text:
2 Kasım 1943'te Karaçaylılanı, 8 Mart 1944'te de Malkarlılanı, keçeni bir ortası çukularından kobarıp, üylerinden çıgarıp uşhok dipçikle bla ura tüye, vatan hainleri,banditle dep, em aman sözleni ayta asker kamyonlaga mindirip, tren istasyonlarına cıyıp, mal vagonlaga tuvarlanı cıygança tolturup, suvuktan,açtan kattıra cıyırma künnü temir colda süyrep, Kazakistan'nı çöllerinde aşarıksız, suvsuz, catar cersiz ne halıgız barese körügüz degença tögüp ketgenlerini ma bu kıyamada Karaçay Malkar milletni cartısın kırılganın Milletibizni köbüsü bilmeyese,ürenmegenise, yada bilip de san etmeyese KARAÇAYLILA, MALKARLILA KAYDASIZ? BARMISIZ? CAŞAYMISIZ? Dep sorganım tüz tüyülmüdü?
Nençasıdı bilmeyme. Ma entda ozup ketdile 2 Kasımla, 8 Martla. Tohtamaganlay ozup ketgen 2 Kasım, 8 Martta ne bolgant? Ne künledile ala? Bir anket etigizde Atacurttakıla bla birgeley bütev Karaçay-Malkar'lılaga bir soruguz.Anala künnü,atalanı künün,süygenle kününü işeksiz billiktile.Cüregimi cargan birzatnı da aytayım. Kafkasta Karaçaynı İnternet sitelerini em ullusunda, Karaçaylı bolur bir kız "8 Mart Tişiruvlanı kuvanç künlerin algışlayma" dep cazgant. Da ol künleni barısında bilelle. Bu künleni va ne künle bolganın bilgen va bek azdı.
Kuvançın da, buşuvun da üleşip caşarga bilgen bu millet, tarihini em ullu buşuv künlerini nek ürenmegent? Ogese ürenip unutganmı etgent? Neva san etmeymi turat.
2 Kasım 1943 te Karaçaylılanı, 8 Mart 1944 te de Malkarlılanı, keçeni bir cartısı çukularından kobarıp, üylerinden çıgarıp uşhok dipçikle bla ura tüye,vatan hainleri, banditle dep, en aman sözleni ayta asker kamyonlaga mindirip, tren istasyonlarına cıyıp, ol mahşar künde birbirlerin tas etgenlenide san etmey mal vagonlaga tuvarlanı cıygança tolturup, suvuktan, açtan kattıra cıyırma künnü temir colda süyrep, ölgenleni bastırırga madar bermey ata ata barıp, kalgan savlanıda Kazakistan'nı çöllerinde aşarıksız, suvsuz, orunsuz ne halıgız barese körügüz degença tögüp ketgenlerini ma bu kıyamada Karaçay Malkar milletni cartısın kırılganın Milletibizni köbüsü bilmeyese, ürenmegenise, neda bilip de san etmeyese KARAÇAYLILA, MALKARLILA KAYDASIZ ? BARMISIZ ? CAŞAYMISIZ ? Dep sorganım tüz tüyülmüdü?
2. Duniya Kazavatta 50 milyon san adam ölgent deb aytıladı. Milletle içinde eng ullu kıyınlıknı bizni Milletibiz körgent. Eng ullu kıyım, jenosit bizni Milletibizge etilgent. Sagış etigiz bu kazavatta bolgan nüfusunu cartısından köbünü tas etgen başha millet barmıdı?
Sürgün atına Milletibizge etilgenleni ma bılayda bir kesek cazıvçuk bla anglattık da koyduk ne? Alaymıdı deysiz? Bu malgunluknu,bu ozgunluknu, bu Allah’sızlıknı üsünden, bu kıyama künleni caşaganla korka ürke cazıv, cır,nazmu cazarga küreşgendile. Allah’ga iynangan kibik iynanıgız.Bu cazılganla alayda bolganlanı kuru giççe bir kesegin carıtat. Cüz ming adamıbız köçürülgenise, ma munu biligiz, cüz mingde carsuv, palah, açuv bart.
Ma bu sagatta Atacurtta caşagan bla, Atacurtnu tışında duniyanı harbir canında caşagan Karaçaylıla Malkarlıla endi kesigizni bir ölçeştirigiz. Kim blamı, ne blamı? Aytayım.
1915 cılda çetele kurub, elleni, tiyreleni basıp, alayda caşagan günahsız sivil halknı öltürgen, Osmanlı ordusunda birtek askeri bolmaganı kibik, uruş ete turgan Türk askerni cavları bla bir bolub, askerni üsüne çapgan bu ozgunlukları sebebli köçürülgen Ermenileni bir sagış etigiz. 90 cıldan artık bola turgallay, har cılnı nisan ayında, bolgannı bolmagannı da aytıp, Amerika, Fransa başta bolup, kavum duniyanı ayakga kobarmaymıdıla.
Ey Karaçay-Malkar millet endi ullu, ullu sagış etigiz de kesigizden uyalıgız. Mende elden da kesimden da uyalama.
Ekinci duniya uruş etile turgallay, 15 ming Karaçaylı, 6 ming Malkarlı Orus Askeri bolup uruş etip canbere turgan sagatta alanı mingleçe cıllık atacurtlarında caşav dıgalas etgen atalarına, analarına, egeççiklerine, karnaşçıklarına, sabiylerine etilgen bu malgunluknu, KIÇIRIP, KOY SAV DUNİYAGA EŞİTTİRGENNİ kesibiz bile eşitmegenesek, bilmeyesek, neva bilibte san etmeyesek. Koy uyalgannı ıylıgıp cerni tübüne kirsek tab tüyülmüdü???
Endi; suvuktan,açlıktan, zulumdan, madarsızlıktan kabırları bile bolmay ölüp ketgen erkişi, tişiruv, sabiyge ol milletni adamları bolup, bir borçubuz cokmudu bizni?
Kandil keçelerinde, bayramlada, mevlütlede Fatihala, Yasinle okup, okutup, okulganladan bolgan suvabnı Afganistanda, Pakistanda, Irakda, Pilistinde dagıda duniyanı kalgan cerlerinde ölgen Müslimanlanı ruhlarına savga etib iyebiz. Sorama sizge kaysı Karaçaylı Malkarlı o künnü behrinde milletibizni tüz cartısı bolgan ajımlı ölüp ketgen cuvuklarıbıznı, canlarıbıznı, kanlarıbıznı sagış etib, cüregini bir kıyırçıgı avrup, kolumdan kelgen budu "ALLAH barıgızga rahmet etsin, catgan cerigiz candet bolsun" deb bir duaçık etalganbız?
Bizni bla birgeley sürgünge iyilgen Milletleden Kırımlılanı, Çeçenleni dıgalas etib bu künleni alaga sınatganlanı unutmazga, caş tölüsüne üretirge,bolgan zatlanı düniyaga eşittirirge küreşkenlerini körüp alaga büsürev ete, kesibiz aklıma kelip, bolumsuzlugubuznu eslep, mugal bolup, cüregim carsıyt.
Milletibizni cartısını kırganlanı, bu buşuv künleni, cılda bir kere de bolsa sagış etib, cetişe kelgen caş tölübüzge unutmazça üretib bu buşuv künleden küç alıp, Milletibizni ömürlege taşırga dıgalas eterge kerek tüyülbüzmü?
DA KİM ETERİK Dİ BULANI ???
Kertisi bla biz barbızmı, caşaybızmı? Baresek, caşay esek kaydabız?
Bilgen barese bir aytsın.


c: text/html

text:
Keriç parom keçitiniñ işini nezaret etken «Deñiz müdirligi» avgust 6-8 künleri Keriç boğazı rayonında ava şaraitleriniñ bozuluvı mümkün olğanı aqta bildire. Yel küçüniñ artmasından sebep keçitte beklev vaqtı da uzana bile, dep bildire matbuat hızmeti.
«Yel küçüniñ 20 m/s qadar artması, furtuna havfı beklenile», – denile beyanatta.
«Parom keçitini beklev vaqtınıñ artması ve parom keçitiniñ işinde problemlerniñ olması mümkün», – dep qoşalar mında.
Çarşenbe künü, avgust 5-de, Keriç keçitinde beklev vaqtı dört saatke qısqartılğanı aqta bildirgen ediler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukrainanıñ Türkiyedeki elçihanesi qırım türkleri Genel merkezinen beraber, Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilgeniniñ dört yıllığı ve XX asır başında qırımtatar milliy areketiniñ lideri olğan, belli erbap Noman Çelebicihannıñ facialı ölüminiñ 100 yıllığı munasebetinen umumiy tedbriler ötkerdi.
Ukrainanıñ Türkiyedeki elçihanesi Twittirinde, tedbirler çerçivesinde sergi ve konferentsiyalar ötkerilgeni, Ukrainanıñ Türkiyediki elçisi Andrey Sıbiga ve qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl ve başqaları çıqış yapqanları aqqında haber ete.
Ukraina diplomatı çıqış esnasında, Kyiv halqara mahkemelerde Rusiyeniñ arbiy tecavuzı ve işğal etilgen territoriyalarda insan aqlarınıñ bozıluv faktlarını obyektiv körip çıqılmasına yönelgen areketlerini qayd etti.
«Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcisi (Celâl –QA) Qırımdaki vaziyet aqqında haber eterek, Rusiye işğalge qarşı çıqqanlarğa basqı yapqanı, taqip etilgen, apiske alınğan, öldürilgenler ve yapılğan aqsızlıqlar aqqında ikâye etti. Qırımtatar halqı ukrain halqınen beraber azat etüv meselesinde bir areket ete», – dep haber ete diplomatik müessise.
Aynı zamanda tedbir çerçivesinde Azatlıq Radiosdınıñ rusiyeli muhbiri Anton Naumlükniñ «Yaşı yetkenlerniñ Qırımdaki balalığı» adlı fotosergisi teşkil etildi. Sergi, Qırımdaki siyasiy mabüslarnıñ babasınıñ vesayetinden marum qalğan balalar aqqında ikâye ete, çünki babalarınıñ qarşı açılğan cinaiy işler ve mahkemeler yıllarnen devam ete.
Ukrainada fevralniñ 26-sını «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» olaraq ilân etmege teklif etile. 2014 senesi aynı künü Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan miting ötkerilgen edi. O zaman miting iştirakçilerine Rusiye tarafdarı olğan faaller, şu cümleden «Rus birligi» firqasınıñ vekilleri qarşı çıqqan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Haber siyaseti naziri Yuriy Stets «ATR Group» qırımtatar media-holdinginiñ saibi Lenur İslâmov ile körüşip, «ATR», «LALE» telekanalları ve «Meydan»radiosınıñ inkişafını muzakere etti.
Bu aqta Ukraina Haber siyaseti Nazirliginiñ saytında aytıla.
İslâmovnıñ aytqanı kibi, printsipial suallerden biri – Qırımda qalğan jurnalistlerniñ qoruvıdır.
«Kiyevde «ATR» muarrirligi ayrı yuridik şahıstır, ayır taqım, amma Qırımda qalğan jurnalistlerni qoruv mehanizmi işletilmeli. Yerli akimiyet olarnı telekanalnıñ mustaqil siyasetine basqı aleti olaraq qullanmasın», – dey media-holdingniñ saibi.
Olğan malümatqa köre, haber siyaseti naziri onıñ müessisesi «işğal etilgen Qırımda jurnalist aqlarınıñ qoruvı boyunca bir sıra qararlarnıñ işlep çıqarğanı» aqta bildirdi.
«ATR» telekanalı strategik Qırım matbuat vastalarından biri ola, onıñ sayesinde Qırımda haber qamaçavı bozuldı. Neticede, qırımlılarnıñ büyük bir qısmı yarımada ve Ukrainada olğan vaqialar aqqında doğru malümatqa irişimni elde etti. Telekanalnıñ inkişafı ve jurnalistleriniñ havfsızlığı – nazirlikniñ esas vazifelerinden biri ola», – dedi körüşüvde Stets.
ATR yolbaşçılığı Kiyevde iyün 18 künü keçken matbuat konferentsiyaında qıtaiy Ukrainadan yayınlavnıñ pekitilecegi aqqında bildirdi. Bunıñ ile telekanal saibi Lenur İslâmov Qırımda qalğan hadimler bu ketişatta iştirak etmegenini qayd etti.
ATR yayınlavınıñ yañartuvı aqqında iyün 17 künü belli oldı, çarşenbe künü aqşam telekanal efirini Bağçasaray Han sarayında gimnniñ icrasından başladı. «Lâle» bala telekanalı da işke devam etti.
Aprel 1-den dünyada yekâne ATR qırımtatar telekanalı, Rusiye litsenziyasını elde etalmayıp, yarımadada yayınlavını toqtattı.
ATR haber muarririyeti telekanal saytında aşkâr etilecek haber süjetlerini ve mahsus levhalarnı çıqarmağa devam ete
Birazdan telekanalda şunı bildirdiler ki, ATR haber muarririyeti telekanal saytında aşkâr etilecek haber süjetlerini ve mahsus levhalarnı çıqarmağa devam ete eken.
ATR yayınlavınıñ toqtatılması ile cumhuriyet akimiyeti qırımtatar cemaat telekanalını teşkil etmek teşebbüsini bildirdi. Onıñ fikrine köre, bu kanal qırımtatarlarnıñ doğru malümatnı elde etmek aqqını teminler.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev dey ki, yarımadada yaşağan vatandaşları olarğa qarşı umumrusiye devlet seviyesinde repressiyalarnıñ ola bileceginden saqınalar.
Bunı o Kiyevde noyabr 24 künü matbuat konferentsiyası devamında bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Olar (Qırımda Rusiye akimiyetiniñ temsilcileri – QA) qırımtatarlarnıñ yerli idaresi strukturasını tamamınen felçke oğratmağa tırışalar, şimdi Meclis ve Qurultaynı ekstremist, terroristik teşkilât olaraq tanıtmağa çalışalar. Bu qararnı alsalar, Qıırmtatar Milliy Meclis azalarına nisbeten kütleviy ayırımlar başlanacaq – umumen 33 Meclis azası ve yerli regional meclislerniñ daa bir 2300 azası. Buña insanlar azır», – dey Cemilev.
O şunı da qayd etti ki, şimdi Qırımda turmuş seviyede qırımtatar halqınıñ temsilcilerine itiraz körüne, sebebi – qıtaiy Ukrainada bulunğan faallerniñ energetik qamaçavı.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi. Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini tamirlemege başlağanlar.


