text:
«Hizb ut-Tahrir davaları» boyunca Rusiye apishanelerinde tutulğan qırımtatarlarnıñ azat etilüvi ancaq Rusiye tarafı reberliginiñ siyasiy iradesi ve menfaatlarına bağlı, dep tüşüne advokat Nikolay Polozov. O, bu qırımlılarnı deñişim vaziyeti pek qıyın, dep ayttı.
Bu aqta advokat Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Qırımtatarlarnı aytsaq, vaziyet pek qıyın. Sentâbrde olğan deñişimden soñ Qırımda ne içün tek bir qırımtatarı, Edem Bekirov, bu cedvelge kirsetildi, dep çoq açuvlanğanlar oldı», – dep tarif etti advokat. Onıñ qayd etkenine köre, qırımtatarlar Rusiyede tutulğan ukrainalı siyasiy mabüsler cedvelinde çoqluq ola.
Polozovnıñ aytqanına köre, Rusiyede qırımlılarğa qarşı açılğan davalarnıñ maddelerine baqmadan, Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Gennadiy Afanasyevniñ azat etilüvi «Hizb ut-Tahrir davaları» boyunca qabaatlanğan azat etilmesi mümkün olğanını köstere.
«Rusiye akimiyeti içün problem olmadı. Tek siyasiy menfaat, siyasiy irade kerek. Eminim ki, Rusiye akimiyetiniñ siyasiy menfaatı olsa, terrorizmde qabaatlanğan qırımtatarlarnı Ukrainağa teslim etüv meselesinde problem olmaycaq», – dep tüşüne advokat.
Rusiye kontrolindeki işğal etilgen Qırımnıñ insan aqları vekâletlisi Larisa Opanasük, Ukraina quvetçileri 41 qırımlını apiste tuta, dep bildirdi.
Denisova, Rusiyede apiste tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısını aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, olardan 80-den çoqu – qırımtatarlardır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar.
Deñişimni beklegen qırımlılarnıñ ekseriyeti – qırımtatarlar, olar bir sıra davalarnıñ, hususan «Hizb ut-Tahrir», «Tebliğ Cemaatı» davalarınıñ (Rusiyede yasaqlanğan, amma Ukrainada yasağı olmağan teşkilâtlar) mabüsleri ola. Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Bu davalarnıñ mabüsleri – din kütken musulmanlardır.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


c: text/html

text:
Qırım qarayları Oraq Toyu küz bayramını Aqmescitte Eski şeerde kenassa azbarında oktâbr 19-ında qutladılar.
Merasimde Aqmescit (Simferopol), Yevpatoriya (Kezlev), Bağçasaray, Kefe (Feodosiya) ve Yalta şeerleriniñ qaraylar cemiyetiniñ vekilleri, bundan ğayrı Qırım milliy-medeniy ve cemiyet teşkilâtlarınıñ hadimleri iştirak etti.
Qaraylar, qırımtatarlar ve qırımçaqlar kibi, - Qırım yarımadasınıñ tamır halqıdır. Olarnıñ tili türk tiller qorantasına ait, dini - qaraizm, onda yalıñız Eski Ahıt qabul etile. 1917 senesiniñ inqilâbınace Qırımda 16 biñge qadar qaray yaşadı, 2014 senesinde ise - 535.
Dünyada şimdi bu küçük halqnıñ umumen eki biñge qadar vekili bar, dep sayıla. Qırımdan gayrı, qaraylarnıñ cemiyetleri Ğarbiy Ukrainada (Galiç ve Lutsk), Litvaniya ve Lehistan mevcüt edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Amsterdam Bölge mahkemesi «skit altınları» işinde qararnı dekabr 14 künü alıp olur. Bunı mahkeme meclisinde iştirak etken Ukraina Haber siyaseti nazirini birinci muavini Emine Ceppar öz Facenook saifesinde bildirdi.
Mahkeme toplaşuvınıñ soñuçlarını Ceppar daa açıqlamadı.
Qırımnıñ muzeylerinden alınğan ve işğalinden soñ Amsterdamda saqlanılğan «skit altınları» toplamı boyunca mahkeme diñlevleri oktâbr 5, çarşenbe künü Amsterdam Bölge mahkemesinde başlandı.
Çarşenbe künü mahkeme eksponatlarnı özlerine qaytarılmasını talap etken Qırım muzeyleriniñ vekillerini diñledi.
2014 senesi fevral-avgust aylarında Amsterdam şeerindeki Allard Pierson adına muzeyde «Qırım – Qara deñizde altın ada» adlı sergi keçirile edi. Onda Qırımdaki dört muzeyden alınğan, Qırımda skitler, sarmatlar ve gotlarnıñ medeniyetini taqdim etken eksponatlar numaiş etile edi.
Qırım işğalinden soñ ukrain akimiyeti, tarih eserleri muzeylerniñ malı degil de, Ukrain devletiniñ mülkine ait olğanını beyan etti. Öz nevbetinde Qırımdaki muzeyler degerliklerniñ olarğa qaytarılmasını talap ettiler. Bu arada Hollanda muzeyi, bilgili mahkemeniñ qararı olmağance ya da eki taraf añlaşmağance, eksponatlarnı ne Ukrainağa, ne de Qırımğa yollamamağa qarar aldı.
Qırımdaki dört muzey Amsterdam mahkemesine Allard Pierson adına muzeyge qarşı toplu şikâyet yollap, kollektsiyanı Qırımğa qaytarmağa talap etti. Bu iş boyunca mahkeme toplaşuvı oktâbr 5 künü ötkerilecek.


text:
Cuma künü, fevral 12-de, Kiyevde Ukraina Tış işler nazirligi binasınıñ yanında qırımtatarlar Qırımda Rusiye mahsus hızmetleri tarafından qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge cevap bermege talabı ile aktsiyağa toplana.
Aktsiya teşebbüsçilerinden biri – jurnalist, ATR telekanalınıñ baş müdiriniñ muavini Ayder Mujdabayev.
«Alem-aşkâre narazılıq olmasa, bir şey yapılmaz. Akimiyetniñ, şu cümleden Ukraina Tış işler nazirliginiñ (MİD), qırımtatarlarğa qarşı kütleviy ayırımlarnıñ başlanmasına tez ve açıq-aydın reaktsiyasınıñ olmaması mümkün degil», – yazdı o Facebookta ve lâqayt olmağanlarnı ukrain ve qırımtatar bayraqları ile MİDge kelmege çağırdı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, şimdi ukrain nazirligi yanında toplanğan insan çoq degil – insanlar qırımtatar bayraqları ile kele.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov dey ki, fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler Qırım musulmanlarını «terrorist» olaraq köstermek içün yapılğan. Bunı o, tintüvlerge oğrağan 12 insannıñ adını berip, Facebookta yazdı.
Qırımtatar Milliy Meclisi qırımtatarlarğa qarşı ayırımlarnıñ yañı dalğası aqqında bildire. Bu aqta Meclisniñ Qırımda fevral 11 künü keçken tintüvlerniñ sebebinden aşkâr etken beyanatında aytıla.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Fevral 11 künü sabasından Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirile. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber eteler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Yäkşämbe könne Ğäräp Ligası ğäräp illärendä säyäsi reformalar ütkärü häm xalıqara terrorçılıqqa qarşı köräş turında programma qabul itte.
Bu plan tunis başqalasında 2 kön däwam itkän oçraşudan soñ iğlan itelde.
Bu ayda AQŞ däwlät sekretare Colin Powell ğäräp illäre citäkçelären üz illärendä demokratik häm iqtisadıy reformalar ütkärü öçen bergäläp eşlärgä öndägän ide. Ämma Tunis tışqı eşlär ministrı Xäbib bin Yaxya bu plan AQŞ basımınıñ näticäse tügel dide.
13 öleştän torğan bu programma 22 ğäräp ilen üz eçenä alğan älege oyışmanıñ reformalar ütkärü turındağı berençe urtaq dokumentı. Ğäräp Ligası qayber ğäräp illäreneñ tışqı eşlär ministrlarına bu programmanı 10-nçı yündä ütäçäk Sigezlek oçraşuına täqdim itärgä quştı. Köçle sänäğätkä iä illärne berläştergän Sigezlekneñ ul oçraşuına Bähräin, Yämän, Mısır, İordaniä häm Söğüd Ğäräpstanı da çaqırıla.
AQŞ xökümäte yündä ütäçäk Sigezlek oçraşuın Kiñräk Yaqın Könçığış İnitsiativasın başlaw urınına äwerelüen teli. Bu initsiativa Ğäräp dönyasında säyäsi, iqtisadıy reformalarnı yaqlaw öçen AQŞ, Sigezlek, Yewropa Berlege häm NATO arasında xezmättäşlek buldıruna maqsat itä.
Ğäräp Ligası İzrail''neñ Fälestin cirlärendäge xärbi ğämällären ğäyeplägän belderü dä qabul itte.
Ğäräp Ligasınıñ general'' sekretare Amr Mussa Ğäräp Ligası dönyanıñ İzrail''-Fälestin nizağına xalıqara prinsiplar nigeznedä qarawın teli dide:
AUDİO: Bez ğäräp dönyasını citäkçeläre barlıq xalıqara taraflarnıñ ğäräp-izrail'' nizağına qarata barlıq xalıqara xoquq prinsipları häm BMO rezolütsiäläre nigezendä mönäsäbät kürsätüen telibez. Ğäräp sammitına häm Yaqın Könçığışta tınıçlıq urnaştıru turındağı xalıqara yaqlanğan planğa kileşle räweştä, bernindi çığarmasız, bu prinsiplar älege nizağqa qarata härtörle rezolütsiäneñ nigeze bulırğa tieş.
Baştaraq oçraşuda Ğäräp illäreneñ tışqı eşlär ministrları Ğiraqtağı wäzğiät turında da söyläşte.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Fevralniñ 13-ünde gece Kefede Galereynaya soqağında yanğın oldı, onıñ sebebinden beş qatlı evniñ 15 sakinini tahliye ettiler. Bunı Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyetiniñ FVN-niñ matbuat hızmeti haber ete.
"Qaza yerine kelgende, beş qatlı evniñ mağazında 6 kvadrat metr mıntaqada çöplük yanıp başlağanı belli oldı. Yanğıncılar ateşni söndürip başladı ve 15 adamnı telükesiz yerge tahliye etti", - denile beyanatta.
Daa evel bildirildi ki, ilhaq etilgen Qırımda yılnıñ başından berli yanğınlarda 18 adam elâk oldı, umumen bu vaqıtta yarımadada 200-den ziyade yanğın oldı.
Aqmescitte yanvarniñ 20-sinde qaravul odası yandı, neticesinde işçi elâk oldı.
Yanvarniñ 19-ında Qarasuvbazar rayonınıñ Efendiköyünde (Gruşevka) yanğında eki adam elâk oldı.
Kezlevde (Yevpatoriya) "Ozero snovideniy" SPA kompleksinde yanvarnıñ 13-ünde saba yanğın oldı. Qurtarıcılar 4 işçi ve 55 müşterini tahliye etti.
Yanvarniñ 12-sinde bazar künü Ay-Petri platosı rayonında eki qatlı tahta bina yandı. Yanğın 50 metr kârege tarqaldı. Yaralanğanlar olmadı.


text:
Röstäm Miñnexanovnı Törkiyä Böyek Millät mäclesendä qabul ittelär
Ul parlament räise Mostafa Şäntop belän oçraştı
Törkiyä Böyek Millät mäclese räise Mostafa Şäntop Tatarstan ilbaşı Röstäm Miñnexanov belän oçraştı. Parlament spikerı üz çığışında ike aradağı tirän tarixi, mädäni häm iq’tisadi bäyläneşlär xaqında xäterlätte. “Tatarstannıñ xozurı, üseşe häm totrıqlılığı öçen bergä êşläwebezdän bez qanäğat’,”-dide ul.
Şäntop 11nçe mayda Qazanda mäktäpkä höcümdä uquçı häm uqıtuçılarnıñ ğomere özelüen häm yaralılar buluın borçılıp küzätüen belderde häm bu nisbättän Tatarstan xalqınıñ qayğısın urtaqlaştı, yaralanuçılarğa şifalar teläde.
Şäntop Törkiyädä Tatarstan bazarı belän qızıqsınunıñ däwam itüen äytte, Rusiyägä yasalğan investiśiyälärneñ dürttän bereneñ Tatarstanda buluına iğ’tibarnı cälep itte. “Awır häm çeterekle waqıytlarda da törek êşmäkärlärenä kürsätkän teläktäşlegegez häm ışanıç härwaqıt istä qalaçaq,”-dide Böyek Millät Mäclese räise.
“Törkiyä häm qardäş törek xalqı belän yuğarı däräcädäge mönäsäbätlärebez bezne söyenderä,”-dide Miñnexanov ta. Ul parlamentlararası mönäsäbätlärneñ arttırıluınıñ ähämiyäten dä assızıqladı. Miñnexanov tizdän Tatarstan Däwlät şurası wäkilläreneñ Törkiyägä säfär yasayaçağın, Törkiyä Böyek Millät mäclese delegaśiyäsen dä Tatarstanda qunaq itärgä teläwlären citkerde.
Bäyläneşle xäbärlär
Ärdoğan: “Bez Bolgariya belän mönäsäbätlärne tağın da üsterü ölkäsendä urtaq iradägä iyä”
Türkiyä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Bolgariya belän säwdä külämen 10 milliard dollarğa citkerüne maqsat itülären äytte
Ärdoğan Radev belän küreşte
Türkiyä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Bolgariya Däwlät başlığı Rumen Radev belän oçraştı
TRT Ğomum mödire: “Türkiyä – dialog öçen ışanıçlı urın”
TRT Ğomum mödire Mäxmät Zahid Sobacı global’ êlemtä sisteması êçendä döres häm yalğannıñ, çınbarlıq häm illyuziyanıñ ber-berse belän bäylänüen äytte


text:
«Tälipterdiñ otbası müşeleri Päkistanda twradı». Mwnday mälimdemeni Päkistannıñ işki ister ministri Şeyh Raşid Ahmed rastadı. Ol jeksenbi küni päkist..
Belarus' Euroodaqtıñ «Şığıs seriktestigi» kelisiminen şıqtı. Büğan odaq qwramındağı elderdiñ Minskke sankciya saluı sebep. Resmi Minsk EO-nıñ eldegi ö..
Qazaqstanda soñğı aptada koronavirus jwqtırğandar 39 payızğa köbeydi. Bwl turalı bügin, 29 mamırda densaulıq saqtau ministri Aleksey Coy mälimdedi. M..
Italiyanıñ ortalıq qalası Rimde DAIŞ-ke qarsı halıqaralıq koaliciyağa müşe elderdiñ ministrleri bas qosıp jatır. Italiya men AQŞ tarabınan wyımdastırı..
Auğanstanda «Taliban» wyımınıñ belsendiligi barğan sayın artıp, baqılauğa alğan aymaqtarı da keñeyip keledi. NATO men AQŞ elden äser şığaru procesin j..


