text:
Kyivdeki «Qırım evi» «Qırım inciri» şair, nesirci ve tercimanlar yarışına işlerni qabul etip başlağanını ilân etti.
Teşkilâtçılarnıñ bildirgenine köre, eserlerni 2020 senesi oktâbrniñ 31-ne qadar yollamaq mümkün.
«Qırım inciri» yazıcılar yarışı qırımtatar tili ve edebiyatınıñ inkişafına ve tarqaluvına yardım etmek, Ukraina edebiyatında Qırım ve qırımtatarlar mevzusını aktual yapmaq, eki medeniyetni bir-birine daa teren añlatmaq içün tercimelerniñ peyda oluvına yardım etmek içün keçirile», – dep aytıla haberde.
Yarış kategoriyalar:
- Qırım aqqında ukraince nesir;
- Qırımtatar tilinde nesir (mevzu sıñırları yoq);
- Qırım aqqında şiiriyet;
- Qırımtatar tilinde şiiriyet (mevzu sıñırları yoq);
- Bala edebiyatı – Qırım aqqında ukrain tilinde bala nesiri ya da şiiriy eser ya da er angi mevzuda qırımtatar tilinde nesir ya da şiiriyet;
- Bediiy eserniñ ukrainceden qırımtatarcağa ve aksine tercimesi.
İşlerniñ berilüvinen bağlı qaideler aqqında tafsilâtlıca «Qırım eviniñ» Facebook saifesinde yazılğan.
«Qırım inciri» ilk yazıcılar yarışı 2018 senesi yazda keçti. Bütün Ukrainadan 135 müelliften 244 iş keldi.
Bıltır Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Osman Arifmemetov ve Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Server Mustafayev «Qırım inciri» ekinci edebiyat yarışı çerçivesinde «Söz serbestligi» nominatsiyasında mukâfat alğanlar.


c: text/html

text:
Qırımda oktâbr 13-ünde, bazar künü ara-sıra bulutlılıq, amma yağanaqlarsız ava tahmin etile. Qırımnıñ cenübiy yalısında bazı yerlerde duman. Bunı Qırım gidrometeomerkezi bildire.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Aqmescitte deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız. Cenübiy yel, kündüz 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 18…20º.
Aqyarda az bulutlı. Cenüp-şarqiy yel 5-10 m/s. Ava arareti kündüz 18…20º.
Qırımnıñ cenübiy yalısında deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız. Gece ve saba bazı yerlerde duman. Cenüp-ğarbiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 20…22º.
Keriçte deñişici bulutlılıq. Yağanaqlarsız. Cenüp-ğarbiy yel 3-8 m/s. Ava arareti kündüz 20…22º.
Bundan ğayrı, Gidrometeomerkez, sentâbr 20-sinden 25-inece olacaq furtuna ihtarı aqqında bildire.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İyülniñ 10-nda Moskvanıñ Qızıl meydanında kütleviy narazılıq aktsiyasında iştirak etip tutulğan yedi qırımtatar faali miting keçirüv tertibini bozğanında (Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.2 maddesi) qabaatlandı.
Bu aqta tutulğan faallerden biri Sinaver Nimetullayev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, politsiya hadimleri faallerni mahkeme oturışuvına kelmege mecbur etti.
«Er birine qarşı 20.2 maddesine istinaden memuriy protokollar tizildi. Üç saattan soñ yiberecekler. Tezden (politsiya bölüginden – QA) çıqarmız, dep tüşünem. Mahkemege kelmege mecbur ettiler. Advokat keldi, protokollarnıñ fotosını çıqara. Mümkün olğanı qadar nezaketli laf ettiler», – dep ayttı Nimetullayev.
İyülniñ 10-nda Moskvadaki Qızıl meydanda kütleviy narazılıq aktsiyasında iştirak etken yedi qırımtatarı tutulıp, Kitay-gorod politsiyasınıñ bölügine alıp ketirildi. Rusiye aq qorçalayıcısı Aleksandra Krılenkovanıñ aytqanına köre, Fevzi Abduramanov, Eskender Lümanov, Sinaver Nimetullayev, Reşat Emirüseinov, Siyar Gafarov, Enver Seytumerov ve Seyran Cemilev tutuldı.
Qırım.Aqiqat Moskvadaki «Kitay-gorod» politsiya bölüginiñ hadimi ile bağlandı, lâkin o, tutulğan faallerniñ bulunğan yeri aqqında suallerge cevap bermeyip, Moskvanıñ Merkeziy okrug iç işler idaresiniñ matbuat hızmeti ile bağlanmağa tevsiye etti. Anda ise mühbirniñ telefonlarını açmaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti yerli aphanelerniñ fiyatlarını teşkere. Aphanede fiyat çoq arttırılğan olsa, para cezası 50 biñ ruble olacaq. Bu aqta şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Çoq arttırılsa, Memuriy cinayetler kodeksi çerçivesinde memuriy sanktsiya olaraq para cezası berilecek – 50 biñ ruble. Fiyatlarnıñ artmasına yol bermemek içün şeer aphaneleriniñ monitoringi er vaqıt yapılacaq», – dep ayttı Şeer hocalığı departamentiniñ müdir vazifelerini eda etken Yevgeniy Gorlov.
Qırımda tibbiy maska ve qolçaqlarnı tek aphanelerde satmağa mümkün.
Qırımda aprelniñ 7-nde yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Aqyarda şeerde yañı hastalar yoq, dep bildireler, amma 1340 insan yaşağan yerinde közetüv altında buluna.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye Qırımnen bağlı areketlerini sertleştirip, Ukraina akimiyetini yarımadanı «Rusiyeniñ bir qısmı» olaraq tanımasına «mecbur etmeli». Bu aqta Rusiye prezidenti yanındaki Qırımnıñ daimiy vekili, Qırımnıñ Rusiye baş nazir muavini Georgiy Muradov «Rossiya-24» yayınında ayttı.
«Yedi yıldan berli Ukrainada yahşı deñişmeler olacağını beklegen soñ, mence, artıq Ukrainanı Qırımnıñ Rusiye statusını tanımasına mecbur etmelimiz. Böyle zorlav tedbirleri çoq ola bile», – dedi Muradov.
Onıñ fikirince, Rusiye Ukrainanıñ Rusiyege qarşı qullanğan tedbirlerniñ eñ azından «onda birini» kirsese, «vaziyet pek deñişir».
Ukraina akimiyeti Muradovnıñ aytqanlarını açıq şekilde tefsir etmedi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Baş Assambleyada Birleşken Milletlerni «Qırım platforması» sebebinden tenqit etip, Nariman Celâl aqqında tarif etti. Bundan ğayrı, Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ sessiyasında Qırımnıñ Rusiye işğali vaqtında «qırımlılar maneviy olaraq yıqıldı», dep ayttı.
Zelenskıy BM Baş kâtibi Antonio Guterres ile körüшип, Qırımda, Donbasta ve Rusiyede tevqif etilgen 450 ukrainniñ azat etilmesinde yardım etmesini istep cedvel berdi.
Rusiye 2014 senesi Qırımnı işğal etti, soñra Ukraina, ABD ve Avropa Birligi er yıl uzatılğan iqtisadiy sanktsiyalarını kirsetti. Sanktsion cedvellerge Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti de oğradı. Er yıl bu cedvellerge yañı insanlar kirsetile. Rusiye reberligi, hususan Tış işler naziri Sergey Lavrov, Ğarpnı Moskvağa qarşı bu siyaseti sebebinden tenqit ete.


text:
Salı künü, iyün 9-da, sağanaqtan sebep soqaqlar suvğa battı. Bazı yerlerde gölçikler peyda oldı. Qırım paytahtınıñ sağanaq tertibatı suv aqımı ile küreşip olamay, haber ete Qırım.Aqiqat.
Aydavcılar maşinalarını battırmaq havfından arabalarını qaldırmağa mecbur oldılar.
Qırım paytahtınıñ soqaqları özenlerge çevirildi.
Aqmescit şeer memuriyeti saytında bildirilgeni kibi, iyün 10 künü yağmur, burçaq, ruzgâr beklenile.
Bu sebepten Aqmescit akimiyeti şeer boyunca areketni sıñıramağa ve fena ava şaraitlerinde areket qaidelerine boysunmağa çağıra.
Çarşenbe künü, saba, Aqmescitte küneşli ava saqlanıla.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, sağanaq sebebinden iyün 9 künü Aqmescitte şeer merkezini suv bastı.


text:
Ukraina Tış İşler Nazirligi iyül 30-ında, Büyük Britaniyalı Alex King Twitter qullanıcısı başlağan "Qırım - bu Ukraina" kampaniyasına qol tutmağa çağırttı. O Glasnost Gone saifesini alıp bara.
"İyülniñ 30-ı - #CrimeaIsUkraine kampaniyasınıñ künüdir. Epimiz içün bu heştegni qullanmaq, Rusiyeniñ ücümini ve Qırım yarımadasınıñ 6 yıllıq işğalini aydınlatmaq imkânıdır", - denile beyanatta.
Ukraina TİN-niñ spikeri Katerına Zelenko ise Twitterde bu kampaniyağa qol tutmağa çağırttı.
"Qırım işğaliniñ 6-ncı yılını aydınlatmaq ve bunıñ aqqında fikriñizni bildirmek içün, iyülniñ 30-ında #CrimeaIsUkraine heştegini qullanıp, bu yahşı teşebbüske qol tutmağa çağırtamız", - yazdı Zelenko.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Sankt-Peterburg şeerindeki Mariya Magdalina adına 2 sanlı bala hastahanesiniñ bağçasında «Ocağa» adlı abide – Girey Ali oğlu Bairovğa bağışlanğan abide peyda oldı. O, tibbiyet ilimleri doktorı, Sovet Sotsialistik Cumhuriyetleri Birligi Tibbiyet ilimleri akademiyası azası, tek Peterburgda degil de, bütün ülkede bala cerrahiyatı (hirurgiya) mektebiniñ tesisçisi ola.
Şimdiki vaqıtta bu hastahanede Girey Bairovnıñ oğlu Ali Bairov baş ekim olıp çalışa. Musafirlerge muracaat etip, o, bu yer babasınıñ evi olğanını ayttı:
«Bu, Girey Aliyeviç tarafından 1968 senesi yañıdan açılğan birinci hastahane edi. Bunıñ içün abide bu yerde açıldı. O, evine qayttı», – dep ayttı Bairov.
Açılış merasiminde Peterburg yeparhiyası, akimiyet temsilcileri, bunen beraber, zemaneviy yerli tibbiyet ustaları, bala cerrahiyatı saasındaki yetekçi mütehassıslar, kadetler, arbiy çalğıcılar taqımı iştirak etti.
Qayd etmek kerek ki, Girey Bairovnıñ kiçik oğlu Vladimir de sağlıq saqlav saasında çalışa, şimdiki vaqıtta o, perinatal Merkeziniñ klinikasında inkişaf qusurı bala cerrahiyatı boyunca ilmiy-araştırma laboratoriyasınıñ müdiri ola, dep bildire FAN-TV.
Girey Ali oğlu Bairov 1922 senesi aprel 2-de Aluştada, mektep ocası Ali Memet oğlu Bairov ve onıñ apayı Lidiya İvanovna İgnatoviçniñ qorantasında doğdı. Bairovnıñ qartbabalarınıñ biri – Memet Bairov – uyezd ekimi, digeri ise – İvan İgnatyeviç İgnatoviç – Tibbiyet-cerrahiyat akademiyasınıñ mezunı, kollej mesleatçısı edi, Opoçka şeerinde ekim olıp çalıştı ve aynı vaqıtta Şeer Duması azası edi.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Bunı işğal etilgen Qırım Federal migratsion hızmetindeki idarede olğan menbalar bildire.
«Prezident saylavları arfesinde ve mayıs 25-de Ukraina pasportınen qıtağa çıqqan yarımada sakinleri Rusiye Federatsiyasınıñ sıñırcıları tarafından Federal migratsion hızmetiniñ ayrı bir bazasına kirsetilecek», – dep bildirdi Vesti neşiriniñ subetdeşi.
Onıñ aytqanına köre, ileride bu malümatlar Rusiye vatandaşlığını qabul etken qırımlılarnıñ malümatlarınen qıyaslanacaq.
«Malümat aynı olsa, bunı eki vatandaşlıqnı gizlemek ıntıluvı olaraq tanımaları mümkün, bundan sebep belli bir uquqiy aqibetler ola bile», – dep qayd etti menba.
Devlet saylayıcılar cedveliniñ belgilev hızmet reberiniñ muavini Aleksandr Stelmah bildirdi ki, 6 biñden ziyade Qırım sakini qıtaiy Ukrainada prezident saylavlarında rey bermek istedi.
Bundan evel Rusiye parlamenti rusiyelilerden eki vatandaşlıq bar olğanını qayd etmege talap etken, buña qulaq asmağanlar ise cinaiy mesülietke çekilecegini tasdiqlağan qanunnı birinci ve ekinci oquvda qabul etti.


text:
Qırımda yañı bayram peyda ola bile: aprel 19-nı II Yekaterinanıñ Qırımnı Rusiye devletine qabul etüv beyannamesini imzalav künü olaraq tesis etmege teklif ettiler. Böyle bir teklifni Qırım senatorı Sergey Tsekov seslendirdi.
«Aprel 19 künü – II Yekaterinanıñ Qırım ile bağlı tarihiy qararnı qabul etken künü – Vatanımıznıñ yaşayışında müim bir vaqiadır. Aynı bu qarar Rusiyeniñ Qara deñizge çıqmasını temin etti ve, elbette, Qırımnıñ şimdiki statusını belgiledi. Al-azırda aprel 19 künü Qırımda hatıra künü ola, II Yekaterinanıñ Beyannameni bastırğan künü. Amma menim fikirimce, bu kün Rusiye derecesinde hatıra künü olmalı, «Rusiyeniñ cenk şanı künleri ve hatıra künleri aqqında» qanunğa deñişmeler kirsetmek kerek», – dep tekrarlay Tsekovnıñ aytqanlarını kerch.com saytı.
Neşir Rusiye Federal Meclisi Federatsiya şurasınıñ diger azaları buña nasıl yanaşqanını bildirmey.
1783 senesi aprel 19-da Rusiyede Qırımnıñ Rusiye imperatorlığına qoşuluv künü sayılmaqta. Şu künü II Yekaterinanıñ Beyannamesi bastırıldı, «Qırım yarımadası, Taman adası ve Kuban tarafı» imperatorlıq terkibine kirsetildi.


