text:
“Tatar qızı” layıqlını ezli
“Tatar qızı” bäygesen berençe itep tatar yäşläre byurosı belän berlektä Qazan däwlät universitetınıñ şärıqnı öyränü institutı talibäläre başlap cibärdelär. Bu xaqta tatar yäşläre forumınıñ başqarma byurosı liderlarınıñ berse Mönirä Säğidullinanıñ fikere belän tanışıp kitik
Tatar studentları, tatar qızları arasında “Tatar güzäle” ütkärü bezneñ inde ul ideyä tatar yäşläre byurosında tudı dip äytergä bula. Tatar studentların aktivlaştıru, bergä tuplawnı maqsat itep şuşı bäygene ütkärergä buldıq. Bügenge köndä törle cıyılışlar, konferensiälär belän genä yäşlärne bergä tuplaw mömkin tügel. Ä bu yarışnı studentlar üzläre oyıştırdılar. Kongressqa kilep şundıy ber çara oyıştırasıbız kilä dip Könçığış tellär institutı qızları miña möräcäğät ittelär. Ul qızlar Bötendönya tatar yäşläre forumında da aktiv qatnaşqannar ide. Bezneñ millät yäşläreneñ berdämlekkä omtılu xisläre sizelä başladı. Şundıy çaralar ütkärgändä bu xislär tışqa bärep çığa.Bäygedä könçığış tellär fakul'tetında uquçı biş qız qatnaştı. Alarnıñ sälätlären Bötendönya tatar yäşläre forumı byurosınıñ liderları Nail Zaripov, Mönirä Säğidullina, İlşat Ğıymadiev, Älfiä Miñneğalieva bäyälädelär. Konkursta ciñgän tutaş universitet külämendäge bäygedä qatnaşaçaq.
Yarışta qatnaşuçılar ”Kem ul çın tatar qızı?” sorawlarına da üzençälekle cawapların birdelär. Bäygedä ciñü ayulağan şul uq institutnıñ ğäräp telen öyränü bülegeneñ berençe kurs talibäse Elmira Ğarifullinanıñ bäyälämäsen tıñlarğa täqdim itäbez
Minem uylawımça qızlar alar bik törle bula. Läkin, tatar qızı tıynaq, aqıllı bulırğa tieş. Şulay uq, alar olı keşelärne xörmät itärgä burıçlı. Bigräktä äti-änilärne häm uqıtuçılarıbıznı. Annan soñ dinebezne dä onıtırğa tieş tügellär. Minem uylawımça mondıy qızlar Qazanıbızda bik küp häm monıñ öçen min bik söyenäm. Bu bäygedä qatnaşuım, ciñüem belän min dekanıbız Cämil äfände Ğabdulxak ulına, şulay uq Kamil äfände Ğosman ulına bik zur räxmätlemen, duslarıma da bik zur räxmätläremne äytäsem kilä. Duslar bulmasa, bälki min bu yarışta ciñmäs idem dä, alar miña rux östäp tordılar
Kiçäne alıp barğan şul uq institut yegetläre Azat Xörmätullin belän İlsur Näfiqov tutaşlarnıñ tatar zıyalıların ni däräcädä belülären, şäfqät tutaşları rolenä quyıp qıyulıqların, xalqıbıznıñ mädäniätenä, tarixına qağılışlı sorawlar, tatar cırçıların belü, üzlären Tatarstan respublikası prezidentı, Tufan Miñnullin urınına quyıp törle problemalarğa cawap tabarğa tırışu diseñme, bäräñge ärçetep citezleklären, icadi sälätlären tikşerü bäygelären ütkärdelär. Yarış millilek ruxların “Tatar qızı”na däwalawçı qızlarda ğına tügel, qarap utıruçı tamaşaçı qızlarnı da uylanırğa mäcbür itte. Alar da üz fikerlären äytergä aşıqtılar. KDU studentı Liliä İsxaqova “Kem ul çın tatar qızı? ” digän sorawğa mondıy cawap birde
Tatar qızı digändä närsä küz aldına kilä. Ägär dä ence-märcännär belän tulğan sandıqnı küz aldına kitersägez, menä bezneñ cämğiätneñ xatınsızların şul ence-märcännär belän çağıştırırğa bula. Ä menä tatar qızı digännärebez inde alar şuşı sandıq eçendä yatuçı asıl taşlar. Alar tösle ber keşe dä yuq bu dönyada. Min bu bäygedä törle fikerlär işettem. Östäp şunı ğına äytäsem kilä, tatar qızında böten äyberdä bar
Äye, tatar qızları da, milli canlı, telebezgä, dinebezgä, ğöref-ğadätlärebezgä tuğrı yäşlär artqannan arta bara. Läkin, bu äle barsı da alda-göl digän süz tügel. Ni qızğanıç, çit il muzıkasın, mädäniäten üzlärenä tağarğa tırışqan yäşlär massası da kimergä telämi. Qızıq, bezneñ tatar qızlarıbız yäştäşlärenä turı yulğa çığarğa ölge bula alsalar, alar manqortlıqtan çığarğa köç tabarlar mikän?
Röstäm İsxaqov


c: text/html

text:
Fälestin premyer-ministrı Ahmed Qurei bügen Amerika Quşma Ştatlarınıñ körçekkä terälgän Fälestin-İsrael nizağın çişügä qatnaşuın soradı. Londonda premyer-ministr Tony Blair belän oçraşu aldınnan Qurei, Waşingtonnıñ "tınıçlıq yulı" planın ğamälgä kertergä "säyäsi häm moral" cawaplılığı bar, dip belderde. Mäğlüm bulğança, planda 2005nçe yılğa qadär fälestin däwläten tözü küzdä totıla.
Ul arada kiçä Gaza sızığında 14 fälestin keşese, alar arasında 16 yäşkä qadärge 3 malay üterelgännän soñ, fälestin suğışçıları İsraeldän monıñ öçen üç alaçaqların belderde.
İsrael saqlanu ministrı urınbasarı Zeev Boim, İsrael ğaskärläre Gaza Sızığında reydların däwam itäçäk, dip belderde.
Bügen Gazada İsrael xärbiläre tağın ber yäşüsmer fälestin malayın ütergän dip xäbär itelä.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tatarstan
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Tatarstan — Könçığış Awrupada urnaşqan, Räsäy Federatsiäse belän berläşkän häm Räsäy Federatsiäse subyektı bulğan demokratik xoquqıy däwlät (cömhüriät) [1]. Tatarstan Konstitutsiäse, Räsäy Federatsiäse häm Tatarstan arasındağı maxsus şärtnämä nigezendä Räsäy Federatsiäse belän berläşkän cömhüriät [2].
Könbatışta – Çuaşstan, Tönyaq-Könbatışta – Çirmeş İle, Tönyaqta – Kirov ölkäse, Tönyaq-Könçığışta Udmurtiä, Könçığışta Başqortstan, Könyaq-Könçığışta Irımbur ölkäse, Könyaqta Samar häm Sember ölkäläre belän çiktäş.
ЭчTәлek
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Töp mäqälä: Tatarstan tarixı
1550 yılda Rus patşası Yawız İvan Qazan Xanlığın basa, 1552 yılda Qazanğa kerep, tatar cirlärne Rusiä patşalığına quşa. Tatarlar fälän ğasır urıslarğa qarşı çığışlarnı yasap toralar.
1917 yılda tatar, başqort, çuaş, udmurt, çirmeş häm muqşı/erzä xalıqları berläşep, möstäqil İdel-Ural Ştatın tözilär, Sadri Maqsudi prezident bulıp saylana, däwlät qanunnarın çığara torğan «Milli Mäcles» saylana.
1918 yılda bolşeviklar İdel-Ural Ştatını xakimiäten bärep töşerälär, anıñ urınına ayırım milli “respublikalarnı” tözilär.
1920 yılda tatarlarğa bülep birelgän cir “TASSR” itep atala başlıy.
1990 yılnıñ 30 avgustında Tatarstan üz möstäqillegen iğlan itä, RSFSR Tatarstannıñ möstäqillegen tanımıy.
1991 yılnıñ iyün ayında Tatarstannıñ berençe prezident wazifasına Mintimer Şäymiev saylana.
Rusiä idäräse astına kerü[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1992 yılnıñ 21 mart köne Tatarstan xakimiäte möstäqillek xaqında xalıq fikeren beleşü öçen Tatarstan suverenlığı turında referendum oyıştıra, häm Tatarstan xalqınıñ 61%ı üz tawışları belän möstäqillekne tanıy. Rusiä Federatsiäse Tatarstanğa üz ğäskärlärne kertergä ämer birä häm berazdan soñ annan baş tarta. Monıñ töp säbäplärneñ berse ul xalıqara küzätüçelär bularaq qatnaşqan Amerika senatorları belän kongressmennarınıñ qatğıy fikere bula. Şulay itep tatarlar, 500 yıl buyı Urıs däwläte tarafınnan alıp barılğan genotsidqa qaramastan üzen bäysez millät bularaq dönyanıñ ayırılğısız öleşe buluın isbatladı.
1994 yılnıñ 15 fevralendä Tatarstan häm Rusiä Federatsiäse räisläre Mintimer Şäymiev häm Boris Yeltsin illärneñ däwlät xakimiäte institutları arasında eşlär büleşü häm üzara wäqälätlär almaşu turında şartnamä tözilär.
1995 yılda Tatarstan iqtisadı üsä başladı häm Tatarstanda yäşäw sıyfatı Rusiä Federatsiäsendäge keşe yäşäwe belän çağıştırğanda küpkä yuğarıraq buluın kürsätä.
1996 häm 2001 yıllarda Şäymiev Räis wazifasına qabat saylana.
2000 yılda Rusiä konstitutsion mäxkämäse taläbe buyınça Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı Tatarstan konstitutsiäsen Rusiä Federatsiäse konstitutsiäsenä yaraqlaştıra, anda möstäqillek ruxı bötenläy yuğala.
2002 yılda Şäymiev Tatarlarnıñ möstäqillek häm azatlıq xıyalın satıp, 1994 yılğı Tatarstan-Rusiä Federatsiäse şartnamäsen bötenläy üzgärtep beterä.
2004 yılda Şäymiev saylawlarsız Tatarstan Respublikası prezidentı urınına qabat utırtıla.
Säyäsät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Töp mäqälä: Tatarstan säyäsäte
Cömhüriät başlığı “prezident” itep atala. Prezident wazifasına berençe märtäbä Mintimer Şäymiev saylana.
2015 yılnıñ 13 sentäberendä bötenxalıq turı saylawında Röstäm Miñnexanov prezident itep saylana. 2010 yılda ul xalıq turı salawında tügel, ä Däwlät Şurasında prezident itep saylana ide.
Däwlätne “ministrlär bülmäse” başqara. Qanunnarnı çığara torğan “Däwlät Şurası” isemle närsä 100 keşedän tora, alarnıñ yartısı Räsäy Federatsiäse firqäläre äğzaları.
Qanunnarnıñ döreslegen “Konstitutsion Mäxkämä” tikşerep tora.
Milli xäräkätlärne Şäymi babay beterä, üze isä urıs patşasınıñ “Yedinaya Rossia” (Berdäm Räsäy) firqäsenä berençe äğzalar arasına kerä. Tatarstanda bütän başqa bernindi säyäsät yuq, säyäsi xäräkätlär yuq.
Büleneş[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tatarstan 1927 yılnıñ 27 fevralendä 45 cirle idarägä bülenä. Soñraq idarä sanı 70kä citä, häm 1963 yılda 17 genä qala.
Bügenge Tatarstan 43 rayonğa bülenä: Ägerce, Alabuğa, Alekseyevsk, Älki, Älmät, Apas, Aqsubay, Aqtanış, Arça, Ätnä, Baltaç, Balıq Bistäse, Bawlı, Biektaw, Bögelmä, Bua, Çirmeşän, Çistay, Çüpräle, Kama Tamağı, Layış, Leninogorsk, Mamadış, Mendeleyev, Minzälä, Möslim, Norlat, Piträç, Kukmara, Qaybıç, Saba, Sarman, Spas, Täteş, Teläçe, Tuqay, Tübän Kama, Yaña Çişmä, Yäşel Üzän, Yuğarı Oslan, Yutazı, Zäy.
Tatarstanda:
- cömhüriät qaramağındağı 14 şähär (Alabuğa, Älmät, Aznaqay, Bawlı, Bögelmä, Bua, Çallı, Çistay, Leninogorsk, Norlat, Qazan, Tübän Kama, Yäşel Üzän, Zäy);
- cirle idarä qaramağındağı 6 şähär;
- 21 şähärdäy bistä (Möslim, Därwişlär, ...);
- 3106 awıl
bar.
Cöğräfiä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Töp mäqälä: Tatarstan cäğräfiäse
thumb|right|Tatarstan xaritası
Tatarstan cömhüriäte Könçığış Awrupa tigezlegeneñ Könçığışında, İdelneñ urta wä Çulman yılğasınıñ tübän ağımında, urman häm urman-dalalı cirlärdä urnaşqan. İdel häm Çulman yılğaları üzännäre Tatarstan cirlären öç töbäkkä bülä:
- Çulman aldı (Çulmannan Tönyaqta wä İdeldän Tönyaq-Känçığışqaraq);
- Çulman aryağı (Çulmannan Könyaqtaraq);
- İdel aldı (İdeldän Könbatıştaraq).
Bu cirlär urtaça 170 m bieklektäge qalqulıqlı tigezlektän ğibarät. Çulman aldı sözäk-qalqulıqlı tigezlek, Tänyaq-Könbatışta Noqratnıñ Könyaq itäge cäyelgän. Çulman aryağı – qalqulıqlı tigezlek, Könyaq-Könçığışta Bögelmä-Bäläbäy qalqulığınıñ küpçelek öleşe, Könbatışında İdel aryağı tübänlegeneŋ Tönyaq öleşe urnaşqan. İdel aldı isä İdel buyı qalqulığınıñ Tönyaq-Könçığış öleşendä.
- Monı da qara: Tatarstan tabiğäte, Tatarstan klimatı
İqtisad[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tatarstan bügen iqtisadi häm fänni-texnik potentsialı zur bulğan sänäğät-awıl cömhüriät: cirmay, ximiä, naft ximiäse, elekter energetikası, maşinalar tözü, ciñel sänäğät wä azıq-tölek sänäğäte, zamança awıl xucalığı alğa kitkän sanala. Tatarstan 6 iqtisadi töbäkkä bülenä:
- İdel aldı;
- Qazan;
- Çulman aldı;
- Tönyaq-Könçığış Çulman buyı;
- Könbatış Çulman aryağı;
- Könyaq-Könçığış Çulman aryağı.
Tatarstan iqtisadında – 1698,4 meñ keşe eşli (2001), şunıñ isäbendä
- sänäğättä – 435,9 meñ,
- awıl xucalığında – 242,1 meñ
- tözeleştä – 139,1 meñ
- transport wä elemtä tarmaqlarında 109,2 meñ.
Monı da qara:
Xalıq[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Cömhüriätneñ töp xalqı – Tatarlar, 52%tan artıq. Urıslarnıñ ğomumi sanı 38% çaması. Şulay uq Çuaş, Muqşı, Çirmeş, Udmurt, Başqort w.b. xalıqlar yäşi.
Ber km²'ğa 56 keşe turı kilä (2002). Şul uq yılda meñ keşegä 9,4 bala tuğan, 13,2 keşe ülgän.
Cömhüriätä urtaça ğömer ozınlığı – 67,5 yıl yəşi (2000), ş.i.:
- irlär – 61,1;
- xatın-qızlar 74,5.
Eş yäşendägelär sanı 2 122 600 keşe, yäğni ğömumi sanınnan 56,3%ı. Eşläwçelärneñ (2000):
- 14,1% – yuğarı
- 26% – hönäri urta
- 47,1% – urta
- 11,6% töp belemle.
Xalıqnıñ 73,8%ı şähärdä yäşi.
Monı da qara:
Mädäniät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Töp mäqälä: Tatarstan mädäniäte
Monı da qara:
- Tatarstanda dini tormış
- Tatarstan mäğärife
- Tatarstan fännäre
- Tatarstan näşriätläre
- Tatarstan matbuğatı
- Tatarstan miğmarlığı
- Tatar ädäbiäte
Monı da uqı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Päräwezdä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ↑ http://constitution.garant.ru/region/cons_tatar/chapter/1/#block_100000 TaTapcTaH koHcTиTyцияce, Mәk. 1
- ↑ http://constitution.garant.ru/region/cons_tatar/chapter/1/#block_100000 TaTapcTaH koHcTиTyцияce


