text:
10.05.2018
Xalqımızdıń qádir-qımbatın, ar-namısın qorǵaw, basqınshı hám jawız kúshlerge qarsı gúreslerde qaytpas jigerlilik hám erlik úlgisin kórsetip, búgingi tınısh-tatıw kúnler ushın janın pidá etken babalarımızdıń muqaddes esteligin yadqa alıw, olardıń iygilikli islerin dawam ettiriw biz ushın ázeliy qádriyatlar bolıp tabıladı.
Mámleketimiz basshısınıń baslaması menen keńnen belgilenip atırǵan Eslew hám qádirlew kúniniń mazmun-mánisinde áne usınday iygilikli principler jámlesken.
Bul bayramda búgingi tınısh-tatıw turmısqa qanday awır sınaqlar hám mashaqatlardıń esabınan erisilgenin tereń sezinemiz. Bul jolda qaytıs bolǵan jerleslerimizdiń esteligine bas iyemiz. Bizge nesip etken ǵárezsizliktiń, tınıshlıq-tatıwlıqtıń áhmiyetin jáne de tereń túsinemiz.
Mámleketimiz tárepinen kekse áwlad, sonıń ishinde, Ekinshi jer júzilik urıs qatnasıwshıları hám frontartı xızmetkerleriniń kewilin kóteriwge, densawlıǵın bekkemlewge, olar ushın qolaylıqlar jaratıwǵa ayrıqsha itibar qaratılmaqta. Prezident Shavkat Mirziyoevtiń usı jıl 16-apreldegi «Ekinshi jer júzilik urıs qatnasıwshıların xoshametlew haqqında»ǵı pármanı jáne «Eslew hám qádirlew kúnine tayarlıq kóriw hám onı ótkeriw ilajları haqqında»ǵı qararında urıs qatnasıwshılarınıń hal-jaǵdayınan xabar alıw, elimizdiń tınıshlıǵı hám azatlıǵı jolında janın pidá etken jerleslerimizdiń esteligin yadqa alıwday iygilikli maqsetler óz kórinisin tapqan.
Usı hújjetlerge muwapıq Ekinshi jer júzilik urıs qatnasıwshılarınıń hár birine Prezidentimizdiń qutlıqlawı, 5 million sumnan aqshalay sıylıq hám bayram sawǵaları saltanatlı túrde tapsırıldı. Olardıń jaǵdayınan xabar alınıp, materiallıq hám ruwxıy jaqtan járdem kórsetildi.
Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi, wálayatlar hám Tashkent qalası hákimlikleri Ózbekstan Respublikası Mádeniyat, Qorǵanıw, Ishki isler ministrlikleri, Hayal-qızlar komiteti, Jaslar awqamı, Kórkem óner akademiyası, Ruwxıy-aǵartıwshılıq orayı, «Nuraniy» qorı hám «Máhálle» qayırqomlıq jámiyetlik qorı basqa da shólkemler menen birgelikte Watanımızdıń azatlıǵın qorǵawshılarǵa baǵıshlanǵan arnawlı ushırasıwlar hám kórkem-aǵartıwshılıq kesheler ótkermekte.
9-may. Paytaxtımızdaǵı Eslew maydanı hár qashanǵıdan da adamlarǵa tolı. Bul jerge senatorlar hám deputatlar, húkimet aǵzaları, áskerler kelgen.
Saat 9:00. Maydanǵa Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoev kirip keldi.
Mámleketimiz basshısı Ekinshi jer júzilik urısta janın pidá etken jerleslerimizdiń esteligine húrmet kórsetti – áskeriy orkestr sazları astında Hásiretli ana esteligine gúl qoydı.
Hásiretli ana esteligi hár qıylı ministrlikler menen vedomstvolardıń, jámiyetlik shólkemlerdiń wákilleri tárepinen qoyılǵan gúllerge bólendi.
Usı kúni Tashkent qalasındaǵı Botanika baǵında Eslew hám qádirlew kúni jáne Ekinshi jer júzilik urısta erisilgen jeńistiń 73 jıllıǵına baǵıshlanǵan bayram ilajı bolıp ótti.
Ilajǵa Qaraqalpaqstan Respublikasınan hám wálayatlardan urıs hám miynet veteranları mirát etildi.
Baǵ bayramǵa say bezelgen. Saxna artındaǵı úlken monitorda xalqımızdıń urıs dáwirinde kórsetken erligi hám jigerliligi, jawınger azamatlardıń biyminnet qaharmanlıqları sáwlelengen kórinisler kórsetildi. Mártlik, azat Watan, tınıshlıq jırlanǵan súrenlerden júrekler sháwkildedi.
Baǵ ishindegi maydanda urıs jıllarındaǵı ortalıq sáwlelengen. Sárkardalıq shtabı, okop hám blindajlar, medicina punkti, dala asxanası qurılǵan, Ekinshi jer júzilik urıs dáwirindegi áskeriy texnika, qural-jaraq úlgileri jaylastırılǵan. Sawash maydanlarında áskerlerimiz kórsetken mártlik hám erlik, urıstan qaytpaǵan mıńlaǵan jerleslerimizdiń muqaddes esteligi, ata-babalarımızdıń frontartı miynet iskerligi sáwlelengen.
Ózbekstan Qurallı Kúshleri Oraylıq qosıq hám ayaq oyın ansambliniń atqarıwında muzıka jańladı.
Bayram saltanatında qatnasıp atırǵanlar Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoevti qol shapatlawlar menen kútip aldı.
SHaqırıq naması jańladı.
Prezident Shavkat Mirziyoev minberge mirát etildi.
Mámleketimiz basshısı bul jerge jıynalǵanlardı, pútkil xalqımızdı 9-may – Eslew hám qádirlew kúni, Ekinshi jer júzilik urıstaǵı jeńistiń 73 jıllıǵı múnásibeti menen qutlıqladı.
Sawash maydanlarında mártlik kórsetken, front artında miynet etip, búgin turmısımızǵa bereket darıtıp júrgen veteranlarımız aldında bárshemiz bas iyip tájim etiwimiz, sonıń menen birge Watanımızdıń azatlıǵı, el-jurtımızdıń tınıshlıǵı jolında qaytıs bolǵan márt jerleslerimizdiń ismlerin de húrmet-izzet penen eske alıw, olardıń shańaraq aǵzalarına, perzentlerine itibar hám ǵamqorlıq kórsetiwdi ózimizdiń muqaddes parızımız, dep biliwimiz zárúrligin atap ótti.
Pútkil dúnyada millionlaǵan insanlardıń ómirin zayalaǵan, teńsiz joǵaltıwlar, qurbanlıqlar hám músiybetler alıp kelgen Ekinshi jer júzilik urıs adamzat tariyxındaǵı eń qorqınıshlı, eń qanlı qırǵın bolǵanın hesh kim umıtpaydı. Urıs qarsańında Ózbekstanda 6,5 million xalıq jasaǵan. Oǵan qatnasqan 1,5 millionnan aslam ózbekstanlılardıń yarım millionnan aslamı qaytıs bolǵanı, jáne qanshadan-qanshası mayıp bolıp qaytqanı, bir neshesi biydárek joǵalǵanı esapqa alınatuǵın bolsa, bul jeńis xalqımız ushın qanshelli qımbatqa túskeni ayqın kórinedi.
Xalqımızdıń urıs jıllarındaǵı haqıyqıy erligi hám mártligi pútkil insaniyat ushın úlgi bolıp esaplanadı. Ózbek xalqı sawash maydanlarınan elimizge эvakuaciya etilgen bir millionǵa shamalas adamǵa óz úyinen orın berdi. Olardıń arasındaǵı 200 mıń balanı júzlegen óz shańaraqları «Sen jetim emesseń», dep óz qaramaǵına alǵan, aqırǵı bir bólek nanın olar menen teń bólisken. Tashkentli SHomahmudovlar shańaraǵı 14, kattaqorǵanlı Samadovlar shańaraǵı 12, buxaralı Joraev hám Ashurxojaevlar shańaraǵı 8 balanı óz qushaǵına alǵan. Bunday mısallardı jáne kóplep keltiriw múmkin.
Eslew hám qádirlew kúnin belgilep atırǵan usı kúnlerde Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoevtiń baslaması menen paytaxtımızdaǵı Xalıqlar doslıǵı maydanına tashkentli temirshi Shomahmudovlar shańaraǵınıń esteligine húrmet sıpatında qurılǵan esteliktiń qayta ornatılǵanı bul keńpeyilliktiń úlgisi bolıp esaplanadı.
Sonday-aq, general Sobir Rahimovtıń esteligi Tashkent qalası Almazar rayonı hákimligi janındaǵı burınǵı ornına qaytarılǵanı 1941-1945-jıllarda Ekinshi jer júzilik urıs frontında mártlik kórsetken watanlaslarımızdıń esteligin ulıǵlaw jolındaǵı jáne bir jaqsı qádem boldı.
– 1943-jılı urısqa kettim, ekinshi Ukraina frontında xızmet ettim, – deydi Samarqand wálayatı Payariq rayonında jasaytuǵın Mahmadali ata Siddiqov. – 1946-jılı elge qaytıp keldim. Sol dáwirlerdi eslew biz ushın azap. Jeńiske úles qosqan onlaǵan qurallas doslarımızdıń qoyımshılıǵı basqa jurtlarda qalıp ketti. Urıstan soń Samarqand oqıtıwshılar tayarlaw mektebin tamamlap, uzaq jıllar jaslarǵa bilim berdim. Jasım 96 da, tórt perzent, qırqtan zıyat aqlıq-shawlıq kórdim. Búgingi bayram, Prezidentimizdiń itibarı kewlimizdi tolıp-tastırdı. Usınday kúnlerge jetkergenine shúkir. Ilayım elimizde miyrim-shápáát, tatıwlıq joǵalmasın. Elimiz bárqulla tınısh, xalqımız aman bolsın!
Saxnada hám úlken monitorda Ekinshi jer júzilik urıs jıllarındaǵı turmıs sáwlelendirilgen kórinisler ótedi.
…Ózbekstan kórkem óner ǵayratkeri Turob Tolanıń «Ana monologi» jańladı.
Ataqlı diktor Yuriy Levitannıń urıs baslanǵanı haqqındaǵı daǵazanı oqıǵan dawısı jańladı. Jigitler Watandı qorǵawǵa atlanadı. Monitorda Ekinshi jer júzilik urıstıń waqıyaları sáwlelenedi.
Bıyılǵı Eslew hám qádirlew kúni ilajlarında Ekinshi jer júzilik urısta xalqımızdıń tınıshlıǵı hám amanlıǵı jolında óz janın pidá etken babalarımızdı eslew, búgin aramızda bolǵan veteranlarımızdıń kewlin kóteriw, ómirine-ómir qosıwday joqarı mártebeli maqset gózlengen. Olardıń qaharmanlıǵı kewillerimizge maqtanısh sezimin baǵıshlaydı.
– Búgingi ilaj elińizde veteranlarǵa kórsetilip atırǵan húrmet-izzettiń anıń úlgisi boldı, – deydi Amerika Qurama Shtatlarınıń elimizdegi Ayrıqsha hám tolıq huqıqlı elshisi Pamela Spratlen xanım. – Bayramǵa Ózbekstannıń barlıq aymaǵınan nuraniylar mirát etilgen. Áskeriy kiyim kiygen jigit-qızlar olarǵa xızmet kórsetpekte. Ǵarrılarǵa izzet-húrmetli, miyrim-shápáátli bolıw xalqıńızǵa tán joqarı pazıylet. Prezident Shavkat Mirziyoevtiń basshılıǵında búgingi tınısh-tatıw, ıǵbal-baxıtlı kúnlerdi támiyinlewge úles qosqan veteranlardıń húrmetin ornına qoyıw hám turmısın mazmunı sáykes bayıtıw jolındaǵı bul háreketler maqtawǵa ılayıq.
Bayram baǵdarlamasında shayırlarımız benen kórkem óner sheberlerimizdiń qosıq hám namalarına keń orın berilgeni Eslew hám qádirlew kúniniń mazmun-mánisine say kelgen. Hamid Alımjannıń «Fashizm bálesi», Zulfiyanıń «Urısqa ketken ulǵa», Ǵafur Ǵulamnıń «Sen jetim emesseń» qosıqlarınıń avtorlarınan jazıp alınǵan úzindiler esittirilgende, júrekler tolqıp-tastı.
…Kemtardıń «Fronttan xat», Habibiydiń «Kórgim keler», Ǵafur Ǵulamnıń «Jigit aman bolsa», Konstantin Simonovtıń «Jdi menya», Yakov Galckiydiń «Siniy platochek» qosıqlarına nama jazılǵan qosıqlar jańladı.
Koncert áskeriy orkestrdiń hám milliy atqarıwshılardıń qatnasıwında dawam etti. Urıs tamamlanıp, jeńiske erisilgenin Yuriy Levitan járiyalaydı. 73 jıl burınǵı bul quwanıshlı xabar, jáne bir márte ilaj qatnasıwshıların tolqınlandırıp jiberdi.
– Biz baxıtlı áwladpız, tınısh tatıw elde jasap atırmız, – deydi Tashkent temir jol transport kásip-óner kolledjiniń oqıwshısı Ilhom Tolaxwjaev. – Bunda ata-apalarımızdıń, barlıq nuraniylarımızdıń úlesi sheksiz. Prezidentimizdiń atap ótkenindey, olarǵa ǵamqorlıq etiw, ómirlerin uzaytıw ushın barlıq sharayatlardı jaratıw hámmemizdiń perzentlik minnetimiz.
– Ózbekstanda Eslew hám qádirlew kúni belgilenip atırǵanınıń negizinde júdá úlken mazmun-máni bar, deydi Yaponiyanıń elimizdegi Ayrıqsha hám tolıq huqıqlı elshisi Ito Nobuaki. – Ekinshi jer júzilik urıs bolıp ótkenine kóp waqıt boldı, biraq onnan shıǵarılatuǵın sabaq, sheshimler ele tamam bolǵanı joq. Bul bolsa jeńistiń qádir-qımbatın arttıradı. Ózbek xalqı mine usı úlken jeńiske múnásip úles qosqanı menen maqtanadı. Prezident Shavkat Mirziyoev óziniń shıǵıp sóylewinde fashizmge qarsı gúreste qaytıs bolǵan ózbekstanlılardıń esteligin yad etiw, olardıń ruwxına húrmet keltiriw zárúrligin atap ótti. SHınında da, eslew búgingi áwladtı tınıshlıqtı qádirlewge úyretedi. Prezidentińiz, sonday-aq, Ózbekstannıń Oraylıq Aziya mámleketleri hám basqa da eller menen birge islesiwi bunnan bılay da bekkemlenip baratuǵının atap ótti. Biz bul qatnasıqlardı júdá qádirleymiz. Óz-ara birge islesiwimiz bunnan keyin de izbe-iz en jayatuǵınına isenemiz.
Urıs jıllarınıń ayanıshlı estelikleri, búgingi tınısh-abadan turmıstıń qádiri sáwlelengen kórkem baǵdarlamalar qatnasıwshılarda umıtılmas tásir qaldırdı.
9-may – Eslew hám qádirlew kúni elimizdiń barlıq aymaqlarında keńnen belgilenbekte.
Manba: O‘zA


c: text/html

text:
Çïlï astanası Santyago qalasındağı xaywanattar bağında eki arıstandı jırtqıştar jatqan qorşawğa ötip ketken er adam üşin atıp öltirdi. Boljam boyınşa, arıstandarğa jügirgen adam öz ömirimen qoştaspaq bolğan, dep jazadı VVS agenttigi.
Oqïğa tüste, kelwşiler qatarı köbeygen sätte bolğan. Er adam arqannıñ kömegimen arıstandar jatqan qorşawğa şığıp, kïimderin şeşip tastap, arıstandarğa qaray jügirgen. Jırtıqıştar sol jerden onı bas salğan.
Zoobaq meñgerwşisi Alexandra Montalbanıñ aytwınşa, xaywanattar bağında däl sol sätte jırtqıştardı uyıqtatın oq-däri bolmağan. Sondıqtan, qızmetkerler olardı atıp tastawğa mäjbür boldı.
«Bul oqïğa bizdiñ qutımızdı qaşırıp otır. Öytkeni, zoobaqtağı xaywanattar bizdiñ otbası müşemiz sekildi. Öltirilgen arıstandar munda 20 jıldan beri bar edi», -dedi Alexandra Montalba.
Japa şekken er adam awrwxanağa jetkizldi. Onıñ jağdayı öte awır, dep bağaladı därigerler. Er adamnıñ qaltasınan ösïetxat tabıldı.
Tegï: Glavnaya, Älewmettik jeli,
Kommentarïï

