text:
Ukraina Rusiyeden Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı azat etmege talap ete. Bu aqqında Ukraina Tış işler nazirliginiñ (MİD) beyanatında aytıla.
«Rusiyeniñ işğalci akimiyetinden Ahtem Çiygoznıñ azat etilmesi, qırımtatarlarğa yapılğan basqı toqtatılması ve Qırım Muhtar Cumhuriyetinde insan aqlarınıñ bozulmaması içün tedbirler keçirilmesini talap etemiz», – dep qayd ete MİD.
Nazirlikni Ahtem Çiygoznıñ yaqalanması, em de ATR qırımtatar telekanalınıñ tintüvi açuvlandırdı. MİD halqara toplulıqnı «qırımtatar halqınıñ taqip etilmesi ve olarğa qarşı yapılğan terror areketleriniñ takbih etilmesine» çağırdı.
«Bu rezaletli vaqia işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetinde Rusiye Federatsiyasınıñ cinayetçi siyasetiniñ devamı ola, olar işğalge qarşılıq köstergen qırımtatar faallerini ve Ukraina ile bağlı olğan er şeyni qorquzacaq olalar», – aytıla beyanatta.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Çiygoznı 2015 senesi fevral 19-na qadar apiste qaldırdı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Çiygoznıñ yaqalanmasını izaatlap, Qırımda qırımtatar milliy areketiniñ faallerine yapılğan basqınıñ yañı basamağı başlanğanını ayttı.


c: text/html

text:
Cumaaqşamı künü, noyabr 7-sinde Kreml nezaretindeki Sudaq mahkemesinde Sudaq regional Meclisiniñ reisi İlver Ametovnıñ davası boyunca oturış keçirilecek. Sentâbr 27-sinde onıñ evi tintilgen edi.
Bunı noyabr 5-inde advokat Lenura Yengulatova Qırım.Aqiqatqa haber etti.
"Cumaaqşamı künü mahkeme olacaq. Nede qabaatlağanlarını alâ daa bilmeymiz. Mahkemede dava malümatınen tanışacaqmız. Amma, bizimce, eski, antikvar silânıñ toplamınıñ litsenziya bozuvları bar", - dedi Yengulatova.
Qırım.Aqiqatnıñ elinde olğan mahkeme celpnamesinde, İlver Ametovnı Rusiye memuriy kodeksiniñ 15.5 maddesine köre qabaatlaylar, dep yazılğan.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rusiye quvetçileri, İlver Ametovnıñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası şeadetnamesini «ekspertizağa» alğanlar.
Sentâbrniñ 27-nde Sudaqta Rusiye quvetçileri İlver Ametovnıñ evini tintti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bir qaç on silâlı Rusiye quvetçisi İlver Ametovnıñ evini blok etti, dep bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası İlver Ametovğa ait binalarda keçirilgen «qanunsız tintüvler» sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Rusiye quvetçileri İlver Ametovnıñ evini endi tintken edi. Birinci tintüv 2015 senesi dekabr ayında, o, hastahanede olğanda, keçirilgen edi. Sebebi belli degil. 2017 senesi mayısında quvetçiler tekrar kelip, oğlunı tuttı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Birleşken Milletler Teşkilâtındaki AQŞ elçisi Samantha Power, saylanılğan AQŞ prezidenti Donald Trumpnıñ idaresine muracaat etip, BM içün ayırılacaq sermiyalarnı eksiltmemege çağırdı. O tenbiyeledi ki, eksiltüv – Qıtay ve Rusiyeniñ kârı içün AQŞ menfaatlarına zarar bermek mümkün. Bunı Radio Svoboda haber ete.
Bu halqara teşkilâtında Amerikanıñ elçisi vazifesini yekünler eken, yanvar 13 künü yekün çekici matbuat konferentsiyasını keçirip, Power dedi ki: «Bizler, ayrıca, BM Teşkilâtında yetekçi olğanımız içün – dünyada da yetekçimiz».
AQŞ Kongressinde bulunğan İsrail tarafdarları, AQŞ tarafından BM içün para ayırılmasını toqtatmaq içün qanun leyhasını teklif ettiler. Böylece olar, BM Telükesizlik Şurasında, İsrailni, o Urdun özeniniñ ğarbiy sailinde ve Şarqiy Qudusta qanunsız qurucılıqnı devam etkeni içün tenqit etken rezolütsiya qabul etilgenine cevaplandılar.
AQŞ Birleşken Milletlerge eñ çoq para ayırğan devlettir. İş bücetiniñ 22% toldura ve barışıq missiyalarınıñ çalışması içün bücetniñ dörtte birini ödey.


text:
Qūrmettı oqyrmandar! Sızder üşın QR Ūlttyq akademialyq kıtaphanasynyñ elektrondy qyzmetterımen paidalanu mümkındıgı ūsynylady:
• Kıtaphanağa qaşyqtyqtan jazylu,
• kıtaphananyñ Elektrondy katalogy boiynşa onlain-ızdeu,
• ädebietke elektrondy tapsyrys beru (oqu zaldaryna kıtaptardy aldyn-ala brondau),
• qūjattardy elektrondy jetkızu,
• kıtapty ūzartu,
• elektrondy katalogtan tabylğan ädebiet tızımın alu,
• «Kıtaphanaşyğa sūraq»
Virtuäldy anyqtamasy QR ŪAK qyzmetterımen paidalanu üşın kıtaphanada tırkelıp, tūraqty oqyrman biletınıñ nömırın alu kerek. Mūny portalda ğana emes, sondai-aq Ūlttyq akademialyq kıtaphanağa özıñız kelıp te jasauğa bolady. Nömır jäne parolyñyz bar bolsa, sız jüiege kıre alasyz ärı katalog arqyly elektrondy qyzmetterdı alyp, elektrondy katalogta jūmys ıstei alasyz. Elektrondy katalog boiynşa tapsyrys beru mümkındıgınsız ızdeuge bolady jäne sonymen qatar Virtuäldy anyqtama qyzmetterın sız portalda tırkelmei-aq jäne avtorlastyrusyz jüzege asyra alasyz.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy İsrail prezidenti İtshak Gertsog ile körüşüv vaqtında Qırım ile bağlı yañartılğan qararlar Birleşken Milletler Teşkilâtına yılnıñ soñunace taqdim etecegini bildirdi. Bunı Prezident ofisiniñ matbuat hızmeti haber etti.
Zelenskıy, Ukrainanıñ topraq bütünligini desteklegeni içün İsrailge teşekkür etti ve İsrailniñ Qırımdaki insan aqları vaziyeti ile bağlı BMT qararlarına qoltutacağına ümüt etkenini bildirdi.
«Böyle fikir ileride de olacağını bekleymiz. Hususan, BMT çerçivesinde. Anda bu yılnıñ soñunace Ukraina Baş Assambleyanıñ baqıluvına işğal etilgen Qırımdaki insan aqları vaziyetine ve yarımadanıñ arbiyleştirilüvine dair yañartılğan qararlarnı taqdim etecek», – dep yazıla bildirmede.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy New Yorktaki BM Baş Assambleyasınıñ 76-ncı sessiyasında çıqışta bulunıp, işğal etilgen Qırımdaki vaziyet aqqında tarif etti.
BM Baş Assambleyası Donbas ve Qırım meseleleri çezilecek meydançıqlardan biri ola, dep tüşüne Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Volodımır Zelenskıynıñ BM Baş Assambleyasınıñ sessiyasında iştirak etmek içün ABDge kerçekleştirecek ziyareti vaqtında «bütün muzakerelerde Qırım qırmızı yip» olacaq, dep bildirgen edi.


text:
Xalıqara arbitraj mäxkämäse
Xalıqara arbitraj mäxkämäse yäki Arbitraj mäxkämäseneñ daimi pulatı (inglizçä Permanent Court of Arbitration, PCA) — 1899 yılda Haaga şähärendä oyışqan xalıqara arbitraj mäxkämäse.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1899 yılda Nikolay II niäte buyınça çaqırılğan Haaga tınıçlıq konferentsiäseneñ qararı nigezendä oyışqan mäxkämä. Xalıqara bäxäslärne çişü öçen iñ berençe oyışma bula.
1913 yılda Endrü Karnegi aqçasına tözelgän Haaga Tınıçlıq Sarayında urnaşqan.
Taswir[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Xalıqara arbitraj mäxkämäsenä 100 il kerä.
Mäxkämä däwlätara bäxäslärgä qağılışlı däğwalar häm xosusıy oyışmalar xalıqara däğwaların tikşerep qarıy.
Yış qına utırışları, xättä qabul itkän qararları yabıq rejimda uza.
Härber il mäxkämägä 4 abruylı belgeçne bilgeli.
Xezmät itü waqıtı - 6 yıl.
Xalıqara arbitraj mäxkämäse BMO Xalıqara Mäxkämäse belän ber binada urnaşqan.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresiniñ yolbaşçısı Emirali Ablayev Herson vilâyetiniñ sakinlerine Qırım musulmanları ve iş adamlarından 100 tonna «gumanitar yardım» yollamağa niyetlene. O, Hersonnı «Rusiye» şeeri dep adlandırdı.
«2014 senesine qadar andaki musulmanlar bizge ait edi. 2014 senesi bağlarımız resmiy şekilde üzüldi, bir-birimizge barmay edik, amma yahşı bağda edik. Bugün, Herson Rusiyege keçken soñ, yerli musulmanlarğa qasevetlenmesinler dep ayttıq – er şeyde yardım etermiz: diniy meselelerde, kitaplarnen temin etüvde, oquv esnasında. Yarın ne olacağını – tek Allah bile. Bugün elimizden kelgenini yapamız», – dedi Ablayev Rusiyege qoltutqan «Millet» telekanalınıñ yayınında.
Hatırlatamız, Rusiye kontrolindeki Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresiniñ yolbaşçısınıñ muavini Raim Gafarov akimiyet tarafından keçirilgen qırımtatarlarnıñ «vekiller toplaşuvında» çıqışta bulunıp, Rusiye prezidenti Vladimir Putinge ve Ukrainadaki cenkke qoltuttı.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net . Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Yolcu uçağı qaza sebebinden Aqmescit ava limanında qonmağa azırlana, dep bildirdi ava areketi idaresiniñ organlarındaki menba «İnterfaks» agentligine.
«Komandir şassi toplanmağanını bildirdi. Qonmağa azırlanalar», – dep aytıla haberde.
TASS malümatına köre, laf Airbus A320 uçağı aqqında kete. Uçaqta 135 insandan ziyade buluna.
Yanğın-qurtaruv bölükleri ava limanına yol aldı.
Ava limanınıñ saytında bunı tasdıqlaycaq resmiy malümat daa yoq.
2018 senesi aprelniñ 16-nda Aqmescitte Rusiye akimiyeti ava limanınıñ yañı terminalını açtı. Onı 22 ay içinde aman-aman 32 mlrd ruble (13 mlrd ğrıvnâ – QA) sarf etip qurğanlar.
Ukraina Qırım üzerindeki ava boşluğından mesüliyetli olğan devlet olaraq Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ onıñ uçaq areketlerini ve ava limanlarını qapattı. Anda ve andan kerçekleştirilgen uçaq seferleri Ukraina ve halqara qaidelerini boza. Daa soñra Qara deñiz üzerindeki bazı yollar vatandaş aviatsiyası içün kene açılğan edi. Rusiye ava şirketleri yasaqqa baqmadan, halqara uquqnı bozıp, ilhaq etilgen Qırımğa uçmağa devam ete.


text:
Aqyarda iyünniñ 24-nde saba daa bir COVID-19 hastası qayd etildi. Hasta daa evel hastalanğan kişinen alâqada olğan edi, dep bildire Aqyarnıñ Rusiye ükümeti.
Akimiyetniñ malümatına köre, yuqunç hastahanesinde 105 kişi közetile, №9 şeer hastahanesinde 64 insan buluna. 952 insan yaşağan yerinde közetile.
İyünniñ 23-nde keçiş noqtalarında ve tren vokzalında 516 insannıñ testi yapıldı. «İzumrud» pansionatı observator rejiminde çalışa.
Yılnıñ başından Aqyarda 215 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 170 kişi yahşı oldı, üç kişi vefat etti.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, keçken künü 8 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Umumen 631 koronavirus hastası qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Äzirbayjan men Türkiya qarulı küşteri birlesken äskeri oqu-jattığuların ötkizdi. Karsta ötip jatqan «2021-qıs jattığuına» Äzirbayjannıñ Qarabaq soğısına qatısqan 9-şı armiyasınıñ qarulı küşteri qatısqan.
Eki el armiyası jattığu barısında birqatar äue jäne qwrlıqtağı äskeri operaciyalardı qatar orındağan. Türkiya Wlttıq qorğanıs ministrliginiñ resmi mälimdemesinde, jattığudıñ maqasatı eki el qarulı küşteriniñ qıs şartındağı äskeri operaciyalardı orındaudağı şeberlikterin şıñdau.
Jattığuğa qatısıp jatqan Äzirbayjan qarulı küşteri tank polkınıñ kapitanı Farız Velievtıñ türik aqparat qwraldarına bergen pikirinde, Türkiya qarulı küşterimen ortaq jattığuğa qatısu Äzirbayjan armiyasına jaña täjiribeler qabıldaudıñ ülken orayı ekenin aytqan.
Türik pen äzirbayjan qarulı küşterinen 1300-ge juıq sarbaz qatısqan jattığuda 190 äskeri tehnika qoldanılıp, 218 türli qaru türi sınalğan.


text:
Qomşu Rusiyeniñ Deñiz arbiy flotınıñ Künü munasebetinen Aqyarnıñ Nahimov meydanında qarada yürgen arbiy tehnikanıñ sergisi keçirildi. Böylece, endi adet olğanı kibi, şeerniñ sakinlerine ve musafirlerine Rus ordusında hızmet etüv teşviq etile.
Mında arbiyler Rusiye ordusınıñ hızmetinde bulunğan BTR, Bastion ve bağqa maşnaları aqqında tarif etti. İstegenler maşna ögünde resimge çıqa bile ya da içine kirmek mümkün.
2016 senesi Rusiye DAF Künü munasebetinen mında endi bu kibi aktsiya keçirilgen edi. Rusiye arbiyleri dirsion areketleri aqqında ve Suriyedeki cenkniñ tecribesi aqqında tarif etken edi.
Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda Deñiz arbiy flotınıñ Künü iyül ayınıñ soñki bazar kününde qayd etile. Ukrainada DAF Künü iyülniñ ilk bazar kününde qayd etile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
QMC prokuraturası, ilhaq etilgen Qırımda qırımtatar faaliyetçisi Nariman Memedeminovnıñ taqip etilmesine dair işi boyunca deliller bazasını toplay. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde muessisedeki cinaiy işniñ alıp barılması boyunca nezaret idaresiniñ rehberi İgor Ponoçovnıy bildirdi.
O, Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası Memedeminovnıñ qanunsız tintilip yaqalanğanı aqqında malümat alğan soñ cinaiy işniñ alıp barılması başlandı, dep bildirdi.
«Şimdi biz eñ tolu şekilde malümat toplaymız, Memedeminovnıñ tahqiqat izolâtorında bulunuvı aqqında öz kanallarından malümat alğan cemiyet teşkilâtlarınen emekdaşlıq yapamız. Bu cinaiy işniñ alıp barılması yaqında başlandı, şimdi deliller bazası toplana», – dedi o.
Muessisedeki cinaiy işniñ alıp barılması boyunca nezaret idaresiniñ rehberi İgor Ponoçovnıy ile intervyüniñ tolu şeklini Qırım.Aqiqat saytında oquñız
Mart 22-de Rusiye telükesizlik ve uquqqoruyıcı organlarnıñ hadimleri Bağçasaray rayonında Memedeminovnıñ evini tinttiler. Bundan soñ faaliyetçini Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine sorğulamaq içün alıp kettiler. Mart 23-te mahkeme Memedeminovnı mayıs 16-ğa qadar tevqif etti .
Mart 23-te QMC prokuraturası Ukraina Cinaiy kodeksindeki 146-ncı maddeniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddeniñ 2-nci qısmı (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) tarafından közde tutulğan cinaiy qanun buzuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina TİNi vatandaş faaliyetçisiniñ yaqalanuvını taqbih ete ve ilhaq etilgen Qırımdaki Rusiye ukümetinden Nariman Memedeminovnıñ azat etilemsini talap ete.