text:
Üzbäkstan prezidentı İslam Kärimov ilneñ yaña parlamentınıñ berençe utırışın açqanda Üzbäkstanda Ukrainadağı kebek inqilabnı buldırmayaçağın belderde.
Parlament utırışın küzätep toruçı çit il ilçeläre aldında bulğan şuşı çığışında ul xökümätneñ Ukrainadağı kebek äflisun inqilabın qabatlarğa yul quymaw öçen köçe citärlek dide.
İlçelär parlamentnıñ balkonınnan qarap utırğanda Kärimov "Anda balkonda utıruçılar monı yaxşıraq añlarğa tieş" dip äytte üz çığışında.
Qırğızstan prezidentı Askar Akaev HeзaBиcиMaя ГaзeTağa interviewda Qırğızstanda inqıylap oyıştırırğa tırışuçılar monıñ watandaşlar suğışına kiterergä mömkinlegen añlarğa tieş dide.
Akayev häm başqa Qırğız räsmiläre kiläse ayda ütäçäk parlament saylawları aldınnan inqilabnı Qırğızstanğa kiterü tırışlıqlarına qarşı qat-qat kisätülär yasadı
Qırğızstan Üzäk Saylaw komissiäse wäkile Söläyman İmanbayev parlament saylawlarında BDB küzätüçeläre bulaçağına şatlanuın belderde.
BDB küzätüçeläre Qırğızstandağı saylaw protsessın başqa çit il küzätüçelärennän yaxşıraq añlıy dide İmanbayev.
İmanbayev tärcemäçelär belän eşläwçe başqa çit illärneñ küzätüçeläre yış qına küp närsäne añlap betermi di.
Qırğızstanda BDB küzätüçeläre törkeme räsmi räweştä eşkä kereşte. Bügen kiläse ayda ütäçäk bu saylawlarğa namzätlärne terkäw tämamlandı. Barlığı 400-läp namzät terkälde.


text:
Macarstan xökümätenä ışanıçsızlıq belderü täqdimen ilneñ parlamentı xuplamadı. Sentäber ayında, Macarstan premer-ministrı Ferenc Gyurcsany, saylawlarda ciñü ömete belän ilneñ çın iqtisadıy xälen xalıqtan yäşerüen, äytkännän soñ, ildä protest dulqınnarı uzğan ide. Citäkçelektäge Sotsialistlar firkäse uzğan yäkşämbe bulğan saylawlarda uñışqa ireşmäde. Şunnan soñ Gyurcsany xökümät yazmışın parlamentqa täqdim itte.
Oppozitsia Budapeştta yaña uram cıyını ütkärergä planlaştıra. Anda xökümätkä wazífalarınnan kitü taläbe quyılaçaq.


text: Mäskäw -- Rusiäneñ däwlät qaramağındağı Gazprom şirkäte, ägär Ukraina kiläse yılda 1 meñ kubometrğa 160 dollar tülärgä rizalaşmasa, gaz bäyäsen tağı da yuğarıraq kütärü belän kisätte. Gazprom räise urınbasarı Aleksandr Medvedev älege täqdimne dä kompromis dip atadı. Ukrainada bez täqdim itkän bäyä belän Yevropa bäyäläre arasındağı ayırmanı añlawçı belgeçlär citärlek. Moña da riza bulmasalar, yaña bäyä tağı da yuğarıraq bulaçaq, dide Gazprom wäkile. Rusiä belän Ukraina arasında gaz bäyäse tiräsendäge bäxäs inde küptän bara. Xäzer Ukraina meñ kubometrğa 50 dollar tüli. Monıñ bäräbärenä Rusiä Könbatış Yevropağa gaznı Ukraina aşa qua. Alğa taba Rusiä Ukrainadan bazar bäyäsen tülätmäkçe, kileşügä ireşelmäsä, Könbatış Yevropağa gaz cibärü tuqtatılrğa mömkin dip kisätä. İke ilneñ räsmiläre kiläse atnada Mäskäwdä oçraşırğa cıyına.


text:
Yewropa Komissiäse Törkiäneñ Yewropa Berlegenä quşılu söyläşülären waqıtlıça tuqtatıp torırğa täqdim itte. Bu täqdim Änqara Yewropa berlege äğzası- Qıprıs köymälärenä üz portlarına kerüenä ozaq waqıtlar röxsät itmägängä qabul itelgän. Berlekneñ kiñäyü eşläre komissionerı Olli Rehn bu xaqta Brusseldä mätbuğat oçraşuında belderde. “Törkiäneñ 11 dekäberdä ütäçäk Tışqı eşlär ministrları cıyınına qädär waqıtı bar. Ul aña qädär täläplärne üti ala. Ul oçraqta bu täqdimneñ kiräge qalmayaçaq”,- dide Rehn.
Şuşı täqdim kiläse ayda bulaçaq Yuğarı däräcäle oçraşuda, anda qatnaşqan bar citäkçelär tarafınnan da xuplanırğa tieş. Bügenge qarar Törkiäneñ yıllar däwamında Yewropa Berlegenä quşılu telägenä kirtä quyıp, ike yaqlı mönäsäbätlärgä zıyan kiterä ala.


text:
Terrorçılıqta ğayeplängän räsmilär irekkä çığarıldı
Ğiraq Eçke eşlär ministrlığı süzçese General Ğabdel Kärim Xalaf, AFP xäbär agentlığı birgän mäğlümättä, qulğa alınğan keşelärnen kiresençä watanpärwär buluın, bu keşelärgä ğayepläw taşlawçılarğa qarşı isä kiçekmästän çaralar başlanaçağın belderde.
Pänceşämbedä, Eçke eşlär ministrlığında eşlägän 40 räsmi, Şiğiy başlıq citäkçelegendäge xaqimiätne cimerergä tırışu häm Saddamnıñ partiäse bulğan elekke Baas partiasın yañadan torgızırga niätläw sıltawı belän qulğa alınğan ide.


text:
Bağdad üzägendä Awstraliä ğäskärlärenä höcüm buldı. Anda maşinağa quyılğan bomba şartlaw näticäsendä yaqında torğan 3 keşe hälak buldı, 3 soldat yaralandı.
Bağdadnıñ könbatışında yulğa quyılğan bomba şartlawdan 1 amerikan soldatı ülde häm bişäw yaralandı.
Mosul şähärendä maşinağa quyılğan bomba şartlawdan ber qabilä başlığı häm anıñ belän bergä bulğan 2 keşe hälak ülde.
Ramadi şähärendä ğisyançılar belän AQŞ xärbiläre arasındağı bäreleşlärdä kimendä 3 keşe üterelde.
Xaldiva şähäre yanında intixarçı maşinasında AQŞ konvoyı yanında bomba şartlatıp berniçä maşinağa zıyan kiterde.


text:
Belarus oppozitsiäse: Yewropa matur süzlär tügel, ğämäl kötä
Bıyılğı izge Valentin könen Belarustäge yäş oppozitsiä ilneñ Yewropağa bulğan mäxäbbäten kübräk kürsätü öçen faydalanırğa buldı. Soñğı aralarda Minskineñ Rusiä belän araları salqınaya töşkäç, prezident Lukaşenka Yewropa belän bäyläneşlärne nığıtu turında söyli başlağan ide. Ämma Yewropa yağınnan, bu xaqta söyläw genä citmi, konkret ğämällär kiräk, dip belderä. Xakimiät andıy ğämällär belän älegä bik aşıqmıy, şuña da oppozitsiä monı üze, beraz üzençälekle itep kürsätä.
Çarağa qädär anı oyıştıruçılarnıñ berse, Yäş Front-Maladı Front wäkile Baris Haretski oppozitsiä plannarı turında bolay digän ide:
"Bu ber teatr tamaşası kebek bulası ber närsä. Anda qatnaşuçılar Yewropa Berlegeneñ härber ayırım ilen gäwdäländerep, şularnıñ milli kiemnären kiäçäk. Alar tügäräkkä basıp, qullarındağı bengal utların yandırğaç, şul tügäräkkä Belarus wäkile dä quşılaçaq. Häm şunnan soñ tügäräk ut çäçep torğan yöräkkä äylänäçäk. Annarı inde bez Yewropa illäreneñ ilçelekläre urnaşqan uramnar buylap yöreş ütkärergä cıyınabız", digän ide äle Valentin köne çarasına qädär ük anı oyıştıruçılarnıñ berse Baris Haretski.
Ayırım keşelär, bu oçraqta ğaşiqlar bäyräme sanalğan Valentin könenä şundıy säyäsi tösmer birü kiräklegen Belarus oppozitsiäse wäkile bolay añlata:
"Bu yäşlär bäyräme. Bezneñ oyışma monı, keşelärneñ oçraşıp ber-berse belän übeşä torğan romantik mäxäbbät köne itep tügel, ä ilebezgä häm Yewropağa bulğan xaqiqi mäxäbbätne kürsätü köne itep kürä. Bez bu bäyrämgä Belarusne häm Yewropanı yaratu küzlegennän qarıybız. Häm mäxäbbät, ireklek, üzgäreşlär, Belarusneñ Yewropa cämğiätenä alınuın taläp itäbez", di Belarustäge oppozitsiä wäkile Haretski.
Neft häm gaz satıp alu ölkäsendä Rusiä belän araları şaqtıy suınğaç Belarus prezidentı Aleksandr Lukaşenka yözen Könbatışqa borıp, üz ileneñ Yewropa belän araların nığıtuğa öndägän ide. Bu sişämbedä genä dä ul Minskidä berniçä ilçeneñ tanıqnamäsen qabul itkändä, Yewropa belän üzara faydalı xezmättäşlek turında süz alıp bardı.
Ämma Lukaşenkanıñ şul belderüläre artında çınnan da anıñ yörägennän çıqqan niät yatamı? Yewropa parlamentınıñ Belarus belän mönäsäbätlär törkemen citäklägän Bogdan Kliç fikerençä, yuq, yatmıy.
"Döresen genä äytkändä, bu säyäsi işarälär artında ildäge avtoritar xakimiätneñ demokratiä yulına çığarğa teläwe yatuına min ışanmıym", di Yewropa parlamentı wäkile Bogdan Kliç.
Xakimiätneñ oppozitsiädäge yäşlärgä Valentin könendä bıyıl da üz çaraların ütkärergä birmäwe, Kliç süzläreneñ älegä xaqiqätkä kübräk turı kilüen kürsätä.
Kärim Kamal


text:
Perm ölkäse belän Komi-Permät milli okrugın berläşterü turında bez elek tä söylägän idek. İnde bu eş şämälgä dä quyıldı. Uzğan Comğada Dävlät Duması , bu Çärşämbedä Federatsiä Sovetı Konstitutsiägä bu xaqta üzgäreş kertüne ber tauıştan rasladı. Bu adım Kremlneñ qanunçığaru ölkäsendäge täsiren kürsätkän misal bulıp tora. Bu xaqta "Moscow Times"ta basılıp çıqqan maqälä.
Gazetanıñ yazuınça, Kremlneñ şuşı üzgäreşne parlamentnıñ tübän häm yuğarı palatasınnan şundıy tizlek häm ciñellek belän ütkärüen ber yıl elek küz aldına kiterep tä bulmas ide. Şulay itep 1993-nçe yılda qabul itelgän konstitutsiägä berençe märtäbä ciñellek belän üzgäreş kertelde häm bu borçılırlıq ürnäk bulıp tora. Regionnarnı berläşterü häm federativ strukturanı ğadiläşterü öçen qanuni säbäplär bulsa da, bäxäsle bulmağan ber mäsälädä konstiutsiägä üzgäreş kertü mexanizmı sınaldı häm monıñ möhimeräk üzgäreşlär öçen , mäsälän prezidentlıq möddäten ike belän çiklävne beterü öçen qullanıluı da mömkin. Läkin, konstitutsiäneñ başqa maddälären ürgäztü öçen protsedura qatmarlıraq, alarnıñ köçkä kerüe öçen reginal parlamentlarnıñ öçtän ike küpçelegeneñ häm federal parlamentta da konstitusion küpçelekneñ raslauı kiräk. Şulay da regional citäkçelär Kreml qamçısın qullanğan xäldä, aña gä qarşılıq kürsäterlär dip kötelmi. Bu aydağı prezident saulaularında gubernatorlarnıñ küberäk tauış birdertü mäsäläsendä üzara yarışqan buluların iskä alğanda, Kreml täqdim itkän konstitutsion üzgäreşne berençe bularaq raslatu öçen alar yañadan yarışaçaqlar dip uylarğa bula. Parlamentnıñ qararı Vladimer Putinneñ prezidentlığınıñ ikençe möddätendä uyın qäğidälären telägäneçä üzgärtä aluın kürsätte. Mäskävdäge ber bankirnıñ äytkäneçä, Putin xäzer atna azağında Daçada töşendä kürgän konstitutsion ügäreşne Çomğa könendä qanun xälenä kitererlek politik maşinağa iä. Bu isä politik sistemanı totrıqsızlandıra ala. Putin üze küpkenä oçraqlarda politik totrıqsızlıqqa kiterüe mömkin bulğan konstitutsion üzgäreşlärgä qarşı buluın häm üzeneñ öçençe möddätkä qalu turındağı spekulatsiälärne beterü öçen varis ezläven belderep kilde. Läkin, çın köntärtibeneñ närsä buluın kem äytä ala? Ber närsä açıq –Putinneñ xakimiäten kontrol itärlek köç qalmağannan soñ , anıñ konstitutsiäne iñ qısqa vaqıtta häm minimum debatlar belän üzgärtüenä qarşı torıp bulmas. Bu isä xävef tudırırlıq perspektiva.
Färit İdelle. Praga.


text:
18 may – Qırım tatarlarınıñ matäm köne
62 yıl elek, 1944 yılnıñ 18 mayında, Stalin ämere belän tatarlar Qırımnan Qazaqstanğa, Sebergä sörgengä cibärelä. Distä-meñnärçä keşe häläk bula. Älegä qädär qırım tatarları tuğan cirlärenä qayta. Qırım tatarları yazmışı turında Qazan jurnalistı Venera Yaqupova teträndergeç kitap çığarğan ide. Ä “Tatarstan yäşläre” gazetası jurnalistı Flyurä Nizamova Qırım tatarlarınıñ faciğäse turında menä närsä söyläde:
Qırım tatarları belän min küptännän qızıqsınam. Alar belän ansambl' oyıştırğan zamannar buldı, bergä cırladıq. Waqıt ütte, ul yegetlär, qızlar Qırımğa qaytıp kitte. Yaña buın kilde. Bezneñ yaqtan alarğa qızıqsınu nişläpter kimede. Çönki elek SSSR zamanı - ul säyäsiläşkän zaman ide. SSSR cimerelde, Qırım tatarları Ukrainada qaldı, bez Rusiädä. Qırımnan bez säyäsi yaqtan yırağaydıq. Qırımdağı millättäşlärebez 1988-1989 yıllarda Üzbäkstannan, Qazaqstannan qayta başladı Qırımğa, ämma bit alarğa cir birmädelär. Alar üz cirlärendä üzlären xuca itep toymıylar.
Ni ğäcäp, min Qırımda nibarı ber tapqır buldım. Ul 1989 yıl ide. İñ qaynar waqıtlar ide. Qırım tatarları mitingka çığa ide, üz-üzlären yandırğan çaqlar da buldı. Minem küñelemdä Qırım tatarları üzläreneñ moñnarı, iyülläre belän kerep qaldı. Bezneñ Qazan xalqı ul şundıy poşmas bit. Üzebezneke üzebezgä citä dibez. Häm qärdäşlekkä şundıy bitaraflıq kürsätäbez!“Tatarstan yäşläre” gazetası jurnalistı Flyurä Nizamova buldı.