text:
Cebbar qartbabanıň hikayesi
Ötmek ufağınıň qıymeti.
Qartlarımız aşnıň,sunuň qıymetini pek bileler.Mesela,eger erge tüşken ötmek parçasını körseler,bu parçanı yerden köterip,öpeler ve:”Bismillah, mübarek”, dep çetke alıp qoyalar.
İşte,bu rivayet de yerge tüşken ötmek ufağınıň qıymeti haqqındadır.
Eski zamanlarda keniş çöl otlağımda Smail degen bir qart çoban her kün qoylarını baqıp,ömürünü keçire edi.Smail çoban evden çölge çıqqanda öz çantasına evde pişirilgen ötmek ve su ala eken.Üyle maali kelgende qart çoban çölde bir taş üstüne oturup çantasından ötmek ve su çıqarıp üyle yemegini aşay.Ötmegini bölgende bir qaç ufaçıq yerge tüşe.”Bismillah,mübarek”,dep yerge tüşken ötmek ufaqlarnı qıdırıp başlay.Şu arada ise qoylar nedendir qorqup çeşit tarafqa qaçıp keteler.”Yerge tüşken mübarekni qoylarımnı qaytarğan soň qıdırırım”,dep çoban ötmek ufaqlarnı tüşken yerge öz çoban tayağını sançıp qaldıra ve yerge tüşken ötmek ufaqlarını hiç aqlından çıqarmay.Kün batqan soň,qoylarını toplap çoban tayağını saplap qaldırğan yerge qaytıp kele ve şaşıp qala.”Ğaliba,ötmek ufaqları tüşken yerge qaytıp keldim,oturğan taşım ve çantam yerinde,amma bu nedir?”,dep elini yerge qadalıp turğan çoban tayağına uzata ve yerden çıqara.Çoban tayağı kün batqan küneşniň şavlelerinden yıltıray.Altınğa çevrilgen tayağına tayanıp çoban taşqa otura ve üylede yerge tüşken ötmek ufaqlarını tapa.Çoban tayağı altınğa nasıl çevrilgenini endi aňlay.Çoban biraz rahatlanğan soň evine qayta.
Yolda oňa Sabit degen yaş çoban rast kele.Yaş çoban qart çobannıň altın tayağından közlerini almay ve sabırsızlıqnen soray:
-Smail ağa,siz tayağıňıznı nenen boyaladıňız,altın kibi parılday?-dey.
-Men bir şey yapmadım,tayağım öz-özünden altınğa çevirildi,-dep cevaplana qart çoban ve bugün olğan şeyni tafsilatlı hikaye ete.Olar sağlıqlaşıp öz evlerine qaytalar.
Sabit çobannıň yüregi hıyanet tola,o bütün gece yuqlamay,oylana.Sabahtan öz çantasına evde pişirilgen ötmek ve sunen toldura ve qoylarını çölge hayday.Sabit çoban qart çoban aytqan yerini tapa da,üyle maalini beklep taşnıň üstüne otura.Ötmekni bölgende ufaqlarnı yerge taşlay ve taş atıp qoylarını aselet qorquta.Olar çölge qaçıp keteler.Yaş çoban quvanıp:”Ğaliba,doğru yaptım!”,dep ötmek taşlanğan yerge öz çoban tayağını saplap qoya.Kün batqance o,tayağı altınğa çevrilgenini bekley.Aqşam yaş çoban qoylarınen ötmek ufaqlarını taşlağan yerge qaytıp kele.Tayağını saplağan yerge yaqınlaşqanda,öz közlerine inanmay,tayaq başqa renkke boyalğan.Yaş çoban tayağına atılıp çapa,amma tayağı şu arada yılanğa çevirilip yaş çobannı tişlep öldüre.
İzaat:
Ötmek ufağınıň qıymeti.Bu mübarek ötmekniň küçünü açıqlağan rivayettir.Aqmescit vilayetiniň Qızı Çıňrav köyünde yaşağan rahmetli Cebbar qartbabanıň hikayesi.


text:
zn.ua bergen malümatına köre, endi parlament gruppalardan eki rezolütsiya leyhası azırlanıldı.
«Vesiqalarnıñ birisinde rusiye eyyetini vekâletini baqıp çıqmağa teklif etile, ekincisinde – rey berüv aqqından marum etmek», – dep yaza neşir.
Rusiye eyyeti Frenkistanğa tam erkânda yol aldı. Muzakerelerde evelleri Avropa Şurası sanktsion cedveline kirsetilgen Duma komitetiniñ reisi Leonid Slutskiy iştirak etecek.
Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ baar sessiyası aprel 11-de, cuma künü yekünlenecek.
Bugün Avstriya prezidenti Heinz Fischerniñ çıqışı, faişelik, insanlar satıluvı ve Avropada zemaneviy qulluq problemleri boyunca esabat, insan aqqları boyunca Avropa Şurası kömmisarı Nils Muižnieks çıqışı planlaştırıla.


text:
Advokat Edem Semedlâyev, Qırım.Aqiqat içün bergen izaatta, ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluh «açlıqnı muqaytlıqnen qullanmaq» kerek, çünki apis etilüv yerlerinde açlıq – pek telükeli bir narazılıq çeşitidir, dedi.
Semedlâyev: «Açlıqnı muqaytlıqnen qullanmaq kerek, neticede insan sağ ve sağlam qalmaq kerek. Volodımır Baluh endi pek çoq vaqıttan berli açlıq tuta. Hatırlayım ki, (Rusiyede mahküm etilgen Qırım sakini – QA) Ruslan Zeytullayev açlıq ilân etkende, bilgenimiz kibi SSCB vaqtında apishanede açlıq tutqan (Ukraina halq deputatı, qırımtatarlarnıñ lideri – QA) Mustafa Cemilev onı bundan vazgeçire edi. Umüt etem ki, Baluh içün de, onı, ömürini saqlamaq kerek olğanında qandıracaq insanlar tapılır», – dep añlattı.
Onıñ aytqanına köre, mabüsler açlıqnı soñki çare olaraq qullanalar.
Advokat: «Ğayet telükeli olğan bu adımnı, yalıñız qanunsızlıqqa qarşı başqa imkânlar qalmağanda saylaysıñ. Bunuñ kibi de bu, eşitilmek, dünya toplulığınıñ diqqatını çekmek teşebbüsidir. Kene de Ruslan Zeytullayvniñ açlığı misalinde –o, işniñ ketişatını deñiştirmedi, lâkin Ruslan, böyle etip, bütün dünyağa öz işini bildirdi», – dep ilâve etti.
Baluh, Aqmescit tahqiqat izolâtorında mart 19-da ilân etken muddetsiz açlıqnı tutmağa devam ete.
İlhaq etilgen Qırımda mahkeme Baluhnı, arbiy yedekler saqlağanında qabaatlı tanıp, 3 yıl ve 5 ay muddetine koloniya-qasabada azatlıqtan marum etilmesi ve ondan ğayrı 10 000 ruble (qararnen 4600 hrivna) miqdarında cöreme tölemesine dair uküm çıqardı.
Faaliyetçige qarşı ekinci cinaiy iş Aqşeyh (Razdolnoye) qasabasındaki muvaqqat tutuluv izolâtorınıñ rehberi Valeriy Tkaçenkonıñ arizası esasında açıldı. O, Baluh onı kötekledi, dep iddia ete. Aynı zamanda faaliyetçi ve onıñ imayesi, Tkaçenko özü oña ucüm etkenini bildireler.
Mart 19-da Kremlniñ kontroli altında olğan Aqşeyh rayon mahkemesi Volodımır Baluhqa 2018 senesi iyün 19-ğa qadar tevqif etilüv şeklinde sıñırlav tedbirini sayladı.
Mart 28-de Ukraina Tış işleri nazirligi Baluhnıñ deral azat etilmesini talap etti.
Rusiye FSBsi Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabr 8-de yaqaladı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ tavanında 90 patron ile bir qaç trotil şaşkasını taptılar, dep iddia ete ediler.
Baluhnıñ imayesi ve aq-uquq qorçalayıcıları, onıñ Ukraina vatanperveri olğanı sebebinden – eviniñ azbarında Ukraina bayrağı olğanı içün repressiyalar qurbanı olğanını iddia eteler.


text:
Rusiye FSBsine ilhaq etilgen yarımadada qırımtatarlarğa qarşı repressiyalarnı quvetlendirmesi avale etildi. Bu aqta martnıñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Milliy Meclis temsilcileriniñ çetel elçilerinen keçirgen ananeviy körüşüvi esnasında ikâye etip berdi.
Körüşüvden bir kün evel Milliy Meclis qırımtatarlarğa muracaat eterek, yarımadada keçecek Rusiye prezidentiniñ saylâvlarında iştirak etmemege çağırdı.
Qomşu Rusiyede prezident saylâvları fonunda qırımtatarlarınıñ taqdiri aqqındaki esas suallerge Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl cevap bere.
– Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti içün prezident saylâvlarına barılması ne içün bu qadar muimdir?
Qırımda saylâvlarğa kütleviy tarzda qatnaşuv bütün dünyağa 2014 senesi Qırım sakinleri dersiñ, doğru bir qarar bergenlerini numayış etmekten ibaretNariman Celâl
– 2016 senesi Devlet Duması saylâvlarında Qırım ve Aqyar pek yüksek netice kösteralmadı – umumen 40% yaqın. Men bellesem, yerli ve federal akimiyet içün bu bir şok oldı. Vladimir Putin ğayrıdan saylânması içün ilk-evelâ akimiyetke bağlı olğan saylâvcılarğa tazyıq yapıla. Şimdiki künde körgezmeli reklama pek az. Saylâvlarğa barmağa çağırğan bilbordlar ve bir qaç namzetniñ standart basma reklaması bar, lâkin pek az. Alış-veriş merkezlerinde pek çoq audioreklama mevcut, soqaq ekranlarında saylâvlarğa çağırğan rolikler numayış etile.Teşviqatqa para masraf etkenleri körünip tura. Umumen alğanda Qırımda saylâvlarğa kütleviy tarzda qatnaşuv bütün dünyağa 2014 senesi Qırım sakinleri dersiñ, doğru, añlı bir qarar bergenlerini numayış etmekten ve saireden ibaret. Bu saylâv kampaniyası prezident saylâvından ğayrı, image ve geosiyasiy saylâv esaplana.
– Onıñ içün qırımtatarlarnıñ iştirak etmesi, işte bundan dolayı da pek muim, doğrumı?
– Ebet. Bizge asıl da qulaq asmasalar ola: Qırımda «rus dünyası» sevdaları ve başqaları zaten qarardan ziyade. Lâkin yoq işte, teşviqat meselesinde qırımtatarlarğa ve qırımtatar, rusiyeli siyasetçileriniñ faaliyetine Qırımda pek çoq diqqat ayırıla. Birleştirilgen pozitsıyamız içün dört yıl devamında bizler dünyanıñ kün tertibinde muayyen bir yer aldıq, qırımtatar meselesi eñ yüksek seviyelerde muzakere etile. Kreml içün ise, halqımıznıñ fikri deñişti ve o Putinge qol tutqanını numayış etmek pek muim.
– Kreml buna irişip olamı?
– Qırımtatar halqı bir çoq sebepten dolayı bu saylâvlarda (Rusiye prezidentiniñ – QA) iştirak etmez. Ekseriyet Ukraina tarafını tutıp, 2014 senesi yüz bergen territorial deñişmelernen razı degil. Bunıñ içün qırımtatarlarnıñ çoqusı taqip etile. Amma bir qısmı, şu cumleden Ukraina tarafdarı olğan bazı qırımlılar bile saylâvlarda iştirak etecek, çünki ciddiy bir qozquzma mevcut. Bücet saasında çalışqan insanlar, talebeler ve esnaflarnıñ ekseriyeti, çalışqan yerinde problema çıqmaması içün barmağa (saylâvlarğa – QA) mecbur olğanları aqqında aytalar. Amma bir şeyni esapqa almaq kerek: böyle esaretteki saylâvcılar saylâv bülletenni haraplayaraq, üzerini sızıp taşlap, kesen-kes Putinge rey bermeycegi belli.
– Amma qırımtatarlarnıñ bazıları öz ihtiyarınen saylâvlarğa baracaqtır ebet, buña ne dersiñiz?
Qırımtatar halqı bu saylâvlarda iştirak etmezNariman Celâl
– Azlıqnı teşkil etken bir qısmı iştirak eter, çünki yol qurucılığı, pensiyasınıñ arttırıluvı, bedava ameliyat yapıluvı kibi belli bir ictimaiy deñişmeler yapılğanını köreler. Belki birisiniñ azbarında balalar bağçası qurulğanğandır da, insan minnetdardır. Kerçekten de, Rusiye bücetke para masraf ete. Ancaq qırımtatarlarnıñ ekseriyeti prentsipial noqta-i nazarından vazgeçmey. Mesele tek 2014 senesi olıp keçken vaqialarnen bitmey – bunıñ üstüne represssiyalar, daimiy tazyıq, faaller ile tesadüfiy insanlarnıñ tutlıp alınuvı, azaplavlar da qoşula. Aynı zamanda bizler, «Qırımnıñ keri qaytarıluvı içün» medal alğanlarnıñ ve dört yıl evel Rusiye içün teşviqat yapqan insanlarnıñ çoqusınıñ menfaatlarına toqunğanları sebebinden, bugün-de bugün yürekleri qaytqanını ve açuvlanğanlarını köremiz. Olar er şey yañlış ketkenini farq ettiler.
– Saylâvlardan soñ neler beklemeli?
– Bizler martnıñ 18-nden soñ, Rusiye prezidenti tarafından merametlik kösterilmeycegine azırlanamız, çünki deñişmeden aynısı qalacaqtır. Men rusiyeli küç idaresi hadimlerinen körüştim – olar saylâvlardan evel şevqımıznı biraz zapt etmege rica ettiler. Ve olar, fikiriñizni aytıñız, o siziñ aqqıñızdır dediler. Amma biz şunı köremiz ki, basit sözler içün, bazı isim ve teşkilâtlar añğanıñızda ya cöreme, ya da bir qaç künlük apiske oğray bilesiñiz. Kün evelden iç bir şeyni bilip olamaysıñ. Çünki bu özüni beslegen ve toqtap olamağan bir maşna.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Avgustnıñ 27, bazarertesi künü, qararnen saba saat 4-te, Rusiye FSB-niñ Sıñır hızmeti Qırım memuriy sıñırını keçken 1994 senesi doğğan qırımtatar Reşat Medinovnı tutıp aldı. Bu aqta Facebookta qırımtatar faali Nariman Celâl haber etmekte.
Onıñ sözlerine köre, o Ukrainanıñ qıta qısmına kete eken.
Qırım.Aqiqat adiseniñ inceliklerini soraştırıp bilmege tırışa.
Avgustnıñ 25-nde saba Rusiye telükesizlik hadimleri apayı ve üç balasınen Ukrainanıñ qıta qısmına qaytqan Kyiv sakini qırımtatar Server Devletşayevni Qırımdan çıqqan arada tutıp aldı. Tutılıp alınuv sebepleri belli degil. Rusiye telükesizlik organları bu malümatnı izaatlamay. Daa soñra o qoyıp yiberildi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ, 2014 senesi Ukrainanıñ qıta qısmınen yarımada arasında memuriy, amma aslında kerçek bir «sıñır» peyda oldı. Memuriy sıñırda «Kalançak», «Çaplınka» ve «Çonğar» olaraq üç kiriş-çıqış noqtası çalışıp başladı.


