text:
Kreml nezareti altındaki Aqyar gubernatorı Dmitriy Ovsânnikov, Keriç köprüniñ oktâbr 1-inde açılğan yük naqlitatı yürüşi, “Aqyar fiyatlarını, naqil masrafları azlaşqanı sebebinden, eksiltmege imkân berir” dep saya.
“Elbette, Qırım köpründen furalarnıñ keçmesi açılğanınen fiyatlarnı eksiltmek mümkün olur dep ümüt etemiz. Fiyat eksiltmesi naqil masraflarına bağlı: şimdi Qırım köprü quruldı, soñ “Tavrida” trassası bitirilir, soñra ise demir yolu bir nizamğa ketirilir. Böyleliknen, naqil masrafları eksilgeninen, erzaq teslimatı da ucuzlanır ve fiyatlar eksilir”, - Ovsânnikovnıñ sözlerinden yaza “TASS”.
Oña köre, erzaq ve başqa mallarnıñ fiyatına bütün teslimat silsilesi tesir ete, bunıñ içün, yollardan başqa, logistik merkezlerni ve başqa infratertipni qurmağa kerek.
Bir kün evel haber etildi ki, Keriç köprüniñ yük naqliyatı yürüşi açılğanından soñ da, işğal etilgen Qırımda benzin fiyatı artmaqta.
Bundan evel Qırımnıñ rusiye başı Sergey Aksönov, Keriç boğazından köprüniñ yük naqliyat qısmınıñ açılışı “Qırım fiyatlarına duyulacaq şekilde tesir etmez” dep bildirdi.
Qırımdaki rusiye akimiyetiniñ başı qayd etti ki, Qırımda yaqarlıq fiyatları Keriç köprüniñ demiryol qısmı açılğanından soñ baqılacaq.
Evel haber etilgeni kibi, bazarertesi künü, oktâbr 1-inde, saat 00:00-den Keriç köprüniñ yük naqliyatınıñ yürüşi içün qısmı açıldı.
Keriç boğazı üzerindeki köpürniñ avtoyol qısmı yengil avtomobillerniñ areketi içün mayıs 16-da açıldı. Köpürniñ demiryol qısmı şimdilik qurulıp bitirilmedi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurulması Kremlniñ halqara uquqqa itibar etmegeniniñ nevbetteki şaatlığıdır, dedi.
Avropa Birligi ve AQŞ Rusiye territoriyası ile ilhaq etilgen Qırım arasında Keriç köprüniñ qısmen açılmasını sert bir şekilde tenqit etti. Ukraina tarafı Rusiye ile köpürniñ qurulması aqqında añlaşmadan 2014 senesinde – Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ çıqtı.


c: text/html

text:
İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ bildirgenine köre, Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca qabaatlanğan Zevri Abseitov ve Rustem Abiltarovğa Rusiyeniñ Stavropol ülkesindeki koloniyada tibbiy yardım kösterilmey.
«Zevri Abseitovnıñ tiş ve büyrek problemleri bar, II derece gipertoniya, onı tibbiy ceetten kontrol etmeseler, insult ola bile. Rustem Abiltarovnıñ sürekli hastalıqları bar – piyelonefrit ve revmatoid artrit. Bundan ğayrı, miokard mikroinfarktı oldı», – dep yazdı Denisova Facebookta.
Ukraina ombudsmeni, tibbiy tedqiq yapılması ve kerekli yardım kösterilmesi içün Rusiye İnsan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etti, dep bildirdi.
2018 senesi dekabr ayında Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Enver Mamutovnı 17 yıl sert rejimli koloniyada, Ruslan Abiltarov, Remzi Memetov ve Zevri Abseitovnı 9 yıl sert rejimli koloniyada qalmalarına üküm etti.
Mabüslerden iç birisi qabaatını tanımadı. Olar cinaiy davalarınıñ «siyasiy sebepleri» bar, dep qayd etti.
İyülniñ 11-nde Rusiye Yuqarı mahkemesi dava mabüsleriniñ ükmüni deñiştirdi. Enver Mamutov 16 yıl ve 9 ayğa, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov, Zevri Abseitov 8 yıl ve 9 ayğa apiske alındı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aqyarda COVID-19 ile hasta pensioner vefat etti. Bunı şeerniñ rusiyeli akimiyetinde haber ettiler. Olarnıñ malümatına köre, aqay 78 yaşında edi.
"Dignoz, adam daa sag olğanda tasdıqlandı. Hastalıq eki taraflı pnevmoniya ve aqciger şişikliginen ağırlaştı. Ağırlaşuvlar ölümge sebep oldı", - denile beyanatta.
Em de akimiyet, tünevin şeerde iç bir yañı COVID-19 hastası qayd etilmegenini bildirdi.
Şimdilik hastahanelerde 41 adam bar. 295 adam yahşı oldı, 10 adam vegfat etti. İnfektsiya hastahanesinde 169 adam baqıla, 9-ıncı şeer hastahanesinde - 121 adam nezaret altında buluna. Yaşağan yerlerinde 301 adam baqıla.
Umumen, akimiyetniñ malümatına köre, Aqyarda - 339 COVID-19 hastası qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Beyanatta aytılğanına köre, Avropa Birligi Petro Poroşenkonı Ukrainanıñ yañı saylanğan prezidenti olaraq tanıy.
Avropa Birligi Ukrainada barışıq ve istiqrar tiklenmesi içün barışıq planını vaziyetni al ete bilecek esas imkân olaraq tanıy ve Prezidentniñ Ukraina Şarqında Rusiyege qol tutqan separatistler ve er kün adam qurbanları olğan vaqıtta müim adım atqanını kore.
Avropa Birligi zıddiyetniñ er bir tarafını vilâyette havfsızlıq olması içün ateş toqtatılmasına riayet etmege çağıra.
Şuranıñ hatırlatqanına köre, Komissiya, Avropa tış alâqalar hızmeti ve memleket-azaları Ukraina Şarqındaki adise-vaqialar talap etecek nevbetteki adımlarğa azırlıq köre.
Avropa Birligini Ukrainanıñ Şarqiy qısmı ve Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı ve gumanitar vaziyet raatsızlay.
Mında jurnalistler ve faallerniñ qıynavı, öldürüvi ve ğayıp oluvı qayd etile.
Vesiqada yuqarıdaki noqtalardan ğayrı, Ukrainağa maddiy, mudafaa, iqtisadiyat, islâatlar, viza ve diger meseleler boyunca kösterilecek yardım mevcut.


text:
Çehiya tış işler nazirliginiñ matbuat kâtibi İogana Grogovanıñ bildirgenine köre, çeh qanı olğan 26 yaşına qadar gençler ve 60 yaşından başlap nefaqacılar viza resmiyleştirüvi içün ödevlerden boşatılacaq.
Bir de bir şahıs çeh asılını isbatlap olsa, oña bir yıllıq çeh mültivizası berilecek, dep qayd etti Grogova.
Onıñ aytqanına köre, tış işler nazirliginiñ bu adımı Ukrainada yaşağan volın çehlerniñ muracaatlarınen bağlı.
Etnik çehler olğan aman-aman 40 qoranta Çehiyağa qaytmaq içün qol tutuv istedi, lâkin olarğa yardım etmediler.


text:
«Ukraina anayasasınıñ 103 maddesiniñ 1,5 qaidelerini böyle añlamaq kerek, Ukraina prezidenti Ukraina vatandaşları tarafından em nevbetten tış, en nevbetteki saylavlarda 5 yıllıq müddetke saylana», – dep aytıla Anayasa mahkemesiniñ reisi Yuriy Baulin seslendirgen beyanatta.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina Anayasa mahkemesiniñ qararı Ukraina meydanlığında mıtlaqa eda etilmeli, itiraz etilmeycek kesen-kes alınğan qarardır ve Ukrainanıñ resmiy neşirlerinde neşir olunmalı.
Aprel soñunda 101 deputattan ibaret olğan taqım – UDAR firkasınıñ lideri Vitaliy Kliçko da şu cümleden, Ukraina Anayasa mahkemesine 2015 senesi mart ayında prezident saylavlarınıñ keçirilmesini belgilegen qaideniñ çalışuvı aqqında muracaatnı yolladı.


text:
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi mayıs 15-te Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apis müddetini arttırdı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Apiske alınğannıñ adliyecileri Çiygoznı SİZOdan ev apsine ve Rusiye uquq qorçalayıcısı, Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti yanındaki vatandaş cemiyeti ve insan aqları şurasınıñ azası Andrey Yurovnıñ kefili ile azat etmege rica ettiler.
Mahkeme teneffüsni ilân etip, adliyecilerniñ muracaatını red etti ve apis cezasını iyül 29 kününe qadar uzattı.
Mahkemede bulunğan Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerovnıñ bildirgenine köre, mahkemeci taqiqat devam etkenini, Ahtem Çiygoz ise saqlana bilecegini qayd etti.
«Çiygoz Qırımnı terk etmeycek, onıñ ailesi, tuvğanları mında, özü de mında yaşay, amma mahkemeci buña qulaq asmadı», – dep ayttı Ümerov.
Çiygoznıñ tuvğanları ve soy-sopları qasevetleneler, ömür arqadaşı mahkemeden ağlap çıqtı.
Ahtem Çiygoz Qırımda «fevral 26 işi» boyunca yaqalandı.
Çiygoznı 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26 künü «kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etilmesi ve iştirak etmesinde» şeklep, taqiqat çerçivesinde yaqaladılar.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti yanında Qırımtatar Milliy Meclis ve «Rus birligi» tarafdarları ile kütleviy miting keçti. Numayışnıñ teşkilâtçıları Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birligi» lideri Sergey Aksenov oldılar. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti cinaiy işni açtı.


text:
Bunı Qırım «yaqarlıq ve energetika naziri» Sergey Kolobov yaza, dep haber ete İnterfaks-Ukraina.
«DTEK Krımenergo» mında Rusiye qanunlarınıñ talaplarına köre yañı filialnı açtılar», – dep ayttı Kolobov.
«DTEK Krımenergo» Rinat Ahmetovnıñ mülkiyetinde olğan «System Capital Management» maliye-sanayı gruppasınıñ bir qısmı olğan «DTEK» ukrain energetik şirketiniñ terkibinde edi.
Qırım «malümat naziri» Dmitriy Polonskiy bildirgenine köre, «DTEK Krımenergo» cumhuriyet «reberligi» ile muzakereler keçirgen soñ, ödevlerni ruble birleminde qabul etip başladı.


text:
Salı künü saba saat 3:07 Rostov-na-Donu şeerinden ilhaq etilgen Qırımğa ketken yolda, Keriç köprü yanında, rusiye polisi, Cenübiy Bölge Arbiy mahkemesinde keçken mahkeme oturışına diñleyici olaraq barğan yarımada sakinlerinen maşnanı toqtattı.
Bunı "Qırım birdemligi" cemiyet birleşmesi bildire.
"Mikroavtobusnıñ üç yolcusı: 1975 yılı doğma Osmanov Ansar İsmailoviç, 1960 yılı doğma Kerimov Ali Naimoviç, 1984 yılı doğma Süleymanov Amet Refatoviçni tutıp aldılar ve olar şimdige qadar İİN-niñ binasında buluna. Başta olarnı cinayetke dair bir anketanı toldurmağa mecburladılar, soñra zornen daktiloskopik ekspertizanı keçirecek ediler, amma tutulğanlar bunı red etti", - denile beyanatta.
Birleşmeniñ malümatı köre, İİN-niñ hadimleri adamlarnıñ vesiqalarını tutıp aldı. Saat 6:30 itibaren vesiqalarnı keri qaytarmadılar.
"Tutılıp aluvdan üç saattan çoq keçkeninden soñra, olarnen iç bir tedbirley yapılmay. Amma İİN-niñ hadimleri vesiqalarnıñ qaytarmayıp, iş hanesinde qapaldılar", - yazalar "Qırım birdemligi"nde.
Başqa menbalardan bu malümatnıñ tasdıqı yoq. Bu aqta Rusiye polisiniñ şimdilik tefsiri yoq.
Tünevin, oktâbr 21-isinde Rostov-na-Donu Rusiye şeerinde "Hizb ut-Tahrir davası" boyunca mahkeme oturışı keçe edi. Bu dava boyunca oturış oktâbr 22 ve 23-ünde de devam etecek, üküm çıqarılacağı beklenile.
Rusiye prokurorı, beraber qoşıp sayğanda, Yalta "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçileri içün 98,8 yıllıq apis cezasını istedi: Muslim Aliyevğa - 20 yıl, İnver Bekirovğa - 20,6 yıl, Emir-Üsein Kukuğa - 15 yıl, Vadim Sirukqa - 15 yıl, Arsen Cepparovğa - 13,6 yıl, Refat Alimovğa - 14,6 yıl.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 yılınıñ fevral-aprel aylarında tutulğan edi. Olarnı, Rusiyede yasaqlanğan islâmiy siyasiy "Hizb ut-Tahrir" teşkilâtına aitliginde qabaatlaylar.
Ukrainanıñ Tış İşler Nazirligi, Yalta "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçilerini azat etmege Rusiyeden talap ete.


