text:
Xabarovsk
Xabarovsk (1893 jılg'a shekem Xabarovka) — Rossiya Federatsiyasındag'ı qala. (1880 j.dan), Xabarovsk u'lkesi orayı, Amur da'ryasının' on' jag'asındag'ı port. Uzaq shıg'ıstın' a'hmiyetli transport jolları tu'yini. Temir jol stansiyası. Aeroport bar. Xalqı sanı 583,1 mın' adam (2002). qala 1858 jıldan Xabarovka a'skeriy postı tiykarında payda bolg'an, 1880 jıldan Primorye wa'layatının' administrativ orayı. 1884 jıldan Priamurye general-gubernatorlıg'ı orayı. 1893 jıldan worıs sayaxatshısı Ye.P.Xabarov sharapına X. dep atalg'an. 1902 jılda Xabarovskda "Arsenal" a'skeriy zavodı qurılg'an. 1904 jıldan Amur a'skeriy flotının' bazası. 20-a. baslarında X. Uzoq shıg'ıstın' iri sawda orayına aylandı. 1926—38 jıllarda Uzaq shıg'ıs u'lkesı orayı. Mashinasazlıq ha'm metallsazlıq (stanoksazlıq, kemasazlıq ha'm keme on'law, kabel ha'm b. zavodlar), neftdi qayta islew, jenil, azıq-awqat sanaatı ka'rxanaları bar; qurılıs materialları islep shıg'arıladı, ximiyafarmatsevtika zavodı xizmet ko'rsetedi. 8 joqarı oqıw jurtı, 7 u'n-t institut, 3 teatr, u'lketanıw, a'debiyat, muzeyler, teleoray bar. qala a'tirapinda 3 sanatoriya, dem alıw orayı bar.


c: text/html

text:
Brooks Feil | 733 Followersصورة 2 Sınıf Türkçe öğrenci çalışma Kitabı Cevapları
| إطلع على كل التحديثات 79 صور عن 2 sınıf türkçe öğrenci çalışma kitabı cevapları
من عند 77 .المستخدمين 2.Sınıf Türkçe Bakanlık Destek Kitabı Öğrenci Çalışma Kitabı pdf, 2. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları 2022, 2. Sınıf Meb Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları, 2. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları ADA Yayınları, 2. Sınıf Dikey Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları, 2. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları Meb Yayınları, 2. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Ada Matbaacılık, Meb Yayınları 2. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Çözümleri ve, 2. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları KOZA Yayıncılık – Forum Sınıf, 2. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları ADA Yayınları. نقوم بجمع أفضل الصور من مصادر مختلفة نشرها العديد من المستخدمين حول 2 sınıf türkçe öğrenci çalışma kitabı cevapları.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İyülniñ 10-unda Qırımda 24 COVID-19 adisesi qayd etildi, bunı Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov haber etti.
Onıñ aytqanına köre, 24-ten 12 adise - ketirilgen, dörtü epidemiyağa qarşı tedbirler keçirilgende aydın oldı, daa yedisi - adamlar tibbiy yardımğa muracaat etkende qayd etildi, birisi - sağlam şahışlarnıñ skrininginde belli oldı.
"Umumen Qırımda 855 yañı koronavirus infektsiyası qayd etildi. Olardan 53-ü - çetelden ketirildi, 99-ı - Rusiyeden, 616-sı - adamlar tibbiy yardımğa muracaat etkende qayd etildi, 87-si - sağlam şahışlarnıñ skrininginde belli oldı", - yazdı Aksönov Fecebook saifesinde.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bügin äkimdiktiñ resmi şarasınan keyin qoğam belsendileri men qala twrğındarı 1986 jılğı Jeltoqsan men 2011 jılı bolğan Jañaözen oqiğasınıñ qwrbandarın eske alu üşin Almatıdağı Respublika alañına jinaldı. Türli wranmen şıqqan şeruge keminde üş jüzden astam adam qatıstı. Bwl jolı da arnayı jasaq azamattıq qoğamda belsendiligimen tanılğan eki birdey toptı qorşauğa alıp, tosqauıl jasap baqtı.
Täuelsizdik küni 10.00-de «Täuelsizdik» monumentine gül şoqtarın qoyuğa arnalğan saltanattı räsimine Almatı qalasınıñ äkimi B.Sağıntaev, qala mäslihatınıñ hatşısı Q.Qazanbaev, «Nur Otan» partiyası qalalıq filialı törağasınıñ birinşi orınbasarı S.Kankurov, Qazaqstan halqı Assambleyasınıñ qalalıq qoğamdıq kelisim keñesiniñ törağası A.Şardinov, qalanıñ Qoğamdıq keñesiniñ törağası R.Alşanov, qalalıq ardagerler keñesiniñ törağası A.Bijanov, Jeltoqsan qauımdastıqtarınıñ basşıları, qoğamdıq jäne jastar wyımdarınıñ ökilderi qatıstı.
Sağıntaev bastağan şeneunikter korpusı azmattıq qoğam belsendileri kelerin bildi me, äyteuir sözin qısqa qayırdı da, tezdetip qaytıp ketti. Foto: Almatı qalasınıñ äkimdigi
Ülken tehnikalıq qoldaumen merekelik şara sarınında ötken jiındı äkimdikpen qomaqtı qarajatqa birlesip jwmıs isteytin Almatı telearnası tikeley efirde körsetti.
Qala twrğındarı eskertkiş tübine kelip, gül şoqtarın qoyıp, estelikke suretke tüsti. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Äkimdik ötkizgen is-şaradan keyin Respublika alañın küştik qwrılım ökilderi men şeneunikter toruıldap jürdi.
Jeltoqsan oqiğası bolğan alañğa tağzım etuge tek äkimdik ya oppoziciya küşteri ğana emes, jekelegen azamattar da kelip jattı. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Sağat 12.00 şamasında oppoziciyalıq jäne täuelsiz qozğalıstardıñ akciyaları bastaldı. Atap aytqanda, Jeltoqsan oqiğalarınıñ qwrbandarın eske alu monumentine Demokratiyalıq partiya qwruğa talpınğan bastamaşıl toptıñ basşısı Janbolat Mamay men onıñ jaqtastarı keldi.
Dempartiyanı qwrudı közdeytin bastamaşıl top ökilderi monumentke bettep baradı. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Sayasi top ökilderi aldımen marqwmdardıñ ruhına qwran bağıştap, gül şoqtarın qoydı.
Jeltoqsanşılar men Dempartiya, azamattar Täuelsizdik qwrbandarına dwğa etti. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Dempartiya jetekşisi Janbolat Mamay: «Jañaözen qasireti eşqaşan wmıtılmaydı. Halıqqa oq atuğa bwyrıq bergender jazalanuı tiis. Küresu kerek. Äkimşilik miting ötkizbeñder deydi. Eger Jeltoqsan men Jañaözen qwrbandarın eske ala almasaq, qanday memleket bolğanımız?» – dedi.
Dempartiya jetekşisi Janbolat Mamay jaqtastarınıñ ortasında söylep twr. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Jinalğandar ärtürli sayasi lozung jazılğan plakattar wstap twrdı.
Sayasi talaptarın wstap twrğan belsendiler. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Dempartiya bastamaşıl tobınıñ ökilderi söylep jatqanda «Jeltoqsan-86 – Täuelsizdik qırandarı» qozğalısınıñ törayımı Gülbahram Jünis jarısa söylep, janjal tua jazdadı.
«Jeltoqsan-86 – Täuelsizdik qırandarı» qozğalısınıñ törayımı Gülbahram Jünis. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Sonday-aq Respublika alañına «Oyan, Qazaqstan!» jastar qozğalısınıñ ökilderi de jinaldı. Alayda, olardı arnayı jasaq qorşauğa aldı. Birer uaqıttan keyin alañ mañına avtozaktar qoyılıp, äkimdik ökilderi şerudi toqtatudı birneşe märte talap etti.
Jastardan qwralğan "Oyan, Qazaqstan!" azamattıq qozğalısınan 40 şaqtı adam beybit marşın alañ mañınan bastadı. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Miting bwl jolı da türli arandatuşılarsız ötken joq. Olar «Oyan, Qazaqstan!» ökilderiniñ qolındağı plakattardı jırtıp, tosqauıl boluğa tırıstı. Al Dempartiya belsendileriniñ öz jaqtastarımen biriguine joldı bögegen arnayı jasaq jol bergen joq.
Qozğalıs müşeleriniñ narazılıq akciyasına şüylikkenderdiñ arasındağı äyel öziniñ uäjin aytıp twrğan säti. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Osılayşa, jasaq qorşauğa alğan eki top «Nwrswltansız Qazaqstan», «Nwrswltan, Otanımdı jeme!», «Wmıtpaymız, keşirmeymiz!», «Oyan, Qazaqstan!», «Jañaözen oqiğası wmıtılmaydı!», «El basınan şiridi» dep wrandadı.
Qozğalıs müşeleri arnayı jasaq qwrğan şepke betpe-bet kelgen mezettegi körinis. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Oyanqazaqstandıqtardı "qarsı alğan" arnayı jasaq birden şep qwrdı. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Tüski 12.00-den sağat 14:35-ke deyin qozğalıs müşeleri arnayı jasaqtıñ şebinde twrdı. Dese de jastar toqtausız öz talaptarın dauıstap aytıp jattı.
"Nwrswltan, otanımdı jemeşi" degen jazuı bar plakat wstağan belsendi. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Äkimniñ orınbasarı Erjan Babaqwmarov pen qalalıq qoğamdıq keñestiñ törağası Rahman Alşanov, prokuror ökili ädettegidey tarauğa ündep, şaranıñ zañsızdığın aytıp baqtı.
Şeneunikter birneşe märte jinalğandardı tarauğa ündedi. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Qozğalıs müşesi, belsendi Äsem Japişeva arnayı jasaqqa qarata "halıqtan şıqqanın eske aluğa" qajettigin söz etti. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Policiya alañnıñ Jeltoqsan jäne bwrınğı Furmanov köşeleri jağın japqan. Kölik qozğalısı şekteldi. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Belsendi jastar 2,5 sağattan artıq uaqıt arnayı jasaqtıñ qorşauında qaluğa mäjbür boldı. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Äskeriler oyanqazaqstandıqtarğa qaray bet alğan Dempartiya müşelerin de birneşe sağat qorşauda wstadı. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Qozğalıs müşeleri ironiyağa negizdelgen lozungter aytıp, än şırqadı. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Azamattar öz talaptarın plakattarğa jazıp äkelgen. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Jiın barısın küştik qwrılım ökilderinen basqa ärtürli qarapayım kiingen adamdar baqılap, äldekimge esep berip jürdi. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Birneşe kün bwrın äleumettik jeli arqılı beybit şeruge şaqırğan belsendiler tikeley efirden habar tarattı. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Arnayı jasaqtıñ qorşauında qalğan Dempartiya. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Belgili qoğam qayratkeri, jurnalist Rısbek Särsenbaywlı äkim orınbasarı Erjan Babaqwmarovqa jastardıñ jolın bögemey, bosatudı talap etti. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Qozğalıs belsendileri kezektesip dıbıszoraytqışpen öz talabın jetkizuge tırıstı. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Arnayı jasaqtıñ tabanında qalğan qozğalıs broşyurası. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Arnayı jasaq pen äkimdik ökilderi eşbir karantindik şarağa män bermedi. Äskeriler uaqıt öte şeñberdiñ ayasın tarılta berdi. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Jastar
«Şındıqtıñ şırağı sönbeydi», «Nwr Otan, otanımdı jeme!», «Olar ketedi, biz qalamız», «Jiber!», «El basınan şiridi» dep wrandastı.
Policiya alañ mañına özge azamattardı juıtpadı. Twrğındardıñ biri policeyge elde qalıptasqan jağdayğa janı auıratının aytıp, közine jas aldı. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Jiın barısınan. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Eki jarım sağat boyı jasaqtıñ qwrsauında bolğan belsendiler aqırı bosap şığıp, bwrınğı Furmanov dañğılımen jürip ötip, monumentke qaray jol tartı. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Degenmen Täuelsizdik monumentine aparar alleyanı boylay köterilgen jastardıñ jolın arnayı jasaq kesti. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Alañğa jetpey aldınan tosqauıl jasağan jasaqtıñ janında Äsem Japişeva ayaq jazıp otır. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Arnayı jasaq ökilderi tilşilerdiñ jolın birneşe ret bögedi. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Alañğa barar jolı jabılğan jastar marştı Dostıq-Abay dañğıldarınıñ qiılısındağı Abay eskertkişiniñ tübinde ayaqtadı. Almatı qalası. 16 jeltoqsan 2020 jıl. Foto: Asan Anarbaywlı / QT
Osığan deyin Dempartiyanıñ bastamaşıl tobı men «Bäse» oppoziciyalıq arnası jäne «Oyan, Qazaqstan!» azamattıq qozğalısı äleumettik jelilerde 16 jeltoqsan kündiz 12.00-ge Respublika alañında täuelsizdik qwrbandarın eske alıp, sayasi talaptar boyınşa beybit jiın ötkizetinin habarlap, köpşilikti şaqırğan.
1986 jılı jeltoqsanda Sovet odağı kommunistik partiyası Dinmwhamed Qonaevtı Qazaq SSR kompartiyasınıñ birinşi hatşısı qızmetinen bosatıp, ornına bwrın Reseydiñ Ul'yanov oblısın basqarğan, Qazaqstan halqına beytanıs Gennadiy Kolbindi tağayındauı jastardıñ narazılığın tudırdı. Qazaqstannıñ jaña tarihına Jeltoqsan oqiğası degen ataumen engen jastardıñ beybit qozğalısın sovet ükimeti qatıgezdikpen basıp-janşıdı.
2011 jılı 16 jeltoqsanda Mañğıstau oblısındağı Jañaözen qalasında eñbek jağdayın jaqsartudı talap etken mwnayşılardıñ birneşe ayğa jalğasqan beybit narazılıq akciyasın policiya oq atıp taratqan. Resmi mälimet boyınşa, «Jañaözen oqiğası» kezinde 17 adam köz jwmğan.
"The Qazaq Times"


text:
Qırımtatar rejissöri Nariman Aliyevniñ "Evge" filmi, Ukrainadan Amerika Kino akademiyasınıñ "Oscar" mukâfatına namzetlendi. Bunı Ukraina Oscar komiteti bildire.
"Ukraina Oscar komiteti, Ukrainadan nazmet olacaq filmni sayladı - "Evge" filmi, rej. Nariman Aliyev. Film taqımını tebrikleymiz!", - denile komitet matbuat hızmetiniñ Facebook saifesinde.
Daa evel «Evge» filmi Odesa halqara kinofestivaliniñ Grand Prix mukâfatını aldı. «Evge» filminiñ ukrain premyerası Odesa kinofestivalinde iyülniñ 14-nde oldı. Levha noyabrniñ 7-nde Ukrainada kösterilecektir.
«Evge» levhası qırımtatarı Mustafa aqqında tarif ete. Eki oğlu Qırım işğalinden soñ Kyivge ketti. Büyük oğlu Nazim vefat ete, babası onı Qırımğa alıp, musulman ananelerine köre defin etmek ve küçük oğlu Alimni evge qaytarmaq içün paytahtqa yol ala.
Daa evel qırımtatar rejissöri Nariman Aliyevniñ «Evge» levhası Bükreşteki halqara kinofestivalinde eñ eyi film mukâfatını aldı.
Nariman Aliyev — qırımtatar rejissöri, «Qırım ikâyeleriniñ» (qısqa levha) müellifi. «Sensiz» filmi 66-ncı Berlin kinofestivaliniñ Generation 14+ çerçivesinde taqdim etilgen edi. Aliyev öz işlerinde qırımtatarlarnıñ qoranta munasebetlerini, anane ve turmuşını köstere.


