text:
Aqmescit, Kiyev – Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevniñ öldürüvde qabaatlanğan oğlu Hayserni beş yılğa qadar azatlıqtan marum qaldırdı. İşbu qarar mahkemeciler olmağanlarnıñ kence Cemilevni diqqatsızlıqtan yapılğan öldürüvde qabaatlamaq qararından farqlana. Mahküm etilgenniñ tuvğanları, em de bir sıra uquq qorçalayıcı teşkilât mahkeme ükmüni obyektiv saymayıp, böyle etip Rusiye Federatsiyası büyük Cemilevge siyasiy basqı yapa bile, dep tüşüneler. İmaye mahkeme qararından şikâyet etecek ola.
Çarşenbe künü, iyün 10-da, Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi Hayser Cemilev tarafından 44 yaşında Bağçasaray sakini Fevzi Edemovnıñ öldürilmesi aqqında işni baqtı. Qabaatlanğannıñ adliyecisi Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, mahkeme Hayser Cemilevni beş yılğa qadar umumiy nizamlı apiske almağa qarar aldı.
Hatırlatamız, Hayser Cemilev 2013 senesi mayıs ayından itibaren apiste bulunğan edi. Qırım prokuraturası onı maqsatlı öldürüvde qabaatlağan edi, soñra ise maqsatlı öldürüv maddesine alelhusus şartlarnı da qoştı. Qabaatlanğannıñ imayesi ateş diqqatsızlıqtan açılğanını bildire edi. Kence Cemilev mahkeme-psihiatrik teşkerüvlerni keçti ve ruhiy ceetten sağlam olaraq tanıldı.
2013 senesiniñ ekinci yarısı ve 2014 senesiniñ birinci eki ayı devamında Cemilevniñ işini Bağçasaray rayonınıñ mahkemesi baqqan edi. Faqat Qırım Rusiyege «qoşulğan» soñ onı cumhuriyetniñ prokuraturasına qaytardılar. Aynı vaqıtta Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi Cemilevniñ oğlu «diqqatsızlıqtan» cinayet yapqanını bildirip, onı azat etmek qararını qabul etti. Amma Hayser Cemilev Aqmescitniñ SİZOsında apiste qalğan edi.
Qırım Cumhuriyetiniñ Taqiqat komiteti bu işni baqıp, Hayser Cemilevni Rusiye Cinaiy kodeksinin birden üç maddesi boyunca qabaatladı: öldürüv, silânı qanunsız alda tutuv ve onıñ hırsızlığı.
Keçken sene sentâbr ayında Hayser Cemilevni Krasnodar ülkesine avuştırdılar
2014 senesi iyül ayında İnsan aqları Avropa mahkemesi Rusiyeden kence Cemilevni apisten azat etmege talap etti. Faqat Rusiye Federatsiyasınıñ akimiyeti bu qararğa qulaq asmadı. Keçken sene sentâbr ayında Hayser Cemilevni Krasnodar ülkesine avuştırdılar. Aqımdaki seneniñ aprel başında Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi işni baqmağa başladı.
Esnas devamında şaat ve zarar körgenler sorğuğa çekildi. Mahküm etilgen malümat bermekten vazgeçti. Qabaat tarafı Hayser Cemilevniñ qabaatı bütünley isbatlanğanını bildire edi. Hayser ise tek silânı tutqanını ve hırsızlağanını ayttı. Mahkeme ükmü ilân etilmeden devlet qabaatlayıcısı Svetlana Nekoz Hayser Cemilevni 5,5 yılğa qadar azatlıqtan marum qaldırmağa teklif etti. Lâkin, Nikolay Polozovnıñ fikirince, ceza o qadar ciddiy olmamalı, ve mahküm etilgen Rusiyede degil, Ukrainada cezasını çekmeli.
Qayd etmeli ki, mahkeme Hayser Cemilevniñ adliyecisi bergen cinaiy işni toqtatmaq muracaatını da red etti. İmaye Kiyevniñ Dneprovskiy rayonınıñ mahkemesi çıqarğan ükümge esaslanıp mezkür muracaatnı berdi. Ukrainada onı «diqqatsızlıqtan yapılğan öldürüvde» qabaatlap, 3 yıl ve 8 ayğa qadar azatlıqtan marum qaldırdılar.
Adliyeci: 5 yıllıq cezanı muvafaqiyet saymaq mümkün
Hayser Cemilevniñ adliyecisi bildirdi ki, apiste keçken eki yıl ceza müddeti olaraq sayıla. Bundan ğayrı, yarım yıldan soñ vaqtından evel şartlı azat etüv ola bile, çünki kence Cemilev apis cezasınıñ yarısını apiste keçirgen olacaq.
«Rusiye Hayser Cemilevni vatanına berüv muracaatına şimdilik cevap bermedi. Tahminen bir buçuq ay içinde qarar alınmalı», – dep qayd etti Polozov.
Hayser silânı tutqanını ve hırsızlağanını bildirip, diqqatsızlıqtan öldürüv yapqanını ayttı
Onıñ aytqanına köre, Hayser silânı tutqanını ve hırsızlağanını bildirip, diqqatsızlıqtan öldürüv yapqanını ayttı: «Aqlama meselesi başından yoq edi».
«Mahkeme başında Hayser Cemilevge ömür boyu apiske ala bileler kibi fikir bar edi, esnasnıñ neticesi – 5 yıllıq apis cezası – muvafaqiyet saymaq mümkün», – dep qayd etti adliyeci.
Bunıñnen beraber, onıñ aytqanına köre, Cemilevniñ işi bitti dep aytmaq erte. İleride – Yuqarı mahkemede apellâtsiya ve onıñ Ukrainağa berilmesi.
Qayd etmeli ki, Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi çıqarğan üküm mahkemeciler olmağanlarnıñ qararından farqlana. Keçken afta olar Mustafa Cemilevniñ oğlu diqqatsızlıqtan adamnı öldürdi kibi qararnı qabul ettiler – Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 109-ıncı maddesiniñ 1-inci qısmı. İşbu madde boyunca eki yıllıq apis cezası berile bile. Bundan ğayrı, mahkemeciler olmağanlar Hayserge «silâ hırsızlağanını afu etmek mümkün» kibi qararnı qabul ettiler.
Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi ükümni çıqarğanda mahkemeciler olmağanlarnıñ qararına emiyet berse edi, Hayser Cemilev şimdi azatlıqta olur edi, çünki eki yıldan ziyade apiste qala.
Cemilev: Rusiye ve Ukraina arasında problemanıñ al etilmesine bağlı
Adliyeci qararnı «muvafaqiyetli» saysa da, Mustafa Cemilevniñ fikirince, üküm «qanunsız», çünki mahkemeniñ «Ukrainada Ukraina vatandaşınıñ Ukrainanıñ diger vatandaşına qarşı yapqan cinayetini Rusiyede ve Rusiye qanunları boyunca baqmaq aqqı yoq edi».
«Mahkemege alâqası olmağanlarğa iç bir iddiam yoq, olar elinden kelgenini yaptılar, lâkin Rusiye oğlumnı beş yıl devamında reine tutmağa qarar aldı. Bu Rusiye qanunlarına zıt kele, çünki diger memleketlerniñ vatandaşlarını mahkeme etmek aqqı yoq, em de İnsan aqları Avropa mahkemesiniñ qararı bar, Rusiye onı Ukrainağa bermek kerek», – dep ayttı Cemilev Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ bildirgenine köre, oğlu ve Rusiyede apiste bulunğan ukrain uçucısı Nadejda Savçenko ve diger mabuslarnıñ taqdiri «Rusiye ve Ukraina arasında problemanıñ al etilmesine bağlı».
Mustafa Cemilevniñ ömür arqadaşı Safinar Cemileva Qırım.Aqiqatqa mahkeme ükmüni izaatlap, Hayser Cemilevniñ tuvğanları ve yaqanlarına qarar ne vaqıt çıqarılacağını aytmağanlarını bildirdi.
Onıñ bildirgenine köre, o, mahkemege kelecek edi, lâkin tuvğanlarnı üküm seslendirgende davet etmediler.
«Biz Qırımda edik. Adliyeciniñ de haberi yoq edi: bu kün üküm çıqarılacaqmı-yoqmı belli degil edi. Oña da aytmadılar: olar (mahkemeciler – müel.) toplaşuv odasına çıqıp ükümni çıqardılar. Bu sebepten mahkemede Hayserniñ soy-soplarından kimse yoq edi», – dep ayttı Safinar Cemileva.
Cemilevniñ ömür arqadaşını mahkeme qararı şaşırttı.
«Qanunğa köre, qabaatnıñ esas maddesi (diqqatsızlıqtan öldürüv – müel.) boyunca eki yılğa qadar azatlıqtan marum etseler, diger madde boyunca ceza olmamalı», – dep qayd etti o.
Cemilevanıñ aytqanına köre, oğlunı silâ hırsızlığında da qabaatladılar.
«Öz evinde hırsızlıqmı olur? O, silânı izinsiz aldı, ariza yoq edi», – dedi o.
Qadınnıñ fikirince, mahkeme esnası «bir çoq hata» ile keçti.
«Rusiye uquq qoruyıcı organları bu iş boyundca mahkeme iznini almayıp taqiqatqa başladılar. Bu işni tekrar taqiq etmege kim emir etti? Mahkeme qarar almaq kerek», – dedi o.
Lutkovska: Devletlerara şikâyet ola bile
Yuqarı Radanıñ insan aqlarından vekâletlisi Valeriya Lutkovska Qırım.Aqiqatqa Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi çıqarğan qararını izaatlap, cinayet Ukraina vatandaşı tarafından Ukrainada yapıldı dedi. «Böylece, ukrain Cinaiy-protsessual kodeksi ve ukrain Cinaiy kodeksi qullanmaq kerek», – dep ayttı ombudsmen.
Lutkovskayanıñ qayd etkenine köre, «Rusiye oña añlaşılmağan uquqiy sebeplerden Qırımnı işğal etip, adalet aqqını da işğal etti, ve hususiy bir Rusiye adaleti Ukrainada olğan cinayetlerge nisbeten ukrain qanunları yerine öz qaidelerini qullanmağa başladı».
«Bu noqtaiy nazardan baqsaq, mence, bu qarar çıqarılğanından berli qanunsız ola», – dep ayttı Yuqarı Radanıñ insan aqlarından vekâletlisi.
Kence Cemilev qanun belgilemegen mahkeme tarafından mahküm etildi, – İnsan aqları Avropa mahkemesi içün birinci sebep bu, Avropa konventsiyasınıñ altıncı maddesiValeriya Lutkovska
Lutkovskanıñ qayd etkenine köre, bugünde-bugün mahkeme qararından şikâyet etmek imkânı bar, lâkin o imaye tarafına İnsan aqları Avropa mahkemesine muracaat etmege tevsiye ete. «Kence Cemilev qanun belgilemegen mahkeme tarafından mahküm etildi, – İnsan aqları Avropa mahkemesi içün birinci sebep bu, Avropa konventsiyasınıñ altıncı maddesi – adaletli mahkeme aqqı bozuldı, böylece qabul etilgen bütün qararlar lâğu etile bile, iş ileride ğayrıdan baqılmalı», – dep añlattı o.
Ukraina devlet olaraq bu meseleni nasıl etip al ete bile sualine Lutkovska şöyle cevap berdi: «İnsan aqları Avropa mahkemesinde Ukrainanıñ menfaatlarını temsil etken Ukraina adalet nazirligi qarar alsa, devletlerara şikâyet, yani Ukrainanıñ Rusiye Federatsiyasına qarşı şikâyeti ola bile».
Ombudsmenniñ aytqanına köre, işbu problemanıñ sistemalığını köstermek içün aynı faktlarnı toplamaq kerek.
«Böyle bir talil yapılsa, men özüm de qoşulırım, çünki mende de böyle faktlar bar, o vaqıt devletlerara ariza aqqında laf etmek mümkün», – dedi o.
Logvinskiy: Siyasiy reine vastasınen intiqam almaq
Mustafa Cemilevniñ ortaqları ve uquq qorçalayıcılar mahkeme qararını «qanunsız» tanıp, halqara uquq qaideleri bozulğanını qayd eteler.
Ukraina halq deputatı Georgiy Logvinskiy emin ki, Rusiye Federatsiyası bu işte «siyasiy reine vastasınen» intiqam ala. «Rusiye «femidası» kene de mantıq ve uquqqa baqmadan, soñki sözni özü aytacaq ola. Amma ne Ukraina, ne de halqara toplulıq qanunsız ıntıluv ve maqtançaqlıqnı tanıycaq», – dep ayttı halq deputatı Facebook saifesinde.
İnsan aqları Ukrain Helsinki birliginde (UHS) deyler ki, Rusiyeniñ Hayser Cemilevni mahkeme etmek aqqı yoq edi.
«Mında mahkemeler meselesi bar, Krasnodar mahkemesi nege esaslanıp böyle bir qarar çıqara? Ukraina qanunına binaen, bizim mahkemeler arasında paylaşuv deñişti ve bu işler (Qırım, – müel.) Ukrainada baqılmaq kerek. Bizler bu meselede Rusiye mahkemesi çıqarğan qararnı tanımamalımız. Bu siyasiy taqip, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge basqı yapacaq olalar», – dep ayttı İnsan aqları UHS adliyeciler merkeziniñ müdiri Boris Zaharov Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ qayd etkenine köre, al-azırda İnsan aqları Avropa mahkemesine muracaat etip, «adaletli mahkeme aqqını talap etmege» imkân bar.
Onıñ fikirince, devlet seviyesinde Ukraina adalet Nazirligi ve Tış işler nazirligi areket etmek kerekler.
İnsan aqları Qırım alan missiyası (KPM) başqa fikirde. «Bizler Hayser Cemilev ve diger mabuslarnıñ Qırımdan Rusiyege avuştırılmasını qayd etken edik. Qırımlılarnıñ işleri Qırımda baqılmaq kerek», – dep ayttı KPM reberi, halqara uquq eksperti Dmitriy Makarov Qırım.Aqiqatqa.
Makarov ükümni izaatlamaqtan vazgeçti, çünki, onıñ aytqanına köre, İnsan aqları Qırım alan missiyasınıñ bu iş boyunca bütün malümatları yoq. «Bu iş halq içün olmağanını başından aytqan edik. Eki taraftan da esnas bozulması aqqında malümat az edi», – dep qayd etti Makarov.
Qırımtatar Milliy Areketiniñ faali, Qurultay Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev emin ki, Hayser Cemilev – Rusiye Federatsiyası içün «Mustafa Cemilevge tesir etmek» imkânı. «Adliyeci aytqanı kibi, Hayserni yarım yıldan soñ azat eteceklerini tüşünmeyim. Oğlu vastasınen Mustafa Cemilevge tesir etmek sebepleri bar», – dep ayttı Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ zanınca, üküm çıqarılğan soñ Rusiye Federatsiyası Hayser Cemilevni ukrain tarafına berse edi, doğru olur edi, çünki cinayet Ukrainada yapıldı. Faqat, faalniñ qayd etkenine köre, bugünki vaziyette böyle bir şey olmaz, çünki «Moskvanıñ istegi yoq».


