text:
Pol’şa möselman tatarlarınıñ ğoref-ğadätläre häm zamandaşlığı
Änkarada “Pol’şa möselman tatarlarınıñ ğoref-ğadätläre häm zamandaşlığı” kürgäzmäse
2017nçe yılnıñ 29nçı noyabr’ çärşämbe könne Törkiyä başqalası Änkaradağı Bilkent universitetınıñ sänğät, dizayn häm miğmarlıq-arxitektura fakul’tetında “Pol’şa möselman tatarlarınıñ ğoref-ğadätläre häm zamandaşlığı” isemle kürgäzmä açıldı.
Pol’şanıñ Törkiyädäge ilçelege oyıştırğan häm 15nçe dekabr’gä xätle açıq bulaçaq räsem kürgäzmäsen açu aldınnan mini konferenśiya ütkärelde.
Tanılğan ğalimi professor Adnan Aqay açıp cibärgän fänni cıyında çığış yasawçı Pol’şanıñ Änkara tulı wäqalätle ilçese Maceiz Lang Pol’şanıñ üzlärenä qoçağın açuına qaramastan tatarlarnıñ sörgendä bik küp yara aluın, bigräq tä qırım tatarlarınıñ sovet rejimınıñ zolımına duçar buluın assızıqlap äytep uzdı.
Professor, doktor Haqan Qırımlı Pol’şa tatarlarınıñ tarixı, uzğanlığı turında mäğlümat birgän bulsa, Pol’şa tatarları cämğiyäte başlığı möfti Tomasz Miskiewicz isä, bügenge köndä Pol’şada 45 meñ tatarnıñ ğomer itüen, 6 şähärdä bülekçäse bulğan tatar cämğiyäteneñ biyü törkeme, kitaplarnı näşer itü, dini belem birü kebek küp sanda êşçänlege buluın añlatıp birde.
Pol’şa tatarları wäkile üzenen çığışında TİKA agentlığı aradaşçılığı belän kürsätelgän yärdäm öçen Törkiyägä räxmätlären citkerde.
Pol’şa tatarlarına bağışlanğan cıyın häm kürgäzmä turındağı uy-fikerlären citkerüçe qırım tatar ğalime Haqan Qırımlı belän äñgämäne biredän qarıy alasız.


c: text/html

text:
Qırım Müftiligi santraç oyunı turnirinde I yerni aldı (FOTO)
Qırım Müftiligi taqımı dinlerara santraç oyunı turnirinde ğalebe qazandı. Tedbir mayıs 31 künü Aqmescitte şeer Kününiñ qayd etilüvi çerçivesinde olıp keçti. I yer içün medal ve kuboknı Qırım müsulmanları Diniy İdaresiniñ hadimi Enver Osmanov aldı.
“Turnir pek meraqlı oldı. Raqipler farqlı yaşta edi, olarnıñ arasında em yaşlar, em de esli başlılar olğandır, olarnen yarışmaq meraqlı oldı, ğalebe qazanğanım içün çoq memnünim”. Bundan da ğayrı, o, bu kibi turnirlerni tek bayram künleri degil, sıqça ötkermek kerekligini qayd etti.
Enver Osmanov: “Santraç oyunı miyimizni çalıştıra, bir qaç adım ögge baqıp tüşünmege ögrete, mantıqnı inkişaf ete, umumen, santraç oyunı – pek güzel oyundır. Büyükler olaraq onı yaşlarğa tevsiye ete bilemiz”, – dep ayttı.
Hatırlatamız, Aqmescitte şeer asıl olğanınıñ 234-yıllığına bağışlanğan bir sıra tedbirlerniñ keçirilmesi planlaştırıla.
QMDİ matbuat hızmeti

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Son Yorum: The_Sin
Son Yorum: Mesut
Son Yorum: ymz
Son Yorum: ymz
Son Yorum: nadirdogan
1670,Siemens S7 STL Kod Listesi ,Siemens S7 STL Kod Listesi indir,Siemens S7 STL Kod Listesi yükle,Siemens S7 STL Kod Listesi download,Siemens S7 STL Kod Listesi indirmek istiyorum,Siemens S7 STL Kod Listesi yükle,Siemens S7 STL Kod Listesi bedava, Siemens S7 STL Kod Listesi İNDİR,Siemens S7 STL Kod Listesi YÜKLE,free,yukle,İndir,download,inndir,Siemens S7 STL Kod Listesi Teknik Bilgileri,Siemens S7 STL Kod Listesi filmi indir Siemens S7 STL Kod Listesi bağlantı şeması


text:
yildirim: özbékistan bilen türkmenistanmu türk parlamént ezaliri kéngeshmisige eza bolushi kérek
türkiye büyük millet mejlisi bashliqi binali yildirim özbékistan bilen türkmenistanningmu türkiy tilda sözlishidighan döletler parlamént ezaliri kéngeshmisige eza bolushi üchün gheyret körtilishi lazimliqini éytti.
türkiye awazi radiyosi xewiri: yildirim antalyada chaqirilghan «yawroasiya iqtisadiy hemkarliq, muhit asrash we sijil tereqqiyat» témiliq yawroasiya elliri parlamént bashliqlirining üchinchi nöwetlik yighini dairiside ishqa ashurulghan türkiy tilda sözlishidighan döletler parlamént ezaliri kéngeshmisi yighinigha ishtirak qildi, hemde bu yerde qilghan sözide, türkiy tilda sözlishidighan döletler parlamént ezaliri kéngeshmisining ezalirini türkiyede kütüwélishtin intayin xursen ikenliklirini eskertish bilen bir waqitta, türkiy tilda sözlishidighan döletler parlamént ezaliri kéngeshmisige eza ezerbeyjan, qazaqistan we qirghizistanning parlamént bashliqliri bilen ortaq bir nishan üchün bir yerge jem bolghanliqlirini tekitlep mundaq dédi: «türkiy tilda sözlishidighan döletler parlamént ezaliri kéngeshmisining barliq eza döletlerning parlaméntliri namidin mislisiz muweppeqiyetlerni qolgha keltüreleydighanliqigha chin dilimdin ishinimen. bu bir aile mejlisi bolup, ejdadlirimizdin qalghan bu mirasni bizdin kéyinki ewladlargha saq – salamet yetküzüshni nishan qiliwatimiz, qisqa waqit ichide özbékistanning toluq yaki közetküchi eza bolushini arzu qilimiz, shundaqla bu hemmimizning ortaq nishanidur. türkmenistannimu kéngeshmige eza qilish üchün gheyret körsitishimiz lazim dep qaraymen.»


text:
Tayms-Skverde ornalasqan Knickerbocker qonaq üyi meymandarğa bölmelerin täwligine 2 dollarğa jaldap turwdı usındı. Munday usınıs meymanxananıñ saytında jarïyalandı. Bul arnayı şara qonaq üyiniñ 109 jıldığı men jöndew jumıstarınan soñ aşılwına arnalğan. Bölmeni tek 1 täwlikke alwğa boladı. Bölmelerdiñ 2 dollardan jalğa berilwi jäydan jäy emes. Sebebi osıdan 109 jıl burın Knickerbocker nomeri osınday bağağa satılğan. Bölmeni 23 qazanda, yağnï 109 jıldıq mereytoy kezinde jalğa alwğa boladı. Bul üşin oteldiñ saytına tirkelw kerek, dep jazadı lenta.ru.
Derekközi: 24.kz
Kommentarïï


text:
Qırğızstan Qazaqstan paydalanatın Talas su qoymasınıñ suın ağızıp jibermek
Qırğızstan 18 qazannan bastap Talas oblısı Kara-Buura audanındağı Kirov su qoymasınıñ suın tolığımen jiberedi. Qırğızstan auıl, su jäne tamaq önerkäsibi ministrliginiñ habarlauınşa, Kirov su qoymasına jöndeu jwmıstarı jürgiziledi.
Talas su qoymasındağı sudıñ 12 payızın ğana Qırğızstan, al qalğanın Qazaqstan paydalanıp kelgen. Qırğızstandağı bwl qoyma 1975 jılı salınğan.
Ministrlik jöndeu jwmıstarı turalı Qırğızstandağı Talas oblısı, Manas audanındağı jäne Qazaqstandağı Şu-Talas aymağındağı su inspekciyasına eskertken.
Su qoymasınıñ jöndeu jwmıstarı Qazaqstan men Qırğızstan şekarasında tuındağan mäselemen twspa-tws kelip otır.
Abai.kz


text:
Mal balası bolsa da, awzımen qus tistegen äygili jüyrik Botay şubardıñ atı men ol jayındağı añızdar äli künge deyin aytılıp kele jatır. Munı kezinde palwan Qoqas, añşı Konka, molda Qapıştar jır qılıp aytıp otıratın edi de, bir sät ünsiz qalatın. Sonan soñ:
- Qazaqtıñ malı 1928 jılı kämpeskege uşırap, talan-tarajğa tüsti. 1931-1932 jıldardağı aştıqta tigerge tuyaq qalmadı. Anan-munan quralğan qılquyrıqtardan endi Botay şubar, Jawqaşardıñ Küreñindey jüyrikter twar ma eken? – desetin edi sol zulmat jıldardı közben körgen, qam köñil qarïyalar.
Qoşalaq, Sarısw boyın meken etetin arğın Mirjaqıp degen sınşı, atseyis äri şabandoz Däwitbay Şegen bïdiñ nemeresi Qazıbek bïden: «Tübinde bäyge bermeytin tulpar bolayın dep tur eken», – dep, bir jüdewbas kök jabağını qalap aladı. Qoşalaqtıñ şüygin otına, qudıqtıñ möldir swına qanğan kök jabağı erkin ösip, malğa köp qosılmay, awıldıñ oyın balalarına aralasıp oynaytın öner şığarıptı. Balalar da onı mäpelep, sılap sïpap «Jat! Tur! Jür! Tizeñdi bük!» – dep üyretip, dağdılandıradı. Öriske ketkende, qısta tebinge barıp oralğanda awılğa kisinep, şawıp keletin ädeti bolıptı. Munı körgen täjirïbeli qarttar, «Adam jılqı minezdi deytin edi, osı janwar adam minezdi boladı-aw», – dep topşılaydı eken. Maldıñ osı minezin erte bayqağan ïesi de onı qaqpay ösirip, qısta taza äri jılı qorada, qunarlı şöp, jılı sw bergen.
- Eñ bir ğajabı – tay kezinde üyretw üşin üstine bala mingizgende burınnan mingi attay jele şoqıtıp jüre beripti, – dep tañdanadı äñgimeşi qarttar.
- Onı aytasıñ, bul janwarda tistew, tebw, möñkw sïyaqtı ädetter de bolmağan körinedi ğoy, – dedi olardıñ biri jılqı qasïetin asıra tüsip.
- Şubar dep atalğan osı jüyriktiñ qalay Botay şubar atanğanın aytayın, – deydi belgili äñgimeşi Şeşenğaranıñ Ermağambeti qundız börikti alşısınan jibere kïip. – Sarıköl degen jerde bükil Orta jüzge mälim taz Şoqay bïdiñ ası bolıp, oğan jer-jerden jüzdegen jüyrik kelgen deydi. Osı asqa Mirjaqıp Şubardı jelge, künge tïgizbey, eş adamnıñ közine tüsirmey, baptap alıp barğan eken. Atqa Şubardıñ minez-qulqın jaqsı biletin Botay degen balanı mingizip, batasın berip, jarısqa qosıptı. Ol kezde bäyge attarı 50-60 şaqırımnan jiberiledi eken. Atşabarlar men atqa şapqan ädisqoy balalardıñ nazarı burın atı belgili jüyrikterge awadı da, äp degende keyinirek qalğan Şubarğa köñil awdara qoymaydı.
At dese delebesi qozbay, söz qospay bir orında otıra alatın qazaq bar ma?! Osı jerde basqa tıñdawşılar da qosıla ketedi.
- Ïä, şın jüyrikterdiñ mundayda artta qalatın ädeti emes pe!
- Balağa üyretw de solay emes pe!
- Şw degende, ärïne, alğa şığa bermeydi ğoy, – desip, şaldar da qawqıldasıp qaldı.
- Ey, qoyıñdarşı, äñgime tıñdayıq.
- Ïä, sodan, äri qaray?..
- Sodan, köp söz ne kerek, jol ortasınan asqan kezde Şubarıñ siltemey me kösilip…
- Pay, pay, janwarım-ay…
- Ağızıp aldındağı bir toptan ötedi. Qustay uşıp, ekinşi bir top jüyrikten de ötedi. Munıñ aldındağı säygülikterdiñ de qatarı sïrep, aldınan körinetin qaralardıñ da sanı azaya bastaydı. Endi Mirjaqıp üyretkendey Şubardıñ basın şın jiberetin kez de keledi. Tizgin bosatıp, «Al, kettik!» degen bala ıñğayın sezgen tulpar bawırı endi keñ jazıla bergende jalğız qazıqqa tap bolıp, at ta, bala da murttay uşadı!
- Qap!
- Alda janwar-ay! – dedi bir şal közi jasawrap.
- Aman ba eken? – dedi biri şıdamsızdana.
- Jığılğan ornınan şçurqıray köterilgen Şubar sol betimen ilgeri tarta beredi de, bala qala beredi. Et qızwımen şapqan attarğa qosılğan Şubar kenet kelgen izimen qayta şawıp, balağa keledi. Äbden babına kelgen jüyrik toqtay almay, balanıñ janına äri-beri ötse de, baladan qïmıl bolmaydı.
- Qaytsin-ay, janwar-ay! – dep jılap jiberdi bir qarïya.
- Esti mal ğoy, – dedi biri dawısı dirildep.
- Ättegen-ay!
- Bul kezde tusınan tağı bir-eki jüyrik quyrıq tistesip öte beredi. Şubar balanı tağı bir-eki aynalıp, şurqıray kisineydi de, şapqan attarğa aralasıp, tartıp ketedi…
Bul kezde balwandar küresi de ayaqtalıp, nebir jawırını jerge tïmegen alıptardıñ bärin tımaqşa urğan Äyderke Seyitqas palwan bas bäygeni alıp, el tamaşağa bölenip turğan kezde köz uşınan buldırağan attıñ qarası da körine qaladı.
Osı jerge toyğa jïnalğan mıñdağan el burın-soñdı qulaq estimegen, köz körmegen ğajayıp oqïğanıñ kwäsi boladı.
Qaraqşıdan qalıñ jurttı qaq jarıp, arqa-basın ter jawıp ketken, üstinde bala joq Şubar at kisinep jeke dara ötedi.
- Mine, jüyrik!
- Jüyrik bolsa, osınday-aq bolsın!
- Munday janwardı adamnan kem emes dese boladı ğoy, – desti otırğandar.
- Bul asta aldımen kelgen 10 atqa bäyge tigilgen eken.
Atı ekinşi-üşinşi kelgender kümän keltirip, «Joldan qosılğan, üstinde şabandoz balası joq» – dep daw şığarwğa aynaladı. Mirjaqıp at aydağan atşabarlar men joldağı oqïğanı körgen balalardı kwäğa tartqanımen, dawgerler basıla qoymaydı. Sonda Mirjaqıp alqalı top, arqalı aqsaqaldarğa qarap:
- Atımnıñ kelgenine arwaq aytıp, quran ustawğa da barmın. Jüyrigim joldan qosılğan joq, ozıp aldı. Men bäygege qızığıp turğanım joq. Qudaydan qorıqpasañdar, Şubarımnıñ ozğanın xalıqqa jarïyalañdar da, bäygesin özderiñ alıñdar. Biraq «erdi namıs öltiredi», ädildikke jetkenşe ädil bï, ädiletti azamattardıñ aldına baramın. Älginde bir sözinde dawlaswşılar dawıs köterip jatır. Küş körsetpek sıñayda. Biraq, azamattar, as şırqın buzbayıq, arwaqtı tebirentpeyik. Ey, Qojıq, sen doyırıñdı bilemdey berme! Alıspaq bolsañ atandı arqalap ketken däw Tölebayım bar! Julıspaq bolsañ, seniñ Jurın qaraqşıñnıñ julının üzgen Jumabayım bar! Aytıspaq bolsañ, awızdığa söz bermegen, ayaqtığa jol bermegen şeşen Qozğanbegim bar! Tirespek bolsañ, tirsegiñdi üzer apaytös Aqmırzam bar! Kürespek bolsañ, qırıq palwandı Qırda jıqqan, elw palwandı Sırda sulatqan Seyitqasım janımda tur! Ädildikke toqtasañ jöniñdi ayt! Toqtamasañ, turısatın jeriñdi ayt! – degende älginde attarı atalğan alıptar qabaqtarı qatıp, Mirjaqıptıñ qatarına tura qalğan eken.
Biraq toy basqarwşı Qarpıq bolıs daw tüyinin bir awız sözben şeşip, at bäygesin Mirjaqıpqa alıp beredi. Şubardıñ bul jolğı bäygesi 100 jılqı, aq otaw, qara nar, qalı kilem jäne taytuyaq altın jambı boldı deydi közben körgender.
- Burınğılardıñ toyı osılay boladı ğoy, ärïne.
- Al bala ne bolğan eken?
- Botay bala mäñgilikke köz jumğan eken. Munı körgen Mirjaqıp: «Budan bılay jüyrik osı balanıñ atımen atalsın! Botay şubar bolsın», – dep, attıñ barlıq bäygesin balanıñ äkesine bergizipti. Keyin talay bäygede aldına qara salmağan jüyrik osı Botay şubar degen atpen köpke mälim bolıp qaladı, – dep ayaqtadı äñgimesin Ermağambet aqsaqal.
- Osı äñgimeniñ ayağın men jalğastırayın. Sol Botay şubardıñ ölgenin bayandap bereyin, – dep söz kezegin alğan Mırzağul Küderi sözin jalğadı.
- Men sol Mirjaqıptı da, Botay şubardı da körgen adammın.
- Äñgimeniñ qızığı sizde boldı ğoy, – dedi Ermağambet aqsaqal özinen eki müşeldey ülken aqınğa peyildene qarap.
- Bizdiñ atamekenimiz Sarımsaqtıñ boyındağı Mayqaraw, Qulaqtal degen jer boldı. Bizdiñ jigit kezimizde bir jılı jazda sol Mirjaqıp aqsaqal bizdiñ awılğa köşip kelip, qoñsı otırdı. Uzın boylı, şoqşa saqaldı, taza kïinetin, şıraylı kisi eken. Botay şubardı noqtalap, jetektep ala keldi. Awıldıñ ülken-kişisi atağı jer jarğan jüyrikti köremiz dep jïnaldı. Şubardıñ äbden qartayıp, ayağınan qalğan kezi eken. Janwar tügi uypalaqtanıp, közi bılşıqtanıp, ayağın sıltï basıp keldi. Keyin özge jılqığa ere almay, awıl sırtındağı köz körim jerdegi töbede jatıp qala beretin. Mirjaqıp aqsaqal: «Mal bolsa da bükil Arqa, Torğay eliniñ atağın şığarğan janwar edi, soyıp alwğa qïmadım. Jüyriktiñ etin jep toyınbay-aq qoyayın, öz ajalınan ölsin dep bağıp jürmin», – dewşi edi.
Bir küni awıldıñ bir adamı Mirjaqıpqa: «Şubar ölgeli jatır, barıp körip edim, ayağınan tura almadı», – dep keldi. Sonda at sırın biletin känigi sınşı: «Balalar, Şubardıñ janınan 5-6 jılqını qwıp, ayqaylap ötiñderşi, janwarım sol kezde şın tulpardıñ bir belgisin berer», – degen eken. Aytqanday-aq, qasınan dübirlep jılqı ötkende ornınan qozğala almay jatqan qas jüyrik atıp turıp, jılqığa qosılıp, awılğa jetkende jığılıp ölgenin közimiz kördi.
Mirjaqıp qart tulparınıñ janına kelip, moyınınan quşaqtap, mañdayınan ïiskep, közine jas aldı. Kekilinen, jalınan, quyırığınan bir wıs qıl kesip aldı da, ït-qus jemesin dep, denesin tereñ qazıp kömdirdi. Şwaqbay degen jerde eşkim bile bermeytin eski qorım bar edi, sol jerge aparıp adam sekildi jerledi. Basında belgi retinde qoyılğan ülken qızıl tas bolwşı edi. Qazir bar-joğın bilmedim, – dep sözin tamamdadı aqın qart.
Seyit Kenjeaxmetulı, argymaq.kz
Bastı swret: Chicken Smoothie