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Monday, May 22, 2006
Qocayev Niftali Mehrali oglu 1936-ci il oktyabrin 18-de Qerbi Azerbaycanin (indiki Ermenistan adlanan bolge) Qazax qezasinin Dilican nahiyyesinin Salah kendinde dogulmusdur. 1953-cu ilde orta mektebi qizil medalla bitirerek BAKI DOVLET UNIVERSITETININ fizika fakultesine daxil olmusdur. Yalniz ela qiymetlerle oxuduguna numunevi davranisina gore 3-5 kurslarda Ozel Taqaude layiq gorulmus, 1958-ci ilde fizika fakultesinin nezeri fizika ixtisasini ferqlenme(qirmizi) diplomu ile bitirmisdir. Universiteti ferqlenme diplomu ile bitirmesi ve telebelik dovrunde elmi-tedqiqat isleri sahesindeki fealiyyeti (telebe iken Kiev Dovlet Universitetinde kecirilen Beynelxalq elmi konfransda  > movzusunda meruze ile cixis ederek terifnameye layiq gorulmusdur) nezere alinaraq N.M.Qocayev BDU-da saxlanilmisdir.Bir il laborant vezifesinde isledikden sonra Sankt-Peterburq seherinde o zamanki Sovetler Ittifaqi Elmler Akadamiyasinin nun aspiranturasina qebul olunaraq akademik M.V.Volkensteynin elmi rehberli ile o zamanlar ucun nadir olan molekulyar biofizika sahasinde elmi fealiyyetini davam etdirmisdir. 1962-ci ilde movzusu uzre namizedlik dissertasiyasini muveffeqiyyetle mudafie ederek fizika-riyaziyyat elmleri namizedi elmi adini almis ve mezunu oldugu Baki Dovlet Universitetine qayidaraq bu gune qeder hemin universitetde oz herterefli fealiyyetini (1962-muellim, 1963-1964 bas muellim, 1964-1979 dosent, 1979-dan professor) etdirir. 1967-ci ilde N.M.Qocayevin bilavasite fealiyyeti neticesinde Baki Dovlet Universiteti nezdinde yaradilmis ve N.M.Qocayev hemin fakultenin ilk dekani vezifesine teyin olunmusdur. 1968-ci ilde musabiqe yolu ile BDU-nun na mudir vezifesine secilmis ve bununla elaqedar 1969-cu ilde oz xahisi ile dekan vezifesinden azad edilmisdir. Prof.N.M.Qocayev 16 il (1968-1984-cu illerde) na rehberlik ederek elmi pedaqoji kadrlar hazirlanmasi isinde derslik ve monoqrafiyalar yazmaq ve tedris sahelerinde onemli muveffeqiyyetler qazanmisdir. O, ilk defe 1977-ci ve 1980-ci illerde olmus ve muvafiq medallarla teltif olunmusdur. Prof.N.M.Qocayev mezun oldugu ilden indiyedek fasilesiz islediyi BAKI DOVLET UNIVERSITETINDE hele 1959-cu ilden tedqiqata basladigi sahesinde mekteb yaratmis. Hemin mektebin daha semereli elmi fealiyyet gostermesi ucun 1980-ci kecmis SSRI Ali Tehsil Nazirliyinin tovsiyyesi ve SSKI Nazirler Soveti yaninda Elm ve Tehsil Komitesinin xususi qerari ile sinin acilmasina nail olmus ve o vaxtdan bu gune qeder hemin laboratoriyanin mudiri vezifesinde calisir. Prof.N.M.Qocayev 4 istiqametde semereli elmi-pedaqoji fealiyyet gostermisdir: elmi-tedqiqat isleri ve yuksek ixtisasli elmi kadrlarin(magistr ve elm namizedi) hazirlanmasi, derslikler ve monoqrafiyalarin yazilmasi , dersliklerin ve elmi edebiyyatin xarici dillerden Azerbaycan ve Turk dillerine tercumesi , pedaqoji fealiyyet. Sadalanan butun sahelerde prof.N.M.Qocayevin xususi xidmeti olmusdur . O, mezunu oldugu BAKI DOVLET UNIVERSITETININ fizika , biologiya, kimya fakultelerinde umumi fizikanin muxtelif bolmeleri ve ixtisas kurslari uzre yuksek seviyyeli muhazireler oxumus, telebelerin kurs ve diplom islerine rehberlik etmisdir . Esasen Avropa , Amerika ve Rusiyada nesr olunan moteber elmi jurnallarda derc olunmus 255 elmi meqalenin , 8 monoqrafiyanin , 9 derslik ve ders vesaitinin muellifidir . Bunlar icerisinde kecmis SSRI -nin Ali Tehsil Nazirliyi terefinden Ittifaq Universitetleri ucun ders vesaiti olaraq tesdiq olunaraq Moskva seherinde nesriyyati terefinden cap olunmus kitabini ve Sankt -Peterburq seherinde bir qrup alimlerle , akademik M.Volkensteyn ve basqalari ile birlikde ingilis dilinde nesr etdirdiyi monoqrafiyani xususi qeyd etmek lazimdir . Prof.N.M.Qocayevin qardas Turkiye universitetleri ucun yazaraq Erzurumda nesr etdirdiyi 2 derslik ve 2 monoqrafiya Turkiyeli telebeler terefinden sevilerek oxunan kitablardir . Prof.N.M.Qocayevin elmi rehberliyi ile 20 aspirant ve dissertant namizedlik dissertasiyasini muveffeqiyyetle mudafie ederek elmler namizedi adina layiq gorulmusdur. onlarin icerisinde Misir ve Iraq vetendaslari da var. Prof.N.M.Qocayevin tesebbusu ile 1997 -ci ilde yaradilmis Azerbaycan Biofizika Cemiyyeti ozunun ilk konfransinda onu Cemiyyetin Prezidenti secmisdir ve bu gunedek hemin vezifede muveffeqiyyetle calisir . Qocayev 2001-ci ilden etibaren evezcilik yolu ile Qafqaz universitetinde Elmi isler ve xarici elaqeler uzre prorektor vezifesinde isleyir. Prof.N.M.Qocayev 1980-1984 -cu illerde Azerbaycan Respulikasi Ali Tehsil Nazirliyi nezdinde fealiyyet gosteren Elmi-Metodik Surani Fizika ve Astronomiya Seksiyasinin sedri ,1967-1994 -cu illerde Azerbaycan Respublikasi cemiyyetinin Fizika Seksiyasinin uzvu olmus , 1989-1993 -cu illerde Azerbaycan Qacqinlar Cemiyyetinin sedri vezifesinde islemisdir .1993-1998 -ci illerde Turkiyede -Erzurum Ataturk ve Stanbul universitetlerinde professor vezifesinde calisaraq muhum elmi-pedaqoji fealiyyet gostermisdir . Hemin dovrde yerli alimlerle yaxin emekdasliq ederek maraqli elmi-tedqiqat isleri aparmis , dissertasiya islerinin mudafie suralarinin sedri ve uzvu olmusdur . Birge elmi isler Turkiye Dovlet Planlama Teskilati terefinden muhum elmi -tedqiqat isi olaraq qebul olundugundan hemin teskilatin maliyye desteyi ile yerine yetirilmis , alinan neticeler Journ Molekular Structure kimi moteber elmi jurnalda ve diger jurnallarda cap olunmusdur . Prof.N.M.Qocayev Turkiye universitetlerinin telebeleri ucun 4 derslik(molekulyar fizika, optika, molekulun qurulusu1-ci ve 2-ci cild) yazmis , molekulyar fizika ve optikani ilk defe olaraq Erzurum ve Ataturk Universitetinde tedris etmekle yanasi ozunden sonra bu fennlerin tedrisi ucun kadrlar hazirligina da emek serf etmisdir. Hazirda Istanbul Universitetinin kafedrasi ile qarsiliqli emekdasliq muqavilesi esasinda elmi -tedqiqat islerini davam etdirir. Prof.N.M.Qocayev 255 meqalenin muellifidir


