text:
Politsiya «İnter» telekanalınıñ ofisini yaqma işi boyunca şeklenilgen altı kişini yaqalağanı aqqında bildire. Bu aqta «112 Ukraina» telekanalınıñ yayınında Kiyev Milliy politsiyası baş idaresiniñ yolbaşçısı Andrey Krişenko ayttı.
Onıñ sözlerine köre, uquq qoruyıcılar cinayetni nevbetteki maddeler boyunca taqiq ete: Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 296-cı (yaramazlıq) ve 194-ci (malnı mahsus bozuv) maddeleri.
Milliy politsiya hadimleri Şevçenko rayon bölügine bu yanğınnen bağlı olğanında şeklenilgen 6 kişini ketirdi, olarnıñ şahsiyetleri ve yanğınnen bağlı olğanları belgilene, dep qoştı Krişenko.
Kiyev politsiyasında bildirdiler ki, sentâbr 4-te şahıslar taqımı, tahminen 20 adam, Şuseva soqağındaki bina yanına keldi, turistik çadırlar qoydı ve çemberler (şinalar) ketirdi, bundan soñ çemberlerni yaqtılar ve binağa, ilk malümatlarğa binaen, tuman şaşkasını attılar, yanğın başlandı.
Bundan soñ «İnter» telekanalı ilân etti ki, yanğın neticesinde «Podrobnosti» programmasınıñ studiyası bütünley yandı, bunen beraber, bazı hadimler zararlandı.
Ukraina Fevqulade vaziyetler devlet hısmetinde haber ettiler ki, bu yanğın söndürilgen vaqtında elâk olğanlar ya da yaralanğanlar olmadı.
Terkibine «İnter» telekanalı kirgen Inter Media Group vaqia şaraitini obyektiv şekilde taqip etmesini talap ete, bunen beraber, Ukraina prezidentine «qanunnı ve uquqqa qarşı areketlerden saqlavnı tiklemek» maqsadınen vaziyetke kirişmek çağıruvınen muracaat ete.
«İnter» telekanalına qarşı endi bir qaç sefer piket yapılğan edi, hususan fevral ayında yüz bergen vaqia sebebinden, o vaqıt «Podrobnosti nedeli» («Afta tafsilâtları») programmasınıñ prodüseri rusiyeli Mariya Stolârova canlı yayında sögüş sözlerini ayttı, bundan soñ onı Donbasstaki silâlı taqımlarğa nisbeten simpatiya duyğanında qabaatladılar ve devletten sürgün ettiler.
2013 senesiniñ başında Dmitriy Firtaşnıñ GDF Media Limited şirketi Valeriy Horoşkovskiyniñ K.H. Media Limited şirketinden Inter Media Groupnı satın aldı.
«İnter» telekanalı Ukrainanıñ üç eñ populâr telekanalından biri ola.


c: text/html

text:
Avgustnıñ 17-nde tintüvlerden soñ tutulğan Aqmescit rayonındaki Mamaq (Strogonovka) köyüniñ imamı Raif Fevziyev SİZOda tutuv şaraitlerini şikâyet ete. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi advokat Lilâ Gemeciniñ malümatına esaslanıp bildire.
«2,5 metrge 4,5 metr kamerada 6 yer olğanda 8 insan tutula. Televizor ve buzdolabı yoq, azıq mallarını saqlamağa çare yoq, andaki aş aşalmay. Ceryan, dımlılıq ve sıçanlardan ğayrı, kameranıñ kenefi tar ve plastik qapulı, tek yarısı qapatıla, üstünde toqtamayıp közetmek içün aralıq qala. Semiz insanlar anda vakuum qutusına kire kibi ola», – dep aytıla haberde.
Bundan ğayrı, Fevziyev eki künden berli yuqlap olamağanını bildirdi, çünki kamerasında «psihoz» olğan mabüs tutula, onı «qıçırmasın ve kamerada tutulğanlarnı köteklemesin» dep bağlaylar.
«Bu insannıñ alını kördim, qorqunç bir şey», – dedi Fevziyev.
Hatırlatamız, avgustnıñ 17-nde Rusiye quvetçileri Qırımda birden beş qırımtatarınıñ evini tintti. Soñra faaller Rustem Murasov ve Rustem Tairov, Aqyarnıñ Balıqlava rayonında Cebbar Bekirov, Bağçasaray rayonında Zaur Abdullayev, Aqmescit rayonında Raif Fevziyev tutuldı.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi advokat Aleksey Ladinniñ malümatına esaslanıp bildirgenine köre, tutulğan qırımtatarlar «terror teşkilâtını qurğanından ve iştirak etkeninde» şübhelene.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova avgustnıñ 17-nde tintüvlerden soñ tutulğan qırımtatarlarğa çıqarılğan qararnı «qanunsız» dep saya.
Sekiz aq qorçalayıcı teşkilât Rusiyeden avgustnıñ 17-nde tutulğan qırımtatarlarnı azat etmesini talap etti.
Advokat Edem Semedlâyev avgustnıñ 17-nde Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Stroganovka) köyünde yerli imam Raif Fevziyevniñ evinde keçirilgen tintüv aqqında bildirdi. Advokat tintüvge kirsetilmedi. İmam 205.5 maddege istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve böyle teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv – QA) qabaatlana.
Faaller Aqyarnıñ Balıqlava rayonındaki Eski Şüli (Ternovka) köyünde Cebbar Bekirov, Bağçasaray rayonınıñ Zalanköy (Holmovka) köyünde Zaur Abdullayev, Aqyarnıñ Nahimov rayonındaki Belbek (Fruktovoye) köyünde Rustem Murasov, Aqyarnıñ Nahimov rayonındaki Povorotnoye köyünde Rustem Tairovnıñ evinde keçirilgen tintüvler aqqında bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası yañı tintüvler ve qırımtatarlarnıñ tutuluvınen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerni ve qırımtatarlarnıñ tutuluvını «adden aşır bir insan aqları bozuluvı» dep adlandırdı, Ukraina Tış işler nazirligi ise Rusiyege qarşı narazılıq bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova dünyanı qırımtatarlarnıñ Rusiye tarafından taqip etilüvine cevap bermesine çağırdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina Yuqarı Radasındaki «Ğolos» («Ses») deputat fraktsiyası işğal etilgen Qırım ve Donbasnı qaytaruv planını azırladı. Bu aqta fraktsiya reisiniñ muavini Yaroslav Jeleznâk haber ete.
«Münhendeki konferentsiyada Ukraina qabul etmeycek çoq çirkin laflar oldı. Amma bizni daa çoq şimdi, ne yazıq ki, akimiyet vekilleri qayd etken şeyler raatsızlay. Bu em işğalci devlet ile serbest ticaret alanınıñ kirsetilüvi, em işğal etilgen Qırımğa suv berilüvi, em işğal etilgen topraqlarnıñ aydutlarnen beraber devriyeciligi, em Anayasağa baqmadan, Ukraina qaytmasa bile, keçirilmesi mümkün olğan saylavlar, em de ateş tolusınen toqtatılmayıp, ordularnıñ çekilmesi. Bu qabul etilemez ve devlet içün telükeli ola, dep tüşünemiz», – dep tüşüne Jeleznâk.
Onıñ aytqanına köre, şu sebepten «Ğolos» fraktsiyası «işğal etilgen Qırım ve Donbas topraqlarını qaytaruv planını azırladı».
«Onı eñ yaqın vaqıtta taqdim etecekmiz. Planımıznı muzakere etmek ve beraber qarar almaq içün er kesni davet etemiz, çünki bu tek siyasiy mesele degil – bu memleketimizniñ telükesizlik meselesidir», – dedi Jeleznâk.
Daa evel «Halq hızmetçisi» fraktsiyasınıñ reisi David Arahamiya «Prâmıy» ukrain telekanalınıñ yayınında Donbastan askerler ketsin dep, işğal etilgen Qırımğa suv berir edi, dep ayttı.
Arahamiya işğal etilgen Qırımğa suv berilmesi aqqında aytıp, bu onıñ «Halq hızmetçisiniñ» reisi olaraq degil, şahsiy fikri olğanını qayd etti.
Onıñ fikrini Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov tenqit etti. O, Qırımğa qarşılıq Donbas vaziyetiniñ çezilmesi qabul etilemez, dep ayta.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı İrına Geraşçenko («Avropa birdemligi» fraktsiyası») Qırım işğaliniñ altıncı yılı arfesinde Dnipro suvınıñ yarımadağa berilüvini ğayrıdan tiklev lafları «çirkin oldı» ve yarımadanıñ işğalden qurtarıluvını uzaqlaştıra, dep tüşüne.
Ukraina prezidenti Ofisiniñ yañı yolbaşçısı Andriy Yermak, işğal etilgen Qırımnı suvnen teminlev meselesini Rusiye prezidenti memuriyetiniñ yolbaşçı muavini Dmitriy Kozak ile muzakere etmedi, dep işandıra.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Mwhtar Äuezov atındağı Qazaq memlekettik akademiyalıq drama teatrınıñ repertuarı jaña qoyılımmen tolıqtı. 12-13 jeltoqsan körnekti jazuşı-dramaturg Or..
Bügin Almatıda dästürli «Bastau» halıqaralıq kino festivali bastaladı. Jeltoqsannıñ 3-i men 7-i aralığında ötetin VIII Halıqaralıq «Bastau» festivali ..
Almatı qaraşasınıñ soñğı jwması, keşe Qazaqstan Jazuşılar odağında aqın, J.Näjimedenov atındağı sıylıqtıñ iegeri, Qazaqstan Jazuşılar odağınıñ müşesi ..
El prezidenti Qasım-Jomart Toqaev Erjan Maksimdi Junior Eurovision än bayqauındağı jeñisimen qwttıqtadı. Memleket basşısı Toqaev öziniñ twitter paraqş..
Älemge tanımal qazaqstandıq jas änşi Dimaş Qwdaybergen Çehiya astanası Pragada jeke koncertin ötkizedi. Qazaq äniniñ HHİ ğasırdağı älemdik fenomeni Di..


text:
Lutfiye Zudiyeva ve Dilâver Memetov «Qırım birdemligi» aqqında (video)
Qırımlı faal Lutfiye Zudiyeva tutulmazdan bir qaç ay ögüne «Qırım birdemliginiñ» koordinatorı Dilâver Memetov ile beraber İdel.Aqiqatqa intervyü berip, teşkilâtnıñ faaliyeti aqqında tarif etken ediler. Mayısnıñ 30-nda kündüz Canköyde Rusiye quvetçileri qırımtatar faali, aq qorçalayıcı ve vatandaş jurnalisti Lutfiye Zudiyevanı tutıp aldı. Onı da Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine istinaden – yasaqlanğan timsallerniñ numayış etilmesinde – qabaatlaylar.


text:
Bunı Baş prokuraturanıñ matbuat-hızmeti bildirdi.
Böyle bir teşkerüvniñ sebebi ukrain telekanalında Kiyev vilâyetinde yerleşken pansionatta Qırımdan kelgen 17 adamnıñ yaşav şaraitleri aqqında levha oldı.
«Teşkerüv vaqtında qayd etilgen vatandaşlarnıñ yaşav şaraitleri ögrenilecek, olarğa içtimaiy qol tutuv ve alışuv içün tedbirler baqılacaq», – aytıla beyanatta.
Baş prokuratura matbuat hızmetiniñ reberi Vasıl Zarâ qayd etti ki, akimiyet ve yerli idare organlarınıñ hadimleri buña qulaq asmağan olsalar, vatandaşlar prokuraturağa muracaat ete bileler: 0800507001.
Halq deputatı, qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevniñ malümatına köre, Qırımdan Ukraina qıtasına 5 biñ qırımtatarı ketti. Ukraina Mudafaa Nazirligi bildire ki, işğal olunğan yarımadanı qorantalarınen beraber 3 biñden ziyade ukrain arbiy adamı terk etti.


text:
Kategoriya:Ukraina
Alt kategoriyalar
Bu kategoriyada toplam 7 kategoriyadan aşağıdaki 7 alt kategoriya bar.
A
- Aqyar (1 K, 3 S)
M
- Ukrainadaki meskün yerler (29 K)
Q
- Qırım (14 K, 20 S)
U
- Ukraina adamları (2 K, 12 S)
- Ukraina devlet organları (2 S)
- Ukraina halqları (1 K, 1 S)
- Ukrainanıñ vilâyetleri (24 S)
“Ukraina” kategoriyasındaki saifeler
Bu kategoriyadaki toplam 43 saifeden aşağıdaki 43 saife kösterilgen.
G
L
- Şablon:Location map Ukraina Ades vilâyeti
- Şablon:Location map Ukraina Dnipropetrovsk vilâyeti
- Şablon:Location map Ukraina Donetsk vilâyeti
- Şablon:Location map Ukraina Harkiv vilâyeti
- Şablon:Location map Ukraina Herson vilâyeti
- Şablon:Location map Ukraina Hmelnıtskıy vilâyeti
- Şablon:Location map Ukraina Jıtomır vilâyeti
- Şablon:Location map Ukraina Kirovograd vilâyeti
- Şablon:Location map Ukraina Kiyev vilâyeti
- Şablon:Location map Ukraina Lugansk vilâyeti
- Şablon:Location map Ukraina Mıkolayiv vilâyeti
- Şablon:Location map Ukraina Poltava vilâyeti
- Şablon:Location map Ukraina Rivne vilâyeti
- Şablon:Location map Ukraina Sumı vilâyeti
- Şablon:Location map Ukraina Ternopil vilâyeti
- Şablon:Location map Ukraina
- Şablon:Location map Ukraina Vinnıtsâ vilâyeti
- Şablon:Location map Ukraina Volın vilâyeti
- Şablon:Location map Ukraina Zakarpattâ vilâyeti
- Şablon:Location map Ukraina Zaporijjâ vilâyeti
- Şablon:Location map Ukraina Çerkası vilâyeti
- Şablon:Location map Ukraina Çernigiv vilâyeti
- Şablon:Location map Ukraina Çernivtsi vilâyeti
- Şablon:Location map Ukraina İlbav vilâyeti
- Şablon:Location map Ukraina İvano-Frankivsk vilâyeti


