text:
Rusiye FSBsi tarafından silâ ve patlayıcı maddelerni saqlağanında qabaatlanıp, Qırımda apiske alınğan qırımtatar faali Edem Bekirovnı Aqmescitniñ 6-ncı şeer mahkemesine 30 daqqa devam etken tibbiy tetqiqke alıp kettiler.
Bu aqta Bekirovnıñ advokatı İslâm Velilâyev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Kardiogramma yapıldı, Aqmescitteki 6-ncı şeer hastahanesiniñ kardiologik bölüginde 30 daqqa tutıp, SİZOnıñ tibbiy bölügine alıp kettiler», – dep tarif etti advokat.
Velilâyevniñ fikirince, tahqiqat izolâtorınıñ memuriyeti iyünniñ 11-nde Avropa insan aqları mahkemesiniñ Rusiye akimiyetinden Bekirovnı acele hastahanege yatqızmasını talap etken qararına cevap berdi.
«Ekimlerniñ mesleatı olğandır, onıñ neticesinde sağlam olğanını ve ileride de SİZOnıñ tibbiy bölüginde nezaret altında tutula bile, dep aytacaqlar. Avropa insan aqları mahkemesine cevap bermek içün formal tibbiy hulâsa kerektir», – dep tüşüne advokat.
Velilâyevniñ aytqanına köre, Bekirovnıñ diger advokatı Aleksey Ladin onı iyünniñ 20-nde SİZOda ziyaret etmek niyetinde.
Daa evel Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararına baqmadan, Qırımdaki Rusiye Federal telükesizlik hızmeti idaresiniñ üyken tahqiqatçısı İvan Romanets işğal etilgen Qırımnıñ Aqmescit SİZOsında tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirovnı hastahanege yatqızmağa razı olmağanını bildirgen edi.
İyünniñ 11-nde Avropa insan aqları mahkemesi Qırımda silâ ve patlayıcı maddelerni saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca qarar çıqardı. Mahkeme onıñ hastahanege acele yatqızılmasını talap etti.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


c: text/html

text:
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde salı künü Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komiteti taqiqatçısınıñ Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apis müddetini uzatmaq aqqında şefaatı boyunca toplaşuv keçti.
Meclisniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, adliyeciniñ delillerine baqmadan, mahkeme kene de Çiygoznı üç ay ve 21 künge, yani 2015 senesi noyabr 19-na qadar apiste qaldırmağa qarar aldı.
Ahtem Çiygozğa qol tutmağa kelgen tuvğanları, dost ve zenaatdaşları aytqanı kibi, onıñ çırayı yoq, azğandır, amma tendiristtir. Bulunuv şaraitlerine şikâyet etmedi. Advokatnıñ aytqanı kibi, salı künü müşterisi mahkemege alıp barılacağını beklep, sabalıq, üyle yemegini aşamaq ve elini-betini yuvmaq imkânından marum qaldı.
«Bugün Ahtem Çiygoznıñ apiste bulunuvınıñ siyasiy sebebi olğanını kene bir kere añladıq. Prokuratura temsilcisi kene de Çiygoznıñ qabaatı isbatlanılğanı aqta ayta edi, faqat işi boyunca mahkeme daa olmağan edi»,– dedi Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl.
Onıñ sözlerine köre, Ahtem Çiygoznıñ apis müddetiniñ uzattıruvında taqiqatnıñ esas delillerinden biri – onıñ qırımtatar halqınıñ yetekçileri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov ile daima tutqan bağı ola.
«Bu açıq-aydın siyaset, meşur qırımtatar siyasetçilerinden birini etraf müitten ayırıp, bu bağnı üzmek içün ıntıluv olmasa, daa nedir», – dey Celâl.
Çiygoznıñ özü mahkemede aytqanı kibi, halqı nice meşaqatlardan keçip, Qırımğa, onı terk etmek içün kelmegen ve onıñ da öyle niyeti yoq. «Bugün siyasiy sımarış aqqında söz ketkende, açıq mahkemege inanmağa acet yoq», – dep yekün çekti Çiygoz.
Mahkemeniñ Ahtem Çiygozğa apis müddetiniñ uzattırılması aqta qararını onıñ yaqınları «Masqaralıq!» dep qarşıladılar.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kreml nezaretindeki Aqmescit (Simferopol) memuriyeti, mekteplerniñ oquv yılına azırlığını teşkerip başladı. Bu aqta, şeer memuriyetiniñ tasil idaresiniñ başlığı Tatyana Suhinağa esaslanıp, bildirdi müessiseniñ matbuat hızmeti.
"Avgustnıñ 1-inden oquv yurtlarınıñ oquv yılınıñ ve isitüv mevsiminiñ başlanmasına azırlığınıñ teşkerüvi başlandı. Aqmescitte 48 mektep ve 56 mektepten evelki terbiye müessiseleri çalışmaqta. Komissiya öz işini endi başladı, onıñ erkânında memuriyetniñ tasil idaresiniñ, FVN-niñ, türlü hızmetlerniñ ve Rospotrebnadzornıñ hadimleri bar", - dep yaza Suhinanıñ sözlerinde memuriyetniñ matbuat hızmeti.
Memurnıñ aytqanına köre, mekteplerniñ oquv yılına azırlığı aktları, avgustnıñ 20-sine qadar imzalanmalı.
"Bütün mektepler ve oquv yurtları sentâbr 1-ine qadar 100% azır olacaqlar", - dep ayttı Suhina, ve bu yıl şeer büdjetinden mekteplerniñ tamirlevine 392 million ruble ayırılğanını qayd etti.


text:
Aqmescitteki Tavriya milliy universitetinde qırımtatar edebiyatı kafedrası qapatıla.
Qırımtatar edebiyatı kafedrası V.İ.Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetiniñ qırımtatar ve şarq filologiyası Fakultetiniñ qırımtatar filologiyası kafedrasına qoşulacaq, dep yaza QHA.
Fakultet reberi Ayder Memetovnıñ aytqanına köre, başqa fakultetlerge baqqanda, bu fakultette bir ocağa eki qat az student ait eken. Bunı esas sebep olaraq bildireler.
«Bir ocağa eñ azından 11-16 student olmaq kerek. Bu Rusiyeniñ aliy mektep aqqında nizamnamesidir. Ukrainada ise – bir ocağa 18 adam. Bizde qırımtatar studentleriniñ tahminen 25 fayızı Kiyevge ketti. 150 student olğan olsa, 81 student qaldı. Tabiiy ki, ocalar sayısı da eksile. Reberlik yardım etti – 81 studentke bizge 11 ocanı berdiler! Başqa fakultetlerde böyle şey yoq. Üç ocanı işten boşattılar. Bizde, bir ocağa 7 student ait. Diger fakultetlerde ise – 11-16 student», – dep añlattı Memetov.
Dekannıñ fikirince, bu şekilde kafedra olmamaq kerek.
«Bir kafedra olacaq – qırımtatar filologiyası (qırımtatar tili ve edebiyatı). Bizde şarq filologiyası kafedrasında 13 oca çalışa, qırımtatar filologiyası kafedrasında – 11 oca», – dep qayd etti Memetov.
Keçken sene avgust ayında TMU qırımtatar ve şarq filologiyası fakultetiniñ 6 ocasını işten boşatacaq ediler.


text:
Rusiyedeki «Strategiya-30» teşebbüsiniñ iştirakçileri yanvarniñ 30-nda Moskvada ayda bir kere yapılğan ananeviy «Siyasiy mabüs künü» tedbirini ötkerdiler. Bir kişilik piketler ketişatında faaliyetçiler paytahtnıñ soqaqlarında tutqan plakatları vastasınen rusiyelilerge Qırım sakinleriniñ problemleri aqqında ikâye eteler. Bu sefer faaliyet teşebbüsçileri Rusiye ile Ukraina arasında esirler deñiştirilmesi meselesini ortağa qoydılar.
Faaliyetçi Vera Lavreşina video muracaatında: «Mesele – esirlerni qaysı bir miyarğa köre deñiştirmeli. Misal içün, Rusiyede uydurılğan mahkeme işi boyunca qoluna silâ almağan rejissör Oleg Sentsovğa terrorizm içün 20 yıl berdiler. Qomşu devletniñ toprağında qolunda silâ ile cenkleşken sözde «LNR»niñ paralı askeri A. Ageyevge ise Ukrainanıñ qanunlarına muvafıq olaraq 10 yıl berildi. Lâkin adamlarnı kene de deñiştirmek kerek, adamlar esirlikte ziyadesi ile uzun müddet içünde eziyetlenmemeli. Biz tezleştirilgen şekilde yapılacaq episiniñ episine deñiştirilmesinde israr etemiz», – dedi.
Piket iştirakçileri qollarında qırımtatarlarnıñ taqdiri, tevqif etüvler, mahkemeler, büyük aks-sada doğurğan Qırım mahkeme işleri aqqında plakatlar tuta edi. Faaliyetçiler Qırımnıñ Rusiye işğalinden azat etilmesini talap eteler.
Piketçiler tutqan plakatlardan birinde: «Evelden kurort olğan Qırım şimdi arbiy bazağa çevirile», – yazılğan.
Rusiye muhalefet faaliyetçileri «Strategiya-30» aktsiyası çerçivesinde er aynıñ 30-ncı kününde «Siyasiy mahbüs künü»ni ötkereler. Olar siyasiy mabüslerni azat etmek, Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzını ve Qırım işğalini toqtatmaq talaplarınen barışıqlı piketler ve aktsiyalarğa çıqalar.
Rusiye telükesizlik hadimleri mitinglerniñ iştirakçirakçileri üzerindeki kontrolni arttırdı.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Mart 24 künü işğal olunğan Qırımda Kremlniñ nezaret etkeni Yuqarı mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» Aqmescitli beş mabusına adliyecilerinen aqıl tanışmaq içün yarım saat berildi. Emil Cemadenov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Ayder Saledinov ve Rustem İsmailov olacaq mahkeme toplaşuvı aqqında bugün sabah haber eldılar.
Qabaatlanğan Uzeir Abdullayev ve Rustem İsmailovnıñ advokatları kelgen soñ işni baqmaq muracaatlarını mahkeme red etti. Bunı Qırım.Aqıqat muhbiri haber ete.
Mart 24 künü Kreml nezaret etken işğal olunğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabusına apis cezası uzatılmasına qarşı şikâyet arizalarını baqmaq kerek.
Mart 7 künü Kreml nezaret etken Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabusı Emil Cemadenov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Ayder Saledinov ve Rustem İsmailovke apis cezasını arttırmağa qarar alındı. Apis cezası 2017 senesi iyün 11 kününe qadar uzatıldı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Aqmescit – «Qırımtatarlar qarşılıq kösterüv areketi»nde, Qırım davalı bir yer ve qırımtatarlarnıñ bu yerde öz devletni qurmağa aqqı olğanında eminler. Bu aqnı tanımaq ve şimdilik Qırımnı Birleşken Milletler Teşkilâtı nezaret etmesini rica etip, areket vekilleri insan aqları boyunca Avropa mahkemesine muracaatta bulundılar.
Bu kibi şikâyet Rusiye, Ukraina ve Birleşken Mİlletler Teşkilâtınıñ Baş Assambleyasına qarşı yollanıldı. Vesiqanıñ yollanmasına sebep olaraq «qırımtatarlarnıñ milliy territoriyasınıñ işğali ve basıp alınması» ve bunen beraber, qırımtatar halqı ve eki devlet Ukraina ile Rusiye arasındaki dava da esas kibi belgilene.
Birleşken Milletler Teşkilâtını Qırımnı nezaret etmeli – «Qırımtatarlar qarşılıq kösterüv areketi»
Areket vekilleri insan aqları boyunca Avropa mahkemesini, «qırımlılar» ve yarımadanıñ tamır halqı arasında davanıñ olmasını ve qırımtatarlarnıñ vatanı – Qırımğa aqqı bar olğanını tasdiqlamağa rica ettiler.
Bundan da ğayrı, şikâyette «Birleşken Mİlletler Teşkilâtı Baş Assambleyasınıñ, 1991 senesi iyün 28 künü qabul etken qırımtatarlarnıñ milliy mustaqilligi aqqında Deklaratsiyası boyunca vaqtında riyet etmegenini» de tanımağa istenile.
«Qırımtatarlar qarşılıq kosterüv areketiniñ» koordinatorı Nedim Halilov Qırım.Aqiqatqa: «Şimdiki vaqıtta, adliye tarafından Qırım iç bir kimsege ait degil. Bu davalı territoriya, oñ Rusiye, Ukraina ve qırımtatarlar iddia etmekteler. Birleşken Milletler Teşkilâtı bu dava al etilmegence, Qırımnı nezaret etmeli», - dep qayd etti.
Aytqanına köre, bir ay evelsi onıñ areketi açıqtan-açıq öz faaliyeti aqqında bildirdi. Onıñ sözlerine binaen, qurum tek silâsız usullarnı işletecek.
Nedim Halilovnıñ fikirince, Qırım «davalı territoriya» olğanından sebep, Qırım «akimiyeti» küzge belgilegen saylavlar qanunsız sayılacaq. «Rusiye Federatsiyası er türlü areketini toqtatmalı. Bu mesele al etilmegence, em Ukraina, em Rusiye qarışmamalılar», - dep bildirdi teşebbüsçi.
Aynı zamanda, mütehassıslar bu teşebbüske teñqidnen yanaştılar. Qırımdaki «Deystviye» uquq-qoruyıcılar merkeziniñ reberi Aleksandra Dvoretskayanıñ fikirince, areket vekilleriniñ şikâyetini qabul etmezler. Mesele şunda ki, insan aqlar boyunca Avropa mahkemesi Birleşken Milletler Teşkilâtı qurumlarınen bağlı meselelerni baqmay.
Amma, «Qarşılıq kösterüv areketinde», Avropa Mahkemeniñ er türlü cevabı endi bir netice olacağı ve diger halqara qurumlarına da muracaat etmege niyet etirler.