text:
Ukraina şarqında qazağa oğrağan «Boing» yolcularınıñ şahsiy eşyaları ile uçaq Harkovdan Felemenkke yol aldı.
Bunı uçaq qazasını taqiq etken komissiyanıñ matbuat hızmeti bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Uçaqta vaqia yerinde tapılğan cesed parçaları ve DNK materialları da buluna. Eñ yaqın vaqıtta elâk olğanlarnıñ eşyaları ile daa bir qaç uçaq Felemenkke yollanılacaq.
Qıdıruv işlerinen oğraşqan halqara gruppanıñ yolbaşçısı bildirdi ki, soñki künler devamında politsiya hadimleri ve ekspertler tahminen altı kvadrat kilometrlik meydannı baqıp çıqtılar.
Hatırlatamız, iyülniñ 17-de Donetsk civarında Malayziya ava yollarınıñ «Boing 777» uçağı tüşürildi.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Edem Dudakovnıñ evinde keçirilgen tintüv sebebi içtimaiy ağlardaki izaatı oldı. Bu aqta advokat Emine Avamileva ayttı.
«Tintüv sebebi 2017 senesi içtimaiy ağlarnıñ qullanıcısınıñ yazğanları altında Edem Dudakovnıñ ekstremist izaatı olğan eken», – dep qayd etti uquqçı.
Onıñ aytqanına köre, izaatlarda ne bar edi belli degil. Advokatlar bunı em Dudakov, em Rusiye quvetçilerinen laf etken soñ bilmege ümüt ete.
Avamileva, tintüv vaqtında Dudakovnıñ bir qaç gaceti, hususan cep telefonları ve malümat taşıyıcıları alındı, dep qoştı.
Tintüv aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi. Onıñ aytqanına köre, «Dudakov – Bağçasasaraydaki Han sarayınıñ rus işğalcileri tarafından yoq etilüvi aqqında qorqmayıp aytqanlardan biridir».
Faallerniñ bildirgenine köre, tintüv Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri tarafından keçirile, Dudakovnı ise kelgen advokatlarınen körüştirmeyler.
Advokat Edem Semedlâyevniñ aytqanına köre, tintüvden soñ Dudakov Bağçasaray polis bölügine ketirildi, lâkin onı müvekkiline kirsetmediler.


text:
Urum tili
Urum tili - türkiy til gruppasındaki qıpçaq-oğuz qarışıq bir tildir.
Baskakov, urum tiliniñ oğuz-selçuq til gruppasında olğanını iddia ete. Aleksandır Garkavetsniñ iddiasına köre qırımtatar tilinde olğanınday, urum tilinde de qıpçaq-oğuz sözler daa çoqtır. Garkavets içindeki söz tamırlarına köre urum tilini dörtke ayıra:
- Bolşoy Yanisol, Beşev, Manguş köyleri: pek az oğuz tamırlı söz, aman-aman yoq.
- Kermençik, Bağatır, Ulaqlı köyleri: oğuz tamırlı sözler az da olsa bar.
- Qaran, Laspi, Qamar, İgnatyevka köyleri: oğuz tamırlı sözler biraz daa körüne.
- Mariupol, Stariy Krım: oğuz-qıpçaq tamırlı sözler qarışıq.
Tsalka (Gürcistan) ve Kentav (Qazahistan) regionlarında yaşağan urumlarnıñ tili, şarqiy Qara deñiz, Qars, Erzurum türkçesi şivesindedir.
MenbalarDeñiştir
- Ortadoks Türkler - Urumlar, Erdoğan Altınkaynak, ISBN 975-6551-55-0


text:
Bunı o RT telekanalına berilgen intervyüda aytqan, bildire Radio Svoboda.
«Biz sıñığa qoşulma arbiy küçlerini ketirgenimiz aqqında bir vaqıt gizlemey edik. Aynı şekilde, Ukraina ordusını Rusiyeniñ sıñırlarına yaqın ketirildi. Onı şarqıy ve cenübiy regionlarda yerleştirdiler», – dedi Lavrov.
Lavrovnıñ sözlerine köre, arbiy ögretüvler Rusiyeniñ çeşit regionlarda daimiy şekilde keçe.
Ondan da ğayrı, Sergey Lavrov Rusiyeniñ arbiy küçleri rus grajdanlarına ücümler etilse areket yapmağa azır olmaq keregini ayttı.
«Eger bizlerge ücüm etseler, biz, tabiy ki, cevabını berermiz. Eger bizim qanuniy aqlarımız, rusiyeleriniñ aqlarına avgust ayında Cenübiy Osetiyada olğanı kibi ücüm etseler biz halqara qanunları boyunca cevap bermekten başqa bir yol körmeymiz», – dedi nazir.


text:
Çarşenbe künü, aprelniñ 24-ünde Aqmescitte bir qaç soqaqta yarıq söndürilecek. Bu aqta “Krımenergo” müessisesiniñ saytında bildirile. Qayd etile ki, bunıñ sebebi - elektrik tayanğıçlarnıñ deñiştirilmesi.
Hususan, saat 8:00-dan saat 17:00-ğace böyle adreslerde yarıq olmaycaq: İndustrialnıy aral., 1-9, 41; Kalinina soq., 20-28, 33-37; Kalinina soq.; Spera soq., 24-66, 37-53; Eskadronnaya soq., 16, 15-23.
Aprelniñ 23-ünde saba saat 9:30-da Aqyar merkezi yarıqsız qaldı. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgenine köre, Nahimova caddesinde, Lazarev meydanında, Odesskaya ve Bolşaya Morskaya soqaqlarında üçfenerler çalışmadı.
Aprelniñ 22-sinde bazarertesi künü Keriçniñ merkeziy rayonı yarıqsız qaldı.
Martnıñ 18-inde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyarğa keldi, anda ise Balıqlava TES-iniñ açılışında iştirak etti.
Martnıñ 18-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyarğa keldi. O, işğal etilgen Qırımda Siemensturbinalı eki elektrostantsiyasınıñ işke başlamasını buyurdı. Videoda onıñnen beraber Tavriya issilik elektrostantsiyası ve Tamandaki «Port» alt stantsiyasınıñ mütehassısları bar edi.
2015 senesi dekabr ayından başlap, Herson vilâyetinde elektrik direkleriniñ bozulmasından sebep, Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrik aqımı toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırım özü çıqarğan energiya, Rusiyeden yarımadağa ketirilgen generator ve Rusiyeniñ Krasnodar vilâyetinden keçirilgen energo köpür ile elektriknen temin etile.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.


text:
Düniejüzinde milliondağan adamdar özderin basqarıp twrğan ükimetterge, joğarı jikke narazılığın bildirip şerulerge şığıp jatadı. Kürdeli sayasi özgeri..
Ukraina prezidenti Petr Poroşenko Qırım annekciyası üşin Reseyge qarsı engiziletin sankciyalardı odan sayın qataldatudı swradı. Osıdan az ğana bwrın ..
Oblıs ortalığı bolğan Türkistan qalasında käsipkerlikti, auıl şaruaşılığın jäne turizmdi damıtuğa basa män berilmek. Äsirese, önerkäsip jetekşi salağa..
Euroodaq Kerçen köpiriniñ qwrılısına qatısqan reseylik altı kompaniyağa sankciya engizdi. Atalğan şeşimniñ mätini Euroodaqtıñ resmi jurnalında jariyal..
«DAIŞ» terrorlıq wyımı Täjikstandağı şeteldik turisterdiñ öltirilgenine qatıstı terrorlıq isti öz moyındarına aldı. Bwl turalı SITE wyımı ekstemisterd..


text:
Rusiyeli adliyeci Mark Feygin ümüt ete ki, narazılıq ve İlmi Umerovnen birdemlik aktsiyasına bütün dünya ukrain ve qırımtatar cemiyetleri qol tutacaq. Umerovnıñ imayecisi, rusiyeli FSB hadimleri Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinini psihiatrik hastahanede sentâbr 7-ge qadar tutmağa qarar alğan soñ, aktsiyanı sentâbr 3-te, cumaertesi künü keçirmege çağırdı.
«O (aktsiya – QA), çeşit şeerlerde keçirile bile. Bu kibi aktsiyalarnıñ keçirilmesi boyunca tecribemiz büyüktir. O, Kiyevde, Ukrainada, em de bütün dünyada qırımtatar ve ukrain cemiyetleri olğan diger şeerlerde de, Türkiyeden Amerika Qoşma Ştatlarına qadar keçirile bile. Bu yapıla bilecek şey», – dep qayd etti Mark Feygin Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında.
Aktsiyalar ne yerde ve nasıl şekilde keçirilecegi aqqında yerlerde faaller qarar alacaq.
«Umerovnı psihiatrik hastahaneden azat etmek talabınen rusiyeli yolbaşçılarğa bütün muracaatlardan soñ, bu olmadı. Demek ki, cemaat desteginiñ diger usullarını da qullanmaq kerek. Rusiyeli yolbaşçılarnı, qanunsız cinaiy mesüliyetke celp etilgen hasta adamğa nisbeten insan aqlarını böyle bozmağa olmay, dep qandırmaq içün», – dep qoştı adliyeci.
O, işğal etilgen Qırımnı terk etkenini ve şimdi Moskvada bulunğanını ayttı. Kelecek afta o kene de yarımadağa kelmege planlaştıra.
Bundan evel, avgust 30-da Mark Feygin bildirdi ki, Qırımda psihiatrik hastahanede endi eki afta devamında tutulğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisniñ muavini İlmi Umerov 8 künden soñ azatlıqqa yiberile bile.
Abgust 29-da rusiyeli adliyeci Feygin bildirdi ki, Umerovnıñ işi boyunca taqiqatçı onı saba yiberecek edi, amma «soñki daqqa bunı yapmaqtan vazgeçti», bu adliyeciler, halqara cemaatçılıq ve uquq qoruyıcılarnıñ tarafından basım neticesinden olğanı körünmesin dep.
İşğal etilgen Qırım ükümeti 59 yaşındaki İlmi Umerovnı televizion yayınında «Rusiyeni Qırımdan ve Donbasstan çıqmaq mecbur etmek kerek» degen sözleri içün Rusiye topraq bütünligini bozmaq çağıruvlarda qabaatlaylar. Avgust 11-de Meclis reisiniñ muavini, sağlıq alına baqmadan, mahkeme qararına binaen psihiatrik hastahanege ekspertizağa ketirildi.
Resmiy Kiyev İlmi Umerovnı azat etmege bir qaç sefer talap etken edi. Keçken afta Avropa Birligi Rusiyeni Umerovnı deral azat etmege çağırdı. AQŞ Devlet Departamentinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ işğal etilgen Qırımda psihiatrik hastahanede tutulğanından qasevet çekkenlerini bildirdiler ve Rusiyeden onı azat etmege talap ettiler.


text:
27 RAMAZAN QAZASI NASIL YAPILIR? | RAMAZAN NEFESI
Eñ büyük aqlar Allahnıñ aqlarıdır. Ve bu aqları ertelemeyip yerine ketirmek kerekmiz. Belki orazalarımıznı bozmağa mecbur qaldıq, belki hastalandıq, yolda qaldıq ve elahire. Elhamdu liLLâh inşaAllah zararı ve günâhı yoqtur eger itibarlı, şeriy sebepler içün orazalarımıznı tutamadıq. Amma bu künleri ilk fırsatta qaza etmek kerektir. Bu hususta bazı incelikler… Ne qadar kün tam olaraq hatırlamayım. Ne yapmalıyım? Qazanı yapmazdan evel, nafile orazalarnı tuta bilirim mı? Eger bir qaç seneniñ Ramazan borcları bar ne yapmalıyım? Bu suallerge bugünki “nefesimizde” inşaAllah cevap berecekmiz.


text:
Kütleviy haber vastaları
Kütleviy haber vastaları (KHV), kütleviy media (inglizce mass media), büyük insan taqımlarına bir vaqıtta malümat bermesine niyetlengen media çeşitidir. Matbuat (gazetalar, mecmualar, kitaplar), radio, telekörüv, internet, kinematograf, ses ve video yazılmaları, videometin, telemetin, reklama ressimleri ve panelleri, multimedia merkezleri kibi media, malümatnıñ berilmesi, saqlanması ve icra etilmesini qaplap ala. Bütün bu vastalarnıñ umumiy has-hususiyeti bar - kütleviy bir diñleyicilerge muracaat etüv, bir çoq kişi içün qullanabilüvlik, şirket tarafından mündericesini işlep çıqaruv ve malümatnı tarqatuv. Media ıstılası, misal içün telekörüv kanalları ya da neşriyatlarnı şu tarzfenlikler temin etken teşkilâtlar içün de qullanıla. Kütleviy media - teşviqatnıñ baş aletidir [1].
- ↑ M. A., Anthropology Understanding Mass Media and Mass Communication(ing.). ThoughtCo. 2020 sentâbrniñ 6 teşkerilgen.


