text:
«Vahşiylik» – Meclis binasınıñ zapt etilüvi, akimiyetniñ ATR-ge ayırğan diqqatı, tintüvlerniñ devam etilüvi, qorquzuvlar aqqında eşitken soñ, işte bu söz birinci olıp aqlıma keldi. Künlerde Qarasuvbazarda adamlar ğayıp olğanı aqqında haber tarqaldı. Mustafa Cemilev qırımtatarlarnıñ sürgünligi azırlanğanını bildire. Bundan evel bu kibi şeyni «prokuror» Poklonskaya aytqan edi. Vahşiylik.
Amma, bu soñu degil. Rusiye devletimiz içinde cenk alıp bara, bütün areket ve maqsadları mantıq ve izçenliknen eda etile. Vahşiylik - bir kerelik areket, onıñ yapqanları ise «medeniyetligini» köstere. Şu «medeniyetlik» içine kirgen usul ve tecribesini Qırımda ömürge keçire. Avropalı adamğa yat ve hucur körüngen şeyler mefküresiniñ aksidir.
Qırımtatarlar bir vaqıtları öz devletniñ saipleri ediler, amma soñki eki asır devamında başta Rusiye, soñra sovet ükümeti tarafından genotsidke oğratıldı. Sovet devleti dağılğan soñ, belki de aq-uquqları tiklenilmedi, amma, eñ zarur siyasiy aqlarına riyet etile edi. 2014 senesine qadar qırımtatarlar inkişaf etken, siyaset cietinden pişken, özüni idare etken bir halq edi. Romanovlar sülâlesi ve Sovet birliginiñ mirasçısı Rusiye Federatsiyası Qırımnı işğal etken soñ,esas maqsadları qırımtatarlarnıñ siyasiy qurumlarını yoq etip, atta yarımadadan yoq etilmesi kibi qorquzuvlar oldı. Mantıqlı, amma deşetli şeyler.
Faqat rusiyeli memurlar öz degeninden qaytmaylar. Maqale müellifi 2012-2013 seneleri Rusiyeniñ Aqmescitteki baş konsulı Vladimir Andreyevnen olğan körüşüvi devamında bunı özü kördi. O vaqıt Andreyevniñ fikiri maña ters keldi, amma, o kibi Qırımnıñ ekseriyeti tüşüngenini tasavvur etip olamay edim.
Andreyev özüni yüksek mertebeli memur sayıp, militsiya hadimleri ve nazirlerge Meclisnen nasıl etip çalışmağa kerek olğanını anlata edi. Kerçek akimiyetniñ saipleri olğan Mogilöv ve muavini Burlakov yanında o hucur körüne edi: deli olmaıp, deli kibi laf ete edi. Andreyev, Ukraina Yanukoviçnen bile, ayırı devlet olğanını, o ise, adiy memur olğanını añlamay edi. Amma, o yañlışmağan, biz yañlışa edik, çünki Qırımnı kene de Rusiyeniñ bir parçası yapmaq qolay eken.
Em de Andreyevniñ qırımtatarlarğa nisbeten munasebeti hucur köründi: Meclisni «ruslarğa qarşı» olğan «ekstremistik» ve qayd etilmegen teşkilât olaraq adlap, Rusiye 1944 senesiniñ sürgünligi içün asıl mesülietli olmağanını aytqan edi. Bunen beraber, Hizb ut – Tahrir teşkilâtı ğayet telükeli olğanını qayd etken edi. Ve Qırımda ya baş konsul, ya da şu teşkilât azaları qalmaları dep bildirgen edi. Men o vaqıt: «Kerçek öyle tüşünemi?», dep tüşüne edim. Yani o künleri Andreyev küçük Lavrovğa beñzey edi – yolbaşçısınıñ laflarını qaytarıp, özüni ve aqıl-idraqnı unutqan dayın, canlı maşinanı añdıra edi, çünki aqılı yerinde olğan insan bu kibi şeylerni aytmaz.
İşte, bugünki künde rusiyeliler siyasetini devam ete: «qırımtatarlar millet olaraq yoqlar, olarnıñ liderleri ve qurumları qanundan tış sayılalar, er angi teşebbüsleri yasaqlanmaq kerek». Bu maqsadlarğa yetmek içün çoqtan belli usullarnı qullana, esasen küçüni kösterip, içki satqınlarnı qıdıralar.
Nasıl netice çıqarıp, tahminlerni yapmaq mümkün? Meclis olğan kibi çalışmaycaq, qırımtatarlar alışqan qurum Ukrainanıñ qıtasında yerleşecektir. Meclis daa çoq qoruv işlerinen oğraşacaq.
Meclisniñ yerine akimiyetke yaqın olğan qırımtatarlar peyda olacaqlar, olar milliy ğayelernen beraber, belki de vatandaşlarnıñ canlarını satıp, özlerini belli etecekler.
Milletlerara munasebetler daimiy kergilik içersinde bulunacaq. Ekseriyetni teşkil etken slavânlar qırımtatarlarğa nisbeten bazıda qorqu, bazıda nefret, bazıda destek, bazıda birdemlik kibi duyğularnı is etip, er alda daa ziyade qorçalanğanını duyacaqlar.
Çeşit musulman aqıntılarnıñ sayısı birden eksildi. Sürgünlik olacaqmı? Belki de yavaş-yavaş Or Qapunıñ o bir tarafına sıqıştırıp, ketmege mecbur etecekler. Yañı yaqalav, tintüv, qorquzuvlar olacaqmı – ebet.
Vahşiylikmi? Ebet, vahşiy mantıq boyunca eda etile. Umumen alğanda qırımtatarlar sovet birligi daa dağılmağan devirlerge qayttılar. Olar içün Sovet birligi canlandı.
Andrey Kirillov, qırımlı közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


c: text/html

text:
Rusiyeli neşirci ve uquq qorçalayıcı Aleksandr Podrabinek, Rusiye tarafından istilâ etilgen Qırmda separatizmde qabaatlanğan Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ davasında cemaat imayecisi olaraq iştirak etmege izin aldı. Bunı Radio Svobodağa, Kremlniñ nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesiniñ toplaşuvında bulunğan Umerovnıñ qızı Ayşe haber etti.
«İmaye tarafı muracaat etip, namlı dissident ve moskvalı uquq qorçalayıcı Aleksandr Podrabinekni cemaat imayecisi olaraq mahkeme ceryanına qoşmağa izin soradı. Prokurornıñ itirazına baqmadan, mahkeme Podrabinekni davağa qoştı», – dedi o.
İyünniñ 7-nde işğal etilgen Qırımda Kremlniñ nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi İlmi Umerov davasınıñ esasını baqıp başladı.
Umerovnıñ advokatlarından biri Mark Feygin Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında dedi ki, Umerovnıñ davası boyunca mahkeme «bir-qaç toplaşuvnen bitmez». Advokat «Umerov davasınıñ ükümi evelden belli» olğanını da ayttı.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ektremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
Qırımtatar Meslisiniñ reisi Refat Çubarov İlmi Umerovnıñ taqip etilüvini, Rusiye işğal etken Qırımda qırımtatar halqına qarşı doğrultılğan quvğunlıq ve zulum kampanyasınıñ bir qısmı dep saya.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımda Partizanlar kününi qayd eteler. Bazarertesi künü, iyün 29-da, Aqmescitte Qırımnıñ partizanlar abidesi yanında tantanalı miting keçti, – haber ete Qırım.Aqiqat.
Bunıñ ile Zabitler evinde toplaşuv keçti, mında toplanğanlarnı Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ başı Sergey Aksenov hayırladı.
«Memleket içün ağır daqqaları partizanlar sabır, cesürlikni kösterdiler. Ebet, sizsiz faşist Almaniya üzerinde ğalebemiz olamaz edi. Qırımda yaşağan er bir qorantada bugün añımızda olğan qartbaba-dedeler bar. Olarnıñ qaramanlığı ğalebemizniñ negizidir. Yapqanıñız içün pek minnetdarmız. Bu qaramanlıq er vaqıt yüreklerimizde yaşaycaq», – dedi Aksenov.
Bildirilgeni kibi, tantanalı toplaşuvda «mukâfatlar berildi». Rusiyeli Partizanlar Künü munasebeti ile kim taqdirlenildi kibi malümatnı Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bermey.
Partizanlar künü Rusiyede 2010 senesinden iyün 29 künü qayd etile.


text:
Respublikamızda «Olimpiada kúni»ne baǵıshlanǵan sport hápteligi keń túrde belgilendi. Ilaj sheńberinde Nókis qalasında hám rayonlarda sport jarısları, belgili sportshılar hám veteranlar menen ushırasıwlar ótkerildi.
Nókis qalasındaǵı Amfiteatrda sport hápteliginiń juwmaǵına baǵıshlanǵan ilaj bolıp ótti. Onda Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Baslıǵınıń orınbasarı A.Hamraev shıǵıp sóylep, jıynalǵanlardı «Olimpiada kúni» hám sport hápteligi menen Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi hám Ministrler Keńesi atınan qutlıqladı.
Atap ótilgenindey, respublikamız aymaǵında ǵalabalıq sport ilajların ótkeriw boyınsha kalendar rejege muwapıq, bıyılǵı dıldıń ótken altı ayı dawamında qala hám rayon hákimlikleri, mámleketlik hám mámleketlik emes shólkemler menen birgelikte 1552 túrli sport jarısı ótkerildi. Olarda 118255 puqara hám sportshı qatnastı. Sonıń nátiyjesinde bıyılǵı jılı Ózbekstan chempionatlarında jeńimpaz bolǵan 28 sportshı joqarı oqıw orınlarına imtixansız qabıl etiletuǵın boldı.
Respublikamızdan Ózbekstan saylandı komandasınıń quramına 422 sportshı (sonnan 231 qız) qabıl etilgen. Sportshılarımız bıyılǵı jıldıń ótken ayları dawamında jáhán, Aziya hám Ózbekstan chempionatlarında, xalıqaralıq turnirlerdi 611 medaldı qolǵa kirgizdi.
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2017-jıl 9-marttaǵı «2020-jılı (Yaponiya) Tokio qalasında bolıp ótetuǵın XXXII jazǵı Olimpiada hám XVI Paralimpiada oyınlarına Ózbekstan sportshıların tayarlaw haqqında»ǵı qararınıń orınlanıwın támiyinlew boyınsha respublikalıq komissiya dúzildi. Sonday-aq, Olimpiada sport túrlerin rawajlandırıw boyınsha 2017-2020-jıllarǵa mólsherlengen Baǵdarlama islep shıǵıldı.
Qábiletli sportshılardı tańlap alıw maqsetinde. qala hám rayon aymaqlarında respublikalıq jarıs ótkerilip, saylandı komanda quramına qabıl etilgen sportshılar menen turaqlı oqıw-shınıǵıwları ótkerilmekte.
2020-jılı Tokio qalasında bolıp ótetuǵın XXXII jazǵı Olimpiada oyınlarına respublikamızdan 31, XVI Paralimpiada oyınlarına 2 sportshı jollama alıw ushın jarıslarǵa qatnaspaqta.
Ilajda sport hápteligine belsene qatnasıp, nominaciya jeńimpazları dep tabılǵan Taqıyatas rayonındaǵı 15-sanlı Mektepke shekemgi bilimlendiriw mákemesine, Nókis qalasındaǵı 1-sanlı Balalar hám jas óspirimler sport mektebine, Nókis qalasındaǵı 24-sanlı ulıwma bilim beriw mektebine, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi hám Ministrler Keńesi atınan sawǵalar tapsırıldı.
-Elimizde jaslardıń sport penen shuǵıllanıwı ushın barlıq sharayatlar jaratılǵan,-deydi «Mard wǵlon» mámleketlik sıylıǵınıń iyesi, awır atletika boyınsha Aziya chempionı Alisher Radjapov.-Keleshekte jáhán chempionatlarına, Olimpiada oyınlarına qatnasıwdı aldıma maqset etip qoyǵanman.
Ilaj respublikamız kórkem óner sheberleriniń gala koncerti menen juwmaqlandı.


text:
AQŞ Kongressiniñ Temsilciler meclisindeki demokratlarnıñ fırqa teşkilâtçısı Steni Hoyer, Donald Tramp memuriyetiniñ Kongress tarafından teklif etilgen sanktsiyalarnıñ amelge keçirilmesini uzatqanı munasebetinen memnuniyetsizligini bildirdi. Bunı «Voice of America»nıñ ukrain hizmeti bildire.
Hoyer, içtimaiy ağlarda saylavcılarınıñ suallerine cevap berip: «Men eki fırqadan olğan meslekdeşlerimnen birlikte, Rusiyege qarşı sanktsiyalar boyunca qanunlarnıñ vetonı aşqan sayıda rey çoqluğı ile qabul etilmesi içün pek ağır çalıştım», – dep qayd etti.
Hoyer, «Rusiye sanktsiyaları … Kongress büyük bir ses çoqluğınen «e» dedi, faqat o sesler «habersiz ğayıp oldı»… Neçün?» degen sual içün saylavcısına teşekkür bildirdi.
«Qanun, saylavımızğa qarışqanı, Ukrainanıñ şarqında separatistlerge qol tutqanı ve Qırımnı zapt etkeni içün Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı kenişlete. (Tramp – QA) memuriyetiniñ, qomşuları ve Qoşma Ştatlarğa qarşı tecavuz etkeni içün Rusiyege bedelini töletmek istemegeni meni pek raatsızlay. AQŞ Maliye nazirligi bu sanktsiyalarnıñ amelge keçirilmesini tolusınen temin etmek ve ittifaqdaşlarımıznı da bunıñ kibi sanktsiyalarnı qabul etmege ve amelge keçirilmesini temin etmege davet etmek kerek», – dep çorlandı siyasetçi.
2017 senesi dekabrniñ 25-nde AQŞ Kongressiniñ Temsilciler meclisi azaları Rusiye, İran ve Şimaliy Koreyağa qarşı sanktsiyalarnı tayin etken qanun leyhasını tasdiqladılar.
Qanun seslerniñ bastırıcı çoqluğınen tasdiqlanğan edi: qanun içün 419 ve qanunğa qarşı 3 ses berildi.
Bu qanun ile, prezident emirlerinen Rusiyeniñ Qırım ilhaqı, Ukrainanıñ şarqındaki areketleri ve Rusiye hakerleriniñ Amerikadaki prezident saylavına qarışmasına qarşı qabul etilgen sanktsiyalar qanuniyleştirile. Amerika kongressmenleri öz qararınen, prezidentni «Rusiye Federatsiyası akimiyetiniñ emiri ile yapılğan ve vatandaşlar, demokratik muessiseler ya da akimiyetlerniñ kibertelükesizligine zarar ketirgen harap etici areketler»ge alâqası olğanı tayin etilgen Rusiye vatandaşlarına qarşı sanktsiyalar qabul etmege mecbur etip, sanktsiya rejimini kenişleteler.


