text:
Kaderle millättäşlär! Hörmätle forum delegatları, kunaklar!
Bügen sez tarihi vatanıbız Kazanga Bötendönya tatar yaşläreneñ çirattagı forumına cıeldıgız. Rusiyaneñ kaysı töbägennän yaisä dönyanıñ kaysı poçmagınnan kilüegezgä karamastan, sez härberegez üzegez yaşi torgan cirdäge millättäşlärebezneñ väkile bulıp torasız. Kayberläregez inde küptännän tatar yaşläre belän aktiv eş alıp bara, kayberläregez alga taba kiñ kolaçlı eş başlap cibärü öçen täcribä urtaklaşırga kilgän. Bıelgı — tarihta öçençe YAşlär forumı sezneñ ictimagıy eşçänlegegezgä yardäm itärlek faydalı, küp ellarga istä kalırlık kızıklı häm küñelle bulıp uzsın ide.
YAşlär belän eşläü Bötendönya tatar kongressı öçen iñ ähämiyatle únäleşlärneñ berse. YAşlärneñ bügenge cämgıyattä nindi köç häm potenцial ikänen bez yahşı añlıybız. Elegräk, tatar yaşläre telne öyränergä telämi, milli mädäniyatne kabul itmi, digän gaepläülär eş yañgıradı. Läkin soñgı ellarda min açık küräm: tatar yaşläre oeşa ala, alar ömetle, alarga milli hislär has. Alar telne dä, tatarça yaşäü räveşenä dä öyränä ala. Häm bu eştä bez alarga tayanıç bulırga tieş.
Tatar yaşläre citez, zamança, tırış, aralaşuçan, açık küñelle. Alar bernärsädän dä oyalmıylar, fikerlären şartlatıp äytälär, bügenge dönyanı aek akıl belän añlıylar. YAşlärdä raцionallek tä citärlek. Kayberäülär, yaşlär bik raцional, kirägennän artıgın eşlämi, millätenä hezmät itmi, dilär. Läkin raцionallek äle ul millätkä hezmät itärgä cıenmau digän süz tügel, ul bügenge şartlarga yaraklaşıp yaşäü ısulı. Ä millätkä hezmät itü härkemgä instinkt däräcäsendä salıngan, anı uyata belergä genä kiräk.
Tatar milläteneñ kiläçäge anıñ yaşläre kulında. Bu süzlär bezneñ öçen korı lozung kına tügel. Bügen ük yaşlärebez köçe belän şaktıy küp mäsälälär häl itelä ala. Şularnıñ iñ ähämiyatlese — töbäklärdä tatar mäktäpläre açkanda ata-analar arasında añlatu eşe alıp baru. Miña kalsa, yaşlärebezneñ milli hislären eş belän nıgıtunıñ bik yahşı ısulı bu.
Här tatar keşese urtak milli yortıbızda nindider kiräkle, igelekle gamäl kıla ikän, ul hiçşiksez igъtibarga laek. Ä yaşlärebez mondıy eşlärne armıy-talmıy, yarışa-yarışa başkarsa, imanım kamil, tatarnıñ kiläçäge yaktı bulır.
İhtiram belän,
kiläçäktä sezgä zur uñışlar teläp
Bötendönya tatar kongressı başkarma komitetı räise
Rinat Zakirov
YAşlär belän eşläü Bötendönya tatar kongressı öçen iñ ähämiyatle únäleşlärneñ berse. YAşlärneñ bügenge cämgıyattä nindi köç häm potenцial ikänen bez yahşı añlıybız. Elegräk, tatar yaşläre telne öyränergä telämi, milli mädäniyatne kabul itmi, digän gaepläülär eş yañgıradı. Läkin soñgı ellarda min açık küräm: tatar yaşläre oeşa ala, alar ömetle, alarga milli hislär has. Alar telne dä, tatarça yaşäü räveşenä dä öyränä ala. Häm bu eştä bez alarga tayanıç bulırga tieş.
Tatar yaşläre citez, zamança, tırış, aralaşuçan, açık küñelle. Alar bernärsädän dä oyalmıylar, fikerlären şartlatıp äytälär, bügenge dönyanı aek akıl belän añlıylar. YAşlärdä raцionallek tä citärlek. Kayberäülär, yaşlär bik raцional, kirägennän artıgın eşlämi, millätenä hezmät itmi, dilär. Läkin raцionallek äle ul millätkä hezmät itärgä cıenmau digän süz tügel, ul bügenge şartlarga yaraklaşıp yaşäü ısulı. Ä millätkä hezmät itü härkemgä instinkt däräcäsendä salıngan, anı uyata belergä genä kiräk.
Tatar milläteneñ kiläçäge anıñ yaşläre kulında. Bu süzlär bezneñ öçen korı lozung kına tügel. Bügen ük yaşlärebez köçe belän şaktıy küp mäsälälär häl itelä ala. Şularnıñ iñ ähämiyatlese — töbäklärdä tatar mäktäpläre açkanda ata-analar arasında añlatu eşe alıp baru. Miña kalsa, yaşlärebezneñ milli hislären eş belän nıgıtunıñ bik yahşı ısulı bu.
Här tatar keşese urtak milli yortıbızda nindider kiräkle, igelekle gamäl kıla ikän, ul hiçşiksez igъtibarga laek. Ä yaşlärebez mondıy eşlärne armıy-talmıy, yarışa-yarışa başkarsa, imanım kamil, tatarnıñ kiläçäge yaktı bulır.
İhtiram belän,
kiläçäktä sezgä zur uñışlar teläp
Bötendönya tatar kongressı başkarma komitetı räise
Rinat Zakirov
Kaдepлe дycлap! KADERLE DUSLAR!
Sez “Milliyat” gazetasınıñ III Bötendönya tatar yaşläre forumına bagışlangan mahsus sanın kulıgızga aldıgız. Bez, gazetada eşläüçe jurnalistlar, sezneñ öçen mömkin kadär kızıklı häm faydalı mäg’lümat tuplarga tırıştık. Uzgan çaralardagı kebek, III Forum da bügen tatar yaşlären kızıksındıra häm borçıy torgan mäsälälärne tikşeräçäk. Tatar tele yazmışı, din, mädäniyat, gailä, massaküläm mäg’lümat çaraları, yaşlär oeşmaları eşeneñ torışı turında forum delegatları aerım sekцiyalärdä fiker alışaçak. Bez dä gazeta bitlärendä yaşlär tormışınıñ möhim öleşläre bulgan bu ölkälärdäge problemalarnı yaktırtabız. “Urıs telle tatarlarga karaş nindi bulırga tieş?”, “Tatarlarnıñ islamnan başka kiläçäge barmı?”, “Tatarlarga globalläşü proцesslarında katnaşırga kiräkme?” häm başka şundıy aktual soraularga gazeta bitlärendä sezgä tanış bulgan keşelär, bu problemalarnıñ eçendä kaynauçı yaşlär cavap birä.
Kaderle duslar! Bez sezne dä bähäskä kuşılırga çakırabız. Bu sanda kuelgan soraularga sez niçek cavap birer idegez? Bälki sez dä bügen tatar yaşläre aldında torgan möhim mäsälälärne kütärergä telisezder? Rähim itegez! “Milliyat” gazetası bitlärendä fikerläregez öçen härvakıt urın tabılır. Bezneñ adres: 420060, Kazan şähäre, Karl Marks uramı, 38/5. Monnan tış, elektron poçta aşa da bezneñ belän elemtägä kerä alasız. Bezneñ adresıbız: Milli-gazeta@ya.ru. İnternetnı daimi kullanuçı ukuçılarıbız isä Bötendönya tatar kongressı sähifäsendä bezneñ gazetada çıkkan iñ kızıklı materiallarnı ukıp bara ala. Kongressnıñ İnternettagı bitläre soñgı arada zur üzgäreşlär kiçerde. www.tatar-congress.org adresı belän kerep, andagı yañalıklarga karata üz fikeregezne dä beldersägez ide. Şulay uk Bötendönya tatar yaşläre forumınıñ İnternettagı adresın da isegezgä töşerep kitäbez: www.tatclub.net.
Kaderle duslar! Bez sezne dä bähäskä kuşılırga çakırabız. Bu sanda kuelgan soraularga sez niçek cavap birer idegez? Bälki sez dä bügen tatar yaşläre aldında torgan möhim mäsälälärne kütärergä telisezder? Rähim itegez! “Milliyat” gazetası bitlärendä fikerläregez öçen härvakıt urın tabılır. Bezneñ adres: 420060, Kazan şähäre, Karl Marks uramı, 38/5. Monnan tış, elektron poçta aşa da bezneñ belän elemtägä kerä alasız. Bezneñ adresıbız: Milli-gazeta@ya.ru. İnternetnı daimi kullanuçı ukuçılarıbız isä Bötendönya tatar kongressı sähifäsendä bezneñ gazetada çıkkan iñ kızıklı materiallarnı ukıp bara ala. Kongressnıñ İnternettagı bitläre soñgı arada zur üzgäreşlär kiçerde. www.tatar-congress.org adresı belän kerep, andagı yañalıklarga karata üz fikeregezne dä beldersägez ide. Şulay uk Bötendönya tatar yaşläre forumınıñ İnternettagı adresın da isegezgä töşerep kitäbez: www.tatclub.net.
MİLLİYET INFO
Perm
Perm kraenıñ Barda avılında çıguçı “Tañ” gazetası kollektivı Başkortostandagı kollegaları belän oçraşkan. Ufada respublika külämendä çıguçı “Ömet” gazetası jurnalistları belän bardalılar üzara täcribä urtaklaşkannar. Barda avılında “Tañ”nan başka şulay uk “Halık çişmäse” dip atalgan gazeta da dönya kürä başlagan. Ul tatarlar häm başkortlar küpläp yaşägän avıllarda buşlay taratıla.
Tömän
Tömän ölkäsendä urnaşkan, läkin “úkka çıkkan” Korsak isemle tatar avılı istälegenä taş sın kuelgan. “Tirä-yakka kara, biredä avıl bulgan” proektı kısalarında 9 istälek häykäle urnaştırılgan. Bıel tagın öçäü päyda bulaçak. Häykällärneñ sanı 21gä citär dip kötelä.
Korsak avılı 1977 elda úkka çıkkan. 1930 elda mäçet manarasın kiskännär.
Irımbur
M.Fäyzi isemendäge Irımbur tatar drama teatrı binasında remont eşlären başkaru öçen “Uralskaya stal” açık aksionerlar oeşması 100 mln. sum akça bülep birgän. Rekonstruksiya eşläre näticäsendä teatrnıñ tamaşaçılar zalı 340 urınga zurayaçak. Şulay uk bina eçe zamança milli ornament belän bizäler dip kötelä.
Novosibirsk
Novosibirsk şähärendä tatarça fotokross uzdırılgan. Biredä här telägän keşe katnaşa algan. Fotokross öç etapta ütkän. Berençese — “Tatarça komiks”. Birem buença tatar halık äkiyatenä fotokomiks töşerergä kiräk bulgan. İkençe birem: “tatar” dip äytkändä kapılt küz aldına kilgän äyberne fotoga töşerergä. Öçençe konkurs “Bez — tatar yaşläre!” dip atalgan. Här etapka 4 sägat vakıt birelgän. Bäygedä fotolarnıñ sıyfatı tügel, ä biremne başkarganda milli temadan çitkä taypılmau isäpkä alıngan. Bu uennı şähärneñ “Altın yoldız” tatar yaşläre klubı oeştırgan.
Başkortostan
Başkortostannıñ Stärletamak rayonı Kantúkovka avılına 100 el tulgan. Avıl iseme Kantúkovlar näselenä bäyle. Bu säüdägärlär näsele berniçä tegermän, may basu sehları totuı belän bilgele. Avıl bäyräme uñaennan “Häter” dip atalgan kitap dönya kürgän. Kitapta Kantúkovka tarihı, anıñ keşeläre, tanılgan şähesläre turında yazılgan. 100 el tulu uñaennan avıl cıenı uzgan.
Mäskäü
Mäskäüneñ “İnsan” näşriyatı general Mähmüt Gäräevnıñ kitabın bastırıp çıgargan. Ul “Srajeniya na voenno-istoriçeskom fronte” dip atala. Kitap Mähmüt aganıñ 85 ellık úbileena turı kilde. Millättäşebezne Tatarstan hakimiyate “Tatarstan Respublikası aldındagı hezmäte öçen” ordenı belän büläkläde.
Oktyabr inkıylabına kadär Lomatı avılında 5 mäçet eşlägän. Şunnan birle biredä manaralı Allah yortı bulmagan. YAña mäçetne ike elga yakın tözegännär.
Perm kraenıñ Barda avılında çıguçı “Tañ” gazetası kollektivı Başkortostandagı kollegaları belän oçraşkan. Ufada respublika külämendä çıguçı “Ömet” gazetası jurnalistları belän bardalılar üzara täcribä urtaklaşkannar. Barda avılında “Tañ”nan başka şulay uk “Halık çişmäse” dip atalgan gazeta da dönya kürä başlagan. Ul tatarlar häm başkortlar küpläp yaşägän avıllarda buşlay taratıla.
Tömän
Tömän ölkäsendä urnaşkan, läkin “úkka çıkkan” Korsak isemle tatar avılı istälegenä taş sın kuelgan. “Tirä-yakka kara, biredä avıl bulgan” proektı kısalarında 9 istälek häykäle urnaştırılgan. Bıel tagın öçäü päyda bulaçak. Häykällärneñ sanı 21gä citär dip kötelä.
Korsak avılı 1977 elda úkka çıkkan. 1930 elda mäçet manarasın kiskännär.
Irımbur
M.Fäyzi isemendäge Irımbur tatar drama teatrı binasında remont eşlären başkaru öçen “Uralskaya stal” açık aksionerlar oeşması 100 mln. sum akça bülep birgän. Rekonstruksiya eşläre näticäsendä teatrnıñ tamaşaçılar zalı 340 urınga zurayaçak. Şulay uk bina eçe zamança milli ornament belän bizäler dip kötelä.
Novosibirsk
Novosibirsk şähärendä tatarça fotokross uzdırılgan. Biredä här telägän keşe katnaşa algan. Fotokross öç etapta ütkän. Berençese — “Tatarça komiks”. Birem buença tatar halık äkiyatenä fotokomiks töşerergä kiräk bulgan. İkençe birem: “tatar” dip äytkändä kapılt küz aldına kilgän äyberne fotoga töşerergä. Öçençe konkurs “Bez — tatar yaşläre!” dip atalgan. Här etapka 4 sägat vakıt birelgän. Bäygedä fotolarnıñ sıyfatı tügel, ä biremne başkarganda milli temadan çitkä taypılmau isäpkä alıngan. Bu uennı şähärneñ “Altın yoldız” tatar yaşläre klubı oeştırgan.
Başkortostan
Başkortostannıñ Stärletamak rayonı Kantúkovka avılına 100 el tulgan. Avıl iseme Kantúkovlar näselenä bäyle. Bu säüdägärlär näsele berniçä tegermän, may basu sehları totuı belän bilgele. Avıl bäyräme uñaennan “Häter” dip atalgan kitap dönya kürgän. Kitapta Kantúkovka tarihı, anıñ keşeläre, tanılgan şähesläre turında yazılgan. 100 el tulu uñaennan avıl cıenı uzgan.
Mäskäü
Mäskäüneñ “İnsan” näşriyatı general Mähmüt Gäräevnıñ kitabın bastırıp çıgargan. Ul “Srajeniya na voenno-istoriçeskom fronte” dip atala. Kitap Mähmüt aganıñ 85 ellık úbileena turı kilde. Millättäşebezne Tatarstan hakimiyate “Tatarstan Respublikası aldındagı hezmäte öçen” ordenı belän büläkläde.
