text:
Tөrkiädän atnalıq küzätü – zilzilä, säyäsät häm Sabantuyları
Säyäsi säxnädä isä bu atnada Ukrain Däwlät Başlığı Viktor Yuşçenko vizitı diqqätne cälep itte. Ul çit illärgä berençe vizitın Tөrkiägä yasadı. İke il arasında energiä, atom texnologiäse, timeryulları, cinayätçelärne almaşu kebek altı tөrle kileşügä qul quyıldı.
Premier Erdoğan AQŞ-qa kitte. Anı biredä Prezident Bush qabul itte. Ber säğatkä suzılğan söyläşülär ike aradağı kierenkelekne sülpänäytte. Läkin Süriägä basım taläben Erdoğan kire qaqtı. Yomğaqlap äytkändä, ike yaqlı strategik xezmättäşlek däwam itäçäk. Läkin Tөrkiäneñ Kөrd terror oyışması PKK-ğa qarata urtaq çara kürü, Kiper häm başqa mäsälälärdä konkret cawaplar alına almadı. Şulay Premierdän elek AQŞ-qa vizit yasağan General ştabnıñ 2-nçe başlığı armiä generalı İlker Başbuğ ta PKK mäsäläsendä AQŞ-tan ike yıldan birle konkret cawap alğanıbız yuq dip belderde.
Qazannıñ 1000 yıllığın qotlawmı, monnan soñ andıy zur bäyrämnär ütkärä almabız digän qurqu mı, Tөrkiädäge Tatarstan wäkilçelegen İstanbul belän Eskişähirdä 4-5 Yündä ütkärelgän Sabantuy yolalarına zur kөç saluwına säbäp buldı. Üzebez qatnaşqan İstanbul Sabatuyı yolası turında mäğlümät birü belän başlaw dөresräk bulır.
Sabantuy İstanbulnıñ Avropa өleşendä Belgrad Urmannarı qırıyındağı Tөrek milli gimınıñ aftorı Mehmet Akif Ersoy isemenä tөzelgän parkta oyıştırıldı. Sabantuyda İstanbulda yäşäwçe Tatar-Başqortlar, alarnıñ dus işläre, Tatarstan wäkilçelegeneñ çaqırılğan maxsus Rus häm Tөrek käsepçelärennän oyışqan qunaqlarına өstämä bularaq urta Anatoliäneñ Kütahya isemle şähärennän kilgän ber aftobus tulı Tatarlar häm Qazaqstannan biregä uqırğa kilgän yäşlär bar ide. Kürenekle qunaqlar arasında Başqortstannıñ Tөrkiädäge wäkälätle wäkile Kanşaubi Meziyev dä bar ide.
Sabantuy programasın Ruşaniä Altay belän Tatarstannan kilgän İldar Qıyamov alıp bardılar. Sabantuy räsmi çığışlar belän başlandı. Berençe bularaq Tatarstannıñ wäkälätle wäkile Ramil Mavylutov çığış yasadı. Yarıy, ul çığışınıñ ber өleşen Tөrekçä yasadı. Annan soñ Russiä Federatsiäseneñ İstanbuldağı Başkonsulı Sergey Veliçkin dä üz ana telendä sөyläde. Anı da añlarğa bula. Qazan merı urınbasarı Färit İşmakov isä borınğı Sovet traditsiäsen kire qaytarğan yaki saqlap qalğan şäxes ikän. Ul çığışın Rusça yasadı. Rusiädän kilep tä, şuşı traditsiägä iärmägän berdän ber qunaq Bөtendөnya Tatar Kongresı Başqarma Komitetı räiseneñ urınbasarı Rimzil Wäliev buldı. Ul xalıqqa bolay mөräcäğät itte:
Audio
Tatarstannan kilgän kürenekle qunaqlarnıñ çığışlarınnan soñ Tөrkiädän Sabantuy ütkärelgän Sarıyer rayonınıñ bälädiä citäkçese, Yeditepe Universitetınnan Prof. Nadir Devlet, İdel-Ural Oyışması citäkçese Attila Küntüz, Kütahya Tatarları isemennän Cemalettin Doğanay, Konya Böğrüdelik awılı ismennän Rahmätullah Kurtaran berär çığış yasadılar. Soñğısınıñ monnan ber ğasır elek qullanılğan şiğwä belän yasağan çığışı häm uqığan şiğere bik qızıq toyıldı.
İnde bu räsmi өleş betkännän soñ Tatarstannan kilgän sänğätkärlär cırçı Aydar Ğabitov; biyüçelär Ramil Şaydullin belän Miläwşä Fättahova; Läysän Zakirova, Zөlfiä Latıypova, Läysän Mäxmutovadan torğan cır häm biyü triosı; garmonçı Rөstäm Wäliev säğätlär buyı diärlek tamaşaçılarnıñ küñelen açtılar. Bolarğa Zäydän kilgän Miras Balalar Folklor tөrkemeneñ 14 baladan torğan biyü gruppası başqarğan Kräşen biyüläre quşıldı.
Aş-sular Biofarma şirkäte tarafınnan finansiälängän ide. Qatnaşqannarnıñ hämmäse diärlek soñğı yıllardağı iñ yaxşı, iñ küñelle sabantuy buluwı turında urtaq fikergä kildelär.
Eskişehirneñ Tatar awılı Osmaniädä ütkärelgän Sabantuyğa isä küberäk sanda qunaq qatnaştı. Biregä Ankaradan da, şulay uq Kütahyadan häm İstanbuldan qatnaşuçılar bar ide. Qayberäwlär häm İstanbul häm Eskişehir Sabantuyına da qatnaştılar. Tatarstanan kilgän sänğätkärlär dä Eskişehirdä üz ostalıqların kürsättelär. Tatarstan wäkile Mavylutov ta anda ide. Näticädä çit ildäge Tatarlar üz milli üzençäleklären iskä tөşerü, dus işläre belän küreşü forsatın taptılar. Xäzer inde kiläse yılda da şundıy zur qızıqsınu bulaçaq mikän dip uylası ğına qaldı.
Azatlıq radiosı өçen İstanbuldan Äxtäm İbrahim


c: text/html

text:
Zurabişvili: Gruziäneñ yazmışı xäl itelä
Gruzineñ elekke tışqı eşlär ministrı, xäzer Gruziä Yulı partiäse räise Salome Zurabişvili Azatlıqqa birgän äñgämäsendä Gruziäneñ bar säyäsi köçlären berdämlekkä çaqırdı.
Mäskäwdä ütkän awır söyläşülärdä kön tärtibendä ber genä mäsälä ide – Rusiä ğaskärlären çığaru. Kileşügä ireşelmägän bulsa, bez basıp alınğan xäldä qalır idek. Andıy çiklängän külämdä möstäqillekkä iä bulğan illär bar, misal öçen Livan. Minem öçen bu faciğä bulır ide, dide oppozitsiä citäkçese.
Sakozy belän Medvedev ireşkän kileşü nigezendä, Rusiä ğaskärläre bar ay eçendä Gruziäneñ bäxässez töbäklärennän çığarılırğa tieş. Bu bik qurqınıç çor bulaçaq, çönki ike yatqan da provakatsiälär ixtimal. Alarnı buldırmas öçen bez barın da eşlärgä tieş, di Zurabişvili.
Aldağı ber ayda gruzinnarğa “xökümät”, “oppozitsiä” kebek süzlärne onıtıp torırğa kiräk. Bar Gruziä berläşep şuşı urtaq maqsat - Rusiä ğaskärlären ildän çığaru öçen köç quyarğa tieş, dip sanıy oppozitsiä citäkçese.
Bu Gruziäneñ däwlät bularaq yäşäp qalu-qalmaw mäsäläse, di Zurabişvili. Şul säbäple ul älegä uram cıyınnarı kebek çaralardan totılıp torırğa çaqıra. Mondıy wazğiättä säyäsi oppozitsiä bula almıy, çönki ul ileñä qarşı çığunı añlataçaq, di Gruziä Yulı firqäse başlığı.
Elekke tışqı eşlär minsitrı fikerençä, xäzer Gruziäne bu awır xäldän berkem dä yalğız ğına çığara almıy. Andıy fikerdä bulğan härkemne, şul isäptän Mişanı da [prezident Saakaşvili] ul bu fikerdän arınırğa çaqıra.
İlne saqlap qalu öçen Zurabişvili prezidentqa törle säyäsi köçlärdän torğan maxsus törkem tözergä täqdim itä. Xökümät tä, koalitsiä dä tügel tügel, “ilne qotqaru törkeme”. Bu berdän-ber yul, di ul. Saakaşvili monı añlamasa, üze dä şuşı faciğä qorbanı bulaçaq.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İzrail İranğa höcüm niäten tanımıy
"Minemçä, bez nindider çit il gäzite yazğan ğäybätlärne añlatırğa tieş tügel. İzrail xalıqara cämäğätçelekneñ İran mäsäläsen diplomatik çaralar belän xäl itü niäten xuplıy" dide İzrail xökümäte wäkile Zeev Boim.
Britaniäneñ Sunday Times gäzite, İzrail xärbilärenä tayanıp, Tel-Avivnıñ, Tährannan könyaqqa taba 3 atom şirkäten utqa totu niäte turında yazıp çıqqan ide.
İran Tışqı eşlär ministrlığı wäkile Möxämmät Ali Xösäyni, İranğa qarşı ber adım da cawapsız qalmayaçaq, höcüm itüçe moña bik ükenäçäk, dip kisätte.


text:
Sotsial ipoteka: 1200 ğailä fatir aldı
Tatarstanda “Toraq tözeleşenä däwlät yärdäme turında” ğı zakon monnan ike yıl elek ğämälgä kersä dä Qazanda sotsial ipoteka belän toraq birü uzğan yıl ğına başlandı. Şulay da 2005Tә dä respublikada 6Meң ğailägä, 2006eлдa 6 meñläp keşegä sotsial şartlarda toraq birelde. Uzğan yılğı 6Meң fatirnıñ yartısınnan artığı Qazan keşelärenä eläkte. Yäğni respublikada yäşäwçelärneñ şunıñ qädäre başqala propiskası aldı. Nigä digändä , sotsial ipoteka berençedän byudjet sistemasında eşläwçe az keremle keşelärgä birelä. İkençedän toraqqa moxtaclarnıñ kübese yä tulay toraqta kön kürüçelär, yä çit keşe fatirın arendalap yäşäwçelär. Yäğni propiskasızlar. Tatarstannıñ başqa rayonında yäşäp tä, ipotekaga fatir alıp Qazanğa küçenep kilüçelär buldı. Çönki sotsial ipotekaga kiräkle dokumentlarnı tuplap toraq fondınıñ maxsus kompyuterında üz kodıñnı alğaç tözelgän fatirlarğa iğlan itelgän konkursta qatnaşu här fatir alırğa teläüçeneñ üz xoquqı. Äytik, Zäy şähärendä şundıy adres buyınça , şul qädär qatlı yort tözelä, kvadrat metrı fälän sum diep “Stroim buduşçee” cämğiäte konkurs iğlan itä ikän. Buada yäşäp tä bu şähärdä fatir ala alasıñ. Älbättä, konkurs şartlarında. Şulay uq Qazanda da alırğa bula. Biredä inde konkursı da, kvadrat metr bäyäse dä qimmäträk. Konkurs digäneñ isä sineñ sotsial ipotekaga yortlar tözüçe oyışma fondına küpme aqça häm anı qayçan kertüeñä bäyle. 1Meң sum aqça 1kөHrә 1oчko isäbendä yöri. Toraqlı bulu öçen kimendä fatir bäyäseneñ 30%ın tüläw kiräk dilär. Şulay da 0% belän dä bäxet yelmaerğa mömkin di ışandıralar. Bu xaqta byudjettan tış toraq fondı citäkçese kiñäşçese Midxät Şärifullinnı bolay ip belderde:
“Fatir bäyäseneñ 30 % ın tülägän oçraqta toraq otu tizräk bulırğa mömkin. Çönki äylänmäle kapital kiräk bit. Berençe summanı 0% külämendä tüläwçelär dä fatirlı bula ala. Ämma monıñ öçen ozaqqaraq kötärgä turı kilä inde”.İpotekanıñ monısı klassik ipotekadan nıq ayırıla. Bazarda toraq bäyäseneñ 1 kvadrat metrı 30-40 meñ tiräse bulsa , sotsial ipotekada qatnaşuçılarğa anı 16 meñnän birdelär. Qazanda äle yañaraq qına 1200 fatir birelde. Bu yulı yortlarnı Azino , Aviatözeleş rayonnarında urnaşqan yaña bistälärdä tözegän idelär. 2007 yılda da sotsial ipotekaga yortlar şuşı tirädä tözeler dir kötelä di Midxät Şärifullin:
“Yortlar sıyfatları belän başqa yortlardan ayırılıp toraçaq. 2007 yılğa kilgändä, bıyıl Tatarstanda 7 meñ fatir tözeläçäk. Qazanda tözeleş 150Meң kvadratmetr külämendä başqarılaçaq”.
Sotsial ipoteka programması belän fatirsız bar grajdannarnı da toraqlı itü maqsatı quyıla. Şul uq waqıtta anıñ yärdämendä elekkege programmadan qalğan tuzğan toraqlar mäsäläse dä xäl iteler dip kötelä. Şulay bulğaç, bu ozaq yıllarğa isäplängän programma. Anda toraq şartların yaxşırtırğa teläüçelär dä qatnaşa ala di midxät Şärifullin. Ägär yäşägän urınıñda kvadratmetr isäbe citmäsä.
“Şähär cirendä ber keşegä 18kBaдpaTMeTp, ä awıl cirleklärendä ul 21,2 kavdrat metrnı täşkil itä”.Bu äle sotsial şartlarda fatir alu öçen cıyıla torğan käğäzlärneñ berse genä. İpotekaga cıyıla torğan dokumentlar törle keşeneñ törleçä bulırğa mömkin. Çönki toraq fondına soñğı 5 yılda yäşägän cireñnän beleşmälär, xäzer yäşägän urınıñda niçä kvadrat metr sineñ isäpkä turı kilüe xaqında käğäzlär cıyarğa kiräk. Şulay uq, sineñ isemdä soñğı 5 yılda terkäw palatasında fatir terkälmägän bulırğa tieş. Eş urınıñnan da käğäzlär küp kiräk. Soñğı ike yılğa xezmät xaqı, citäkçeneñ fondqa xatı, şul eştä çınlap ta eşläwe turında beleşmä. Dokumentlardan: pasport, İNN, iminiät polisınıñ küçerelmäse sorala. Bu käğäzlärne kim digändä 1-2 ay cıyasıñ. Annarı rayon administratsiäsendä sotsial ipoteka buyınça şöğellänüçe bülekkä iltep tapşırasıñ. Tikşerep qabul itelgäç kenä dokumentlar Byudjettan tış toraq fondına kitä. Andağı belgeçlär qulınnan uzğaç qına sineñ käğäzlär kompyuterğa kerep maxsus nomer ala. Monsın eşläp beterüçelär qoş totqan kebek şatlana inde. Çönki barlıq dokumentlar da zakon taläplärenä turı kilde digän süz. Annarı inde alaçaq fatirğa maxsus sçetqa aqça sala başlarğa , tağın da şatlıqlıraq könne kötärgä qala. Tik, Qazanda bu kön ozağraq kilergä mömkin. Çönki çirat zur. Xäzer arzan fatir eläkterü öçen kommersiä eşendä eşläwçelär dä byudjet oyışmalarına urnaşıp sotsial ipotekaga fatir alu cayın ezli başlağan digän süzlär yöri.
Çulpan Näbiullina


text: Möselman dönyası bügen Ğäyd-äl-Fitr, Uraza bäyrämen bilgeli. Qazan, Ufa, Mäskäw şähärlärendäge namazlarda mö'min-möselmannar berläşügä häm tatulıqqa öndäsälär, dönyanıñ qayber poçmaqlarında bäyräm köç qullanular belän dä bilgelände. Thailandnıñ nigezdä möselmannar yäşägän könyağında soñğı 24 säğät eçendä bulğan biş şartlaw kimendä ber keşeneñ ülemenä kiterde, 30-ğa yaqını törle cäräxätlär aldı. İndoneziädäge üzäk Sulawesidä ber minibusta bulğan şartlaw 6 keşene üterde. Bu höcümnärneñ kem tarafınnan yasaluı xaqında xäbärlär yuq. Bäyrämneñ Tatarstan başqalasında niçek bilgelänüe xaqında sez bezneñ töp programmabızda işetersez.