text:
Qırımda tevqif etilgen «Veciye Kaşka işi» figurantı Kâzim Ametov bir qaç kün qanunsız olaraq apiste buluna. Bunı yanvarniñ 17-sinde Qırım.Aqiqat içün bergen izaatta advokat Emil Kurbedinov söyledi.
Kubedinov: «Bir qaç kün evel mahkeme oturışuvı oldı. Oña «Veciye Kaşka işi» boyunca dörtünü (Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermenci – QA) de ketirdiler. Akem (tevqif muddetiniñ uzatılması aqqında – QA) qarar çıqardı, amma anda imayem altında bulunğan Ametov Kâzim aqqında söz yürütilmey. Anda şahsiy malümatları farqlı olğan başqa bir kişi aqqında aytıla. Yanvarniñ 15-nde sıñırlav tedbiriniñ muddeti soñuna yetti. Bundan soñ tahqiqat izolâtorınıñ müdiri insannı azat etmege mecburdır», – dep añlattı.
Advokatnıñ aytqanına köre, o, Kremlniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki tahqiqat izolâtorı, Cezalarnı icra etüv federal hizmeti ve Qırım prokuraturasına imayesi altında bulunğan şahısnı deral azat etmek talabınen arizalar yolladı.
Yanvar 12 cuma künü Kremlniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi «Veciye Kaşka işi» figurantlarınıñ tevqif muddetini eki ayğa uzattı.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Olar Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlanalar. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Noyabrniñ 24-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi yaqalanğan qırımtatar faaliyetçilerini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apis etti.


text:
Rusiye milletler işleri boyunca Federal agentligi (FADN), qıtaiy Ukrainadan Qırımğa kelgen insanlarnı ciddiy nezaretke almaq içün, alınacaq tedbirlerni azırlamağa teklif ete. Bunı FADN monitoring, talil ve tahmin idaresiniñ yolbaşçı muavini Andrey Komissarov bildirdi, dep haber ete TASS.
«Qırımda migratsion rejimi teşkil etilecek vaqıtta, onıñ strategik emiyetini ve qomşu Ukraina ile davalı munasebetlerni köz ögüne almağa kerek. Dekabr 13 künü FSB yolbaşçısı Qırımda ukrain diversion taqımlarnıñ telükesi artqanını beyan etti. Bu munasebetnen, Qırımğa Ukrainadan kelecek insanlarnı mümkün olğanı qadar ciddiy şekilde esapqa almaq ve yarımadada bulunğanlarını taqip etmek içün tedbirler alınmaq kerek», – dedi o.
Avgust 10-da FSB bildirdi ki, avgust 7-ge keçer gecesi «ukrain diversantları» taqımı yaqalandı, olar sanki Qırımda terakt azırlay ekenler. Yevgeniy Panov ve Andrey Zahtey azatlıqtan marum etildiler ve Moskvada «Lefortovo» apishanesinde tutılalar.
10 noyabrde Rusiye Federal telükesizlik hızmeti işğal etilgen Aqyarda noyabr 9 künü sanki «Ukraina mudafaa nazirliginiñ İstihbarat baş idaresine bağlı olğan sabotaj-terroristik taqımınıñ azaları» – Dmitriy Ştıblikov, Aleksey Bessarabov ve Vladimir Dudkayaqalanğanlarını bildirdi.
Ukraina akimiyeti Moskva bergen malümatını inkâr etip, Rusiye mahsus hızmetleri «provokatsiya» yapa, dep bildire.


text:
Saq şeerinde dekabr 18 cuma künü qızdıruv tertibatı patladı, bir 6 biñ insan qızdıruvsız qaldı.
Rusiye Fevqulâde işler nazirliginiñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, qaza qızdıruv tertibatınıñ 273 mm ölçüligi ile qısmında yüz berdi.
«Bozuluv qısmında içtimaiy emiyeti olğan obyektler yoq», – denile beyanatta.
Qaza yerinde «Krımteplokommunenergo» tamir etüv taqımı çalışa, 11 insan ve 3 tehnika vastası.
Qazanıñ yoq etilecek müddeti ve evlerge qızdıruvnıñ ne vaqıt berilcegi aqqında şimdilik malümat yoq.


text:
Bush artqan neft bäyälären kimeter öçen OPECnen neftne citeşterü külämen arttır digän ömettä qaluın belderde.
Bush üzeneñ Yaqın könçığış säfäre däwamında, İzrail, Könbatış yar, Bahräyn, Quwäyt, Ğaräb Ämerlekläre, Söğed Ğaräbstan häm axırda Misırda buldı.
Bush qaya kitmäsen, säfär waqıtında ike mäsäläne teldän töşermäde.
1. Soñgı arada yañadan torgızılğan İzrail-Fälesten tınıçlıq söyläşüläreneñ töbäk illäre yaqlawına moctaç buluı.
2. İrannı - başqarğan atom programı säbäble – isolätsiäläw kiräklege häm İrannıñ töbäktäge säyäsi eşçänlegen beterü.
Bügen Bush, Misır prezidentı Xösne Möbäräk belän söyläşkändä dä İran tämasın yänädän kütärep çıqtı. Ul, Tähran belän Demaşq Libanda prezident saylawlarında şiğıy suğışçıların yaqlağan säyäsätlären tuqtatıp bu il mäsälälärenä tıqşınmasqa tiyeş dide. Bush şulay uq, xäbärçelärgä, min häm Möbaräq, Könbatış yaqlı premyer ministr Fuad Sinioranı yaqlaw, töbäk däwlätläre öçen möhim buluı turında ber uq fikerdäbez dide.
Libanda prezident saylawları körçekkä tirälde. İldä soñgı 3 yılda 30dan artıq şartlaw buldı, näticädä Süriägä qarşı bulğan köp sanda säyäsätçe häm jurnalist üterelde.
Misırnıñ Qızıldiñgez yarında urnaşqan Şarm äş Şäyxdä Möbäräk belän söyläşkän Bush, kiläse yıl wazifädän kitär aldınnan, İzrail belän Fälestin tınıçlıq turında aralarında kileşerlär digän ömettä qaluın belderde.
“Söyläşülär uñışlı ğına bardı. Min ike arada kileşü bulaçağına oşanam. Mindä mondıy ömet qaldı çönki İzrail belän Fälesten citäkçelärendä kileşü öçen tırışlıq kürsätä. Häm min monın öçen kürşe däwlätlärnen dä alarğa yärdäm itärgä äzer buluın beläm.”
Läkin säfär barışında barı tik säyäsi mäsälälär söyläşelmäde. Bush şul uq waqıtta yağulıq bäyäläreneñ artuına borçılu belderä.
Bushnın kiçä Söğed Ğarabstan patşası Ğabdullah belän söyläşüenen faydası tiyär dip kötelä.
Säfär waqıtında Bush belän bergä yörgän Aq yort süzçese Dana Perino xäbärçelärgä: Prezident bezgä Söğed patşasının, neft bäyäsenen qıybat buluı dönya iqtisadına zur ziyanı bulaçağı mäsäläsen añlaun äytte dide.
Söğed Ğarabstan dönyağa iñ küp neft satqan illärdän berse.
Bush bügen inde Waşiñtonğa qayta. Ä Yaqın könçığış tınıçlıq söyläşülärenä yaqlaw tabu tırışlığı häm neft bäyälären kimetü öçen söyläşülär üz cimeşen birerme, monı waqıt kürsätäçäk.
Bush Yaqınkönçığış säfären Misırda tämamladı
AQŞ prezidentı George Bush, sigez kön däwam itkän yaqın könçığış säfären bügen Misırda tämamladı. Bush Misırda, İran häm Süriäne – Libannıñ säyäsi eşlärenä tıqşınunı tuqtatırğa çaqırdı.


text:
Ukraina, Poloniya ve Litvaniya Tış işler nazirleri Dmıtro Kuleba, Yatsek Çaputoviç ve Linas Linkâviçüs Rusiyeni istilânı toqtatıp, işğal altındaki Qırımdan ve Donbas topraqlarından ordusını çıqarmasına çağırdılar.
Bu aqta üç memleketniñ nazirleri qabul etken qararda aytıla.
«Ukrainada devam etken Rusiye istilâsı köz ögüne alınsa, nazirler halqara uquqqa riayet etilüvni em üç taraflı işbirligi, em halqara teşkilâtlar çerçivesinde (NATO, Avropa Birligi, BM, Avropa Şurası, OSCE) temin etmek maqsadınen faaliyetini koordinatsiya etmek azır olğanını bildire», – dep aytıla haberde.
Qararda nazirler Ukraina mustaqilligi, suvereniteti ve topraq bütünligine qol tutqanını tasdıqlay.
«Tış işler nazirleri, Rusiye Federatsiyası tarafından Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerini ilhaq etüv ıntıluvını qararlı bir şekilde takbih etkenini bildire. Bu ıntıluvnı qabul etmeyler ve iç bir vaqıt qabul etmeycekler. Olar Rusiye Federatsiyasını Ukrainanıñ Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinden ordusını çıqarmasına çağıralar», – dep aytıla qararda.
Rusiye Tış işler nazirligi Ukraina, Poloniya ve Litvaniya Tış işler nazirleriniñ beyanatına daa cevap bermedi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Sovetler Birligi dağılğan soñ, dünyada bayağı turğun istiqrar temelleşken edi. Rusiyeniñ özünde bile 90-lardan soñ adiy vatandaşlarnıñayat seviyesi yükselip başlağan edi. Atta bücet esabından aylıq alğanlar bile Qırım, Türkiye, Mısır ve çetel kurortlarına raatlanmağa barıp başlağan ediler. Mında olarnı körgen quvana edi.
Putin daima davet etilgen ve onı sıcaq qarşılğan çetel sammitlerinen diger tedbirlerni ziyaret ete edi. Umumen alğanda Rusiyeniñ ömüri yoluna kirgen edi.
Lâkin 2014 senesi kelgen soñ – er şey baştan ayaq deñişti. «Qırım öz tuvğan limanına» qayttı denilgen soñ Rusiyeniñ er şeyi qarma-qarışıq olıp kete. Devlet ve onıñ vatandaşlarından bütün dünya yüz çevirip başlay. Artıq rusiyeliler özlerini çetelde beklenmegen musafir olaraq köreler – atta bazen nefretnen qarşılaşılanalar, olarnıñ prezidenti ise quvulğandan beter etile.
«Qırım öz tuvğan limanına» qayttı denilgen soñ Rusiyeniñ er şeyi qarma-qarışıq olıp ketti
Rusiyelilerniñ maddiy kelirleri de suvğa batıp başlay. «Para yoq, amma sizler dayanıñız» degen ibare artıq tek pensioner degil de, bücetten aylıq alğanlar içün de aktual olıp qala. Oca ve ekim zenaatları kene de şerefli olmaqtan tüşip, az aylıq tölengen zenaatlar sırasına kire.
Amma bizler Qırımdaki vaziyetke qaytayıq. Muessiselerniñ divarlarındaki Putin portretleri ketken sayın azlaşa, quvanç ve maqtanuvlar daa az eşitilip başlay. Qasevet ve qabaat duyğuları ep artmaqta.
Yaz aylârınıñ birinde men, muim vaqia nişanlanğan, sıylı sofra başında oturaraq, aşap içken ve dertlerine tökmege başlağan ğayet yüksek seviyedeki insanlar bulunğan bir muitke tüşken edim. Bir maalde subet Qırımnıñ kelecegi barıp yetti. Bu insanlar biri-biri artından özü ya da bazıları yaqın soy-sopı üzerine Krasnodar ülkesinden kvartiralar satın almağa başlağanları aqqında aytıp başladı. Olarnıñ Qırımnıñ keleceginen bağlı muzakerelerinde Keriç köpüri, «Tavrida» trassası ve olarnen bağlı kelecek aqqında ne içündir asla söz yürsetilmey edi. Söz, dünya cemaatçılığı dünyanı bir tertipke ketirgen vaqıtta o yerden sıptırılmaq aqqında kete edi.
Olarnıñ Qırımnıñ keleceginen bağlı muzakereleri vaqtında sıptırılmaqnen bağlı edi
«Yüksek seviyedeki sımalar» qaçmağa azırlanğanlarına köre, gemi batıp başlaydırmı aceba, dep tüşündim o zaman. Kerçekten de, Qırımnıñ şimdiki statusı ne qadar qararsız. Dünya cemaatçılığı onı kesen-kes tanımamaqta ve Rusiyeni onıñ status-quosını keri qaytarmağa çağırmaqta. Em de bu arada öz talaplarını nevbetteki sanktsiyalarnen qaviyleştirmekte. Bir de sanktsiyalar ep maqsatlı şekilde yapılıp, Putinniñ etrafındakilerine daa ziyade tesir etip başlay. Böyleliknen demek ki, Rusiye prezidentine tışarıdan yapılğan basqı ketken sayın artqanından ğayrı, onıñ içerdeki oligarh çevresi tarafından yapılğan basqı da iç eksilmey.
Qırımdaki «yüksek seviyedeki sımalar» artıq özleri içün yedek yuvalarnen «qara kününde» işletecek paralar da azırlap qoyğanlar. Ancaq olarnıñ özüni mot etip, üfürik kibi şişip, ağzını toldurıp vatanperverlik aqqında söz yürseterek, Ukrainanıñ bütün ecdatlarını baştan ayaq söggen, şimdi Rusiyeni kökke kötergeni kibi, üç yarım yıl onı maqtağan «öşekçi köpekleri» ne aqqında tüşenmektedir, aceba? Olarnıñ Krasnodar ülkesinde kvartirası yoq, endi parası da yoq, artıq kimsege de kerekmeyler. Lâkin bir amması bar ki, olar «Mirotvorets» (Barışıqçı) cedveline kirsetildi.
Aceba, «X saati» kelgende işbu «alışuvcılar» öz istidatını nasıl qullanır ekenler. Lâkin qorqum şudır ki, bu sanatnıñ ustalığını soñ derece menimsegen er türlü mazüha ve formançuklar bile bu sefer küçsüz qalır...
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (telüke sebebinden muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ aprelniñ 3-nde bildirgenine köre, eki yañı koronavirus hastası tasdıqlandı. Onıñ malümatına köre, hastalardan biri – qırımlı, Moskvadan keldi, ekincisi – soy-soplarına kelgen Moskva sakini. Böylece, Qırımda 18 koronavirus hastası qayd etildi, 16-sı ketirildi, eki kişi yerli, bir qorantadan ola.
«Alâqada olğan ve Qırımğa kelgen vatandaşlarnen bağlı profilaktika tedbirleri yapıla. Yaqından bağda olğanlar yuqunç bölüklerine alıp ketirildi. Uzaqtan bağda olğan ve kelgenler yaşağan yerlerinde tecrit etilip közetile. Bu vatandaşlarnıñ laborator tedqiqleri yapıla», – dep yazdı Aksenov Facebookta.
O, «er kesni özüni tecrit etmesine, mümkün olğanı qadar bağlarını kesmesine, acele bir şey olmasa, cemaat yerlerine barmamalarına çağırdı». Tükân, aphane ve yaşayış içün kerek olğan diger yerlerge barğanda, cemaat naqliyatında olğanda, eñ az eki metr mesafeni qorumağa çağırdı.
Rusiye kontrolindeki Qırım Sağlıq nazirliginiñ soñki malümatına köre, yarımadağa çetelden kelgen şahıslar arasında 3016 insan tibbiy közetüv altında buluna, olardan 2935-i evde dinamik közetüvde, 68 insan hastahanede ve 13 insan observatorlarğa tecrit etildi.
Aqyarda 5 kişi koronavirusqa oğradı.
Qırımda aprelniñ 3-nden 6-na qadar acele bir şey olmasa, evden çıqmağa yasaq etildi. Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi kirsetildi.
Aprelniñ 2-nde Keriç köpründe blokpost qoyuldı. Sergey Aksenov, bu blokposttan birinci iş künü ondan çoq maşina yiberilmedi, dep haber etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Samarqandqa sayaxat
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2018-jıl 7-fevraldaǵı «Ishki turizmdi jedel rawajlandırıwdı támiyinlew haqqında»ǵı PQ-3514-sanlı qararı orınlanıwın támiyinlew maqsetinde Qara ...Tolıq oqıw »
Bayram ilajları ótkerildi
Ǵárezsizligimizdiń dáslepki jıllarınan baslap hayal-qızlarǵa itibar hám ǵamqorlıq kórsetiw, analardı qádirlew, olardıń huqıq hám máplerin támiyinlew, shańaraq hám jámiyettegi abır ...Tolıq oqıw »
3-dekabr Xalıq aralıq mayıplar kúni
«Ózbekstan Respublikasında Mayıplardı sociallıq qorǵaw haqqında»ǵı Nızam, Birlesken Milletler shólkemi Bas Assambleyasınıń 1992-jıl 14-oktyabr kúngi 47/3 sanlı qararına tiykar hár ...Tolıq oqıw »
Taqıyatas rayonında úgit násiyat ilajı ótkerildi
2020-jıl 20-noyabr kúni Taqıyatas rayonı №4 ulıwma bilim beriw mektebi májilisler zalında Ózbekstan bilimlendiriw hám ilim xızmetkerleri Taqıyatas rayonlıq bólimshesi hám Mámleket ...Tolıq oqıw »
Úgit-násiyatlaw jumısları dawam etpekte
Hámmemizge málim, kásiplik awqamları shólkemleri hám miynet jámáátlerinde Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2020-jıl 11-noyabr kúni Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyasınıń ...Tolıq oqıw »
Kásiplik awqamları turmısında jańa dáwir
2020-jıl 18-noyabr kúni Qanlıkól hám SHomanay rayonlarında tarawlıq kásiplik awqamları rayonlıq keńesleri, kásiplik awqamları komitet baslıqları hám belsendileri qatnasıwında “Jań ...Tolıq oqıw »
Kásiplik awqamlarında 11-noyabr kúni tarıyxıy sáne
2020-jıl 11-noyabr kúni Tashkent qalasında Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyasınıń VIII Quraltayı bolıp ótti. Quraltayda Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyası Keńesiniń b ...Tolıq oqıw »
KEWIL AYTÍW
Belgili mámleketlik hám jámiyetlik ǵayratker, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi baslıǵı, Ózbekstan Respublikası Senatı Baslıǵınıń orınbasarı, Ózbekstan Qaharmanı Musa Taj ...Tolıq oqıw »