text:
Qırımda, işğal şaraitlerinde, içtimaiy, iqtisadiy, medeniy aqlarına riayet etilmesi imkânsızdır, – dedi Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov BMT Tamır halqları meseleleri boyunca Daimiy Forumınıñ XIV sessiyasında, haber ete Qırım.Aqiqat.
Sessiya toplaşuvında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ eyyeti iştirak ete. Onıñ terkibine Meclis reisi Refat Çubarov, VI çağıruv Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ vekili Rustem Ümerov ve AQŞda Meclis ve Qırımtatarlarnıñ Bütündünya kongressiniñ temsilcisi Aylâ Baqallı kire.
Çıqışında Refat Çubarov qırımtatarlarnıñ içtimaiy, iqtisadiy, medeniy aqlarına riayet etilmesine olğan esas mania – Rusiye Federatsiyası tarafından Qırımnıñ işğali olğanını bildirdi.
Qırımtatar Milliy Meclis eyyetiniñ Tamır halqlarınıñ aqları boyunca BMT mahsus arizacı Viktoriya Tauli-Korpus ile körüşüvi BMTnıñ Qırım tamır halqı olğan qırımtatarlarnıñ aqlarına riayet etilmesi boyunca nezaretini muzakere ettiler.
Refat Çubarov qayd etkeni kibi, «qırımtatar halqınıñ bütün aqlarında ayırımı, işğal etilgen Qırımda artqan repressiyalar, Qırımtatar Milliy Meclis azalarınıñ ve qırımtatar milliy areket iştirakçileriniñ sorğuları, Meclis reisi muavininiñ qanunsız sürette apiste bulunması, tintüvler – bu er şey BMT seviyesinde al etilmeli. Qırımda İnsan aqları ve tamır qırımtatar halqınıñ aqları boyunca mahsus halqara eyyetiniñ bulunması lâzim».
Refat Çubarov aytqanı kibi, Qırımtatar Milliy Meclis azaları Kanada, Latviya, Poloniya, Türkiye memleketleriniñ BMT yanında daimiy temsilcikleriniñ başları ile körüşti.


text:
Pâtigorsk şeerinde keçirilgen konferentsiyanıñ merkeziy mevzusı – Qırımdaki İslâm tasili oldı (FOTO)
Pâtigorsk şeerinde, Pâtigorsk Devlet universitetinde “Qırımda devlet ve diniy teşkilâtlarnıñ inkişafı boyunca aktual sualler ve Rusiye Federatsiyasınıñ diger regionları ile işbirlik” konferentsiyası ötkerildi. Konferentsiyada Qırım müsulmanları Diniy İdaresiniñ temsilcileri iştirak etti. Bundan ğayrı, tedbirde Qırım aliy oquv yurtlarınıñ temsilcileri de qoşuldı: Qırım Federal universiteti, Qırım müendislik ve pedagogika universiteti, Qırım medeniyet, turizm ve sanat universitetiniñ azalarıdır.
Konferentsiya çerçivesinde iştirakçiler ögünde Şimaliy Kavkaz federal bölgesinde Rusiye Prezidentiniñ mesülietli temsilcisi Öleg Belaventsev çıqışta bulundı.
Öleg Belaventsev maruzasında Kavkaz, Rusiyeniñ eñ çoq çeşit millet yaşağan region olğanını qayd etti. Mında, Qırımda olğanı kibi, farqlı din vekilleri, şu cümleden, hristianlar, müsulmanlar ve yehudiyler yaşamaqta.
“Biñ yıllar devamında yan-yanaşa yaşamaları – tek biri-birine nisbeten ürmet degil de, farqlı din, millet vekilleriniñ hayır işler etrafında birleşmesini temsil ete”, – dep qayd etti Öleg Belaventsev.
Mesülietli temsilci öz çıqışında medeniy dünya ögünde turğan bir sıra suallerni qayd etti. Birinci sırada ekstremizm ve terrorizm meseleleridir. Onıñ bildirgenine köre, terroristler birleşmeleri diniy printsiplerge sadıqlığını ilân etseler de, olarnıñ din ile iç bir alâqası yoq. Belaventsev qayd etti ki, bu saada diniy liderlerniñ büyük mesülieti bar.
“Ekstremizm ve terrorizmniñ destruktiv mefküresini insanlarnıñ aqıllarında yoq etmek – eñ qıyın iştir. Bu meselede diniy başlıqlarnıñ mesülieti ğayet büyüktir. Bu kibi suallerni çezgende, diniy liderler, aqsaqallar, büyük ömür tecribesi olğan adamlarğa muracaat etmeli, çünki olar Rusiyeniñ cenübinde din ve milletlerara vaziyetiniñ güzelleşmesi içün yahşı tevsilerni bere bileler”, – dep qayd etti Belaventsev.
Bundan da ğayrı, o qayd etti ki, ekstremistik teşkilâtlar peyda olğanınıñ birinci sebebi – diniy cailliktir.
“Bu kibi ekstremistik teşkilâtlarnıñ tesirine birinci olaraq diniy bilgileri ve terbiyesi olmağan yaşlar tüşeler. Bizim esas maqsadımız – keyfiyetli tasil körgen ve aqıllı nesil terbiye etmektir. Rusiyede din saasındaki yüksek seviyeli erbaplarnı azırlamaq içün maliye, uquq ve usuliy temel meydanğa ketirildi. O, yahşı çalışmalı”, – dep ayttı Belaventsev.
Mesülietli temsilci çıqışında Qırımnıñ başı, diniy başlıqları, hususan, Qırım müsulmanlarınıñ Müftisi hacı Emirali Ablayevge, Qırımda barışıqnı saqlağanları ve tıştan kelgen provokatsiyalarğa yol bermeyip, cenk başlanmasına qarşılıq köstergenleri içün teşekkürler bildirdi.
QMDİ MDT hızmeti


text:
Rusiye Devlet dumasınıñ SNG ve yurtdaşlar ile alâqaları boyunca komiteti reisiniñ birinci muavini Konstantin Zatulin Rusiye ile Ukraina arasındaki Dostluq, emekdaşlıq ve ortaqlıq aqqında muqaveleniñ bir-biriniñ territorial sıñırlarını tanuv qısmını denonsatsiya etmege teklif etti. Bunı RİA Novosti agentligi bildire.
Zatulin: «Çünki emekdaşlıq ve dostluq mehanizmlerini tayin etmeyip, muqaveleniñ ekinci maddesinde biz Ukrainanıñ territorial sıñırlarını tanıymız, olar ise, munasip şekilde, bu vesiqanıñ imzalanması ve ratifikatsiyası anında bizmkidir. Yani mesele şu ki, Rusiye, bu muqaveleni 1997-de imzalap, ve ondan soñ 1999 senesinde ratifikatsiya etkende, deyelim, Qırım ve Aqyarnı Ukraina territoriyasınıñ qısmı sayğanını tasdiqladı», – dep qayd etti.
Rusiye ile Ukaina arasında Dostluq, emekdaşlıq ve ortaqlıq aqqında muqavele 1999 senesinde qabul etildi. Devlet duması onı yanvarniñ 14-nde, Yuqarı Rada ise yanvarniñ 25-nde ratifikatsiya ettiler. 2008 senesiniñ soñunda muqaveleniñ cariy olması muddeti avtomatik olaraq 10 yılğa uzatıldı.
40-ncı maddege binaen, eger eki taraftan iç birisi nevbetteki on yıllıq muddetniñ soñuna qadar eñ az 6 ay qalğanda ekinci tarafnı yazılı şekilde muqaveleni lâğu etmek niyetinde olğanı aqqında haberdar etmese, muqaveleniñ cariy olması muddeti avtomatik olaraq nevbetteki on yıllıq muddetlerge uzatılacaq.
Qırım ve Aqyar şeeri territoriyasında 2014 senesi martnıñ 16-sında yarımadanıñ statusına dair dünya tarafından tanılmağan referendum ötkerildi. Rusiye, onıñ neticesine esaslanıp, Qırımnı öz toprağına qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de AQŞ referendumdaki rey berüvniñ neticelerini tanımadılar. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Reseylik strïmer, ğalamtorda Bulkin degen atawmen tanımal 20 jastağı Aleksandr Şabanov YouTube vïdeoxostïngi arnasında jazılwşılarına qımbat turatın Porsche 911 Carrera S satıp alğanın ayttı, dep jazadı onliner.by.
2016 jılı şıqqan qımbat avtomobïldi satıp alw üşin geymer şamamen 150 000 dollar jumsağan.
A.Şabanov Counter-Strike jäne GTA Online kompyuterlik oyındarı boyınşa vïdeoblog jürgizip aqşa tabadı. Bul qarajat jaña avtomobïl satıp alwğa jetti.
Jigittiñ aytwınşa, ol qarapayım otbasınıñ balası. Twıstarı bedeldiligimen nemese isi örge domalağan bïznesimen maqtana almaydı
Jigittiñ kanalına 1 mln-nan astam adam jazılğan, al onıñ «VKontakte» jelisindegi tobında şamamen 140 mıñ adam bar.
QazAqparat
Kommentarïï


text:
İşğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda ve terrorizmge qarşı tedbirler keçirilgen yerlerde uçucısız apparatlarnıñ uçuşları sıq-sıq ötkerilip başladı. Bunı cuma künü, yanvar 9-da, brifingde ATO spikeri, polkovnik Andriy Lısenko bildirdi, – dep haber ete UNN.
«İlk malümatlarğa köre, terroristler uçucısız apparatlarnı sıq-sıq qullanıp başladılar. Böylece, keçken sutka içinde Denejnikove, Şçerbak, Panteleymonovka, Sçastye, Çmirovka. Kramatorsk ve Glinka mesken yerleri üzerinde 8 uçuş qayd etildi», – dedi Lısenko.
Onıñ bildirgenine köre, Berdânsk bölüginiñ «Çongar» ve «Blagoveşçenka» sıñırcıları ve Herson bölüginiñ «Krasnıy Çaban» sıñırcıları vaqtınca işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñır boyu uçqan dört vertolötni qayd ettiler.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Avropa Şurasınıñ insan aqları boyunca komissarı Nils Muižnieks Qırımda insan aqları ile bağlı vaziyetni «büyük qasevet ile» nezaret etkenini bildirdi. Bunı o, PACEde er yıllıq arizası ile çıqışta bulunıp ayttı, – haber ete RİA Novosti.
«Qırım aqqında bir qaç söz. Qırımğa sentâbr ayında barğan edim ve insan aqları ile bağlı vaziyetni büyük qasevet ile nezaret etmektem», – dey Muižnieks.
«Milliy azlıqlar, matbuat vastaları, uquq qoruyıcılarğa basqı eksilmegenini körem. Alâ daa uquq qoruyıcı yetekçileri, faaller yarımadağa kelip olamay», – dey o.
Evel Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Avropa Şurasınıñ Baş kâtibi Turbyern Jagland yarımadada Avropa konvsentsiyalarınıñ vaziyetini nezaret etecegini aytqan edi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko cumaertesi künü Ekinci cian cenkinde ğalebeniñ 70 yıllığı munasebetinen keçirilgen tantanalı merasimlerde iştirak ete. Kiyevniñ Şan-şüret bağçasında devlet yolbaşçısı Belgisiz askerniñ mezarına çeçekler qoydı.
Tedbirler planında Petro Poroşenkonıñ Ukraina prezidenitiniñ ayrı polku ve Ukraina Silâlı quvetleriniñ Baş ştabınıñ 101-inci qoruv brigadası askerleriniñ arbiy ant sözlerini qabul etüvi bar. Tedbir Kiyevdeki Ulu Vatan cenki Milliy tarih müzeyinde keçirile.
Ğalebeniñ 70 yıllığı ile bağlı tantanalı merasimler cumaertesi künü Ukrainanıñ farqlı şeerlerinde keçirilecek. Tünevin ukrainler Hatıra ve barışuv kününi qayd ettiler.
Farqlı malümatlarğa köre, Ukraina Ekinci cian cenkinde 8-den 10 millionğa qadar insannı ğayıp etti. Ukrainler em sovet ordusı, em de Gitlerge qarşı koalitsiyasınıñ diger memleketleriniñ ordularında cenkleştiler. Bundan ğayrı, bir qaç yüz ukrain qarşılıq areketi sıralarında cenk areketlerinde iştirak etken edi.