text:
Kyivdeki Yaroslav Mudrıy Milliy kütüphanesinde (parlament kütüphanesi) mayısnıñ 12-nde qırımtatar halqı genotsidi qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan tedbirler keçirilecek.
Bu aqta teşkilâtçılardan biri olğan «Qırım ailesi» teşkilâtınıñ Facebook saifesinde haber etile.
Qayd etilgenine köre, 2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ tutulğan siyasiy mabüslerniñ qoranta azalarınıñ foto sergisi, qırımtatar timsallerinen hatıralıq mallarınıñ hayriye aktsiyası, bala işleri, resimleriniñ yarmalığı ötkerilecek. Aktsiyada toplanğan para işğal altındaki Qırımğa siyasiy mabüslerniñ qorantalarına berilecek.
Aktsiyanı Qırımtatar Milliy Meclisi, Yaroslav Mudrıy Milliy kütüphanesi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ apparatı, Vaqtınca işğal etilgen Ukraina topraqlarınıñ meseleleri nazirligi ve İslâm medeniyet merkezi teşkil eteler.
Mayısnıñ 18-nde Ukraina ve dünyada qırımtatar halqınıñ 1944 senesi Qırımdan sürgün etilüviniñ qurbanları añılmaqta. Şu künü qırımtatarlar tolu birinci eşelon yarımadadan Orta Asiyağa yollanğan edi. Umumen 180 biñ kişi sürgün etildi.
Şu künü qırımtatar sürgünliginiñ qurbanlarını añma tedbirleri keçirile.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına köre, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsid qurbanlarını añma künü olaraq ilân etildi.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ SİZOda tutuluv müddetiniñ uzatılmasına berilgen imayeniñ temyiz arizasını red etti. Edem Bekirov iyünniñ 12-ne qadar nezaret altında qalacaq, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Advokat İslâm Velilâyevniñ aytqanına köre, mabüsniñ sağlıq vaziyeti daa beter oldı.
«Şişiklilik quvetleşti ve bağrınıñ sol tarafında ağrılar peyda oldı. Bekirovnıñ ev apsine avuştırılmasını rica ettim, çünki bu alda insan SİZOda tutulmaq degil de, yiberilip tedavilenmek kerek. Mahkeme diñledi, mesleat odasına keçti ve delillerimni qabul etmedi. Temyiz arizasını red etti ve Edem Bekirovnı SİZOda qaldırdı», – dep tarif etti İslâm Velilâyev.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Bekirov tibbiy teşkerüvge yollanmalı, dep bildirgen edi. Tibbiy teşkerüvden soñ berilgen insulin iñektsiyaları sebebinden allergiyası olğan edi.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi silâ ve patlayıcı maddelerni saqlağanında qabaatlanğan Bekirovnıñ tevqif müddetini eki ayğa uzattı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Bazarertesi künü, aprelniñ 5-nde, Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Remzi Bekirov onı hususan «etnik ve diniy sebeplerden» taqip eteler, dep ayttı, dep haber ete «Qırım birdemligi».
«2016 senesinden soñ Qırımdaki tintüv ve apiske aluvlarnı aydınlatqan edim, apiste olğanımnı da bunıñnen bağlayım. Meni etnik ve diniy sebeplerden, em de jurnalist faaliyetim içün taqip eteler», – dedi Remzi Bekirov mahkeme oturışuvınıñ teneffüsinde.
O, Qırımda faal cemaatçılıqqa bu şekilde basqı yapıla, dep qoştı: aq qorçalayıcı, jurnalist ve blogerlerge.
Hatırlatamız, martnıñ 22-nde Remzi Bekirov devlet advokatlarından vazgeçkenini bildirdi. Bekirov bunı davanıñ diger mabüsleri adından da yaptı: Riza İzetov, Şaban Umerova, Raim Ayvazov ve Farhod Bazarov.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugı arbiy mahkemesiniñ qadısı martnıñ 16-nda Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini tuvğan qırımtatar tilini qullanğanları içün mahkemeden çıqardı.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri olğan qırımtatarları Rusiyeniñ Rostov-na-Donu №1 tahqiqat izolâtorına avuştırıldı.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler.
2019 senesi martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi bütün tutulğanlarnı apiske aldı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qazan
Qazan (rusça KaзaHb, qazantatarca Qazan, KaзaH) - Tataristan Cumhuriyetiniñ paytahtıdır. Ealisi 1 138 biñdir. Pek zemaneviy bir şeerdir. Türkiyedeki İstanbul, Eskişehir ve Balıkesir, Qazan şeeriniñ qardaş şeerleridir.
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
Rivayetlerge köre Qazan eñ az 1000 sene evel qurulğan. Bu rivayetlerniñ delili Qazan kremlinde tapılğan bir çoq aqça (929-930 senelerinde bastırılğan) ve buña beñzer diger buluntılar qabul etile. Lâkin daa ziyade yazılı menbalarda Qazan ilk defa XIV asırda keçe. Şeer Edil Bulğarlarınıñ sıñır qalesi olaraq qurulğan. XIV-XV asırlarda Qazan Altın Ordu devletiniñ içindeki müim ticariy ve siyasiy bir merkez alına kele. 1438 senesinde şeer Qazan hanlığınıñ paytahtı oldı. 1552 senesinde ise Qazan şeeri rus çarı IV İvan (Qorqunçlı İvan) tarafından zapt etildi ve bu tarihtan başlap Rusiyege tabi oldı. I Petro zamanında şeer Qazan guberniyasınıñ merkezi oldı. Sovet devrinde Tatar Muhtar Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetiniñ paytahtı oldı, 1990 senesinden berli ise Tataristan cumhuriyetiniñ paytahtıdır.


text:
Tatar xalqı
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Borınğı Tatarlar turında ayırım mäqälädä äytelä
Tatar xalqı ul Törki xalıq, Tatarstannıñ töp xalqı. Tatar xalqınıñ küpçelege İdel-Uralda yäşi. Şaqtıy öleşe Räsäydä yäşi: İdel-Ural da (kübräk Mäskäwdä häm Seberdä). Çirmeşlär Tatar xalqın «Suas» dip atıylar.
Xalıq törkemnäreYзrәpTү
Tatar xalıq bularaq 3 töp cirle törkemgä bülenä:
- İdel-Ural Tatarları:
- Qazan Tatarları
- Qasıym Tatarları
- Mişär Tatarları
- Tiptär Tatarları
- Keräşen Tatarları
- Seber Tatarları
- Xacitarxan Tatarları.
- Qırım Tatarları.
- Nuğaylar.
- Polşa-Litva Tatarları
Ş.u. Finlandiä Tatarları törkeme dä bar. İdel-Ural töbäge törkeme - iñ zurısı, anda 4 mln.nan artıq Tatar isäplänä. Tatar telendä söyläşälär. 13-15. yözlärdä ğomumi Tatar ataması belän yörüçe qayber Törki xalıqlar (Qırım Tatarları, Nuğaylar w.b.) 18. yözneñ 2. yartısı — 19. yöz axırlarında üzläre möstäqil milli törkem bulıp oyışalar.
DinYзrәpTү
Tatarlarnıñ küpçelege möselman-sönnilär. Tatar milläteneñ köçläp çuqındırılğan öleşläre dä bar: Keräşen Tatarları, Nağaybäklär. Möselman Tatarlarnıñ xäzerge din üzäkläre: Qazan, Mäskäw, Ufa, Irımbur, Sarıtaw, Xacitarxan, Tömän w.b. şähärlärdäge möftiätlär. Ş.u. Polşa-Litva Tatarlarınıñ üz dini oyışmaları bar.
Millätneñ kilep çığışıYзrәpTү
Tatarnıñ kilep çığışı mäs'äläsendä fändä 3 töp konsepsiä bar.
Bolğar-Tatar konsepsiäseYзrәpTү
Anıñ buyınça Tatarnıñ kilep çığışınıñ töp nigeze - Bolğarlar häm Törkiläşkän cirle Fin-Uğır xalqı. ä.Wälidi, X.Ğäbäşi, M.Zäki, F.Urmançı h.b. ğälimnär Bolğarlar kilep çığışında Awraziäneñ iñ borınğı çordan mäğlüm küçmä Skif, Sarmat, Alan-asam h.b.nıñ da qatnaşı bar dip isäplilär. Bolğar-Tatar qaraşı tarafdarları Tatarnıñ milli mädäniäte wä ğöref-ğädät nigezläre İdel buyı Bolğar däwläte däwerendä şäkellängän häm Altın Urda, soñraq Qazan xanlığı däwerlärendä ällä ni zur üzgäreşlär kiçermägän dip sanıylar. Altın Urda çorında Bolğar xalqı berniçä milli-mädäni törkemgä bülenä. Qazan xanlığı däwerendä Bolğarlarnıñ Mongollarğa qädär bulğan ğöref-ğädät, yäşäw räweşläre yañadan torğızıla häm alğa taba üzençälekle üseşe däwam itterelä. Xätta xalıqnıñ "Bolğar" räweşendäge üzataması da 1920. yıllarğa qädär saqlana dip uylanıla. Tatarnıñ kilep çığışına qarağan bu konsepsiä 20. yöz başlarında R.F.Fäxretdin, G.N.äxmär, N.N.Firsov, M.G.Xudyakov w.b. ğälimnärneñ xezmätlärendä dä çağılış taba. VKP(b) ÜKneñ 1944 yılğı 9 avgust qararınnan ("Tatarstan partiä oyışmasında massa-politik wä ideologiä eşeneñ torışı wä anı yaxşırtu çaraları turında") wä SSSR FAneñ Qazan Tatarları millät çığışın açıqlawğa bağışlanğan fänni sessiäsennän (1946) soñ älege konsepsiä räsmi bularaq qabul itelä, X.G.Ğimädi, A.P.Smirnov, N.F.Kalinin, L.C.Cäläy, H.V.Yosıpov, A.X.Xalikov, M.Z.Zäki w.b. ğälimnärneñ xezmätläre şuşı konsepsiägä nigezlänä.
- Monı da uqı: Bolğar teoriäse
Tatar-Mongol konsepsiäseYзrәpTү
Könçığış Awrupağa Tatar-Mongol qäbiläläre b-n bergä küçep kilgännär, cirle qıpçaqlar b-n quşılıp wä Altın Urda däwerendä İslam dinen qabul itep, Tatar mädäniäten wä däwlätçelegen barlıqqa kitergännär digän qaraşqa nigezlänä. Bu konsepsiäneñ töp asılı qayber Urıs, Başqort, Çuaş ğälimnäre: N.A.Mäcitev, V.F.Kaxovskiy, V.D.Dmitriev, N.İ.Yegorov, M.R.Fedotov w.b. xezmätlärendä çağılış taba.
Törki-Tatar konsepsiäseYзrәpTү
Bu konsepsiä Tatar xalqınıñ kilep çığışında İdel buyı Bolğarı xalqı b-n bergä Qıpçaq, kimäk däwläti berläşmälärenä kergän xalıqlar qatnaşuına da zur urın birä. Bu qaraşta toruçılar fikerençä, Tatar xalqınıñ töp üzençälege wä yäşäyeş ölgeläre - xalıqnıñ tarixında wä tormışında gäwdälängän üzañı üseşendä, ğasırlar buyı däwam itkän dini yolalarında, däwlätçelektä, yazma mädäniät wä mäğrifät ğädätlärendä çağıla. Tatar xalqı milli tarixınıñ töp üseş däwere Altın Urda çorına turı kilä; şul çorda cirle Bolğar wä Qıpçaqlar Mongollar b-n kilgän işle Törki-Tatar qäbilälärenä quşıla, yaña däwlätçelek wä mädäniät ğädätläre, Törki nigezdä urtaq ädäbi tel barlıqqa kilä. Altın Urdanıñ möselmanlaşqan aqsöyäk qatlawı arasında yaña tarixi ğädätlär wä mäğlüm milli üzañ oyışa. Şuşı yaña milli üzañ oyışu barışında, 13. yözneñ urtalarında, Mongollar yawına qädärge cirle qäbilä atamaları yuqqa çığa wä Törki-Moğol ıruğ-qäbilä atamaları östenlek ala başlıy (Nayman, Qoñğırat, Kiräit, Tabın, Qatay, Manğıt, Oğlan, Cälair, Uyşın w.b.). Altın Urda çorında yaña mädäni-tarixi üseş-räweşläneşe üzägendä törle xalıqlar mädäniäten, ş.i. Çıñğızıylar ğädäte b-n İslam dine yolaların berläştergän ayırım ber imperiäçel törkem - yuğarı däräcäle türä, ruxani wä xärbilär qatlawı oyışa. Törle qabilä wäkilläre buluğa qaramastan, alar üzlären ayırım etnoslardan östen quyalar wä 14. yöz tirälärendä şunda bulğan mädäniätlär cirlegendä tudırılğan yaña milli-mädäni cämğiätkä nigez salalar. Şul räweşle milli-säyäsi Tatar berdämlege barlıqqa kilä. Altın Urda däwerendä ber ük waqıtta Uğız wä Qıpçaq telläre nigezendä ayırım qabilä söylämnärennän östen bulğan ädäbi tel nigeze barlıqqa kilä, İdel Törki. Altın Urda tarqalğaç (15. yöz) oyışqan Tatar däwlätlärendä (Olı Urda, Qazan xanlığı, Xacitarxan xanlığı, Qasıym xanlığı, Seber xanlığı, Nuğay Urdası w.b.) Xacitarxan, Qazan, Qırım, Qasıym, Seber Tatarları dip atalğan yaña cirle millät törkemnäre barlıqqa kilä. İdel, Ural, Seber töbäkläre Urıs däwläte tarafınnan yawlap alınğannan soñ (16. yözneñ 2. yartısı), Tatarnıñ törle milli-cirle törkemnäre arasında küçeş wä üzara aralaşu, mädäni yaqınayu xäräkäte köçäyä; Qazan, Seber, Xacitarxan Tatarlarınıñ telläre wä mädäniätläre yaqınlığı arta bara. Şunıñ näticäsendä ayırım milli törkemnärne berläştergän din cirlegendä ğomumiläşterelgän "Möselman" ataması yışraq qullanıla başlıy. 19. yözneñ 2. yartısında, burjuaz sosial-iqtisadi mönäsäbätlär köçäygän çorda, ayırım milli mädäniätlär, bigräk tä İdel-Ural töbägendäge Tatar mädäniäte yuğarıraq basqıçqa kütärelä. Tatar xalqınıñ tarixi-mädäni berdämlege mäs'äläse wä ütkäne b-n qızıqsınu arta, tarixi ğädäte barlaw yañartıla (Ş. Märcäni, H. Atlasıy, Ğ. İsxaqıy w.b.). Bu çorda Qazan Tatarnıñ yuğarı üseşkä ireşkän mädäniät, ädäbi tel, uqu-uqıtu, kitap bastıru wä waqıtlı matbuğat qazanışları Rusiädä yäşäwçe baytaq Törki xalıqlar öçen ürnäk bula, başqa Tatar milli törkemnäreneñ milli üzañı üsüenä kiterä, alarda berdäm Tatar xalqı bulu xise köçäyä. 1926. yılda xalıq sanın isäpkä alu waqıtında SSSRda yäşäwçe Tatarnıñ 88% üzen şul isem b-n atağan. İdel-Ural töbägendäge Tatarnıñ ber öleşe üzlären Mişär, Keräşen, Tiptär, Xacitarxan yaqlarında Nuğay, Qarağaş, Seberdägeläre Boxarıy w.b. dip yazdırğan. Tatarnıñ kilep çığışında Törki-Tatar konsepsiäsen yaqlawçı ğälimnär: G.S. Ğöbäydulla, ä.N.Qurat, N.A.Basqaq, Ş.F.Möxämmädyar, R.G.Quzi, M.G.Ğosman, R.G.Fäxretdin, ä.G.Möxämmädi, N.Däwlät, D.M.İsxaq, U .Şamilulı w.b.
Tormış-könküreşYзrәpTү
Tatarnıñ ata-babadan kilgän wä tormış-könküreştä iñ möhim urın totqan töp şöğılläre: igençelek, terlek asraw, umartaçılıq wä sunarçılıq.
Cir bilämäläre awıl cämäğät qaramağında bula; anı tigez büleşep faydalanalar: sörü cirläre, bolın-tuğaylar wä urmannar başlıça ir-at sanınça, imanalap bülenä. Ğädättä 3 basulı çäçü äyläneşe qullanıla. Ş.u. İdel buyı wä Ural töbäklärendä borınğıdan kilgän çäçülek mäydanın buldıru ısulı - ışna äzerläw dä 20. yöz başlarına qädär saqlana. Başlıça arış, solı, arpa, yazğı boday, tarı, boray, qaraboday, borçaq, yasmıq igälär, xucalıqqa kirägençä citen, kinder çäçälär. Xacitarxan wä Seber Tatarlarınnan qala başqa milli törkemnärdä terlekçelek xucalıqta ikençel urında torğan; at, sıyır, sarıq, käcä asrıylar, qoş-qorttan tawıq, qaz, ürdäk ürçetälär. Keräşen Tatarları wä Nağaybäklär arasında Sovet çorınnan başlap duñğız asraw başlana. Qayber xucalıqlarda östämä tabış öçen umarta qortı totıla (19. yöz axırlarına qädär qayber urınnarda qırğıy qort balın da cıyalar). Xacitarxan wä Seberdä bigräk tä balıqçılıq wä sunarçılıq käsebe kiñ tarala, başqa töbäklärdä ul käsep ayırım häwäskärlär eşe bularaq sanala. Tatar yäşelçä üsterü, baqçaçılıqqa az ähämiät birälär, qarbız, qawınnı küpläp citeşterü b-n başlıça Könyaq Ural wä Xacitarxan, Qırım töbäklärendä genä şöğıllänälär. Başqa töbäklärdä kübräk suğan, kişer, çögender, torma, şalqan, qabaq üsterelgän, ayırım xucalıqlarda qıyar, käbestä, tomat işe yäşelçä dä citeşterelgän. 19. yöz urtalarınnan bäräñge Tatarnıñ ikençe ikmägenä äwerelä. İdelneñ uñyaq yarı töbäklärendä yort yanı baqçalarında alma, çiä, qura ciläge, qarlığan w.b. cimeş ağaçları da üsterelä. Ayırım hönärçelär baqır, timer taşların eretep, törle eş wä suğış qoralları yasağan, ağaçtan wä balçıqtan kiräk-yaraq äyberlär citeştergän, kiez basqan, keläm, palaslar tuqığan. Käcä mamığınnan şäl bäyläw, yonnan yäki kinderdän, citen süsennän törle tuqımalar tuqu eşe, yon tetü, tire iläw wä kün äyberlär eşläw, kiez ayaq kiemnäre wä tula basu, kün ayaq kiemnäre tegü, çıpta-qap suğu, kismäk yasaw, sabın, sumala qaynatu, deget quu, kümer yandıru, arba-çana yasaw, zärgärçelek, eşkärtelgän tiredän zatlı ös kiemnäre, uqalap çigep baş kiemnäre tegü w.b. - Tatarnıñ kiñ taralğan käsepläreder. Säwdä eşe, säwdä aradaşlığı da Tatarnıñ borınğı däwerlärdän kilgän ğädäte. 16. yöz urtalarında däwlätçelekne yuğaltqaç qına satu-alu b-n kön kürüçelär sanı bik küpkä kimegän. 18. yöz urtalarınnan patşa xäkimiäte Tatarlarğa Urta wä Üzäk Aziä illäre b-n säwdä mönäsäbätläre urnaştıruğa mömkinçelek birä, şunnan soñ Qazan, Irımbur governılarında, Rázan governısınıñ Qasıym töbägendä Tatarnıñ zur säwdä üzäkläre barlıqqa kilä. Tatarlar, nigezdä, utraq tormışlı xalıq. Qayber töbäklärdä ayırım tör xucalıq eşlären başqaru öçen cäy-köz aylarında cäyläwgä çığıp yäşäw ğädätläre dä saqlanıp kilä. Toraq yortları ğädättä büränädän yäki tabiğıy taştan, kirpeçtän wä yandırılmağan saman kirpeçtän tözelä. Borınğıraq zamannarda cäyen kiez tirmälärdä, qış aylarında yartılaş cirgä qazılğan öylärdä yäşäw oçraqları da bulğan. Soñraq tirmälär cäyläwdä yäşäw aylarında ğına faydalanıla. Här awıl wä şähärdä mäçetlär salına, mäktäp yäki mädräsälär açıla. Tatar xalqınıñ kiem-salımında, könküreşeneñ başqa ölkälärendäge kebek ük, borınğı küçmälärgä dä, utraq tormışta yäşäwçelärgä dä xas mätdi mädäniät ğädätläre berdämlege küzätelä. Kiem-salım tegüdä wä bäyläwdä kün, zatlı tirelär, yon äyberlär, käcä mamığı (debet), bäz, kinder-citen tuqımalar, qıtat tuqıma, Urta Aziädan qaytarılğan yefäk qullanıla. Bizänü äyberläre altınnan, kömeştän, törle asıl taşlardan (firüzä, yaqut, axaq w.b.) eşlänä. Rizıqta it, söt wä qamır aşları östenlek itä. Könküreştä Awrupaça yäşäw tärtipläre tiränräk ütep kergän sayın kiyem-salım, aşaw-eçü, bizänü äyberlären qullanuda ğomum cämğiäwi üzgäreşlär tösmerlänä bara. Borınğıdan kilgän ğöref-ğädät, yola ütäleşläre dä (Saban tuyı, Cıyın, Narduğan w.b.) yäşäw räweşenä qarap üzgäreş kiçerä. Tatarnıñ borınğıdan kilgän däwlätçelek traditsiäläre 1552. yılda Qazan xanlığın Urıslar yawlap alğannan soñ özelä. 1917. yılğı Fevräl' inqıylabınnan soñ Tatar üzläreneñ däwlätçelegen torğızu yünäleşendä omtılış yasıylar (k. İdel-Ural Ştatı). 1920. yılnıñ Mayında üzäk xäkimiät ämere b-n TASSR tözelä.
DiasporaYзrәpTү
Xäzärge köndä tatarlar böten dönyada da yäşilär dip äytergä bula. Awrupada: Almaniädä, Finländiädä, Polşada, Litvada, Estoniädä h.b. Mäskäwdä dä tatarlar bik küp.
Monı da qaraYзrәpTү
- Bulaçak tatar xannarı
- Tatar programmaları(үлe cылTaMa)
- Tatar isemnäre
- Tatarstan
- Tatarlar tarixı
- Tatar aşları
- Tatarlar isemlege
- Tatar teleneng suzlege'(үлe cылTaMa)
- Tatar alifbasii(үлe cылTaMa)
- Suzlar' yassiiliigii(үлe cылTaMa)
- Tatar telenda' jiirlar (үлe cылTaMa)