text:
Zlatan Ibrahimović
Zlatan Ibrahimović (inglis Zlatan Ibrahimović; 1981 jıldın' 3 mart, Shvetsiya, Malmö qalası) — Shvetsiya futbolshısı.
O'mirbayanı[redaktorlaw | derekti jańalaw]
A'kesi Shefik – bosniyalıq musılman, anası yurka – bosnıyalıq xorvat qızı. Sol waqıtdag'ı siyasiy jag'daylarg'a baylanıslı olar shvetsiyada ko'risip, u'ylengen. 8 jasında Zlatan Balqan atawının' wa'kilerinen qurılg'an «Balkan» degen jaslar futbol komandasına alınadı. Birden onı u'lkenler komandasına o'tkizilgen son', bir oyında basshı onı negizgi quramg'a shıg'armay qoyadı. Birinshi taym tawsılg'anda balqanlıqlar 0:4 esabı menen utılıp atqan boladı. Ekinshi taymda oyıng'a julqınıp shıqqan ibragimovich birinin' artınan birin 8 gol uradı. So'ytip ulıwma esapta onın' komandası 8:4 esabı menen utıp shıg'adı.
«Malmö»[redaktorlaw | derekti jańalaw]
1995-98 jılları Zlatan «Malmö» nın' jaslar komandasına alındı. Al 1999-jıllı negizgi komandada tusawkeser jasadı. Sol birinshi jıllı ol 6 oyında oyıng'a shıg'ıp bir toptın' avtorı atanadı. Sol jıllı «Malmö» 63 jıldan son' birinshi ligadan shıg'ıp qaladı. 2000-jıllı ol 12 gol urıp, komandasının' joqarg'ı ligag'a qayta shıg'ıwına u'lken ja'rdem ko'rsetedi. Jaqsı oyını menen ko'zge tu'sken Zlatandı «Arsenaldın'» basshısı Arsen Venger o'zine shaqıradı. Biraq tag'ıda jartı jıl shvetsiyada oynag'an ibragimovich tu'binde «Ayaks» g'a o'tedi. Transfer qunı 7,8 milliyon dollardı quradı. Onday aqsha shvetsiyanın' qunında en' qımbatı esaplanadı.
«Ayaks»[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Niderlandiyag'a keliwi menen Zlatan oyın ta'jiriybesiz qaldı. Bas trener Ko Adrianse onı negizgi quramg'a ko'p shıg'ara bermedi. Biraq uzaq o'tpey Adrianse oz ornınan bosap, qizmetin Ronald kumang'a tapsırdı. Kuman Zlatanın' boyınan shabıwılshılıq talant ko're bilgen bolıwı kepek, ha'r oyın sayın onı negizgi sapqa qoyatın boldı. 2001/02-Jılg'ı sezonda «Ajax» Niderlandiya chempionı ataladı.
Keler jıllı ibragimovich o'zin Evropag'a tolıqlay tanıstırdı. Chempionlar Ligasındag'ı «Liong'a» qarsı o'tkizgen birinshi oyında ol 2 gol uradı. Жaлпы coл jıllı Evropanın' baslı kлybtın' tu'rnirinde «Ayaks» ¼ finalg'a deyin jetedi. Onda olar bolajaq chempion «Milang'a» jol beredi. Al chempionatta «PSVdan» achko sanınan kemlew qalıp, ekinshi orındı iyeleydi.
2003/04-Jıllı «Ayaks» qayta chempion boladı. Biraq chempionlar ligasında topar basqıshınan arı asa almaydı. 2004 jıldın' 22 aprel ku'ni ol «Breda» da'rwazasına shıraylı gol uradı. Keyinnen onı «Eurosport» telekanalının' tamashago'yleri jıldın' en' shıraylı golı dep anıqlaydı. Transferlik ayının' en' son'g'ı ku'ni, 31 avgustde ol 19 milliyon dollarg'a «Yuventusqa» o'tedi.
«Ayakste» o'tkizgen u'sh Jıl og'an eki chempionlıq ataq, bir kubok, 38 urılg'an gol ha'mde Shvetsiya milliy kamandasınan orın a'peredi.
«Yuventus»[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Basında ol tag'ı da klubtın' to'mengi quramında ju'rdi. Ko'p oyındı jaslar menen ko'rdi. Biraq sol jıllı ol 16 gol menen juwmaqladı. Al keler jıllı ol «Yuventus» tamashago'ylerinin' oyınsha komandanın' shıraylı futbolshısı degen ataqqa qol jetkizedi. Sonday-aq ol Shvetsiyanın' «Altın top» sıylıg'ın da jen'ip aladı. Tu'rinliklerdin' qoyg'an laqap atı boyınsha «Sıg'an» 70 oyında 23 gol urg'an. Keyin sibaylas-jemqorlıqqa jol berdi degen ayıp benen «Yuventustan» chempiomlıq ataq alınıp tastaldı. Ja'ne klub ekinshi diviziong'a tu'sirildi. Onda oynag'ısı kelmegen ibragimovich 2006 Jıldı «Inter» quramında basladı. Transferlik qunı – 24,8 million dollar.
«Inter»[redaktorlaw | derekti jańalaw]
2006-Jıldın' 10 avgustınan beri Zlatan «Inter» quramında oyın ko'rsetip keldi. Ol 2007,2008,2009-Jıllardın' chempionı atandı ha'mde 2008/09-Jılg'ı sezonın' en' jaqsı bombardiri dep tanıldı. Sonday-aq ol sol waqıtları en' u'lken aylıq aldı – 12 $ million jıllına.
«Barselona»[redaktorlaw | derekti jańalaw]
(2009-Jıl) Ibrahimovich «Barselonamenen» bes jılg'a sha'rtama imzaladı. Mилannın' «Interi» hu'jimshi ushın 46 million dollar menen 20 milliong'a baqalang'an Samuel Etto', onı aldı.
Ol kelmey atırıp «Barsa» tariyxındag'ı eki rekordtı jan'arttı. Birinshi ol – klubtın' en' ko'p aqshag'a satıp alg'an oyınshısı. Ekinshi – onın' komanda ıqlasbentlerine tanıstırıw saltanatına 62 mın' tamashago'y kelgen.
2009/10-Jılg'ı sezonın' birinshi turında Zlatan «Xixon» darwazasına gol uradı. Bul «Barselona» sapında urg'an birinshi golı edi. Odan keyin de shved aytqan ga'pinen qaytpadı. Birinin' artınan birin 5 tur qatarınan ol qarsılaslar darwazasına da'l gollar urdı.


text:
Qırımnıñ yaşlar teşkilâtları temsilcileriniñ iştiraki ile keçirilgen gençlik siyaseti boyunca muşavereniñ devamında Qırımnıñ içki siyaseti, haber ve bağ naziri Dmitriy Polonskiy dedi ki, akimiyetniñ esas vazifelerinden biri – «Qırımnıñ faal ve icadiy gençlerine yardım köstermektir.
Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ matbuat hızmeti aytqanı kibi, toplaşuvda yaşlar teşkilâtları ile işbirlik quracaq ayrı müessiseniñ teşkil etilmesi faal muzakere etildi.
«Ebet, böyle qararlarnıñ qabul etilmesi Qırım Cumhuriyeti başınıñ vekâletidir. Tabiiy ki, tasil naziri ile qonuşmaq ve aqıl tanışmaq kerek. Menimce, bu sual azırlıq seviyede, amma yaşlar teşkilâtlarınıñ azaları bunı talap etse ve bunda ihtiyac duysa, meseleni, eñ azından, muzakere etmek kerek», – dey Polonskiy.
Muşaverede gençlik siyasetiniñ teşkil etilmesine bağlı diger sual ve tekliflerni de muzakere ettiler.


text:
Aqmescitte aftanıñ soñuna qadar Küçük Salğırnıñ yatağını temizlep bitirecek olalar.
Bunı Rusiye nezaretindeki şeer memuriyeti bildire.
"Asgard" şirketiniñ baş müdiri İgor Anatskiyniñ aytqanına köre, işniñ 99%-ı yapılğan.
"Küçük Salğırnıñ yatağını temizlep bitiremiz. Şimdi Silivanova soqağı ve demiryol vokzalı yanında işler yapıla. Aftanıñ soñunace bitirecek olamız", - dedi o.
Salğır ve Küçük Salğır yalı kenarınıñ temelli tamirleviniñ üçünci qısmınıñ başlığı Andrey Mâsoyedov bildirgeni kibi, Küçük Salğır özeni boyu qaldırım taşınıñ töşemesi de bitip tura.
"Qaldırım taşınıñ99 fayızı töşeldi. İş soñuna kele, küçük qısımlar qaldı. Bundan ğayrı, temelli tamirniñ ekinci basamağına köre yapılacaq işlerge buyurdıq. Birinciden, soqaq yarıqlatuvınıñ pekitilmesi", - aytıp berdi o.
Mâsoyedovge köre, işçiler Pavlenko soqağından Kiyevskaya soqağınace çoyun qoranı qoydı, Kuybışeva ve Sadovaya soqaqlarında ise, iş devam ete.
O, Aqmescitte Küçük Salğırnıñ doquz köprü tamir etilgenini de qoştı.
Mayıs 29-ında Aqmescit akimiyeti, Salğır yalısınıñ temelli tamiri başlanğanını bildirgen edi. Daa evel tender neticelerine köre, tamir işlerini yapacaq şirket kibi “Asgard” işhanesi saylandı. Evelce bu işhane “nezaketli insanlar”ğa abide qoyğan edi ve Puşkina soqağınıñ bir qısmını tamir etken edi.
2018 senesi Aqmescit özenleriniñ yataqlarınıñ temizlemesini yapmaq içün leyha azırlamaq içün “Asgard” 15 million ruble alğan edi.
Malenkoğa köre, Aksönov sentâbrgece işni bitirmege buyurdı.
“Asgard” öz işi içün 498,259 million ruble soradı.


text:
ABniñ Rusiyege qarşı kirsetken iqtisadiy sanktsiyalarnıñ uzatılğanına dair qararı küçke kirdi. Qarar 2019 senesi yanvarniñ 31-ne qadar devam etecek.
Vesiqa iyülniñ 9-nda Avropa Birliginiñ «Resmiy mecmua»sında derc etildi.
İyülniñ 5-nde Avropa Birligi iqtisadiy sanktsiyalarnı uzattı. İşbu sıñırlav tedbirleri maliyeviy, energetik ve mudafaa sektorlarını ve eki şekilde qullanılğan mallarnı qaplap almaqta. İlk defa olar 2014 senesi iyülniñ 31-nde, Rusiyeniñ Ukrainadaki vaziyetniñ istiqrarsızlaştırmasına cevap olaraq bir yıllıq müdetke qabul etilgen edi.
İyülniñ 29-nda Avropa Birliginiñ liderleri Ukrainada yapqan tecavuzı içün, Rusiyeni cezalandıracaq iqtisadiy sanktsiyalarnıñ devam ettirilecegi boyunca añlaşqan edi. O zaman Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron ve Almaniya kantsleri Angela Merkel, Minsk añlaşmalarınıñ eda etilgenine dair malümat berilgen soñ, liderlerden sanktsialarnı devam ettirilmesini rica etti.
AB liderleri, Rusiye ve çatışmanıñ diger iştirakçileri Minsk añlaşmalarınıñ eda etilüvinde muvafaqiyetke irişmegence sanktsiyalar lâğu etilmeycegi aqqında ayttılar.
Sanktsiyalar 2014 senesinden başlap er yarım yılda bir uzatılmaqta.


text:
Törkiädä terror ğämäle (avgust, 2016)
Törkiädä terror ğämäle yäki Gazianteptäge terror ğämäle - 2016 yılnıñ 20 avgustında Törkiäneñ könyağındağı Gaziantep şähärendä tuy waqıtında intixarçı-yäşüsmer üzen şartlatu näticäsendä kimendä 51 keşe häläk bulğan, 94 keşe yaralanğan.
Törkiä prezidentı Räcäp Tayyip Ärdoğan şartlatuçı 12-14 yäşlek üsmer bulğan dip belderä. Bu xaqta Törkiäneñ Anadolu agentlığı xäbär itä.
Xastaxanälärgä kiterelgän 60 keşeneñ 17seneñ xäle awır dip belderelä. Aldan Erdoğan İGİL terror oyışması bu şartlawlarnı oyıştırğan bulırğa mömkin dip beldergän ide. Törkiä vitse-premyerı Mexmet Şimşek "wäxşilärçä" şartlatunı intixarçı oyıştırğan, dide.
Şartlawdan soñ uq Ğäziantep xäkimiätläre älege xälne terror ğämäle dip bäyäläde. Älegä şartlawnı üz östenä aluçı bulmadı.
SıltamalarYзrәpTү
- http://www.azatliq.org/a/27936200.html Tөpkиядә Tyйдa Teppop raMәлeHдә kиMeHдә 51 keшe hәлak бyлды


text:
Yüzge yaqın qırımtatarı Aqmescitte mart 31 künü ATR telekanalına qol tutmağa keldi.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, insanlar qırımtatar bayraqları ile kele. «Yanıñızda olmaq içün kelemiz», – deyler seyirciler.
Aprel 1 kününden ATR yayınlavınıñ toqtatılması mümkün. Eger de telekanal martnıñ soñuna qadar Rusiye qanuniyetine köre matbuat vastası olaraq qayd etilmese, işi toqtatılacaq.
Teleşirket bir qaç kere Roskomnadzorğa vesiqalarını bere edi, amma çeşit sebeplerden olarnı qaytara ediler. ATR şirketine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radiosı, «15 minut» internet neşiri de şimdi aynı vaziyettedir.