text:
Yewropa İranda atom qoralı buldırmaw öçen diplomtaiä iñ yaxşı yul dip isäpli
AUDİO: Bez küpläp üterü qorallarınıñ taraluına, bigräk tä Yaqın Könçığışta atom qorallarınıñ taraluına yul quymaw maqsatına ireşü öçen xäzerge waqıtta diplomatiä iñ näticäle çara dip isäplibez.
Söyläşülärdä töp qıyınlıq İrannıñ barlıq uran bayıtu eşlären bilgesez waqıtqa tuqtatıp torırğa rizalaşmawı. Solana, Waşington Yewropa Berlege belän İran arasındağı söyläşülärdä qatnaşmasa da Berlekneñ bu eşen xuplıy dide. Uzğan atnada AQŞ däwlät sekretare Condoleezza Rice İranğa xärbi höcüm mäs'äläse älegä qaralmıy didp belderde. Kiçä Solana İranğa xärbi höcüm xata bulır ide dide.


text:
Mäskäwdä Başqortstan militsiäse ğämällärenä protest çarası
AUDİO: SANĞULOV.
Başqortstannan kilgän İldar Sanğulov “Bez Diwayıv qorğan sistema näticäsendä keşelärne üterüläre turında doqumentlar häm dälillär alıp kildek. Bu xäl belän kileşä almíbız”, dide. Anıñ belän Azatlıq radíosının xäbärçese Maqsim Yaroşevskiy oçraştı. Bu qarşılıq ğämälendä qatnaşqan biş ğailä alarnı prezident Putin da işeter dip ömetlänä. Ğämälläre ixtibarsız qalğan oçraqta alar waqıtı bilgelänmägän açlıq iğlan itäçägen belderä. Soñıraq İnterfaqs, Rafail Diwayıv 2004 nçe yılnıñ berençe yartı yıllığı näticäläre xisabı belän Mäskäwgä çaqırılaçaq, dip xäbär itte. Rusiäneñ äçke äşlär ministerlığı başlığı Räşit Nurğäliev üze şäxsän bu qararğa kilgän.


text: Berläşkän millätlär oyışmasınıñ appelyätsiä mäxkämäse, Bosniädäge Priedor şähäreneñ elekke merı, milläte belän serb bulğan Milomir Ştakiçnıñ eşen yañadan qaradı. Ştakiç 2003 yılda Haaga xalıqara mäxkämäse qararı belän, möselmannarnı yuq itkäne, ütergäne öçen, ğömerlekkä iregennän mäxrüm itelgän ide. Tikşerülärdän soñ mäxkämä anıñ qayber eşläre isbatlanmağan dip, xökem cäzasın 40 yılğa iregennän mäxrüm itärgä dip, yaña qarar çığarğan. Ştakiçqa 44 yäş. Ul 90 yıllarda Bosniädä möselmannar öçen qonslağerlar yasağan meñ yarım keşene cäzalap ütertkän.


text: Quşma Ştatlarnıñ, 3 çeçen törkemen terorçı oyışmalar isemlegenä kertü qararına, Rusiä bügen xuplaw belderde. Rusiä prezidentı Sergey Yastrjembski, monı “küptän kötelgän yaxşı xäbär” dip atadı. Anıñ süzlärençä, bu qarar, Rusiägä, Quşma Ştatlarğa häm dä xalıqara terorğa qarşı koalitsiägä yärdäm itäçäk. Kiçä Quşma Ştatlarnıñ däwlät departamentı räsmiläre, bu 3 çeçen törkemenä yaqın arada finans sanksiälär kerteläçäk, Amerikada xisapları bulsa, alar tuñdıraçaq, dip äytte. Çeçen suğışçıların xalıqara terornıñ ber öleşe itep kürsätergä telägän Mäskäw, çeçennarnı “qara isemlekkä” kertergä sorap, Quşma Ştatlarğa küptän basım yasap kilä ide.


text: Bügen Rumıniädä yäkşämbedä ütkän saylawlarnıñ axır näticäläre iğlan itelde. Ciñüne 36.6% belän xakimiättäge elekke komunistlar yawlağan. Oppozitsiädäge liberal häm demokratlar koalitsiäse 31.3% belän ikençe urında. Şulay itep, partiäneñ berse dä parlamentta küpçelekkä ireşä almağan. Şul uq könne ütkän prezident saylawlarında premier-ministr Adrian Nastase 41%, oppozitsiä citäkçese Traian Basescu 34% cıyğan. Dikäberneñ 12sendä alar arasında ikençe tur ütäçäk. Basescu bu saylawlarnı xärämläşü dip, näticälärne ğämäldän çığarırğa çaqırğan ide. Saylaw komissiäse anıñ bu taläben kire qaqtı.


text:
Qırğızstannıñ könyağındağı Jalalabad şähärendä cirle xakimiät binasına basıp kerüçelär bügen dä binada qaldı. Alar yäkşämbe parlament saylawlarınıñ näticälären ğamäldän çığarunı häm prezident Askar Akayevnıñ urınınnan kitüen taläp itä. 50gä yaqın keşe bu binada tön uzdırdı, 150dän artığı bina yanında uramda qaldı. Bina qarşına bügen 2 meñgä yaqın keşe cıyıldı.
Alar Akayevnı wazifasınnan çigenüen taläp itte.
Tärtip saqlawçılar qarşılıq kürsätmägän, dip xäbär itelä.
Milli İminlek Xezmäte citäkçese urınbasarı Boris Poluektov, Reuters mäğlümat agentlığına uram cıyınında qatnaşuçılar "böten xalıqnı cıyır öçen, alarğa qarşı köç qullanıla başlasın dip kötä," häm älege cıyınnar, anıñ süzlärençä "aqçağa" oyıştırıla.


text:
50 yıl elek uqıta başlağan ike tatar uqıtuçısı
Küptän tügel Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkile Rawil' Bikbov Kurgan ölkäsennän kilgän tatarlardan torğan delegatsiä qabul itte. Oçraşu waqıtında süz Kurgan tatarlarınıñ tormışı, tatar kongressı eşläre, bu cäydä Kurgan ölkäse tatar awıllarında Qazan däwlät universitetı professorı Färit Yosıpov citäkçelegendä uzdırılğan fol'klor ekspeditsiäse turında bardı.
Qunaqlar arasında tatar kongressınıñ Kurgan ölkäse bülege başqarma komitetı äğzası, bügenge köndä Şadrinsk şähäreneñ salım inspeksiäse bülege citäkçese bulıp eşläwçe Qalıy Baydaşov ta bar ide. Qalıy äfände bik qızıqlı äñgämädäş bulıp çıqtı. Üzeneñ tuğan awılı Qızılbay turında söylägändä, Qalıy äfände iñ berençe çiratta üzen uqıtqan uqıtuçılarnı iskä ala.
İskä alırlıq ta şul. 1Hчe sentäber könne Äminä Moratova belän Älfiä Raxmankulovanıñ Qızılbay mäktäbendä uqıtuçı bulıp eşli başlawlarına näq ille yıl tuldı. Şunnan birle Qızılbay tarixı bu ike Tatarstan qızı tormışı belän ayırılğısız.
1954nçe yılda, Ural aryağına Tatarstan Respublikası mäğärif ministrlığı qararı buyınça yünältelgän Alabuğa uqıtuçılar institutın tämamlağan 120 keşedän torğan iñ belemle, iñ zıyalı “desant” töşerelgän. Ul waqıtta Sovetlar Soyuzı Kommunistlar partiäse çaqıruı buyınça çiräm cirlärne kütärü öçen Ural aryağına bik küp yäşlär küçep kilgän. İkençe çiräm cir – mäğärifne kütärü, xalıq arasında uqu-ağartu eşläre alıp baru da partiä quyğan töp burıçlarnıñ berse bulğan.
İñnärendä şundıy cawaplılıq toyıp kilgän qız balalarnıñ ul waqıtta biredä ğömerlekkä qalırğa isäpläre dä bulmağandır. “Mäskäw-Barnawl” poyezdı alarnı ul çaqtağı Mexon rayon üzägendä töşerep qaldırğaç, yäş uqıtuçılarnı “Milli kadrlarğa – qaynar säläm!” digän yalqınlı plakatlar belän qarşı alğannar. Kolxoz räise belän rayon mäğärif bülege citäkçese, ike atqa utırtıp, alarnı Qızılbayğa alıp kilgän. Bik matur kül buyında urnaşqan balçıq tübäle yortlardan torğan awılda ul waqıtta elektr utı, radio turında işetep kenä belgännär. Ber genä maşina, ber genä traktor da bulmağan, bar eşlär dä atlar yärdämendä alıp barılğan. 7 klass belemle bulğannar ul çaqta biredä iñ zur aqıl iäläre bulıp sanalğan. Şuñamı, yuğarı belemgä iä bulğan uqıtuçılar kilüe awıl öçen bik zur waqiğa bulğan.
Yarım qazaq, yarım başqort, yarım tatar süzlärennän torğan dialektlı xalıq ul waqıtta ädäbi tatar telen berençe tapqır işetkän. Uqıtu bar fännärdän dä tatar telendä alıp barılğan. Yäş uqıtuçılarğa eş citärlek bula: irtän mäktäptä balalar uqıtu, kiçlären olılarnı uqırğa-yazarğa öyrätü, başqa kolxozçılar belän bergä qırda eşläw, ındır tabağında aşlıq eşkärtü... Awıl qızlarnı bik tiz üz itkän. Öç yılğa ğına dip kilgän qız balalar biredä yazmışların tabıp, töplänep qalğannar.
Äminä xanım Moratova küp yıllar buyı rus häm tatar tellären uqıtqan, annan soñ mäktäp direktorı bulıp eşlägän. Mäktäptä 48 yıl eşläw däwerendä ul öç buın uqıtıp çığarğan – bügenge balalarnıñ äbi-babayları da, äti-äniläre dä Äminä apa belän Älfiä apada uqığannar. Älfiä Raxmankulova, fizika häm matematika uqıtuçısı, bu fännärdän tatar telendä bik tirän belemnär birä alğan, anıñ uquçıları arasında tögäl fännär ölkäsendä zur uñışlarğa ireşüçelär küp. Qayçandır belem däräcäse bik tübän bulğan awıl keşeläre arasınnan xäzer yuğarı belemle, tormışta zur ürlär yaulap alğan belgeçlär çıqqan.
Qızılbayda bügenge köndä dä abruyları bik zur ölkän yäştäge uqıtuçılarnıñ. Älfiä apa xalıqnı milli ğöref-ğadätlärgä, dingä öyrätü buyınça küp köç quya. Elek-elektän klublarda konsertlar oyıştıruçı da, spektakl'lär quyuçı da ul bulğan. Qızılbayda yäşäw däwerendä här ğailä tarixı, här yazmış anıñ iğtibarınnan çittä qalmağan. Yartı ğasırdan birle ul yazıp barğan yazmalarnı bügen awılnıñ üzençälekle tarixı dip äytergä bula.
Şulay itep, Qızılbay awılı ike tatar qızınıñ ikençe tuğan ilenä äwerelgän. Qızılbaynı bügen tanırlıq tügel. Qalıy äfände tuğan awılı turında bik zur ğorurlıq belän söyli. Anıñ äytüençä, awıl yanında urnaştırılğan gaz kompressor stansiäse awıl keşelären eş belän tä'min itä. Şuña kürä awıl xalqı naçar yäşämi, di ul. Uramnarda asfal't salınğan, yañadan-yaña matur öylär salınıp tora ikän. Här ike öy sayın işek aldında ciñel maşina, traktor häm başqa texnika tora. “Älfiä apa da, Äminä apa da yazmışlarınnan bik qänäğät, - di Qalıy Baydaşov, - alar üzläreneñ ille yıllıq xezmätläreneñ näticäsen kürep, söyenep yäşilär”.
Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkile Rawil' Bikbov Kurgan ölkäse Qızılbay awılında yäşäwçe Äminä Moratovağa häm Älfiä Raxmankulovağa çittä yäşäwçe tatarlarnıñ mäğärifen, mädäniäten üsterüdä kertkän ayıruça zur öleşläre öçen räxmät xatı häm ixtiramnamä cibärde.
Fäwiä Safiullina
Yekaterinburg.


text: Bu soraw açıq qala. Eş şunda, Udmurtiädä ber xatın-qız älege çirne eläktergän. Bu infeksiä eläkkän keşeneñ limfa bizläre şeşä, täne qızışa häm qaltırıy başlıy. Awıru süzlärenä qarağanda, anı Başqortstanda kigäwen teşlägän bulğan. Tulyaremiä şunnan yoqqan. Udmurtiädä älege çir 1997nçe yıldan birle terkälmägän. Amerikanıñ mäğlümat çaraları tulyaremiä biologik qoral häm ul taraluğa yul quyılğan dip ireşterä ikän. Şulay dip “Regnum” mäğlümat ağentlığı xäbär itte. Gazütkärgeçtän ğaz çığu oçrağı buldı. Mäläwez rayonınıñ Terekle awılı yanında cir eşläre başqarğanda “Salawat-Irımbur” ğäzütkärgeçe tişelgän. Şartlaw häm yanğın bulmağan. Irımbur-Ufa trassası yabılğan, Terekle awılı xalqı ewaqutsiälängän. Hälakät ikençe könne beterelgän. Zıyan kürüçelär yuq.


text:
Samarda bişençe “Sömbelä” bişlegä uzdı
Samarda Sabantuy, Näwrüz, balalar festivale küp yıllardan birle uzdırılıp kilsä, “Sömbelä” bäyräme bıyıl äle 5-nçe märtäbä genä uzdırıldı. Aldağı yıllarda Sömbelä tantanasın İske Yärmäk, Denis, Yaña Mansur awılları taswirlasa, bıyıl Sömbelä obrazın Ğäli mäktäbe uquçıları bik tä inde cılı itep kürsätä aldılar. Öç säğät barğan muzıkal' programmanı Tupli awılı uqçıları häm “Yaqtılıq” balaları bizäde.
Ğäli mäktäbe uquçılarına ayırım tuqtalası kilä. Balalar ata- anağa, tuğan cirenä berekkän. Ä Ğäli zurlığı, uñğanlığı, baylığı, dinilege belän ayırılıp tora. Balalar sanı kimemi. Ölkäbezdä tik Ğäli awılında ğına barlıq cirlär dä sörelä, çäçelä häm bu eşne kolxoz tügel, ä fermerlar başqara. Soñğı yıllarda tatar awıllarındağı cirlärne çittän kilep başqa millät keşeläre satıp ala. Bu bik qurqınıç xäl, çönki ata- babadan qalğan baylıq tatar qulınnan ıçqına. Ä cir – ul iñ zur baylıq. Ğäli awılınıñ barlıq cirläre dä Ğäli awılı irläre qulında.
Ğäli mäktäbe balalarınıñ tele- soqlanırlıq häm ğorurlanırlıq xislär uyattı. Awız tutırıp tatarça söyläşälär , säxnädäge yegerme bala barçası da biilär, barçası da özderep cırlıylar. Ğälilelär tatar telen kamil belälär häm bik möhim närsä, öslärendäge milli kiemnärne atel'yeda tügel, üzläre tekkännär. Bu inde Ğali xalqınıñ millätebezneñ ğasırlardan kilgän hönären saqlaw digän süz.
Uzğan yıllarda Sömbelä bäyräme küpçelek olılar köçe belän surätlänä ide. Bişençe Sömbeläne milli xäräkät tulısınça balalar cilkäsenä salıp, täcribä yasadı häm yalğışmadı. Bişençe “Sömbelä” bişlegä uzdı. Yegerme yaqın milli bäyrämnärebezne propagandalau buşqa kitmäde. Bügen tatar bäyrämnären Samarda olılar köçe belän dä , balalar köçe belän dä sıyfatlı itep uzdırırğa bula.
Şamil Bahautdin, Samar


text:
Oçqıç detalläre satuçılar xökem itelde
Ufanıñ motorlar citeşterü berläşmäsendä eşläwçe 14 xezmätkär, respublikada yäşäwçe ike häm ber mäskäwle östennän mäxkämä bulıp uzdı. Älege törkem berläşmädä SU-27 xärbi oçqıçları öçen citeşterelgän detal'lär satu belän şöğellängännär. Alar monıñ öçen sertifikatsiä ütmägän brak detal'lärne faydalanğan. Mäxkämä älege berläşmädä citäkçe urınnarda eşläwçe dürt keşene ikeşär yılğa, cide keşene şartlı häm qalğannarnı aqçalata ştraf tülätergä digän qarar çığardı.
Mönir Wafin, Ufa


text:
Piterbur pensionerları niçek yäşi?
Şähär gubernatorı Valentina Matvienko qul quyğan "Küp fatirlı yortlarnı qarawım remont öçen tüläw" digän qanun nigezendä berençe avgusttan fatir öçen tüläw xaqı tağın 200 - 300 sumğa artaçaq. Bu - yaxşı xezmät xaqı alıp eşläwçelär öçen ällä ni zur yuğaltu tügel inde anısı. Ä menä pensionerlar kesäse öçen şaqtıy sizemle närsä. Östäwenä äle şikär, äle ikmäk - söt bäyäläre kütärelep kenä tora. Bügen niçek kön kürä soñ blokadanı kiçergän, suğış waqıtında, bala ğına kileş, tılda tir tükkän, ber zavodta ğına 25 yıllap xezmät stajı bulğan Peterburg pensionerları? Üzlären tıñlap qarıyq. (Xatirä apa: pensiägä genä yäşäp bulmıy, ullarım yärdäm itmäsä. Pensiäne berniçä tiengä arttırsalar, äyberlärgä xaq berniçä sumğa arta. Bala kileş tılda eşlädek ciñü öçen. Xäterem qala: bezne blokadniklar, suğışta qatnaşuçılar belän tigez quyarğa waqıt).


