text:
Rusiye telükesizlik hadimleri yalıñız faaliyetçilerni degil, aynı zamanda olarğa qol tutmaq içün çıqqan Qırım sakinlerini taqip eteler, çünki birdemlikniñ bunıñ kibi kösterilüvi FSB ve İİN vekillerini siñirlendire, ve Qırım sakinlerinde böyle taqip elilmelerniñ qanuniyligine dair sualler doğura. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde ATR telekanalınıñ alıp barıcısı, «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ iştirakçisi Seytumer Seytumerov bildirdi.
Seytumerov: «Telükesizlik hadimleri insanlarnıñ toplaşqanına pek açuvlana. Bu sebepten olarğa qarşı memuriy işler açıla, cöremeler tayin etileler. İnsanlar qol tutmaq içün kelmese, insan kerçekten de cinayetçidir, degen assotsiatsiya peyda olacaq. Lâkin evi tintilecek, özü tevqif etilecek olğan insanğa 200-300 kişi kelgende böyle sual peyda ola: «O qadar qol tutqan insan qaysı bir cinayetçige kelecek?» Bu sebepten, bu işlerniñ sahte olğanı aşkârdır», – dep añlattı.
Daa evel o, faaliyetçi ve vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminovnıñ tevqif etilmesi ile bağlı vaziyetke, «Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yarımadada başqa fikirde olğanlarğa qarşı yapılğan küreşiniñ numünesidir», dedi.
ATR telekanalınıñ alıp barıcısı, qırımtatar faaliyetçisi, «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ iştirakçisi Seytumer Seytumerov ile intervyüni Qırım.Aqiqat saytında yaqın künlerde oquñız.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ FSB yarımadada muntazam surette jurnalistler, faaliyetçiler ve cemiyet erbaplarına qarşı tintüvler ve sorğular teşkil ete. Aq-uquq qorçalayıcıları buña, başqa fikirde olğanlarğa qarşı küreş, dep qıymet keseler.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


c: text/html

text:
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesine FSB tarafından esir alınğan Ukraina askerlerine qoltutmağa kelgen qırımlılarnıñ vesiqalarını Rusiye politsiyasınıñ hadimleri teşkere. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Politsiya hadimleri qırımtatar faali Rolan Osmanovnıñ vesiqalarını teşkerdi.
«Bir özüm turıp, insanlar oturışuvğa avtozaklarnen ketirilgen kiriş yanında video çıqara edim. Biraz keri çekildim, kirişniñ qarşısında toqtaldım ve bunı birisi begenmedi, ğaliba. Birisi açuvlandı, ğaliba. Politsiya hadimleri kelip vesiqalarnı baqtı, tenbiyelemege tırıştılar. Men bir şey yapmadım, tenbi içün bir sebep yoq dedim. Subetimiz bitti», – dep tarif etti Rolan Osmanov.
Faalniñ qayd etkenine köre, kiriş qapusında turğan Rusiye jurnalistleri ve deñizcilerniñ aqrabalarınıñ vesiqaları teşkerilmedi.
Şaatlarnıñ bildirgenine köre, Rusiye politsiyasınıñ hadimleri mahkeme binasına kelgen daa beş qırımtatarınıñ vesiqalarını baqtı.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde FSB tutqan Ukraina deñizcileriniñ cezası belgilenecek oturışuv başladı. Rusiye uquq qoruyıcıları mahkeme ögünde telükesizlik tedbirlerini quvetleştirdi.
Salı künü Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi FSB tutqan dört ukrain deñizcisini eki ayğa apiske aldı. «Yañı Qapu» buksiriniñ ekipaj azası Volodımır Varimez, «Nikopol» kateriniñ deñizcisi Sergiy Tsıbizov, «Nikopol» kateriniñ üyken deñizcisi Andriy Oprısko ve «Yañı Qapunıñ» üyken deñizcisi Viktor Bespalçenko 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar nezaret altında qalacaqlar.
Ukraina deñizcileri Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden sıñırdan qanunsız keçüvde qabaatlana.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiyeniñ FSBsi tarafından tutılğan Ukraina deñizcilerini cenk esiri olaraq tanıdı.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Daa soñra belli oldı ki, FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı. Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanılğanını tasdıqlap, yaralanğan üç Ukraina deñizcisi aqqında haber etti.
Noyabrniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.
Soñki vaqıtları Azaq deñizi Rusiye uquq qoruyıcıları, birinciden Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tutqan sıñırcıları, tarafından yapılğan provokatsiyalarnıñ yeri oldı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rostov-na-Donuda Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca çıqarılğan üküm sebebinden Aqmescitte Rusiye kontrolindeki Qırım garnizon mahkemesiniñ binasına kelgen insanlar tutula. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Faallerniñ ilk malümatına köre, Qırımda Rusiye quvetçileri 28 insannı tuttı. Aqmescitte video çıqarğan jurnalistler avtozak içine alındı.
Faallerniñ bildirgenine köre, 15 insannı №3 «Merkeziy» polis bölügine, qalğanlarnı – №2 «Kiyevskiy» polis bölügine.
Rusiye quvetçileri insan tutuvlarını tefsir etmey.
Cuma künü, oktâbrniñ 29-nda, Rostov-na-Donuda qırımtatarlar Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ ükmüni çıqarğan mahkeme ögünde toplaştı. Rusiye qabaatlav tarafı dört kişi içün 66 yıl apis cezasını talap etti. Mahkeme qırımlılarğa 12 yıldan 17 yılğa qadar apis cezalarını berdi.
Oktâbrniñ 25-nde Aqmescitteki Qırım garnizon arbiy mahkemesiniñ binası ögünde Rusiye quvetçileri Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmaq içün toplaşqan 20-den çoq kişini tuttı. Tutulğanlarnı Aqmescitniñ Merkeziy rayon polis bölügine alıp kettiler.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bügin, 9 mamır küni Mäskeudegi Qızıl alañda jıldağıday äskeri parad ötti. Alañda wzaq bayandama jasağan Putin söziniñ köbin Ukrainadağı soğısqa arnadı. Degenmen, jwrt boljağanday Ukrainağa «resmi soğıs jariyalau» bolğan joq.
Sondağı prezident Putinniñ aytqan sözi
Qızıl alañdağı sözin prezident Putin Resey tarihındağı jeñister turalı äñgimeden bastadı. Ekinşi düniejüzilik soğıs tarihı turalı sözden keyin ol: «Qazir de sizder bizdiñ Donbasstağı jarandar üşin, otanımız – Reseydiñ qauipsizdigi üşin küresip jatsızdar», – dedi. Ol sonday-aq, faşizmdi talqandağan «jeñimpazdardıñ qaharman buını» «bizge saq boludı ösiettegen» degendey gep qılıptı. Bwdan tıs bıltır jeltoqsanda AQŞ pen NATO-ğa qauipsizdik kepildikteri turalı wsınıs tastağanın atay otırıp: «... Onıñ bäri tekke ketti, NATO elderi bizdi tıñdağısı kelmeydi», – degen pikirin de ortağa salğan.
Putinniñ aytuınşa olar (Ukrain jäne onı qoldağan Batıs. QT) «Donbassta kezekti jazalau operaciyasına dayındalıp jatıptı», bwğan qosa Kiev yadrolıq qaruğa qol jetkizudiñ ıqtimaldığına ie eken. Osılayşa Reseydi alañdatatın qauipti äreketteri kezegimen bolıp, Donbasstağı soğısqa itermelepti.
Resey prezidenti sözinde reseylik qarulı küşterdiñ Ukrainadağı äreketi «agressiyanı toqtatuğa jasalğan pärmendi soqqı» retinde ataldı, sonday-aq, Ukrainadağı äskeri äreket birden bir dwrıs şeşim bolğanın qaytalağan. «Donbass qosındarı Resey äskerlerimen birge öz jerinde soğısıp jatqanın» aytqan Putin: «Sizder wlı otan soğısınıñ jeñisin eşkim wmıtıp qalmas üşin, öz otandarıñız ben onıñ jarqın bolaşağı üşin küresip jatsızdar», – depti.
Putinniñ bügin ğana äskeri parad qarsañındağı sözin älemniñ köptegen aqparat qwraldarı taldap jatır. Onıñ Ukrainadağı öz äreketterin aqtağan sözderi qalay da qazirgi Mäskeu biliginiñ wstanımın tağı bir ret ayqındadı jäne mäskeulik sayasattıñ jaqın arada soğıs toqtatuğa, beybitşilik kelissözderine kelu nietiniñ joqtığına sırtqı älemniñ közin tağı bir märte jetkizgendey boldı.
Altınay Mwrat


text:
Kyivde Avropa Birliginiñ temsilciligi ögünde Donbasnıñ işğal etilgen topraqlarında, işğal altındaki Qırımda ve qomşu Rusiyede tutulğan ukrainalı siyasiy mabüs ve esirlerge qoltutuv aktsiyası olıp keçti.
Faaller elçihaneniñ merdiveninde turıp, Oleg Sentsov, Stanislav Klıh, Aleksandr Kolçenko, Aleksandr Korinkov, Vladimir Baluh, Sergey Glondar, Stanislav Aseyev, noyabrniñ soñunda zapt etilgen ukrain deñizcileri ve digerlerniñ fotoresimlerini tuttı. Let My People Go aq qorçalayıcı teşebbüsiniñ malümatına köre, Rusiye 70 ukrainalını siyasiy sebeplerden tuta. Bundan ğayrı, 24 cenk esiri olğan Ukraina deñiz askeri Moskva nezarethanelerinde buluna.
Avropa Şurasınıñ Parlament assambleyası 2018 senesi iyünniñ 28-nde Rusiyede ve Ukrainanıñ kontroli altında olmağan topraqlarda ukrainalı mabüslerni azat etmek talabı ile qararnı qabul etken edi.
Avropa parlamenti Rusiyeni qanunsız tutulğan, apiske alınğan bütün ukrainalı siyasiy esirlerni azat etmesine çağırğan edi.
Siyasiy mabüslerniñ cedvelleri Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğanğa berilgen edi.


text:
Oktâbrde ukrain sıñırcıları, ilhaq etilgen Qırım memuriy sıñırından keçken adamlarnıñ sayısı eksilgenini qayd etti.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti haber etkenine köre, devlet sıñırındaki ve kiriş-çıqış noqtalarındaki pasport nezareti vaqtında, bütün olaraq 88 adamnıñ keçmesi yasaqlandı, olardan 58-zi - memuriy sıñırda. Bundan ğayrı, 4 sahte ve 26 maqbul olmağan pasport tapıldı.
Qıta Ukrainanen Qırım memuriy sıñırında eki tarafqa, episi olıp, 205 biñ insan qayd olundı, bu, 2017 yılınıñ aynı vaqıt müddetine köre raqamlarına köre, 7%-ğa azca.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti, Qırımğa kiriş qaidelerini bozğan 40-qa yaqın insan tapılğanını bildirdi.
“Sıñırcılar, olardan 6-sında silâ ve çeşit kalibrli arbiy yedeklerniñ sıñırdan keçirmek ıntıluvnı belgiledi. Bundan ğayrı, Qırım Muhtar Cumhuriyetine, “Kalançak” kiriş-çıqış noqtasından qaçınıp keçmege istegen bir adam tutıldı”, - dep aytıla beyanatta.
Avgustnıñ 21-nde Devlet sıñır hızmetiniñ Aqaz-Qara deñiz bölgesiniñ idaresi, rusiyeli Qırım akimiyeti Ukrainanıñ qıta qısmından kelgen turistlerniñ sayısını qabarta dep haber etti Qırım.Aqiqatqa .
Daa evel Rusiye ve Qırım matbuatları, turizm komitetiniñ başı Aleksey Çernâknıñ sözlerinden, avgustnıñ başınace Qırımda 830 biñ Ukrainanıñ qıta qısmından kelgen turist raatlandı dep bildirgen edi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
New Yorktaki Jurnalistlerni qoruv komiteti işğal etilgen Qırımda tutulğan Azatlıq Radiosınıñ ştattan tış hadimi (Qırım.Aqiqat leyhası) Vladislav Yesipenkonıñ acele azat etilmesini talap ete. Bu aqta martnıñ 18-nde paylaşılğan teşkilâtnıñ beyanatında aytıla.
«Rusiye akimiyeti jurnalist Vladislav Yesipenkonı acele azat etip, sahte qabaatlavnı lâğu etmeli ve qırımlı jurnalistlerni taqip etmemeli ve qorquzmamalı», – dep qayd etti Avropa ve Merkeziy Asiyadaki Jurnalistlerni qoruv komitetiniñ programma koordinatorı Gülnoza Said.
«Rusiye akimiyeti tarafından deñişken qabaatlavlar ve Yesipenkonıñ qorantası saylağan advokatnı körmemesi oña qarşı qabaatlav uydurılğanını ve yerli matbuatnı sustırıp qorquzmaq içün yapılğanını köstere», – dep qoştı Gülnoza Said.
Amerika Birleşken Devletleri «Qırımda Rusiye tarafından siyasiy sebeplerden Vladislav Yesipenkonıñ tutuluvını» resmiy şekilde takbih etti.
Martnıñ 16-nda Rusiye FSBsiniñ cemaat alâqaları merkezi, martnıñ 10-nda Qırımda Vladislav Yesipenko «Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün» malümat toplağanı sebebinden tutuldı, dep bildirdi.
FSB bildirgenine köre, Yesipenko Qırımda yaşayış ve insanlar toplaşqan yerlerniñ foto ve videolarını çıqarğan edi. Mahkeme onı Qırımda apiske aldı.
Müessise, Yesipenkonıñ şaatlığına esaslana. O, «Ukraina Tış istihbarat hızmetiniñ 5-inci departamenti 8-inci yedeginiñ zabiti polkovnik Kravçuk V.A. emrinen Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün malümat topladı ve onıñ tevsiyesinen telükesizligini qorumaq içün maşinasında el yapılğan patlayıcı cihaznı saqladı», dep aytqan eken. Kreml kontrolindeki mahkeme Yesipenkonı mayısnıñ 11-ne qadar apiste qaldırdı.
Ukraina Tış istihbarat hızmeti, FSBniñ Vladislav Yesipenkonıñ Ukraina mahsus hızmetleri ile işbirligi aqqında malümatını Qırım.Aqiqatqa aytıp, «Rusiye mahsus hızmetleriniñ provokatsiyalarını izaatlamay», dep bildirdi.
«Qırım işğaliniñ yılı arfesinde bu propaganda aktsiyası – ealiniñ diqqatını yarımadanıñ iç problemlerinden uzaqlaştırmaq içün yahşı bir manaçıqtır», – dep qoştı Ukraina Tış istihbarat hızmetiniñ matbuat hızmeti.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Ukraina uquq qoruyıcıları Qırımda Vladislav Yesipenkonıñ tutuluvı ve apiske alınması sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı, dep bildirdi.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda tutulğan Vladislav Yesipenkonen mustaqil advokatnı körüştirmege talap ete.


