text:
Litvaniya Tış işler nazirligi Rusiye Federatsiyasınıñ uquq qoruyıcı organlarınıñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek niyetini siyasiy taqip ve «qanunsız sürette işğal etilgen Qırımda siyasiy serbestlik ve insan aqlarınıñ qaba bozuluvı» olaraq tanıy. Bu aqta Litvaniya nazirliginiñ beyanatında aytıla.
«Rusiye Federatsiyasınıñ qorquzuv siyasetiniñ ve aqları oğrunda küreşken ve işğalci akimiyetke qarşı çıqqan qırımtatarlarnıñ iradesini bozmağa ıntıluvınıñ bir nümünesidir», – deyler mında.
Beyanatta qayd etilgeni kibi, Litvaniya halqara cemaatçılıq kibi Rusiye Federatsiyası tarafından 2014 senesi Qırımnıñ işğalini tanımay. «İşbu işğalni ve Qırımda bugün olğan işğalci akimiyetniñ devlet organlarını ve olarnıñ areketlerini qanunsız sayamız», – denile beyanatta.
Vesiqada yazılğanı kibi, «tatar cemiyeti ile sıq tarihiy munasebetleri olğan» ve memleketinde milliy cemiyetlerniñ aq ve serbestligini qoruğan Litvaniya eki yıl devam etken «Ukrain Qırım Muhtar Cumhuriyetinde qırımtatar ve ukrainlerge nisbeten Rusiye Federatsiyası tarafından insan aqlarınıñ bozuluvını» takbih ete.
Poklonskaya Meclis faaliyetini yasaq etmek qararını añlatqanı kibi, «soñ zamanları Qırım cumhuriyeti prokuraturasına qırımtatar ealisi tarafından Rusiye Fedeartsiyasında resmiyleştirilmegen teşkilâtnıñ faaliyetini qanunsız ve tarik etici olaraq tanımağa ricası ile muracaatlar kele».
Oktâbr 23 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Cemaat palatası Rusiye Baş prokuraturasına muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini ekstremizmge teşkermege rica etti. Böyle muracaatnıñ sebeplerinden biri – Qırımnıñ Herson vilâyeti tarafından «ticariy» qamaçavı oldı. Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Meclisniñ «ekstremist teşkilât» olaraq tanılacağını ve faaliyetiniñ yasaq etilecegini nazarda tutqanını bildirgen edi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


c: text/html

text:
Lvivde, cumaertesi, noyabr 14 künü, «Volçok» art-qavehanesinde bestekâr Cemil Karikov ve yırcı Afize Kasaranıñ iştiraki ile qırımtatar halq muzıkasınıñ aqşamı keçirilecek. Bu aqta «Krım SOS» cemaat teşkilâtında bildirdiler.
Aqşam kontsert, lektsiya, master klass şeklinde keçecek.
Teşkilâtçılar arasına «Qırım evi» devlet şirketi, «Lvivde Qırım evi» qırımtatar medeniy merkezi, «Dziga» teşkilâtı kire.
Cemil Karikov – halq muzıkası ustası, bestekâr, «ATR» telekanalında ansambl reberi. «Haytarma» ansamblniñ muzıkalı reberi, qırımtatar teatriniñ baş dirijörı, «Qırım» telekanalınıñ muzıkalı muarriri olıp çalıştı. 2004 senesi Karikovnıñ teşebbüsi ile «Maqam» halq muzıkası ansambli teşkil etildi.
Talebeleri arasında – belli yırcı, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ nam qazanğan artisti, bir sıra festivallerniñ laureatı, «Qırım» qırımtatar folklor ansambliniñ yırcısı Afize Kasara.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımda 19 meskün yer bütünley ışıqsızdır. Bunı «Krımenergo» şirketiniñ başı Viktor Plakida noyabr 26 künü rusiyeli ükümette keçirilgen muşaverede bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Sözlerine köre, çarşenbe künü, noyabr 25-de, aqşam böyle 335 meskün yer bar edi. Plakidanıñ qayd etkenine köre, ışıqsız qalğan qasabalarnıñ miqdarını yarımadağa kelgen Rusiye energetika hadimleriniñ yardımı ile qısqartıp oldılar. Böyle 88 brigada bar, mütenasip donatuvları ile muhtar sürette çalışalar.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tiremesini tamirlediler.
Elektrik teminlevi ile eñ beter vaziyet Keriç, Şçolkino, Qırım şimalinde, Bağçasaray, Aqşeyh, Aqmeçet, Cürçi rayonlarında qayd etile.


text:
İyünniñ 10-nda saba Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Suleymanovnıñ ağası Eskender Suleymanovnıñ evinde keçirilgen tintüv vaqtında ağa-qardaşlarnıñ anası ve Rusiye quvetçileri arasında qavğa oldı. Zera Suleymanovanıñ aytqanına köre, quvetçilerden biri onı silânen qorquzmağa başladı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
«Olarnı qarğamağa başladım. Biri çıqıp pıştavnı çıqardı ve menim tarafıma yöneltti. Ateş aç dedim, bir oğlumnı alğanlar, ekincisini de alalar», – dep ayttı qadın.
Ana-babanıñ aytqanına köre, Eskenderni «qayırıp», yerge yatqızğanlar, soñra turmağa izin bergenler.
Cep telefonları alındı, advokatqa telefon etmege ruhset berilmedi. Anası tintüv vaqtında yaramadı, acele yardım çağırıldı.
Rusiye quvet müessiseleri bu malümatnı şimdilik izaatlamay.
İyünniñ 10-nda saba Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerden soñ 8 er adam tutuldı.
Rusiye FSBsi tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesi (terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ya da iştirak etüv) boyunca cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Qırımda Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerden sebep cinaiy tahqiqat başlattı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qanunsız Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti bildire ki, Qırım parlamenti Regionlar firqasınıñ Qırım cumhuriyet teşkilâtından çoq mandatlı saylav bölüginde saylanğan deputat Olga Kovitidiniñ arizasına esaslanıp, onıñ deputat vekâletini vaqtından evel toqtattı.
Kovitidi Sergey Aksönovnıñ «ükümetinde» baş nazir muavini olğan edi, lâkin Federatsiya Şurasınıñ azası olğan soñ, bu vekâletlerinden vazgeçti.
Onıñ yerine bu vazifege Mihail Şeremet teklif etildi, Qırım deputatları onıñ namzetini tasdiqladılar.
Mihaid Şeremet Qırım işğali vaqtında özüni halq imayesi, yani samooborona olaraq tanıtqanlarnıñ başı edi.


text:
Charles Darwin
Charlz Robert Darvin (Charles Robert Darwin) (12 fevral, 1809 - 19 aprel, 1882) inglis ta'biyat izertlewshisi bolg'an. Ol evolyutsiya teoriyasın usınıwı menen belgili. Bul teoriya boyınsha barlıq tiri organizmler ulıwma bir tu'birden kelip shıqqan. Onın' aytıwı boyınsha, organizmler toparı en' jaqsı iykemlesken yamasa en' a'wmetli organizmlerdin' kemirek u'yrenisken organizmlerden ta'biyiy tu'rde saylanıp alınıw usılı menen o'zgergen. Ol ja'ne, geybir organizmlerdin' jaqsı iykemlesiwi mutatsiya (genler o'zgerisi) arqalı payda bolg'an normal o'zgerislerdin' sebebi ekenligin aytıp o'tken. Geybir o'zgerisler organizmlerdi a'wmetlirek qılıwı na'tiyjesinde, organizmnin' tiri qalıwı ushın ko'birek mu'mkinshilik jaratılıwı ha'm keyingi na'silge beriliwi mu'mkin. Organizmnin' jasaw da'rejesinin' to'menlewine sebepshi bolg'an o'zgerislerdin' keyingi na'silge beriliw mu'mkinshiligi to'men ha'm ol tez arada o'lip ketiwi ku'tiledi.
Ol bul teoriya haqqında birinshi ret 1838-jılı oylanadı. Tariyxshılardın' shamalawı boyınsha, onın' teoriyanı alg'a su'rmegenliginin' sebebi ol din haqqında sorawlardı tuwdınan ha'm adamlar bul teoriyanı unatpawınan qorqtı. Solay etip ol 1859-jılg'a shekem, basqa ilimpaz Alfred Wallas usınday pikirge iye ekenin esitpegenge shekem, baspadan shıg'armaydı. Wallas o'z pikirlerin baspadan shıg'arıwg'a jaqın edi, solay etip Darvin ol menen birge lektsiya beredi, keyin kitabın baspadan shıg'aradı. Kitaptın atı Tabiyiy tan'law usılı arqalı tu'rlerdin' kelip shıgıwı yamasa Jaqsı tu'rlerdin' jasaw ushın gu'reste saqlap qalınıwı edi. Bul kitap qısqasha Tu'rlerdin' kelip shıg'ıwı dep te ataladı.


text:
Ukraina territoriyasında çalışqan Qırım prokuraturası «Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti Qırımda qanunsız yasaq etilgeni» sebebinden cinaniy iş açtı.
Ukraina Baş prokuraturasınıñ matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 161 maddesinde belgilengen milliy mensüplik sebebinden vatandaşlarnıñ musaviy uquqlığınıñ bozulmasınen bağlı cinayetler boyunca cinaiy iş açıldı.
«Qanunsız teşkil etilgen Qırım Yuqarı mahkemesiniñ mahkemeciler eyyeti Terentyeva N. yolbaşçılığında «Qırımtatar Milliy Meclisi» birleşmesini ekstremistik teşkilâtı olaraq tanıdı ve yarımada territoriyasında onıñ faaliyetini yasaq etti», – dep aytıla beyanatta.
Ukraina prokuraturasında qayd etilgenine köre, böyle areketler «qanunsız sayıla, çünki «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasında vatandaşlarnıñ aq-uquqlarını ve serbestligini qorçalav» qanunı «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyası Ukrainanıñ toprağı olğanını, ve bu topraqta Ukraina Ana yasası ve qanunları qullanğanını» belgiley.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 26-da yarımada territoriyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek qararını qabul etti. Bu qararnı lâğu etmek içün bir ay devamında muracaat etmek mümkün.
2016 senesi fevral ayında Rusiyege boysunğan prokuror Natalya Poklonskaya rusiyeli Qırım Yuqarı mahkemesine Meclis faaliyetini yasaq etmesi boyunca davanen muracaat etti. Mart ayında bu dava boyunca mahkeme ceryanı başlandı. Mahkeme davası alâ daa devam ete.
Aprel 13-te Kreml tarafından tayin etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar halqınıñ Meclisi faaliyetiniñ mahkeme qararına qadar toqtatılması aqqında qarar alğanını bildirdi.
Bundan soñ Ukraina territoriyasında çalışqan Qırım prokuraturası Meclis faaliyetiniñ yasaq etilmesi boyunca taqiqatnı başladı.
Halqara toplulıq Rusiye ükümetiniñ Meclis faaliyetini yasaq etmek qararını takbih etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
2019 senesi yanvar 1-inden Kezlev tramvaylarında yol ücreti bir rublege paalılaşacaq. Bu aqta Kezlev rusiyeli memuriyetiniñ matbuat hızmetinde haber ettiler.
“İ.A. Pâtetskiy adına tramvay idaresi, Kezlev tramvaylarında yolcular yürsetmesiniñ yañı tarifi tayinlengenini bildire. 2019 senesi yanvar 1-inden yol ücreti 15 ruble olacaq”, - denile beyanatta.
Matbuat hızmeti, tarif köterilgeniniñ yarımadanıñ Fiyat ve tarifler boyunca Devlet komitetiniñ emri sebep olğanını añlattı.
Şimdilik bu naqliyatta yürüv fiyatı 14 rübleni teşkil ete.


text:
Aqmescitniñ bir qaç soqağında bazarertesi künü, aprelniñ 15-nde, elektrikler kesilecek.
Bu aqta «Krımenergo» müessisesiniñ matbuat hızmeti bildire.
Qayd etilgenine köre, Aqmescitteki elektrik kesüvleri umumiy tamir işleri ve diger tamir işlerinen bağlı.
«Aprelniñ 15-nde aşağıdaki adresler boyunca elektrikler olmaycaq: Zalesskaya soq., 68-74 (çift), 80, 73, 101, 109, 111, 117, 119; 60 let Oktâbrâ soq., 8, 10, 12/66; Uzlovaya soq., 18, 20; Bazovaya soq., 6; Severnaya soq., 6, 6a; Nikolayevskoye şos., 3km; Puşkin soq., 12-16a, 18/6(çift), 15-19(tek); Gogol soq., 9, 14», – dep aytıla haberde.
Bundan evel «Krımenergo» yarımada sakinlerini aprel ayında elektrik energiyasınıñ kesilüvi planlaştırıla, dep tenbiyelegen edi.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ dördünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.
Hatırlatamız, qomşu Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Aqyardaki Balıqlava issilik elektrostantsiyasına kelip, işğal etilgen Qırımda eki yañı elektrostantsiyanı çalıştırmağa vazife berdi.