text:
Rusiye Qırımğa insanlarnıñ aq-uquqını qorçalamaq içün degil de, SSCB dağılğan soñ, Kremlniñ ambitsiyalarını qanaatlendirmek içün keldi. Kareliya, Abhaziya ve ilhaq etilgen Qırımğa bir baqsañız, Rusiye tarafından işğal etilgen topraqlar harabege çevirilgenini körersiñiz.
Böyle bir beyanatnı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, fevralniñ 16-si Cuma künü telükesizlik boyunca elli dördünci Münich koferensiyası çerçivesindeki «AB ve NATOda mudafaa işbirligi: daa ziyade avropalı, daa da sıq, daa ziyade qabiliyetli?» adlı panel muzakerelerinde bildirdi.
«Rusiye Qırımğa insanlarnıñ aq-uquq ve serbestligini qorçalamağa kelmedi – uquq Rusiye bulunğan er yerde bozula ve bu eñ qaba şekilde qırımtatarlarına qarşı yapıla. Rusiye Donbassnıñ qoşulmasını da istemey – Kreml tarafından bu topraqlarğa yapılğan tecavuz, Ukrainanı zayıflatuv ve stabilsizleştirüv maqsadınen yapıldı», – dedi Poroşenko.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye tecavuzına qarşı çıquv «istiqbalge tesir etecek mevcut problemadır».
«Sizler «Rus dünyası» ne olğanını añlamalısıñız. Misaller pek çoq. Başta bir, sabıq Könegsberg ve Münichteki ayat seviyesini bir qıyaslap baqıñız. Ya da 80 yıl evel Rusiye ilhaq etken Kareliya territoriyasını, Fin Kareliyasınen; ya da Ekinci cian cenkinden soñ Moskva zapt etken Kuril adalarını muqayese etiñiz. «Rus dünyası» ile ür dünya arasındaki dağlar qadar farq bar. Efsaneviy Midas çarı toqunğan er şeyini altınğa çevire eken. «Rus dünyası» toqunğan er şeyini harabe ve tüşkünlikke çevire. Abhaziya, Cenübiy Osetiyea, Pridnestrovye, ilhaq etilgen Donbass ve Qırımğa bir baqıñız. Dersiñ ki, «Rus dünyasınıñ» doktrinasına binaen bütün Avropa, aksine degil de, illa ki Kaliningrad ve ilhaq etilgen Donbass kibi körünmeli. Buña imkân bermemelimiz», – denilmekte haberde.
Poroşenkonıñ sözlerine köre, Kremlniñ maqsadı, «Kreml ambitsiyalarınıñ qanaatlendirilmesi ve Putin Sovetler Birligi dağılğanını tasvir etkeni kibi «XX asırnıñ muazzam afeti» içün alınğan intiqamdan ibaret.
Fevralniñ 16-nda Almaniyada fevralniñ 18-ne qadar devam etecek telükesizlik boyunca Münich konferentsiyası başlandı. Dünya devletleriniñ liderleri esasen Ukraina ve Suriye çatişmalarını ve Şimaliy Koreyanıñ ambitsiyalarını muzakere etmege planlaştıra.


text:
Mishor (Büyük Yalta) sakini Asan Çapuh Aqmescit SİZOsından 11 aydan soñ çıqtı. 66 yaşında qırımtatar faali ve daa üç semetdeşi «Veciye Kaşka davası» çerçivesinde para talap etüvde qabaatlanıp nezaret altına alınğan ediler. Sağlığı fenalaşqan soñ onı ev apsine avuştırğanlar. Tuvğanları ve faaller dey ki, aman-aman bir yıl apiste yatqan Asan Çapuh pek deñişti.
Asan Çapuh 2017 senesi noyabr ayınıñ soñunda Aqmescit merkezinde Rusiyeniñ FSB ve SOBR hadimleri tarafından tutulğan edi. Onıñnen beraber uquq qoruyıcılar Bekir Degermenci, Kazim Ametov, Asan Çapuh ve Ruslan Trubaçnı tutıp aldı.
Olarnı qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ailesinden borc alğan Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde qabaatladılar. Veciye Kaşka semetdeşleri tutulğan vaqıtta yaramayıp, birazdan can bergen edi.
Eki madde ve sağlıq problemleri
Asan Çapuh tutulğan soñ uquq qoruyıcılar evinde tintüv keçirdi. FSB hadimleri silâ tapılğanını bildirdi. Çapuh Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesi (silânı qanunsız saqlav) boyunca qabaatlandı. Amma, Çapuhnıñ advokatı Ayder Azamatov dey ki, davada avtomatlar mabüske ait olğanını isbatlağan bir delil yoq.
Cerrarlıq ve silânı qanunsız saqlav maddeleriniñ cezaları aman-aman aynı – dört yılğa qadar apis cezası ve büyük para cezası.
«Veciye Kaşka davasınıñ» tahqiqatı aman-aman bir yıl devam ete, onıñ mabüsleri Aqmescit SİZOsında buluna. Er biri yaş degil ve sağlıqları fenalaşa.
Asan Çapuh – bu davada apiske alınğanlarnıñ eñ büyügidir. Bir qaç ay evelsi mikroinsultı oldı, amma kerekli tibbiy yardım kösterilmedi. Bir yıl içinde üç kere açlıq ilân etken edi, amma alı fenalaşqan soñ onı toqtatmağa mecbur edi. Soñki kere 2018 senesi sentâbr ayında açlıq tutıp, tibbiy yardım kösterilmesini talap etken edi. Sağlıq vaziyeti bayağı fenalaşqan soñ Rusiye nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi cezasını ev apsine deñiştirdi.
«10-15 metrden ziyade yürip olamay»
Oktâbrniñ 11-nde Asan Çapuh SİZOdan çıqtı. Şimdi tuvğanlarınıñ yanında buluna, amma Mishorda degil, şimdilik Aqmescitte kirağa alınğan dairede qalalar, dep tarif etti Qırım.Aqiqatqa Ayder Azamatov.
Çapuhqa davanıñ diger iştirakçileri, şaat, zarar körgenler, qabaatlanğanlar ve olarnıñ advokatlarınen bağ tutmağa yasaq etildi. Mahkeme telefonda ve internette subetleşmesini de yasaqladı. İstisna advokat, tahqiqatçı, ekim ve Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ vekilleri oldı.
Hastağa ekimlerni davet etmege, olarğa «ilk yardım» maşinasınen barmağa ve, kerek olsa, hastahanede tedaviylenmege izin berildi.
Asan Çapuhnı kene sol ayağı ve sağ qolu raatsızlay. Sağ ayağı da raatsızlamağa başladı. Pek azğan, maneviy alı ağır, siñir sisteması bozuqAyder Azamatov
Keçken sene Asan Çapuh ciddiy sağlıq problemleri aqqında aytqan edi. Sol tarafı – ayağından omuzına qadar – çalışmay. SİZO terapevti «gipertonik kriz» olğanını ayttı, amma mabüs mikroinsult olğanını bildirgen edi. Advokat meselege kirişken soñ, SİZO meuriyeti Çapuhnı ekimlerge baqtırmağa ruhset berdi. Bir qaç kere onı hastahanege çıqarğan ediler, amma diagnozını ekimler aytmay edi, kene de SİZOda bulunması zararlı olğanını yazğan ediler.
Al-azırda er kişi qan basımı artqanını ve nefes alamağanını şikâyet ete. Bir özü zornen yüre.
«Asan Çapuhnı kene sol ayağı ve sağ qolu raatsızlay. Sağ ayağı da raatsızlamağa başladı. Ekimlerniñ qararını bekleyler, tamçılıq qoyacaqlar ve doğru tedaviyleme belgileycekler. Pek azğan, maneviy alı ağır, siñir sisteması bozuq. 10-15 metrden ziyade yürip olamay. Nefes tarlığı bar, zornen yüre. Şimdi adale, buğum ve el-ayaqlarını çalıştırmaq içün çeşit areketler yapa», – dep ayta Ayder Azamatov.
«Eki qat azğan bir qartnı kördim»
Çapuhnı körgen tuvğanları ve qırımtatar faalleri dey ki, SİZOdan soñ onı tanımaq zor.
SİZOda sağlığı büyük zarar körgen olsa da, ruhtan tüşmey. Er keske büyük selâmlar aytaRiza Asanov
«Asan ağa Çapuhnı kördim! Bir yıl evelsi olğan alınen qıyaslansa, bam-başqa adam oldı. Bir yıl evelsi olğanından eki qat azğan bir qartnı kördim. 15 kilogramm bergendir. Amma Asan ağa küreşçi edi ve küreşçi olıp qalacaq. Közleri eskisi kibi yana. SİZOda sağlığı büyük zarar körgen olsa da, ruhtan tüşmey. Er keske büyük selâmlar ayta!», – dep tarif ete qırımtatar faali Riza Asanov.
Onıñ aytqanına köre, insulttan soñ faal «zornen laf ete, aytqanlarını añlamaq qıyın».
«Başta bedeniniñ tek sol tarafı areketsiz qaldı, şimdi ise sağ qolunı çalıştırıp olamağanını şikâyet ete», – dep ayta Asanov.
Ukraina Tış işler nazirligi Asan Çapuhqa tibbiy yardım kösterilmegenini azap olaraq tanığanını bildirgen edi.
Astma hastası ve yaramay körgen «cerrarlar»
«Veciye Kaşka davasınıñ» diger mabüsleri de sağlıqları yerinde olmağanını şikâyet ete. 58 yaşında Bekir Degermenciniñ yüregi hasta ve bronhial astması bar, hastalıqlar ara-sıra ağırlaşa ve onı töşekke oğrata.
Kazim Ametov közleri yaramay körgenini ve başı ağırğanını şikâyet ete. SİZOda yeterli qadar tibbiy yardım alamaylar. Faqat mahkeme cezalarını deñiştirmege razı olmay.
«Veciye Kaşka davası» boyunca qabaatlanğanlarnıñ imayesi ve aq qorçalayıcılar bu işni yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından qırımtatarlarnıñ taqip etilmesini devam ettirgen siyasiy dava dep adlandıra. Veciye Kaşkanıñ tuvğanları da şu fikirde, olap «cerrarlıq davasınıñ» iştirakçileri azat etilmeli, dep tüşüneler.
İşbu davada zarar körgen kişi olaraq qayd etilgen Yusuf Aytan Kaşkalar ailesinen bağğa çıqmay. Jurnalistlernen de subetleşmey.
Cerrarlıqta qabaatlanğanlar tutulğan vaqıtta Veciye Kaşka ne sebepten can bergenini de alâ daa ögrenip olamadılar. Tahqiqat qırımtatar milliy areketiniñ veteranı yürek hastalığı neticesinde ölgenini bildire. Amma Veciye Kaşkanıñ tuvğanları böyle bir şikâyeti iç bir vaqıt olmağanını ayta. Olarnıñ bildirgenine köre, FSBniñ mahsus tedbirlerinden soñ bedeninde zorbalıq izleri bar edi, olar ölümniñ kerçek sebeplerini aydınlata bile.
Aman-aman bir yıl devamında davanen alâqalı olğanlardan iç birisi sualleriniñ cevabını alamadı.


text:
Puqarasızlıq
Puqarasızlıq shaxstın' hesh bir milliy ma'mlekettin' puqarasızlıg'ına iye bolmawı. Puqarasız shaxslar (apatridlar) huqıqsız bolmawı kerek. Ulıwma olardın' huqıqıy da'rejesi olar jasap atırg'an ma'mlekettin' ishki nızamları menen belgilenedi. O'zbekstanda puqarasız shaxslardın' da'rejesi sırt ellik puqaralardın' da'rejesine ten'lestirilgen. Bunda tek bir ayrıqshalıq bar, yag'nıy olarg'a sırt el diplomatiyalıq wa'kilxanaları ja'rdem ko'rsetiwge haqılı emes. Olar sırt el puqaraları kibi a'skeriy minnetke ha'm saylaw huqıqlarına iye emes. Puqarasız shaxslarg'a da sırt el puqaraları usap ayrım ka'siplik shekleniwler qollanıladı. O'zbekstan ishki ilajlar menen sheklenip, puqarasız shaxslarg'a tiyisli hesh bir xalıqaralıq sha'rtnamada qatnasqanı joq. Ma'selen, O'zbekstannın' puqaralıq haqqındag'ı nızamına muwapıq O'zbekstan aymag'ında tuwılg'an puqarasız shaxstın' perzenti O'zbekstan Respublikası puqarası esaplanadı.
İshki nızamlarda qanday hu'jjetler ha'm faktorlar shaxstın' anaw yamasa mınaw ma'mleket puqarası ekenliginin' da'liyli bolıp xızmet etiwin belgileydi. O'zbekstan Respublikasının' Puqaralıq haqqındag'ı nızamına muwapıq puqaralıqtı tastıyıqlawshı da'slep pasport, pasport alg'ang'a shekem tuwılg'anlıq haqqındag'ı guwalıq esaplanadı. Ko'p sırt el ma'mleketlerinde sudta puqaralıqtı anıqlaw protsedurası bar.


text:
CпeциaлbHo для KpыM.Peaлии
İşğal etilgen Qırımnıñ ukümeti Tuzla adasınıñ bir qısmını federal mülkiyetke bermege qarar berdi – bu tamam şu ada ki, rusiyeliler onı 15 yıl evel, onıñ aynı şu, «qardaşlarına ait» ve «muqaddes» olğan Qırım adasınıñ bir qısmı olğanına baqmadan, Ukrainadan tutıp alacaq ediler. Ve işte, şimdi onı parça-parça etip, tutıp almağa başladılar.
Bunıñ ne keregi bar, degen sual peyda olmaq mümkün. Bütün Qırım endi zapt etildi ki. Ve bütün Qırım endi Rusiye Federatsiyasına «kirsetildi» ve qanunğa, sağlam fikirlevge, adaletke ve tarihqa (em de BMT Baş assambleyasınıñ rezolütsiyasına) rağmen işğalci devletniñ Anayasasında añıldı. Bu alda rusiyelilerge Qırımdan Tuzlanı hırsızlamağa ne kerek?
Kremlde, Qırımnıñ çoq vaqıt Rusiyeniñki qalmaycağınıñ añlayışı bar. Öyle olsa, ne içün satqınlarğa eñ azından Tuzlanı alıp bermekni sadece buyurmamalı?
Mence, bu sualniñ cevabı pek qolay: işğalciniñ qorqusı. Daa doğrusı, Qırımnıñ çoq vaqıt Rusiyeniñki qalmaycağınıñ ve hırsızlanğan şeyni qaytarmaq kerek olacağnınıñ nasıldır, ayvanlarğa has añlayışı. Öyle olsa, ne içün keç qalmadan evel hırsızlanğan Qırımdan, anda yaramay turğan er şeynı almamalı? Ne içün satqınlarğa (öz devletine hainlik etken memurlarğa) eñ azından Tuzlanı alıp bermekni sadece buyurmamalı?
Bu taktikada yañı bir şey yoq. Şeklen «Sovet» olğan Latviya, Estoniya ve Litva Sovet Birliginiñ başqa cumhuriyetleri kibi birer cumhuriyet ediler. Öyle ise ne sebepten Latviyanıñ işğalinden soñ ondan Abrene uyezdi – şimdi Pskov vilâyetiniñ Pıtalovskiy rayonı RSFSCniñ menfaatı içün hırsızlandı? Ne içün Estoniyanıñ işğalinden soñ bu küçük devletniñ Narvanıñ tarihiy Yannlinn-İvangorod rayonı ile bir qısmı Rusiyeniñ Pskov ve Leningrad vilâyetlerine qoşuldı? Ne içün Ekinci cian cenkinden soñ Şarqiy Prussiyanıñ bir qısmı, tarihiy Küçük Litva, Sovet Birligine berilgende onı Rusiye Federatsiyanıñ qısmı yaptılar – em de, onıñ bu cumhuriyet ile ne umumiy sıñırı, ne de tarihiy alâqası olğanını baqmadan yaptılar. Aynı zamanda Litva ile bar edi. Litvalılarnıñ edebiy tili şekillengen, büyük Doneylaytis doğğan, litvalılarnıñ birinci kitabı ve birinci grammatikası neşir etilgen yer tamam o yer edi. Lâkin buña rağmen Kenigsberg Karalâuças degil de, Kaliningrad oldı. Bu meşur şeerde peyda olğanından berli rus adı bile olmadı. Litvalılar tarafından berilgen adı ise er vaqıt bar edi.
Eminim ki, Putin ve ortaqları içün Qırım – kene de Ukrainadır. Olar sadece bu topraqnı ve onıñ ealisini aldılar
Öyle ile ne içün? Mence, kene de qorqqanları içün. Çünki erte-keç qaytarmaq kerek olacağını añlay ediler. Öyle ise, daa soñra Rusiyede qaldırıla bilecek topraq ne içün Baltiya devletlerinden hırsızlanmasın? «Kreml aqsaqalları» «internatsionalizm» aqqında ne dese, desinler, olar içün er vaqıt yalıñız Rusiye öz ülke edi. Bütün qalğanlar ise – mustemlekeler, zapt etilgen territoriyalar, kelecekteki duşmanlar ediler.
Şimdi de aynı şeyni köremiz. Eminim ki, qolayca qandırılğan tebaalarına nasıl masallar oqusa, oqusınlar, Putin ve ortaqları içün Qırım – kene de Ukrainadır. Olar sadece bu topraqnı ve onıñ ealisini, tıpqı Donbass, Pridnestrovye, Abhaziya ya da Cenübiy Osetiyanı kibi, reine olaraq aldılar. Ve anda orduları ve ukümeti olğance – mabüslerniñ mal-mülküni hırsızlaylar. Yañı bir şey yoq. Abhaziyada da daa yaqında Rusiye ile topraq davası bar edi. Pridnestrovye sakinlerini pensiyalar ile şantaj ete ediler. Osetinlerni «qarlı inqilâp» vaqtında zornen dağıtıp, öz prezidentlerini saylamğa bemey ediler. Donbassnı sadece er kün mahv eteler. Qırımda ise repressiyalar teşkil ete, qırımtatar halqını sındırmağa tırışa ve territoriyalarnıñ ayrı qısımlarını hırsızlaylar..
İşğal deseñ işğal.
«Fikirler» rubrikasında ifadelengen noqtai-nazarlar, muelliflerniñ öz noqtai-nazarını ifade ete ve muarririyetniñ noqtai-nazarını er vaqıt ifade etmeyler.