MordoviyaMordoviyaneñ Lomatı avılında mäçet açılgan. Gıybadäthanä açılu tantanasında respublika möftie Räşit häzrät Halikov, Mordoviya prezidentınıñ sosial mäsälälär buença yardämçese Vladimir Vasilkin, Mordoviyaneñ sälamätlek saklau ministrı Rafail Aşirov (ul şuşı avıldan çıkkan), respublikanıñ tatar milli-mädäni mohtariyate räise Şamil Bikmaev katnaşkan.
Oktyabr inkıylabına kadär Lomatı avılında 5 mäçet eşlägän. Şunnan birle biredä manaralı Allah yortı bulmagan. YAña mäçetne ike elga yakın tözegännär.
İDEL-URAL HALIKLARI KİLEŞTE
Avgust başında Bötendönya tatar kongressı Başkarma komitetınıñ kiñäytelgän utırışı bulıp uzdı. Anda Rusiyaneñ İdel-Ural töbäklärennän mogtäbär kunaklar katnaştı. Alar arasında Bötendönya başkort korıltae Başkarma komitetı räise Rumil Aznabaev, “Udmurt keneş” Bötenudmurt assosiasiyase prezidentı Valentin Tubılov, RF fin-ugor halıkları assosiasiyase räise Mihail Mosin, Mordoviya ictimagıy häräkäte Vasiliy Nemoçkin, Çuvaş milli kongressı prezidentı Gennadiy Arhipov bar ide. Älege milli oeşma väkillärennän koordinasion Şura tözelde.
Utırış aldınnan Milli kongress häm assosiasiyalär citäkçeläre İdel bue häm Ural halıkları väkillärennän koordinasion Şura tözedelär. Bötendönya tatar kongressı Başkarma komitetı räise Rinat Zakirov süzlärenä karaganda, berläşüneñ asılı — urıs bulmagan halıklarnıñ milli hokukların yaklau. Koordinasion Şuranıñ töp burıçları —Rusiyadä yaşäüçe barlık halıklarnıñ milli mänfägatlären istä totıp eş alıp baruda hakimiyatlärgä yardäm itü, tel, mägarif ölkäsendä hokuk bozularnı buldırmau öçen monitoring yasau, berdäm aksiyalär häm çaralar uzdıru.
Rinat Zakirov soñgı ellarda milli ministrlıklarnıñ beterelüe Rusiyadä döres milli säyasät alıp barılmauga kiterüen, mägariftäge milli-mädäni komponentnı alıp taşlau arkasında tugan tel, tarihnı öyränü kıenlaşu turında äytte.
Tatarstan Däülät Sovetı deputatı, TR Däülät Sovetınıñ mädäniyat, fän, mägarif häm milli mäsälälär buença komitetı räise Räzil Väliev, mägariftäge milli-mädäni komponentnı alıp taşlagaç, berençe bulıp tatarlar rizasızlık belderde, dip söyläde.
— Niçämä-niçä belderülär yasaldı, Şäymiev tä RF prezidentına hälneñ mondıy borılış aluı belän kileşmäven citkerde. İctimagıy oeşmalar da mitinglar oeştırdı. Näticäse genä bulmadı. Älege üzgärtügä karşı tatarlarga üzlärenä genä häräkät itärgä turı kilde, — dide Räzil Väliev. — Häer, bu zakonga üzgäreşlär kertü turında möräcägat itkäç, iñ berençelärdän bulıp Başkortostan, Tönyak Osetiya bezgä teläktäşlek belderde. Milli respublikalarnıñ hämmäse bez eşlägän mägarif zakonı proektın hupladı. Leningrad ölkäse genä çittä kaldı.
Utırışta katnaşkan galim Damir İshakov milli mänfägatlärne yaklaganda Kavkaz halıkları belän berläşergä kiräk dip sanıy.
— Milli mänfägatlärne yaklau, şul isäptän mägariftäge milli-mädäni komponent úkka çıgarılu probleması, berençe çiratta, tatarlarga kagıla. Çönki bez başkalarga karaganda taralıp yaşibez, — dide Damir äfände. — Tatarstanda proporsional räveştä belem birüne niçek tä kontroldä tota alabız, ä başka regionnarda monı buldıru katlaulı. Mägarif elek bezneñ kulda ide. Häzer isä barlık däresleklärne dä Mäskäüdä raslarga tieşbez, ä bezneñ Mäskäü galimnäre belän bu eştä prinsipial kileşmägän urınnar bar. Alarnı raslata almayaçakbız. Çuvaş, başkortlarnıñ üz mägarif sistemaları bar. Mari, mordvalarnıkı beraz kakşagan, läkin alarnıñ da milli mägarif ölkäsendä proektları bar. Şuña da bez milli mänfägatlärne yaklaganda berläşep häräkät itärgä tieş. İkençe etapta Kavkaz halıkları belän dä berläşergä kiräk bulaçak.
RF İdel-Ural halıklarınnan tözelgän koordinasion Şura belderü yasadı. Altı keşe imzalagan bu dokumentta RF hakimiyatenä küp tapkırlar möräcägat itü cavapsız kalganga kürä, Rusiya häm halıkara cämägatçelektän här halıknıñ milli üzençälegen, telen, mädäniyaten, goref-gadätlären saklauda yardäm itüläre sorala.
Koordinasion Şura yartı elga ber tapkır oçraşırga süz kueştı. Şuranıñ citäkçese el saen çirat buença almaşınıp toraçak.
Utırışta çit illärdä yaşäüçe millättäşlär belän eşläüçe bülek başlıgı Röstäm Gaynetdinov Tatarstan úgarı uku yortlarına ukırga kerü öçen kongresska 200 urınga kvota birelüe hakında häbär itte. Ul urınnarnıñ kübese injener, tehnik belgeçlegenä. Bıel Rusiya töbäklärennän 184 abiturient Tatarstanda ukırga teläk beldergän. Ä BDB illärennän kilüçe kızlar, yegetlär öçen 70 urın tägaenlängän.
Utırışta öçençe tapkır uzaçak Bötendönya tatar yaşläre forumına äzerlek turında da süz buldı. Kazanga Tatarstan, Rusiya töbäklärennän häm çit ildän 500gä yakın delegat cıelaçak.
Rimma BİKMÖHÄMMÄTOVA.
Utırış aldınnan Milli kongress häm assosiasiyalär citäkçeläre İdel bue häm Ural halıkları väkillärennän koordinasion Şura tözedelär. Bötendönya tatar kongressı Başkarma komitetı räise Rinat Zakirov süzlärenä karaganda, berläşüneñ asılı — urıs bulmagan halıklarnıñ milli hokukların yaklau. Koordinasion Şuranıñ töp burıçları —Rusiyadä yaşäüçe barlık halıklarnıñ milli mänfägatlären istä totıp eş alıp baruda hakimiyatlärgä yardäm itü, tel, mägarif ölkäsendä hokuk bozularnı buldırmau öçen monitoring yasau, berdäm aksiyalär häm çaralar uzdıru.
Rinat Zakirov soñgı ellarda milli ministrlıklarnıñ beterelüe Rusiyadä döres milli säyasät alıp barılmauga kiterüen, mägariftäge milli-mädäni komponentnı alıp taşlau arkasında tugan tel, tarihnı öyränü kıenlaşu turında äytte.
Tatarstan Däülät Sovetı deputatı, TR Däülät Sovetınıñ mädäniyat, fän, mägarif häm milli mäsälälär buença komitetı räise Räzil Väliev, mägariftäge milli-mädäni komponentnı alıp taşlagaç, berençe bulıp tatarlar rizasızlık belderde, dip söyläde.
— Niçämä-niçä belderülär yasaldı, Şäymiev tä RF prezidentına hälneñ mondıy borılış aluı belän kileşmäven citkerde. İctimagıy oeşmalar da mitinglar oeştırdı. Näticäse genä bulmadı. Älege üzgärtügä karşı tatarlarga üzlärenä genä häräkät itärgä turı kilde, — dide Räzil Väliev. — Häer, bu zakonga üzgäreşlär kertü turında möräcägat itkäç, iñ berençelärdän bulıp Başkortostan, Tönyak Osetiya bezgä teläktäşlek belderde. Milli respublikalarnıñ hämmäse bez eşlägän mägarif zakonı proektın hupladı. Leningrad ölkäse genä çittä kaldı.
Utırışta katnaşkan galim Damir İshakov milli mänfägatlärne yaklaganda Kavkaz halıkları belän berläşergä kiräk dip sanıy.
— Milli mänfägatlärne yaklau, şul isäptän mägariftäge milli-mädäni komponent úkka çıgarılu probleması, berençe çiratta, tatarlarga kagıla. Çönki bez başkalarga karaganda taralıp yaşibez, — dide Damir äfände. — Tatarstanda proporsional räveştä belem birüne niçek tä kontroldä tota alabız, ä başka regionnarda monı buldıru katlaulı. Mägarif elek bezneñ kulda ide. Häzer isä barlık däresleklärne dä Mäskäüdä raslarga tieşbez, ä bezneñ Mäskäü galimnäre belän bu eştä prinsipial kileşmägän urınnar bar. Alarnı raslata almayaçakbız. Çuvaş, başkortlarnıñ üz mägarif sistemaları bar. Mari, mordvalarnıkı beraz kakşagan, läkin alarnıñ da milli mägarif ölkäsendä proektları bar. Şuña da bez milli mänfägatlärne yaklaganda berläşep häräkät itärgä tieş. İkençe etapta Kavkaz halıkları belän dä berläşergä kiräk bulaçak.
RF İdel-Ural halıklarınnan tözelgän koordinasion Şura belderü yasadı. Altı keşe imzalagan bu dokumentta RF hakimiyatenä küp tapkırlar möräcägat itü cavapsız kalganga kürä, Rusiya häm halıkara cämägatçelektän här halıknıñ milli üzençälegen, telen, mädäniyaten, goref-gadätlären saklauda yardäm itüläre sorala.
Koordinasion Şura yartı elga ber tapkır oçraşırga süz kueştı. Şuranıñ citäkçese el saen çirat buença almaşınıp toraçak.
Utırışta çit illärdä yaşäüçe millättäşlär belän eşläüçe bülek başlıgı Röstäm Gaynetdinov Tatarstan úgarı uku yortlarına ukırga kerü öçen kongresska 200 urınga kvota birelüe hakında häbär itte. Ul urınnarnıñ kübese injener, tehnik belgeçlegenä. Bıel Rusiya töbäklärennän 184 abiturient Tatarstanda ukırga teläk beldergän. Ä BDB illärennän kilüçe kızlar, yegetlär öçen 70 urın tägaenlängän.
Utırışta öçençe tapkır uzaçak Bötendönya tatar yaşläre forumına äzerlek turında da süz buldı. Kazanga Tatarstan, Rusiya töbäklärennän häm çit ildän 500gä yakın delegat cıelaçak.
Rimma BİKMÖHÄMMÄTOVA.
AVSTRALİYA BALALARI KAZANDA
“Milliyat” gazetasınıñ uzgan sannarınıñ bersendä basılgan äñgämädä Adelaida şähärendä gomer itüçe millättäşebez Möşärräf hanım Salih Avstraliya tatar balalarınıñ Kazannı, Tatarstannı bik küräseläre kilüen äytkän ide. Bıyıl cäy aylarında bu hıyal tormışka aştı. Alar ber ay yarım dävamında tarihi vatannarında buldılar. Bu säyahätneñ iñ dulkınlandırgıç mizgelläre, mögaen, Kazan Kirmänendä Tatarstan prezidentı Mintimer Şärip ulı Şäymiev belän oçraşu bulgandır.
Oçraşuda Timur Akulov, Tatarstannıñ mädäniyat ministrı Zilä Välieva, BTK Başkarma komitetı räise Rinat Zakirov häm başkalar katnaştı. Rinat Zakirov äytüençä, Prezidentnı Avstraliya tatarlarınıñ tugan tellären saklıy aluı bik kızıksındırgan. Ul oçraşuga kilgän här bala belän tatarça söyläşep çıkkan. Ata-babaları kayçandır bezneñ yaklardan kitkän möhacirlärneñ dürtençe buını bulularına karamastan, balalar tugan tellären yahşı belä. İnglizçäne dä alar su kebek eçä, ämma gailädä, äti-äniläre belän aralaşkanda gel tatarça gına söyläşälär ikän.
Tatarstan prezidentı yıl sayın çit illärdän tatar balaların tarihi vatannarına çakırıp, alarnı cäyge alannarda yaşätergä mömkinlek buluın äytkän. Şulay uk ul çit illärdäge yaş millättäşlärebezgä Tatarstan rayonnarında gailälärdä yaşäp, telne öyränü, milli mohittä kaynap yaşäü mömkinlege tudırırga kiräklegen iskärtkän.
Rinat Zakirov häbär itüençä, 2013 yıldagı Bötendönya tatar yaşläre forumı Universiada könnärenä turı kiläçäk. M.Şäymiev Australiya balaların da Universiadaga çakırdı.
Oçraşuda Timur Akulov, Tatarstannıñ mädäniyat ministrı Zilä Välieva, BTK Başkarma komitetı räise Rinat Zakirov häm başkalar katnaştı. Rinat Zakirov äytüençä, Prezidentnı Avstraliya tatarlarınıñ tugan tellären saklıy aluı bik kızıksındırgan. Ul oçraşuga kilgän här bala belän tatarça söyläşep çıkkan. Ata-babaları kayçandır bezneñ yaklardan kitkän möhacirlärneñ dürtençe buını bulularına karamastan, balalar tugan tellären yahşı belä. İnglizçäne dä alar su kebek eçä, ämma gailädä, äti-äniläre belän aralaşkanda gel tatarça gına söyläşälär ikän.
Tatarstan prezidentı yıl sayın çit illärdän tatar balaların tarihi vatannarına çakırıp, alarnı cäyge alannarda yaşätergä mömkinlek buluın äytkän. Şulay uk ul çit illärdäge yaş millättäşlärebezgä Tatarstan rayonnarında gailälärdä yaşäp, telne öyränü, milli mohittä kaynap yaşäü mömkinlege tudırırga kiräklegen iskärtkän.
Rinat Zakirov häbär itüençä, 2013 yıldagı Bötendönya tatar yaşläre forumı Universiada könnärenä turı kiläçäk. M.Şäymiev Australiya balaların da Universiadaga çakırdı.
BORINGI TAŞLAR SEREN AÇA
Tanılgan yazuçı, cämägat eşleklese, Bötendönya tatar kongressı Başkarma komitetı äg’zası Fäüziya Bäyrämova Seber yaklarınnan çirattagı säfärennän kaytıp töşte. Bu yulı Fäüziya hanım ayıruça söeneçle häbär alıp kaytkan: Omsk ölkäse hakimiyate tatar avılların öyränü öçen 60 meñ sum külämendä grant birgän. YAzuçı üze monı zur ciñü dip atıy. Ul “Umırzaya” folklor ansamble belän berlektä ike atnalık säyahätkä çıgaçak.
— Seber tatarları tarihı elek kübräk mädäni-fänni yaktan öyränelde. Berençe tapkır bez anı tarihi yaktan öyränep kaytaçakbız, — di Fäüziya Bäyrämova. — Omskidan 700 çakrım tönyakta, bik borıngı tatar avılları saklanıp kalgan. Tyurem-tyaki digänenä — 900, Auşirvanga 700 yılga yakın.
Bu avıllarnıñ borıngılıgın alar yanında tabılgan kaber taşları isbatlıy. Küçem han zamanınnan kalgan öç taşnıñ berse hätta böyek törki şagıyr Mäülänä Cäläletdin Ruminıñ tugannarı kabere östenä kuyılgan digän faraz da bar. Fäüziya hanım şäcärälär aşa bu avıllar tarihın öyränä, ä “Umırzaya” folklor ansamble andagı halık avız icatı äsärlären tuplap kaytaçak.