text:
Siyasiy analitik Rustem Ablâtif vaqtınca Lvovğa köçmege mecbur oldı, çünki Rusiye Federal Havfsızlıq Hızmeti onı apis etmege azırlana edi. Şimdiki vaqıtta, erkek özüne iş tapıp olamay, evelden toplağan parağa yaşay. «Menim aliy tasilim, Ukraina ükümeti ve aliy oquv yurtlarında çalışqanıma baqmadan, şimdilik yazıq ki, iş tapıp olaayım».
Qırımda Rustem Ablâtifniñ tuvğanları, em de ana-babası qaldı. Olarnı bir kimse taqip etmey ve repressiyalarğa oğratmay. Rustemniñ fikirince, o ketkeninen qorantası qurtuldı.
Qırımlı Rustem şunı bildirdi: «Men bir qadınnı bilem, oña atta mında telefon etip, ana-babasını sıqıştıracaqlarını aytqan ediler. Yazıq ki, amma vaziyet böyle. Anda da vaziyet kergin, nefaqacılarnıñ rubleleri bar, menim ağam – ekim, devletke çalışqanlarğa aylıqlarnı tek rublelerde berip başladılar».
Rustem Ablâtif kelecegi ne olacağı ve qayda devam etecegini bilmey.
Bu kibi vaziyette Qırım ve şarqiy regionlardan köçkenlerniñ ekseriyeti buluna, olar daimiy sürette yaşamaq içün Lvov vilâyetinde yerleştiler. Bazıları Ukrainanıñ Ğarbından ayatlarını qurmağa tırışalar – kimdir qavehanelerni aça, kimdir tatlılıqlarnı pişire.
Qırımlı teşebbüsçi söylegeni kibi, «Ev ve iş qıdıruv meseleleri ile köçkenler kendi küçlerine tayanıp çezmeliler. Qırımtatarlar, qırımlılar kibi esasen rus tili müitinde buluna ediler, şimdi ise, olarnıñ çevresi deñişti. Bu yerdeki ayat, evelki ömürlerinden farqlana. Qırımtatarlar cemaatçılıqqa qoşulmağa tırışalar, ve etraftaki müitni yat kibi tanımaylar».
Qırımtatarlar özlerini Ukraina vatandaşları olaraq sayalar
Qırımtatarlarnıñ ekseriyeti özüni Qırımnıñ tamır halqı olaraq saya, amma Ukrainadan ayırmay, dep qayd etti subetdeşimiz. O, devletniñ mustaqillik yılları içinde qırımtatarlarnıñ tamır halq olaraq statusını belgilegen iç bir qanun qabul etilmegenine yazıqsına. Bu mesele siyasiy cietinden yersiz sayıla edi, qırımtatarlarnıñ özü ise, işançsız millet kibi qaubl etile edi. Rustem Ablâtifniñ fikirince, qırımtatarlar tamır halq olaraq tanılsa ediler, belki de, yarımadanı işğal etmez ediler.
«Ukrainada tmır halqlarnıñ aqları aqqında» qanunı – bu devlet tarafından qırımtatar halqı aqlarınıñ, hususan, til, tasil ve diger vatandaşlar kibi qorçalanması közde tutula. Şimdiki vaqıtta, Qırım milleti kimdir – rus tilinde laqırdı etken köçebeler ya da yarımadanıñ Rusiyege qoşulmasını istemegen tamır halq, - dep soray Rustem.
Lvov mütehassısları işlep çıqarğan qanun leyhasında, tamır halqnıñ kendi milliy muhtariyetni qurmağa aqqı bar olğanı qayd etile, bu ise, yarımadanıñ Ukraina tarafından qaytarılmasına bir sebeptir. Bunı qanun leyhası müelliflerden biri professor Antonina Kolodiy dep qayd etti.
«Qanunnıñ qabul etilüvi ne sebepten çoqqa uzandı, Rusiye tarafdarları olğan ekspertler daima, qırımtatarlar muhtariyetni qurmağa isteyler, musulman alemine, türkiyege yaqınlar, bu ise, havflı dey ediler. Amma, ukrain siyasetçileri kelecekni tüşünmey, kerçekni köz ögüne alıp ta, qırımtatarlarnıñ liderleri er vaqıt ukrain ğayelerine qol tutqanlarını esapqa alsa ediler…Bu qanun evelce qabul etilgen olsa edi, Rusiyeniñ kerçek olmağan qırımlı halqnıñ istegini yerine ketirerek, yarımadanı qoşmağa aqqı olmaz edi. Qırımlı halq ayatta yoq. Ukrainlilerge qol tutqan qırımtatarlarnı desteklerek, tamır halq olğanını tanıp, muhtariyetni qurmaq aqqını da tanımalımız», – dedi Antonina Kolodiy.
Maqalelerinden birinde, Ukraina qırımtatarlarnıñ menfaatlarını qorçalasa, Qırımda öz küçlerini qvetleştirir, dep qayd etti cemaat erbaplardan biri Miroslav Marinoviç
Amma, parlamentniñ şimdiki terkibiniñ «Ukrainada tamır halqlarnıñ aqları aqqında» qanunnı qabul etmek içün siyasiy iradeleri bar olğanında qanun leyhanıñ müellifleri bile şübeleneler.
Radio Svoboda


text:
Qazaqstan mwsılmandarı dini basqarması wşaq apatınan qaza tapqan jauıngerlerimizdiñ otbasıları men jaqındarına qayğırıp köñil aytadı
QR WQK-niñ baspasöz qızmeti taratqan mälimetke säykes 2012 jılğı 25 jeltoqsan küni Şımkent qalası äuejayınan 20 şaqırım jerde Astana-Şımkent reysimen wşqan QR WQK Şekara qızmetiniñ vedomstvolıq wşağı apatqa wşırağan.
AN-72 äue kemesi ekipajınıñ 7 müşesi, 20 äskeri qızmetşi, sonıñ işinde QR WQK Şekara qızmeti direktorınıñ mindetin uaqıtşa atqaruşı, polkovnik Twrğanbek Stambekov qaza bolğan.
Qaralı habar barşa qazaqstandıqtardıñ qabırğasın qayıstırdı. Qazaqstan mwsılmandarı dini basqarmasınıñ jäne elimizdiñ barşa mwsılmandarınıñ atınan qaza bolğan jauıngerlerimizdiñ otbasıları men tuğan-tuısqandarı, jaqın-jwrağattarına qattı qayğırıp köñil aytamın.
Halqımızdıñ basına tüsken auır qayğını bölise otırıp, Otan qorğau jolında ömirleri qırşınınan qiılğan bauırlarımızdıñ jandarı jwmaqta bolsın dep tileymin. Alla tağala qiyamet küni Otanı üşin janın bergen jauıngerlerimizdi şeksiz şapağatına bölesin.
Islamda bes närseni: Otanıñdı, diniñdi, wyatıñdı, janıñdı, dünieñdi qızğıştay qorğau mindetteledi. Osı qwndılıqtardı qorğau jolında janın bergender şeyit sanaladı. Şeyitterdiñ aqırette esepsiz jännatqa bararı turalı qasietti Qwranda: «Şeyitterdi öldige sanamañdar. Olar tiri, Alla biledi, sender bilmeysiñder» delingen («Baqara» süresi, 154-ayat). Sondıqtan Otandı qorğau jäne memleketimizdiñ jarqın bolaşağı jolında qaza tapqandardı Jaratuşı Iemizden şeyitter qatarına qosıp, jännattan jay bwyırtuın tileymiz.
Täuelsiz Otanımızdıñ adal jauıngerleri–şekaraşılarımızdıñ jarqın beynesin halqımız wmıtpaydı. Elimiz aman, jwrtımız tınış bolğay!
Qazaqstan mwsılmandarı Şeyh Äbsattar qajı Derbisäli
Dini basqarması jäne Orta
Aziya müftiler keñesiniñ
Törağası, Bas müfti
www.muftyat.kz


text:
Sentâbr 27-de Kiyevde Rusiye elçisi yanında faaller Qırımda rusiyeli işğal vaqtında ğayıp olğanlarğa destek köstermek içün kene de toplaşacaq. Bu aqta Facebook saifesinde aktsiya teşkilâtçıları olğan «KrımSOS» vatandaşlar teşebbüsi bildire.
«Qırım işğali devamında yarımadadan 15 kişi belgisiz ğayıp oldı, eñ azdan 8 adam öldürilgen tapıldı. Bütün bu vaqıt devamında ğayıp olğanlarnıñ soy-sopları qorqu ve belânen yaşay. Olarğa tek, Rusiye Federatsiyasına basım yapmaq içün ve yarımadada ğayıp olğan ukrainlerni evge qaytarmaq içün, ğayıplarnıñ kütleviy şekilde haber etilmesine ümüt beslemege qala», – dep qayd ete teşkilâtçılar.
Aktsiya er ay keçirile.
Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya qayd ete ki, yarımadada 357 insannıñ bulunma yeri belgilenmegen, olardan 188 kişi belgisiz ğayıp oldı ve 169 adamnıñ soy-soplarınen bağı üzüldi. Qayd etilgen raqamdan 26 insan – qırımtatardır.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye nezaretindeki Yalta mahkemesi, politsiya hadimlerine tirenüvde qabaatlanğan, ayvanlarnen foto çeküvni teşkil etken eki adamnı beş künge apis etti.
Rusiye İİN-niñ Qırım idaresi bildirgeni kibi, politsiya teşkerüvi vaqtında eki iş adamı, "Qarılğaç yuvası" abidesi yanında süret hızmetlerini becermekke izin vesiqalarını kösterip olamadı.
Beyanatqa köre, ekologlar ve politsiya hadimleri bu adamlardan, "foto hızmetlerini becermek içün qanunsız qullanılğan", bayquş ve maymunnı tutıp aldı.
Daa evel bildirile edi ki, üç yıl devamında Rusiye politsiyası, turistik yerlerde ayvanlarnen foto çeküv hızmetlerini teklif etken adamlardan 40-ten ziyade ayvannı tutıp aldı.


text:
Ekinci «Hizb ut-Tahrir davası»nıñ mabüsi Servet Gaziyev yüz nevropatiyası sebebinden avgustnıñ 26-nda mahkeme oturışında iştirak etip olamadı. Davanıñ baqıluvı sentâyürniñ 2-ne qaldırıldı.
Bunıñ aqqında Qırım.Aqiqatqa «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildirdi.
«Qadı Valeriy Opanasenko qayd etti ki, Rostov vilâyeti boyunca FSİN yanındaki hastahaneniñ ekimi Servet Gaziyevge mahkeme oturışı künü diagnoz qoydı. Advokatlar mahkemeniñ devam etmesine qarşı çıqtılar, çünki Gaziyev olmadan onıñ aqları bozulacaq. Devlet qabaatlayıcısı ve mahkemlengenler advokatlarnıñ delillerine qoltuttı ve diñlevler tarihı başqa künge qaldırıldı», – dediler birleşmede.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu tahqiqat izolâtorında mikroinsult keçirgen Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi 61 yaşında Servet Gaziyevniñ alı eyileşmedi. Bu aqta advokat Ayder Azamatov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Aqmescitte «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Servet Gaziyev içün destek aktsiyası ötkerildi. Onlarnen faalniñ yazuvlı şiarlarında «Yaqınlarımıznı apis etmege toqtatıñız, olar iç bir vaqıt terrorcılıqnen oğraşmadılar», «Cezahaneleriñizde qartlarımıznı öldürmege toqtatıñız», «Qartlarnı iskencelerge oğratmağa toqtatıñız», «Semetdeşimizge tibbiy yardım köstermege talap etemiz» dep yazıldı.
Rostov vilâyeti Rusiye İnsan aqları vekâletlisiniñ apparat reberi Vladimir NekrasovAqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Servet Gaziyevniñ sağlıq vaziyeti fenalaşqanı içün tibbiy teşkerüv keçirmek talabınen muracaat yolladı. Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Gaziyevniñ aqlarını ğayrıdan tiklemege, oña kerekli tibbiy yardım köstermege ve sağlıq vaziyeti sebebinden sıñırlav tedbirini deñiştirmege talap etti.
Rostov-na-Donu (Rusiye) mahkemesi yaramağan dava mabüsi Servet Gaziyevniñ sağlıq vaziyeti sebebinden Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» oturışuvını başqa künge qaldırğan edi. Oña yatıp raatlanmağa tevsiye etilgen edi.
Mayısnıñ 13-nde Rostov-na-Donu mahkeme oturışuvında Servet Gaziyev yaramağan edi. «Acele yardım» feldşeri bir qaç ağrı kesici ine urdı, amma Gaziyev mahkeme soñuna qadar raatsızlanğan edi. Martnıñ 30-nda Gaziyevniñ aşqazan ağrıları sebebinden de mahkemege «acele yardım» çağırılğan edi.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi bütün tutulğanlarnı apiske aldı.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina Qırımnı işğalden qurtaruv meselesini kün tertibinden çıqarmay. Bu aqta Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danilov MTMŞ qapalı toplaşuvından soñ jurnalistlerge bildirdi.
«Qırım meselesini kün tertibinden çıqarmaymız, çünki Qırım meselesi de bizim içün müim ola. Ukrainağa ait topraqlarımıznı, topraq bütünligimizni qoruycaqmız», – dep bildire Danilovnıñ aytqanlarını «İnterfaks-Ukraina».
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «normand formatındaki» sammit arfesinde, dekabrniñ 7-nde, Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ toplaşuvını ötkerdi. MTMŞ toplaşuvı Bankovayada qapalı şekilde keçirildi.
«Normand formatındaki» körüşüv dekabrniñ 9-nda Parijde ötkerilmeli. Böyle muzakereler soñki sefer 2016 senesi oktâbr ayında keçirilgen edi. Ukraina prezidenti Zelenskıynıñ aytqanına köre, «norman dördü» memleketleriniñ liderleri esirlerniñ qaytuvı, ateş toqtatıluvı, Ukraina-Rusiye sıñırınıñ kontroli ve Donbastaki saylavlarnı muzakere etecekler.