text:
Başqortostan 450 yıllığın Mäskäüźän torop bildäläy. Älenän respublikala zıq qubıp Mäskäügä yıyınalar. İke kön barasaq Mäskäüźä Başqortostan köndäre bayramında prezident Mortaza Räximov etäkselegendäge deleğatsiya qatnaşa, Başqortostan şirkättäre ireşkän uñıştarın märkäz xalqına kürhätä, şağirźar şiğırźarın uqıy, başqort kitaptarınıñ isem tuyın uźğara. Täüge törköm tap şağirźarźan tora. Ular şarşambı uq baş qalağa yullandı. Yaźıusılar berlege etäksehe Rauil Bikbaev yänä un ber yaźıusı-şağir kitte unda.
Başqortostan köndärenä urında därtlänep äźerlänhälär źä, mäskäü ul tiklem qolas yäyep qarşılamay axırı. Sönki Mäskäü başqorttarı Qoroltayı räyese Batırxan Mırźabaev bında äźerlek hülpän bara, deleğatsiyanı kem qarşılayasağı la añlaşılmay tine. Başqortostan köndäre barışında bında qoroltay źa ütäsäk ikän.


text:
Canköyde salı aqşamı ve çarşenbege keçer gecesi küçlü yağanaqlarnıñ olmasını tahmin eteler. Bu aqta şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Bu sebepten Canköy akimiyeti balalarnı nezaretsiz qaldırmamaq, balkonlardan, tüşip zarar ketire bilecek, pekitilmegen ağır şeylerni almaq, naqliyatnı terekler astında bıraqmamaq tevsiye ete.
Malüm olğanı kibi, iyün başında yarımadada bir sıra regionlarda küçlü yağanaqlar keçti. Bağçasaray rayonında bağça, tarlalar suvğa battı, Aqmescit Venetsiyanı añdıra edi.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqşeyh (Razdolnoye) rayon mahkemesi ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhnı 5 yılğa umumiy rejimli koloniyağa ve 10 biñ ruble (qararnen 4 biñ hrivna) cöremege mahküm etti.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ mahkeme zalından bildirgenine köre, faaliyetçini böyle apis müddetine eki cinaiy işniñ birleştirilmesi boyunca mahküm ettiler.
Akem hanım ükümde, Baluh «cinayetlerini, mevcüt olğan idare sistemasından nefret etkeni içün işledi, ve bu, evelden işlegen cinayetleri ile tasdiqlana», dedi.
İyül 2-de Rusiye prokurorı, Baluhnıñ muvaqqat tutuluv izolâtorınıñ işini nizamsız alğa ketirgeninde qabaatlavı boyunca umumiy rejimli koloniyada 4 yıl ve birinci cinaiy işini köz ögüne alıp – umumiy rejimli koloniyanıñ 6 yıl ve 10 biñ ruble (4 biñ hrivna) cöreme istedi.
Faaliyetçige qarşı bu iş, Aqşeyh (Razdolnoye) qasabasındaki muvaqqat tutuluv izolâtorınıñ rehberi Valeriy Tkaçenkonıñ arizası esasında açıldı. O, Baluh onı kötekledi, dep iddia ete. Aynı zamanda faaliyetçi ve onıñ imayesi, Tkaçenko özü oña ucüm etti, dep bildireler.
Daa evel mahkeme ukrain faaliyetçisine tevqif etilüv şeklinde sıñırlav tedbirini ağustos 14-ke qadar uzattı.
Baluh, mart 19-da ilân etken muddetsiz açlıqnı tutmağa devam ete.
Rusiye FSBsi Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabr 8-de yaqaladı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ tavanında 90 patron ile bir qaç trotil şaşkasını taptılar, dep iddia ete ediler. Qırımda mahkeme Baluhnı, arbiy yedekler saqlağanında qabaatlı tanıp, 3 yıl ve 5 ayğa koloniya-qasabada azatlıqtan marum etilmesi ve, ondan ğayrı, 10 000 ruble (qararnen 4600 hrivna) miqdarında cöreme tölemesine dair üküm çıqardı.
Mevzuğa dair: Volodımır Baluh: «vatanğa sevgi içün er angi fiyatnı tölemege azırım»
Baluhnıñ imayesi ve aq-uquq qorçalayıcıları, onıñ Ukraina vatanperveri olğanı sebebinden – eviniñ azbarında Ukraina bayrağı olğanı içün repressiyalar qurbanı olğanını iddia eteler.
Ukraina TİNi ve AQŞ ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhnıñ Rusiye ükümeti tarafından azat etilmesinde israr eteler.


text:
Ukrainada köçip kelgenlerniñ umumiy sayısı tahminen 466 biñni teşkil ete. Bunı çarşenbe künü, noyabr 19-da, içtimaiy siyaset naziriniñ birinci muavini Vitaliy Müşçinin bildirdi, – dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Onıñ sözlerine köre, esapqa 212 biñ insan alındı, olardan tahminen 20 biñ Kiyevde buluna.
Aynı zamanda, Ukrainada qaçaqlarnıñ işleri boyunca BMT Yuqarı komissarınıñ İdaresi vekiliniñ malümatına köre, okâtbr 30-na Ukrainada 442 biñ 219 köçip kelgen insan qayd etilgen eken.
Evel ükümet köçip kelgen şahıslar içün maliye destek miqdarını belgilegen edi: bir qorantağa ayda 2400 grn, işlemegen şahısqa – 884 grn, işlegen insanlarğa – 442 grn berilmek kerek.


text:
Ukrainada Qırımğa halqara cezalarnıñ bozuluvı ile kirgen çetel gemilerini tevqif etüv ameliyatını tarqatmağa çalışalar. Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde Qırım iqtisatçısı, «Tış işler maydanı» fondunıñ eksperti Yuriy Smelânskiy bildirdi.
«Devletniñ mütenasip strukturaları bu ameliyatnı çetel limanlarına tarqatmağa çalışalar», – dedi o.
Qırım ve Aqyar boyunca FSB sıñır idaresiniñ malümatına köre, bu sene başından Qırım limanlarına bir 300 çetel gemisi kirdi – Romaniya, Almaniya, Yunanistan, Türkiye, Poloniya, Bulğaristan, Aqrusiye, Ermenistan ve Ukrainadan.
Smelânskiyniñ sözlerine binayen, Qırım limanlarına kirgen eki ukrain gemisi tevqif etildi.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etilgen. Ukraina Yuqarı Şurası bu tarihnı yarımadanıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuvı olaraq belgiley.