Bu ekspedisiya turında söylägändä Fäüziya hanım tagın ber hıyalı belän urtaklaştı. Omsk şähären ber baza itep, şundıy uk tişerenü törkemnären Tomsk, Novosibirsk, Kemerovo, Kurgan şähärlärenä alıp çıgası kilä anıñ.
Süz uñaennan...
Fäüziya Bäyrämova Bötendönya tatar kongressı Başkarma komitetı äg’zaları arasında iñ küp säyahät itüçelärneñ berse. Köz ahırında anı Almaniyadä kötälär: “Azatlık” radiosınıñ tatar-başkort bülegen oyeştırıp cibärgän ataklı jurnalist Garif aga Soltan üz arhivın Fäüziya Bäyrämovaga tapşırırga teli. Monnan kala yazuçı hanımnıñ tagın ber zur eşe bar. Törkiyagä säyahäte vakıtında millättäşlärebez aña BMOga şähes bularak terkälergä täk’dim itkän. Ägär bu eş barıp çıksa, Fäüziya hanım il tarihında berençe tapkır bu halıkara oyeşmaga Rusiya väkile bulıp keräçäk.
Tatarga üz domenı kiräkme?
Timur KAŞAEV, “Suzlek.ru” saytı hucası:
— Berençe däräcädäge domennı buldıru kiräk häm bu mömkin. Monı Tatarstannıñ mäg’lümatlaşu yunäleşendäge strategik maksatka omtıluı mäg’näsendä kabul itärgä kiräk. Anı säyasät yassılıgına salırga kiräkmi. Bäysez däülätlär genä üz domenın terkätä ala digän süz çınbarlıkka turı kilmi. Däüläte bulmagan millätlär dä terki üz domenın. Bezneñ hökümät internet tehnologiyalärne kullanıp akça eşläp buluın häm üzeñä uñay imidj tudırırga mömkin ikänen añlarga tieş.
Bügen tatar saytları häm resursları bar, ämma alarnıñ berdäm çeltäre yuk. Şuña da üz domenıbız bulsa, bu urınga Tatarstan hakimiyate saytların, respublikanıñ internet sähifälären, tatar halkınıñ mädäniyatenä, tarihına bagışlangan saytlarnı, domen buença tatar häm urıs tellärendäge “poiskovik”nı buldırıp tuplıy alır idek. Şulay uk tatar teleneñ añlatmalı süzlegen, ik’tisad, yuridik, mäg’lümat häm kommunikasiya, sport terminnarı süzleklären, kirillisadan latinga küçerü, Tatarstannıñ şähär häm avılları buença “poiskovik” eşläü, tatar telendä on-layn rejimında eşläüçe radio häm televidenie oeştıru, sosial çeltärne cäelderergä mömkin bulaçak. Berençe däräcädäge domennı alu Tatarstanga mäg’lümat häm kommunikasiya tehnologiyaläre ölkäsendä liderlıkka ireşergä mömkinlek biräçäk. Ägär dä bezneñ domen, üz serverıbız, hat alışu, “poiskovik” sistemaları bula ikän, anıñ bazasında akça eşlibez ikän, tatar internetınıñ üseşe bulaçak. Bu çın-çınlap tatnetnı yasauga, üsterügä bik zur adım bulır ide.
Ruslan KÄBİROV, internet kullanuçı, Tubıl şähäre:
Minem öçen berençe däräcädäge domen alu-almau möhim tügel. Anı berençe üzmaksat itep kuyu da urınsız. Tatarnıñ başka probleması betkänmeni? Domen algannan soñ ni üzgärä?! Domenlı bulgan oçrakta yaşlär telne öyränä başlarmı? Tatar saytları bügen eşli, kullanuçıları da bar. Läkin kürenep tora: alar barı kayber şäheslärneñ entuziazmı arkasında gına eşläp kilä. Domen bulgaç däülät alarga üz proektların tormışka aşırırga akça bülep biräme soñ?! Ä bügen ru. som. digän adres urınına tat. tt. dip kuysalar, berni üzgärmäyaçäk. Hakimiyat real internet proektlarga akça birsen, şul oçrakta gına tatnetnıñ üseş alaçagına ışanam. Däülät organnarınıñ domennı aluın säyasi uenga äyländerü belän ber dä kileşmim.
Tatarlar dönyaga açılıp, globalläşü prosesslarında aktiv katnaşırga tieşme ällä bezgä konservasiyagä kitep saklanu mäslihätme?
İlşat SÄETOV, säyasät fännäre kandidatı
Ul konservanı açuçı bulır mikän soñ? Çerep betsä, kemgä kiräge bar inde anıñ? Minemçä, bezgä mömkin kadär nıgrak açılırga kiräk, ämma ul açılunıñ mäg’näse böten äyberne señderep, üzgärep betüdä tügel, ä pozitiv äyberlärne alıp, üzeñne dä kürsätü, başkalarga da täesir itü. Fundamental äyberlärne eçtä saklap, tehnologik yaktan zamança bulu. Üzebezneñ milli prinsiplarnı konservasiyaläp, “bikläp”, yaña zamança mömkinleklärdän faydalanırga tieşbez. Monısı yahşı, yaşlär, monı kabul itegez, ä menä monısı naçar, moña iyarmägez, dip anı kem bilgelär soñ? Ählak yagınnan karasak, din bilgelider. Tatarnıñ ählagı islam dinenä nigezlängän bit inde. Keşe fikere, äytkänemçä, bik üzgärüçän. Ul ber vakıt “kendekne kürsätü matur” dip uylasa, annarı “yarım şärä yörü matur häm gadäti äyber” digän fiker belän dä kileşergä mömkin. Ä islamga karasañ, ul kriteriylar meñ yarım el elek bilgelängän häm üzgärmägän. Mäg’näse şul uk, forması, tehnologiyaläre başka.
Räfis CÄMDİHAN, jurnalist:
Tatarlar 1552 elda Vatannarın yugaltkannan soñ, konservasiyagä kitü arkasında gına 300 el bue saklanıp kala aldı. Bu añlı räveştä şulay eşlände. Çönki Vatannı yugaltu belän anıñ üzidarä strukturaları da yukka çıktı. HIH gasır ahırına kadär tatar halkı mähällälärdä biklänep yaşäde. Urıs däüläteneñ niçek kenä urıslaştırırga tırışuına karamastan, halık biklänep, üz eçenä çit ruhi kıymmätlär dä, başka mädäniyat tä kerttermäde. Vatannı yugaltıp öç gasır vakıt ütkäç, yag’ni tatar häl algaç kına, üz eçennän çıkkan, milli mohittä tärbiyalängän tatar burjuaziyase HIH gasır azagında urıs mohitenä millät kapkasın açıp karadı. Häm bik tiz añladı: anda kersäñ, urıs bulasıñ, başıñnı tıksañ, ul ajdaha kebek böten gäüdäñne yotaçak. Alar tatar kapkası açılgannı kötep kenä tora. Şul vakıttagı añlı tatar elitası, yañadan urıs mohitenä kermiçä, üzeneñ milli idarä strukturaların buldırırga kereşä. HH gasır başındagı “İttifak’” korıltayları, 1917-1918 ellardagı Milli Mäcleslär — änä şul milli konservasiyaneñ yaña ber baskıçı buldı. Bolşeviklar hakimiyatkä kilgäç, patşa hakimiyate eşlärgä telägänne tormışka aşırdı: tatarnıñ mähällä sistemasın yuk itte, mägarif sistemasın konfiskasiyaläde, mäçet-mädräsälärne cimerde. Şulay itep, tatarnı mäcbüri räveştä konservasiyadän çıgardılar. Bügenge köndä tatarnıñ telennän başka, bernindi millilege kalmadı. Tele tatar, eçendä urıs imanı, östendä Kıtay belän Auropa kieme. Tagın nindi globalläşü kiräk inde?! Telen dä cuydırır öçenme?
Bügen tatarlarga 1552 eldan soñgı çordagı kebek konservasiyalänergä kiräk. Çönki ul vakıttagı kebek ük, tatar bügen dä milli idaräsez, mähälläsez, milli mägarifsez, mädäniyatsez kaldı. Böten halık mähällägä kerep biklänmäs anısı. Läkin älegä imanın, millilegen, ruhi kıymmätlären cuymagan tatar zıyalıları mähällä tözep, konservasiyalänergä tieş. Şähär şartlarında bulmıy ul. Şähär mädäniyate digänebez dä mäñge tormışka aşmas hıyal. Çönki Rusiyadä urıs mädäniyate östenlek itä.
— Berençe däräcädäge domennı buldıru kiräk häm bu mömkin. Monı Tatarstannıñ mäg’lümatlaşu yunäleşendäge strategik maksatka omtıluı mäg’näsendä kabul itärgä kiräk. Anı säyasät yassılıgına salırga kiräkmi. Bäysez däülätlär genä üz domenın terkätä ala digän süz çınbarlıkka turı kilmi. Däüläte bulmagan millätlär dä terki üz domenın. Bezneñ hökümät internet tehnologiyalärne kullanıp akça eşläp buluın häm üzeñä uñay imidj tudırırga mömkin ikänen añlarga tieş.
Bügen tatar saytları häm resursları bar, ämma alarnıñ berdäm çeltäre yuk. Şuña da üz domenıbız bulsa, bu urınga Tatarstan hakimiyate saytların, respublikanıñ internet sähifälären, tatar halkınıñ mädäniyatenä, tarihına bagışlangan saytlarnı, domen buença tatar häm urıs tellärendäge “poiskovik”nı buldırıp tuplıy alır idek. Şulay uk tatar teleneñ añlatmalı süzlegen, ik’tisad, yuridik, mäg’lümat häm kommunikasiya, sport terminnarı süzleklären, kirillisadan latinga küçerü, Tatarstannıñ şähär häm avılları buença “poiskovik” eşläü, tatar telendä on-layn rejimında eşläüçe radio häm televidenie oeştıru, sosial çeltärne cäelderergä mömkin bulaçak. Berençe däräcädäge domennı alu Tatarstanga mäg’lümat häm kommunikasiya tehnologiyaläre ölkäsendä liderlıkka ireşergä mömkinlek biräçäk. Ägär dä bezneñ domen, üz serverıbız, hat alışu, “poiskovik” sistemaları bula ikän, anıñ bazasında akça eşlibez ikän, tatar internetınıñ üseşe bulaçak. Bu çın-çınlap tatnetnı yasauga, üsterügä bik zur adım bulır ide.
Ruslan KÄBİROV, internet kullanuçı, Tubıl şähäre:
Minem öçen berençe däräcädäge domen alu-almau möhim tügel. Anı berençe üzmaksat itep kuyu da urınsız. Tatarnıñ başka probleması betkänmeni? Domen algannan soñ ni üzgärä?! Domenlı bulgan oçrakta yaşlär telne öyränä başlarmı? Tatar saytları bügen eşli, kullanuçıları da bar. Läkin kürenep tora: alar barı kayber şäheslärneñ entuziazmı arkasında gına eşläp kilä. Domen bulgaç däülät alarga üz proektların tormışka aşırırga akça bülep biräme soñ?! Ä bügen ru. som. digän adres urınına tat. tt. dip kuysalar, berni üzgärmäyaçäk. Hakimiyat real internet proektlarga akça birsen, şul oçrakta gına tatnetnıñ üseş alaçagına ışanam. Däülät organnarınıñ domennı aluın säyasi uenga äyländerü belän ber dä kileşmim.
Tatarlar dönyaga açılıp, globalläşü prosesslarında aktiv katnaşırga tieşme ällä bezgä konservasiyagä kitep saklanu mäslihätme?
İlşat SÄETOV, säyasät fännäre kandidatı
Ul konservanı açuçı bulır mikän soñ? Çerep betsä, kemgä kiräge bar inde anıñ? Minemçä, bezgä mömkin kadär nıgrak açılırga kiräk, ämma ul açılunıñ mäg’näse böten äyberne señderep, üzgärep betüdä tügel, ä pozitiv äyberlärne alıp, üzeñne dä kürsätü, başkalarga da täesir itü. Fundamental äyberlärne eçtä saklap, tehnologik yaktan zamança bulu. Üzebezneñ milli prinsiplarnı konservasiyaläp, “bikläp”, yaña zamança mömkinleklärdän faydalanırga tieşbez. Monısı yahşı, yaşlär, monı kabul itegez, ä menä monısı naçar, moña iyarmägez, dip anı kem bilgelär soñ? Ählak yagınnan karasak, din bilgelider. Tatarnıñ ählagı islam dinenä nigezlängän bit inde. Keşe fikere, äytkänemçä, bik üzgärüçän. Ul ber vakıt “kendekne kürsätü matur” dip uylasa, annarı “yarım şärä yörü matur häm gadäti äyber” digän fiker belän dä kileşergä mömkin. Ä islamga karasañ, ul kriteriylar meñ yarım el elek bilgelängän häm üzgärmägän. Mäg’näse şul uk, forması, tehnologiyaläre başka.
Räfis CÄMDİHAN, jurnalist:
Tatarlar 1552 elda Vatannarın yugaltkannan soñ, konservasiyagä kitü arkasında gına 300 el bue saklanıp kala aldı. Bu añlı räveştä şulay eşlände. Çönki Vatannı yugaltu belän anıñ üzidarä strukturaları da yukka çıktı. HIH gasır ahırına kadär tatar halkı mähällälärdä biklänep yaşäde. Urıs däüläteneñ niçek kenä urıslaştırırga tırışuına karamastan, halık biklänep, üz eçenä çit ruhi kıymmätlär dä, başka mädäniyat tä kerttermäde. Vatannı yugaltıp öç gasır vakıt ütkäç, yag’ni tatar häl algaç kına, üz eçennän çıkkan, milli mohittä tärbiyalängän tatar burjuaziyase HIH gasır azagında urıs mohitenä millät kapkasın açıp karadı. Häm bik tiz añladı: anda kersäñ, urıs bulasıñ, başıñnı tıksañ, ul ajdaha kebek böten gäüdäñne yotaçak. Alar tatar kapkası açılgannı kötep kenä tora. Şul vakıttagı añlı tatar elitası, yañadan urıs mohitenä kermiçä, üzeneñ milli idarä strukturaların buldırırga kereşä. HH gasır başındagı “İttifak’” korıltayları, 1917-1918 ellardagı Milli Mäcleslär — änä şul milli konservasiyaneñ yaña ber baskıçı buldı. Bolşeviklar hakimiyatkä kilgäç, patşa hakimiyate eşlärgä telägänne tormışka aşırdı: tatarnıñ mähällä sistemasın yuk itte, mägarif sistemasın konfiskasiyaläde, mäçet-mädräsälärne cimerde. Şulay itep, tatarnı mäcbüri räveştä konservasiyadän çıgardılar. Bügenge köndä tatarnıñ telennän başka, bernindi millilege kalmadı. Tele tatar, eçendä urıs imanı, östendä Kıtay belän Auropa kieme. Tagın nindi globalläşü kiräk inde?! Telen dä cuydırır öçenme?
Bügen tatarlarga 1552 eldan soñgı çordagı kebek konservasiyalänergä kiräk. Çönki ul vakıttagı kebek ük, tatar bügen dä milli idaräsez, mähälläsez, milli mägarifsez, mädäniyatsez kaldı. Böten halık mähällägä kerep biklänmäs anısı. Läkin älegä imanın, millilegen, ruhi kıymmätlären cuymagan tatar zıyalıları mähällä tözep, konservasiyalänergä tieş. Şähär şartlarında bulmıy ul. Şähär mädäniyate digänebez dä mäñge tormışka aşmas hıyal. Çönki Rusiyadä urıs mädäniyate östenlek itä.
Yayın yok.
Yayın yok.
Kaydol: Kayıtlar (Atom)
Hakkımda
- MİLLİYET
- İzmir, Turkiye, Turkey
- internet bitlerena urnaştıruçe Behzat Aktash


