında, muayyen bozuluvlar aqqında tarif ettiler».
«Ştudman efendi ve onıñ işdeşlerine körüşüv içün minnetdarmız. Avropa Şurası temsilcileriniñ Qırım ziyaretiniñ maqsadını añlaymız ve yarımadada insan aqları boyunca nezaret gruppalarınıñ daimiy bulunuvı ile bağlı tilegimizni bildirdik», – dey Nariman Celâl.
Onıñ sözlerine köre, körüşüvde on dört qırımtatar cemaat erbabı iştirak etti: Meclis azaları, regional meclislerniñ temsilcileri, siyasiy mabüs ve esir alınğan qırımtatarlarnıñ tuvğanları, uquq qoruyıcılar.
Cumaertesi künü Eho Moskvı bildirgeni kibi, Avropa Şurasınıñ eyyeti yarımadada işini yanvar 30 künü bitire.
Dört insandan ibaret olğan ve İsveçre diplomatı, elçi Jerar Ştudman reberliginde Avropa Şurasınıñ eyyeti Qırımğa yanvar 25 künü keldi. Avropa Şurasınıñ baş kâtibi Turbern Yagland degeni kibi, eyyetni Qırımğa yarımadada insan aqları ile bağlı vaziyetke qıymet kesmek içün yolladı. Bunıñ ile eyyetniñ işi mustaqil olacağını qayd etti, onıñ işi Qırımnıñ territorial statusına bağlı degil eken.
Avropa Şurasınıñ közeticileri Qırımğa soñki bir buçuq yıl içinde kirgen halqara teşkilâtlarnıñ ilk temsilcileri oldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımda 2015 senesi avgust 19 künü Aqmescit Kiyev rayon mahkemesinde 2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanındaki tertipsizlikte iştirak etüvde qabaatlanğan Mustafa Degermenciniñ işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçti. Erkekniñ apis müddetini 3 ayğa arttırdılar.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Mahkeme taqiqatçınıñ apis müddetini 3 ayğa, noyabr 7-ne qadar uzatmaq kibi şefaatını qabul etti», – denile beyanatta.
Qırım uquq qoruyıcıları ve mahkeme organları işbu ketişatlarnı adet üzre izaatlamay.
Mustafa Degermenci mayıs 7 künü Sudaqnıñ Suvuq Sala qasabasına yaqalandı.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.


text:
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi 2014 senesinden başlap 100-den çoq qırımtatarı Rusiye quvetçileri tarafından «qanunsız tutuldı» ve alâ daa apiste yata, dep bildire.
«2014 senesinden başlap 100-den çoq qırımtatarı Rusiye işğalcileri tarafından tutuldı ve alâ daa apiste yata, tamır halqnıñ 25 000-den çoq vekili Qırımdaki evini terk etmege mecbur oldı», – dep bildire Ukraina nazirligi mayısnıñ 18-nde qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma kününde.
Müessise malümatına köre, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi Qırımtatar Milliy Meclisi ve Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciliginen beraber bütün telekanallarnı ekranlarda belli timsallernen logo qoymağa ve saat 12:00-da qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını hatıra daqqasınen añmağa çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ mayısnıñ 18-nde bildirgenine köre, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ 93 qırımtatarını siyasiy sebeplerden taqip ete.
Rusiye bu malümatnı izaatlamay. Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov işğal altındaki Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uydurıla, dep aytqan edi. Rusiyeniñ insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkova Qırımda «milletlerara ve dinlerara añlaşuv» bar ve tamır halqqa yardım etile, dep bildirgen edi.
Salı künü, mayısnıñ 18-nde, sovetler qırımtatarlarnı Qırımdan sürgün etip başlağanına 77 yıl tola. Ukraina ve dünyada qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları añıla.
Kanadanıñ New Brunswic vilâyetiniñ paytahtı Fredericton qırımtatar bayrağını köterdi.
Qırımtatar Milliy Meclisi mayısnıñ 18-nde eglenceli tedbir keçirmemege çağırdı. «Qırımtatar resurs merkezi» ise «Genotsid olmasın!» adlı informatsion kampaniyanı başlattı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar temsilciligi ocalarnı ve gençlik merkezleriniñ ocalarını mayısnıñ 18-nde Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları hatırasına ders keçirmelerine çağırdı.
Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Aqmescit rayonı Yañı Sarabuz köyünde cumaertesi, fevral 28-de, qanunsız qurulışlarnı yoq ettiler.
Bu aqta Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Yañı Sarabuzda dört «narazılıq meydanı» bar, afta devamında olarnı bütünley devirecekler, denile müessisede.
«Qırımda «narazılıq meydanlarında» qanunsız qurulışlarnıñ göñülli devirilmesi devam ete. Qanuniy sürette topraq damartısını elde etmege istegen qırımlılarnı umumiy vazife birleştirdi», – dep ayta Qırım baş nazir muavini Ruslan Balbek.
Onıñ sözlerine köre, eñ yaqın vaqıtta «Qırım bütünley qanunsız qurulışlardan temizlenir».
Evel Qırım mülkiyet ve topraq munasebetler naziri Aleksandr Gorodetskiy yarımadada 1600 qanunsız inşaat bar olğanı aqqında bildirgen edi.


text:
Kefede koronavirus ve pnevmoniya olğan 84 kişi hastahanege alındı, pandemiya başlağanından 1428 hasta qayd etildi. Bu aqta Rusiye kontrolindeki şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Bundan ğayrı, derc etilgen malümatqa köre, epidemiya sebebinden mektepten evelki müessiseniñ gruppası ve mektep sınıfı uzaqtan oquy. Keçken afta şeerde 60 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildirile.
«Keçken afta polis hadimleri maska rejimi bozulğanına dair 23 ve koronavirus hastalarınen alâqada olğan insanlar tarafından özüni izolâtsiya etüv rejiminiñ bozuluvına dair 2 protokol tizdi. Şeer memuriyetiniñ belediye kontroli idaresiniñ hadimleri keçken afta 1003 obyektni kontrol etip teşkerdi. Rospotrebnadzor bölügine qayd etilgen bozuvlar aqqında 2 protokol yollanıldı», – dep aytıla haberde.
Keçken künü Qırımda 151 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 11-iniñ hastalıq alâmetleri yoq. Fevralniñ 2-nde, Rusiye akimiyetiniñ malümatına köre, 7 COVID-19 hastası vefat etti.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aktsiä (iqtisad)
Aktsiä (almança Aktie, nid. Actie, lat. actio - xoquq) - çığarıla torğan qimmätle käğäz, xucağa (aktsioner) aktsionerlıq cämğiät tabışınıñ öleşen dividendlar törendä alu xoquqın, aktsionerlıq cämğiät belän idärä itü xoquqın häm milege öleşenä xoquqnı berketä.
Rusiä qanunnarı buyınça aktsiä - isemle qimmätle käğäz.
TörlärYзrәpTү
Ğadi aktsiälärYзrәpTү
Ğadi aktsiälär:
- aktsionerlıq cämğiät belän idärä itü xoquqın birälär (ber aktsiä - aktsionerlar cıyılışında - ber tawış),
- aktsionerlıq cämğiät tabışı büleneşendä qatnaşalar.
- Dividendlar çığanağı - aktsionerlıq cämğiät çista tabışı. Dividendlar zurlığı eşxanä direktorlar şurasında raslana.
- Dividendlar büleneşe - alınğan ğadi aktsiälär sanına turı kilä.
Östenlekle aktsiälärYзrәpTү
Östenlekle aktsiälär (Privilegiäle) ğadi aktsiälärgä qarağanda imin tabış alunı birälär, berençe çirattağı dividendlar tüläwen tä'min itä, läkin ğädättä aktsionerlıq cämğiät belän idärä itü xoquqın çiklilär.
Östenlekle aktsiälär tübändäge bülenälär:
- Östenlekle aktsiälär - tawış xoquqına alışu näticäsendä östenleklär birälär: tabış zurlığı bilgelänä, cämğiätne yabu qimmätlege bilgelänä, östen xoquqlı tüläwlär.
- Cıyu aktsiäläre (Kumulätiv) - şulay uq östenleklär, dividendlar cıyu.
Şulay uq oyıştıru aksiäläre bar.
ListingYзrәpTү
Birjağa kertü öçen aktsiälär listing protsedurasın ütärgä tieş. Satuda qatnaşu - şirkätkä ozaq waqıtlı kapitalnı cälep itärgä mömkinlek birä, şirkät qimmätlegen arttıra.
BäyäYзrәpTү
- Nominal' bäyä - nigez kapitalına turı kilä
- Aktsiä çığaru bäyäse - berençe çığaruda aktsiä bäyäse. Çığaru (emissiä) bäyäse nominal' bäyädän zurraq.
- Bazar bäyäse - ikençel bazarda satu-alu bäyäse, fond birjasında formalaşa.
- Balans bäyse - şirkät balansı qimmätlege çığarılğan aktsiälär sanına çağıştırması.
Aktsiälär qapçıqlarıYзrәpTү
Aktsiälär qapçığı - ber qulda (xucada) aktsionerlıq cämğiätneñ aktsiäläre sanı.
- 5% - aktsionerlar cıyılışı öçen citä
- 25% - ğomumi cıyılış küpçelek qararların tıya
Aktsiälär tıyu qapçığıYзrәpTү
Aktsiälär tıyu qapçığı - direktorlar şurasına veto - tıyu quyırğa mömkinlek birä torğan aktsiälär öleşe. Ğädättä, tıyu qapçığı - 25% kübräk.
Aktsiälär käntrül' qapçığıYзrәpTү
Aktsiälär käntrül' qapçığı - xucağa bäysez itep qararlar itärgä mömkinlek birä torğan aktsiälär öleşe. Ğädättä, tıyu qapçığı - 50% + 1 aktsiä.
SıltamalarYзrәpTү
- CTaTbя 2 фeдepaлbHoro зakoHa «O pыHke цeHHыx бyMar» oT 22.04.1996 N 39-ФЗ B peдakции 28 дekaбpя 2002. B пpeдыдyщeй peдakции дoпyckaлcя Bыпyck akций Ha пpeдъяBиTeля.
- ПOЛOЖEHИE ПO БyXГAЛTEPCKOMy yЧËTy «yЧËT ФИHAHCOBЫX BЛOЖEHИЙ» ПБy 19/02
- БaHkи и HeбaHkoBckиe kpeдиTHыe opraHизaции и иx oпepaции: yчeбHиk. Пoд.peд. E. Ф. ЖykoBa. M:ByзoBckий yчeбHиk, 2004.—491c. ISBN 5-9558-0011-5, rл.1.4. ЭBoлюция бaHkoBckиx oпepaций.


text:
Çehiya Tışqı işler nazirligi Qırımda artqan ayırım bildirüvleri aqta qasevet keçe.
Bu aqta Kiyevdeki Çeh cumhuriyet Elçihanesiniñ saytında aytıla.
Mında şunı deyler ki, Çehiya, yıl evelsi olğanı kibi, «referendum»nıñ neticelerini tanımay.
Beyanatta 2014 senei mart 16 künü keçirilgen Qırım «referendumı» halqara ve ukrain qanuniyetine ters kelgeni aqqında yazıla.
«Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasınıñ orduları tarafından etilge zaptı ve onıñ işğalini Çeh Cumhuriyetiniñ Tış işler nazirligi halqara qaideleriniñ qaba bozuluvı ve Avropa stabilligi ve havfsızlığına telüke olaraq tanıy», – denile beyanatta.
Çehiya Qırımnı alâ daa Ukraina qısmı olaraq tanıy. BMT havsızlıq şurası mart 19 künü Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım vaziyetini muzakere etti. Toplaşuvğa qırımtatar halqınıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev davet etilgen edi. O şunı qayd etti ki, Qırımnıñ işğalinden soñ yarımada sakinleri siyasiy, içtimaiy, iqtisadiy aqlarınıñ bozuluvına rastkelgenler.
Dünyada Qırım işğali yıllığında Rusiye tarafından Ukrainanıñ işbu toprağınıñ işğali tanılmağanı bildirile.