text:
Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ başı Zair Smedlâyev QHA agentligine bergen izaatında «Qırım» cemaat teşkilâtınıñ konferentsiyası iştirakçileriniñ Türkiye prezidenti Recep Taiyp Erdoğanğa avgust 1-2 künleri keçirilecek Bütündünya qırımtatar kongressine qol tutmamaq kibi ricasını tenqit etti.
«Ankarada olacaq Bütündünya qırımtatar kongressiniñ keçirilmesi aqta qarar Qırımda alınmağanından sebep, onıñ qanunsız olğanı aqqında bildirüvler aqılğa sığmay! Birinciden, Bütüdünya Kongressniñ keçirilmesi içün qararnı yolbaşçı organı almalı ve buña qırımtatar memurlarınıñ şorbacılarından izin kerekmey. Ekinciden, keçirüv yerini de yolbaşçıları saylay ve dünyada eñ büyük qırımtatar diasporası Türkiyede yaşağanını köz ögümizge alsaq, qararnıñ doğru olğanını añlaymız», – dey Smedlâyev.
O, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ 200 vekili «Qırım» areketiniñ konferentsiyasında bulunğanı aqta bildirüvni de yalan olaraq adladı, aytqanı kibi, tedbirde «bir 20 vekil işitrak etti, esasen memurlar ve olarnıñ hızmetçileri».
Qırımnıñ Rusiye devlet şurasınıñ reisi muavini Remzi İlyasov Bütündünya qırımtatar kongressi Türkiye paytahtı Ankarada degil de, Qırımda keçirilmek kerekligini tüşüne eken.
İyül 25 künü Qırımda Rusiye tarafdarı «Qırım» cemaat teşkilâtınıñ konferentsiya iştirakçileri Türkiye prezidenti Recep Taiyip Erdoğanğa avgust 1-2 künleri Bütündünya qırımtatar kongressini keçirmemek ricası ile muracaat ettiler.
Malüm olğanı kibi, Qırım akimiyeti endi bir qaç kere II Bütündünya qırımtatar kongressiniñ keçirilmesi boyunca öz qasevetini bildirgen edi.


text:
Kreml nezareti altındaki Ermeni Bazar akimiyeti şeerde ekim ve oca yetişmegeni aqqında bildirmekte. Bu aqta mayısnıñ 4-de videokonferentsiya esanasında Rusiyege bağlı Ermeni Bazar memuriyetiniñ yolbaşçısı Vasiliy Telijenko ikâye etti dep bildire Qırımdaki Rusiye ükümetiniñ «ruporı» olğan «Krıminform» saytı.
«Şeerimizniñ hastahanesi 20den ziyade ekimge, tasil saasında da bir o qadar ocağa muhtac. Bu yılnıñ soñunda biz ilâve bala bağçası açacaq olamız, demek bizim daa 50-70 ocağa ihtiyacımız olacaq», - dey Telijenko.
Onıñ sözlerine köre, Ermeni Bazarnın Rusiyege bağlı memuriyeti mekteplerden mezun olacaqlar arasından tibbiyet ve pedagogika fakultetlerine kirecek talebelerni saylâmaqta.
2017 senesiniñ başında Qırımda kadrlar yetişmegeni aqqında aytılğan edi. Kreml nezareti altındaki afatlar tibbiyeti ve tibbiy yardım Qırım cumhuriyet merkeziniñ müdiri Sergey Astankin «acele yardımnıñ» kadr terkibinde biñ kişilik«eksik» bar dep esaplağan edi.
İşğal altındaki Qırımda tibbiyet saasındaki mutehassıslarnıñ yetişmemezligi aylıqlarnıñ pek az olmasınen bağlanmaqta.


text:
Cumaertesi künü, fevralniñ 1-isinde Aqmescitte qırımtatar uçucısı, Sovet Birliginiñ eki kere Qaramanı, qırımtatar milliy areketiniñ faal iştirakçisi Amet-Han Sultannıñ hatrını sayacaqlar.
Şeerniñ rusiyeli memuriyeti bildirgeni kibi, matem tedbiri qaramannıñ adını taşığan meydanında hatıra tahtası yanında keçecek.
"Tantanalı çeçek qoyulacaq, bundan ğayrı icadiy taqımlarnıñ çıqışları olacaq. Sakinlerni ve musafirlerni bu merasimde iştirak etmege davet etemiz", - haber ettiler Aqmescit memuriyetinde.
Keçken yıl Kyivde Ebediy Şan-Şüret Parkında Amet-Han Sultannıñ abidesine çeçekler qoyuldı. Tedbirde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri, Ukraina devlet ve cemaat erbapları iştirak etti.


text:
Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisi (Rusiyede 26.04.2016 mahkeme qararınen yasaq etilgen) reisi Refat Çubarovnı, oña immunitet berilmesi şartınen, «Çiygoznıñ işi» boyunca sorğuğa çekmek içün çağıruv aqqında imaye tarafınıñ şefaat arizasını qanaatlendirmedi.
«Mahkemeciler taqımı qarar çıqardı ki, şaatnıñ Rusiye Federatsiyası cinaiy-usul kodeksiniñ 456-ci maddesi boyunca davet etilüvi aqqında imayeci Polozovnıñ (Ahtem Çiygoznıñ adliyecisi, – Avdet) şefaat arizasını qanaatlendirmedi, çünki imayeci mahkemeniñ qayd etilgen şahısnı şaat olaraq belgilengen şekilde celp etmesi içün esaslanabilecek şaraitni kerekli qadar belgilemedi», – dep bildire Krıminform mahkeme temsilcisi Maryana Pavlovskayanıñ sözlerini.
Nikolay Polozov qayd etti ki, Çubarov «fevral 26» işi boyunca esas şaat ola. Adliyeciniñ sözlerine köre, diger delillerde de (şaat ve zararlanğanlarnıñ izaatlarında, videolarda) oña ayrı diqqat berile.
«Sorğuğa çekilgen yüzge yaqın şaat ve zararlanğan kişi onıñ o vaqialarnıñ faal iştirakçisi olğanını ayta, mahkeme Refat Çubarovnıñ areketlerini köstergen onlarca videolarnı seyir etti. Başqaca aytsaq, davada Refat Çubarovdan daa da müim şahıs yoqtır. Ve vazife, kerçekten de, cinaiy işniñ obyektiv ve bütün taraflı baqılması olsa, Refat Çubarov onıñ çerçivesinde sorğuğa çekilmek kerek», – dep ayttı adliyeci.
Avdetniñ evel bildirgenine köre, mayıs 15-te Refat Çubarov qırımtatar faali Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca mahkemede sözde bulunmaq içün Qırımğa kelmege azır olğanını ilân etti.
Hatırlatamız ki, şimdiki vaqıtta rusiyeli uquq qoruyıcılar Çubarovğa nisbeten Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvlar aqqında madde boyunca cinaiy işni baqa. 2015 senesi oktâbr ayında Qırımda mahkeme Çubarovnıñ ğıyabiy şekilde yaqalanuvı aqqında qarar çıqardı, bundan soñ o, halqara qıdıruvğa ilân etildi.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
10.11.2016 – Almaniyalı GEA Westfalia şirketiniñ hadimi Heinrich Weweler, Qırımnı ziyaret etip, gemi qırucılığı saasında işbirlik leyhalarını vade ete, ve bu ğurur ile «Rossiyskaya gazeta» – Rusiye akimiyetiniñ resmiy neşiri yaza.
10.11.2016 – biz Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ siyasiy bölük müdiri Oleksiy Makeyev ile birlikte yapacaq akeketlerimizni belgileymiz.
11.11.2016 – men Almaniyanıñ Ukrainadaki elçisiniñ muavini Wolfgang Bindseil ile telefon subetini keçirem ve oña alman şirketi tarafından sanktsiyalar bozula bilecegini haber ettim. Bunen beraber men GEA Group GmbH şirketiniñ baş merkezine faks yollap, olarnıñ hadimi Qırımnı ziyaret etkenini ve olarnıñ yapmağa istegen yatırım niyetlerini tasdiqlamağa rica ettim. Aynı zamanda sanktsiyalar rejimi ve Qırımnıñ ecnebiyler tarafından ziyaret etilmesi içün qabul etilgen qaidelerine aqqında hatırlatan. Ve öz tarafından bizim Almaniyadaki elçimiz Andriy Menlik bu sualni Berlinde kötere.
22.11.2016 – men Almaniyanıñ Ukrainadaki elçihanesinden iqtisadiy bölüm yolbaşçısı ile telefon subetini ötkerdim. O maña dedi ki, onıñ Berlindeki işdeşleri GEA Group GmbH şirketi ile bağlanıp, Avropanıñ Rusiyege qarşı kirsetken yaptırımlarını bozmağa mümkün olmağanını bildirdiler. Şirkette, Qırımdaki işgalci akimiyetnen işbirlik alıp barmağa niyetli olmağanlarını bildirgen ekenler.
GEA Group GmbH şirketi işğalcilerge yatırım bermege ya da tehnologiyalar teslim etmege niyetli degil
22.11.2016 – men GEA Group GmbH şirketinden ilk resmiy bildirüv alam. Olarnıñ işandırğanlarına köre, şirket santksiyalarğa riayet eteler, Rusiyeniñ Qırımnı işğal etkeni sebebinden, işğalcilerge yatırım bermege ya da tehnologiyalar teslim etmege niyetli degil.
29.11.2016 – menim tamamlayıcı suallerime cevap olaraq, ekinci mektüp alam. Bu sefer GEA Group GmbH añlattı ki, Weweler efendi kerçekten de Qırımnı ziyaret etken, lâkin şirket yolbaşçıları bunı ancaq menden ögrengenler. Heinrich Weweler ticaret vekili eken ve Qırımda yatırımlarnıñ yapılması aqqında qarar almaq ya da akimiyet organları, haber vastalrı, cemiyet ögünde temsil etmek aqlı degil edi.
30.11.2016 – men Wewelerniñ Qırımğa yapqan ziyareti aqqında malümatnı Ukraina Baş Peokuraturasına ve Ukraina Telükesizlik hızmetine yollap, onıñ bu ziyaret içün ruhset alğanını ya da almağanını teşkirmege rica ettim. Eğer de izinsiz Qırımğa barğan ise, o memuriy (MBK 204 maddesi (2) ya da cinaiy (CK 332-1 maddesi) boyunca mesuliyetlikke çekilmek mümkün.
30.11.2016 – Rusiyege qarşı sanktsiyalar çalışmaqta.
Sergiy Petuhov, Ukraina Adliye naziriniñ muavini
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müellifniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Aqyarda daa bir yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Hasta daa evel hastalanğanlarnen alâqada edi. Bu aqta şeerniñ Rusiye ükümeti bildire.
«Yılnıñ başından Aqyarda 179 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 151 kişi tüzeldi, 3 insan vefat etti. Bugünki künde 106 insan yuqunç hastahanesinde közetile, №9 şeer hastahanesinde – 84 kişi. 870 insan yaşağan yerinde közetile», – dep aytıla Aqyar akimiyetiniñ malümatında.
Qayd etilgenine köre, iyünniñ 11-nde keçiş noqtalarında ve tren vokzalında 329 insannıñ testi yapıldı. «İzumrud» pansionatı observator rejiminde çalışa.
Qırımda koronavirus yuqunçından vefat etkenlerniñ sayısı 16-ğa arttı.
Keçken künü işğal etilgen Qırımda yedi yañı koronavirus hastası qayd etildi. Soñki sefer COVID-19 hastasınıñ vefatı aqqında Qırımda iyünniñ 10-nda haber etilgen edi.
Akimiyetniñ malümatına köre, Qırımda 490 koronavirus hastası qayd etildi, 33-ü çetelden keldi, 87-si qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlardır. 16 COVID-19 hastası vefat etti. Aqyarda 178 insan hastalandı. 151 kişi tüzeldi, 3 insan vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Yerli sakinlerniñ aytqanına köre, evel gölde yatıq bir plâj bar edi, ancaq suv seviyesiniñ eksilmesi ve landşaftnıñ hususiteleri sebebinden yalı tik oldı ve gölniñ yalısında raatlanıcılarnıñ sayısı azlaştı.
Köy sakinleri deyler ki, Qırımdaki suv qıtlığı sebebinden bir çoq adam quyu qaza, bundan soñ ise dağlı göldeki suv seviyesi eksile. Anbarnıñ saylaşmasınıñ sebeplerinden biri yüzüm bağlarını suvarmaq içün pompalap suv çekilmesidir.
Arpat deresiniñ etrafı baarniñ ortasında nasıldır, fotogalereyamızda seyir etiñiz.


text:
AQShtıń kishi grantlar baǵdarlaması qáwenderliginde Shimbay rayonında seminar ótkerildi
- 27.09.2021, 09:17,
- ҚapaқaлпaқcTaH / ЖәMийeT
- 61
Házirgi waqıtta terrorizm dúnya júzilik kólemdegi global mashqala. Qadaǵan etilgen nızamsız aǵımlar tásirine jaslardıń kirip ketiwiniń aldın alıw hám bul haqqında tolıq maǵlıwmat beriw, jaslar menen pikir alısıw, bunday aǵımlarǵa sın pikirlewdi rawajlandırıw baslı maqsetimız.
Bul boyınsha «Qáwipsiz keleshek» joybarı sheńberinde «Istiqbolli avlod» Respublika sociallıq-informaciyalıq orayı tárepinen Shımbay rayonında seminar-trening shólkemlestirildi.
AQShtıń kishi grantlar baǵdarlaması qáwenderliginde ótkerilgen bul treningde jaslar nızam menen qadaǵan etilgen aǵımlar, kommunikaciyaǵa kirisiw, ekstremistlik shólkemler, toparlar hám aǵımlar haqqında maǵlıwmatqa iye boldı. Seminardıń ámeliy boliminde qatnasıwshılar ózleriniń temaǵa baylanıslı pikiplerin, toparlarǵa jámlesip, anıq bir uaqıyalar tiykárında túsindiriwge háreket etti. Hár bir topar ekstremistlik shólkemler, toparlar hám aǵımlar tásirine tusip qalǵan erkek hám xayaldı, sonday-aq profilaktikaklıq ilájlar haqqındaǵı usınısların islep shıqtı, soraw-juwaplarda pikir almasıldı.
«Istiqbolli avlod» Respublika sociallıq-informaciyalıq orayı hám Qaraqalpaqstan Respublikası Jaslar isleri agentligi menen birgelikte bul baǵdardaǵı seminarlar barlıq rayonlarda ótkeriledi.ckaчaTb dle 11.3
Facebook
BkoHTakTe
OдHokлaccHиkи
Google+


