text:
İskeşähär
İskeşähär (törekçä Eskişehir) - Törkiä şähäre, Üzäk Anatoliädä urnaşqan İskeşähär digän ilneñ märkäze.
Xalıq sanı 789 750 keşe (2012).
Ankaradan 250 km, Stambuldan 350 km, Kütahyadan 90 km yıraqlıqta, Porsuk yılğasında urnaşqan.
İskeşähärdä küp tatarlar yäşi.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
BEQ I meñyıllıqta frigiälelär şähärgä nigez sala, läkin qayber tarixçılar buyınça şähär 4000 yıl elek salınğandır.
Rim imperiäse çorında şähärdä xristianlıq taratılğan, qala Doriley (yunança Aopύλaιov) iseme astında bilgele.
1097 yılda şähär öçen sälcüklär täre yörtüçelärgä qarşı suğışa.
1115-1175 yıllarda Vizantiä şähärne yawlap kire qaytara.
1176 yılda Miriokefal bäreleşendä sälcüklär ciñä häm şähär Vizantiädän çığa, läkin törki telle pravoslaw yunannar 1922 yılğa qädär şähärdä yäşi äle.
XIV ğasırda İskeşähär - Ğosmanlı imperiäseneñ öçençe başqalası (Edirne şähären yawlap alğanğa qädär).
XIX ğasırdan birle Rusiä imperiäsennän şähärgä küp tatarlar küçenep kilä.
1921 yılda İskeşähärdä yunan ğäskäre häm Kemal törek ğäskäre arasında zur bäreleşlär uza, yunannar waqıtlıça ciñä, läkin 1922 yılda Törkiä ğäskäre şähären kire azat itä.
2013 yılda İskeşähär Törki Dönyanıñ mädäni başqalası itep saylana.
Mäğrifat[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İskeşähärdä Törkiäneñ iñ zur Anatoliä universitetı (880 000 student belän dönyada öçençe urında tora) urnaşqan.
Mädäniät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İskeşähärlärdä küp tatarlar yäşi, alar Rusiä imperiäsendä ezärlekläwdän qaçıp küçengän (Qırımnan häm İdel-Ural buylarınnan). Şulay uq Bolgariädän, Romaniädän, Bosniädän töreklär kilä.
2013 yılda İskeşähärdä Türkvision Cır Bäygese uza.
Şähärdä Dönya muzeyları muzeyı (törekçä Dünya Müzeleri Müzesi) urnaşqan. Qalada şulay uq Arxeologik muzey, Aviatsiä muzeyı, Bäysezlek muzeyı, Zamança Pıyala Sänğäte muzeyı h.b. bar.
İskeşähärdäge küpçelek binalar Törkiä bäysezlege öçen suğıştan soñ (1919-1923) yañartıp tözelgän, läkin qayber iske yortlar da saqlanğan, mäsälän: Kurşunlu mäçete.
Frigiä borınğı şähäre Doriläum arxeologik qazuları İskeşähär yanında urnaşqan. Qala tabiği qaynar kükert çişmäläre belän tanılğan.
İqtisad[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İskeşähär yök avtomobillär, timer yul lokomotivlar, istrebitel yörtkeçläre, awıl xucalığı texnikası, tuqımalar, kirpeç, tsement, ximikatlar, meerşaum, şikär citeşterä.
İskeşähär häm Ankara arasında berençe yuğarı tizlekle timer yul tözelgän.
Şähär yanında Anadolu hawa alanı bar.
Şähärdä tuğan tanılğan şäxeslär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Cüneyt Arkın - Törkiä akterı, prodüsser, rejissör.


c: text/html

text:
Evel Rusiyege qarşı tizilgen sanktsiyalarğa qoşulmağan Türkiye, soñki vaqıt Rusiye Federatsiyası ile munasebetleri müşkülleşkeni sebebinden, de - fakto Rusiyege ve onıñ tarafından işğal etilgen Qırımğa qarşı sanktsiyalarına qol tutıp başladı. Bu aqta, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, Azatlıq radiosına intervyü devamıda bildirdi.
Onıñ sözlerine binaen, evel Türkiye haber etkeni kibi, eger o, sanktsiyalarğa qol tutmasa, Türkiye ve Rusiye Federatsiyası arasında olğan ayırı bir munasebetleri sebebinden, Türkiye liderleriniñ sözleri qırımtatarlarnıñ uquqları qorumasında daa da «emiyetli» olur, - dep tüşüngenler.
«Biz bunıñnen razı degil edik, olarğa: siz işğal etilgen yerde bizim aqlarımıznı qorçalap olamazsıñız, tamır halqnıñ uquqlarını qorçalamasında tek bir yol bar, bu da yarımadanı işğalden qurtarmaqtır, - dep ayttıq», - qayd etti Cemilev.
Amma onıñ sözlerine binaen, Rusiye ve Türkiye arasında munasebetler bozulğan soñ, sanktsiyalar deyerlik Rusiye Federatsiyasınıñ teşebbüsinen teşkil olundı, Türkiye ise de-fakto bu sanktsiyalarğa qoşulğan.
«Qırımtatarlarnıñ mahsulat, soñra energetik blokadaları başta pek semereli degil edi. Bu al çeşit memleketlerden gemilernen ketirilgen aşait mallarınen bağlı edi...Bu cedvelde em yunan, em italyan, em rum malları olğan. Türkler bu areketlerni kontrabanda olaraq tanıy edi, çeşit bayraqlar altında kire ediler. Şimdi böyle areketler yapılmay. Yani Türkiye de Qırım blokadısında iştirak etkeni aqqında aytmaq mümkün», - dep ayttı Cemilev.
Onıñ qoşma malümatlarına köre, şimdiki vaqıtta Türkiye Ukraina ile iqtisadiy, siyasiy ve arbiy saalarda munasebetlerini pekitmekte.
Petro Poroşenko, mart 9-10 künleri Turkiyede iş ziyareti ile bulunıp, memleket akimiyetinen körüşüvlerni keçirdi. Çarşenbe künü Poroşenko ve Turkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan, eki devletniñ strategik işbirligi aqqında umumiy deklaratsiyasını imzaladılar.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Hızb ut-Tahrir işi» boyunca qabaatlağan daa eki şahısqa apis müddetini üç ayğa uzattılar. Bunı dekabr 6 künü Qırım.Aqiqat muhbiri bildirdi.
Uzeir Abdullayev ve Emil Cemadenovnı 11 mart 2017 senesine qadar apiste tutacaqlar.
Bundan ögüne Kreml kontrolündeki Aqmescitniñ Kiev rayon mahkemesi «Hizb ut-Tahrir işinde» qabaatlanğan üç şahısqa: Teymur Abdullayev, Ayder Saledinov ve Rustem İsmailov içün apis müddetini uzattı.
Oktâbr 12 künü Qırımda beş musulman ailede tintüvler keçirilgen edi. Tintüvlerden soñ beş qırımtatarı yaqalandı ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtaında iştirak etkenlerinde qabaatlandılar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirlerde, qırımtatar faallerinde ve Meclis azalarında kütleviy tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiye insan aqları ve ifade serbestligini bozmasın, ukrain siyasiy mabusları ve esirlerini azat etsin dep, oña qarşı bütün uquqiy ve siyasiy basqı usullarını qullansın istedi.


text:
Qırım yaşları Rusiye toplulığına kerekli derecede qoşulmağan. Bu fikirni Qırım siyasetşınası, siyasiy munasebet regional institutınıñ prezidenti İvan Mezüho bildirdi.
«Qırımnıñ Rusiyege tarihiy qoşulmasından soñ çoq vaqıt keçmedi. Qırım ve Aqyar yaşlarınıñ Rusiye toplulığına alıştırılmasını tezleştirmege kerek olğanını tüşünem», – dey o.
Mezüho qayd etkeni kibi, yarımadanıñ faal gençlerine devlet yardımından ğayrı, yaşlar ile çalışmağa kerek: mektep talabelerinden yaş ocalarğace.
Onıñ sözlerine köre, Qırımda yaşağan gençler Rusiye aqqında çoqça bilmeli. «Yaşlarnıñ uquqiy savatlılığı seviyesini arttırmaq kerek», – dey ekspert.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Kanada Tışqı işler naziri Christa Freeland, AQŞ baş kâtibi Rex Tillerson ile subetleşkende Rusiyeniñ Qırımğa istilâ etmesi ve işğali qanunsız olğanını ve «dünya nizamı içün telükeli» olğanını ayttı. Bunı National Post yazdı.
Neşirniñ yazğanına köre, Freeland ve Tillerson subetniñ bir qısımını Ukraina ve Rusiye arasında yüz bergen keginlikniñ muzakere etilmesine ayırdı, ayrıca Qırım işğaliniñ probleması aqqında söz yürsetildi.
Neşirde: «Tillerson ile ötkerilgen mündericeli subet devamında Freeland, Rusiyeniñ istilâsı ve Qırımnıñ işğal etilmesi qanunsız olğanında ve dünya nizamına telükeli olğanı – Kanadanıñ qattı noqta-i nazarı olğanını bildirdi», – dep yazıla.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bunı tünevin Rusiye Federatsiyası federal migratsion hızmetiniñ reisi Viktoriya Giçko Aqyarda ötkerilgen matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep yaza «SEVAS-İNFORM».
Giçkonıñ aytqanına köre, martnıñ 18-ne qadar daimiy qaydı olğan Ukraina vatandaşları Rusiye vatandaşları olaraq tanıla, qalğanları «çetel vatandaş» statusını alacaqlar. Böyle etip, olar aprelniñ 19-na qadar Rusiyeni terk etip, soñra keri qaytıp, mında daimiy sürette yaşamaq içün resmiy vesiqanı almaq kerekler.
«Olarnıñ şimdi böyle bir vesiqaları olmasa, olar Rusiye Federatsiyasını terk etip, bütün kerekli vesiqalarnı resmiyleştirmek kerekler», – dep ayttı memur.
Rusiye Federatsiyasınıñ federal migratsion hızmetiniñ temsilcisi bildire ki, Qırımnıñ Rusiyege qoşulması aqqında Añlaşma imzalanğan kününden başlap bir ay içinde territoriyanı terk etmek kerek, aks alda qaideni bozğan şahıslar «memuriy mesülietke çekilecek».
İşbu qaidelerni bozğan «çetel vatandaşı» nasıl etip cezalanacaq Viktoriya Giçko aytmadı, amma er biriniñ işi baqılacaq, cinayet oldımı ve ne sebepten yapıldı ögrenilecek, dep qayd etti.
«Belki de, adamnıñ sağlığı yaramadı ve o, çıqıp olamadı. Men şimdi olmağan şeyler aqqında aytıp olamayım», –dep bildirdi o.


text:
«Çeşit siyasiy sebeplerden qıdırılğan, fikir ve mevamı içün taqip etilgen siyasiy erbaplar bugün Qırımda sığınaq tapa bileler. Bunda iç bir şübe yoq. Biz er keske qol tutarmız, qorantalarına da», – dep bildire Aksönovnıñ sözlerini Qırım «akimiyetine» yaqın «Krıminform» saytı.
Al-azırda Ukraina cenübiy-şarqından Qırımğa kelgen qaçaqlarnıñ sayısını Aksönov aytıp olamadı. «Kütleviy muracaatlar daa kelmey», – dedi o.
Aprelniñ ortasında silâlı boyevikler Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ bir sıra şeerlerinde memuriy binalarnı zapt etti. Mayıs 2 künü Slavânsk ve Kramatorskta içki işler nazirliginiñ, Milliy gvardiya ve ordunıñ quvetleri ile antiterroristik ameliyat başlandı.
Mayıs 2 künü Odessada Ukraina ve Rusiye tarafdarları arasında yüz bergen çatışma neticesinde 46 insan elâk oldı. Olarnıñ çoqusı Odessa zenaat birliginiñ Evinde olğan yanğın aqibetinde boğulıp qaldı. Ukraina havfsızlıq hızmetinde Odessadaki çatışma ve tertipsizlikler tanılmağan Pridnestrovye territoriyasından Rusiye diversion taqımları tarafından idare etilgenini haber ettiler.


text:
O şunı da qayd etti ki, Ukraina «Gazprom»ğa olğan borcunıñ arbitraj mahkemesinde baqılması içün muracaat ete bile. Şimdi Ukrainağa Rusiye gazı, Avropağa köre, çerikke paalı çıqa.
Cumaaqşamı künü, Rusiye energetika naziri Aleksandr Novik ayttı ki, Moskva 2014 senesi iyün ayından Ukraina içün, borclarından sebep, avansnı kirsetecek eken. Mayıs başında Ukrainanıñ borcu üç buçuq milliard dollar oldı. Kiyev işbu borcnıñ miqdarını tanımay.
Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük çarşenbe künü Kiyev Rusiye gazınıñ fiyatı biñ kubometr içün 268 olsa, borcunı 10 kün içinde ödemege azır olğanını ilân etti.


text:
Aqyarnıñ birinci şeer hastahanesi yanında yerli faaller narazılıq numayışını keçirdiler, olar sağlıq saqlav departamentiniñ başı Yuriy Voskanânnıñ istifasını talap ete ediler, em de farmakologiya bölüginiñ reberi Vladislav Sarafnıñ, haber ete Qırım.Aqiqat.
Aktsiya «Aqyarnı qurtarayıq» cemaat areketiniñ faalleri tarafından azırlanıldı ve beş insannı topladı, şu sırada areket reberi Vasiliy Fedorin, ve Aqyar ombudsmeni vazifesine namzet Aleksandra Polişçuk.
Cemaatçılar qollarında: «Voskanân, tibbiyetni sağdırmağa yeter» ve «Yuriy Voskanânnı – istifağa» yazıları ile levhalarnı tuta edi.
Faaller sağlıq saqlav departamentiniñ reberini ve farmakologiya bölüginiñ başını qaparcılıq ve vekâletlerniñ artqaç qullanuvında qabaatlaylar.
Müessise hadimleri tarafından narazılıqqa çıqqanlarğa nisbeten reaktsiya olmadı, sağlıq saqlav departamentinde de işbu vaqianı izaatlamaylar.