text:
Mäskäw däwlät universitetı
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
M. V. Lomonosov isemendäge Mäskäw däwlät universitetı (M. B. ЛoMoHocoB иceMeHдәre Mәckәү дәүләT yHиBepcиTeTы ) – Rusiäneñ aldınğı yuğarı uqu yortı häm fänni-metodik üzäk. Qısqaça – ‘’MГy’’ (MDU). Universitetqa nigez 1755nçe yılda salınğan. Xäzerge waqıtta ul Rusiäneñ iñ zur yuğarı uqu yortı. 2004çe yılğı mäğlümatlar buyınça universitetta 31 meñ talib häm 7 meñ aspirant belem alğan. Universitet citäkçese – rektor – Viktor Sadovniçiy.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Universitet İvan Şuvalov häm Mixail Lomonosov teläktäşlege belän başlanıp kitä. Patşabikä Yelizavetanıñ Universitetnı tözu turındağı qararı 1755nçe yılnıñ 25 ğiynwarında dönya kürä. Berençe däreslär 26nçı apreldä ütä.
Xäzerge waqıtta Mäskäw däwlät universitetı häm Sankt-Peterburg däwlät universitetı arasında qaysı yuğarı uqu yortı ölkänräk buluyı turında bäxäs bara.
Başlıça Qızıl Mäydannıñ Töp Daruxanäse yanında urnaşqan universitet Böyek Yekaterina (Äbipatşa) tarafınnan xäzerge urınına, Moxovaya uramına küçerelä. Töp bina 1782-1793 yıllarda Matvey Kazakov surätläre buyınça tözelä.
18nçe yözdä universitetta öç fakultet bula: fälsäfä, meditsina häm xoquq. 1799nçe yılda Mixail Xeraskov zatlı keşelär öçen äzerläü mäktäbe (БлaropoдHый пaHcиoH) buldıra. Ul 1830nçı yılda gimnaziäga äylänä. Universitet basmaxänäse imperial Rusiädä iñ popular gäcit – "Moskovskiye Vedomosti"nı çıǧara.
1905nçe yılda universitetta sotsial-demokratik tügäräk patşanı urınınnan kitärgä häm Rusiäne respublikağa äyländerergä çaqıra. Patşa xakimiäte universitetnı yaba başlıy. 1911nçe yılda gäskärlärneñ universitet cirlegendä buluına häm qayber professorlarnı cäberläügä qarşı 130 uqıtuçı-professor universitettan kitü turında ğariza yazalar. Meñnarça student universitettan quıla.
1917nçe yılğı Oktyabr revolyutsiäsennän soñ universitet işeklären ğadi eşçe häm krestiän balaları öçen aça. 1919nçı yılda universitetta uqu öçen tüläü beterelä. Eşçe balaları öçen maxsus äzerläü mäktäbe dä açıla.
1940nçı yılda universitetqa Mixail Lomonosov iseme birelä.
İkençe Bötendönya suğışınnan soñ universitetqa yänä can kerä. Däwlät birgän aqçası biş tapqır arta, Mäskäwneñ Çıpçıqlar Tawında (BopoбbeBы Гopы) yaña kampus barlıqqa kilä. Bu kampus, zamanına qarap, iñ yaña cixazlar belän eşlänä. Xäzerge waqıtta MDU kampusı dönyada iñ zur universitet kampusı bulıp sanala.
1992nçe yılda Rusiäneñ maxsus qararı belän universitet ayırım finanslauğa ireşä. Bu aña mäğärif ministrlığınnan küpmeder däräcädä bäysezlek birä.
Kampus[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1953çe yıldan başlap, universitetnıñ küp fakultetları Çıpçıqlar tawında urnaşa. Töp bina Lev Rudnev proyektı buyınça eşlänelä. Tözeleş waqıtında ul New York City’dan qala dönyada iñ zur bina sanala. Häm ul Awropada iñ böyek bina bulıp 1988nçe yılğa xätle sanala. Töp binanıñ böyeklege 240 metr, 36 etaj. Ul professorlar häm studentlar yäsi torğan dürt qanat belän äyländerep alınğan. Qayber mäğlümätlärğä qarağanda, töp bina koridorları 33 kilometrğa cıyıla häm and barlığı 5000 bülmä urnaşqan. Bina eçendä konsert zalın, teatr, muzey, kitapxanä, basseyn, militsiä bülekçäsen, poçta bülekçasen, ker yuu, çäçtaraşxanä, kafeteriälär, bank bulekçälären h.b. tabıp bula. Universitet administratsiäsennän qala töp binada dürt fakultet: Geologiä, Geografiä, Mexanika-Matematika häm Sänğät fakultetları urın alğan. Bina başındağı yoldız eçenä manzara qaraw platforması häm keçkenä bülmä sıyğan.
Töp binadan tış, kampusta berniçe uqu binası urnaşqan. Şulay uq monda Rusiädä berdanber baseball stadionın da tabıp bula.
Moxovaya uramında urnaşqan tarixi binada xäzer Jurnalistika, Psixologiä fakultetların, Aziä häm Afrika illaren öyränü institutın tabıp bula.
Fakultetlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
2005 yılda unversitetta barlığı 29 fakultet häm 15 fänni-tikşerenü üzäge bulğan:
- Mexanika häm matematika fakultetı
- Xisap matematikası häm kibernetika fakultetı
- Fizika fakultetı
- Ximiä fakultetı
- Biologiä fakultetı
- Bioinjeneriä häm bioniformatika fakultetı
- Tufraq fäne fakultetı
- Geologiä fakultetı
- Geografiä fakultetı
- Materiallar fäne fakultetı
- Tarix fakultetı
- Filologiä fakultetı
- Fälsäfä fakultetı
- İqtisad fakultetı
- Yuğarı Biznes mäktäbe
- Xoquq fakultetı
- Jurnalistika fakultetı
- Psixologiä fakultetı
- Aziä häm Afrikanı öyränü institutı
- Sotsiologiä fakultetı
- Çit tellär fakultetı
- Däwlät idaräse fakultetı
- Sınlı sänğät fakultetı
- Cihan säyäsäte fakultetı
- Mäğärif fakultetı
- Östämä belem fakultetı
- Mäskäw iqtisad mäktäbe
- Xärbi xezmät fakultetı
Keşelär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
MDUnı tämamlağan tanılğan tatarlar
- Akademik Robert İskändär ulı Niğmätulin
- Akademik Räşid Ğali uğlı Sönniev
- Elvira Näbiullina – Rusiä iqtisad ministrı (2007-)


text: Libanda qarşılıq çaralarında qatnaşuçılar, zur şähärlärdä, Bäyrut häm Tripolida da, elegräk yabılğan yullarnı açtı. Kiçä uram ciyınnarında kimendä 3 keşe ülde, 130 keçe yaralandı. Xusbulla citäkçelegendä oppozitsiä, xakimiätneñ wazifasınna kitüen häm waqıtınnan alda saylawlar ütkärüne taläp itä. İlneñ premeyr-ministrı Fuat Siniora uram ciyınnarın qurqıtu çaraları itep atadı häm çigenärgä ciıenmawın äytte. Quşma Ştatlar Süriä yaqlı oppozitisäne köç qullanunı säyäsi maqsatlarğa qullanuda ğäyepläde.


text:
Ğiraq kürşe illärdän ğamäli yardäm kötä
Ğiraq räsmiläre kürşedäge qayber illär çik buyında kiräkle çaralar kürmi, dip şikäyät belderde. Misır tışqı eşlär ministrı Ahmed Abdoul Ğeit, Ğiraqqa – ilne totrıqlandıru eşendä "bezneñ berdäm buluıbıznı kürü möhim" dide. Moña qadär bilgesez ber törkem, üzläre Al Qaidanıñ Yevropa qanatı dip atawçılar Bolğarstan belän Polşağa, ğaskärlären Ğiraqtan çığarmasalar – höcümnär belän yanadı. Bu turıda xäbärlär internetta çıqtı, ämma räsmi çığanaqlardan raslanmadı. Bolğarstan häm Polşa räsmiläre bu taläpne ütämiäçäklären belderde. Bügen ilneñ tönyağında kördlär yulbaşçısı Massud Barzani belän oçraşqan Ğiraq prezidentı Ğazi al-Yawar, federal Ğiraqta kördlärgä avtonomiä wağdä itte.


text:
AQŞ qarşılığına qaramastan, BMO yaña Keşe Xoquqları Şurasın tözi
Çärşämbedä Berläşkän Millätlärneñ Ğömüm Mäclese, küpçelek tawış belän, yaña Keşe Xoquqları Şurası tözü turında qarar qabul itte. Quşma Ştatlar qarşı tawış birsä dä, anı näticäle itü öçen tırışıp eşlärgä wağdä itte. Bu yaña buın küp tänqitlängän Keşe xoquqları komissiäsen alıştıraçaq häm dönyada keşe xoquqları torışın küzätep baruçı töp oyışma bulır dip kötelä.
Amerikanıñ Berläşkän Millätlärdäge ilşese John Bolton Washington qaraşın bolay añlattı: "Işanıçlı äğzalar tuplaw mexanizmı bulmağan şartlarda, Quşma Ştatlar bu qararnı xuplıy almıy. Yaña Şura elekke komissiädän yaxşıraq bulaçaq dip äyter öçen citärlek dälil yuq". Bolton süzlärençä, Quşma Ştatlar bu oyışmanı köçäytü, yaxşırtu tırışlıqların xuplap qarşı alaçaq.
5 ay barğan qızu söyläşülärdän soñ, Ğömüm Mäcles prezidentı Jan Eliasson tözegän ölgene çärşämbedä 170 il xupladı, ni barı 4se qarşı tawış birde, 3se totılıp qaldı. İxtimal, bu ölge kamil tügelder, läkin ul bareber, elekke komissiänekennän yaxşıraq dide Eliasson. "Keşe xoquqların bez citdi yöklämä itep qararğa tieş. Şul säbäple ör-yaña qağidä kertelä: keşe xoquqların tupas bozuçılarnı çığarıp toru mömkinlege", dide ul.
Ämmä, Şurada äğza bulır öçen Ğömüm Mäclestäge tawışlarnıñ ğadi küpçelege citsä, quıp çığaru öçen tawışlarnıñ 2/3-se kiräk. Quşma Ştatlar menä şul qağidäne üzgärtergä teli.
Küp kenä äğza-illär häm dä xoquq yaqlaw oyışmaları Quşma Ştatlarnıñ borçuların urtaqlaşa. Ämmä, qabat söyläşülär tawış birüne kiçekteräçäk, BMOnıñ abryı tağı da töşäçäk dip, alar qararnı xuplarğa buldı.
Berläşkän Mllätlärneñ general sekretare Kofi Annan yaña Şuranı mömkin qädär tizräk tözergä çaqırdı. Qıtırşılıqlar qalsa, alarnı eş barışında da tözätep bulaçaq dide ul. "Quşma Ştatlar keşe xoquqları ölkäsenä zur öleş kertte. Yaña Şurağa da ayaq çalmas, dip ışanam. Bar äğzalarnıñ tırışlığı belän bez köçle Şura töziäçäkbez", di Berläşkän Mllätlär citäkçese.
Yaña Şura Berläşkän Millätlärgä kergän här ildä keşe xoquqları torışın küzätep baraçaq. Monı ul Şura äğzalarınıñ üzlärennän başlayaçaq. Şura kiñäşlären ütäw mäcbüri bulaçaq.
Ali Gilmi


text:
Tömändä Ölkännär köne
Bu “Medoborudovanie” tuqtalışı Tömän şähäreneñ avtovokzalı yanında. Avtovokzalğa atlıy torğan yul östendä milli audio-wideo yazmalar belän säwdä itä torğan vagonçıq bar ide. Bäräkät, işege yabıq ikän. Kürşe-tiräsendäge uram säwdägärläre: “Apağız avtovokzal eçenä küçte”,- dip äytte. Çınnan da Daniä apa Soldatikovanıñ kibete bu “şähär qapqası”nıñ ikençe qatına urnaşqan. (audio: Ölkännär köne)
Avtovokzaldağı Daniä apanıñ milli äyberlär kibete irtänge 9 dan kiçke 6 qädär açıq. Monda kilep canığız telägän audio-video tasmanı, çitek- käläpüşlär, tarixi kitaplar, dini äyberlär dä satıp alırğa mömkin.
Nail Alan, Tömän


text:
Tatarstan cirendä Bolğar çorı arxeologik xäykällärne saqlap qalu öçen nindider eşlär alıp barıla, arxeologik qazınular, tıyulıqqa turist marşrutları buldıru yağınnan eşlär maqtanırlıq bulmasa da... İdel Bolğar cirlärenä kergän Ulyan ölkäsendä şundıy uq xäykällärne saqlap qalu ğamäle kürenmi. Ulyan pedagogiä universitetı uqıtuçısı arxeologiä belgeçe Yuri Samıxın üzlärendä dä Tatarstandağı kebek tıyulıq buldıru xiyalı belän yanıp yöri. Şul maqsat belän ul Tuğan Tel häm Bolğarğa qaytu oyışmaları wäkilläre belän berlektä Undrı qasabası tiräsendäge 4 şähärçek buylap säyäxät oyıştırğan.
Airat İbrahim, Sember