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko cumaaqşamı künü yañı saylanğan prezident Recep Tayyip Erdoğannıñ inauguratsiyası olacaq Türkiyege ziyaretini lâğu etti ve Milliy havfsızlıq ve mudafaa Şurasınıñ toplaşuvını çağırı. Buña sebep Donetsk vilâyetindeki vaziyetniñ deral kerginleşüvi oldı, dep haber etti cumaaqşamı künü Ukraina devleti başınıñ matbuat hızmeti, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Poroşenkonıñ sözlerine köre, böyle qarar «Rusiye ordularınıñ Ukrainağa kirsetilgeni» sebepten alındı. Kiyev BMT Havfsızlıq Şurası ve Avropa birligi Şurasınıñ acele toplaşuvını çağıra, dep haber etti ukrain prezidenti.
Ukraina Rusiyeni memleketke arbiy istilâ ile kelgeninde Donetsk vilâyetiniñ Novoazovsk şeeri separatistler tarafından zapt etilgeninden soñ qabaatladı. Ukraina içki işler nazirliginiñ keñeşçisi Zorân Şkirâk aytqanı kibi, ordularnı bir qaç yönelişten kirgizeler.Ve böyle areketler ile Rusiye Baş ştabı ükümet küçlerni tarqatmaq ve neticede Donbass mesken yerlerini nezaret altına almağa istey.
Evel Ukraina prezidenti Memuriyetiniñ başı Valeriy Çalıy Ukraina prezidenti Petro Poroşenko qırımtatarlarnıñ meseleleri boyunca vekâletli Mustafa Cemilev ile Türkiyeniñ yañı saylanğan prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ inauguratsiyası tedbirine davet olunğanı aqqında bildirdi.


text:
Krımenergonıñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, Qırımnıñ müessiseleri mart ayında yarıq qullanmalarnıñ esaplaması kritik alda ve bütün yarımadanıñ yarıqnen temin etilmesi havflıq astında. Bu ise yerli sakinlerniñ mecburiy ışıq kesilmesine ketire bile.
Qullanıcılarnıñ DTEK Krımenergo ögünde Umumiy borc sayısı 741 mln grn. Bu raqam DTEK Krımenergo Ukrain Energorınok-qa tölegen parağa nisbetten 4 qat üstündir. Energorınok ise yarıqnı para 100% faıyzğa berilgen soñ ayıra bile.
Öz nevbetinde DTEK Krımenergo tizilgen añlaşmalarnıñ esasında abonentlerge yarıq içün paranı evel belgilengen tarifler boyunca bermeli.- hatırlata matbuat hızmeti.
Elde etken malümatlarğa köre esaplaşma derecesi pek alçaq. Böyleliknen suv kanalları tek 18,30% , bücet teşkilâtlar 32,20%, JKH müessiseleri 62,86% borclarını ödedi.
«DTEK Krımenergo qullanıcılarğa parasız yarıqnı berip olamay. Yarımadada stabil durumnı saqlamaq içün biz bütün müşterilerimizniñ borclarını ödemege ve ileride añlaşmalarğa köre sermiyanı bermege rica etemiz», – qayd etti DTEK Krımenergonıñ satılış boyunca bölük müdiri Dmitriy Gontar.


text:
Rusiyeniñ Perm ülkesiniñ sakinleri uçuş fiyatınıñ bir qısmını ödep, Qırımğa barıp kele bilecekler. Bunı Perm ülkesiniñ beden medeniyet ve sport naziri Pavel Lâh bildirdi, – dep haber ete bazarertesi künü, yanvar 19-da, «Krım Media» agentligi.
Nazir dedi ki, Prikamye Rusiyeniñ daa 30 regionı ile beraber «Qara deñiz yalısınıñ kurort inkişafı» programmasına kirsetilgen.
«Onıñ çerçivesinde Rusiye sakinleri, şu cümleden çetel ziyaretlerinden marum qalğan vatandaşlar, eñ evelâ ucuz Qırım uçuşlarından faydalana bilecekler», – dep ayttı Pavel Lâh.
Onıñ malümatına köre, uçuşlar aprel ayında başlaycaqtır.
Berilgen malümatqa köre, leyha Rusiye medeniyet nazirligi, Rusiye naqliyat nazirligi, Turizm federal agentligi ve Rusiye turistik sanayı birliginiñ qoltutuvı ile ömürge keçirilmekte.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti, yañı koronavirus infektsiyasına qarşı rusiye vaktsinasınıñ ilk partiyası artıq yarımadağa ketirilgenini bildire, birinciden ekimler aşılanacaq, dep ayttı cumaertesi künü Qırım Sağlıq naziri müavini Anton Lâsovskiy jurnalistlerge.
"Bugünde-bugün Qırım Cumhuriyetine birinci deñev partiyası ketirildi, 42 doza. İlk-evelâ covid hastahanelerinde çalışqan ekimler aşılanacaq, ekinci sırada - halqnen eñ çoq çalışqan müessiseleriniñ hadimleri. Soñra, ondan soñ, yarımadada dozalarnıñ sayısı artqanınen, ealiniñ aşılamasına keçecekmiz", - yaza Lâsovskiyniñ sözlerinden TASS.
Onıñ aytqanına köre, şimdi 3 biñ dozağa ihtiyac bar, sözde olar sentâbrniñ soñunace alınmaq kerek.
Tünevin Qırım Cumhuriyetinde 78 koronavirus adisesi tasdıqlandı. Aqyarda ise 20 yañı COVID-19 hastası qayd etildi.
Umumen Qırımda, akimiyetniñ malümatına köre, 3 494 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 94-ü çetelden keldi, 124-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Oktâbr 29, bazarertesi künü, tamir işleri keçirilmesi sebebinden Aqmescitniñ bir qaç soqağında suv olmacaq. Bunıñ aqqında “Voda Krıma” müessisesi haber etmekte.
Hususan, Topolevaya, Lesnaya, Griboyedova, Sadovaya soqqaqlarında saat 9:00-dan 17:00-gece suv teminatı sıñırlanacaq.
Bundan ğayrı, Çehova, Nijnegospitalnaya, Poligonnaya, Krasnoznamennaya, Krasnoarmeyskaya, Krılova, Malofontannaya, Krımskaya, Sergeyeva-Tsenskogo, Artilleriyskaya, Perevalnaya, 8 Marta,Turetskaya,Sevastopolskaya (qısmen Kozlova soqağınace) soqaq ve aralıqlarında da saat 9:30-dan saat 14:00-kece suv olmaycaq.
Daa evel Aqmescit şeeriniñ qırq soqağı ve Aqmescit rayonınıñ ondan çoq köyü bir kün devamında suvsız edi.
Ukraina Qırımnıñ suv ihtiyaclarınıñ 85%-ını qarşılağan edi. Şimal-Qırım kanalı Dnipro ve yarımadanı bağlağan esas yol edi. 2014 Seneki Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmey qaldı.


text:
Milletimizniñ qudası Münever Temiş vefat etti
Safure Kadjemetova öz facebook sayfesinde halqımızğa,medeniyetimizge büyük hisse qoşqan Münever hanım Temiş’niñ vefatı haqqında qara haber bildirdi.
Münever hanım bir cemaat faali olaraq “Yeşil ada” ve “Mercan” ansambllerniñ teşkilatçılardan edi. Pek güzel toylarnı alıp barıp,aynı zamanda da qudalıq yapıp yañı qırımtatar aileler qurulğanına yardım ete edi.
Halqımız adından bu Münever hanımnıñ qorantasına ve yaqınlarına başsağlığı ve sabırlar tileymiz.Hepimiz içün büyük ğayıp.
Allah rahmet eylesin.


text:
«Lew ve Şoyblege aytqan 4 noqtaiy-nazarımız bar: anayasa islâatı, prezidentniñ qanuniy saylavı ve añlaşmağa mümkün olğan ükümetniñ teşkil etüvi, Qırım vaziyetiniñ qanuniy tanuvı ve Ukraina şarq regionlarında kergin meselelerniñ çezilüvi, – dep bildire Siluanovanıñ sözlerini RİA Novosti. – İdare etüvni barışq yollarnen, Ukraina qanunları boyunca, rus halqını ayırmayıp, qurban ve qırğınsız amelge keçirmek kerek. Böyle mevamıznı şart olaraq bildiremiz, böyleliknen Rusiye em bücet, em gaz meselelerinde maliyeviy yardımnı köstere bilecek».
Bıltır RF Ukrainağa 15 mlrd doll. miqdarında maliyeviy yardımnı köstermege qarar aldı. Faqat tek 3 mlrd doll. keçirmege yetiştirdi. Bundan soñraUkrainadaki siyasiy buhran mucadelesi neticesinde ükümet de deñişti. Bu sebepten Rusiye gaz içün endirim bermeyip, ukrain iqtisadiyatnıñ teminlevinden vazgeçti.