text:
Rusiye prezidenti yanındaki İnsan aqları şurası Baş prokuratura, Adalet ve Tışqı işler nazirlikleri, em de Rusiye Federatsiya şurasına muracaatta bulunıp, «hata yapıp» uquq qorçalayıcılar teşkilâtı olğan Qırım alan missiyasını «istenilmegen teşkilâtlar» cedveline kirsetmemege çağırdı.
İAŞ saytında derc etilgen vesiqada qayd etile ki, Qırım alan missiyasınıñ yuridik şahıs statusı yoq ve teşkilât olaraq meydanğa ketirilmedi, onıñ büceti yoq.
O, 2014 senesi mart ayında Qırımda insan aqları vaziyetini nezaret etecek uquq qorçalayıcılarnıñ formal olmağan bir leyha olaraq peyda oldı. Al-azırda vaziyet online rejiminde közetile, dep qayd eteler şurada.
Prezidentniñ insan aqları şurasında deyler ki, Qırım alan missiyasını «istenilmegen teşkilâtlar» cedveline kirsetmek uquq ceetinden imkânsız.
İyül 8-de Federatsiya şurası Rusiyeniñ Baş prokuraturası, Tışqı işler nazirligi ve Adalet nazirligine «vatanperver stop-cedvelini» berdi – anda Rusiyede istenilmegen teşkilâtlar cedveline kirsetile bilecek 12 çetel ükümetten tış teşkilât mevcut. Mayıs ayında qabul etilgen qanunğa binaen, ticaretnen oğraşmağan teşkilâtlarnıñ faaliyeti «Rusiyeniñ anayasa qurumı, mudafaa azırlığı ve devlet havfsızlığı içün telükeli olsa», olar «istenilmegen teşkilâtlar» olaraq tanılacaq ve qapatılacaqlar.


text:
Qırımtatar Rustem Memetov Moskva içün küreşti, Stalingrad ve Aqrusiyeniñ azat etüvinde iştirak etti. Onıñ balalağı ve ösmürlik yılları tuvğan Qırımda, Bağçasarayda keçti, yaşlığını ise, cenkte keçirip, yat ülkege qayttı. Yigirmi yaşında olğanda cebege ketti. Eki kere ağır yaralandı ve bu sebepten 1944 senesi garnizon komissiyası tarafından istifağa yollanıldı. Sürgünlikni başından keçirgen veterannıñ aytqanına köre, cenkâver arqadaşları ve dostlarınıñ ölümini iç te ununtmay, bu yara ale daa savrulmay. Amma, cebe yaşayışı tek kedernen tolu degil edi, dey Rustem qartbaba.
Cenk ve sürgünlikte dost ve yaqınlarını coyğan veteran, accı vaqialarnı hatırlamağa sevmey. «Stalingrad uruşları devamında, nemselerni aydağan vaqıtta bir köydeki evge kirdik. Şahane bir ev. Anda sofralar da donatılğan edi, serjantqa ayttım, iç bir şeyni aşama, zeerli ola bile. O da, maña men er şeyniñ dadını endi aldım dedi. Lezzetli edi», – külip hatırlay qartbaba.
Rustem Memetov 93 yaşında. Amma, yaşına köre körünmey – küç ve ğayretnen tolu qartnıñ hafızası da yahşı çalışa. Uzun ömürniñ sırı pek sade: «Künde beş kere namaz qılıñ. Allahqa inanıñ ve areket – bu ayat olğanını unutmañız».
Keçenlerde soy-sop ve dostlarnıñ tevsiyesi ile Rustem qartbaba kitap yazdı, onıñ serlevası – «Bir ayatnıñ ağır yolu». Kitapta ağır taqdirniñ saibi hatırlavlarınen paylaşa. Eñ acınıqlı ikâye sürgünliknen bağlı. Şu yılı Rustem ve eki doğmuş ağası cenkte buluna ediler. «Aynı bu vaqıtta menim babam ve anamnı tuvğan Bağçasaraydan uzaq Özbekistanğa satqınlar olaraq sürgün ettiler», – dep, ağlap yibere veteran.
Er yıl cümert ve açıq göñülli Rustem Memetovnıñ cenk aqqında ikâyelerni eşitmek içün evinde dostları toplaşalar. Qartnıñ tek bir şeyge canı ağıra, onıñ kibi insanlar aqqında «devlet yalıñız bayram arfesinde kele».


text:
Şimaliy qutup
Şimaliy qutup ya da Sırt qutubı - Dünya aylanuvı faraziy köçeriniñ yer yüzünen kesişken şimaliy yarımkürredeki noqtası. Arktik okeannıñ merkeziy qısmında buluna. Şimaliy qutup etrafında yıl devamında çoqyıllıq buzlar süzip yüre. Qışta orta ava arareti —40°, yaz aylarında 0°, bazı künlerde 2°-gece köterile. Qutup kündüzi 186 kün ve 10 saat, qutup gecesi 178 kün va 14 saat devam ete. Şimaliy qutup - meridianlar episiniñ qavuşqan yeri olğanı içün anda dünya tarafları (ğarp ve şarq) yoq.


text:
Salı künü, mayıs 19-da, Krasnodarda qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Cemilevniñ işi boyunca mahkeme keçirilecek. Mahkeme toplaşuvında qabaat tarafı mahkemeciler olmağanlarğa yazma ve eşya delillerini köstermeli, dep bildire Hayserniñ adliyecisi Nikolay Polozov.
Kence Cemilevniñ işi Krasnodarda mahkemeciler olmağanlarnıñ iştiraki ile baqıla. Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, mahkeme taqiqatınıñ bu basamağında Hayser Cemilevniñ qabaatını devlet tarafı köstere, prokurorlar şaat ve zarar körgenlerni sorğuğa çekti.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi.
Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı. Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler. Hayser Cemilev qabaatını tanımay. Adliyecisi öldürüv diqqasızlıqtan sebep olğanını bildire.
Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey.


text:
Qırımda, bazar künü, iyün 28-de, Ukrain medeniy merkeziniñ falleri Ukraina Anayasası Kününe bağışlanğan tedbirlerni keçirdiler. Bu aqta merkezniñ tesisçilerinden biri Leonid Kuzmin bildirdi, – haber ete Qırım.Aqiqat.
Onıñ sözlerine köre, Ukrain medeniy merkezi Aqmescitte Ukraina Anayasasına bağışlanğan lektsiyanı azırladı. Lektsiya devamında detsentralizatsiya meselesi ve Ukraina Anayasasına deñişüvlerni kirsetmek zaruriyeti muzakere etildi.
Bunıñ ile faller teşkil etilmesi üzerinde Ukrain medeniy merkezi çalışqan Qırımnıñ ukrain kitaphanesine kirgen ilk kitaplarnı kösterdiler.
Lektsiyadan soñ Ukrain medeniy merkeziniñ temsilcileri Taras Şevçenko abidesine gülçemberlerni qoydılar.
Anayasa Künü – iyün 28-de qayd etilgen Ukraina devlet bayramıdır. 1996 senesi mustaqil ukrain devletiniñ ilk Anayasasınıñ qabul etilmesine bağışlanğandır.


text:
Sentâbr 22-sinde saba Aqyarda Mersedes avtomobili yol qazasına tüşti. Qazanı körgen adamlar içtimaiy ağlarda bildirgeni kibi, bir yaralanğan adamnı acele yardım maşnası alıp ketti, daa ekisi özleri ketti.
Tefsirlerde vaqianıñ tafsilâtı peyda oldı. Maşnada olğan eki qıznıñ kemikleri qırılğan, aydavcınıñ tek bir-eki yerde teni tırnalğan, maşnadan uçıp çıqqan yigitni ise acele yarım alıp ketken.
"Bugün saat 5:30-da, bütün olğan manialardan keçip, Mersedes azbarımızğa uçıp keldi. Esini coyğan bir adamnı acele yardım alıp ketti, daa ekisi özü ketti. Dörtüncisi politsiyanen añlaşmaq içün qaldı. Maşna darma-dağın oldı", - dep yazalar VKontakte içtimaiy ağında "Avtopartnör Krım" topluluğında.
Başqa adamlar ise, maşna yerge qonğanı yahşı oldı, dep yaza, çünki başqa türlü binanıñ divarına urulacaq edi ve aqibetleri yaramayca olacaq edi.
Qırım fevqulâde müessiselerniñ saytlarında Aqyar yol qazası aqqında hber yoq.
Qırım FVN-ne köre, yılnıñ başından yarımadada 575 yol qazası oldı, olarda 849 adam qurtarıldı.


text:
İşğal etilgen Aqyarda dört yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Hastalardan biri – ana-babasından hastalanğan yedi yaşında bala. Bu aqta şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Mayısnıñ 20-si sabasına daa 18 kişi tüzelip hastahaneden çıqarıldı. Dört COVID-19 hastası qayd etildi, episi hastalarnen alâqada olğan edi. Yedi yaşında hastanıñ diagnozı tasdıqlandı… Bugünki künde 86 insan yuqunç hastahanesinde qala, 68 kişi №9 şeer hastahanesinde qala. 705 insan yaşağan yerinde közetile», – dep aytıla haberde.
Böylece, Rusiye akimiyetiniñ malümatına köre, yılnıñ başından Aqyarda 147 koronavirus hastası qayd etildi. 101 insan tüzeldi, 2 kişi vefat etti.
Mayısnıñ 20-nde saba Qırımda bir koronavirus hastası aqqında haber etildi. Bugünge qadar 299 koronavirus hastası qayd etildi. 25-i çetelden keldi, 31-i – Rusiyeden. 122 insan tüzeldi, 9 insan vefat etti. Umumen yılnıñ başından berli Aqyarda 143 kişi koronavirus yuqunçına oğradı, eki insan vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda tevqif etilgen iş adamı Oleg Zubkovnıñ imayesi onıñ Aqmescit SİZOsında açlıq narazılığıını tasdıqlamay. Bunı fevral 3-ünde Qırım.Aqiqatqa onıñ advokatı Arman Petrosân haber etti.
"Sabadan Qırımda insan aqları boyunca vekâletli kele edi, şahsen özümde Aqmescit SİZOsına Oleg Alekseyeviç Zubkovğa kire edim. Yanımda açlıq aqqında bir şey aytılmadı. Bu malümatnı tasdıqlap olamayım. Bundan ğayrı, onıñ sağlığı yahsı. Belki men ketken soñ açlıqnı ilân etti... Amma menim haberim yoq", - dedi Petrosân.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, Zubkovnı fevralniñ 3-ünde aqşam Qarasuvbazar SİZOsından Aqmescit SİZOsına alıp kettiler ve mağazda yerleşken kamerağa oturttılar.
Fevralniñ 3-ünde apis etilgen "Taygan" arslanlar parkı ve "Skazka" ayvanat bağçasınıñ saibi Oleg Zubkov endi Aqmescit SİZOsında ve anda açlıqnı ilân etti. Bunı fevralniñ 4-ünde Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde "Tayğan" arslanlar parkınıñ matbuat kâtibi Tatyana Aleksagina haber etti.
Fevralniñ 3-ünde Rusiye nezaretindeki Qarasuvbaza mahkemesi "Taygan" parkında tişlengen turist Olga Solominanıñ davası boyunca oturışta Qırım iş adamı Oleg Zubkovnı apis etti.
Advokat Arman Petrosan, ketmemezlik senetiniñ eki aylıq tevqifine deñiştirilgeni qanunsız, dedi.
2018 senesi iyülde “Taygan” parkında arslan turist Olga Solominanı tişlegen. Qadınıñ aytqanına köre, “Taygan” müdiri Oleg Zubkov o yerde edi, amma arslannı birden tınçlatıp olamadı.
Zubkov ise, Solomina sarğoş olıp, arslanğa qaşanğanğan ve bunıñ içün ayvan onı tişlegen, dep ayta.


text:
Şri Lanka akimiyeti yuzni qapatqan urbanı kiymege yasaq etti. Azatlıq Radiosınıñ bildirgenine köre, bu yasaq 250 insannıñ ölümine sebep olğan patlavlardan soñ kirsetildi.
Qanun aprelniñ 29-nda işke tüşürile. Qarar ükümetniñ teklifinen qabul etildi. Baş nazir Ranil Vikremesingniñ tevsiyesinen sıñır tedbirleri islâm din adamlarınen mesleatlar içün qaldırılğan edi.
Şri Lanka politsiyası aprelniñ 21-nde katolik Pashanıñ qayd etilüvi vaqtında yüz bergen patlavlarnı teşkil etüvden şübheli sayılğan eki insannı yaqalap apiske aldı. Yerli kütleviy haber vastalarınıñ bildirgenine köre, yaqalanğanlar ağa-qardaş ola. Olarnıñ adları – Mohammad Sadik Abdul-Hak ve Mohammad Şahid Abdul-Hak.
Aprelniñ 21-nde Şri-Lankada patlavlar oldı. Canlı bombalar Pasha qayd etilgen bir qaç kilsege ve çetel turistleri qalğan musafirhanelerge ücüm etti. «İslâm devleti» terror teşkilâtı mesüliyetni öz boynuna aldı.


text:
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov «fevral 26 işi» boyunca qabaatlayıcı tarafından şaat ola, amma mahkemebe bulunacaqmı-yoqmı – belgisiz».
Bunı Qırım.Aqiqatqa Nikolay Polozov – Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ Rusiye advokatı bildirdi.
Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoz bir buçuq yıl evelsi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Russkoye yedinstvo» («Rusiye birligi») firqasınıñ faalleri arasında teşkil olunğan «kütleviy tertipsizliklerde» iştirak etüvleri içün qabaatlana.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar qartları video yazıp, Sudaq civarındaki Taraq Taş köyündeki mekteplerinden birinde oca «milletlerara zıddiyet çıqarğanına» narazılıq bildirdiler. Video «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ Facebook saifesinde yayınlanğan.
«Qırım birdemligi»niñ malümatına köre, dörtünci sınıf talebesi Safinaz Aliyevanıñ anası 2021 senesi aprelniñ 5-nde edebiyat ocası Yelen Rudenko talebelerge Ekinci cian cenkinde iştirak etken qartbaba-bitalar aqqında ikâyeler azırlmağa bergen ev vazifesini teşkergende, qız qartbabası cebede cenkleşkeni, pek yaralanğanı ve soñra evge qaytqanı ve bütün halqı ile beraber sürgün etilgeni aqqında aytıp bergen soñ oca onıñ ikâyesine tüzetmeler kirsetmege istegen. Yayınlanğa malümatq köre, oca qıznıñ ikâyesini «qırımtatarlarnıñ hainligi aqqında ikânen devam etken ve bunıñ cezası olaraq 1944 senesi sürgünligi olğanını aytqan».
«O (qırımtatar qızı – QA) közlerini kötergende, sınıfdaşlarınıñ közllerinde nefret körgenini ayttı. Bu qızğa pek tesir etti ve tek oña degil, ağlap-sızlap evge kelgen diger qırımtatar balalarına da. Bular qırımtatar halqınıñ reabilitatsiyası aqqında qanun qabul etilgen soñ! Bu qanun böyle etip yerine ketirilemi? Ocalar mektepte balalarımızğa qartbaba-bitaları hin olğanını ayta», – dedi Seytosman Karaliyev.
Diger qart Reşat Seythalilov, qırımtatar qartları narazılıq bildirgenlerini ve ocanıñ işten çıqarılmasını talap etkenlerini ayttı.
Oca Yelena Rudenkonıñ bu vaqia ile bağlı tefsirleri yoq.