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Brüsselden Kiyevge qayttı ve memleketniñ şarqında olğan vaziyet boyunca arbiylerniñ yolbaşçıları ile keñeşke yol aldı.
Bunı devlet başı matbuat kâtibi Svâtoslav Tsegolko «İnterfaks-Ukraina» agentligine bildirdi.
«Prezident Kiyevge kelip, arbiyler ile keñeşke yol aldı», – dedi o.
Belli olğanı kibi, cuma künü Brüsselde Poroşenko Kiyevge qaytkhanınen mudafaa naziriniñ vazifelerini eda etici, Milliy gvardiya serdarı, içki işler naziri, Baş ştabnıñ yolbaşçısı ve Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ diger azaları ile mesleatlarnı keçirecegini bidirgen edi.
Bu körüşüv neticesinde prezident Ukraina şarqında ateş toqtatuv müddetiniñ uzatuvı aqqında qarar alacaqtır.
İyün 20 künü Poroşenko ukrain arbiylerine memleketniñ şarqında iyün 20-27 künleri ateşni toqtatmağa avale etken edi.


text:
Ukraina tış işleri nazirligi Rusiyeden, daa evel Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi otırışuvlarında iştirak etmek içün Qırımdan Rostov na-Donu şeerine keçirilgen Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ»altı figurantını azat etmesini talap ete.
«İlk-evelâ Rusiye ukrain vatandaşlarını Qırımdan hırsızlap aldı, şimid ise – nevbetteki mahkeme. Narazılıq bildirip azat etilmelerini talap etemiz», – dep yaza Betsa.
Yanvarniñ 24-nde Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ» altı figurantınınen bağlı ilk mahkeme otırışuvı başlandı.
Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ» (Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan teşkilât) figuranları Arsen Cepparov ve Refat Alimov 2016 senesi aprelniñ 18-nde Qızıltaşta tevqif etilgenden berli apiste yatalar. İlk dört Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ» mabüsi 2016 senesi fevralniñ 11-nde tutulğan edi. Olardan arasında insan aqları kontakt gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, qurucı olaraq çalışqan aluştalı Muslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, em de Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Sirük bar.
2017 senesiniñ soñunda «Yaltalı altı kişi»nen bağlı taqiqat bitkeni aqqında malüm olğan edi. Qabaatlanğan şahıslar Rostov na-Donu şeerine keçirildi. Şimaliy-Kavkaz arbiy mahkemesi mahkeme otırışuvı qapalı şekilde keçire.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İşğal etilgen Qırımda nevbetteki istifa. Bu sefer Kurort nazirliginde. Rusiyege boysunğan Qırım yolbaçşısı Sergey Aksönovnıñ fermanına binaen, kurort naziriniñ muavini Rustem Tagarov işten boşatıldı.
Mütenasip vesiqa Qırım ükümetiniñ saytında iyül 22-de yerleştirildi.
«Tagarov Rustem Ahtemoviçni Qırım Cumhuriyeti kurort ve turizm naziriniñ muavini vazifesinden taraflarnıñ razılığınen boşatmaq», – dep aytıla fermanda.
İyül 19-da Aksönov Qırım Naqliye nazirliginiñ yolbaçşısı Andrey Bezsalovnı işten boşattı. Bundan evel iyül ayında Aksönov Qırım Mesken-kommunal hocalığı naziri Aleksandr Jdanovnı ve onıñ birinci muavini Aleksey Boçarovnı istifağa yolladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Samarrdağı şiğilär öçen izge bulğan altın mäçet cimerlgännän soñ, wäzğiät şaqtıy tınıç bulıp qala. Ğıraq xakimiätläre tiz arada çaralar kürde, Bağdat häm Samarrada komendant säğäte kertelde, uramğa tikşerülär öçen, AQŞ häm Ğıraq xärbälärennän zurraq törkemnär çıqtı, şiğilar tuplanıp yäşägän Sadr bistäsenä iltüçe yulda tikşerü urınnarınıñ sanı arttırıldı. İminlek çaraları qırıslatılsa da, qayber cirlärdä mäsxäbara bäreleşlär bulğan. Basradağı politsiä wäkilläre beldergänçä, bu şähärdäge sönni mäçetlärgä atqan bulğannar. Çärşämbedä bulğan höcümdä 4 keşe üterelgän häm 6 yaralanğan bulğan. Samarradağı şartlawğa berniçä säğät ütügä, Bağdad tiräsendäge sönni möçetlärgä dä höcüm bulğan.
Läkin bu xällär, Samarrda yıl yarım elek bulğan ikençe ber şartlawdan soñ başlanğan mäsxäbara qan qoyışqa oxşamağan. Moña şiği citäkçe Moqtada Al Sadrnıñ tınıçlıqqa çaqıruı üz täesiren yasağan, dip uyanıla.
Anıñ suğışçıları, ütkän yulı, qatı mäsxäbara bäreleşlär belän kisätkän ide. Al-Sadr üze kiçä, nindi dä bulsa möselmannıñ, sönnime ul, şiğıymi ul, altın mäçetkä höcüm itä aluyına ışanmawın beldergän ide. Bu höcümdä ul AQŞnı ğäyepläde.
Şul uq waqıtta Al-Sadr, anıñ tarafadarı bulğan 30 deputat, mäçet törğızılğançığa qädär protest yözennän parlamenttağı eşçänlegen tuqtataçaq, dip tä xäbär itte. Ğıyraq Premyer ministrı Nuri-Al Mäliki bu eşne tikşerergä wäğdä itte. Xäzerge waqıtta möçetneñ ni däräcädä saqlanğanı bilgele tügel.
Samarra şähär keşese “Reuters” ağentlığına bolay digän ide:
‘Möçettäge şartlawlar säğät tuğızda buldı. Mäçet saqlana ide. Mäçetne kem şartlatqan, bez belmibez. Bu politsiäneñ eşe ide, iminlek öçen alar cäwaplı ide. Berençe manara 9.00 da şartladıldı, annan, 10 minuttan soñ ikençese şartlatıldı. Kommendant säğäte dä bar ide. Möçetne kem şartlattı, bez belmibez. Bez bu turıda sorağaç, bu terrorçılar eşe tügel didelär.”
Kürengänçä, küp sorawlar hamanda cäwapsız bulıp qala


text:
"İslam nigezendä idarä itü modelen qullanığız"
Bötendönya möselman ğalimnäre berlege Äfganstanda Taliban tarafınnan tözelgän waqıtlıça xakimiyätne şuña çaqırdı
Bötendönya möselman ğalimnäre berlege Äfganstanda Taliban tarafınnan tözelgän waqıtlıça xakimiyätne İslam nigezendä idarä itü modelen qullanırğa öndäde.
Berlek sayıtındağı yazmada äytelgänçä, yaña xakimiyätneñ prem’yer-ministrı bulaçaq Mulla Möxämmäd Xäsän Axundnı qotladılar.
Yazmada xökümättän Möxämmäd päyğambär häm 4 xälifä bilgelägän İslam nigezendä idarä itü modelen qullanu sorala.
Bötendönya möselman ğalimnäre berlege yaña xökümätne şura sistemasın kertergä, ğadellek urnaştırırğa, qan qoyılunı buldırmasqa, xoquq häm irekkä xörmät kürsätergä, cämğıyät’neñ barlıq qatlamnarın qabul itärgä, sośial’ tatulaşunı köçäytergä, tınıçlıq moxite buldırırğa çaqırdı.
Berlek şulay uq yaña xakimiyätkä törle yaqlap yärdäm kürsätäçägen dä assızıqladı.
Bäyläneşle xäbärlär
Katolik çirkäweneñ zolım mäktäpläre
Kanadada cirle xalıqlarnı yuq itü sisteması turında qurqınıç xaqıyqat'
Rusiyädä Äfğanstan cıyılışı
Rusiyä tışqı êşlär ministrlığı irtägä Äfğanstan belän bäyle bularaq Mäskäw formatında cıyılış ütkäreläçägen belderde


text:
Qazan halqara musulman kino festivali «Merametli qırmısqa» adlı qırımtatarca azırlanılğan mülfilmden başlanacaq.
Bu aqqında festivalniñ art-müdiri Albina Nafigova ayttı, dep haber ete Qırım «akimiyetiniñ» ruporı «Krıminform».
Mültfilm festivalniñ «Animatsion film» qısmınıñ yarış programmasını açacaq.
Nafigovanıñ aytqanına köre, bu mültfilm «Qırımnıñ Rusiyege qoşulmasından soñ» qırımtatar ve tatar animatsion kino ustalarınıñ beraber yapqan işidir.
Film milliy üslüpte yapılğan: qaramanlar qırımtatar milliy qıyafetlerde, masal ormanınıñ terekleri ise ananeviy nağışlarnı añdıra.
Yarış programmasına Turkiye, Portugaliya, İraq, Büyük Britaniya, İran ve Rusiyeniñ 10 animatsion filmi kirdi.
«Bir çoq film biri-birine oşamağan üslüpte yapılğan, mence, jüriniñ işi zor olacaq, seyirciler ise bu levhalarnı baqıp, büyük teessuratlar alacaqlar», – dep añlattı art-müdir.
Qazandaki halqara musulman kino festivali 2005 senesinden berli keçirile. Bu sene tedbir sentâbrniñ 5-11 künleri keçirilecek. Ekseriyette festival iştirakçileri Avropa ve Asiya kinematografnı temsil etken rejissörlar ola.


text:
Rusiyeniñ 2014 senesi Qırım turizmi inkişafına ayırğan para miqdarı, Ukaraina yıl evelsi yapqanına köre, 6 qat azlaştı, dey Qırımnıñ sabıq kurort ve turizm naziri, şimdi Ukraina agrar siyaseti ve aşayt naziriniñ keñeşçisi Aleksandr Liyev.
Bu aqta o 5 kanal efirinde bildirdi.
«2013 senesi Qırım turizmine 1,2 mlrd grn ayırılsa, 2014 senesi Rusiye Qırım turizminiñ inkişafına tek 200 mln grn qoştı. Bu sene para miqdarı daa da alçaqtır – 100 million, ukrain para birleminde sayacaq olsaq», – dey Liyev.
Qırım akimiyeti evel aytqanı kibi, iyül 15 künü yarımada eki millionuncı turistni qarşıladı eken. 2015 senesi Qırım 4,3 million turistni qabul etecek ola. 2014 senesinden 15% çoq. 2013 senesi Qırım altı million turistni qabul etti.
2014 senesi mart ayında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ turistlerniñ aqımı azlaştı. Turoperatorları aytqanı kibi, Qırımda raatlanmağa alışqan insanlarnıñ çoqusı endi yarımadağa barmaz.


text:
Keçken afta devamında qurtarıcılar, dağ, yanğın ve yol qazalarından 31 adamnı qurtardı. Böyle neticelerni Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi derc etti.
Qırım qurtarıcıları 17 kere yol qazaları aqibetlerini yoq etilüvine qoşuldı, acele tedbirler neticesinde 23 adam qurtarıldı.
“Bundan ğayrı 25 yanğın söndürildi, anda beş adam qurtarıldı. Yarımadanıñ dağ-orman mıntaqasıda eki qıdıruv-qurtaruv tedbiri keçirildi, neticede üç turistke yardım etildi. Suv obyektlerinde qazalar qayd etilmedi”, -dep bildirildi FVN-de.
FVN-de, evelki kibi, yañğınlarnıñ, yılnıñ başından yüz bergen büyük sayısına raatsızlanalar. Olarnıñ çoqusınıñ sebebi - yanğın havfsızlığı qaideleriniñ kütülmegeni.
Yanvar 12-sinde Şçölkino şeerinde doquz qatlı evniñ damında patlav ve yanğın yüz berdi. Dam tamiri vaqtında 2 gaz balonı patlağanı bilindi.
Yanvar 15-inde saba Aqmescit şeerniñ bazı çetlerinde, yol qazaları neticesinde soqaqlar tıqalıp qaldı.