text:
2014 senesi yarımadanıñ sakinleri Rusiye pasportı almaq içün bir qaç künlük uzun nevbetlerde turıp bekley ediler. 2014-2015 seneleri qasevet ve tüşüncenen Qırım işğal etilgeni sebebinden onı terk etken ukrain banklarından esaplarındaki paralarnı qaytrarmaq maqsadınen olarnıñ ögünde kene de uzun nevbetlerde turıp bekley ediler. Ondan soñ yapılğan transportnıñ ğayrıdan resmilştirüv belâsına vakhanaliya demekten başqa söz tapılmay. Aydavcılarnıñ ne qadar vaqıt ve siñir coyğanını tek özleri biledir. Lâkin bularnıñ epsi yalıñız gönceçikler edi.
Soñki eki yıl devamında Qırım sakinleri mülkiyetini ğayrıdan resmiyleştirmeknen oğraşalar. Bu ise, Qırım sakinleri içün Tañrınıñ bergen bir belâsı kibi. Mında çoq kün ve saat sürgen nevbetlerde beklemekten ğayrı, bayağı para da tölemege mecbur qalalar. Mülkiyet saipleri, dersiñ ki, Rusiye olar içün pek az bir zaman ve para masrafınen al etecek hızmeti içün, candan ayırılmaz paralarını tölemege mecbur qalacaqlarını asla beklemey ediler. Albuki uzaq 2014 senesi «referendum» keçirgen ilhamcılar böyle olacaq dep söz bergen ediler de!
Pek müşkül uzun nevbetler bar. Qabulhanege kiriş fursatı qazanmaq içün insanlar gece kelip nevbetke turalar
Şeerlerde açılğan çoq funksiyalı merkezlerden bir fayda yoq. Olardan hızmet almaq imkânsız dep sayıla. Anda pek müşkül uzun nevbetler bar. Qabulhanege kiriş fursatı qazanmaq içün insanlar gece kelip nevbetke turalar. Adiy Qırım sakinlerine akimiyet işte, böyle «yengillik» yarattı.
Kadastrğa işke alınğanlar ne iş yapqanlarını özleri de añlamay. Bu sebepten pek sıq davalar çıqa. İnsanlar buña delihane demekten ğayrı söz tapamaylâr. Mülkiyet vesiqalarını resmişyleştirüv yolunda ceennemniñ ateşinden bir qaç sefer keçken Qırım sakinleri, artıq nenen qıyaslaycağını bileler ve Rusiyede mülkiyet vesiqalarını resmiyleştirmek olar içün eñ ağır mesele olğanını bileler. Amma akimiyet istegen taqdirde bunı qolaylaştırması mumkün edi. Ancaq, demek ki, Rusiyeniñ Qırım sakinleriniñ ayatını qolaylâştırma istegi ep azlaşmaqta. Yarımada sakinleri de ketken sayın bunı özleri de is etip başlaylâr.
Bücet saalarında çalışqanlarğa yapılğan teşviq tölevleri bir yerlerge coyula, fiyatlar kâinatqa doğru yüksele, cezalar ep çoqlaşa, göñüldeki qasevet ket-kete arta
Bücet saasında çalışqanlarğa berilgen teşviq tölevler bir yerlerge coyula, fiyatlar kâinatqa doğru yüksele, cezalar ep çoqlaşa, göñüldeki qasevet ket-kete arta...
Ne içün Rusiye ve rusiyeliler Qırım sakinlerine suvuq davranıp başlay? Ne içün Qırım Putin içün taşıması qıyınlaşqan amma taşlap ketmege de yazıq olğan sapsız cemidanğa çevirile yata? Çünki yalıñız bir Qırımnı almaqnen Rusiye bütün dünyanı coydı!
Ahır-soñu, «referendumden» uzaqlaşqan sayın, vade etilgen efsane ve beklevler daa da tez suvğa batıp başlay. Eger 2014 senesi krımnaşıstler hayalları ömürge keçkeni aqqında zafernen qıçırıp aytqan olsalar, bugün de-bugün Qırım sakinleriniñ ağzından turmuş ayatta hayalları suvğa batqanı şikayet etip mırıldanğanlarını eşitesiñ.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (havfsızlıq maqsadınen muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy oktâbrniñ 16-nda Türkiyege iş ziyaretinen baracaq, dep bildirdi Prezident ofisi.
Berilgen malümatqa köre, Ukraina prezidenti Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan ile İstanbulda körüşmege planlaştıra.
«Ukraina ve Türkiye arasında bir sıra meseleniñ muzakere etilüvi, eki taraflı vesiqalarnıñ imzalanması planlaştırıla», – dep bildirdi Prezident ofisi.
Azatlıq Radiosı bildirgenine köre, oktâbrniñ başında «Ukrspetseksport» şirketiniñ baş müdiri Vadim Nozdrâ LB.ua içün bergen intervyüsında Ukraina 6-dan 12-ge qadar Bayraktar TB2 türk insansız ava aletini satın almağa planlaştıra, dep bildirgen edi.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Yuqarı Radağa «Ukraina prezidentini vazifeden çıqaruv (impiçment) aqqında» qanun leyhasını kirsetti. Bu aqta Azatlıq Radiosı bildire.
Qanun leyhasınıñ nomerası 1012, bugün qayd etildi.
Vesiqa metni parlamentniñ saytında şimdilik yoq, amma prezident onı acele baqılacaq dep qayd etti.
Daa evel prezident Volodımır Zelenskıynıñ Yuqarı Rada vekili Ruslan Stefançuk prezidentniñ impiçmenti aqqında qanun leyhası yañı çağırılış Yuqarı Rada baqacaq ilk qanun leyhalarından biri olacaq.
Avgustnıñ 29-nda saba doquzıncı çağırılış halq deputatları Yuqarı Radanıñ tantanalı toplaşuvında ant etti.
İlk iş kününde halq deputatları yañı parlamentniñ reberligini saylamağa, Nazirler Şurasını şekillendirmege, Ukraina telükesizlik hızmetiniñ reisi ve baş prokurornı deñiştirmege planlaştıra. Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ nevbetten tış muracaatı yapılmalı.


text:
Kremlge boysunğan Qırım ükümetiniñ Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlar meseleleri boyunca Devlet komitetiniñ yolbaşçısı Zaur Smirnov qayd ete ki, yarımadada «saylayıcı qırımtatarlarnıñ çoqusı» yaqında keçirilecek Devlet Dumasına saylavlarda iştirak etecek. Bu aqta TASS agentligi bildire.
«Bugünki künde qırımtatarlarnıñ 60 fayızından ziyade Devlet Dumasına saylavlarda iştirak etecek. Bu pek yüksek fayız, bu, olarnıñ federal em de regional akimiyet organları tarafından destek körgenini ve duyğanını köstere», – dep aytıla Smirnovnıñ beyanatında.
Onıñ sözlerine köre, Qırımda «içtimaiy leyhalar, hususan bundan evel sürgün etilgen vatandaşlarnı evlernen teminlev boyunca leyhalar, tez şekilde ömürge keçirile», bu cümleden, qırımtatar tili inkişafı boyunca programma çerçivesinde bu sene Qırım mekteplerine ana tilinde 45 derslik berildi.
Sentâbr 18-de, rey berüv bir kününde Rusiye toprağında ve işğal etilgen Qırımda Rusiye Federatsiyası VII-nci çağıruv Federal toplaşuvı Devlet Dumasına saylavlar keçirilecek.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov işğal etilgen Qırım sakinlerini rusiyeli Devlet Dumasına qanunsız saylavlarnıñ keçirilmesi teşkil etilmesiniñ bütün basamaqlarını boykot etmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası ecnebiy devletler parlamentlerine ve halqara teşkilâtlarğa Rusiye Devlet Dumasına saylavlarnıñ Qırımda keçirilmesini nezaret etmekten vazgeçmege muracaat ete, bunen beraber, er angi şaraitte bunıñ neticeleriniñ tanımamağa çağıra. Ukraina parlamenti de bunıñ neticelerini tanımamağa çağıra.


text:
Ukraina prezidentiniñ temsilcisi Sergiy Nikiforov jurnalistlernen laf etken zaman, Rusiyeniñ BMT-daki delegatsiyası BMT BA şimdiki sessiyasınıñ kün tertibinden Qırımdaki vaziyetniñ muzakere etilmesini lâğu etmege teklif etkenini bildirdi.
«Yetmiş altıncı Baş Assambleyanıñ kün tertibi içün rey berme pek müim edi. Rusiye Ukrainanıñ şarqındaki ve Qırımdaki vaziyet ile bağlı maddeni kün tertibinden çıqarmağa tırıştı. Rusiye bunı yapıp olamadı – 71 memleket qarşı çıqtı», – «Suspilne» Nikiforovnıñ aytqanlarından alıntı ketire.
BMT Baş Assambleyası Donbas ve Qırım meseleleri çezilecek meydançıqlardan biri ola, dep tüşüne Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Volodımır Zelenskıynıñ BM Baş Assambleyasınıñ sessiyasında iştirak etmek içün ABDge kerçekleştirecek ziyareti vaqtında «bütün muzakerelerde Qırım qırmızı yip» olacaq, dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası yetmiş altıncı sessiyasını sentâbrniñ 14-nde açtı. BM Baş Assambleyasınıñ umumiy munaqaşaları sentâbrniñ 21-nden sentâbrniñ 27-ne qadar keçirilecek.
Sentâbrniñ 9-nda BM Baş Assambleyası «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarındaki vaziyet» maddesini saqlav qararına ve onı Baş Assambleyanıñ 76-ncı sessiyası kün tertibiniñ leyhasına kirsetüvge qoltuttı.
Sentâbrniñ 2-nde Birleşken Milletler, Baş kâtibi António Guterresniñ Qırım ve Aqyarda insan aqlarınıñ bozuluvına dair yañı maruzasını aydınlattı. Vesiqada qayd etilgenine köre, BM Baş kâtibiniñ maruzası 2020 senesi iyülniñ 1-nden 2021 senesi iyünniñ 30-na qadar müddetni qavrap ala ve «insan aqları ve halqara gumanitar uquq bozuluvlarını tarif ete».


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ ğıyabiy ükmüni sertleştirip, 3 yıl apis cezası ve para cezasını berdi. Bu aqta advokat Nikolay Polozov bildirdi.
«Prokurornıñ talabınen ekinci instantsiya mahkemesi ükümni deñiştirdi. Böylece, mahkeme Mustafa Cemilevniñ silânı diqqatsız saqlav ve silâ parçalarını qanunsız saqlav qabaatlavı boyunca afu sebebinden cezasından azat etilgenini lâğu etip, Rusiye Federatsiyasınıñ devlet sıñırını qanunsız keçüv qabaatlavı sebebinden apis cezası 2 yıldan 3 yılğa arttırıldı. Böyle etip, Qırım Yuqarı mahkemesi nariye silâsını diqqatsız saqlav qabaatlavı boyunca ceza 20 biñ ruble para cezası olmalı, dep qarar çıqardı. Silâ parçalarını qanunsız saqlav sebebinden – 1 yılğa azatlıqtan marum etüv. Rusiye devlet sıñırını qanunsız keçüv – 3 yıl apis cezası», – dedi advokat.
Onıñ aytqanına köre, mahkeme sıñırlav tedbirini deñiştirmedi – apiske aluv anından nezaretke almaq.
Polozov bu qararnı istinaf qurulışında şikâyet etmege niyetlene.
Aprelniñ 22-nde Rusiyeniñ nezaretinde olğan Ermeni Bazar şeer mahkemesi qırımtatar haqlınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge ğıyaben üküm çıqardı. O qabaatlı tanıldı, amma aqlama etilmegen esaslarğa köre azat etildi.
Advokat Nikolay Polozov Rusiyeniñ Ermeni Bazar şeer mahkemesiniñ qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge çıqarılğan ükümni temyiz etecek ola.
Bundan evel Rusiye qabaatlavı qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev içün «Rusiye sıñırını qanunsız keçüv» maddesine istinaden üç yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasını istedi.
Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ prokuraturası haber etkenine köre, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevni Qırımda taqip etken rusiyeli mahkemicelerge qarşı Ukrayina mahkemesine 20 qabaatlav aktını yolladı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Mustafa Cemilevge qarşı Rusiye cinaiy davasını «siyasiy taqip» dep adlandırdı.
Qırımda 2021 senesi martnıñ 5-nde mahkeme oturışuvında belli olğanına köre, Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağı 15 yılğa – 2034 senesi martnıñ 5-ne qadar uzatıldı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırımnıñ şimalinde Canköy sakinleri oktâbrniñ 10-nda aqşam patlav seslerini eşitti. Bu aqta «VKontakte» içtimaiy ağı ve Qırım Telegram kanalları bildirdi.
«Mı iz Cankoya» gruppasında şeer sakinleri olıp keçken adiseniñ bir qaç versiyasını ayttı: Rusiye ava mudafaasınıñ işi, raketa darbesi ya da mustaqil evde olğan fevqulâde adise. «Mı iz Cankoya» abunecileri patlav Canköyniñ 8-inci mektebi rayonında oldı, dep bildire.
«Yevpatoriya | Canköy | Feodosiya» Telegram kanalı abunecileriniñ malümatına esaslanıp yazdı: «Canköyde bir şey patladı! Ava mudafaası çalışqandır».
«Krımskiy veter» Telegram kanalınıñ malümatına köre, patlav Canköyde Sadovaya soq., 183 (№8 mektebi yanında) adresinde oldı. Kanalnıñ menbalarına esaslanıp haber etkenine köre, patlavdan soñ evge kirgen parçadan qızçıq yaralandı. «Rusiye ava mudafaası belli olmağan nişanğa ateş açtı, evge tüşti degen malümat bar», – dep yazdı «Krımskiy veter».
Canköyde Rusiye qullanğan arbiy uçaq alanı buluna.
Canköyniñ Rusiye akimiyeti vaziyetni daa izaatlamadı.
Avgust ayından berli Qırım ve Aqyarda aman-aman er kün patlav sesleri eşitile. Rusiye akimiyeti bunı «Ukrayına uçucısızlarına qarşı» ateş ve «ava mudafaasınıñ işi» dep añlata. Aqyardaki patlavlar haberlerinden soñ Aqyarda sığınaqlar teşkerilip başlandı.
Avgustnıñ 9-nda Saq rayonınıñ Novofedirivka qasabasınıñ arbiy uçaq alanında patlavlar oldı. Rusiye akimiyeti «yaqın evlerden» tahminen 30 kişi tahliye etildi, dep bildirdi. 60-tan çoq mesken ev zarar kördi.
Rusiye Mudafaa nazirligi Novofedirivkada (Saq) arbiy uçaq alanında olğan patlavlarnıñ sebebi «bir qaç aviatsiya silâsınıñ detonatsiyası» oldı, dep bildire. «İnterfaks» Rusiye neşiri Rusiye Federatsiyasınıñ Mudafaa nazirligindeki menbasına esaslanıp haber etkenine köre, müessise patlavlarnıñ esas sebebi olaraq «yanğın telükesizligi qaideleriniñ bozuluvını» saya.
Sentâbrniñ 7-nde Ukrayına Silâlı quvetleriniñ baş komandanı Valeriy Zalujnıy 2022 senesi avgust ayında Qırımdaki Rusiye arbiy obyektlerine qarşı Ukrayına arbiyleriniñ raketa darbelerini tanıdı. Ukrayına mudafaa nazirligi qırımlılarnı Qırımdaki Rusiye ordularınıñ yerlerini «eVoroğ» çat-botuna bildirmege çağırdı.
The New York Times neşiri Ukrayına memurınıñ malümatına esaslanıp, Qırımdaki patlavlar «elit Ukrayına arbiy bölügi» yardımınen kerçekleştirildi, dep bildirdi. Memur gizli qalmaq şartınen laf etti.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rusiye Tışqı işler nazirliginiñ resmiy vekili Mariya Zaharova Birleşken Milletler Teşkilâtı vekilleri tarafından Moskvağa qarşı qırımtatarlarnı yüzleme qabaatlarından sebep açuvlanğanını bildirdi.
«Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Rusiyege nisbeten sebepsiz ve siyasiy tenqidi oñ yaraşmay. Ep bir dünyada kerçekten olğan şeylerge tayanmaq ve aqiqiy delilerni qullanmaq kerek», – dep ayttı o mayıs 19-da.
Zaharova Birleşken Milletler teşkilâtınıñ İnsan aqları Yuqarı idare komissarınıñ spikeri Rupert Colvilleniñ Rusiyeni yarımadada qırımtatarlarğa qarşı repressiyalarnı toqtatmağa çağırtqan beyanını hatırladı.
O, Birleşken Milletler teşkilâtınıñ uquq qorçalav vaziyetine yanaşmalarını «obyektivsız» saya. Rusiye «qırımtatarlarnıñ vaziyetini eyiliştirmek içün bayağı ğayret köstere», dep inandıra Zaharova.
Halqara uquq qorçalayıcıları ve Meclis Rusiye tarafından yarımadada qırımtatar halqına qarşı repressiyalar aqqında muntazam sürette beyan eteler. Amma yerli akimiyet Kreml kibi, bu beyanlarnı red eteler ve olarğa ziyade arttıruv aytalar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda yarımada yolları hızmetiniñ leyhası başladı – yol çuqurlarınıñ interaktiv haritası çalışa. Berilgen malümatqa köre, haritada er kes yarımada yollarınıñ problemli yerlerini, tamir etilgen yerlerini köre bile ve yollardaki çuqurlar aqqında haber ete bile.
«Harita müessisege telefon etken vatandaşlarnıñ bergen malümatına esaslanıp yapılğan talil neticeleri ve regional ve belediyelerara yollarınıñ talil neticelerine köre tizile», – dep bildire müessiseniñ saytı.
Şimdilik haritada 52 problemli yer qayd etilgendir.
Bundan evel Aqmescit yollarınıñ çuqurlarını qayd etmek içün de aynı harita tizilgen edi.
Kreml kontrol etken Aqmescit şeeri memuriyetiniñ yolbaşçısı Gennadiy Baharevniñ aytqanına köre, Aqmescitte tahminen 80 soqaq tamir etilmeli, olarnıñ umumiy meydanlığı 89,9 biñ metr kâreni teşkil etedir.