text:
Qırımlı cemaat jurnalisti, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Suleymanovnıñ qabaatlavı aydınlatıldı. FSB onı 205.5 maddesiniñ birinci qısmından ekinci qısmına («terror teşkilâtında iştirak etüv») deñiştirdi. Bu aqta advokat Lilâ Gemeci «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine haber etti.
«O, «Rusiye Federatsiyasında terror teşkilâtı faaliyetiniñ teşkilâtçısı» olaraq keçken edi, qanunda böyle tavtologiya bar. Şimdi iştirakçi olaraq qabaatlana. Cinaiy dava malümatları endi ögrenile», – dep ayttı Suleymanovnıñ imayecisi.
Şimdi imaye tarafınıñ, Gemeciniñ aytqanına köre, faaller tutulğan soñ tahqiqat bir buçuq yılda toplağan bütün delillerni baquv imkânı olacaq.
«Tahqiqat devamında bu aqqımızdan marum etilgen edik. Tahqiqatçı cinaiy-protsessual kodeksniñ 198 ve 206 maddelerindeki aqlarımıznı bozdı. Ekspertizalar belgilengende bizge tedqiqat obyektleri berilmedi, tahqiqat vaqtında alternativ ekspertizanı sımarıp olamadıq, bu ekspertizalarnı kim yapacaq bilmegenimiz içün ekspertni red etip olamağan edik. Bu bozuvlarnı protokollarda qayd etken edik», – dep qayd etti advokat.
Gemeciniñ fikirince, qabaatlav abstrakt ola ve endi mahküm etilgen ya da mahkeme tahqiqatı esnasında bulunğan evelki Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» vesiqalarını kopiyası ola.
«Bir-birinen aynı olğan davalar faal semetdeşlerimizni taqip etmek içün alet ola ve olarnıñ vatandaş fikrini bastırmaq içün qullanıla», – dep qoştı Gemeci.
Advokatnıñ aytqanına köre, Ruslan Suleymanov davada terciman hızmetlerinden faydalana, çünki bütün ariza ve muracaatlarnı qırımtatarca bere.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan ile telefonda laf etip, Rusiye tarafından tutulğan Ukraina vatandaşları, hususan qırımtatarlarnı azat etüv meselesinde iş devam etmeli, dep ayttı. Cedvellerde Ruslan Suleymanov da bar.
Ruslan Suleymanov 2019 senesi mart ayında tutuldı, o vaqıttan berli SİZOda buluna. FSB, onı Rusiyede ve işğal altındaki Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Refat Çubarovğa nisbeten çıqarılğan mahkeme hükmü munasebeti ile Qırımtatar resurs merkeziniñ beyanatı
2021 senesi, 1 iyün künü, ‘Qırımnıñ Aliy mahkemesi’ ğıyabiy şekilde qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa nisbeten hüküm çıqardı. Çubarov RF CA 212 m., 1,2 qısım, 280.1 madde boyunca cinayetlerde qabaatlanıp, 6 yıl hapis cezası, 200 biñ ruble para cezası ve 200 saat ceza işlerine mahküm etildi. Hüküm 2014 senesi 26 fevral künü Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ işğaline qarşılıq kösterilgen künü ‘kütleviy tertipsizlik’ teşkil etkeni içün çıqarılğan eken.
Çubarov ‘dava’sı 2015 senesi başlatılıp, 2016 senesi Meclis reisine nisbeten halqara qıdıruv ilãn etlgen edi. ‘Dava’nıñ ketişatı ve baqılması esnasında qanun boyunca cezalama haqqı bozulğan edi, çünki RF, işğalcı devlet olaraq, IV Jeneva konventsıyasına binaen, öz cezalı qanuncılığını Qırımnıñ territoriyasında amelge keçiremez.
Çubarov Rusiye tarafından işğal etilgen territoriyada bulunmağanı sebebinden, agressor devletiniñ ceza organları ekstraditsıyağa ümüt etip, Çubarov ziyaret etken devletlerden biri onı Rusiyege berecegine işanalar.
Qırımtatar resurs merkezi mezkür mahkeme hükmü qanunsız, cinaiy olıp, Rusiye Federatsıyası tarafından halqara haqlar normalarını bozğanını, Qırımnıñ tamır halqı-qırımtatarlarnı taqip etüv siyasetiniñ devamı olğanını beyan ete. Meclisniñ yasaq etilmesi ve reisine çıqarılğan mahkeme hükmü Rusiye qırımtatar halqını öz Vatanından sıqıştırıp çıqarmağa devam etecegine işaret ete.
Şu sebepten Qırımtatar resurs merkezi:
Ukraina Yuqarı Şurası, Ukraina mudafaa ve milliy havfsızlıq Keñeşi, Ukraina Prezidenti ofisine muracaat eterek, Refat Çubarovnıñ davası boyunca tehqiq işlerini alıp barğan, qaabatlağan ve hüküm çıqarğan şahıslarğa qarşı şahsiy sanktsıyalarnı kirsetmekni talap ete;
Halqara teşkilãtlar- NATO General Assambleyası, Avropa Parlamenti, AB parlament Assambleyası, NATO Parlament Assambleyası, Avropada işbirlik ve havfsızlıq boyunca teşkilãt, OON-ğa muracaat etip, Rusiye Federatsıyası tarafından halqara haqlar normasını bozuvına qıymet kesmek ve agressor-devletke qarşı qoşma sanktsıyalar kirsetmek meselesini muzakere etmekni talap ete;
Halqara cemiyetke muracaat etip, işğal etilgen Qırımda insan haqlarınıñ bozulması içün mesüliyetli şahıslarğa qarşı sanktsıyalar kirsetmek meselesini baqmağa rica ete.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi sentãbr ayında insan haqlarını bozuluvınıñ talili(tqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi sentãbr ayında insan haqlarını bozuluvınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãt bergen malümatlarğa köre, mezkür devir içerisinde 7 tintüv, 67 yaqalama, 13 tutuqlama, 67 sorğu, 25 para cezası ve 2 kere yer deñiştirilmesi yüz berdi. 4 kere adaletli mahkeme haqqı, 27 kere fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine haqqı bozuldı.
Meclis temsilcisi GESS reisi ile körüşti
Cuma künü, sentãbrniñ 10-unda qırımtatar Milliy Meclisiniñ huquq meselesi ve çetel işler boyunca idareniñ başı ve QRM reisi Eskender Bariyev Ukrainanıñ etnosiyaset ve vicdan serbestligi boyunca Devlet hızmetiniñ reisi Yelena Bogdan ile körüşti.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi avgust ayında insan haqları bozuluvınıñ talili
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi avgust ayında insan haqları bozuluvınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içinde 15 yaqalama, 29 tutuqlama, 5 tintüv, 15 sorğu qayd etildi. Adaletli mahkeme haqqınıñ bozuluvı 30 kere yüz berdi. Fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine haqqı 10 kere bozuldı.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi 17 avgustta kütleviy şekilde keçirilgen tintüvler ve tutuqlamalar munasebeti ile QRM-niñ beyanatı
Salı künü 17 avgustta rusiye silãhlı küçler Bağçasaray, Aqmescit, Aqyar rayonlarında 5 qırımtatar evinde tintüvler keçirdi.
QRM ‘Hizb ut -Tahrir davası’nıñ iştirakçilerine mahkeme hükmü munasebetinen beyanatı
2021 senesi 16 avgust künü Rostov-na-donu Cenübiy arbiy mahkemesinde ‘Hizb ut-Tahrir davası’ boyunca soñ mahkeme toplaşuvı keçirildi. Lenur Halilov, Ruslan Mesutov, Ruslan Nagayev, Eldar Kantemirovğa dair mahkeme hükmü çıqarıldı.
2021 senesi iyül ayında işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talili
Qırımtatar resurs merkezi 2021 senesi iyül ayında işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içinde 9 tutuqlama, 2 tintüv, 2 para cezası qayd etildi. Adaletli mahkeme haqqı 30 kere bozuldı. Sağlıqnıñ eñ yüksek fizik ve psihik seviyesine yetmek haqqı 16 kere bozulğanı qayd etildi.
2021 senesiniñ 1 çeriginde işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi 2021 senesiniñ 1 çeriginde işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, esabat deviri içinde rusiye silãhlı küçler 32 tintüv, 156 tutuqlama, 41 sorğu keçirdiler. Ağımdaki sene 6 ay devamında umumen 96 hapisleme qayd etildi: 14 yañı, 55- hapiste bulunma müddetiniñ uzatılması, 27-mahkeme hükümi. Adaletli mahkeme haqqı 205 kere, fizik ve psihik sağlıqqa eñ yüksek seviyede sahip olmaq haqqı ise 90 kere bozuldı. Qırım siyasiy mahbüsleri 36 kerek başqa yerlerge alıp ketirildi, 28 kerek para cezasına mahküm etildi. Bozuvlarnıñ büyük qısmı qırımtatar halqınıñ vekillerine aittir. Böye vaziyet yarımadada artıq sistemli mizacnı taşıy.
2021 senesi iyün ayında işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuluvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi 2021 senesi iyün ayında işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuluvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, 2 tutuqlama, 2 sorğu qayd etildi. Umumen 24 hapisleme yüz berdi, 28 kere adaletli mahkeme haqqı bozuldı, fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine haq bozuluvı 7 kere qayd etildi.
Işğal etilgen Qırımda 2021 senesi mayıs ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi mayıs ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãt bergen bilgilerge köre, mezkür müddet içinde 4 tintüv, 2 tutuqlama, 6 sorğu, sorav ve ‘subet’ qayd etildi. Aprel ayında 3 hapisleme qayd etilgen edi. Adaletli mahkeme haqqınıñ bozuluvı 29 kere qayd etildi. Fizik ve ruhiy sağlıq haqqınıñ da 7 kerek bozulması belli.
QRM qırımtatar sürgünliginiñ 77 yıllığı munasebetinen ‘Genotsıd olmasın!’ kampaniyasını başlay
Qırımtatar resurs merkezi qırımtatar sürgünliginiñ 77 yıllığı munasebetinen ‘Genotsıd olmasın!’ informatsıon kampaniyasını başlay. Pervasız olmağanlarnı qoşulmağa davet etemiz.
2020 senesi Qırımda ekologik vaziyet
Qırımtatar resurs merkeziniñ ekspertleri ‘İşğal etilgen Qırım territoriyasında 2015-2020 ss. iqlimniñ deñişmesi, ekologik vaziyetniñ hususiyetleri ve ekologik-iqlimiy monitoringniñ vaziyeti’ mevzusında araştırmanı taqdim ete.
Qırımnıñ 7 işhanesi avağa zararlı maddelerni çıqara
Şarqiy Qırımda yerleşken yedi işhaneden avağa zararlı maddeler çıqarıla. İşğal etilgen yarımadanıñ prokuraturası qabaatlı şahıslarnı memuriy mesuliyetke çağırılmasına teşebbüs kösterdi. Bu aqta muessiseniñ matbuat-hızmeti haber bere.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesiniñ ilk çeriginde insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesiniñ ilk çeriginde yüz bergen insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ bildirgenine köre, mezkür vaqıt içerisinde 22 tintüv, 146 yaqalama, 23 sorğu keçirilgen edi. Yılnıñ ilk üç ayında umumen 45 adam hapiske alındı: 10-yañı, 16-müddetni uzatuv, 19-mahkeme hükümi. Adaletli mahkeme haqqınıñ bozuvı 113 kere yüz bergen edi. Fizik ve psihik sağlığına dair haqlarnıñ bozulması 51 kere qayd etildi. Şundan da ğayrı, 33 kere siyasiy mabuslar Qırımda başqa yerlerğe alıp ketildi. QRM esabatında din haqları, yarımadada ekologik normaları, hapisteki müşkül şaraitler, siyasiy mabuslarnıñ haqları bozulğanı ve işğal etilgen Qırımda qanunsız arbiy talimler keçirilgeni haqqında malümat bulunmaqta.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi mart ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi mart ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ bildirgenine köre, mezkür vaqıt içerisinde 9 tintüv, 8 yaqalama, 8 sorğu keçirilgen edi. Mart ayında umumen 8 adam, şu cümleden 2 qırımtatarı, hapiske alındı. Adaletli mahkeme haqqını bozuvı 22 kere yüz bergen edi. Fizik ve psihik sağlığına dair haqlarnıñ bozulması 21 kere qayd etildi.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi fevral ayında insan haqları bozuvlarnıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi fevral ayında insan haqları boyunca yüz bergen bozuvlarnıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ bildirmesine köre, esabat müddeti devamında 10 tintüv, 11 yaqalama, 10 sorğu qayd etildi. Fevral ayı devamında 19 hapiske alınuv, olardan 15-i qırımtatarlarğa nisbeten. 44 kere insan haqlarınıñ bozulması qayd etildi. Şu cümleden 20 kere fizik ve maneviy seviyede sağlıqqa tesir etilmesi ve 19 defa siyasiy mabuslarnı Qırımdan çıqarılmasınen insan haqlarınıñ bozulması belli.
‘Чи бoлиTb?’(‘Ağıramı’): #LIBERATECRIMEA faal cemaatçıları Qırım işğal etilgen künü munasebetinen yañı kampaniyanı başlay
Qırımnı işğalden azat etüv ve qırımtatarlarğa destek oğrunda hızmet etken #LIBERATECRIMEA halqara areketi ve Qırımtatar resurs merkezi Qırımnı işğal etilmesiniñ 7 yıllığı munasebetinen ‘Чи бoлиTb?’ (‘Ağıramı’) adlı kampaniyanı başlaylar. Pervasız qalmağan, Qırım haqqında hatırlap, yüregi ağırğanlarnı informatsıon kampaniyağa qoşulmağa davet etemiz. Keliñiz, Qırım içün yüregi acığan her kim olsa, birleşip, bütün dünyağa Qırım-Ukrainanıñ bir parçası olğanını hatırlatayıq.
‘Deputat, Kreml mabuslarına yardım et’ kampaniyası
Qırım deookupatsıyası ve qırımtatar halqına destek oğrunda ğayret köstergen #LIBERATECRIMEA halqara areketi ‘Atalıq’ halqara kampaniyasınıñ çerçivesinde ‘Deputat, Kreml mabuslarına yardım et’ kampaniyasını başlay ve ukrain memurlarını rusiye işğalcıları tarafından taqip etilgen qırım sakinlerini öz imayeleri altına almağa çağıra.
#LIBERATECRIMEA areketiniñ kampaniyası çerçivesinde işlep çıqarılğan plakatlar
Qırımtatar resurs merkezi Qırım deookupatsıyası ve qırımtatar halqına destek oğrunda ğayret köstergen #LIBERATECRIMEA halqara areketiniñ kampaniyası çerçivesinde işlep çıqarılğan plakatlarnı taqdim ete.
Qırımda ciddiy ekotsid beklenile - Bariyev
Qırımtatar Maaliy Merkezi idaresiniñ yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ uquqiy meseleleri ve tış işleri idaresiniñ başlığı Eskender Bariyev "Dom" telekanalınıñ efirinde işğal etilgen Qırımda işğalciler suv menbalarnıñ tutumsız qullanıluvı siyaseti neticesinde ciddiy ekotsid beklenilgenini qayd etti.


