text:
Törkiädä inflyatsiä töşä, eşsezlek arta
Törkiäneñ eksport nigezen täşkil itkän tekstil' belän avtomobil' satu kimegäç, bu ölkälärdä eşsezlek arttı.
Bügenge köndä Törkiäneñ eksportın nigezdä tekstil', kiem-salım, avtomobil', timer-qorıç häm awıl xucalığı produktsiäse täşkil itä. Ütkän yılnıñ oktäber ayınnan birle bu ölkädä dä kimü sizelä başladı. Ğinwar ayında kürsätkeçlär 28 %-qa tübän tägärägänlektän, Törkiä 7 milliard dollarlıq keremen yuğalttı.
2008 yılda Törkiä 124 milliard 768 million dollarlıq eksport çığarğan ide. Xäzer isä ul tekstil' belän avtomobil' satuda kimede. Eksportta berençe urında torğan avtomobil' industriäse 53% yuğaltu kiçergän.
Bu isä qayber ölkälärdä eşsezlekneñ artuına kiterde. TSO-nıñ öç aylıq sannarına qarağanda, 2008 yılnıñ oktäberendä eşsezlek 10,9 %-qa üskän. Ä 2 million da 550 meñ keşe eşsez qalğan. Bu san bügenge köndä öç millionğa yaqınlaşa. Bigräk tä, yäşlär arasındağı eşsezlek 21,5%-qa arttı.
İstanbul kiem-salım eksportçıları berlege räise Aqbalıq, xökümät ayırım çaralar kürmäsä, dürt ay eçendä tağın 150-160 meñ keşe eşsez qalaçaq, dip belderde. Xezmät itü urınınnan çığarılğannarnıñ qarşılıq qänäğätsezlekläre dä arta bara. Xoquq saqlaw xezmätkärläre qarşılıq kürsätüçelärne küzdän yäş çığaruçı bombalar belän tarata, saq astına ala.
Avtomobil' industriäsendä dä eşlär naçar. Törkiäneñ iñ zur avtomobil' zavodlarınnan “Oyak Renault” ike atnağa citeşterüen tuqtattı. Şulay uq, “Ғiat” avtomaşinaların eşläp çığarğan “Tofash” ta ber atnağa eşen tuqtattı. Transport ölkäsendä eksport kimüe säbäple eşsezlek başlandı.
Eşsezlek keşelärne aqılğa sıymaslıq çaralarğa etärä. “Törek Böyer Ғondı” citäkçese Timur Erkneñ äytüençä, könenä 5000 keşe üz böyeren satu öçen möräcäğät itä ikän. Elegräk atnağa ber keşe möräcäğät itep, 40 meñ lirağa böyeren satarğa teläsä, xäzer anıñ bäyäse dä 5 meñ lirağa töşkän. Timur Erk möräcäğät itüçelärgä Törkiädä keşe orğannarın satunıñ tıyılğan buluın añlatsa da, alar keşe orğannarı belän satu-itüçe mafiyäğa yünälälär dip zarlandı.
Tuq açnıñ xälen añlamıy digändäy, xäzergä eşe bulğannar xökümätneñ xalıqnıñ iğtibarın başqa yaqqa cälep itü ısullarında yözep tora. Läkin min dä eşsez qala alam digän qurqu könnän-kön arta bara.
Döres, xökümät tä üzenä kürä çaralar kürergä tırışa, läkin älegä alar bik az. Misal öçen, däwlätneñ TOKİ isemle tözü şirkäteneñ qarmağında satıla almağan 20 meñ tiräse toraq bar. Xäzer şuşı toraqlarnı satıp alırğa teläwçelärgä toraq bäyäseneñ başta 10%-tın, ä qalğanın 120 ay, yäğni un yıl eçendä tüläw şartı belän sata başlayaçağın iğlan itte. Eşçelären eştän çığarmağannarğa subsidiä tüläw mäsäläse dä kön qadağında. Läkin eksport häm citeşterelgän produktsiä bulmıyça, eşsezlekne beterü mömkin bula almayaçaq. Dönyadağı iqtisadıy krizis şartlarında isä bu bötenläy xıyal kebek kürenä.


c: text/html

text:
Fälestin citäkçese Yassir Arafat Fälestin xökümätendäge qayber räsmilär qabul itelmäslek xatalar yasadı dide
AUDİO: Qayber oyışmalarda yalğış ğämällär buldı, häm qayberäwlär cawapsızlıq kürsätte, üz wazıyfaların tieşsez faydalandı. Qanun tärtiben, xökem sistemasınıñ bäyselegen, eşçänlekneñ açıqlığın buldıru öçen tieşençä tırışlıq quyılmadı.
Fälestin citäkçeläre Arafatnı kontret çaralar kürergä öndäde. Parlament räise Räwhi Fattuh Arafatnı formal' qararlar çığarırğa çaqırdı. Xökümätne reformalaw, xakimiätne büleşü taläpläre belän Arafatqa basım yasaw arta bara. Uzğan ayda anıñ qayber waqıyfalarğa quyğan keşelärenä rizasızlıq belderüçelär demonstratsiälärgä çıqtı, premyer ministrı wazıyfasınnan kitü belän yanadı.
Bügen Gaza Sızığında şartlaw buldı. 5 keşe ülde, 7-äw yaralandı. Şahitlär äytüençä, bombabı oçuçısız İzrail' oçqıçı taşlap kitkän. İzrail' Hamas yuğarı citäkçeläreneñ berseneñ yortına höcüm itüen belderde. Ul citäkçe ciñelçä genä yaralanğan. Hamas üç alu belän yanadı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Milli muzeyda matbuğat oçraşuı uzdı
16 ğinwar könne Tatarstannıñ milli muzey xezmätkärläre massaküläm mäğlümat çaraları belän oçraşu uzdırdı.
Muzey citäkçeläre uzğan yıldağı eşlärgä berniqädär yomğaq yasap, uzğan yılda muzey eşen tulısınça yaqtırtıp barğan redaksiälärgä räxmätlären belderep, bik aktiv eşläwçelärgä büläklär tapşırdı.
Bu oçraşunıñ maqsatı turında muzeynıñ filialları buyınça direktor urınbasarı Rafail' Valiev bolay dide:
“Bezneñ muzey 2006-2007 yılda şaqtıy küp çaralar ütkärä. 2006 yılda Borınğı tarixqa bağışlanğan ekspozitsiäne törle illärdän, mäsälän, Londonnan, Parijdan, Luvrdan häm bütän illärdän kilgän muzey direktorları qaradılar . Mondıy eşlärne başqarğan waqıtta, anı yaqtırtuda MMÇ belän bik zur elemtä bar . Ä bügenge oçraşu - ul şuşı elemtäne nığıtu maqsatı belän oyıştırıldı”,- dide ul.
Milli muzeynıñ direktorı Gölçäçäk Näcipova jurnalistlarğa 2007 yılda alıp barası eşlär , kilep tuğan problemalar , yäğni, Milli muzeynıñ binasın yañartu, anı zamança cihazlandıru buyınça eş alıp baruları turında söyläde. Şulay uq G. Näcipova bıyılğı Xäyriä yılı buluın iskä alıp, yaña proyektnı tormışqa aşıruda ximayäçelär ezläwlären äytte.
“ Bezneñ iñ töp maqsatıbız, häm bezneñ iñ möhim problema - ul milli mirasnı yäğni, mädäniätne , tarixnı cıyu häm saqlaw probleması. Matbuğatta şuşı töp maqsat niçek açıqlana, niçek kürsätelä. Niçek jurnalistlar yazalar bu problema turında . Alar az yazalar. Şunıñ öçen bez şundıy oçraşu ütkärergä buldıq. Milli muzeynıñ citäkçese tağın ber problemanı iskä aldı. Ul- etnografiä äyberlären tözekländerü mäs`äläse. Äyberlär iskerä, ä alarnı yañartıp ekspozitsiägä quyarğa kiräk. Bezneñ mädäniät ministrlığı bezgä bik küp aqça birä. Ämma ul aqça ğına bezgä citmi. Çönki bezneñ muzey, Rossiädäge regional' muzeylar arasındağı iñ zur fondlı muzey. Anıñ 80%n restavratsiälätergä kiräk. Şunıñ öçen bez ximayäçelärne ezlibez . Xäyriä yılında matbuğattan da häm böten keşedän şundıy uq xäyriä yärdäm kötäbez.
Äyberlär iskerä, ä alarnı yañartıp ekspozitsiägä quyarğa kiräk. Bezneñ mädäniät ministrlığı bezgä bik küp aqça birä. Ämma ul aqça ğına bezgä citmi. Çönki bezneñ muzey, Rossiädäge regional' muzeylar arasındağı iñ zur fondlı muzey. Anıñ 80%n restavratsiälätergä kiräk. Şunıñ öçen bez ximayäçelärne ezlibez . Xäyriä yılında matbuğattan da häm böten keşedän şundıy uq xäyriä yärdäm kötäbez.İñ berençe nindi äyberlär yañartılu taläp itä digän sorawğa Gölçäçäk Näcipova bolay dide:
İñ berençe tatar xalqınıñ maxsus fondı bar. Muzıkantlarnıñ kompozitorlarnıñ tatar ğalimnäreneñ Qayum Nasıyrinıñ , Märcänineñ Klyuçarevnıñ arxivları saqlanğan, alar notalarda da häm alarnıñ şäxsi äyberläre dä ; kiemnäre, qoralları bar, garmonikalar tuplanğan, tatar kostyumı, keräşen kostyumnarı bar . Ämma bez alarnı ekspozitsiägä quya almıybız, çönki alarnıñ kübese yañartılu taläp itä. Bu oçraşuda “Qazan tarixları” dip atalğan gäziteneñ 5 yıllığın da bilgeläp üttelär. Häm milli muzeynıñ citäkçelege by yııldan alıp ul gäzitne üz qul astına alaçağın äytte. Şulay uq qayber gäzit, jurnallarnıñ baş möxärrirläre muzey belän kileşep eşlärgä söyläştelär.
Mälikä Basıyr


text:
Tatarstan keşeläre bayıraq yäşi başladımı?
Tatarstannıñ säwdä häm tışqı xezmättäşlek ministrlığı xäbär itkänçä, soñğı yartıyıllıqta waqlap satıp-alunıñ küläme artqan. Tatarstan keşeläre bayıraq yäşi başlağanmı ällä? Sannar şunı kürsätä — xalıqnıñ ğömumi kereme 12% artqan bulsa, bäyälärneñ üsüe 11% tiräsendä qalğan, dimäk, 1% çaması fayda da bar. Urtaça ber ğailä budjetınıñ yartısınnan artığı aşamlıqlar aluğa kitä ikän. Televizor, suıtqıç kebek zur tawarlarnıñ satıp alu küläme artuı, şulay uq, säwdägärlärneñ küñelen kütärä. Säwdä ministrlığı çinovnikları, monı banklar belän bergä alıp barıla torğan tawarlarnı kreditka birü ğämäle belän añlata. Şuşı sistema kertelgäç, televizor, suıtqıç, ker yuu maşinaları böten respublika buylap bik tiz arada satıla başlağan ikän.
Ğömümän, Tatarstan çinovniklarınıñ plannarı zurdan. Säwdä häm tışqı xezmättäşlek ministrlığı iqtisad ministrlığı belän urtaq ciın uzdırıp, Rusiäneñ Bötendönya säwdä oyışmasına kerü perspektivaların tikşerergä ciına. Tatarstannıñ täqdimnäre, Mäskäwgä, Rusiäneñ iqtisadıy üseş häm säwdä ministrlığına citkereläçäk. Tatarstan çinovnikları, Rusiäne böten dönya cämäğätçelege qabul itsä, respublikağa investitsiä aqçaları da kiler dip ömetlänä.


text:
Beslan mäktäbendä berençe şartlawnı kem başqarğan? Yaña bäysez xisap
1 Sintäberdä Beslan faciğäsenä 2 yıl tula. Düşämbedä Rusiä matbuğatında Duma deputatı, ğalim Yuri Savelyevnıñ şuşı faciğä turında möstäqil xisabı dönya kürde. Räsmi qaraştan bik nıq ayırılıp torğan bu xisap zur şaw-şuğa säbäp buldı. Beräwlär, bigräk tä räsmi añlatmağa ışanmawçılar, anı xuplap qarşı alsa, ikençelär tänqit belderä.
Räsmi añlatmağa kürä, höcümgä säbäp bulğan berençe şartlawnı mäktäp eçendäge ğisyançılar başqarğan, maxsus köçlär qullanğan qoral binanınñ yanıp kitüenä säbäp bulmağan. Duma komissiäse räise Aleksandr Troşin bu räsmi xisabın sintäberdä iğlan itergä cıyına.
Ul arada şul uq komissäneñ äğzası, yanu häm şartlaw fizikası belgeçe, professor Yuri Savelyev üz xisabın bäyän itte. 700 bittän, 300 fotoräsemnän torğan bu xisapnıñ özeklären düşämbedä Novaya gazeta basması häm İnternettağı Pravda Beslana säxifäse bastırdı.
PravdaBeslana.Ru möhärrire Marina Litvinoviç Azatlıq xäbärçesenä bolay dide:
"Xisapnıñ töp näticäse berençe şartlawlarğa qarıy. Savelyev şundıy näticägä kilgän: mäktäpkä berençe häm ikençe atular çittäge binalardan, RPO-A häm RŞG qorallarınnan başqarılğan" di Pravda Beslana möhärrire.
Yuri Savelyev Exo Moskvı radiosına äytüençä, başta ul tikşerülären berençe ike şartlaw sportzalda bulğan, ğisyançılar üzläre yasağan şartlatqıçlar şartlağan digän fikergä tayanıp başlağan. Ämmä fänni dälillär monı isbatlamağan.
Monnan tış ğalim süzlärençä, isän qalğan totıqlar şartlawlar binanıñ ber başında buldı dip söyläsä, räsmilär bötenläy ikençe başta di.
Savelyev şundıy näticägä kilgän: räsmilär höcüm başlarğa qarar itkän, läkin anı ğisyançılarnıñ ğämälenä cawap itep kürsätergä telägän.
Tönyaq Osetiä parlamentı räise urınbasarı, Beslan faciğäsen tikşergän cirle komissiä citäkçese Stanislav Kesaev Savelyev xisabına yuğarı bäyä birde. Beslan Anaları komitetı Savelyev xisabı komitetnıñ üz xisabına yaqın, dip belderde. Beslan jurnalistı Murat Kuboev Azatlıqqa bolay dide:
"Beslan Anaları komitetı häm Beslan Awazı Savelyevqa zur ömetlär bağlağan ide. Maxsus xezmätlärneñ, totıqlarnıñ ülemendä ğäyeple ikänen bez küptän beläbez. Belä torıpmı, belmiçäme, anısı möhim tügel. Läkin Baş prokuratura şahitlärneñ kürsätmälären kire qağa" di Beslan jurnalistı Murat Kuboev.
Şul uq waqıtta Savelyev dälillären kire qağuçılar da bar. Şul uq Duma komissiäse äğzası Arkadi Baskaev Exo Moskvı radiosına bu anıñ şäxsi qaraşı, ul çın waqiğalarğa nigezlänmägän dide.
16 Awgustta Beslan mäktäbendä cäräxätlär alğan tağın ber keşe häläk bulğannan soñ, Beslan qorbannarı sanı 332gä citte.
Ali Ğilmi


text:
Gaza sızığında bäreleşlär sürätendä fälestinlelärneñ yäşäw şartları naçaraya
İsrael xärbiläreneñ Gaza sızığında kiñ külämle xärbi operatsiäsenä ike atna buldı. Fälestin suğışçılarınıñ İsraelgä qarşı raketa höcümnären tuqtatunı maqsat itep quyğan bu xärbi ğämällär näticäsendä yözdän artıq keşeneñ ğömere özelgän. Fälestin räsmiläre äytüençä, Gaza xalqınıñ bolay da awır tormış şartları, xäzer "sürätläp bulmaslıq" xälgä kilgän.
Audio (Paul McCann): "Soñğı yılda anda iqtisad digän närsä yuq. Kön sayın diärlek reketa höcümnäre, bäreleşlär, atışular, buldozerlar, tanklar, qaçaq lagerların utqa totu. Şuşı 12 ay eçendä ğazaplar bermä-ber arttı."
Ğadi xalıqnıñ ğazapları soñğı ike atnada bälki çigenä citkänder. Fälestin suğışçıları könyaq İzrail şähärenä quldan yasalğan Qassam raketası cibärep ike balanı ütergännän soñ, İzrail armiäse Gaza sızığınıñ tönyağında kiñ külämle xärbi operatsiä başladı. İzrail äytüençä, anıñ maqsatı – Gaza belän İzrail çigendä, qısqa-ara raketalar barıp citmäslek itep, buş aralıq buldıru. Bu operatsiäneñ töp awırlığı älbättä ğadi xalıq cilkäsenä töşä. Londondağı Fälestin wäkile Husam Zomlot, soñğı operatsiäne intifadanıñ iñ qırıs ğämäle dip sürätli:
Audio (Husam Zomlot): "Yözdän artıq keşe üterelde, meñnärçäse yaralandı. Gazada şul buş aralıqnı buldıru öçen yözlägän yort cimerelde."
Bu töbäkkä azıq-tölek nigezdä Gaza-İzrail çige aşa kerä. Husam süzlärençä, soñğı 12 köndä bu çik yabılğan xäldä, awıllar arasında ber xäräkät tä yuq, keşelär öylärennän çığarğa da qurqa, bar töbäk ülgän sıman. Şuña da qaramastan, Fälestinlelär yäşäp qalu yulların taba. BMO wäkile Paul McCann monı alarnıñ ber-bersenä yärdäm itü säläte belän añlata:
Audio (Paul McCann): "Fälestin cämğiäte xäzer näsel-toqım räweşenä qayttı. Kereme bulğan keşe başqalar belän büleşä, 7-10 keşene, bixisap balanı tuydıra. Şuşı berdämlek alarğa yäşäp qalırğa yärdäm itä, läkin bu küpme däwam itä ala, berkem belmi."
Eş taba almağan, qullarınnan kilgän keşelär uramğa çığıp säwdä itä. Misırda eşlängän kiem-salım, täm-töm, waq-töyäk, çüp-çar sata. Xökümät urınında eşläwçelärgä Fälestin Üzidaräse az bulsa da xezmät xaqı tüläp barırğa tırışa. Nigezdä Yevropa Berlege häm Farsı qultığı illäre birgän aqçadan. BMO räsmiläre äytüençä, xäzerge waqıtta donor illärdän soralğan aqçanıñ ni barı 40-45% çaması kilä.
Gazada soñğı bäreleşlär İzrail premier-ministrı Ariel Şaronnıñ bu töbäktän ğäskär häm yäxüdlärne çığaru planın iğlan itkän waqıtqa turı kilde. Qayber küzätüçelär fikerençä, Fälestin suğışçıları soñğı höcümnäre belän İzrailne näq menä alar quıp çığaruların kürsätergä tırışa. Şaron bu ütä bäxäsle planın kiläse atnada parlamentta tawışqa quyarğa cıyına. Knesettağı qatı-qullılar bu plannı batırırğa wäğdä itte.
-Ali Gilmi


text:
Tağı Çallıdağı höcüm turında
Yar Çallıda bulğan banditlar höcüme turında xäbär itkän idek inde. Milli xäräkät liderlarınıñ qinalıp xastaxanädä yatuların comğa könne dönya kürgän urıs telle gäzitlär ber törle bäyäläp yazdılar. Qısqaça äytkändä, Räfis Kaşapov häm anıñ yärdämçeläre bazar tiräsendä kön kürgän cinayätçel törkemnär tarafınnan qinalğan bulıp çığa. Çönki milli lider bularaq ul, älege törkemnärne säyäsi maqsatta qullanırğa, yäğni cirle xaqimiätkä qarşı borırğa uylağan. Bu xaqta täfsilläp «BeчepHяя KaзaHb» häm «BpeMя и дeHbrи» gazetaları yazıp çıqtılar. Ä menä tatar matbuğatı Çallıdağı wäxşilekne ällä belmägän, ällä kiräk dip tapmağan — comğa könne «Watanım Tatarstan» gazetası da «Şähri Qazan» da bu xaqta däşmi qaldılar. Şulay şul, dömbäslägändä berençe çiratta däşmi torğannarnıñ kirägen birälär dä inde.