c: text/html

text:
İşğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvler vaqtında Rusiye quvetçileri eñ azından 15 adamnı tutıp alğan, dep bildire Qırım.Aqiqatqa "Qırım birdemligi" cemiyet teşkilâtı.
Berilgen malümatqa köre, Rustem Seythalilov, Tofik Abdulgaziyev, Cemil Gafarov, Seyran Murtaza, Alim Kerimov, Farhad Bazarov, Riza İzzetov, Şaban Umerov, Bilâl Adilov, Mecit Abdurahmanov, Akim Kerimov, Rustem Şeyhaliyev, Seytveli Seytabdiyev, Yaşar Müedinov ve Akim Bekirov tutulıp alındı. Olarnı Aqmescitteki Rusiye FSBsiniñ idaresine alıp ketkenler.
Bavurçıda keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Bunıñ sebebi Rusiye uquq qoruyıcıları ve Bavurçı qasabasınıñ sakinleri arasında çıqqan qavğa oldı.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ haber etkenine köre, Aqmescitniñ Bavurçı qasabasındaki Memet Appazov soqağında semetdeşlerine qoltutmağa kelgen 5 kişi tutuldı. Olarnıñ soyadları qayd etilmey.
Martnıñ 27-nde saba FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayılğan eñ az 25 insannıñ evinde tintüv keçire. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ haber etkenine köre, tahqiqat tedbirleri qırımtatarlar yaşağan evlerde keçirile.
Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqlap, şübhelilerniñ sayısını ve olarnıñ soyadlarını aydınlatmadı.
Daa evel haber etilgeni kibi, tintüvler Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Strogonovka)köyü, Aqmescitniñ Bavurçı qasabası, Qarasuvbazar rayonınıñ Köneçi (Vladimirovka) köyünde keçirile.
Faallerniñ bildirgenine köre, Bavurçı qasabasında tintüvler keçirilgen maalleni Rusiye gvardiyası qapattı. Yerli sakinlerni evlerine yibermeyler.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, qırımtatar milliy lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ 75 yaşını tebrikledi. Bu aqta prezidentniñ Facebooktaki resmiy saifesinde aytıla.
Poroşenkonıñ qayd etkenine köre, Cemilev «Qırımnıñ qaytması içün küreşni qaldırmay».
«Onıñ ruh küçüni ve çelik kibi tabiatını «sovetlerge qarşı baqışlarını tarqatqanı» içün yıllarnen devam etken taqip, basqı ve apisler sındırmadı. Mustafa şimdi de Qırımnıñ qaytması, Kreml esirleriniñ azat etilip, evge, Ukrainağa ait Qırımğa qaytması içün küreşni qaldırmay», – dep qayd etile.
Qırımtatar milliy lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev noyabrniñ 13-nde 75 yaşını qayd ete. Kyiv şeer Devlet memuriyetinde Cemilevniñ yubileyi munasebetinen tantanalı merasim planlaştırıla.
Mustafa Cemilev, qırımtatar halqınıñ aqları oğrunda küreşip, halqınıñ ürmetini ve qırımtatar milliy lideri statusını qazandı. 1966-1983 seneleri devamında o, altı kere apiske alınğan edi. Yedi kere mahküm etilgen Cemilev «sovetler qurumını aqaretlegen fikirleri» içün 15 yıl apiste yattı. 1975-1976 seneleri Omsk apishanesinde 303 kün açlıq narazılığını tuttı. 1986 senesi azatlıqqa çıqtı.
1991 senesinden 2013 senesine qadar Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi edi. Mustafa Cemilev – III-VII çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı. 2014 senesi noyabr ayından berli – VIII çağırılış Ukraina halq deputatıdır.
2014 senesi avgustnıñ 20-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ №657/2014 fermanı esasında Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi olaraq tayin etildi.
Mustafa Cemilev Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.


text:
Bunı Ukraina Baş prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Böyle etip, mezkür muracaatqa binaen, Qırımnıñ «prokurorı» Natalya Poklonskaya, MÇS «Naziri» Sergey Şahov ve cumhuriyetniñ sıñır hızmetiniñ reberi Viktor Melniçenko yaqalanmaq kerek. Baş prokuraturası olarnı apske almağa teklif ete.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, prokuratura organları Vladimir Konstantinov, Sergey Aksönov ve belgisiz silâlı adamlarnıñ Ukraina anayasa qurumını dağıtmaq areketleriniñ mahkemeden aldın taqiqatnı ğayrıdan başladı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ içki işler baş idaresiniñ yolbaşçısı ve Qırımdaki SBU Baş idaresiniñ yolbaşçısı vazifelerini qanunsız alda eda etip başlağan Sergey Abisov ve Pötr Zimağa qarşı mahkemeden aldın taqiqat başlandı.
Bundan ğayrı, Qırım Cumhuriyetiniñ Nazirler Şurası reisiniñ birinci muavini Rustam Temirgaliyev, Nazirler Şurası reisiniñ mesleatçısı Yuriy Jerebtsov, Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşı Aleksey Çalıyğa qarşı mahkemeden aldın taqiq işleri alıp barıla.
Mart 17-de Kiyev Şevçenko rayon mahkemesi Baş prokuraturasınıñ Rusiyeniñ yarımada işğalinden soñ Qırım «prokurorı» vazifesine tayin etilgen Natalya Poklonskayanı yaqalav ve mahkemege ketirüv aqqında muracaatını qanaatlendirdi.


text:
Qırımdaki Rusiyeniñ mahsus hızmetleri, mart 22 künü Qurman qasabasında yaşağan regional meclisi reisi Uçqun Devletşayevniñ evinde tintüv keçirdiler. Bu aqta qırımtatar milliy Qurultayınıñ İcra komiteti reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
«Bunıñnen bir sırada saat 8 - den 11 - ge qadar, Qurman qasabasında yaşağan regional meclisi reisi Uçqun Devletşayevniñ evinde de tintüv keçti. O, bu vaqıt işte edi, ömür arqadaşına ise telefon açmağa bile razılıq bermediler! », - dep yazdı Smedlâyev feysbuk saifesinde.
Mart 22 künü, Qırımda Sudaq şeherinde Şevket Usmanov, Canköy rayonında Remzi Muratov Qurultay delegatlarınıñ evlerinde tintüvler olıp keçti.
Bu aqta Qırımdaki rus uquq qorçalayıcılarnıñ resmiy izaatları berilmey.
Tintüv arfesinde Rusiye telükesizlik Şurasınıñ yolbaşçısı Nikolay Patruşev keçirilgen toplaşuv devamında, yarımadada vaziyetniñ destabilizatsiya havfı üküm sürgeni aqqında bildirdi.
Halqara cemaatçılıqlar bir çoq kere Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda insanlarnıñ, daa çoq qırımtatarlarnıñ aq-uquqları bozulğanları aqqında aytıp, Moskvanı böyle bozuvlarnı toqtatmağa çağırdılar. Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım akimiyeti mezkür arizalarnı «ziyade arttırılğan» kibi saymaqta.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Rusiyeli Qırım kurortlar ve turizm Nazirligi, yalı çetindeki şeerlerniñ akimiyetlerini, furtuna vaqtında plâjlarda ihtiyat tedbirlerini quvetleştirmege buyurdı.
Müessisede bildirgenleri kibi, yerli memuriyetler ve plâjlarnıñ kiracıları, közetüv qullelerinde qurtarıcı matroslarnıñ nevbetçiligini teşkil etmeli, direklerde vaqtında qızıl bayraqnı asmalı ve, bundan ğayrı, plâjğa kelgenlerni yuvunmaq yasağından haberdar etmeli em bu malümatnı plâjlarda yerleştirmeli.
Müessise, furtuna suvdan çıqarğan çöplükni cıyıştırmaq kerek olğanını da hatirlattı.
Qırımda havflı ava şaraiti aqqında ihtarnı sentâbr 16-sına qadar uzattılar.
Keçken raatlıq künlerden berli Qırımda qaynağan furtuna içün, qurtarıcılar, er kün adamlar suvda boğulıp batqanı aqqında haber ete.


text:
"Mäs'äläne şartlarğa qarap bäyäläyäçäkbez"
Bu xaqta Törkiyä saqlanu ministrı Hulusi Akar belderde
Törkiyä saqlanu ministrı Hulusi Akar Äfganstan başqalası Qabuldağı Hamid Karzai isemendäge xalıqara hawa mäydanın êşlätü turındağı sorawğa ”Äfganstan belän tarixi ütkänebez, urtaq qıymmätlärebez bar.Bez andağı waqıyğalarnı yaqınnan küzätep barabız. Şartlar yaraqlı bulsa häm mondıy taläp bula ikän bez alarğa bäyä birergä äzer” dip cawap birde.
Bäyläneşle xäbärlär
"İzge kiçäneň böten keşelek dönyasına yaxşılıq häm izgeleklär kiterüen telim"
Törkiyä ilbaşı urınbasarı Fuat Oktay Mäwlid kiçäse uňayınnan yullama yasadı