text:
Mädäniät ministrlıygında uzğan tügäräk östäl Stalker kinofestivale qısalarında ütkärelde. Şunlıqtan süz başlağançı oyıştıruçı yaq, yäğni Qazannıñ keşe xoquqların yaqlaw xezmäte citäkçese Şoloxov İğor häm Rusiä kinorejisserları gildie citäkçese İgor' Stepanov utırışqa cıyılğannarğa berniçä fil'mnan özek täqdim ittelär.
Älege tawışlar Mäskäw vokzalında yörüçe bala-çağadan yazdırılıp alınğan. Oyıştıruçılar äytüençä bu özekne kürsätep alar alğa taba söyläşüne şul yassılıqta däwam ittermäkçe bulalar. Şuña da äñgämä başlanğançı uq alar, kilgän keşelärgä ğädättägeçä ozın-ozın dokladlar yasamasqa kiñäş ittelär.
Älege äñgämädä töp rol’lärdä Tatarstannıñ narkotiklar äyläneşen tikşerü idäräse wäkile Mansurov Stanislav, Tatarstan ministrlar kabinetında narkotiklarğa qarşı eş alıp baruçı bülek citäkçese Roza Sadıykova, “Narkotiksız şähär”, “Vera” oyışması wäkilläre, Qazan däwlät meditsina universitetı ğalimnäre, häm başqalar qatnaştı.
Baştan uq oyıştıruçılar qarşı yaqqa tögäl sorawlar yudırdı. Beraz waqıt tınıç qına söylägännän soñ, cawap totuçılar sorawlarnı üzlärenä höcüm bularaq qabul itep bik xafalana başladı. Oyıştıruçılar küpme genä dä tögäl faktlar tartıp çığarırğa tırışsalar da, cawapqa haman ğomumi süz işetergä turı kilde.
Tügäräk östäldä qatnaşuçılar san östenä san, ardırğıç bertösle söylämne tıñlap tämam yoqlap kitergä äzer ide. “Preodolenie” reabilitatsion üzäk xezmätkäre, üze dä moña qädär narkotik qullanıp qarağan Gerasimov Aleksandr, tügäräk östälne beraz oçlatıp, beraz ğına xalıqqa yaqın, tormışçan xällärgä tuqtaldı.
Yäşlärgä yuq disäñ alar anı barıdır eşläp qarayaçaqlar. Xäzer bezneñ üzäkkä 15 yäştän alıp yäşsmerlär kilä. Narkotik belän qullanu qayan kilä. Bügen ğailädä cılılıq yuq, balağa iğtibar citmi. Ata – analar barı ber maqsat belän yäşi, qayan aqça tabırğa, aşatırğa, kienderergä, uqırğa kertergä, balanıñ ruxi tärbiäse onıtıla, ul qaya barırğa belmi. Tozlı qıyar berqayçan da yaña üskän qıyar bula almıy disälär dä, Narkomannarnı däwalap bula. Bügen bezneñ üzäktä 40 keşe däwalana, täcribä kürsätkänçä, bezdä buluçılarnıñ 30 protsentı başqa narkotiklar qullanmıy.Berär säğät waqıt uzğannan soñ, tügäräk östäldä qatnaşuçılarnıñ qayberläre şulqädär ardı ki, xätta mondıy fikerlär işetergä turı kilde.
Tatarstan ministrlar kabinetında narkotiklarğa qarşı eş alıp baruçı bülek citäkçese Roza Sadıykova söyli.
Bez monda inde ber säğät sezneñ yuq-bar sorawlarığızğa xisap totabız. Ä respublikada narkotiklarğa qarşı köräş ölkäsendä ni eşlänä, beläsezme, yuq, ä bit küp äyber eşlängän. Häm bu mäğlümat härkemgä açıq. Sezgä üz sorawlarığızda bilgele ber yassılıq saylarğa ide. Alaysa bu utırışnıñ mäğnäse kürenmi.Narkotiklarğa qarşı köräşüçe räsmi oyışma wäkilläreneñ tügäräk östäldän qalğan tä'sirläre şundıy ide. Ä narkomaniägä qarşı eşlängän häm biredä täqdim itelgän fil'mnar alar tarafınnan ütä dä tiskäre qabul itelde.
Ğädel Galämetdinov.


text:
Yuqarı Radada «Qırım – Ukrainadır!» fotosergisi açıldı. Teşkilâtçılardan biri, «Ukrain evi» iş ve medeniyet işbirlgi Qırım merkezi» cemaat teşkilâtınıñ reisi Andriy Şçekunnıñ bildirgenine köre, fotosergi yarımada işğaline bağışlanğan informatsion kampaniya çerçivesinde teşkil etildi.
Onıñ aytqanına köre, fotoserginiñ maqsadı – deputatlarnıñ işğal etilgen topraqlar meselesine diqqatlarını celp etmek ve qırımlılarnı qorçalav faaliyetini inkişaf ettirmek.
«Qırım» fraktsiyalarara birleşesiniñ deputatları ile dialog quruldı, bu informatsion kampaniya birleşmeniñ reisi Aleksey Gonçarenko sayesinde parlament binasına keldi», – dedi Andriy Şçekun.
Sergi mart 15-ke qadar devam etecek.
Yuqarı Radada ukraince, qırımtatarca, rusça ve inglizce «Qırım – Ukrainadır» levhası yerleştirildi.
Qırım işğali yıllığında Ukrainada informatsion kampaniya başlandı, onıñ teşkilâtçıları Qırımdan köçip kelgenlerniñ cemaat teşkilâtları oldı. Kampaniya çerçivesinde fotosergi, brifing, telemarafon ve konferentsiyalarnıñ ötkerilmesi beklenile.
İnformatsion kampaniya aprel 10-ğa qadar devam etip, Yuqarı Radada cemaat diñlevi ile yekünlenecek.
Teşkilâtçılar arasında – «Krım SOS» cemaat teşebbüsi, «Ukrain evi», «Almenda» maarif merkezi, Qırımnıñ strategik tedqiqler institutı, «Euromaydan SOS», «Gromadske» radiosı ve diger teşkilâtlar.


text:
Kiyevde «Ukrain Ekinci cian cenki» sergisinde ayrı stend qırımtatarlarnıñ 1944 senesi Qırımdan sürgünligine bağışlanğan.
Leyha Milliy hatıra ukrain institutı ve Azatlıq areketiniñ taqiqat merkezi tarafından teşkil etilgen, maqsadı – Ukrainanı, ukrainlerniñ Ekinci cian cenkindeki rolü, natsizm üzerinde olğan ğalebede ukrainlerniñ issesini köstermek.
İşbu sergi Ekinci cian cenkniñ bir çoq bilinmegen saifesini aça, dey Milliy hatıra institutınıñ müdiri Vladimir Vâtroviç, çünki ukrainlerniñ o vaqıt öz devleti yoq edi.
«Biz Ukraina territoriyasında keçken Ekinci cian cenkiniñ er tarafını, ukrainlerniñ iştirakini köstemerege istedik. Altıncı ordu erkânında işbu cenkniñ iştirakçileri olğan ukrainler aqqında, vatandaşlıq ealisi arasında millionlarce zarar körgen ukrainler aqqında söz kete. Esas vazifemiz – birinciden, cenk aqqında olğan nice sovet efsaneleriniñ yalan olğanını köstermek. Rusiyeniñ zemaneviy teşviqatı işbu efsenelerini insanlarnı Ukrainağa qarşı küreşke çağırmaq içün qullana», – dey Vâtroviç.
Sentâbr başında sergi Lvivde Naşirler forumı çerçivesinde keçti. Onı Çerkassı ve Odessada köstermege planlaştıralar. Kiyevde sergi şeer devlet memuriyeti ögündeki meydanda oktâbr 6-na qadar keçe.


text:
Poloniya Milliy telükesizlik bürosınıñ yolbaşçısı Pavel Soloh dekabr 2 künü Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Varşavağa teşrif buyuracağını bildirdi.
«Petro Poroşenkonıñ ziyaret künü tesadufiy degildir. Dekabr 2 künü Poloniya ilk devlet olaraq Ukrainanıñ mustaqilligini tanığan edi», – dedi Soloh oktâbr 10 künü Ukraina Milliy mudafaa ve telülesizlik şurasınıñ kâtibi Oleksandr Turçinov ile Kyivte körüşken soñ.
Pavel Solohnıñ sözlerine köre, Petro Poroşenko özü de körüşüv devamında bu ziyaretni tasdiqladı.
Avgust 24 künü Poloniya prezidenti Andrzej Duda Kyivni ziyaret etkeni vaqıtında Petro Poroşenkonı Varşavağa davet etken edi.
Bazarertesi künü Pavel Soloh Ukraina MMTŞ kâtibive Ukraina prezidenti ile körüşüvler keçirdi. Salı künü o MMTŞ kâtibi Turçinov ile XIII «Silâ ve telükesizlik-2016» Halqara ihtisasiy serginiñ ve X «Aviamir-XXI» Halqara avacılıq salonunıñ açılışında iştirak etecek.


text:
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ idarecisi, Meclis azası Eskender Bariyev dey ki, Rusiye tarafından işğal etilgen yarımada mekteplerinde qırımtatatar tili ve edebiyatı fenleri dersten tış iş olaraq sayıla, şunıñ içün Qırımtatar tili ocalarını oca tecribesiz qaldıralar.
«Qırım ocaları ve ana-babalarından kelgen malümatqa köre, Qırım mekteplerinde qırımtatar tili ögretüvini qısqarttılar. Qırımtatar tili ve edebiyatını yalıñız dersten tış vaqıtta ögrenmege mümkün, 7-8 derslerde»,– yazdı o Facebookta.
«Qırımtatar tili ve edebiyatı feni oquv planına kirsetilmegeninden sebep, qırımtatar tiliniñ ögretüvi ocalaranıñ oca tecribesine kirmey», – dep qoştı Bariyev.
İşbu malümatnıñ diger qaynaqlarından tasdiqlavı yoqtır. Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ tasil nazirliginiñ izaatı da yoqtır.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda «Qırım Cumhuriyeti Anayasasına» köre üç devlet tili bar – qırımtatar, rus ve ukrain.


text:
Yaltanıñ tarihı yalı boyudaki kiçik bir qasabadan başlana. Yerli relyef em o vaqtı, em şimdi soqaq ve yollar nasıl olacağını köstere. Doğru yol mında sıq rastkelmey, amma bu şeerniñ hususiyeti de bu: yoquş ve enişler, buruluv ve tar soqaqlar, merdiven ve suv aquvları.
Qırım.Aqiqat mühbiri Kirov soqağını dolaştı: anda XIX asırda Autka köyünden Dereköy köyüne topraq yolu keçken edi.
XIX asırda qurulğan ressam Grigoriy Yartsevniñ evini ziyaret etti. Yartsevniñ evi 1890-1900 seneleri Yaltanıñ intellektual ve medeniy ayatınıñ merkezi olğan edi.
Yaltanıñ eski soqaqlarında kezinti – Qırım.Aqiqatnıñ foto levhasında.


text: Osmaniye Proton Yedek Parça,Proton Yedek Parça,Osmaniye Proton Yedek Parçası,Osmaniye Proton Parçası,Proton Parça,Osmaniye Proton Parça,Osmaniye Proton Parça 24 Saatte Kargo ile Gönderi,Osmaniye Proton Yedek Parça Örnekler:Osmaniye Proton Su Radyatörü,Osmaniye Proton Kaput Havalandırması,Osmaniye Proton Klima Kompressörü,Osmaniye Proton Ana Şanzuman,Osmaniye Proton Debriyaj Merkezi,Osmaniye Proton Kapı Çıtası,Osmaniye Proton Dikiz Aynası,Osmaniye Proton Makas,Osmaniye Proton Cam Su Bidonu,Osmaniye Proton Abs Okuyucu […]


text:
Aqmescit psihiatriya hastahanesiniñ ekimleri Qırım blogeri, vatandaş faaliyetçisi Nariman Memedeminovnıñ psihiatriya ekspertizasına yollanılğanına taacipleneler. Bunı, iyül 4-te Memedeminovnı ziyaret etken advokat Edem Semedlâyev ikâye etti.
Advokat: «Narimannıñ ruhiy alı normal, küreşçı alıdır. O, qabaatı olmağanını, psihiatriya ceetinden normal olğanını isbatlamağa azır. Bu vaziyet onı pek çekiştirse de, o, asılında bu ekspertizadan keçirilgenini doğru saymay. Psihiator ekimler amelde onıñnen er kün körüşe ve onıñ bu ekspertizağa ne sebepten yollanılğanına taacipleneler, çünki o, adekvat bir insandır», – dep ikâye etti.
Semedlâyev, tevqif etilgen blogerniñ ne ekimlerge, ne de onı hastahanede qaravullağan insanlarğa bir türlü itirazları yoq, dep qayd etti.
Semedlâyev: «Onda musulmanlar, qırımtatarlarnı terrorist sayğan ve «terrorist» olsa, demek insan normal degil ve onı psihiatriya eskpertizasından keçirmek kerek, degen Rusiye qanunlarına itirazları bar. Onıñ açuvını çıqarğan da, tamam bu. O, adekvat, normal insan olğanını isbatlamağa azır ve isbatlamaqtadır», – dep bildirdi.
Mayıs 15-te Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Kiyevskiy rayon mahkemesi, terrorizmniñ propagandasında qabaatlanğan qırımtatar faaliyetçisi, vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminovğa tevqifni dört ayğa uzattı. Memedeminov tahqiqat izolâtorında ağustos 15-ke qadar qalacaq.
Martta Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik ve polis hadimleri Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Bundan soñ mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Mart 23-te QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaqaqqınıñ bozuluvı» dedi.
Ukraina TİNi vatandaş faaliyetçisiniñ yaqalanmasını taqbih etip, ilhaq etilgen Qırımdaki Rusiye ukümetinden Memedeminovnıñ azat etilemsini talap ete.