text:
Aqmescitte cuma künü, aprel 3-de, qayar yağdı, qırımlılar qar astında qalğan soqaqlarnıñ fotoları ile içtimaiy ağlarda paylaşalar.
Aqmescitlilerniñ aytqanı kibi, aprel 3 künü ava arareti sıfırdan yuqarı on bir derece etrafında, kök açıq, yağanaqsız edi, aqşam ise er yerni qar bastı.
Malüm olğanı kibi, cumaertesi künü ava bulutlı olacaq, kündüz yağmur ile qarnıñ yağması mümkün. Ava arareti sıfırdan yuqarı dört-yedi derece etrafında olacaq.
Keriç boğazında furtunalı yelniñ 17 m/s qadar artması mümkün. Gemiler avağa köre qatnaycaq.
Bazar künü, aprel 5-de, Qırımda yağmurnıñ yağması beklenile, kündüz ava arareti 10 derece etrafında olacaqtır.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
İlhaq etilgen Qırım – imitatsiyalar ve ucuz piar territoriyası. Yerli memurlar içtimaiy ve milletlerara amanlıq suretini süslemege ya da sahteleştirmege tırışalar. Bir problemanıñ üstüni boşboğazlıq ya da propagandanıñ qalın qatlamınen örtmek mümkün olmasa, onı ekinci planğa çekmege, közden saqlamağa tırışalar. Böyle problemalardan biri, er yıl mayıs 18-de 1944 senesiniñ cinayetkârca sürgün etilgenini hatırlatqan ve tutıp alınğan aqlarnıñ qaytarılmasını talap etken qırımtatarlar edi.
Rusiyeniñ Qırım başlığı Sergey Aksönov «Qırımtatarlarnıñ şurası» oturışuvını keçirdi. Esas mesele – Ekinci Cian cenki yıllarında tamır halqınıñ sürgün etilmesiniñ nevbetteki yıllığına bağışlanğan tedbirlerniñ planı edi. Oturışuvnıñ başında o, matem künü, bütün milletlerge ait Qırım sakinleri ve qomşu Rusiye sakinleri içün muim bir vaqiadır, dep beyan etti. Sergey Aksönov: «Bir anane olaraq hatıra tedbirlerinde ukümet vekilleri iştirak ete. Bu kün soy-aqrabalar, tanışlar, dostlar ve yaqınlarğa sürgünlikten qaytmağanlar, ağır ayat vaziyetine tüşkenlerniñ hatırasına sayğı köstermege imkân bere. Amma aynı zamanda bu, kelecek içün qırımtatar halqınıñ medeniyeti ve ananeleriniñ inkişafı boyunca bizim umumiy planlarımızdır. Ve eñ esası, böyle vaziyetniñ tekrarlanmasına başqa iç bir vaqıt yol bermemektir», – dedi.
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırımdaki milletlerara munasebetler boyunca komitetniñ rehberi Lenur Abduramanov tedbirler programmasını ilân etti: hatıra işaretlerge çiçek qoyuv, «Yüregiñde ateş yaq» tedbiri (Qırımtatar Milliy Meclisine yaqın teşkilâtlardan «borcğa alınğan» ğaye), camilerde dualar ve «bir sıra diger tedbirler». Esas tedbirniñ yapılması Bağçasaray rayonında, «Süren» («Siren») demiryol stantsiyası yanında planlaştırılğan. Belki Sergey Aksönovnıñ matbuat hizmeti «Qırımtatarlarnıñ şurası» oturışuvını pek «quru» şekilde tasvir etti de, körüşüvde matem tedbirlerini keçirmek içün başqa variantlar da muzakere etilgendir? Yoq, resmiy jurnalistlser bir şeyni qaçırmadı. Devlet milletlerara komitetiniñ matbuat hizmeti bergen esabatqa köre, Lenur Abduramanov keçken aftada rehberligi altında çalışqanlar ve diger muessiselerniñ vekilleri ile tıpqı böyle plannı muzakere etti: programmanıñ esas qısmı Bağçasaray rayonında – tarlada keçecek.
«Qırımtatarlarnıñ şurası» ukümetten, matem tedbirleriniñ ukümet içün oñaytlı olğan formatta – Aqmescitten ve diger şeerlerden uzaqça bir yerde keçirilmesine sımarış aldı
«Qırımtatarlarnıñ şurası» – ilhaq etilgen Qırımnıñ ukümetine tolusınen tabi olğan teşkilât. O, bu seneniñ fevralinde yarımadanıñ Rusiyege tabi muftisi Emirali Ablayevniñ rehberligi altında sözde Qırım «musulmanlarınıñ qurultayı»nda tesis etildi. «Şura»nıñ esas maqsadı – qırımtatarlar arasında Rusiye ukümetini populâr etüv, yurtdaşlarını memurlar tarafından teşkil etilgen siyasiy tedbirlerde iştirak etmeleri içün celp etüv, milletlerara barışıqlıqnıñ körünşini yaratuv. Cenap Ablayev ve onıñ safdaşları eki siyasiy mifke qol tutulması içün çalışa. Birincisi – sanki qırımtatarlar ilhaq etilüv vaqiasını qabul etmege ya da oña baş egmege azırlar. Ekincisi – Rusiye ve Qırım ukümeti tamır halqına «ihsanlar etti», onı «aqladı» ve milliy medeniyetiniñ inkişafı içün imkânlar yarattı. Ealini, qırımtatarlar Ukraina ukümeti vaqtında, sanki, al-azırda olğan, Rusiyedeki «milletler dostluğı»nıñ quturması vaziyetine köre daa yaramay yaşay ediler, dep qandırmaq isteyler.
Bu sefer «Qırımtatarlarnıñ şurası» ukümetten, matem tedbirleriniñ ukümet içün oñaytlı olğan formatta – Aqmescitten ve diger şeerlerden uzaqça bir yerde keçirilmesine sımarış aldı. Tamır halqı özüniñ kederli sıfatı ile Qırım ayatınıñ yañı şorbacılarınıñ keyfini bozmasın, dep. İlhaqtan evel de yerli ukümet, er yıl mayıs 18-de yarımadanıñ şeerlerinde keçken mitinglerge pek menfiy munasebet köstere edi. Eñ kütleviy vaqialar Aqmescitniñ merkezinde keçe edi. Anda bütün Qırımdan qırımtatarlar kelip, toplaşa ediler. Böyle duşmanlıqnıñ sebepleri türlü-türlü edi: memurlarnıñ, ola bilecek qarışıqlıqlardan, etnik esastaki çatışmalardan qorqu; Kyiv tarafından, yerli ukümetniñ tamır halqınen bir tilge kelip olamağanına dair ihtimallı iddialar.
Halqnıñ sürgün etilmesi esnasında elâk olğanlar içün yas tutuv, şovenistlerge, olar yat adamlarnıñ evlerine kirip yerleşken kelmeşekler olğanlarını hatırlata
Ondan ğayrı şovinizmni, qırımtatarlar ve ukrainler ile bağlı olğan er şeyniñ qabul etilmegenini añmaq kerek. Qırımnıñ ukümeti ve parlamentinde yerleşip pekingen gizli tatarofoblar ve Ukrainanı nefret etkenler içün mayıs 18 ya da Ukrainanıñ Mustaqillik künü (maneviy ceetten) ağrı berici adiseler edi. Halqnıñ sürgün etilmesi esnasında elâk olğanlar içün yas tutuv, şovenistlerge, olar yat adamlarnıñ evlerine kirip yerleşken kelmeşekler olğanlarını hatırlata edi. Ukrainanıñ mustaqilligi olarğa, siyasiy elitanıñ bir qısmı olmaq içün ukrain tilini ögrenmege aqılları yetmegenini hatırlata edi. Ukrain ya da qırımtatar «milletçiligi» ile küreş büyük ölçüde Qırım parlamentiniñ reisi Vladimir Konstantinov ve onıñ yaqın etrafındakilerniñ şahsiy kompleksleri ile bağlı edi. Bu sebepten ilhaqtan soñ Qırım ukümeti birinci nevbette qırımtatarlarnıñ er türlü kütleviy tedbirlerini yasaq etti ve milliy tillerde tasilniñ ğayıp etilmesine can ile berildi.
Ayın-oyunlarnıñ aqibetteki maqsadı – mayıs 18-ni, mayıs 9-nıñ nasıldır analogına çevirmek, matem kününi propagandistik tedbirler, siyasiy maskaradnıñ «çöpü» tübüne kömmektir
2014 senesinde mayıs 18 mitindi Aqmescitniñ çetinde Rusiye telükesizlik hadimleriniñ nezareti altında keçti. Ondan soñ şeerde buña oşağan kütleviy tedbirler olmadı. Şimdi endi tamır halqı içün «Süren» stantsiyasında «matem gettosı»nı meydanğa ketirip, «Qırımtatarlarnıñ şurası»na semetdeşleri arasında añlatuv işini keçirmege avale ettiler. Ve aynı zamanda halqnı, Rusiye qanunları ile garantiya etilgen formal aqlarından bile marum eteler. Bu ayın-oyunlarnıñ aqibetteki maqsadı – mayıs 18-ni, («ğalebe bayramı» denilgen) mayıs 9-nıñ nasıldır analogına çevirmek, matem kününi propagandistik tedbirler, halq şeñliklerine çevirilgen siyasiy maskaradnıñ «çöpü» tübüne kömmektir. Yalıñız bu taqdirde Qırımdaki Rusiyeniñ üst seviyeli rehberleri özüni yat adamlarnıñ evinde çağırılmağan musafir olaraq is etmeycekler.
İhtar: Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, qırımtatarlarnı ilhaq etilgen Qırımda mayıs 18-de, Qırımtatar halqını Qırımdan sürgün etüv qurbanlarınıñ hatıra kününde umum Ukraina sessizlik daqqasına qatılmağa davet etti.
O, Ukrainanıñ qıtadaki qısmında, qırımtatar halqını sürgün etüv qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri Herson vilâyeti, Geniçesk rayonı, Novoalekseyevka, Odesa, Lviv ve tedbirler ukrain ve yeudi cemaatlarınıñ iştiraki ile Holokost muzeyinde yapılacaq Dneprde keçecekler, dep qayd etti.
Qırımdan qırımtatar halqını sürgün etüv qurbanlarını hatırlama künü er yıl mayıs 18-de qayd etile. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Sergey Stelmah, Qırım siyasiy közeticisi (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirildi)
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikirler muelliflerniñ öz fikirlerini ifade ete ve muarririyetniñ noqtai-nazarını er vaqıt aks etmezler


text:
Rusiye prezidenti Putin Türkiyege qarşı uyğulanğan sanktsiyalarnıñ bir qısmını lâğu etken qararnı imzaladı.
Olar arasında Türkiye vatandaşlarınıñ işke celp etilüvinen bağlı yasaq lâğu etildi ve türk şirketleriniñ Rusiyede çalışmasına izin berildi.
Ayrıca Putin Rusiye tışqı işler nazirligine Türkiye ükümetine qarşılıqlı siyahatlar tekrar başlatılğanı aqqında bildirmesini avale etti.
Rusiye 2015 senesi noyabr ayında türk qırıcı uçaqları Türkiye Suriye sıñırında rusiyeli bombardıman uçağını urup tüşürgende, rusiyeli eki arbiy elâk olğan soñ, Türkiyege qarşı sanktsiyalar kirsetken edi. Rusiye Türkiyege ketecekler içün turist yollanmalarınıñ satılmasını yasaqlap, türk işçilerini işke alınmasını sıñırlayaraq, bazı mallarnı kirişini yasağlağan edi.
Putin Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğannen körüşkende bütün sıñrlavlarnıñ lâğu etilecegi boyunca añlaşqan ediler. Lâkin türk pamidorlarınıñ Rusiyege kirmesinen alâqalı yasaq alâ daa devam etmekte.


text:
Bügün Aqmescitniñ Geroyev Stalingrada soqağı etraflarında bir kişilik piketke çıqqan faal tutulıp, belli olmağan tarafqa alıp ketilgen. Bu aqta özüni belli etmege istemegen bir faal Facebook’ta haber etmekte.
«Şimdiçik politsiya hadimleriniñ, bir kişilik piket keçirgen adamnıñ yanına kelip, qaba bir şekilde onı tutaraq, maşnağa tıqqanlarını körgen qaba davranışnıñ şaatı oldım. Onı alıp kettiler. Yani, hırsızladılar demek», – dep ikâye ete faal Facebooktaki videomuracaatında.
O, Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında, ne yerge alıp ketkenlerini bilmegenini de ayttı.
Tahminlerge köre, küç idaresiniñ hadimleri, «Qırım musulmanları – siziñ qomşuñız, amma terrorist degil» yazısı olğan plakatnen turğan faal Memet Lümanovnı tutıp alğanlar.
«Qırım birdemligi»niñ regional temsilcisi olğan Alimdar Facebook’ta bir kişilik piketlerniñ fotoresimlerini derc etken. Faller ayrıca «Terroristlerni qıdırmaq – faydasız bir iş», «Musulmanlar terrorist degiller» yazılı plakatlarnen de çıqqanlar.
«Rustem ağanı tutıp alıp, Kefege alıp kettiler», – dep bildire Alimdar.
Qırım Aqiqat meseleniñ aslını bilmege arekete ete.
Rusiyeli küç idareleri bu hususta er angi bir izaat bermedi.
Qırım işğalinden soñ, yarımadada hususan qırımtatarları ğayıp olıp başladı. Bu arada Rusiye nezaretindeki Qırım Taqiqat Komiteti «yarımadada qırımtatarları kütleviy bir şekilde ğayıp olmay» dey.


text:
Sankt-Peterburgnıñ Nevskiy caddesinde dekabrniñ 2-nde Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı istilâsına qarşı, şu cümleden Rusiye tarafından Keriç boğazında zapt etilgen Ukraina deñiz askerlerine qoltutuv aktsiyaları olıp keçti, dep yaza Radio Svobodanıñ rus hızmeti.
Aktsiyada 50-ge yaqın insan iştirak etti.
Aktsiyalarnıñ teşkilâtçısı, «Solidarnost» Peterburg demokratik teşkilâtınıñ faali Olga Smirnovanıñ fikirince, Ukraina deñizcileriniñ zapt etilmesi Rusiyeniñ işğal etken Ukraina topraqlarınıñ alanını arttırmaq ıntıluvı ola. Aktsiyalarnıñ iştirakçileri Ukraina deñizcilerini Vatanlarına qaytarmağa, Ukrainağa zapt etilgen mal-mülkini qaytarmağa, Ukrainanıñ Azaq deñizindeki limanlarınıñ qamaçavını toqtatmağa ve Ukraina gemilerini zapt etkenlerni cezalamağa talap etti.
Aralarında bir qaçı yaralı olğan Ukraina deñiz askerleri Qırımdan Moskvağa avuştırılğan edi. Rusiye tahqiqatçıları «sıñırdan qanunsız keçkenlerine dair» malümat bermelerini talap ete. Bu qabaatnıñ neticesi ciddiy apis cezaları olması mümkün.
Narazılıq aktsiyasınıñ iştirakçileri dey ki, Ukraina deñizcilerine cenk esiri statusı berilmeli, amma olar cinayet işlegen şahıslar olaraq mahküm etile. Faaller Rusiye içün telükeli olmağan çetel gemilerine ateş açqan Rusiye arbiyleriniñ areketlerine açuvlanğanını bildirdi.
Narazılıq aktsiyası vaqtında bir qadın faalge ücüm etip, yazuvlı şiarını yırttı. Telükesizlik maqsadınen faaller Nevskiy caddesi boyunca dağılmayıp, biri-biriniñ yerine yazuvlı şiarlarnen kele edi. Narazılıq aktsiyalarında «Solidarnost», «Yabloko», «Bessroçnıy protest» ve diger Rusiye firqa ve areketleriniñ faalleri iştirak etti. Bir saat devam etecek narazılıq aktsiyası 3 saat devam etti.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri Keriç hastahanesinde bulunğan 3 yaralanğan askernen beraber 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen Ukraina deñizcilerini cenk esiri dep tanıdı.
Noyabrniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti.
Noyabrniñ 29-nda Donald Trump Putin ile körüşüvini Ukraina gemileri ve deñizcileriniñ zapt etilmesi sebebinden lâğu etti.