text:
Süriyä temalı 19nçı Astana söyläşüläre başlandı
Süriyä krizisına çişeleş maqsatlı oyıştırılğan Astana söyläşüläreneñ garant illäre Türkiyä, Rusiyä häm İran wäkillekläre Qazaqstan başqalası Astanada 19nçı tapqır cıyıldı
Söyläşülär Astanadağı ber qunaqxanädä Rusiyä häm Süriyädäge Bäşşar Äsäd rejimı wäkillekläre arasındağı ike yaqlı cıyılış belän başlandı.
Türkiyä wäkillege söyläşülär qısalarındağı berençe cıyılışın Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ Süriyä maxsus wäkile Geir O. Pedersen belän ütkärde.
Türkiyäne Tışqı êşlär ministrlığınıñ Süriyä ğomum mödire, tulı wäqalätle ilçe Sälçuk Ünal citäkçelegendäge delegaśiya wäkillek itkän söyläşülärdä küzätüçe statusındağı Yordaniya, Ğıyraq häm Livannan wäkilleklär dä qatnaşa.
İke kön baraçaq cıyılışlarda taraflar Süriyädäge ğomum wazğıyät cähätennän humanitar häm sośial’-iq’tisadi mäs’älälär belän ber rättän säyäsi barışnıñ kiñ qırlı täşviq itelüe, totıqlarnıñ irekkä cibärelüe, xäbärsez yuğalğan keşelärne êzläw kebek ışanıç arttıruçı çaralar, Süriyäle qaçaqlarnıñ watannarına qaytuı öçen şartlarnıñ tudırıluı, Süriyäneñ yañadan tözekländerelüe öçen BMO İminlek şurasınıñ 2642 nomerlı qararı qısalarında xalıqara cämäğätçelek tırışularınıñ mobilizaśiyälänelüe kebek mäs’älälärne tikşeräçäk.
Bäyläneşle xäbärlär
Litva Rusiyä diplomatın “telänmägän keşe” dip iğ’lan itte
Litva Rusiyäneñ Vil’nyus ilçelegendä ber diplomatnıñ "telänmägän keşe” itep iğ’lan itelüen belderde


text:
Kiyevniñ memuriy mahkemesi «Fevral 20 künü uquq qoruyıcı gruppası» cemaat teşkilâtınıñ Ukraina Nazirler Kabinetiniñ №1035 qararınıñ lâğu etilmesi boyunca davasını qabul etti. İşbu qararğa köre, Qırımdan ve Qırımğa qıtaiy Ukrainadan mal ketirilmesi yasaqlana.
Davada aytılğanı kibi, cemaat teşkilâtınıñ temsilcileri Nazirler kabinetiniñ işbu qararını qanunsız tanımağa ve lâğu etmege talap eteler.
Bundan da ğayrı, uquq qoruyıcılar işbu qararnı «vatandaşlarnıñ anayasa ve vatandaşlıq aqlarına zarar ola bileceginden» sebep lâğu etmege çağıralar.
Davanı fevral 3 künü baqacaqlar.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Keşe oblıc äkimi Kärim Kökirekbaev cw tacw qawpi bar awdandardı tikuşaqpen äweden tekcerip kördi. Uşw bağıtı – Talac, Şw, Moyınqum jäne Qorday awdandarınıñ awmaqtarın qamtıdı.
Öñir bacşıcı Aca, Talac, Şw özenderi men Aqköl köliniñ jağalawların äweden baqılap, körip şıqtı. Kärim Kökirekbaev, conday-aq, Talac awdanındağı Berikqara awıldıq okrwgine qaractı Turlıbay eldi mekeni men Aqköl-Üşaral dañğılı boyındağı Aca özeni üctine calınğan köpirdiñ jağdayımen de tanıctı. Buğan qoca, Şw jäne Qorday awdandarındağı «Raday» cw rettew qurılğıcı men «Tacötkel», «Aqcw», «Qaqpatac» cw qoymalarında tekcerw jüzege acırılatın boladı.
Keşe Jambıl awdanındağı Aca özeninde cw mölşeriniñ köbeyuinen «Dorojnïk» cayajayına alıp baratın jol boyın cw bactı. Alayda turğındar men üylerge eşqanday qawip töngen joq. Cayajay bağıtındağı avtokölikter qozğalıcı «Qarataw» bölimşeci arqılı ötetin jol boyımen, al jayaw jürginşiler qatınacı Aca cw jüyeci arqılı jüzege acırılwda. Cw deñgeyin baqılaw-qadağalaw maqcatında jergilikti atqarwşı organdar qızmetkerleriniñ täwlik boyğı kezekşiligi uyımdactırılğan.
«Batıc Ewropa-Batıc Qıtay» avtojolınıñ 515-şi şaqırımında jergilikti atqarwşı organdar küşimen uzındığı 1100 metrlik bögetti bekemdep, nığaytw jumıctarı jürgizilwde. Jağalaw boyınıñ jağdayı men cw deñgeyi jiti baqılawda.
Ayta ketw kerek, üctimizdegi jıldıñ 28 nawrızında oblıc äkimi şuğıl ştab mäjilicin ötkizip, onda Taraz qalacı men awdandar äkimderine, öñirdiñ memlekettik organdarı men apattıq-qutqarw qızmetterine tïicinşe tapcırmalar bergen bolatın.
Oblıc äkiminiñ
bacpacöz qızmeti.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin faaliyetine qol tutqanlarnıñ sayısı 89% oldı. Bu kibi malümatnı «Levada-tsentr» içtimaiy araştırmalar merkezi aşkâr etti.
İçtimaiyatçılar aytqanı kibi, Putinniñ devlet başı vazifesinde olğan vaqtı devamında böyle köstergiç – rekord.
Bu sene fevral ayında Putinge 86% qol tuta edi. O vaqıt insanlarnıñ 13% prezidentniñ işini begenmey edi. İyünde işbu köstergiç 10% oldı.
Prezidentten ğayrı yetekçiler sırasına Rusiye Mudafaa naziri Sergey Şoygu, ükümet reisi Dmitriy Medvedev ve Tış işler naziri Sergey Lavrov kirdi.
Sorav iyün 19-22 künleri keçti, mında Rusiyeniñ 46 regionından 134 meskün yeriniñ 1600 sakini iştirak etti.


text:
Kremlge boysunğan Qırım parlamentiniñ deputatları ukrain iş adamı Dmitriy Firtaşnıñ «Qırım titanı» işhanesini ziyaret etti. Qırım parlamentiniñ matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, deputatlar tsehlerni baqıp çıqtı ve iş taqımı ile körüşüv keçirdi.
Qırım parlamentiniñ deputatı Svetlana Savçenko işhaneniñ taqımı ile körüşüvde Qırım iqtisadı içün «Qırım titanı» zavodınıñ emiyetini qayd etti.
Müessise matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, Savçenko qayd etti ki, «ğarbiy sanktsiyalarnıñ kirsetilmesinen bağlı müşkülliklerge baqmadan, işhane işini toqtatmadı, aksine, unikal istisalını muvafaqiyetli inkişaf ettirmege başladı».
Onıñ fikrince, «devletniñ sanayı siyaseti strategik yönelişi olaraq italnıñ yerine başqasını qoyma istisal inkişafına ve işhaneniñ raqiplik qabiliyeti seviyesini arttırmasına yol berecektir», dep qayd ettiler Qırım parlamentiniñ matbuat hızmetinde.
Ukrain iş adamınıñ mülkü olğan «Qırım titanı» işhanesi yarımadada qamaçav şaraitinde çalışa.
Yanvar 10-da Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı Sergey Aksönov LifeNews telekanalına bergen intervyusında bildirdi ki, «Qırım titanı» yañı tseh qurulması boyunca yañı yatırım leyhasını azırlay.
Dmitriy Firtaşnıñ DFGroop şirketinde «Qırım titanı» işhanesiniñ işinen bağlı er angi izaatlarnı bermekten vazgeçeler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kezlevdeki baqımsız bir şifahanede ölü tapılğan Edem Asanov asılğan edi.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ tışqı alâqalar bölüginiñ reberi Ali Hamzin Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Hamzin teşkerüvden soñ ölüm sebepleri aqqında tafsilâtlıca malümat almağa istey, amma pek şübelene.
Edem Asanovnıñ soy-sopları Qırım.Aqiqat saytına bergen malümatqa köre, cesetniñ yanında tezkere bar edi.
Edem Asanov sentâbr 29-da ğayıp oldı. Bu künü kündüz onı Kezlev avtostantsiyasında körgen ediler.
Oğlannıñ qız qardaşı dey ki, Edem siyasetke kirişmedi, içtimaiy ağlarda bir de bir sert izaatlar qaldırmadı.
Oktâbr 6-da Edem Asanovnı Kezlevdeki baqımsız bir şifahanede ölü taptılar.


text:
Qarılğaç yuvası
«Qarılğaç yuvası» — mimarlıq ve tarih abidesi, Gaspra qasabasında Ay-Todor burnunıñ 40 metrlik qayasında buluna.
Qurulış orta asır rıtsar sarayına oşay. Qarılğaç yuvası cenübiy Qırımnıñ timsalidir.
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
1877—1878 ss. rus-türk cenki zamanlarında Qırımğa yaralanğan general keldi. Oña tahta evçikni qurdılar (o zamanları cenk qaramanlarına evlerni bağışlay ediler). Birinci saibi bu yerni «sevgi sarayı» olaraq adlandırdı.
Ekinci saibi ekim A. Tobin oldı. Ölümden soñ onıñ apayı evçikni Moskvadan kelgen bazırgân qadını Rahmaninağa sattı. O, binanı yıqtı, onıñ yerinde de «Qarılğaç yuvası» adınen belli olğan tahta saray peyda oldı.
Zemaneviy körünişni «Qarılğaç yuvası» baron Şteyngel sayesinde aldı.
Birinci Cian cenki başında saraynı Moskvadan kelgen bazırgân satın alıp, içinde restoran açtı. Lâkin o, birazdan öldi, ve restoran qapatıldı.
Zelzele[deñiştir | kodunı deñiştir]
1927 senesi Qarılğaç yuvası küçlü zelzele neticesinde viranege çevirilgenine az qaldı. «Yuva» dayandı, amma temeli olğan qaya zarar kördi. Yuqarı meydançığından binanıñ ortasına qadar teren çatlaq peyda oldı. Tayanğıç olğan binanıñ bir qısmı deñizge eşilip, közetici meydançıq uçurım üstünde asılıp tura edi. Saraynıñ alı telükeli olaraq tanıp, belli olmağan vaqıtqa qapattılar.
Zemaneviy vaqıt[deñiştir | kodunı deñiştir]
Bügün Qarılğaç yuvası içinde olğan restoran restavratsiyağa qapatılğan. Onıñ etrafında ise, çeşit hatıra şeylerini satın almaq mümkün.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- «Qarılğaç yuvası» resmiy saytı
- crimea.ru
- «Qarılğaç yuvası» sarayı
- «Qarılğaç yuvası» — Qırımnıñ ziyaret varaqası
Edebiyat[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ГopHый KpыM. ATлac TypиcTa / ГHПП «KapTorpaфiя», ykpreoдeзkapTorpaфiя ; peд.: Д. И. TиxoMиpoB, Д. B. ИcaeB, reoиHфopM. пoдroT. E. A. CTaxoBa. — K. : ДHBП «KapTorpaфiя», 2010. — 112 c.