text:
28 BAYRAM NAMAZI | RAMAZAN NEFESI
Elhamdu liLLâh mubarek Ramazan ayı bitmek üzre. Bir taraftan musulman qalbi quvana, çünki büyük ibadetni (Allahqa biñlerce şükür olsun) yerine ketirdi ve inşaAllah onuñ bütün günahlarnı silindi ve inşaAllah Ceennemden qurtuldı ve inşaAllah büyük sevaplarğa nail oldı. Ekinci taraftan ise mümin qalbi kederlene, çünki artıq o Ramazan fırsatları, imkâniyetleri Ramazannen beraber ketecek. Ceennem qapuları açılacaq, Cennet qapuları qapatalacaq, şeytanlar azat bıraqalacaq, ayatımız adiy istiqametine qaytacaq. Amma ne olsa olsun biz bu künlerde ferahlı olmalımız, çünki büyük bayram arifesindemiz. Dinimizde 2 bayramız bar: Oraza bayramı ve Qurban bayramı. Bayramda ne yapmalımız? Bu sualge cevap bugünki “nefesimizde” inşaAllah berecekmiz.


text:
36 OTUZ ALTINCI DERS
· Kelecekni tüşünmegen, onıñ oğrunda küreşmegen millet ğayıp ola
Bizim kelecegimiz ne olacaq? Bizni ne bekley? Alımız ne olacaq: ölecekmizmi, qalacaqmızmı? Bunıñ kibi sualler dünyada olğan er milletniñ ögünde tura ve olar er Allanıñ künü kelecegi içün areket ete, kerekli çareler köre.
Milletimizniñ ögünde bu sualler daa bir baş yüksek olıp tura, çünki biz sürgünlikke oğrağan ve büyük küçlüklernen vatanımızğa qaytıp ve yigirmi yıldan berli daa keregi kibi yerleşamağan, aq-uquqlarımızğa daa irişamağan halqmız, onıñ içün yuqarıdaki sualler bizni daa pek raatsızlay.
Epimizniñ evlâtları bar ve olarnıñ boğazını baqmaqnen boyun borcumız bitmey. Balalarımıznıñ ileride kim olacağını, nasıl cemaat içinde yaşaycağını tüşünmek kerekmiz, bu bizni raatsızlamaq kerek, eyecanlandırmaq kerek, yuqumıznı bölmek kerek.
Yaşlarımız ve qızlarımıznı assimilâtsiya degen ajdağadan qurtarmaq içün ne yapmaq kerek degen sual bizge asıl raatlıq bermemek kerek, çünki o canavar balalarımıznı birer-birer qolumızdan çekip alıp yutıp yibere. Assimilâtsiyanıñ pancasından halqımıhnı qurtarmaq bizim birinci vazifemiz olmalı, dostlar.
Eger biraz daa közümizni açmasaq, soñ keç olacaq, soñ ağlasaq da, sızlasaq da faydası olmaycaq, biz millet olaraq ğayıp olacaqmız.
Bugün assimilâtsiyadan qurtulmaq içün daa keç degil, onıñ başına yetecek kibi çareler bar, olarnı yapmaq kerek:
Birincide, napıp-yapıp tilimizni coymamağa tırışmaq kerekmiz, evimizde qoranta azalarınen, hususan balalarımıznen, mümkün olğanı qadar, başqa milletler kibi, öz tilimizde laf etmek kerekmiz. Aqşamlarımız tek televizor baqmaqnen keçmesin, toplaşıp, öz tilimizde yazılğan bir kitap oqumaq da adet olsun. Gazetalarımıznı, jurnalımıznı alayıq, oquyıq. Evimizde tilimizniñ luğatları olsun, söz baylığımıznı arttırıp turayıq. Balalarımız şiirler, yırlar ezberlesin ve ezberden bizge aytsın.
Ekincide, bizge dedelerimizden asabalıq qalğan adetlerimizni balalarımızğa ögreteyik, bilsinler, güzel adetlerimizni kütsünler.
Üçüncide, halqımıznıñ aq-uquqlarını, aqiqiy tarihımıznı, yadikârlıqlarımıznı, camilerimizni, toponimikamıznı qaytartmaq içün qalemlerimizni oynatmaq kerekmiz. Bu işni biri yapar dep beklep oturmaq olmaz, er adam qolundan kelgenini yapmaq kerek, devlet organlarına yazmaq kerek, olarğa istegimizni, arzu-niyetimizni bildirip turmaq kerekmiz. Bizde: “Bir atnıñ tozu çıqmaz” – deyler, bu pek doğru laf, bir adam, eki adam, on adamnıñ bu işte can küydürgeninden fayda az. Birlik olıp, er birimiz, epimiz areket etsek, mektüpler yazsaq, daa başqa çareler körsek – bu bir sel kibi “olarnıñ” başına tökülir, soñ “olar” bizim meselemizni baqmağa mecbur olur.
İndemeyip otursaq, bularğa bir şey kerekmey eken dep, olar da indemeyip oturır, çünki vaqıt olarnıñ faydasına işley.
· Şiirler, yırlar
Öz evimiz bar
Qırımğa qaytıp keldik,
Muradımızğa irdik,
Erinmedik, ev qurdıq,
Şükür, endi bitirdik.
Nasırlıdır elimiz,
Lâkin bar öz evimiz,
Yazda saqlar sıcaqtan,
Qışta – qar ve suvuqtan.
Buyurıñız siz bizge,
Yap-yañı evimizge,
Adresimiz de belli:
Vatan soqağı, elli.
· Devlet tilini ana tili esasında ögreneyik
· Atalar sözleri
Aq it, qara it, kene de köpektir – бeлa coбaka, чepHa coбaka, a Bcë oдHo – пëc
Terek tamırından suv içer – эkBиBaлeHT: Бeз kopHeй и пoлыHb He pacTëT
Demir qızğın olğanda dögülir – Kyй жeлeзo, пoka ropячo
Saqla samanı, kelir zamanı – дepжи MяkиHy – пpиroдиTcя
Meyvası oñ olğan terekniñ pıtaqları alçaq ener – ЧeM бoлbшe
плoдoB Ha дepeBe, TeM Hижe ero BeTkи
Ağzınıñ qaşığı degil – эkBиBaлeHT: He пo pTy eдa
Aqıl bazarda satılmaz – Ha pыHke yMa He kyпишb
· Frazeologizmler
haber-teber yoq – Hи cлyxy, Hи дyxy
er ihtimalğa qarşı – Ha Bcяkий cлyчaй
köz qararı ölçemek – cMepиTb Ha rлaз
birini külmek – пoдHяTb Ha cMex koro-To
çıraylarından qar yağa – He B ceбe
ömrüni kömür etmek – пpeBpaTиTb жизHb B cплoшHoй aд
başını aşamaq – cжиTb co cBeTa
· Ösümliklerniñ adları
Heзaбyдka – nazlı qız, nazlı çiçek, unutma meni çiçegi – Heзaбyдka
HoroTkи (kaлeHдyлa) – aynısefa – Hariдkи
HoчHaя kpacaBицa – aqşam sefa – ?
HиBяHиk – toğay otu – kopoлиця, poMeH
oблeпиxa – sarı sırğaçıq – плoxoBHиk, oблiпиxa
oBëc – cılap – oBec
oдyBaHчиk – mamateke, mışıq sütü, mollasarıq, aqsarıq – kyлbбaбa
oзиMыe – küzlükler – oзиMиi
· Ayvan, quş ve böceklerniñ adları
cлaBka – çibinci quş – cлaBka, kpoпиB’яHka
cлeпeHb – sığır sinesi, at çibini – reдзb, cлiпeHb
cлизeHb – sümükli böcek – cлиMak
cлoH – fil – cлoH
cHerиpb – qarquş – cHiryp
coбaka – köpeyek, it, baraq – coбaka
coбoлb – samır – coбoлb
coBa – bayquş, miyavquş – coBa
· Geologiya terminleri
araT – akik – araT
aзбecT – azbest – aзбecT
aйcбepr – buzdağ – aйcбepr
aлMaз – elmaz – aлMaз
aMeTиcT – mor yaqut – aMeTиcT
aпaTиT – apatit – aпaTиT
aToлл – atoll – aToл
бaзaлbT – siya mermer – бaзaлbT
бapxaHы – barhanlar – ?


text:
"Ayasofiya bezne qıyamda oçraştıraçaq"
İlbaşı yärdämçese Fuat Oktay Ayasofiya belän bäyle yullama yasadı
İlbaşı yärdämçese Fuat Oktay ğıybadätkä açılaçaq Ayasofiya cämiğınıñ İslam dön’yasın qıyamda oçraştıraçağın äytte.
Oktay soŝial’ media xisabınnan irtägä uqılaçaq comğa namazı belän 86 yıldan soñ qabat ğıybadätkä açılaçaq Ayasofiya cämiğı belän bäyle yullama yasadı.
“Ayasofiyaneñ Nur süräseneñ 35nçe ayäte yazılğan gömbäze İslamnıñ nurın, manaraları ciñüneñ däräcäsen qabat çağıldıra. Mäkkä, Mädinä häm Äl-Aqsa mäçetennän isüçe cillär belän açıla işekläre, qıyamda oçraştıra İslam dön’yasın. Ayasofiya sin äzäldän bezneke, bez sineke”.


text:
Babasız ayat. «Qırım balalığı» nasıl keçe? (video)
Apiske alınğan qırımtatarlarnıñ balaları ayda bir kere toplaşa – ocalar olar içün ekskursiya ve dersler keçire. «Qırım balalığı» leyhasını Mümine Saliyeva uydurdı. Onıñ dört balası bar, küçük qızı aqayı Seyran Saliyev tevqif etilgen soñ dünyağa keldi. O – Rusiye akimiyeti tarafından Rusiyede terrorist tanılıp yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqası bar olğanında qabaatlanğan 55 qırımtatarından biridir. Martnıñ 27-nde yañı insanlar apiske alınğan soñ «Qırım balalığına» daa 55 bala qoşuldı – umumen 166 insan oldı. «Qırım balalığı» leyhasını göñülliler maliye ete. Yardım toplamaq adeti qırımtatarlarğa 70 yıl evelsi, sürgünlik yıllarında da yardım etken edi. Soñki beş yıl devamında olğan apis cezaları, tintüv ve tutuvlarnı qırımtatarlar kene sürgünlik dep adlandıra – Rusiye apishanelerine sürgünlik kerçekleştirile.


text:
İntixar höcümnärenä qarşı iminlek arttırıldı. Bhutto intixar höcüme yanawları qaramastan ilenä qayttı. Qaytır aldınnañ Dubaidä tuqtalğan çağında, Bhutto xäbärçelär aldınna yasağan çığışında, 1996da premierlek wazifasınnañ ayrılğannañ soñ başlağan xökümättäñ ayrı bulğan könnärne artta qaldırıp, ilenä häm säyäsätkä qaytuı demokratik çaralarnı köçländeräçägen ömet itkäneñ belderep süzlären bolay däwam itte.
“11 yıldañ soñ, minem kire qaytuım, Paqstan xalqı öçen diktatorlıqtañ demokratiägä, köçle basımnañ tınıçlıqqa taba qaytunıñ şatlıqlı ber xäbärçese”
Bhuttonıñ kire qaytuı, Äfğanstan çigenä yaqın könbatış Paqıstanda idaräne üz qullarında totqan Taliban häm äl Qaidä kebek törkemnärneñ tamırların qorıtu çaraları arttıraçaq digän farazlarğa iğtibar arttı.
Bhuttonıñ Liberal yaqlı Paqstan xalıq partiäse, üzäk xaqimiätkä qurqınıç tudırğan ekstremist dinçe törkemnärgä qarşı buluı belän tanıla. Bhutto, Ğinwarda bulaçaq saylawlarda xaqimiätkä kilgän oçraqta, Bin Ladinne ezläw öçen AQŞnıñ Paqıstanğa kerüenä röxsät itäçägenä işarä yasadı.
Kiçä Dubaidä yasağan çığışı isä, arta barğan ekstremismgä qarşı köräşäçäge süzeñ tağın ber qat köçländererlek däräcädä ide.
Paqstanıñ könbatışındağı, qabilä cirlärendä barğan bäreleşlär näticäsendä, ğaskär, ğadi xalıq häm suğışçılardañ yözlärçä keşe xälaq buldı. Köç qullanunıñ artuı Prezident Möşerräf häm 160 millionlıq Paqstan xalqı aldında iñ awır sınaw.
Paqstan töbäkläre belgeçe häm yazuçı bulğan Zahid Hösäyen, radiobızğa, Bhuttonıñ ekstremizm mäsälsenä iğtibar yünälderüe belän barlıq töbäklär faydasına bulaçaq di.
“Xäzergäçä, bilgele ber niçä mäsälädä Bhuttonıñ wazğiyäte bik açıq. Ul Hindistan belän mönäsäbätärne yaxşırtırğa tele, häm bu tınıçlıq çaralarıñ yaqliy. Ul şul uq waqıtta Äfğanstan xökümäte belän dä xezmättäşlekne arttırırğa teli. Tıştañ qarağan da, Bhuttonıñ qaytuı töbäk öçen faydalı bulaçaq sıman kürenä.”
Bhottonıñ 8 yıllıq sörgene, London häm Dubaidä uzdı. Läkin Möşärräf belän yasağanı soñgı kileşülärdäñ soñ, Bhutto häm anıñ İre xaqında yarlıqaw qararı çıqtı. Bhuttonıñ ire, korupsiä häm yalğış idarä itüdä ğayeplängän ide.


text:
İşğal etilgen Qırımda akimiyet tarafından yapılğan ayırımğa qırımtatarlar oğray. Olarnıñ faalleri ve milliy areketniñ liderleri repressiyalarğa oğray, mustaqil teşkilâtlar yasaq etile ve yoq etile, qırımtatar kütleviy haber vastalarına, musulman cemiyetleri ve oquv yurtalıranı basqı yapıla.
Böyle neticelerni Milliy azlıqlar aqlarınıñ monitoring gruppasınıñ «Ukrainada 2014 senesi inqilâp ve istilâ şaraitlerinde ksenofobiya» maruzası aydınlata, dep bildire Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri.
Maruzada aytıla ki, Qırım işğali ve Donetsk ve Lugansk vilâyetlerini zapt etüv milliy azlıqlarnıñ vaziyetine tesir etti. Maruza müellifleri qayd etkeni kibi, Ukrainada keçken yıllarğa baqqanda milliy ayırım artmasa, işğal etilgen yerlerde o bayağı arttı.
Böylece, 2014 senesi Qırımda maruza müellifleri qırımtatar halqınıñ 12 temsilcisiniñ qaçıruvını qayd ettiler, olardan dörtüni ölü taptılar. Qırımtatarlarnıñ 1 camisini ve mal-mülkini ateşke berüv, qırımtatarlarğa yarımadağa kiriş yasağı qayd etildi. Qırımtatar tili, matbuatı, televideniyesi ve musulman edebiyatınıñ serbest qullanmasınıñ bozulması 11 kere qayd etildi.
Tedqiqte keçken sene devamında Meclis ve onıñ vekillerine 41 kere basqı yapılğanı aytıla. Diger millet ve din gruppalarınıñ temsilcileri de ayırımğa oğradı (yeudiylerge qarşı 3 kere, 2 kere ukrainlerge qarşı, 6 kere kilselerge qarşı areket yapılğan edi).
Maruza müellifleriniñ malümatına köre, «mayıs 3 işi» boyunca Qırımda qırımtatarlarğa qarşı 55 cinaiy iş açıldı, 4 kişi apiske alındı, çoq biñli para cezaları berildi.
««Ksenofobiyanen beraber Ukrainada insan aqlarınıñ bozulmasına yol bergen sebep – Rusiye istilâsıdır», – dep aytıla tedqiqniñ esas hulâsasında.
Monitoring gruppası qayd ete ki, «Ukraina devlet mustaqilligi, milliy mustaqilligi ve topraq bütünliginiñ tarafdarlarına işğalci akimiyetniñ nezareti altında bulunğan yerlerde basqı yapıla».
İşğal etilgen Qırımda «fevral 26 işi» çerçivesinde yaqalav, sorğu ve tintüvler devam etmekte.
«Freedom House» uquq qorçalayıcı teşkilâtı Qırım yarımadasında insan aqlarınıñ bozulması aqqında yañı esabatnı aydınlattı. Vesiqada Qırımda muhalifet taqip etile, regionnı «informatsion gettoğa» çevirecek olalar, dep aytıla.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, baş nazir muavini, Ukraina medeniyet naziri Vâçeslav Kirilenko bildirdi ki, Rusiye terroristik ordularınıñ vaqtınca işğal etilgen Qırımda ve Donbassnıñ ayrı yerlerinde ukrain, qırımtatar ve diger milletlerge qarşı yapqan cinayetlerine halqara toplulıq tarafından qıymet kesilecek ve cezalanacaq.