text:
Qırımda Marlen Mustafayevniñ evinde tintüv ötkerilgeni aqqında haber etile. Bunı Facebook saifesinde Qırımdaki faaliyetçi Osman Arifm yazdı.
Advokat Emil Kurbedinov, Marlen Mustafayev ekstremizmge qarşı küreş Merkezine ketirilgenini bildirdi.
Tintüv Aqmescit civarında, Boğurça (Kamenka) qasabasında mtkerilgeni malüm. Silâlı hızmetler soqaqnı qapattılar.
Qırım.Aqiqat adiseniñ tavsilâtnı ögrenmege tırışa.
Ukraina Tışqı işler nazirligi defalarca zapt etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarına qarşı basqı ve taqip areketleri yapılğanınen raatsız olğanını bildire edi, ondan da ğayrı Rusiyeni yerli sakinlerge basqını toqtatqanını ve ukrainalı siyasiy mabuslarını azat etilmege çağıra edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqmescitte eñ yahşı sayılğan «Artek», «Orlönok» ve «Smena» lagerlerinde raatlana bilecek istidatlı balalarnıñ malümat bazasını tizmege başladılar. Bu aqta Moskvağa boysunğan Aqmescit memuriyeti matbuat hızmeti bildire.
«Komissiya «Artek», «Orlönok» ve «Smena» lagerlerinde tedaviylenme içün putövkalarnen taqdirlenecek istidatlı balalar ve ösmürler, oquv alâcıları, bala cemaat teşkilâtlarınıñ liderleri, icadiy kollektivler ve sport taqımlarınıñ azaları olğan balalarnı saylap ala», – dep aytıla beyanatta.
Müessisede qayd etilgenine köre, istidatlı balalar ve ösmürlerge bu tedaviylev müessiselerine yollama bedava berilecek.
2016 senesi aprel ayında Kiyev Obolon mahkemesi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda yerleşken «Artek» lageriniñ mülkiyetini yaqaladı.
2015 senesi sentâbr ayında Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası rusiyeli Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovğa «Artek» Halqara bala merkezi» adlı Ukraina devlet müessisesiniñ mülkiyetini qanunsız şekilde öz mülkiyetine alğanı sebebinden cinayet yapqanında şeklenilgenini bildirdi.
Moskvağa boysunğan Qırım ükümeti 2015 senesi mart ayında yarımadanıñ eñ büyük «Artek» bala lageriniñ mülkiyetini Rusiye federal mülkiyetine teslim etti.
«Orlönok» bala merkezi Anapada, «Smena» bala merkezi ise, Rusiye Krasnodar vilâyetindeki Novo-Mihaylovskiy köyünde yerleşe.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Copy For Citation
KIRIMLI B., GÜLAY E.
in: Türkçenin Eğitimi Öğretimine Yönelik Çalışmalar, Coşkun Mustafa Volkan, Açık Önkaş Nilgün, İpek Eğilmez Nigar, Fırat Hatice, Fidan Özden, Çetin Didem, Turhan Tuna Sibel, Sargın Mustafa, Özkaya Perihan Gülce, Erdemir Zeynep Ezgi, Özşavlı Gülan, Çelik Handan., Editor, Pegem Akademi Yayıncılık, Ankara, pp.193-201, 2015
-
Publication Type:
Book Chapter / Chapter Vocational Book
-
Publication Date:
2015
-
Publisher:
Pegem Akademi Yayıncılık
-
City:
Ankara
-
Page Numbers:
pp.193-201
-
Editors:
Coşkun Mustafa Volkan, Açık Önkaş Nilgün, İpek Eğilmez Nigar, Fırat Hatice, Fidan Özden, Çetin Didem, Turhan Tuna Sibel, Sargın Mustafa, Özkaya Perihan Gülce, Erdemir Zeynep Ezgi, Özşavlı Gülan, Çelik Handan., Editor


text:
Rusiyeli akimiye halqara normalarğa saypısız davranıp, Kremlniñ tecavuzcı siyasetinen razı olmağanlarnı boysundıraraq özüne tabi etmege areket ete. Bu aqta Ukraina tış işleri nazirliginiñ Rusiyeniñ Ulrainağa qarşı silâlı tecavuzı başlağanınıñ yıllığı munasebetinen yapqan beyanatında söz yürsetile.
«Rusiyeli işğalci akimiyet işğal etilgen territoriyalarda insan aq-uquqlarını ciddiy bir şekilde boza, Kremlniñ tecavuzcı siyasetinen razı olmağanlarnı boysundıraraq, özüne tabi etmege areket ete, bunen bağlı BMT Halqara Mahkemesi qararını nazar-itibarğa almay, ayrıca Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ ayrı bölgelerinde böyle bir areketler içün öz qoqlalarını hususan özü teşkil ete ve rağbetlendire», – denilmekte haberde.
Ukraina tış siyaset müessisesi ayrıvca, halqara cemaatçılıq Rusiyeniñ bu aqsız areketlerini yaramay dep tanığanını qayd etti.
Nazirlik qayd etkenine köre, Ukraina öz partnörlarına onıñ suvereniteti ve topraq bütünligi imaye etüv ve halqara derecede tanılğan sıñırlar çerçivesinde ğayrıdan tiklenüvinen bağlı açıq pozitsiyası için minnetdarlıq bildire.
Ukraina MİDi öz partnörlarından, Qırım ve ukrain Donbassınıñ işğalini bitirmesi ve bergen zararını bütünley tazmin etmesi içün Rusiyege tesir etmek maqsadınen bütün imkânlarını qullanmağa rica ete.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Milliy Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Üsein Bodaninskiy
Üsein Abdurefi oğlu Bodaninskiy (*1877 - 1938 çeçek ayınıñ 17) - qırımtatar medeniyetiniñ ulu erbabı, ressam-dekorator, qavmiyatçı, tarihçı, müzey hadimi. Bağçasaray Hansaray müzeyiniñ esasçısı ve ilk müdiri.
TercimeiyalDeñiştir
Aqmescit yanındaki Badana köyünde Aqmescit halq tatar oquv yurtunıñ ocasınıñ ailesinde doğdı. Moskvada ressamlığını ögrene edi, soñra Paris, İstanbul, Drezden ve Sankt-Peterburgta ressam-dekorator olıp çalışa edi. Yigirmi yıl içinde Qırım tışında yaşamaqta edi ve yarımadağa ağanıñ ricası ile qaytqan. Vatandaki içtimaiy ayatına deral qatnağan, Qurultay murahhası olıp ve Bağçasarayda yerleşip özüni halqınıñ tarih ve qavmiyatını tetqiq etüvge bağışladı. Baştan mında qadimiy abidelerni qoruv ve saqlavnen oğraşqan Petrograd ortaqlığınıñ Bağçasaray merkezini tesis ete. Soñra ise, 1917 senesi orta küz ayında Han sarayında teşkil etilgen müzeyniñ müdiri ola.
BasqılarDeñiştir
1934 senesi Bodaninskiyni vazifeden çıqardılar.
1935-1937 seneler içinde Moskva ve Tifliste tesadüfiy qazançlar ile qıt qanaat keçine edi. Lâkin 1937 senesi akisinqilâbiy milletçilik teşkilâtında iştiragı ve ecnebiy istihbaratına işbirliginen qabaatlanıp tevqif etilgen. 1938 senesi çeçek ayınıñ 17-sinde qırımtatar medeniyeti diger ulu erbaplarınen beraber Aqmescitte qurşunğa tizilgen.


text:
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov 2016 senesiniñ eñ istiqbal yetekçileri sırasına kirdi. İşbu neticeni Rusiyeniñ içtimaiy-iqtisadiy ve siyasiy taqiqat institutı çıqardı.
Cumhuriyet başı cedvelniñ sekizinci yerinde buluna. Yanvar cedvlinde – 20-nci yerni alğan edi.
İnstitutta deyler ki, Aksönovnıñ itibarı yarımada işğali yıllığına bağışlanğan «Qırım. Vatan yolu» filminiñ kösterilgeninden soñ daa da yüksek oldı.
«Reyting-2016» cedveline Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya (10-uncı yer) ve Aqyarnıñ Uquq çıqarıcı Muşaveresiniñ başı Aleksey Çalıy (13-ünci yer) kirdiler.


text:
Rusiye advokatı Mark Feygin ukrain advokatları cedveline bergen vesiqaları yeterli olmağanı içün kirsetilmey. Bunı Ukraina advokatları milliy birliginiñ matbuat hızmeti iyülniñ 3-de Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Feygin bütün vesiqalarnı bergen edi, qarar alınğan edi. Lâkin biz bütün vesiqalarnı elde etmedik. Kyiv advokatları şurası eksik olğan vesiqalarnı yollamalı. Şimdilik bunı yapmadı», – dep qayd etti matbuat hızmeti.
Ukraina advokatları birliginiñ bildirgenine köre, çetel advokatı Ukrainadaki cinaiy davalarda iştirak etecek olsa, o, ukrain advokatları cedveline kirsetilmeli.
«Biz onıñ (Mark Feyginniñ – QA) qayd olma maqsadını bilmeymiz. Advokatlar bunı haber etmey. Oğraşqan davalarnı da bilmeymiz. Amma ukrain advokatı Ukraina advokatları cedvelinde olmasa, cinaiy davalarda iştirak etmege aqqı yoq. Çetel devletniñ advokatı da aynı, Ukrainadaki davalarda iştirak etecek olsa, cedvelge malümat kirsetmeli», – dep ayttılar matbuat hızmetinde.
Bundan evel Mark Feygin Ukraina tarafınıñ qararı bar olğanına baqmadan, onıñ çetel advokatı olaraq ukrain cedveline kirsetilmesine keder eteler, dep bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, işğal etilgen Qırımda mahküm etilgen qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi İlmi Ümerovnı qorçalamaq içün o mezkür cedvelde qayd olmaq kerek.
İyünniñ 30-da advokat Mark Feygin bildirdi ki, Qırımda Ümerovnıñ davasını baqqan «qadınıñ çift vatandaşlığına dair vesiqalarnı Ukrainada alacaq ola».
Advokatnıñ qayd etkenine köre, işbu vesiqalarnı ukrain cedvelinde çetel advokatı olaraq qayd olğan soñ elde etmek mümkün.
İyün ayınıñ ortasında Kreml kontrol etken Aqmescit rayon mahkemesiniñ oturışında Ümerovnıñ advokatı Mark Feygin qadı Andrey Küleşovdan çift vatandaşlığı bar olğanına dair malümat bermesini talap etti. Feyginniñ aytqanına köre, «çift vatandaşlığı olğan insan adaletni temsil etemez».
Ukraina 2014 senesinden soñ qırımlılar Rusiye pasportlarını basqı altında almağa mecbur edi, dep bildire. Kyiv qırımlılarnı işğal etilgen topraqta yaşağan Ukraina vatandaşları olaraq tanıy. Qırımnıñ Rusiye qurulışlarında çalışmağa qalğan qadı, devlet işçileri, uquq qoruyıcılar Ukraina pasportlarını teslim etken edi.
Ukraina adalet şurası Ukrainağa ant etip Rusiye tarafına keçken 276 Qırım qadısınıñ işten boşatılmasına qoltuttı.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Ümerovqa qarşı ektremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerovnıñ tutulması, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
İlmi Ümerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne, ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, manalarnı qarıştırğanını ayta.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ mahsus hızmetleri tarafından yaqalanılğan Ukraina uçucısı ve halq deputatı Nadejda Savçenko qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilevniñ muracaatına cevaplandı.
Muracaat beyanatı Ukraina Prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisiniñ saifesinde aşkâr etildi.
«Sayğılı Mustafa, bir vaqıtları apishanede 303 kün açlıq tutıp, halqıñız içün qaramanlıqnı ettiñiz! İşbu areketiñiz olmasa edi, halqınıız, belki de, toprağına qaytıp olamaz edi… Munasip nümünem bar – Sizsiñiz! Açlığım çoq sürmey, amma halqımnıñ Ukraina Toprağında ukrain olması içün, doğru, namuslı ve insaflı ayat yaşap, taqdirini öz başına belgilemek aqqı bar olması içün dayanmağa azırım!» – dey Savçenko.
Uçucı şunı da yazdı ki, adliyecilerden Mustafa Cemilevniñ oğlu, Hayser Cemilev aqqında er vaqıt haber soray eken.