text:
Rusiyede, Rostov-na-Donu şeerinde iyün 14-te Şimaliy Qavqaz okrug arbiy mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında şeklenilgen Qırım musulmanları işi boyunca nevbetteki toplaşuv yekünlendi. Nevbetteki toplaşuvnıñ iyün 15-te, çarşenbe künü keçirilmesi planlaştırıla. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Bundan evel toplaşuvda prokuror bu iş boyunca çarşenbe künü «sırlı» şaat sorğuğa çekilecegini bildirdi.
Salı künü toplaşuvda üç şaat sorğuğa çekildi, olar, esasen, qabaatlayıcı delillerni bildirmekten vazgeçti.
Kurbedinovnıñ sözlerine köre, toplaşuv «farsqa, taqiqatnıñ farsına oşamağa başlay».
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Qavqaz okrug arbiy mahkemesi iyün 1-de dört Qırım musulmanı – Ferat Sayfullayev, Nuri (Yuriy) Primov, Rustem Vaitov, Ruslan Zeytullayevge qarşı cinaiy işni baqmağa başladı. Bu toplaşuvda prokuror olarğa qabaatlav neticesini oqudı.
Mayıs 18-de Rostov-na-Donu şeerinde mahkeme toplaşuvı keçirildi, onıñ neticesinde olarnıñ apiste bulunma müddeti oktâbr ayına qadar uzattırıldı. Dört musulman işğal etilgen Qırımdan Rostovğa alıp ketirildi.
Qabaatlanğan Qırım sakinleri 2015 senesi Aqyar şeerinde yaqalandı. Taqiqatnıñ noqta-i nazarına binaen, olar «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ iştirakçileri ola. Aqyar musulmanları yaqalanğanından bir yıl soñra Qırımnıñ cenübiy tarafında da bu kibi vaqia yüz berdi. 2016 senesi fevral 11 ve 12 künleri rusiyeli uquq qoruyıcılar islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde tintüv keçirdi ve insanlarnı yaqaladı. Umumen olaraq 14 adam yaqalandı.
«Hizb ut-Tahrir» – halqara islâm siyasiy firqasıdır. Onıñ resmiy maqsadı islâm devletini ve musulman yaşayış tarzını qurmaqtır. Bu teşkilât Rusiye, Qazahistan ve Almaniyada yasaq etildi; Ukraina ve diger memleketlerde onıñ faaliyeti qanun boyunca keçirile bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Moskvanıñ Lefortovo mahkemesi Rusiyede Qırımda terakt azırlamasında qabaatlanğan Qırım faali Aleksandr Kolçenkonıñ apis cezasını iyül 16-ğa qadar arttırdı, dep bildire «Mediazona».
Neşirniñ malümatına köre, taqiqatçı Artem Burdin apis cezasını arttırmağa muracaat etti, mahkemeci Andrey Motorin muracaatnı qabul etti.
Kolçenko mahkemede cezasını deñiştirip, onı ya ev apsi ya da yaşağan yerinden çıqmamaq arizası ile cezalandırmağa rica etti. O, Ukraina vatandaşı olğanını ayta. Terrorizmde qabaatlanğanını tanımay.
Qırımda faşizmge qarşı küreşken içtimaiy faal Aleksandr Kolçenko 2014 senesi mayıs ayında Aqmescitte apiske alınğan edi. Onı Moskvadaki «Lefortovo» SİZOsına yolladılar. FSB taqiqatçıları onı ve Qırımnıñ daa üç sakinini, şu cümleden ukrain rejissöri Oleg Sentsov, tarihçı Aleksey Çirniy ve adliyeci Gennadiy Afanasyevni terroristik areketler, terakt azırlanması ve silânı qanunsız qullanuvda qabaatlaylar.
Ukrainada Kolçenko ve Sentsovnı siyasiy mabus olaraq tanıp, olarnı azat etmege talap eteler.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Kolçenkonıñ adliyecisi Svetlana Sidorkina bergen malümatına köre, iş 19 tomdan ibaret, faal olarnı ögrene.


text:
Ukraina akimiyeti köçip kelgenler içün maliyeviy yardımnıñ miqdarını 510 million grivnadan 3,3 milliard grivnağa qadar arttırmağa teklif ete. Bunı salı künü fevral 24-de baş nazir muavini, regional inkişaf, qurucılıq ve mesken-kommunal hocalığı naziri Gennadiy Zubko bildirdi.
Radio Svoboda bildirgeni kibi, Nazirler Kabineti parlamentke mütenasip teklifni endi yolladı.
Gennadiy Zubko qayd etkeni kibi, mecburen köçip kelgenler vaqtınca meskenge, maliyeviy ve ruhiy yardımğa muhtaclar.
«Mecburen köçip kelgenler aqqında qanun qabul etilgen edi, er bir vilâyette müesisselerara idare bölükleri teşkil etildi, bugün göñülliler yerli idare organları ile çalışa, amma biz areketlerni bir tertipke ketirmelimiz», – dep qoştı Zubko.
Fevral 9-na olğan malümatqa köre, Ukraina içtimaiy siyaset nazirligi ATO ve Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdan köçip kelgen bir millionğa yaqın insannı qayd etti.


text:
Rusiyeniñ paytahtı Moskvada 92 yaşında aq qorçalayıcı, Moskva Helsinki gruppasınıñ yolbaşçısı Lüdmila Alekseyeva vefat etti. Acayip insan – qırımlı, tarihçı, Sovetler Birligindeki ve Rusiyedeki dissident ve aq qorçalayıcı areketiniñ eñ ihtiyar iştirakçisi Lüdmila Mihaylovna Alekseyeva aqqında – Qırım.Aqiqat müellifi Gülnara Bekirovanıñ ikâyesi.
Lüdmila Alekseyeva (qızlıq soyadı Slavinskaya) 1927 senesi iyülniñ 20-nde Kezlevde Mihail Lvoviç Slavinskiy ve Valentina Afanasyevna Yefimenkonıñ qorantasında doğdı. Daa soñra aile Moskvağa köçip yerleşti.
1937 senesi babası tahqiqat altına oğradı, amma apiske alınmadı. Cenk başlağanda Lüda Kefede edi, anda qartanasınen raatlanğan edi. Olar Moskvağa qaytalar, 1941 senesi iyül ayında ise babasını cebege alalar. Matematika institutınıñ diger hadimlerinen beraber Lüdmila Qazahistanğa tahliyege yollandı, 1943 senesi anasınen beraber Moskvağa qayttı.
1945 senesi Lüdmila Moskva devlet universiteti tarih bölüginiñ birinci kursına kirdi. Bir afta devam etken derslerden soñ onı gruppanıñ komsomol teşkilâtçısı olaraq sayladılar, lâkin tezden qarar ğayrıdan baqıldı – komsomol teşkilâtçısı cebeci olmaq kerek edi. Lüdmila arheologiya kafedrasını saylap aldı – tarihiy ilimler saasında mefküre tesirine eñ az oğrağan mütehassıs olmağa istedi. O, rus inqilâp areketiniñ tarihınen meraqlanğan edi, amma bu fenni özü menimsemege qarar aldı. Studentlik çağında Valentin Alekseyev ile evlendi, bala doğurdı.
Alekseyeva marksizm-leninizm ğayelerine inanğan edi, faqat tezden baqışları pek deñişti
1950 senesi Moskva devlet universitetiniñ tarihiy bölügini bitirdi, 1956 senesi ise Moskva iqtisadiy-statistik institutınıñ «Sovetler Birliginiñ Kommunist firqasınıñ tarihı» bölüginden mezun oldı. O vaqıt Alekseyeva marksizm-leninizm ğayelerine daa inanğan edi, faqat tezden baqışları pek deñişti.
Alekseyeva doğğan dissident areketine qoşuldı, Sovetler Birliginde siyasiy mabüslerge yardım etken, olarğa lagerlerge ve sürgünlik yerlerine barğan, samizdatnı tarqatqan, efsaneviy «Şimdiki vaqianameniñ» meydanğa ketirilmesinde iştirak etken edi.
1974 senesi KGB onı «sovetlerge qarşı faaliyetni» toqtatacağı ve apiske alınmaq telükesi aqqında ihtar etti. Söz sırası, o yıl Aleksandr Lavut ile beraber o, qırımtatar sürgünliginiñ 30-ıncı yılı ve bu adisege bağışlanğan «Şimdiki vaqianameniñ» sanını çıqardı.
1976 senesi dissident Yuriy Orlovnıñ teklifi ile Alekseyeva Sovetler Birliginde Moskva Helsinki gruppasınıñ tesisçilerinden biri oldı. 1977 senesi fevral ayında apis telükesi bar olğanından ekinci aqayı ve kence oğlunen beraber Sovetler Birligini terk etip, Amerika Birleşken Devletlerinde yerleşmege mecbur oldı.
İcrette Alekseyeva Moskva Helsinki gruppasınıñ çetel vekili olğan edi. 1977-1984 seneleri gruppa vesiqalarınıñ neşirini azırladı. 1977-1980 seneleri «Sovetler Birliginde farqlı tüşünceniñ tarihı. Yañı devri» monografiyası – temel tarih tedqiqatı – üzerinde çalışqan edi. Bu kitapnı Sovetler Birliginiñ dissident areketi tarihçılarından ğayrı digerleri de bile ve emiyet bere. Onıñ içinde müellifniñ qırımtatar milliy areketiniñ tarihına dair acayip oçerki mevcut. Lüdmila Alekseyeva bugünde-bugün Sovetler Birliginde ve şimdiki vaziyette qırımtatar problemasını yahşı bilgenler sırasına kirmekte.
Lüdmila Alekseyeva bugünde-bugün Sovetler Birliginde ve şimdiki vaziyette qırımtatar problemasını yahşı bilgenler sırasına kirmekte
İcret vaqtında Alekseyeva Radio Svoboda ve «Amerikanıñ Sesinde» insan aqları aqqında yayınlar alıp barğan edi, rus tilli icret neşirlerinde, ingliz ve amerikan matbuatında maqaleler derc etken edi, aq qorçalayıcı teşkilâtlarına mesleat bergen edi. Amerika Birleşken Devletlerinde «The Thaw Generation» («İrüv nesili») kitabı çıqtı. 1989 senesinden başlap ve Rusiyege qaytqanına qadar o – ğayrıdan tiklengen Moskva Helsinki gruppasınıñ ğıyabiy azasıdır. Lüdmila Alekseyeva 1993 senesi Rusiyege qayttı, üç yıldan soñ, 1996 senesi mayısta ise, Moskva Helsinki gruppasınıñ reisi olaraq saylandı. 1998-2004 seneleri Alekseyeva – Halqara Helsinki federatsiyasınıñ prezidenti.
Beş yıl evelsi, 2012 senesi mayısta, Lüdmila Alekseyeva bir sıra efsaneviy sovet dissidentinen beraber Qırımğa kelip, Qırımtatar Milliy Meclisi tarafından teşkil etilgen Qırımnıñ aq qorçalayıcılar forumında iştirak etti.
Qırımtatar probleması tarihçınıñ diqqatını er daim celp etken edi. Alekseyeva bugün de tesirli ve tecribeli Moskva Helsinki gruppasınıñ yolbaşçısı olaraq Qırım vaziyetini diqqatnen közete. 2016 senesi dekabr ayında «Amerikanıñ Sesine» bergen izaatlarında o, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ vatanğa kirişini yasaq etken Rusiye akimiyetiniñ yapqanlarına açuvlanğanını bildirdi.
Cemilev halqına sadaqatnen hızmet etkenini ayatınen isbatladı
«Bu bir alçaqlıq, – dedi Alekseyeva. – Çünki Cemilev bir yerge ketmey, o, Kyivde yaşay, amma ecdatlarınıñ ve özüniñ vatanı Qırımda yaşamağa ister edi, lâkin onı anda kirsetmeyler. Böyle aqqı şimdi Qırımnı idare etkenlerden daa çoq bar. Menim fikirimce, bu bir alçaqlıq, em de açıq bir alçaqlıq, er bir namuslı insan buña açuvlanmalı… Cemilev – acayip bir insan. O, halqına ivazsız, alicenabane ve sadaqatnen hızmet etkenini ayatınen isbatladı ve halqınıñ asırlıq arzusı – tarihiy vatanları Qırımğa qaytmaqnı – yerine ketirmek içün elinden kelgenini yaptı».
Anda yaşağan insanlar Qırım Rusiyege keçken soñ iqtisadiyat tarafından fayda kördimi bilmeyim, amma umumiy vatandaş müitinden baqılsa, olar yutturğanlar
Rusiye nezareti altında qalğan yarımadadaki insan aqları vaziyeti ve qırımtatarlarğa qarşı yapılğan repressiyalarğa kelgende Alekseyeva şöyle dedi: «Ne qadar da qorqunç zaman! Bu halq Qırımğa qaytmaq içün o qadar küreşti… Avdet oldılar – ve mına saña, baq, ne oldı».
Onıñ aytqanına köre, yarımada ilhaqından kimse kâr etmedi. «Anda yaşağan insanlar Qırım Rusiyege keçken soñ iqtisadiyat tarafından fayda kördimi bilmeyim, amma umumiy vatandaş müitinden baqılsa, olar yutturğanlar. Çünki Yanukoviç zamanında bile Ukraina şimdiki Rusiyeden daa serbest edi», – dedi o.
Lüdmila Mihaylovna ile bir çoq kere subetleşken, evine barğan, dissident ve qırımtatar milliy areketiniñ tarihını laf etken edim. Pek sıcaq qanlı, açıq göñülli, adil ve alicenap bir insan. Onıñ teren ve pek lâyıq tarihiy tedqiqatlar, demokratiya oğrundaki küreşçiniñ qıyın ve uzlaşuv olmağan yolu – intellektual ve aq qorçalayıcılarnıñ yaş nesillerine ilham bergen, ileri areket etmege küç bergen bir şey…
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Bu metin ilk sefer 2016 senesi iyün ayında derc etilgen edi.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukraina PEN-klubınıñ azası


text:
Klişasnıñ qanun leyhasında ceza qanunnamesinde 280.1 maddesini (halq ögünde Rusiye Federatsıyasınıñ territoriya bütünligini bozmaq içün yapılğan areketler) yañıdan baqılmaq kerek.
Qanun leyhasınıñ añlatma mektübinde deñişmeler 280.1 maddesi ve daa da umum olğan 280-ci maddesi (ekstrimist areketlerini yapmaq içün halqnı davet etilmesi) aralarında bir-birine uymayuvlarını çezmek kerek. Bügün olğan şekilde bu eki madde «bir birilerine ceza qanunmasindeki normalarına raqip olalar ve uquqiy bellisiz vaziyet doğuralar».
Yañı 280.1 maddesi ceza qanunamesinde keçken senesiniñ soñunda dumadaki kommunistler teşebbüsi ile peyda oldı. Bu maddege köre, cezası 300 biñ ruble ştraftan başlap, 3 yılğa qadar apıske alınmasına qadar olacaq. Aynı areketlerni Kutleviy haberler vastaları ile yapılsa ceza olaraq 5 yılğa apıshanege alınacaq. Klişas ise endi olğan cezalarnı sertleştirmege istey. Onıñ teklifine köre, 280.1 maddesiniñ birinci qısımına köre cezalav müddetini dört yılğa qadar arttırmaq kerek ve yañı cezalarnı qoşmaq istey: 4-ten 6 yılğa qadar arest, üç yıl devamında mecburiy işler yapılmasını ve aynı müddetke belli bir işnen oğraşmağa yasaqnı teklif ete.
Ondan da ğayrı, Klişes bu maddeniñ 2-ci qısımını deñiştirmesini istey: şimdi anda «KHVrı ve informatsıon ve telekommunikatsıya ağları» dep aytılsa, deñişken soñ «KHV ya da elektorn yada telekommunikatsıya ağları» aqqında aytılacaq.
Eger bu deñişmeler qabul olunsa, bir de bir içtimaiy ağda ya da forumda bu maddege uymağan bir şeyler yazğan sade internet qullancınını cezalamağa imkân açılır.