text:
Qosqan waqıtı Nawrız 5, 2016 | 381 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar0
QAÝRALMAĞAN QILIŞTI TOT BASADI
Ğalïya Qaýdawılqızı
Ayaqqa kisen salwğa bolar,
Qolğa kisen salwğa bolar,
Tilge kisen salwğa bolmas!
(Bäýdibek bï)
«Ne aýtarıñdı bilmeseñ, şınıñdı aýt» deýtin şığıstıñ danalığı osındaý tığırıqqa tirelgende janıña qwat beredi.
Är qawımnıñ tili, dili, dini ärkimniñ öz erkindegi erikti äreketi emes, ulttıñ sayasï, rwxanï muratınıñ bïik munarası. Memlekettik rämizderdiñ anası – memlekettiñ memlekettik tili. Eldik tildiñ negizinde ğana eldiñ eldik tulğası moýındaladı. Tilinen tüñilgen ult özin-özi öltiredi, tübine üñilgen jurt özin-özi täwbesine keltiredi.
Qazıbek bïdiñ: – «Bäriñiz bir eneden twğandaý bolıñız, jat janınan tüñilsin: aýnala almaý at ölsin, aýıra almaý jat ölsin» deýtin ösïetin saqtaw – jer betinde soñğı qazaq-tıñ qara tırnağınan xal ketkenşe,qara bası qara jerge jetkenşe jadınan öşpeýtindeý ulıq ustanımı, ulttıñ uýtqısındaý urandatqan ulı joldıñ bası bolmaq.
Äw basta bäri de durıs edi. Bir töbeniñ jañğırığın ekinşi töbege tilimen tebirentip, ünimen terbetip jetkizetin babalarımnıñ baýtaq jerin de, baý tilin de basınğandarğa qarsı bas kötergenderdiñ bastarı kesilgen soñ erbeñdegen qol men tırbañdağan ayaqtar-dıñ amalı tawsılıp durıstı burıs dedi. Şarasız xalıq şaşılıp qaldı. Ïmperïyanıñ otarına birew müýizden, birew tilden baýlandı. Müýizden baýlanğandar müýizdep sıtıldı, tilinen baýlanğandar kömeýden tutıldı. Jeti jurttıñ tilin, jeti ğalamnıñ sırın bilwge talpınğan, jeti atasın tügendep qan tazalığın, säýgüligin jügendep tän tazalığın,jaratılıspen jarasıp jan tazalığın saqtap kelgen,türkilerdiñ tüp qazığı, saqtardıñ saltın, ğundardıñ ğurpın jalğastırğan jurttıñ jandı jerin däl tawıp äweli tilin tuqırttı.Mïssïonerler öz mïssïyasın jankeştilikpen atqardı. «Mağan bükil qazaq dalası än salıp turğandaý…» – dep tamsanğan joq, tañ qaldı. Asqaq dawıs, jalındı ün, ötkir tilden qawiptendi. Altı atanıñ dawın altı awız atalı sözben şeşken, abaqtı soqpağan, zından qazbağan saýın dalanıñ serti sertpeli sözdiñ astarındağı atılğan oq ekenin sezip seziktendi, seskendi. Tas jarwğa jarağan tildiñ bas jarwğa qwatı jetetinin tüýsinip tüsindi. Qalğan «qawipsizdik» şaraları sodan soñ josparlı türde jüýege tüsirildi. Erkin eldiñ erikti ulanı «qasqır kele jatır» dese qızıq körip qarsı şığatın er minezden, «orıs kele jatır» dese otırğan jerine «otırıp» qoyatındaý üreýlendi.
Toğız joldıñ torabında, qos qurlıqtıñ qoýnawında, kökjïekke janarın qadap, qïya şıñğa qïyalı samğap, şığıstıñ şıraýın, batıstıñ qunarın boýına darıtqan, jılqı-nıñ jüýrigin minip, swdıñ tunığın işip, mıltıqtıñ tüzwin atıp, tamaqtı talğap jegen, kïimin ärlep kïgen, adaldığımen dos jïnağan, darxandığımen jat sıýlağan qaýrattı da qaýsar minez qazaqtı qaq jarwdıñ däwirlik mindeti qabıldandı. Osı oraýda Xalel Dosmuxamedulı: – Eldiñ tili buzılwına eñ aldımen oqığandarı sebep boladı. Bular jat jerlerge bağınğış kelip, ana tilin özgertwge jolbasşılıq jasaýdı» – deýdi tilin tisine qoýıp. Qazaqtıñ qanjarı men qaýrağınıñ arasında qaýrala jürip maýrılğan, qanatı-nan qaýrılğan qaýran arıstar-aý! Osıdan twra 100 jıl burın Alaş qozğalısı qaýrat-kerleriniñ biri Ğumar Qaraş «Ult häm twğan til» maqalasında: – «…Bala anasınıñ qur-sağında-aq, öz ultınıñ tilimen awızdanadı, bütin denesi sonımen azıqtanadı» – degeniniñ däleli qazaqtıñ balasınıñ tili bıldırlap emes şüldirlep şığıp jatqandığı bolsa kerek. «Balanıñ tili qaý tilde şıqsa, sol tilde tüs köredi» degen osığan sayadı.
«Qazaqtıñ baspasöziniñ qatesin körse Ewropa äýelderi bala tastar edi»–degen türpi söz de osıdan bir ğasır burın aýtılğanımen küni büginge deýin sol sazarğan betinen qaýtqan joq.
Jüsipbek Aýmawıtov: – «Qara xalıqtıñ mädenïetti bolwınan, mädenïetti kisiniñ qazaq bolwı qïın» dese, Axmet Baýtursınulı:
– Men buqtım, jattım,
Sen buqtıñ, jattıñ,
Kim istemek qızmet
Awızben aýtıp,
İsterge qaýtıp,
Jolamasaq ne mindet – dep aşınadı. Älïxan Bökeýxanov: – «Anıq türik zattı xalıq tili – bizdiñ qazaqta» – deýdi de özin de, özegi talğan jurtın da arqalandıradı. «Ğumır jüzin-de bizdiñ qazaq tili öz bäýgesin alar» – dep ümit säwlesiniñ uşqının tastaýdı.
Mustafa Şoqaýdıñ«Ulttıq rwxtıñ negizi – ulttıq til» degen ösïetine altı qırdıñ arğı jağındağı atası bölek K.G.Pawstovskïý «Ana tiline nemquraýdı qaraw – öz xalqı-nıñ ötkenine, büginine, bolaşağına nemquraýdı qaraw» – dep ün qosadı. Ïmanwýl Kant: «Xalıq öz tilinen aýırılğan kezde xareketinen de aýırıladı» dep küñirenedi. Bul degen Xalel Dosmuxambetulınıñ: «Ana tilin jaqsı bile turıp, bötenşe jaqsı söýleseñ– süýiniş, ana tilin bilmeý turıp bötenşe söýleseñ – bul – küýiniş» muñımen ünsiz üýlesim tawıp turğandaý.
Danalardıñ dara tujırımına tänti bola otırıp,tığırıqtan şığwdıñ ösïetti şeşimin kädimgi Aqtaýlaq bïdiñ «Kïeli isti köppen şeş, şïırşıq atsa eppen şeş» deýtin şeşen de kösem köregendiginen dätke därmen tapqandaý bolamız. «Tilinen aýırılğan jurttıñ da,joýılğan jurttıñ da jurtında qalğannan saqtasın» dep biz de saqtıq şaraların jasawğa jantalasamız. Tilersegi dirildep, bwını bılqıldap turğan qazaqtıñ tilin ulttıñ ünimen qwattandırwğa qulşınamız, quldıq sanadan qutılwğa umtılamız.
Tilin tüsinbegen ata jawınıñ özin aqılımen attan awdarıp tüsirgen saýın dalanı arımen, janımen qorğap qurban bolğan qıran minez babalardıñ kökte rwxın küñirentip, jerde saý-süýegin sırqıratıp nazalandırıp alwdan abaýlamasaq adasatınımızğa ala-ğızamız.
Alaýda, aýtaqtaý, aýtaqtaý qasqırdan da uyalatın waqıt jetken sïyaqtı.Däl qazir memlekettik tildi, dälirek aýtsaq qazaq tilin, demek meniñ tilimdi qoldawdan göri qorlaw basımıraq.
Bizdiñ eldiñ täwelsiz tarïxında qos tildiñ «teketiresi» äri jarïya, äri qupïya. Jarïya zarlawdan jalıqpaýdı, qupïya – qïsının tawıp aldawdan qorıqpaýdı. Jarïya janın salıp qaqsaýdı, qupïya qulpınıñ kiltin qupïya saqtaýdı.Birewi söýleý beredi, birewi ündemeý jönin jöndeý beredi, özge tilmen özegin jalğap ölermendikpen örleý beredi. Soñğı kezde qağazdı da, waqıttı da ünemdewdiñ ükimettik täsilimen ökimettiñ jïındarın resmï-lendire tüsw üşin bïliktiñ otırıstarın tek orıs tilinde ötkizw ürdiske aýnaldı.Sañqıldaýsıñ ba,qarqıldaýsıñ ba qalıñ qazaq jïnaladı, esep-qïsap eseptiñ tilinde tıñdaladı. Keldik til eldik tildiñ eteginen basıp eñsesin eze tüsedi, mereýi öse tüsedi. «Qazaqtıñ qazaqtan basqa jawı joq» deýtin Abaýdıñ danalığına «qazaqtıñ tiliniñ de qazaqtan basqa jawı joq» degendi qaq mañdaýımızğa şegelep qoýsaq ta arlana qoyatın qazaqtı tabamın dep talpınbaý-aq qoýıñız.
«Ürgen ït qappaýdı, saqtandıradı» desek bizdiñ aýtıp jürgenimiz, til qotır, qulaq jawır bolğanşa qaýtalana beretin äri qañqw, äri şanşw.
Elbasınıñ: «qazaq qazaqpen qazaqşa söýlessin» deýtin ösïetteý önegeli sözin qaptağan qalıñ qazaq jïnalğan otırıstarda qulağı tügili şılawına da qıstırmaý, jüre tıñdağandarı öte ökinişti-aq.
Orıstandırw sayasatında orıstıñ da, oýrattıñ da kinäsi joq. Bir ulttıñ rwxın qaqıratıp barıp qaq aýırw mıltıqsız maýdannıñ eñ qolaýlı strategïyası. Pälsapalıq oýlarınıñ tereñdigimen, qïyalınıñ uşqırlığımen, tiliniñ ötkirligimen, äwbesinen jañılmaýtın täwekelimen, qïyanatsız qaýratımen, aqılına süýengen aýbatımen, örkenïettiñ örkeşindenıq otırğan qazaq qazaq bolğanı üşin ğana san ğasır qastandıqtan şığa almaý qaljıradı, qaljırağan saýın sansıradı. Ïmannıñ isimen, rwxtıñ küşimen, til naýzanıñ uşımen, eserlerdiñ ekpininen,teksizderdiñ tekpininen aman qaldı.Sol qudıretti küşti älsiretwdiñ jolındağı «älimjettilik» äli de jalğaswda.
Aq nïeti men adal asın awızdarına tosqan qazaqtıñ kelimsekte de ketimsekte de ökpenazı joq. Eşqaýsısınıñ qazaqtıñ jerinde de, tilinde de, özinde de altı alası, bes beresi dawı joq.Bawır basıp ketken adamzattıñ urpağı. Özi otırğan butağına qater töndirip turğan aýbattı aýbaltanıñ sabı özimizden. Eldik tildiñ erkin kösilwinen qawiptene-tin de işten şıqqan «äzjılandar» men «bozjılandar».
Sırttan kelgenderdiñ aldınan tw jelbiretip şıqsaq «e-e…» deýdi, til möldiretip şıqsaq «o-o-o deýdi». Sebebi tw – adamnıñ qolımen jasalğan, til – Allanıñ sıýı, ata-babanıñ amanatı. Eşkimniñ oýdan oýlap şığarğan oýınşığı emes. Ärbir tildiñ kïesi bar, demek ïesi bar. Öz tegin mensinbegendi örkenïettiñ özi özekke tebedi.
Qazaqtıñ qatarğa qosılwdıñ jolındağı bastı qurbandığı ana tilinen aýdıñ künniñ amanında aýırılıp qalğandığı.Äli de tildiñ tilge kele almaý turğanı qurbandıq-tıñ qunınıñ qundılığında. Ana tili – esep-qïsaptıñ quralı emes, jan-dünïesiniñ uranı. Sanañdı bawrap, sezimiñdi arbap, eñiretip barıp esiñdi jïğızadı.Ne sınaqqa könesiñ, jan-täñindi ana tiliñe beresiñ, ne köringen köşke eresiñ.
Ultımızdıñ ulı murası – babalardan jetken til. Qazaq tili qazaqtıñ peşenesine jazılğan tağdırı. Demek, barımızdı bağalap saqtaýtın da özimiz, aýrılıp qalsaq, añı-rap joqtaýtın da özimiz.
Bir kezde eñ sorlı jarımjan kisi orısşa til bilmeýtin qazaq boldı.Adam bolw üşin öz tilin bäýgege tikti,bastıq atandı.Alaýda qazaq tildi qazaq bolıp qala almadı.Abaýşı-lap aýtsaq: «Qazaq bolw öz erkiñ, bastıq bolw parızıñ» deýmiz de demimizdi tereñ alıp bir kürsinemiz. Sözdiñ qoldanw ayasınıñ tarılıp ketkendigi sonşa qazaqşanı qazaqşalap qaqalıp-şaşılıp jürmiz.
Sözdiñ jutan tartwı – oýdıñ älsirewi, oýdıñ älsirewi – rwxtıñ qaljırawı, sananıñ sansırawı.
Qazaqtı qazaqqa qarsı qoyudıñ aýla-şarğısı eşqaşan«kün tärtibinen» tüsken emes. Üstem tapqa qarsı şığamız dep üstem ulttıñ tekpisine tüstik. Üstemniñ qadirin ketirip «teñ» boldıq, üstem ultqa jem boldıq.Endigi jerde sawırdı ayasaq ta sananı qamşılaý-tın kezeñ twdı. Özine-özi senimdi jurt özinikine bögdeni ortaqtastırmaýdı, jarïyağa jar salmaý öziniki ekenin däleldeýdi, memleketiniñ menşigin qorğaýdı, memleketiniñ tilinde erkin erikti därejede söýleý beredi. Birew «munıñ qalaý» dese derbestikke aýtılğan äbes-tik dep qabıldaýdı.
«Söziñiz öte kürdeli eken, qarapaýım tilmen jeñil etip jazbasañız jastar tüsinbeýdi» – degen baýqus bazınanı estip qalamız. Alaýda, elpildegen, jelpildegen, sılbırağan, bıljırağan, qaljırağan qarabaýır, qaradürsin tildiñ tilimizdi qara qurttaý jaýlap bara jatqandığına jaýbaraqat qaraýmız.
Tilimizdiñ ayası keñeýip keledi dep özin de özgeni de aldawsıratqandar aldawsıratqanı üşin aýlıq alıp otırğandar. Bügingi paýızdı paýızdasaq «qazaqtıñ pälen paýızı ana tilinen maqırum qalğan» dep jarïyağa jar salıp jürgen «süýinşige» qazaqşanı til dep tanımaýtın ulıstardıñ ülesin «kepildikke» qaldırıp, künderdiñ küninde salğılasa kelgende qazaqtardıñ salı swğa ketwi äbden mümkin.
Osındaýda,osındaý xalge jetwge«qolğabıs» tïgizgen aýtqıştardıñ degenderi eske tüsedi.
«Qazaqtardıñ aqıl-oý qabiletiniñ zor ekenine barğan saýın közim jete tüswde. Aýtqısı kelgenniñ bärin tez tüsindirip, qarsılasınıñ sözine de şeber toýtarıs bere biledi. Tipti balalardıñ aqıl-esi de öte tez jetiledi» – dep tañdaý qağadı V.V.Radlov. «Qundı söz qunarlı oýdan şığadı» degen L.N.Tolstoýdıñ sözine bas şulğïsıñ da, orısşa oý-laýtın qazaqtan qazaqşa qunarlı söz qaýdan şıqsın dep şarasız küýge tüsesiñ. Qarşa-daý balanıñ şaqşadaý ğana bir basına üş türli til qatar uya salğanda qaý şïqıldı tıñdarın bilmeý dal bolğan sanadan qandaý dana şıqsın – deýsiñ de Töle bï babamızdıñ: – «Bïdiñ aýtqanın qul da aýtadı, biraq awzınıñ dwası joq» – degenine dem qosıp, aýtılğan jerden asa almaý jer jastanatın söziñdi ayaýsıñ da nalïsıñ. Üýip-tögip til üýrengen jaqsı, öz tiliñ üýindiniñ astında üýelep qalsa, qasiret.
Jaqında düýim jurttı awzına qaratıp qazaqşa än keşin ötkizgen Üş Tatyananıñ birewi Bwrmïstrova: – «Sultan süýegin satpaýdı» degen söz bar, öz törkinderime de bir än arnaýın, qazaqşa söýlemeýtin qazaqtar da meniñ törkinderim» degen astarlı nazben orısşa än salğan edi. Qïlı tağdırdıñ soqpağında söziniñ de öziniñ de qılşığın qïsaýtpaý, qazaqşa bilgeni üşin ğana qazaqtıñ alaqanında jürgenderdiñ qaý äreketine de qol soğa-sıñ da, til üýrenwdiñ jolında tilin qurbandıq etkenderge qaýran qalasıñ.
Üş ğasırdıñ üskirigi tildiñ gülin üsitip, sabağın soldırıp, endi tamırdı boýlap baradı.Qoldanıstan quqaý körgen til aýnalımnan şığıp qalğan aqşadaý birte-birte tağ-dırı talawğa tüsip tañsıq dünïege aýnaladı. Däl qazir tarazınıñ eki bası eregesip, qaq ortası qañtarılıp tur.
Orıstıñ tilin tiline tiïek etkender balasın «bolıs» bolsın dep tilin «teris» bura-dı. «Til baýlar» toý jasağanda ana tiliniñ şamdanıp teginen ajırap qalatının oýlama-dı,tereñine boýlamadı.Orıstıñ tilin damıtqanı üşin,qazaqtıñ boýına darıtqanı üşin darındı atanıp dañqqa bölendi, bölekşe bölinip elendi. Bul orıs xalqınıñ ulılığına bas urwdan emes, ulıq bolwğa asığwdan, qorlana, zorlana aşınwdan paýda boldı.
Bärimiz şetimizden pälenşeniñ tuqımı,tügenşeniñ urpağımız dep urandaýmız.Osa-lımız joq, osaldığımız olardıñ qadiri men qasïetin, qaldırıp ketken ösïetin elewsiz qaldırğandığımız. Ärwağınan at ürketin aýtwlı babalardıñ atımen atalğan köşelerde atalı sözdiñ ornında kermelerde kerilgen jahandanwdıñ jartılaý jalañaş jarnamaları menmundalap kerilip tur. Ülken qalalardıñ köşelerindegi qïılıstar men burılıstarda «Perekrestokter» berisi elw jıl, arısı bir ğasırğa mızğımastaý qara temirden qağılıp, qïsının tawıp, qïyuın keltirip, eşkimge tïispeý, köz alartpaý sanağa salınğan tamırlı tañba. Şoýın temir şıtınap, qara temir qaqırap qalğanşa tapjılmaý turadı. Mundaý jönsizdikterge jön aýtwğa jawaptılar ayaldamalarda ayaldap otırwğa waqıtı joqtar.
Resmï aýtwlı jïındardı ötkizwge qolaýsız köringeni memlekettiñ tiliniñ därmensizdigi emes, tilinen aýırılıp qalğandardıñ pärmensizdigi. Qazaqtıñ tilinde söýlewge qulqı da qulşınısı da joqtarğa jumıstan jïnalıs köp zamanda ıñğaýlı tilge qaraý ıñğaýlana salğan ıñğaýlı sïyaqtı. Körşiniñ töl tiline telinip, eldigine eminip, tük bolmağandaý körinip, öz tilimizden jerinip, qaýırwğa kelse de, ïirwge könbeýtin düldül tilge ïelik ete almaý esimiz ketip otır.
Ülken jïındarda söz alğandar äweli qazaqşa bastağan bolıp, tildiñ tilin şaýnaýdı, bul sätte til tüsinbeýtinder qaltafonmen oýnaýdı, qazaq tildiler «qazaq elinde turamız – aw» – dep oýlaýdı, oýlap ülgergenşe söýlewşi orısşa saýraýdı, qazaq tildiniñ qıjılı qaýnaýdı, orıs tildiniñ közi jaýnaýdı, äri qaraý ädettegi ädetpen resmï jïın resmï tilge qol soğadı, «beýresmï» tildi señ soğadı. Teledïdardağı qazaqşa xabarlarda suxbat bergen qazaqtardıñ üni sıbırlaýdı, erni jıbırlaýdı. Qazaqtı qazaq qazaqşalap aramter boladı, resmï bïlik resmï tilde aýtarın aýtıp eki ïığın qomdanadı. Tıñdawşınıñ birewi pañdanadı, birewi şamdanadı, bar tildiñ tili baýlanğanğa jas-käri tañdanadı. Ujdansızdıq ultsızdıqqa, ultsızdıq tilsizdikke, tilsizdik ünsizdikke jeteleýdi. Ana tilinen bezingen – «azar», ata-tegin umıtqan – «bezer», yağnï, azar da bezer urpaq örbïdi. Qaýdan şıqqanın oýlamağan, qaýda bararın da boljamaýdı. Eñ bastısı tamağı toq, köýlegi kök, barqıldasa da bardıñ balası söýleýtin zamanda ötken-ketkendi oýlap bas qatırwğa qulqı joq.
Abaqtı salmağan, zından qazbağan ulı dalanıñ ulı añı atalı sözge at baýlatqan. Atasınıñ qunın altı-aq awız sözben şeşken, aldına ïilgendi, ayağına jığılğandı kesirlenbeý keşken märt qazaqtın mäñgilik el bolıp kün turğanşa jasaýtın tilegi de tegewrindi tïegine süýenedi.
«Ata zañ», ejelgi «Ana zañına» qısastıq jasasa bala zañğa, yağnï, şala zañğa bas ïedi. Ata zañnıñ ana tilde jasalmağan tüpnusqası tüp tamırınan resmï tilge baýlanıp eldik tildi beýresmïlendirip tur. Sondıqtan tildiñ bïligin bïleýtinder özderiniñ özegin jalğaýtın tildiñ eki şetinen ustap, ortasınan tistep aýırılmaý otır.
Joyam dese joýılmaýtın, qïyam dese de qïılmaýtın, tïyam dese de tïılmaýtın, ïilmeýtin de bügilmeýtin, bası noqtağa sıýmaýtın, aýılın jïmaýtın, sıýlaý bilgendi ğana sıýlaýtın qazaqtıñ qaýran qaýsar tili qazaqtan qağajw körip tisin tisine qoýıp tistenip bağwda. Bir tildiñ tilewin bir ult eki türli tileýdi. Birewi joğaltsam ölem deýdi, ekinşisi bilmesem de kün körip kelem deýdi. Tili bütindelmegen qawımnıñ tilewi de bütin bolmaýdı. Ne qazaqşa, ne orısşa emes bwını burmalanğan «buratana» til şalajan tüsinigimen tildiñ de, eldiñ de sïqın ketirip kekesin mısqıl twğızadı. Jer–sw atawların taza memlekettik tilde tüzetip atasa eşkimniñ tili tüýilip, tisi tüsip qalmaýdı. Bermese Qudaýğa ökpeleýsiñ, bergenniñ berekesin ketirseñ kimge ökpeleýsiñ. Burmalanıp buzılğan erejelerdi jüýege tüsirwge jüýkemiz şıdamaý äli künge jürelep otırmız.
Küñirentken däwirlerden küýremeý jetken, küretamırdan bulqınıp ötken saýran tilimniñ tañı atqandaý, izdegendi tapqandaý täwelsiz kezeñde tağasız attaý taýğanaqtap turğanı qulğanadaý qwalağan quldıq qulıqtıñ dağı ketse de tabı ketpeý tañdaýdan tartıp keri burğanı. Attan jığılsa da atalı sözden jañılmağan ata-tegimniñ tektiligi oýınıñ tättiliginde, tiliniñ aşılığında, sesiniñ qattılığında, tamırı tereñ zattılığında.
Qazaqtıñ «stanında» töl ulttıñ töl tili teperiş körgendikten, talaý qazaqtıñ bası jetken deñgeýge bäsi jetpeý ömir boýı awdarmamen alısıp «awdarıspaq» deýtin «ulttıq oýınnıñ» twın tigwde. Şındıqtı şıjğırıp basqanğa şıdaýtın beti bar bas äzirge äzir emes.
Til twralı taqırıp qozğağandar «qoýğa kelgen qotır eşkideý» süýkimsiz. Qızıl tanaw, kök ezwden şıqqan qaýran joqtaw sözder kösile jelgendeý köringenimen köbigi köpirşip köringenniñ qulağın qışıtatındaý müşkil xalde. Tildiñ tizginin ustap otırğan «tilsizder» qasqır körgen taýınşadaý tasıraýıp, tilim dep tili salaqtağandardı «sütke tïgen küşikteý» küýge jetkizdi.
Til mäselesiniñ bastı taqırıpqa aýnalwınıñ astarında da alwan türli sır jatır. Tildiñ tili baýlana tüsken saýın «tilsizderdiñ» qanjığası maýlana tüsedi. Qazınadan bölingen qırwar qarajat qaýrandağan qaýıqtaý darïyağa jetpeý diñkelep, degişter men jegişterdiñ qulqın qurdımına siñip joq boladı. Anıq sebebin äweli Alla, odan soñ obırlar men jemirler biledi.
Tildiñ tilin salaqtatıp süýretpege salıp jürgen de, tilim-tilim etip tilşelep bölgen de, ne isteýtinin bilgen de, birdeme bilgisi kelgenderge tilin şığarıp külgen de, janın üzip bergen de, süýretpege köngen de bayağı sol bir qazaq. Tañımız atıp, künimiz şığıp etek-jeñimizdi jïnaýmız degende qwanğan men qorıqqan birdeý degendeý mundaý erkindikti körmegendikten öz tilimizdi özimiz baýqamaý jutıp jibergen joqpız ba?! Jahandanwdıñ jalpaq jurtınıñ jaýlawına jattıñ tilin jaldanıp, bardı-joqtı qarmanıp jamırasqanımız elimizdiñ eldigine sın emes pe? Memlekettik til memlekettik deñgeýde memlekettiñ qızmetine jaramasa, ne tildiñ qor bolğanı, ne tiline teperiş körsetken eldiñ qor bolğanı. Jaratwşı jarılqap bergen baý tildi şaýnap jürsin demegen, saýrap jürsin, tilinen aýırılıp qalğan qawımğa qarap aldı-artın oýlap jürsin dep bergen.
Qazaqtıñ tilin üýrenwdiñ qupïyası tildiñ qïındığında, kürdeli qaýırımında emes, tereñdigi men tektiliginde. Aýta salaýın degenge aldanbaýdı, söýleý salaýın degendi maldanbaýdı.
Küni keşe tiliniñ tübin tügendep tilim dep tilin emizgender, tilin tüsinbeýtin nemeresine qarap tilin tistewge mäjbür. Köñilşektikten be, şeginşektikten be balamızdıñ türi özimizge tartqanmen, tili körşiniñ köñilin awlap alaw-dalaw küýge tüsip tur. Demek, bügingi tañda üş tuğırlı tildiñ üşkili – körşiniki, utqırı – elşiniki, tuqılı – qoýşı-qolañşı, yağnï buýırsa bizdiki. Ulttıñ bütindigi tilinde, tildiñ bütindigi üninde, bütindigin oýlağan tileginde, elim dep soqqan jüreginde. Otandıq til birew bolsa bütin ulıs ündes, eldik til ekew bolsa til men til kündes.
Ulı xakim Abaý «orıstan üýren» degende, «orıstan» degen joq,orısqa qarap namıs-tan dedi. Sol bayağı qalpımızben, buljımaýtın saltımızben orıstan üýreneýik. Jïre-netinnen der kezinde jïreneýik, tağı da üýreneýik. Özin-özi sıýlawdı, jaqının jatqa qïmawdı, quramadan qurap, suramadan surap, özine telwdi, asılın saqtawdı, jadında jattawdı, qazınasın satpawdı, şırıldap qorğawdı, şındıqtı qoldawdı, jigerdi janwdı, darındı tanwdı,talanttı kündemewdi, jaqsını jündemewdi, tağı da osı orıs-tan üýreneýik.«Älemdi tanw üşin äweli öziñdi tanı» deýtin, namıstı qamşılaýtın, tüý-sikti şımşılaýtın körşilerdiñ qasïetti qağïdasın qaperinen şığarmaýtın ordabasıları orıs tilin qorğawdı däwirlik dästürge aýnaldırıp, pälen eldiñ qatarına enwdiñ de, tügen eldi qoltığına qıswdıñ da sayasatın tili arqılı arqandap otır.
Memleketindegi tilderdi damıtqısı kelgen el eñ äweli memlekettik märtebege ïe bolğan tildi jarılqaýdı.Eldik tildiñ etegi jelpildep tursa qalğan tilder qaý tilge baýlana-dı, qaý diñgekti aýnaladı. Tilder merekesi deýtin dürmek jamırasqan til me, mañırasqan ün be, eldik tildi eske alw ma, älde äýtewir bir jılda bir ret körinip qalw ma?
Til mäselesimen aýnalısatın uýımdar tilderdiñ tilimen tildeswdi oýlağanda qaý til-di jarılqap, qaý tildi esirkep, qaý tildi müsirkep jürgeni tegewrindi tildiñ tilin tawıp jawırdı qımtaý jawıp otırğandarğa ğana mälim.
Memlekettik tildegi resmï bayandamalardan bastap köşedegi ayaldamalardağı xabarla-malarğa deýin memlekettik tildi mensineýin dep turğan joq. Demek, tömennen joğarığa, joğarıdan tömenge deýingilerdiñ memlekettiñ memlekettigin moýındap otırwğa murşası, eñ bastısı ınta-ıqılası joq.
Zamanında ataqtı Sağdï aqın el aralap jürip, aýdaladaAllağa alaqan jaýıp bir perzent surap otırğan patşağa kezdesipti. «Tilewiñ qabıl bolsın» dep qoştasqan şaýır birer jıl ötken soñ sol öñirge qaýta aýnalıp soğıptı. Patşanıñ tileginiñ tübi ne bolğanın bilgisi kelip at basın burğanda, tilep alğan jalğızı qaraqşı bolıp qaşıp ketken-dikten zındanda patşanıñ özi otırğanın estip: «Özi qudaýdan surap edi» dep basın şaýqağan eken.
Twğan tiliniñ twın din arqılı jalawlatqan arabtıq aýbattı adamzat moýındaý otırıp,qum uşırğan qula düzdi ïslamnıñ töri,ïmandılıqtıñ köli, parasattıñ eli, qazınan-nıñ keni jasap, jasampazdıqtıñ jahandıq önegesine aýnaldırğan paýğambarlardıñ paýğambarlığına tabınbasañ da bas ïmeske şarañ joq. Ğasırlıq ekpinmen däwirlik buğawdı buzıp däwirlep däwren qurwdıñ ülgisin köresiz, eriksiz erkiñmen eresiz. Qazirgi tañda qazaqtıñ jastarı tarïxımızdağı jırawlar men bahadürlerdiñ ömiri tügili atı-jöninen de xabardar bolmawı mümkin, al musılman şejiresindegi paýğambarlar men saxabalardıñ aýtqan ösïetterin aýnıtpaý qaýtalap,tärbïeniñ tetigin Quran ayattarı, xadïstiñ qağïdasımen bekite qoyatın sawattı da salawattı musılman qatarında. Bul ärïne qwanarlıq jaý. Qulaý süýip qulşılıq etetin qandastarımızdıñ boýında ana tilin saqtap qalwda, damıtwda, jan salıp jarılqaýtın däl osı din jolındağıdaý jankeştilik jïhad jasalsa dep Jaratqanğa jalbarınıp duğa jasaýıq, jamağat.
Döñgelek dünïede qazaq degen ulttı,Qazaqstan degen eldi, eldi saqtağan jerdi, bosağa men tördi tügendep turğan tuğırdıñ tüp tağanı qazaqtıñ tili.
Asqar ağa Toqpanulı: – «Qara qazaq keşke qaraý qasqır twralı äñgime bastasa, tañ atqanşa jalıqpaý jalğastıradı»–dep janı küýetin edi.Memlekettik til twralı da«qïyal ğajaýıp ertegisi» aýtılğan saýın aýdını ortaýıp, qulağı qalqaýıp, awzı añqaýıp saýqımazaqqa aýnalğan qazaqı qaripteý qağajw körip, qazaqı baladaý aýtqanğa könip, tesikke tığın, jırtıqqa jamaw bolıp, süýretpege salğan sayasatqa senip, özin özi aldağandardıñ aýtqanına erip köşke ilesken küşikteý süýretilip keledi.Küşik demekşi,basqa jurt şäwildegi men mäwildegin de Qudaýdan tilep alğan jalğızındaý «ulttandırıp» qoýğan. Ulañ-ğaýır dalamızdıñ talınan talşığına deýin, barısınan baqa-şayanına deýin qazaqılandıratın waqıt jetti.
Bizdiñ tegin paýdalanıp jürgen «resmï» tildiñ «resmï» ïesi bar ekenin eskertetin «küş» dawıs kötergende moýnımızğa sw ketip, ne dawlasarımızdı,ne jawlasarımızdı bilmeý, artımızben süñgip jürmeýik. Ulttıñ janı tilinde desek, qumırsqasınıñ da esbeinen jañılıspaýtın «qudaýı körşimizdiñ» janın jalğa berip «jarılqap» otırğan-dağı oýında ne bar dep oýlanatın kezeñniñ kezi kelgendeý.
Sonaw 70-şi jıldarı Monğolïyadan Qazaqstanğa oqw izdep kelgen bir qazaq ayaq-astınan «soqırişek» bolıp, awrwxanağa tüsipti.Awzı kebersip, kenezesi kewip sw suraýın dese orısşa bilmeýdi. Qatar jatqan birewden swdıñ awdarmasın surap, tañ atqanşa «bada-badalap» sandıraqtap şığıptı. Ol beýbaq belgili bir waqıtqa deýin «qatalap» qalsañ da sw işwge bolmaýtının bilmepti. Memlekettik tildi qajetke asırw üşin de osındaý «bada-bada» degizetin mäjbürlik qajet-aq. Aqırındap üýrenemiz degen änşeýin waqıttı utqızw üşin aldın-ala oýlastırılğan aýla-şarğı ğana.
Qazaqtıñ jalğız Otanına oýdan-qırdan jerin añsap, tiline şöldep jetken qandastarımız qağaz toltırwdan qajw körgendikten, öziniñ tüp-tegimen öz tilinde tildese almaý bala-şağasın orıs mektepterge berwge bel bwıp otır. Qazaqta älemdi tañğaldırarlıq darın bar da, darındı älemdik deñgeýde äýgilep moýındatatın ğalım joq.Qazaqstannnıñ täwelsizdigin moýındağan jurt täwelsiz eldiñ täwelsiz tilin estwge dilgir.Anaw bir jıldarı Belarwsten kelgen bir qoğam qaýratkeri qoğamdıq uýımdar bas qosqan jïında: «Men Sizderdiñ öz memlekettik tilderiñizde söýlegenderiñizdi estwge zärwmin» degende betimiz barlarımız betimizben jer bastıq. Osıdan birer jıl burın qaýın jurtıma sälem berwdiñ sätimen Astraxan oblısına bardım. Edildiñ ağısına qarsı jüzip kele jatqan jolawşılar tasımaldaýtın jelkensiz qaýıqtıñ işinde, qaýın apammen sıbırlasıp qana qazaqşa söýlesip otır edim, qarsı orında otırğan qara bala:
- «Mne toje xoçetsya govorït na svoem, no ne s kem…» dep jäwteñdep betimizge qaradı.
Qazaqsıñ ba?
Da…
Rwıñ kim?
Qara orıs
Qasımdağı qaýın apama qarap: – ondaý da rw bola ma?- dep edim Ïä, Qazaqstannan kelgen nağaşılarımız bizdi tak nazıvayut – dedi…Ata-jurttan saya tappağan saýğaq tildi şettegiler şettetti, sırttağılar sırğıttı dep qalaý ökpeleýsiz. Ökpelesek, nağaşılarına ökpeleýik.
Ultımızdıñ ulttığınıñ ulıq belgisin bütindeýtin de, tañ bolıp atıp, keş bolıp batatın da, kündiz isiñniñ qarwı, tünde tüsiñniñ jorwı da, ïen dalada kïeli elikteý josılatın da, aqïrette ata-baba rwxımen qosılatın da, tereñ oýlatatın da, tebirene saýratatın da tiliñ ğana. «Kimde-kim bir ulttı jan-tänimen süýse, qïyamet küni Täñiri onı sol ulttıñ sapında qaýta tiriltedi» degen Paýğambarımızdıñ ösïetin «…Biz senderdi bir-biriñdi tanwlarıñ üşin ult ettik, ulıs ettik. Qudiretti Alla tağala tolıq bilwşi, bar närseden xabar alwşı»- degen Quran sözi bekite tüsedi.(Xujırat süresi–49:13) Sığandı köýleginiñ eteginen, francwzdı telpeginen, özbekti şapanınan, täjikti taqïyasınan, qır-ğızdı qalpağınan, qazaqtıñ belgisin qazaqqa uqsawdan qaşatın jaltañınan tanïsıñ.
Tegi bötenderdiñ tili tüýilip qalmasın dep «ulı», «qızı» degennen äli künge qımsınıp qazaqılıqtan qaýmığıp jürmiz. «J» degen äripterdiñ aldına «D» degen dıbıstı tirkep «djındı» boldıq.«Evïçter» men «ovnalardı» tegimizdiñ soñğı tirkesine tirkep qoýmasaq qulap qalardaý qorqaqtaýmız.Osı jaltaqtap qoýğan jalğawdıñ tüp-törkinine üñilip otırğan ğılım tügili ğalımdı kezdestirmedik.Orıstar XİÜ ğasırda turmıs-tirşiliginiñ, minez-qulqınıñ balaması retinde oýdan şığarğan famïlïyasındağı «ov» pen «evti» ata–tegimizdiñ atına telip äli künge süýretip kelemiz. Şetten kelgender bizden şettetw körmeýdi. Sebebi, kele jatır degendi estigennen sonıñ tilinde saýrap arsalañ-dap aldınan şıqpasaq qonaq-jaýlı eldigimizge «min» dep esepteledi. Kün ötken saýın köşelerimizde közi uqsastar köbeýip, sözi uqsastar azaýıñqırap baradı.
Memlekettik til degenimiz – eñ aldımen, qazaqtıñ ulttıq tili. Endeşe, qazaqtıñ derbesel atanıp, xalıq bolıp tarïx saxnasında qalwı – qazaqtıñ tegewrindi tiliniñ ekpininde. Aýdaý älemniñ aldında «Armısızdar» dep, asqaq rwxtı arqalantıp aýbarlana jetken aýbınında.
Jartı älemge japırağın jaýğan orıstıñ sıñsığan orman tili bar. Jer dünïeni özine kiriptar etip otırğan qıtaýdıñ sıqïğan qorğan tili bar. Solardıñ ortasında tiliniñ abıroýın asqaqtatwdı kökseýtin qazaqtıñ arman-tilegi bar.
Prezïdent Nurswltan Nazarbaev qol qoýğan «Tilder twralı» Zañnıñ 4 babında: «Qazaqstan xalqın toptastırwdıñ asa mañızdı faktorı bolıp tabılatın memlekettik tildi meñgerw – Qazaqstan Respwblïkasınıñ ärbir azamatınıñ parızı. Ükimet, özge de memlekettik, jergilikti ökildik jäne atqarwşı organdar Qazaqstan Respwblïkasında memlekettik tildi barınşa damıtwğa, onıñ xalıqaralıq bedelin nığaýtwğa mindetti» – delingen. Ğabït Müsirepov: «Ana tili degenimiz – sol tildi jasağan, jasap kele jatqan xalıqtıñ mäñgiliginiñ mäñgilik mäselesi. Ana tilin tek ögeý uldarı ğana ayaqqa basadı» dep ökinwmen ötti.
Mäşhür Jüsiptiñ: – «Biz arab tilin bilmeýmiz, sart tilin bilmeýmiz, qazaq tiliniñ özin jete bilmeýmiz. Eger jete bilsek, äwlïelik qazaq tilinde tur» deýtin äwlïelik oý-tolğanısına alıp-qosarımız joq.
Jahandanw – jaqsıdan üýrenw, jamannan jïrenw. Adamzat öz tarïxında jahandı tanw-ğa umtılıp jağalasqan. Tanw degen tanısw, bilisw, ülgi alw jäne tektiligin tanıtw. «Öziniñ tarïxın, tilin, dilin,dinin saqtaý bilgen ulttı rwxanï dert aýnalıp ötedi» – deý-di danalar.
Demokratïya, dep jarïyağa jar salıp jürgen jarïyalılıq xalqımızdıñ ejelgi sara jolı. «Bas kespek bolsa da, til kespek joq» deýtin qazaqtıñ aqındarı ğana, xan-nıñ betine twra qarap söýlegen. Kemel sözben kesip aýtqan, şeşen tilmen şeşip aýt-qan. Qawıp aýtpağan tawıp aýtqan. Aqılğa salıp, aýnımas aqïqattı jigerge janıp aýtqan.
Demek, memlekettik deñgeýdegi resmï bir jïın bastan-ayaq memlekettik tilde jürgizilgen küni, şïrek ğasır şïratılğan kök-ala jiptiñ kürmewi şeşilip, täwelsiz tildiñ tusawı kesildi dep jawlığımızdı jalawlatıp, börkimizdi aspanğa atwğa boladı.
Osıdan bes ğasır burınğı Asan qaýğınıñ Jänibek xanğa: – «Arğımaqqa mindim dep artqı toptan adaspa» degen eskertwi qazaq üşin küni büginge deýin özektiligin joğaltpağan ötkir zil.
Elbasınıñ:
«Şükir, el esin jïdı: tilden artıq qazına, tilden artıq qasïet joq ekenin keştew de
bolsa tüsindik.
Meniñ atam da, anam da – qazaq. Meniñ janım, jüregim – qazaq. Qazaqpın dep aýtwğa
eşqaşan namıstanğan kezim joq. Namıstanbaýmın da.
Qaýta mağan til, dil, ömir, tirşilik sıýlağan twğan xalqıma bar esti
tirligimde qarızdar bolıp ötwge barmın. Ulttıñ ulı bolmaý
turıp, adamzattıñ perzenti bolw mümkin be? Mümkin emes.
Qazaqstannıñ bolaşağı – qazaq tilinde», – degen qazıqtaý qağılıp aýtılğan qağï-dasımen qazınalı qazanat tildiñ kekilin ükilep, mäýegin mäpelep saqtaw, el ümitin aqtaw, şılbır tizgindi qatar ustağan azamattardıñ ar-namısına amanat.
Eñ bastısı, erteñgi künine atar tañdaý senimmen qaraýtın qaýsar xalıqtıñ ärbir jaña belesi, eñ äweli sanadağı silkinis, boýdağı bulqınıs, istegi qulşınıs. Bïlik pen buqaranı jaqındastırwğa murındıq bolarlıq ortaq müdde. Är adamnıñ öz ornındağı özindik azamattıq mindeti – adaldıq pen aşıqtıq äreketi.Äreketiniñ bereketi bütin eldiñ ïgiligi men qoğamnıñ izgiligi. Azamatı namıstı, qazanatı şabıstı jurt qalıñ köşke ileswge ğana emes, köşeli kelbetimen köş bastawğa da, özi moýındağandardı moýındatwğa da qabiletti.
Öreli önegeni ömir erejesindeý ustana bilw äri sawaptı, äri jawaptı qağïda. Urandı ulttıñ urpağı baýtaq jerimen, baý kenimen, sän-säwletimen ğana emes, rwxınıñ mıqtılığımen, arzanğa aldanbaýtın, ayarğa arbalmaýtın tektiligimen tanılıp, erekşelene bilgeni, erlegeni.
Solaý bolğanda, mäñgiliktiñ mänin bağalaý biletin eldiñ aq tilegi, mäñgilik tirşiliktiñ naq tiregi boları xaq.
————————-