text:
ABD prezidenti Donald Trump Rusiyege qarşı Ukrainada yapqan areketleri, hususan Qırım işğali ve Donbastaki vaziyetten sebep kirsetilgen sanktsiyalarnı bir yılğa uzattı. Bu aqta martnıñ 4-nde Beyaz saraynıñ resmiy haberinde aytıla. Vesiqa Kongresske yollanıldı ve ABD ükümetiniñ vesiqaları toplanğan Federal cedvelde derc etildi.
«Ukrainada demokratik esnas ve institutlarnı bozğan şahıslarnıñ areketleri ve siyaseti memleketteki barışıq, onıñ istiqrarı, devlet sıñırları ve topraq bütünligi içün telükeli ola, onıñ aktivlerini qanunsız elde etüvge yardım ete, em de Rusiye Federatsiyasınıñ areketleri, şu cümleden Qırım ilhaqı ve Ukrainada küç qullanuvı ABD milliy telükesizligi içün yüksek telüke taşımaqta. Şu sebepten men 13660 buyruğı ile ilân etilgen fevqulâde vaziyet sanktsiyalarınıñ rejimini bir yılğa uzatam», – dep aytıla ABD prezidentiniñ imzalağan vesiqasında.
Aydınlatılğan vesiqalarğa köre, laf 2018 senesi sentâbrniñ 20-nde şimdiki memuriyet ve sabıq prezident Barak Obamanıñ memuriyeti 2014 senesi martnıñ 6, 16, 20-nde ve dekabrniñ 19-nda kirsetken sıñırlav tedbirleriniñ uzatılması aqqında kete.
Sanktsiyalar Rusiye vatandaşlarına, şu cümleden memurlarğa ve Ukrainanıñ sabıq prezidenti Viktor Yanukoviçniñ ükümetinde çalışqan insanlarğa tesir ete. Bundan ğayrı, bu tedbirler rusiyeli iş adamları, bir qaç şirket ve «DNR» ve «LNR» reberlerine qarşı alınacaq.


text:
Qırımda Qırımtatar bayraq kününe bağışlanğan «Bayraq areketi» aktsiyası keçirile. Faaller yarımadanıñ çeşit rayonlarında yaşağan qırımtatar milliy areketiniñ veteranlarını ziyaret etmege qarar aldı.
Bu sefer faallerniñ maşinalarını bir qaç kere Rusiye patruli toqtattı. Bu aqta qırımtatar faali Nariman Celâl Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Saba meşur qırımtatar faali Remzi Ablayevni yoqladıq, soñra belli qırımtatar faali Lütfi Bekirovnen körüşmek içün Qurman rayonınıñ Alabaş Qoñrat (Amurskoye) köyüne doğru yol aldıq. Bu eki körüşüvde men de bar edim, ve Aqmescitten Alabaş Qoñratqa ketkende bizni birinci yol patrul hızmeti toqtattı. Bir-eki kilometrden soñ çette turğan yol patruli hızmetiniñ maşinası keçkenimizni körip, bir kereden areket etti ve artımızdan ketti. Lütfi Bekirovnıñ evi yanında bizni toqtatıp, vesiqalarımıznı baqqanlar ve bir şey aytıp olamadılar. Aytıp olamadılar, çünki kimseniñ bir qanunnı bozğanı yoq», – dep tarif etti Celâl.
Aktsiya çerçivesinde iştirakçiler 2016 senesi mayısnıñ 24-nde aqşam hırsızlanğan Bağçasaray şeer şurasınıñ sabıq deputatı, Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimovnıñ süreti ile qıyafet kiydi. Qırımtatar faalleri Ervinniñ olarnen beraber olğanını kösterdi, ve kelecek sene Qırımtatar bayraq kününi beraber qarşılaycaqlar, dep ümüt eteler.
Celâlnıñ aytqanına köre, Aqmescitten Canköyge ketkende yol patrul hızmeti maşinalarını üç kere toqtattı. Nariman Celâl emin ki, bu faallerge yapılğan basqı usullarından biri ola.
«Bunı Qırımdaki Rusiye akimiyeti, hususan FSB qurulışları, Ekstremizm ile küreş merkezi qırımtatar milliy areketi faalleriniñ er angi faalligine keder etmege tırışqanınen bağlayım. Em de Qırım işğali, Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvınen bağlı fikrini açıq bildirgen, siyasiy mabüslerni qorçalağanlarğa keder etecek olalar – bu şahıslar belli», – dep qayd etti faal.
Celâlnıñ aytqanına köre, Rusiye politsiyasınıñ hadimleri faallerniñ maşinalarını ne içün o qadar toqtata sualine yol patruli hızmetiniñ hadimleri vesiqalar teşkerile, dep cevap berdi.
«Bayraq areketi» aktsiyası milliy areketniñ genç faalleriniñ teşebbüsinen başlatıldı. Üç yıldan berli keçirile. Gençler Qırımtatar bayraq kününden bir qaç kün ögüne Qırımnıñ çoqusı rayonlarını maşinalarnen dolaşıp, semetdeşlerinen körüşe. Er yıl formatı deñişe. Aktsiya Qarasuvbazar rayonındaki Aq Qaya seferinen yekünlene. O, qırımtatar bayrağınıñ Qırımda bütün qırımtatarlarnı birleştirgeniniñ timsali ola ve Qırım yarımadasında tarihiy yerde köterile.
Er yıl iyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy bayraq kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-nde Aqmescitte ötkerilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü saylânğan edi.
Qırımtatar bayrağı üzerinde altın tamğa tasvir etilgen kök renkli bir bayraqtır. Tantanalı tedbirler em Qırımda, em esas Ukrainada, em çetele ötkerile.


text:
Ukraina Tış işler nazirligi halqara toplulıqnı ilhaq etilgen Qırımda «insan aqları bozulğanına köz yummamasına» çağırdı. Laf Aqmescit SİZOsınıñ tibbiy bölüginde bulunğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ sağlıq vaziyeti aqqında kete. Haberni Ukraina Tış işler nazirliginiñ spikeri Katerina Zelenko Twitterde yerleştirdi.
«Saqatlığı olğan qırımtatarı Edem Bekirov tutulğan işğal etilgen Aqmescitten telâşlı haberler kele. Sağlıq vaziyeti fenalaşmağa devam ete. Halqara toplulıqnı insan aqları bozulğanına köz yummamasına çağıramız», – dep aytıla haberde.
İyülniñ 23-nde Yuqarı Rada vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa Edem Bekirovnıñ sağlıq vaziyeti sebebinden muracaat etti.
Haber etilgeni kibi, Bekirovğa qarşı cinaiy dava Aqmescitteki Rusiye mahkemesinden Krasnoperekopsk rayon mahkemesine yollanıldı.
İyünniñ 11-nde Avropa insan aqları mahkemesi Qırımda silâ ve patlayıcı maddelerni saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca qarar çıqardı. Mahkeme onıñ hastahanege acele yatqızılmasını talap etti.
Daa evel Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararına baqmadan, Qırımdaki Rusiye Federal telükesizlik hızmeti idaresiniñ üyken tahqiqatçısı İvan Romanets işğal etilgen Qırımnıñ Aqmescit SİZOsında tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirovnı hastahanege yatqızmağa razı olmağanını bildirgen edi.
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası FSBniñ Bekirovnı hastahanege avuştırmamaq qararına qoltuttı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Aqmescitte çarşenbe künü, avgust 7-sinde tamir işleri sebebinden bir qaç soqaqta suv olmaycaq. Bu hususta "Voda Krıma" müessisesi bildire.
Suv teminatı saat 9:30-dan 14:00-qace böyle adresler boyunca olmaycaq: 60 let Oktâbrâ soq., №2-12; Zalesskaya soq., №68-74; Gavena soq., №97-103.
Ukraina Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminley edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
İnsan aqları boyunca Qırım alâqa grubunıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov, «Qırım birdemligi»niñ faaliyetçileri, telükesizlik hadimleriniñ artqan diqqatına baqmayıp, toplaşuvlarını toqtatmaq niyetinde degiller. Bunı o, Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Aq-uquq qorçalayıcınıñ fikrine köre, yanvarniñ 27-sinde Suvdağda «Qırım birdemligi»niñ oturışuvına basıp kirgen telükesilik hadimleriniñ esas maqsadı, tedbirniñ toqtatıluvı ve, kelecekte toplaşmasınlar dep, faaliyetçilerniñ qorqutıluvı edi.
Abdureşit Cepparovnıñ aytqanına köre, Suvdağdaki toplaşuv bu yılda birinci ve «Qırım birdemligi» meydanğa ketirilgen soñ 22-ncisi edi. Onda Qırımnıñ türlü bölgelerinden kelgen 150 Qırım sakini iştirak etti. Aynı zamanda, aq-uquq qorçalayıcısınıñ aytqanına köre, bugün oturışuvğa kelgen telükesizlik hadimleri de yüzden az değil edi.
Olar tahminen saat 18.30-ğa qadar vesiqalarnı teşkerdi ve ifadeler aldılar. Eñ sonunda bir grup advokatlarnen beraber biz kettik. Biz buña daa qarşılıq bildirecekmiz, şimdi endi pek küçlü aks-sada bar.
Yanvarniñ 27-sinde Suvdağda «Qırım birdemligi» cemiyet teşebbüsiniñ oturışuvına Rusiye OMONınıñ hadimleri keldi.
Telükesizlik hadimleri, olarğa «bu adres boyunca silâlı toplaşuv keçe», dep telefon etkenlerini bildirdiler.
Al-azırda Qırım uquqqoruyıcıları tarafından bu vaziyetke dair izaat berilmedi.
İlhaqtan soñ Qırımnıñ ameldeki Rusiye akimiyeti tarafından mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yapıla.


text:
ATR qırımtatar telekanalı cuma künü, mart 20-de, Bağ, informatsion tehnologiyalar ve kütleviy alâqalar nezareti federal hızmetiniñ (Roskomnadzor) mektübini aldı. Hızmet bildire ki, telekompaniyanıñ kütleviy haber vastası olaraq qayd etmek muracaat arizası kene de baqılmayıp, keri qaytarıldı.
Bunı «15 minut» haber agentligi bildire.
Dünyada yekâne olğan ATR qırımtatar telekanalı 2015 senesi aprel 1-ge qadar Rusiye qanunlarına köre kütleviy haber vastası olaraq qayd olamasa, işini toqtata bile. Telekompaniya Roskomnadzorğa bir qaç kere vesiqalarnı teslim etse de, olarnı keri qaytaralar.
ATR mediaholdingine kirgen diger kütleviy haber vastaları – Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» radiosı ve «Lider» radiosı, em de «15 minut» haber agentligi aynı vaziyetke oğradı.
Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksenov ATR işini tenqid etip, bunıñ kibi siyaseti olğan kütleviy haber vastaları yarımadada çalışamaz.
ATR telekanalınıñ reberligi 2015 senesi aprel 1-den soñ işine devam etip olamaycaqlarını tahmin ete. Bu mesele mart 16-da Jenevada Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ İnsan aqları komitetinde muzakere etilgen edi.
Telekanalnıñ işi toqtatıla bile dep, seyirciler ve faal cemaat Rusiye prezidenti Vladimir Putinge yarımadada milliy kütleviy haber vastalarını saqlap qalmaq açıq muracaatını yolladılar.


text:
Qırımtatar tilini bilmege isteysiñizmi? Qırımtatar tiliniñ ögrenilmesi boyunca «Elifbe» leyhasınıñ yañı çıqışı sarfqa bağışlana: ses ve ariflerge.
«Til – aqıl terazesidir». Qırımtatar tiliniñ qadimiy kitabet, imlâ ve edebiyat adetleri bar. Diger türkiy tillerde olğanı kibi, qırımtatar tilinde sözler tamırğa yalğamalarnıñ qoşuluvı ile meydanğa kele. Qırımtatar tilinde 37 arif bar.
«Elifbe» qırımtatar tiliniñ dersleri – Qırım.Aqiqatnıñ daa bir leyhasıdır.
Metn müellifi ve alıp barıcı Halise Zinedin, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüser Emine Ceppar.
«Elifbe» ile ögren, idraq et ve qullan!