text:
Qırımda rusiye quvetçileri tutıp alğan advokat Emil Kürbedinovğa Facebook yazısı içün memuriy tevfiq mahküm etile bile. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Qırım imayecisi Lilâ Gemeci aytıp berdi.
“Şimdi o (Kürbedinov - QA) Ekstremizmge qarşılıq köstergen Merkezde buluna. Onı Rusiyeniñ memuriy uquq bozuvları aqqında kodeksiniñ 20.3 maddesine köre (natsist işaretleri ya da timsalleri, ekstremist teşkilâtlarnıñ işaretleri ya da timsalleri, ya da federal qanunlarnen yasaqlanğan işaret ve timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayış etilmesi) memuriy uquq bozuv davası açıla. Onen beraber advokat Edem Semedlâyev buluna. Bundan ğayrı, Qırım advokatlar palatası, anda baracak daa bir advokatqa ruhset imzalay. Emilni, 2013 senesi Facebookta derc etilgen yazı içün qabaatlaylar. Qaysı bir yazı olğanını biz şimdi aytıp olamaymız. Biz şimdi dava malümatınıñ ögrenüv seviyesindemiz” - dep aytıp berdi Gemeci.
Onıñ aytqanına köre, Kürbedinovğa memuriy tevfiq mahküm etile bile.
“Bu maddeniñ cezası - memuriy tevfiq. Dava malümatı mahkemege tüşse ve işniñ mahsus sımarlanğanını közde tutsaq, neticesi belli. Ceza, memuriy tevfiq sıfatında olacağınıñ büyük ihtimalı bar”, - dep qoştı o.
Dekabrniñ 6-nda Qırımda Rusiyeniñ Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri advokat Emil Kürbedinovnı tutıp aldı.
Qırımda Rusiye İçki İşler Nazirliginiñ idaresi bu malümatnı tefsir etmey.
Rusiyeniñ Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri ve üyken prokuror Valentin Çuprina Emil Kürbedinovnı ekstremizm ve terrorizm qanunları bozulamaz, dep tenbiyelegen edi.
Oktâbrniñ 27-nde Aqmescitte «Qırım birdemligi»niñ toplaşuvında Rusiye prokuraturasınıñ hadimleri, kimligi belli olmağan maskalı insanlar ve politsiya hadimleri keldi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ kâtibi, Yuqarı Radanıñ sabıq spikeri ve prezident vazifelerini vaqtınca eda etken Oleksandr Turçinov Ukrainanıñ sabıq prezidenti Viktor Yanukoviçniñ qaçuvından soñ Qırımğa 10 insandan ibaret mahsus bölükni yollağan edi.
Bunı o «1+1» telekanalında bildirdi, dep haber ete UNİAN.
«Meni Yuqarı Radanıñ reisi olaraq saylağanda Yanukoviç Mejigoryede degil edi. Ukrainağa sadıq qalğan sıñırcı ve arbiylerge bergen ilk emirlerimden biri – sıñırnı qapatmaq edi», – dedi o.
«Şunıñ içün Yanukoviç Qırımdan qaçıp ketti, o, Rusiye Federatsiyası Qara deñiz flotunıñ arbiy bazasına kelip, andan Rusiyege tahliye etildi», – dep ayttı Turçinov.
«Bizler anda (Qırımğa – muar.) 10 insandan ibaren mahsus bölükni yollağan edik, lâkin olar Qırımdan onıñ Rusiye Arbiy deñiz quvetleriniñ arbiy bazasında bulunğanını tasdıqladılar. O, anda olmaqtan bile qorqqan edi ve aynı bu sebepten arbiyler onı Rusiyege alıp kettiler», – dep qayd etti o.
«Qalğanları da Yanukoviçnen aynı vaqıtta qaçıp kettiler, lâkin olarnıñ çoqusı parlamentte ukrain akimiyeti ğayrıdan tiklenmege başlanmazdan evel bile sıñırdan keçmege yetiştirdi», – dep qayd etti Turçinov.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir işiniñ» Yaltalı dört mabusı içün apis müddetini 2017 senesi aprel 8 kününe qadar uzattılar. Bunı fevral 3 künü Radio Svoboda muhbiri bildirdi.
Bundan evel Cuma künü mahkeme Vadim Siruk ve uquq qoruyıcı Emir-Usein Kukunı apiste qaldırğan edi.
Mahkeme oturışınıñ arfesinde mabuslarnıñ soy-sopları, Yalatalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ» diger eki maznunı içün mahkeme qararına dair hayal qurmağanlarını aytqan ediler.
«Hizb ut-Tahrir» davasınıñ Yaltalı iştirakçileri yarım yıldan ziyade apiste yata. Birinci dört kişi 2016 senesi fevral 11-de yaqalanğan edi. Olarnıñ arasında İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku da bar. Ondan ğayrı qurucılıqnen oğraşqan Aluşta sakini Müslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, ve Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk da yaqalanğan edi.
Uquq qorçalayıcılar apiske alınğan Yalta sakinlerini siyasiy mabus olaraq tanıy.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Sıbaylas jemqorlıqqa qarsı is-qimıl agenttiginiñ Şımkent qalası boyınşa departamenti Şımkent qalalıq mädeniet üyiniñ qızmetindegi sıbaylas jemqorlıq täuekelderine taldau jürgizip jatır. Bwl jaylı departamenttiñ redakciyamızğa joldağan resmi jauabında aytılğan.
«Departament bastamasımen qalalıq mädeniet, tilderdi damıtu jäne mwrağattar basqarması jäne oğan bağınıstı «Şımkent qalalıq mädeniet üyi» koncerttik wyımınıñ qızmetinde auditorlar men qoğam müşelerin tarta otırıp, sıbaylas jemqorlıq täuekelderine sırtqı taldau jürgizilip jatır. Sırtqı taldau şeñberinde Naurız meyramı merekelik is-şaraların ötkizuge arnalğan memlekettik satıp alu räsimderi jan-jaqtı qaralatın boladı» delingen departamenttiñ redakciyağa joldağan resmi jauap hatında.
Atalğan hatta «jürgizilgen taldaudıñ nätijeleri qosımşa habarlanatını» aytılğan. Alayda departament ol aqparattı naqtı qay uaqıtta habarlaytının anıq jazbağan.
Şımkent qalalıq mädeniet üyiniñ Naurız merekesine 595 mln teñge jwmsağanı qoğamda şu tudırğan. Atalğan wyımnıñ Naurığa oray türli is-şaralar ötkizu üşin 7 kompaniyamen kelisimşart jasasqanın jurnalister men memlekettik satıp alu salasın zertteuşiler anıqtağan. Alayda wyım basşısı Säken Mayğaziev, Şımkent qalası äkimniñ birinşi orınbasarı Şıñğıs Mwqan qoğam şuınan keyin baspasöz jiının ötkizip, naurızğa 595 mln teñge jwmsalmağanın ayttı, biraq onı däleldep bere almadı.


text:
Qırım «halq imayesi»niñ Rusiye Mudafaa nazirligi ve Qırımnıñ Rusiyeli başı Sergey Aksenov tarafından medallernen mukâfatlandıruv merasimi Aqmescitte üküm sürgen ava şaraitlerinden sebep belgisiz müddetke keçirile, – haber ete Qırım.Aqiqat.
Mukâfatlandıruv tedbiri başqa künge keçirilgeni aqta iyün 9 künü Qırım «halq imayesiniñ» matbuat hızmeti bildire.
«Ava şaraitleri fena olğanından seber mukâfatlandıruv tedbiri belgisiz müddetke keçirile», – denile beyanatta.
Aqmescitte iyün 10 künü Belgisiz asker mezarı yanında Qırımnıñ «halq imayesi» vekillerini Rusiye Mudafaa Nazirligi ve Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov tarafından ayırılğan medallernen taqdirleycek ediler.
«Halq imayecilerine» «Qırım qaytarıluvı içün» ve «Qırımnıñ qoruvı içün» medallerini berecek ediler.
Qırım «halq imayesiniñ» vekillerini yarımada işğalinden sebep endi bir qaç sefer taqdirlegen ediler.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Estoniyada Qırımtatar Milliy Meclis azaları estoniyalı siyasetçi, «Ukrainanıñ ve qırımtatar halqını dostı» Tunne-Väldo Kelam ile körüştiler. Bunı Facebookta Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirdi.
«Trihiy şahıs, 80-ci yıllarda Estoniyanıñ azatlıq küreşiniñ yetekçilerinden biri – Tunne Kelam işe körüşüv. Bügün o Avropa Parlamentinde Estoniyanı temsil etken deputat, eñ büyük gruppa EPP – halq firqasınıñ azası. Tunne Mustafa Cemilevniñ Saharov adına mukâfatqa namzet olaraq teklif etilmesiniñ teşebbüsçisi ve tarafdarı edi. Tunne dey ki, namzetniñ teklif etilmesi – Mustafa Cemilevniñ şahsiyetine ve onıñ sayesinde Qırım işğali ve insan aqlarınıñ bozulmasına diqqat celp etmek içün yapılğan edi. Tunne Mustafa Cemilevni dekabrniñ ortasında Strasbourgqa davet etti», – dep bildirdi Ceppar.
O qayd etti ki, Tunneni eminliknen «Ukrainanıñ ve qırımtatar halqınıñ büyük dostı» olaraq tanıtmağa mumkün.
«Öz yerinde bulunıp, bügün o Qırım meselesi diqqatnıñ celp etilmesine kefil ola. Onnen birlikte Qırımnen alâqalı bir-qaç leyhanı muzakere ettik, Tuneniñ destegi ğayet müimdir», – dep yazdı Emine Ceppar.
2016 senesi Cemilev Saharov mukâfatına namzet olaraq teklif etilgen edi, lâkin onı, DAİŞ esaretinden qurtulıp, yezidler cemiyeti ve qadılarnıñ aqqları içün küşken Nadia Murad ve Lamiya Aci Başar qazndılar.


text:
Qırımda siyasiy mabuslar Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı qorçalağan rusiyeli advokat Nikolay Polozov yaqalandı. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri yanvar 25, çarşenbe künü haber ete.
Rusiye FSB hadimlerinden altı kişi Aqmescitte Serov soqağında musafirhane yanında Polozovnı yaqaladılar ve sorğuğa alıp kettiler.
Qırım.Aqiqat bu adiseniñ tafsilâtını ögrenmekte.
Dekabr 20-de Qırımda advokat Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş ğayrıdan açıldı. Uquq qorçalayıcılar Rusiye uquq qoruyıcı sistemasınıñ bu areketleri Polozovnı «fevral 26 davasınıñ» imayesinden ayırmaq içün yapıla, dep tüşüne.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qırımtatarlar yarımadada Rusiye akimiyetini tanımadı. Böylece, Qırımnıñ şimdiki akimiyeti ve uquq qoruyıcıları olarğa qarşı basqı yapmağa başladılar. Dünya toplulığı Qırımda insan aqlarını qorçalamağa çağıra, Rusiyeden ise yarımadada insan aqlarına riayet etmesini talap ete. Qırımda bir sıra mahkeme esnası keçirile, tintüv ve apis cezaları devam ete. Uquq qorçalayıcılar Rusiye akimiyetiniñ Qırımda yapqanları «siyasetnen bağlıdır» deyler.
2014 senesi mart 20-de Yuqarı Rada qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı olaraq tanıdı. Buña 283 deputat qotuttı.
Ukraina qırımtatarlarğa Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ inkişaf etmesi ve saqlap qalmasını kefil etmektedir.


text:
Dekabrniñ 6-nda Ukraina Yuqarı Radasında qırımtatar halqı birinci Qurultayınıñ 100-yıllığına bağışlanğan tantanalı toplaşuvı ötkerilecek. Oktâbrniñ 5-nde ukrain parlamenti öz toplşuvında bunen bağlı qararını qabul etti, dep yaza öz Facebook saifesinde halq deputatı Refat Çubarov ve vesiqanıñ kopiyasını derc ete.
Qırımtatar halqınıñ birinci Qurultayı 1917 senesi Bağçasarayda ötkerilgen edi. O zaman qırımtatar devletçiligi tiklenip, Noman Çelebicihan yolbaşçılığında Qırım halq cumhuriyeti ilân etilgen edi. Bolşevikler ordusı qırımtatarlarınıñ devletçilik teşebbüsini bastıraraq, Çelebicihannı öldürgen ediler.


text:
Açlıq
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Açlıq - sotsial bäla, afät. 2 töre mäğlüm:
- xalıq yäisä anıñ zur törkeme yäşäyeşen tä'min iterdäy külämdä aşarğa bulmaw (absolüt açlıq). Mäs'älän, Leningrad qamalışında, qayber Afrika illärendä. Tatarstanda andıy afät 1891 häm 1921-1922 yıllarda küzätelä.
- aşamlıqqa moxtaclıq, açlı-tuqlı can asraw, yäşäw öçen kiräkle rizıqnı ildä citärlek külämdäbulmawı. Mondıy açlıq 1907, 1911, 1920, 1922-1923yıllarda häm Böyek Watan suğışı waqıtında küzätelä.