text:
1 metr ozınlığındağı dönär
Adana läzzät festivalendä piton isemen alğan dönär qızıqsınu uyattı
Törkiyäneñ Adana şähärendä 5nçe tapqır oyıştırıluçı Xalıqara läzzät festivalendä 1 metr ozınlığındağı “piton dönär” zur qızıqsınu uyattı. Çarada bıyıl yaqınça 300 meñ keşe qatnaştı.
Festival’neñ räsmi açılışın 9nçı oktyabr’dä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan yasağan ide. Älege “tämle” çarağa dön’yanıñ törle poçmaqlarınnan qunaqlar kilde. Adana dönär ostası Mäxmät İkram Taş 1 metrlı “piton dönär”e belän zur qızıqsınu uyattı. Ul quyılğan stend köndezge 12dän tön urtasına qadär ber mizgelgä dä buş qalmıy. Aşçı Mäxmät İkram Taş il êçennän häm tışınnan bik küp mösafirları buluın belderde.
Bäyläneşle xäbärlär
TRT WORLD FORUM 2021: Klimat krizisı belän köräş yulları
Angliya wäkile Bridge: “Törkiyä bik möhim iq’tisad. Tübän häm nul’ uglerod citeşterä aluı cähätennän dä möhim il”
Kuşadasına ike kruiz qorabı belän 570 turist kilde
Aydınnıñ Kuşadası ilçäsenä berse Norvegiya, ikençese Bagamı bayraqlı ike kruiz köymäse belän 570 turist kilde


text:
Mayıs 18 künü sürgünlik yıllığına bağışlanğan Qırım tedbirlerinde Meclis qırımtatarlarğa yapılğan basqı, şu cümleden apiske alınğan ve mayıs 6-da kartserge atılğan Meclis reisi Ahtem Çiygoz aqqında aytacaq ola.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Bizler bunı mıtlaqa aytacaqmız, al-azırda qullana bilecegimiz qanuniy usullar bular. Bizler ne olğanını ayta bilemiz. Çünki «fevral 26 işi» boyunca basqı quvetleşmekte», – dedi o.
Celâlnıñ aytqanına köre, Meclis Ahtem Çiygoznıñ kartserdeki vaziyeti ve alı aqqında şimdilik bir şey bilmey.
«Biz onıñnen yalıñız adliyeci üzerinden bağ tutamız, şimdilik yañı malümat olmadı», – dedi Celâl.
Çarşenbe künü, mayıs 6-da, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi ki, Qırımda Aqmescit SİZOsında bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı kartserge attılar. Ahtem Çiygoz ise açlıq grevine başladı.
Meclis reisi Refat Çubarov dedi ki, Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ aqqından kelecek olalar.
Mayıs 5-te Qırımtatar Milliy Meclisi Aqmescitniñ şeer memuriyetine 1944 senesi mayıs 18 künü qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarınıñ hatırasına matem mitinginiñ keçirilmesi aqqında haber etkenini bildirgen edi.
Keçken senes ananeviy matem mitinginiñ Aqmescit merkezinde keçirilmesi yasaq etilgen edi.


text:
Rusiyede talebeni mektepke azırlamaq içün bir 20 biñ ruble masraf emtege kerek. Bu meblâğ, 2014 senesine köre, 47% arttı, haber ete Bütünrusiye cemaat fikrini ögrenüv merkezi.
Böylece, 2015 senesi balanı mektepke azırlamaq içün, ana-babalarınıñ aytqanı kibi, 2014 senesinden 1,5 qat çoq para masraf etmege kerek: 13,628 ruble olsa, şimdi 20,026 ruble.
«Mektepke azırlıq o qadar paalığa daa iç bir vaqıt tüşmegen edi. Bıtlırğa köre, masraf 47% arttı, 2005 senesine – 225%», – deyler hızmette.
Yüksek allı ve aliy tasili olğan insanlarnıñ masrafları daa da büyük: 22,858 rub ve 21,452 rub.
Yazı taqımlarına masarflar 1 biñ 275 rubleden – 2 biñ 277 rublege arttı. «Mektep ihtiyacı» maddesi (sınıflarnıñ tehnik donatması, qoruv ve ilâhre) azca arttı: bu sene buña 1 biñ 770 ruble ayırıla, bıtlır – 1 biñ 321 ruble.
Mektep kiyimine masraf etilgen para miqdarı kene de büyüktir: bıltır 4,709 ruble olsa, bu sene – 7,191 ruble.
Bütünrusiye soravı 2015 senesi avgust 22-23 künleri keçirildi. Rusiyeniñ 46 vilâyet, diyar ve cumhuriyetleriniñ 132 meskün yerinde 1600 insan soravdan keçti.
Evel Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Qırımda balanı mektepke azırlamaq içün 8-25 biñ ruble kerek. Müşterilerniñ aytqanı kibi, yıl devamında yazma aletleriniñ ve mektep kiyimi fiyatları bayağı paalılaştı.


text:
Qırımda «fevral 26 davası» boyunca mahküm etilgen Ali Asanovnıñ advokatı Edem Semedlâyev imaye ükümni Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet etecek, dep bildirdi.
«Avropa mahkemesine muracaat etecekmiz, bu iş endi yapıla. Üküm nasıl olacağını tahmin etken edik. Bugün Avropa insan aqları mahkemesine vekâletnamelerni toldurdıq ve yarım yıl içinde bu şikâyetlerni bermemiz kerek», – dedi advokat.
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi «fevral 26 davası» boyunca mahküm etilgen Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ imaye itirazlarını red etip, ükümni deñiştirmedi.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi 2018 senesi iyünniñ 19-nda «fevral 26 davasınıñ» mabüslerini şartlı apis cezalarına üküm etti. Ali Asanov ve Mustafa Degermenci 4 yıl ve 6 ay, Arsen Yunusov ve Eskender Kantemirov 4 yıl, Eskender Emirvaliyev 3 yıl ve 6 ay şartlı apis cezasını aldı, er birine 3-er yıl sınav müddeti tayin etildi.
2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qoltutqanlar ve qarşı çıqqanlarnıñ keniş mıqyaslı mitingi keçti. Birinciler sırasında qırımtatarlar ve Ukraina tarafını tutqan faaller buluna edi. Olarğa qarşı Rusiyeniñ tarafını tutqan faaller çıqtı. Olar, şimdi Rusiyege tabi Qırım ükümetiniñ başında turğan Sergey Aksönov başlığındaki «Rus birligi» liderleri tarafından teşkil etilgen ediler.
2015 senesiniñ yanvarinde Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım idaresi fevral 26 mitingi esnasındaki kütleviy qarışıqlıqlar boyunca cinaiy iş açtı.
Tutulğanlar arasında Ukrainanıñ topraq bütünligine qoltutqanlardan: Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ve, ondan ğayrı, faaller Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev buluna ediler.
Daa soñra mahkeme, baş şübheli – o vaqıt Qırımda amelde Meclis lideri rolüni eda etken Ahtem Çiygoznı ayrı bir mahkeme davasına ayırıp, «fevral 26 işini» ekige böldi.
Advokat Cemil Temişevniñ teşebbüsi ile faal Talât Yunusov ve ATR telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev, bergen ifadeleriniñ «fevral 26 işiniñ» diger figurantlarına qarşı delil olaraq qullanılmaycağını şart qoyıp, tahqiqatnen añlaşma yaptı ve özlerine qarşı qabaatlavlarnı tanıdılar. 2015 senesinde Talât Yunusovğa şartlı olaraq 3,5 yıl ve Eskender Nebiyevge, aynı bunıñ kibi, şartlı olaraq 2 yıl ceza müddeti berildi.
2017 senesi sentâbrniñ 11-nde Rusiye mahkemesi Çiygoznı, yarımadanıñ Rusiye tarafından ilhaqı ile bağlı narazılıqlarnı közde tutqan «kütleviy qalabalıqlarnıñ» teşkil etilmesinde qabaatlav boyunca sert rejimli koloniyada sekiz yıl apis cezasına mahküm etti. 2017 senesi oktâbrniñ 25-nde Rusiye ükümeti, Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoznı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra o, Kyivge ketti.


text:
Rusiye bergi hızmeti işğal etilgen Qırım sakinleriniñ 2015 senesi yanvar 1-ne qadar Ukraina banklarında qapatılmağan esaplar aqqında malümat bermelerini istey. Bunı «Krım 24» malümat saytı Aqyar bergi hızmetiniñ idaresine esaslanıp bildire.
Neşirniñ malümatına köre, aynısını 2014 senesi mart 16-dan evel Qırım ve Aqyarda qayd etilgen yuridik şahıslar da yapmalı.
2015 senesi yanvar 1-ne qadar yuqarıdaki talaplarğa riayet etmegenlerni para cezası bekley.
Esap açılması, qapatılması ya da rekvizitlerniñ deñiştirilmesi aqqında malümat bermegen vatandaşlar 4-5 biñ ruble, 40-50 biñ ruble memurlar ve yuridik şahıslar 800 biñ – 1 mln. rub. para cezası olaraq ödecekler.
Zamanında malümat bermegen vatandaşlar 1-1,5 biñ rub., memurlar 5-10 biñ rub., yuridik şahıslar 50-100 biñ rublelik para cezasını ala bileler.
«Privatbank» reberi Aleksandr Dubilet dekabr 3-te bergen malümatına köre, Qırımnıñ işğalci akimiyetiniñ «Privatbank» müşterileriniñ cedveli yoq.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunda olğan askerler Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Reseyde 2021 jıldıñ qırküyeginen keyin sayasi, aqparattıq, ügit-nasihat jobaları men saylauşılardıñ nazarın audaruğa bağıttalğan saylaualdı şaralar ..
Bügin, beysenbide Toqaev Qazaqstan halqı assambleyası otırısı kezinde «zañsız şeruge qatısqandar zañmen jauapqa tartılatının» mälimdedi. Bwl jöninde A..
Jergilikti twrğındar tartılıp bara jatqan Jayıq özeniniñ bügingi häli jönindegi video taratıp, öñir ekologtarı asa iri transşekaralıq sudıñ tayazdanuı..
Juırda atışulı «13-tiñ sotı» boyınşa bes jılğa qamau jazasına kesilgen, qwqıq qorğauşılar «sayasi twtqın» dep tanığan azamattıq belsendi Qayrat Qılışe..
AQŞ-tıñ Federaldı Barlau qızmeti Resey oligarhına tiesili üy-jaylarğa tintu jürgizdi. Resey prezidenti Putinmen baylanıstı bar degen milliarder Oleg D..