text:
Andorra la Vella
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Andorra la Vella (yañğırışı: AndOrra la vElya, Katalan telennän tärcemäse - İske Andorra, TaT. kиp. AHдoppa-лa-Beлbя) (2004. xalıq sanı 22 035) Andorra Kenäzlege başqalası. Fransiä häm İspaniä arasında Könçığış Pirineylärdä urnaşa. Andorra la Vella iseme şähär häm yanıdağı mäxällälärgä qarıy.
Berençel sänäğät – turizm. Keremnärneñ başqa möhim çığanağı – däwlätneñ salım ocmaxı (offshore) buluı. Cihaz häm brandie şärabı citeşterelä.
Cäğrafiä häm Klimat[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Andorra la Vella Andorranıñ Könyaq-Çığışında 42°30' Tonyaq, 1°30' Çığış noqtasında urnaşa (42.5, 1.5). [1]. Diñgez tigezlegennän 1409 m yuğarılıqta urnaşıp, [2], ul popular timerayaq kurortı bula. Qışlar salqın, cäylär cılı häm qorı bula (Ğinwarda urtaça temperatur -1 °C, iyül ayında – +20 °C [3]; yılda 808 mm yawım-töşem.
Demografiä häm Tellär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Milli Andorralılar xalıqnıñ %33 genä täşkil itä, küpçelektä İspannar (%43) yäşi, tağı da Portugallar (%11) häm Fransızlar (%7)yäşi. Räsmi tel – Katalan Tele, İspança häm Fransuzça dä söyläşälär. Işanuçılarnıñ kübese Katoliklar. Urtaça ğömer ozınlığı bik yuğarı, 80 yıldan arta.
Mömkinlegeñ bulğanda Tarix, İqtisad häm Andorrağa qarağan başqa qızıq faktlarnı da Tatarçağa tärcemä itärgä tırış. Aldan räxmät. Wikipediänı tözüçelär.


