text:
Herson vilâyetiniñ uquq qoruyıcıları eki meskün yerde elektrik tiremeleriniñ bozuluvı aqqında malümatnı teşkere.
«Saat 8.35 Geniçesk politsiya bölügine Ataman köyü yanındaki tarlada elektrik berici yolağınıñ demir-beton tiremesiniñ bozuluvı aqqında haber keldi. Aynı şu zamanda Çaplinkadaki politsiya bölügine bu kibi haber keldi. Ukrainka köyü yanında elektrik berici yolağınıñ demir-beton tiremesi bozulğan», – denile Herson vilâyeti Milliy politsiya Baş idaresiniñ beyanatında.
Malüm olğanı kibi, vaqia yerine taqiqat gruppası ve patlav tehnikiy hızmetniñ hadimleri çıqtı. Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 194 maddesi boyunca cinaiy işlerniñ açılması aqqında mesele baqıla.
Herson vilâyetinde elektrik tiremeleri bundan da evel bozulğan edi.
Herson vilâyetinde oktâbr 20 künü kene bir kene «Melitopol-Canköy» yolağınıñ tiremelerini bozdılar. Biriniñ tübüne mina qoyulğan edi. Militsiyanıñ bildirgenine köre, 3 mina ve 2 trotil qılıçı tapıldı. «Elektroenergetika obyektlerniñ aselet bozulması» maddesi boyunca cinaiy ketişat başlanıldı.
Oktâbr 6-na keçer gecesi belgisiz şahıslar Canköy-Melitopol yolağınıñ eletktrotiremesini bozdılar.


c: text/html

text:
Şığılarnıñ izge şähre Nacaf Saddam Xösäin xakimiätennän elek iki ğasır buyı möselmannarnıñ dini fänni üzäge bulıp tordı. İzge törbä belän bergä anda dönyanıñ in zur ziratı da urnaşqan 13 kwadrad kilometrlıq bu qabristanğa kümülügä şığılar zur märtäbä dip qarıy Nacafta aylardan birle radikal ruxani Muqtada al-Sadrnıñ mehdi suğışçıları tora. Atnakiç irtän meñnnärçä amerikan soldatı, ğıraq ğäskäriläre , tanka , boralaqlar belän Nacafta zur höcüm başlattı. AQŞ komandirları da Ğıraq xökümäte dä izge törbä-ğıybadätxanädä suğış alıp barmayaçaqbız , anıñ zarar kürmäwe öçen qulıbızdan kilgänne eşlärbez digän wäğdälär birde.Ämma Sadr suğışçları näk şunda urnaşqan. Sadr yardämçese elegeräk işetänegezçä barlıq ğıraqlılarnı Nacaftağı izge ğıybadätxanäne yaqlarğa, anıñ tiräsendä canlı qalqan buldırırğa çaqırdı. Bagdadta demonstrantlar Ğıraq xökümäte urnaşqan bina aldında rizasızlıq belderde
(audio)
Bombalau waqıtnda al-Sadr ciñelçe yaralanğan digän xabärlär yöri. Sadr taraftarların üze häläk bulsa da suğışqa däwam itergä öndäp kilä..Bagdadta bitlek kigän ber demonstrant bolay dip äytte(audio)
Säyed –citäkçeneñ yaraları bezne ğorurlandıra, cihadqa öndi. Citäkçeneñ şäxit buluı başkütärüne köçländeräçäk kenä.İrtädän birle Sadr şähre qorban bulırğa äzer.al Sadrnıñ xakimiät körsesendä uturuına qarağanda yaralanuı bezne kübräk ğorurlandıra .
Ämma Ğıraqnıñ eçke eşlär ministırı Falah al –Naqib bügen Sadr yaralanmağan waqıtlı xökümät belän törbädän çığıp kitü turında söyläşülär alıp bara dip äytte. Reuter Naqipqa tayanıp, atışlarnı tuqtatu köçtä , Sadr tınıç räweştä çığıp kitsä, aña zian kiterelmiäçäk dip belderde. Xabärlärgä qarağanda bügen Nacafta çağıştırmaça tınıçlıq xökem sörä. Räsmilär 9könnän birle barğan qorallı bäreleşlärne tuqtatu buyınça ğısyançılar belän söyläşä . Amerikan mayorı Bob Pizzateli bezneñ xärbilärgä älegä atışlarnı tuqtatu kürsätmäse birelde dip äytte Yaqın könçığıştağı qayber illär häm İran Nacaftağı bäreleşlärne şunduq tuqtatırğa çaqırdı. Tehranda bügen protst cıyınnnarı buldı. .İran xalıqara cämäğätçelek bu eşkä qatnaşırğa tieş digän qaraşta.Livanda tanılğan şığı ruxanisı izge urınnnar zararlansa, üç alınaçaq dip yanadı. Bügen Basrada Britan gazetası Sunday Telegraph jurnalistı James Brandon totıq itep alınğan dip belderelä.Ğıysyançılar, amerikannar 24 säğät eçendä Nacaftan çığıp kitmäsä totıqnı üterü belän kisätä
färidä xämit,praga

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Бaky/AбшepoH
Caбaилbckий p.
БaдaMдap
Badamdar
Badamdarda cox gozel zovqle insa edilmis villa satilir.
2 Mertebe , 6 sot torpaq, 7 otaq,900 kv/m tikili , 1 Dehliz, Potolok yükseyliyi 4.50cm, Full Temirli, her yataq odasında hamam ve qardirob otagı, isti döşeme qranit, parket ispanya, SPA, Türk Hamamı, Finskiy (quru) Sauna, Jakuzi, Fitness sahesi, Heyetde: Yardımcı Otag Metbex hamam ve Mangal. Italyan istesalı lüstralar ve perdeler, bütün mebeller Türk brendi E&G Mobilya aidir, Eşyalı SATILIR, 3 Maşınlıg qaraj, Kamera Sistemi, 24 Saat Muhafize Xidmeti terefinden qorunur, Evde Yaşayış olmamıştır.
Satılır 7 otaqlı 900 m2 villa Badamdar
ПoдpoбHee
05.11.2022
emlak.az


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov Keriçni mayıs 15-inde ziyaret etecek ola, ondan soñ o Yaltağa baracaq ola. Bu aqta o Qırım parlamentiniñ oturışında ilân etti, dep bildire Qırım medialarsı.
“Şimdi ekinci sefer aylanıp baqacaqmız. Yarın Keriçke ketemiz - berilgen buyruqlarnı yerine ketirdilermi, yoqmı baqacaqmız. Çoqusını maña canı ağıracaq dep evelden aytam. Yarın Keriç, aqşamğa endi keyfleri bozulır, o birisi kün Yalta”, - dedi Aksönov.
Keçken yılnıñ soñundan Aksönov, “memuriy terror” çerçivesinde Qırım şeerlerinde köçme oturışlanı ötkere.
Fevralniñ 21-nde Keriçniñ Rusiye memuriyetiniñ toplaşuvında, Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov Keriçniñ Rusiye memuriyetine çöplük çıqarılmasınen bağlı meseleni al etmege emir etti: 30 kün içinde çöplük içün yañı yerlerni tapıp, şeer içindeki eski soylarını qullanmamaq kerek. Em de o zaman Aksönov, Keriç mer muavini Dilâver Melgaziyevni vazifesinden boşatmağa emir etti.
Keçken yılnıñ soñundan berli Aksönov, Qırım şeerlerinde köçme oturışlarnı keçire. O Keriç, Yalta, Kefe, Aluşta, Ermeni Bazar şeerlerine barğan edi.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/1 noyäber
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 1 noyäber biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Antigua häm Barbudada Bäysezlek köne
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1878 — Karlos Saavedra Lamas, argentinalı ğalim-xoquqçı häm säyäsätçe, Latin Amerikasınnan berençe Tınıçlıq öçen Nobel premiäse laureatı.
- 1919 — Şäräf Mödärris, tatar şağire.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1894 — Aleksandr III, Rusiä imperatorı.
- 1918 — Nikolay Markin, Rusiä watandaşlar suğışı däwamında İdel xärbi flotiliäsen oyıştıruçı komissar.
- 1937 — Kuzebay Gerd, udmurt şağire.
- 2010 — Dias Wäliev, rus telendä icat itüçe tatar millätle yazuçı.


text:
Quşma Ştatlar prezidentı George Bush, ägär Ukrainada irtägä ütäçäk prezident saylawları ğädel bulmasa, Amerika üzeneñ bu il belän mönäsäbätlären küzdän kiçerergä tieş bulaçaq, dide. Ukraina prezidentı Leonid Kuçma isemenä cibärgän xatında Bush, Ukraina xärbilären Ğiraqqa cibärgän öçen Kuçmağa räxmät belderä. Ämmä yäkşämbe saylawları ğädel bulmasa, bez Ukraina häm xärämläşüdä qarnaşqan räsmilär belän mönäsäbälärebezne üzgärtergä tieş bulaçaqbız, di Bush.
İrtägä prezident saylawlarınıñ ikençe turında Mäskäw taraflı premier-ministr Viktor Yanukoviç belän Könbatış qaraşlı oppozitsiä wäkile Viktor YUçenko köräşä.
Tawış birüne küzätergä kilüçelär arasında Quşma Ştatlar Senatınıñ Xalıqara mönäsäbätlär komitetı başlığı Richard Lugar, Rusiä Duması räise Boris Grızlov bar.


text:
ГaбдeppәшиT ИбpahиMHың cәяxәTләpe / Ğabderräşit İbrahimnıñ säyäxätläre
Tөpek cәяxәTчeләpe kүзлereHHәH 25 / Törek säyäxätçeläre küzlegennän 25
Kiñqırlı oluğ şäxes Ğabderräşit Ğomär ulı İbrahimnıñ säyäxätläre turında qısqaça küzätü
Bügenge yazmabıznı tatar xalqınıñ kürenekle yazuçısı, cämäğat’ êşleklese, tarix fännäre kandidatı Fäwziyä Bäyrämova xezmätlärenä, ”Wikipedia” mäğ’lümatlärenä häm internet çeltärendäge xäbärlärgä nigezlänep äzerlädek.
Äye, bügenge yazmabız da Törkiyäneñ milli gimnı avtorı, böyek İslam şağıyre Mäxmät Akif Ärsoynıñ duslarınnan berse bulğan millättäşebez, 20nçe ğasır başlarında tatar ictimağıy tormışında zur urın alıp torğan kiñqırlı oluğ şäxes Ğabderräşit Ğomär ulı İbrahimovnıñ säyäxätläre belän bäyle. Xalıq arasında “Räşit qazıy” digän danı taralğan kürenekle ğalim-êzlänüçe, İslam dinen taratuçı, näşir, säyäxätçe, yazuçı häm publiŝist Ğabderräşit İbrahimov 1877-1933nçe yıllarda çit illär buylap säyäxät itä. Bilgele bulğança, Ğabderräşit İbrahimovnıñ ğomereneñ häm icatınıñ şaqtıy öleşe turıdan-turı Törkiyä häm İstanbul belän tığız bäylängän. Tatar säyäxätçese berençe tapqır İstanbul tufrağına 1879nçı yılda ayaq basa häm anıñ töp yäşär wä êşlär urını da İstanbul bulıp qala. İstanbulda beraz yäşägäç, Ğaräbstanğa, möselmannarnıñ izge tufrağı Mäkkä belän Mädinägä barıp urnaşa. Monda ul 4 yıl buyı İslam dine nigezlären öyränüne däwam itä, ğalimnär, törle illärneñ xaciläre, fiker iyäläre belän aralaşa.
Kürengänçä, Ğabderräşit İbrahimov säyäxätlären İstanbuldan tış Misır, Xicaz, Fälästin, İran, Franŝiya, İtaliya, Awstriya, Serbiya, Bolgariya, Rusiyäneñ kön’yaq töbäkläre, Qavqaz, Kaspiy diñgeze buyları, Boxara, Törkistanğa yasıy. 1907nçe yılda Törkistanğa qılğan säyäxätlärennän kürengänçä, Ğabderräşit İbrahimov biredäge mädräsälär, uqıtu häm şäkertlärne tärbiyäläw êşe belän qızıqsına. 1908nçe yılda Qazan, Öfe, Çiläbe, Petropavlovsk, Omsk, Tomsk, Örket aşa Mongoliya, Man’çjuriya, Xarbin, Vladivostok aşa Yaponiyağa barıp çığa. Ul bu säyäxätlärendä yuğarı qatlam dairäläre, xärbilär belän nıqlı êlemtälär häm xezmättäşlek urnaştırıp, alarnı İslam dinen qabul itärgä künderä. 1909nçı yılda İstanbulğa qayta. Üzeneñ säyäxätläre belän bäyle täêsirlären “İslam dönyası” digän kitabına kertä.
Şulay itep, Ğabderräşit İbrahimov 1909nçı yılda Törkiyägä qayta häm anıñ tormışında iñ aktiv çorlarnıñ berse başlana. Bu çorda Törkiyä üze dä qaynap tora, anda yaña qaraşlı milli säyäsätçelär barlıqqa kilä, törek ilenä êçke häm tışqı höcümnärgä qarşı torırlıq yaña ideyälär häm yaña köçlär kiräk bula. Tanılğan milli häm dini säyäsätçe Ğabderräşit İbrahimov üzeneñ İslam häm törki berlege ideyäse belän bu çordağı Törkiyä säyäsätenä bik turı kilä häm ul başı-ayağı belän şuşı köräş dönyasına çuma. Ul, härwaqıttağıça, üzeneñ êşen xalıq aldında lekŝiyälär uqudan, yäğ’ni mäğ’rifätçelektän başlıy. Törkiyä buylap säyäxät itkändä, ildä häm dönyada barğan säyäsi wäzğıyät’ne añlata, keşelärne törek-islam berlegenä çaqıra. Bu çorda Ğabderräşit İbrahimov törek zıyalıları belän tağın da nıq yaqınaya.
Ğosmanlı däwläteneñ, xälifätneñ küz aldında cimerelep baruın, anı törle yaqtan dönya imperializmı talawın Ğabderräşit İbrahimov bik awır kiçerä häm ital’yannar Liviyäne basıp alğaç, Misır aşa yäşerenep, şunda çığıp kitä. Biredä ul 5 ay buyı ital’yannarğa qarşı köräşüçe törek ğaskäriye arasında bula. Alarnı üzeneñ yalqınlı çığışları, sünmäs ideyäse belän ruxlandıra. İstanbulğa qaytqaç isä bu xaqta konferenŝiyälär uzdıra häm mäqalälär yaza.
Ğabderräşit İbrahimovnıñ xac säyäxätenä kilsäk, äye anıñ bu xac säyäxäte aylar buyı bara, yulında Koreyada, Qıtayda, Singapurda, Hindstanda tuqtap, möselmannar belän oçraşular uzdıra, alarnıñ tormışların öyränä. 1910nçı yılnı ul Xicazğa kilep citä, xac qıla, annan Bäyrüt, Süriyälär aşa yañadan Törkiyägä qayta. Ğabderräşit İbrahimov bu säyäxäte turında da centekläp yazıp bara, näticädä ”20nçe ğasır başında İslam dönyası wä Yaponiyädä möselmannar” dip atalğan din häm tarix ênŝiklopediyası bulırlıq kitap tua, ul 1911-1913nçe yıllarda İstanbulda basılıp çığa, annan 1987nçe yılnı anı Törkiyädä yañadan bastırıp çığaralar. Bu kitap 1991nçe yılnı yapon telenä tärcemä itep tä çığarıla, 2003nçe yılda tulılandırılıp qabattan Törkiyädä dönya kürä.
Ğabderräşit İbrahimov 1933nçe yılda yänä Yaponiyägä bara häm 1937nçe yılda Tokioda Cämiğ’ mäçete tözetep, şunda imam bula. Bilgele, säyäxätläre waqıtında Ğabderräşit İbrahimov törle qızıq närsälär qarap qına yörmi, ä bälki möselman bulmağan xalıqlarğa İslam dinen nığıtu yünäleşendä xäräkät itä. Mäsälän, Yaponiyädä ul İslam dinenä qarata iğ’tibar uyatu, küp kenä yaponnarnıñ bu dinne qabul itüenä, mäçetlär saluına ireşä. Ğabderräşit İbrahimovnıñ Yaponiyädäge säyäxäte waqıtında iñ olı maqsatı häm ömete - yapon milläte turında citdi häm döres mäğ’lümat tuplarğa tırışu bula.
1944nçe yılnıñ 31nçe avgustında millättäşebez Ğabderräşit Ğomär ulı İbrahimov wafat bula. Oluğ şäxesneñ käbere Tokio şähärendä. Ä Törkiyädä isä anıñ näsele, balaları, onıqları qala.
Törle çığanaqlardan tuplap äzerläwçe Kädriyä Mäyvacı
Çığanaqlar:
1) tt.m.wikipedia.org>wiki>Gabdrä…
Ğabderäşit İbrahimov-Wikipedia
2) adiplar.belem.ru>İstanbul
Fäüziyä Bäyrämova-Ädiplär.
3) dumrt.ru>…>MMÇ İslam turında
“Yaponiyägä İslam dinen ireştergän şäxes”.”Din wä mäğıyşät” gazetasınnan. 14.12.2012
Bäyläneşle xäbärlär
Nogayşa 12/2022: ZARRELERDİÑ AYTQANI (2)
Bu yuma em “ZARRELERDİÑ AYTQANI (II)” baresinde söz bardıramız... (bu hafta da “zerrelerin söyledikleri” hakkında sohbet edeceğiz)