text:
«Mecbur etmege olmaz»
Vladimir Putinniñ sözleri, güzel yaz avasında boranlı yağmur havfı ile sarqıp qaldı. 21 iyül künü Yoşkar – Olada Milletlerara munasebetleri şurasında, prezident apansızdan qayd etti:
- İnsannı, oña tuvğan olmağan tilni ogrenmege mecbur etmek mümkün degil, aynı oyle de, rus tili dersleriniñ saatlerini azlaştırmağa da mümkün degildir. Buña regiyon başlarınıñ diqqatlarını çekem.
Sonki sözler açıq-aydın emir şeklinde yanğıradı. Laf ne aqqında ketkenini añlağanlar, başlarına yapıştılar. Kim quvqnçtan, kim deşetten. Ne qadar, bizler ocalar ve ana – babalar daa dayanacaqmız? Ne qadar daa umum Rusiye iñiltisi olğan «Ne kerek meni balama azlıq milletleriniñ tillerini ogrenmege?!», – sözlerini diñleycekmiz?
Komi Respublikasına olğan bir iş seyaatını hatırlayım, yerli halqlar içinde komi milleti tek 24% teşkil etedir, ruslar ise 65%: men, kerçekten añlamayım, ne içün olarnıñ balları (ruslar), aftada eki saat derslerini bu tilniñ ogrenmesine sarf etmek kerekler. Olar nede qabaatlılar?
Böyle laflar, elbette oñaytsız. Atta ayıp bile. Ana – babalar, aqıllı, münever insanlar. Meni doğru añlañ deyler, men başqa halqlarnı, olarnıñ medeniyetlerini, tillerini ürmet etem, «lȃkin balada böyle de dersler çoq»…
- Demek, ürmet etken, rus olmağan halqlarnıñ tillerini ogreniñ, – dep teklif etem men. – Yaşağan topraqlarıñıznıñ ürmetine ogreniñ. Bu komi milletiniñ yerleri de.
Men memnüniyetliknen alğışlap başladım (Eger de, maarif nazirligi, prezidentniñ bu emirini yerine ketirse, demek, rus tili ve edebiyatına qoşma saatler berilecek, demek, bizim telefonlar içinde qalğan ballarımız, mektep sınavlarını güzel tapşırmalarına daa imkȃnlar çoqlaşa. Amma, bu arada menim mordva qanım narazılıq kösterip başladı… Daa doğrusı, anam tarafından miras olunğan erzȃn qanı. Anam, dünyanıñ eñ güzel olğan (mennen dava bile etmeñ) Semileye köyünde doğğan edi.
Menim içimdeki mordvinde de qattı mantıq bar edi.
- Eger de, mekteplerde milliy tillerini ogretmesek, 50 yıllardan soñ tilde, halqta yoq olıp ketecekler. Sen mesüliyetlikni alırsıñmı? Belki de, aynı şimdi, sen, mordov yigiti, bizim cenazemizde bulunasıñ?
«Kremlde sarhoş gusar»
Tataristanda bulunğanımda bir künde elli kereden ziyade telefon açtılar. Meni telefon nomeram nasıldır, yerli içtimayi ağlarda peyde olğan, onıñ içün ana – babalar böyle virtul toplaşuv qurdılar. Subetler devamında biriniñ «közyaşlarını silmek», birilerini diñlemek, başqalarına ise, tevsiyeler bermek kerek oldı.
Men Qazanğa til meseleleri çıqmazdan bir kün evelsi keldim. Er şey bu qadar qarışıq olur, dep tasavur bile etmey edim…
Moskvada oturğanda, bu meseleni, aynı Tataristan çıqarğan kibi körüne edi. Putinni «til serbesligi» fikrine Qazandan tarik ettiler. Er şeyde tatar inatlığı qabaatlıdır. Olar, ne içündir, 90 – ncı seneleriniñ başlarında Yeltsin vaqtında, elde etken kvazimustaqillikni saqlamağa tırışa ediler.
Elbette, şimdi tatar mustaqilligi biraz sünniydir. Amma başqa, aşırı derecede söz diñlegen regionlar sırasında Tataristan, Kreml polkınıñ sarhoş gusarı kibi turadır. Yüzsüzliktir.
Respublika başı, ale daa prezident namını taşıydır (RF respubikalarınıñ içinde, yekȃne), pasportlarınıñ içinde dülber kvazigrajdanlıq qıstırğıçları bardır ve eñ ekzotik sayılğan şey de, bu Moskvanen munasebetleri mağrur devletlerara añlaşmasınen idare etilmesidir (Böyle añlaşmanı, cenkȃver Çeçenistan bile yapamadı).
Añlaşma 11 avgustta bitti ve Qazannıñ onı devam etme ıntılışları neticeler bermedi. Merkezde açuvlandıla, ne içün Tatariasta, meselȃ, Sverdlov vilâyetinden farq etmek kerek?
Ve bu yerde, men bunda eminim, Moskva pedagogik imkȃnlarını qullanıp başlay. Bu da til qanunıdır.
Yigirmi yıldan berli, talebeler, qanunda kösterilgeni kibi, aftada 6 saat rus tili ve edebiyatını ve 6 saat tatar tili ve edebiyatını ogreneler.
Bunı federal akimiyet yahşı bile edi. Ve er kes endi alışqan edi. Putinniñ sözlerinden soñ ise, yerli maarif naziri Engel Fattahov pek qattı «Bizim Konstitutsiyon qanunımızğa köre – bizde eki devlet tili bar, ve ana – babalar ballarını rus, tatar ve daa ingliz tillerini de ogrenseler qrşı degiller».
Men bellessem, Fattahov ne olacağını tasavur etken olsa, o bu sözlerini aytmaz edi.
«Ne-e-e?!», – deo yayğara qpardı ana – babalar internette. – Biz qarşı çıqmaymızmı?!».
Ve şu arada Qazanda men peyda oldım, ve açuvlı ana – babalar mañ yapıştılar.
Ana – babalar gizliligi
Tataristannıñ Qazan, Naberejnıye Çelnı, Nijnekamensk (yani,evelleri sovetl qurucılıqları zamanında, ruslar kelip tolğan şeerleri)inde «tatar tiline» qarşı çalışqan mahsus ana – babalar gruppası bar, – malümat er kes içün degil. Bu gruppa aqqında maarif nazirligi, maysus hizmetler, elbette tatar radikalları bileler.
Boyle kibi sualler çıqqanda ise, biri birinen internet qavğasını başlaylar.
Böyle bir dava aqqında men, Amir adlı supertatarğa internette yazıp yollağan edim.
«Ey, diñlese, ne buanağa yapıştıñ?İstemey olar tatarcanı ogrenmege… Maña telefon açqan tatarlar bile tatarca ogrenmege istemey».
«Tilni saqlap qalmaq kerek. Bir eki tatarnıñ başında rek satqınlıq bar. Ruslarnı cannı ağırtmağa qorqalar. Ruslaşqan tatarlarnen çalışmaq kerek… olarnıñ vatanperverliklerine tesir etmek kerek… Ruslar tatar tilni ogrenip tatar tili ve millet saqlanıp qaması içün».
Tatar tilinde «göñülli»degen söz yoq.
Men birden, yaşayit er vaqıt aqıılı ola, dep tüşündim. Qazanda bir özbek – ofitsiantınen laqırdı ettim, o dedi, Allahqa şükürler olsun, mında mekteplerde tatar tili ogretile, bu til mında çoq kerek ola.
Ana – babalar komitetiniñ azası olğan Yekaterina Belyaeva külümsirey ve böyle dey, «Ebet, sizler moskvalı halqlarğa ne, siz anda yaşaysıñız, biz ise mında, siz ballarıñıznen Qazanda yaşap baqıñ…»
Yekaterina Tataristanğa 15 yıl evelsi İrkutsktan keldi.
- Men bu yerli tilni özümde istey edim ogrenmege, – dep hatırlay Yekaterina. Maña tatar medeniyeti meraqlı edi… Lâkin oğlum birinci sınıfqa barğanınen er şey viran oldı. Bizge dediler: ekinci sınıftan tatar tili saatleri aftada üç saat degil de beş saat olacaq ve rusça saatleri azlaşacaq. Men şaştım, rus tili esas tildir, oquv yurtlarına kirmek içün rus tili kerek, ya YEGE imtianları nasıl etip berilecek? Qorqtum. Böyle alda nasıl ola, meselâ, Tver şeerinde ballar rus tilini ogrenmek içün 1500 saat berile, Tataristanda ise, tatar tilinen bölüşken soñ tek 900 saat qala. İnternetke kirdim, baqsam bu alnı begenmegenler çoq eken, tatarlarda kiriş imtianlarnı tüşünip, rus tilini çoqça ogrenmege isteyler. Baş prokurorğa açıq mektüp yazdıq. Miting teşkil ettik, 200 adam keldi. Sakin Qazan içün bu balaban sayı.
Amma bizim ıntılışlarımız netice bermedi, yuqarı şuralarğa qadar köterilgenler de oldı, bir şey qazanamadıq. Tatar tilinde göñülli degen söz yoq eken, luğatlarnı bile açıp baqtıq…
Ve bu yerde mende mordova qanım laf etip başladı…
Yaramay surogat ana
Meni balaban rus şovinizmi aqqında aytacaqlarımnı ve ruslarnı başqa bir til ogrenmege istemegenleri aqqındaki laqırdımı kimse diñlemedi.
(Sekizinci sınıf talebelerinden biri, meni bu sözlerime: bir şey olmaz, yoq olsun tilleri, Amma anası soñ onı sögdü).
Siz aqlı degilsiñiz dediler maña, biz 20 yıldan berli ogrenemiz bu tilni, ballarımız ale daa tatarcanı bilmeyler. Mekteplerde yaramay ogreteler.
Milliy can ağıruvı
Tataristan maarif nazirinden böyle mektüp aldım:
A). Tataristanda er şey qanun böyünca;
B). Rus tili keregi qadar ogretile, yani YEGE böyünca orta bal, sekiz yıl içinde 54,5 kösttergiçinen 72,5 köterildi.
Amma buda (kene de ana – babalarnıñ laflarına inansañ), repetitor ve qoşma dersler neticeleridir.
Yerli tatar milletçileri pek siñirlendiler.
Eger de tatarcanı serbest ogrenmege qaldırsalar, bu segregatsiya olacaq, dep ayttı maña tarih ilimleri doktoru Damir İshakov. – Ne içün rus balları raatlanğanda, tatarlar çalışmaq kerekler. Bu mesele mektepni etnik ümdesinen bölecek.
Moskva balaban bir hata yaptı, – dedi o. Güzel bir neticelerge kelmeycekmiz.
İshakovnıñ bu sözleri, bir mektep müdürinen olğan lafnı añdırdı.
- Bu derslerni yoq etüv, başqır, mordva, mariy, tatarlarnıñ içinden, atta til bilmegen soylarından milliy can ağırtuvları olacaq. Men bondan qorqam, – dedi müdür.
Netice yerine
Bu meseleni çezmege çare yoq.
Onıñ içün qaytqanda men Mordoviyağa kirdim.
Ve meni kiçik vatanım maña er şeyni añlattı.
Mında Saranskta erzân, ya da mokşan tillerini aftada tek 2 saat ogreneker. Ve bu mesele belli erzân milletçisi Grigoriy Musalevniñ pek açuvlandıra.
- Bu rus faşizmı, devlet böyü keze. – dep qıçıra edi o. Mordva halqlarını ruslaştırmağa, tilni ogretme meselesinden çoq, biñlernen aqça masraf etile.
Bu laflarnıñ çoqundan soñ, men Başqurtistan nazirine telefon açtım. O da dedi, bu göñülli iş, mektep memüriyeti til ogretme ve ogrenme meselelerini özü çezmek kerek.
Onıñ Mordov işdeşi ise, daa liberal oldı.
- Mordova tili bizde mecburiy degil. Baalar attestatlarğa ketmey. Derslerden soñ, ev vazifeleri berilmey. Biz, ballar tilni sevmelerine tırışamız.
Qarşılıq köstermesinler dep…
Men tekrarladım: « Qarşılıq köstermesinler dep»
Belki de bu sözlerde kompromiss de bardır. Amma, men Musalevnı añlayım.
- Agtada eki ders… Yahşı iş. Amma bilesiñmi nege bu oşay? Kete fuqare, sen oña birzere ötmek beresiñ. O elbette ölecek, amma seniñ ögüñde degil…
Vladimir Vorsobin
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Noyabrniñ 12-nde Kyivde keçirilecek VI Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatları konferentsiyasına bazı iştirakçiler yarımadada basqı altında olğanı içün işğal etilgen Qırımdan kelip olamaz. Bunı Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev noyabrniñ 5-nde Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
«Sessiya keçirilmesi içün olar (delegatlar – QA) az sayıda olur, dep qorqam. Şu sebepten Qurultay konferentsiyası aqqında laf kete. Keçken sene delegatlar esas Ukrainağa kelip ketken soñ basqığa oğrağan ediler», – dedi Smedlâyev.
Onıñ aytqanına köre, VI Qırımtatar Milliy Qurultayı delegatlarınıñ Qırımda iş problemleri peyda ola bile.
«Biznes, devlet müessiselerindeki iş ile bağlı olğanlar konferentsiyağa kelecek. Añlayım ki, ne ekim, ne oca kelip olamaz, çünki olarğa işte izin bermezler. Oña şartlar qoyulacaq. Çıqtıñmı – işsiz qaldıñ», – dep qoştı o.
Qırımtatar Milliy Meclisi, noyabrniñ 12-nde Kyivde VI Qurultay delegatlarınıñ konferentsiyasını toplay.
Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayı 1917 senesi noyabr ayında saylanğan edi. 1917 senesi dekabrniñ 9-ndan 26-na qadar esas qırımtatar qanunlarını qabul etken milliy tesis toplaşuvı olaraq çalışqan edi.
1991 senesi Qırımtatar Milliy Qurultayı faaliyetini yañıdan başlattı. Ukrainada qırımtatarlarnıñ yuqarı temsil organı olaraq tanıldı. Qırım işğalinden soñ Rusiye onıñ faaliyetini yasaq etti.


text:
Qırımda yañı koronavirus yuqunçı telükesi sebebinden 2691 insan tibbiy közetüv altında buluna, soñki künde 327 insan közetüvden çıqarıldı.
Bu aqta Qırımnıñ Rusiye Sağlıq naziriniñ muavini Anton Lâskovskiy koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı operativ ştab toplaşuvında ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, 2480 kişi evde közetüv altında buluna, 50 insan hastahanede ve 161 kişi observatorda qala.
«32-siniñ testi müsbet çıqtı, 12 hasta hastahaneden çıqarıldı. Bugünki künde ağır hastalar yoq», – dep qoştı memur.
Aprelniñ 12-nde Qırımda 32 koronavirus hastası bar edi. 2973 insan közetüv altında bulundı. Aqyarda altı insan hastalandı, dördü tüzeldi.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bildirgenine köre, aprelniñ 14-nden başlap koronavirus sebebinden özüni izolâtsiya etüv rejimi sertleştirilecek.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İşğal etilgen Qırımdan ya da işğal etilgen Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ rayonlarından esas Ukrainağa kelgen vatandaşlar observatorlarğa mecburen yollanılacaq.
Bu aqta Ukraina Nazirler şurasınıñ saytında derc etilgen qararda aytıla.
Vesiqağa köre, COVID-19 hastasınen alâqada oluv şübhesi olmasa, observatsiyağa tek Qızıl Haç Halqara komitetiniñ missiya hadimleri, Ukrainada akkreditatsiya olğan diplomatik missiyalar, hususan vaziyetniñ monitoringini kerçekleştirgen ve vaqtınca işğal etilgen topraqta yaşağan ealige gumanitar yardım alıp ketkenler yollanılmaycaq.
Observatsiya müddeti – 14 kündir.
Vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri nazirliginiñ martnıñ 17-nde bildirgenine köre, Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki keçiş noqtalarından keçüv aprelniñ 3-ne qadar sıñırlandı.
Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresi martnıñ 18-i saat 00-dan itibaren esas Ukrainadan Qırımğa «çetel vatandaşlarını» almay.
Aprelniñ 3-nde işğal etilgen Qırımda çetelden kelgen 2998 insan tibbiy közetüv altında buluna, olardan 2915-i evde dinamik közetüvde, 68-i hastahanede, 15-i observatorlarda buluna. Rospotrebnadzor malümatına köre, cuma kününe qadar 18 COVID-19 hastası qayd etildi. Aqyarda – 5 koronavirus hastası.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Makedoniya qomşu Arnavutlıqnı içki işlerine qarışqanında qabaatlay ve Tirana, ülkeniñ azlıqnı teşkil etken arnavutlarğa tesir etmege tırışa dep ayta.
Aprel 4 künü Makedoniya Tışqı işler nazirligi, Arnavutlıq elçisi «Makedoniyanıñ içki işlerine açıqçasına qarışqanı» ve «Makedoniya anayasa qurumını deñiştirmege» areket etkeni sebebinden çağırılğanını beyan etti.
Makedoniya şimdiki zamanda siyasiy krizis keçire. Eki milliondan ziyade olğan devlet sakinlerinden dörtten birini teşkil etti arnavut azlığını temsil etken fırqalar, ükümet başındaki ittifaqqa qoşulmaları içün arnavut tili Makedoniyada ekinci devlet tili statusını alğanını ve diger aqlar berilgenini şart olaraq qoya.


text:
Bağçasarayda mayıs 11-den itibaren «Musafir» qırımtatar qavehanesi işini toqtata. Bu aqqında qavehaneniñ Facebook saifesinde aytıla.
«Qıymetli musafirlerimiz, «Musafir» qavehanesiniñ memuriyeti 11.05.2015 tarihinden itibaren işimiz toqtatılğanını bildirmek mecbur... – aytıla beyanatta. – Siziñ içün çalışmağa ne qadar ıntılsaq da, «yañı Qırımnıñ» prokuraturası ve mahkemeleri işimizni qanunsız olaraq tanıdılar... Kederlenemiz, çünki musafirlerimiz özüni raat is etsin dep köstergen ğayretimizge qıymet kesilmedi...».
Qullanıcılar qavehane işi toqtatılğanını ögrenip açuvlandılar. Haber altındaki tefsirlerde bunıñnen bağlı fikirlerini bildirdiler:
«Yıqmaq qurmaq degil» qanunı çalışmaqta, Bağçasarayda eñ eyi qavehanelerden birini, atta Qırımda eñ eyilerden birini qapatmaq cinayettir!».
«Yazıqlar olsun! Qırımdaki eñ eyi restoran siziñki edi. Ümüt etemiz ki, bütün «akimiyet» bizim vaqtınca olğan qıyınlıqlarımızdır!!!».
«O qadar güzel qavehane. Anda er vaqıt turist çoq ve yemekler lezzetli ola edi. Farqlı millet temsilcileri çalışalar. Kederlenemiz! Hadimler sağ olsun, spasibo, dâkuyu, thank you very much».
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorı, Meclis azası Eskender Bariyev Qırımda qırımtatar iş adamlarınıñ ticaret noqtalarını ateşke bermege başladılar, dep bildirgen edi.


text:
Aprelniñ 5-nde saba Aqyarda yañı koronavirus hastaları qayd etilmedi, dep bildire şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
«Yuqunç hastahanesinde 23 hasta buluna. Soñki künde altı insan çıqarıldı, eki kişi ketirildi. Yılnıñ başından berli 4794 insan közetildi, 2963 kişi karantin bitkeninen közetüvden çıqarıldı», – dep aytıla haberde.
Müessise qayd etkenine köre, 1831 insan yaşağan yetrinde közetüv altında buluna.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırımda koronavirusnen hastalanğan ve özüni tecrit etüv rejimini bozğan yerli sakinge qarşı ilk cinaiy dava açıldı. Qırımlınıñ advokatı qabaatını inkâr ete ve mahkemege muracaat etmege niyetlene.
Aprelniñ 5-nde saba işğal edilgen Qırımda 2974 insan tibbiy közetüv altında, 2886-sı dinamik közetüvde qala. 66 insan hastahanede, 22 insan observatorda buluna. Qırımda 20 koronavirus yuqunçı hastası qayd etildi, 6 tüzelgen hasta hastahaneden çıkarıldı. Aqyarda 5 kişi koronavirusqa oğradı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Ukraina Nazirler kabineti yanında Qırım meselelerinden vekâletli şahıs vazifesiniñ peyda oluvına ne sebep bergeni aqqında tarif etti.
Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında Cemilev şunı ayttı ki, o özü Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenükke apparatında Qırım boyunca vekâletli vazifesini teşkil etmek kibi teklifi ile buyurdı, işbu vazifege Aslan Ömer Kırımlı keçti.
«Meclis imayesi altında Şimaliy Amerika, Brükselde ve diger merkezlerde qırımtatarlarnıñ bir qaç bölüginiñ açılması aqta söz kete edi. Biz Yatsenükke Qırım boyunca departamentniñ başı Aslan Kırımlı Şimaliy Amerikadaki bölükniñ başı olacağını ayttıq. Baş nazir o vaqıt bu pek emiyetli olğanını ve Nazirler kabinetine devletten qoşma vekâletlerni bermege kerek olğanını aytqan edi», – dey Cemilev.
Onıñ sözlerine köre, vekâletli Qırım vaziyetini aydınlatacaq ve halqara mahkemelerge davalarnı azırlaycaq.
Keçken afta Ukraina Nazirler kabinetinde QMC ve Aqyar meseleleri boyunca vekâletli şahıs vazifesi peyda oldı, onı evel Qırım meselelerinden Devlet hızmetiniñ başı olğan Aslan Ömer Kırımlı eda etecek. Onıñ yerine Kiyevde Qırımtatar cemiyetiniñ reisi Nariman Ustayev keçti.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov, işğal altındaki Qırımda mahküm etilgen soñ azat etilgen İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoz oktâbrniñ 28-nde Ukraina meseleleri boyunca ABD Devlet departamentiniñ hususiy temsilcisi olğan Kurt Volkernen körüşti. Bu aqta Çubarov Facebook saifesinde haber ete.
«Bügün Ukraina meseleleri boyunca ABD Devlet departamentiniñ hususiy temsilcisi olğan Kurt Volkernen pek kolemli ve açıq subet keçirdik», – dep yaza Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yolbaşçısı Refat Çubarov.
Kurt Volker Ukrainağa planlaştırılmağan ziyaretnen teşrif buyurdı. O, cuma künü Andrey Parubiy yolbaşçılığındaki ukrain eyyetinen körüşti. Bundan soñ prezident Petro Poroşenkonen qapalı körüşüv keçirildi. Bunıñ arfesinde Volker Ukraina Tışqı işler naziri Pavel Klimkinnen körüşken edi.
Oktâbrniñ 27-nde yapılğan körüşüvde Poroşenko ve Volker Rusiye ve işğal altındaki territoriyalarda esarette tutulğanlarnıñ azat etilmesini muzakere etti.
İşğal altındaki Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov oktâbrniñ 25-nde kündüz Türkiyege teslim etilgen edi.Oktâbrniñ 27-si, Cuma künü olar Ukrainağa uçıp keldi.
Oktâbrniñ 28-nde Ukraina Yuqarı Radasınıñ tuşqı işler komitetiniñ reisi Anna Gopko, Ukraina meseleleri boyunca ABD Devlet departamentiniñ hususiy temsilcisi olğan Kurt Volkerge «Kremlniñ siyasiy mabüsları olğan Qırımlı ve Donbasslı arbiy esirlerniñ soy-sopları adından» mektüp taqdim etilgeni aqqında bildirdi.