text:
Kärimov Putinğa yaqlağan öçen räxmät belderde
"Küptän tügel Üzbäkstanda Ändican waqıyğalarına bäyle räweştä çıqqan problemalar kemneñ kem buluın bik açıq itep kürsätte. Häm bu uñaydan Rusiä tağın ber märtäbä üzeneñ ışançılı buluın kürsätte" dide Kärimov.
Kärimov monı Piterburda Üzäk Aziä Xezmättäşlek Oyışması sammitı çitendä Putin belän oçraşu waqıtında äytte. Şul şulay uq Rusiä belän Üzbäkstan berektäşlär bulırğa tieş dide. Putin Kärimov belän iqtisad häm iminlek xezmättäşlege turındağı söyläşülärdän qänäğät qaluın belderde häm Üzbäkstan terrorğa qarşı xalıqara suğışnıñ alğı sızığında tora dide. Rusiä Ändican kütäreleşen qanlı bastırunı bäysez räweştä tikşerergä digän xalıqara taläplärgä quşılmağan ide.


text:
“Human Rights Watch” iğlan itkän xisapta, Çeçnyäda xakimiatlär irek quyğanğa kürä, qulğa alınğannar “daimi räweştä häm här qayda” ğazaplawlarğa duçar itelä, dip äytelä. Bu dokumentnı äzeräwçelär çeçen törmälärendä cäzaplawğa duçar itelgän 100 dän artıq tögäl oçraq kiterä. Xoquq yaqlawçılar belderüençä, Çeçnyänıñ premer-ministrı Ramzan Qadırov kontrolendäge tarmaqlarnıñ xezmätkärläre küpçelek oçraqta şundıy alım qullana. Bügen iğlan itelgän xisapta Rusiä xärbiläreneñ dä qulğa alınğannarnı ğazaplawları turında äytelä.
“Human Rights Watch” BMOnı Rusiä xakimiatlären qulğa alınğannarnı cäzaplawlarnı kiçekmiçä tuqtatunı täläp itergä çaqıra.


text:
Törkiädän atnalıq küzәtü
Oppozitsiәdәge CHP-dan elekke diplomat Onur Öymen isә Annan planı 9 meñ bittәn tora, monı uqımıyça tәsdiqlänsen digәn basım yasaluwı turında әytte. Şuşı 9 meñ bitlek dokumentnıñ tөrekçägä dә tәrcemә itelmәgen buluwın iskä tөşerde. Şuşı kileşügә qul quyılsa Kiprdәn xәtta keçkenә ber karap belәn yulğa çıqqan berәw rөxsәtsez Tөrkiägä kitә almayaçaq, çөnki yarbuylarınıñ ber nindi dә өleşe tөreklәr kontrole astında bulmayaçaq dide. Öymen süzlәrenә өstәp, berençe dөnya suğışın ottırğaç tarixibız өçen oyat dokumentı bulğan Serv kileşüwenә qul quyğanda Ğosmanlı delegatsiәse nersәgә qul quyğanın belә ide. Ә xәzer bez uqımağan ber dokumentqa qul quyabız. Şuşı kileşü arqılı greklarğa tapşırılaçaq tufraqlardan 60 meñ tөrek өylären taşlap kitәrgә mäcbür bulaçaqlar. Alar qaya urnaştırılacaq, nindi eşkә kerәçәk, alar ni aşayacaqlar, digәn sorawlar birde.
Üz nәwbәtendә TKTC prezidentı Rauf Denktaş Annan planına kөçle reaksiә kürsәtergә dәwam itә. Küzlәre çılanğan kileş bu kileşü buyınça ütkәrelәçәk referendumda "yuq" dip tawış birergә çaqıra. Ul üz dәwlәtebezne yuğaltabız, greklarnıñ ber provinsiәsenә әwerelәbez digәn argument qullana. Ul ayruça Tөrek ğәskäreneñ dә ber funksiәse qalmayaçaq di. Menә anıñ kebek Tөnyaq Kiprdәge grek dәwlәteneñ prezidentı Papadopulos 7 Aprildә televiziә aşa yasağan çığışında küzlәrennәn yәşlәr ağa-ağa xalıqnı Annan planına qarşı çığarğa çaqırdı. Ul bu plan tik tөrek yağının talәpleren genә tormışqa aşıra, hәmmә nersä Tөrkiәneñ yaxşı niәtenә qaldırıla. Min ber dәwlәtneñ çawaplılığın aldım, monı ber çәmağәt xәlenә әwerelderügә qarşımın, şunıñ өçen referedumda yuq dip tawış biregә kirәk dide.
Papadopulosnıñ şuşı çığışınnan soñ Denktaş Papadapulos ta yuq digәç, BMO mәsәlene qabat küzdәn kiçersen, referendum da kiçekterelsen dip belderde. Ul urtada kileşü yuq, kileşmәwçәnlek referedumğa tapşırıla digәn sözemtә yasadı.
Ә TKTC koalitsion xөkümәteneñ premierı hәm Cömhuriәtçe Tөrek Partiәseneñ rәise Mehmet Ali Talat isә xalıqnı referendumda "әye" dip tawış birergә çaqırdı. Ul Annan planı asılda 200 bittәn tora, әmma әlegä hәmmәsen üze dә uqımağan buluwı turında әytte.
AB-neñ kiñäyüe öçen cawaplı äğzası Verheugen isә tөreklәr referndumda "yuq" disәlәr 1 Mayda Kipr AB-nә qabul itelgәnnәn soñ utrawnı tik greklar ğına wәkillek itәçek, dip tөrek saylawçıların өrketergә tırıştı.
Şuşı tartışlar barğanda Fransiә premier-ministrı Jean Pierre Raffarin tarafınnan yaña ğına Tışqı Eşlәr ministrı postına kiterelgәn Michel Barnier bügenge şartlarda Tөrkiәneñ AB-nә äğzalığına qarşı buluların belderüwe qızğan tabağa su salğan kebek buldı. Ankara bu belderügә bik borçıldı. Çөnki xөkümәt Kipr mäsәläse çişelsә Tөrkiägә AB-nә kerü өçen tarix bireler dip өmetlәnä ide.
Bu atnada Tüpraşnıñ satıluwına külәgә tөşte. Tөrkiәdäge Tüpraş isemle neft eşkәrtü şirkäteneñ 65,76 % aksiәse Efremov Kauttschuk GmbH belәn Anatoliә Urtaq Xezmәt Gruppası tarafınnan satıp alınuwı buyınça rәsmi kileşü ütkәn ayda tәmamlanğan ide. Efremov artında Tatneft, Anatoliә artında Zorlu Holdingı toruı açıqlandı. Bu atnada satışnı ğәmәlgә aşırğan rәsmi konkurs oyışmasınıñ bu şirkәtlәrneñ urtaqlıqları turında tögәl mäğlümätkә iә bulmıyça qarar alğan buluwı turında xәbәr çıqtı. Küp tә ütmәde konkurs oyışması citәkçese Mustafa Parlak ber nindi dә problema yuq digәn belderü yasadı.
Ähtäm İbrahim, İstanbul


text:
Başqortstanda Qorban bäyräm zurlap bilgelänäçäk
Başqortstanda möselmannarnıñ iñ zur bäyrämnäreneñ berse – Qorban ğäyetenä soñğı äzerleklär bara. Küp din qärdäşlär, aldan uq qorbanlıq sarıqlar da äzerlägän inde. Mäçetlär häm dini mäxällälär, kümäk xucalıqlardan satıp alu öçen, şulay uq küpme qorbanlıq mal kiräk bulaçağın kileşep quyğan.
Ufada da Qorban bäyräm barlıq mäçetlärdä häm mäxällälärdä zurlap bilgelänäçäk. Başqortstan Respublikası
Möselmannarı diniä näzaratı räise, möfti Nurmöxämät Niğmätullin äytüençä, bäyräm wäğäzlären tıñlarğa teläwçelär Ufanıñ Tuqay uramındağı iñ borınğı Cämiğ mäçetenä, «Lälä-Tyul'pan» mäçetenä, «İxlas», «Ğufran» mäçetlärenä häm törle mäxällälärdä oyıştırıluçı tantanalarğa kilä ala. Nurmöxämät xäzrät “Azatlıq” radiosı aşa barlıq din qärdäşlärne izge bäyräm belän qotlaw telägen dä belderde.
Ufada Qorban ğäyeteneñ berençe könendä küp urınnarda irtänge bäyräm wäğäzlären tıñlap, namaz uqığannan soñ, qorban çalular başlanaçaq. Misal öçen, «İxlas» mäçete ixatasında ğına da qorban çalu öçen, din qärdäşlärebez, 200 dän artıq sarıq häm biş sıyır satıp alu üteneçen belderep, aldan uq möräcäğät itep quyğan. Çit illärdä yäşäwçe millättäşlärebez dä aqçaların cibärep, tuğan-tumaçaları istälegenä häm Allah räxmäte öçen, qorban çaldıra biredä. Bıyıl da çit mämläkätlärdäge distädän artıq keşedän şundıy ğözer bar. Amerikanıñ San-Fransisko şähärendä yäşäwçe millättäşebez Orqıya Dayan, izge bäyrämebezne dusları belän bergäläp bilgelärgä häm qorban çaldırırğa dip, Ğäyet aldınnan ğına berniçä yıl rättän Ufağa kilde. Bıyıl kilä almasa da, tormış iptäşe Dayan ağa belän qorban çaldıruı öçen,
“İxlas” mäçetenä möräcäğät itkän häm tieşle aqçasın cibärgän alar.
Bu könnärdä Qorban bäyrämgä turı kiterep qayber rayonnarda yaña mäçetlär dä açıla. Şuşı atna başında ğına Däwläkän rayonınıñ İmay-Qaramalı awılında yaña mäçet açılğan ide. Ä comğa könne Stärletamak rayonınıñ Talaç isemle tatar awılı xalqı da şundıy bäxetkä ireşte. Kirpeçtän salınğan mähabät mäçetne açıp, anda kümäkläp täwge namaznı da uqıdılar. Ğäyet bäyrämenä dä awıldaşlar şunda cıyılaçaq.
Qorban ğäyeten dini oyışmalar ğına tügel, ä Ufadağı qayber sänğät oyışmaları häm säwdä üzäkläre dä kiñ bilgeli. Misal öçen, 31 dekaberdä häm berençe ğinwar könnärendä Başqortstan däwlät filarmoniäsendä häm Mäcit Ğafuri isemendäge Başqort däwlät akademiä drama teatrında üzençälekle kiçälär oyıştırıla. Ufanıñ zur säwdä üzäkläre häm bazarları bu könnärdä şulay uq, säxnä yoldızların cälep itep, bäyräm tantanaları ütkärergä, xalıqqa xäyer taratırğa häm bäyrämgä kilüçelärne xuş isle pılaw, başqa milli rizıqlarıbız belän sıylarğa äzerlänä.
Qorban ğäyete ğibädätläre 31 dekaber könne irtänge säğätlärdä ük başlana. Ufadağı “Lälä-Tyul'pan” mäçetendäge bäyräm çaraları televidenie aşa turı efirda kürsäteläçäk.


text:
Zülküf Altan - O Yar Başın Bağlamış
Sanatçı : Zülküf Altan
Türkü : O Yar Başın Bağlamış
Etiketler : Zülküf Altan - O Yar Başın Bağlamış türkü indir, Zülküf Altan - O Yar Başın Bağlamış türkü dinle, Zülküf Altan türküleri, O Yar Başın Bağlamış mp3 indir, Zülküf Altan türküleri O Yar Başın Bağlamış türküsü, O Yar Başın Bağlamış sözleri, Zülküf Altan mp3 dinle, Zülküf Altan download, O Yar Başın Bağlamış bedava mp3, Zülküf Altan türkü sözleri, Zülküf Altan türkü dinle, Zülküf Altan son albüm indir
Zülküf Altan Türküleri
Zülküf Altan - Gurbet Elde Bir Hal Geldi Başıma
Zülküf Altan - Vardım Baktım Demir Kapı Sürgülü
Zülküf Altan - O Yar Başın Bağlamış
zülküf altan - mendilim işle yolla (elazığ)
Zülküf Altan - Kavak Uzanır Gider
Zülküf Altan - Su İçemem Testiden
zülküf altan - aldı zihr-i tigine bir nim nigahle ol (diyarbakır)
Zülküf Altan - Dedim Adil Efendi
Zülküf Altan - Gitti Canımın Cananı
zülküf altan - bu handan kervan işler bu handan (şanlıurfa)
zülküf altan - altını sarraf bilir (ağrı)
Zülküf Altan - Cihar Attım Şeş Oynadım
Zülküf Altan - Diyarbakır Dolar Şimdi
Zülküf Altan - Ne Mestim Ne Serhoşum Ne Mestim
zülküf altan - vardım baktım demir kapı sürgülü (elazığ)
zülküf altan - ağlarım için için (şanlıurfa)
zülküf altan - kalenin bedenleri (muş)
Zülküf Altan - O Yarimin Damından Hoplayamadım


text:
Tatarstan häm Başqortstan ädipläre oçraşuı.
İdel buylap Bolğarğa säyäxät itüçelär yäkşämbe könne Qazan raportında yaqtaşları belän oçraştılar. Marat Şäripov citäkçelegendäge “Ramazan”törki milli- mäğrifät üzäge Başqortstan häm Tatarstan xakimiätları yärdämendä 12 märtäbä Bolğarğa säyäxätkä çığalar. Borınğıdan qalğan ğädät buyınça tatarlar cäy könendä şulay İdel buylap säyäxät itüne däwam itälär. 200 keşe sıydırğan köymä 7 iyüldä Ufadan çığıp Sergeevkada tuqtap, Tübän Qama, Bolğar, Qazan, Çallı şähärlärendä millättäşlär belän oçraşular oyıştırıp häm yañadan Ufağa qayta. Bıyılğı säyäxät xalqıbıznıñ yaratqan mäşhür cırçısı Xäydär Bigiçevqa bağışlanğan.Ä 11 iyül, yäkşämbe könne “Vl.Zaysev” dip atalğan köymä Qazan Yılğa portına tuqtadı. Ufa qunaqları Qazanda säyäxät itep yördelär. Annan soñ alar Tatarstannıñ kürenekle şäxesläre, yazuçılar, artistlar, cırçılar belän oçraştı. Köymädä bulğan säyäxätçelär arasında böyek cırçı Färidä Kudaşewa, Xäydär Bigiçewnıñ tormış iptäşe xalqıbıznıñ yaratqan cırçısı Zöhrä Säxäbiewa, yazuçı Sufiän Safuanov, şağirä Dilä Bulgakova , neft'çe häm şağir Fänis Raxmatullin, muzıkal' ğailä Fatixovlar belän oçraşuğa Qazannan Ayrat Cabbarov, İldar Yuzeev, Foat Ğalimullin, Mödäris Äğlämov, Näcibä Safina, Rädif Ğataş, , İlsur Hadiullin, Rimzil Väliev, Damir İsxaqov Flora Äxmätova Urmançe häm başqalar häm başqalar kilgännär ide.Bu oçraşunı Marat Şäripov açıp cibärde.Säyäxättä qatnaşqan Zöhrä Säxäbiewa säyäxätne oyıştıruçılarğa räxmätlären belderde.audioFäridä Qudaşewa bıyılğı säyäxät sağışlığı belän ayırılıp tordı dide.audioÄ busı İldarYuzeewnıñ şiğri çığışıAudioNäcibä Safina qunaqlarnı bik cılı sälämlägännän soñ Başqortstan tatarları häm millät yazmışı turında şiğeren uqıdı. Ufa şağıräse Dilä Bulgakova , Damir İsxaqov canisäp waqıtında kürşe respublikada tatarlarnıñ sanı berniçä yöz meñgä kimüe turında äytte. Mödärris Äğlämov Marat Şäripov Tatarstan xakimiätenä , mädäniät ministrlığına häm zıyalılarına cılı qarşılağan öçen räxmätlären belderde.
Mälikä Basıyr, Qazan.