text:
Ukraina tarafdarı olğan qırımlı faaliyetçi Yelizaveta Bogutskayanıñ qızı Qırımdan çıqıp olamadı: qıznı trenden Rusiye sıñırcıları tüşürdiler.
Qırım.Aqiqat mühbirine Yelizaveta Bogutskaya aytqanı kibi, onıñ qızı Sakina pasportına yañı fotonı qoymaq içün Ukrainağa kete edi.
Faqat Rusiye sıñırcıları Sakina Bogutskayağa onıñ ukrain pasportı aqiqiy olmağanı içün Rusiye Federatsiyasından çıqmağa yasaq olğanını bildirdiler. Olar qızğa Rusiye Federatsiyasınıñ pasportını elde etip, meseleni çezmege teklif ettiler, böyleliknen onı vatandaşlıqnı deñiştirmege mecbur ete ediler.
«Qızımnı Ermeni Bazarda toqtattılar, trenden tüşürdiler. O, Aqmescitte onıñ ukrain pasportına yañı fotonı qoymağanlarını ve bunı etmek içün onı Qırımdan yollamağanlarını aytıp, ne etecegini sıñır bekçilerinden sorağan edi. Sıñırcılar oña başta Rusiye Federatsiyasınıñ pasportını elde etip, soñra onen çıqa bilecegini ayttılar», – dedi Bogutskaya.
Qadın onıñ qızı Rusiye vatandaşlığını qabul etmegenini bildirdi, şimdi oña qıtağa ukrain pasportı ile çıqmaq içün imkân bermeyler eken.
«Demek, qızım Ukraina vatandaşı olsa bile, öz vesiqanı qanunlaştırıp olamay. Menimce, bunı Qırımda qalğan ukrainlilerge basım etmek içün mahsus uydurdılar», – dedi Yelizaveta Bogutskaya.
Yelizaveta Bogutskayanıñ sözlerine köre, eger de Rusiye sıñırcıları onı ukrain pasportı ile işğal etilgen Qırımdan Ukrainağa yollağan olsa ediler, bu daa da mantıqlı olur edi.
Al-azırda qız alâ daa Ermeni Bazarda buluna. Pasportnı oña qaytarmadılar.Eger de sıñırcılar qızğa yaqın vaqıtta vesiqalarnı qaytarmasalar, Yelizaveta Bogutskaya Ermeni Bazarğa jurnalistler ile baracaq ola.
Faaliyetçi, internet qullanıcı Yelizaveta Bogutskaya Aqmescitte yaşay. O, öz vatanperver ibareleri ile bellidir. Qavmiy rusiyeli, qırımlı Bogutskaya Rusiye vatandaşlığından resmiy şekilde vazgeçti, özüni ukrain toprağında yaşağan ukrain kibi saya.


text:
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» eki mabüsi Vladlen Abdulkadırov ve Rustem Seythalilov SİZOda qaldırıldı. Bu qararnı advokatlarnıñ apiste tutuv müddetleriniñ uzatıluvına qarşı bergen istinaf şikâyetlerini baqqan Rusiyeniñ Soçi Üçünci İstinaf mahkemesi qabul etti. Bu aqta «Qırım birdemligi» advokatlar Yevgeniy Belousov, Marlen Halikov ve Emil Kurbedinovnıñ malümatına esaslanıp bildire.
Qırımtatarlar 2020 senesi dekabrniñ 15-ne qadar apiste qalacaq. Oktâbrniñ 2-nde mahkeme mahkeme İzzet Abdullayevni apiste tutuv müddetiniñ uzatılmasına qarşı şikâyetni baqacaq.
İmaye tarafı delil kösterip, mabüslerge qarşı Dördünci Jeneva şartnamesi qullanılmalı, dep qayd etti. Advokatlarnıñ bildirgenine köre, SİZOda tutuv – vatandaş faalligi ve «qırımtatar musulmanlarına qarşı açılğan sahte davalarda» tahqiqat organlarınen iş birligi yapmağa razı olmağan müvekkilerine basqı usulıdır.
Oturışuvda dava mabüsleri muracaat etti, hususan, İzzet Abdullayev terciman hızmetlerinden faydalanmaq aqqı aqqında rica etti. Mahkeme mesleat odasına ketip, davanı başqa künge qaldırmaq kerek, dep qarar berdi. Qadı, Qırımdaki FSB idaresine muracaat etip, terciman ilk tahqiqatta iştirak etip etmegeni aqqında soraycaq. Abdullayevniñ sıñırlav tedbirini belgilev oturışuvı oktâbrniñ 2-ne qaldırıldı.
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ advokatları Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ tahqiqatı tarafından «ciddiy bozuv» aqqında bildire.
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca ilk tahqiqat yekünlendi, bundan soñ tutulğanlar beşer kişilik beş gruppağa bölündi.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov kerçekleştirgen Romaniya ziyareti vaqtında Rusiye işğal etken Qırımdaki vaziyet aqqında tarif ettiler.
Ukrainanıñ Romaniya elçihanesi bildirgenine köre, Romaniya Tış işler nazirliginde, Romaniya ükümetiniñ etnikara munasebetler departamentinde körüşüvler keçirildi.
«İşbu körüşüvler vaqtında qırımtatar halqınıñ vekilleri Rusiye işğal etken Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki vaziyet, bütün regionnı telükege oğratqan askeriyleştirüv, işğal altındaki yarımadada insan aqlarını teminlev vaziyeti aqqında malümat berdi», – dep aytıla haberde.
Ukraina elçihanesiniñ malümatına köre, Romaniya tarafı Ukraina mustaqilligi, suvereniteti ve topraq bütünligine halqara seviyede tanılğan sıñırlarda qoltutqanını bildirdi. Bunıñ delili BM Baş Assambleyasınıñ bir sıra qararğa rey bermeknen beraber, müelliflerinden biri olması da ola.
Tünevin Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Bükreş ava limanında Romaniya sıñırcıları tarafından üç saat tutulğanını bildirdi. Çubarovnıñ aytqanına köre, o, «Rusiye mahsus hızmetleriniñ zeerli qarmalavuçları onı Romaniyada tutmağa tırışacaqlarını beklemedi».
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, mezkür meselege Ukrainanıñ Romaniya elçisi ve konsulı kirişmege mecbur oldılar.
Ukraina ve Romaniya diplomatik müessiseleriniñ vekilleri bunı resmiy şekilde daa izaatlamadı.


text:
Canköyniñ beş sakini Rusiye politsiyasına 2017 senesi mayısnıñ 18-de keçirilgen tedbirlerde iştirakini añlatsın dep çağırıldı. Şeerdeki eki abidege çeçek qoyğanları aqqında laf kete. Bunı iştirakçilerden biri Ruslan Kurtseitov iyünniñ 22-de Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Olar bizni Rusiye memuriy cinayetler kodeksiniñ 20-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (Toplaşuv, miting, numayış, yürüş ya da piket keçirilmesi ya da teşkil etilmesi nizamını bozuv) qabaatlaylar. Biz ise anda ne miting, ne de yürüş olmağanını aytamız. İnsanlar kelip çeçek qoydı, taştan vokzalğa yol alıp, tahtağa çeçek qoydılar. Bunı miting, yürüş dep saydılar, beş insan politsiyağa çağırıldı», – dep añlattı Kurtseitov.
Onıñ bildirgenine köre, çeçek qoymağa kelgen qırımtatarlar yerli Qırım akimiyeti planlaştırğan miting aqqında bilmey edi.
«Saat 10:00-da yerli akimiyet miting keçirip, çeçek qoyğan eken. Amma bizni tenbiyelegenleri yoq. Biz bilmey edik. 30 yıldan berli çeçek qoymağa baramız. Soñra Aqmescitteki mitingge bara edi», – dedi Kurtseitov.
Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Facebook saifesinde 2017 senesi mayısnıñ 18-de Canköyde çeçek qoyulğanınen video yerleştirgen edi.
Onıñ aytqanına köre, politsiya hadimleri davalarnı mahkemege bermege istey. Mahkeme olarnı qabaatlı dep tanısa, Canköyniñ beş sakini 10 biñden 30 biñ rublege qadar para cezasını ala bile.
Qırımnıñ Rusiye İçki işler nazirliginiñ açıq menbalarında Canköy sakinleriniñ politsiya idaresine çağırılmasına dair bir malümat yoq.
Esas Ukraina, işğal etilgen Qırım ve dünyanıñ bir çoq memleketinde mayısnıñ 18-de 1944 senesi qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma merasimleri olıp keçti. Şu künü 1944 senesiniñ facialı adiselerini añdılar. Qırımdan 200 biñden ziyade qırımtatarı sürgün etilgen edi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faalleri, Meclis azaları ve Hizb ut-Tahrir ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde tintüvler sıq-sıq keçirilmege başladı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı.
Bunıñnen beraber, TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
Qırımda «separatizm» içün Rusiye ükümeti tarafından mahküm etilgen İlmi Umerovnıñ psihiatrik ekspertizadan keçirilüvi onıñ bedence yoq etilmesi içün qullanıla bile. Böyle fikirni Qırımtatar Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
«İlmi Umerovnıñ sağlıq alına baqmadan, ve mahkeme qararı işke tüşürilmegenine baqmadan, FSB hadimleri onı psihiatrik ekspertizadan keçirmek içün statsionar rejim müessisesine alıp kete. Er alda, onı ceza psihiatriyası qullanılmasınen bedence yoq etmege isteyler», – dep yazdı o Facebook saifesinde.
Qırımda uquq qoruyıcılar İlmi Umerovğa qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi (separatizm) boyunca cinaiy iş açtı.
İlmi Umerovnıñ alı avgust 11-de Qırımda oña qarşı psihiatrik ekspertizanıñ belgilenmesi boyunca mahkemede yaramay oldı. Acele yardım kelip, kardiografik tedqiq yapqan soñ, Umerovnı Aqmescit hastahanesine infarkt havfı ile alıp kettiler. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar mahkeme-psihiatrik ekspertizadan keçmesi kerek olğanı aqqında qarar aldı.
İmayeciler bu mahkeme qararına qarşı şikâyet etti.
Avgust 18-de Rusiye FSB hadimleri İlmi Umerovnı psihiatrik ekspertiza keçirmek maqsadınen Aqmescit hastahanesinden alıp çıqardı.
«Memorial» rusiyeli uquq qoruyıcı merkezinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovğa qarşı işğal etilgen Qırımda cinaiy taqipni qanunsız ve siyasiy sebeplerden olğanını ayttılar, çünki o, zorbalıq areketlerine çağırmay edi.