text:
Qırım boyunca Rusiye FVN-niñ idaresiniñ hadimleri, rusiyeli Halq Biriligi Künü sebebinden yüksek seviyeli azırlıqta hızmet ete, dep bildirdi noyabr 4-ünde müessiseniñ matbuat hızmeti.
"Telükesizlikni umumen 108 adam ve 19 tehnika temin etecek, olar er türlü fevqulâde vaziyetlerge azır", - denile beyanatta.
Müessiseniñ malümatına köre, bayram ve raatlı künleri devamında yarımadada yanğın havfsızlığı meselelerine ayrıca diqqat etile.
Bazarertesi, noyabrniñ 4-ü, ilhaq etilgen Qırımda rusiyeli Halq Biriligi Künü sebebinden raatlıq künüdir.
Qomşu Rusiyede 2005 senesi noyabr 4-ünden berli Halq Biriligi Künü devlet bayramını qutlaylar. Bu bayramnı keçirmek teşebbüsini Rusiye Dinlerara Şurası kösterdi. Qırımda bu künni ilhaqtan soñ qutlap başladılar.
Bundan evel Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda 2018 senesi dekabrniñ 30-ı – 2019 senesi yanvarniñ 8-i, fevralniñ 23-24-ü, martnıñ 8-10-u, mayısnıñ 1-5-i, noyabrniñ 2-4-ü (Halq birligi künü) raatlıq künleri olaraq ilân etilgen edi. Bundan ğayrı, iyünniñ 12-si – Rusiye künü – tatil olacaq.


text:
Mayıs 5-te Türkiyeniñ cenübinde yüz bergen mektep talebelerini taşığan avtobus qazası neticesinde eñ azdan 14 insan elâk oldı. Türkiye haber agetlikleriniñ malümatına binaen, elâk olğan 14 kişiden altı insan orta mektep talebesidir. Umumen olaraq, 24 adam yaralandı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Avtobus İstanbul civarındaki yolda köpürden kanalğa tüşti. Avtobus yolcuları o yerge, Karatepe arheologik qazmaları keçirilgen belli yerge, ekskursiyağa kete edi.
İlk malümatlarğa köre, aydavcı avtobusnı idare etip olamadı. Qaza boyunca taqiqat devam ete.


text:
«Men Federal migratsion hızmetine kelgende, Rusiye vatandaşlığından vazgeçecek insanlar nevbetinde ya ekinci, ya üçünci edim. Bugünki künde nevbette 137 adamdan ziyade tura», – qayd etti Bogutskaya.
Ukraina vatandaşlığından vazgeçmegen qırımlınıñ aytqanına köre, Ukraina vatandaşı qalmaq içün Federal migratsion hızmetine kelip, Rusiye vatandaşlığından vazgeçüv aqqında ariza yazmalı. Siziñ çağına yetmegen balalarıñız olsa, ve siz olarnıñ Rusiye vatandaşları olmasını istemeseñiz, olarnı da arizada qayd etesiñiz. Böyleliknen, olar çağına yetken soñ, Ukraina vatandaşları olalar.
Bogutskaya dey ki, migratsion hızmetiniñ Federal noqtaları pek az. Birer dane Aqmescit, Qarasuvbazar ve Bağçasarayda bar. Er bir noqta Aqmescitten 40 km mesafede yerleşe. Lâkin Kefe ve Keriçte bayağı insan Rusiye vatandaşları olmağa istemey. Aprelniñ 18-den soñ Rusiye vatandaşlığından vazgeçmek imkânı olmaycaq ve qırımlılar Rusiye vatandaşları olıp qalacaqlar. Yarımadadan tış bulunğan insanlarnıñ bu sebepten büyük problemleri bar. Migratsion hızmetine kelmege imkânı olmağan insan anda mektüp yaza bile. Mında ariza, pasport kopiyası ve çağına yetmegen balalarnıñ doğuv şeadetnamesiniñ kopiyası olmaq kerek. Arizañız qabul etilgen soñ, sizge cevap kelecek. Böyle bir vesiqa Rusiye vatandaşı olmağanıñıznı isbatlaycaq. Eñ esası, mektüpni aprelniñ 18-ne qadar yollamaq.
Qırım sakininiñ fikirince, Ukraina vatandaşlığını tasdıqlağanda olğan manialar aselet yapıla. Soñra yarımada sakinleriniñ tek üç fayızı Ukraina terkibinde qalmağa qarar aldı, dep aytacaqlar.
Bundan ğayrı, Yelizaveta Bogutskayanıñ bildirgenine köre, bir çoq qırımlılar Rusiye pasportını almaycaqlarını aytalar. Buña baqmadan, olar Rusiye vatandaşları sayılacaq.
Rusiye vatandaşlığından vazgeçmek içün qırımlılarğa bir ay berildi. Aprelniñ 18-de arizalarnı qabul etüv müddeti yekünlene.


text:
Moskova meriyası, öldürilgen Rusiye muhalefet siyasetçisi Boris Nemtsovnıñ hatırasına bağışlanğan yürüşni tasdıqlaycağını haber etti, aktsiya fevralniñ 29-ında keçirilecek. Bunı Azatlıq Radiosınıñ rus hızmeti haber ete.
Faaller qayd eteler ki, yürüş sadece öldürilgen mehalefet siyasetçiniñ hatırasını añmaq içün degil, Rusiye Anayasasına kirsetilgen deñişmelerge de munasebetni bildirmek bir fırsat berecek.
Rusiyeniñ Sankt-Peterburg şeeriniñ Qanun ve qanunlıq komiteti daa evel Boris Nemtsovnıñ hatırasına bağışlanğan şeer merkezinde yürüşqa razılıq bermedi.
Boris Nemtsov 2015 senesi fevralniñ 27-nde Kremlge yaqın Büyük Moskvoretskiy köpüri üzerinde atıp öldürilgen edi. Onıñ öldürilüvinen alâqalı üküm bıltır iyül ayında çıqarılğan edi. Siyasetçiniñ öldürilüvinde qabaatlanğanlar 11 ile 20 yıllıq apis cezasına mahküm etildi. Cinayetni yaptırğan şahıs ale daa tapılmadı.
Nemtsovnıñ öldürilüvi bütün dünyanı çorlap, halqara cemaatçılıqnıñ rusiyeli muhlefetçilerniñ ağır alına celp etken edi.
Keçken yıl Moskvada rusiyeli muhalefetçi Boris Nemtsovnıñ hatırasına bağışlanğan yürüş iştirakçilerini toplanğan yerlerinde politsiya hadimleri teşkerdi. Küç idaresiniñ hadimleri faallerden «Putin, yalan aytqanıñ ve cenkleşkeniñ yeter», «Men Qırım ilhaqına qarşım» yazılı plakatlarını çekip aldılar. Miting iştirakçileriniñ sayğan «Belıy sçötçik» (beyaz sayğıç) leyhasınıñ göñüllileri bergen malümatqa binaen, Moskvada Boris Nemtsovnıñ hatırasına bağışlanğan aktsiyada yedi biñden ziyade insan iştirak etken. Rusiyeli muhalefetçiniñ hatırasına bağışlanğan mitingler aynı zamanda Rusiyeniñ diger şeerlerinde de keçti. Novosibirskte eki yüzge yaqın, Qazanda – yüzge yaqın insan iştirak etken, ayrıca aktsiyalar Ufa ve İjevskte de ötkerilgen.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy yañı yıl hayırlavında ukrain halqını istek, ideal ve qonuşqan tillerine baqmadan, birlik olmasına çağırdı. Bu aqta Azatlıq Radiosı haber ete.
«Pasportımızda doğru ya da yañlış ukrainalı dep qayd etilmegen. Vatanperver, maloross, vatnik ya da banderacı dep yazılmağan. Aq ve vazifeleri olğan Ukraina vatandaşı dep yazılğan. Pek farqlımız. Biz kimmiz? Prezidentni saylağan 73%? Onı tanımağan 25%? Ya da saylavlarğa barmağanlar?», – dep soradı Zelenskıy.
«Qıymetli ukrainalılar! Yañı 2020 yılında epimizge bir-birini ürmet etmemizni tileyim. Sağlam olayıq, bolluq ve tebessüm etmek içün çoq sebep olsun. Er kes yahşı raatlansın, yuquğa toysın, qarardan ziyade aşamasın ve, elbette, saba yengil ve hoş baş aylanuvı olsun. Em de Ukrainanı sevmek bütün ukrainalılarnı sevmek demek olğanını unutmayıq», – dedi Ukraina prezidenti.
Daa evel haber etilgenine köre, qırımlılar Aleksandr Usik, Maşa Yefrosinina ve Jamala Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ yañı yıl hayırlavında ukrainalılarnı kelgen 2020 yılınen tebrikledi. Yefrosinina «tuvğan Qırımımızğa evge, Ukrainağa qaytmasını» ukraince tiledi.