text:
Bügün, biñlernen bizim balaçıqlarımız, birinci keresi raleler başına oturğanda, bizde qırımtatar meşurlarımıznıñ mektep çağlarınen bağlı foto ve hatıralarını köstermege istedik.
Seytcelil Halil, alıp barıcı, aktör, «Qırımda yaşa» şousınıñ iştirakçisi.
Fotoda – Seytcelil birinci sınıf talebesi, 1997 senesi, Qarasuvbazar (Belogorsk) rayonınıñ Ken – Togay (Litvinenkovo) köyüniñ mektebi.
Mektep çağında Seytcelil, polis hadimi olmğa arzu ete edi.
«Amma vaqıt keçkeninen, bizim devlette polis olmaq yahşı iş olmağanını añladım. Şimdi fermer olmağa arzu etem J» – dep şaqa ete aktör.
Mında, kelecekte alıp barıcı ve aktör olacaq Seytcelil, endi, Zuya milliy mektebiniñ talebesi. Bu mektepte oquğan senelerini, Seytcelil, böyle hatırlay:
«Mektepte oquğan yıllarım – bu vatanperverlik vaqıtı, o zamanları o qadar yahşı edi ki, mektepten ketmege istemey edim. Böyle mektepler çoq degil edi. Bu başta balalar bağçası yerleşken bina edi, mında er vaqıt nasıldır bir problemalar çıqa edi, ya qışta qızdırıcı sistema bozula, ya da kerekli qullanmalar yetişmey edi. Amma bu problemalar bizlerni birleştire edi. Büyükten – büyük teşekkürlerimizni, er daim bu mektepke yardım köstergen insanlarğa ayatmaq kerektir, bu – Remzi bey Şevqiyev, mektepniñ birinci müdiri Zera Ridvanovna, ana – babalar, faaller, ocalar…
Balalıqta, bu mektepni açmaq içün ne qadar küç kerek olğanı, tüşünmey edik. Şimdi ise, bu adamlar menim içün bir ibrettirler. Olar bizlerni aqıllı ve terbiyalı etip östürmege istediler, ve şu mektepniñ mezunlarına baqsaq, olar öz niyetlerine yettiler demege mümkündir».
Zair Akadırov, jurnalist, bloger.
Fotoda:Akadırov, Tacikistannıñ Duşanbe şeeriniñ 8 sanlı mektep talebesi.
«Menim eñ parlaq hatıralarımdan birileri, bu – saba pek yuquñ kelgen vaqıtta, tursatmaları, imtianlar mevsimi, medeniyet ve sport tedbirlerinde iştirk etüvlerim», – dep hatırlay, Akadırov.
Onıñ meraq etken mevzuları pek keñiş ve egerde o jurnalist olmağan olsa, ya belli yırcı, ya da futbolist olur edi.
«Er bir oquv basamağında, zenaat arzularım farqlı farqlı edi. Başlanğıç sınıflarında, bu aqta içte tüşünmey edim. Biraz büyügen soñ, sanaatnen meraqlanıp başladım. Meselȃ, yırcı, ya da muzıkant olmağa tüşüne edim. Soñ, sport dünyasınen meraqlanıp başladım. Futbolnı pek begene edim: Aqmescitteki «Lokomotiv» stadionında temrin etip başladım, statistika alıp bardım. Aynı şu vaqıtta, jurnalistikanı begendim. Mektepten mezun olacaq vaqtıma ise, endi, jurnalist olacağımnı añladım», – dep, öz hatıralarınen paylaşa jurnalist.
Ediye Muslimova, cemaat faali, «Armançıq» mecmuasınıñ baş muarriri.
Fotoda Ediye hanım – 3 sınıf talebesi, 1973 sene, Yedi – Quyü (Leninskiy rayon), Kenegez (Krasnogorka) köyü.
«Biz daa yazılı degilmiz ((( Ve biz, ballar, bunıñ içün pek qasevetlene edik!», dep bildire Ediye hanım.
Cemil Temişev, adliyeci.
Fotoda Cemil Temişev, birinci sınıf talebesi, Rostov vilȃyetiniñ Solneçnıy köyü.
Başta adliyeci, tarihçi olmağa istey edi. Advokatlıq arzusı ise, mektepte olıp keçken bir adaltsiz olaydan soñ peyda oldı.
«Advokat olma istegim, bizim köyde bir soyımıznı öldürgen soñ peyda olğandır. Onı bir kötekte öldürdiler. Dört adam bir insannı urğan ediler. Olarnıñ sırasında bir poliste bar edi. Bu işte er şeyni qarıştırıp, qırımtatarını qabaatladılar. Öldürgenlerden, kimse apis olunmadı. Taqiqat neticesinde dediler, sanki qırımtatarı er kezni urğan, olar ise, qorçalanmağa mecbur olğanlar. O vaqıt bitam pek ağlağan edi ve içimmizde bir adliyeci olğan olsa, bu adaletsizlik olmaz edi, dep aytqan edi», – dep hatırlay Cemil.
Leylȃ Kadırova, «İ. Gasprinskiy adına qırımtatar kitaphanesiniñ» kitaphane işleri boyunca müdir muavini.
10 sınıf, Namangan, 1981 s.
Söz kelimi,fotodaki cevap bergen qızçıq, Leylȃ hanımnıñ egiz qardaşı.
Er kezge pek yahşı tanış olğan Leylȃ hanum Kadırova, mektepte oqumağa pek seve edi, belkimde onıñ içün o daa talebelik çağından kitaphanede çalışmağa arzu ete edi.
«Mektepni yahşı bitirdm. Tek bir dan dörtüm bar edi, o da algebradan. Bütün fenlerni seve edim, amma edebiyat ve fizika derslerini episinden ziyade. Eger de bir de bir derske yahşı azırlanmağan olsam, bu menim içün balaban faciya ola edi. Ekim olmağa arzu ete edim, lȃkin kitaphaneci işini de begene edim. Kitaphanege bara edim, tez – tez kitap saylay edim, soñ ise kitaphanecilerniñ artında taqıp ete edim. Aslında, mektep yıllarını çoq hatırlayım. Bu menim altın devrim edi! Mesüliyetlik! Vazifecilik! Dosluqlar… Men er şeyni hatırlayım ve güzel mektep senelerini içte unutmayım!», – dep asret ete Leylȃ hanım.
Refat Abducemil, tarihçi, filologiya ilimler namzeti, oca.
1 sınıf, 1995 sene, Qarasuvbazar (Belogorsk).
Mektepte Refat bey güzel oquy edi. Belki de, bu onıñ ayatına tesir etip, onı ilimnen oğraşmağa celp etti.
«Men ingliz tilini seve edim. Mektepteki parlaq hatıralarımdan biri, bu Qrım boylap kezintilerimiz edi. Meraqlı ve dülber yerlerge bara edik (Genuez qalesine, Qızıl – Qobağa, Yalta ayvanat bağçasına, Çehov muzyine ve ilȃhre)», – dep hatırlay Refat Abducemil.
Lenora Dülber, Sudaqta cemaat erbabı, qırımtatar faali.
1 sınıf, 1985, Çirçik şeeri.
Reşat Aliyev, fotograf.
Aqmescit rayonınıñ Çuyke (Çaykino) köyü, 5 sınıf talebesi.
Reşat Aliyev mektepte pek yahşı oquy edi, biologiya fenini begene edi, çeşit mektep olimpiadalarında iştirak ete edi. Arzusı, jurnalist olmaq edi.
«Dersler bitken soñ, deral evge qayta edim, babama yardım ete edim. Mektep sport taqımlarında iştirak ete edim. Futbol, voleybol, basketbjlda yeñişlerim bar edi», – dep aytıp bere Reşat Aliyev.
Elzara Seydametova, ressam.
3 sınıf, 2002 senesi, Cankoy.
İstidatlı ressam, balalıqtan resim yapmağa seve edi, amma hirurg, ya da taqiqatçı olmağa arzu ete edi.
Mustafa Degirmenci, qırımtatar faali, «26 fevral»işi bounca qabatlanğanlardan biridir.
Fotoda Mustafa – Sudaq şeer litseyiniñ 6 sınıf talebesi.
Onıñ Mavile adlı qız qardaşı, ağası mektepte pek yahşı oquğanını hatırlay.
«3 sınıfta olğanda Mustafa Sudaq rayonından yekȃne talebe olaraq, oquşlarında yahşı neticeler köstergeni içün, Kiyevge, prezident naratına davet etilgen edi (Qırımdan tek 5 kişi davetli olıp, Mystafa da olarnıñ sırasında edi. Ocalar ale daa, Mustafanı, sakin, ,stidatlı ve aqıllı talebe kibi hatırlaylar», – dey Mavile Degirmenci.
Keçken sene qaramanlarımız aqqında bu yerde baqa bilesiñiz.
Belli alıp barıcı, «Lüdi T» KVN komandasınıñ iştirakçisi İsa İsmailov, mektep çağında çoban olmağa istey edi. Mektepte eñ begengen dersi biologiya edi.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Cuma künü, iyül 7-de Aqmescitte (Simferopol) Bor Çoqraq (Fontanı) ve Ak-Meçet qırımtatar qasabalarını bağlaycaq yañı yol qurulıp başladı.
Qırım paytahtınıñ memuriyet matbuat hızmetiniñ malümatına binaen, eki eñ büyük qırımtatar qasabasını bağlaycaq yolnıñ uzunlığı 5 kilometrni teşkil ete.
Şeer memurlarınıñ sözlerine köre, yol işbu qasabalarda bulunğan içtimaiy taraftan müim olğan bütün obyektlerni birleştirecek.
Yol quruvına tahminen 270 million ruble sarf etilecek. Plan cedveline köre, yol quruvı 2018 senesiniñ soñunda yekünlenecek.
Avdetniñ evel bildirgenine köre, 5 kilometrlik yol Alime Abdennanova adına mektepke oñaytlı ve havfsız areketni teminleycek. Qurucılıq işleri kelecek sene aprel ayına qadar yekünlenmek kerek.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Bu aftanıñ soñuna qadar, Qırım yarımadsında sıcaq ava saqlanıp qalacaq. Yağanaqlar beklenilmey.
Ava arareti kündüz +18 +23 derecege qadar qızacaq, gece ise + 13 derece olması tahmin etile.
Suvuq avalar ise, kelecek aftanıñ ortalarında beklenile. Çünki frontal sıñırlar, Qırımdan keçecekler, dep haber ete «Argumentı nedeli – Krım».
«O vaqıt yağmurlar başlaycaq, avalar bayağı suvuycaq. Oktȃbrniñ soñunda ise ava arareti 15 dereceden aşada olacaq. Kerçek, bulutlı küz başlanacaq», – dedi Qırım Gidromet merkeziniñ başlığı Tatyana Lübetskaya.
Qayd etemiz, evlerni qızdırma zamanı, tek ava arareti bir qaç kün içinde +8 derecede turğan soñ başlanacaq.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
25 yıl elek Başqortostanda 15 mäset iśäplänhä, xäźer ularźıñ hanı 700-gä yaqın. İzge yorttar yıldan yıl arta ğına. Yal köndärendä Blağovar rayonınıñ Yañış auılında la 8 tiśtä yılğa huźılğan tänäfestän huñ yañınan aźan yañğıranı. Auıl qarttarı äyteüensä, Yañışta Sovet osorona tiklem 3 mäset bula. Bildäle waqiğalar höźömtähendä izge yorttar yemerelä yäki ular ikense maqsatta fayźalanıla başlay. Häm bına 8 tiśtä yılğa huźılğan tänäfestän huñ Yañışta yañınan aźan yañğıranı. Mäsette töźöü atalı–ullı Miźxät häm Röstäm Äbdelmanovtarźıñ tırışlığı menän başlana. Tora–bara bıl izge eşkä auıl xalqı la quşıla häm kümäk kös menän 2 yıl esendä iman yorto kütärelep tä quyıla. Mäsette asıu tantanahına bar auıl xalqınıñ yıyılıuı, auıl ösön alla yortonoñ oźaq kötölgän waqiğa bulıuına işara. Mäset asıu tantanahınan tış, bıl köngä Yañış auılında ,,haumıhığıź auıldaştar,, bayramı la ütkärelde.
Rämzit Äbüläyev, Öfö


text:
Yukos şirkäteneñ elekke vitse-prezidentı Vasiliy Aleksanyan öçen monı keçkenä bulsa da, ciñü dip atarğa buladır. 18 ay törmä şartlarında anıñ AİDS, yağni SPİD awıruı 3b dip atalğan awır däräcäğä citkän. Bizlärendä yaman şeş buluı raslanğan, östäwenä tuberkulez eläktergän. Advokatlar äytüençä, ul inde kürmi, diärlek.
Xoquq yaqlawçılar anı törmädän maxsus xastaxanägä küçerergä ütende. Yewropanıñ keşe xoquqları mäxmäkämäse bu xaqta ber-ber artlı 3 qarar çığardı. Yewropa parlamentı deputatları Rusiä prezidentı, premierı, baş prokurorı isemenä möräcäğätlär yulladı.
Nixayät, atnakiç könne Aleksanyannı xastaxanägä küçerergä qarar itelgän.
"Mine şul ğına borçıy, bu inde şaqtıy soñdır. Çönki, bu waqıt eçendä anıñ bizlärednä yaman şeş, häm bälki tuberkulez östälgän" dide Aelksanyannıñ advokatı Drew Holiner.
36 yäşlek Vasiliy Aleksanyan 2006nıñ aprelendä qulğa alınğan ide. Aña qädär ul Yukosnıñ xoquq idaräsen citäkläde, törmädä utırğan Mixail Xodorkovskiynıñ advokatı ide. Prokuratura anı şul uq salımnan qaçu, üzläşterülärdä ğayepli. Aleksanyan üzenä belderelgän bar ğayepläwlärne kire qağa. Prokuraturanıñ üzen Xodorkovskiy isemenä yala yağuğa etärüdä ğayepli.
8 yıl törmägä xökem itelgän häm xäzer Çita törmäsendä utırğan Mixail Xodorkovskiy Aleksanyannıñ yaqlap açlıq iğlan itte.
Şuşı könärdä ul Financial Times gäzitenä zur äñgämä birde. Bu äñgämäsendä ul Putin rejimı Rusiäneñ qanunçılığına kitergän zıyannı anıñ warisı Dmitriy Medvedevnıñ tözätä alaçağına şik belderde. Rusiädäge traditsiä, xalıqnıñ aqıl däräcäse häm dä qanunçılıq yaqlı köçlärneñ citmärlek bulmaw – bolar barısı da yaña citäkçegä qarşı bulaçaq, dip sanıy Mixail Xodorkovskiy.


text:
Qırımda iyülniñ 2-de Rusiye akimiyeti tarafından yarımadada Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün apiste tutulğan qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi Ahtem Çiygoznıñ anası vefat etti. Bunı Radio Svoboda mühbiri Anton Naumlük Facebook saifesinde bildirdi.
«Aliye Çiygoz, Ahtem Çiygoznıñ anası, keçindi», – dep yazdı jurnalist.
Qırımtatar faali Nariman Celâl cenaze iyülniñ 2-de saat 14.00 Bağçasaray rayonınıñ Topçiköy (Dolinnoye) köyünde qılınacaq, dep yazdı.
«Men er kesni cenazege kelmege çağıram. Oğlu anasını ebediy dünyağa ozğarmaq kerek. Ahtem ağa bugün kelip olamazdır. Olar onı anasınıñ cenazesine ketirmege qorqarlar. Onıñ vazifesini biz yaparmız. Bu er bir musulmannıñ vazifesidir. Men Ahtem Çiygoz olacam! Siz de olacaqsıñız!», – dep yazdı Celâl.
İyünniñ 15-de Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi eki buçuq yıldan berli SİZOda yatqan Ahtem Çiygoznıñ imayesi bergen hasta anasınen körüşme muracaatını red etken edi.
Bundan evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov Qırımnıñ siyasiy mabüsi Ahtem Çiygoznıñ anası hasta olğanını haber etken edi.
İyünniñ 20-de Ahtem Çiygoznı Aqmescit SİZOsından gizli şekilde çıqarıp, Bağçasarayda hasta anasınen körüşmege imkân berdiler. Ahtem Çiygoz izolâtorğa keri ketirildi, anasınen körüşken soñ mahkeme oturışına devam etip olamadı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Astana şetindegi Kişi Taldıköldi kömu uaqıtşa toqtaldı. Bwl jöninde qala äkiminiñ qwrılısı jönindegi orınbasarı Nwrlan Nwrkenov ekologiya mäselesi boyınşa respublikalıq qoğamdıq keñes jiınında aytqan, dep jazdı Azattıq radiosı.
Nwrlan Nürkenovtıñ kölge qatıstı aytqanın Taldıköldi saqtap qalu jöninde bastama köterip jürgen belsendilerdiñ biri Jämilä Sadıqova Facebook paraqşasında jariyaladı.
Onıñ sözinşe, "Nwr Otan" partiyası ekologiya mäselesi boyınşa respublikalıq qoğamdıq keñes şaqırğan, oğan ekologiya belsendilerinen özge astana äkimdigi men ekologiya ministrligi ökilderi qatısqan.
"Taldıköl borsığan köl deytin miftiñ küli kökke wştı. Ekolog Ruslan Orazalinniñ prezentaciyasınan keyin aluan türli florası men faunası bar, özin özi tazartatın ekologiya jüyesi qalıptasqan, 13 mıñ jıldan beri kele jatqan tiri köl ekenine jwrttıñ bäriniñ közi jetti" dep jazadı Jämilä Sadıqova.
Qoğamdıq keñes "jağday tolıq ayqındalğanşa köldi kömudi toqtata twru" turalı şeşim qabıldağan jäne astana äkimdigine köl töñiregine salınatın qwrılıs turalı qwjattardı jariyalaudı mindettegen.