text:
Fäza-waqıt
Fäza-waqıt[1][2] yäki fäza-waqıt kontinuumı - fäza tiñ xoquqlı waqıt ülçäneşe belän östälgän fizik model.
Fäza-waqıt - özleksez häm matematika qaraşı buyınça Lorents metrikasına buysınğan topologik törlelek (isäpläw fäzası).
Lorents metrikası - Minkovskiy fäzasınıñ psevdoevklidik metrikası, Maxsus çağıştırmalılıq teoriäsendä barlıqqa kilä.
Maxsus çağıştırmalılıq teoriäsendä qullanıla torğan Minkovskiy yassı fäzası buyınça:
Anıñ metrik tenzorı:
İnterval:
Klassik fizikada waqıtqa bäysez Evklid fäzası qullanıla, çönki anda waqıt küzätüçe xäräkätennän bäysez bula.
Kosmologiädä fäza-waqıt täğlimatı berdäm abstrakt Ğälämenä berläşterelä.
Fäza-waqıtta koordinatalar çeltäre 3+1 ülçäneştä cäyelä, barlıq waqiğalar bilgelängän 4 ülçäneş belän taswirlana.
Fäza-waqıtta yaqtılıq konusı töşençäse barlıqqa kilä, ul mömkim bulğan koordinatlar zurlıqların çikli.
Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäse[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäsendä fäza-waqıt berdäm dinamik tabiğätkä xas, fäza-waqıtnıñ barlıq fizik obyektlar belän tä'sir iteşüe näticäsendä gravitatsiä kilep çığa.
Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäsendä fäza-waqıt yassı bulmıy inde, ä üz käkrelegen üzgärtä ala.
Köçle gravitatsion qırda fäza-waqıt Eynşteyn tigezlämäläre belän taswirlana, tigezlämädä sul yaqta - geometriä, uñ yaqta - matdä (energiä-impuls tenzorı). Şulay itep — metrik tenzorı - energiä-impuls tenzorına bäyle:
- — Riççi tenzorı (fäza-waqıtnıñ käkrelege tenzorınnan kilep çıqqan)
)
— kosmologik daimie, - energiä-impuls tenzorı, — vakuumda yaqtılıq tizlege, — Nyuton gravitatsion daimie.
- Eynşteyn tenzorı
— Eynşteyn gravitatsion daimie.
İskärmälär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ↑ http://www.tatknigafund.ru/books/1832/read#page191 2016 eлHың 4 aпpeлb kөHeHдә apxиBлaHraH. TaTapчa физиk TepMиHoлorиядә фәзa hәM kиңлek apacыHдa пpиHципиaлb aepMacы бap, kиңлek - фәзaHың Tиk бep reHә koopдиHaTacы бyлa
- ↑ apxиB kүчepMәce, archived from the original on 2016-04-04, retrieved 2016-02-12
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ПpocTpaHcTBo и BpeMя — Физичeckaя эHциkлoпeдия


text:
Maqaleler
Dünyanıñ Rusiyenen “LMC/DMC” tanımasına rekatsiyası. Belli malümatlar
18:23, 22 Kiçikay
Rusiye quvetçileri Qırımdaki Qurultay vekiline tintüvnen keldiler. Belli olğanı
12:31, 18 Kiçikay
Künniñ başlanuvından beri Donbasstaki mesken yerlerniñ 20 danesinden ziyadesi üzerine ateş etilgen edi
18:38, 17 Kiçikay
İşğal etilgen Qırımda jurnalist Vladislav Yesipenkoğa ükmü aqqında belli olğanı aqqında
18:27, 16 Kiçikay
Ukraina Yuqarı Şurası, dünyanı, öz özüni ilân etken “L/DHC”nıñ “mustaqilligini” tanımamağa çağıra
18:02, 15 Kiçikay
Uquq qoruyıcılarnıñ sevgi ikâyesi
18:06, 14 Kiçikay
Rusiye Federatsiyanıñ repressiv maşnası tamamınnen işletilgen – koordinator KrimSOS koordinatorı
18:11, 12 Kiçikay
Kiçik aynıñ 11 Rostovdaki mahkemesinde 64-yaşındaki Zekirya Muratovğa ükümini çıqaracaqlar
10:22, 11 Kiçikay
İşğal etilgen Qırımda tintüvden soñ dört dane qırımtatar faalini toqtattılar
17:06, 09 Kiçikay
Bugünki aytışmalarnıñ esas suallernıñ biri tınç ceryanı edi - Zelenskiy
17:59, 08 Kiçikay
Mustafa Cemilevni dünyadaki Nobel Barış mükâfatına namzet olaraq kösterdiler. Belli malümatlar
19:37, 07 Kiçikay
QRM, BMT’ge qırımtatar qadınlarğa dair tecavuzı aqqında esabatını yolladı
11:59, 05 Kiçikay
Ukraina ve Türkiye serbest ticaret zonasınıñ teşkil etüvi aqqında añlaşmanı imzaladılar
19:03, 03 Kiçikay
Ukraina NATO’ğa ketse, Alyansnen Qırım içün cenkleşmek kerek olacaq - Putin
17:35, 02 Kiçikay
2024 seneden itibaren Ukrainada müddetli arbiy hızmetine çağıruvnı lâğu etecekler
18:24, 01 Kiçikay


text:
Avropa Birligi Tışqı siyaset hızmetiniñ başı Josep Borrell Rusiyeni Ukraina ile sıñırdan ordusını keri çekmege çağırdı. Bunı o, aprelniñ 19-nda, Avropa Birligi Tış işler nazirleriniñ onlayn körüşüvi başlanmazdan evel ayttı. Bu körüşüvde muzakere etilecek meseleler arasında Ukraina etrafındaki arbiy kerginlik de bar. Borrellniñ sözlerine köre, Rusiye ordusınen bağlı vaziyet «pek telükelidir», dep haber ete Azatlıq Radiosı.
AB nazirleriniñ oturışında Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba çıqışta bulunacaq.
Bundan ğayrı nazirler Çehiyadaki vaziyetni ve tefqif etilgen Rusiye muhalefetçisi Aleksey Navalnıynıñ sağlığını muzakere etecekler.
Austriannıñ malümatına köre, halqara seviyede tanılğan Ukraina sıñırı boyunca 2015 senesinden berli «Rusiye on biñlernen askerini yerleştirip, ordusınıñ sayısı arttıra, bölüklerni faalleştirdi, bazalarını yañarttı ve daa küçlü bir yer, ava ve ava mudafaasını yerleştirdi».
Soñki vaqıtları Rusiye Donbasnıñ işğal etilgen qısmında gibrid küçleriniñ cenk areketlerini arttıra. Böylece, ateşkes rejiminiñ şartları bozula, amma Rusiye Ukraina ordusını qabaatlamağa tırışa. Bundan ğayrı, Qırımda ve Ukraina sıñırı yaqınlarında Rusiye askerleriniñ sayısını arttıruv Kyiv ve ğarbiy ortaqlarınıñ qasevetini doğura, çünki Rusiye ordusınıñ Ukrainağa açıq ücüm imkânı bar.
Ukrainanıñ ğarbiy ortaqları (ABD ve AB) ve NATO oña qol tutqanını bildirdi.
Kreml, Rusiye ordusınıñ Rusiyede areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli.
Mart ayında Ukraina silâlı quvetleriniñ baş komandanı Ruslan Homçak bildirdi ki, Rusiye, «Zapad-2021» strategik talimlerine azırlıq manaçığınen Ukrainanıñ şarqiy sıñırlarına taktik gruppalarını çeke. Onıñ qayd etkenine köre, Novorossiysk ve Stavropolden işğal etilgen Qırımğa talimler içün avuştırılğan Rusiye ordusı yarımadada qalmağa devam ete.
Kreml, Rusiye ordusınıñ Rusiyede areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli, dedi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
Qırımnıñ askeriyleştirilüvi
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ Rusiye yarımadada ve Qara deñizde muntazam sürette arbiy talimler keçire, arbiy tehnikanı, hususan uçaqquvar mudafaa sistemasını ketirip qoya.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda ise Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.
Ukraina Baş ştabı, Rusiye arbiyleriniñ Qırımda yapqanlarını qanunsız dep adlandıra.
Ukrainanıñ BM daimiy vekiliniñ muavini Yuriy Vitrenko, Rusiye yarımadada nükleer silâsını yerleştirgeninden qorqqanını bildirdi. Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtip muavini Serğiy Krıvonis, Qırımda nükleer silâsı olması mümkün bir qaç yer bar, dep bildirdi. Onıñ fikirince, onıñ yarımadada yerleştirilüv ihtimali «ğayet büyüktir».
2020 senesi dekabr ayında Kreml temsilcisi Dmitriy Peskov Rusiyeniñ Qırımda «telükesizligi içün er şey yapmağa aqqı bar», dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası 2019 senesi dekabr ayında Rusiyeni işğal etilgen Qırımdan ordusını çıqarmasına ve Ukraina topraqlarınıñ vaqtınca işğalini toqtatmasına çağırğan qararnı qabul etti.


text:
Ekinci Aqmescit «Hizb ut-Tahrir» davasınıñ mabüsleri mayısnıñ 17-nde mahkeme oturışına qırımtatar halqınıñ taqip etilmesini takbih etken yazılarınen plaktlar ketirdiler, dep haber ete «Qırım birdemligi».
«Mahkeme oturışı bitken soñ, mahkemelengen Raim Ayvazov, Remzi Bekirov, Farhod Bazarov, Şaban Ümerov ve Riza İzetov plakatlarnen çıqışta bulundılar. Tevqif etilgen faaller yazıp 1783 ve 2014 seneleri Qırımnıñ işğalini, 1938 senesi qırımtatar ziyalılarınıñ qurşunlanmasını ve 2021 senesi mayısnıñ 11-nde Nabi Rahimovnıñ atıp öldürilmesini hatırlattılar. Mahkeme icracılarınıñ talabınen olar plakatlarnı toplap aldı ve aktsiyanı toqtattı», – dep yazıla faallerniñ malümatında.
Haber etilgenine köre, Ayvazov, Bekirov, İzetov, Ümerov ve Bazarovnıñ davası boyunca mahkeme oturışı advokatnıñ hastalanması içün mayısnıñ 24-ne qaldırıldı.
«Emil Kürbedinov hasta olğanı içün kelip olamadı, o, oturışnıñ başqa künge qaldırılmasını rica etip, yazılı şekilde muracaat etti. Vesiqalanı nevbetteki mahkeme oturışına ketirmege vade etti. Edem Semedlâyev dehasta olğanı içün yoq edi. Aynı muracaatlar Şeyhmambetov ve Legostovdan berildi. Olar bugün Öleg Prıhodkonıñ istinaf şiketi baqılğan mahkeme oturışında ediler», – dep qayd ettiler faaller.
Remzi Bekirov er kesniñ fikrini bildirip, advokatları olmağanı içün bugünki mahkeme oturışında iştirak etmeycelkerini ayttı.
Hatırlatamız, FSB Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini beş gruppağa böldi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi dava mabüslerini siyasiy mabüs dep tanıdı.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin bazarertesi künü, mart 16-da, Sankt-Peterburgda Qırgızistan prezidenti Almazbek Atambayev ile muzakereler keçirecek.
Kremlniñ matbuat hızmeti bildire ki, muzakerelerniñ kün tertibinde ticaret yatırım, medeniyet gumanitar ve energetik saalarda işbirlik meseleleri bar.
Qırgızistan prezidenti Rusiye zenaatdaşı ile bu yıl ekinci kere körüşe, dep qayd ete Kremlniñ matbuat hızmeti.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinni 10 kün, mart 6-dan itibaren, körmediler. Onıñ temsilcisi Dmitriy Peskov izaatlar bermeyip, internette bunıñnen bağlı tahminlerni «baar tesiri» dep adladı. Onıñ aytqanına köre, Putin sağdır ve «onıñ işi çoq».


text:
Kiyevde iyün 3-te Qırımtatar bayraq kününe bağışlanğan flash mob başlanacaq, onı Ukrainanıñ farqlı şeerlerinde keçirecekler, soñki noqtası ise Qırım olacaq.
Bunı Qırımtatar yaşlar merkezi bildire.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, bayraq Kiyevdeki Mustaqillik Meydanından ziyaretini başlap, Ukrainanıñ 14 şeerini keçecek. Teşkilât angi şeerler aqqında laf ketkenini aytmay, bunı fotoresim esabatı vastasınen bildirmege planlaştıra.
«Flash mobta Ukrainanıñ bütün regionları iştirak etecek. Soñra bayraq vatan Qırımğa, qıyın vaziyette qalğan qardaşlarımızğa qaytacaq», – dep aytıla teşkilâtçılarnıñ haberinde.
Flash mob Kiyevde çarşenbe künü saat 11:30-da başlaycaq, er kes davet etile.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, iyün 26-da Qırımda Qırımtarar bayraq künü ile bağlı tedbirlerniñ keçirilmesi planlaştırıla. Gençler teşkilâtları ve teşebbüs gruppalarınıñ vekillerinden ibaret olğan komitet bayramnı teşkil etecek. Bir sıra tedbir keçirilmesi planlaştırıla, olarnıñ arasında – fotoresimler yarışı, bala resimleri yarışı, küreş, kvest. Tedbirni iftar ile yekünlemege planlaştırıla.
2014 senesi Qırımtatar bayraq kününi Aqmescit ve Kiyevde qayd etken ediler.
Qırımtatarlarnıñ bayrağı kök tamğalı bayraqtır. Qırımtatar bayraq künü 2009 senesi tesis etilgen edi.


text:
Törkiyä, Awrupa Berlege häm Könbatış Balkan illäreneñ beldergese
Törkiyä belän Awrupa Berlege häm Könbatış Balkan illäre yaña tör koronavirus (Kovid-19) kizüe belän köräş häm Rusiyä-Ukraina suğışında çişeleş êzlänülärendä iq’tisadi dialognıñ möhimlegenä basım yasadı
Törkiyä belän bergä Awrupa Berlege illäre, Awrupa Berlege komissiyası, Awrupa Üzäk bankı belän Albaniya, Bosniya-Hersegovina, Kosova, Montenegro (Qarataw), Tön’yaq Makedoniya häm Serbiyadan räsmilär arasında uzdırılğan ber yıllıq "İq’tisadi häm finans dialog" cıyılışınnan soñ urtaq belderge yasaldı.
Kovid-19 kizüe häm 24nçe fevral’dän birle däwam itüçe suğışnıñ iq’tisadi yoğıntılarınıñ Törkiyä, Awrupa Berlege häm Könbatış Balkannı sälamätlek saqlaw, iq’tisad häm sośial’ sınawlar belän qara-qarşı qaldıruı äytelgän beldergedä iq’tisad säyäsäte dialogınıñ tiskäre şoklarğa qarşı urtaq mänfäğätlär qısalarında yaraşlı cawaplarnı bilgeläw öçen bik zur ähämiyätkä iyä buluına basım yasaldı.
Qatnaşuçılarnıñ iq’tisad häm finans dialogına bäyle bulularına işarät itelgän beldergedä yäşel häm sanlı üzgäreşneñ Awrupa Berlegeneñ finans yärdäme belän tizläteläçäge belderelde.
Beldergedä totrıqlı torğızunı täêmin itü öçen iq’tisadi säyäsät dialogınıñ töp rol’ uynarğa däwam itüeneñ zarurlığına, dialognıñ 2023nçe yılda da däwam iteläçägenä basım yasaldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Wäkillär palatası qoral qanunın qabul itte
Qanun ölgese däwlät başlığı Djo Bayden imzasına täqdim itelde