c: text/html

text:
Türkistan
Türkistan (farsça ترکستان "Torkestân") – umumen Orta Asiyanı temsil ete. Türkistan adınıñ manası "Türkleriniñ yeri" ve bugün Orta Asiya içünde aytıla çünki çoqu Orta Asiya devletleri türk temirli. Qazahistan, Özbekistan, Türkmenistan, Qırğızistan ve Şarqiy Türkistan, ama Moğolistan Tacikistan ve Afğanistan türk temirli olmağanı içün olarnı çoqu zaman saymaylar, faqat sayğanlarıda tapıla. Moğolistannıñ Altay dağlarından Hazar deñizine, Qazahistandan Afğanistanğa uzana.
Başqa manalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
Çoq manalı
Qazahistanda vilâyet olğan Türkistan içün bu saifege qarañız: Türkistan vilâyeti

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye Merkeziy bankı Qırım işğali şerefine hatıralıq kâğıt aqçasını çıqaracaq.
Bu aqta banknıñ matbuat hızmeti bildire.
«Bu sene Rusiye Bankı ruble timsaliniñ aksi ile hatıralıq kümüş aqçasını çıqaracaq. Bunıñ ile onıñ tasviri Rusiye Federatsiyası terkibinde yañı subyekt – Qırım Cumhuriyeti ve federal emiyeti olğan Aqyar şeeriniñ peyda oluvına bağışlanğan hatıralıq kâğıt aqçasında da olacaqtır.
Evel bildirilgeni kibi, Merkeziy Bank Qırım ve Aqyarnıñ «Rusiye terkibine qoşuluvı»na bağışlanğan 10 rublelik hatıralıq aqçasını çıqarğan edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qıtaiy Ukrainada Qırım Musulmanları Diniy İdaresini teşkil etecekler, baş ofisi Kiyevde olacaq. Bu aqta Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev QHA haber agentligine bildirdi.
Cemilevniñ sözlerine köre, Qırım Müftiyligi şimdi «işğalcige boysunğan».
«Olar ne dese, onı yapalar. Yani Qırım Müftiyligi şimdi Qırım musulmanlarınıñ istek ve ğayelerini aks etmey. Bunı mecburen etip olamay. Bugün anda eki Müftiylik bar – biri Tavriya, Rusiye akimiyeti onı aselet raqiplik içün teşkil etti. Anda dinsiz, imansız insanlardır. Er şey siyasiy şantaj içün. Siyasiy oyunlar alıp barıla: «Bizge boysunmasañız, camilerni Tavriya müftiyligine berermiz». Müftimiz işançsız insan olıp çıqtı. Olarğa tam boysundı. Şu sebepten biz mında qırımtatarlarnıñ istek ve tüşüncelerini aks etecek Müftiylikni teşkil etmege qarar aldıq», – dep añlattı Cemilev.
Ukraina prezidenti yanında qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi şunı da qayd etti ki, qıtaiy Ukrainada QMDİni teşkil etmek zaruriyeti yarımadadan köçip kelgen qırımtatarlarnıñ sayısı büyük olğanı ile bağlı.
«Soñki malümatımızğa köre, Qırım yarımadasından bir 35 biñ insan köçip keldi. Olardan yarısı – qırımtatarlarıdır. Ukraina territoriyası boyunca tarqatıldılar, büyük qısmı Kiyevde, bir qısmı Ukrainanıñ ğarbında, Lviv, İvano-Frankovsk, Ternopolde ve daa bir qısmı, elbette ki, Hersonda. Bunıñ ile Hersonda daima yaşağan 7-8 biñ qırımtatarı bar, anda Ahıska türkleri de yaşay. Tabiiy ki, anda müftiylikni teşkil etmege kerek edi, amma Kiyevde olsa, daa da doğru olacağını tüşündik. Herson ve diger vilâyetlerde onıñ bölükleri ya da imamları buluna bile», – dey Cemilev.
O şunı da qayd etti ki, qıtaiy Ukrainada müftiylikni teşkil etmek suali diger diniy teşkilâtlar ile muzakere etildi ve ileride de olarnen işbirlik qurulacaqtır.
Neşirniñ bildirgenine köre, yarımada işğalinden soñ Qurultay vekili ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası olğan Qırım müftisi Emirali Ablayev Meclis işinde iştirakini toqtattı.
Qırım Musulmanlarınıñ Diniy İdaresiniñ saytında Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ bildirüvini daa izaatlamaylar.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ruhiyat
Ruhiyat, Psikoloji ya da Psihologiya (yunanca ψuxή psyché - ruh, keyf, λόYoς logos - ilim) - ruhiy adiselerni (fikir etüv, duyğular, irade) ve bu adiseler ile añlatılğan insannıñ areketini tetqiq etken ilimdir.
Ruhiy - insan, ayvan ve atta ösümlik alemindeki adiselerni tetqiq etken felsefiy kategoriyası. Temel ruhiyattaki adiselerni tetqiq etken ayvanat ruhiyatını ruhiyat ve ayatfenli ilimlerine ait olğanını sanalar. İnsan ruhiyatı, oña ait olğan adiseler aqqında söz ketkende, öz inqqiyat seleflerinden terkibiy ve keyfiyetli tarzda onıñ büyük farqı bar olğanını hatırlamaq kerek.
Ruhiyat bilgisi, siiriy ve mifologik adetlerinde qadimiy vaqıtlardan itibaren inkişaf etile edi. İlk olaraq, ilmiy bilgisiniñ saası kibi ruhiyat, antik mütefekkirlerniñ felsefiy ilimlerinde rastkele. Avropalı, arap felsefelerniñ ve ekimlerniñ işlerinde böyle meseleler baqıla ediler: menimsev tabiatı, ruhiyat terkibi, eyecan (affekt) tabiatı, ruhteniyat, fikir etüv esnası, tüş ve hayallar tabiatı, munasebetler tabiatı (sevgi, dostluq, soyluq) ve ilâhre. Bugünge qadar ruh, ruhiy dünyası aqqında ilmiy tasvirlerine yandaş ilimlerniñ (tıbbiyet, muallimlik) ve insaniy ameliyatlarnıñ (sanat, din, idare etüv) inkişafı tesir ete. Olar ise ruhiyatnıñ muvafaqiyetlerini qullana.


text:
Bir qaç kün evelsi Herson vilâyeti Geniçesk şeerinde qırımtatar halqı Meclisiniñ toplaşuvı ötkerildi. Onda milliy lider Mustafa cemilev iştirak etti. Amma, esas hususiyeti Meclis Qırımdan tış toplaşqanında edi.
Sebepler aqqında şimdi aytıp oturmayım. Amma, toplaşuv «diaspora», «ğurbetlik»te keçmegeni şübesizdir.
Malümat içün: Geniçesk şeeriniñ eski adı Yenice-Yeniçi-Geniçe, Rusieniñ işğalinden soñ o – Geniçe(sk) olaraq adlandırıldı.
Qırımlı Han Sahib Giraynıñ avalesi ile 1540-45 seneleri şeer statusını alıp, bu yerde Cenişke qalesi quruldı. 1640 sensi Qırım Hanı IV-nci Muhammed Geray fermanınen şu şeerde Kara-Kapu gümrükni teşkil ete, ve onı qazaq ve noğaylardan qoruğan ordu qoya.
Şeerde 4 cami bar ve büyük qabristan edi (sovet ükümeti onı yoq etip, mesken evlerni qurdı)
Rusiye işğal etmezden evel, şeerde slavânlar iç yaşamadı. Herson – İslam Kermen, Kahovka – Mubarek Kermen, Odessa – Hacibey, Melitopol – Kızıltaş, Berdânsk – Berdı olaraq adlana edi.
1948 senesine qadar Novotroitsk – Sarı-bulat, Frunze – Yuzquyu, Strelkovoye – Çoqraq kibi bilngen edi.
Böyle etip, Geniçesk rayonı ve onıñ toprağı - qırımtatarlarnıñ Vatanıdır…
Utluk limanı – qırımtatar sözü – otluq manasına kele.
Meraqlansañız, internette Qırım hanlığınıñ haritasını tapıp, Ukrainanıñ bütün cenübi onıñ terkibine kirgenini körersiñiz.
Onıñ içün, Meclis Geniçeskte qırımtatarlar içün tuvğan topraqta toplaşuvnı keçirdi.
Şimdiki vaqıtta Geniçesk rayonında 7 biñden ziyade qırımtatarı yaşay. 3,5 biñ semetdeşimiz qomşu Novoalekseyevkada yaşay. Umumen alğanda ise, Herson vilâyetinde aman-aman 11 biñ qırımtatarı yaşay. Qırım işğal etilgeni sebebinden olarnıñ sayısı arta bile.
Gülnara Bekirova-Alidinova, Geniçeskten qırımtatarı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Qırımtatar bayraq kününde, iyünniñ 26-da, dünyanıñ Ukraina elçihaneleri Ukraina bayrağı yanına qırımtatarlarnıñ milliy bayrağını asa. Haber siyaseti naziriniñ vazifelerini eda etken Emine Ceppar Kyivde matbuat konferentsiyasında çıqışta bulunıp, bu teşebbüs Tışqı işler nazirliginen beraber yerine ketirilgenini ayttı.
Ukraina elçihaneleri resmiy Twitter saifelerinde qırımtatar bayrağı olğan fotoresimlerni derc ete.
Mezkür teşebbüske Ukrainanıñ Büyük Britaniya, Yaponiya, Bulğaristan, Gürcistan, Sloveniya ve Mısır elçihaneleri qoltuttı.
Kyivde iyünniñ 26-da Qırımtatar bayraq künü munasebetinen bir sıra tedbir keçirilmesi planlaştırıla. Mustaqillik meydanında avtoyürüş ve miting keçirilecek.
Bazarertesi künü, iyünniñ 26-da, qırımtatarlar Milliy bayraq kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-de Aqmescitte keçirilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü belgilengen edi.
Qırımtatar bayrağı altın tamğalı kök bayraqtır.


text:
Qwrama Ştattardıñ biligine Bayden kelgennen keyin sırt közder onıñ eki elge – Qıtay men Reseyge bolğan wstanımın köbirek talqıladı. Köptegen sarapşıla..
Qasım-Jomart Toqaev Qırğızstan prezidenti Sadır Japarovpen telefon arqılı söylesip, Qazaqstanğa resmi issapar barısın talqıladı. Toqaev Japarovtı Qırğ..
31 qañtar, jeksenbi küni Reseydiñ jer-jerindegi Navalnıy jaqtastarınıñ narazılıq akciyasında 3 mıñğa juıq adam wstaldı. Navalnıydıñ bosatıluın talap e..
Qazaqstanda 1 aqpannan bastap koronavirusqa qarsı reseylik «Sputnik V» vakcinasın egu bastaldı. Densaulıq saqtau ministrliginiñ esebinşe, jıl soñına d..
Qıtay ükimeti Tayuanğa (Tayvan') qarata eskertu jasap, egemendik aluğa jasalğan qanday da bir qadamnıñ artı soğısqa alıp keletinin ayttı. Qıtaydıñ res..


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Qırımda apiste yatqan Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ mart 29-da mahkemede yapqan çıqışını aydınlattı.
Smedlâyevniñ aytqanına köre, Çiygoz Rusiye işğal etken yarımadada bütün qırımtatar halqına qarşı küreşkenini bildirdi.
«Bugünde-bugün Rusiye Federatsiyası apiske alınğan qırımtatarlarnen degil, bütün qırımtatar halqına qarşı küreşe», – dep tekrarladı Çiygoznıñ aytqanlarını Smedlâyev.
Onıñ bildirgenine köre, Meclis reisiniñ muavini emin ki, qırımtatarlarğa qarşı büyük provokatsiyalar olacaq.
«Ahtem Çiygoz basqı artqanına baqmadan, printsiplerinden vazgeçmegenini ve canını feda etmege kerek olsa da, soñuna qadar dayanmaq niyetlengenini yetkizmege rica etti», – dep qayd etti Smedlâyev.
Rusiye kontrol etken Qırım Yüksek mahkemesinde mart 29-da «fevral 26 işi» iştirakçileriniñ apiske alınmasından berilgen apellâtsion şikâyetleri boyunca üç toplaşuv olıp keçti. Mahkemeciler aprel 6 ve 7 künlerine qadar teneffüsni ilân etkenler. Mahkeme videokonferentsiya şeklinde olıp keçti, Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci yoq ediler.
Çiygoznıñ adliyecisi Polozov videokonferentsiya qabaatlılarnıñ çıqışlarını toqtatıp yayınlamamağa imkân bere, Rusiyeniñ Qırım Yüksek mahkemesi bu fursatnı qaçırmadı, dep bildirdi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Ukraina Yuqarı Radası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Kyivdeki Qırım evinde mayısnıñ 16-nda Zarema Yalıboylunıñ qırımtatar genotsidiniñ 75 yılına bağışlanğan «Sürgünlik sımaları» fotosergisi taqdim etildi.
Sergi, sürgün etilip sağ qalğan ve Qırımğa qaytqan adiy insanlarnıñ fotosüretleri ve ikâyeleri vastasınen sovetler akimiyetiniñ cinayetleri aqqında tarif ete. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, sergide süretleri taqdim etilgen insanlarnıñ çoqusı o vaqıt daa pek küçük olğan olsalar da, mayısnıñ 18-nde olğan adiseni tafsilâtlı şekilde hatırlaylar.
Sergi teşkilâtçılarınıñ qayd etkenine köre, yıl-yıldan Stalinniñ qırımtatar halqı sürgünliginiñ şaatları daa az qala.
Fotosergi taqdim etilgen soñ ziyaretçilerge qırımlı rejissör Galina Cikayeva ve dramaturglar Den ve Yana Gumannıylarnıñ «Trava probivayet zemlü» performansı numayış etildi.
Leyhanıñ temelinde – zemaneviy qırımtatar şiiriyeti, Amnesty Internationalnıñ Ukraina Şarqında insan aqlarınıñ bozuluvı ve işkencege dair esabatı, «KrımSOS» azırlağan Qırımdaki işkenceler esabatı, BM insan aqları Yuqarı komissarı idaresiniñ maruzası ve vesiqalı şaatlıq. Bu vesiqalardan fizik teatr ve yañı akademik olmağan muzıka meydanğa kele.