text:
Ukraina Türkiyege, istiqrarlıq ve qattılıq ile Qırım sakinlerine destek bergeni içün teşekkür bildirdi. Noyabr 21 künü böyle beyanatnı Urkainanıñ Türkiyedeki elçiligi Facebookta yerleştirdi.
Elçihanede qayd ettiler ki, NATO toplaşuvında Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğannıñ böyle sözleri ketirile: «Bizler içün Ukrainanıñ topraq bütünligi printsipi başından berli deñişmey edi. Biz Qırımda qırımtatarlarnıñ aqqalrınen bağlı vaziyetni devamlı taqip etmektemiz».
«Sözlerniñ areketlernen tasdiqlanması pek müimdir. Keçenlerde BMT Baş assambleyasınıñ toplaşuvında, Türkiye Qırımda insan aqların aqqında rezolütsiyağa qol tutqanı onıñ müellidlerinden biri olğanı – bunıñ bir misadir», – dep qayd ettiler ukrain elçiliginde.
Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş assambleyasınıñ üçünci komiteti toplaşuvında noyabr 15 künü Ukraina teşebbüsi ile azırlanılğan «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde (Ukraina) insan aqlarınıñ vaziyeti» rezolütsiyası qabul etildi.
Mezkür rezolütsiyada BMT vesiqalarında ilk kere Rusiye «işğalci-devlet» olaraq adlandırıldı, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ile Aqyar ise – «vaqıtınca işğal etilgen topraqlar».
Rezolütsiyağa 73 devlet qol tuttı, 23 – qarşı çıqtı, 76 – bitaraf qaldı. Qarşı rey bergenlerniñ arasında – Ermenistan, İran, Belorusiye, İndistan, Qıtay, Qazahistan, Rusiye, Özbekistan.


text:
Ukraina prezidentiniñ ofisinde Qırımnen bağlı meseleler «qala», dep aytıla Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov derc etken beyanatta.
Onıñ aytqanına köre, 2019 senesi dekabr ayında Ukraina prezidentiniñ temsilciligi Meclisnen beraber «Qırımtatar Milliy Meclisi ile işbirligi» buyruğınıñ leyhasını azırlap, Bankovağa yolladı. Onı «bugünge qadar baqmağa devam eteler».
«Ukraina prezidentiniñ ofisine berilgen «Qırımtatar halqınıñ statusı», «Ukrainadaki tamır halqlar», «Ukraina Anayasasına «Qırım Muhtar Cumhuriyeti» X bölügine deñişmeler kirsetüv» qanunlarınıñ leyhaları üzerindeki işnen bağlı añlaşmalar yerine ketirilmey. Qırımdan köçip kelmege mecbur olğan insanlarnıñ yerleşüvi içün müim olğan bir sıra diger mesele «baqıla», – dep aytıla haberde.
Ukraina prezidentiniñ ofisi Meclisniñ beyanatına şimdilik cevap bermedi.
Meclis reisi, Ukraina akimiyetini Suriyedeki «El-Holl» qaçaqlar lagerinde bulunğan yüzge yaqın qadın ve balanı vatanğa qaytarmasına çoq çağırğan edi.
Ukraina prezidentiniñ ofisi Qırımtatar Milliy Meclisini Suriyedeki ukrainalılar mevzusını «siyasiyleştirmemesine» çağırdı. Müessise, Suriyede olğan Ukraina vatandaşlarınıñ qaytması içün diplomatlar, mahsus hızmetler ve istihbarat çalışalar.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Fälästinle batır qız irektä
Ahäd ät-Tämimi belän änise irekkä cibärelde
İzraildä 8 ay tiräse xärbi törmädä utırğan Hanzala qıyulıq büläge iyäse “Fälästinle batır qız” Ahäd ät-Tämimi belän änise irekkä cibärelde.
Yordannın könbatış üzänlegeneñ Ramallah şähärenä bäyle Näbi Salih awılında ğailäse belän yäşägän öyen İzrail ğaskäriläre basıp ala.
Basıp aluda öyneñ işeğaldına kergän ğaskärineñ yañağına suqqan Ahäd 2017 yılnıñ 19 dekabrendä qulğa alına.
İzrail mäxkämäse mart ayında Tämimigä “İzrail ğaskäriyeneñ wazifa başqaruına kirtä quyu häm ğaskärigä höcüm” ğayebe belän 8 aylıq törmä cäzasına xökem itä.
Tämimineñ advokatı cäzanıñ 19 avgust könendä betäçägen, läkin idari qarar belän törmädän irtä çığarıluın äytte.
Yordannıñ könbatış üzäñlegendäge öyenä qaytqan Tämimine keşelär şatlanıp qarşı aldı.
Näbi Salih awılı Fälästin bayraqları belän tuldı.
Falästinle qıyu qız bularaq belenüçe Ahäd 2012 yılda abıysı qulğa alınğanda İzrail ğaskärilärenä qarşı kürsätkän totışı öçen İstanbulda “Hanzala batırlıq büläge”nä layıq bulağn ide.
Ahäd prem’yer-ministr bulğan Törkiyä ilbaşı Ärdoğan belän dä küreşkän ide.


text:
Litva Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım sakinlerine qol tutmağa devam eterek, Rusiye Federatsiyasından yarımadadaki insanlarnıñ aqlarını bozmaqnı bitirmesine çağırdı. Bu aqta mayısnıñ 29-nda Twitterde Litva tışqı işleri naziri Linas Linkeviçus Vilniuste, «Qırım işğal etilgeninden üç yıl keçken soñ qırımtatarlarınıñ şimdiki vaziyeti ve halqara cemaatçılıq içün ilerideki strategiya» adlı halqara konferentsiyanıñ ötkerilüvine izaat bergende söz yürsetti.
«Litva zapt etilgen Qırımda zulumğa oğrağan insanlarğa qoltutmağa devam ete. Biz Rusiyeni bir daa olarnıñ aqlarınını bozmamasına çağıramız», – denilmekte haberde.
Vilniuste konferentsiya başlağanı aqqında mayısnıñ 29-nda jurnalist Yuriy Lukanov haber etken edi.
O, qayd etkenine köre, konferentsiyada «Qırımnen bağlı çeşit meseleler muzakere etilecek hususan: işğal esnasında halqara uquqnıñ bozulğanı, Qırımdaki insan aqlarınen bağlı vaziyet, yarımadada mülkiyet aqlarınıñ bozuluvı».
Mayısnıñ 28-nde konferentsiyada Ukraina halq deputatı Refat Çubarov, «Sila prava» (Uquq küçü) ictimaiy areketniñ yolbaşçısı Andrey Sençenko, ömür arqadaşı Roksolananen beraber Ukrainanaıñ Litvadaki elçisi Vladimir Yatsenkovskiy, Litvanıñ Ukrainadaki elçisi Marius Yanukonis ve qırımtatar Meclisiniñ diger azaları iştirak etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımda İçki rayonınıñ sakini Mamet Kurkçi eki künge apiske alındı. Bunı Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında qırımtatar milliy areket faili Nariman Celâl haber etti.
«Bir mayor çıqıp, 48 saatqa onı (Kurkçi Mametni – QA) tevqif etmek içün olarnıñ aqqı olğanını aytqan, sanki mahkemege qadar. Apis etüvniñ sebebi nedir, degen sualge, o dedi ki, bu adam bir de bir qanun bozuvnen alâqalı olğanına dair deliller bar eken. Oña eşyalarını ketirmege izin berildi», – dep haber eti Celâl.
O ayttı ki, tutılğan adam advokatnıñ yardımına muracaat etkeni aqqında malümat şimdi daa belli degil.
«Adliyecilerimizge, onnen bağlansınlar dep, rica ettik. Amma bu bağ daa olmadı. Vaziyetke tesir etmege tırışamız», – dedi fail.
İşğal etilgen Qırımnıñ İçki rayonında avgustnıñ 2-nde Üç-Quyu (Vostoçnoye) köyüniñ sakini Mamet Kurkçiniñ evinde tintüv ötkerildi. Qırımlınıñ telefonı tutıp alınılğanı ve özü İçki İşleriniñ Rayon Bölügine (ROVD binasına) ketirilgeni aqqında haber etilgen edi.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, qırımtatar sakinleri muntazam surette tintüv ve soravlarğa oğray. Uquq qorçalayıcılar bunı «fikir farqlılığına qarşı küreş» olaraq tanıta.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqmescit SİZOsınıñ Rusiye memuriyeti aprelniñ 7-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy mahkemesiniñ oturışuvı vaqtında 2017 senesi «Veciye Kaşka davası» boyunca tutulğan Kazim Ametov rıqma-rıq tolu kamerada bulunğanını qabul etti. Bu aqta advokat Rustem Kâmilev «Qırım aq qorçalayıcı gruppasına» bildirdi.
«Kâmilevniñ malümatına köre, penitentsiar müessiseniñ memuriyeti şikâyet etilgen adiseler vaqtında kameralar mümkün olğanından çoq tolu olğanını inkâr etmey. Aprelniñ 9-na belgilengen nevbetteki oturışuvda tahqiqat izolâtorında riayet etilecek gigiyena normativleriniñ tedqiq etilüvi planlaştırıla», – dep aytıla haberde.
Advokatnıñ aytqanına köre, Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ vekili mahkemede dava sebebinen bağlı bir qaç vesiqanı ve taze tamir fotoresimlerini kösterdi.
Aqmescit SİZOsınıñ Rusiye memuriyeti advokat Rustem Kâmilev bildirgen malümatnı açıq sürette izaatlamay.
2020 senesi dekabrniñ 4-nde «Veciye Kaşka davasınıñ» 63 yaşında mabüsi Kazim Ametovnıñ evinde Rusiye quvetçileri tintüv keçirdi. İlk malümatqa köre, anda «tahqiqat tedbirleri» oldı. Qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl bildirgenine köre, FSB hadimleriniñ tintüvi Ametovnıñ oğlunen bağlı.
Ametov, evlerinde keçirilgen tintüv tafsilâtları aqqında tarif etti.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası ve Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Milliy politsiyası cinaiy tahqiqat başlattı.
«Veciye Kaşka davası»
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
2019 senesi aprelniñ 7-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi para talap etüvde qabaatlanğan «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüslerine üküm çıqardı. Ruslan Trubaç, Bekir Degermenci ve Kazim Ametov 3 yılğa şartlı olaraq üküm etildi, 3 yıl sınav müddeti olaraq belgilendi. Asan Çapuh 3,5 yıl şartlı apis cezasını aldı, 3 yıl sınav müddeti olaraq belgilendi.
Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaç qabaatlarını tanımadı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.
«Veciye Kaşka davası»
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
2019 senesi aprelniñ 7-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi para talap etüvde qabaatlanğan «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüslerine üküm çıqardı. Ruslan Trubaç, Bekir Degermenci ve Kazim Ametov 3 yılğa şartlı olaraq üküm etildi, 3 yıl sınav müddeti olaraq belgilendi. Asan Çapuh 3,5 yıl şartlı apis cezasını aldı, 3 yıl sınav müddeti olaraq belgilendi.
Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaç qabaatlarını tanımadı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Keriç köprüniñ yük naqliyatı qısmı açılğanından soñ, bir afta devamında 10 biñge yaqın fura keçti. Bu hususta “Qırım köprü” haber merkezi bildirmekte.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, areketiniñ eñ yüksek şiddeti - 2,2 biñ maşnadan ziyade - oktâbr 1-inde qayd etildi, yani sıñırlavnıñ alıp taşlanılğanıñ birinci kününde. Eñ alçaq yol areketiniñ şiddeti ise bazar künü, oktâbr 7-sinde qayd olundı - 3,5 tonna ağırlığındaki 1 biñden az maşna. İş künleri yük naqliyatnıñ keçüvi er kün 1 300 - 1 500 maşnanı tertip ete.
Haber merkezinde, şimdilik köpürde yol areketi adiy tertipte keçe dep qoştılar.
Oktâbrniñ 4-nde yapılarnıñ qurğulanuvı vaqtında Keriç köprü demiryol qısmınıñ közü suvğa tüşti.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşina qısmı mayısnıñ 16-nda yengil maşinalarğa açılğan edi. Köpürniñ demiryol qısmı soñuna qadar daa qurulmadı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kreml tarafından halqara uquq bozulğanınıñ daa bir delili ola, dep aytqan edi.
Avropa Birligi ve ABD Rusiye ve işğal altındaki Qırım arasında Keriç köprüniñ qısmen açılışını tenqit ettiler. Ukraina tarafı, 2014 senesi Qırım işğalinden soñ Rusiye ile köpür qurucılığana dair añlaşmadan çıqqan edi.