text:
Qırımnıñ Rusiye şaraitlerinde kütleviy aktsiyalarnıñ keçirilmesi sıñırlanğan, koronavirus pandemiyası ise olarnıñ yasaqlanmasında akimiyet içün daa bir sebep oldı. Amma bu zor vaziyette bile qırımlılar memurlardan belli problemlerniñ al etmesini talap ete. 2020 senesi Qırım soqaqlarına kimler ve ne içün çıqtı, maqalemizde tarif etile.
Koronavirusnen bağlı sıñırlavlarğa esaslanıp, 2020 senesi qırımlılarğa kütleviy aktsiyalarda toplaşmağa izin bermegen ediler. Kütleviy aktsiyalarnıñ red etilgenine dair vesiqalarda memurlar baarde ilân etilgen yüksek seviyeli rejim devam etkenine esaslana.
Faqat yarımadada qolay olmağan vaziyet qırımlılarnı yasaqlarğa baqmadan soqaqlarğa çıqmağa mecbur ete.
Suv sebebinden narazılıqlar
Sentâbr ayında Qırımnıñ Rusiye parlamenti ögünde qırımlı faal Sergey Akimov bir kişilik narazılıq aktsiyasını keçirdi. Bunıñ sebebi yarımadadaki suv problemi ve yerli akimiyetniñ onı çezip olamağanı oldı.
Faalniñ qollarında yazuvlı şiar bar edi: «Mavı çapçaq problemni çezmey. Suv beriñiz», «Devlet şurası istifağa ketsin! Qırımğa kreslodaki Konstantinov (Qırım parlamentiniñ spikeri – QA) degil, kanaldaki suv kerek».
Şimdi suv saatqa köre berile ve ket-kete daa beter olaSergey Akimov
«Vladimir Konstantinov altı yıldan berli bu suvdan elinden kelgeni qadar vazgeçken edi. Aksine yapmaq kerek edi, muzakereler (Ukraina akimiyeti ile Qırımğa Dnipro suvınıñ berilmesinen bağlı – QA) keçirmek kerek edi. Bilgenime köre, bir vaqıtlar böyle muzakereler olğan edi. Amma o, (Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti – QA) bizge Şimaliy-Qırım kanalından suv kerekmey, dep aytqan eken. Ve şimdi suv saatqa köre berile ve ket-kete daa beter ola», – degen edi o vaqıt Sergey Akimov.
Aqmescit rayonınıñ Tolban (Opuşki) köyüniñ sakini Sergey Vasilyev de suv teminlevi meselesini çezmegen Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ reberlerini istifağa yollamaq talabınen Aqmescitte bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqqan edi. Vladimir Konstantinov ve Qırım akimiyetiniñ diger vekilleri bu narazılıq aktsiyalarına açıq cevap bermedi.
Oktâbr ayında narazılıq aktsiyalarınıñ iştirakçilerine «kütleviy tedbir keçirüv nizamını bozğanları» içün para cezaları berildi. Olarnen beraber Qırımda yaşağan ve bu bir kişilik narazılıq aktsiyalarını videoğa çıqarğan rusiyeli faal İlya Bolşedvorov da para cezasını aldı. Faaller qabaatlarını tanımadı ve aqlarını qorumağa niyetleneler.
Qırımlı analarnıñ narazılığı
2020 senesi qırımlı analar da soqaqlarğa çıqmağa mecbur oldı – olar mesken sertifikatları devlet programmasınıñ iştirakçileri ola. Küzde Qırımda koronavirus pandemiyasınen bağlı iqtisadiy problemler sebebinden mesken sertifikatları çerçivesinde para bermediler. Bu sertifikatlar esasında balalı qorantalar ev almaq ya da kenişletmek içün bücetten para ala.
Bir çoq qırımlı aile bunı beklemegen edi: birileri para beklep, ev içün kredit alğan, digerleri bu parağa işanıp, bala doğurdı.
Vaziyet qırımlı analarnı akimiyetke açıq şekilde muracaat etip, problemniñ çezilmesini rica etmege mecbur etti. Kefede ve Yedi Quyu rayonında analar soqaqlarğa balalarınen çıqıp, beraber video muracaatlarını qayd etti.
Neticede Qırımnıñ Rusiye ükümeti mesken sertifikatları çerçivesinde paranıñ bir qısmını yılnıñ soñuna qadar bermege qarar aldı.
Qırımtatarlarnıñ narazılığı
Noyabr ayında Aqmescitniñ merkezinde Sergey Aksenovnıñ pencerelerine qırımlı siyasiy mabüslerniñ bir qaç on soyu, qırımtatar milliy areketiniñ veteranları keldi.
Rusiye quvetçileri semetdeşleri – Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleriniñ («Memorial» aq qorçalayıcı merkezi olarnı siyasiy mabüs dep adlandıra) ükmü çıqarılacaq qomşu Rusiyege mahkeme oturışuvına ketken tahminen eki yüz insannı Keriç köpründe bir qaç saat tuttı.
Sergey Aksenov quvetçilerge bu tedbirleri içün teşekkürler bildirip, «terrorizmni desteklev» Rusiye qanunlarını boza, dep qayd etti.
Toplaşqanlar bunı «qırımtatar halqını aqaretlev» sayıp, Sergey Aksenovnen körüşmege istedi.
Kelgenlerge uquq qoruyıcılar gruppası, Ekstremizm ile küreş merkezi ve FSB vekilleri yollanıldı, olar kelgenlerni qayd etip, ziyaret maqsadlarını soradı.
Sergey Aksenov yerine insanlarnıñ yanına Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ milletlerara munasebetler devlet komitetiniñ yolbaşçısı Albert Kangiyev çıqtı, o, aktsiya iştirakçilerine beş vekilini belgilemege teklif etip, başqa künü «Sergey Aksenovnen körüştirecek», dep söz berdi.
Amma bu körüşüv öyle de olmadı.
Qırımtatar teşebbüs gruppası Qırım musulmanları diniy idaresi Sergey Aksenovnıñ laflarına nasıl baqqanını eşitmege istedi. Müfti muavini Raim Gafarov dindaşlarınen laf etip, «apiske alsalar, bir sebebi bardır» dedi ve «ateşnen oynamamağa» tevsiye etti, dep bildirgen edi «Qırım birdemligi».
İş adamlarınıñ narazılıqları
Bu yıl Kefede iş adamları soqaqlarğa bir qaç kere çıqqan edi. Biznesnen oğraşqanlar yazda şeerniñ Rusiye memuriyetiniñ yolbaşçısı Sergey Bovtunenkonıñ istifasını talap etip, o, «Putinniñ itibarını boza», dep aytqan edi.
Olar ticaret noqtalarınıñ toprağını resmiyleştirgende qıyınlıqlarğa rastkelgen soñ bunı ayttı.
İş adamları Sergey Bovtunenkonıñ istifası içün imzalar toplap, talapları yerine ketirilmese, miting keçirecekler, dep aytqan edi.
Şeer memuriyetiniñ yolbaşçısı yılnıñ soñuna qadar bütün iş adamları eski añlaşmalarğa köre çalışacaq ve «kimse kimseni tiymey», dep vade etti.
Bir qaç aydan soñ insanlarnıñ soqaqqa çıqması içün daa bir sebep peyda oldı. Üç iş adamınıñ başına küzde belâ keldi – olar bazarda çıqqan yanğın sebebinden işsiz qaldı. Eki kere Qırım akimiyetinden açıq şekilde yardım etmege mecbur ediler.
İlk seferinde Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovdan meselege kirişmesini rica etti, çünki yerli akimiyetke işanmaylar.
Bu muracaatqa cevap berilmedi, şunıñ içün tezden ekinci video muracaatı qayd etildi – yanğan iş yerlerinde.
Er kün qorantalarımıznıñ alı belli olmay ve kelecek sene de çalışıp olamaycağımıznı köstereKefeli iş adamları
«Bilemiz, meselemiz çezildi, dep haber etildi, amma bu böyle degil. Memuriyet kerek olsa, biznen beş yıl körüşip toplaşuv yapmağa azır. Olar bücetten aylıq alalar ve mukâfat içün yapalar. Amma er kün qorantalarımıznıñ alı belli olmay ve kelecek sene de çalışıp olamaycağımıznı köstere», – dep bildirdi iş adamları Sergey Aksenovğa.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti Qırım.Aqiqatqa video muracaatınıñ müellifleriniñ problemini bileler ve cevabını açıq menbalarda berecekler, dep söz bergen edi. Amma şimdilik böyle bir şey aydınlatılmadı.
İşçilerniñ narazılığı
İyün ayında «Zaliv» Keriç zavodınıñ emek istisal hanesiniñ işçileri işni taşladı. Bu malümatnıñ ne qadar doğru olğanı belli degil: müessise reberligi hadimleriniñ narazılıq aktsiyası aqqında malümatnı inkâr ete, Qırım.Aqiqat menbaları ve faal İlya Bölşedvorov ise bir qaç saat iş olmadı, dep bildireler.
Bunıñ ögüne zavod hadimleri yerli kütleviy haber vastalarına aylıqları kesile, müessiselerde işten boşatılğanlar bar, Rusiye akimiyeti vade etken mudafaa sımarışları ise diger müessiselerge kete, dep bildirgen edi.
Neticede hadimlerge mudafaa sımarışı ve para vade etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhqa tevqifniñ uzatılmasına qarşı şikâyetniñ baqılmasını aprel 5-ke keçirdi.
Qırım aq-uquq qorçalayıcıları gruppasınıñ bildirgenine köre, mart 19-dan başlap başqa işi boyunca çıqarılğan mahkeme qararına qarşı narazılıq kösterip açlıq tutqan Baluhnı Aqmescitke ketirmediler, çünki o Aqşeyhteki (Razdolnoyedeki) muvaqqat tutuluv izolâtorında buluna.
Baluh oturışuvda videoalâqa vastasınen iştirak etti. Aynı zamanda o, qolları buğavlanğan alda buluna edi. Qorçalavı buña narazılıq bildirdi, çünki buña qabaatsızlıq prezumptsiyasınıñ bozuluvı olaraq qıymet kesmek mumkün. Bundan soñ faaliyetçiniñ qollarından buğavlar alıp taşlandı.
Aq-uquq qorçalayıcıları, Baluhnıñ qorçalavğa aqqı bozuldı, çünki o, videoalâqa boyunca «advakatı ile tolu şekilde aqıl tanışıp olamay edi», dep qayd ettiler.
Bu munasebet ile oturışuvnı 2018 senesi aprel 5-ke qadar toqtatmağa qarar berildi. Qorçalayıcı Baluhnen körüşmek içün ketti.
2017 senesiniñ ağustosında Qırımda mahküm etilgen ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhqa qarşı daa bir cinaiy iş açıldı. Bu, Baluh ve onıñ advokatı tarafından ukrainni aqaretlegen ve urğan Aqşeyhteki muvaqqat tutuluv izolâtorınıñ rehberi Valeriy Tkaçenkoğa qarşı poliske şikâyet berilgen soñ oldı. Buña cevaben Tkaçenko ukrainge qarşı öz şikâyetini berdi. Ukrainniñ qorçalavı bergen malümatqa köre, Tkaçenko özü ukrainge ucüm etti: urdı, küfür sözlerini qullanıp sögdi, milliy alâmeti boyunca aşalay edi.
Mart 19-da Kremlniñ kontroli altında olğan Aqşeyh rayon mahkemesi Volodımır Baluhqa 2018 senesi iyün 19-ğa qadar tevqif etilgen alda bulunuv şeklinde azatlıqnı sıñırlav tedbirini sayladı.
Baluh, mart 19-da ilân etken muddetsiz açlıqnı tutmağa devam ete.
Mart 14-te Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhqa dair qararnı deñiştirdi. Akem qabaatlavdan arbiy yedeklerniñ satın alınması aqqında maddeni alıp taşladı. Faaliyetçige qarşı koloniya-qasabada 3 yıl ve 5 ay muddetine azatlıqtan marum etüv ve, ondan ğayrı, 10 biñ ruble (qararnen 4,6 biñ hrn.) miqdarında cöreme şeklinde uküm çıqarılğan edi.
Mart 28-de Ukraina Tış işleri nazirligi Baluhnıñ deral azat etilmesini talap etti. Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova, açlıq tutqan faaliyetçige ekimlerni yibermek ricasınen Rusiyedeki zenaatdaşına muracaat etti.
Aprel 2-de mahkeme UPTs KP (Kyiv Patriarhatınıñ Ukraina Ortodoks Kilsesi) arhiyepiskopı Klimentke Baluhnıñ cemiyet qorçalayıcısı olmağa izin berdi.
Rusiye FSBsi Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabr 8-de yaqaladı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ tavanında 90 patron ile bir qaç trotil şaşkasını taptılar, dep iddia ete ediler.
Baluhnıñ qorçalavı ve aq-uquq qorçalayıcıları, o, Ukraina vatanperveri olğanı içün – eviniñ azbarında Ukraina bayrağı olğanı içün repressiyalar qurbanı olğanını iddia eteler.


text:
Aprelniñ 10-nda Ukrainada daa 308 COVID-19 koronavirus hastası qayd etildi, dep bildire Sağlıq nazirligi. Hastalarnıñ umumiy sayısı 2511-ge arttı.
Aynı vaqıtta, Sağlıq nazirligi tüzelgenlerniñ sayısı 79 olıp, vefat etken 73 insandan çoq oldı.
Eñ çoq hasta Çernivtsi vilâyetinde (409), Kyivde (396) ve İvano-Frankivsk vilâyetinde (274) qayd etildi. Bu malümat Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal etilgen topraqlarını ve işğal altındaki Qırımnı saymay.
Sağlıq naziriniñ muavini Viktor Lâşkonıñ saba brifinginde bildirgenine köre, keçken künü 3017 tedqiq yapıldı. 287-si hastahanede olğan pnevmoniya hastalarına yapıldı.
Aprelniñ 10-nda, Reuters agentliginiñ malümatına köre, dünyada koronavirustan ölgenlerniñ sayısı 100 biñge arttı, hastalarnıñ sayısı ise 1,6 millionnı aştı.


text:
Xarrazi: İran Yevropa Berlegenä atom programması turında birgän wäğdälären ütämäskä uylıy
İran tışqı eşlär ministırı Qamal Xarrazi İran Yevropa Berlegenä atom programmasına açıqlıq kertü turında birgän wäğdäsenä turılıqlı bulmayaçaq dip äytte. Xarrazi süzlärençä, Berlek xisabına söyläşkän Britaniä, Fransiä häm Germaniä yöklämälären ütämägän. Ul İran uran bayıtuda qullanılğan senrifuglarnıñ cinsälären eşli başladı , ämma Tehran älegä uran eşkärtüne tuqtatıp tora dide.Üktäber ayında İran Yevropanıñ 3ile belän atom programmasınıñ qayber bilgele aspektların tuqtatıp torırğa kileşte, Moña cawap itep yevropalılar İrannıñ Xalıqara Atom Energiäse Agentlığı belän problemaların çişüdä yardäm itäçäk ide.Ämma Agentlıq Tehran citärlek xezmättäşlek itmi dip tänqitle rezolutsiä qabul itte. Bu atnada Parijda yevropanıñ 3 ile belän İran arasında söyläşülär bulsa da , belderü yasalmadı.


text:
Naval'nıy häm Kreml': qarşılıq däwam itä
İrtägä planlaştırılğan protest çaralarına qarşı citdi kisätülär yasala
Kreml’ süzçese Dmitriy Peskov qulğa alınğan oppoziśioner Aleksey Naval’nıyğa teläktäşlek maqsatınnan irtägä planlaştırılğan protest çaralarınıñ qanunsız häm qabul itelmäs buluın citkerde. Ul jurnalistlarğa yasağan belderüendä mitinglarnıñ röxsätsez buluına iğ’tibarnı cälep itte.
“Monda bezneñ ber genä poziśiyäbez bar. Bu – qanunnarnı qatğıy räweştä ütäw häm röxsätsez çaralarnı oyıştırunıñ, bigräk tä balalarnı häm yäş’lärne anda qatnaştıru provokaśiyäläreneñ qabul itelmäs buluı belän bäyle.
Peskov äytüençä, Rusiyä êçke êşlär ministrlığı häm mäğarif ministrlığı watandaşlarnı bu xaqta kisätkän. Ä Roskomnadzordan sośial’ media säxifälärendä yäş’lärne röxsätsez çaralarğa qatnaşırğa çaqıruçı yazmalarnı beterüne taläp itkännär.
Rusiyädäge YouTube, TikTok häm İnstagram şikelle sośial’ media säxifäläre yäş’lärne röxsätsez protestlarda qatnaşırğa çaqıruçı yazmalarnı sörtä başladı.
17nçe ğıynvarda qulğa alınğan häm 15nçe fevral’gä qadär izolyaśiyädä totılaçaq Naval’nıy 23nçe ğıynvarda härkemne uramnarğa protest çaralarına çığarğa çaqırdı.
Oppoziśioner törmägä kergännän soñ Youtube kanalında Naval’nıy häm törkeme tarafınnan êlegräk töşerelgän “Putin öçen Saray: iñ zur rişwätneñ tarixı” dip ataluçı video çıqtı. Anı rekord sanda qaradılar.
Bäyläneşle xäbärlär
"Time" jurnalı Zelenskiynı "Yıl keşese" itep sayladı
Redakśiyä anıñ ukrainalılarğa ilham birep, Rusiyäneñ cimergeç basıp aluına qarşı kürsätkän qıyulığı häm liderlığı öçen saylanuın belderde


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/04-14
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Pötr Stolıpin (14.04.1862, / Saksoniä patşalığı başqalası Drezden şähäre, / Alman berlege - 18.09.1911, Kiev gubernası administrativ üzäge Kiev qalası, / Rusiä İmperiäse) — rus däwlät eşleklese.
Grodno häm Sarıtaw gubernaları gubernatorı, Rusiä imperiäseneñ eçke eşlär ministrı häm xökümät başlığı.
Pitırbur universitetınıñ fizika-matematika fakultetına kergändä, ximiä imtixanın Dmitriy Mendeleyev'qa tapşıra (bişle), çığarılış eşen Rusiä iqtisadı buyınça äzerli.
Xalıq arasında populär bulmağan Sergey Vitte başlağan agrar islaxnı ütkärüe arqasında üterelä.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Seysenbi küni Qıtaydıñ SİM basşısı Uañ Iy mälimdeme jasap, Qıtay men Päkistan qwnı 57 mlrd AQŞ dolları twratın «Qıtay-Päkistan ekonomikalıq dälizin» (..
Qwrama Ştat ükimeti Soltüstik Koreyanı türli qısımdarğa aluda. Bügin Soltüstik Koreyadan Reseyge jetkiziletin önimderdi tasımaldaytın kemelerdi bwğatt..
Özbekstannıñ eks-işki ister ministri Adham Ahmetbaev üy qamağında otır – dep habarlaydı "Ortalıq Aziya jañalıqtar qızmeti" aqparat agenttigi. «Ortalıq..
Qazaqstan men Moñğoliya eki eldi baylanıstıratın tas jol qwrılısın bastauğa baylanıstı kelissözder jürgizude – dep mälimdedi Sırtqı ister ministri Qay..
"Qızıl Krest" wyımı Süriyanıñ qaterli isikke şaldıqqan auır haldegi 7 balanıñ şwğıl medicinalıq kömek körsetu maqsatında, Şığıs Guta aymağınan Damaski..