text:
Kyivde mayısnıñ 18-nde 1944 senesi qırımtatar halqı genotsidiniñ 75 yılına bağışlanğan matem mitingi keçirilmekte.
Qırım.Aqiqat mühbirleri Mustaqillik meydanındaki mitingni canlı yayınlamaqta.
Cumaertesi künü, mayısnıñ 18-nde, sovetler rejiminiñ qırımtatarlarnı tarihiy vatanları Qırımdan sürgün etkenleriniñ 75 yılı tola. Ukraina ve dünyada qırımtatar halqı sürgünlik ve genotsid qurbanlarını añma künü qayd etilmekte.
Cumaertesi künü Kyivde ve Ukrainanıñ diger şeerlerinde bu künge bağışlanğan tedbirlerniñ keçirilmesi planlaştırıla.
Matem tedbirleri dünyanıñ bir çoq memleketinde de ötkerilecek.
Mayısnıñ 18-de Ukraina ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlaylar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Şu künü qırımtatarlar halqınıñ Qırımdan sürgün etilüviniñ qurbanları hatırasına çeşit añma tedbirleri keçirile.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayıs 18 künü Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
«TASS-TV» rusiyeli telekanalından aşkâr etilgen videomuracaatında Yanukoviç şunı qayd etti ki, «insanlar yañı akimiyetten ilk evelâ barışıqnı bekley edi».
«Saylayıcılarnıñ çoqusı yañı akimiyetniñ yardımı ile siyasiy buhran bitecek ve tınç zaman kelecek dep tüşüne edi. Halq cenkke çevirilgen qarşılıqtan boldurdı», – dedi o.
Faqat, Yanukoviçniñ sözlerine köre, saylavlardan soñ ukrainliler «qanlı dögüş»niñ şaatları olğan eken.
«Ğayet fena alemettir. Prezident yolunı öz ömür arqadaşlarınıñ, babalarınıñ, balalarınıñ ölümini körgen analarda açuv doğurğan qanlı fişenkten başladı»,– dedi fevral ayından Rostov-na-Donu şeerinde saqlanğan Viktor Yanukoviç.
Viktor Yanukoviç halqara qıdıruvğa ilân etilgen ve fevral 18-20 künleri Kiyevde Maydanda olğan kütleviy öldürüvlerde qabaatlana.
«Vesti» neşirniñ malümatına köre, Viktor Yanukoviç öz grajdan apayı Lübov Polejay ile Soçide yerleşken.
«Bilgeime köre, o, öz grajdan apayı Lübov Polejay ile Soçide yerleşti. Nenen oğraşa? Memleketiñizde olğan işi neticesinde iç bir şeynen oğraşmasa da olur», – dedi Moskvanıñ Şimaliy memuriy civarınıñ sabıq başı Oleg Mitvol.
Hatırlatamız, sabıq qaçaq prezidentniñ soñki muracaatı adet üzre Rostov-na-Donu şeerinde yazılğan edi.


text:
Yalta şeeri Kyivskaya soqağında yerleşken Merkez bazar yanındaki maşna parkovkası Kreml nezareti altındaki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov bergen emireine baqmadan yoq etilmeycek. Bu aqta Rusiyege bağlı Yalta şeet memuriyetiniñ yolbaşçısı Andrey Rostenko ikâye etti, dep bildire Qırım.Aqiqatnıñ muhbiri.
«Bizler, şeer memuriyetiniñ küçüni qullanaraq bazar saibinen birleşip muayyen bir rekonstruktsitya keçirilmesinen bağlı proyektni közden keçirip qabul etken edik. Parkovka farqlı bir şekilge ketirilecek: biz maşnalar areket etken eki yolaqnı boşatıp, anda asla kirilmeycek kibi yapacaq olamız. Men proyektniñ yapılması içün cumhuriyet yolbaşçısından biraz teneffüs istedim ve bunen bağlı malümat oña keççe bildirilecek. Men bellesem, maşnalar turğan yer saqlanıp qalır, amma şimdiki şeklinde degil: artıq maşınalar çıqqan, kirgen ya da yañlış turğan vaqtında eki yolaqnı qaplamaycaq», - dep ikâye etti Rostenko.
Şeer mimariy-qurucılıq şurasınıñ toplaşuvı arfesinde Sergey Aksönov Andrey Rostenkoğa kurort sezonı başlanmasından evel «Yalta sebzevat bazarınıñ yanında yerleşken parkovnkanı ne yapıp-yapıp coymaqnı» avale etken edi. Aksönovnıñ fikrine köre, Yaltada kurort sezonınıñ keçmesine keder etebilecek tıqanıqlıq vaziyeti pek keskin turmaqta.


text:
Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesiniñ oturışında Rusiye akimiyeti tarafından «separatizmde» qabaatlanğan qırımlı jurnalist Nikolay Semena sorğuğa çekilip, Qırım halqara vesiqa ve añlaşmalarğa köre Rusiye terkibine kirmey, dep ayttı.
Avgustnıñ 3-de Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, Nikolay Semena advokatnıñ sualine cevap berip, halqara uquq ceetinden devlet sıñırlarınıñ deñişmeleri olmadı, dep qayd etti.
Jurnalist Qırım.Aqiqat ile işbirligi aqqında tarif etip, bu saytnıñ yarımadada blok etilmesi qanunsız olğanını qayd etti. Prokuror Nikolay Semenağa Qırım.Aqiqat saytınen bağlı çoq sual berdi. Semena, davada qayd etilgen maqalesinde «Rusiye topraq bütünligini bozmağa çağırmağanını» ve Rusiye qanunlarını bozmağanını aytıp, qabaatını tanımağanını qayd etti.
Mahkeme oturışında qadı imayeniñ bütün muracaatlarını red etti.
Avgustnıñ 3-de Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesiniñ oturışında qadı «Sova» ekspertler gruppasınıñ idare reisi Mihail Savva ve Qırım.Aqiqatnıñ baş muarriri Volodımır Prıtulanı şaat olaraq sorğuğa çekmege izin bermedi.
Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat müellifi, qırımlı jurnalist Nikolay Semena Rusiye akimiyeti tarafından «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq içün kütleviy çağıruvlarda» qabaatlana. 2016 senesi aprel ayında Rusiyeniñ FSB hızmeti onıñ evinde tintüv ötkerdi, mayıs ayında ise o, Qırım.Aqiqatta maqale derc etkeni sebebinden, resmiy iddianame aldı. Şimdiki vaqıtta jurnalist Aqmescitte mahküm etile, ve şeerden çıqmaq aqqından marum etilgen.
Nikolay Semena, öz maqalelerinde «fikir bildirüv serbestligini» eda etkenini ayta.
Uquq qorçalayıcı ve jurnalistler teşkilâtları Nikolay Semenanıñ taqip etilmesini siyasiy basqı olaraq tanıy.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşları, şu cümleden Nikolay Semenanıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, oña qarşı yapılğa basqını toqtatmağa çağıra.


text:
Kanoêda Atlantik okeanğa säyäxät
Franśuz Jan-Jak Savin şundıy säfärgä çıqqan
Franśuz Jan-Jak Savin kanoêda Atlantik okean aşa ütärgä cıyına.
74 yäş’lek otstavkadağı ğaskäri Atlantik okeannı işkäk işep uzu öçen 31 nçe dekabr’dä kanoêsı belän Portugaliyadan yulğa çıqqan.
Okeandağı hawa şartlarınnan saqlanu öçen kanoêsın üzgärtkän Savin säyäxätkä çığar aldınnan ozaq waqıt keçkenä köymäsendä künegülär yasağan.
Jan-Jak Savin işkäk işep Karib basseynına barıp citüne maqsat itep quya.
Bäyläneşle xäbärlär
Mäktäpkä baruçı ike qızğa pıçaq belän taşlanğannar
5704 keşe öylärenä qayttı
Nigeriyada Boko Haramnan qaçqan häm kürşe illärgä sıyınğan 5704 keşe öylärenä qayttı
Xäzär diñgezendä meñnärçä üle tyulen'
Dağıstanda dulqınnar yar buyına küp sanda üle xaywannarnı çığardı


text:
Viyanadki halqara teşkilâtlar yanında Ukrainanıñ daimiy temsilcisi Yevgen Tsımbalük şuranıñ oturışında, OSCE aza devletlerini Rusiyeni işğal etilgen Qırımdaki taqipler içün takbih etmege çağırdı.
“Aza devletlerni Rusiye tarafından Ukraina vatandaşlarınıñ taqip etilmesini takbih etmege ve tezavuzcı devletke qarşı siyasiy ve diplomatik basqını arttırmağa çağıramız”, – Tsımbalükniñ aytqanlarından “Ukrinform” alıntı ketire.
Qayd etilgenine köre, elçi diplomatlarnıñ diqqatını “işğal altındaki yarımadada halqara gumanitar uquqnıñ bozulması” adiselerinden birine – Rusiyede Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası” ile bağlı mahkeme qararına çekti.
“Bundan evel defalarca olghanı kibi, mahkemege qadar tahqiqat ve mahkeme esnası çoq sayılı usul bouvları ile yapılğan, advokatlarnıñ tarafından suçlanğanlarnıñ alâqadarlıqsızlığını isbatlağan deliller ise bütünley körmemezlike uruldı”, – dep saya Yevgen Tsımbalük.
Yanvarnıñ 12-nde, salı künü, Rostov-na-Donudaki Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesi Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabüslerine üküm çıqardı: Enver Ömerovğa 18 yıl Ayder Cepparovğa 17 yıl, Riza Ömerovğa 13 yıl.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, yanvarnıñ 12-nde Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesi Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabüslerine çıqarğan ükümni takbih etti ve halqara toplulıqnı küç-quvetini birleştirmege davet etti.
Ukraina TİN Rusiyeden Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesiniñ Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası” boyunca bugünki qararınıñ lâğu etilmesini ve “mahküm etilgen Enver ve Riza Ömerovlar ve Ayder Cepparovnıñ ve diger ukrain siyasiy mabüsleriniñ deral azat etilmesini” talap etti.
Ukrainanıñ Avropa Şurasındaki daimiy vekili Boris Tarasük Rusiye mahkemesiniñ Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleri, qırımtatar musulmanlarına qarşı çıqarğan yañı ükmüni takbih etti.
Avropa Birligi Rusiyeni Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerini ve diger tutulğan ukrainalılarnı azat etmesine çağırdı.
Bundan evel ABD elçihanesi yanvarniñ 12-nde Rusiyedeki mahkeme tarafından qırımtatarlarğa çıqarılğan ükümni takbih etti.
Avropa elçileri de Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ ükmüni takbih etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye prezidentiniñ spikeri Dmitriy Peskov, Vladimir Putin Ukraina etrafındaki vaziyet ve Moskva içün «telükesizlik kefaletlerinen» bağlı muzakereler keçirmege azır, dep bildirdi. Peskov bunı CNN Amerika telekanalına ayttı.
«Birinciden, prezident Putin er vaqıt muzakere ve diplomatiya talap etti. Ve Rusiyeniñ telükesizlik kefaletleri meseleleriniñ teşebbüsçisi oldı. Ukraina – Rusiye içün telükesizlik kefaletleri problemleriniñ tek bir qısmı ve, ebet, prezident putin muzakere keçirmege azır», – dedi Peskov.
Devlet departamenti bildirgenine köre, ABD, Putin ücüm qararını aldı, dep tüşünmey ve Rusiyeni kerginleştirüvden vazgeçmesine çağıra.
ABD tahminlerine köre, fevralniñ 13-nde Ukraina yaqınlarında Rusiye arbiyleriniñ sayısı 100 000-den 130 000-ge arttı.
Conflict Intelligence Team tedqiqatçılar gruppası Ukraina sıñırlarında olğan Rusiye ordusını taqip etüv esasında Rusiye ordusınıñ Ukrainağa qarşı ücüm azırlıqları aman-aman yekünlendi ya da eñ yaqın künleri bitecek, dep bildirdi.
ABD ve bir sıra diger memleketniñ resmiy vekilleri bu afta Rusiyeniñ Ukrainağa ücüm etüv ihtimalı büyük, dep bildirgen edi. Haber vastaları istihbarattaki menbalarğa esaslanıp, künlerni bile aydınlattı – meselâ, Spiegel alman neşiri fevralniñ 16-sı aqqında aytqan edi. Aynı vaqıtta qayd etilgenine köre, Rusiye ücüm etmege cesaret etermi alâ daa belli degil. Ğarp memleketleriniñ liderleri diplomatiya yolu ola bile, dep ayta.
Rusiye ücüm planlarını inkâr ete. Rusiye Mudafaa naziri Sergey Şoygu fevralniñ 14-nde prezident Vladimir Putinnen körüşip, şimdi büyük talimler keçirile, amma çoqusı tezden yekünlenecek, dep ayttı.


text:
Rusiyede qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayserniñ işi boyunca mahkemeciler olmağanlarnıñ qararı bu iş boyunca ukrain mahkemesiniñ qararı ile aynı, dep tüşüne Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Georgiy Logvinskiy.
Onıñ qayd etkenine köre, Hayser Cemilevniñ imayesi «bu vaziyette doğru areket etti, mahkemeciler ise sağlam bir qarar çıqardılar».
«Asılında, Rusiye mahkemesi ukrain mahkemesiniñ qararını tekrarladı. Ceza müddeti yaqalanğan 27.05.2013 kününden itibaren sayıla, 2 yıl endi keçti», – dep yazdı o Facebookta.
Aynı vaqıtta Cemilevniñ tuvğanları ve ortaqları mahkemeciler olmağanlarnıñ qararına qıymet kesmege aşıqmaylar. Olar mahkeme ükümini beklemege teklif eteler, bundan soñra qararğa qıymet kesmek mümkün deyler.
Tanışı Fevzi Edemovnı öldürgen Hayser Cemilev Rusiyede muqaytsızlıqtan yapqan öldürüvde qabaatlana. Böyle bir qararnı Krasnodar ülkesi mahkemesinde mahkemeciler olmağanlar qabul ettiler. İşbu qarar muzakere etilgen soñ mahkeme soñki qararnı çıqaracaq.
Ukrainada Hayserni «diqqatsızlıqtan yapqan öldürüvde» qabaatlap, 3 yıl ve 8 ayğa qadar azatlıqtan marum qaldırdılar.
Halq deputatı Georgiy Logvinskiyniñ malümatına köre, Ukraina Adliye nazirligi Rusiye Baş prokuraturasına muracaatta bulunıp, Hayser Cemilevniñ ekstraditsiyasını istey.