text:
Tevhit
Tevhit (arapça توحيد) - bir Tañrığa inanmaq, bir Tañrınıñ olğanını itiraf etmek demektir.
Tevhit İslâmda Allahnıñ bir ve tek Tañrı olğanına inanmaq, bunı tasdıq ve itiraf etmektir. Kelime-i tevhid dep bilingen Lâ ilâhe illâllah – Allahtan başqa tañrı yoq sözlerinen, ya da Kelime-i şeadet dep bilingen Eşhedu ellâ ilâhe illâllah ve eşhedu enne Muhammeden abduhu ve resulüh – Şaatlıq etem ki, Allahtan başqa tañrı yoq, kene şaatlıq etem ki, Muhammed Allahnıñ qulu ve peyğamberidir ibaresinen ifade etile. Allahtan başqa ilâhlarnı inkâr etip, ilâh (yani ibadet etilgen, emir ve yasaqlarına uyulğan, sevilgen, qorqulğan, itaat etilgen muqaddes varlıq) olaraq ancaq onı qabul etmek manasına kele.
Tevhit inançı insanlarnı yer yüzündeki putlardan arınıp, ancaq Allahqa itaat etmege çağıra.


text:
"Borisoglebskiy" (KAPO aerodromı)
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
"Borisoglebskiy" aerodromı (hawa alanı) yäki QACB(KAPO) hawa alanı, "Qazan-Borisoglebskiy" hawa alanı (ICAO=UWKG) - Qazan Aviatözeleş citeşterü berläşmäseneñ klasstağı tış aerodrom kompleksı. Qazan tönyaq-könçığıştağı öleşendä, "Borisoglebskiy" toraq massivı yanında urnaşqan. "Borisoglebskiy" hawa alanı täcribä-konstruktor sınap qarawları öçen, QACB(KAPO)da yasalğan oçqıçlar sınawı öçen 1930 yıllarda açılğan. "Borisoglebskiy" hawa alanı härtörle zamança oçqıç törläre, xätta Tu-160 "Aqqoş" (rus.), dönyadağı iñ zur yök oçqıçı An-124 "Ruslan" (rus.) qabul itä ala. Qayçaqta "Borisoglebskiy" hawa alanı Xökümät häm maxsus oçqıçları qabul itä. Cäyge Universiada 2013 waqıtında "Borisoglebskiy" hawa alanı qayber oçqıçlarnı qabul itäçäk.
Oçıp menü-töşü yulları (VPP)[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Aerodrom oçıp menü, oçıp töşü kursları 112/292. Oçu tügäräge LL. Yışlıq: kilü - 124 MHz, "Anodnaya". Yaqtılığı: taläp buyınça.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
"Borisoglebskiy" hawa alanı Zavod № 124 belän bergä 1930 yıllarda açılğan. 1941-1945 yıllarda QACB(KAPO)10 meñ artıq xärbi oçqıçlar Pe-2 (rus.) citeştergän häm "Borisoglebskiy" hawa alanından frontqa cibärelgän ide. Böyek Watan suğışı waqıtında 221 Xärbi Hawa Köçläre EKQĞ(RKKA) ayırım polkı "Borisoglebskiy" hawa alanında urnaştırğan ide.
Monı da qarağız[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Qazan Xalıqara Aeroportı
- Qazan-QVZ hawa alanı
- Qazan-"Qurqaçı" hawa alanı
- Qazan-"Vişnevka" hawa alanı
- Borisoglebsk
Tışqı sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- KaзaHb (Бopиcorлeбckoe)
- KaзaHb (Бopиcorлeбckoe)
- Зaxoд Ha пocaдky caMoлeTa Ty-214 Ha BПП aэpoдpoMa «Бopиcorлeбckoe»


text: Livan başqalası yanında bulğan şartlawda waqıtlıça saqlanu ministrı wazifaların ütäwçe Elias Al-Murr cärähätlär alğan. Ministr utırğan maşina häm saqçıları uzıp barğanda yul qırıyında torğan maşina şartlağan. Kimendä 2 keşe hälak bulğan, 12 keşe yaralanğan. Al-Murr Livan prezidentı Emil Lahudnıñ kiyäwe, alarnıñ ikeseneñ dä Süriä yaqlı säyäsät alıp baruları mäğlüm. Süriä bügenge şartlawnı terror ğämäle dip bäyäläde. Şuşı könnärdä Livannıñ yaña bilgelängän premyer-ministrı Fuad Siniora, Süriä ğaskärläre çığıp kitkännän birle Livannıñ berençe xökümäten tözü belän mäşğül.


text:
2018 jıldan bastap Qazaqstanda älewmettik kömektiñ jaña türi engiziledi. Densawlıq saqtaw jäne älewmettik damw mïnïstrligi jumıssızdıqpen osılay` kürespek.
Qazir pïlottıq joba retinde «Örlew» bağdarlaması jüzege asırılıp jatır. Maratovtar otbası Aqmola oblısına qarastı Semenovka awılına bir jıl burın qonıs awdardı. Qazir Tañat pen Gülzeray` 8 balanı mäpelep ösirip otır.
Tañat Maratov, «Örlew» bağdarlamasınıñ qatıswşısı:
- Osı kişkentay`lardıñ keleşegi jaqsı bolsın dep, osı jaqqa köşip keldik. 2007 jılı Astana qalasında jumıs istep, Semenovka awılına bıltır köşip keldik.
Otağasına äwelde turaqtı jumıs tabılmadı. Biraq üy` ïesi qol qwsırıp otırmay`, baqşa egip, künin köre bastadı. Al jaqında «Örlew» bağdarlaması boy`ınşa jergilikti äkimdikke qızmetke turdı. Endi turaqtı eñbekaqısı bar. Budan bölek, ol 100 mıñ teñgeden astam järdemaqı aladı. Aqşanıñ basın qurap, tayawda şağın şarwaşılıq aştı.
Tañat Maratov, «Örlew» bağdarlamasınıñ qatıswşısı:
- Qazir qus asırap otırmız, Endi mına «Örlew» bağdarlamasınıñ arqasında qara mal alsaq, süt boladı. Tabïğï zattar jese, xalqımızdı deni saw boladı ğoy`. Sondıqtan maldıñ basın köbey`tip, jılqı da asıray`mız ba dep otırmız.
Nazken Mäkenbaeva, «Örlew» bağdarlaması boy`ınşa kömekşi:
- 2014 jıldan bastap «Örlew» bağdarlaması boy`ınşa pïlottıq joba retinde jumıs istey`miz. Bul bağdarlama şartı aqşalay` kömek retinde jetimsiz otbasılarğa beriletin kömek aqşa. Novoïşïmka selolıq okrwginde otbasılar qazir alıp jatır. Osı künge dey`in 6 otbası aldı.
Büginde 30 mıñnan astam adam «Örlew» bağdarlamasınıñ şarapatın körip otır. Bul - elimizdiñ 160-tay` awdanı men qala turğındarı.
Ay`nur Äbdiraxmanova, QR Densawlıq saqtaw jäne älewmettik damw mïnïstrligi departamenti basqarmasınıñ bas sarapşısı:
- «Örlew» bağdarlamasına qatısw üşin tabısına qaray` eseptelinetin boladı. Bul jerde köpbalalı otbasılarmen ğana şektelmey`di. Eger otbasınıñ kirisi eñ tömengi künköris deñgey`iniñ 60 pay`ızınan tömen bolğan jağday`da, tölenetin aqşalay` kömek. Kem degende bir qabiletti otbası müşesi bolğan jağday`da älewmettik kelisim-şart jasasw arqılı tölenetin şarttı aqşalay` kömek.
Al turaqtı tabısı bar köpbalalı otbasılar üşin salıqtıq jeñildikter qarastırılğan. Osığan qatıstı salıq kodeksine tïisti tüzetwler engizilip, bul norma 2017 jıldıñ birinşi qañtarınan bastap küşine enedi.
Xabar 24.kz


text:
Samar möftieneñ gubernator Titovqa xatı
Samar tatar milli xäräkäte citäkçeläre yartı yıldan birle törle dairä çinovniklar belän çuqındıru säyäsätenä qarşı eş alıp baralar. Nihayät Samar möftiäte dä bu yünäleştä üzeneñ teşen kürsätä başladı. Samara ölkä möftie Wağiz xäzrät Yärullin gubernator Konstantin Titovqa tübändäge xatın yulladı:
“ Xörmätle Konstantin Alekseeviç!
Soñğı waqıtta Samar möselman cämäğätçelegeneñ, belgeçlärneñ qarşılığın belä torıp Samar ölkäsendä mäktäp programmasına “Prawoslaw ruxı däreslären” kertü tırışlığı cäyelgännän cäyelä bara.
Bu yünäleştä nindi genä matur süzlär söyläsälär dä, bu däwlät mäktäplärendä prawoslaw dini sabaqlar kertüne hiç tä xuplamıybız. Üzennän- üze tärbiä protsessına prawoslaw ruxın kertü kiläçäktä millätlär, dinnär arasında ızğış- talaşqa kiteräçäk. Bu inde açıqtan- açıq grajdanlıq cämğiäten tözü ideyäsen yuqqa çığaru digän süz. Soñğı 15 yılda töbäktä urnaşqan tınıçlıq, iminlek säyäsäte yuqqa çığaçaq. Hämmäbezgä açıq bit, cämğiättäge tiskäre küreneşlär iñ elek iqtisat, ekonomika belän bäylängän.
Bezneñ qaraş üzgäreşsez:
Mäktäplärdä dini belem birelergä tieş tügel;
Dini kul'tura dinsez bulmıy, alar ber- berse belän bäylängän;
“Osnovı pravoslavnoy kul'turı”- ul kul'tura päräwezenä öterelgän täre genä;
Watanıbızda dini tärbiä alu öçen barlıq şartlar da inde tudırılğan häm monıñ belän ğatlä şöğellänergä tieş;
Tarix, ädäbiät däreslärendä dönya dinnäreneñ tarixı inde uqıtıla, küpmillätle, küp dinle Rusiädä anı kiñäytergä genä bula.
Xörmätle Konstantin Alekseeviç!
Bez Sezne kisätüne üzebezneñ burıçıbız dip sanıybız, çönki prawoslaw ruxın mäktäplärgä kertü, möselman xalqı arasında tınıçsızlıq häm köçle qarşılıq xisläre uyattı. Samar cirlegendäge iminlek häm tınıçlıq – bezneñ urtaq baylığıbız, häm Sezlärne şul iminlekne saqlarğa çaqırabız.
Samar ölkä möftie Wağız Yärullin.”Şamil Bahautdin, Samar


text: Cälalabad, Äfğanstan. Pakstan ğäskärläre bügen äfğan cirenä kergännän soñ ike ilneñ xärbiläre arasında bügen atışlar bulğan dip xäbär itelä. Reuters häm Associated Press agentlıqları mäğlümatına qarağanda, atışlar yaqınça 45 minut däwam itkän häm ike yaq ta tuplar qullanğan. Bu Lalapur wilayätendäge Yaqubi Kandaw awılı yanında bulğan. Şundağı äfğan xärbi wäkile, atışlardan soñ Pakstan ğäskäriläre çigende, läkin alar äle haman da Cälalabadtan könçığıştaraq äfğan cireneñ ber öleşen tota, ägär dä Qabuldan tieşle ämer kilsä Äfğanstan ğäskäriläre şul cirne kire yawlap alırğa riza tora dip belderde. Şuşı bäreleşlär turındağı xäbärlär, Äfğanstan könçığışındağı amerikan maxsus köçläreneñ elekke "Taliban" häm "äl-Qa'idä" qaldıqlarına qarşı ğäskäri çaralar ütkärüwe waqıtında kilde. Quşma Ştatlarğa bu eştä Pakstan xärbiläre dä yardäm itä.


text:
Aprel ayında AQŞ xärbiläre Bagdadqa kergännän soñ ike kön ütkäç başqaladağı Arxeologie Muzeyendä äytep betergesez bäyädäge tarixi äsärlär urlandı, talandı. Xalıqara cämäğätçelek bu äsärlärne tabu,kire qaytaru öçen törle çaralar kürä. Germanie politsiäse yaqın könçığış sänğät äsärläre säwdägärläre , kolleksionerlar belän yaqın elemtägä kergändä , Fransiäneñ Lion şähärendä UNESCO, İnterpol, Muzeylarnıñ Xalıqara Şurası häm belgeçlär qatnaşlığında 2 könlek konferensiä bulıp ütte.
Bagdad Arxeologie Muzeyınnan küpme äyber urlanğandır belgän keşe yuq, farazlar törle . Britaniä Muzeyınıñ yaqın könçığış kolleksiäse kuratorı John Curtis küptän tügel genä Bagdadta bulıp qayttı. Düşämbedä ul NYta Bagdadta muzey direktorı miña , suğış başlağançı xökümät kürsätmäsenä esasän bik küp äsärne imin urınğa iltep quydıq dip äytte digän. Curtis süzlärençä, muzeydä talau başlanğanda zallarda qalğan äsärlär bik zur, äre parçalar ide.Britaniä muzeyı direktorı Mac Gregor häm Curtis Nyqa Metropolitan muzeyında berençe şähärlärdä sänğät temasındağı kürgäzmägä kildelär Yäni näk şul Mezopotamya belän bäyläneşle sänäğät turında. John Curtis muzeydağı konferensiädä häm şunnan soñ NYT gazetasına birgän ängämädä ,min amerikan xakimiätläre tarixi äsärlärneñ qayda saqlanğanın belä dip ışanam ämma alar yaña talau,urlaudan qurıqqannarı öçen urınıñ äytmilär digän .Düşämbedä Ğıraqta AQŞ vä Ğıraq räsmiläre muzeydan närsä urlanğanın äle dä belmibez , çönki bez sänğät äsärläre yäşrengän urınnarda bulmadıq yäki muzeyda talanğan qayber bülmälärdä elek närsä bulğanın belmibez dip äytte. Gregor da Curtis töğäl närsä urlanğanın bilgeläü öçen säyflarda närsä bulğanı açıqlanırğa tieş dilär. Ğıraq räsmiläre eleke suğışlarda qayber sänğät äsärlären üzäk bank säyfına quyğan ide. Curtis äytkänäre bälkim dä talanğan, urlanğan äsärlär sanı qurqılğan qädäre küp tügel digän täsir qaldırsa da , nigezdä muzeynıñ zallarına qarağanda astağı bülmä, lagerlarda yatqan häm ber qaya da terkälmägän sannarı 100belän 200meñ arasında dip faraz itelgän äsärlärneñ küpmese talanğan urlanğandır, anı belgän keşe yuq. Ber nindi katalogta kürenmägän, foto-räsemnäre bulmağan bu äsärlärneñ qara bazarda satılu ixtimale zur. Germaniedä politsiä andıy äsärlärneñ Mynxen, Berlin kebek şähärlärdä kolleksioner yäki sänğät säwdägärlärenä täläsä nindi bäyägä satıluı mömkin dip belderä. Marburg Universitetında mezopotamya sänäğäte belgeçe prof.Walter Sommerfeld urlanğan äyberlär Ğıraqqa qaytarılırğa tieş digän kampmaniägä qaramastan Germaniä yäki Yevropanıñ başqa illärenä kertelgän borınğı äsärlär aluçı tabaçaq di. Sommerfeld süzlärençä (audio)
Sänğät söyüçülär,bay kolleksionerlar här törle bäyäne tüliäçäk.Min sonğı ber niçä yılda meñnärçä, unmäñnärçä borınğı äsär satıp alğan ber niçä keşe beläm, böten äsärlär Ğıraqtan kilgän ide.
Sommerfeld Bagdadtağı talau , Farsı Qultığı suğışınnan soñ başlanğan Ğıraq baylıqların urlau satunın däwamı ğına , bu eşlär Saddam rejimınıñ yaqlauı belän buldı, çönki ul tabıştan fayda kürde. Sommerfeld (audio)
Ğıraq 10yıldan artıq sistematik räweştä talana. Bigräk tä Ğıraqnıñ könyağında bay borınğı Sumer, Babilon şähärläre açıq, saqlanmıy.Fevral ayında min legal bulmağan qazular näticäsendä yasalğan zararnı üzem kürdem , xakimiätlärneñ ber nindi dä qatnaşuı bulmıy qazılğan bu urınnar qotoçqıç ayöslege manzarasın xäterlätä.
Bugen Fransiäneñ Lion şährendä Unesko, İnterpol, tamoj politsiäse, muzeylarnıñ xalıqara şurası qatnaşlığında ütkän 2 könlek konferensiägä AQŞnıñ başprokurorı John Ashcroft ta qatnaştı Konferensiädä Ashcroft (audio)
Ğıraq mirasın talau qanunnı bozu bulıp tora. Ğıraq xalqına yasalğan xörmätsezlek, Sivilizatsiä bäyälärenä höcüm , bez urtaqlaşqan barlıq bäyälärgä höcüm bulıp tora
İnterpolnıñ başkavartirasında ütkän konferensiädä yuğalğan, urlanğan äsärlärneñ isemlegen politsiä, säwdägär, tamojlarğa tapşıru öçen aktivlıq başlatıldı.
Färidä Xämit, Praga