text:
"Tatar-başqortlar suğış qırlarında" Prof. Dr. Nadir Däwlät (I öleş)
Tarixqa bilgele faktlarğa kürә, tatarlar Qazan Xanlığı cimәrәlgәç totaş biş yıl ber tuqtawsız rus ilbasarlarına qarşı qorallı kөrәş alıp barğan. Şuşı berençe biş yılda 400 meŋ tirәsәndә tatarnıŋ hәlaq buluı, 1566nçı yılğa qadär isә Qazan tirәsәndәgә 206 awıl belәn 60 zur qasabanıñ ruslar tarafınnan bilәp alınıp xalıqnıñ sөrelgәn buluı mәğlüm. Xatta bügenge kөndә dә Qazan şәhәre tirәsendә ber gәnә Tatar awılınıŋ bulmawı bu tarixi faktnıŋ nәticәlәrennәn berse. Qazan qalası rus qulına elәkkәn çaqta birәdә 40 meŋ mөselman yәşәsә , 1557nce yılda alarnıŋ sanı 5 meŋ tirәsәndә gәnә qala, ә şuşı 5 yıl eçendә inde 6 meŋ rus Qazan qalasına urnaştırılgan bula. Ruslarnıŋ İdel-Uraldağı xakimiәtlәreneŋ bigrәk tә baştağı ike ğasırı, әbi patşa Katerina İİneñ mөftilek tөzügә rөxsәt birgәn dekretına xәtle bik tupas hәm bәğersez bula. Tөrki xalıqlar kebek fin-uğır xalıqları da bik integә. Ruslar sөrgennәr, keşe üterülәr, talawlar hәm kөçlәp çuqındırular belәn xalıqnı bizderәlәr. Misal өçen 1756nçı yılğı mәğlümәtlәrgә qarağanda, Qazan gubernasında 536 mәçettәn 418e, Tubıl gubernasında 113 mәçettәn 15e, ә Ästerxan gubernasında isә 40 mәçettәn 29ı cimerelgәn.
Rus xakimiәteneŋ xalıqqa kürsәtkәn cafaları forsat tuğan sayın qorallı ğısyan belәn tämamlanğan. 1582nçe yılda Tatar, Çirmeş, Çuwaşlar; 1592nçe yılda Çirmeş Tatarlar baş kütәrәlәr. İdel-Ural xalıqları 1606/7 İvan Bolotnikov baş kütәrüenә qatnaşalar. 1615 belәn 1619nçı yıllar arası isә Xan Ğali isemle bay artınnan iәrgәn ğısyançılar Rus ğәskәrlәrenә küp qıyınlıqlar tudıra. 1662nçe yılda isә tatarlar belәn başqortlar ğısyan kütәrә. 1669nçı yılda isә cirle xalıq Stepan Razin ğısyanında qatnaşa. 1670/71nçә yıllarda isә Bulat Batır, 1682-84-nçe yıllarda Sәğit Yafәrulı belәn Tәlәkәy Batırlarnıŋ baş kütәrülәrenә sәxnә bula İdel-Ural.
18nçe yөzdә dә baş kütәrülәr tuqtalmıy. Tarxan Aldar İsәkәy ğısyanı bik ozaqqa suzıla, 1702nçe yılda başlıy, tik un yıldan soŋ gına bastırıla ala. Kilmәk Norış, Aqay Küçәm belәn Qarasaqal ğısyannarı isә 1735 belәn 1740nçı yıllar arasında dәwam itә. 1755/6nçı yıllarda isә Batırşa ğısyanı İdel-Uralnı sәlketә. 18nçe ğasır azağının şiksez Rus xakimiyәten iŋ өrketkәn, iŋ awır xәldә qaldırğan ğısyan 1773-75nçe yıllar arasındağı Don kazagı Yemelyan Pugaçovnıŋ üzen patşa Petr Fedoroviç dip iğlan itüe bula. Anda başqort bahadirı Salawat Yulaynıŋ qatnaşuı bula. 19nçı yөzdә tatar-başqortlarnıŋ xakimiәtkә qarşı baş kütәrülәre kimesә dә bөtenlәygә tuqtalmıy. 1812/13nçe yıllarda Yegetlәr, 1885-nçe yılda Sөlәy ğısyannarı moŋa ürnәk bula ala. 1896/97-nçe yıllarda isә çuqınrdıru qurquı artu sәbәple dә wağıraq külәmdә baş kütәrülәr bula.
Rus xakimiәtenә qarata rizaslıqnıŋ tөrle sәbәplәre arasında kөçlәp eşkә tartularnıŋ da role bar. 1718nçe yılda Petr 1neñ dekretı belәn yaŋa tөzelgәn Rus admiralteystvosına kirәkle ağaçnı tәmin itü өçen Laşman dip atalğan maxsus xәrbi eşce sıynıfı tәşkil itelә hәm moŋarga da bigrәk tә Tatarlar cәlep itәlә. Başta alarnıŋ sanı ber niçә distä mәŋ gәnә bulsa, 1794nçe yılğı statistikalarğa kürә laşmannarnıŋ sanı 112.337gә citә. Şuşı qollıq xezmәtendә baytaq keşe dә hәlaq bula.
Zamança Rusiә dәwlәte tөzelә başlau belәn rus bulmağan xalıqlarnıŋ qayber wәkillәre dә yardәmçe kөçlәr bularaq rus armiәse saflarında urın ala başlıy. Qasiym, Seber tatarları belәn Noğaylarnıŋ tөrkilәr arasında berençelәrdәn bulıp şundıy wazifa aluları turında әytelә. Soŋıraq bu büleklärgä Qazan tatarları belәn başqortlar da kerä. 1740 belәn 1750nçe yıllarda rus bulmağan xalıqlardan tözelgän şundıy xәrbi kөçlәrdә tatar-başqortlar küpçelekne tәşkil itә. 18nçe ğasır başında inde Rus armiәse eçendә çit xalıqlarnıŋ ayrım kөçlәren buldıru tıyıla. Şulay da 1805nçe yılda tuğız atlı Batalionnıŋ ikesen İdel buyı tatarları tәşkil itә. Misal äçen 1856nçı yıldağı Qırım suğışında başqort ğaskәrlәreneŋ dә rus armiәse safında kөrәşkәn buluın isbatlawçı dokumentlar bar. 1850nçe yılda rus bulmağan xalıqlardan tөzelgәn yardәmçe xәrbi kөçlәrnәŋ sanı 38 meŋ bulğaç bolar ber millonlıq Rus armiәseneŋ 3,5 % tәşkil itә.
Tik 1874nçe yılda Rus bulmağan xalıqlarınıŋ ayırım büleklerәn buldıru bөtenlәygә tıyılğaç, tөrkilәrdә ğömümәn nibarı tatar-başqortlar ğına qoral astına alına başlıy. Ә Kavkaz xalıqları, Ğosmanlı imperiәsenә yaqın torğan Qırım Tatarları belәn 19nçı yөzneŋ ikençe yartısınnan soŋ ğına rus xakimiyәte astına tөşkәn Urta Aziә xalıqları xәrbi xezmәtkә alınmıy. Soŋıraq isә tik Tөnyaq Kavkazlılardan qayber ixtiyari xәrbi büleklär tөzelä, ә Urta Aziәlelәr 1916nçı yılğaça ber nindi dә xәrbi xezmәtkә alınmıyı. Qısqası tatar-başqortlar yә ğısyannarğa qatnaşıp, yә rus armiәse safında kөrәşep xәrbi өlkәdә tәçribә cıyudan tuqtalmıy.
Tatar-başqortlar berençe hәm ikençe dөnya suğışlarına da bik aktiv qatnaştılar, küplәp Rus hәm sovet impәriәseneŋ mәnfәğatlәre өçen qorban buldı, cәrәxәtlär aldı, ğäriplәnde yaki xәrbi әsirlekkә tөşte. Alar Rusiä, soŋıraq sovet watandaşı bulu sәbәple watandaşlıq wazifaların tuğrılıqlı rәweştә ütәgәn buldılar. Şuşı tuğrı xezmәt niçek itәp bülәklәnde - anısın üzegez yaxşıraq belә torğansızdır. Inde kiläse programabızda şuşı xәllәrgә tәfsillerәk tuqtalırbız.


text:
Räşit Wahapov büläge İlham Şakirovqa birelde
Räşit Wahapov cır festivale çın bäyrämgä äwerelde. Ul kiçne Qamal teatrında Finlyandiya, Tübän Novgorod, Sankt-Peterburg, Başqortstan häm tağın küp kenä cirlärdän kilgän millättäşlärebez bar ide. Festival' alarnı yänä bergä küreşterde, yılğa ber bulsa da aralaşırğa mömkinlek tudırdı. Şuñadır mondağı xalıq zur ber ğailäne xäterlätte.
Tatarstan Premyer-ministrı urınbasarı wazıyfaların başqaruçı Zilä Wälieva respublika prezidentınıñ qotlaw xatın citkerde.
Tatarlar uqmaşıp yäşi torğan bik küp töbäk wäkillären cır-moñ aşa qawıştırıp tatar xalqın ruxi yaqtan berläşergä häm respublikabıznıñ abruyın nığıtuğa zur öleş kertte, Rossiä cämğiätendä millätara tatulıqnı nığıtuğa yärdäm itte. Bügenge konsert-tamaşa Tatarstannıñ mädäni tormışında kürkäm waqiğa, anıñ borınğı häm mäñge yäş başqalası Qazan şähäreneñ danlı yubileena tağın ber zur büläk bulır dip ışanam Festival'ne başlap yörgän “Tatarstan” jurnalı baş möxärrire Rifat Fättäxov älege konsertnıñ Qazaqstan, Başqortstan, Peterburg, Yekaterinburg, Mäskäwdä niçek uzuları turında qısqaça söyläp kitte. Milli cırğa, moñğa susağan millättäşlärebezneñ bu festival'ne söyenep qarşı aluların assızıqladı. Töşerelgän videotasmadan Amerikadan Şämsiä Apaqay, Finlyandiädän Abdulla, Ölkä Alilar häm tağın küp kenä tatarlarnıñ Räşit Wahapov turındağı istälekläre yañğıradı.
Konsertta isä Räşit Wahapov repertuarınnan bulğan cırlar yañğıradı. Alarnı Venera Ğaniewa, Ferdinand Säläxov, İdris Gaziev, Aydar Gabedinov häm tağın küp kenä tanılğan cırçılar başqardı. Şulay uq säxnädän Räşit Wahapovqa bağışlap yazılğan şiğerlär uqıldı. Çittäge qunaqlarıbız da buş qul belän kilmägän ide. Finlyandiyadän Räif Nizametdin tamaşaçılarnı “Cämilä” cırı belän söyenderde,
Başqortstannan kilgän İlham Wäliev "Menärgä ide Ural tawlarına" cırı belän xalıqnı tañ qaldırdı, monnan tış Färidä Kudaşeva, Abdulla häm Ölkän Alilar, başqa küp qunaqlar çığış yasap festival'neñ tatar mädäniäte öçen bik zur waqiğa buluın assızıqlap uzdılar. Onıtıla başlağan R. Wahapovnı kire tatar xalqına qaytaruğa üz köçlären qızğanmağan oyıştıruçılarğa räxmätlären belderdelär.
Festival'neñ onıtılmas minutları azaqta buldı. İlham Şakirovqa Räşit Wahapov isemendäge milli ictimaği premiä birelde. İlham Şakirovnıñ böten zalnı tutırıp "Yaña qara urman" cırın başqaruı tamaşaçılar öçen zur büläk buldı.Landış Xarrasova


text:
Ni säbäple Nazarbaev ikençe kiyäwen işennän aldı?
Qazağstan prezidentı Nursoltan Nazabaev bu atnada , yuğarı däräcäle citäkçelärne almaştıru belän bergä, kiyäwe Timur Kulibaevnı da wazifasınnan azat itte. Ul energiä häm sänäğät ölkäsendäge qüyätle Sämruq şirkätendä citäkçe urınbasarı wazifasın başqara ide. Timur Kulibaevnıñ eştän alınuı säbäpläre yañğıratılmadı. Qazağstan oppozitsiäse, monda säyäsi säbäplär bar, dip belderä.
“Sämruğ” şirkäte citäkçegennän alınğan Timur Kulibaev Nazarbaevnıñ ikençe qızı Dinarağa öylängän. Aña nindi dä bulsa ğäyepläwlär belderelüe häm üzeneñ säyäsi plannarı turında xäbärlär yuq.
Kulibaev, “Sämruğ” şirkäteneñ citäkçese urınbasarı wazifasın, şirkät oyışqannan birle, 2006 yıl başınnan başqardı. Qazaqstannıñ kommunistlar firqäse wäkile Serikbolsyn Abdildin, Kulibaev, prezidet yaxşıraq kürensen öçen qorban itelde, di :“ Anda säyäsät bar. Nazarbaev üz yulına tuğrılıqlı bulğan ışançılı keşe itep kürnergä teli, üzen, kiräk bulsa kiäwen dä eştän ala ala torğan Prezident itep kürsätergä teli. Däwlätkä häm keşelärgä bu ber nindi üzgäreşlär, fayda bulır dip uylamyım.”
Oppozitsiädäge sotsial demokratlar firqäse wäkile Amircan Kosanov uylawınça, kiäwne eştän alu Nazarbaevnıñ mänfäğätlärenä turı kilä, häm anıñ kiäwnä üzenä dä faydalı bula ala. “Monda säyäsi säbäpär bula ala. Nazarbaevnıñ elekke kiewe Raxat Aliev belän çıqqan skandal ildä häm anan çittä yuğarı yañğıraş aldı. Şunı uylap Nazarbaev, bälkem üzeneñ ikençe kiyäwen külägä qaldırırğa tırışa” - di Qazağstandağı oppozitsion firqä başlığı.
Almatıdağı bäysez säyäsi küzätüçe Andrey Çebotarev, bocayınnan ayırmalı bularaq, Kulibaevnıñ säyäsi ambitsiäläre bulmawına iğtibarnı yunältä. Alievqa ğäyepläwlär belderesä, Kulibaevnıñ ğailäse finans yaqtan imin, keşe küzenä kürenmi genä yäşäp yatarğa mömkin. Kulibaev moña qädär ber 10 yıllap neft, gaz häm banklar tarmağında eşlägän. Nazarbavenıñ tağın ber kiyäwe bar, ul anıñ keçe qızınıñ tormış iptäşe. Prezidentnıñ bu kiyäw ildäge timer yullar şirkäte başlığı.


text: İsraelneñ xärbi boralaqları Gaza sızığındağı Fälestin xakimiäte urnaşqan binalarğa höcüm itte. Distälägän keşe höcümnän qaçıp qotılırğa mäcbür buldı. Associated Press mäğlümat agentlığı xäbär itüençä, binalarğa kimendä 3 raketa atılğan. Raketalar , iminlek xezmäte urnaşqan keçkenä ber bülmägä atılğan bulğan. İsraelneñ älege xärbi hawa höcüme näticäsendä ber fälestin saqçısı häläk bulğan dip xäbär itelä. Könbatış Yardağı Hebron şähäre yanında, Tufah awılında atışlar bulu turında xäbärlär kilde. Anda İsrael xärbiläre 2 fälestin suğışçısın atıp ütergän.