text:
Semberdä Qazannıñ 1000 yıllığı tantanaları qaytawazı däwam itä
Ölkä üzägen tazartu häm tözekländerü buyınça aylıq bara. Cirle küzätüçelär bu çaranı Qazan tä'sire belän añlatalar. “Cäyäwlär”, yäğni “Peşexod” dip atalğan aksiä dä şul uq qısalarda uzdırıla. Monısı da bik ölgergän mäs'älä: Nigäder, Qazannan ayırmalı bularaq, Semberdä cäyäwlär teläsä qayda uram aşa arqılı çığuğa öyrängännär, şoferlar da cäyäwlärgä uram aşa çığu xoquqı birüçe bilgelären iğtibarğa almıylar. Alar barı tik svetfornı ğına tanıylar.
“Ömet” gäzite üzeneñ soñğı sanında İlbaşı Putinnıñ Qazandağı çığışın “Qazan ürnäge” digän baş astında birgän. Ä Prezidentnıñ ere xäreflär belän birelgän “Qazan tarixı häm anıñ bügengese bezgä tınıçlıqqa häm alğa barunıñ iñ turı yulın kürsätä” digän süzläre küzgä bärelep tora. Ä “1000 yılğa ber genä” digän yazmada Qazan tantanalarında qatnaşqan Sember delegatlarınıñ tä'sirläre tuplanğan. Töp mäğnäse – ğorurlıq, şatlıq xisläre häm kiläçäkkä ömetlär barlığın raslaw.
“Tuğan tel” häm “Bolğar yañarışı” oyışmaları çarasında da cıyılğan xalıq aldında delegatlar Qazan tä'sirläre belän urtaqlaştılar. Xäyer, Qazanğa barmıyça da, “Yaña ğasır” kanalı aşa bäyrämnär barışı belän tanışqan millättäşlär dä süz tottılar. Töp fiker – bu tantanalar xalıqnıñ ruxın kütärde häm milli xäräkät aktivistlarına xalıq arasında eş alıp baru berqadär ciñeläyäçäk.
Läkin barısı da al da göl tügel. Şäwkät Bogdanov Qazan merı Qamil İsxakov isemenä üteneç xatı cibärergä täqdim itte. Monnan 2 yıl elek Qol Ğali häykäle quyunı sorap yazğan xatqa uñay cawap kilgän ide. Şöker, wäğdä ütälde. Şunlıqtan Qazan başlığına tirän räxmät belderergä häm, bu häykälneñ ähämiäten kütärü öçen Qol Ğalineñ kem ikänen häm yäşägän yılların da yazıp quyunı sorarğa. Çınlap ta, bu böyek şäxesneñ kem ikänen belmäwçelär dä bar. Kiril xärefendä O xärefeneñ tatarça häm urısça täñgäl yañğıramawı arqasında Qol digän süzne Qol yäğni QAZIQ mäğnäsendä añlaw ixtimal. Şunlıqtan rusçasın Qul Şärif dip yazarğa, ä çit illärdä yäşäwçe millättäşlärebez dä uqısın öçen tatarçasın latin imlasında yazarğa ide. Annan soñ ğäräp imlasında da anıñ isemen yazıp quyu yaxşı bulır ide, çönki ul “Yosıf kitabı”n şul imlada yazğan bit.
Bu täqdim xuplandı.
Ber täqdim ikençesen tudıra, digändäy, delegatlar Qazandağı ekskursiälärne eçtälege belän rizasızlıq belderdelär. Barı tik urıs tarixına ğına basım yasala, äyterseñ, Qazanda mäşhür tatarlar bulmağan da. Üz uquçıları belän Qazanğa berniçä säyäxät oyıştırğan Zöhrä Xäbibullina mondıy tekstlarnı kem tözegänen açıqlarğa häm alarnı prokuratura aşa cawapqa tartırğa täqdim itte. “Töp xalıqnıñ kul'turasın tübänsetkännäre öçen cawap birsennär”, dide ul. Cıyılğan xalıq monıñ belän dä rizalaştı.
Xalıqlar duslığı yortında uzdırılğan çaranı da Qazan tantanaları qaytawazı dip sanarğa buladır. “Qazan – Räsäy balaları küzlegennän” digän festival'dä Sember balaları 10 töbäk wäkilläre arasında 2-nçe urın yaulağannar. Säylän belän çigelgän bizänü äyberläre, tatar kiemendäge qurçaqlar kolleksiäse, künnän, salamnan eşlängän kartinalar... Abruylı jyuri äğzalarına “Qazan gerbı”, “Söembikä manarası”, “Nur-äl-İslam mäçete”, “Qazan Kremle” kartinaları ayıruça oşağan. Boların Qazanda büläk itep qaldırğannar. Ä qalğan äyberläre belän Sember tatar cämäğätçelegen älege çarada tanıştırdılar.
Festival'neñ üzençälege – anda sotsial' ternäklänü üzägendä tärbiälänüçe baliğ bulmağan balalarnıñ ğına qatnaşuında. Bu çaranı oyıştıruçılar ata-ana tärbiäsennän mäxrüm qalğan yätimnärneñ kiläçäge ömetle bulsın, dip tırışqannardır inde. Semberdäge üzäkneñ iseme dä şuña işarä - “Priçal nadejdı” dip atala ul.
Ayrat İbrahim, Sember.


text:
Foto: Hұpбek ӘЛMAHБET
Bügin Astana qalasında Raqımjan Qoşqarbaevqa arnalğan eskertkiştiñ aşılw saltanatı ötti, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
Bïiktigi 11 metr turatın alıp monwment Bawırjan Momışulı men Raqımjan Qoşqarbaev dañğıldarınıñ qïılısında ornalasqan.
Eskertkiş avtorı – «Qazaq Eli» monwmentin jasawğa qatısqan belgili müsinşi Asqar Nartov. Joba boy`ınşa, müsindik kompozïcïyanıñ bïiktigi 6 metr, al granït tuğırdıñ bïiktigi 4,5 metr.
Saltanattı şara barısında Astana qalası äkiminiñ orınbasarı Ermek Amanşaev qala turğındarın eskertkiştiñ aşılwımen quttıqtadı.
– Bügin qazaq jawıngeri Raqımjan Qoşqarbaevtıñ erligin mäñgilik etw üşin osı monwmentti aşıp otırmız. Onıñ esimi öskeleñ urpaqtıñ jadında erliktiñ sïmvolı retinde saqtalwı kerek. Sol sebepti Qazaqstan Täwelsizdiginiñ 25 jıldığı qarsañında elordada atı añızğa ay`nalğan nağız jawıngerge arnap eskertkiş ornatıldı, - dedi Ermek Amanşaev.
Saltanattı şarağa Raqımjan Qoşqarbaevtıñ qızı Älïya, atı añızğa ay`nalğan keñes jawıngeriniñ nemereleri, sonday`-aq, ley`tenat Qoşqarbaev twralı kitaptıñ avtorı Qasım Appasulı qatarlı kisilermen özge de zïyalı qawım ökilderi, tarïxşılar men jwrnalïster qatıstı.
Sonımen qatar, eskertkiştiñ aşılwına kelgen qala turğındarı men qonaqtar qazaq jawıngeriniñ müsinine gül şoqtarın qoy`dı.
Monwmentti ornatwğa Elorda äkimdigi bastamaşı bolıp, eskertkişti day`ındap, ornatwğa «BI-Group» kompanïyası demewşilik jasağan.
Rey`xstagtıñ üstine jeñis twın jelbiretken Raqımjan Qoşqarbaev 1924 jılı 19 qazanda Aqmola oblısınıñ Astanağa jaqın ornalasqan Tay`töbe selosınıñ mañındağı qıstaqta dünïege keldi. Ol ata-anasınan erte ay`ırıldı: 4 jasında anası dünïeden ötti, al äkesi bolsa, jalğan sayasï jalamen sottalıp, GWLAG lagerʹlerinde boldı. Raqımjan Tay`töbe balalar üy`inde tärbïelendi. 7 jıldıq mektepti bitirgen soñ, osı aradan Balqaş qalasındağı fabrïka-zawıt wçïlïşşesine (FZW) jiberildi. Öziniñ ömiri jäne FZW twralı Qoşqarbaev özi jazğan "Ştwrm" degen kitabında jan-jaqtı bayandadı. Onıñ balalıq şağı jetimdikpen ötti.
Ol ğalamdıq ekinşi soğıs bastalğan soñ-aq, elin jaw qolınan azat etwge bel bwadı. Ol osı izgi maqsatpen 1942 jılı Frwnze (qazirgi Bişkek) qalasındağı jayaw äsker wçïlïşşesine oqwğa tüsedi. Osı jerde Raqımjan alıstağı armanı bolğan kütpegen jağday`ğa tap boladı: jigerli jas jigitti bayağıda NKVD qursawına tüsken äkesi izdep tawıp, äke men bala Frwnzede sağınısıp jolığısadı. Ardaqtı äke osılay`şa süy`ikti ulınıñ sapar jolına aq batasın beredi.
Alğaşında-aq, atqıştar dïvïzïyasına tüsken R.Qoşqarbaev 1944 jıldıñ qazan ay`ınan bastap 1-Belarwsʹ may`danında vzvod basqaradı, Polʹşa, Germanïya jerlerindegi urıstarğa qatısıp, jawmen ayanbay` şay`qasadı. Erjürek jas jawınger süy`ikti elin jaw qolınan bosatwğa jan ayamay` soğısadı.
1945 jıldıñ 30 säwirinde, Raxımjan Qoşqarbaev şay`qasqan 150-şi atqıştar dïvïzïyası Rey`xstagqa şabwıl jasay`dı. Jañbırday` jawğan oqtan jasqanbağan ley`tenant Raxımjan Qoşqarbaev pen qatardağı jawınger Grïgorïy` Bwlatov, faşïster tireginiñ keñsesine bärinen burın jetip, jeñis twın Rey`xstagtıñ birinşi qabatına tigedi.
Bul erlikti jasağan kezde ol ne barı 21 jasta ğana bolğan.
Osı erligi üşin 150-şi dïvïzïya basşılığı qazaq jawıngerine Keñes Odağınıñ batırı atağın berw twralı usınıs jolday`dı. Alay`da, sol kezdegi KSRO basşıları ädiletsiz şeşim qabıldap, Qoşqarbaevqa eñ joğarğı nagradanıñ ornına «Qızıl Tw» ordenin beredi. Arada jartı ğasır ötken soñ, resmï Mäskew tarïxï qatelikti tüzetip, qazaq batırınıñ erligin moy`ındawğa mäjbür boladı. Tarïxï derekterge säy`kes, sol küni Rey`xstagtıñ töbesinde 40 jalaw jelbiregen eken. Alay`da olardıñ tek toğızı ğana jeñis twı, qalğandarı şabwılğa qatısqan äskerï bölimşelerdiñ bay`raqtarı körinedi.
Qazaq batırınıñ nağız jeñis twın bärinen burın tikkeni büginde äbden däleldendi.
Berlïndegi Rey`xstagqa tw tigip, qazaqtıñ nağız batır ult ekendigin däleldegen qay`sar azamat Raqımjan Qoşqarbaevqa 1999 jılı täwelsiz elimizdiñ «Xalıq qaharmanı» atağı berildi.
R.Qoşqarbaev 1988 jılı 10 tamızda Almatıda qay`tıs boldı.


text:
Son Mesaj: djsroe
Son Mesaj: bstn1991
Son Mesaj: adkumikli
Son Mesaj: haberalaplı
Son Mesaj: DUSLER
Son Mesaj: vitamin
Son Mesaj: Kıroğlumarket
Son Mesaj: can.55
Son Mesaj: redwhite27
Son Mesaj: Kıroğlumarket
ÇiçekPart V1 Çiçekçi Teması indir, ÇiçekPart V1 Çiçekçi Teması Videosu, ÇiçekPart V1 Çiçekçi Teması online izle, ÇiçekPart V1 Çiçekçi Teması Bedava indir, ÇiçekPart V1 Çiçekçi Teması Yükle, ÇiçekPart V1 Çiçekçi Teması Hakkında, ÇiçekPart V1 Çiçekçi Teması nedir, ÇiçekPart V1 Çiçekçi Teması Free indir, ÇiçekPart V1 Çiçekçi Teması oyunu, ÇiçekPart V1 Çiçekçi Teması download


text:
Rusiä Patriotları firqase bülekçäse oyışa
Rusiä Patriotları firqäseneñ Başqortstan bülekçäse räise Zahir Xäkimov oyışmanıñ, terkälmäwenä qaramastan, ike meñ äğzası barlığın ireşterde. Ul monı firqäneñ “Berdäm Rusiä” kebek yasalma firka bulmıy, çın xalıq firqäse buluı belän añlata. Xäkimov firka berniqädär “hawalı ” isem yörtsä dä, ul çınında il xalqın berläşterü ideyäsen alğa sörä häm şuña da xalıq tarafınnan uñay qabul itelä di.Firqaneñ respublika bülekçäse 18 fevral' üzeneñ berençe qorıltayın cıyaçaq.


text:
Elekke Ğiraq citäkçese Säddäm Xösäinne xökem itäçäk mäxkämneñ xakime Raed al-Juhi, bügen jurnalistlarğa, xökem eşe aldan bilgelängänçä, üktäberneñ 19zında başlanaçaq, mäxkämä utırışı cämäğätçelek häm mäğlümat çaraları öçen açıq bulaçaq, dip belderde. Saddam häm anıñ xökümäteneñ tağın 7 äğzasenä keşeçelekkä qarşı cinäyät qıluda ğäyepläw belderelgän, qalğan ğäyepläwlär äle äzerlänep betmägän.
Saddamnıñ advokatı Xälil Dulaimi, mäxkämä eşe açılışın kiçekterüne sorayaçağın belderde, çönki yaqlawçılarğa moñarçı Saddamnı kürü häm ğäyepläwlär belän tanışu mömkinlege tudırılmadı, dide advokat.


text:
Neşet Çelebi - Ay Dost
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Ay Dost
Etiketler : Neşet Çelebi - Ay Dost türkü indir, Neşet Çelebi - Ay Dost türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Ay Dost mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Ay Dost türküsü, Ay Dost sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Ay Dost bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Vurduğunu Öldürürsün
Neşet Çelebi - Esme Deli Rüzgar
Neşet Çelebi - Yol Üstüne Oturdum
Neşet Çelebi - Yeşil İpek Bükeyim
Neşet Çelebi - Akşam Oldu Kırat
Neşet Çelebi - Etek Sarı Sen Etekten Sarısan
Neşet Çelebi - Yorma Beni Dünya
Neşet Çelebi - Dağların Eteklerinde