text:
buldı. Xätta bu Könbatış belän Russiä arasındağı mönäsäbätlärgä dä nindider ber däräcädä külägä töşerde. İkençe tur saylaularnıñ näticäse räsmi räveştä iğlan itelmästän ük prezident Putin Yanukoviçnı ciñü belän täbrikläde. Yevropa Berlege häm AQŞ xärämläşülär säbäple näticäne tanımauın belderde. Putin Könbatışnı demokratiä digän bulıp Ukrainanı üz täsir zonasına kertergä tırışuda ğäyepläde. Yevropa Berlege monı kire qaqtı. AQŞ dävlät sekretarı Powell da bügen Yevropada İminlek häm Xezmäträşlek Oyışmasınıñ Sofiadağı oçraşuında yasağan çığışında , Putinneñ ğäyeplävlären kire qaqtı, täsir zonası dign äytem salqın suğış qaldığı dip belderde. Täsir öçen köräş turında başta Vedomostidä , ä bügen Moscow Timesta basılıp çıqqan maqälä.
Mäskävneñ kiläse äfilsun embargosı dip atalğan maqälädä şundıy fikerlär äytelgän. Mäskävneñ Abxaziädä häm bigeräk tä Ukrainada prezident saylaularında bilgele kandidatnı yaqlauı, yalğış kandidat ciñep çıqqan xäldä, mönäsäbätlärne kisken räveştä qatmarlandıruğa kiterde. Russiäneñ BDB illärenä qarata säyäsäteneñ arxitektorları prezident Putingä manever öçen mömkinlek qaldırmıylar. Ä nde bu säyäsätne Putin üze bilgelägän xäldä, ul üzenä aldan äytelgän näticälärgä ireşü öçen basım yasaudan başqa çara qaldırmadı. Ä inde prezident üz maqsätenä ireşä almağan xäldä, bu Russiäneñ abruyına orım yasayaçaq. Prezident saylauları 3-nçe üktäberdä ütkärelgän Abxaziädä vazğiät Ukrainağa qarağanda aldaraq bara. Räsmi näticälärgä qarağanda, oppozitsiä kandidatı Sergey Bagapsh berençe turda uq ciñep çıqqan häm vaqıt anıñ pozitsiäsen nığıta ğına bardı. Mäskäv moña yul quymasqa tırışa. Russiäneñ iminlekne saqlau köçläre Suxumi şähärendä üzlären kürsätep yöredelär. Regionnıñ töp kerem çığanağı bulğan äfilsun häm başqa cimeşlärne Russiägä satu tıyıldı. Çik buyında saqlıq çaraları nığıtıldı häm Russiä çikne tulısınça yabu belän kisätte. Mäskäv belän Suxumi arasındağı timeryulı elemtäse tuqtatıldı. Ä inde bu elemtä saylaulardan alda ğına, Russiä belän Görcstan arasında konfliktqa säbäp bulsa da, yañartılğan ide. Ukraina isä tağı da zurıraq ähämiätkä iä. Yanukoviçnı açıqtan açıq yaqlağan Putin şäxsi abruyın yuğaltu qurqınıçı aldında tora. Russiäneñ keçkenä Abxaziägä mönäsäbäten küz aldında totqanda , ukrainnarnı närsäneñ kötüen farazlau qıyın tügel. Ukrainnarğa Russiädä militsiädä terkälmiçä 90 kön qalırğa röxsät itkän häm yaña ğına qullanışqa kertelgän qäğidäne köçtän çığaru berençe çara bula ala. Annan soñ 26 meñ tonn känfet importın tıyğan embargo quyıla ala. Sälämätlegebez öçen yaxşıraq bulsa da, tormışbız azıraq tatlı bulaçaq. Gazprom öçen uñay bulmasa da, 715 meñ tonna ütkärgeç satıp alu quotasın köçtän çığarıp bula. Nixayät Kievqa barlıq oçqıç säfärlären tuqtatasıñ. Şulay itep bezneñ arığan säyäsi kiñäşçelärgä öçençe illär aşa säyäxät itärgä turı kiläçäk. Ni eşliseñ? Mondıy säyäsät arığannarğa yal itärgä röxsät itmi şul-dip yazılğan Moscow Timesta basılıp çıqqan maqälädä.
Färit İdelle, Praga.


text:
Rigoletto
Rigoletto (PиroлeTTo). Giuseppe Verdi tarafınnan icat itelgän opera. Victor Hugonıñ Le roi s’amuse pyesasına nigezlängän. Operanıñ premyerası Teatro La Feniceta 1851 yelnıñ 11 martında ütä.
Rigoletto dönyada iñ popular operalar rätenä kerä.
ЭчTәлek
İcat itü tarixı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Verdi 1850 yılda La Fenice teatrı tarafınnan yaña opera yazırğa cälep itelä. Şunnan soñ Verdi berniçä avtornñ äsärlärenä möräcäğät itep qarıy. Läkin oçraqlı räweştä Victor Hugonıñ Le roi s’amuse äsären tanıp ala. Soñınnan avtor bu äsärne ’’iskitkeç qüätle noqtaları bulğanı… Syujetnıñ böyek, çiksez buluın’’ dip taswirlıy.
Läkin syujet iskitkeç qatlawlı bulıp çığa häm Verdi Fransiä tsensurasınnan şaqtıy cafa çigä.
Rollär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Eçtälek[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Berençe Akt[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Berençe säxnä. Patşa saraendağı ber bülmä. Kenäz çirkäwdä kürgän tanış bulmağan çibärkäygä xuca bulu telägennan yana. Ul şulay uq Countess Ceranoğa tieşle tüläwlärne başqara. Rigoletto, şamaqaynıñ töp eşe – kenäzneñ küze töşkän qızlarınıñ irlären mısqıllaw bula. Şulay uq ul, kenäzgä qaysılarıñ üterü turında kiñäşlär birä torğan bula. Çirkäw qızınıñ atası, Graf Monterone Kenäzne qähärli.
İkençe säxnä. Uram. Säxnäneñ yartısı diwar belän bülengän, anda Rigoletto işegaldınıñ ber küreneşe. Şul qähär turında uylağanda, şamaqayğa bandit Sparafucile möräcäğät itä häm üzeneñ xezmäten täqdim itä. Rigoletto, asqa töşep, qızı, Gildanıñ xälen belep çığarğa bula. Qızıñ ul keşe küzennän häm, berençe çiratta, Kenäz qaraşınnan. Bu qıznıñ keşe aldına, çirkäwdän qala, çıqqan çağı bulmıy. Rigoletto kitkäç, Kenäz bülmägä kerä häm şul waqıtta Gildanıñ xezmätçesenä çirkäwdä kürgän yegetkä ğaşiyk buluıñ häm mäxäbbät tarıxın işetä.
Gilda yegetne yaratu seren açqanda, Kenäz küz aldıña küreñä häm qıznı çin-çinlap yaratuın äytep birä. Soñınnan Kenäzne qıznı çit keşelär urlıy.
İkençe Akt[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Kenäz Gilda’nıñ urlanuın işetä. Läkin küpmeder waqıt ütkäç qız sarayğa kiterelä. Şul waqıtta Kenäz qız mäxäbbäte xaqına böten baylığınnan waz kiçä aluın söyli. Qız atası yanına qaytıp, anıñ eşennän oyalğanıñ äytep birä. Säxnä azağında Rigoletto Kenäzdän üç alaçağına ant birä.
Öçençe Aqt[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Uram. Sparafucile’nıñ yort küreneşe. Rigoletto Gilda belän kilep kerä. Gilda Prinsqa qarata mäxäbbät xise belän yana. Kenäz operanıñ iñ matur ariäläreneñ bersen başqara. Bu ariädä süz xatınnarnıñ xıyänät xolqı turında bara.
Rigoletto bandit belän qunaqnı üterü turında satulaşa. İr kiemenä kienderep, Rigoletto qızın Veronağa cibära. Qız söygänenä qurqınıç anuın toyımlıy. Rigoletto Kenäzne üterü xaqıñ 20 skudi itep bilgeli.
Kük kükri. Kenäz Superficile yortında tön qunarğa bula. Gilda kire öygä qaytırğa bula, häm kinät bandintnıñ keşe üteräçägen işetp ala. Qız, ir kiemnärenä kiengän kileş, bülmägä kerä. 20 skudinı alğaç bandit mäyetne Rigolettoğa birä. Şul minutta ul Kenäz ariäsen tanıp ala, häm mäyetne açqaç, qızın tanıy. Qız, sonğı sulışın alıp, söygäne xaqına ülüena şat buluıñ äytä. Rigoletto ’’Läğnät’’ dip qıçqıra.
Reference[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ↑ List of singers taken from Budden, Julian: The Operas of Verdi (Cassell), vol 1, p. 476.


text:
10 april axırzaman päyğämbäre tuğan kön
Möselmannarnıñ, älbättä, törle wahhabçı, yä bulmasa salafitlarnı sanamağanda, tağın ber oluğ bäyräme bar. Ul da bulsa Mäwlet bäyräme. Dönyağa kilgän soñı päyğämbär, Möxämmätneñ (ğsw) tuğan köne. Tatarlar Qorban häm Uraza ğäyetennän qala, bu mäwlet ayına zur iğtibar birälär. Bıyıl, miladi kalendar' buyınça päyğämber äfändebezneñ tögäl tuğan köne 10 aprel'gä turı kilä. Läkin, İdel-Ural buylarındağı tatar-möselmannar bu bäyrämne ay buyına bäyräm itälär. Törle aş mäclesläre uzdırıla. Anda Qor’ännän sürälär uqıla, päyğämbärebezgä bağışlanğan salawatlar, mönäcätlär äytelä.
Möxämmät päyğämbär, soñğı päyğämbär. Alla tarafınnan keşelärgä räxmät itep cibärelgän 140 meñ päyğämbärlärneñ soñı kirpeçe. Xalıq anı axırzaman päyğämbäre di. Çönki, Möxämmttän soñ, cir yözenä başqa päyğämbärlär kilmi. Axırzamanğa qädär. Möxämmät päyğämbär, keşelek dönyasına xaq yulnı gämäldä yäşäp kürsätüçe bularaq bilgele. Päyğämbärneñ tormıygş yulı ğına tügel, ä tuuı da moğciza.
Päyğämbär (ğsw) tuğanda, ätise dönyadan kitkän bula. Aña altı yäş waqıtta, änise dä wafat bula. Möxämmätne (ğsw) ätiseneñ tuğannarı tärbiäli. Ul çordağı ğäräplär şaqtıy bozılğan xalıq bula. Läkin, Möxämmät päyğämbär üzenä kürä ayırım ber tormış alıp bara. Ğädel, insaflı bula. Ä päyğämbärlek aña qırıq yäşe citkäç kenä kilä. Bu turıda islam ädäbiäte bik küp.
Päyğämbärgä Qor’änneñ berençe ayäte 40 yäşendä kilä başlıy. Häm, Allah täğälä, Cäbrail färeştä arqılı anğa 23 yıl buyına üzeneñ qanunın, Qor’än ayätlären iñderep tora. Päyğämbär (ğsw), kamil räweştä islam dinen ayaqqa bastırğaç, 63 yäşendä bu dönyadan kitä. Ul ülgännän soñ, 1 ğasır çaması waqıt ütkäç, İdel buyı bolğarları islam belän tanışa başlıylar. Soñraq räsmi töstä islam qabul itälär. Tarixtan kürengänçä, tatarlarnıñ iñ köçle däwlätlär tözep yäşäw waqıtı, islam dine nıq waqıtlar belän turı kilä.
Räfis Cämdixan.


text:
Aldaspan
Bastı bet Aldaspan
Mektepterde aqşa jinau «dästüri» jalğasa bere me?
Jaña oqu jılınıñ bastalğanına eki ay. Az uaqıttıñ işinde keybir bilim wyalarında aqşa jinau nauqanı qıza bastadı. Ädettegidey qazan ayınıñ alğaşqı jeksenbisinde wstazdar merekesin...
«Ontustik Invest-2016» forumınıñ aşıq alañı
Oñtüstik Qazaqstan oblısınıñ ortalığı Şımkent qalası «Ontustik Invest-2016» halıqaralıq investiciyalıq forumınıñ aşıq alañına aynaldı. Sebebi Oñtüstik öñirdiñ tabiğatı qanday jwmsaq bolsa, halqı da sonday...
Qazaqstan iri mwnay jäne gaz jobalarındağı ülesin arttıradı
QR Energetika ministrliginde mwnay-gaz salasındağı iri jobalardağı qazaqstandıq qamtu boyınşa vedomstvoaralıq jwmıs tobınıñ otırısı bolıp ötti. Jwmıs tobınıñ maqsatı mwnay servisi jäne iri jer qoynauın...
1-sınıpqa baratın 380 mıñ balağa birıñğay oqulıq tolıq jete me?
Bir aptadan keyin oquşılar qaytadan mektep partasına jayğasadı. Öñirlerdegi bilim basqarmalarınıñ derekterine süyensek, barlıq bilim oşaqtarı jaña oqu jılın bastauğa saqaday say twr. Bilim...
«Alatau» dästürli öner teatrı aşıldı
Almatıda "Alatau" dästürli öner teatrı aşıldı. Saltanattı aşıluğa qala äkimi, önerpazdar men Alatau audanınıñ twrğındarı qatıstı.
Janküyerler E.Smetov pen O.Galbadrahtı kütip aldı
Janküyerler dzyudodan Rio Olimpiadasınıñ kümis jüldegeri Eldos Smetov pen qola jüldeger Galbadrah Otgoncecegti Almatı äuejayınan kütip aldı.
Medicinalıq qaldıqtardı joyudağı qitwrqılıq
Elimizde jılına 20 mıñ tonna medicinalıq qaldıq jinaladı, biraq tolıq joyılatınına kepildik az Qorşağan ortağa tönetin qauip az emes. Tabiği apattardan bölek adamnıñ qolımen jasalıp jatqan...
Älem köz tikken Astana forumı
Keşe elordadağı Täuelsizdik sarayında jahannıñ beldi sayasatkerleri men bedeldi sarapşılarınıñ basın qosqan Astana Ekonomikalıq forumı «Jaña ekonomikalıq şınayılıq: ärtaraptandıru, innovaciyalar jäne bilim ekonomikası» taqırıbın...
«Jüyrikten jüyrik ozar jarısqanda» — studentter aytısı
Aytıs-qazaq halqınıñ wlttıq mädenietiniñ ayqın körinisi bolıp tabılatın asıl qazınamız. Tarihı tereñ bwl öner el qamın, wlt bolaşağın, qoğam tınısın jırlap qana qoymay, saliqalı...
Belgili qoğam qayratkeri marqwm Mwhtar ARIN haqında
Qızmet babımen Almatı men Şığıs Qazaqstan oblısınıñ eki ortasında talay märte saparlap jüruge tura keldi. Sondıqtan da oñtüstik astana men şığıstıñ ortasın jalğağan küre...