text:
Kezlevde noyabrniñ 23-nde patlavlar oldı, dep bildire Rusiye ve Qırım Telegram kanalları.
«Krımskiy veter» kanalı abunecileriniñ malümatına esaslanıp, neticesinde «yer titregen» «küçlü patlavlar» aqqında yaza. Sesler Tereşkova yalısı yaqınlarında eşitildi.
Patlav sesleri aqqında «ÇP/Krım» ve «Yevpatoriya ÇP» kanalları, «VKontakte» içtimaiy ağındaki saifeler haber etti. Olarnıñ malümatına köre, küçlü sesler Rusiye arbiyleriniñ talimlerinen bağlı ola bile.
Kezlevniñ Rusiye yolbaşçısı vazifelerini vaqtınca eda etken Aleksandr Loskutov Telegramda laf Rusiye gvardiyasınıñ şeerde keçirgen «planlı talimleri» aqqında kete, dep bildirdi.
Noyabrniñ 23-nde Rusiye kontrolindeki Aqyar yolbaşçısı Mihail Razvojayev şeerdeki patlavlar Rusiye arbiyleriniñ talimlerinen bağlı, dep bildirdi.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgenine köre, Aqyarda noyabrniñ 22-nde aqşam patlavlar oldı. Şeerniñ merkezinde eşitildi. Sakinler atıcı silâdan ateş açıldı, dep ayttı.
Aqyarnıñ Rusiye yolbaşçısı Mihail Razvojayev uçucısızlarnıñ ücümleri sebebinden ava mudafaa sistemasınıñ işi aqqında bildirdi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Kâzım Orbay
Kâzım Orbay (b.: 11 Adar 1887, İzmir – m.: 3 Heziran 1964, Anqara) zabıtê eskeriyay İmperatoriya Usmanıcan u generalê ve siyasetkarê Tırkiya biyo. Mıfetışê Ordiyê Hirêyına Tırkiya (3 Keşkelun 1935 - 5 Adar 1943) u Serekê Erkanê Pêroyiya Cumhuriyetê Tırkiya biyo.
Serra 1887ıne İzmir de ameyo riyê dınya. Namey piyê xo Mahmud Hamdi Bego u namey maya xo Fitnat Xanıma. 1898ıne de Rışdiyaya İzmiri, 1901ıne de İdadiyaya Topçiyiya Rışdiyay Beşiktaşi, 1904ıne de Mektebê Topçiye (Mühendishane-i Berrî-i Hümâyûn), 1907ıne de Mektebê Erkanê Herbiya (Mekteb-i Erkân-ı Harbiye-i Şâhâne) qedêna.
SiteyBıvurne
- Mehmet Kazım Orbay, Türk Silahlı Kuvvetleri / Türkiye Cumhuriyeti Genelkurmay Başkanlığı.


text:
Kremlge boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi sentâbr 13-te Qırımtatar Milliy Meclisi azası İlmi Umerovğa qarşı cinaiy iş açılması, faş etmeme ve psihiatrik hastahanege qanunsız qoyulmasına qarşı onıñ imayecisiniñ şikayet arizalarını red etti.
Bu aqta Umerovnıñ rusiyeli adliyecisi Nikolay Polozov Twitterde bildirdi.
Adliyeciniñ sözlerine binaen, dava çerçivesinde Umerov bildirdi ki, FSB taqiqatçısı qabaatlanğannı evelden kardiologiyadan çıqarmağa talap etken edi.
Rusiyeli FSB Umerovnı mayıs 12-de Bağçasarayda yaqaladı. Rusiyeli uquq qoruyıcı organları bu sene mayıs ayında İlmi Umerovğa qarşı «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açtı.
Avgust 11-de mahkeme zalında İlmi Umerovnıñ alı yaramaylaştı. Ekimler onı infarkt havfı ile hastahanege ketirdi. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar psihiatrik-mahkeme ekspertizadan keçirilmesi aqqında qarar aldı. O, psihiatrik hastahanege avgust 18-de ketirildi.
Sentâbr 7-de İlmi Umerov klinikadan çıqtı. İlmi Umerovnıñ imayecileri tahmin etkenlerine köre, endi kelecek afta Umerovnıñ tedaviylenüv içün kardiologiya bölügine keçirilmesi aqqında şefaat arizasına cevap kelecektir. Ailesi onıñ ağır alda bulunğanı aqqında bildire.
Ukraina Tışqı işler nazirliginde bildirdiler ki, endi nevbette – İlmi Umerovdan qanunsız qabaatlavnı çıqarmasıdır.
«Memorial» rusiyeli uquq qorçalayıcı merkezinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovğa qarşı işğal etilgen Qırımda cinaiy taqipni qanunsız ve siyasiy sebeplerden olğanını ayttılar, çünki o, zorbalıq areketlerine çağırmay edi.


text:
Poloniyanıñ sabıq devlet başı Leh Valensa Rusiyeniñ telükesi qarşısında Ukrainanı mudafaa etmege azır olğanını bildirdi.
"Birdemlik köstermek ve mudafaa etmek maqsadınen deral Kyivge ketmege azır olğanımnı bildirem", - dep yazdı Valensa Facebook saifesinde.
Bundan ğayrı bunıñ içün ilk adımlar da yapqan, şu cümleden niyetini Ukrainanıñ Poloniyadaki elçisine bildirgen.
Bıltır küzde kütleviy haber vastalarında istihbaratnıñ Ukraina sıñırında Rusiye ordusı toplaşqanına dair malümatı peyda olıp başladı. ABD ve diger Ğarp memleketleri Moskva arbiy istilâğa azırlana, dep tahmin ettiler. Kreml bunı inkâr etip, ABD ve NATOdan telükesizlik kefaletlerini talap etti – hususan NATOnı şarqqa kenişletmemek. Ğarp vekilleri printsipial meselelerde uzlaşuv olmaycaq, dep bilrdirgen edi.


text:
Mingrellär
Mingrellär, yä Megrellar (üzataması Margali) – Görcestanda (Gruziädä) xalıq, ilneñ könbatış rayonnarında yäşilär. Görcelärneñ ber subetnik törkeme sanlalar. Öydä Megrel telendä söyläşälär. Bu tel qayber oçraqlarda Görce telenä dip qarílar, läkin başqa Görce söylämnärennän ul bik nıq ayırıla (Görcedäge 7 kileş urınına 9 kileş). Bu tel räsmi bulmağan räweştä Görce älifbası qullana. Xäzerge Mingrellar Görceçä dä, Urısça da belälär, Abxazíadä yäşägännär Abxazça da söyläşä alalar. Típik Mingrel familiälär -ia (-iä), -aya, -ava, ua quşamçılarına betä (Jvania, Şengelaya, Eliava, Çkadua). Mingrel familiäläre Abxazlarda oçrílar.
Soñğı Urta Ğasırlarda Mingrellär Görce patşalarınnan autonomiä itep yäşägännär, üze Samegrelo kenäzlegen nigezlänep.Kenäzlegendä Dadiani näsele idarä itkän. 1803. yılda Samegrelo Räsäy İmperiäsenä (Kutaisi gubernasına) kerä, Mingrellär Aleksander I patşağa ant itälär. Dadianilarnı Räsäy aqsöyäklekkä quşalar (1857). 1918. yılda Mingrellar Görcestan Demokratik Cömhüriätenä kerä.
1920. yıllarda Sovetlar Berlegendä Mingrellar mädäni autonomiäne üsterälär (säyäsi autonomiä bulmağanda), Mingrel telendä gäzetlär bastırıp çığalar. Belem aluda häm ädäbiättä Görce teleneñ qullanışı däwam itä. 1950. yıllarda Mingrel Lavrenti Berianıñ säyäsi doşmannarı Mingrel Partiä eşlekleselärgä qarşı Mingrellär ğämäle çığaralar, ğämäl näticäsendä Mingrellär ayırım xalıq sanamílar, Mingrel telendä näşer itü tíıla. Stalin ülemennän soñ uzğan reabilitasiägä qaramastan Mingrel tele küxnä tele bulıp qala.
Görcestannıñ berençe präzidente Zviad Gamsaxurdia Mingrel buluı säbäple, bärep töşerelüdän soñ Mingrel başqalsına Zugdidigä qaça. Läkin Zviadistlar ciñelälär, şundí suğış Samergeloğa zían kiterä.
1990. yıllardağı Abxazíada bulğan etnosara konfliktlar näticäsendä Mingrelärneñ ber öleş häläk bula, köpçelege Abxazíadan Räsäygä häm Görcestanğa qaçalar.
Mingrellär sanı 200 000 dän 700 000 gä törlelänä, çönki küp Mingrel üzen Görce bulıp belderälär. Räsäydä Mingrel millätennän100 keşe isäplänä.
Kürenekle Mingrellär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]


text:
Aqın dese köz aldıma Parijge asıqqan bala Rembo keledi. Täşkennen Almatı tarapqa qwmarta köz tikken student Tölegen Aybergenov elesteydi.
Rembo on toğız jasında öleñ jazudı qoyıp ketti. Biraq osı jasına deyin jazğan öleñderi-aq oğan älemniñ eñ wlı aqındarınıñ qatarınan oyıp orın alıp bergen.
Otızında ömirden ozğan Tölegen de qazaq poeziyasınıñ aspanında mäñgilik şamşıraq bolıp qalıp qoydı.
Bas-ayağı bes-on jıldıñ işinde olardı wlılıqtıñ şuağına bölep ülgergen sonda ne qwdiret? Tüsinbeymin…
Tüsinetinim, tolıqqandı tekti öleñ tarıqqanda demeuşiñ, adasqanda jol silter aqılşıñ, qısılğanda qoltığıñnan süyer perişteñ bola alatındığı.
Ras, aqınğa mıqtı öleñ jazudı üyretu mümkin emes. Bwl astronomdı ğarış nısandarın, milliodağan jwldızdardan twratın alıp galaktikalardı qoldan jasauğa mamandıruğa boladı degenmen birdey bos äureşilik bolıp şıqpaq. Äytpese, qolına qalam wstağan ekiniñ biri Tölegen, ekiniñ biri Mwqağali bolıp ketpes pe edi.
Öleñnen ümitker jannıñ qaysısı osal aqın bolğısı keledi deysiz. Demek, mıqtı aqınnıñ öleñinde käduilgi esep-qisapqa bağına bermeytin äldebir tılsım sırdıñ da bolğandığı ğoy. Qanşalıqtı şındıq ekenin bilmeymin, Tölegen (Aybergenov) öleñderin audarmaq bolğan orıs aqınınıñ jwmıs üstinde jüregi şıdamay jarılıp ketipti degen äñgimeni estigenim bar. Şaması, audarmaşı Tölegen öleñiniñ işki kerneu quatın igere almay qalğan bolar. Bäri mümkin. Al, Tölegenge sonday öleñder jazu, tudıru üşin qanday jürektiñ iesi boluı kerek edi?
Keudemde jürgen, zerdemde jürgen
Intızar ıqılas ot örip,
Sen mwnı menen beter wq.
Tükpirimdegi dir ete qalğış
Osınau qwyttay jürekpen,
Kelem men bügin qasietti, baytaq
Qazaqstandı köterip.
Dir ete qalğış qwyttay jürek kötergen qasietti, baytaq Qazaqstan. Osı sözdi basqa bireu aytsa senbes ediñiz, al Tölegenge senesiz. Şınaylılığımen, päktigimen, asqaqtığımen sendiredi. Bälkim, aqın jüreginiñ alau bolıp januı degen osı şığar. Tölegen örtenip ketti. Äytpese, ömirden otızında ozuğa asığar ma edi. Bozbala Rembo bolsa öleñdi tastap ketti. Sauda-sattıqqa basıbaylı berildi. Äldekim aytar, Rembonı közi tirisinde eşkim moyındağan joq, onıñ küni özi baqilıq bolğannan keyin ğana tudı dep. Ayta bersin, bilmegesin aytadı. Onı Pol Verlen moyındağan-dı. Iä, iä, ataqtı Verlen. Anatol' Frans:
«Bwl aqınğa käduilgi pendelerge qarağanday ölşemmen qarauğa bolmaydı… Ol bizde joq qwqıqtarğa ie bolatın… bizden ölşeusiz biik twrdı. Ölşeusiz tömende boldı. Biraq bir ğasırda jalğız-aq ret tuılatın aqın edi…» dep bağa bergen Verlen.
Jası ülken bolsa da sol Verlen tarihta Remboğa wstaz boluğa, aqıl aytuğa tırısqan joq, kerisinşe şäkirt közimen qaradı. Soñınan erdi. Tarihta Rembo sekildiler az ba. Bizde jetpisinşi jıldarı Artığali Ibıraev degen aqın bolğan. Jır süyer qauım esimin jaqsı biledi. Öleñderin de. Sol Artığali ömirden ötkende jiırma birde edi. Jiırma bir keybireuler üşin öleñge endi kelip jatatın jas.
Endi-endi merzimdi basılımdarğa jariyalanatın twsı. Al bwl jas Artığali üşin mäñgilikpen tildeser jas boldı. Keşegi Keñes däuirinde on bes-jiırma kitap şığarğan ağalarımızdıñ qaysısı qazaq ädebietiniñ tarihında qaları belgisiz. Biraq jiırma birdegi balamen eşkim talasa almaq emes. Berniyaz, Sattar, Abdolla,..
Artığali da solardıñ biri, solardıñ qatarında.
Iä, qazaq poeziyasında ömirimen de, öleñimen de, qısqa ğwmırda lapıldap ötken şığarmaşılıq şabıtımen de ülgi bolarlıq aqındar az bolmaptı.
Biraq, amal qanşa, ädebiet älimsaqtan kil talanttardıñ ğana bas qosatın jeri bolmağan. Oğan talanttardı tañdau qwqı berilse de, onday erkindik berilmegen. Bloktıñ «Jaza beru kerek deydi, jaza beru kerek deydi… Sonda jazu degenimiz kök siya men aq qağazdı bılğay beru ğana ma eken» dep ökinetinindey bar. Mwnday ökinişten qazaq ädebieti de kende emes.
… Keyde redakciyağa jası alpıstan asıp, jetpisti alqımdağan aqındar keledi. Kezinde aqın bolsa bolğan bolar, biraq qazir aqın emes. Bwl däleldeudi qajet etpeytin şındıq. Aksioma. Bar ayırmaşılığı, qayran Mwqağali, eren Mwqağali jası qırıqtan asqan, tepse temir üzer şağında «Şabıtım şau tartıp baradı ma?» dep öz mümkindigine kümän bildirip qobaljısa, bwlar jetpistiñ törine şığıp alıp ta öleñniñ bäygesin eşkimge bermeymiz dep oylaydı. Öleñ töñiregindegi talası kişkentay balalardıñ eregesin eske tüsiredi. «Öleñimdi jariyalamay, meni öltirgileriñ kelip jür. Biraq, öltirip alıp moyındaysıñdar ğoy» deydi. İştey osı da ädebietke ömirin arnağan aqsaqaldıñ, ya aq şaştı apayımızdıñ auzınan şığatın söz be dep ökinesiñ. İştey öleñge endi kelip jatqan, alıs auılda jatıp alıp bir şumaq bolsa da öleñiniñ (eske Tölegen tüsedi) «Qazaq ädebietiniñ» betine şıqqanın saruayımdanıp emes, sarğaya sağınıp kütetin jas talapkerdi oylaysıñ. Eki astanadan alısta jürse de, qazaq öleñiniñ joğın joqtap, olqısın toltırıp jürgen Tınıştıqbek Äbdikäkimov, Serik Aqswñqarwlı, Ertay Aşıqbaev, Şahizada Äbdikärimov, Sabır Aday, Svetqali Nwrjanovtar eske tüsedi. Quandıq Şolaqovtay aqını bar auıldı añsaysıñ…
Bizdiñ jerles bir wlı orıs aqınımız bolğan. Pavel Vasil'ev degen. Qanı orıs demeseñ janı qazaq sekildi seziletin osı aqındı Mäskeudiñ bilgirleri (Pasternak, Lunaçarskiy, Gor'kiy, t.b.) Sergey Eseninmen terezesi teñ aqın sanağan. Özi jiırma altısında repressiyanıñ qwrbanı bolğan sol aqın jası otızdan asqasın öleñdi qoyıp, tübegeyli prozağa bet bwrudı oylaptı. Aqınnıñ jası otız dep oylasa kerek. Sol kezdegi qazaq auılınıñ ayanıştı tağdırınan sır şertetin «Twz büligi» degen poeması bar. Azuı altı qarıs Oljastıñ da taqır jerden payda bolmağandığın, sol Paveldiñ şekpeninen şıqqanın osı aqın şığarmaşılığımen tanısqan adam bayqay aladı.
Biz bwl jerde Pavel Vasil'evti beker auızğa alıp otırğanımız joq. Onıñ şığarmaşılıqqa adaldığın alğa tartqımız kelgen.