text:
Musa Güliyev – Azerbaycan Milliy ilimler akademiyasınıñ Nahçıvan bölüginiñ tarih, arheologiya ve etnografiya İnstitutınıñ üyken ilmiy hadimi, felsefe ilimler doktorı.
Tarihiy malümatlarğa köre, Qırım hanlarınıñ ecdatları Çingiz hannıñ sülâlesinden kelip çıqadırlar. Gireyler özleri ise, Çingiz hannıñ üyken oğlu Cüçiniñ mirasçıları, dep sayya ediler. Mustaqil Qırım hanldığı XV asırda, Altın ordu yıqılğan soñ meydanğa kelgendir [1, s. 211]. Gireyler (Geray) sülâlesiniñ tarihini ögrengen türk alimi Halil İnalçik, Qırım devletiniñ birinci hanı Haci Girey ola, o mında 1428 senesinden başlap tahtqa otura, soñki ükümdarı ise, Şahin Gireydir [2, 209 – 210]. 1783 senesi Qırım Rusiye tarafından zapt etilip, istilâ etilgen edi, ve 1784 – 1785 seneleri ükümdarlıq etken Bahadur Girey II ve Şahin Girey II soñki Qırım hanları olğandırlar [3, s. 211 – 212].
1785 senesinden, Qırım hanlığı öz devletçiligini yoq etken soñ, qırımtatarlar içün ağır zamanlar keldi. Olarnıñ bir qısmı, şu sırada Şahin Girey özü de, mecburiy hristianlıqqa keçirile edi. Şahin Gireyniñ nesilinden olğan Akim Pavloviç Şan Girey (1815 – 1883) Nahçıvanda uyezd idaresiniñ başlığı olğandır. Onıñ babası Pavel Petroviç Şan Girey, Şimaliy Kavkazda bir çoq topraqlar saibi edi, anası Mariya Akimovna (1799 – 1875) Akim Hastatovnıñ qızı edi. Onıñ anası Yekaterina, M. Lermontovnıñ ana tarafından bitası Yelizavetanıñ doğmuş tatası edi. Tata – qardaş, belli Stolıpinler sülâlesine ayit eolıp, pek zengin ediler [4, s. 483].
Yekaterinanıñ “Şelkovoye” ve “Zemnoy ray” çiftlikleri bütün Rusiyege belli edi. 1825 senesi, Lermontovnıñ bitası Yelizavetanıñ tevsiyesine binayen, Şan Girey aylesi Penza vilâyetine, Tarhanğa yaqın olğan Apalihke köçe. Böylelikne, yaqın soy olğan M. Lermontovnıñ ve Akim Şan Gireyniñ balalıqları birlikte keçe. Akim Şan Girey, Peterburgda yerleşken artilleriya oquv yurtunı oqıp bitirdi, orduda hızmet etti ve podporuçik unvanında ordudan ketti [5, 33 – 35], 1844 senesi ise, Lermontovnıñ duelde öldürilgeninden soñ, o Pâtigorsk şeerine köçe. 1845 senesi onı Nahçıvan vilâyetine idare başlığı etip qoyalar [6, 497 – 498], buña, Stolıpinde aqayda olğan Akimniñ tatsı yardım ete.
Bu vazifede çalışqan seneleri Akim Şan Girey irrigatsion işlerinen de oğraşa. O, Şarur okrugında Arpaçay özeni yanında 24 yılğa topraq kiraladı ve Şengiley kanalını qurıp başladı. O zamanki menbalarda, konal qurucılığına yerli ermeniler qarşı çıqıp, keder etkenlerini aqqında haber keçe. Amma bu çatışmalarğa baqmadan, o öz işini toqtatmadı, ve özüne yardımcı olaraq Nahçıvan hanı Kalbalını alğan edi. Akim Şan Girey Nahçıvannen, vazifeden ketken soñ, bile bağlarını coymadı, anda kiralanğan topraqlar meselelerinen oğraşa edi [7, s. 15].
Araştırmacılar arasında, Akim Şan Gireyniñ vefat etken vaqıtı aqqında davalar kete. Ya 1883, ya da 1913 senesi deyler. Bu davalarğa sebep olaraq, 1918 senesine qadar Şarurede yerleşken çiftligine ait olğan vesiqalarnıñ tübünde peyda olğan “Şan Girey” imzası olğanldır. Belli rus alimi ve şarqşınası K. N. Smirnov, özüniñ “Nahiçevannıñ tarihi ve etnografiyası boyunca materiallar” kitabında “Vilâyetniñ sabıq başı Şan Girey, topraqlar satıp aldı, kanal qurdı ve onıñ oğlu Nahiçevan vilâyetinde büyük çiftlik saibi oldı” [8, s. 53]. Bu araştırmada, 1913 senesine qadar yaşağan Akim Şan Girey , üyken Akim Şan Gireyniñ oğlu olğan, onıñ ası ladı Arim eken, qadını ise, Dorohova soy adı ile, qazaqlardan eken [9]. Kence Akim Şan Girey aqqında malümatnı belli tarihçi, alim Ali Aliyev bermekte, o Şan Girey 1913 senesi, Erivanda, ermeniler tarafından öldürilgeni aqqında yaza [10, s. 94 – 95]. Kitapta daa, “Şengiley kanalı” 1870 senesinden 1896 senesine qadar qurulğanı qayd etile (11). Üyken Akim Şan Gireyniñ vefatından soñ, 1883 senesi Şengiley kanalınıñ qurucılığını, onıñ oğlu, müendis Akim (Arim) Şan Girey devam ettirdi, amma esas leyhalar onıñ babası tarafından yapılğan edi. Ondan da başqa, üyken Akim Şan Girey, yuqarıda aytıp keçkenimiz Kalbalı hannıñ ricasına binayen Ganlıgel gölüniñ tiklemesini başladı. Bu havuz 1747 senesi nahâıvanlı Geydaroğlu han tarafından, quruqlıq yerlerini suvarmaq içün qurdırılğan edi [12, s. 95].
Üyken A. P. Şan Gİreyniñ qadını Emiliya Aleksandrovna Klingenberg edi (1815 – 1891), olarnıñ eki balası bar edi. Akim ve Yevgeniya, qızları Yevgeniya 1943 senesi vefat etken [13, s. 614]. A. Şan Gireyniñ çiftliginde pek çoq ermeni çalışqanını qayd etmek kerek, belki de onıñ içün qırımtatarı olğan Akimni, çoqusı insanlar ermeni belley ediler. Bir çoq menbalarda Şan Gireyge qarşı, aysorı olğan ve Nahçıvanda mal mülkuni qazanğan Cahan Poladov, iranlı ermenilerden olğan Saaka Yegizarova mahkeme işlerini alıp barğanını belli ete. Bu işler boyunca vesiqalar, kence A. Şahin Gireyge malik edi, şimdi olar NARnıñ Devlet arhivinde saqıl turalar [14].
Kence Akim Şan Girey, Şarurda bağçevanlıqnen oğraşqandır. Özüniñ Peterburgda, 1901 senesi, 20 avgustta derc etilgen “Şarurdaralagezde Bağçevanlıq, yüzüm östürüv, qarpız asravcılıq ve köy hocalığınıñ başqa saaları” kitabında bu yerlerde çeşit şeftali ve qaysı çeşitleriniñ östürüv hususiyetleri tasvir etip [15, s. 215], Şarurskta bağçacılıqnen oğraşmaq kerek olğanını qayd ete edi.
P. Şan Girey, pek cesür adam edim. Onıñ süt anası ve baqıcısı çerkeslerden ediler. O zamanları qırımtatarlar arasında, doğğan ballarnı Kavkazğa, çerkes köylerine yollamaq adeti bar edi, ballar anda arbiy işlerge ögrene ve terbiye ala ediler. Böyleliknen, qırımtatarlar ve Kavkaz milletleri arasında sıqı bağlar peyda ola edi. Onıñ içün, Akim Şan Girey, böyle çerkes aylelerini birinde terbiye alğandır, dep tahmin ete bilemiz [16, s. 197]. Belli olğanı kibi, rus yazıcılarından L. N. Tolstoy, A. S. Puşkin, M. Yu. Lermontovlar, çerkesler ve olarnıñ arbiy hususiyetleri aqqında pek güzel seslene ediler. Meselâ, Lermontov aks etken, Azamat ve Kazbek çerkesler edi [17, s. 209], Kazbiçniñ prototipi ise, kerçekte olğan Gızıl bek edi [18, s. 54 – 62].
O vaqıtlardan berli endi eki asır keçti, amma Qırım hanlarınıñ nesillerinden olğan insanlarnıñ yasağan şeyleri, azerbaycan halqına ale daa hızmet etmektedir.
Edebiyat
- Bosvort K.E. Musulmanskiye gimnastii. Moskva, 1971.
- Anda.
- Anda.
- Lermontov M. Yu. Proza i pisma, t. IV. Leningrad, 1981.
- A.P. Şan-Girey. M.Yu.Lermontov. V kn.: M.Yu. Lermontov v vospominaniyah sovremennikov.
- Anda.
- Sagaletov. İravanskaya güberniya i ekonomika Gekçagüla. Tiflis, 1879.
- K.N.Smirnov. Materialı ob istorii i etnografii Nahiçevanskaya kraya. Baku, 1999.
- Gosudarstvennıy arhiv Nah. A.R f. 23. öpis 1, d. 1188.
- Qliyev E. Qlinca yadda§i. Naxgivan, 1914-1922. Baki, 1997.
- Anda.
- Anda
- Lermontov M.Yu. Ukaz rab.
- Gosudarstvennıy arhiv Nah. AR. f.1, öpis 1, delo 22/1, f. 27, d. 195.
- Babayev S. Naxgivan Muxtar Respublikasinin cografiyasi. Baki, 1999, s. 215.
- ASE (Azarbaycan Sovet Ensiklopediyasi).
- Lermontov M.Yu. Proza i pisma, t. IV. Leningrad, 1981.
- Vinogradov. Gortsı v romane Lermontova “Geroy naşego vremeni”. V kn.: M.Yu. Lermontov. Jizn i tvorçestvo. Orconikidze, 1963.
İbraim Voyennıy
Müellifniñ tüşünceleri, muarririyet fikirinen doğru kelmey bile
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi istinaf diñlevlerinde Kezlev şeer mahkemesiniñ Abdulla İbragimovnı 2013 senesi «VKontakte» içtimaiy ağında Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ timsallerini paylaşqanı içün üç künge apiske almaq qararını qanunğa uyğun dep tanıdı.
«Qırım birdemligi» advokat Rustem Kâmilevniñ malümatına esaslanıp bildirgenine köre, qabaatlanğan kişi ve advokat oturışuvda iştirak etip yetiştirmedi, qarar 15 daqqada seslendirildi.
«Oña qarşı sımarlanğan bir dava olğanını tüşünemiz. Deliller çoq edi: em istinaf şikâyetinde, em birinci instantsiya mahkeme oturışuvında. Faqat buña qulaq asılmadı, ve bugün beklengen bir qarar aldıq. Ebet, bu qararnı teslim alğan soñ ileri şikâyet etecekmiz. Bu dava Avropa insan aqları mahkemesine ketecek ve esas imaye aqlarına riayet etilmegeni aqqında aytqan davalarımıznen bir olacaq», – dedi Rustem Kâmilev. O, İbragimovğa qırımtatarcadan rusçağa çevirecek terciman berilmedi, dep hatırlattı.
2021 senesi iyülniñ 22-nde Kezlevde qırımtatarlar İbragimovlarnıñ evinde ve qorantalarına ait tükânda keçirilgen tintüvlerden soñ, Abdulla İbragimov memuriy maddege istinaden üç künge apiske alındı. Bunıñ sebebi «VKontakte» içtimaiy ağında İbragimovnıñ saifesinde derc etilgen Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ timsalleri oldı.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Kezlevde Ali İbragimovnıñ evinde keçirilgen tintüv yekünlendi, eki büyük oğlu Mustafa ve Abdulla İbragimovlarnı Rusiye quvetçileri belli olmağan yerge alıp ketti.
İyülniñ 22-nde saba Rusiye quvetçileri 57 yaşında Ali İbragimov ve 27 yaşında oğlu Mustafa İbragimovnıñ evini tintip başladı. Daa soñra Ali İbragimovnıñ evine acele yardım maşinası keldi.
Rusiye quvet müessiseleri vaziyetni açıq şekilde izaatlamay.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Rusiye quvetçileriniñ Kezlevde 57 yaşında Ali İbragimov ve 27 yaşında oğlu Mustafa İbragimovnıñ evinde keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlatıldı, dep bildirdi.
Bundan evel Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova halqara toplulıqnı Rusiye quvetçileriniñ yapqanlarına cevap bermesine çağırdı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Rusiye quvetçileriniñ Kezlevde qırımtatarı Ali İbragimovnıñ evinde keçirgen tintüvini«qırımtatarlarnı ayrı qorquzuv şekli» ve «esas insan aqlarını ihmal etüv» dep adlandırdı.