text:
Çeçenistan Cumhuriyetiniñ başı Ramzan Kadırov Aqyarnıñ rusiyeli valisi Sergey Menâylodan mukâfatnı elde etti.
Aqyarnıñ rusiyeli ükümeti saytında aytılğanı kibi, Menâylo, Çeçenistan Cumhuriyetinde bulunıp, oınñ başına «Rusiye baari» vaqtında yardım köstergeni» içün minnetdarlığını bildirdi ve Kadırovnı «Rusiye-Qırım-Aqyar» medali ile taqdirledi.
Beyanatqa köre, Kadırov «ileride de Aqyarlılarğa yardım etmege» söz berdi.
«Şimdi Aqyarğa devletniñ birinci şahısları tarafından ayrı diqqat kösterile. Çeçenistan Cumhuriyeti ileride de Aqyar ile regionlarara bağlarnıñ qaviyleşüvine qol tutacaq», – dedi Kadırov.
Evel Ramzan Kadırov endi Qırım işğali içün mukâfat alğan edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Törkiyä krevetkasın kemnär yarata?
Diñgez produktları êksportında soñğı sannar
Ägäy töbägeneñ qara qabıqlı midiyalären Berläşkän Ğaräp Ämirlekläre yarata. Äkäm-tökämen isä Franśiya yaratıp ala.
Ägäydäge Êksportçı berleklärennän alınğan mäğlümatqa kürä Ägäydäge êksportçılar bu yılnıñ berençe 6 ayında 513 million 707 meñ dollarlık diñgez produktların êksportladı.
Diñgez produktları êksportında töp rol’dä alabuğa, qorban balığı häm forel’ buldı. Älege tarmaqta iñ küp êksport Rusiyä, İtaliya, Angliya, İspaniya häm Greśiyağa başqarıldı.
Balıqtan tış Ägäy diñgezennän çığarılğan krevetka, kal’mar, siğezayaq häm diñgez qıyarı kebek şaqtıy produkt ta Amerika Quşma Ştatları, İtaliya, İspaniya, Franśiya, Bel’giya häm Berläşkän Ğaräp Ämirlekläre belän ber rättän küp kenä ilgä satıldı.
Balıqtan tış yılnıñ berençe 6 ayınd Ägäydän yaqınça 12 million dollarlık diñgez produktları êksportı çınğa aşırıldı. Berläşkän Ğaräp Ämirlekläre 13 630 kilogram qara qabıqlı midiyalär êksportı belän berençe urında ide.
Äkäm-tökäm êksportında iñ zur bazar 39 680 kilogram belän Franśiya buldı, ğıynwar-iyun’ ayları çorında Greśiyağa krevetka êksportı 45 320 kilogram bularaq çınğa aştı.
İzmirdağı Balıqçı-êşmäkärlär cämğıyäte başlığı Şahin Çakan Ägäy diñgezeneñ bay törlelege buluın citkerep: “Bügenge köndä bar dön’yada Norvegiya häm Daniya diñgez produktları êksportında berençe urında läkin bu illärneñ törlelege yuq. Alarnıñ söläyman balığı belän skumbriyase genä bar fäqat Törkiyä digändä Ägäy, Märmärä, Qara diñgezdä balıqlardan tış küp törle produktlar bar,” – dide.
Bäyläneşle xäbärlär
Bötendön’ya bankı Türkiyägä kreditnı rasladı
Türkiyägä 512 million 200 meñ dollar külämendä kredit bireläçäk
Qara diñgezdä tabiğıy gaz êşçänlege däwam itä
Türkiyä ênergetika häm tabiğıy çığanaqlar ministrı Fatih Dönmäz Qara diñgez gaz mäydanında kabel’lärne diñgez töbenä salıp quyaçaq köymäneñ Bosfor buğazına kilüen belderde


text:
Rusiye Devlet Dumasına Qırımdan keçken millet deutatlarğa qarşı İsveçre de yaptırımlarnı qabul etti. Bundan ögüne olar AQŞ ve AB sanktsiya cedvellerine qoşulğan ediler. Bu haberni «RİA Novosti» agentligi bildire.
Agentlikte qayd eteler ki, sanktsiyalar cedveline altı insan oğradı. Olar Devlet Dumasına Qırımdan saylanılğan ediler. «Bular – Ruslan Balbek, Konstantin Baharev, Dmitriy Belik, Andrey Kozenko, Svetlana Savçenko ve Pavel Şperov».
«Sanktsiyalar qabul etilgen soñ olar, kendilerine qarşı kirsetilgen sıñırlamalarnı İsveçreden keçip olamaycaqlar», – qay ettiler agentlikte.
Keçenleri qırımlı deputatlarğa qarşı sanktsiyalarnı AQŞ ve Avropa Birligi qabul etken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
(Devam, bundan evelki qısmını bu yerde oquñız)
Kyivge köçken soñ ATR kanalınıñ nasıl körünişi bar? Ukraina ukümeti onıñ keçindirilmesi içün ne qadar para ayıra? Onıñ rehberleri öglerinde nasıl vazife qoydı? Bu hususta ATRniñ baş mudiri, Dünya Qırımtatar Kongressi prezidentiniñ muavini ve iş adamı Qırım.Aqiqat içün bergen intervyüniñ üçünci qısmında ikâye ete.
– Sizde bütün milliy kanallarğa barıp, tok-şoularda spiker sıfatında iştirak etmege imkânıñız bar. Ne içün siz öz yayınnı meydanğa ketirip, onıñ alıp barıcısı oldıñız?
– Siz, Qırımnıñ ne olğanını yahşı añlamağan qıtadaki ukrainler tarafından toplanğan ve oynatılğan teatr oyunınıñ elementi olacaqsıñız. Biz kibi, tamır halq kibi, bu Qırım toprağınıñ qumu ve layı, taşı kibi iç bir ukrain televideniyesi aytıp olamaz. Bizim buña tam bir aqqımız bar.
Biz, Qırımdaki ideologik maşinağa darbe endirgen leyhanı işke tüşürdik. Bilbordlarğa saylavğa barmağa çağırğan kolonkalarnıñ asılması iç bir vaqıt, Moskvada bile olmadı. Biz qıtadan buña qarşı ne qoya bilemiz? Ukraina telekanalları çalışmay, yalıñız Çoñğardaki quleden yayınlanğan ve sputnikke çıqqanlar çalışa bile.
– ATRniñ erkânında qaç kişi bar?
– Bizde endi 156 kişi çalışa.
– Yayınlavnıñ nasıl qısmı qırımtatar, rus ve ukrain tillerinde yapıla?
– Biz şimdi yayınlarnıñ tahminen 50%-ini qırımtatar, 30%-ini ukrain ve 20%-ini rus tilinde yapamız.
– Hatırlağanım kibi, siz eñ çoq baqılğan seriallarnı qırımtatar tiline tercime ete ediñiz?
Bizde «Lâle» telekanalınıñ sayesinde endi balalar ana-babalarını qırımtatar tilinde laf etmege ögreteler
– Biz multfilmlerni qırımtatar tiline dublâj yapamız. Biz bunı yapmaq borclumız. Biz tilimizni coyamız. Ve bunı yapqanımız sayesinde onı canlandıramız. Bizde «Lâle» telekanalınıñ sayesinde endi balalar ana-babalarını qırımtatar tilinde laf etmege ögreteler. Bizde işğal etilgen Qırım territoriyası içün çalışqan radiostantsiya bar. Em de, sıñırda özümiz zapt etken quleden yayınlaymız. Çünki o terk etilgen edi. Bu, ya «Kyivstar», ya da «MTS» – tam bilemem.
– Nasıl etip zapt ettiñiz?
– Aldıq, üstüne bericini qoydıq, bitti. Başqa variantımız yoq edi. Qoydıq, quraştırdıq, vesselâm! Ve yayınlaymız.
– Men, Kyivde yayınlamaq istegeniñizni eşittim.
– İsteymiz. Baqayıq, Milliy şura ne der… Bir de bir reklama büdjetimiz olması içün bizge zararğa çalışmama noqtası kerek. Radiostantsiya şimdi kârlı olamaz. Hususan Qırım içün yayınlağanda. Bunı nasıl etip parağa çevireyik? Şimdilik başqa bir ösüv noqtalarnı tapmaq isteymiz, şu cümleden qıtada.
– Telekanal ve radiodaki tehnikiy donatmalardan nesler yañı ve nelerni Qırımdan ketire bildiñiz?
– Zan etem ki, 40%-i – yañı ve 60%-i – ketirgen şeylerimiz.
– Bu eki yıl içinde devletten ne qadar para aldıñız?
– Bir kere 39 million ve ekinci kere 35 million (hrivna – QA) aldıq. Bu yıl daa bir şey almadıq.
– Amma 2018 senesi içün de paranıñ ayırılması közde tutula?
– İç şübhesizdir ki, közde tutula. Asılında 2021 senesine qadar. Men böyle olacağına umüt etem. Biz yavaş-yavaş munasebetler qura, reklama bericilernen tanış olamız, bizde endi reytingimiz bar, biz televizion panelinde mevcutmız…
– Devlet tarafından berilgen para masraflarıñıznıñ ne qadarını qapata?
– Yarısını.
– ATR em yayın programmalaştırılmasını, em de yönelişini deñiştirdi – şimdi endi bu, informatsion-intellektual kanal oldı. Bunıñ sebebi ne?
– Biz buña soñ derece şuurlı olaraq keldik. İlhaq olğanda, halqımız mahv etilgende biz sabadan aqşamğace sevgi seriallarını, kontsertlerni kösterip olamaymız. Misal içün, FSB memuriy sıñırnı keçken yigitni yaqaladı… Analar soñundan qıdıra ve evlâtları qayda olğanlarını añlap olamaylar, olar rezonanslı aydınlatılmasını talap eteler. Bu, iç olmadı, bir derecege qadar bu insannı coymamağa imkân bere.
– Ukraina kanalları bunı taqip etip yetiştiralmaylarmı?
– Menim fikrimce, yetiştiralmaylar. Çünki Qırım – kommunikatsiyalarda pek murekkeptir, bu, qaqçalaştırılğan bir ıtadaki tarih degil. Dünyanıñ etrafımızda aylanğanını yalıñız biz tüşünemiz. Asılında böyle degil. Ve olarnı bunıñ içün taqbih etmek olmay. Olar öz, tınç yaşayışnı yaşamaq isteyler. Olarda qıtada da problemalar yete. Biz, bu adamlarnıñ bizler içün bir şey yapmağanını yüzlerine uramaymız. Yoq, bu qadarı da yeter. Ukraina vatandaşları pek yardım eteler.
– Qırımda ATRniñ deñişkenine nasıl munasebet oldı? Qırımtatarlar tarafından, olar aqqında daa az laf etesiz, dep, tenqit olmadımı? Çünki siz umumiy siyasiy mevzularnı da bayağı keniş surette aydınlatasız.
Qırım azat olmaq kerek. Aksi alda biz, özümiz yapmağanımıznı balalar ve torunlarımızğa qaldırıp, olarğa hainlik yapamız
– Qırımtatarlar Ukrainada olıp keçken bütün şeyler ve şu cümleden siyasiy ayat ile meraqlanalar. Lâkin biz Qırımnıñ azat etilmesini közleymiz. Bu, bizim vazifemizdir. Biz – Qırımğa Ukraina sıñırları içine qaytmağa umüt bergen telekanalmız. Bizni bu sebepten er şey meraqlandıra. Tabiiy ki, biz belli bir şeylerni talil etemiz, lâkin esas qısmını kene de informatsion ceetten Qırımnen bağlı olğan şeylerge doğrultamız. Bizde şimdi 14 Zaman yayını bar. Olarnıñ doquzı – qırımtatar tilinde. Qıtada er daqqada olğan şeyler muim. İnsan bizim aytqan şeylerimizni bilmek, duymaq ve eşitmek kerek. Bu pek muim.
Men er keske aytam: bizge bu devlette (Ukrainada – QA) bir şeyni sallamağa olmay. Şimdilik zayıf olsa da, bare barışıq olsun. Biz epimiz birleşmek, işğal etilgen topraqlarnı qaytarmaq kerekmiz. Soñ ise kim ne yapsa, yapsın.
– Siz Qırımnıñ işğali bitirilgen soñ nenen oğraşmaq ister ediñiz?
– Men Qırımğa kirgenlerniñ birincisi olacam, men Qırımğa kirecem. Bu, barışıqlı yolnen olsa, barışıqlı olsun. Silâlı yolnen kirmek kerek olsa, demek, silâlı yolnen kirmek kerek olacaq. Qırım azat etilmeli, tamam-vesselâm. O, azat olmaq kerek. Aksi alda biz, özümiz yapmağanımıznı balalar ve torunlarımızğa qaldırıp, olarğa hainlik yapamız. Men yaşamaq, torunlarımnı östürmek ve başqa iç bir şeyge qarışmamaq isteyim. Men, sadece, maña Allah tarafından daa berilecek şeylerden, mende daa qalğan vaqıttan zevq almaq isteyim.
(Metin üstünde Katerina Kovalenko çalıştı)


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikrine köre, Rusiye tarafından işğal etilgen ukrain topraqları qaytarılmasa, Avropa yolu qapalı olacaqtır.
Bunı o Espreso.TV efirinde bildirdi.
«Qırımtatarlar şimdi kelecegi içün havflı bir vaziyette bulunalar, şunıñ içün mında Qırımnı qaytarırmız degen yalıñız Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ qararı degil de, cemiyetniñ muayyen bir areketi olmalı», – dedi Çubarov.
«Ukrain cemiyeti şunı añlamaq kerek ki, bir qısım topraqnıñ coyulması – ukrain devletiniñ coyulması manasında kele. Qırımnıñ, ya da memleketniñ şarqında territoriyanıñ ğayıp oluvı ile razı olıp, biz yañı Avropalı Ukrainanı qurarmız, dep tüşüngenler öz-özüni aldatmasınlar. Qırım ve Donbassız devletimiz olmaz artıq», – dedi o.
Qırım işğali ile bağlı vaqialarnıñ yıllığı munasebeti ile Petro Poroşenko fevral 23 künü ukrain halqına muracaat etti. Devlet başı Ukraina yarımada üzerinde «nezaretini qaytarır», yarımada sakinleriniñ aqlarına ise artıq riayet etilecegini bildirgen edi.


text:
Finiks
Finiks (şulay uq Feniks, inglizçä Phoenix [ˈfiːnɪks]) - AQŞ Arizona ştatınıñ iñ ere şähäre häm başqalası.
AQŞ ştatlarınıñ iñ zur başqalası.
1881 yılda indeets şähäreneñ xäräbälärendä nigezlängän. İseme Feniks qoşı belän bäyle.
TarixYзrәpTү
Finiks şähäre urınında 1000 yıl däwamında hohokam qäbiläläre torğannar. Şuşı qäbilälär yasalma suğaru sistemasın yasağannar.
Amerika-Miksikä suğışınnan soñ (1848) Miksikäneñ küp cirläre basıp alına häm Nyu-Meksiko ştatına kertelä.
Konfederat ğäskäreneñ veteranı Cek Swilling (Jack Swilling) 1867 yılda indeets şähärçege xäräbälärendä fermağa sala. Ferma nigezendä Finiks qalası kilep çığa.
1912 yılda Finiks - Arizona ştatınıñ başqalası bula.
2007 yılda Finiks xalıq sanı 24,7 % ka üsä.
Şähär klimatıYзrәpTү
SıltamalarYзrәpTү
- Räsmi sayt(иHrл.)