text:
2016 senesi sentâbr 26-da olğan vaziyetke köre, Ukrainada Qırım ve Donbasstan 1 701 571 köçip kelgen kişi qayd etildi. Bu aqta Ukraina İçtimaiy siyaset nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Malümat, vilâyet ve Kiyev şeer devlet memuriyetleriniñ ealini içtimaiy qoruv bölükleri tarafından taqdim etildi.
Müessiselerniñ bildirgenlerine köre, Qırım ve Donbasstan 1701571 köçip kelgen kişi ya da 1378033 qoranta qayd etildi. Bunen beraber, 994867 qoranta nefaqa almaq içün muracaat etti, olardan 918625 qorantağa mütenasip yardımnıñ berilmesi belgilendi.
2016 senesi başından yardım alıcılarğa 2,4 milliarddan ziyade grivna ayırıldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımda qırımtatar muhtariyetiniñ nasıl tarihiy esasları bar? Yarımadanıñ tamır halqı içün bu mesele ne içün muim? Totalitar devlette milliy muhtariyetniñ olması mümkünmi?
Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ Kündüz şoyusında Qırım tarihçısı, Ukraina PEN-klubunıñ azası Gülnara Bekirova ile laqırdı etemiz.
– Sizni şimdi Qırımda qaysı ceryanlar raatsızlay?
– Qırımda er kün pek qorqunçlı vaqialar ola. Biz büyük diqqat ile Qarasuvbazardaki vaqialarnı közetemiz – Resul Velilâyevniñ tevqifi bir fantasmagoriyadır. O, qırımtatarlar arasında pek itibarlı adam, medeniyet, sanat erbaplarına qol tutqan az sayılı hayriyeci qırımtatarlarından biri… Bu sefer ne içün Resulni aldılar, dep soramaq mümkünsiñiz. Maña köre, mesele bölgedeki bir çeşit tazyiq ile alâqalı. Şartlı olaraq aytqanda, Qarasuvbazarda «Hizb ut-Tahrir» (qomşu Rusiyede yasaq etilgen teşkilât – QA) azalarını tapmadılar. Ve tarihiy parallel: bu adam, tıpqı özü kibi ğayet itibarlı olğan Bekir Çoban-zade adına fondunıñ başında tura. 1937 senesinde onı da Bakudaki sanatoriyde tevqif ettiler.
– Ne içün qırımtatarlar özüne devlet teşkil etici etnos deyler?
Qırımnıñ Rusiye imperiyası tarafından ilhaq etilmesi qırımtatar halqı içün facialı neticelerge ketirdi, çünki 150 yıl içinde qırımtatarlar tarihiy vatanlarında azlıqqa çevirildilerGülnara Bekirova
– Çünki qırımtatarlarda 340 yıldan ziyade böyle bir devlet olıp, adı Qırım hanlığı edi. Ondan soñ ise, 1783 senesinde Qırım birinci kere Rusiye imperiyası tarafından ilhaq etildi. Qırımtatar halqı içün bu, facialı neticelerge ketirdi, çünki 150 yıl içinde qırımtatarlar tarihiy vatanlarında azlıqqa çevirildiler. Yalıñız 1917 senesinde qırımtatarlar nevbetteki sefer milliy devletçiliklerini tiklemek ve tarihiy vatanında saip olmaq teşebbüsini yapqanda, olar Qırım inkişafınıñ ciddiy bir programmasını taqdim ettiler. İhtimal ile, İsviçre tipindeki federativ qurulış aqqında söz yürsetile edi, lâkin biz protokollarnı oqumadıq. Bunı talil etmek içün qolumızda yeterli derecede menbalar yoq. Lâkin biz konstruktsiyanıñ mevcut olğanını, onıñ demokratik olğnını ve fransız intellektuallarınıñ muvafaqiyetlerine esaslanğanını bilemiz. Çünki Qurultaynıñ ideologlarından biri olğan Cafer Seydamet Sorbonnada oqudı, Noman Çelebicihan da pek çoq oqudı… Lâkin o vaqıttaki qırımtatar intellektualları bolşeviklerniñ küçüne qarşı muqavemet kösterip olamadılar.
– Menim fikrimce, qırımtatar faaliyetçilerine qarşı yapılğan şeyler, Qırımda bütünley özgün bir muhtariyet çeşitiniñ qurulğanını köstereler. Qomşu Rusiyeniñ territoriyasında buña oşağan şeyler başqa iç bir yerde yoq. Rusiye cumhuriyetlerinden iç birisi tamır halqınıñ böyle bir tecavuzkâr qabul etilmemesi ile ayırılıp turmay.
Totalitar rejimler olğan devletlerde iç bir bahtlı milliy muhtariyet olmayGülnara Bekirova
– Menim fikrimce, bu aynen böyledir. Qırımtatarlarda 1921 senesinden başlap 1944 senesindeki sürgün etilmesine qadar Rusiye sıñırları içinde muhtariyet bar edi. Qırımtatarlar pek muim, mesüliyetli vazifelerde buluna edi. Merkeziy icra komitetiniñ başlığı Veli İbraimov, cumhuriyet başlığı Osman Deren-Ayerlı ediler… Söz kelimi, repressiyalar tamam olardan başlandı. Lâkin iç bir şey totalitar rejimge qırımtatarlarnıñ taqdirini bir qaç daqqa içinde al etmege keder etmedi. Çünki bizler böyle küçük etnoslarnıñ muhtariyetleri ya da devletçilikleri aqqında aytqanda, bu etnoslarnıñ demokratik devlet içinde inkişaf etmek keregini añlamaq kerekmiz. Avtoritar, ve hususan totalitar rejimler olğan devletlerde iç bir bahtlı milliy muhtariyet olmay.
– Menim fikrimce, şu sovet muhtariyetini ğayrıdan tiklemek, büyük hatadır.
– Men de aynı fikirdem. İç bir şeyni ğayrıdan tiklemek kerekmey, yañı tarihiy devirde yañı muhtariyet qurmaq kerek. Tarih iç bir vaqıt arifi-arifine tekrarlanmay, onda yalıñız zemaneviy tarihiy ceryannı talil etken insanlar içün cevaplar bar.
– Bu yerde, yañı muhtariyetniñ sovet muhtariyeti kibi dekorativ olmamasına irişmek ğayet muimdir. «Doğru» soyadları olğan insanlarnı vazifelerge yerleştirmek – bu, pek qolay. Lâkin neticede sürgün etilüvden ne fırqa biletleri, ne de vazifeler qurtara bildi.
– Biz, öz devletimizdeki meselelerni çezip, qırımtatarlarnı eşitmege tırışmaq kerekmiz. Çünki qırımtatarlar içün (Qırımğa – QA) qaytuv oğrunda küreş er vaqıt birinci yerde edi, ekincide ise devletçilikleriniñ ğayrıdan tiklenmesi meselesi tura edi. Bu, nefes almaq, laf etmek qadar tabiiydir… Qırımtatarlar içün bu, aksiomadır. Umüt etem ki, Qırımdaki acınıqlı vaziyet tezden soñuna yetecek, çünki qırımtatar halqı içün bu, saqlanıp qalmaqnıñ yekâne imkânıdır.
(Metinni Katerina Kovalenko azırladı)