text:
Fevral 2, cumaaqşamı künü, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azalığında qabaatlanğan Arsen Cepparov, apis müddetiniñ uzatılması boyunca mahkeme toplaşuvı devamında – silâlı hızmetler tarafından oña qarşı «qorqutuvlar ve işbirlikke çağıruvlar» seslendirilgenini beyan etti. Bunı mahkeme toplaşuvında iştirak etken faal Facebookta haber etti.
Faal: «Arsen Cepparov, onı yalamazdan evel qorqutmağa tırışqanlarını ve «işbirlik» teklif etkenlerini ayta, o bunı red etken soñ ise onı apis ettiler», – dep yazdı.
İşğal etilgen Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Cepparov ve Alimovnıñ apis müddetlerini eki ayğa – fevral 8-ne qadar, İsmailovnıñ – 2017 senesi mart 11-ne qadar uzatqan edi.
Qızıltaş qasabasınıñ sakinleri Refat Alimov ve Arsen Cepparov 2016 senesi aprel ayında «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklenip yaqalanğan edi.
«Hizb ut-Tahrir işiniñ» maznunları Qırımda öz qabaatını inkâe eteler ve terroristik areketke iç bir alâqaları olmağanını tasdiqlaylar. Uquq qorçalayıcılar apis etilgenlerni siyasiy mabus olaraq tanıy.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Keçken kün devamında 17 biñ qırımlı ve 47 mesken yer bağnen teminlengen, dedi Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ baş nazir muavini Dmitriy Polonskiy. Onıñ malümatına köre, yarımadada bağsız qalğan abonentlerniñ sayısı 58,4 biñ insanğa qısqartılğan.
«Aqşam devamında bağsız qalğan 75 761 abonentniñ sayısı 58 497 abonentke qısqartıldı. Tünevin beş biñ insannı bağlamağa planlaştıra edik, 17 264 insannı bağladıq. Yani, bu ceetten vaziyet bir nizamğa ketirildi», – dedi Polonskiy Nazirler şurası toplaşuvında.
Qırım rusiyeli ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, baş nazir muavininiñ sözlerine köre, 70 generator endi bağ obyektlerine ketirildi, 37 endi çalışmaqtadır.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetni kirsetti.


text:
Yaz başında Rusiye prezidenti Vladimir Putin rusiye kontrsanktsiyalarnıñ uzatılmasınen bağlı fermanını imzaladı. İşbu sıñırlav tedbirlerini o Ğarpnıñ Qırım istilâsı ve Donbassta ötkerilgen arbiy tecavuz qarşılığında cezalav olaraq kirsetken sanktsiayalarını bir cevap olaraq kirsetti.
Ta 2014 senesi Rusiyede embargo altına Avropa birligi devletleri, ABD, Avstraliya, Canada ve Norvigiyada işlep çıqarılğan mallar tüşken edi. Yasaq etilgen mallar cedveline et ve sütten yapılğan mallar, balıq, meyve ve sebze, ceviz çeşitleri ve urluqlarnıñ ayrı bir soyları qoşulğan edi. Çoqqa barmay yasaq etilgen ital etilgen zarif mallarnı Rusiyeniñ internet tükânları satıp başlay. Keçken üç yıl devamında embargonı atlanıp ketirilgen onlarnen biñ tonna aşayt malları Rosselhoznadzor emirine binaen yoq etildi.
Rusiyede yasaq altındaki zarif mallar yoq etilgen vaqıtta, işğal etilgen Qırım özüni aşayt mallarınen teminlep olamay. Bu aqta 2017 senesi mart ayında Rusiye havfsızlıq Şurasınıñ kâtibi Nikolay Patruşev söz yürsetir eken: «Cenubiy federal okrugınıñ ealisi özüni mallarnen teminlevi musaviy degil. Adıgeya, Qalmıq, Qırım ve Aqyar şeeri özüni aşayt mallarınen kerek derecede teminlep olamağanı raaatsızlıq bermekte», - degen edi.
İqtisadiyat ilimleri doktorı, Ukrainanıñ sabıq halq deputatı Aleksey Plotnikov, rusiyeli akimiyet kontrsanktsion siyaseti tesiri altında Qırım sakinleri bile-bile azap çekmege mecbur etile dep esaplay.
Kremlniñ noqtai nazarına binaen, akimiyet özüniñ küçsüz olğanını kösterecegi yerine, Qırımnıñ azap çekmesi daa da uyğundır dep tanıy
Aleksey Plotnikov
– Qırımda aşayt malları yetmegenine baqmadan, Rusiye esas Ukrainadan mal kelişine tosmen yapmağa devam etecek. Olar fiyatlarnen bağlı vaziyetni yımşatmaları mümkün edi, lâkin Kremlniñ noqtai nazarına binaen, akimiyet özüniñ küçsüz olğanını kösterecegi yerine, işğal etilgen territoriyanıñ azap çekmesi daa da uyğundır dep tanıy. Aşayt mallarınıñ yoq etilüviniñ basa-basa kösterilmesi de – aynı zıncırnıñ alqası, çünki rusiyeliler Qırımda mal eksikligi bar olğanını tanısa da, sanktsiyalar altındaki qaşqaval ve saire mallarnı buldozerlernen ezip yoq etmekni toqtatmay. Tabiydir ki, bu al etli ve sütlü mallar satqan Ukrainağa da tesir etmey keçmedi. Rusiyeniñ kontrsanktsiyalarınıñ tesiri alâ daa duyula, lâkin rusiye ve Qırım ealisi bunı daa ziyade is ete.
Rusiyeli siyasetşınas, Sankt-Peterburgdaki Avropa universiteti siyasiy fenler ve sotsiologiya fakultetiniñ professorı Vladimir Gelman, aşayt mallarınen bağlı kontrsanktsiyalarnıñ taqdiri yalıñız siyasetçilerni degil de, iş adamlarını da telaşlandırmaqta, dep qayd ete.
Kontrsanktsiyalarnıñ esas qurbanı rusiyeliler oldı – olar alışqan aşayt malları içün daa ziyade para tölemege mecbur qaldılar
Vladimir Gelman
–Kontrsanktsiyalarnıñ esas qurbanı rusiyeliler oldı – olar alışqan malları içün daa ziyade para tölemege mecbur qaldılar. Bazarda mal ketirgenlerniñ sayısı azaldı, reqabet öz küçüni coymaqta. Bu vaziyet büyük istisalcılarğa daa ziyade kelişti. Resmiy statistikağa köre, sanayınıñ bu dalındaki istisal seviyesi 11% yükseldi. Bazı lobbist gruppaları kontrsanktsiyalarnıñ uzatılmasını talap eterek, ital mal kelmemesi içün subsidiya almağa tırışalar. Bu vaziyet, ğalebe qazanğan kiçik bir gruppa muvafaqiyetnen, yeñilgen büyük kütlege qarşı turğanınıñ açıq-aydın bir misalidir. Halqnıñ toydurılması mesele degil, amma paalı bir fiyatqa keyfiyetsiz mal satmaq başqa meseledir.
Ukrainalı iqtisadiyatçı Mihail Kuhar, Rusiye yasaq etilgen mallar yerine özü mal istisal etüv işini epbir kerek derecede eda etip olamağanına diqqat çekmekte.
Rusiye bir sıra aşayt mallar gruppası boyunca çekilgen qıtlıqnıñ yoq etüv işini becerip olamadı
Mihail Kuhar
– Ziraattaki 11% artış köstergiçi, elbette, kerçek olıp körüne, ancaq makroiqtisadiyatta bütün raqamlarnıñ bir şeynen qıyaslanması pek muim. Rusiye Federatsiyası ilk başta ögüne ital etilgen aşayt mallarını bütünley deñiştirecek degen maqsat qoyğan edi. Bu iş sanayıda ileri ketken devletleniñ bile on yıllarını alması şubesiz. Rusiyeniñ ayrı bir regionları ital etilgen aşayt mallarına 50-80% bağlı ediler. Kontrsanktsiyalar kirsetilgen soñ çekine inflâtsiya üç yıl zarfında30% teşkil etti. Onıñ içün ziraatta 11% artış pek yüksek olıp körünmemekte. Rusiye bir sıra aşayt mallar gruppası boyunca çekilgen qıtlıqnıñ yoq etüv işini becerip olamadı.
(Matirialnıñ metin şeklini Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Cumaertesi künü, mart 4-de, Qırım faali Marlen Mustafayev apisten çıqtı. Bu aqqında «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ Facebook saifesinde aytıla.
Er istegen kişi onı Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında qarşılamağa keldi.
Fevral 21-de Aqmescit civarında Marlen Mustafayevniñ evinde «ekstremist timsalleriniñ» numayışı davası boyunca tintüv keçirildi. Mustafayevge qoltutqanlar oldı, on insan kelip, er şeyni videoğa çıqara edi. Olarnı da yaqaladılar. Mustafayevni 11 künge, ortaqlarını beş künge qadar apiske aldılar.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerov Qırımdaki yaqalav ve apis cezalarını «qorquzuv aktsiyaları» dep adlandırdı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi zapt etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarına qarşı basqı ve taqip areketleri yapılğanından raatsız olğanını defalarca bildire edi, bundan da ğayrı, Rusiyeni yerli sakinlerge basqılarnı toqtatmağa ve ukrainalı siyasiy mabuslarını azat etmege çağıra edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımnıñ yaşlar teşkilâtları temsilcileriniñ iştiraki ile keçirilgen gençlik siyaseti boyunca muşavereniñ devamında Qırımnıñ içki siyaseti, haber ve bağ naziri Dmitriy Polonskiy dedi ki, akimiyetniñ esas vazifelerinden biri – «Qırımnıñ faal ve icadiy gençlerine yardım köstermektir.
Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ matbuat hızmeti aytqanı kibi, toplaşuvda yaşlar teşkilâtları ile işbirlik quracaq ayrı müessiseniñ teşkil etilmesi faal muzakere etildi.
«Ebet, böyle qararlarnıñ qabul etilmesi Qırım Cumhuriyeti başınıñ vekâletidir. Tabiiy ki, tasil naziri ile qonuşmaq ve aqıl tanışmaq kerek. Menimce, bu sual azırlıq seviyede, amma yaşlar teşkilâtlarınıñ azaları bunı talap etse ve bunda ihtiyac duysa, meseleni, eñ azından, muzakere etmek kerek», – dey Polonskiy.
Muşaverede gençlik siyasetiniñ teşkil etilmesine bağlı diger sual ve tekliflerni de muzakere ettiler.


text:
Yaqın bir qaç saat içinde Qırımda sağanaq ve burçaq yağması ve saniyede 20-25 m tezliginde rüzgâr esmesi beklenile. Bu aqta yarımadanıñ rusiyeli MÇS idaresi bildiirmekte.
««Qırım gidrometeorologiya ve çevre muiti monitoringi idaresi» FGBU bildirgenine köre, iyülniñ 14-nde yaqın 1-2 saat içinde ve kün soñuna qadar Qırımnıñ bazı yerlerinde sağanaq, boranlı yağmur, burçaq yağması ve şiddetli rüzgâr esmesi beklene», – denilmekte haberde.
Bu sebepten idare hadimleri yarımadanın sakinleri ve musafirlerini diqqatlı olmalarını rica ete. Hususan, soqaqlarda reklama ve yol işaret levhalarından, elektrik ağ telleri ve yüksek tereklerden uzaq turulması tevsiye etile. Bundan da ğayrı olarğa yaqın yerlerde maşnalarnıñ park etilmemesi tevsiye etilmelkte.


text:
«Ukrainada prezident saylavları saylayıcılarnıñ faalligi ve memleketniñ eki şarqiy regionında olğan telükeli vaziyetke baqmadan, akimiyet tarfından saylavlarnı halqara qaidelerge köre keçirmesinde olğan qattı mevamı ile belgilengeni aqqında BDİPÇ/OBSE ilk malümatını köz ögümizge alamız», – denile Avropa Şurasınıñ yolbaşçılarınıñ beyanatında.
Olarnıñ fikirlerine köre, işbu saylavlarnıñ muvafaqiyetli keçirilmesi «kerginlikniñ yoq etüvine ve ukrainliler içün havfsızlıqnıñ qaytarılmasına ciddiy bir adımdır».
«Biz taraflarnıñ Jeneva añlaşmasına riyet etkenine ümüt besleymiz ve Rusiye Federatsiyasınıñ ukrain halqınıñ iradesine ürmet etkenine ve yañı ukrain prezidenti ile işbirlikke başlamasına azırlığını bildirgen sözlerini alğışlaymız»,– dep ayttı Barroso ve Rompuy.
Bundan da ğayrı, OBSE eyyetiniñ nezaretçileri Ukrainada prezident saylavları halqara qaidelerine köre keçirilgenini bildirdiler.
«Bu saylavlar ukrain halqınıñ demokratik yönelişini tasdiqladı», – dep bildirdi Kiyevde matbuat konferentsiya devamında Ukraina prezidenti saylavlarınıñ nezareti boyunca OBSE mahsus yolbaşçısı Joao Soares.