text:
Ğiraqqa yaña xalıqara totrıqlılandıru köçläre kerteläçäge iğlan itelde. Ğiraq öç öleşkä bülenep, AQŞ, Britaniä häm Pol''şa qaramağına tapşırılaçaq.
Atna axırında Pol’şa küpçelege Yewropa däwlätlärennän torğan, 10 ilne üz eçenä alğan koalitsiäneñ bu ay axırında Ğiraqta totrıqlılaştıru köçläre urnaştıraçağın iğlan itte. Ğiraq 3 öleşkä bülenep alar AQŞ, Britaniä häm Pol’şa idaräsendä bulaçaq. Bu belderü Yewropa berlegendä dä, Pol’şanıñ üzendä dä ğäcäplänü belän qabul itelde.
Azatlıq radiosınıñ bu töbäk belgeçe Kathleen Ridolfo bu yaña totrıqlılandıru köçläreneñ nindi wazıyfa başqaraçağı da bilgel tügel di. Bu köçlär xäzerge waqıtta Ğiraqta bulğan amerikan ğäskärlärennän ayırım eş itäçäk
AUDİO: Räsmilär iğlan itkän bik az mäğlümätlärgä qarağanda, bu plan öçkä bülengän Ğiraqnıñ ber öleşen 20 meñlek AQŞ ğäslärläre saqliaçağın, qalğan ikesen Britaniä belän Pol’şa saqliaçağın küzdä tota. Totrıqlılandıru köçläre xäzerge waqıtta Ğiraqta bulğan 135 meñlek AQŞ köçlärennän ayırım eşliäçäk.
Ridolfo äytüençä, totrıqlılandıru köçläreneñ qayçan eşkä kereşäçäge äle mäğlüm tügel. Britaniä bu plannıñ ayırım öleşlären qaraw, qaysı däwlätlärneñ anda üz idaräsendä eşliäçägen häm qaysı däwlättän küpme ğäskär soralaçağın bilgeläw öçen 7 mayda oyıştıru konferensiäse ütkärer, Pol’şa şundıy uq oçraşunı 22-nçe mayda ütkärer dip kötelä.
Elegräk AQŞ räsmiläre Ğiraqtağı amerikan köçlären kimetü turında söyläsä dä, Waşington Säddam tarafdarlarınıñ baş kütärüenä yäki Süriä, İran kebek kürşe däwlätlärdäge köçlärneñ tä’sirenä qarşı anda berniçä diviziäsen qaldırırğa cıyına.
Bügen Pol’şanıñ Gazeta Wyborcza basması Pol’şa saqlanu ministrlığındağı iseme atalmağan ber räsmineñ Waşington Pol’şadan 4 meñlek ğäskär cibärelüen teli dip äytüe turında yazıp çıqtı. Şul uq waqıtta gazeta tışqı eşlär ministrı Cimoszewicznıñ totrıqlılandıru köçlärenä Pol’şadan küpme xärbi cibäreläçägen äytergä äle bik irtä digän süzlären dä kiterä.
Pol’şa saqlanu ministrı urınbasarı Janusz Zemke uzğan atna axırında Pol’şa radiosına Varşava başta bu wazıyfa öçen AQŞnıñ tüläwenä ireşergä tırışaçaq dide. Cimoszewicz Yewropa Berlege oçraşuında AQŞnıñ täqdime başqa Pol’şa parlamentında qaralırğa tieş, ğäskärlär cibärü öçen xoquqıy nigez häm finanslaw bulırğa tieş dide. Yewropa berlegenä quşılğanda berlektän matdi yardäm, ayıruça bik zur awıl xucalığı subsidiäläre sorağan Pol’şanıñ Ğiraqqa ğäskärlär cibärü öçen aqça bülep birüe Berlek illären ğäcäpkä qaldırırğa mömkin.
Pol’şa moñarçı Ğiraq suğışı öçen töbäkkä 200 xärbi, şul isäptän, ximik höcümgä qarşı bülek cibärgän ide. Ukraina, Çexiä häm Slovakiä dä ximik höcümnän saqlanu bülekläre cibärde.
Xalıqara totrıqlılandıru köçläre oyıştırıluın Waşingtonnıñ Ğiraqtağı köçlärne kiñräk xalıqara däräcägä kütärü, Ğiraqtağı çaralarnıñ xoquqıy nigezen kiñäytü tırışlığı dip qarap bula. Älegä anda barı tik AQŞ häm Britan köçläre genä urnaşqan diärgä mömkin. Bu däwlätlär küpläp üterü qorallarınä iä buluda ğäyeplänüçe Ğiraqqa BMO İminlek Şurası rizalığınnan başqa ğına bärep kergän ide. Küp kenä däwlätlär, bigräk tä Fransiä, Germaniä häm Russiä Ğiraqta BMO qoral tikşerüläre barğanda xärbi çaralar başlaw zarurlığı yuq dip moña qarşı çıqtı. Ul çaqta küp kenä Könçığış Yewropa däwlätläre Waşintgtonğa yaqlaw beldergän ide. AQŞ saqlanu ministrı Donal’d Rumsfeld isä Fransiä häm Germaniäne iske Yewropa dip atap, NATOnıñ Pol’şa kebek yaña äğzaların häm NATOğa quşılırğa äzerlänüçe illärne yaña Yewropa itep kürsätte. Öçkä bülengän Ğiraqnıñ ber öleşen Pol’şa citäkçelegenä tapşıru Rumsfeldnıñ ğinwar axırındağı şuşı bäyälämäsen yañadan iskä töşerä.
Naif Aqmal, Azatlıq Radiosı


text:
Prokuratura hönäri bäyrämen bilgeli
Rusiädä prokuraturasınıñ tarixı 1722 yılnıñ 12 ğinwarınnan başlanıp kitä. Näq menä şuşı könne Petr I Senat qarşında general-prokuror wazifası raslanğan. Berençe prokuror itep Pavel Yagijinskiy sanala. Rusiä federatsiäsendä prokuratura xezmätkärläre köne 1996 yıldan birle bilgeläp ütelä. Älege bäyräm Boris Yel’tsin qararı nigezendä kertelde. Bäyrämne Tatarstan prokuraturası da bilgeläp ütä. Respublika prokuraturası Rusiä häm Tatarstannıñ konstitutsiäse, federal’ häm respublika qanunnarınıñ ütäleşen tikşerep tora, tikşerü eşlären alıp bara. Uzğan yılda prokuratura tarafınnan şaqtıy eşlänelgän. Bu xaqta bäyräm uñayınnan dönya kürgän respublika prokurorı Kafil’ Ämirovnıñ qotlawında äytelä. Mäsälän, 2006 yılda respublikada iñ awır cinayätlärneñ berse bulğan üterü oçraqları kimegän. Şul oçraqlarnıñ 90 protsentı inde tikşerelep, cinayätçelär dä açıqlanğan. Rusiädä bu iñ yuğarı kürsätkeçlärneñ berse, dip yaza Kafil Ämirov. Şulay uq anıñ süzlärenä qarağanda, respublika prokuraturası keşe xoquqların yaqlaw buyınça da şaqtıy eşli. Prokuratura eşçänlegeneñ tağın ber ähämiätle yünäleşe – oyışqan cinayätçelek belän köräşü. Bilgele bulğança, bu yünäleştä dä tatarstan xoquqçıları bik näticäle eşläde. Uzğan yılda respublikada Tahiryançılar, 29 kompleks oyışqan cinayätcel törkemnäre östendä zur yañğıraş tapqan mäxkämä eşläre ütte.
Menä şundıy näticäle eşlägän Tatarstannıñ prokuraturası xezmätkärläre bıyıl prokuraturanıñ zur yubiley uñayınnan niçek bäyräm itäçäk? Bu xaqta bez respublika prokuraturasınıñ matbuğat üzäge citäkçese Rufiä Xämidullinadan soraştıq.
Bezneñ hönäri bäyräm 12 ğinwarda bulsa da, bez anı düşämbe könne genä bilgeläp ütäçäkbez. Çönki bezneñ qayber kollegalar prokuratura yubileyı uñayınnan Mäskäwdä ütä torğan çaralarda qatnaşa. Bezneñ tantanalar alar qaytqaç uzaçaqProkuraturanıñ hönäri bäyräme aldınnan, ber qızıqlı xäbär dä citkerelde. Xäzer Qazannıñ yañadan üz prokuraturası bulaçaq. Bilgele bulğança, ul 4 yıl elek beterelgän ide. Anıñ wazifaların respublika prokuraturası başqarıp kilgän ide. 10 fevral’dän başlap isä 31 prokuror xezmätkäre Qazannıñ xakimiäte, eçke eşlär organnarın tikşerep, xoquq saqlaw oyışmalarınıñ eşçänlegen tärtipkä salıp toraçaq. Qazannıñ prokurorı bulıp Çallı prokuraturasın citäkläwçe İldus Nafikov bilgelänäçäk, digän mäğlümätlär bar.
Prokuratura xezmätkärläreneñ hönäri bäyräme uñayınnan Tatarstannıñ prokurorı turında da äytep kitmiçä bulmıy. Kafil Ämirov şaqtıy üzençälekle häm qızıqlı şäxes. Xäzer anıñ turında Tatarstannıñ häm Rusiäneñ atqazanğan mädäniät xezmätkäre Roza Cabbarova fikerläre belän tanışığız.
Kafil Ämirov bik küpqırlı häm sälätle şäxes. Ul prokuror ğına tügel, sänğät belgeçe dä, anı teatr, muzeylarda bik yış kürergä bula. Rus telendä belem aluğa da qaramastan, tatar mädäniäte, sänğäte belän bik yaxşı tanış ul. Monnan tış, Kafil Ämirov kitaplar da yaza. Anıñ Qazanğa bağışlanğan xezmäte, yuridik terminnarnı tatarçağa tärcemä itüçe süzlege dönya kürde. Küptän tügel ul töşergän fotolardan torğan kürgäzmä oyıştırıldı. Andağı eşlärne belgeçlär bik yuğarı bäyäläde. Ğomumän, ul qaysı yünäleştä genä eşlämäsen, ul barısın da bik yuğarı däräcädä başqaraMenä şundıy keşe citäkli comğa könne hönäri bäyrämen bilgeläp ütüçe Tatarstan prokuraturasın.
Gölnaz İlgizär


text:
Törkiädän Atnalıq Küzätü
Bu atnada AQŞ-nıñ ataqlı jurnallarınnan ‘Newsweek’ Avropa ölkäläre öçen çığarılğan basmasınıñ tışlığına İstanbulnıñ ber matur foto räsemen häm “Täesirle İstanbul” isemle ber mäqalä dä urnaştırğan. Owen Matthews belän Raha Foroohar isemle jurnalistlar mäqalälärendä “Avropalı bulsa da bulmasa da İstanbul dönyanıñ iñ täesir uyatqan şähäre” dip yazıp çıqtılar. Mäqalädä qısqaça şuşı cömlälär diqqätne cälep itä: “Birja kön uzğan sayın köçäyä bara. Çit illärdä uqıp qaytqan yäşlär yaña eş urınnarı tözilär. Sänğätkärlär xalıqara säxnälärdä üz isemnären işetterälär. Niçä yıllar buyı reformatorlıq Könbatışça bulu dip añlaşıla ide. Xäzer isä üzeñçä bulu alda tora. İnflatsiä 30 yılda berençe märtäbä berle sannarğa töşte. Eşsezlek tä kimi bara. AB reformaları Törkiäneñ ekonomik häm sotsial küreneşen üzgärtte. Avropa Törkiäneñ AB ağzalığına kirtä sala ala. Läkin bu dönyanıñ axırı bulmas. Barlıq kürsätkeçlär İstanbulnıñ bälkem tağı da zurıraq energiä belän üzen yañartuwın däwam itäçägen kürsätä. İstanbul uramnarındağı tawışnı isegezgä töşeregez. Avropa, Törek, Balkan häm Yaqın Könçığış muzıkaları ber ük waqıtta, säyer läkin ber garmoniä belän berläşälär”.
Tabiği hämmä närsä alda göl barmıy. İldä çişelmägän terror mäsäläse belän Körd mäsäläse bar. Bu atnada ütkärelgän Milli Qurqınıçsızlıq Şurası (MQŞ) utırışında da şuranıñ xärbi wäkilläre Premierneñ “Körd Probleması” digän süzlärennän närsä añlarğa kiräklegen soradılar. Ğomumän qayber dairälär Körd süzen qullanıp problema bar dip äytüne seperatizm häm qurqınıçlı dip bäyälilär. İñ kimendä oppozitsiä şulay dip uylıy. Qayber säyäsätçelär bu ilne häm watandaşlarnı bülergä kiteräçäk dilär. Näticädä MQŞ utırışınnan soñ iğlan itelgän belderüdä, xökümätneñ wazıyfası, konstitutsiädä äytelgänçä, demokratik, layıq häm sotsial xoquq däwläte bulğan Törkiä Cömhuriyäte ileneñ bötenlegen, milläteneñ bülenmäzlegen saqlarğa tieş, bu tel, din, etnik häm censi ayırmalarnı küz aldında totmyı eşlänergä tieş, dielä. Şulay itep Prezident Sezerneñ citäkçelegendäge MQŞ Premierınıñ Körd Probleması äyteme häm anıñ säyäsäte belän riza bulmawın kürsätte.
Bu atnada Törkiäne borçığan ber täräqqiyät isä ilneñ qayber töbäklärendä xolera qurqınıçınıñ tuwuwı buldı. İranğa çiktäş Ağrınıñ Doğubayazıt kasabasında eç kitüdän şifa yortlarına möräcägät itüçelär sanı 1700ne aştı. Şulardan 20-seneñ xäle citdi dip xastaxanägä urnaştırıldı. İke keşe isä ülde. Gärçä şuşı eç kitü xäle xolera dip räsmi räweştä bäyälänmäde. Ämma küptän tügel genä kürşe İranda xolera yoğışlı xastalığı tarala başladı digän xäbärlär çıqqan ide. Tege yaqtan soñğı 40 köndä başqala Ankarada da eç kitü xälläre küzätelä başladı. Törek Tabiblar Berlege Ankara’nın Numune isemle xastaxanäsendä 120-130 keşegä xolera digän prognoz yasaldı dip belderde. Läkin Sälämätlek Ministerlege monı raslamıy. Qısqası, hawalarnıñ esse buluı, aş-sunıñ essedä tiz bozıluwı häm higienağa tieşle ähämiät birelmäwe mondıy yoğışlı çirlärgä säbäp bula ala.
Qazanıñ meñ yıllığın qotlawlarğa Törkiädän Böten Dönya Tatar Kongresı tarafınnan çaqırılan 30’lap delegat atna azağında yulğa çığalar. Qayberläre Mäskäw aşa baru qatmarlı bulu häm 28 Awgusttan elek kilmägez digän kürsätmälär säbäple barudan waz kiçtelär.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text: Bu faraznı internetnıñ “bashnews” säxifäse ireşterde. Ul monı Niğmätcanovnıñ deputatlıqqa däğwa itüe öçen farazlıy. Eş şunda, bıyıl köz parlamentqa berniçä östämä urınğa saylawlar bulaçaq. Ul urınğa däğwa itüçelär arasında Niğmätcanov ta bar. Qanun buyınça deputat ber ük waqıtta däwlät eşen alıp barırğa tieş tügel. Niğmätcanov bügenge köndä Rusiäneñ narkotiklar äyläneşen kontroldä totu xezmäteneñ Başqortstan buyınça citäkçese. Ul deputat bulıp saylanğan oçraqta bu wazıyfasın qaldıraçaq. “bashnews”: “Monıñ artında Kreml tora. Niğmätcanov parlament citäkçese Tolkaçevnı , soñıraq Respublika Prezidentın almaştıraçaq”, dip farazlıy.


text:
Panama xalqı yäkşämbe ütkän referendumda Panama qanalın kiñäytergä dip tawış birde. Tın okean belän Atlantik okeannı totaştırğan 80 çaqrım ozınlıqtağı kanal, monnan 100 yılğa yaqın elek tözelgän bulğan. Ul waqıtlardan soñ diñgezdä zur korablar, yök köymäläre yözä başladı, ämma alar xäzer bu kanal aşa uza almıy.
Panama qanalın kiñäytü berençel isäplärğa kürä 5 milliard dollardan da qıybatqa töşäçäk. Kiñäytü öçen burıçqa aqça alırğa cıyınğan Panama xökümäte, yaña eş urınnarı buldırırğa häm ilneñ iqtisadın kütärergä wäğdä itä.


text:
Neşet Abalıoğlu - Diley Diley
Sanatçı : Neşet Abalıoğlu
Türkü : Diley Diley
Etiketler : Neşet Abalıoğlu - Diley Diley türkü indir, Neşet Abalıoğlu - Diley Diley türkü dinle, Neşet Abalıoğlu türküleri, Diley Diley mp3 indir, Neşet Abalıoğlu türküleri Diley Diley türküsü, Diley Diley sözleri, Neşet Abalıoğlu mp3 dinle, Neşet Abalıoğlu download, Diley Diley bedava mp3, Neşet Abalıoğlu türkü sözleri, Neşet Abalıoğlu türkü dinle, Neşet Abalıoğlu son albüm indir
Neşet Abalıoğlu Türküleri
Neşet Abalıoğlu - Gel Leyli Leyli
Neşet Abalıoğlu - Veda Mektubu
Neşet Abalıoğlu - Bir Ceylan Dünedi
Neşet Abalıoğlu - Bülbül Havalanmış
Neşet Abalıoğlu - Dön Gel Bir Tanem
Neşet Abalıoğlu - Mühür Gözlüm
Neşet Abalıoğlu - Unutmadım Dost
Neşet Abalıoğlu - Açtım Perdeyi
Neşet Abalıoğlu - Gönül Vurgun Yedi


text:
Kaluga Sabantuyında Qazan artistları qatnaştı
Sabantuylar xäzer Rusiä töbäklärendä genä tügel, xätta dönyanıñ da qaysı cirendä genä ütkärelmi. Läkin menä Kalugada yäşäwçe 5 meñnän artıq millättäşlärebez tatar xalqınıñ milli bäyrämendä qatnaşudan bıyılğa qädär mäxrüm ide. Bıyıl isä älege Rusiä töbägendä dä Sabantuy oyıştırıldı. 18 yündä köndezge säğät 12 dä başlanğan bäyräm kiçkä qädär däwam itte. Şuşı xaqta bezgä Kaluga tatarlarınıñ milli-mädäni moxtariäte citäkçese Rawil Yax’yaev söyläde.
Sabantuy bezdä bıyıl berençe märtäbä ütkärelde. Bik matur itep ütkärdek, 2 meñ tiräse keşe kilgän ide. Bäyrämdä milli-mädäni moxtariät qarşında eşläp kilüçe Duslıq ansamble, başqa milli ansambl’lär qatnaştı, qazannan kilgän Dinä häm Rafail’ Latıypovlar, Röstäm zakirov xalıqnıñ küñelen açtı. Sabantuynı milli-mädäni moxtariät oyıştırdı, aqçalata yärdämne iğänäçelär kürsätte. Bäyrämdä keçkenä genä at çabışı da buldı, köräş tä uzdı. Köräştä ciñüçe urıs yegetenä bärän büläk ittekKalugadan Rawil Yax’yaev Azatlıq tıñlawçılarına şähärdä uzğan Sabantuyı xaqında söyläde häm bäyrämgä Qazannan artistlarnı cibärüdä bulışlıq itkän Bötendönya tatar kongressı citäkçelegenä räxmätlären belderde.
Gölnaz İlgizär