text:
Serbïyanıñ Salt & Water kompanïyası sw betinde qalqıp-jüzip jüretin köşpeli qonaq üy qurastırdı dep xabarlaydı adme.ru saytına silteme jasağan Businessnews.kz.
Jaña qonaq üy demalwşılarğa sw betinde bir jerden ekinşi jerge köşip jüre berwge mümkindik beredi.
Jağada qonaq üydiñ negizgi bazası ornalasadı. Onda şağın lobbï (ortalıq xoll), saltanat zalı, restoran, kafe, eki aylaq orın tepken.
Aylaqqa arqandalğan jeke-jeke nömirler qalağan waqıtta jağanı tastap, jüzw aymaqtarınıñ kez-kelgen nüktelerin aralay aladı.
Är nömirde asxana, tösek, vanna, jağajay palwbası, aşıq terrassa, «kapïtan minbesi» bar.
Är nömir 2-4 adamğa arnalğan. Munda dayvïng jasawğa, jüzwge, balıq awlawğa jäne tağı basqa närseler istewge mümkindik köp.
Ülken terezenden körinip turatın tamaşa tabïğat demalwşılarğa ğajayıp köñil-küy sıylaydı deydi mamandar.
Derekközi: businessnews.kz
Tegï: Älemde talay qızıq bar,
Kommentarïï


text:
Hoşgeldiniz!
Yükleyen: 24932493
Yüklenme Tarihi: 08 Ağustos 2015 - 01:13
Etiler Çilingir Anahtarcı 05303095800
Kale Çilingir Anahtar atra,Etiler Çilingir Anahtar mottura Hizmeti,
Etiler Çilingir Tamir Servisi,Etiler Çilingir,Etiler Anahtarcı,Etiler Oto Çilingiri,Etiler Kasa Çilingir,Kale Etiler Çilingir Servisi,Etiler Oto Anahtarcı,Etiler Çilingir Fayn,Etiler Çilingir Viro,Etiler Çilingir İto,Etiler Çilingir Anahtarcı,Etiler Çilingir Mauer,Etiler Çilingir Hizmeti,
Etiler Çilingir Merkezi,Etiler Çilingir Çağrı Merkezi,Etiler Çilingir Hizmet,Etiler Çilingir Servis,Etiler Çilingirler,Etiler Çilingir Kumanda,Etiler Çilingir Kale kapı Açma Servisi,Etiler Çilingir Ahşap Kapı Açma Servisi,Etiler Çilingir Çelik Kapı Açma Servisi,Etiler Çilingir Çelik Kasa Açma Servisi,Etiler Çilingir Etiler Çilingir Kale,Etiler Çilingir Servisi,Etiler Çilingir Daf,
Etiler Çilingir Fayn,Etiler Çilingir Viro,Etiler Çilingir İto,Etiler Çilingir Anahtarcı,Etiler Çilingir Mauer,Etiler Çilingir Hizmeti,Etiler Çilingir Merkezi,Etiler Çilingir Çağrı Merkezi,Etiler Çilingir Hizmet,Etiler Çilingir Servis,Etiler Çilingirler,Etiler Çilingir Kumanda,Etiler Çilingir Kalekapı Açma Sevisi,Etiler Çilingir Ahşap Kapı Açma Servisi,Etiler Çilingir Çelik Kapı Açma Servisi,
Etiler Çilingir Çelik Kasa Açma Servisi,Etiler Çilingir Kilit Satışı Montajı,Etiler Çilingir Anahtar Servisi,Etiler Çilingir Anahtarcı Servisi,Etiler Çilingir Anahtar Kopyalama,Etiler Çilingir Anahtar Hizmeti,Etiler Çilingir Tamir Servisi,Etiler Çilingir,Etiler Anahtarcı 0532 404 31 31,Etiler Çilingir,Etiler Anahtarcı,Etiler Fayn Kilit,Etiler Kale kapı,Kale kapı kilit değişimi,kale kapı servis,kale çilingir,Etiler ÇİLİNGİR,Etiler ANAHTARCI,Etiler KALE KİLİT SERVİSİ,Etiler OTO ANAHTAR,Etiler OTO ANAHTARCI,Etiler OTO ÇİLİNGİR,Etiler MULTLOCK KİLİT ANAHTARCI,Etiler MUL-T-LOCK ÇİLİNGİR,Etiler ATRA KİLİT SERVİSİ,Etiler DİERRE KİLİT SERVİSİ,Etiler MOTTURA KİLİT ÇİLİNGİR,Etiler KALE KAPI KİLİT DEĞİŞTİRME,Etiler KALE KAPI SERVİS,Etiler KALE ÇELİK KAPI ÇİLİNGİR,Etiler KALE KAPI ÇİLİNGİR,Etiler MULTLOCK KAPI KİLİT DEĞİŞTİRME,Etiler MULTLOCK KAPI SERVİS,Etiler MULTLOCK KAPI ÇİLİNGİR,Etiler SUR ÇELİK KAPI KİLİT DEĞİŞTİRME,Etiler SUR KAPI SERVİS,Etiler SUR ÇELİK KAPI ÇİLİNGİR,Etiler
TUTUNLAR ÇELİK KAPI KİLİT DEĞİŞTİRME,Etiler TUTKUNLAR ÇELİK KAPI ÇİLİNGİR,Etiler TUTKUNLAR ÇELİK KAPI SERVİS,Etiler DORTEK KAPI SERVİS,Etiler DORTEK KAPI ÇİLİNGİR,Etiler DORTEK ÇELİK KAPI KİLİT DEĞİŞTİRME,Etiler DORTEK ÇELİK KAPI ÇİLİNGİR,Etiler DORTEK KAPI ÇİLİNGİR SERVİSİ,Etiler DORTEK KAPI YETKİLİ ÇİLİNGİR,Etiler DORTEK KAPI KAPI KİLİDİ DEĞİŞTİRME,Etiler DİERRE KAPI KİLİT DEĞİŞTİRME,Etiler DİERRE ÇELİK KAPI GÖBEK DEĞİŞTİRME,Etiler DİERRE KAPI ÇİLİNGİR,Etiler DİERRE ÇELİK KAPI ÇİLİNGİR SERVİSİ,Etiler DİERRE KAPI SERVİSİ,
Etiketler: ETİLER KASA ÇİLİNGİR


text:
Alayda jaqsı şärkeni qol jetimdi bağağa satıp alwğa boladı, biraq öziñiz qalağanday şärkeni qolmen tigip alwğa mümkingi bar ekendigin jäne ol dayın tawardan qarağanda barınşa arzandaw tüsetindigin köp adam bağamdap jatpaydı.
Biz sizderge kündelikti qoldanılatın materïaldardan qarapayım ğana şärkeni qalay tigip alw joldarı twralı aytatın bolamız.
«Mağan onday şärkeler ne üşin kerek dep, - öziñizden surawıñız mümkin. Mäselen, birinşiden, bul ayaq kïimdi qonaqqa barğan kezde öziñizben birge alıp jürgende öte ıñğaylı. Ekinşiden, ädemilep äsemdendirilgen şärkeni sıylıqqa da berwge boladı, mäselen mamañızğa nemese äjeñizge!
Sonımen öziñizge ıñğaylı nusqasın tañdañız- qolmen jasap köriñiz bul öte qızıq!
Birneşe mïnwt işinde kïgizden jasalatın şärke.
Munday şärkeler öte ıñğaylı, onı jasaw üşiniñ sizdiñ sanawlı ğana mïnwttarınıñ ketedi!
Sizge qajet bolatın zattar:
Kïgiz (qalıñdığı 5 mm),
Bor,
Ïne,
Qayşı,
Ülgi.
Qalay jasaw kerek:
1. Ülgini sızıñız: bizdiñ swrette oñ jaq ayaq şärkesiniñ ülgisi sızılğan, sol jaq ayaqtıñ şärkes ülgisin sızw üşin, ülgini awdarw kerek.
Ayaq köleminen jañılmas üşin dayın ayaq kïimniñ ultarağın paydalanwğa boladı. Ülginiñ bïiktigi (şärkeniñ uzındığı) tabannıñ uzındığımen birdey bolw kerek, al eni ülgimen birge - 3-4 sm uzın bolwı qajet.
2. Ülgini kïgizdiñ üstine qoyıp, onı sol ülgimen qïıp alıñız.
3. Endi kezekte büyirlik bölikterdi qosıp, onı ïnemen tigw kerek.
4. Dekoratïvti elemet retinde onıñ üstine ädemi tüymeni qadap qoyuğa boladı.
Üyge kïetin şärke dayın!
Kïgizden jasalğan şärke: 2-nusqa.
Bul şärkeni qoldan jeñil jasap alwğa boladı.
Sizge 1-nusqada alınğan kïgizdik materïaldar qajet boladı. Biraq kïgizdi kölemdirek etip alw qajet. Şärkeniñ qanıq, aşıq bolwı üşin türli tüsterin paydalanwğa boladı!
Qalay jasaw kerek:
1. Öziñizdiñ ayağıñız boyınşa tabandıq ülgi sızıñız, sonımen birge şärkeniñ üstiñgi böligiñ de sızıñız, ol tabannıñ jartısına deyin uzın bolwı, al eni eki esege deyin endi bowı qajet.
2. Kïgizdi pişiñiz. Şärkeniñ tabanı qattı bolwı üşin kïgizdi birneşe ret qabattawğa boladı.
3. Şärkeniñ ortañğı böliginen bastap taban men joğarğı bölikti qosıp tigiñiz. Ïne qalıñ bolwı, al jipterdiñ berik bolwı qajet.
Sizde öte süykimdi şärke dayın boldı!
Toqımalı şärke
Bul jumıspen endi ğana toqwmen aynalısıp jürgen adamnıñ özi jasay aladı. Kürşekpen toqılğan şärkeni şulıq retinde paydalanwğa boladı, alayda olar şulıqqa qarağanda berik baylanıp toqıladı. Şärkeni toqw barısında onı ayağıñızğa kïip, ölşep körw artıqtıq etpeydi, jiptiñ qalıñdığı buyımnıñ kölemine tikeley äser etedi.
Sizge qajet bolatın zattar:
Jip (mäselen, akrïla nemese akrïldi jün jip),
Kürşek.
Qalay jasaw kerek?
1.Jiptiñ qalıñdığına baylanıstı 5-pen 8- ge deyini aralıqta döñgelektep torşa etip toqıñız.
2. Kïiletin üş qatar etip döñgelekşelerdi qosıñız, yağnï tığız kişigirim döñgelek bolğanşa.
3. Odan äri bastalğan toqıma ayaq kïimdı ayağıñızğa ölşey otırıp, 9-10 qatarlardı toqıñız.
4. Kelesi qatarlardı döñgelek boyınşa toqımay, twra bağıtta toqï beriñiz.
5. Onı toqwdı ayaq ölşemindegi ökşesine deyin jalğastırıñız.
6. Swrtte körsetilgendey etip, berik etip baylap toqıñız.
7. Şärkeniñ şetterin qosıp, awdarıp tigw qajet. Ädemilik üşin basqa tüsti jipterdi paydalanwğa boladı. Sizdiñ şärkeñiz dayın!
Tegï: Xend meyd,
Kommentarïï


text:
Bügingi tañda kïim ülgilerin dayındawda añ terilerin paydalanwdan bas tartıp otırğan tek «Armanï» ğana emes. «Fur free» sertïfïkatın sonımen qatar, Hugo Boss, Tommy Hilfiger ï Calvin Klein sïyaqtı tanımal markaları da aldı.
Äygili ïtalyandıq modeler Djordjïo Armanïdiñ ïeligindegi «Armanï» tobı añdardıñ terilerin qoldanwdan bas tarttı. Osı mäselege baylanıstı taratılğan mälimetterge qarağanda, kompanïya ökilderi 2016-2017 jıldardıñ küz/qıs mawsımdarına arnalğan kïimderiniñ barlığı «fur free» belgisimen şığadı. Bul termïn sändi kïimder äleminde özi öndirgen önim quramında añ terisiniñ joqtığın bildiredi.
«Soñğı jıldardağı orın alğan texnologïyalıq progress bizge tabïğï terige balama tabwdıñ mümkindigin twındatıp otır. Öz kezeginde bul jağday añdardı sebepti-sebepsiz qırıp-joyudıñ aldın alwğa şarttar qalıptastıradı. «Armanï» markası bügin qorşağan orta men janwarlardı qorğaw turğısınan alğanda, mañızdı tañdaw jasap otır»,-delingen Djordjïo Armanïdıñ özi qol qoyılıp taratılğan baspasöz mälimetterinde.
Ayta keteyik, «Armanï» kïim dayındaw üşin añ terilerin paydalanwdan bas tartıp otırğan jalğız kompanïya emes. Äygili The Beatles tobınıñ qatıswşısınıñ qızı, modeler Stella Makkartnï añ terisi men jünin paydalanwğa tübegeyli qarsı adamdardıñ biri. Sonımen qatar, lyuks klasındağı Hugo Boss, Tommy Hilfiger jäne Calvin Klein sındı kïim ülgileri de «fur free» sertïfïkatın alğan, dep jazadı tass.ru.
Baq.kz
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï


text:
Qara-aq tüsti swretten Djolïdiñ 20 jastağı beynesin körwge boladı. Olardıñ birinde aktrïsa tizesin quşaqtap, eki ayağın qara lentamen baylap alğan. Ekinşi swrette Djolï obektïvke qarap tüsken. Basılımnıñ mälimetinşe, aktrïsanıñ makïyajınan 1990-jıldardağı sändi bayqawğa boladı.
Fotossesïyanı ulıbrïtanïyalıq Keyt Garner 1995 jılı jasağan. Fotograftıñ Brïttanï Merfï, Djessïka Alba jäne Rowz Makgown sïyaqtı aktrïsalarmen birge jumıs istegeni belgili boldı.
Derekközi: Tengrinews.kz
Tegï: Juldızdar älemi,
Kommentarïï


text:
Qırımda mahküm etilgen ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluh Qırım tahqiqat izolâtorında açlıq tutmağa devam ete ve narazılığını toqtatmaq niyetinde degil. Bunı aprel 25-te Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz bildirdi.
«Muessiseden, Baluhnıñ açlıqnı toqtamağanı ve toqtatmaq istemegeni aqqında malümat alındı», – dedi o.
Daa evel bu malümatnı Qırım insan aqlarını qorçalav gruppasınıñ koordinatorı Olga Skripnik tasdiqladı.
Aprel 25-te Rusiye prezidenti yanındaki İnsan aqları boyunca şuranıñ saytı Baluhnıñ açlığını toqtatqanı aqqında malümatnı tarqattı.
Baluh muddetsiz açlıqnı mart 19-da ilân etti.
İlhaq etilgen Qırımda mahkeme Baluhnı, arbiy yedekler saqlağanında qabaatlı tanıp, 3 yıl ve 5 ay muddetine koloniya-qasabada azatlıqtan marum etilmesi ve ondan ğayrı 10 000 ruble (qararnen 4600 hrivna) miqdarında cöreme tölemesine dair uküm çıqardı.
Faaliyetçige qarşı ekinci cinaiy iş Aqşeyh (Razdolnoye) qasabasındaki muvaqqat tutuluv izolâtorınıñ rehberi Valeriy Tkaçenkonıñ arizası esasında açıldı. O, Baluh onı kötekledi, dep iddia ete. Aynı zamanda faaliyetçi ve onıñ imayesi, Tkaçenko özü oña ucüm etkenini bildireler.
Mart 19-da Kremlniñ kontroli altında olğan Aqşeyh rayon mahkemesi Volodımır Baluhqa 2018 senesi iyün 19-ğa qadar tevqif etilüv şeklinde sıñırlav tedbirini sayladı.
Mart 28-de Ukraina Tış işleri nazirligi Baluhnıñ deral azat etilmesini talap etti.
Rusiye FSBsi Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabr 8-de yaqaladı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ tavanında 90 patron ile bir qaç trotil şaşkasını taptılar, dep iddia ete ediler.
Baluhnıñ qorçalavı ve aq-uquq qorçalayıcıları, onıñ Ukraina vatanperveri olğanı sebebinden – eviniñ azbarında Ukraina bayrağı olğanı içün repressiyalar qurbanı olğanını iddia eteler.