text:
Çuqındıru tarixına: ike törle qaraş
Qazandağı keräşen tatarları 13 mart könne üzläreneñ çirattağı cıyılışların uzdırırğa cıyınalar. Bu çara keräşen tatarlarınıñ Qazandağı oyışmasına 15 yıl tulu uñayınnan uzdırılaçaq. Azatlıq radiosına birgän intervyusında Qazan keräşen tatarları cämğiäte räise mariä Semenova üzläreneñ oyışmaları turında bolay dip belderde.
Oyışma 1989 yılda barlıqqa kilde. Üzebezneñ mädäniätebezne, dinebezne saqlap qalır öçen eşlängän, oyıştırılğan ide ul. Oyışmanıñ berençe räise Gäräy Räxim ide. Bez üzebezne keräşennär dip sanıybız, tatarlar dip tügel. Bügenge köndä milli mädäniätebez üseşe öçen mömkinleklär bar. Menä fol'klor ansamblebez eşläp kilä, Qazanda Lenin isemendäge mädäniät üzägendä. Radiodan yartı säğätlek «Arumısız, keräşen qärdäşlär» dip atalğan tapşıru da çığa...Ä şul uq waqıtta, Mäskäwdä tatar, bigräk tä keräşennär tarixına qağılğan sallı ğına kitap basılıp çıqtı. Urıs telendäge “Rusiädä İslam häm prawaslaw dinnäre. 18 ğasırda konfrontatsiädän dinitüzemlelekkä taba” dip atalğan älege xezmätneñ avtorı, tanılğan ğalim Fäyzelxaq İslaev.
Kitapta tatar, İdel-Ural xalıqları tarixında iñ awır çorlarnıñ berse, köçläp çuqındıru tarixı surätlänä. Barı tik 500 danä belän genä basılğan älege kitap avtorı Fäyzelxaq İslaev, tatar-keräşennäre elek çuqındırılğan tatar- möselmannar bulğannar dip sanıy häm monı tarixi dokumentlar belän raslıy.
Petr patşanıñ qızı Elizaveta Petrovna waqıtında, yegerme yıl patşalıq itkändä, möselmannarnı häm mäcüsilärne köçläp çuqındırğan çor. Mäsälän, 1741 yılnıñ 17 sentäberendä maxsus ukaz qabul itelgän. Möselmannarnı, mäcüsilärne, Rusiädä yäşägän bu xalıqlarnı, barısın da çuqındıru turında. Bu bik zur dokument. Aña imza salğan patşabikä üze. Menä şuşı ukaz nigezendä xristianlaştıru başlana küpläpKeräşen tatarları tarixına qartata, äytep uzılğança, ber yaqlı ğına qaraş yuq. Qayber ğalimnär keräşennär köçläp çuqındırılğan tatarlarnıñ warisları tügel dip sanıylar.
26 martta Qazan keräşen tatarları cämğiäte tarix häm mädäniät buyınça fänni-ğamäli konferensiä dä ütkärergä cıyına. Cämğiät räise Mariä Semenova, äle anda tögäl kemnär çığış yasayaçağın äytmäde. Şulay da, ike yaq tarixçılar da bulsa, töyer bulıp torğan mä’säläne çişü ciñelräk bulır ide dip sanıylar qayber küzätüçelär.
Räfis Cämdixan.


text:
BMO general sekretareneñ maxsus wäkile Margareta Wahlstrom, Tailanda uzğan cıyın waqıtında könyaq-könçığış Aziädä tsunaminı kisätü üzäkläre ber genä ildä bulmayaçaq, dip belderde.
Mondıy üzäklärne üzlärendä buldıru turındağı täqdimnärne Tailand, Hindstan häm İndoneziä äzerlägän bulğan. Alarnıñ eşe – mäğlümat cıyu häm tsunaminı aldan kisätü bulaçaq. Tailandnıñ tabiği qazalarğa äzerlek üzäge başlığı Suvit Yudami, - töbäkara berdäm üzäkkä üz östenä bik zur cawaplılıq alırğa kiräk bulaçaq, dip belderde:
"Ber üzäk buldıru – kübräk eş başqaru häm iñ berençe çiratta üz östeñä iñ küp cawaplılıq alunı añlata" dide Tailand wäkile.
Tailand älege üzäkneñ başfatirı bulırğa telägän ide häm proyektqa 10 million dollar totırğa äzer bulğanın belderde.
Ämma başqa illär moña qarşı çıqtı.
26 dikaber könne bulğan tsunamida 280 meñgä yaqın keşe hälak bulğan ide.


text:
Çeçnädä barlığı 160 000 keşe qorban bulğan, dip sanıy Çeçnä parlamentı räise
Düşämbedä Çeçnä parlamentı räise Taus Cabrailov, Çeçnädä ike suğış näticäsendä barlığı 160 meñ keşe qorban bulğan, digän belderü yasadı. Bu san küplärne aptıraşqa qaldırdı. Berençedän, ul elegräk yañğıratılğan räsmi sannardan küpkä zurraq. İkençedän, Cabrailov, çäçännär bar qorbannarnıñ ni barı dürttän-beren täşkil itä, dide. Belgeçlär bu belderüne säyäsi belderü dip kire qaqtı.
"Bu Çeçnädäğı bar yuğaltular sanı, federal köçlär dä, xäbärsez yuğalğannar da. Bez şuşı sannı kiteräbez, gärçä anı räsmi räweştä raslap bulmıy."
Rusiä räsmiläre, elegräk törle sannar kitergän bulsa da, axır näticälärne iğlan itmäde. Keşe xoquqların yaqlawçılar bu räsmi sannarnı, kimetelgän dip, kire qağıp kilde. Äytik, qayber räsmi çığanaqlarğa qarağanda, ike suğışta Rusiäneñ 10 meñläp xärbie xäläk bulğan. Bäysez belgeçlär isä bu san kimendä 40 meñ çaması di. Tınıç xalıqqa kilgändä, Memorial oyışması, ike suğışta barlığı 75 meñ sivil keşe qorban bulğan dip belderä.
Cabrailov kitergän sannar moñarçı yañğıratılğannardan küpkä zurraq. Kreml taraflı räsmineñ şundıy yuğarı sannar kiterüe küplärne aptıraşqa qaldırdı. Belgeçlär monı säyäsi belderü dip atadı. Memorial oyışması belgeçe Aleksandr Çerkasov:
"Säyäsmännär kitergän sannarnıñ kübese säyäsi maqsattan çığıp äytelä. Sezgä niçä kiräk digän kebek. Berençe suğışta da, ikençesendä dä ber räsmi oyışma da qorbannarnı sanap barmadı. Çönki tınıç xalıqnıñ üleme Çeçnädä tärtip urnaştırıla digän süzgä qarşı kilä."
Cabrailov sannarı küpertä digän fiker belän tanılğan Çeçnä belgeçe Aleksei Malaşenko da kileşä. Läkin Kreml taraflı Çäçän räsmienä sannarnı küpertü nigä kiräk, digän soraw tua. Kemder monı Mäskäw belän Groznıy arasında wäkälät büleşü söyläşüläre belän añlata. Yänäse çäçännär Kremldän kübräk wäkälät qayırıp alırğa tırışa. Kemder – nöyäber ayında ütäçäk parlament saylawları belän. Yänäse Cabrailov bu belderüe belän saylaw aldı kampaniäsen başlıy.
Malaşenko monı çäçännärneñ Kremlgä qarata ğadi açuı belän añlata. Çäçännärneñ kübese, şul isäptän, räsmilär dä Çeçnäne cimergän federallarğa açu tota, di ul:
"Suğışnıñ dähşäten kürsätergä tırışqan keşelärne añlap bula. Bu üzenä kürä Mäskäwgä däğwa belderü. Mäskäw bik küp xatalar yasadı, Çeçnä cämğiätenä tözätep bulmaslıq zıyan kiterde."
İke suğış barışınıda urıslar üzläre dä zur yuğaltu kiçerde. Çäçän suğışçılarınnan ğına tügel, federal köçlärdän dä. Bigräk tä berençe suğış başında, xalıq Çeçnädän ağıla başlağaç, federal köçlärneñ anda yäşägän urıslarğa qarata qılğan wahşileklären keşe xoquqların yaqlawçılar daimi tänqitläp tordı. Qısqası, çäçän suğışında urıslar da küp ülde. Şuña da qaramastan Malaşenko, Cabrailovnıñ çäçännär qorbannarnıñ ni barı dürttän-beren täşkil itä digän süzlärenä şik belderä.
-Ali Gilmi


text:
İlnur Miñnäxmätov häm Diana İbrahimova - Azatlıq radiosı bäygeseneñ ciñüçeläre
Här bäygeneñ iñ küñelle mizgele – ciñüçelärne büläkläw tantanasıdır, möğäyen. Menä, nihayät, bu mizgel Azatlıq radiosınıñ Ana tele köne uñayınnan uzdırılğan bäyge ciñüçeläre öçen dä kilep citte. Bügen bezdä qunaqta – bäygedä ikençe häm öçençe urınnarnı yawlağan Diana İbrahimova häm İlnur Miñnäxmätov buldılar. Bez alarnı ciñüläre belän qotlap, radiobıznıñ istälekle büläklären tapşırdıq. Xäzer alar belän yaqınraq tanışıp kitik äle.
Min İbrahimova Diana, Qazannan, Qazan däwlät universitetınıñ sotsiologiä häm jurnalistika fakul’tetında uqıym, Kazanskie vedomosti gäcitendä eşlim. Azatlıq radiosınıñ öydä här könne diärlek tıñlıybız. Minemçä, ana telendä berençe çiratta ğailädä aralaşırğa kiräk. Bez öydä tatarça ğına söyläşäbez, äni mine tatar äkiätlären uqıp üsterde. Uquın da min tatar gimnaziäsendä uqıdım. Şulay bulğaç, tatar telen äybät beläm inde. Ä bäygedä täqdim itelgän süzlärneñ tärcemälären qaysın süzleklärdän ezläp taptım, qaysın üzem dä belä idem Min Miñnäxmätov İlnur, üzem Tübän Kama şähärennän. Xäzer Qazan däwlät universitetınıñ Tarix bülegendä, ikençe kursta uqıym. Bezneñ öydä Azatlıq radiosın küptännän tıñlıylar. Qazanğa kilgäç tä, tulay toraqta här könne säğät 9da Azatlıq radiosın tıñlıym. Tatar tele belän inde küptännän qızıqsınam, şuña kürä sezneñ bäygedä qatnaşırğa buldım
Min Miñnäxmätov İlnur, üzem Tübän Kama şähärennän. Xäzer Qazan däwlät universitetınıñ Tarix bülegendä, ikençe kursta uqıym. Bezneñ öydä Azatlıq radiosın küptännän tıñlıylar. Qazanğa kilgäç tä, tulay toraqta här könne säğät 9da Azatlıq radiosın tıñlıym. Tatar tele belän inde küptännän qızıqsınam, şuña kürä sezneñ bäygedä qatnaşırğa buldımTel, ädäbiät häm sänğät institutı belgeçläre häm Qazan byurosı xäbärçelärennän torğan jyuri bu bäygedä berniçä östämä büläkkä layıq keşene dä bilgeläde. Azatlıq radiosınıñ istälekle büläkläre belän Ukrainanıñ Dnepropetrovski şähärennän Fäsxievlar ğailäse, Qazannan 70 yäşlek Sania apa İl’yasova häm Tübän Kamadan Narim İxsanovqa da tapşırılaçaq. Alarğa bez büläklärebezne poçta aşa yaqın arada cibärerbez. Bäygegä näticälär yasağanda, şulay uq Aqtanıştan Zämfira Fatıxova, Mamadıştan Gölfirä Mönipova, Surguttan Rawil Ğilfanov, Qazannan Nailä Ğataullina, Semberdän Naciä Nurmöxämmätova, Buadan Älfiä Ğöbäydullinanıñ cawapların da iskä alıp kitäse kilä. Alar da bezneñ bäygegä bik icadi mönäsäbät kürsätep, bik qızıqlı, üzençälekle cawaplar cibärdelär.
Döres cawaplarğa kilgändä isä, bezneñçä alar menä niçek yañğırıy. CBeжий - tazä, yaña, saf; зaлor - yolım; BepToлeT - boralaq, фaлbcифиkaция - bozıp kürsätü; MeHeджep - idäräçe; зaпac - xästär, tuplam. Xäyer, tıñlawçılarıbız bulğan süzlär belän genä çiklänmiçä, qayber süzlärneñ yaña variantların da yazıp cibärgännär. Mäsälän, Semberdän Fatix äfände fal’sifikatsiäne mäkerle yalğan dip, ä Surguttan Rawil Ğilfanov xärämläşterü dip yörtergä täqdim itälär. Ukrainadan Fäsxievlar ğailäse Vertoletnı Borğalaq dip ataw döresräk, dip sanıy. Ä menä Çallıdağı isemen yazmağan ber tıñlawçıbız vertoletnı oçqanat dip atarğa, täqdim yasıy. Ğomumän, tıñlawçılarıbız, bäygedä bik teläp qatnaşıp aña şaqtıy icadi kilgännär. Şuña kürä, bez kiläçäktä dä tıñlawçılarıbıznıñ küñelenä xuş kilgän şuşındıy bäygelärne ütkärep torırbız. Ä älegä bez bäygedä qatnaşuçılarğa tağın ber tapqır zur räxmät äytep, ciñüçelärne qotlıybız.
Gölnaz İlgizär


text:
Ğiraq xristiannarı şatlıq qatış qurqu xisläre belän Raştua bäyrämen qarşı ala
Saddamnıñ qulğa alınuwı amerikan prezidentı George Bush öçen genä tügel, ä yözlägän meñ Ğiraq xristiannarı öçen dä üzenä kürä Raştua büläge budlı. Bügen bar katolik dönyasına quşılıp alar da Raştua bäyrämen bilgeli. Bäyräm yaña şartlarda, Saddamsız ildä ütsä dä, ildäge wazğiät älegä tınıç bäyräm itergä mömkinlek birmi
Misal öçen 44 yäşlek Nadal Salman. Bügen Raştua könendä ul Bagdad çirkäwenä kilgän. Çirkäwdä başqa keşe yuq, Nadal xanım yalığızı, İzge Maria ikonası qarşında tınıçlıq xaqına doğa qılıp utıra. "Wazğiät älegä bik naçar, ämmä Allahı Täğälä böyek, häm dä İzge Maria Ğiraq xalqı belän" di ul. İminlek küzlegennän çığıp tönge ğibädät irtängä küçerelgän. İntihar xöcümnärdän qurqıp, kilüçelärgä zur buqça belän kilmäskä quşılğan. Nadal xanım süzlärençä, bügen küp kenä ğailälär Raştua mäclese ütkärep tormayaçaq, çönki mäclestän soñ tönge uram buylap qaytırğa qurqa.
Çirkäw tiräsendä urnaşqan yortlarda meñlägän ğiraqlı yäşi. Beraz çittäräk divar belän uratıp alınğan Amerikan nığıtması. Andağı xärbilär Raştuağa nıqlap äzerlänä, orkestr, kürkä aşı, sport uyınnarı, cırlar belän.
Tennessee ştatınnan kilgän 23 yäşlek Chad Wilkerson Qış babay bulıp kiengän, yänäşädäge yortlar yanına barıp andağı balaçağağa xärbi maşinasınnan büläk, küçtänäç öläşä. Balalarnıñ qayberläre yätimnär, moñarçı andıy büläk kürgännäre yuq, berniçä minut eçendä qırıp-seberep alıp betergän, Xristian Radiosı cibärgän 4 tartma ber mizgeldä buşadı, di Chad. 11 yäşlek Faris Nadum qulına büläk eläkkäç başta aptırap qala, annarı Chadqa qarap yılmaya. "Minemçä alar bu yomartlıqnıñ säbäben añlamıy, läkin Raştuanıñ mäğnäsen belä, bu da yaxşı", di Chad.
Balalar xuşlaşıp kitkändä, yıraqta kük kükräwen xäterlätkän tup tawışları qaytawaz bulıp yañğırıy. Bäyräm buluğa qaramastan qaydadır xärbi operatsiä bara. Äytkändäy bu könnärdä Süriä çigendä Rawah şähäre tiräsendäge ğämällären amerikannnar Santa Claus operatsiäse dip atağan. Ğäräp telendä çığa torğan cirle Azzaman gäziteneñ soñğı sanında berençe bit tulısı belän amerikan xärbilärenä birelgän. Alar anda üzenä kürä Raştua şayartuwı urnaştırğan. Saddam qulğa alınğan könne töşerelgän sürät, ämmä anıñ saqalı aqqa buyalğan, başına qış babay başlığı kigerelgän. Texas ştatınnan kilgän serjant Gilbert Nail, iñ yaxşı Raştua büläge kemgä eläkte, digän sorawğa, beraz törtterep, mondıy cawap qaytara: älbättä Saddamğa, xäzer bit anıñ ğömer axırına qädär torır urını häm buşqa aşı bulaçaq.
Ali Gilmi, Praga


text: Yaña yıldan soñ Tatarstanda säyäsi tormış canlana bara. Tatarstannıñ Üzäk saylaw komissiäse räise Anatoliy Fomin İTAR-TASS xäbärçesenä “bez Däwlät Şurasına waqıtınnan aldan saylawlar ütkärügä tulısınça äzer”, dip belderde. Ul şulay uq älege saylawlarnıñ Rusiä Däwlät Dumasına saylawlar belän bergä ütkärü ideyäsen xuplawın da äytte. Şulay itep, Däwlät Şurasına waqıtınnan alda saylawlar anıñ qanuni wäkälätläre tämamlanuğa ber qala, bıyıl dikäber ayında ütkäreläçäk bulıp çığa. Ber atna çaması aldanraq Tatarstan Däwlät Şurasına saylawlarnı aldanraq ütkärü farazı turında Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin beldergän ide. Läkin ul monı ber iskärmä belän äytte. Ul saylawlar, Däwlät Şurası deputatlar saylaw turında mökämmäl qanun äzerläp ölgerelsä, älege qanun federal' qanunnarğa turı kilsä genä ütäçäk dide. Mäğlüm ki, Tatarstannıñ yaña Konstitutsiäsendä qaralğança, yaña saylanğan parlamentqa 50 deputat kerergä tieş häm alarnıñ yartısı partiä isemlekläre buyınça saylanğan deputatlardan torırğa tieş. Läkin federal' qanunnar buyınça ike palatalı parlament ta bulırğa mömkin. Küptän tügel Rusiä prezidentı Vladimir Putinnıñ Başqortstanda yal itkän waqıtta Magnitogorski häm Başqortstan citäkçeläre belän oçraşıp, näq menä şul tizdän Rusiä töbäkläreneñ zakon çığaru häm başqarma xakimiät strukturalarında üzgäreşlär turında söyläşkännär, dilär. Monı “ИзBecTия” häm “KoMMepcaTъ” gazetaları rasladılar. Rusiä prezidentı bar töbäklärne dä tigezläw ber qalıpqa salunı zakonlaştırırğa niätlägän ikän.