text:
Qalila ha'm Dimna
Hind xalıqlarının' a'jayıp jazba esteliklerinin' biri Qalila ha'm Dimna. Shıg'ıstı izertlewshi alımlardın' pikirinshe bul do'retpe III-IV a'sirlerde du'nyag'a kelgen. Hind hu'kimdarı Da'bshalimge Beydabo degen filosof jazıp tapsırg'an qusaydı. Mag'lıwmatlarg'a qarag'anda, bul tımsal janrında jazılg'an bolıp "Qalila ha'm Dimna" degen so'zler hind tilinen erkek jınıslı shag'al ha'm nashar jınıslı shag'allardın' atların bildiredi. Kitaptın' avtorı Beydabo bul do'retpesi tuwralı mınaday dep jazıptı: "Bul kitiaptı haywanlar menen quslar tuwralı jazdım… İnsannın' haywanlardan joqarı uslaytug'ın to'rt na'rsesi bar: Danıshpanlıq, Aqıl, Qanaat, A'dalat."
Hind hu'kimranları bul kitaptı "Danalıqtın' gilti" dep bahalaptı ha'm basqa ma'mleketlerge, ko'pshilikke taralıwına tıyım salınıptı. İran patshası A'niwshırwan A'dil Qısraw bul kitaptı qolg'a tu'siriwge ha'm onın' mazmunın biliwge og'ada qızıg'ıptı. Og'an mu'mkinshilik bolmag'anlıqtan iranlı danıshpan Barzuyanı sol kitaptı ko'shirip jazıp alıwg'a qupiya tu'rde Hindstang'a jumsaptı. Barzum ju'da' ko'p qıyınshılıqlardan son' bir hind dostının' ja'rdemi menen hind patshasının' saray kitapxanasına kiriw mu'mkinshigine iye bolıptı. O'lim menen o'mirdin' arasında jasag'an ol birneshshe jılda "Qalila ha'm Dimna"nı ko'shirip alıw baxtına miyasar bolıptı.
Hind tilinde jazılg'an bul kitap son' parsı tiline awdarılg'an. "Qalila ha'm Dimna" tu'rkiy tillerge, sonın' ishinde o'zbek, a'zerbayjan ha'm qazaq tillerine bir neshshe ret awdarılıp, baspadan shıqqan. "Qalila ha'm Dimna" 1991-jılı qaraqalpaq tilinde de basıldı. Kitaptı Qallıbek İsmaylov qaraqalpaqshalag'an.
Kitapta insan turmısının' tu'rli qatlamlarına mag'ana-ma'nis beriwge siltewshi mazmundag'ı hikayatlar (qısqasha gu'rrin'ler) ko'p. Olardın' ko'pshiligi erteklik sıpatqa iye. Waqıyalardın' barlıg'ının' derlik personajları haywanlar ha'm quslar. Ha'diyselerde sol personajlardın' tili menen bayan etiledi.
Ma'selen, Torg'ay ha'm Pil tuwralı hikayatta du'nyadag'ı en' ku'shsizlik-menmen bolıw, al en' ku'shli na'rse awızbirshilik, degen mazmundı ko'rkem bayanlaydı. Bul hikayatta jazılıwınsha haywanlar patshası Pil hesh kimdi ko'z ilmeydi. Uya qurıp, o'sip-o'niwdi maqset etken bir torg'aydan ma'yeklerin basıp sındırıp kete beripti. Torg'aydın' jalınıshlarına sira' da' qulaq aspaptı. "Men patsha bolg'anlıqtan anaw-mınaw mayda-shu'ydege itibar bermeymen" deydi eken ol. Patsha Pildin' bul menmenligine qa'ha'rlengen quslar awızbirshilikli tu'rde og'an hu'jim etip eki ko'zin ag'ızıp tu'siripti. Bug'an g'a'zeplengen Pil pu'tkil tog'aydı oyran qıla baslaptı, tereklerdi tu'p-tamırınan qoparıp bu'ldiripti. Quslarg'a qurbaqalar ja'rdem beripti. Sharpan ha'm sho'ller soqır Pil "Ol jerge suw bar shıg'ar" dep juwırıp barıp, teren' qa'ndekke jıg'ılıp o'lipti.
Ekinshi bir hikayatta aqıllı qoyannın' hiyle isletiw jolı menen jawız arıslandı o'lrigeni bayan etiledi. Sebebi, bul arıslan men patshaman dep ha'r ku'ni tog'aydın' bir haywanın jep awqatlanadı eken. Bunda da arıslan o'zinin' menmenliginnin' qurbanı bolıptı.
U'sh balıq tuwralı hikayatta bolsa, aqıl ha'm shıdamlılıq na'tiyjesinde balıqshılılardın' jılımınan qalay aman qalg'anlıg' so'z etiledi.
Tasbaqa ha'm shayannın' doslıg'ı, Pal satatug'ın sawdager ha'm onın' da'rwish qon'sısı tuwralı hikayatlarda da insannan o'mirinde, turmısında ushırasıp turatug'ın waqıyalar gu'rrin' etiledi.
"Qalila ha'm Dimna" dag'ı hikayatlardı oqıg'an ha'r bir oqıwshı o'mir ha'm onın' mazmunı, insap ha'm insapsızlıq, sadalıq ha'm sanasızlıq, jaqsılıq ha'm jamanlıq, bilim ha'm bilimsizlik, kishipeyillik ha'm menmenlik, mehir ha'm zulımlıq h. t. basqa da mag'analarda so'z etiwshi waqıyalardın' qızıqlı so'z etiliwinin' gu'wası boladı.
"Qalila ha'm Dimna" dag'ı hikayatlarda so'z etiliwshi ko'p g'ana waqıyalar arab ha'm parsı, tu'rkiy xalıqlarının', sonday-aq, qaraqalpaq xalqının' awızeki a'debiyatındag'ı erteklerdegi syujetlerdi eske saladı.


text:
Biñlernen kişi devlet hainliginde şeklengen ve apiske alınğan yedi balanıñ anası Svetlana Davıdova içün cezanı deñiştirmek ricası ile mektüpni imzaladı. Rusiye prezidenti Vladimir Putinge yazılğan açıq mektüpni «Novaya gazeta» derc etti.
«Bizni 37 yaşında qadın, yedi balanıñ anasına belgilengen ceza raatsızlay. Svetlana Davıdova iç bir zaman memuriy ve cinaiy mesüliyetke çekilmegen edi ve adamlar içün bir de bir telüke olmağan edi. Onıñ taqiqattan gizlenmek ne imkânı, ne de niyeti yoq: onıñ çetel pasportı bile yoq. Ve eñ esası – onıñ yedi küçük balası bar, eñ küçügi eki aylıq, onıñ anasınıñ yanında olması ğayet müimdir», – aytıla beyanatta.
Yanvar 31-de aqşam Kiyev saatine köre saat 22.55 Rusiye prezidentine mektüpni 14 102 insan imzaladı, olardan – Moskva, Sankt-Peterburg, Krasnodar, Voronej, Perm, Yekaterinburg sakinleridir. Mektüpni imzalağan adamlar arasında Rusiyeden tış belli olğan insanlar da bar: «Rus sidâşçaya» cemaat areketiniñ tesisçilerinden biri Svetlana Bahmina, alıp barıcı Leonid Parfenov, «Podari jizn» hayriye fondunıñ oyuncısı ve tesisçilerinden biri Çulpan Hamatova.
Yanvar 21-de Smolensk vilâyetiniñ sakinine qarşı Ukrainağa fayda ketirmek maqsadı ile yapılğan devlet hainligi boyunca cinaiy işni açtılar. Svetlana Davıdova 2014 senesi aprel ayında Ukraina elçihanesine muracaatta bulunıp, evine yaqın olğan arbiy bölükte askerler körünmegenini bildirgen edi. Onıñ fikirince, arbiylerni Donetskke yolladılar. Şimdi o «Lefortovo» SİZOsında buluna.
Rusiyeniñ insan aqları şurası Rusiye baş prokurorı Yuriy Çaykağa Vâzmı şeeriniñ sakini Svetlana Davıdovağa qarşı açılğan Ukrainağa fayda ketirmek maqsadı ile yapılğan devlet hainligi cinaiy işini, ve onıñ apiske alınmasını teşkermege rica etti.


text:
Aqmescit rayonınñ Nikolayevka qasabasında abadanlaştırılğan plâjlarnıñ sayısını arttıracaqlar. Bu qararnı kurort mevsimine azırlanuvğa bağışlanğan muşaverede aldılar, bildire Rusiye nezaretindeki Kurort nazirliginiñ matbuat hızmeti.
"Aqmescit rayonınıñ Nikolayevka qasabasında daa altı abadanlaştırılğan plâj olacaq. 16 plâj mayısnıñ 1-inece azır olmaq kerek", - denile nazirlikniñ beyanatında.
Müessise, Nikolayevkada yer yılışması meselesi bar olğanını qayd etti. Bunıñ sebebinden qasaba memuriyeti böyle yerlerde raatlanıyıcılarnı yuvunmaqtan saqındırğan yazılarnı qoymalı.
Daa evel Yaltanıñ rusiyeli memuriyeti başınıñ yardımcısı Maksim Dvoretskiy, fevralniñ ekinci dekadasında bütün plâj alanlarnıñ planlaştırılğan teşkerüvi başlanacağını haber etti. Qabul etilgen abadanlaştıruv qaidelerine köre, mayısnıñ 1-ine qadar bütün tamir işleri, boyalav, yalı kenarınıñ abadalaştıruvı yekünlenmeli.


text:
Başqortstan mäktäplärendä häm gimnaziälärendä çığarılış sıynıf uquçılarınıñ bäyrämnäre başlandı. Bıyıl respublikada 11 nçe sıynıfnı tämamlawçılar cämğısı 42 meñnän artığraq. Alar xäzer çığarılış imtixannarın birep beterde häm tantanalı şartlarda ölgergänlek attestatları ala başladı.
Ufadağı 65 nçe sanlı häm 84 nçe sanlı tatar gimnaziälärendä dä çığarılış bäyrämnäre ütä. 65 nçe gimnaziä öçen älege uqu yılı quanıçlı buldı. Anda ör-yaña ike bina tözelep betkän ide. Älbättä inde, bu xäl uqu sıyfatın da kütärde.
84 nçe tatar gimnaziäse direktorı Rawil İdrisov ta bıyılğı uqu yılında da biredäge uquçılarnıñ töple belem aluın bilgeli. Anda bıyıl 11 nçe sıynıfnı cämğısı 102 uquçı tik yaxşı bilgelärenä genä tämamlağan.
“Bezneñ uquçılar gel yaxşı bilgelärenä genä tämamladı. Altın häm kömeş medal' aluçılar da bar, - di Rawil äfände. - Xäzer alarnıñ qayberläre Başqort däwlät universitetına, Başqort neft'-texnik universitetına häm başqa yuğarı uqu yortlarına barırğa äzerlänä. Cäyge lager' da bik äybät eşli. Anda 95 bala yöri. Ä 20 uquçıbız Tatarstannıñ Yar Çallı şähäre yanındağı “Mizgel” lagerendä yal itep qayttı. Alar anda törle bäygelärdä qatnaşıp, bik küp büläklär alğan”.
Ufadağı 84 nçe sanlı tatar gimnaziäse direktorı Rawil İdrisov süzlärençä, cäyge qanuiqullar başlansa da, gimnaziädä aldağı uqu yılına da äzerlek bügennän ük alıp barıla. Binanıñ eçke yağı da, tışı da tözekländerelä, uqu äsbapları, yaña texnika alına.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
İñ arzan il - Törkiyä
Awrupada tovarlar häm xezmätlär iñ oçsız il açıqlandı
Awrupada könküreş tovarları häm xezmätläre belän bäyle bäyälär däräcäse indeksı iñ tübän il – Törkiyä. Biredä älege kürsätkeç – 47. İñ yuğarı indekslı il – Şveyśariyä. Kürsätkeç – 162.
Törkiyä statistika oyışması uzğan yıl xucalıqlarnıñ könküreş qullanu çığımnarına kürä satıp alu däräcäse paritetı näticälären iğ’lan itte.
Anıñ buyınça, Törkiyäneñ qullanu tovarları häm xezmätläre belän bäyle bäyälär däräcäse indeksı 47 buldı. Bu kürsätkeç Awrupa Berlegendäge 27 ildä 100 yevroğa satıp alına torğan tovar häm xezmät kärcineneñ Törkiyädä 47 yevro qıymmätendäge törek lirasına alına aluın citkerä.
Bäyläneşle xäbärlär
“İstanbul – möhim finans üzäklärennän berse buluğa layıq”
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan İstanbul finans üzäge belän dönyadağı möhim üzäklärdän berse buluğa layıq buluın äytte
"Törkiyä-Afrika säwdä küläme 25,3 milliard dollarğa citte"
Säwdä ministrı Mäxmät Muş Törkiyä belän Afrika arasındağı iq’tisadi êlemtälärneñ 2003nçe yılda "Afrika illäre belän säwdä häm iq’tisad mönäsäbätläreneñ üsterelüe strategiyalarınıñ” ğamälgä kerüennän birle tiz üseş aluın belderde
Könküreş texnikası êksportı arttı
U bıyılnıñ 9 ayında uzğan yılnıň şul uq çorı belän çağıştırğanda 28 %qa arttı


text:
İşğal etilgen Qırımda sağlıq saqlav müessiseleriniñ litsenziyaları 2015 senesi iyün 1 kününe qadar qalar. Bunı Qırım «sağlıq saqlav nazirliginiñ» matbuat hızmeti bazarertesi künü, yanvar 19-da, bildirdi.
Hızmetniñ malümatına köre, böyle bir deñişmeler «Rusiye Federatsiyası terkibine Qırım Cumhuriyetiniñ qabul etilmesi ve Rusiye Federatsiyasında yañı subyektler – Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal şeeriniñ – meydanğa ketirilmesi aqqında» Federal anayasa qanunına deñişmeler kirsetilmesi aqqında» №20-FK3 Federal anayasa qanunı ile kirsetildi.
«Vesiqağa binaen, tedaviylev esnasını bozmamaq içün Qırım Cumhuriyetiniñ sağlıq saqlav müessiselerine Rusiye qanunlarına köre ğayrıdan qayd olmaq ve litsenziya vesiqalarını azırlamaq içün vaqıt berile», – aytıla beyanatta.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/07-2
Ğaysä Yenikeyev (2.7.1864, Ufa gubernası Bäläbäy öyäze Qarğalıbaş awılı, / Rusiä İmperiäse — mart 1931, / SSRB) — säyäsätçe, mäğrifätçe, etnograf.
Näselle tatar dvorännarı ğailäsendä tua. Irınburda uqıtuçılar seminariäsen tämamlap, urıs-tatar qazna uçilişçesı, «Xösäyeniä» mädräsäsendä eşli. Tatar-başqort xalqınıñ muzıkal folklorın cıyu ekspeditsiälärgä yöri. 1907-1917 yıllarda Rusiä imperiäse Däwlät Dumasınıñ (en) 3nçe häm 4nçe çaqırılışlarında Bäläbäy öyäzennän deputat bulıp eşli.
1929 yılda Ğ. Yenikeyev tuplağan 114 xalıq cırı yazmasın BaşNarKomPros ( Başqort ASSRnıñ Mäğärif ministrlığı) satıp ala. Kollektsiä Ufanıñ mädäniät institutı arxivında saqlana.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Federatsiyasınıñ arbiy borcu olğan vatandaşlarını arbiy toplaşuvlarğa çağıruv aqqında buyruqnı imzaladı.
Emir metni uquq malümatınıñ resmiy internet saifesinde yerleştirildi.
«2014 senesi Rusiye Federatsiyasınıñ arbiy borcu olğan vatandaşlarını Rusiye Federatsiyasınıñ Silâlı quvetleri, Rusiye Federatsiyasınıñ içki işler Nazirliginiñ içki orduları, devlet imaye organları, FSB organlarında eki aylıq arbiy toplaşuvlar keçirilmesi içün çağırmaq», – aytıla iyünniñ 27-ne ait buyruqta.
Emir onıñ resmiy derc olunğan kününden başlap işke tüşürile.