text:
Apiske alınğan qırımtatarlarnıñ anaları tutulğan bütün qırımtatar faallerine qoltutmaq içün mayısnıñ 4-nde dua keçirdi. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtı Facebookta bildire.
«Siyasiy mabüs Yaşar Muyedinovnıñ evinde mubarek Ramazan ayı arfesinde siyasiy mabüslerniñ anaları tutulğan bütün qırımtatarlar, musulmanlar içün dua yaptı. Qadınlar Rabbiden qorantalarınıñ başına kelgen sınavlardan keçmek içün sabır ve küç bermesini, apiske alınğanlarnı tez vaqıtta azat ettirmesini, bütün siyasiy mabüslerniñ yaqınlarına qavuştırmasını istedi», – dep aytıla haberde.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqabildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımnı statusı "ne Ukrainanıñ futbol formasındaki resimlernen, ne de er angi bir provokatsiyanen" deñiştirile bilmez. Bunı cumaaqşamı künü brifing vaqtında Rusiye TİN resmiy temsilcisi Mariya Zaharova bildirdi, dep haber ete TASS rus agentligi.
"UEFA ürmetli bir teşkilâttır, özüni Ukraina futbol resimleriniñ areketlerine celp etmege izin bermemeli. Ve bu arnketler provokatsiya olğanı, menimce, er kes içün aşkârdır", - dedi o.
Zaharova UEFA reberligini teşkilâtta olayatqan vaziyetke diqqat etmege çağırdı.
"Sportta tecavuziy, intiqamcı ve ekstremist ğayeler içün yer degil", - dep qayd etti Zaharova.
Onıñ sözlerine köre, sprotçular, hususan Qırımda yaşağan sportçular, dubara ve şantaj reineleri olmamalılar.
Oktâbrniñ 5-nde UEFA 2024 Avropa çempionatı logosını tanıttı. Tedbir vaqtında Avropa haritası kösterildi, anda Qırım Ukraian toprağı kibi qayd etilgen edi.


text:
Praga konferensiäsendä qatnaşuçılarnıñ qayberläre xätta, amerikannar häm yewropalılar küp kenä ölkälärdä törle planetadan çıqqan tösle, dip tä belderde. Misal öçen, Budapesttağı Cämäğät säyäsäte institutında eşläwçe Sever Voinescu:
"Yewropalılar häm amerikannarnıñ dönyağa qaraşları urtaq, xätta alar ber dönyada yäşi diärgä mataşularnı inde tuqtatırğa kiräk. Töp strategik häm xalıqara mäs''älälärdä amerikannar Marstan, ä yewropalılar Zöhrä yoldızdan çıqqan kebek. Alar bik az ölkälärdä genä kileşä, ä inde ber-bersen añlawları kimegännän kimi bara. Atlantikara büleneşneñ säbäpläre tirän, moña şaqtıy ozaq kilende häm bu tağın da däwam iter kebek kürenä", di Atlantikara qarşılıqlarnıñ tiränäyüe xaqında Voinescu.
İkençe dönya suğışınnan soñ tığız xezmättäşlek urnaştırğan Yewropa häm Amerika arasında xäzer çınnan da qayber problemalar bar.
Ämma şul uq konferensiädä, bu qarşılıqlar ayırım ber problemanı xäl itü yullarında ğına çağıla, ä tulayım alğanda Yewropa Berlege dä, Amerika Quşma Ştatları da üzläreneñ yäşäw strategiäsendä berük qimmätlärgä, berük ideallarğa nigezlänä, digän fiker köçle ide.
Şul uq İran, döresräge anıñ atom programması belän ni eşlärgä digän mäs''älädä - Yewropada yäşäwçelärneñ 47 protsentı, monı Tähranğa diplomatik basım yasap xäl itärgä kiräk disä, näq şul xätle uq amerikan östäldä xärbi çaralar kürü ixtimalı da torırğa tieş, dip isäpli.
Ğiraq mäs''äläsendä qarşılıqlar tağın da tiränräk. Yänä Sever Voinescu:
"Ğiraq Atlantikara mönäsäbätlär öçen köçle ber cir teträw tä''siren yasadı", di Voinescu.
Washingtondağı Yaqın Könçığış säyäsäte İnstitutında eşläwçe Simon Henderson da, ike aradağı qarşılıqlar kübräk iğtibar taläp itä dip uylıy:
"Min Ğiraq, Äfğanstan mäs''äläsen alay zur faciğä dimäs idem, ämma hiçşiksez alarnı yanawlar, häm däwamlı yanawlar dip atarğa bula", di Henderson.
Praga konferensiäsendä qatnaşuçılar, Atlantikara mönäsäbätlär öçen qurqınıçnı Ğiraq, Äfğanstan yä İran ğına tudırmıy, di. Rusiäneñ dönyadağı üz tä''siren arttıru tırışlıqları, anıñ här ölkädä diärlek Könbatışqa qarşı çığa başlawı, Amerika häm Yewropanıñ moña urtaq qaraş buldıra almawı şulay uq Atlantikara mönäsäbätlär öçen olı ber yanaw bulıp tora.
Kärim Kamal


text:
Koktebel Jazz Fest ukrain festivali avgust 25-te, cumaaqşamı künü açıldı, bu sene merasim Odessa vilâyetindeki Çernomorskta keçirile.
«Kerçekten de, yañı meydançıq, pek güzel, mence, Odessa vilâyetinde eñ mavı deñiz», – dep qayd etti festival prezidenti Liliya Mlinariç.
Mlinariç merasim teşkil etilmesinde yardım köstergeni içün Aqmeçit şeer şurasınıñ medeniyet bölügi yolbaşçısı Yuliya Kristanovağa teşekkür bildirdi, o ise festivalniñ ukrain qalğanınıñ müimligini qayd etti.
«Bu festivalniñ bütün teşkilâtçılarına o ukrain brendi qalğanı içün teşekkür bildirmege isteyim. Bizim içün qabul etken taraf olmaq, şeerimizniñ vaqialı turizmde yañı saifeni açmaq şereftir. Bu leyha İlyiçevsk gemi tamiri işhane ve şeer akimiyeti, medeniyet bölügi müessiseleriniñ destegi neticesinde mümkün oldı», – dep ayttı Kristanova.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Koktebel Jazz Festivali mecburen Ukrainanıñ qıtaiy qısmında, evel merasim keçirilgen Köktebel köyünden uzaqta, keçirile. Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, endi bu yerge belli ecnebiy artistlerni ketirip olamaylar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İslandiya Ukraina mustaqılligi ve topraq bütünliginiñ tarafını tuttı ve qomşu Rusiyege qarşı yaptırımlarnıñ devam ettirilmesiene qol tuttı. Bunı İslandiyanıñ Ukrainadaki elçisi Kristín Árnadóttir Ukraina Tışqı işler naziri Pavlo Klinkinnen körüşüv devamında beyan etti.
«Ukrainanıñ suveriniteti ve topraq bütünligine, ve Rusiyege qarşı yaptırımlarnıñ devam ettirilmesine dair İslandiyanıñ noqta-i nazarı deñişmey», – qayd etti Árnadóttir.
Nazirlikte qayd etkenlerine köre, noyabr 11 künü Árnadóttir İslandiya ükümet eyyetiniñ ziyaretinde reberlik yaptı. İslandiya Milliy energetik memuriyeti Ukrainanıñ geotermal potentsialı boyunca maruzasını taqdim etmek içün keldi.
İslandiya tarafı nazirni bu saada yapıla bilecek işbirlik aqqında haberdar etti, dep qayd ettiler müessisede.
2016 senesi oktabr 18 künü Ukraina ve Norvegiya işbirlik beyannamesini imzalap, Qırımnı zapt etilmesi ile Donbassta yapılğan agressiya sebebinden Rusiyeni takbih ettiler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhaq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar medeniyet-tarih mirası müzeyiniñ sergi zalında ressam Enver İzetovnıñ 60 yaşına bağışlanğan «Put k istokam» («Tamırlar yolu») sergisi açıldı.
Qırım medeniyet nazirligi ve qırımtatar müzeyi teşkil etken sergide müellifniñ 40-tan ziyade eseri numayış etile, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qırım Rusiye ükümetiniñ medeniyet naziriniñ muavini İsmet Zaatovnıñ aytqanına köre, Enver İzetov – «qırımtatar resim sanatı tarihında büyük bir ad».
«Onıñ icadını ekige bölmek mümkün: doğğan ve ösken sürgünlik yerleri ve Qırımğa qaytqan soñ yaşayışı. Özbekistanğa o belli bir derecege çıqqan edi, digerleri farqlı sebeplerden bunı yapamağan ediler. Enver bey yaş olğanına baqmadan, özüni resim, kitap resimleri, em de multiplikatsiyada sınap baqtı», – dep qayd etti İzetov.
Tedbir açılışında Qırımtatar ressamları birliginiñ vekilleri Ayder Aliyev ve Ramazan Üseinov, Aqmescit tarihınıñ müzey müdiri İrina Vdoviçenko, «Yañı dünya» gazetasınıñ baş muarriri Zera Bekirova ve digerleri iştirak ettiler.
Enver İzetovnıñ sergisi sentâbr soñuna qadar devam etecek.
Enver İzetov Özbekistannıñ Ferğana vilâyetinde dünyağa keldi. 1980 senesi Ferğana sanat oquv yurtınıñ resim bölügini bitirdi. 1990 senesinden başlap SSCB ressamları birliginiñ azası, 1991 senesinden başlap – Özbekistan ressamları birliginiñ azası. 1992 senesinden başlap 2001 senesine qadar – Qırımtatar ressamları birliginiñ reisi. Qırımdaki kitap neşriyatları ve gazeta muarririyetlerinen iş tuta. Eserleri Özbekistan, Rusiye, Ukraina, Türkiye, Almaniya, Amerika Qoşma Ştatları ve İsviçre müzeylerinde mevcut.


text:
Usınısnama tiykarında 114 hayal-qızlar student boldı
- 28.09.2021, 11:58,
- ҚapaқaлпaқcTaH / ЖәMийeT
- 71
Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń 2021-jıl 3-iyun kúngi «Ministrler Kabinetiniń «Joqarǵı oqıw orınlarına qosımsha mámleket grantı tiykarındaǵı qabıllaw kórsetkishleri sheńberinde hayal-qızlarǵa tańlawda qatnasıw ushın usınısnama beriw hám olardı oqıwǵa qabıl etiwdi shólkemlestiriw tártibi haqqındaǵı nızamın tastıyıqlaw haqqında» ǵı 2020-jıl 23-iyundaǵı 402-sanlı qararına ózgertiw hám qosımshalar kiritiw haqqında»ǵı qararına tiykar 2020 - 2021-jılda «Joqarı oqıw orınlarına qosımsha mámleket grantı tiykarındaǵı qabıllaw kórsetkishleri sheńberinde járdemge mútáj shańaraqlardaǵı hayal-qızlarǵa tańlawda qatnasıw ushın usınısnama beriw hám olardı oqıwǵa qabıl etiwdi shólkemlestiriw tártibi tuwırsında» ǵı Nızamda názerde tutılǵan.
Qaraqalpaqstan Respublikası Máhálle hám shańaraqtı qollap-quwatlaw ministrliginiń jazıwınsha, «Temir dápter», «Hayallar dápteri»ne kiritilgen shańaraqlardıń qız perzentleri hám «Jaslar dápteri» ne kiritilgen, Qaraqalpaqstan Respublikası boyınsha usınısnama alıw ushın talaban bolǵanlardıń arzaları rayon (qala) Máhálle hám shańaraqtı qollap-quwatlaw bólimlerinde tiyisli mákemelerden ibarat isshi toparlar tárepinen úyrenilip shıǵıldı hámde Ózbekstan Respublikası Máhálle hám shańaraqtı qollap-quwatlaw ministrligi tárepinen Qaraqalpaqstan Respublikası boyınsha 2443 hayal-qızlarǵa ornatılǵan tártipte usınısnamalar berilgen.
Qaraqalpaqstan Respublikası boyınsha usınısnamaǵa iye bolǵan 114 hayal-qızlar Joqarǵı oqıw orınları bakalavriatınıń kúndizgi tálim baǵdarı boyınsha qosımsha mámleket grantı tiykarında studentlikke qabıl etildi:
Nókis qalası — 20;
Ámiwdárya rayonı — 8;
Beruny rayonı — 7;
Bozataw rayonı — 5;
Kegeyli rayonı — 6;
Qanlıkól rayonı — 13 ;
Qaraózek rayonı — 2;
Qońırat rayonı — 4;
Moynaq rayonı — 4;
Nókis rayonı — 6;
Taqıyatas rayonı — 3;
Taxtakópir rayonı — 3;
Tórtkúl rayonı — 7;
Xojeli rayonı — 7 ;
Shomanay rayonı — 1;
Shımbay rayonı — 14;
Ellikqala rayonı — 4;ckaчaTb dle 11.3
Facebook
BkoHTakTe
OдHokлaccHиkи
Google+