text:
Prezident G.Bushnıñ zur bäreleşlär bette dip iğlan itkän 1nçe maydan soñ ülgän amerikan soldatlarınıñ sanı, Ğıraq intervensiäse waqıtında häläk buluçılar sanıñ ütte.İlbaşı AQŞnıñ Ğıraqtağı uñışları turında baraban qaqsa da, anda qarşılıq kürsätüneñ üsä baruın kimetep söyli.Radiobızğa ängämä birgän qayber analitiklar qaraşınça, Aqyort taktikası Ğıraqtağı ciñüne ciñelügä äyländerä ala.
Prezident G.Bush Ğıraqta bu atnada köçäyep kitkän partizan höcümnäreneñ ähämiäten kimetep söyläde. Qayber analitiklar bu höcümnärne 35yıl elek Vietnamda amerikannarğa yasalğan tet höcümnärenä oşatıp ramazan höcümnäre dip atadı Vietnamlılar yaña ay kürünüe belän başlanğan 3 könlek yaña yıl bäyräme waqıtında AQŞ köçlärenä höcüm oyıştırğan ide. Bush Ğıraqta AQŞ citäklägän tözekländerü eşläre yaxşı barğan öçen , doşmannar ömetsezlekkä birelep höcümnär oyıştıra dip söyläde. Ämma Buşnıñ bu süzläre pensiädäge amerikan polkovnığı , xäzer George Town Universitetında milli iminlek turında leksiälär uqığan Kenneth Allardqa täsir itmäde. Allard Bush äytkännäre amerikannarnı da , ğıraqlılarnı da ışandırmıy, ul miña mäktäp beterü sınawına kilgän studentlarnı xäterlätte, minemçe Bush Ğıraq suğışı bik qatı bulaçaq, ämma Vietnam qädär tügel dip xalıqqa çığıp äytergä tieş ide, anda 100me 1000me soldatıbız üläçäk, ämma bu eşne eşlärgä kiräk , çönki ul layıqlı dip äytergä tieş ide. Allard AQŞ vä koalitsion köçlärneñ mäktäp, xastaxanä açuı , cirle politsiä häm başqa iminlek köçlären citeşterüe irekle mätbuğat öçen möhit buldıruı älbättä uñış , ämma partizan suğışınıñ kiskennäşüe säbäple Bagdad häm tiräsendä iminlekne tämin itä almawları xalıqnı nıq qurqıttı dip söyli. Allard qaraşınça bu suğış bigräk tä partizan suğışında täsirle bulu öçen berdänber yul küzläw mäğlümäten yaxşırtu. Allard Ğıraq belän Vietnam suğışı arasında ällä ni paralel kürmi ämma Bush administratsiäseneñ üz uñışın küpertep , partizannarnıñ qarşılıq kürsätüen kimetüe turında bolay di:(audio).Minemçä Vietnamdağı tet höcümenä oşaş ramazan höcümeneñ baruı açıq.Bez tulı xärbi köç qullanırğa tieşbez yuq isä qızğanıç belderäçäkbez çönki bez moñı yuğalta almıybız.
Viet Kongnıñ tet höcüme Vietnamda 1968nçe yılnıñ ğıynuarında başlandı. Sonğı çiktä ul xärbi uñış tügel ide. Ämma şaqtıy ğına amerikan soldatlarınıñ häläk buluı prezident Jonhson öçen säyäsi cawaplıqlıq buldı. Allard Ğıraqta eşlärneñ yaxşıruı öçen ğäräbçä söyläşüçe keşelärne arttırğa , küzläw eşen nığıtırğa kiñäş itä häm prezident Bush amerikan xalqına suğış turında açıq , anıq mäğlümät birergä tieş di. Bu qaraşlarnı elek pentagon häm däwlät departamentında küzläw analitığı bulıp xezmät itkän Anthony Cordesman da büleşeä. Xäzer Strategik häm Xalıqara Tikşerenülär Üzägendä eşlägän Cordesman Bushnıñ Ğıraq suğışı qararın yaqlauçılardan häm bu suğışta ciñep çığarğa tieşbez dip äytkän keşe. Ämma ul ägär dä Bush Amerika xalqınıñ telägen üzeneñ suğış strategieseneñ ber öleşe itmäsä bu suğışta ciñelä ala dip äytä.. Allard kebek Cordesman da prezident häm anıñ ölkän yardämçeläre amerikannarğa Ğıraqnı tözekländerü yıllarça däwam itäçäk,alar yuğaltularnı qabul itergä tieş dip söylärgä tieş digän fikerdä. Ul şulayuq Bush administratsiäneñ partizan suğışına äzerlänmägän buluın da äytergä tieş dip qarıy.Cordesman fikerençä saqlanu ministırlığı älegä xällärgä ber dä äzerlekle tügel ide.Näticädä AQŞ ciñep çıqsa da, ul tınıçlıq, iminlek häm konfliktlarnı beterü yäki tözekländerü eşläre öçen , Saddam köçlären ciñü öçen äzerlekle bulğan kebek tügel ide . Belgeç, respublikan partiäseneñ uñ qanadın täşkil itkän neo- konservativlar saqlanu ministırlığında utıra. Alar prezidentnı Ğıraqtağı tözekländerü eşlären alıp baruları öçen künderde. Ğädättä bu däwlät departamentınıñ eşe ide, häm ul bu eşkä ber yıl buyı äzerlände tikşerde , häm bula alaçaq problemalar turında kisätte. Cordeman süzlärençä (audio) bez ber qayçan da ideologik ber törkemneñ xökümät protsesın kontrol itüenä, xärbilärne häm başqa agetlıqlarnı izolatsiädä qaldıruına häm tınıçlıqta suğışqa qarağanda kübräk amerikannarnıñ ülüenä kitergän wazğiätneñ xasıyl buluına röxsät itä almıybız..
Kiläçäktäge administratsiä şulayuq älege Aqyort bulardan sabaq alır dip dip ömed itä Cordesman
färidä xämit, praga


text:
2 dikäber Duma saylawlarında ciñüne, aldan kötelgänçä, Kreml taraflı Berdäm Rusiä partiäse yawladı. Tawışlarnıñ yaqınça 64% cıyğan bu firqä parlamentta konstitutsion küpçelekkä iä bulaçaq. Rusiä, sovet çorında şikelle, ber partiäle cämğiätkä äylänep baramı?
Berdäm Rusiä üzeneñ saylaw aldı kampaniäsen aldan uq prezident Vladimir Putin iseme belän bäyläde. Putin üze dä bu tawış birülärne üzenä ışanıç belderü dip atadı. Berdäm Rusiä ciñgän oçraqta, ul säyäsi säxnädä qalaçağına işarä itte.
Berdäm Rusiä citäkçese Boris Grızlov süzlärençä, näticälär näq şunı isbatlağan da:
"Tawış birülär töp fikerne isbatladı – Vladimir Putin bezneñ yulbaşçıbız. Saylawçılar anıñ 8 yıl däwam itkän kursın xuplıy, häm bu kurs däwam itäçäk" dide Berdäm Rusiä citäkçese.
Berdäm Rusiädän tış Dumağa bu yulı da tağın 3 partiä ütte: 11,5 protsent cıyğan kommunistlar häm 8-är protsent çaması qazanğan liberal-demokratlar belän Ğädel Rusiä. Könbatış taraflı liberal partiälärneñ berse dä 7 protsentlı kirtäne uza almadı.
Elekke Duma belän çağıştırğanda ber citdi üzgäreş – Berdäm Rusiä bu yulı Dumada konstitutsion küpçelekkä iä bulaçaq. Dimäk konstitutsiägä teläsä nindi üzgäreşlär kertä alaçaq. Şul isäptän, 3nçe prezidentlıq mäddäte turında da.
Ämmä küp kenä küzätüçelär xäzer, Putin, prezidentlıqqa yabışıp yatmas, anıñ urınına yä köçle premier, yä partiä yulbaşçısı bulır digän fikerdä.
Oppozitsiädäge Uñ köçlär berlege citäkçese Boris Nadejdin süzlärençä, bu inde başqa il bulaçaq:
"Hiçşiksez bu başqa il, bez Sovetlar berlegenä qayttıq. Çın xakimiät xäzer parlament ta, kiläse prezident quılnda da tügel, ä partiä qulında" di Boris Nadejdin.
Başqa süzlär belän äytkändä, Rusiädä xakimiät tözeleşe üzgärergä mömkin: prezident, qayber Yewropa illärendä şikelle, törle tantalarda wäkillek itü wazıyfaların ğına başqaraçaq. Ä çın xakimiät, partiä idaräse, üzenä kürä politburo qulında bulaçaq.
Ul arada, tawış birülär waqıtında tärtip bozular, Berdäm Rusiäneñ çamadan tış administrativ basım qullanuı turında xäbärlär kilä tora. Yewropa Şurası häm Yewropada iminlek häm xezmättäşlek oyışmasınıñ parlament mäclese törkeme bu saylawlarnı "ğädel tügel" dip bäyäläde.
"Rusiäneñ başqarma xakimiäte bu saylawlarda çamadan tış köçen qullandı häm bu älbättä näticälärdä çağıldı, bez monı tanırğa tieş" dide Yewropada iminlek häm xezmättäşlek oyışmasınıñ parlament mäclese räise urınbasarı Kimmo Kiljunen.
Komunistlar citäkçese Gennadiy Zyuganov ta bu saylawlarnı Sovetlar berlege cimerelgännän birle iñ pıçraq saylawlar dip atadı. Yeltsin çorında, xärämläşüneñ ike ısulı bulsa – qurqıtu häm bülleten tözätülär, xäzer alarnıñ sanı distä yarım, dide ul.
Oppozitsiädäge Başqa Rusiä citäkçese Garri Kasparov saylaw näticäläre belän riza bulmağan bar köçlärne berläşergä çaqırdı.


text:
“Altın yöräkle keşe” bäygesenä yomğaq yasaldı
Nurğaziz Niğmätullin belän äñgämä pänceşämbe könne Ğaliäskär Kamal teatrı binasında buldı. Biredä “Altın yöräkle keşe” digän Respublika bäygesenä yomğaq yasaldı. Bu bäyge respublikada äle ikençe tapqır ğına ütkärelsä, respublikanıñ neft' töbäklärendä ul inde 10-nçı tapqır ütkärelgän. Bıyılğı bäygegä yomğaq yasaw tantanasına Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin, premier-ministr urınbasarları Zilä Wälieva, Marat Äxmätov, Tatarstan hönärçelär berlege räise Tatyana Vodopyanova, sotsial yaqlaw ministrlığı citäkçeläre häm, älbättä, Tatarstannıñ törle töbäklärennän, şähär-awıllarınnan cıyılğan şäfkätle, insaflı, yärdämçel keşelär cıyılğan ide. “Altın yöräkle keşelär” Tatarstanda, şöker, şaqtıy.


text:
“Mäxmütov uquları” yıl sayın uzaçaq
Plenar utırışta Tatarstan Premyer-ministrı urınbasarı Rawil Moratov, Amerikanıñ Al'-Paqo universitetı professorı, milläte belän törekmän bulğan Morat Çoşmanov, ğalimnär, rayonnardan mäğärif bülege xezmätkärläre qatnaştı. Älege konferensiäneñ oyıştıruçılarınnan berse bulğan “Sälät” fondı citäkçese, Mirza Mäxmütovnıñ uquçısı Cäwdät Söläymanov
Bu Ministrlar Kabinetı tarafınnan oyıştırıldı. Monda küp citäkçelär qatnaşa.Konferensiädä akademik Mirza Mäxmütov üze qatnaşa almadı. Sälämätlege belän bäyle säbäple dip añlattılar. Läkin aña maqtaw süzläre küp buldı. Anıñ 16 xalıq, yäğni törle tellärdä 500дәH artıq xezmäte dönya kürüe äytelde. Ul xezmätlär elek yazıluına qaramastan bügen dä aktual' bulıp qaluı bilgelände. Xäzerge zamanda yäşlärneñ beleme berençe çiratta respublikanıñ iqtisadın üsterergä nigezlängän bulırğa tieş dip äytelde. Tatarstan Premyer-ministrı urınbasarı Rawil Moratov
Ul bezgä respublikada yäşlärneñ belem däräcäsen açıqlawçı, bäya birüçe laboratoriä oyıştırırğa kiräk dide. Bez respublikada innovasion tarmaqta, yäğni törle ideyälärne tormışqa aşıruda az eşlämibez. Soñğı waqıtta ideyälärne respublika iqtisadın üsterüdä qullanu buyınça da eşlär alıp barıla. Läkin respublikada yuğarı uqu yortları küp bulsa da, teoriä belän ğämäli eşne bergä quşıp ideyälärne tormışqa aşıruçılar az. Kiläçäktä Mirza Mäxmütov yärdämendä respublikada yäş intellektuallarnı açıqlaw laboratoriäse tözärbez.
Tatarstan Yäşlär eşläre, sport häm turizm ministrı Marat Barıyev yäşlärneñ belem däräcäsen açıqlawçı laboratoriäne “Sälät” respublika ictimaği fondı bazasında oyıştırıp bulır ide digän fiker belän çıqtı. Häm anı konferensiäneñ qararına kertergä täqdim yasadı. Çönki “Sälät” bügen näq şul tarmaqta eş itä dide ul. Monnan tış ul yaña programmalarğa da tuqtaldı. Plenar utırışta şulay uq küptän tügel oyışqan Federal' mäğärifne üsterü institutı citäkçese Faris Xarisov ta qatnaştı. Ul yaña institut turında söyläp kitte. Faris Xarisov
Federal' mäğärifne üsterü institutı qarşında RF milli mäğärif problemaların xäl itüçe üzäk bulaçaq. Xäzer anıñ konsepsiäse eşlänä.
Konferensiä azağında rezolyutsiä qabul itelde. Anda isä “Mäxmütov uquların” yıl sayın oyıştırırğa, sälätle mäktäp uquçılarına ike Mirza Mäxmütov premiäsen, şulay uq Mäxmütovqa Qazan şähäreneñ Maqtawlı keşese digän isem birü kiräk dip bilgelände.Landış Xarrasova


text:
Törkiä İminlek xezmätläreneñ belderüenä kürä , PKKnıñ urınıñ alğan yaña oyışma - Kördistan Eşçelär Partiäsenıñ 5yıl elek ber yaqlı bularaq iğlan itkän atışlarnı tuqtatunı iyün başlarında köçtän çığarğannan soñ häcümnär artıp kitkän.Ankara sonğı atnalarda Ğıraqnıñ tönyağında taularda yäşrengän körd suğışçılarınıñ yaqınça 2meñe Törkiägä kerde dip belderde.
Xabärlärgä qarağanda Törkiäneñ könyağında , PKK yäki Kördistan eşçelär partiäse qaldıqlarına qarşı operatsiälär oyıştırıla. PKKdağı körd separatisları Törkiäneñ könyaq könçığışında 2 distä yıl aftonomiä öçen qorallı suğış alıp bardı. PKK , citäkçese Abdulla Öcalan qulğa alınılp ber yıl ütkännän soñ 1999da ber yaqlı bularq atışlarnı tuqtattı. Ocalan yuldaşların qorallı bäreleşlärne tuqtatırğa aftonomiä öçen legitim yullar belän kampaniä alıp barırğa çaqırğan ide.Ämma PKKnıñ urınıñ alğan Kongra Gel iyün başlarında Törkiä xärmät itmi dip atışlarnı tuqtatunı köçtän çığardı. Sonğı atnalarda Ğıraqnıñ tönyağında taularda yäşrengän körd suğışçları İran wä Süriä aşa Törkiägä kerde dip xabär itä Ankara. Ankarada Bilkent Universitetı Tışqı Säyäsät İnstitutı direktorı Seyfi Taşan äytüenä qarağanda Ocalannıñ qulğa alınuınnan soñ,PKK tarala bara çönki anıñ küp kenä äğzaları tönyaq Ğıraqqa qaçqan, separatist xarekät urtaçıllar belän törle suğışçan törkemnärgä bülgälängän. Taşan bolay di:(audio)
Tönyaq Ğıraqta urnaşqan PKK taralırğa tora. Alarnıñ qayberläre peşmergelarğa –suğışçılarğa quşıla . PKKnıñ ber törkeme xäzer üzen Kongra –Gel dip atağan törkeme aksiälären yañartırğa qarar birep Ğıraqtan Törkiägä kerä.
Taşan süzlärenä däwam itep (audio)
bu hiç bulmağanda nindider keşelärne bergäläp totaçaq, çönki tönyaq Ğıraqta suğışçılarnı suğışmi lagerda ğına totu bik qıyın dip belderde.
Ämma körd xoquqların yaqlawçılar Kongra-Gelne suğış wä terrorğa bäyläw yalğış di. Londonda urnaşqan Kördistan Solidarlıq Komitetınnan Estella Schmid radiobızğa bolay dip söyläde(audio)
Kongra-Gel kongress. 1999da PKKnıñ taraluınnan soñ oyışqan bu törkem strategiä häm taktika yağınnan tämam başqa .Oyışma yaqın könçığışnı demokratiäläşterergä teli. Alar kördlär yaqın könçığış probelmaların säyäsi häm tınıç yullar belän xäl qılunıñ öleşe bulıp tora digän fikerdä
Schmid Ankara Kongra-Gelgä qarşı sonğı 5yılda 500 höcüm oyıştırdı dip äytte. Londonda urnaşqan Körd Keşe Xoquqları Proyektınıñ süzçese Rochelle Harris (audio) Törkiädä kördlärneñ wazğiäte turında obyektiv fiker tabu qıyınlığına kördlärneñ quyğan senzura säbäp. Yıllarça Törkiädä kördçä söyläw tıyıldı. Yevropanıñ keşe xoquqları Mäxkämäse Törkiäne körd xoquqların bozuda xökem itte dip söyli.
Yevropa Berlegenä kerü ömedendä Ankara sonğı waqıtlarda kördlärneñ mädäni xoquqların kiñäytte . Törek mätbuğatında xärbilär separatist kördlärgä qarşı kiñ küläm operatsiägä äzerlänä digän xabärlär bulsa da , kiñ küläm mäğlümät çaraların başqa ber xabär kübräk mäşğül itä . Ul mondıy: New Yorker jurnalı yazuına qarağanda İzrael agentları kördlärne xärbi künegülärdän ütkärä. Törek NTVseneñ bu turıdağı sorawlarına cawap birgän aftor Seymour Hersh İzrael Törkiägä döreslekne äytmi, anıñ yalğan söyläwdän başqa saylawı yuq dide. Hersh süzlärençä İzrael AQŞnıñ Ğıraqta uñışsız bulu ixtimalä belän berrrättän İran wä Süriädän kiläçäk yanaularğa qarşı toru öçen küptännän birle tönyaq Ğıraqtağı kördlär belän xezmätäşlek itä. Ämma Seymour Hersh xezmätäşlek xärbi tügel ,İzrael İrannnıñ atom programmasına nıq borçıla , ğıraqlı kördlär izrael küzläw xezmätkärlären atom qorılmalarına yaqın urınnarğa iltä häm anıñ bu ölkädäge eşçänlege turında mäğlümät tuplıy dip söyläde. Törkiä tışqı eşlär minsitırı A.Gül İzrael üzeneñ tönyaq Ğıraqtağı eşçänlege turında taralğan xabärlärne döres tügel dip kire qaqtı , bez äytelgännärgä ışanırğa tieşbez, här kem bezneñ öçen bu mäsäläneñ bik näzberek buluın belä.Işanuızbız buş tügelder dip ömed itäbez dide .Düşämbe kiç Ankarağa kilgän Ğıraq kördläre citäkçse Jalal Talabani İzrael körd suğışçların partizan suğışına äzerli digän xabärlärne kire qaqtı. Törkiä wa
qıtlı Ğıraq xökümäten häm Ğıraqnıñ bötenlegen yaqlıy. Bu aralarda neftkä bay Kirkuk şährendä kördlär belän üzen Kirkuknıñ töp xalqı buluın däğwä itkän törkmännär arasında xällär kirenkelänep kitte. Törkiä Kirkuk eşenä bik ciddi qarıy, häm ilneñ baylığı Ğıraqnıñ barlıq xalıqları arasında tigez büleşelergä tieş di. Ankara Kirkukta kördlärneñ östenlek qoruına çıdamlıq kürsätmiäçägen açıqtan açıq söyli.
färidä xämit,praga