text:
Rusiye esirliginden azat etilgen ukrain rejissör Oleg Sentsov, "Nomerler" pyesası boyunca çıqarılacaq filminiñ rejissörı Ahtem Seitablayevnen körüşti.
Sentsov, Facebook saifesinde körüşüv süretini derc etti.
Sentsov ve Seitablayevden ğayrı, körüşüvde başqa ukrain kinocıları da oldı.
İyülniñ 13-ü Odessa kino festivalinde Oleğ Sentsovnıñ "Nomerler" pyesası esasında çıqarılacaq ukrain filmniñ treyler numayışı keçti.
"Nomerler" uzun metrajlı filmniñ işlep çıqaruvı soñuna yetmekte. Leyhağa Ukraina Medeniyet Nazirligi para bere. Ukraina memleketi filmge 10 million ğrıvnâ ayırdı, leyhanıñ umumiy fiyatı ise 15 million ğrıvnâdır.


text:
Bunı o, «5 kanal» efirinde aydınlattı, dep haber ete «Ukrainskaya pravda».
«Misal olaraq, camilerde aman-aman resmiy şekilde, açıq-aydın FSB (Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti) hadimleri çalışa, angisiniñ saqalı uzunca qayd eteler – soñra adamlarnı islâm radikalları cedveline kirseteler», – dep ayta Cemilev.
O, Meclis binasında Ukraina bayrağını endirgen «Qırım halq imayesiniñ» «sert, yüzsüz areketlerini» qırımtatarlarğa qarşı repressiyalar olaraq adlandırdı.
«Qadınlarnıñ qollarını aylandırdılar, bir genç oğlannı köteklediler. Bunıñ episi repressiyalar, başqa türlü aytıp olamayıq», – dep ilâve etti o.
Bundan evel Cemilev yarımadada yaşağan ve Rusiye vatandaşlığından vazgeçken qırımtatarlarnı işten boşatqanlarını aytqan edi.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ İçki rayonında Üç-Quyu (Vostoçnoye) köyüniñ sakini Kurkçi Mametniñ evinde tintüv ötkerildi. Bunı qırımtatar milliy areketiniñ faili Nariman Celâl Facebookta haber etti.
Onıñ sözlerine köre, köy sakinni yerli politsiya idaresine ketirilgen.
«Bügün saba saat altıda Qırımnıñ İçki rayonında Üç-Quyu (Vostoçnoye) köyünde qırımtatarı Kurkçi Mametniñ evinde tintüv oldı. Şimdi yerli politsiyanıñ hadimi onı ROVD binasına ketirdi. Faillerimiz tintüvniñ sebeplerini ögrenmege tırışa», – dep yazdı Celâl.
Sebepler şimdige qadar malüm degil, Qırım.Aqiqat tafsilâtnı ögrenmekte.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, qırımtatar sakinleri muntazam surette tintüv ve soravlarğa oğray. Uquq qorçalayıcılar bunı «fikir farqlılığına qarşı küreş» olaraq tanıta.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qara deñizde Aqmeçit (Çernomorskoye) qasabası yanında dört künden berli ğayıp olğan dalıcını qıdıralar. Bu aqta Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirmekte. Olarnıñ malümatına köre, iyün 16-ında saat 7:00 volontörler ve qurtarıcılar gece toqtatılğan qıdıruvnı kene başladı.
"Eki saat devamında qıdıruvğa Rusiye FVN-niñ Mİ-8 vertolöti ve qurtarıcılar taqımı qoşulacaq", - dedi müessise başı Aleksandr Yeremeyev.
Akvalangcı dört kün evel ğayıp oldı, dep bildirile. Qurtarıcılar aytqanına köre, dört adamdan ibaret olğan akvalangcılar taqımı, rapan tutmaq içün qayıqnen deñizge çıqtı. Belgilengen vaqıtta aqaylardan birisi qaytmadı.
Bu yıl avgust ayında Qırımda Qara Acı (Olenövka) köyüniñ yanında aqmescitli dayver kezinti gemisiniñ tübüne tüşüp, elâk oldı.


text:
Kuleba qoral cibärergä çaqırdı
Ukraina tışqı êşlär ministrı ilenä qoral cibärergä çaqırıp sośial’ media aşa belderü yasadı
Ukraina tışqı êşlär ministrı Dmitro Kuleba berlektäşlären qoral häm xärbi kiräk-yaraqlar cibärüne tizlätergä çaqırdı. Ul bu xaqta sośial’ media aşa belderü yasadı.
“Ukrainanıñ kiräk bulğan barlıq qorallarğa bolay da iyä buluı näticäsen çığarırğa äle bik irtä. Donbasstağı ruslarnıñ höcüme İkençe Bötendön’ya suğışınnan birle Awrupa cirlärendä kürelgän iñ dähşätle bäreleş. Berlektäşlärne, bigräk tä, küpköpşäle raketa atuçı sistema, yıraqqa ata torğan artilleriyä, köbäle texnika şikelle qorallar cibärüne tizlätergä çaqıram”- dip belderde Dmitro Kuleba.
Bäyläneşle xäbärlär
Putin: “Äfğanstanda wazğıyätne cayğa salırğa tırışabız”
Rusiyä İlbaşı Vladimir Putin Äfğanstanda böten êtnik törkemnärneñ il citäkçelegendä wäkillek itelüeneñ zarurlığın belderde


text:
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi qırımtatar tilini inkişaf etüv ve populârlaştıruv strategiyası üzerinde çalışmağa başlay. Bu aqta nazirlikniñ matbuat hızmeti haber ete.
«UNESCO tasnifine köre, qırımtatar tili ciddiy telüke altında bulunğan tiller sırasına kirmekte. Qırımtatar tiliniñ saqlanması ve inkişafı ceetinden daa bir telüke Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarnıñ Rusiye tarafından vaqtınca işğal etilüvi neticesinde peyda oldı, til bilgenlerniñ çoqusı anda yaşay», – dep aytıla haberde.
İntegratsiya nazirligi, aralarında türkşınas ve tilşınaslar, aliy oquv ve orta oquv tasil müessiseleriniñ ocaları, cemaat teşkilâtlarınıñ vekilleri, jurnalist ve ressamlar olğan mütehassıslardan teklif alıp başladı.
Nazirlik, alınğan malümat umumiyleştirilgen soñ İntegratsiya nazirliginde meraqlı olğan icra akimiyet organlarınıñ vekilleri, Qırımtatar Milliy Meclisi, Ukraina Milliy ilimler akademiyasınıñ müessiseleri, aliy oquv yurtları, media ve cemaatçılıq temsilcileriniñ iştiraki ile iş gruppasınıñ toplaşuvı ötkerilecek.
Strategik vesiqanıñ kontseptsiyasını 2020 senesiniñ soñuna qadar azırlamağa planlaştırıla.
Ukrainanıñ daimiy vekili Yuriy Klımenko Jenevada BM insan aqları Şurasınıñ 45-inci sessiyasında bildirgenine köre, Rusiye «Qırımda repressiv siyasetniñ eñ yaramay ananelerini köstere». Bu şekilde o, işğal altındaki yarımadanıñ insan aqları vaziyetini izaatladı.
Ukrainanıñ Jeneva BM daimiy vekili Yuriy Klımenko BM tamır halqlar meseleleri mahsus maruzacısı H.F.Kali Tsay ile interaktiv dialog vaqtında Rusiye işğal etilgen Qırımda insan aqlarını boza, dep tarif etti. Onıñ qayd etkenine köre, yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti yasaqlandı, qırımtatar tili ise aqsımlana. Klımenkonıñ aytqanına köre, Qırımda ealini qorquzmağa, qırımlılarnı söz ve toplaşuv serbestligi aqqından marum etmege devam eteler.
Qırımdaki Rusiye akimiyeti Ukraina akimiyeti ve halqara teşkilâtlarnıñ qırımtatarlarnıñ ayırımğa oğratılğanına dair malümatını inkâr ete.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Şeramıcnik
(At yanınnan ıçkınası ide)
Kaluga cirendä buldı bu häl. 1943 yılnıñ yazında bez Fayansovaya stantsiyäse belän Bukan avılı arasında saklau liniyäsendä tora idek. Miña, diviziyä ştabınıñ feldegerenä, 1086 polk ştabına barırga turı kilde. Ul Kotor avılında, zur gına öygä urnaşkan ide. Kön yarıysı gına salkın, cilläp tä torganlıktan, atnı yortka kerttem. Anda ike çana da bar, töplärendä beraz peçän dä kürenä. Atımnı ber çanaga bäylädem dä, avızlıgın saldırıp aşarga kuştım. Bezneñ yzebezdä peçän mäsäläse bik naçar ide. Ä biredä, çana töbendä, bezneñ atlarga köne buyı da eläkmi torgan azık yata. Şunı kürgäç aşıkmaska, atnı beraz yal itterergä buldım. «Aşasın äle hayvan» - dip uylanıp öygä kerdem. Öy eçe üzara dönya hällären söyleşep, tämäke tartıp, bähäsläşep utıruçı berniçä ofitser häm östäl yanında eşläp utıruçı pisarlär belen tulı diyärlek. Min, balta elerlek, zäp - zäñgär töten eçendä utıruçılarga küz yöretep çıktım da, ber çittäräk skämiyä östendä utırgan ölkän leytenantnı kürep, aña möräcäğat ittem. Annan soñ alıp kilgän paketlarımnı starşinaga tapşırdım.
- Kapitan Ferin niçek anda, küñelsez tügelme anıñ belän? - dide ölkän leytenant, miña karap. (kapitan Ferin bezneñ batalon komandirı) - Ölkän leytenant Bizmannan sälam tapşır! Mine belä ul, bez anıñ belän bergä ukıgan idek.
- Yarıy, iptäş ölkän leytenant, sälämegezne tapşırırmın, - didem min, üzem cılırak bulır diyep miç yanına barıp teräldem.
- Menä şunda utırıp tor, ulım, - diyep, ille yäşlär tiresendäge hucabikä miña ber iske tapçan kiterep kuydı da, üze keçe yakka çıgıp kite.
İke - ara işek açık ide. Şulvakıt hucabikä yanına nindider çit keşe kerde dä, anıñ belän äkeren genä söyläşkännän soñ, çıgıp kitte.
- Kem ide ul, apa? - dide ölkän leytenant,- nindi keşe, nişläp yöri?
- Äy lä, şeramıcnik ul! – dip seltäde hatın kulın bezneñ yakka karap.
- Şeramıcnik? Kem soñ ul? – dide ikençe ofitser.
Hucabikä soraunı işetmädeme, ällä iğtibar itmädeme, cavap birmiçä miç artına kerep kite. Bez dä aptıraşıp ber - berebezgä karaştık. Şunda, östäl yanında utıruçı sercant:
- Ul süzneñ yöz utız yıllık tarihı bar, - dip kuydı. Bez barıbız da anarga karadık.
- 1812 nçe yıldagı vatan sugışı vakıtında tugan ul süz. Frantsuz ğaskärlärenä Mäskäüdän çigengändä, üzläre talap, bölderep berergän avıllar aşa çigenergä turı kilgän. Açlıkka tilmergän Napoleon soldatları kergän ber yortka ikmäk sorap: «Şer-ami» (Milıy drug) - diyep möräcäğat itä torgan bulalar. Şunnan halık alarnı «Şeramıcniklar» - dip atıy başlagannar. Şul yıllardan birle häyer soraşuçılarnı «Şeramıcniklar» dip yöretä başlagannar.
- Sercant Asovskiy, sez fratsuz telen beläsezmeni?
- Min, ölkän leytenant, cide tel öyrängän idem. Tik ayırıp alıp bersen dä beläm diyä almıym häzer, - dide ul yazuın dävam itep, - kullanmagaç onıtıla ...
- Alay bulgaç, aptıraganda siña möräcäğat itergä yarıy ikän, sercant? Polk komandirına tel alıp kilgän çaklarda ul tärcemäçe yukka aptırap kala.
- Şulay da min sezgä Aleksandr Figner bula almam, ipteş leytenant...
- Kem soñ ul, Aleksandr Figner? – dide aradan kaysıdır.
- Aleksandr Mihayloviç Figner?!
Starşina: «Şunı da belmisezme?» - digän şikelle bülmädägelärgä küz yöretep çıktı. Annan söyläp birde:
- Aleksandr Figner ul halık geroyı. 1812 yıldagı vatan sugışında partizannar komandirı bulgan. Bik küp teldä söyläşä belgän. Ä frantsuz, nemets, italyan tellären üz tele kebek yahşı belgän. Napolon armiyäse formasına kiyenep, iñ kurkınıçlı, cavaplı burıçlar ütägän. Fratsuz soldatları, ofitserları arasına kerep, söyläşep, bik kıymätle härbi mäğlümätlär alıp kayta torgan bulgan.
Kutuzov Mäskäüne frantsuzlarga kaldırgaç, Figner gadi avıl keşese kiyemenä kiyenep Mäskäügä ütep kergän. Tik Kremelğä genä ütä almagan. Anıñ isäbe: Kremelğä ütep Napolonnı yuk itü bulgan.
- Ul zamanda halıktan menä nindi geroylar çıkkannar, - dide sercant, - min andıy bula almıym şul. Yomşak beläm min nemets telen. Doşman oyasına kerü öçen anıñ telen yzennän dä yahşı belergä kiräk.
- Bez sezdän anıñ kebek bulunı taläp itmibez. Aptıragan vakıtta tärcemä itergä bulışsañ, şul citär.
Şunnan soñ ofitserlar arasında: «Ni öçen Kutuzov Mäskäüne frantsuzlarga birep talatkan?» - digän sorau tiräsendä bähäs başlandı.
- Min kittem, iptäş starşina, cibäräse paketlarıgız bulsa biregez! – didem min ölkän pisarga.
- Häzergä ber ni dä yuk. Yaktaşlarga sälam tapşır.
Min karabinı alıp atım yanına çıktım. Miña iyärep sercant Asovskiy da çıktı.
- Sugışka qadär kem idegez, – dide ul, min at yanına kilgäç, – at belen eş itkänegez buldımı?
- Ukıtuçı idem, - didem min, anıñ ni öçen soraşkanın añlamıyça, - avılda at belän eşläp, bolınga at saklarga yörep üstem.
- Alaysa sezgä tanış canvar ikän. Min, menä, üz gomeremdä at belän eş itkänem bulmadı. Attan uttan kurıkkan kebek kurka idem. Tik hoday mine şul kahär sukkan hayvan belen sugışta cafalansın dip kargagan, - dip uftanıp kuydı Asovskiy.
- Nigä alay diseñ, sercant, ştabta utırasıñ tügelme soñ?
- Biredä min vakıtlıça gına şul, bulışırga çakırıp aldılar. İrtägä soñgı könem. Annan yañadan transport rotasına. Min ukçı rotada da, komendant vzvodında da buldım. Bezdä aşau-eçüneñ dä, kiyemneñ dä räte yuk. Decur torular, naryadlar, yokısız tönnär ... Östävenä ber yırtkıç canvar eläkte. Anıñ yanına barırga da kurkam. Yünle atlarnı üterä. Monı, kahär töşkänne, ut ta, su da almıy. Kotılır idem ...
- Nigä sin attan kurkasıñ, at bit ul yırtkıç hayvan tügel?
- Bu, beläsegez kilsä, yırtkıçtan da kire. Aldınnan kilsäñ, kolagın yomırıp, irennären cıyırıp karşı ala. Kulda äyber bulmasa, eläkterep alırga äzer. Art yagınnan niçek tä yakın kilergä yuk. Tibep eçägeñne agızganın köt tä tor.
- Andıy atlar da bula anısı, - didem min, üz belgänemne äytergä teläp, - tik sin at yanına şiklänep barma. Teşli ikän, onıtılmaslık itep art sabagına utırt. Tigr tügel, östeñä taşlanmas, tigrnı da öyrätälär.
- Şulay da, at yanınnan yıragırak kitäse ide. Tik menä rotnıy gına: «Niçego, öyränerseñ!» - digän bula. Min üzem kayda da riza, at yanında gına bulmasın.
- Sugışka qadär kayda eşledeñ soñ? – didem min aptırap.
- Finansist idem min, bankta eşlädem. Atka, arbaga utırgan da yuk ide. Kahär sukkan sugış kuştı. Äle dä atnı keşelärgä karap kına cigäm. Atnı cigärgä genä tügel, arbasın, sbruyın da karıy belärgä kiräk. Küzeñne açtıñ isä - at kaygısı. Tönen dä şul kaygı. Anı çistart, aşat, eçer ...
- Ya, yarar, öşetä başladı, - dide Asovskiy, cilkälären cıyırıp, - kerim äle, yaktaşlarga sälam äyt!
Ul yögerep öygä kerep kitte.
Min atıma atlandım da yulga çıktım. Kaytkanda sercantnıñ zarlanuları tagın iskä töşte. Min malay çakta bezneñ dä usal biyä bar ide. Abıy belän ikäü barıp, dilbegä belän urap alıp kına tota idek. Kulda äyber bulmasa öskä taşlana ide. Şulay, berkönne, abıy belän totarga bargaç, minem kulda äyber yuknı kürde dä, tomırılıp östemä taşlandı. Min akırıp çaba başladım. Kuıp citte dä, başımdagı tübätäyemne teşläp alıp kitte. Yarıy, bähetkä, çäçem kıska ide. Şunnan soñ, kulga tayak totmıyça, at totarga barmıy başladım.
Ähmät Rafikov. Çiläbe.