text:
Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov avalesi ile keñeşçi vazifesinden boşatılğan Rustam Temirgaliyev Qırım «baş nazirine» teşekkürlerini bildire.
Teşekkür sözlerini Temirgaliyev Facebook saifesinde yazdı.
«Dostlar, Sergey Aksönovğa pek minnetdarım» Birlikte fevral-mart aylarınıñ ağır künlerini kördik, birlikte keçici müddetniñ nice meselelerini çezdik! Eñ esası, Qırım – Rusiyedir!», – dep yazdı o.
Rustam Temirgaliyev işten çıqarılğanı aqqında malümat iyül 29 künü peyda oldı. Bugün saba «Nazirler Şurası»nıñ matbuat hızmeti Aksönovnıñ mütenasip avalesini aşkâr etti.


text:
Aleksandrovnıñ sözlerine köre, oyunnıñ esasında Qırım oğrunda etilgen üç küreşniñ adiseleri tura: Qırım cenki, Ulu Vatan cenki ve bu seneniñ adiseleri.
«Olayatqan adiseleriniñ bediiy añlamı kerektir, menimce, – dep añlata rejissör. – Şunıñ içün «Aqyarlılar» operası negizinde qurulağan oyunnı sanalaştırmağa ğaye peyda oldı. Onıñ zaruriy qısmıları alındı, mında seyirciler ve zal arasında munasebet olacaqtır».
Rejissör endi eki aydan ziyade çalışqan oyunda «Sankt-Peterburg Opera» muzıkalı teatriniñ truppası iştirak etecek – tahminen 40 insan ve hor taqımı. Spektakl vaqtında seyirciler sanada, artistlerniñ yanında oturacaq ve olarnıñ suaalerine cevap berecekler.
«Biz seyircilerni subetke çağıramız, – dedi o, – Mitingde olğanı kibi, insan çıqış ete, cemaat ise ya qarşı çıqa, ya da qol tuta».
Premyera iyül 10 künü «Sankt-Peterburg Opera» teatrinde olacaq.


text:
İtaliyanıñ baş naziri Cüzeppe Könte (Giuseppe Conte), Ukrainağa tecavuzı neticesinde 2014 senesi Rusiyege qarşı kirsetilgen iqtisadiy sanktsiyalar devam etecegini bildirdi.
Könte, AQŞ prezidenti Donald Tramp (Donald Trump) ile beraberlikte keçirilgen matbuat konferentsiyasında, sanktsiyalarnıñ toqtatılması “imkânsız” dep ayttı.
Könte ve italyan koalitsiyasınıñ başqa bazı azaları sanktsiyalarnıñ toqtatılması ve Rusiyenen munasebetlerniñ eyileşmesini istegen edi, amma İtaliya yolbaşçısı Avropa Birligi (AB) tarafından sanktsiyalarnıñ uzatılmasına qoltuttı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile körüşüvden soñ tenqit etilgen Tramp, AQŞ-nıñ AB-nen aynı vaqıtta başlanılğan sanktsiyalarnıñ da devam etecegini qayd etti.
Ğarp ve Moskova munasebetleri, Rusiyeniñ Qırımnı işğal etkeninden ve Donbassta silâlı çatışma başlanmasından soñ kerginleşti. Bundan soñ AB ve AQŞ Rusiyege qarşı defalarca arttırılğan ve quvetleştirilgen iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti.


text:
Qırımda aprelniñ 30-nda daa üç yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov yañı koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı operativ ştab toplaşuvında bildirdi.
«Birincisi – aqmescitli bir qadın, paytahttan musafiri bar edi, ekincisi hastanen alâqada olğan Aluşta sakini, üçüncisi – Keriç hastahanesine Aqmescitniñ 2-nci loqsahanesine avuştırılğan qadın, Kefe sakini», – dep hatırlattı Aksenov.
Hatırlatamız, Aqyarda 77 koronavirus hastası qayd etildi, Qırımda – 92.
Qırımda bir çoq müessise ve teşkilâtnıñ faaliyetini toqtatqan ve vatandaşlarnıñ özüni izolâtsiya etmesini belgilegen yüksek seviyeli azırlıq rejimi devam ete. Aqyarda bu rejim mayısnıñ 30-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İşğal etlgen Qırımda Rus prokuraturası, Kremlge tabi olğan Qırım Yuqarı mahkemesine muracaat etip, Rusiyede ve istilâ etilgen Qırımda yasaq etilgen Qırımtatar Milliy Meclisine nisbeten nasıl davranmaq kerek olğanını soray. Nezaret organı bu sualni, BMT Halqara mahkemesinde qabul etilgen qarar sebebinden soray. Malüm ki, Halqara mahkeme qırımtatarlarnıñ temsil organınıñ faaliteine musaade etmege emir etken edi.
Prokutura tarafından yollanılğan vesiqanıñ nushasını Facebookta qırımlı fail Nariman Celâl derc etti. Muracaatnıñ nushası oña da kelgen, çünki 0 Meclisniñ yasaqlanması boyunca mahkeme esnasında cevapkârnıñ temsilcisi olaraq iştirak etken edi.
Nariman Celâl bu vesiqanı Qırım.Aqiqat içün böyle izaatladı: «BMT Halqara mahkemesiniñ qararı ilân etilgeninden üç ay keçti, ve ancaq üç ay soñra Qırımdaki prokuratura, mahkeme qararına nisbeten nasıl davranmaq kerek olğanını añlamağa tırışa ve Qırımtatar Milliy Meclisi adınen cemaat birleşmesi teşkil etilmek mümkünmi, dep soray».
Qırımdaki Rus prokuraturasınıñ web-sitesinde Yuqarı mahkemege yollanılğan muracaat aqqında malümat yoq.
Rusiyege bağlı olğan Qırım Yuqarı Mahkemesi aprelniñ 26-nda Meclisniñ areketini toqtatmaq qararını alğan edi. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı Mahkemesine şikâyet arizasını yollağan edi. Sentâbrniñ 29-nda Rusiye Aliy Mahkemesi şikâyet arizasına cevap olaraq Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etti.
Aprelniñ 19-nda Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Halqara mahkemesi Ukrainanıñ Rusiyege qarşı açqan davasında muvaqqat qarar qabul etken edi. Gaagadaki mahkeme, terrorizmge maddiy destekniñ berilmesine qarşı Halqara añlaşma esasında Rusiyeni muvaqqat tedbirlernen cezalamağa razı olmadı. Amma Moskvanı qırımtatarlarnıñ ve etnik ukrainlilerniñ aqlarını sıñırlamaqtan vazgeçmege, Meclisniñ faaliyetini devam ettirmege ve istilâ etilgen Qırımda ukrain tilinde tasil berüvni tiklemege mecbur etti.


text:
Kremlniñ saytı, Rusiye prezidenti Vladimir Putin mayıs 6-da Rusiye ukümeti ile körüşüvinde «hususan Qırım ve Aqyarnı integratsiya etüv boyunca işini qayd etti», dep bildire.
Rusiye prezidentiniñ saytı: «Hususan ukümetniñ Qırım ve Aqyarnı devletniñ içtimaiy-iqtisadiy saasına integratsiya etüv boyunca işini, bölge sakinleriniñ problemalarını operativ şekilde çezgenini qayd etecem», – dep, Putinniñ sözlerini naqil ete.
Mayıs 7-de Rusiye ukümeti, Rusiye devlet başlığınıñ altı yıllıq mandatınıñ soñuna yetmesi sebebi ile vekâletlerini teslim etecek. «Vazifeni eda etken» statusında qalacaq ukümet azaları, Rusiye baş icra etici organınıñ yañı erkânı teşkil etilecegine qadar bekleycekler.
Aynı şu künü Putin Rusiye prezidenti vazifesine kirerek, dörtünci kere yemin etecek ve böylelikle akimiyetiniñ 18 yıllıq muddetini devam ettirecek.
Mayıs 5-te polis Rusiyeniñ türlü şeerlerinde «O, bizim içün çar degil» tedbirlerinde 1200-den ziyade kişini yaqaladı.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ reisi Valentin Nalıvayçenkonıñ qırım akimiyetiniñ yolbaşçılarına qarşı açılğan yañı cinaiy işler aqqında bildirüvini «aqıldan ayırılğannıñ saçmalığı» olaraq adladı, – dep haber ete Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetine yaqın olğan Krıminform saytı.
«Köpek ne yapacağını bilmegen vaqıtta yapqanını bilesiñiz. Aqıldan ayırılğannıñ saçmalığıdır. Daa bir işni açsınlar, 150 iş bar, 151-nci olsun. Olarğa kerek olsa, yapsınlar»,– dedi Aksönov.
Cinaiy işlerniñ taqiqatınen oğraşqan Ukraina temsilcileri onıñ ile bağlandılarmı degen sualge Aksönov «yoq» dedi, – dep yaza neşir.
Evel Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Ukraina uquq qoruyıcı organlarından iç bir bildirüv almağanını bildirgen edi.
Belli olğanı kibi, Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ reisi Valentin Nalıvayçenko oktâbr 24 künü Kiyevde brifing devamında Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş nazir Sergey Aksönov ve spiker Vladimir Konstantinovğa qarşı cinaiy işlerniñ açılması aqqında bildirgen edi.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, halqara teşkilâtlarnıñ azalarını ve çetel diplomatlarını işğal etilgen Qırım yürüşinde iştirak etmelerine davet etecek, dep haber etti. Bu aqta o, bazar künü, yanvarniñ 26-nda, video muracaatında bildirdi.
«Bu BM insan aqları monitoring missiyası. OSCE Ukraina missiyasınıñ yolbaşçıları ve azalarını da davet etecekmiz. Bundan ğayrı, Rusiye temsil etilgen halqara teşkilâtlarnıñ vekillerini de bu aktsiyağa davet etmege isteymiz. BM, PACE ve digerlerini. Birleşsek, dünyanıñ yüzüni bu problemge aylandırıp olurmız. Qırım, Rusiye akimiyetleri bundan qorqa», – dep ayttı o.
Meclis reisiniñ aytqanına köre, «Qırım yürüşi» aktsiyası zorbalıqsız olacaq.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ bildirgenine köre, keçirilüvi mayısnıñ 2-ne ilân etilgen Qırım yürüşiniñ iştirakçilerine mania olmaq içün sebep yoq.
Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, mayısnıñ 2-ne ilân etilgen Qırım yürüşini keçirmek içün Ukraina akimiyetiniñ razılığını almağa kerek yoq, çünki bu aktsiya qanunğa uyğun ola. Ukraina akimiyeti Meclis reberliginiñ planlarına açıq şekilde daa cevap bermedi.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, yürüş teşkilâtçıları yapqan areketlerini Ukraina akimiyetinen keliştirmege «tırışacaq».
Yanvarniñ 22-nde Çubarov Qırım yürüşi mayısnıñ 2-nde keçirilecek, dep ayttı. Meclis reisi, işğal altındaki yarımadağa küç qullanıp kireceklerini de inkâr etmey.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov ilân etilgen yürüşni provokatsiya dep adlandırıp, «sert qarşılıq kösterilecegini» vade etti.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi, faal Marlen Mustafayevniñ evinde tintüv keçirilgende destek köstermek içün kelgen yerli sakinlerniñ apis etilmesini qanuniy olaraq tanıdı. Bunı Facebookta tutulğanlardan biri, Osman Arifmemetov yazdı. videoğa çekken ve 5 künge apis etilgen faallerniñ şikâyet arizalarınıñ baqılması başqa künge qaldırıldı.
Mahkeme toplaşuvı bir qaç kere keçiktirilgen edi, qabaatlağan tarafnıñ şaatları diñlevde yoq edi, politsiya hadimledi ise bergen «ifadeleride qarışa ediler», qayd etti o.
Fevral 21 künü Aqmescit kenarında «ekstremist temsillerni» qullanğanında qabaatlanğan Marlen Mustafayevniñ evinde tintüv ötkerildi. Marlen Mustafayevni desteklemek içün 10 insan kelip olayını video çeke ediler. Soñra Mustafayevke 11 kün, digerlerine ise 5 kün apıs cezası berildi.
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ müavini İlmi Umerov Qırımdaki tintüv ve yaqalanuvlarını «qorquzdırma areketleri» dep adlandırdı.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası «Qırım tarihı» Rusiye mektep dersliginiñ basıluvı sebebinden qırımtatar halqına qarşı milletlerara nefret doğurılğanından cinaiy tahqiqat başlattı.
Müessiseniñ matbuat hızmeti mayısnıñ 14-nde bildirgenine köre, Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ arizası esasında Ukraina Ceza kodeksiniñ 161-inci maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden «nefret tili qullanılmasınen qırımtatar halqına qarşı milletlerara nefret doğurğanınıñ milliy ayırım alâmetleri olğan «Qırım tarihı» dersliginiñ basılmasında olğan millet, ırq ya da din duşmanlığı ve nefreti, milliy namus ve itibarnı aşalav areketleri» sebebinden cinaiy tahqiqat başlatıldı.
QMC prokuraturasınıñ malümatına köre, işbu derslikte Ekinci cian cenki vaqtında «qırımtatar halqınıñ vekilleri kollaboratsionist faaliyetine başqa etnik gruppalarına köre daa faal qoşuldı» ve «sürgünlik yerlerinde qırımtatarlarğa bedava aş, topraq damartıları ve mesken qurucılığı içün maddiy yardım berile edi», dep aytıla.
«Al-azırda qayd etilgen cinayetniñ işlenmesine alâqası olğanlarnı tapmaq içün tedbir alına ve derslikniñ lingvistik ekspertizasınıñ belgilenmesi ile bağlı mesele çezile», – dep aytıla haberde.
2019 senesiniñ başında Rusiye işğal etken Qırımda Qırım tarihı dersligi qavğa çıqarğan edi. Qırımnıñ sanat ve tasil saasınıñ hadimleri, adliyeciler Kreml kontrolindeki Qırım tasil nazirine muracaat etip, 10-uncı sınıflar içün S. V. Yurçenko muarririyetinde çıqqan «Qırım tarihı» Rusiye dersligini qullanuvdan çıqarmasını rica etti. Derslikte Ekinci cian cenki vaqtında «tatar ealisiniñ ekseriyeti almanlarğa yahşı yanaşqan, çoqusı faal sürette yardım etken edi» dep yazılğan.
Bunıñ kibi muracaatnı Qırım akimiyetine Kreml kontrolindeki Qırımtatar şurası da yolladı. Şura derslikte qırımtatarlarnıñ Ekinci cian cenkinde iştiraki ve 1944 senesiniñ sürgünligi aqqında berilgen malümatqa açuvlandı.
Bundan soñ mektep kütüphanelerinden derslikler qaytarılıp alındı. Martnıñ 25-nde Qırım tasil nazirliginiñ adliyeci Lenura Yengulatovanıñ muracaatına bergen cevabında 10-uncı sınıf talebeleri içün «Qırım tarihı» dersligi yarımada mekteplerinde qullanılmay, dep haber etilgen edi.
Mayısnıñ 11-nde haber etilgeni kibi, Qırım akimiyeti tarih dersliginiñ qavğa çıqarğan saifelerini «yapıştırmağa», «boyalamağa» ve «kevsim almağa» qarar berdi.


