text:
Qırımtatar halqnın milliy fondı.
II Qurultaynen 1991senesinde yaratılgan edi.
Fevralde 1992s. Qırım Şura Nazirligi tarafından qayd etildi.Hayriye teşkilâtnın tesisleri Milliy Meclisnen teklif etilgen edi.
"QIRIM" FONDU" Hayriye teşkilâtınıñ prezidenti - Mustafa Cemilev
Cep.tel: +38 073 324 22 26
e-mail: [email protected]
"QIRIM" FONDU" Hayriye teşkilâtınıñ baş direktorı - Riza Şevqiyev
Cep.tel.: +38 093 324 17 70
Cep.tel: +38 050 324 17 70
e-mail: [email protected]
"QIRIM" FONDU" Hayriye teşkilâtınıñ idare azaları – Cemilev M.,Şevkiev R.F., Suleymanov A.M.,Smedlâev Z.S., Kadırov S.A.;
"QIRIM" FONDU" Hayriye teşkilâtınıñ teftiş komissıyanın azaları - Abdullaev K.S., Alçikov A.A., Ennanov R.L.;
Fondnıñ adı:
- ukrain tilinde: БлaroдiйHa opraHiзaцiя «ФOHД« KPИM »
- qırımtatar tilinde: "QIRIM" FONDU" Hayriye teşkilâtı
- rus tilinde: БлaroTBopиTeлbHaя opraHизaция «ФOHД «KPЫM»
- ingliz tilinde: Charitable organization "FOND "CRIMEA"
"QIRIM" FONDU" Hayriye teşkilâtınıñ baş maqsadı qırımtatar halqı ve sürgün etilgen diger insanlarnıñ Qırımğa qaytuvı, yerleştirilüvinen bağlı problemlerniñ çezilmesine yardım etmektir. Bu ise aşağıdaki meselelerniñ çezimi sayesinde amelge keçirile:
- qırımtatarlar ve diger sürgün etilgenlerniñ tili, medeniyeti, milliy añı, urf-adetleri, iqtisadiy ve maneviy ayatınıñ inkişafını teminlegen tedbirlerni ötkerüv;
- yardımğa muhtac insanlarnıñ sotsial-iqtisadiy alını yahşılaştıruvğa doğrultılğan umumdevlet, regional, maalliy ve halqara programmalarnıñ amelye keçirilmesine qoltutuv;
- hayriye yardım alğanlarnıñ içtimaiy-iqtisadiy vaziyeti yahşılaştırılmasına doğrultılğan hayriye faaliyetinen oğraşuv, yardımğa muhtac, işsiz, saqat ve diger insanlarğa, bunıñ kibi de sağlığı zayıflığı sebebinden öz qanuniy aqları ve menfaatlarını qorçalap olamağan şahıslarğa yardım etüv;
- qırımtatarlar ve diger repatriantlarnıñ yerleştirilmesine yardım etüv boyunca faaliyet alıp baruv;
- tabiat afatları, ekologik, tehnikiy ve diger qazalar aqibetinde, içtimaiy davalar, felâket neticesinde zarar körgenlerge ve bunıñ kibi de repressiya qurbanlarına, qaçaqlarğa yardım berüv;
- ilim ve tasilniñ inkişafına, ilmiy-tasil programmalarnıñ amelge keçirilmesine qoltutuv, ocalar, alimler, student ve talebelerge yardım berüv;
- medeniyet inkişafına, şu cümleden milliy-medeniy inkişaf programmalarnıñ amelge keçirilmesine, medeniy degerliklerge ve bediiy icatqa ealiniñ bütün tabaqalarını, bilhassa muhtac insanlarnıñ celp etilmesine yardım berüv;
- istidatlı icatkâr gençlerge, yaşlar teşkilâtlarına yardım, şu cümleden maddiy yardım kösterüv;
- medeniy asabalıqnı, tarihiy-medeniy müit, tarih ve medeniyet yadikârlıqlarını, mezarlıqlarnıñ qorulması ve saqlap qalınmasına yardım etüv;
-tabiiy qoruq fondı ve tabiatnı qorçalav işiniñ, sağlıqnı saqlav, kütleviy beden terbiyesi, sport ve turizm inkişafına qoltutuv, sağlam ömür tarzını teşviq etüv, ealige tibbiy yardım kösterilmesinde ve hasta, saqat, yañğız, ihtiyar insanlarğa, angileri ki maddiy, cismaniy ve diger hususiyetleri sebebinden sotsial yardımğa muhtac adamlarğa baqqanlarğa qoltutuvda kelir almadan iştirak etüv;
- sağlıqnı saqlav, analar ve balalarğa yardım berüv boyunca tedbirler keçirüv, muhtac ve çoqbalalı ailelerge, beden medeniyeti inkişafına kelir almadan yardım kösterüv;
- Qırım tabiatı ve ekologik vaziyetiniñ eyileşmesine doğrultılğan tedbirlerni keçirmege qoltutuv;
- insanlarnıñ raatlığını teşkil etüv, eglenceli ve kütleviy tedbirler, sağlamlaştıruv ve ülkeşınaslıq faaliyetini kelir almadan keçirüv;
- informatsion ve neşircilik faaliyetini kelir almadan keçirüv;
- kelir almadan yuridik ve diger yardımlar kösterüv;
-Fondnıñ maqsadlarına bağışlamalar toplav;
- halqara añlaşmalarnıñ şartlarına köre, taqdim etilmesine Ukraina Yuqarı Şurası tarafından izin berilgen gumanitar yardım aluv;
- Fondğa yardım bermege istegen ve faaliyetleriniñ yönelişleri Fondnıñ nizamnamesindeki vazifelerine uyğun kelgen halqara, bütünukrain ve yerli teşkilâtlarnen alâqalar qurmaq, şu teşkilâtlarnıñ vekilleri ve çetelli grajdanlarnı davet etüv ve qabul etüv.
QIRIM" FONDU" Hayriye teşkilâtı zarur olğanda öz meselelerini devlet organları, bunıñ kibi de diger yuridik ve hususiy şahıslar, şu cümleden çetel ve halqara teşkilâtlarnen işbirlikte al ete.
Öz faaliyetinde QIRIM" FONDU" Hayriye teşkilâtı Nizamname, Ukrainanıñ "Hayırseverlik ve hayriye teşkilâtları aqqında" Qanunı ve diger normativ dokumentlerge riayet ete.
Uquq adresi / Poçta adresi: 01014, Ukraina, Kiyev ş., Bolsunovskaya sok, 2, 133 ofisi
Ukraina vatandaşlar ve teşkilâtlar içün bizim bank rekvizitleri:
Alıcı: QIRIM" FONDU" Hayriye teşkilâtı
EGRPOU (teşkilannın kodu): 19008458
Esap para birimi UAH (ukrayna grivnası): 26001052751969 ALŞ ‘PRIVATBANK’
Esap para birimi USD (ABD doları): 26007052742789 ALŞ ‘PRIVATBANK’
Esap para birimi EUR (euro): 26008052757063 ALŞ ‘PRIVATBANK’
Banknın kodu: 300711
"Tölev maqsadı" degen yerde şunı qayd etmek şart:
- teşkilâtnıñ nizamname faaliyeti içün hayriye ödeme;
- keri qaytarılmaycaq maddiy yardım;
- göñülli bağışlama.
Tış vatandaşlar ve teşkılatâlr ıçün bizim bank rekvizitleri:
USD:
Company name: ФOHД KPИM БO
The bank account of the company: 26007052742789
Name of the bank: PJSC CB “PRIVATBANK”, 1D HRUSHEVSKOHO STR., KYIV,
01001,UKRAINE
Bank SWIFT Code: PBANUA2X
Company address: UA 01014 M KиïB Byл. БoлcyHiBcbka д.2
IBAN Code: UA253007110000026007052742789
Account in the correspondent bank: 001-1-000080
SWIFT code of the correspondent bank: CHASUS33
Correspondent bank JP Morgan Chase Bank, New York, USA
ИЛИ
Account in the correspondent bank: 890 – 0085 – 754
SWIFT code of the correspondent bank: IRVT US 3N
Correspondent Bank: The Bank of New York Mellon New York USA
EUR:
Beneficiary: ФOHД KPИM БO
The bank account of the company: 26008052757063
Name of the bank: PJSC CB “PRIVATBANK”, 1D HRUSHEVSKOHO STR.,
KYIV,01001,UKRAINE
Bank SWIFT Code: PBANUA2X
Company address: UA 01014 M KиïB Byл. БoлcyHiBcbka д.2
IBAN Code: UA603007110000026008052757063
Account in the correspondent bank: 400886700401
SWIFT code of the correspondent bank:
Correspondent Bank: Commerzbank AG, Frankfurt am Main,Germany


c: text/html

text:
Qırım sakini, sabıq arbiy adam, salı künü kündüz Aqmescit üzerinde eşitilgen gürültiniñ sebebini Qırım.Aqiqatqa añlattı. Onıñ fikrince, bu - reaktiv uçaqnıñ ses baryerini ozğanı edi. O ikâye etip berdi ki, kökte büyük yükseklikte uçaq ve onıñ açıq-aydın körüngen izi bar edi. Uçaq Bavurçı (Kamenka) töpesinde aylanıp, aynı yolnen Sarabuz (Gvardeyskoye) tarafına uçqan.
Uçaq başqa özüne oşağan ve kökte aynı iz qaldırğan uçaqnen yan-yanaşa keçti.
Daa evel martnıñ 19-ında Aqmescit sakinleri patlavğa oşağan gürülti eşitken, ondan soñ kökte beyaz iz körünip başlağan, dep bildirilgen edi.
İştimaiy ağlar qullanıcıları ve Rusiye matbuatı, sesniñ sebebi - uçaq ses baryerini ozğanı oldı dep tüşüne.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Nazir»niñ aytqanına köre, Ukrainadan süt mahsulatınıñ kirsetilmesiniñ toqtavı aqqında qarar Qırım istisalcılarnıñ raqip etüvini meydanğa ketirmek maqsadı ile yapılğandır. Faqat, yaqın zamanda, Polüşkin qayd etkeni kibi, Ukraina süt mahsulatınıñ temini ğayrıdan başlaycaq eken.
«Er şey qaytarılır. Rostehnadzornıñ talaplarına riayet etken 85 şirketten ziyadesi kene Qırımğa mahsulatını ketire bilecek. Süt mahsulatı ile vaziyet doğrulacaqtır. Şirketlerimiz ağır alda olğan vaqtı da bar edi», — dedi «nazir».
Mayıs 17 kününden Rosselhoznadzor yarımadağa Ukrain şirketlerinden mahsulatlarnıñ ketirilmesini yasaq etti.


text:
CIBA azalarına:
- Umumiy yatırım ve diger biznes leyhalarda iştirak etüv;
- İş bağlarınıñ keñişletme fursatı;
- CIBA tedbirleri (seminar, tögerek masa, brifing ve ilâhre), buyük şirket liderleri ve devlet memurları qoşulğan yüksek seviyeli tedbirlerde iştirak etüv;
- CIBAnen birlikte çalışqan şirket, keçirilgen tedbir ve haberler alınğan malümat menbalarına irişmege fursat berüv;
- CIBAnıñ işl faaliyetinde musaviy aqlar teminlev;
- Birlikte otkerilgen tedbirlerde öz şirketini tanıtma imkânı berüv;
- İdariy, uquqiy, maliyeviy ve marketing sualleriniñ çezilmesi içün bizge muracaat etme imkânı.
Qırım ve Ukraynada iş yapqan ya da yapmaknı planlaştırğan farqlı şirket, teşkilât ve şahıslarnı azalıqqa davet etemiz.
Bizim içün muim olğan meseleler:
- öz biznesini inkişaf ettirip Qırım ve Ukraynadaki yatırım muitini eyileştirüv;
- öz biznes-ğayelerini işlep çıqaruv;
- kârlı yatırım leyhalarında iştirak etuv.
Birlikke aza olmaq içün online ariza toldurılması şart.
CIBA, oña berilgen malümatınız gizli tutulacağına garantiya bere.


text:
Avropanıñ Rusiyege qarşı sanktsiyalar «Qırım Rusiye nezaretinde qalacağı qadar» devam etecek. Bunı «Dojd» telekanalına bergen intervyüsinda İsveçiya Tışqı işler naziri Margot Wallström birdirdi.
«Sanktsiyalarımız, Avropa Birliginde qabul etilgen edi, ve olar Qırım vaqialarınen bağlı... Bir Avropa ülkesiniñ parçası qanunsız zapt etildi. Avropa telükesilzik siyasetine köre, bu mümkün degil», – dedi Wallström, ve «Qırım işğal olunğanı qadar Rusiyege qarşı sanktsiyalar qalacaq» dep qoştı.
Bunnen beraber fevral 21 künü Rusiye Tışqı işler naziri Sergey Lavrovnen körüşmek içün Moskvanı ziyaret etken Wallström, İsveçiya Rusiyenen diger yönelişlerde işbirlik yapmağa azır olğanını qayd etti.
Bundan evel haber etildi ki, Lavrov ve Wallström körüşüv keçirgenleri vaqıtta, Rusiyeli nazir «kerçek vaziyetini ögrenmek içün» İsviçiyalı işdeşlerini Qırımnı resmiy ve resmiy olmağan şekilde ziyaret etmege davet etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımda teraktlarnıñ azırlanmasında qabaatlanıp yaqalanğan ukrain rejissöri Oleg Setsnovnıñ apis cezası arttırıla bile. Bunı Sentsovnıñ adliyecisi Dmitriy Dinze bildirdi, – dep haber ete RİA Novosti.
«Taqiqat Moskvanıñ Lefortovo mahkemesinden Sentsovnıñ apis cezasını arttırmağa rica ete, muracaat aprel 8-de saat 15.00 baqılacaq», – dep ayttı adliyeci.
Oleg Sentsov 2014 senesi mayıs 11-de Qırımda Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından yaqalanğan edi. Onı teraktrlar azırlamasında qabaatlaycaq olalar. Avgust 8-de Moskva mahkemesi Sentsovnı apste tutuv apellâtsiyasını red etti.
Sentsovnıñ bir çoq zenaatdaşı ve uquq qorçalayıcıları onı «siyasiy mahbüs» olaraq tanıp, onı azat etmege rica eteler. Olarnıñ fikirince, qabaatlar uydurılğan, rejissörni ise onıñ noqtaiy-nazarı içün yaqaladılar.


text:
Rusiä xökümätendäge ike berençe vitse-premiernıñ berse – yä Dmitriy Medvedev yä elekke saqlanu ministrı Sergei İvanov kiläse prezident bulaçaq digän fiker küptän bar ide.
Berse 2005tä, ikençese bu yıl başında berençe vitse-premier bulğannan soñ, alar kiläse prezidentlıqqa ike nazmät bulıp qarala başladı.
Düşämbedä Rusiäneñ 4 partiäse – Berdäm Rusiä, Ğädel Rusiä, Watandaşlar köçe häm Agrar partiä citäkçeläre Kremlgä kilep urtaq täqdimen äytkäç, Putin moña xuplaw belderde:
"Min anıñ belän 17 yıldan artıq tanış, bu yıllar buyına bez bik yaqın bergä eşlädek, bu täqdimne tulısı belän xuplıym" dide Rusiä prezidentı.
Putın waris itep näq menä Medvedevnı saylap ällä ni şaqqattırmadı. Yañalıq – bu qararnı iğlan itü waqıtında.
Dumadağı urınnarnıñ 2/3-en alğan Berdäm Rusiä partiäse üzeneñ namzäten räsmi töstä 17 dekaberdä äytäse ide. Putin üz fikeren ber atna aldan äytte.
42 yäşlek Medevedev, Putinnıñ bar yaqın tirälege şikelle, çığışı belän Peterburdan. 1965tä tuğan, Putin kebek ük, Peterbur universitetınıñ yuridik fakultetın betergän. 1990nçı yıllar başında şähär idaräseneñ Putin citäklägän xalıqara bäyläneşlär komitetında eşlägän.
2000 yılda Putinnıñ berençe prezidentlıq kampaniäsen ütkärgännän soñ, ul prezident idaräse başlığı urınbasarı itep bilgelänä. Berük waqıtta Gazprom şirkäteneñ direktorlar şurasın citäkli.
2003 yıldan prezident idaräse başlığı. Soñğı 2 yılda däwlätküläm programmalar öçen cawaplı berençe vitse-premier.
KGB veteranı, yış qına qırıs belderülär yasağan Sergey İvanov belän çağıştırğa, Medvedev yomşağraq xolıqlı zıyalı sanala.
Uzğan ayda Qazanğa bulğan säfäre waqıtında Medevdev Rusiä İslam universitetında bulıp, İslam mäğärifen üsterergä kiräk digän süzlär dä äytep kitkän ide.


text:
Aktivistlär bu adım suğışçılarnı qanäğatländerü bulaçaq dip farazlıy. Soñgı arada älege qawim cirlärendä, turistlär yöri torğan üzänlektä bulğan bäreleştä bik küp xärbi, suğışçılar häm ğadi xalıq hälaq bulğan ide.
Pakstanlı aktivistlar, tönyaq könçığış çigendäge cirle xaqimiätlärneñ, tönyaq wilayätlärenädä şariğat sistemın kertü planına, citdi qarşı çığa.
Aktivistlär şul uq waqıtta, tönyaq wilayätläreneñ bu ğamäle, Pakstan cirendä talibanga oxşaş ber wilayat tözüdä, berençe adım bulaçaq dip kisätä. Alar fikerençä, mondıy qanun kertü, bolay da tınıç bulmağan töbäktä radikal taypılunı häm suğışçılar köçen artturuğa kiteräçäk. Bu üzgäreşlär qayçan ğamälgä aşar bu anıq belenmäsä dä, cirle xaqimiätneñ anı 18 fivraldağı ğomum saylawga qadär ğamälgä kertüe ixtimal dip kötelä.
Ägär taqdim qabul itelsä, bu şäriğat mäxkämäseneñ köçen arttıraçaq. Läkin älege mäxkämälärdäge xoquqi eşlär, anda eşläwçelärneñ dini qanunlarnı üz-añlawı buyınça başqarılaçaq.
Qaraçidäge Pakstan keşe xoquqları oyışmasının general sekretarı Xäydär İqbal söyle:
“Tönyaq wilayätlärendäge suğışçı köçlärne yäğni ekstremistlarnı tınıçladıru omtılışı bu ğamäl. Dini fanatlarnı kanäğatländerü omtılışı bulğan bu adım, terorçılarnıñ täseren häm alarnıñ eşçänlegen arttıruğa gına kiteräçäk.”
Xäydär şul uq waqıtta, tönyaq wilayätlärdäge waqıtlıça xökümätneñ xäzer töp wazifası bergenä – 18 fivralda bulaçaq saylawlarnı ğadel genä ütkärü di. Mondıy tirän üzgäreşlär kitergän qanunnı isä yaña xökümätneñ qarap çığuı yaxşıraq bulır ide digän fikerdä ul.
Wilayät xaqimiäte älege taqdimneñ Swat wilayätendäge xalıqnıñ artqan taläbenä cäwap bulaçağın äytä. Cirle xalıq, şäriğat mäxkämäse xoquqi eşlärne ciñeläytüdä ber çara bulaçağına oşana. Wiläyät xaqimiäte, bu adımnıñ şulay uq qaysıber suğışçılar taläben ütäw belän qulğa alınğan keşelärneñ irekkä çığarıluına yärdäm itär dip uylıy.
Taqdim iteläçäk qanun ölgeseneñ töp maddäsendä, “urtaq cäwaplılıq” töşençäse dä urın ala. Yağni ber keşeneñ qılğan eşennän bar qawim keşeläre cäwaplı bulaçaq.
Älege maddä şäriğat belän bäyle tügel, ä kolonial waqıttan qalğan ber töşençä. Britaniä xaqimiäte, paştun qawimsendä yış bulğan başkütärü çaralarına qarşı mondıy qanun uylap tapqan bulğan. Çik buyındağı qawim cirlärendä cinäyätçelek belän köräştä İslamabadnıñ turıdan turı küzätüe astında äle dä bu maddä üz köçendä qaldırıla. Belgeçlär isä bu qanunnı, Äfğanstan-Pakıstan cirlärendä alğa kiteştä zur ber kirtä bularaq kürä.
“Bu töşençä bälki cirle xaqimiätneñ eşen ciñeläytäder, läkin ozın möddätle qarağanda bu böten qağidäne boza. Ägärdä anda ayrım ber xoquqi sistem bula ikän, bu ildä Taliban öçen ayrı ber däwlät buldırunıñ berençe adımı ğına bulaçaq.” di Päşwar wilayät başlığı Kamaran Arif.
1990 yıllar urtasında Pakstan mäxkämäse, çik buyında cinäyätkä qarşı kertelgän tärtip konstitusiäne boza dip iğan itkän ide.
Dinçelärdän kilgän basımğa kürä, xaqimiät dini mäxkämälär buldıru taläbe belän kileşkän ide. Läkin wilayätneñ yuğarı yäisä federal mäxkämäse qaramağında bulu şartı belän. Xäzer Yuğarı mäxkämä küzätüe şartı, yaña taqdim itelgän qarar belän yuqqa çığaçaq.


text:
Qırım Tatarları
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Qırım Tatarları (üzataması: Qırımtatarlar, Qırımlar) - Törki xalıq.
1989. yıldağı xalıq sanın isäpkä alu waqıtında 270.000nän artıq keşe terkälgän. Ukrainada (Qırım yarımutrawında, Xerson ölkäsendä), Rusiädä (nigezdä Krasnodar häm Stavropol kraylarında) häm Üzbäkstan (başlıça Tashkänt (Taşkent) belän Färğänä ölkälärendä) yäşilär. Törkiä, Romaniä häm Bolğarstandä dä Qırımtatar diasporaları bar.
TörkemnärYзrәpTү
Dala yaq (Noğay Tatarlar), Taw Aldı (Tatlar) häm Könyaq yar buyı (Yalıboylular) Tatarları subetnik törkemnärenä bülenälär.
Tel häm yazuYзrәpTү
Qırımtatar telendä söyläşälär. Yazuda 1926. yılğa qädär Ğäräp älifbasın, 1939. yılğa qädär Latin älifbasın (Yañalifkä oxşaş), 1940 Urıs älifbasın (östämä xäreflärsez, digraflarnı qullanıp), 1990. yıllardan qabat Latin älifbasın (Törek älifbası nigezenä Q häm Ñ quşqaç) qullanalar.
DinYзrәpTү
Möselman-Sönnilär. İslamnı Altın Urda däwerendä qabul itkän, dip uylanıla. İslamğa qädär Qırımtaralarnıñ babaları öleşçä Xristian yäki Yähüd dine totuçıları bulğan.
AtalarYзrәpTү
Qırımtatarlar etnogenezendä Xäzär, Qıpçaq, Nuğay, şulay uq cirle qäbilälärdän Tawır, Kimmeri, Törki Alan häm başqa qatnaşqan. Hunnarnıñ häm Skiflarnıñ yoğıntısı da bar. Berböten xalıq bularaq formalaşuları Altın Urda häm ul tarqalğanda Qırım Xanlığı däwerendä turı kilä.
TarixYзrәpTү
Rusiä Qırım Xanlığın basıp alğaç, Qırımtatarlar 1850. yıllardan Törkiägä küçä başlıylar.
Zamança tarixYзrәpTү
1918. yılda yarım möstäqil Qırım Xalıq Cömhüriäte, 1921. yılda RSFSRda Qırım ASSR oyıştırıla; 1945.tä moxtar yuqqa çığarıla.
İkençe Bötendönya Suğışı barışında Qırım okkupatsiä waqıtında (1941-1943) Natsi propaganda säbäple küp Qırımtatarlar Almannar tarafında Sovet xökümäte häm Bolşevik partizannarı qarşı suğışalar, etnik çistartularda (Yähüdlär häm Urıslarğa qarşı) qatnaşalar.
DeportatsiäYзrәpTү
1944. yılnıñ Mayında Qırımtatarlar (238,5 meñ keşe) Qırımnan mäcbüri räweştä Seber, Urta Asiä häm Urta İdel buylarına sörelä. Ayawsız qırıs şartlarda ütkärelgän küçerü barışında häm sörgendäge berençe aylarda Qırımtatarlarnıñ çama belä yartısı ülä.
ReabilitatsiäYзrәpTү
1967. yılda Qırımtatarlarnıñ konstitutsion xoquqı çiklängän räweştä torğızılsa da, 1980. yıllarnıñ axırlarına qädär alarğa üz watannarına qaytu röxsät itelmi. Üz illärenä qaytqan Qırımtatarlarnıñ ber öleşe torğızu öçen köräşä. 1992. yılda Qırımğa Cömhüriät xäläte birelä.
1990. yıllardağı Üzbäkstanda etnik çistartular säbäple Färğänä üzenendä yäşäğän Qırımtatarlar Awrupağa küçte.


text:
Metan
Metan — issez häm tössez gaz, hawadan ike tapqır diärlek ciñelräk. Ul tabiğättä üsemlek häm xaywan qaldıqları hawasız şartlarda tarqalğanda barlıqqa kilä. Şuña kürä ul sazlı sulıqlarda, taşkümer şaxtalarında oçrarğa mömkin. Metannıñ iñ kübe xäzer könküreştä häm proizvodstvoda yağulıq itep faydalanıla torğan tabiği ğazda.
Metan molekulasında vodorod atomnarı belän uglerod atomnarı arasındağı ximik bäyläneş kovalent xarakterlı bula.
Metan, iñ küp oçrıy torğan uglevodorod bularaq, ximik çimal sıyfatında torğan sayın kübräk qullanıla bara.
Metannıñ yanu häm tarqalu reaktsiäläre tipoğrafiä buyawın häm qawçuqtan rezina äyberlärne yasawğa kitä torğan qorım citeşterüdä faydalanıla. Şul maqsat belän maxsus miçlärgä metan belän bergä metannıñ berqädär öleşe genä yanarlıq miqdarda hawa kertelä. Yanu temperaturası yuğarı bulu näticäsendä ğaznıñ qalğan öleşe tarqalıp, ayıruça waq qorım xasil itä.
Metan — ammiaq häm başqa organiq quşılmalar sintezlaw öçen promışlennost'ta wodorod tabunıñ töp çığanağı bulıp sanala. Metannan wodorod tabunıñ iñ kiñ taralğan ısulı — aña su parı belän tä'sir itü.


text:
İyülniñ 30-ına, bazarertesi künü, Aqmescitniñ bir qaç soqağında bütün kün yarıq olmaycaq. Bu aqta “Krımenergo” müessisesiniñ matbuat hızmeti haber ete.
Energetiklerniñ bildirgenine köre, yarıqnıñ söndürülmesi planlaştırılmağan tamir işlerinen bağlı.
“Bulvarnaya soq., 1, 2, 2a, 6,11/14; Popovkina soq., 1/11-7, 2-14, 11, 23, 27-45a, 45/8; Sevastopolskaya soq., 17, 21, 70v, 70g; Trubaçenko soq., 1, 2-6, 5-9 adresleri boyunca saat 8:00-17:00 yarıq olmaycaq”, - dep bildirile beyanatta.
İyülniñ başında “Krımenergo” Qırım sakinlerine planlaştırlılğan yarıq söndürmeleri aqqında haber etti, cedvelni “Krımenergo” saytında körmek mümkün.
İyünniñ 13-üne Qırımda Aqmescit, Aqyar, Bağçasaray ve başqa şeerlerde haber etilmeden yarıq söndürüldi.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap, Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik, Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.


text:
İşğal etilgen Qırımda Qırım müendislik-pedagogika universitetine kelgen «spiker» Vladimir Kontantinovnı studentler Ukraina gimninen qarşıladılar.
Bunı Qırım jurnalisti Osman Paşayev sentâbr 9-da Facebook saifesinde bildirdi.
«Bugün «Qırım Devlet şurasınıñ» spikeri qırımtatar aliy oquv yurtına – Qırım müendislik-pedagogika universitetine – keldi. Rektor Yakubov işğalcilernen iş tutsın, universitette ise trikolor asılsa, aman-aman 30-40 student Konstantinovnıñ betine baqıp, Ukraina gimnini yırlap başladılar. Teşkilâtçılardan biri açıq Qırım kanalı boyunca talebelerimden biri ola. Daa bir bala – Ankara universitetinden – Aqmescitte sarı-mavı şeritni bağırına ve çantasına taqıp yüre», – dep yazdı Paşayev.
Onıñ aytqanına köre, bu aktsiyanıñ iştirakçileri Qırım işğaline qarşı bunıñ kibi narazılıqlar aqqında sıq-sıq tarif eteler.
Birazdan Qırım universitetiniñ kirişi yanında Ukraina gimniniñ icrasınen video VKontakte içtimaiy ağında peyda oldı.


text:
İyün 6-dan 8-ge qadar Keriç keçitiniñ işi ava bozulğanından sebep ara-sıra toqtatıla bile. Bunı Yekâne naqliye müdirligi bildire.
«Furtuna havfı olğanından sebep keçit işi toqtatıla bile, yol vesiqalarını qaytarmağa ve yañı biletlerni almağa tevsiye etile. Biletlerni qaytarmaq imkânıñız olmasa ya da trenge keç qalğan olsañız, Anapa ve Krasnodar vokzallarınıñ kassalarına muracaat etmege tevsiye etile», – dep haber ete Yekâne naqliye müdirligi.
Meteohızmetlerniñ tahminlerine köre, Keriç keçitinde şimal-şarq yeli saniyede 20-23 metrni teşkil ete ve eki kün esecektir. Paromlar avağa köre çalışa.


text:
AQŞ administratsiäse BMO wäkile Martti Ahtisaarinıñ planın yaqlap kilä. Älege plan Belgrad belän Priştina arasındağı söyläşülär näticägä birmägäç, tuğan ide. Ahtisarri planı nigezendä Kosovoga çiklängän möstäqillek birü qaralğan. Läkin plan BMO iminlek şurasında qarşılıqqa oçradı. Rusiä, Serbia qarşı bulğan mälğä qädär, plannı yaqlmayaçağın belderde.
Bu mäsälä AQŞ häm Rusiä arasındağı qarşılıqqa säbäpçe buldı. Kosovo mäsäläse, “tuñdırılğan nizağ”lar dip atalğan häm Mäskäwneñ täestirlege bulğan Dnestr buyı, Könyaq Osetia, Abxazia, Tawlı Karabaxqa barıp totaşa.
Ni säbäple xäzer AQŞ prezidentı Kosovo mäsäläsendä basım yasarğa buldı? Ul küz aldında närsäne tota?
Diplomatlar häm belgeçlär fikerençä, monda berniçä faktor bar. İñ berençe çiratta, AQŞ häm Yevropa häm wäkilläre uylawınça, Rusiä bu mäsälädä qaraşın üzgärtergä ciyınmıy.
Häm bu ütkän atnada Germaniäd bulğan 8-lek sammitında, Nicolas Sarkozy Kosovo mäsäläsendäge soyläşüne tağın 6 ayğa kiçekterü turında täqdim yasağaç, Putinnıñ anı kire qağuı açıq kürsätte.
Washigtonda häm Yevropanıñ küp illärendä dä, Kosovo mäsäläsendä süzu, möstäkilekne inde küptän kötkän töbäktäge wäzğiätne kiskenläşteräçäk, digän fikerdä toralar. Radikal qaraşta toruçılar, cirle xakimiätlärgä basımın arttıra bara. Xalıqara Krisiz törkemeneñ Kosovodağı wäkile Aleksandr Anderson bolay dip äytkän ide.
“Ägär Rusiä plannıñ qaraluın tuqtatsa, keşelär başqa plan turında uylıy başlıy. Aldağı aylarğa qarasaq, xäl tağı da awıraq bula ala, Rusiädäge kiläse yıldağı saylawlar monda östämä faktor bula ala.”
Momkin yullarnıñ berse, AQŞ häm anıñ berektäşläre BMO İminlek Şurasın Kosovo mäsäläsendä tiz arada tawış birergä ondäwe bula ala. Ägär Rusiä planğa veto salsa, ul bäxetsezlek alıp kilä torğan Pandora tartmasın açüçı rolendä bula ala. Priştinada küplär, Bushnıñ belderüen, Kosovo planı BMOda yaqlaw tapmasa, Kosovonıñ bäysezlegen Amerikanıñ üzeneñ genä tanıy aluına işärä itep qabul itte. Ämma Yeyvropa illäre dä bu yuldan barırmı. Belgeç Aleksandr Andersen, BMO rezoilutsiäsennän başqa Yevropa illäreneñ Kosovo planın berdäm yaqlawına şik belderä. Yervopa Berlege illärennän Slovakiä, Qıbrıs, İspaniä Kosovonıñ möstäkillegenä qarşı çığa. Fransiä, Germaniä, Brtianiä häm Skandinav illäre Kosovonıñ möstäkillegen inqar itmi. Yevropa Berlege illärenä bu mäsälädä urtaq qararğa kilü mäsäläsendä awırlıqlar tuarğa mömkin. Törle illärneñ qararları törle bula ala.
Bu iz çiratında butalçılıqlar kiterep çığara. Häm şul ul waqıtta, mondıy qarar Ahtisaari planın yuqqa çığuın da añlata. Çönki anıñ planı nigezendä Kosovo Yevropa Berlege kontrolle asttındağı il bulası ide. Mäskäw häm Washingtonnıñ Kosovo mäsäläsendä üz qaraşın ütkärergä teläwe, kiläçäktä awırlıqlarğa kiterä ala.


text:
Öfö ergähendä Ağiźel yılğahına neft aqqan. Ağiźel yılğa paroxodsılığınıñ Freğat qorable qapitanı hıuźa neft taptarın kürep xäbär itä. Ul 10 metr kiñlektä yılğa buylap 2 saqrım samahı neft aqqanın kürä. Žuñınan asıqlanıuınsa, Öfönöñ Ordjonikidze rayonında neft torbahı tişelgän bula. Ğäźättän tış xäldär ministrlığınıñ Başqortostan buyınsa baş idaralığı xeźmätkärźäre Ağiźeldän bısranğan ber meñ litrźan aşıu hıuźı tükkän yılğalağı neft taptarın yıyıu dauam itä.
Kisä şulay uq Mäläüez rayonı bilämälärendä İşembayneft yämğiäteneñ torbaları tişeleüe lä terkälgän. Neft Arıślan xujalığınıñ 350 kwadrat metr erźären bısratqan, hıu yatqılıqtarına ağıp töşmägän. Äle urında waqiğa eźemtäläre bötörölä.
Araqı hatıu tärtiben boźousılarğa yaza qatılana.
Kiske säğät 11–źän huñ araqı hatıusı kibettär 100 meñ hum ştrafqa dusar bulasaq. Däülät–Yıyılışı–Qoroltay deputattarı araqı hatıuźı sikläü xaqındağı qanunğa oşonday üźgäreştär inderźe. 4 ay elek deputattar kiske säğättärźä 15 gradustan köslöräk spirtlı esemelektärźe hatıuźı tıyıu turahında doqument qabul itkäyne. Mağazindarźa militsiya patruldäre eşläne, maxsus inspektsiyalar źa kibet eşmäkärlektären tikşerźe- qanundı boźousılar küp bulıuı asıqlanğan. Respubliqa buyınsa 92, ä Öfölä 20 mağazindıñ töndä araqı hatıuı faşlanğan. 3 mağazindan esertkestär hatıuğa röxsät litsenziyahı tartıp alınğan. Xäźer ihä kiske 11–źän huñ köslö spirtlı esemlektär menän sauźa iteüse kibet 1000 minimal eş xaqına toroşlo ştraf, yäğni 100 meñ hum tülärgä teyeş. Ä kibet xujahı häm hatıusığa 50 minimal xeźmät xaqı, yäğni 50 meñ hum külämendä ştraf halınasaq.
Şulay uq kömöşkä qoyop hatqandarğa la faşlana qalhalar meñ yarım ike meñ hum ştraf bar. Xäyer ular bıl aqsanı ber töndä kire eşläp ala inde.


text:
Rusiä, AQŞnı Yewropa Raketa qalqanı planıñ tuqtatırğa çaqıraçaq
Rusiä Xärbi Räsmiyi, Mäskäwneñ kiläse atna Bakıda bulaçaq söyläşülärdä, AQŞnıñ Üzäk Yewropada saqlanu raketaların urnaştıru planınnañ baş tartuı öçen basım yasayaçaqların belderde. Rusiä ğaläm köçläre baş urın basarı Aleksandr Yakushin, 18nçe Sentäbr söyläşülärendä, Rusiäneñ berençe maqsatlarınnañ berse, AQŞnıñ Polşa häm Çäxiäda roketa qalqanı urnaştıru planlanıñ tuqtatırğa çaqıru bulaçaq dide. Rusiä, AQŞ häm Azärbaycanlı räsmiläre, Bakıda Azärbaycannıñ Gabala radar stansiäseñ qullanu xaqında söyläşäçäklär.


text:
Dağıtılğan Qırım parlamentiniñ matbuat merkezi, nevbetten tış toplaşuvda birden bir sıra mesele baqıdı. Olarnın episine 82 deputat qol tuttı.
Böyleliknen, içtimaiy siyaset naziri vazifesine Olena Romanovskaya tayin etildi. Yuriy Şevçenko Qırım naqliyat naziri oldı. Bundan evel, o Naqliyat ve alâqa boyunca Cumhuriyet komitetiniñ reisi vazifesini eda etti. Qırım gümrükhanesiniñ yolbaşçı vazifesine Oleksandr Közintsev tayinlendi.
Deputat Sergiy Tsekov Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurasınıñ reis muavini vazifesinden boşatıldı ve Rusiye Federatsiyasınıñ parlamentindeki Federatsiya Şurasınıñ azası oldı. Onıñ yerine Kostântın Baharev saylandı.
Bundan ğayrı, Qırım Parlamentiniñ komissiya erkânları tasdıqlandı.
Martnıñ 15-de Ukraina Yuqarı Radası Qırım parlamentini dağıttı. Buña 296 halq deputatından 278 qol tuttı.


text:
Lvivde iyülnin 18-nde ötkerilecek «Kovçeg» adlı halqara ve dinlerara gençler seminar-forumı, qırımtatar, leh ve yeudi halqlarınıñ vekillerini bir arağa toplap, bir-birini añlav seviyesini yükseltmek ve munasebetlerni inkişaf ettirmek meselesini muzakere ettirecek. Merasimniñ esas şiarı: «Divar degil, köpür qurmaq» olacaq, bunı Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi, o da bu merasimde iştirak etecek.
«Biz halqlarımız arasında fikirdeşlik aqqında söz yürsetecemiz, hususan ukrain-leh, qırımtatar ve yeudilerniñ munasebetleri çerçivesinde», – dep qayd etti o.
«Kovçeg» seminar-forumı er sene Lviv şeerinde ötkerile, onı Lehistan Cumhuriyetiniñ Lvivdeki baş konsullığı, «Tkuma» Holokostnı tedqiq etken Ukrain institutı, Ukrain katolik universiteti, «Crimea SOS» cemaat teşkilâtı, Gnat Hotkeviç adına Şeer medeniyet sarayı teşkil etmekte.
2014 senesi martnıñ 20-nde Yuqarı Rada qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı olaraq tanıdı. Bu qararğa 283 deputat qoltutqan edi. Ukraina qırımtatarlarnıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din hususiyetleriniñ saqlap qalması ve inkişafını kefil etmege vade etti.


text:
Qırımda eñ yaqın 2-3 saat ve iyülniñ 20-nde künniñ soñuna qadar, em de iyülniñ 21-nde küçlü sağanaq, burçaq, boranlı yağmur yağması ve saniyede 20-25 metr yel esmesi beklenile. Bu aqta yerli Gidromettsentr bildire.
Sinoptiklerniñ malümatına köre, iyülniñ 20-21-nde Qırımnıñ ğarbiy, merkeziy, cenübiy ve şarqiy rayonlarında ve dağlarda fevqulâde yanğın telükesi qalacaq.
Keçken afta qurtarıcılar yarımada sakinleri ve musafirlerini yaramay ava vaqtında telükesizlik qaidelerine riayet etmelerine, şeer tışına maşinanen çıqmaqtan vazgeçmelerine çağırğan edi. İyülniñ 9-nda berilgen malümatqa köre, küçlü furtuna neticesinde Aqyarnıñ Hrustalnıy burnunda töşeme qatlaması bozuldı.


text:
Angliyadan berençe turist törkeme Antaliyağa kilde
Angliyanıñ Törkiyäne säyäxättän soñ mäcbüri "qunaqxanä karantinı"n zarur qılğan qızıl isemlektän çığaruınnan soñ berençe ingliz turist törkeme "turizm başqalası" Antaliyağa kilde
Angliyanıñ East Midlands şähärendäge aêroporttan xäräkät itkän oçqıç 90 yulçısı belän kiçä Törkiyä waqıtı belän säğät 21:15tä Antaliya hawa mäydanına kilep citte.
Oçqıçtan töşkän turistlar termal’ kameralardan uzıp, pasport kontrolen tämamladı. Kizü çaraları qısalarında çemodannarın alğan turistlar mikroavtobuslar belän qalaçaq qunaqxanälärgä ozatıldı. İngliz turistlarınıñ şat buluı kürende.
Angliyadan bügen tönlä Antaliyağa 500 tiräsendä turistnıñ kilüe kötelä.
Bäyläneşle xäbärlär
Ärdoğan Süriyä häm Äfğanstan turında fikerlären citkerde
Törkiyä İlbaşı: “(Süriyädä) terror oyışmasına, AQŞ häm rejim yaqlawına qarşı kiräkle härtörle köräş alıp baraçaqbız”
“Yäşen” häm “Acağan” terrorçılarnı suqtı
Şul isemnärdäge xäräkätlär barışında distädän artıq terrorçı yuq itelde


text:
Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa Şurası Ukraina ve Rusiye arasında yolcu taşılmaması meselesine asla kirişmegen edi, dep bildire Radio Svobodağa SNBO matbuat hızmeti.
«SNBO toplaşuvında Uklraina ve Rusiye arasında yolcu taşılmaması meselesi asla muzakere etilmegen edi... bu mesele daa asla köterilmedi», – dep bildire SNBO matbuat hızmeti.
Mayısnıñ 25-de «Kommersant» neşiri, Ukraina ükümeti 2017 senesi iyülniñ 1-den başlap Ukraina ve Rusiye arasında yolcu taşılmasını kesmege planlaştıra, dep yazğan edi.
«Ukrzalıznıtsya»nıñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, kompaniya bu hususta iç bir türlü qarar qabul etmegen eken.


text:
Sobâninniñ Aqyar ziyareti aqqında Rusiye kütleviy haber vastalarına Aqyar «gübernatorı vazifelerini eda etken» Sergey Menâylo ilân etti.
Sobâninniñ programmasında – «Moskva» raketa kreyserini ziyaret ve N.İ.Pirogov adına №1 şeer hastahanesini ziyaret etüv. Ziyaret programmasınıñ soñunda Sobânin «Cenk ve barışıq» V Aqyar arbiy çalğı taqımlarınıñ festivalinde iştirak etecek, dep yaza Rossiyskaya gazeta.
Aqşam Aqyarda dört Rusiye flotu, Moskva ve Sankt-Peterburgnıñ çalğı taqımları merkeziy soqaqlarda yürüş ötkerip, çıqışta bulunacaqlar ve açıq meydanlarda kontsertlerni keçirecekler.
Şeerde Moskva şeer yolbaşçısı ve Aqyar gübernatorınıñ mukâfatlarına futbol yarışı ötkerilecek.
Aqyarda «Moskva Künleri» programmasını Nahimov meydanında gala-kontsert yekünleycek. Tedbirde Rusiye icracıları iştirak etecek – Aleksandr Rozenbaum, Kristina Orbakayte, Zara, Trofim, Dmitriy Pevtsov ve digerleri. Kontsert iyün 13-de saat 15-te şeerniñ merkeziy meydanında ötkerilecek.
Bu sene ilk sefer Qırımda Rusiye Künü resmiy devlet bayramı olaraq qayd etile. Bayram munasebeti ile bütün memleket ve işğal etilgen Qırım dört kün devamında raatlanacaqlar – iyün 12-15 künleri.


text:
Qırım ve ATO yerlerinden köçip kelmege mecbur olğan adamlarnıñ sayısı 570 biñ insandan ziyade oldı.
Bunı Ukrainada köçip kelgen insanlarnı içtimaiy temin etüv meseleleri boyunca hızmetlerara koordinatsion ştabı bildire, dep haber ete UNİAN.
«Berilgen malümatqa binaen, vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve terrorizmge qarşı tedbirler keçirilgen yerlerden Ukraina regionlarına 570 biñ 162 kişi köçip keldi, olardan 550 biñ 273 insan – Donetsk ve Lugansk vilâyetlerindendir», – dep qayd ete ştab.
Köçip kelgenlerniñ çoqusı Harkov (120 biñ kişi), Donetsk (82,5 biñ kişi), Dnepropetrovsk (57,8 biñ kişi), Zaporojye (53,9 biñ kişi), Lugansk (50,1 biñ kişi) ve Odessa vilâyetlerinde (20 biñ kişi), em de Kiyevde (39 biñ kişi) buluna.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Avropa Birligi Rusiyege qarşı sanktiyalarnı devam ettirgeni içün Ukraina minnetdar olğanınını beyan etti. Onıñ sözlerine köre, bu qarar Ukrainanen birdemlik olğanına delâlet ve iqtisadiy sıñırlavlar semereli olğanını köstermekte.
«Aslında bu, Rusiyeni muzakere masası başına oturtmaq ve Rusiye tecavuzı toqtatıluvında bir ilerileme temin etmek içün yekâne bir mehanizmdir. Kerekli şekilde Avropa Birligi, ABD, Canada, Avstraliya, Japoniya ve diger bir çoq devletlerniñ koordinatsiya etilgen sanktsiyaları, Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzı bitkence quvetlendirilerek, devletimizniñ topraq bütünligi tiklengence devam etecek. Qırım da şu cumleden olğanını qayd etem», – dedi Poroşenko, hususan bu qararnıñ AB tış işleri ve havfsızlıq siyaseti boyunca yuqarı vekili Federika Mogerininiñ Ukrainanı ziyaret etken vaqıtta qabul etilüvini timsaliy olğanını qayd etti.
Avropa birligi Şurası martnıñ 12-nde, Ukraina topraq bütünligi, suvereniteti ve mustaqilligine qast etüv ve bozıluvına alâqadar olğanlarğa qarşı AB tarafından kirsetilgen sanktsiyalarnı daa yarım yılğa uzattı. Sanktsiyalar 150 şahıs ve 38 teşkilâtnen alâqalı olaraq, 2018 senesi sentâbrniñ 15-ne qadar devam etecek.
Sıñırlav tedbirleri 2014 senesi mart ayında Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı yapqan tecavuzına Avropa birliginiñ bir cevabı olaraq kirsetilgen edi.
Buña bir cevap olaraq AB daa bir sıra sanktsiyalar kirsetken edi, hususan: 2018 senesi iyülnin 31-ne qadar devam etecek Rusiye iqtisadiyatınıñ muayyen saalarına qarşı kirsetilen iqtisadiy sanktsiyalar; Rusiye tarafından yarımadanıñ qanunsız ilhaqına qarşı Qırım ve Aqyarda üküm sürecek sıñırlav tedbirler. Olar 2018 senesi iyunniñ 23-ne qadar devam etecek.
Buña beñzer sanktsiyalarnı ABD ve «Yedi devlet gruppası»na kirgen diger devletlernen beraber daa bir qaç devlet kirsetti.


text:
Maqaleler
Qırım ve Donbass içün keçüv deviri aqqında: Venedik komissiyasından baquvı
12:27, 20 Ekimay
“Çaplınka” KÇNN qapatuvı
11:48, 16 Ekimay
Keçmişniñ alâmetleri. İşğal etilgen Qırımda cezalav psihiatriyası
13:21, 15 Ekimay
V.İ. Vernadskiy adına TMU’de rektor saylavları keçe
11:46, 13 Ekimay
Yırcı Elzara Batalova, «Açtım yelkenlerimi» adlı yañı yırımı taqdım etti
14:39, 12 Ekimay
Qırım mevzusını APAŞ kündelik mevzusına nasıl qaytarmağa - Strasburgtan fikir
11:50, 08 Ekimay
Deokkupatsiya ve reintegratsiya strategiyası. Kerçekleştirmek planı nasıl?
10:29, 06 Ekimay
Jurnalist Yesipenko davanıñ uyğunsızlıqları
10:45, 05 Ekimay
Azatlıqtan marum etüvi: prezident qanun leyhası neni köz ögünde tuta?
12:21, 01 Ekimay
Qırımtatar elifbesi. Latin urufatına yolu
13:48, 30 Cevizay
«Qırım diversantlarnıñ» 3-ci davası
11:35, 18 Cevizay
2021 senesiniñ baar-yaz vaqtı içinde RF, işğal etilgen Qırımda öz arbiy kontingentini arttırğan | Belli olğanı
11:28, 15 Cevizay
"Qırım mevzusı ukrain telekanallarına tintivler olğanda peyda ola"| Nariman Celâlovnıñ toqtatuvdan evel intervyüsi
12:26, 11 Cevizay
“Sanki Maarif nazirligiki episine bir türlü metodik qullanmalarını berdi”. Qırımdaki ana tiline maarif vaziyeti
11:09, 06 Cevizay
Zelnskiyniñ ce Baydenniñ körüşüvi: uquqiy yeñişler ve hatalar
10:22, 04 Cevizay


text:
Ukraina Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığınıñ başlatılmasını Rusiyesiz teklif ete bile, amma ileride onıñ da muzakerege qoşulması mümkün. Böyle fikirni Ukraina Yuqarı Radası «Ses» («Ğolos») fraktsiyasınıñ deputatı Rustem Umerov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında bildirdi.
«Muzakerelerni başlatıp, ortaqlarımıznı celp etmelimiz, belki, daa soñra Rusiye qoşula bilecek bir variant tapılır… Bu meydançıqnı Amerika Birleşken Devletlerinde teklif etmek ve bir qaç memleket üzerinden – Kanada, Büyük Britaniya, Almaniya ve diger memleketlerden keçirmek ğayemiz bar edi», – dep qayd etti halq deputatı.
Rustem Umerov böyle forumnıñ Kyivde keçirilmesi de mümkün olğanını inkâr etmey, amma soñki qararnı Prezident ofisi ve Ukraina Tış işler nazirligi qabul etmeli, dep qayd etti.
Rusiyeli siyasetşınas İgor Eydman bu meseleni izaatlap, Kreml Qırımnı işğalden qurtaruv muzakerelerine razı olmaz, dep eminliknen bildirdi, amma, onıñ fikirince, olar kene de başlatılmalı.
«Vladimir Putin akimiyette qalğan vaqıtta Qırım muzakerelerinde Rusiye iştirak etecegini tüşünmeyim. Bu meselede bir adım keri atmaz. Diger taraftan, Qırım meselesi platformasınıñ yardımınen halqara cemaatçılıqnıñ diqqatı bu problemge celp etilecek, Rusiyeniñ onı al etmege ve Qırımğa diqqat ayırmağa istemegeni kösterilecek», – dep tüşüne siyasetşınas.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba iyünniñ 2-nde Berlin ziyareti vaqtında Kyiv «Qırımnıñ işğalden qurtarıluvı qaçınılmaz olğanına dair» halqara muzakere platformasınıñ qurulmasını halqara ortaqlarınen muzakere ete, dep bildirdi.
Kuleba, Ukraina Tış işler nazirligi Qırımnı işğalden qurtaruv strategiyasını azırlay, dep bildirgen edi. Şimdilik bu plannıñ tek qaralama leyhası bar, amma Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası, ükümet ve Prezident ofisiniñ teklifleri köz ögüne alınıp kenişletilecektir.
Kyivdeki soñki matbuat konferentsiyasında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina işğal etilgen topraqlarını, hususan Qırımnı kontroline qaytaruvdan vazgeçmey, dep işandırdı.
Baş nazir muavini – Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya naziri Oleksiy Reznikov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında Ukraina akimiyeti Qırımnıñ işğalden qurtarıluvınen bağlı muzakereler içün halqara meydançıqnı qurmağa istey, dep qayd etti. Amma onıñ ne vaqıt ve nasıl bir formatta olacağını tahmin etip olamay.


text:
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov öz işi devamında – fevralniñ soñundan – biñge yaqın ferman ve emirni çıqardı.
Bu aqta Aksönov dekabr 23 künü Aqmescitte matbuat konferentsiyası devamında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Özgün bir yıl. Tarihiy bir yıl olacaqtır, ğaliba, çünki bu er şey on ve yüz yıllarnen muzakere etilecek», – dedi Aksönov «Qırım baari» aqqında.
Onıñ aytqanı kibi, memurlar faal sürette çalıştılar. Böyleliknen, Aksönovnıñ tarafından tahminen biñ vesiqa, Qırım «Nazirler şurası» – eki biñ, «Devlet Şurası» tarafından – 100-ge yaqın vesiqa azırlanıldı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi ki, mayıs 18-de – sürgünlik yıllığında hatıra aktsiyasına çıqqan qırımtatarlarğa mecburiy işler berildi.
«İslâm-Terekteki balalarnıñ er birini rayon mahkemesi 20 saatlik mecburiy işlernen cezaladı», – dep yazdı Celâl Facebookta.
Mayıs 19-da saba İslâm-Terekte Rusiyeniñ 20.2 maddesi – «Nizamnı bozuv ya da toplaşuv, miting, numayış, yürüş ya da piket ötkerilmesi» boyunca qabaatlanğan dört qırımtatarına nisbeten mahkeme olıp keçti.
Tünevin qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma kününe bağışlanğan matem tedbirleri yerlerine yol alğan 10 maşina aydavcısı yaqalandı. Facialı bir yıllıq munasebetinen Ukraina, Qırım ve bütün dünyada sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına aktsiyalar keçirildi.
18 mayıs – Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarını añma künüdir. 1944 senesi yarımadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ birinci eşelonı yollandı. Cemi olaraq tahminen 180 biñ insan sürgün etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda keçken künü daa eki insan koronavirustan vefat etti. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirliginiñ monitoring malümatında aytıla. Bu statistikağa köre, pandemiya vaqtında 123 insan vefat etti.
«3533 insan tibbiy közetüv altında buluna, 1855-i evde dinamik közetüv altında qala, 1625 kişi hastahanede buluna, 53 insan observatorlarğa alındı», – dep aytıla müessise haberinde.
Umumen Qırımda 8533 COVID-19 hastası qayd etildi. 3587 kişi tibbiy müessiselerde tedaviylene, 4729 insan tüzelgen soñ hastahaneden çıqarıldı.
Keçken künü Qırımda 146 koronavirus hastası qayd etildi.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Olardan – 96 kişi Ukraina Silâlı Quvetleriniñ arbiy hızmetçisi, 22 nefer içki işler organlarınıñ hadimi, em de sıñırcılar ve Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ hadimleridir.
Qurbanlarnıñ çoqusı uçaq ve vertolöt tüşmesinen bağlı. Uruşlarda ölgen arbiylerniñ sayısı pek az, dep qayd etti Yarema iyün 16-da aqşam ICTV telekanalınıñ «Svoboda slova» yayınında.
Keçken afta Ukraina sağlıq saqlav naziri Oleg Musiy bildirdi ki, memleket şarqındaki arbiy areketler devamında 210 insan elâk oldı, şu cümleden – 14 bala.


text:
Silâlı quvetler Saur-mogilanı nezaret altına aldı, – dep bildirdi prezidentke Baş ştabnıñ yolbaşçısı general-leytenant Viktor Mujenko. Bunı devlet başınıñ matbuat hızmeti bildire.
Saur-Mogila Lugansk, Donetsk ve Rusiyeniñ Rostov vilâyeti sıñırında strategik yükseliş olaraq sayla. Mından terroristler ukrain arbiylerine ve bir sıra mesken yerlerine ateş açqan edi.
Ukraina prezidenti Silâlı quvetler qoyulğan meseleni namus ile eda etecegine eminligini bildirdi.
Lugansk ve Donetsk vilâyetlerinde terrorizmge qarşı ameliyat aprelniñ 15-den keçirile.
İyül 1 künü ukrain ükümet orduları Ukraina prezidenti Petro Poroşekno ilân etken 10 barışıq kününden soñ, Rusiye tarafdarları olğan separatistlerge qarşı çıqışını devam ettiler.
.


text:
TALABALAR TURAR JAYİNDA JASAWShİ STUDENTLER ARASİNDA TÁRBIYaLİQ JUMİSLAR ALİP BARİW HÁM OLARDİŃ JASAW ShARAYATLARİN JAQSİLAW BOYİNShA ISLENIP ATİRǴAN JUMİSLAR HAQQİNDA MAǴLİWMAT
Házirgi waqıtta institutta bir talabalar turar jayı bar bolıp, ol 275 orınǵa mólsherlengen hám de talabalar turar jayında 215 student-qızlar jasamaqta. Sonnan, Filologiya faku’tetinen 42, Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı faku’tetinen 46, Tábiyattanıw faku’tetinen 78, Tariyx faku’tetinen 26, Dene tárbiyası faku’tetinen 14, Baslawısh tálim faku’tetinen 3, Shet tilleri faku’tetinen 1 hám magistratura bóliminen 3 student-qızlar jasap atır. Talabalar turar jayındaǵı shárt-sharayatlar, ruwxıy-aǵartıwshılıq hám tárbiyalıq jumıslardı Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw ministrligi tárepinen islep shıǵılǵan is-ilajlar rejesi tiykarında Ruwxıylıq hám ádep-ikramlılıq tárbiya bólimi, faku’tetler, İnformaciyalıq resurs orayı hám institut jámiyetlik shólkemleri bolǵan Hayal-qızlar keńesi, Kásiplik awqamı, «Kamolot» j.j.h. baslanǵısh shólkemi, sonday-aq, «Sport futbol klub», «İbn-Sino» salamatlıq orayı, «Ustaz shákirt» keńesi tárepinen ámelge asırılmaqta. Bunnan tısqarı, Talabalar turar jayında Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw ministrliginiń 2006-jıl 17-yanvardaǵı «Talaba (oqıwshı) lar turar jayı iskerligine baylanıslı jańa baspadaǵı normativlik xújjetlerdi tastıyıqlaw haqqında»ǵı 11-sanlı buyrıǵı tiykarında institut professor-oqıtıwshılarınıń náwbechiligi, pasport dizimi hám de kiriw-shıǵıwlar tártibiniń úzliksiz ráwishte ámelge asırılıwı támiyinlenbekte. Studentlerdiń talabalar turar jayına kirip-shıǵıwları ushın propuskalar menen tolıq támiyinlengen. Talabalar turar jayında professor-oqıtıwshıları tárepinen keshki saat 1800-2200ge shekem náwbechilikler shólkemlestirilgen. Ózleriniń náwbechilikleri waqtında professor-oqıtıwshılar hár qıylı tárbiya temalarında Talabalar turar jayında jasawshı studentler menen sáwbetlesiwler, gúrrińlesiwler ótkerilip barılıp, olar óz waqtında hújjetlestirilip barılmaqta. Sonday-aq, milliy ham taǵı basqada bayramlar waqtında Talabalar turar jayında úzliksiz náwbechilik shólkemlestirilip barılmaqta. Bunnan tısqarı, Talabalar turar jayı hám institut aymaǵında tártip-intizamdı támiyinlew maqsetinde áskeriy usınısnamalar tiykarında oqıwǵa kirgen studentlerden dúzilgen pasbanlar toparı aǵzalarınan hám náwbechilikler shólkemlestirilip barıldı. Talabalar turar jayında Filologiya, Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı hám de Tábiyattanıw faku’tetiniń kafedraları kúnleri ótkerilip kelinbekte. Kafedra kúnlerinde professor-oqıtıwshılar studentler menen ádebiy kesheler, shayır-jazıwshılardıń ádebiy dóretiwshiligine baylanıslı sáwbetlesiwler hám házirgi kúnniń global mashqalaları haqqında óz-ara pikir alısıwlar ótkerilip, studentlerdiń bir qansha maǵlıwmatlarǵa iye bolıwına eristi, sonday-aq studentlerdiń bos waqıtlarınıń mazmunlı ótiwin támiyinledi. Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw ministrliginiń 2011-jıl 4-marttaǵı «Talabalar turar jayı jaǵdayın úyreniw haqqındaǵı» 87-sanlı buyrıǵı tiykarında institutımızda 2010-2011-oqıw jılı dawamında ámelge asırılatuǵın ruxıy-aǵartıwshılıq jumıslarrejesine muwapıq hám institut rektorınıń2011-jılı 25-mart kúni 109 D/1-sanlıbuyrıǵı shıqtı. Usı buyrıqqa tiykarlanıp Talabalar turar jayında «Eń jaqsı qabat»hám «Eń jaqsı xana»kórik-tańlawı ótkerildi. 1.Kórik-tańlawdıń juwmaǵı boyınsha talabalar turar jayınıń 4-qabatı «Eń jaqsı qabat»dep tabıldı hám Kásiplik awqamı tárepinen bir dana televizor menen sıylıqlandı. Tańlawda «Eń jaqsı xana»nominaciyası boyınsha: -birinshi orın 4-qabattan 406-xana. Turǵınları (Tábiyattanıw faku’tetiniń 3-kurs studentleri Kómekbaeva Gulnaz, Qurbanbaeva Marjan, Qarlıbaeva Mayra) iyeledi. -ekinshi orın 3-qabattan314-xana. Turǵınları (Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı faku’teti 2-kurs studentleri Tájetdinova Párwaz, Tájetdinova Rabiybi, Turǵanbaeva Gulparshın) iyeledi. -úshinshi orın 2-qabattan 220-xana. Turǵınları (Filologiya faku’tetiniń 3-kurs studentleri Kazakova Anora, Avezova Dilafruz, Qurbanbaeva Fazilat) hám 3-qabattan 319-xana. Turǵınları (Tariyx faku’tetiniń 2-kurs studentleri Qadirova Gulnaz, Qadirova Shaxodat) jeńimpaz dep tabıldı. Jeńimpazlarǵa Kásiplik awqamı tárepinen qımbat baxalı sawǵalar tapsırıldı. 2011-jıl 4-mart kúni Talabalar turar jayı qızları arasında «Qánekey, qızlar» kórik-tańlawı ótkerilip, tańlaw sońında Tábiattanıw faku’teti birinshi, Filologiya faku’teti ekinshi hám Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı faku’teti úshinshi orındı iyeledi. Sonday-aq, 2011-jıl 13-apre’ kúni Talabalar turar jayı qızları menen «Pedagogika va psixologiya» kafedrası professor-oqıtıwshıları hám magistrantlar tárepinen «Ekologiya hám insan» temasında student-jaslar menen seminar-treningótkerildi. Seminar sońında studentlerge S D disk qoyıp berildi. Talabalar turar jayında jasawshı talabalar ushın institut tárepinen jeterli dárejede imkaniyat hám qolaylıqlar jaratılǵan. Máselen Institut málimleme orayınıń talabalar turar jayındaǵı filialına jámi 3 xana ajratılıp, ol jerge 7 komp`yuter qoyıldı. Komp`yuterlerge lekciya tekstleri hám taǵı basqa da maǵlıwmatlar kiritilgen bolıp, studentler sabaqqa tayarlanıw barısında olardan keń túrde qollanbaqta. Talabalar turar jayındaǵı málimleme-resurs orayı filialına gazeta-jurnallar óz waqtında jetkerilip barılmaqta. Sonıń mene birge jańa kitaplardıń prezintaciyası, kitap oqıwshılardıń konferenciyası shólkemlestirilip barıladı. Málimleme-resurs orayı filialınıń jumıs islew waqtı keshki saat 1800— 2200ǵa shekem. Studentler arasında salamat turmıs tárizin úgit-násiyatlaw maqsetinde dúzilgen «Ibn Sino salamatlıq» orayı talabalar turar jayında jaylasqan bolıp, ol jerde den sawlıq, SPID hám narkomaniyaǵa qarsı gúresiw, reproduktivlik salamatlıq, ótkir respirator viruslı infekciyalar hám gripptiń aldın alıw, nekeden aldın medicinalıq kórikten ótiwdiń áhmiyeti, jaslar arasında erte hám aǵayinler arasında nekeden ótiwdiń aldın alıw, hayal-qızlar salamatlıǵı haqqında maǵlıwmatlar berip barıladı. «Ibn Sino salamatlıq» orayı tárepinen oqıw jılı dawamında talabalar turar jayı studentleri menen 12 ret sáwbetlesiw hám ushırasıwlar shólkemlestirldi. Talabalar turar jayında «Ata-analar xanası» shólkemlestirildi. Ol jerde óz perzentin kóriwge kelgen hár bir ata-ananıń dem alıwları ushın jeterli dárejede imkaniyatlar jaratılǵan. Sonday-aq ata-analar xanasına 1 televizor qoyılǵan. Sonıń menen birge, talabalar turar jayında «Sheber qollar», «Úy biykesi», «Intellektual ring» dógerekleri islep tur. Ol jerde studentler tigiwdi, awqat hám hár qıylı salat, tortlardı pisiriwdi úyrenip barmaqta. «Intellektual ring» dógereginde studentler ózleriniń aqlıy múmkinshiliklerin rawajlandırıp baradı. Bundan tısqarı, talabalar turar jayında kishi sport zalı bar bolıp, ol jerde student-qızlar tennis penen shuǵıllanıp, ózleriniń den-sawlıqların bekkemlewde juwırıw úskenelerinen paydalanbaqta. Studentlerdi hár tárepleme rawajlanǵan, ruwxıy jaqtan jetik insanlar etip tárbiyalawda ruwxıylıq xanalarınıń ornı júdá áhmiyetli. Sonlıqtan da talabalar turar jayındaǵı ruwxıylıq xanası zaman talabı dárejesinde bezetilgen. Ol jerde milliy mánawiyatımızǵa baylanıslı hár qıylı sáwbetlesiwler ótkerilip barılmaqta. Ruwxıylıq xanasına televizor hám gazeta-jurnallar menen tolıq támiyinlengen hám mánawiyatımız máselelerine arnalǵan bannerler islengen. Talabalar turar jayınıń hár bir qabatında televizor hám xolodi’nikler bar bolıp, olardan studentler tolıq paydalanbaqta. Talabalar turar jayındaǵı studentler taza pasteller menen támiyinlenip, olar óz waqtında almastırılıp barılmaqta. Studentler ushın juwınıw xanalarında ıssı hám suwıq suwlar óz waqtında aǵıp tur. Sonday-aq basqada paydalanıw xanaları sanitariya-gigiena talaplarına tolıq juwap beredi. Talabalar turar jayına jámi 6280860 sumlıq dorojka, kavralan, utyug, utyug basıw taxtası, túngi jarıtqıshlar (sveti’nik) hám taǵı basqa zatlar satıp alındı. Talabalar turar jayındaǵı jasawshı studentler menen professor-oqıtıwshılardıń Ózbekstan Respublikası Ǵárezsizlik bayramına,Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan Respublikaları Mámlektelik tili haqqında «Ana tilimiz-milliy qádiriyatlarımız aynası» temasında sáwbetlesiwleri, 17-noyabr` Xalıqaralıq studentler kúnine baǵıshlanǵan «Biz hám XX I ásr jasları» temasında kesheleri, Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan Respublikaları Konstituciyaları kúnlerine baylanıslı«Konstituciya-tiykarǵı Nızamımız» temalarında, 2010-jıl «Barkamal áwlad jılı», 2011-jıl «Kishi biznes hám isbilermenlik jılı» mámleketlik baǵdarlaması boyınsha qánigeler hám jaslar menen ushırasıwlar ótkerildi. Sonday-aq huqıqbuzarlıq hám tártipbuzarlıqtıń aldın alıwǵa, adam sawdasına, diniy ekstremizm hám terrorizmge qarsı gúresiw hám onıń aldın alıwǵa qaratılǵan sáwbetlesiwler ótkerilip barılıp, tiyisli maǵlıwmatnama formasında toltırılıp, bir danası talabalar turar jayında bir danası oqıtıwshılarǵa berildi. Jıl dawamında professor-oqıtıwshılardıń reytingin anıqlanǵanda usı maǵlıwmatlar qosa esaplanadı. Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw ministrliginiń 2009-jıl 9-iyuńdaǵı «Joqarı oqıw orınları talabalar turar jaylarındaǵı jaǵdaylardı úyreniw nátiyjeleri haqqında»ǵı 195-sanlı buyrıǵı tiykarında institutta 2009-jıl 10-iyu n kúni 201-sanlı buyrıq shıǵarıldı. Usı buyrıq tiykarında talabalar turar jayına kirip-shıǵıw boyınsha kadaǵalaw jumısları ele de kúsheytildi. Talabalar turar jayı aymaǵında abadanlastırıw jumısları alıp barıldı. Sonday-aq institut rektorınıń ayına bir ret, prorektorlardıń ayına eki ret, faku’tet dekanlarınıń háptesine bir ret hám faku’tet dekanlarınıń ruwxıylıq hám ádep-ikramlılıq tárbiya jumısları boyınsha orınbasarlarınıń kúnine bir ret talabalar turar jayınan xabar alıwınıń kestesi islep shıǵıldı hám de rektor, prorektorlar ushın óz aldına, dekanlar hám dekan orınbasarları ushın óz aldına rásmiylestiriw jurnalları qoyıldı. Talabalar turar jayında jasawshı talabalar menen átiraptı báhárgi kóklemzarlastırıw isleri qolǵa alındı. Olar arasında kúndelikli turmıs ádebin saqlaw, mámleketlik buyımlarǵa ıqtıyatlıq penen qatnas jasaw, tazalıqtı-azadalıqtı ómirdiń mazmunı dep biliw, sóylesiw ádebi tuwralı túsinikler keń túrde júrgizilmekte. Sonday-aq texnika qáwipsizligin saqlaw, órt qáwpiniń aldın alıw, elektor toǵınan, gazden paydalanıw boyınsha túsinik jumısları alıp barıldı. Mine usınday jaratılǵan jaqsı sharayatlarǵa baylanıslı jıldan-jılǵa Talabalar turar jayında jasawǵa talaban studentlerdiń arzalarınıń sanı artıp barmaqda. Álbette, bul máseleni biz unamlı sheshemiz dep isenemiz .


text:
Qırım rusiyeli mahkemesi sentâbr 29-da, cumaaqşamı keçirilgen toplaşuvda Qırımtatar Milliy Meclisi reis muavini Ahtem Çiygoznıñ apiste bulunma müddetini devam ettirdi.
Bu aqta onıñ apayı Elmira Ablâlimova Facebook saifesinde bildirdi.
«Bugün mahkeme toplaşuvında Ahtem Çiygoznıñ apiste bulunma müddeti 2017 senesi yanvar 8-ge qadar uzattırıldı», – dep yazdı Çiygoznıñ apayı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Ukraina ile Rusiye sıñırındaki mesken yerleriniñ sakinleri Rusiyeniñ içine ketmege tırışalar.
Bunı Ukraina SNBO vekili Andriy Lısenko bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Olğan malümatqa köre, Rusiye Federatsiyasınıñ Belgorod vilâyetiniñ sıñırğa yaqın rayonlarınıñ sakinleri şahsiy evlerini acele satıp, Rusiyeniñ art vilâyetlerine köçmege tırışalar», – dedi Lısenko.
Faqat, onıñ sözlerine köre, terrorizmge qarşı ameliyatınıñ bölüklerine Rusiye tarafından ateş ep açılmaqtadır.
Keçken kün devamında Rusiye tarafından «Grad» tertibatı ile terrorizmge qarşı ameliyatınıñ İlinka, Kamışnıy, Berezovoy, Amvrosiyevka, Voyhovskiy mesken yerleriniñ rayonlarında yerleşken blokpostlarına ateş açılğan edi. Lugansk ava limanı da atışqa oğradı, dedi spiker.


text:
Rusiye Yanğıncılar Kününe bağışlanğan keçirilecek tedbirler sebebinden, Aqyarnıñ merkezinde aprelniñ 29-ından 30-ınacenaqliyat areketi sıñırlanacaq.
Böylece, aprelniñ 29-ında saat 20:00-dan başlap aprelniñ 30-ınıñ saat 10:00-ğace Suvorova meydanı - Lenina soqağı - Nahimova caddesinde naqliyatnıñ toqtav ve turağı vaqtınca sıñırlanğan.
Bundan ğayrı, aprelniñ 30-ında saat 08:50-den 09:30-ğace Suvorova meydanı - Lenina soqağı - Nahimova caddesinde Ayvazovskogo soqağınen çaprazınace bütün naqliyatnıñ areketi yasaqlanğan.


text:
Türkiye akimiyeti, qırımtatar milliy areketi liderleri Ahtem Çiygoz ile İlmi Umerovnıñ azat etilmesine qarşılıq olaraq Moskvağa casuslıqta qabaatlanğan eki Rusiye vatandaşı – Aleksandr Smirnov ile Yuriy Anisimovnı teslim etti. Bunı noyabr 29 çarşenbe künü, Türkiyeniñ Habertürk teleşirketine sıltap, dpa agentligi bildirmekte.
Habertürk, mahkemeniñ vesiqalarına sıltap, Smirnovnen Anisimov 2016 senesi aprel ayında yaqalandı ve yaqın zamanğa qadar Türkiyede mahkemeden evelki nezaret altında buluna ediler, dep bildire.
Casuslar deye şübhe altına alınğan eki şahıs sahte vesiqalarnıñ yapılması ve öldürüvniñ azırlanmasında qabaatlandı. Yerli polis hadimleri 2015 senesinde İstanbulda çeçen dissidentlerinden biriniñ ölüminden soñ olarnıñ peşine tüştiler.
Habertürk, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ile İlmi Umerovnıñ azat etilmesi ve Smirnovnen Anisimovnıñ Rusiyege berilmesi bir-birine bağlıdırlar, dep iddia ete.
Bu haber resmen tasdiqlanmadı. Rusiye ve Türkiye tarafından açıq menbalarda bu mevzuda izaatlar berilmedi.
Oktâbrniñ 25-nde Rusiye akimiyeti Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisi muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umerov ve Çiygoz Kyivge keldiler.
Oktâbrniñ 25-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Qırımda mahküm etilgen Çiygoz ve Umerovnıñ azat etilmesi içün ğayret köstergen Türkiye Cumhuriyeti prezidenti Recep Tayyip Erdoğanğa teşekkürlerini bildirdi.
Umerovnen Çiygoz azat etilgen vaqıttan berli olarnıñ Rusiye tarafından nasıl şartlarnen yiberilgeni belli degil edi.
Qırım advokatı Edem Semedlâyev, Rusiye prezidenti memuriyetine ariza yazıp, Umerovnıñ Qırımdan qaysı bir qarar esasında çıqarılğanını añlatmağa rica etti.


text:
2019 senesiniñ başından Qırımda 147 qızamıq hastalığı resmiy qayd etildi, olarnıñ 13-ü - Aqyarda. Bu aqta Rosdpotrebnadzornıñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Mayısnıñ 5-ine qadar Qırımda 16806 adamğa aşılav yapıldı, olardan 2689-ı bala, Aqyarda - 1155 adam, olardan 272-si bala, dep bildirdiler müessisede ve bütün sakinlerge qızamıqqa qarşı aşılanmaq tevsiye ettiler.
Aprelniñ soñunda Qırım ve Aqyarda qızamıq hastalığınıñ 138 adisesi qayd etildi, olardan 127-si Qırım cumhuriyetinde, 11-i - Aqyarda
Qırımda aprelniñ 1-nden başlap ealige qızamıqqa qarşı qoşma aşı yapılıp başladı. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
2018 senesi Dünya sağlıq teşkilâtı Avropada qızamıq hastalığınıñ rekord seviyesine çıqqanını qayd etti. Birinci 6 ayda 41 biñ insan qızamıq oldı, soñki 10 yılda er yıl olğanından daa ziyade.
Qızamıq adamdan-adamğa qolaylıqnen keçe, öksürik, yaqın toqunuvlarnen keçe. Virus eki saat devamında faal qalıp, avada ya da ten üstünde yaşay. Hasta başta sade suvuqlanuv alâmetlerini duya: tımav, sıcaqlıq, öksürik, tahminen bir aftadan eşken peyda ola (evelâ başta, soñ - bedenniñ yuqarı ve tüpteki qısımlarında). Qızamıq sebep olğan ağırlaşuvlarnıñ arasında - siñir sistemasınıñ zararlanuvı (entsefalit), pnevmoniya, otit, körüv qabiliyetiniñ ğayıp oluvı bar.


text:
Alğaçqy qyrğyz professoru. Qasym Tynystanov tuuraluu 8 faqty.
OбHoBлeHo: 9 дek. 2019 r.
Qyrğyz til iliminin tüptööçüsü, cazma adabijatybyzdyn negiz saluuçusu, aqyn, dramaturğ, ağartuuçu, qoomduq işmer, reformator cana birinçi qyrğyz professoru Qasym Tynystanov tuptuura 81 cyl murun calğan calaağa qabylyp, atuuğa ketken.
Avtor: Azat Aqaev
Qasym Tynystanovdun öz mezgilinen qyjla aldyğa ozğon, ulutu üçün çyn cüröktön küjgön, ilim menen körköm çyğarmaçylyqta baa cetkis emgekterdi casağan uluu insan ekendiginde talaş coq. Sputnik Qyrğyzstan agenttigi qyrğyz cazma adabijatynyn cana til taanuu iliminin baştooçularynyn biri bolğon ilimpoz tuuraluu qyzyqtuu faqtylardy sunuştajt.
Ilimge qyzyqqan bala.
Qasym Tynystanov 1901-cyly 10-sentäbrda Ysyq-Köl oblusundağy Çyrpyqty ajylynda dyjqandyn üj-bülösündö caryq düjnögö kelgen. Ata-enesinin sosialdyq abaly tuuraluu taq maalymat coq. Qolunda kenedej bajlyğy coq kedej degender da, mal-cany bar tektüü cerdin tuqumu degender da kezdeşet. Qandaj bolğon kündö da atasy Tynystan arab tamğasynda ança-mynça oqup, qat-sabaty cojulğan adam bolğonu çyn. Al uulunun oquuğa bolğon dilgirligin bajqap, caşy segizge cetkende ajyldağy moldodon bilim aluuğa cönötöt. Dinij mektepte üç cyl arabça tamğa taanyğan soñ Qasym Sazanovqa ajylynda baştalğyç mektepte oqup baştajt. Caş kezinen ele ilim-bilimge, adabijatqa qatuu qyzyqqan Tynystanov daroo ele oquuçulardyn aldyñqysy bolup çyğa kelet. Tilçini oquuçuluq kezinen beri caqşy bilgen oqumuştuu Qusejin Qarasaev "caştajynan ele başqalardan ajyrmalanyp turğan talanttuu insan ele" dep eskergen cajy bar. Biroq boloçoqtoğu ilimpoz üçün ajyl cergesindegi cönököj mektepter bergen bilim cetişsiz ele. Myndan ulam 1914-cyly öz mezgilinin eñ aldyñqy oquu cajlarynyn biri bolğon Qaraqol şaaryndağy cergiliktüü orus mektebine qabyl alynat. Bul cerde orus tili, geoğrafija, arifmetika cana taryh caatynda sabaq alat.
Oquusun taştap Qytajğa qaçqan.
Tilekke qarşy, Qasym Tynystanovdun toluq qanduu bilim aluusu 1916-cyly üzgültükkö uçurajt. Bütkül qyrğyzdyn başyn qajğyğa bölögön azaptuu ÜrkYndün zapqysyn ilimpoz da tartat. Ata-enesi menen birge dürbögön elge qoşulup Qytajğa qaçat. Bötön cerde cergiliktüü bajlarğa caldanyp iştep, eki cyl cürgön soñ, 1918-cyly, öz mekenine qajtyp kelişet. Tynystanov bilim aluunu ulantuunu qaalağandyqtan Ysyq-Köldün Tepke ajylyndağy tajakelerinin canynda qalat. Biroq bul cerdegi oquuğa içi çyqpaj, 1919-cyly cöö Almatyğa attanat. Al mezgilde Taşkenttegi Ağartuu institutu Borbor Azijadağy eñ aldyñqy oquu cajlardyn biri ele. Bul cerde eldin sabatyn cojuu üçün zamanbap muğalimder dajardalçu. Myndan ulam Tynystanov da Taşkentke cönötülüp, Ağartuu institutunun dajardoo bölümünö qabyl alynat.
Taşkentte baştalğan ilim colu.
Anyn ilimij işmerdigi coğorqu oquu cajda oqup cürgön kezinde ele baştalat. 1920-cyly qazaq tilinde çyqqan "Žaña Öris" gezitine bölüm başçysy bolup dajyndalat. Biroq bul qyzmatta bir cyl turğan soñ qatuu oorup, kiçi mekeni Qaraqolğo cönöögö arğasyz bolot. Öz üjündö da boş cürböj dramaturğ qatary talantyn synap körüünü çeçet. Oşentip Qyrğyzstandağy alğaçqy teatr truppasyn tüzgön cajy bar. Dartynan ajyqqan soñ oquusun ulantuu üçün qajradan Taşkentke sapar alyp, al cerde "Aq-Col" gezitinde, "Cas Qajrat", "Sana" žurnaldarynda iştejt. Atalğan basylmalarda qyrğyz tilindegi materialdardy ujuşturup, alardyn basmağa berilüüsünö cooptuu bolot. Oşol ele kezde Türkstan ASSRinin Ağartuu qomissariatyndağy Qyrğyz ilimij qomissijasynyn müçölügünö qabyl alynat. Instituttu 1924-cyly ijgiliktüü ajaqtap mekenine qajtat.
Eldin sabatyn cojğon ilimpoz.
Sovet dooru cañy ğana ornop, sabattuu insandar cetişsiz kezde ölkögö Qasym Tynystanovdoj adamdar abdan kerek bolğon. Andyqtan 1925-cyly caşy 24kö kelgende Qyrğyz avtonomijaluu oblusunun Aqademijalyq Borborunun qyrğyz bѳlümünün qatçylyğyna dajyndalat. Alğaç Qaraqol şaarynda muğalimderdi dajardoo qurstaryn ötöt. Andan soñ eldi ağartuunun sapatyn dağy da kötörüü üçün Qyrğyz pedağogikalyq institutunda muğalim bolup iştep baştajt. Studentterge sabaq berip cürüp 1932-cyly dosenttik, 1936-cyly professorluq naamyn alat. Oşentip myndaj uluq daracağa cetişken eñ birinçi qyrğyzğa ajlanat. 1920-cyldardyn ekinçi carymyn ölkö ajmağynda cañy mektepter massalyq tYrdö açylyp baştağan kez ele. Biroq bul caatta çeçile elek köjgöjlüü maseleler toltura bolçu. Qadrlardyn cetişsizdigi, dinge basym casağan eski mektepter cana ene tilindegi oquu kitepterinin coqtuğu alardyn bir bölügü ğana ele. Tynystanov dal uşul maanilüü maselelerdi çeçüünü negizgi carandyq-atuulduq mildeti qatary eseptep, bul caatta kün-tün debej iş alyp barat. Anyn cyjyntyğynda murda sanaluu bolğon muğalimderdin sany 1933-cyly üç miñden aşat. Revolüsijağa çejin ölkö ajmağynda 99 mektep bolso, 1930-cyly sany 990ğo cetet. Oşondoj ele al azyrqy qyrğyz orfoğrafijasynyn negizgi prinsipterin iştep çyğyp, tilibizdin tunğuç oquu kitepterin, alğaçqy ğrammatikasyn cana til ilimi bojunça qyrğyzça terminologijany tüzöt. Qyrğyz tilin alğaç arab alfavitine, andan soñ latynçağa cana aqyrqy bolup orus tamğalaryna ylajyqtaştyruuğa alğaçqylardan bolup ündöp, bul caatta ebegejsiz işterdi casajt. 1924-cyly "Oquu kitebin" tüzüp, andan soñ "Çoñdor üçün alippeni", "Ene tilibiz", "Sosialdyq-ekonomikalyq sözdük", "Qyrğyz tilinin morfologijasy" cana "Qyrğyz tilinin sintaqsisi" syjaqtuu tilibizdin negizin tüzgön emgekterdi caratat.
Qyrğyz adabijatyna negiz salğan.
Qasym Tynystanov 37 cyldyq ömürünün qѳp bѳlügün mamlekettik cana ilimij cumuştarğa arnağandyqtan qѳrqѳm çyğarma cazuuğa ubaqtysy az bolğon. Oşentse da anyn qyrğyz adabijaty üçün qoşqon salymy çoñ. Çyğarmaçylyğy studenttik kezinde gezitterde iştep cürüp qazaq tilinde cazğan bir neçe yry menen baştalat. Al emi qyrğyz tilindegi alğaçqy "Ala-Too" attuu yry 1922-cyly caryqqa çyğat. Oşol ele uçurda Tynystanov qyrğyz prozasyna negiz salğandardyn biri. Anyn "Marijam menen köl bojunda" povesti qyrğyz realisttik prozasynyn alğaçqy örnögü qatary eseptelinet. 1924-cyly "Cas qajrat" žurnalyna çyqqan bul çyğarmada biri-birine cetpej qalğan eki caştyn armany bajandalğan. Oşondoj ele 20-qylymdyn başyndağy oor sosialdyq köjgöjlör, qyzdardyn qordoluşu çağyldyrylğan. Al emi anyn 1919-1924-cyldar aralyğynda cazğan yrlaryn qamtyğan "Qasym yrlarynyn cyjnağy" 1925-cyly Mosqvada basylğan. Ceke çyğarmaçylyq menen ğana çektelip qalbaj, qyrğyz eline taandyq oozeki emgekterdi, "Manas" eposun cyjnooğo zor köñül bölüp, bul caatta bir neçe kölömdüü ilimij maqalalardy cazğan. Uluu manasçy Sajaqbaj Qaralaevdin ajtuusundağy "Manas" üçiltigin toluq cazyp aluunun demilgeçisi bolğon. Ağa qoşumça, Tynystanov tunğuç körköm qotormoçu qatary da belgilüü. Al orus cazuuçusu Ivan Qrylovdun tamsilderin cana Qommunisttik partijanyn gimni "Internasionaldy" birinçilerden bolup qyrğyzçağa qotorğon. Oşondoj ele orus revolüsijaçyl yrlaryn "Özgörüştün yrlary" degen at menen qotorup, kitep qylyp çyğarğan.
"El duşmany" ataluu.
Qasym Tynystanov caş kezinde qurğaq uçuq menen oorup, bul darty 1930-cyldardyn başynda qajradan qozğolot. Darygerlerdin sunuşu menen bir cylğa caqyn ajylynda darylanyp kelip, cañy ele işke kirişken kezinde ağa "el duşmany" degen calaa cabylat. Buğa oşol kezderi teatrda qojulup catqan Tynystanovğo taandyq "Aqademijalyq keçeler" spektaqli negiz bolot. 1933-cyldyn başynda cazuuçu Aaly Toqombaev "Qyzyl Qyrğyzstan" gezitine "Aqademijalyq keçe tuuraluu" cana "Aqademijalyq keçenin tyjanağy" degen eki maqala cazat. Anda Tynystanovğo qarata qatuu syn ajtylyp, ulutçulduqqa, panislamçyl, pantürkçül idejalaryna suğarylğan, eski zamandy, baj-manaptardy maqtağan degen ajyptar tağylat. Oşondoj ele caş kezinde "alaş ordoçular" (1917-20-cyldardağy Qazaqstan menen tündük Qyrğyzstandağy sajasij qyjmyl) menen sanaalaş bolup, alardyn pikirlerin qoldoğon degen künöö da qojulat. Çyndyğynda qyrğyzdyn myndaj eki zalqar insanynyn ortosundağy tireştin kelip çyğuusunun öz sebebi bar. Zamandaştarynyn eskerüüsünö qarağanda, Aaly Toqombaev 1924-cyly "Lenin tuuraluu" yrlar cyjnağyn cazğan. Oşol kezde Ilimij qomissijada iştegen Tynystanov Toqombaevdin çyğarmalaryn çijki, ali byşyp-cetile elek degen syn-pikirin bildirgen eken. Eköönün arasyndağy kelişpestik uşundan ulam pajda bolğon dep ajtylat. Tynystanov 1937-cyly Mosqvada cürgön cerinen çaqyrtylyp, eç sebepsiz partijadan çyğarylyp, qamaqqa alynat. 1938-cyly 5-nojabrda SSSR Coğorqu Asker sotunun cabyq cyjynynda künöölüü dep tabylyp, atuuğa çeçim çyğarylat. Öküm eki kündön kijin, 7-nojabrda, atqarylğan.
"Qara tizmedegi" ilimpoz.
Qasym Tynystanovdun ysymy atylğandan kijin da ondoğon cyldar boju "qara tizmeden" alynbaj kelgen. Aty ilimij çöjrödö eskerilbej, özü dajardağan bir neçe emgegi caryqqa çyqpaj, casağan emgekteri baalanbaj qalğan. 1957-cyly cubajy cana uulunun qajryluusunan kijin SSSR Coğorqu Sotunun Askerdik qollegijasy Tynystanovğo qarata çyqqan ökümdördün baaryn coqqo çyğarat. Biroq tilçinin partijaluuluğun qalybyna keltirüü dale bolso qyjynğa turat. Bijliktegi atqaminerlerdin bir neçe colqu talaşyp-tartyşuularynan kijin ğana, 1958-cyly partijalyq bileti qalybyna keltirilet. Tilçi qaza bolğondon carym qylymdan kijin ğana toluğu menen aqtalat. 1988-cyly partijanyn Borborduq qomiteti ilimpozdu aqtap, anyn qyrğyz ilim çöjrösündögü işmerdikteri qajradan baalanyp, adabij murastary tuuraluu taryhyj çyndyq orduna keltirilet.
Üj-bülösü.
Qasym Tynystanov menen cubajy Turdubübü eki uul, eki qyzdy tarbijalaşqan. Sovettik revolüsijağa çyn cürögünön işengen ilimpoz baldaryna Teñdik, Erkindik, qyzdaryna Birdik, Kişimcan attuu ysymdardy bergen. Tynystanov atuuğa ketkenden kijin cesir qalğan Turdubübü apa baldary menen birge qatuu azap tartat. Qaj cerge barbasyn "el duşmanynyn üj-bülösü" delip, eç cerge batpaj, öz elinde bötöngö ajlanat. Oşentse da eç kimge zar bolboj, baldaryn bilimdüü qylyp tarbijalağanğa cetişet. Cubajlardyn tun uulu Teñdik tuuğandarynyn eskerüüsünö qarağanda, atasyn tartqan ötkür, zeendüü bala bolğon. Al Uluu Ata Mekendik soğuş baştalğanda qan majdanğa attanyp, al caqtan başyna oq tijip, caradar bolup kelet. Ağa qarabaj daryger boluunu samap, medisinalyq oquu cajğa tapşyrat. Biroq dart qojo berbej, 1947-cyly enesinin qolunda qyjnalyp catyp qaza tabat. Ağasynyn cetpej qalğan qyjalyn ekinçi uulu Erkindik orundatat. Al hirurgija bölümün ijgiliktüü ajaqtajt. Qoomçuluqtun but tosuusuna, caman sözünö qarabaj bir neçe rajonduq ooruqanalarda başqy daryger bolup iştep, medisina ilimderinin qandidaty, dosent naamdaryn alat.
Maqalanyn tüpnusqasy: Aлraчkы kыprыз пpoфeccopy. KacыM TыHыcTaHoB Tyypaлyy 8 фakTы


text:
İşğal etilgen Qırımda Rusiye tahqiqatçıları qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni ilk tahqiqat çerçivesinde üç maddege istinaden qabaatladı. Rusiye Tahqiqat komiteti idaresiniñ tahqiqat tedbirlerinde iştirak etken Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Polozovnıñ qayd etkenine köre, Mustafa Cemilev Rusiye Ceza kodeksiniñ 322 maddesiniñ 3-ünci qısmı – «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçüv», 222 maddeniñ 1-inci qısmı – «Silâ, onıñ parçalarını qanunsız aluv, berüv, satuv, saqlav ya da taşuv», 224 maddeniñ 1-inci qısmı – «Silânı diqqatsız saqlav» istinaden qabaatlana.
Advokatnıñ bildirgenine köre, birinci dava 2014 senesi mayısnıñ 3-nde olğan vaqialarnen bağlı, o künü Mustafa Cemilev Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki «Armânsk» Rusiye keçiş noqtasından işğal etilgen Qırımğa kirmege tırıştı. Onı kirsetmediler ve o, Kyivge ketmege mecbur oldı.
«Ekinci ve üçünci maddeni aytsaq, Tahqiqat komitetiniñ versiyasına köre, olar Mustafa Cemilevniñ oğlu Haysernen bağlı, o, 2013 senesi mayıs ayında Bağçasaraydaki eviniñ azbarında babasınıñ tüfeginden apansızdan ateş açıp, qoranta tanışını öldürdi. Bu davanıñ mahkemesi başta Ukrainada oldı, amma Qırım işğalinden soñ onı Krasnodarğa avuştırğanlar. Bu maddeler şimdi babasına qarşı qullanıla. Vesiqalarnı tedqiq etip başlağanda bir qısmınıñ ukrain tilinde olğanını kördim. Yani yarımada işğalinden evel arhivlerde olğan vesiqalarnı Rusiye Tahqiqat komiteti şimdi yañı davalarnı açmaq içün qullana», – dep qayd etti Polozov.
Onıñ aytqanına köre, Mustafa Cemilevniñ ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ davasında bir tahqiqatçı bar – Magomed Magomedov.
«Cemilevniñ davasında tahqiqatçı tahqiqat tedbirleri başlamazdan evel maña bildirmemezlik senetini imzalamağa teklif etti. Men red etip, vesiqa ifadeleri tam degil dedim, ve tahqiqatçı eki şaatnıñ yanında red cevabımnı qayd etti», – dedi Polozov.
Onıñ bildirgenine köre, Çubarovğa qarşı ilk tahqiqat vesiqalarını körip olamadı, «çünki tahqiqatçı olarnı bermege azır degil edi».
Rusiye Tahqiqat komiteti ve Qırım ve Aqyardaki idaresiniñ saytında Mustafa Cemilevge qarşı tahqiqat areketleri aqqında malümat ve advokat qayd etken tahqiqatçı izaatları yoq.
Daa evel Cemilevniñ Qırım.Aqiqatqa tasdıqlağanına köre, Qırımda Rusiye Tahqiqat komitetiniñ hadimleri onı qabaatlamağa azırlana. Advokatı Nikolay Polozov, Tahqiqat komiteti qabaatlav kününi başqa vaqıtqa qaldırdı, dep bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.
2014 senesiniñ başında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnıñ liderleri Refat Çubarov, Mustafa Cemilevniñ yarımadağa kirişini beş yılğa yasaqladı.
2016 senesi yanvarniñ 20-nde qırımlı advokat Cemil Temişev Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ qararı esasında Mustafa Cemilevniñ ğıyabiy apiske alınması aqqında bildirdi. Bu malümatnı daa soñra Qırımnıñ sabıq Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya da tasdıqladı.
Temişevniñ malümatına köre, Rusiye organları Cemilevni 2014 senesi mayısnıñ 3-nde Ermeni Bazarda Qırımnıñ memuriy sıñırından qanunsız keçkeninde qabaatlay. Rusiye tahqiqatı, Rusiye Cemilevniñ yarımadağa kirişini endi yasaqlağan edi, dep bildire.
Ukraina Tış işler nazirligi Mustafa Cemilevniñ Rusiye mahkemesi tarafından ğıyabiy apiske alınmasını takbih etti.


text:
Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi, Bağçasaray rayonında dağda coyulğan qorantanıñ qurtarılğanı aqqında bildirdi.
Müessisege köre, tünevin üç adamdan ibaret olğan qoranta, "Volkswagen Polo" maşnasında Bağçasaray rayonında Çufut Qale yanında yolunı şaşırttı. Qurtarıcılar bildirgeni kibi, qoranta öz çıqmaq yolunı tapıp olamadı.
"Qurtarıcılar coyulğan qorantanı tez taptılar ve yolnı kösterip, Manğuş (Prohladnoye) köyüne yönelttiler. Adamlarnıñ tibbiy yardımğa ihtiyacı yoq edi. Tusirtlernen tenbiyelev subeti keçirildi", - denile beyanatta.
Bundan evel, qadın ve eki bala, Anğara köyünde kezingende, platoğa çıqıp, coyuldılar, dep bildirile edi.
FVN, dağ-ormanlıqqa ketecek turistlerge telükesizlik qaidelerini hatırlata: birinciden, urba ve ayaqqap qolay olmalı, havfsız marşrutlarnı saylamalı, tuman ve qaranlıq vaqtında kezinmemeli, cap ve ayrı turğan taşlardan yürmemeli.


text:
Ukrainada AQŞ elçisi Geoffrey Pyatt sentâbr 16 künü Meclis binasında 9 saat devam etken tintüv sebebinden qasevet çeke.
Bunı o, kendi twitter saifesinde bildirdir.
«Silâlı insanlarnıñ Qırım Meclisine atılıp kirgenine şaşam. Bu vaqialarnı diqqat ile nezaret etem»,– dep yazdı o.
Belli olğanı kibi, sentâbr 16 künü Aqmescitte qırımtatar milliy Meclis binasını silâlı insanlar sarıp aldı, mında tintüv keçirildi. Qırımnıñ İçki işler nazirligi ve Taqiqat komiteti izaatlarnı bermekten vazgeçtiler.
Tintüv neticesinde qırımtatar milliy Meclis toplaşuvlarınıñ protokolları, bir qaç diniy kitap, bilgisayarlar ve Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ şahsiy şeyleri tutıp alındı.
Meclis vekilleri bunı «içtimaiy ceetten faal olğan insanlarnıñ qorquzuvı» olaraq tanıy.


text:
CәяxәTчeләpHeң kүзлereHHәH ИcTaHбyл / Säyäxätçelärneñ küzlegennän İstanbul (Fatıyx Kärimi)
Tөpek cәяxәTчeләpe kүзлereHHәH 34 / Törek säyäxätçeläre küzlegennän 34
Bügenge yazmabıznı “Wikipedia” mäğ’lümatlärenä, internet çeltäre xäbärlärenä nigezlänep äzerlädek.
Üz tarixında Rim, Vizantiya häm Ğosmanlı imperatorlıqlarınıñ başqalası bulğan bu şähär, ütkännärneñ mirasın saqlap, qızu templar belän kiläçägen tözi. 1930nçı yılğa qadär Konstantinopol’ isemen yörtkän mähabät İstanbul bügen –Törkiyäneñ iñ zur şähäre, töp yortı, finans üzäge, dönyanıñ turistlar iñ küp yöri torğan şähärläre bişlegendä. Ul Märmär häm Qara diñgez suları oçraşqan cirdä, Bosfor buğazı yarlarında urnaşqan.
Mäğ’lüm ki, Törkiyä – tatarlar öçen êlek-êlektän berdän-ber möstäqıyl’ törki däwlät bularaq alarğa törle yünäleştä tayanıç bulğan: ike arada säwdä êşläre görlägän, xalıq İstanbul aşa xacğa yörgän. Uqırğa, belem tuplarğa kilüçelärne, säfär qıluçılarnı üz qoçağına sıyındırğan şähär ul – İstanbul.
İstanbul şähäre törki dönyanıñ zıyalı şäxeslärennän bulğan kürenekle tatar zıyalısı Fatıyx Kärimi icatında da kiñ yaqtırtılğan. Moña misal itep Fatıyx Kärimineñ “İstanbul mäktübläre” isemle säyäxätnamä janrına xas bulğan äsären alırğa bula.
1913nçe yılda näşer itelgän bu äsär Bötendönya suğışı aldınnan Törkiyä tarixınıñ üzençälekle ênŝiklopediyäsenä äwerelä. Avtor bu säyäxätnamä äsärendä, säfäreneñ Qazannan kitep Mäskäw aşa Odessağa baruı, annan soñ paroxodqa utırıp Törkiyägä kilep citüen yaza. Balkan suğışı cäyelgän zamanda İstanbulda kürgännären, kiçergännären taswirlıy, xökem yörtä häm yañadan tuğan cirenä äylänep qaytu öçen paroxod belän yulğa çığa.
Küp tellär belüe, universitetta uqu däwerendä küp keşelär belän êlemtäläre Fatıyx Kärimigä generallar häm soldatlar, ğalimnär häm yazuçılar, säwdägärlär häm iğanäçelär, din ähelläre, möğallimnär häm hönärçelär belän aralaşırğa yärdäm itä. Bu ildä Fatıyx Kärimineñ studentlıq yılları uza, anda cämäğat’çelekneñ törle ölkälärendä anıñ küpsanlı dusları bula.
Törkiyädän Balkan suğışı waqıtında 65 märtäbä “Waqıt” gazetına häm 5 märtäbä “Şura” jurnalına cibärgän yazmaların Fatıyx Kärimi, bilgele bulğança 1913nçe yılda uq 70 xat räweşendäge büleneştä ayırım kitap itep bastırıp çığara häm kitabına “İstanbul mäktübläre” digän isem quşa. Kitäpta “İstanbul täêsire” digän öç bülek bar. 22nçe xatta paroxod Bosfor buğazına barıp kergäç, avtor bu yaqlarnıñ güzälleklärennän ğadättän tış täêsirlänüe turında yaza. ”Ber genä ciren dä kürmäyençä qaldırası kilmi”… Tuqtawsız paroxodnıñ ber yağınnan ber yağına yögerülär… “
Kitapta törek xalqına yärdämgä kilgän 4 tatar qızı, yağ’ni şäfqat’ tutaşlarınıñ zur tırışlığı bilgeläp ütelä. Ul şäfqat’ tutaşları bulğan qızlar: Gölsem Qamalova, Roqıya Yunısova, Mär’yäm Yaqupova häm dä Mär’yäm Pataşevalar. Säyäxätnamädä bu tatar qızlarınıñ üzläre teläp xärbi gospital’lärgä şäfqat’ tutaşı bulıp êşlärgä baruı turında yazıla.
“İstanbul mäktübläre” äsärendä Fatiyx Kärimi tarixi faktlarğa tayanıp êş itä. İstanbul şähäreneñ arxitektura, häykälläre, anıñ maturlığına zur iğ’tibar birmäsä dä, berniçä urında aña soqlanuın belderä, bu şähärgä xörmäten yäşermi.
Ğomumän, näticä yasap şunı äytergä kiräk, törki dönyanıñ zıyalı şäxeslärennän, kürenekle tatar zıyalısı Fatıyx Kärimi, İstanbulğa bulğan säyäxätläre häm şul säyäxätläre näticäsendä üze kürgän waqıyğa-xällärne taswirlap yazğan säyäxätnamä äsärläre aşa Berençe Balkan suğışı barışın, Ğosmanlı imperatorlığın häm dä törek xalqınıñ xäl-äxwälen yaqtırtırğa tırışa. Törkiyäneñ iq’disadına, säyäsätenä, mädäniyätenä, mäğarifenä, tarixına üz qaraşın belderä.
Törle çığanaqlardan tuplap äzerläwçe Kädriyä Mäyvacı
Çığanaqlar:
1) Tatar zıyalıları:tarixi portretlar.Uqıtuçılar häm yuğarı sıynıf uquçıları öçen mäqalälär cıyıntığı./Tözüçese Möxämmätşin R.,RusçadanQamalov Ä. Tärcemäse.-Qazan:Mäğarif,2003.-B.136
2)Znamenitıyı stoliŝı mira(Spravoçnik).Rostov-na-Donu:izdatel’stvo “Feniks”,2001.-C.410
3)Xisametdinova A.İ.,”Tatar prozasında İstanbul obrazı”.Çığarılmış kvalifikaŝiyä êşe.Fänni xezmätneñ citäkçese:professor-ğalimä Ramilya Yarullina-Yıldırım.
4) https://tt.m.wikipedia.org>wiki>İ...
“İstanbul mäktübläre”(kitap).


text:
Gürcistannıñ sabıq prezidenti, şimdi Odessa vilâyet devlet memuriyetiniñ başı Mikheil Saakashvili Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ avgust 17 künü Qırım ziyaretini izaatlap, Sovet Birliginde yıllarca yolbaşçılıq etken İosif Stalinni hatırlattı.
Saakashvili de Rusiye başınıñ yarımada ziyaretini «qanunsız» adladı.
«Vladimir Putin özüniñ Qırımğa qanunsız ziyareti vaqtında Ukrainada çetel vatandaşları devlet vazifelerine tayinlengeninden yazıqsınuvını bildirdi. Belki men adaştıram, amma bu 30 yıl devamında Vladimir Vladimiroviç pek sağınğan memlekette yolbaşçılıq etken bir gürcige daima eyi munasebette bulunğan Putin degilmi?» – yazdı Odessa vilâyet devlet memuriyetiniñ başı Facebookta.
Saakashvili 2015 senesi mayıs soñunda Odessa vilâyetiniñ başı vazifesine tayinlendi.
Bazarertesi künü, avgust 17-de, Yaltada Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Devlet şurası prezidiumınıñ turizm inkişafı boyunca toplaşuvını keçirdi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye prezidenti Vladimir Putinninniñ Ukraina tarafı ile uyğunlaştırılmağan Qırım ziyaretini – medeniy dünyağa qarşı areket olaraq adladı. Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve baş naziri Dmitriy Medvedevniñ işğal etilgen Qırım ziyaretine narazılığını bildirdi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar. Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta


text:
Aqmescit – Salı künü oktâbrniñ 14-nden başlap, rusiyeli Qırımda resmiy olaraq ealini cedvelge alıp başladılar. Yarımada sakinlerine 33 sualden ibaret anketanı toldurmağa berecekler. Qırımlılıarnıñ bir qısımı soravda iştirak etmege istemey: bazıları, şahsiy malümatnı bermege saqınalar, digerleri Qırımnıñ Rusiyege qoşulğanına qarşı çıqqanı içün qatılmaycaqlar. Uquqiy taraftan özüni nasıl alıp barmaq kerek ve iştirak etmege istemegenler cezalanacaqlarmı? Qırım.Aqiqatnıñ bu kibi suallerine mütehassıs cevap berdi.
Soravda göñülli olaraq iştirak etmeli, onıñ içün adamlar isteseler malümatnı berirler, istemeseler yoq. Bunı insan aqları boyunca Qırım missiyasınıñ reis muavini Olga Skripnik ayırıca qayd ete.
«Bütün kerekli malümat devlet organlarınıñ, misal içün Federal migratsion hızmetiniñ qolunda bar. Olar aytqanı kibi, aman-aman episi qırımlılar pasport aldılar, demek, qorantanıñ terkibi, propiska ve diger malümatlar aqqında habereri bar. Sorav neticesinde elde etilgen malümat qoşma sayıla, yani onı gönülli olaraq bereler», – dey Skripnik.
Onıñ içün, Rusiye statistika hızmeti hadimi, sakinniñ razılığı olmadan evine kirecek olsa, bu Rusiye Federatsiyası qanunnıñ bozuluvı sayılacaq. «Er insannıñ üz evine başqasını yibermemege aqqı bar, çünki bu taqiq işleri degil, mahkeme qararı da yoq», – dey uquq qorçalayıcı.
Bundan da ğayrı, insan öz degerlik, namusını, şahsiy ayatına toqunmamazlıqnı qorçalay bile. «Bir de bir adam, ondan istenilgen malümat şahsiy ayatına kirişüv kibi saysa, bu malümatnı bildirmey bile», – dey Skripnik.
Belli ki, anketada olğan suallerge cevap bererek, yarımada sakini doğğan yeri, tarihi, grajdanlığı, millet, tuvğan tili aqqında bilgi bermek kerek. Bunen beraber, migratsiya, tasil, qazanç, iqtisadiy faalligi, evlilik, doğum kibi suallerge cevap berecek. Ayırı sualler yaşayış şaraitlerinen bağlı olacaq (abadanlaştıruv çeşitleri, sanitar-gigiyenik şaraitleri, daire meydanlığı, odalarnıñ sayısı ve ilâhre).
Qorquzuv usullardan biri – para cöremesi
Soravda iştirak etmege istemegen şahıslarğa Skripnik, Rusiye Federatsiyasınıñ qanun maddelerine esaslanmağa tevsiye ete: 23-nci madde («Er kimniñ şahsiy ayatqa, şahsiy ve aileviy sırnıñ saqlap qalmasına, namusınıñ qorçalanmasına aqqı bar»), 25-nci madde («Ev toqunmamaq kerek. İç bir kimse saipniñ iradesine qarşı onıñ evine kirmez, tek qanun boyunca ya da mahkeme qararına köre bunı yapmaq mümkün») ve 51-nci madde («İç bir kimse özüne, eşine, yaqın soyuna, federal qanun belgilegen şahıslarğa qarşı şaatlıq yapamaz»).
İnsan aqları boyunca Qırım missiyası reis muavininiñ fikirince, malümatnı gizlegen, ya da yañlış malümat bergen şahıslarğa qarşı 100 rubleden başlap, 300 ruble miqdarında para cöremesi belgilenmeycektir.
«Zanımca, bunı yapmazlar, yalıñız qorqutmaq içün aytalar», – dey Skripnik.
Aksi alda, bedava uquqiy yardım köstergen, insan aqları boyunca Qırım missiyasına muracaat etmege tevsiye ete. «Malümatnı yazıp alğan şahıslarnıñ bütün qanunsız areketlerine mahkemede şikâyet etilecek», – dedi uquq qorçalayıcı.
Devlet statistiksı Federal hızmeti reberi Aleksandr Surinov aytqanı kibi, soravda iştirak etmege red etken insannıñ, anketada tek cınsı ve yaşı qayd etilecek. Aynı zamanda, red etüvni tasdiqlağan bir de bir vesiqanı imzalamağa kerek degil.
Qayd etmeli ki, 2010 senesi bütün Rusiye ealisiniñ cedvelge aluv tedbirinde tek 1,2 million adam iştirak etmedi.


text:
Sentâbr 26-dan itibaren Aqyar Rusiye telefon nomeralarını aldı.
Bunı Aqyar «ükümetiniñ» saytı bildire.
«Aqyar Rusiye nomeralarına keçti. Abonentlerniñ nomeraları aynı qaldı. Aqyarnıñ yañı kodı: +7 8692», – aytıla «ükümetniñ» beyanatında.
Şimdilik Aqyardan Rusiyege telefon etmek içün böyle qaidelerge riayet etmeli: 007 – şeer kodı – telefon nomerası, Rusiyeniñ cep telefonlarına: 007 – operator kodı – telefon nomerası, Ukrainağa: 0 – şeer kodı – telefon nomerası, Qırımğa ve dünyanıñ diger memleketlerine eskisi kibi telefon etmek mümkün.
«Ükümet» saytında berilgen malümatqa köre, çaldıruv fiyatı 3.0 koeffitsiyenti ile «Ukrtelekomnıñ» Aqyar bölügi belgilegen fiyatlarına esaslana.
Ukraina ve Qırımğa telefon etmesi halqara bağ olaraq tanıla, Rusiye Federatsiyası regionlarına – şeerlerara bağ olaraq.
Sentâbr 24-ten itibaren «Ukrtelefon» Aqyarda bütün hızmetlerini toqtattı.
Bundan sebep Aqyar akimiyeti fevqulâde vaziyetni ilân etti.
Sentâbr 25-te ukrain operatorınıñ şirketi belgisiz şahslar Aqyardaki bina ve donatmalarını zapt ettiler, dep bildirdi.


text:
Kioto
Kioto yäki Köto (yapunça 京都市, tıñla - Kyōto-shi) - Yapunstan şähäre, Yapunstannıñ borınğı başqalası, üzäk xökümäte tarafınnan maxsus status birelgän.
Honsü utrawınıñ üzäk öleşendä, Kansay töbägendä, Köto prefekturasında urnaşqan. Wilayät üzäge.
Kansay töbägeneñ töp qalası. Mäydanı 827,90 km², xalıq sanı 1 469 848 (2014), tığızlığı 1775,39 keşe/km².
794-1869 yıllarda Yapunstan başqalası, imperatorlar tora torğan urını. Borınğı isem - Heyan.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Neolit däwerendä keşelär Kioto urınıda torğan inde.
7 ğasırda Qıtay çığışlı aqsöyäk näsele Hata üz rezidentsiäsenä nigez sala.
8 ğasırda Yapunstan imperatorı Kammu başqalasın Nara şähärennän Nagaoka qalasına küçerä.
794 yılda imperator Kammu Kioto urınında Heyan digän yaña başqalağa nigezli.
XII—XIV ğasırda Kamakura sögunatı. Samuraylar diktaturası.
1467—1477 yılda Onin çualışları näticäsendä Kioto zur zıyan kürä, küp kürenekle binalar cimerelä.
1568 yılda Oda Nabunaga Kiotonı torğıza başlıy.
1603 yılda Tokugawa sögunatı nigezlängännän soñ, säyäsi üzäk Edo şähärenä küçä.
XVII—XIX ğasırda - Kioto - Yapunstan iñ bay şähäre.
1864 yılda yanğın säbäple Kioto zur zıyan kürä, 28 bina yanıp cimerelä.
1864 yılda Mäyci inqıylabınnan soñ yaña İmperator başqalanı Edo (Tokio) şähärenä küçerä.
1945 yılda AQŞ ğäskärläre Kioto şähärenä atom-töş bombasın taşlarğa niätlägän, läkin AQŞ xärbi ministrı Stimson qayçandır Kiotoda üz şirbät ayın uzdırğanğa kürä Kioto Nagasakigä alıştıra.
Şähär klimatı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Monı da qarağız[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]


text:
Xäbärçelär aldında Putin Koştunitsağa Sigezlek oçraşuında Kosovo mäsäläseneñ niçek qaraluı turında qänäğätlek belän söylägänlegen belderde.
Ämma Sigezlek oçraşuında bu yünäleştä tärräqiät bulmadı. Rusiä BMO Iminlek Şurasınıñ zur küpçelekne albannar täşkil itkän, Serbiädän ayırılırğa teläwçe Kosovağa xalıqara küzätü astında bäysezlek birü täqdimenä tağın ber märtäbä qarşı çıqtı.
Mäskäw üzeneñ küptänge berektäşe Serbiä yağında. BMOdağı başqa illärneñ, bigräk tä Quşma Ştatlarnıñ basımı arta baruğa qaramastan Mäskäw üz qaraşınnan çigenergä cıyınmıy kebek.
Mäskäwdäge Heritage Foundations analitik üzäge mödire Yevgeniy Volk Serbiäne yaqlaw Rusiäneñ strategik mänfäğätlärenä turı kilä di.
"Bu mänfäğät Balkandağı pozitsiälärne saqlap qalu. Rusiä ğädättägeçä töbäktä soñğı berektäşe bulıp qalğan Serbiägä ışanıç bağlıy. Ägär Rusiä Kosovonıñ bäysezlegen tanısa bu bik nıq küñel qaytuğa kiteräçäk häm Serbiä zur adımnar belän başqa elekke Yugoslaviä illäre yulınnan NATO häm Yewropa Berlegenä taba kitäçäk. Ä Rusiä mönkin bulğan härtörle çara belän moña qarşı torırğa teli" di Volk.
Ämma BMO Iminlek Şurasında veto xoquqın iä bulğan daimi äğza Rusiä üzeneñ veto xoquqın qullanırğa äzerme digän sorawğa Volk "Rusiä bu mäsälädä bik kisken pozitsiä aldı häm ul härtörle adımğa, xätta BMO rezolütsiäse Iminlek Şurasında tawışqa çığarılsa veto belän kirtä quyuğa da äzer" dide.
Rusiä BMO äğzasın anıñ xökümäte rizalığınnan başqa bülüçe bu täqdim bik qurqınıçlı ürnäk bulaçaq di.
Ber yaqtan Mäskäw Serbiä belän Kosovo citäkçelären kompromiss çişeleş tabarğa çaqıra. Ä BMO moña ireşü mömkin tügel dip isäpli. Ikençe yaqtan Rusiäneñ veto quyuı häm Kosovo bäysezlegeneñ beryaqlı tanıluı Mäskäwneñ BMO belän bolay da kierenkeläşkän mönäsäbätlären tağın da naçaraytaçaq.
Kosovonıñ beryaqlı tanıluı şulay uq Rusiägä Gruziädän ayırılırğa teläwçe Abxaziä belän Könyaq Osetiäne häm Moldovadan ayırılırğa teläwçe Dnestr buyı töbägen yaqlawda östämä tayanıç bulaçaq. Bu öç töbäkneñ barısı da Rusiägä tartıla.
Rusiä Fännär Akademiäseneñ Ğömümi Tarix Institutındağı töbäklär belgeçe Atyom Ulunyan "Bu älbättä Rusiä-Yewropa Berlege mönäsäbätläre öçen şaqtı zur problema bulaçaq. Ikençedän Rusiä elekke sovetlar berlege cirlärendä üz adımnarın yasıy ala. Anda üz-üzlären däwlät dip iğlan itkän, ämma tanılmağan töbäklär buluı ser tügel" dide.
BMOnıñ başqa äğzaları tarafınnan basım arta bara. Yäkşämbe könne Italiädä AQŞ prezidentı George Bush Kosovo mäsäläsen çişärgä waqıt citte dide.
Ulunyan AQŞ belän Yewropağa bu mäsäläne tizräk çişü öçen basım yasarğa yaxşı ğına säbäplär dä bar di. Anıñ äytüençä, berençedän AQŞ üzeneñ iminlegen täemin itär öçen bu mäsäläne yıl axırına qädär çişärgä teli. Ikençedän bu Yewropadağı köçlärne berläşterügä kiteräçäk. Bu mäsälä çişelmi torıp migratsiä häm säwdägä bäyle proyektlarnı ğämälgä aşıru mömkin bulmıyaçaq.


text:
Qırımda fevral 20-de ORVİ ve gripp hastalıqlarınıñ derecesi artqanından sebep 4 mektep karantinge qapatıldı, dep ayttı Qırım Regionlarara Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya, haber ete Krıminform.
Onıñ malümatına köre, Aluşta, Yalta, Yedi Quyu ve Dörtkül rayonlarınıñ mektepleri qapalı. Kefede 5 mektepte 16 sınıf qapatıldı, Keriç, Bağçasaray ve Saq rayonlarında ise – beş mektepte 12-şer sınıf, Dörtkül rayonında – 3 mektepte 6 sınıf, Or Qapı rayonında – 4 mektepte 7 sınıf.
«Dörtkül, Canköy ve Saq rayonlarında 6 mektepten aldın müessisesiniñ 12 sınıfı qapatıldı», – dep ayttı Penkovskaya.
Onıñ qayd etkenine köre, Yalta, Ermeni Bazar ve Bağçasaray rayonında epidemiologik derecesini keçti, İslâm Terek ve Sudaq rayonlarında – biraz keçti.


text:
Tünevin Qırımda 11 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov.
«Dört hasta çetelden keldi, 3 hasta tibbiy yardım içün muracaat etkende qayd etildi, 2 hastanıñ daa evel hastalanğanlarnen alâqası oldı, 2 hasta sağlam insanlarnıñ skriningi neticesinde belli oldı», – dep yazdı o, "VKontakte" içtimaiy ağında.
Onıñ malümatına köre, Qırımda 900 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 59-i çetelden keldi, 100-i qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar.
Qırımda iyül 13-ünde 11 yañı koronavirus hastası qayd etilgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye akimiyeti aprelniñ 2-sinden 14-ünece yañı naqliyat sıñırlavlarını tayin etti. Bunıñ aqqında rusiyeli Qırım başı Sergey Aksönovnıñ buyruğında bildirile.
Vesiqağa köre, Qırımda:
- şeerlerara ve halqara avtobus yürüşleri bütünley toqtatıla;
- şeer naqliyatı cedvel boyunca saba ve aqşam bir qaç saat yürecek;
- sımarlanğan yolcular taşıması toqtatıla;
- 5-ten çoq adam sığdırğan taksilerniñ işi toqtatıla;
- 5-kece adam sığdırgan taksiler sadece Naqliyat Nazirligi razılığınen çalışa bile;
- Keriç - Anapa - Keriç poyezdiniñ işi toqtatıla;
- Qırım içinde poyezdler sadece saba ve aqşam birer kere qatnaycaq;
- deñiz naqliyatı ile adam taşıması bütünley yasaqlana.
"Aqmesit" ava limanı evelki kibi çalışa.
Aprelniñ 1-nden itibaren Qırımda cemaat naqliyatı tek saba ve aqşam cedvelge köre olacaq. Aqyar sakinlerine aprelniñ 1-nden itibaren acele vaziyet olmağanda evden çıqmaları yasaqlandı. Martnıñ 31-nde Aqyar akimiyeti şeer kirişlerinde blokpostlar qurdı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi tezden işğal etilgen Qırımdan siyasiy mabüslerni qarşılaycaqlar, dep ümüt etkenini bildirdi. Müessise, Rusiye ve Qırımda mabüslerniñ azat etilüvinen bağlı yönelişni «eñ zor» iş dep adlandırdı. Bu aqta temsilcilikniñ Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal etilgen rayonlarından azat etilgen şahıslarnen bağlı beyanatında aytıla.
«Ne yazıq ki, bu etapta işğal etilgen Qırımda ve Rusiyede esirlikte bulunğan qırımlılar yoq. Bu vatandaşlarımız qanunsız taqip etilip, Rusiye tarafından siyasiy sebeplerden tutula», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, Ukraina vatandaşlarınıñ azat etilüvinen bağlı muzakereler eki yönelişte keçe – Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal etilgen rayonlarında tutulğan ve Rusiye ve Qırım apishanelerinde tutulğan şahıslarnıñ azat etilüvi.
«Bugün em Ukraina prezidenti, em muzakere gruppaları oğraşqan eki parallel yöneliş budır», – dep qayd etti temsilcilik.
Mında bu yönelişte muzakere esnası toqtamay, dep işandıralar.
«Ukraina işğalci memleket tarafından taqip etilgen er bir vatandaşımız – qırımtatarı, ukrain, diger millet vekili içün küreşe. Ümüt etemiz ki, tezden qırımlı esirlerni de azatlıqta qarşılaycaqmız», – dep aytıla haberde.
Cumaaqşamı künü, aprelniñ 16-nda, Donbasta daa bir deñişim kerçekleştirildi.
Ukraina Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ ayrı rayonlarında tutulğan 20 vatandaşını azat etti, dep bildire Prezidentniñ ofisi. Azat etilgen ukrainalılarnıñ cedveli derc etildi.
Ukraina ve «LDNR» gruppirovkaları arasında tutulğanlarnı soñki deñişim 2019 senesi dekabrniñ 29-nda oldı. Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal altındaki rayonlarından 81 ukrainalı azat etildi: 76-sı Ukraina ükümetiniñ kontroli altındaki topraqqa qayttı, daa beşi Rusiye gibrid quvetleri kontrol etken yerlerde qalmağa istedi. 76-dan 12-si endi sabıq cenk esirleri ola, 64-ü – vatandaştır. Ekinci tarafqa 124 insan teslim etildi.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
Lvivde noyabr 1 künü ukrain rejissörı Oleg Sentsov ve Qırım faali Aleksandr Kolçenkonıñ işi boyunca Rusiye mahkemesi tarafından maküm etilgen qırımlı Gennadiy Afanasyevniñ foto işleriniñ sergisi açılacaq.
Tedbirniñ ilânında aytılğanı kibi, sergi noyabr 8-de olacaq Afanasyevniñ doğğan kününe bağışlanğan. Qırımlınıñ foto işlerini «Birinci Lviv mediatekası»nda taqdim etecekler.
Gennadiy Afanasyev avgust 25 künü Rusiyede 20 ve 10 yıllıq apis cezasına maküm etilgen ukrain rejissörı Oleg Sentsov ve faali Aleksandr Kolçenkonıñ işlerinde şaattır. Afanasyev mahkemede Sentsov ve Kolçenkoğa qarşı şaatlıq etmege razı olmadı ve evelki dellilerni taqiqat qıynav vastası ile elde etkenini bildirdi.
Avgust 19 künü «Memorial» uquq qoruyıcı merkezi Gennadiy Afanasyevni siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
Qırımlı advoka Edem Semedlâyevniñ fikine köre, mayısnıñ 22-nde Yedi Quyu qasabasında Nadir Mambetşayevniñ evinde ötkerilgen tintüv – uydurılğan cinaiy iş esasında keçirildi. Bunı Semedlâyev Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında bildirdi.
«Bir uydurılğan cinaiy iş, yani 2016 senesi Memetovnıñ ğayıp olğaması, üzerinden endi üç tintüv aqqında bilgimiz bar, men olarda bulunğan edim. Resmi olmağan malümatqa köre, 10-ğa yaqın tintüv keçirildi. Bunı bilemiz. Uquq qoruyıcılar böyle bir ameliyat yapalar. 2014 senesi bir motosikletniñ ğayıp olğanından sebep onlarnen tintüvler ötkergen edi. Yani bir de bir uydurılğan ya da oñaytlı cinaiy iş alıp, qırımtatarlarnı biri biri artından tintip çıqalar», – dep tüşüne Semedlâyev.
Bazarertesi künü, mayısnıñ 22-nde, Yedi Quyu sakini Nadir Mambetşayevniñ evinde tintüv keçirip özüni Yedi Quyu poliysiya bölügine alıp kettiler, parmaq izlerini alıp sorğudan keçirdiler. Öz areketlerini, ğayıp olğan Enver Memetovnı qıdırğanlarınen añlattılar.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Oktâbr 20-sinde Qırımda duman tahmin etile, dep bildire Qırım Gidrometeomerkezi.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Aqmescitte deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız. Saba bazı yerlerde duman. Şimal-şarqiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 19…21º.
Aqyarda deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız. Saba dumanlı. Gece ve saba duman. Yel 3-8 m/s. Ava arareti kündüz 16…18º.
Qırımnıñ cenübiy yalısında yağanaqlarsız. Şimal-şarqiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 19…21º.
Keriçte gece ve saba kimer yerlerde duman. Şimaliy ve şimal-şarqiy yel 2-7 m/s. Ava arareti kündüz 20…22º.
Gidrometeomerkez malümatına köre, Qırımda afta devamında sıcaq ava olacaq.