text:
QT redakciyası 25 şilde küngi alğaşqı «auıl äkimderin saylau» nauqanında Almatı oblısınıñ Talğar audanındağı saylau uçaskelerinen äleumettik jelide tikeley efirde aqparat taratuğa tırıstı. Keybir ğimarattarda sımdı internetti qoyğanda mobil'di internet sapası naşar bolğandıqtan, tilşiler barğan on şaqtı saylau uçaskesindegi jağday barısın tolıq körsetu mümkin bolmadı. Tipti key uçaskede fal'sifikaciyağa kuä bolğan jurnalist kirgizilmey, käsibi qızmetine kedergi jasaldı.
Bwğan deyin Talğar audandıq saylau komissiyasınıñ törağası Mwhit Düysebaev «audannıñ barlıq saylau komissiyası öz jwmısına dayın» ekenin jän tehnika men material jağınan tolıq qamtılğanın mälimdegen edi.
Talğar audanı boyınşa äkim lauazımına saylau tört birdey auıldıq okrugtegi 23 saylau uçaskesinde ötti.
Besağaş auıldıq okrugi äkimi boluğa kandidatın wsınğan tört ümitkerdiñ üşeui şeneunik jäne bireui käsipker:
-
- Jünisov Ernar Nietbaywlı (47 jasta) – «Nur Otan» sayasi partiyasınan (Besağaş auıldıq okruginiñ äkiminiñ orınbasarı);
- Aytjanova Äygerim Saylaujanqızı (50 jasta) – Özin-özi wsınğan (Keñdala auıldıq okrugi äkiminiñ orınbasarı);
- Manabaev Asqar Jaqıpbekwlı (44 jasta) – Özin-özi wsınğan (Alatau auıldıq okrugi äkiminiñ orınbasarı);
- Kusainov Beybit Bulatwlı (35 jasta) – «Qazaqstan halıq partiyasınan» («Betpak Dala 2005» JŞS direktorı).
Jalpı audan boyınşa özin qsınğan 36 adamnıñ basım böligi bwrın jäne qazir memlekettik qızmette jürgender, saylauşılar olardıñ tügel derligi «nwrotandıq» ekenin aytadı.
«Bilikten köñili qalğan halıq saylauğa senbeydi, qızıqpaydı»
Redakciya alğaş barğan Besağaş auıldıq okrugindegi 45 mektep-gimnaziyasında ornalasqan 867-saylau uçaskesiniñ komissiya törağası Maqsat Biqojaev tilşige 2044 saylauşı tirkelgenin jäne kündiz sağat 15.00-ge deyin onıñ 53-i, al 17.30-dağı mälimet boyınşa 50 adam qatısqanın ayttı. Törağa men komissiya müşeleri eki derektiñ arasındağı keri mändi ayırmaşılıqtı aşıp tüsindirmedi. Saylau uçaskesinde pandemiya jağdayına säykes sanitarlıq talaptar meyilinşe saqtaldı. Edenge äleumettik araqaşıqtıqtı saqtaudı eskertetin sızba-bağıttar japsırılğan, zalalsızdandıruğa arnalğan qwrılğılar ornatılıp, kireberiste medicinalıq qızmetker keluşilerdiñ dene qızuın ölşep twrğanın kördik.
Saylau uçaskesi komissiyası törağası aytqanday, sayasi nauqandı baqılağan tilşiler azamattardıñ sirek kelgenin bayqadı. Mwnıñ sebebin key saylauşılar aqparattandıru jetkilikti deñgeyde ötpegeni jäne köp adam bwl jağdaydan beyhabar boluı dep tüsindiredi.
Öziniñ atı-jönin atamaudı swrağan Besağaş auıldıq okruginiñ twrğını «eş saylauda ädildik körmegendikten, jwrt ümitin äbden üzgen» dep esepteydi.
– Bwl eger şınında da ädil äri aşıq ötse, qanikey. El qalağan adam, auıldıñ mäselesimen etene tanıs äri jwrtqa tanıs azamat äkim bolsa, köptiñ quanışı ğoy. Sol ümittiñ jetegimen kelip dauıs berdim. Endi bwrmalamay ädil şeşim şıqsa. Tuıs-körşilerimdi ügittep em, eşbiri senbeydi, ümitsizdik qoy bayağı. Bilik halıqtıñ seniminen äbden şığıp qalğan, – deydi ol.
868-saylau uçaskesinde oblıstıq «Azamattıq al'yans» atınan jağdaydı baqılap otırğan bayqauşı jäne «Nwr Otan» partiyasınıñ senimdi ökili eşqanday zañbwzuşılıq tirkelmegenin jetkizdi. Komissiya törayımı Dinara Nwrlanqızı segiz sağatta 2962 saylauşınıñ 60-qa juığı qatısqanın aytıp, mwnı «ortaşa belsendilik» dep bağaladı. Keş tüse bwl körsetkiş şamalı ğana arttı. Tizimde saylauşıları eñ köp uçaskede 17.30-dağı jalpı esepke säykes, 67 adam saylauğa qatısqan.
«Ekpe pasportı nemese PTR testiniñ qorıtındısın talap etpeymiz, biraq äkelip körsetip jatqandar bar» dedi komissiya törayımı.
Özin tizimnen tappağandar tañdauın jasay almadı
Osı uçaskege kelgen saylauşı atı-jönin tizimnen taba almadı. Özin Äliya dep tanıstırğan ol «üş jıl bwrın (2019 jılğı) prezident saylauında osı jerde dauıs bergenin jäne bwl jolı da jeke atına şaqırtu kelgenin, uçaskege qarastı Rayımbek köşesiniñ boyında twratının, twrğılıqtı mekeni resmi tirkeuge säykestigin» tañdanıspen alğa tarttı. Saylau komissiyasınıñ müşeleri qalıñ qağazdağı tizimnen saylauşını qayta-qayta tekserip, izdep tappadı. Aqır soñında komissiya törayımı äkimdikke barıp, jeke deregin retteu keregin, tizimnen tıs eşkim saylauğa qatısa almaytının aytıp, şığarıp saldı.
Tağı bir saylauşı 15 mausım küni resmi tirkelgenin, alayda saylauşılar tiziminde joqtığın dauladı. Komissiya tarapı oğan «Ükimet organdarınıñ birıñğay derekqorında jeke mälimeti jañarıp ülgermegendikten, tizimge enbey qalğan boluı mümkin» degen jauap qaytardı. Uçaske aumağında twratın eki azamattıñ üyine saylauğa şaqırtu kelgen.
«Tizimdi saylau uçaskesi äzirlemeydi, dayın küyde äkimdikten joldanadı. Eger azamat tizimde bolmasa, onı qosımşa tirkep, qatısuına rwqsat etilmeydi», – dep tüsindirdi komissiya jetekşisi.
29 mektepte ornalasqan 863-saylau uçaskesinde de bolıp qayttı. Onda da saylauşılar sirek körindi. Komissiya Gülmira Ağıbaeva uçaskede «2040 adam tirkelgen, tañğı 7.00-16.00 aralığında 124 adam qatıstı» dedi.
Ol saylauşılar belsendiliginiñ tömen boluına «Demalıs küni äri kün rayı ıstıq bolğandıqtan, twrğındar azdau kelip jatır. Endi ıstıq qaytqan soñ keşke qaray halıq köbirek qatısadı dep oylap otırmız» degen tüsinikteme berdi.
«Nwr Otan» partiyasınıñ bayqauşısı Raqımjan Manswrovtıñ aytuınşa, «eşqanday kikiljiñ ya kemşilik bolmadı, barlığı zañğa say jağdayda ötti». Taldıqorğan qalasınıñ Jwmıspen qamtamasız etu ortalığınıñ mamanı Ümit Ayupov bayqauşı retinde «halıq rasında da az kelip jatır, aqparattandıru jetispegen tärizdi» deydi.
864-saylau uçaskesiniñ törayımı Nazım Särsebaeva QT tilşisine bergen swhbatında toğız sağatta 1719 saylauşınıñ 98-i kelip qatısqanın bayandadı.
«Jwrttıñ bärine şaqıru taratıldı. Äleumettik jelilerdegi auıldıñ türli çatında resmi habarlama jariyalandı. Epidahual men künniñ ıstığına baylanıstı adamdar köptep kele almadı. Qazir künniñ beti qayttı, qalğan üş sağatta jaqsılap jwmıs isteymiz dep oylap otırmız», – dedi uçaske törayımı.
Onıñ aytuınşa, bir azamat tizimde bolmağandıqtan, dauıs bere almağan. «Tizimdi biz jasamaymız, onı äkimdik beredi» degen uäj ayttı. QHP atınan tüsken kandidat Beybit Qwsayınovtıñ senimdi ökili uçaske äkimşiligi wyımdastıru jağın jaqsı jürgizgenin, biraq jwrttıñ belsendiligi tım tömen ekenin jetkizdi. Onıñ esebine qarağanda, 80 şaqtı saylauşı kelgen.
865-saylau uçaskesiniñ komissiya törayımı Janarkül Äbdihalıqova redakciyağa 2695 saylauşınıñ 18.00-ge deyin 66 adamı sayasi nauqanğa qatısqanın mälimdedi. Däl osı uaqıtta 866-saylau uçaskesinde de jağday wqsas. Komissiya törayımı Rada Jwmabekovanıñ saylaudıñ onınşa sağatında 848 adamnıñ 15-i qatısqan. «Şaqırtu bileti barlıq saylauşı-twrğınğa ülestirdik» dedi.
19-mekteptegi olqılıq: Jurnalisti quuğa auğan «fal'sifikaciya» dauı
Qızıliñir şaqta redakciya qızmetkerleri Talğar audanı Alatau auıldıq okrugine qarastı Qızıl-qayrat eldi mekenine bet aldı. 19 orta mekteptiñ ğimaratında ornalasqan 844-saylau uçaskesinde komissiya törayımı jurnalistiñ käsibi qızmetine kedergi jasauğa tırıstı. Sağat 19.11-de tilşi qızmettik kuäligin körsetip, redakciyadan berilgen jurnalistik tapsırmanıñ tüpnwsqasın tirkeuge komissiya müşelerine wsındı. Saylau uçaskesinde wyımdastıruşılardan özge saylauşılardıñ qatarı sirek. Byulleten' saluğa arnalğan jäşik şirek mölşeri de tolmağan. Osı mezette Facebook jelisindegi paraqşada tikeley efir jürgizip jürgen tilşi şaqırtu hatımen kelgen Aygül Idırıs Omarqızı esimdi saylauşınıñ öz atı-jöni twsına özge adamnıñ qolı qoylığanına kuä boldı. Saylauşı bwğan şamdanıp, renişin bildirdi de şaqırtu biletin tastap ketip qaldı.
«Anda otırğan qızdıñ özi şaqırtu äkep berip edi «keliñiz» dep. Endi kelsem, mınaday jağday. Meniñ ornıma qol qoyıp tastağan. Bwlay isteuge bola ma? Policeyge ayttım», – degen keyuana ökpelep, bir jağı kameradan tartınğan küyde uçaskeden şığıp ketti.
Däl osı siyaqtı jağdayğa redakciya qızmetkeri Qoyşıbek Mübarak ta kuä boldı. Byulletenin alar kezde saylauğa qatıspağan joldası Nwrbätima Baytwrsınqızınıñ atı-jöni körsetilgen grafağa basqa bireudiñ qol qoyğanın añğarğan.
BAQ ökilderiniñ közinşe eki azamattıñ ornına byulleten'ge qol qoyılıp qoyğanı jönindegi jağdayğa policiya da, saylau komissiyası da eşqanday şara qoldanbadı. Zañbwzuşılıqtı qwjat jüzinde tirkeudiñ ornına saylau uçaskesiniñ törayımı Aygerim Esenova Bahıtqızı ğimarattıñ sırtında twrğan jurnaliske şüyligip, PTR testiniñ teris qorıtındısın talap etti.
Alatau auıldıq okrugi äkimi kandidatın wsınğan 6 ümitker:
-
- Qasımov Qayrat Sağındıqwlı (44 jasta) – «Nur Otan» sayasi partiyasınan (uaqıtşa jwmıssız);
- Smağwlov Mwkametali Darkenbaywlı (40 jasta) – «ADAL» sayasi partiyasınan («Bal-ANA 2017» JŞS-niñ şaruaşılıq meñgeruşisi);
- Jündibaev Töleujan Düysentaywlı (53 jasta) – «Qazaqstan halıq partiyası» QB (zeynetker);
- Mwhametqaliev Madiyar Mwhametqaliwlı (44 jasta) – Özin-özi wsınğan («Talgarirrigaciya» MKK direktorı);
- Sağımbekwlı Abzalbek (48 jasta) – «Aq Jol» sayasi partiyasınan («Gauhar Tas» JŞS direktorı);
- Seytov Azamat Serikwlı (46 jasta) – Özin-özi wsınğan («Birlik» ÖK direktordıñ orınbasarı).
Ol audandıq SK törağası Mwhit Düysebaevpen aulada twrğan tilşini telefon arqılı sırtqı dausın qosıp tildestirdi. Talğar audandıq saylau komissiyasınıñ törağası da jağday boyınşa tüsinikteme berip, dereu şara qoldanudan göri uçaskeden tıs jürgen tilşiniñ äreketin «zañızdıq» dep atap, uçaskege attatpauğa tırıstı. Törayım PTR testiniñ teris qorıtındısı joq tilşini ASK törağası kirgizbey jöninde bwyrıq bergenin jetkizdi. Saylau uçaskesinde birer sätke kirip, jağday jaylı tolımdı aqparat almaq bolğan, biraq äkimşilik kedergige wşırağan redakciya tilşisi audandıq jäne uçaskelik komissiya tarapınan şekteudiñ qwqıqtıq negizdemesi jetkilikti därejede tüsindirilmegendikten, audandıq policiya bölimi bastığınıñ mindetin atqaruşı S.Qwmabekovqa arız tüsirdi.
– Bügin saylauğa qatısqan azamattardıñ sanın men nege sizge aytuım kerek? Tiisti organdarğa payız mölşerimen esebin ötkizip qoydım. ...Ne zañsızdıq... YAh'ya (öziniñ ornına qol qoyılğanına şağımdanğan azamattıñ biri – QT) ömir boyı konflikt izdep jürgen adam. Saylauda 12 jıl istep jürgen adam retinde aytayın. ...Endi qoya saladı ğoy. Jalğız sizde emes, saylau barısında şatasıp qoyıp ketken şığar. Är saylauda osınday eki-üş jağday bolıp twradı. Basqaşa qoyıp tastasa, onı sızıp tastamaydı ğoy. Kelgen adam qasına qoya saladı ğoy, – dedi uçaske törayımı Esenova.
Saylauğa qatıspağan jwbayımnıñ ornına qol qoyıp tastağan degen Qoyşıbek Mübaraktiñ şağımın tıñdağan policiya eşqanday şara qoldanğan joq.
Qazaqstannıñ Halıq partiyasınıñ senimdi ökili äri bayqauşı Baqıt Jüsipov oqiğağa tolıqtay kuä boldı. Onıñ esebinşe, 19.00-degi jağday boyınşa, saylaudıñ on ekinşi sağatında, şamamen 200 şaqtı saylauşı kelgen. Şu şıqqan 844-saylau uçaskesinde 2518 adam tirkelgen. Saylaudı baqılağan tağı bir senimdi ökil Qabibolla Seytekov «saylauşılardıñ qwqığı bwzılğanı jäne uçaskelik komissiyanıñ äreketsizdigin eleusiz» qaldırmaytının ayttı.
844-saylau uçaskesinde redakciya kuä bolğan jağdayda üş türli mäselege tap boldı. Olar:
- Saylau uçaskesi tizimindegi birneşe saylauşınıñ (Aygül Idırıs, Melikam YAh'ya, Nwrbätima Baytwrsın) ornına jalğan qol qoyılıp, byulleten'deri sırttay qoldanılğan. Redakciya kuä bolğan jağdayğa komissiya ne policiya tarapınan eşqanday äreket jasalmadı. Memlekettik qızmetkerler fal'sifikaciya faktisinen göri bar nazardı aulada jürgen jurnalistiñ PTR testi qorıtındısı nemese ekpe pasportı bolmauına audartuğa tırıstı. Komissiya törayımı tilşige dörekilik tanıtıp, «Basımdı qatırma!» degen pärmenmen uçaskege juıtpadı.
- Sağat 19.15-ke deyin jalpı tizimdegi 2518 saylauşınıñ şamamen 200-ge juığı qatısqan saylau uçaskesiniñ komissiyası qorıtındı hattamada 1964 adam kelgeni körsetilgen. 20.00-ge deyingi sırtqı esik auzında baqılap twrğan jurnalister 45 minutta 1,7 mıñnan asa adamnıñ nöpirlep kele qoymağanına senimdi.
- Saylau uçaskesi törayımı Aygerim Esenova BAQ ökiliniñ memlekettegi sayasi ömirdiñ eleuli oqiğasınan aqparat taratuına kedergi jasap, käsibi qızmetin şekteui jäne Talğar audandıq saylau komissiyasınıñ törağası Mwhit Düysebaev sındı basşılar zañda qılmıstıq jauapkerşilik közdelgen fal'sifikaciya faktisine beyjay qarap, bar nazardı «tilşimen küres spektakline» bağıttauı – köp kümändi oyğa jeteleydi. Jurnalistiñ tıyım turalı qwqıqtıq negizdemeni tanıstıru jönindegi swrauı da saylau uçaskesi komissiyası tarapınan jauapsız qaldı. Qızmettik-jeke kuäligi men redakciya tapsırmasın qatar wsınğan aqparat qwralınıñ ökiline jeti saylau uçaskesinde eş kedergisiz kirip-şığuına mümkindik berilip, zañbwzuşılıq boyauı bayqalğan uçaskede talap küşeye qoyğanı – zañ üstemdeginiñ alağwla, birizdi emes, köpstandarttı ekenin añğartadı.
Mektep ğimaratınıñ sport zalında aşılğan tağı bir 843-saylau uçaskesiniñ törağası Rufat Matniyazov sağat 19.45-te 1955 saylauşınıñ şamamen 400-450-i saylauğa qatısqanın mälimdep, jurnalisti uçaskege kirgizdi. Degenmen aqparattandıru jwmısı barısına işinara kedergi jasadı. Dauıs jäşigine bes-altı byulleten' buıma türinde birdey qayırılıp salınğanın körip, beynetaspalap ülgerdi. Komissiya törağası jäşik aldın kölegeylep «belgisiz sebeppen tüsiruge bolmaytının» ayttı, oqiğa ornında otırğan üş bayqauşı qanday da bir pikir bildiruden bas tarttı.
Redakciya habarlasqan Almatı oblısı äkimdiginiñ baspasöz qızmeti jäne oblıstıq saylau komissiyası törağası Timur Däuitov atalğan jağday boyınşa beyhabar ekenin, resmi swrau hat joldau qajettigin ayttı. OSK bwl jağday jöninde ünsiz. Qwzırlı organdardıñ eşbiri tüsinikteme bergen joq.
Redakciya tilşisi Almatı oblısında tap bolğan qısım Jambıl oblısı Şu audanında da qaytalandı. Öñirge issaparmen barğan QT jurnalisi Miyat Käşibaydı policey keşke qaray saylau komissiyasınıñ pärmenimen uçaskeden küştep quıp şıqqan.
«Cifr bileytin hattamalar»
25 şilde küni bıltır küzde Toqaev aytqan bastama negizinde respublikada audandıq mañızı bar qala, auıl, kent jäne auıl okrugteriniñ 730 äkimin saylau nauqanı ötti. OSK mälimetinşe, 2 mıñnan asa kandidattıñ 1419-ı öz-özin wsınğandar, 878-i altı sayasi partiyanıñ atınan tüskender. Kandidattar işinde 1839 er, 458 äyel azamat bar. 730 eldi mekenniñ basşısın tañdau 1847 saylau uçaskesinde jüzege astı.
QT tilşisi aqparat taratqan 863-868 arasındağı altı saylau uçaskesindegi halıqtıñ qatısu belsendiligi 4,68%-dı körsetti. Al redakciya qızmetkerine kiruge tıyım salınğan ya käsibi qızmetine kedergi jasalğan jäne jete almağan uçaskelerde resmi hattamanıñ qorıtındısı «jwrttıñ öte belsendi» bolğanına sendiruge tırısadı.
Resmi aqparatqa qarağanda, auıl halqınıñ saylauğa qatısu jağınan ŞQO 90,9% körsetkişpen alğa şıqsa, eñ tömengi orındı 66,5%-ben Almatı oblısı qanağat twttı. Täuelsiz sarapşılar men azamattıq bayqauşılardıñ pikirinşe, şınayı jağdayda esep bwl mölşerden birneşe ese kem bolğan.
Aqorda «sayasi modernizaciyanıñ jaña kezeñi» äri «demokratiyağa bastaytın ülken özgeris» dep atağan alğaşqı äkimderdi saylau körinisi ädettegidey jer-jerde fal'sifikaciya, tilşilerge kedergi jasau jağdayımen örnekteldi. Jeli qoldanuşıları bwl jolğı saylaudıñ öte bäseñ sipatta, aqparattandıru jağı kemşin bolğanın köp jazdı.