text:
Qırımda dekabr 31-de tatil olmaycaq: Rusiye Devlet dumasınıñ profil komiteti dekabrniñ soñki kününi tatil olaraq ilân etmekni red etti. «Eho Moskvı» bergen malümatına köre, komitet yolbaşçısı Andrey İsayev LDPR deputatlarınıñ ğayesini muvafaqiyetsiz dep adladı.
Onıñ qayd etkenine köre, bayram taqvimi bir qaç kere muzakere etildi ve deñiştirilmeycek.
Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı qayd etti ki, yılbaş arfesi iş künü bir çoq teşkilâtta öyle de qısqartılacaq.
«Adamlar biri-birini tebriklep, evge qayta bileler. Bayramğa azırlıq körmek içün vaqıtları yeterlidir», – dep tüşüne İsayev.
LDPR deputatları Rusiye Devlet dumasına qanun leyhasını kirsetip, tatilni yanvar 8-den dekabr 31-ne keçirmege teklif ettiler. Deputatlarnıñ zanınca, bayram arfesi iş semereligi pek alçaqtır.
Rusiyelilerniñ yılbaş tatili on bir kün sürecek – yanvar 1-den itibaren 11-ne qadar.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Kreml kontrol etken Aluşta şeer şurası şeer memuriyetiniñ yolbaşçısı İgor Sotovnıñ vekâletlerini vaqtından evel toqtatmasına qoltuttı. Bu qarar yanvar 12-de Aluşta şeer şurasınıñ nevbetten tış sessiyasında qabul etildi, dep bildire Krıminform.
«İşbu qarar leyhasınıñ sebebi İgor İvanoviçniñ (Sotov – QA) Aluşta memuriyeti yolbaşçısınıñ añlaşmasını bozmasına dair arizası oldı. Vekâletleri toqtatılğanından istifasını qabul etmege rica etem», – dep añlaşttı şeer şurasınıñ yolbaşçısı Galina Ögneva.
Zalda olğan 16 deputattan qayd etilgen qarar leyhasına 13 rey berdi, üçü de (LDPR ve KPRF vekilleri) bitaraf oldı.
Qarar imzalanğan soñ işke tüşürle.
Aluşta memuriyeti yolbaşçısınıñ vazifesine yarın fevral 14-de keçirilecektir.


text:
«Qırım» batalyonı Ukraina akimiyetinden memleketniñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarında yaşağan qavmiy ukrain, qırımtatarlarnıñ ve Ukraina diger vatandşalarnıñ milliy-medeniy, içtimaiy ve siyasiy aqlarınıñ amelge keçirilüvini talap ete.
Bu aqta malümat batalyonnıñ Facebook saifesinde aşkâr etildi.
«Ukraina devlet siyasetiniñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarda yapılacaq vazifeleri: ukrain, qırımtatarlarnıñ ve Ukraina diger vatandaşlarınıñ anayasa aqlarını temin etmek, Ukraina devletiniñ mülki ve infrastrukturasını saqlamaq, Ukraina vaqtınca işğal etilgen territoriyalarını acele azat etmek ve anayasa quruluşını pekitmek», – deyler batalyonda.
Ukraina devlet siyasetini vaqtınca işğal etilgen Qırımda amelge keçirmek içün Ukraina Nazirler Kabineti tertibatında, nazirleklerde vaqtınca işğal etilgen territoriyalar boyunca Vekâletli insanlar olmaq kerek
Beyanatta qayd etilgeni kibi, Ukraina devlet siyasetini vaqtınca işğal etilgen Qırımda amelge keçirmek içün Ukraina Nazirler Kabineti tertibatında, nazirleklerde vaqtınca işğal etilgen territoriyalar boyunca Vekâletli insanlar olmaq kerek.
Batalyonda devlet seviyesinde işğal etilgen territoriyalarda qavmiy ukrain ve qırımtatarlarnıñ qoruvı boyunca Vekâletli insan vazifesini meydanğa ketirmek kerekligini tüşüneler.
Bundan da ğayrı, Qırım ukrainlilerniñ Miiliy Şurasını Qırımtatar Milliy Meclisiniñ tecribesinden faydalanıp teşkil etmek kerek. Bu Şura vaqtınca işğal etilgen topraqlarda yaşağan qavmiy ukrainlilerniñ idare organı olmalı.
Evelsi, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ sabıq deputatı Eduard Leonov Mudafaa Nazirligi negizinde «Qırım» batalyonı peyda olğanı aqqında bildirgen edi. Mında bir qaç yüz qırımlı kirmege razı oldı.