text:
Rusiye prokurorı Aleksey Aydinov, terrorcılıq propagandasında qabaatlanğan cemaat jurnalisti, bloger Nariman Memedeminovğa altı yıllıq apis cezasını istedi. Oturış, sentâbr 27-sinde Rostov-na-Donu şeeriniñ Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde keçti.
Rusiye akimiyeti cemaat jurnalistini qomşu Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlay. Taqip sebebi 2014 senesinden evel çıqarılğan eki YouTube levhası oldı. Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatlaylar.
Jurnalist Taras İbragimov, rusiye akimiyeti, Memedeminovnıñ faaliyetine ne vaqıt diqqat etkenini hatırlata.
İlhaqtan soñ o, Qırımda vatandaşları, qırımtatarlar, doslarınen olğan şeylerni körip, mahkeme oturışlarını yayınlap başladıTaras İbragimov
– Nariman – 2014-ünci yaılğace öz işlerinen oğraşqan, çalışqan qırımtatar, musulman. Tarih ve dinnen bağlı videolarnı çeke edi, şu cümleden Hanlar Sarayı ve "Hizb ut-Tahrir" teşkilâtı aqqında, keççe bunı qabaatlavğa qoştılar. Anda 2013 yılı fevralden başlap – 2014 yılı martqace vodeo rolikler bar. İlhaqtan soñ o, Qırımda vatandaşları, qırımtatarlar, doslarınen olğan şeylerni körip, mahkeme oturışlarını yayınlap başladı. Birincisi – Aqyar "Hizb ut-Tahrir davası" edi, onda dört adam iştirak etken edi, olardan birisi – Ruslan Zeytullayev. Neticede o, şiddetli rejimli koloniyada 17 yıllıq apis cezasına üküm etildi. Bundan soñ daa çoq davalar oldı: Bağçasaray, Yalta, Aqmescit davaları ve ilâhre. Nariman ise, bunı közetkenlerniñ birincilerinden edi ve mahkeme oturışlarını yayınlamağa qararına keldi.
Taras İbragimov qayd ete ki, keççe, Qırımnıñ rusiyeli matbuatınıñ sessiz boykotından sebep, qırımtatar ve Ukraina tarafdarları olğan faallerniñ mahkeme oturışlarınıñ yayınlamasını "Qırım birdemligi" birleşmesi teşkil etip başladı.
Men buña areket jurnalistikası der edimTaras İbragimov
– Asıl Nariman – "Qırım birdemligi" kibi meydançıqnıñ yaratmasını uydurğan adamlardan birisi edi. Bu, cemaat jurnalistikası ile yarımadada olğan bütün siyasiy esnaslarnı tasvirlegen meydançıq olmaq kerek edi. Yalıñız qırımtatarlarnıñ ve "Hizb ut-Tahrir dava"ları boyunca degil, amma Volodımır Baluh aqqında ve daa başqa davalar aqqında da. Men buña areket jurnalistikası der edim. Meraqlıdır ki, 2018 senesi Memedeminovnıñ tevqifinden soñ, FSB hadimleri onı mahkemede sorğuğa çekkende, olar, Nariman mahkeme oturışları aqqında yayınlap başlağanından soñ, onı teşkerip başladılar, dep açıq-aydın ayttılar. Yani, olar, sanki, sizge, Memedeminov bey, mahkeme oturışlarına qoşulmağa ve stream yapıp, video çekmege kerekmey edi, dep ayttılar.
Özü Nariman Memedeminov 2019 senesi iyünde mahkemedeki nutqunda, onıñ taqibatınıñ aqiqiy sebepleri terrorcılıq ile bağında degil, dep ayttı:
Maña qarşı taqibat, faalligimni bastırmaq içün ve Qırımda olğan şeylerni aşkâr etmege yol bermemek içün yapılaNariman Memedeminov
"Cinaiy dava malümatına köre, maña qarşı çeşit-türlü operativ- ve teşkerüv tedbirler, 2014 yılınıñ soñunda başladı. Yani, men, siyasiy sebepli mahkeme protsesslerini aydınlatıp başlağanımdan soñ. Maña qarşı taqibat ve cinaiy davanıñ da siyasiy sebepli, milliy, diniy ve zenaat sebepli, men qırımtatar, musulman ve cemaat jurnalisti olğanım içün. Bu taqibat, faalligimni bastırmaq içün ve Qırımda olğan şeylerni aşkâr etmege yol bermemek içün yapıla".
Memedeminovnıñ imayesi, şaatlıq yapmaq içün Taras İbragimovnı davet etecek edi, amma mahkeme onı diñlemekni red etti.
Biz, Narimannı, terrorcılıq propagandasında qabaatlanğan adamnı kibi degil de, jurnalist kibi bilgenimizni tasdıqlamağa istedikTaras İbragimov
– Biz onen qonuşa edik, men onı bile edim. Biz, Narimannı, terrorcılıq propagandasında qabaatlanğan adamnı kibi degil de, jurnalist kibi bilgenimizni tasdıqlamağa istedik... Narimannıñ davası maña Aleksandr Ginzburgnıñ davasını hatırlata. Onıñ da jurnalist tasili bar edi, ve o, 1959 yılı Sovet Birliginde birincilerden olıp, "Sintaksis" şiir toplamını tertip etti - sade bir toplam, anda İosif Brodskiy ve başqaları bar edi. Bir qaç nushasını bastırdı, dostları arasında tarqatıp başladı. Elbette ki, çekistler onı apis etti, kitapçıqlarnı tutıp aldı ve eki yıllıq sürgün cezasına maküm etti. O qayttı, kene oturdı, soñ onı Sovet Birliginden sürgün ettiler ve o ğurbetlikte keçindi. Zemaneviy misaller istesek, Mıkola Semenanı hatırlamaq mümkün. O, Qırım.Aqiqattaki blogları vastasınen Qırımda separatizmnen oğraşqanınıa kerçekten inanğan yoqtırdır.
Qırım uquq qoruyıcısı Lütfiye Zudiyeva, rusiye akimiyeti, qırımlılarnıñ faalligini bastırmağa istep, olarnı taqip etkeninen, akis neticelerge irişe, dep tüşüne.
Ket-kete, bu taqibatnıñ siyasiy sebepleri daa pek körünip turaLütfiye Zudiyeva
– Qırımtatar halqı arasında, siyasiy ve grajdan pozitsiyası olğanlarnıñ içinde, Narimannıñ davası aqqında aman-aman er qoranta bile. Halq büyük degil, aile bağları qaviy, onıñ içün Qırımda apis etilgen aqaylarımıznıñ ikâyeleri çoqusına yaqındır. Amma bunıñ neticesi bam-başqa ola: ket-kete, bu taqibatnıñ siyasiy sebepleri daa pek körünip tura. 2015 senesi Aqyar dörtü olğanda, bunı tek bir-eki adam bilse, ondan soñ olğan tevqif ve tintüvler kütleviy oldı ve deyerli er evge kirdi.
Lütfiye Zudiyeva aytqanına köre, mahkeme oturışlarından soñ oña bir çoq adam yardım teklifinen muracaat ete.
– Baarde kütleviy tevqifler olğanda, birden 24 adam tutılıp alılğanda, qomşular canlı yayınlarnı yapqanlarına şaşqan edik, em de olarnıñ episi yigitler degil edi, qadınlar, esli-başlı adamlar edi. Ya da bizge video yollay ediler. Biz kördik ki, quvetçiler istegeni kibi olmay, olar maqsatlarına irişmey.
Ekseriyette, Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle şeylerni tefsir etmey, amma mart 27-sinde olğan tintüvler künü, Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, tevqiflerniñ siyasiy sebebi yoq, dep ayttı:
"Bütün tahqiqiy tedbirer qanun boyunca yapıla, evel açılğan cinaiy davalarnıñ bir qısmı olaraq. Yarımadada yapılğan basqılar aqqında laflar - yalan ve demagogiya, davağa siyasiy bir renk bermek ıntıluvıdır. Cinayetçilik ve ekstremizniñ milliy ve diniy mensübiyeti yoq. Yasaqlanğan teşkilâtlarnıñ bütün azaları, milliy mensüpligine baqmadan, Rusiye Federatsıyasınıñ qanunlarına köre cevap berecek. Bu qanunlarnı ürmet etmegen, özüne dünyanıñ başqa köşelerinde yaşav yerini qıdırsın. Mında olarnı türmeden başqa bir şey beklemey".
«Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ «Siyasiy mabüslerge qoltutuv» programmasınıñ reberi Sergev Davidis, Nariman Memedeminovnıñ cinaiy taqip etilüvi qırımtatarlarnıñ vatandaş birdemligini bastırmaq isteginen bağlım dep saya.
Qırımtatarlarnıñ – bu büyük etnik toplulıq – vatandaş birdemligini bastıruv işini köremizSergey Davidis
– Qırımtatarlarnıñ – bu büyük etnik toplulıq – vatandaş birdemligini bastıruv işini köremiz. Akimiyet cemiyetniñ büyük qısımları onı istemegenlerinden qorqa ve akimiyet bunı bastırmağa tırışa. «Qırım birdemligine» qarşı çoqtan devam etken repressiyalar. 24 insan baarde «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları bar olğanında qabaatlanıp apiske alınğan edi. Memedeminovnıñ taqip etilüvi de aynı ola ve qırımtatarlarnıñ vatandaş birdemligini bastırmaq içün yapıla, dep tüşünem.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Birleşken Arap Emirlikleriniñ Ukrainadaki elçisi Salem Ahmad Salem Ali Al-Kaabi ile işğal etilgen Qırımdaki vaziyetni ve «Qırım platforması»nı muzakere etti.
«Birleşken Arap Emirlikleriniñ Ukrainadaki elçisi Salem Ahmad Salem Ali Al-Kaabi ile qonuşmamız işğal etilgen Qırımdaki vaziyet ve yarımadanı işğalden azat etmek içün meydanğa ketirilgen «Qırım platforması» aqqında edi», – dep yazdı Ceppar Facebook saifesinde.
Ukraina prezidenti ofisiniñ matbuat hızmeti, fevral ayında Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ emrinen azırlanılğan Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarnı işğalden qurtaruv ve reintegratsiya devlet strategiyasınıñ leyhasını baqtı, dep bildirdi. Şura azalarına eki afta içinde strategiyanı qabul etmek içün tüzetüvler kirsetmege aytqanlar.
Bundan evel berilgen malümatqa köre, Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası Qırım işğali ve Donbastaki cenk ile alâqası olğan 10 sabıq memurğa qarşı sanktsiyalarnı kirsetti. Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy buyruq çıqarıp, Ukrainada keçirilecek «Qırım platforması» tesis sammitini azırlav ve keçirüv teşkiliy komitetini qurmağa emir etti.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Türkiye prezidenti Recep Rayyip Erdoğan dekabrniñ 10-nda ABD prezidenti Donald Trump ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin begengen dünya liderleri ola, dep ayttı. Bu aqta Azatlıq Radiosı haber ete.
Aynı vaqıtta Erdoğan, Ankaradaki Bilkent universitetiniñ studentleri ögünde çıqışta bulunıp, Avropada «şimdi ciddiy manada bir lider buhranı, boşluğı bar», dep ayttı.
«Begenseñiz de, begenmeseñiz de, Trump – müim bir ad. Gizli kün tertibi yoq. Maña qarşı da çoq açıq ve tam laf ete», – dedi Erdoğan ve Trumpqa qarşı da aynısını yapqanını qayd etti.
O, Putin de Türkiyeden bir şey gizlemegen ve açıq bir lider ola, dep ayttı.
Erdoğan begengen üçünci lideri – Qatar şeyhi Tamim bin Hamad Al Tanidir. Türkiye prezidenti onı fuqare memleketlerge qoltutqan «genç ve faal» lider dep adlandırdı.
Keçmişteki liderler arasında Erdoğan Hazreti Muhammedni ve zemaneviy Türkiyeniñ qurucısı Mustafa Kemal Atatürkni qayd etti. O, sabıq Almaniya kantsleri Gerhard Şrederni ve sabıq İtaliya baş naziri Silvio Berluskonini de ayttı.
Noyabrniñ 13-nde ABD prezidenti Donald Trump Beyaz Sarayda Erdoğannen keçirgen «mükemmel körüşüvi» aqqında bildirdi. O, Türkiyeniñ Rusiyeden satın alğan S-400 uçaqquvar-raketa kompleksleri «ciddiy çağıruv» ola dep, olarnı al etmege mümkün olğanına ümüt etkenini bildirdi.


text:
Lvivde İvan Franko eykeli yanında sentâbr 22-sinde "Apishaneden mektüpler" yazıcılarnıñ Kreml mebüslerine destek marafonı keçti. Onda sabıq siyasiy mabüs Oleğ Sentsov, uquq qoruyıcı, dissident Mıroslav Marinovıç, yazıcı Andriy Kurkov, aktrisa Rımma Zübina, Qırım eviniñ programma müdiri Alim Aliyev iştirak etti. Olar, apishanede tutulğanlarnıñ ve olarnıñ tuvğanlarınıñ mektüplerini oqıp berdi. Bunı Radio Svoboda bildirmekte.
"Meni ve bütün Ukraina siyasiy mabüslerine destek kösterge lvivlilerge, ukrainlerge ve başqa memleketlerniñ sakinlerine minnetdarım. Şimdi işim çoq. Amma esası - Qırım, Rusiye ve Donbass apishanelerinde alâ daa tutulğan esirlerimiz içün küreştir. Biz adam bir şey yapıp olamaz, amma beraberlikte bayağı iş becerirmiz. Yigitlerimizni evlerine qaytaracağımızğa pek ümüt etem. Ukrainağa şan-şüretler!", - dedi Sentsov yazıcılar marafonınıñ açılışında.
Uquq qoruyıcı, dissident Mıroslav Marinovıç, doğru eki yıl evel, sentâbrniñ 22-sinde Qırımda maküm etilgen ve şimdi ev tevqifinde bulunğan Qırım.Aqiqat müellifi Mıkola Semenanıñ mektübini oqudı. Yazıcılar marafonınıñ iştirakçileri, faaller Remzi Bekirov, Server Mustafayev, Ruslan Süleymanov, Stanislav Aseyevniñ mektüplerini de oqudı.
Eki yıldan berli Lvivde "Neşirciler forumı" vaqtında Kreml mebüslerine destek aktsiyasını keçireler. Marafonğa PEN Ukraine teşkilâtı qoşula, onıñ eki azası - Stanislav Aseyev ve Mıkola Semena da Kreml mabüsleridir.
Grajdan azatlıqları merkeziniñ malümatına köre, Rusiyede ve ilhaq etilgen Qırımda eñ azından 86 adam apishanelerde tutula. Ukraina Havfsızlıq Hızmetine köre, boyevikler Donbassta 227 ukrainni esirlikte tuta.


text:
Kefeniñ (Feodosiya) baş mimarı Sergey Polâkov istifa etti. Bunı şeerniñ rus akimiyetiniñ matbuat hızmeti haber ete.
“İşten çıqqanınıñ sebebi - aile meseleleri sebebinden qıtağa köçmesi. Sergey Aleksanroviç çoqtan berli köçmege azırlana edi, amma şeerniñ general planı boyunca esas işni bitirip, onı qabul etmekke azırladı ve namus ve mesuliyetlik ile soñki halq ögünde yapılğan diñlevgece çalışıp bitirdi”, - dep aytıla matbuat hızmetinde.
Bundan ğayrı, Polâkov Kefe şeer memuriyeti başınıñ muavini vazifesini becere edi.
2017 senesi avgust 31-inde Aqmescitniñ (Simferopol) baş mimarı İrina İvanova istifa etti.
2016 senesi noyabr ayında Kreml nezareti altındaki Qırım başlığı Sergey Aksönov Aqmescitniñ baş mimarı Ernst Mavlütovnı istifağa çıqardı. Martnıñ başında ise, mahkeme qararına esaslanaraq o vazifesi qaytardı ve işke çıqtı. Amma tamam şu künü devamında Mavlütov öz ihtiyarınen çalışqan vazifesinden ketmek içün ariza yazdı.


text:
Aqmescitniñ baş imamı Muhammed İslamov ve Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeriniñ CİFH-niñ terbiye işleri başınıñ muavini, pravoslav din erbabı mahküm etilgenler içün intihar günahı aqqında videoleyhanı azırladılar.
Videoleyhalar Aqmescitniñ №1 koloniyası ve Keriç şeeriniñ №2 koloniyasında, Aqmescit şeeriniñ tahqiqat izolâtorında, ve Qırım Cumhuriyetiniñ diger rejimli müessiselerinde bulunğan mahkümlarğa köstermek içün yollanılacaq. Lektsiyalarnıñ mevzusı: “İslâmnıñ intihar günahına baqışı”.
Muhammed İslamovnıñ sözlerine köre, Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ ve QC ve Sevastopol ş. CİFH işbirliginde esas diqqat apis yerlerinde intiharlarnıñ qarşısını almağa ayırıla.
“Biz lektsiyalar oquymız, şahsiy suhbetler keçirip, mahkümlerge İslâmnıñ büyük günah olğan intiharğa baqışını açıqlaymız. Videoleyhalar ise, kerekli malümat kölemini konkret ve doğru şekilde, eñ esası da – qısqa ve öz şekilde bergen material olaraq saylandı”, – tarif etti Muhammed İslamov.
Bundan da ğayrı, onıñ qayd etkenine köre, İslâmda intihar sıradan bir günah degil. Bu – tövbesi mümkün olmağan yekâne bir günahtır.
“Ey, iman etkenler! Yardım içün sabır ve namazğa muracaat etiñ. Şübesiz, Allah sabır etkenlernen beraberdir” (Quran, “Baqara” suresi, 2/153 ayet).
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Aktör, rejissör ve alıp barıcı Ahtem Seytablayev aprel 20 künü Lvivde Qırımdan köçip kelgenler ile körüşecek, haber ete Krım SOS teşkilâtı Facebookta.
Ahtem kino tecribesi, «Haytarma» birinci qırımtatar filmi, «Cesür yürekler» leyhasındaki iştiragi, Qırım hatırlavları aqqında tarif eter ve kelgenlerniñ suallerine cevap berir.
Tedbir teşkilâtçıları – Krım SOS cemaat teşebbüsi ve Lvivdeki qırımtatarlarnıñ medeniy merkezi.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Ukraina şarqındaki vaqialarğa bağışlanğan «Cesür yürekrler» vatanperver leyhası «Teleyıldız 2014» milliy mukâfatına nail oldı.