text:
Bu atnada iñ xikmätle adres – mäktäp. Millionnarça uquçılar, uqıtuçılar, ata-analar berençe sentäberdä ğilem yortlarına cıyıldı. Tatarstan mäktäplärenä häm uqu yortlarına yartı millionğa yaqın uquçı, yöz meñgä yaqın uqıtuçı häm mäğärif xezmätkäre kilde. Allağa şöker, balalar sanı kimep barğan bu çorda da yaña mäktäplär dä tözelä. Programmalar, uqıtu sistemaları yañartılırğa tieş dilär. Ä tuğan telne, mädäniätne bermä-ber tiränräk öyränü, qızıqsınu artu küreneşläre siräk. Nigä şulay ikän? Ällä inde üzebez bizdekme, ällä mäğäriftä tatar dip atalğan botaq kiselep, yaña yafraq yarmıymı? Berkem tıymasa da, milli tel-millättän örkü, çitläşü xälläre bar. Bu atnada “Azatlıq” radiosı aşa Ul'yanovskida ata-analarnıñ nindider çinovniklar qotqısına birelep, tatar sıynıfına balaların birmäw turında söylängän ide.
Ä bu bit çınnan da qotqı. Näq tatar gimnaziäsendä, mäktäbendä tämäke tartuçı häm xäräm eçüçe, cinayät qıluçı bulmıy dilär. Keşegä zolım qıluçılar da andıy gimnaziälärdä oçramıy. Ğömer-ğömergä tatarnıñ mäğärife märxämätle bulırğa, olını olı, keçene keçe itärgä öyrätkän. Qayber millättäşlärneñ milli mäktäptän çitläşüe, çinovniklarnıñ milli mäğäriftän şiklänüe üze ber äkämät. Läkin tamırı bar. Törle millätlär, tellär, mädäniätlär, sivilizatsiälär ber-berse belän qawışıp, aralaşıp torırğa tieş. Qayçandır menä şuşı aralaşu, tigez xoquqlılarnıñ qawışuı yuğala başlağan. Beräwlär östen, ikençelär çit yäki kiräkmägän digän qaraş millätlärne dä törle basmağa quyğan.
Mäktäplär tözesäk tä, matur kiengän balalarnı mäktäpkä alıp barsaq ta, zamana tınıç tügel. Suğış bette dip xalıqnı häm üz-üzeñne aldawnıñ bernindi mäğnäse qalmadı. Osetiäneñ Beslan şähärendäge ber mäktäp suğış qırına äylände. Läkin bu barıber mäktäp, annan sabaq alırğa kiräkter. Terroristlar üz sabaqların birergä teli. Ämma qalğan keşelek, bigräk tä rusiälelär üzläre näticä yasarğa tieş. Suğış tuqtamağan ikän, şartlawlar, höcümnär däwam itä ikän, dimäk, törle xalıqlar, dinnär häm illär arasında ixlas söyläşü, añlaşu yuq. Beräwlär ikençelärneñ ğöreflären, üzençäleklären añlamıy yäki qabul itmi. Urta ğasırlarda bik küp suğışlar dini nigezdä barğan. İl häm ğäskär başların ruxanilar yış qına äydäp barğan. Ä bügen bu yarıymı? Yaramıy. Monı däwlät eşlekleläre, diplomatlar äytä. Berläşkän Millätlär Oyışması bik zur çara, mädäniätlär aralaşuı, millätlär oçraşu 10-yıllığın ütkärde. Ber distä yıl ütep tä kitte. Dönya külämendä milli häm dini tınıçlıq artmadı. 10 yıl ütte, dialog, aralaşu, yaqınayu, törle din, millät keşeläreneñ ber-bersen xörmät itep aralaşuı yaxşırdımı? Añlaşıladır ki, ägär dä ber keşe ikençeseneñ çırayına, dinenä, telenä qarap, anı çitläşterä, tübänsetä ikän, aqça, qoral qullanıp, üz dineneñ, milläteneñ östenlegen urnaştıru turında uylıy ikän, dimäk, suğış bulaçaq.
Fälästin häm İzrail'däge, Mäskäwdä, Volgodonskida häm Domodedovodan kitkän oçqıçlardağı kebek şartlawlar bulmasın öçen nişlärgä kiräk soñ? Näsel, din, tel, millät tiräsendä ğädellek, añlaşu bulsa, tormış tınıç qalu mömkinlege zurraq.
Beslandağı mäktäpne qotqaru öçen Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ İminlek Sovetı cıyılıp, möräcäğät qabul itte. Ämma terror ğämälläre başlanğaç, mäs’äläneñ tamırına töşenergä soñ bula.
BMO 10-yıllıq ütkärä, ä sivilizatsiälär törle din bayraqları astında suğışa başlıylar. Käğäzdäge çaralar belän tormıştağı añlaşu arasında ayırma zur, bik zur.
Yañadan tuğan tel qäderenä qaytıyq. Qayber millättäşlärebez uylağança, tuğan telne yaqlaw xilaf eş tügel. Ürnäk alu öçen yıraq barası tügel. Latviädä meñnärçä rus uquçıların demonstratsiädä yörtälär, açlıq iğlan itälär, Alar Latviä xökümätenä bik açulı. Urıs mäktäplärendä ölkän sıynıflarda däreslärneñ 60% urıs telendä tügel, ä latışça buluğa qarşı alar. Ä tatar yäşägän Rusiä töbäklärendä mondıy problema yuq. Çönki ölkän sıynıflarda tatarça uqıtqan oçraqnı tabıp bulmıy. “HeT языka – HeT Hapoдa!” dip äytelä Rigadağı ruslarnıñ plakatında. Döres äytälär. Ämma Latviädäge ruslar çit däwlättä, ä Rusiädäge tatarlar üz ilendä yäşi. Şulay da alar tıynağraq. Ä bälki tellären yotqannardır?
Rimzil Wäli


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Amsterdamda «skit altınlarınıñ» qanuniy saibine qaytarılması aqqında mahkeme qararı – Ukraina, Rusiye ve Avropa haber vastalarında aynı şekilde aydınlatılğan az sayıdaki haberlerden biridir. İç şübesiz, birinci şok keçken soñ, rusiyeli propagandacılar bizge oğursız felemenkliler aqqında bir çoq masallar uydırar, resmiy şahıslar ise muzakere etip başlaycaqlar, sanki dava daa yekünlenmedi ve Rusiye mıtlaqqa oña ait olmağan hazinelerni elde etmek içün çare tapacaq.
Lâkin şimdilik aytılacaq tek bir şey qala: «skit altınları» Ukrainağa qaytarılmaq kerek. Sadece çünki o Ukrainadan Felemenkke yollanılğan edi. Bu muzey eksponatlarınıñ Rusiye ile iç bir alâqaları yoq. Topraqnı işğal etmege mümkün, andaki ealini öz vatandaşları olaraq ilân etmege mümkün, lâkin bu areketler uquqqa ve şahsiy mülkiyetke iç bir türlü tesir etmey. Böyle ökünçli vaziyetlerge 1917 senesinden soñra bolşevikler de rast kele edi. Şimdi ise olarnıñ zemaneviy mirasçıları – Putin, Şoygu, Aksönov ve saire leş qartalları, aynı şariatlerge oğrarmaq mecburlar.
Qırım ve yarımadadaki variyetke saiplik aqqına tayanğan iç bir halqara davada Kreml qazanıp olamay
Lâkin aynı zamanda Amsterdam mahkemesiniñ qararı bir adiy şeyni añlata, ve onnen Rusiye de esaplaşmaq kerek olacaq. Qırım ve yarımadadaki variyetke saiplik aqqına tayanğan iç bir halqara davada Kreml qazanıp olamay. Çünki halqara uquq nazarından er şey açıq-aydın: arbiy küç qullanıldı, işğal kerçekleşti, bundan soñ halqara uquqqa ve ukrain qanunlarına iç bir alâqası olmağan «referendum» keçirildi, ve soñra yerli akimiyetniñ qanunsız qararları qabul etildi. Soñra da, Rusiye Esas qanunına, Ukraina Esas qanunına ve Rusiye Federatsiyasınıñ halqara mecburiyetlerine zıt şekilde – başqasınıñ toprağı Rusiyege ait olğanı ilân etildi. Noqta. Mevcut olğan kontrol ise iç bir uquqiy üstünlik bermey.
Qırımnıñ «Rusiyege ait olğanını» ancaq halqara uquqqa qulaq asmağan biri qabul ete bile
Putin rejiminen Qırım aqqında «añlaşma» qurmağa tırışacaq er angi devlet bunı tüşünmek mecbur olacaq. Elbette ki, sanktsiyalarnı lâğu ete bileler, «qırımlılar özleri istegeleri» ve yarımada sakinleri işğaci-devletnen pek bağlı olğanları aqqında laf ete bileler. Lâkin uquqıy asılnı bu iç te red ettirmez. Qırım işğalinen razı olğan devlet – özü de işğalniñ iştirakçisi olur. Jurnalist ya da siyasetçilerniñ nazarında degil de, uquqıy noqta-i nazardan böyle olacaq. Ve Amsterdam mahkemesi bunı nevbetteki kere tasdiqladı.
Halqara uquq nazarında Qırım iç bi zaman zemaneviy Rusiye Federatsiyasınıñ qısımı olmadı da, olmaycaq. Bu sebepten Qırımnıñ «Rusiyege ait olğanını» ancaq halqara uquqqa qulaq asmağan biri qabul ete bile.
Lâkin böyle devletlerniñ sıayısı ket-kete azlaşa.
Vitaliy Portnikov, jurnalist ve siyasiy izaatçı, Radio Svoboda közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Avropa Şurası Parlament assambleyası Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda ve Ukrainanıñ şarqiy regionlarında söz serbestligi «telükeli vaziyette» olğanından raatsizlanğanını beyan etti. Bu aqta teşkilâtnıñ sitesinde haber etile.
PACE «Avropada kütleviy haber vastalarınıñ serbestligine cidden telükeli olğan adiselerden» rattsız ola. İşbu adiseler aqqında, Ukraina temsilcisi Volodımır Ariev maruza azırladı. Maruzada ayrıca 2015 senesinde 16 jurnalist öldürülgeni ve aza-devletlerdekizorbalıq areketleri aqqında tarif etile.
Kütleviy haber vastaları Azerbaycanda da taqip etilgeni munasebetinen raatsızlıq beyan etile, ve jurnalislerge ve bloggerlerge qarşı cinaiy qanunlar qullanılğanı sebebinden yazıqsınuv bildirile.
Ayrıca PACE «Türkiyede haber vastaları ve jurnalistlerniñ dramatik vaziyeti» ile raatsız olğanını ifadeley ve türk akimiyetini «terroristik eylemlerde iştirak etkenlerinde qabaatlanğan bütün jurnalislerni azat etmege» çağıra.
Parlament assambleyası «diger aza-devletlerniñ, fakt olaraq ayrılıqçı rejimler tarafıdndan kontrol etilgen topraqlarda, yani Azerbaycannıñ Dağlıq Qarabağında, Gürcistannıñ Abhaziyası ve Cenübiy Osetiyasında, Moldova Cumhuriyetiniñ Pridnestrovye bölüginde» kütleviy haber vastalarınıñ söz serbestligi yoq olğanına yazıqsına.
Bundan da qayrı PACE qayd ete ki, cemaat yayınlarınıñ akimiyetten mustaqil olğanı garantiya etilmek kerek.
Keçende Avropa Şurası Parlament assambleyasında Ukraina eyyeti, Qırım uquq qorçalav taqımı ve Qırımtatar Milliy Meclisi tarafından Strasburgda PACE qış sessiyası devamında «İşkence, zornen yoq oluvlar, siyasiy taqipler: Qırım adalet istey» (Tortured, disappeared, persecuted: Crimea is asking for justice) mevzusında yan merasimi teşkil etilgen edi.