text:
Gruziädäge säyäsi cäncal ilneñ abruyına ni däräcädä täesir itä?
Gruziädä häm Könbatışta prezident Mixail Saakaşvili äle dä Gölçäçäk inqıylabınıñ ciñüçe qaharmanı bulıp qala. Ämma anıñ üzen cinayättä ğäyeplägän köndäşenä cawabı abruyına beraz tap töşerde.
Ämma Saakaşvili üze Okruaşvilinı qulğa alu ber genä räsmineñ dä qanunnan östen, qağılğısız bula almawın kürsätä dide. Ul şulay uq atnakiçtä televidenie aşa kürsätelgän çığışında xökümät äğzaların yaña tözelgän korrupsiägä qarşı komissiä başqaraçaq eşlär turında kisätte.
"Räncemägez. Ämma bu komissiäneñ eşe sezneñ härberegezne, şulay uq duslarığıznı häm tuğannarığıznı häm başqalarnı tikşerü bulaçaq" dide Saakaşvili.
2003 yıldağı Gölçäçäk Inqıylabınnan birle Saakaşvili elekke Sovet cirlärendä demokratiä yaqlı köçlärneñ yöze, alarnı tuplawçı şäxes bularaq tanılıp kilde. Ämma säyäsät belgeçe Marina Musxelişvili Okruaşvilinıñ ğäyepläwläre häm xökümätneñ ul ğäyepläwlärne tikşermäwe Gruziädäge däwlät qorılışınıñ häm strukturasınıñ citeşsezleklären açıp saldı di.
"Ägär dä bezdä normal säyäsi sistemalı demokratiä bulğan bulsa bu bik tirän xökümät krizisına kitergän bulır ide. Säyäsi rejimnan bäysez eşläwçe strukturalar bulsa, äytik prokuratura, Konstitutsion Mäxkamä, Yuğarı Mäxkamä häm başqalar bäysez bulsa tikşerülär başlanır häm anıñ qayber näticäläre kürener ide" di Musxelişvili.
Anıñ äytüençä, bu ğäyepläwne Okruaşvili taşlawı anıñ ähämiäten tağın da arttıra. Çönki zamanında baş prokuror, eçke eşlär ministrı häm saqlanu ministrı bulıp eşlägän Okruaşvili xökümätne eçtän belgän keşe dip qarala. Okruaşvili üze taşlağan ğäyepläwlärne raslawçı dälillär kitermäsä dä bu xökümättä tikşerü ütkärmäwne aqlaw öçen säbäp bula almıy di Musxelişvili.
Xäzer küp kenä görcilärne borçığan soraw Saakaşvili çınnan da ğäyepleme digän yäki ul Okruaşvilinı törmägä yabıp artıq qatı qılanmıymı digän soraw tügel. Ä bu xällär ilneñ demokratik abruyın NATOğa quşılu, Könbatışqa integratsiälänü xıyalların çelpärämä kitererlek däräcädä töşermime digän soraw kübräk borçıy.
Küp kenä küzätüçelär Okruaşvilinıñ Saakaşviliğa qarata ğäyepläwlärne näq menä yaña säyäsi oppozitsion törkem oyıştırunı iğlan itü belän bergä yasawı da bik möhim di.
Şuña kürä anıñ kiçekmästän qulğa alınuı taşlağan ğäyepläwläre öçen cäzalaw bulıp qına tügel, ä kiläse yılda ütäçäk prezident häm parlament saylawları aldınnan köçäyep kitärgä mömkin köndäş säyäsi törkemne bastıru tırışlığı bularaq ta qabul itelä.
Okruaşvili qulğa alınğaç ta Tiflistä xökümätkä qarşı Gölçäçäk Inqıylabınnan birle kürelmägän däräcädä zur protest çaraları ütte. Bu Saakaşvilinı häm anıñ säyäsi tirälegen şaqtıy borçuğa salırlıq buldı.
Gruziä säyäsäten küzätep baruçı Ğia Hodia bu xakimiät suğışında töp yuğaltuçı Saakaşvili da, Okruaşvili da tügel, ä Gruziä demokratiäseneñ böreläre di.
Säyäsi oppozitsiä inde moñarçı da Saakaşvilinı televidenie tapşıruların qatı kontrolgä aluda, xakimiätne ber genä citäkçe firqä qulına tuplawda, bik nıq zarur bulğan xoquqıy reformalar ütkärmäwdä ğäyepläp kilä ide.
Nodia xäzer xökümät korrupsiä ğäyepläwlären saylap qına qullana digän xis qala häm bu demokratiä mayağı bularaq tanılğan Gruziäneñ abruyın şaqtıy töşerä di.
Şul uq waqıtta ul ni genä bulmasın mäsälän Rusiä yäki töbäktäge başqa illär belän çağıştırğanda Gruziädä demokratiä torışı yaxşıraq bulıp kürenä di.


text:
Il tarixındağı berençe irekle parlament saylawları aldınnan Äfğanstanda iminlek çaraları kürelä
Äfğanstandağı amerikan köçläre tawış birüdä qatnaşu äwzem bulaçaq dip belderä, läkin berük waqıtta anda ğisyançılarnıñ politsiägä höcümnäre däwam itä häm bu xalıqnıñ saylawlarğa kilü telägenä tiskäre yoğıntı yasar digän qurqu bar.
"İrtägä saylawlar uzaçaq, älbättä, qayber höcümnär bulır, ämma tawış birü bulaçaq. Terkälgän unike million saylawçı üz telägen belderü öçen bu saylawlarda küpläp qatnaşaçaq. Min şäxsän şuña ışanam ki, saylawlarnıñ irtägäsen, 19-nçe sintäbrdä bez, üz kiläçägen saylawlarda qatnaşıp bilgelägän äfğannarnıñ çın qaharman buluın añlap uyanaçaqbız", di Äfğanstandağı amerikan generalı.
Tawış birüne äzerläw çorında iminlek mäs''äläse iñ möhim problemalarnıñ berse bulıp tordı, bigräk tä, elekke "Taliban" qaldıqları haman da eş itkän könyaqta häm könçığışta. Qayçandır Äfğanstanda xakimlek itkän şuşı törkem yäkşämbe saylawların kire qaqtı häm xalıqnı anda qatnaşmasqa çaqırdı. Şimbägä qarşı töndä genä dä ğisyançılar başqala Qabulda häm könyaqtağı Qandahar wä Zabul wilayätlärendä politsiä üzäklärenä höcüm itep, şul bäreleşlär näticäsendä kimendä 12 keşe hälak bulğan dip xäbär itelä. Politsiä üzeneñ 3 xezmätkären yuğaltqan.
Şundıy höcümnärdä bıyıl meñnän artıq keşe üterelde, alarnıñ zur öleşen xäzerge xakimiatkä qarşı çıqqan ğisyançılar täşkil itä. Älege totrıqsızlıq sürätendä yäkşämbe saylawları aldınnan Äfğanstandağı cirle iminlek köçläre dä, çit il ğäskärläre xäwef xälenä kiterelde. Könyaqtağı Qandahar şähärendä şartlawlardan qurqu säbäple cirle xakimiat qalağa maşinalar kertüne tıydı. Şundıy şomlı wäzğiatkä dä qaramastan, ğadi äfğanlılar saylawlarda qatnaşırğa teläwen belderä. Qandaharda yäşäwçe Äxmädulla:
"Bez "Taliban" yanawlarınnan qurıqmıybız, ilebezneñ yaxşıraq kiläçäge öçen tawış birüdä qatnaşaçaqbız. Monı eşläwdän bezne berni dä tuqtatmayaçaq", di Qandahar şähärendä yäşäwçe Äxmädulla.
Bıltır üktäbrdä Äfğanstanda prezident saylawları uzğanda da, "Taliban" alarnı bozu belän yanağan ide, ämma ul moña ireşä almadı - tawış birüdä barlığı 8 million keşe qatnaştı.
Kärim Kamal


text:
Blixnıñ comğa xisabı aldınnan Ğiraq tiräsendä diplomatik adımnar yasala
Comğa könne BMOnıñ baş qoral inspektorı Hans Blix İminlek Şurasında Ğiraqnıñ qoral programması turında ikençe tapqır xisap totaçaq. Şul xisaptan soñ küreläçäk çaralarğa yoğıntı yasaw maqsatı belän, xäzer törle taraftan diplomatik adımnar yasala. Düşämbedä räsmi Bagdad Amerikan küzläw oçqıçlarına Ğiraq kügendä oçarğa rizalıq birde. Fransiä, Germaniä häm Rusiä, xärbi xöcümgä alternativa bularaq, Ğiraqta tikşerü eşlären köçäytergä täqdim itä. Quşma Ştatlar häm Britaniä bu täqdimne faydasız dip atadı, ä Ğiraqnıñ rizalığın, urınsız dip, kire qaqtı.
Audio [Möxämmät Äl-Duri]: Ğiraq xökümäte, Amerikanıñ U-2, şulay uq, Fransiäneñ Miraj, Rusiäneñ Antonov oçqıçların da qabul itergä äzer. Äl-Duri, monıñ – İminlek Şurası rezolutsiäsenä turı kilüwenä ayıruça basım yasıy.
Berük waqıtta Ğiraq, bu oçqıçlarnıñ iminlegen tä’min itä almayaçağın kisätä, çönki, “Amerikan häm Britan oçqıçları könyaq häm tönyaqta, oçular tıyılğan zonalarda bombalaw belän mäşgül.”
Amerikan prezidentı George Buş, Ğiraqnıñ bu adımın waqıt suzu niäte dip atadı. Moña cawap itep, Äl-Duri, Quşma Ştatlarnı xäzer suğıştan başqa berni qänäğätländermiäçäk, dip äytte:
Audio [Möxämmät Äl-Duri]: Belüemçä, Quşma Ştatlar suğış yulın inde saylağan, şuña kürä, alarnı başqa berni qänäğätländermiäçäk, di Äl-Duri. Bar ömet xäzer xalıqara cämäğätçelekkä, bälki ul, anı bu qurqınıç adımnan totıp qala alır. Häryaq öçen qurqınıç adımnan, Ğiraq, Quşma Ştatlar, häm bar dönya öçen.
U-2 oçqıçları ğına tügel. Blix awızınnan, uñay süz işetü öçen, Ğiraq räsmiläre tağın berniçä buysınu adımı yasadı, şul isäptän, Ğiraq ğalimnärennän interview alırğa röxsät birde, VX isemle ağulı gaz häm tülämä turında dokumentlar tapşırdı. Blix, bu adımnarnı xuplasa da, ällä ni zur quanu kürsätmäde. Axırsı, bu yulı da ul, Ğiraqnıñ xezmättäşlegen “citärlek tügel” dip bäyälär. Ğinwar axırında bäyän itelgän berençe xisapta şikelle.
İnde şuşı “citärlek tügel” digän süzlär qabat yañğırıy ikän, Saddamnan ğarıq bulğan Waşington, älbättä, köç qullanu mäsäläsen kütäräçäk. Düşämbedä, däwlät departamentı süzçese Richard Boucher, Ğiraq kürgän soñğı adımnar turında bolay dide:
Audio [Richard Boucher]: BMO resolutsiäse Ğiraqtan adımnar kürergä soramıy. Rezolutsiä Ğiraqnı kiçekmästän, aktiv räweştä, tulısınça xezmättäşlek itergä taläp itä.
Quşma Ştatlardan ayırmalı bularaq, Fransiä, Germaniä häm Rusiä, köç qullanırğa aşıqmasqa, anıñ urınına Ğiraqta tikşerü eşlären köçäytergä çaqıra. 3 däwlät bu turıda urtaq belderü qabul itte. Bu belderüne Parijda, Rusiä prezidentı Vladimir Putin belän oçraqşannan soñ, Fransiä prezidentı Jak Şirak yañğırattı:
Audio [Jak Şirak]: Ğiraq suğışına alternativa äle dä bar, di Şirak. Bezneñ moña imanıbız kamil. Köç qullanu – iñ soñğı çara. Ğiraqnı tınıç yul belän qoralsızlandıru öçen, Fransiä, Germaniä häm Rusiä barın da eşliäçäk.
Rusiä prezidentı Şirak äytkän süzlär belän tulısınça kileşüwen belderde:
Audio [Vladimir Putin]
Ber fransuz diplomatı Azatlıq radiosına äytüençä, çärşämbedä Fransiä, üz täqdimnären yazma räweştä İminlek Şurası äğzalarına taratırğa cıyına. Qayber mäglümät çaraları, bu täqdimnär arasında Ğiraqqa xalıqara köçlär kertü da bar, dip xäbär itkän ide. Fransuz diplomatı monı kire qaqtı.
Räsmi Waşington Parij täqdimnären aldan uq urınsız dip atadı. Yänäse, Ğiraq xezmättäşlek itergä telämägän wazğiättä, tikşerü eşlären köçäytü täqdime urınısız närsä. Quşma Ştatlar häm Britaniä, Saddamnıñ waqıtı inde uzdı dip sanıy. Räsmi Waşington, Ğiraqqa qarşı köç qullanunı raslağan yaña rezolutsiäne kütärep çığarmı, älegä bilgesez. İminlek Şurasınıñ 15 äğzası arasınnan anı, Britaniädän qala, barı tik İspaniä häm Bolğarstan xuplıy. Döres, Amerikan räsmiläre, yaña rezolutsiäsez dä xäräkät itä aluların, aldan uq kisätep quydı.
Ul arada BMOnıñ general sekretare Kofi Annan, Blix çığışına ber kön qala, pänceşämbedä, İminlek Şurası äğzaları belän ber utırış ütkärä. Anda, Ğiraqqa xöcüm bulğan oçraqta, humanitar yärdäm mäsäläse tikşereläçäk. Jurnalistlar aldında çığış yasap, Annan, min äle dä krizisnıñ tınıç yul belän çişelüwenä ömetlänäm, läkin bezneñ oyışma kötelmägän wazğiätkä dä äzer bulırğa tieş, dip äytte.
Ali Gilmi, Praga


text:
Bügen Dönyada Spid köne bilgelänä, böten illärdä aktivistlar bıyıl ğına 3 million keşeneñ ülemenä säbäp bulğan şuşı çirgä iğtibar cälep iter öçen çaralar ütkärä. Dönya Sälämätlek Oyışması, bügenge köndä Asia-tın okean illärendä Spidtan här minut ber keşe ülä, dip belderde. Bıyıl ul töbäktä yartı millionnan atrıq keşe ülgän. Oyışmanıñ general direktorı urınbasarı Jack Chow, Nairobi'da jurnalistlar aldında çığış yasap, AİDS, yağni SPİD – xalıqara totrıqlılıqnı qaqşata ala, dide. "Spid xalıqara totrıqlılıq häm imenlekkä yanağan ber uq waqıtta yoğışlı häm xronik qurqınıçqa äylände. Bıyıl ğına AİDStan 3 million keşe ülde. Ülüçelär sanı – könenä 8 meñ keşegä citte häm bu san könnän kön üsä bara, " dip belderde Dönya Sälämätlek Saqlaw Oyışması wäkile.
Oyışma mäğlümatlärenä qarağanda dönyada AİDS virusın yoqtırğan 40 millionğa yaqın keşe yäşi. Spid iñ tiz taralğan illär arasında Rusiä, Ukraina, Estonia häm Latvia.


text: Amerika Berläşkän Millättär Oyoşmahı imenlek şurahınıñ daimi ağzalarına, Räsäy, Fransiä, Britaniä häm Qıtay qaramağına Ğiraq buyınsa yañı rezolyutsiä proyıqtın tapşırzı. Amerikanıñ aldınğı pozitsiähın haqlap dokumentta Ğiraqtı tergezeüzä BMO-nıñ rolen kösäyteü qarala. Waşington Amerika xärbizäre yetäkselegendä xalıq-ara totoroqlandırıu köstäre tözörgä lä täkdim itä. Proyıqtta Ğiraqtı basıp alıu waqıtlısa sara tip äytelä, ämmä ildeñ yañı yetäkselegenä xaqimiätte tapşırıu waqıttarı atalmay. Amerikanıñ Berläşkän Millättär Oyoşmahındağı wäkile John Negroponte rezolyutsiä 24 üktäbergä, Ğiraqtı tergezeügä arnalğan xalıqara konferensiäğa tiklem qabul iteler tip ışana.