text:
`valyuta rezervları` Näticälär
Xäbärlär [406]
- Demonstrantlar qulğa alındı
- "İqtisadi yuğaltularnı qaplar öçen 7 milliard dollarğa ixtıyacıbız bar”
- Rusiyädä valyuta belän bäyle tıyular
- Ukrainada aqça alu häm valyuta operaśiyälärenä çikläwlär kertelgän
- İMF 2022 üseş farazın kimette
- "Bezneň maqsat – ilebezne dön’yanıň iň êre 10 iq’tisadı arasına kertü”
- Bolivarda nol' sannarı sörtelde
- Yaña altın häm kömeş rezervları tabıldı
- İMFdän bıyıl 83 ilgä yärdäm
- "Sakarya çığanağında tabiği gaz rezervlarınıň ğomumi küläme 405 milliard kub metrğa citte"
- "Bez kötkännän naçarraq"
- Misırğa koronavirus kreditı
- "Törkiyä belän Rusiyä yärdäm soramadı"
- İMF: “Kovid-19 global’ iq’tisadqa citdi räweştä täêsir itäçäk”
- Törkiyä Üzäk bank rezervları 104 milliard 56 million dollar buldı
- Üzäk bank rezervların arttıra
- 1,3 milliard keşe - fäqir’
- Xalıqara valyuta fondında - yaña räis
- Törkiyädä 161 meñ 800 millioner bar
- Bu könne närsälär bulğan?


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesinde qırımtatar faaliyetçisi Enver Kroşnıñ tevqif etilmesine şikâyetniñ baqılması başlandı. Aynı vaqıtta apellâtsiyanı bergen advokat başqa oturışuvda bulunğanı içün Kroşnıñ işi boyunca mahkemede bulunamağa çaresi yoq. Bunı yanvarniñ 31-nde Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi saytında şikâyetniñ baqılmasına dair malümat yoq.
Rusiye telükesizlik hadimleri yanvar 25 sabasında Canköyde Enver Kroşnıñ evinde tintüv yaptılar. Bundan soñ onı polis rayon bölügine alıp kettiler. Faaliyetçiler, Kroştan telefon, planşet ve noutbuknıñ alınğanını bildireler.
Onı Rusiye kodeksiniñ 20.3 maddesi 1-nci qısmı (ekstrimistik teşkilâtlarnıñ atributları ya da simvolikasını propaganda ya da açıq olaraq numayiş etüv) boyunca memuriy uquq buzuvında qabaatlap, 10 künge tevqif ettiler.
Qırımnıñ ilhaqından soñ Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanından şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yapa.


text:
Şçepetkov 2014 senesi mart 14 kününden mahkemeniñ qararını oqudı, oña köre, Bulıgadan cinayetçilikniñ etüvi boyunca qabaatı alına ve mezkür iş boyunca taqiqat toqtatıla. Şçepetkov Köktöbel qasaba şurası deputatlarınıñ Qırım nazirler Şurasınıñ «reisi» Sergey Aksönovğa muracaatını seslendirdi. Mında deputatlar Köktöbel qasaba başı vazifesine Bulıganıñ tayin etüvini muzakere emege rica eteler.
Keçken sene Köktöbel qasaba başı Aleksey Bulıganı 3 yılğa maküm ettiler. Onı yerli sebze anbarınıñ qanunsız kirağa berüvinde qabaatlay ediler.


text:
Rusiye nezaretinde olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca Rusiye FSB-niñ dört hadimini sorğuğa çekti.
Bu aqta advokat Aleksey Ladin Facebookta haber etti.
Onıñ qayd etkenine köre, Bekirovnıñ tanıluvını gizli şaatnen keçirgen FSB operativcisi Vadim Nikitin sorğuğa çekilgen.
«Sorğuğa çekilgen şaatlardan iç birisi patlayıcı maddeni almaq içün ketkenini bilmey edi. Bu normal bir şeymi?» – dep yazdı Ladin.
Nevbetteki mahkeme oturışı martnıñ 9-nda saba saat 9-da olacaq.
Al-azırda Ukraina qıtıasında yaşağan sabıq siyasiy mabüs Edem Bekirov, işğal etilgen Qırımda davası boyunca mahkeme diñlevlerniñ yañartılmasını qanunsız saya.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Qırımda eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovğa qarşı mahkeme oturışuvlarınıñ yañıdan başlağanını takbih etti.
Bundan evel Qırım Yuqarı mahkemesi evelki instantsiya mahkemesiniñ qararını deñiştirmeyip, eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovnı qıdıruvğa ilân etti.
2020 senesi mayısnıñ 14-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi 2019 senesi sentâbr ayında Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv neticesinde SİZOdan azat etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davasını yañıdan baqıp başladı. Daa soñra aynı mahkeme faalni mahkemege «zornen ketirmege» qarar berdi. Mayısnıñ 22-nde prokurornıñ muracaatınen qadı Bekirovnı qıdıruvğa ilân etmege qarar aldı.
Edem Bekirovnıñ fikirince, Qırımda yañıdan başlatılğan mahkeme esnası ve qıdıruvğa ilân etilüvi qabaatlayıcı ükümnen yekünlenecek.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
Tedbir «Beraber yeñdik» 10-ncı kinotelefesteval çerçivesinde keçirilecek, dep bildireler teşkilâtçılar.
İlk kere yubiley leyhanıñ çerçivesinde Aqyarnı Ermenistan, Aqrusiye, Qazahistan, Azerbaycan, Qıtay, Moldova, Rusiye, Ukraina, Latviya, Estoniya, Abhaziya, Gürcistan ve diger memleketlerden radio ve televideniye prodüser, rejissör, müellifleri ziyaret etecek.
Kinofestival programmasında olğan filmlerni mayıs 10-14 künleri «Pobeda» ve «Moskva» kinoteatrlerde baqmağa mümkün olur.
Festivalniñ tantanalı açılışı Aqyarnıñ Nahimova adına meydanında mayıs 10 künü saat 18:00 olacaq.
Bu sene festivalniñ teşkilâtçıları Avrasiya televideniye ve radio akademiyası ve Aqyar şeer akimiyeti oldı. Leyhağa destekni Rusiye mudaafa ve medeniyet Nazirligi, «Russkiy mir» fondı ve SNG işleri boyunca Federal agentligi kösterdi.


text:
Rusiye Mudafaa naziri Sergey Şoygu Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ «Dom» telekanalına intervyü berip, «Qırım bir vaqıt rus toprağı olmaycaq» sözlerine cevap berdi.
«Bilesiñizmi, eski Odesa lâtifesi bar, birisi kelip, Soborkada çalışmağan çeşme aqqında soray: «Mında çeşme bar edimi?» Odesalı ona cevap bere: «Ne içün bar edi? Bar edi, bar ve bar olacaq. Qırım da öyle. Ukraina reberleri kelip kete. Qırım ise daima Rusiye edi ve öyle qalacaq», – dep bildire Şoygunıñ aytqanlarını TASS agentligi.
Mezkür intervyüda Volodımır Zelenskıy «Qırımnı işğalden qurtaruv – zaman meselesidir», dep qayd etti.
Ukraina prezidentiniñ aytqanlarına Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov da cevap berdi. Rusiye Devlet Dumasınıñ spikeri Vâçeslav Volodin de Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Qırım aqqında aytqanlarına cevap berdi. Rusiye Tış işler nazirligi prezident Zelenskıy «Qırım halqından afu soramalı», dep bildirdi. Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov «Qırım ve Donbas toprağına zemaneviy medeniyetni Rusiye ketirdi», dep ayttı.
Kreml, Rusiye 2014 senesi işğal etken Qırımnıñ topraq mensüpligi meselesi muzakere etilmeycek, dep bildirgen edi. 2014 senesi AB ve ABD Qırım işğali ve Rusiyeden destek alğan «DNR» ve «LNR» tarafından bir qısmı işğal etilgen Donbastaki vaziyet sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalar kirsetti.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Kremlniñ Qırımnıñ topraq aitligi meselesi qapalı olğanına dair beyanatını «yañlış» dep adlandırdı. Onıñ aytqanına köre, yarımada Ukraina kontroline qaytqanına qadar Qırım meselesi halqara kün tertibinde qalacaq. «Qırım platforması» buña yardım etecek, dep qayd etti Kuleba.
Ukraina akimiyeti Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı olacaq «Qırım platforması» teşebbüsini teklif etti. Onıñ sammiti avgustnıñ 23-ne planlaştırıldı.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Aqmescitniñ “Bovurçı” qasabası tamir işleri sebebinden elektrik teminatsız qalacaq. Bu aqta “Krımenergo” saytında aytıla.
Müessiseniñ bildirgenine köre, saat 8:00-dan saat 17:00-ğace "Avtobusnik", "Energiya", "Urojay", "Şinnik", "Prival", "Yagodka", "Domostroitel" ortaqlıqlarında yarıq olmaycaq.
Daa evel haber etile edi ki, temelli tamir neticesinde Aqmescitniñ bir qaç soqağında yarıq söndürildi.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik, Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.