text:
İyül 8-de, cuma künü Aqmescit ava limanında kütleviy şekilde Rusiyeden uçaq seferlerini lâğu eteler ve keçiktireler.
Bunı ava limanı saytınıñ on-line tablosında yerleşken malümat köstere.
Endi ondan ziyade sefer, esasen Moskvadan seferler lâğu etildi. Bunen beraber Saratov, Kursk, Belgorod ve diger şeerlerden seferler lâğu etilgen. Uçaq seferleriniñ lâğu etilmesi ve keçiktirilmesiniñ sebepleri bildirilmey.
TASS agentliginiñ malümatına binaen, iyül 1-de Rosaviatsiya şirketniñ istismarcı sertifikatını (ava şirketine seferlerni yapmağa aqq bergen vesiqa) iyül 15-ke qadar sıñırladı. Böyle etip, şirket iyül ortasına qadar ticariy seferlerni teşkil etip olamaz. Qarar, şirketniñ maliye-iqtisadiy vaziyeti aqqında müessiseniñ neticesine ve plan boyunca yapılğan teşkerme neticesine esaslanıp alındı.
2014 senesi mart ayında yarımada Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Qırım ava limanları Ukraina ükümeti qararınen qapatıldı. O yerge ve o yerden er angi uçuşlar Ukraina qanunlarını ve halqara qaidelerni boza, bunıñ içün ava şirketleri Ukraina ve İKAO tarafından halqara sanktsiyalarğa oğray bile.
Şimdiki vaqıtta Qırımğa uçaq seferleri tek rusiyeli şirketler tarafından teşkil etile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Yanvar 1-den Aqmescit trolleybuslarında yol fiyatı 4,25 rubleden 5-ke köterilecek.
Bunı jurnalistlerge Qırım Cumhuriyetiniñ fiyat ve tarifleri boyunca «Devlet komiteti»niñ reisi Olga İgoşina bildirdi, dep haber ete Krım Media.
Onıñ sözlerine köre, «Krımtrolleybus» şirketi fiyatnı daa da köterip olamadı.
«Beş rublege çıqamız, amma, teessüf ki, daa da ziyade degil. Aylıqlarnıñ köterilüvi ile bağlı»,– dedi İgoşina.
Bunıñ ile «Krımtrolleybus» zenaat komitetiniñ reisi Antonina Yurasova aytqanı kibi, maliyet fiyatı – 17 ruble olacaq eken.
«Masraflar pek büyük, bergi ödemeleri çoqtır. İmtiyazlılar 80% teşkil ete subventsiyanı ise tam miqdarda ödemediler. Daima zararına çalıştıq, aylıqlarnı berip olamay edik. Şirketniñ inkişafına olacaq vastalar aqqında aytmayım bile. 5 ruble – şirketni ğayıp etecek bir fiyattır», – dey Yurasova.
İyünde, Qırım rublelerge keçkende, Aqmescitniñ trolleybuslarında yol fiyatı 5 rubleni teşkil ete edi. Amma avgust ayında prokuraturanıñ qarışuvı ile 4,25 ruble oldı.


text:
Qırımda Canköy-Aqmescit yolunda Rusiye politsiyasınıñ hadimleri Qırımtatar bayraq kününe bağışlanğan avtoyürüş iştirakçilerini bir saat içinde dördünci kere toqtattı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, ilk üç kere aktsiya iştirakçilerini Rusiye yol-patrul hızmetiniñ hadimleri toqtatıp, vesiqalarnı teşkerdi, bir de bir bozuv aqqında aytılmağan edi.
Dördünci kere toqtatqanda politsiya hadimleri bir de bir bozuv olmağanını tasdıqlamaq içün aktsiya iştirakçileriniñ vesiqalarını teşkerdi. Politsiya hadimleri video çıqardı.
Faaller Rusiye uquq qoruyıcı organları qarşı areket ete, dep bildirgen edi.
Bugün Qırımda Qırımtatar bayraq kününe bağışlanğan avtoyürüş devam ete. Faaller marafonnıñ üçünci kününi Kefede başladı, o, aqşam Aq Qayada yekünlenecek.
Avtoyürüş çerçivesinde faaller meskün yerlerniñ adları ile levhalarnı vaqtınca deñiştire. Sızılğan rus yazı üstüne qırımtatarca tarihiy ad qoyula.
Aktsiya iyünniñ 24-nde başladı. Bir qaç kün içinde marafon iştirakçileri 30-ğa yaqın meskün yerni dolaştı.
Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ vekilleri bu malümatnı açıq sürette daa izaatlamadı.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rusiye kontrolindeki Aqmescit rayonınıñ prokuraturası qırımtatar faali Nariman Celâlnı Qırımtatar bayraq künü arfesinde «ekstremist faaliyeti» aqqında tenbiledi.
İyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy bayraq kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-nde Aqmescitte ötkerilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü saylânğan edi.
Qırımtatar bayrağı üzerinde altın renkli tamğa tasvir etilgen kök renkli bir bayraqtır.
Qırımda, esas Ukrainada ve dünyanıñ diger memleketlerinde bayram tedbirleriniñ keçirilmesi planlaştırıla.


text:
Aqmescit akimiyeti 2014 senesi mart 16-da olıp keçken «referendum» yıllığına şeer merkeziniñ Nazirler şurasınıñ binası yanındaki meydannıñ körünişini deñiştirecek ola.
Bunı yanvar 22-de Aqmescit memuriyetiniñ yolbaşçısı Gennadiy Baharev jurnalistlerge bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Ava keder etmese, bizler «Qırım baariniñ» yıllığına onıñ (Lenin meydanınıñ – muar.) körünişini deñiştirmege planlaştıramız. Bu global bir iştir, çünki vaqıt az qaldı. Adamlar azırlar, bugün men olarnen körüşem, olar leyhalarnı köstereler», – dedi o.
Baharevniñ qayd etkenine köre, meydannıñ rekonstruktsiyası yatırımcılarnıñ parasına yapılacaq. Onıñ aytqanına köre, Lenin eykeli qalacaq, çeşme qoyulmaycaq, meydannıñ örtüsi deñiştirilecek, ışıqlar qoyulacaq ve esli başlı adamlar içün raatlıq zonası olacaq.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Ukrainanıñ muvaqqat işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiyası meseleleri nazirligi bildirgenine köre, Rusiyeniñ apsinde olğan 70-ten ziyade Ukraina vatandaşı 100-zer biñ grivna alacaq. Bunı Azatlıq Radiosı haber ete.
«Söz 2014 senesinde Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı silâlı tecavuzı başlanğandan berli türlü yıllarda esir etilgen ve azat etilgen ya da alâ daa tutulmağa devmm etken ukrainler aqqındadır», – dep qayd eteler nazirlikte.
Nazirlikniñ malümatına köre, 100 biñ grivna miqdarında yardım Rusiyeniñ apsinde olğan ukrailerniñ altı ailesi tarafından alınacaq.
Bundan ğayrı 100-zer biñ gravna yardımını Rusiyeniñ apsinden evel azat etilgen 66 ukrain alacaq.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ Ansan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova 405 Ukraina vatandaşı azatlıq marum etilgenini bildirgen edi. Olarnıñ arasında 93 qırımtatardır.


text:
Bögelmä
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bögelmä, Tatarstan Cömhüriäte qaramağında şähär, Bögelmä rayonı üzäge. Tatarstannıñ Könyaq-Könçığışında (Qazannan 333 km), Dala Zäye yılğasınıñ uñ quşıldığı Zäy suı başlanğan urında urnaşqan. Sember-Öfä timer yulında stansiya. Bögelmä 1736 yılda Tatar awılı bularaq mäğlüm. 1781 yılda Öfä namestniklegeneñ öyäz şähäre, 1806 yıldan Orenburg, 1851 yıldan Samara gubernalarında. 1920 yıldan Tatarstanda, 1920-1930 yıllarda kanton, 1930 yıldan rayon üzäge. Mäydanı – 26 km2. Xalqı – 1989 yılda 89,6 meñ keşe (Urıslar: 63%, Tatarlar: 26,1%), 2000 yılda 93,7 meñ keşe.
Bögelmä – Tatarstanda iñ ere näft sänäğäte üzäge. Maşinalar tözü, metall eşkertü (mexanik, "Nefteautomatika", elektrotexnik, remont-mexanik zavodları), tözü materialları sänäğäte (timer-beton häm kirpeç zavodları, tözü konstruktsiäläre kombinatı), ciñel sänäğät (cihaz häm tegü fabrikaları) häm azıq-tölek sänäğäte (may-sır, it kombinatları), sıra, likör-araqı zavodları häm başqa) nıq üskän.
Näft Sänäğäteneñ Fänni-Tişerenü häm Proyektlaw institutı, Bötenberlek Fänni-Tikşerenü Näft institutınıñ "Tabiği bitum" problemnäre komplekslı bülege, "Tatneftegeofizika" citeşterü berläşmäse. Hönär-pädogogik kolleje, maşina tözü texnikumı, meditsina häm pädagogika kölliätläre, 18b ğomumi belem birü mäktäbe, 3 hönäri mäktäp. Mädäniät yortı. Urıs dram teatrı. Töbäk tarixın öyränü muzeyı, Jaroslav Haşek muzeyı. Ş.u.q.: Älmät-Bögelmä sänäğät töynäleşe


text:
Qırım.Aqıqatqa Bergen izaatında Ukraina haber siyaseti nazirniñ birinci müavini Emine Ceppar Ukraina Yuqarı Radası tarafından noyabr 17-de №5333 qanun leyhasınıñ qabul etilmesini Nazirlik tarafından alıp barğan küreşniñ ğalebesi oalaraq tanıttı.
«Ukraina haber siyaseti nazirligi akimiyet toplaşuvlarında eki kere ATR telekanalına maddiy yardım köstermek meseleni kötergen edi. Nazirler şurası eki kere bizim teklifimiznen razı ola edi. Bizim noqta-i nazarımız buña esaslana edi – ATR üç tilde, başta bir qırımtatar tilinde yayın çıqarğan yekâne telekanal ola, ve o işğal etilgen Qırımdan çıqmağa mecbur oldı. Telekanalnıñ esas seyirceleri – Qırımlıñ tamır halqıdır, o işqalge qarşı kureşniñ haber meydanı olıp, Ukrainada qırımtatarlar içün, hususan tek qırımtatar tilinde TV seyir etken esli başlılar içün, bir penceredir oldı», – dedi Ceppar.
Nazirniñ birinci müavini qırımtatar telekanalına para ayırılmasınen bağlı bürokratik manialar aqqında da tarif etti, olardan sebep paralar alâ daa ayırılmadı.
«Para ne sebepten öyle de ayırılmağanı – bu sual artıq biznen bağlı degil. Para ayırılması içün mesüliyetli olğan – Maliye Nazirligidir, para saibi – İçtimaiy siyaset nazirligiola ve onıñ bücetinde qırımtatarlarğa yardım sermiyalarınıñ ayırılması endi belgilengen edi. Meclis bu paralardan bir qısımını ATR telekanalına ayırılmağa qarar alğan edi. Nazirler Şurasınıñ birinci toplaşuvından soñ Meclis vekilleri, Maliye nazirligi ve İçtimaiy siyaset nazirligi tehnikiy incelikler üzerinde çalıştılar. Amma mesele öyle de yerinden köçmedi. Bundan sebep bu meseleni ekinci kere köterdik, çünki vaqıt kete edi ve yıl da birmek üzere», – dep añlattı Ceppar.
Bütün bu meseleniñ soñunda Ukraina nazirler şurası parlamentke bücet ködeksinini doğurtqan qanun leyhasını kirsetti ve 2016 senesi içün Qırımdan çıqqan matbuat vastalarına maddiy yardım bermek içün yol açtı.
«Parlamentte leyhanıñ müzakere etilmesini ve rey berilüvini nezaret etip olamadım. Em de spiker tarafından Ukraina prezidentine imza qoymasıiçün nasıl leyha ketirilecegini de bilmeyim. Amma qanun leyhasınıñ qabul etilmesini Nazirligimiz tarafından alıp barılğan küreşniñ ğalibesi olaraq tanıyım», – dedi Ceppar.
Ukraina Yuqarı Radası noyabr 17-de olıp keçken umumiy toplaşuvında Ukraina Nazirler şurasına Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarnıñ teleradiokompaniyalarına devlet bücetinden maddiy yardım köstermege imkân berecek №5333 qanun leyhasını qabul etti.
Ukraina halq deputatı Refat Çubarov Yuqarı Radada çıqışta bulunıp, 35-36 million grivna maddiy yardım aqqında laf ketkenini aydınlattı.
Rusiye litsenziyasını almağanı sebebinden, 2015 senesi aprel 1 künü ATR telekanalı yarım adada ayınılmasını toqtattı. Bir talay vaqıt keçken soñ ATR qıta Ukrainadan işini devam etti.