text:
"Xalıqara mönäsäbätlär häm keşe xoquqları" komissiäse utırışı
9 dekaberdä Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı tarmaq komissiäläreneñ utırışları turında Azatlıq radiosı söylägän ide inde. Älege cıyılışta qatnaşu öçen Qazanğa Rusiäneñ törle töbäklärennän häm qayber çit illärdän wäkillär kilde. Bügen sez “Xalıqara mönäsäbätlär häm keşe xoquqları” komissiäse utırışınıñ barışı turında işetersez.Bu komissiädä 20 dän artıq SNG illärennän kilgän wäkillär qatnaştı . Şulay uq bu komissiädä Rossiä Federatsiäseneñ Tatarstandağı keşe xoquqların yaqlaw buyınça eş alıp baruçı wäkälätle wäkile Räşit Vağıyzov ta bar ide. Utırışnı Başqarma komitetnıñ yaqın häm yıraq illär belän eşläw bülege citäkçese Damir Ğısmetdinov alıp bardı. Şul uq bülek citäkçese urınbasarı Röstäm Ğäynetdinov tatarlarnıñ üz illärendäge eşçänlege turında mäğlümat birde. Başqarma komitetta çit illärdä yäşäwçe tatarlarnı barlaw häm nindi eş alıp barıluı turında Damir Ğısmetdinovnıñ çığışı tıñlandı. Ul “Soñğı 2,5 yarım waqıt eçendä çit illärdäge tatar cämğiätläre sanı 5 tapqırğa arttı. Alarnıñ ğomumi sanı 140 oyışmağa citte.”,-dip belderde Damir Ğısmetdinov. Mäğlümat alu cılı söyläşülär aşa da, törle formada xatlar alışu buyınça da , elektron poçta aşa xat alışu aşa da alıp barıla”,- dide ul. Töbäklärdä uzğan cäydä dönyanıñ 11 ilendä 30 Sabantuylar ütkän. Şulay uq Yaña emigratsiä belän İske emigratsiäneñ arasında tuğan problemalar turında da äytep kitte. Qazan şähäreneñ 1000 yıllığına bağışlanğan çaralar belän Röstäm Ğäynetdinov tanıştırdı. Komissiädä keşe xoquqların yaqlaw buyınça eş alıp baruçı yurist Roza Färdievanıñ çığışı tıñlandı. Anıñ äytüe buyınça: Ütkän yıldağı Çiläbe problemalarına qarağanda bıyılğı problemalar qatlawlıraq. İslam dinenä qarşı repressiälär başlandı,- dide ul. Millät eşläre belän şöğellängän keşelärne cinayät eşenä tartuları turında äytte Roza Färdieva. Räşit Väğızov bu eşlärne tik yuridik eşlär aşa ğına çişärgä kiräk”,- dide. KDUnıñ Tatar filologiäse fakul'tetı dekanı İskändär Ğıläcev tarixi yädqärlärne , qäberleklärne saqlaw turında söyläde. Berençe bötendönya suğışındağı Belorussiädäge qäberleklärne, Germaniädän yıraq tügel cirdä äsirlär lagerennän 11-12 meñ tatar bulğanlığı bilgele”,- buluın äytte ul. Elek Üzbäkstanda, melioratsiä ministrı bulıp eşlägän Rim Giniätullin Kongress citäkçese Rinat Zakirovqa büläkkä qılıç alıp kilgän. “Kiçägeñne onıtsañ , bügengeneñ qadere yuq”,- digän fiker äytte ul. Törkmänstan turında Al'bert Borxanov bik zur mäğlümat birde. Şäxsi aqçalarğa çığarılğan “Kul'turnıye traditsii Yevrazii” digän kitapnıñ avtorı bularaq anı komissiädä qatnaşuçılarğa büläk itte. Belorussiä tatarları cämğıäteneñ Prezidentı Abu-Bekir Şabanoviç Törekmännärneñ Ruxnamä kitabın belorussiä telenä tärcemä itelgänen belderde. Qırğızstan tatarları cämğiäteneñ prezidentı Gölsinä xanım Ulmäskulova :“...bez mäktäplär açtıq , kitaplar bar , ämma bezgä uqıtuçılar cibäregez, yuqsa alar yabılu xälendä,- dide. Litva tatarları cämğıäteneñ citäkçese Adam Asanoviçyus 20 meñ tatarnıñ 24 tatar generallarınıñ isemnären mäñgeläşterü turında täqdim kertte. Qısqası , Tatarstannan çittä yäşägän tatarlar üzlärenä ruxi yärdäm sorıylar, häm üz -üzlären qayğırtqan tatar oyışmaları da arta bara.
Azatlıq radiosı Mälikä Basır Qazan.


text:
Quşma Ştatlar prezidentı George Bush maxsus törkem äğzaları belän Waşingtonnıñ Ğiraqtağı yaña strategiäsen tikşerä. Täqdimnärneñ berse - İran belän Süriäne Ğiraqtağı xälne cayğa saluda cälep itü. Britaniäneñ saqlanu ministrı Des Browne bu täqdim turında: “İran häm Süriä cawaplılıqnıñ ber öleşen üz öslärenä alırğa tieş. Ğiraqtağı wäzğeyätne töbäktän ayırım qarap bulmıy. Bez İran belän Süriäne, Ğiraqta totrıqlıqqa häm tınıçlıqqa üzlärennän öleş kertsen öçen, Ğiraqnıñ yaña xakimiate belän xezmättäşlekkä çaqırabız”,- dide.
Äle yaña ğına Quşma Ştatlardağı saylawlarda Kongressta küpçelekkä ireşkän Demokratlar firkäse wäkilläre, Ğiraqtan amerikan ğaskärlären yaqın arada çığaruğa ireşü öçen tırışaçaqların belderde.


text: Germaniä buylap, bügen, Holokost qorbannarın iskä alu çaraları ütte. Bügen Osventsem lagere totqınnarı azat itelüeneñ 62 yıllığı. Germaniä Kantslerı Angele Merkel, bügen çığış yasağanda, demoktiä yaqlılı köçlärne radikal uñ qaraşta toruçı säysäi köçlär belän köräşergä çaqırdı. Şul uq waqıtta Brussledä , Yevropa parlamentı citäkçese Hans Gert Poetterring, dönya ber qayçanda Evropa tarixınınıñ qurqınıç häm awırtlıqlar alıp kilgän bitlären onıtmas, dide. Bügen ikençe dönya suğışı waqıtnda ülgän berniçä million yahudnı iskä alıp, İtaliä parlamentnıñ ike pulatında da ber minut tıñlıq iglan itelde. Ukraina Tışqı eşlär minstrlığınıñ belderüendä, genotsitnıñ teläsä nindi formalarınıñ qabatlanun buldırmaw turında süz bara. Comğa könne, BMO Gomum Mäslese Holokostnı tanmawını gäyep itkän qarar qabul itte. Anı barı İran ğına imzalamadı.


text:
cишәMбe, 24 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 18:12
Ğiraq räsmiläre, yul qırıyına urnaştırılğan ber bomba şartlawında, Babil wiläyäte polisiä başlığınıñ ülüe turında xäbär itte. Şartlaw Bäğdadnıñ könyağındağı Hilah wiläyätendä bula. Şartlawda polisiä başlığı General Qays al-Mağmüri belän bergä anıñ 2 saqçısı da hälaq bulğan. Bu küpçeleğe şiğiy bulğan töbäktä, wiläyät başlıqlarına qarşı yünälderelgän cinäyät şälkemeneñ ber öleşe dip sanala. Şul uq waqıtta kiçä 7 keşe ülemenä kitergän intixarçı höcüm bulğan Bäyci rayonında, bügen oyıştırılğan ikençe ber intixar höcümendä 2 Ğiraq ğaskäreye üterelgän.


text:
Charles Dickens
Charles Dickens (aytılıwı: Charlz Dikkens; 7 fevral, 1812 – 9 iyun, 1870) Viktorian da'wirinin' en' ataqlı İnglis jazıwshısı bolg'an. Onın' ko'pshilik romanları sol waqıtları ken' tarqalg'an feleton janrında jazılg'an. Basqa avtorlarg'a uqsap romandı feleton retinde ja'riyalawdan aldın onı tolıq pitkerip almastan, Dickens jiyi-jiyi kishi epizodlardı jazıp tuwrı feleton qılıp ja'riyalag'an. Onın' ataqlı romanları ko'p bolg'an, solardan Oliver Twist ha'm David Copperfield mısal bola aladı.


text:
Rinat Xalitov orkestrı gastrollärgä cıyına
Qazan pedagogika universitetınıñ muzıka fakul'tetı studentları fakul'tet könen ütkärgändä Miñğol Ğaliev, Aydar Fäyzraxmanov, Lidiä Äxmätova häm başqalar başqarğan cırlar, moñnar aşa , bu bäyräm, küplärneñ küñelenä studentlarnıñ gimnı bulğan “Qazan kiçläre” cırı bulıp señep qaldı. “Uniks” konsert zalında İlsur Safinnıñ 15 läp oyışmadan sponsorlar yärdämendä häm 60 lap keşe qatnaşlığında tatarça-rusça barğan konsertnı zalda utırğan tamaşaçı nindider ber “aqsöyäklär” tamaşasınnan ber küreneş itep qabul itte. Comğa könne bu konsert turında “Watanım Tatarstan” gäzitendä mäqälä dä bastırılğan. Ä pänceşämbe könne şul uq “Uniks” konsert zalında Liliä Mullağalievanıñ konsertı da tulı zalda uzıp kitte. Ä menä aldağı atnada Rinat Xalitov citäkçelegendäge orkestr gastrol'lärgä cıyına. Qazan Däwlät Konservatoriäseneñ tatar muzıka fakul'tetı, orkestrnıñ gastrol'läre aldınnan 22 oktäberdä jurnalistlar belän oçraşu uzdırdı. Bu oçraşuda Rinat Xalitov citäkçelegendäge tatar muzıkası orkestrı jurnalistlar aldında üzläreneñ gastrol'gä alıp çığarğa äzerlägän programmasın täqdim itte. Häm oçraşu waqıtında jurnalistlarnıñ küp kenä sorawlarına cawaplar birelde.Bik küp illärdä çığış yasap uñışlarğa ireşkän bu orkestrnıñ gastrol'läre bu yulı İdel buyında urnaşqan şähärlärdä baraçaq: 26 oktäberdä- Ul'yan şähärennän başlasalar, 27 oktäberdä alar - Samarada, 28 ndä - Saratovta, 30дa – Elistada , 1-noyäberdä Ästerxanda bulaçaqlar.Orkestr gastrol'dän äylänep qaytqaç, bez sezgä tağın alar turında söylärbez äle.
Mälikä Basıyr .


text:
Ğiraqnıñ könyağında kierenkelek arta
Ğiraqnıñ könyağında xakimiät öçen köräşkän şiği törkemnär arasında qarşılıq köçäyä. Sişämbedä Qarbala şähärendä bulğan atışular näticäsendä 50-dän artıq keşe häläk bulğan. Şul uq waqıtta Britan xärbiläre Basra şähärennän kitergä cıyına. Şuşı wazğiät Ğiraqnıñ şiğilär yäşägän öbäklärendä yaña köç qullanularğa kiterä alamı?
Wazğiät şunıñ belän dä qatlawlana: moñarçı könyaqtağı Basra şähäreneñ üzägendä urnaşqan 500-läp Britan xärbie annan kitep, qayadır şähär çitenä barıp urnaşırğa cıyına.
"Älbättä, Britan xärbiläreneñ kitüe kierenkelekne tağı da arttıraçaq, çönki ğisyançılar alarnıñ urının alu öçen köräşäçäk. Basra häm dä Ğiraqnıñ bar könyağı xäzer cinayätçelär häm İran tarafınnan xuplanğan törkemnär qulında" di Mostafa Alani, Dubaidağı İminlek häm terrorçılıqnı tikşerü üzäge citäkçese.
Ğiraq suğışı başında Ğiraqta barlığı 10 meñ Britan xärbie bulsa, xäzer ni barı 5kä qaldı. Bu san belän genä alar İran çigen kontrol itä almıy, di Alani.
Basra häm anıñ tiräsendä wazğiät çınlap ta kierenke. Eş ğisyançılarda ğına tügel. Şähärdä cinayätçel törkemnär bik köçle. Soñğı 2 yılda ğına anda 5 meñläp üterü bulğan.
Bu töbäktä Ğiraqnıñ 70% neft yatmaları urnaşqan. İlneñ 90% kereme şunnan kilä. Amerikan xärbilärenä Qüwäyttän kilgän täemiat ta şuşı täbäk aşa uza. Ämmä Ğiraq xakimiäte Bağdadtan torıp qına bu töbäkne kontrol itä almıy, di Londondağı iqtisad mäktäbe belgeçe Yahya Säet:
"Cirle törkemnärnıñ üz-ara kileşüe ikele. Nacaf yä Bağdadta ireşelgän kileşü genä citmi. Cirle citäkçelär aña buysınmasqa mömkin, xakimiät öçen köräşen urında däwam itäçäk" di Yahya Säet.
Dubaidağı tikşerü üzäge citäkçese Mostafa Alani fikerençä, ägär teläsä İran bu wazğiätne şaqtıy üzgärtä alır ide. Ğiraqnıñ könyağında Tähran yoğıntısı Bağdad xökümätennän dä, Britan xärbilärennän dä köçleräk. Bar mäsälä şunda di belgeç: bu töbäktä totrıqlılıq urnaştıru Tähran mänfğätendä tügel.
ali ğilmi


text:
Qazan Däwlät universitetınıñ astronomiä kafedrası ğalimnäre ay totılunı küzätte
Astronomiä- tögäl fän. Şuña ay totılu kebek küreneşneñ köne häm säğätläre aldan uq sanap quyılğan. Ul 4 mayda 22.48 minutta bulırğa tieş. Qazan däwlät universitetınıñ astronomiä kafedrası ğalimnäre bu waqiğanı iğtibardan çittä qaldıra almadı. Xätta, yal könnären qaldırıp, eşkä çıqtı, teleskopların äzerläde. Astronomiä kafedrasında ay totılu kebek küreneşne fänni yaqtan öyränüçe belgeçlär bulmasa da, ğällämdäge xällärgä bitaraflar yuq. Şuşı kafedra xezmätkäre Almaz äfände Ğälievnıñ äytüenä qarağanda, 22.48 minutta ayğa cirneñ küldägese töşä başlarğa tieş. 23.48 minutqa qädär cir külägäse aynı tulısı belän qaplap, şul kileş ber säğät tiräsendä torır, dip farazlana. Belgeçlär äytkänçä, näq şuşı minutlarda ay açıq itep kürenep, qıp-qızıl töskä kerergä tieş. Annan soñ, tönge berlärdä, cir külägäse küçä başlayaçaq häm ay açılıp, üzeneñ ğädäti räweşenä keräçäk. Ay totılu, barlığı, 4 säğät tiräse däwam itärgä mömkin.Belgeçlär äytüençä, Qazanda, Tatarstanda ay totılunıñ yılğa ber niçä tapqır kürenüe, bik siräk bula torğan xäl. Şuşı bilgele ber çor uzğannan soñ, cir iärçenen külägä qaplaw dönyanıñ başqa urınnarında da kürenä başlayaçaq.
Ay totılunıñ ictimaği tormışqa tä’sire barlığın, astronomiä belgeçläre tanımıy. Astrologlar isä, başqaça uylıy. Köndälek astrologik farazlarda 4 häm 5 mayğa zur iğtibar birelgän. Kierenkelek arta, dielgän anda. Sälämätlekne saqlaw kiräklegenä basım yasala. Astrologiä, ay totulı kebek xikmätlärne, nindider yañarış ğälämäte belän bäyli.Niçek kenä bulmasın, 4 mayda Tatarstan keşelärenä, aynıñ qızıl töskä kergän çağın kürü mömkinlege belän faydalanıp qalırğa bula. Anıñ öçen maxsus cihazlar da kiräk tügel. Barı tik 12 tulğanda kükkä qaraw sorala. Ğalimnär äytkänçä, ägär tön bik bolıtlı bulmasa, ay ap-aqıq itep kürenergä tieş.Bikä Timerova.