text:
Ukrainada AQŞ elçiligi, qırımtatar faali, bloger Nariman Memedeminovnıñ sağlıq alını qasevet ete. Bu aqta martnıñ 22-sinde Amerika elçiligi Twitter saifesinde yazdı.
“Biz, bir yıl evel qanunsız tutulıp alınğan qırımtatar jurnalisti Nariman Memedeminovnıñ sağlıq alını qasevet etemiz”, - denile beyanatta.
Diplomatik müessisede, “Rusiye yaqın vaqıtta ukrain cenk esirlerini azat etmeli” dep qayd etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi martnıñ 14-nde Nariman Memedeminovnıñ tevqifini eki ayğa uzattı.
Martnıñ 22-nde Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik hadimleri ve uquq qoruyıcıları Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Ondan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketildi. Martnıñ 23-nde mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatlaylar.
Martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
«Hizb ut-Tahrir davaları» boyunca Rusiye apishanelerinde tutulğan qırımtatarlarnıñ azat etilüvi ancaq Rusiye tarafı reberliginiñ siyasiy iradesi ve menfaatlarına bağlı, dep tüşüne advokat Nikolay Polozov. O, bu qırımlılarnı deñişim vaziyeti pek qıyın, dep ayttı.
Bu aqta advokat Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Qırımtatarlarnı aytsaq, vaziyet pek qıyın. Sentâbrde olğan deñişimden soñ Qırımda ne içün tek bir qırımtatarı, Edem Bekirov, bu cedvelge kirsetildi, dep çoq açuvlanğanlar oldı», – dep tarif etti advokat. Onıñ qayd etkenine köre, qırımtatarlar Rusiyede tutulğan ukrainalı siyasiy mabüsler cedvelinde çoqluq ola.
Polozovnıñ aytqanına köre, Rusiyede qırımlılarğa qarşı açılğan davalarnıñ maddelerine baqmadan, Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Gennadiy Afanasyevniñ azat etilüvi «Hizb ut-Tahrir davaları» boyunca qabaatlanğan azat etilmesi mümkün olğanını köstere.
«Rusiye akimiyeti içün problem olmadı. Tek siyasiy menfaat, siyasiy irade kerek. Eminim ki, Rusiye akimiyetiniñ siyasiy menfaatı olsa, terrorizmde qabaatlanğan qırımtatarlarnı Ukrainağa teslim etüv meselesinde problem olmaycaq», – dep tüşüne advokat.
Rusiye kontrolindeki işğal etilgen Qırımnıñ insan aqları vekâletlisi Larisa Opanasük, Ukraina quvetçileri 41 qırımlını apiste tuta, dep bildirdi.
Denisova, Rusiyede apiste tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısını aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, olardan 80-den çoqu – qırımtatarlardır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar.
Deñişimni beklegen qırımlılarnıñ ekseriyeti – qırımtatarlar, olar bir sıra davalarnıñ, hususan «Hizb ut-Tahrir», «Tebliğ Cemaatı» davalarınıñ (Rusiyede yasaqlanğan, amma Ukrainada yasağı olmağan teşkilâtlar) mabüsleri ola. Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Bu davalarnıñ mabüsleri – din kütken musulmanlardır.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina Yuqarı Radası salı künü «2016 senesi hatıra künleri ve yubileylerniñ qayd etüvi aqqında» qararını qabul etti, oña köre fevral 26 künü devlet seviyesinde qayd etilecek.
Fevral 26 kününi Aqmescitte 2014 senesi Ukraina bütünligine qol tutqan qırımtatarlarnıñ mitinginden eki yılnıñ keçmesi qayd etilecek.
İşbu teklifni parlamentniñ medeniyet meselelerinden komitetniñ reisi Nikolay Knâjitskiy seslendirdi.
«Bundan soñ qırımtatarlarğa Kiyevde mütenasip tedbirlerni keçirmege imkân bermek içün mahsus qarar azırlanacaq», – dey o.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Russkoye yedinstvo» («Rusiye birligi») firqasınıñ faalleri arasında teşkil olunğan miting keçti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ Rusiye uquq qoruyıcıları mitingde iştirak etken qırımtatarlarnı taqip etmege başladı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Veciye Kaşka qırımtatar milly areketiniñ faal iştirakçisi edi, oña bitmegen küreşniñ timsal ve efsanesi deyler. O, FSB-nıñ Aqmescitte mahsus operatsiyası vaqtında, 83 yaşında vefat etti.
2017 senesi noyabr 23 künü Aqmescit merkezinde Rusiyeniñ FSB ve SOBR hadimleri, Bekir Degermenci, Kazim Ametov, Asan Çapuh ve Ruslan Trubaçnı tutıp aldı. Olarnı Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde qabaatladılar, soñra olarğa qarşı cinaiy iş açıldı. Tutulğanlarnıñ aytqanına köre, olar qanunsız aqça talap etmedi, sadece, Aytan bir kün evelsi Veciye Kaşka qorantasından alğan paranı qaytartmağa istedi.
Faallerniñ tutulıp alınğanı vaqtında o yerde Veciye apte de bulundı. O anda yaramadı ve “acele yardım” maşnasında elâk oldı. Ekimlerniñ resmiy rivayetine kore, qadın yüregi tutqanından keçindi. Amma, ölümden bir yıl soñra, Kaşka qorantası ölümniñ resmiy rivayetine inanmay.
Faaller alâ daa Aqmescit SİZOsında tutula.
Üç Köz (Novoklönovo) köyünde, Veciye Kaşka yaşağan evde, milliy areket liderleri toplana edi. Evniñ ögünde asılğan plakada qırımtatar ve ukrain tilinde “Bu evde 1989 senesi qırımtatar milliy areketiniñ teşebbüs gruppaları azalarınıñ bütünsoyuz muşaveresi keçirildi” dep yazılğan.
Evde farqlı tillerde yazılğan yarlıq ve minnetdarlıqlarnen tolu qutu bar, ve olarnıñ episi “Ürmetli Veciye Kaşka” sözlerinen başlana.
Genç faallerniñ çoqusı onen 2014 senesi vaqialarından soñ, Qırımda qırımtatarlarğa qarşı cinaiy işler açılıp başlağanından soñ, şahsen tanış oldı.
“Sıcaqqa baqmayıp - sabadan mahkemelerge çapa edi. Yanına mıtlaq bir kün evel azırlağan bir oba pişken şey ala edi. Soñki künlerinece özü qartop saça edi, özü sarımsaq qazıp ala edi, sığır baqa edi, - dep hatırlay Veciye apteniñ oğlu İbraim Kaşka. - Qısqası, şimdi maña “yürek tutulıvı” anamnıñ resmiy ölüm sebebini aytsalar… Onda kibi sağlam yürekni olarğa tilleyim”.
Bütün qırımtatarlar kibi Veciye Kaşka 1944 senesi Qırımdan sürgün etildi. 9 yaşında o Özbekistanğa tüşti. O, ayatınıñ çoqusı, tuvğan Üsküt (Privetnoye) köyündeki evine qaytmaq içün küreşti.
İbraim ağa aytqanına köre, anası milliy areketke 1964 senesi qoşuldı. 1969 senesi ise o Qırımğa qaytıp oldı ve qorantasınen beraber Qarasuvbazar (Belogorsk) rayonınıñ Üç Köz köyünde yerleşti.
O KGB hadimlerini uzaqtan duya edi, adamnıñ ne olğanını añlamaq içün oña bir daqqa yete ediİbraim Kaşka
1986 senesi akademik Andrey Saharov, qapalı şeerde yedi yıllıq sürgüninden qaytqan soñ, Veciye Kaşka onı yoqlamağa azırlandı. “Ebet, yerli KGB hadimleri bu aqta birden bildi ve anama “musafirlikke” keldi, - dep hatırlay İbraim Kaşka, - o ise tamam o vaqıt bostanda domates cıya edi. Ziyareti aqqında sorap başladılar, anam ise olarğa baqa ve dey: “E, azırlanam. Köresizmi, Andrey Dmitriyeviçke domates cıyam, siz onı aşatmaysız da”.
İbraim ağa, bu qısqa lafta Veciye Kaşkanıñ özü edi dey - şaqacı, “yabancılarnen” özcesine ters, özünkilerinen ise qansıcaq, iç bir akimiyetten qorqmay: “O KGB hadimlerini uzaqtan duya edi, adamnıñ ne olğanını añlamaq içün oña bir daqqa yete edi. Amma, hastalığı sebebindendir, diqqatı eksildi, aysa bu türkke inanmaz edi”.
Türkiye vatandaşı Yusuf Aytan, Veciye apteniñ tornu Aliyenen nikâh merasimine azırlıq körmek içün Veciye apteden 7700 dollar aldı. “O, bizim aile qurmamızğa azırlanmaq içün bitamdan aqça borcğa aldı. Senet berdi, quvetçiler, evimizde tintüv keçirgende, onı taptı. Nikâhımız qıyıldı, bir qaç afta beraber yaşadıq, soñra Yusuf ğayıp oldı. Bir künden soñ mennen bağlandı ve qoranta yaşayışımız bunen bitkenini ayttı”, - dep hatırlay Aliye.
Cinaiy “Veciye Kaşka davası”nıñ malümatına köre, Yusuf Aytan “zarar körgen taraf” kibi çıqa, sanki Degermenci, Çapuh, Asanov ve Trubaç ondan qanunsız para talap ete edi. Aliye, olarnıñ tutılıp alğanından soñ, aqçanen çanta tapılmağanını belgiley. Bundan ğayrı, Kaşkanıñ evini tintkende, andan bir aqay yüzügi ğayıp olğanını ayta. “Quvetçilerden birisi onı parmağına keçirip: “Böyle soyunı taqar edim”, - dep aytqan edi, o, yüzükni soñki sefer körgenim edi”.
Veciye bita, tornunı mektep çağından, anası keçingeninden soñ östüre edi. 1992 senesi mart ayında Veciye Kaşka, Kyivdeki silâsız aktsiyanıñ iştirakçilerinden birisi edi. O zaman faaller, Qırımda qırımtatar milliy devletçilikniñ ğayrıdan tiklenmesini talap ete edi. Ukrain parlamentiniñ binası tübünde küçük Aliye de bar edi.
Kergin anlerden birisinde, “Berkut” hadimleri miting iştirakçilerini aydap quvmaq istegende, Veciye Kaşka balanıñ ğayıp olğanını sezdi. “Başta o, bala coyuldı dep qıçırdı, soñ quvetçilerniñ ögüne asfaltqa yattı. Bu beklenilmegen adise, narazılıq köstergenler ve “Berkut”-nıñ arasındaki kerginlikni biraz eksiltti. Men tez tapıldım - yaqın edim. Amma, o arada maña bir şey olsa edi, bitam er kesni yırtmağa azır edi, ğaliba, - dey Aliye. - Men alâ daa onıñ endi aramızda olmağanına inanıp olamayım. Qızım ise başta bitam Türkiyede dep belley edi, yaqında ise yanıma kelip: “Ana, bitamıznı öldürdiler, e?”, - dep soradı.
1944 senesi sürgünliginden başlap, 2017 senesi noyabr ayınace onıñ ayatı daa çoq küreşke beñzey edi: evge avdet içün, Qırımda qayd olunmaq içün, qırımtatar halqınıñ aqları içün, rejimge qarşı, 2014 senesi ilhaqtan soñ yarımadada peyda olğan siyasiy mabüsler içün. Bunı onıñ tuvğanları da tasdıqlay:
Veciye Kaşkamıznıñ özü tamam öyle edi - o canlı meşal kibi edi
“Bir sefer aşhanede oturamız, qave içemiz - sade qoranta aqşamlığı. Ve soñ anam, öz töşeginde ölmek istemegenini, özüni baqmaqnen başqalarğa yük olmaq istemeginini ayttı: “Men küreşte ölmek ister edim, cemaat arasında, öz halqımnıñ yanında. Ve ayatımnı nafile yaşamağanımı bilmek”. Veciye Kaşkamıznıñ özü tamam öyle edi - o canlı meşal kibi edi”.


text:
Aqmescit suv anbarı, 2020 senesi avgust ayıQırım.Aqiqat keçken yıldan berli Qırım sakinleri yaşağan suv qıtlığı cografiyasını izlemege devam ete. Yarımadada, büyük şeerlerni suv ile temin etken suv anbarları pek tez saylaşa. Neticede, sakinleri keyfiyetli şirin suv elde etmek problemeri yaşaylar. Çoqu ümüt etken qış yağanaqları Qırım suv anbarlarınıñ vaziyetine tesir ettimi, yoqmı materialımızda tarif etemiz.
Bu materialnı Qırım.Aqiqat, muarririyet oquyıcıdan kelgen mektüpke cevap olaarq azırladı.
«Böyle-böyle bir özen ya da suv anbarı qurudı, böyle-böyle bir şeerde suv teminatı sıñırlandı, dep sıq-sıq eşitmek mümkün. Amma bazı vaqıtları bütün manzaranı añlamağa qıyın. Bu malümatnı haritada qayd etseniz ve arada-sırada onı yañartsañız, yahşı olur edi. Elbette, böyle işni yapmaq içün bayağı vaqıt kerek. Sağ oluñız. Ümüt etem ki, bu siziñ içün yerine ketirile bilgen bir vazifedir ve Qırım aqqında malümatnı böyle formatta da körip olacaqmız», – dep yazıla mektüpte.
Evel, yarımada haritasında özenler nasıl qurup, yoq olayatqanları aqqında tarif etken edik.
Şimdi ise, qurğaqlıq çoq yıl devamında yarımadanıñ bölgelerini suv ile temin etken suv anbarlarına nasıl tesir etkenini kösterecekmiz. Al-azırda, olardan çoqu saylaştı ya da tam şekilde qurudı.
Aqmescit suv anbarından nasıl marum qaldı
Aqmescitte ve onıñ civarındaki bölgelerde ilk emiyetli suv meseleleri keçken sene yazda peyda oldı. Suv anbarları farığanı sebebinden şeer ve Aqmescit rayonında sentâbr ayından başlap suvnı cedvel boyunca bereler – saba ve aqşam üçer saat.
Bundan soñ aynı vaziyet Bağçasaray ve Bağçasaray rayonında oldı.
Aqmescit ve onıñ civarındaki mesken yerler evel üç suv anbarından suvnen temin etile edi: Ayan, Aqmescit ve Partizan. Amma, bu suv anbarlarında suv seviyesiye kritik belgisine daa keçken sene küzde yaqınlaştı.
Aqmescitni suvnen temin etmek içün, Taygan ve Qarasuvbazar suv anbarlarından ve yerli Biyuk-Qarasuv özeninden suvnı pompalamaq içün ve suv yolu borularını toşemek içün Rusiye ordusı cel etildi.
Bundan ğayrı, Aqmescitniñ ihtiyacaların temin etmek maqsadınen memurlar Bağçasaray rayonındaki Bürlükniñ ve Aqmecitteki İvanovkanıñ quyularından suvnı qullandılar.
Memurlar ve Aqmescit sakinleri, Qırım havuzlarını toldurmaq kerek olğan qış yağanaqlarına ümüt ettiler. Amma Aqmescit suv anbarına bu yardım etmedi. Bu suv anbarında aman-aman suv yoq, dep haber etti «Voda Krım» başı Vladimir Bajenov.
Qırımlı bloger Zair Bakkal yaqınlarda bu suv anbarına barıp keldi ve vaziyet fena olğanı aqqında ayttı.
Böylece, Aqmescit eñ müim suv arteriyasından marum qaldı ve şimdi o yerastı quyulardan suvnen temin etile.
Suv Qırımnıñ Cenübiy yalısından kete
Martnıñ başında Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ mesken-kommunal hocalıq nazirligi Aqmescit ve Zagorsk suv anbarlarında suv qalmağanı aqqında haber etti. Zagorsk ve Sçastlivenskoye suv anbarları yıllar devamında Yalta ve Bağçasaraynı suvnen teimin ete edi.
Suv qıtlığı sebebinden bu bölgelerde de bir qaç aydan berli suvnı cedvel boyunca bereler. Yılnıñ başında sıñırlavlar vaqtınca lâğu etilgen edi.
Yaltanıñ Rusiye memuriyetiniñ başı Yanina Pavlenko Qırımda küçlü qar yağması sayesinde suv anbarları bir qaç million kub metr suv ile tolacağını bekledi. Amma onıñ ümütleri kerçekleşmedi. Martnıñ başında Yaltada suv kene cedvel boyunca berilip başlandı, saba ve aqşam üçer saat.
Şimdiki vaqıtta Zagorsk ve Sçastlivenskoye suv anbarlarındaki suv eñ çoq üç ayğa yete bile, dep haber ettiler yerli memurlar.
Bundan ğayrı pek az suv Aluştanı suvnen temin etken Körbekül suv anbarında.
Yerli memuriyetniñ başı Galina Ognevanıñ malümatına köre, fevral ayında suv anbarlarında 12,6 million metr kub yerine 2,8 million metrb kub suv qalğan.
Qarasuvbazardaki suv qıtlığı
Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ malümatına köre, Qarasuvbazar rayonınıñ çoqraqları – Balanovsk ve Taygan suv anbarları ölü kölemge yaqınlaşalar.
ПocлeдHee, kak yжe roBopилocb, Heckoлbko MecяцeB cлyжилo иcToчHиkoM Boды для CиMфepoпoля. Зa эTo BpeMя B ropoд из иcToчHиkoB Бeлoropckoro paйoHa пepekaчaли бoлee шecTи MиллиoHoB ToHH Boды, зaяBили B MиHoбopoHы Poccии.
Soñkisi bir qaç aydan berli Aqmescitni suvnen temin etti. Bu vaqıt devamında şeerge Qarasuvbazar rayonından altı million tonnadan ziyade suv pompalap çektiler, dep bildirdiler Rusiye Mudafaa nazirliginde.
Şimdiki vaqıtta pek qıyın vaziyet Zuya qasabasında ve Qırım gülü köyünde.
Aqyarnıñ ümüdi
Aqyarnıñ alâ daa stabil bir suv teminatı çoqrağı yoq. Anda keçken yıldan berli pek tez Qaraozen suv anbarı saylaşa. Şerniñ Rusiye valisi Mihail Razvojayev, yanvar ayında küçlü yağanaqlar sayesinde qavuzlar 100 biñ metr kub suv ile tolğanını bildirdi.
Aynı zamanda, onıñ bildirgenine köre, şeerni suvnen temin etmek içün yerastı suvlarnıñ qıdıruvı şimdilik neticesizdir.
Martnıñ başında Qırımnıñ Gidrometmerkezi suv anbarlarınıñ toldurılması aqqında haber ettiler. Tolğan suv anbarları arasında Qaraozen, Qarasuvbazar, Aqmescit, Sçastlivensk ve Partizansk.
Amma buña baqmadan akimiyet Qırımda suv berilüv cedvellerini lâğu etmey. Ve suvnı iqtisatlı olaraq qullanmağa çağıralar.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev noyabr ayında Filippinı ve Avstraliyanı ziyaret etecek ola.
«Şu cümleden, ziyaret vaqtında Canberra, Sydney, Melbournede körüşüvlerni keçirmege planlaştırıla», – dep bildire Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisiniñ matbuat hızmeti. Qırımtatarlarnıñ yetekçisi ziyaret azırlığı çerçivesinde Ukrainada Avstraliya elçisi Duglasom Trapett ile körüşti.
«Qırımnıñ işğalden azat etilmesi içün medeniy dünyanı Ukraina ve qırımtatarlarğa qarşı Rusiyeniñ qanunsız areketleri aqqında haber etmege – bizim borcumızdır», – denile beyanatta.
Qırımtatarlar Qırım meselesiniñ zorbalıqsız çezilmesiniñ tarafdarıdır, dedi Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Avropa birliginiñ 28 elçisi ile körüşüvde.
Körüşüvde Cemilev «Qırımda milletlerara ayırım meydanğa ketirilgeni» aqqında tarif etti, haber ete sentâbr 16 künü vekâletliniñ matbuat hızmeti.
Cemilev Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ qırımtatarlarnıñ evleri, cami ve mekteplerinde Rusiye mahsus hızmetleri bir 160 tintüv keçirgeni aqqında bildirdi.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etildi. Ukraina Yuqarı Şurası yarımadanıñ muvaqqat işğali aynı şu künü başlanğanını bildire.