text:
Fransuz ko'terilisi
Fransuz ko'terilisi bul Fransiya tariyxında 1789-1799-jılları dawam etken da'wir. Ol Fransiyag'a ko'plegen a'hmiyetli o'zgerislerdi alıp kelgen.
Ko'terilisnın' en' belgili waqıyalarının' biri bul 1789-jılı 14-iyulda Bastiliya tu'rmesinin' hu'jim etiliwidir. Bastiliya bul patsha shan'arag'ına boysınbag'anlardı qamap qoyatug'ın saray bolg'an, a'dette ol jerge adamlar o'lim jazasına jiberilgen. Ol Fransiyadag'ı u'shinshi yamasa en' pa's klass ta'repinen qıyratılg'an. Olar qamaqtag'ılardı bosatıp, keyin saraydı jag'ıp jibergen. Keyinirek olar Bastiliya gerbishlerinen ko'pir salg'an.
U'shinshi klass ja'miyettin' a'dilsiz bo'liniwi sebepli ko'teriliske shıqqan. Fransuz xalqının' shama menen 98%i u'shinshi klass bolg'an. Tek 1.5%i ekinshi klass ha'm 0.5%i birinshi klass esaplang'an. En' jarlı klass bolıwına qaramastan u'shinshi klass barlıq salıqlardı to'legen. Hu'kimet puldı baylıqqa ha'm urısqa sarplag'anı sebepli qarızdar bolıp qaladı. Patsha Lyudovik XVI salıqlardı ko'teriwdi qa'leydi. Ol barlıq u'sh qatlam adamlarınan du'zilgen birlikti yag'nıy General shtatlardı jıynaydı. Olar 1614-jıldan beri birge jıynalmag'an edi. Lyudovik XVI birinshi ha'm ekinshi qatlamlardı salıq to'lewge ma'jbu'rlemekshi boladı, biraq olar qarsı boladı. U'shinshi qatlam xalıqtın 98 in qurag'anlıg'ı ushın, bul General shtatlar birliginde ko'birek dawısqa iye bolıwdı qa'leydi biraq patsha og'an razı bolmadı.
Keyin u'shinshi qatlam o'zin "Milliy birlik" dep ataydı. Milliy birliktin' ag'zaları jan'a konstitutsiya u'stinde jumıs baslaydı. Bunnan keyin patsha u'shinshi qatlamdı General shtatlar birliginen shıg'arıp taslaydı.
Bul 1789-jılı Adam ha'm puxaralardın' huqıqı haqqında deklaratsiyanın' payda bolıwına alıp keledi. Ol Amerika ko'terilisinde qatnasqan Markiz de Lafayet atlı jas aristokratı ta'repinen jazılg'an edi. Deklaratsiya Frantsiyanı respublika dep ja'riyalaydı. Frantsiya Respublikası 'Azatlıq, Ten'lik ha'm Birlik' su'renine tiykarlang'an bolıwı ku'tildi. Bul ha'r bir adam azat, ten' huqıqlı ha'm barlıq ma'mleketlikler ten', ag'ayinler sıyaqlı bolıwı kerek degendi an'lattı. Biraq basshılar bunı tez arada Terrorg'a aylandırdıha'm onın' aqıbetinde 40,000 a'tirapında adamlar o'ltirildi, sonın' ishinde Mariya Antuanetta xanshayım ha'm Patsha Lyudovik XVI. O'ltirilgen adamlar patshanı qollap quwatlag'an, tiykarınan birinshi ha'm ekinshi qatlam adamları edi. Olar bul awdarıspaq dawamında gilyotina menen baslarınan ayrılg'an edi. Ko'terilisshiler ha'tte jan'a din menen jan'a kalendar islep shıg'ıg'a ha'reket etti.
Fransuz ko'terilisi Fransiyada monarxiyanı birotalag'a toqtattı. Biraq jıllar o'tip Napoleon Bonapart o'zin Frantsiya İmperatorı dep ja'ryaladı ha'm Respublikanı toqtattı.
Basqa web-saytlar[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
- The Musée de Veygoux - Desaix ha'm Fransuz ko'terilisine arnalg'an muzey
- Adam ha'm puxaralardın' huqıqı haqqında deklaratsiya (inglis tilinde)


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova qırımtatar faali, bloger Nariman Memedeminovnıñ «telükeli hastalığı» tapılğanından «vaziyeti kritik olğanı içün» Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat etti. Bu aqta Denisova Facebook saifesinde haber etti.
«İnsan kritik vaziyette buluna, men qasevetlenem. Siyasiy mabüske acele tibbiy yardım kösterilmese, sağlığına zarar ola bile ve aqibeti ağır ola bile. Tatyana Moskalkovadan Ukraina vatandaşına acele ameliyat yapılması içün tedbir almasını rica ettim», – dep yazdı Denisova.
Daa evel haber etilgeni kibi, Memedeminovğa martnıñ 14-ne planlaştırılğan ameliyat yapılmadı.
Advokat Emil Kurbedinovnıñ aytqanına köre, Memedeminovnı eki aydan berli ağrılar raatsızlay ve o, ameliyatqa muhtac.
Advokat diagnoznı aytmadı, amma Memedeminov yaqın künlerde acele ameliyatqa muhtac, çünki «onıñ tedaviylenmesi pek sozuldı», dep qayd etti. Kurbedinov muvekkiliniñ «acele ameliyat olması içün bütün qurulışlarğa muracaat etkenini» bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi martnıñ 14-nde Nariman Memedeminovnıñ tevqifini eki ayğa uzattı.
Martnıñ 22-nde Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik hadimleri ve uquq qoruyıcıları Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Ondan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketildi. Martnıñ 23-nde mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatlaylar.
Martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Noyabrniñ 18-nde Ukraina Yuqarı Radası Ankara ve Kyiv arasında arbiy añlaşmanı tasdıqladı. Muvafıq qararğa 303 millet vekili qoltuttı.
Tasdıqlav aktınıñ yazılı tezkeresinde qayd etilgeni kibi, vesiqanıñ maqsadı – ukrain tarafınıñ qayd etilgen añlaşmanıñ quvetini alması içün kerek olğan iç devlet protsedurasınıñ yerine ketirilmesidir.
Parlamentniñ saytında da yayınlanğan añlaşmanıñ metini ortaq talimlerniñ keçirilmesini, arbiy hadimlerniñ azırlanmasını, arbiy sanayısı saada işbirlikni ve ilâhre közde tuta.


text:
Aqmescit – Onıñ ayatı – keder ile hatırlanğan biñlerce ömür yollarınıñ birisidir. Hatice İslâmova – 1941-42 seneleri Aqyar mudafaasınıñ faal iştirakçisidir. Ulu Vatan Cenkiniñ II-nci dereceli kavaleri nişanı ve «Aqyarnıñ mudafaası» medaline nail olğan qırımtatarı. Bir çoq fahriy yarlıq, nişanlar, devlet tarafından ayırılğan diqqat, ürmet ve şüret – bunıñ episi Hatice bitanıñ ömürinde ziyadesinen bar edi. Amma, çeşit türlü teşekkürnameler eñ qıymetli şey – Vatannıñ yerini alıp olamadı, bu topraq içün o canını acımay cenkleşti, bu topraqtan onı satınlıqta qabaatlap sürgün ettiler.
Narin, alçaq boyulu qadın meni bosağada qarşılay. O Aqmescite bir odalı, sade donatılğan dairede yaşay. Yaşına baqmadan (keçken sene dekabr ayında o 94 yaşını toldurdı), Hatice bita öz çaresini özü tapa ve yahşı eşite. Amma, közleri zayıflaşqanına şikâyet ete, başqa dertlerini añmay.
Musafir odasına meni davet etti, kürsüni alıp, onı menim içün stol yanına çekti, qasevet etmemege rica etem. Tanışqanımıznen, menim ögümde küçlü iradeli insan oturğanını añladım. Onı ne cenk, ne de deşetli sürgünlik yolundan saptırtmadı.
«Ne içün ağlaysıñ?» Bu yalıñız talimdir…
Hatice İslâmova Aqmescitte doğdı. «Metrikada – 1920 senesi dep yazılğan, amma asılında 1919 senesiniñ dekabr ayı yazılmaq kerek», – dey o. 8 yaşında olğanda babası öle, o, anası ve qorantanı baqqan ağasınen qala. 7 sınıfnı bitirgen soñ, Bağçasaraydaki feldşer-ebanaylıq tehnikumnı tamamladı. Anda elde etken bilgilerni yaş qız cebede bulunğan vaqıtta qullandı.
1940 senesi oquştan soñra, onı Aqyarğa yolladılar. İslâmovanı şimaliy doktaki feldşer noqtasınıñ müdiri vazifesine tayinlediler. Anda işçi ve deñizcilerge hızmet kösterile edi.
Hatice bitanıñ sözlerine binaen, aqyarlılar cenkten evel de, bir şeyniñ başlanacağını is ettiler. Onıñ içün, talim olaraq yapılğan telüke işaretleri, ev ve işhanelerniñ maskalaması, cenk vaziyetine beñzegen azırlıq adetke çevirildi.
Hatice bita, arbiy ücümnıñ başlanmasını hatırlay: «Cuma ertesi künü edi. Biz o künü eglennip, oynap evge qaytqan edik – yaş edik te, sabasına ise, zenitkalar urıp başladı. Şamata, gürülti köterildi, er şey yanğın içinde edi. Biz ekinci qatta yaşay edik, pencereler uçıp ketti. Menim ile yaşağan qız ağlap başladı. Men oña: «Ne içün ağlasyñ, bu yalıñız talimdir. Cenkte kibi olacgını evelden ayttılar». Amma, bu talim degil edi, bu cenk edi…».
Polkovniktniñ pistoleti
Şu künü aqşam üstü umumiy mobilizatsiyanı ilân ettiler. Haticeni Qara deñiz flotunıñ silâ mektebine yolladılar. «Men arbiy feldşer edim, tibbiyet hızmetiniñ leytenantı», – dep, qayd ete Hatice bita. Yanımızda tibbiy merkezni teşkil ettiler. Cenkniñ ilk künlerinden başlap, yaralanğanlarnı anda ketirdiler. Tamam bu yerde Hatice apte bildgilerini kösterdi.
Aynı bu vaqıtta, duşman Aqyarnı bombalay edi. Şeerniñ içi ölülernen tolu edi. «Gitler emir berdi: ne olsa olssun, yañı yılğace şeerni zapt etiñiz. Amma, biz yahşı azırlanğanımıznı közge almadı, bu sebepten biz Balıqlavadan başlap, Kaçığa qadar mudafaanı teminledik», – dey Hatice bita.
Tibbiy merkezindeki işinden ğayrı, İslâmova bir qaç kere razvedkağa da barıp keldi. Olardan biri, müim malümatnı bilgen duşman ştabı hadiminiñ yaqalanuvınen yekünledi. «O vaqıt onı yaraladılar, südrep alıp ktmege mecbur edik. Ağır oldı, amma biz vazifemizni becerdik, – dey qartna. – Muvafaqiyetli operatsiyadan soñ, polkovnik Görpişçenko «Qorqmadıñmı?», – dep soradı. Men ise, oña: «Başından pek qorqtım, amma soñra askerler duşmannı bağlap qoyğan soñ, qorqu da keçti», – dedim. O vaqıt teşekkür ile pistoletini bağışladı».
Aqyarnıñ mudafaası 250 kün ve gece devam etti: 1941 senesiniñ sentâbr ayından 1942 senesiniñ iyül ayına qadar. İyülde Sovetinformbürosı şeerni zapt etkenlerini bildirdi. Bildirmede: «Sovet orduları Aqyarnı terk ettiler, amma onıñ mudafaası Sovet Birligi Cenkiniñ tarihında silinmez iz qaldırır», – dep qayd etildi.
Azırlanmaq içün – 15 daqiqa berile
İşğal etilgen Aqyardan Hatice Zuyağa köçti, biraz daa vaqıt keçken soñ, soyları yaşağan Aq-Şeyh rayonına avuştı. Anda, 1944 senesi aprel ayına qadar Qırım bütünley azat etilgence bulundı. Mayısnıñ ortasında İslâmova Aqmescitke köçe ve mında hastahenege işke kire. Üç kün keçmedi, soqaqta yürgen arbiylerden birinden: qırımtatarlar duşmanlarğa yardım etkenleri içün Qırımdan sürgün etileceklerini eşitti.
«Men işanıp olamay edim. Nasıl olıp ta bütün milletni sürgün etecekler? Evge kelip, ağama aytıp berdim, o da: «Qulaq asma, tek qabaatlı olğanlarnı cezalarlar». Yarım saat keçmeden, qapunı urdılar: «Azırlanmaq içün sizniñ 15 daqiqañız bar». Men üstümde olğan urbamnen soqaqqa çıqtım, çanta ve tışarıda yağmur sepelegeni içün şemsiyemi alıp yetiştirdim», – dep hatırlay Hatice bita. Onı, ana ve ağası ile sürgün ettiler.
Qırımtatarlarnı mal taşığan vagonlarda dayanılmaycaq şaraitlerde, aşsız-suvsız alıp kettiler. Bir çoq insan yolda öldi. «10 künden soñ, biz Taşkent vilâyeti Sırdarya rayonına kelip tüştik, anda bir buçuq yıl yaşap, Çirçikke köçtik», – dey bita. Bu şeerde Hatice qartana yaqınlarınen beraber yerleşti. Çoq yıllardan soñ, olarnıñ evi, dairesi, maşinası peyda oldı. O, tibbiyet adamı edi. Amma, er qırımtatarını kibi onı da Vatan özüne çeke edi.
80-nci senelerniñ soñunda Hatice apte Aqyarğa qaytıp oldı. 1989 senesi qırımtatarlardan birinci olıp, şeerde qayd etildi. Biraz soñra, oña daireni ayırdılar, onı Aqmescitteki evine almaştırdı.
Vatan teşekkür etmedi
Bugünde bugün, qırımtatarlarnıñ ekseriyeti içün ğalebe künü, mayıs 18 künü faciasından sebep, accı ile ğururnen birleşken bir kündir. Hatice bita ise, buña azca diqqat bermege tırışa. Ğalebe kününi o evde keçircek. Sağlığı zayıf olğanı içün, çoqtan bayram tedbirlerinde iştirak etmey. Onıñ ne aqayı, ne de balları bar, ağasınıñ bala-torunları onı baqalar, yardım eteler.
«Men Aqyarnı mudafaa etkenimden ğururlanam. Pek dülber şeer. Men anda yaşap, yürgende ayırı bir duyğularnı is ete edim. Şimdi Ukrainanıñ şarqında yüz bergen vaqialarnı körip, tek bir şey: cenk olmamasını isteyim», – dey.
Subetimiz devamında bita ne içündir indemey qaldı. Adetince böyle allar, subetdeşimniñ müim bir şey aytacağı vaqıt ola. Sukünetten soñ, Hatice bita ilâve etti: «Er kes maña, Vatanıñ saña teşekkür etmedi, dey ediler, amma men şikâyet etmeyim. Ayatımnen memnünim».
Şu daqqası telefon çaldı. Telefon açqan yaş qız, qartanağa medallernen yaraştırılğan kitelni azırlamağa rica etti. Videooperator kelip, levha çıqarmaq kerek eken. Subetdeşim, yataq astından nişanlarnen tolu qara bluzasını çıqardı, kiyip, külümsiredi.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kulebanıñ fikirince, Avropa Birliginde Qırım vekili vazifesi acele açılmalı. Bu aqta o, «Anadolu Ajansına» bildirdi.
Kulebanıñ fikirince, AB Ukraina içün yahşı ortaq ola ve zıddiyet başlağanından berli memleketke qol tuta.
«AB Qırım mahsus vekili vazifesi olsun ister edik. Bu buhranlar Avropağa yaqın olsa da, olar Avropada da ola ve ayrı diqqatqa lâyıq», – dep añlattı Ukraina naziri.
Kuleba, Qırım işğalinden soñ Kreml yarımadanı «ruslaştırmağa» tırışa, dep qayd etti.
«Qırımtatar Milliy Meclisi – temsiliy organı – yasaqlandı. Ukrain tilinde tasil Qırım mektep talebeleriniñ ancaq 0,2%-ında bar. Bu halqara gumanitar uquqnı boza», – dep qayd etti o.
Kuleba, «Rusiye nasıl olsa Qırımdan ketecek, Ukraina ise suverenitetini qaytaracaq», dep eminliknen bildirdi.
2020 senesi noyabrniñ 18-nde BM Baş Assambleyasınıñ Komiteti Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvını takbih etken quvetleştirilgen qararnı taqdirledi. Rey berüvden soñ Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba OSCE ve BM insan aqları missiyasını Rusiye işğal etken Qırımda monitoringni quvetleştirmelerine çağırdı.
Rusiye Tış işler nazirligi qabul etilgen Qırım qararı leyhasınıñ «siyasetniñ tesiri altında qaldı», dep bildirdi.
Ukraina akimiyeti AB ve Ğarp memleketlerini Yarımadanı işğalden qurtaruv Qırım platformasında iştirak etmesine faal sürette celp ete. Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Qırımnı işğalden qurtaruv sammitini Kyivde 2021 senesiniñ mayıs başında ötkermege planlaştırıla, dep bildirdi.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
2018 senesi noyabr ayında Qırım yalısında Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen «Nikopol» (P176) ve «Berdânsk» (U175) Ukraina arbiy gemileri, em de «Yañı Qapu» (A947) buksiri soñki bir qaç ay bulunğan Keriçteki «Genmol» gemi durağından ğayıp oldı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Ukraina gemileri belli olmağan yerge avuştırıldı.
Qırım.Aqiqat jurnalistleri Keriç merkezindeki Rusiye yalı qaravulınıñ arbiy bölük limanınıñ fotosını yapıp, iskele divarı yanında maskalav ağı altında bulunğan Ukraina arbiy gemileri olmağanını kördi. Aynı vaqıtta, mında arbiy gemilernen beraber zapt etilgen «Yañı Qapu» ukrain buksiri de bulunğan edi.
Faqat, Qırım.Aqiqat mühbirleri ve şaatlarnıñ bildirgenine köre, iyünniñ 25-nde «Genmol» gemi durağında «Yañı Qapu» buksiri endi yoq.
Rusiye FSBsi sıñır idaresiniñ matbuat hızmeti zapt etilgen Ukraina arbiy gemileri ve buksiriniñ avuştırılğanını açıq-açıq bildirmegen edi.
2018 senesi noyabr ayında zapt etilgen «Nikopol» (P176) ve «Berdânsk» (U175) Ukraina arbiy gemileri, em de «Yañı Qapu» (A947) buksiri Keriç merkezindeki Rusiye FSBsi Sıñır hızmetiniñ arbiy bölüginde «Genmol» gemi durağına avuştırıldı.
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Tehlukesizlik / zoom tipli kameralar.
Tehlukesizlik / Zoom tipli kameralar.
ЗaпoMHиTb
LifeGuard sirketinde Zoom tipli kameralar satili ve qurasdirilir. Xususi sistemle idare olunur.Obyekti yaxinlasdirmaq ve ya uzaqlasdirmaq mumkundur.
LifeGuard sirketinde diger guvenlik kameralari (Pin hole, Dome, Speed dome, Box, IP ve s.), turniket, slaqbaum, siqnalizasiya- alarm, domofon, kartla kecid, barmaq izi ve uz vasitesi ile kecid sistemleri, ID cardlar ve s. satisi ve qurasdirilmasi mumkundur. Butun tehlukesizlik mehsullarina yazili suretde zemanet verilir.Zemanet muddeti erzinde texniki servis pulsuzdur.
LifeGuard sirketi Azerbaycanin butun bolgelerinde xidmet gosterir.