text:
Bu aqta Qırım «ükümeti»niñ matbuat hızmeti bildire.
Olar bildirgenine köre, böyle qarar Qırımnıñ vitse-«baş naziri» Mihail Şeremetniñ mahbusleriniñ aqlarını qorçalav içün iş gruppasınen körüşüvinde alınğan.
İş gruppanıñ bügün Qırım aspıshanelerniñ yolbaçılarınen körüştü.
Şeremetnıñ sözlerine köre, körüşüvniñ maqsadı Qırımda efektiv çalışqan cemaat nezaretini qurtmaqtır.
«Bizim başqa regionlardaki işdeşlerimiz bu meselede tecirbeliler. Biz olarnıñ tecirbelerni qullanmağa isteymiz ve yardımları içün minnetdarmız», - dedi o.
Mabuslerniñ aqlarını qorçalamaq içün iş gruppanıñ reisi işbirlikke azır olğanını bildirdi.
«Biz Qırımdaki ve Aqyardaki Federal Cezalav hızmetinen konstruktiv işbirlek yapmağa isteymiz. Bu işbirlik çerçivesinde biz çoq problemlerimizni çeze bilemiz. Bizim esas maqsadımız bozmalarnı qıdırıp seslendirmek degildir, maqsadımız – apıshanelerde mabuslerniñ aqlarını bozmamaq içün şarait yaratmaqtır», – dedi Oseçkin.
«Qırım Cumhuriyetiniñ ve Aqyarnıñ Federal cezalama hızmetiniñ» reis vazifesini vaqtınce eda etken Yüriy Şokur öz tarafından bu teşebbüslerge qol tutmağa azırlikni bildirdi.
«Bügünge hızmetimizde islâat devam ete. Şimdi tek Qırım Cumhuriyeti ve Aqyardaki Federal cezalama hızmeti yaratıldı. Biz cemaat nezaret komissiyalarnen işbirlik qurmaq içün ameliy ve metodik yardımları içün minnetdar olurmız», – dedi o.


text:
Aqyarda mayısnıñ 9-ında saat 14:30-ğa qadar Şimaliy tarafqa paromlar yürmeycek. Bu aqta Aqyar deñiz limanınıñ matbuat hızmeti bildirdi.
“Mayısnıñ 9-ında keçirilecek bayram tedbirleri ve şeer merkezinde yol areketiniñ qapatıluvı sebebinden, parom saat 14:30-ğa qadar işlemeycek. Katerler ise Artbuhtadan Şimaliy tarafqa saat 00:05-ten saat 14:00-ğace yürecek. Biletler katerlerniñ özünde satılacaq”, - denile beyanatta.
Rusiye “Ğalebe künü” bayramına bağışlanğan parad Aqyarda mayısnıñ 9-ında saba keçirilecek.


text:
AQŞ bazar künü, noyabr 15-de, 97 yaşına yetken qırımtatar aktrisası Ayşe Mustafayevna Dittanova vefat etti.
Bu aqta Amerika Qoşma Ştatlarında qırımtatar diasporasınıñ temsilcisi Rustem Borluca öz Facebook saifesinde bildirdi.
QHA malümatına köre, Ayşe Dittanova 1918 senesi fevral 27-de Yalta yanındaki Dereköy köyünde dünyağa keldi. Qırım drama teatri yanındaki oquv yurtunı bitirip, Ayşe hanım işbu teatrniñ truppasına qoşuldı.
Qırımtatarlarnıñ sürgünligi vaqtında Ayşe Dittanova Tacikistanğa tüşti, 1946 senesi kene professional sanağa çıqtı. SSCB totalitar siyasetinden sebep Ayşe Dittanova,qırımtatar teatriniñ bir çoq aktörı kibi, milliy sanaat ile oğraşıp olamay edi.
Ayşe Dittanova 1988 senesi Qırımğa qayttı ve qırımtatar teatriniñ ğayrıdan tiklenmesi oğrunda çalışmağa başladı.
Qırımtatar halqınıñ aktrisası 97 yaşında vefat etti.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Radio Svobodanıñ Qırım.Aqiqat leyhasını bütünley blok etmek içün vesiqalarnı azırlağanını bildirdi.
Bunı o «TASS» Rusiye agentligine ayttı.
«Rusiye Baş prokuraturası ve soñra Roskomnadzorğa «Qırım.Aqiqat» haber hızmetiniñ qapatılması içün vesiqalar azırlaymız», – dedi Poklonskaya.
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası saytında da «Qırım.Aqiqatnıñ ayrı maqalelerini blok etmek» teşebbüsi aqqında aytıla.
«Bu resursnıñ talil neticeleri köstere ki, neşir Qırım Cumhuriyetinde Rusiye Federatsiyası faaliyetini aqaretlemege, milletler ve etniklerara qavğa çıqarmağa, em de ekstremist faaliyetke çağırmağa tırışa», – dep aytıla prokuraturanıñ haberinde.
Aprel 19-da saba Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları jurnalistlerniñ evlerinde tintüv keçirip, Qırım.Aqiqat ile alâqalarını qıdırdılar. Natalya Poklonskaya Qırım jurnalistine qarşı kütleviy haber vastalarında bastırğan maqaleleri içün «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açılğanını bildirdi. Soñra Mıkola Semena aqqında laf ketkeni añlaşıldı. Oğlunıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, babasınıñ evinde tintüv beş saat sürdi.
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası bir sıra digger jurnalistke nisbeten taqiqat areketleri alına, dep bildirdi. Faqat olarnıñ adları ve soyadları aytılmay.
Adliyeci Emil Kürbedinov bildirdi ki, tintüvden soñ daa eki jurnalist FSBge alıp ketirildi.
Ukraina mustaqil media iş birligi yolbaşçısı Yuriy Lukanov aprel 19-da Qırım jurnalistleriniñ evlerinde keçirilgen tintüvlerni serbest matbuatqa basqı dep adladı. Onıñ bildirgenine köre, ÜMMİB halqara teşkilâtlardan vaziyetke tesir etmege rica etecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Berlinde bazar künü, mayıs 17-de, qırımtatar halqınıñ sürgünliginiñ yıllığına ve Qırımda insan aqları vaziyetine bağışlanğan numayış ötkerilecek.
Bu aktsiyanıñ teşkilâtçıları Qırım.Aqiqatqa bildirdiler ki, tedbir saat 19.30-da Potsdamer meydanında keçirilecek.
Aktsiya iştirakçileri Qırım yarımadasını ve qırımtatarlarnıñ tamğasını çıraqlardan yapmaq isteyler.
Qırım.Aqiqat saytı bildire ki, bazar künü, mayıs 17-de, Varşavada qırımtatar halqı sürgünliginiñ 71 yıllığına bağışlanğan Ukraina ile birdemlik «Poloniya marşı» keçirilecektir.
Malüm olğanı kibi, Aqmescitniñ Rusiye şeer memuriyeti Qırımtatar Milliy Meclisine sürgünlik yıllığına bağışlanğan matem mitingini keçirmege resmiy şekilde yasaq etti.
Aynı vaqıtta Meclis işğalci akimiyet tarafından provokatsion mitinglerniñ ötkerilecegini red etmey.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.


text:
Awrupa Berlege ênergetika ministrları cıyıla
Alar 140 milliard yevro resurs buldırıp, anıñ belän watandaşlar häm biznesqa yärdäm täêmin itü yulların qarayaçaq
Awrupa Berlege äğ’zası illärneñ ênergetika ministrları êlektr häm tabiğıy gaz bäyälärendäge üsügä qarşı yaña çaralar xaqında söyläşü öçen çirattan tış utırışqa cıyıla. Ul Çexiyäneñ çaqıruı nigezendä Bel’giyä başqalası Brüssel’dä uza.
Cıyılışta êlektr bäyälären töşerü maqsatınnan pik säğat’lärendä qullanunı kimetü öçen çaralar, êlektr citeşterüdän çiktän tış küp kerem aluçı şirkätlärdän pay alu häm qazılma yağulıq tarmağındağı firmalarnıñ artıq tabışınnan berdämlek salımı cıyu täq’dimnare qaralaçaq.
Bolar yärdämendä Awrupa Berlege däwlätläreneñ tulayım 140 milliard yevro resurs buldırıp, anıñ belän watandaşlar häm biznesqa yärdäm täêmin itüe kötelä.
Ênergetika ministrları soñınnan gaz bäyälären töşerü öçen tağın da kübräk säyäsät mömkinlekläre turında fiker alışaçaq.
Bäyläneşle xäbärlär
Soğud Ğaräbstanı-Qıtay sammitı
Soğud Ğaräbstanı belän Qıtay törle tarmaqlarda ike yaqlı xezmättäşlekne üsterü häm cir bötenleklären saqlaw ölkäsendä ber-berlären yaqlaw qararın qabul itte


text:
Ukraina Haber siyaseti naziri Yuriy Stets yanvar 15 künü Aqmescitet «fevral 26 işi» boyunca mahkeme toplaşuvı vaqtında Rusiye uquq qoruyıcılarınnı jurnalist Zair Akadırovğa nisbeten areketlerini «Qırımda söz serbestliginiñ tam öldürilmesi» olaraq adladı. Aytqanı kibi, Ukraina Baş prokuraturası yanında QMC prokuraturasında bu vaqia boyunca muracaat qayd etilecek.
«Qırım jurnalisti Zair Akadırovnıñ yaqalanuvı ve sorğusı, şantah ve oña Rusiye uquq qoruyıcıları tarafınan küç qullanuvı – nam qazanğan «OMON» vekilleriniñ areketleri – işğalci memuriyetniñ tek öz, Rusiye qanuniyeti ve halqara uquq qaideleriniñ körmemezlikke urulmasını degil de, insan aqlarınıñ ve professional ahlâq qaideleriniñ bozuluvını köstere», – dey Stets.
Yanvar 15 künü Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında, «fevral 26 işi» boyunca mahkeme toplaşuvınıñ başlanmasını beklegen qırımtatar jurnalisti Zair Akadırovnı yaqaladılar. Zair Akadırovnı onıñ zenaat faaliyeti aqqında soraştırdı ve bir saat devam etken sorğudan soñ azat ettiler. Bunıñ ile, jurnalistniñ aytqanına köre, onı mecburen Ekstremizmge qarşılıq boyunca merkezge alıp ketmege istey ediler, qorquzdılar.