text:
Güldeste
Rüstem Muyedin.”Güldeste”
Ahmet Serveroviç işten keçikip qayttı. O evge kirgende,doğğan künü munasebetinen çağırılğan musafirler toplanğan ediler. Ahmet musafirlernen selamlaşıp,hal-hatır soraşqan arada,yolqapı qaqıldı. Ahmetniñ qarısı Mayre yolqapığa aşıqtı.Biraz vaqıt keçken soñ elinde muqaytlıqnen tutqan halda büyük bir güldeste ketirdi. Ahmet Serveroviç meseleni añlasa da:
-Kim keldi?-dep soradı.
-İlyas kelgen.Ne qadar yalvarsam da, evge kirmedi. Güldesteni berip,tebrigini ayttı da,aman ketti.
-Taacipli insan…-dedi Ahmet tüşünceli halda,musafirler bir-birilerine baqışıp,güldesteni maqtamağa başladılar.
-Ya özü ne kirmedi ya?-dep soradı olardan biri.
Ahmet Serveroviç güldesteni alıp qoqladı da:”Bu güldestede insaniyetlik qoqusu bar”,-dedi.Soñ güldesteni taqdim etken İlyas haqqında hikaye etmege başladı.
-Altı ay evelsi men mında meditsina(tıp) institütündan yollanma alıp kelgen edim. Yañı devlet hocalığı,tanış-biliş yoq…Boş vaqıtlarıñnı qayda ötkermege bilmeysiñ.Klubunu da qurup bitirmegen ediler.Bütün yaşlıq şu klub olacaq binanıñ ögündeki meydanğa toplanıp,garmon(akordeon) ezgileri altında oynay yırlay, eglene edi.
…Bir kün maña mürekkep ameliyat yapmağa sıra tüştü.Ameliyat hayırlı keçse de,meni nasıldır tarsıquv sardı.Yüregim kökregime sığmağanday oldu.Yerge qaranlıq enip başlağanda,bir temiz hava almaq içün,soqaqqa çıqtım.Çeşit oylarnen keze-keze,klub yanına barğanımnı duymay qaldım.Yigitler ve qızlar garmon(akordeon) çaldırıp oynamaqta ediler.Birazdan soñ avlaqtan sarhoşlarnıñ sesleri eşitildi.Oynağanlar o tarafqa telaşnen baqıştılar.Üç sarhoş añlaşılmağan bir türkünü bağırıqlap,hep yaqınlaşmaqta ediler.Tezden olardan biri,oynağanlarnıñ ortasına tüştü,ekisi ise kenarda qaldı.Oynağanlar yavaş-yavaş kenarğa çekildiler,soñ garmon sustu.
Meydannıñ ortasında bir özü qalğan yigirmi beş yaşlarındaki,saçları dağınıq,üstü-başı üryan-püryan kesmentik yaş,İlyas edi.Men onu birinci kere şu yerde körgen edim.O çıbalıq başını zornen köterip garmoncığa:
-Çal!Vals… “Amur tolqunları”…-dep bağırdı.
Yaş garmoncı onuñ emirine tabi olup çalmağa başladı.İlyas cebinden körünüp turğan raqı şişesini çıqarıp açtı ve başını köterip,ağzına tökmege başladı.Lakin raqı onuñ yanaqlarına ve kökregine töküldü.O tınıq közlerinen etrafının süzdü de:
-Oynañız!Hepiñiz oynañız!-dep bağırdı.
Oynamağa kimse cesaret etmedi.İlyas etraftakilerni adlarınen çağırdı. Yigitler ve qızlar meydanğa muqaytlıqnen çıqmağa başladılar.
Bu hadiseni seyir etip,qızışıp kettim. Mahsus,yanaşada turğan qıznı davet ettim ve oynamağa başladıq. Biraz vaqıt keçken soñ,başıma urulğan şişeden közlerime qığılçım peydah oldu. Men artıma baqıp yetiştiralmadım,İlyas yanağıma öyle şamar tüşürdü ki,ayaq üstünde zornen turdum. Sarhoş olsa da,ellerinde küç bar eken.Böyle içkici heriften kötek aşamaqnı şanıma sığdıramadım.Men de oña atılmağa istedim.Baqsam, İlyasnıñ elinde pıçaq yalqıldap aldı. Dostları ise,ellerindeki taşlarınen hücümge hazır ediler.Menim her bir hareketim havf(tehlike) astında edi.Müdafaa tutmaq içün qıbırdamay turdum.
Şu vaqıt qızlarnıñ zıy-çuv köterip qaçuvları sarhoşlarnı biraz ayındırdı.Olar keri çekile-çekile tenha soqaqqa burulup kettiler.
Yaşlar dağılışmağa başladlar.Añlağanıma köre İlyas bu devlet hocalığında şoför olup işley eken.Belli zıpqın olup,yaşlarnıñ közlerini korquzğan.Bu sebepten maña yardımğa hiç kimse kelmegen.
-Lafnen qazan qaynamaz. Musafirlerni unutma.Sofranı donattım.Musafirhanege buyurunuz,-dedi Mayre,Ahmetniñ sözünü bölüp.
-Ebet,ebet.Sofrağa buyurunuz,dostlar,-dep Ahmet ayaqqa turdu.
-Yetiştirirmiz.Hikayeñni devam etse,-dep yalvardılar musafirler.
-Yahşı.Hikayem sizni meraqlandırğan olsa,sofra başında devam eterim,-dep Ahmet musafirlerni musafir odasına davet etti.
-Dağ-dağnen rastkelişmez,adam-adamnen rastkelişir.degenleri ne qadar doğru eken,-dep sofra başında Ahmet hikayesini devam etti.-Şu hayırsız aqşamdan bir ay qadar keçken soñ,gece,keç maalde,İlyasnı hastahanege ağır vaziyette ketirgenler. Nevbetçı hemşire birinci yardımnı berip,meni çağırttı.Men barıp oña kör içek hastalığı diagnozu qoydum ve özüne kör içegini mutlaqakesip almaq kerek olğanını ayttım.O maña közlerini kerip baqtı ve tirseklerine tayanıp köterilecek oldu.Lakin küçü yetmedi.Başını yastıqqa qoyup,közlerini yumdu. Bir qaç tamçı közyaşı yanaqlarından tığırıp yastıqqa tüştüler.Soñ maña baqıp:
-Menim taqdirim siziñ eliñizde.Başqa çarem yoq.Kesiñiz!Lakin…Sizge bir ricam bar,cenazeme mutlaq keliñiz,-dedi yavaş sesnen.
Onuñ sözleri maña o qadar tesir ettiler ki,közlerim torlandı.İlyasnıñ ne qadar pişmanğa kelgenini añlap,onu oplamağa başladım.
-Aziz dostum,İlyas!Sen hiç bir türlü hıyanetlik haqqında tüşünme.Ameliyatnı doğmuş ağama yapqan kibi keçiririm,-dedim oña.Ameliyat hayırlı keçmesi içün,onuñ tınçlanması mühim edi.Añlağanıma köre,menim sözlerim zaya ketmediler.
Qısqası,ameliyat hayırlı keçti.Tedavi müddetinde çoq kereler suhbetleştik.Onuñ tabiatında büyük deñişmeler olacağını seze edim.Hastahaneden çıqqan künü:
-Siziñ insaniyetligiñizni ve merhametligiñizni nasıl qaytaracağımnı bilmeyim.Mumkun olsa,bugün aqşam bizge kelseñiz,sizni eñ qıymetli musafirim eter edim,-dedi.
-Sağ ol!Bunuñ keregi yoq.Men yalñız öz borcumnu ödedim.Ondan da başqa,bugün aqşam menim doğğan künüm munasebetinen,evime bir qaç dostlarım toplanacaqlar,-dedim oña.İlyas öz teşekkürini bildirdi de,sağlıqlaşıp ketti.
işte bu künü aqşam,bugünkü kibi,yolqapı qaqılğan edi.Çıqsam,İlyas balaban bir güldeste tutup,beklep tura.
-Doğğan künüñüz hayırlı olsun!-dedi o,biraz qızarıp,-Sizge sağlıq ve uzun,bahtlı ömür tileyim,-dep güldesteni maña berdi.
-Men bellesem,bu qadar hürmetiñni qazanmadım.Meni qolaysız halda qaldırasıñ.Kir,hiç olmağanda,birer çay içeyik desem:
-Çoq sağ oluñuz.Qolaysızlanmañız.Siziñ ögüñüzde yapqan qabahatımnı hiç bir vaqıt ödep olamam.Öz vaziyetimni yengilletmek içün,sizniñ doğğan künüñüznü her yıl,eñ yahşı güllerden toplağan güldestenen hayırlamaqnı özüme söz berdim,-dedi.
-Qapı ögünden qaytıp ketmek qolaysız da.
-Şübhesiz,böyle tantanalı aqşamıñız içkisiz keçmez.Bu ise maña kelişmey.Menim kör içegimni kesmeknen,tabiatımnıñ ahlaqıy noqsanlıqlarını da ğayıp ettiñiz.Men ağzıma içkilik almamağa ant ettim.Degil içmege,hatta içkicilik olğan yerde bulunmamağa tırışam.
İlyas sözünüñ sahibi eken.Bu künge qadar men onuñ içkenini ne kördüm,ne eşittim.Böylelikle,doğğan künümnü her yıl dost-eşinmenen birlikte qayd etmek nasip olsa da,ondan berli Ilyasnıñ güldestesiz daha hiç bir doğğan künüm keçmedi.Onuñ diqqatınen pek memnunum.İlyas yahşı insan oldu.Şimdi devlet hocalığı garajınıñ müdiri olup işley.Hürmeti büyük,eki balanıñ babası.Qarısı onuñnen pek memnun.
-Menimce,Ahmet hikayesini bitirdi,-dedi Mayre ve sofra üstündeki qadehni köterdi de,-endi “işke” başlayıq,dep ayaq üstüne turdu.
-Ebet,ebet.Lütfen buyuruñuz,-dedi Ahmet ve şarap tolu qadehini köterdi.
Musafirlerden biri:
-Men birinci qadehimizni bugünkü tantanamıznıñ sebepçisi Ahmet Serveroviçniñ sağlığı içün teklif etem,-dedi.
-Bu teklifke qarşılığım yoq,-dep Ahmet Serveroviç ayaqqa turdu.-Lakin,haydıñız,dostlar,birinci qadehimizni özünüñ insaniyetliginen,merhametliginen cemiyetimizni yaraştırğan İlyas kibi insan içün içeyik,-dedi.
Musafirler bu teklifni can-göñülden qabul etip,birinci qadehlerni eñ eyi insanlarnıñ sağlığı ve bahtı içün köterdiler.


text:
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskayanıñ bazı malümatnıñ ekstremist olaraq tanılması aqta arizası boyunca qarar çıqardı. Bunı fevral 18 künü Kremlge tabi olğan Qırım prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Aqmescitte 2014 senesi oğlan ve qızlar içün medreseniñ binasında tapılğan edebiyatqa ekstremist faaliyet hususiyetleri malik olğanı belgilengen», – denile beyanatta.
İşbu derclerniñ cedveli: «İslâm devleti», müellifi Takiyüddin Nabhaniy; «Radikalizm, Ekstremizm ve İslamizm». «Terrorizm ile cenkte» aqiqat ve efsane» «Hizb-ut-Tahrir» neşriyatı; «Dört imamnıñ işançı. İslâmdan çıqqan aqım ve tariqatlar», müellifi Muhammad bin Abdurrahman al-Humeyyis, «Dört imamnıñ işançı: Abu Hanifa, Malik, aş-Şafi ve Ahmadnıñ».
Mahkeme qararı ile bu derclerni musadere ettiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Kyivdeki AQŞ elçiligi Keriç köpründen Rusiye poyezdleriniñ yürmesine "Ukrainanıñ suverenitetine ürmetsizlik", dep ayttı. Bu diplomatik müessiseniñ Twitter yazısında bildirile.
"Bizim Ukraina ve başqa Avropa ortaqlarımız kibi, biz de Qırım ve Rusiye arasında Rusiye demiryol alâqasının açılmasını tenqit etemiz. Rusiyeniñ bu adımı Ukraina suvereniteti ve territorial bütünligine ürmetsizligini numayış ete", - denile beyanatta.
Daa evel Litvaniya ve Finlândiya da Ukrainağa qol tuttı. Vilnüs Keriç köpründen demiryol alâqasınıñ açılmasına halqara uquqnı bozulması dedi. Poloniya ve Romaniya tış işler nazirliklerinde ise kene bir kere Rusiyeniñ Qırım ilhaqını qabul etmeyler, dep bildirdiler.
Qırım vaqtınen qararnen saat 2:00 Sankt-Peterburgdan ilhaq etilgen Aqyarğa ketken "Tavriya" poyezdi Keriç köprüni ötti. Dekabr 25-inde saba saat 9:25 Aqyarnıñ demiryol vokzalına "Tavriya" rusiye passajir poyezdi kelip çıqtı. Dekabrniñ 26-sında Aqyar demiryol vokzalından poyezd Rusiyeniñ Sankt-Peterburg şeerine ketti.
Dekabrniñ 23-ünde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç boğazından keçken köpründe poyetlerniñ yürmesini başladı.
QMC prokuraturası Keriç köpründen ilhaq etilgen Qırımğa Ukraina devlet sıñrından adamlarnıñ qanunusız keçirilmesi sebebinden cinaiy dava açtı.


text:
Aqmescit (Simferopol) bazarlarınıñ birisinde bir qaç noqta "Roshen" ve "Svitoç" ukrain qanfetlerini sata. Qırım.Aqiqat mühbiri haber etkeni kibi, "Svitoç" yalıñız soñki vaqıtlarda populâr oldı.
Ukrain tatlılıqlarnı şeerniñ ve Qırımnıñ çeşit-türlü soqaq satış noqtalarında da körmek mümkün. Olar tek rusiye ticaret ağlarında ve supermarketlerde yoq.
Qırım.Aqiqat mühbirine bazarda ayttılar ki, yüksek fiyatqa baqmadan, "Roshen"niñ talabı azlaşmay.
Bazarda, Ukraina mahsulat noqtalarına nasıl kelgenini bildirmediler. Şokolad yarlıçığında ise o Vınnıtsa konditer fabrikasında istisal etilgeni belgilene.
Ukrainada istisal etilgen "Roshen" mahsulatı içün 2013 senesinden berli Rusiye bazarları qapalıdır.
"Roshen"niñ Lipetsk fabrikası 2017 senesi aprel ayında işini toqtattı.


text:
Rusiye nezaretindeki Aqmescit memuriyetinde, şeerde ondan çoq maşna yollarnı temizlegenini ve 200-ge yaqın azbar hızmetçisi qaldırımlarnı temizlegenini bildirdiler.
Bunıñ aqqında malümatnı şeer memuriyetiniñ saytında yerleştirdiler.
"Yanvarniñ 9-ına qadar yol töşemesini qaplamaq içün 56 tonna reagentni qullandılar. Aqmescitte birinciden yoquş ve enişlerni, çaprazlarnı ve başqa telükeli yerlerni işlediler. Qaldırımlarnı 197 azbar hızmetcisi temizley", - dep yaza "Gorod" müessisesiniñ müdiri Anton Podabednıñ sözlerinden matbuat hızmeti.
Qırımda yanvarniñ 9-ında yağmur ve sılaq qar beklenile.


text:
Qırımda yanvarniñ 2-sinde yağanaqlarsız ava ve deñişici bulutlılıq beklenile. Bunı yarımadanıñ Gidrometeomerkezi bildire.
Qırım sinoptikleri bergen malümatqa köre, Aqmescitte bazı yerlerde buzlavuq olacaq. Şimal-ğarbiy yel 7-12 m/s. Kündüz ava arareti 0...+2 derecede.
Aqyarda deñişici bulutlılıq. Kündüz yağanaqlarsız. Cenüp-şarqiy yel 9-14 m/s, kündüz 6-11 m/s. Kündüz ava arareti +2...+4 derecede.
Qırımnıñ cenübiy yalısında deñişici bulutlılıq. Kündüz yağanaqlarsız. Cenübiy yel 7-12 m/s. Kündüz ava arareti +5...+7 derecede.
Keriçte deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız. Cenüp-ğarbiy yel 6-11 m/s. Kündüz ava arareti +1...+3 derecede.