text:
Kiyevde iyül 20-de saba maşna patlavı neticesinde mühbir Pavel Şeremet elâk oldı.
Şeremet çalışqan «Ukrainskaya pravda» neşriniñ malümatına binaen, maşna Bogdan Hmelnitskiy ve İvan Franko soqaqlarını çatışmasında «Makdonalds» restoranı qarşısında patladı.
Bu maşna «Ukrainskaya pravda» müdiri Alena Pritulanıñki edi, amma onıñ özü maşnada yoq edi.
Patlav saba saat 7:45-te, Şeremet maşnanen ketken vaqıtta yüz berdi.
Vaqia yüz bergen yerge politsiya keldi.
Şeremet soñki beş yıl devamında Kiyevde yaşay edi, «Vesti» radiosında çalışa edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Neşet Ertaş - Karga Gül Kiymeti Bilmez
Sanatçı : Neşet Ertaş
Türkü : Karga Gül Kiymeti Bilmez
Etiketler : Neşet Ertaş - Karga Gül Kiymeti Bilmez türkü indir, Neşet Ertaş - Karga Gül Kiymeti Bilmez türkü dinle, Neşet Ertaş türküleri, Karga Gül Kiymeti Bilmez mp3 indir, Neşet Ertaş türküleri Karga Gül Kiymeti Bilmez türküsü, Karga Gül Kiymeti Bilmez sözleri, Neşet Ertaş mp3 dinle, Neşet Ertaş download, Karga Gül Kiymeti Bilmez bedava mp3, Neşet Ertaş türkü sözleri, Neşet Ertaş türkü dinle, Neşet Ertaş son albüm indir
Neşet Ertaş Türküleri
Neşet Ertaş - Karga Gül Kiymeti Bilmez
Neşet Ertaş - Hapishanelere Güneş Doğmuyor
Neşet Ertaş - Giye giye
Neşet Ertaş - Şu Garip Gönlüm
Neşet Ertaş - Ah şu yalancı dünya
Neşet Ertaş - Bağa Gel Bostana Gel
Neşet Ertaş - Vur Sineme
neşet ertaş - sarı saçın yaş durur (kırşehir)
Neşet Ertaş - Sevinir M ola
Neşet Ertaş - Allı Turnam
neşet ertaş - çırpınıp da şanovaya çıkınca 2 (kırşehir)
Neşet Ertaş - Mecnun Gibi
Neşet Ertaş - Hüdayda
Neşet Ertaş - Çırpınıpta Şen Ovaya
Neşet Ertaş - Uykuda Mısın Sevgili Yarim


text:
Qırımtatarlarnı esir aluv ve öldürüv – qırımtatarlarnıñ birligini yoq etmek ıntıluvıdır. Bundan ğayrı, bu qırımtatarlarnı Qırımdan ketmege mecbur etecek «çeçen» ve «dagestan» stsenariyleriniñ ömürge keçirilmesidir.
Bu aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ tışqı alâqalar reberi Ali Hamzin bildirdi, dep yaza Tsentr jurnalistskih rassledovaniy.
Hamzinniñ zanınca, Rusiye Qırımnı birleştirip, bizge çeçen adise-vaqiaları tarafından baqa. Anda gençlerni sıq-sıq esir alalar, soñra olarnı ölü tapalar. İç kimse de mesülietke çekilmey.
Onıñ aytqanına köre, qırımtatarlarnı esir alıp, «Qırımdaki vaziyetni kerginleştirip, ileride küç qullanmağa» isteydirler.
Ali Hamzinniñ bildirgenine köre, olarnıñ mart ayında olğan qaynaqlarnıñ malümatına köre, Kiyevde ve Rusiyede belli bir küçler çalıştı. Olar eki planğa köre areket etken ekenler. Qırımnı Rusiyege bermek ve ekincisi – Rusiyege qırımtatarlarnıñ qıtağa ketmesinde yardımcı olmaq.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, sentâbr 29-da işğal etilgen Qırımda tutıp esir alınğan qırımtatarı Edem Asanovnı Kezlevde asılğan alda taptılar.
Oğlannıñ qız qardaşı dey ki, Edem siyasetke kirişmedi, içtimaiy ağlarda bir de bir sert izaatlar qaldırmadı.
Bundan evel, sentâbr 27-de Qarasuvbazar civarındaki Sarı-Su köyünde belgisiz şahıslar eki genç İslâm Cepparov ve Cevdet İslâmovnı esir aldılar. Olarnı alâ daa tapmadılar.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ sessiya toplaşuvında çıqışta bulunır eken, Rusiyeniñ Qırım işğali devamında 18 qırımtatarı ğayıp olğanını ayttı.
Mustafa Cemilevniñ aytqanına köre, qırımtatar ealisine Qırımnıñ işğal akimiyeti basqı yapa, bir çoq qırımtatarı sebepsiz apiske alındı.


text:
AQŞ Moskovağa qarşı sanktsiyalarnı küçleştirse, bunı iqtisadiy cenkniñ ilân etüvi kibi qabul etmek mümkün dep ayttı Rusiyeniñ baş naziri Dmitriy Medvedev. Bunıñ aqqında Rusiye KHV haber ete.
“Eger banklarnıñ faaliyeti yasaqlansa ya da bir de bir para birleminiñ qullanılması, bunı doğrudan iqtisadiy cenkniñ ilân etüvi kibi qabul etmek mümkün. Ve bu cenkte areket etmege kerek olacaq: iqtisadiy usullarnen, siyasiy usullarnen, ihtiyac olsa - başqa usullarnen de. Ve bizim amerikalı dostlarımız bunı añlamaq kerek”, - dep qayd etti Medvedev.
Vaşıngtonnıñ (Washington) Rusiyege qarşı ilân etilgen yañı sanktsiyaları sebebinden, rusiye rublesi keskin şekilde ucuzlandı. Yevroğa nisbeten rusiye para birlemi 3 rubleni coya, dollarğa nisbeten ise - 2 ruble 69 kapikni. Avgustnıñ 10-una Rusiye merkez bankı tayinlegen yevro kursu - deyerli 77 ruble, dollar ise - 66 ruble 28 kapik.
Rusiyege qarşı yañı AQŞ sanktsiyaları avgustnıñ 22-sinde quvetini alacaq. Sıñırlavlar Büyük Britaniyada Solsberi (Salisbury) şeerinde rusiye hafiyeliginiñ agenti Sergey Skripal ve oñıñ qızı Yuliya Skripalniñ zeerlengeninen bağlı. Vaşıngton bildire ki, Rusiyeniñ Büyük Britaniyada “Noviçök” zeerlegen maddeni qullanğanı halqara uquqnı boza.
Yañı sanktsiyalar aviatsiyada qullanılğan elektron cihazlarnıñ Rusiyege ihracını yasaqlay, “Aeroflot”qa ise AQŞ-na uçuşlarnıñ yasaqlanması mümkün.
Rusiyeniñ Tışqı işler Nazirliginiñ matbuat kâtibi Mariya Zaharova AQŞ-nıñ sanktsiyalarına qarşılıq tedbirlerni azırlağanlarını bildirdi.


text:
“Törkiyä İranda tınıçlıq häm totrıqlılıqnı saqlap qaluğa zur ähämiyät birä”
Tışqı êşlär ministrlığı İranda 20 dän kübräk şähärgä taralğan protest çaraları belän bäyle belderü yasadı
Törkiyä İranda tınıçlıq häm totrıqlılıqnı saqlap qaluğa zur ähämiyät birüen belderde.
Tışqı êşlär ministrlığı İranda 20 dän kübräk şähärgä taralğan protest çaraları belän bäyle belderü yasadı.
Belderüdä İranda 28 nçe dekabr’dä başlanğan protestlarnıñ däwam itüe häm waqiğalarda ülüçelär bulunıñ , däwlät binalarınıñ zıyan kürüeneñ borçu tudıruı assızıqlandı.
Belderüdä Törkiyäneñ İrannıñ ictimaği xozurı häm totrıqlılığın saqlawğa zur ähämiyät birüenä basım yasaldı, ilbaşı Xasan Ruxaninıñ xalıqnıñ tınıç maqsatlı rizasızlıq belderü xoquqına iyä buluın ,ämma qanunnarnı cirgä salıp taptamaw häm däwlät mal-mölkätenä zarar birmäw kiräklege turındağı belderüen küzdä totıp qırıslıqtan yıraq toru häm provokaśiyalarğa birelmäw kiräklege citkerelde.
Törkiyä tışqı êşlär ministrı Mävlüt Çavuşoğlu İran tışqı êşlär ministrı Cävad Zarif belän telefonnan söyläşte.
Söyläşüdä İrandağı kiyerenkelek turında süz bardı.


text:
Astanada üleskerler mäselesi äkimniñ baqılawında
ASTANA. QazAqparat - Apta sayınğı apparattıq keñes barısında turğın üy qurılısına ülestik qatısw Vedomstvoaralıq komïssïya (VAK) jumısı twralı Astana qalası äkiminiñ birinşi orınbasarı Sergey Xoroşwn äkimniñ aldında esep berdi, dep xabarlaydı Astana qalası äkimdiginiñ resmï saytı.
Büginge deyin VAK baqılawında 53 problemalıq nısan bar. Äkim orınbasarınıñ aytwınşa, komïssïya otırısında 28 qurılıstı ayaqtaw qaraldı.
Sergey Xoroşwn, sonday-aq «Nurlı jer» bağdarlamasınıñ iske aswı twralı aytıp berdi.
«Qazirgi künde bağdarlama ayasında 21 turğın üy keşeniniñ ayaqtalwı qaralıp jatır. Bul degen 8 mıñ ülesker, yağnï jalpı üleskerler sanınıñ 60% quraydı. Är nısan boyınşa qarjılıq jäne texnïkalıq awdïtter, sonday-aq jobalaw-smetalıq qujattama äzirlenwde», - dedi S. Xoroşwn.
Ol sonday-aq, osı jıldıñ mamır ayında «Şığıs» TK qurılısın ayaqtaw boyınşa birlesken qızmet twralı şarttıñ qol qoyılğanın ayttı. Bul turğın üy tobı tïisinşe «3B» jäne «3A».
«Aqjol» TQK obektisi boyınşa payşılardıñ jalpı jïnalısı ötip nısan qurılısın jaña qurılıs salwşını tarta otırıp derbes ayaqtaw twralı şeşim qabıldandı.
«Turan Sığanaq» TK (199 payşı) boyınşa qarjılıq jäne texnïkalıq awdït jürgizw boyınşa qol qoyılğan. Sonday-aq, mawsım ayında «Baqıt Arıstan», «Stolïçnıy 2», «Moy Mïrnıy Dom», «Baspana Köktal» jalpı sanı 1640 üleskerdiñ basın qurağan TK-ri boyınşa osınday jumıstar jürgizilw josparlanwda.


text:
Mart 17 künü Qırımnıñ Aqşeyh rayonında, dört köyde elektrikni tolusınen kesecekler, daa eki köy qısmen yarıqsız qalacaq. Bu aqta Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım akimiyetiniñ saytında bildirilmekte.
«Saba saat 9:00 - dan 16:00 - ğa qadar Aqşeyh rayonında plan boyunca keçirilecek tamir işleri sebebinden, Bozuq quyu, Ağay, Borağan, Qocalaq köyleri, Oğuz Oğlu köyüniñ Sadovaya soqağı ve Aqşeyh qasabasınıñ Şkolnıy tar soqağı elektirksiz qalacaq», - dep aytıla mesacda.
Matbuat hızmeti añlatqanına köre, bu rayonda tamir işleri alıp barılmaqta.
Şimdiki vaqıtta, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım, kendi generatsiya, Rusiyeden generator tertibatı ve Kubandan keçirilgen energo köpüriniñ yardımı ile teminlene. Köpür böyle yükke dayanamay, bundan sebep sıq olğan qazalar yüz bermekte.
Qırımda 2015 senesiniñ noyabr 22 kününden başlap Ukrainadan elektrik berilmesiniñ toqtatılması sebebinden Fevqulade Vaziyet kirsetilgen. Herson vilâyetinde yerleştirilgen elektrotayamanıñ ihtimal patlavı sebebinden Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ kelmesi toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırımğa 250 megavat bergen elektrik keçirme ağı tamir etilgen, lâkin yarımadağa onıñ temin etilmesi añlaşma bitkeni içün berilmey.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
PREM'ER TEREŞENKONI “OSTAVKAĞA” QALAY JİBERDİM
1992 jıl. Qazaq radiosınıñ Parlamettik tilşisimin. Ofis Almatıdağı Jeltoqsan köşesiniñ 177 üyinde. 3-şi qabatta radio qızmetkerleri. Al, 4-şi qabatta Baspasöz jäne bwqaralıq aqparat qwraldarı Ministriniñ birinşi orınbasarı – Qazaq memlekettik teleradiohabar taratu kompaniyasınıñ Törağası Ğadilbek Şalahmetov jäne kompaniya basşıları. Törağamen baspaldaqta, liftide kün ara kezdesip qalamız. Jüzi jılı jan.
Qazaq redakciyasındağı jastar tolıq baspanasız. Ol kezde ayına bir-eki ret komandirovkağa şığu mindet. Saparlatıp elge jii qatınaymız. Qonaq üy aqşası jabılmay qarızben qaytamız. Sodan, otız metr jerdegi Törağanıñ qabıldau bölmesindegi apaydıñ şığıp ketkenin añdıp twrıp, Ğadilbek ağağa tötesinen basıp kiremiz. Ondağımız issaparda qonaq üyge berilgen qarjını jabatın qwjatımız bolmay, buhgalteriyağa qarızımızdı qaytarmauğa “rwqsat” degen qolın alıp şığu. Ol Törağanıñ ğana qwzırında. Arızımızdı aldına qoyğanda, Törağa közildirigin köterip qaraydı da: “Üyiñ joq qoy”-, dep swraydı. “Joq” deymiz. “Ala ğoy”, deytin “rwqsatın” jazıp berip…
Sol jıldardağı bir palatalı Parlamentte 360 deputat bar. Künde sağat 10 men 12.30 aralığında plenarlıq otırıs. Men de erteñgilik üyden şığıp, Almatıdağı qäzirgi Astana alañındağı Joğarğı Keñeske birden tartam. Ministrlerdiñ de jartısı sonda. Öytkeni, Deputattardıñ ökilettigi mıqtı. Ministr boldım degen Prezident Jarlığınan soñ, deputattardıñ 51% qoldau dauısın aluın kerek. Äytpese, ministrlik portfel'ge ie bolmaysın. Onday jağdaydı da kördik.
Sovet Odağınıñ tarağan kezi. Elde infilyaciya. Deputattar Ükimetti sınağanda jerden alıp jerge saladı. Bir küni kelsem, Prem'er-ministr Tereşenko ostavkağa ketsin dep şulap jatır. Jaspız, märtpiz. Qırıp söylegen eki deputattı jazıp alıp, tüske qaray redakciyağa jettim. Bir men eki aralığında tikeley efirdegi “Täulik tınısı-Panorama dnya” bağdarlamasına Parlament jañalıqtarımen tört minut şığuğa rwqsatım bar. Tezdetip deputatar sözin dayındap, tikeley efirge şıqtım. Deputattarmen jarısıp, Ükimetti sözim jetkenşe sınap, Prem'er-ministr Tereşenko ostavkağa ketsin dep birneşe ret aytıp-aytıp jiberdim. Bwğan deyin de talay Ministrdiñ tas-talqanın şığarıp, tübin tüsirip aytuğa dağdılanıp qalğanbız…
Ömirde mwnday da kezdeysoq säykestik boladı eken. Men efirde Tereşenkonı “ostavkağa” jiberip jatqanda, Prem'er-ministrdiñ köligined qatar otırıp, Törağamız äuejayğa bara jatadı ğoy. Şopırı radionı qosıp qoyğan. Familiyası men ostavka degen sözdi estigen soñ, Prem'er reportajıma qwlağın türedi. Qazaqşasın da Şımkette jürgende qatırıp alğan. Men sözimdi bitirip efirden şıqqan kezde, Tereşenko da köligin toqtatadı.
- Ğadilbek şıq. Men emes, sen kettiñ ostavkağa -, deydi kijinip.
Ğadilbek Minäjwlı köşede jürgen qara jayau emes. Jetpisinşi jıldarı, Tereşenko sovhozdıñ direktorı bolıp jürgende, Sovet Odağınıñ eñ mıqtı telejurnalisi tanılıp, Mäskeuden Bas bäygege, Bükilodaqtıq Lenin komsomolı sıylığınıñ laureatı atağın alğan respublikağa belgili twlğa.
-Sergey Aleksandroviç, men sizge qanşama ret eskerttim. Qäzirgi jağdayda jeke menşikke radiostanciya beru dwrıs emes dep. Mınau, ötkende öziñizdiñ arnayı Qaulıñızben Sergey Duvanovqa rwqsat bergen “MAKS” radiosı. Olar mağan qaramaydı, – deydi.
Tereşenko sabasına tüsip, Duvanovtı bir sıbap aladı. Radio “MAKS” qazaqşa bir auız söz aytpaytının Prem'er-ministr qaydan bilsin. Duvanovtan swrasa da ol aqtala almas. Olar bilikti oñdı-soldı sınağanda, bizder şañına ilese almaytınbız.
Prem'er-ministrmen Moskva saparınan oralğan soñ, Törağa kabinetine şaqırğan.
- Aynalayın, Ministrler men oblıs basşıların sınay ber. Tek Prem'er-ministrdi “ostavkağa” jibergeniñdi qoy,- degen…
Baspasöz jäne bwqaralıq aqparat qwraldarı Ministriniñ birinşi orınbasarı – Qazaq memlekettik teleradiohabar taratu kompaniyasınıñ Törağası Ğadilbek Şalahmetov qaşanda jurnalisteriniñ nağız qamqorşı äkesindey bolğan Azamat.
Birneşe jıl Momkvada Halıqaralıq “MIR” teleradiokompaniyasınıñ prezidenti boldı.
Büginde de Astanadağı L.N. Gumilev atındağı Euraziya wlttıq universitetiniñ jurnalistika jäne sayasattanu fakul'tetiniñ teleradio jäne qoğammen baylanıs kafedrasınıñ meñgeruşisi.
Jas jurnalisterdiñ wlağattı wstazı.
Däl eki aydan soñ, yağnı 8 şildede Ğadilbek Şalahmetov mereyli 75 jasqa toladı. Ötkenge qwrmet – keleşekke ğibrat. Qazaq televiziyasınıñ 60 jıldığı atalıp ötken merekeli jıl jalğasın, Täuelsizdik alğandağı birinşi Törağamızdı marapattap jalğastıru ğanibetti şara dep oylaymın.