text:
Sudaqta iyül bir künü «Bala arabaları yürüşi 2015» keçecek. Yürüşte iştirak etmek içün bala arabasını yaraştırıp, saba şeer bağçasına kelmege kerek,– haber ete «Novosti Krıma».
Bunıñ ile şu künü şeer bağçasında diger tantanalı tedbirler de keçecek: «Küneş yıldızları» kontserti, «Masallar kitabı» qoqla teatriniñ çıqışı, «Şeñ oyunlar» programması ve «Qırımım» resim yarışı.
Bundan da ğayrı, çeşit master klassları keçirilecektir.
Qırım matbuat vastalarınıñ malümatına köre, Aqyarda iyün 1-de Balalar kününe bağışlanğan bala-gençler festivali açılacaq.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev mayısnıñ 18-nde Ukraina Yuqarı Radasında Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü munasebetinen çıqışta bulunıp, Rusiye Qırımnıñ tamır halqına qarşı munasebetini deñiştirmedi, dep ayttı.
«Bu facialı tarih bugünge qadar keskinligini biraz coyar edi, belki, çünki asırnıñ üçte birinden çoq keçti. Amma soñki yedi yılnıñ adise-vaqiaları Rusiye ükümdarlarınıñ em öz halqını, em zapt etken topraqlarnıñ halqlarını holoplarğa çevirmek istemesinen razı olmağan halqlarğa qarşı munasebetini iç deñiştirmegenini köstere», – dep ayttı Mustafa Cemilev.
O, Yuqarı Rada deputatları Ukraina topraqlarınıñ işğalden qurtarılmasınen bağlı bütün qanun leyhalarına qol tutar, dep ümüt ete.
«Erte ya da keç işğalci bizim toprağımızdan quvulacaq! Ukraina devletiniñ topraq bütünligi ve suverenitetine uzanğan qollar sındırılacaq. Amma bunıñ vaqtı çoq şeyge bağlı, birinciden, Ukrainanıñ ve qanun berici organı Yuqarı Radanıñ qararlığına bağlı», – dep qayd etti Mustafa Cemilev.
Salı künü, mayısnıñ 18-nde, sovetler qırımtatarlarnı Qırımdan sürgün etip başlağanına 77 yıl tola. Ukraina ve dünyada qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları añıla.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy video muracaatını çıqarıp, Ukraina Yuqarı Radasınıñ baqmasına tamır halqlar qanun leyhasını berdi, dep bildirdi.
Mayısnıñ 18-nde qırımtatar genotsidiniñ yılında Ukrainanıñ Türkiye elçihanesi matem şeritli qırımtatar bayrağını endirdi.
Türkiye Tış işler nazirligi qırımtatarlarğa qol tutmağa ve «Qırımnıñ qanunsız ilhaqından soñ zulumnı toqtatmağa tırışmağa» devam etecek, dep bildirdi.
Mayıs 18 qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma yılına Kanadanıñ New Brunswic vilâyetiniñ paytahtı Fredericton Ukrainanıñ Kanada elçihanesiniñ teşebbüsine qoşulıp, qırımtatar bayrağını köterdi. Bayraq Ukraina devlet bayrağınen beraber Fredericton meriyası ögünde asıldı.
Qırımnıñ farqlı şeer ve rayonlarında qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları hatırasına tedbirler keçirildi.
Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Xacitarxan
Xacitarxan (Actarxan), Urta Ğasırlar (13-16. yözlär) şähäre. İdelneñ uñ yağında, xäzerge Ästerxannan 12 km östäräk urnaşqan bula. Möhim säwdä yulları kiseşendä bulğanlıqtan tiz üsä, iqitisadı nığí. -1314. yözlärdä Altın Urdanıñ ere säyäsi häm säwdä üzäge. 1395. yılda Aqsaq Timer yawı waqıtında talana häm cimerelä. soñınnan qabat ternäklänä, 15. yöz urtalarınnan Ästerxan Xanlığı başqalası. 1547. yılda Qırım xanı Säxibgäräy, 1554-1556. yıllarda Urıs ğäskärläre tarafınnan qabat cimerelä, yandırıla. 1556. yılda, Ästerxan Xanlığın Urıs däwläte yawlap alğannan soñ, taşlandıq xälgä kilä.


text:
Qırımtatar faalleri Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonı Qışlav (Kurskoye) köyü sakini Cafer Ametovnıñ eviniñ qurşunğa tutulmasını, «qorquzuv areketi» dep sayalar. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa qırımtatar faali Zair Smedlâyev ikâye etip berdi.
«Maqsat - ondan ğayrı, qomşularını da qorquzmaq. Bunı yapqanlarnıñ ince esapları bar, olar cevapkârlıqqa çekilmeyceklerini bileler, çünki «mevtanı cıyma aqqına saip organları» qırımtatarlarınen bağlı cinayetlernen pek de oğraşmay demek mümkün. Kimse Reşat Ametovnıñ qatillerinen, Ervin İbragimov hırsızlarını tapmadı», – dep qayd etti Smedlâyev.
Faal ikâye etkenine köre, Rusiye Qırımnı ilhaq etmesinden evel, Ametov üç kere yerli şura deputatı ve yerli Meclis azası olğan eken.
«O, musbet insan, lâkin şimdi o pek faal birisi dep olamam ve mesele siyasetnen bağlı degildir, dep belleyim», – dey Qırım.Aqiqatqa Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov.
Faaller bildirgenine köre, politsiya hadimleri evelden ücüm etken insannıñ kimligini tapqan ve tüfekten atqan şahıs, zarar körgen faalniñ köydeşi eken. Atılğan qurşunlardan araba qapu, kiriş qapusı, evniñ duvavları ve araba zarar körgen, amma zararlanğan insanlar yoq.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, FSB yarımadada muntazam surette insanlarnı tutıp ala, tintüvler keçire, mustaqil jurnalist, qırırmtatar faalleri, muallefet ve Ukraina tarafdarı olğan cemaat erbapları ve diniy azınlıqlarnı teşkil etkenlerni sorğulay. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç hadimleriniñ işbu areketlerini siyasiy ceetke esaslı dep tanıy.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ankarağa barğan AQŞ delegaciyası Türkiyanıñ kürd qarulı küşterine qarsı şabuılın uaqıtşa toqtatuğa köndirdi. AQŞ vice-prezidenti Mayk Pens jasağan mäl..
Peterborda Kaspiy mañı elderi teñiz äskeri küşteriniñ bas qolbasşıları bas qostı. Jiın soñında Kaspiy mañı elderiniñ äskeri ıntımaqtastıq turalı memor..
Auğanstan ükimeti eldegi älsiz bolsa da demokratiya qwndılığın saqtap qalu üşin saylau ötkizdi. Saylau qarsañında qauipsizdik şaraları küşeytilgenimen..
Saud Arabiyası alğaş ret şeteldikterge turistik vizalardı beretinin jariyaladı. Bwğan deyin el şeteldik qajılar men käsipkerlerge ğana viza bergen. Bw..
AQŞ pen Taliban arasındağı beybitşilik kelissözderiniñ toqtatıluına baylanıstı, AQŞ prezidentiniñ Auğanstandağı ökili Halizat Senat aldında jauap beru..


text:
Yanvar 26-da Moskvada Federal havfsızlıq hızmetiniñ binası yanında Nadejda Savçenkoğa qoltutmaq içün keçirilgen aktsiyada iştirak etken adamlarnı 10 künden 45 künge qadar apiske aldılar. Bunı UNİAN bildire.
«Aktsiyanıñ dört iştirakçisini mahkemeden soñ mahsus penitentsiar müessisege alıp kettiler. Oleg Yelançik 15 künge apiske alındı, bundan evel iç bir memuriy mesüliyetke çekilmegen Yuliya Javoronkova 15 künge apiske alındı, Vera Lavreşina – 10 künge qadar. 19 yaşında student Aleksandr Şelkovenkov «rekord» 45 künlik apis cezasını aldı», – dep tarif ettiler aktsiyanıñ teşkilâtçıları.
Aktsiya iştirakçilerini Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 19.3 maddesi boyunca – politsiya hadimlerini boysunmaması ve 20.2 maddesiniñ 8-inci qısmı boyunca – nizam bozulması ya da toplaşuv, miting, numayış, yürüş ya da piket ötkerilmesi – apiske aldılar.
Yanvar 26-da Ukrainada ve dünyanıñ farqlı memleketlerinde Moskva SİZOsında açlıq tutqan Nadejda Savçenkoğa qoltutuv mitingleri olıp keçti.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ Yuqarı mahkemesi Oleg Sentsov ve Aleksandr Kolçenkonıñ ükmüne dair kassatsion şikâyetlerini baqmaqtan vazgeçti. Böylece olarnıñ işi tekrar baqılıp, mahkemeniñ sert bir qararı yañıdan çıqarılacaq kibi ümütler yoq oldı. Qırımlılarnıñ adliyecisi bildire ki, Kyiv ve Moskva Oleg ve Aleksandrnıñ Ukrainağa berilmesi mevzusında añlaşıp olacaqlarına ümüt etile.
Rusiye Yuqarı mahkemesinden Oleg Sentsov ve Aleksandr Kolçenkoğa red cevabı kelgenini iyün 2-de aydınlattılar. Bu haberni mahkemeniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Kassatsion mahkemesi toplaşuvında adliyecilerniñ kassatsion şikâyetleri ve iş berilmesi uyğun körülmedi», – dep bildirdi matbuat hızmeti Qırım.Aqiqat mühbirine.
Aleksandr Kolçenkonıñ adliyecisi Svetlana Sidorkina şikâyet baqılmaycağını matbuat vastalarından ögrendi.
«Anda öyle bir nizam: vesiqala Yuqarı mahkemege kele. Yuqarı mahkemeniñ mahkemecisi vesiqalarını tedqiq etip, taqiqatnı ğayrıdan başlatmağa qarar alsa, taraflarğa bildire. Mında vesiqalar baqıldı, amma, añlağanıma köre, mahkeme şikâyetni baqmamağa qarar alğan», – dep ayttı o Qırım.Aqiqat mühbirine.
Onıñ bildirgenine köre, qırımlılarnıñ adliyecileri Yuqarı mahkeme şikâyetlerini baqıp, cinayet tasnifini deñiştirir, dep ümüt etken ediler.
Berilgen malümatqa köre, 2015 senesi avgust ayında Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi kinorejissör Oleg Sentsov ve faşizm ile küreşken Aleksandr Kolçenkonı 20 ve 10 yılğa qadar azatlıqtan marum qaldırdı. Qırımlılar «Pravıy sektor» isyan-terrorist taqımında iştirak etüv ile qabaatlandı. Qırımnıñ mabusları ve olarnıñ imayecileri qabaatnı sebepsiz tanıp, siyasetnen bağlaylar. Rusiyeniñ «Memorial» uquq qorçalav merkezi de olarnı siyasiy mabus dep tanıdı.
«Bizim fikirimizce, olarnıñ qabaatında qayd etilgen areketler yañlış bir şekilde tasnif etildi. Anda böyle bir cinayet yoq edi. Amma Yuqarı mahkeme buña qulaq asmadı», – dep ayttı Svetlana Sidorkina.
Nadejda Savçenko örnegi
Al-azırda Oleg Sentsov Yakutiyanıñ ceza apishanesinde yata. Tatası Natalya Koçneva Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, apis şartlarından şikâyetçi degil ve memuriyet tarafından basqı altında qalmağanını bildire.
«Oleg Yakutskt, ekstraditsiyağa ve tezden Kyivge kelecegine ümüt ete, 4 stsenariy yazdı, şimdi yazmay. Anda avalar suvuq olğanını ayta, amma dayana, apishanedeki insanlarnen munasebetleri yahşı, mektüpler ala. Diger siyasiy mabuslarğa baqqanda oña basqı yapılmay, Ceza izolâtorına (ŞİZO) tüşmegen edi», – dep ayta Natalya Koçneva.
Aleksandr Kolçenko Çelâbinsk vilâyetiniñ Kopeysk şeerinde cezasını çeke. Yatqan apishaneniñ yaramay tarihı bar
Aleksandr Kolçenko Çelâbinsk vilâyetiniñ Kopeysk şeerinde cezasını çeke. Yatqan apishaneniñ yaramay tarihı bar: 2012 senesi mahkümler isyan çıqarğan edi. Andaki memuriyet mahkümlerden para talap etken edi, red cevabını bergenler ise zorbalıqqa oğrağan edi.
Çelâbinsk Cemaat nezaret komissiyasınıñ azası (CNK) Tatyana Şçur bildirdi ki, bu davadan soñ vaziyet deñişti ve matbuat vastaları ve uquq qorçalayıcılar apishanedeki vaziyetni diqqatnen nezaret eteler.
CNK azası aytqanına köre, o, işdeşlerinen beraber Aleksandrnı ziyaret etip, ceza şartlarını kontrol ete. Qırımlı apishanege tüşkende onı eki kere Ceza izolâtorına yollağan ediler. Uquq qorçalayıcı bildire ki, o vaqıt para cezası içün bir sebep yoq edi, memuriyet Aleksandrğa basqı yapacaq edi. Amma soñra böyle bir şey tekrarlanmadı.
«Aleksandr taqımdaki insanlarnen yahşı munasebette buluna. Ruhiyatçımız ile beraber onı ziyaret etken edik, bizge güzel yanaştı. Bütün suallerge cevap berdi. Ruhiyatçı maneviy alı güzel olğanını qayd etti», – dedi Tatyana Şçur.
Onıñ bildirgenine koyer, Aleksandr kelecegini qasevet etip, vaqıt coyğanına yazıqsına. O, çoq oqumağa tırışa, apishanede, Rusiyege köre, büyük bir kütüphane bar.
Apishanede Aleksandr Kolçenkoğa iş teklif etildi, amma o, çalışmağa istemedi
Apishanede Aleksandr Kolçenkoğa iş teklif etildi, amma o, çalışmağa istemedi. Tatyana Şçurnıñ aytqanına köre, qırımlı çalışıp, vaqıtnı boş keçirecegini tüşüne, andaki aylıqlar pek alçaq. Yaqında anası Larisa Kölçenko Aleksandrnı ziyaret etti. Onıñ aytqanına köre, eñ çoq Nadejda Savçenkonıñ azat etilmesini laf ettiler.
Qırımlılarnıñ adliyecileri olar da bu şekilde vatanlarına qaytacaqlarına ümüt eteler.
«Savçenko olğan olsa, başqaları da olur. Añlaşma meselesi bar», – dep qayd etti Svetlana Sidorkina.
Afanasyevniñ fırsatları ziyade
Mart ayında Ukraina Adalet nazirligi Rusiye Adalet sarayına mektüp yazıp, Oleg Sentsov, Aleksandr Kolçenko ve Gennadiy Afanasyevni qaytarmağa rica etti. Rusiye nazirligi mektüp baqılğanını ve vesiqalar ögrenilgenini bildirdi.
Adliyeciler olarnı Rusiye istihbaratçıları Aleksandr Aleksandrov ve Yevgeniy Yerofeyevni teslim etip almağa ümüt etken ediler. Amma Ukraina Nadejda Savçenkonı almaq içün olarnı teslim etti. Bir afta ögüne Gennadiy Afanasyev Moskvadaki «Lefortovo» apishanesine avuştırıldı. Onı cezasını çekken Sıktıvkara tüzetüv apishanesinden ketirdiler.
«Qırım dörtü işi» iştirakçileriniñ azat etilmesi Kyivniñ diplomat ğayretlerine ve Rusiye prezidentiniñ siyasiy iradesine bağlı
Gennadiy Afanasyev 2014 senesi dekabr ayında 7 yılğa qadar azatlıqtan marum qaldı. O, taqiqat ile añlaşıp, Oleg Sentsov ve Aleksandr Kolçenkoğa qarşı malümat berdi. Faqat mahkemede Gennadiy basqı altında qalıp, arqadaşlarına qarşı yalan malümat bermege mecbur olğanını aydınlattı. Soñra onı Komi Cumhuriyetine ceza çekmesi içün yolladılar, adliyecisi Aleksandr Popkovnıñ aytqanına köre, apishane memuriyeti oña basqı yaptı.
Al-azırda Gennadiyniñ eñ çoq azat olma fırsatları bar. Ukraina akimiyeti o ve daa bir ukrain siyasiy mabusı Yuriy Soloşenko qaytarıla bile, dep bildire. Aynı vaqıtta Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov bir qaç kün evelsi Gennadiy Afanasyevniñ azat etilmesi mevzusında añlaşma bar olğanını tasdıqlap olamadı.
Ukrain uquq qorçalayıcıları qayd eteler ki, «Qırım dörtü işi» iştirakçileriniñ azat etilmesi Kyivniñ diplomat ğayretlerine ve Rusiye prezidentiniñ siyasiy iradesine bağlı. LetMyPeopleGo cemaat kampaniyasınıñ iştirakçisi Palina Brodik Ukraina ve Rusiye arasında siyasiy mabuslar meselesinde muzakereler faalleşkenine yavaş-yavaş ümütnen baqmağa başlay.
Ukraina ve diger memleketlerde Sentsov-Kolçenko işi şahıslarınen birdemlik kampaniyası devam ete
«LetMyPeopleGo kampaniyası çerçivesinde baqılğan işlerniñ sebebi siyasettir. Böylece, ukrainlerniñ azat etilmesi içün taraflar arasındaki siyasiy añlaşma olmalı. Bu mefa olaraq resmiyleştirilip, Rusiye Federatsiyasınıñ yañı daa belli olmağan vatandaşlarına almaştıruv ola bile», – dep qayd etti faal.
Ukraina ve diger memleketlerde Sentsov-Kolçenko işi şahıslarınen birdemlik kampaniyası devam ete. «Birdemlik komiteti» Kyiv birleşmesiniñ faalleri mayıs 26-dan iyün 4-ke qadar qoltutuv aftasınıñ keçirilmesini ilân ettiler. Kyiv, Harkiv, Moskva, Leipzigde Qırımnıñ siyasiy mabuslarına qoltutuv aktsiyaları olıp keçti, Krakov ve Berlinde bunıñ kibi tedbirlerniñ ötkerilmesi beklenile.