text:
Dnepropetrovsk – İçinde sport mektebi yerleşken Dnepropetrovsk şeeriniñ qadimiy camisini müminlerge berüv meselesi 10 yıl devamında çezile edi. Yerli musulmanlar ve şeer akimiyeti arasında bina ziddiyeti, mahkeme toplaşuvlarınıñ keçirilmesine baqmadan, uzun vaqıt devamında al etilmey edi. Ana-baba komiteti ve sport mektebiniñ müdirligi binanıñ teslim etilmesine qarşı çıqa edi. İşbu meseleniñ çezilmesinde yañı basamaq – qırımtatarlar ve Dnepropetrovsk vilâyeti arasında işbirlik memorandumınıñ imzalanuvı oldı. Onı Dnepropetrovsk vilâyet devlet memuriyetiniñ başı İgor Kolomoyskiy ve Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev imzaladılar. Mezkür añlaşmanıñ maddelerinden biri – 1914 senesi qurulğan caminiñ qırımtatarlarğa qaytarıluvı aqqında edi.
Camide sport mektebi. Tarih.
Dnerpopetrovskta Hersonskaya, 3 soqağı boyunca, bir körümsiz eki qatlı binanıñ içinde şimdi şeer gençler sport mektebi yerleşe. Asır evelsi, o vaqıt minaresi olğan bu eki qatlı binada yerli tatar-bazirgânlarnıñ esabına qurulğan cami yerleşe edi. Qurucılıq 1913 senesi başlandı, bir yıldan soñ cami öz qapılarını açqan edi. O vaqıt Yekaterinoslavnıñ (şimdi Dnepropetrovsk) yerli gazetasında musulmanlarnıñ ibadet evi aqqında maqale peyda olğan edi.
Faqat, cami tezden qapatıldı. 1927 senesi yerli akimiyet minarelerni devirip, binanı militsiya ve qıdıruv hadimleriniñ klubına ayırdı. Soñra mında bala bağçası, saqatlar klubı yerleşe edi. Eñ soñunda, 1953 senesi şeer camini sport mektebine berdi.
İşbu qaytaruv meselesiniñ esas noqtası – sport mektebiniñ şegirtlerine diger binanıñ berilmesinden ibarettir. Faqat, ana-baba komiteti ve mektep müdirliginiñ şartlarına köre, yañı bina meydanlığı eñ azından 800 metr kare olmalı. Yañı sport mektebi şeerniñ merkezinde yerleşmeli, binada keñ sport salonı olmaq kerek, bina şeer ya da vilâyetniñ degil de, sport müessiseniñ esabında olmalı (bugün cami saibi mektep degil de, şeer ola). Teessüf ki, sport mektebiniñ müdiri ile biz bağlanıp olamadıq. Jurnalistniñ qaldırğan nomerlarına da kimse telefon etmedi.
Dnepropetrovsk camisi – qırımtatarlarnıñ medeniy ve ruhiy asabalığıdır
Qırımtatarlarnıñ tarafından caminiñ qaytarıluvı ile ştab-dairesi Kiyevde yerleşken «Qırım cemiyeti» oğaraşa. Teşkilâtnıñ koordinatorı Elvin Kadırovnıñ sözlerine köre, sport mektebi binasında 1914 senesi qurulğan cami olğanını tasdiqlağan vesiqalar bar eken. «Arhivlerde yazılğanı kibi, onı tatarlar qurdılar. Regionnıñ tarihı ve coğrafiyasına köre, bu camige aynı qırımtatarlarnıñ alâqası bardır. Bundan da ğayrı, caminiñ qurucılığında Bağçasaray Han Sarayınıñ camisine mevcüt olğan David Yıldızı kibi elementler qullanılğan. Bugünde bugün cami qırımtatarlarnıñ olğanını kimse red etmey – bunı em şeerniñ esli başlı sakinleri, em vilâyetniñ arhiv malümatları tasdiqlay», – dey Elvin Kadırov.
Onıñ sözlerine köre, Dnepropetrovsk camisi qırımtatarlarnıñ medeniy ve ruhiy asabalığı ola. «O qıtaiy Ukraina territoriyasında olğan qırımtatar camilerinden yekâne saqlanılğan camidir. Şunıñ içün onıñ qaytarılması bizim içün müim bir şeydir», – dey o
«Qırım cemiyeti»nde sport mektebiniñ talaplarını añlaylar. «Kimse buña qarşı çıqmay, em de islâm sport ile oğraşuvnı alğışlay. Amma bu meseleniñ çezilmesinde bir de bir tarafnıñ istegi degil de, qanun turmalı. Oña köre, bu kibi inşaatlar diniy teşkilâtlarğa qaytarılmaq kerek. Akimiyetniñ iradesi olğan vaqıtta mesele tez çezile. Böyle istek olmasa, yıllar devamında süre bile. Bu meseleniñ çezilüvi barmı-yoqmı, vaqıt kösterir», – dep qayd etti Elvin Kadırov.
Cemiyetniñ mevamı Qırımtatar Milliy Meclisi ile uyğunlaştırılğan eken. Bunı Qırım.Aqiqat saytına qırımtatarlarnıñ temsiliy organınıñ reisi Refat Çubarov bildirdi. O şunı da qayd etti ki, caminiñ musulmanlarğa qaytarıluvı qanunğa ters kelmey, aksine onıñ çerçivesindedir.
Uquq çıqarıcı negiz
Ukrainada diniy binalarnıñ qaytarılması bir qaç qanunda yazılğandır. Söz USSR Yuqarı Şurasınıñ 1991 senesi «İnsaf ve diniy teşkilâtlarnıñ serbestligi aqqında» qanunı aqqında kete. Oña binayen, evel diniy cemiyetlerden tutıp alınğan diniy inşaatlar keri qaytarılmalı. 1992 senesi işbu qanunğa Ukraina prezidentiniñ «Diniy teşkilâtlarğa tapınuv mülkiniñ qaytarıluv tedbirleri aqqında» qanunı qoşuldı. «Qırım cemiyeti» de aynı bu qanunğa esaslana. Bundan da ğayrı, 1994 ve 2003 senesi prezidentniñ buña oşağan daa eki avalesi peyda olğan edi.
«Caminiñ qaytarıluv ketişatı adiydir. Sportçular içün yañı bina tapıldımı, cami şu daqqası qaytarıla. Qaytarıluv ketişatı qanuniydir»,– dep qayd eti Elvin Kadırov.
Dnepropetrovsk vilâyetiniñ musulman cemiyetleri
Bugün Dnepropetrovskta yaşağan musulmanlarnıñ sayısı – tahminen 70000 insan. Faqat, vilâyet ve şeerde açıq olğan iç bir cami yoqtır.
«Musulmanlar cuma namazlarını ve diger diniy tedbirlerni keçirmek içün binanı kirağa almağa mecburlar», – dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa «Al-Mustakbal» yerli musulman cemiyetiniñ reisi Umar Fedosov. Onıñ malümatına köre, Dnepropetrovsk vilâyetinde üç esas musulman cemiyeti areket ete eken. Olardan «Al-Mustakbal» içtimaiy medeniy merkezi daa da uzun zaman devamında çalışa. Daa bir teşkilât Şimaliy Kavkazdan kelgenlerni – çeçen, dagestan ve inguşlarnı birleştire. Olarnıñ cemiyeti bir on yıl evelsi caminiñ musulmanlarğa qaytarılması aqqında arizanı yazğan edi. İşbu cemiyetlerden eñ yaş ve faal olğan «Ar-Rahman» cemiyetidir. Resmiy olaraq 4-5 yıl evelsi peyda oldı. Amma olardan iç biri caminiñ qaytaruv meselesinde muvafaqiyetlerge irişip olamadı.
«Dnepropetrovsk musulmanları içün cami – ar-namus meselesidir», – dey Fedosov. Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi iyül ayında Dnepropetrovsk musulmanlarınıñ qırımtatarlar ile körüşüvi keçti. Mında insanlar birleşip areket etmege qarar aldılar. «Caminiñ qaytaruv meselesinde «Qırım cemiyeti» ve «İslâm nuru» musulman cemiyeti mesülietli olaraq tayinlendi»,– haber ete Elvin Kadırov.
İgor Kolomoyskiy: «Tarihiy adalet ğayrıdan tiklenmek kerek»
Caminiñ Dnepropetrovsk musulmanlarına qaytarıluv meselesi 10 yıldan ziyade ne şeer ve vilâyet, ne mahkeme seviyelerinde çezilmey edi. Bu ketişatnı Dnepropetrovsk şeerine Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ ziyareti canlandırdı. 2014 senesi iyün 17-de o, Dnepropetrovsk vilâyet devlet memuriyetiniñ başı İgor Kolomoyskiy ile qırımtatarlar ve Dnepropetrovsk vilâyeti arasında işbirlik añlaşmanı imzaladı. Şu künü, matbuat konferentsiyası devamında, camini musulmanlarğa qaytarmağa qarar aldılar. Camini qaytaruv ketişatınıñ işlep çıqarılması içün Dnepropetrovsk vilâyet devlet memuriyetiniñ başı keñeşçisi Boris Treygerman yolbaşçılığında iş taqımı teşkil etildi. Mında vilâyet ve şeer akimiyetiniñ vekilleri, musulman cemiyetleri, «Qırım cemiyeti», sport mektebininiñ ana-baba komiteti ve müdirligi kirdi.
Boris Treygerman Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, İgor Kolomoyskiy Memorandumnıñ imzalanuvından soñ bu mesele boyunca öz mevamını bildirdi: «Tarihiy adalet ğayrıdan tiklenmek kerek, cami ise – qaytarılmalı»..
«Keçken sene küzde biz bu mesele üzerinde tüşüngenler ile körüştik. O vaqıt cami qırımtatarlarğa qaytarılacağı aqqında vesiqanı imzaladıq. Bugün olar Ukrainanıñ eñ büyük musulman cemiyetidir. Em de camini qırımtatarlar qurdı, şunıñ içün onı olarğa qaytarmaq kerek. Mesele yalıñız sportçular içün yañı binanıñ qıdıruvı ile bağlıdır», – dedi Treygerman.
Sportçular içün yañı caminiñ qurucılığı da şimdi muzakere etile. «Faqat leyha büceti 10 mln grivnanı teşkil etti. Bugün bizde böyle imkân yoqtır», – dep tarif etti Treygerman.
İş taqımınıñ nevbetteki körüşüvi yanvarniñ 27-de keçirilmek kerektir. Mında şeer merkezinde yerleşken ve sport mektebiniñ şartlarına kelişken binanıñ ayırılması muzakere etilecek. Eger de mektep ve ana-baba komiteti razı olsa, qaytaruv ketişatı çoqqa sürmez.
Caminiñ qaytaruvı ve tamiri
Dnepropetrovsk camisini öz medeniy ve ruhiy asabalığı olaraq tanığan qırımtatarlar binada tamir işlerini keçirip, onı evelki şekline qaytarmağa teklif eteler. Cemiyetniñ esabatına köre, tamir işlerine tahminen 2,5 – 4 million dollar kerek olur.
«Adet üzre, bu kibi meselelerde bizge Türkiye yardım ete. Türkler qırımtatarlarğa Qırım camilerinde tamir işlerini keçirmege ve yañı soylarnı qurmağa yardım etken ediler. Biz olarnen işbirlik qurmağa istegen edik, olar da qarşı degiller. Muzakereler Türkiye Musulmanlarınıñ diniy idaresi ve memleket akimiyeti arasında keçirilgen edi. Biz qaytaruv aqqında meseleniñ çezilmesini bekleymiz», – tarif etti Elvin Kadırov.
Biz qırmaq ve bozmaq degil de, ğayrıdan yaratmaq içün keldik. Camide tamir işlerini keçirip, yalıñız musulmanlar içün degil, er keske eyilikni yapmağa isteymizElvin Kadırov
Cemiyet temsilcileri aytqanı kibi, cami tamiri bir yıldan ziyade devam etecek. «Biz qırmaq ve bozmaq degil de, ğayrıdan yaratmaq içün keldik. Camide tamir işlerini keçirip, yalıñız musulmanlar içün degil, er keske eyilikni yapmağa isteymiz. Biz er kes faydalana bilecek bala meydançığını qurarmız. Ziddiyetni degil, barışıqnı isteymiz. Ve sport mektebi içün kelişecek bina tapılacağına ümüt besleymiz», – dedi Elvin Kadırov.