text:
Ukrain tili ve edebiyatı imtianını bermegen 22 610 kişi student olamaz, dep bildirdi Ukraina tasil keyfiyetine qıymet kesüv merkeziniñ müdiri İgor Likarçuk.
Onıñ aytqanına köre, bu sene abituriyentlerniñ 76% imtianlarnı aldatıp bere, yani yasaq etilgen vastalardan faydalana. Aynı vaqıtta, Likarçuknıñ bildirgenine köre, bu sene Tışqı mustaqil imtianları vaqtında bir de bir bozuv qayd etilmedi.
Umumen 2015 senesi ukrain tili ve edebiyatı imtianını 256 biñ kişi bergen edi.
Malüm olğanı kibi, aqımdaki sene Qırım mekteplerniñ 65 mezunı Tışqı mustaqil imtianlarında iştirak etti, keçken sene 300 kişi imtian bergen edi.
Ukraina tasil ve ilim Nazirligi 2015 senesi Qırım mezunları içün Tışqı mustaqil imtianlarına qayd işlerini uzatqan edi. Mezun belli bir sebepten iyün 9-da (ukrain tili ve edebiyatı imtianınıñ künü) imtianğa kelip olamağan olsa, o, 2015 senesi iyün 27-de qoşma olaraq test bere bildi.


text:
Ukrainanıñ Kino meseleleri boyunca Devlet agentliginiñ yolbaşçısı Filipp İlyenko, Ukrainanıñ qırımtatar asıllı rejissöri Ahtem Seytablayevniñ «Kiborglar» adlı yañı filmi bütün beklegenlerinden üstün olıp çıqqanını bildirdi.
İlyenko bunı noyabrniñ 21-sinde Facebooktaki saifesinde bildirdi.
«Bugün rejissör Ahtem Seytablayevniñ «Kiborglar» filmini baqtım. Lenta bütün beklegenlerimden üstün olıp çıqtı. Onıñ Devletkino yardımınen meydanğa ketirilgeninden ğurur duyam! Dekabrniñ 7-sinden başlap o, kinoteatrlardadır», – dep yazdı Ukraina memurı
Açıq menbalardan alınğan malümatqa köre, «Kiborglar» filmi, Ukraina tarafından devletniñ Şarqında ötkerilmekte olğan terrorizmge qarşı operatsiya esnasında Donetsk ava limanı içün yapılğan uruşlar aqqında ikâye ete.
Film Ukrainanıñ Devletkinosından 24 million hrivnağa yaqın miqdarda maliy yardım aldı. Bu raqam, onıñ umumiy fiyatınıñ yarısıdır.
Rejissör Seytablayevniñ fikrine köre, çekken filminiñ janrı arbiy drama.


text:
İyül 26-da, salı künü işğal etilgen Qırımnıñ Rusiyege boysunğan apellâtsion mahkemesi mayıs 18-de Krasnoperekopsk rayonında qırımtatar halqınıñ sürgünligi künü matem mitingi keçirilmesiniñ yasaq etilmesine qarşı şikâyet arizasını baqacaq. Mayıs 17-de qabul etilgen rayon mahkemesiniñ mütenasip qararına qarşı şikâyet arizasını Krasnoperekopsk regional meclisiniñ yolbaşçısı Saniye Ametova birden onıñ qabul etilgen soñ berdi. Bu aqta malümatnı Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
«Mayıs 17-de mahkeme qararı qabul etildi: olar qaqarnı alğan soñ, olar birden, belgilengen müddet içinde şikâyet arizasını berdiler. Bu mayısnıñ 20-ci künleri edi», – dep ayttı Zair Smedlâyev.
Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi şikâyetniñ böyle keç baqılmasınıñ manasız olğanını qayd etti. Mayıs 18-de Krasnoperekopskta mahkeme qararı sebebinden qırımtatarlar matem mitinginiñ keçirilmesini lâğu etmek mecbur oldı: o vaqıt tek çiçekler qoyuldı.
«Bir variant – şikâyet arizasını qanaatlendirmeycekler. Hayaliy variant ise – Krasnoperekopsk rayon mahkemesi qanunsız red etkeni aqqında qarar çıqaracaqlar. Endi bütün bu şeylerni qanunğa nasıl ketirmek mümkün? Nasıl etip, 2016 senesi mayıs 18 mitingini keçirmek? Vaqıt maşnasını çalıştırmaqmı? Gerbert Wellsni celp etmekmi?», – dep qoştı Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi.
Onıñ malümatına binaen, toplaşuvnıñ keçirilmesi saat 8:45-ke belgilengen. Mahkemege bazı qırımtatar faalleri de kelmege planlaştıra.
Bundan evel bildirilgenine köre, Qırımda regional meclisler, bu cümleden, Krasnoperekopskta ve Sudaqta, Rusiyege boysunğan ükümetten mayıs 18 qırımtatar halqınıñ sürgünligine bağışlanğan matem merasimlerniñ keçirilmesini uyğunlaştırması boyunca red etüvlerni alğan edi.
Mayıs 18 – Qırımdan qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma künüdir. Bu kün 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnen ilk eşelon yollanıldı. Umumen olaraq, 180 biñden ziyade insan sürgün etildi.
Er sene Qırımda matem kününe bağışlanğan kütleviy merasimler, bu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde Meclis tarafından teşkil etilgen matem mitingi keçirile edi. Amma Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Aqmescit merkezinde bu kibi merasimlerniñ keçirilmesi yasaq oldı.


text:
Ukraina Yuqarı Şurasında vaqtınca işğal etilgen territoriyalarnıñ tam qamaçavı aqqında qanun leyhası qayd etilgen.
Vesiqa müellifi – Oleg Lâşkonıñ Radikal firqasından Dmitriy Linko demiryol, avtobus ve yük maşinalarınıñ areketini qapatmağa teklif ete. Yuqarı Rada saytında qanun leyhasınıñ metni yoq.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Afta devamında Qırım ile memuriy sıñırdan bir yük maşinası bile keçmedi.
Bundan da ğayrı, sentâbr 25 künü Ukraina Nazirler kabineti Ukrainada bir qaç Rusiye ava şirketleriniñ uçuşlarını yasaq etti. Cevap olaraq Rusiye de ukrain şirketlerine oktâbr 25-den uçuşlarını yasaqladı.


text:
Qırım «qaş qararğan vaqıt mıntaqasında» bulunğanına yaqında dört yıl tolacaq, lâkin dünya cemaatçılığı yarımadanıñ Rusiyege ait olğanını tanımağa istemey, atta Rusiyeniñ ittifaqdaşları olğan devletler bile. Rusiyege yapılğan basqı azalmayıp, ep arta. Elbette, Qırımnıñ ura-vatanperverleri maña taş atmağa azırdır, lâkin Kreml Qırımnen bağlı dolandırıcılıqqa kirgenlerine biñ peşman olğanlarını teklif etip baqmam mümkün. Böyle bir yüknen yaşamaq pek ağır olıp qaldı.
Rusiye tarafdarı olğan Qırım sakinleri Kremldeki rejimge işanaraq, öz ayatlarını «qaş qararğan vaqıt mıntaqasından» ğayrı, yüksek bir istiqrarsızlıqqa mahküm etti. Dersin ki, sarsılmaz rejim olarğa – kerçek Rusiye sakinlerine saip olğan – bütün aqlar berilecegini vade etken edi. Afsus ki, atta Rusiye Sberbankı bile Qırımnen asla bir iş tutmağa istemey.
Bügün, meselâ, Yavlinskiy kibi bazı rusiyeli muhalifetçiler, Rusiye prezidenti saylâvında ğalebe qazanğan taqdirde, Qırımnı Ukrainağa keri qaytaracağı aqqında ayta. Yani Qırım sakinleri «em qaytarır, em qaytarmazlar» degen alda yaşaylâr. Rusiyede keçecek ögümüzdeki ya da kelecek saylâvlarda hususan böyle bir namzet ğalebe qazanmaycağına bir garantiya barmı? Men ise sizlerge, iç bir garantiya yoq, dep aytam. Atta bundan ziyadesini bile aytayım: Rusiyeniñ simdiki akimiyeti yarın «bu büyük bir hata edi, biz Qırımnı keri qaytaramız» deyceklerinde iç bir eminlik yoq.
Vaqit ep kete, amma Qırımda ve Qırım etrafındaki vaziyet stabilleşmeden – aksine, ep kerginleşe. «Ğalipler taqımınıñ» Qıırımdaki duşmanlarnen bağlı soñki yayğarası buñıñ isbatıdır, işte.
Qanun qaçaqlarından toplanğan «Ğalipler taqımı» bir yol tapıp, yarımadanıñ statusı qanuniy olğanını isbatlamağa tırışa. Ancaq bunı iç bir şekilde yapıp olamaylâr. İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov, Qırımnıñ Rusiye tışındaki regionlarnen işbirlik yapmağa istegeninen meraqlanğanı aqqında ikâye etip berdi.
«Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti tış alâqalar ve protokol İdaresinden alınğan cevapqa köre, soñki üç yıl devamında olar tek Abhaziyanen işbirlik qurıp olğan ekenler», – dep bildire uquqqoruyıcı.
Qırımda qaş qararğan vaqıt ep qoyulaşa, ğarez arta, yürek telaşı daa ziyade büyümekte
«Şimdiki vaqıtta Qırım Cumhuriyeti nazirler Şurası, Qırım Cumhuriyeti nazirler Şurası (Rusiye Federatsiyası) ve Abjhaziya Cumhuriyeti nazirler Surası arasında iqtisadiy-ticariy, ilmi-tehnik ve gumanitar saalarda işbirlik Sözleşmesi tizildi», – denilmekte, Cepparov alğan cevap metininde.
Böyleliknen, üç yıl zarfında qırımlı «ğalipler taqımı»«qaş qararğan vaqıt mıntaqası» olıp, daa bir tanılmağan Abhaziya cumhuriyetinen sözleşme tizip olğan. Öyle ise, buña oşağan işbirlik yapması Qırım akimiyetiniñ: Pridnestrovye Cumhuriyeti, Ğarbiy Papua Cumhuriyetii Dağlı Qarabah ... kibi büyük bir potentsialı bar.
Aslında, bularnıñ epsi pek kederli şeyler. Bir zamanlarda cennet köşesi olğan Qırım, bir anda «qaş qararğan vaqıt mıntaqasına» aylândı. Qırım sakinleriniñ yürekleri rahatsız, yazıqsınuv ve peşman ep arta. Qırımda qaş qararğan vaqıt ep qoyulaşa, ğarez arta, yürek telaşı daa ziyade büyümekte.Daa neler olacaqtır, aceba...
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (telüke havfından muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün.


text:
Memet NÜZET.
Başımda miy qurudı, közümde yaş,
Aşasam da, iç ketmey tamaqtan aş.
Kece kündüz raatsız can çekişe
Tüşke kele, yuqlasam,”topraqman taş”.
Közüm aldı qaranlıq, beden yorğun,
Aşqa suvğa maddem yoq, göñül qırğın.
Faydalanıp bolmayman tuvğan künden.
Sanki dünya, alay şey mağa darğın !
Yatqan odam qaranğı küfli bir yer,
Vucüt çüriy, yürekni qaplay köp çer.
Qamaranıñ qapısı tıştan kirtli,
Qaravullar dolaşa ekşer, üçer.
Ufacıq bir tırsıltı can qorquza,
Şay da qırıq yürekten qanlar sıza.
Şınğırdaşa qapıda anahtarlar,
Yorğun bened, çımırdap otday qıza.
Künde bir qaç söğüle Allaman din,
Besley sağa qaravul gizli bir kin.
Eger barmaq kerekse acetine,
Aşamağa mecbursın sögiş yüzbin.
1
Memet Nüzet,“Qırımnın Çöl Ayatından” saylama eserler cıyıntığı, Simferopol (Akmescit) 2003 s.22. Bu eser Memet Nüzet’in el yazmalarından yararlanılarak İsmail Gaspıralı Kütüphanesi tarafından rahmetli Şakir Selim’in danışmanlığında Nariman Seyityagya tarafından neşre hazırlanmıştır.
Emel 235. Sf.49.


text:
60 yaşındaki "Qırım musulmandarı davası"nıñ mabüsi Cemil Gafarov infarktqa oğradı. Bunı "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesi haber etti.
Gafarovnıñ sözlerine köre, sağlığı oktâbrniñ 27-nde Rusiye mahkemesiniñ oturışını advokatlarnıñ kelmemesi sebebinden başqa vaqıtqa qaldırılğan vaqıtta keskin şekilde zayıflaşqan. Mabüslerni mahkemeden keri SİZO-ğa alıp ketkenler. Bundan soñ Gafarov infarkt keçirid. O dört kün devamında yataqtan turıp olamağan.
Bundan ğayrı onıñ iş qabiliyeti eksilgen, buğumlarında çekiştirici ağrılar peyda olğan. Devamlı mahkeme oturışlarından soñ tüzelmek içün uzun zamanğa ihtiyacı bar.
59 yaşında Cemil Gafarov 2019 senesi martnıñ 27-nden berli terrorizmden şübheli sayılıp, SİZOda buluna. Onı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» firqasında iştirak etkeninde qabaatladılar. Gafarov – ekinci derece saqatı, izolâtorda tutuluvı ayatı içün telüke taşıy. Gafarov 10 yıldan 20 yılğa qadar azatlıqtan marum etile bile.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Aqmescit memuriyeti insan aqlarını qoruv tedbirler keçirilmesini yasaq etip, Rusiye Federatsiyasınıñ Anayasası ve №54 Federal qanunını boza, dep aytalar Qırımtatar halqı aqlarını qoruv komitetinde.
Teşkilât koordinatorı, Qırımtatar Milliy Meclis azası Eskender Bariyev Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, dekabr 10-da insan aqlarını qoruv tedbirlerinde iştirak etecek olğan qırımlılarnı qorquzalar.
«Rusiye Federatsiyası ve halqara uquq qanunlarını bozıp, Komitetke insan aqlarına dair tedbirler keçirilmesini yasaq eteler. Prokuratura vekilleri memuriyet bozuvlarını körmeyip, sakinlerni cezalarnen qorquza», – dep qayd etti o.
Komitette hatırlattılar ki, noyabr 28-de teşkilât Aqmescit yolbaşçılığına mektüp yollap, 2014 senesi dekabr 10-da Halqara insan aqları künü munasebetinen tedbir keçirecegini bildirdi. Dekabr 5-te Komitet Qırımda insan aqlarını bozuvğa qarşı piket keçirecegini bildirdi, dekabr 9-da ise piket yeriniñ belgilenmesi içün mektüp yolladı.
Lâkin faallerge tedbir keçirmege bermeyler, «prokuratura» ise planlaştırılğan aktsiyalar keçirilmesiniñ yasağı aqqında tenbiyeledi.
Komitet koordinatorları dekabr 10-da saat 11:30 (yerli saat) Aqmescitteki Çehov, 20 adresi boyunca matbuat konferentsiyasını keçirip, jurnalistlerni nevbetteki adımlarınen tanış etecek olalar.
Berilgen malümatqa köre, Qırımda «prokuratura», FSB ve MVD hadimleri Qırımtatar halqı aqlarını qoruv komitetiniñ koordinatorları bulunğan qavehanege kelip, dekabr 10-da İnsan aqlarını qoruv kününde mitingler keçirilmesiniñ yasağı aqqında ihtar ettiler.