text:
Rusiye iç bir şartlarsız Qırım ve Donbas regionlarını Ukrainağa qaytarmaq kerek. Bu aqta Ukrainadaki Amerika Qoşma Ştatlarınıñ sabıq elçisi Jon Gerbst bildirdi, dep ayta Azatlıq Radiosı.
«Bizim fikirimizce, Ukraina territorial mustaqilligini em Donbassta, em de Qırımda saqlamaq kerek», - dep ayttı o, «İnter» telekanalınıñ yayınında.
«Bizim memuriyetimiz, Suriye ve Ukrainanen bağlı deplomatiyalarınıñ farqı olmağanı aqqında defalarca aytqan edi», - izaatlay «İnterfaks - Ukraina» Gerbestniñ sözlerini.
Onıñ qoşma malümatlarına köre, bu işte Amerika Qoşma Ştatlarınıñ ğayreti tolu olmağanını aytmaq mümkün, amma umumen alğanda, Rusiye Federatsiyasına qarşı tizilgen sanktsiyalar mevzusında AQŞ prezidenti Barak Obamanıñ rolü müsbettir.
Amerika Qoşma Ştatları Rusiye ucumına qarşı turğan, Ukrainanıñ baş ittifaqdaşlardan biri olmaqta. Vaşington Ukrainanı diplomatik, maliye ve arbiy ceetten temin etmekte. Moskvağa qarşı ise Avropa Birliginen birlikte bir sıra sanktsiyalarnı kirsetti.


text:
Yarımadada iyünniñ 19-20 furtuna telükesi ilân etildi. Bunı Qırım boyunca Rusiye FVN matbuat hızmeti bildirdi.
Berilgen malümatqa köre, iyünniñ 19-nda aqşam ve kün bitkence ve iyünniñ 20-nde künniñ birinci yarısında Qırımda bazı yerlerde şiddeti boranlı yağmur beklenile.
Hatırlatamız, evel iyünniñ 18-ne furtuna telükesi ilân etilgen edi.
Yaltada tufan neticesinde 18 insan yararalandı, 1 erkek öldi ve 1 qadın bellisiz ğayıp oldı.
İyünniñ 18-ne keçken gece, bol yağğan yağmurlar neticesinde Büyük Yaltanı suv bastı, şeerde cayav keçitleri suv astında qaldı. Yerli memurlar cemaat naqliyatınıñ qtanamasını toqtattı. Yaltada fevqulâde vaziyet ilân etildi, şeerge kiriş yeri qapalı.
Sağanaqlardan ve şeerniñ suv basqan soñ 80 transformator stantsiyası ve eki elektrik naqil hattısı elektriksiz qaldı. Krımenergonıñ haber etkenine köre, episi olıp 2700 istimalcı ışıqsız qalğan. Bundan ğayrı yerli memurlar bölgede suvnıñ kesilmesi aqqında qarar aldı ve şeer sakinlerini suv alıp qoymağa çağırdı.
Evel, Qırımnıñ Gidrometeorologik merkezinde haber etkenlerine köre, cumaaqşası gecesi yarımadanıñ şarqiy rayonlarında yağanaqlarnıñ aman-aman eki aylıq qararı yağğan.


text:
Rusiyeli muhalefetçi hurnalist Arkadiy Babçenko sağ, dep haber etti mayısnıñ 30-nda brifingte Ukraina Telükesizlik Hızmetiniñ (SBU) reisi Vasiliy Gritsak.
O, jurnalistniñ zalğa kirgenini rica etti. Babçenko bir ay evelsi onı öldürmek istegenleri bilgeni aqqında ayttı.
Gritsanıñ sözlerine köre, Ukraina Telükesizlik Hızmeti jurnalistniñ öldürilüvinen bağlı planlarnı meydanğa çıqarğan. SBU, öldürivni teşkil etmek içün Rusiye mahsus hızmetleri tatarfından kiralanğan Ukraina G... vatandaşını tevqif etken.
«O, tamam 3 saat evel yaqalandı », – dedi Gritsak.
Babçenkonıñ öldürilgeninen bağlı malümat mayısnıñ 29-nda aqşam peyda olğan edi.
Babçenko Rusiyeni 2017 senesi fevral ayında terk etip, Pragada yaşap turmağa imkânı olsa da, Kyivde qırımtatar ATR telekanalında alıp barıcı olaraq çalışmaqnı saylağan edi.O, özüniñ Rusiyeden ketüv qararını oña qarşı cinaiy iş açılma ihtimali bar dep izah ete.


text:
Ukraina Telükesizlik hızmeti Rusiyeniñ Kyivdeki elçiligi yanında “Qırım bu Ukraina” yazısınen ve ukrain mahsus hızmetiniñ akis istihbaratınıñ tuğrası ile bilbordnıñ peyda olması aqqında haber ete.
“Yalıñız foto, yalıñız Rusiyeniñ Kyivdeki elçiligi, sadece “Qırım bu Ukraina” faktınıñ tasdıqlavı”, – dep yazıla yayınlanğan foto yanıda.
Fevralniñ 26-nda cemaatçılıqnıñ teşebbüsi ile «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» qayd etile. Şu künü Ukrainada ve dünyada qırımlılarğa ve memleketniñ topraq bütünligine qoltutuv aktsiyaları, munaqaşa, forum, miting ve yürüşler keçirile. 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçken edi. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, hususan «Rus birligi» firqası çıqtı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım ükümeti yolbaşçısı Sergey Aksönov yarımadağa kelgen alman siyasetçileri ile körüşüvden fotoresimlerni Facebook saifesinde paylaştı.
Onıñ fikrince, «Almaniya hristian demokratik birligi» firqasınıñ azası Villi Vimmerniñ yolbaşçılığında Almaniya vatandaşlarınıñ eyyeti yarımadanıñ qoşulmasını resmiyleştirmege yardım etecek.
«Eminim ki, evel olğan dostane munasebetlerimizni yañıdan pekitmek içün vaqıt keldi. Qırımda olıp keçken vaqialar Rusiye Federatsiyasına yaramay baqqan siyasetçilerniñ tesiri ile olğanından başqa türlü kösterile. Lâkin, milletlerara munasebetlernen bağlı vaziyetimiz daima yahşı edi. Qırım ile işbirlik tutmaqnen meraqlanğan er kesnen diplomatik yolnen bağlarnı qurmağa tırışamız. Resmiy diplomatiya çalışmağan yerde, eñ müim tek alet qala – halq diplomatiyası», – dep aytıla.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Tahqiqat izolâtorında (SİZOda) bulunğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevde bir qaç künden berli yüksek sıcağı bar, sol ayağı tizine qadar şişti, qızarğan şişiklik ve dayanamaz ağrılar bar. Anası, Dilâra Abdullayevanıñ bildirgenine köre, bu alâmetler qannıñ zeerlenmesine işaret etmek mümkünler.
Bunı o, özüniñ Facebook saifesinde yazdı.
Abdullayeva: «SİZOnıñ kirişi yanında bekleyim. Tsivil urbada bir erkek kele, ve oña birden qapını açalar. Men birden oña muracaat etem ve rehberge ketse, oña men – işi tergevcide baqılğan Uzeir (Abdullayev – AQ)niñ anası olğanımnı, ve ortada oğlumnıñ yaşam ve ölüm meselesinñ turğanını aytıp bermekni rica etem. Tek bir şey isteyim – oğlumnı hastahanege yatqızılmasını…», – dep yazdı.
Onıñ aytqanına köre, tevqif etilgen oğlu vaziyetiniñ ciddiyligini bilmemek mümkün degil.
Abdullayeva: «General yarım saattan soñ (SİZOnıñ – QA) rehberi ile çıqtı. Olar Uzeirniñ, ayağını basıp bile olamağanına şahsen özleri qandı. Klinika ile añlaşacaqlarını, hastahanege yatqızacaqlarını, amma bayramlardan soñ, şimdi ise ine ile antibiotikler ve sıcaqnı tüşürgen ilâclar bereler, dediler. Men, tekrar-tekrar, er bir daqiqa muim desem de… O, maña, buyruq bergenini: vaziyeti fenalaşsa – hastahanege yatqızacaqlarını söyledi», – dep bildire.
Tahqiqat izolâtorınıñ hadimleri tarafından açıq menbalarda bu hususta izaatlar berilmedi.
Daa evel Uzeir Abdullayevniñ advokatı ve apayı yaqın vaqıtta Cezalarnı içra etüv federal hizmetiniñ idaresi (UFSİN), tahqiqat izolâtorı, prokuratura ve FSBge, tsivil hastahanede uyğun tibbiy yardımnıñ kösterilmesini temin etsinler ve qabaatlanğanğa diagnozını bildirsinler dep, bir sıra arizalar bereceklerini bildirdiler.
Bundan evel Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Teymur Abdullayev, Uzeir Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnıñ qorçalayıcıları tarafından sıñırlav tedbiriniñ uzatılmasına qarşı berilgen apellâtsiyalarnı red etti.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
OSCE Parlament assambleyası bazarertesi künü, iyülniñ 8-nde, Rusiyeniñ Qırım ve Aqyar ilhaqını ve Qara ve Azaq deñizleriniñ askeriyleştirilüvini takbih etken qarar ile netice beyannamesini qabul etti. Bu aqta teşkilâtnıñ saytında haber etile.
Lüksemburg beyannamesine 95 parlament azası rey berdi, 7 kişi qarşı çıqtı.
«OSCE parlament assambleyası Ukrainanıñ suvereniteti, siyasiy mustaqilligi, birligi ve Qırım Muhtar Cumhuriyeti, Aqyar şeeri ve deñiz rayonları olğan topraq bütünligini halqara seviyede tanılğan sıñırlarda ürmet etkenini bildire; Rusiyeniñ qanunsız Qırım işğalini ve ilhaq ıntıluvını takbih etip, Rusiyeni onı lâğu etmesine, Rusiye işğalci küçlerini Qırımdan çıqarmasına ve onı Ukraina ükümetiniñ kontroli altına qaytarmasına çağıra», – dep aytıla vesiqada.
Parlament azaları Qırımnıñ askeriyleştirilüvinden ve Rusiyeniñ bu rayonlarda nükleer silânı yerleştirmege niyetlengeninden pek qasevetlengenini bildirip, Rusiyeniñ Azaq deñizi, Keriç boğazı ve Qara deñizniñ artqan askeriyleştirilüvini takbih ettiler.
Bundan ğayrı, vesiqada keçken sene noyabr ayında Rusiye tarafından Keriç boğazında ukrain deñizcileri ve gemileriniñ zapt etilüvini takbih ettiler.
«OSCE parlament assambleyası Rusiyeni halqara uquq normalarına köre Azaq deñizi ve Keriç boğazından keçüv serbestligini temin etmesine çağıra», – dep qayd etile vesiqada.
Tolu vesiqa metni bağlantıda bar.
OSCE Parlament assambleyasındaki daimiy eyyet azasınıñ muavini Sergey Vısotskiyniñ Facebookta bildirgenine köre, rey berüvde Rusiye eyyetinden tek bir vekil bar edi.
«Rusiyeliler er vaqıt kibi toplaşuvnı bozacaq ediler. Bu sene kvorum olmağanını aytacaq oldılar. Rusiye eyyetiniñ 9 azasından toplaşuvda tek bir kişi bar edi. Olar Assambleya kvorumını özleri bozıp, kvorum bozulmasına qarşı narazılıq bildirgenler», – dep yazdı Vısotskiy.
Rusiye akimiyetiniñ bunıñnen bağlı açıq izaatları daa yoq.
İyülniñ 6-nda haber etilgeni kibi, Avropada telükesizlik ve işbirligi teşkilâtı Parlament assambleyasınıñ siyasiy meseleleri ve telükesizlik komiteti Rusiyeniñ Qırım, Qara ve Azaq deñizlerini askeriyleştirüv qararını qabul etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Olğan malümatqa köre, Qırım uquq qorçalayıcı organlar adamlarnı radikal gruppalarğa ait olğanlarında qabaatlap, cumaertesi künü olıp keçken matç vaqtında yaqaladılar. Mühlislerniñ malümatlarına binayen, olardan Ukraina pasportlarını aldılar, cep telefonlarını ise qullamağa imkân bermey ediler.
Bu vaqia aqqında malümatnı «Dnepr» futbol klubında tasdıqladılar. Faqat anda meseleniñ endi çezilgenini qayd ettiler. Mühlislerni yolladılar, şimdi taqım ve «Dnepr» mühlisleri evge qatalar.
Cuma künü «Dnepr» oyuncıları «Tavriya» taqımı ile matçını keçirmek içün Qırımğa yol alğan ediler. Komandağa qol tutmaq içün, «Dnepr» mühlisleri de Qırımğa kettiler.
Bundan bir qaç kün evel mühlisler olarnı Ukraina birinci ligasınıñ yolbaşçılığınıñ ozğaruvına israr ete ediler. Lâkin olar yarımadada mühlisleriniñ hafsızlığını kimse kefil etip olamaycağını qayd ettiler.


text:
«Krımskiye novosti» agentliginiñ malümatına köre, böyle bir qarar Çanakkale On sekiz mart universitetiniñ senatı tarafından qabul etildi.
«Fahriy doktor» unvanı Cemilevge Türkiye cumhuriyetiniñ 14/b-5 kodeksiniñ 2547 maddesine köre berildi.
«Qırımtatar halqınıñ Vatanğa qaytmasına büyük isse qoşqan qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev dünyaca meşur uquq qorçalayıcı olıp, sabır etip,bugünge qadar qırımtatar halqınıñ lideri olıp qala», – dep qayd ete universitet Senatı.
Malüm olğanı kibi, Cemilevniñ soñki mukâfatlardan biri 2014 senesi mayıs 7-de berilgen «Birdemlik» mukâfatı oldı.