text:
İrkä: «Kontsertlarnı özäm» digäç, irem «eläkterde»
İre mobilizatsiyägä eläkkän cırçı İrkä sotsial çeltärdäge sähifäsendä tamaşaçılarına videomöräcäğat kuygan.
«Hörmätle yaratkan tamaşaçım! Ozak uylagannan soñ, bergäläp şundıy fikergä kildek, bu videonı töşerergä buldık. Bik ciñel bulmagan çorda yäşibez. Üzegez kürep torasız. Bu mäşäqat, bu kaygı här ğailägä bärep kerde. Härberebez borçılıp, dulkınlanu belän yäşi başladı. Berençedän, sezgä üzem, ğailäm, irem Artur isemennän rähmät äytäsem kilä. Matur süzläregez öçen rähmätem çiksez.
Oktyabrdä uzaçak Kazan belän Çallı kontsertların kuyarga buldık. Şundıy avır çorda bez kütärenke ruhta bulıp, ber-berebezgä bulışıp, töşenkelekkä birelmiçä, berdäm bulıp, ber-berebezne añlap yäşärgä tiyeş. Cırlarıbız, kontsertlarıbız belän sezgä can azıgı biräsebez kilä. Äydägez, yahşı äyberlär turında kübräk uylıyk äle.
Bik köçle yañgırdan soñ da, matur itep koyaş çıga. Bezneñ başta uñay fikerlär genä bulırga tiyeş. Bez kitkän yegetlärebezne äybät käyef, köçle, berdäm bulıp kötep torırga tiyeş.
«Kontsertlarnı özäm» digäç, irem miña şaltıratıp, «eläkterde» disäm dä bula. «Sin kontsertlarnı kuyarga tiyeş. Sin – köçle hatın, sineñ kebeklär bügen küp! Sez bergä bulırga, töşenkelekkä birelergä tiyeş tügel» , – dide irem.
Berdäm bulıyk, berdämlektä bezneñ köç!» – dip söyläde cırçı.
Çıganak - "İntertat"


text:
Kez-kelgen adam tabısqa jetip, ataqtı bolıp, ömirde öziniñ izin qaldırıp ketudi armandaydı. Biraq bwl armanğa qol jetkizu tek mıñnan bireuiniñ ğana q..
Päkistannıñ Kvetta qalasınan jolğa şığatın osı poyız Iran jerin basıp ötip, Qazaqstanğa kiredi. Bwl turalı "Fars" baspasözi jazdı. Irannıñ Temir jol k..
Apple kompaniyasınıñ akciya bağası 2017 jıldıñ alğaşqı üş ayında 24 % ösip, bes jılda eñ üzdik mausımdıq körsetkişke jetti. Jıldıñ alğaşqı üş ayında «..
Tanımal «The Wall Street Journal» basılımında, osığan birneşe kün bwrın Tramptıñ bala küninde twrğan üyiniñ satılğanı turalı arnaulı maqala basıldı. Ü..
Küni keşe ğana Arbattıñ qaq ortasında ornalasqan ashananı jermen jeksen etken sot orındauşılarınıñ bwl äreketi zañğa säykes belgilengen merzimde orınd..


text:
«Kahovskaya-Titan» elektroenergiya ağınıñ (işqal olunğan Qırımğa elektrik yetkizgen dört ağdan biri – QA) tamirlenmesi içün «Ukrenergo» 2 964,63 biñ grivnâ masraf etti.
Bunı müessiseniñ matbuat-hızmeti Qırım.Aqiqatnıñ muracaatına cevap olaraq bildirdi.
Müessisede qayd ettiler ki, tamir işleri 2016 senesi mart ayında başlanğan ediler.
«Herson vilâyetindeki Kalançak ve Çaplınka rayonlarınıñ sakinlerini telükesiz şekilde elektrik energiyasınen temin etmek içün 25 mayıs 2016 senesi «Kahovskaya-Titan» yüksek voltajlı ağnı 220 kV aqımından 150 kV aqımına keçirüv işleri başlandı, ve 22 iyün 2016 senesi olar yekünlengen ediler. Bu işlerniñ masrafları 55,93 biñni teşkil etti. Aynı vaqıtta bu ağda evelden belgilengen rekonstruktsiya işleri keçildi, episi olup 2 964,63 biñ masraf etildi», – dep qayd ettiler şirketniñ matbuat-hızmetinde.
«UkrEnergonıñ» bergen malümatına köre, bügünki künde işğal olunğan Qırımğa tamir etilgen asılı ağlardan elektroenergiya berilmey.
Herson vilâyeti territoriyasında «Kahovskaya - Titan» adlı 220 kV VL yerleşken. Şu stantsiyadan elektrik energiyası Kalançak, Çaplinka rayonları ve işğal etilgen Qırımğa tarqatıla edi. Herson vilâyetinde yerleştirilgen elektrotayamanıñ ihtimal patlavı sebebinden Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ kelmesi toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırımğa 250 megavat bergen elektrik keçirme ağı tamir etilgen, lâkin añlaşma bitkeni içün yarımadağa berilmey.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
2022-jıldıń 1-oktyabr kúni «Xalıq-aralıq quslardı gúzgi baqlaw kúni» múnásibeti menen Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti Biologiya fakulteti oqıtıwshıları, tayanısh doktorantları, studentler hám Otus-studentler ornitologiyalıq klubı aǵzaları tárepinen Nókis qalası átirapında jaylasqan «Ashshıkól» kóline ekspediciya shólkemlestirildi. Baqlawǵa sonday aq Ózbekstan qusların qorǵaw jámiyetiniń Qaraqalpaqstan filialı baslıǵı, Qaraqalpaq mámleketlik universiteti Biologiya fakulteti dekanı, biologiya ilimleri doktorı, professor Yakub Ametov, Ózbekstan Ilimler Akademiyası Qaraqalpaqstan bólimi baslıǵı, biologiya ilimleri doktorı, professor Muratbay Jumanov qatnastı.
Baqlaw dawamında «Ashshıkól» kólinde 24 túrge tiyisli 524 dana qus dizimge alındı. Sonı ayrıqsha atap ótiw kerek kólde 32 dana siyrek hám joq bolıp baratırǵan, Ózbekstan Respublikası Qızıl kitabına hám XTQA Qızıl dizimine kiritilgen balıqshı úyrek Oxyura leucocephala dizimge alındı. «Ashshıkól» kólinde bunnan basqa kóp sanda jasılbas úyrek Anas platyrhynchos (200), qasqaldaq Fulica atra (79) hám basqa suwda júziwshi quslar ushırastı.
Islambek Arepbaev
Qaraqalpaq mámleketlik universiteti 1-basqısh tayanısh doktorantı,
Otus-studentler ornitologiyalıq klubı baslıǵı, Biologiya ilimleri boyınsha filosofiya doktorı


text:
Aqyarda aprelniñ 16-na qadar dört yañı koronavirus hastası qayd etildi. Bu aqta şeerniñ sağlıq departamenti Facebookta haber ete.
«Aprelniñ 16-nda saba COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan 8 insan yuqunç hastahanesinde buluna, kerekli tibbiy yardım alalar. Yılnıñ başından berli Aqyarda 12 hasta qayd etildi, dört kişi tüzelgen soñ hastahaneden çıqarıldı», – dep aytıla haberde.
Müessise malümatına köre, yuqunç hastahanesinde 70 insan közetüv altında buluna. 1369 kişi yaşağan yerinde közetüv altında buluna.
«Üç hasta (yañı – QA) – o birisi kün yuqunç hastahanesine ketirilgen qadınnen alâqada olğanlar. Qızı ve eki oğlançığınıñ diagnozı tasdıqlandı. Eñ yaqın vaqıtta ömür arqadaşınıñ ve, büyük ihtimalnen, bu yuqunçnı ketirgen soyunıñ diagnozını bilecekmiz», – dep bildire Aqyarnıñ Rusiye yolbaşçısı vazifelerini eda etken Mihail Razvojayevniñ aytqanlarını «RİA Novosti-Krım» agentligi.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, daa bir hasta Aqyarğa avtostopnen kele bilgen turist ola. O, Fiolentteki Svâto-Georgiyevskiy manastırını ziyaret etken seyaatçıdır.
Aprelniñ 16-nda saba Qırımnıñ Aqmescit ve Aqşeyh rayonlarında üç yañı koronavirus hastası qayd etildi. Qırımda 37 koronavirus hastası bar.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Koronavirus indetiniñ qayta örşip, Europa elderi karantindik şekteulerdi küşeyte bastadı. Alayda, bwl europalıq azamattar jağınan küşti qarsılıqqa sebep boldı, Europa Odağına müşe birqatar elderde narazılıq akciyası bolıp jatır. Sonıñ biri Belgiya astanası Bryussel'degi narazılıq şarasında on mıñdağan adam qatıstı.
İndet jwqtırğandardıñ köbeygenine baylanıstı ükimetter emdeuden ötpegen azamattarğa restoran, barlarğa kiruge şekteu kirgizgen. Azamattar bwnday şekteu şarasına narazılıq tanıttı. Narazılardıñ äreketinen keyin policiya olarğa közden jas ağızatın gaz ben su şaluğa mäjbür bolğan.
Bryussel'degi narazılıq şarasınan bwrın däl osınday auqımdı narazılıq Niderlandta bolıp edi. Gagadağı narazılıqta demonstranttar policiyanı ığıstırıp, janğız zattardı laqtırğan.
Bwğan wqsas mıñdağan adam qatısqan narazılıq şeruleri Avstriyada, Horvatiyada, Italiyada da boldı. Europalıq ükimetter EO elderinde birinen keyin biri bolıp jatqan narazılıq şaraların kütpegenin moyındap otır.
Key jerde policiya men narazı top arasında qaqtığıstar da boldı. Alayda, mäseleni tereñdetpeu üşin key europalıq ükimetter narazılıq şarasına policiya aralastırmauğa da şeşim qabıldadı. Bryussel'degi narazılıq şarasınan keyin bwl da dwrıs şeşim bolmağanı bayqaldı. Narazılıq soñı tärtipsizdikke wlasıp ketken jaytterde orın alğan.


text:
AQŞ «Rusiye istilâsınıñ qurbanları olğan qırımlılarğa» yardım etmege devam etecek, ve onı arttıracaqlar. Bunı Ukraina AQŞ elçisi Geoffrey Pyatt Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Elçiniñ aytqanına köre, er bir qırımlı aqqında laf kete, qırımtatar halqına ise «ayrı diqqat» ayırılacaq.
«Qırımtatarlarğa berilecek yardımğa ayrı diqqat ayırıla, ve men Mustafa Cemilev ve bu halqnıñ diger liderlerini tanığanımdan ğurur duyam», – dep ayttı Geoffrey Pyatt.
«Bizler, şübesiz, qırımtatarlarnıñ cesürligini qayd etemiz. Keçken seneniñ eñ sevimli fotoresimlerden biri – Barack Obama ve Mustafa Cemilevniñ Varşavada «Birdemlik» yıllığında yapqan fotoresimi, men de anda bar edim», – dep ayttı o.
Ukraina AQŞ elçisi Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve baş nazir Arseniy Yatsenükniñ «mevam sebatını» qayd etti.
«Qırım Ukrainanıñ parçası olıp qala – AQŞ bu meselede mevamı deñişmez. Rusiyege qarşı kirsetken cezalarımız qalacaq. Bu noqtada şübe yoq», – dep qayd etti elçi.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Rusiye devlet dumasına yañı hatıra kününiñ belgilenmesi boyünca qanun leyhasını berdiler: «Oktâbr 7 künü – Rusiye nezaketli insanlarınıñ künü». Teşebbüsniñ müellifi «Spravedlivaya Rossiya» firqasınıñ deputatı İgor Zotov oldı, – dep haber ete İTAR-TASS.
İşbu ğaye 2014 senesi Qırım baariniñ tarihiy vaqialarında müim rol oynağanlarnıñ şerefine peyda oldı, dep yaza deputat.
«Qırım yarımadasınıñ sakinleri alâ daa maskalı insanlarnıñ «sakin qaramanlığını» hatırlaylar. Bütün dünya tek olarnıñ közlerini kördi – merametli, tınç ve tüşünceli. Nazarları ciddiy ve emin edi, aq yolu ile ketken insanlarnıñ baqışı. Nezaketli insanlar barışıq ile adım ete ediler. Vatandaşlarğa işanç ve havfsızlıq duyğularnı bağışladılar»,– dedi Zotov.
Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı aytqanı kibi, «nezaketli insanlar» yalıñız «Qırım sakinlerine iradeniñ serbest bildirüvini temin etkenler degil de, Rusiye Silâlı quvetleriniñ timsalleridir».
O, oktâbr 7 künü Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ doğğan künü olğan aqqında da hatırlattı.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Saba saat 9:30-da Aqyar merkezi yarıqsız qaldı. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgenine köre, Nahimova caddesinde, Lazarev meydanında, Odesskaya ve Bolşaya Morskaya soqaqlarında üçfenerler çalışmadı.
Elektrikanı “pik saatı”nda söndürdiler: iş künü endi başlay edi, yol areketi faal edi. Aynı vaqıtta rusiye polisi hadimleri naqliyat areketini tertiplemey edi.
Merkeziy tükânlarda kassa cihazları çalışmay edi, satıcılar, adamlar keççe, yarıq berilgeninden soñ kelsinler dep rica ete edi.
Saat 11:30-da yarıq peyda oldı.
Martnıñ 18-inde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyarğa keldi, anda ise Balıqlava TES-iniñ açılışında iştirak etti.
Martnıñ 18-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyarğa keldi. O, işğal etilgen Qırımda Siemensturbinalı eki elektrostantsiyasınıñ işke başlamasını buyurdı. Videoda onıñnen beraber Tavriya issilik elektrostantsiyası ve Tamandaki «Port» alt stantsiyasınıñ mütehassısları bar edi.
2015 senesi dekabr ayından başlap, Herson vilâyetinde elektrik direkleriniñ bozulmasından sebep, Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrik aqımı toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırım özü çıqarğan energiya, Rusiyeden yarımadağa ketirilgen generator ve Rusiyeniñ Krasnodar vilâyetinden keçirilgen energo köpür ile elektriknen temin etile.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve Türkiye zenaatdaşı Recep Tayyip Erdoğan oktâbr 27-de kerçekleştirilgen telefon subetinde işğal olunğan Qırımda insan aqlarınıñ bozulmasını takbih ettiler. Bunı Ukraina prezidentiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Prezident Erdoğan işğal etilgen yarımadada olıp keçken Rusiye parlament saylavlarınıñ neticelerini tanımağanını daa bir kere qayd etti», – dep aytıla beyanatta.
Ukraina ve Türkiye prezidentleri soñki yıl devamında muntazam sürette körüşe ve telefonda subetleşeler.
Sentâbr soñunda AQŞ-da bulunğan Erdoğan Poroşenko ile körüşkende şunı qayd etti, «Türkiye ileride de Ukrainağa mustaqilligi ve topraq bütünligini ğayrıdan tikleme meselesinde yardım kösterecektir». Erdoğannıñ aytqanına köre, Rusiye ile dialog yañıdan başlağan olsa da, Türkiye Qırım işğalini tanımay ve qırımtatar halqı aq-uquqlarınıñ bozulmasını takbih ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqyarda balalar içün ufaq Kremlni qurdılar.
Bu aqqında malümat Aqyar «ükümetiniñ» saytında derc olundı.
Beyanatqa binaen, keçken raatlıq künleri Kazaçya buhta mikrorayonında Kreml üslübinde yapılğan bala meydançığını yerleştirdiler.
Aqyar «gübernatorınıñ vazifelerini eda etken» Sergey Menâylo onı №14, 16 evleriniñ azbarlarında yerleştirmege avale etti.
Onıñ aytqanına köre, tezden şeerde daa 5 bala meydançığı peyda olacaq. Olar yerleşecek azbarlarnı abadanlaştıruv yarışı neticesinde belgileycekler.