text:
Tangram (ustalıqnıñ yedi tahtası) – qadimiy qıtay eglencesi. Tangram – bu beş üçköşelik (eki büyük, bir orta qarar ve eki ufaq), bir dörtköşelik ve parallelkenardan (parallelogramm) ibaret dörtköşelik.
Bu geometrik şekillerni dağıtıp, olardan çeşit, meselâ, ayvanlarnıñ, adamlarnıñ, binalarnıñ, ösümliklerniñ, oyuncaqlarnıñ, raqamlarnıñ resimlerini yaratmaq (tertip etmek) mümkün. Vazife berilgende resimlerniñ tek kölgesi belgilene.
Eñ esas eki qaide: yedi şekil de işletilmek ve bir şekil diger şekilni qapatmamaq kerek.
Bu meraqlı oyunnıñ şekillerinden 700 yaqın resimni tertip etmek mümkün. O, dünyanıñ eñ belli riyaziyatçılarnıñ (matematik) sevgen eglencesidir.


text:
Qırımda qırımtatarlar ve diger musulmanlarnıñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvler, pasport rejimini bozuv neticesinde sürgünlik ve aq-uquqlarını bozuvlarğa qarşı regional Gruppalar meydanğa ketirile, dep bildire QHA.
Yarımada regionlarında işbu gruppalar bozuvlar aqqında malümatnı toplap, ğayıp olğan qırımtatarlarnıñ meselelerinen oğraşacaq «Nazirler şurasınıñ» kontakt gruppasına onı aydınlatacaqlar.
Kontakt gruppasınıñ azası, uquqçı Emil Kürbedinovnıñ malümatına köre, bu gruppalar daa da tez çalışmaq maqsadında meydanğa ketirile. Olarnı «Nazirler şurasınıñ» bölükleri olaraq adlandırmaq mümkün, dedi Emil Kürbedinov.
Hatırlatamız, Qırım «Nazirler şurasında» ğayıp olğan qırımtatarlarnıñ işlerinen oğraşqan kontakt gruppası meydanğa ketirildi. Kontakt gruppasınıñ bir toplaşuvı olıp keçti. Onıñ neticesinde ğayıp olğanlar boyunca işler Rusiyeniñ Qırımdaki Baş taqiqat idaresiniñ müim işler bölügine berildi.
Centâbr 27-de, saat 19.00 Qarasuvbazar civarında Sarı-Su qasabasında belgisiz şahıslar eki genç qırımtatarını esir alıp, belgisiz bir yönelişke alıp kettiler.
Oktâbr 1-de Qırım «yolbaşçısı» Sergey Aksönov ğayıp olğan gençlerniñ ana-babalarınen körüşip, ğayıp olğanlarnı tapmaq içün kontakt gruppası meydanğa ketirilecek, dep bildirgen edi.


text:
Qırım.Aqiqat, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ dekabrniñ 14-nde neticelev matbuat konferentsiyası esnasında, sovet akimiyeti Qırımnı Ukrainağa qanunsız berdi, ve yarımadanıñ sakinleri öz seçimini yaptı, dep iddia etkenini bildirdi.
Putin: «(20-nci asırnıñ – QA) 22-23-24-nci yıllarında bolşevikler neçündir, tarihiy qısmına bitişik olğan topraqlar yañı qurulğan Ukraina cumhuriyetine kirsetilmek kerekler, dep qarar berdiler. Qara deñiz boyu anda ketti, Ekinci Cihan cenkinden soñ ğarbiy vilâyetler, 1954 senesinde ise, o zaman cariy olğan ve RSFSR Yuqarı şurasınıñ razılığını talap etken qanunlarnı bozup, Qırımnı alıp, anda berdiler. Qarar ise Yuqarı şurasınıñ prezidiumı tarafından berilgen edi. Ondan ziyade bir şey aytıp oturmaycam, Qırımnıñ halqı öz taqdirini nasıl tayın etken olsa, öyle tayın etti. Biz bunı başımızdan keçirirmiz», – dedi.
Daa soñra o, Kyiv ve Moskva «Ukraina ve Rusiye içün neler elverişli ve neler elverişsiz olğanını beraber tüşünmek kerekler», dep ilâve etti.
Rusiyede perzident ya da baş nazir kürsüsinde 1999 senesinden berli oturğan Putin dekabrniñ 6-sında, 2018 senesi prezident saylavına da qatılacağını ilân etti.
Rusiye prezidentiniñ saylavını 2018 senesi martnıñ 18-nde – Qırım ilhaqınıñ yıllığında yapmaq planlaştıralar. Daa evel saylav kününiñ başqa künge avuştırılması boyunca munasip qanun, Rusiyeniñ Devlet duması ile Fedratsiya Şurası tarafından tasdiqlanıp, Rusiye prezidenti Vladimir Putin tarafından imzalandı.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Türkiye eyyeti Qırımğa keldi, dep haber etti RİA Novosti agentligine Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ baş nazir muavini Ruslan Balbek.
«Türkiye eyyeti şeer başları, ticaret, cemaatçılıq erbapları seviyesinde temsil etilgendir», – dedi Balbek.
Onıñ sözlerine köre, eyyet «qırımlılar barışıq ve amanlıqta yaşağanından» emin ola bilir.
«Olarnıñ ziyareti – müsbet bir işmardır, böylece qırımlılar Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasına qoşulğanından memnün olğanını, Qırım halqları inkişafı içün imkân körgenini añlarlar»,– dedi Balbek.
Yarımada işğalinden soñ qırımtatarlarnıñ vaziyetini ögrenecek eyeytniñ yollanuvı aqta teşebbüsni bıltır noyabr ayında Türkiye tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu bildirdi.
Türkiye tış işler nazirligi mart 15 künü Rusiye qırımtatarlarğa nisbeten vade sözlerini eda etmegeni aqqında bildirdi.
Kiyevge mart 20 künü kelgen Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan memleketi qırımtatar halqınıñ aqlarını halqara seviyesinde qorçalamağa devam etecegini bildirdi.


text:
Kiyev – Yarımadada yaşağan qırımtatarlar sürgünlik yıllığına bağışlanğan matbem tedbirlerniñ keçirilmesinde bir sıra maniağa rastkele bile. Şunıñ içün aktsiyalarnıñ bir qısmı qıtada keçecek. «Krım-SOS» teşkilâtınıñ reberi Tamila Taşeva onıñ teşebbüsi mayıs 18-ne nasıl leyhalarnı azırlaycağı ve cemaatçılar işğal etilgen Qırımdaki qırımtatarlarnıñ aqlarını nasıl qorçalaycağı aqqında tarif etti.
– Tamila, şimdi siz 1944 senesi sürgünlik yıllığına bağışlanğan sergini azırlaysıñız…
– Fotosergimiz qırımtatarlarnıñ sürgünligine bağışlanğan büyük kampaniyanıñ bir qısmıdır. Misal içün, «Almenda» teşkilâtı ile biz «18.05. Hatıra aqqı» yarışını keçiremiz, onıñ neticesinde ukrain mekteplerinde yekâne ders keçirilecek.
Ziyaretçiler bu insanlarnıñ yüzlerine baqa, seslerini eşite ve ikâyelerini ögrene bilecekler
Fotosergi ise sürgünlikni başından keçirgen 18 qırımatatarınıñ süretinden ibaret olacaqtır. Onıñ iş serlevası – «ihtiyarlar». Şaatlarnıñ yaşını 1939 senesi ile sıñırladıq, lâkin, elbette ki, sürgünlik aqqında er bir qırımtatarı tarif ete bile.
Sergini böyle şekilde keçirmek isteymiz: insannıñ süreti – o qorqunçlı künler aqqında ikâyesi – ikâyeniñ audioyazısı, belki, qırımtatar tilinde. Böyleliknen, ziyaretçiler bu insanlarnıñ yüzlerine baqa, seslerini eşite ve ikâyelerini ögrene bilecekler. Tanışlarımız Qırımnı dolaşıp, bu insanlarnı fotoğa çıqaracaqlar. Mayıs başına qadar bu ikâyelerni toplarmız, menimce. Ümüt etem ki, mayıs 18 künü arfesinde Qırım evi açılır da, bu sergi anda olacaq birinci tedbir olaraq sayılır.
İşbu leyha maña pek müim ve meraqlı kele. Çünki bugünde-bugün qırımtatarlarnıñ ekinci sürgünligi keçe desek, yañlışmamız, olar kene de tuvğan evini terk etmege mecburlar. Künümizde yalıñız qullanılğan usullar başqa türlüdir.
– Sen ukrain mekteplerinde keçirilecek yekâne ders aqqında aytıp keçtiñ. Tafsilâtlıca tarif etseñ.
– Bu leyha üzerinde Ukraina tasil ve ilim nazirliginiñ yardımı ile «Almenda» merkezi çalışa. Biz de bu teşebbüske qol tuttıq. Şimdi ocalar qırımtatarlarnıñ sürgünligine bağışlanğan ders planlarını azırlaylar. Arizalar qabul etile.
– Kiyevde mayıs 18 künü daa nasıl tedbirler keçirilecek?
– Birinciden, mayıs 17-den 18-ne keçer gecesi «Yüregiñde ateş yaq» aktsiyası keçirilecek. Bıltır olğanı kibi, mitingniñ keçirilmesi mümkün. O vaqıt kelgen ve qol tutqan kiyevlilerniñ sayısı büyük edi. Sürgünlik qurbanları hatırasına bağışlanğan konferentsiyalar azırlanıla.
– Fikriñce, Qırımda sürgünlik yıllığına bağışlanğan tedbirler nasıl olacaq?
– Şekilniñ pek deñişecegini tüşünmeyim. Aktsiyanı keçirmege izin berirler, belki, amma, bıltır olğanı kibi, şeer merkezinden kenarına avuştırırlar. Çünki eger de onıñ ile razı olmağan Qırım sakinlerniñ aqlarını sıñralğan işğalci akimiyet onı yasaq etse, Remzi İlyasov, Zaur Smirnov kibi şahıslar öz itibarını bütünley coyar. Menimce, İlyasov aktsiyanıñ keçirilmesine yüz fayız isse qoşar. Buña qudreti bar.
– Bu küngece repressiyalar arttırılırmı?
– Repressiyalarnıñ olması mümkün. Olar ep devam eteler. Qırımtatarlarnıñ evlerinde daima tintüvler keçirile. Mayısnıñ 18-ne qadar toqtatılacağını tüşünmeyim. Belki, arttırılır, mitingde akimiyet tarafından istenmez areket olmasın dep.
– Meclis Qırımdan köçip kelgen 20 biñ insandan yarısı – qırımtatarları olğanını bildire. Siyasetşınas Taras Berezovets yaqında Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, Qırımdan 50 biñ insan köçip ketti. Yani, keçken sene mart ayından yarımadanı terk etken qırımtatarlarnıñ sayısı nedir?
– Ebet, Qırımdan köçip kelgenlerniñ sayısı 45-50 biñ insannı teşkil ete. Resmiy raqam doğru olmağanı sebebinden Meclis böyle bir miqdarnı ayta. Hersonda ofisimiz bar, Geniçesk ve Hersonğa köçip kelgen, amma qayd etilmegen qırımlılarnıñ sayısını köremiz. Bunıñ da sebepleri bar. Köçip kelgenlerniñ yarısı, aqiqaten, qırımtatarlarıdır. Biz resmiy olmağan statistikanı alıp baramız.
– «Krım-SOS» teşkilâtınıñ Kiyev, Herson, Lvivdeki ofisleri bar. Ne içün Aqmescit, Bağçasaray, Yalta, Kefede yoq? Faqat, yardımğa eñ çoq muhtac olğan yarımada sakinleridir de.
– Qırımda da bar! Faal balalarımız bar, amma biz olarnı, elbette ki, gizleymiz. Bizge «referendum»dan evel yardım etken göñüllilerimiz. «Referendum»dan soñ da bizge faal yardım ete, malümatnı bildireler. Bizim habercilerimiz – Qırımda «Krım-SOS»nıñ «köz» ve «qulaqları». Mesele şunda ki, işğal ile razı olmağan ve aqları bozulğan insanlarnı qorçalağan cemaat teşkilâtı totalitar devlet tarafından işğal etilgen territoriyada areket etip olamaz.
Qırımda ukrain degil de, bir rusiyeli teşkilât qabul etüv odasını açmalı
Anda Rusiye Federatsiyasınıñ uquqiy alanında çalışacaq Rusiye uquq qoruyıcı teşkilâtları ya da halqara nezaretçileri buluna bile. Rusiye zenaatdaşlarımız ile qonuşqan edim, aytqanlarına köre, anda qırımlılarnıñ aqları oğrunda faal bir iş başlansa, olarnı andan, nasıldır bir sebep tapıp, quvmağa tırışırlar.
– Amma bunı kimse yapıp baqmadı da…
– Intılmağa bile acet yoq. Ayrı faaller areket ete bile. Amma bizge, Kiyev, Lviv, Herson fallerine ketmege… Bizni anda yollamazlar da!
– Uquqiy qabul etüv odalarını açmağa mümkünmi?
– Uquqiy qabul etüv odalarını mümkün. Anda Qırım alan eyyetinden mesleatlarnı keçirgen insanlar bar. Amma olarnı ep nezaret eteler. Anda er vaqıt bulunmağa izin bermezler ki, imkânsız. Başqa bir format olmalı. Qırımda ukrain degil de, bir rusiyeli teşkilât qabul etüv odasını açmalı. Amma, bu da cezasız qalmaz.