text:
Ärbir ata –ananı balağa bilim beru mäselesi tolğandıratını anıq. Balası mektepke bararda özine bilim berudiñ mañızdılığı, qajettiligi, sapası turalı swraq qoyadı. Al, qırküyek ata-analar üşin tipti mazasız ay. Olar balalarımız mektepke baradı dep quanudıñ ornına, qalay oqıtamız dep alañdaydı. Sebebi, ata -analardıñ aldında kürdeli mäselelerge tap boladı. Mäselen, olar üşin jaqsı bilim beretin mekemeni, bilikti mwğalimdi tañdau da oñayğa soqpaydı. Jalpı alğanda, jaña oqu jılı eldi eleñ etkizetin jañalıqtarmen bastaldı. Alğaş ret elimizdegi mektepterdiñ birinde «YU» sınıbı aşıldı. Ärine, bwl birinşi sınıpqa kelgen oquşılardıñ köptiginen ekeni belgili. Onsız da bala sanı tolıq sınıptar şekten şığıp, «A» dan «YU»-ğa kelip biraq jetti. Bwl mekteptegi orın jetispeuşiliginiñ anıq körinisi. Eger bilim mekemeleri halıq sanın esepke alıp salınğan jağdayda bwlay bolmas edi. Pandemiya- bizdegi densaulıq saqtau jüyesiniñ qanday deñgeyde ekenin aşıp körsetken sekildi, «YU» sınıbınıñ aşıluı bilim salasındağı kemşilikterdi jayıp saldı.
Internet, bwqaralıq aqparat qwraldarı tügeldey jağımsız jañalıqtardı jazuda bir-birinen asıp tüsedi. Onday habarlar adamdı küyzeliske wşıratuı mümkin. Tipti özge elder bizdegi balalarğa qatıstı zorlıq-zombılıq oqiğalarına, mektep oquşıları baratın dalada ornalasqan därethanalarğa, qauipsizdik şaralarına qarjınıñ bölinbegenine, qattı qorqıp suicid jasağan balalar sanınıñ ösip ketkenine tañ qaladı. Ata-analar osınıñ bärin BAQ pen ğalamtordan oqıp bilip otırğannan keyin bizdegi bilim beru jüyesine bey-jay qaray almaydı. Oğan aqparattıñ qoljetimdi boluı da äser etetini anıq.
Degenmen, memleket basşısınıñ mekteptegi bilim sapası, onıñ qoljetimdiligi, bilim beru bağdarlamaları men jobaların damıtu, jetildiru mäselelerine ünemi toqtalatındığı kezdeysoq emes. Sebebi, salada kezek küttirmey şeşudi tüyitkil jayttardıñ bar ekeni belgili. Onı respublika basşıları ğana emes jergilik bilik ökilderi, şeneunikter men ata-analar birigip talqılap şeşui tiis.
Jıl sayın jaña pänder qosılıp, bwrınğısın alıp tastaladı. Oqu bağdarlamalarınıñ ünemi özgerip twratındığı qoğamda keñinen talqılanıp keledi. Mäselen, "Älippe" men «Bukvar'» bağdarlamada birese payda boladı, birese onı alıp tastaydı.
Mwğalimderge arnalğan oqulıqtardı, bağdarlamalardı, kurstardı jañartuğa jıl sayın memlekettik byudjetten qanşama qarjı bölinetinin eseptey beriñiz. Bwğan ondağan mektepter, kitaphanalar salıp, komp'yuterlik sınıptardı jabdıqtauğa bolar edi. Ärine, köpşilik mektep bağdarlamasınıñ twraqtı bolğanın qalaydı. Bwrınnan oqıtılıp kele jatqan pänder wrpaqtar arasındağı «köpir» bolğandıqtan ğana emes, bilimniñ irgetası ekendigine, onı oqığan bala keyin bilimdi jasqa aynalatına senimdi boluımız qajet. Qazir sabaqtı balamen birge ata-ana da qosılıp oqidı. Sondıqtan, ärkim jüyedegi özgeristerden tügeldey habardar. Bilim sapasın jaqsartuğa mwğalimmen qosa oquşılardıñ äke-şeleri de müddeli.
Sabaqtıñ mazmwnı, tapsırmalar, swraqtar, ata -analarmen talqılanatın taqırıptar bwl bölek äñgime. Älbette, cifrlandıru jağdayında äleumettik jeliniñ ıqpalı küşti. Qazirgi uaqıtta QR Bilim jäne ğılım ministrligi sınğa birden jauap bere bastadı. Oğan qosa, ädebietterdi, oqulıqtardıñ mazmwnı men testileu mäselelerin jañartuı quantadı. Biraq bäribir oqu jüktemesi balalarğa auır tiedi. Keybir joğarı sınıpta ötui tiis taqırıptar bastauış sınıpta oqıtıladı. Qazaqstannıñ qalıptasuı men qazaq handarınıñ rölin zertteuge eşkim qarsı emes. Biraq 3-sınıpta Täuke hannıñ "Jeti Jarğısın", "Añıraqay" men "Orbwlaq" şayqastarınıñ ayırmaşılıqtarın tüsindiru qiın. Älbette, memlekettik sayasat pen nasihat, patriotizmdi qalıptastıru soğan tärbieleu mektep bağdarlamasında körinis tabuı kerek. Biraq 2021 jılı şıqqan «Poznanie mira» oqulığında "Tomiristen wrıs aldında jäne parsılarmen şayqastan keyin ne turalı swrar ediñiz?" degen saual 1-sınıptıñ balasın twrmaq ülken kisiniñ özin oyğa qaldıradı.
Jwrtşılıq eki auısımdı, tipti üş auısımdı mekteptegi bilim beru jüyesine eti üyrenip ketti. Al şın mäninde bwl soğıs pen migraciyalıq dağdarıstı bastan keşirgen kedey elderge ğana tän. Onda auısımdıq oqıtu dağdarıs kezindegi uaqıtşa jağday retinde qabıldanadı. Biraq Qazaqstanda barlıq mektep oquşılarınıñ 80% -ğa juığı eki auısımdı mektepterde oqidı. Bwl ürdis jağdaydıñ naşarlağanın körsetedi. Üş auısımdı mektepter sanı azayudıñ ornına ösip keledi. 2015 jılı onday 87 bilim oşağı bolsa, 2021 jılı 130-ğa jetti. Al, ğalamtor beti Bilim jäne ğılım ministrliginiñ uädeleri men jobalarına tolı. Qazaqstan 2016 jıldıñ özinde üş auısımdı mektepterdiñ sanın eki esege qısqartpaq bolğan. Boljam boyınşa, 4 jıl işinde Qazaqstanda kem degende 500 000 mektep ornı jetispeytin boladı. Qazirdiñ özinde 220 mıñnan astam orın tapşı. Biraq onı şeşu üşin naqtı şeşim qabıldanıp jatqan joq. Joğarıdağılar tek halıq arasındağı demografiyalıq ösimdi alğa tartıp, qarjılandırudıñ joqtığın aytumen şekteledi. Dwrıs jasalmağan jobalar, qwrğaq uäde osınıñ bäri memlekettik basqarudağı dağdarıstı rastaydı
Salada bwdan özge de problemalar jetip artıladı. Bastauış sınıp oquşılarınıñ tegin tamaqtanbauı, qosımşa sabaqtardıñ ötkizilmeui, ğalamtorğa qatıstı tehnikalıq aqaular da ata-anaları üşin ülken kedergi. Ärine, onı aytpay ketuge bolmaydı. Osınıñ barlığı barlığı balalardıñ sapalı bilim aluına öz kedergisin keltirip jatır. Jalpı, üş auısımdı oqıtu, bayau qosılatın internet, sınıptardıñ tolıp ketui men mwğalimderdiñ jetispeuşiligi jağdayında sapalı bilim jayında söz qozğaudıñ özi artıq.
Sondıqtan, ata-analar az da bolsa sapalı bilimge qol jetkizu üşin ülken qalalar men audan ortalıqtarına köşip älek. Al, auıldardağı mektepter bos qalıp jatır. Bwl tañqalarlıq jağday emes. Qayta bwl bilim beru salasındağı tüyitkil mäseleni aşıp körsetti. Oğan qoğam bolıp, memleket bolıp nazar audarmasa, onıñ tüyini jaqın arada şeşilmeydi. Osığan qarap balalardıñ ğana emes, bükil wlttıñ bolaşağı ne bolmaq, degen oy tuındaydı.
A+ saraptama ortalığı


text:
Ukraina Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ (SNBO) kâtibi Oleksandr Turçinov cumaaqşamı künü Ukraina ve Türkiyeniñ Qara deñiz regionında küç musaviyliginiñ bozuluvına qarşılıq kösterilmesi içün siyasiy-diplomatik, arbiy-tehnikiy ve iqtisadiy resurslarını birleştirmege imkânı bar olğanını bildirdi.
Bu yolda esas adım – Qırımnıñ işğalden azat etilmesi olğanını qayd etti, bunı o Türkiye Milliy havfsızlıq şurasınıñ (SNB) baş kâtibi Seyfullah Hacımuftioğlu ile körüşüvi devamında bildirdi.
«Devletlerimiz arasında eki taraflama munasebetlerniñ ve işbirlik inkişafınıñ yañı keyfiyeti ola bile», – dedi Turçinov.
Türkiye SNB baş kâtibiniñ fikrine köre, «devletlerimiz regional havfsızlıq sistemasınıñ teşkil etilmesinde baş rollerni icra etmeli».
«Bizim içün devletlerimizniñ imkâniyetlerini birleştirmege pek müim bir şeydir», – dedi Hacımuftioğlu.
Türkiye Ukrainanıñ Qırım boyunca birinci ittifaqdaşı ola, Rusiye tarafından yarımadanıñ işğalini tanımay ve işğal etilgen yarımadada qırımtatarlarnıñ aqlarınıñ bozuluvı içün Moskvanı takbih ete.


text:
2014 senesi fevralnin 26-nda Qırım Yuqarı Şurası ögündeki nizamsızlıqlarda elâk olğan Valentina Korneva ve İgor Postnıy ölüminden soñ, «Qırım Cumhuriyetini qorçalağanı içün» medalinen taqdirlendi, dep yaza fevralniñ 22-nde, Kreml nezareti altındaki Qırım parlamentiniñ yolbaşçısı Vladimir Konstantinov.
«Bu isimler Qırımda ve onıñ tışında belli olması içün biz elimizden kelgen er şeyni yapmaq kerekmiz», – dep yaza Konstantinov.
2014 senesi fevralniñ 26-sında Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde bir qaç biñ qırımtatar ve Ukraina tarafdarı olğan faaller iştirak etip, qırımlı deputatlar qabul etmege istegen ve yarımada ilhaq etilgen soñ resmiyleştirilebilecek separatist qanunlarına qarşı narazılıq bidirgen edi.
Miting iştikarakçşlerine qarşı Rusiye tarafdarları ve kazaklar toplanda, insanlar biri-birini ezilgeninden eki kişi elâk olğan edi. Ancaq o zaman yalıñız qırımtatar faalleri mesuliyetke çekildi.
2015 senesinde bir gruppa qırımtatar faallerine qarşı, 2014 senesi fevralniñ 26-sında Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingde iştirak etkenleri içün mahkeme başlatıldı. Olar kütleviy nizamsızlıqlarda iştirak etkenlerinde qabaatlandı.
Daa soñra mahkeme «Fevral 26 işi»ni ekige ayırdı: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nabiyevniñ işinden ayırıldı.
Rusiye akimiyeti oktâbrniñ 25-nde Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umerov ve Çiygoz Kyivge keldiler.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
täjikstannıñ Taulı Badahşan avtonomiyalı obılısında 16 mamırdan beri narazılıq dümpuleri basılmay keledi. Jergilikti aqparat qwraldarı narazılıq şarası äuelde jergilikti oppoziciya liderleriniñ qamaluınan bolğanın jazğan edi.
16 mamırda Taulı Badahşan oblısınıñ ortalığı Horogta narazı top ereuilge şıqtı. Narızılıqtı basu üşin täjiktiñ küştik qwrılımdarı arnayı tehnikalar men qwraldardı paydalanğanı habarlanğan, nätijesinde 6 adam jaraqat alğan. Täjikstan İşki ister ministrligi bolsa, Horogtağı narazılıqtı Mamodbakir esimdi jergilikti qılmıstıq top jetekşisiniñ jeliktiruimen boldı dep mälimdedi. Resmi tarap ereuilde narazılardıñ jaraqat aluına da atalğan twlğanı ayıptaydı, mälimdemede miting kezinde qol granatasın jarıp, bilik pen narazı top arasına iritki salmaq boldı degen ayıptar da kezdesedi.
Bwnıñ aldında Taulı Badahşan sotı jergilikti belsendi Amiriddin Alovatşoevqa adamdardı barımtağa aldı, erkinen ajırattı degen ayıppen 18 jılğa, bloger Çorşanbı Çorşanbaeviçti segiz jarım jılğa bas bostandığınan ayırğan bolatın. Çorşanbaeviç Reseyden deportciyalanıp kelgennen keyin qamauğa alınğan. Oğan wltaralıq, dinaralıq arazdıq tudırdı, bilikti qwlatuğa talpındı degen ayıptar tağıldı. Ekeuiniñ sot ükiminen keyin oblıs ortalığında narazılıq mitingi ötip, jağday birden uşıqqan.
Horogta ağday uşıqqan kezde Täjikstan İİM küşteri men äskeri küşter birdey tartılıp, sauıttı äskeri tehnikalar da ornalastırğan. Küni keşege deyin oblıs ortalığına kiretin barlıq joldardıñ jabıq ekeni habarlanğan.
Taul Badahşan Täjikstandağı azamattıq soğıs kezinde derbestikti talap etken aymaqtardıñ biri. Täjikstandıq jäne otandıq sarapşılardıñ pikirinşe, narazılıqtıñ tüpki sebebi bir ğana oppoziciya liderlerine qatıstı sot ükiminde emes, öñirdegi äleumettik teñsizdik pen jwmıssızdıq, äleumettik jağdaydıñ naşarlığına baylanıstı öñir halqınıñ Duşanbe biligine degen narazılığı wzaq jıldan beri saqtalıp kelgen. Qırğızstandıq ekspertter Taulı Badahşandağı jağdaydıñ dini, sayasi jäne qılmıstıq sebepterden uşığa tüskenine basa nazar audaradı.


text:
Yermay fiyatınıñ tüşmesi ve Rusiye federal bücetiniñ qısqartuvı 2020 senesine qadar Qırım federal okrugınıñ içtimaiy-iqtisadiy programmasına kirsetilgen Qırım leyhalarına tesir etmez, dep tüşüne Qırım «başı» Sergey Aksönov.
Bunı o brifing devamında jurnalistlerge bildirdi.
«Federal yekâne programmasına tesir etmez. Prezident Qırım – muqaddes olğanını bildirdi. Qırımğa böyle miqdarda para iç bir vaqıt kelmey edi, bundan sebep, Qırım içün federal yekâne programmasınıñ qaıqartuvı olmaz», – dedi Aksönov.
Brent yermaynıñ fiyatı yanvar 21 künü bir barrel içün 49 dollardan aşağı tüşti. 2014 senesiniñ neticelerine köre, yermay fiyatı eki qat ücüzlaştı.