text:
HTML
HTML (inglis Hypertext Markup Language) - gipertekstli hu'jjetler jaratıw ushın arnawlı til. Bul til teg (tag) dep atalıwshı arnawlı kodlardan ibarat. Bul kodlar web-bette ko'rinbeydi, biraq olardın' ja'rdeminde avtor brauzer aynasında web-bet qanday suwretleniwi kerekligin ta'ripleydi. Hu'jjettegi tekst parametrleri, grafikalıq obektlerdin' jaylasıwı, ren'ler, gipersiltemeler h.t.b. sol tegler ja'rdeminde beriledi. Demek, tegler – bul brauzer tu'sinetug'ın kodlar, xızmetshi so'zler.
HTML hu'jjeti
ha'm
tegleri arasındag'ı tekst bolıp tabıladı. Bul ashıwshı (
) ha'm jabıwshı (
) tegler ju'plıg'ı bolıp, bul hu'jjet HTML tilinde jazılg'anlıg'ın bildiredi. HTML hu'jjeti
... ,   …  ,  …   bo'limlerden ibarat boladı. Olardın' ishinde hu'jjettin' bası, atı ha'm denesi beriledi. Odan basqa shrift o'lshemin, bette jaylasıwın, ren'in, abzats, suwret parametrlerin belgilew, gipersiltemeler jaratıw, ha'r qıylı kesteler, formalar, freymler qoyıw ushın arnalg'an tegler ham bar.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ fikirince, keçken sene Qırımnıñ işğali başlağanda qırımtatarlarnıñ Rusiyege qoltutqan küçlerge qarşılıq köstermek imkânları yoq edi.
Bunı o Qırım işğaliniñ yıllığı munasebeti ile «5 kanal» telekanalına bergen intervyüsında bildirdi.
«Şimdi ne sebepten qırımtatarlar silâlı qarşılıq köstermediler sualini sıq-sıq bereler. Birinciden, qırımtatar milliy areketi bir qaç on yıl devamında zorbalıqsız, qansız areket etmekte. Şunıñ içün silâlı qarşılıq aqqında laf bile ketmey, olarnıñ silâsı bile yoq edi», – dep ayttı Cemilev.
«Semetdeşlerimizni silâlı qarşılıqqa çağırmaq – barıp ölmek çağıruvına teñ kele edi, çünki ilk evelâ qırımtatarlarnı yoq etmege başlar ediler», – dedi o.
Cemilevniñ qayd etkenine köre, «işğalciler zaten bunı beklediler».
Ukrainada Qırımdan köçip kelgen adamlarnıñ teşebbüsi ile Qırım işğaline qarşı informatsion kampaniya başlandı. Onıñ çerçivesinde fotosergi, brifing, telemarafon, konferentsiyalarnıñ keçirilmesi planlaştırıla. Qırım işğaliniñ yıllığı ile bağlı tedbirler mart 15-ke qadar devam etecek.


text:
Rusiye kontrolindeki İçki rayon mahkemesi Enver Topçige qarşı «çaqmama davası» boyunca qabaatlav şaatlarınıñ sorğusını bitirdi. Qabaatlav tarafı yazma delillerni de kösterip başladı, hususan Topçiniñ «qabaatını boynuna alıp kelgeni» oquldı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bugünki oturışuvda 2 şaat sorğuğa çekildi – Useinov tahallüsli gizli şaat ve Aqyardaki Moskva devlet universitetiniñ filialında çalışqan ve mütehassıs olğan şaat Martınkin. Gizli şaat bir şey añlatıp olamadı ya da şahsiyeti belli ola bile dep, bazı suallerge cevap bermekten vazgeçti. Bir qabaatlav yoq edi ve bir şey de haber etmedi. Martınkinni aytsaq – FSB hadimleri oña bet ve bayraqlarnen fotoresim kösterdi, o da, FSB hadimlerine bu bayraqlar IŞİD bayraqları ola, dep ayttı. Onıñ tasili aqqında soradıq, o, «arap tili tercimanlığı» bölügini bitirdi, dep cevap berdi, ve «Musulman qardaşlar» ile bağlı islâm mevzuatı boyunca dissertatsiyanı qorçaladı», – dep tarif etti advokat Emil Kurbedinov.
Mahkeme oturışuvı vaqtında qabaatlav tarafı ekspertiza neticelerini ve Enver Topçiniñ evinde keçirilgen tintüv protokolını taqdim etti.
«Şaatlarnıñ sorğusı bitken soñ tahqiqat yazma delillerni kösterip başladı. Bizim fikirimizce, olarnıñ Enver Topçiniñ qabaatlavınen iç alâqası yoq, amma, FSB tahminlerine köre, Suriyede bulunğan Dadaconov Umiconnen daa çoq bağlı. Qadı Enver Topçiniñ qabaatını boynuna alğanını bildirdi, epimiz bilemiz ki, Enverge basqı yapıldı, bir qaç advokat FSB binası ögünde bir qaç saat bekledi, olarnı kirsetmediler, ve Enverden qabaatını boynuna almasını talap etkenler, o, eñ eyi tahqiqat üslübinde yazılğan», – dep ayttı Kurbedinov.
Avgustnıñ 31-nde Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñ evinde tintüv keçirdi.
Dört qırımlığa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesine istinaden (cinayet aqqında haber etmeme) dava açıldı. Oña köre 100 biñ rublege qadar para cezası, 1 yılğa qadar mecburiy işler ya da aynı müddetke apis cezası berile bile.
Mabüsler uquq qoruyıcı organlarına Umicon Dadajonov ile içtimaiy ağlarda yazışqanını bildirmegeninde qabaatlana. O, FSB bildirgenine köre, «Rusiyede terror teşkilâtı tanılğan «IŞİD» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etken edi».
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.


text:
Qırımtatar resurs merkezi 2019 senesiniñ ilk üç ayı içinde Qırımda sağlıq hızmetleriniñ vaqtında kösterilüvinen bağlı insan aqları 32 kere bozulğanını qayd etti. Bu aqta mayısnıñ 7-nde teşkilâtnıñ bağ idarecisi Elvir Sagirman bu yılnıñ birinci üç ayında insan aqlarınıñ bozuluvı talillerini taqdim etip bildirdi.
«Çoqusı allarda azatlıqtan marum etüv yerlerinde kerekli tibbiy yardım kösterilmedi, neticede sağlıq vaziyeti fenalaştı. Bir çoq siyasiy mabüs mecburiy psihiatrik ekspertizağa oğratılğan edi», – dedi Sagirman.
32 adiseden 16-sı qırımtatarlarnen bağlıdır.
Qırımtatar faali Riza Asanov, «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri Asan Çapuh, Ruslan Trubaç, Bekir Degermenci, Kâzim Ametov, «ukrain diversantları davasınıñ» mabüsleri Vladimir Dudka, Andrey Zahtey, Yevğen Panov, vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminov, Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrainalı deñizciler, apiske alınğan ve mahküm etilgen Aleksandr Steşenko, Andrey Kolomiyets, Gennadiy Limeşko, Yevgeniy Karakaşev, Edem Bekirovnıñ aqları bozuldı.
Qırımtatar resurs merkezi Qırım ilhaqı başlağanından berli yarımadada 40 kişiniñ tutulmasını da rekord dep saydı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Dünya bankı
1945 senesi temeli qoyulğan bir kredit ve maliye müessisesi Dünya bankı, inkişaf içün yardım bergen dünyanıñ eñ büyük banklardan biridir. Bank 2002 maliyeviy senesi müşteri devletlerge 19,5 milliard $ AQŞ cemisinde kredit berdi, şimdiki zamanda öz faaliyetini 100-den çoq inkişaf ettirici memleketlerde maliye ve mesleat yardımında yerine ketirip, eñ fuqare ealileri arasında yaşayış seviyesini yükseltmesi ve eyileştirmesini közde tuta.
Bank er bir müşteri memleketiniñ devlet teşkilâtları, ükümetke baqmağan müessise ve şahsiy sektorı ile işbirlik içinde yardım strategiyalarını işlep çıqarmaqta. Banknıñ dünya çeşit devletlerdeki temsilcilikleri onıñ programmalarını yerine ketirüvinen oğraşa, ükümet ve vatandaşlar cemiyetinen bağ tuta ve inkişaf meseleleriniñ teren añlaşılmasına hızmet ete.


text:
Yañı adını nebatat bağçası 2015 senesi aldı, Tavriya Milliy Universitetiniñ (yarımada ilhaqından soñ ise - “Qırım federal universiteti”) rektorı Nikolaty Bagrovnıñ keçingeninden soñ.
Qırım paytahtı içün nebatat bağçası - şeerniñ eñ büyük parklarından birisidir. Siyrek ösümlik ve çeçek türlerinden ğayrı, bağçada başqa meraqlı yerler de bar. Olarnıñ arasında - Vorontsov evi ve “Karolinovka” çiftliligi.
Soñki mart künlerinde Aqmescit nebatat bağçasını Qırım.Aqiqat mühbiriniñ süret toplamında baqa bilesiñiz.


text:
Qazaq tele
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Qazaq tele yäki Qazaqça (Қaзaқ Tiлi, Qazaq tili, Qazaqşa) - Qazaqstan Cömhüriäteneñ däwlät tele, şulay uq Üzbäkstanda, Qıtayda, Räsäydä söyläşüçelär bar. Törki tellärneñ qıpçaq astörkemenä kerä. Tatar, qırımtatar, başqort, qaraçay-balqar, qomıq tellärenä yaqın.
Yazılış[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qazaqça yazu öçen Urısälif, Latinälif (Törkiädä) wä Ğäräpälif (Qıtay, İran, Äfğänstan) qullanıla.
Urısälifle yazu 9 östämä xäref täläp itä:
Әә, Ғғ, Ққ, Ңң, Өө, Ұұ, Yү, hh, Ii
Şul uq waqıtında Latinälifkä küçärgä täqdimnär bar.


text:
Aprelniñ 13-ü sabasına qadar Aqyarda yañı koronavirus hastaları qayd etilmedi, dep bildire şeerniñ Rusiye akimiyeti. 583 kişi COVID-19 telükesi sebebinden ekimlerniñ közetüvi altında buluna.
Bu aqta Rusiye kontrolindeki Aqyar ükümetiniñ saytında haber etile.
«Yuqunç hastahanesinde COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan eki insan buluna, olar kerekli tibbiy yardım ala. 35 insan yuqunç hastahanesinde qala. 548 kişi yaşağan yerinde közetüv altında buluna», – dep aytıla haberde.
Aprelniñ 12-nde Qırımda 31 koronavirus hastası bar edi. 2973 insan közetüv altında bulundı. Aqyarda altı insan hastalandı, dördü tüzeldi.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qaraqalpaqstan Respublikası málimleme kitapxana orayında ekskursiya shólkemlestirildi.
- By ApMaH --
- Monday, 06 Jun, 2022
2022 jıl 7 iyun kúni Qaraqalpaqstan Respublikası málimleme kitapxana orayında ekskursiya shólkemlestirildi. Ekskursiyaǵa Qaraqalpaqstan Medicina institutı tyuterleri G.Allanazarova, G.Aljanova, A.Usakovalar basshılıǵında 108 pediatriya toparı student jasları qatnastı. Ekskursiyanı Ulıwma oqıw zalı sektorı baslıǵı B.Uteniyazova alıp bardı.
Ekskursiya qatnasıwshıların Málimleme kitapxana orayında kitap oqıwshılar ushın jaratılǵan qolaylıqlar, imkaniyatlar hámde jańa texnologiyalar menen tanıstırıldı. Ózlerin qızıqtırǵan sorawların berip, juwaplar aldı hámde kitapxana orayına aǵza boldı.


text:
Rusiyeli sıñırcılar Ermenibazarda Ekinci cian cenki devrine ait cephane tapqanlarını iddia etmekteler. Bu aqta «Krıminform»ğa dayanaraq, Rusiye FSBsi Qırım sıñır idaresiniñ matbuat hızmeti haber etmekte.
«Şeerniñ şimaliy-ğarbiy tarafında yerleşken yazlıq evler bölgesinde ötkerilgen tedbirler neticesinde yerge kömülgen ve içinde 162 dane patron bulunğan tselofan paket tapıldı», – denilmekte haberde.
Sıñırcılar qayd etkenine köre, ihtimal patronlar TT pıştavından ve Şpagin pıştav-Rusiye sıpulemötından (PPŞ) ateş açmaq içün qullanılğandır.
Patronlar ekspertizağa yollanılğan. Küç idaresiniñ hadimleri bunıñ kimge ait olğanını araştırmaqtalar.
Rusiyeli sıñırcılar bu haberni şimdilik öz saytında derc etmemekteler.
Daa evel Rusiye MÇSniñ Qırım idaresi 2017 senesi qurtarıcılar Ekinci cian cenki devrine ait 94 dane nesneni zararsız bir alğa ketirgenleri aqqında haber etmekte.


text:
Kyivdeki Rusiye elçihanesiniñ binası yanında sentâbrniñ 27-de «FIND & FREE» informatsion kampaniyası çerçivesinde «Ervin qayda?» XV aktsiyası keçirilecektir. Teşkilâtçılarnıñ bildirgenine köre, faaller işğal etilgen Qırımda qaçırılğan ve ğayıp olğan insanlarnıñ soy-sopları is etken duyğular aqqında tarif etecekler.
«Ğayıp olğan insanlarnıñ aqrabaları ne tüşüne? Faaller «Yula v golove» aktsiyasını taqdim etecek. Tuvğanlarını qıdırmağa devam etkenlerniñ duyğuları kösterilecektir», – dep aytıla haberde.
Qırım işğalinden soñ yarımadada insanlarnıñ, ekseriyeti qırımtatarlarnıñ, ğayıp olma adiseleri sıqlaştı. Bunen beraber Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komiteti tasdiqlay ki, «qırımtatarlarnıñ büyük sayıda ğayıp olması qayd etilmey».
Faallerniñ bildirgenine köre, Rusiye Qırımnı işğal etkeninen 44 qırımlı ğayıp oldı. 17 insan tapıldı, 19 – bugünge qadar ğayıp sayıla, 6 – ölü tapılğan, daa ekisi apiste yata.
Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayısnıñ 24-de Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından qaçırıldı. Video nezareti kamerası Rusiye yol inspektorları urbasında eki adam İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa oturtqanını qayd etti.
Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ tahminlerine köre, insanlar Rusiye akimiyeti ya da onıñ kontroli altında bulunğan taqımlar tarafından qaçırıla bile. Qırım akimiyeti insanlarnıñ ğayıp olmasını tanıy, amma onıñ alâqası bar olğanını inkâr ete.