text:
Gšhärbüvi İSMAYİLҖANOVA, «Uyğur avazi»/ Җumhuriyät Prezidenti Nursultan Nazarbaevniŋ Qazaqstan hälqigä yolliğan Mäktübi җay-җaylarda qizğin muhakimä qilinip, qollap-quvätläşkä egä bolmaqta. Җümlidin Panfilov nahiyälik Anilar keŋişi nahiyälik hakimiyätniŋ mäҗlislär zalida baş qoşup, Mäktüp häqqidä šz pikirliri bilän ortaqlaşti. Baş qoşuşqa riyasätçilik qilğan Panfilov nahiyälik İçki säyasät bšlüminiŋ başliği Marat İlipov Dšlät rähbiriniŋ biyilqi Mäktübi, uniŋdiki 10 väzipä, eniğiraq eytqanda, räqämläştürüş, industriyaläştürüş, yeŋi tehnologiyalarni җariy qiliş, adimiy kapital vä başqa muhim mäsililär ätrapida eytip štti. Öz novitidä, nahiyälik Anilar keŋişiniŋ räisi, Yarkänt gumanitarliq-tehnikiliq kolledjiniŋ mudiri Sara Temirbaeva Mäktüptiki väzipilärni ahaliğa çüşändürüş boyiçä җay-җaylarda, mäktäplärdä baş qoşuşlarni uyuşuturuşqa çaqirdi.
Şundaqla mäzkür uçrişişta nahiyälik Anilar keŋişiniŋ birjilliq işiniŋ yäküni çiqirilip, biyil ämälgä aşurulidiğan çarä-tädbirlär reҗisi tästiqländi.
Täkitläş keräkki, Anilar keŋişiniŋ täşäbbusi bilän «Aq oramal» aktsiyasi dairisidä täminati naçar tšrt ailigä maddiy yardäm kšrsitilip, «Yeza ayallirini iş bilän täminläş» layihisi boyiçä nahiyädä 167 ana işqa orunlaşturulğan. Umumän, štkän jili 80din oşuq çarä-tädbir uyuşturulğan.
Mäzkür baş qoşuşta Çuluqay yeza hakimiyiti yenidiki Anilar keŋişiniŋ räisi Patigül Sulaymanova bilän Saribäl yeza okrugidin Aynagül Haybullaevaniŋ hesaviti tiŋşaldi.
Tävädä anilarniŋ küç çiqirişi bilän kšpbaliliq, baqquçisidin ayrilğan aililärgä maddiy yardäm kšrsitiş, härhil mavzularğa “dügläk üstäl”, yaşlar käçlirini, festival'-bayqaşlarni štküzüş än°änigä aylanğanliğini täkitläş orunluq. Anilar keŋişiniŋ äzaliri biyilmu bu hildiki çarä-tädbirlärni uyuşturuşni niyät qilivatqanliğini bildürdi.
Panfilov nahiyäsi.
Anilar Mäktüpni muhakimä qildi
Gšhärbüvi İSMAYİLҖANOVA, «Uyğur avazi»/ Җumhuriyät Prezidenti Nursultan Nazarbaevniŋ Qazaqstan hälqigä yolliğan Mäktübi җay-җaylarda qizğin muhakimä qilinip, qollap-quvätläşkä egä bolmaqta. Җümlidin Panfilov nahiyälik Anilar keŋişi nahiyälik hakimiyätniŋ mäҗlislär zalida baş qoşup, Mäktüp häqqidä šz pikirliri bilän ortaqlaşti. Baş qoşuşqa riyasätçilik qilğan Panfilov nahiyälik İçki säyasät bšlüminiŋ başliği Marat İlipov Dšlät rähbiriniŋ biyilqi Mäktübi, uniŋdiki 10 väzipä, eniğiraq eytqanda, räqämläştürüş, industriyaläştürüş, yeŋi tehnologiyalarni җariy qiliş, adimiy kapital vä başqa muhim mäsililär ätrapida eytip štti. Öz novitidä, nahiyälik Anilar keŋişiniŋ räisi, Yarkänt gumanitarliq-tehnikiliq kolledjiniŋ mudiri Sara Temirbaeva Mäktüptiki väzipilärni ahaliğa çüşändürüş boyiçä җay-җaylarda, mäktäplärdä baş qoşuşlarni uyuşuturuşqa çaqirdi.


text:
Vatan KIRIM Kırım’da bulunan Türk eserlerinin en önemlisi şüphesiz batı kıyısında Kezlev (Gözleve) şehrinde Mimar Sinan tarafından yapılan camidir. Kırım Hanı I. Devlet Giray Han’ın Moskova’ya düzenlediği seferden zaferle dönmesinin şerefine 1552 senesinde Mimar Sinan’ın Kırım’da yaptığı ve günümüze ulaşabilen tek eserdir. 1551 – 1577 yılları arasında 26 yıl Kırım Hanlığı yapan I. Devlet Giray Han, …Devamı »
Kezlev
Vatan KIRIM. Kırım Özerk Cumhuriyeti’nde Akmescit’in 65 km kuzeybatısında, Akyar’a 95 km, Ak Meçet’e 67 km uzaklıkta bir sayfiye kentidir. Kezlev (Türkçe: Gözleve, Ukraince: Evpatoriya – ЄBпaTopiя, Rusça: Yevpatoriya – EBпaTópия) yönetim birimi 66 km2, 120.000 nüfusa sahip bir rayondur. Rayon merkezi Kezlev’in nüfusu 106.000’dir (2001). Rayon merkezinden hariç 3 kasabası daha vardır. Osmanlı …Devamı »


text:
Özü özeni
Özü (rusça ДHeпp, ukraince ДHiпpo) - Rusiye, Belarus ve Ukraina topraqlarınıñ bir qısmını suvlağan bir özendir, Ukrainanıñ esas özeni. Edil ve Tunadan soñ Avropanıñ üçünci uzun özendir. 2290 km uzunlığındaki bu özen, Valday dağları yaylasınıñ cenübinden doğa, Smolensk şeerine yete, Belarusta kire, bu memleketniñ şarqiy qısmından keçip Ukrainağa yete. Soldan Desna özeninen birleşken, Kiyevge keçe. Daa soñra Özü yaylasını bir egri çizip dolaşa ve yalı tiliniñ qısmen qapatqanı bir liman meydanğa ketirerek Adesniñ şarqından Qara deñizge töküle. Özü, Volın kütlesiniñ sert qayalıqlarında meydanğa kelgen bir diyarnı aşa. Özenniñ rejimi Şarqiy Avropa aqar suvlarınıñ rejimindendir. Qışnıñ ayazı sebebinen suvları azlaşır, baarde büyük bir artım köstere. Yaznıñ ise sıq buharlaşma sebebi ile suvları azlaşır. Müim bir gidroelektrik menbasıdır. Eñ müim qolları Berezina (585 km), Pripât (790 km), Teteriv (365 km), İngulets (550 km), Desna (1180 km), Psel (800 km) özenleri.


text:
Mawsım 30, 2014 | avtor shalqar
Atı añızğa aýnalğan gïmnasşı, olïmpïada oýındarınıñ bes dürkin çempïonı Nellï Kïm «KAZsport» telearnasın Twğan künimen quttıqtadı. Osı merekege oraý
Mawsım 30, 2014 | avtor shalqar
2014 j. 25 mawsımda Nyu-Delï qalasında QR-nıñ ÜR-ğı Elşisi Dwlat Qwanışevtıñ ÜR Munaý jäne gaz mïnïstiri Dxarmendra Pradxanmen kezdeswi ötti,
Mawsım 28, 2014 | avtor shalqar
Francïyadan tarap jatqan aqparat quraldarı Türkïyanıñ premer-mïnïstri Redjep Taýıp Erdoğan memlekettik saparı ayasında Parïj qazaqtarımen kezdesti degen aqparattı tarattı. Bul
Mawsım 28, 2014 | avtor shalqar
Qazaqstan azamattarı Jer şarınıñ 61 eline vïzasız sapar şegwge qaqılı. Biraq bul maqtanatın jaýt emes. Öýtkeni reýtïng boýınşa Kwba
Mawsım 27, 2014 | avtor shalqar
Ïmsak: Oraza tutqanda awız bekitetin waqıt. Bamdat: Tañ namazınıñ alğaşqı waqıtı. Kün: Tañ namazı waqıtınıñ soñı. Besin: Besin namazınıñ alğaşqı
Mawsım 27, 2014 | avtor shalqar
Meýirimdi, raqımdı Allanıñ atımen bastaýmın! Barşamızdı qasïetti Ramazan aýına aman-esen jetkizgen Alla tağalağa sansız şükirşilik aýtamız. Qurmetti musılman bawırlar! Älem
Mawsım 27, 2014 | avtor shalqar
Ramazan – ïgilik, bereke, keşirim, meýirim jäne qaýırımdılıq aýı. Taqwa moldalarımız aýtatındaý, osınaw aýda şaýtan bitken şınjırlanıp, el işinde
Mawsım 27, 2014 | avtor shalqar
Qazaq ulttıq öner wnïversïtetinde “Aýtıs” mamandığı aşıldı, dep xabarlaýdı aitysker.com. Mälimetterge süýensek, qazaqstandıq ğalımdar, qoğam qaýratkerleri, öner janaşırları men ult
Mawsım 27, 2014 | avtor shalqar
«Qazaqstan» RTRK» AQ baspasöz qızmeti 2014 jılğı 30 mawsımda «Qazaqstan» Respwblïkalıq teleradïokorporacïyası veb-portal men «Qazaqstan» Ulttıq telearnası éfïriniñ bezendirilwi jañartılğan
Mawsım 26, 2014 | avtor shalqar
Qazaqstan Premer-mïnïstri Kärim Mäsimov bilikti mamandardıñ özge damığan elderdiñ ékonomïkasına ketip qalwına alañdaýdı. Bul twralı


text:
Bäymenqoja wrpağı Qwttıqojawlı Äbsattardıñ öziniñ basınan ötkenderin bılayşa eske aladı:
«Bir küni işkilikke salınğan Seysen degen jigitti anası aldıma kelip qaldı. Sodan üş kün, dem saldım, arağın qoyatın boldı da, uäde berip üyine ketti. Sodan üyine barğasın , üş kün boyı dem salğan meni sınap köreyin, äruağı bolmaq tügili zor bolsa da depti de bir şişa araqtı jartılay işipti de: Ey, pälenşeniñ äruağı, menikin kesip al, araq iştim –dep birneşe ret qaytalap til tigizipti. Şeşesi: -Qoy, şırağım, til tigizbe, sağan jamandıq qılğan joq» dese de, odan sayın ayqaylap, suıratın jerimdi suırıp ala ğoy, kel tezirek, keliñder-dep qoymaptı. Söytip, twrğanda, üyine 4 şal kirip kelip de, eki wrtın qısıp, tilin sırtına şığarıp jiberipti. Qorıqqanınan mastığı tarqap, söyley almay tili ittiñ tilindey bolıp salaqtap qalıptı. Şeşesi qorqıp, ketipti. Sodan Seysen söyley almağasın bolğan jaydı qağazğa jazıp tüsindiripti. Erteñine balasınıñ joldasın ertip, anası jılap kelip, üyine baruımdı ötindi. Seysenniñ tili salaqtap ketken, jılap otır. Tuıstarı da keşir aynalayın, balalıq qılğan şığar mastıqpen, keşirim ber degesin keşirim berdim, bir mal soyıp qwdayı qılıp tili sodan keyin ornına tüsip namazğa qwlap, arağın qoydı».


text:
Rusiye fevqulâde vaziyetler boyunca nazirliginiñ uçağı işğal etilgen Qırımdan Moskvağa tedaviylev içün üç balanı ve bir yetişken insannı ketirdi. Bunı Rusiye Federatsiyasınıñ fevqulâde vaziyetler boyunca nazirliginiñ resmiy temsilcisi Aleksandr Drobışevskiy bildirdi, dep haber ete İTAR-TASS.
«Ramenskoye» uçaq alanına Aqmescitten kelgen İl-76 uçağı endi. Uçaqta 4 insan bar, olardan üçü baladır», – dedi Drobışevskiy.
Fevqulâde vaziyetler boyunca nazirliginiñ temsilcisi qırımlılarnıñ dörtüne de mahsus tedaviylev kerek olğanını bildirdi. Uçaq alanından olarnı paytahtnıñ hastahanelerine alıp bardılar.


text:
Qırım studenti Belâl Belâlovnıñ ölüm sebepleri boyunca resmiy mahkeme-tibbiy ekspertiza zeerlenüv olğanını tasdıqlay. Bu aqqında «Krım Media» neşiri yaza.
Neşir Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komitetiniñ Baş taqiqat idaresiniñ resmiy vekili Yevgeniya Belikovağa esaslanıp bildire. Onıñ aytqanına köre, studentniñ ölüm sebebi belgisiz toksin qarışma ile zeerlenüv oldı.
Belikova studentniñ tam sintetik tütün qarışması ile zeerlengenini tasdıqlamadı.
Qırım.Aqiqat saytınıñ malümatına köre, bazarertesi künü, oktâbr 13-te, Qırımda eki genç ğayıp oldı. Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetiniñ studenti – birinci kurs talebesi Artöm Dayrabekov, ve onıñ dostu Belâl Belâlov, Qırım müendislik pedagogika universitetiniñ birinci kurs talebesi, ğayıp oldılar.
Salı künü, oktâbr 14-te, Aqmescitte Sevastopolskaya soqağında Belâl Belâlovnıñ cesedi tapıldı. Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümetine yayaqın olğan Krıminform saytı genç tütün qarışması ile zeerlenip, vefat etti, dep bildirgen edi.


text:
Aqmescitte Qırım dramatik Ukrain muzıkalı teatrinde mart 8-de Meydannıñ on yıllığına bağışlanğan kontsert olıp keçti. Sanada qırımtatar icracıları, şu cümleden ATR telekanalınıñ «Tatlı Ses» leyhasınıñ final iştirakçileri çıqışta bulundılar. Bunı tedbirni ziyaret etken Qırım.Aqiqat mühbiri bildirdi.
«Bizler bugün gençlerni ve ğayet meşur olğan yıldızlarnı topladıq. Radio işke devam etmege planlaştıra, ve daa nice on yıllığını beraber qarşılaycağımızğa ümüt etemiz», – dep ayttı Meydan radiosınıñ baş muarriri Asan Hayretdinov.
Onıñ qayd etkenine köre, 10 yıldan berli radio uzun müddet devamında efirde ana tilini ve halq yırlarını eşitmek imkânlarından marum qalğan adamlar içün hızmet köstere.
«Meydan – dünyanıñ yekâne qırımtatar radiosı, ve bu bizge büyük vazifeler bere», – dep qayd etti Hayretdinov.
Meydannıñ baş muarriri qayd etti ki, 10 yıl devamında radio bütün Qırımda yayınlap olamay, qırımtatarlar yarımadanıñ farqlı köşelerinde yaşasa da, Meydannı yalıñız Aqmescit ve Aqmescit rayonınıñ sakinleri diñleyler.
Fevral 5-te qırımtatar radiosı on yıllığını qayd etti. Şu künü 10 yıl evelsi qırımtatar tilinde yayınlağan radionıñ birinci nağmeleri yanğıradı. Meydannıñ hadimleri qırımtatar tili ve medeniyetini inkişaf ettirmege tırışalar.