text: Mäskäwdä “Keşe xoquqları öçen” dip atalğan oyışma citäkçese Lev Ponamarev häm tağın ber xoquq yaqlawçı Yevgeniy İlxov totqarlanğan. Alarnı düşämbe könne, Tışqı eşlär ministrlığı binası yanında, Belarusta qarşılıq aksialärendä qatnaşıp, xäzer inde törmädä utırğan rusiä watandaşların yaqlağan aksiadä qatnaşqan waqıtta, totqarlağannar. Telefonnan “Azatlıq” radíosına xäbär itkän Ponamarev, az keşelek piket qanun belän röxsät itelgän bulsa da, milisionerlar bezne piket yasaw qanunın bozğan öçen totqarlağan bulıp çıqtı, dip belderde.


text: Paris. Fransuz diplomatları bügen, tışqı eşlär ministrlığı çığımnarın qısqartuğa cawap yözennän bu ayda inde ikençe märtäbä eş taşlaw ütkärä. Läkin berençe şundıy çaradan ayırmalı bularaq bügengesendä qatnaşuçılar sanı ildän ilgä qarap üzgärep tora. Hönär berlekläreneñ 24 säğätlek eş taşlawğa öndäwen berençe bulıp Fransiäneñ Aziä illärendäge ilçelek wä konsullıqları qabul itte. Bar dönya buylap 154 ilçelek häm 98 konsullıqtan tış ilneñ tışqı eşlär ministrlığına 500-läp mädäni üzäk häm törle fransuz mäktäpläre dä qarıy. Üzeneñ diplomatik xezmätendä eşläwçelär sanı yağınnan Fransiä dönyada, Quşma Ştatlardan qala ikençe urında tora. Kiläse yıl büdjetında alar öçen çığımnarnı 2 protsentqa kimetü häm 116 urınnı qısqartu qaralğan.


text:
“Säxnä” jurnalı turında Luara Şakircan söyli
Çirattağı şimbä matbuğat küzätüendä bez sezne «Säxnä» jurnalı belän tanıştırırbız.«Säxnä » jurnalı ul äle yaña jurnal.Aña äle ike genä yıl.Jurnalnı 2002 yılda Tatarstan Respublikası «Tatmedia» massaküläm kommunikatsiä agentlığı ğämälgä quya. «Säxnä»jurnalı Mädäniät ministrlığınıñ mäğlümat yärdäme belän Zinnur Xösniar citäkçelegendäge täcribäle icat törkeme çığara.”Säxnä”ne çığaruçılar “Salawat küpere”jurnalı, “Tahir Zöhrä”gäzite, , milli mäs'älälär, din häm tärbiä turında kitaplar çığaru belän tanılğan. Anıñ, “Salawat küpere” jurnalı belän urtaq redaksiäse, Möştäri uramında Tatarstan Yazuçılar berlege binasında urnaşqan .Jurnalnıñ epigrafı itep «Säxnä- wäğdä,säxnä –iman.Annan başqa yäşäw yaman»-dip alınğan. Xäyer, mädäniät xezmätkärläre häm tamaşaçı öçen «Säxnä» açıq. Mikrofon aldında Tatarstannıñ atqazanğan sänğät eşleklese, Ğ.Kamal teatrınıñ muzey citäkçese Luara xanım Şakircan. Luara xanım, «Säxnä» jurnalı ul nindi jurnal, kemnär turında yazıla bu jurnalda, nindi problemalar yaqtırtıla, şular turında söyläp kitegez äle, “Säxnä”jurnalı ul, ike ayğa ber san çığa torğan jurnal.Anıñ qızıq üzençälege bar:anıñ ber yartısı teatr dönyasına, ä ikençe yartısı estradağa bağışlana. Jurnal şunsı belän ähämiätkä iä -köndälek matbuğattan ayırmalı bularaq , yubileylar uñayınnan ğına tügel, biredä säxnägä berençe adımnarın atlağan yäp-yäş artistlarıbız turında da , yäşlär teatrı xaqında da , täfsilläp yazğan ,küp mäğlümat birelgän yazmalar basıla. Häm , älbättä, tanılğan, yaratqan artistlarıbıznıñ icatı da yaqtırtıla. Törle premyeralar turında ,Qazannan yıraqta bulğan Älmät, Minzälä, Çallı töbäklärendäge teatrlarıbıznıñ xäl-äxväle , icatı belän dä tanıştırıp, söyläp, yazıp tora.Sänğatebez ölkäsendä tuğan problemalar turında da mäqälälär basıla.”Mälikä Basıyr:Luara xanım,tıñlawçılarğa jurnalnıñ soñğı sanı qızıqlıraq bulır.Anda närsälär bar ikän, söyläp kitik äle. Jurnalnıñ teatrğa bağışlanğan tışlıq bitendä yaratqan artistıbız Rusiäneñ häm Tatarstannıñ xalıq artistı, Tuqay büläge lawreatı Rawil Şäräfi räseme.Kölderüçe, yaratqan artistıbız citdi, beraz arığan qaraş belän uylanıp töşkänRawil Şäräfi turında Waqif Nuriev yazması bik qızıqlı häm artist tormışı xalqınıñ qayber yaña yaqların da uquçığa citkeräJurnalnıñ berençe bitendä T.Miñnullinnıñ “P'yesa niçek yazıla?”,-digän keçkenä yazmasında, “P'yesa öçen syujet tulıp yata, anı ezlise dä yuq, tik Grek mifındağı kebek“altın alma”taşlap qına da tabırğa bula”- di avtor.Tağın jurnalnıñ bu sanında, Marsel' Galievnıñ mäşhür , legendar biyüçe Rudol'f Nurievqa bağışlanğan säxifäse bar. Anda ul R.Nuriev nıñ Parijda çıqqan kitabınnan özemtälär, özeklär birä.“Bez-Nuriewlar näsele-tatardan çıqqanbız, dimäk,min möselman ömmätennän bulam, ”-dip kitabında yazıp qaldırğan R.Nurievnıñ süzläre kiterelä jurnalda. Avtornıñ yazmasında tup-turı äytelmäsä dä, tatar xalqınıñ talantlı balaları ni öçender çit, yat cirlärgä kitärgä mäcbür, soñ“,- digän açınu çağıla jurnalda.Şunı da äytep kitik äle. R. Nuriev isemendäge klassik balet festivale 1987 yıldan tatar opera häm balet teatrı tarafınnan oyıştırıla. Ә 1993 yıldan Rudol'f Nuriev isemendä yıl sayın Qazanda maynıñ şuşı atnalarında ütkärelä torğan ide. Bıyıl M. Cälil isemendäge tatar opera häm balet teatrı binasın Qazannıñ meñyıllığına citeşterü öçen , tözekländerü eşlärenä kereşü säbäple ,festival' oyıştırılmadı. Xalıq bu festival'ne inde sağınıp ta ölgerde, axrısı. Jurnalnıñ bu sanında ädip Ayaz Ğiläcev Räfqat Bikçäntäev turındağı yazmasın bolay dip tämamlıy:“Kiläçäk buın rejisserları häm artistlarına da milli teatrnı milli itep yäşätü serlären añardan qayta-qayta öyränergä turı kiläçäk äle”Küp tamaşaçılarğa bilgele şunsı da, Räfqat Bikçäntäyevneñ ulı Färit Bikçäntäev bügenge köndä Ğ.Kamal isemendäge tatar däwlät akademiä teatrınıñ baş rejisserı.Estrada turında jurnalnıñ baş möxärrire Zinnur Xösniärneñ ”Tatarstan –yaña ğasır ” teleradiokompaniäse general' direktorı urınbasarı Miläwşä Aytuğanova belän äñgämäse urnaştırılğan.Anda Aytuğanovanıñ xıyalları: täwlek buyına eşli torğan tatar telendä ayırım, rus telendä ayırım kanal buldıru ikänen belergä bula”.Häm Tatarstan Däwlät Şurası deputatı Razil Wäliev belän Nursiä Şäydullinanıñ äñgämäse “Sağındıra moñlı cır ”dip atala. Yazma aşa Razil Wälievneñ:“Tatarda “köy” digän süzneñ mäğnäse tirän, ul muzıkanı ğına tügel, köyle, caylı digänne dä añlata. Köy- ul ruxi dönyañdağı garmoniä”,- digän fikerläre belän tanışırğa bula.Xörmätle radio tıñlawçılar!Çirattağı şimbä matbuğat küzätüen şuşınıñ belän tämamlıybız. Sez ”Säxnä” jurnalı turında Ğ.Kamal teatrınıñ muzey citäkçese Luara xanım Şakircannı tıñladığız. Tapşırunı alıp bardı Mälikä Basıyr, Qazan.


text:
Xodorkovskiy ğailäse nıq bulırğa öyränä
3 yıl elek törmägä xökem itelgän neft magnatı Mixail Xodorkovskiynıñ ğailäse – "bez ätiebez öçen borçılabız ämma soñğı yıllar täcribäse bezne nıq üzgärtte häm çınıqtırdı", di. Bu könnärdä İrina Xodorkovskaya belän Azatlıqnıñ rus redaksiäse xäbärçese oçraşıp, ğailäneñ bügenge tormışı, problemaları turında söyläşte.
"Xäzerge waqıtta min yäşärgä urın ezläw turında uylıym. May ayında alar bez torğan cirne saqqa aldılar. Äle bez Zhukovkada yäşibez, ämma küpme yäşiäçägebezne belmim, çönki min alarnıñ plannarı turında ber ni dä belmim."
İnna irenä yawız basım däwam itä, häm bu yort mäsäläse dä – şul basımnıñ ber öleşe dip sanıy. Azatlıq radiosınıñ rus redaksiäsendä efirğa çıqqan bu äñgämägä berniçä kön uzğaç General Prokuraturanıñ mäğlümat çaraları belän eşläwçe idaräse reaksiä belderde. Rusiä prokuraturası mäğlümatlärenä qarağanda, Xodorkovskiynıñ ğailäsen Zhukovkadan älegä quarğa cıyınmıylar. Yortnı häm ciren saqqa alunıñ säbäbe – Yukosnıñ finans eşlär belän şöğellängän ber keçe şirkäte başlığı İrina Golubkä qarşı belderelgän ğäyepläwlär. Mäxkämä Golubkä xökem qararı çığarmıy torıp Xodorkovskiy ğailäsen öylärennän qumayaçaqlar. Ä Golubkä xökem qararı belderep bulmıy çönki ul inde berniçä yıl Londonda yäşi. Aña 2000nçe yılda 48 häm 2001nçe yılda 30 milliardqa yaqın rubl salım tülämäwdä ğäyepläw belderelä. Rusiäneñ salım ministrlığı prokuraturağa bu xaqta şikäyät tapşırğan, prokuratura, Zhukovkada cir häm yortlar tülänmägän salım xisabına alınğan dip sanıy. Bügenge köndä İrina Golub Londonda yäşi, anı Rusiägä tapşıru eşe belän prokuratura, yustitsiä häm tışqı eşlär ministrlığı wäkilläre şöğellänä.
Kire Xodorkovskiylar ğailäsenä qaytsaq, xatını İnnağa iren 3 ayğa ber kürü röxsät itelä. Seberdäge törmägä barıp citer öçen aña oçqıçta 9 säğät, poezda 15 säğät baru kiräk. Küreşü urınına tağın 40 minutlıq maşina yulı qala.
3 kön ir belän xatın törmä torağında yäşi. Rusiäneñ qayber mäğlümat çaraları Xodorkovskiylarnıñ oçraşu bülmäse qıybatlı otellärgä tiñ "zatlı" dip yazıp çıqqan ide. İnna süzlärenä qarağanda, ğadi bülmädä karawat, ber urındıq häm kiştälär genä bar. Xodorkovskiy üze bik üzgärgän, daimi däwam itkän ruxi häm fizik basım näticäse – yözenä çıqqan, di xatını:
"Alar anı sındırırğa tırışa. Ul ısullar inde küptän uylap tabılğan. Basım yasaw – dulqınnap bara. Ber arta, ber kimi, alar anı eştän çığarırğa tırışa."
Xodorkovskiy öçen iñ awır äyber, yalğızlıq häm çarasızlıq, ämma annan çığu yulların da taba ul, di İrina:
"Dini ädäbiatnı küp uqıy ul. Ber qayçan da ul dingä birelmäde, din anı kübräk tarixi yaqtan qızıqsındıra ide. Xäzer ul dingä yañaça qarıy başladı, yaqınaydı."
İnna Xodorkovskaya üz iren säyäsi totqın dip atıy häm anıñ törmädä buluı barı tik Kremldä utıruçılarnıñ säyäsi ambisiäläre di. Xodorkovskiy üze häm bäysez çığanaqlar xökem eşe – oligarxlarnı säyäsättän yıraq torırğa dip kisätkän tamaşa ide, dip belderde.
Kreml başqa törle uylıy. Kreml öçen Xodorkovskiy salım tülämiçä däwlättän küp aqça urlağan cinäyätçe.
İnna Xodorkovskaya xällärneñ awır buluın yäşermi. Ämma soñğı yıllar täcribäse tormışqa üzgäreşlär kertte, nıq bulırğa öyrätte, di ul:
"Tormışıñda nindider citdi äyber bulsa – qimmätlär dä üzgärä. Älbättä, soñğı waqiğalardan soñ – min çınıqtım. Qimmätlärne tulısınça üzgärttem dip äytmäse idem, ämma ul tormışqa başqa yaqtan qarıy başladı, älbättä ul nıq üzgärde."
Alsu Qormaş