text:
Tatnet: Tatarstanda internetnı qullanuçılar sanı 80% artqan
Tatarstanda internetnı qullanuçılar, ütkän yıl belän çağıştırğanda, 80 % artqan häm xäzer 135,4 meñ keşene täşkil itä. Ä internetta yörü, säxifälärgä kerü, mäğlümatlarnı küçerep alu, çeltärdä xäräkät itü küläme 2 tapqırğa diärlek zurayğan. Bu sannarnı, comğa könne, Elemtä ministrlığı iğlan itte. Respublikanıñ fänni-mäğärif çeltären üsterü programması qısalarında, 28 mäktäp häm gimnaziä, 12 rayon mäğärif bülege İnternetqa totaşa alğan. Elemtäçelärneñ mäğlümatlarına qarağanda, Tatarstanda, internet klub, poçta bülekläre belän, başqa ölkälärgä qarağanda kübräk keşe qullana. Belgänegezçä, qayber poçta büleklärendä internetqa totaştırılğan kompyuterlar tora. Ministrlıq mäğlümatlarına qarağanda andıy urınnarnıñ sanı 74 kä citkän. Alarnıñ yartısı diärlek, awıl häm rayon poçta bülekçälärendä urnaştırılğan. Poçta, İnternet klublarğa ayına 17 meñläp keşe kilep kitä ikän häm awıllarda, global çeltärgä totaşu urınnarı, şähärgä qarağanda kübräk keşene cälep itä, dip xäbär itä Tatarstan elemtä ministrlığı.İqtisat ministrlığı uz çiratında, byudjet oyışmaların internetqa totaştıru turında uylana. Bu atnada anda informatizatsiä häm elemtä mäs’älälären bağuçı ictimaği şura utırışı bulıp uzdı. Älege ictimaği şura, «kompyuter telekommunkasiäläre çeltären tözü turında»ğı xökümät qararın xuplap çıqtı. Süz kompyuterlarnı häm telefonnarı bulğan däwlät oyışmaların internetqa yalğaw turında bara. Şulay uq, dönya külämendäge tügel, ä şähär, respublikanı eşenä alğan eçke çeltärne qoru turında da süz bara. Bu oçraqta, xakimiät oyışmaları arasında mäğlümat almaşu tizlege bermä-ber artırğa tieş, bu üz çiratında çittän torıp idärä itüne dä ciñeläytäçäk. Çeltär qoru belän «Tattelecom» şirkäte şöğellänä. Elegräk iğlan itelgänçä, bu yünäleştäge eş inde başlanıp kitkän. Läkin, böten däwlät oyışmaların ber çeltärgä totaştırıp beterü waqıtı - bilgele tügel.
Tatnet yañalığı: şuşı könnärdä internet çeltärendä yaña sayt barlıqqa kilde. duslar.narod.ru säxifäse – bäysez tatar portalı digän isem belän açılıp kitä. Saytnı yasağan keşelär bilgesez, ber internet şirkätneñ adresı ğına kürsätelgän. Biredä studentlar tormışında bulğan qızıqlı waqiğalar , mäzäk tä, ayanıç ta xikäyälär tuplanğan, köndälektän özeklär belän dä tanışıp bula. Sayt här kemgä üz qissaların cibärergä häm şuşında urnaştırırğa täqdim itä. Şulay uq, duslar.narod.ru portalında urın alıp, şuşı adresta elektron räsemnär al’bomın yasarğa täqdim itelä. Monda şulay uq, mp3 formatında cırlar cıyılğan. Alar arasında tatar estrada yoldızlarınıñ cırları da, zamança janrda eşläwçe kompozitor, Dj-larnıñ äsärläre dä urnaştırılğan. Duslar.narod.ru säxifäse şulay uq, tatar tarixı, ğöref-ğädätläre, tuy yolaları, tatar tele turında qısıqçağa mäğlümat birä. Anda tatar tele törki xalıqlarnıñ qıpçaq törkemenä kerä, dip äytelsä dä, säxifädä şuşı borınğı törki teldän berär süz oçratu awır. Ezli torğaç, portalda ber niçä tatar süzen taptıq, başta «räxim itegez» dielgän, säxifä isemendä dä «duslar» digän süz bar, şunıñ belän bergä tatar cırları isemendä tatar atamaları oçrıy, başqa - yuq. Üzegez kerep bağarğa teläsegez, saytka duslar.narod.ru adresın cıyıp kerä alasız.Bikä Timerova.


text:
Qazan Başqarma komitetınıñ yaña citäkçese Marat Zahidullov
Qazan munitsipal’ berämlegeneñ Başqarma komitetı citäkçesen saylaw teması bu aralarda respublikada iğtibar üzägendä tordı. Başqa waqıtlarda ällä ni zur qızıqsınu uyatmağan saylawlar Qazannıñ başlığı itep İlsur Metşin saylanğannan soñ, küplärneñ iğtibarın cälep itte. Çönki Başqarma komitetınıñ citäkçese kem buluı mäğlümätle keşelärgä Qazannıñ citäkçelege şähärneñ üseşen nindi yünäleştä alıp barırğa cıyınuın añlata.
Saylawlar ike öleştän tordı. 14 aprel’ könne Qazan ratuşasında İlsur Metşin citäkçelegendä komitet başlığın saylaw buyınça komissiä utırışı uzdı. Anda älege wazifağa nämzätlär belän söyläşü buldı. Şunısın da äytergä kiräk, bäyge iğlan itelgännän soñ berençe bulıp üz nämzäten xalıq arasında bilgele bulmağan Marat Zahidullov täqdim itte. Bu yulı saylawlar al’ternativasız bulır kebek dip kenä torğanda, nämzätlärne kürsätü tämamlanası könne genä Qazannıñ Başqarma komitetı citäkçese bulırğa teläklären tağın 4 keşe belderde. Şähär küperläre berläşmäseneñ citäkçese Ayrat Älmiev, şähärneñ Sovet rayonı toraq idäräseneñ elekkege citäkçese Aleksandr Polivin häm härber diärlek saylawlarda qatnaşuçı Aleksandr Berdnikov belän İrek Mortazin. Alarnıñ härbersen üzläre yanına çaqırıp, komissiä äğzäläre nämzätlärneñ komitet başlığı bulıp saylansalar niçek häm närsä eşlärgä cıyınuın beleşte. Annan soñ, ällä ni ozaq uylamıy komissiä täqdim itelüçelär arasınnan bäygeneñ ikençe öleşendä qatnaşırğa layıqlılarnı saylap aldı. Andıylar ikäw bulıp çıqtı – Marat Zahidullov belän Ayrat Älmiev.
Menä şuşı ike nämzät arasında ciñüne yawlawçı 20 aprel’dä bilgelände. Qazannıñ şähär Şurasınıñ pänceşämbedä uzğan sessiäsendä deputatlar Başqarma komitetnıñ citäkçese saylandı. Kötelgänçä, yaña başlıq Marat Zahidullov buldı. Kem soñ ul – Qazan munitsipal’ berämlege Başqarma komitetınıñ yaña citäkçese... Marat Zahidullovqa äle nibarı 32 genä yäş buluğa da qaramastan, ul inde şaqtıy täcribäle häm bilgele keşe. Marat äfände Qazanda tuğan, monda mäktäpne betergän. Annarı soñ belem aluın däwam itep, tağın berniçä yuğarı uqu yortın tämamlağan. Alar arasında Mäskäwneñ iqtisat häm statistika universitetı, iqtisat häm xoquq institutı ğına tügel, xätta Quşma ştatlardağı Kaliforniä universitetı da bar. Bik küp cirlärdä uquına da qaramastan, anıñ eşlägän cirläre dä baytaq. Marat Zahidullovnıñ 10 yıldan artıq eş täcribäse bar. Ul Motovilixinskie zavodı berläşmäsendä eşlägän, Mäskäwdäge Rus’ isemle finans yortınıñ general’ direktorı, Ekonatsbanknıñ Direktorlar Şurası räise bulğan. Däwlät eşendä dä bulğan. Rusiäneñ Milek ministrlığında ul bülek başlığı wazifasın ütägän. Marat Zahidullovnıñ soñğı eş urını – Transkreditbank. Anda ul prezident kiñäşçese bulğan.
Menä şundıy keşe citäkläyäçäk xäzer Qazannıñ başqarma komitetın. Marat Zahidullov üzeneñ şundıy eşlärne taşlap Qazanğa qaytuına, bu bit minem tuğan cirem, minem monda äni haman da yäşi, tuğan şähärem öçen nindider yaxşılıq eşlisem kilä, min Qazannıñ problemaları belän tanış, dip belderde. Ä menä şähär, xätta respublika xakimiätläreneñ bu wazifanı nigä çittän kilgän keşegä tapşıruları xaqında menä nindi fikerlär bar. Mäsälän, Zvezda Povoljya gäciteneñ baş möxärrire Räşit Äxmätov Marat Zahidullovnı Mäskäw finans strukturalarınnan aqçalar cälep itär öçen kiräk, dip uylıy. Anıñ fikerençä, Mintimer Şäymiev üzeneñ urınına İlsur Metşinnı qaldırırğa niätli. Monıñ öçen Metşinğa federal` xakimiätneñ ışanıçın buldırırğa kiräk. Menä şuşı yünäleştä Marat Zahidullov häm anıñ finans duslarınnan yärdäm dä kötälär ikän, Qazan xakimiätläre.
Yaña citäkçe aña bağlağan şuşı ömetlärne aqlarmı, xäzergä bilgesez. Xäyer, anıñ alda waqıtı äle şaqtıy. Marat Zahidullov belän kileşü 5 yılğa tözelgän.
Gölnaz İlgizär


text:
Üzbäk räsmiläre terrorçılarnı ğäyepli
Ütkän atnadağı köç qullanunı tikşerü mäqsatında ber törkem diplomatlar Färgana Üzänenä kilde. Üzbäk opozitsiä citäkçeläre bolğanış-çualışlarda 750 keşe häläk buldı dip belderä. Prezident Kärimov bu sannı qatğıy räweştä kire qağa. Xökümät dairälärendä ülüçülär sanı häm alarnıñ kemlekläre turında qayber qapma qarşılıqlar bulsa da, räsmi sannar küpkä kimräk.
yäş ber üzbäk(audio)
kiçä alar balalarnı , bäbilärne , xatın qıznı üterde . Alar mäyetlärne cıştırdı . başqa ber üzbäk(audio)
Ütkän töndä xakimiätlär bala çağa ,xatın qızlarnıñ mäyeten tupladı çönki alarnı terrorçı dip äytep bulmıy. İr at mäyetläre genä qaldırıldı alar böten şähärdä
BMO keşe xoquqları buyınça yuğarı komissionerı Loise Arbour xalıqara cämäğätçelekneñ Üzbäkstan waqıyğälärenä borçıluın çağıldırıp,xoquq saqlaw räsmiläre ayausız köç qullandı dide. Komissionernıñ süzçese
Jose Diaz
Andijcandağı waqığälär , bäreleşlärne täfsilläw şulayuq ülgän , yaralanğan keşelär sanı törle bulğanlıqtan Arbour bu xaqta bäysez tikşerü ütkärergä çaqıra dip äytte
Andican xalqı çit il diplomatları, jurnalistlar kilgänçe şähärneñ çistartılıp,binalarnıñ tözätelüe uramnarnıñ yuuluı turında xäbär itte. Suğış wä Tınıçılq öçen Xäbär İnstitutı nıñ täbäktäge korespondentı Malik Boboev Andican tiräsendäge keçkenä şähärlärdä wazğiät bik kierenke häm tönnärne atışu tawışları işetelä di
Boboev(audio)
Bügen bez Qarasuğa barırğa telädek , ämma ni qızğanıç ki barlıq yullar yabıq. Bez törle yullarnı qaradıq hämmäse blokadalanğan . Här cirde mundirle ,kaskılı xärbilär kürende. Qarasu tiräsendä sivil kieyemle militsionerlar uramnarda kizü tora.Üzbäkstan yağınnan Qarasuğa baru mömkin tügel Kärimov bigräk tä mätbuğatnı ayrım alğanda könbatış mätbuğatın çınbarlıqnı bozıp kürsätüdä ğäyepli.Ul mätbuğat anıñ xökümäten zalım, tirannnar dip taswirlağan kampaniä alıp bara di. Kärimov çınbarlıq şul ki xärbilär tik terrorçılarnı ğına üterde dip söyli
Kärimov(audio)
Nindi tınıç cıyın ul, başta alar üzlären çittän alğan qorallar belän qorallandıra, annan militsiä punktına , xärbi bazağa höcüm itep 305 mıltıq prokuror äle genä äytkänçä yözlärçä pistolet, granatlar 4 avtomat urlıy törmägä höcüm itep 600 çaması totqınnı irekkä çığara ä şunnan soñ ğına tınıç demonstratsiä ütkärälär.
Şulay da Kärimovnıñ bu belderüe şimbä könne Andijan uramnarında waqıyğälärne kürgän şaxitlär äytkännärenä turı kilmi
Ber üzbäk xatını(audio)
üz xalqın ütergänne niçek atıysın?Bu genosid ide, alar faşistlardan da yamanraq ide. Xäkümät ğäskärläre xatın qız balalarğa ut açtı .Kärimov kitsen
Tıyılğan islamçı törkem äğzası buluda ğäyeplängän 23 keşe östennän başlatılğan xökem protsesı säbäple qabınıp kitkän köç qullanularnıñ zur öleşe öçen opozitsiä citäkçeläre xärbilär ğäyeple ,Andijan häm başqa şähärlärdä yaqınça 750 keşe ülde dip belderä. Kürşe Qırğızıstanğa qaçıp çıqqan moxacirlar da demonstratsiälär tınıç ide dip däğwä itä färidä xämit


text: Bügen Litvada “Yaña berlek” dip atalğan sosial liberällar partiase citäkçeläreneñ berse, tışqı eşlär ministrı Antanas Valionis eşennän kitte. 11 äpreldä Seym parlament räise bulğan, sosial liberäl partia citäkçese Arturas Pawlasqasqa ışınıçsızlıq belderep, anı parlament citäkçelegennän töşergän ide. Şuşı xäldän soñ partia koalisiadän çığarğa qarar qıldı. İrtägä xäkimiättäge yaña qoalisiäneñ öç partiase - Sosial demoqratlar, Xezmät häm Krestyän xalıq partialäre, buşağan urınnarnı büleşü turında söyläşülär alıp baraçaq.


text:
Oto Atak
Otomatik Pot
Otomatik Seçim
Zamanlı Skiller [F1-F2-F3 - F4]
İlk Olarak Verdiğim Linklerden Dosyayı İndir
Konu Anlatımı Dosyanın İçinde Mevcuttur...
Metin2 Level Exp Kasma Multihack Hilesi 2011 indir, Metin2 Level Exp Kasma Hilesi, Metin2 Level Hilesi İndir, Metin2 Kasma Hilesi indir, Metin2 Otomatik Kasma Hilesi İndir, Metin2 Hileleri İndir, Metin2 Skil Atma Hilesi İndir, Metin2 Otomatik Skil Atma Hile indir, Metin2 Otomatik Kasma Hilesi İndir, Metin2 Exp Multihack İndir, Metin2 Level Multihack İndir, Metin2 Exp Multihack İndir, Metin2 Kasma Hilesi 2011 İndir, Metin2 Exp Hilesi 2011 İndir, Metin2 Level Hilesi 2011 İndir, Metin2 Level Kasma Hilesi 2011 İndir, Metin2 Multihack Kasma Hilesi İndir, Metin2 Hilesi İndir, Metin2 Duvardan Geçme Hilesi İndir, Metin2 Slot Kesme Hilesi İndir, Metin2 Otomatik Exp Alma Hilesi İndir, Metin2 Otomatik Pot Basma Hilesi İndir, Metin2 Otomatik Pot Basma 2011 Hilesi İndir, Metin2 Skil Hilesi İndir, Metin2 Level Atma Hilesi, Metin2 Lvl Alma Hilesi


text:
Yevropa Şurasınıñ Parlament Mäclese başlığı, äle genä Çeçnyada bulıp qaytqan lord Frank Judd, Rusiä räsmilären Çeçnyada yaña konstitutsiä mäsäläsendä referendumnı kiçekterergä çaqırdı. Bügen Mäskäwdä ütkän matbuğat oçraşuında, lord Judd, Çeçnayadağı wazğiät Konstitusiä turında söyläşülär alıp bara torğan tügel, referndum – formal çara bulaçaq, dip belderde. Judd, Yevropa Şurasına bu referendumnı kiçekterergä täqdim itäçägen belderde. Yaña konstitutsiädä Çeçnya Rusiäneñ ayırılğısız öleşe bulaçaq, dielgän. Tawış birü 23 Martqa bilgelängän. Annan soñ prezident häm Parlament saylawalrı ütergä tieş.
Ul arada, Çeçnyadan kilgän xäbärlärgä qarağanda, bügen Ğroznıyda ber militsiä maşinası fugasta şartlağan. Näticädä 4 militsiä xezmätkäre yaralanğan. Fugas quyğan cirle keşe qulğa alınğan, dip xäbär itelä. İnguşetiädä 3 çeçen suğışçısı qulğa alınğan. Rusiäneñ maxsus xezmätläre äytüenä qarağanda, bu keşelär uzğan yılda Rusiäneñ Mi-26 boralağın bärep töşerüdä ğäyeplänä. Ul qaza näticäsendä Rusiäneñ 100-dän artıq xärbie xäläk bulğan ide.


text:
Kosovo premier ministırı Bayram Recepi taratılğan Kosovo İreklek Armiese yäki UCKnıñ eleke äğzaların qulğa alu däwam itsä ildäge politik progressqa zarar xätta xökümätneñ cimerelüenä kiterä ala dip belderde. Recepi kiçä kiç Priştina Universitetı studentları belän ängämä waqıtında ütkän atnada 4 UCK veteranı şulsanda Kosovo meclese deputatı Fatmir Limaynıñ suğış cinayätlärendä ğäyeplänep qulğa alınuı , Kosovo oyışmaları Haagadağı BMOsı suğış cinayätläre mäxkämäsenä xörmät belän qarıy alaçaqmı digän şik tudıra dide. Premier, Limay ğönaxsız häm anıñ suğış cinayetläre eşlämäwenä ışanam dip belderde. Kosovodagı BMOsı missieseneñ citäkçese Michael Steiner häm AQŞ missiese başlığı Reno Harnish kiçä UCKnıñ eleke säyäsi başlığı Haşim Tacı belän qulğa alular turında söyläştelär.
Kosovonıñ tanılğan serb säyäsätçese Momçılo Traykoviç 4keşeneñ qulğa alınuınnan soñ Kosovoda wazğiät nıq kiskennäşte dide.Anıñ süzlärençä,alban ğıysyançıları bigräk tä tanılğan keşelärneñ qulğa alınuın tuqtatu mäqsatında xalıqara cämäğätçelekkä basımnı arttıru öçen adımnar atlıy ala.