text:
Mekkede acılıq başlandı. O, avgustnıñ 2-ne qadar devam etecek. Saudiy Arabistan qurulğan 1932 senesinden berli koronavirus pandemiyası sebebinden ilk sefer acılıqta çetelden kelgen musulmanlar yoq. Bu aqta Azatlıq Radiosı bildire.
Er yıl Mekkege eki milliondan çoq acı kele. Faqat bu sene tek 10 biñge qadar insan iştirak etecek. Esasen yerli eali. 65 yaşından büyük ve hronik hastalığı olğan insanlarnı acılıqqa almaylar.
Kelgenler koronavirus testini bermeli ve Kâbe etrafındaki meydanda olğan mahsus işaretlerge köre mesafe qorumalı. Bu sene Kâbeni tiymek yasaq etilgen. Acılar evge qaytqan soñ eki afta karantinde qalacaq.
Soñki malümatqa köre, COVID-19 pandemiyası başlağanından berli Saudiy Arabistanda 270 biñ koronavirus hastası qayd etildi. Tahminen 230 biñ insan tüzeldi. Aman-aman üç biñ hasta vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina Haber siyaseti naziri Yuriy Stets Ukraina Yuqarı Radası tarafından 1944 senesi qırımtatar sürgünliginiñ genotsid olaraq tanılması aqqında qararınıñ qabul etilmesini «ukrain devletiniñ siyasiy pişkinligi ve mesuliyetiniñ» timsali kibi tanıy.
Bu aqta ukrain naziriniñ beyanatında aytıla.
«Mayıs 18 künü endiden tamır halqınıñ maqsatkâr yoq oluvı neticesinde elâk olğanlarnıñ hatıra künü olaraq sayıla», – dey Stets ve qırımtatar halqınıñ Vatanına qatmaq ıntıluvında cesürligini qayd ete.
Onıñ fikrine köre, Qırım tamır halqı «kene serbest ayat aqqı oğrunda küreşe».
«Qırım Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgeninden soñ, qırımtatarlar kene Qırım tamır halq olaraq serbet yaşamaq ve Ukraina terkibinde avropa ailesiniñ qısmı olmaq içün küreşe», – denile bildirüvde.
Nazir dey ki, Yuqarı Rada qararı ile «Ukraina «totalitar rejim ayırımlarından zarar körgen halq – qırımtatarlarğa birdemligini kösterdi».
«Ukraina cemaatı qırımtatar halqınıñ accısını tek añmay, er kün şarqiy cebede Qırımnıñ azat etilmesi içün qanını bere. Aynı şunıñ içün Qırım kelecegi – avropalı Ukraina ile birliktedir, mında qırımtatar halqınıñ aqları tanılğan ve uquq çıqarıcı seviyesinde teminlengen», – dey Stets.
Ukraina Yuqarı Radası noyabr 12 künü «Qırımtatar halqınıñ genotsidi aqqında» qarar leyhasına rey berdi. Zaruriy 226 deputattan 245 qol tuttı.
Qırımtatar halqı 1944 senesi mayıs 18 künü yarımadadan mecburen sürgün etildi. Sovet akimiyeti bunı «qırımtatarlarnıñ Ekinci cian cenki vaqtında natsist Almaniya ile işbirlikte buluması» ile añlattı. 1989 senesi SSCB Yuqarı Şurası sürgünlikni qanunsız ve cinaiy tanıdı.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde advokat Aleksey Ladin, yanvarniñ 23-nde Aqmescit rayonı Novıy Mir köyünde tintüv yapılğan soñ, tutulıp alınğan qırımtatar İsmail Ramazanovnıñ işi mahkemeniñ birinci basmağına qaytarılması içün muracaat etken edi. Bu aqta fevralnıñ 2-nde Qırım.Aqiqatnıñ muhbiri haber ete.
Mahkemede belli olğanına köre, Ramazanov birinci basamaq mahkemesiniñ qararını almağan eken ve Ladinniñ sözlerine köre bu, imaye aqqı qaba şekilde bozulğan dep sayıla eken. Advokat işte bu sebepten dolayı muracaat etken eken.
Qadı Konstantin Karavayev saat 13:30ce tanışma aqqı tanığan.
Yanvarniñ 23-nde ilhaq etilgen Qırımnıñ Aqmescit ve İslâm-Terek rayonlarında Rusiye küç idaresi hadimleri tintüvler ötkergen edi. O künü Novıy Mirde ekstremizniñ propagandasında qabaatlanğan qırımtatar İsmail Ramazanovnıñ evinde tintüv yapılğan edi.
Daa soñra Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komitetinde, taqiqatçılar internet-radio vastasınen ekstremistik materiallarnıñ darqatılmasında qabaatlanğan Aqmescit rayonı sakinine qarşı cinaiy iş açılğanı aqqında bildirdiler.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesiniñ qadısı İrina Kirillova Ramazanovnı fevralniñ 23-ne qadar 30 künge apiske yolladı.
Qırım işğalinden soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Cepparnıñ bildirgenine köre, o, Rusiye koloniyasından azat etilgen cemaat jurnalisti, qırımlı bloger, «Qırım birdemligi» cemaat areketiniñ media koordinatorı Nariman Memedeminovnen telefonda laf etti.
«O, şimdi evge kete ve eñ çoq tuvğanları ve yaqınlarını quçaqlamaq istegenini ayttı. Bir çoq faal ve diplomat Narimannıñ ikâyesine daima diqqat etti… İleride alâ daa «papuç» kiygen ve azat etilecegini beklegen er keske qol tutmaq içün beraber areket etecekmiz. Rusiye apishanelerinden azatlıqqa ayaqqapta degil papuçta çıqalar», – dep yazdı Ceppar Facebookta.
2019 senesi oktâbr ayında mahkeme Memedeminovnı eki buçuq yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti. İmayesi Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege niyetlengenini bildirdi.
Bir sıra Ukraina aq qorçalayıcı ve media teşkilâtı halqara teşkilâtlarnı ve Avropa Birligi memleketleri, ABD, Kanada, Yaponiya ükümetlerinden Rusiyeden Memedeminovnı azat etmesini talap etmesine çağırdı.
Moskva vilâyetindeki Vlasiha Arbiy istinaf mahkemesi mayısnıñ 14-nde qırımlı bloger, cemaat jurnalisti Nariman Memedeminovnı terror faaliyetine açıq çağırğanında qabaatlağan ükümni deñiştirmedi.
Nariman Memedeminov – qırımtatar blogeri, vatandaş jurnalisti. Rusiye quvetçileri onı 2018 senesi martnıñ soñunda tutıp aldı. Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatladılar.
Rusiye quvetçilerini Memedeminovnıñ 2013 senesinden 2015 senesine qadar alıp barğan YouTubedaki videoblogu açuvlandırdı. Anda siyasiy adise-vaqialarnıñ izaatları ve islâm normalarına riayet etmek çağıruvları, Rusiye devlet bayramları – Vatan imayecisi künü, Dünya qadınlar künü, Bala künü ve digerleri – aqqında fikirler mevcut.
2018 senesi martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Audio, John Howard
"Minem üz sekretaremnän häm Cakartadağı ilçe David Ritchie belän şäxsi söyläşüdän alğan iñ soñğı mäğlümat şundıy, ilçelektä eşläwçe bar Australiä xezmätkärläre dä isän-saw" di premyer-ministr John Howard. İndoneziä prezidentı Megawati Sukarnoputri Cakartadağı şartlaw uñayınnan üzeneñ kürşedäge Bruney säfären özep kire başqalağa qayttı häm höcüm yasalğan urınnı barıp qaradı.
Audio, Megawati Sukarnoputra
İndoneziä prezidentı, "bu ğämälne xökem itik, çönki ul bezgä zur zian kiterde. Min İndoneziä xalqın terrorğa qarşı köräştä berläşergä öndim" dip belderä. Cawaplılıqnı üz östenä älegä berkem dä almadı, läkin şik şunda uq radikal'' islamçılarnıñ "Cemaa İslamiä" oyışmasına töşte. Cakartadağı şartlawnı berençe çiratta Australiägä qarşı yasalğan terror höcüme dip bäyälägän Alexander Downer, ilneñ tışqı eşlär ministrı, härxäldä şundıy fikerdä.
Audio, Alexander Downer
Australiä tışqı eşlär ministrı, "bez şartlaw öçen kem cawaplı buluın belmibez, monı açıqlaw öçen küpmeder waqıt kiräk bulaçaq. Ä döresen genä äytkändä, şiklär "Cemaa İslamiä"gä töşä" di. Soñğı 5 yıl eçendä genä şuşı radikal'' oyışma İndoneziä buylap 50-dän artıq törle höcüm yasawda ğäyeplänä. Şular arasında iñ dähşätlese ike yıl elek Bali utrawında bulğan ide, çit il keşeläre belän tulğan yal urınnarında bomba şartlatu 200-dän artıq keşeneñ hälak buluına kiterde. Şularnıñ 89-ı Australiä watandaşı ide. Cakartadağı xäzerge höcüm 11-nçe sintäbr waqiğäläreneñ öç yıllığı aldınnan yasaldı. Ä 20-nçe sintäbrdä İndoneziäneñ üzendä prezident saylawları uza, 9-nçı üktäbrdä tawış birü Australiädä ütäçäk. Şartlawnıñ, bıyıl yaz İspaniädä bulğan kebek, şuşı saylawlarğa bäyläneşe barmı - monı özep äytep bulmıy. Australiäneñ uñçı xökümäte älegä qädär bu töbäktä Washingtonnıñ iñ yaqın berektäşe ide. Australiä tışqı eşlär ministrı Downer, üz ileneñ häm Quşma Ştatlarnıñ şuşı könnärdä genä, İndoneziädä yaña terror höcümnäre bula ala dip kisätüe xaqında iskä töşerde.
Audio, Alexander Downer
"Berniçä kön elek bez Cakartada Könbatış qunaqxanälärenä yünälderelgän terror höcümnäre bulu ixtimalı xaqında kisätülär alğan idek häm şunı iskä alıp bez säyäxät kiñäşlärebezne dä üzgärttek" di Alexander Downer. İndoneziä politsiäse, ilçelek yanındağı şartlaw Balidä häm ber yıl elek Cakartadağı "Marriott" hotele qarşında bulğannarnı xäterlätä dip belderde häm berençe farazlarnıñ, monı "Cemaa İslamiä" törkeme oyıştırğanına işarä itüen äytte.
Kärim Kamal


text:
Rusiyede Qırımnıñ aqiqiy meselelerini muzakere etmege istemeyler, çünki prezident Vladimir Putinge yañı «ğalebeler» kerek, dep tüşüne Rusiye içtimaiyatçısı, internent içtimaiyatı boyunca ekspert İgor Eydman.
Bu aqta o 2015 senesi neticeleri boyunca Vladimir Putinniñ er yıllıq matbuat konferentsiyasını izaatlap, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde bildirdi.
«Qırım teşviqat kün tertibinden kete? Ne içün kete? Çünki insanlarnı aynı şeynen aşatmağa mümkün degil. «Tsezar ğalebeleri» yañı olmalı, ve er sefer işbu ğalebeler daa da büyük olmaq kerek. Aynı şu zafer ile daima aşatmaqnıñ faydası yoq», – dedi Eydman.
Efirniñ diger musafiri – ukrain siyasetşınası Sergey Taran Qırım Rusiye kün tertibinden yerine ketirilmegen vadeler sebebinden ketkenini tüşüne.
«Putin qırımlılarğa vade etken amanlıq olmadı. Turistler kelmedi ve kelmez. İqtisadiyat inkişaf etip olamay, Qırım iqtisadiyatı, çünki daa da ciddiy seviyege çıqsa, sanktsiyalarğa oğraycaq», – qayd etti o.
Üç saatten ziyade devam etken matbuat konferentsiyasında Putin Aqyarnıñ inkişafı aqqında tarif etti. Qırım meselesi ile matbuat vastalarınıñ temsilcilerinen subetini bitirdi.
Rusiye prezidentiniñ adetiy er yıllıq matbuat konferentsiyası dekabr 17 künü üylede başlandı. Qırımda prezidentniñ matbuat konferentsiyasını mobil televezion tertibatları vastasınen kösterdiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Xalıqara Atom Energiä İdaräseneñ, uran bayıtu eşlären tuqtatu taläben, räsmi Tähran "qanunsız" dip atadı häm kire qaqtı. Şimbä könne İdarä, İrannı, uran bayıtu eşlären kiçekmästän tuqtatırğa häm 25 Näyäbergä atom programması turında tulı xisap tapşırırğa taläp itkän qarar qabul itkän ide. 2003neñ Üktäberendä Tähran, yaxşı niät kürsätep, uran baytıu eşlären tuñdırıp torğan ide. Bügen İrannıñ wäkile Xäsän Rawhani bu tuñdıru ozaytılmayaçaq, dip belderde:
Audio (Xäsän Rawhani)
"İdarä qararı bezne uran bayıtunı kiçekmästän tuqtatırğa çaqıra. Älegä İslam respublikası İran tuñdırunı ozaytırğa qarar itmäde."
Rawhani süzlärençä, ägär BMOnıñ İminlek Şurası İranğa çikläwlär kertü mäsäläsen kütärsä, İran, BMO inspektrolarınıñ atom qorılmalarına kilep-yörülären beteräçäk. Räsmi Tähran üzeneñ atom programmasın fäqät tınıç maqsatlar öçen, dip täqrarlıy.