text:
Ukrainadağı parlament saylawlarında populizm berençe urınğa çığa
Ukraina saylawçıları bu yäkşämbe könne tağın yaña parlament saylıy. Bu soñğı 3 yılda inde dürtençe ilküläm saylawlar. Ämma bu waqıtınnan elek ütkärelüçe saylawlarda tawışlarnı sanap näticä yasağannan soñ da ildäge wäzğiät, köçlär çağıştırması ällä ni üzgärmäs kebek. Töp firqälärneñ xalıqqa birgän küp kenä zur wäğdäläre ütälmäskä oxşağan.
2004 yıldağı prezident häm bıltırğı parlament saylawlarınnan ayırmalı bularaq bıyıl saylaw aldı köräşendä NATOğa quşılu kebek tışqı säyäsät mäsäläläre, Rus telen ikençe däwlät tele itü kebek eçke problemalar kütärelmi diärlek.
Köndäşlär xäzer därräw sotsial-iqtisadıy mäsälälärgä totındı.
Iñ töp öç törkem, premyer ministr Viktor Yanukoviç citäklägän Regionnar Firqäse, prezident yaqlı Bezneñ Ukraina-Xalıq Saqlanuı häm Yuşçenkonıñ elekke berektäşe bulğan Yulio Timoşenko Blogı çığımnar mäsäläsendä 4 yünäleştä ber ük närsäne täqdim itä: Bala tabuçılarğa häm üsterüçelärgä tüläwlärne nıq arttıru, studentlarğa tüläwlär, stipendiälärne kütärü, awıl cirlärendä tormışnı yaxşırtu häm professional ğäslär buldıru öçen xärbi çığımnarnı arttıru.
Bolardan tış här firqä başqa törleräk arrtırular da wäğdä itä. Bezneñ Ukraina-Xalıq Saqlanuı mäsälän kiläse yılda xezmät xaqların 60 protsentqa arttıraçağın belderä.
Timoşenko Blogı Sovetlar Berlege tarqalğanda Ukraina xalqınıñ banklarda qalıp yanğan 20 milliard dollardan artıq aqçasın 2 yılda kire qaytarırğa wäğdä itä.
Regionnar firqäse 20 yıl däwlätkä eşlägän büdjet xezmätkärlärenä fatir biräçäkbez di.
Komunistlar isä pesniälärne urtaça xezmät xaqınıñ 70 protsentına qädär kütärergä teli.
Ämma iqtisad belgeçläre andıy çaralar öçen büdjetqa östämä berniçä distä milliard dollar aqça qayan kiler ikän dip aptıraşta qalğan häm bu saylaw aldı köräşe populist wäğdälärgä nigezlängän dip kisätä.
Azatlıq Radiosınıñ Ukraina belgeçe Yan Maksymiuk saylawçılar ällä ni ışanmasalar da tawış birüdä aktiv qatnaşaçaq di. Qantaşuçılar 70 protsenttan artır dip kötelä.
"Ğömümän alğanda Ukraina xalqı säyäsättän tuyğan dip uylıym. Alar bu saylar zur üzgäreş kiterer dip kötmi. Älbättä alar saylawlarğa baraçaq. Alar programmalar öçen tawış birmiäçäk, çönki alar programmalarğa ışanmıy. Alar Ukraina säyäsätendäge 3 xarizmatik keşe artında torğan säyäsi simvolizm öçen tawış biräçäk. Barı şul ğına" di Maksymiuk.
Fiker beleşülär dä saylawlar näticäsendä köçlär çağıştırmasınıñ bik üzgärmiäçägen kürsätä. Küpçelek fiker beleşülärgä qarağanda Yanukoviçnıñ Regionnar firqäse 30-40 protsent tawış cıyaçaq. Yılına 7 protsentlı iqtisadıy üseş premyer Yanukoviçnı totrıqlılıq garantiäse itep gäwdäländerä.
Timoşenko Blogı 20-30 protsent cıyar dip kötelä. Timoşenko saylawlarğa korrupsiägä qarşı köräş bayrağın yuğarı kütärep bara. Ul şulay uq ildäge zur iqtisadıy üzeş ğadi xalıqnıñ tormışında çağılmıy di.
Yuşçenko citäklägän Bezneñ Ukraina-Xalıq Saqlanuı Yuşçenkonıñ prezident bularaq näticäle eşli almawı säbäple küp kenä tarafdarların yuğaltqanğa oxşıy. Ul iñ kübendä 20 protsent cıyar dip kötelä.
Tağın 2 keçkenäräk firqä Komunistlar häm Sotsialistlar 3 protsentlı kirtäne ütep şulay uq parlamentqa kerergä mömkin.


text:
Semberdä mäktäp açu ata-analardan tora
Avtonomiä qorıltayında yañğırağan “Bezneñ öçen iñ möhime – xakimiät büleşü tügel, ä kiçekmästän mäktäp binasın tözekländerü kebek süzlär näticäle bulıp çıqtı. Baytaq baylarıbız remontqa üz öleşlären kerttelär: kem aqçalata, kem tözeleş materialları yäki eşçe qulları belän...
Şunlıqtan remontnı cirenä citkerä almawnıñ mäktäp açuğa kirtä buluı ixtimalı yuqqa çıqtı, şöker... Läkin kötmägändä annan da qatıraq kirtä päyda buldı. Moña qädär “mäktäp az komplektlı sıyfatında täpiläp kitäçäk, yıl däwamında anıñ ürnäk bulırlıq itep eşläwe başqa äti-änilärne dä qızıqsındırır – kiläse yılda balalar cıyu qıyın bulmas”, - dip ömetlängän ide tatar cämäğätçelege. Bu turıda gubernatornıñ maxsus qararı da bäyän itelgän, anda aqça mäs’äläsen çişü sannarı da kiterelgän ide. Gubernatornıñ mäğärif türäläre häm tatar cämäğätçelege belän oçraşuında mondıy ömetlär nıq qaqşadı: Sergey İvanoviç, elekke qararına qarşı kilep, här sıynıfta 25 baladan da kim bulmasqa tieş, digän taläp quydı.Ul başta remont eşläre belän tanıştı, maqtap ta aldı. Ä yaña taläplär quyuı kötmägändä salqın su sipkändäy kilep çıqtı.
Başqa mäktäplärne uquçılar az bulu säbäple yapqan waqıtta, bulaçaq mäktäpneñ az komplektlı buluın başqalarğa añlatu bik qıyın bulaçaq, häm monı añlamaslar da. Şunlıqtan här sıynıfta 25 baladan da kim bulmasqa tieş.
Mäğärif ministrı Tamara Dewyätkina da, aqça mäs’äläsen xäl itü turındağı elekke qararnı yuqqa çığarıp, gubernator süzlären matdi yaqtan nigezläde.
Här balanı uqıtu yılına 22 meñgä töşäçäk, ä ğadi mäktäplärdä – nibarı 7 meñ genä. Kem birer soñ bu qädär aqçanı?, dide ul
“Tuğan tel” oyışması wäkilläre, Morozovnıñ Dimitrovgrad mäktäben açu turındağı prikazınıñ fevral'dä ük xalıq aldında iğlan itüe öçen räxmätlär äytep, bu oçraqta qararnıñ bik tä soñ, barlıq mäktäplärdä dä uquçılar tuplanıp betkäç, iyünneñ 14eHдә qabul itelüe säbäplären soradılar. Läkin cawap bulmadı. Direktor bulıp bilgelängän Älfiä Abutdinova da 25 bala cıyunıñ qıyın bulaçağına, başqa mäktäplär direktorlarınıñ qarşı eş alıp barularına basım yasadı. Sergey İvanoviç ta beraz yomşara töşte:
Tırışırğa kiräk, härxäldä, 220 baladan da kim bulsa, açıp bulmas. Yarıy, 200 cıyılsa da uylap qararğa bula äle. Ä inde 100 genä bulsa – bu turıdağı tırışlıqlar üzlären aqlamayaçaq. Nereal'no, dide ul.
Häm bu eştä bergäläp totınırğa kiräklegen dä östäde ul. Çaralar da bilgelände. Mäsälän, gubernator häm şähär başlığı Sergey Yermakov isemennän xalıqqa möräcäğät tekstın äzerlärgä quştı. Anda bulaçaq mäktäpneñ barlıq östenlekläre yaqtırtılırğa tieş. Möräcäğät televizor aşa bäyän iteläçäk, gäzitlärdä dä basılaçaq. Barlıq mäğlümat çaraları aşa da reklamanı köçäytergä kiräk. Remont betkäç, ata-analar öçen açıq işeklär köne uzdırırğa da buldılar. Utırışta şulay uq uqu bülmälären cihazlaw, yaña mebel' alu, Qazannıñ yärdäme turında da süz buldı. Tatar kongressınıñ zur tayanıçı bulğan “Qazan” ansambleneñ “Ruslan” isemle mädäniät yortında xäyriä konsertı biräçägenä Sergey Morozov ta qanäğätlek belderde.
Oçraşu ğibrätle tämamlandı. Sergey Morozov, tınıçlandırğanday, bergä totınsaq, bu eşne ciñep çığaçaqbız, ällä ni qurqırğa da yaramıy, ciñ sızğanıp eşlise genä qala, dide. Şulay da “nilektän soñ mäktäp açu turındağı qarar bik tä soñ qabul itelde?” digän sorawğa cawap bulmağanğa, anı yänä ber märtäbä qabatlaw, utırışta qatnaşuçılarnıñ teläktäşle canlanuına da säbäp buldı.
Kitkändä Sergey Morozovtan “oçraşu näticäläre belän qänäğätme?” dip sorarğa da forsat tabıldı. Qänäğät, dide ul. Bergäläp totınsaq, yırıp çığarbız bu eşne, dip tä östäde.
Ul şul uq könne tar dairädä ike möfti belän dä oçraşıp söyläşte. Äñgämäneñ eçtälege turında ällä ni baş watası yuqtır. Elek tä alar öçäwläp kenä utırıp söyläşkännär ide. Anda süz ike möftineñ dä üz urınnarınnan kitärgä rizalıq birüe oçrağında, çittän başqa keşene çaqırıp, ölkä möselmannarınıñ berläşüen tä'min itü turında barğan ide. Läkin ul waqıtta, Fatıyx xäzrät riza bulğan, ä Säwbän xäzrät telämägän, digän süz işetelgän ide soñraq. Bu yulı isä şul uq temağa avtonomiä qorıltayında yañğırağan ğozerne iskä alıptır inde, gubernator şul uq temağa süz alıp barğandır, dip farazlarğa ğına bula. Çönki utırışta qatnaşqannar berkemgä dä mäğlümat birmäskä kileşkännär. Barı tik oçraşu faktı ğına ser tügel.
Ayrat İbrahim, Sember


text:
X Törek Qorıltayında İdel-Ural törkiläre mäsäläläre telgä alınmadı diärlek
18-20 Sintäberdä Antalyanıñ Sungate Hotelendä öç kön däwam itkän X Törek Qorıltayı ütkärelde. Bu qorıltay Törek Däwlät häm törkemnäre duslıq, tuğanlıq häm xezmättäşlek fondı, qısqaça TÜDEV belän Premier-ministerlek qarşındağı TİKA-nıñ urtaq xezmättäşlege belän oyıştırıldı.
Yabılışta isä elekke 9-nçı Prezident Dämirälneñ barlıq Törkilärne demokratigä çaqırğan süzläre diqqätne cälep itte. Qunaqlar sigez bäysez il, altı aftonom cömhuriät, ike aftonom ölkä belän 11 törki törkemdän tordı.
19 Sintaberdä X Törek Qorıltayınıñ ikençe könendä delegatlarnıñ cide ayrım komissädäge utırışları buldı. Xalıqara mönäsäbätlär, ekonomika, xoquq, mäğarif häm texnologiä, kin küläm mäğlümät äsbabları, mädäniät häm yäşlek komisiälärendä yasalğan çığışlar belän diskussiälär memorandum räweşendä xäzerlände. Soñında hämmäse berläşterelep urtaq deklaratsiä räweşendä iğlan itelde.
Urtaq deklaratsiädä Tatar, Başqort yaki Çuvaşlarnı xezmättäşlektän tış turıdan turı qızıqsındıraçaq ber maddä bulmadı. Bu inde respubliklardan citärlek sanda delegat bulmawına bäyleder. Çönki misal öçen Tatarstannan un tiräsendä keşe çaqırılğan bulsa da 3 delegat - Damir İsxaqov, Färidä Gaffarova häm Mars Tukaev, qına qorıltayğa qatnaştılar. Alarnıñ cide ayrım komisiädä bula aluları maddi yaqtan da mömkin tügel ide. Çuvaşlar ber-ike keşedän tordılar, Başqortlar isä biş keşedän tordı, läkin alarnıñ Törkiädäge wäkilläre bik buldıqlı bulmawı säbäple üz delegatların da ber kem belän tanıştırmadı.
Qısqası İdel-Ural törki cömhuriätlärennän citärdi delegat kilmäve arqılı qorıltayda alarnıñ problemaları kön tärtibenä menmäde. Şulay da moña bik borçılırğa kiräkmi. Çönki şuşı qorıltaylarda iğlan itelgän deklaratsiälärdäge taläplär ğomumän säyäsi citäkçelek, yäğni xökümätlär tarafınnan ğämälgä dä aşırılmıy. X Törek Qorıltayınıñ qararları da şundıy yazmışqa duçar bulaçaq dip äytü öçen küräzäçe bulırğa kiräkmi. Mondağı iñ zur fayda bälki dä dönyanıñ törle öleşlärennän kilgän delgatlarnıñ ber berläre belän tanışuları buldı.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Tatarstan yäşläre: «AQŞnıñ bezneñ tirägä yışraq küz atuwı, kiçäge SSSRdaşlarnı, itäk-ciñnären cıyıştırıp, bergäräk torırğa mäcbür itä.»  İskändär Siraci: «Zölfiäneñ cırları Avstraliä xit-paradlarında ni öçen berençe urınnarda torğanı xäzer añlaşıla, alarda sağış bar... »
Toram-toram da, xatınnıñ qolağın boram digändäy, unike yıl elek öç slavyan däwläte liderları Belovejyeda cielışıp, SSSRnı taratqannar ide, inde bügen kilep ör-yañadan tuplanırğa mataşalar,
- digän süzlär belän başlana älege yazma. Şuşı niätkä xäzer törki respublika, Kazaxstan da quşıldı. Bu tärräqqıätne xäbärçe bolay añlata:
Gärçä berläşergä niätlägän dürtlek üz ğämälenä hiçnindi säyäsi tösmer salmasa da, AQŞnıñ bezneñ tirägä yışraq küz atuwı, ayırım alğanda Ukrainanı, Kazaxstannı üze öçen iqtisadıy häm xärbi cirlek itep qarıy başlawı, kiçäge SSSRdaşlarnı, itäk-ciñnären cıyıştırıp, bergäräk torırğa mäcbür itä axrı.
Soñınnan gäzit xäbärçese bu berläşüneñ barı tik iqtisadıy mänfäğätlärdän çığuın iskärtä. Yazma şulay tämamlana:
Belgeçlär fikerençä, SSSR räweşendä berläşü bütän bulmayaçaq. Alay da, dürt däwlätneñ Yevropa Berlege kebek ber tübä astında tığız iqtisadıy «mäxäbbät» qoçağına kerüwe ixtimal. Härwaqıttağıça, niätlär süzdä genä qalmasa, bilgele...
Zölfia Kamalova konsertı şimbä könne ütsä dä, anıñ konsertına reaksiä äle genä kürenä başladı. İskändär Siraci Tatarstan yäşläre gäzitendä «Avstraliädä tatar sağışı» isemle yazmasında konsertta alğan tä’sirlär belän urtaqlaşa. Avtor anı Tatarstan artistları belän çağıştıra, Zölfiä şulay uk, konsertnı waqıtında tügel, ä 15-20 minutqa soñarıp başlağan ikän. Ä menä säxnägä çıqqaç, ayırma sizelä, di ul:
Berençedän, bezneñ estradağa xas moqıtlıq, maymıllanu yuq añarda. İkençedän, ixlaslılıq, säxnädä üzen ciñel häm tabiği totu, artistizm bar... Ä inde başqaru sälätenä kilgändä, Zölfiä bik üzençälekle. Ul eşkärtkän tatar cırları «Kübälägem – tügärägem», «Ätiem yortında», «Ay bılbılım...» cırları Avstraliä xitparadına ni öçen berençe urınnarda barğanı xäzer añlaşıla, alarda sağış bar.
Şul uq waqıtta, İskändär Siraci, Zölfiäneñ cırların çın mäğnäsendä tatar cırları dip atap bulmıy, digän bäyä birä:
Min konsert barışında üzemne äle İrlandiä yäki Şotlandiädä, äle papuaslarnıñ qorıltayında kebegräk xis ittem. Bu toyğını Afrikadan kilgän kalinba, borınğı uyın qoralı kaluka, irland qurayı, küp törle perkussiälär, Avstraliä aborigennarınıñ tamtamı bezdäge ğädäti udarnik urının aluı tağı da köçäytte... Ä inde meñnärçä çaqrımnan fonogramma ğına alıp kilmiçä, tere orkestrğa quşılıp cırlawı, ğomumän, soqlanırlıq küreneş.
Bikä Timerova, Qazan