text:
«Bunıñ bir sebebi ve izaatı yoq. Bizler böyle bir cezanı qabul etip olamamız, daa doğrusı – onı takbih etemiz», – denile nazirlikniñ resmiy beyanatında.
Türkiye tış işler Nazirligi bildirdi ki, Meclis reisi Refat Çubarov ve mayıs 3-de Cemilevni «demokratik ve barışıq alda» qarşılağan diger qırımtatarlarnı qorquzuv areketleriniñ aqibetleri fena olması mümkün.
Vesiqada qayd etilgeni kibi, Meclis «qırımtatarlarnıñ yekâne temsil organı» olıp, qıyınlıqlarğa baqmadan bütün problemlerni demokratik usullardan faydalanıp al etti. Türkiye tış işler Nazirliginiñ fikirince, aynı bu sebepten «Mecliske qarşı er angi areketler regiondaki vaziyetni kerginleştire ve ciddiy bir aqibetlerge ketirmesi mümkün».
Türkiye Meclis Ukraina Yuqarı Radası tarafından resmiy şekilde tanılğanını hatırlattı.
«Sizlerden (meraqlanğan taraflardan, – muarrir) qırımtatar halqınıñ demokratik aq-uquqları ve onıñ yekâne temsil organına sayğı köstermeñizni bekleymiz», – aytıla vesiqada.
Qırımtatarlarnıñ Mustafa Cemilevni Qırımğa kirsetmegenlerine qarşı narazılıq aktsiyalarından soñ, Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya Meclis reisi Refat Çubarovnı «ekstremizm faaliyetini yasaq etüv» aqqında tenbiyeledi ve, buña qulaq asılmasa, Meclis yoq etilecek ve onıñ faaliyeti yasaq etilecegini bildirdi.
Bundan soñra Cemilev Meclis faaliyeti yasaq etilse ve onıñ reberleri apske alınsa, Qırımtatar Milliy Meclisi gizli çalışacağını ayttı.
Tünevin Qırım mahkemeleriniñ qararınen Cemilevni qarşılağan bazı adamlarnı Rusiye qanunları boyunca 10 biñ rublege qadar cezaladılar.


text:
Qırımda mahbüslerge Rusiye vatandaşlarınıñ pasportlarını bermege ve qararlarnı deñiştirmege başladılar. «Golos Ukrainı» gazetası yaza ki, birinci Rusiye vesiqalarını Aqmescitteki ceza kolonnalarından birinde bulunğan mahbüsler elde etti.
Aynı vaqıtta ğıyabiy şekilde yañı qararlar çıqarıla – Ukraina cinaiy kodeksiniñ maddeleri Rusiye CK maddelerine keliştirildi.
Bazı allarda ceza daa da ciddiy ola, çünki Rusiye qanunları bayağı sert, qayd ete gazeta.
«Golos Ukrainı» bildire ki, Qırım SİZO ve apshanelerinde aşayt mahsulatı ve ilâclar ketirilmesinen bağlı problemler peyda ola.


text:
Britaniya arbiyleri cumaertesi künü Joint Warrior serlevalı adetiy talimatlarını başlaylar. Eki afta devam etecekler.
Talimatlarda NATOnıñ 15 memleketlerinden 55 gemi, 70 uçaq ve vertolöt, 13 biñ gemici, asker ve uçucı işitrak ete. Britaniya matbuat vastaları bildirgeni kibi, işbu talimatlar – bir yılda eki kere keçirilgen Joint Warrior talimlerden eñ büyügidir, haber ete Radio Svoboda.
Talimler Şotlandiya yalısında ve deñizde keçirile, suvaltı gemiler ile küreş taktikası üzerinde toqtalalar.
NATO yolbaşçılığı, Daily Telegraph Britaniya gazetası yazğanı kibi, talimler Rusiye istilâsından qorqqan teşkilât azalarını tınçlındırmaq içün keçirilgenini gizlemey.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov Qırım Nazirler Şurasınıñ reis muavini Georgiy Muradovnıñ «Qırım platforması» iştirakçilerini «ağırtıcı aqibetler» beklegeni aqqında bildirmesini «tehdit ve ultimatum» adlandırdı. Bunı o, Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Rusiyeniñ ştajı muvafaqiyetsiz oldı ve «Qırım platforması»nıñ çoq sayıda iştirakçisi kelecegini tasdıqladı. Şimdi ise tehditler başlandı. Bu endi şantaj degil, bu ultimatum. Avgustnıñ 23-ne yaqın, bellesem, Rusiyeniñ vazifedar şahışları sıfatında ağır artilleriya qallanılıp başlanacaq», – dedi o.
Bundan ğayrı, Çubarov Muradovnıñ «Qırım platforması» «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini şübe altına atacağı» aqqında sözlerine itiraz etti.
«Muradovnıñ tehdidi saçmadır, çünki Rusiyeniñ Qırımğa dair topraq bütünligini şübe altına iç kimse atmaycaq – medeniy dünyada Qırımnı qanunsız ilhaq etme ıntıluvını kimse tanımay», – dep qayd etti Çubarov.
Evel, Kremlniñ nezareti astında olğan Qırım Nazirler Şurasınıñ reis muavini, Qırımnıñ Rusiye prezidenti yanında daimiy temsilcisi Georgiy Muradov, «Qırım platforması» iştirakçilerini «ağırtıcı aqibetler» bekley, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Ukraina vitse-baş naziri - Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziri Oleksiy Reznikovnıñ reberliginen ükümet delegatsiyası iş ziyaretinen Amerika Qoşma Ştatlarına ketti.
Böylece, AQŞnda da Veteran işleri naziri Yuliya Laputina, Ukraina agrar siyaset ve azıq naziri Roman Leşçenko, Ukraina iqtisadiyat naziriniñ muavini - Ukraina ticaret vekili Taras Kaçka, «Ukroboronprom» DKniñ general direktorı Yuriy Guseev bulunmaqtadır.
Ziyaret çerçivesinde AQŞ köy hocalığı nazirliginen, suvaruv saasında leyhalarnı yerine ketirgen eñ büyük amerika şirketleriniñ vekillerinen körüşüvler ve olarnıñ istisal quvetlerini körmege, AQŞ veteran işleri nazirliginde, Devlet departamentinde, Amerika ukrain kongress eyyetiniñ vekillerinen, «Ukrain amerika veteranları» teşkilâtınen, Devlet departamentiniñ iqtisadiy bürosında, AQŞ Prezidentiniñ iklim meseleleri mahsus vekiliniñ ofisinde, AQŞ mudafaa naziriniñ muavininiñ yardımcısınen, taliliy merkezlernen ve mudafaa mahsulatını istisal etken amerika şirketlerinen körüşüvler planlaştırıldı.
2021 s. avgust ayınıñ 9-ında Oleksiy Reznikov Yatırımnı kefalet etüv çoq taraflı agentliginiñ (MIGA) icraiy Vitse-prezidenti Hirosi Matanonen körüşti.
Subetdeşler, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarında iqtisadiy ve gumanitar vaziyetni ve Ukraina Ükümetiniñ nezareti astıdaki Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ iqtisadiy inkişaf programmalarına MIGAnıñ ve World Bank Groupnıñ başqa bölükleriniñ çekmesini muzakere ettiler.
Harisi Matanonen körüşüvde Bölgelerniñ iqtisaidy inkişaf strategiyasını yerine ketirüv çerçivesinde MIGAnıñ, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde yabancı yatırımcılarnı arbiy-siyasiy telükelerni sigorta yapuvda iştirakine dair esaslar muzakere etildi.
Oleksiy Reznükov, farqlı ülkelerniñ yatırımcıları içün bu bölgelerge, bu cümleden köy hocalığına, gaz çıqaruvğa, litiyni ve siyrek topraq madenlerini qazıp çıqaruv ve işlevge, sanayı park ağını işkişaf etüvge yatırımlarnıñ elverişli olacağını qayd etti. Ukrain vitse-baş naziri qoştı ki, Strategiya, arbiy-siyasiy telükelerni sigorta etüv sistemasını, bu cümleden milliy ve halqara sigorta şirketlerini çekerek milliy sigorta ağını, milliy ükümetler tarafından teşkil etilgen sigorta etüv mehanizmlerini şekillendirüvni yaratuvnı esapqa almaqtadır. «Reformlarnı kirsetüv, RF silâlı tecavuzından zarar körgenlerni inkişaf etüv ve iqtisadiy stabillikni şekillendirüv - birinciden Ukrainanıñ menfaatıdır. Faqat yardım bizim içün zararlı olmaz. Bu mehanizmni daa çabik çalıştırmaq içğn MIGAnıñ mehanizmlerini kirsetüvge menfaatımız», - dep Reznikov qayd etti.


text:
Bunı QHAğa «İnsaf» musulman qadınlarnıñ ligası» teşkilâtnıñ reisi Lutfiye Zudiyeva bildirdi.
Tünevin yerli politsıya qısımında 150 kişi sorğudan keçtiler. Çağırılğan adamlarnıñ tam miqdarı belgisiz. Çoqusılarnı telefon vastası ile davet ete ediler.
«Endi sorğudan keçken 10 adam anda şahsiy ömürnen bağlı sualler berilgeni aqqında bildireler: «İslam dinini qaçandan kütmege başladıñız», «kimlernen qonuşasıñız», «İslamnıñ bir de bir sektalarğa alâqañız barmı» kibi sualler sorağanlar. Maña muracaat etken adamlar episi dinni kütken adamlardır. Bilgenime köre, çağırılğan adamlar arasında episi Hizb ut-Tahrir firqasınıñ ızdeşleri degil. Farqlı adamlarnı davet etip sorğu soraylar», – dedi Lutfiye Zudiyeva.
Lutfiye hanım politsıya hadimleri bazılarnıñ parmaq izlerini alğanları ve foto yapqanları aqqında qayd etti. Bu ise qanunsızlıqtır.
«Bu areketler tünevin apansızdan başlandı. Biz tek şimdi bunı matbuat vastaları ile yayıp oldıq. Bügünden de başlap adliyecilernen çalışmağa başladıq. Men öz alâqalarım ile Rusiyede yaşağan adliyecilernen Rusiyeniñ qanunlarını ögrenmak içün bağlandım. Biz böyle vaziyette ne yapmalımız, yapılğan areketler qanunlımı qanunsız mı. Biz bu inceliklerni bilmeymiz, olar da fursatnen qullanıp öz işlerini yapalar», – dedi Zudiyeva.
Onıñ sözlerine köre, böyle vaziyette qalğanları Meclis uquqıy hızmetinden, Qırım uquq qorçalayıcılar areketinden ya da Rusiye uquqqorçalayıcılarğa muracaat ete bileler.