text:
Rusiyeniñ boru çekici ordusı, Büyük-Qarasu özeni yanında bulunğan yerinden ketti. Bu Tayğan suv anabarınıñ bentinden aşağı yerdir. Anda olar Aqmescit içün suv pompalay edi. Bu aqta Qırım. Aqiqatnıñ mühbiri haber etmekte.
Arbiyler meydannı temizlep kettлenler, amma suv yolu boruları anda qalğanlar ve er an qullanıla bile eken.
Tayğan ve Qarasuvbazar suv anbarlarından suv aqızmasını toqtattılar ve bir zamanları suvu bol olğan Büyük-Qarasu özeni ırmaqqa beñzep başladı.
Aynı zamanda, suv borularını qoumaq içün rus arbiyleriniñ balaban olmağan bölügi anda qalğan.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, dekabrniñ 15-nde bu eki suv anbarlarından suv alınuvı toqtatıla.
Aqmescitke suv bermek içün 50 kilometrlik suv borusı avgustnıñ 10-nda açılğan edi. Onı Mudafaa nazirligi qurdı.
Qırımlı iş adamı Oleg Zubkov yazda Taygan suv anbarında pek az suv qaldı, dep haber etken edi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Qomşu Rusiye ükümeti 2022 senesine qadar “Qırımnı ileriletüv maqsatlı federal programması”na binaen onıñ finansirlevini arttırıvnen bağlı qararınen “yarımada memuriyetiniñ semeresiz olğanını köstermek istey”.
Bu fikirni sentâbrniñ 12-nde Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Yañ cemiyet institutı siyasiy-iqtisadiy tedqiqatlar merkeziniñ mudiri Vasiliy Koltaşov bildirdi.
“Qırım ealisi, hususan belki de, Aqyar ealisi içün onıñ (semeresiz olğanını –QA) olğanını köstermek. Niyetleri yerli idareciler baş etip olamağanını, bürokratik sistema deñişmek, temizlenmek kerek olğanını köstermekten ibaret. Anda Ukraina devrinde “tanışlıq” vastasınen işke kigenler çalışa. Qırımnen bağlı vaziyette federal merkez para bergenini köstermekten ibaret. Çoq para berile bile, Qırım pek tez inkişaf ete bile, ancaq bu yolda – yerli memurlar sıfatındaki ciddiy sedler olğanını köstermek isteyler”, - dey Koltaşov.
MEVZUĞA DAİR: «Qırım tilenci olmağa mahküm»: Rusiye yarımadanı ne maalgece bağmağa azır
Rusiye 2022 senesine qadar “Qırımnı ileriletüv maqsatlı federal programması”nı uzattı ve oña ayırılacaq miqdarnı 40 mlrd. rublegece arttırdı.
İyülniñ 30-nda Rusiye ükümetiniñ başı Dmitriy Medvedev Aqyarda Qırımnıñ ictimaiy-iqtisadiy inkişafı boyunca toplaşuv ötkerdi. İşbu toplaşuv esnasında Rusiye İqtisadiy inkişaf nazirliginiñ başı Maksim Oreşkin beş yılğa qararlaştırılğan “Qırım ve Aqyarnı ileriletüv maqsatlı federal programması”nı daa eki yılğa uzataraq, finansirlevini arttırmağa teklif etti.
İyül ayınıñ başında Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı Sergey Aksönov Rusiyeniñ FMP obyektleriniñ vaqtında teslim etilmeme sebeplerini izaatlayaraq, obyektlerni nezaret etken memurlarınıñ kompetensizligi, qurucılıq yapqan tış icracılarnıñ namussızlığından olğanından dolayı qabaatlı olğanlarğa nisbeten “radikal çareler” körüleceginen qorquzğan edi.


text:
Qırım Rusiye içün yalıñız topraq degil, maneviylik çoqrağıdır, – dep ayttı Rusiye prezidenti Vladimir Putin çarşenbe künü Moskvadaki «Berabermiz» miting-kontsertinde. Tedbir Qırımnıñ Rusiye terkibine qabul etilmesi aqqında añlaşma imzalamasınıñ yıllığına bağışlandı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, Putin toplaşqanlarnıñ «Rusiye! Rusiye!» şiarları altında sanağa çıqtı.
«Tam bir yıl evelsi bu künleri Rusiye, Rusiye halqı qırımlılar ve aqyarlılarnıñ tuvğan yerlerine qaytmaq yolunda birlik ve acayip vatanperverlikni kösterdi. Bizler beraber, baş ve yüregimiznen, nesiller ve zamanlar arasında bağını añladıq ve is ettik, memleketimiz içün qaraman ecdatlarımıznıñ ne qadar çoq yapqanını añladıq. Añladıq ki, Qırım meselesinde yalıñız strategik müim olğan topraq aqqında degil, yardım ve qoltutuvımızğa muhtac olğan millionlarnen rus adamı, millionlarnen semetdeşimiz aqqında laf kete. Añladıq ki, öyle de çoq olğan topraqlar degil, tarihiy bağ, maneviylik ve devletçilikniñ başı, bizni bir halq ve bir millet yapqan şey aqqında laf kete», – dep ayttı Putin.
Rusiye prezidenti bildirdi ki, «eskisi kibi rus ve ukrainlerni bir halq olaraq saya». Onıñ qayd etkenine köre, «milletçilik zararlı ve telükelidir». Rusiye prezidenti ukrainler «memleketni bu vaziyetke ketirgen adamlarğa» qıymet keseceklerine emin olğanını bildirdi.
«Bizler kendi tarafımızdan elimizden kelgenini yapacaqmız, Ukrainağa inkişafnıñ bu qıyın vaqıtnı keçmege ve devletler arasında bağlarnı ğayrıdan tiklemek içün er şey yapacaqmız», – dedi Putin.
O, rusiyelilerge teşekkürler bildirip, «Yaşasın Rusiye!» sözlerinen çıqışını yekünledi. Rusiye prezidentiniñ çıqışından soñ adamlar «Putin! Putin!» dep qıçırdılar. Soñra Rusiye gimni icra etildi. Sanada Rusiye lideriniñ yanında Qırım ve Aqyar şeeriniñ qanun çıqarıcı ve icra akimiyet reberleri turğan edi.
Malüm ki, Moskvada Qırımnıñ Rusiyege qoşulması aqqında añlaşma imzalamasınıñ yıllığına bağışlanğan «Berabermiz» miting-kontserti başlandı.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov, iyül 27-sinde Moskova şeer duması saylavlarınen bağlı Moskova aktsiyalarını ve faallerniñ quvulmasını, 2014 yılı Kyivde olğan Avromaydan vaqialarınen qıyas etti. Amma o, rusiye quvetçilerini Moskovada faallerni quvıp-aydağanına qol tuttı ve "qanunsız narazılıq aktsiyaları"nda iştirak etmemege çağırttı.
Hususan, o, Moskova vaqialarına "maydan tehnologiyalarınıñ rusiye şaraitinde qullanmaq ıntıluvı", dep ayyttı.
"Vatandaşlarımıznı qanunsız narazılıq aktsiyalarında iştirak etmemege çağırtam. Ğarp isteklerini kütken "beşinci kolonna", adamlarımıznı maydanlarında "et" yerine qullanuvına yol bermemelimiz", - dep yazdı o Facebookta iyül 31-inde.
İyül 27-sinde Moskovada Moskova şeer duması saylavlarına mustaqil mabuslarnıñ iştirak etmek içün yiberilmesini talap etken izinsiz aktsiya keçti. Uquq qoruyıcılarğa köre, aktsiyada politsiya ve Rosgvardiya 1373 adamnıtutıp aldı, olardan 200-den ziyadesi geceni politsiya bölüklerinde keçirdi. Narazılıq iştirakçilerniñ 70-den ziyadesi yaralandı.
"OVD-İnfo" rusiye portalınıñ malümatına köre, bir yarım biñ adam tutuldı, olarnıñ arasında - onlarce mustqil namzet. Yetmişden ziyade aktsiya iştirakçileri yaralandı.


text:
Qırımda nevbetteki sefer billbordta yerleştirilgen Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ resimini boyanen kirlettiler. Bunı Facebookta dekabr 11, bazar künü, ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov haber etti.
«Adiy billbord. Qırım – 10.12.16», – dep yazdı İslâmov.
İçtimaiy ağda yerleştirigen resimde, üzerinde Putinniñ resimi ve onıñ Qırım ile Aqyar aqqında sözleri yerleştirilgen poster boyanen kerletilgeni körüne. Bundan ğayrı, poster yerleştirilgen soqaq körünmey.
Soñki sefer Qırımda Putinniñ resimi ile plakatlar kirletilgeni aqqında sentâbr ayınıñ başında haber etile edi. Keriçniñ yataq rayonında Rusiye prezidentiniñ süreti ile billboardnı qara boya ile kirlettiler. Ziddiyet Voroşilova soqağında «Silpo» tükânı rayonında yüz berdi.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte Puşkina soqağında yerleşken evniñ ögünde yapılğan Rusiye prezidentiniñ süretine boya töktiler.
Putinniñ resimleri Qırımda bozulğanı – tek-tek adiseler degil. Kommunal hızmet hadimi «AN-Krım» agentigine aytqanı kibi, öbür sefer Kuybışev soqağında resim zarar körgen edi, lâkin onı «temizlep oldılar».


text:
Qırımtatarlar taqiplerden qorqıp, Qırım işğali aqqında ne tüşüngenlerini açıq-açıq bildirmey ve yazamaylar, dep qayd etti Kavkaz, Tataristan ve Turkestan İnstitutınıñ müdiri, Qırım ve qırımtatar problemlerini ögrengen doktor Miste Hotopp-Rike Berlindeki «Quo vadis, Krim?» (Qırım, qayda ketesiñ?) halqara forumında.
Forum teşkilâtçılarınıñ Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, yarımadada kelgen musafirler deyler ki, al-azırda yarımadada Rusiyeniñ Qırım işğali aqqında aytmaq cinayettir, ve azatlıqtan marum qalmaq mümkün.
Bu sebepten Qırımdan kelgen forum iştirakçileri bu mevzunı diqqat ile muzakere ettiler, qıtağa köçip kelgenler ise raat-raat laf ettiler, dep tüşüneler teşkilâtçılar.
«Cesür bir qarar – qırımtatarlar aytamağan şeyler muzakere etilgen forumda iştirak etmek. Olar bunı aytsalar ve bu qayd etilse, olar evge keri qaytamazlar», – dep qayd etti Miste Hotopp-Rike.
Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, forum toplaşuvlarında Almaniya ilmiy-tedqiq merkezleriniñ alimleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları, alman, ukrain ve Qırım devletten tış uquq qorçalayıcı teşkilâtlarınıñ faalleri, ekspertler iştirak ettiler. Maruza ve muzakerelerde olar yalıñız qırımtatarlarnı degil, Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadada yaşağan ukrainler ve diger millet temsilcilerini qasevetlendirgen suallerge cevap tapmağa tırıştılar.
Qırımnıñ tamır halqına yapılğan basqı, söz ve numayış serbestliginiñ sıñırları aqqında aytıldı.
Kelecek sene Almaniya «Qırımtatarlarnıñ medeniyet aftasını» keçirmege planlaştıra.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Uquq qorçalayıcılar, şu cümleden halqara, maruzalarında yarımadada şimdiki akimiyet tarafından eñ büyük basqı qırımtatarlarğa yapılğanını bildireler. Qırım akimiyeti bunı red ete.


text:
Qırımtatar halqı Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, Viennada keçken OSCE nazirler Şurasınıñ eki künlük oturışuv çerçivesindeki tedbir esnasında bütün Qırım, Avropa «işğal etilgen Qırımda terrornı» toqtatacağına ümüt etkenini beyan etti.
«Bizler insanlar ölgeni, balalar yetim qalğanına köz yummamaq kerekmiz. Bütün Qırım, sizler «işğal etilgen Qırımda terrornı» toqtatacağına ümüt besley», – dep bilidire Çiygoznıñ sözlerini Ukraina MİD temsilcisi Maryana Betsa Twitterde.
Ukraina MİD yolbaşçısı Pavlo Klimkin Viennada keçken OSCE nazirler Şurasınıñ oturışuvında, ilhaq etilgen Qırmdaki vaziyetni esapqa alaraq, şu cumleden yañı sanktsiyalar kirsetüv yolunen, Rusiyege qarşı basqı arttırılmasına çağırdı.
Daa evel belli olğanı üzre, qırımtatar halqı Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov OSCE azası olğan devletlerniñ nazirleri ve ABD devlet kâtibi Rex Tillersonnen körüşmek içün, Viennağa uçıp ketken ediler.
ABD devlet kâtibi Rex Tillerson dekabrniñ 7-nde Viennada keçecek OSCE nazirler Şurasınıñ eki künlük oturışuvında iştirak etecek. Devlet departamenti daa evel haber etkenine köre, Ukraina meselesi oturışuvnıñ kün tertibinde köterilecek eken.


text:
Bağçasarayda musulman Seydamet Mustafayevniñ evinde keçirilgen tintüv vaqtında Rusiye uquq qoruyıcıları insanlarnı köteklemege ve tutmağa başladı. Ateş açılğanı da eşitildi. Bunı «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faali Server Mustafayev Facebookta yazdı.
Qırımlı Mümine Saliyeva tintüv keçirilgen insanlarğa qoltutmağa kelip tutulğan dört insannıñ adını aydınlattı.
«Suniy şekilde yapılğan provokatsiyalar vaqtında insanlarğa qoltutmağa kelgen Mustafa ve Şevket Abduramanovlar (oğlu ve babası), Eskender Memetov, Remzi Zudiyev yaqalandı», – dep yazdı Saliyeva.
Jurnalist Şevket Namatullayev bildirdi ki, qırımtatarlardan birisini uquq qoruyıcılar kötekledi, o, esini coydı.


text:
Aprel 17-de aqşam Qırımda Leonid Kuzminni – 2015 senesi mart 9-da Aqmescitte ukrain şairi Taras Şevçenkonı añma tedbirinde olğan ukrain timsalleri içün mahkeme etilgen faalni – köteklediler.
Bunı Kuzmin Facebookta bildirdi.
«Bugün aqşam, evge qaytqan vaqıtta, bir qaç genç erkek siyasiy sebeplerden, menim pravıy sektor ile alâqalarım bar dep, maña ücüm etti», – dep yazdı o.
Kuzminniñ aytqanına köre, o hastahanege muracaat etmege mecbur oldı.
Malüm olğanı kibi, faalller Aleksando Kravçenko, Leonid Kuzmin ve Veldar Şukurciyev mart 9-da ukrain şairi Taras Şevçenkonı añma tedbirinde yaqalanğan ediler.
Mart 12-de mahkeme olıp keçti, faallerniñ ukrain timsallerini qullanğanlarından sebep cezası belgilendi. Mahkeme er bir faalni 40 saatlik mecbur işler ile cezaladı.
Soñra Aqmescitniñ Demir yol mahkemesi aktsiyanıñ daa bir iştirakçisi Kurtseit Abdullayevni qabaatlı dep tanıdı, çünki o Ukraina bayrağını köterdi. Abdullayev bu qararğa razı degil ve onı şikâyet etmek niyetinde.