text:
Ukraina Qırımda yayınlaycaq telekanalnı açacaq, telekanal muarririyeti Hersonda çalışacaqtır. Bunı Ukraina Milliy teleradiokompaniyasınıñ yolbaşçısı Zurab Alasaniya bildirdi, – dep haber ete «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy».
Onıñ aytqanına köre, bu leyha Ukrainada başlaycaq cemaat yayını çerçivesinde kerçekleştirilecektir. İşbu telekanal qırımtatar ve ukrain muarririyetlerini birleştirip, sputnik vastasınen yarımadada yayınlamaq kerek.
«Bizler raqamlarnı aytsaq, Hersonda bar olğanğa esaslanıp, daa 5-6 million grivna sarf etmek mümkün – ğayrıdan çalıştırmaq, şeklini deñiştirmek, adamlarnı toplamaq. Bir yılda buña tahminen 2,5 – 3 grivna million ketecek», – dedi o.
Ukraina Milliy teleradiokompaniyasınıñ yolbaşçısı belli bir vaqıt aqqında aytmadı.
Bugünde-bugün qırımlılarnıñ ukrain telekanallarını yalıñız sputnikte seyir etmek imkânı bar.


text:
Cumaaqşamı künü, dekabr 1-de, ukrain arbiyleri Qara deñiz suvları üzerinde raketa ateşiniñ talimlerine başladı. Bunı Rusiye Qara deñiz flotunıñ matbuat hızmeti bildire.
«Rusiye Qara deñiz Flotunıñ gemilerini deñizge çıqardı, olar Qırımnıñ ğarbiy yalısında yer alıp, yarımadanıñ ava mudafaasını temin eteler», – dep aytıla haberde.
Ukraina silâlı quvetleriniñ «Cenüp» ava komandanlığınıñ matbuat merkezi talimler başlağanını tasdıqladı.
«Ateş başladı, er şey planğa köre keçirile», – dep ayttı «Cenüp» ava komandanlığınıñ matbuat zabiti Vladimir Krıjanovskiy.
Ukraina Arbiy-ava quvetleri komandanlığı merkeziniñ yolbaşçısı Roman Yurçilo qayd etti ki, raketalar Qırımnıñ ava boşluğından 30 kilometr mesafede buluna. Onıñ aytqanına köre, ukrain arbiyleri öz toprağı üzerinde talimlerni keçire.
Noyabr 30-da «Zerkalo nedeli» neşiri Ukraina Mudafaa nazirligindeki qaynaqlarına esaslanıp, Rusiye tarafı ukrain raketalarını tüşürecegini bildirdi, dep yazğan edi. Bu malümat resmiy şekilde daa tasdıqlanmadı.
Neticede Rusiye Tışqı işler nazirligi Ukraina akimiyeti işğal olunğan Qırım ile sıñırında planlaştırğan raketa ateşleri «provokatsiya» ola dep, Moskva «sert bir şekilde cevap berecegini» aydınlattı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Mustaqillik kününe bağışlanğan arbiy parad merasiminde sözde bulunıp, Ukraina topraq bütünligi içün küreşken qırımtatarlarnıñ ve diger halqlarnıñ vatanperverligini qayd etti.
«Ukrainler, etnik rusiyeliler, qırımtatarlar ve diger halqlar – episi ukrain vatanperverligi noqta-i nazarında qattı tura. Bir biriniñ yanında elinde silânen devletimizni qorçalaylar. Cemaatnı bölgen zalımlar ve siyasetçilerni ebediyen toqtatmaq içün bu birlik anini qullanmasaq, tarih bizge iç bir vaqıt bunı bağışlamaz», – dep ayttı Poroşenko, ve Ukrainada işğal etilgen Qırım ve Donbass sakinleri aqqında hatırlağanlarını qayd etti.
«Sizni tüşünemiz. Bizim içün siz bizimkisiñiz, tuvğan, yaqınsıñız, vaqtınca qorantañıznen ayırılğansıñız, amma mıtlaqa birleşeceksiñiz», – dep ayttı Poroşenko.
Prezidentniñ sözlerine köre, Ukraina qorçalamasınıñ yekane kefili devletniñ Silâlı quvetleri ola.
«Mustaqilligimizniñ esas kefili Ukraina Silâlı quvetleri ola. Ve bu, Budapeşt memorandumından daa ciddiydir», – dep ayttı o.
Avgust 24-te, çarşenbe künü Ukrainada Mustaqillik künü qayd etile. 25-ci doğğan kününde bütün devlet boyunca tantanalı merasimler keçirilecek. Kiyev merkezinde arbiy tehnika paradı teşkil etilecek.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Ukraina Mustaqillik künü yarı gizli şekilde qayd etile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ispan ğalımdarı funkcionaldı adam terisin jasap şığaratın 3D-bioprinterlerin oylap taptı. Bwl qwrılğı keñ qoldanısqa enetin bolsa, köptegen januarla..
Reseydiñ fizikteri men biologtarı kremniydiñ nanobölşekteriniñ "jarığımen" isikti tauıp, ul'tradıbıs arqılı jasuşaların joyu täsilin taptı. Zaqımdalm..
Kündelikti ömirde "janım közime körindi" nemese "bar ömirim köz aldımnan sırğıp ötti" degen tirkesterdi basımızdan ötken qorqınışı, qaterli jağıdaylar..
Ağılşın ğalımdarı Londonda ötken zertteu nätijelerine säykes artıq salmaqtıñ qaterli isiktiñ asqınuına äser etip, onıñ payda bolu qaterin eki ese art..
Dezoksiribonuklein qışqılı (DNQ) - tiri organizmderdegi genetikalıq aqparattıñ wrpaqtan-wrpaqqa beriluin, saqtaluın, damuı men qızmetin qamtamasız etu..


text:
İyün 27 aqşamı Aqmescit rayonında öldürilüv alâmetleri ile 33 yaşlı rayon sakinesiniñ cesedi ve pıçaq yaraları ile onıñ kiçik oğlu tapıldılar. Daa soñra o, hastahanede can berdi. Bunı Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım boyunca baş tahqiqat idaresi yanındaki tahqiqat bölüginiñ matbuat hizmeti bildire.
Bildirüvde: «Oğlan hastahanege alıp barıldı ve anda, tibbiy yardımnıñ kösterilgenine baqmadan, bir müddet soñra can berdi», – denile.
Müessiseniñ malümatına köre, qatil tapıldı. Eñ qısqa vaqıt içinde 23 yaşlı yerli sakin yaqalandı. Yaqın vaqıtta oña qabaatlav ilân etilecek ve, ondan ğayrı, sıñırlav tedbiri saylanacaq. Şimdi cinaiy iş tahqiq etile, cinayetniñ tafsilâtları ögrenile.
Müessisede bu vaqia boyunca Rusiye Cinayet kodeksiniñ 105-nci maddesiniñ 2-nci qısmındaki «a» ve «B» punktları (eki ve daa ziyade şahısnı öldürüv) boyunca cinaiy iş açıldı. Bu madde, bir yıldan eki yılğa qadar müddetke azatlıqnıñ sıñırlanması ile eñ çoq 8-den 20 yılğace azatlıqtan marum etüv şeklinde cezalavnı tayin ete.
2018 senesiniñ başından ilhaq etilgen Qırımda cinayetler ve şu cümleden ağır cinayetler sayısınıñ artması közetile. Bu malümatnı, Rusiye TİNiniñ Qırım boyunca idaresi tarafından berilgen malümatqa atıfta bulunıp, Krımstat bildire.
Daa evel, ilhaq etilgen Qırımda bir Ukraina vatandaşı olğan erkekniñ, ömür arqadaşını öldürgeninde qabaatlanğanı bildirildi.
Ondan evel, Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım prokuraturası Aqmescitte inkassatorlarğa yapılğan aydutça ücüm boyunca cinayet davasını açtı, dep bildirildi.