text:
Qırım yarımadası Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ yalıñız Keriç limanından keçken mal seviyesi azalmadı dep ayttı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde ukrainalı naqliyat talilcisi Maksim Gardus.
«Keriç limanı esasen parom keçiti sıfatında çalışıp başladı. Aqyar, atta bir qaç kerege pek müşkül azaldı. Ayrıca Kefe ve Yalta da yük oranı da azaldı. Ukraina devrinde Qırım limanları esasen Ukrainanıñ qıta qısmından kelgen bürtüklilerni, Aqyar Dondasstan kelgen demirni ihrac ete, Kefe ve Keriç cermay mahsulatlarını ithal ete edi. Körünip tura ki, artıq bu limanlarnıñ logistik manası qalmadı», – dep qayd etti talilci.
Aynı zamanda «Ukraina limanları» mecmuasınıñ tesisçisi Konstantin İlyinskiy 2014 senesinden berli sanktsiyalar tübüne kirgen Qırım limanlarında yüklegen yüklerniñ miqdarı pek azalmadı, amma olar Rusiyege yönelip alışmağa başlayaraq, sturuktura ceetinden pek deñişti.
«2018 senesi yüklengen mal miqdarı 11,5 million tonnanı teşkil etti. Bu 2013 senesi köre 12,5% daa az. Lâkin bu arada yüklengen mal strukturası bütünley deñişkeni pek muim. Eger evelki zamanlarda esas yükler ithal-ihrac yükleri olğan ise, bugünki künde Rusiye noqta-i nazarından, bu devlet içinde yapılğan naqliyat, kabotaj sayıla. İthal-ihrac yükleri umumen 800 biñ tonnanı teşkil ete», – dep qayd etti mutehassıs.
2017 senesi dekabrniñ 1 ile 2018 senesi yanvarniñ 1 arasında 26 dane yük gemisi ilhaq etilgen Qırım limanlarına kiriş yasağını bozıp kirdi, dep haber etti yanvarniñ 4-nde Ukraina vaqtınca işğal etilgen territoriyalar ve devlet içinde köçken şahıslar nazirligi.
2014 senesi iyül ayından başlap Ukraina resmiy olaraq Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırım limanlarınıñ işini toqtattı ki, yarımada limanları halqara deñiz gemiciligi içün qapalı sayılmaqtadır.


text:
Qırım Nazirler şurasınıñ reisi muavini Mihail Şeremet aytqanı kibi, Aqmescit ve Aqmescit rayonınıñ birleşüvi aqqında qararnı Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksenov alacaq.
Bunı o sentâbr 15 künü işbu deñev leyhasınıñ amelge keçirilüvi boyunca iş gruppasınıñ birinci toplaşuvında bildirdi.
Şeremetniñ sözlerine köre, şeer ve rayonnıñ birleşüvinden ola bilecek aqibetlerden sebep, iş gruppası «bütün meselelerni diqqatnen teşkere».
«İş gruppası tarafından muayyen, açıq ve añlayışlı «yol haritası» azırlanmalı – müddetler, mesüliyetli şahıslarnı, maliye ceeti aqqında malümat. Bu meselede acele qararlarnı almağma mümkün degil», – dedi Mihail Şeremet.
O şunı da qoştı ki, şu işlerniñ neticesi Sergey Aksenovğa 2015 senesi dekabr 20-ne qadar berilecek, bundan soñ endi qarar alınacaq.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırım aydavcılarına eñ yaqın künlerde Keriç parom keçitinden barmamağa rica eteler. İyül 31-de «Deñiz müdirligi» saytında bildirilgen malümatqa köre, bu, paromnen keçmege istegenlerniñ sayısı çoq olğanınen bağlı, bunıñ içün elektron biletleri olğan yolcular ilk nevbette tura.
«Saylağanıñız tarihta biletler yoq olğan vaziyette ziyaretiñizni diger künge keçirmege tevsiye etemiz. Elektron bileti olmayıp keçitke kelgende paromğa keçüvniñ vaqtı uzana bile», – dep aytıla beyanatta.
Bundan evel Rusiye Federatsiyası Naqliye nazirligi Keriç parom keçitinde «töpe noqtası» mevsiminiñ başlanması aqqında bildirgen edi.
Keriç boğazında parom keçiti Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar ülkesinen bağlağan esas naqliye yolu ola.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi avgustnıñ 19-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı dava boyunca şaatlarnıñ sorğusına devam etecek.
Bu aqta tayin etilgen advokat Aleksandr Osokin Qırım.Aqiqatqa bildirdi. Başqa bir şey aytmadı.
Aqmescitte keçirilgen «Çubarovnıñ dava» mahkemesi aqqında yerli kütleviy haber vastaları da bildire. Akimiyetke qol tutqan «Krım 24» telekanalınıñ malümatına köre, «mahkeme yanındaki vaziyet yahşı» ve Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ «kontroli altında buluna».
Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, Qırımdaki mahkeme oña Refat Çubarovnı qorçalamağa izin bermegen soñ qabaatlav tarafınıñ eñ az 16 zarar körgen kişisini ve şaatını sorğuğa çekti.
Aqmescitte iyülniñ 23-nde mahkemede Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy dava temelden baqılıp başlandı. Mahkeme vekilleri diñleyicilerni oturışuvğa ve mahkeme binasına kirsetmedi, dep bildirdi «Qırım esnası» teşebbüsiniñ faalleri.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, oña bu davada Çubarovnı qorçalamağa izin bermediler, çünki «menfaat zıddiyeti bar». O, bu qararnı şikâyet etmege niyetlene. Aqmescitte mahkeme advokat Polozovnıñ şikâyetini endi red etken edi.
Bu sene mart ayınıñ soñunda Rusiye Tahqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212 maddesiniñ 1-inci qısmı (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq faaliyetke açıq çağıruv) açıldı.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı daa bir repressiya dalğasını başlattı».
Advokat Nikolay Polozov Rusiye tahqiqatçısınıñ onı işğal altındaki Qırımda Çubarovğa qarşı kene açılğan davada imayeden çetleştirmek niyeti aqqında bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açılğan davanen bağlı tahqiqat başlattı.


text:
Rusiye Federatsiyası pasportlarını alğan ve yedekte olğan Aqmescit sakinlerini arbiy komissarlıq bölügine kelmege rica eteler. Olarnı ğayrıdan qayd etecekler, malümatlarını teşkerecekler ve Rusiye Federatsiyası mudafaa Nazirliginiñ arbiy biletini berecekler.
Bunı «Qırım Cumhuriyetiniñ» Aqmescit boyunca arbiy komissarlıq bildire.
Berilgen malümatqa köre, Rusiye mudafaa Nazirliginiñ nefaqacılarına maaş miqdarınıñ ğayrıdan baqılması içün arbiy komissarlıq bölügine kelip, Rusiye pasportı, SNİLS, sovetler birliginiñ arbiy areketler iştirakçisi şeadetnamesiniñ kopiyası ve uçucı erkân içün uçuş kitaplarınınıñ kopiyasını teslim etmege rica eteler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Rusiyede Rostov-na-Donu şeeriniñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası" boyunca oturışta imaye tarafı, qabaatlav tarafınıñ birinci şaatını - Qırımda Rusiye FSB-siniñ hadimi Nikolay Artıkbayevni sorğuğa çekip başladı.
Advokat Ayder Azamatovğa köre, Artıkbayev, advokatlarnıñ suallerine cevap bergende, pek eyecanlana edi ve cevaptan qaça edi.
"Tafsilâtlı sualler olğanı içün, şaatnıñ eyecanlanğanı, telâşlanğanı körüne edi. Ve qolaysız suallerge, hatırlamay, bilmey ve buña oşağan cevaplar berip, ya da cevap bermeycek edi, ya da, añlağanıma köre, yalan aytacaq edi", - aytıp berdi Azamatov.
Daa, advokatnıñ fikrince, mahkeme "qolaysız suallerni" inkâr ete edi.
"Misal içün, qabaatlav hulâsasında, qabaatlav tarafına köre, Qırımda akimiyetni zapt etmek içün, yarımada eali 50% musulmanlardan ibaret olmalı. Men ise, bu 50% peyda olsun dep, ne qadar vaqıt kerek olğanını soradım. Mahkeme, bu sual davağa ait degil dep, onı inkâr etti. Amma mence bu sualniñ davağa aitligi bar", - dep qoştı advokat.
Noyabr 15-inde Rostov-na-Donu şeeri Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi, ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nı baqıp başladı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.


text:
Franko Qırım cumhuriyet universal ilmiy kütüphanesi «Qırım baari kününiñ» qayd etilüvini tehnik sebeplerden lâğu etti.
Matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, bunıñ yerine kütüphane Çaykovskiy Aqmescit muzıka oquv yurtunda poçta-hayriye sergisini keçirmege planlaştıra.
«Qırım baarini» lâğu etken sebepler ne edi daa aydınlatılmay.
Qırımda Rusiyeniñ yarımada ilhaqınıñ beşinci yılına bağışlanğan tedbirlerniñ keçirilmesi planlaştırıla. Bundan evel «Grajdanskiy ştab v podderjku Putina» cemaat areketiniñ keñeş reisiAleksandr Sinâvskiy bildirdi ki, martnıñ 16-nda Aqmescit-Aqyar avtoyürüşiniñ keçirilmesi ve Aqyardaki Gasforta dağında «Noçnıye volki» motoklubınıñ meydanında «samooborona» vekilleri, qazaq ve «opolçenlerniñ» qarşılanması beklenile.
Bundan ğayrı, Aqmescitte martnıñ 15-nde Qırım işğaliniñ beş yılına bağışlanğan avtoyürüşini Rusiye bayraqlarınen keçirmege planlaştıralar.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqyarda çarşenbe künü, mart 18-de, Nahimov meydanında Rusiye Qara deñiz flotunıñ askerleri, kazak, samooborona ve şeerniñ bazı cemaat teşkilâtları vekilleriniñ Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye ile «birleşüvine» bağışlanğan yürüş paradı olıp keçti.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, parad iştirakçileri Lenin soqagından keçip, Nahimov caddesine buruldılar. Kolonna elâk olğan askerlerniñ eykeli yanında toqtalıp, Aqyar gimnini ve «Ğalebe künü» yırını icra ettiler.
Tedbirni seyir etken adamlardan «Yaşasın Rusiye», «Aqyar, Qırım, Rusiye» kibi şiarlar eşitildi.
Tünevin Aqyarda Ulu Vatan Cenkinde ğalebeniñ 70 yıllığına bağışlanğan avtoyürüşini başlağan «Noçnıye volki» Rusiye bayk-klubınıñ ve şeer ükümetiniñ nezareti altında miting olıp keçti.


text:
Rusiye nezaretinde olğan Sudaq şeer mahkemesi, “cinayet aqqında malümat bermemegeninen” qabaatlanğan qırımtatar faali ve diniy erbap Ridvan Umerovğa qarşı açılğan cinayet davasını toqtatmaqtan red etti.
Advokat Marlen Halikovnıñ “Qırım birdemligi”ne haber etkenine köre, mahkeme oturışı qapanıq edi.
Halikov bir sıra muracaat bergen, olarnıñ arasında Umerovnıñ cezaiy mesüliyetke çekilmesi içün mahkeme müddetiniñ keçmesi sebebinden cinayet davasınñ toqtatılması. Bundan ğayrı, advokat mahkemeden “FSB hadimleriniñ aytıp yazdırılması” ile “qabaatını boynuna alıp kelüv”ni delil kibi tanımamasını istedi.
“Bundan ğayrı cinayet terkibiniñ olmaması sebebinden cinayet davasınıñ qapıtılması aqqında muracaat berildi. İç bir muracaatımız qanaatlendirilmedi. Nevbetteki mahkeme oturışı fevralnıñ 15-nde olacaq”, – dedi advokat.
Avgustnıñ 31-nde Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñ evinde tintüv keçirdi.
Dört qırımlığa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesine istinaden (cinayet aqqında haber etmeme) dava açıldı. Oña köre 100 biñ rublege qadar para cezası, 1 yılğa qadar mecburiy işler ya da aynı müddetke apis cezası berile bile.
Mabüsler uquq qoruyıcı organlarına Umicon Dadajonov ile içtimaiy ağlarda yazışqanını bildirmegeninde qabaatlana. O, FSB bildirgenine köre, «Rusiyede terror teşkilâtı tanılğan «IŞİD» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etken edi».
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.