text:
Qırımnıñ Aqmescit rayonı Colman (Pionerskoye) köyünde Rusiye küç idaresiniñ hadimleri Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Asan Egizni tutıp alğanlar, dep haber etti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov.
«Mavı signal ışığı yanıp turğan ve ses cihazlarınen donatılğan Wolksvagen maşnasında rus aydutları, dümeni başında Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Asan Egiz olğan maşnanı toqtamağa mecbur eteler. Toqtatılğan şahıs Asan Egiz olğnından emin olğan soñ, rus aydutları onı öz maşnasınen belli olmağan yönelişke alıp keteler», – dep yaza Çubarov.
Çoqqa barmay vaqia yerine yetip kelgen Asannıñ ağası, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Abduraman Egiz «artıq Asannıñ maşnası da coyulğanını köre».
Çubarovnıñ malümatına köre, al-azırda Abduraman Egiz qardaşını qıdırıp Qırımdaki Rusiye FSB idaresine ketken.
Qırımlı adliyeci Ayder Azamatovnıñ malümatına binaen Egizniñ maşnasını «mavı signal ışığı yanıp turğan kümüş tüslü, tahminen DPSke ait Wolksvagen maşnası toqtatqan».
Rusiye küç idaresi hadimleriniñ bu hususnen bağlı daa bir açıq izaatı yoq.
«Asan artıq körip olamağan, amma bu vaqianı yani onıñ boş maşnası ve yanında turğan DPS maşnasını körgen şaat bar. Şaat, maşna Egizge ait olğanını añlağan. Şimdi men bulvar Frankoda FSB idaresi yanında turam. Er zamanda olğanı kibi maña: mında bu şahıs ketirilmedi, şimdi mında Asannıñ aqrabaları kelir, - dediler», – dep ikâye etti Azamatov Qırım.Aqiqat muhbirine.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilip başladı.


text:
Kiyevniñ Dneprovsk rayon mahkemesi oktâbr 15 künü QMC Yuqarı Radasınıñ devlet hainliginde qabaatlanğan sabıq deputatı Vasiliy Ganışnıñ işini baqmağa başladı.
Qırım.Aqiqatqa Ganışnıñ advokatı Andrey Rudenko aytqanı kibi, cumaaqşamı, oktâbr 15 künü, «devlet qabaatınıñ tam metni seslendirildi, şaatlarnı belgilediler».
«Nevbetteki toplaşuvnı qabaat ve imaye tarafından şaatlarnıñ sorğusından başlarmız», – dedi o.
Şu cümleden, şaat olaraq mahkemege Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve Qırım jurnalisti Aleksandr Yankovskiy çağırıldı.
Rudenkonıñ sözlerine köre, nevetteki toplaşuv sentâbr 26 künü saat 14:30 keçirilecek.
Advokat imayesi altında bulunğannıñ sağlığı aqqında bildirdi: «Vasiliy Vasilyeviçniñ sıcağı bar edi. Alâ daa yürek ekiminde tam baquvnı keçirmediler».
Aprel 28-de Ukraina havfsızlıq hızmeti Ukraina Devlet sıñır hızmeti ile beraber onı Qırım çıqışında yaqaladılar. Ganış apiske alındı, çünki onı qıdıra ediler. Baş prokuratura onı devlet hainliginde şekley. Ukraina taqiqatçılarınıñ malümatına köre, Ganış Qırım statusı aqqında «referendum» keçirilmesine rey bergenlerden biri edi, ve böyle etip Ukraina topraq bütünligine zarar ketirmege tırıştı.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası bu tarihnı yarımada işğaliniñ başlanuvı künü olaraq ilân etti.


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Qırımdaki Rusiye FSBsi ve Rusiye İç işler nazirliginiñ idaresinen beraber cep telefonları vastasınen izolâtsiyada olğanlarnı kontrol etecek.
Bu aqta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımda koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı operativ ştab toplaşuvında ayttı.
«FSB ve İç işler nazirligi zenaatdaşlarımız sağ olsun, izolâtsiyada olğanlar üzerindeki kontrolni billing, telefon vastasınen kerçekleştirmege añlaştıq. Sankt-Peterburgda, Kalmıkiyada zenaatdaşlarımız endi çalışa. Zemaneviy tehnik vastaları evge barmayıp, hadimlerge kontrol etmege imkân bere. İç işler nazirligine doğru bağda olmağa acet qalmaycaqtır», – dedi Aksenov.
Onıñ qayd etkenine köre, evde özüni izolâtsiya etkenlerniñ elektron bazası endi azır.
«Tehnik vastalar, uquq qoruyıcılarımıznıñ yardımınen şeerlerni dolaşmaycaqlarnı kontrol eteyik», – dep qayd etti Aksenov.
Aprelniñ 12-si sabasına qadar Qırımda 31 koronavirus hastası qayd etildi. 2973 insan közetüv altında buluna. Aqyarda altı insan hastalandı, dördü tüzeldi.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev işğal etilgen Qırım sıñırında qaparcılıqnıñ artmasını qayd ete.
Bunı Tsentr jurnalistskih rassledovaniy bildire.
Cemilevniñ aytqanı kibi, qapar em Rusiye, em Ukraina sıñır noqtalarınıñ hadimleri tarafından esasen yük taşıyıcılardan alına.
«Sıñırımız pek açıqtır. Qaparcılıq artmaqta. Yahşı ödeseñ, er şeyni kirsete bilesiñ. Hususan yük taşıyıcıları. Evel bir tonna içün 300 grivna talap ete ediler. Şimdi inflâtsiya olğanından sebep fiyatlar daa da köterildi», – dey o, ve Rusiye sıñır bekçileri qaparlarnı em ruble, em grivnalarda alğanını qayd ete.
Qırım ile memuriy sıñırda qaparcılıq meselesi aqqında em siyasetçi, em uquq qoruyıcı teşkilâtları bildirgen ediler, bu sebepten Ukraina Devlet sıñır hızmeti bir sıra teşkerüv keçirgen edi. Bundan soñ vaziyet biraz eyileşti.