text:
Rusiyedeki «Hizb ut-Tahrir davaları» çerçivesinde qırımlılarğa qarşı bütün malümat halqara mahkemelerge berildi, dep bildirdi Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ muavini Tamila Taşeva Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina bu davalarnı qanunsız sayıp, qırımlılarnıñ Rusiye akimiyeti tarafından taqip etilmesinini «insaniyetlilikke qarşı davalar» olaraq tanıy.
«Bu malümat bütün halqara mahkeme qurulışlarına, hususan BM halqara mahkemesine berile. Şübhesiz, bu taqiplerni terrorist taqibi olaraq degil, etnik ve diniy alâmetlerge köre taqip olaraq tasnif etemiz. Bunı insaniyetlikke qarşı cinayet olaraq tasnif etmek kerek», – dedi Taşeva.
Rostov-na-Donu şeeri Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 12-nde Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsini koloniyada qalmasına üküm etti. Mahkeme qararına köre, Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
Rusiyeniñ Amnesty International reisi Aleksandr Artemyev işbu ükümni «siyasiy taqip» dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş assambleyasınıñ Üçünci komitet toplaşuvında qabul etilgen qarar ve işğal etilgen Qırımda insan aqları aqqında rezolütsiya; ve Gaagada Halqara cinaiy mahkemeniñ savcısı öz esabatında Rusiyeniñ Qırımda keçirgen «referendumını» Ukrainağa qarşı yapılğan silâlı tecavuz olaraq tanıtqanı, Moskvanı zor vaziyette qaldırdı. Kreml ve onıñ Qırımdaki memurları siyasiy teşebbüsni bütünley coydılar. Endiden soñ olar Qırımnıñ Rusiye qısımı olaraq tanılacağına bütün ümütlerini yoq etmek mumkünler.
Kreml tarafından tain etilgen Qırım «yolbaşçısı» Sergey Aksönov BMT nezaretçileriniñ ziyaretine azır olğanını dedi, lâkin, bunen beraber, soñ qararnı prezident Vladimir Putin almaq kerek olğanını qoştı. Onıñ beyanatı BMT Baş assambleyasınıñ komititnde qabul etilgen rezolütsiyağa Qırımdaki memurlarnıñ cevabı oldı. Şu rezolütsiyada Rusiye «işğalci-devlet» olaraq tanıla ve Kreml halqara uquqqa riayet etmek kerek olğanı aytıla. Bu sebepten Moskva, insan aqlarınıñ vaziyetini nezaret etecek mustaqil halqara missiyanı yarımadağa yibermek kerek.
«Biz, asıl da, iç bir şey içün raatsızlanmaymız. Qırımda milliy mensüplikke köre basqılar yoq edi ve şimdi de yoq. Bundan evel kelgenlerniñ episi bu yalan olğanını kördiler. Onıñ içün, bir de bir kimse kelip te, kerçek malümatnı aydınlatmağa istese, aqıqatnı aytmaq içün BM ögünde sözge çıqmağa istese – buyursın», – dedi Qırımdaki «yolbaşçı».
Elbette ki, Aksönov yalan ayttı. Yarımada sakinlerini er taraftan milliy mensüplikke köre horlaylar, ve uquqqprçalayıcılar defalarca bir çoq qanun bozuvlarını qayd ete ediler. Ve sadece yerli faaller ve Qırım musulmanlarını qorçalağan advokatlar degil, halqara eyyetler de bunı qayd ete ediler. Meselâ, Qırımnı keçken sene baarde ziyaret etken Türkiyeli nezaretçiler eyyeti bir sıra insan aqlarınıñ bozulmasını qayd etken edi. Eyyet yolbaşçısı Mehmet Zafer Üskül jurnalistlerge bildirdi ki, işğal etilgen topraqta söz serbestligini pek sıñırlaylar, ealini rus vesiqalarını almağa mecbur eteler, adaletli mahkeme aqqından marum qaldıralar. Bu eziyetlerden ilk evelâ ukrainliler ve qırımtatarları zarar köre. Bu esabat Qırımdaki ve Moskvadaki yolbaşçılarnı bayağı açuvlatqan edi. Moskva, ancaq Türkiyeniñ «pragmatik» olacağına ümüt etip, Ankaradan kelgen eyyetni yibergen edi, lâkin Prof. Üslül reberligindeki eyyet mümkün olğanı qadar obyektiv olmağa tırıştı.
Bundan da ğayrı, Qırım «akimiyeti» yarımadağa OSCE nezaretçilerini yibermey ve qatiyen qarşı çıqa. Olar deyler ki, bu teşkilât Donbasstaki vaziyetniñ tüzetilmesinen oğraşa ve, dersiñ, onıñ Qırımnen iç bir alâqası yoq. Ap-açıq aynecilik ve ekiyüzlülik.
Aksönov ve onıñ arqasında turğan Moskva halqara basqını endi çıdap olamaylar
Neiçün Aksönov illâ ki şimdi «ifadelerini deñiştirdi» ve BMT nezaret eyyetiniñ ziyaretine razı olğanını ayttı? Asılında, bu sualge cevap üsttedir. Aksönov ve onıñ arqasında turğan Moskva, halqara basqını endi çıdap olamaylar. Özüni ilân etken cumhuriyet «akimiyeti» endi añlap başlay, Qırımnıñ zapt etilmesi – Moskvanıñ soñki 25 yıl devamında özüne yaratqan problemlerniñ eñ büyügi eken. 2014 senesi baarde hayal etkenleri kibi, qolay kezinti endi çıqmaycaq.Tamam öyle de, «Qırım meselesi endi qapanğan» ya da «çetel ziyaretçilerniñ cumhuriyette yapacaq işleri yoq» degen sözlerinen dünya toplulığına yüzsüzlik yapmağa da endi mumkün degil.
Ğarbiy toplulıq yavaştan, lâkin eminliknen Putinniñ Rusiyesini belli bir sıñırğa taba çetleştire, o sıñır artında ise iqtisadiy zeval, siyasiy buhran ve namlı «akimiyet direginiñ» yıqılması körünip tura. Kreml ve onıñ qoqlaları, Qırımda yapqan maceradan soñra aqibetlerni, az olsa da, yımşatmaq içün, kerileşmek ve añlaşmaq zorunda qalalar. Bu sebepten de Kreml yarımadada «diversantlarnı» yaqalamağa avale etti. İşğalciler, soñra bazarlıq yapmaq içün, şimdi reinelerni alalar. Moskvadaki akimiyet ve onıñ Qırımdaki uşaqları bandit mantığınen tüşüneler. Er bir esir içün olar bir de bir santksiyalarnıñ lâğu etilmesini isteycekler. Kyiv ve Ğarbiy devletler böyle bir şantajğa neqadar azır olğanları – o başqa mesele.
Qırımdaki «baş», yarımadağa kele turğan avropalı rus yandaşlar eyyetleriniñ de iç bir şeyge yaramağanlarını tasdiqladı. Qırımnıñ «rus» aitligine sevda olğan bu eyyeler, Rusiyeniñ paralarına çalışıp, iç bir şekilde Avropadaki cemaat fikirine tesir etip olamadılar. Şimdiki rejim dağılğan soñ, Rusiye toplulığı, qısmet ise, Kremlniñ bu kibi eyyetlerge neqadar para masraf etkenini ögrenir. Şimdi ise böyle areketlerniñ faydası – sıfırğa yaqın olğanını tesbit etmege qala. Artıq BMT vesiqalarında, yarımada topraqları vaqıtınca işğal etilgenleri aytıla. Er angi çetel siyasetçi, Rusiyeniñ Qırımdaki areketlerini (mukâfatlı, yoqsa bedavamı) mahtamağa istese, birden işğalcilerniñ yardımcısı sayılır. Ve sadece siyasiy manada degil, resmiy-uquqiy manada da öyle tanılacaq.
Sergey Stelmah, siyasiy közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Ukraina televizion ve radioeşittirüv komiteti Qırım ilhaqı devamında Ukrainanıñ qıta qısmında «Rusiyeniñ Qırımı» aqqındaki 11 kitapnı yasaqladı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında, neşriyat mahsulatlarını taqsimlev, litsenziyalav ve nezaret etüv idaresi yolbaşçısınıñ muavini Aleksandr Latay ikâye etti.
«Muellifi Valeriy Sinelnikov olğan 8 kitap yasaqlandı. Kitaplarnıñ metininde yazışma adresi olaraq - «Qırım, Rusiye» dep kösterilgen. Ayrıca daa eki dane «Şeñ kompaniya» ve «Dünyada seyahat» adlı bala kitaplarında basqınen bağlı malümatta «Qırım, Rusiye»de neşir etilgen dep yazılğan. Ondan da ğayrı Maylen Konstantinovskiyniñ «Himiya» adlı kitabında da«Qırım, Rusiye»de neşir etilgen dep yazılğan, – dedi Latay.
Onıñ sözlerine köre, bu kitaplarnıñ ekseriyeti «Fors Ukraina» şirketine ait.
«Bugün olarnıñ vekillerinen laf ettim ve olar artıq böyle kitaplarnı yollamaycaqlarına, bular ise, közden qaçqanına işandırdılar», – dep qoştı o.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Bunı Ukrainada Çehiya Cumhuriyetiniñ elçihanesiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Mustafa Cemilev nazirge Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda içtimaiy ve iqtisadiy saalarda olğan vaziyet, insan aqlarınıñ bozuluvı, şu cümleden Rusiye Federatsiyası vatandaşlığınıñ qabul etüvi ile bağlı basım aqqında tarif etti.
Bundan da ğayrı Ukraina şarqındaki vaziyet ve Çehiya Cumhuriyeti ile Avropa Birligi tarafından Ukrainağa qol tutuv imkâniyeti muzakere etildi.
Qırımtatar milliy Meclisi yarımadada insanlarnıñ ğayıp oluvı sebebi ile bir sıra halqara teşkilâtlarğa muracaatta bulundı.
Hususan, Meclis toplaşuvında qabul etilgen «Qırımda insanlarnıñ ğayıp oluvı ile bağlı vaqialarnıñ ögü alınması aqqında» muracaat Birleşken Milletler Teşkilâtına, Avropa havfsızlıq ve işbirlik boyunca teşkilâtına, bir sıra halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlarğa yollanıldı.
Qırımtatar milliy Meclisi halqara teşkilâtlarnı ve halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlarnı Qırımda ealige qarşı zorbalıqnıñ ögüni almaq içün areket etmege çağırdı.
Evelleri aynı bu sebepten olğan qasevetini Qırım musulmanları diniy idaresi bildirgen edi.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
İlhaq etilgen yarımadada qırımtatar ve ukrain tilleri ile milliy simvolları yasaq etildi. Faqat bu, regional ükümetke olarnı «Rusiyege ait» Qırımnıñ piarı ve populârizatsiyası maqsadınen qullanmağa keder etmey.
Yarımadadaki Rusiye ükümeti nevbetteki kere qırımtatarlarnı ve tamır halqınıñ Milliy bayraq kününi Qırımnıñ ilhaqını piar etmek içün qullanmağa tırıştı. Devlet dumasınıñ deputatı Ruslan Belbek, semetdeşlerine bayramnı hayırlap, Keriç köprü üstünde avto yürüş yapmaq planları aqqında bildirdi. Bunıñ teşebbüsçileri, sanki, yarımadadaki qırımtatarlarnıñ «milli-medeniy muhtariyeti» adınen belli olğan teşkilât ile Rusiyeniñ Krasnodar diyarındaki qırımtatarlarnıñ birleşmeleri ola. Balbek: «Er bir halqnıñ, köküste taşıla bilecek, baş üstünde köterile bilecek timsali olmaq kerek. Bu regaliya – sadece bir yol kösterici yıldız degil, bu, keten üstünde toqulğan halqnıñ tarihıdır. Bayrağımız – keçmişimiz ve kelecegimizdir. Qırımtatar bayraqı künü hayırlı olsun, semetdeşlerim», – dep qayd etti.
Bir qaç saattan soñ o, avto yürüşniñ videosını derc etti. Milliy simvollar ve bayraqlar ile bir qaç yengil maşina Keriç köprü üstünde arekete ete edi. Ruslan Balbek, videosınıñ altına, tedbirniñ iştirakçileri öz areketleri ile sanki Qırım – Rusiye territoriyası olğanını añlatmaq isteyler, degen yazını ilâve etti. Balbek: «Keriç köprüniñ kemeri ile Qara deñiz arasında, bizim öz toprağımızda qaviy turğanımıznıñ ve bu topraq – Rusiyege ait olğanınıñ bir simvolı olaraq qırımtatar bayrağı yelpirey!», – dep bildirdi.
Bayram qısmı bunıñle soñuna yetti. Ondan soñ «çıplaq» siyaset başlandı. Qırımtatarlarnıñ «milliy-medeniy muhtariyet»iniñ rehberi Eyvaz Umerov, qırımtatarlarğa bayramnı hayırlağan Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonı sert bir şekilde tenqit etti. Devlet rehberi qırımtatar bayrağına «azatlıq ve öz evimizde, öz toprağımızda, Ukrainağa ait Qırımda barışıq içinde yaşamaq aqqı oğrunda küreşimizniñ simvolı» dedi. Eyvaz Umerov, sanki, Petro Poroşenko bayraq mevzusında «spekulâtsiya yapa», dep beyan etti. Umerov: «Qırımtatarlar, Ukraina prezidenti Poroşenkoda qırımtatar bayrağını tariflemege ve bu mevzuda spekulâtsiyalar yapmağa ahlâqiy aqqı yoq, dep sayalar. Qırımtatar bayrağı – qırımtatarlarnıñ Rusiyege ait Qırımda azatlığı ve yaratıcı emeginiñ simvolıdır», – dep qayd etti. Oña bütün qırımtatarlarnıñ adından beyan etmege kim vekâlet berdi, Umerov efendi añlatmadı.
Qırımda maşinalarda qırımtatar simvolları ile yürmege yalıñız ükümetke sadıq teşkilâtlarnıñ azalarına izin berile
Ruslan Balbek ve onıñ eski safdaşı Eyvaz Umerovğa Qırımtatar bayrağınıñ künü ne kerek oldı? Eñ evelâ, teşkilâtçılarnıñ avto yürüş ğayesini, Kreml tarafından kontrol etilmegen qırımtatar faaliyetçilerinden «çalğanını» qayd etmeli. İlhaqnıñ eñ başından Rusiye telükesizlik hadimleri böyle tedbirlerniñ keçirilmesine er türlü yollarnen keder ete ediler. «Ruhsetsiz» avto yürüşlerniñ iştirakçilerini yaqalay, olarğa qarşı memuriy işler aça ediler. Qırımda maşinalarda qırımtatar simvolları ile yürmege yalıñız ükümetke sadıq teşkilâtlarnıñ azalarına izin berile.
Ruslan Balbek ve Eyvaz Umerovda qırımtatar bayrağı bayramına ve umumen milliy timsallerge münasebeti sırf pragmatiktir. Olar olarğa yarımadada etnik müsaviyliginiñ körünişini yaratmaq içün kerek. Bunıñ kibi «perfomans»larnıñ nişan auditoriyası – genç qırımtatarlar. Sürgünlikte bulunğan orta ve üyken nesilge ait insanlar Rusiye ükümetine, sovet rejiminiñ devamcısına kibi baqalar. Gençlerniñ tarihiy hatırası ise qısqa, olarğa, milliy timsallerni qullanıp, «Rusiye içindeki vatan» aqqında mifni qabul ettirmek daa qolay. Bu yerde, qırımtatar milliy timsallerini «Rusiye vatanperverligi» ile bir assotsiativ sırağa yerleştirmege tırışqanlarından ibaret olğan psihologik manipulâtsiya aqqında söz yürsetile. Gençlerniñ bir qısmı şu yalanğa aldanmaq mümkün: kollaboratsionistler milliy bayraqlarnı köterip sallaylar, demek ki, olar qırımtatarlarnıñ tarafını tuta. Yoq, bu böyle degil.
Kollaboratsionistler, milliy bayraqnı sallap, semetdeşlerini Rusiyeni sevmege davet eteler
Ükümethalqara toplulıqnı ve insan aqlarını qorçalağan teşkilâtlarnı şaşmalatmaq içün , sahte milliy tedbirlerni teşkil ete. Olarnı, qırımtatarlarda siyasiy aqlar bar, olar cemiyet içinde açıqtan tedbirler teşkil ete bile ve milliy simvollarını numayiş ete bileler, dep qandırmaq isteyler. Ve Qarasuvbazar rayonındaki Yañı Burulça (Tsvetoçnoye) köyünde qırımtatar mekteplileriniñ ana-babaları tam manada «uruşaraq» milliy sınıfnıñ açtırğanları aqqında yaqın vaqıttaki bildirüvler yanında bu, hususiy bir arsızlıq olaraq közge körüne. Oquv yurtunıñ müdiresi Yelena Menjeleyeva, şekliy bir sebep olğan – ocanıñ olmamasına sıltap, buña er türlü yollarnen keder etmege tırıştı. Ondan ğayrı o, milliy sınıf açılsa, işten boşaycağı aqqında ariza yazacağını iddia ete edi. Cumhuriyette qırımtatar ve ukrain tillerinde tasilniñ alınmasına gizli bir yasaq bar. Yelena Menjeleyeva, işten boşaycam dep qorquza edi, çünki rayon rehberleriniñ noqtai-nazarından qırımtatar sınıfınıñ meydanğa ketirilmesi ciddiy bir «ayıp»tır.
Ruslan Balbek, Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı sıfatında, ve Eyvaz Umerov, «medeniy muhtariyet»niñ rehberi sıfatında, tuvğan tilde tasil meseleleri ile bir kere bile ciddiy şekilde meşğul olmadılar. Tamır halqınıñ siyasiy ve til saasındaki aqlarınıñ sıñırlanması – er yerde cayrağan ameliyattır. Aynı zamanda Rusiye memurları, ilhaqtan soñ qırımtatarlar, Ukraina ükümetiniñ yılları ile qiyas etilgende, medeniy inkişafları içün daa çoq imkânlarğa saip oldı, dep iddia eteler. Kollaboratsionistler, milliy bayraqnı sallap, semetdeşlerini, qırımtatar tili ve medeniyetini muntazam surette mahv etken Rusiyeni sevmege davet eteler.
Sergey Stelmah, Qırım siyasiy közeticisi (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirildi)
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikirler muelliflerniñ öz fikirlerini ifade ete ve muarririyetniñ noqtai-nazarını er vaqıt aks etmezler


text:
Ukrain boksörı Oleksandr Usik, Rusiye boksörı Andrey Fedosovnen uruştan vazgeçti, çünki sport yarışınıñ siyasiy alanğa çevirilmesini istemey, ayttı Usik avgustnıñ 23-ınde Instagram storislerinde
"Raqibim Andrey Fedosov olacaq, dep haber ete ediler. Yoq. O, menim raqibim olmaycaq. Ne içün? Daa bundan evel mennen Aleksandr Povetkin boks etecek, dep muzakere ete ediler... Men, bu balalarnen uruşmağa istemegenimi aytqan edim, çünki boksnı mıtlaq siyasetke çevirirler ve bir birine çirkin-çirkin laflar aytacaqlar. Men bunı istemeyim, maña bu kerekmey", – dedi Usik.
Boksör, Rusiye sportçuları ve olarnıñ qorantalarına munasebeti yahşı olğanını ayta, amma "eki taraftan olacaq pis laflarnı" istemey, dep qoştı.
Daa evel BoxingScene, Usik, super ağır çekide ilk uruşını oktâbr 12-sinde Çikagoda Wintrust Arenasında Fedosovnen yapacaq, dep bildire ediler.
2018 senesi noyabrniñ 11-nde Usik britaniyalı Toni Bellyüni Mançesterde nokaut etip, 90,7 kilogrammğa qadarki çekide mutlaq dünya çempionı unvanını qorçaladı. Usik WBC, WBA, WBO, IBF versiyalarına köre çempion quşağını ve The Ring mecmuasınıñ unvanını qorçaladı.
Daa evel Aleksandr Usik 90,7 kilogrammğa qadar çekide dünyanıñ mutlaq çempionı oldı. Ukrainalılarnıñ dünya boks superseriyasınıñ final uruşında rusiyeli Murat Gassiyev ile yarışlaştı. 12 raund neticelerine köre Aleksandr Usik akemlerniñ qararı ile ğalebe qazandı.


text:
Çeçenistan prezidenti Ramzan Kadırovnıñ tahminlerine köre, Muhammed peyğamberine yapılğan karikaturalarğa qarşı yürüşke milliondan ziyade insan çıqacaq.
«Bugün bizler Muhammed Peyğamberine (s.a.v.) yapılğan karikaturalarnıñ bastırılmasına qarşı numayışnıñ azırlıq ketişatını muzakere ettik, – dep yazdı o Instagramda. – 500 biñ insan toplaşacağını beklegen edik. Lâkin soñki malümatlarğa köre, numayışçılarnıñ sayısı milliondan ziyade olması mümkün. Bu Çeçenistan cumhuriyeti ve Rusiye Federatsiyasınıñ diger cumhuriyet sakinleridir».
Malüm ki, bazar künü, yanvar 11-de, Pariste yanvar 7-9 künleri Frenkistanda olıp keçken teraktlarnıñ qubanları barışıq yürüşinde añıldı. Frenkistan akimiyetiniñ malümatına köre, tedbirde 1,5 million insan iştirak etti.