text:
Rusiyeniñ Cenübiy arbiy bölgesiniñ mahkemesi Rostov-na-Donudaki SİZO-da tutulğan üçünci Bağçasaray «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ tevqif müddetini üç ayğa devam etti.
Bunı «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etti.
Faallerniñ malümatına köre, advokat Nazim Şeyhmamabetov qayd etti ki, mahkemelengenlerniñ ağır hastalıqları olğanına baqmadan, qabaatlav tarafı SİZO-da qalmalarında israr etmege devam ete.
«Bugün Rustem Abduramanoviç, sıcaq ava olğanda andaki ava 40-45 derece olğanını ayttı. 12 metr kvadrat bir kamerada 6 adam otura. İskence degilmi?» – «Qırım birdemligi» advokatnıñ aytqanlarından alıntı ketire.
Qadı, qarar çıqarmazdan evel mahkemelengenlerniñ sağlıq alı aqqında sorağan. Osman Seytumerov bel ağrısı ve körme qabiliyeti zayıflaşqanı aqqında aytqan, Rustem Seytmemetov ise ayaqları şişkenine aytınğan.
«15 daqqalıq teneffüsten soñ qadı mudafaa tarafınıñ delillerini körmemezlikke urıp, prokurornıñ muracaatını qanaatlendirdi ve Rustem Seytmemetov, Seytumer Seytumerov ve Osman Seytumerovnıñ tevqif müddetini uzattı», – aytıp berdiler faaller.
2020 senesi martnıñ 11-nde Bağçasarayda bir qaç qırımtatarınıñ evi tintildi: Enver Mustafayev, Amet Suleymanov, ağa-qardaş Seytumer ve Osman Seytumerovlar ve emceleri Rustem Seytmemetovnıñ. Tintüv «Qırım birdemliginiñ» sabıq faali Seytumer Seytumerovnıñ evinde de keçirildi. O, bir qaç yıl evelsi Qırımnı terk etti.
Enver Mustafayev sorğudan soñ yiberildi. Seytumer Seytumerov (d.s. 1988), Amet Suleymanov (d.s. 1984), Rustem Seytmemetov (d.s. 1973), Osman Seytumerov (d.s. 1992) Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ ekinci qısmına istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve bu teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv) qabaatlana. 2018 senesinden berli Qırımda olmağan Seytumer Seytumerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ birinci qısmına istinaden qabaatlana.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası martnıñ 11-nde Bağçasarayda ve Bağçasaray rayonında Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerden sebep cinaiy tahqiqat başlattı. Daa soñra müessise daa bir cinaiy tahqiqat başlatılğanını bildirdi – o, tintüvlerden soñ qırımtatarlarnıñ tutuluvınen bağlıdır.
Ukraina Tış işler nazirligi, martnıñ 11-nde olıp keçken tintüvlerge qarşı narazılıq bildirdi.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Balanı topraqnı öpmege zorlağan Krasnodardaki «Zvezdoçka» bala bağçasınıñ müdiri işten boşatılacaq. Bu aqta şeerniñ tasil departamentiniñ müdiri Aleksey Nekrasov «Kubanskiye novosti» Rusiye neşirine bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosınıñ rus bürosı.
Nekrasovnıñ aytqanına köre, oca eñ yaqın iş künleri işten boşatılacaq. O, departament ana-babalarnıñ uquq qoruyıcı organlarına berecek er angi qabaatlavlarğa qoltutacaq, dep bildirdi.
«Müdirniñ areketleri çirkin, balanı tek maneviy degil, beden basqığa da oğratıp aşaladı. Bundan ğayrı, diger balalarnı da aşalay», – dedi memur.
Tünevin YouTubeda peyda olğan videoda bala bağçasınıñ müdiri balanı tizge oturtıp, başını topraqqa sıqa ve, aytqanına köre, oğlan Rusiyeni sevmegeni içün onı topraqnı öpmege mecbur ete. Oğlannı bir qaç kere aqaretley. «Tiz çök, pislik! Seni aşatqan ve içirgen topraqnı öp!», – dep qıçıra edi oca. O, onıñ fikirince, balalarnı yañlış terbiye etken diger ocalarğa vatanperver olmağanları içün «ayvanlar» dep ayta.
Bala bağçasınıñ müdiri yapqanlarını izaatlap, cezalağan bala «qıyın» ve «Rusiyeden nefret etkenini» ayttı, dep bildirdi.
Rusiye politsiyası adiseni ögrenmek içün teşkerüv keçire. Rusiye Devlet dumasınıñ Krasnodar ülkesi deputatı Svetlana Bessarab prokuraturağa muracaat etip, müdirniñ areketlerini vahşiy ve orta asırlıq dep adlandırdı. Ülkeniñ insan aqları vekâletlisi Tatyana Kovaleva da iş tahqiqatını keçirecek.
2018 senesi fevral ayında Volgograd vilâyetiniñ Mihaylovka şeerinde «vatanperverlik aktsiyası» keçirilgen edi. Bala bağçasınıñ talebelerini tizge oturtıp, Stalingrad uruşında sovet ordusı ğalebe qazanğanınıñ yübileyi munasebetinen «75» raqamı yapıldı.


text:
Rusiye prokurorı, beraber qoşıp sayğanda, Yalta "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçileri içün 98,8 yıllıq apis cezasını istedi: Muslim Aliyevğa - 20 yıl, İnver Bekirovğa - 20,6 yıl, Emir-Üsein Kukuğa - 15 yıl, Vadim Sirukqa - 15 yıl, Arsen Cepparovğa - 13,6 yıl, Refat Alimovğa - 14,6 yıl.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 yılınıñ fevral-aprel aylarında tutulğan edi. Olarnı, Rusiyede yasaqlanğan islâmiy siyasiy "Hizb ut-Tahrir" teşkilâtına aitliginde qabaatlaylar.
Ukrainanıñ Tış İşler Nazirligi, Yalta "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçilerini azat etmege Rusiyeden talap ete.
Milliy Meclisniñ azası Gayana Yüksel, rusiye akimiyetiniñ böyle areketlerini qırımtatar halqına qarşı yapılğan basqı, dep saya.
Bu, Qırım tamır halqına qarşı yapılğan basqınıñ bir parlaq misalidirGayana Yüksel
"Yapılmağan cinayetler içün böyle qorqunçlı cezalar - Qırımda 2014 senesinden soñ peyda olğan kerçeklerni köstergen daa bir misaldir. 23 yıl devamında, em de ondan soñ da, "terrorcı" dep adlandırılğan adamlar bir terror eylemini yapmadı, bir pretsendent olmadı. Bu, Qırım tamır halqına qarşı yapılğan basqınıñ bir parlaq misalidir", - dedi o Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ fikrince, Rusiye, Ğarp dünyası içün mahsus qırımatatarlarnı Qırımda telüke sıfatında köstermege tırışa.
Rusiyeniñ özüne ise, Qırımda sanki bir telüke bar da, o onen küreşkenini köstermege kerekGayana Yüksel
"Terrorcılıq telükesinden qorqqan ğarbiy memleketler vekilleri, bu malümatnı ve qabaatlavlarnı eşitkende, çoqusı alda tafsilâtnı bilmege, vaziyetni talil etmege tırışmayıp, sadece bu laflarğa inana. Rusiyeniñ özüne ise, Qırımda sanki bir telüke bar da, o onen küreşkenini köstermege kerek, bu stsenariyde baş rolni ise qırımtatarlarğa ayırdılar", - dey Gayana Yüksek.
Qırımda işkencege oğrağan ve bundan soñ qıta Ukrainağa çıqıp ketken qırımtatar faal Renat Paralamov emin ki, terrorcılıq manaçığını qullanıp, Rusiye akimiyeti böylece yarımadada hoşuna ketmegenlernen küreşe.
"Terrorcılıqnen küreş" - hoşlarına kelmegen halqnen küreşke çevirildiRenat Paralamov
"Hizb ut-Tahrir" davalarınıñ esas rezonansı, bu teşkilâtnıñ alâqası olmağan qabaatlavlarnen bağlıdır. Ukrainada qanuniy olaraq yigirmi yıllıq faaliyetniñ tarihi buña misaldir. Qırımda terrorcılıq telükesi aqqında bir vaqıt eşitmey ediler, amma 2014 senesiniñ vaqialarından soñ, körünip tura ki, "terrorcılıqnen küreş" - hoşlarına kelmegen halqnen küreşke çevirildi. Qırım meselesine halqara diqqat olğanı içün, bu daa açıq-aydın körüne. Bütün repressiyalar umumdünya islamofobiyasınen bağlı. Rusiyede bundan çette qalmay, aksine, Qırımğa kelgeninden soñ, öz qıtasında becergen siyasetni Qırımda da kerçekleştirip başladı", - aytıp berdi Qırım.Aqiqatqa faal.
O, terrorcılıqta qabaatlav - "Qırımda silâsız tirenme içün cezalav", dep ayta.
"Men bellesem, Rusiye bütün siyasiy mabüslerni azat etmege azır, böylece o, onen añlaşmaq ve keçmişte olğan munasebetlerni qaytarmaq mümkün, dep dünya topluluğına kösterecek ola. Amma mında öz kârını qıdırğan daa büyük oyuncılar olğanı içün, biraz qıyınlıqlar çıqmaq mümkün. Qırım musulmanları küreşte küçni qullanmadı, bunıñ tasdıqı - qırımtatar milliy areketiniñ tarihındadır. Onıñ içün bugün biz, silâsız küreş Rusiye Federatsiyasınıñ yalanlarını ve terrorcılıqta sahte qabaatlavlarnı aydınlatqanını köremiz. Qırım meselesi dünya topluluğınıñ diqqatını celp etkeni içün, terrorcılıq qabaatlavları qanunsız ve yalan olğanı daa yahşı körüne", - saya faal.
Qırımnı terk etmege mecbur olğan qırımtatar faali İsmail Ramazanov, "Hizb ut-Tahrir" davaları terrorcılıqnen degil de, Qırımnıñ ilhaqına silâsız tirenüvnen bağlı, dep tüşüne.
Rusiye Federatsiyası qırımtatar meselesinen manipulâtsiya etmege tırışaİsmail Ramazanov
"Menimce, Rusiye Federatsiyası qırımtatar meselesinen manipulâtsiya etmege tırışa. "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçilerine barğanda, olarnıñ arasında belli uquq qoruyıcılar bar, misal içün Emir-Üsein Kuku, Server Mustafayev. Olarnıñ arasında faaller bar, volontörlar. Olarnıñ episi halqımıznıñ Rusiye işğaline silâsız tirenüvine öz issesini qoştı", - böyle dep, öz fikrini Qırım.Aqiqatqa bildirde faal.
"Azat Qırım" cemiyet teşkilâtınıñ faali Emine İbraimova, zulum ve basqılar qırımtatar halqınıñ ruhunı qırmaycağına inana.
Qırımtatarlar, bizni qorquzıp olamacaqlarını tasdıqladıEmine İbraimova
"Biz "qıyış küzgüler qırallığına" tüştik, mında hırsızlanğan millionlar içün medal ve unvanlarnı bereler, iman içün ise - yüz yıllıq apis cezasını. Bütün bular, bu devlette azatlıq ve insan aqları ne olğanını yahşı añlamağanlarını köstere. Ümüt etem, vaziyet deñişir, çünki kün-künden halq serbestlikke daa çoq ıntıla. Qırımtatarlar, bizni qorquzıp olamacaqlarını tasdıqladı. Biz azatlıqnı pek sevgen halqmız, basqılar bunı deñiştiremez", - dedi faal.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova haber etti ki, Ukraina prezidentiniñ yardımcısı Andrey Yermak reberlik etken iş gruppası, 113 ukrain mabüsni (olardan 89 - qırımtatarlar) azat etmek içün aytışmalarnıdevam ete.
Ukraina, ilhaq etilgen Qırımda siyasiy sebepler neticesinden taqibatqa oğrağan qırımtatarlarğa haber destegini yapmalı. Bunı oktâbr 14-ünde, Qırım evinde ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçileriniñ tuvğanları toplanğanda ayttı advokat Lilâ Gemeci.