text:
Qaraqalpaqstan Respublikası Ishki isler ministriniń bayram qutlıqlawı.
Húrmetli Watanlaslar!
Sizlerdi Qaraqalpaqstan Respublikası Ishki isler ministrligi atınan elimiz tariyxındaǵı qutlı sáne, erkin hám abadan turmıs jolındaǵı barlıq tabıslarımızdıń tiykarı bolǵan mámleketimiz ǵárezsizliginiń 31 jıllıq bayramı menen qızǵın qutlıqlayman!
Bıyılǵı Ǵárezsizlik bayramı Húrmetli Prezidentimizdiń arnawlı qararına muwapıq pútkil elimiz boylap «Jańa Ózbekstanda el áziz, insan áziz!» degen tereń mazmunlı súren astında ótkeriliwi kewillerdi tolqınlandırıp, bársheni ullı dóretiwshilik islerge ruwxlandırmaqta. Áyne milliy Ǵárezsizlik el-jurtımız ushın jáhán jámiyetshiliginen múnásip orın iyelep, huqıqıy demokratiyalıq mámleket hám erkin puqaralıq jámiyetin qurıw, sonday-aq, turmıstıń túrli tarawları hám tarmaqlarında keń kólemli reformalardı ámelge asırıw ushın bekkem tiykar jaratıp, erisip atırǵan barlıq tabıs hám jetiskenliklerimizdiń tiykarǵı dáregi bolmaqta.
Elimizde bárinen burın insan hám onıń máplerin gózlep alıp barılıp atırǵan izbe-iz reformalardıń nátiyjesi hár bir puqaranıń baxıtlı hám abadan turmısı, ózine hám jurt keleshegine bolǵan bekkem iseniminde kórinbekte.
Erisilgen tabıslardı bekkemlep, túpkilikli reforma processlerin jańa basqıshqa kóteriw, insannıń huqıq hám mápleri, onıń qádiri hám ar-namısın jetekshi orınǵa alıp shıǵıw ústin turatuǵın wazıypamızǵa aynalǵan házirgi waqıtta jurtımızda tınıshlıq hám turaqlılıqtı saqlaw, mámleketimizdiń aymaqlıq pútinligi hám shegaralarımız qol qatılmaslıǵın támiyinlew, milletleraralıq tatıwlıq hám awızbirshilikti bekkemlewde Ishki isler organları xızmetkerleri óz bilim hám tájriybesine súyengen halda xalqımızǵa hadal xızmet etedi dep isendiremen.
Jáne bir márte pútkil xalqımızdı mámleketimiz ǵárezsizliginiń 31 jıllıq bayramı menen ózimniń hám Ministrlik xızmetkerleri atınan shın júrekten qutlıqlayman.
Qaraqalpaqstan Respublikası Ishki isler ministri
Tórebekov Baxtiyar Ismandiyarovich


text:
Ukraina Avropa Birligine kene muracaat etip, işğal altındaki Qırımda olğan «repressiyalar sebebinden» Rusiyege qarşı sanktsiyalar qullanmasını rica etecek, dep ayttı fevralniñ 19-nda Tış işler naziri Dmıtro Kuleba brifingde.
«Qırımtatarlarğa qarşı soñki repressiyalar dalğası BM Baş assambleyasınıñ muzakere mevzusı olacaq, ve tünevin bu mesele boyunca Avropa birliginen bağ qurmaq içün azırlıq körip başladıq. Daa keçken sene Avropa Birligini Qırım Muhtar Cumhuriyetinde insan aqları bozulğanına qarşı sanktsion mehanizmni qullanmasına çağırğan edim», – dep qayd etti Kuleba.
Onıñ bildirgenine köre, Ukraina yañı sanktsiyalar insan aqlarınıñ bozuluvı içün kirsetilmesinde israr etecek.
«Şunıñ içün tezden, belki, bugün bu vesiqalarnı imzalarım. Avropa birligine kene aynı ricanen muracaat etecekmiz», – dep qayd etti nazir.
Fevralniñ 19-nda saba Qırımtatar Milliy Meclisi halqara toplulıqnı «işğal altındaki Qırımda apiske alınğan bütün siyasiy mabüslerniñ acele azat etilmesi içün Rusiyege qarşı bütün halqara siyasiy-diplomatik ve sanktsion mehanizmlerni qullanmasına» çağırdı.
Fevralniñ 17-nde saba erte yarımadanıñ bir qaç rayonında Rusiye quvetçileri musulmanlarnıñ evlerine tintüv keçirmege keldi. «Qırım birdemliginiñ» faali Lutfiye Zudiyevanıñ aytqanına köre, tutulğanlar «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları olğanından şübhelene ve Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesine istinaden qabaatlana. O künü Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi altı qırımlını 2021 senesi aprelniñ 15-ne qadar apiske aldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası fevralniñ 17-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvler sebebinden cinaiy tahqiqat başlatıldı, dep bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ Qırımda musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı ola) evlerinde keçirgen tintüvleri aqqında malümat Ukraina uquq qoruyıcılarına berile ve «milliy ve halqara seviyedeki işte» qullanılacaq, dep bildire.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye quvetçileriniñ fevralniñ 17-nde işğal etilgen Qırımda keçirgen tintüv ve tutuvlarğa qarşı narazılıq bildirdi. Müessise, halqara institutlarnı bu areketlerge qıymet kesmege çağırıp, soñki tutuv ve tintüvler aqqında malümatnı BM Baş Assambleyasınıñ sessiya baqıluvına çıqarmağa planlaştıra.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye quvetçileriniñ fevralniñ 17-nde işğal etilgen Qırımda keçirgen tintüv ve tutuvlarğa qarşı narazılıq bildirdi. Müessise, halqara institutlarnı bu areketlerge qıymet kesmege çağırıp, soñki tutuv ve tintüvler aqqında malümatnı BM Baş Assambleyasınıñ sessiya baqıluvına çıqarmağa planlaştıra.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
2022 At sportı dönya çempionatı
2022 At sportı dönya çempionatı İtaliyada tögällände
Çaranıñ soñğı könendä dä monnan aldağı könnärdäge kebek käyıfle mizgellär yäşände.
“Açıq manej”dağı kross yarışında sportçılar törle awırlıq däräcäsendä 30 kirtäne uzdı.
Berençe könnän birle här yarışta kimçeleksez diyärlek qamillegen kürsätkän Yasmin Ingham iñ yuğarı oçkoğa ireşkän isem buldı.
Böyık Britanlı sportçı bu räweşle çempionatnı altın medal’ belän tämamladı.
2022 Tokioda çempion bulğan alman Julia Krajewski kömeş, Yaña Zelandiyalı Tim Price isä bronza medal’ yawladı.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyägä küpme turist kilä?
Törkiyägä bu yılnıñ 8 ayında 29 million 334 meñ 652 çit il keşese kilde
Göbäklitäpä xäräbälärenä küpme turist kilde?
Qızıqsındıruçı tarixi urın här yıl meñnärçä cirle häm çit il turistın qabul itä


text:
Rusiye ve Ukrayina 200 esir asker deñişmesi aqqında añlaştı. Bunı Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan PBS-ge bildirdi.
"Taraflarnıñ añlaşması neticesinde 200 esir asker azat etilecek. Bunıñ müim adım olacağını tüşünem", - dedi Erdoğan.
Türkiye prezidenti, deñişüvniñ artıq olıp olmağanına dair malümat bermedi.
Bundan ğayrı Erdoğan, Rusiye Ukrayinadaki cenkni tez bir zamanda bitirmege tırışqanını bildirdi. Bu neticege Türkiye devlet başı Rusiye prezidenti vladimir Putin ile Özbekistanda körüşüvden soñ keldi .
"Özbekistanda Putin ilekeniş körüşmeler keçirdim. Olar bunı tez bir zamanda bitirmege tırışqanlarını añladım. Bu vaziyet büyük bir meseledir", - Anadolu agentligi Erdoğannıñ aytqanlarından alıntı ketire.
Moskva soñki sefer iyünniñ soñunda Kıyiv ile esirler deñişmesi aqqında haber etken edi. O zaman taraflar "144 144-ke" formatında arbiyler deñişmesini tasdıqladılar.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Adam Smith
Adam Smit (shoqındırılg'an 16-iyun 1723-jılı 17-iyul 1790 [a'yyemgi usılda 5-iyun 1723–jıl 17-iyul' 1790]) Shotlandıyalıq moral filosofı ha'm sıyasıy ekonomikanın' tiykarın salıwshısı edi. Shotlandiya Ag'artıwshılıg'ının' tiykarg'ı alımlarının' biri bolg'an Adam Smit "Moral seziminin' teoriyası" ha'm "Xalıqlar baylıg'ının' ta'biyatın ha'm sebeplerin izertlew" atli kitaplarinin' avtori. Keyingisi, a'dette "Xaliqlar baylig'i" dep qisqartilip atalatug'in kitabı, onin' magnum opusi (ullı jumısı) ha'm ekonomikanın' birinshi zamanago'y jumısı esaplanadi. Adam Smit zamanag'oy ekonomika iliminin' atası esaplanadı.
Smit Glazgo ha'm Oksford universitetlerinde moral filosofiyasın u'yrendi. Oqıwdı pitkergennen keyin ol Edinburgta tabıslı lektsiyalar oqıdı, bul onı Shotlandiya ag'artıwshılıg'ı waqtında David Hume menen birge islesiwge basladı. Smit Glazgoda moral filosofiyasın oqıtıp professorlıq jumısına eristi ha'm usı waqıtta "Moral sezimi teoriyası" kitabın jazıp baspadan shıg'ardı. Ol keyingi o'mirinde jeke oqıtıwshı boldı ha'm bul og'an Evropa boylap sayaxat etiwine ha'm sol waqıttın' intellektual jetekshilerin ushıratıwg'a imkaniyat berdi. Smit u'yine qaytıp keldi ha'm kelesi on jıldı "Xalıqlar baylıg'ı"n jazıwg'a bag'ıshladı (tiykarınan o'zinin' lektsiyalarınan alıng'an). Kitap 1776-jili baspadan shıqtı. Ol 1790-jılı qaytıs boldı.
O'mir bayanıRedaktorlaw
Balalıg'ıRedaktorlaw
Adam Smitti Shotlandiyanın' Kirkaldi qalasında Margaret Duglas du'nyag'a keltirdi. Onın' atası, ol da Adam Smit dep atalıp, yurist, jamiyetlik xızmetker bolg'an ha'm Margaret Duglasqa 1720-jılı u'ylengen. Onin' atası Smit tuwılmastan altı ay burın qaytıs bolg'an. Smittin' aniq tuwılg'an ku'ni belgisiz, biraq onin' shoqındırılıwı 1723-jılı 16-iyunda Kirkal'dida jazılg'an. Smittin' balalıg'ı haqqında azg'ana belgili bolsada, Shotlandiyalı jurnalist ha'm Smittin' omir bayanın jazıwshısı John Rae Smittin' to'rt jasında tsiganlar ta'repinen urlap ketilgenin h'am keyinirek basqalardın' qutqarıwg'a barg'anlıg'ı sebepli azat etilgenin jazıp qaldırdı.
Smit anasına ayrıqsha jaqın boldı, ha'm anası onı ilimiy islerge iytermelegen bolıwı itimal. Smit 1729 ha'm 1737-jilları aralıg'ında Kirkal'dida Burg mektebine qatnadı ha'm ol jerde latın tili, matematika, tariyx ha'm jazıw ma'deniyatın u'yrendi. Rae Burg mektebin "Shotlandiyanın' sol da'wirdegi en' zor orta mekteplerinin' biri" dep jazg'an.
Bilim alıwıRedaktorlaw
Smit on to'rt jasında Glazgo Universitetine oqıwg'a kirdi ha'm Francis Hatcheson qol astında moral filosofiyasın u'yrendi. Bul jerde ol erkinlik, oylaw, tu'siniw ha'm juwmaq shıg'arıw, sonday-aq erkin pikirge qızıg'ıwshılıg'ın rawajlandırdı. 1740-jılı, Smitke Snell Ekzibishion granti berildi ha'm ol Glazgo Universitetinen Oksford Universitetinin' Balliol Kolledjine oqıwg'a ketti.
Smit Glazgoda oqıtıw Oksfordqa salıstırg'anda bir qansha joqarı dep esapladı, ha'm oz'inin' ta'jiriybesin aqılıy qısılıw dep taptı. "Xalıqlar baylıg'ı"nin' V-kitabı II-babında Smit: "Oksford Universitetinde ja'miyetlik professorlardın' ko'pshiligi ko'plegen jıllar dawamında ulıwma oqıtıp atırg'anday bolıp ko'riniwdi de toqtatqan" dep jazdı. Sonday-aq jazılıwınsha Smit doslarına bir ma'rte Oksford ra'smiy xizmetkerlerin onın' David Humenin' "Adam ta'biyatının' traktatı" oqıp atırg'anın bilip qalıp, keyin kitaptı tartıp alıp onı qatal jazalag'anın aytıp bergen. William Robert Scott "[Smittin'] Oksford waqtı onın' o'mirlik isine azg'ana ja'rdem berdi, eger ulıwma bergen bolsa" dep jazdı. Sog'an qaramastan, Smit Oksfordta waqtında Universitettin' u'lken kitapxanasınan o'zin bir neshe pa'nler boyınsha oqıtıwg'a kitaplar alıp oqıw imkaniyatına iye boldı. Onın' xatlarında jazıwınsha o'z aldına oqımag'an paytlarında ol baxıtsız edi. Oksforda waqtının' aqırında Adam Smit nerv keselliginin' simptomların bastan keshirdi. Ol 1746-jili grantı tamamlanbastan burın Oksfordtan ketti.
"Xalıqlar baylıg'ı"nın' V-kitabında Smit Angliya universitetlerinde Shotlandiya universitetlerine salıstırg'anda oqıtıw ha'm ilimiy isler to'men sıpatlı ekenin jazdı. Ol bunı 2 sebep penen tu'siniw mu'mkin dep jazdı. Birinshi, Oksford ha'm Kembridj kolledjlerinin' baylıg'ı ha'm professorlardın' aylıg'ının' studentlerdi o'zlerine tartıw uqıbınan g'a'rezsizligi; ekinshi, ilimiy jetekshiler Angliya Shirkewinde islese de jaqsı jasawı mu'mkinligi dep ko'rsetti. Smit basında teologiya (din tanıw)ni u'yreniwdi ha'm shirkewde islewdi niyet qılg'an edi, lekin onın' keyingi oqıwları, atap aytqanda David Humenin' skeptik jumısların oqıwı onı basqa joldı tan'lawına isendirdi.