text:
Aqmescitte mental arifmetika boyunca Halqara Olimpiadasınıñ ğaliplerini taqdirlediler. Qırım müsülmanları Diniy İdaresinde Aqmescitteki İSMA adlı mektepniñ talebeleri Eskender Paşayev, Maksim Romançuk ve Asan Asanovğa bahşışlar berildi. Ediyelerni Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev ve RF Devlet Dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek taqdim ettiler. Hatırlatamız, arifmetika boyunca Halqara Olimpiada Qazahistannıñ Almatı şeerinde olıp keçti. Qırım vekilleri ğalipler sırasına kirdiler. Qırım Müftisi balalarnı, ana-babaları ve ocalarını hayırladı.
“Biñlerce iştirakçiler arasında bizim ufaçıq bir Qırımnıñ talebeleri eñ eyi olğanı içün ğurulanamız. Terbiye bergen ana-babalarğa, ocalarğa teşekkürler bildiremiz. Balalarğa ögretken şeylerniñ neticelerini ileride körebilecekmiz. Bu hayırlı işte iştirak etken, maddiy destek köstergen Ruslan Balbekke minnetdarlıq bildirem”, – dedi Müfti efendi.
Ruslan Balbek öz nevbetinde oğlanlarğa bergen sözüni tutqanları içün teşekkürler bildirdi. “Ögümde aqiqiy aqay parçası – oğlan balaları tura. Balalar em menim, em bütün Qırımnıñ ümütlerini aqladılar. Biz istidatlı balalarğa destek köstermelimiz, olarnı teşviq etmelimiz. Er biriniñ qolunı alıp, daa bir kere “sağ ol””, – dedi Ruslan Balbek. Qayd etkeni kibi, ileride istidatlı balalarnı destekleycek mahsus Fond teşkil etilecek.
İSMA mektebiniñ müdiri Elmaz İslâmova ve ana –babalar kösterilgen diqqat ve yardım içün Qırım Müftisi ve Ruslan Balbekke teşekkürler bildirdiler.
Elmaz İslâmova añlatqanı kibi, yaz tatillerinden soñ, talebeler Bütündünya çempionatına azırlanacaqlar. Bu sefer taqım terkibine qızlar da kirecek.
“Pek ciddiy maqsad ve planlarımız bar, ğalebelerge ıntılmaq kerekmiz”, – dedi Elmaz İslâmova. Balalar ise, kene de birinci olmaq vade ettiler.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Portugaliya qırımtatar halqı genotsidiniñ Avropa Birliginiñ OSCEdeki beyanatında añılmasını blok etti. Bu aqta Azatlıq Radiosınıñ mühbiri Rikard Jozwiak bildirdi.
«Portugaliya OSCEde Avropa Birliginiñ Qırım beyanatında sürgünlik yıllığınıñ añıluvını blok etti. Evelki beyanatlarda 1944 senesi mayıs 18-20 adiseleri daima añılğan edi», – dep yazdı Jozwiak Twitterde.
Salı künü, mayısnıñ 18-nde, sovetler qırımtatarlarnı Qırımdan sürgün etip başlağanına 77 yıl toldı. Ukraina ve dünyada qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları añıldı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina akimiyeti Qırım yarımadasını kontrol altına qaytarmaq içün ğayret köstere, dep qayd etti.
Qırımnıñ farqlı şeer ve rayonlarında qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları hatırasına tedbirler keçirildi. Qırımtatar qorantaları fleşmob keçirdi.
Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Qırım başı Sergey Aksönov, 9 sentâbr künü, İgor Zaharovnı, yarımadada naqliye naziri tainlengeni aqqında emir imzaladı.
Bu vesiqa, 9 oktâbr künü, Qırım ükümetiniñ resmiy saytında neşir olundı.
«İgor Yevgeniyeviç Zaharovnı naqliye naziri olaraq tainlemek», – dep yazılğan vesiqada.
Ondan evelki nazir, Anatoliy Volkov, öz isteginen istifağa ariza yazdı.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Keçken sene Rusiye uquq qoruyıcıları keçken yıllarnıñ «ananelerini» devam ettirdi: tintüv, kütleviy yaqalav ve qırımlılarnıñ cinaiy taqip etilüvi. Lâkin 2018 senesi yañı tendentsiya peyda oldı – advokatlar ve siyasiy mabüslerniñ qoranta azaları basqığa oğradı. Qırım.Aqiqat, Qırımdaki basqı örneklerini hatırlay.
FSB Mecliske qarşı
2018 senesi Qırımdaki FSB idaresinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri ve halq lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevge qarşı iş faalleştirildi. Malüm ki, qırımtatarlarnıñ temsilci organı Rusiyede yasaqlanğan soñ onıñ faaliyeti Kyivge avuştırılğan edi. Territorial organlarınıñ reberleri de esas Ukrainağa köçti. Qırımdaki FSB idaresi Meclis ve qırımtatarlarnıñ liderinen alâqası olğan er kesni taqip ete.
Bu sene Qırımdaki FSB idaresiniñ cinaiy iş iştirakçisi Mustafa Cemilevniñ yardımcısı Erol Veliyev ve qorantasınıñ aydavcısı Ahtem Mustafayev oldılar. Rusiye mahsus hızmetleri olarnı Meclisniñ vazifesi üzerine Qırım müftisi Emirali Ablayevniñ (2014 senesinden berli Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetinen iş tuta) evini ateşke bergen «ekstremist taqımını» qurğanlarında qabaatladı. Bu dava çerçivesinde Harkivli boksçı-sportçılar Aleksandr Steşenko ve Aleksandr Tretyakov da bar.
Veliyev ve Tretyakov esas Ukrainada buluna, şu sebepten qabaatları uzaqtan aydınlatıldı – ekisi de Rusiyede federal qıdıruvğa ilân etildi. Steşenko ise tutulıp, eki yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etilgen edi. O, kerekli ifadelerni imzalaması içün azaplarğa oğratılğanını aydınlatqan edi.
Ablayevniñ evini ateşke berüv davası çerçivesinde Ahtem Mustafayev de tutulğan edi.
O da, Rusiye FSBsiniñ hadimleri bu dava çerçivesinde ondan malümat bermesini talap etip, azaplarğa oğratqanını bildirgen edi.
Qırımtatar Milliy Meclisi FSB aydınlatqan qabaatlarnı inkâr ete. Mustafa Cemilev bildirdi ki, yardımcısınıñ müftiniñ evini ateşke berüvge alâqası yoq. Onıñ fikirince, bu dava FSB tarafından uydurıldı, çünki Qırımtatar Milliy Meclisini aqaretlemege istediler.
Bariyevniñ qorantası sorğuğa çekildi
2018 senesi FSB hadimleri 2015 senesinden berli Kyivde yaşağan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyevniñ qorantasına eki kere kelgen edi. Birinci kere yanvar ayında FSB onıñ qız qardaşları ve qaynatasını sorğuğa çekti. Sorğu davetnameleri Bariyevniñ ana-babasına da kelgen edi, lâkin olar buña qulaq asmadı.
Ekinci kere Meclis azasınıñ tuvğanları dekabr ayında sorğuğa çekilgen edi. Eki kere de Eskender Bariyevniñ bulunğan yeri ve faaliyeti aqqında sorağan ediler. O, bunı «Qırımnıñ qurtarılması ve qırımtatar halqı ile birdemlik içün halqara areketke biñlernen insannıñ qoşulğanı sebebinden basqı» olaraq tanıy.
Meclisni tapmaq maqsadınen tintüv
2018 senesi FSB hadimlerini qırımtatar faali, iş adamı İsmet Memetov qarşıladı.
Onıñ evi ve kirağa bergen binaları bir qaç saat devamında baqıldı, onı Qırımtatar Milliy Meclisini maliye etkeninden şübheli saydılar.
Qırımtatar faali FSB aydınlatqan qabaatlarnı inkâr ete. İsmet Memetovnı tutıp almadılar. Tintüvden soñ uquq qoruyıcılar ketti.
Faqat faaller İsmet Memetovnıñ evinde olğanlar siyasiy mabüs semetdeşlerine faal sürette qoltutqanı içün «tenbi» ola, dep tüşüne. Memetov siyasiy mabüslerniñ mahkemelerine muntazam sürette bara ve qorantalarına yardım ete.
Qırımlı advokatlarğa qarşı basqı
2018 senesi Qırımda siyasiy davalarnıñ mabüslerini qorçalağan qırımlı advokatlarğa qarşı basqı arttı. Oktâbr ayınıñ soñunda prokuratura ve Rusiye İç işler nazirliginiñ Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri Dilâver Memetov, Lilâ Gemeci ve Edem Semedlâyevni Rusiyeniñ ekstremizm qanunları bozulmamalı, dep tenbiyeledi.
Dekabr ayında ise advokat Emil Kurbedinov Facebookta paylaşqanları içün apiske alındı.
Advokatlar bunı basqı olaraq tanıp, olarnı mabüslerden vazgeçtirecek ve yarımadada aq qorçalayıcı faaliyetini toqtatmağa mecbur etecek olalar, dep tüşüne.
İçtimaiy ağlardaki faaliyet içün taqip
Keçken sene qırımlılarnı içtimaiy ağlarda yazğanları ve paylaşqanları içün taqip etmege devam ettiler. Emil Kürbedinovdan ğayrı, içtimaiy ağlarda paylaşqanları içün Eski Qırım sakini Zekkiy Kulametov 10 kün ve Aqmescitli qırımtatar faali Marlen Mustafayev 12 kün nezaret altında bulundılar. Qırım mahkemeleri paylaşqanlarını qanunsız dep tanıdı, çünki Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ timsalleri bar edi. «E» Merkeziniñ tahqiqatçıları, Zekkiy Kulametovnıñ qızı Riananıñ «VKontakte» saifesinde de (2011 ve 2013 seneleriniñ videoları) ve ömür arqadaşı Zaremanıñ (2016 senesi Facebookta qoyulğan video) «ekstremist teşkilâtnıñ timsallerini açıq numayış etkenini» kördi. Ekisi de 1 biñ ruble para cezasını aldı.
Facebooktaki «Qırım birdemliginiñ» saifesinde qaldırğan tefsir içün cemaat jurnalisti Gülsum Aliyeva da – Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Muslim Aliyevniñ qızı – cinaiy iş iştirakçisi oldı.
Rusiye Tahqiqat komitetiniñ hadimleri onı Rusiye Ceza kodeksiniñ 282-nci maddesiniñ 1-inci qısmına (nefret ya da duşmanlıq doğuruv, insan itibarınıñ aşalavı) istinaden qabaatladı.
İçtimaiy ağlarda paylaşqanlar Autka (Çehovo, Büyük Yalta) sakini Elina Mamedova içün de taqip sebebi oldı.
Onı ruslarnı aşalağan yazını paylaşqanında, böylece, nefret ve duşmanlıq doğurğanında qabaatlaylar.
Bunıñ kibi dava yıl başında Aqmescit rayonınıñ Novıy Mir köyüniñ sakini İsmail Ramazanovğa qarşı da açılğan edi. Onı, Rusiye FSBsiniñ mütehassısı çıqarğan qararğa köre, «ruslarğa nisbeten» duşmanlıq ve nefret doğurğan laflarda qabaatladılar. Ramazanovnıñ evinde tintüv keçirildi, onıñ çerçivesinde Makarov pıştavınıñ patronları tapıldı, dep bildirildi, onı tutıp köteklegenler ve Aqmescit SİZOsına apiske alğanlar. İsmail Ramazanov SİZOdan çıqtı, çünki bu cinaiy iş boyunca şeklengenler yarım yıldan ziyade nezaret altında qalmay.
İçtimaiy ağlardaki paylaşuvlar içün Qırımda ilk üküm 2018 senesi Ukraina tarafdarı İgor Movenkoğa çıqarılğan edi.
Rusiye kontrolindeki Aqyarnıñ Gagarin rayon mahkemesi onı eki yıl umumiy rejim koloniyasında qalmasına üküm etken edi. Movenko 1,5 ay Aqmescit SİZOsında tutuldı. Amma itiraz arizası neticesinde Aqyar şeer mahkemesi bu ükümni sınav müddetli bir yıl şartlı cezağa deñiştirdi.
Al-azırda İgor Movenko cezasını evde çeke. Onıñ internetteki er angi faaliyeti vaqtınca yasaq altında.
Maqaleniñ ekinci qısmını Qırım.Aqiqat saytında yarın oqumañız mümkün.


text:
Kategori:Gorey wılayetan ra coğrafyay Tırkiya
Kategoriyê bınêni
Na kategoriye de, 10 ra pêro piya, 10 bınkategoriy estê.
A
- Coğrafyaya wılayetê Amasya (1 Kategoriy)
- Coğrafyay wılayetê Anqara (1 Kategoriy, 1 Peli)
- Coğrafyay wılayetê Antalya (1 Kategoriy)
- Coğrafyay wılayetê Aqserayiye (1 Kategoriy)
- Coğrafyay wılayetê Ardahani (1 Kategoriy)
- Coğrafyay wılayetê Artvini (1 Kategoriy)
B
- Coğrafyay wılayetê Bartıni (1 Kategoriy)
- Coğrafyay wılayetê Bıdlisi (1 Kategoriy)
- Coğrafyay wılayetê Bursa (2 Kategoriy)
C
- Coğrafyay wılayetê Ağrıy (1 Kategoriy)


text:
Mütenasip qanun lehasına zaruriy 226 deputattan 228 deputat qol tuttı, dep haber ete Radio Svoboda.
Vesiqa işğal etilgen territoriyalarnıñ statusını, mahsus uquqiy rejimni ve devlet organlarnıñ, müessiselerniñ ve teşkilâtlarnıñ faaliyet hususiyetlerni belgiley.
Mezkür qararğa binayen, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar, olarnıñ üstündeki ava boşluğı, em de Ukraina territorial deñiz ve içki suvları vaqtınca işğal etilgen territoriya olaraq esaplana.
İnsan aqqları, milliy azlıqlar ve milletlerara munasebetleri boyunca parlament komitetiniñ reisi Valeriy Patskan bildirgenine köre, qanun leyhasınıñ azırlığı devamında oña 272 tüzetüv kirsetildi ve nazarğa alındı.
Bundan da ğayrı, qanun leyhasından «kollaboratsion faaliyet» aqqında 10-ncı madde çıqarıldı. Faqat, adliye nazirligniñ teklifi ile qoşma 12-nci madde kirsetildi.
«Biz vatandaşlarnıñ ileride Avropa mahkemelerine muracaat ete bilecegi içün uquqiy mehanizmni temin etemiz», – dedi Patskan.
Bundan da ğayrı, qanunda «işğal olunğan territoriyada ticaret faaliyetniñ devlet tarafından idare etüvi» de yazılğandır.
«Biz Qırım Muhtar Cumhuriyetinde ticaretni yasaq etmeymiz», – dedi deputat.
Qanun leyhasınıñ baquvı vaqtında deputatlar nevbetteki tüzetüvge de qol tuttı – oña binayen, Ukraina vatandaşları mütenasip vesiqanı kösterip, işğal olunğan territoriyadan maniasız çıqa ve kire bilecekler.
Deputatlar «diger memleketniñ vatandaşlığına mecburen qoşuluvı ukrain qanunlarında sayılmağanı»nı añlatqan tüzetüvni de alğışladı.
Qanunğa binayen, vaqtınca işğal olunğan territoriyada yaşağan vatandaşlarnıñ aqqlarını temin etmek içün Ukraina bütün olğan imkânlarnı qullanmalı.
Vaqtınca işğal olunğan topraqta insan aqqlarnıñ bozuluvı içün mesüliet işğalci devlet olğan Rusiyege tüşe.


text:
«İslâm terrorizmi» Qırımda tarqatılğan bir şey degil edi, amma bugün yarımadada içtimaiy ya da milletlerara vaziyet kerginleşse, «islâm diniy faktorı» çıqa bile.
Bunı rusiyeli siyasetşınas Aleksey Malaşenko bildirdi, dep haber ete Islam News.
Onıñ sözlerine köre, Ukraina islamğa olduqça yahşı munasebette edi.
«Bıltır ya da bundan evelki senelerde anda Hizb ut-Tahrir toplaşuvını keçirmege istegen ediler. Söz sırası, Hizb ut-Tahrir – ekstremist degiller! Radikallar olsa da, halifatnı çeşit vastalar ile pekitecek insanlar degiller. Konsensus bar edi ve olar çoq şeyni yapa bile ediler», – dedi Malaşenko.
Aynı zamanda, onıñ sözlerine köre, Meclis – «tatar teşkilâtlarından eñ büyügidir – islâmlaştıruvğa, islâm faktorını qullanmağa ıntılmay edi».
«Bir vaqıtları çeçen separatizmi desteklene edi. Mustafa Cemilevniñ iş odasında Dudayevniñ fotosüreti asıla edi. Amma bunı er kes bile. Amma halifat, islâm devletiniñ ğayesi Qırımda yer tapalmay edi. Bazıları oña qol tuta edi, bazıları – yoq, amma Ukraina içün ekstremizm, radikallar (terrorizm bile) telükesiz edi», – dedi o.
«Afsus ki, bizde islâm zararlı bir şey olaraq tanılğanından ğayrı, onı siyasiy alet kibi qullanalar. Qırımda pomidor, qurulıp bitirlmegen köpür sebebinden vaziyetniñ kerginleşmesini tasavur etiñiz… Duşman kerektir. Duşman kim olacaq? Amerikanlılar anda yetemezler. Demek duşmannı qıdırmağa kerek. Qaydadır o? Mına o, tatarlar, añlaysıñız. Böyle bir şablon. Olarnı sanki dersiñ Ben Ladenler kibi körsete bileler. Qırım – Rusiye hususiyetleri ile Rusiyeniñ qısmıdr»,– dey siyasetşınas.
Malaşenkonıñ sözlerine köre, eger de Kreml buña yol berse, «Qırımda islâm diniy faktorı ola bile».