text:
2017 senesiniñ ilk yarısında Aqyarda 35 kişi öz özüni öldürgeni, 2016 senesine nazaran 46% artqanını köstere. Bunı Sevastolopolstat esabatına esaslanaraq «İhtarlar» neşiri bildirmekte.
Aynı zamanda neşirniñ malümatına köre, 2016 senesi birisiniñ zorbalığından 7 insan öldürilgen olsa, 2017 senesiniñ ilk yarısında, artıq 10 kişi öldürilgen, yani öldirilüv sayısı 43% artqan.
Ayrıca «İhtarlar» yazğanına köre, infektsion ve parazit hastalıqlar sebebinden ölgenlerniñ sayısı 5% artqan (2016 ve 2017 seneleri sirasınen 60 ve 63 ölüm).
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qattı jel Şwçïnskidegi «Burabay» jazwın qulattı
KÖKŞETAW. QazAqparat - Aqmola oblısı awmağında bolğan qattı jel Şwçïnsk qalasındağı telemunaranıñ üstine ornatılğan «Burabay» jazwın qulattı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Qazannıñ 11-de orın alğan qattı jel AQŞ-tağı Gollïvwd jazwına uqsatıp ornatılğan «Burabay» jazwınıñ 4 ärpin qulatqan. Bwrabay awdanı äkimdiginiñ mälimeti boyınşa, jazw mindetti türde qalpına keltiriledi. Äzirge qalpına keltirw jumıstarın kim jäne qaşan qolğa alatını belgisiz.
Eske sala keteyik, «Burabay» jazwı ağımdağı jıldıñ şilde ayında demewşiler qarajatı esebinen Şwçïnsk qalasınıñ irgesindegi Bwrabay tawına ornatılğan bolatın. Jazwdıñ bïiktigi - 14 metr, al uzındığı 60 metrdi quraydı. Jazw tünde türli tüske boyanıp janıp turadı.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti
Bu maqale Ukraina terkibindeki muhtar cumhuriyet aqqındadır. Rusiye terkibindeki federatsiya subyekti içün Qırım Cumhuriyeti maqalesine baqıñız.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti, QMC (ukraince ABToHoMHa Pecпyблika KpиM, APK, rusça ABToHoMHaя Pecпyблиka KpыM, APK) Qırımda bulunğan Ukraina içinde bir muhtar cumhuriyettir. QMCniñ paytahtı – Aqmescit şeeridir.
Siyasiy qurum[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qırımdaki akimiyetniñ esas organları parlament (Yuqarı rada) ve ükümet (Nazirler Şurası). QMCde prezident rütbesi yoqtır. Nazirler Şurasınıñ reisi (baş nazir) Ukraina prezidentinen kelişkeninen Yuqarı Rada tarafından tayin etile. Nazirler Şurası da Yuqarı Rada tarafından teşkil etile. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Esas Qanunı 1998 senesi oktâbr 21-de QMC Yuqarı Radasınıñ ekinci sessiyasında qabul olundı.
Memuriy bölünmesi[deñiştir | kodunı deñiştir]


text:
Qırımda «Mayıs 3 künü mahkeme işi» çerçivesinde dörtünci teşebbüsçi yaqalandı. Şu mayıs künü biñlerce qırımtatarlar, Kiyevden qaytqan milliy lider Mustafa Cemilevni Ermeni Bazarda qarşılamaq içün keldiler. Noyabr 25 künü yaqalanğan Edem Ebulisov politsiya hadimine küç qullanğanında şeklene, eñ yaqın künleri mahkeme ötkerilip, cezası belgilenecek.
Oktâbrde şu iş çerçivesinde daa üç qırımtatar teşebbüsçisi yaqalanğan edi. Musa Apkerimov, Rustam Abdurahmanov, Tair Smedlâyevni 318-nci madde boyunca qabaatlanalar. Üçü de Aqmescitniñ taqiqat merkezinde tutulalar. Rusiyeli adliyeciler ve uquq qorçalayıcılar, bu iş Moskvada mayıs 6 künü açılğan «Bolotnaya mahkeme» işini añdırğanı ve siyasetnen qarışqanını bildireler.
Qırımda «Mayıs 3 künü işi» boyunca apis etilüvler oktâbrniñ ortasında başlandı, uquq qorçalayıcılar qayd etkenleri kibi, Mustafa Cemilevnen körüşken semetdeşlerge qanunsız miting ve politsiya hadimlerine boysunmağanları içün memuriy ceza ve para cöremelerni belgilediler. Oktâbrniñ 16-nda aqşam 24 yaşlı Musa Apkerimov yaqalandı. Onı cinaiy madde boyunca qabaatladılar, akimiyet vekiline qarşı küç qullanğan dep ayttılar. Taqiqatnıñ malümatına köre, Apkerimov politsiya hadiminiñ tizini yaralağan.
Qabaatlanğannıñ adliyecisi Cemil Temişev «Grani. Ru» neşirine bergen malümatqa köre, Apkerimov qabaatnı boynuna aldı, amma, bunı mahsus yapılmağanını ayttı.
Ekinci künü, noyabrniñ 17-nde daa bir qırımtatarı Rustam Abdurahmanov yaqalandı. Onı da 318-nci madde boyunca qabaatladılar, amma, onıñ küç qullanuvı politsiya hadiminiñ ayatına telükesiz edi, dep qayd etile.
Daa bir qaç künden soñ, oktâbrniñ 24-nde Qurultaynıñ teftiş komisiyası reberi Zair Smedlâyevniñ ağası Tair Smedlâyevni yaqaladılar.
Aman-aman bir aydan soñra, noyabrniñ 25-nde saba daa bir qırımtatar Edem Ebulisovnı yaqaladılar. Oña belgilenecek ceza boyunca mahkeme toplaşuvı yaqın künleri ötkerilecek. Yañı apis etilüv aqqında Tair Smedlâyevniñ adliyecisi Emil Kürbedinov Radio Svoboda-ğa şunı bildirdi:
– Maña yaqalanğannıñ soyları telefon etti. Noyabr 25 künü saba saat 9-da o maşinasını aydap kete ete, onı yaqaladılar, Taqiqat komitetine alıp ketirdiler, Rusiye Federatsiyasınıñ cinaiy kodeksiniñ 318-nci maddesiniñ 1-nci bölügi boyunca qabaatlaylar – «Akimiyet vekiline qarşı ketirilgen zarar, ayatına telükeli degil». Men bilgenime köre, onı bayraqnıñ sapı ile politsiya hadimini urğanında qabaatlaylar. Soñki kere men soylarınen tünevin üylede telefonlaştım, aytqanları kibi olarnıñ adliyecisi endi bar. 48 saat devamında oña cezanı belgilemek kerekler, taqiqatçılar apis etilüvini talap etecektirler.
Emil Kürbedinovnıñ fikirince, Edem Ebulisovnıñ işi o qorçalağan Tair Smedlâyevniñ işine beñzey. Smedlâyevni da politsiya hadimine zarar ketiriyuvinde qabaatlaylar:
– Taqiqatçılarnıñ qolunda, Tair Smedlâyev arbiy urbada bulunğan adamnıñ yaqasından ve omuzından tutqanını köstergen video bar. Başqa bir şey yapmay. Taqiqatçılar ise, arbiyli ağrılarnı duyganı cinaiy işniñ açıluvı içün yeterli, deyler. Aynı zamanda, zarar aqqında söz yürütilmey - dögüş, orta ya da yengil ağrılar degil – iç bir şey teninde qalmadı. Sadece, şu yeri ağırtqan eken. Biz izaat berdik, Smedlâyev bu adam kim olğanını bilmegeni ve oña qarşı küç qullanmağa istemeginini aytıp berdi. Betine urğanlardan soñ, kimnidir arbiy urbada yaqasından tutqanını tasdiqladı, şu adamnıñ uruvından qorçalanmağa istedi. Belki de silti onı, amma, men qorçalağan Smedlâyev, şu adam politsiya hadimi olğanını bilmey edi.
Şu vaqıt asılında Qırımda İçki işler Nazirligi bar edimi ya yoq belli degil. Men taqiqatçılarğa muracaat etip, bunı ögrenmege talap ettim, o adam İçki İşler Nazirliginiñ hadimi edimi ya yoq, Nazirliknin angi bölükleri mevcut edi. Çünki, Vladimir Vladimiroviç Putin özü aytqanı kibi, arbiy urbasını er angi tükânda satın almaq mümkün.
– Mayıs ayından soñ, yarım yıl keçti, ne içün bu iş kene de canlandırıldı?
– Tair Smedlâyevniñ mahkemesinden aldın, işbu mahkeme er şeyni kösterecek dep aytqan edim. Qırımda mahkemeniñ ne derecede adaletli olğanını numayış etecek. Taqiqat devamında adamnı serbestlikten marum etmek ve apis etmege sebep yoq edi. Em de mahkeme qapalı şekilde ötkerildi. İşte, siyasetniñ qarışqanı belli. 100 % siyasetnen bağlı. Bunı qarşılıq köstermege ıntılğanlarnı qorquzmaq içün yapalar.
– Bir çoq adam bu işni «Bolotnaya mahkeme işinen» teñeştire. Bu doğumı?
– Men «Boltnaya işinen» çoq tanış degilim, tek umumiy şeyler bilem. Amma, Moskvada yaşağan adliyecilernen mesleatlaşam, olar bu vaziyetni talil etken soñ, «Bolotnaya işine» oşay, dep aytalar: tamam şu usullar, şu yollar, taqiqatçılarnıñ areketleri de beñzey.
Emil Kürbedinovnıñ aytqanına köre, adliyeciler adaletniñ tiklenüvini talap etecekler, insan aqları boyunca Avropa mahkemesine de muracaat etmeleri mümkün, çünki Kürbedinov bildirgeni kibi, «bunıñ içün endi bir çoq sebep bar».
Meclis reisi muavini Nariman Celâl emin, «Mayıs 3 künü işi» siyasiy sebeplernen bağlı. Onıñ fikirince, başından taqiqatçılar qırımtatarlar sıñırnı bozğanlar, dep aytqan ediler, soñra adliyeviy añlaşılmamazlıqlardan sebep, politsiyağa qarşı küç qullanıldı dediler.
– Şahsen meni Rusiye Federatsiyasınıñ Qırımdaki Taqiqat komitetine çağırğanda, – dep añlata Nariman Celâl, – bu kibi sualler yañğıradı: «Siz sıñır yanında bulundıñızmı?» ve ilâhre. Biz o vaqıt birden bu kibi suallerni kestire edik, nasıl sıñır, qaysı bozuluvlar aqqında söz yürütesiñiz, dep. Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına köre, sıñır eki devlet arasında olğan añlaşma boyunca teşkil etile. Ukraina ve Rusiye arasında Ermeni Bazar şeeri yanında sıñırnıñ teşkil etilüvi aqqında añlaşma yoq. Onıñ içün, nasıl bozuluvlar aqqında söz yürütkenleri belli degil. Bu suallerden vazgeçip, adamlarnı politsiya hadimlerine qarşı küç qullanğanı sebebinden celp etip başladılar. Kene de sualler peyda ola: «Qaysı hadimler aqqında aytasıñız? Sabıq ukrain «Berkut» hadimlerimi?» Bağışlañız, amma, hadimlerniñ ekseriyeti ale daa ukrain vesiqalarınen yüreler. Bu insanlar kim olğanın biz de bilmek ister edik. Bu kibi adliyeviy añlaşılmamazlıqlar bir çoq suallerni doğuralar. Tabiy ki, bu siyasiy sımarış.
Nariman Celâl qayd etkni kibi, bu iş çerçivesinde Meclisniñ faal iştirakçilerniñ iç biri celp etilmedi, adiy qırımtatarlar mahkemege çekildi. Bunıñ bir qaç maqsadı olması mümkün, dey Nariman Celâl:
– Birinciden, akimiyet adamlar bu kibi aktsiyalarda iştirak etmege saqınsınlar, çünki cezalanacaqlar, dep numayiş etmege istey. Rusiye içün bu adiy al, deyler. Ukrainada vaziyet biraz başqa edi: akimiyet küçük qanun bozuluvlarına köz yuma edi. Rusiyede buña qarşı çıqalar, bütün numayışlar qoruyıcı organlar tarafından toqtatılalar. Ekinciden, Meclisnen ketseñiz, alıñız böyle olacaq, o sizni qorçalamaz, onıñ aktsiyalarına ketmeseñiz daa eyi olur, dep köstermege isteyler, yani, Meclis teşkil etken tedbirlerge barmaq havfsız olğanını qayd eteler.
Nariman Celâlnıñ tahminlerine köre, akimiyet «Mayıs 3 künü» işinen mümkün olğanı qadar faydalanacaq.
Mayıs 3 künü 2014 senesi biñlerce qırımtatarlar Ukraina ile memuriy sıñırğa kelip, Kiyevden qaytqan milily lider Mustafa Cemilevni qarşıladılar. Şaatlarnıñ malümatına binaen, toplaşqanlar sıñırnı keçmege tırıştılar, rusiyeli sıñırcılar başından olarnı yibermediler, dava açıldı, soñra qırımtatarlarğa sıñırnı keçmege imkân berdiler. Mustafa Cemilevni Qırımğa qoymadılar, çünki rusiyeli akimiyet ona 5 yıl içinde Rusiyege kelmege yasaq etti. Buña narazılıq kösterip, qırımtatarlarnıñ bir qısımı yollarnı qapattı. O vaqıt Cemilev vaziyetni kerginleştirmemege qarar aldı ve Kiyevge qaytmağa niyet etti, adamlar da dağıldılar.
Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov Kiyevde bulunıp halqnıñ aq-uquqları oğrunda küreş alıp baralar. Bildirgenlerine köre, Rusiye Qırımnı 1937 senesi repressiyalar zamanına qaytardı.
Qırımtatarlar Rusiye ordusında hızmet etmege red eteler, bu sebepten qorantalar Herson vilâyetine köçmeleri mümkün. Aynı zamanda, 450 qırımtatarı Milliy gvardiya ve ukrain ordusı terkibinde bulunalar.
Amma, Yuqarı Şurada qırımtatar halqınıñ yekân temsilcisi Mustafa Cemilev olacaq. Sovet ükümeti dissidenti,milliy lider «Pötr Poroşenko Blokunda» 5-nci yerde buluna edi, Refat Çubarov, şu siyasiy küçniñ cdvelinde 71 nomerası altında edi.
Şimdiki ukrain siyasetinde qırımtatar faktorı aqqında Berta Communications şirketiniñ reberi, siyasetşınas Taras Berezovets söz yürüte:
- Qırımtatar mevzusı ukrain siyasetinde ekinci dereceli yerde buluna. Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovdan ğayrı, bu mevzunen iç bir kimse oğraşmay. Çubarov endi bir qaç kere, 300 biñden ziyade qırımtatarlarğa cenk ilân etilip, olarnı qaçırğan, öldürgen, çekiştirgen mahsus taqımlar peyda etilgeni, amma ukrain siyasetçileri olarnıñ ihtiyaclarını körmemelikke urğanı sebebinden çorlanğan edi. Em de bu mevzunen ileri ukrain siyasetçilerni meraqlandırmaq içün nasıl tedbrler alınmaq kerekligini bilmeyim. İç bir siyasiy küç buña diqqat ayırmağanını köremiz.
Ukrain siyasetçilerniñ bu mevzunı kötermege istemegenleri, Taras Berezovetsniñ fikirince, şimdilik Qırımnı Ukrainağa qaytarmağa imkâniyetsizliginen bağlı.
- Siyasetçiler 2-3 yıldan soñ, 10 yıldan soñ, ne olacağını tüşünmeyler. Yaqın kelecekte, Qırımnı qaytarmağa imkân tapalmayıp, Qırım Ukrainanıñ bir qısımı olğanını ve anda 2 mln. vatandaş yaşağanını unutmağa tırışalar.
Siyasetşınas İgor Semivolos ise, qırımtatar yetekçileri ukrain akimiyetinden çoq közü qaytmadı dey, çünki olar Ukraina qarşılaşqan meselelerni doğru añlay.
- Közleri qaytqanını men duymayım, çünki qırımtatar siyasetçileri ukrain siyasiy ceryanlarını yahşı bileler, olar qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını yerine ketirmek içün qoşma areketler yapılacağına işanmay ediler. Şimdi er kes Ukrainanıñ şarqında yüz bergen vaziyetni al etmege tırışalar, Qırım boyunca munaqaşalarnı ükümet desteklegeni müim. Amma, Qırımnıñ özünde yüz bergen vaqialar da diqqatnı celp ete. Meclis, Qurultaynı ğayıp etmek, qoşma organlarnı meydanğa ketirmege tırışalar. Bunıñ episi Qırımdaki vaziyetke tesir etmesi mümkün.
İgor Semivolosnıñ fikirince, ukrain siyasetçileri Qırım meselesi aktual olğanını beş parlament firqasınıñ añlaşması tasdiqlay. Bu vesiqada, Qırımnıñ Ukrainağa qaytaruv meselesi müim vazifelerden biri olğanını tasdiqlay.
«Qırım qaytarılmasa, Ukrainanıñ kelecegi yoq. Bizim tesirimiz altında olmağan er şeyni kesip alsaq ta, yahşı yaşarmız, degenleri yañlış. Qırımnı unuttırmağa bermemek kerek. İşğal vaziyette Ukraina ve adaletke işanğan adamlar bar. Kendi halqı ögünde mesülietli olğanın bilgen ukraina ile olmağa isteyim», - dedi Meclis reisi Refat Çubarov «Fokus» mecmuasına.