text:
Qırım Rusiye Devlet şurasınıñ mülkiyet ve topraq munasebetleri boyunca komitetniñ reisi Yevgeniya Dobrınâ aytqanı kibi, Qırım «narazılıq meydançıqlarında» bütün inşaatlarnı 2016 senesi yanvar 1-ne qadar devirmek kerekler. Aks alda, bu inşaatlarnıñ saiplerine iç bir vaqıt topraq berilmez, dedi o «Rossiya segodnâ» radiosınıñ efirinde.
«Bütün samozahvatlar, müthiş qaburçaq, arançıqlarnı 2016 senesine qadar devirmek kerekler. Aks alda, bu arançıqlarnı qurğanlar iç bir vaqıt topraqnı almaz ve Rusiye qanuniyetine köre cevap berecektir. Evelden tenbileymiz, doğrusı, saipleri çoqtan olarnı devirmek kerek edi», – dey Dobrınâ.
Onıñ sözlerine köre, Qırımda öz başına elge keçirilgen topraq damartılarınıñ problemini 2017 senesine qadar al etecek olalar.
Qırım Milletler komitetinde evel bildirilgeni kibi, bu inşaatlarnı qurğan vatandaşlarğa olarnıñ qanuniyligi tanılmasına arizalarnı 2016 senesi yanvar 1-ne qadar bermege kerek edi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye uquq qoruyıcıları Qurman rayonınıñ Danilovka köyünde Elmira Abultarovanıñ evinde tintüv keçirdi. Onıñ oğlu «qanunsız silâlı birleşmede» iştirak etkeninden şübheli sayıla. Bu aqta Elmira Abultarova qırımtatar faali Zair Smedlâyev derc etken videoda tarif etti.
«Saba saat altı buçuqta evimiz tintildi. Tintüv aqqında qarar kösterildi, amma kopiyası qaldırılmadı. Onı elektron taşıyıcığa bile fotoğa çıqarmağa izin berilmedi. Bayağı nezaketli yanaştılar. Qararda oğlumız Bekir Abultarov Rusiyede yasaqlanğan bir teşkilâtnıñ azası ola, dep yazılğan edi. Şu sebepten tintüv keçirmege kelgenler», – dedi Abultarova.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye uquq qoruyıcıları «oğlunıñ bir de bir teşkilât, silâ ve narkotiknen bağlı olğanını isbatlaycaq» bir şey qıdırdılar. Uquq qoruyıcılar eki cep telefonı ve iş bilgisayarını alıp ketti.
Saba haber etilgenine köre, Aqmescitteki Borçoqraq (Fontanı) mikrorayonınıñ Emel soqağında tintüv keçirilgen edi. Daa soñra belli oldı ki, Qırımdaki Rusiye FSBsi hadimleri «Asker» cemaat birleşmesiniñ komandan vekili Evelina Arifovanıñ ana-babası yaşağan evde tintüv keçirdi.
Rusiye FSBsiniñ hadimleri Qırımda «Noman Çelebicihan qanunsız ukrain batalyonınıñ» eki iştirakçisiniñ evinde tintüv keçire, dep bildirdi Rusiye kütleviy haber vastaları yanvarniñ 23-nde saba.
2018 senesi noyabr ayında advokat İslâm Velilâyev bildirdi ki, Qırımda «qanunsız silâlı birleşmelerde» iştirak etüv içün cinaiy taqipler çoqlaşa bile.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete. Qırımtatar Milliy Meclisi, bu meselenen bağlı bütün malümat Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve İç işler naziri Arsen Avakovğa berildi, dep qayd etken edi.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesinde dekabrniñ 8-nde mahkeme icracıları Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzair Abdullayevniñ apayını, mahkeme icracısına boysunmağanında qabaatladılar.
Qırım.Aqiqat muhbiri bildirgeni kibi, Fatma Abdullayeva mahkeme binasında ekinci qatnıñ meydançığında tura edi. Mahkeme icracıları, oturışuv qapalı rejimde keçkenine sıltap, qadınnı mahkeme koridorına yibermediler. Ondan soñ mahkeme icracıları, qadından mahkemeniñ birinci qatına inmesini talap ettiler. O, itirazlar bildirmege başlağanda, onı yaqaladı ve memuriy protokol tizmek içün alıp kettiler.
Al-azırda Fatma Abdullaevağa qarşı, Rusiyeniñ memuriy tertip bozuvları kodeksiniñ 17.3 maddesi (akem ya da mahkeme icracısınıñ, tayin etilgen mahkeme çalışuvı tertibini temin etilmesine dair buyruğına boysunmama) boyunca protokol tizile. Bu maddede belgilengen tertip bozuluvı içün beş yüzden biñ rublege qadar cöreme ya da 15 küngece memuriy tevqif tayin etilgendir.
Faaliyetçilerniñ bir qısmı ve bu cümleden Aqmescitteki «Hizb ut-tahrir işi» figurantlarınıñ apayları, oturışuvnı qapalı ilân etken akem hanımğa qarşı şikâyet yazalar.
Dekabr 8 cuma künü Rusiye kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesi, tahqiqatnıñ Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ figurantları Ayder Saledinov, Rustem İsmailov, Emil Cemadenov, Uzair ve Teymur Abdullayevlerge muvaqqat izolâtorda (SİZO) apis müddetleriniñ uzatılmasına dair ricasını baqa.
Dekabrniñ 7-nde Rusiye kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi oktâbrniñ 12-sinde Bağçasarayda tevqif etilgen üç «Hizb ut-Tahrir işi»niñ figurantı – Seyran Saliyev, Memet Belâlov ve Timur İbragimovğa tevqif müddetlerini üç ayğa uzattı. Dekabrniñ 6-sında mahkeme «Hizb ut-Tahrir işi»niñ üç figurantı – Ernes Ametov, Marlen Asanov ve Server Zekiryayevge apis müddetlerini martnıñ 9-na qadar uzattı.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, tsivil faaliyetçiler, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette kütleviy tintüvler yapıla.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
Rusiye işğal etken Qırım ekologiyasına bayağı bir zarar ketirdi, dep bildirdi oktâbrniñ 31-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, Qırmdaki insan aqlarınen bağlı BMT (OON) Telükesizlik Şurasınıñ leyhasınen bağlı brifingte.
«Rusiye öz areketinen bütün añlaşmalarnı bozdı. Qırımnıñ ekologiyasına zarar ketirildi. Topraq altı suvlarınıñ seviyesi tüştü, onıñ ğayrıdan tiklenmesi içün milliard dollarlar kerek», – dedi Cemilev.
Qırımtatar halqınıñ lideri ayrıca, Ukraina Qırımnı keri qaytarmaq içün er şey yapacağını qayd etti.
«Bizler diplomatiya yolunı saylâdıq, çünki bizler içün insan ayatı daa da muim. Leyha qararı azırlanğanda Rusiyeni aqaretlemeycek terminologiya qullanmaq mümkün edi. Ekinci yol ise – er şeyni olğanı kibi aytmaq . İşte, biz bu yol saylâdıq», – dep yekünledi o.
2017 senesi aprelniñ 19-nda BMT (OON) Halqara mahkemesi işğal altındaki Qırım sakinleriniñ aqlarını imaye etmek maqsadınen, «Ukraina Rusiyege qarşı» davası boyunca muvaqqat qarar qabul etmege razı olğan edi. Mahkeme, ukrainalılarnıñ aqlarına tüzetmesi imkâsız olğan zarar berilgenine dair misaller olğanınen bağlı qarar qabul etken edi.
İşğal altındaki Qırımda BMT (OON) közeticileri insan aqları ve halqara insaniy aqlarnıñ bozulmasınen alâqalı keniş yelpaze misallerini qayd etmekte. Söz yaşama, şahşiy toqunmamazlıq ve azatlıq, ayrıca ictimaiy-iqtisadiy aqlarınıñ bozulması aqqında yürsetilmekte.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, sentâbrniñ 20-nde New-Yorkta keçken BMT (OON) General Assambleyasınıñ umumiy muzakereleriniñ 72-nci toplaşuvında, İşğal alştındaki Qırımda Rusiye akimiyeti tarafından başlatılğan repressiya siyaseti aqqında ikâye etip, halqara cemaatçılıqnı Kremlniñ bu areketlerine kelişken cevap bermesine çağırğan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İyülniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Şurası reisiniñ birinci muavini İrina Geraşçenko, Rusiye ve işğal etilgen territoriyalarda esirlikte tutulğan ukrain esirleri meseleleri boyunca prezidentke bağlı koordinatsion keñeş tesis etilecegi üzerinde iş yürsetilgeni aqqında haber etti. Vitse-spiker ükümet azalarını bu şuranıñ teşkil etilüvinde iştirak etmege davet etti. Geraşenko, Nazirler Şurası Ukraina siyasiy mabüsleriniñ ailelerine qol tutuv boyunca qarar qabul etkenini hatırlattı. Olar adliyeci masrafları ile Kremlniñ esirlerini tutulğan yerlerge baracaqta bilet almaq içün yılda 100 biñ grivna alcaqlar.
Nihayetinde, vitse-spiker Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar ve devlet içinde köçken şahıslar nazirliginde siyasiy mabüs ve esirlerniñ aqrabalarına yardım etecek bölük açılmaq kerek olğanını ve onıñ faaliyet köstermesi içün bücetten 90 million grivna ayırmaq mumkün olacağına işaret etti.
Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar naziriniñ birinci muavini Yusuf Kürkçi bu koordinatsion keñeş küzden evel açılamaz dep tahmin ete.
– İlk defa bu teşebbüs aqqında ta bir buçuq yıl evelsi siysiy mabüslerniñ ailelerinen oğraşqan cemaat teşkilâtları aytqan edi. Vitse-spekerniñ sözleri bu kategoriyağa kirgen şahıslarğa devlet ne qadar bir yardım etip olacağı aqqındadır. Faqat problema şunda ki, koordinatsion keñeş normativ aktlar işlep çıqarmay ve qanun qabul etmey. Belki de, o yaqın vaqıtta yani bir-eki aydan soñ toplanır, lâkin menimce, sentâbr ayınace bu keñeşni teşkil etmege çare olmaz, çünkü cısmen bu imkânsız bir şey, bir de o nasıl bir uquqiy formatta yapılacağı ve nasıl qararlar azırlamaq kerek olğanı aqqında tüşünile. İşbu keñeşniñ ilk qararlarından biri şahıslarnıñ kategoriyasını tesbit etip, oña ayrı uquq ve ictimaiy imtiyazlarnen beraber muayyen status bergen qanunnı qabul etmekni başlatmaq olacaq.
Yusuf Kürkçi, siyasiy mabüslerge yardım maqsadınen o qadar para ayırılğanına baqmadan, munasip qanun ale daa olmağanına şikâyet ete.
Bizler Donetsk ve Lugansk viâyeti, Qırım ve Rusiyede siyasiy maYusuf Kürkçi
büslerniñ meselelerini çezecek başqa universal qanun leyhası qıdıramız
– Bıltır iyünniñ 13-nde, bizim nazirlik Yuqarı Şurada Mustafa Cemilev adından berilgen qanun leyhasını qayd ettirgen edi. Ancaq deputatlarğa bunı birinci sefer oqup, daa ziyade işlenmesi içün yollmağa bir yıl bile yetmedi. O tek ictimaiy qoruv komitetinden keçip yetiştirdi. Neticede bizler Donetsk ve Lugansk vilâyeti, Qırm, Rusiye ve saire yerlerde siyasiy mabüslerniñ meselelerini çezecek başqa universal qanun leyhası qıdıramız.
Qırımlı uquqçı Lilâ Gemeci siyasiy mabüslerniñ aile ihtitacları aqqında tarif ete.
– Birinciden, adliyeci masrafları, çünki olarnıñ iç birisi bedava çalışıp olamay. Bayağı büyük para tuta, aile borçqa bata ya da lâqayıt olmağan vatandaşlarğa muracaat ete.Adliyeci – Qırımda mabüslerge nisbeten bütün aqsızlıq ve yañlışlarnı köstergen insandır. Ekinciden, siyasiy mabüsler tutulğan apishanelerge körüşmege barmaq içün alınğan bilet masrafı. Er kes mahküm etilmedi, olarnıñ bir qısmı SİZOda tutula, amma bu bayağı masraflı şey. Amma belli ki, er kes bu qadar masraf etmey.Üçünciden, ailelerniñ ictimaiy-turmuş ihtiyacları bar – tıbbiy yardım, künlük ihtiyaclar kibi. Qırımda babaları vicdan mahkümleri sayılğan pek çoq saqat balalar bar. Bazıları ayda 30 biñ ruble – aman-aman 15 biñ grinadan ziyade – masraf etmege mecbur. Bunıñ içine aşı-suvı, urbası ve ilâhresi kirmey.
Lilâ Gemeci: İrina Geraşenko aytqan 100 biñ grivna az para sayılmasa da, o zornen adliyeci masraflarını qapatmağa yeter, dep ayta.
– Belki de, bu paranı almaq meselesi de çıqar ortağa. Menimce, bu meselede de bazı qıyınlıqlar çıqar – paralar, Qırımda yaşağan vatandaşalar açacaq esapqa yollanır dep belleyim. Bundan ğayrı, Ukraina devleti bu ailelerni vasiyligi altına almaq içün kerek şeyni yapqanını köremiz.
Qırım uquqimaye gruppasınıñ koordinatorı Olga Skripnik muqayıtlıqnen, siyasiy mabüsler meselesine dair tesis etilecek koordinatsion keñeşnen bağlı köterinki optimizmini ifade ete.
Mında er şey memurlarnıñ istek ve siyasiy iradesine bağlı, er şey bu sebepten sozula. Şimdilik çezmek içün er şey yapılğanını köremizOlga Skripnik
– Oleg Sentsov tevqif etilgen soñ, siyasiy davalar olacağı belli edi ve bu vesiqalarnıñ epsi ta 2014 senesi azırlana bile edi. Bunda da ğayrı, em uquimayeciler ve halqara mutehassıslar başından berli böyle bir leyhalarnı teklif etken ediler. Men bellesem, mında er şey memurlarnıñ istek ve siyasiy iradesine bağlı, er şey bu septen sozula. Bugün de-bugün ince muayyenlik bar ve bu er şeyni 100% çezer demege sıra tüşmey. Şimdilik çezmek içün er şey yapılğanını köremiz. Nazirler Şurasınıñ saytında, aprelniñ 18-nde çıqqan №328 sanlı buyruqqa deñişmeler kirsetilecek denilmekte. Bu buyruqqa binaen Donbassta esirlikten azat etilgenler bir kerege mahsus 100 biñ grivnalıq yardım alğan ediler.
Olga Skripnik tafsilâtlıca malümat bermek maqsadınen, bu vesiqa tüzetilgen soñ, işğal etilgen Qırımda yaşağanlar da bu paranı alıp olur, dep ayta. Faqat uquqimayeci, çalışqan mehanizm içün onı tertip etecek protseduralar kerek dep qayd ete.
– Koordinatsion keñeşniñ vazifesi – bu paralarnı ayırmaq degil de, ilk-evelâ devlet organlarını yöneltmeknen bağlı olacaq. Meselâ, aqrabalarına işnen bağlı obyektiv malümat bermek içün siyasiy mabüslerniñ yekâne cedveli tizilmeli. Srentâbrden evel böyle bir keñeş qurulamaycağınen razım, çünki al-azırda Ukranada siyasiy ceetten ölü sezon vaqtıdır. Biz öz tarafımızdan kerek tevsiyelerimiznii taqdim ettik ve memuriyetten real nizamname bekleymiz.
Aleksandr Golubov
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Ukraina Havfsızlıq şurası Ukrainanıñ sabıq tasil ve ilim naziri, 2006 senesi QMC Yuqarı Şurasınıñ deputatı olaraq saylanğan, amma anda çoq bulunmağan Dmıtro Tabaçnikni qıdıruvğa ilân etti.
Tabaçnikniñ qıdırıluvı aqqında bildirüv Ukraina İçki işler Nazirliginiñ saytında «Akimiyet organlarından saqlanğan şahıslar» bölüginde peyda oldı.
Beyanatqa köre, sabıq nazirniñ ğayıp olğan künü 2015 senesi iyün 8 belgilengen. Onı devlet mülkiniñ hırsızlanuvında şekleyler.
İyünde Avropa birligi Ukrainanıñ sabıq prezidenti Viktor Yanukoviçniñ tarafdarları, şu cümleden Tabaçnikke qarşı cezalarnı uzattı.
Mayıs soñunda Ukraina baş prokuraturası bildirgeni kibi, Tabaçnikni mülkniñ saipleştirüvi ve masraf etkeninde qabaatlaylar.


text:
Kelecek seneden başlap Rusiye aliy oquv yurtlarına kirecek Qırım ve Aqyar talebeleri imtiyazlarnı qullanıp olamaycaqlar. Bu Sankt-Peterburg devlet üniversitetinde Rusiyede 2017 senesi keçirilecek kiriş kampaniyasınıñ yañılıqları taqdim etilgende bildirildi.
«Kelecek seneniñ qaidelerine kirsetilgen deñişmeler çoq degil, lâkin olar pek zarurlar. Olardan birisi – Qırım ve Aqyar sakinleri içün devlet yerlerinde kvotalar olmaycağıdır. Ende bu regionlarda mektep bitirgen talebeler Rusiye Federatsiyasınıñ aliy oquv yurtlarına kirecekleri vaqıtta umumiy yarıştan keçmek kerek olacaqlar», – dedi taqdim merasiminde Sankt-Peterburg devlet üniversitetiniñ vekili Yekaterina Babelük.
Rusiye akimiyeti 2015 senesi küzde Qırımlı abituriyentler içün imtiyazlı şaratlarnıñ 2016-ne devam ettirilmesi aqqında qanunnı qabul etken edi. Qırım mektepleriniñ mezunları Yekâne devlet imtihanlarını (YDİ) tapşırmaq mecbur degil ediler.
İşgalden soñ Qırım talebeleri problemnen rastlaştılar – yarımadada Rus akimiyeti tarafından berilgen diplom ve atestatlarnı Ukraina qabul etmey. Aynı şekilde halqara Aliy oquv yurtları da davrana. Qırımda berilgen tasil vesiqalar tek Rusiyede ve yarımadanıñ özünde tanıla.