text:
Rusiyede talebeni mektepke azırlamaq içün bir 20 biñ ruble masraf emtege kerek. Bu meblâğ, 2014 senesine köre, 47% arttı, haber ete Bütünrusiye cemaat fikrini ögrenüv merkezi.
Böylece, 2015 senesi balanı mektepke azırlamaq içün, ana-babalarınıñ aytqanı kibi, 2014 senesinden 1,5 qat çoq para masraf etmege kerek: 13,628 ruble olsa, şimdi 20,026 ruble.
«Mektepke azırlıq o qadar paalığa daa iç bir vaqıt tüşmegen edi. Bıtlırğa köre, masraf 47% arttı, 2005 senesine – 225%», – deyler hızmette.
Yüksek allı ve aliy tasili olğan insanlarnıñ masrafları daa da büyük: 22,858 rub ve 21,452 rub.
Yazı taqımlarına masarflar 1 biñ 275 rubleden – 2 biñ 277 rublege arttı. «Mektep ihtiyacı» maddesi (sınıflarnıñ tehnik donatması, qoruv ve ilâhre) azca arttı: bu sene buña 1 biñ 770 ruble ayırıla, bıtlır – 1 biñ 321 ruble.
Mektep kiyimine masraf etilgen para miqdarı kene de büyüktir: bıltır 4,709 ruble olsa, bu sene – 7,191 ruble.
Bütünrusiye soravı 2015 senesi avgust 22-23 künleri keçirildi. Rusiyeniñ 46 vilâyet, diyar ve cumhuriyetleriniñ 132 meskün yerinde 1600 insan soravdan keçti.
Evel Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Qırımda balanı mektepke azırlamaq içün 8-25 biñ ruble kerek. Müşterilerniñ aytqanı kibi, yıl devamında yazma aletleriniñ ve mektep kiyimi fiyatları bayağı paalılaştı.


text:
Qırımdaki Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatarlarnıñ evlerinde eñ az 25 tintüv keçire. FSBniñ malümatına köre, yarımadada Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayılğan 20 kişi tutuldı.
Rusiye mahsus hızmetleri Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerni «mahsus tedbir», tutulğanlarnı ise «Hizb ut-Tahrirniñ» adiy azaları ve reberleri» dep adlandıra.
Rusiye FSBsiniñ bildirgenine köre, «teşkilât azaları «dünya halifeliginiñ» quruluvı, lâdiniy cemiyet institutlarınıñ bozuluvı ve şimdiki akimiyetniñ zorbalıq küçü ile yıqıluvı doktrinasına esaslanğan anayasağa zıt faaliyetnen oğraşqan edi».
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ haber etkenine köre, tintüvler Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Strogonovka) köyünde keçirile. Qırımlı advokat Mammet Mambetovnıñ malümatına köre, Qırımdaki Qarasuvbazar rayonınıñ Köneçi (Vladimirovka) köyünde yaşağanlarnıñ evleri de tintile.
Uquq qoruyıcılar Aqmescitniñ Bavurçı (Kamenka) qasabasına da keldi – yerli sakin Rustem Şeyhaliyevniñ evi yanında bir qaç kişi tutuldı. Başta qasabanı sarıp alğan Rusiye İç işler nazirliginiñ hadimleri sakinlerni dağılmağa çağırdı. Red cevabı berilgen soñ ise kötek çıqtı, neticede eki insan tutuldı – Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov. Olar semetdeşlerine qoltutmaq içün tintüv yerine keldi.
Berilgen malümatqa köre, Rusiye uquq qoruyıcıları Rustem Seythalilov, Tofik Abdulgaziyev, Cemil Gafarov, Seyran Murtaza, Alim Kerimov, Farhad Bazarov, Riza İzzetov, Şaban Umerov, Bilâl Adilov, Mecit Abdurahmanov, Seytveli Seytabdiyev, Yaşar Muyedinov, Akim Bekirovnı da tutıp aldı. Olarnı Aqmescitteki Rusiye FSBsiniñ idaresine alıp ketkenler.
Bundan ğayrı, «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Aqmescitniñ Bavurçı qasabasındaki Memet Appazov soqağında semetdeşlerine qoltutmağa kelgen 5 kişi tutuldı, dep bildire. Olarnıñ soyadları qayd etilmey.
Faallerniñ malümatına köre, Bavurçı qasabasında bütün maalleni Rusiye gvardiyası sarıp aldı. Yerli sakinler evlerine, advokatlar ise tintüv yerlerine kirsetilmey.
Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ idaresi bergen malümatqa esaslanıp bildirgenine köre, FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayılğan eñ az 25 qırımtatarınıñ evinde tintüv keçire. Şübhelilerniñ soyadları aydınlatılmay.
Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ faalleri yaşağan evlerni tinte, dep bildire Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova.
Onıñ aytqanına köre, tintüvler «Qırım birdemliginiñ» faalleri ve cemaat faalleriniñ 25 evinde keçirile.
«Çoqusı Rostov-na-Donudaki mahkeme oturışuvlarına, eşyalarnı bermege, siyasiy mabüslerni ziyaret etmege barğan edi. Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, tutulğanlarnıñ cedveli evelde ilân etildi. Olğan tecribege köre, apis cezaları da olacaq. Advokatlar şimdilik alınmay, bazı ev saiplerini (Rusiyeniñ – QA) Tahqiqat komitetine alıp keteler», – dep aytıla Denisovanıñ Facebook haberinde.
Qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvler vaqtında Rusiye uquq qoruyıcıları «yasaqlanğan» edebiyatnı gizliden qoya bile, dep bildirdi qırımlı advokat Emil Kurbedinov tahqiqat tedbirleriniñ şaatları aytqanlarına esaslanıp.
«Tofikniñ (Abdulgaziyevniñ – QA) tuvğanları (Rusiye uquq qoruyıcıları – QA) bir de bir edebiyat qoyğanını ayttı. Olar bundan 100% eminler, çünki tünevin bu yerde temizlik yapıldı ve anda bir şey yoq edi… Soy-sopları emin ki, bu kitaplar gizliden qoyuldı», – dedi Kurbedinov.
Onıñ aytqanına köre, onı tintüv yerine almadılar. Tofik Abdulgaziyev ise Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ idaresine alıp ketirildi.
Kurbedinovnıñ malümatını «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi tasdıqlay. Olarnıñ malümatına köre, Riza İzzetovnıñ evinde keçirilgen tintüv vaqtında da «yasaqlanğan» edebiyat qoyuldı. Rusiye uquq qoruyıcıları bunı izaatlamay.
Qırımdaki Rusiye ükümetiniñ reisi Sergey Aksenov martnıñ 27-nde çarşenbe künü saba qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüv keçirgen Rusiye FSBsi ve Rusiye gvardiyası hadimleriniñ areketlerine «tolusınen qoltuta», dep bildirdi.
Aksenovnıñ Facebookta yazğanına köre, FSB Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınen beraber tahqiqat tedbirlerini keçirip, Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınıñ azalarını tapa ve tuta.
«Uquq qoruyıcılarğa professional, sistem işleri içün teşekkürler bildirem… Tahqiqat tedbirleri qanunğa köre, açılğan cinaiy işler çerçivesinde keçirile. Yarımadada olğan repressiyalar aqqında sözler – yalan ve boş laf, davağa siyasiy renk qoşmaq ıntıluvıdır», – dep aytıla Aksenovnıñ haberinde.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ işğal etilgen Qırımda keçirgen kütleviy tintüvleri «XX asırnıñ 30-50-nci yıllarında Stalin hızmetçileriniñ taramalarını añdıra».
«Bugün Rusiye işğalcileriniñ qırımtatarlarnıñ evlerine sürip kirmesi işğal altındaki Qırımda bir künde yapılğan eñ büyük insan aqları bozuluvı ola», – dep yazdı Çubarov Facebook saifesinde.
Çubarovnıñ aytqanına köre, «qırımtatarlarnı işğalcilerge tolusınen boysundırmağa istegen» «repressiya ve taqiplerniñ daa da sert» yañı başlanğıçı aqqında aytmaq mümkün.
Yarımadada keçirilgen tintüvler sebebinden Ukraina Milliy politsiyasınıñ Baş idaresi Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci noqtasına istinaden cinaiy tahqiqat başlattı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyardaki Baş idareniñ Tahqiqat bölügi bildirgenine köre, qırımtatarlarnıñ mesken tiyilmemezliginiñ bozuluvı içün beş yılğa qadar apis cezası berile bile.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeden işğal altındaki Qırımda «siyasiy sebeplerden taqiplerniñ toqtatmasını» talap ete. Bu aqta Ukraina nazirliginiñ spikeri Katerına Zelenko bildirdi.
«İşğal etilgen Qırım insan aqları kene bozula, onlarnen barışıqsever qırımtatarınıñ evinde qanunsız gece tintüvleri ve tutuvlar. Rusiyeden bu qanunsız ve siyasiy sebeplernen bağlı taqiplerni toqtatmasını talap etemiz», – dep yazdı Twitterde Zelenko.
Martnıñ 26-nda saba Qırımnıñ memuriy sıñırında Rusiye sıñırcıları «Qırım birdemliginiñ» faalleri Remzi Bekirov ve Ruslan Suleymanovnı tutıp aldı. Bir qaç saat tutıp, olarnı yibergenler. Ekisi de pasportlarnı bozğanında qabaatlandı. Aynı vaqıtta, memuriy bozuv aqqında bir de bir protokol berilmedi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Batıs Qazaqstan oblısınıñ policiya departamenti Oralda käsipkerdi öltirgen eki küdiktiniñ 8 tamız tañerteñ wstalğanın habarladı. Departamenttiñ mälimetinşe, 21 jäne 31 jastağı eki er adam Oral mañındağı "Köktem" sayajay massivinde wstalğan. Bwl turalı Ortalıq Aziya jañalıqtar qızımeti jazdı.
Policiyanıñ sözinşe, küdiktilerdiñ sayajayda tığılğanın twrğındar körip, habarlağan.
— Ekeui de sol jerde boldı. Biraq izdeu şarası jürip jatqanın tüsingen soñ olar qaşıp ketkisi keldi. Twrğındar olardıñ qayda qaşıp ketkenin ayttı, - dedi BQO policiya departamenti basşısınıñ orınbasarı Janbolat Janşin brifingte.
Sayajay twrğındarınıñ sözinşe, küdiktiler iesiz qalğan sayajaydıñ biriniñ aulasına kelip tığılğan, biraq üy jabıq bolğandıqtan kire almağan. Twrğındar "küdiktiler körşi sayajaydan qızanaq wrlamaq bolğanda közge tüsip qalğanın" da aytadı.
Oraldağı kafe men meyramhana iesi, käsipker Erkin Mwhanğalievti öltirip ketken kadrlar 6 tamızda jelide tarap ketken edi. Videoda üş er adam kafedegi üstelde äñgimelesip otıradı. Keyin küdiktilerdiñ biri janındağı adamdı pışaqtaydı. Mwhanğaliev qaşıp ketpek boladı, biraq onıñ mäyiti Atoyan atındağı stadionnıñ janındağı avtotwraqtan tabılğan. Policiyanıñ sözinşe, Mwhanğaliev jedel järdem kelgenşe jan tapsırğan.
Policiya bwl oqiğadan soñ "top bolıp aldın ala söz baylasıp adam öltiru" ayıbı boyınşa (Qılmıstıq kodekstiñ 99-babı, 2-böligi, 7-tarmağı) qılmıstıq is qozğağan. Departament adam öltiruge "jalaqı tölemegendik sebep bolğan" degen edi. Biraq 8 tamızdağı brifingte BQO policiya departamenti basşısınıñ orınbasarı Janbolat Janşin "adam öltiruge ne sebep bolğanı belgisiz, qazir barlıq nwsqanı tekserip jatırmız" dedi.
Al kafeniñ atı-jönin atağısı kelmegen qızmetkeri "jalaqı tölenbedi" degen sözdi joqqa şığardı. Ol küdiktiniñ biri "kafede bes jıl bwrın jwmıs istegenin", "jalaqı keşiktiru mülde bolmağanın" ayttı.
Kafe qızmetkeriniñ küdiktiler kafeniñ "krışası" bolu üşin aqşa talap etti dep otır.
"Barlığı bastalıp ketken soñ keldim, mağan ekinşisi (21 jastağı küdikti) pışaq ala jügirdi. Men eden juatın tayaqtı äkeluge jügirip kettim, kelsem ekeui qaşıp ketipti" deydi kafe qızmetkeri.


text:
Ukrainadan aşlıq taşu däwam itä
Bügen irtän tağın 2 korab quzğaldı
Ukrainadan tağın aşlıq taşuçı 2 korabnıñ yulğa çığuı citkerelde.
Törkiyä milli saqlanu ministrlığınnan yasalğan yazmaça belderüdä bolay diyelä: “İstanbuldağı Konsul’tativ koordinaśiyä üzägeneñ êşçänlege qısalarında Ukraina portlarınnan aşlıq täêminatı däwam itä. Bügen irtän 11 meñ tonna soya tutırğan “Sakura” korabı Yujnıy portınnan - İtaliyägä, 48 meñ 458 tonna kukuruz töyägän “Arizona” isemle korab Çernomorskidan İskändärunğa yul tottı. Kiçä quzğalğan häm İstanbulğa taba xäräkät itüçe 4 korab isä bügen kiçke säğat’lärdä kilep citäçäk häm irtägä kontrol’ aşa uzaçaq”.
Bäyläneşle xäbärlär
Parlament başlığı Şäntop Malayziyada
Törkiyä Böyık Millät Mäclese başlığı Mostafa Şäntop Malayziya Wäkillär palatası başlığı Azhar Azizan Harun belän küreşte
Awstriya İlbaşı: “Türkiyä bik möhim êşlär başqardı”
Awstriya İlbaşı Alexander Van der Bellen Türkiyäneñ aşlıq krizisında bik möhim êşlärne tormışqa aşıruın äytte
Türkiyädän Yämängä çaqıru
6 aylıq utnı tuqtatu kileşüe azağına ayqınlaşqan Yämängä tınıçlıq yaqlı çişeleşkä çaqıru yasaldı


text:
O, resmiy köterilüvden evel uyanmağa alışqanını ve saba kezintilerinde beden medeniyetinen oğraşqanını yaza. Sabalıqtan soñ çoqusı alda o mektüp yaza, türme kitaphanesinden alınğan kitaplarnıoquy, matematika ve fizika meselelerini çeze. Ruslannıñ yazğanına köre, kamerada televizor bar, anda haberlerni baqa. "Saat 10-nda yatamız. Er cumaertesi künü yuvunamız, eñ azından 15 daqqa. Cuma künü - reberler kelip teşkere", - yazdı o. Ruslan Suleymanov türme menüsini de tasvirledi: sabalıqqa çoqusı alda pasta ve qoşaf (ya da çay) bereler. Üylede - et ve nohutlı (ya da qartoplı) şorba ve balıq, bundan ğayrı kisel. Aqşamlıqqa - nohut pastası, qartop, cılap pastası ya da maqarne.
Advokat Lilâ Gemeci aytqanına köe, mektüpte "sanki Ruslan apishanede degil, kurortta kibi körüne. Amma kerçekten öyle degil. Misal içün, o qadar aytılğan aşnı Ruslan aşamay. Tek oña yollanılğanını aşay". Ruslannıñ anası mektüpni ağlay-ağlay diñledi: oğullarnıñ ekisi de - Ruslan ve Eskender - şimdi apisteler.
Qırım faaleriniñ körüşüviniñ eñ parlaq süretlerini Qırım.Aqiqatnıñ toplamında baqıñız.