text:
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi Zello internet-radio vastasınen ekstremistik materiallarnıñ darqatılmasında qabaatlanğan İsmail Ramazanovnıñ tevqifini uzattı.
Qırım.Aqiqatnıñ muhbiri haber etkenine köre, Ramazanovnıñ tevqifi bir ayğa yani martnıñ 18-ne qadar uzatılğan.
Qabaatlağan taraf bu talapqa qol tuttı ve Ramazanovta Ukraina pasportı olğanı içün, onıñ yarımadadan qaçıp ketme fursatı olabilecegini qayd etti.
Advokat Aleksey Ladin Ramazanovnıñ tevqifini uzatmamağa rica etti.
«Taqiqat, menim imayem altındaki şahısnıñ ukrain pasportı olğanı içün Qırımnı terk etebilecegini iddia ete. Qırımdaki uququiy çatışma şunda ki, 2014 senesi baarde mında olğan Qırım sakinleriniñ epsinde ekişer pasport bar. Ramazanov Rusiye pasportını almağa istemegen edi, amma bu er kes içün mecburiy olğan bir al», – dedi Ladin.
Onıñ sözlerine köre, Ramazanov yarımadanı terk etebilecegine dair, iç bir fakt yoqtır.
Ondan da ğayrı advokat, taqiqat 10 kün içinde Ramazanovqa nisbeten öz qabaatlavını bildirmek kerek edi, böyleliknen onıñ SİZOda qalğanı, qanunğa bütünley zıt kelgenini beyan etti.
«Menim qabaatım yoq, onıñ içün taqiqattan gizlenmege de mana yoq. İç bir yerge ketmege niyetim yoq. Qırımda menim evim bar, qart ana-babamnen beraber oturam, olar yardımğa muhtac. Taqiqattan iç bir yerge gizlenmege niyetim yoq, qabaatsız olğanımnı isbat etmege areket etecegim», – dedi Ramazanov mahkemede.
«Ramazanov işi» boyunca taqiqat devam ete. Qabaatlağan taraf, FSB ekspertizası Ramazanov ile Zello internet-radiosındaki duşmanlıq ve nefret doğurğan mesajlar arasında bir bağ tapmağa areket ete. Bugün iş materiallarına Zello vastasınen qonuşmaq içün internetke kirgen qullanıcığa berilgen IP-adresi ve telefon raqamı boyunca provayderden alınğan cevap ilâve etildi.
Yanvarniñ 23-nde Rusiye küç idaresi hadimleri Novıy Mirde sakini qırımtatarı İsmail Ramazanovnıñ evinde tintüvler ötkerip, onı ekstremiz teşviqatında qabaatlağan edi.
Daa soñra Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komitetinde, taqiqatçılar internet-radio vastasınen ekstremistik materiallarnıñ darqatılmasında qabaatlanğan Aqmescit rayonı sakinine qarşı cinaiy iş açılğanı aqqında haber etken edi.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesiniñ qadısı İrina Kirillova Ramazanovnı fevralniñ 23-ne qadar 30 künge apiske yolladı.
Qırım işğalinden soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
«Agora» halqara aq qorçalayıcı gruppasınıñ advokatı Aleksey Ladin Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetine muracaat yollap, Rusiye Ceza kodeksiniñ 282-nci maddesine istinaden Zello internet ratsiyası üzerinden nefret ve duşmanlıq doğurğanında qabaatlanğan İsmail Ramazanovğa qarşı cinaiy davanı toqtatmağa rica etti. Bu aqta advokat Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
İmaye, bergen muracaatında 2018 senesi dekabr ayınıñ soñunda Devlet duması tarafından qabul etilgen Rusiye Ceza kodeksiniñ 282-nci maddesiniñ qısmen yımşatılması qanunına esaslana.
«Bu qanunğa köre, bir de bir şahıs bir yıl içinde bunıñ kibi areketler içün memuriy mesüliyetke çekilgen olsa, cinaiy mesüliyetke çekilmesi mümkün. Bundan evel Ramazanov ekstremist davaları boyunca memuriy mesüliyetke çekilmegen edi», – dep aytıla muracaat metninde.
İmaye, Ramazanovnı ekstremist ve terroristler cedvelinden çıqartmaq içün tahqiqattan Rosfinmonitoringge ariza yollamasını rica ete.
«İsmail Ramazanovğa qarşı 282-nci maddege istinaden yapılğan cinaiy taqip vaqtında oña silâ saqlağanı içün de cinaiy iş açıldı. İmaye başından berli uquq qoruyıcılarnıñ silâsı olğan Makarov pıştavınıñ patronları İsmailge tintüv vaqtında qoyuldı, dep bildirgen edi. İlk tahqiqat devamında bu dava qapatıldı, çünki İsmailniñ cinayet ile alâqası yoq edi. 282-nci maddege istinaden cinaiy dava qapatılmasınen bağlı muracaat qanaatlendirilse, İsmailniñ bir qabaatı qalmaycaq. Nasıl da olsa, hatırlatayım ki, o, altı ay SİZOda qaldı, çünki ay-aydan sıñırlav tedbiri sebepsiz uzatılğan edi», – dep tarif etti Aleksey Ladin.
İsmail Ramazanov 2018 senesi yanvarniñ 23-nde tutulğan edi, Novıy mir köyündeki evinde tintüv keçirilgen edi. Rusiye Tahqiqat komiteti, onı Zello internet-radiosı vastasınen ekstremizm teşviqatında qabaatladı.
İyülniñ 14-nde İsmail Ramazanov SİZOdan çıqtı, çünki bu cinaiy iş boyunca şeklengenler yarım yıldan ziyade nezaret altında qalmay.
Avgustnıñ 2-nde belli oldı ki, Ramazanovğa qarşı cinaiy iş qoşma tahqiqatqa qaytarıldı.


text:
M. BAKIRCI, "Entegre Kırsal Turizm: Kavramsal Boyut ve Temel Prensipler," In Beşeri ve İktisadi Coğrafya Araştırmaları (Nuran Taşlıgil'e Armağan) , İstanbul: Babil Yayınevi, 2019, pp.303-329.
BAKIRCI, M. Entegre Kırsal Turizm: Kavramsal Boyut ve Temel Prensipler. 2019. In Beşeri ve İktisadi Coğrafya Araştırmaları (Nuran Taşlıgil'e Armağan) , Babil Yayınevi, İstanbul, 303-329.
BAKIRCI, M., (2019). Entegre Kırsal Turizm: Kavramsal Boyut ve Temel Prensipler. Beşeri ve İktisadi Coğrafya Araştırmaları (Nuran Taşlıgil'e Armağan) (pp.303-329), İstanbul: Babil Yayınevi.
BAKIRCI, Muzaffer. "Entegre Kırsal Turizm: Kavramsal Boyut ve Temel Prensipler." In Beşeri ve İktisadi Coğrafya Araştırmaları (Nuran Taşlıgil'e Armağan) , 303-329. İstanbul: Babil Yayınevi, 2019
BAKIRCI, Muzaffer. "Entegre Kırsal Turizm: Kavramsal Boyut ve Temel Prensipler." Beşeri ve İktisadi Coğrafya Araştırmaları (Nuran Taşlıgil'e Armağan) , Babil Yayınevi, 2019, pp.303-329.
BAKIRCI, M. (2019) "Entegre Kırsal Turizm: Kavramsal Boyut ve Temel Prensipler", Beşeri ve İktisadi Coğrafya Araştırmaları (Nuran Taşlıgil'e Armağan) . İstanbul: Babil Yayınevi.
@bookchapter{bookchapter, author ={Muzaffer BAKIRCI}, chaptertitle={Entegre Kırsal Turizm: Kavramsal Boyut ve Temel Prensipler}, booktitle={ Beşeri ve İktisadi Coğrafya Araştırmaları (Nuran Taşlıgil'e Armağan)}, publisher={Babil Yayınevi}, city={İstanbul},year={2019} }


text:
Kreml nezaretindeki Rosselhoznadzor müfettişleri Yaltada keçirgen teftişi neticesinde 45 kg alman ve felemenk qaşqavalını yoq etken. Bunı müessiseniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Bazarnıñ dört satış noqtasında Rusiye Federatsiyasına ketirilmesi yasaq etilgen ve saqlanıp satılğan mahsulat tapılğandır. Hususan, devlet müfettişleri Almaniya ve Felemenkte istisal etilgen meşur Maasdsam, Dorblu, Bavaria Blu, Camembert, Brie vs. markalı qaşqavallarnıñ çeşitleri olaraq 45,75 kg mahsualt tapqanlar», – denile haberde.
Müessise temsilcileri qayd etkeni kibi, «pek zararlı mahsulat» çekip alınaraq «Brener 500» hususiy sobasında yaqılğan.
Qomşu Rusiye ve işğal altındaki Qırımda, Moskva Ukrainağa bağlı Qırımnı zapt etkeni ve Ukrainanıñ ğarbına tecavuz etkeni içün oña qarşı kirsetilgen sanktsiyalarğa cevap olaraq, erzaq ve ziraat mahsulatlarınıñ ital etilmesi hususında bazı sıñırlamalar kirsetken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Qırımdan çıqıp olamağanda bu kitap aqqında eşittim. Onı tertiplegen tarihçılar Andriy İvanets (Qırımdan ketken edi) ve Andriy Koğut kommunistlerniñ mahsus arhivlerinde saqlanğan 1917-1920 seneleriniñ qırımtatar milliy areketine dair vesiqalarnı bir qap astında toplap bastırdılar. Kitap daa evel açıq olmağan menbalarnıñ gizli vesiqalarınıñ cıyıntığı ola.
Kitap tarihçılarnıñ da, menim kibi tarih sevgen jurnalistlerniñ de merağını doğura, çünki vesiqalardan ğayrı, Andriy İvanets XX asırnıñ başında Qırımda bütün milliy esnaslarnı toplap tertipke ketirdi. Qıyın Qırım tarihı bilgilerinde daa bir yañı adım oldı. İmkânım olğanda bu kitap kütüphanemde olacaq, dep qarar aldım. Ve şimdi elimde tutam…
İmaye aqqı yoq
Qabaatlayıcı bir şey aytsa, nutqu sözme-söz qayd etilgen edi, imayeci sözge çıqsa, protokolda soyadı astında «tatarca ayta» dep yazğan ediler. Ve başqa bir şey yoq
80-90-ıncı yıllarnıñ sıñırında men Aqmescitte gazetalardan biriniñ muarriri olıp çalıştım, ve Qırım arhivinde 30-ıncı yıllarda Qırım jurnalistlerine qarşı repressiyalarnı tedqiq etmeknen oğraştım. Ne yazıq ki, o iş bitirilmedi, ve şimdi onı bitirmege imkân da yoq. Amma közüme çarpqan bir şey bar. Er şeyge küçü yetken repressiv organları qabaatsız insanlarnı taqip etip, aynı vaqıtta olarnı tek esnasta degil, amma ileride arhivlerde bile imaye aqqından marum etken edi. Men qabaatlav tarafınıñ saçma delilleri olğan çoq protokol ve firqa toplaşuvlarını, iş hadimleriniñ toplaşuvlarını kördim. Aynı vaqıtta, protokolnı tizgenler delillerge qulaq asmadı. Qırımtatarlarğa qarşı bu ince bir şekilde yapıldı. Meselâ, qabaatlayıcı bir şey aytsa, nutqu sözme-söz qayd etilgen edi, imayeci sözge çıqsa, protokolda soyadı astında «tatarca ayta» dep yazğan ediler. Ve başqa bir şey yoq. Demek ki, tatarca aytsa, diqqatqa lâyıq degil. Qırımlılarnıñ imaye çıqışları balalarından tamamen saqlandı.
Bunı aqlı olmağanını bilgen küçler yapa, şunıñ içün uquqiy olmağan ve alçaq usullarnen areket eteler. Repressiya yılları qurşunğa tizilgen acayip yazıcı ve cemaat erbabı Asan Sabri Ayvazovnıñ ikâyesi de bunı köstere, onı aqlaycaq iç bir delil qabul etilmedi. Onıñ aqqında kitap Qırımda 2009 senesi basıldı. 1937-38 seneleri Sabri Ayvazovnı apishanede işkencege oğratıp, «Milli Firqa» davasına kirgen ve onıñ «soñki elyazması» dep adlandırılğan «Qırımdaki milliy qarşı inqilâpçı areketiniñ tarihı» 58 saifelik vesiqanı yazmağa mecbur ettiler.
Amma Andriy İvanets ve Andriy Koğutnıñ kitabında Sabri Ayvazov faal jurnalist, ilerilegen cemaat erbabı, Qurultay iştirakçisi olaraq qayd etile. Kitapta onı 59 kere añıp keçeler, ondan çoq tek Özenbaşlı ve Seydamet aytıla.
Çaresi qalmağan müellif adise-vaqialar aqqında ikâye etip, olarnı qarşı inqilâpçı dep adlandırğan Ayvazovnıñ elyazmasından ve diger vesiqalardan oquyıcı bütün qırımtatar milliy areketi XX asırnıñ başında Qırımnıñ ve ealisiniñ azat etilüvi ve inkişafına yönelgen inqilâpçı-demokratik olğanını añlay. O vaqıt Rusiye tarihçıları, şimdi de bazıları ve repressiv organlarınıñ erbapları qırımtatarlarnıñ 1917-18 seneleriniñ milliy inqilâbını burjua-milletçi dep adlandıra. Amma vesiqalarından tsinik esassız qabaatlav pası silinse, köremiz ki, devletniñ ğayretleri progressiv areketlerni desteklemek, demokratiyanı pekitmek, halq içün yahşılıq yapmaq degil, progressiv aqımlarnı sert bir şekilde bastırmaq, mahkemesiz cezalamaq, qurşunğa tizmek ve terror yapmaq edi.
«Millifirqacılıq», «veliibraimovcılıq», «burjua-milletçi itirazcıları»…
«Qırımdaki qırımtatar meselesiniñ çezilüvi» daa 1917 senesi Birinci Qurultay zamanından berli azırlanıldı
Bolşeviklerniñ Qırımtatar halq firqasına qarşı sahtelev tarihı eñ uzun ve planlı edi, ğaliba. 20-30-ıncı yılları bölşevikler tek «Milli-Firqa» davasını qurmadılar, bütün milliy ziyalılarnı repressiyağa oğrattı ve yoq ettiler. «Veliibraimovcılıq» ile küreş pek uzun edi, milliy ve milliy-medeniy problemlerge olğan meraq, qabaatsız olsa da, oña oğratılğan edi. Aslında «Qırımdaki qırımtatar meselesiniñ çezilüvi» daa 1917 senesi Birinci Qurultay zamanından berli azırlanıldı ve 20-nci yıllarnıñ soñunda – 30-ıncı yıllarnıñ başında bölşevist firqasınıñ diktaturası ve Rusiye mefküresiniñ tiklenmesine yol açtı, tek razı olmağan ve qarşı çıqqanlar degil, şübheliler bile yoq etildi. Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyeti örtü olaraq bar edi. 1945 senesi oña da kerek qalmadı.
Tamırlaşuv siyasetini ilân etüv yolunen bütün milliy añlını tapmaq içün tsinik tedbirler keçirildi, yerli eali buña inanıp, milliy-medeniy menfaatlar ğayrıdan tiklenecek, dep ümüt etti. Bu bir provokatsiya edi. Milliy faaller körüngen soñ repressiyalarğa oğradı.
1928 senesi aprelniñ 23-28-nde Aqmescitte 16 qırımlı sovetlerge qarşı akisinqilâpçı faaliyetinde qabaatlanıp mahküm etildi, aralarında olğan Qırım ükümetiniñ başı Veli İbraimov ölüm ükmüni aldı. 1928 senesi dekabr ayında «Milli Firqa davasınıñ» esnası oldı, 63 kişi mahküm etildi, daa soñra 3,5 biñ insan repressiyalarğa oğratıldı, qırımtatarlar akimiyet organlarından çıqarıldı ve yerlerine bölşeviklerge razı olğan qırımlılar keçti. Daa bir saylavdan soñ Qırım Merkeziy saylav komissiyasınıñ erkânı 89,5%-ğa, köy şuralarınıñ erkânı 68,3%-ğa yañartıldı, rayon ve şeerlerdeki akimiyet organlarınıñ reberligi tamamen yañartıldı.
Bu cezalavnıñ sedası Qırımda 1936-39 seneleri de oldı, türkçülik ve milletçilik, «sovet akimiyetini devirmek, Qırımnı Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginden ayırmaq ve burjua-milletçi qurumını ğayrıdan tiklemek niyetlerinde» qabaatlanğan «Samedinovnıñ gruppası» sahte davasınıñ mahkemesi oldı. Bundan soñ daa biñlernen oca, yazıcı, ressam, jurnalist, köylü repressiyalarğa oğratıldı, apiske alınmağanlar olmağan bir köy bile qalmadı.
Aqiqatnı o vesiqalarda oqumamız mümkün
Bunı aytmaq ne qadar zor olsa da, repressiv organları ya da olarnıñ yardımınen, ya da vazifesinen tizilgen vesiqalar bugün tedqiqatçılarğa o vaqıt Qırımda olğan esnaslarnı terence añlamağa imkân bere. Bu sorğu, protokol, dosye olmasa, bir çoq adise-vaqia ve anda iştirak etken insanlar aqqında şimdi bir şey bilmeycek edik.
Meselâ, NKVD apishanesinde Sabri Ayvazov yazğan «Qırımdaki milliy qarşı inqilâpçı areketiniñ tarihı» elyazmasını zemaneviy tedqiqatçılar «qırımtatarlarnıñ inqilâpçı milliy-qurtulış areketiniñ tarihı» olaraq oquy, yañlış ibare ve areketke qarşı inqilâpçı olaraq qıymet kesüvler alıp taşlana. Er şey qıyaslanğan soñ belli ola, bolşeviklerge köre qarşı inqilâpçı edi, amma qırımtatarlarğa köre – milliy-qurtulış.
O vaqıtlarnıñ adise-vaqialarını tarihçılar protokolları esasında ğayrıdan tiklemekte
Böylece, böyle vesiqalarnı bile tarihçılar bugün işanç bergen ve aqiqatnı aydınlatqan dep saya bile. «Milli-Firqa davasınıñ» 10 cıltı, Qurultay protokolları, iştirakçi ve saylanğan insanlarnıñ cedvelleri, çıqışlarda aytılğan fikir ve qavrayışlar tedqiqatçılarğa çoq şey bere. O vaqıtlarnıñ adise-vaqialarını tarihçılar Nikita ve Gurzuf köy sakinleri, Aluşta, Yalta ve diger yerlerde sorğu protokolları esasında ğayrıdan tiklemekte, meselâ, bölşeviklerniñ 1918 senesi yanvar-aprel ayları ücüminiñ ketişatı ve ketirgen zararı.
Kitapta derc etilgen Tatar firqası programmasınıñ esasları ve «Milli Firqa» olğan Qırımtatar milliy firqasınıñ programması ve talimatı, diger vesiqalar kibi, onıñ progressiv olğanını, o vaqıtnıñ eñ eyi firqa qurucılığı esaslarını qullanğanını añlamağa imkân bere, ve «burjua-milletçi» işareti onı yañlış ifadeley, oña qarşı repressiyalar qanunsız olğanına dair sual doğura.
Qırım ve Ukraina içün ders
Müelliflerden biri Andriy İvanets çıqarğan hulâsalarından biri vaqtında oldı, 1917-1920 seneleriniñ deñişüv zamanında qırımtatar-ukrain munasebetleriniñ potentsialı tolusınen qullanılmadı, bu ise Qırım ve Ukrainanıñ kerçek tarihına yahşı tesir etmedi, dep aytıla.
1917 senesiniñ yazında Kyiv ve Qırımnıñ sıqı ortaqlığı imperatorlıq soñrası boşluqnı em Ukraina, em Qırım subyektleri olacaq Rusiye demokratik federativ cumhuriyetine islâlâmaq ıntıluvına esaslandı. Amma bu kerek olğan koordinatsiyasız yapıldı.
1918 senesi Ukraina mustaqilligini ilân etti, ve onıñ teminatı içün Qara deñiz flotu, ve Aqyardaki bazası pek müim edi. Sakinleriniñ aqları kefil etilecek Qırım üzerindeki kontrolni ğayrıdan tiklev meselesi peyda oldı. Getman Skoropandskıy idaresinde Ukraina bu yönelişte ileri ketti.
Amma 1918 senesi Qırımtatar milliy areketi mustaqil Qırım Demokratik Cumhuriyetini qurmaq niyeti aqqında bildirdi, bunı kerçekleştirmek bar olğan imkânlardan pek uzaq edi. Ukraina ve Qırım statuslarınıñ eki islâat leyhası arasında reqabet oldı, em de halqara diplomatik seviyesinde.
1920 senesi mayıs ayında Cafer Seydamet, hatırlavlarına baqılsa, Poloniya ile añlaşıp, Milletler Ligasından Poloniyağa Qırımnı idare etmesi içün mandat berilmesini istedi. Amma Milletler Ligası beklenmegen bir tekliften qorqıp, böyle qarar alamay, dep bildirdi. Poloniya yolbaşçısı Yuzef Pilsudskiy Seydametke Qırımnıñ statusı aqqında Ukraina Halq Cumhuriyetinen añlaşmağa tevsiye etti. Seydametniñ Varşavada Ukraina Halq Cumhuriyetiniñ vekillerinen qurğan bağları böyle yol bar olğanını kösterdi, çünki Ukraina Qırımğa belli pay bere ve onı öz toprağı olaraq sayıp, onıñ içün muhtariyet aqqında aytmağa azır. Amma endi keç oldı, çünki 1919 senesiniñ ortasında qırımtatar milliy areketi yeñildi ve 1920 senesi Qırım statusını belgilegen o degil edi, o vaqıt Qırım Denikin ve Vrangelniñ beyaz ordularınıñ akimiyeti astında qalğan edi.
Qırımtatar inqilâbı vaqtında büyük müsbet areketler oldı, milliy idare qurulışları quruldı, halqnıñ añlılıq seviyesi arttı, şübhesiz ve ihtisaslı liderleri peyda oldı, – bu qırımtatarlarğa tek 1991 senesi kene kerek oldı! – faqat o vaqıt teşebbüsni coydılar, bu em Qırım, em Ukraina içün yaramay bir şey edi.
Şübhesiz, 1917-1920 seneleri qırımtatar halqı halq şekillenüvi, qavimniñ milliy birlik alı, siyasiy ayat subyekti, siyasiy milletke keçüvniñ yañı, yüksek fazasına kirdi. Andriy İvanets ve Andriy Koğut azırlağan ve İnformatsion siyaset nazirliginiñ sımarışınen neşir etilgen cıyıntıq bunıñ bir delilidir.
Mıkola Semena, qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Qırım, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ abituriyentleri arbiy biletni köstermeyip, aliy oquv yurtlarına kire bilecekler, dep qayd ettiler Ukraina tasil ve ilim nazirliginde.
Nazirlikte bu qararnı Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde, em de Qırım Muhtar Cumhuriyetinde arbiy komissarlığınıñ işi imkânsız olğanı ile añlatalar.
«Aliy oquv yurtlarınıñ yolbaşçılarına 2014 senesi Ukraina aliy oquv yurtlarına qabul etüv şartlarına köre, mezkür regionlarnıñ sakinlerinden vesiqalarnıñ qabul etüvini arbiy biletniñ kösterilmemesi ile keçirmege», – denile Tasil nazirliginiñ resmiy mektübinde.
Evel qayd etile edi ki, Bu sene Qırımnıñ işğali ve Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde üküm sürgen vaziyet sebebinden Donbass ve yarımada studentleri içün kiriş kampaniyası biraz qolaylaştırılacaq.
Ukrainanıñ diger regionlarında VNOnı tapşırmaq içün Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinden 7000 abituriyent, Qırımdan 600 mezun qayd etildi. Umumen 2014 senesi VNOdan keçmek içün Ukraina şarqından 35 biñ mezun qayd etilgen edi.