text:
Rusiyege bağlı olğan Aqmescid Merkeziy rayon mahkemesi oktâbr 7 künü Enver Mamutov, Remzi Memetov, Zevri Apseitov ve Rustem Abiltarovnı 2017 senesi yanvar 12 kününe qadar apiste qaldırmağa qarar aldı.
Bunı Facebook saifesinde Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiya reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
Bundan evel Rusiyeniñ nezareti astındaki işğal olunğan Qırımnıñ Yüksek mahkemesi «Hizb ut-Tahrir» işi» boyunca mahküm etilgen Enver Mamutov ve Remzi Memetovnıñ tutulma muddetlerini uzatqan qararğa qarşı yapqan şikâyetlerini memnün etmedi. İyül 22 künü aynı mahkeme «terorizmde» qabaatlanğan Zevri Abseitov ve Rustem Abeltarovnı apiste qaldırdğan edi.
Mayıs 12-de Bağçasarayda rusiyeli uquq qoruyıcılar musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede, dört Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizmde qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abeltarov ve Enver Mamutov. Olar FSB hadimleri tarafından Rusiyede terroristik teşkilâtı olaraq tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şeklenilip yaqalandı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqmescit akimiyeti Qırımnıñ eñ büyük naqliyat müessiselerinden biri olğan «SimSitiTrans» şirketi ile işbirligini toqtatqanını bildire, dep ayttı Rusiye kontrol etken Aqmescit memuriyetiniñ yolbaşçısı Gennadiy Baharev.
Qırım matbuat vastalarınıñ malümatına köre, Baharev cemaatçılıqnen körüşip, mezkür qararnıñ bir qaç sebebi bar olğanını qayd etti. Olardan biri, onıñ bildirgenine köre, şirket reberliginiñ Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ koordinatorı Lenur İslâmov ile alâqaları ola.
«SimSitiTrans» Aqmescitte çalışmaycaq. İş standartlarına şeer yollarında riayet etilmedi. Eski tehnika, añlaşma şartları bozula, aydavcılar qaba yanaşalar. Qırımlılarğa qoltutamız: yarımadanı blok etken kişi sayemizde para qazanıp, onı qamaçavğ sarf etse olmaz. Mantıqsız bir şey», – dep tekrarlay Baharevniñ aytqanlarını «RİA Krım».
Şirket reberligi ve Lenur İslâmov Aqmescit memuriyeti reisiniñ aytqanlarını şimdilik izaatlamadılar.
2016 senesi fevral 1-de belgisiz şahıslar «SimSitiTrans» naqliyat şirketiniñ işini blok etken edi. Buña müessiseni qapatmaq içün basqınıñ devamı dep ayttılar.
Rusiye kontrol etken Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya «SimSitiTrans» işini kimse blok etmegenini, fevral 1-de şirkette bir de bir taqiqat areketi olmağanını bildirdi. Onıñ aytqanına köre, uquq qoruyıcılar müessisege kelip, evelden qayd etilgen bozuvlarnı haber etecek ediler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Işanıç
Kayvakıt irem Kamilneñ kiñ cilkäläre, tıgız täne, zur-zur kullarına karap min häyran kalam. Kayan kilgän soñ ber karauga tupas, şıksız bulıp kürengän keşedä şundıy da hisle, näzakätle yöräk?!
Ul yış kına söyäkçel tezlärenä başın salıp, uyga kalıp divan östendä utıra. Anıñ ozınça yöze, turı borını, azsüzlelek bilgese bulgan kısılgan irennäre, akıllı küzläre anıñ yazmışın söyli kebek. Ni öçen yarattım ikän min anı? Nindi sıyfatı mine üzenä cälep itte soñ? Niçä yıllar bergä yäşäsäk tä, min bu soraularga cavap taba almıym. İnde balalar üsep cittelär. Niçek bu qadär matur par bulıp ber-beregezne taptıgız?—dip sorauçılar da bar. Niçek tabıştık ta, niçek kavıştık soñ bez?
Häterdä. Ul könnärdä här atlagan adımım häteremdä. Alarnı onıtıp bulamı?!
19... yılnıñ avgust başları ide. İnstitutnıñ ikençe kursıñ tämamlap, min bik matur kül buyında uraşkan pioner lagerenda vocatıy bulıp eşlädem. Lagernıñ soñgı könnäre ide. Könnär kızu tora, korı. Berkönne balalarnı köndezge yokıga yatkırıp, su koyınırga yalgızım gına kül buyına kildem. Berkem yuk, äkren genä çişendem, tal töbenä, külägägä sarafanımnı taşlap, cılı kom östennän külgä taba atladım.
Kinät artımda kemder miña tekälep karap tora sıman toyılıp, siskänep, artıma borıldım. Çınnan da, tal töbendä, minem sarafanım yanında üzebezneñ kürşe, zavodta abıy belän bergä eşläüçe Kamil miña karap tora ide. Min suga kermädem, borılıp, nikter aña taba atladım. Ul arada Kamil ayakların suzıp komga utırdı, ä min anıñ yanına kilep çügälädem, kürşe bit.
—Sin kayan kilep çıktıñ, Kamil?
—Menä sine kürergä kilgän idem.
Nindider tınlık urnaştı. Min ber süz dä däşmädem, nigä, dip soramadım. Kamil dä süzen dävam itmäde, barı ap-ak, cılı korı komnı äkren genä ber uçınnan ikençe uçına agızdı da agızdı. Min dä näq anıñça uçımnan uçıma kom koya başladım. Bez güyä telsezlär idek.
Kamil utırgan cirennän kinät kenä sikerep tordı da, tiz genä çişenep suga taba yögerde. Kiñ cilkäse äle uñga, äle sulga çaykalıp, atlagan sayın koyaşta yangan muskulları uynadı. Kulların kiñ cäyep ul suga sikerde häm kolaç salıp kızu-kızu yözä başladı.
Anıñ ätise yuk, kayçandır hälaq bulgan, änise anı yalgız gına üsterde. Yahşı ukısa da, Kamil ukuın dävam itä almadı, zavodka eşkä kerde.
Ul ozak yözmäde. Sudan çıgıp kiyende dä:
—İrtägä şuşı vakıtta tagın kilermen, köt, yäme,—dip agaçlar arasınnan olı yulga taba kitep bardı.
Şul könnän soñ min berniçä märtäbä kürşe yegete Kamil kiler dip bu urınga kilgälädem, ämma ul kürenmäde. Minem tagın şulay tabiğat koçagında anıñ belän yänäşä utırıp, ber süzsez uçtan uçka kom koyasım, şul korı komnıñ cılısın uçımda toyasım kilde bugay.
Ä ul başka kilmäde. Şulay väğdäsez bulalarmı?! Ul bit üzem kilermen, sin dä kil, digän ide, katgıy häm bik ışanıçlı itep äytkän ide. Su buyındagı tallar şahit.
Nik soñ ul kilmi? Bu şöbhä minem böten barlıgımnı yauladı, küñeelemne biläp aldı. Yegetlär şulay väğdäsez, yalgançı bula ikän, digän şikle, yämsez uylar borçıdı.
Ällä min anı yaratammı soñ? Üzemneñ küñelemne tıñlap karıym. Anı küräsem, söyläşäsem, yılmayasım, aña üpkälisem, yalındırasım, annan cılı süzlär işetäsem kilä başladı.
Moña qadär Kamilgä karata mondıy hislärem uyanganı yuk ide. Kön dä diyärlek ber-berebezne kürä idek, ul bezgä kergäli ide. Gap-gadi kürşe yegete, mölayım, citdi, azsüzle, oyalçan.
Ä menä ni öçender minem lagerda niçek yäşävem belän kızıksıngan. Kilgän.
Min anıñ yözen, koyaşta yangan tänen küz aldına kiterdem. "Min irtägä kilermen!", digändäge şat tavışı kolagımda yañgıradı.
Yuk, ul komlıkka bütän kilmäde. Nigä kilmägänder, belmim.
Menä soñgı kön. Saubullaşu uçagı kara avgust tönen urtalay yarıp, yalkının, oçkınnarın kükkä çöyä. Uçak yanı çır-çu, köçle kölü tavışı belän tulı. Äle urısça, äle tatarça cırlar yañgırıy.
Ä irtän soñgı lineyka, soñgı raport. Lager bulgan mäydançıkta üläne taptalgan tügäräklär, soñgı uçak kümerläre genä kaldı.
Min üzebezneñ öy yanına kilep citkäç, baskıçtan üzebezneñ katka mengändä ük öydä änineñ tavışın işettem. İşekne kiñ açıp, algı bülmägä ütügä äni karşı çıktı.
—Ay-hay, balam, koyaşta bulu siña kileşä dä soñ! Könyak güzällärenä ohşap kalgansıñ. Sine küplär tanımas ta inde, ä küzläreñ... Ä küzläreñ!..—dip, miña soklanuın yäşermäde.
Min dä işek töbenä elengän közgedä üzemneñ berençe kat kürgän kebek bik ozak karap tordım. Yözem yabıgrak ta, citdiräk tä kebek toyıldı. Kuyı kara kaşlarım beraz öskä kütärelgän, kara kaläm belän sızgan kebek yasalmarak. Kerfeklärem genä beraz koyaşta uñgan, küzläremneñ yaltıravın yäşerä almıy ide.
Üzemä üzem oşap kuydım. Yä, Hodayım, nindi çibärlek! Yözemdä moñarçı bulmagan nindider yañalıklar açtım, küzemneñ tirän ber cirennän yaktılık sirpelä, küñelem skripka kılı kebek kiyerenke, güyä kemneñder kulı kagılu belän cırlap cibärermen kebek. ä äni üzeneñ ütken küzläre belän mindäge bu üzgäreşlärne cil-cil atlap öy yanına yakınayuımnan uk sizgän, kürämseñ, karşısına kilep baskançı uk şau-şu kuptarıp, soklanuın tıya almadı.
Berniçä minuttan äni östäl äzerläde. Min üzebezneñ östälne, çäy tälinkälären, iske çäynekne sagınganmın, bertuktausız sabınlap yuudan buyavı tössezlängän östäl cäymäsen sıpıram. äni dä üzeneñ sagınuın yäşermi, minnän küzen dä almıy, ätineñ eşendäge uñışları, bakçadagı cimeşlär, kemnärdän hat kilgän, kemnär kunakta bulıp kitkän—barısın, barısın bäynä-bäynä söyli, üze ber kölä, ber sabır gına küz yäşlären sörtep ala. äti komandirovkada, ozakka, berniçä ayga kayadır cibärelgän. Min lagerda şunı da belmi yäşägänmen.
Abıyım Mizhät üzeneñ uñışları turında söyli. Zavodta aña bişençe razryad birgännär. ä enem Şäükät östäl arasındaa nikter kımırcıy. Ber kuzgalıp, ber utırıp azaplangannan soñ, ul östäl yagınnan kuzgaldı da:
—Rähmät, äni. Abıy, min malaylar yanına... Mömkinme?—dide.
Ul härçak äti öydä yukta abıydan röhsät sorıy, çönki abıy bervakıt ta anıñ soravın kire kakmıy. Läkin bügen bötenläy kirese buldı:
—Utır äle!—dide abıy, kaşın cıyıra töşep. Min anıñ bu kıyafäten küptän kürgänem yuk ide. – Siña bik citdi süz bar. Menä Möslimäneñ kaytuın bäyräm ittek, söyeneştek. Buldı. İnde süz sineñ turıda, citdiräk häm küñelsezräk.
—Närsä bulgan, ulım?—dip, äni çınayak yugan cirennän tuktap kaldı.
—Bulgan, äni, bulgan. Ulıñ Şäükät çak kına törmägä eläkmi kalgan. ä Kamilne kulga algannar. Bügen zavodta işettem.
– Kamilne?! – didem min üz-üzemä tıya almıyça.
Tamak töbenä nider kilep tıgıldı, telem añkavıma yabıştı. Başka ber genä süz dä äytä almadım. Urınımnan torıp, dulkınlanuımnı, yözemneñ yanuın kürsätmäs öçen täräzä yanına kildem. Mine küz yäşläre bua başladı. Menä ni öçen ul minem yanga komlıkka kilüdän tuktagan ikän. Ä törmägä eläkkän, digänen niçek añlarga?
Östäl yanında söyläşü dävam itte.
—Berkaya da barmıysıñ, Şäükät.
—Yarar, abıy, barmam.
—Sin niçek ul şaykaga barıp eläkteñ?
—Eläkmädem, abıy, alarnıñ täräzä alıp öy eçenä kerülären küzätep kenä tordım. Min üzem genä tügel, änä yegermençe yorttan Saşka belän ikäü idek.
Min täräzä yanında artık ozak toruımnı sizenep, borıldım. Üz-üzemne kulga aldım.
Abıy Şäükättän sorau aluın dävam itte.
—Ä Kaamil kem belän ide?
—Alar öçäü ide, Kamil, Barov Vasya häm Şustov Kolya.
—Kamil şul äträk-älämnärgä iyärgänme?
—İyärgän inde, min dä anıñ belän idem.
—Kamil dä täräzädän öy eçenä kerdeme?
—Yuk ul kermäde, täräzä töbendä kaldı. Ä bez Saşka belän kuak töbendä yäşerenep tordık. Militsiyälär kilgäç...
Min şunda telgä kildem.
—Abıy, Kamil bit karak, öy basuçı tügel, aña yärdäm itärgä kiräk.
—Niçek, Möslimä? Kamilneñ ul yulga basuına min dä ışanmıym.
Min abıynıñ Kamil turında äytkän bu süzläre öçen rähmät äytergä telädem. äye, berkatlılık, artık ışanuçanlık arkasında nindider yalgış adım yasalgan. Kamilne çıgarırlar, aklarlar. Ul bit bernindi şaykaga da kuşılmadı, änise yalgız, tärtiple hatın. Kamil dä tıynak, azsüzle bulıp üste. Menä tizdän soldat hezmätenä alınırga tiyeş. Eçmi, tartmıy.
Ä Vasya belän Kolyanıñ kem ikännären min bik yahşı beläm. Kamil törmädä. Min anı su buyında komlıkta yänäşä utırıp süzsez genä ber uçtan ikençe uçka kom koyarga teläp niçä kön rättän anda bardım. Ä ul kalın stenalı, täräzäläre räşäkätlär belän kaplangan tege kahär sukkan yort eçendä ikän. Ul yort eçe kaber eçe kebekter, andagı keşelär dä üleklär kebek cansız, tössez, sap-sarı, nursızdır. Anda ber tavış yuktır, kaber tınlıgıdır. Şunda Kamil. Ul, mögayın, anı böten keşe onıtkan, dip uylıydır.
Min ul tönne çerem dä itmädem. Pioner lagerendagı şau-gör kilep ütkän yämle, yaktı könnärne menä şundıy yokısız tön alıştırdı.
İrtän, yaktı koyaş nurları täräzägä töşkäç, öydä häräkät başlandı. äni torıp tiz genä yuınıp aldı da çäy kaynattı, annan abıy torıp kırına başladı. Torırga kiräk, küzne yomıp yata torgaç, arıp bettem. Tordım, kiyendem, yuındım.
—Närsä buldı siña, Möslimä, sin bügen üzeñä, kiçäge pioneroçka-tärbiyäçegä bötenläy ohşamagansıñ,—dide abıy mine kürep, nindider yasalma kütärenke tavış belän.—Ällä sin yoklamadıñmı? Küzeñ şeşengän, yözeñ suırılgan.
Yuk, min közgegä karamadım. ämma karamasam da beläm, min bügen inde üzem tügel. Abıynıñ ütken küzlärennän minem kiçereşlärne yäşerep bulamı soñ? äni dä mine kürep ah itte.
—Ni buldı balam? ällä avırıysıñmı?
Minem kıyafätem gomere buyı balalarınıñ sälamätlege, isänlege öçen üzeneñ sälamätlegen birergä äzer toruçı änine ayagınnan yıga yazdı.
Ul kulların kükräk aldında kuşırıp, miña karap başın çaykap, ni uylarga belmi karap tora birde.
Min karaşımnı idängä töbäp:
—Min Kamilneñ karak, öy basuçı ikänenä ışanmıym,—didem.
Äni, kürämseñ, barın da añladı.
—Ya, yarar, balam, min dä ışanmıym. Densez, imansız bala tügel, niçä yıl kürşe bulıp yäşäp, anıñ kem ikänen yahşı beläbez. Abıngandır, yalgışkandır, kürämseñ.
Änineñ "kürämseñ" digän süze miña anıñ tulı kileş bu süzlären ihlastan äytmäve kebek toyıldı.
—Min, äni, aña yärdäm itärgä tiyeş.
—Niçek? Närsä belän?
—Min anıñ yanına baram.
Abıy moña gacäplänmäde. Ul minem bu süzlärneñ ozak uylap, töne buyı gazap çigep tugan fiker ikänen añladı, ahırı. Anıñ yöze yaktırıp kitte. Äye, ul minem nıklı kararım, katgıy süzem, çın keşelärçä eşlärgä tiyeş ğamälem ikänen añladı.
—Äye, äyber alıp barırga onıtma, peredaça,—dip kuydı.
—Äyber dä alıp barırga, aña ışanuçılar, anı yaratuçılar bar ikänen äytergä kiräk,—dide äni dä.
Abıy eşkä kitte. Çıgıp kitär aldınnan, işekne açkan kileş, ul ni öçender miña serle itep küz kıstı.