text:
Kiyev – Qırımtatar halqı işleri boyunca Ukraina prezidentiniñ vekili Mustafa Cemilev avgustnıñ 28-nde Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdogannıñ inauguratsiya merasiminde ukrain eyyetini temsil etti. Bundan evel, eyyetniñ reberi prezident Pötr Poroşenko olmaq kerek edi. Ziyaret devamında Erdogannen körüşüvni keçirecek edi, amma, devletniñ şarqında vaziyet ğayet kerginleşkeni içün uçaqqa minmedi. Türkiyede Ukrainanı Mustafa Cemilev temsil etti. Qırım.Aqiqatqa itervyü berip, teessuratlarnen paylaştı.
– Mustafa ağa, siz Türkiye prezidenti inauguratsiyasında Ukraina eyyetini temsil ettiñiz. Ukraina prezidenti sizniñ ögüñizde nasıl maqsadlar qoydı?
– İç bir hususiy maqsad qoyulmadı. Çünki, Pötr Poroşenko, Rusiye ve Ukraina ile sıñırda vaziyet ğayet kergilenşkeni sebebinden soñki daqiqası aeroporttan keri qaytmağa mecbur oldı. Biz birlikte ketecek oldıq, o maña onı inauguratsiyada temsil etmege avale etti.
– Türkiye prezidenti ile qonuşıp oldıñızmı ya da ayırıca körüşmek içün añlatıñızmı?
– Pek çoq adam toplandı. On eki prezident keldi, baş nazirler, siyasetçiler… Adam rıqma-rıq tolu edi. O (Erdogan. – Müel. qaydları) yanıma keldi. Men, Ukraina prezidenti oña selâm söylegenini aytım. O, Poroşenkoğa telefon eter, dedi. Endi telefon etkendir. Prezident menden, ne vaqıt ketecegimni soradı. Men onıñnen ayırı körüşüv aqqında soradım. O razı oldı.
– Körüşüv ne vaqıt ve saat qaçta olacağı bellimi?
– Yoq. Şimdilik tek körüşmege añlaştıq.
– Kimlernen daa laf etip oldıñız?
– Deputatlarnen, Türkiye ükümeti temsilcilerinen. Er kes Qırımdaki vaziyet aqqında ve Türkiye nasıl yardım ete bilecegini soradılar.
– Neni muzakere ettiñiz?
– Men, Aqmescitte türk uçaqlarınıñ qonğanı aqqında ayttım. Rusiye işğali sebebinden bu yasaq ve ukrain akimiyeti buña razılıq bermedi. Bu saanen bağlı memurlar aytqanı kibi, vesiqalarda «Anapa – İstambul» dep yazıla. Şu uçaqlarnıñ kerçekten de Aqmescitte qonğanını teşkermege vade ettiler.
Bunen beraber, Türkiye memurlarınen ticariy gemiler aqqında laf ettik. Men Qırım limanlarına kirip, toqtağan bir qaç gemini añdım. Olar, çoqtan ruslarğa satılğanını ayttılar, Türkiye olar içün mesülietli degil. Olarnıñ tışqı körünişi deñişmey qalganı içün, olarnı ale daa türk gemileri, dep sayalar.
– Ziyaretnen bağlı ümütleriñiz aqlandımı?
– Umumen alğanda, e. Amma, o qadar adam kelecegini tüşünmedim. Men bir özüm olsa edim, Recep Erdogannen çoqça qonuşır edik.
– Bugünde bugün Türkiye Rusiyege pek bağlı. Ondan mustaqil olmaq içün nasıl deñişmeler lâzim? Recep Erdogannıñ ögünde nasıl vazifeler tura?
– Energetikanen bağlı vaziyetni tüzetmek kerek. Türkiye Rusiyeniñ gazına bağlı. Em de ticaret saasında işbirlik qaviy. Türkiyeniñ mahsulatları Ruside degil, Avropada daa çoq satılğan olsa edi, cumhuriyet daa da mustaqil olur edi. Bugünde bugün Rusiye ile ticariy saasındaki işbirlik yılda 50 milliard dollar ketire. Bu Türkiye içün büyük bir kâr.
– Türkiyeniñ kün tertibinde Qırım meselesi ne qadar aktual? Ya da diqqat merkezinde Ukraina şarqındaki vaziyet tura?
– Türkiye bütün dünya kibi, bu davanıñ dünya davasına çevirilmemesini nezaret ete. Amma, Qırım Türkiye içün hususiy bir region. Türkiyede, büyük qırımtatar diasporası yaşay. Onıñ temsilcileri ukain bayraqlarınen prezident Poroşenkonı avalimanına qarşılamağa keldiler. Amma, kelmegeni içün, bütün alğışlarnı men qabul ettim.
– Siz laf etken türk devlet hadimleri, siyasetçiler Qırımnıñ kelecegini nasıl köreler?
– İlk evelâ, ukrain statusı qaytarılacaq, dep belleyler. Olar bu meselede bir fikirdeler. Em de, ukrain devleti erkânında qırımtatar territorial cumhuriyetiniñ tiklenmesine ümüt eteler. Olar Rusiyeniñ aqlını ketirmege isteyler. Türkiyeniñ cemaatçılığı Qırım «akimiyetiniñ» Çubarov ve Cemilevge Qırımğa kelmek yasağına pek qarşı çıqalar.


text:
İşğal etilgen Keriçte sentâbr 10 künü Küçük-Kaynarca barışıq añlaşması qabul etilüviniñ 240 yıllığına ve 2014 senesi mart 18 künü Rusiye ve Qırım arasında Moskva añlaşmasınıñ imzalanuvına bağışlanğan harita tahtası açıldı.
Küçük Kaynarca añlaşmasına köre, şarqiy Qırımnıñ topraqları Rusiye padişaqlığına keçti.
Keriç şeer şurasınıñ matbuat hızmeti bergen malümatına köre, Keriçniñ şeer başı vazifelerini eda etken Roman Romanov işbu vaqialarnı qıyaslap, olarnıñ tarihiy müimligini qayd etti.
«İşbu harita tahtası bizge Rusiyeniñ serbestligine qoşulmaq içün yolumız ne qadar uzun ve qıyın olğanını hatırlatacaq. Biz er vaqıt bunı aqlımızda tutacaqmız. Bizni Rusiye ile qaviy munasebetlerimiz bağlay», – dedi Romanov.
Şeer akimiyetiniñ fikrince, harita tahtası bu vaqialar aqqında bir hatıranı saqlar.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
İnsan aqaları boyunca Kontakt gruppasınıñ reisi, uquq qoruyıcı Emir-Üsein Kuku aprel 20 künü Yaltada yaqalanğanından olğan aqibetlerni kösterdi.
Uquq qoruyıcı Facebookta yararlarnıñ fotosı ve tedaviylevge tibbiy yollanmanı aşkâr etti.
«Yaqalavdan» olğan beden yararlarım, 4 künlük tüzelüvden soñ», – yaza o.
«Teren nefes almaq, külmek ve aqsırmaq pek ağır, egilmek, aylanmaq, ayaq kötermek de…», – dey Kuku.
Özüniñ izsiz ğayıp ola bilecegini tüşünip, onı qaysı yerde qıdırmağa kerek olacağını bildire.
«Cemaatqa muracaatta bulunam: bir kün izsiz ğayıp olsam, meni Yalta şeeri, Kirova soqağı, 23 adresi boyunca yerleşken FSBde qıdırıñız. Mennen «işlegen» FSB hadimleriniñ ad ve rutbelerini tuvğanlarım ve dostlarımdan alırsıñız, olar bellidir…», – yaza uquq qoruyıcı.
Emir-Üsein Kuku Yaltada aprel 20-de işke ketkende yaqalandı. Onıñ evinde tintüv keçirildi, bilgisayarlar, telefon ve kitaplar alındı. Soñra onı, tahmin etilgeni ki, Yalta uquq qoruyıcı organlarınıñ idaresine alıp kettiler.
Kontakt gruppasınıñ daa bir vekili Mammet Mambetovnıñ Facebookta bergen malümatına köre, Emir-Üsein Kukuğa qarar seslendirildi. Oña binaen, onı Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 282-nci maddesine köre «Duşmanlıq ya da nefret qozğalaması, insan itibarını tüşürüv» kibi cinayette şekleyler.
Uquq qorçalayıcı özüni yahşı is etkenini bildirip, büyrek ağrısı olğanını ayttı.


text:
Aqyarda noyabrniñ 13-nde saba 52 yañı COVID-19 hastası qayd etildi. 29 hasta yuqunç ve doquzıncı şeer hastahanelerine alındı, qalğanları ambulator tedaviylevde buluna, dep haber ete şeerniñ Rusiye ükümeti.
«Hastalar – 1 yaşından 84 yaşına qadar yerli sakinler. 68 ve 78 yaşlarında er adamları, 68 yaşında qadın vefat etti. Yılnıñ başından Aqyarda 3358 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 2468 kişi tüzeldi, 90 insan vefat etti», – dep aytıla haberde.
Akimiyetniñ malümatına köre, bugünki künde COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan 314 insan hastahanede buluna: 154 kişi yuqunç hastahanesinde, 157 insan doquzıncı şeer hastahanesinde, üçü Mudafaa nazirliginiñ hastahanesinde, 40 insan «İzumrudda» ve 460 insan ambulator tedaviylevde buluna.
«613 insan közetile – bu insanlar hastalarnen alâqada oldı, amma COVID-19 diagnozı tasdıqlanmadı», – dep qoştı müessise.
Keçken künü Qırımda 214 koronavirus hastası qayd etildi. Qırımda pandemiya vaqtında 11798 insan koronavirusnen hastalandı, 7584 kişi tüzeldi, 199 insan vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırım musulmanları Müftisi haci Emirali Ablayev Pâtigorsk ş. Stavropol bölgesi musulmanlarınıñ Diniy İdaresini ziyaret eterek, Müftiy Muhammed haci Rahimov ile körüşti. Körüşüv çerçivesinde Qırım ve Stavropol Diniy İdarecileri, İdereniñ bulunğan yerinde qurucılıq işleri ile tanış oldılar. Müftiy M. Rahimov haci Emirali Ablayevge dostane körüşüv içün teşekkürler bildirdi. Öz nevbetinde, Qırım Müftisi de sıcaq qabul etkenleri içün minnetdarlıq bildirerek, Qırım ve Stavropol bölgesiniñ musulmanları arasındaki bağ-alâqa ep qaviyleşmek kerek olğanını ayrıca qayd etti.
QMDİ MDT matbuat -merkezi


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov işğal etilgen Qırımda da keçirilgen Rusiye Anayasasınıñ tüzetüvlerine rey berüvni izaatlap, onı «taqlit» dep adlandırdı ve 2014 senesi yarımadada olıp keçken «referendumnen» qıyasladı.
«Bu rey berüv – bir taqlittir… Bu tüzetüvler Rusiye Anayasasına endi kirsetildi, ve Devlet duması ve Federatsiya şurası buña endi rey berdi, dep daa bir kere aytmağa isteyim. Amma Putin halq razılığını berse, o vaqıt olar işke tüşürilecek, dep ayttı. Ebet, halq razı olur – çünki o (Rusiye akimiyeti – QA) bunı kösterir, yazar. 2014 senesi martnıñ 16-nda «Qırımdaki referendum» taqliti de öyle olğan edi. O vaqıt olacaq raqamnı evelden ayttıq, öyle de çıqtı», – dep bildirdi Çubarov Facebookta.
Meclis reisi qomşu Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Anayasa tüzetüvlerinen bağlı rey berüvniñ keçirilüvini «qanunsız ve cinaiy» dep adlandırdı.
Hatırlatamız, Keriçte Rusiye Anayasasınıñ tüzetüvlerine mesken evlerniñ azbarlarında rey bereler.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti köy sakinleri içün rey berüv qutularını ketire.
Rusiyede iyünniñ 25-nde Anayasa tüzetüvlerine rey berüv başlandı. O, iyülniñ 1-ne qadar devam etecek. Bunıñ içün Rusiyede 96,5 biñ saylav bölügi ve dünyanıñ 144 memleketinden 254 bölük açıldı.
Anayasa tüzetüvlerine rey berüv Rusiye işğali altındaki Qırımda da keçirile.
Tüzetüvlerniñ tek episine rey bermek mümkün: ya episine qol tutasıñ ya da episine qarşı çıqasıñ. Vladimir Putinniñ prezident yıllarını sıfırlandırmaqnen beraber rusiyelilerge rus tili statusını «devlet şekillendirici halqnıñ tili» olaraq belgilemege, Tañrını hatırlamağa ve federal topraq yapmaq imkânını qoşmağa, «Vatan imayecileriniñ qaramanlığını küçültmege» yasaqlamağa teklif etile – umumen 206 tüzetüv ve doğruluv.