text:
Allahtıñ 30 kün Oraza turalı eskertui
Bismillahi Rahmani Rahim
İlimşi ünemi Jaratuşımen baylanısta otıradı; ilimin qabıldaydı, tildesedi. Öytkeni, ilim; «Tirşiliktiñ özi Allamen söylesu. Seniñ tirşiligiñde tiri boluıñnıñ özi Allamen söylesu üşin ğana, sol üşin tirisiñ. Allamen aqıldasıp, Allamen söylesip, Allanıñ bergenin alıp, alğanın qwptap, artığına rahmet aytıp, sonı sırap qılmay, sonı ünemdep jürumen ğana sen Allamen söylese alasıñ» - dep oqıtadı.
Tayauda, «Bir Allağa siınıp, kel qwrandı oqılıq» - attı kezekti dini ilim kitabıma nükte qoyıp baspağa tapsırğan soñ, täubege kelip, şükirşilik aytıp, antına berik Alla tağalanıñ; «Rabbılarıñ bwyıradı; Mağan dwğa qılıñdar, dwğalarıñdı qabıl etemin» («Ğafir», 40/60) - degen ayatı boyınşa Allamen wzaq swhbattasudıñ reti keldi. Bügin sol ilim-swhbattan 30 kün orazağa baylanıstı eskertuin ekşelep, ramazan ayına baylanıstı jamağat nazarına wsınğandı jön körip otırmın.
« 06.03.2018 j.
...Sağan adam balasınıñ jaratıluında Alla tağalam qayta qayta nege aytadı Qwranda;
– Senderdi bir tamşı sudan jarattıq. Sender bir mälim uaqıtqa deyin ömir süresiñder. Ahiret boladı, bäribir sender sol arağa kelesiñder - dep. Al endi osı kelu jolıñda, seniñ jaratılısıñda, osılay jaratılğanıñ mäselesinde, sonıñ bükil tabiği ösu jolın Alla kim arqılı berdi, süyikti payğambarıñ arqılı berdi. Soñğı kitaptı kim tüsindirdi – sol ğana tüsindirdi. Ol nesimen ielendi - senimdiligimen ğana. Odan bwrın qanşama payğambarlar tañdalındı. Qaramağındağı qauımına äli jetpey Allağa ne dedi olar;
– Alla tağalam, bwlar meni tıñdamadı, joyıp tastaşı - dep swrauğa deyin bardı. Alla Tağala; «olardıñ toq moyındıqtarı üşin, payğambarlardı öltirgeni üşin» - dep ayattarda nege aytadı? Sebebi ol payğambarlar ayağına dindi jetkize almadı. Jetkizuge qarğıs atqandar mwrşa bermedi. Onday bolsa, seniñ payğambarıñ osını jetkizgendikten Allanıñ sözi Qwrandı, kitapta, Nwr payğambar atandı. Sonıñ şapağatımen bügingi künge deyin sender ömir sürip jatırsañdar. Onıñ şapağatı sol, Allanıñ amanatın orındap jatqan kezde ruhınıñ äulieler ruhımen kezdesui de kedergisiz ötedi, kezdesedi. Jäbireyil de Allanıñ amanatın jasap jatan kezde, mıñ jerde, san jerde, million jerde twrsa da, birine bir kedergi jasamay, biraq sol kezde de ol säjdede jatatındığın aytadı sağan. Bwl – Allanıñ qwdireti, adamnıñ aqılı bwğan jetpeydi. Biraq, Allanıñ qwdireti jetedi – Alla Qwddıs. Osını qaşan da bil - deydi. Bügingi sağan täpsiri tüsken «Ğafir» süresinde Alla sağan osını meñzeude. Külli mına seniñ tuıp jatqan swraqtarıñ, nege osı swraq büginge sağan swraq pen jauap bolıp kelude degenim, bwl alıp jatqanıñ satılau süresi. Sen satılanasıñ. Joğarı qaray örleysiñ. Örleuge bwl süreniñ ıqpalı öte küşti. Sebebi Alla tağala sağan barlıq sözinde işiñnen bir qalıptı swraqtı tuğıza otırıp, osı sürede köp adam arı qaray qwranğa, onı oquğa, odan arı qwrandı aşuğa, küş quattarı jetpey qaladı. Bwl da bir perde. Öziñniñ işiñnen jañağı payda bolğan dünieniñ özi de sol sebepterden boladı. Mıñ sebeppen Alla senderdi sınaydı. Biraq bir sabırlıqpen ğana odan alıp şığa aladı. Razımısıñ. Qoy swrağıñdı?
– Jaratuşı iem, mına qoyar swrağım dwrıs pa, bwrıs pa, orındı ma, orınsız ba, özim de tolıq bilmeymin. Biz keşege deyin orazanı 30 kün wstap kelgen eldiñ wrpağımız. Qwran kitabı 30 parğa bölinip qoyğan. Är küni bir paradan audarılğanda, jılda qaytalanatın otız kün orazada bütin qwrandı bir ret tügel hatımdap şağadı ekenbiz. Büginge deyin bir qaripi de özgermegen Qwran bizge osını jetkizgen. Osını tüsingen bizdiñ halqımız ramazan ayın «30 kün oraza ayı» - dep te ataydı.
Soñğı jıldarı bizdiñ dini basqarma, bas muftidiñ fatuasımen 30 kün orazanı birıñğay 29 künge auıstırdı. Bwl dästürge aynalıp ketti. Al körşi elder men Qwran tüsken arab elderinde 30 kün orazanı jıl sayın tolıq wstaytının körip otırmız. Erteñgi küni ahirette; «30 kün orazanıñ bir künin nege kem twttıñ?» - dese, «dini basqarma solay pätua şığardı»- dep biz qalay aqtalamız. Dini basqarma, ne mufti bizben birge ahirette jauap bermeydi ğoy, är adam öz tirşilgine özi jeke-jeke jauap beredi. «Qwran 30 para, 30 künde 30 para tügel oqılatın 30 kün orazanı tügel wstauımız kerek» - degen uäjge naqtılı jauap joq. Biraq mäseleni anıqtauda bäri bir sol Qwranğa jüginuge tura keledi. Qwran – Allanıñ sözi.
Ekinşi, jıl sayın Respublika mwsılamnadarı dini basqarmasınıñ pätuasımen Ramazan ayındağı oraza jäne namaz uaqıtı belgilenedi. Osı belgilengen uaqıtpen azan şaqırılısımen auız aşılıp, aqşam namazı oqıladı. Qarap twrsaq molda auız aşıp, aqşam oquğa kiriskende dala jap jarıq, batıstağı künniñ şapağı jarqırap twradı. Jalpı, künniñ körinip twrğan şapağı künniñ batpağandığın körsetetin körinis. Keşki namazdıñ «Aqşam» ataluı sol künniñ nwrı joyılıp, sodan keyingi tirşiliktiñ şamnıñ jarığına wlasuına baylanıstı emes pe? Tañğı säri asınan soñ; «Täñirim, kele jatqan tañnıñ atısı men künniñ batısı aralığında twtar orazamızdı qabıl ete gör» - dep dwğa jasaymız. Sonda, öz dwğamızdı özimiz bwzıp otırğan joqpız ba? Moldalar «küniñ batuımen talasıp auız aşqan sauap» - dep kün tolıq batpay twrıp auz aştırıp jiberip otırğanın körgende, köpşilik aldında közge tüsip söz aytudıñ özi ıñğaysız...
– On tört ğasır boyı Allanıñ din wstanuğa bergen ol jaylı jibergen ilimderdiñ bärinde birinşi payğambarlarıñ bar ekendigin däleldegen payğambardan bastap, 124 million äulielerdiñ, ilimşilerdiñ dälelin, soñğı ğasırda bılay özgertu dwrıs emes. 30 kündik bolıp keldi, 30 kündik bolıp ol qaluı kerek. Sebebi Allanıñ bergen qısı da, jazı da sol qalpı saqtaluda. Qısı qısqarıp, jazı wzarğan joq. Sol tabiğattıñ ğalamatına qarap aq, Allanıñ qwdiretin sezip qana, Allanıñ 30 degen küni, 30 kün bolıp twruı hah.
– 30 para qwran, 30 kün oraza, onda da Alla belgilegen bir qasiet bar ğoy.
- 30 jäne 33. Nege Alla tağalam «Swbhan Allah, Alhamdulillah. Allahu akbar» - dep 33-ten qaytalap ayttıradı. Sebebi Jannatta bolğanda sender sol jasta bolasıñdar. Sender eki düniemen tığız baylanıstasıñdar. Sebebi, Alla osı keremetin joğara jaqta körsetetindigin, osı ömirdegi körgen qiındığıñdı, körgen qorlığıñdı, sol jaqta sıy etip qaytarıp beretindigin, osı jerde istegen künäñnıñ jazasın sol jaqta ne üşin alatındığın aytadı. Onday bolsa 30 kün oraza joğarı jaqqa Jannatqa baruğa, birden bir qolıñdağı aşar kilttiñ biri bolıp eseptelinedi. 30 kün bolmasa, ol bwrmalanğan dünie esebinde boladı. Qay ğasırda da ol belgilengen uaqıt özgermeui kerek. Erteñgi bolatın künge özgeris, erteñgi keletin ahiretke, ülken jauapqa tüskendey özgeris alınbaydı. Allanıñ erekşe bir kelgen ayanımen ğana bolmasa, qwdaydıñ rwqsatımen bolmasa, onsız da uaqıttarıñ tezdetip jürude. Biraq uaqıttıñ jürui künniñ 30 dan 29 ğa auıstırıluına eşqanday ıqpal bolmauı tiis. Kim Qwranğa qayşı tipşilik etse ol dinnen şığadı.
– Astapır Alla. Fatuanı mufti şığarıp twr ğoy. Mufti jwrttı imanğa şaqıruşı. Onı «dinnen şıqtı» - dep qalay ayta alamız?
– Öziñ ayttıñ ğoy. Qwran Allanıñ sözi. Swra odan, däleli ne, ğayıptan oğan qwran ayattarı siyaqtı, ayan tüsip pe? Onıñ dinnen şığıp ketkendigi, bügingi senderdiñ dini wstanıp jürgen künäläriñniñ artuı - degen söz. Onıñ dinnen şığıp ketkendigin sol dini basqarmada otıran adamdar jaqsı biledi. Allanıñ sözimen künä jasağan jan qanday lauazımı bolsa da dininen şığıp ketedi. Tek ol ğana emes, jay mwsılman adam da...
–Sonda kimge senemiz? - degen swraq twradı ğoy.
– Bwl jerde adamnıñ boyında mınanday dünie tuadı, äuliege senemiz be, paş etken payğambarğa senemiz be, wlt senip jürgen haziretke senemiz be?- deuleriñ mümkin. Sol sebepti Alla senderge «Allağa ğana sen» - deydi. Qwdireti küşti qwdayğa sen de;
- E, Alla, amanat ettim, - deseñ sonıñ jauabın Alla sağan, sol ükimet arqılı da kötere biledi, körsete de biledi. Biraq sonı swraytındar bar ma? Joq. Swralmay twrğan sebebi ne, dinniñ aynalasındağılar özderi de äli de dinge siñe qoymağan degen söz. Mümkin dinniñ aynalasında olar jan bağu üşin jürgen şığar, Allanı qalay köredi olar, Alla olarğa solay körinedi. Mümkin olar dindi bwzu mäselesinde jürgen şığar, biraq Alla bar jağdayda öziniñ dinine qorğanın qoyıp qoyğanın bilmeydi olar. Sol sebepti de din ilimi bwl öziñniñ aldında qalay köterilip otırğan bolsa, bwrınnan da berilip kele jatqan dünie. Dindi wstanuda öte tereñ ilimdilerdi wstau kerek. Öte tereñ ilimdiler dindi wstauı kerek.
Allanıñ ämirinsiz dinde eşteñe aytılmaydı, eşteñe jazılmaydı. Seniñ pikiriñ sen arqılı jetken jamağatqa eskertu. Negizi auızdı aşıp barıp namaz oqu kerek. Biraq tamaqtı işpey oqu kerek. Sen eger auzıñdı bekitken küyi namaz oqığan bolsañ, tärtipti bwzasıñ. Azan şaqırılğan soñ auzıñdı aşasıñ da, auzıñ aşılğan küyi barıp namaz oqisıñ. Künniñ batuın köziñ bar köruiñ kerek.
– Meniñ Mekkede körgenim, azan namazğa şaqıru, odan keyin dükenşiler dükenderin jauıp, bes on minuttan keyin barıp säjdege baradı. Demek, azan namazdan bes-on minut bwrın aytıladı. Bizde kün batpay twrıp azan aytılısımen apıl ğwpıl säjdege qwlaymız.
- Bwl özekti naqtı qoyılğan swraq. Onsız da «biz qarnımız aşıp otırğanda, äreñ otırğanda, sonı qanşalıqtı kütip otıramız»- deytin jandar da bolar, biraq taqualarğa qatıstı dünie bwl öz jolımen orındala beredi.
- Auız aşpay twrıp namazğa baruğa bolmaydı degen äñgimeñizdi wğındım.
– Auızdı aşqan soñ ğana Aqşam oqıladı. Ol ärkimniñ öziniñ Allağa degen körsetetin qwlşılığınıñ nwrlı jağı. Nieti sondıq auız aşar bolğannan keyin, azan şaqırğannan keyin kündi kütip otırıp oqısa, ol öziniñ nieti. Alla Tağalam adam balasına küş salmaydı. Biraq auız aşılıp barıp aqşam oqıluı kerek ekenin este wstağan jön. Auzı bekituli küyi namaz oqısa ol kelesi künge esep bolıp ketedi.
Allanıñ senderge körsetken ğalamattarı köp, sol köp ğalamattardıñ qaysısına qarsı şığa alasıñdar sender. Jer betinde kezip jürgende adamdar özderinen bwrınğılardıñ tağdırları ne bolğanın qalay bayqamaydı. Sol bwrınğılardañ tağdırları ne bolğanın qalay sender wqpaysıñdar. Ol adamdar senderge qarağanda älde qayda küş jağınan da, aqıl jağınan da, özderiniñ istegen qılıqtarı jağınana da artıq edi. Olardıñ jaratılısı senderge qarağanda basqa boldı, olardıñ wğınu parasattılığı da jaqındau boldı Alla tağalama. Nege sonıñ özinde de olar qarsı şıqtı. Olar bayağıda sol kökten kelgen qarğıs atqannıñ şırmauında qalğan adamdar. Onday bolsa sonday qauımdar jayılıp, köp bolğan sayın dozaq otına baratındığı dälel. Al endi Alla tağala mına ayatta sağan;
- Nege sender közderiñdi aşıp qaramaysıñdar – dese, senderge ol qatısı joq, olar solay joyılıp ketken siyaqtı. Olar joyılğanımen, olardıñ jatqan jerinde, ösken jerinde sender jürsiñder ğoy. Sender solardıñ dänegi siyaqtısıñdar ğoy. Solar siyaqtı aqıldarıñ bar, solar siyaqtı oylarıñ bar. Biraq senderge Allanıñ öte ülken erekşeligi, şeksiz mwğjiza, betiñdi bwrsañ aman esen, eki düniede seni saqtaytın qwran berip twrğanda, sen äli de «Mwsılman bolu degen ne, payğambar degenimiz kim, dindi qalay wstauğa boladı, nege orazanı bwlay qısqartıp jatırmız» - degen, «nege?»- degen swraqtarmen äli de bir qarpayım ğana dünieni qabıl ala almay jüruleriñniñ sebebi nede? Sebebi, äli de senderdiñ boylarıñnıñ taza emestigi. Bwdan tazalaytın tek qwran ğana, Alla ğana ekendigin ayttı. «Meni tazalaşı, közimdi aşsı» - deseñ, tazalaytın qwday. Bet bwrıp moyındamaularıñnıñ arqasında sender osı qalıpta jürsiñder...»
Iya, bwl Täñirimniñ «Ğafir» süresi täpsirinen alınğan üzindi eskertui. Sondıqtan, Tiñirdiñ ämirimen jazılıp otırğan bwl eskertpe el igiligine jarar – qazına, özim üşin Allamnıñ didarına qauışu üşin jazılğan däneker dünie boluın tileymin.
Baqtıbay Aynabekov
İlimger-jazuşı
Abai.kz


text:
Dekabrniñ 26-da balalar içün “TİLDE BİRLİK” degen tasil aktsiyası keçirilecek
Dekabrniñ 26-da saat 12.00-de “Ukrinform” ArtHub-ınıñ binasında balalar içün “Tilde Birlik” degen tasil aktsiyası keçirilecek.
Teşkilâtçı: Ukraina haber siyaseti Nazirligi, Milliy Meclis.
Qısqaca. Dekabrniñ 25-nece episi istegen balalar, yaşına baqmadan, aktsiyada iştirak ete bile. Buña qalp şeklinde kâgıt parçasını yapıp onıñ üstünde Vatan, tuvğan topraqqa ve tuvğan tilge sevgi mevzusında qırımtatar tilinde bir-de-bir söz yazmaq kerek. Bir iştirakçiden böyle qalplerniñ sayısı sıñırsız.
Dekabrniñ 26-da ArtHub binasında, aktsiyanıñ finalı vaqtında, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Milliy Meclis reisi Refat Çubarov episi yaş iştirakçilerge ediye berecekler.
Qoşma malümat. Aktsiyanıñ serlevası meşur qırımtatar cemaat erbabı İsmail Gasprinskiyniñ sözlerinden alındı. Sözlerni tafsilâtlıca alsaq, olar böyle yañğıray: "Tilde, Fikirde, İşte Birlik".
Cedvel


text:
Sentâbr 24-te Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında, Keriç-Kefe yolunda Volvo ve İsuzu eki yük maşnası çatıştı, aydavcılarnıñ ekisi de elâk oldı. Bu aqta Qırımda rusiyeli GİBDD saytı sentâbr 26-da, bazarertesi künü bildirdi.
Müessisede qayd ettiler ki, qaza cumaertesi künü, saat 19.45-te yüz berdi, İsuzu avtomobilini ñ aydavcısı Canköy-Kefe-Keriç yolunda Kefeden Keriç tarafına kete edi, 350-ci km + 950-ci kilometrde qarşı taraf yoluna çıqtı ve Volvo avtomobiline uruldı.
Qaza neticesinde Volvo avtomobiliniñ kabinası yandı.
Aydavcılarnıñ ekisi de elâk oldı, dep qayd ete müessiseniñ matbuat hızmeti.
İnternette qaza yüz bergen yerden video paylaşıldı.