text:
Qırımtatar tamğası
Qırımtatar tamğası - taraq tamğadır.
Qırımtatarlarnıñ kök tüsteki bayrağında altın renk ile bezetilgen tamğa - taraq aks olunğan. Amma tamğa nedir ve nasıl mananı taşıy? Tamğanıñ peyda oluv tarihı türkiy halqlarnıñ qadimiy tarihları ile bağlıdır. Ta 1073 s. Mahmud Qaşğarlınıñ eserine meşur “Divan-ı luğat it-türk” adlı eserinde sülâleler ve tamğalar aqqında müim ve meraqlı malümatlar berilgen. Misal olaraq, tek oğuz qabilesiniñ 22 sülâlesi bar eken, er birisine de öz özgünligi ve teren manası ayırılıp turğan tamğası aittir. Yarlıqlarnıñ, binalarnıñ, bayraqlarınñ ve baştaşlarnıñ üstündeki tamğalar bir sülâlege ait olğan insanlarnı birleştirici bir belgi vazifesini becermekte edi. 1925 s. oca ve tedqiqatçı Osman Aqçoqraqlı tarafından teşkil etilgen ilmiy araştırmalar neticesinde Qırımda 400-den ziyade tamğa dünya yüzüni körgen. Osman Aqçoqraqlı böyle hususitetni qayd ete: Qırım Hanlığınıñ sıñırlarından diger memeleketlerge eksport sıfatında işlenip çıqarılğan mallarnıñ üstüne tamğalar urula edi. Olarnıñ para aqqını ise hannıñ adamlarından “tamğacı alğan”. Osman Aqçoqraqlınıñ fikrince, rus “TaMoжHя” sözü “tamğa”, “tamğacı” sözlerinden kelip çıqtı. Zemaneviy qırımtatar bayrağındaki tamğa XV asırnıñ soñunda ve XVI asırnıñ başında tahtta bulunğan I Meñli Geraynıñ emri ile peyda olğan edi. Tamğa terazeni añdıra. Temsiller arasında ise teraze - bu adalettir. Renkke kelgende ise, sarı tamğa - altın renkte kösterilgen, altın ise - bu beden ve ruh temizliginiñ timsali. Kök tüsü - kederliktir. Birleşip olar yeşillik renkini meydanğa ketireler. Yeşil ise - ömür, ebediylik ve aqiqat renkidir.
Bularnı da baqıp çıqıñız[deñiştir | kodunı deñiştir]
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Maqaleniñ müellifi - Tamila Abduveliyeva.
- "KpыMckoTaTapckaя cиMBoлиka" CocT. CyлTaHбekoB P.T., Peд. ЮHycoBa Л. 2002 r.


text:
Keriç faciasında yaralanğan beş kişi daa Qırım hastahanelerinden çıqarıldı, 16 insan tedaviylenmege devam ete. Bunı çarşenbe künü saba TASS Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirliginiñ malümatına esaslanıp bildire.
Sağlıq nazirliginiñ malümatına köre, dört insannıñ alı orta ağır dep sayıla, 12 kişiniñ alı ise bir qarar.
Al-azırda yaralanğanlarnıñ Krasnodar hastahanelerinden Keriç hastahanesine avuştırma meselesi baqıla.
Daa evel Qırım hastahanelerinde 21 yaralanğan kişi qala, dep haber etilgen edi.
Oktâbrniñ 17-nde, çarşenbe künü, Keriç politehnik kollecinde patlav ve atışuv oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Oktâbrniñ 19-nda Keriçte ve Yedi Quyu rayonında ücüm qurbanlarınıñ cenazeleri qılındı. Vedalaşuv merasimine biñlernen insan keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov, telekanal muarririeti bu sene ükümet tarafından maliyeviy destek alacağında şubelengenini ayttı. Bunı o 7 dekabrde Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında bildirdi.
«Biz bu paralarnı bu sene alacağımızda pek şubelenem. Alıp olsaq ta, iç bir şey satın almağa yetiştirmemiz. İlk evelâ Maliye nazirligi pasportnı imzalamaq kerek, soñra hazine esabatı açılmaq kerek. Bunıñ episi – 20 dekabrge yaqın», – dedi İslâmov.
Ukraina Nazirler şurası ATR qırımtatar telekanalına maliye sermiyalarınıñ ayırlmasını uyğunlaştırdı. Bu aqta qarar 7 dekabrde ötkerilgen toplaşuvda qabul etildi. Bu mevzuda Urkaina İçtimaiy siyaset naziri Andriy Reva esabat bergen edi.
Ukraina Yuqarı Radası noyabr 17-de olıp keçken umumiy toplaşuvında Ukraina Nazirler şurasına Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarnıñ teleradiokompaniyalarına devlet bücetinden maddiy yardım köstermege imkân berecek №5333 qanun leyhasını qabul etken edi.
Ukraina halq deputatı Refat Çubarov Yuqarı Radada çıqışta bulunıp, 35-36 million grivna maddiy yardım aqqında laf ketkenini aydınlattı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Keriç boğazında Rusiyeniñ Ukraina askerlerini esir alması barışıq içün telüke ve «sanktsiyalarnı arttırmaq içün ciddiy bir sebep» ola.
Böyle fikirni qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev noyabrniñ 26-nda Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Pek telükeli vaziyet. Silâlı quvetlerimiz qarşılıq köstermek içün yeterli qadar küçlü degildir. Amma menim fikirimce, istilâcığa qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmek içün ciddiy bir sebep bar. Olar korsanlıq yapmağa başladılar. Gemilerimizni zapt etip, halqara deñiz uquqına zıt bir şekilde öz limanlarına alıp keteler. Ğarp buña daa ne qadar dayanacaq? Umumiy barışıq içün bir telüke bar», – dep tüşüne Cemilev.
Türkiye noyabrniñ 26-nda Keriç boğazınıñ blokunı toqtatıp, Qara deñiz regionında vaziyetniñ kerginleşmesine ve istiqrarnıñ bozulmasına yol bermemege çağırdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Daa soñra belli oldı ki, FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanılğanını tasdıqlap, yaralanğan üç Ukraina deñizcisi aqqında haber etti.
Noyabrniñ 26-nda gece Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ toplaşuvında cenk vaziyetini kirsetmek içün azırlıq körmege qarar alındı.
Tünevin Rusiye Ukraina arbiy gemileri Keriç boğazından keçmesin dep, Keriç boğazını vatandaş gemileriniñ keçmesi içün de qapattı. Ukraina Tış işler nazirligi noyabrniñ 25-nde olğan adiseden soñ Rusiyeniñ Qara ve Azaq deñizlerinde yapqanlarını tenqit etti.
Soñki vaqıtları Azaq deñizi Rusiye uquq qoruyıcıları, birinciden Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tutqan sıñırcıları, tarafından yapılğan provokatsiyalarnıñ yeri oldı.


text:
Brüssel – Qırımda qırımtatarlarnı aqaretlemege devam etseler, Rusiyege qarşı qullanılğan sanktsiyalarnıñ sayısı artmaq mümkün. Bunı Qırım.Aqiqatqa Brüsseldeki qaynağı bildirdi. Berilgen malümatqa binaen: «Ukrainada ruslarnı aşalağanlarını uydurıp, devletni teñqid etken Rusiye, qırımtatarlarğa qarşı yapqan areketlerinen dünya cemaatçılığı ögünde yüzüni coya bile. Bu ise, sanktsiyalarnı arttırmaq içün yahşı bir sebep olıp, endi baqılmaqta».
Qırımtatarlarnıñ ekseriyeti Kiyevni destekley. Bugünki künde olarğa ayaq çalalar. Halq lideri, bütün dünyada belli uquq-qoruyıcı Mustafa cemilevni vatanğa qoymaylar, temsiliy organ Meclisni küç ile dağıtmağa qorquzalar, reberlerini ise, apske qapatacaqlarını vade eteler. Mayıs 3 künü Cemilevni yarımadanıñ sıñırnda qarşılağan teşebbüsçilerniñ ekseriyeti 10 biñ rubleden başlap, 40 biñ rublege qadar (tahminen 1000 dollar) büyük para cöremesine oğratıldılar.
Bunıñ episi öz başına tayin etilgen cumhuriyetniñ akimiyeti tarafından açıqtan-açıq ve arsız şekilde yapıla. Keçenlerde, Rusiye baş prokuraturasından cemilevni Qırımğa kirsetmekni talap etken «Yabloko» rusiyeli firqasınıñ lideri Sergey Mitrohinniñ bunıñnen bağlı öz fikirini bildirdi: «Adamlarnı dimiy sürette aşalasañız, yaramay neticege kelirsiñiz», – dep ayttı.
Meclis reisi Refat Çubarovnıñ qayd etkenine köre, bu kibi davranış Moskvanıñ qırımtatarlarğa nisbeten mevamı ya da yerlilerniñ teşebbüsimi şimdilik añlaşılmay.
Qaynaqnıqnıñ fikirince, OBSE-niñ Qırımda qırımtatarlarnıñ aqları bozulğanı aqqında maruzası, bunen beraber, Türkiye tış işler nazirliginiñ ve AQŞ-nıñ devlet kâtibi yardımcısı Viktoriya Nulandnıñ beyanatnameleri – bunıñ episi, Rusiye bu añlaşılmamazlıqlarnı tüzetmege kerek olğanını numayış ete.
Moskva nasıl yolnı seçip alacagı daa belli degil, amma şimdilik, qırımtatar marginal-siyasetçilerniñ yardımınen, «tertipke ketirilmesi kerek olğan» Meclis ve onıñ reberlerini radikal teşkilât olaraq köstermege isteyler.


text:
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ tasil Nazirligi yarımadada qırımtatar ve ukrain tilleri boyunca tahminiy programmalar tasdiqlanılğanı aqta bildire.
Nazirlikniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, fenler programma leyhaları Qırımda cemaat muzakeresinden, tasil müessiselerinde retsentsiyalaşuv ketişatından ve Rusiye Federatsiyasınıñ Tasil ve ilim Nazirligi tarafından azırlanılğan teşkerüvlerden keçti.
«Federal devlet tasil standartlarına köre işlep çıqarılğan işbu leyhalar tasdiqlanıldı. 2015 senesi iyün 1-ne qadar olarnı esas tasil programmalarınıñ Cedveline kirsetecekler», – denile beyanatta.
Qırım Tasil Nazirliginde deyler ki, işbu programmalar esasında yarımada mekteplerinde 1-11 sınıflarında «qırımtatar ve ukrain tilleriniñ ögretüvi em tuvğan, em ve tuvğan olmağan kibi keçirilecek».
İleride, nazirlikniñ malümatına köre, işbu programmalar negizinde qırımtatar ve ukrain tili ve edebiyatı boyunca derslikler bala bağçası ve orta mektep sınıfları içün basılacaq.