text:
Bötendönya tatar kongressında Qazanda çığuçı gäzit-jurnal wäkilläre belän oçraşu uzdı
Räsmi yañalıqlardan milli tormışqa küçik. Milli mäsälälärne häm tatar milläteneñ bügenge xäle, küptän tügel bulıp ütkän Tatar kongressınıñ yomğaqları häm anıñ qararları turında söyläşügä çärşämbe könne Qazanda çığuçı gäzit-jurnallarnıñ wäkilläre çaqırıldı. Bu oçraşu Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı binasında buldı. Yış qına cämäğätçelek tarafınnan şundıy fiker yañğıratıla. Aktual' säyäsi häm milli problemalarğa tatar matbuğatı bik siräk häm soñğa qalıp qına cawap birä. Yä isä rus telendäge gäzetalar yäki Mäskäw matbuğatı, radio-televidenieseneñ mäğlümät höcümenä qarşı torırlıq argumentlar kiterelmi. Rusiä Fännär akademiäseneñ etnologiä häm antropologiä institutı direktorı Valeriy Tişkovnıñ tatar kongressına yala yaqqan häm yalğan belän tulı mäqäläsenä qarşı cawapnı barı tik “Zvezda Povolj'ya” häm “Vostoçnıy ekspress” gazetaları ğına çığardı. Büdjet xisabıa yäşäwçe mäğlümät çaraları xättä Tatarstannıñ möstäqillege, konstitutsion xoquqları awır xäldä qaluğa da sülpän mönäsäbät kürsätälär. Oçraşuda tatar kongressı häm Rusiä tatarları federal' avtonomiäse xezmätkärläreneñ dä jurnalistlarğa tieşle mäğlümätlär birergä, xezmättäşlekne kiñäytergä kiräklege turında fikerlär yañğıradı.
Ni ğäcäp, Mäskäw gazetalarınıñ respublikada çığa torğan maxsus bitlärendä Tatarstandağı häm tatar xalqı tormışındağı waqiğalar köne-säğäte belän çağıldırıla. Mäsälän, Däwlät Dumasında kirillitsağa barlıq milli älifbalarnı buysındıru turında qarar qabul itelgäç, “Moskovskiy komsomolets v Tatarstane” gazetasınıñ xäbärçese Lev Ovrutskiy şul uq köndä «Ne dumskoe eto delo» digän dälille mäqälä bastırdı. Lev Ovrutskiy milli tellärgä parlament qanunı belän qısılu, demokratiäne häm millätlär xoquqların qısu dip sanıy. Şulay itep tatar milläten yaqlağanda da, Mäskäw jurnalistları alda bara bulıp çığa.


text:
Ispaniädä Yewropa Berlege konstitutsiäse turında referendum ütä
AUDİO: Bügen bez berdäm Yewropanıñ kiläçäge öçen möhim qarar qabul itäbez. Bu şulay uq İspaniä öçen, anıñ kiläçäge häm mullığı öçen dä möhim qarar.
Bıltır äzerlängän konstitutsiä berençe märtäbä Yewropa Berlegeneñ ber ilendä referendumğa çığarıldı. Küpçelek ispaniälelär konstitutsiäne xuplar dip kötelä. Ämma referendumda qatnaşuçılar az bulırğa da mömkin. Konstitutsiä Yewropa Berlege institutların yañarta häm xalıqara mäs'älälärdä Berlek qararlarınıñ köçen arttıra.


text:
Mordoviä: iskitärlek xatın
2004nçe yılnıñ 30nçı sintäberendä Mordoviä tarixında berençe qat tatar xatını rayon başlığı buldı. Bu xatın — Adilä Färit qızı Kolesnikova. Anıñ belän interv'yu «Azatlıq» radiosında 2003nçe yılnıñ 31nçe iülendä işetterelgän ide inde. Ul waqıtta Adilä Mordoviänıñ İnsar rayonı Çelmodeyevskiy Maydan awıl xucalığı kooperativınıñ räise bulıp eşli ide. Adilä bu xucalıq belän 25 yıl citäkçelek itte häm iskitärlek uñışlarğa ireşte. Mäsälän, Adilä Çelmodeevskiy Maydan awılına eşkä kilgäç, monda bodaynı gektarınnan unike sentner alu reqord bulıp sanala ide, çönki bu awılnıñ cirläre bik yarlı sorı urman tufrağınnan tora. Ä soñğı unbiş yıllar inde mondağı qırlardan här yıl urtaça qırıq sentner aşlıq alıp toralar. Adilä xanım äytkänçä, ul teläsä, citmeş sentner da alır ide, tik annan soñ aşlıqnıñ bäyäse arta, di, zur fayda bulmas, di. “Çelmodeevskiy Maydan” xucalığında ber eşçegä küçerep sanasañ, yılına 235 meñ sumlıq produksiä citeşterelä. Bu awıldan berkem dä çitkä kitmi, çönki bu xucalıqta Mordoviä awıllarınıñ iñ zur xezmät xaqı tülänä, monda öylär häm kvartirlar tözelä, monda xätta öydäge mal-tuar öçen peçän dä buşlay birelä. Kolxoz öyne tözep kenä qalmıy, munçasın da, böten saray-qaraltıların da tözep birä. Bu urıs awılında tatar xatını Adiläneñ avtoritetı iskitärlek zur.
Şundıy görläp kilgän eşennän kürşe yarlı rayonnı kütärergä dip kitärgä kemneñ teläge bulır ide. Adilä Kolesnikova da moña ozaq qarışqan, ämma Mordoviä başlığı Nikolay Merkuşkin süzennän çığa almağan, çönki Adilä xanım Nikolay Merkuşkinğa bik räxmätle. Adilä şulay äytä (sitat): “Merkuşkin bulmasa ide, mine yaqlamasa ide, İnsar rayonı başlığı Nikolay Fanakin bezneñ xucalıqnı bötenläy tuzdırğan bulır ide”, di Adilä. Rayon başlığınıñ Adilä Kolesnikovağa könläşüe şundıy zur bulğan, ul ber märtäbä dä bu awılğa, bu xucalıqqa kilmägän, bu xucalıqnıñ uñışların rayon ğazetında da kürsätmi bulğannar.
Xäzer Çelmodeevskiy Maydan xucalığında citäkçe itep Adiläneñ baş injener bulıp eşläwçe ire Viktor tügel, alarnıñ şulay uq Viktor isemle 24 yäşlek ölkän ulları qalğan häm rayon başlığı Nikolay Fanakin ğömerendä berençe qat Çelmodeevskiy Maydanğa kilep qarağan, andağı fermalarğa, andağı ör-yaña awıl xucalığı maşinalarına is-aqılı kitkän. Äle Adilä Kolesnikova belän Niqolay Fanaqin doşmannar tügel, äle alar kollegalar, ike kürşe rayon belän citäkçelek itälär.
Adiläneñ ikençe ulı Valera öç ay äniseneñ şäxsi yöretüçe bulıp eşlägän. Annan soñ kire awıl xucalığı eşenä qaytqan. Xäzer Valera traktorda eşli, cäyen üzeneñ yaratqan kombaynına utırır. Valera äytkän (sitat): “Min konkret eş yaratam, kürenep torsın. Ä maşinada rayon başlığın yöretep toru minem öçen tügel”, digän.
Şulsı qızıq, Adiläneñ ölkän ulı Viktor pasportında urıs bulıp yazılğan, ä Valera – tatar. Ul 6 yäşenä qadär tatar awılında, üzeneñ Bibisara isemle tatar äbiendä üskän. Şunnan, Adilä üze äytkänçä, Valera äniseneñ ulı tügel, äbiseneñ ulı. Adilä xanım änise Bibisara apa yış qına peşerä torğan aşı – toqmaç (mişärçä “salma”) bik tämle bulsa da, “iñ yaratqan aşım – pärämäç”, di. Adilä ölkän ulı Viktornıñ fevral' betkändä awıldaş urıs qızına öylänüenä bik şatlana häm äle ikençe ulı Valeranı tatar qızına öyländerergä tırışaçağın äytä.
Adilä xanımnıñ qız familiäse Kirimova. Ul İnsar rayonı Yandovişçe awılında 1953nçe yılda tuğan. Mäskäwdä häm Tübän Novgorodta yuğarı partiä mäktäpläre betergän, tuğan awılı Yandovişçeda klub mödire, agronom bulıp eşlägän. Annan 1979nçı yılda Adiläne İnsar rayonınıñ ul waqıttağı berençe sekretare İsmail İsxaq ulı Syafukov Çelmodeevskiy Maydan awılına partiä komitetı sekretare itep cibärgän. Ä 1980nçe yılda inde İsmail abıy Adiläne kolxoz räise itep quyğan.
Adilä ul waqıtta kolxoz şoferı Viktor Kolesnikovqa irgä çıqqan bulğan häm bala tabarğa da inde äzerlänä bulğan. Ämma İsmail abıy Syafukovqa qarşı bara almağan. Adilä xäzer äytä: “Min bik qurqa idem, eştän genä qumasınnar”, diep, “eştän qusalar, qaya barırmın?”. Adiläneñ berençe balası Viktor tuğaç 17 kön genä öyendä torğan, annan soñ inde eşkä çığarğa turı kilgän. İkençe balası Valera tuğaç, ike ay bala belän utırırğa röxsät itkännär, annan soñ haman eşkä çığarğa turı kilgän.
Adilä yaña eşeneñ awırlığı turında şulay äytä (sitat): “Äle min citäklägän Kadoşkin rayonında 25 awıl. Şular arasında öç tatar awılı, İsa, Latış häm Nasaqan Pot'ma. Minem eleqke “Çelmodeevskiy Maydan” kooperativıym böten şul 25 awıl citeştergän produksiädan öç märtäbä artıq produksiä birä”. Sitat tämam.
Adilä Färit qızı Kolesnikova belän äñgämädän özeklär tıñlağız:
– Adilä xanım, sez niçek añlatasız, seznen wıt xazer Qadoşkin rayonında, sez rayon başlığı häm Qadoşkinnın poselogıynıyn da başlığı tatar qatını, Ğaliä Kyämil qızı Xansvyarova. Monı niçek añlatalasız?
– Vapşçetı awır at'ırğa daje. Kstati, Ğaliä pretendentqa bula toje na glavu rayona. Bu voprosqa inde nilär, irlär otveçat' itsennär, mujiklar. Min daje ne moğu xazer otvetit' itärgä, nik irlär tabalmağannar begen poseloknı wozglawit i rayonnı wozglawit itärgä.
– Adilä xanım, şundıy uñışlı eşläp barğan xucalıqtan sezgä kitärgä turı kilde. Kitärgä dä telämägän idegez, ämma inde kittegez. Xazer yaña eş urınığızda üzegezne niçek toyasız?
– Bu eştä min üzemne urnıdağı kebek poqa äldä sanıy almıym. Awırlıqlar – tege eştä keçkenä obyem ide, ä monda zur eşlär. Awıllar wes tetelgän, i begen ciärğa ber quçağa miña bik awır. Ber yılda bu eşlärne min eşliälmim.
– Adilä xanım, seznen könegez niçek bula, qaçan torasız, nişlisez kön buyına, niçek könegez ütä?
– Min toram irtä, bişençe yartıda toram. Altınçı yartıda kitäm eşkä. Artıq ügä uje min qat'mim kiçkä tiklem. İrtä belän kolxozlarğa yörim, annan monda, apparat eşe, uqıtuçılar, vraçlar. Soñğa säyät tuğızda, unnarda eştän kitäm.
– Adilä xanım, ä kem aşarğa peşerä, sezneñ waqıtığız yuq bit?
– Aş peşeregä waqıtım yuq, aşnı peşerälär irlär, malıylar. İ äni üdä, ul bulışa, ul peşerä.
– Äniegezneñ iseme niçek?
– Bibisara Usmanovna.
– Sigezençe mart könendä böten dönyada yäşäwçe tatar xatın-qızlarına närsä äytäler idegez?
– Baryam belän täbrik itärgä. Tatar xatınnarına şılay uq çıdamlı bulsınnar, sawlıq, ülärendä bäxet bulsın, baylıq bulsın, i vs'o.
Bu Mordoviänıñ Qadoşkin rayonı başlığı, ğomere buyı armıy-talmıy eşlägän kürenekle tatar xatını Adilä Färit qızı Kolesnikova ide.
Anıñ tuğan Yandovişçe awılınnan tağın ber kürenekle tatar keşese çıqqan. Ul Ästerxan yazuçılar oyışmasınıñ räise, kürenekle urıs yazuçısı Adixan İsmail ulı Şadrin. Adixan abıy 1929nçı yılnıñ 1nçe iülendä İnsar öyazeneñ Yandovişçe awılında tuğan. Rasqulaçiwanie waqıtında ber yäşlek balanı ata-anası Ästerxanğa alıp kitkän. Şunnan birle Adixan abıy, 75 yäştän artıp kitüenä karamastan, ğomerendä berqayçan da tuğan awılına qaytmağan. Yandovişçe awılında alarnıñ şundıy kürenekle yaqtaşları buluı turında küptän tügel genä beldelär. Adilä Kolesnikova Adixan abıynı tuğan awılına kilep qararğa çaqıra, anı bik yaxşı qarşı alırğa cıyına. Şunı dä äytergä kiräk, böten dönyağa bilgele bulğan astrofizik, akademik Räşit Syunyaevnıñ ber äbise, Lätifä apa, şul uq Yandovişçe awılında tuğan ikän. Adilä Kolesnikova Räşit abıy Syunyaevnı da äbiseneñ tuğan awılında qunaq bulıp kitärgä çaqıra. Adilä Färit qızı kebek şundıy aqıllı, köçle xatın-qızları bulğanda tatar xalqı yuğalmas dip ışanırğa bula.Azatlıq radiosı öçen Mordoviädan İrek Bikkinin.


text: Groznıy. Ciñü bäyrämen bilgeläw suğış barğan Çeçnädä ike kön aldan, bügen uzdı. İminlek säbäpläre arqasında tantana bu yulı bina eçendä ütte häm anda Çeçnä prezidentı Alu Alxanov, xökümät başlığı urınbasarı, märxüm prezident Äxmät Qadırovnıñ ulı Ramzan da qatnaştı. Olı Qadırov näq ber yıl elek, Ciñü bäyräme tantanası waqıtında oyıştırılğan şartlawda üterelgän ide. Düşämbedä anıñ yılı bilgelänäçäk, Çeçnädä ul matäm köne dip iğlan itelde. Ul arada eçke eşlär ministrlığı wäkile, militsiäneñ comğa kiçen Groznıy tirälärendä intihar höcüm yasarğa cıyınuda şiklänelgän ber xatınnı atıp üterüen xäbär itte.


text: Fransiä, Polşa häm Germaniä citäkçeläre bügen Polşanıñ Wroclaw şähärendä oçraştı. “Weimar öçlege” dip atalğan oyışma äğzaläre soñğı yıllarda yaqın xezmättäşlektä tordı. Läkin Polşanıñ Ğiraq suğışın yaqlawı arqasında mönäsäbätlär suınğan ide. Polşa Ğiraq suğışına üzeneñ 200 xärbien cibärde häm suğıştan soñ Ğiraqta tärtip saqlaw köçlärenä dä üz ğaskärlären kertergä cıyına. Germaniä kanslerı Gerhard Şröder, Fransiä häm Polşa prezidentları Jacque Chirac häm Aleksandr Kwasniewski, fiker ayırmalıqlarına qaramastan bügen cıyılıp urtaq säyäsät häm xezmättäşlek turında fiker alışırğa qarar itkän.


text:
2006 yılda Mordoviä tatarları
Bu kiçädä şulay uq tumışı belän Mordoviädan, Kovıylkin rayonı İskil awılınnan bulğan ikençe bilgele tatar fol''klorın saqlawçı Xafiz İşmamätovnıñ da tuğannarı bar ide. Märxüm Xafiz abıy turında da cılı häm yaxşı süzlär äytelde.
Cır:
Uramğa utırtqan yäş tallarnın, Közge kön yapraqların cil qoya; Yzebezdäy yäşlär, yöribez säfär, Bez söyäse yarlarnı kem söyär...
Bu Mordoviyäneñ İsa awılında tuıp üskän tatar fol''klorın saqlawçı märxum Abdulla Krotov ide. Mäskäwdä anıñ istälek kiçäseneñ töp oyıştıruçıları Azis Kapkaev häm Aynur Sibgatullin ide. Şulsın da äytep kitärgä kiräk, Mordoviäda Abdulla Krotovnıñ iskä alu kiçäse ütkärelmi qaldı.
Hiçşiksez, Mordoviä tatarları öçen 2006 yılnıñ iñ möhim häm istä qalğan waqiğası - ul Saranskida 1 iyüldä Federal'' Saban tuyın ütkärü buldı. Rusiä Federatsiäseneñ 45 regionınnan kilgän tatarlar monda, Saranskida, «Start» stadionında häm şähär parkında bäyräm itte. Federal'' Saban tuyınıñ simvolı, Tulpar at sını, Saranski qalasınnan Kön''yak Uralğa, Çiläbe qalasına kitte.
Mordoviäda mondağı oppozitsion ğazetlarğa, mäsälän, «Mordoviä segodnya» ğazetına, böten yullar yabılğan, poçta aşa yazılıp bulmıy, elemtä bülekläre, aqça kitersäñ dä, yazmıylar bu gazetqa. Mordoviä xakimiätläre respublika xalqın üzläreneñ kontrolendä bulğan ğazet, radio, televidenie aşa üzlärenä kiräkkänçä, eşkärtüdä zur tırışlıq kürsätä. Gel nindi bulsa waqiğalar, yubileylar ezläp tabalar häm qupşı itep bäyräm itärgä tırışalar. Uzğan 2006 yılda muqşı-mordva xalqınıñ urıs däwlätenä kerüenä 1000 yıl tulu yubileen uylap çığardılar. Yänäse, 10 ğasırnıñ ikençe yartısında Xazar qağanlığı cimerelgän häm muqşılar Kiev Rusenä yasaq tüli başlağan. Mordoviäda bik zur masştablarda bäyrämnär ütkärergä cıyınğannar ide. 6 avgustta patriarx Aleksiy, Saranskiğa kilep, izge suğışçı Fedor Uşakov isemendäge yaña häm bik zur çirkäw açtı, ämma prezident Putin, Saranskiğa 10 avgustta kilep, admiral Fedor Uşakov häykälen açsa da, bu muqşılarnıñ urıslar däwlätenä 1000 yıl elek quşılu ideyäsın xuplamadı. Şunnan soñ bu bäyrämnärneñ qupşılığı bette häm bu temanı, bötenläy yapmasalar da, äle inde küpertep söylämilär.
Ä 24 sentäberdä Mordoviä tatarları öçen iñ küñel töşergeç waqiğa buldı. Lämberä rayonınıñ Tawla awılında ike imamnıñ bersen, 72 yäşlek Qasim Abdyuşevnı, öenä kerep, qinap talıylar. Anıñ öendä 20 meñ sum mäçet aqçası saqlanğan bula. Yözlärenä masqa kigän dürt cinayätçe, öçese tatar, berse urıs, imamnıñ öenä täräzäsen töşerep kerälär häm şul 20 meñ sumnı taläp itälär. Qasim abıy aqçanı birmi, anı häm anıñ Mänsura apasın qatı qinıylar, ütük qızdırıp, şul qaynar ütük belän Qasim abıynıñ tänen, yözen peşerälär, ämma Tawla imamı mäçet aqçasın birmi. «Teläsägez, üteregez», «Cämğıät aqçasın birmim»,- di. Öydä aqçanı taba almağaç, imamnı qinap häm ğazaplap arığaç, cinayätçelär televizor, videopleyer, telefon apparatı, bankalarda kofe, çäy häm başqa äyberlärne alıp kitälär. Şulay uq Qasim abıynıñ 16 kalibrlı mıltığın da üzläre belän alalar. Şul mıltıq soñraq cinayätçelärne totarğa yärdäm itä. Cinayätçelärneñ berse, Änwär Yangaev, mıltıqnı kisep obrez yasıy häm anı satarğa tırışa. Mordoviä militsiäse anı tota häm mıltıq nomerı buyınça qayan alınğanlığı açıqlana. Tağı ike cinayätçene - atalı-ullı Qasim häm Rafael'' Alimovlarnı, militsiä, bu eşne alardan şiklänep, baştan uq qulğa alğan bulğan, ämma alar eşlägän eşlären äytälmilär, alarğa qarşı dälillär bulmıy, şunnan alarnı irekkä cibärälär. Ä inde mıltıq tabılğaç, alarnıñ podel''nikları Änwär Yangaev böten närsäne söyläp birgäç, atalı-ullı Alimovlar da yañadan törmägä elägä. Äle üz awıllarınıñ imamın qinap, cäfalap talağan cinayätçelärne sud kötä. Urıs millätennän bulğan dürtençe cinayätçe älegä totılmağan, qayadır qaçıp yöri. Tawla awılı imamı Qasim Abdyuşev, xastäxanädä aydan artıq yatqaç, terelep çıqtı häm xalıqnı gel yaxşılıqqa öyrätep, mäçettä xutbaların yañadan uqi.
İrek Bikkinin, Mordoviä