text:
Rusiye arbiy deñiz flotunıñ (ADF) gemileri, Qara deñizge kirgen Niderlandlar, Kanada ve İspaniya ADF-nıñ üç NATO gemisini közete. Bu aqta cuma künü Rusiye Mudafaa nazirligi jurnalistlerge bildirdi.
“NATO gemileriniñ areketlerini, “İvan Hurs” ve “Vasiliy Bıkov” Rusiye ADF-nıñ gemileri közete”, - dep yaza müessise vekilinin sözlerinden TASS agentligi.
Qara deñizge №2 NATO Daimiy mina qarşı gruppasınıñ flagmanı kirecek, Almaniya Arbiy Deñiz Quvetleriniñ FGS Werra (A 514) gemisi. Bu aqta fevral 15-inde “Çetel işler maydanı” közetüv gruppası, “Qara deñiz strategik tedqiqatlar İnstitutı” veBlackSeaNews muarrireti bildire.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ve AQŞ prezidenti Donald Trumpnıñ muzakereleri qırımlılarğa pek meraqlı degil. Bunı, sentâbr 26-sında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Qırım siyasetşınası Dmıtro Omelçük ayttı.
Oña köre, ilhaq etilgen Qırımda ve qomşu Rusiyede tış siyasetke meraq eksilip tura.
"Qırımda cemiyetniñ ekseriyetine bu mevzular meraqlı degil. Bu, nasıldır kenarda, uzaqta, biz aqqında degil. Şaşılacaq şeyler ola, ebet – tış siyasetke meraq aslı eksile. Bundan da ğayrı, Qırımda daa evelden aşılanıp turğan Amerikağa qarşı keyfler, küçlüdir, ve, belki de, daa küçleşe. Adiy bir adamdan problema nede olğanını sorasañız: er şeyde Amerika qabaatlı. Oldı. Suçlu tapıldı", - dedi ekspert.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, sentâbr 23-ünde Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Baş Assambleyasınıñ 74-ünci sessiyasında iştirak etmek içün AQŞ-na ketti. New Yorkta olıp o, bir sıra dünya liderlerinen körüşüvlerni keçirdi.
Trump ile körüşüvde Zelenskıy, ilk-evelâ, onıñ maqsadı - Qırım ve Donbassnı qaytarmağa olğanını qayd etti.
Donald Trumptan ğayrı, Zelenskıy, Almaniya kantsleri Angela Merkel, NATO baş kâtibi Jens Stoltenberg, İtaliya baş naziri Giuseppe Conte, Qazahistan prezidenti Qasım Jomart Toqayevnen körüşti.
Ameldeki AQŞ prezindentiniñ (bu George Bush edi) Ukraina ziyareti 2008 senesi edi.


text:
Aleksey Tatarenkov «Krımenergo» teşkilâtınıñ yañı müdiri oldı. Bunı oktâbrniñ 4-nde «Krımenergonıñ» matbuat hızmeti haber etti.
«Qırım Cumhuriyetiniñ Yaqarlıq ve energetika Nazirliginiñ fermanı ile 2017 senesi oktâbrniñ 4-nden «Krımenergo» QC Devlet unitar şirketiniñ baş müdiri vazifesine Aleksey Dmitriyeviç Tatarenkov tayin etildi», – dep aytıla bildirüvde.
Bu tayinden evel Tatarenkov «Krımenergo» baş müdiriniñ birinci muavini edi.
Baş müdir ise Viktor Plakida edi. O bu vazifege 2014 senesi aprelniñ 11-nde tayin etilgen edi.
Bundan evel istilâ etilgen Qırımnıñ Esaplar Odası «Krımenergonıñ» işinde bir-çoq bozuvlar tapqan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Sentâbr 27-sinde Rostov-na-Donu şeeriniñ Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ oturışında Rusiye prokurorı Aleksey Aydinov, terrorcılıq propagandasında qabaatlanğan cemaat jurnalisti, bloger Nariman Memedeminovğa altı yıllıq apis cezasını istedi. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Daa evel Rostov-na-Donu şeeriniñ Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi aynı şu oturışında, jurnalistler Aleksandra Yefimenko, Mihail Batrak, Seytumer Seytumerov ve Taras İbragimovnıñ sorğulamasını red etti. Olar, cemaat jurnalisti, bloger Nariman Memedeminovnıñ davası boyunca imaye şaatları kibi kösterilgen ediler.
Sentâbr 26-sında mahkeme, Memedeminovnıñ özüni de sorğuğa çekti. O, prokurornıñ suallerine cevap bermekni red etti, amma anketa malümatı aqqında mahkeme suallerine cevaplanmağa razı oldı.


text:
Aqyarda aprelniñ 24-nde daa bir COVID-19 hastası qayd etildi. Bu aqta şeerniñ Rusiye ükümetiniñ yolbaşçı vazifelerini vaqtınca eda etken Mihail Razvojayev «STV Sevastopol» telekanalınıñ yayınında ayttı.
«Bugün daa bir hastamız qayd etildi. Yarınki malümatqa ilâve etilecek. 26-ncı oldı. Bu insan çoqtan yuqunç hastahanesinde buluna. Onı evden izolâtsiyadan alğanlar. Bugün diagnozı tasdıqlandı. Pnevmoniyası bar edi. Alı orta ağır», – dedi Razvojayev.
Aprelniñ 24-nde saba Qırımda dört yañı koronavirus hastası qayd etildi. Al-azırda Qırımda 57 koronavirus hastası bar. Aqyarda 26 COVID-19 hastası qayd etildi.
Qırımda ve Aqyarda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bügin belgili jurnalist, belsendi Janbolat Mamay, qwqıq qorğauşı, täuelsiz jurnalist Sergey Duvanov pen Qazaqstan qauipsizdik keñesiniñ bwrınğı hatşısı, sayasatker Tölegen Jükeevter Almatıdağı Adam qwqığı boyınşa halıqaralıq byuronıñ ğimaratında ötken baspasöz jiınında Qazaqstanda jaña sayasi partiya qwratının mälimdedi.
HH ğasırdıñ basındağı jasandı jolmen bolğan aşarşılıq turalı bes bölimdi «Zwlmat» jäne «Stalin qılmısı: Wlt ziyalıların qalay quğındap, tübine jetti» attı derekti fil'mderdiñ avtorı, isti bolğan qoğam belsendisi retinde tanılğan Janbolat Mamay är kez qoğamdağı mañızdı oqiğalar men qwbılıstarğa öz pikirin aşıq bildirip, ün qosıp keledi.
Mamay 28 jasında, «Tribuna. Sayasi qalam» gazeti bas redaktorınıñ mindetin atqaruşı qızmetinde jürgen kezinde «Mwhtar Äblyazovtiñ aqşasın gazet şığaru arqılı zañdastıruğa qatıstı» degen ayıppen «sayasi astarı barı ayqın» sotqa tartılıp, jeti aydan keyin, 2017 jıldıñ 7 qırküyeginde sot ükimimen bostandığı üş jılğa şektelip, bosap şıqqan bolatın. Baspasöz jiınında Janbolat Mamay:
– Biz Qazaqstanda jaña sayasi, demokratiyalıq partiya qwratımızdı mälimdegimiz keledi. Biz bwl mäseleni keşe nemese bügin ğana kötergen joqpız. Bwl oy bizde bwrınnan bar boldı. Bizdiñ bastı maqsatımız - sayasi reforma jürgizu. Sayasi twtqındardı bosatuğa qol jetkizu. Aron Arınbek, Mwhtar Jäkişev siyaqtı sayasi twtqındardıñ bosatılıp, memlekettiñ olarğa ötemaqı tölegenin qalaymız. Sonday-aq, Qazaqstanda mitingige zañsız şıqtı dep belsendiler men azamattardı 15 täulikke qamau jağdayın özgertkimiz keledi. Biz Ädilet ministrligine ötiniş tastap, bärin zañdı türde jasaymız, – dedi.
Jiında jurnalisterdiñ «Qosanov sekildi laqtırıp ketpeysizder me?» degen swrağına «ondaylar aramızda joq» dep jauap berdi partiya qwruşılardıñ biri qoğam qayratkeri Tölegen Jükeev.
Qazaqstannıñ Irandağı elşisi qızmetin atqarğan oppoziciyadağı sayasatker Jükeev «Joq olay bolmaydı. Aldarıñızda otırğan adamdar özderine jauap bere alatın azamattar. Biz Qosanov siyaqtı emespiz. Bizdiñ aramızda Qosanov siyaqtılarğa orın joq. Biz bwnı öz isimizben däleldeymiz. Janbolat Mamay, Seygey Duvanov bwnı däleldey aladı. Olar soñına deyin baradı. Biz bizdi satıp ketken adamdardıñ jolımen jürmeymiz. Biz öz qatarımızğa ärqaşan soñına deyin küresetin, qaytpaytın qaysar, öz degenine jetetin azamattardı qosqımız keledi. Bügin-erteñ partiya qwratınımız mälim. Erterek qolğa alıp, bwl jwmıstı ayaqtauımız kerek. Bwl şaruanı atqaruda jastardıñ qosar ülesi zor boluı kerek. Sonda ğana biz sayasattağı zañdardı özgerte alamız», – dep taratıp berdi.
«Jurnalistik käsibine tıyım salınsa da, qoğamdıq qızmetpen aynalısa beretinin» aytqan jas sayasatker biılğı sayasi öñi qalıñ özgerister barısında azamattıq qoğam ökili retinde körine bildi.
Sonday-aq, Janbolat Mamay «demokratiyalıq qoğamdı añsaytın sayasi küşterdi biriguge» şaqırdı. Ol «täuelsiz, öz pikirin aşıq ayta alatın» jäne «Qazaqstandağı şın özgeristerdi qalaytın azamattardı» qatarğa qosıluğa ündedi.
Eñ bastı mäselege qatıstı Janbolat Mamay «Qazaqstannıñ demokratiyalıq partiyasın» Jükeev pen Duvanov üşeui birigip qarjılandıruğa tırısatındarın jäne özderiniñ negizgi küşin äleumettik jelige salıp, sol arqılı jaqtastarın izdeytinin ayttı.
«Biz zañdı türde tirkeuden ötetin bolamız. Barlıq äleumettik jelilerde belsendi jwmıs isteymiz. Aldağı uaqıtta qızu şarualar jüretin boladı. Ştabımızdı qwramız, adamdar jinaymız. Öz ofisimiz boladı. Sol jerde kez-kelgen adamdı qabıldaymız. Är iste belsendilik tanıtatın bolamız», – deydi jaña partiyanıñ jaña kösemi.
Olar barlıq täuekelge dayın ekendigin aytadı. Jaqın arada äleumettik jelide partiya jarlığı jarıq körmek.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ fikirince, qırımtatarlar işğal vaziyetinde birleştiler, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti ile işbirlik tutqanlar ise özüne Rusiyede ev qıdıralar, bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Beklemegenimiz qadar halq birleşti. Halq böyle qıyın vaziyetlerge oğrağanda kâr elde etmege istegen işbirlikçiler de peyda ola. Elbet de, eskiden SBU (Ukraina havfsızlıq hızmeti), şimdi de FSB (Federal havfsızlıq hızmeti) tarafından desteklengen ve qırımtatarlarnı bölmek maqsadı ile çalışqan küçük gruppalar bar – az sayıda olğanlar Krasnodar ülkesinde ev qıdıralar, çünki bunıñ soñu kelecegini bileler», – dep ayttı Cemilev.
Hatırlatamız, iyül ayınıñ başında Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi ki, qırımtatarlar prokuratura hadimleriniñ dörtte biri qırımtatarlar ola.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl onıñ bu aytqanlarını izaatlap, Qırım akimiyeti qırımtatarlar oña qoltutqanını köstermege tırışqanını kösterecek ola. Bu laflar kerçek ile aynı degil, dep qayd etti Nariman Celâl.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko «Ukrainanıñ tışqı siyasetine dair bazı Ukraina qanunlarına deñişmelerniñ kirsetilmesi aqqında» Ukraina qanunı imzaladı. Yuqarı Radada bu qanun 2017 senesi iyünniñ 8-nde qabul etilgen edi.
Bu qanun ile «Ukrainanıñ milliy telükesizlik esasları aqqında» ve «İçki ve tıqşı siyasetiniñ temelleri aqqında» Ukraina qanunlarına Avropa-Atlantik integratsiyasına dair deñişmeler qabul etile.
«Qanunğa binaen, Avropa-Atlantik itifağına qoşulmaq ve NATO azası olmaq – Ukraina milliy menfaatlarınıñ prioritetlerinden biri ola. Bu maqsatqa irişmek içün Ukraina bütün kerekli islâatlarnı kerçekleştirecek, şu cümleden mudafaa ve telükesizlik saasında İttifaq azalarınıñ kriteriylerine uymaq içün areket etecek», – dep aytıla prezidentniñ sitesinde yerleştirilgen bildirüvde.
Vazifesini qaldırıp, qaçıp ketken sabıq prezident Viktor Yanukoviç tarafından 2010 senesi qabul etilgen bitaraf statusını red etmek içün 2014 senesi dekabr ayında Ukraina Yuqarı Radası prezident Petro Poroşenko tarafından teklif etilgen mahsus qanun leyhasını desteklegen edi. Bitaraf statusından vazgeçken olsa da, şimdige qadar Ukraina tam olaraq NATO azası olmaq içün alınğan muayyen bir tedbirlerni ğayırdan başlatmağan edi, albu ki 2004 senesi devlet yolbaşçısı Leonid Kuçma olğanda baş nazir Yanukoviç tarafından böyle bir programma azırlanılğan edi.
Şimdige qadar Kyiv öz tarafından NATO ile çeşit saalarda işbirlik yapmaq ve Avropa-Atlantik itifağınıñ standart ve ümdelerini menimsemek vazifelerinen sıñırlana edi. Öz tarafından NATO temsilcileri qayd eteler ki, Ukrainanıñ mevamı deñişmey: Ukraina ittifaq azası ola bile, bunıñ içün Kyiv tarafından kerekli şartlar eda etilmeli ve istek bildirilmeli. Amma Rusiye «Ukraina NATO azası olmaycağını tasdiqlaycaq kefaletnıñ berilmesini» talap ete.
İyünniñ 5-nde Montenegro devleti resmiy olaraq NATO-nıñ 29-ncı azası oldı. Rusiye ve Qaradağdaki Rusiye tarafdarları olğan firqalar buña qarşı çıqqan edi.