text:
Aqmescit – İşğal etilgen Qırımnıñ Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatar faalleriniñ yaqalanması ve tintüvlerine yañı ğayret ile başladılar. Eki kün içinde arbiyler yarımadanıñ şimdiki reberligine qarşılıq köstergen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı, em de topraq meselesinen bağlı «narazılıq meydanlarınıñ» faal iştirakçisi Seydamet Gemecini yaqaladılar. Bundan ğayrı, Çiygoznıñ evinde bir qaç saat sürgen tintüv keçirildi, onıñ neticesinde para, bilgisayar tehnikası ve müceverler alındı. Qırım akimiyeti qanunnı bozğanlar mıtlaqa ceza alacağını ayta. Közetici ve ekspertlerniñ fikirince, qırımtatar faallerine basqı devam ete bile.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavininiñ evinde tintüv cuma künü, yanvar 30-da, yerli saatke köre saat 7:30 başlandı. Evde Ahtem Çiygoznıñ ömür arqadaşı Elmira Ablâlimova ve kiyevi İlyas bar ediler.
«Evge eki beyaz mikroavtobus keldi, silâlı, maskalı insanlar çıqıp, azbarğa kirdiler. Köpek avuldamağa ve olarnıñ üstüne atılmağa başladı. Köpekni atıp öldürecek ediler, amma men vaqtında çıqıp, köpekni olardan çekip aldım»,– dedi Qırım.Aqiqat mühbirine Çiygoznıñ kiyevi İlyas.
Arbiyler evge kirip, tintüv emrini seslendirdiler ve erkekni çıqmağa mecbur ettiler. «Olar pek qaba davranalar. Kendi şaatlarını da ketirdiler. Ne qıdırğanlarını aytmaylar», – dep açuvlana İlyas.
Saba saat 8-den başlap evniñ yanına Bağçasaray sakinleri, qomşu, regional meclis azaları ve faaller kelip başladılar. Rusiyeniñ acele tedbirler mahsus bölüginiñ (SOBR) silâlı hadimleri er keske evden 100-200 metrge qadar çetleşip, «taqiqat tedbirleriniñ keçirilmesine keder etmemege» ayttılar. Silâlı adamlarnıñ bir qısmı evniñ artında ösken ardıç çalılığında gizlenip otura edi. Ara-sıra olar oturğan yerlerini terk etken ediler.
«Rusiyeni añlamaq zordır... Evde ve umumen Qırımda olğanlarına inanmaysıñ. Bu basqı ile bizni qorquzacaq olalar. Lâkin bizni qorqutamazlar. Halqımız çoq şeyni kördi, buña da dayanırmız», – dep ayta Bağçasaray sakini Zodiye Saliyeva.
Meclis azaları: Basqığa baqmadan, Qırımdan ketmek mümkün degil
Vaqia yerinde bulunğan Bağçasaray rayon devlet memuriyetiniñ sabıq yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası İlmi Ümerov arbiylerniñ Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygozğa nisbeten yapqan areketlerini, şu cümleden, yanvar 30-da sabadan berli evinde keçirilgen tintüvni siyasiy sımarış dep adladı.
«Liderlerimiz Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa Qırımğa kiriş yasaq etilgen soñ, olardan soñ Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz kele edi. Menimce, Meclis azaları ve qırımtatar faallerine nisbeten areketlerniñ quvetleştirilmesini beklemek kerek», – dedi Ümerov.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ tışqı alâqalar bölüginiñ reberi Ali Hamzin de aynı fikirde. Onıñ aytqanına köre, qırımtatarlarğa yapılğan basqınıñ esas maqsadı – halq ekseriyetiniñ yarımadadan qıtaiy Ukrainağa köçip ketmesidir.
«Bu akimiyetniñ maqsadı belli – halqımızğa yarımadanı terk ettirmektir, bizni qorquzmaqtır. Bu sebepten men provokatsiyalarğa qulaq asmamağa, qorqmamağa, ve Qırımdan ketmemege çağıram», – dep qayd etti Hamzin.
«Çekiliñiz ve vaziyetni daa beter etmeñiz»
Altı saatten soñ Ahtem Çiygoznıñ qorantasına qoltutmağa kelgen adamlar evlerine qaytıp başladılar. Qalğanları evden tahminen yüz metrlik mesafede turmağa devam ete ediler – Rusiye arbiyleri yaqınlaşmağa bermediler. Elmira Ablâlimovanıñ anası Zera Ablâlimova bir qaç kere rica etse de, evge kirip olamadı.
«Qızım maña telefon etip, tintüv olğanını ve telefonnı tutıp alğanlarını ayttı, laf etip olamağanını bildirdi», – dep ayttı qadın. Silâlı adamlar oña araba qapusından çetleşip, vaziyetni daa beter etmemege tevsiye ettiler.
«Bizler bunıñ soñu ne olacaq baqmağa keldik. Qadın bir özü, bir qaç saatten berli. Şaatlar belli degil. Bu qanunğa köremi? Men akimiyetniñ aqlında ne olğanını bilmeyim, lâkin mından ketmemizni istese, böyle bir şey olmaycaq. Bizni qorquzmazlar. Qırımdan ğayrı vatanımız yoq. Bizler mından bir yerge ketmeycekmiz», – dep tüşüncelerinen paylaşa Çiygozlarnıñ qomşusı Elmira Ümerova.
Elmira Ablâlimova: meni adam, vatandaş, qırımtatarı, qadın ve islâm dinini kütken bir insan olaraq aşaladılar
10 saat sürgen tintüvden soñ uquq qoruyıcılar kettiler. Evge kirgen insanlar er şey darma-dağın etilgenini kördiler: mefruşat qırıldı, eşyalar dağıtıldı, taban alındı.
Qırımtatar Milliy Meclisi reis muavininiñ ömür arqadaşı Elmira Ablâlimova dedi ki, tintüv vaqtında arbiyler av patronı, ve «qurşunlarnı» taptılar, qadınnıñ olardan haberi yoq. Tintüv keçirilgende qadın evde bir özü edi, onıñ yanında tahminen on arbiy kişi tura edi.
«Tabannı aldılar, merdiven, ev bosağasını qırdılar, skemlelerni qırdılar. Tataristan ziyaretinde ediye etken hatıralıq paranı bile aldılar», – dedi Ablâlimova.
Onıñ aytqanına köre, tintüv «utanmaz, arsız ve qaba bir şekilde» keçirildi.
«Eki hadim, olardan biri – Qırım Cumhuriyeti İçki işler nazirliginiñ üyken vekâletlisi Aleksey Malivanets ve Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ üyken hadimi Andrey Kudaşov utanmayıp, meni insan, vatandaş, qırımtatarı, qadın ve islâm dinini kütken bir insan olaraq aşaladılar», – dep ayttı Elmira Ablâlimova.
Onıñ bildirgenine köre, o, taqiqatçığa bu adamlarnı tenbilemege rica etti. Lâkin onıñ areketleri olarnı bunı yapmağa zorlay degen cevap berildi.
Bundan ğayrı, Ablâlimovanıñ fikirince, Rusiye Cinaiy-protsessual kodeksiniñ tintüv vaqtında şaatlarnıñ qullanmasında bozuvlar oldı.
«Men şaat olaraq qomşularnı davet etmege talap etsem de, maña eki tanış olmağan insannı tanıttılar. Birisi Qarasuvbazar rayonından, ekincisi de Aqmescitten eken. Soyadı Lotkovskiy olğan şaat er kesniñ adını bile edi, demek ki, bu adam meraqlanğan bir şahıs edi. Bundan ğayrı, o, ğayet faal olıp, tehnikanı baqtı, tellerni qarıştıra edi, bu kene de onıñ alâqasını tasdıqlay, lâkin Rusiye Federatsiyasınıñ Cinaiy-protsessual kodeksine binaen, şaat olaraq alâqası olmağan bir insan olmalı», – dep ayta Çiygoznıñ apayı.
Ablâlimovanıñ fikirince, bütün bu areketler Rusiye Federatsiyası cinaiy-protsessual kodeksini boza. Onıñ aytqanına köre, tintüv protokolı ile adliyecisine muracaat etecek.
«Men oña bütün vesiqalarnı alıp ketecem – menim tenbilerim olğan protokol kopiyasını alacam. Menim içün eñ müimi şunda ki, yapqanlarım Ahtem Çiygozğa zarar ketirmesin», – dedi Elmira Ablâlimova.
Mahinatsiyalardan zarar kördimi?
Aqımdaki aftanıñ ortasında daa bir qırımtatar faali apiske alındı. Çarşenbe künü, yanvar 28-de, uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri «Sebat» cemaat teşkilâtınıñ idare azası, topraq meseleleri ile bağlı «narazılıq meydanlarınıñ» iştirakçisi Seydamet Gemecini yaqaladılar. Gemeciniñ ortaqları bildire ki, bunıñ sebebi «narazılıq meydanlarınıñ» diger iştirakçilerinden kelgen şikâyetler oldı. Olar «Sebat» teşkilâtınıñ idare azasını topraq mahinatsiyalarında qabaatlaylar.
Seydamet Gemecini eki ayğa apiske aldılar. «Sebat» teşkilâtı idaresiniñ daa bir azası Fazıl İbraimov dedi ki, imaye yaqalanğan insannı «Qırımda ğayet meşur insannıñ» şahsiy kefaleti ile azat etmege rica etti. «O, siyasetçi degil, daa ziyade hocalıq işlerine baqa. Pek yahşı bir adam. Qıyın vaziyetlerde bu adamdan yardım isteyim», – dep ayttı İbraimov, amma başqasınıñ adını aytmağa istemedi (15 minut saytınıñ metni alındı).
Lâkin mahkeme Gemecini azat etmedi. «Bir şey yapıp olamadıq. Taqiqat devamında eki aydır apiste olacaq», – dedi İbraimov. Şimdi, onıñ malümatına köre, adliyeci mahkeme qararına apellâtsiyanı azırlay. Bunı o «olmaycaq bir şey» dep adladı.
Gemeci uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri yapqan areketlerine narazılıq bildirmek içün açlıqnı ilân etti. Bu aqqında Qırımnıñ strategik tedqiqler İnstitutı Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Rusiye Baş prokurorı, Federal havfsızlıq hızmeti ve İçki işler nazirliginiñ yolbaşçıları, Rusiye Devlet Dumasınıñ reisi ve diger Rusiye memurlarına yazğan açıq mektübinde aytıla.
«Yaqalağanda Rusiye qanunları bozulğan edi. S.Gemecige nisbeten belgilengen apis cezası kibi ciddiy bir ceza sebepleri aydınlatılmadı. Seydamet Gemeci uquq qoruyıcı ve nezaret organlarğa kendi ve «Sebat» cemaat teşkilâtınıñ faaliyeti aqqında er daim malümat bere edi. Qırım uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri yapqan qanunsız areketlerge narazılıq köstermek içün Seydamet Gemeci açlıqnı ilân etti», – aytıla mektüpte.
Muracaatta qayd etile ki, «Seydamet Gemeciniñ yaqalanması oña ve «Sebat» cemaat teşkilâtına memuriy ve ruhiy basqı yapmaq içün Qırım akimiyeti tarafından teşkil etildi».
İnstitut reberligi bunıñnen bağlı acele qarar alınmasını ve, muracaatta yazılğanı kibi, «Rusiyeniñ qırımtatar vatanperverlerine büyük basqı yapılmasını» toqtatmağa çağıra.
Qayd etmeli ki, cumhuriyetniñ sabıq baş naziri Anatoliy Mogilev, soñra da cumhuriyet yolbaşçısınıñ vazifelerini eda etken Sergey Aksönovğa qoltutqan Seydamet Gemeci keçken sene dekabr ayında Qırım devlet şurasınıñ binası yanında piket ötkerilmesini ilân etken edi. Gemeciniñ bildirgenine köre, aktsiyağa «narazılıq meydanlarınıñ» iştirakçileri qoşulacaq edi. Olarnı «Devlet ya da belediye mal-mülkinde olğan topraq damartılarınıñ berilmesi aqqında» qanunnıñ qabul etilmesi açuvlandırdı.
Faal Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında dedi ki, qanunğa köre repatriantlarnıñ 80% topraq almaq aqqından marum qalacaq. «Sizler «narazılıq meydanlarınıñ» iştirakçilerinden orta statistik Rusiye vatandaşlarını yapacaq olasıñız, amma 1944 senesinden berli başımızdan keçirgenlerimizni köz ögüne almaysıñız: sürgünlik oldı, yaşağan köy ve şeerler, yaşağan evlerimiz qalmadı. Bizler qaytqan soñ bunı qaytarmadılar», – dep muracaat etti Devlet şurasınıñ deputatlarına Gemeci.
Lâkin «Sebat» idare azası ilân etken miting belli olmağan bir sebeplerden keçirilmedi.
Siyasetşınas: O vaqıt Qırım Rusiye Federatsiyasınıñ terkibinde degil edi
Qırım akimiyeti Seydamet Gemeciniñ yaqalanmasını izaatlamay. Aynı vaqıtta, olarnıñ fikirince, Ahtem Çiygoznıñ yaqalanması qanun ögünde er kes aynı olğanını ifadeler.
«Taqiqat keçirilgende onıñ sırlarını açmayıp, Ahtem Çiygoznıñ qabaat delilleri aqqında aytmağa olmay. Bu mesele prokuratura ve uquq qoruyıcı organlarğa aittir. Lâkin epimiz Meclis reberligi yıllar devamında kendi halqınıñ menfaatlarına qarşı ve qanunnı bozıp yapqanlarını bilemiz, lâkin Ukraina akimiyeti olarnı cezalamadı», – dep ayttı Qırım ükümetiniñ baş nazir muavini Ruslan Balbek «akimiyetke» yaqın olğan «Krıminform» agentligine.
Onıñ qayd etkenine köre, Meclis vekilleriniñ uquq bozuvları Qırım tarihınıñ Ukraina devrine ait olsa da, zarar körgenler yarımadada yaşamağa devam etip, adalet tiklenmesini talap eteler.
Qırım siyasetşınası Dmitriy Omelçuk qırımtatar faalleriniñ yaqalanmasını izaatlap, uquq tarafına diqqat ayırdı. «Olar uquqqa uymağan bir şey yapqan olsalar da, Qırım o vaqıt Rusiye Federatsiyasınıñ terkibinde degil edi, ve mesüliyetke çekecek birisi olsa, o da Ukraina olmalıdır, – dedi Omelçuk Qırım.Aqiqatqa. – Men iç bir kimseden olarnıñ apiske alınmasınıñ sebebini eşitip olamayım. Bu Rusiye Federatsiyasınıñ toprağı degil edi, Qırım o vaqıt Ukraina terkibinde edi».
Siyasetşınasnıñ fikirince, Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ yaqalanması, em de onıñ evinde keçirilgen tintüv «Meclis ve qırımtatar areketine basqı yapmaq, onı boysundırmaq ıntıluvı» ola.
«Qırımtatarlar arasında iş tutacaq diger insanlar bar, ve bular endi kerekmegenini kösterecek olalardır. Olar teslim olmaylar, şu sebepten olarğa nisbeten diger usullar qullanılacaq», – dep ayttı ekspert.
Omelçuknıñ fikirince, uquq qoruyıcı organlarnıñ bunıñ kibi areketleri devam ete bile.
«Akimiyetniñ tüşüncelerine bağlı: Meclisniñ telükesi barmı, onıñ qırımtatarlarnıñ ekseriyetine tesiri barmı ya da yoq?», – dedi Omelçuk.
Onıñ zanınca, «artıq tesiri olmağanını, telükesiz olğanını tüşünip başlağan soñ, bunıñ kibi areketler olmaycaq».
Metinde Qırım yarımadasında resmiy şekilde qullanılğan ıstılalar mevcut


text:
Litva prezidenti Dalâ Gribauskayte Rusiyeni Ukrainada «qanunğa qarşı istilâ areketlerinde» qabaatladı. Bu aqqında o BMT Baş Assambleyasında çıqışta bulunır eken bildirdi, – dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Gribauskayte dünya toplulığını Ukraina mustaqilligini qorumağa çağırdı.
The Washington Post gazetasında sentâbr 25-te neşir etilgen intervyüsında Dalâ Gribauskayte Rusiye Ukrainada özüni «terrorist» olaraq köstere ve qomşularını qorquza, dep ayttı.
Litva prezidenti Ğarpnı Ukrainağa qol tutuv liderligi olmağanında tenqid etti.
Rusiyeniñ Qırım işğali mart ayında Litva, Latviya ve Estoniyanı qasevetke daldırdı.
Bu üç cumhuriyet 1991 senesi mustaqilligini qazandılar. Olar NATO ve Avropa Birliginiñ azaları olalar.