text:
Rusiyeniñ federal bücetinde işğal etilgen Qırım içün belgilengen masraflarnı 23 milliard rublege eksiltecekler.
«Argumentı nedeli – Krım» haber etkeni kibi, bunı Rusiye Maliye nazirligi tarafından açıqlanğan bücet deñişmeleri aqqında qanun leyhasından añlamağa mumkün.
«Eñ çoq para bücetniñ yatırım ve içtimaiy leyhalarınen bağlı maddeleri coyacaqtır. Qırımnıñ 2020 senesine qadar içtimaiy-iqtisadiy inkişaf programması 15,6% eksilecektir, bu ise 23 milliard rubledir», – dep aytıla beyanatta.
Eñ büyük qısqartmalar, kütleviy haber vastalarınıñ malümatlarına köre, Kaliningrad vilâyetinde yapılacaqtır. Mında 58%, yani 40 milliard ruble azca berilecektir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bunı bugün Dnepropetrovskta Ukraina saylayıcılar komitetiniñ başı Oleksandr Çernenko bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Diger qıyınlıqlar, memuriy binalarnıñ zaptı, narazılıqlar ve numayışlarnıñ saylav kampiniyağa tesiri büyük degil. Tek merkeziy saylav kampaniyasınıñ işi blok etile bilecek. Saylav kününde bazı bir bölüklerde rey berüv ile problemler olacağı tahmin etile. Bugün saylavlarnıñ havfsızlı keçirilüvi pek aktualdir», – dedi Ukraina saylayıcılar komitetiniñ başı.
O şunı da qayd etti ki, Ukraina prezidenti vazifesine kösterilgen 23 namzet «şimdiki saylavlar içün pek çoqtır».
«2010 senesi 18 namzet bar edi, 2004 – 24. Şimdi olarnıñ sayısı daa da az olmaq kerek edi, çünki, añlaymız ki, ekinci turğa tek 4-5 namzet keçmege tırışacaq», – dedi Çernenko.
Onıñ fikrince, diger namzetler – tehnikiy, olarnıñ maqsatları da farqlıdır.
Aynı şu zamanda, Ukraina saylayıcılar komitetiniñ başı al-azırda Ukrainada doğru ve demokratik saylavlarnıñ keçirilmesi ile bağlı ciddiy qorqu yoqtır.


text:
«Yedinaya Rossiya», KPRF, LDPR ve «Spravedlivaya Rossiya» Kabardino-Balkariya, Qırım ve Aqyar yolbaşçıları vazifelerini eda etkenlerge bir ağızdan qol tuttılar.
Bu aqqında Kreml memuriyeti yolbaşçısınıñ birinci muavini Vâçeslav Volodinniñ üç regionda yolbaşçı vazifesine kendi namzetlerini teklif etecek firqalar ile körüşüvden soñ belli oldı, dep yaza «İzvestiya» gazetası.
Umumen subyekt yolbaşçıları olması içün 34 namzet kösterildi.
«Qırım Cumhuriyetiniñ» yolbaşçısı vazifesine, şimdi «onıñ vazifelerini eda etken» Sergey Aksönovdan ğayrı, aşağıdaki namzetler teklif etildi: Qırımnıñ «ekologiya ve tabiat resursları naziri» Gennadiy Narayev (KPRF), Devlet duma deputatı, Qırımdaki «Spravedlivaya Rossiya» bölüginiñ regional bölük yolbaşçısı Aleksandr Terentyev (SR), Qırım devlet müendislik-pedagogika universitetiniñ rektorı Fevzi Yakubov (SR), «Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurasınıñ» deputatı Sergey Şuvaynikov (LDPR).
Aqyar yolbaşçısı vazifesine dört firqa bugünki «gübernator» Sergey Menâylonı teklif ettiler.
Ondan ğayrı firqa cedvellerine bular kirdiler: adliyeci, uquq qorçalayıcı Böris Kolesnikov (YER), Aqyarnıñ «ükümetteki tasil ve ilim idaresiniñ reberi», Aqyardaki «Yedinaya Rossiya» regional bölüginiñ kâtibi Viktor Oganesân (YER), KPRF şeer komitetiniñ kâtibi Roman Kiyaşko (KPRF), Aqyar qanun çıqarıcı meclisiniñ deputatı Vasiliy Parhomenko (KPRF), Devlet duma deputatı, Aqyardaki «eserler» regional bölüginiñ yolbaşçısı Mihail Brâçak (SR), Aqyar «gübernatorınıñ muavini» Yevgeniy Dubovik (SR), Aqyar «gübernator muavininiñ mesleatçısı» Oleg Roslâkov (LDPR), Devlet dumasınıñ deputatı Roman Hudâkov (LDPR).
Prezident memuriyetiniñ malümatına köre, qanunğa binaen, parlament firqalarına avgustnıñ 29-na qadar Rusiye prezidentine subyet yolbaşçıları vazifelerine namzetler aqqında tekliflerni seslendirmek mümkün.
Bundan soñ devlet yolbaşçısı er bir regional parlamentke üçer namzet kirsetecek. Saylavlar ise oktâbrniñ 9-da ötkerilecek.


text:
Avropa Birligi Donbassta zarar körgenlerge gumanitar yardım köstermek içün 15 million euro qoşma olaraq ayıracaq. Bunı Avropa Komissiyasınıñ prezidenti Jean-Claude Juncker Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ile körüşüvinde cumaaqşamı künü, fevral 12-de, Brusselde bildirdi.
Devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti bildire ki, Petro Poroşenko subetdeşine Minsk muzakereleriniñ neticeleri aqqında tarif etti. Jean-Claude Juncker Avropa Birliginiñ Donbassta zarar körgen adamlarğa yardım etmek azırlığını tasdıqladı. Petro Poroşenko ve Jean-Claude Juncker Ukraina ile vizasız rejimniñ qabul etilmesi içün eñ esas vazifelerni Rigadaki «Şarqiy işbirlik» sammitinde belgilegen ediler.
17 saat sürgen Minsk körüşüvinde Ukraina, Rusiye, Almaniya ve Frenkistan liderleri fevral 15-ten itibaren ateş toqtatılması aqqında añlaştılar. Ağır silâ çekilmek kerektir.
Frenkistan prezidenti François Hollande Minskte tizilgen añlaşmalarnı «Avropa içün qolaylaştıruv» ve «Ukraina içün bir ümüt» dep adladı.


text:
6 ALTINCI DERS
· Közümiz açıq olğanda bala-çağamızğa tilimizni ögreteyik
Ne oldı bizge dostlar? Ne içün balalarımız öz tilinde laf etmey? Bumı edi bizge keregi? Vatanımızğa tilimizni unutmaq içün qaytıp keldikmi? Ne içün bu vaziyet bizni raatsızlamay? Biz ne bekleymiz? Yoqsa tilimizni tez-tez unutsaq, soñ bizge cennet qapıları açılacaqmı? Bizge Stalin kibi zalımlar daa neler yapmaq kerek de biraz közümiz açılsın? Aytıñız, tuvğanlarım, aytıñız, indemeyip oturmañız. Pek telâşlı bu vaziyetten çıqmaq içün bizge ne yapmaq kerek?
Yanımızda çingeneler otura. Azbarları bala tolu. Yanlarından keçkende, toqtalıp ne tilde laf ete ekenler dep diñlenem. Şaşılacaq şey! Bir qarış boyu olğan çingene balaçığı ağalarınen öz tilinde laf ete. Doğrusını aytacaq olsam, olarğa pek suqlandım.. Baq sen, deyim, bir avuç bu halqnıñ mektebi olmasa, kitabı ve ocası olmasa, gazetası, jurnalı olmasa, radiosı, televideniyesi olmasa, nasıl ola da olar öz tilinde laf ete? Soñ öz-özüme cevap berem: “Quş yuvasında körgenini küte” degenleri kibi, çingene balaları öz tilini qorantalarında eşitip ögrene, añlaşılğanına köre, anası ve babası öz boyun borcunı unutmay.
Bir kere marşrutkanen ketkende toqtavlarnıñ birinde marşrutkağa eki balalı çingene apayı çıqtı, qolunda quçaq balası, ekincisi (altı-yedi yaşlarında oğlançıq) anasınıñ yanına kelip oturdı. Birazdan bu oğlançıqqa rus tilinde sualler berip başladım. Oğlançıq indemey, maña qıyış-qıyış baqa. Anasından: «A чTo, oH пo-pycckи He пoHиMaeT?» – dep soradım, – «ПoHиMa-a-aeT!…, пpocTo oH c xapakTepoM» – dedi anası. – «A cBoй языk oH зHaeT?» – dep bir daa soradım şu apaydan. – «KoHeчHo, зHaeT… ЧTo Bы!.. y Hac Ha эToT cчëT oчeHb cTporo. Haши дeTи cBoй языk зHaюT. A kak жe иHaчe?..»
Bu sözler menim yanıq yüregime pek tesir etti. Ay-ay, bizim qorantalarda da öyle olsa eken!
· Şaqalar, lâtifeler
Çölde
Keşken apta Şirşikke (Çırçıq şeeri) bardım, ış pışıqqa bır qarpıs aldım – şip-şiy şıqtı.
Yalı boyunda
1) Bir evde:
– Anay, ani menim nojugum?
– Ah, menim urusça bilen uğlum!
2) Diger evde:
Aldı geldi bir uruspu, bahay-bahay ağlayım.
3) Qutlaq köyünde:
– Ahız, anda çiteysiñ, ya?
– Bazara vırp, çeçimize eçi çuval çepek almaya çiteim.
Orta yolaqta:
– Malo çto yazıcı, savsem yerine sapsem dey – nepravilno. Yalıboylılar toje nepravilno laf ete.
– Nu sen vapşçe!
– A çto? Bizimki imenna literaturnı yazık. Vot, menim ağam vasnavnom tatarca çisto bile. Prekrasni tili bar. Anamnıñ padrugası ise naturalni tatar, bir rus sözü ne upatreblâit. Yo-oq, narmalnı til – bizim tildir.
· Qısqa ikâyeler, masallar
Mışıqnen köpek Alladan acet istey eken.
Mışıq:
– Men olğan yerde bala olmasın. (Bala olmasa, episi onı sevecek).
Köpek:
– Men olğan yerde bala çoq olsun. (Episi birer loqma ötmek taşlasa, o toyacaq).
Halqımıznıñ icat etken duaları.
Yağmur toqtatqan dua.
Biñ bir adlı bir Alla,
Biñ bir belâdan saqla,
Allaumme nazırsıñ,
Ğayıp yerde azırsıñ,
Qullar saña emanet
Sali alâ Muhammed.
· Oquyıcılarımıznıñ icadından
Sürgünlik aqqında yazılğan inşalardan parçalar
Bir kün mektepte men dostumnen öz tilimizde laf etkende, maña bir rus balası ayttı: «ЧTo Bы бoлTaeTe Ha cBoëM языke? ГoBopиTe Ha HaшeM. A To Mы Bac He пoHrиMaeM». Men: «Ecли He пoHиMaeTe, изyчaйTe и бyдeTe пoHиMaTb», – dedim. … Bu bala: «KpыM He Baшa poдHa, eзжaйTe B cBoй yзбekиcTaH, пpeдaTeли», – dedi. Közlerimnm qaranlıq bastı.., lâkin bütün küçümni toplap oña söyledim: «yзбekиcTaH – poдиHa yзбekoB, Poccия – poдиHa pycckиx, a Haшa poдиHa – KpыM, Tak чTo Mы Ha cBoeй зeMлe», – dedim.
QMPU universitetiniñ 1-inci kurs studenti Alimova Feruze
· Şiirler, yırlar
Salğır boyu
(Halq yırı)
A-a-ay, yavrum da Salğırnıñ boyu,
Öz tuvğanımnıñ da toyu!
Kefeden, Keriçten, Canköyden kelir
Özüniñ aruv da soyu.
A-a-ay, yavrum da Salğırnıñ boyu,
Öz tuvğanımnıñ da toyu!
Atqa minse, yaraşır
Özüniñ selbi de boyu.
Altmış baş, yetmiş baş tuvar
Ayda da Salğırğa suvar.
Uzaq yerden qız alsañ, kaday,
Anası-babası cılar.
· Güzel adetlerimiz
Temizlik – sağlamlıqnıñ reinidir
Biz temizlikni sevgen milletmiz. Biz evlerimizni cıyıştırıp, azbarlarını, evniñ ögüni sipirip temiz-pak etmegence raat oturamamız. Bu adet bizim qanımızğa siñip qalğan. Yevgeniy Markovnıñ “Qırım oçerkleri” («Oчepkи KpыMa») kitabında Yaltalı Bekir ağanıñ evinide olğan temizlikni, cıynaqlıqnı yaza. Oquysıñ, sevinesiñ ve ğururlanasıñ. Temizlik – milliy ananemiz olğanı aqqında fikirler “Qırımtatarlarnıñ etiketi (edepname)” («ЭTиkeT kpыMckиx TaTap (эдeпHaMe)») kitabında qayd etilgen. Olar 43-ünci saifedeki “Meskenni temiz ve nizamlı tutuv ananeleri” adlı bölüktedir. Yazıq, dülber adetlerimizden uzaqlaşıp ketken bazı bir insanlarımız yoq degil. Çöplükten eviniñ yanına barılmay, eviniñ içi de şay. Bu hususta cemaatımız toplaşqan yerlerde, televideniye ve radioda aytılsa, kösterilse, tesiri olmay qalmaz edi. Temizlik – er bir insannıñ ve cümle milletniñ em yüzüdir, em de sağlamlıqnıñ reinidir.
· Devlet tilini ana tili esasında ögreneyik
· Til botqası
Yolda-izde qulaqqa çalınğan laflar
poterya çoq
prâmo ketesiñ
osobıy yer tuta
hatâ keçen subbota
auraya granitsa var
toçna saat birde
spokoyna yüremiz
mojet bıt yarın kelir
vsö-taki o yahşı bala
priçina tapıp kelmedi
Aqyar poranenni buhtami
raz kelmey, znaçit hasta
morskoy pehotağa bardıq
prosta barmağa isteyim
lâkin uspokoitsa etip qayttı.
uje temno, a o çö-to kelmey
bu yıl otmeçat etecemiz
çeres Simferopol ketesiñ
nikogda olar mında çıqmaz
ekinci otdeleniyesinde edik
qızılçıqnı ohotlansañız
kaneçna, yanıq büyük, sotrâseniye oldı
· Doğru yazayıq ve laf eteyik
Urğunıñ emiyeti
daa çoq – eщë MHoro
daa çoq – eщë бoлbшe
yahşı – xopoший
yahşı – лaдHo, xopoшo
doğru – пpaBилbHo
doğru – пpяMo
oldı – былo, пpoизoшлo
oldı – xBaTиT, дocTaToчHo
canım – Moя дyшa; дyшeHbka
canım – пoжaлyйcTa
Doğru yazıñız
accı – accıca
ince – incece
yüce (Bыcokий) – yücece
hucur – hucurca
qızğanç – qızğançça
tuccar – tuccarca(sına)
hac – (onıñ) haccı
Quvetlendirici derecelikleri olğan sezler
tem-tegiz
qup-quru
top-tolu
buz-buzlamaq
darma-dağın
qapa-qarşı
sım-sılaq
şar-şamata
zır-deli
beş-beter
qarma-qarışıq
tos-tolu
bese-belli
çap-çal
zep-ziynet
çar-çabik
qolum-qomşu
Ekinci komponenti mana bildirmegen sözler
ucu-bucu, ucu-bucağı
çeti-bucağı
yengil-yelpi
haber-teber
ev-barq
evli-barqlı
es(i)-us(u)
felân-fesmekân, felân-tügen
alaca-bulaca
zor-topuz
qararı-qantarı
yaş-yavqa
qart-qurt
ufaq-tüfek
tek-tük
savut-saba
parça-purça
yarım-yurtu
eski-peski
ur-patlasın
aş-paş
Ayrıca mana bildirgen eki komponentli sözler
çım-çırt (Hи зByka, MëpTBaя TишиHa)
tım-tırış (Hи зByka, rpoбoBoe MoлчaHиe)
pata-gut (pata-gut kötek kete – Bo Bcю идëT дpaka)
ur-patlasın (ur-patlasın toy kete – cBaдbбa B пoлHoM paзrape)
abul-qubul (Hacпex)
zomp-zomp (yürmek)
dır-dır (qaltıramaq)
basa-bas (maqtamaq)
lip-lip (lipildemek – MиraTb, MepцaTb)
yılt-yılt (yıltıramaq – блecTeTb)
· Atalar sözleri
Qıynalsañ da öz vatanıñda qıynal.
Yahşı fikir, yahşı söz, yahşı iş.
· Frazeologizmler
başını aşamaq – дokyчaTb, HaдoeдaTb; изBoдиTb пoпpëkaMи, пoeдoM ecTb, пилиTb koro
başına ura-ura añlatmaq – roBopиTb (oбъяcHяTb) B peзkoй фopMe
baş kötermemek – He пoдHиMaTb roлoBы, быTb oчeHb зaHяTыM (paбoToй); (başını kötermeyip çalışmaq – paбoTaTb He пoдHиMaя roлoBы)
başını qaşımağa vaqtı olmamaq – быTb oчeHb зaHяTыM, быTb зaBaлeHHыM paбoToй
canını qoluna almaq – бpaTbcя зa oпacHoe дeлo, pиckyя roлoBoй; (canını qoluna alıp faşistlerge taraf ketti – pиckyя roлoBoй oH пoшëл B cTopoHy фaшиcToB)
baş qoşmaq – cBязaTbcя (c keM-либo), BoйTи B kakиe-To oTHoшeHия
· Ösümliklerniñ adları
Köylerimizni cennet kibi etken köylülerimiz edi. Anamnıñ doğmuş köyünde, Quvuşta (Bağçasaray rayonı), armutnıñ 44 cınsı, almanıñ – 23, yüzümniñ – 13 ve daa çoq çeşit başqa meyva bar edi. Olarnı maña vaqıtsız dünyadan ketken Şevket qardaşımıznıñ rametli babası, agronom, Quvuşlı Saffet ağa Asanov aytqan edi (Alla olarğa ramet eylesin, yatqan yerleri nurlu olsun). Men, o cınıslarnen sizni da tanış etmege lâyıq kördim.