text:
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen «akimiyeti» Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında olıp keçken toplaşuvdan soñ qaytqan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı Qırımğa kirsetmedi.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, Qırımnıñ öz başına ilân etilgen «prokurorı» Natalya Poklonskaya Çubarovğa kiriş yasağını seslendirdi.
Meclis reisi ise bu qararnı devlet qırımtatar tilinde oqumağa talap etti (öz başına ilân etilgen Qırım Cumhuriyetiniñ yañı Anayasasına binaen – muarrir). Poklonskaya razı olmadı.
Qırım.Aqiqat mühbiri «Çonğar» kiriş noqtasında «sıñırda», Çubarovnı toqtatqan yerde, 6 avtobus ve 5 avtozak bar olğanını qayd etti. OMON ve arbiyler çoqlaşa.
Qayd etmeli ki, Meclisniñ diger azalarını «sıñırdan» keçirdiler.
Qırım «akimiyetine» yaqın olğan Krıminform saytınıñ malümatına köre, Rusiye Çubarovğa 5 yıl devamında Qırımğa kelmege yasaq etti.
Bundan evel qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev cumhuriyet «akimiyeti» Refat Çubarovnı Qırımğa kirsetmese kerek, dep bildirgen edi.


text:
Bunı «İnformatsionnoye soprotivleniye» areketiniñ yolbaşçısı Dmıtro Tımçuk bildire, dep haber ete Radio Svoboda.
Onıñ bergen malümatına köre, «Separatist yolbaşçılığı Donbassta terroristik gruppalarğa Lugansk ve Donetsk vilâyetleriniñ daa 5 mesken yerlerdeki bu kibi strukturalarnı zapt etmege avale etti eken».
TSN malümatına köre, şeer şurasınıñ binası da zapt etildi, mında barrikadalarnı quralar, memurlarnı iş yerlerine kirsetmeyler. Şeer naqliyesi zapt etilgen binalarnıñ çevresinden yüre.
Hatırlatamız, Ukraina gemileriniñ milliy Arbiy-Deñiz quvetlerine sanki borc sebebinden berüvi toqtatıldı. Böyle talap ile Qırım «akimiyeti» Rusiye Mudaafa nazirligine muracaat etti – dep yaza neşir.


text:
Qırımda COVID-19 hastalarını qabul etken beş hastahane belgilendi. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov bildirdi.
«Cumhuriyetniñ dört şeerinde 478 yer azırlanıldı: Kezlev, Kefe, Aqmescit ve Yalta. Bundan ğayrı, Canköy ve Ermeni Bazar şeerlerinde, Aqmescitniñ №2 klinik loqsahanesinde de bu sayıda yer ayırılacaq», – dep aytıla Aksenovnıñ Facebook haberinde.
Onıñ bildirgenine köre, Qırım hastahanelerinde 211 yer oksigennen temin etildi, 93-ünde aqcigerni suniy avalandıruv cihazı bar. Aksenovnıñ qayd etkenine köre, akimiyet daa 240 aqcigerni suniy avalandıruv cihazı içün ariza berdi.
«Yañı Semaşko hastahanesi yedek olaraq bar, anda bütün tehnik teminatı olğan 734 yer ve 79 aqcigerni suniy avalandıruv cihazı mevcut, kerek olsa, olar hastalarğa berilecek. Qayd etmege isteyim ki, bugünki künde Qırımda koronavirus sebebinden aqcigerleri suniy avalandırılğan bir kişi bile yoq», – dep qayd ete Aksenov.
Qırımda keçken künü daa bir koronavirus hastası qayd etildi – Qurman rayonında 11 yaşında bala hastalandı. Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirliginiñ malümatına köre, umumen Qırımda 46 COVID-19 hastası bar, 23-ü hastahaneden çıqarıldı, 23-ü tedaviylenmege devam ete. Aprelniñ 20-ne qadar Aqyarda 18 koronavirus hastası qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina milliy cıyma futbol taqımınıñ baş idmancısı Mihail Fomenko istifağa çıqmaq içün ariza berdi, dep bildire Ukraina Futbol federatsiyasınıñ matbuat hızmeti.
«Ögümizdeki vazifeni becermegen olsaq, işbirlikni devam etmekniñ manası ne? Men netice olmağanı içün mesüliyetni öz boynuma alam ve istifağa çıqam. Bunen beraber, Futbol federatsiyasına çalışma ve Avropa çempionatına azırlıq içün şarait qurğanı içün minnetdarım. Er şey yüksek seviyede edi. Ukraina Futbol federatsiyasına işbirlik içün teşekkür bildirem, ve ukrain mühlislerinden, olarnıñ beklegenini ömürge keçirmegenim içün, afu soramağa isteyim», – dedi Fomenko.
«Euro-2016» yarışında oyun neticeleri boyunca Ukraina, gruppa turniriniñ bütün üç körüşüvinde yutquzıp ve iç bir gol urmayıp, gruppada soñki yer aldı.


text:
Qırımda rusiyeli silâlı hızmetlerge qarşı bir kişilik piketler keçirildi (foto galereyası)
Oktâbrniñ 14-nde Qırımnıñ er tarafıda onlarnen adamlar, bir kişilik piketlerge çıqıp, Rusiyeniñ silâlı hızmetleri tarafından yarımadada yapılğan repressiyalarğa qarşı itiraz bildirdi, ayrıca – qırımtatarlarğa, Qırım musulmanlarına qarşı yapılğan başqılarqa qarşı. Rusiyeli politsiya 49 adamnı tuttı. Olarnıñ episi, rayon bölüklerinde ifadelerini berip, yiberilgen. Bunı rusiyeli «İnterfaks», Qırımdaki Rusiye İİN idaresiniñ matbuat hızmetine atıf etip, haber ete.