Minem törmä dip atalgan vak-vak täräzäle biyek ak yort yanınnan uzıp yörgänem bar. Yanınnan uzganda, min ul yortka kararga da kurka idem, ällä niçek şiklänä idem. Ä bügen şul yortnıñ işegen açıp eçenä kerergä cıyınam. ä niçek kerergä? Kemgä möräcäğat itärgä? Min berni belmim. ämma bügen ük barırga, mömkin bulsa, kürergä, cılı süz äytergä tiyeş min.
—Närsä alıp barırsıñ mikän, kızım,—dide äni.—Pomidor bar, yomırka da bar, änä bakçadan almalar alıp kayttım.
Şul vakıt enem Şäükät tä uyanıp, aş bülmäsenä çıgıp bastı.
—Sin kaya?
—Kamil yanına.
—Sin närsä, kız başıñ belän... Min üzem anıñ yanına baram.
—Sin?! Sin yeget bula almagansıñ, kaçkansıñ... Ä min menä kız başım belän aña yärdämgä aşıgam.
—Sin akılıñdamı, Möslimä? Üzeñne kulga alsalar...
—Mine berkem dä kulga ala almıy. Min anıñ ğayeple tügellegenä ışanam.
Küptän tügel genä utırtılgan parknıñ yäş agaçları arasında yul buyındagı zäñgär eskämiyägä utırıp, beraz törmä täräzälärenä karap tordım da, üzemneñ biregä kilüem döresme, yalgışmı dip uylana başladım. Döres! Döres! Tik menä kaysı yaktan keräse ikän? Kemgä möräcäğat itäse? Şuşı soraular minem miyemne borauladı. Nihayät, şiklänep toruım öçen üz-üzemne bitärläp, urınımnan torıp bastım häm nıklı adımnar belän törmägä taba atladım. Kulımdagı kamış sumkanı kısıp totkan kileş, berniçä metrlı bu aranı min bik ozak üttem bugay, ul yul miña bik ozın toyıldı. Törmä kapkası töbendä ürä basıp toruçı yäş kenä militsioner yanına barıp tuktadım. Ul isä minem sumka eçendäge kızıl pomidorlar, almalarnı kürep, kulın tiz genä kozıregına tiderep aldı da, yılmaep:
—Peredaça kiterdeñme ällä, çibärkäy? – dide.
Min tübän karap, başımnı selektem, ä ul kayan kerergä, niçek söyläşergä kiräklegen kıska cömlälär belän añlatıp birde. Min teş arasınnan gına rähmät äyttem, tavışımnı üzem dä işetmädem. Yäş militsioner öyrätkänçä atladım da atladım. Berkemne kürmädem, karşı oçrauçılarga kütärelep karamadım. Minem kem yanına kilüemne dä, kem buluımnı da böten keşe beläder, kaysı kızganıp, kaysı gacäplänep, kaysı kölep miña karıydır kebek toyıldı. Nihayät, törmäneñ işek töbenä yakınlaştım. Ğadätemçä, täräzälärenä küzemne kütärep karamadım. Bälki şul täräzälärneñ bersendä Kamil mine kürep algandır, miña kul bolgıydır, mine kürep gacäplängänder. Avırdır aña monda utıru, bik avırdır. Min bu gazaplı yulnıñ tizräk betüen telädem, ämma näq şuşı yuldan tagın ällä niçä tapkır ütärgä turı kiäläçägen añlıym, bernindi ikelänüsez, ükenüsez ütärgä äzer idem.
İşekne açıp kerdem. İşektän kerü belän—tübän töşä torgan baskıç, ä asta, kiñ podvalda, täräzä yanında, ozın çirat suzılgan. Kullarına töyençek totkan çıtık yözle hatın-kızlar ber-ber artlı basıp katıp kalgannar. Berkem dä söyläşmi, ber-bersenä karamıy, härkaysınıñ üz kaygısı, üz yazmışı.
Min iñ soñgı bulıp baskan çal çäçle, bite cıyırçıklar belän yırgalanıp betkän hatın yanına kilep tuktadım. Ul miña taba borılıp:
—Ä zayavleniye yazdıñmı soñ?—dip soradı.
—Yuk, närsä, zayavleniye dä yazargamıni?
—A kak ce. İke ekzemplyarda, decurnıyga tapşırırga.
Minem zayavleniyemne alıp ukıgaç, kizü militsioner yazu östenä nider sızdı da, ber zur ambar kenägäsen bik ozak aktargannan soñ:
—Bar andıy keşe, röhsät,—dide.
Min tege çal çäçle apa yanına kabat barıp bastım. Hatın tagın miña taba borıldı.
—Sineñ kemeñ?
Min däşmädem.
—Atañ?
—Yuk.
—İreñ?
—Yuk la.
—Yegeteñ?
Min uyga kaldım. Ul bit miña berkem dä tügel. Yarıy äle kizü militsioner mondıy sorau alu ütkärmäde. Närsä diyär idem?
—Ä minem irem monda,—dide hatın.—İnde dürtençe yılın utıra.
Podval eçe tınçu. Kaynar bäräñge, alma, ipi, tozlı balık ise kilä. Menä min dä täräzä yanına kilep cittem. Kamış sumkamnı kabul itüçegä suzgan idem, ä ul yänçelep betkän kiñ podnos törtte:
—Sal şunda, närsäñ bar!
Annan stena aşa: “Kulga alıngan Galiäkbärov Kamilga”, – dip kıçkırdı.
—Sleduyuşaya!
Min podvaldan öskä kütäreldem, uramga çıktım, kolagımda haman “kulga alıngan” digän süz yañgıradı, bit oçları çänçep-çänçep kızıştı. Küñelemdä avır, izä torgan hurlık toygısı taş bulıp toyıldı. Min Kamilne küz aldına kiterdem. Tege yuan keşe Kamil utırgan kameranıñ işegen açar da:
—Totkan Galiäkbärov! Peredaça!—dip kıçkırır.
—Miñameni?—dip gacäpläner Kamil, yatkan cirennän sikerep torıp.
—Siña, siña. Kemnän kötkäñ ideñ? Äniyeñ tügel, çibär kızdan!
—Bulmas, minem bernindi çibär kızım da yuk,—diyär Kamil.
Ul mine küptän onıtkandır, tal töben dä, ap-ak cılı komnı da—barısın da onıtkandır.
—Bar inde, bar,—diyär yuan abzıy.—al äydä, al, alıp kilgännär bit,—diyär.
Kamil alır da, uyga kalır. Kem bulır? Kız keşe? Anıñ bit änisennän başka berkem dä yuk, apası da, señlese dä. Kinät ul mine isenä töşerer. Möslimä! Möslimä!
Berniçä könnän min tagın törmä kapkası töbenä barıp bastım. Bu yulı min Kamil belän oçraşu taläp itep, küreşü öçen, söyläşü öçen kildem. Abıy sud bulganın, Kamilgä ike yıl yarım srok birgännären äytkän ide. Akılım belän härber ğayep eş cäzasın alırga tiyeş ikänen añlasam da, canım belän, yörägem belän Kamilgä birelgän bu cäza srogın döres dip hiç kabul itä almadım. Ä niçek itäseñ? “Kamil—äybät yeget, dip kıçkırıp, “döres tügel, döres tügel!”—dip täqrarlap kına hökemdarlarnı yomşarta alsañ ide dä ul. Kamil belän närsä turında söyläşermen soñ min? Süzlär, fikerlär küp, ämma alar nindider haos hälendä, tärtipsez, çualçık. ä çualgan fikerlärne cep kebek caylap suırıp kına çıgarıp, näfis tä, näzek tä, özelmäslek tä itep bulırmı?
Min kapka töbendä bik ozak tordım. İrtänge yomşak cil äle ber yagımnan, äle ikençe yagımnan bärgäläde, agaçlarnıñ siräk-siräk kenä sargaya başlagan yafrakları cil irkendä asfalt buylap ärle-birle yögereştelär. Küreşü kötep, uñga-sulga ütep-sütep toruçı hatınnarnı beräm-beräm törmä kapkasına uyıp tişelgän täräzädän çakırıp aldılar.
—Häsänova Möslimä!
Min yögerä-atlıy kapkadagı täräzägä kildem häm röhsät yazuın suzdım.
—Ütegez!
Keçkenä kapka eçenä üttem. Nindider gacäyep köçle dulkınlanu böten gäüdämne yaulap aldı, eçemdä nider der-der kaltırandı, ayaklarım kıygayıp-kıygayıp kitkäläde. Bu taş divarlar eçendä min yugalıp kaldım. Annan ber işekkä kerttelär, ike märtäbä pasportımnı häm propusknı tikşerdelär. Ozın koridor başında ber keçkenä bülmägä kilep citkäç, kizü:
—Utırıgız, beraz kötegez,—dide.
Kizü – olı yäşlärdäge abzıy, küp kaygılar, yazmışlar küp küz yäşläre şahitı bulırga tiyeş, üz eşenä künegep betkän, häräkätläre salmak, ul miña bar närsägä bitaraf kebek toyıldı. Ul arada ber işek açılıp, kemder eçtän:
—Rähim itegez,—dide.
Min timer räşätkälär belän bülgälänep betkän ber bülmä eçenä kerdem. Räşätkäneñ tege yagında yäş kenä sercant ber urında katıp kalgan. Min yıgılıp kitüdän kurkıpmı, bu töş kebek mähşärdän tämam arıpmı, tıñlausız barmaklarım belän räşätkäneñ salkın timerenä çıtırdap yabıştım, tın alırga, tirä-yagıma kararga kurkıp, katıp kaldım. Ozın koridornıñ tege başında işek açıla başladı, timergä timer ışkılıp, yämsez çıgırdavık tavış çıgardı. Yä Hoda! Şul işektän Kamil kilep çıktı. İşek tagın yämsez tavış çıgarıp tiz genä yabıldı. Kamil miña taba atladı. Anıñ irennäre närsäder pışıldadı ahırı, selkenep aldılar häm ul miña yakın kilep, kulları belän timer räşätkägä yabıştı, ä min aña karap, güyä telsez kaldım: min anı tanımadım. Bite cir tösendä küm-kük, irennäre zäñgär, koñgırt küzläre genä şul kileş nurlı, zup-zurlar. Küzlärendä moñsulık tügel, ä haksızlıkka räncep monda oçraşuı öçen minnän gafu ütenü kebegräk ber yat oçkın çagılıp kitte. Ul yılmaerga teläde, bugay, irennäre kıymıldap aldı, annan torataştay katıp kalgan sercantka taba karap aldı da, miña tekälde. Minem yözdä, karaşımda nider ezläde bugay: kızganu, ğayepläü, üpkäläü inanmau... Yuk, yuk! Tik berse dä mindä yuk ide. Üzemneñ aña ışanuımnı, ğayeplämävemne, hätta yaratuımnı menä şuşında, timer räşätkälär eçendä äytergä tiyeş. Niçek soñ ul süzlärne äytergä?! Nindi süzlär tabarga?
Bezneñ süzsez karaşıp toruıbız ozakka suzıldı. Tik şul süzsez karaşıp toru barısın da äytte, bugay.
—Peredaçalarnı... Mizhät abıy kuşkandır inde...—dide Kamil nidän süz başlarga belmi.
—Yuk, min üzem...
Bez tagın berniçä yuk-bar süz alıştık. Yanında öçençe keşe basıp torganda närsä söyläşergä mömkin soñ?! Bigräk tä moñarçı urtak berniye dä bulmagan ike yülär arasında.
—Miña ike yıl yarım...
—Kiräkmi, beläm...
—Alar... min bit belmädem...
Äye, Vasya belän Kolya bu könne tege yortka öçençe tapkır kilgän bulgannar, ä Kamil oçraklı räveştä alarga iyärgän, häm näq şul könne tegelärne eläktergännär. Kamilne bu eştä bergä katnaşkan dip, tıñlap ta tormagannar.
Sercant baskan urınında beraz taptanıp aldı da:
—Vakıtıgız betä, öç minut kaldı,—dide.
Bez bit äle berni dä söyläşmädek, min aña ber genä cılı süz dä äytä almadım, yartı säğat ütkän dä kitkän.
—Möslimä,—dide Kamil kabalanıp.—Mine sin ğayepliseñder, min sineñ aldıñda, zavod, Mizhät abıy aldında bik zur ğayeple.
—Yuk,—didem min, tik üz tavışımnı üzem tanımadım.—Yuk!—Süzem koridor buylap yañgırap kitte.—Bervakıtta da min sine ğayeplämädem häm ğayeplämäm. Min monda kiler idemmeni?!
—Rähmät. Sin minem keşelärgä ışanuımnı arttırdıñ. Rähmät, Möslimä.
—Sine berkem dä ğayeplämi, abıy äytä, zavodta sine bik kızganalar, di.
—İke yıl yarım küp tügel, ütär, kaytırmın, Alla teläsä, ğayepsezlegemne eşem belän kürsätermen.
—Ä min sine kötärmen.
—Möslimä...
Bu süzlär niçek minem telemä kilgänder, belmim. Kamil alarnı işetteme, yukmı, belmim, anıñ räşätkägä çıtırdap yabışkan barmakları kısıp totudan kızarıp betkännär ide. Minem ul barmaklarnı üz kulıma alıp, cılı tınım belän örep cılıtasım kilde. Min anıñ küzlärenä karadım, anıñ küzlärendä ike tamçı yäş börtege kürep, küzläremne alırga aşıktım... Şul mizgeldä miña ilerep karagan yäşle küzläre soñınnan minem töşemä kerep cäfaladı.
—Küreşü tämam,—dide sercant, säğatenä karap.
Şulay ike yıl yarım buyı Kamilem belän timer räşätkälär aşa karaşlar, hislär alıştık. Süzlärebez küp bulmadı, belmim, ul miña yaratam dip äytteme, yukmı, min üzem dä ul ilahi süzne äytmädem bugay.
Bezneñ öydä Kamil turında söyläşü küp buldı. Yış kına Kamilneñ äniseneñ yäşle küzläre belän oçraşa idem. Ul miña rähmätlär äytä, Kamil turında bik küp närsä söyli ide.
İnstitutta Kamil belän bulgan hälne, anıñ yanına törmägä barularım, oçraşularımnı min izge ber ser itep sakladım, oçraşırga, mine ozatırga teläüçe yegetlärne üzemnän bizderü dä ciñel bulmadı, ämma nık tordım, köttem. Kamilneñ kotılıp çıguıng tüzemsezlek belän köttem.
Kayçan kaytasın, könen, säğaten ul miña äytmäde.
—Yuk, kiräkmi, karşılama,—dide soñgı küreşüdä.
Anı änise karşılagan. Bu avır da, kuanıçlı da, teträndergeç tä minutlarnı ul fäqat änise belän genä urtaklaşırga telägän, kürämseñ.
Soñgı kurs tämamlanıp kilä. Yazgı zaçetlar, ekzamennar, nihayät, däülät ekzamennarı. İñ cavaplı, kiyerenke könnär. Här minutı, här säğate isäptä, min öydä yalgız gına zaçetka häzerlänep utıram. Kinät işek şakıganga siskänep kittem.
—Keregez! Kem anda şakıp azaplana?
Min däftärlärem, kitaplarım arasında kümelep digändäy utırgan ciremnän, nider sizenep, ayagürä bastım. İşek haman açılmıy, haman şakıylar. İşekkä bardım. Açıp cibärsäm, Kamil!
—Sin?—dip, kıçkırıp cibärdem.
Kötelmägän bu häldän min artıma ava yazdım, küz aldımda Kamil nindider toman arasına yugalganday buldı, min çaykaldım, bugay, Kamil minem kullarımnan totıp aldı. Yä, Hoda! Bu könnärne dä kürer minutlar kilep citte. Bez berençe märtäbä kullarıbıznı berläşterep, ber-berebezgä karap torabız. Tagın tellär körmälde, tagın telsez kaldık.
Nihayät, min berençe bulıp telgä kildem:
—Utır, Kamil.
Kamil östälgä yakınlaştı, däftärlärgä, kitaplarga küz yörtep:
—Min sine eşeñnän büldem, bugay, Möslimä,—dide.
Ä min ni öçender yögerep ikençe bülmägä çıgıp kittem, başımnı ike kulım belän kısıp, közgegä karadım, tınıçlanırga tırıştım. Närsä buldı miña? Nişlärgä? Kamil belän räşätkälär arasında söyläşkändä süzlär niçekter ciñelräk äytelä ide, ä monda, üz öyebezdä, Kamil belän ikäüdän-ikäü kalgaç, telsez kaldım. Nihayät, beraz tınıçlanıp, min Kamil yanına çıktım. Ul urındıkta tın gına utıra, yöze karañgı. Min üzemneñ yülärlegem, anıñ yanınnan çıgıp kitüem öçen üzemne bitärläp, anıñ muyınına taşlandım. Kayan kilde miña bu ärsezlek, häzer dä añlıy almıym. Ä Kamil minem bilemnän koçaklap aldı da, berençe tapkır, kaynar tını belän böten yözemne kuırıp, irennäremnän üpte.
Äye, mähäbättä süzlär küp kiräkmi ikän. Süz küp bulgan sayın hislär sayıgayadır mögayın.
Min ni öçender yılap cibärdem. Bu hiç tä hurlık yäşläre, kaygı yäşläre tügel, söyenü yäşläre ide.
—Möslimä,—dide Kamil, kaynar pışıldap,—sin bulmasañ, sin minem yanga kilmäsäñ, miña ışanuıñnı beldermäsäñ, min inde min bulmas idem, yä sıngan, yä izelgän, yäki...
Min aña äytep beterergä birmädem.
—Citte, Kamil! Bez bergä, min sineñ kem ikäneñne beläm.
—Miña başka berni dä kiräkmi, Möslimä.
Anıñ küzlärennän ike genä yäş börtege tägäräp töşte. Ul küz yäşlären kürsätmäskä teläp, başın çitkä bordı. ä min ul yäşlärneñ saf ikänenä şiklänmi idem.