text:
Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım Yolbaşçısı Sergey Aksönov tasdıqlağanı kibi, «Kuban - Qırım» energo köpürniñ qurulması cedvel boyunca, keriliksiz ketmekte.
Bu aqta Rusiye akimiyetiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Energo köpür toqtamadan qurula. İş plan boyunca ketmekte. Eminim, prezident (Rusiye) tarafından bütün qurucı ve resmiy şahıslarğa avale etilgen tezleştirüvden soñ, köpür planlaştırılğan vaqıttan evel çalışıp başlar», - dep ayttı Aksenov.
O, hatırlatqanı kibi, evel resmiyleştirilgen plan boyunca, energo köpürniñ 3 ve 4 ağı açılması 2016 senesi mayısnıñ1 planlaştırılğan.
Ukrainadan energiyanıñ temin etilmesi toqtatılğanı sebebinden Qırımda 2015 senesiniñ noyabr 22 başlap Fevqulade Vaziyet kirsetilgen.
Herson vilâyetinde yerleştirilgen elektrotayamanıñ ihtimal patlavı sebebinden Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ kelmesi toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırımğa 250 megavat bergen elektrik keçirme ağı tamir etilgen, lâkin yarımadağa onıñ temin etilmesi añlaşma bitkeni içün berilmey.
Şimdiki vaqıtta, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım kendi generatsiya, Rusiyeden generator tertibatı ve Kubandan yapılğan energo köpüri yardımı ile teminlene. Köpür böyle yükke dayanamay, bundan sebep sıq olğan qazalar yüz bermekte.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
«Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsi Asan Çapuh Aqmescit şeer hastahanesinde tibbiy teşkerüvden keçe ve tedaviylene. Bundan soñ ekinci derece saqatlığını almaq içün sebebi olacaq. Bu aqta advokatı Ayder Azamatov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ «Krımskiy veçer» yayınında tarif etti.
İmayeciniñ aytqanına köre, Çapuhnıñ saqat qalması SİZOda tutulmasınen bağlı.
«Müvekkilim aman-aman 11 ay SİZOda keçirdi, onıñ mikroinsultı ve gipertonik krizi oldı. SİZOdan Asan ağa bam-başqa adam olıp çıqtı – pek hasta. Maña köre, oña o vaqıt endi saqatlıq bermek mümkün edi», – dedi advokat.
Azamatovnıñ bildirgenine köre, soñki vaqıtları ev apsinde olğanda müvekkili eki kere sağlıq vaziyeti fenalaşqanı içün hastahanege alınğan edi. Çapuh tibbiy teşkerüvden keçe.
«Asan ağa tibbiy teşkerüvden keçe ve tedaviylene, bundan soñ saqatlıq komissiyasına vesiqalarnı berecek. O, ise bu statusnı bermege-yoqmı qarar alacaq. O, endi çalışıp olamaz, ekinci derece saqatı olacaqtır», – dep tarif etti advokat.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Veciye Kaşka davası» mabüsleriniñ tevqifini mayısnıñ 7-ne qadar uzatqan edi.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
Yanvarniñ 27-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnıñ sıñırlav tedbirini deñiştirip, olarnı ev apsine aldı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
«İşbu cinaiy işniñ taqiqatı devamında dört şeklengen şahıs yaqalanğan. Taqiqat çerçivesinde qıdıruv tedbirleri alıp barıla, – dey Natalya Poklonskaya. – Terroristik teşkilâtlarğa ait olğan ve Yalta ve Aluşta şeerlerinde faaliyet körgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı aqqında söz kete».
Fevral 11 künü sabasından Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirile. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber eteler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Qırımda belgisiz şahıslar Canköy rayonı Küçük Alqalı (Zavet-Leninskiy) köyünde yerleşken caminiñ eki penceresini qırdı. Vaqia noyabr 14-ne keçer gecesi yüz bergendir.
Qırım.Aqiqatqa Canköy regional meclisiniñ reisi Rutsem Enannov aytqanı kibi, bunı cumaertesi künü, noyabr 14-de, kündüz yerli sakinler kördi. «Yani, pencerelerniñ gece qırılması aqqında aytmağa mümkün», – dey Ennanov.
Sözlerine binayen, vaqia yerine politsiya hadimleri çağırıldı: «Taqiqat areketlerini keçirdi, parmaq izlerini çıqardı, cinayetni protokolğa yazdılar».
Bunı kim yapa bile edi kibi sualge Ennanov cevap berip olamadı. «Bunı kimse bilmey. Evel bu köyde böyle bir şey yoq edi», – dedi o.
Bu sene sentâbr ayında Aqmescitte Cuma cami qurucılığı yerinde belgisiz şahıslar bina isarında asılğan bir qaç levhanı boya ile lekeledi ve yırtıp qoydılar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Ukraina ukümeti ve dünya toplulığını, Qırımnıñ azat etilmesi içün Rusiyege qarşı «daa tesirli çareler»ni körmege davet etti.
Bu hususta Meclis reisiniñ Rusiye tarafından ilhaq etilgen yarımadada mayıs 21-de olıp keçken vaqialarğa dair beyanatında aytıla.
Beyanatnıñ metninde: «Biz Rusiyeden Qırımnıñ qanunsız ilhaqını deral toqtatmaqnı ve işğal etilgen yarımadanı azat etmekni talap etemiz. Biz Ukraina ve dünya toplulığını, Qırımnıñ azat etilmesi içün Rusiyege qarşı daa tesirli çarelerni körmege davet etemiz, çünki yarımadanıñ işğali, insan aqları, halqara cinaiy ve halqara gumanitar uquqnıñ bozuluvı içün ilk sebebi ola», – denile.
Çubarov, «yarımadanıñ azat etilmesi ne qadar tez olsa, Moskvanıñ bu uquqiy ve maneviy zorbalığı da o qadar tez soñuna yetecek.
Mayıs 21-de Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasarayda «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve Bağçasaray rayonınıñ Topçıköy (Dolinnoye) köyünde Edem Smailovnıñ evlerini tintti.
Daa soñra Rusiye FSBsi, Rusiye ve ilhaq etilgen yarımadada yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübhe etilgen eki kişiniñ Qırımda yaqalanğanını bildirdi.
Bunıñ kibi de mayıs 21-de Rusiyeniñ mahsus hizmeti, Qırımda, sanki, qırımtatar halqınıñ liderleri tarafından SBUnıñ qol tutuvı ile meydanğa ketirilgen «ekstremist gruppası»nıñ areketi faş etildi, dep bildirdi.
Buña cevaben Ukraina telükesizlik hizmeti (SBU), Rusiye FSBsiniñ, ilhaq etilgen Qırımda Ukrainanıñ mahsus hizmetleri yardımınen «ekstremist gruppasınıñ meydanğa ketirilmesi» aqqında malümatı kerçekke uymay, dep bildirdi.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Ukraina Tışqı işler naziri Pavel Klimkin rusiyeli zenaatdaşı ile telefonnen laf etti. Munaqaşa çerçivesinde bugünki künde Rusiyeniñ nezareti astında bulunğan qırımtatar Meclisiniñ yarımadada faaliyetini yasaq etmek ıntıluvı muzakere etildi.
Bu aqta Pavel Klimkin Tvitterde bildirdi.
«Sergey Lavrov ile Rusiyede bulunğan siyasiy mabuslarımız, Donbasstaki vaziyet ve Meclisniñ yasaq etilmesi aqqında laf ettik», – dep yazdı nazir.
Diger tafsilatlı malümatnı Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ reisi bildirmedi.
Rusiye Tışqı işler nazirliginiñ saytında Sergey Lavrov ve Pavel Klimkinniñ aprel 20-de ötkerilgen telefon muzakereleri aqqında malümat yerleştirilgen, amma o yerde Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yasaq etilmesi aqqında bildirilmey. Rusiye nazirliginde muzakereler ukrain tarafınıñ teşebbüsinen ötkerilgenini qayd ettiler.
«Minsk añlaşmalarınıñ ömürge keçirilmesi, bundan da ğayrı, bu sene aprel 18 Rusiye ve Ukraina prezidentleriniñ telefon muzakereleriniñ inkişafına eki taraf munasabetlerinen bağlı bir sıra meseleler muzakere etildi», – dep aytılğan Rusiye TİN-niñ qısqa beyanatında.
Aprel 13-te Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yarımadada faaliyetini toqtatmaq qararını alğanını bildirdi. Onıñ aytqanına köre, Meclis şeer ve belediye kütleviy haber vastalarından faydalanamaz, er angi kütleviy tedbirni keçiremez, bank ödemelerini qullanamaz ve asılında iç bir işnen oğraşamaz.
Bundan evel Natalya Poklonskaya Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesine muracaat etip, Meclis faaliyetini yasaq etmege talap etti. Mart başında işbu dava boyunca mahkeme esnası başlandı. Mahkeme taqiqatı devam etmekte.
Meclis reberleri mahkeme prokuraturanıñ talaplarını yerine ketirecek, dep tahmin ete. Ukraina Baş prokuraturası Meclisniñ qanunsız yasaq etilmesi boyunca cinaiy iş açılğanını bildirdi.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Meclis faaliyetini yasaq etecek olğan Rusiye akimiyetiniñ areketlerine qarşı narazılıq bildirdi. Birleşken Milletler Teşkilâtı Rusiye Federatsiyasını Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesine yol bermemege çağırdı. Avropa birligi de Meclis faaliyetini yasaq etmek niyetlerinden qasevetlengenini bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Cumaaqşamı künü, oktâbr 30-da, işğal etilgen Qırımda Vernadskiy adına Tavriya Milliy universitetiniñ qırımtatar ve şarq filologiyası fakultetinde «Sıñırsız filologiya» beşinci konferentsiyası olıp keçti.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, tedbir qırımtatar maarifçisi İsmail Gasprinskiy ölüminiñ 100 yıllığına baışlandı.
Konferentsiyada «Milletlerara munasebetler boyunca devlet komitetiniñ» reisi Zaur Smirnov ve Qırım «Devlet şurasınıñ» spiker muavini Remzi İlyasov iştirak ettiler.
«Qırımtatar tilini devlet tili olaraq saqlap qalmaq ve inkişaf ettirmek içün ameliy adımlar kerek. Bunıñ kibi ameliy adım Qırımnıñ bütün regionlarında, er bir uzaq mektepte qırımtatar tilini ögretecek mütehassıslarnı azırlav olacaqtır», – dep qayd etti Zaur Smirnov.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, qırımtatar ve şarqı filologiyası fakultetiniñ dekanı Ayder Memetov studentlerge fakultetniñ «temiz ilimnen» oğraşmaq imkânı peyda olğanını aydınlatqan eken.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün, «Fikir» rubrikası
Qırım «baş naziri» Rusiye musulmanları diniy idaresiniñ yolbaşçısı Ravil Gaynutdinge «Borcuna sadıq olğanı içün» zırh berdi. Resmiy malümatqa köre, onı «memlekette yaşağan farqlı dinlerni kütken insanlar arasında barışıq pekitilmesine hızmet etkeni içün» mukâfat ile taqdirlediler. Asılında ise, Gaynutdin Qırım müftiyatını Rusiye siyasiy sistemasına celp etkeni içün zırh aldı.
Ukrainanıñ Qırım Muhtar Cumhuriyetinde «Borc sadıqlığı» zırhı bar edi. Keçken sene yazda Qırımnıñ Rusiye «parlamenti» aynı adı olğan zırhnı tesis etken edi. Onı işğalniñ eñ faal iştirakçileri ve satqınlarğa bereler. «Rusiye Qırımında» «Borc sadıqlığı» zırhınıñ saibi prezidentniñ vekili Oleg Belaventsev, Tataristan prezidenti Rustam Minnihanov, Ukrainanı körecek közü olmağan adam ve soñ derece nahoş siyasetçi Konstantin Zatulin, «DNR» qurulmasına alâqası olğan «ortodoks bayı» Konstantin Malofeyev, «prokuror» Natalya Poklonskaya ve «Qırım baariniñ» diger faal sımaları oldılar.
Qırım «qanunına» binaen, böyle bir mukâfat «vazife ve vatandaş borcunı yerine ketirgende ayrı ğalebeler qazanğanlarğa» berile
Qırım «qanunına» binaen, böyle bir mukâfat «vazife ve vatandaş borcunı yerine ketirgende ayrı ğalebeler qazanğanlarğa» berile. Anda dinlerara dialog ya da tolerantlıq pekitilmesi aqqında aytılmay. Faqat «Borc sadıqlığı» zırhını iş vazifeleri ve ayrı vazifelerniñ eda etilmesi içün almaq mümkün olğanını doğrudan-doğru qayd eteler.
Buña esaslansaq, Ravil Gaynutdinniñ mukâfatlandırılması mantıqlı körüne. O, keçken sene baarinden itibaren Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ oña boysunğan teşkilâtqa «integratsiya olması» meselesinen şahsen oğraşqan edi. Bunı ses-şamatasız yaptılar. QMDİ yolbaşçısı Emirali Ablayevni tez-tez «alğanlar». 2014 senesi aprel ayında onıñ adı Rusiye Federatsiyası musulmanları Diniy idaresiniñ resmiy saytında regional müftiler arasında bar edi.
Qırım müftisini qorquzğanlarmı belli degil. Böyle bir malümat Qırımda öşek seviyesinde bile yoq edi. Ablayevge yaqın olğan insanlarnıñ aytqanına köre, o, «referendumdan» soñ qırımtatarlarnıñ narazılıq aktsiyalarına qarşı çıqıp, olarnı kereksiz ve telükeli dep saya edi. O, «Rusiye ordusı Qırımda er vaqıt bar edi» dep, işğalni açıq sürette bir kere bile takbih etmedi.
Ablayev bazı vaqıtları özü teşebbüs köstergen edi. Onıñ şahsiy daveti ile Gaynutdin Qurultayğa qoşulmaq içün 2014 senesi mart 27-de Qırımğa keldi. QMDİ-niñ Rusiye müftiyatı erkânına qoşulmasını qırımtatar cemaatı körmedi. Birinciden, Emirali Ablayev semetdeşleriniñ cevabını bilip, esnasnı aydınlatmamağa tırıştı. Ekinciden, Qırım «akimiyeti» soñuna qadar «spiker muavini» Remzi İlyasovğa ümüt etken edi. Ondan «milliy liderni» yapacaq ediler, yerli televideniye hadimlerine ise haberlerde onı aynı bu şekilde tanıtmağa avale etilgen edi. Rusiye siyasiy tehnologları Qurultay-Meclis sisteması yerine İlyasovnıñ yolbaşçılığında «Qırım» cemaat areketini qurdılar.
Ablayev ekinci planda edi, lâkin kün-künden birden eki skemlede oturıp, yüzüni saqlamaq daa qıyın edi. Onıñ «iş vazifeleri» arasında resmiy tedbirlerniñ ziyareti bar. Misal olaraq, o, «Qırım» areketiniñ qurulmasına qoltutıp, Qurultay delegatlarını «halq içün» çalışmağa çağırdı. Aqımdaki seneniñ mart ayında Qırım «yolbaşçısı» ile körüşti. «Nazirler şurasınıñ» matbuat hızmeti Ablayevniñ Rusiye siyaseti ile razı olğanını ve qoltutqanını ifadelegen beyanatını tarqattı. Semetdeşlerniñ cevabı menfiy oldı. Müftiniñ işdeşleri içtimaiy ağlarda jurnalistler Ablayevniñ sözlerini deñiştirdiler, dep bildirmege başladılar. İnsanlar pek inanmadılar, çünki QMDİ tarafından resmiy reddiye olmadı.
Türkiyede olıp keçken Dünya qırımtatar kongressinden soñ añlaşıldı ki, İlyasovğa olğan işanç neticesiz oldı
Türkiyede olıp keçken Dünya qırımtatar kongressinden soñ añlaşıldı ki, İlyasovğa olğan işanç neticesiz oldı. «Qırım» areketi iç bir şeyge yaramağanını isbatladı. Kongressten bir qaç kün ögüne olar toplaşuv keçirip, Türkiye akimiyetini tedbirge qoşulmamağa çağırdılar, lâkin Ankarada olarnıñ laflarına qulaq asmadılar.
Al-azırda Emirali Ablayevni «diniy lider» olaraq birinci planğa çıqaralar. Aqmescitteki Cuma cami qurucılığı etrafında olğan haberler bunıñnen bağlıdır. Ravil Gaynutdin bu qurucılıqqa maddiy yardım kösterdi. Müftige inanmaq tehnologik baqıştan bile daa muvafaqiyetli kibi kele. Remzi İlyasov «spiker muavini» olğan soñ qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerge çıqmadı, çünki adamlar açuvlanır ve betine pomidor atarlar, dep qorqa. Müftini aqaretlemeycekler. İstemeseler de, diñleycekler.
Rusiye akimiyeti tamır halqını körmemezlikke uramaz. O, qırımtatarlarğa nezaket ile yanaşmalı. Çünki yarımadada kelecegini belgilemek aqqı uydurılğan «Qırım halqına» degil, olarğa ait. Tamır halqı qoltutmasa, yarımadanı qanunlaştırmaq ıntıluvları boşuna ketecek.
Diplomat ve teşviqatçılar «diniy lider» Vladimir Putinni halqqa ayırğan diqqat içün teşekkürlerini bildirecek ve işğalge qoltutacaq bir levhağa muhtaclar. Ravil Gaynutdinniñ sayesinde böyle bir levha mıtlaqa olacaq, amma kerçek bam-başqadır. Müftilerge bir sıra zırh bermek mümkün, onlarnen cami qurmaq mümkün, «Rusiyede islâm aman-aman devlet dini olğanını» toqtamayıp aytmaq mümkün, amma qırımtatarlarnıñ Kremlge munasebeti deñişmez. O, menfiydir. Qırımtatarlar içün şimdiki Rusiye 2-nci SSCB kibi körüne. Bunı deñiştirmek içün Emirali Ablayevniñ vaazları yeterli degildir.
Andrey Zaremba, Qırımnıñ siyasiy közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarını ifadelemey