text:
Kyivte oktâbr 25 künü, Ebediy şüret bağçasında Sovetler Birliginiñ eki defa Qaramanı, qırımtatar uçucısı Amet-Han Sultannıñ abidesine çeçekler ketirilecek.
«Qırımtatar halqınıñ ulu evlâdı, Sovetler Birliginiñ eki defa Qaramanı, uçucı-sınavcı Amet-Han Sultannıñ abidesine gülçemberler qoyuv merasimi onıñ 96-cı yıllığına bağışlanılıp ötkerilecek», – dep bildirdi Qırımtatar Milliy Meclisniñ matbuat-hızmeti.
Bildirile ki, merasimde Meclis vekilleri, Ukraina devlet ve cemaat erbapları, cemiyet vekilleri iştirak etecek.
Sovet uçucısı Amet-Han Sultan 603 cenkâver uçuş yaptı, şahsen özü 30 ve grupp erkanında 19 lüftvaffeniñ uçağını urdı. Uçuş vaqtında uçucı tahminen 100 uçaqnıñ çeşitini ögrendi, uçuşları ise 4237 saatni teşkil ete eken. 1971 senesi fevral 1-de Tu-16 uçma laboratoriyasında deñeme uçuşında elâk oldı. Moskva Novodeviçye mezarlığında defn etildi.


text:
Rusiyeniñ federal akimiyeti qırımtatarlarnıñ kendisini Rusiye vatandaşları olaraq is etmeleri içün qanun derecesinde er şey yaptı, şimdi yarımadanıñ yerli akimiyeti qanunnı amelge keçirmeli, dep ayttı Rusiye prezidenti Vladimir Putin cumaaqşamı künü Moskvadaki matbuat konferentsiyasında, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Mında bu sene aprel ayında Putin imzalağan qırımtatar ve diger halqlarnıñ reabilitatsiyası aqqında söz yürsetile.
«Mence, bu emirniñ kelecegi bar, – dep cevap berdi Putin ATR qırımtatar telekanalı jurnalistiniñ aytqanlarına. – Onı bir kimse lâğu etip olamaz: ne yerli akimiyet, ne de başqa birisi. Bizler repressiyalarğa oğratılğan bütün halqlarnıñ reabilitatsiyasını ilân ettik: qırımtatarlar, alman, ermeni, bulğarlar, – ve repressiyalarğa oğratılğan bütün insanlarnıñ. Mence, bunıñ ciddiy siyasiy-ahlâq emiyeti mevcut».
Onıñ aytqanına köre, qırımtatarlar içün ahlâq ceetten daa da müim meseleler bar.
«Bu episi degil. Bizler yarımadanıñ esas tilleri: rus, ukrain, qırımtatar, – devlet tilleri olacağını belgiledik, qırımtatar halqınıñ tarihında böyle bir şey olmağan edi», – dedi Putin.
«Elbet de, bunıñ episi regional derecede yavaş-yavaş amelge keçirilmeli», – dep qoştı o.
Onıñ fikirince, Qırımnıñ müim ve aynı vaqıtta qıyın meselelerinden biri «samozahvatlarnıñ» qanunlaştırılması qala.
«Er kes bu qararnen razı degil, er zaman samozahvatlarnı qanunlaştırsaq, tertip-nizam olmaycaq, dep aytalar. Qırımda yaşağan insanlarnı meni eşitmege çağıram: repressiyalarğa oğratılğan halqlar meselesi – ayrı bir mevzu. Devletniñ bu adamlarğa borcu bar, bu saifeni qapatıp, er kes, milliy ve etnik mensüpligine baqmadan, aynı olğanını ve qanunğa riayet etmeli, aytmaq kerek», – dedi Putin.
Vladimir Putin repressiyalarğa oğratılğan qırımtatar ve diger halqlarnıñ reabilitatsiyası aqqında qanunnı 2014 senesi aprel ayında, «referendumdan» soñ, imzaladı.


text:
Ğarbiy dünya Rusiye tarafından Qırım işğalini tanımağanda, USA Today – eñ belli Amerika gazetelarından biri, Ukraina haritasını Qırımsız derc ete.
Ukrainanıñ Qırımsız resmi 2015 senesi fevral 10 künü çıqqan gazetanıñ birinci saifesinde bastırılğan.
Şimdilik gazeta muarririyetinde bunı kimse izaatlamay.
USA Today – AQŞ birinci umummilliy kündelik gazetasıdır. Neşir «Gannett Company» şirketiniñ incisi sayıla. USA Today 2008 senesi AQŞ diger gazetalarını, 2250 biñ nusha miqdarında çıqıp, ozmaqta edi. İngliz tilli dünyasında yalıñız «The Times of India» ind neşirinden qalışa edi.
Evel Ukrainanıñ Qırımsız haritasını saytında MTS Ukraina şirketi bastırğan edi, amma soñra tehnikiy hata yüz bergenini bildirdi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Uquq qoryıcılar Qırımda milliy azlıqlarnıñ aqları ile bağlı vaziyetniñ beterleşüvini qayd eteler. Olğan malümatqa köre, yarımadada bu mesele ile bağlı vaziyet Rusiyede olğanından daa da beter.
«Bunı Milliy azlıqlar aqlarınıñ nezaret gruppasınıñ «Eki yıllıq cenk: 2015 senesi Ukrainada yabancı duşmanlığı» maruzasınıñ taqdiminde gruppanıñ temsilcisi Tatyana Bezruk bildirdi.
O şunı da qayd etti ki, 2014 senesi mayıs ayında qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilevni qarşılağan («mayıs 3 işi») ve 2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları altında mitingde iştirak etken qırımtatarlarğa qarşı cinaiy işlerni açqan «Qırımnıñ Rusiye akimiyeti uquqiy alannıñ çerçivesinden keçti».
«Ebet, Qırımnıñ işğalci akimiyeti uquqiy alannıñ çerçivesinden çıqa ve Ukraina ve bütün dünya içün büyük bir mesele tura – Qırımğa halqara eyyetlerniñ kirmesi. Çünki Qırımda milliy azlıqlarnıñ aqları ile bağlı vaziyet Rusiyede olğanından da beter», – dey Bezruk.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Umma» Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Said İsmagilov vatandaşlarnı muqaddes Ramazan ayı kelüvinen hayırladı. Bu aqta o Facebook saifesinde yazdı.
«Ramazan – bu oraza tutma, dua, Quran-i Kerim, qurban ve afu sorama ayıdır. Bu sabır ayıdır, sabır içün mükâfat ise, Cennettir», – dep aytıla hayırlavda.
Ramadan (Ramazan) ayı bütün musulmanlar içün eñ müim ve eñ şerefli bir aydır. 2016 senesi bu ay iyün 5-te küneş batmasınen başlandı ve iyül 4-te aqşam yekünlenecek.
Ramazan yekünlengen soñ musulmanlar Oraza bayramını qayd ete. Üç bayram kününden birinci kün olar bayram namazını qıla, eñ güzel urba kiye, milliy aşlar pişire, bayram sofralarını donata, qomşularnı, soy-sop ve dostlarnı musafirlikke davet ete, ediyelernen musafirlikke bara, quvana ve şeñleneler.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda keçken sene bayram Aqmescitteki Gagarin bağçasında politsiya nezareti astında keçirildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, 2021 senesinde ülke Avropa Birliginde azalıq perspektivasını alacağına eminligini ifade ete.
Yanvarniñ 26-sında Davostaki iqtisadiy forumnıñ çerçivesinde yapqan çıqışından soñ Poroşenko: «Men bütünley eminim ki, Avropa skeptikleriniñ populizminden soñ er şey yahşı olacaq. 2021 yılında deñişecek tek şey – Ukrainanıñ Poloniya ve Litva yardımınen Avropa Birliginde azalıq perspektivasınıñ elde etmesidir», – dedi.
Keçken ayda Poroşenko «yaqın kelecekte» Ukrainanıñ NATO ve Avropa Birliginde azalığı aqqında referendumlar yapılacağını bildirdi.
2017 senesi iyünniñ 11-nde Ukraina vatandaşları içün AB ve «şengen» devletlerine qısqa muddetke barğanda (işke kirmek aqqı berilmeden er 180 kün içinde 90 künge qadar) viza liberalizatsiyası quvet aldı.
2017 senesi sentâbrniñ 1-nde Assotsiatsiya aqqında añlaşma quvet aldı. Bu adım Ukraina ile Avropa Birligi arasında alâqalarnı pekite ve mezkür vesiqa etrafındaki siyasiy adımlar ceryanını yekünley. Añlaşmanıñ bir çoq normaları 2014 senesinden başlap artıq tatbiq etildi, lâkin onıñ tolusınen quvet alması, Brüssel ile Kyiv arasında tış siyaseti, ticaret, adalet, tasil, ilim, tehnologiyalar ve diger beñzer saalarda daa sıq emekdaşlıqnı temin ete.


text:
Politsiya hadimini aqaretlegeninde qabaatlanğan faal Şevket Razzaqovnıñ işinen alâqalı Kreml nezaretindeki Bağçasaray barışıq mahkemesiniñ nevbetteki otırışuvı başqa künge avuştırıldı. Qırım.Aqiqatnıñ muhbiri haber etkenine köre, qabaatlağan tarafnıñ şaatları kelmegeni sebebinden mahkeme fevralniñ 14-ne keçirilgen.
Advokat Mammet Mambetov bergen malümatqa köre, otırışuvğa epsi bir kelgen şaatlar, öz şaatlıqlarını «kösterişlerge» binaen bergen ekenler.
Aprelniñ 13-nde rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri Bağçasarayda yaşağan Seydamet Mustafayevniñ evinde tintüv yapqan ediler. Politsiya hadimleriniñ areketlerini qırımtatar faalleri, şu cumleden Razzaqov da taqip eteler. Politsiya hadimleri ve OMON toplanğan insanlarğa nisbeten küç qullanıp, olarnı quvıp başlay. Neticede yedi kişi tutulıp alına ve Razzaqov politsiya hadimine «tükürerek» aqaretlegeninde qabaatlana.
Qırım işğalinden soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Rusiyeniñ Rostov vilâyetiniñ Bagayevskiy rayon mahkemesi imayeniñ mahküm etilgen cemaat jurnalisti, bloger ve «Qırım birdemligi» cemaat areketiniñ media-koordinatorı Nariman Memedeminovnı şartlı olaraq vaqtından evel azat etmek muracaatını qanaatlendirmedi. Bu aqta advokat Emil Kurbedinov Qırım.Aqiqatqa haber etti.
«Nariman Memedeminovnıñ şartlı olaraq vaqtından evel azat etilüvi aqqında muracaat baqılğan mahkeme oturışuvı olıp keçti. Muracaatımız qanaatlendirilmedi. Bunıñ sebepsiz ve qanunsız olğanını tüşünemiz», – dep bildirdi Kurbedinov.
Onıñ aytqanına köre, mahkeme Memedeminovnıñ şartlı olaraq vaqtından evel azat etilmesine bulunğan koloniyadan kelgen «menfiy hasiyetname» sebebinden izin bermedi.
«Nariman koloniyada çalışmağa razı olmağan eken. Onı ağzaviy şekilde tenbilediler, şunıñ içün koloniya onı menfiy ceetten tasvirley», – dep qayd etti Kurbedinov.
Memedeminov sağlıq vaziyeti sebebinden çalışıp olamağanını añlattı, dep ayttı advokat.
Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, o, Memedeminovnıñ şartlı olaraq vaqtından evel azat etilmemesini şikâyet etmege niyetlene.
«Sentâbrniñ 21-nde Nariman azatlıqqa çıqmalı. Ceza çeküv müddeti bite», – dep bildirdi imayeci.
Kurbedinovnıñ bildirgenine köre, Memedeminovnıñ maneviy alı bir qarar, amma sağlıq problemleri bar.
2020 senesi iyün ayınıñ başında Memedeminovnı Rostov vilâyetindeki Sadkovskiy qasabasında olğan №8 yaşav tarzı koloniyasına avuştırğanlar.
2019 senesi oktâbr ayında mahkeme Memedeminovnı eki buçuq yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti. İmayesi Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege niyetlengenini bildirdi.
Bir sıra Ukraina aq qorçalayıcı ve media teşkilâtı halqara teşkilâtlarnı ve Avropa Birligi memleketleri, ABD, Kanada, Yaponiya ükümetlerinden Rusiyeden Memedeminovnı azat etmesini talap etmesine çağırdı.
Moskva vilâyetindeki Vlasiha Arbiy istinaf mahkemesi mayısnıñ 14-nde qırımlı bloger, cemaat jurnalisti Nariman Memedeminovnı terror faaliyetine açıq çağırğanında qabaatlağan ükümni deñiştirmedi.
Nariman Memedeminov – qırımtatar blogeri, vatandaş jurnalisti. Rusiye quvetçileri onı 2018 senesi martnıñ soñunda tutıp aldı. Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatladılar.
Rusiye quvetçilerini Memedeminovnıñ 2013 senesinden 2015 senesine qadar alıp barğan YouTubedaki videoblogu açuvlandırdı. Anda siyasiy adise-vaqialarnıñ izaatları ve islâm normalarına riayet etmek çağıruvları, Rusiye devlet bayramları – Vatan imayecisi künü, Dünya qadınlar künü, Bala künü ve digerleri – aqqında fikirler mevcut.
2018 senesi martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Malaysia Airlines şirketiniñ Boeing 777 uçağınıñ felâketi taqiqatında iştirak etken memleketlerniñ ekspertleri elâk olğanlarnıñ cesetlerini Felemenkke yollamağa azırlana.
Bunı uçaqnıñ felâketi taqiqatı boyunca devlet komissiya reisi, Ukraina baş naziri muavini Vladimir Groysman bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, ketişatqa 90 ekspert ve halqara teşkilâtlarnıñ tahminen 30 vekili celp etildi. Ekspertler GP «İ. O. Malışev adına zavodı»nıñ territoriyasında çalışalar. İş ketişatı Ukraina ve halqara qanuniyetine köre keçirile.
Vladimir Groysman şunı da bildirdi ki, cesetlerniñ tanuvı ve mahkeme-tibbiy teşkerüvler Felemenkte keçirilecek. O, elâk olğanlarnıñ cesetlerini avuştıruvğa azırlamaq içün ne qadar vaqıt kerek olacağını aytıp olamadı, amma bir qaç saat devamında bildirecegini qayd etti.
«Ukraina tarafı bunı eñ qısqa müddet içinde becermege tırışır», – dedi o.
Baş nazir muavini Malaysia, Felemenk, Ukraina ve ISAO arasında muzakerelerniñ keçirilüvini de bildirdi.