text:
Aqmescit rayonındaki Bulğanaq köyünde mahkeme icracıları qırımtatarlar qorantasını evden çıqara.
Bunı noyabrniñ 20-nde qırımtatar faili Zair Smedlâyev Facebookta haber etti.
«Bulğanaq köyünde Komsomol soqağında, furuncılıq yanında, Seitnebiyevler ailesinde nevbetteki abrav ötkerile», – dep yazdı Smedlâyev.
Onıñ bergen malümatına köre, bu adise bir mahkeme qararınen bağlı. Şu qararğa binaen, qoranta evden çıqarılmaq kerek».
Qırım.Aqiqat vaqianıñ tafsilâtını ögrenmege tırışa.
Rus silâlı hızmetleri bu munasebetnen öz izaatını açıqlamadı.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada qırımtatar failleri, muhalif ve ukrain tarafını tutqan cemaatçılar, diniy azlıq mesupları muntazam surette FSB tarafından tintile, sorğuğa çekile ve tutıla. Uquq qorçalayıcılar bu areketlerniñ siyasiy maqsatlarnen bağlı olğanını beyan ete.


text:
Qırımda dört mektep ve 74 sınıf koronavirus sebebinden karantinge qapatıldı, dep bildirdi sentâbrniñ 30-nda Rusiye kontrolindeki ükümetiniñ tasil naziri muavini Ayder Ablâtipov Qırımda bu yuqunçnıñ tarqaluvı ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
Onıñ aytqanına köre, İslâm Terek rayonında eki mektep ve Aluşta ve Kefede birer mektep qapatıldı.
Bunıñnen beraber, bir yasli bala bağçası ve bir qaç gruppa qapatıldı.
«Bala bağçalarına qatnağan ve karantinge bulunğan 657 insan bar, 2666 mektep talebesi uzaqtan oquy», – dedi memur.
Sentâbrniñ 23-nde berilgen malümatqa köre, Qırımda koronavirus sebebinden 46 mektep sınıfı uzaqtan tasil ala. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ aytqanına köre, mekteplerde uzaqtan tasil rejimine qaytmaq qararı yoq.
Keçken künü Qırımda 90 koronavirus hastası qayd etildi. Umumen Qırımda, akimiyetniñ malümatına köre, 4564 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 105-i çetelden keldi, 128-i qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen bağda olğanlar, 2808 insan tüzeldi.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımnıñ «vatandaşlıq qamaçavı» faalleri aytqanı kibi, Qırımğa tek küçük-kilovattlı turmuş generatorlarnı ve çıraqlarnı sıñırlı miqdarda ketirmege ruhset eteler. Bunı qamaçav iştirakçisi Leonid Şipkoğa esaslanıp, UNN bildire.
«Olarnı ketirgenlerini köremiz. Birinci nevbette – bunda para qazanğan insanlar. Olarnı endi bilemiz. Evel bu insanlar başqa şeylerni alıp ketire edi, şimdi bundan qazanacaq olalar, çünki generatorlarnıñ fiyatı, qırımlılarnıñ sözlerine köre, üç qat paalılaştı. Birer generator ketirilse de – ğayet yahşı alış-veriş ola», – dey Şipko.
Sözlerine köre, qamaçav iştirakçileri çıraq ve generatorlarnı ketirgen aydavcılar aqqında malümat ve maşina nomerasını yazıp alalar.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
Sürgün etilgen Qırım faali Nedim Halilov Rostov vilâyetindeki filtratsion noqtasında buluna. Qırımlınıñ Facebookta bildirgenine köre, onı Özbekistanğa yollap olamaylar, Qırımğa da kirsetmeyler. Mart 6-da faal Qırım.Aqiqatqa izaat berip, filtratsiya noqtasında qalmağa imkânı olsa da, vatanı Qırımğa qaytmaqtan vazgeçmegenini qayd etti.
«Özbekistan vatandaşlığını alma aqqından marum etilgenim belli, onı ğayrıdan tiklemek içün ariza yazmam kerek, men ise bunı yapmaycam. Qırımğa meni yollamaycaqlar, çünki mecburen vatandaşlıqsız şahıs şeadetnamesini bermek kerekler, vatandaşlığı olmağan insan ise, hususan qırımtatarı, adiy vatandaşqa baqqanda qat-qat ziyade aq saibi ola», – dep tarif etti Halilov.
Faal bildirdi ki, onıñ Keriçte qayd olğanını isbatlağan Sovet Birligi pasportı (başqa vesiqası yoq) bozuldı. Halilov iş malümatlarını talap etip, vesiqa aqqında haber almağa tırışa. Pasport 2016 senesi noyabr ayında mahkeme talabınen tutıp alındı, o künden berli faal şahsiyetini isbatlağan vesiqasını körmedi.
«Pasportım bozulğanına dair akt tizecek olam, olar keçken aftadan berli indemey oturalar, vesiqalar migratsiya hızmetinde edi, lâkin anda vesiqa çoqtan memuriyetke berildi, dep aytalar. Şahsiy işimniñ malümatlarını ögrenmege rica etem», – dep ayttı faal filtratsion noqtasındaki faaliyetini tarif etip.
O, şaraitler eyi, aş bar, hadimlerniñ munasebeti güzel, lâkin olarnı tışarı yibermeyler, dep ayttı.
Halilov açlıq grevini toqtatqan soñ özüne keldi, meşğuliyetler yapa.
Qırımda yaşamaq aqqından marum etilgen Halilov narazılıq olaraq 2016 senesi noyabr 21-de açlıq grevine başlağan edi. 2017 senesi yanvar 5-de 45 kün devamında aşamağanından sebep Halilov açlıqnı toqtatmağa qarar aldı.
Noyabr 7 künü Kreml kontrolündeki mahkemeniñ qararı ile qırımtatarı Nedim Halilov Qırımdan tış çıqarıldı. Halilovqa evine kirip, sıcaq urba, para ve vesiqalarını almağa izin berdiler. Dekabr 29-da Halilov Krasnodar ülkesindeki filtratsion noqtada qala edi.
2016 senesi yazda «Qırımtatarlarnıñ qarşılıq areketi» teşkilâtınıñ koordinatorı Nedim Halilov halqara uquq ve Rusiye qanunlarına esaslanıp, Rusiye kontrol etken Aqmescit Merkeziy mahkemesine Rusiyeniñ Qırımdaki qırımtatarlarğa qarşı yapqan areketleriniñ qanunsız tanılması içün muracaatta bulundı. O, qırımtatar tiline devlet tili statusınıñ berilmesini ve mahkeme oturışını qırımtatarca alıp barmağa talap etti.


text:
Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovanıñ fikirince, Rusiye ve ilhaq etken Qırımnıñ oquv yurtlarında depressiyada bulunğan ve istilâ ete bilecek gençlerni tapmaq içün mektep talebeleri ve studentlerniñ içtimaiy ağlardaki saifelerini talil etecek mütehassıs vazifesini kirsetmek kerek.
«Mence, bugünki künde mektepte psiholog degil de, içtimaiy ağlardaki iş mütehassısınıñ olması daa müim. Bugünde-bugün epimiz içtimaiy ağlardamız – ıntıluv, problem, bahtsızlıqnen. Depressiyada bulunğan, bir özü olğan mektep talebesi, studentni körgen mütehassıs yardım köstermeli», – dep bildire Moskalkovanıñ aytqanlarını TASS.
Rusiye ombudsmeniniñ fikirince, bu tedbir Keriçteki facianıñ tekrarlamamasına yardım eter.
Moskalkovanıñ qayd etkenine köre, Keriçteki faciadan soñ o, Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov ve Rusiyeniñ bala ombudsmeni Anna Kuznetsova deputatlarğa oquv yurtlarındaki telükesizlikni temin etecek tekliflerni azırladı.
«Amma, ne yazıq ki, bu meselede teşkiliy iş pek yavaş yapıla. Amma bu problemler aktual olıp qala», – dedi o.
Moskalkovanıñ bildirgenine köre, olar mektep qaravulınıñ seviyesini arttırmağa teklif etip, Rusiye gvardiyasına kirgen qaravulnıñ müessise saylanğan yarışta üstün olsun istedi. Bundan ğayrı, tasil müessisesine talebege silâ izni berilgenini bildirmege teklif etildi.
2018 senesi oktâbrniñ 17-nde Keriç politehnik kollecinde patlav ve atışuv oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Oktâbrniñ 19-nda Keriçte ve Yedi Quyu rayonında ücüm qurbanlarınıñ cenazeleri qılındı. Vedalaşuv merasimine biñlernen insan keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Aqmescitte mart 19-da Qırımnıñ arbitraj mahkemesinde yerli saatke köre saat 11:50 Medeniy mirasnı qoruv devlet komitetiniñ «Qırım» Fondu» Hayriye teşkilâtına açtırğan davası boyunca mahkeme toplaşuvı keçirilecektir. Şmidta, 2 adresi boyunca Meclis binası aqqında laf kete. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildire.
«Mahkeme Qırımdaki adaletniñ işareti olacaq, mahkemecilerniñ nege, qanunğa ya da siyasiy maqsatlarğa emiyet bergenini körecekmiz», – dep yazdı Smedlâyev Facebookta.
2014 senesi noyabr ayında Qırımnıñ medeniy mirasnı qoruv komiteti memuriy protokolnıtizgen edi. Oña binaen, «Qırım» Fondu» HT baş müdiri Riza Şevkiyev Rusiye Federatsiyasınıñ Memuriy bozuvlar kodeksiniñ 7.13 maddesiniñ 1-inci qısmı («Rusiye Federatsiyası halqlarınıñ memuriy mirası (tarih ve medeniyet yadikârlıqları) saqlap qaluv, qullanuv ve devlet qoruması talapları») belgilegen memuriy bozuvnı yaptı.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Şevkiyevni 350 biñ rublege cezaladı. Aynı qarar «Qırım» Fondu» HT qarşı çıqarıldı, para cezasınıñ miqdarı 4,5 mln rubleni teşkil ete. Para cezası qarar işke tüşürilgen soñ altmış kün içinde ödenmek kerek.


text:
Keçken afta devamında Qırımda 14 yol qazası ve 81 yanğın yüz berdi, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
Müessiseniñ malümatına köre, yol qazalarında 20 adam qurtarıldı.
Matbuat hızmeti daa qayd etti ki, dağ-orman mıntaqasında dört qıdıruv-qorçalav operatsiyası keçirildi.
Qırımda aprel 1-inden yüksek yanğın telükesi rejimi ilân etildi.
Daa evel yılnıñ başından Qırımda yanğınlarda elâk olğanlarnıñ sayısı eki kere arttı, dep bildirilgen edi.
2019 senesiniñ başından berli Qırımda quru otnıñ 160-dan ziyade yanğını çıqqanı qayd etildi, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
Avgustnıñ 11-inde üyleden soñ Üç Qoş deresinde yanğın başlandı. Fevqulade vaziyetler hızmetiniñ (FVH) haber etkenine köre, yanğın uzaq dağlıq yerinde, 45-80 derecelik bir bayır capında başlandı. Ateşniñ söndürmesine, derede 15-20 m/s qadar köterilgen küçlü yel mania ola.