text:
Bazarertesi künü, iyülniñ 27-nde, Qırımda Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Suleymanovnıñ oğlu – üç yaşında Musa Suleymanovnıñ cenazesi oldı. Aq qorçalayıcılar Suleymanovnıñ ve «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca tutulğan diger qırımlılarnıñ taqip etilüvini siyasiy dep adlandıra. Musa Suleymanovnıñ cesedi eki kün devam etken qıdıruvlardan soñ tapıldı. Rusiye İç işler nazirliginiñ versiyasına köre, oğlançıq ev yanındaki çuqurğa tüşip boğuldı.
Musanıñ babası Qırımda 2019 senesi mart ayında kütleviy tintüvlerden soñ tutuldı, o vaqıttan berli altı kişilik qorantanı Ruslannıñ apayı Elzara baqa. Qırımtatar faali Ruslan Suleymanov – Rusiye akimiyeti tarafından Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenleri içün terror maddelerine istinaden qabaatlanğan 80-den çoq qırımlı musulmandan biridir.
«Memorial» halqara aq qorçalayıcı merkezi bu davalarnıñ mabüslerini siyasiy mabüs dep saya, lâkin Rusiye akimiyeti buña razı degil. «Qırımtatar resurs merkezi» «Ruslan Suleymanovnıñ azatlıqtan marum etüv yerlerinde qanunsız tutulmasına ve qorantasına yapılğan basqığa alâqası olğan bütün şahıslar, şübhesiz, oğlunıñ facialı ölüminen de bağlı» degen mahsus beyanatını derc etti. Bala ölüminiñ qırımlı siyasiy mabüs ve qorantalarınıñ problemlerini nasıl aydınlattı, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
Qırımlı aq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyeva oğlançıqnıñ cenazesi aqqında Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
– Farqlı malümatlarğa köre, 5 biñden 6 biñge qadar insan iştirak etti – daa bazarertesi edi – iş künü ve bir çoq insan kelip olamadı. Müit kergin edi, birinciden bu balanıñ ölümi er keske terenden tesir etti. Er kes Musanı öz oğlu olaraq köre, ve qırımtatarlar arasında er kesniñ evlâdı olğanını aytalar – tek qırımtatarlar arasında degil aslında. Neticede, Musa siyasiy mabüsniñ oğlu edi, ve bir çoq kişi Qırımdaki FSB idaresiniñ tahqiqat gruppası insaniyetlilik kösterip, Ruslan Suleymanovğa oğlunen vedalaşmağa imkân berir, dep bekledi. Amma, ne yazıq ki, bu olmadı, ve onıñ yerine balaçıqnı soñki yolğa Qırımnıñ çeşit şeerlerinden kelgen yüzlernen insan ozğardı.
Lutfiye Zudiyevanıñ qayd etkenine köre, coyulğan oğlançıqnı çeşit millet qırımlıları qıdırdı.
– Söz sırası, eki kün devamında göñüllilernen beraber çalışqan qıdıruv-qurtaruv otrâdınıñ vekilleri bile çoq yıllar devamında ilk sefer böyle bir birlikni köre, dep ayttı. İnsanlar yardım etmege pek istey edi, bir çoq kilometrni cayav keçti, qaytıp raatlana ve kene kete ediler. Bu tecribe epimizniñ aqlında qalır ve bu boş yerde olmağanını unutmaycaqmız. Ebet, qorantanıñ maneviy alı pek ağır. Rusiye uquq qoruyıcı organları da qıdırıp başlağan soñ, bu küçük bala olğanı içün çeşit versiyalarnı baqqanlar. Turmuş versiyasından ğayrı, hırsızlav versiyasından ğayrı Ruslan Suleymanovnıñ vaziyetine diqqat celp etmek içün soy-soplarınıñ provokatsiyası versiyasını da baqqanlar.
Lutfiye Zudiyevanıñ malümatına köre, Musa ğayıp olğan ilk gece quvetçiler anasını yalan detektorı qullanılğan sorğuğa alıp ketti.
– Ümüt etem ki, tahqiqatçılar neticelerinden memnün qaldı ve bu künleri tınçlandırıcı ilâc qullanğan anadan er angi nazariy olsa da şübheni lâğu etmek içün bu yeter. Qoranta evlerinde keçirilgen eki tintüv kördi, em de pek agressiv. Eki oğul apiske alındı, şimdi ise bala elâk oldı. Bir yılda olğan facialı adiselerniñ qoranta azalarınıñ sağlığına ketirgen zarar içün qasevetlenem. Bizni Ruslan Suleymanovnıñ sağlıq vaziyeti de qasevetlendire, yüreginde deñişmeler qayd etildi. Ağırğanını şikâyet etti, ve biz bu haberler sağlığına menfiy tesir etecek, dep qasevetlenemiz.
2014 senesi Qırımnı işğal etken Rusiyede «Hizb ut-Tahrir» terror teşkilâtları cedveline kirsetildi. Qırımda «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» mabüslerinden iç birisi qabaatını tanımay – episi siyasiy taqip, diniy sebepli taqip aqqında aytıla, dep israr ete. «Memorial» halqara aq qorçalayıcı merkezi Ruslan Suleymanovnı ve bunıñ kibi davalarda olğan bir qaç on qırımlı musulmannı siyasiy mabüs dep saya.
Lutfiye Zudiyeva, ilk bir qaç faal tutulğan soñ, faaller er adamsız qalğan qorantalar içün yardım toplap başladı, dep hatırlata.
«Qırım balalığı» leyhasınıñ koordinatorı, siyasiy mabüs Seyran Saliyevniñ ömür arqadaşı Mumine Saliyeva, qırımlı siyasiy mabüslerniñ balalarına qol tutuv ve inkişaf teşebbüsi 2017 senesiniñ oktâbr ayında tam olaraq şekillendi, dep qoşa.
– O vaqıt Bağçasarayda kütleviy tintüvlerniñ ekinci dalğası oldı, aqayım da apiske alındı. O vaqıt siyasiy mabüslerniñ bala sayısı 100-ge yaqınlaşa edi, maña pek tesir etti – özüm de dört balanıñ anasım. Bu vaziyette eñ çoq zarar körgen imayesiz insanlar olar. Bu balalar babalarını yerde bağlı kördi, evlerine silâlı insanlar pencere ve qapularnı qırıp sürip kirgen edi, – bunıñ olar içün ağır aqibetleri bar. Olarnı tüşünmek kerek, reabilitatsiya yapılmalı ve yañı kerçeklerge uyğunlaştırılmalı. Oca, psiholog, terbiyeciler bizge büyük destek kösterdi, ve biz er ay balalarnen körüşip, çeşit intellektual tedbir, trening, ustaz dersleri, ekskursiyalar yapıp başladıq. Musa Suleymanov da olarğa faal sürette kelgen edi.
Qırımlı siyasiy mabüsler problemleriniñ Ukraina iç siyasiy ölçevi de bar. «Kremlniñ siyasiy mabüsleri tuvğanlarınıñ birleşmesi» yolbaşçısı İgor Kotelânets siyasiy mabüslerge ve Rusiye istilâsınıñ diger qurbanlarına yardım meselesi Ukraina devleti tarafından alâ daa bir algoritmge ketirilmedi, dep şikâyet ete.
– Birinci meselemiz: qanunlarda siyasiy mabüs, arbiy esir ve reine statusı öyle de tasdıqlanmadı. Siyasiy mabüslerge ve arbiy esirlerge uquqiy ve içtimaiy yardım qanun leyhası bar. Onı bıltır beraber azırladıq, Veteranlar nazirligi de iştirak etti, noyabr ayında taqdim etildi, amma alâ da Prezident ofisinden Yuqarı Radağa kirsetilmedi. Ne içün böyle olğanını bilemiz, bu sefer parlamentteki «turborejim» ne içün olmağanını bilemiz. Bu qanun leyhası siyasiy mabüs, arbiy esir ya da Rusiye istilâsı neticesinde reine kim olğanını uquq ceetinden belgiley, ve bu insanlarğa devletniñ uquqiy ve içtimaiy qoruvını kefil ete. Eskiden bu meseleler tek siyasiy tüzlemde bar edi. Akimiyet tek «piar etilgen» siyasiy mabüsler meselesinde bir şey yapqan edi.
İgor Kotelânetsniñ fikirince, qanun seviyesinde tasdıqlanğan devlet mecburiyetleri akimiyet bütün siyasiy mabüslerge, cemiyet isteklerine baqmadan, yardım etecegini belgileycek edi.
– Nazirler şurasınıñ qararı bar, oña binaen, siyasiy mabüs qorantasınıñ yılda 100 biñ ğrıvnâ miqdarında maddiy yardım aqqı bar. Bu para advokatlarğa, mabüslerge bir şey yollamaq içün berilecek ve ilâhre. Bu sene soy-soplar devletten bir kere bile yardım almadı, Veteranlar nazirligi esasında qurulğan Reintegratsiya nazirligi tuvğanlarından alâ daa ariza almay. Şunıñ içün Prezident ofisinen bağlarnıñ ğayrıdan tiklenmesini isteymiz, yılnıñ başından berli bu ne içündir yoq. Prezident ofisiniñ siyasiy mabüslerni azat ettirmek içün ne yapqanlarına dair esabat bermesini isteymiz.
«Halq hızmetçisi» («Sluğa narodu») fraktsiyasınıñ halq deputatı, parlamentrniñ işğalden qurtaruv meseleleri komitetiniñ azası Nelli Yakovlevanıñ fikirince, siyasiy mabüsler ve qorantalarına yardım qanun leyhasınıñ tez baqılmasına koronavirus pandemiyası keder etti.
– Şimdilik baqıluv istiqbaline qıymet kesmek zor. Bu birinciden koronavirus müddetinen bağdı, rada nevbetten tış toplaşuvlarda çalıştı ve uzun vaqıtqa qaldırılğan bir sıra mesele qaldı. Ümüt etem ki, sentâbr ayında esnas başlanacaq, çünki bu qanun leyhasını ilk nevbetli dep sayamız. Uquq ceetinden siyasiy mabüs ve qorantalarını qoruv problemi munaqaşa sebebi ola. Qanun seviyesinde yardım köstersek, onı yerine ketirüv meselesi peyda ola. Resmiy olmağan subyektler belgilegen oyun qaidelerine bağlı ola bile. Başqaca aytacaq olsaq, bu siyasiy munaqaşa meselesidir, şu cümleden Üç taraflı bağ gruppası ve diplomatik kanallar çerçivesinde. Yani preferentsiyalar insanlarğa kerçek imaye berir, dep şübhelenem.
Ukraina akimiyetiniñ halqara alandaki esas vazifesi – çeşit memleket ve institutlarnıñ diqqatını qırımlı siyasiy mabüslerniñ taqdirine de celp etmektir, dep eminliknen ayta Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar.
– Bu çoq taraflı mesele. Siyasiy mabüs Ukraina vatandaşlarına qol tutuv meselesini bir çoq halqara meydançıqta köteremiz. İyülniñ 1-nde Rusiye tarafından ukrainalı siyasiy mabüslerni azat etüv halqara areket platformasınıñ birinci toplaşuvını ötkerdik. Bu insanlarnı em «alanda», Qırımda, em mında, akimiyet ve aq qorçalayıcı teşkilâtlar seviyesinde qoralağan oyuncılarnı birleştirüv ıntıluvı edi. Platformanıñ küç-quvetni birleştirüv vazifesi bar, siyasiy mabüslerge qol tutuv meselesinde açıq oluv esas ola. BM, Avropa Şurası, OSCE, Avropa parlamenti olar aqqında aytsa, Rusiye apishanelerinde ya da işğal altındaki Qırımda iç olmağanda vatandaşlarımıznı tutuv şaraitleri bir qarar olacağına ümüt ete bilemiz.
Emine Ceppar, keçken afta Ukraina Tış işler nazirligi cemaat jurnalistlerine – vaqtınca işğal etilgen yarımadada klassik mustaqil kütleviy haber vastaları yerine çalışıp başlağan qırımtatarlarğa – müddetsiz qol tutuv kampaniyasını ilân etti, neticede bazıları siyasiy mabüslerge qoşuldı, dep qayd ete.
– Böyle jurnalistlerden biri – Ruslan Suleymanovdır – vefat etken Musanıñ babası. Bütün planlarımıznı aydınlatmağa istemeyim, tek bir şey aytacam. Reberlik institutı aqqında aytıla, bu insanlar aqqında itibarlı dünya erbapları aytsa, ikâyeler daa çoq insanğa ketecek. Tış işler nazirliginiñ esas vazifesi – olarnı daa çoq açıq yapmaqtır. Bu mantıq çalışa: böyle insanlar aqqında aytılsa, işğalci olarğa insaniyetliksiz yanaşıp olamay.
Emine Ceppar, Ukraina ve Rusiye arasında muzakereler neticesinde Ruslan Suleymanov kibi siyasiy mabüslerge azatlıqqa çıqmağa imkân berecek qararlar alınacaq, dep ümüt ete. Nazirniñ birinci muavini şimdi muzakere esnasındaki progressni izaatlamaq ve bunıñnen bağlı tahminler aytmaq doğru olmaz, dep tüşüne.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bunı kütleviy haber vastalarında peyda olğan mütenasip malümatnı izaatlap, dey qırımtatar milliy Meclisniñ reisi Refat Çubarov, dep haber ete «Krımskotatarske pitannâ.online».
O, qırımtatarlarınıñ ilerideki taqdiri daa belgilenmegenini qayd etti.
Bunıñnen beraber, Çubarovnıñ fikrince, qırımtatarlar öz taqdiriniñ muzakerelerinde iştirak etken taraflardan birisi olmalıdır.
«Qırımtatarlar 4-nci taraf olmalı: halqara cemaat, Ukraina, Rusiye ve qırımtatarlar», – dedi o.
Öz nevbetinde, Meclisniñ tış alâqaları boyunca idaresiniñ reberi Ali Hamzin Devlet dumasında qırımtatarlarınıñ ola bilecek temsilcillikni böyle izaatladı: «Ya ola bilmezmi?»
Onıñ fikrince, böyle qarar qırımtatarlarnıñ bayağı meselelerni çezmege yardım eter edi.
«Bugün çeşit türlü bildirüvler ilân etile… Amma Qırımnı teslim ettiler… Em Ukrainadaki, em Rusiyedeki bazı quvetleriniñ vazifesi – qırımtatarlarnıñ köçip ketmesidir. Bizim vazifemiz – buña yol bermemek», – dep cevap berdi Hamzin.
Azerbaycan neşirleriniñ birisinde peyda olğan malümatqa köre, Çubarov RF Devlet Dumasında qırımtatar halqınıñ temsilcillik imkâniyetini inkâr etmey.
Evelden Meclisniñ musaadesi ile öz başına tayinlengen Qırım qanunsız akimiyetine qırımtatarlardan eki vekil kirgen edi.


text:
Okmeydanı Duşakabin
Okmeydanı Duşakabin 0542 302 93 93 Duşakabin Okmeydanı
Okmeydanı Duşakabin, Okmeydanı Duşakabinler, Okmeydanı Duş Tekneleri, Okmeydanı Duş Kabin, Okmeydanı Duşakabin Fiyatları, Okmeydanı Duşakabin Servisi, Okmeydanı Duşakabin Tamiri, Okmeydanı Duşakabinler Fiyatları, Okmeydanı Duşakabin Modelleri, Okmeydanı Duşakabin Modelleri Fiyatları, Okmeydanı Duşakabin Modelleri Ve Fiyatları, Okmeydanı Duşakabin Fiyatları Ve Modelleri, Okmeydanı Duşakabin Cam Modelleri, Okmeydanı En Ucuz Duşakabin, Okmeydanı Ucuz Duşakabin, Okmeydanı Duşakabin Çeşitleri, Okmeydanı Duşakabin Cam, Okmeydanı Duşakabin Banyo, Okmeydanı Banyo Duşakabin, Okmeydanı Banyo Küvetleri, Okmeydanı Banyo Modelleri Fiyatları, Okmeydanı Banyo Sistemleri, Okmeydanı Banyo Küvetleri Fiyatları, Okmeydanı Banyo Tekneleri, Okmeydanı Kabin Duş, Okmeydanı Duş Teknesi, Okmeydanı Duş Kabini, Okmeydanı Duş Tekne, Okmeydanı Kompakt Duş, Okmeydanı Kompakt Duşakabin, Okmeydanı Kompakt Duşakabin Fiyatları, Okmeydanı Duşakabin Firmaları, Okmeydanı Duş Fiyatları, Okmeydanı Şok Duş,
Şimdi Bizlere Her Türlü Duşakabin, Duş Teknesi, Duşakabin Tamiri, Duşakabin Modelleri, Küvetler, Banyo Dolapları, Kompakt Duş, Şok Duş, İçin Ulaşabilirsiniz.
TEL: 0850 302 93 93 GSM: 0542 302 93 93