text:
Ukrayina ABD-den yañı arbiy paketi aldı. Bunı noyabrniñ 4-nde Ukrayina prezidenti ofisiniñ yolbaşçısı Andryi Yermak bildirdi.
"Amerikadan ortaqlarımızğa Ukrayinağa nevbetteki 400 million dollarlıq arbiy yardım paketi içün minnnetdarmız. Digeri arasında T-72 tankları, M1117 zırhlı arabalar; zırhlı katerler; Phoenix Ghost dronları", - dep yazdı memur.
O, ABD prezidenti, Kongressi ve halqına yardım içün teşekkür etti.
Pentagonda keçirilgen brifing vaqtında qayd etkenleri kibi, söz Phoenix Ghost 1100 kamikadze dronları, 250 zırhlı taşıyıcısı, 40 zırhlı kater ve sovet T-72 tankları aqqındadır.
ABD Ukrayinağa er kesten çoq arbiy yardım köstergen memlekettir, fevral ayından başlap Amerika Ukrayinağa 18 million dollarlıq arbiy yardım berdi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ukrainanıñ baş nazir muavini ve vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri naziri Oleksiy Reznikov yarımada işğalden azat etilgen soñ Ukraina akimiyetiniñ Rusiyeden Qırımğa qanunsız kelip yerleşken insanlarğa qarşı atacaq uquqiy adımı aqqında tarif etti.
Onıñ «Ukraina 24» telekanalınıñ yayınında aytqanına köre, bu medeniy uquqiy adım olacaq – «qanunsız kelgenlerniñ memuriy quvulması», dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Kremlniñ resmiy siyaseti – resmiy Ukraina sıñırlarına emiyet bermeyip, anda Rusiyeden insanlarnı ketirip yerleştirmek, assimilâtsiya yapıla, yerli halq quvula. Bizim malümatımızğa köre, yarım million insan ketirildi, ve halqara uquqqa, şartnamege zıt kele – bu arbiy cinayet sayıla. Şunıñ içün mında mesüliyet meselesi olacaq. Bugün, bizim malümatımızğa köre, 500 biñ insan, Qırımnıñ işğalci akimiyetiniñ bazı resmiy beyanatlarına köre ise – 700 biñden 1 millionğa qadar. Farqlı fikirler bar, sürgünlik aqqında bile aytalar. Men quvuv adlı uquqiy tedbirlerniñ tarafdarı ola. Bu vatandaşlar Qırımğa «Çonğar», «Kalançak» ya da «Çaplınkadan» kirmegen olsa, demek ki, Ukraina toprağında qanunsız bulunalar. Ve neticesi bütün medeniy dünyada kibi olacaq – quvuv», – dep qayd etti o.
Hatırlatamız, 2020 senesi dekabr ayında Oleksiy Reznikov Qırımğa yarımadanıñ etnik erkânını deñiştirmek içün ketirilgen rusiyelilerni Kyiv akimiyeti ne yapacaq degen sualge «kimseniñ gumanitar aqları kesen-kes bozulmaycaq», dep cevap bergen edi.
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev Reznikovnıñ Qırım işğali bitken soñ yarımadağa köçken rusiyelilerni sürgün etmege mümkün olmaycaq degen laflarını olmaycaq şey dep adlandırğan edi.
2020 senesi sentâbr ayında BM toplaşuvlarından birinde Ukrainanıñ BM vekili Serğiy Kıslıtsâ Qırımdaki demografik deñişmelerni «büyük problem» dep adlandırdı. O, Rusiye Ukraina tarafdarlarını yarımadadan quvmağa tırışqanından emin.
Rusiye kontrolindeki Qırım ve Aqyar statistika idaresiniñ reberi Olga Baldina 2014 senesinden soñ işğal etilgen Qırımnıñ sakinler sayısı tahminen 20 biñ qadar arttı, dep bildirgen edi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Salı künü, 2015 senesi yanvar 12-de, Aqmescitte Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Prezidiumı toplaştı. Toplaşuvda qırımtatarlarnıñ temsiliy organı olğan Meclisniñ nevbetteki körüşüv tarihını muzakere ettiler.
Bunı Meclisniñ matbuat hızmeti bildire.
Toplaşuvda prezidiumnıñ 12 azasından doquzı iştirak etti. Bunıñ ile Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Teftiş komissiyası reisi Ali Özenbaş ve Qurultaynıñ Merkeziy Saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev de qoşuldılar. Prezidium toplaşuvını Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz alıp bardı.
Evelden qararlaştırılğan kün tertibinde üç mesele baqıldı. Şu cümleden, matbuat hızmetiniñ malümatına köre, toplaşuvda Qırım Halq Cumhuriyetiniñ birinci reisi, I Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ teşkilâtçısı, Qırım, Poloniya, Aqrusiye ve Litvaniya müftisi Noman Çelebicihan ölüminiñ 97 yıllığı munasebeti ile keçirilecek tedbirlerni muzakere ettiler.
Bunıñ ile Qırımtatar Milliy Meclisiniñ 2015 senesi birinci üç ayında yapılacaq işini ve Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Teftiş komissiyasınıñ Qırımtatar Milliy Meclisine olğan muracaatlarını baqıp çıqtılar.
Toplaşuvnıñ neticesinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ nevbetteki körüşüvini 2015 senesi fevralniñ başında keçirmek kibi qarar alındı.


text:
Ukraina uquq qoruyıcısı, publitsist Mıroslav Marınovıç Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Yañı yılnen hayırladı. Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Marinoviçniñ qırımtatarlarğa aytılğan sözlerini derc etti.
"Ürmetli qırımtatarlar! Sizni Yañı yılnen hayırlamağa isteyim, amma birinciden keçikkenimni bağışlañız. Dostlarımnıñ çoqusını hayırlap, sizni kenarda qaldırdım, çünki hayırlavlarımnı Milât bayramına qoştım. Soñ de o, de bu... Amma yañı yıl hayırlavımnıñ esası mından çıqacaq: bu yıl qabaatsız mabüslerge azatlıqnı bergende, adaletsiz unutılğanlarğa tanuv bergende, tuvğan toprağında aqsız marum etilgenlerge topraqnı qaytarğanda, Tañrı sizni kenarda qaldırmasın", - denile beyanatta.
Daa evel Milliy Meclis reisi Refat Çubarov dostlarını ve vatandaşlarını kelecek Yañı 2020 yılınen hayırladı. O, "Kelecek yılda Bağçasarayda" teklifini kimse lâğu etmey, dep qoştı.


text:
Qırımnıñ cenüp yalısında yerleşken şeerler içün qış körünmey keçti. Simeiz sakinleri aytqanına köre, bütün qış devamında avada uçqan qar danelerni tek bir kere körgen ediler. Qalğan vaqıt ise adamlar, şeerni şimaliy yellerden saqlağan Qırım dağlarınıñ töpesindeki qarlarnı közetti. Fevralniñ soñki künlerinde ise yaqınlaşqan baarniñ ilk alâmetleri körünip başlandı - meyva terekleri çeçeklene.
Qırım.Aqiqat mühbiri Simeizni ziyaret etip, şeerni qış soñunda süretke çekti.
İşte qış soñu: Simeiz yalıboy şeeriniñ ilk çeçeklenmesi (süret toplamı)
Qırımnıñ cenüp yalısında yerleşken şeerler içün qış körünmey keçti. Simeiz sakinleri aytqanına köre, bütün qış devamında avada uçqan qar danelerni tek bir kere körgen ediler. Qalğan vaqıt ise adamlar, şeerni şimaliy yellerden saqlağan Qırım dağlarınıñ töpesindeki qarlarnı közetti. Fevralniñ soñki künlerinde ise yaqınlaşqan baarniñ ilk alâmetleri körünip başlandı - meyva terekleri çeçeklene.


text:
Cuma künü, martnıñ 13-ünde Qırımda qırımtatar faali, iş adamı Mustafa Osmanov keçindi. O 65 yaşında edi. Qırım.Aqiqat bir yıl evel Osmanovnıñ 2014 senesi mayıs 3-ünde olğan vaqialar aqqında ikâyesini derc etti. O vaqıt biñlerce qırımtatarlar "Armânsk" kiriş-çıqış noqtasına milliy yetekçi Mustafa Cemilevni qarşılamaq içün bardı. O kün Cemilev, rusiye akimiyeti oña kirişni yasaq etkeninden soñ, ilhaq etilgen Qırımğa yol aldı. Faallerniñ kolonnaları Rusiye spetsnazınıñ "canlı qalqan"nından keçip, kiriş-çıqış noqtasına cayav ketti. Anda adamlar Mustafa ağanen körüşti, amma onı Qırımğa yibermediler ve o Kyivge qaytmağa mecbur oldı.
Dünyanıñ temeli küç degil, aqiqattırMustafa Osmanov
İş adamı ve yarımadada bir qaç tükânnıñ saibi Mustafa Osmanov o vaqialarda qadını Zera ve oğlu Edem ile iştirak etti. Keççe Rusiye quvetçileri Osmanovnıñ evinde tintüv keçirdi. 2015 senesi yanvarde ise oğlu Edemni tevqif ettiler. O vaqıt onı Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 318 maddesiniñ 1-ini qısmına ("akimiyet vekiline qarşı küç qullanması") binaen qabaatladılar. "Mayısnıñ 3-ünde oğlum ögde kete edi ve rusiye quvetçilerinden birisi onıñ ögünde yıqıldı. Ve mahkemede bunı, sanki Edem onı urdı dep kösterdiler", - añlata edi Osmanov.
Mustafa ağa bıltırki intervyüsini böyle yekünledi: "Yüz fayız aqlı olğanımnı bile edim, alâ bugün öyle sayam. Bundan da ğayrı, aqlı olğanımnı tasdıqlamaq içün bütün areketlerimni tekrar yapar edim. Çünki dünyanıñ temeli küç degil, aqiqattır", - dedi o.
Qırım.Aqiqat dostları ve tanışlarınıñ onıñ aqqında hatırlavlarını topladı. Olar Osmanovnıñ türlü yaşayış qısımlarına ait, amma episi sözlerini tasdılay: Mustafa ağa aqiqat içün soñunace küreşe edi.
O maña ayta edi ki, atta buldozernen evni bozmağa ıntıla ediler, zorbalıqnen eşyasını toplap, Özbekistanğa yollay edilerValentın But
Ukrain yazıcı Valentın But Mustafa Osmanovnıñ oğlu Edem oquğan sınıfta inglis tili derslerini bere edi. Em de yazıcı Aqmesçit rayonınıñ (Çernomorskiy) Yarılğaç (Mejvodnoye) qasabasında yaşap, Osmanovnıñ köydeşi ola. O ikâye ete ki, Osmanov sürgünlikten qaytmağa ıntılğanda, onı eki kere kene Qırımdan çıqarmağa tırıştılar, bayağı vaqıt resmiy qayd etmediler: "Bu pek çirkin bir ikâyedir. O maña ayta edi ki, atta buldozernen evni bozmağa ıntıla ediler, zorbalıqnen eşyasını toplap, Özbekistanğa yollay ediler. Asıl, o pek israrlı bir adam edi. Er vaqıt memleketiniñ akimiyetke degil, adamlarğa lâyıq yapmağa tırışa edi". Köydeşi, Mustafa Osmanovnen bir qaç kere Kyivge Maydanğa barğanlarını tarif ete.
Qırımdan qazanlar-erzaqlarnı ketirip, meydanda narazılıq iştirakçileri içün pilâv pişire ediErfan Kudusov
Qırımtatar kafesiniñ saibi Erfan Kudusov, faal Osmanovnen Kyivde tanışqanını aytıp bere. Bu dekabrde edi, dey. Mustafa Osmanovnıñ çadırında qırımtatar bayrağı yelpirey edi. "Aqlımda bar, yanıma birev keldi de, anda vatandaşım kerçek qırımtatar pilâvını pişirgenini ayttı. Barıp baqsam, aşpaz Mustafa Osmanov edi eken. Qırımdan qazanlar-erzaqlarnı ketirip, meydanda narazılıq iştirakçileri içün pilâv pişire edi".
Kudusov, Osmanovnıñ çadırı yanında sıcaq aş istegenler bir sırağa tizilgenini hatırlay. "Mek pek yahşı hatırladım ki, o vaqıt onen üç qadın bar edi: bir qırımtatar ve eki ukrain. Olar öyle şeñ, quvançlı edi. Asıl, o yalıñız itibarlı degil de, çevresinde şeñ ve parlaq adamlarnı toplağan adamğa oşadı". Erfan, onı Mustaqillik Meydanında daa üç kere körgenini ayta, Mustafa Osmanov Qırımğa qaytqan soñ ise, olar kimerde Facebookta qonuşa edi.
Faal Elmaz Qırımlı Mustafa ağanıñ ölümi aqqında Kyivde olğanda bilgenini ayta. "Kerçekten aytsam, biz yaqında tanıştıq: bir kere musafirlikke kirdik. O bizge Maydanda pilâv pişirgenini, Kyivge qazanlarnı alıp ketkenini aytıp bere edi. Cenazesine barıp olamağanıma yazıqsınam. Qadını Zera tatağa qol tutıp olamadım. Olarnıñ qorantası pek hoş ve sıcaq. Mustafa ağanıñ özü ise - adalet içün aqiqiy küreşçi edi".
Onda öz qorantası içün ve bir parçası olğan halqımız içün er şeyni keliştirmek ve yapmaq niyetleri birleşe ediRefat Çubarov
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Mustafa Osmanovnen soñki sefer 2015 yılda Anqarada Bütündünya qırımtatar kongressinde soñki sefer körüşti. "O qırımtatar areketinde böyle meşur bir şahıs edi. Onı milliy areketniñ biñlernen köçüricilerinden birisi edi, dep tasvir eter edim. Men onı 90-ıncı yıllarnıñ başından tanıy edim. Bir qaç kere musafiri olğan edim ve onda öz qorantası içün ve bir parçası olğan halqımız içün er şeyni keliştirmek ve yapmaq niyetleri birleşe, dep körüngen edi".