text:
Rusiye nezareti altındaki Qırım Yuqarı mahkemesi iyülniñ 5-nde Aqmescitte qırımtatarlalarnıñ sürgüni hatırasına bağışlanğan tedbir iştirakçisi Seytasan Asanovnıñ Rusiye politsiyası bergen apellâtsion şikâyetinen bağlı mahkeme oturışuvı başqa künge avuştırıldı. Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri haber etmekte.
Daa evel şaatlarnıñ imayesini ilân etken politsiya hadimi kelmegeni sebebinden mahkeme oturışuvı iyülniñ 6-na avuştırıldı. Şaat sıfatındaki Rusiye politsiyasınıñ hadimleri ne keçken oturışuvğa, ne de iyülniñ 5-nde keçken oturışuvğa kelmedi.
«Mahkemeci davanı, mevcut materiallar esasında şaatlarnıñ şaatlıqlarına baqmadan körip çıqmağa qarar berdi», – dep ayttı Seytasan Asanovnıñ imayecisi Nazim Şeyhmamabetov.
Seytasan Asanov mayısnıñ 17-nde aqşam keç maalde Aqmescitte qırımtatarlar toplu yaşağan Aq-Meçet rayonında keçken qırımtatarlarnıñ sürgüni hatırasına bağışlanğan tedbirden soñ tutulıp alınğan edi.
Olar arasında çağına yetmegen balalarnen beraber tutulğan yigirmige yaqın kişini beş polis maşinası ile Aqmescitniñ çeşit içki işler bölüklerine alıp ketken ediler.
Daa soñra tutulğanlarnıñ bazıları, başta añlatuvlarını, parmaq izlerini ve DNE nümunelerini alınaraq, yiberildi.
Mayısniñ 18-nde Kreml nezareti altındaki Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi Seytasan Asanovğa dair «polis hadiminiñ qanuniy talaplarına boysunmağanı aqqında cinaiy işniñ yürütilmesini, cinayet terkibiniñ olmağanı sebebinden qapattı».
Qırımtatar halqını Qırımdan sürgün etüv qurbanlarınıñ hatıra künü er yıl mayısnıñ 18-nde qayd etile. Şu künü qırımtatarlar tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.


text:
Aqmescitte bala bağçasında qırımtatar gruppasını açtılar, mında rus tilinde laf etken balalar da terbiye alacaqtır. Bunı Meclisniñ matbuat hızmeti bildire.
«Aqmescitniñ «Jemçujinka» («İnciçik») №7 bala bağçasında qırımtatar gruppasınıñ açıluvına bağışlanğan tantanalı tedbir keçirildi… Qırımtatar gruppası 25 baladan ibaret, olardan üçü – slav ailelerinden rus tilli baladır. Balalarnıñ ana-babaları qırımtatar medeniyeti ile meraqlana ve balalarnıñ qırımtatar gruppasına qatnavına istegini bildirdiler», – denile beyanatta.
Qayd etilgeni kibi, gruppanıñ açılmasına ocalar, balalarnıñ ana-babaları büyük isse qoştılar.
Mecliste işbu gruppanıñ açıluvı «tolerantlı cemiyetniñ teşkil olunuvına adım» olacağına ümüt besleyler.
Evel Qırımtatar Milliy Meclisinde yerli memuriyetlerniñ milliy sınıflarnı açmaq ve qırımtatar tiliniñ ögrenilmesini teşkil etmege istegi olmağanına ana-babalardan kelgen şikâyetlerniñ sayısı büyük olğanını qayd ete ediler.


text:
Vatandaş jurnalisti, «Qırım birdemliginiñ» strimeri Ayder Kadırov Qırımdaki Rusiye mahkemesiniñ onı «çaqmağanında» qabaatlap para cezasını bermek qararını «qanunsızlıq» dep saya.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Halqıma ve maña qarşı yapılğan qanunsızlıqtır. Bunı külünçli ve aqılsız dep sayam», – dep bildire Kadırovnıñ aytqanlarını faaller.
Birleşme, FSB qırımtatarını «VKontakte» içtimaiy ağı vastasınen Umicon Dadaconovnıñ saifesinen bağda olğanını qabaatlay, dep hatırlattı. Mahsus hızmetlerniñ fikirince, Dadaconov Iraqta cenkte iştirak etti, Kadırov ise bunı haber etmek kerek edi.
Faallerniñ malümatına köre, Ayder Kadırov qayda cinayet yapqanını añlamay, çünki daa 2015 senesi yazışqan edi – qayd etilgen Rusiye Ceza kodeksiniñ maddesi 2016 senesi işke tüşürildi.
Kadırov, cinayet yapqanından şübheli sayılğan Dadaconovnen bir plan ya da areketlerni muzakere etmegen edi, dep ayta.
«Qırım birdemligi» mayısnıñ 14-nde çıqarılğan 30 biñ para cezası ükmü qabaatlayıcı taraf talap etken 25 biñ ruble para cezasından ziyade oldı, dep bildirdi.
Ayder Kadırov bu mahkeme qararına qarşı istinaf şikâyetini bermege niyetlene.
Mayısnıñ 14-nde saba Qırımnıñ Seyitler rayon mahkemesi 34 yaşında yerli sakinni «çaqmağanında» qabaatlap, 30 biñ ruble para cezasını berdi. Qabaatlanğannıñ adı ve soyadı aytılmadı.
2020 senesi avgustnıñ 31-nde Rusiye quvetçileri Sudaqta, İçki ve Seyitler rayonlarında qırımtatarlarnıñ – Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñ evlerini tintti.
Dört qırımlığa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesine istinaden (cinayet aqqında haber etmeme) dava açıldı. Oña binaen, 100 biñ ruble para cezası ya da bir yıl mecburiy işler, ya da aynı müddetli apis cezası berile bile.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.
2021 senesi aprelniñ 15-nde Seyitler rayon mahkemesi «çaqmama davası» boyunca qabaatlanğan vatandaş jurnalisti, «Qırım birdemliginiñ» strimeri Ayder Kadırovnıñ davası boyunca üç imaye muracaatını red etti. Bundan evel Rusiye kontrolindeki İçki rayon mahkemesi aynı maddege istinaden qabaatlanğan Enver Topçini 40 biñ ruble para cezasına üküm etti.


text:
Germaniyanıñ därigerleri bosqındardıñ jasın anıqtau üşin, olardı medicinalıq tekseristerden ötkizu turalı wsınısqa qarsılıq bildirdi. Nemis medicinalıq qauımdastığı mwnday şaralar etikalıq twrğıda dwrıs emestigin jetkizdi. Sayasatkerler soñğı kezde deportaciyadan jaltaru üşin özderin 18 jasqa tolmağan azamattar dep körsetetin bosqındardıñ naqtı jasın anıqtau üşin olardı rentgen säulesi arqılı tekseristen ötkizu siyaqtı şaralardı mindetti türde qoldanudı wsınğan bolatın.
Bwl şaralar Germaniyanıñ oñtüstik-batısında "15 jastağı qız Auğanstannan kelgen bosqınnıñ qolınan öltirildi" degen ayıptardan keyin qolğa alınbaq. Özin däl sol jastağı jasöspirim dep tanıstırğan küdiktiniñ sözine senbegen qwrban bolğan qızdıñ äkesi: "Onıñ 15 jasta ğana boluı mümkin emes" degen edi.
Germaniya kancleri Angela Merkel'diñ odaqtastarı bosqındardıñ köbi äleumettik kömek pen ärtürli qoldau şaralarına qol jetkizu üşin özderin kämelettik jasqa tolmağandar esebinde körsetetinin aytadı. Sondıqtan bosqındardıñ şınayı jasın anıqtau üşin olar rentgen qwrılğısı arqılı olardıñ süyekteriniñ damuın bağalau ne tisterin ölşeu wsınılıp otır.
Nemis medicinalıq qauımdastığınıñ basşısı Frank Ul'rih Montgomeri: "Bwl zertteuler kürdeli jäne qımbat. Barlıq bosqındardı medicinalıq tekseristen mindetti türde ötkizu olardıñ qwqıqtarın bwzadı", - dep mälimdedi.


text: YAMAN Konya petek temizleme temizliği, konya meram petek temizleme temizliği, karatay selçuklu petek temizleme temizliği, bosna yazır petek temizleme temizliği, yazır otogar petek temizleme temizliği, petek temizleme, kalorifer peteği temizliği fiyatı fiyatları, kombi tamiri, kombi tamiratı, kombi tamircisi, kombi arızası, kombi servisi, kombi tamir servisi, bosch buderus kombi tamiri, airfel ariston kombi tamiri, eca demirdöküm kombi tamiri, ferroli viessman kombi tamiri, şofben tamiri tamircisi, termosifon tamiri tamircisi, selçuklu meram şofben tamiri tamircisi, termosifon tamiri tamircisi, karatay bosna şofben tamiri tamircisi,


text:
Paqıstanda avtobus qazası
Waqıyğada 20 keşe ülde, 6 keşe yaralandı
Paqıstannıñ Bahavalpur şähäre yanında neft’ tankerı belän avtobus bäreleşkän.
Waqıyğada 20 keşe ülde, 6 keşe yaralandı.
Milli matbuğattağı xäbärlärgä kürä Lahordan Karaçiğa baruçı yulçı avtobusı Bahavalpur şähäre yanında, yörtüçeneñ kontrol’ne yuğaltuı arqasında neft’ tankerına kilep bärelgän.
Faciğadan soñ töbäkkä şaqtıy yanğın sünderü häm aşığıç yärdäm maşinası cibärelde.
Bäyläneşle xäbärlär
Serbiyada poyızd migrantlarnı bärgän
Serbiyanıñ könçığışında Bolgariya çik buyında ber poyızd bärgän 2 migrant häläq bulğan
Höcümdä ülüçelär sanı arttı
Zaporoj’yeğa rus köçläre kiçä oyıştırğan raketa höcümendä ülüçelär sanı 11 buldı


text:
Sentâbr 16 künü Qarasuvbazar regional Meclisiniñ reisi Mustafa Asabanıñ evinde de tintüvler keçirildi, bundan soñ onı sorğuğa alıp kettiler.
Bunı o Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Regional Meclisniñ reisi aytqanına köre, FSB hadimleri oña saba erte kelip, tintüvni keçirmege mahkeme izinini kösterdiler. İşbu tedbir mayıs 3 künü qırımtatarlar öz lideri Mustafa Cemilevni Ermeni Bazar memuriy sıñırına qarşılağanı ile bağlı olğanını bildirdiler.
Tintüvniñ neticesinde diniy ve qırımtatar milliy areket aqqında risalelerni tapıp aldılar.
Tintüvden soñ adamnı sorğuğa alıp kettiler. Onıñ ile telefon bağ alâ daa yoqtır.
Qırım.Aqiqat bergen malümatına köre, saba sentâbr 16 künü qırımtatar milliy Meclis azası Eskender Bariyevniñ evinde de tintüv keçirildi, neticede onıñ bilgisayarı tutıp alındı.
Bundan soñ qırımtatar milliy Meclis binasını da sarıp aldılar, anda şimdi tintüvler keçirile.


text:
Yarımada işğali ve memleketniñ şarqında keçirilgen arbiy areketlerden sebep Qırım ve Donbasstan qıtaiy Ukrainağa köçip kelgenlerniñ ekseriyeti eski yaşağan yerine qaytmaycaq.
Bunı iyül 16-da köçip kelgenlerni rey bermek aqqından marum qaldırğan yerli saylavlar aqqında yañı qanunnı izaatlap, «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ tesisçilerinden biri ve koordinatorı Tamila Taşeva ayttı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Al-azırda bir tedqiq azırlaymız, köçip kelgenlerniñ ekseriyetiniñ qaytacaq yeri yoq ve olar – «vaqtınca» degil, «memleket içinde köçip kelgen» insanlardır. Milliy qanunlar, Ukraina Anayasasına köre, şimdi yañı Anayasa ve detsentralizatsiya aqqında da çoq aytıla, bizler Ukrainanıñ bütün vatandaşlarını qorumaq kerekmiz, olar eskiden qayda yaşağanlarına baqmadan, şimdi yaşağan cemaatqa qoşulmaq kerekler», – dep qayd etti Taşeva.
Ukraina içtimaiy siyaset nazirliginiñ malümatına köre, Qırım ve Donbasstan köçip kelgenlerniñ sayısı 1,3 million insannı teşkil etti.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, ukrain uquq qorçalayıcıları Ukrainanıñ yerli saylavlar aqqında qanunını tenqit ettiler, olarnıñ fikirince, Qırım ve Donbasstan köçip kelgenler rey bermek aqqından marum qalalar.


text:
Mart 13-te Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda Qara deñiz flotunıñ «Bastion» sail raketa kompleksiniñ atışları ötkerildi.
Rusiye haber agentlikleriniñ bildirgenine köre, «Bastion» raketa kompleksleri Qırımda «raqipniñ raketalarını şartlı olaraq mahv ettiler».
TASS, Rusiye Mudafaa nazirligindeki Cenübiy arbiy okrugı (CAO) matbuat hizmetiniñ rehberi Vadim Astafyevniñ sölerini naqil etip: «Bastion» sail raketa kompleksleriniñ taqımı, şartlı yüksek suratlı nişanlarnı muvafaqiyet ile tayin etti ve, elektron atışlar yapıp, «raqip»niñ qanatlı raketalarını şartlı olaraq urıp mahv etti», – dep bildire.
Talim CAO orduları komandanı Aleksandr Dvornikovnıñ kontroli altında ötkerildi, dep bildirile.
Rusiye Mudafaa nazirligi yanındaki matbuat hizmetiniñ bildirgenine köre, Dvornikov ziyaret esnasında «Qara deñiz flotu sail ordusınıñ birlikleri ve Qırımda yerleştirilgen CAO Arbiy ava quvetleri ile Ava mudafaası birleşmesiniñ askeriy birlikleri ile talim keçirüvniñ teşkil etilmesine qıymet kesti».
2014 senesinde Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye yarımadada muntazam surette arbiy talimlerni ötkere. Ukrainanıñ Baş ştabında, Rusiyeniñ Qırımdaki areketlerine qanunsız deyler.