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi tarafından teşkil etilgen Qırım vatandaşlıq qamaçavı Qırım etrafındaki vaziyetni deñiştirdi, em qıtaiy Ukrainada, em Qırımnıñ özünde, dep tüşüne ATR qırımtatar telekanalı baş müdiriniñ muavini, Qırım qamaçavı boyunca aktsiya matbuat hızmetiniñ başı Ayder Mujdabayev.
Bu aqta o Radio Svoboda efirinde bildirdi.
«Ukrainada, akimiyet pıtaqları tarafından deşetli qarşılıq olğanına baqmadan, menimce, Qırım meselesi birinci yerlerge qayttı. Onı şimdi körmemezlikke urmağa olmay. «Federal Qırım okrugı» ile muqavelelerniñ imzalanuvı aqqında, Qırımdan elastınıñ keçirilmesi aqqında sualler meydanğa çıqtı, Qırım o qadar şeyni qullanmağan edi, oña «qara teşik»ke kibi ne qadar şey kirip, soñra Rusiyege ketti. Yani bu ticariy mevzunı artıq inkişaf etmege imkân yoq. Ukrainada olğanı budır», – dep añlattı Mujdabayev.
Aytqanı kibi, şimdi Rusiye nezareti altında olğan Qırımda qamaçavnıñ rolü büyük oldı, Mujdabayevniñ fikrine köre, bu andaki akimiyetniñ çaresizligini kösterdi. Fikrine binayen, Qırım Rusiye başı Sergey Aksenov ve federal akimiyeti arasında yüz bergen soñraki ziddiyet bunı tasdiqlay.
«Anda Aksenovnı tayinlegen isnanlarnıñ Aksenovnıñ özü ile davalaşqanında körüne. Mına sizge eki misal, Meclis sentâbr 20 künü başlağan qamaçavı memuriy sıñırnıñ em o, em bu tarafında vaziyetni deñeştirdi», – dey Mujdabayev.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kreml nezareti altındaki Qırım mahkemeleri nasıl çalışa? Olar qomşu Rusiye mahkemelerinden ne qadar farq ete? Ne için yarımadada sıq-sıq ekstremizmde qabaatlağan cinaiy işler açıla? Aqlap çıqacaq mahkeme qararları artacağına ümit barmı?
Qırımda Rusiye mahkeme sistemasınen bağlı muim meselelerge ilhaq etilgen yarımadada bir qaç mahkemede iştirak etken rusiyeli uquqçı, «Agora» halqara uquqimaye gruppasınıñadliyecisi Aleksey Ladin cevap bere.
– Qırımda çalışqan Rusiye mahkeme sistemasınıñ hususiyetleri neden ibaret?
– Qırım Rusiye uquq sistemasına kirmege areket etse bile, onı ondan ayırğan bazı obyektiv faktorlar mevcut. Daa evel prokuror, mahkemeci ve politsiya hadimleriniñ muayyen bir qısmı Ukraina uquq sistemasında çalışa ediler. Belli bir vaqıttan soñ olar attestatsiya keçip, bir anda epsi Rusiye telükesizlik ve mahkeme sisteması içinde çalışmağa başlayaraq, epsi bir kereden qanunnı bilgenler sırasına qoşuldı. Ancaq böyle bir şey imkânsız ve ah degende er kes şu arada deñişip olamaz. Ekseriy allarda olarğa ihtisaslılıq bile yetişmey. Ondan da ğayrı, Rusiye mahkeme sistemasında quvetlengen qabaatlav trend bar. Yuqarı mahkeme statistikasına köre, umumiy sayı içinde aqlayıcı qararlarnıñ sayısı 0,2%ni teşkil ete.
– Bu sovetler sistemasına köre bile daa az degilmi?
Men Taqiqat komitetiniñ nasıl çalışqanını bilem – açıq-aydın ve aqılsız hatalar, qanun bozuluvlarınıñ üstü mahkeme vastasınen örtüle
– Ebet. Ğarp devletlerinde bu bir musabaqa sisteması kibi çalışa ve qabaatlav qararlarına 100% yaqınlaşmaq imkânsız. Aqlımda qalğanına köre, Taqiqat komitetiniñ başı (Rusiye – QA) Aleksandr Bastrıkin bunı komitet hadimleri pek keyfiyetli çalışa degen şekilde añlata. Amma böyle olması mumkün degil. Men Taqiqat komitetiniñ nasıl çalışqanını bilem – açıq-aydın ve aqılsız hatalar, qanın bozuvlarınıñ üstü mahkeme vastasınen örtüle.
– Özüñiz rastketirgen bir misal aqqında ikâye etip olursıñızmı?
Bu sistemada çalışqan em Qırım, em de Rusiye hadimlerinen bağlı: ihtisaslılıq reberlerniñ riyakârlığınen deñiştirile
– Menim imayem altındaki İsmail Ramazanov milliy alâmetlerge köre bazı şahıslarğa nisbeten duşmanlıq ve nefret doğurğanında qabaatlana. O, artıq yarım yıldan berli SİZOda tutula. Tevqif etilgeninden berli beş ay içinde onen iç bir taqiqat areketi ötkerilmedi, lâkin apiste qaluv muddeti ep uzatılmaqta. Men mahkemege bir qaç sefer sozıp oturabermesinler dep rica etken edim, amma bir şey yapılmadı. Qırım Yuqarı mahkemesi bu qararlarğa ep qol tuttı. Mahkeme sisteması taqiqat organlarınıñ üstüni qapatqanı menim içün açıq –aydın körüne. Mahkeme körmese, taqiqatçınıñ sozıp oturmasına manaçıq yoq. İşte, bularnıñ epsi Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege esas bere ve bu mesele Rusiye telükesizlik organlarınıñ menfaatına zarar bere. Lâkin er şey hadimler ihtisaslılığınıñ aşağı seviyede olğanını köstere. Bu sistemada çalışqan em Qırım, em de Rusiye hadimlerinen bağlı: ihtisaslılıq reberlerniñ riyakârlığınen deñiştirile. Afsus ki, bu umumiy bir trend olıp qaldı.
– Daa nasıl bozuluvlar köresiñiz?
– Tevqifhane tutuv şartları halqara talaplarğa uymay. Bunen beraber Avropa mahkemesine şikâyet berilgen taqdirde, Rusiye Federatsiyası davalaşıp oturmay ve barışıq muqavelesi tizip, tazminat töley. Yani tazminat tölep, insannı apishanede tutmaq daa da kârlı sayıla.
– Bu sistema nege ıntıla?
Telükesizlik organları reberlerine özleriniñ emiyetini köstermek isteyler. Ekstremizmge qarşı küreş merkezleri açıldı ise, demek ki, ekstremizm tapılmaq kerek
– Qırımda çalışqan sistemanı unikal dep saymayım – Rusiye içün aktual olğan trendler ceetinden o yalıñız daa ziyade toplamalı şekildedir.Bir taraftan sistema ve devlet bütün cemiyetten üstün olğanını köstermek istey, diger taraftan ise, telükesizlik organları bayağı kölemli olğanı sebebinden, yuqarıda turğan reberlerine özleriniñ emiyetini, olarğa ihtiyac olğanını köstermek isteyler. Ekstremizmge qarşı küreş merkezleri açıldı ise, demek ki, ekstremizm tapılmaq kerek.
– Demek ki, qabaatlamaq içün qabaatlavlar ep artamı?
– Meselâ: uquqimayeci Emir-Usein Kuku ayrı bir regionda devletni avdarma teşebbüsinde qabaatlana – bu asılda emsalsiz bir qabaatlav. Bu cinaiy işke daa da ağır bir madde qoşıp, onu bir yıldan ziyade apiste tutmaq içün yapılğan edi. Lâkin men ep mantıqlı qarar çıqar ve bu madde boyunca «Yaltalı altı kişi» aqlanır dep ümit etem. Faqat Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeni içün, menimce, büyük ihtimal mahküm etilir.
– Açıqlıq bu insanlarnıñ azat etilmesine yardım etebilirmi?
– Aslında bir çoq usullar arasında bu imaye qullanabilecek yekâne yollardan biri sayıla. Mahkemeci ve telükesizlik hadimlerine bunı kimsege bildirmeyip sessiz yapmaq daa da uyğun kele. Bizler bunı kütlege bildirgenimizde, olar bayağı oñaytsız alğa tüşeler. Böyleliknen biz mahkemecilerni iş esnasında yapqan hatalarını tüzetmege mecbur etsek de, yañı soylârı peyda ola. Eger iç bir areket yapılmasa, halqara mahkemelerde iç bir şansımız qalmaz. Lâkin hatalar kösterilip turulsa, o zaman ileride bularnı esas olaraq kösterip, insan aqları Şartnamesiniñ maddeleri bozulğanını isbat eterek, Rusiye mahkemeleriniñ qararına tesir etmek mumkün olur.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Sorğular, tevqifler ve narazılıqlar aqqında esas şeyler.
Keçken afta Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yaqalanğan qırımtatar iş adamı ve hayriyecisi Resul Velilâyev eki ayğa tevqif etildi ve Moskvadaki «Lefortovo» tahqiqat izolâtorına yollanıldı. İçtimaiy ağlarda, «repressiyalar katogı er bir kişini basıp keçmek mümkün», dep yazalar. Velilâyevni ne sebepten taqip eteler – Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde al etemiz.
Suhbetmi ya da sorğumı?
«Sadece suhbet etecekmiz…» Tahqiqatçıdan bunı eşitseñ, ne yapmalı? Advokat Oksana Jeleznâk, suhbetniñ sorğudan farqını ve bu vaziyette insan özüni nasıl tutmaq kerek olğanını añlata.
Suhbet, sorav protokolı ya da, başqaca, sorav veraqası şeklinde qayd etile – o, protsessual vesiqa olmayıp, delil olaraq qullanılmaz. Sorğu protokolı şeklinde qayd etilgen sorğu ise – protsessual areketler sırasına kire. Sorğuda bütün aytqan şeyleriñizniñ neticeleri ola bilir.
Sorğuda ne yapmalı
İlk evelâ – advokatnı celp etmek. Sıq-sıq olğan şey: insannı şaat olaraq sorğulaylar, ondan soñ ise bu ifadeler esasında o, şübheli ve qabaatlan ola, dey Oksana Jeleznâk. İşte bu sebepten öz vaqtında advokatta muracaat etmek kerek – o, aqqıñıznı tafsilâtlı surette añlatır.
Sorğuğa şaat sıfatında çağırılğanda neler yapılacağı aqqında bu yerde añlatamız. Şübheli tanılğan şahıs ne yapmalı, bu yerde oquñız.
Unutmañız! Özüñiz, yaqınlarıñız ve aqrabalarıñızğa qarşı şaatlıq etmemege ve iç bir ifade bermemege aqqıñız bar!
Qırım izolâtorlarınıñ sırları
Qırım ombudsmeni Lüdmila Lubina Aqmescit tahqiqat izolâtorında ciddiy bir problemalar tapmadı. Mabüslerniñ aqrabaları ve advokatları ise izolâtordaki «felâketli vaziyet» aqqında çoqtan berli aytalar. Ve iş yalıñız tutuluv şaraitlerinde degil – aq-uquq qorçalayıcıları tahqiqat izolâtorındaki ölümler sebebinden telâşlana. Bu hususta belli olğan bütün tafsilâtlar aqqında – bu maqalede ikâye etemiz.
Ticaret merkelerzi kilitli
Bütün Qırımda bir-biriniñ artından ticaret merkezleri ve medeniyet muessiseleri qapala – prokuratura, teşkerüvler esnasında anda yanğın telükesizligi qaideleriniñ buzuluvları tayin etildi, dep bildire. Bazı obyektlerdeki vaziyet aqqında daa tafsilâtlı surette ikâye etemiz.
Narazılıqlarda teneffüs dögmesi basıldı
Ermenistanda narazılıqlar ğayrıdan başlandı: olarda iştirak etkenler Cumhuriyet fırqasınıñ akimiyetten çekilmesini ve baş nazir vazifesine muhalefet lideri Nikola Paşinânnıñ tayin etilmesini talap eteler. Narazılıq köstergenler metro, demiryol, bir qaç avtomobil yolu ve ava limanınıñ yolunda sed çektiler. Daa soñra Nikola Paşinân tarafdarlarını «teneffüs alıp raatlanmağa» davet etti.
Suvuq cenkniñ travması
Moskva bundan soñ da, er kesni özüniñ yañı Sovet Birligi olğanında qandırıp, keskinleşmeler doğuracaq. Lâkin Kreml Ğarp ile añlaşıp olamaz. Ne içün – ПaBeл KaзapиH.