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Qırımnı işğalden qurtaruv meselelerinen bağlı halqara sammitniñ – «Qırım platformasınıñ» – teşebbüsçisi oldı. Planlaştırılğanına köre, avgust ayında yarımadanıñ Rusiye işğaliniñ yedi yılı içinde ilk sefer halqara toplulıqnıñ vekilleri Kyivde toplaşıp, regionnı Ukraina kontroline qaytaruv adımlarını muzakere etecekler. Bu teşebbüs Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa Şurası tasdıqlağan Qırımnı işğalden qurtaruv ve reintegratsiya strategiyası çerçivesinde esas devlet tedbirlerinden biri olacaq. Bu sammit yarımada sakinleriniñ taqdirlerine nasıl tesir eter ve 2014 senesinden berli devam etken vaziyetni deñiştirip olurmı, Qırım.Aqiqat bilmege tırıştı.
«Qırım platformasını» ötkerüv planları Rusiye akimiyeti tarafından sert qarşılıq aldı. Kremlniñ bir çoq propaganda küçleri sammitni itibardan tüşürmek içün çalışa, Qırımda ise Moskva kontrolindeki akimiyet onı faal sürette tenqit ete.
Ukraina siyasetçileri ve ekspertleri qayd etkenine köre, Rusiye Avropa memleketlerini «Qırım platformasında» iştirak etmekten vazgeçtirmek içün «çeşit basqı aletlerini qullana». Şu sebepten sammitni teşkil etüv tafsilâtları aydınlatılmay. Bazılarını Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini, qırımlı Emine Ceppar Qırım.Aqiqatnen paylaştı.
«Qırım platforması» yarımadada yaşağan qırımlılar içün ne qadar müim, ayatlarına ne kibi deñişmeler ketire bile ve Rusiyeni kelecek sammit çerçivesinde qabul etilmesi beklenilgen halqara vesiqalarnı yerine ketirmesine nasıl zorlamaq mümkün dep laf ettik.
«Adaletni ğayrıdan tiklev meselesini muzakere etecekmiz»
– Emine hanım, «Qırım platforması» «Rusiyeni halqara vazifelerine riayet etmesine ve Qırımnı qaytaruv muzakerelerine başlamasına mecbur etecek» halqara koalitsiyanı qurmağa imkân berecek, dep aytqan ediñiz. Sizce, o, ne qadar kerçek ve semereli ola bile, çünki dünyada Rusiyeni istilâiy siyasetini toqtatmasına ve Qırımnı azat etmesine çağırğan çeşit türlü koalitsiyalar (meselâ, BM) endi bar.
– Dünyada Qırım meselesinen oğraşqan koalitsiya yoq. Böyle bir format ve koordinatsiya yoq. Qırım meselesinen bağlı rezolütsiyalar – sistematik olmağan bir kerelik adımlardır. (Qırımnıñ Rusiye ilhaqını – QA) tanımama ve onı qayd etüv meselesinde yapılacaq eñ az şey bu. Aytqan Birleşken Milletleriñiz 190 memleketten ibaret ve kün tertibinde yüzlernen meselesi bar. Biz ise Qırım koalitsiyasını qurmağa teklif etemiz – «Qırım platforması» halqara koordinatsion formatı. Memleketlerni yalıñız Qırım meselelerinde birleştirgen bir format. Qırımnı işğalden qurtaruv meselesinde bir sıra diger memleketnen koordinatsiya yapmağa imkân berecek global sistematik şeyler aqqında aytsaq, o kerek.
Bugünde-bugün Rusiye işğal etken topraqlarında ve, birinciden, 2014 senesi Qırımnı işğal etip, avtoritarlıq ve repressiyalar sebebinden özüni izolâtsiyağa oğratqan ve itibardan tüşürgen bir memleket olğanını añlaymız. 2014 senesi Rusiye içün masharalıq yılı oldı, dünyağa kerçek Rusiyeni köstergen yıl oldı. Ve «Qırım platforması» dünyağa istilâcınen tango oynamağa olmay, cilveleşmekniñ bir çoq Avropa memleketi içün büyük cezalı ola bilecek telükeli bir yol olğanını kösterecek format olmalı.
Maqsadımız – siyasiy-diplomatik yolnen Qırımnı işğalden qurtarmaqtır. Bu yolda neticeler tez olmaz.
– «Qırım platforması» çerçivesinde iştirakçilerine, sammit teşkilâtçılarınıñ aytqanına köre, «tek Ukrainanıñ degil, Baltıq deñizinden Aq deñizine qadar telükesizlik mimarlığınıñ temelini qoycaq» «Qırım hartiyasını» imzalamağa teklif etecek olalar. Bu hartiyanıñ telükesizlik meselelerini belgilegen ve Qırımnıñ Rusiye işğalini takbih etken halqara vesiqalardan farqı ne?
– «Qırım hartiyasını» tanımama, qayl etüv ve Rusiyege qarşı siyasiy-diplomatik basqı siyaseti meselelerinde qoşma alet olaraq qabul etmege teklif etem. Mında sayı, ölçü ve diger sıñırlar yoq. Bu qararlarımız çerçivesinde qayd etkenlerimizniñ devamıdır. Bu hartiya Qırım işğaliniñ bütün aqibetlerine umumiy yanaşuv ıntıluvı olacaqtır.
Bir sıra memleket – ortaqlarımıznen uzun zamandır mesleat esnasındamız. Eñ yaqın aftalarda vesiqa metnini azırlav finalına çıqmağa planlaştıramız, onı daa çoq memleketke yollap, bütün maddelerine köre fikirlerini teñeştirsinler.
Añlaymız: daa çoq memleketni işbirligine celp etmek içün, vesiqanı «yuvıp alıp bermek kerek». Bizim içün belli printsipial şeylerni qaldırmağa qarar berdik, belki, bazı memleketler onı imzalamağa azır degil. Bütün tafsilâtlarnı şimdilik aytıp olamayım.
– «Qırım platforması» ve neticeleri yarımadada yaşağan qırımlılarğ nasıl tesir etecek? Olarğa ne yetkizmege ister ediñiz?
– «Qırım platforması», birinciden, bugün Qırımda olğanlarnı tenqit etken ve serbest cemiyet ve azatlıq qıymetlerini sayğan insanlar içün azırlanıla. Qırımda Sovetler Birligini sağınğan ve Rusiyeni alğışlağan insanlar bar, bunı istemeyip, tirenmege devam etken ve Ukraina qaytacaq dep beklegenler de bar.
«Qırım platforması» Qırımnı işğalden qurtaruv – adaletni ğayrıdan tiklev ve qıymet olaraq halqara uquq meseleleri – baqılacaq meydançıq olacaq.
«Qırım platformasınıñ» daa bir müim parçası qırımlı siyasiy mabüsler meselesi olacaq. 2014 senesinden berli Rusiye Qırımda Ukraina vatandaşlarını siyasiy sebeplerden taqip ete. Ve çoq kördik, açıqlıq uydurılğan sebeplerden apiske alınğanlarnı qorçalay. Olarnı anda işkencege oğratmay ve öldürmeyler. Bu adiselerniñ aydınlatılması Rusiyege biñlernen insannı apiske almağa da imkân bermey. Qırımlı siyasiy mabüsler aqqında çetelde daa çoq bilsinler dep, «Qırım platforması» çerçivesinde tedbirlerni teşkil etecekmiz.
– «Qırım platforması» Rusiye tarafdarı olğan qırımlılarnıñ menfaatlarına tesir ete bilemi? Olar ne bilmeli?
– Qırımda Rusiye olmasına quvanğanlarğa bir şey yetkizmege istemeyim. Bu bir taraflı dialog olacaq. Böyle formatnıñ muvafaqiyetli olmasına da inanmayım.
«Bu bizim ücümci taktikamız»
– Qırımda yerli Rusiye akimiyeti Ukrainanıñ «Qırım platformasını» keçirüv planlarını faal sürette tenqit etip, qırımlılarnı «istiqbalsiz» ve «ruslarğa qarşı» olğanına işandırmağa tırışa. Qırım ve sakinlerine «Qırım platformasınıñ» kerçek maqsad ve vazifelerini añlatmaq içün ne yapasıñız?
– Tış işler nazirligi olaraq «Qırım platforması» ğayesini meydanğa ketirip kerçekleştirmek içün çalışamız. Dünya Qırımda olğanlarnı bilsin dep çalışamız. İşğalci akimiyetniñ cevabı şaşırtmadı. Menim içün Aqmescitte ve Moskvada çıqqan yayğara doğru yolda olğanımıznıñ esas işareti ola. Tesaduf degil, çünki er bir cinayetçi cinayetini gizlemege istey. Bu cinayet aqqında kimse bilmesin dep şaraitler yaratmağa tırışa. Rusiye tam da bunı yapa.
– Rusiye akimiyeti «Qırım platformasını» «qanunsız», «duşman» ve «topraq bütünligine dos-doğru qast etüv» olaraq adlandırıp, anda iştirak etmege razı olmadı. Böyle cevabını beklediñizmi?
– Rusiye evelden bilinmeycegine dair mif yaratmağa tırışa. Amma bizim içün sürpriz olmadı, bugün Rusiye ne olğanını kösterdi. Biz ve bir çoq ortağımız Rusiyeniñ Qırım meselesi yoq olmasını istegenini añlaymız. Ve dünyada böyle ola. Bu pek qolay ola. Dünya haritasına baqsaq, anda bir vaqıt eşitmegen noqtalarımız pek çoq, meselâ. Dünya Ukraina ve Qırım etrafında aylanmağanını añlasañ, Qırım meselesiniñ daa açıq olması içün yapqan ğayretlerimizniñ ne qadar müim olğanını añlaysıñ. «Qırım platformasınıñ» vazifesi – Qırım aqqında tarif etmektir.
– Bu alda «Qırım platforması» çerçivesinde imzalanması beklenilgen qararlardan ameliy fayda olacağına ne qadar inanmaq mümkün?
– Bir şey olmay ve «Qırım platforması» yoq dep tasavvur eteyik. Er kesniñ öz ayatı bar, ve Rusiye maqsadına irişe – Qırım aqqında hatırlağanlar yoq. Böyle sualler berecekmizmi? Añlaşılğanına köre, yoq.
Rusiye olğanlarnı közetmeknen beraber Qırım aqqında kimse aytmasın dep küç sarf ete. «Qırım platforması» yardımınen dünyağa Qırımnı unuttırmaymız. Bu bizim ücümci taktikamızdır. Neticesini bilmeymiz. Amma bu meydanda yañğız cenkçi olmamalımız.
«Ahlâqiy puslası» çalışqan memleketler bar olğanına quvanamız»
– Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Rusiyede «Qırım platforması» sammitini bozmaq vazifesinen çalışqan gruppa bar», dep bildirdi. Bu nasıl bir gruppa, erkânında kimler bar ve imkânları aqqında bilesiñizmi?
– Bu kerçekten öyle. Bu malümatnı mahsus hızmetlerimizden aldıq. Böyle «tirenüv gruppaları» çoq eken. Rusiye Tış işler nazirliginiñ sisteması tarafından koordinatsiya etile. Onıñ diplomatik temsilcilikleri vastasınen «Qırım platformasını» itibardan tüşürmege tırışalar. Bu malümatnı ortaqlarımızdan da alamız. Olar Rusiye elçilerinen yapılğan körüşüvler, bu körüşüvlerde «Qırım platforması» aqqında ne aytalar ve oña qoşulacaq memleketlerge nasıl yanaşaqlarını aytalar. Bu telüke tilidir. Er bir memleketniñ bu telükelerni körmemezlikke uracaq imkânı yoq. Rusiye ile işbirligi iqtisadiya ya da arbiy işbirligi ceetinden tenqidiy olğan bir sıra memleket bar. Buña da doğru yanaşmalımız.
– Siziñ malümatıñızğa köre, Rusiye diplomatlarından ğayrı, «Qırım platforması» «tirenüv gruppasına» kimler kire?
– Bu malümat açıq olamaz.
(Muarririyetten: bu intervyü derc etilgende Qırım.Aqiqat muarririyetine Rusiye Tış işler nazirliginden «Qırım platformasına» qarşı çalışqan Rusiye «tirenüv gruppaları» aqqında tasdıqlav ya da red cevabı kelmedi. Tış işler nazirliginiñ fikrini almağa tırışamız).
– Ukraina siyasetçileri ve ekspertleriniñ aytqanına köre, Rusiye iqtisadiy tesir aletlerini qullanıp, çeşit memleketlerniñ akimiyetlerini «Qırım platformasında» iştirak etmelerinden vazgeçtirmege tırışa. Qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev Latviyanıñ sammitte iştirak etmege niyetlengenini aytqan memleket eyyeti yolbaşçısınıñ aytqanlarını bildire: «Ahlâqiy puslamız daa bozulmadı». Ukraina Tış işler nazirliginiñ sammitte iştirak etmekten vazgeçecek teşkilât ve memleketlernen bağlı planları ne?
– Bu yıl «Qırım platformasına» bazı sebeplerden qoşulıp olamağan memleketler olsa, «ögleri ögünde qapularnı qapatmaycaqmız», olarnen bir şeyge baqmadan ve teşebbüsimiz çerçivesinde işbirligi yapmaqtan vazgeçkenlerine baqmadan çalışmağa devam etecekmiz. «Qırım platforması» bugün olmasa, yarın oña qoşulmağa istegenler içün açıq olacaq. Ve ümüt etemiz ki, biznen beraber bu yönelişte dostlarımız – «Qırım platformasınıñ» iştirakçileri de çalışacaq. «Ahlâqiy puslası» doğru çalışqan memleketler bar olğanına quvanamız.
– «Qırım platformasınıñ» esas vazifesi Qırımnı işğalden qurtaruv ola. Bu olmasa, bu teşebbüsniñ muvafaqiyetli olıp olmağanını nasıl añlaycaqsıñız?
– Sammit keçirilmesi bile bizim içün büyük muvafaqiyet. Ondan soñ yapılacaq tedbirler, olar endi muntazam olacaq, «Qırım platformasınıñ» tek avgusttaki sammitnen sıñırlanmağanını kösterecek.
Bizim strategik muvafaqiyetimiz – Qırım işğaliniñ bitmesidir. Qalğanı – taktik muvafaqiyet. Taktik muvafaqiyetimiz olmasa, işğal bir vaqıt bitmeycek.
BM Telükesizlik Şurasınıñ veto aqqına saip daimiy azası olğan memleket, nükleer devlet, dünyada eñ büyük ordulardan biri ve eñ büyük topraqlarğa saip devlet aqqında aytılsa, bu ciddiy şeyler. Ve toprağı ve resursları qat-qat az olğan Ukraina Rusiye ile küreşinde diger memleketlerni birleştirip olsa, bu esas ğalebemizdir.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescit “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabüsi Teymur Abdullayevge dekabrniñ 16-ndan berli ilâclarnen banderolni bermeyler, dep haber ete Facebookta anası Abdullayeva Dilâra.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye koloniyasında tutulğan ve anda koronavirusqa oğrağan Teymur içün ilâclarnen banderolni cezahane hadimleri daa 2020 senesi dekabrniñ 16-nda alğanlar.
“Tünevin cezahanege telefon etip, Qırımdan yollağan ilâclarım oğluma ne içün alâ daa berilmegenini añlatqanlarını istedim. Bugün kene telefon ettim, fevralnıñ 16-nda berecek ekenler!”, – dep yazdı o.
O, feralnıñ 16-nda oğlu ceza izolâtorından çıqacaq, dep tüşüne. Anda Teymur 245 kün endi tutula.
“Anda 2 kilo olğanına baqmadan olar onı yollanma kibi alğanlar. İlâclarnı tibbiyet bölügine berecek ediler, olar ise Timurğa ŞİZO-ğa, aselet yaptılarmı, yoqmı bilmeyim. Yolanma ise apisliniñ yanında açıla ve soñra qollarına berile. Maña ise fevralnıñ 16-nda berecekler, dediler. Buña köre, 16-nda ŞİZO-dan çıqmaq kerek. Men buña pek quvandım”, – dep yazdı Dilâra.
Evel, advokat Siyar Paniç, müşterisi, Aqmescit “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabüsi Teymur Abdullayev aqqıda kerekli malümatnı bermekten red etkeni içün Salavattaki (Rusiye) GUFSİN №2 Tüzetüv Cezahanesine qarşı memuriy dava açacaq ola, dep haber etilgen edi.
Rusiye koloniyasında tutulğan ve anda koronavirusqa oğrağan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Teymur Abdullayevniñ ceza izolâtorında qaluv müddeti yanvarniñ 22-ne qadar uzatıldı, dep bildirdi apiske alınğan qırımlınıñ anası Dilâra Abdullayeva «Ukrinform» agentligine.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Rusiye koloniyasında tutulğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Teymur Abdullayevniñ «aqlarını ğayrıdan tiklenmesini temin etmege» talap etti. Bu künleri onı yüksek sıcağınen ceza izolâtorına qapatqanlar, dep haber etildi.
Başkortostan Cezalarnı Yerine ketirüv federal hızmetiniñ idaresi qırımlınıñ ceza izolâtorına avuştırıluvını açıq sürette izaatlamadı. Qırım.Aqiqat, malümat almaq içün müessisege muracaat etecek.
Daa evel Teymur Abdullayev tahminen beş ay ceza izolâtorında qaldı, bundan soñ onı sert tutuv şaraitli kamerağa qapatqanlar.
Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu davanıñ mabüslerine 2019 senesi iyün ayında üküm çıqardı. Daa soñra Rusiye Yuqarı mahkemesi qırımlılarnıñ ükmüni deñiştirdi.
Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
2019 senesi iyün ayında Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu dava mabüsleri Teymur Abdullayevni 17 yılğa, Uzeir Abdullayevni 13 yılğa, Rustem İsmailovnı 14 yılğa, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yılğa üküm etti.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba, Ukraina ve Rusiye prezidentleriniñ körüşüvi Donbas ve işğal etilgen Qırım meseleleri muzakere etilgen taqdirde ola bile, dep ayttı.
Bunı ukrain naziri, Ukraina ve Rusiye prezidetleri arasında ola bilecek körüşvniñ azırlanmasını tefsir etip, Radio NV yaynında bildirdi.
«İstegenimizni açıq şekilde seslendirdik, olar da istegenlerini seslendirdi. Bu körüşüv ile bağlı ciddiy bir-birine zıt kelgen yanaşmalar bar, amma olarnen aytışmağa devam etecekmiz ve bu mevamlarnı yaqınlaştırmağa tırışacaqmız çünki Rusiyede er şey Vladimir Putinniñ qararı ile ola ve körüşmek onen kerek. Putinnen Qırım ve Donbas aqqında laf etmemek içün körüşmeycekmiz», – dedi Kuleba.
Mayısnıñ 20-nde Volodımır Zelenskıy, Rusiye ve Ukraina eki prezidetniñ körüşüvini teşkil etmek içün aytışqanını bildirdi.
Aprelniñ 26-nda brifing vaqtında Volodımır Zelenskıy, Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile körüşüvi olacağına oşay, dep bildirgen edi. O, Prezident ofisiniñ reberi Andriy Yermakqa bu hususta aytışmağa buyurğan.
Aprelniñ 20-nde Zelenskıy içtimaiy ağlarda videorolik yayınlap, Rusiye prezidenti Vladimir Putinge cenk ketken Donbasnıñ er angi noqtasında körüşmege teklif etti. Vladimir Putin ise cevap olaraq Ukraina devlet başı ile eki taraflı munasebetlerni muzakere etmege azır olğanını bildirdi.