text:
Keriçte çoq qatlı evde olğan yanğından 12 adamnı tahliye ettiler, yanğan kvartiranıñ saibini ateşten çıqardılar. Bunı Risiye FVN-niñ Qırım idaresinde haber eteler.
Yanğın beş qatlı evniñ üçünci qatındaki eki haneli kvartirada çıqtı. Qaza yerine kelgen yanğıncılar ateşni söndürip başlağanda, kvartirada qalğan adamlar bar olğanı belli oldı.
"Qırım qurtarıcılarınıñ areketleri neticesinde yanğından 1969 senesi doğma ayaq qurtarılğan edi, onı ateşten çıqarıp, acele yardımnıñ hadimleriniñ eline berdiler", - dep bildirdiler müessiseniñ matbuat hızmetinde.
Qurtarıcılarnıñ malümatına köre, yanğınnıñ söndürilmesine 20 daqqadan az vaqıt ketti. Alevlenmeniñ sebebini ekspertler tapacaq.
Qurtarıcılar, yılnıñ suvuq mevsiminde elektrik cihazlarnı qullanğanda yanğın telükesizligi qaidelerine uymaq kerekligini hatırlata.
Yanvarniñ 2-sinde Aqmescitte (Somferopol) Stroiteley soqagında beş qatlı evniñ kvartiralarından birisinde yanğın çıqqanı içün, sakinlerni tahliye ettiler, eki adamnı qurtarıp ekimlerniñ eline berdiler.
Daa evel Canköy rayonınıñ Totay köyünde gece mesken evde yanğın oldı. Yanğında 1958 senesi doğma aqay zararlandı.


text:
«24» haber telekanılında çıqacaq Qırım.Aqiqat teleleyhasınıñ yañı yayınında söz qırımlılarnıñ alışqan areketlerinden çoqusını Rusiye qanunları boyunca yapmağa mümkün olmağanı aqqında ketecek.
Ukrainağa olğan eyi munasebetlerni açıqtan köstermege mümkün degil. İzinsiz toplaşmağa olmay. Atta akimiyetniñ areketlerine qol tutmaq içün de. Susmaqtan ğayrı neni yapmağa mümkün?
Studiya musafirleri – qırım rejissörı Galina Cikayeva ve qırım uquq qoruyıcı Aleksandra Dvoretskaya.
Yayın cumaertesi künü saat 18:30 (Moskva vaqtı boyunca saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Moskva vaqtı boyunca saat 12:30) çıqa.
Hatırlatamız, Azatlıq Radiosınıñ leyhası işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegenler içün azırlanıldı.


text:
Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq aktsiyasınıñ idarecisi Lenur İslâmov dey ki, Ukraina akimiyeti yarımadağa elektrik energiyasınıñ berilmesini toqtatmasa, aktsiya iştirakçileri Herson vilâyetinde elektrik tiremelerini qorumaycaq, olarnı bozmağa imkân berer.
Bunı o noyabr 11 künü Kiyevde matbuat konferentsiyası devamında bildirdi.
«Biz mında territoriyanı qoruymız. Bu topraqta turamız, dolaşamız. Nezaretimiz bar. Şunıñ içün biz, elbette ki, keder etmeycekmiz, nezaretimizni alırmız, tiremelerden çetleşirmiz. Tabiiy ki, Qırımdan ya daa bir yerlerden kelgen faallerge bunı yapmağa imkân berermiz», – dey İslâmov.
Noyabr 6 künü, Meclis teşebbüsi ile Kiyevdeki Rusiye Federatsiyasınıñ elçihanesi yanında keçirilgen narazılıq aktsiyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ukrain ükümetini Qırımğa «iç olmağanda üç kün devamında» elektrik energiyasını bermemege çağırdı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Rusiye energetika nazirligi noyabr 11 künü aytqanı kibi, ukrain tarafı Qırımğa elektroenergiyasınıñ berilmesini tasdiqladı.


text:
Cuma künü, yanvar 31-inde, Büyük Britaniya Avropa Birliginden resmiy olaraq çıqa, bildire Azatlıq Radiosı.
Yanvarniñ 31-inden soñ, 2020 senesiniñ soñunace sürecek keçüv devri başlanacaq. Bu vaqıt devamında Büyük Britaniya Avropa Birliginiñ qaidelerine uyacaq, amma Avropa institutlarında onıñ vekilleri olmaycaq.
Parallel olaraq taraflar kelecek iqtisadiy işbirlikni ve telükesizlik siyasetiniñ muzakeresini devam etecek.
Büyük Britaniya, 47 yıllıq azalığından soñ 27 iştirakçi memleketniñ blokunı taşlap ketken, AB-nden çıqqan ilk ülke oldı.


text:
Kolumbiä universitetı
Columbia universitetı (KoлyMбия yHиBepcиTeTы). AQŞnıñ New York ştatınıñ New York şähärendä Manhattanda urnaşqan xosusıy universitet. Columbia universitetına nigez 1754 yılda salına. Ul AQŞnıñ yäş buyınça bişençe universitetı, Ürmäle göl ligası äğzası. Columbia universitetı AQŞ fänni oyışmaları arasında Nobel büläge lawreatları sanı buyınça berençe. Ul şulay uq jurnalistika, sänğät häm matur ädäbiät ölkälärendä mäşhür Pulitzer prizın birüçe oyışma.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Columbia universitetı taríxın King College iseme astında 1754 yılda başlıy. Amerika Revolusia suğşınnan soñ ul Columbia isemen ala. Şul däwer eçendä universitet 20 fänni mäktäpne üsterä. Universitetnıñ töp campusına nigez 1896 yılda salına. 1893 yılda Columbia university Press näşriätı tormışın başlıy. Bu näşriät Columbia Ensiklopediäsın bastıru belän tanış. 1902 yılda New Yorknıñ gäzit eşmäkäre Joseph Pulitzer Universitetqa jurnalistika belgeçlegen açıp cibärü öçen şaqtıy zur külämdä aqça bülep birä. Jurnalistika mäktäbe berençe tapqır üz işkelären 1912 yılda açıp cibärä. Columbia Business mäktäbe 20nçe ğasır başında eşen başlıy. Columbia universitetınıñ dewizı “ In lumine Tuo videbimus lumen” (Latinçadan, Utta yaqtılıq kürergä tieşbez).
Campus[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Columbia uniwersitetınıñ campusı Manhattannıñ tönyaq-könbatışında, matur urında urnaşqan. Töp campus 32 aqr cir bili. Şulay uq universitet milkendä professorlar, yuğarı qursalr studentları öçen 7000 yaqın fatir da bar. Columbia universitetınıñ kitapxanäsendä 9 millionğa yaqnı kitap urın alğan. Mäşhür kolleksiälär arasında arxitekturağa bağışlanğan kitaplar tuplanmasın atap bula. Campusnıñ Fälsäfä binasında berençe FM radío alğıçı uylap tabılğan.
Oyışma[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Fu isemendäge Başlanğıç İjenerlıq häm Ğämäli Fän mäktäbe (Fu Foundation School of Engineering and Applied Science)
- Columbia College
- Barnard College
- Columbia Business mäktäbe
- Columbia universitetınıñ terapevt häm xirurglar collegı (Columbia University College of Physicians and Surgeons)
- Yuğarı Jurnalistika mäktäbe (Graduate School of Journalism)
- Xalıqara häm Cäiğıyawí bağlanışlar mäktäbe (School of International and Public Affairs)
- Yuğarı Arxitektura mäktäbe (Graduate School of Architecture, Planning and Preservation) h.b.
Keşelär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Universitet prezidentları’’’


text:
Aqmescit rayonınıñ Mirnoye №2 mektebinde “Qaramanlarğa şeref!” rayon yarışı olıp keçti. Yarışta rayonnıñ 28 mektebinden kelgen 417 talebe iştirak etti.
Tedbir teşkilâtçıları – Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi, Qırım Cumhuriyetiniñ tahsil, ilim ve yaşlar nazirligi, Aqmescit rayon memuriyetiniñ tahsil idaresi ve Mirnoye orta mektebiniñ memuriyetiniñ destegi ile.
Yarışnıñ müellifi ve teşkilâtçısı – tarihçı, cemaat erbabı Reşat Asmanovdır.
Jüri terkibine Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov, Aqmescit rayonı tahsil memuriyetiniñ rehberi Svetlana Dmitrova, “№2 Mirnoye mektebiniñ” yolbaşçısı, MBOU DO “TSDÜT” usulşınası Üsniye Şaripova ve leyhanıñ müellifi Reşat Asmanov kirdiler.
Tedbir Ulu vatan cenkinde Ğalebeniñ 75-yıllığı qayd etilüvi çerçivesinde olıp keçti.
Yarış Ekinci cian cenki, Ulu Vatan cenki ve Qırım qaramanlarınen bağlı dört basamaqtan ve onlayn viktorinadan ibaret oldı.
Böylece, №1 Gvardeyskoye mektebiniñ talebesi Niyara Hayaliyeva, №2 Kölçugino mektebiniñ talebesi Sofiya Çahalova, Partizanskoye mektebinde oquğan Adile Üseinova, Ukrain mektebiniñ talebesi Vladislav Petrov ve Çistenkoye gimnaziya-mektepniñ talebesi Sabina İminova yarışnıñ ğalipleri oldılar.
Onlayn-viktorinanıñ ğalipleri ise, №1 Gvardeyskoye mektebiniñ talebesi Ernest Qurtseitov, Dobroye mektebiniñ talebesi Nikita Parkin ve Alik Günaridi, Kölçugino mektebinde oquğan Alina Kurtseitova ve Sabina Sufyanova, Partizan mektebinden İlya Kulagin ve Adile Üseinova, Çistenkoye gimnaziya mektebiniñ talebesi Sabina İminova oldılır.
Bundan da ğayrı, yüksek bilgi seviyesini Perevalnoye, Urojaynoye, Kubanskoye ve Mirnoye köylerindeki mekteplerniñ talebeleri numayış ettiler.
Ğaliplerge taqdirnameler ve bahşışlar taqdim etildi.
Teşkilâtçı Reşat Asmanov kayd etkenine köre, işbu tedbir em talebeler, em de olarnıñ ocaları ve ana-babaları içün çoq emiyetlidir.
“Kim bilgige saip olmağa istese, tarihnı ögrene. Esas maqsadımız – qırımtatar halqımız öz qaramanlarını bilsin”, – dedi o.
Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov talebelerge yarışta iştirak etkenleri içün teşekkür bildirdi ve Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev adından destek sözlerini ayttı.
“Tarihnı ögrengenimizde, biz qaramanlarımızğa nisbeten ürmet ve sevgi duyıp başlaymız. Göñüllerimizde vatanğa sevgi kibi müsbet asletler peyda ola. Qırım Cümheriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi yaş nesilniñ öz vatanınıñ qaramanlarını bilmesini ve olarnı nümüne almasını maqsat qoya”, – dedi Ayder İsmailov.
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayevge ve onıñ muavini Ayder İsmailovğa Aqmescit rayonınıñ memuriyetinden işbirlik ve halqara musamahanıñ, maneviyatnıñ terbiyelenmesine qoşqan büyük isseleri ve “Qaramanlarğa şeref!” rayon yarışını teşkil etip keçirgenleri içün teşekkürnameler taqdim etildi.
Ayder İsmailov qayd etti ki, Qırım Müftiligi er daim böyle tedbirlerge öz destegini kösterecek.
Yarış distantsion şekilde keçirildi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti