text:
Rusiye Qırımğa yañı silânı mudafaa maqsadınen degil de, esas Ukrainağa ücüm etmege azırlanğanı içün ketire dep saya, Ukraina General Ştabı başlığınıñ sabıq muavini general-leytenant İgor Romanenko. Böyle bir fikirni o Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde bildirdi.
«Men bilgenime köre, yıl soñuna qadar Kefege PVO C-400 kompleksleriniñ daa bir devizionı ketirilmesi planlaştırıla. Su-24 ve Su-25 kibi eskirgen uçaqlar Su-30 uçaqlarınen deñiştirile, Qara deñiz flotuna da yañı gemiler ketirile. Rusiyeliler deñizde ve Qırımnıñ şimalinde keçirgen talimleriniñ şekli, silânı Ukrainağa tecavuz etme maqsadınen toplağanını köstere», – dep qayd etti arbiy ekspert.
Cenübiy arbiy okrug Hava quvetleri (PVO) ve Arbiy ava quvetleri (VVS) komandanı general-leytenant Viktor Sevostyanovnıñ sözlerine köre, Rusiyeniñ Qırımda yerleşken Silâlı quvet birlikleri yañı ve modernize etilgen ava tehnikasınen donatıluvı eñ birinci yerdedir. Ondan da ğayrı, yarımadada yerleşken rusiyeli ordu ihtiyarına pek yaqın zamanda eñ yañı C-400 «Triumf» adlı top-raketa kompleksi ketirilmeli. İlk malümatqa köre, o Kefe etrafında yerleştirilecek eken.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


c: text/html

text:
Yarımadanıñ eñ büyük taşıyıcısı olğan «Krımavtotrans» şirketinde deyler ki, yarımada tışına ve Aqyarğa yürmegen avtobuslarğa biletlerni pasportsız satın almaq mümkün eken.
Bunı Qırım.Aqiqatqa şirketniñ matbuat hızmetinde bildirdiler.
«Bütün subyektlerara seferlerge şahısnı tasdiqalağan vesiqalarnıñ olması şart: pasport, doğuv aqqında şeadetname, arbiy bilet. Subyektlerara seferler – Qırım tışına ve federal emiyeti olğan Aqyar şeerine çıqqan seferlerdir», – dep añlata «Krımavtotrans» müdiri Andrey Avtayev.
Mında şunı da qayd ettiler ki, Qırım tışına ve Aqyarğa çıqmaq içün işbu vesiqalarnıñ olmasını Rusiyeniñ №16 «Naliyat havfsızlığı aqqında» federal qanunı talap ete.
Evel bildirilgeni kibi, qırımlılar vokzallarda nevbetler olmasına şikâyet eteler. Buña sebeplerden biri – biletlerniñ pasportlar boyunca satılmasıdır.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aqmescitte dögülip qoşulğan Qırım ile demirli harita totlandı. Qırım.Aqiqat mühbiri haber etkeni kibi, tot haritanıñ bazı parçalarını bastı, hususan, Moskova, Tver, Novgorod ve Saratov vilâyetlerini.
İlhaq etilgen yarımada ile demir haritanı Halqlar birligi künü, 2019 senesi noyabr 4-ünde, Qırımnıñ ve şeerniñ yañı "Qırım vaqtı" art obyekti kibi tantanalı açtılar. Uzunlığı 10 metr ve keñligi 4 metrlik inşaat üzerinde bir yıl devamında 300 rusiye demircisi çalıştı.
Demirciler festivali çerçivesinde olar eserini Trenöv adında parkta cıyıp tikledi, harita küneş saatı kibi de çalışa.
"Qırım vaqtı" obyektini yapqan ustalar, "eserleri qoruyıcı qatlam ile şıqlandı ve iç bir korroziyadan qorqmay", dep Qırım.Aqiqat mühbirini işandırdı.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ “Faydalı ilim” oquv-maarif merkezi erkânında birinci yazlıq bala meydançığı açıldı. Eki afta devamında meydançıqqa 32 bala qatnadı. Balalar, bilgi seviyelerine köre, farqlı gruppalarğa bölündi.
Başlanğıç ve orta taqımdaki balalar kün boyu oqulacaq qısqa dualarnı ögrendiler. Meselâ, aştan soñra ve uyanğan soñ oqulğan dualar kibi.
Üyken gruppa “Yasin” suresini tecvid üzre oqup keçtiler, ve İman esasları, İslâm temelleri, abdest, ana-babanıñ qıymeti, edep, nutuq medeniyeti ve edebi ve diger mevzularnı ögrendiler.
Eki afta devamında balalar qısqa surelerni ve doğru abdest almaqnı ögrendiler.
Derslerden soñ balalar vitraj boyalarnen boyalamaqnı, qurabiye ve slaym yapmağa ögrendiler, areketli oyunlar oynadılar ve, elbette, cemaat namazlarını qıldılar.
Kelecek nevbet iyün 21 çalışıp başlaycaq. Hatırlatamız, yazlıq bala meydançıqları Eski Qırım, Saq ve Aqmescit şeeriniñ merkeziy camileri yanında çalışa.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov şeer ve rayon başlarını dizel-generatorlarnıñ tarqatılmasına mesuliyet ile yanaşmağa çağırdı. Şu cümleden, er bir region generatorlarnıñ quveti ve yerleşirilmesi, olarğa elde etilgen yaqarlıq aqqında esabat azırlamalı, dep bildire Qırımnıñ rusiyeli ukbmetiniñ matbuat hızmeti.
Böyle avaleni Aksenov fevqulâde vaziyetniñ yoq etilmesi boyunca ştabnıñ nevbetteki toplaşuvında çıqardı.
Bunıñ ile toplaşuv devamında yaqarlıqnıñ dizel-generatorlar içün vaqtında ketirilmesi ile bağlı sual muzakere etildi.
«İlk nevbette yaqarlıqnıñ ketirilmesinde mesuliyetli olacaq insanlarnı belgilemek kerek. Bu mesele ile belediyeler oğraşsa, ştab maliye tarafından yardım köstermeli, rayon ve şeerlerniñ yolbaşçıları yaqarlıq miqdarı aqqında esabat bermeli», – qayd etti Sergey Aksenov.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Mayıs 5-te Ukraina Nazirler kabineti qırımtatar halqınıñ sürgünligi matem kününe bağışlanğan merasimlerniñ planını tasdıqladı. Ukraina Medeniyet nazirliginiñ malümatına binaen, bütün merasimlerniñ keçirilmesi Qırımtatar Milliy Meclisi ile uyğunlaştırılğan.
«İşbu qararlarnı reglament boyunca azırlamañıznı rica etem», – dedi Ukraina baş naziri Vladimir Groysman cumaaqşamı künü keçirilgen Nazirler kabineti toplaşuvında.
Muzakereler nasıl merasimler aqqında olğanı bildirilmey.
Bunen beraber, Ukraina Medeniyet nazirligi Ukraina Mustaqilligi kününiñ 25 yıllığına bağışlanğan merasimlerniñ azırlanuvı boyunca qanun leyhasını kirsetti.
2015 senesi noyabr 12-de Ukraina Yuqarı Radası 1944 senesi qırımtatarlarnıñ sürgünligini genotsid olaraq tanıdı.
Mayıs 18 – Qırımdan qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma künüdir. Bu kün 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnen ilk eşelon yollanıldı. Umumen olaraq, 180 biñden ziyade insan sürgün etildi.
Er sene Qırımda matem kününe bağışlanğan kütleviy merasimler, bu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde Meclis tarafından teşkil etilgen matem mitingi keçirile edi. Amma Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Aqmescit merkezinde bu kibi merasimlerniñ keçirilmesi yasaq oldı.
Kiyevde ve bütün Ukraina boyunca bir sıra merasimler teşkil etilecek: kütleviy mitingler keçirilecek, mekteplerde qırımtatar halqınıñ sürgünligine bağışlanğan dersler berilecek ve ilâhre.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Yanvar 26 künü Bağçasarayda 12 kün müddetinen apis etilgen faaliyetçi Seyran Saliyev azat etildi. Bunı Qırım.Aqiqatqa Radio Svoboda muhbiri bildirdi.
Saliyev beklenilgeninden bir saat evelce yiberilgeni malüm.
Qırımlı adliyeci Emil Kurbedinov Facebookta faaliyetçi Saliyev ve onıñ ailesinen körüşmek içün evlerine yol alğanı aqqında haber etti.
Yanvar 26-da Bağçasarayda qırımtatar faali Seyran Saliyevniñ evinde tintüv olıp keçti. Soy-soplarınıñ aytqanına köre, Rusiye uquq qoruyıcıları yasaq etilgen edebiyatnı qıdıra edi. Saliyev Rusiye İçki işler nazirliginiñ Bağçasaray rayon bölügine alıp ketirildi. Soñra Seyran Saliyev eki maddege köre qabaatlı tanılıp, 12 künge qadar apiske alındı. Onı ekstremist malümatlarını tarqatma ve natsist timsalleriniñ teşviqatı ile oğraşmasınen qabaatladılar.
Advokat Emil Kurbedinov yanvar 26 künü Bağçasarayda Rusiyeniñ silâlı hızmetleri tarafından yaqalandı. O qırımtatar faali Seyran Saliyevniñ evine, adliyeviy yardım bermek içün kete edi. Aqmescitniñ Demiryol rayon mahkemesi advokat Emil Kurbedinovnı Memuriy qanun bozuvları Kodeksiniñ 20.3 maddesi (Natsist timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayışı) boyunca qabaatlı olaraq tanıdı ve 10 künge apis etti. Bunıñ sebebi – Kurbedinov «Vkontakte» saifesinde 2013 senesi Aqmescitte «Hizb ut-Tahrir» mitingi aqqında yazını paylaşqanı oldı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Asan Sabri Ayvazov
Asan Sabri Ayvazov (1878—1938) — qırımtatar yazıcı, edebiyat tenqitçi, oca, cemaat erbabı.
Yazıcı olaraq, İsmail Gasprinskiyniñ ğayeleri ve 1905—1907 ss. inqilâp tesirinde şekillendi.
TercimeialDeñiştir
1878 senesi mayısnıñ 6-sında Alupkada fuqare köylü ailesinde doğdı. 1889 senesi Alupkadaki başlanğıç mektebini bitirgen soñ İstanbulda 1892—1896 ss. pedagogik institutında oqudı[1]. Türkiyede oquv yıllarında İsmail Gasprinskiyniñ «Terciman» gazetasında, İstanbul ve Baku matbuatlarında maqaleleri basıldı.
Qırımğa kelgen soñ oğlan ve qızlar içün Alupkada yañı mektep açtı. Esap, coğrafiya, grammatika, qırımtatar tili derslerini o mektepte alıp bardı.


text:
Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksandr Turçınov Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ vekâletleri yekünlengeni sebebinden istifağa çıqtı.
Bu aqta MTMŞ matbuat hızmeti derc etken arizasında aytıla.
«Meni bu vazifege tayin etken Ukraina prezidentiniñ vekâletleri yekünlengeni içün Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi olaraq vekâletlerimniñ toqtatılmasını qanunğa köre baqılmasını rica etem», – dep aytıla arizada.
Turçınov 2015 senesi yanvar ayından 2019 senesi mayıs ayına qadar MTMŞ kâtibi oldı.
Ukraina Yuqarı Radası mayısnıñ 16-nda yañı saylanğan prezident Volodımır Zelenskıynıñ inauguratsiyasını mayısnıñ 20-ne saat 10:00-ğa belgiledi.


text:
Ağustos 25 sabasında Rusiye telükesizlik hadimleri apayı ve üç balasınen Ukrainanıñ qıtadaki qısmına qaytqan Kyiv sakini qırımtatar Server Devletşayevni Qırımdan çıqarken yaqaladılar.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ bildirgenine köre, yaqalanğannıñ bulunğan yeri belli degil.
Onıñ malümatına köre, Devletşayevler ailesi «Armânsk» keçirüv noqtasına saba saat 7-de keldi.
Çubarov Facebookta: «Sıñırcılar şahsiy vesiqalarını közden keçirgen soñ FSBciler aileniñ başlığı Serverni alıp ketti, apayı Dilârağa ise, balalarınen beraber Qırımğa kete bilecegini ayttılar. Onıñ, aqaysız nasıl kete bilecegi aqqında sualine, onıñ eñ azından üylege qadar olarda «qalacağını» añlattılar», – dep yazdı.
Çubarov, ağustos 25 saat 23-teki vaziyetke köre, Dilâra Devletşayeva kiçkene balalarınen beraber Ukrainanıñ qıtadaki qısmında buluna, dep ilâve etti.
Meclisniñ reisi, Server Devletşayevni yarımadanıñ iç qısmına alıp ketilgenini ihtimallı dep saya.
O, Devletşayevniñ, apayı Dilâra, oğlu Omer (6 yaşında) ve qızları Safiye (9 yaşında) ve Anife (3 yaşında) ile beraber musulmanlarnıñ Qurban Bayramı arfesinde ana-babasını ve soy-aqrabalarını ziyaret etmek maqsadınen ağustos 19-da Qırımğa kelgenini añlattı.
«Qırım birdemligi» cemiyet teşkilâtıniñ faaliyetçileri, yaqalanğannıñ ana-babası oğullarını faal surette qıdırıp başladılar, dep bildireler. Olarnıñ malümatına köre, Server Devletşayevniñ babası, poliske insannıñ ğayıp olması aqqında arizanı yaza.
Ondan ğayrı, faaliyetçiler, Qırımnıñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile memuriy sıñırında bulunğan daa bir keçirüv noqtasında «qırımtatar İslâm Karaşayev yaqalandı ve uzun vaqıt tutula», dep bildireler.
Rusiye telükesizlik hadimleri bu malümatnı şimdilik izalamayalar. Qırım.Aqiqat olıp keçken adiselerniñ tafsilâtlarını ögrene.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplinka».


text:
Ukraina haber siyaseti nazirligi qırımtatar tilinde çalışacaq «Millet» Rusiye devlet telekanalınıñ ve «Vatan sedası» radiostantsiyasınıñ faaliyetini teşkercek, dep bildire nazir keñeşçisi Sergey Kostinskiy.
«Ukraina territoriyasında bu kibi matbuat vastalarınıñ çalışuv qanuniyligi ile bağlı sual Ukraina Haber siyaseti nazirligi yanında çalışqan milliy telekorüv ve radioyayınlav sistemasınıñ teminlevi meseleleri boyunca komissiya toplaşuvınıñ kün tertibine qoyulacaq», – dep bildire Kostinskiyniñ sözlerini matbuat hızmeti.
Nazir keñeşçisi dey ki, «Millet» ve «Vatan sedası»nıñ qullanğan maddiy-tehnikiy bazasını ve işğal etilgen Qırımda çıqacaqsıqlıqlarnı ögrenmek kerek.
O, işğal etilgen territoriyalarda çalışqan Rusiye devlet şirketleriniñ Avropa şirketleri ile ticariy işbirlik qanuniy olamı, yoqmı – kibi meseleniñ ögrenilmesine israr ete.
Sergey Kostinskiy aytqanı kibi, Haber siyaseti nazirligi Ukraina telekorüv ve radioyayınlav meselelri boyuca Milliy şurağa endi mektüp yollağandır. «Ukraina qanuniyetiniñ bozuluvı olsa, telekanalnıñ ukrain operatorlarınıñ paketlerine kirsetilmesi yasaqlana bile», – dey o.
Evel Qırım Cumhuriyeti milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov Rusiye devlet matbuat vastaları – «Millet» telekanalı ve «Vatan sedası» radiostantsiyası tek Qırımda degil de, Ukraina qıtasında da çalışacağını bildirgen edi.
ATR qırımtatar telekanalı 2015 senesi aprel 1-den Qırımda işini toqtatmağa mecbur edi. 2015 senesi iyün 17-den kanal Kiyevde işlemege başladı.


text:
Saba, aprel 20-de, Qırımda uquq qoruyıcılar İnsan aqları boyunca kontakt gruppasınıñ temsilcisi Emir- Üsein Kukunı yaqaladılar.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl bildirdi.
Onıñ malümatına köre, şimdilik uquq qoruyıcılar Emir-Üsein Kuku ile onıñ Yaltadaki evine tintüv ile ketmekteler.
Qırım.Aqiqatqa Meclis temsilcileri aytqanı kibi, Emir-Üseinniñ qardaşları olğanını kamerağa çekecek oldılar. Amma kamuflâjlı insanlar olarğa keder etti. Bundan da ğayrı, qardaşlarınıñ birine zarar ketirildi. Yaqalanuv sebebi al-azırda belgisizdir.
Emir-Üsein Kukunıñ Kontakt gruppasındaki zenaatdaşları, şu cümleden Mammet Mambetov bu malümatnı tasdiqlaylar.


text:
Kreml nezareti altındaki Qırım Kurort ve turizm nazirligi, Qırımğa yılnıñ başından berli 5,6 million turist kelgenini qayd ete.
“2018 senesiniñ başından itibaren sentâbrniñ 10-una qadar,Qırımda 5,6 million turist raatlandı, bu - keçken yılnıñ raqamlarından 30%-ğa ziyadece. Olardan 885 biñ - Ukraina vatandaşları”, - dep qayd ete müessiseniñ matbuat hızmeti.
Qırım Kurort ve turizm naziri Vadim Volçenkonıñ sözlerinden, yarımadanıñ musafirhane ve sanatoriylerinde yerler “dekabrge qadar sımarlana”.
“Noyabr-dekabr aylarına eñ çoq yer sımarlanıla. Sımarışnı red etkenler yoq deseñ olur”, - dep haber ete Volçenko sözlerinde matbuat hızmeti.
Baqıñız: İşğalden soñ dört yaz: tatil mevsimi Qırımda nasıl deñişe edi (resimli haber)
Qırımda raatlanğanlarnıñ sayısı aqqında mustaqil menbalarda bir malümat yoq.
Avgustnıñ 21-nde Devlet sıñır hızmetiniñ Aqaz-Qara deñiz bölgesiniñ idaresi, rusiyeli Qırım akimiyeti Ukrainanıñ qıta qısmından kelgen turistlerniñ sayısını qabarta dep haber etti Qırım.Aqiqatqa .
Daa evel Rusiye ve Qırım matbuatları, turizm komitetiniñ başı Aleksey Çernâknıñ sözlerinden, avgustnıñ başınace Qırımda 830 biñ Ukrainanıñ qıta qısmından kelgen turist raatlandı dep bildirgen edi.


text:
«LNR» aydutları tarafından tutulğan ukrainalılar dekabrniñ 29-nda saba Lugansktan deñişim yerine çıqarıldı.
Bu aqta TASS Rusiye haber agentligi aydutlarnıñ kontrolinde olğan sayt ve «LNR» vekili Olga Kobtsevanañ malümatına esaslanıp bildire, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Onıñ aytqanına köre, olar «Mayorsk» kesiş noqtasına keteler.
Tasdıqlanmağan malümatqa köre, deñişim Donetsk vilâyetiniñ Ğorlivka yanındaki «Mayorsk» keçiş noqtasında kerçekleştirilecek.
Al-azırda resmiy deñişim cedvelleri yoq.
Faqat Üç taraflı bağ gruppasınıñ gumanitar alt gruppasındaki Ukraina vekili Valeriya Lutkovskaya, «İlovaysk, Debaltsevodan soñ dört yıl devamında esirlikte olğan balalarnı niayet alıp olurmız», dep bildirgen edi.
Kyiv ise Ukrainada tahqiqat altında bulunğan onlarnen insannı teslim ete bile.
Rusiye qoltutqan «DNR» temsilcisi Darya Morozovanıñ dekabrniñ 25-nde bildirgenine köre, olar Ukrainağa 53 insannı berecekler. Onıñ aytqanına köre, Ukraina tarafı «DNR» aydutlarına 87 insannı bermege razı oldı. Bu malümat şimdilik tasdıqlanmadı.
Dekabrniñ 18-nde Ukraina telükesizlik hızmeti Azatlıq Radiosınıñ muracaatına cevap berip, umumen Donbasta Rusiye qoltutqan aydutlarnıñ esaretinde 250 insan buluna, dep bildirdi.
Dekabrniñ 23-nde Donbastaki zıddiyetni al etüv üç taraflı bağ gruppası «er kesni er keske» şeklinde deñişimni belgiledi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy tutulğan şahıslarnı deñişim dekabrniñ 29-nda olacaq, dep tasdıqladı.
Dekabrde Parijde «normand formatı» sammiti keçirildi – Frenkistan, Almaniya, Ukraina ve Rusiye liderleri körüşti. Taraflar, Kyiv ve Moskva «er kesni er keske» formulası boyunca şahıslarnı dekabrniñ 31-ne qadar deñişecek, dep añlaşqan edi.


text:
Peterburgnıñ Kirov rayon mahkemesi «Hizb ut-Tahrir al-İslami» altı azalarınıñ apisini üç ayğa uzattı – noyabr 7 kününe qadar, dep bildire İTAR-TASS .
FSB regional idaresiniñ matbuat hızmetiniñ yolbaşçısı Dmitriy Koçetkov aytqanı kibi, keçken afta Şeer mahkemesi altı azadan beşiniñ ceza deñiştirüvi aqqında ricasını lâğu etti.
Peterburgnıñ Kirov rayon mahkemesi iyün 25 künü «Hizb ut-Tahrir al-İslami» terroristik teşkilâtınıñ azalarını 1,5 ayğa apiske aldı. Olarğa nisbeten Rusiye Federatsiyasınıñ Cinaiy Kodeksiniñ «Terroristik teşkilâtnıñ faaliyetiniñ teşkil etilmesi» ve «Ekstremist teşkilâtnıñ faaliyetiniñ teşkil etilmesi» maddeleri boyunca cinaiy işler açıldı.


text:
Başqa säyäsi köçlär, aqça birmäsä dä, säyäsi däräcä qazanu yulların kürsätä. “Molodaya Gvardiä” xäräkäteneñ Tatarstandağı bülege, küptän tügel, “Politzavod”, digän proyektnı başlap cibärde. Şuşı säyäsi bäyğelärdä qatnaşuçılarğa Qazan şähär duması deputatlarınıñ yärdämçeläre bulıp urnaşu mömkinlege birelä. “Berdäm Rusiä” firqäse isemlege belän, respublika parlamentı deputatı urının aluçlar da buldı. İsemen atarğa telämägn ber Qazan yegete bezgä bolay dip söyläde : “Min piketlarda qatnaştım, bu Qazanda yaña transport sxemasına qarşı avtobus xucaları oyıştırğan piketlar ide. Min anda aqça öçen çıqtım. Anda berniçä säğät basıp torğan öçen miña tülädelär. Säyäsi firqälärneñ piketlarında min qatnaşmıym. Säylawlarda üzem xäl itkänçä tawış biräçäkmen.”
Yäş säyäsi ekspertlar berläşmäse başlığı Oleg Bondarenko fikerençä, säyäsi ciyınnarğa aqça tülätep çığaru, aña eşkä kebek qaraw, yäşlärneñ säyäsättän küñele qaytuğa kiterä. Levada üzäge belğeçe Leonid Sedov ta, bu fiker belän kileşä, ul xäzerge waqıtta yäşlärneñ küpçelege säyäsät belän qızıqsınmyı häm äxlasız bitaraf bulıp üsä, di.
Tatarstandağı “Berdäm Rusiä” firqäseneñ yäşlär bülege başlığı İldar Berxeev da, yäşlärneñ säyäsät belän ällä ni qızısınmawın tanyı. “Tatar-inform” ağentlığında ütkärelgän mätbuğat oçraşuında ul bu xaqtağı sorawğa bolay cawap birde: “Bu töşençägä niçek qararğa bit. Qızıqsınmaw, belmäwdän kilergä mömkin. Belmägän äyber qızıq tügel, kemneñ kem buluın belmäğäç keşe yañalıqlar tapşıruların niçek qızıqsınıp qarıy alsın? Vladimir Vladiroviç Putinnan qala ber kemne belmäsä, Televideniedä tağın kemne küräbez? İvanovnı, Medvedevnı... Tağın Grızlov häm Mironovnı, süz uñayınnan, alarnıñ kem buluın ğel butıylar. Kemneñ kem ikänen belgmägäç, qızıq tügel inde . Mäsäläne añlap, eş itkändä, añlatu eşlären alıp barğanda, yäşlärneñ küzläre yana başlyı. Säysät iñ qızıq tarmaqlarnıñ berse, gel qaynap torğan bu eştä här yäş keşegä qatnaşu bik qızıq bula başlıy. Yäşlärneñ säyäsi belemnäre, bik tübän däräcädä şul.”
Belgeçlär fikerençä, yäşlärne ideologiä belän genä uramğa çığaru awır, xäzerge buyında , sovetlar xakimiätte cimerlgän yıllarda kebek, iskelekkä bulğan qarşılıq ruxı yuq. Fikerle yäşlär da bar, ämma alar bik az, di belgeçlär. Levada üzäge belgeçe Leonid Sedov süzlärençä, aqça öçen teläsä nindi cıyınğa çığarğa äzer bulu, teläsä nindi şiğärälär astına basırğa äzer bulu şuşı yäşlär üskäç tä, üzen sizderäçäk.
Şul uq waqıtta, tatar icitmaği üzäge ütkärgän piketlarında qantaşuçılarnı sanı ber ike distädän artmyı, häm anda kübesneçä ölkän buyın keşeläre genä çığa. Ütkän comğa könne millätara näfrätqa qarşı uzdırılğan piket ta milli xäräkät veterannarı qatnaşlğında ğına ütte.
Bikä Timerova.


text:
Deagostini neşriyat eviniñ Rusiye filialı qırımtatar milliy urbada çini qoqlanen mecmuanı azırladı. Jurnalnıñ 24 saifesinde qırımtatarlar, Bağçasaray şeeriniñ tarihı, Qırım hanları ve milliy yemeklerniñ hususiyetleri aqqında malümat mevcut.
«Qırımtatarlar Qırımda XIII-XVII asırlarında halq olaraq şekillendirildi. Qırımtatar qaviminiñ tarihiy temeli Qırımda tamır atqan türk qabileleri oldılar», – aytıla mecmuada.
Qadın-qızlarnıñ milliy urbası da tafsilâtlı sürette añlatıla.
Kollektsiya mecmualarınen oğraşqan neşriyat eviniñ saytında aytıla ki, jurnalnıñ bu sanı Rusiye Federatsiyasında yaşağan halq ve milletlerniñ urbalarında çini qoqlaları kollektsiyasınıñ bir qısmı ola. Kollektsiya Rusiye ilimler akademiyasınıñ Mikluho-Maklay adına etnologiya ve antropologiya İnstitutı, OOO Etnokonsalting, Poteşnıy promısel şirketi ve Peterburg qoqlalar müzeyiniñ iştiraki ile teşkil etildi.
2014 senesi iyünniñ 12-de Rusiyede qırımtatar milliy urbada qoqlanı satıp başladılar. Onı «Aşan» ağınıñ tükânlarında, em de internet tükânlarında satın almaq mümkün. Qoqla ve mecmua fiyatı 383 rubleni teşkil ete.
Deagostini Halqara şirketi dünyanıñ 44 memleketinde taqdim etildi, neşirleri 21 tilde çıqa. Rusiye bazarında neşriyat evi 2004 senesinden berli buluna.


text:
Ukraina jurnalistleriniñ milliy birligi (UJMB) Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından «Qırım birdemligi» koordinatorlarından biri Server Mustafayevniñ evinde yapılğan tintüvlerni taqbih ete. Bunı UJMBniñ matbuat hizmeti bildire.
UJMBniñ kâtibesi, Qırımdan mecburen köçken jurnalist Yelena Yurçenko: «Mustafayev Qırımda vatandaş jurnalistikasınıñ eñ parlaq vekillerinden biri. O, Qırımdaki Rusiye mahkemelerinde qırımtatar faaliyetçilerine qarşı protsesslerni aydınlatmağa, yarımadada tintüvler, yaqalanuvlar aqqında ikâye etmege yardım ete edi. Şimdi Server Mustafayevniñ evinde keçken şey – Qırımda mustaqil seslerni susturmaq, qırımtatarlarnı qorquzmaq, fikirlerni serbest ifade etüvniñ eñ ufaq adaçıqlarından marum etmek teşebbüsidir», – dep, vaziyetni iza etti.
Daa evel Rusiye telükesizlik hadimleriniñ Qırımda tintüv yapqanları aqqında bildirilgen edi. Şu cümleden, Bağçasarayda «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorlarından biri Server Mustafayev ve Bağçasaray rayonınıñ Topçuköy (Dolinnoye) köyünde Edem Smailovnıñ evleri tintildi.
Federal telükesizlik hizmeti, Qırımda, Rusiye ve ilhaq etilgen yarımadada yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübhe etilgen eki kişiniñ yaqalanğanını iddia ete. Yaqalanğanlarnıñ adları bildirilmey.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesi, dep köstereler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar olğanını ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğalci devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Salı künü, mart 31-te, Kiyevde «Qırımda İnsan aqları: esabat beremiz, seslenemiz, yañartamız» halqara konferentsiyası başlandı.
Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri bildire ki, tedbirge halqara ve ukrain uquq qorçalayıcı teşkilâtlarnıñ vekilleri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqlarından vekâletlisi Valeriya Lutkovskaya, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve digerleri keldiler.
Ukrainada Birleşken milletler teşkilâtı sistemasınıñ koordinatorı Nil Uoker tedbir siyasetnen bağlı olmağanını qayd etti.
«Mında insan aqları aqqında laf kete. Qırım işğali devamında BMT Qırımda İnsan aqları 10 monitoring missiyasına yardım etti», – dedi o.
Konferentsiyada baqılğan birinci mesele – yarımadada bir sıra kütleviy haber vastası, şu cümleden qırımtatar matbuat vastalarınıñ qapatılma havfı.
Tedbir teşkilâtçıları arasında – Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqlarından vekâletlisiniñ kâtibiyeti, İnsan aqları malümat merkezi, Vatandaş azatlığı merkezi, İnsan aqları Ukrain Helsinki birligi, «Almenda» vatandaş maarifiniñ merkezi, İnsan aqları gençler areketi (Rusiye).
Konferentsiya Ukrainadaki Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ inkişaf programması yardımı ile keçirile.


text:
Ukraina ve Turkiye, Qara deñiz regionnıñ eki devlet prezidentleri Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım yarımadasını kendi orduları içün arbiy bazağa çevirgenine qarşı çıqtılar. Bu aqta Ukraina prezidenti Petro Poroşenko çarşenbe künü, Ankara şeerinde Turkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğannen körüşüv çerçivesinde keçirilgen matbuat konferentsiyasında bildirdi, qayd ete «İnterfaks-Ukraina».
«Biz Qırımda yüz bergen vaziyetini tavsilâtlı şekilde muzakere ettik. Bizim fikirimizce, vaqtınca işğal etilgen yarımadanı arbiy bazağa çevirmege maqbül degildir», - dep ayttı Poroşenko.
9 mart, çarşenbe künü, Ukraina prezidenti Pötr Poroşenkonıñ Turkiye Cumhuriyetine planlaştırılğan eki künlük resmiy ziyareti başlandı. Qırımtatarlarnıñ işleri boyunca Ukraina prezidentiniñ vekili Mustafa Cemilev ve milliy Meclis yolbaşçısı Refat Çubarov Petro Poroşenkonıñ başlığında ukrain delegatsiyasınıñ terkibi ile beraber Turkiyede keçirilgen muzakerelerde iştirak etmekteler.
Ukraina ve Turkiye arasında munasebetler soñki bir qaç ay devamında faalleşti. Rusiyenen olğan zıddiyetten soñra, Turkiye halqara cemaatçılığınıñ Ukraina territorial bütünliginen, Rusiye tarafından yarımadanı işğal etkeninen bağlı mevamını qabul etip, kendi noqta - i nazarnı seslendirdi. Bunıñnen bir sırada Turkiye qırımtatarlarnen sıq bağlıdır, olarnıñ ekseriyeti Turkiye Cumhuriyetinde yaşamaqta.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Martnıñ 20-nde işğal altındaki Qırım ve Aqyarda 417 insan koronavirus sebebinden tibbiy nezaret altında qala. Bu aqta Qırımdaki Rospotrebnadzor idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«20.03.2020 tarihinde 417 insan tibbiy nezaret altında buluna, monitoring devamında yañı koronavirus yuqunçı (COVID-19) tedqiqi 1187 insanğa yapıldı, laborator tedqiqlerinde müsbet netice çıqmadı», – dep aytıla haberde.
Berilgen malümatqa köre, yarımadanıñ tibbiy müessiselerinde «telükeli memleketlerden kelgen keskin virus yuqunçı alâmetlerinen» 21 insan buluna.
Qırımda ilk koronavirus hastası bar dep tasdıqladılar.
Martnıñ 19-nda Qırımdaki Rospotrebnadzor idaresi, yarımadanıñ tibbiy müessiselerinde «telükeli memleketlerden keskin virus yuqunçı alâmetlerinen» 18 insan buluna, dep bildirgen edi.
Qırımda koronavirus şübhesi ile evde nezaret altında bulunğan insanlarnıñ sayısı arttı. Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri İgor Çemodanovnıñ malümatına köre, ekimler 286 insannıñ alını kontrol ete, 22 insan hastahanelerde buluna.
Aqyarda martnıñ 21-nde 11 hasta infektsion hastahanede tibbiy nezaret altında buluna, 123 insan evde nezaret altında qala.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi bazarertesi künü, sentâbrniñ 25-de, «sıcaq ağ» açtı. Bu aqta temsilcilik saytında haber etile.
Qayd etile ki, «sıcaq ağ» qırımlı ve Qırımdan köçip kelgenlerniñ aq-uquqları ve serbestligine riayet etilmesine yardım etmek, işğal etilgen Qırım, memuriy sıñırnı keçüv, vesiqalarnı resmiyleştirüv, keçiş noqtalarındaki haparcılıq ile meseleler boyunca malümat bermek içün açıldı.
Bağlanacaq telefon nomerası: 0 800 502 192.
Ukraina prezidentiniñ Qırım temsilcisi Boris Babin Qırımnıñ memuriy sıñırınıñ esas Ukraina tarafında qanunsız biznes ilerilegenini bildirgen edi. Onıñ qayd etkenine köre, problemler sentâbrniñ 20-21-de Geniçesk rayonınıñ ziyareti çerçivesinde belli oldı.
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri naziriniñ birinci muavini Yusuf Kürkçiniñ mart ayında haber etkenine köre, Qırımnıñ memuriy sıñırında keçiş noqtalarını abadanlaştırmaq ve Memuriy hızmet merkezini qurmaq içün 300 mln grivna lâzim. Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonı vaqtınca işğal etilgen Qırım ile sıñırda buluna.
Qırım işğal etilgen soñ Ukrainanıñ esas qısmınen yarımada arasında memuriy, aslında tam manada kerçek bir «sıñır» keçirildi. Memuriy sıñırda «Kalançak», «Çongar» ve «Çaplınka» kiriş-çıqış kontrol noqtaları çalışmaqta.


text:
Boyevikler yanvarniñ 16-da, bir kün devamında, ATO quvetlerine 37 kere ateş açqan edi. Bunı ATO matbuat hızmeti öz Facebook saifesinde bildirdi.
«Saat 6:00-18:00 qadar qanunsız silâlı teşkilâtlar ukrain arbiylerniñ noqtalarına 37 kere ateş açqan edi», – denile beyanatta.
Matbuat merkeziniñ malümatına köre, boyevikler «Grad» tertibatından Lugansk vilâyeti Sçastye, Trehizbenka ve Krımskoye, Donetsk vilâyetinde ise Nikolayevkağa ateş açqan edi.
Bunıñ ile Marinka ve Orlovo-İvanovka yanında ücüm yüz berdi.
Evel ATO matbuat hızmeti Donetsk ava limanında kün devamında küreş devam etkeni aqqında bildirgen edi. Boyevikler minomöt ve «Grad»lardan ateş aça ve ukrain arbiylerine qarşı zeerli gaznı qullana edi.


text:
Aqmescitte qırımtatarlarnıñ yarımadadan sürgün etilgenleriniñ 75 yılına bağışlanğan matem tedbiri başlandı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Yüzge yaqın insan, esasen qartlar, demiryol vokzalı yanındaki hatıra taşı yanında toplaştı. Bazıları milliy bayraqlarnen keldi.
Tedbir uquq qoruyıcı organlarınıñ tahminen 20 hadiminiñ nezareti altında keçirile. Tedbir yerli akimiyetnen muzakere etilmegen olsa da, quvetçiler kirişmeyip çette tura.
Tedbir duanen başlandı.
Mayısnıñ 18-de Ukraina ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlaylar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Şu künü qırımtatarlar halqınıñ Qırımdan sürgün etilüviniñ qurbanları hatırasına çeşit añma tedbirleri keçirile.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayıs 18 künü Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Ukrainada prezident saylav kampaniyası (em de saylavlar) keçti, onıñ çerçivesinde Qırım azat etilmesi içün ve qırımtatarlarnen birdem olğan#LiberateCrimea halqara areketiniñ faalleri, “Namzet, aytçı: Qırım kimniñ?” monitoringini keçirdi. Monitoring nasıl keçkeni ve onıñ neticeleri aqqında aktsiyanıñ teşkilcilerinden birisi, Aleksandr Nikanorov adına Şiyasetten tış tedqiqatlar Merkeziniñ müdiri, #LIBERATECRIMEA halqara areketniñ faalcisi Serğiy Parhomenko Qırım.Aqiqatqa intervyü berip, ikâye etti.
Onıñ aytqanı köre, namzetlerniñ çoqusı öz programmalarında ve açıq nutqularında ilhaq etilgen Qırımnıñ mevzusını añdı. Hususan, 44-ten 30 namzet öz beyanatlarında Qırımğa diqqat ayırdı.
- Serğiy, “Namzet, aytçı: Qırım kimniñ?” aktsiyası nege ötketilgen edi?
- Aktsiya Qırımnı işğalden qurtaruv meselesini keñ siyasiy diskursqa qaytarmaq içün teşkil etildi. Saylav vaqtında olmasa, daa ne vaqıt bunı yapmalı? Tamam saylavlar vaqtında siyasetçiler ister-istemez saylavcılarnen oñaytsız mevzularda qonuşmağa mecbur. Biz bu vaqıtnı qaçırmadıq - ve Qırımnı işğalden qurtaruv meselesi kene meşur siyasetçilerniñ laflarında ve matbuatta peyda oldı.
- Aktsiya teşkilcisi kim edi?
- Teşkilci ve icracı Qırım azat etilmesi içün ve qırımtatarlarnen birdem olğan#LIBERATECRIMEA halqara areketi edi.
- Qaysı bir namzetniñ programmasında Qırım mevzusı eñ yahşı açıqlandı?
- Öyle namzetler çoq degil edi: Petro Poroşenko, İğor Smeşko, Valentın Nalıvayçenko, Yuliya Tımoşenko.
- Namzetlerniñ aktsiyañızğa munasebeti ne edi?
Asıl da, Qırım mevzusı çoqusılar içün qolaysız bir mevzu edi ve olar onda qaçınmağa tırışa edi
- Türlü: kimerleri olğanı qadr bizden qaçına edi, misal içün, Oleğ Lâşko, Oleksandr Vilkul, Yuriy Boyko. Bazılarından ise biz Qırım aqqında noqta-i nazarlarını zornen bildik (Viktor Petrov, Vitaliy Kupriy). Başqaları qolaylıqnen qonuşmağa razı ola edi, misal içün Yurıy Karmazın. Asıl da, Qırım mevzusı çoqusılar içün qolaysız bir mevzu edi ve olar onda qaçınmağa tırışa edi (Petro Poroşenko ve Yuliya Tımoşenkodan ğayrı).
- Aktsiya devamında nasıldır meraqlı ya da oşlu vaqialar oldımı?
- Bizden Oleğ Lâsko qaçıp yürgeni oşlu edi. O saylav kampanoiyası vaqtında Qırım içün iç bir şey aytmağan edi. Ahırı soñu, ATR qırımtatar televizion kanalınıñ jurnalistleri onı Yuqarı Radada “tutıp”, Qırım aqqında soradı. O “Qırım - programmamda da, yüregimde de” kibi bir seyle mırıldap, qaçtı. Amma bu yalan - programmasında yarımada içün ima bile yoq edi!
Soñra biz oña “qara nişan”nı bermek içün partiyanıñ merkeziy ofisine kettik. Bizni körip, işhane hadimleri qapını qapattı, biz çañ qaqqanda, olar adamlarnı qabul etmeyler, dep ayttı. Biz nişannı qapı ögünde qaldırdıq. Ketkende, işçiler pencereden közetkenini kördik - ketkenimizde emin olmağa istediler.
- Aktsiyanıñ neticeleri ne?
- Biz, işğalden qurtaruvnı añmağan ya da Rusiye niyetlerinen bir kelgen (Qırımğa suv bermek, blokadanı toqtatmaq) sekiz namzetke “qara nişan”nı berdik. Bu - Yurıy Boyko, Oleksandr Vilkul, Oleksand Solovyov, Oleğ Lâşko, Serğiy Kaplın, Yurıy Karmazın, Viktor Bondar ve Oleksandr Moroz.
Biz, işğalden qurtaruvnı añmağan ya da Rusiye niyetlerinen bir kelgen (Qırımğa suv bermek, blokadanı toqtatmaq) sekiz namzetke “qara nişan”nı berdik
Biz Qırımnı işğalden qurtaruv mevzusına cemiyetniñ merağını yükselttik, matbuatta Qırımnı daa çoq añıp başladılar (bizge fransız, leh mediaları muracaat ete edi), atta rusiye propagandistleri biz içün yazıp başladı (demek ki, biz Rusiye içün bir telükemiz, başqa türlü alar bizge qulaq da asmaz ediler). Bundan ğayrı, “Namzet, aytçı: Qırım kimniñ?” kampaniyası vaqtında işğalciler, bizim faalcimiz Eskender Bariyevni qıdıruv cedveline çıqarttı.
- Sade ukrainler içün Qırım mevzusı aktual qalamı? Bu hususta ne tüşünesiñiz?
- Aktual, amma, yazıq ki, eñ müimlerden birisi degil. Boşboğaz siyasetçiler “qabarcılıq” ve “tarifler” mevzularınen daima halqnı müim mevzulardan, şu cümleden Qırımnı işğalden qurtaruv mevzusından da, uzaqlaştıra.
- Bazı Qırım faalleri, Qırımda Rusiye tarafdarı olğan halqnıñ arasında Rusiye kerçeklerinden memnüniyetsizlik arta, dep qayd eteler. Siziñce, daa çoq qırımlı Ukraina tarafdarı olsun dep, qıta Ukrainada ne adımlar yapmalı?
Rusiyede iqtisadiy vaziyet daa qıyın olsa, qırımlılar, yarımada Ukrainağa qaytsın dep tek arzu etmezler de, areket yaparlar
- Tecavuzcı devletke qarşı daa çoq sanktsiyalar ilân etilmesini başlatmaq. Rusiyede iqtisadiy vaziyet daa qıyın olsa, qırımlılar, yarımada Ukrainağa qaytsın dep tek arzu etmezler de, areket yaparlar. Amma, ebet, Kyiv yarımadağa informatsion tesirini arttırmaq kere ve qırımlılarğa ukrain devletniñ yeñişlerini köstermek içün türlü usullar qıdırmalı. Bunıñ içun ise, Ukrainağa yaqınlaşıp turğan Rusiye revanşına yol bermemek kerek.


text:
Birleşken Milletler Teşkilâtında Almaniyanıñ daimiy temsilcisi Harald Braun onıñ memleketi Rusiye tarafından Qırım işğalini takbih etkenini hatırlattı.
Bunı o New Yorkta BMT Havfsızlıq Şurası Ukraina vaziyeti boyunca beyannameni qabul etkeninden soñ bildirdi, haber ete UNİAN.
«Qırımnıñ qanunsız işğalini takbih etkenimizni daa bir kere qayd etmek isteyim, biz onı tanımaymız», – dedi Braun.
Onıñ aytqanı kibi, salı künü qabul etilgen beyannamede qayd etilgen Ukraina topraq bütünligi halqara seviyede tanılğan sıñırlar çerçivesinde kele.
Evel bildirilgeni kibi, Qırım işğali aqqında toplaşuvda Ukraina temsilcisi Yuriy Sergeyev de aytqan edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırım ve Herson vilâyeti arasında memuriy sıñırda rusiye quvetçileri kene Qırim uquq qoruyıcısı Abdureşit Cepparovnı toqtattı. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Mammet Mambetov aytıp berdi.
"Qırım memuriy sıñrında kene Abdureşit Cepparovnı toqtattılar ve endi bir saattan çoq tutalar", - denile beyanatta.
Cepparovnı Qırımda Ukrainanıñ qıta qısmına çıqqanda toqtattılar. Toqtatuvnıñ sebebi belli degil. Rusiye quvetçileri bu adiseniñ açıq tefsirini bermedi.
Oktâbrniñ 14-nde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisiniñ muavini, Ukraina halq deputatı Ahtem Çiygoz Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında Rusiye sıñırcıları qırımlı aq qorçalayıcı Abdureşit Cepparovnı kene tuttı, dep bildirdi.
Oktâbrniñ 7-nde Cepparov işğal etilgen Qırımdan çıqqanda Rusiye sıñırcıları onı «Armânsk» keçiş noqtasında bir saatten ziyade tuttı.
Abdureşit Cepparovnıñ fikirince, oña qarşı "dosye azırlaylar".


text:
İlmi Ümerov ve Ahtem Çiygoz Ukraina halq deputatlarını Qırımtatar Milliy Meclisini 2018 senesi Nobel Barışıq Mukâfatına namzet köstermege çağırdılar. Bu aqqında Meclis reisiniñ muavinleri yapqan muracaatlarında aytıla. Vesiqanı mart 29-da Facebookta Ümerov derc etti.
«Bir çoq faal ve Meclis reberiyetiniñ özü quvulğan, apishanede yata ya da Qırımda Rusiye mahsus hızmetleriniñ daimiy nezareti altında buluna. Meclis ve onıñ tarafdarları sayesinde, taqipke baqmadan, işğalge qarşılıq kösterile ve aq-uquqları oğrunda küreş devam ete. Meclis yasağı – Rusiye Federatsiyasınıñ akimiyeti (istemese de) silâlı işğal ile küreşte onıñ rolü büyük olğanını tanığanını köstere, Qırımda bar olğan vatanperverlerni qorquzmaq ıntıluvı ola», – dep aytıla açıq mektüpte.
Müellifler Avropa ve Amerika Qoşma Ştatlarındaki ortaqlar bu teşebbüske qoltutar, dep ümüt eteler.
«Bu çağıruvnı yalıñız mukâfat olaraq degil, Meclis şübesiz oña lâyıq, Qırımnıñ azat etilmesi oğrunda küreşniñ devamı ve Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenme aleti olaraq köremiz», – dep qayd etile muracaatta.
2016 senesi aprel ayında Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi işğal altındaki yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etti. Dünya toplulığı Rusiye akimiyetiniñ areketlerine narazılıq bildirdi. Meclis imayesi Rusiye Yuqarı mahkemesine şikâyet etti, amma şikâyet arizası red etilgen coHъ Meclis faaliyeti yasaq etildi.
Ukraina İçki işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, basqı yapmamağa çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina Nazirler kabineti yanında Qırım ve Aqyar meselelerinden sabıq vekâletlisi Aslan Ömer Qırımlı AQŞda Qırımtatar Milliy Meclisi temsilciliginde işleycek, dedi Qırım.Aqiqatqa Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev.
«Bu vazife (Qırım ve Aqyar meselelerinden vekâletlisi – QA) öyle, muvaqqat edi. Baş nazirge Aslan Ömernı Amerika Qoşma Ştatlarına yollaycağımıznı bildirdik, çünki anda Meclis bölügini açamız. Elçihanemiz anda Qırım ile bağlı teşviqatnen yetiştirmey, şunıñ içün Tış işler nazirligine yardım etmek içün AQŞda temsilciligimizni açmağa qarar aldıq. O vaqıt Yatsenük oña Nazirler Kabinetinden vekâlet bermege teklif etti…Soñra bunı tek prezidentke etmege mümkün olğanı belli oldı, uyğunlaştırılmağan bir şey oldı. Bundan soñ Aslannıñ öz istegi ile vazifeden boşatılması ve vazifeniñ yoq etilmesi aqta qarar alındı. Böyle añlaştıq», – dedi Mustafa Cemilev.
O şunı da qayd etti ki, Aslan Ömer Qırımlı AQŞ Qırımtatar Milliy Meclisi temsilciliginde işine devam eter.
Qırımlınıñ işten boşatılması aqqında dekabr 1 künü belli oldı, o vaqıtta Ukraina Nazirler kabineti saytında mütenasip avale aşkâr etildi.
QMC ve Aqyar meseleleri boyunca ükümet vekâletlisiniñ vazifesi 2015 senesi yazda peyda oldı, bu vazifege bundan evel Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ peyda olğan Qırım meseleleri boyunca Devlet hızmetiniñ reberi Aslan Ömer Qırımlı keçti.
Qırımlı ükümet vekâletlisi vazifesinde Qırımnıñ Rusiye işğali ile bağlı halqara davalarnen oğraşmaq kerek edi. Onı temsilcilik maqsadı ile AQŞ-na yolladılar. Ukrainada Qırım meselelerinden Devlet hızmetiniñ Qırımlınıñ idaresi vaqtında işsizligi boyunca mahkeme taqiqatı ketmekte.


text:
Umerov ve Çiygoz azatlıqta – şok etken bir yañılıq. Beklenmegen qarardan ziyade ve, elbette, yalıñız olarnı şahsen tanığanlar içün degil de, biñlerce qırımlı içün pek quvançlı bir haber: meger rusiyeli cezalandırma maşnası keri de adım atabile eken. Amma aynı zamanda şaşamız ve o...
Ve o, Rusiye yıllarnen apishanede yatmağa mahküm etilgen bir insannı ne qadar qolaylıqnen azat etebile eken, dep tüşünesiñ. Aynı zamanda, oturtması da mümkün.
Qırımlı siyasiy mabüslarnı uçaqqa mindirip,olar andan Kyivge uçacağını bile turıp, Türkiyege yollaylâr. Şpion filminden alınğan süjet. Böyle bir areketniñ normal uquq saasınen asla birleşken tarafı yoq. Sıra Sentsovqa barıp yetse, belki de onıñ qaçmasına fursat berilir de, ondan soñ essiz alda o Vilnüske ketirilir. Eger Putin frau Merkelnen biraz barışmağa istese, tabi.
Lâqayd olğanlarğa, esirlerni satın alaraq, Putinnen bazarlıq yapmaq mümkün olğanını añlamağa fursat berile
Endiden soñ rusiyeli propagandacılar öz seyircilerine böyle qıyın, lâkin fevqulade bir yol vastasınen Putin Suriyedeki ğalebelerini sabitler, Moskva-İstanbul bağını küçlendirir, Türkiye-NATO munasebetleri arasına şına qaqar ve asılında böyle bir areketniñ maqsadı, Aksönovqa öz yerini bilip otursın degen mananı taşımaqtadır dep añlatmağa başlarlar. İşte böyleliknen olar, Qırım ve Rusiye tatarofoblarına kelip toqunğan can ağırtuv duyğularını içlerine kömgen olurlar.
Lâkin diger közeticiler Putin büyük bir yengillik ve atta, memnüniyetlik ile Rusiye qanun ve kodekslerine ayağını silgenine şaat olurlar. Bu dünya cemaatçılığı içün yapıla, çünki rusiyelilerniñ özüne bu iç bir şekilde tesir etmez. Qırımtatarlarınıñ mahkemelerini taqip etken ğarp ükümetleri içün ise – bam-başqa mesele. İlk başta olar nasıl etip te, daa işğal etilmegen Qırımda başqa devletniñ vatandaşlarını televizion efirinde aytqan bitaraf mulâazaları içün mahküm etip, apiske alınması mümkün olğanına şaşqan ediler. Şimdi ise, bunı qolaylıqnen nasıl tüzetmek mümkün olacağına qıymet kesecekler.
Yani lâqayd olğanlarğa, esirler ve qullarnı satın alaraq, Putinnen bazarlıq yapmaq mümkün olğanını añlamağa fursat berile.
Yan Sinitsın, qırımlı jurnalist
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün.


text:
Keriç köprüni Keriç boğazınıñ tübündeki topraq üstünde qurmaq olmay edi. Bunı «Zavtra» yayınınıñ (Azatlıq Radiosı ve «112 Ukraina» telekanalınıñ ortaq leyhası) efirinde Rusiye ilimler akademiyasınıñ üyken ilmiy hadimi, geologiya-mineralogiya ilimleriniñ namzeti Yuriy Medovar bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, tasdiq etilgen qurucılıq leyhası, zelzele telükesi olğan zonada bulunğan boğaznıñ balçıqlı, qumlu toprağına kelişmey.
Rusiye eksperti: «Men defalarca qayd ettim: köpürni qurmaq olmay. Keriç köprüniñ esas telükesi, eñ başından qurucılıq normaları ve qaideleriniñ bozuluvında edi. Olarda aytılğanına köre, kemerli köpür, ve bu tamam kemerli köpürdir, zelzele telükesi olğan rayonlarda, ve bu tamam zelzele telükesi olğan rayondır, yalıñız çökmegen ve yükni tutqan granit kibi ya da oña oşağan topraq soylarında qurulmaq mümkündir. Keriç boğazınıñ tübü ise, suvu ve qumu bol olğan yarı qattı balçıqlar. İşte bu sebepten çatlaqlar ve çökmeler peyda ola», – dep qayd etti.
Bu hususta daa tafsilâtlı malümatnı Qırım.Aqiqat saytındaki «Men qayd etken edim: köpürni qurmaq olmay» – ekspert Keriç köprüniñ esas telükesini bildirdi» materialında oquñız.
Keriç boğazı üstünden qurulğan köpürniñ avtoyol qısmı yengil avtomobillerniñ areketi içün mayıs 16-da açıldı. Köpürniñ demiryol qısmı daa qurulıp bitirilmedi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurulması, Kremlniñ halqara uquqqa itibar etmegeniniñ nevbetteki delilidir, dedi.
Avropa Birligi ve AQŞ Rusiye territoriyası ile ilhaq etilgen Qırım arasında Keriç köprüniñ qısmen açılmasını sert bir şekilde tenqit ettiler.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç boğazından keçit qurmaq niyeti aqqında Qırımnıñ işğalinden aman soñra, 2014 senesiniñ martında ilân etti. Köpür 2018 senesine qadar qurulacaq ve 2019 senesiniñ yazında işletüv içün açılacaq, dep vade etildi. Ukraina tarafı Rusiye ile köpürniñ qurulması aqqında añlaşmadan 2014 senesinde – Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ çıqtı.


text:
Bu sene turistler Qırımda 60 mlrd ruble masraf etti, dep haber ete Qırımnıñ «turizm ve kurort naziri» Yelena Yürçenko, dep bildire Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetiniñ ruporı «Krıminform» saytı.
Onıñ aytqanına köre, tahminen 35,5 mlrd ruble turistler mesken ve aşayt mallarğa masraf etti, 18 mlrd – eglence ve naqliyatqa, 6 mlrd – ediyelerge. Cumhuriyet bücetine bergi miqdarı 750 mln ruble oldı.
«Qırımnıñ turizm nazirliginde olğan tahminiy raqamlardır. Turistlerniñ masrafları boyunca raqam daa da büyük olacağını tüşünem».
Nazirlikniñ malümatına köre, Qırımğa bu sene 2,361 mln insan keldi. Olarnıñ esas qısmı – rusiyelilerdir, tahminen 400 biñ insan yarımadağa qıtaiy Ukrainadan keldi.


text:
Ukrain ükümeti ve halqara teşkilâtlar temsilcileri işğal etilgen Qırımdaki vaziyetni daimiy şekilde nezaret etmeli, insan aqları bozuluvınen bağlı er angi vaqianı ise, kütleviy şekilde halqqa bildirmeli. Qırımtatar Milliy Meclisi azası Gayana Yükselniñ fikrince, bu, yarımada territoriyasında kelecekte yaqalanmalarnıñ ögüni körmege yardım etecektir. Bu aqta o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında bildirdi.
«Ukrain ükümeti, halqara teşkilâtlar daimiy şekilde Qırmdaki vaziyetni nezaret astında tutmalı, bu aqta daima haber etmeli. Halqara mühbirlerniñ, halqara missiyalarnıñ yiberilmesine irişmeli. Aşkârlıq – bu, olar qorqqan şeydir, ve biz nasıldır seviyede bundan emin oldıq, bu qıtaiy qısmındaki, halqara tögereklerdeki aşkârlıq ve muzakereler, Qırımda qalğanlarğa nasıldır immunitet bere», – dedi o.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirlerde, qırımtatar faallerinde ve Meclis azalarında kütleviy tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bugün, mart 14-te belli qırımtatar horeografı, Ukrainada nam qazanğan artist, Qırım halqları mukâfatınıñ laureatı, «Uçan-Su» ansambliniñ tesisçisi ve deñişmez reberi Ali Alimov 90 yıllığını qayd ete. Bu kün efsaneviy oyuncı ve ocanıñ ayatından meraqlı malümatlarnen tanış olmağa teklif etemiz. Avdet gazetasınıñ muarririyeti Ali ağa Alimovnı hayırlay ve oña daa çoq yıl devamında oyun içinde yaşamaqnı ve yüzlerce mühlis ve şegirtlerini quvandırmaqnı tiley.
- Sürgünlikniñ ilk seneleri 17 yaşındaki Ali Alimov Andijanda ayaqqapçı olıp çalışqan edi. O yerge anasınen beraber sürgün etildi. Bundan da ğayrı, o, şoför ve zavodda çeşit mahsulatnıñ modellerini yapqan işçi olaraq çalıştı.
- Sanağa Ali Alimovnı belli bestekâr Yaya Şerfedinov ketirdi. O vaqıt teatrde artsitler yapqan işleri içün aşayt mahsulatı talonlarını alğan edi, böyle etip, qorantalarını açlıqtan qurtara edi.
- Ali Alimov, Vatanğa qaytmağa imkânı olmağanı içün, 22 yıl devamında Odessada yaşadı, o yerde onıñ dayısı yaşağan edi. Qırımğa ilk imkân peyda olğanda qayttı.
- Sovet seneleri, qırımtatar medeniyeti tabu tübünde olğanda, Ali Alimov sanada qırımtatar oyunlarını sanalaştırmağa devam etken edi. O, Odessada birinci qırımtatar oyunını sanalaştırğanını hatırlay. Bu, «Çoban oyunı» edi, vilâyet komiteti reisi ondan bu nasıl oyun olğanını sorağanda, Ali bey «Dağ çobanlarınıñ oyunı» dep, böyleliknen kerek olmağan iddialarğa yol bermedi.
- 70 yıllıq icat yolunda Ali Alimov 2 biñden ziyade talebeni ögretti.
- Ali Alimov qayd ete ki, o, er angi qırımtatar kişi kibi, bostanda çalışmağa ve tahtalardan eşyalar yapmağa seve. Tınçlıq ve raatlıqtan onıñ aritmiyası peyda ola, lâkin, nasıldır iş yapmağa, oyunnen oğraşmağa tek başlasa ya da kezmege çıqsa, yüregi yahşı çalışıp başlay.
- Oğlu ile Ali Alimov eki ev qurdı – birincisi Odessada, ekincisi – vatan Qırımda inşaat etildi, bu yerge onıñ qorantası 1987 senesi keldi.
- Ali Alimov Moskvada Büyük teatr yanındaki Horeografiya oquv yurtunda Galina Ulanova, İgor Moiseyev, Boris Messerer kibi belli pedagoglardan ders alğan edi.
- Ali Alimov pek yahşı aş pişire, onıñ şahsiy qurabyeler ve pitstsa retseptleri bar.
- Ali Alimov bala ve gençlerni oyunğa ögretmekten ğayrı, olarğa şahsen sana urbalarını ve bularnıñ ayrı qısımlarını (quşaq, öglük, marama, baş kiyimi, oyun ayaqqapları) tike.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Qırımda tintüv keçirilgen yerlerni, mahkemelerni ziyaret etken, insan aqlarınıñ vaziyetini nezaret etken, adiselerni haber vastalarında aydınlatqan faal vatandaşlarnıñ toplumı peyda oldı. Bu faallerni memuriy taqiqatlarğa oğratıp başladılar.
Bunı Kyivde yanvar 13 künü matbuat konferentsiyası devamında uquq qorçalayıcı Lilâ Gemeci beyan etti.
«Neler ola: pervasız qalmağan insanlar, vaziyetni aydınlatıp, bunıñ aqibetinde FSB tarafından ögrenile, resimlerge çekile ve soñra olarnen «çalışıp» başlaylar. Qırımda yapılğan qanun bozuvlarınıñ aydınlatılmasına yol bermemek içün, faallerni qorqutalar ve taqip eteler», – dey uquq qprçalayıcı.
O 2016 senesi mayıs 12 künü Bağçasarayda «Salaçıq» qavehanesi yanında yüz bergen vaziyet aqqında hatırlattı. O vaqıt Rusiyeniñ Qırımdaki FSB vekilleri qavehanede tintüv kerdiler, bina yanında vatandaşlar toplaştı. Neticede beş faalni memuriy mesüliyetlikke celp ettiler (10 ve 20 biñ ruble arasında paa cezaları), çünki olar, sanki, tintüv yerinde keçirilgen izinsiz mitingni ötkerdiler.
Gemeci, bu işlerde olğan qanun bozuvlarına işaret etti. Böylece, uquq qoruyıcınıñ sözlerine köre, o yerde rus uquq qoruyıcıları tarafından tertip etilgen memuriy protokollar qanun talaplarına uyğun degiller, işler baqılğanda qabaatlanğanlar özüne imayecilerni saylap olamay ediler, mahkemede imayeniñ bir-sıra şikâyetleri red etildi.
«Eki memuriy qanun bozuvı sebebinden insan cinaiy surette taqip etilmek mümkün, cinaiy cryan ise – Qırımda İldar Dadinniñ taqdirini tekrarlaycaq insanlar toplumı şekillenecegini añlata (rusiyeli muhalifet faali, «kütleviy merasimlerniñ qaidelerini defalarca bozğanı» içün Rusiyete mahküm etilgen yekâne faaliyetçi, 2,5 yalğa apiske oturtıldı – QA)», – dedi Gemeci.
Mayıs 12 künü 2016 senesi Bağçasarayda rusiye silâlı hızmetleri bir sıra musulmannıñ evinde ve yerli qavehanede tintüv keçirdi. Neticede dört Bağçasaray sakini yaqalandı: Enver Mamutov, Remzi Memetov, Zevri Abseitov ve Rustem Abiltarov. Rusiye Federal telükesizlik hızmeti olarnı Rusiyede terroristik teşkilât olaraq tanılğan«Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanını ayta.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
«Ukraina şarq taraflarında yüz bergen vaqialarnıñ beklenilmegen inkişafı, yerli sakinlerge qarşı qoyulğan daimiy arbiy qısımları, mahsus otrâdlar, aşırı derece milletçi olğan arbiy birleşmeler AQŞ vesayet etken Kiyevdeki akimiyetke qarşı acele areketlerni talap ete», – deñile mesacda.
Öz nevbetinde AQŞ devlet kâtibi John Kerry izaatında Jeneva añlaşması ilân etilgen vaqıtından berli Rusiye öz tarafından iç bir adım yapmağanı aqqında bildirdi.
Ukraina Rusiye tarafından yaqında sıñırda başlanğan arbiy oquvnıñ maqsadı boyunca añlatmalarnı bekley. Cevapnı aprel 26 künü, saat 16:00- ğa qadar körmek isteyler.


text:
Minsk añlaşmaları yalıñız Donbassqa ait, Qırım bu çerivede muzakere etilmey, amma kün tertibinde qala. Bunı Ukraina prezidenti memuriyetiniñ başı muavini Konstantin Yeliseyev bildirdi, haber ete İnterfaks-Ukraina.
«Minsk añlaşmaları – yalıñız Donbass aqqında. Yani, söz Donbassta vaziyetniñ bir nizamğa ketirilmesi ve Donbassqa Ukraina mustaqilliginiñ barışıq sürette qaytarılması aqqında kete. Qırımğa kelgende, bu ayrı bir ikâye», – dedi Yeliseyev oktâbr 5 künü brifingde.
Onıñ sözlerine köre, «Donbass – Qırımnıñ Ukraina mustaqilligi altına qaytarılması içün azırlıq basamağıdır».
«Donbasssız qalsaq, Ukrainağa Qırımnıñ qaytarılmasını nasıl talap etecekmiz», – dey o.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etilgen. Ukraina Yuqarı Şurası bu tarihnı yarımadanıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuvı olaraq belgiley.


text:
Rusiye nezareti astındaki Qırım mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclis azası Abduraman Egizge, «Rusiyede yasaq etilgen birleşmeniñ toplaşuvıda iştirak etkenlerden birisine» olaraq 750 ruble para cezasını tainledi.
Bunı Abduraman Egiz özü qırımtatar tilinde yazğan video-muracaatında bildirdi. Videonı Qırımtatar Milliy Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiya reisi Zair Smedlâyev Facebookta yerleştirdi.
Oktâbr 14 künü Kremliniñ kontrolündeki Bağçasaray rayon mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclis azası Emine Avamilevağa para cezasını tainlegen edi. Bundan ögüne Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovğa ve daa bir Meclis azası – Ali Hamzinge para cezaları berilgen edi.
Rusiyege bağlı olğan Qırım Yuqarı Mahkemesi aprel 26 künü Meclisniñ areketini toqtatmaq qararını alğan edi. Dünya toplulığı rus akimiyetiniñ böyle faaliyetine qatiyen qarşı çıqtı. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı Mahkemesine şikâyet arizasını yollağan edi.
Sentâbr 29-da Rusiye Yuqarı Mahkemesi şikâyet arizasına cevap olaraq, Qırımtatar Milliy Meclis areketiniñ yasaqlanmasını tasdiqladı.
Ukrainı Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy çareler ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarnen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı ve esirlerni azat etmege çağırdı.


text:
Büyük, aqıllı zatlarnıñ sözleri
Laqırdısı çoq olğan adamnıñ hata ve yañlışı da çoq olur.
İnsannıñ selâmetligi tiliniñ saqlavındadır.
Dil özü küçüktir, lâkin yarası büyüktir.
Aqıllı kişiniñ duşmanlığı, cail adamnıñ dostlığından hayırlı.
Aqıllı kişinen müşere etken doğru yolğa keter.
Er türlü yardım, tilni keser, qısqartır.
Huyı, tabiatı osal kişiniñ aşaycaq rızqı tar olur.
Yahşı adamnıñ ne güzel adeti bardır ki, özine yardım etkenge o da yardım eter.
Fursat bulutnıñ keçmesi kibi tez keçer. Onıñ içün eliñe fursat tüşkende qaçırma.
Vaqıt keskin qılıçtır.
Vaqıt aqça demektir.
Bugünki işiñi yarınğa bıraqma.
Yarınnıñ da bir işi bardır.
Er işte doğru areket etmek,
Sıfatlarnıñ eñ güzelidir.
Bütün ciannı dolandım
Tapmadım başıma tac,
Egrini toq körmedim,
Doğrunı aç.
Ased em özüni ve em de başqasını yaqar.
Qabaatnı bağışlamaq, aqılnıñ zekâtıdır.
İkmetli bir qart şöyle dey:
Başından tuttırmağan sert bir asav atnıñ tutıp başından noqtasını alğandan soñ o atnı tekrar tutmaq mümkün. Lâkin ağızdan çıqqan sözni bir daa tutmaq mümkün olmay. Onıñ içün bu sözni aytacaqta başta aruv duşünip soñ aytmaq kerek.
İnsanlarnıñ ömüri aqqında
Bu dünya bir degirmendir ki,
Turmadan döner.
* * *
Çeşm insan ise, bir fenerdir ki,
Aqibet bir kelir söner.
Azerbaycanlı FİRDEVS degen şair şöyle dey:
Özenler aqar gider,
Etrafını yıqar gider,
Bu dünya bir penceredir ki,
Er kelen baqar da gider.
Diger bir ŞAİR şöyle degen:
Ne aceptir ne ikmettir
Nazar qıldım şu dünyağa,
Faqirge itibar olmaz
İderler ürmetni bayğa.
* * *
Ne müşküldir vefa olmaq
Dünyanıñ bi vefasından.
Müib sıdıq yektir
İnsannıñ aqrabasından.
(Yani, insanlar bergen sözini yerine ketirmegen bir vaqıtta bergen söziñi yerine ketirmek pek müşkül, aqiqiy bir dost seniñ aqrabañdan da hayırlıdır demektir).
Mağrur olma bu dünyada,
Demeki yoq menim kibi,
* * *
Bir muhalif (ters yel) ruzkâr eser
Savurun seni bir duman kibi.
Tapsam da anamnı
Bürüşük yanaqlar
Bürüşük mañlay,
Tapsam da, men sizni
Bir öpüp toysam.
Tapsam da, tizleriñ
Üstüne Anay
Bir sabi bala
Başımnı qoysam.
Tapsam da, mulâyim
Közüñe baqsam,
Sabilik çağımnı
Eşq ile añsam.
Söziñni diñlemey
Özenge qaçsam,
Künlerim içün de
Elâllıq alsam.
* * *
Arablarda – el hatta yebqa zemanen badul katibe, ve katibul hattatul erdu medfon, degen söz bar. Yani, yazı degen yazı yazılğan soñ o qalır. Onı yazğan yazıcı yerniñ astında defn olunğandır demektir.
Men de bu yazılarnı savlığım yerinde olğanından faydalanıp, yazdım. Bunı ise, ebediy hatire tüsum bolması içün sevimli üyken qızımız Zişanğa ve torunlarım Sabrige, Remzige, Zeynebke qaldıram. Ümüd etem olar kâde bir ellerine alıp oquğanda bunı bizge qartbabamız yazıp qaldırıp ketken edi derler.
Yazğan: Samedin BEKİROV. 28/VII-1972 senesi.
Memba Leyla Emir


text:
Aqmescitte 15 künlik apisten soñ qırımtatarları Eldar Odamanov ve Arsen Ahtemov azatlıqqa çıqtı, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
«Tahqiqat izolâtorından çıqqan er adamlarnı ömür arqadaşları, ana-babaları, soy-sopları, imayecileri qarşılamağa keldi», – dep aytıla haberde.
Daa evel berilgen malümatqa köre, sentâbrniñ 3-nde tutulğan ve 15 künge apiske alınğan qırımlı Eldar Odamanovnı Aqmescitteki vaqtınca tutuv izolâtorından belli olmağan yerge alıp kettiler. Odamanovnıñ vaqtınca tutuv izolâtorından ğayıp olğanı aqqında haber çıqqan soñ, Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ vaqtınca tutuv izolâtorınıñ nevbetçi bölügi advokat Lilâ Gemecige apiske alınğan Odamanov izolâtorda qala, dep bildirdi.
Sentâbrniñ 4-nde Ukraina aq qorçalayıcı teşkilâtları «Qırım platformasınıñ» iştirakçilerini ükümetler arasında Rusiyeniñ Qırımda keçirgen yañı tintüvlerini ve apiske aluvlarnı takbih etken ortaq beyanat çıqarmasına ve Qırım sakinleriniñ evlerinde keçirilgen tintüv, olarnıñ tutuluvı ve hırsızlanuvına alâqası olğan şahıslarğa qarşı sanktsiyalar kirsetmesine çağırdı.
Sentâbrniñ 9-nda Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Ukraina tutulğan qırımtatarlarnı azat ettirmek içün «Qırım platformasındaki» ortaqlarınen işbirligi yapacaq, dep bildirdi. Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina diger memleketlernen meselatlar keçire.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ muavini, «Qırım platforması» Ofisiniñ vekili Darya Sviridova Qırım.Aqiqatqa tefsir berip, «Qırım platformasınıñ» yedi iştirakçisi Qırımdaki yañı tintüvlerni, apis cezalarını ve tutuvlarnı takbih etti, dep bildirdi. Bular – ABD, Türkiye, Letoniya, Litvaniya, Çeh Cumhuriyeti, Büyük Britaniya ve Avropa Birligi.


text:
Kyivde martnıñ 2-nde vaqtınca işğal etilgen Ukraina topraqlarına yayın yapacaq «Ev» («Dom») telekanalını taqdim ettiler. Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini Kirill Timoşenko, kanalda kösterilecek yayınlar aqqında tarif etti.
«Seyircilerge haberler tesir etemez. Şunıñ içün Ukrainada televizion bazarınıñ büyük oyuncılarınen muzakereler keçirdik ve vaqtınca işğal etilgen topraqlarğa signal bermek içün beraber çalışacaqmız dep añlaştıq. Bu kanalda Ukrainada olğan mukâfat yayınları olacaq, dep keliştik. Em serial, em tok-şou, em eglence şouları, em futbol matçları, em oyun yayınları», – dedi Timoşenko.
Zelenskıynıñ ofis vekilleri bergen malümatqa köre, yaqın künleri kanal haber yapıp başlaycaq, soñra ise tok-şou azırlaycaq.
2019 senesi yazda Ukraina prezidentiniñ ofisi işğal etilgen Donbasta ve Qırımda ukrainalılarnıñ ve Rusiyede rusiyelilerniñ «aqlı» içün küreşecek dünya rus tilli kanalnı quruv ğayesini seslendirgen edi.
Yanvarniñ 13-nde UATV halqara yayın ukrain telekanalınıñ ingliz ve qırımtatar tilli muarririyetleri işini toqtattı.
Ukraina memurları 2020 senesi fevral ayında UATV esasında Ukraina akimiyeti kontrol etmegen topraqlar içün rus tilli telekanal açılacaq, dep ilân etken edi.


text:
Qırımtatar faali Edem Bekirov, sağlıq alına köre SİZOda bulunıp olacağını ya da olamaycağını belgilecek yañı bir mahkeme tibbiy ekspertizası tayinlendi. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildirmekte.
Advokat Aleksey Ladinge köre, Bekirovnı hastahanege avgustnıñ 21-inde yollaycaqlar.
"Komissiya neticeleri ne qadar esaslı olacağını vaqıt kösterir. Eñ azından, Edem Bekirovnıñ apishanede tutulmaqnı imkânsız yapqan hastalıqlarnıñ bar olğanını belgilegen eki ilim doktorlarınıñ tibbiy hulâsaları dava malümatında bar", - dep qayd etti Ladin.
Bekirovnıñ özü ise, mahkemede advokatlarnen laf etkende, tibbiy ekspertiza, onıñ alı SİZOda tutulmaqnı imkânsız yapa, dep qarar çıqarılacağında şübelengenini ayttı.
Tünevin Rusiye nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi, Bekirovnıñ Yañı Qapığa (Krasnoperekopsk) etapını lâğu etti.


text:
Qırım ve esas Ukrainanıñ memuriy sıñırındaki Rusiye FSBsiniñ sıñır noqtaları er vaqıttaki kibi çalışa, dep bildire aprelniñ 20-nde TASS Rusiye devlet haber agentligi quvet qurulışlarındaki menbalarğa esaslanıp.
Bu malümatqa köre, Ukrainadaki prezident saylavları ögüne memuriy sıñırdaki telükesizlik tedbirleri quvetleştirilmedi.
Keçiş noqtalarından keçken maşina ve vatandaşlarnıñ kirsetilüvi adiy rejimde kerçekleştirile.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci turı arfesinde Rusiye işğal etken Qırımnıñ memuriy sıñırında telükesizlik tedbirlerini quvetleştirdi, dep bildirgen edi.
Sıñırcılarnıñ qayd etkenine köre, «böyle tedbirler işğalcilerniñ provokatsiya areketilerine yol bermemek, işğal altındaki yarımadadan kelgen ve anda ketken vatandaşlarnıñ telükesizligini temin etmek içün alına».
6 biñden ziyade qırımlı ve aqyarlı Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci turında rey berüv yerini deñiştirdi.
Aprelniñ 21-nde Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci turı keçirilecek.
Ukraina prezidenti saylavlarınıñ birinci tur neticelerine köre, saylayıcılarnıñ 30,24%-ıVolodımır Zelenskıyge rey berdi, 15,95%-ı şimdiki devlet yolbaşçısı Petro Poroşenkoğa. Ekinci tur aprelniñ 21-nde olacaqtır.


text:
İyün 7 künü Moskvada RFBniñ nevbetten tış sessiysı olıp keçecek. Mında Qırımnıñ «regional futbol federatsiyasınıñ» ve Aqyarnıñ «Futbol federatsiyasınıñ» RFB azalarına qoşulacağı aqqında sual baqılacaq.
«Şimdi Qırım ve Aqyar klublarınıñ Rusiye Federatsiyasınıñ terkibinde alışuv ketişatı ketmekte. Bilgenime köre, anda tahminen 6 klub resmiyleştirilgen, olar RFB azaları olacaq»,– dedi Mutko.
Futbol ekspertleri aytqanı kibi, Qırım klublarınıñ RFB qoşuluvından soñ UYEFA ve FİFA cezaları kirsetile bilecek.


text:
«Yalta musulmanları davasınıñ» iştirakçilerini psihiatrik hastahanelerge zornen yerleştirmege devam eteler. FSB hadimleri olar hastahanede psihiatrik ekspertizadan keçmeli, dep israr ete. Olardan biri – Müslim Aliyev – anda eki aftadan berli buluna. Mahküm etilgenlerniñ soy-sopları qasevetlene.
Noyabr başında «Yalta musulmanları davasınıñ» iştirakçileri psihiatrik hastahanege yollanacağı belli oldı. Oktâbr ayında olarnı psihiatr çağırğan edi. Amma mahküm etilgen yaltalılar buña razı olmadı.
Advokatları dey ki, mahküm etilgenler bu ekspertiza olarnıñ insan itibarı ve reputatsiyasını boza, dep ayttılar. Ekinci sebep – Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerovğa birdemlik bildirmektir, onı da zornen psihiatrik hastahanege yerleştirgen ediler.
FSB taqiqatçıları «Yalta musulmanları davasınıñ» altı iştirakçisine mecburiy psihiatrik ekspertiza yapılacaq, dep qarar çıqardı. Demek ki, olarnı eñ az 21 künge hastahanege zornen ketirecekler.
Ekspertiza şeklinde sorğu
Davanıñ dört iştirakçisi aman-aman bir yıldan berli apishanede yata. Emir-Üsein Kuku, Vadim Siruk, Enver Bekirov ve Müslim Aliyev fevral 21-de yaqalanğan ediler. Qızıltaş sakinleri – Arsen Cepparov ve Refat İslâmov aprel 18-de apiske alındı. Olarnı Rusiyede terrorist sayılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanınen qabaatlaylar. Dava iştirakçileri bu teşkilâtqa alâqaları barmı-yoqmı izaatlamay ve malümat bermeyler.
Olar taqiqatqa inanmaylar. Terrorist olmağanını, bir de bir terrorist ücümini azırlamağanını ve buña çağırmağanını, bu yolda da iç bir vaqıt olmağanını aytalarEdem Semedlayev
«Olar taqiqatqa inanmaylar. Terrorist olmağanını, bir de bir terrorist ücümini azırlamağanını ve buña çağırmağanını, bu yolda da iç bir vaqıt olmağanını aytalar», – dep ayttı advokat Edem Semedlâyev.
Davanıñ altı iştirakçisinden birinci olaraq mecburiy ekspertizağa Müslim Aliyev yollanıldı. Noyabr 17-de onı SİZOdan 1 sanlı Qırım cumhuriyeti psihiatrik hastahanesine alıp kettiler.
Aliyevni noyabr 21-de ziyaret etken advokat Semedlâyevniñ aytqanına köre, andaki şaraitler izolâtordan pek farq etmey.
«Bir farq bar, er kün ekimler olarnen subetleşmege kele. Psihiatrik ekspertizanı yapmaq içün subet keçirmeleri kerek. Qalğanı aynı: dım, aş, pek fena», – dep ayttı Semedlâyev.
Advokatnıñ bildirgenine köre, ekimler mahküm etilgenniñ psihik alını ögrenmek yerine ondan cinaiy işnen bağlı malümatnı almağa tırışalar.
Bizim balalarımız bunıñ kibi provokatsion suallerge cevap bermemeliEdem Semedlayev
«Olarğa cinaiy işnen bağlı sualler berile: özüni qabaatlı sayalarmı, «Hizb ut-Tahrir» azası olalarmı. Şiiler, Müftiylikke nasıl yanaşqanlarınen de pek meraqlanalar. Bizim balalarımız bunıñ kibi provokatsion suallerge cevap bermemeli, dep tüşünemiz», – dep ayttı advokat.
Müslim Aliyevniñ ömür arqadaşı, Naciye, aqyını körip olamay, onı yalıñız apis cezasını uzatma mahkemelerinde köre. Amma hastahanege aş yollamağa izin berile.
«Er kün beşer kilogramm mal bermege izin berile, amma, kene de, ev aşı degil, SİZOda aynısı berile. Berüv şekli anda aynı. Mallar vakuum paketlerde olmalı, olarnı baqalar», – dep ayttı mahküm etilgenniñ ömür arqadaşı Qırım.Aqiqat mühbirine.
Deliller aydınlatılmay
Naciye Aliyeva ömür arqadaşınıñ psihiatrik hastahanege avuştırılmasından qasevetlene.
Sağlam olmağan insanlar bulunğan psihiatrik hastahane kederli fikirlerni doğura. Lâkin ümüt etem ki, anda oña yaramay bir şey yapmazlarNaciye Aliyeva
«Sağlam olmağan insanlar bulunğan psihiatrik hastahane kederli fikirlerni doğura. Oña ne yapılğanını bilmeyim. Belki, menim şahsiy fikrim, amma anda kirip, basqı olğanını is etti. Lâkin ümüt etem ki, anda oña yaramay bir şey yapmazlar», – dep ayttı Aliyeva.
Advokat Edem Semedlâyevniñ aytqanına köre, psihiatrik hastahane bölüginiñ müdiri mahküm etilgenge nisbeten qanunsız bir şey yapılmaycağını vade etti.
«Olarğa bir de bir ilâc berilmeycek ve bir şey yapılmaycaq, dep işandırğan edi. O, sağlıq alını ögrenmek içün yalıñız taliller alınğanını ayttı», – dep ayttı advokat.
Noyabr 24-de davanıñ daa eki iştirakçisi – Refat Alimov ve Arsen Cepparov – psihiatrik hastahanege avuştırıldı. Dekabr 1-de ise Vadim Siruk da anda tüşti. Ömür arqadaşı, Anna Bogaçeva, aman-aman bir yıl devamında çağına yetmegen balalarını özü terbiye ete, o, aqayınıñ taqdirinden pek qasevetlene.
Başta SİZOğa yollaylar, soñra – psihiatrik hastahanege, ve ne yapalar belli degilAnna Bogaçeva
«Aqaylarımız ve balalarımız alına, buña ne ayta bilemiz?! Başta SİZOğa yollaylar, soñra – psihiatrik hastahanege, ve ne yapalar belli degil. Büyük bir stress, em qabaatlanğanlar, em de qorantaları zarar köre. Balalar er şeyni añlay, elbet, şaşalar», – dep ayttı Anna.
Davanıñ daa eki iştirakçisi Aqmescit SİZOsında yata ve hastahanege avuştırılacaqlarını bekley. 53 yaşında Qızıltaş sakini Enevr Bekirov ve insan aqları bağ gruppasınıñ azası Yaltalı Emir-Üsein Kuku.
«Yalta musulmanları davasınıñ» advokatları deyler ki, taqiqat toplağan malümatlarnıñ bir qısmı olarğa aydınlatılmay. Mahküm etilgenlerniñ «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası nasıl isbatlanacaq şimdilik belli degil.
«Taqiqatnıñ bütün malümatları bizde yoq. Aytqanım kibi, Emir-Üsein Kukunıñ alâqasını isbatlağan tek bir şey bar – o, diger balalarnen bir qırımlınıñ oquşqa yollanmasını laf etken edi. O, onıñ terrorist faaliyeti ve terrorist teşkilâtnen bağlı olğanını bildire eken. Başqa delil yoq, ep aynı», – dep ayttı advokat Aleksandr Popkov.
Yalta musulmanlarınıñ imayesi tahmin etkenine köre, taqiqat 2017 senesi yanvar ayında yekünlene bile. Rusiye qanunlarına köre, psihiatrik ekspertiza eñ az 20 kün sürecektir. Amma tibbiy komissiya belli bir qarar alsa, bu müddet arttırıla bile.


text:
Franśiyä İzrailne kisätte
Franśiyä tışqı êşlär ministrı İzrailneñ ğaräplärgä qarşı aparteid rejimı qullanuın belderde
Franśiyä tışqı êşlär ministrı Jan-İv Le Drian İzrailne ğaräp xalqına qarşı aparteid (rasaçıl diskriminaśiya) rejimı qullanu mäs’äläsendä kisätte. Ul ber televizion tapşıruında İzrailneñ Lod şähärendäge waqıyğalarnı xäterlätte. Fälästin belän ike aradğı soñğı kiyerenkelektä cämğıyät’täge berençe bäreleş anda kilep çıqtı dip sanıy Le Drian. Lod şähärendä yäşäwçe qorallı ber yähüd cirläşüçe 1 fälästinlene atıp üterde, 2sen yaraladı. Qaladağı ğaräplär Qudüstä Äl-Aksa mäçetenä teläktäşlek demonstraśiyäläre oyıştırğan ide.
“Bu, kiläçäktä ike däwlätle çişeleş tışındağı başqa çişeleşlär qullanılsa, ozaq waqıt aparteid êlementları bulaçağın kürsätä,”-dide Franśiyä tışqı êşlär ministrı.
Le Drian Yaqın Könçığışta tınıçlıq prośessına qabat sulış örü kiräklegen, monı keçkenä adımnar belän başlaw häm yaqlar arasında ışanıç tudıru zarurlığın assızıqladı.


text:
9 kişi Tbiliside yüz bergen suv basuv neticesinde elâk oldı. Radio Svoboda mühbiri bildire ki, daa 8 insan ğayıp oldı.
Şeer yolbaşçısı İrakliy Lekvinadzeniñ aytqanına köre, onlarnen qoranta evsiz qaldı.
Gürcistannıñ paytahtında ve onıñ civarında yağğan sağanaq neticesinde azbar ve yüzden ziyade şahsiy evniñ birinci qatlarını, bir sıra yol keçiti ve meydannı suv bastı, yol, elektrik yolaqları ve infrastruktura oyektleri zarar kördi.
Vera özeninde suv seviyesi arttı. Suv onlarnen ev ve maşinanı yuvıp attı.
Ayvanat bağçasınıñ bir qısmı suv altında qaldı. Eki hadimi qurbanlar arasında.
Bazı ayvanlar can berdi, bazıları, şu cümleden qaplan ve ayuvlar qafeslerden qaçtı. Olardan bazılarını yuqlatıp ayvanat bağçasına qaytardılar, bazılarını ise öldürmege mecbur oldılar.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayı Teftiş komissiyasınıñ reisi, Meclis azası Ali Özenbaş mahkemege Aqmescit prokuraturasınıñ areketlerinden şikâyet etti. Onıñ fikirince, prokuraturanıñ yapqanları Rusiye qanunlarını bozmaqta.
«Qırım Cumhuriyeti Aqmescit prokuraturasınıñ maña mart 30-da berilgen «ekstremistik faaliyet ile küreş qanunları ve numayış, miting, toplauv, yürüş ve piket qanunları aqqında qanunlarnıñ bozulması aqqında» tenbileri meni aqaretley, çünki hırsızlıq, narkotik satılması, zorbalıq ve diger cinayetler aqqında tenbilerge teñ kele. Bunıñ kibi şübeler bile aqarettir, bunı adaletniñ esas qanunı olğan anayasa metnleri de tasdıqlay. Tabiiy ki, bu vaziyette mahkemeden muracaat etmekten ğayrı şeref ve itibarımnı qorumaq içün başqa çare körmeyim», – dep ayttı Özenbaş Qırım.Aqiqatqa.
2015 senesi aprel 14-te mahkemege berilgen muracaatta aytıla ki, tenbiyelemek içün prokurornıñ «cinayet aqqında malümatı ya da delilleri olmalı».
«Keçirilgen bir sıra tintüvge köre añlaşıla ki, halqımnıñ temsilcileri tarafından yapılğan ekstremistik areketler aqqında malümat yoq», – dep ayttı Meclis azası.
Prokuraturanıñ tenbisi aqqında Özenbaş aprelniñ başında bildirgen edi. O, vesiqada aytılğanlarnı aydınlatıp, «Aqmescit prokuraturasınıñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları tarafından ekstremistik aktsiyalar keçirilecek...» kibi malümatı bar olğanını ayttı.


text:
Qırım qamaçavı iştirakçileriniñ Qırım ve Rusiye apishanelerinde yatqan ukrain siyasiy mabüslerini azat etmek talabı Rusiye adliyesine tesir ete bilecek imkâniyetlerden biri. Bu kibi fikirni Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları boyunca vekâletlisi Valeriya Lutkovskaya çarşenbe künü, dekabr 2-de, yedi ukrain matbuat vastasınıñ efirinde bildirdi.
«Rusiye adliyesiniñ siyasiy mabüslerge munasebeti aqqında aytacaq olsaq, bu işler olduqça siyasetleştirilgen. Ve, elbette ki, işbu vaziyette böyle siyasiy adım ve soñra, tabiiy ki, adliyege siyasiy işmarnıñ olması mümkün. Bu 90, 100, 5 fayızğa semereli olacağını aytmağa qıyın, – bilmeyim. Amma Rusiye Federatsiyasınıñ siyasetşletriligen adliyesi şaraitlerinde imkânlardan biri kibi, menimce, – e», – dedi o.
Qırım.Aqiqat, Tsentr jurnalistskih rassledovaniy, Hromadske.TV, ATR telekanalı, «Ukrainskaya pravda» neşiri, UA: Pervıy, Çernomorskaya TRK akimiyet ve cemaat arasında munasebetni tiklemek içün eki saatlıq efir içün birleştirler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Halqara para fondu 2016 senesi Rusiyeniñ İçki ğayrı safi mahsulat kölemi 0,6% eksilgenini bildirdi. Bunı Radio Svoboda haber ete.
Lâkin fondta, 2017 senesi Rusiye iqtisadiyatı ğayrıdan tiklenecegini bekleyler.
HPF hadimleri bu aynıñ başında Moskvanı ziyaret etken ediler ve olarnıñ tahminleri 29 noyabrde beyan etildi.
Halqara para fondunda deyler ki, Rusiyeniñ iqtisadiyatı eki darbe aldı – yermay fiyatları ve ğarbiy yaptırımlar, lâkin «qara altınnıñ» fiyatı paalılaşacaq ise, 2017 senesi iqtisadiyat köterilecektir.
Tahminlerge köre, yılnıñ soñunda inflâtsiya 5,6% qadar eksilip, 2017 senesi eksilmege devam etecektir.
Fondta bildirdiler ki, Rusiyede «bücet sağlamlaştırması» devamlı struktura islâatlarına tayanmaq kerek. Mesele pensiya islâtınen, bergilernen, devlet ve şaysiy yatırımlarnıñ qorulmasınen beraber subsidiyalarnıñ berilmesinen bağlı.


text:
Qırımda 1944 senesi Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünligi qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan Çatırdağ Seferi teşkil etildi.
Qırım ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ bildirgen malümatına binaen, merasimde üç binden ziyade insan iştirak etti.
Çatırdağ seferinden evel Qırım müftisiniñ muavini Ayder İsmailov qırımtatarlarnı «iç bir şeyge baqmadan, ruhtan tüşmemege ve er vaqıt beraber olmağa» çağırdı.
Bundan evel Meclis reberleri vatandaşlarnı bu merasimni boykot etmege, ve böyleliknen Rusiyeniñ yarımadada areketlerine sessiz narazılıq bildirmege çağırdı.
Stalinniñ emri ile 1944 senesi mayıs 18-20 künleri Qırımdan tahminen 200 biñ qırımtatar sürgün etildi. Olarnı Orta Asiya, Sibir ve Uralğa yolladılar.
Sürgünlikke bağışlanğan aktsiya numayış şeklinde Nijniy Novgorod şeerinde de keçirildi, dep bildire Azatlıq Radiosı. Merasim «Solidarnost» cemaat areketiniñ yerli bölügi tarafından teşkil etildi. Numayışta tahminen 10 insan iştirak etti, olar ellerinde Stalin repressiyalarınıñ ğayrıdan yapılmasına yol bermemege çağırğan şiarlarnı tuttı.
2016 senesi aprel ayınıñ soñunda Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ükümeti yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etti ve teşkilâtnı ekstremizmde qabaatladı. Amerika Qoşma Ştatları, Avropa Birligi, Ukraina ve Türkiye bu areketni takbih etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ceenbekov Rusiyägä säfär yasıy
Qırğızstannıň yaňa däwlät başlığı Rusiyägä bara
Qırğızstannıň yaňa däwlät başlığı Sooronbay Ceenbekov berençe çit ilgä säfären bügen Rusiyägä yasıy.
Rusiyäneň çaqıruı belän oyıştırıluçı säfärneň tışqı säyäsät yünäleşeneň Rusiyä belän ittifaqnı nığıtıp, tiränäytäçägen aňlatuı belderelä.
Ceenbekov Mäskäw säfäre qısalarında Rusiyä däwlät başlığı Vladimir Putin belän küreşep söyläşäçäk.
Söyläşüdä xezmättäşlek mäs’äläläreneň qaraluı häm könüzäk mäs’älälärdä fiker belän alışu kötelä.
Ceenbekovnıň ayıruça Rusiyä premyer-ministrı Dmitriy Medvedev belän küreşep söyläşüe häm taraflarnıň säwdä, iqtisad ölkäsendäge mäs’älälärne quzğatuı küzdä totıla.
15 üktäbr’ könne Qırğızstanda uzğan ilbaşı saylawında ciňü yawlağan Sooronbay Ceenbekov 24 noyabr’dä ant itep, räsmi räweştä wazifasına başlağan ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyä-Azärbaycan arasında tabiğıy gaz kileşüe
Azärbaycan ilçese Ärdoğanğa ışanıç xatın tapşırdı
Azärbaycannıñ Änkara ilçese Mammadov Ärdoğanğa ışanıç xatın tapşırdı


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi oktâbrniñ 14-nde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Aleksandr Sizikovnı Aqyar şeer psihiatrik hastahanesine mahkeme-psihiatrik ekspertizasına bir ayğa yollamağa qarar aldı. Bu aqta advokat Safiye Şabanova «Qırım birdemligine» bildirdi.
«İmaye ve Sizikov onı Aqyar şeeriniñ statsionar ekspertizasına yollanılmasına qarşı çıqtı, çünki müvekkilim özüni psihik olaraq sağlam insan dep saya. Mahkeme-psihiatrik ekspertizadan vazgeçmedi, bütün suallerge cevap berdi. Onı hastahanege yerleştirüv sağlığına zarar ketire bile. Aleksandrnıñ ayrı diyetası bar. Amma mahkeme, ne yazıq ki, buña emiyet bermedi», – dedi advokat.
Şabanova, müvekkilini sıqça körmege imkânı olsun dep, Aleksandr Sizikovnıñ mahkeme-psihiatrik ekspertizasını Aqmescitte keçirmege rica etti. Mahkeme bu muracaatını qanaatlendirmedi.
Tintüvler iyülniñ 7-nde saba erte yedi qırımlınıñ evinde keçirildi: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında yaşağan Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında yaşağan İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde yaşağan Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde yaşağan Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) qasabasında yaşağan Vadim Bektemirov ve Aluştada yaşağan Dilâver Memetovnıñ evinde.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, «Qırım sakinleri arasında terror mefküresini yayğan, qırımlı musulmanlarnı özüne celp etken» «Hizb ut-Tahrir» bölügini qurğanından ve iştirak etkeninden şübheli sayılğanlar tutuldı.
İyülniñ 7-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını qurğanından şübheli sayılğan Sizikovnı ev apsine yolladı. Sizikov birinci derece saqatı olı, 2009 senesi soqurlaştı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
QIRIMTATAR AT KÜLTÜRÜ - 4
6) Mevzuğa ait çeşit sözler
Atlanmaq – At üstüne minmek.
Atlandırmaq – Atqa minmege yardım etmek.
At oynatmaq – At üstünde yigitlik satmaq
Atnı tuvarmaq – Arabağa yekilgen atnı boş bıraqmaq.
At kübresi, fışqısı – At gübresi
At hırsızı – At hırsızı
At çibini – At çibini
At quveti – At quvveti
At çekimi – At çekimi
At başlı – Başı-yüzü uzun adam
At oğlanı – Atnı egerlep minmek içün ketirgen hızmetçi.
Atbaqar – Arandaki atlarnı baqqan kişi. Atnı çölde baqqan adamğa yılqıcı denile.
Atçı – Köy hocalığında atnı qaçırmaqnen oğraşqan adam.
Aqtaçı – Evelde at biçken ve atlarğa müür, tavra basqan adam. Çorabatırnıñ düşmanı Ali bek Kezlev yanındaki Aqtaçı köyünden olğan.
Atçapar – Qoşu çapıcı adam.
Kişnemek – Atnıñ seslenüv usulı.
Irğımaq – Atnıñ ög ayaqlarını köterip, töpege atlavı.
Qıçlamaq – Qıçına, yani artı-artına ketmek.
Qantarmaq – Atnıñ otlamaması içün tizginini qısqa etip, eger qaltağına bağlamaq.
Tebinmek – Tepmek – art ayaqlarınen urmaq.
Tebinlemek – Ög ayaqlarınen yerni tepip ve qar eşip otlamaq.
Tebin – Atlarnıñ qışta qar eşip, tebinlep otlaması.
Aran – Atlar yatağı.
Ahır – Aranda ayrı at içün qoralanğan yer.
Malat – Ufaq doğralıp, atqa berilgen piçen.
Yaydaq – Egerlenmegen , eğersiz at.
Ulav – At ve araba.
En – At ve başqa ev ayvanlarına basılğan tamğa.
Tavra – Atnı enlegende qızdırıp, bacaq töpesine basılğan ve en belgisini taşığan demir. “Tavra” sözü bes-belli tavlamaq, yani ateşke tutıp qızdırmaq fiilinden alınğan olsa kerek.
Tanav – Ayvanlarnıñ burun delikleri.
Qanışar – Ayvanlarnıñ mañlay ve burunı arasındaki kemik.
Sağrı – Atnıñ qıç ayaqları üstündeki sırtı. Atnı yaydaq mingende sağrısına oturalar, çünki o yer yımşaq ola.
Baytar, baydar – Atlarnı tedaviylegen otacı. Bu yerde qullanılğan otacı sözüniñ manası “çeşit otlar yardımınen tedaviyleyici adam” demektir.
Qımız – Biye sütünden azırlanılğan içimlik.
Qazı – At etinden azırlanılğan bir soy sucuq.
At yıldızı – “Pegas” adı ile belli yıldızlar üyüri.
Yıldız Atı – Nazm temsili olğan “Pegas” adında düldül.
LUĞAT
At oynatmaq: Atı binicisi üzerinde iken şaha kaldırmak
Yekilmek: (at için) Arabaya koşulmak
Yekilgen: (at için) Koşulan
Çibin: Sinek, kara sinek (aynı kelime farklı bölgelerde çıbın ve şıbın şeklinde de kullanılmaktadır)
At quveti: (Türkçe) Beygir gücü
At çekimi: Atlı
At oğlanı: Seyis
Atçı: At yetiştiricisi
At biçken: Görevi atı iğdiş etmek olan
Atçapar: Jokey
Eger qaltağı: Eyerin, tahtadan yapılmış olan, kafes biçimindeki iskeleti
Piçen: Saman
Enlemek: (atı) Damgalamak
Mañlay: Alın
Biye: Yavrulamış, tayı olan dişi at
Bir soy sucuq: Bir çeşit sucuk
Üyür: Grup, sürü
Düldül: Efsanevi tılsımlı ve kanatlı at, Hz.Ali’nin atı


text:
2015 senesi başından Rusiye ava şirketleri vastasınen Qırımğa 487,53 biñ insan keldi. Bunı Ava naqliyatınıñ federal agentligi bildire, haber ete RİA Novosti.
Ava taşıyıcınıñ malümatına köre, yanvarde Rusiye ava şirketleri 1,26 biñ sefer keçirip, 172,01 biñ insannı ketirdi. Fevral ayında ava şirketleri 1,04 sefer yapıp, 134,58 insannı. Mart ayında 1,34 biñ seferde – 180,94 biñ insan.
Keçken sene, Rosaviatsiya malümatına köre, Aqmescit avalimanı 2,685 million yolcunı qabul etti.
Şimdilik Qırımğa ava seferlerini yalıñız Rusiye ava şirketleri keçire.


text:
Martnıñ 11-nde Rostov-na-Donudaki Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesinde üçünci Bağçasaray «Hizb utr-Tahrir davası» boyunca mahkeme oturışında qabaatlav tarafınıñ gizili şaatını sorğuğa çektiler.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ haber etkenine köre, mahkeme oturışına jurnalistlerni ve mabüslerniñ aqrabalarını yibermegenler.
«Bağ pek yaramay edi, akisseda eşitile edi, sesi de deñiştirilgen edi. Kerimov şartlı isminen şaat, mahkemelengenler yasaq etilgen edebiyatnı ögrenmege teklif etkenlerini prokurorğa ayttı. Advokatlarnıñ suallerine kerekli kibi cevap bermedi ve davağa alâqası olmağı içün mudafaa tarafınıñ sualine cevap bermekten red etmege istegenini ayttı», – dep yazıla bildirmede.
Birleşmeniñ malümatına köre, mahkemelengenler şaatnı bilmegenlerini ayttılar. Bundan ğayrı, bu insan evel ekinci Bağçasaary «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca şaatlıq etken edi, dep qayd ettiler.
«Mudafaa tarafı gizli şaat kim olğanını bildirilmesini istedi, mahkeme ise red etti», – dep qayd etile beyanatta.
2020 senesi martnıñ 11-nde Bağçasarayda bir qaç qırımtatarınıñ evi tintildi: Enver Mustafayev, Amet Suleymanov, ağa-qardaş Seytumer ve Osman Seytumerovlar ve emceleri Rustem Seytmemetovnıñ. Tintüv «Qırım birdemliginiñ» sabıq faali Seytumer Seytumerovnıñ evinde de keçirildi. O, bir qaç yıl evelsi Qırımnı terk etti.
Enver Mustafayev sorğudan soñ yiberildi. Seytumer Seytumerov (d.s. 1988), Amet Suleymanov (d.s. 1984), Rustem Seytmemetov (d.s. 1973), Osman Seytumerov (d.s. 1992) Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ ekinci qısmına istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve bu teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv) qabaatlana. 2018 senesinden berli Qırımda olmağan Seytumer Seytumerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ birinci qısmına istinaden qabaatlana.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası martnıñ 11-nde Bağçasarayda ve Bağçasaray rayonında Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerden sebep cinaiy tahqiqat başlattı. Daa soñra müessise daa bir cinaiy tahqiqat başlatılğanını bildirdi – o, tintüvlerden soñ qırımtatarlarnıñ tutuluvınen bağlıdır.
Ukraina Tış işler nazirligi, martnıñ 11-nde olıp keçken tintüvlerge qarşı narazılıq bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımda apiske alınğan qırımtatar liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ davası boyunca zarar körgenlerden iç birisi avgustnıñ 8-de Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ oturışına kelmedi. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Aynı vaqıtta, otuzğa yaqın qırımlı, şu cümleden Çiygoznıñ soy-sopları oña qoltutmağa keldi.
Oturış başlağanda Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov munaqaşalarğa yahşı azırlanmaq içün üç iş künü az olğanını bildirdi.
Avgustnıñ 7-de Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ «Çiygoz davasınıñ» oturışında prokuror Anastasiya Suprâga Ahtem Çiygoz 8 yılğa azatlıqtan marum etilsin istedi.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Rusiye akimiyetinden Ahtem Çiygoznıñ taqip etilmesini toqtatmasını talap etti.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Qırım faaliyetçileri, Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ territoriyasındaki Han sarayında Rusiye şirketi tarafından yapılğan rekonstruktiya ketişatını fotosurette qayd ettiler. Fotosurette, tarihiy binanıñ konstruktsion elementleriniñ alıp taşlanğanı ve mahv etilgeni körüne.
İşler alıp barılğan yerni ziyaret etken faaliyetçi, QMC Halqara munasebetleri ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri boyunca Cumhuriyet komitetiniñ sabıq rehberi Edem Dudakov, bu malümatnı Qırım.Aqiqat içün tasdiqladı.
Dudakov: «Kerişler mahv etildi, olarnı bu yerden alıp kettiler. Bir qısmını pıçıp taşladı ve daa bir qısmını alıp kettiler. Yani biz kerişlerniñ eski alını endi qaytarıp olamamız. Olar ise özleri de medeniy mirasnıñ obyekti ola ve olarnı saqlap qalmaq kerek edi. Em de «UkrNİİrestavratsiyi»niñ («Ukrainanıñ Restavratsiya İlmiy-teşkerüv institutı») malümatına köre, yalıñız dört kerişni deñiştirmek kerek edi. Olar (restavratorlar – QA) ise 100 faizni deñiştirdi. Bu endi tüzetilmez. Biz bundan soñ Han sarayını şimdi körgeniñiz alda körmeycekmiz», – dep saya.
Restavratsiya leyhasını Aqmescitteki «Kiramet» şirketi azırladı. Baş podrâdcı – Moskvadaki «Atta-group» şirketidir. Eki şirketniñ de restavratsiya saasında tecribesi yoq. Leyhanıñ özü gizli tutula. Ukraina mutehassısları, vesiqanıñ mecburiy ekspertizanı ne yerde keçkenini bilip olamadılar.
Ukraina Medeniy mirasnı qorçalav departamenti yanındaki restavratsiya komitetiniñ sabıq rehberi Yakov Dihtâr: «İş nasıldır ilân etilmegen leyha boyunca yapıla. Kompyuterge kirip, bu obyekt üzerinde çalışqan leyha grubunıñ erkânına bir baqılsa, yete. Anda restavratsiya boyunca mutehassıslar yoq», – dep qayd ete.
İşlerni becergen şirketler Qırım faaliyetçileriniñ malümatına izaat bermediler. Aynı zamanda işniñ yapılmasını Qırım musulmanlarınıñ Diniy İdaresi nezaret ete. Onda da iç bir qayd seslendirilmedi.
Qırım musulmanlarınıñ Diniy İdaresi muftisi Emirali Ablayev yerli KHVde: «Ümüt etemiz ki, daa çoq vaqıt mevcut olacaq, ve bütün halq, Rusiyeniñ bütün halqları bizge kelip, bu zenginliklerge taaciplenecekler. Sağ oluñız. Bugün viran etile dep aytılğanı ise – men sizge böyle deycegim: er ay, belki ayda eki-üç kere Diniy idare tarafından kontrol etile ve körgeniñiz kibi, bütün aytılğanları, bu endi siyasettir – ve onıñ bizge alâqası yoq», – dedi.
2016 senesiniñ iyül ayında Rusiye kontroli altında bulunğan Qırım akimiyetiniñ Medeniy variyetni qorçalav boyunca Devlet komiteti yarımadanıñ bir qaç tarihiy obyekti ve bu cümleden Bağçasaraydaki Han sarayında ilk nevbetteki qazağa qarşı işlerniñ keçirilmesini uyğunlaştırılğan edi.
Noyabr ayında Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ kontroli altında bulunğan Han sarayı esasındaki muzeyniñ mudiri Meryem Seytumerova, saraynıñ eki obyekti – baş bina ve han camisinde qazağa qarşı işler alıp barılğanını ve olarnı toqtatmaq olmağanını söyledi. O, UNESCO ekspertleri, binanı ziyaret etip, rekonstruktsiya ketişatına qıymet kese bileler, dep saya.
Bağçasaraydaki Han sarayı, Suvdağdaki Ceneviz qalesi, Qırım astrofizik observatoriyası (rasadhanesi), Mangup-qale, Eski-kermen ve Çufut-qale UNESCOnıñ Dünya mirası obyektleri cedveline kirsetilmesi içün namzet olalar.
Bağçasaraydaki Han sarayı muzeyi – qırımtatarlarnıñ tarihı ile alâqalı olğan eñ belli muzey, Qırımlı Girey hanlarınıñ yazlıq rezidentiyası yeridir. Muzey kompleskiniñ territoriyasında saray, harem binası, han mezarlığı ve cami bulunalar.


text:
Qırım qamaçavı boyunca aktsiyanıñ şekli deñişir, iştirakçileriniñ sayısı azlaşır. Bu aqta qamaçavnıñ teşebbüsçilerinden biri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov dekabr 30 künü matbuat konferentsiyasında bildirdi.
«Şimdi «Qırımnıñ vatandaşlıq qamaçavı» aktsiyasınıñ şeklini deñiştirecekmiz ve insanlarımız, olduqça az miqdarda, gümrükçi, sıñır bekçileriniñ yanında olacaqlar. Akimiyet qararlarınıñ yerine ketirilmesini nezaret etecekler, elastı olmasın, dep», – dedi Çubarov, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
O şunı hatırlattı ki, qamaçav iştirakçileri «özüne alğan» vazifelerniñ emiyeti endi yoq.
Çubarov qamaçav teşebbüsçilerine nisbeten uquq qoruyıcılarnıñ yüzlevini de izaatladı. Meclis reisiniñ başı aytqanı kibi, aktsiya teşebbüsçileri yekâne duşmanğa qarşı çıqa – «Ukrainağa nisbeten tecavuz olğan Rusiye devleti. Ve duşmanımız olğan insannıñ soy adı bar. Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti, Putin».
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ faaliyetçileri, oktâbrniñ 11-nde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca ypılğan tintüvler ve yaqalanuvlar esnasında sözde resmiy izin alınmayıp ötkerilgen miting içün beş faaliyetçige yazılğan cöremelerni ödediler.
Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Faaliyetçi Server Mustafayev Qırım.Aqiqatqa: «O künü episi olıp on faaliyetçi yaqalandı. Episiniñ üstüne cöremeler yazıldı. Bugün «Qırım marafonı» çerçivesinde biz bu cöremelerni ödedik. Bu cöremeler farqlı tüşüngenlerge qarşı küreşten başqa bir şey degildir. Bu sebepten men, bugün körmekte olğanımızğa oşağan qol tutuvınıñ er vaqıt olacağına ümüt etem», – dep ikâye etti.
Üzerlerine cöremeler yazılğanlarnıñ üçü – Refat Asanov, Elnur Asanov ve Ernest İbragimov – «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif etilgen Marlen Asanovnıñ soylarıdır.
Üstlerine cöreme yazılğan daa eki faaliyetçi – Ruslan Belâlov ve Eskender Lümanov – «Hizb ut-Tahrir» işiniñ diger bir figurantı olğan Seyran Saliyevniñ evi yanında yaqalandılar.
Oktâbrniñ 11-nde, Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından qırımtatar musulmanlarınıñ bir qaç evinde tintüvler yapılğanı belli oldı. Maallelerde telükesizlik hadimleri, tintüvler ötkerilgen evler yanına kelgen adamlarnı yaqaladılar. Daa soñra yaqalanğanlarğa bedeniy zararnıñ ketirilgeni belli oldı.
Aynı şu künniñ aqşamında Kremlniñ kontroli altında bulunğan mahkeme, oktâbr 11 sabasında qırımtatarlarnıñ evlerinde yapılğan tintüvler esnasında Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yaqalanğan doquz faaliyetçini, 10 biñ rubleden 20 biñ rublege qadar miqdardaki memuriy cöremelerge mahküm etti.
Oktâbrniñ 11-nde Rusiye kütleviy haber vastaları, Rusiye Federal telükesizlik hizmetiniñ (FSB) matbuat hizmetine sıltav etip, Qırımda telükesizlik hadimleri, Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ Bağçasaraydaki ücresini yoq ettiler, dep bildirdiler.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Qurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd ete.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
Rusiye tarafından ilhaqından soñra Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.
İyulniñ 31-nde ilhaq etilgen Qırımda «Qırım birdemligi» birleşmesi, yarımadadaki siyasiy mabüslerge ve cemiyet faaliyetçilerine qol tutmaq maqsadınen «Qırım marafonı» adlı para toplavını ilân etti.
Tedbir teşkilâtçılarınıñ niyetine köre, «pervasız olmağanlar» birdemligini köstermek içün 10 Rusiye rublesi (qararnen 4 hrivna – QA) qıymetinde aqçalar toplaylar.


text:
İyünniñ 8-nde saba Aqyarda bir koronavirus hastası qayd etildi, dep haber ete şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Qayd etilgenine köre, daa evel diagnozı tasdıqlanğan yedi aylıq qızçıqnıñ anası da hasta. Ekisi de yuqunç hastahanesinde bulunalar.
Aqyarda 177 insan koronavirus yuqunçına oğradı.
145 insan tüzeldi, üç kişi vefat etti. 97 kişi yuqunç astahanesinde közetile, №9 şeer hastahanesinde 92 insan qala. 1176 insan yaşağan yerinde közetile.
Hatırlatamız, Qırımda iyünniñ 7-nde sekiz yañı koronavirus hastası qayd etildi. İyünniñ 8-i sabasına qadar Qırımda 446 koronavirus hastası qayd etildi. 317 insan tüzelip yahşı oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.