text:
Qırımlılar alâ daa telefon bağı ile problemlerge rastkele. Müşteriler yalıñız Qırım nomeralarına ve Rusiye operatorlarınıñ nomerlarına telefon ete bileler, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qırımda telefon kodu deñişmedi: Aqmescitniñ ev nomeralarına telefon etmek içün 0652 basmaq kerek. Bunıñ ile, qabul etilgen nomeralarda «Ukrtelekomnıñ» milliyleştirüvinden soñ peyda olğan yañı Qırım kodu – 365 kösterile.
Rusiye şeerlerinden Qırım ev nomeralarına telefon etmek imkânsız. Qırım.Aqiqatqa 109 nomerası boyunca bildirilgeni kibi, Qırımda halqara ağı çalışmay.
«Halqara bağı söndürilgen», – dep taşladı operator.
Qırımdan qıtaiy Ukrainağa da telefon açmaq imkânsız. Şeer nomeralarına telefon açqanda – sessizlik kele, cep telefonlar ile aynı vaziyet.
Qırım matbuat vastalarında endi bağnıñ yañı qaidelerini bastıralar. Böylece, ukrain şeerlerine telefon etmek içün, 00 – 380, soñra şeer kodu ve telefon nomerasını basmaq kerek. Amma amelde ise böyle sistema Qırımda çalışmay.
Fevral 10 künü Qırımda «Ukrtelekom» ukrain operatorınıñ bağı yoq odı. Qırım akimiyeti buña alâqası olmağanını bildirdi. Yarımadada «Ukrtelekom»nıñ eki bölügi çalışa edi: biri Aqyarda, digeri – Aqmescitte. «Ukrtelekom»nıñ Qırım bölügi Qırım qullanıcılarınıñ 80% hızmet ete edi. Şirketniñ saibi – Rinat Ahmetov.
İşğal etilgen Qırımnıñ Devlet Şurası fevral 11 künü «Ukrtelekom» Qırım filialınıñ «milliyleştirüvine» qol tuttı. Qırımnıñ baş nazir muavini Dmitriy Polonskiy aytqanı kibi, milliyleştirilgen «Ukrtelekom»nı endi «Krımtelekom» idare etecek.


text:
Bunı «Ukrainskoye radio» efirinde qırımtatarlarnıñ lideri, Meclisniñ sabıq reisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev bildirdi.
«Meclisten Rusiye Federal Telükesizlik Hızmetine yollanılğan malümat olarnıñ teşviqatını degil de, aqiqatnı aks ete. Saylav kunünde ise saat 12:00 qırımlılarnıñ 60% rey bergeni aqqında malümat tarqatıla edi. Em qayd etmek kerek ki, ayırı bir yerge bağlılıq yoq edi, bir qasabada rey berip, başqasına da barmağa mumkün edi», – dedi Cemilev.
Referendum martnıñ 16-da keçirildi. QMC tanılmağan akimiyetiniñ berilgen malümatına kore, qırımlılarnıñ 90% yarımadanıñ Rusiyege qoşuluvı içün rey bergen eken. Cemilev ise qırımtatarlarnıñ 99% referendumda iştirak etmegenlerini qayd etti.


text:
Miiliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ aile azaları ve advokatı onı avgust 19, cuma künü hastahanede ziyaret etip oldılar. Bunı İlmi Umerovnıñ qızı Ayşe öz Facebook saifesinde haber ete.
«Körüşmege ruhset tek bizge – aile azalarına ve advokatlarğa berildi. Lâkin ancaq belgilengen saatlerde – kündüz saat 11.00-13.00 arasında ve aqşam 17.00-18.00 arasında. Bu vaqıtta onı körmege, aşatmağa, onnen qonuşmağa mümkün. Bu maqsatlar içün anda ayrı oda bar, o yerge bütün hastalarnıñ ziyaretçileri kele», – dep yazdı Ayşe Umerova.
Onıñ sözlerine köre, babası hastahanede pişirilgen aşlarnı aşamağa razı olmay, tek tuvğanlarnıñ ketirgen yemeklerini aşay. İlmi Umerovke mıtlaqqa kerek olğan ilâçlar öyle de emşire de qala.
«Bizlerni eñ çoq raatsız etken – onıñ ilâçları. Bügünki künde, yerli terapevt ve kardiologlarnen mesleatlar keçirilgen soñ, oña öz ilaçlarını içmege ruhset berdiler. Olar episi bir emşirede qaldırıla (telükesizlik tedbirlerinden, çünki ruhiy hastalar kirip, ilâçlarnı qapmaq mümkünler), bu sebepten oña er saba künlük norması berile ve o olarnı yanında taşıy», – dep yaza Ayşe Umerova.
O şunı da bildirdi ki, İlmi Umerovnen subetleşeler ve nezaret eteler. Lâkin iç bir medikamentoz usullarnen psihiatrik ekspertizanı delihane hadimleri qullanmaylar.
Kün evelsi işğal etilgen Aqmescitteki delihane hadimleri Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovke onıñ advokatı Edem Semedlâyevni yibermediler.
FSB hadimleri avgust 16 künü Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnı mecburen, hastahaneden alıp, Aqmescitteki Roza Lüksemburg soqağında yerleşken psihiatrik dispanserge ekspertiza içün ketirdiler. İlmi Umerovnıñ qızı Ayşe babasına yaqınlarınen körüşmege yasaq etilgenini haber etken edi. Bundan da ğayrı, ondan ilaçlarnı aldılar.
Qırımda uquq qoruyıcılar İlmi Umerovğa qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi (separatizm) boyunca cinaiy iş açtı.
İlmi Umerovnıñ alı avgust 11-de Qırımda oña qarşı psihiatrik ekspertizanıñ belgilenmesi boyunca mahkemede yaramay oldı. Acele yardım kelip, kardiografik tedqiq yapqan soñ, Umerovnı Aqmescit hastahanesine infarkt havfı ile alıp kettiler. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar mahkeme-psihiatrik ekspertizadan keçmesi kerek olğanı aqqında qarar aldı.
İmayeciler bu mahkeme qararına qarşı şikâyet etti.
«Memorial» rusiyeli uquq qorçalayıcı merkezinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovğa qarşı işğal etilgen Qırımda cinaiy taqipni qanunsız ve siyasiy sebeplerden olğanını ayttılar, çünki o, zorbalıq areketlerine çağırmay edi.


text:
Kreml nezaretindeki Aqmescit şeer memuriyetiniñ yolbaşçısı Gennadiy Baharev, sağlığınıñ zayıf olması sebebinden işten boşaycağınen bağlı ariza yazdı, dep bildire avgustnıñ 29-nda öz Facebook saifesinde Kreml tarafından tayin etilgen Qırımnıñ yolbaşçısı Sergey Aksönov.
«Onıñ vazifesini şimdilik şeer memuriyeti yolbaşçısınıñ yardımcısı, Aqmescit memuriyeti apparatınıñ reberi Aleksandrova Galina Viktorovna yürsetecek», – dep qayd ete o.
Aksönovnıñ sözlerine binaen, şeerde acele çezilmesi kerek olğan problemalarnıñ adı-esabı yoq ve onıñ fikrine köre, Aqmescitniñ başına «eyi bir idareci, işkir, sistematik bir şekilde çalışmağa bilgen, ekstremal iş tempine ayaq uyduracaq, doğru, zaman-zaman standart olmağan qararlar berecek, şeerdeki vaziyet içün üzerine mesuliyet alabilecek bir reber kerek».
Aksönov yaqında, Aqmescit şeer memuriyetiniñ yolbaşçılığı içün ilân berilecegini de qayd etti.
Şimdilik Gennadiy Baharevniñ meselenen bağlı daa iç bir izaatı yoq.
Qırımda Aqmescitniñ rusiyeli memuriyetiniñ istifa etme ihtimali aqqında çoqtan berli söz yürsetile edi. Tafsilâtlıca Qırım.Aqiqat materialında oquñız.
Gennadiy Baharev 2006-2014 seneleri arasında Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon şurasına yolbaşçılıq yapqan edi. Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen Baharev Aqmescit şeer memuriyeti reisi vazifesine tayin etildi. Sentâbrniñ soñunda o Aqmescit memuriyeti yolbaşçısı vazifesinin vaqtınca tayin etilere, 2014 senesi noyabr ayında öz vazifesinde tamamile tasdıqlandı.


text:
Ukraina uquq qoruyıcıları Kreml mabüsleri içün mektüp yazma qış marafonı başlağanını haber etti. Bunı marafonnıñ teşkilâtçıları Facebook saifesinde haber ete.
Uquq qoruyıcıları, Qırım, Donbass ve Rusiyede tutulğan siyasiy mabüsler içün mektüpler – azatlıq nefesi, tış dünyanen bağ ve büyük maneviy destektir, dep qayd ete.
Mektüp yazmasınıñ tolu instruktsiyası ve türmelerni adresleri mında.
İşğal etilgen Ğorlivka yanındaki sıñırda «Mayorske» keçiş noqtasında dekabrniñ 29-nda tutulğan şahıslar deñiştirildi.
Dekabrde Parijde «normand formatı» sammiti keçirildi – Frenkistan, Almaniya, Ukraina ve Rusiye liderleri körüşti. Taraflar, Kyiv ve Moskva «er kesni er keske» formulası boyunca şahıslarnı dekabrniñ 31-ne qadar deñişecek, dep añlaşqan edi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy tutulğan şahıslarnı deñişim dekabrniñ 29-nda olacaq, dep tasdıqladı.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye akimiyeti kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı çıqarğan ükmüni takbih ete. İyünniñ 1-nde Aqmescitteki mahkeme onı 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde «qalabalıqlarnı teşkil etkeninde» qabaatlap, altı yıl apis cezasına ve para cezasına üküm etti.
Temsilcilikniñ tefsirinde aytılğanına köre, çıqarılğan üküm «tamır qırımtatar halqını ve temsiliy organlarını Qırımdan quvuv siyasetiniñ devamı ola».
«Bu, işğalci akimiyetke boysunmağanlarını bastıruv ve vaqtınca işğal etilgen Qırımda Rusiye kimliginden başqa er angi milliy kimlikni yoq etmek ıntıluvı ola», – dep bildirdi müessise.
Rusiyeni daa bir kere «Qırımda Ukraina vatandaşlarını milliy ve diniy alâmetleri, baqış ve inançları, fikir ve onı bildirmeleri sebebinden taqip etüvni toqtatmasına» çağırğanlar.
Advokat Nikolay Polozov Rusiye akimiyeti kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa çıqarğan ğıyabiy ükmüne qarşı istinaf şikâyetini berdi, dep bildirdi. Üküm çıqarılğan soñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ tayinlengen advokatı Aleksandr Osokin da ğıyabiy ükümni şikâyet etecek, dep bildirdi. Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar işğal etilgen Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı esnasnı ve çıqarılğan ğıyabiy ükümni «ayıp mahkeme» dep adlandırdı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Çubarovğa qarşı mahkeme ükmüni «qanun ve cenk adetleriniñ bozuluvı» olaraq tasnif etti.
Çubarov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında Aqmescitte çıqarılğan mahkeme ükmüni «uquq ceetinden boş» dep adlandırdı. O, Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege niyetlene, dep bildirdi.
Mayısnıñ 24-nde olıp keçken oturışuvda qabaatlav Çubarov içün 9 yıl apis cezası berilmesini istedi. Meclis reisi qabaatlav tarafınıñ talabını izaatlap, Qırımdaki «mahkeme» onıñ ayatına tesir etmeycek, dep ayttı.
2020 senesi martnıñ soñunda Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212-nci maddesiniñ 1-inci maddesine (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq areketlerge çağıruv) açıldı.
Bıltır iyül ayında Aqmescitteki mahkeme Çubarovğa qarşı cinaiy davanı temelden baqıp başladı. Tayin etilgen advokat Aleksandr Osokin Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisine qarşı mahkemeni şikâyet etti.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı yañı repressiya dalğasını başlattı».
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova bu davanı qanunsız dep adlandırdı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açqan cinaiy dava sebebinden tahqiqat başlatqan edi.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Ukraina parlamentiniñ nevbetten tış saylavları keçirilmecek. Bunı Qırım muhtar cumhuriyeti ve Aqyar şeerini vaqtınca işğal etilgen Ukrainanıñ territoriyası olaraq belgilegen qanun bildire.
Bu aqta Ukraina Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Mıhaylo Ohendovskiy İnterfaks-Ukraina agentligine bildirdi. Onıñ fikirine köre, Qırımnıñ on, ve Aqyarnıñ eki bölüklerinde deputatlarnıñ saylanması pek müim. Yaqın kelecekte Ukraina bu meselenen oğraşmağa başlar, – dep işandırdı Ohendovskiy.
Avgustnıñ 25-de Ukraina Prezidenti Petro Poroşenko Yuqarı şurasını dağıtmaq qararını aldı. Nevbetten tış saylavlar 2014 senesi oktâbr 26 künü keçirilecek.


text:
Bazarertesi, avgust 17-de, Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev iş ziyareti ile Qırımğa baracaq.
Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, Medvedev Stereguşçeye Qırım köyünde «Tavrida» Bütünrusiye yaşlar forumı»na baracaq ve forum iştirakçileri ile körüşecek ola. Rusiye baş naziri «Teatr ve kino aktör, rejissörları» yarışınıñ ğaliplerini taqdirlev merasiminde çıqışta bulunacaq», denile beyanatta.
Tedbir iştirakçileri arasında Rusiye tasil ve ilim naziri Dmitriy Livanov ve Gençlerniñ işleri boyunca federal agentliginiñ reberi Sergey Pospelov de qayd etilgen.
İsditaltı gençlerni toplaycaq forum yarımadada sentâbr 2-ne qadar devam etecek. İlk sefer forum yarımadada bıltır, Qırım endi işğal etilgende, keçirildi.
Evel Kremlniñ matbuat hızmeti Putinniñ avgust 17 künü Qırım ziyareti aqqında bildirdi. Onıñ çerçivesinde Rusiye Federatsiyasında turizm inkişafına bağınşlanğan Devlet şurasınıñ prezidiumı toplanacaq. Putinniñ Qırımnıñ milliy cemaat teşkilâtlarınıñ temsilcileri ile resmiy olmaycaq körüşüvi planlaştırılğanı aqta da bildireler.


text:
Advokatlar, Qırımda esas siyasiy protsesslerniñ ketişatı aqqında ikâye ettiler. 2014 senesiniñ fevralindeki kütleviy qarışıqlıqlarğa dair «fevral 26» işi aman-aman yekünlendi – taraflarnıñ munaqaşaları yapılacaq bir oturışuv qaldı ve akem uküm çıqarmağa ketecek. «Veciye Kaşka işi» boyunca ise aqsız yerde para talap etüvde qabaatlanğanlar ile endi bir qaç ay devamında iç bir tahqiqat areketi yapılmadı.
Oturışuvğa Ukrain medeniyet merkeziniñ faaliyetçileri keldi. Olar, yarımadada ukrain tiliniñ saqlanması oğrundaki işleri aqqında ikâye ettiler. Faaliyetçiler siyasiy mabüslerniñ balalarına ukrain tilinde masa üstü oyunlarını bağışladılar. Toplaşuvnıñ soñunda «Qırım birdemligi»niñ faaliyetçileri birleşmeniñ peyda oluvı, inkişafı, yañı faaliyetçilerni celp etkeni ve yıl-yıldan tevqif etilgenlerniñ sayısı artqanı aqqında videorolikni kösterdiler.


text:
Aqyarda mayısnıñ 22-nde saba bir COVID-19 hastası qayd etildi.
Bu aqta Rusiye kontrolindeki Aqyar ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«İnsan daa evel hastalanğanlarnen alâqada oldı. Yılnıñ başından Aqyarda 149 kişi koronavirus yuqunçına oğradı. 105 insan tüzeldi, 2 kişi vefat etti», – dep aytıla haberde.
Akimiyetniñ malümatına köre, bugünki künde 86 insan yuqunç hastahanesinde közetüv altında qala, №9 şeer hastahanesinde – 69 kişi. 597 insan yaşağan yerinde közetile.
«İzumrud» pansionatı observator rejiminde çalışmağa devam ete.
Qırımda mayısnıñ 22-nde 10 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti malümatına köre, bugünge qadar 324 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 25-i çetelden keldi, 32-si Rusiyeden keldi. 130 kişi tüzeldi, 9 koronavirus hastası vefat etti. Aqyarda 148 yañı koronavirus hastası qayd etildi, eki kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qıtayda yañı koronavirustan elâk olğanlarnıñ sayısı bir künde 26 insandan 41 insanğa qadar arttı. Memleketniñ 29 vilâyetinde 1287 insan hastalandı, 237 hasta ağır alda buluna. Bu aqta Azatlıq Radiosınıñ rus hızmeti bildire.
Elâk olğanlar arasında Hubey şeerinde hastalarnı baqqan ekim bar, andan yañı çeşit pnevmoniya başladı.
Berilgen malümatqa köre, eki hasta Parijde hastahanege alındı, daa bir kişi – Bordoda. Eki hasta aqqında ABDde haber etildi – Seattle ve Chicagoda. Avstraliyanıñ Viktoriya ştatında da bir hasta qayd etildi.
Virus çetelde, hususan Singapur ve Vyetnamde tarqala. Yaponiya, Filippinler, Cenübiy Koreya, Tayvan, Tailand, Saudiy Arabistan ve ABDde, em de Qıtaynıñ Gonkong ve Makaosında hastalanğanlar bar.
Qıtay akimiyeti tarqalğan yañı koronavirus sebebinden 41 million insan yaşağan 13 şeerni karantinge qapattı.
Dünya sağlıq teşkilâtı, diger beş memlekette hastalar qayd etilgenine baqmadan, dünyada fevqulâde vaziyetni ilân etmedi. Yanvarniñ 23-nde DST «halqara fevqulâde vaziyetni» ilân etmege acet yoq, dep bildirdi, amma «Qıtay içün bu fevqulâde vaziyet».
2019-nCoV olaraq belli virus koronavirusnıñ yañı çeşiti sayıla, daa evel insanlarda olmağan edi. Yañı virus 2000 yıllarınıñ başında dünyada 800 insannı öldürgen SARS virusına oşağanı içün ğam-qasevet doğurdı.


text:
ABD Ticaret nazirligi Rusiyeniñ Ukraiynağa tecavuzı sebebinden Rusiye ve Belarustan olğan 120 teşkilât içün ihracat sıñırlanmalarını tayin ete. Vesiqa ABD Federal registriniñ saytında peyda oldı, yayınlanması aprelniñ 7-ne planlaştırılğan.
Cedvelge mudafaa, aerokosmik ve deñiz sektorı ile bağlı teşkilâtlar kirdi. Olarnıñ arasında: Öptika ve fizika ölçeme Bütün Rusiye ilmiy tetqiqat institutı, Moselektronproyekt, "Zvezda" gemi yapıcılığı zavodı, Jukovskiy adına merkeziy aerogidrodinamik institutı ve digerleri. Bundan ğayrı cedvelge Belarus KGB-niñ "Alfa" bölügi, Gömel vilâyet tcra komitetiniñ İç işler idaresi ve Belarus Cumhuriyetinde İİN İç ordusı.
Vesiqağa köre, "bu qurulışlar ABD-niñ milily telükesizliginiñ ve tış siyasetiniñ menfaatlarına qarşı areket etken". Amerika akimiyetiniñ bildirgenine köre, sanktstâlar cedveline kirgen teşkilâtlar litsenziya olmadan ileri amerika teznologiyalarını alamazlar.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d3enufiq6nhnir.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Devlet sıñır hızmetiniñ bildirgenine köre, Ukrainağa Qırımnı qanunsız ziyaret etken Rusiye aktrisasını yibermegenler. Qayd etile ki, sıñırcılar aktrisağa kirüv yasağı aqqında “Borıspil” ava limanında bildirgenler.
Rusiyeli Ukrainağa fevralnıñ 4-nde İstanbuldan (Türkiye) kelgen.
Sıñır nezareti tedbirleri vaqtında “Kyiv” Ayrı yoqlav keçitiniñ arbiy hadimleri, Rusiye vatandaşı keçken sene “Qırımnı qanunsız ziyaret etkenini” belgilegenler
“Yarımadağa o, kiriş-çıqış nizamını bozıp kelgen. Mevcut malümatqa köre, o, “Nepotoplâyemaya” serialınıñ çekişelrinde iştirak etken. Anda baş rolüni icra etken”, – dep haber etile.
Rusiye vatandaşı Memuriy uquq bozuvı aqqında Ukraina Qanunnamesiniñ 204-2 maddesine binaen memuriy mesüliyetke çekilgen. Onı Ukrainağa yibermegenler ve 3 yılğa kirüvni yasaq etkenler.
Sıñırcılar aktrisanıñ adını aytmaylar. Amma açıq menbalarnıñ malümatına köre, “Nepotoplâyemaya” serialında baş rolüni Glafira Tarhanova oynağan.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ Herson bölüginiñ sıñırcıları memleketke bir çetel adamnı kirsetmegenler. Haber etilgenine köre, erkek “qanunsız Qırımnı ziyaret” etken.
İdareniñ malümatına köre, 2020 senesi sıñır nezareti vaqtında bölükniñ arbiy hızmetçileri türlü sebeplerden 50 kişini memlketke yibermegen.
Qırımnı qanunsız ziyaret etken Rusiye vatandaşını Ukrainağa yiberegenler. Bu aqta dekabrniñ 26-nda Ukraina Devlet sıñır hızmeti haber etti.
Evel, sıñırcılar Rusiye telekanalınıñ alıp barıcısına Ukrainağa kirişni üç yılğa yasaq etken ediler.
Bundan ğayrı, Ukraina Devlet sıñır hızmeti memleketimizge RT Rusiye telekanalınıñ operatorını yibrmegen edi.


text:
Martnıñ 6-sında New Yorkta BMT Telükesizlik Şurasında Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı ve yarımadanıñ işğladen boşatuluvı yolları muzakere etilecek.
Bunı Qırım uquq qoruyıcı gruppası öz saifesinde haber ete.
Oturış Kyiv vaqtınen saat 17:00 başlanacaq. Qırım.Aqiqat canlı yayınnı yapacaq.
Qayd etilgeni kibi, tedbirni Belgiya, Estoniya, Frenkistan, Almaniya, Büyük Britaniya ve AQŞ-nıñ BMT yanında Daimiy vekillikleri tarafından Ukrainanıñ BMT yanında Daimiy vekillikleri ile birlikte teşkil olundı.
Tedbirde Ukraina Prezidentiniñ Qırımdaki Daimiy vekilli Anton Korineviç; qırımtatar halqı Meclisiniñ reisi Refat Çubarov; Qırım insan aqları gruppasınıñ lideri Olga Skripnik; Estoniya tış işler naziriniñ müavini Pol Tisalu; İlze Brands Kehris, Kristof Heusgen; Frenkistannıñ BMT-deki daimiy vekiliniñ müavini Anne Geguen.
Yanvarniñ 24-ünde Rusiye esirliginden azat etilgen qırımlı ukrain rejissör Oleg Sentsov BMT-niñ New Yorktaki baş merkezinde Rusiyede apis etilgen Ukraina vatandaşlarınıñ meselesine bağışlanğan tögerek masada iştirak etti.


text:
Qırım karantinge ketti: martnıñ 28-nden aprelniñ 5-ne qadar yarımadada maşina yuvucı, qave ve restoranlar, bir sıra tükân, lombard, kinoteatr, sport salonları, berberhane ve diger müessiseler qapalı olacaq. Bunı tenbi levhaları isbatlay.
Yalta yalısına da kiriş qapatıldı. Aqyardaki «Hersones Tavriçeskiy» müzey qoruğı ve Bağçasaraydaki Han sarayı işini toqtattı.
Bazı cemaat aşayt müessiseleri işine devam ete: evge aş sımarlamağa ya da kelip almağa mümkün. Qırımlılarnı evde qalıp, kerek olmasa, soqaqqa çıqmamalarına çağıralar.
Martnıñ 31-ne qadar Qırım ve Aqyarda 21 koronavirus hastası qayd etildi. 3953 insan tibbiy közetüv altında buluna.


text:
Fevralnıñ 25-nden başlap, Aluştada kündüz suv olmaycaq. Bunı şeeriniñ Rusiye memuriyetiniñ başı Galina Ogneva bildirdi.
“Suv cedvel boyunca berilecek saba saat 5-ten saat 10-ğace ve aqşım saat 5-ten saat 10-ğace. Sayğılı Aluşta sakinleri, suvnı iqtisat etmek kerekliginiñ añlamağa rica etem. Suvnı iqtisat etiñiz. Suv musluqlarını açıq qaldırmañız, pek çoq suv alıp qoymañız”, – dep yazdı o Facebookta.
Fevralnıñ 25-nden Yaltada da suv cedvel boyunca berilip başlandı. Suv künde saba ve aqşam üç saatqa berile, dep haber ete YUBK vodokanal.
Aluşta başlıqlarınıñ soñki malümatına köre, Körbekül suv anbarındaki suv miqadarı 2 million 800 kub metr teşkil ete.
Qırımnıñ suv anbarlarında fevralniñ başında 36.052 mln metr kub suv yedegi bar, bir ay evelsi bu raqam 4.744 mln metr kub az edi, bir yıl evelsi ise 48.875 mln metr kub çoq edi, dep haber etti yerli Gidromettsentrniñ matbuat hızmeti. Qırımda fevralniñ 1-nde üç suv anbarı «ölü seviye» işaretine yaqın, dep bildire Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ mesken-kommunal hocalığı nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Fevralniñ 1-nde «Voda Krıma» müessisesiniñ Vladimir Bajenov qışnıñ eki ayı devamında Qırımnıñ suv anbarlarına suv kelmey, dep bildirdi, Aqmescit suv anbarı ise aman-aman boş. Onıñ malümatına köre, Qarasuvbazar rayonınıñ Balanov suv anbarınıñ yedekleri eksile.
2020 senesi noyabr ayında Kyivde Qırımnıñ suv resurslarınıñ monitoring neticeleri taqdim etildi. Olarğa köre, yarımadanıñ «suv küzgüsi meydanı» 2015 senesine baqqanda 2020 senesi tahminen 32% eksildi.
2021 senesi yanvar ayında Ukraina kâinat vastalarını idare etüv ve sınav Milliy merkezi Qırım suv anbarlarınıñ suv küzgüsi meydanı nasıl deñişkenini uydudan baqtı. Monitoring malümatına köre, Qırım suv anbarlarınıñ meydanı soñki yılda «pek eksildi».
Bıltır dekabr ayında Qırımnıñ mesken-kommunal hocalıq nazirligi Qırım suv anbarlarınıñ tolmasına dair statistik malümat derc etti. Oña binaen, yarımadanıñ eñ az beş suv anbarı «ölü seviyege» yaqın.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi 49 yaşında Muslim Aliyev COVID-19 diagnozınen qomşu Rusiyeniñ Başkortostanındaki Ufa şeeriniñ №1 SİZO hastahanesine yatqızıldı.
Bu aqta advokat Edem Semedlâyev Qırım aq qorçalayıcı gruppasına haber etti.
Muslim Aliyevniñ alı şimdilik belli degil.
Qırım aq qorçalayıcı gruppası bildirgenine köre, aynı SİZOda Arsen Cepparov, Refat Alimov, İnver Bekirov ve Vadim Siruk karantinde buluna.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Rusiyeniñ Başkortostan SİZOsında tutulğan Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Muslim Aliyevniñ COVID-19 diagnozı tasdıqlandı. Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisovanıñ Telegramdaki saifesinde yazğanına köre, onı belli olmağan yerge çıqarğanlar, bulunğan yeri belli degil.
Hatırlatamız, Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Muslim Aliyev «Putin tüzetüvlerine» rey bermege istemegen soñ, Rusiyeniñ Taganrog SİZOsında tutuv şaraitleri yaramay deñişti.
İyünniñ 25-nde Moskva vilâyetiniñ (Rusiye) Vlasiha şeerindeki Arbiy istinaf mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsiniñ ükmüni deñiştirmeyip qaldırdı.
Böylece, Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ 2019 senesi qabul etken qararı deñişmedi. Mahkeme qararına köre, Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
Amnesty International aq qorçalayıcı teşkilâtı Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» bütün mabüslerini vicdan mabüsi dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text: Hırvatistan paytahtı Zagrebte 2022 yılı orta küz ayınıñ soñunda olıp keçecek birinci Parlament toplaşuvına azırlıq ketmektedir. Toplaşuvnıñ esas programması olğan umumiy oturımnen beraber aynı zamanda merasimde muzakere panelleriniñ keçirilüvi de planlaştırılğandır. Olar, Toplaşuvnıñ musafirleri olğan çeşit devletlerniñ parlament azalarına, Hırvatistan ükümet azalarına, mediyacılarğa buyük istilânıñ başlanılmasından soñ işğal etilgen Qırım aqqında daa da çoq malümat berecek. Bunen beraber Qırımnıñ reintegratsiyası aqqında Ukraina ükümet azaları ve halqara ekspertleri iştirak etecek bir muzakereniñ ötkerilmesi teklif etilecektir. Reintegratsiya suallerinde Hırvatistanda olğan tecribe ise bu meseleni daa da müim etmekte.


text:
Aqmescit (Simferopol) şeeri peyda olğanından 232 yıllığını qayd ete. Adet üzre, Şeer künü iyün ayınıñ ilk bazar künü qayd etile. Amma işğal etilgen Qırımda üç kün bayram merasimleri keçirilecek.
Kremlge boysunğan Aqmescit memuriyeti matbuat hızmeti Şeer kününe bağışlanğan merasimlerniñ cedvelini taqdim etti. Böyle etip, Trenöv bağçasında çiçek ve ev ösümlikleri sergisi teşkil etilecek, şeer tarihı müzeyinde ise «Açıq qapu künü» olacaq.
Şeer sakinleri içün sport yarışları, aqşam ise bayram fişenki teşkil etilecek.
İyün 6-da Qırım paytahtı merkezinde şimdiki yarımada ükümeti Puşkin soqağı bayramı olaraq «Rusiyede Puşkin kününi» keçirmege istey.
Qırım.Aqiqat saytında «Aqmescitni ne qadar yahşı bilesiñiz» adlı test yerleştirildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İzrailneñ yäşeren qoralları
Yasalma iyärçennän töşerelgän fotolarda İzraildäge atom-töş ob'yektı kürende
İzrail üze raslamasa da, bik küp xalıqara oyışmalar tarafınnan Tel’-Avivnıñ atom-töş qoral citeşterü urını bularaq kürsätelüçe ob’yektında soñğı yıllarnıñ iñ zur tözeleş proyektlarınıñ berse baruı belderelde. Anı yasalma iyärçen töşergän fotolarda kürälär.
İzrailneñ kön’yağındağı Dimona şähäre tiräsendä Negev atom-töş tikşerenü üzägendäge Şimon Peres reaktorına yaqın no...
-
-
28.11.2022
-
28.11.2022
-
-
27.11.2022

seg_langs: tur_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
Orlandodağı massaküläm ütereşe (iyün, 2016)
Orlandodağı massaküläm ütereşe - 2016 yılnıñ 12 iyünendä AQŞnıñ Florida ştatında Orlando şähärendä äfğän millätle kisken İslam qaraşlı Omar Mir Sediq Matin tönge gey-klubında yaqınça 50 keşe atıp üterä häm totıqlar ala.
Klubta başlanğan atış näticäsendä yaqınça 50 keşe üterelä, 53 artıq keşe yaralana.
pülisä çaraları näticäsendä höcüm itüçe üterelgän, ä totıqlar azat itelgän.
Orlandodağı ütereşlär - AQŞnıñ ör-yaña tarixında iñ massaküläm ütereşe. 2007 yılda Virginia Tech universitetı qorılmalarında 32 keşe, Konnektikutnıñ Sandy Hook mäktäbendä 27 keşe üterelgän ide.
Terror oyışması "İGİL" terror höcüme öçen üzenä cawaplığın aldı[1].
Waqiğalar üseşe[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Cirle waqıt belän tönge ikelär tiräsendä (2:00 (EDT)) Puls digän gey-klubı yanında atış başlana, pülisä xezmätkäre höcüm itkän keşegä ata başlıy, terrorçı klub eçenä kerä, anda 320 kilüçe bulğan. Matin klubqa kerep atarğa däwam itä häm totıqlar ala.
İrtänge 5 säğättä pülisä şturm başlıy, näticädä Matin üterelgän.
Höcümçe - äfğän millätle Omar Matin, 1986 yılda Nyu-Yorkta tuğan, Floridada yäşägän. Tikşerü federal' bürosı buyınça Matin kisken qaraşlı islamçılar belän bäylängän.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- http://www.azatliq.org/a/27793346.html OpлaHдoдarы aTышTa kиMeHдә 50 keшe hәлak бyлды


text:
Bunı ZN.UA bildire.
Çubarovnıñ fikirince, al-azırda yarımada «akimiyeti» qırımtatarlarnı öz «global» planları içün tarik etecek ola.
«Qırımtatarlarnı yahşı bilgenlerniñ haberi bar: halqımıznıñ ne bundan evel, ne de şimdi akimiyet ile çatışmağa planları yoq... Böyleliknen, açıq zıddiyetni başlamaq ıntıluvları Qırımnen bağlı global planlarından kele», – dep ayttı o.
Refat Çubarovnıñ bildirgenine köre, qırımtatarlar ve akimiyet arasında riayetkâr munasebetler tizile bile.
Bu künleri Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya Çubarovnı «ekstremizm faaliyeti» içün Meclis yoq etilecegini ayttı. Çubarov ise apske alınacağını red etmey.


text:
Doquzıncı Serbest Rusiye Forumı noyabrniñ 20-nde ve 21-nde ötkerilecek, ilk sefer – online. Teşkilâtçılarınıñ aytqanına köre, munaqaşalarda 60-tan çoq spiker iştirak etecek, mevzular arasında Rusiye akimiyetini anayasa vastasınen yañı formatlaştıruv, pandemiyanıñ içtimaiy-iqtisadiy aqibetleri, Kremlniñ repressiv amelleri ve diger meseleler bar.
Muhalifet siyasetçileri işğal etilgen Qırım meselesine ve yarımada kelecegine nasıl baqa, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında laf etildi.
Serbest Rusiye Forumınıñ qurucılarından biri İvan Tütrinniñ Qırım.Aqiqatqa tarif etkenine köre, Qırım işğali teşkilâtçılar içün esas meselelerden biri ola.
– Fikrimiz budır, 2014 senesi Rusiye akimiyeti halqara cinayet kerçekleştirdi. Forumda iştirak etüvniñ tek eki şartı bar. Birinciden, Putin rejimine qarşı muhalifette olğan insanlar, ekinciden – bu eñ esasıdır – Qırım ilhaqını bu rejimniñ halqara cinayeti olaraq takbih etken insanlar olmalı. Özüne muhalifet aytqan, amma Qırım Ukrainağa qaytarılmalı dep tüşünmegen Rusiye siyasetçileri Serbest Rusiye Forumında iştirak etip olamaz. Rusiyelilerniñ büyük qısmı Qırım ilhaqına alâ daa müsbet qıymet kesse de, bizim içün müim degil. Bizim fikirimizce, Rusiyeniñ kerçek muhalifet küçleri er şeyniñ adını aytmalı. Umumen total Qırım uzlaşuvı bitti ve insanlar daa müim problemlerge diqqat ete, dep tüşünem.
İvan Tütrinniñ fikirince, Rusiyede devlet propagandası, hususan Qırım ilhaqınen bağlı bitse, cemiyet fikri tamamen deñişir.
İnsanlar şahsen olar Qırım ilhaqı içün ne qadar para bergenlerini bilse – bazı şeylerge yañıdan baqmağa kerek olurİvan Tütrin
– Sistemanen bağlı olmağan muhalifet akimiyetke kelse, muvafaqiyetniñ doğru vastalarından biri aqiqatnı aytmaq olacaqtır. Añlayım ki, rusiyelilerniñ yapqanları ukrainalılarnı şaşırta, amma memleketimizniñ vatandaşları 20 yıldan berli ciddiy propaganda tesiri altında buluna. Er kün insanlarnıñ başları qarıştırıla. Kerçek vaziyetni añlasalar, çoq şey deñişir, dep tüşünem. Meselâ, şahsen olar Qırım ilhaqı içün ne qadar para bergenlerini bilse – bazı şeylerge yañıdan baqmağa kerek olur. Añlağanıma köre, 2014 senesine qadar Rusiye kün tertibinde Qırım yoq edi – o, Putinniñ tüşken reytingini kötermek içün yarımada zaptı ve imperiyanıñ ğayrıdan tiklenmesi ğayesi şeklinde polittehnologik alet olaraq peyda oldı. Mence, kerçek istek olmadı.
Rusiye muhalifet siyasetçisi, Serbest Rusiye Forumınıñ daimiy komitet azası Garri Kasparov emin ki, bu memleket yarımada ilhaqından ve umumen imperiya siyasetinden vazgeçmese, demokratik olamaz.
21-inci asırda imperiya siyaseti Rusiyege de belâdan ğayrı başqa bir şey bermeyGarri Kasparov
– Qırımnı bir vaqıt unutmadıq. Rusiye demokratik olsa, onıñ ilhaqı yañı Rusiyede ğayrıdan baqılmalı. Forum iştirakçilerimizniñ ekseriyeti memleketniñ kelecegi parlamentlik ve devletniñ imperiya şeklinden vazgeçüvnen bağlı olğanını tüşüne. Bu eskiden Rusiye imperiyası ya da Sovetler Birligine kirgen topraq isteklerinden ve er angi ilhaqlardan vazgeçüvnen bağlıdır. 21-inci asırda imperiya siyaseti Rusiyege de belâdan ğayrı başqa bir şey bermey. Suriye ve Libiyadaki maceraları Putinniñ oligarhlarını zenginleştirmekten başqa ne yaptı? Bu siyaset yañıdan baqılmalı, amma Qırım ayrı tura: kelecek Rusiyesinde farqlı siyasiy küçler Qırım haritasını qullanmağa, rusiyelilerniñ yalan islerinen oynamağa isteycektir.
Garri Kasparovnıñ qayd etkenine köre, Qırım taqdirinen bağlı referendum, onıñ fikirince, tekrar olamaz.
Yañı Rusiye parlamenti Qırımnı Ukraina kontroline qaytaruv qararını birden qabul etmeliGarri Kasparov
– Keçici müddette bu meselede muzakereler olmamalı – mında yapılacaq muzakere de yoq. Yañı Rusiye parlamenti Qırımnı Ukraina kontroline qaytaruv qararını birden qabul etmeli. Amma qaytaruv tehnologiyası, ne qadar devam etecegi – bu endi ekinci mesele. Şimdi Putin rejimine nasıl tesir etmek mümkün? Problem şu ki, Ğarp pek nazlı, raat yaşayışqa alıştı. Putinniñ qabaat ortaqları ğarbiy iqtisadiyatqa bergen yüz milliardlarnen dollar öyle bir platsdarm qurdı ki, olarnı andan quvmaq zor. Putin rejimine zarar ketirgen kerçek sanktsiyalar ğarp reberlerini de masrafqa oğratacaq. Amma anda siyasiy irade peyda olsa, vaziyet tez deñişecek. ABDniñ resursları çoq, ve Rusiyege yerini tez köstere bile.
Ukrainalı jurnalist Taras Berezovets, Serbest Rusiye Forumınıñ bazı iştirakçileri ileride memleketniñ yolbaşçıları ola bile, dep tahmin ete.
Serbest Rusiye Forumınıñ bugünki iştirakçileri arasında ileride Devlet dumasınıñ deputatları, nazir, vali ve diger vazifelerde olacaqlar bardır. Olarnen evelden iş tutmalıTaras Berezovets
– Serbest Rusiye Forumınıñ bazı iştirakçileri bugünde-bugün Rusiyede devlet cinayetçileri ya da terrorist olaraq tanıla, bunı ise medal dep saymaq mümkün. Bu Rusiye muhalifetiniñ eñ adekvat qısmıdır, ve üçünci forumından başlap episinde iştirak etem. Söz sırası, Ukrainadan iştirak etken yekâne kişi olam. İlk evelâ rusiyelilerge bugün Ukrainada olğanlarnı ve eki memleketniñ kelecegine nasıl baqılğanını yetkizem. Eminim, erte ya da keç Putinniñ rejimi bitecek, Rusiye ise kene serbest olacaq. Büyük ihtimalnen, Serbest Rusiye Forumınıñ bugünki iştirakçileri arasında ileride Devlet dumasınıñ deputatları, nazir, vali ve diger vazifelerde olacaqlar bardır. Olarnen er şey olğan soñ degil, evelden iş tutmalı. Öz qararlarında olar Qırımnı Ukrainanıñ bir qısmı olaraq tanıdı, amma daa çalışacaq ve iqna etilecekler bar.
Rusiye siyasetşınası Leonid Radzihovskiy Serbest Rusiye Forumınıñ iştirakçilerini Qırım işğalinen bağlı fikirleri sebebinden «yüz fayız marginal» dep adlandıra.
– Rusiyelilerniñ büyük qısmı içün bu mesele yoq: bu Kaluga ya da Nijegorod vilâyeti Rusiyege aitmi dep tüşünmek kibi. Em de Rusiye qanunlarına köre bunı deñiştirecek uquqiy, fizik imkânlar yoq. Bir vilâyetni Rusiyeden çıqarmaq içün uquqiy tedbirler olmalı, olar ise amelde yapılamaz. Yani bu fantastik bir şey, ve qanunğa köre Rusiyeniñ bir qısmını ayıruv aqqında laf bile cinayet sayıla. Mence, bu aqta aytqan Rusiye muhalifetçileri deli degil – olar bunıñ hamhayal olğanını bile. Amma aytılacaq çoq şey bar, em de Rusiyede olmasañız. «Yedinaya Rossiya» azaları 2020 senesine qadar memleket Yaponiya ya da Portulagiyanı ozıp keçer, dep aytqan edi – amma er kes olmaycağını añlay edi.
Leonid Radzihovskiyniñ fikirince, Rusiyede muhalifet degen şey yoq, siyaset ise yalan esasında qurula. Demek ki, Serbest Rusiye Forumı iştirakçileriniñ aytqanlarına emiyet berilmemeli, dep bitire siyasetşınas.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye ilhaq etken Qırımnıñ Curçi rayon hastahanesiniñ hadimlerine devlet, 2018 senesi yanvar ayı içün 3 mln rubleden (1,2 mln grn civarında) ziyade aylıq borcu toplanğan.
Qırımnıñ rusiyeli prokuraturası bir kün evel haber etkenine köre, devlet tibbiy müessiseniñ 382 hadimine para borcu bar.
«İşçilerniñ çalışma aqlarını qorumaq maqsadınen rayon prokurorı sağlıq müessisesiniñ reberine bir teklif yolladı. Onıñ közden keçirilüvi neticesinde, borç bütünley tölenip, tibbiyet hadimleriniñ aqları tiklengen», – denilmekte haberde.
2017 senesi oktâbr ayında Qırım sağlıq nazirligi yarımadada ekim yetişmegenini tanığan edi. Kreml nezareti altındaki Qırım sağlıq naziri Aleksandr Golenko ikâye etkenine köre, ilhaq etilgen Qırımnıñ tibbiy müessiselerinde 900 mütehassıs yetişmemekte.
2017 sensi dekabr ayında, Rusiye emek ve sotsial imaye nazirligi haber etkenine köre, ilhaq etilgen Qırımda olğan aylıq borcu 26 mln rubleden (12,2 mln grivna civarında) ziyade olğanını, Aqyarda ise - aman-aman 40 mln rubleni (18,8 mln grivna) teşkil etkenini bildirgen edi.