text:
A.Bidenko "Ukraine NOW" brendini regional medialarğa taqdim etti
2018 senesi iyülniñ 2-de Kiyevde "Ukraina medialarında Ukraina-AB birleşmesi aqqında añlaşmanıñ doğru açıqlanması" leyhası çerçivesinde teşkil olunğan regional kütleviy haber vastaları içün profil nazirliklerniñ vekilleri ile matbuat brifingi keçti.
Tedbir çerçivesinde Ukraina haber siyaseti Nazirliginiñ devlet kâtibi Artem Bidenko jurnalistlerge dünyada Ukraina populârlaşmasından tedbirler aqqında aytıp berdi. Hususan, o, HSN işi çerçivesinde işlep çıqarılğan "Ukraine NOW" brendini taqdim etti.
"Bu brend esnasında artıq Ukraina boyunca bütün ükümet kommunikatsiyası keçirile. O, endi halqara meydanda devletimizniñ ileriletilmesi baqışından öz effektivligini kösterdi", - dep, qayd etti A.Bidenko.
Bundan ğayrı, tedbirde Avropa ve avropaatlantik integratsiya meselelerinden Vitse-baş nazir İvanna Klimpuş-Tsintsadze ve Tış işler Naziriniñ muavini Ölena Zerkal iştirak ettiler.
"Ukraina medialarında Ukraina-AB birleşmesi aqqında añlaşmanıñ doğru açıqlanması" leyhasını "İnternyü-Ukraina" ve "Leva birligi" ukrain grajdan teşkilâtlarınen Poloniyanıñ halqara birdemlik fondu ömürge keçireler.
Cedvel


text:
Qazaqstanda mektep formasınıñ ulttıq standartı bekitildi
ASTANA. QazAqparat - Ağımdağı jıldıñ soñına deyin elimizde 3 jeñil önerkäsip käsipornı iske qosıladı. Bul twralı bügin QR Ïnvestïcïyalar jäne damw mïnïstrligi Ïndwstrïyalıq damw jäne önerkäsiptik qawipsizdik komïtetiniñ törağası Almas Batanov ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
«Jeñil önerkäsipte de jağımdı dïnamïka bayqalıp, ösim 1,5 payızdı quradı. «Wnïversal» JŞS polïpropïlen önimderin öndirw kölemin 50 payızğa arttırıp, Resey men Qırğızstanğa önim jetkize bastadı. «AGF grwpp» fabrïkası qazirgi waqıtta IKEA xalıqaralıq brendi üşin toqıma önimderin öndirwde. Sonıñ esebinen tösek jaymaların öndirw kölemi eki jarım esege arttı», - dedi ol.
Komïtet basşısınıñ dereginşe, Resey, Qırğızstan, Täjikstan, Germanïya sïyaqtı elderge «Bal Tekstïl» kilem fabrïkasınıñ kilemderiniñ eksportı 43 payığa östi.
«Odan özge, balalarğa arnalğan buyımdardıñ sapası men qawipsizdigin arttırw maqsatında orta bilim berw uyımdarına arnalğan mektep formasınıñ ulttıq standartı äzirlenip, bekitildi. «Oñtüstik» arnayı ekonomïkalıq aymağınıñ awmağında osı jıldıñ şilde ayında sülgiler men monşa xalattarın tigetin «TumarTextile» JŞS jobası iske qosıldı. «LuxShoes» JŞS-nıñ ayaq kïim öndirisi boyınşa jobası iske qosılw satısında tur. 2018 jıldıñ soñına deyin jeñil önerkäsiptiñ 3 jobasın iske qosw josparlanıp otır», - dedi Almas Batanov.


text:
Qırımda mart 30-da mahkeme oturışında Aqmescitte uquq qoruyıcılar tarafından yaqalanğan faal Belâl Adilovğa nisbeten alınacaq tedbirler belgilenecektir. Bunı advokat Edem Semedlâyev aydınlattı.
«10 saat devamında müşterim Kiyev rayonınıñ Taqiqat komitetinde bulundı. Soñra vaqtınca tutuv izolâtorına yolladılar, 91-inci maddege köre yaqalav protokolı tizildi, mart 30-da alınacaq tedbirlerni belgileycek mahkeme olacaqtır», – dep tarif etti Semedlâyev Facebooktaki «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ saifesinde derc etilgen videoda.
Advokatnıñ aytqanına köre, Adilovnı Bavurçıda (Kamenkada) olğan tintüvler vaqtında politsiya hadimleriniñ qorantalarını qorqutqanınen qabaatlaylar.
Qırımda Belâl Adilovnıñ qaçırılmasını körgen Rustem Muyedinov bildirdi ki, politsiyanıñ Jeleznodorojnıy rayon bölüginde insan qaçırılğanına dair arizasını qabul etmek yerine onı sorğuğa çektiler.
Çarşenbe künü, mart 29-da, Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı şurasınıñ binası ögünde belgisiz maskalı insanlar Belâl Adilovnı yaqaladı.
Adiseni videoğa çıqarğan şaatnıñ telefonını atıp, Adilovnıñ özüni mikroavtobusqa mindirip alıp kettiler. Soñki malümatlarğa köre, yaqalanğan insan Qırımdaki Taqiqat komitetiniñ Rusiye idaresinde buluna.
Advokat Emil Kürbedinovnıñ bildirgenine köre, Adilov Rusiye Ceza kodeksiniñ 318-inci maddesi boyunca qabaatlana – akimiyet vekiline qarşı zorbalıq ya da telüke qullanması.
Qırım Rusiye kontroli altına keçken soñ yarımadada FSB jurnalist, advokat, cemaat erbabı ve qırımtatarlarnı sorğuğa çekip, evlerinde tintüvler keçire.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, basqı kösterilmesini toqtatmağa çağırdı.


text:
Awrupa krizisı
Global’ perspektiva 8
Global' perspektiva 8
Professor doktor Qudrät BÜLBÜL yazması
Awrupanıñ krizisı
Küz aldına kiteregez, üzegez yäşägän ildä 5 xristian yäisä yähüd yandırıp üterelsä dönya nindi reakśiya kürsäter ide? Franśiyada 2017 nçe yılnıñ 3 nçe oktyabrendä ut törtü näticäsendä 3 se törek bulu belän bergä 5 möselman yanıp ülde. Uylap qarağız ilegezdäge çirkäwlärgä ,sinagogalarğa här yıl distälärçä höcüm yasalsa närsä bulır? Germaniyada 2015 nçe yılnıñ soñğı çiregendä mäçetlärgä 24 höcüm yasaldı.
Ber genä ildä dä älbättä mondıy närsäneñ buluın beräw dä telämäs. Mondıy soraw birü ük keşeneñ küñelen ärnetä. Ämma mondıy waqıyğalar üzegez yäşägän ildä bulsa ilegezneñ ışanıçsızlığı ,xaq-xoquq häm irek bozular ,törle yäşäw räweşlärenä qurqınıç yanawı dönyağa citkereler ,böten keşelärneñ xäterlänenä uyılıp qalır ide. Sez dä oyattan iyelgän başığıznı kütärä almaslıq xälgä kiler idegez. Ämma borçılmağız, bolar sezneñ ilegezdä tügel, Awrupa illärendä küzätelä. Şuña kürä monı sez dä dönya da abaylap betermi, kürmi.
Qıymmätlär tudırğan Awrupa
Awrupa yaqın waqıtlarğa qadär bolay tügel ide. Ayıruça İkençe bötendönya suğışınıñ mixnätläre belän xezmättäşlekkä ,ike yaqlı añlayışqa, urtaqlaşuğa basım yasağan Awrupa ide. Mondıy uñay kön tärtibe häm qaraş Awrupa Berlegen barlıqqa kiterde.Awrupa Berlege dä pozitiv kön tärtibe häm xezmättäşlek belän üz êçendä häm töbägendä faşizm, naśizm kebek rasaçı totışlarnı beterü, demokratik qiymmätlärne täşwiq’ itü, keşe xoquqları , xoquqnıñ östenlege, sośial’ häm iq’tisadıy ireklärne kamilläşterü ölkälärendä şaqtıy alğarış täêmin itte.
Bügenge köndä bu qıymmatlärne beräm-beräm beterügä yöz totsa da Awrupa Berlegeneñ yaqın däwerdäge bu qıymmätlärgä kertkän öleşen kire qağıp bulmıy. Gärçä Djordj Fridman “Awrupa krizisı” isemle xezmätendä 1945 - 1991 nçe yıllar arasında Awrupa ireşkän uñışnı Awrupa belän tügel, Amerika Quşma Ştatları häm Rusiyäneñ Awrupağa tınıçlıq,solıx kiterüe belän açıqlasa da min ber ük fikerdä tügel. Awrupanıñ qayğı-xäsrätlärdän sabaq alıp tağın da prinśipial’ säyäsätlär buldıruın häm töbägenä uñay yoğıntısın inqar’ itü mömkin tügel.
Üz êçenä biklangän,qurqularına birelgän,yanaw tudırğan Awrupa
Bügenge köndä qızğanıç mondıy Awrupa yuq. Könnän kön çit il keşesenä,qaçaqlarğa qarata doşmanlıq arta bara Awrupada. Faşistik häm naśist partiyälär könnan kön tawışların arttıra. Rasaçı partiyälär isä xakimiyät urtağı wäzğıyätendä. Aqıllı fiker yörtkän liderlar kimi bara ,vizionsız liderlarnıñ sanı isä arta. Törle yäşäw räweşlärenä, alarnıñ ğıybadätxanälärenä yasalğan höcümnär yañalıq tügel.
Cämäğät’çelek tikşerenüläre möhacirlärneñ könnän kön tağın da çitläşterelüen kürsäta.
Säyäsi partiyälär ilne tağın da yaxşı xälgä kiterü belän bäyle uñay kön tärtibe belän tügel dä möhacirlärgä qarşı bulu belän bäyle tiskäre kön tärtibe belän xakimiyätkä kilü öçen tırışa. Avstriya misalında bulğanı kebek möhacir kitermäw süze birep ber partiya xakimiyätkä kilä ala. Avstriyanıñ möhacir “yanawı”nıñ Törkiyäneñ 1%ı da bulmawın uylağanda Awrupanıñ nindi qurquğa täslim buluı bik açıq kürenä. Törkiyädäge 3 million yarım möhacirneñ 1%ı 35 meñ täşkil itä.
Raśionallekne yuğaltu
İllär waqıt-waqıt mondıy krizislar kiçerergä mömkin. Mondıy wäzğiyät’lärdä däwlät oyışmaları häm vizionlı, küzallawlı liderlar aqıllı fiker yörtügä nigezlängän säyäsätlär buldırıp krizisnıñ tiränäyün tuqtata.Mömkin bulğanda illären krizistan çığara.
Ämma möhacirlärgä , möselmannarğa, töreklärgä kürsätkän reakśiyälärgä ,daimi räweştä alarnı ğayepläwçe totışların küz uñında totqanda Awrupanıñ aqılğa sıymaslıq totış kürsätüen äytergä mömkin. Äye,bügenge köndä üz – üzenä ışanıçın, raśionallegen yuğaltqan Awrupa belän oçraşabız.
Awrupa problemalarnı möhacirlär östenä taşlamasqa tiyeş
Bu wäzğiyät’ nigezdä Awrupanıñ krizisı. Möhacirlär, möselmannar, töreklär ozaq waqıtlar Awrupada yäşi. Bügenge köndä sannarı küpkä artmadı. Möhacir törkemnär yäşäw räweşlären dä küpkä üzgärtmäde. Awrupa urtaq qiymmätlär tudırğan däwerdä bu cämğiyät’lärgä bik uñay totış kürsätkän bulsa ,xäzerge waqıtta tağın da ğayepläwçe häm çitläşterüçe tel qullana ikän problemanıñ Awrupada buluın äytergä kiräk.Krizisnıñ nigezendä Awrupada küzätelgän iq’tisadi torğınlıq, global’läşüdän citärlek däräcädä qazana almaw häm Awrupanıñ küp üzañlı, plyuralist ütkäne yata.
Awrupa İkençe bötendönya suğışınnan êlek tä yänä oxşaş krizisqa kergän ide. Qıyınlıq säbäbe belän üz krizisın kürä almağan Awrupa yähüdlärne problema itep kürsätä başladı.Törlelektän qurıqqan häm tora bara yanaw ,qurqınıç añlayışın arttırğan Awrupa üz krizisın yähüdlärdä kürergä mataştı. Yähüdlärgä başqarılğannardan soñ Awrupanıñ İkençe bötendönya suğışı belän üzen, töbägen häm dönyanı utqa saluı krizisnıñ yähüdlär belän bäyle bulmawın bik açıq kürsätte. Ämma Awrupanıñ üz xatasın kürmäweneñ böten awırlığı dönya östenä töşte.
Awrupa bügenge köndä dä möhacirlär häm möselmannar aşa üze häm üz kiläçäge xaqında bäxäsläşä. Möhacirlärgä häm möselmannarğa qarata çikläwçe säyäsätlär alıp bara. Alarğa, yäşäw räweşlärenä,ğıybadätxanälärenä yasalğan höcümnär kürmämeşkä sabışıla. Awrupalı intellektuallar ,zıyalılar häm däwlät êşlekleläreneñ tarixi häm ütergeç xatanı qabatlamaw öçen problemanı bik yaxşı añlawları zarur.
Awrupa bu krizisnı çişä alırmı? Monıñ öçen berence çiratta krizisnıñ möhacirlär, möselmannar yäisä töreklär bulmawın, üz krizisı buluın kürüe ,añlawı, qabul itüe kiräk. Awrupanıñ üz krizisın xäl itä aluına minem bik ömetem yuq. Ämma bu xaqta başqa ber yazmada süz alıp barırbız.
Professor doktor Qudrät BÜLBÜL - Änkara Yıldırım Beyazıt universitetınıñ säyäsi belemnär fakul'tetı dekanı.


text:
Qırım ilhaq etilgenden soñ, Rusiyeniñ repressiyaları ep quvetleşe. Bunı qırımtatar Milliy Meclisi yolbaşçısınıñ muavini İlmi Umerov, dekabrniñ 4-nde Kyivde ötkerilgen «Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgeninden berli yapqan repressiyalar ensiklopediyası» adlı tedqiqatnıñ tanıtuvı esanasında beyan etti, dep bildire Qırım.Aqiqatnıñ muhbiri.
«Qırımdaki insanlar repressiya yuvağını is ete. Dersin ki, pek basit şeyden başlandı. Biz alışıp kelgen tedbirlerniñ keçirilmesi yasaqlandı. Ondan soñ Qırımğa, qırımtatar halqınıñ liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnı kirsetmey başladılar. Artından cinaiy işler açılıp başladı. Birinciler sırasında – «3 mayıs işi». Ondan soñ, «26 fevral işi»,«Hizb ut-Tahrir işi», 280 maddeniñ birinci qısmına binaen - men, Nikolay Semena ve Kadırov kirgen, ekstremizm boyunca açılğan bir gruppa cinaiy işler», – dey Umerov.
Onıñ sözlerine köre, bu işlerniñ epsi qırımlılarnı qorquzmaq maqsadınen yapıla.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov Qırımda eki yıl yaşav tarzındaki koloniyada qaluv cezasına mahküm etilgen edi. Bunıñnen beraber, Umerovğa eki yıl devamında açıq faaliyetnen oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqış yapması yasaqlandı.Umerov açıq menbalarda yapılğan separatizmge çağıruv yapmaqta qabaatlandı. O, oña qarşı açılğan cinaiy işni, siyasiy maqsatlı iş dep tanıy.
Rusiye akimiyeti, İlmi Umerovnı ve Qırımda mahküm etilgen qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı azat etip, oktâbrniñ 25-nde Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umerovnen Çiygoz Kyivge keldiler.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.