text:
Suriyede, Şarqiy Guta bölgesinde isyancılarnıñ qolunda olğan paytaht Dimaşq yanındaki qısmına qarşı aprel 7-de yapılğan himiyeviy ucüm qurbanlarınıñ sayısı aqqında yañı malümatnı bildirdiler. Farqlı bildirüvlerge köre, al-azırda onlarca qurbanlarından baas etile – 40-tan 70-ke qadar.
Azatlıq Radiosınıñ bildirgenine köre, bu raqamlarnı «Beyaz miğferler» adınen belli olğan Suriye vatandaşlar mudafaası teşkilâtı bildire. Elâk olğanlarda himiyeviy silânıñ qullanılğanınıñ alâmetleri bar – kenişlegen köz bebekleri ve ağızdan çıqqan köpük.
Duma şeerindeki himiyeviy ucümniñ neticesinde zarar körgenlerniñ sayısı – yüzlernen kişi.
Suriye-Amerika tıbbiy cemiyeti ve Dumadaki vatandaşlar mudafaası teşkilâtınıñ ortaq bildirüvinde aytılğanına köre, olarda 49 elâk olğan kişi aqqında malümat bar.
Bu bildirüvge köre, tıbbiy merkezlerge nefes zorluğı çekken 500-den ziyade kişi tüşti, zarar körgenlerden hlor qoqusı kele.
Tıbbiyet hadimleri ve faaliyetçilerniñ malümatına köre, zeerli gazlar şeerge helikopterden atılğan «çapçaq bombaları» içinde buluna ediler. Bu adnen, Suriyeniñ ukümet orduları tarafından qullanılğan, öz qolnen yasalğan quvetli bir patlayıcı tertibatlar belli. İnsanlarnıñ çoqusı evlerniñ yertölelerinde boğuldı. Sakinler anda avadan yapılğan ucümlerden saqlana edi, ve anda gaz qolaylıqnen barıp tüşti.
İçtimaiy ağlarda, elâk olğanlar ve şu cümleden balalarnıñ, ağızlarında köpük ile fotosuretlerrini derc eteler. Olarnıñ doğrulığı şimdilik tasdiqlanmadı. Suriye ukümeti ve onıñ ittifaqdaşı Rusiye bu bildirüvni sahte deyler.
Bunıñ kibi de elâk olğan ve zararlanğanlarnıñ sayısı aqqında malümat da mustaqil menbalardan tasdiqlanmadı.
Suriye ukümeti ve onıñ ittifaqdaşı Rusiye bu bildirüvge sahte deyler.


text:
Yämän ğailäläre açlıqtan ağaç yafraqları aşıy
Bötendön’ya azıq-tölek programması finans citmäw arqasında ğıynvar ayınnan başlap Yämängä cibärelüçe yärdämnärneñ kimetäläçägen xäbär itte
Yämändäge ğailälärneñ ağaç yafraqları aşap isän qalırğa mataşuı belderelde.
BMOnıñ Bötendön’ya azıq-tölek programması sośial’ media aşa beldergänçä, ildä bäreleşlär häm iq’tisadi tarqalu torğan sayın köçäyä. Böten cirdä açlıq küzätelä.
Yämänneñ Xaccä töbäge şikelle suğıştan iñ nıq zarar kürgän qayber cirleklärendä ğailälär isän qalu öçen çarasızlıqtan ağaç yafraqların aşıy başlağan.
Bötendön’ya azıq-tölek programması 22nçe dekabr’dä yasağan belderüendä finans citmäw arqasında ğıynvar ayınnan başlap Yämängä cibärelüçe yärdämnärneñ kimetäläçägen xäbär itte.
İldä xusilär 2014nçe yılnıñ sentyabr’ ayınnan birle başqala Sana häm qayber başqa töbäklärne üz kontrolendä tota. Soğud Ğaräbstanı citäkçelegendäge koaliśiyä köçläre alarğa qarşı suğışu öçen Yämän xökümätenä yärdäm itä.
BMO xisaplarına qarağanda, älege suğış arqasında ildä 377 meñ keşeneñ ğomere özelgän.
Yämän dön’yadağı iñ fäqıyr’ däwlätlärneñ berse häm bügen anda gumanitar krizis qotoçqıç däräcägä citte.
Bäyläneşle xäbärlär
“Rosneft’” zur neft’ çığanağı tapqan
Ul ilneñ tön’yağındağı Peçora diñgezeneñ Medınsko-Varandeyskiy töbägendä tabılğan


text:
Qırımda keçken künü yedi insan koronavirus yuqunçından vefat etti, COVID-19-dan vefat etkenlerniñ sayısı ise 1684 insan oldı, dep bildire iyülniñ 23-nde Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Müessiseniñ malümatına köre, al-azırda 3466 insan ambulator tedaviylevde buluna, 3209 kişi COVID-19 ve pnevmoniya diagnozlarınen hastahanede yata.
Hatırlatamız, keçken künü Qırımda 386 yañı COVID-19 hastası qayd etildi.
Qırım akimiyeti, iyülniñ ortasında yarımadada koronavirus pandemiyası vaziyeti kerginleşti – em hasta sayısında, em vefat sayısında antirekord qayd etile, dep bildire. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov turist mevsimi vaqtından evel qapatıla bile, dep ayta.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor yolbaşçısı Natalya Penkovskayanıñ iyülniñ 21-nde koronavirus yuqunçı ile küreş operativ ştabınıñ oturışuvında bildirgenine köre, Qırımda Sudaq ve Kefe COVID-19 hasta sayısına köre lider oldı, Yalta, Aluşta ve Aqmescitte de hasta sayısı tez arta.
Qırımdaki Rusiye sağlıq nazirliginiñ yolbaşçısı Aleksandr Ostapenko iyülniñ 21-nde hastahanege alınğan COVID-19 hastalarınıñ sayısı rekord oldı, dep bildirdi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bazarertesi künü, iyülniñ 15-nde, Ukraina insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ Rusiye zenaatdaşı Tatyana Moskalkova ile körüşüvi başlandı.
Bu aqta Ukraina ombudsmeniniñ saifesi haber ete.
«Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ ve Ukrainada tutulğan Rusiye vatandaşlarınıñ azat etilüv meselesini muzakere etecekmiz. Azatlıqtan marum etüv yerlerinde bulunğan ayrı vatandaşlarnıñ tibbiy ya da diger yardımnı temin etüv gumanitar meselelerini al etüv imkânlarını laf etecekmiz», – dep aytıla haberde.
Moskalkova da Ukraina zenaatdaşınen Kyivde körüşkenini haber ete.
«Memleketlerimizniñ prezidentleri arasında dialog olğanı pek müim, bizler ombudsmenler olar belgilengen kursta areket etip, gumanitar saada işbirligimizni inkişaf ettiremiz», – dep aytıla Rusiye ombudsmeniniñ haberinde.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ malümatına köre, Rusiye 70-ten ziyade ukrainalını qanunsız alda tuta. Olarnıñ arasına 2018 senesi noyabr ayında Qara deñiz yalısı yaqınlarında Rusiye tarafından zapt etilgen 24 ukrainalı deñizci ve Donbastaki esirler kirmemekte.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ qırımtatar faali Edem Bekirovnı apiske almaq qararına qarşı itiraz arizasını fevralniñ 10-nda baqmağa planlaştıra. Bu aqta «Agora» halqara aq qorçalayıcı gruppasınıñ advokatı Aleksey Ladin bildirdi.
Onıñ malümatına köre, mahkeme oturışuvı saat 14:00-ğa belgilendi.
Bekirovnıñ tuvğanları ayatı telükede olğanını bildirgen edi. Malüm ki, mabüs şeker hastası ola. Onıñ ayağı kesilgen edi, er vaqıt sarğılavlar yapılmaq kerek.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 13-nde Bekirovnı eki ayğa apiske aldı. O, 2019 senesi fevralniñ 11-ne qadar nezaret altında qalacaq. Ukraina Tış işler nazirligi mahkemeniñ qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
BM Havfsızlıq şurasında martnıñ 15-nde Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ beşinci yılına bağışlanğan mahsus toplaşuvı keçirildi. Toplaşuvda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz çıqışta bulundı. Qırım.Aqiqat çıqışınıñ tolu metnini derc ete.
Hanımlar ve efendiler, bizni davet etkeniñiz içün pek memnünmiz! Bu tedbir bizim içün Qırımdaki yüz biñlernen Ukraina vatandaşınıñ oğrağan faciağa diqqatıñıznı celp etecek bir fırsat.
Beş yıl evelsi Rusiye Qırımğa, vatanıma, ordusını haince, aydutça kirsetip, onı işğal etti. On biñlernen insan, Keriçten Aqmescitke qadar, Aqmescitten Aqyarğa qadar – qadın, bala, qartlar – bu arbiy maşina, «yeşil adamçıqlar», Qırımnıñ yollarında dolaşqan terroristlerge qarşı narazılıq şiarlarınen çıqtı. Miting iştirakçileri üç tilde ayttı – qırımtatarca, rusça, ukraince: «Putin, def ol! Kerekmeysiñ, bizni qorçalamağa kerekmey!».
Rusiyeniñ bu yoldan ketkeni Qırımda serbest ve barışıq içinde yaşamağa istegen vatandaşlarımızdan intiqam oldı. Ukrainanen beraber olmağa istegenleri içün intiqam. Bütün medeniy memleketlernen beraber olmağa, kelecegi içün küreşmege ve serbest yaşamağa istegen Ukrainadan intiqam alalar.
Beş yıl evelsi Rusiye Qırımğa, vatanıma, ordusını haince, aydutça kirsetip, onı işğal etti
Rusça aytam ve Rusiye vekilleriniñ külümsiregenini körem. Ve hatırlatmağa ve eminliknen aytmağa isteyim, bugünde-bugün Ukraina ve Qırımda yapqan cinayetleriñiz içün cevap bereceksiñiz. Yüz biñlernen ananıñ közyaşını sizge iç bir vaqıt afu etmeycekmiz. Balalarımıznıñ yetim qalğanını ve bugünde-bugün vatanımda barışıqsever sakinlerge qarşı yapqan terror intiqamını iç bir vaqıt afu etmeycekmiz. Sizni iç bir vaqıt afu etmeycekmiz. Ne qadar vaqıt keçse keçsin, cevap bereceksiñiz.
İnsanlarnı nasıl boysundırmağa tırışqanıñıznıñ şaatı olam. Yüzlernen insan apishanelerde qala ve sizge qarşı çıqa, çünki olarnıñ şeref ve itibarları bar, siziñ ise yoq.
Sizni iç bir vaqıt afu etmeycekmiz. Ne qadar vaqıt keçse keçsin, cevap bereceksiñiz
Hanımlar ve efendiler! Bugün, mında oturğanda bile, Qırımdaki facia devam ete. Qırımdaki Ukraina vatandaşlarımızdan iç birisi raat yaşamay ve yarınki künni tüşünemey. Qırımnı onı güzelleştirmek içün zapt etmediler, insan aqlarına riayet etmek içün de zapt etmediler. Bugünki künde Qırım – qorqu yeridir. Qırım – bütün Qara deñiz havzasında, Avropa Birliginde vaziyetni kerginleştirüv yeridir.
Qırım – bütün Qara deñiz havzasında, Avropa Birliginde vaziyetni kerginleştirüv yeridir
Biz ümüt etemiz. Bizler – Qırımda bulunğan yüz biñlernen Ukraina vatandaşımız, XXI asırnıñ cinayetçisi Putinge (Rusiye prezidenti Vladimir Putin – QA) onıñ barışıqsever insanlarğa qarşı yapqan zulumını unuttırmañız, barışıqsever vatandaşlarnı qorçalamaq içün – halqara toplulıqnıñ yeterli qadar imkânı bar – bütün usullarnı qullanırsıñız, dep ümüt etemiz.
Barışıq küreşimizde em Ukraina şarqında, em Qırımda canlarımıznı feda etip, bu facia tezden biter, dep ümüt etemiz. Tezden serbest olıp, sizlernen beraber medeniy dünyanı quracağımızğa ümüt etemiz.
Malümat: Martnıñ 15-nde BM Havfsızlıq şurasında «Timsaliy san: Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ başlanğıç yıllığı: halqara uquqnıñ bozuluvı» mahsus toplaşuvı keçirildi.
Halqara toplulıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.
Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Aqyarnıñ (Sevastopol) rusiyeli ükümetiniñ sabıq başı Dmitriy Ovsânnikov, öz istifasınıtefsir etti, dep bildire şeer ükümetiniñ matbuat hızmeti.
"Büyük işniñ bir basamağı yekünlendi, Rusiye prezidenti Vladimir Vladimiroviç Putin ve men bir qarar aldıq. Maña soñki yılları qol tutqan aqyarlılarğa, Aqyar qaraman şeeriniñ mamurlığı içün yahşı etip çalışqan işdeşlerime minnetdarım. Üç yıl içinde şeer inkişafı, onda yaşayış keyfiyetiniñ yüksetilmesi içün bayağı iş yapıldı", - dedi Dmitriy Ovsânnikov.
Hatırlatamız ki, iyül 11-inde Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Aqyarnıñ (Sevastopol) rusiyeli başı Dmitruy Ovsânnikovnıñ istifağa çıqmasını qabul etti, şeer başı vazifesiniñ vaqtınca Mihail Razvojayev becerecek.
Dmitriy Ovşannikov Aqyar gubernatorı olaraq 2017 senesi sentâbr 10-unda "saylavlar"da saylanılğan edi. 2016 senesi iyül 28-inden ve saylanmasına qadar Aqyarnıñ rusiyeli gubernatorı vazifesini vaqtınca becere edi. Bundan evel, 2015-2016 yılları o, Rusiye sanayı ve ticareti naziriniñ muavini edi.


text:
Qara deñizde zapt etilgen Ukraina deñizcileri Qırımda toplanğan eşyalarnı aldı. Bu aqta qırımtatar faali Riza Asanov dekabrniñ 4-nde haber etti.
«Haber etilgenine köre, balalarımız ketirgenlerimizni aldı. Poçtanen yollanğanlarnı bile alıp oldılar», – dep yazdı Asanov Facebookta.
Qırım.Aqiqat faallernen bağlanıp, tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
Qırımtatar faalleri esir alınıp «Lefortovo» SİZOsında tutulğan Ukraina deñiz askerlerine yarımadada toplanğan urba ve aşnı bermek içün dekabrniñ 3-nde Moskvağa barıp keldi.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri Keriç hastahanesinde bulunğan 3 yaralanğan askernen beraber 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.