text: Rusiäneñ arbitraj mäxkämäse Başqortstannıñ yağulıq-energetika tarmağı eşen qarıy. Eş şunda, Başqort qäpitälı qompaniäse beterelep qıymmätle qäğäzlären dürt xäyriä fondına küçergän ide. Artaban ul fondlar cawaplılığı çiklängän inwestitsiä şirkäte bulıp berläşte. Federäl salım xezmäte monı qanunsız dip tabıp, mäxkämägä birgän. Mäxkämä utırışı 26nçı mart bulaçaq. Bäysez analıytiklar aldağı — Rusiä Prezidentı saylawları uzaçaq 2008nçe yılğa qädär Başqortstannıñ yağulıq-energetiqä tarmağı däwlät milke itep qaytarılaçaq dip farazlıy.


text:
Gruziäla qulğa alınıp Räsäy yağına birelgän Başqortostan studenttarın medisina universitetınan qıuıu menän yanayźar. Bıl köndärźä ularźı yuğarı uqıu yorto yetäkselege menän qıźıu äñgämälär kötä. Törköm yetäkseläreneñ berehe Azatlıq radíohı xäbärsehe menän äñgämäläşewźän baş tarttı. Bılay źa awır xälde tağı la awıraytıuıbıź ixtimal tine ul. Mineñ ni ösön heźźeñ menän osraşıp höyläşergä baźnat itmägände üźegeź źä belep torahığıźźır inde tine ul. Başqort däwlät medisina universitetınıñ taw turizmı menän şöğöllänewse studenttarı aźaşıp Gruziä sigen boźğaynı. Ular imen-aman ütkä aźnala Başqortostanğa qaytıp yette. Törköm yetäksehe yaqın arala Azatlıq xäbärsehe menän äñgämäläşergä wäğäźä itte.
Rämzit Abulyaev, Öfö


text:
Blair, Schroeder häm Chirac :  kön tärtibendä – Ğiraq
Şimbä könne Berlinda Britaniä, Fransiä häm Germaniä citäkçeläreneñ oçraşuwı ütäçäk. Bilgele bulğança, bu 3 citäkçe Ğiraq suğışına qarata qapma-qarşı fikerdä tordı. Blair Amerikan säyäsäten xuplasa, Chirac belän Schröder – suğışqa qarşı ide. Xäzer Waşington, Ğiraqtağı awır wazğiätne cayğa salu maqsatı belän, anda xalıqara köçlär tuplağanda, bu 3 Yevropa ileneñ nindi qaraşta buluwı yänä zur ähämiätkä iä
Audio (Colin Powell)
"Waqıt suzu – maqsat tügel, mäsälä şunda: Ğiraqta cawaplı xakimiät bulğançığa qädär, bezgä anda qalırğa kiräk. Tieşle idarä häm tärtip urnaşmıy torıp, annan aşığıp kitep baru, soñnan monıñ xata ikänen añlaw, bu – iñ yaman näräsä bulır ide."
Äytkänemçä, Fransiä belän Germaniä başqa fikerdä: Berläşkän Millätlär küzätüwe astında Ğiraqta mömkin qädär tizräk yaña xökümät buldırırğa häm bar cawaplılıqnı şuña tapşırırğa teli. Fransiä prezidentı Jacques Chirac Berlinğa aldanraq kilde. Atnakiç könne ul Germaniä kanslerı Gerhard Schröder belän söyläşep alğannan soñ bolay dip belderde:
Audio (Jacques Chirac)
"Bezgä mömkin qädär tizräk säyäsi çişeleş tabırğa, Berläşkän Millätlär küzätüwe astında, idarä itü cawaplılığın Ğiraqnıñ xäzerge räsmilärenä tapşırırğa kiräk. Mömkin qädär tizräk digänem, ul yıllar tügel, ä ayalar, digän süz."
New York Times gäziteneñ bügenge sanında Gerhard Schröder, Ğiraqta tärtip urnaştıru ölkäsendä Berlin belän Waşington bergäläp eşlärgä tieş, dip yaza. Germaniä humanitar yärdäm, tözekländerü, Ğiraqnıñ iminlek köçlären öyrätü eşlärendä bik teläp qatnaşırğa äzer. Ämmä ber mäsälädä Berlin qatı tora: ul Ğiraqqa ğäskär cibärergä telämi. Bu turıda Germaniä tışqı eşlär ministrı Joschka Fischer açıqtan-açıq äytte:
Audio (Joschka Fischer)
" Ğiraqta xalıqara kontrol häm açıqlıq bulsa, bez tözekländerü häm başqa eşlärdä qatnaşırğa äzer. Ämmä ber närsäne qabat äytergä röxsät itegez: bezneñ Ğiraqqa alman xärbilären cibärergä ber niätebez dä yuq."
Şul mäğnädä süzlärne Fransiä tışqı eşlär ministrı Dominique de Villepin da äytte. Eş bit Ğiraqnı çit il ğäskärläre belän tudıruda tügel, ä Ğiraq citäkçelärenä möstäqillek qaytaruda, dide ul.
Şulay itep, Fransiä dä, Germaniä dä Ğiraqqa ğäskär cibärü yağında tügel. Ä Quşma Ştatlar belän bergä Ğiraq kompaniäsen alıp barğan Britannarnıñ anda äle dä 11 meñ çaması xärbie tora. Qısqası, taraflar arasında qarşılıqlar baytaq. Şuña da qaramastan, belgeçlär fikerençä, şimbä könne ütäçäk oçraşuda bu 3 Yevropa ile qayber mäsälädä urtaq fikergä dä kilergä mömkin. Äytik, İminlek Şurasınıñ Ğiraq turında yaña rezolutsiäse mäsäläsendä. Äykändäy, monıñ öçen dä waqıt betep kilä. Berläşkän Millätlärneñ ğömüm mäclese kiläse düşämbedä açıla.
Ali Gilmi, Praga


text:
Barısına da qoyaş ğäyeple
Bu atnada “Azatlıq” radiosınıñ Qazan byurosına ber zıyalı tıñlawçıbız şaltırattı. “Tapşırularığız sülpänräk, kisken temalar, tänqit işetelmi”, di. “Azatlıq” bit ul aşqa salğan borıç kebek. Çınnan da, tänqit häm kisken problemalar kiräk. Xäzer zaman bik qızıq. Süz irege. Berkem dä awıznı tomalamıy.
Möstäqil gäzitlärdä bik zur citäkçelärne, xätta iñ olıların da çemetkälilär. Monıñ artında fälän partiäneñ tögän säyäsätçene bärep töşerü öçen qorılğan mıltığında altınğa manılğan yädrälär tora. Fälän keşe tüli, tögänne faş itälär. Şunnan tögän digäne dä aqçasın cıyıp, üzen maqtağan köndäşen xurlağan mäqälälär, tapşırular çığara. Tänqitme soñ inde bu? İñ küp digändä säyäsi köräş. Ä bu köräş xäzer görläp yanğan salamnı tügel, ä yäşel xätfä astındağı sazlıqnı xäterlätä. 2-3 törle radio aşa yañğırasa da, cirle stansiälär aşa retranslyatsiä yasalsa da, “Azatlıq” radiosı tänqitlärgä qurıqmıy, çönki ul üze tänqitlämi, ä bilgele bulmağan häm ictimaği ähämiätle faktlarnı dönyağa yañğırata. Ä menä şul faktlar kemgäder oşıy, kemneñder açuın kiterä. “Azatlıq” radiosı berkemneñ dä açuın kitermäsä, anı bötenläy onıtır idelär.
İrtän torabız da, utırıp kiñäşäbez. Nindi qarañğı poçmaqlarnı yaqtırtıp, qaysı poçmaqtan çup-çarnı uramğa seberep çığarabız. Keşelär axmaq tügel. Süz irege şartlarında da närsäneñ kileşkänen, närsäneñ kileşmägänen belä.
Kemnän başlarğa? Äytik inde, berdänber häm iñ aqıllı, iñ küp tawışlı “Berdäm Rusiä” partiäsen niçek tänqitliseñ? Siräk-miräk suqranıp aludan başqa berkem bernärsä “Berdäm Rusiä” turında äytmi. Äytep ni fayda? Yäki bu partiä ni zıyan eşlägän? Anda bit uñnar da bar, sullar da, yäşellär dä, qızıllar da. Qızıq tügel ul partiäne sügü. Alay bulsa, nindi partiä yaxşıraq digän soraw tua bit. Kommunistlarmı? Änä üzara talaşıp yatalar, berseneñ dä räte yuq. Saylawda yartı protsent ta tawış cıya almağan “Tormış” firqäsenme? Şul partiäneñ başlığı, üzen federatsiä şurası räise dip kenä iğlan itep, barı tik tuzğan toraq, Peterburda häm başqa urınnarda iske yortlarnı sütep yañaların tözü kiräklege turında, 3% maxsus fond buldıru ixtiacı xaqında söyli. Bu eşneñ Tatarstanda eşlänüe turında lämmim. VVP digän populyar şäxesne az-maz çemetkälägännän ni fayda? Anıñ naçar eşlärenä qarağanda uñay adımnarı häm wäğdäläre kübräk. Ğomumän, populyar keşene niçek tänqitliseñ? Qayber Mäskäw gäzitläre Mintimer Şäymievqa tel tiderä. Qayber Tatarstan gäzitläre dä. Läkin tä'sir yuq. Zakazlı çığış dip qabul itelä.
Qazan şähäre häm respublika xakimiäteneñ köndäşlegen xalıqara radioğa çığaru kileşäme? Babay belän şähär başlığın qarşı quyıp sağız çäynäw qızıqmı? Mondıy köndäşlek bulsa, Tatarstan häm anıñ xalqı, täxet tiräsendäge wäzirläre näq Altın Urda, Qazan xanlığı cimerelgän xällär qabatlanır ide. “Azatlıq” ayırım törkemnär arasındağı säyäsi köndäşlekkä tığılmıy.
Milli xäräkätne çemetergä köç citär ide. Läkin bit şul üze awır xäldä. İctimaği üzäk tä fälän törkem, ikençe ber törkemne bulmağan täxettän bärep töşerergä omtıla. Alarnıñ bersenä äz genä östenlek yäki tarafdarlıq sizelsä, eşlär xarap. Millät doşmanı, imperializm qotqısı, stukaç möheren suğırğa mömkinnär. Alla saqlasın. Ä Tatar kongressın tänqitläw ğomumän bezneñ traditsiädä tügel. Millätkä yärdäm itüçelärgä tel tiderü añlaşılmas ide.
Milli oyışmalar berkemne räncetmi, kiresençä, alarnı räncetergä toruçılar küp. Mäktäp açmawçılarğa, tatarça tapşırularnı yabuçı çinovniklarğa bezdän azat süz elägä, älbättä. Ämma tegelär uylap ta qaramıylar. Ällä inde radio tıñlamıylar, ällä üzläre yäşägän ilneñ konstitutsiäsen, qanunnarın uqımıylar.
Şulay itep, bügenge matbuğat, mäğlümat çaraları däwlätkä qağılırğa aşıqmıy, cämäğätçelekkä süz äräm itmi. İñ dörese, oligarxlar qullarına zur mallar töşerep, xärämläşep bayıp yatuçılarnı çänçü. Ämma, ämma... Qaysı şähärdä yäki ölkädä byudjetqa iñ zur nalog tüläwçe, teläsä nindi gubernatordan da kuätleräk korporatsiäne kem tänqitläsen? Başqortstan, tatar-başqort mönäsäbätlärne tänqitläw xäzer modada tügel. Tänqitlär öçen barı tik bratva, mafiä, kriminal' struktura ğına qala. Alarnıñ mäğlümat üzäkläre, süzçeläre yuq. Qızıqlı informatsiä tabu çiten. Xökem qararı çıqqançı kemneñ cinayätçe, bur, üterüçe ikänen äytergä yaramıy. Menä şuña kürä xäzer mäğlümat möxitendä qızıqlı tänqit, xaqiqät belän faş itü siräk oçrıy.
Şulay da, bu xikmätle temanı açqanda, ber-ike misal kitermi bulmıy. Ägerce rayonınıñ elekke başlığı üzennän soñ kilgän xakimiät başlığın killer yallap ütertüdä ğayıplänä. Bu atnada mäxkämä eşe kiçekterelde. Çönki ğayıplänüçe, elekke xalıq deputatı häm rayon başlığı ike qadaq aşağan. Ällä waqıt suzu öçen, ällä beraz zihene ıçqına başlağan.
Ni öçen xäzer xalıq qadaq aşıy soñ, dip sorasañ - sarı yortqa alıp kitärlär. Soñğı waqıtta zihen butaluçılar kübäygän dilär. Tanış psixiatr äytüenä qarağanda, ul avgust ayında yaldan soñ eşkä barsa, palatada däwalanuçı psixlarnıñ sanı artqan. Ällä xäzer karawatlar sanı da östäldeme dip sorarğa turı kilde. Yuq, koyko-mestolar elekkeçä, çönki ber ük karawatqa ikeşär keşe dä yata ala, dide.
Ä zihen butalunıñ säbäbe, tabiplar farazınça, bıyılğı qoyaş aktivlığında. Cäy aylarında qoyaşta şartlawlar, plazma atular arttı. Yöräk awıruı belän ülüçelärgä şul tä'sir itkän. Şul uq qoyaş aktivlığı arqasında ruxi xastalar da arta di. Dimäk, bügenge säyäsi, ictimaği xäldä tänqitkä layıqlı närsä tabıldı? Ul da bulsa, bıyıl cäy üzen tärtiple totmağan qoyaş. Döres süzgä cawap yuq. Änä, qoyaş qızarıp, ofıqqa töşep bara. Ul, möğayın, üz ğayıben ber kilep tanır äle. Qoyaş bit ul. Ul bozılırğa da, tözälergä dä mömkin. Anı tänqitlärgä dä yarıy. Zihene tögäl, ğileme citärlek tänqitçese tabılsa.
Rimzil Wäli