text:
Qırım «parlamenti»niñ matbuat hızmeti bergen malümatqa
köre, Konstantinovnı ziyareti devamında muavini Grigoriy İoffe, prezidium azaları– Petr Zaporojets ve Yefim Fiks ozğaralar.
«Mayıs 23 künü Qırım parlamentiniñ başı Peterburgdaki Halqara iqtisadiy Forumı-2014 işinde iştirak etecek» – denile beyanatta.
Tedbirniñ devamında Sankt-Peterburgnıñ Qanun çıqarıcı toplaşuvı ve «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet şurası» arasında işbirlik aqqında añlaşma imzalanacaq.
Mayıs 23 künü Sankt-Peterburgdaki biznes-forumında esas maruzacı Rusiye prezidenti Vladimir Putin olacaqtır. Faqat bir qaç halqara şirketlerniñ yolbaşçıları biznes-forumnı körmemezlikke urdı. Böyleliknen olar Rusiyeniñ Qırım işğaline ve Moskvanıñ ukrain buhranındaki issesine olğan munasebetini köstereler.


text:
«Ğolos» («Ses» – QA) firqasınıñ yolbaşçısı, «Okean Elzı» gruppasınıñ lideri Svâtoslav Vakarçuk qırımtatar muhtariyeti meselesinde fikrini bildirdi. Bu aqta o, Azatlıq Radiosınıñ «Newsroom-spetsvıpusk» programmasınıñ yayınında tarif etti.
«Qırımtatar meselesiniñ umumukrain meselesi çerçivesinde baqılmasınıñ tarafdarı olam. Qırımtatarlar toplulıq olaraq Ukraina ve onıñ menfaatlarına nisbeten pek vatanperver yanaştılar. Qırımtatarlar aytqan siyasiy ukrain milletimiz çeşit qavim ve millet, farqlı medeniyetleri olğan insanlar, amma özüni Ukrainanıñ bir qısmı olaraq is etken insanlar olğanını köstere. Eminim, bu ceetten er bir etnik halqnıñ özüni ifade etüv, medeniyet ve peyda oluv ve kimlik terbiyesi aqqı Ukraina içün pek müim ola», – dedi Vakarçuk.
Daa evel haber etilgeni kibi, Svâtoslav Vakarçuknıñ «Ğolos» firqası cedveline ASTEM şirketiniñ icra müdiri, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Umerov ve «KrımSOS» teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva kirdi.
2018 senesi dekabr ayında prezident Petro Poroşenko Ukraina devleti terkibinde qırımtatar milliy-territorial muhtariyetiniñ qurulmasınen bağlı Anayasa deñişmeleri qanunını Yuqarı Radağa kirsetmege azır olğanını bildirgen edi. Aynı vaqıtta, prezidentniñ aytqanına köre, o vaqıt parlamentte bu qararnı qabul etmek içün 300 rey olıp olmağanına dair malümatı yoq edi.
Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar qırımtatar muhtariyetiniñ «separatizmge iç bir alâqası yoq» dep añlatqan edi. Onıñ qurulması ise Ukrainanıñ 2014 senesi qoşulğan BM tamır halqlarnıñ aqlarına dair beyannamesinde qayd etilgen tamır halqnıñ aqqı ola.
Ukraina Yuqarı Radasına firqa cedvelleri boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ beş vekili namzet kösterecek: qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz (Petro Poroşenkonıñ «Avropa birdemligi» firqası), Meclis reisi Refat Çubarov (İgor Smeşkonıñ «Küç ve namus» firqası), Gayana Yüksel (Ukrainanıñ yeşiller firqası), Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası ve Abmecit Suleymanov («Ukraina Halq Areketi»).
Yuqarı Rada saylavlarına tek Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri namzet köstermey. Olarnıñ arasında – ukrain jurnalisti ve qırımtatar asıllı devlet erbabı, Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar («Ğroysmannıñ ukrain strategiyası» firqası), Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Umerov, «KrımSOS» teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva ve «VostokSOS» hayriye fondunıñ icra müdiri Aleksandra Dvoretskaya (üçü de Svâtoslav Vakarçuknıñ «Ses» firqasından), qırımlı bloger ve dizayner Liza Bogutskaya (Volodımır Zelenskıynıñ «Halq hızmetçisi» firqası), qırımlı, Ukrainanıñ sabıq halq deputatı Andrey Sençenko («Aq küçü»), cemaat faali, göñülli, Qırımdan köçken Natalya Lütikova («Ukraina Halq Areketi»).


text:
Ukraina milliy mudafaa ve havfsızlıq hızmetiniñ (SNBO) kâtibi Aleksandr Turçinov Rusiye arasında viza kirsetilmesinen bağlı ğayege qoltutmaqta. Bu aqta o, iyünniñ 14-nde «İnterfaks-Ukraina» informatsion agentligine bergen intervyusında söz yürsetti.
Turçinov vizalar kirsetilgence Ukrainağa kirecek Rusiye vatandaşlarınıñ yalıñız biometrik pasportı olğanlarğa musaade etmek kerek, dep saya.
Böylelikne SNBO kâtibiniñ fikrine binaen, Ukraina öz topraqlarına kirecek «duşman agent ve terroristlerinden» ancaq bu şekilde qorçalanması mumkün.
Daa evel Ukraina Tışqı işleri naziri Pavel Klimkin, Rusiye vatandaşlarınıñ Ukrainağa kirişi yalıñız Rusiye-Ukraina sıñırını kesip keçmege niyeti olğanı aqqında «evelden biligilendirmesi» şartınen yapılmaq kerek degen teşebbüske qoltutqan edi.
Rusiye prezidentiniñ temsilcisi Dmitriy Peskov, viza kirsetilgen taqdirde Rusiye aynı şekilde cevap berecegini beyan etken etti.


text:
Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen Vadim Sirukqa Rusiye quvetçileri 2016 senesi fevral ayında evinde keçirilgen tintüv vaqtında alğan smartfonnı qaytarmağa qarar berdi. Bu aqta advokat Emil Kurbedinov «Qırım birdemligine» bildirdi.
Berilgen malümatqa köre, Siruk mahkeme oturışuvında Başkortostandaki Rusiye koloniyasından video bağı vastasınen iştirak etti. Advokatlar Rusiye kontrolindeki Qırım garnizon arbiy mahkemesinde edi. Neticede mahkeme Sirukqa 5 yıl evelsi alınğan cep telefonını ceza çekken yerde qaytarmağa qarar aldı.
«Cep telefonı alındı ve tintüv protokolında alınğan olaraq qayd etildi. Tahqiqatçı onı delil olaraq da ilâve etti. Faqat ne Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi oturışuvında, ne de bundan soñ bir yerde qayd etilmedi ve qabaatlav tarafı tarafından kösterilmedi, ükümde de qayd etilmedi. Bugün bu telefon meselesi çezildi. Yani bugün arbiy mahkeme, arbiy prokuror, advokatlar bir plastmassa parçasınıñ kelecegini belgilemek içün toplaştı», – dep izaatladı imayeci.
Advokatnıñ aytqanına köre, Siruknıñ alı bir qarar ve o, bütün faal, dost, Qırımdaki ve tışındaki cemaatqa selâm yollamağa rica etti. Yaqında onı Ukrainanıñ Rusiye konsulı Viktor Pletnikov ziyaret etti.
İyünniñ 25-nde Moskva vilâyetiniñ (Rusiye) Vlasiha şeerindeki Arbiy istinaf mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsiniñ ükmüni deñiştirmeyip qaldırdı.
Böylece, Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ 2019 senesi qabul etken qararı deñişmedi. Mahkeme qararına köre, Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
Amnesty International aq qorçalayıcı teşkilâtı Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» bütün mabüslerini vicdan mabüsi dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Mart 27 künü, YouTube kanalında qırımtatar milliy Meclisiniñ yolbaşçısı muavini Ahtem Çiygoznıñ çıqışı yazılması peyda oldı. Belli olğanı kibi, onı Çiygoz mart 24 künü Qırım Yuqarı Makemesiniñ oturışı devamında yaptı. Mezkür çıqışta Çiygoz, er kesni qanunğa riayet etmege çağırdı.
«Apiste bulunır ekenim, şu cinaiy işiniñ manasızlığını añlayım, epiñizni qanunğa riayet etmege çağıram. Men qanunğa işanğanım içün degil. Makemeciler, prokuratura, taqiqat - episi siyasetçilerge tabiy olğanlarını bilem. Epiñiz, olar aytqan qararlarını alacaqsıñız», - dep ayttı o.
«Siz qanunnı riayet etmege ant ettiñiz, sizni buña çağıram. Er biriñiz öz seviyeñizde qanunlarını bozıp başlasa, bizim balalarımıznıñ kelecegi olmaycaq. Tek qırımtatar balaları aqqında aytmayım... », - dep qayd etti Çiygoz.
O, kene Qırımdan iç bir yerge ketmeycegi aqqında hatırlatıp, «ölümden qorqmağanı»nı ayttı.
«Amma men ruhtan tüşmeycem, böyle tertipsizlikke qarşı turacam», - dep qoştı Çiygoz.
Video: Alim Aydamak
Mart 24 künü Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesi, Qırım prokuraturasınıñ appelâtsiyasını qabul etmedi. Belli ki, prokuratura, mabüslerge qabaatlayıcı ükümni çıqarmaq içün, cinaiy işni makemege qaytarmağa talap etti. Bunıñnen bir sırada, Qırımdaki makeme «fevral 26» işiniñ mabüslerini aprel 24 kününe qadar apiste qaldırdı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksyonov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.