text: Tatarstan prezidentı Rusiä staroverları, yäğni iske xristian dinen totuçılarnıñ üzägenä, alarnıñ baş ataqayı Andrian mitropolitnı kinät kenä ülep kitüe uñayınnan qayğı urtaqlaşıp telegramma cibärde. Rusiädä xristianlıqnıñ iske yünäleşen totuçılar Tatarstanda da şaqtıy. Qazanda ğına da alarnıñ ike çirkäwe eşli. Häm alar pravaslaw dinendägelär, çirkäwenen 16 ğasırda bulğan üzgärtep qoruları arqasında yalğış yuldan kitkännär dip sanıylar. Rusiädä pravaslaw dine genä ösenlek itkändä, iske dindägelär dä, möselmannar kebek ük räncetelgän bulğannar. Kinät kenä ülep kitkän Andrian ataqay, metropolit bulğançı Qazanda eşläde. 2004 yılda ul iske dindägelärneñ baş ataqayı bulıp saylanğan ide.


text:
İdel-Ural Legionı
İdel-Ural Legionı, (Идeл-ypaл ЛerиoHы) İkençe bötendönya suğışı barışında / Öçençe reyx xärbi köçlärendä Tatar, Başqort, Mari, Çuaş h.b. millät äsirlärennän tözelgän ğäskäri berämlek. `
Berence bülek[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Barlığı 7 batalyon tözelä. 1942 yılnıñ noyäberendä tuplanğan 825. batalyon 1943 yılnıñ fevralendä Belorus partizannarın qarşı suğışqa ozatıla; suğışçıları qoralları belän tulayın partizannarı yağına çığa. Bu batalyon keşeläre soñınnan Zaxarov häm Birülin partizan brigadalarında hitlerçelärgä qarşı suğışalar. 826. batalyon (tözelüe 1943 yıl, ğinwar) 1943 yılnıñ martında Hollandiägä ozatıla häm 1944 yılnıñ 10 avgustında Fransuz partizannarı yağına çığa. 827. (1943, fevral) häm 828. (1943, iyün) batalyonnar Könbatış Ukrainağa – Kovpaknıñ partizan ğäskärenä qarşı suğışqa cibärelälär. Batalyonnar suğışçılarınıñ yaqınça yartısı partızannar yağına çıqqaç, başqaların ışanıçsız sanap, Belgiä, Hollandiä häm Fransiä küçerälär. 829. batalyon (1943., avgust) suğış xäräkätlärendä qatnaşmıy diärlek häm 1944 yılnıñ avgustında taratıla. 830. häm 831. batalyonnar (1943 yılnıñ sentäber-oktäberendä tözelgännär) Polşa cirendä urnaştırılalar. "İdel-Ural legionı" formal räweştä "İdel-Ural Törki-Tatasrlarnıñ köräş berlege" citäkçelek itä dip isäplänelsä dä, barlıq möhit komandir wazifaların Wermacht ofitserläre başqarğan. Legionda qatnaşqan soldatlar, Sovetlar Berlege tarafına kilgäç soñraq repressilänälär. Könbatış illärdä qalğan nigezdä Törkiägä häm Avstraliäğä kilälär.
Kollaborationism[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İdel-Ural legionina bäyläp bik yış "kollaborationism" turında yazalar. Bu sorawğa karata İskänder İlyasov'nıñ "Legion "Idel-Ural"" dip isemlängän kitabi basılıp cikti.


text:
Çeçen qarşılığı äğzaları üz teläkläre belän 30 sintäbergä qädär birelä alaçaq. Bu xaqta Federal' iminlek idaräse mödire häm Terrorğa qarşı milli komitet başlığı Nikolay Patruşev belderde. Komitet, yül ayında 63 keşe qoralların tapşırdı, dip xäbär itä. Qarşılıq kürsätüçelärne aqlaw ölgese Rusiäneñ Däwlät dumasına raslaw öçen tapşırılğan.
Çeçnyänıñ Şatoy awılındağı xärbi bülektä soldat üzenä qul salğan. Säbäbe älegä bilgesez. Vedeno rayon üzägendä saqsız eş itkändä granta şartlap ber xärbi yaralanğan.


text:
дүшәMбe, 23 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 13:53
2nçe dekaber könne “Bötendönya tatar kongressı” Xalıqara berlege çaraları däwam itte. Qazan milli-mädäni üzägendä “Tatarstannıñ eşlekle partnerları” digän forum uzdı. BDB illärendäge häm Rusiä töbäklärendäge Tatarstannıñ säwdä-sänäğät wäkilçelekläreneñ häm tatar eşmäkärläreneñ inde bu dürtençe cıyını. Cıyınnı premyer-ministr Röstäm Miñnexanov alıp bardı. Kereş süzendä ul Tatarstannıñ 28 BDB illäre häm Rusiäneñ 65 töbäge belän xökümätara säwdä-iktisadi kileşüläre buluı turında äytte. Säwdä Häm tışqı iqtisadıy xezmättäşlek ministrı Xafiz Salixov illär häm töbäklär belän xezmättäşlektä respublika mänfäğätläreneñ yıldan yıl artuın häm kiñäyüen sannar belän isbatladı. Soñğı öç yılda Tatarstan produktsiä citeşterü tempları buyınça Rusiädä berençe urınnarğa çıqqan. Citeştergän produktsiäne satası bar. Xökümät monı yaxşı belä häm çaraların da kürä. Soñğı 3-4 yılda ğına Rusiä töbäklärendä Tatarstan 25 säwdä yortı häm 10 säwdä-iqtisadi wäkilçelek açqan. Çığışlardan añlaşılğança xökümät häm wäkilçeleklär bu eşlärneñ näticäse itep iqtisadi maqsatlarnı ğına kürälär. Mäskäwdäge wäkil Näcip Mirixanovnıñ fikere. Näcip Mirixanov Tatarstan xökümäteneñ säwdä-iqtisadi bağlanışlarda tatar eşmäkärlegen qullanunı millätne berläşterüneñ ber çarası dip xuplıy. Läkin bu bağlanışlarnı konkretlaştıru, Tatarstannan da konkret täqdimnär kötelüen äytte. Çığışlarda milli biznes häm anıñ millätne kütärüdä yärdäme mäs’äläse dä yañğıradı. Bötendönya tatar kongressı başqarma komitetı räise Rinat Zakirov bik tormışçan sxema täqdim itte. Tatarstan çittä yäşäwçe eşmäkär millättäşlärebezgä uñışlı säwdä alıp barırğa yärdäm itä, ä eşmäkärlär kergän faydalarınnan cirle tatar cämğiätlärenä mädäniätne mäğärifne üsterüdä matdi yärdäm kürsätälär. Rinat Zakirov Rusiä töbäklärendä ütkärelgän çaralar telneñ mädäniätneñ yuqqa çığa baruın kürsätälär dide. Şuña kürä ul tatar eşmäkärlären mäçetlär saludan tatar mäktäpläre saluğa, oyıştıruğa küçärgä çaqırdı. Biznesnıñ milli tösmerle bula aluın yaqlap Sarıtaw wäkile Zöfär Xäkimov milli xislär belän suğarılğan çığış yasadı. Eşlekle çığışlar häm täqdimnär tügäräk öställär dä däwam itterelde. Tatarstannan çittä yäşäwçe tatar eşmäkärläre cıyınına respublikanıñ “Tatneft'”, “Tübän- Kamaneftexim” “Kamaz“ kebek ere şirkätlär citäkçeläre çaqırılğan ide.
Yunıs Ätnäle.


text: Rusiä Dumasınıñ ike deputatı bügenge utırış barışında tuqmaşu oyıştırdı. LDPR citäkçese Vladimir Jirinovski belän Rodina partiäsennän Andrei Saveliev başta ber-berse belän süzgä kerde, annarı bärgäläşä başladı. Bu tuqmaşuda distägä yaqın deputat qatnaşqan. Mäsxäräneñ säbäbe tögäl bilgele tügel. LDPR deputatları Yamal-Nenes okrugındağı saylawlar näticäsenä protest belderep zaldan çığıp barğan bulğan. Saveliev süzlärençä, ul Jirinovskiğa "ä ni öçen sez Voronej saylawlarına qarşılıq beldermädegez" dip sorağaç, tegese, "xäzer min sineñ yözeñne cimeräm" dip oçıp qunğan. Bu Jirinovski qatnaşında berençe tamaşa tügel. Bügene xäldän soñ ul Dumada çığış yasawdan ber ayğa mäxrüm itelde.


text:
Rusiä häm Yaponiä bügen yañadan Tönyaq Koreanıñ atom töş qoral programması tiräsendäge kierenkelekne “säyäsi häm diplomatik” çaralar belän çişergä çaqırdı.
Rusiä saqlanu ministrı Sergei İvanov Tokyoda Yaponiä premyerı Junichiro Koizumi belän oçraştı. İvanov, Tönyaq Koreağa, ilgä Berläşkän Millätlär Oyışması inspektorların kertep atom töş cihazlarnı tikşerep çığarğa mömkinlek birüen sorap möräcäğät itte. Bu mäs’älädä Yaponiä belän Rusiä berdäm fikerdä, dide İvanov.
Koizumi süzlärençä Tönyaq Korea tiräsendäge nizaq Rusiä, Qıtay, Yaponiä, Amerika Quşma Ştatları häm Könyaq Koreağa cäyelgän.
Bügen Rusiä tışqı eşlär ministrı urınbasarı Alexandr Losyukov-Rusiä, Tönyaq Koreağa uzğan yıl kertelgän çikläwlärgä qarşı bulu fikeren üzgärtergä mömkin, dip belderde. Rusiä belän Tönyaq Koreanıñ qısqa ğına urtaq çik buyı bar. Ägär dä Tönyaq Koreanıñ atom programması bulıp Rusiä mänfäğätlärenä ziyan kiterä ikän, Rusiä dä Pxenyanğa kertelgän çikläwlärne yaqlıyaçaq, dide Losyukov.
Tönyaq Korea citäkçese Kim Çin İr kiçä xärbi hawa bazasına baruında xärbilär aldında çığış yasağanda ğaskärlärneñ “agressiägä qarşı torırğa äzer buluların” häm “doşmannı ciñä alaçağın” belderde. Könyaq Koreada prezident Noh Moo Hyun –küzläw eşen alıp bara torğan köymäne açu tantanasında buldı. İke Koreanıñ da xärbi arsenalğa iğtibar arttıruınıñ nigezendä Tönyaqnıñ atom töş qoral programması tiräsendäge kierenkelek yata. Quşma Ştatlar Ğiraqtan soñ Tönyaq Koreağa höcüm itergä cıyına dip Pxenyan Waşington belän söyläşülär uzdırunı taläp itte. Läkin Amerika Quşma Ştatları söyläşülärne ber-niçä taraf qatnaşında oyıştırırğa teli.


text:
Rostovta milli tormış canlanıp kilä
Älege şähärgä 1760Hчы yıllarda tatarlar da kilep urnaşa başlıy. Berençe qarlığaçlar İdel belän Çulman yaqlarınnan kilgän säwdägärlär, alarnıñ yärdämçeläre häm yalçıları bula. Şulay uq sovet çorında Rostov qalasında häm ölkäsendä tatar xalqı küpläp tamır cibärgän.Rostov Don tatarlarğa ataqlı din bilgeçe, cämägät eşleklese, kürenekle publitsist Musa Bigievnı birgän yaq bularaq ta bilgele. Möselmannar öçen küp xezmät quyğan Musa Bigiev Rostovta 1875 yılnı tua. Qazan mädräsäsendä, Peterburg universitetında häm Könçığış dini uqu yortlarında belem ala. “Өlfät”, “Äl ğasır äl cädit”, “Waqıt”, “Şura” basmaları belän xezmättäşlek itä. 1906-07 yıllılarda Bötenrossiä möselmannar syezdın oyıştıruçılarnıñ berse bulıp tora. Anıñ küp kenä xezmätläre äle bügenge köndä dä öyränelä.
Tatarstanda çığıp kilüçe “Moлoдeжb TaTapcTaHa” gäcite baş möxärrire, “Tatarstan-Yaña ğasır” partiäseneñ Respublika yäşläre bülege citäkçese Änbär Karmeev ta Rostov Donda tuğan. Dimäk älege qala bezgä äzme-küpme ike bilgele keşene birgän.Rostovnıñ üzenä qaytsaq, xäzerge waqıtta bu töbäktä Qazan, Penza, Qasıym, Ul'yan tatarları ğömer kiçerä. Qayber çığanaqlarda alar - 50 meñ, ikençelärendä isä 40 meñ keşe dip kürsätelä. Rostovnıñ üzendä genä dä bügen 30 meñgä yaqın tatar yäşi. Alarnıñ töp öleşe – Penza yağınnan çığuçılar.
Rostov Donda ike tatar oyışması eşli. Anıñ berse 1991 yılda oyışqan “Nur”, ikençese küptän tügel tözelgän “Yaqtaşlar” oyışması. “Yaqtaşlar” oyışması citäkçese Marsel' Bagutdinov bu yaqlarğa küptän tügel genä Tatarstannıñ Leninogorski rayonınnan kilep urnaşqan. Alma-gruşa üsterüçe “ЯHTapHaя” sovxozında iqtisatçı bulıp eşli, şulay uq milli eşlärne dä başlap yöri. Üze oyıştırıp cibärgän “Yaqtaşlar” oyışması eşläre turında “Azatlıq” radiosına ul menä närsälär söyläde.
28 meñ tatar yäşägän Rostovta “Yaqtaşlar” oyışması tözergä buldıq. Şähär statusında ğına bulsa da oyışmabız küp eşlär başqara. Äle bu könnärdä genä 2 yegetebez häm ike qızıbız Tatarstanda bulıp qayttılar. Alar qaytqaç üzläreneñ uy-xislären citkerdelär. Xätta Tatarstannan qaytasıları da kilmägän ikän. Bötendönya tatar kongressınnan da yärdäm kötäbez. Alar bezgä kitaplar, şriftlar biräbez dip ışandırdılar. Şriftlar bulğaç gazeta çığara başlayaçaqbız. Älegä bezneñ ayına ber gazeta çığa, ämma ul böten taläplärgä turı kilmi.Şunısın äytep ütärgä kiräk, bu tapşıru äzerlängändä Rostov Dondağı millättäşlärebez Sabantuy bäyrämen uzdıru eşläre belän mäşgul' ide. Anı “Yaqtaşlar” oyışması “Nur” tatar ictimaği üzäge belän berlektä oyıştıra. Milli bäyrämebez Rostovta berençe tapqır uzdırıla, çönki Penza tatarlarında Saban tuyı ütkärü ğädätkä kermägän. Bu yaqlarda mäcüsilek çorlarına uq yaz bäyräme – “Qır keläwe” ütkärü saqlanıp qalğan. Rostovta da din ähelläre Tatar ictimaği üzäge belän berlektä şuşı borınğı bäyrämne oyıştırğan. Yaqtaşlar bergä cıynalıp simez täkä satıp alalar. Yazğı saban eşläre tögällänügä, şäriğat quşqança anı çalalar. Annarı tabiğät qoçağına çığıp, uçaq yağalar. Mullalar mul igen üssen öçen namaz qıla. Ämma xäzer Rusiä töbäklärendä genä tügel, çit illärdä dä Sabantuy uzdırıla, şul nisbättän keçkenä genä itep bulsa da Rostovta da milli bäyrämebezne uzdırırğa bulğannar. Bu xaqta Marsel' Bagutdinovnıñ fikerlären tıñlap kitik.
18 yül könne comğadan soñ säğät 3te şähär üzägendä urnaşqan muzey işek aldında Sabantuy uzdıraçaqbız. Anda tatarlardan tış urıslar, ärmännär häm başqa millät xalıqları da bulaçaq.Bu Sabantuynı böten qağidälärenä turı kiterep oyıştıra almadıq. Kiläse yılğa kongress häm Tatarstan Xökümäte yärdäme belän şähär külämendä zurlap uzdıraçaqbız.
İnde alda äytep ütkänebezçä, Rostov Donda berençelärdän bulıp, 1991 yılda “Nur” tatar ictimaği üzäge tözelä. Ul ölkä xakimiäteneñ yustitsiä bülegendä törtälgän. Bu milli oyışma şähärneñ näq yörägendä, Zur Baqça dip isemlängän üzäk uramında ğäcäyep matur binada urnaşqan. Oktäber inqilabına qädär öç qatlı şuşı yort İdel-Qama bank-finans oligarxiäseneñ zur banklarınıñ berse bulıp sanalğan. “Nur” oyışması qarşında üzeşçän sänğät tügäräge, yäkşämbe mäktäbe eşli. Tuğan telebezdä belem birügä kilgändä, anıñ buyınça eşlise eşlär bar ikän äle.
Xäzer Rostovta yakşämbe mäktäbe eşli. Ämma sentäberdän bez tatar telen atnasına 3-4 tapqır uqıta torğan itep oyışırırğa niätlibez. Bezneñ Qamil Sibgatulloviç digän uqıtuçı bar. Anıñ tatar telen tiz öyrätä torğan üz programması bar. Şulay uq kitaplar da qaytarttıq.Sez “taşlar” oyışması citäkçese Marsel' Bagutdinovnı işettegez.Äye, Rostov Donda tatarlar şaqtıy yäşäsä dä, sovet zamanınnan soñ, milli häm dini tormış monda canlanıp qına kilä. İnde alda bilgeläp uzğança, yäş buınğa tuğan telebezne öyrätü öçen tatar mäktäbe açu, imanlı yäşlärne üsterü öçen mäçet torğızu, törle dini häm milli bäyrämnärebez uzdıra başlaw bu milli tormış canlanuınıñ başı ğına äle. Kiläçäktä alarnı zur eşlär ketä. Bez dä xörmätle tıñlawçılar, sezne Rostov Dondağı millättäşlärebez tormışı, alarnıñ uñışları belän tanıştırıp barırbız.
Landış Xarrasova, Qazan.