text:
«Rusiye-Frenkistan tarihiy teşebbüsler inkişafı fondunıñ» prezidenti Pyer Malinovskiy bu sene iyün ayında işğal etilgen Qırımda atiqiyat qazmalarınıñ keçirilüvi aqqında ilân etti.
Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ Qırımnıñ Rusiye medeniyet naziri Arina Novoselskayanen keçirgen iş körüşüvi aqqında aytıldı.
Malinovskiyniñ aytqanına köre, fond Qırım cenki devriniñ atiqiyat tedqiqatınen oğraşacaq. O, yarımadağa «Frenkistan mütehassısları kelecek», dep vade etti.
Fond saytındaki malümatqa köre, Pyer Malinovskiy Frenkistanda doğdı, amma 2017 senesinden berli Moskvada yaşay. Qayd etilgenine köre, fondqa Rusiye prezidenti Vladimir Putin, onıñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov qoltutalar. Rusiye mudafaa naziri Sergey Şoygu Malinovskiyni «Elâk olğan Vatan imayecileriniñ hatırasını ebediyleştirüv» medalinen taqdirledi.
Qırım işğalinden soñ Rusiye Qırımdaki medeniy ve tarihiy emiyeti olğan bütün obyektlerni öz yurisdiktsiyası altına aldı. Kyiv, olar Ukraina halqına ait olğanını israr etip, mezkür obyektlerni UNESCO imayesi altına almağa rica ete.
UNESCO Dünya mirası cedveline işğal altındaki Qırımnıñ «Tavrik Hersones» qoruğı kirmekte. Cedvelge kirsetilecek namzetler arasında Bağçasaraydaki Hanlar sarayı, Sudaqtaki Ceneviz qalesi, Qırım astrofizik observatoriyası, Manğup Qale, Eski Kermen ve Çufut Qale barlar.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Melekler kim olğanını bilesiñizmi? İmannıñ şartlarından ekincisi meleklerge inanmaqtır. Melekler nurdan yaratılğan varlıqlardır. Olar aşamazlar, içmezler ve evlenmezler. Melekler Allahnıñ sevgili qullarıdır. Olar Allahnıñ sözünden çıqmaylar.
Melekler nurdan yaratılğan pek lâtif bir varlıq olğanları içün biz olarnı körip olamaymız, yani melekler közge körünmeyler. Lâkin biz olarnı körmesek de, bilemiz ki, olar barlar, çünki bunı bizge Allah bildirdi. Sevimli Peyğamberimiz (salâllahu aleyhi ve selem) de meleklerni em kördi, em de bizlerge bildirdi. Yüce Allahnıñ ve sevgili Peyğamberimizniñ bildirgen er şeyi doğrudır.
Bu sebepnen biz meleklerniñ bar olğanına qatiyyen inanamız. Melekler – yerde, köklerde, çevremizde ve er yerde bulunalar. Sayılarını tek Allah bile. Er birine Allah mahsus vazifeler bergendir. Bazıları devamlı olaraq Allahqa ibadet eteler. Bazıları da kâinatnıñ tertip ve nizamınen oğraşalar. Melekler pek küçlü olıp, insannıñ taqatı yetmegen büyük işlerni yaparlar. İnsanlarğa yahşılıqnı tilegen, olarnı yaramaylıqtan qorçalağan, qıyın vaqıtlarda müminlerge yardımğa yollanılğan melekler bar. Balalar, büyük meleklerniñ adlarını ögrenmege isteysiñizmi?
Cebrail – meleklerniñ eñ büyügidir. Vazifesi: Allahnıñ sözlerini peyğamberlerge yetiştire ve şunıñ içün de oña elçi melek deñile.
Mikâil – tabiat adiselerini idare eter. (Yağmur yağması, yel esmesi, ösümliklerniñ ösmesi ve digerleri).
İsrafil – qıyametniñ qopması ve insanlarnıñ ölgen soñ tekrar tirilmeleri içün.
Azrail – ömüri soñuna kelgen insanlarnıñ canını alğan melek.
Kiramen Kâtibin – bular eki melektir. Olarğa başqa adı da Rakib ve Atid. Birisi insannıñ sağ tarafında, digeri insannıñ sol tarafında buluna. Sağ tarafında olğanı insannıñ yapqan güzel işlerini; soldaki ise yaramay işlerini yaza. Böyleliknen, er bir insannıñ "Amel defteri" bar. Bu defterge insanlarnıñ bütün amelleri, yani işleri şu melekler tarafından yazıla. Bunıñ içün, sevimli balaçıqlar, bizler gizli (saqlı) yerlerde bulunsaq bile, "Meni kimse körmey, istegenimni yaparım" dep olamazmız, yaramaylıq yapmaymız. Çünki, er bir yerde meleklerniñ bizni közetkenini, yahşılıq ve yaramaylıqlarnı yazıp barğanlarını bilirmiz. Böyleliknen, iç bir yaramaylıq, inşaAllah, yapmazmız.
Münker ve Nekir – bular, ölgen soñ qabirde insanlarğa sual bermeknen vazifeli eki melek.
Ridvan – cennetteki meleklerniñ başı.
Malik – cehennemde vazifeli olğan meleklerniñ başı. Bulardan ğayrı, daa çoqtan-çoq melekler bar. Yerler ve kökler Allahqa secde etken meleklernen tolu.
"Hadayet" gazetası, mart 2016 s.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası, fevralniñ 21-nde Herson şeer mahkemesiniñ Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımğa ilmenit madenini alıp barğanından şübheli tanılğan Ukraina gemisini tevqif etkenini bildire.
Nezaret etici muessiseniñ bildirgenine köre, mahkeme QMC prokuraturasınıñ gemini tevqif etilmesi aqqında muracaatı boyunca musbet qarar aldı.
Muessise, QMC prokurorı Gündüz Mamedovnıñ sözlerini naqil etip: «Bu, tevqif etilgen gemilerniñ endi dörtüncisidir. Lâkin Qırımnıñ qapalı limanlarına qanunsız kirgen diger deñiz gemilerinden farqlı olaraq, tahqiqatnıñ malümatlarına köre, «Nefterudovoz 45» gemisiniñ «Kavkaz» limanı yolunen Qırım Muhtar Cumhuriyeti territoriyasına ilmenit madeniniñ qanunsız ketirilmesine alâqası bar», – dep bildire.
Onıñ aytqanına köre, «mahkeme vesiqalarınıñ ve trafik serveriniñ ögrenilmesi Ukrainalı gemi saibiniñ qanunsız faaliyetini tasdiqlamağa ve devletimizniñ iqtisadiy menfaatlarını qorçalamağa imkân berecek».
Fevralniñ 17-sinde kütleviy haber vastaları, Kerç boğazına ilmenit madeniniñ alıp barmasından şübheli tanılğan «Nefterudovoz 45» gemisiniñ Ukraina bayrağı altında Hersonğa qaytqanını bildirdiler. KHVniñ malümatlarına köre, Qırımda ilmenitni hammadde olaraq qullanğan yekâne işhane, Ukrainalı iş adamı Dmitriy Firtaşnıñ «Krımskiy titan» işhanesidir.
Aynı şu künü Ukraina telükesizlik hizmeti ve Ukraina Devlet sıñır hizmetiniñ hadimleri «Nefterudovoz 45» gemisini tinttiler.
Ukrainanıñ registrine köre, «Nefterudovoz 45» gemisi, qurucısı Odessalı Maksim Molçanov olğan Hersondaki OOO «Transportnıy sudohodnıy menedjment» şirketine ait.
«Nefterudovoz 45» gemisiniñ vekilleri tarafından şimdilik açıq menbalarda izaatlar berilmedi.
2014 senesiniñ iyülinden başlap, Ukraina ükümeti Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımdaki bütün limanlarnıñ çalışmasını resmen toqtattı. Yarımadanıñ limanları halqara deñiz naqliyatı içün qapalı.


text:
Herson vilâyetinde «Çonğar» kiriş/çıqış noqtasınıñ Qırım ile memuriy sıñırğa yaqınca avuştırılması sebebeinden taksi aydavcıları Novoalekseyevkadan ukrain sıñırcılarınıñ noqtasına yol fiyatını köterdiler. Şimdi, maşinalarnıñ areketi sıñırlanğanı sebebinden, insanlar Rusiye sıñırcılarına yetmek içün bir kilometrlik yolnı cayav keçmeli, dey Qırım.Aqiqat mühbiri.
Noyabr 17-ne qadar, Ukraina Devlet hızmeti «Çonğar» kiriş noqtasınıñ avuştırılması aqqında ilân etkende ve mütenasip naqliyat sıñırlavı kirsetilgende, Novoalekseyevkadan «Çonğar» noqtasına yol parası 50 grn teşkil ete edi, şimdi 100 grn tura. Ukrain sıñırcılarınıñ noqtasından evel, Qırımğa yol alğan yolcular «Pravıy sektor» nezaret-kiriş noqtasında teşkerüvden keçe.
Ukraina Devlet sıñır hızmetinde şimdi mobil kiriş noqtası çalışa, insanlarnıñ vesiqaları eki maşinada resmiyleştire. Bundan soñ yolcular Qırımğa taba bir kilometrlik yolnı keçe, anda olarnı Rusiye sıñırcılarına alıp ketecek avtobus bekley. Yol fiyatı – 40 ruble.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, insanlarnıñ aqımı büyük degil, olar esasen «Kalançak» ve «Çaplinka»dan keçeler.
2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etkeninden soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında memuriy, aqiqatta ise – kerçek sıñır peyda oldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ «fevral 26 işi» iştirakçileri Mustafa Degermenci ve Ali Asanovnı apiste 2016 senesi fevral 19-na qadar qaldırmaq qararını lâğu etmedi. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Mahkeme imaye şefaatını yarım saat bile baqmadı. Adliyeciler imayeleri altında olğanlarnı ya ev tevqifine keçirmege, ya da pey berüv ile azat etmege rica etkenler.
Bazarertesi künü Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca da mahkeme toplaşuvı olacaqtır.
Aqmescit mahkemesi endi bir qaç kere bu üç adamğa tevqif müddetini uzatqan edi. «Fevral 26»
iştirakçileriniñ adliyecileri birinci basamaq mahkemelerniñ qararlarına şikâyet arizalarını bergen edi ve tek bir kere Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi Çiygoz adliyecisiniñ ricasını qısmen qabul etip, onı noyabr 19-na qadar degil de, avgust 19-na qadar apiste qaldırdı. Amma birazdan Aqmescitniñ birinci basamaq mahekemesi onıñ tevqif müddetini kene de başta noyabr 19-na, soñra 2016 senesi yanvar 29-na qadar uzattı.
Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoz bir buçuq yıl evelsi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Russkoye yedinstvo» («Rusiye birligi») firqasınıñ faalleri arasında teşkil olunğan «kütlevi tertipsizliklerde» iştirak etüvleri içün qabaatlana.


text:
İşğal etilgen Qırımda yaqalanğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznı Aqmescitteki Turetskaya sokağındaki Merkeziy rayon mahkemesine ketirdiler.
Mında ceza belgilenecek, – dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Mahkeme binası yanında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri ve ATR telekanalınıñ mühbirleri buluna.
Malüm ki, işğal etilgen Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoz yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
«Qırım Cumhuriyeti boyunca Taqiqat komitetiniñ Baş taqiqat idaresiniñ taqiqat organları kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüv cinaiy işiniñ taqiqatı çerçivesinde Qırımtatar Milliy Meclisi cemaat teşkilâtınıñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoz yaqaladı», – dedi Markin.
Neşirniñ malümatına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Bundan evel ATR qırımtatar telekanalınıñ muarririyetinde tintüv olıp keçti. «Politsiyanıñ» malümatına köre, bu adım 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında ötkerilgen miting ile bağlı.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ sabıq muavini İzet Gdanovnıñ fikirince, işğal etilgen Qırımnıñ memuriy sıñırında Herson vilâyeti tarafından vaqtınca qoyulğan inşaatlar tam bir sıñır qurucılığına oşay.
«Mına böyle muvaqqat inşaatlar… şimdi bir şeyni aytıp, başqasını yapqan vaqıtları – aytmağa qorqalar. Asılında sıñır qurula!», – dep yazdı Gdanov Facebook saifesinde.
Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında «Kalançak» ve «Çonğar» kiriş-çıqış kontrol noqtalarını donatuv işleri devam ete. Donatuv leyhası eki basamaqtan ibaret. Birinciden, noyabrniñ 15-ne qadar rejim alanlarını qurmağa, soñra servis merkezleri, avtovokzallar ve memuriy hızmet kösterüv merkezlerini donatmağa planlaştırıla. Leyha fiyatı 170 million ğrıvnâ olaraq esaplanğan edi, eki qısmı dekabrniñ 20-ne qadar kerçekleştirilmeli.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Keriçniñ mesken evlerine yarıqnı Yañı yıldan beş daqqa evel berdiler – Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ çıqışından evel.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, şeerniñ bazı rayonlarında Yañı yılnı çıraqlarnıñ yarığında qarşıladılar.
Umumen şeerde dekabr 31 künü elektrik energiyasını bir qaç kere söndüre ediler.Amma aşam bazı rayonlarda saat 18:00-19:00 yarı gecege qadar yarıq yoq edi.
Şeerlilerniñ aytqanı kibi, salatalarnı çıraq yarığında doğray ediler.
Qırımda çarşenbe künü aqşam yarımadağa «Kahovka – Titan» yolağı vastası ile berilgen elektrik energiyasınıñ söndürilmesi aqqında bildirdiler. Elektrik teminlevsiz Krasnoperekopsk, Aqşeyh, Aqmeçit, Saq, Canköy rayonları, Saq ve Kezlev rayonları qaldı. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov faallerniñ buña alâqası bar olmağanını qayd ete.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene edi. Amma bu yeterli degil edi. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.


text:
Bu müteşem qadın aqqında çoq şey aytmağa mümkün. Onı kerçekten de sarsılmaz sabır, qaviy tabiat ve yeñilmez irade saibi olğan qırımtatar hanımı nümünesi olaraq adlamağa mümkün. Cazibe, Qırımnıñ zengin, itibarlı ailelerinden olğan yaşdaşlarından onı ayırğan esas hususiyettir. Er vaqıt maqsadına irişe edi, bunıñ ile mulâyimligi, merametligini coymay ve öz halqı içün faydalı olmağa areket ete edi.
Onıñ adı Sayde Müfti-Zade, asıl Balatukova.
Qırımtatarlar ve olarnıñ devletçiligi, Şarqiy Avropanıñ eñ nufuzlı devletlerinden biri – Qırım hanlığı tarihınıñ acınıqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası – Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» adlı videoblogunda.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki aqiqatına olğan hususiy bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissörFatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda meşur Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası, Nizami İbraimovnıñ toplamından, Picture-russia, Islam.ru, Simferopolcity saytlarından alınğan resimler qullanıla.
Bloglar rubrikasında aydınlatılğan fikirler müelliflerge ait ve muarririyetniñ fikir-tüşünceleri ile aynı olmaması mümkün