text:
Karl Marx
Karl Marks (nemisshe: Karl Marx; 5 May, 1818 – 14 Mart, 1883) nemis filosofı ha'm pul (ekonomika) ha'm ku'sh (siyasat) haqqında jazg'an siyasiy oyshıl bolg'an. Markstin' oyınsha ekonomikada jallanıp islew bolsa, barlıq waqıtta klasslar arsında gu'res boladı. Onın' en' belgili kitabı Communist Manifesto. Ol bul kitaptı 1848-jılı Friedrich Engels penen birge jazg'an. Kitap kommunizm ideaların ha'm maqsetlerin belgilep beredi. Onın' ideaları Marksizm dep ataladı.
Onın' en' a'hmiyetli jumısı bul Das Kapital kitabıdır. Ol kitaptın' u'sh toplamı u'stinde ko'p jıllar jumıs islegen. Kitapta "kapitalizm" haqqında ha'm og'an qarsı pikirler so'z etilgen. Kitaptag'ı idealar ko'p tartıslarg'a alıp kelgen: birewler onı qollap quwatlasa, qalg'anları qarsı bolg'an. Bunın' tiykarg'ı sebebi, kitapta ko'rsetilgen idealarg'a iseniwshiler ko'plegen ma'mleketlerdi o'zgertiw maqsetinde sotsiallıq ko'terilislerdı (ma'selen: Oktyabr ko'terilisi) baslag'an. Bul ma'mleketlerde kommunistlik sistema bolg'an ha'm hu'kimet basshıları olarg'a qarsı shıqqanlardı o'ltirgen yamasa qamaqqa alg'an.
Markstin' en' belgili teoriyası "Materializm". Ol din, moral, sotsiallıq jag'day ha'm basqalar ekonomikag'a tiykarlang'anına isengen.
Karl Marks 1818-jılı Germaniyada tuwılg'an, biraq onın' ideaları ko'pshilikke jaqpag'anlıg'ı ushın ko'p ko'shiwge ma'jbu'r bolg'an.
Marks uzaq waqıt Londonda jasag'an. Ol 1883-jılı sol jerde qaytıs boladı. Marks qaytıs bolg'annan keyin, onın' dostı Engels onın' ko'p jumısların aqırına jetkergen.


text:
Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı Sergey Aksönov aytqanına köre, elektrik diregi yıqılması sebebinden Qırımnıñ Yalı boyunda kesilgen elektrikniñ ğayrıdan tiklenmesi 72 saat içinde al etilecek eken. Bu aqta noyabrniñ 1-nde o Facebookta yazmaqta.
«Uquq qoruma organları bunıñ sebebini araştıralar. Diversiya da şu cümleden olmaq üzre, bütün versiyalar közden keçirile», – dep bildire Aksönov.
Onıñ sözlerine köre, «acele yardım hızmetleri tez areketke keçken, qaza taqımları da bütün gece çalışqanlar».
«Krımenergo» haber etkenine köre, oktâbrniñ 31-nde Qırımnıñ Yalı bıoyunı elektriknen qısmen temin etken «Perevalnoye - Aluşta» ve «Aluşta - Luçistoye» yüksek voltajlı yolaqlarda «tehnologik bozuluvlar yüz bergen».
Rusiyeniñ Terrorğa qarşı küreş milliy komiteti, noyabrniñ 1-nde Aluştada gaz yolağı zarar körgeni sebebinden, Yalı boyunda yaşağan biñden ziyade insan gazsız qalğanını bildirgen edi.
Ukraina içki işler Nazirligi, işğal altındaki Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti noyabrniñ 1-nde gece, yarımadanıñ memuriy sıñırını qapatqanı aqqında haber etken edi.


text:
Ekskavator
Ekskavator (lat. yexsauo — oyaman, qazaman) — taw jınsları ha'm jerdi (gruntdı) qazıw, olardı ju'k mashınlarına ju'klew ya'ki toplaw ushın mo'njellengen qazıw ha'm ju'klew mashinası. Jer qazıw mashinaların jaratıw ideyasın 16-asirde Leonardo da Vinchi E. draglayn sxeması ta'rzinde ilgeri su'rdi. E.dın' sızbasın birinshi ma'rte worıs oyshılı A.A. Betankur 19-asir 20-j.larında islep shıqqan. 1834 jıllda AQSH da V. Otisom patent alg'an; 1910 jılda birinshi elektr dvigatellı E., 1912 jılda dizel janılg'ısında isleytug'ın, 1920-jıllarda reliste ha'reketlenip, tollı burılatug'ın Ekskovator islep shıg'arıldı. Keyinshelik E.dın' du'zilisi rawajlandırılıp barıldı.
E. bir kovshlı (u'zliksiz ya'ki siklli isleytug'ın) ha'm ko'p kovshli (u'zliksiz isleytug'ın) tu'rlerge bo'linedi. E.dın' tiykarg'ı bo'limleri; kovsh (sho'mish), sharnirli qulash, ku'sh qurılması (dvigatel), burılatug'ın korpus ha'm ju'riw bo'limi (gusenitsa, do'n'gelekler). Bir kovshli E.dın' is sikli ka'n jınsı ya'ki gruntdı kesiw ya'ki qazıw, tolg'an kovshdı bosatıw ha'm kovshdı zaboyg'a qaytarıwdan iba'rat. Ekskovatordın' quwatı, tu'ri ha'm is sha'rayatına qarap, is sıklı 15—80 sek dawam etedı. Ju'rıw bo'limlerinin' tu'rine ko're, gusenitsalı, do'n'geleklı, adımlawshı, relste ju'retug'ın, suwda su'zetug'ın, do'n'geleklı gusenitsalı; ku'sh qurılmasının' tu'rine ko're, bir dvigatellı ha'm ko'p dvigatellı; ishki janıw dvigatellı, elektr, gidravlik, pnevmatik ha'm aralas dvigatellı; basqarıw tu'rine qarap, qolda, gidravlik, pnevmatik, elektr menen ha'm aralas basqarılatug'ın; is organının' tu'rine ko're, tuwrı ha'm teskerı ku'rekli, draglaynlı, greyferlı ha'm basqa Ekskovatorlar boladı. Tuwrı ku'rekli Ekskovator ken' tarqalg'an.. Olarda tu'rli is organları bu'rılatug'ın platforma menen sharnirlı birigedı ha'm joqarı (30—100 MPa) basımlı nasozlar menen ha'reketlenedi. Waziypasına qarap, bir kovshlı Ekskovatorlar, qurılısta, karyerda, tu'nnelde isletiletug'ın, ka'n ashatug'ın, su'zip ju'riwshi ha'm basqa tu'rlerge bo'linedi. Tunnel ha'm shaxta Ekskovatorları ko'bisi jer astı islerinde qollanadı. Bir kovshlı E.lar kovshının' sıyımı — 160 m³g'a shekem boladı.
Ko'p kovshlı E.lar is a'nja'mlarının' tu'rine qarap, shınjırlı ha'm rotorlı tu'rlerge bo'linedı. Shınjırlı Ekskovatorda kovshlar (12—40 ta) jo'neltiriwshi rama gelteklerı boyınsha ha'reketleniwshi u'zliksiz shınjırg'a bekkemlenedı. Rotorlı E.larda is organı 6—12 (ayrıw waqıtları 24 ke shekem) kovısh ornatılg'an rotordan iba'rat. Bunda grunt to'giw konveyerına berilip 150 m ge shekem tasıladı. Onın' qazıw ballı. 50 m ge shekem, shuqırlıg'ı bolsa 25 m ge shekem boladı. Rotorlı E.lar ko'birek ka'nlerde isletiledi. Ha'reket jo'nelisine qarap, ka'ndegıne, boylamasına qazıytug'ın ha'm burılatug'ın tu'rlerge bo'linedi. . Shınjırlı E.larda kovıshlar (12—40) jo'naltiriwshi rama gelteklerı boyınsha ha'reketleniwshi u'zliksiz shınjırg'a bekkemlenedı. Rotorlı E.larda is organı 6—12 ta ayrım waqıtları (24 ke shekem) kovısh ornatılg'an rotordan iba'rat. Bunda grunt to'giw konveyerine berilip 150 m ge shekem tasıladı. Onın' qazıw bal. 50 m ge shekem, shuqırlıg'ı bolsa 25 m ge shekem boladı. Rotorlı E.lar ko'birek ka'nlerde isletiledi. Ha'reket jo'nelisine qarap, do'ngelen'ine, boylamasına qazatug'ın ha'm burılatug'ın tu'rlerge bo'linedi. Ko'p kovıshlı E.lardın' is o'nimda'rlıg'ı 15000 m³/sag'at qa shekem jetedi. Ekskovatorlar Rossiya, AQSH, Germaniya, Frantsiya, Yaponiya, Polsha, Chexiya ha'm basqa ma'mleketlerde islep shıg'arıladı. Tashkent ekskovator zavodında ha'm Ekskovatorlar islep shıg'arılg'an (1945—90) jıllarda.