text:
Qırımda fevralniñ 9-nda saba Rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ evlerini tintti, bir qaç insan tutuldı. Tintüvler ve yaqalavlar aqqında «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etti.
Tintüvler Qırımnıñ çeşit köşelerinde keçirildi: Bağçasaray, Qarasuvbazar rayonlarında ve Aqmescit ve Aqyarda.
«Regional faallerimizniñ malümatına köre, sabadan Qırımnıñ farqlı regionlarında bir qaç qırımtatarınıñ evinde tahqiqat tedbirleri keçirile», – dep aytıla haberde.
Faallerniñ malümatına köre, tintüvlerden soñ tutulğanlar:
-
- Osmanov Ansar İsmailoviç, Bağçasaray rayonı, Büyük Süyren (Tankovoye) köyü, Gagarin soq., 11. Tintüv yekünlendi, er adamı Qırımdaki FSB idaresine alıp ketirildi.
-
- Abdulvapov Amethan Necipoviç, Aqmescit, Beloye-5, Kürkçi soq., 20. Tintüv yekünlendi, er adamı Qırımdaki FSB idaresine alıp ketirildi.
-
- Mustafayev Marlen Ramisoviç, Qarasuvbazar, Aq Qaya (Belaya Skala) köyü.
-
- Seytosmanov Ernest Kazimoviç, Aqyar, Balıqlava rayonı, Hayto (Tılovoye) köyü, Lazurnaya soq. Tintüv yekünlendi, er adamı Qırımdaki FSB idaresine alıp ketirildi.
Tintüvler aqqında belli olğanı
Ansar Osmanov – Bağçasaray rayonıñ Büyük Süyren köyünde yaşay.
"Qırım birdemligi" cemaat birleşmesiniñ malümatına köre, Osmanov Qırımdaki siyasiy mabüslerge destek içün içtimaiy teşebbüslerde ve malümat kampaniyalarında iştirak etken. Qırımda ve Rostov-na-Donu şeerinde siyasiy motivli davalar ile bağlı mahkeme oturışlarına qatnağan.
2019 senesi oktâbr ayında Rusiye quvetçileri Ansar Osmanovnı Amet Suleymanov (üçünci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davasınıñ mabüsi) ve faal Ali Kerimov ile birlikte Rostoav-na-Donudan qaytqanda Keriç köprü civarındaki avtomobil yolunda yaqlağan ediler. Erkekler "Hizb ut-Tahrir davası"ında (Yalta gruppası) diñleyici olaraq iştirak eten mahkeme oturışından qayi ediler.
Marlen Mustafayev – Qarasuvbazar rayonınıñ Aq-Qaya köyünde yaşay.
"Qırım birdemligi" cemaat birleşmesiniñ malümatına köre, maşnalarnıñ tamirinen oğraşa eken. Evli, eki balası bar.
"Qırım birdemligi" cemaat birleşmesiniñ göñüllisidir. Faal şekilde mahkeme oturışlarına qatnağan, tevqif etilgen mabüslerniñ qorantalarına yardım etken. 2017 senesi bir kişilik pikette iştirak etkeni içün 10 000 ruble para cezasına mahküm etilgen edi.
Ernest Seytosmanov –Balıqlava rayonınıñ (Aqyar) Tılovoye köyünde yaşay.
Ernest Seytosmanov 17 yıl apis cezasına mahküm etilgen Aqyar rayonıñ sakini Envera Seytosmanovnıñ doğmuş ağasıdır.
Rusiye quvetçileriniñ çarşenbe künü Ernest Seytosmanovnıñ evinde keçirgen tintüv artıq dörtüncidir. Seytosmanov bir özü yaşağanı içün telefon etip, evinde tintüv keçirilgenini kimsege haber etip olamağan. O, mahkeme oturışlarına faal qatnağan, tevqif etilgen mabüslerniñ ailelerini yardım etken, cemaat teşebbüslerinde iştirak etken. 2021 senesi evel yaqalanğan advokat Edem Semedlâyevni qarşılamağa kelgeni içün oña qarşı protokol tizilgen edi ve o 13 kün Aqmescit muvaqqat tüzetüv izolâtorında tutulğan edi.
Amethan Abdulvapov – Aqmescitniñ Beloye-5 qasabasında yaşay. Onıñ aqqında tafsilâtlı malümat yoq.
Tintüvden soñ Aqmescitniñ Franko 13 bulvarında yerleşken Qırım boyunca FSB idaresine alıp ketkenleri bellidir.
"Artıq saba saat 7-de tutulğanlarnı alıp kettiler"
Fevrlniñ 9-nda saba Rusiye quvetçileri tarafından yaqalanğan qırımtatarlarnıñ aqrabaları, tintüvler saba saat 4-te başlanğanını, aynı zamanda telefon alâqası ve advokatlarnen bağlanmağa çaresi olmağanını bildirdiler.
"Tintüv keçirilgen zaman advokatlarnıñ, aq qoruyıcılarnıñ telefon alâqası yoq edi, iç bir kimseniñ telefon etmege çaresi yoq edi. Bundan ğayrı, "Qırım birdemligi"niñ koordinatorı Dilâver Memetovnıñ ve cemaat jurnalisti Zidan Acikelâmovnıñ telefonları çalışmay edi. Tutulğanlarnıñ aqrabaları, tintüvlerr erte, saba saat 4-te başlanğanını aytalar. Tahqiqat tedbirleri tez keçti, saat 7-de qırımtatarlarnı alıp kettiler", - dep yazıla haberde.
Human Rights Watch maruzasında 2021 senesi işğal etilgen Qırımda Rusiye akimiyeti diniy ve siyasiy sebeplerden taqip etmege devam etti, dep haber etilgen edi.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
Qırımda apiske alınğan advokat Emil Kürbedinovnıñ imayesi Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Demir yol rayon mahkemesiniñ qararından şikâyet arizasını berecektir. Bunı yanvar 26-da Kürbedinovnıñ advokatı Konstantin Rustemov bildirdi.
Advokat Emil Kürbedinov Rusiye Federatsiyasınıñ Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine köre (Natsist timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayışı) qabaatlı tanılıp, 10 künge qadar apiske alındı.
Yanvar 26-da Bağçasarayda yaqalanğan advokat Emil Kürbedinov Facebookta IŞİD, Hizb ut-Tahrir ve an-Nusra timsalleri ile 2012-2013 seneleri yazğanları ile qabaatlana.
Mahkemede mütehassısnıñ qararı aydınlatıldı, oña köre, Kürbedinovnıñ saifesindeki timsaller Hizb ut-Tahrir teşkilâtına aittir.
Emil Kürbedinov qabaatını qısmen tanıdı.
Yanvar 26-da Bağçasarayda qırımtatar faali Seyran Saliyevniñ evinde tintüv keçirildi. Soy-soplarınıñ aytqanına köre, Rusiye uquq qoruyıcıları yasaq etilgen edebiyatnı qıdırğanlar. Saliyevni Rusiye İçki işler nazirliginiñ Bağçasaraydaki içki işler rayon bölügine alıp kettiler.
Aynı şu künü Edem Semedlâyev ve Emil Kurbedinovnıñ qullanğan maşina polis hadimleri tarafından toqtatılğan edi. Soñra ise şu yerge FSB hadimleri kelip, Kurbedinovnı yaqaladılar. Advokatnı «ekstremistik malümatnı tarqatılması» ile qabaatlaylar, oña qarşı toqtatuv tedbiri aqqında qarar Kreml kontrolündeki Aqmescitniñ Demir yol rayon mahkemesinde qabul etilecegi belli oldı.
Emil Kurbedinov «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca bir qaç mahkümniñ ve jurnalist Nikolay Semenanıñ advokatı ola.
Keçenleri Aqmescitte FSB hadimleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznıñ işlerinde advokat olğan Nikolay Polozovnı yaqalap, sorğuğa alğan ediler. Polozov bu yaqalavnı qaçıruv olaraq tanıy.


text:
Cumaaqşamı künü, aprelniñ 25-nde, BM Havfsızlıq şurası Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ vaqtınca işğal etilgen Donbas topraqlarınıñ sakinlerine Rusiye pasportlarını berüv fermanı sebebinden toplaşuv keçirecek. Bu aqta Ukrainanıñ BM daimiy temsilciliginiñ vekili Oleg Nikolenko «Ukrinformğa» bildirdi.
Onıñ qayd etkenine köre, toplaşuv Ukrainanıñ talabı ile çağırıldı.
Nikolenkonıñ aytqanına köre, Rusiyeniñ qararı BM nizamnamesini, Havfsızlıq şurasınıñ Rusiyeniñ özü de rey bergen Minsk añlaşmalarınıñ yerine ketirilmesinen bağlı tedbirlerniñ tasdıqlanmasına dair 2202 (2015) qararını ve añlaşmalarnıñ özüni de boza.
«Havfsızlıq Şurasında reislik yapqan Almaniya eyyetine ve Ukrainanıñ diger ortaqlarına muracaatımızğa seslengenleri içün minnetdarmız», – dep qayd etti diplomat.
Toplaşuv Kyiv saatına köre 22:00-da başlanacaq.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Donbasnıñ işğal etilgen topraqlarınıñ sakinleri içün pasportlar buyruğı sebebinden Ukraina halqına muracaat etti.
Yañı saylanğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ taqımı Facebook beyanatında Rusiye memleketimiz tarafından vaqtınca kontrol etilmegen topraqlarımızda bulunğan Ukraina vatandaşlarına Rusiye pasportlarını berüv fermanı ile işğalci devlet olaraq mesüliyetini tanıdı, dep qayd etti.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye akimiyetiniñ Rusiye tarafdarları küçleri tarafından işğal etilgen Donbas sakinlerine Rusiye pasportlarınıñ berilüvini qolaylaştırmaq qararını tenqit etti. Ukraina Rusiye akimiyetiniñ işğal altındaki Donbas topraqlarında yaşağanlarğa Rusiye pasportlarını qolay bermek qararı sebebinden Birleşken Milletler Havfsızlıq şurasına muracaat etti.
Aprelniñ 24-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Donbasnıñ işğal etilgen topraqlarında yaşağanlarğa Rusiye vatandaşlığını qolaylaştırılğan tertipte almağa imkân berecek buyruqnı imzaladı. Vesiqa metni Kremlniñ resmiy saytında Ukraina prezidenti saylavlarından üç kün keçken soñ derc etildi.
Qolaylaştırılğan vatandaşlıq aqqı «insan aqları ve serbestligini qorçalamaq içün gumanitar maqsadlarnen» berilecek, dep aytıla fermanda. İstegi olğan er kes ariza ve «DNR» ve «LNR» gruppalarınıñ regionda yaşağanını tasdıqlağan vesiqalarnı Rusiye İç işler nazirliginiñ bölüklerine bere bile. Arizalar üç ay içinde baqılacaq.
Donbastaki silâlı zıddiyet 2014 senesinden berli Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlarnı red ete ve Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» bar, dep israr ete.
BM malümatına köre, 2018 senesi dekabr ayına qadar zıddiyet vaqtında 13 biñ insan elâk oldı, tahminen 30 biñ yaralandı.


text:
...Bizdiñ batırlar jırında köp kezdesetin «Otqa salsa janbaytın suğa salsa batpaytın» motivi däl qazirgi bizdiñ sana üşin has batırdı äsire kötermeleu men adaqtau sekildi qabıldanarı haq.
Osı bir «otqa janbau» oqiğasınıñ kieli tört kitap parağında da derek izderi bar. Bwl köbine Avraam (islamda Ibrahim) payğambar ömirine tiesili. Köne hissa-añızda payğambar qarsılastarı işine aqsöñke ağaş jağılıp, äbden narttay qızarğan or işine Ibrahimdi laqtırğanı bayandaladı (Atalğan oqiğa Qwrannıñ «Änbiya» süresinde de aytıladı). Bir qızığı, joğarıdağı kitaptardıñ barlığı da bir auızdan Ibrahim payğambardıñ sol otqa janudıñ ornına, kerisinşe tisi-tisine timey dirildep toñğandığın, äri atalğan «qiyametten» aman-sau qwtılğanın alğa tartadı. Ärine, mwnıñ bäri tügeldey derlik astarlı äm simvoldıq mağınağa ie.
Biz desekte küdikke josın wyalatıp, bwl hissa deregine nanbaytındar qarasınıñ mol ekendigin de eptep işimiz sezedi. Oqiğanıñ osılay öristep jetuine bastı däyek bolğan dünie ADAM RUHINIÑ küşi men därgeyi me deymiz. Ibrahim payğambar laulağan otqa nege janbadı?
Bwl nendey zañdılıqtardıñ negizinde jüzege astı, mine bizdiñ bwğan eş bas qatırğımız joq. Kerek deseñiz sol payğambarlardıñ özi et pen süyekten jaratılğan pende balası ekendigin esimizden şığarıp alğandaymız. Biz köbine mwnday twlğalardıñ (twtınğan zatı men saqalı sekildi) sırtqı sipattarına ğana eliktegenimiz bolmasa, al işki ruhani jan qabattarına atımen de attap basqımız kelmeydi.
Payğambarlar men danışpandardıñ (dwrısı twlğanıñ) bastı missiyası adamdı öz tanımına tärbielep, özi jetken kemel ruh keñistigine köteru ğoy.
Köne Mirdad kitabındağı bir ğaqliya: «Sizdiñ är oyıñız aspanda jalındağan ülken äriptermen jazılıp, ol är adamğa körinedi dep oylasañız, şındığında da däl solay boladı», – deydi.
Endeşe «Otqa salsa janbaytın, suğa salsa batpaytın» wğımı äsire söz emes, adam ruhınıñ alapatı men mümkindikteri.
Sol üşin de bizdiñ ilgeridegi babatanım jau japırğan adamnan göri ruhı men näpsisin igergen osınday jandarğa BATIR dep ayrıqşa atau berip otır. Sonımen batır degenimiz köbimizge sovettik sana siñirgen qara küş iesi emes, ol öz ruhın igergen äulie twlğa.
Japon pälsapasındağı jii wşırasatın SEMSER men GÜL üylesimi de batırdıñ şın obrazı (Bwl batırdıñ sırtı semser sekildi swstı bolğanımen işi güldey näzik boluı kerek degendi işaralağanı).
BİZ ÖKİNİŞKE QARAY, RUHTIÑ MWNDAY JOYQIN KEREMETTERİN ELİMİZGE ENGEN MINA BİR VAHABIZM İNDETİNEN KEYİN «BAQSILIQ» PEN «JIN-PERİ» DEGEN ATAULARDIÑ AYNALASINDA ĞANA QARAP, BELİNEN SIZDIQ TA SALDIQ.
Qısqası, keşegi kommunistik jüyeden äbden qansırap şıqqan qazaq tanımın osıbir vahabizm ideyası nebarı otız jıl töñireginde tügeldey derlik otap tındı.
JALPI VAHABIZM MEN BOL'ŞEVIK IDEYASI BİR-BİRİMEN QOYINDAS EŞ AYIRMAŞILIĞI JOQ TÜSİNİKTER DESEK TE BOLADI
Eñ bastısı ekeui de azamattıq qoğam men demokratiyanıñ, erkin oy men avtonomdı sananıñ qas dwşpandarı.
Eñ ökiniştisi bizdegi säläfizm ideyası astırtın dini indekste ğana emes, ol beysanalı türde bizdiñ sanamızğa jappay jayılıp ketti. Mısalı, mädeniet pen önerdegi sanasına saqal ösirgenderdiñ älde bir tosın jañalıqqa kelgende ayağın at basqanday şar ete qalatını da sol. Qazaq tanımındağı kie men bilim o bastan-aq eki türli kategoriya edi. Äruaq wğımı da däl solay bolatın.
Bizdegi kommunistik bwlğaqtan keyin irgeli bilim öz arnasınan ajırasa, al mına säläfizm indetinen keyin kie men aruaq ataulı arqamızdan birjolata köşip tındı. Jalpı aruaq pen äulie fenomenine bir boylamayınşa KIE men TILSIM wğımdarınıñ narqına jetu eş mümkin emes. Qobılandınınıñ "tört bwltı" men Er Jänibektiñ "qos börisi", Süyinbaydıñ "qızıl jolbarısı" men Kempirbaydıñ "kökala üyregi", sol sekildi Qorqıt pen Qazanğap küylerindegi tılsım qamırıqtı tüsinuge qolbaylau bolıp otırğan dünieler de osı (säläftıq) oylau formamızdıñ tüpki üreyinde jatır...