text:
Aqmescit – Qırımda endi eki kün devamında qırımtatar qorantalarında tintüvler devam ete, bunen beraber prokuratura çeşit müessiselerde teşkerüvler ötkere. Qoruyıcı organlar temsilcileri ilk evelâ silâ, afyon, yasaqlanğan kitaplarnı qıdırdılar. Tintüvge oğrağanlar bu arketlerni qorquzuv tedbirleri kibi tanıylar. Aynı zamanda, Qırım «akimiyeti» olarnıñ qırımtatarlarnen iç bir probleması yoq olğanını bildireler, tintüvler ise, esaslı olğanını aytalar.
Aqmescit rayonı Bulğanaq köyünde sentâbrniñ 17-nde saba bir qaç qırımtatar qorantasınıñ sabası qoruyıcı organlarınıñ ziyaretinen başlandı. Tintüvniñ sebebi olaraq ta yarım yıl evelsi yaşlar arasındaki dava oldı. Zarar körgen şahıs o vaqıt politsiyağa ariza yazğan edi, amma, bu işni tek şimdi taqiq etip başladılar. Bunı Qırım.Aqiqatqa Bulğanaq köyü sakinleri bildirdiler.
İbrişevler qorantasında tintüv 3 saat devam etti. Zera İbrişevanıñ sözlerine köre, silâ, afyon, yasaqlanğan kitaplarnı qıdırdılar. «Qoruyıcı organlarınıñ malümatına köre, kimdir olgarğa evimizde yasaqlanğan edebiyat bar olğanını bildirgen. Men ve ağamnımahkeme qararınen tanış etip, tintüvni başladılar», – dey Zera. Mobil telefonlarnı çekip aldılar, Zera ve Alimniñ ana-babası şu vaqıt evde yoq ediler.
Qoruyıcı organlar bütün evni tintken soñ, azbar, aran, teplitsalarnı baqıp çıqtılar. Taqiq işleri neticesinde 3 islam kitabını tahliye ettiler. «Olarnı bizge mektepte bergen ediler, olar çardaqta tura ediler, amma, olar Rusiyede yasaq olğanlarını söylediler», – dedi Zera. Bundan da ğayrı, kitaplar arasında eki grivna tapıp, Qırımda ukrain valütası yasaq olğanı ve onı saqlı tutmaq mümkün degil, dediler.
Alim İbrişevge, ekstremistik kitaplarnıñ tesirinde, o qanunnı boza bilecegini söylediler. Neticede, onı, yarım yıl evelsi yüz bergen davanıñ şaatı olaraq rayon bölügine alıp kettiler. Anda Alimni aqşamğa qadar tuttılar. Aqşamğa yaqın Alimni azat ettiler.
Onıñnen birlikte rayon bölüginde Bulğanaqtan daa bir qaç tanışı bar edi, olarnıñ da evlerinde tintüvler ötkerildi.
«Vaziyet kerginleşe ve qırımtatarlarnı qorquzmağa isteyler, – dey Alimniñ babası Fahri İbrişev. – Er kün bir de bir yerde maski-şou yapqanlarını eşitesiñ: de bir rayonda, de diger rayonda. Olar, bunı halqımız referendumğa ketmegeninen bağlaylarmı? Qırımtatar tili devlet sayıla eken. Olar bizni tanımaylar, tilni tansılarmı?»
Qoruyıcı organlarınıñ nişanları: mektep, cami ve ATR kanalı
Çarşenbe künü, sentâbrniñ 17-nde Aqmescit civarındaki «Fontanı» qasabasında yerleşken camide teşkerüv ötkerildi. Yerli meclis reisi Şevket Bekirov Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, prokuratura hadimleri namazlar nası keçirile ve ekstremizm ile oğraşalarmı ya yoq, ögrenmege keldi. «Biz teşkerüvni keçirgenlernen laqırdı ettik, iç bir agressiv areketler yapılmağanını añlattıq», – dedi Bekirov.
Taqiq işleri neticesinde, Rusiyede yasaqlanğan 3 kitapnı tahliye ettiler. Daa beş kitapnı teşkermek içün alıp kettiler. Prokuratura teşkerüvleri namaz qılınğan vaqıtta da devam etti. Camige kelgen musulmanlarnı başta içerige yibrmey ediler, amma bir qaç daqiqadan soñ, izin berdiler.
Qarasuvbazar rayonınıñ Zuya qasabasında yerleşken milliy mektepte de tintüv ötkerildi. Yerli sakinlerden biri Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, taqiq tedbirlerini FHH (FSB)-niñ üç hadimi ötkerdiler. Olar, kitaphane, ocalarnıñ sınıflarını tinttiler. «Milliy mektepte, islam boyunca kiyingen eki oca bar, ilk evelâ olarğa diqqat ayırıldı», – dep ayttı subetdeşimiz.
Neticede, «Golos Krıma» gazetasınıñ 2009 senesine ait nushası ve 2011 senesi çıqqan «Vozrojdeniye» gazetasını alıp kettiler.
Kayd etmek kerek ki, sentâbr 17 künü Qırım.Aqiqatnıñ malümatına köre, prokuratura hadimleri ATR telekanalına keldiler. Amma, ziyaretniñ neticeleri belli degil.
Meclis bir kün içinde binanı boşatmaq kerek
Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov yarımadada kütleviy tintüvlerni izaat eterek, akimiyetniñ ve «qırımtatarlar yada diger millet vekillerinen arasında iç bir problema yoq. Milliy mensüplik boyunca bir kimseni ayırmaymız, – dedi Aksönv İTAR-TASS hadimlerine. – Er kesnen konstruktiv munasebettemiz».
Aynı zamanda, Meclisniñ binasında sentâbr 16 künü ötkerilgen tintüvni izaatlap, «bu mahsus hızmetleriniñ işi, olar ise instruktsiyağa köre çalışalar», dedi. «Meclis binasında yasaqlanğan kitaplar ve nesneler olğanı aqqında haber bar edi», – dedi Aksönov.
Cuma aqşamı künü, sentâbrniñ 18-nde Meclis çoq yıllar devamında bulunğan Aqmescitteki Şmidt, 2 menzili boyunca binanı terk ete bile. Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «Qırım» Fondu»na ait şu binanı «qullanmaq, satmaq, bir de bir añlaşmalar tizmek yasaq etile». Bu yasaq Jidkov soqağındaki Meclisniñ ofisi ve daa 6 binağa ükümsüre. Aksi alda, binada qalğan mülkni apis etip, içine iç bir kimseni yibermeycekler. Bu qaranı yerine ketirmek içün bir kün berildi. Hayriye fondunıñ esapları endi apis etildi.
Qırım.Aqiqatqa Riza Şevkiyev izaat berip, Meclis binanı göñülli olaraq terk etecekmi ya yoq, daa qarar almadılar. «Adliyeciler şu qarar üstünde çalışalar, mesleatlaşacaqlar, tüşünecekler. Onı boşatmaq imkânsızdır. Boşatmasaq, binamıznı çekip alırlar, işğal etip, tutacaqlar», – dedi Şevkiyev.
Meclis ve «Qırım» Fondu» etrafında olğan vaqialarnı o, keçenlerde ötkerilgen saylavlarnen, saylaycılarnıñ suvuq yanaşuvınen bağladı. «Şimdi qırımtatar halqnı bir zulum sıfatında kösterirler, Qırımnıñ başqa ealisine zarar ketire bilecegini kösterecekler, ve faal şekilde sıqıştıracaqlar. Böyle etip olardan vazgeçken saylaycılarnıñ alğışını qazanmağa isteyler», – dey Şevkiyev.
«Reyderlerniñ ücümi»
Qırımtatar halqı lideri Mustafa cemilev «Qırım» Fondu»nıñ mülküni apis etkenlerini izaatlap, buña «cinayetçilerniñ ücümi» dedi.
«Olar (mahkeme pristavları. – Müel. qaydları) saçma şeyler yapalar, nasıldır qarar, bizim haberimiz olğan nasıldır mahkeme deyler. Ve qarar çıqarılğanı aqqında iç bir şey bilmegen Fond. Şimdi nasıl bir mahkeme olğanını ögreneler, mahkemeci çoqtan raatlıqta olğanını bilgenler. Açıqtan-açıq yapılğan reyderler ücümi», –dep ayttı Cemilev QHA agentligine.
Qayd etkeni kibi, qırımtatar halqı pek qorqtı, onıñ içün adamlar vaziyetke tesir etip olamaylar. «Halq nasıldır riayet etkenini ister edik, onıñ içün Mecliske yaqınlaşmağa bile qorqalar. Çünki olar (qoruyıcı organlarnınıñ hadimleri. – Müel. qayd.) er kesni çıqaralar, soñ şu insanlarnıñ evlerinde tintüvler ötkerile», – qayd etti Cemilev.
Halq vekili buña sakin davranğanını ayta, çünki «episi bir er şeyni qaytaracaqlar».
Qayd etmek kerek, Mecli etrafında yüz bergen vaqialarğa nisbeten munasebetni şimdilik AQŞ-nıñ Ukrainadaki elçisi Ceffri Payyett bildirdi. Aytqanına köre, o u vaqialarnı taqip ete.


text:
Cuma künü, oktâbr 24-te, Qırımda oktâbr 22-de yaqalanğan qırımtatar faali Tair Smedlâyev içün cezanı belgileycek mahkeme toplaşuvı keçirilecek.
Bu aqqında Qurultay Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi, yaqalanğannıñ ağası Zair Smedlâyev Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
«Onı 318-inci madde boyunca cezalaycaq olalar – akimiyet vekiline qarşı areketler. O, Aqmescitte İVS binasında buluna. Şimdi taqiqat tedbirleri keçirile, adliyecilernen çalışamız», – dep ayttı Zair Smedlâyev.
O, qardaşınıñ alını daa bilmey. Tünevin o yaramağan edi. Zair Smedlâyev qardaşınıñ onıñ adliyecisi ile körüşüvinden soñ onıñ alını ögrenmege niyetlene.
Smedlâyevniñ aytqanına köre, bu vaziyette yarımadada ne olacağını tahmin etmek zordır.
Onıñ qayd etkenine köre, bu meselede yalıñız «Allah yardımına ve halqara cemaatına» ümüt etmek mümkün.
Qırım.Aqiqat bergen malümatına köre,Oktâbr 22-de Eski Qırımda politsiya hadimleri tarafından yaqalanğan qırımtatar faali Tair Smedlâyev Aqmescitteki Franko bulvarında yerleşken vaqtınca tutuv izolâtorına ketirildi.
Hatırlatamız, işğal etilgen Qırımda Qurman qasabasında eki qırımtatarını yaqalap, apiske aldılar. Olarnı mayıs 3-te Ermeni Bazarda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılağan vaqıtta uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimlerine ketirilgen zararda şekleyler.


text:
Deñiz arbiy quvetlerniñ yüz yıllığı munasebetinen Ukraina Milliy Bankı hatıra monetasını çıqardı. Bunıñ aqqında UMB matbuat hızmeti haber ete.
Kapikniñ ög tarafında, muessiseniñ bildirgenine köre, Ukrainanıñ kiçik devlet tuğrası, Ukraina Deñiz arbiy quvetlerniñ XX asırnıñ başında qullanğan bayrağı ve dalğalar üstünde arbyi geminiñ çevre sızıqları yerleştirilgen. Ög tarafında vertikal tarzda «Ukraina» yazısı, darp etilgen yılı ve nominal – 10 grivna yazılğan.
Atr tarafında dalğa şekilleri üzerinde «100» yazısı yerleştirilgen. Bunen beraber sıfırlar içinde: yeller güli; 1918 ve 1920 yıllar yazısı ile lengerli «trizub» çızılğan. Resimniñ töpesinde ve aşasında UMB «Ukraina Deñiz arbiy quvetlerniñ yüz yıllığı» yazısını yerleştirgen.
Ukraina DAQ 1918 senesinıñ başında Merkeziy Rada tarafından tesis etilgen edi. O zaman bir sıra arbiy-deñiz qanunları, şu cümleden «Flot aqqında muvaqqat qanun» qabul etilgen edi. Soñra, 1918 senesi aprelniñ 29-nda, Qara deñiz flotunıñ komandanı Sablin, ukain bahriyelilernin isteklerini köz ögüne alıp, Aqyarda ve Qırımda yerleşken bütün gemilerni UNR flotı olaraq ilân etti ve ukrain bayrağını kötermege buyurğan edi.


text:
Tsürix
Tsürix (aлMaH. Zürich [ˈtsyːrɪç]; Züri [tsy:ri]) - Şveytsariä tönyaq-könçığışında urnaşqan alman telle Tsürix kantonınıñ başqalası.
Xalıq - 391.3 meñ keşe (2012). Tsürix küle buyında urnaşa.
Şveytsariäneñ iñ zur aqça üzäge. İminiät şirkätläreneñ, banklarnıñ, Şveytsariäneñ ticärätxanäse häm ilneñ üzäk bankı urnaşu urını. Zur fänni üzäk, universitet häm yuğarı texnik mäktäp.
2012 yılda dönyanıñ iñ qıybat şähäre bulıp tanılğan.
Tarixi üzäktä gotik çirkäwlär - Grossmünster, İzge Petr çirkäwe urnaşa.
Äwwäl zamanda Tsürix urınında kelt-german awılı bulğan, 1 ğasırda b.e.q. Turikum dip yörtelgän.
Şähär bularaq 929 yılda telgä alına. 13-17 ğasırda imper şähäre, 14 ğasırda Şveytsariä berlegenä kergän. 16 ğasırda Tsvingli citäkçesendä Reformatsiä üzäge. 19 ğsırda däwlät aqça üzägenä äwerelä.


text:
İran, qara qutularnı Kyivge bermege şimdilik planlaştırmay. IRNA İran devlet haber agentliginiñ bildirgenine köre, bu aqta İran vatandaş aviatsiyası teşkilâtınıñ qaza tahqiqatları bölüginiñ yolbaşçısı Hasan Rezayfer yanvarniñ 19-nda bildirdi.
«Ukraina «Boeinginiñ» uçaq özüyazarı İrannıñ elinde qala, olarnı yollamağa niyetimiz yoq», – dep bildire Rezayferniñ aytqanlarını kütleviy haber vastaları.
Reuters agentligi, İran mütehassısları qara qutularnıñ malümatını özleri çezmege tırışa, dep bildire.
«Biz (qara qutularnı – QA) Ukrainağa ya da Frenkistanğa yollamaq variantlarını baqamız, faqat şimdilik olarnı diger memleketke yollamaq qararı qabul etilmedi», – dep bildire memurnıñ aytqanlarını agentlik.
İran akimiyeti, yanvarniñ 8-nde Tehran yaqınlarında tüşürilgen «Ukraina halqara ava yolları» uçağınıñ qara qutularını Ukrainağa bermege azırlana, dep bildirgen edi.
Yanvarniñ 19-nda «Borıspil» halqara ava limanında İranda tüşken Ukraina halqara ava yolları uçağınıñ qazası neticesinde elâk olğanlarnen vedalaşuv merasimi olıp keçti. Qaza neticesinde elâk olğan 11 ukrainalınıñ cesedleri Ukrainağa saba alıp ketirildi.
Ukraina Tış işler nazirligi, İranda Ukraina uçağınıñ tüşürilüvi neticesinde elâk olğan ukrainalılar cesetleriniñ identifikatsiyası yekünlendi, dep bildirgen edi.
«Ukraina halqara ava yolları» ava şirketiniñ PS752 seferli Boeing 737-800NG uçağı yanvarniñ 8-nde saba Tehrandan Kyivge yol alıp, İran paytahtınıñ halqara ava limanından çıqıp tüşti. 176 insan elâk oldı, 167-si yolcu ve 9 ekipaj azası edi. Elâk olğanlar arasında – 11 Ukraina vatandaşı (ekipaj azaları ve 2 yolcu).


text:
«Qırım Devlet Şurası»nıñ nevbetten tış toplaşuvında iyül 30 künü deputatlar «birinci spiker muavini» vazifesinden Grigoriy İoffeni çıqardılar. Onıñ yerine «spiker muavini» olğan Konstantin Baharev keldi.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, bu qararğa 77 deputattan 73 qol tuttı (umumen ise Devlet şurada 100 deputat bar).
Qırım «parlamenti»niñ spikeri Vladimir Konstantinov aytqanı kibi, İoffe vazifeden boşatılması aqqında ariza yazğan eken.
Böyleliknen, Qırım «parlamentinde» «spiker» muavinleriniñ sayısı 3-ten 2-ge tüşti.
Qırımnıñ daa bir «spiker muavini» «Qurultay Ruh» firqa deputatı, qırımtatar milliy Meclis azası Remzi İlyasov ola.