text:
Rusiyede Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca oturışuv keçti. Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım ve Aqyar musulmanlarınıñ diniy idaresi muftisiniñ muavini Ayder İsmailov oña kelmedi.
Bunı, «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ Facebooktaki saifesinde derc etilgen videoda advokat Emil Kurbedinov bildirdi.
Aynı zamanda İsmailovnıñ ne sebepten kelmegenine dair malümat berilmey.
Emir-Usein Kuku işi figurantınıñ advokatı Sergey Losevniñ bildirgenine köre, mahkeme, qorçalayıcı sıfatında Emir-Usein Kukunıñ ömür arqadaşı Meryem Kukunıñ celp etilmesine dair muracaatnı red etti. Advokatlar onı, musulman adetleriniñ añlatılması içün celp etmek istey ediler.
Nevbetteki oturışuv martnıñ 28-ne planlaştırıldı.
2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk yaqalandı. Olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» İslâmiy siyasiy teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlaylar.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»ni Aqmescitte keçken seyyar oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinlerini Rostov-na-Donu şeerine yolladılar.
Yanvarniñ 24-nde Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ altı figurantınıñ azat etilmesini talap etti.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetine köre yapılğanını tüşüneler. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd ete. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Albert Einstein
Albert Einstein (aytılıwı:Albert Eynshteyn; 14 mart, 1879 - 18 aprel, 1955) fizik ha'm ilimpaz bolg'an. Einstein 1921-jılı fizika tarawı boyınsha Nobel sıylıg'ın alg'an.
Einstein o'zinin' jaqtılıq, materiya, awırlıq ku'shi, kosmos ha'm waqıt haqqındag'ı teoriyaları menen belgili. Bul teoriyalar ilimpazlarg'a zatlardı aldıng'ıdan jaqsıraq tu'siniwi ushın ja'rdem berdi. Onın' teoriyaları arnawlı qatnas ha'm ulıwma qatnas teoriyası dep ataladı. Onın' en' belgili ten'lemesi . Bul energiya ha'm massa bir zattın' o'zgeshe formaları ekenin ha'm bir bo'lek massada energiyanın' ko'lemi jaqtılıq tezligi menen ko'beytilgen massanın' ko'lemine ten' ekenin an'latadı.
Onın' o'miri[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Einstein Germaniyanın' Württemberg qalasının' Ulm degen jerinde tuwılg'an. Ol evrey shan'arag'ınan bolg'an, biraq shan'arag'ı diniy bolmag'an. Albert katolik mektebinde oqıg'an. Ol jaqsı oqıwshı bolmag'an ha'm ko'plegen adamlar onı aqılsız esaplag'an. Bir ku'ni onın' a'kesi og'an magnitlik kompas beredi. Ol ko'rinbes ku'shtin' qalay kompastın' iynesin qozg'altıwın tusiniwge qızıqqan ha'm usılay etip ilim ha'm matematikag'a qızıg'ıp baslag'an.
Ol jası u'lkeygennen keyin Shveytsariyada mektepte oqıwg'a ketedi. Oqıwın pitkergennen keyin ol sol jerde patent byurosına jumısqa kiredi. Jumıs islewi dawamında ol onı ullı ilimpaz sıpatında belgili qılg'an jumısların jazg'an.
Birinshi du'nya ju'zlik urıs baslanbastan aldın, ol Germaniyag'a qaytadı ha'm sol jerde mektep direktorı boladı. Ol natsistlik hu'kimet ku'shke minemen degenshe Berlinde jasag'an. Natsistler evreylerdi yamasa evrey shan'arag'ınan kelip shıqqanlardı jaman ko'rer edi. Olar Einsteindi "Evrey fizikasın" jaratıwg'a ja'rdem beriwinde ayıplaydı ha'm nemis fizikleri onın' teoriyaları qa'te ekenligin da'liyllewge ha'reket etedi. Einstein AQShqa ko'ship ketedi ha'm 1940-jılı ol AQSh puxarasına aylanadı.
Ekinshi du'nya ju'zlik urıs dawamında, Einstein AQSh prezidenti Franklin D. Rooseveltke (Franklin D. Ruzvelt) AQSh natsist hu'kimetinen aldın atom bombasın oylap tabıwı kerek ekenligin jazg'an alımlardın' biri bolg'an.
1952-jılı, İzrail hu'kimeti Einsteindi İzraildin' ekinshi Prezidenti bolıwg'a shaqırg'an, biraq ol razı bolmag'an.
Einstein 1955-jılı 18-aprelde ju'rek awırıwınan qaytıs bolg'an.
Onın' isenimleri[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Ko'plegen ilimpazlar tek g'ana o'zlerinin' jumısları menen shug'ıllanadı, biraq Einstein siyasat ha'm du'nya paraxatshılıg'ı haqqında so'ylegen ha'm jazg'an. Ol sotsializm ha'm pu'tkil du'nya ushın bir hu'kimet bolıwı haqqında ideyalardı unatqan. Ol ja'ne İzraildin' jan'a ma'mleketin payda etiw ha'reketi ushın yag'nıy sionizm ushın jumıs islegen.
Einstein evrey shan'arag'ınan bolg'anı menen ol bul dinge jen'il qatnasıqta boldı. Ol evrey filosofı Baruch Spinoza ideyaların unatqan ha'm Buddizmdi jaqsı din esaplag'an.
Einstein ilimpazlarg'a du'nyanı jaqsıraq tu'siniwge ja'rdem beriwshi ko'plegen ideyalar haqqında oylag'an bolsada, ol onın' keyinirek o'mirinde oylap tabılg'an ko'plegen ilimiy teoriyalar haqqında o'zgeshe ko'z qarasta bolg'an. Ko'plegen ilimiy teoriyalar bizler anıq bilmeytug'ın, tek mu'mkin bolg'an zatlardı talıqlaydı. Einstein bunday teoriyalardı unatpadı; onın' pikirinshe, durıs teoriya bolsa qa'legen zattı tu'siniw mu'mkin edi. Ol bir ret bılay degen: "Men qudaydın' a'lem menen su'yek oyının (dice) oynawına isenbeymen".
Einstein ilimge ko'p u'lesin qosqanı sebepli, onın' atı ha'zirgi ku'nde ha'r qıylı jerlerde qollanıladı. Fotoximiyada qollanılatug'ın birlik onın' atı menen atalg'an. Ol Avogardo sanının' bir foton jaqtılıq energiyasına ko'beytkenge ten'. Einsteiniy ximiyalıq elementi de ilimpazdın atı menen atalg'an. So'ylesiwde de bizler ju'da' aqıllı adamdı "Einstein" dep ataymız.
Onın' en' bir ta'sirlendiriwshi aytqan so'zi: "O'mirde jasawdın' eki jolı bar, biri hesh qanday ajayıbat jop degen halda, ekinshisi har qanday narse ajayıbat dep esaplagan halda".


text:
Rusiye Tışqı işler nazirligi, Ukraina tarafından Rusiyege qarşı Gaagadaki BM Halqara mahkemesine şikâyet etilgeni munasebetinen «uquqiy imayeniñ mümkün olğan bütün usullarını» qullanmağa azır olğanını bildirdi. Bunı yanvar 17 künü Rusiye TİN matbuat hızmeti bildirdi.
«Ukrainanıñ esas ve, belki de, yekâne maqsadı – bir de bir kelişamamazlıqlarnı çezmek degil de, Rusiye Federatsiyasına qarşı Halqara Mahkemege muracaat etmek içün sebep tapmaq edi», – dep qayd ettiler müessisede.
Rusiye Tışqı işler nazirliginiñ matbuat hızmetinde deyler ki, Rusiyege qarşı Halqara mahlemege muraat «sadece aniy siyasiy menfaatlar oğrunda» yapılğan.
Keçende Ukraina BM Halqara mahkemesine muracaat etip, terrorizm ve ırq ayırımına maddiy destekekniñ toqtatılması aqqında halqara konventsiyalar Rusiye tarafından bozulğanına şikâyet etti.
2017 senesi yanvar ayınıñ başında, Qırım boyunca halqara mahkemeniñ birinci qararı 2019-2021 seneleri ilân etilwcegi bildirilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukrain faali Vladimir Baluhnıñ advokatı onı ancaq sentâbrniñ 17-nde köre bilecek. Bu aqta mabüsniñ imaye vekilleri Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Sentâbrniñ 15-nde advokat, Baluhnı ziyaret etecek oldı, amma oña izolâtorğa kirmege izin berilmedi. O, Vladimirniñ alını ögrenecek edi. Bundan evel mabüsniñ köteklengenine dair malümat peyda olğan edi. Advokat faalni bazarertesi künü, sentâbrniñ 17-nde, ziyaret etmege niyetlene.
Sentâbrniñ 14-nde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz Vladimir Baluhnı köteklegenler, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, Aqmescit SİZOsınıñ reberi Sergey Berejnoy mabüsni kameradan çıqartıp, tiz çökmege talap etti. Amma talabı yerine ketirilmegen soñ Baluhnı «küçnen betonğa yatqızıp, ayaq, ciger ve başını urğanlar».
Sentâbrniñ 15-nde Rusiyeniñ cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ Qırım idaresi Baluhnıñ köteklenmesi aqqında malümat doğru olmağanını bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye akimiyetinden Vladimir Baluhnı körmek içün Aqmescit SİZOsına kirmesine imkân bermesini talap etti.
Qırımda apiste tutulğan ukrain faali Vladimir Baluh 2018 senesi martnıñ 19-nda başlağan müddetsiz açlıqnı devam ete. İyülniñ 5-nde Rusiye kontrol etken Aqşeyh rayon mahkemesi ukrain faali Vladimir Baluhqa 5 yıl apis cezası ve 10 biñ ruble (4 biñ grivna) para cezasını tayin etti.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Vladimir Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko «Doljanskiy» kiriş noqtası üzerinde nezaretni ğayrıdan tiklegen arbiy hızmetçiler ve sıñırcılarnı terrorizmge qarşı tedbirler ğayrıdan başlağan soñ birinci ğalebe ile hayırladı.
Bu aqqında Ukraina prezidenti resmiy temsilciliginiñ beyanatında aytıla.
Kiriş noqtaları ve yollarda patlav maddeleri yoq etildi.
İyünniñ 30-da aqşam Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukraina Milliy Havfsızlıq ve Mudafaa Şurasınıñ toplaşuvı neticelerine köre Donbassta bir taraflı ateş toqtatılması rejimini yekünlemek qararına keldi.
Bundan soñ ATO faal qısmı başlandı.


text:
Aqmescitte noyabr 1-den başlap kelişmegen yerde qaldırılğan naqliyat tahliye etilecektir. Bunı Kreml kontrol etken Aqmescit memuriyetiniñ yolbaşçısı Gennadiy Baharev bildirdi, dep haber ete Aqmescit memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
Baharevniñ aytqanına köre, kelişmegen yerlerde qaldırılğan naqliye vastaları mahsus meydançıqlarğa tahliye etilecektir.
«Para cezasından ğayrı, qaidelerni bozğan kişi duraqta er saat içün para tölemege mecbur olacaq», – dep qoştı Baharev.
Aqmescitniñ Rusiye yolbaşçısı bildirdi ki, bir afta içinde şeer memuriyeti Devlet avtoinspektsiyasınen beraber tahliye ve ceza meydançıqlarınıñ fiyatları aydınlatacaqlar.
Bundan evel Kreml kontrol etken Aqyar fiyatları idaresiniñ yolbaşçısı Dmitriy Şamrey şeer ükümeti maşinalarnıñ ceza meydançıqlarına tahliye etilmesi ve anda bulunması paralı olacağını belgiledi, dep aytqan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qayd etilgen aman-aman 52 million saylayıcı şeer yolbaşçıları ve diger yerli memurlarnı saylaycaq.
Altı eñ büyük firqa, şu cümleden muhalifet Cumhuriyet halq firqası, namzetlerini kösterdi.
Erdoğan ve onıñ etrafındaki insanlarnıñ adı-şanına qabarcılıq davaları menfiy tesir etkendir. İnternette vazife cinayetine memurlarnıñ alâqasını tasdiqlağan ses linkleri peyda oldı.
Saylavlar arfesinde memlekette Twitter ve YouTube populâr resurslarına qullanıcılarnıñ irişimi blok etildi. Turkiye akimiyetiniñ areketleri halqara teñkidke oğradı.


text:
Qırımtatar halqınıñ aqlarınıñ ğayrıdan tiklenüvine ümütler Qırımnıñ işğalinden soñ yoq oldı. Bunı qırımtatar milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov BMT tamır halqlarınıñ işleri boyunca halqara konferetsiyasında bildirdi.
Öz çıqışında Refat Çubarov qırımtatarlar yarımadanıñ işğali vaqtında körgen qıyınlıqları aqqında tarif etti.
«Halqara tertibatnıñ uquqiy negizi ve çoq-, eki taraflama añlaşmalarnıñ küçü yoq olmaq havfı astında olğanda, tamır halqlarnıñ aqları aqqında aytmağa qolay degil», – dedi Refat Çubarov.
«Qırımtatarlar – yarımadanıñ tamır halqı, Qırımnıñ işğaline qarşı çıqıp, şimdi havf astında qalğan bir taqım oldı. Qırım akimiyeti qırımtatarlarğa qarşı qavmiy, din menüspligi boyunca ayırımnı başladı. Ayırımlar qırımtatarlar içün havflı miqyasqa çevirile. Olarnıñ sırasında insanlarnıñ ğayıp oluvı, qırımtatar ve ukrain faaliyetçilerine ücümler, vatandaşlarnıñ evlerinde, cami, medrese, kitaphane ve mekteplerde kütleviy tintüvler ve ilâhre», – dedi Meclis reisi.
O şunı da qayd etti ki, qırım akimiyeti qırımtatar halqınıñ milliy qurumlarını – qırımtatar milliy Qurultayı ve qırımtatar milliy Meclisini yoq etmege maqsat olaraq aldı.
«Qırım ve qırımtatarlarğa nisbeten kene de, XXI asırda, Rusiye imperiyasınıñ «Qırım qırımtatarlarsız» mezebi, BMT memleket-azası olğan Rusiye Federatsiyası tarafından amelge keçirile»,– dedi Refat Çubarov.
Konferentsiya işinde iştirak etken Refat Çubarov ve Mustafa Cemilev BMTniñ tamır halqlarnıñ aqları nezareti boyunca mahsus organnıñ teşkil etüv teklifine qol tuttılar. Amma, qırımtatar halqınıñ temsilcileri qayd etkenine köre, Qırım ve qırımtatarlarnıñ şimdiki vaziyetine köre, bu organnıñ teşkil etilmesini beklemege olmay ve Qırım boyunca mahsus eyyetni teşkil etmege teklif ettiler.