text:
Kremlniñ saytı, Rusiye prezidenti Vladimir Putin mayıs 6-da Rusiye ukümeti ile körüşüvinde «hususan Qırım ve Aqyarnı integratsiya etüv boyunca işini qayd etti», dep bildire.
Rusiye prezidentiniñ saytı: «Hususan ukümetniñ Qırım ve Aqyarnı devletniñ içtimaiy-iqtisadiy saasına integratsiya etüv boyunca işini, bölge sakinleriniñ problemalarını operativ şekilde çezgenini qayd etecem», – dep, Putinniñ sözlerini naqil ete.
Mayıs 7-de Rusiye ukümeti, Rusiye devlet başlığınıñ altı yıllıq mandatınıñ soñuna yetmesi sebebi ile vekâletlerini teslim etecek. «Vazifeni eda etken» statusında qalacaq ukümet azaları, Rusiye baş icra etici organınıñ yañı erkânı teşkil etilecegine qadar bekleycekler.
Aynı şu künü Putin Rusiye prezidenti vazifesine kirerek, dörtünci kere yemin etecek ve böylelikle akimiyetiniñ 18 yıllıq muddetini devam ettirecek.
Mayıs 5-te polis Rusiyeniñ türlü şeerlerinde «O, bizim içün çar degil» tedbirlerinde 1200-den ziyade kişini yaqaladı.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aleksandr Gostev, Azatlıq Radiosı
Qırımtatar ya da bazıda özüni «qırımlılar» kibi adlağan halqı bu aftanıñ soñunda – sürgünlikniñ 70 yıllığını añacaq. 1944 senesi mayıs 11 künü Sovet Birliginiñ devlet mudafaa komiteti qararnı qabyl etti, mayıs 18-niñ sabasına NKVD-niñ 30 biñden ziyade askeri qırımtatarlarnıñ evlerine yol aldılar. Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, qırımlılar mayıs 18 künü adet üzre Aqmescitte matem mitingini keçirmege isteyler, amma, şimdiki akimiyet tarafından «ekstremizmge yol berilmeycegi» aqqında tenbiyesi sebebinden, miting ötkerilmey bile. Mayıs 3 künü qırımtatar lideri, sabıq dissident Mustafa Cemilev Qırımğa kelip olamadı. Bu al qırımtatarlarnı ğayet kederleti.
Mayıs 1944 senesi sürgün etilgen qırımtatarlarğa bir qaç daqiqadan yarm saatke qadar vaqıt berilgen edi. Üç kün içinde, mayıs 18 kününiñ sabası mayıs 20 kününiñ aqşamına qadar, 183 biñ qırımtatarı mal taşığan vagonlarğa yüklenip, Qırımdan Orta Asiyağa yollanıldılar. Resmiy olaraq, sürgünlikniñ esas sebebi faşistler ile yapılğan «kütleviy» işbirlik kibi ilân etildi. Cenk devamında Qırımnı terk etip, 1944 senesiniñ baarinde qaytıp kelgenler de, qızıl ordusınıñ erkânında cenkleşkenler de qabaatlavlarğa oğradılar.
Qırımtatarlarnıñ özleri bildirgenlerine köre, dayanılmaycaq şaraitlerde milletniñ aman-aman 40 fayızı yoq oldı. Sürgünlikke oğratılğan ve vatanlarına 1950-nci yılları avdet olğan diger milletlerge baqqanda, qırımtatarlarğa resmiy olaraq bu aq tek 1974 senesi berildi, asılında ise, 1989 senesi yarımadağa köçip oldılar.
Qırımtatarlar lideri Mustafa Cemilev, mayıs 18 künü Qırımda qalabalıqlarnıñ başlanmasından saqınğanını bildirdi, çünki rusiyeli akimiyet Aqmescitte 70 yıl evelsi olıp keçken vaqialarnıñ hatırasına yürüşni keçirmege ruhset bermeyler. Mayıs 11 künü 2 biñge yaqın qırımtatarı sürgünlik qurbanlarını Çatır dağınıñ töpesinde añdılar. Ekseriyetniñ qolunda Ukraina bayraqlarını körmege mümkün edi, ve «Ukrainağa şan-şüret» şiarlarnı seslendirildi.
Qırımtatar mühbiri, Meclis azası Dilâver Osmannıñ fikrince, mayıs 18 künü qırımtatarlar mitingge çıqmamaları içün Rusiye akimiyeti iç bir şey yapıp olamaz.
- Qırımtatarlar arasında ve yañı akimiyet ile tedbirniñ keçirilüv şekili muzakere etile. Akimiyet mayıs 18 kününi Qırımdan sürgün etilgen cemi halqlar içün matem künü olaraq ilân etti ve bu künni böyle keçirmek istey. Meclis tedbirni er vaqıt olğanı kibi ötkermege planlaştıra. Em de rusiyeli akimiyet qırımtatarlar mitingke ukrain bayraqlarınen barğanlarını istemey. Meclis ise, bunı istisna etmey. Çünki qırımtatarlarnıñ ekseriyeti öz kelecegini Ukraina erkânında köre. Onıñ içün bayraqlar olmaq mümkün, ve buña qarşı çıqsalar, davalar çıqa bile.
- Şimdiki vaqıtta semetdeşleriñizniñ mevamı nasıl? Fikirleri aynımı? Ya da insanlar farqlı tüşüneler ve Refat Çubarovnıñ reberligindeki Meclis ve Mustafa Cemilevniñ noqtai nazarları farqlana?
- Strategik aytacaq olsaq, olar bu vaziyetke bir noqtai nazarnen baqalar. Mustafa Cemilev bu meselede daa qattı tura, ve daa keskin talaplar qoya. Onıñce, Ukraina bütünligi bozulmamaq kerek, Qırım ise qanunsız işğal etildi. Meclis te, reisi de bu kibi fikirde. Şimdiki vaqıtta, de-fakto olaraq Rusiyede bulunğan qırımtatarlar, akimiyet istegen ve talap etkeni kibi eki ay içinde öz fikirlerni deñiştirip olamazlar, çünki 23 yıl devamında bam-başqa şekilde ayat sürdiler.
- Soñki vaqialarnı köz ögüne alsaq, bu seneniñ matem künü qasevetler doğuramı?
- Qasevetlerniñ derecesi bütünley akimiyetke bağlı. Mahsus vesiqalarnı köstermeyip, nasıl etip te, mayıs 3 künü Mustafa Cemilevni Qırımğa yibermemege mümkün edi!? Tek sözde o non-grata şahısı olğanını aytalar. Qırımtatarlar lideriniñ Qırımğa avdet yolunı hatırlasaq, nasıl etip onı vatanğa yibermemek mümkün oldı? Cemilevni Qırımğa kirgizmek ya da yoq meselesini çezmege yerli akimiyetniñ aqqı yoq. Biz de-fakto Rusiyede olsaq, Rusiye tış işler nazirligi bunı yapmaq kerektir! Amma, bunıñnen bağlı iç bir vesiqa berilmedi. Onıñ içün qırımtatarlar, akimiyetniñ bu kibi mevamnı menfiy qabul etecekler. Liderimiznen körüşmege imkân olmağandan soñ, aktsiya iştirakçilerine mahkeme şikâyetleri tuttırılıp, 10 biñden 50 biñ rublege qadar para cezası belgilendi. Yañı prokuror Mecliske kelip, Çubarovnıñ «ekstremist» areketleri aqqında tenbiyeledi ve atta, teşkilâtımıznı qapatacaq olacağını bildirdi. Mustafa Cemilev endi buña cevap berdi, Meclis qapatılsa bile, faaliyetini devam ettirecek. Gizli çalışacaq.
- Qırım Rusiye erkânına kirmezden evel, mayıs 18 künü nasıl şekilde ötkerile edi?
- Qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde, er şeerde qırımtatarlar saat 9-10-larğa matem mitinglerine çıqa ediler. Soñra, imkânları olğanlar Aqmescitke kelip, şeerge kirişte kolonnalar teşkil etile edi – cenüp-ğarpta, şimal ve şarq tarafalarında. Saat birlerge yaqın kolonnalar bayraqlar ve talapları ile merkezge yol ala edi. Ukrain militsiyası yanımızda buluna edi. Ebet, bir saatke yol areketi toqtatıla edi, amma, er yerde degil, tek bazı soqaqlarda. Ondan soñra miting keçirile edi, Kiyev akimiyetiniñ vekilleri, çeşit teşkilât, firqa azaları, çıqışta buluna ediler. Kerçek aytsam, alemden başqa bir şey ötkerilmey edi. Amma, rusiyeli akimiyet ne içündir yürüşimizden pek qorqa. Ya da, evniñ «saibi» kim olğanını köstermege, Qırımda bile, Meclis istegen kibi qırımtatarlar areket etmeyceklerini numayış etmege isteylermi. Amma, faydasız, ve ne qırımtatarlarğa, ne de akimiyetke eyi netice ketirmez. Bizim mitingimiz an-aneviydir, ve o, mutlaqa ötkerilecek, – dep qayd etti jurnalist Dilâver Osman.
Qırımtatar ya da bazıda özüni «qırımlılar» kibi adlağan halqı bu aftanıñ soñunda – sürgünlikniñ 70 yıllığını añacaq. 1944 senesi mayıs 11 künü Sovet Birliginiñ devlet mudafaa komiteti qararnı qabyl etti, mayıs 18-niñ sabasına NKVD-niñ 30 biñden ziyade askeri qırımtatarlarnıñ evlerine yol aldılar. Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, qırımlılar mayıs 18 künü adet üzre Aqmescitte matem mitingini keçirmege isteyler, amma, şimdiki akimiyet tarafından «ekstremizmge yol berilmeycegi» aqqında tenbiyesi sebebinden, miting ötkerilmey bile. Mayıs 3 künü qırımtatar lideri, sabıq dissident Mustafa Cemilev Qırımğa kelip olamadı. Bu al qırımtatarlarnı ğayet kederleti.
Mayıs 1944 senesi sürgün etilgen qırımtatarlarğa bir qaç daqiqadan yarm saatke qadar vaqıt berilgen edi. Üç kün içinde, mayıs 18 kününiñ sabası mayıs 20 kününiñ aqşamına qadar, 183 biñ qırımtatarı mal taşığan vagonlarğa yüklenip, Qırımdan Orta Asiyağa yollanıldılar. Resmiy olaraq, sürgünlikniñ esas sebebi faşistler ile yapılğan «kütleviy» işbirlik kibi ilân etildi. Cenk devamında Qırımnı terk etip, 1944 senesiniñ baarinde qaytıp kelgenler de, qızıl ordusınıñ erkânında cenkleşkenler de qabaatlavlarğa oğradılar.
Qırımtatarlarnıñ özleri bildirgenlerine köre, dayanılmaycaq şaraitlerde milletniñ aman-aman 40 fayızı yoq oldı. Sürgünlikke oğratılğan ve vatanlarına 1950-nci yılları avdet olğan diger milletlerge baqqanda, qırımtatarlarğa resmiy olaraq bu aq tek 1974 senesi berildi, asılında ise, 1989 senesi yarımadağa köçip oldılar.
Qırımtatarlar lideri Mustafa Cemilev, mayıs 18 künü Qırımda qalabalıqlarnıñ başlanmasından saqınğanını bildirdi, çünki rusiyeli akimiyet Aqmescitte 70 yıl evelsi olıp keçken vaqialarnıñ hatırasına yürüşni keçirmege ruhset bermeyler. Mayıs 11 künü 2 biñge yaqın qırımtatarı sürgünlik qurbanlarını Çatır dağınıñ töpesinde añdılar. Ekseriyetniñ qolunda Ukraina bayraqlarını körmege mümkün edi, ve «Ukrainağa şan-şüret» şiarlarnı seslendirildi.
Qırımtatar mühbiri, Meclis azası Dilâver Osmannıñ fikrince, mayıs 18 künü qırımtatarlar mitingge çıqmamaları içün Rusiye akimiyeti iç bir şey yapıp olamaz.
- Qırımtatarlar arasında ve yañı akimiyet ile tedbirniñ keçirilüv şekili muzakere etile. Akimiyet mayıs 18 kününi Qırımdan sürgün etilgen cemi halqlar içün matem künü olaraq ilân etti ve bu künni böyle keçirmek istey. Meclis tedbirni er vaqıt olğanı kibi ötkermege planlaştıra. Em de rusiyeli akimiyet qırımtatarlar mitingke ukrain bayraqlarınen barğanlarını istemey. Meclis ise, bunı istisna etmey. Çünki qırımtatarlarnıñ ekseriyeti öz kelecegini Ukraina erkânında köre. Onıñ içün bayraqlar olmaq mümkün, ve buña qarşı çıqsalar, davalar çıqa bile.
- Şimdiki vaqıtta semetdeşleriñizniñ mevamı nasıl? Fikirleri aynımı? Ya da insanlar farqlı tüşüneler ve Refat Çubarovnıñ reberligindeki Meclis ve Mustafa Cemilevniñ noqtai nazarları farqlana?
- Strategik aytacaq olsaq, olar bu vaziyetke bir noqtai nazarnen baqalar. Mustafa Cemilev bu meselede daa qattı tura, ve daa keskin talaplar qoya. Onıñce, Ukraina bütünligi bozulmamaq kerek, Qırım ise qanunsız işğal etildi. Meclis te, reisi de bu kibi fikirde. Şimdiki vaqıtta, de-fakto olaraq Rusiyede bulunğan qırımtatarlar, akimiyet istegen ve talap etkeni kibi eki ay içinde öz fikirlerni deñiştirip olamazlar, çünki 23 yıl devamında bam-başqa şekilde ayat sürdiler.
- Soñki vaqialarnı köz ögüne alsaq, bu seneniñ matem künü qasevetler doğuramı?
- Qasevetlerniñ derecesi bütünley akimiyetke bağlı. Mahsus vesiqalarnı köstermeyip, nasıl etip te, mayıs 3 künü Mustafa Cemilevni Qırımğa yibermemege mümkün edi!? Tek sözde o non-grata şahısı olğanını aytalar. Qırımtatarlar lideriniñ Qırımğa avdet yolunı hatırlasaq, nasıl etip onı vatanğa yibermemek mümkün oldı? Cemilevni Qırımğa kirgizmek ya da yoq meselesini çezmege yerli akimiyetniñ aqqı yoq. Biz de-fakto Rusiyede olsaq, Rusiye tış işler nazirligi bunı yapmaq kerektir! Amma, bunıñnen bağlı iç bir vesiqa berilmedi. Onıñ içün qırımtatarlar, akimiyetniñ bu kibi mevamnı menfiy qabul etecekler. Liderimiznen körüşmege imkân olmağandan soñ, aktsiya iştirakçilerine mahkeme şikâyetleri tuttırılıp, 10 biñden 50 biñ rublege qadar para cezası belgilendi. Yañı prokuror Mecliske kelip, Çubarovnıñ «ekstremist» areketleri aqqında tenbiyeledi ve atta, teşkilâtımıznı qapatacaq olacağını bildirdi. Mustafa Cemilev endi buña cevap berdi, Meclis qapatılsa bile, faaliyetini devam ettirecek. Gizli çalışacaq.
- Qırım Rusiye erkânına kirmezden evel, mayıs 18 künü nasıl şekilde ötkerile edi?
- Qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde, er şeerde qırımtatarlar saat 9-10-larğa matem mitinglerine çıqa ediler. Soñra, imkânları olğanlar Aqmescitke kelip, şeerge kirişte kolonnalar teşkil etile edi – cenüp-ğarpta, şimal ve şarq tarafalarında. Saat birlerge yaqın kolonnalar bayraqlar ve talapları ile merkezge yol ala edi. Ukrain militsiyası yanımızda buluna edi. Ebet, bir saatke yol areketi toqtatıla edi, amma, er yerde degil, tek bazı soqaqlarda. Ondan soñra miting keçirile edi, Kiyev akimiyetiniñ vekilleri, çeşit teşkilât, firqa azaları, çıqışta buluna ediler. Kerçek aytsam, alemden başqa bir şey ötkerilmey edi. Amma, rusiyeli akimiyet ne içündir yürüşimizden pek qorqa. Ya da, evniñ «saibi» kim olğanını köstermege, Qırımda bile, Meclis istegen kibi qırımtatarlar areket etmeyceklerini numayış etmege isteylermi. Amma, faydasız, ve ne qırımtatarlarğa, ne de akimiyetke eyi netice ketirmez. Bizim mitingimiz an-aneviydir, ve o, mutlaqa ötkerilecek, – dep qayd etti jurnalist Dilâver Osman.


text:
Joğarı arterïyalıq qısım köp jağdayda swsamırmen (dïabet) birge jüredi. Şamamen üş eresek adamnıñ ekewi swsamırmen awırıp, gïpertonïya (qan qısımınıñ artwı) qatar kezdesedi. Eki jağday da ïnfarkt,ïnswlt jäne köz ben büyrek awrwınıñ bolw ıqtïmaldığın arttıradı. Tömende arterïyalıq qısımdı tömendetwdiñ birneşe jolın körsetemiz, dep jazadı massaget.kz.
Qandağı qant deñgeyi sekildi arterïyalıq qısım da küni boyı teñselip turadı. Qalıptı körsetkiş 120/80 mm/Hg, alayda, odan säl joğarı bolsa, qorqwdıñ qajeti joq. Gïpertonïya - 140/90 körsetkişinen de joğarı qısım. Eger sizdiñ kündelikti arterïyalıq qısımıñız joğarı bolsa, däriger däri jazıp bermes burın sizden ömir sürw saltıñızdı özgertwdi suraydı.
1. Tuz mölşerin azaytw
Eger adamdar künine 1,5 g natrïyden (3-4 g tuz) artıq qoldanbasa, jıl sayın arterïyalıq qısımı joğarı adamdar sanın mïllïonğa deyin azaytwğa bolatın edi.
2. Küyzelisti azaytw
Köptegen zerttewler boyınşa küyzelis deñgeyin azaytw arterïyalıq qısımdı da tömendetedi eken. Zerttewlerdiñ nätïjesi boyınşa, künine 30 mïnwt tınıştandıratın än tıñdağannıñ özi arterïyalıq qısımdı tüsirwge kömektesedi.
3. Işimdikti toqtatw
Adamdar işimdikti azaytqan kezde olardıñ qısımı tömendey bastaydı. Eger sizdiñ arterïyalıq qısımıñız joğarı bolıp, işimdik işetin bolsañız, mindetti türde därigerge köriniñiz.
4. Kalïy mölşerin köbeytw
Dïetologtardıñ usınısı boyınşa, eresek adamdarğa künine 4 700 mg kalïy jäne 2 300 mg natrïy tutınw kerek. Alayda adamdardıñ köpşiligi kerisinşe isteydi, yağnï künine kalïyge qarağanda eki ese köp natrïy qoldanadı. Kalïy mölşeri joğarı azıq-tülikterdi jew arqılı qısımdı tömendetwge boladı. Kalïyge bay tağamdarğa soya burşağı, konservilengen burşaq, qızanaq pastası, sawmaldıq (şpïnat), ürme buşaq (fasol) jäne jasımıq (çeçevïca) jatadı.
5. Magnïy mölşerin jetkilikti türde qoldanw
Magnïyge bay tağamdardı qoldanw qan qısımın baqılawda jaqsı kömektesedi. Ağzada magnïydiñ az bolwı ïnswltke äkelip soğwı äbden mümkin. Magnïy mölşeri köp tağamdarğa kebek, badam, jañğaq (fwndwk), sawmaldıq jäne süt jatadı.
6. Süt twralı umıtpaw
Kalcïyge bay süt jäne basqa da sütti tağamdardıñ qısımdı tüsirwde tïimdiligi däleldegen. Usınılatın kündizgi qalıptı qalcïy mölşeri 1000-1200 mg quraydı. Ol sütti 250 ml staqanmen 3-4 ret işw degendi bildiredi. Kalcïyge bay basqa da tağamdarğa yogwrt, brokkolï jäne oramjapıraq jatadı.
7. Kartop jew
Azdap bolsa da kartop jew kerek. Sebebi kartop kalïyge bay bolwımen birge, onıñ quramında qısımdı tömendetetin kokoamïn degen zat bar.
QazAqparat
Tegï: Densawlıq,
Kommentarïï


text:
Ğäysä päyğämbär
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Ğäysä (İsa), İslamda Möxämmät päyğämbärdän alda kilgän päyğämbär.
Ğaysa Mäsix (Jesus Christos) - Xristianlıqta Xoday häm Qotqaruçı, Çirkäwgä nigez saluçı häm anıñ Başlığı.
Qor'ändä Allah'ğa yaqın toruçılarda. Anıñ aşa İncil iñderelgän. İslam dine öçlelek (Troitsa) täğlimatın tanımıy; Ğäysäneñ cismani ülemen inkär itä häm anı kükkä aşqan, axırzaman aldınnan yänä cirgä qaytaçaq dip faraz qıla.
İncil buyınça 33 yäşlek Ğäysä Mäsix Taw wäğäzen äytep, xristianlıqnıñ töp nigezlären taswirlağan, xalıqta zur dan qazanğan. Yähüd ruxaniları Ğäysä populärlığın kürep, aña qarşı köräş itä başlağan. Ğäysäneñ ber uquçısı qaznaçı Yähüd İskariot (İuda İskariot) Ğäysäne yähüd ruxanilarına 30 kömeş täñkädä satqan. Ğäysä Mäsix qulğa alınğan bulğan häm Rim imperiäseneñ Yähüd wiläyäte prokuratorı Pontiy Pilat xökemenä cibärelgän. Pontiy Pilat Ğäysäne üterügä qarşı bulğanğa qaramastan, Ğäysäne cäzalap üterügä cibärergä mäcbür bulğan.
Xökem buyınça Ğäysä Mäsix İerusalim yanındağı Peläş tawında täregä qadaqlanğan bulğan, şunnan täre - xristianlıqnıñ simvolına äwerelgän.


text:
Aziz Konstantin ve Elena otelleri, Aziz Konstantin ve Elena daireleri, Aziz Konstantin ve Elena'deki konaklama tesisleri
Önerilen Aziz Konstantin ve Elena otelleri
Azalia Aziz Konstantin ve Elena
St. Constantine & Helena Resort, Aziz Konstantin ve Elena, Bulgaristan
Azalia etkileyici 4 yıldızlı bir oteldir. Bu tesis, Akvaryum'den 9 km mesafede bulunurken, Party Street'den 7 km mesafede yer alır. Azalia 2003 yılından beri Aziz Konstantin ve Elena şehrinde…
Family Hotel Vega Aziz Konstantin ve Elena
St. St. Constantine And Helena, Aziz Konstantin ve Elena, Bulgaristan
Family Hotel Vega Aziz Konstantin ve Elena şehrinde kalmak için iyi bir yer. Bu tesis, Tina Art Shop'den 8 km uzaklıkta konumlanmıştır.
Motivi Hotel Aziz Konstantin ve Elena
Saints Constantine & Helena Resort, Aziz Konstantin ve Elena, Bulgaristan
Motivi Hotel modern bir konaklama olanağı sunar. Odalarda ücretsiz otopark, özel bir kasa, bagaj emanet servisi mevcuttur.
- Romance Splendid Hotel & Spa Aziz Konstantin ve Elena
- Hotel Amfora Aziz Konstantin ve Elena
- Apartcomplex Splendid Aziz Konstantin ve Elena
- The Palace Hotel Aziz Konstantin ve Elena
- Family Hotel Efos Aziz Konstantin ve Elena
- Kristel Hotel Aziz Konstantin ve Elena
- Atlant Hotel Aziz Konstantin ve Elena
- Solaris Aparthotel Aziz Konstantin ve Elena
- Hotel Rino Aziz Konstantin ve Elena
- Lebed Aziz Konstantin ve Elena
- Hotel Hanat Aziz Konstantin ve Elena
- Marina Hotel
- Hotel Koral Aziz Konstantin ve Elena
- Villa Aurora Aziz Konstantin ve Elena
- Estreya Residence
- Hotel Estreya Palace Aziz Konstantin ve Elena
- Grand Hotel Varna Aziz Konstantin ve Elena
- Purple Star Apartments Aziz Konstantin ve Elena
- Dolphin Hotel All Inclusive Aziz Konstantin ve Elena
- Rubin Aziz Konstantin ve Elena
- Twins Palace Aparthotel Aziz Konstantin ve Elena
- Aqua Azur Aziz Konstantin ve Elena
- Russalka Hotel Aziz Konstantin ve Elena
- St. Elena Aziz Konstantin ve Elena
- Hotel Saint Peter Aziz Konstantin ve Elena
- Ritza Aziz Konstantin ve Elena
- Sirius Beach Aziz Konstantin ve Elena
- Family Hotel Saint Nicola Aziz Konstantin ve Elena
- Chaika Aziz Konstantin ve Elena
- Neptune Hotel Aziz Konstantin ve Elena
- Sunny Day - Mirage Aziz Konstantin ve Elena
- Astor Garden Hotel
- Palace Aziz Konstantin ve Elena
- Sunshine Magnolia & Spa Aziz Konstantin ve Elena
- Marina
- Mistral Hotel Aziz Konstantin ve Elena
- Dolphin Marina Aziz Konstantin ve Elena
- Dolphin Aziz Konstantin ve Elena
- Hotel Aurora
- Hotel Aqua Azur
- Gloria St. Constantine Aziz Konstantin ve Elena
- Rossitsa St.Constantine Aziz Konstantin ve Elena
- Dolphin Marina Aziz Konstantin ve Elena
- Manastirski Rid Hotel Aziz Konstantin ve Elena