text:
Atambayev: Qırğızstanda nizaqnı konstitusion reforma ğına xäl itä ala
Qırğızstan premyer-ministrı Almaz Atambayev, ildäge säyäsi krizisnı çişüneñ berdänber yulı – konstitusiägä üzgäreşlär kertü, dip belderde. Atambaev şulay uq Azatlıqqa birgän äñgämäsendä 19 april könne uram cıyınnarı waqıtında bulğan köç qullanu öçen oppozisiäne cawapqa tartaçağı turında äytte.
"Qırğızstanda totrıqlılıq urnaştıru öçen bez konstitusion reformalarnı azaqqa citkerergä tieş."
Üzgäreşlär ölgesen maxsus komissiä prezident Qormanbäk Bakievqa tapşıraçaq.
"Bez täqdim itkän ölge – xakimiätne 3 qanat arasında ber tigez bülä. Anda böten närsä bar. Anda xattä xezmätkärlär säyäsäte dä qaralğan. Prezident häm premyer-ministr ber bersenä kiñäşlär biräçäk. Moña parlament ta qatnaşaçaq. Kileşügä ireşüdä böten yaqlarnıñ qatnaşı bulaçaq. Bu ölgegä qarşı çığuçılar ämma üzläreneken genä qabul itergä teli."
Ämma Atambayev, oppozisiädäge säyäsätçelär belän söyläşülär uzdırırğa telägänen äytte. 11 aprildän birle oppozisiä köçläre Bişkäktä uram cıyınnarı uzdıra. Alar konstitusiägä üzgäreşlär kertüne, Bakievnıñ prezident urınınnan kitüen häm waqıtınnan alda yaña prezident saylawları ütkärüne taläp itä. Bakievnı noyaber ayında uram cıyınnarı waqıtında birgän wäğdälären ütämäwdä ğäyeplilär. 19 april könne Bişkäk uramnarında cıyılğan xalıq xökümät binasın saqlağan milisiägä taşlar häm şeşälär attı, 100gä yaqın keşe qulğa alındı. Atambayev süzlärenä qarağanda, alarnıñ berse genä äle dä törmädä qala:
"Berençedän, minem elekke tarafdarlarnıñ berse dä törmädä tügel. Alar anda eläkmäw yulların belä. Ämma ğäyebe tabılğan barısı da cäza alırğa tieş. Älbättä alarğa yulbaşçıları cäzadan qaçırğa yardäm itergä tırışaçaq, imanım kamil. Ämma bu cäza – kiläçäkkä sabaq bulaçaq. Keşelär, başqa keşegä yäki maşinağa taş atu – döres tügel ikänen, kibetlärne cimerergä yaramağanın añlarğa tieş."
Alsu Qormaş


text:
Foto: aBTopдiki
Temirtaw qalasındağı Tuñğış Prezïdent tarïxï-mädenï ortalığında onlay`n türde ötken Nazarbaev oqwlarına memleket basşısınıñ qızmettesteri, stwdent jastar men kitapxana qızmetkerleri qatıstı, dep xabarlay`dı Baq.kz agenttiginiñ Qarağandıdağı tilşisi.
«Nazarbaev oqwlarınıñ maqsatı Elbasınıñ jarqın ömiri men qızmeti ülgisinde jastardı eñbeksüy`giştikke, patrïottıqqa tärbïelew. Xalqımızdıñ torqalı toy`ı – Qazaqstan Täwelsizdiginiñ 25 jıldığı qarsañında, Tuñğış Prezïdent künine oray` ötkizilgen onlay`n tärtibindegi respwblïkalıq Nazarbaev oqwları – elimizdegi mädenïet jäne bilim oşaqtarınıñ Elbasınıñ ömiri men qızmetin nasïxattaw boy`ınşa ıntımaqtastıqtağı qızmetin körsetetin elewli oqïğa», - dey`di Tuñğış Prezïdenttiñ tarïxï-mädenï ortalığı dïrektorınıñ orınbasarı Näzïra İlïyasova.
Tuñğış Prezïdent künine arnalğan respwblïkalıq Nazarbaev oqwlarına J.Bekturov atındağı Qarağandı oblıstıq jasöspirimder kitapxanası, Qarağandı qalasınıñ M.Äwezov atındağı Ortalıq kitapxanası jäne Batıs Qazaqstan oblısı Oral qalasınıñ X.Esenjanov atındağı balalar men jasöspirimder kitapxanasınıñ qızmetkerleri qatıstı.
«Nursultan Äbişulınıñ täwelsiz elimizdi damıtw bağıtında atqarğan isteri jastar üşin ülgi-önege. Memleket basşısınıñ ömir jolın bilw arqılı biz de bolaşaqqa ülken ümitpen qaray`mız. Elimizdiñ bolaşağı üşin jasalıp jatqan isterge senim bildirip, Ult Köşbasşısınıñ sayasatına qoldaw bildirgimiz keledi», - dey`di Qarağandı ïndwstrïyalıq wnïversïtetiniñ stwdentteri.
İs-şara barısında qatıswşılar Memleket basşısınıñ Qazaqstan 2050 Strategïyasın, «Nurlı jol – bolaşaqqa bastar jol» Joldawın, «5 ïnstïtwcïonaldı reformalardı jüzege asırw boy`ınşa 100 naqtı qadam» Ult josparındağı jastar sayasatı twralı pikirlerimen bölisti.
Elbasınıñ qızmettesteri men üzeñgiles dostarı jastarğa N.Ä.Nazarbaevtıñ eñbekqorlığı, bilimge degen quştarlığı jäne otansüy`giştigi twralı äñgimelep berdi. Stwdent jastar öz kezeginde Memleket basşısınıñ elimizdiñ keleşegi bolğan öskeleñ urpaq üşin atqarıp jatqan ïgi isterin atap ötti.
Swretter avtordiki


text: Bügen Brusselda barğan Yevropa Berlege sammitında Törkiä häm Yevropa Berlege diplomatları, Törkiäneñ äğzalığı turında söyläşülär başlaw mäsäläsendä, nixayät, kileşügä ireşkän dip xäbär itelä. Kileşüneñ neçkälekläre älegä bilgele tügel, ber taraf ta räsmi belderü yasamadı. Uzğan töndä Törkiäneñ Berlekkä kerüe turındağı säyläşülärne kiläse yılnıñ Üktäberendä başlarğa kileşengän ide. Ämmä bügenge söyläşülär Kipr tiräsendäge qarşılıq arqasında körçekkä terälde. Berlek citäkçeläre äzerlägän qarar ölgesendä, Törkiä Kipr xökümäten tanıuı turındağı protokolnı bügen ük tamğalarğa, söyläşülär başlanğançı imzalarğa tieş dielgän ide. Törkiä räsmiläre Yevropa Berlege artıq küpne taläp itä dip sanıy. Kipr utrawı 1974 yıldan birle ikegä bülengän xäldä: xalıqara tanılğan könyaq grek öleşe häm tönyaq törek öleşenä. Greklar qarşı bulu säbäple, utrawnı berläşterü referendumı ütmägännän soñ, Kiprnıñ grek öleşe bıyıl Yevropa Berlegenä alındı.


text:
Wildersnıñ Fetnä isemle filmı - fetnä tudıra
Başta Sälman Ruşdineñ “şaytan ayätläre” kitabı annañ Daniä gazetasında çıqqan Möxämmät peygambärne sürätlägän räsemnärdän soñ, xäzer Hollandiäle Geert Wildersnıñ qoränne tänqitlägän filmı dönya kürä.
10 minutlıq filmneñ iseme “Fetnä” dip atala. Näq isemenä uq turı kilgän film, äle kürsäteler aldınnan dönya cämäğatçelegendä “fetnä” tudıra başladı, qaynar bäxäslär quptara. 44 yäşlek parlament äğzäse Geert Wilders, songı yıllarda islamnı tänqitlägän säyäsäte belän tanıla. Ul qor’änne Hittlerneñ “Mein Kampf - minem köräş” isemle kitabı belän çağıştıra häm möselmannarnıñ izge kitabın Hollandiädä tıyarga çaqıra.
Geert üz maqsatın xäzergäçä Hollandia parlamentında häm gazetalarda dönya kürgän: “qor’än köç qullanırga etärä” digän şäxsi fikerlären, film aşa xalıqqa citkärü bularaq açıqlıy.
Hollandiäneñ Xalıqara mönäsäbätlär institutı başlığı, Edwin Bakker: “Geertnıñ bu qaraşı älbättä barlıq Hollandiälelärneñ fikeren çağıldırmasa da, Geertnı yaqlağan keşlär dä yuq tügel” dip söyli.
“Hollandiädä zur şähärlärdän çittä yäşägän, tübän sıynıftağı keşelär bar. Alar yuğarı beleme bulmağan, eşsez keşelär. Häm alar islamnan qurqa. Bu qurqu alarnı bergä cıyılıp Geert Wildersnı yaqlarga etärä. Alar il eçendä häm tışında İslamnan qurqa.”
Uzğan yıllarda Hollandiädä, ildäge imigrasiä, sosiäl mäsälälär turında kübräk citdi mäsälälär turında bäxäsläşelä ide. Xäzer isä, Hollandiä tolerantlıq häm süz irege xoquqı belän islam xaqında qaysı ber farazlarnı yänäşä quyu mäsäläse tora.
Möselmannar Hollandiädäge arta bargan azçılıq. Alar il xalqınıñ 6 prosentın täşkil itä. Xäzergä qadär küp millilek säyäsäten uñışlı ğına alıp barğan Hollandiädä, köp törlelekneñ ber öleşe bulğan möselmannarga qarata mönäsäbät yaxşı ide. Bu mönäsäbätlärdä abruylı däwlät eçendä tanılğan möselmannarnıñ da kürenä başlawı tä’ser itkänder.
Läkin, Hollandiälı film citäkçese Theo van Goghnıñ 2004 yılda maroqalı ber fanatik yäş tarafınnañ üterelüe ike tarafnı da ütä radikal xälgä kiterde. Van Gogh islamnıñ könbatışnıñ irekle cämäğatçelenä turıdan turı yanawın äytkän ide. Anıñ üterelüe belän Hollandiä cämäğatçelegendä immigrasiä häm din bäxäsläre tağın da qabınıp kitte.
“Läkin bu marokkalı yäşlär arasında cinäyätçelekneñ artuı mäsäläse dini yäisä dini säyäsättän tış immigrantlarnıñ ilgä yaraqlaşuı problemınnän kilep çıqqan ber mäsälä ide di bu” Bakker.
Qor’änne tänqitlägän film bäxäsläre belän dönya cämäğatçelegendä iseme yış telgä alıngan Geert Wildersnıñ islamnı tänqitlägän radikal çığışları tawış qurptaruınnın säbäbe anıñ Hollandiä parlamenntä totqan pozisiäse.
Film äle ekrannarda kürsätelmäde. Läkin Wilders süzlärenä qarağanda, filmdä qor’än keşe üterergä etärä digän töşençä kürsätelä. Film xaqında bu açıqlaw, keşelärne uramga çığıp protest çaraları uzdırırğa säbäp bulğan bulsa kiräk, yäkşämbe könne Äfğanstannın Mäzar-ı şärif şähärendä açulı ber törkem keşe uram cıyını uzdırdı. Bu cıyın tağın ber niçä ildä bulğan qarşılıq çaralarının matbuğatta çaralarında kürsätelgän çaralardan berse genä ide.
Geert isä islam dönyasın tänqitqä açıq bulırga çaqıra.
Läkin qarşılıqlar islam dönyasında ğına tügel, Hollandiäneñ üz eçendä dä borçuğa sala. Xaqimiät mondıy ber filmneñ dönya cämäğatçelegenä kürsätelüe ilneñ abruyına ziyan kiterep keşeläreneñ iminlegen qurqınıç astına salaçağın däğwä itä. Häm filmne tıyarğa çaqıra.
NATO general sekretarı Jap de Hop Scheffer “ Bu film säbäble Äfğanstan kebek NATO ğaskäriläre bulğan cirlärdä, ğaskärlärgä qarşı höcüm bulaçağınnan qurqam, şuña bu turında kisätergä mäcbür xis itäm” dip äytte.
Hollandiä premyer ministrı Jan Peter Balkenen dä: ilneñ xalıqara abruyı häm çit illärdäge watandaşlarnıñ iminlege mäsäläsenä basım yasap Wildersne cäwaplılıq belän eş itärgä çaqırdı. Häm ul östäp: “Bez gel keşelärneñ süz ireklege xoquqı buluına basım yasıybız.
Läkin bu ireklekne bez çamanı belep, cäwaplılıq belän qullanırğa tiyeşbez” dide.
Şulay da bu kisätülär Wildersnıñ niäten üzgärtmi.
Fetnä isemle filmnı Televiziädä yäisä internettä kürsätergä niätle buluın tağın ber qat beldergän Wilders, Premyer ministrınıñ çığışın tänqitläp, möselmannar aldında çigenüdä ğayeple.


text:
- [15] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 77.Sayfa Cevapları
- [15] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 76.Sayfa Cevapları
- [15] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 75.Sayfa Cevapları
- [15] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 74.Sayfa Cevapları
- [15] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 72.Sayfa Cevapları
- [15] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 70.Sayfa Cevapları
- [15] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 69.Sayfa Cevapları
- [15] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 68.Sayfa Cevapları
- [15] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 67.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 65.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 64.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 63.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 61.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 57.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 56.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 55.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 54.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 53.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 52.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 50.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 49.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 47.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 46.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 45.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 44.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 43.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 42.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 40.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 39.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 38.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 36.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 35.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 32.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 31.Sayfa Cevapları
0 yorum
LÜTFEN YORUMLARINIZI YAZINIZ