text:
Qırımda apiste yatqan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz yarımada Rusiye mahsus hızmetleri tarafından «fevral 26» iştirakçilerine nisbeten etilgen qanunsızlıq aqqında bildirile. Bu aqta Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi.
«Ahtem Çiygoz bugün aytqanı kibi, onı SİZO şaraitleri degil de («Kurortta olmağanımnı bilem!») oña ve diger balalarğa nisbeten etilgen qanunsızlıq raatsız ete», – yazdı Celâl Facebookta cuma kününe keçer gecesi.
Celâl Ahtem Çiygoznıñ sözlerini bildirdi: «Men mında küreşem, siz ise serbestlikte küreşiñiz, insanlar sizni körsin!»
Bunıñ ile, Celâl atyqanı kibi, Çiygoz «fevral 26» iştirakçileriniñ areketlerine doğru qıymet kesmege çağırdı».
«Kimseni bir şeyde qabaatlamayım, er kes özü qarar bergen edi. Yaş balalar. Bir kimseniñ ruh küçü yetmedi. Amma bazıları öz delillerinde fevral 26 vaqialarına mümkün olmağan qıymet kesti. Canım ağırmadı, amma siz biliñ ve digerlerge aytıñ!» – dep bildirdi Ahtem Çiygoznıñ sözlerini Celâl ve Qırım siyasiy mabüsiniñ ricasını qoştı: ana-babasını ziyaret etmek.
Nariman Celâl şunı añlattı ki, Ahtem Çiygoznı SİZOda «zaruriy kâğıtlarnı» imzalamağa mecbur ete ediler, amma o, «qarar berip» red etti.
Qırım Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya aytqanına köre, «fevral 26» işiniñ bazı iştirakçileri tanıma delillerini berdi.
Rusiye taqiqatçısınıñ malümatına köre, Meclis reisiniñ birinci muavini Ahtem Çiygoz 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası yanında kütleviy çatışmalarnı teşkil etti, Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Yemirvaliyev ise olarğa qoşulğan ediler. O künü Qırım Yuqarı Radasınıñ binası yanında birden eki miting olıp keçken edi. Bir taraftan Ukraina topraq bütünligine qoltutqanlar bar edi. Ekinci taraftan – Qırımnıñ şimdiki «yolbaşçısı» Sergey Aksenov idare etken «Rus birligi» firqasınıñ faalleri. Yüz bergen çatışmada eki insan can berdi, taqiqat malümatına köre, 79 kişi zarar kördi. Mahküm etilgenler qabaatlarını tanımayıp, cinaiy iş siyasiy sebeplerden açılğanını bildireler.
Qırım Yuqarı Mahkemesi «fevral 26 işi» iştirakçilerini Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoznı mart 8-ne qadar apiste qaldırdı
Nevbetteki mahkeme toplaşuvı Qırımda 2016 senesi fevral 15-ne planlaştırılğan.


text:
Yanvar
Yanvar ya da qara qış ayı - seneniñ ilk ayıdır. 31 künden ibarettir.
Yanvar adını Roma qapı tañrısı Yanustan ala.
Original Roma taqviminde 10 ay (304 kün) bar edi. Romalılar qış mevsimini aysız bir zaman olaraq bile ediler. M.E. tahminen 700-lerde Romulustan soñra kelgen qıral Numa Pompilius, taqvimniñ standart qameriy sene (364 kün) ile izalanması içün Yanvar ve Fevral aylarını qoşqan. Çift sayılarğa qarşı batıl itiqatı olğan Romalılar senege bir kün daa qoşıp kün sayısını 365-ge çıqardılar.


text:
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov, mütehassıslarnıñ Azaq deñizi altında tatlı suvnıñ çıqarılmasınıñ mümkünligini esaslandırmaq içün işni başlağanlarını bildirdi.
“Butün muvafıq strukturalar artıq bu işlerni esaslandırmağa başladılar, sanktsiyalar rejimi içün adlandırıp olamayım. Yılnıñ soñuna qadar suvnıñ çıqarıluvı ihtimalını, keyfiyetini esaslandırmaq ceetinden yapılğan işler aqqında umumiy yekün çıqarıp, malümat berecekmiz”, – dekabrniñ 24-nde yekün matbuat konferentsiyası vaqtında dedi Aksönov.
Akönovnı eñ çoq eyecanlandırğanı – suvnıñ keyfiyeti.
“Ayrı olaraq tatlılaştırılmaması içün keyfiyeti nasıl olğanını belgilemek kerek, çünki büyük miqdarda qatqılar, qattı parçalar ve ilâhre olacağı mümkündir”, –añlattı o.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Qırımda yeterli qadar tatlı suv bar, dep saya. Akimiyet ise al-azırda artezian quyuları ve çoqraqlarınıñ azırlanuvı ile oğraşa. Bu aqta o, dekabrniñ 17-nde matbuat konferentsiyası vaqtında ayttı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ «terrorizmge qarşı» qanunlar paketine er angi insannı, onıñ içtimaiy statusı ve maddiy vaziyetine baqmadan, «keliştirmek» mümkün. Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ sakinleri çaqma rağbetlendirilgen vaziyette «muqayt olmaq» kerek, ve olarnı bu tiymez, dep tüşünmemek kerek. Böyle fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında ruhiyatçı Larisa Voloşina, «Yarovaya paketi» dep adlandırılğan qanunlarnıñ işke tüşürilmesine izaat berip, bildirdi.
«Neler olıp keçkenini añlamaq kerek. Yani, esası – yaşayışqa batmamaq, sen kiçik insansıñ ve seni tiymezler, dep tüşünmemektir. Tiyecek, çünki – «kiçik adamlar» da ertemi, keçmi repressiyalarğa oğraycaq, aynı tamamınen sadıq insanlarnıñ – «daiy» safdaşlarınıñ taqımı da repressiyalarğa oğraycaq. Bu amelde olğan şey. Añlamaq kerek ki, tek telükeni kerçekten de añlağan soyları ayatta qala», – dep qayd etti ruhiyatçı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin «terrorizmge qarşı paketini» iyül 7-de imzaladı. Deñişmeler paketi «çaqmama» ve kütleviy nizamsızlıqta iştirak etmesine «yaqınlaşma» içün cinaiy mesüliyetniñ kirsetilmesini belgiley. Bağ operatorları endi müşterilerniñ bütün telefon laflarını ve mesajlarını yazmaq ve saqlamaq mecbur.
Soñki yıllar devamında Rusiyede «ekstremizm» içün yaqalanğanlarnıñ sayısı pek arttı. Moskvalı «Sova» haber-analitik merkeziniñ malümatına binaen, keçken sene devamında, eñ azdan, beş yüz kişi mahküm etildi. Olardan onlarca insanlar apiske qapatıldı. Bunıñ sebebi içtimaiy ağlarda online beyanatlarnıñ yerleştirilmesi ve paylaşılması oldı.


text:
«Rusiye akimiyet liderleri tarafından meydanğa ketirilgen qarşılıq şaraitlerde saylavlarnıñ müşkülligi aqqında beyanatları mısqıllıdır», – dedi spiker.
Dünya devletleri Rusiyeni Ukraina saylavlarınıñ qanuniy olğanını tanımaq ve kampaniyağa keder etmemege çağıralar. Böyle mevamnı Yaponiya baş naziri Sindzo Abe seslendirdi. «Er kes, Rusiye de, işbu saylavlarnıñ neticelerni qanuniy olaraq tanımalı» – qayd etti o.
Evelleri eñ ileri ketken memleketler Rusiye Federatsiyasını «G7» -den çıqarmağa qarar aldı. Bundan da ğayrı, bu gruppa Qırımda keçirilgen ve Ukraina Qanunına ve dünya añlaşmalarına ters kelgen referendumnıñ qanunsız olğanını ilân etti.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Asılında Volodımır Zelenskıyge teşekkür bildirmek kerekmiz. Eñ azından, metinlik teşkerüvi içün. Memleket içün yapqan teşkerüv içün. Onıñ üç prezident ayı lâqayt qalmağanlar içün stress testi oldı.
Kimlik sıñırları metinligi teşkerilgende belli ola. Qarar alasıñ – neler müim, neler müim degil. Neden vazgeçe bilesiñ, neden vazgeçemezsiñ. O vaqıt er kes özüniñ kompromiss sıñırını belgiley.
Soñki beş yıl bizler nisbiy konsensus müddetinde yaşadıq. Tışqı siyaset vektorları añlaşıla edi. Gumanitar prioritetler de belli edi. Neticede, esasen «iç» mevzularda munaqaşalarımız ola edi. Habarcılıq. İslâatlar. Soy-aqrabalıq.
İmkânlar penceresi kene açıldı – köremiz ki, ölüler andan keçmege tırışa
Tahminen 2016 senesinden başlap cenk radarlarımızdan yoq olıp başladı. Onı cebe hattı boyu toqtata ediler. Çoqusı tek ğayıplar şeklinde haber ala edi. Bir çoq kişi kimlik ve mustaqillik cekleri endi qazanıldı, dep tüşünmege başladı. Ket-kete Maydan lagerinden daa çoq insan ev imayesi degil, onıñ donatıluvınen bağlı meselelerge diqqat ayırmağa başladı.
Soñra saylavlar keçirildi ve kelecek könsensusınıñ o qadar demirbetonlı olmağanı belli oldı. Granitten yapılğan kibi körüngen er şey kene teşkerilip başladı. Dekommunizatsiya. Til. Timsaller. İmkânlar penceresi kene açıldı – köremiz ki, ölüler andan keçmege tırışa.
Bir qaç yıl evelsi aytılması toqtatılğan şeylerni kene tekrar-tekrar aytmağa mecburmız. Rusiye ile ne içün añlaşıp olamaycaqmız. Til meselesi ne içün köterilmemeli. Ne içün suverenitet topraqlardan daa müim ola. Bizler bunı topraqta qalğan temel dep bile edik. Şimdi ise onı bütün binanı yañıdan qurmaq ıntıluvlarından qorumaq mecburmız.
Şimdiki devir qırmızı sızıq testi olaraq körünip başlay. Atrofiya teşkerüvi olaraq
Şimdiki devir qırmızı sızıq testi olaraq körünip başlay. Atrofiya teşkerüvi olaraq. Şimdiki ekseriyetniñ tesadufiy yoldaşları yoq olıp başladı – olarnıñ cevapları namus ve etika imtianı kibi körüne. Yañı vaqıt ekşilik kibi – yüstüni silip, kerçekni köstere.
Bu samimiylik testini de añdıra. Soñki yılları bir çoq insan «vatanperverlik mevzusını» sabıq prezidentnen bağlay edi. Onı qabul etmeyip, programmasında yazılğan er şeyni inkâr etmege azır ediler. Amma tezden bütün akimiyet yañı devlet yolbaşçısına keçecek. Ve bu vaqıt er kesni neler hoşuna ketmegenini añlamağa mecbur etecek.
Volodımır Zelenskıynıñ selefimi? Ya da mustaqil Ukrainanı qurmaq ıntıluvımı?
Areket vektorını lâqayt qalmağanlar belgilemekte. Komfort alanından çıqqanlar. Bayraqlarnı tek renkli yiplerniñ bağı olaraq körmegenler. Bizler beş yıl içinde yañı konsensus bayağı tamır attı, onı teşkermeycekler, dep tüşündik. Aşıqtıq, ğaliba.
Tekrarlamağa kerek olur, demek. Ne içün parmaqlar teşiklikke soqulmamalı añlatmaq kerek. Ne içün suv çeltekte taşılmay. Ne içün tutıp baqılmaycaq şeyler qaznacılıq kâğıtları qadar emiyetli ola.
Çünki olar kerçekten de müim ola. Kimler ne tüşünse tüşünsin.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Pavel Kazarin, qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat közeticisi


text:
Zalsburg
Zalsburg (nem. Salz—tuz ha'm burg) — Avstriyanın' oraylıq bo'leginde jaylasqan qala. Zalsax da'ryasının' ha'r ekki bo'leginde, 1300—2000 m ba'lentlikde, Zalsburg saylıg'ında jaylasqan. Zalsburg jerının' administrativ orayı. Xalqı sanı 144,2 mın' adam (2000). Transport jolları tu'yini. Aeroportı xalqara a'hmiyetke iye. Toqımashılıq, azıqawqat, mashinasazlıq, poligrafiya, ag'ashsazlıq sanaatı ka'rxanaları bar. Mu'zika a'sbapları islep shıg'arıladı; marmar qayta islenedi. 3. ornında qadimde keltler jasag'an, rimlikler Zalsburgdı Yuvavum dep atag'an. 11—12a.lerden 3. atra'pinan ko'plep tuz qazıp alına baslag'an. 1805 jıldan 3. Avstriya, 1810 jıldan Bavariya, 1815 jıldan ja'ne Avstriya quramına kiredi. Zalsburgda V. Motsart tuwılg'an u'y, Karolina Avgusta muzeyi bar. Arxitekturalıq esteliklerden eski qala bo'leginde (da'ryanın' shep bo'legi) barokko uslıbındag'ı sobor (1611—28), arxiyepiskop qarargahı (1120), sherkewler ha'm b. saqlang'an. Jan'a zamanago'y imaratlar daryanın' on' bo'leginde jaylasqan. . Festivallar uyinde mu'zika ha'm teatr o'nerinin' xalqara festivallari bolıp o'tedi. Zalsburgda Turizm orayı bar.


text:
Ukrainanıñ «Ukrzaliznıtsâ» demir yol müessisesi Qırım yolunda trenler qatnamasını ğayrıdan tiklemeycek.
Bunı müessiseniñ matbuat hızmeti Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Bizler Qırım ile alâqalarnıñ tiklenmesi aqqında malümatnı tasdıqlamayıq. Şimdilik böyle bir haber yoq», – dep bildirdi matbuat hızmeti.
Kurort mevsimi yaqınlaşqanınen Ukraina trenleriniñ Qırımğa qatnaması içtimaiy ağlarda faal muzakere etilip başladı.
Dekabr 27-den itibaren «Ukrzaliznıtsâ» vatandaşlarnıñ havfsızlığını tüşünip, Qırım ile demir yıl alâqalarını toqtattı. Qırım trenleri Novoalekseyevka ve Hersonğa qadar qatnaylar.


text:
Keriç Boğazında Rusiye tarafından zapt etilgen Ukraina deñiz askerleriniñ aileleri Amerika Birleşken Devletleriniñ Ukraina elçisi Marie Yovanovitch ile körüşip, Amerika ükümetine Ukraina askerleriniñ azat etilmesi içün küreşmek muracaatınen mektüp berdi. Bu aqta Ukraina Yuqarı Radası reisiniñ birinci muavini İrına Geraşçenko dekabrniñ 5-nde Facebookta bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina askerleriniñ qorantaları ABDden «Ukraina akimiyeti ile beraber askerlerniñ azat etilmesi içün küreşmesini» rica ete.
«Dünyağa cenk esirlerine ayırğan diqqatları içün minnetdarmız ve deñizcilerniñ, em de Kremlniñ diger esirlerini azat ettirmek içün Rusiyege basqı yapmaq içün sert areketler olacağını bekleymiz», – dep qayd etti Geraşçenko.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina askerleriniñ qorantaları bergen malümatqa köre, «cenk esirlerine qorantalarınıñ qoltutuv mektüpleri alâ daa berilmedi ve Ukraina konsulları ve diplomatlarınıñ kirmesine izin berilmedi».
Tünevin Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Keriç Boğazında Rusiye tarafından zapt etilgen Ukraina askerleriniñ qorantalarınen körüşti.
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri Keriç hastahanesinde bulunğan 3 yaralanğan askernen beraber 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Vaqtınca işğal etilgen Ukraina topraqlarında Rusiye Federatsiyası tarafından öz qanuniy organlarına ”saylavlarnıñ” keçirilmesi qanunsız olıp, halqara uquqnıñ şartlarını ve ümdelerini bozmaqtadır.
Temsilcilik Ukraina uquq qorçalav organlarınen beraber vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri topraqlarında Rusiye Devlet Dumasına qanunsız ”saylavlarnıñ” teşkil etilmesinde ve keçirilmesinde iştirak etken şahıslarnıñ cemisini, şu cümleden sözde ”halqara közeticilerni” ve ”saylav komissiyalarınıñ” azalarını nezaret etip, cedvelge ala. Mütenasip areketlerge vekâletli organlar tarafından uquqiy ceetten qıymet kesilecek, ayrı allarda ise Temsilcilik tarafından mahsus şahsiy iqtisadiy ve diger sıñırlayıcı tedbirlerniñ (sanktsiyalarnıñ) işletilmesi teklif etilecek, şu cümleden mütenasip mesele Qırım platformasınıñ vastaları çerçivesinde köterilecektir.
Ukraina ve çetel devletlerniñ vatandaşlarını işğalci devlet tarafından teşkil etilgen bu kibi tedbirlerde ve olarnı azırlav ceryanlarında iştirak etmemege, Ukrainanıñ topraq bütünligine ve egemenligine qast etken areketlerde iştirak etmemege çağıramız.
Halqara cemiyetni vaqtınca işğal etilgen Ukraina topraqlarında qanunsız ”saylavlarnıñ” teşkil etilmesine qattı sürette qıymet kesmege ve Rusiye Federatsıyasına qarşı siyasiy-diplomatik basqı vastalarını quvetleştirmege, bundan ğayrı, vaqtınca işğal etilgen Qırımda ”saylanğan” şahıslarnıñ Rusiye Federatsiyası Devlet Dumasınıñ deputatları olaraq tanılmasına yol bermemege ve böyle şahıslarnıñ halqara meydançıqlarda Qırımnı temsil etip iştirak etmelerine imkâniyet bermemege çağıramız.
Rusiye Federatsiyasından defalarca vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri topraqlarınen bağlı bütün qanunsız areketlerini toqtatmağa ve yarımadada Ukraina vatandaşlarınıñ aq-uquqlarını ve serbestliklerini bozmamağa çağıramız.
Rusiye Federatsiyası tarafından Ukraina vatandaşlarını vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri topraqlarında qanunsız ”saylavlarnıñ” teşkil etilmesinde ve keçirilmesinde zorbalıqnen iştirak ettirüvnen bağlı bütün adiseleri aqqında Temsilcilikke ya da Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri Prokuraturasına haber etmege rica etemiz.


text:
Avropa Birligi Rusiye akimiyeti Qırımda bergen çetel pasportlarnı tanımay.
Bunı Avropa Birliginiñ Ukraina temsilciliginiñ matbuat kâtibi David Stulik Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
«Avropa Birliginiñ devlet-azaları bu çetel pasportlarını qabul etmegenlerinden sebep bunıñ kibi vesiqa saipleri şengen vizasını alamazlar. Yalıñız insaniyetlik ve milliy menfaatlar istisna sebebi olması mümkün», – dedi Stulik.
Onıñ bildirgenine köre, bunıñ kibi allarda Rusiye «çetel pasportınıñ» qırımlı saiplerine sıñırlanğan vizalar berilecek, olarnı da ayrı kâğıtta qayd etecekler.
Krasnodar ülkesiniñ qaydı ile çetel pasportını alğan sakinler de Avropa Birliginiñ sert qaidelerine uyacaqlar. Olar Rusiyedeki konsullıq müessiselerge muracaat etip, viza alacaq olsalar, olardan ep bir içki pasport ve yaşav yeri talap etilecek.
Şimdilik Rusiye çetel paspotrlarınen qırımlılarnı qabul etecek memleketler daa belli degil.
İşğal etilgen Qırım sakinlerine Rusiye çetel pasportları berilip başladı. Qırım akimiyeti qırımlılarğa Krasnodar ülkesinde qayd etilgen çetel pasportlarını berip, ğarp memurlarını aldatacaq ola.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Kyiv ilhaq etilgen Qırımğa Dnipro (Özü) suvunıñ teminatınıñ başlanması imkâniyetini muzakere etmey. Bunı "İnter" telekanalınıñ efirinde tış işler naziri Dmıtro Kuleba ayttı, haber ete "Ukrinform".
"Ukraina ilhaq etilgen Qırımğa Dnipro suvunıñ teminatınıñ başlanması imkâniyetini muzakere etmey. Bu mevzuda bütün uydurmalar, spekulâtsiya ve şübelerniñ toqtanmasını isteyim", - qayd etti Kuleba.
Onıñ aytqanına köre, şimdi Rusiyenen esirlerniñ boşatılması ve Normandiya formatından sammitniñ keçirilmesi aqqında muzakereler etile.
"Bu körüşüv aprelniñ soñunda olması içün çalışamız", - qayd etti Kuleba.
Cumaaqşamı künü Ukrainanıñ yañı baş naziri Denis Şmıgal Facebook saifesinde yazdı ki, Ukraina ükümeti ilhaq etilgen Qırımnı işğalden boşatılmağance, onı suv ile temin etip olamay.
Daa evel Aqmescit mekteplerinde suv qullanıluvı ilânsız sıñırlandı.
Fevralniñ 5-nde Moskva kontrolindeki Qırımnıñ suv hocalığı ve melioratsiya devlet komitetiniñ yolbaşçısı İgor Vayl, Aqmescitte içme suvu eñ çoq 90-100 künge yeter, dep bildirdi.
Daa soñra Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gotsanük suv yete, dedi. Amma aynı vaqıtta qırımlılarnı «yarımada içün suv kibi emiyetli resursnı tüşünip qullanmağa» çağırdı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Keriç – Prezident Vladimir Putinniñ avalesine baqmadan akimiyet Keriçteki parom keçişi yanında tizilgen nevbetler meselesini çezip olamay, adamlar nevbetni saatlernen beklemege mecburlar.
«Port Kavkaz» keçiv yerinde paromnı beklerken 500-ge qadar maşina nevbeti toplandı. «İnsanlar saatlernen turğanlarına açuvlanalar, çünki yolcular içün belgilengen «Nikolay Aksenenko» paromına nevbetsiz keçken arbiy tehnika yüklenile».
Novorossiyskten evine qaytqan Aqmescitli Ramis şikâyet etti: «Menim ailem kiçik balanen on saatten ziyade beklemege mecbur oldı. İnsanlar nevbette yorulalar. Parom cedveli anlaşılmağan, iç bir türlü grafik yoq».
Ramis Qırım.Aqiqat mühbirine şunı bildirdi: «Biz keçiş yoluna gece 12-den soñ keldik. Tek eki kiçik «Yeysk» ve «Nikolay Aksenenko» paromları yüre edi. Bizim yanımızdan arbiy maşinalar keçti, bir zamandan soñ nevbette turğanlarnı tek bir parom taşıdı, işte bu vaqıt aldı. Tek kündüz saat 12-de büyük «İonas» paromnı ketirdiler. Bu paromğa mingen soñ, «Nikolay Aksenenko» paromına arbiy maşinalarnı yüklegenlerini kördik».
«Yekâne naqliye müdirligi» mustaqil teşkilâtnıñ (YENM) malümatına köre, parom keçişinde «Port Qavqaz», «Nikolay Aksenenko», «Kerçinskiy 2», ve «Yeysk» gemiler hızmet eteler. Mayıs 23 kününden başlap olarnıñ işine büyük «İonas» paromı qoşuldı, o 160 yengil maşina ve 600-den ziyade yolcunı sığdıra bile.
Evelleri YENM haber etkeni kibi, birinci mayıstan başlap, bütünley yük taşıyıcılarınıñ faaliyeti Keriç keçişinde yasaq etildi, raatlıq mevsimi başlanğanı sebep, «Qırım» ve «Kavkaz» limanları tek yolcularnı taşımaq içün açıq edi. Amma bu malümat kerçekke oşamay.
«Nikolay Aksenenko»dan ğayrı, Qavqaz tarafından arbiy maşinalarnı yaramadağa ketirmek içün arbiy maşinalarnen tolu «Slavânin» paromı közge ilindi. Bu parom AnRussTrans şirketinden kirağa alınıp, birinci kere mayıs 10 künü 2014 senesi Qırım maşinaları areketini yengilleştirmek içün Rusiyeniñ qıtasına naqliye vastalarnı alıp ketken edi. «Slavânin» birden 240 maşinanı sığdıra bile ve ayırı limannı talap ete.
Hatırlatamız, «Yekâne naqliye müdirligi» – Qırım yarımadasında naqliye hızmetlerini eda etken yekâne operatordır. O, Rusiye ükümeti emiri ile, Naqliye Nazirligi tarafından «Olimpiya Oyunlarınıñ Naqliye müdirligi» muhtar ticariy olmağan teşkilât esasında teşkil etildi.


text:
Qırım ve Herson vilâyeti memuriy sıñırda "Kalançak" kiris-çıqış noqtası, sentâbr 23-ünde saat 8 saba naqliyat keçirmesini toqtatacaq. Bunı Ukraina Devlet Sıñır Hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
"Kalançak" kiriş-çıqış noqtasında sentâbr 23-ünde saat 8:00-den başlap, tek piyadelerni keçirecekler, maşnalarnı ise "Çaplınka" kiriş-çıqış noqtasına yollaycaqlar, anda qayd etüv er zamanki kibi yapılacaq. "Çonğar"da şahıslar ve naqliyatnıñ keçirilmesi nizamınca yapılacaq, amma tamir işleri sebebinden anda qolaysızlıqlar ola bile. Bu kiriş-çıqış noqtalarında şahış ve naqliyat keçirilmesinde deñişmeler olsa, qoşma haber etilecek", - denile Devlet Sıñır Hızmetiniñ beyanatında.
Qırım ve Herson vilâyeti memuriy sıñırda yañı kiriş-çıqış noqtalarnı qurıp başladılar. Herson vilâyetiniñ başı Yuriy Gusevge köre, qurulıcılıq işleri noyabrgece sürecek.


text:
«Yañı siyasiy yaşayış» pek çoq devam etmedi: 1918 senesi bolşevikler Qurultaynı dağıttı, 600-ge yaqın qırımtatar tevqif etildi, soñra atıp öldürildi, olarnıñ arasında Çelebicihan da edi. Qırımtatar bayrığı resmiy olaraq tek 70 yıl soñra 1991 senesi kene peyda oldı. Bunıñ arasında ise ağır yıllar keçti, sürgünlik, Vatandan uzaqta yaşayış.
İyünniñ 26-sında ekinci Qurultay keçirildi. 19 yıl soñra 2010 senesi tam bu künü Qırımtatar Milliy Bayraq Künü olaraq tayin etildi. Qırımtatar Milliy Bayraq Künü munasebeti ile Qırım.Aqiqat tamğa ile sancaqnıñ peyda oluv ve ğayrıdan tiklenüv tarihı aqqında fotogalereya azırladı


text:
Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından patlayıcı madde ve silâ saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirov Semaşko Cumhuriyet hastahanesine tibbiy teşkerüv içün yatqızılmadı. Bu aqta «Agora» halqara aq qorçalayıcı gruppasınıñ advokatı Aleksey Ladin Qırım.Aqiqat mühbirine tarif etti.
«SİZO tibbiy bölüginiñ yolbaşçısınen laf ettim, Bekirovnı tibbiy teşkerüvge alıp ketmediler, konvoy toplanmadı. Bekirovnı yarın üylege qadar alıp ketmege planlaştıralar», – dedi Ladin.
Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkova bildirdi ki, Qırımda apiske alınğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ SİZO kamerasında «ihtiyacı olğan er şeyi bar».
Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisovanıñ qayd etkenine köre, Moskalkova Qırımdaki Rusiye cezalarnı yerine ketirüv Federal hızmetiniñ yolbaşçısınen laf etti, ve o, yanvarniñ 14-nde Edem Bekirov kerekli tibbiy teşkerüvler içün hastahanege baracaq ve oña tibbiy yardım kösterilecek, dep vade etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi yanvarniñ 10-nda Edem Bekirovnıñ apiske alınmasına qarşı itiraz arizalarını baqmağa planlaştıra.
Bekirovnıñ tuvğanları ayatı telükede olğanını bildirgen edi. Malüm ki, apiske alınğan faal şeker hastası ola. Ayağı kesilgen, muntazam sürette sarğılav yapılmalı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 13-nde Bekirovnı eki ayğa apiske aldı. O, 2019 senesi fevralniñ 11-ne qadar nezaret altında qalacaq. Ukraina Tış işler nazirligi mahkemeniñ qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi.


text:
Sentâbrniñ 1-de Ukrainada balalar mektepte keteler. Qırım talebe ve studentleri de sınıflarına keldiler. Lâkin olarnı anda bam-başqa vaziyet bekley edi. İşğal etilgen Qırım mekteplerinde angi tarihnı ögreneler? Cumaertesi künleri oquş nege kerek? İşğal akimiyeti kiçik qırımlılardan kimni yapacaq ola?
İşğal etilgen Qırımda tasil vaziyeti aqqında – «24» haber telekanalındaki «Qırım.Aqiqat» yayınınıñ yañı levhasında.
Studiya musafirleri: «İntegratsiya i razvitiye» Qırım malümat tedqiq merkeziniñ keñeş reisi Oleg Smirnov ve Ukrain milliy hatıra institutınıñ üyken ilmiy hadimi Bogdan Korolenko.
Yayın cumaertesi künü saat 18.30 (Aqmescit vaqtına köre saat 19.30) ve bazar künü saat 11.30 (Aqmescit vaqtına köre saat 12.30) efirge çıqa.
Azatlıq Radiosınıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırımda olayatqanlarnı bilmege istegenler içün.


text:
Moskva metrosında yüz bergen qaza neticesinde eki çetel vatandaşı zarar kördi – Ukraina ve Moldova vatandaşları, dep bildirdi Rusiye fevqulâde vaziyetler boyunca nazirligi ştabınıñ temsilcisi №13 hastahanesinde, dep haber ete İTAR-TASS.
«Acele yardım sekiz insannı ketirdi, olardan ekisi yardım körip, evge qaytarıldı, olar Ukraina ve Moldova vatandaşları olalar», – dedi o.
Aynı zamanda Moskva sağlıq saqlav departamenti zarar körgenlerniñ cedvelini aşkâr etti. Mında zarar körgenler bulunğan hastahaneler de qayd etilgen.
Moskva metrosında elâk olğanlarnıñ sayısı 20 insannı teşkil ete.
Umumen ise qazada 160 insan elâk oldı, 120 hastahenelerge ketirildi.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Qazan tatar milliy-medeniy muhtariyeti qayd etildi, onıñ yolbaşçısı Marat Bagautdinov oldı.
Bu aqta Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ meseleleri boyunca Devlet komitetiniñ beyanatında bildirile.
«Muhtariyet teşkil etilmesiniñ maqsadı, Qırımda Rusiye Federatsiyası halqlarınıñ biri olaraq Qazan tatarlarınıñ özgünligi saqlanması, til, tasil ve milliy medeniyetniñ inkişaf etmesidir. Yaqın künlerde muhtariyet regional statusını alacaq. Bütün mütenasip vesiqalar endi azır», – dep bildire müessiseniñ matbuat hızmeti Marat Bagautdinovnıñ sözlerini.
Qırım komitetiniñ yolbaşçısı Zaur Smirnovnıñ aytqanına köre, Qırımda endi 12 milliy-medeniy muhtariyet resmiy olaraq qayd etilgen.
«Bugünki künde Qırım Cumhuriyetinde bir sıra milliy-medeniy muhtariyet qayd etilgen, olar Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ meseleleri boyunca Devlet komitetinen muvafaqiyetli işbirlik tuta ve devlet destegini ala», – dep ayttı Smirnov.
İyün 12-de Qırım Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ meseleleri boyunca Devlet komitetiniñ yolbaşçısı qırımtatar federal milliy-medeniy muhtariyetini teşkil etmek niyeti aqqında ilân etken edi. Onıñ sözlerine köre, böyle teşkilât qırımtatarlarğa özgünlik saqlaması meselelerini çezmege, til, milliy medeniyet, tasil saasında inkişaf etmege yardım etecek, muhtariyet yolbaşçısı ise Milletlerara meseleler boyunca Rusiye prezidenti yanındaki Şurada taqdim etilecek.
Qırımtatar Milliy Meclisinde böyle teşebbüsni «qırımtatar meselelerini ükümetniñ Qırımnıñ tamır halqı aqqında kösterme qayğıruvı divarı artında saqlamaq» ıntıluv, dep adlandırdılar.
2015 senesi iyül ayında Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukraina Esas qanunına Qırımda qırımtatarlarnıñ milliy muhtariyeti aqqında maddelerni kirsetmege kerek olğanı aqqında ilân etti. O, aynı vaqıtta, halq deputatlarını devlet Anayasasına mütenasip deñişmelerniñ kirsetilmesine qol tutmağa çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text: Başqortostandağı ,,Ramaźan,, yämğiäte 15 yıl dauamında ,,Bolğarğa säyäxät,, proğrammahın boyomğa aşırıp kilä. Bıl proğramma siktärendä yämäğät häm sänğät eşmäkärźäre, studenttar aq paroxodta säyäxät qıla. Bıyıl ,,Ramaźan,, yämğiäte Bolğarğa säyäxät iteügä 15 yıl tulıu uñayınan Dürtöylö rayonınıñ Sergeevka auılında bäläkäy habantuy siktärendä folklor bayramı oyoştorźo. Başqala qunaqtarı bayram urınına paroxodta kilde. Ularźı qarşı alıu urındağı folklor nigeźźärenän sığıp başqarıldı. ,,Ramaźan,, yämğiäte etäksehe Marat Şäripov äyteüensä, 15 yıl esendä Bolğarğa mäźäni proğramma siktärendä ber nisä meñ keşe säyäxät itkän. Bıyıl ihä bıl saranı oyoştorousılar folklor bayramın uźğarıu menän siklände. Bayramda Başqortostandıñ häm Tatarstandıñ kürenekle sänğät eşmäkärźären dä osratırğa mömkin ine. Tatarstandıñ atqaźanğan artistqahı Xämdünä Timerğälieva bınday saralar ike respublik arahında duślıqtı, bäyläneştärźe nığıtıuźa źur aźımdarźıñ berehe, tip iśäpläy. Bayram sarahı xalıq uyındarı menän tamamlandı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildire ki, Ahtem Çiygoz apiske alınğan soñ aman-aman eki biñ semetdeşi Rusiye Taqiqat komitetine resmiy şekilde muracaatta bulunıp, Çiygoznıñ cezasını deñiştirmege rica etti.
Bunı Celâl Facebook saifesinde yazdı.
«Çiygoz A.Z. özüni müsbet tarafından kösterdi, itibarlı bir insan, qoranta saibi, kiçik balanı baqa, memuriy ve cinaiy mesüliyetke çekilmegen edi, yaşağan yerinde müsbet tarafından tanıla», – dep tekrarlay qırımtatarlarnıñ muracaatını Celâl ve Çiygozdan minnetdarlığını bildire.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı Rusiye uquq qorçalayıcısı, Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti yanındaki vatandaş cemiyetiniñ inkişafı ve insan aqları boyunca Şurasınıñ azası Andrey Yurovnıñ şahsiy kefaleti ile azat etmediler.
Qırım Cumhuriyetinde Rusiye Taqiqat komitetiniñ Baş taqiqat idaresi ve Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesine Ukraina ve Tataristan Cumhuriyetinde nam qazanğan sanat erbabı, «Qırım» ansambliniñ bediiy reberi Server Kakura, em de «Qırım» gazetasınıñ baş muarriri, filologiya ilimleri namzeti, Qırım müendislik pedagogika universitetiniñ qırımtatar ve türk filologiyası fakultetiniñ dekan vazifelerini eda etken Bekir Mamutovnıñ Ahtem Çiygoz içün kefil olmaq arizaları berildi.
Olarnıñ mektüplerine cevaplar kelmedi, dep bildireler Mecliste.
Mayıs 15-te saat 11:00 Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde taqiqatçınıñ keçken sene fevral 26-da «kütleviy numayışlarnı teşkil etmesinde» qabaatlanğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apis cezasını arttırmaq muracaatı baqılacaq.
Qırım parlamenti yanında Qırımtatar Milliy Meclis ve «Rus birligi» tarafdarları ile kütleviy miting keçti. Numayışnıñ teşkilâtçıları Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birligi» lideri Sergey Aksenov oldılar. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti cinaiy işni açtı. Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüv boyunca» aqımdaki seneniñ yanvar 29-da Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz yaqalandı. Rusiye Taqiqat komiteti Meclis reis muavini Ahtem Çiygoznğa 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgiledi.


text:
Ukraina tarafı Ukrainadan Qırımğa yol alğan vatandaşlarına yarımadağa «Çonğar» kiriş noqtasından kirmemege tevsiye ete. Bunı Ukraina Devlet sıñır hızmeti matbuat hızmetiniñ reberi Oleg Slobodân Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Qırım ile memuriy sıñırnı keçken vatandaşlarımıznıñ malümatına köre, rusiyelilerniñ kiriş noqtasında elektron sistema bozuldı, bu sebepten uquqiy resmiyleştirmesini talap etken ukrain nomeraları ile maşinalar ve yük maşinalarını almaylar», – dedi o.
«Biz, öz tarafından, yapacağımıznı yaptıq. Berdânsk çıqışında nezaret-kiriş noqtası tiklendi, vatandaşlarña Qırımnıñ diger kiriş noqtalarından faydalanmağa tevsiye etile», – dep qayd etti Slobodân.
2015 senesi iyün ayından itibaren Qırım ile memuriy sıñırnı keçüv qaideleri deñişti.
2014 senesi mart ayında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında formal, asılında ise – tam bir sıñır peyda oldı.
Qırım vaqtınca işğal etilgen topraq olaraq ilân etildi. Bugünge qadar qıtaiy Ukrainanıñ Qırım ile «sıñırında» üç kiriş sıñır noqtası mevcut: «Perekop», «Armânsk» ve «Canköy», soñki ekisini Rusiyede halqara dep adlaylar.


text:
Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ taqdim etken «Ukrainada Qırım meselesi» soravnıñ netecesine köre, ukrainlerniñ 86% işğal olunğan Qırım Ukraina nezaterine qaytqanını istey. Bunı mart 31 künü Ukraina Haber siyaseti naziriniñ Qırım suallerinde mesleatçısı Yüliya Kazdobina haber etti.
«Fikirimce, birzde ümüt besleyici netice çıqtı. Ukrainlerniñ 86% Qırım Ukrainağa qaytqanını istey. Yani, olar Qırım aqqında hatırlaylâr, olar oñı unutmadılar. 55% Qırım işğalinen bağlı meselelerinen meraqlana. 76% Qırım Ukrainağa kirmek kerek dep saya. 60% Qırım Ukrainağa qaytacaq dep ümüt besley», – dep, Kazdobina sorav neticeleri aqqında tarif etti.
Haber etilgeni kibi, Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ sımarışınen «Ukrainada Qırım meselesi» soravını InMind ögrenüv kompaniyası keçirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Etika
Etika (grek. ethos – дaғды, a'dep-urip) – izertlew ilimi, adamnın' minez-qulqı bolıp tabılatın a'yyemgi teoriyalıq pa'nlerdin biri. termin ha'm ayrıqsha izertlew pa'ni retinde o'z baslawın Aristotel hikmetlerinen aladı. “ Etizm” termini Aristoteldin' ar-hu'jdan ma'selesine arnalg'an u'sh shıg'armasının' (“Nikomax etikası”, “ebdem etikası”, “u'lken etika”) atawına kirgen. Aristotel etizm tuwralı so'z qozg'ag'anda negizgi u'sh ma'selege toqtalıp, etik. teoriya, etik. Kitaplar, etik. Is-ta'jiriybe tuwralı aytadı. Ol basta grek tilindegi etizmnin' latın tilindegi baslaması retinde azday qollanılsa, keyinnen bilim beriw da'sturinde Etizm – ilim ma'ninde, – onın' pa'ni retinde qarastırıldı. A'dette, etizmlik oy-pikirler adamlardın minez-quliqlari menen salt-da'sturlerinin arturli ekenligin bayanlawdan baslanadi. Sokrat ha'r-tu'rli minez-quliqlardı bag'alap, saralaw ushın parasatqa ju'giniw kerek dep bildi. platon adam jan-jaqti uyimlastırılg'an ma'mlekette omir surip, onın basshiligin dana-filosoflar atqarg'anda g'ana ruwxaniy ja'ne minez-qulıq ka'milligine jete aladı dep biledi. Parasat iyesi retinde oz mu'mkinliklerin ju'zege asırg'an adam, o'z o'mirinin jog. Maxsetin anıqlap, ma'mlekettin negizi bolıp tabılatın siyasatqa, ekonomika E-lıq normalar menen jetekshilik ornatadı. Etizm ug'ımı tuwralı D.Yumnın' “Adamnın' ta'biyatı” tuwralı traktatında jan-jaqtı aytıladı.
ETİKANIN DU'ZİLİSİ[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Etikanın' du'zilisi. etika u'sh bo'limnen turadı:
- teoriyalıq etika;
- normativli etika;
- emperialıq etika.
Teorialıq etika— etikanın' negizgi ug'ımı, onın' izertlew ponın, İlim retinde rawajlanıw tariyxın izertleydi. normativli etika — negizgi etikalıq kategoriyalardı: MeйipiMдiлik пeH kaTыreздik, iзriлik пeH жayыздыk, ap-үждaH, үяT, aбыpoй, пapыз жәHe T.б. қapacTыpaды. ЭMпиpиялық эTиka — бeлriлi бip keзeңдepдeri aдaMзaT үйыMдapыHың HakTы aдaMrepшiлik keлбeTi Typaлы TүciHik бepeдi.[1]
Дepekkөздepp[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
- ↑ ҚoғaMдық бiлiM Heriздepi: Жaлпы бiлiM бepeTiH MekTeпTiң қoғaMдық-ryMaHиTapлықбaғыTыHдaғы 10-cыHыбыHa apHaлғaH okyлық / Ә.HыcaHбaeB, Ғ.EciM, M.ИзoToB, K.ЖүkeшeB, T.б. – AлMaTы: «MekTeп» бacпacы, 2006 жыл. ISBN 9965-33-570-2


text:
Qırımtatar milliy Meclisi yolbaşçısı Refat Çubarov haber etkeni kibi, mart 22 künü o, Jenevada insanlar uquq qoruması boyunca Birleşken Milletler Teşkilâtı komissarınıñ Yuqarı İdaresinde taqdim etilecek maruzanıñ muzakere etilmesinde iştirak etecek. Bu aqta o, Feysbuk saifesinde yazdı.
«Kene Börispol...Bugün Jenevağa ketem, anda insanlar aq-uquqları boyunca OON komissarınıñ Yuqarı idaresiniñ 13 - ci maruzası taqdim etilecek. Muzakerede iştirak etecem», - dep yazdı Çubarov.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada ukrain ve qırımtatar halıqına qarşı repressiyalar keçirilip başladı. Human Rights Watch uquq qoruyıcı teşkilâtı mart 18 künü, Rusiye akimiyeti Qırımda qorqu ve repressiyalar müitini teşkil etkeni aqqında ayttı. Olarnıñ qaydlarıne köre, işğalden soñ yarımadada toplaşuv, izaat ve haberleşme mustaqilliginiñ saası qısqartılğan.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.