text:
Qırımda üç yañı koronavirus hastası qayd etildi. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı ştab toplaşuvında bildirdi.
«Eki hasta – daa evel qayd etilgen hastalarnen alâqada olğan qırımlılar. Üçünci hasta Qırım köprüne yaqınlaşqanda qırğınlıqqa qarşı tedbirler vaqtında regionğa kirgen şahıslarnıñ anketleştirilüvi neticesinde qayd etildi. İrandan keldi», – dep bildirdi Aksenov.
Onıñ malümatına köre, alâqada olğan insanlar belli, tibbiy közetüv yapıla, laborator tedqiqleri yapıla.
Al-azırda Qırımda 40 koronavirus hastası qayd etildi. 27-si – ketirildi, 13-ü yerli ola.
Aprelniñ 16-nda saba Qırımnıñ Aqmescit ve Aqşeyh rayonlarında üç yañı koronavirus hastası qayd etildi. Qırımda 37 koronavirus hastası bar.
Aprelniñ 16-nda Aqyarda dört yañı koronavirus hastası qayd etildi. Yılnıñ başından berli Aqyarda 12 hasta qayd etildi, dört kişi tüzelip hastahaneden çıqtı.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye nezaretindeki Yuqarı Qırım mahkemesi, sabıq siyasiy mabüs, qırımtatar faal Edem Bekirovnıñ qıdıruvda olğanı aqqında keçken mahkeme qararını amelde qaldırdı.
Bunı "Qırım birdemligi" birleşmesine advokat Andrey Ladin haber etti.
Advokatnıñ aytqanına köre, Bekirovnıñ qıdıruv cedvelinde olğanı qanunsızdır.
"İmaye, onıñ 1 gruppa saqatlığı olğanı aqqında ve o hastahanede tedaviylevni devam etkeni aqqında bir çoq tibbiy malümatname kösterdi. Mahkeme qarar çıqarğan vaqıtta qıyın epidemiologiya vaziyeti edi, sıñırlar qapalı edi ve hronik hastalıqlarınıñ saibi Edem Bekirov telüke gruppasına ait edi", - dedi Ladin.
Advokat, imaye bu qararğa şikâyet etecegini bildirdi.
Mayısnıñ 14-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi 2019 senesi sentâbr ayında Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv neticesinde SİZOdan azat etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davasını yañıdan baqıp başladı. Daa soñra aynı mahkeme faalni mahkemege «zornen ketirmege» qarar berdi. Mayısnıñ 22-nde prokurornıñ muracaatınen qadı Bekirovnı qıdıruvğa ilân etmege qarar aldı.
Edem Bekirovnıñ fikirince, Qırımda yañıdan başlatılğan mahkeme esnası ve qıdıruvğa ilân etilüvi qabaatlayıcı ükümnen yekünlenecek.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
Yaqında ilhaq etilgen Qırımnıñ mekteplerinde tarqatılğan 10-uncı sınıf talebeleri içün “Qırım tarihi” rusiye desliginde, “qırımtatar halqına nisbeten nefret doğurğan” fikir-ibareler bar.
Bu atqa Qırım uquq qoruyıcı gruppası bildirdi.
Uquq qoruyıcı ekspertlerniñ malümatına köre, derslik metninde, Alman komandanlığı, Qırım ealisiniñ milliy erkânınıñ hususiyetlerine emiyet berip, işğalcilerni qurtarıcı dep sayğan ve bazı şeer ve köylerde demetlernen qarşılağan, meyva ve şarapnen sıylağan qırımtatarlarnı işbirligine çekmek içün acele tedbir ala edi; tatar ealisiniñ ekseriyeti almanlarğa yahşı yanaşqan, çoqusı faal sürette yardım etken edi dep iddia ete.
“Bu iddialar şübeli ve kerekli delilleri yoq. Böylece, umumen alğanda, kitap tilinde duşmanlıq tili körüne. Hususan, çoqtan tanılğan ve bilingen qırımtatar halqınıñ basqı ve diskriminatsiyası şübege oğray”, - denile uquq qoruyıcılarnıñ beyanatında.
Qırım uquq qoruyıcı gruppasınıñ eksperti İrina Sedova, kitap mıtlaq derslikler cedvelinden çıqarılmaq kerek olğanını ayta.
“Bu derslikniñ Qırımda qullanmasına ruhset berilmemek kerek dep tüşünem. Nefret çıqaruv tedqiqatlarımızda, Kreml nezareti altındaki matbuatta, qırımtatarlarğa, ukrainlerge ve başqa milletlerge qarşı nefter çıqaruv adiselerini qayd etemiz. Bu maqsat içün dersliklerniñ qullanuvı havflı şeydir, çünki, büyüklerge köre, balalar propaganda tesirine daa çoq oğray”, - dep saya uquq qoruyıcı.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, ilhaq etilgen yarımadanıñ mekteplerinde tarqatılğan onuncı sınıf talebeleri içün “Qırım tarihi” rusiye dersligi, Ukraina Cinaiy Kodeksiniñ ameline oğray, dep bildirdi.
Çubarovnıñ aytqanına köre, bu derslik nümüneleri Ukraina uquq qoruyıcı organlarına berilgen muracaatlarğa qoşulacaq, ve “Qırımda işğal siyasetiniñ numayışını etmek içün” çeşit-türlü halqara meydanlarında kösterilecek.
Daa evel Qırımlı adliyeci, sanat ve tasil hadimleri, Qırımnıñ Rusiye tasil nazirligine muracaat etip, 10-uncı sınıflar içün S. V. Yürçenko muarririyetinde çıqqan «Qırım tarihı» dersligini mündericesinde qırımtatarlar aqqında bulunğan provokatsion ibareler sebebinden onı qullanuvdan çıqarmağa rica etti. Kitapta "tatar ealisiniñ ekseriyeti almanlarğa yahşı yanaşqan, çoqusı faal sürette yardım etken edi" dep yazılğan.
Qırım Tasil nazirliginiñ vekilleri adiseni şimdilik izaatlamadı.


text:
Cemaat aşağan yerler, musafirhane ve şifahane-kurort saasınıñ müessiseleri Qırımda eñ az iyün ayına qadar qapalı qalacaq. Bu aqta regional Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya Qırımdaki biznes işleriniñ şaraitlerini qolaylaştıruv tedbirlerini azırlav ve yerine ketirüv işçi gruppasınıñ toplaşuvı vaqtında bildirdi.
Bundan ğayrı, psiho-nevrologik internat ve saqatlığı olğan esli-başlı insanlar içün internat evleri 14 kün qapalı olacaq.
«Qapalı rejimde çalışqan müessiselerge çoqça diqqat ayırılmalı, şunıñ içün tünevin qapalı müessiselerde bulunğan hadimler ve şahıslarnıñ 14 künge tamamen qapatılmasını teklif ettim», – dep bildirdi Penkovskaya.
Qırımnıñ Rusiye baş nazir muavini Yelena Romanovskaya öksüz balalar içün evlerni de 14 künge qapatmağa teklif etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov karantin tedbirleri bitkenine qadar Qırımğa kelmemege rica etti. Moskva kontrolindeki Qırım kurort ve turizm naziri Vadim Volçenko Qırımğa iş sebebinden kelgenlerni yahşı etip teşkermege çağırdı.
Aprelniñ 24-nde saba Qırımda dört yañı koronavirus hastası qayd etildi. Al-azırda Qırımda 57 koronavirus hastası bar. Aqyarda 25 COVID-19 hastası qayd etildi.


text:
Bunı tanılmağan Qırım Cumhuriyetiniñ tasil, ilim, gençlik ve sport daimiy komissiyasınıñ reisi Valeriy Kosarev ayttı. Bunı «Qırım akimiyetiniñ» ruporı «Krıminform» haber agentligi bildire.
«Kollektsiya saiplerine – dört Qırım müzeyine altın keri qaytarılmasa, yaqın vaqıtta Qırım Cumhuriyetinden Avropa memleketlerine bir de bir tarihiy ya da medeniy qıymetler çıqarılması aqqında mesele muzakere etilmeycek», – dep qayd etti Kosarev.
Qırım skif altını Felemenkteki sergige alınğan edi.
«Kollektsiya Qırım Cumhuriyetinde toplandı ve bu yerden çetelge yollanıldı. Bu skif altını kimge daa ait olması mümkün? Kollektsiya Qırımğa qaytmasa, cumhuriyet «soñuna qadar» bu qararnı tanımaycaq», – dedi Kosarev.
Onıñ aytqanına köre, Avropa kollektsiyanı Kiyevge berse, «bayağı şeyden» marum qalacaq.


text:
Aluştada ve Qırımnıñ bütün cenübiy yalısında furtuna quturmaqta. Dalğalanmasına 3 ball qıymet keseler. Yalı yanında deñiz suvu şuvultılı ve bulançıq. Kurort şeeriniñ bütün plâjları üzerinde qırmızı bayraq tiklengen, o, yuvunmaq ve plâjlarda bulunmaq bile yasaq olğanını bildire, dep aytıp bere Qırım.Aqiqat mühbiri.
Plâj ve iskelelerge keçitlerni qapatıp qoydılar. Kurortçılar ve yerli sakinler, furtunanı yalı kenarından közete ve quturğan dalğalar manzarasında selfie yapalar, yerli kafelerde keyf çatalar ve yalıda havfsız attraktsionlarda egleneler.
Raatlanıcılar, sentâbr 11-inece furtuna ihtarı içün deñizde yuvunmağa yasaq, dep ilân etilgenini Qırım.Aqiqat mühbirine haber etti.
Furtunalar, Qırımnıñ şimaliy yalısını bazar künü, sentâbr 8-inde qapladı. O vaqıt dalğalar 5 ballğa bara edi. Keçken raatlıq künlerde qurtarıcılar Qırımda furtuna sebebinden bir kün içinde altı insan elâk oldı, dep bildirdi. Sentâbr 9-ında Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi, deñizde daa eki insan elâk olğanını bildirdi. Qurtarıcılarnıñ malümatına köre, furtunanıñ birinci kününde deñizden eki cesedni çıqarıp oldılar, sentâbrniñ 10-unda Qırım FVN-ne atıf etken yerli matbuat, Sudaqta daa bir cesedni suvdan çıqardılar, dep haber etti.


text:
Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesi «Mustafa Cemilev davası» boyunca delillerni tedqiq etmege devam etti. Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, tahqiqat, 2014 senesi mayısnıñ 3-nde olğan vaqialarnen bağlı olmağan delillerni kösterdi. Hatırlatamız, Cemilev o künü «Ermeni Bazar» keçiş noqtasında memuriy sıñırnı qanunsız keçkeninde qabaatlana.
Polozovnıñ aytqanına köre, tahqiqatnıñ delil olaraq köstergen videolar baqılğanda Mustafa Cemilevniñ memuriy sıñırnı keçkeni qayd etilmedi.
«Bugün dört diskten bir qaç video baqtıq. Anda 2014 senesi mayısnıñ adise-vaqiaları aqqında tarif etken bir qaç teleşirketiniñ levhaları, hususan ATR telekanalı ve «ZAMAN» programması bar edi. Qayd etilgen delillerde Mustafa Cemilevniñ sıñırnı keçkenine dair bir malümat yoq. Aksine, qabaatlav versiyasına köre, keçiş noqtası olğan yerde keçiş noqtası olğanını işaretlegen bir şey yoq edi. Kördik ki, Mustafa Cemilev silâlı quvetçilerden keçken insanlarnen beraber keçmek içün bir şey yapmadı», – dedi Polozov.
Advokatnıñ aytqanına köre, mahkemede «sıñırcılar çıqarğanına oşağan» video baqıldı.
«Bundan añlaşıla ki, insanlar keçiş noqtasını terk etkende Mustafa Cemilev bir yerde, vesiqalar teşkerilgen vagonçıqlar yanında qalıp, bir yerge ketmegen edi. Faqat yanına sıñır hızmetiniñ hadimleri kelgenini, vesiqaları baqılğanını ya da bir şey aytılğanını körmedik», – dep qoşta Polozov.
Bundan ğayrı, imaye tarafı bu cinaiy dava boyunca tahqiqat keçirgen tahqiqatçı Magomed Magomedovnı şaat olaraq çağırmağa niyetlene.
«Meraqlı şey: tahqiqatçı internet saifelerinden ğayrı, Mustafa Cemilev ve qorantasına qarşı aqaretlev sözlerinen izaatlarnıñ ekran resimini qoştı. Mında da meraqlı parallel bar, çünki Mustafa Cemilevniñ davasını tahqiq etken ve onı mahkemege yollağan tahqiqatçı Magomed Magomedov Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayserniñ de davasını tahqiq etken edi. İmayeniñ suali peyda oldı: tahqiqatçınıñ Mustafa Cemilevge, qorantasına qarşı olmaq içün bir maqsadı barmı? Belki, qabaatlanğanğa nefret etken adamğa kibi baqtı? Mence, ileride bu şaatnı mahkemege çağırmağa rica etecekmiz, delillerni nasıl topladı, Mustafa Cemilevge iftira atmaq, onı yaramay taraftan köstermek içün, yani mahkeme qararına tesir etmek içün sebepleri bar edimi añlatsın», – dep ayttı Polozov.
Rusiye prokuraturasınıñ açıq izaatları yoq.
Nevbetteki mahkeme oturışuvı 2021 senesi aprelniñ 8-nde saat 9:30-da olacaq.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi 2020 senesi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Hatırlatamız, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca martnıñ 5-nde olıp keçken mahkeme oturışuvında imaye tarafı dava malümatlarında bozuvlarnı qayd etti. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, bozuvlar tahqiqatçı azırlağan malümatnen bağlı edi. Mahkeme oturışuvında belli olğanına köre, Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağı 15 yılğa – 2034 senesi martnıñ 5-ne qadar uzatıldı.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Osy dūğa “Assisilık Äulie Fransistıñ dūğasy” dep jiı-jiı atalady, bıraq äu. Fransis būl mätınnıñ autory emes.
Ua, Täñır, Senıñ tynyştyğyñdy taratuşy
menı etıp qoi dep ötınemın.
Men öşpendılık bar jerde – cüiıspenşılıktı de,
ökpe bar jerde – keşırımdı de,
arazdyq bar jerde – tatulastyrudy da,
kümän bar jerde – senımdı de,
adasu bar jerde – şyndyqty da,
toryğu bar jerde – ümıttı de,
qarañğylyq bar jerde – nūryñdy da,
qaiğy bar jerde – quanyşty da keltıreiın dep ötınemın.
Ua, Ūstaz Qūdaiym,
men jūbanyş alğan ornyna basqalarğa jūbanyş bereiın,
men tüsıngen bolğan ornyna basqalardy tüsıne bereiın,
men jaqsy körıngen bolğan ornyna basqalardy jaqsy köreiın dep ötınemın.
Öitkenı bız basqalarğa jai bergende, alamyz;
öz paidamyzdy ūmytqanda, özımızdı tabamyz,
basqalarğa keşırım bergende, keşırım alamyz,
ölımız arqyly mäñgılık ömırde tırılemız.
Aumin.