text:
Dönyanıñ iñ yabıq illäre rätendä torğan Törkmänstan üzendä "Mayaq" radiosı tapşıruların tuqtatırğa buldı
Törkmänstannıñ tışqı dönyadan ayırıluı däwam itä, uzğan yäkşämbedä anda Mäskäwdän söylägän "Mayaq" radiosı programmaların tapşıru tuqtatıldı. Törkmän yağı monı fäqät texnik säbäplär arqasında ğına eşläwen äytsä dä, Rusiä Aşğabadtan räsmi añlatma taläp itä. Üzlärendä iärçen antennası bulmağan törkmännär xäzer çit il mäğlümat çaralarınnan tulısınça diärlek özelgän xäldä qaldı.
"Mayaq" radiosınıñ şuşı awazı Sovetlar Berlegendä yäşägän härkemgä diärlek tanış, xörmätle tıñlawçılar. Äle 1964-nçe yılda uq täwlek buyı söyli başlağan şuşı radio yañalıqlarnı muzıka belän qatnaştırıp ilneñ här poçmağına citkerep tordı. Bu xäl öleşçä bügenge köndä dä saqlanıp kilä. Sovetlar Berlege inde küptän tarqalsa da, "Mayaq" üz tıñlawçıların saqlap qala aldı. Moña qädär anı Törkmänstanda da yaratıp tıñlıylar ide, läkin uzğan yäkşämbedä Aşğabad bernindi kisätülärsez üzendä "Mayaq" tapşıruların tuqtatırğa buldı. Tapşırularnıñ populärlegen tikşerü anda ütkärelmäsä dä, radionıñ citäkçese Andrey Bıstritski Mäskäwdän bu xaqta bolay dip belderde:
Audio, Andrey Bıstritski
"İnterfax agentlığı "Mayaq"nıñ Törkmänstanda iñ populär radio buluı xaqında xäbär itkän ide, läkin añlıysızdır, anda tıñlawçılar sanın tikşerep bulmıy, şuña kürä tögäl sannar kiterü mömkin tügel. Ara-tirä ütkärelgän tikşerülär 40 protsent xalıqnıñ "Mayaq"nı belüen kürsätä, läkin alar bezne ni däräcädä yış häm ni däräcädä daimi tıñlıydır, monısın bez tögäl äytä almıybız" di "Mayaq" radiosınıñ Törkmänstandağı populärlege turında anıñ citäkçese Bıstritski. Niçek kenä bulmasın, bu xaqta inde xäzer ütkän zaman da ğına söyläp bula. Törkmän yağı üzeneñ "Mayaq" tapşıruların tuqtatu turındağı qararın texnik säbäplär belän genä añlattı. İlneñ elemtä ministrlığı belderüenä qarağanda, anda "Mayaq" programmaların tapşıru cihazları saftan çıqqan. Alarnı yañadan tözätü öçen 120 meñ dollar aqça häm, iñ möhime, ber yıldan artıq waqıt kiräk bulaçaq ikän. Ämma Bıstritski, ägär dä tapşırularnı tuqtatıp toru fäqät texnik säbäplär belän genä añlatılsa, alar barğan yışlıqlar şunda uq, xalıq cırların ğına uynatqan törkmän stansiälärenä birelmägän bulır ide di. "Mayaq" radiosı yışlıqlarında xäzer çınnan da milli köylär genä yañğırıy dip xäbär itelä. Rusiäneñ Aşğabadtağı ilçelege dä törkmän yağı ğämälenä şiklänep qarıy häm xakimiatneñ moña räsmän añlatma birüen teli. Süz biredä Törkmänstanda yäşägän 300 meñläp urıs häm urıstelle xalıqnı Rusiä radiosı tapşırularınnan mäxrüm itü turında ğına barmıy, ildäge bar 5 million keşe xäzer çit il mäğlümat çaralarınnan tulısınça diärlek ayırılğan xäldä qaldı. Törkmänstandağı räsmi mäğlümattan tış nindi dä bulsa irekle xäbärne işetü yäisä kürü mömkinlegenä xäzer barı tik iärçen antennaları yäisä qısqa dulqınlı radioları bulğannar ğına iä. Äle 1998-nçe yılda uq Törkmänstan xakimiate ildä Ostankino telekanalı tapşıruların kürsätüne tuqtatqan ide, 2002-nçe yılda ul üz watandaşlarına häm Törkmänstanda yäşäwçelärgä çit il matbuğatına yazılunı tıydı. Şulay itep, "Mayaq" radiosı uzğan yäkşämbegä qädär, törkmännärne, tulısınça bulmasa da, azmı-küpme bäysez, irekle mäğlümat belän tä''min itep torğan berdänber mäğlümat çığanağı ide. Anıñ yışlıqlarında xäzer fäqät xalıq köyläre häm törkmänbaşı Saparmorad Niazovnıñ aqıllı säyäsäte wä güzäl qazanışları turındağı xäbärlär genä yañğırıy.
Kärim Kamal


text:
FSB, Britan şpionnarı häm NKOlar
Düşämbedä RTR tamaşaçılarına ber taş kürsätte. Läkin, bu şpionlıq öçen qullanılğan cihazlar urnaştırılğan yasalma taş bulıp çıqtı. FSB Britan ilçelegeneñ dürt xezmätkären bu taşnı şpionlıq maqsäte öçen faydalanuda ğäyepläde. Britan diplomatlarınıñ berse ber ük vaqıtta berniçä NKOnı finansiälävdä dä ğäyeplänä. NKO aktivistları FSB şuşı yul belän oyışmalarınıñ abruyın töşerergä tırışa dip borçılalar.
"Monda qullanılğan know how küzläv oyışması xezmätkärenä üz agentı belän oçraşmıyça kommunilatsiäläv mömkinlegen birä. Şundıy vazğiätne küz aldına kiterik- mäğlümät biräçäk agent taştan yaqınça 20 metr yıraqlıqtan torıp ta mäxsus cihaz belän mäğlümäten cibärä ala. Küzläv oyışması xezmätkäre taş yaqınına kilep informatsiäne ala häm agentqa kürsätmä birä. "
İgnatçenko ber Rus vatandaşı qulğa alındı häm ul Britan Küzläv oyışması öçen eşlägänen iqrar itte dip belderde. Anıñ süzlärençä, Britan İlçelegeneñ şpionlıqta ğäyeplängän ber xezmätkäre ber ük vaqıtta Rusiä NKOlarına finans yardäm tä taratqan bulğan. İgnatçenkonıñ süzlärençä, 12 Rus NKOsı, şul sanda Eskäncägä qarşı komitet, Demokatiäne üstärö Üzäge, Eorasiä häm Mäskäv Helsinki törkeme Britan Fondınna yardäm alğan. Britan tışqı eşlär ministerlege Düşämbedä ük iğlan itkän belderüendä, Rusiä NKOları belän xezmättäşlektä ğayri qanuni ber närsä dä yuq ide dielgän. Anda tağı Britan xökümäteneñ Rusiä NKOlarnıñ keşe xoquqları häm sivil cämğiät ölkälärendäge proyektlarına finans yardäm birüe dä ser tügel. Bu yardäm Rusiädä sälämät sivil cämğiät buldırunı yaqlau maqsäte belän açıqça birelä dip äytelgän. Mäskäv Helsinki Törkemeneñ räisäse Lyudmila Alekseyeva radiobıznıñ Rus redaksiäsenä birgän ängämäsendä, oyışmasınıñ 2004-nçe yılda Britan ilçelegennän aqça alğanın rasladı , bu aqça törkem aktivistlarınıñ keşe xoquqlarına qarağan dokumentlarnı tikşerüläre öçen Britaniägä vizit yasauları öçen sarıf itelde dip belderde. Alekseeva şpionlıq skandalın uylap çığarılğan närsä dip bäyläde häm monıñ maqsäte 2007-nçe yılda bulaçaq Duma häm 2008-nçe yılda bulaçaq prezident saylaularınan alda üzgä fikerlelekne buu bulıp tora dip belderde.
"Minem añlauımça, bu eşçänlekneñ maqsäte cämğiätne, Rusiä cämağätçelegeneñ aktivıraq häm bäysezeräk qatlamın täşkil itkän keşe xoquqları oyışmaların qısuğa äzerläv bulıp tora. Töp idea bu- Keşe xoquqları aktivların auızlıqlağannan soñ, sivil cämğiätne basu häm 2007-nçe 8-nçe yıllarğa häm annan soñ da här kemneñ endäşmiçä toruın buldıru."
Şpionlıq skandalı Rusiädä NKOlarğa qarşı başlatılğan kampniäneñ, basımnıñ ber öleşe genä bulıp tora. Prezident Putin bu aynıñ başlarında NKOlar turındağı yaña qanunğa qul quydı. Qanun NKOlarnıñ terkälü şartların qıyınlaştıra , şulay uq säyäsätkä qatnaşqannarnıñ çittän finansiälänüen tıya. Waşingtondağı Strategik häm Xalıqara Tikşerenülär Üzägeneñ ölkän xezmätkäre Sarah Menderlson FSBnıñ NKOlarnı iminlekkä qurqınıç tudıruda ğäyepläve yaña tügel dip belderde.
"Monnan berniçä yıllar elek tä Rusiä xakimiätlärenıñ , ruslarğa ğadel xezmät xaqınıñ tülänüen taläp itüçelär, xezmät şartları mäsäläse turında qayğırtuçılarnıñ eşçänlege milli iminlek belän bäyle digän näticägä kilgännären xäterlik. Näticädä Tınıçlıq Korpusı ildän quıldı. Xätta Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyşması da berniçä märtäbä ildän quıldı."
Mendelsonnıñ fikerençä, ayırma xakimiätlärneñ bu märtäbä basımnı açıqtan açıq häm şau-şulı yasaularında. Alekseeva da RTR tapşıruı az uqımışlı ğadi xalıqnı künderüne maqsät itep tota dip borçıla.
Färit İdelle, Praga.


text:
Moscow Times: Rusiä xisap palatası Başqortostannıñ neft tarmağın xosusıylaştıru waqıtında citdi tärtip bozular bulğan dip belderä
Kiçäge tapşıruda bezneñ Ufadağı xäbärçebez Rusiä xisap palatasınıñ Başqortstanda nefteximiä kompleksın xosusıylaştıru waqıtında citdi tärtip bozular tapqanı turında inde söylägän ide, xörmätle tıñlawçılar. Atnakiç könne ingliz telendä çığa torğan Moscow Times gäzite bu turıda ber mäqälä bastırdı...
Rusiäneñ xisap palatası mäglümätenä qarağanda, 90-nçı yıllarda Başqortostannıñ neft tarmağın xosusıylaştıru näticäsendä federal'' kaznağa 113 million dollar külämendä zıyan kilgän. Xisap palatasınıñ auditorı Vladislav İgnatov monı Rusiäneñ neft eşkärtü tarmağında moñarçı kürelmägän xäl dip atadı. Moscow Times yazuınça, 90-nçı yıllarda respublikanıñ töp neft eşkärtü şirkätläreneñ aksiäläre däwlät qaramağındağı Başneftexim kompaniäseneñ ustav kapitalına salınğan. 1999-da prezident Mortaza Räximovnıñ ulı Ural citäklägän Başneftexim, Başneft kompaniäse belän berlektä, Başqort yağulıq kompaniäse digän yaña şirkät tözi, häm bar asiälär şunda küçerelä. Şuşı yılnıñ April ayında aksiälär Başqort yağulıq kompaniäse belän bäyle 7 neft şirkätenä küçerelä. Uzğan ayda bu şirkätlärne Başkirski kapital isemle yaña şäxsi kompaniägä berläşterü tırışlığı kürelä...
İgnatov süzlärençä, 90-nçı yıllarda Başqortstannıñ nefteximiä şirkätlärenä, burıçların qaplaw öçen, östämä aksiälär çığaru röxsäte birelä. Ämmä 113 million dollar külämendä aksiälär dä, salımnar da, büdjetqa kermägän, anıñ urınına Baykonur irekle säwdä zonası aşa çitkä kitkän. Şuşı näticälär turında prezident Putin, premier Kasyanov, İdelbuyı okrugında prezident wäkile Kirienko häm general prokuratura isemenä xatlar cibärelgän. İğnatov süzlärençä, Başqortostan räsmiläre xosusıylaştıru turındağı qanunnarın federal qanunnarğa turı kitermägän, kitergän oçraqta, respublika milegendä üzgäreşlär başlanırğa mömkin.
Başqortostan räsmiläre bu ğäyepläwlärgä älegä täfsille cawap birmäde. Vedomosti gäziteneñ atnakiç sanında prezidentnıñ matbuğat wäkile Marat Yamalov, xisap palatasınıñ qararın respublikada ütäçäk prezident saylawları uñayınnan maxsus yasalğan säyäsi qarar dip atadı. Şul uq waqıtta Marat äfände Başqortostanda xosusıylaştırunıñ respublika qanunnarı nigezendä ütüenä basım yasadı. Bar mäsälä şunda dip yaza gäzit, prezident Raximov här närsä qanun nigezendä dip sanıy, yağni Başqortostan qanunı nigezendä. Milekne federal qaznağa qaytaru öçen, Mäskäw, 90-nçı yıllarda Ufa belän milekne döres büleşmägänen isbatlarğa tieş, ä bu – ciñel eş tügel.
Östäp şunı äytergä kiräk, soñğı waqıtta Rusiädä xosusıylaştıru, milek büleşü mäsäläse töp temağa äylänep bara. Dikäber saylawları yaqınayğan sayın andıy xäbärlär arta ğına barır sıman. 90-nçı yıllarda xosusıylaştırularnıñ çista bulmağanın härkem belä. Fiker beleşülärgä qarağanda xalıqnıñ 80 protsent çaması bu näticälärne kire qarawğa qarşı tügel. Säyäsi texnologlar, PR-äxelläre menä şuşı käyeflärne qullanırğa cıyına sıman. Çeçnya suğışı bu yulı saylaw-aldı şiğäre bula almıy, ber yılğağa ike kerep bulmıy. Ä menä milekne ğädel bülü şiğäre zur xuplaw taba ala. Döres, närsä ul ğädel, häm kem ul – bülüçelär digän sorawlar tua. Ä bu sorawlarğa cawapnı saylawlar ütkäç tä ezläp qararğa bula, ägär kiräk bulsa...
Ali Gilmi, Praga


text: Bağdad -- Atnakiçtä Ğiraqta bulğan höcümnär näticäsendä 120dän artıq keşe häläk buldı, 200dän artığı yaralandı. Soñğı 4 ayda bu iñ küp qorban kitergän kön buldı. Höcümnär yaqınça ber waqıtta yasaldı. Ramadi qalasında intiharçı üzen politsiä bülege yanında şartlatqan. Anda 70kä yaqın keşe ülgän. Qarbalada ikençe intiharçı üzen şiğilärneñ üzge urını - İmam Xösäyen törbäse yanında şartlatqan. Anda 40tan artıq keşe häläk bulğan. Qarbala çitendä yulğa quyılğan bomba şartlaw näticäsendä 5 amerikan xärbie häläk bulğan. Ber täwlek eçendä Ğiraqta barlığı 11 amerkan häläk bulğan.