text:
Le Corbusier
Le Corbusier (aytılıwı: Le Korbyuze, haqıyqıy atı: Charles-Édouard Jeanneret; 6 oktyabr, 1887 – 27 avgust, 1965) Shveytsariyalıq arxitektor, dizayner, jazıwshı ha'm su'wretshi bolg'an. Ol bu'gu'ngi ku'nde ko'pshilikke belgili bolg'an Halıqaralıq stil yaki Modernizm arxitekturasının' tiykarın salıwshılardan esaplanadı. Shveytsariyada tuwılıp, 1930-jıllarda Fransiya puxaralıg'ın alg'an. Onın' do'retiwshiligi yarım a'sirge sozılg'an bolıp, onın' jaratqan imaratların orta Evropa, Indiya, Rossiya, Arqa ha'm Qubla Amerikada tabıwg'a boladı. Ol u'lken qalalarda jasawshılar ushın jaqsıraq sharayatlarg'a iye bolg'an u'ylerdi qurıw haqqında ko'p oylag'an ha'm bul jo'neliste ko'p jumıslar islegen. Le Corbusier sonday-aq suwret salıwdı jaqtırg'an ha'mde mebellerdin' dizaynın jaratıwda o'z uqıpların ko'rsetken.


text:
İşğal etilgen Qırımda muqaddes Ramazan ayınıñ yekünlenmesi, yani Oraza bayram raatlıq künü olacaq. İyül 5-te Moskva tarafından tayinlengen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov «Raatlıq künü aqqında» fermannı imzaladı.
Ramazan (Ramadan) ayı bütün musulmanlar içün müim olğan bir aydır. Ramazan bitken soñ musulmanlar Oraza bayramını qayd ete. Bu kün olar bayram namazını qıla, eñ güzel urba kiye, milliy aşlar pişire, bayram sofralarını donata, musafirlerni qarşılay ve musafirlikke ediyelernen bara, quvana ve şenleneler.
Qırım ve Aqyar meseleleri boyunca Ukraina Devlet hızmeti Oraza ve Qurban musulman bayramları keçirilgen künleri devlet seviyesinde raatlıq künü teşkil etilmesini planlaştıra.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiye reberleri Qırım ilhaqı ve Donbassnıñ ayrı rayonları içün kirsetilgen sanktsiyalarnı yaqın kelecekte lâğu etilmeycegini añladı. Kreml, ABD ve AB Qırımnı de-facto Rusiyege ait olğanını tanıp, ilhaq etilgen yarımada mevzusını mumkün olğanı qadar az muzakere etilgenini istey.
ABD prezidenti Donald Trump özüniñ rusiyeli meslekdeşi Vladimir Putinnen Helsinkide ötkerecek körüşüvi jurnalist ve siyasiy kommenariycilerniñ tafsilâtlı talil mevzusına çevirildi. Muzakere mevzularından biri: Donlad Trump «Qırım mevzusında» uzlaşmağa azırmı? Şimdilik Beyaz evniñ resmiy noqta-i nazarı deñişmey qalmaqata: ABD Rusiye yarımadanı ilhaq etkenini tanımay ve Qırım Ukraina terkibine qaytmağance sanktsiyalarnı saqlap qalmağa devam etecek. Munaqaşalarğa ğarplı KHVnıñ sanki dersiñ ABD prezidenti Qırımnı Rusiye territoriyası olaraq tanıycağınen bağlı haberi sebep oldı.
Kremlde yarımada statusını muzakere etmek niyetinde olmağanlarını bildirdiler. Rusiye prezdentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov bir daa, Qırım mevzusı muzakere etilecek mesele olmağanı aqqında ayttı. «Rusiye prezidenti öz subetdeşlerine, Qırım Rusiyeniñ ayırılmaz bir parçası olğanı sebebinden, kün tertibinde Qırım kibi bir mesele olmağanı ve olması mumkün olmağanı aqıında defalarca aytqan ve añlatqan edi. Diger meseleler ise – konsensus ve muzakere meseleleri, birleştirgen noqtalarnıñ araştırıluvıdır», – dedi Dmitriy Peskov.
Yarımada mevzusı dünyanıñ kün tertibinde qalmağa devam ete. Rusiyeliler bu sebepten bayağı raatsız olğanlarını gizlep olamaylar
Rusiye ükümeti 2014 senesinden başlap, Qırım meselesi «qapalı» dep tekrarlamağa usanmay. Lâkin Kreml bu aqta ABD ve AB-ne salta «hatırlatıp» oturmaq kerek olğanıen bağlı fakt, yarımada mevzusı dünyanıñ kün tertibinde qalğanını köstere. Rusiyeliler bu sebepten bayağı raatsız olğanlarını gizlep olamaylar. Eger «referendumdan» soñ ilk bir buçuq-eki yıl devamında Kreml yarımada Rusiyege bağlı dep tanılacağına ümit etken olsa da, al-azırda Moskvanıñ talapları daa da orta qararda.
Kreml amerikan prezidentinden ne istegenini añlamaq içün, Rusiyeniñ vitse-premyeri Georgiy Muradovnıñ sözlerini diqqatnen diñlemek bağmaq kerek. Qırım ükümetinde tış siyaset meselelerini hususan o yürsete. Muradov – 2014 senesine qadar yarımadanen asla bir alâqası olmağan kadrolı bir diplomat. Rusiye jurnalistlerine bergen izaatında o Moskva, Donald Trumptan «informatsion tecavuznıñ» eksiltilecegini beklegeni aqqında ayttı.
«Qırım ne olacağını kimse muzakere etip oturmaz. Belli ki: Qırım – Rusiye terkibinde, ve bu mesele deñişmez. Lâkin bu malümatnı sarıp alğan fon ve tecavuz, mesele toqtatılacaq vaqıt kelip qalğanda, bir çesit ya da başqa mevzuğa aylanması mumkün. Bugünki künde bizim devletlerimiz arasında añlaşmamazlıq mevzusına kelişmegen bir şeyni muzakere etmege mana yoq. Bunı keçmişte qaldırıp, mevcut olğan aqiqatlarğa tayanmaq kerek», – dep ayttı Muradov. Onıñ fikrine köre, prezident Trump Qırım mevzusını pek yahşı añlay ve bu meselede «öz areket ve yanaşuvlarında bir sıralama olğanını» köstermek istey.
Muradovnıñ sözleri, Moskva bu etapta amerikalılar ilhaq etilgen yarımadanı asla añmağanlarına, o aqta «unuttırmaq» istegenlerine işaret ete. Resmiy akimiyetniñ pozitsiyası suvuq esap-kitapqa esaslanmaqta. Birinciden, Kreml Qırımnen bağlı sanktsiyalar daima aylânip keçilecek «fgarqlı yollarnı» qıdıra. Eger amerikalılar Qırım aqqında «unutsa», yarımada etrafında «siyasiy gürülti» olmaz ve Vladimir Putin bunı «referendum» neticeleri resmiy tanıldı dep añlar. Rusiyeliler sanktsiyalarnı lâğu ettirip olamay, em de yañı sıñırlavlar kirsetilgenini istemey. ABD qabul etken sanktsiyalarnıñ er seferki yañı portsiyası hususan farqlı yollarnı qapatmaq maqsadınen yapılğan edi.
Eger amerikalılar Qırım aqqında «unutsa», yarımada etrafında «siyasiy gürülti» olmaz ve Putin bunı «referendum» neticeleri resmiy tanıldı dep añlar
Kremlniñ avropalı yoldaşları da ilhaqnıñ sessizce tanılğanını istey. Hususan olar Qırımdan keleceklerniñ kârını qazanacaq olğanlar sırasına kire. Moskva yarımadada qullanılacaq yüksek tehnologiya donatmaları içün daa ziyade para tölemege azır. Meseleni, ükümet ilhaqnıñ tehnologik aqibetlerini yani: elektriklerniñ sıq-sıq kesilüvi, keyfiyetsiz mobil telefon bağı, sanayi mallarınıñ yetişmeyüvi ve saire meselelerni çezmege areket eterek, Qırım sakinlerini qasevet ete dep tüşünmemeli. Ğarp donatması ve tehnologiyaları hususan Moskva ilhaq etilgen yarımadada teşkil etken arbiy bazanıñ inkişaf etmesi ve pekitilmesi içün kerek. Rusiyeniñ şimdiki akimiyeti, keçken asırnıñ 30-ncı seneleri Ğarp yardımınen ordunı ğayrıdan sılâlandırıp, butün sanayısıni arbiy sanayığa çevirgeni kibi, qısmen özleriniñ sovet devrindeki ecdatları yapqan şeylerni tekrarlay. Moskva ilhaq etilgen yarımadanı faal sürette Ukraina ve NATO devletlerine qarşı çıqabilecek cenkke azırlay.
Ekinciden, söz Kreml elitasına kirgen ayrı bir temsilcilerniñ şahsiy menfaatları aqqında kete. Qırım içün kirsetilgen sanktsiyalar, olar ilhaqtan evel alışqan ayat tarzına köre yaşamağa keder ete. Soñki bir misal – KHV ekseriy allarda prezident Vladimir Putinniñ «dostu» dep añğan rusiyeli oligarh Gennadiy Timçenko. Soñki haberlerge köre, ABDniñ Qırım içün kirsetken sanktsiyaları onı, yarımadanıñ ilhaqından bir yıl evel satın alğan Gulfstream G650 uçağını satmağa mecbur etti. 2014 senesi Gulfstream şirketi uçaqqa hızmet bermekni kese, çünki onıñ saibi amerikan sanktsiyaları cedveline tüşe. Bu yılnıñ iyün ayından itibaren uçaqnıñ mülkiyet aqqı, Rusiyeniñ vastasız yatırım yapğan fondına ait qıbrıslı Amerivo Holdings Limited şirketine keçe. Uçaqnıñ satıluvı, ihtimal sanktsiyalardan qaçmaqnıñ bir yoludur.
Ne de olsa, eger Beyaz ev de-facto yarımadanı Rusiyege ait dep tanısa, o zaman Kreml oligarhları içün olarnıñ statusını qısıtlağan sanktsiyalardan qaçınmağa daa ziyade imkân berecek. Rusiyelilerniñ esas meselesi ise, amerikan siyasiy sınıfınıñ bir bütün olaraq Moskvağa qarşı olğanından ibaret. Qırımnıñ ilhaqı, Donbassta cenk, ABD ve AB devletleriniñ iç işlerine qarışma teşebbüsleri – bularnıñ episi bir zıncırnıñ alqalarıdır. İşbu vaziyette «Qırım meselesini» siyasiy esnas qavuslarınıñ tışında çıqarmaq imkânsız.
Sergey Stelmah, Qırım siyasiy közeticisi (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmey bile


text:
İyünniñ 24-nde Aqmescit merkezinde arbiy paradnı baqmağa istegenler pek çoq oldı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Onıñ malümatına köre, saba Rusiye politsiyası seyircilerniñ sıcağını teşkere ve eşyalarını baqa, olarğa «75 zafer!» yazılı bayraqlar ve maskalar berile. Lâkin çoqusı maskanı taqmay ya da onı saqal tübüne kiye.
Mesafege de qulaq asmaylar. Parad olacaq soqaq boyu insanlar içün bir sıñır yoq – kelgenler bir-birine yaqın tura. Cenk yırları arasında kerekli sanitar-epidemiologik mesafeni qorumaq çağıruvları eşitile. Seyirciler arasında qartlar çoq, olar da maska taqmaylar.
Parad keçirilecek yerge veteranlar ketirildi, olarğa da maska bergenler. Amma, mühbirniñ qayd etkenine köre, bazıları olarnı betke taqmay.
Çarşenbe künü, iyünniñ 24-nde, Ekinci cian cenkinde ğalebe yılı munasebetinen Rusiye arbiy paradı sebebinden saat 7:00-dan 14:00-ğa qadar şeer merkezi areketke qapatıldı.
Ekinci cian cenkinde ğalebeniñ 75 yılı munasebetinen ananeviy arbiy paradlar bu sene mayısnıñ 9-nda olacaq edi. Amma koronavirus tarqaluv telükesi sebebinden keçirilüvi lâğu etildi. Daa soñra Rusiye akimiyeti Moskvada ötkerilecek paradnıñ yañı kününi ilân etti – iyünniñ 24-ü.
Aqyarda, Aqmescitte ve Keriçte de Rusiye arbiy paradları keçecek.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti bildirgenine köre, koronavirus telükesi sebebinden paradnen bağlı merasimlerde tedbir alınacaq.
Keçken künü Qırımda 8 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Umumen Qırımda, akimiyetniñ malümatına köre, 631 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 36-sı çetelden keldi, 94-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 429 insan yahşı oldı, 22 kişi vefat etti.
Rusiye işğal etken Qırımda 2014 senesinden soñ «Zafer künü» sovet ve Rusiye bayramı Qızıl Ordu ve sovet halqınıñ natsist Almaniyanı yeñgen bayramı olaraq qayd etilmekte.


text:
Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ yolbaşçısı Valentin Nalivayçenko rusiyeli gumanitar yük avuşuvını Rusiyeniñ Ukrainağa istilâsı dep adladı.
Bunı o cuma künü Kiyevde jurnalistlerge bildirdi, dep haber ete İnterfaks-Ukraina.
«Biz buña dos-doğru istilâ dep aytamız», – dedi Nalivayçenko.
«Soñki künleri bizler planlaştırılğan ve havflı, Ukrainağa qarşı bir provokatsiyanıñ şaatları oldıq, Qızıl Haç Halqara komitetini qullanıp, «gumanitar yardım» dep provokatsiya yapalar», – dep qayd etti SBU yolbaşçısı.
Onıñ qayd etkenine köre, 30 yük maşinası Ukrainağa taba «qanunsız alda yol aldı».


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi Qırımnı işğalden azat etüv strategiyasınıñ metnni azırladı. Lâkin onı amelge keçirmek içün Meclisniñ Ukraina devlet akimiyeti ile sıqı iş tutması kerek.
Bunı Ukraina Nazirler şurasınıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar meseleleri boyunca Departament yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Aslan Ömer Qırımlı Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Devletniñ Qırım yarımadasını işğalden azat etmek içün soñki yarım yıllıq faaliyetini talil etsek, devlet derecesinde işğal etilgen topraqlarnıñ qaytarılması boyunca aynı fikir yoq degen netice çıqarmaq mümkün», – dedi o.
Qırımlınıñ aytqanına köre, Ukraina Yuqarı Radasınıñ 12.08.2014 sanına ait «Ukraina Yuqarı Radasınıñ qırımtatar halqınıñ Ukraina Devleti terkibinde aq-uquqlarınıñ kefaleti aqqında beyanatı aqqında» qararı ile parlament Nazirler şurasına Ukrainanıñ icra akimiyet organları ve Qırımtatar Milliy Meclisi arasında işbirlik usullarını azırlamağa avale etti.
«Lâkin, şimdilik böyle bir usullar azırlanmadı, böyle etip Qırım yarımadasını işğalden azat etmek içün semereli areket etmege ve qırımtatar halqınıñ resmiy sesini eşitmege imkân yoq», – dedi Qırımlı.
Memurnıñ qayd etkenine köre, Nazirler şurası Ukrainanıñ icra akimiyet organları ve Qırımtatar Milliy Meclisi arasında işbirlik yollarını belgilep, bunı bir vesiqa ile tasdıqlamalı.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlsi Mustafa Cemilev dedi ki, Yuqarı Rada 2015 senesiniñ yedvlet bücetini baqıp, işğal etilgen Qırımnı maliye etüv meselesine qulaq asmadı. Onıñ bildirgenine köre, Qırımnı qaytaruv strategiyası yoq.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Almaniya tış siyaset müessisesiniñ yolbaşçısı Heiko Maas ile keçirgen matbuat konferentsiyasında Ukrainanıñ halqara ortaqlarınen «Qırımnen bağlı halqara platforma nasıl olacağını» muzakere etmege tırışqanını bildirdi. Nazir em bu matbuat konferentsiyasında, em de Deutsche Welle Almaniya neşirine bergen intervyüsında Qırım meselesi Ukraina içün regionnıñ işğali bitkenine qadar prioritetli ola, dep qayd etti.
Bu aytqanları, elbette, Ukraina cemaatçılığınıñ çağıruvları eşitilgenini ve Qırım mevzusı artıq yañı akimiyet vekilleriniñ halqara ziyaretleri vaqtında Donbasnen bir sırada yanğırağanını köstere. Ebet, Qırım meselesine ayırılğan diqqat Donbas meselesinde Rusiye mevamlarını yımşatmaq içün Kremlge «basqı yapuv» ıntıluvı olmasa.
Bu alda közümiz kene qaytacaq. Kreml Qırım qoşuluvınıñ qanunğa uyğunanı em halqara seviyede, em Ukraina tarafından qabul ettirmek içün Donbasnı işğal etti degen fikirni ukrainalılar özleri uydurdı. Kremlniñ böyle planları yoq edi ve yoq. Kremlniñ esas maqsadı – bütün Ukrainanı bir şekilde kontrol altına almaqtır: ya yoldaş bir memleket olaraq, ya da yañı ittifaq devleti olaraq, ya da Rusiyege «vilâyetlerni» qoşuv yolunen. Kreml Ukraina şarqında diversiyalarnı başlatqanda ileride qalğan Ukraina vilâyetlerinde Rusiye tesirini tarqatmağa istep, bütün «Novorossiyanı» işğal etmek maqsadı bar edi, dep tüşünem. Em Vladimir Putinniñ, em millionlarnen semetdeşiniñ fikirince, yarımada «şübhesiz» Rusiye toprağı ola ve qalğan Ukraina toprağı üzerinde kontrol olmasa da, Rusiye terkibinde qalmalı, şunıñ içün Qırım Rusiyege qoşuldı. Kyivde Rusiye tarafdarı olğan ükümet akimiyetke keçse bile. Qırımnı böyle ükümetke de kimse bermeycek – o, «tuvğan limanğa qaytqanı» qanunğa uyğun olğanını qabul etmeli, ğaliba.
Putin ne Qırımnı, ne de Donbasnı Ukrainağa bermeycek, aksine – yañı Ukraina regionlarını yutmağa planlaştıracaq
«Qırım platforması» kerekmi? Ebet, kerek! Böyle platformanıñ birinci tezisi pek sade: Qırım ve Donbasnen bağlı Kremlnen keçirilecek bütün muzakereler neticesiz olacağını qabul etmeli, tersini aytqan siyasetçiler ise mesüliyetsiz taqlitçi ola. Ekinci tezis: Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesi uzun mesafeli çapuv olğanını añlamaq kerek. Topraq bütünligi Rusiyede akimiyet deñişken ve yañı reberligi siyasiy prioritetlerini ğayrıdan baqqan soñ ya da büyük iqtisadiy ve siyasiy buhranına oğrağan soñ ğayrıdan tiklenecek. Amma Putin ne Qırımnı, ne de Donbasnı Ukrainağa bermeycek, aksine – yañı Ukraina regionlarını yutmağa planlaştıracaq. Üçünci tezis: bu uzun mesafeli çapuv vaqtında er şey rusiyelilerge, Ğarpqa degil, ukrainalılarğa bağlı. Ukraina saylayıcısı razıcı, kollaboratsionist ve populistlerge degil, devletçilerge mesüliyetnen rey bermege ögrenmeli. Oligarhik propagandasına oğramamalı. Rusiye ile zıddiyet qolay çezilecegine inanmamalı. Ukraina akimiyeti Rusiye ile açıq añlaşmalarğa degil de, memleketniñ mudafaa qabiliyetini quvetleştirmege, onıñ NATO ve Avropa Birligine integratsiyasına ıntılmalı. Amma birinciden – NATOğa.
Üç şart yerine ketirilse, Ukraina yaqın kelecekte ilerilegen memleket olur, Qırım ve Donbas onıñ terkibine qaytarlar. Üç sade şartqa riayet etilmese, Ukraina özü ya Qırımğa, ya da Donbasqa qoşulır, ya da Rusiyeniñ federal okrugı, ya da işğal etilgen topraq olacaq.
«Qırım platforması» budır.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Vitaliy Portnikov, kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi


text:
İslâm
İslâm, İslâmiyet ya da Musulmanlıq (arapça الإِسْلاَم – el-islām) – tek bir tañrını qabul etken semaviy dinlerniñ soñkisi, üç cian dinleriniñ birisidir. Hristianlıqtan soñ dünyanıñ eñ tarqalğan ekinci dinidir. İslâm dini bu dinniñ peyğamberi – Muhammed vastasınen VII asırda yayılmağa başladı. İslâm dinine inanğan adamlarğa mümin, İslâm dininiñ emirlerine boysunmağa tırışqan adamlarğa musulman deyler. Musulmanlar, İslâmnıñ muqaddes kitabı Qurannı teşkil etken sureler Cebrail adlı melek vastasınen, sözlü olaraq, Muhammed peyğamberge vahiy etilgenine (endirilgenine) inana.
Musulmanlarnıñ eñ büyük eki aqımı sünniylik ve şiiyliktir. Bulardan ğayrı uquq, itiqat kibi çeşit kategoriyalarda bir çoq fikriy ceryan ve mezhep bardır. İslâm dininiñ temelinde bütün büyük mezhepleriniñ qabul etken tevhit esası tura ki, bu añlam tek Allahnıñ barlığı ve birligine inanmaq manasına kele.
İslâm peyğamberi Muhammed İslâm dinini yayğan esnada İslâm Devletini de qurdı, daa soñra bu İslâm Devleti mühtelif hanedanlar tarafından uzun bir vaqıt devamında idare etilgen. Bu devletlerniñ başlıqları halife unvanını taşığan ediler. Çeşit bölgelerde yaşağan halqlar İslâmnı qabul etmege başlağandan soñ, mühtelif ve yañı musulman devletleri de peyda oldı.
Sözniñ manasıDeñiştir
İslâm sözü arap tilindeki "S-L-M" tamırından kele, bu tamır da "barışıqlıq", "sulh", "tınçlıq", "amanlıq", "bütünlik", "sağlamlıq", "sağlıq" manalarını ifade ete. Bunen beraber bu sade tamırdan yapılğan "esleme" fiili "teslim olmaq", "boysunmaq" manalarına kele. Bu fiilniñ masdarı (isimfiili) "islâm " olıp, "teslimiyet", "boysunuv" manalarını ifade ete. Musulman ise, "teslim olğan", "boysunğan" demektir. Musulman tek bir Tañrı olğanı qabul etilgen Allahqa teslim ola, Oña boysuna. İslâm dinine mensüp adamlarnı adlandırmaq içün qullanılğan "mümin" sözü "kesen-kes inanğan" manasına kele.
İslâmnıñ beş şartıDeñiştir
İslâm dininiñ emir etkeni, yapılmasını farz (kerekli) qılğanı qulluqlarnıñ bütünidir. İslâm dini muqaddes kitabı olğan Quran-ı Kerimde farz olaraq emir etilgen er ibadet ve areketniñ yapılması, inanğanlarğa şarttır.
- Kelime-i şeadet ketirmek
- Namaz qılmaq
- Oraza tutmaq
- Zekât bermek
- Acılıqqa barmaq


text:
Yarımadanıñ ilhaq etilmesi esnasında Aqmescitte ava limanınıñ qamaçavında iştirak etken Qırımnıñ «özüni mudafaa»sı dörtünci bölügi yolbaşçısına, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 260-ncı maddesiniñ 5-nci qısmı ve 110-ncı maddesiniñ 2-nci qısmında qayd etilgen cinaiy areketlerni yapqanında şübheli tanılğanı bildirildi.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasınıñ matbuat hizmeti yanvarniñ 19-nda bildirgeni kibi, «Ukraina İçki işler nazirligi hadimlerini birleştirgen Cumhuriyet zenaatdaşlar ittifaqınıñ (profsoyuz) sabıq rehberi 2014 senesi fevralniñ 23-nde profsoyuznıñ nevbetten tış oturışuvını topladı. Onda «Qırımnıñ Özüni mudafaası» silâlı birleşmesi meydanğa ketirildi.
Nezaret muessisesinde: «Yanvarniñ 17-sinde mezkür şahısqa şübhe altında bulunğanı bildirildi, ve onıñ qıdırılğanını ilân etüv boyunca vesiqalar azırlandı», – dep añlattılar.
Prokuratura şübheli tanılğan şahısnıñ adını bildirmedi. Onıñ tarafından bu hususta açıq menbalarda berilgen izaatlar yoq.
Odessanıñ Primorskiy rayonı mahkemesi dekabrniñ 18-nde Sattarovnı tevqif etti.
Qırımnıñ «özüni mudafaa»sı yarımadanıñ işğali arfesinde peyda oldı ve yarımadanıñ Rusiye tarafından ilhaqına yardım etti. 2014 senesi iyünniñ 11-nde Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım parlamenti, munasip qanunnı qabul etip, bu teşkilâtnı qanuniyleştirdi.
Aq-uquq qorçalayıcıları bu silâlı birleşmeniñ bir sıra cinayetlerge alâqası olğanını defalarca bildirdi. Qırımda bu cinayetlerni yapqanlar ale daa tapılmadı.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Ukraina devletiniñ SNGde iştirakiniñ resmen toqtatılmasına dair tekliflerni azırlamağa rica etti.
Poroşenko Kyivdeki XI Telükesizlik forumındaki çıqışı esnasında: «Ukraina iç bir vaqıt SNGniñ azası olmadı ve şimdi de olmağanı içün ve, bu strukturanıñ – yani SNGniñ Rusiye tecavuzını taqbih etmekni red etkenini köz ögüne alıp, men, ukümet ile beraber SNGniñ qanuniy organlarında iştirakimizniñ resmen toqtatılması ve Minskte munasip muessiseler yanında Ukraina temsilciligini soñ şekilde qapatılması boyunca teklifler azırlamamıznı rica etmek ister edim», – dedi.
Bunuñnen birlikte o, Ukraina tarafından SNG çerçivesinde tizilgen uquqiy bazanı, devletniñ milliy menfaatlarına uyğunlığı noqtai-nazarından ğayrıdan baqıp çıqmaq kerek, dep qayd etti.
Ondan ğayrı, Poroşenko, Ukraina ile Rusiye arasında dostluq, emekdaşlıq ve ortaqlıq aqqında añlaşmadaki bir sıra ukümlerniñ lâğu etilmesi ceryanını başlatmaq niyetinde olğanını bildirdi.
Ukraina SNGge (Mustaqil devletler birligi – bazı sabıq sovet cumhuriyetlerinden ibaret teşkilât) aza olğan devlet degil. O, SNGniñ tesis etici devleti ve iştirakçi devleti statuslarına malik. SNG Qırımnıñ işğali boyunca siyasiy qararlarınıñ tasdiqlanmasından çetke çekilgen soñ, 2014 senesiniñ aprelinden başlap Ukrainanıñ SNG çerçivesinde emekdaşlığı eñ alçaq seviyege endirildi.
Donbasstaki silâlı çatışma, 2014 senesinde Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ başlap, ale daa devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı şekilde qol tutqanında qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlavlarnı inkâr ete, ve Donbassta yalıñız Rusiyeden kelgen «göñülliler» bulunmaq mumkünler, dey. BMTniñ malümatına köre, çatışma esnasında 10 biñden ziyade kişi elâk oldı.


text:
Qırımda Rusiye Tahqiqat Komitetinin idaresi “Yañış Taqıl (Zavetnoye)-Keriç” marşrutınen yol tutqan avtobusınıñ qazası sebebinden cinaiy dava açıldı. Qazada bir adam elâk oldı.
Müessise bildirgeni kibi, sekiz adamnı alıp ketken “Bogdan” yolcu avtobusı “Kefe-Keriç” yolunda idare nezaretini coyıp, endekke tüşti. Neticede bir adam elâk oldı, aydavcı ve yedi yolcu zararlandı.
Cinaiy dava, Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 238-inci maddesiniñ 2-nci qısmına binaen açıldı (havfsızlıq talaplarına uymağan ve mıqaytsızlıqtan adam ölümine sebep olğan hızmetlerniñ berüvi).
Tahqiqat qaza yerini teşkerdi ve tibbiy mahkeme ekspertizası ile naqliyat mahkeme ekspertizasını tayin etti.
Qırımnıñ Yedi Quyu rayonındaki yolda yolcu avtobusı endekke «uçıp ketti», neticede bir insan elâk oldı, sekiz kişi farqlı yaralar aldı.


text:
Rusiye politsiyası, martnıñ 20-nde kelgen Qırımnıñ İçki rayonındaki Savurçı köy camisini terk etti. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildire.
Cuma namazını qıldırğan imamdan yazma malümat alındı ve davanıñ ketişatı aqqında haber etecegini vade etkenler.
«Qırım birdemligi» köy sakininiñ aytqanlarına esaslanıp bildirgenine köre, politsiya hadimleri «Vicdan ve diniy birleşmelerniñ serbestligi» Federal qanunından «Missionerlik faaliyetini keçirüv nizamına» dair 24.2 maddeni oqudı.
Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ vekilleri vaziyetni şimdilik izaatlamadı. Rusiye quvetçileriniñ ziyaret sebepleri de belli degil. Qırım.Aqiqat, tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası aqmescitli imam Rasim Dervişevge qarşı memuriy dava açqan edi. Qararğa köre, o, cuma namazını qıldırıp ve vaaz etip qanunnı bozdı. Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Mirovoy mahkemesi «qanunsız missionerlik faaliyeti» sebebinden Dervişevge 5 biñ ruble para cezasını berdi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Aqyarnıñ şimdiki başı Sergey Menâylonıñ Türkiye ve qırımtatar diasporasına Qırımda yaşağan qırımtatarlarğa tesir etkenleri ile bağlı qabaatlarnıñ sebepsiz olğanını qayd ete.
Celâl Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, qırımtatar halqınıñ Türkiye diasporası endi öz siyasiy baqışını şekillendirmege başladı.
«Türkiyedeki diaspora eñ büyük olğanına baqmadan, siyasiy ceetten endi şekillenmege başlay. Diasporanıñ siyasiy şekillendirüv ketişatı 2009 senesi mayıs ayında keçirilgen Bütündünya Qırımtatar Kongressinden soñ başlandı, amma tek Qırımda 2014 senesi başında yüz bergen vaqilardan soñ faal ilerilemege başladı. Şunıñ içün Türkiyede yaşağan qırımtatarlar yarımadada yaşağanlarğa tesir etkenini aytmağa – aqılsız bir şeydir», – dedi Celâl ve şunı qoştı ki, Menâylo «boş yerde fitne kördi».
2009 senesine qadar Qırım ve Türkiye qırımtatarları arasında esasen medeniy munasebet qurulğanını qayd etti.
«Biz medeniy, yardımlaşuv seviyesinde bağlı edik. Ebet, Türkiye tarafından yardım bar edi, amma qırımtatar halqı arasındaki siyaset merkez Qırımda olmaq kerekligi üzerinde qurula edi. Şunıñ içün siyasiy basqı ve/ ya da nasıldır bir oyunlar aqqında aytmağa mümkün degil», – yekün çekti Celâl.
Sentâbr 9 künü Aqyar rusiyeli ükümetiniñ matbuat hızmeti «İzvestiya» gazetasında şeer valisi Sergey Menâylonıñ maqalesini bastırdı. Maqalesinde Menâylo Türkiye ve qırımtatar diasporasını din ve medeniyet esasında separatizmge celp etüvlerinde qabaatladı.


text:
İnsan aqları boyunca Ukrain Helsing gruppasınıñ adliyecisi Darya Sviridova aytqanı kibi, ne Rusiye, ne Ukraina Qırımda insanlarnıñ ğayıp olunuvını taqiq etmey. Bu sebepten, aytqanı kibi, uquq qoruyıcılar İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine eki memleketke qarşı davalarnı azırlay.
Bu aqta o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde noyabr 4 künü bildirdi.
Sviridova dey ki, teşkilâtları insan ölümi ve Qırımda insanlarnıñ ğayıp oluvı boyunca bir 4 işni taqiq ete. Olardan biri boyunca İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine şikâyet endi berildi.
«İşbu territoriyada (Qırımda – QA) insanlarnıñ ğayıp oluvını tek Rusiye taqiqat organları degil de, Ukraina taqiqat organları da keçirmeli. Bugün azırlanılğan ya da endi berilgen şikâyetler em Rusiye, em, teessüf ki, Ukrainağa qarşı azırlanıla. Çünki ne o, ne bu memleket işbu vaqialarnıñ milliy seviyede taqiqatını keçirmey», – dey o.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi baarde işğal etilgeninden soñ qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Qırımda Rusiye taqiqat komitetiniñ idaresi cinaiy işlerni açtı, amma bu insanlarnıñ bulunuv yeri alâ daa belgisizdir. İşler öldürüv ya da insanlarnıñ ğayıp oluvı boyunca açıla.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoz Frenkistan tiş işleri naziri Jean-Yves Le Driannı Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ quvetlendirilmesine tesir etmege çağırdılar.
Bu aqta Umerov Facebook saifesinde söz yürsete.
«Biz Ahtemnen beraber (Çiygoz - QA) körüşüvde (Le Drian ile) daa ziyade Qırımda razı olmağan Ukraina vatandaşlarına kerçek terror vaziyetinde neler yapmaq kerek olğanı aqqında laf ettik. Sanktsiyalarnı quvetlendirmek, siyasiy ve diplomatik basqı yapmaq kerek olğanı aqqında ayttıq. Eger tecavuzcı-devlet ve terrorist-devlet cezalandırılmasa, beñzer şeyler diger devletlerde de, hususan Frenkistanda da olabile dep ayttıq», – dep yaza Umerov.
«İnterfaks-Ukraina» haber etkenine köre, öz nevbetinde Frenkistan tış işleri naziri Le Drian, Kyivde keçken matbuat konferentsiyasında «Qırımda prezident saylâvları keçirgeni içün Rusiyege qarşı sanktsiyalar quvendirilmesi mumkün olacağını» aqqında ayttı».
Martnıñ 18-nde Rusiyede ve ilhaq etilgen Qırımda prezident saylâvları ötkerildi. Resmiy Kyiv ve bir sıra halqara teşkilâtlarnen beraber dünyanıñ bir çoq devleti yarımadada keçken saylâvlarnı tanımay.
Fevralniñ 16-nda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya cemaatçılığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavlarınıñ neticelerini tanımamağa çağırğan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
ABD prezidenti Donald Trump rusiyeli zenaatdaşı Vladimir Putinnen keçirgen sammitinde Qırımnıñ Rusiyege ait olğanını tanısa bile, amerika Kongressi böyle bir qararğa qol tutmaz, degen fikirni beyan etti «Avrasya demokratik teşebbüsi» halqara ğayrı ticariy teşkilât müdiri Piter Zalmayev Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde.
«Sanktsiyalarnıñ lâğu etilmesi içün Rusiye tarafına doğru atılğan er angi bir adım – atta Donald Trumpnıñ ağzından Qırımnıñ de-facto tanılması içün bir söz çıqqanını farz etsek de – episi bir Kongresste rey berilmek kerek olacaq. İç bir şey qolaylıqnen çezilmey, men bellesem, şimdiki vaziyette Kongressteki ekseriyet böyle şeylerni qol tutmaz. Olar yaqın zamanda bu sanktsiyalarğa qol tutqan ediler», – dep qayd etti mutehassıs.
Rusiyeli siyasetşınas Leonid Radzihovskiy taraflar ilhaq etilgen yarımada meselesine toqunmağa sırası bile kelmez dep ayta eminliknen.
«Açıq-aydın belli ki, esas mesele Suriyenen bağlı olur, zira başqa meseleler de bar: meselâ, amerikalılarnı raatsızlağan rusiyeli hakerler, daima ğalebe qazanuv mevzusı olğan raketa ve cenk başlıqları mevzusı. Ayrıca Koreya, çünki Trump içün Rusiyeniñ ambargoğa qol tutqanı muimdir. Elbette, Ukraina meselesi de – mında bir ilerilev olmaz dep belleyim. Qırım meselesinde iç bir ilerilev olması mumkün degil», – dep yekünledi siyasetşınas.
ABD ve Rusiye prezdentleri Donald Trump ve Vladimir Putin arasındaki körüşüv iyülniñ 16-nda ötkerilmeli. İyün ayınıñ soñunda Trump prezidentniñ Air Force One uçağında jurnalistlerge Putinnen Suriye, Ukraina ve Qırım hususında, ayrıca rus hakerleriniñ amerikan saylâvlarına qarışqanı aqqında qonuşmaq istegeni aqqında aytqan edi.
Donald Trump ve Vladimir Putin eki kere halqara sammit lobilerinde körüşip, iç olmağanda, sekiz kere telefonda laf etken ediler. 2014 senesi Qırım ilhaq etilgen soñ ABD ve Rusiye prezdentleri ayrıca körüşmegen ediler.


text:
Herson vilâyetinde qırımlılar ve memleket içinde köçip kelgenler içün «mesken şeerçikni» qurmağa niyetleneler. Yanvarniñ 13-nde vilâyet devlet memuriyetiniñ toplaşuvında belli teklifler şekillendirildi, dep bildirdi Herson vilâyeti devlet memuriyetiniñ reis muavini Serğiy Kozır.
Onıñ malümatına köre, mesken Geniçeskte 4,5 ga topraqta qurulacaq.
«336 daireli altı dört qatlı eki kirişli ev qurulması beklenile. Leyhanıñ tahminiy fiyatı – 160 mln ğrn», – dep yazdı Herson memurı Facebookta.
Kozırnıñ qayd etkenine köre, al-azırda maliye destek alıp, qurucılıqnı başlatmaq içün Ukraina cemiyet ve topraq inkişafı nazirligine muracaat azırlanıla.
2019 senesi dekabrniñ 19-nda Ukraina baş naziriniñ muavini Dmıtro Kuleba «Kalançak» keçiş noqtasında hızmet alanını açtı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Martnıñ 16-sı, cuma künü, Kreml nezaretindeki Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi «26 fevral işi» boyunca taqiqatını bitirdi. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa advokat Edem Semedlâyev ikâye etip berdi.
«Men vesiqalar tercimansız tizilgeni sebebinden sorğulav protokolını alıp taşlanması içün muracaat ettim. Advokat Aleksandr Solodkov fevralniñ 26-sındaki vaqialar aqqında Sergey Aksönov bergen intervyusınıñ seyir etilmesini rica etti. Mahkeme ekisini de red etti. Mahkeme taqiqatı bunen yekünlendi», – dedi advokat.
Onıñ sözlerine binaen, nevbetteki oturışuv martnıñ 28-ne tayinlengen.
2015 senesinde bir gruppa qırımtatar faallerine qarşı, 2014 senesi fevralniñ 26-sında Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingde iştirak etkenleri içün mahkeme başlatıldı. Olar kütleviy nizamsızlıqlarda iştirak etkenlerinde qabaatlandı.
Daa soñra mahkeme «26-nci fevral işi»ni ekige ayırdı: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nabiyevniñ işinden ayırıldı.
Rusiye akimiyeti oktâbrniñ 25-nde Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umerov ve Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Qırımnıñ Aqşeyh (Razdolnoye) rayonında mesken evniñ yanğınını söndürgende, eki elâk olğan adamnıñ - qadın ve balanıñ - cesetlerini taptılar. Bunı Qırım ve Aqyar boyunca Rusiye tahqiqat komiteti bildirdi.
"Bugün saat 4-te saba Aqşeyh qasabasınıñ Vostoçnaya soqağında mesken ev yanğanı aqqında beyan etildi. Yanğınnı söndürgende 30 yaşındaki qadın ve 2 yaşındaki oğlu ölü tapıldı. Meftanıñ aqayı hastahanede komada yata", - bildirdi müessiseniñ matbuat hızmeti.
Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, bir kün evel qadın ve olarnen yaşagan ağasınıñ arasında ev saipliginen bağlı qavğa çıqtı, neticede aqay evni yaqıp qaçtı.
"Onıñ cesedi evden uzaq degil bir yerde tapıldı, o özüni öldürdi", - qoştılar matbuat hızmetinde.
Martta Keriçte Kirova soqağındaki beş qatlı mesken evniñ ekinci qatında balkonda yanğın oldı, üç adam tahliye etildi.
Daa evel Aqmescitte mesken evdeki yanğında dört adam elâk oldı.
Qırımnıñ Seyitler (Nijnegorsk) rayonında Caytamğalı (Yemelyanovka) köyünde martnıñ 17-sinde şahsiy evde yanığn oldı, neticede bir aqay elâk oldı.
Fevralniñ 13-ünde gece Kefede Galereynaya soqağında yanğın oldı, onıñ sebebinden beş qatlı evniñ 15 sakinini tahliye ettiler.


text:
Jons Hopkins Universitetindeki Sistema tedqiqatları merkeziniñ malümatına köre, dünyada bir afta içinde aman-aman 3,4 million yañı hasta qayd etilgen, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bir afta içinde dünyada 4,5 milliondan ziyade yañı vaqia qayd etildi.
Umumen pandemiya başlağanından berli dünyada 80,7 milliondan ziyade adam hastalandı, tahminen 45,7 million tedaviylendi ve 1764317 öldi.
Dekabrniñ 27-nde Avropa Birliginde COVID-19dan kütleviy aşılama başlandı. Keçenlerde AB memlektelerine Pfizer-BioNTech preparatınıñ on biñlernen dozası ketirildi. İlk nevbette qartlar ve tibbiyet hadimleri aşılanacaq.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye mudafaa naziri Sergey Şoygu Donetsk civarında tüşken «Boeing» içün mesülietni Ukraina reberliine yükledi.
Şoygu Malayziya mudafaa naziri ile körüşip, Ukraina kendi problemlerini «küç qullanmayıp» çezse edi, facia da olmaz edi, dep ayttı, haber ete Azatlıq Radiosı.
Malayziya arbiy nazirliginiñ yolbaşçısı Hişamuddin Huseyn «Boeing» faciasınıñ taqiqatını muzakere etmek içün çarşenbe künü Moskvağa keldi. Tünevin nazir Kiyevde bulunıp, uçaq qazasınıñ taqiqatı boyunca Ukraina devlet komissiyasınıñ yolbaşçısı Vladimir Groysman ile körüşti. Rusiye ziyaretinden soñ Malayziya naziri Felemenkke yol alacaq.
Malaysia Airlines şirketine ait «Boeing-777» iyül 17-de Donetsk civarında tüşti. Ukraina akimiyeti bu qazada Rusiyege qol tutqan memleket şarqındaki separatistlerni qabaatlay.
Salı künü Felemenk havfsızlıq Keñeşi Malaysia Airlines MH17 şirketiniñ uçaq felâketi aqqında taqiqat komissiyasınıñ birinci esabatını aydınlattı. Ekspertlerniñ zanınca, uçaqqa «tıştan» bir de bir obyekt tüşti, lâkin raketa çeşiti aytılmay.


text:
Almaniya kantsleri Angela Merkelniñ memuriyeti işğal altındaki Qırımda mahküm etilip, soñradan Rusiye akimiyeti tarafından Türkiyege teslim etilgen ve bügün Türkiyeden Ahtem Çiygoz ile beraber qaytqan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ muavini İlmi Umerovnı tedavi etmege azır olğanı aqqında bilidirdi. Bu aqta Qırımtatar liderlerinen prezident memuriyetinde körüşüken devlet yolbaşçısı Petro Poroşenko bidirdi. O, Umerovnıñ tedavi etilecegi aqqınnda Almaniya tarafı bügün haber etkenini qayd etti.
«Ahtem ve İlminiñ, albuki bayağı raatsız olğan İlminiñ qudret ve dayanma küçleri, halqara birdemlik timsalidir. Şimdiçik maña haber etigenine köre, sizler de haberdarsıñız ki, bizim almaniyalı dost ve partnörlarımız, İlmini daa ziyade qıynamayıp yibermeleri içün, doğrudan Qırımda oña kerek yardımnı kösterecek ediler. İşte şimdi kantsler Merkelniñ ofisi kerek yardım köstermege azır olğanını tasdıqladı», – dedi Poroşenko.
Ukrainalı esirlerniñ azat etilmesinen bağlı iş eñ birinci yerdedir.
Daa evel 60 yaşındaki İlmi Umerov ilerilemekte olğan Parkinson, basım ve şeker hastalığına tutulğanı aqqında haber etilgen edi.
Prezident Petro Poroşenko taa keçken seneniñ küz aylârında, Almaniya kantsleri Angela Merkelge Qırımtatar Milliy Meclisiniñ muavini İlmi Umerovke Almaniyada tedavi olmasına imkân berilmesini rica etken edi.
Qırımtatat Milliy Meclisiniñ muavini İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznı ketirgen uçaq oktâbrniñ 27-nde «Borispol» ava limanına kelip qondı.
Azat etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ muavini İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoz oktâbrniñ 26-sı, cumamaqşamı künü Ankarada Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan körüşken edi.
İşğal altındaki Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov oktâbrniñ 25-ndeTürkiyege teslim etilgen edi.
Ğayrı resmiy malümatqa köre, Ahtem Çiygoznen İlmi Umerovnıñ teslim etilmesi boyunca Türkiye Cumhuriyetiniñ prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen yapqan soñki körüşüvi esnasında añlaşqanlar.
Rusiye Devlet Duması, prezident Vladimir Putinden qırımtatar milliy areketiniñ liderleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznıñ afu etilmesini, Qırım musulmanlarınıñ müftisi Emirali Ablayev rica etken eken dep ayta.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde Umerovnı eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etip, eki yıl devamında açıq faaliyetnen oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqış yapmasını yasaqlanğan edi. Umerov kutleviy surette separatizmge çağırmaqta qabaatlanğan edi. Onıñ özü oña qarşı qozğatılğan cinaiy iş siyasiy renk taşığanını aytqan edi.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi. O, 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alınğan edi. Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Çiygoznı kutleviy nizamsızlıqlar teşkil etmekte qabaatlay.


text:
Moskovadan kelgen çift - Saşa ve Selena Zurbaganskiyler, ilhaq etilgen Qırımğa terek üstünde qurulğan meskenge köçti.
Qırım.Aqiqat bilgeni kibi, aqay-apay 2014 senesinden berli köçebelerdir ve endi bir yıldan çoq Qırımda "terek evcigi"nde yaşaylar - anda olar raatlana, şu yerde turğan köpçekli evde ise yuqlaylar ve aş pişireler.
Aleksandr kecmirşte inşaat şirketiniñ müdiri, elektron aqçası saasında mütehassıs edi. Selena maliye bazarında çalıştı ve uquqçılıqnen oğraştı. Evelde olar Moskovanın merkezinde yaşadı, olarnıñ biznesi bar edi, amma, çift aytqanı kibi, ilhaq etilgen Qırımda yasamaq içün bundan vazgeçtiler.
"Biz begengenimiz kibi yaşaymız", - añlata aqay-apay.
Olarnıñ aytqanına köre, bütün qorantaları ve dört balası Rusiye qaldılar, amma olarnıñ yaşayış tarzına qol tutalar.
Çift, Qırımda ukrain ve qırımtatar tilini ögrenip başlağanlarını ayttılar. Amma Rusiye ile Ukraina munasebetleriniñ muzakeresinden vazgeçeler.
Daa tafsilâtlı Qırım.Aqiqatnıñ süjetinde seyir etiniz.


text:
İşğal etilgen Qırımda Rusiye quvetçileri Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen Muslim Aliyevniñ qızı Gülsum Aliyevanı dört saattan berli tuta. Onı yarımada ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tutqanlar.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ haber etkenine köre, Aliyeva Rusiye politsiyasınıñ bölüginde qala.
Tuvğanları onı politsiya binasınıñ azbarında bekley.
Gülsum Aliyeva Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tutulğan soñ Ermeni Bazardaki Rusiye politsiyasınıñ bölügine alıp ketirildi. Advokatnıñ aytqanına köre, Gülsumnıñ yanında oña qarşı cinaiy dava qapatılğanına dair bütün vesiqaları bar edi.
«Qırım birdemligi» birleşmesiniñ malümatına köre, Aliyeva tibbiy vesiqalarnı resmiyleştirmek ve ihtisasiy tibbiy mesleat almaq içün Hersonğa kete edi.
Rusiye quvet müessiseleriniñ izaatları şimdilik yoq.
Qırım.Aqiqat, vaziyetni közetip, tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
2018 senesi iyül ayında Rusiye telükesizlik organlarınıñ hadimleri Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» iştirakçisi Muslim Aliyevniñ evinde «tahqiqat tedbirler» keçirgeni aqqında haber etilgen edi. Daa soñra belli olğanına köre, onıñ üyken qızı Gülsum Aliyevağa protokol tizilgen. O, Facebookta paylaşqanları içün Rusiye CK (milletlerara zıddiyet çıqaruv) 282-nci maddesine köre qabaatlanğan edi.
2019 senesi yanvar ayında Aluştadaki Tahqiqat bölügi Gülsum Aliyevağa qarşı cinaiy davanı qapattı.
2019 senesi iyünniñ 12-nde Gülsum Aliyeva Facebookta paylaşqanları içün «nefret ya da duşmanlıq doğurğanında» (Rusiye MCK 20.3.1 maddesi) qabaatlanıp, memuriy sıñırda Rusiye quvetçileri tarafından tutuldı. Bir qaç künden soñ Aluştanıñ Rusiye prokuraturası Gülsum Aliyevanıñ memuriy davasını toqtatıp, mesüliyetke çeküv müddeti bitti, dep bildirdi.


text:
Ekspert, faal, siyasetçi ve jurnalistler Herson vilâyetiniñ bazı rayonlarında qırımtatarlarnıñ milliy territorial cumhuriyetni qurmaq erte olğanını tüşüneler.
Bunı «Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını temin etüvde ukrain yolu» konferentsiyasında Pilip Orlik adına demokratiya İnstitutınıñ eksperti Natalya Belitser taqdim etken tedqiq neticeleri tasdıqlay, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Onıñ aytqanına köre, tedqiq devamında Ukrainanıñ farqlı vilâyetlerinde cemaat, jurnalist ve ekspertler soraştırıldı.
«Rey bergenler deyler ki, Herson vilâyetinde qırımtatarlarnıñ milliy territorial cumhuriyetiniñ meydanğa ketirilmesi ya belli degil, ya da ğayet davalı mesele ve yerli ealiniñ zıddiyetini qarşılıq olaraq ala bile», – dedi Belitser.
Tedqiqçiniñ bildirgenine köre, Ukraina cemiyeti qırımtatar cumhuriyetiniñ kerekligini añlasın dep, bir sıra malümat maarif kampaniyalarnı keçirmeli ve tamır halqlar uquğını qoruv saasında halqara uquq aletlerini añlatmalı.
Konferentsiyada bulunğan qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev dedi ki, milliy territorial cumhuriyet qurulması – Ukraina akimiyetine amelge keçirmege qıyın olacaq bir vazifedir.
«Ğaye şundan ibaret ki, Qırımğa yaqın Hurson vilâyetiniñ bazı rayonlarını Qırım Muhtar Cumhuriyetine qoşmaq kerek. Bu ğayet qıyın vazife, çünki Anayasa deñişmeleri kirsetilmek kerek», – dedi Cemilev.
Onıñ aytqanına köre, al-azırda QMC sıñırlarını kenişletüv munaqaşaları devam etmekte, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ise Herson vilâyetinde cumhuriyet olmasına qoltuta.


text:
İşğal etilgen Keriçte 93000 Rusiye pasportı berildi. Bunı «pasportlarnı berüv noqtasınıñ» yolbaşçısı Sergey Brage matbuat konferentsiyasında bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Keriçniñ 96 000 sakini Rusiye Federatsiyası vatandaşınıñ pasport resmiyleştirilmesi içün vesiqalarını teslim etti, olardan 93 000 kişi pasportnı elde etti.
Keriçte, FMH malümatına köre, tahminen 117 000 saylayıcı bar, onıñ içün Rusiye pasportını aluv meselesi saylavlar arfesinde ğayet aktual ola.
Aqyar «akimiyetiniñ» malümatına köre, şeer sakinleriniñ üçte ekisi Rusiye pasportını aldı. Memurlar bildireler ki, Aqyar saylayıcılarınıñ şeer cedveline 302 biñ insan kirsetildi, olardan 197 biñ kişi Rusiye pasportını elde etti.
Yerli kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, Rusiye pasportını alğan qırımlılar müür ve imza olmağanını qayd etip başladılar. Böyle etip, olarnıñ kerçek ya da sahte olması büyük şübe doğura.


text:
Qırımda qırımtatarlarğa qarşı cezalavnıñ yañı dalğası başlandı. Bunı Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev öz Facebook saifesinde bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Olarnıñ artından turğanlar işbu repressiyalarnı körmey bile. Evel olğanı kibi, kene insanlar ğayıp olmağa başladı, cesetleri tapıla, diger ğayıp olğandar aqqında alâ daa haber yoq. Olarnı tutıp esir etken insanlar formağa kiyngenine baqmadan, resmiy malümat yoqtır», – dey Smedlâyev.
Onıñ sözlerine köre, endi bu repressiyalarnıñ «susqan qafadarları, bazıda doğru iştirakçileri» Qırımnıñ Rusiye akimiyeti ile işbirlikte bulunğan qırımtatarları ola.
«Yaqında İçki qasabasında sakinlerniñ özüni qırımtatarlarğa ait etken ve halqımız içün ölmege ant etken memur ile körüşüvi keçti. Körüşüvde onıñ bu vazifede yapqan faydalı işleri aqqında bilmege istegenler de bar edi. Belki, tuvğan tilniñ saqlanuvında yarıdm etti, belki, qanunsızca apiste bulunğan semetdeşi, çoq babalı qoranta başı Ali Asanovıñ azat etilmesine irişti. İşte, bu sual ve meselelerniñ al etilmesi yerinde başqa yolnı sayladılar. Memur ile körüşüv iştirakçileriniñ evlerine politsiya hadimleri tintüv ile keldiler», – dedi Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi.
O şunı da qayd etti ki, tintüv sebebini politsiya hadimleri ğayıp olğan mopedniñ qıdıruvı ile añlattılar, faqat tintüv esasen evlerinde, yataq odalarında ve çamaşır dolaplarında keçirildi.
«Repressiyalarnıñ nevbetteki dalğasıdır, maqsadı – öyle de çoq qonuşmağan qırımtatar halqını sustırmaqtır», – dedi Smedlâyev.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Bunı Qırım «parlamentiniñ» matbuat hızmeti bildire.
Tedbir Yaltada, Livadiya saray-müzeyinde ötkerilecek.
«Forumda Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov maruzasınen çıqışta bulunacaq. Qırım Cumhuriyetiniñ yolbaşçı vazifelerini eda etken Sergey Aksönov, Qırım Federal bölgesinde Rusiye Federatsiyası Prezidentiniñ Vekâletli Vekili Oleg Belaventsev, Federal meclisi Federatsiya Şurası reisiniñ birinci muavini Aleksandr Torşinniñ çıqışları da planlaştırıla», – dep aytıla ilânda.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, tedbirde siyasiy erbaplar, siyasetşınas, medeniy-maarif ve ilmiy dairelerniñ temsilcileri iştirak etecek.
«Tedbir soñunda Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurası ve Rostov vilâyetiniñ Qanun çıqarıcı Meclisi arasında işbirlik aqqında Añlaşma imzalanacaq», – dep bildireler Qırım «parlamentinde».
Rusiye vekillerinden ğayrı tedbirde başqaları iştirak etecekmi-yoqmı matbuat hızmeti bildirmey.


text:
Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırımnıñ prokurorı Natalya Poklonskaya aprel 6-da Rusiye prezidentiniñ sürgün olunğan halqlarnıñ reabilitatsiyasına dair buyruğınıñ yerine ketirilmesi meseleleri boyunca vatandaşlarnı qabul etmege niyetlendi.
Bunı Qırım Rusiye prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Yerli sakinler nezaret hızmetiniñ reberine sürgün olunğanlarnıñ içtimaiy meselelerinen bağlı sual bere bileler: mesken, gaz meselesi, topraq damartılarınıñ resmiyleştirilmesi, em de reabilitatsiya spravkalarınıñ berilmesi», – dep aytıla haberde.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin 2014 senesi aprel ayında, Rusiye ukrain Qırımını işğal etken soñ, repressiyalarğa oğratılğan qırımtatarlar ve Qırımnıñ diger halqlarınıñ reabilitatsiyası aqqında buyruqnı imzalağan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Avropa İnsan aqları mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ mesleatçısı İsmet Yükselniñ Rusiyege qarşı şikâyetini qabul etti.
Bunı 2015 senesi mart 18 künü sanı ile Strasbourgtan (Frenkistan) kelgen mektüpte İsmet Yükselniñ Rusiye ve Avropada adliyecisi İllarion Vasilyevge bildirdiler, dep haber ete QHA.
Adliyeciniñ bildirgenine köre, belli bir müddetten soñ muracaatnı ya red etecekler, ya da Rusiye ükümetine şikâyet mündericesi aqqında haber etecekler.
Yükselniñ adliyecisi Avropa mahkemesine Rusiye tarafından İnsan aqları ve serbestligini qoruv konventsiyasınıñ bir sıra maddeleriniñ bozulmasından şikâyet etti: ariza bergenniñ şahsiy yaşayışına kirişüv, areket serbestligini sıñırlav, qanunsız sürgünlik, ayırım, adaletsiz mahkeme, mal-mülk aqlarınıñ bozulması. Bu Rusiyeniñ Yükselge Qırımğa kiriş yasağı ile bağlı.
İsmet Yüksel Rusiyeniñ FSB qararına itiraz bildirmek içün mahkemede dava açqan edi. Şikâyet em Aqmescit, em de Moskvada berilgen edi. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi şikâyetni baqmadı. Moskvanıñ Meşçanskiy rayon mahkemesi İsmet Yükselniñ işini yanvar 22-de baqtı. FSB vekilleri mahkemege kelmediler. Soñra FSB muracaatınen işni Moskva şeer mahkemesine berdiler.
Qırımtatar halqınıñ liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ da yarımada işğalinden soñ Qırımğa kirişleri yasaq etildi.


text:
Büyük Britaniya ve Şimali İrlandiya Birleşken Qırallığı Avropa Birliginden çıqtı. Bu Brusselde saat 00:00 oldı, bildire Azatlıq Radiosı.
Endi Büyük Britaniya 2020 senesiniñ soñunace sürecek keçüv devrine keçti. Bu vaqıt devamında London Avropa Birliginen iqtisadiy işbirlik ve telükesizlik siyasetini muzakere etecek.
Büyük Britaniya, 47 yıllıq azalığından soñ 27 iştirakçi memleketniñ blokunı taşlap ketken, AB-nden çıqqan ilk ülke oldı.
Yılnıñ soñuna qadar Büyük Britaniya Avropa Birliginiñ qaidelerine uyacaq, amma Avropa institutlarında onıñ vekilleri olmaycaq.
Daa evel Büyük Britanuya qıraliçesi II Elizabeth, ülkeniñ Avropa Birliginden çıqışı aqqında devlet parlamenti qabul etken vesiqanı imzaladı. Bundan soñ vesiqa qanun olıp sayılıp başladı.
2016 yılnıñ iyün 23-ünde Britaniya sekinleriniñ 51,9%-ı Brexitke qol tuttı, oña qarşı ise 48,11% çıqtı.


text:
Qırımtatarlar içkini alğışlamasa da, Qırımnıñ işğalci akimiyeti içki satuvına sıñırsız irişimni açtı. Bunı Vesti ukrain radiosına Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Anda içki çoq olacaqtır. Bizde bu kibi tedbirlerde içki içilmey, amma bu sene akimiyet içkige sıñırsız irişimni açtı», – dedi Refat Çubarov.
Bundan da ğayrı, Qırımtatar Milliy Meclis reisi tedbirge mektep talebelerini ketirgenleri aqta bildire.
«Diger millet vekillerini ketireler. Aqyardan Rusiyelilerni ketirgenleri aqta haber keldi. Talebe, balalarnıñ sayısı çoqtır», – dey Çubarov.
Evel Qırım.Aqiqat haber etkeni kibi, Qırım ükümeti Hıdırlezge 40 biñ insannıñ qoşulması aqta ayta eken.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Bağçasaray regional meclisiniñ toplaşuvında aprel 18-de Qırımnıñ şimdiki akimiyeti qırımtatarlarnıñ milliy bayramı Hıdırlez ile bağlı tedbirlerde iştirak etmemek qararı qabul etildi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov aprel 26-da aydınlatılğan muracaatında Qırım akimiyeti Hıdırlez bayramını qırımtatar halqını bölmek içün qullana, – dep aytqan edi.


text:
Bu sene Oraza bayramında Qırım camileri rıqma-rıq tolu. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, keç qalğanlar özüne yer tapıp olamay ediler.
«Musulman bayramları künleri bile camilerde o qadar adam körmedim. Camilerge daa çoq gençler kelgenine quvanam. Oraza bayramı – orazadan soñ kelgen büyük bayram. Bu sene aman-aman bütün musulman tanışlarım oraza tuttı. Oraza bay ve fuqarelerni bir ete, zenginlerge fuqare adamlarnıñ duyğularını is etmege yardım ete, meramet ve şefqat aqqında hatırlamağa imkân bere. İslâm – ikmetli bir din», – dep ayttı qırımtatar milliy areketiniñ veteranı, Qarasuvbazar sakini Abdureşit Cepparov Qırım.Aqiqat mühbirine.
Bu sene Qarasuvbazarda iş adamı Resul Velilâyevniñ maddiy yardımı sayesinde büyük Cuma cami açıldı. Al-azırda cami Qırım musulmanları Diniy idaresine ait.


text:
Avropa Birligi ortaq memleketlerine koronavirus pandemiyası ile küreşlerine 15,6 milliard euro bermege qarar aldı, Ukraina içün 190 mln euro berilmesi planlaştırıla. Bu aqta Azatlıq Radiosı haber ete.
«Bugün Avropa Komissiyası ve Yuqarı vekili Avropa Birliginiñ memleketlerniñ koronavirus ile küreşte ğayretlerine qol tutuvına işançlı ve maqsatlı destek planını azırladılar. Avropa Birliginiñ areketleri ortaq memleketleriniñ peyda olğan sağlıq ve gumanitar ihtiyacları saasındaki buhrannı al etüv, sağlıq, suv ve sanitariya sistemalarınıñ pekitilüvi, olarnıñ pandemiya ile küreşke azırlıq ve tedqiq içün imkânlar, içtimaiy-iqtisadiy tesir yımşatıluvına celp etilecektir. Bu areketlerge qol tutmaq içün Avropa Birligi tış faaliyet resursları sayesinde ortaq memleketlerine 15,6 mlrd eurodan çoq maddiy yardım kösterecek», – dep aytıla Avropa komissiyasınıñ matbuat hızmeti haberinde.
Avropa komissiyasınıñ malümatına köre, Ukraina kirgen «Şarqiy işbirligi» memleketlerine Avropa Birligi 962 mln euro ayıracaq, olardan 190 million Ukraina içündir.
«Ukrainağa – 190 mln euro acele ve qısqa müddetli ihtiyaclarına qol tutmaq içün», – dep aytıla haberde.
Martnıñ 30-nda haber etilgenine köre, Avropa Birligi Ukrainağa koronavirus ile küreşine 80 mln euro berecek.
Amerika Birleşken Devletleri ise Ukrainağa 1,2 million dollar fiyatında tibbiy ve gumanitar yardım yollaycaq, dep bildirdi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatar resurs merkeziniñ idare yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev işğal etilgen Qırımdaki Rusiye mahkemesi tarafından qıdırıla, dep bildire fevralniñ 13-nde Qırım aq qorçalayıcı gruppası Qırımnıñ Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ qararına esaslanıp.
Aq qorçalayıcılarnıñ bildirgenine köre, Qırımda Bariyevge qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1-inci maddesi 2-nci qısmına istinaden (Kütleviy haber vastalarında Rusiye topraq bütünligini bozmaq çağıruvları) açıldı ve Eskender Bariyevniñ qabaatlı olaraq celp etilüv qararı çıqarıldı.
Olarnıñ malümatına köre, 2018 senesi dekabrniñ 24-nde Kreml kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi, Bariyevni Rusiyege ketirilgen ya da Rusiyede yaqalanğan kününden başlap 2 ayğa nezaret altına almağa qarar berdi.
Qırım Yuqarı mahkemesi bu qararnı deñiştirmedi.
Qırım aq qorçalayıcı gruppası, faalniñ taqip etilüvi cemaat ve siyasiy faaliyetinen bağlı, dep tahmin ete. Qırım.Aqiqat Eskender Bariyevden izaat almağa tırışa.
2018 senesi dekabr ayında Eskender Bariyev, işğal altındaki Qırımda yaşağan soy-sopları Rusiye FSBsi hadimleri tarafından sorğuğa çağırıldı, dep bildirgen edi.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, 60-tan ziyade Ukraina vatandaşı Rusiye ve işğal altındaki Qırımda siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum etilgen edi. Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyege 300 kere narazılıq bildirip, anda tutulğan ukrainalılarnıñ azat etilmesini talap etti.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
İşğal etilgen Qırım akimiyeti Qırımda bir Müftiyat olacağını vade ete, – Qırım musulmanları Qurultayında saylanğan, yani Qırım musulmanları Diniy idaresi.
Bunı Qırım musulmanları Müftisi haci Emirali Ablayev yarımadada «Tavriya Müftiyatınıñ» meydanğa ketirilmesi muzakere etilgen «tögerek masadan» soñ bildirdi.
Sentâbrniñ 8-de olıp keçken körüşüvde Qırım musulmanları Müftisi haci Emirali Ablayev, Rusiye Müftiler şurasınıñ Reisi Ravil hazrat Gaynutdin, em de Qırım memurları ve arbiyleri bulundılar.
Haci Emirali Ablayev Kezlevdeki «Han-Cami» diniy cemiyetinen bağlı vaqialarnıñ muzakeresi aqqında tarif etti.
«Elbet de, bizler «Tavriya müftiyatınıñ» peyda olmasını muzakere ettik, akimiyet Qırımda bir Müftiyat – Qırım musulmanları Qurultayında saylanğan, yani Qırım musulmanları Diniy idaresi olacağını vade etti, ekinci organ olmaycaq, yalıñız Qırım Müftiyatınen çalışacaqlar. Bizler Kezlev vaqiaları, Kezlev camisiniñ zapt etilüvini muzakere ettik, akimiyet böyle bir şey imkânsız olğanını ayttı», – dep ayttı Müfti.
Rusiye Müftiler Şurasınıñ Reisi Ravil hazrat Gaynutdin Qırım musulmanları Müftisi haci Emirali Ablayevge tögerek masada iştirak etmek daveti içün teşekkürler bildirdi. Bu tögerek masa taraflar fikirlernen paylaşmağa azır olğanını kösterdi, – dep bildirdi Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti.


text:
Ukraina Mudafaa ve Milliy Havfsızlıq Şurasında (MMHŞ), yasaqlanğan Rusiye içtimaiy ağları ve saytlarına qarşı sanktsiyalar lâğu etilmedi, dep bildireler. "Sanktsiyalarnıñ lâğu etilmesi aqqında beyanat sayısı çoqlaşqanından soñ", MMHŞ böyle bildirüvni öz saytında derc etti, dep bildire Azatlıq Radiosı.
"Sanktsiyalar aqqında" Ukraina qanunına köre, sanktsiyalarnıñ qullanuvı, lâğu etilmesi ya da deñiştirilmesi aqqında qararlarnı, sırf Ukraina Yuqarı Radası, Ukraina prezidenti, Ukraina Nazirler Kabineti, Ukraina Havfsızlıq Hızmeti ve Ukraina Milliy Bankı teklifleri esasında Ukraina Mudafaa ve Milliy Havfsızlıq Şurası tarafından qabul oluna. MMHŞ qararına köre Prezident fermanı ile kirsetilgen sanktsiyalarnıñ kerçekleştirilmesini ve közetüvini, Ukraina Milliy Bankı ve Ukraina Havfsızlıq Hızmetinen beraberlikte, Ukraina Nazirler Kabineti becere", - dep htırlattılar MMHŞde.
2017 senesi baarden berli, Ukrainada "Yandex" servisi, Mail.ru gruppasınıñ saytları, "VKontakte" ve "Odnoklassniki" rusiye içtimaiy ağları yasaqlanğan. MMHŞ, olar Ukraina "milliy havfsızlığına telüke ola bile", dep sayalar.


text:
Qırımda rusiyeli Tahqiqat komiteti Saq rayonınıñ 45 yaşındaki sakinini öldürüvde qabaatlap, mahkemege cinaiy davanı yolladı. Bunı müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
"Aqay, yolda rastkelgen qadınnen bir qaç kere tanışmağa tırıştı, amma red etildi. Soñra onı toqal nesnenen boynuna urıp, oña ücüm etti. Bundan soñ qadın vefat etti. Aqay başta Saq rayonından, soñra Aqyarda saqlana edi", - denile beyanatta.
Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, aqaynı bundan evel bir qaç kere cinaiy mesuliyetke, şu sıradan "oğlan balanıñ öldürüvi" içün celp ete ediler.
Müessise, aqay qabbatını bütünley tanığanını ve tahqiqat eksperimenti vaqtında cinayetni nasıl yapqanını aytıp bergenini ve köstergenini qoştılar.
Qabaatlanğannıñ açıq tefsirleri yoq.


text:
Arxeoloğtar Xäybulla rayonında üźensälekle asış yahağan. Stärletamaq pedağoğiya akademiyahı ğalimdarı rayon bilämälärendäge Qurğandarźa qaźıu eştäre alıp barğanda bronza häm timer äyberźärgä yulıqqan. Tarixsılar äyteüensä, bında bay qatlam wäkile erlängän. Tabılğan baş höyägenä qarağanda, ul qatın keşeneñ qäbere. Qurğan satır formahında ağastan yahalğan, beyeklege 3-5 metr samahı.
Arxeoloğtar qurğan beźźeñ erağa tiklemge 5-se -4 se bıuattar arahı, irtä harmat mäźäniäte osorona oqşağan tigän fekerźä.


text:
Sergey Aksakov iśtälegenä arnap uźğarılğan xalıq–ara bayram yıl hayın qupıraytıp uźğarıla. Bıyıl ul 17-se tapqır ütkärelä.
Bayram tantanaları Öfölä başlandı. Bında Aksakov isemendäge Bötä Räsäy premiyahı laureattarı täbriklände. Premiya ber–nisä yıl elek Başqortostan Prezidentı täqdime buyınsa oyoştorolğaynı. Törlö yıldarźa aqsalata büläkkä Vasiliy Belov, Valeriy Ganiçev, Valentin Rasputin häm Mixail Çvanov keüek urıś yaźıusıları layıq buldı. Aksakov bayramı qunaqtarın şulay uq Öfö rayonınıñ Zubovo qasabahında, Qırmıśqalı rayonınıñ İśke Qıyışqı, Bäläbäy rayonınıñ ,,Nadejdino,, auılındağı tarixi-mäźäni üźäktä lä kötälär. Bıyıl ul Başqortostandıñ Räsäygä quşılıuına 450 yıl tulıuğa arnap uźğarıla.
B Fatqullin, Öfö


text:
Rusiye prezidenti saylavlarına öz namzetini köstergen belli alıpbarıcı Kseniya Sobçak, Qırım aqqında aytqan sözleri sebebinden, Rusiyeniñ General prokuraturası teşkerüvler başlağanı aqqında haber etti.
«Endi General prokuraturanıñ teşkerüvleri başladı, olar, men Qırım aqqında aytqan sözlerimi teşkereler, biz resmiy mektüp aldıq», – dep haber etti Sobçak, «Eho Moskvı» radiosınıñ efirinde.
Sobçak tahmin etkenine köre, onıñ ibareleri, onıñ elektron reytingine urğandır. Özüniñ areketleini izaatlağanda, Sobçak, «müim olğan şeyler aqqında aqiqatnı aytmağa keldim», dedi.
Hatırlatamız, Kseniya Sobçak 24 oktâbr künü, Rusiye prezidenti saylavları boyunca yapqan çıqışında, Rusiye öz mecburiyetlerini bozdı, amma Qırım meselesini laqırdı etmek kerek, çünki yarımadada «bir çoq rusiyeli bardır», dedi.
«Halqara qanun boyunca, Qırım Ukrainağa baqadır. Vesselâm», – dep ayttı Sobçak.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Qırım ve Donbass sakinlerine yardım etmek ve qol tutmaq içün Ukraina tasil ve ilim nazirliginiñ resmiy saytında bunıñnen bağlı bölük açıldı.
Ükümet portalınıñ malümatına köre, bu bölükni saytnıñ baş saifesinde tapmaq mümkün.
Mında Qırım, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ abituriyentleri içün tışqı mustaqil imtianlar ve aliy oquv yurtlarında kiriş kampaniyası aqqında malümat mevcut.
Tasil nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire ki, rubrikada yañı malümat ve vesiqalar yerleştirilecek.
Bundan evel işğal etilgen Qırım ve üç aydan berli Rusiye boyevikleri tarafından çekiştirilgen Donetskten mecburen köçip kelgenler içün ükümet saytı çalışıp başladı.


text:
Soñğı atnada da Törkiäneñ kön tärtibendä ğomum saylawlar häm terrorçılıq mäs’äläre bar ide.
Tışqı eşlär ministrı häm premyer-ministr urınbasarı Abdullah Gül Ğiraqnıñ tönyağına xärbi operatsiya ütkärelü mäs’äläsendä parlamentnıñ saylawlar aldınnan cıyıluı häm kürsätmä çığaruı ixtimalınıñ da bula aluın äytte. Gül: “İñ yaxşıdan iñ naçar ssenariyğa xätle böten plannarnıñ östäldä buluına” işarä itep: “Läkin böten bolarnı cämäğätçelek häm matbuğat aldında söyläşä başlasaq, uñışsız bulırbız, çönki biredä xärbilärebezneñ iminlege turında süz bara, böten bolarnı da uylarğa kiräk. Ämma bu köräşne yasamasağız, ul çaqta tağın da zurraq qayğı-xäsrätlär yäşäner,” – dip belderde.
Terrorçılıq belän köräşneñ xärbi häm politsiya tışındağı faktorlarınıñ da ähämiyätenä iğtibarnı yünältüçe ministr Gül: “Diyarbakırda soñğı 3 yılda 100 awılğa su birelgän. Törekçä öyrätmägän keşedän närsä kötärgä bula? Berençe tapqır bez balalarğa törekçä öyrätäbez,” – dip açıqladı.
Şul uq waqıtta saylawaldı cıyınnarı da esse hawalarğa qaramastan däwam itelä. Partiyälär uram cıyınnarın ğadättä töştän soñ kiçkä taba ütkärä. Partiya liderların tıñlaw öçen cıyılğan xalıqqa isä qoyaştan saqlanu öçen buşlay cäyge baş kiyemnäre, qulçatırlar häm su taratıla.
İñ esse könnären yäşäwçe Törkiyädä bu atna axırınnan başlap cılılıq üz ğadäti torışına keräçäk, dip xäbär itelä. Antalyada 45 däräcä-graduska citkän hawa cılılığı äkrenläp 6-8 däräcägä töşä başlıy. Törkiyäneñ qayber töbäklärendä xätta yawım-töşem dä kötelä.
Säğit Xäyri, Änkara


text:
«Umma» Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Said İsmagilov vatandaşlarnı muqaddes Ramazan ayı kelüvinen hayırladı. Bu aqta o Facebook saifesinde yazdı.
«Ramazan – bu oraza tutma, dua, Quran-i Kerim, qurban ve afu sorama ayıdır. Bu sabır ayıdır, sabır içün mükâfat ise, Cennettir», – dep aytıla hayırlavda.
Ramadan (Ramazan) ayı bütün musulmanlar içün eñ müim ve eñ şerefli bir aydır. 2016 senesi bu ay iyün 5-te küneş batmasınen başlandı ve iyül 4-te aqşam yekünlenecek.
Ramazan yekünlengen soñ musulmanlar Oraza bayramını qayd ete. Üç bayram kününden birinci kün olar bayram namazını qıla, eñ güzel urba kiye, milliy aşlar pişire, bayram sofralarını donata, qomşularnı, soy-sop ve dostlarnı musafirlikke davet ete, ediyelernen musafirlikke bara, quvana ve şeñleneler.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda keçken sene bayram Aqmescitteki Gagarin bağçasında politsiya nezareti astında keçirildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, 2021 senesinde ülke Avropa Birliginde azalıq perspektivasını alacağına eminligini ifade ete.
Yanvarniñ 26-sında Davostaki iqtisadiy forumnıñ çerçivesinde yapqan çıqışından soñ Poroşenko: «Men bütünley eminim ki, Avropa skeptikleriniñ populizminden soñ er şey yahşı olacaq. 2021 yılında deñişecek tek şey – Ukrainanıñ Poloniya ve Litva yardımınen Avropa Birliginde azalıq perspektivasınıñ elde etmesidir», – dedi.
Keçken ayda Poroşenko «yaqın kelecekte» Ukrainanıñ NATO ve Avropa Birliginde azalığı aqqında referendumlar yapılacağını bildirdi.
2017 senesi iyünniñ 11-nde Ukraina vatandaşları içün AB ve «şengen» devletlerine qısqa muddetke barğanda (işke kirmek aqqı berilmeden er 180 kün içinde 90 künge qadar) viza liberalizatsiyası quvet aldı.
2017 senesi sentâbrniñ 1-nde Assotsiatsiya aqqında añlaşma quvet aldı. Bu adım Ukraina ile Avropa Birligi arasında alâqalarnı pekite ve mezkür vesiqa etrafındaki siyasiy adımlar ceryanını yekünley. Añlaşmanıñ bir çoq normaları 2014 senesinden başlap artıq tatbiq etildi, lâkin onıñ tolusınen quvet alması, Brüssel ile Kyiv arasında tış siyaseti, ticaret, adalet, tasil, ilim, tehnologiyalar ve diger beñzer saalarda daa sıq emekdaşlıqnı temin ete.


text:
Rusiye nezaret etken Kezlev şeeriniñ prokuraturası mahkeme üzerinden provayderden bir sıra siteniñ qapatılmasını talap ete. Prokuraturanıñ matbuat hızmeti bildire ki, sekiz saytta özüni öldürmek ve narkotik qullanmaq usulları mevcut.
«İnternet ağı teşkerilgen soñ özüni nasıl öldüre bilmek mümkün olğanını añlatqan 100 usul, em de narkotik satılğan yer, fiyatı ve ödeme usulları ile sekiz sayt tapıldı», – dep aytıla hızmetniñ haberinde.
Moskva tayin etken Kezlev prokurorı mahkemege «uquqqa zıt kelgen internet saifeleriniñ blok etilmesi içün malümatnıñ yasaq etilmesi aqqında» dava açtırdı.
Rusiyege boysunğan Kezlev prokuraturasınıñ davasına esaslanıp qabar nasıl berilecek ve nasıl alınacaq tevsiyelerini aydınlatqan saytlar qapatıldı.
Aynı o künü yarımadada «15 minut» sitesi blok etildi. Saytqa kirgende kiriş sıñırlanğan, dep yazıla. Bunıñ sebebi aydınlatılmay, «mahkeme qararı ya da Rusiye Federatsiyasınıñ qanunları belgilegen diger sebepler» bar, dep aytıla.
Qırımda mahkeme ve Roskomnadzor qararınen qapatılğan saytlar olğan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurası qabul etken qararnı imzaladı, böyle etip Nadejda Savçenko, Oleg Sentsov, Aleksandr Kolçenkoğa qarşı cinaiy işlerge alâqası olğan şahıslar cezalanacaq.
Ukraina prezidentiniñ matbuat hızmeti bildire ki, işbu buyruq derc etilgeninen işke tüşürile.
Ukraina RNBO qararına binaen, cedvelde iqtisadiy ve diger sıñır cezalarına oğraycaq şahıslarnıñ adları mevcut. Bundan ğayrı, Ukraina tışqı işler nazirligi Avropa Birligi, AQŞ ve diger devletlerge aynı cezalarnıñ kirsetilmesi aqqında haber etecek.
Fevral ayında Ukraina öz vatandaşlarına qarşı qanunsız taqip işlerini alıp barğan şahıslarğa nisbeten «Savçenko-Sentsov cedvelini» azırlay, dep bildirilgen edi.
Mart 22-de Rostov vilâyetiniñ Donetsk şeeri mahkemesi Ukraina vatandaşı Nadejda Savçenkonı 22 yılğa qadar apiske aldı. Nadejda Savçenkoğa «sıñırnı qanunsız alda keçkeninden» 30 000 rublelik para cezası berili. Mahkeme Savçenkonı eki Rusiye jurnalistiniñ öldürüvi ile qabaatladı.
Mart 23-te Poroşenko RNBO toplaşıp, Savçenkoğa çıqarılğan üküm sebebinden cezalarnı tasdıqlamalı, dep bildirdi.
Mart 24-te Ukraina Nazirler şurası RNBO «Savçenko cedvelini» qabul etip baqmağa başladı.
Keçken sene avgust 25-de Rusiye mahkemesi ukrain rejisseri Oleg Sentsovğa 20 yıl apis cezasını berdi. Faal Aleksandr Kolçenko 10 yılğa qadar azatlıqtan marum etildi. Olarnı Qırımda terakt azırlaması ile mahküm ettiler. Ekisi de qabaatlarını red etip, iş siyasiy sebeplerden açılğanını bildire.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov aytqanı kibi, Bütündünya qırımtatarlarnıñ kongressi 2015 senesi avgust 1-2 künleri Ankarada (Türkiye) keçecek.
Bunı o Facebookta yazdı.
«Qırımtatar cemaat, siyasiy teşkilâtları ve areketleri, fond, icadiy birlik, milliy matbuat vastalarınıñ kongresske vekillerini yollav tertibi yaqında aşkâr etilecek», – dey Çubarov.
Evel bildirilgeni kibi, Türkiyede Bütündünya qırımtatar kongressiniñ keçirilmesi iyül 31-den avgust 2-ge qadar planlaştırıla edi. Kongressni toplamaq qararı aprel 4-5 künleri Ankarada olıp keçken Türkiyedeki qırımtatar teşkilâtları platformasınıñ toplaşuvında qabul etildi. 2015 senesi fevral ayında Türkiyedeki 43 qırımtatar teşkilâtı ğayretini birleştirip, yekâne platforma çerçivesinde işbirlik tutmağa qarar aldılar.
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev kongress delegatlarınıñ yarımadağa qaytması ile bağlı problemleri ola bilecegini tahmin ete.
Birinci Bütündünya qırımtatar kongressi Aqmescitte 2009 senesi mayıs ayında olıp keçken edi. 800 delegat iştirak etti – 12 memleketten 160 qırımtatar cemaat siyasiy teşkilâtınıñ vekili. Kongress prezidenti olaraq Refat Çubarov saylanğan edi.


text:
Qırım tibbiy müessiselerniñ yolbaşçıları devlet satın aluv ketişatını añlamağanı sebebinden hastahanelerni vaqtında kerekli ilâclar ile temin etip olamaylar.
Bunı Qırımnıñ «baş nazir muavini» Alla Paşkunova bildirdi, dep haber ete Nazirler Şurasınıñ haber siyaset idaresi.
Onıñ sözlerine köre, bu sebepten qırımlılarğa bedava tibbiy yardım da kösterilmey.
«Teşkerüv neticesinde tibbiy müessise yolbaşçıları satın aluv ketişatını añlamağanı malüm oldı. Ğaliba, Sağlıq saqlav Nazirligi añlatuv işini kerek olğanı kibi becermey. Vaziyet deñişmese, memuriy tesir qararları alınacaq. Qırım ükümeti ögünde qırımlılarğa vaqtında bedava tibbiy hızmetlerni köstermek kibi vazife tura»,– dedi Paşkunova.
Bunıñ ile, o, qırımlılar hastahanelerde tibbiy yardımnı bedava körip olamay.
«Bizim ile qonuşqan hastalar ilâclarnı hastahane esabına alğanlarını tasdiqladılar. Yani, öz vastalarına olar bir şey almaylar.Tamir işleri aqqında aytacaq olsaq, aracılar olarnı olduqça faal sürette keçirmey. Biz buña yerli akimiyetniñ diqqatını celp etermiz ve vaziyet deñişir», – haber ete «baş nazir muavini».


text:
Frank Lloyd Wright
Frank Lloyd Wright (aytılıwı: Frenk Lloyd Rayt, 8 iyun, 1867 – 9 aprel, 1959) Amerikalı arxitektor, interyer dizayner ha'm jazıwshı bolg'an. Ol 1,000nan aslam proyektlerdin' dizaynın jaratqan bolıp, solardın' ishinen 500den aslamı tolıq tamamlang'an esaplanadı. Wright organik arxitekturanı qollap-quwatlag'an (mısal retinde Sarqıramadag'ı u'y), Prairie mektebinin' arxitektura ha'reketinin' jetekshisi bolg'an (mısal retinde Robie uyi, Westcott u'yi ha'mde Darwin D. Martin u'yi), Yusoniya u'yinin' konseptin islep shıqqan (mısal retinde Rosenbaum u'yi). Wright sonday-aq o'zinin' imaratlarının' mebel ha'm ren'li aynalar sıyaqli interior elementlerinde o'zi dizayn qılg'an.
Wright 20lag'an kitap ha'm ko'plegen maqalalarg'a avtorlıq qılg'an, sonın' menen birgelikte ol AQSh ha'm Evropada belgili lektor bolg'an.
O'miri dawamında danqı shıqqan bolg'anına qaramay, Wrighttı Amerika Arxitektorlar İnstitutı 1991-jılı "barlıq waqıttın' en' ullı arxitektorı" dep ta'n alg'an.


text:
Prezident saylawları – 2 Martta
Rusiäneñ Federatsiä Şurası, çirattağı prezident saylawların kiläse yılnıñ 2-nçe martına bilgeläde. Bu xaqta qarar bertawıştan qabul itelde. Federatsiä Şurasınıñ konstitutsiä qanunnarı komitetı räise Yuri Şarandin, prezidentlıqqa nämzätlärne terkäw şuşı yılnıñ 12-nçe dikäbrendä başlanaçaq häm 16-nçı ğinwarda tämamlanaçaq. Ägär dä prezident urınına däğwa itüçelär, dumaga ütkän partiälärdän kürsätelmi ikän, alar üzlären terkätü öçen kimendä 2 million imza cıyarğa tieş bula.


text:
Ruise eyyetini Avropa Şurasınıñ Parlament assambleyasında (PACE) aprel ayına qadar rey berüv aqqından marum ettiler. Bunı öz Facebook saifesinde Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı, PACEde Ukraina vekili Borislav Bereza yazdı.
«Rusiye eyyetiniñ vekâletlerini aprel ayına qadar toqtatmaq aqqında teklif, Rusiye vekilleriniñ ve tarafdarlarınıñ narazılığına baqmadan, qabul etildi», – yazdı o.
Salı künü, yanvar 27-de, PACE Ukrainada gumanitar vaziyet ve qaçaqlar aqqında rezolütsiyanı qabul etti. Zalda bulunğan 155 deputattan 140 – qol tuttı, 7 – qarşı çıqiı. Rezolütsiyağa qarşı, malüm olğanı kibi, Rusiye deputatları çıqqanlar.