text:
Qullanıcılarnıñ müessise ögünde borcları toqtamay arta. Talil neticelerine köre, «Krımteploelektrotsentral», «Krımteplokommunenergo», «Qırım demir yolu», «Ukrgazprom» ve «Cürçi» müessiseleriniñ borcları bar, dep ayttı Rogatin.
Onıñ qayd etkenine köre, bugünde-bugün mezkür müessiselerniñ «Çernomorneftegaz» ögünde borcları 402 mln rubleni teşkil ete.
Rogatinniñ aytqanına köre, «Çernomorneftegaz» – yarımadada yekâne tabiiy yaqarlıq temin eticisi ola, «qışta qırımlılarnıñ evi, bala bağçaları, mektep ve hastahanelerde sıcaq olması, em de sanayı müessiseleriniñ işi» şirket yılnıñ soñuna qadar 2 mlrd kubometr gaznı işlep çıqarılmasına bağlı.
O, şunı da bildirdi ki, Aqyardaki «SGS Plüs», «Sevteploenergo» ve «Komfort» müessiseleriniñ de borcları bar. Olarnıñ miqdarı mayıs 21-de 39 mln rubleni teşkil etti.


text:
Keriçliler qarlı soqaqlarda fotossessiyalarnı yapa. Şeerde qar endi dört kün toqtamayıp yağa, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Çarşılarda çanalarğa talap bar. Fiyatı sekiz yüzden bir buçuq ruble arasındadır.
Sabadan yalıda ve merkeziy Lenin meydanında bayağı insan bar. Adamlar qarda foto çıqara, çanalarda taya. Özçekim yapmağa aşıqalar, çünki sinoptiklerniñ malümatına köre, salı kününden Qırımda ava qızacaq.
Şeer merkezinde attraktsion, hatıralıq tükânları çalışa, sıcaq çay, qave teklif eteler.
Aqşam soqaq yarıqlavı ve meydandaki yılbaş naratı yana, aynı zamanda soqaqlarda bazı üçfenerler çalışmay, mesken evlerge ışıq cedvellerge köre berile.
Qırımda çarşenbe künü aqşam yarımadağa «Kahovka – Titan» yolağı vastası ile berilgen elektrik energiyasınıñ söndürilmesi aqqında bildirdiler. Elektrik teminlevsiz Krasnoperekopsk, Aqşeyh, Aqmeçit, Saq, Canköy rayonları, Saq ve Kezlev rayonları qaldı. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov faallerniñ buña alâqası bar olmağanını qayd ete.


text:
Instagram, WhatsApp, Facebook ve Facebook Messenger servisleriniñ işlerinde hata peyda oldı, dep haber ete çarşenbe künü saytlarnıñ işini taqip etken DownDetector saytı.
Facebook qullanıcıları eñ çoq resimler açılmağanını şikâyet ete. Facebook Messengerde mesaclar zor alına ve ağğa kirmege qıyın.
Instagram qullanıcıları haberlerni açıp olamay. WhatsAppqa mesaclar kelmey, bağ yaramay çalışa.
Eñ çoq şikâyet Avropa memleketlerinden ve ABDden keldi. WhatsApp hatalarını Braziliya ve Kolumbiya sakinleri faal sürette şikâyet ete. Bu servislerniñ saibi Facebook şirketi ola, şirket içtimaiy ağlarnıñ işinde olğan hatalarnı şimdilik izaatlamadı.


text:
Qırım prokuraturası cumaaqşamı künü, mayıs 14-te, Qırımtatar Milliy Meclisine mayıs 18 sürgünlik kününde bir de bir aktsiyalarnı keçirmek yasaq olğanını hatırlattı. Bu aqqında Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Facebook saifesinde bildirdi, – dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Qırım Cumhuriyeti prokuraturasınıñ federal havfsızlıq, milletlerara munasebetler, ekstremizm ve terorizm ile küreş qanunlarınıñ yerini ketirilmesini nezaret etken bölük prokurorı Valentin Çupkin bugün maña mayıs 18-de qırımtatar sürgünliginiñ qurbanlarını añma künü munasebetinen yapılacaq tedbirler meselesinde Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya tarafından imzalanğan tenbini oqudı», – dedi o.
Nariman Celâlnıñ aytqanına köre, Meclis Qırımda qırımtatar sürgünligi künü keçirilecek bir de bir tedbirniñ teşkilâtçısı olmasa da, vesiqada ne sebepten Meclis tenbiyelengenini añlatalar.
«Vesiqada keçken sene mayıs ayında Meclis liderleri Refat Çubarov ve Ahtem Çiygoznıñ qırımtatarlarğa qanunsız ve ekstremistik areketlerde (isbat olaraq 2014 senesi mayıs 3 vaqialar örnek kösterile) iştirak etmek çağıruvları neticesinde bir çoq qırımtatarı cezalandırılğanı aytıla. Keçken künlerden berli Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini olğanımdan sebep Qırım prokuraturası meni liderlerimizniñ yapqan «hatasını» tekrarlamamaq meselesinde tenbiyeledi», – dep añlattı Nariman Celâl.
Onıñ aytqanına köre, prokuror Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hatıra tedbirlerini keçirmek qararını alğanını bildirip, Milletlerara munasebetler devlet komitetinen beraber olarnı teşkil etmege ve keçirmege çağırdı.
«Bir temsil organı olaraq Qırımtatar Milliy Meclisi işbu tedbirlerni teşkil etmey ve keçirmey, bu sebepten tedbirler içün mesüliyet resmiy teşkilâtçılar üzerinde qala. Ne men, ne de Qırımtatar Milliy Meclisi bir de bir qanunsız kütleviy numayışnı keçirmeycegimizni bildirdim», – dep qayd etti Meclis reisiniñ birinci muavini.
Malüm olğanı kibi, Aqmescitniñ Rusiye şeer memuriyeti Qırımtatar Milliy Meclisine sürgünlik yıllığına bağışlanğan matem mitingini keçirmege resmiy şekilde yasaq etti.
Aynı vaqıtta Meclis işğalci akimiyet tarafından provokatsion mitinglerniñ ötkerilecegini red etmey.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.
Qırım akimiyeti sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra kününiñ «yañı formatını» belgiledi.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov dey ki, Qırımnıñ «vatandaşlıq» qamaçavı sebebinden yarımadada köy hocalığı mahsulatı paalılaştı. Bunı o Levıy bereg neşirine bildirdi.
«Yarımada toprağında olıp keçken meyillerni bilemiz. Ösümlik, bostan mahsulatınıñ östürilmesi ile bağlı şeyler aqqında aytacaq olsaq, er şey qıtadan ketirile. Kelecek afta Qırım titan zavodınıñ problemaları başlanacaq», – dey Çubarov.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi yanvarniñ 24-nde «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnıñ sıñırlav tedbirini deñiştirdi. Olar SİZOda degil de, ev apsinde bulunacaqlar.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, dava mabüsleriniñ soy-sopları mahkeme qararı seslendirilgende ağlap tura edi.
Daa evel Qırımdaki mahkeme dava mabüsi Asan Çapuhnı ev apsine avuştırğan edi.
Yanvarniñ 7-ne keçer gecesi Çapuh Aqmescit hastahanelerinden birine acele sürette alındı. Advokat Ayder Azamatov mabüsni Aqmescitteki №6 şeer hastahanesinde ziyaret etip, alı bir qarar olğanını bildirgen edi.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
İşbu dava iştirakçileriniñ sağlıq problemleri bar. Degermenci – astma hastasıdır, Çapuh SİZOda mikroinsult keçirdi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Haberler
İspaniya, Qara ve Aq deñizlerine arbiy gemilerni yolladı
12:11, 21 Qaraqışay
Slovakiya baş naziri, RF qarşı qırım sanktsıyalarına dair öz arizanı “şahsiy fikiri” dep adladı
11:07, 21 Qaraqışay
İşğal etilgen Aqmescitte minalav aqqında beyanatı sebebinden bütün mekteplerde derslerni lâğu ettiler
09:52, 21 Qaraqışay
Rostov-na-Donudaki prokurorı, 64 yaşında olğan Zekirya Mamutovnı 12 yılğa azatlıqtan marum etmege istey
17:19, 20 Qaraqışay
AQŞ, Ukrainağa ilâve mudafaa silânı bermege azırlar - Kuleba
16:18, 20 Qaraqışay
Herson vilâyetinde USQ, vaziyetniñ deral deñişüv alda idmanlarnı keçirdiler
15:23, 20 Qaraqışay
Qırımtatar tilniñ saqlanuvı içün raqamiy muvaziy metinlerniñ massivini toplaycaqlar
14:35, 20 Qaraqışay
Ukraina, Qırım platformasınıñ bütün yönelişleri boyunca ortaqlatnen mesleatlarnı keçirecek - Ceppar
13:29, 20 Qaraqışay
RF arbiylerinen Ukrainanen sıñırınıñ er bir keçüvi arbiy ücümi kibi sayılacaq - Psaki
09:23, 20 Qaraqışay
Ukrainanıñ sıñırları yanında tahminen yüz biñ rusiye askeri bar - Blinken
16:46, 19 Qaraqışay
“Meni mında tınç sürette öldüreler”: siyasiy mabusı Prihodkonıñ qızı, Rusiyede babasınıñ işkenceleri aqqında bildirdi
15:21, 19 Qaraqışay
Ukrainağa RF’nıñ er bir kirüviñ ciddiy aqibetleri olacaq - Kanada TİN
12:32, 19 Qaraqışay
İşğalcılar suriye turistlerni Qırımğa Soçi ve Erivandan alıp ketirmege isteyler
10:12, 19 Qaraqışay
AQŞ devlet kâtibi Entoni Blinken Kiyevge kelgen
09:43, 19 Qaraqışay
Territorial mudafaa sistemasınıñ açıluvı üç devirde olunacaq - Reznikov
15:51, 18 Qaraqışay


text:
Qırımda 113 bala Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ areketleri neticesinde babasız qaldı. Böyle balalarnıñ sayısı ep arta, dep ayttı oktâbrniñ 29-nda Kyivde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov. O, qırımlı balalarnıñ babaları aqqında ikâyelerni toplağan «Babam – qaramandır» bükletiniñ taqdim merasiminde çıqışta bulundı.
Onıñ aytqanına köre, yarış teşkilâtçıları Qırımda babasız qalğan balalarğa qoltutmağa istedi.
«Qırımda insanlar apiske alınğanda eñ çoq balalar zarar köre… Bizim balalarımız babaları ne içün qaraman olğanını añlamaq kerekler. Olar eyilik, adalet, Qırım toprağı, qırımtatar tili, qırımtatar halqı, yaşağan Ukraina içün küreşip qaraman olalar», – dep qayd etti Refat Çubarov.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi «Bizim balalar» hayriye vaqfınıñ faaliyeti aqqında hatırlattı. Fond babaları siyasiy sebeplerden apiske alınğan 100-den ziyade balağa yardım ete. Çubarov, Ukraina ükümetiniñ siyasiy mabüsler ve qorantalarına yardım qararnamesi aqqında da ayttı.
Oktâbrniñ 29-nda Kyivde Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından babaları tutulğan balalarnıñ ikâyeler cıyıntığı taqdim etildi. «Babam – qaramandır» adlı büklet inglizce Qırımtatar resurs merkezi ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yardımınen neşir etildi.
«Bizim balalar» hayriye vaqfınıñ malümatına köre, 100-den ziyade qırımtatar balası babasınıñ vasiyligini körmey, babaları siyasiy sebeplerden apiske alınğan edi.
Aq qorçalayıcılarnıñ qayd etkenine köre, 60-tan ziyade Ukraina vatandaşı Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum qaldı. Ukraina Tış işler nazirligi anda tutulğan ukrainalılarnı azat etmek talabınen Rusiyege 300-ge yaqın narazılıq notasını yollağan edi.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina Prezidentiniñ Qırım MC temsilciligi Kyivde "Qırım platforması" tesis sammitiniñ keçirilmesinden soñ Ukraina akimiyetiniñ faaliyetini "itibardan tüşürmek içün" sahte saifelerniñ yaratılmasında artma qayd ete.
"Sıq-sıq devlet qurulmlarınıñ kerçek kibi körüngen saifeleri yaratılar ve anda atta resmiy malümat yayınlana. Böyle tehnologiyalar memleketimizni itibardan tüşürmek ve sahte malümat tarqatmaq içün Rusiye Federatsiyası tarafından qullanıla. Muvafaqiyetli "Qırım platforması" tesis sammitinden soñ Rusiye tarafından "duşmanlıq faaliyetiniñ" artmasını qayd ettik", - dep yazıla bildirmede.
Rusiye tarafı buña daa cevap bermedi.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Kreml kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi iyünniñ 3-nde Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsi Arsen Abhairov, Rustem Emirüseinov ve Eskender Abdulganiyevge qarşı cinaiy dava açılğanını qanunğa uyğun dep tanıdı. Bu aqta Arsen Abhairovnıñ advokatı Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Bu dava mabüsleriniñ imayesi Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ idare tahqiqatçısı Sergey Mahnevniñ cinaiy dava açmaq qararına qarşı şikâyet arizasını bergen edi.
«Bizler (imaye – QA) tahqiqatçı Mahnev Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri olğan üç qırımtatarı, musulmanğa qarşı cinaiy dava açmaq qararını qanunsız bir şekilde çıqardı, dep tüşünemiz. Onıñ areketlerini mahkemede şikâyet ettik», – dedi advokat.
Mahkeme imayeniñ şikâyetini red etip, tahqiqatçınıñ areketlerini qanunğa uyğun dep tanıdı.
«Öz delillerimizde bizler dörtünci Jeneva konventsiyasına esaslanamız, anda Qırımda işğal olğanı içün Ukraina qanunları qullanılmalı, dep aytıla. Bilgenimiz kibi, Ukrainada «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı yasaq etilmey. Mabüsler Ukraina vatandaşları olğanını ayta. Qadı, ne yazıq ki, delillerimizge emiyet bermedi ve şikâyetimizni qanaatlendirmedi. Amma biz bu qararnı da yuqarı qurulışlarda şikâyet etecekmiz», – dep qoştı Edem Semedlâyev.
Fevralniñ 14-nde Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emirüseinov alındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi olarnı tevqif etti. Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.