text:
Qırımda aprelniñ 25-nde saba 1029 insan tibbiy közetüv altında buluna, dep haber ete Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Qayd etilgenine köre, 830 insan (1029-dan) evde dinamik közetüv altında, 85 kişi hastahanede buluna, 114 kişi observatorlarğa alındı.
Qırımdaki Rospotrebnadzor idaresiniñ malümatına köre, 67 COVID-19 koronavirus hastası qayd etildi. Olardan 38 insan tedaviylene, 29-ı tüzelip yahşı oldı.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, aprelniñ 24-nde 10 koronavirus hastası qayd etildi.
Haber etilgenine köre, Aqmescit klinik hastahanesi qayd etilgen koronavirus hastaları sebebinden aprelniñ 24-nden berli qapalı qala.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
“Salıq tólewshilerdi esapqa alıwdı jánede jetilistiriw hám qosılǵan qun salıǵınıń ornın qaplaw tártibin ápiwayılastırıw ilajları haqqında”ǵı Húkimet qararı (595-san, 22.09.2021-j.) qabıl etildi.
Qararǵa kóre:
-qáwipke tiykarlanǵan jantasıwdı qollaw ámeliyatı QQS tólewshilerdi salıq uyımlarında arnawlı dizimnen ótkeriw tártip-qaǵıydalarına qollanıw menen keńeytiriledi;
-intizamlı salıq tólewshilerge ornı qaplanıwı lazım bolǵan QQS summasın qaytarıw tezlestirilgen tártipte ámelge asırıladı;
QQS tólewshilerdi salıq uyımlarında arnawlı dizimnen ótkeriwde arzalar 7 kún ishinde kórip shıǵıladı.
Arzanı kórip shıǵıw nátiyjeleri sol múddette usınılmaǵanda, QQS tólewshige arnawlı dizimnen ótkerilgenligi haqqında gúwalıq avtomatik túrde beriledi.
2022-jıl 1-yanvardan QQS tólewshiler hám ustav qorında mámleketlik úlesi 50 payızdan kóbirek muǵdarda bolǵan yuridikalıq shaxslar ushın tómendegiler májbúriy esaplanadı:
- tiykarǵı qurallar, materiallıq emes aktivler hám tovar-materiallıq resurslardı esapqa alıw hámde óz ustav fondın qáliplestiriw hám kemeytiriw menen baylanıslı barlıq operaciyalardı mámleketlik salıq uyımınıń “E-aktiv” avtomatlastırılǵan avtomat sistemasında sáwlelendiriw;
- xojalıq jumısları dawamında tovar-materiallıq rezervler saqlaw múddeti tamamlanǵannan keyin joq etilgende hám esaptan shıǵarılǵanda 3 jumıs kúninen keshiktirmesten “E-aktiv” AASda sáwlelendiriw.
- 2022-jıl 1-yanvardan yuridikalıq shaxslar tárepinen kóshpes múlkti ijaraǵa beriw (alıw) yamasa tegin paydalanıw shártnamaları mámleketlik salıq xızmeti uyımlarında esapqa qoyıladı. Bunda esapqa qoyıw aralıqtan turıp tek ǵana elektron formada ámelge asırıladı.
Qarar menen sonday-aq, QQS tólewshilerin salıq uyımlarında qosılǵan qun salıǵı boyınsha arnawlı dizimnen ótkeriw tártibi haqqındaǵı reje tastıyıqlandı.
@huqiqiymalimlemeckaчaTb dle 11.3


text:
Dünya geoinformatika ve turğun inkişaf malümatları merkeziniñ geoinformatsion sistemaları mütehassısı, qırımlı Sergey Gaponnıñ fikirince, Qırımda suv resurslarına olğan munasebet deñişmeli, tek yañı quyularnıñ qazıluvına emiyet berilmemeli. O, bu problemni tek vaqtınca çezecek adım olur, dep tüşüne. Bu aqta o, Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Eñ yaqın vaqıtta yañı quyularğa ümüt etecekler, dep tüşünem. Bu bir yerge ketirmeycek bir yol. Quyular meseleni tek qısqa vaqıt içün çezecek. Bu aylar, bazı vaqıtları yıllar ola. Quyular muntazam sürette boşaltılacaq, quyular ket-kete daa az olacaq. Yañı quyular problemni uzun vaqıt içün al etemeycek», – dep ayta qırımlı Sergey Gapon.
Rusiye baş nazir muavini Marat Husnullinniñ aytqanına köre, Moskva sovetler zamanında olğan Qırımdaki yerastı suvlarınıñ yedekleri aqqında malümatnı qullana. Yañı raqamlar Aqmescit ihtiyacları içün yañı quyularnıñ qazıluvı bitken soñ, yılnıñ soñunda aydınlatılacaq, dep vade eteler.
Onıñ malümatına köre, «Rosgeologiya» yılnıñ soñuna qadar yarımadada 30 quyu qazmagha planlaştıra. Husnullinniñ aytqanına köre, 20 danesi suv ağlarına suv berip başlaycaq.
Husnullin yarımadada suv qıtlığı qırılılarnıñ «hırsızlığınen» bağlı, dep ayta.
Noyabrniñ 2-nde berilgen malümatqa köre, Aqmescit etrafında büyük suv yedekleri yoq, şunıñ içün akimiyet «daa beterine azır». Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ tahminlerine köre, ealige suv berüv cedveli daa eñ az bir yıl olacaq.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Rusiye nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı makemesi, evel «çaqmama» ile qabaatlanıp, para cezasına mahküm etilgen qırımtatar Enver Topçiniñ istinaf şikâyetini red etken.
Bunıñ aqqında advokat Emil Kurbedinov, «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine haber etti.
Kurbedinovnıñ sözlerine köre, cinayet davasındaki çoq sayılı bozuluvlarğa dair imaye tarafınıñ delilleri «makemeniñ» soñki qararına tesir etmegenler. Bozuluvlar arasında: tahqiqat safhasında işğal FSB, advokatlarnı Enver Topçige yibermeyip, protokollarnıñ imzalanuvına basqı astında irişe ediler.
Advokat, Enver Topçige dair ükümni «saltıq saçması» dep adlağan, çünki Topçi tarafından çaqılmağan Ümidcon Dadaconovnı qabaatlı dep tanıy. Amma Dadaconovğa dair cinayet dava daa süre ve makemeniñ qararına qadar suçsuz olıp qala.
İmaye tarafı ükümni temyiz makemesinde temyiz etecek ola, soñra ise uyğun cevapnı almaq içün cinayet davasını halqara makemelerige yollamağa planlaştıra.
Rusiye nezaretinde olğan Qırımnıñ İçki rayon mahkemesi Rusiye Ceza qanunnamesiniñ 205.6 maddesine binaen (cinayet aqqında haber etmeme) qabaatlanğan qırımlı Enver Topçige üküm çıqardı. Mahkemeci Topçini 40 biñ ruble para cezası berilmesine mahküm etti.
Mudafaa tarafı Rusiye qırımlı Enver Topçige çıqarılğan ükümni temyiz etecek ola.
Martnıñ başında olğan mahkemede dinşınas, bundan evel ise FSB şaatları ve gizli şaat sorğuğa çekildi.
Avgustnıñ 31-nde Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñ evinde tintüv keçirdi.
Dört qırımlığa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesine istinaden (cinayet aqqında haber etmeme) dava açıldı. Oña köre 100 biñ rublege qadar para cezası, 1 yılğa qadar mecburiy işler ya da aynı müddetke apis cezası berile bile.
Mabüsler uquq qoruyıcı organlarına Umicon Dadajonov ile içtimaiy ağlarda yazışqanını bildirmegeninde qabaatlana. O, FSB bildirgenine köre, «Rusiyede terror teşkilâtı tanılğan «IŞİD» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etken edi».
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.


text:
Rusiyeniñ Novorossiysk, Gelencik ve Krımsk şeerleriniñ 160 biñden çoq sakini magistral suv ağında olğan qaza neticesinde suvsız qaldı. Plavni hutorı rayonında boru patladı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Haber etilgenine köre, ğayrıdan tiklev işleriniñ keçirilmesi içün bir künden çoq kerek ola bile, qaza aqibetlerini yoq etmek içün qomşu Apanadan tehnika celp etildi.
Novorossiysk ve Krımsk şeerlerinde aman-aman bütün mesken evler ve içtimaiy obyektler suvsız qaldı. Sakinlerniñ evlerine suv avtotsisternalarnen ketirile. Krımsk akimiyeti, bazarertesi künü şeerde bala bağçaları çalışmaycaq, mekteplerniñ işi ise qısqartılacaq, dep ilân etti.
Gelencikte aman-aman altı buçuq biñ mesken ev ve 48 içtimaiy obyekt suvsız qaldı.


text:
Rusiye sıñırcıları yarımadağa kirmek içün soyadını deñiştirgen Ukraina vatandaşı yaqalanğanını bildire. Bunı yanvar 10-da Kreml kontrol etken FSB sıñır idaresiniñ matbuat hızmeti haber etti.
Qayd etile ki, «vaqia yanvar 5-de «Or Qapı» maşina kiriş noqtasında yüz berdi». Herson vilâyetiniñ 43 yaşında sakini pasportını kösterdi, anda malümatlar ise Rusiyege kirişi yasaq etilgen insannıñ malümatları ile aman-aman aynı edi.
«Nezaretçiniñ soyadını deñiştirdiñizmi-yoqmı sualine erkek soyadını deñiştirmegenini aytıp, Ukraina vatandaşınıñ pasportını 2016 senesi oktâbr ayında eski vesiqasını coyğanından sebep aldım, dep cevap berdi. Faqat tafsilâtlı taqiqat neticesinde erkek Qırımğa barıp kelmek içün soyadını kerçekten deñiştirgenini ayttı», – dep qayd ete matbuat hızmeti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
AB ülkeleriniñ Daimiy vekilleriniñ komiteti. çarşenbe künü Ukrainanıñ topraq bütünligi, suvereniteti ve mustaqilligine zarar ketirgen şahıs ve teşkilâtlarğa qarşı şahsiy sanktsiyalarnıñ yarım yılğa uzatılmasını muzakere etmeden qabul etti.
Bunı sentâbr 9-ında Brüsselde Azatlıq.Radiosınıñ mühbiri Rikard Yozvâk haber etti.
Bundan ğayrı, bu sanktsiya cedveline yaqında Keriç köprüniñ qurulmasınen bağlı daa 15 adam ve teşkilât qoşulacağını bildirdi.
"AB vekilleri, Ukrainanıñ topraq bütünligine zarar ketirgen 175 adam ve 44 teşkilâtqa qarşı sanktsiyalarnıñ 6 ayğa uzatılmasına yesil ışıq berdi. Yaqında Keriç köprüniñ qurulışı sebebinden daa tahminen 15 adam ve bir qaç teşkilât bu cedvelge qoşulacaq", - yazdı o Twitterde.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda tahminen 90 sınıf ya da talebelerniñ 1,3%-ı uzaqtan tasil ala, dep haber ete Rusiye kontrolindeki Qırım Tasil nazirligi TASS agentligine.
Müessise malümatına köre, regiondaki oquv esnası «ştat rejiminde» devam ete.
«Nazirlik içtimaiy ağlarda qırımlılardan mektep tatilinen bağlı sualler alıp başladı. Öşek ve uyduruv olmasın dep haber etemiz. Küz tatili tasil müessiseleriniñ oquv cedvellerine köre olacaq. Bugünki künde nazirlik tatilni başqa vaqıtqa qaldırmağa tüşünmey», – dep bildirdi Qırım nazirligi.
Qayd etilgenine köre, koronavirus telükesi sebebinden mekteplerni uzaqtan tasilge tolusınen keçirmege planlaştırılmay.
Sentâbrniñ 30-nda berilgen malümatqa köre, Qırımda dört mektep ve 74 sınıf koronavirus sebebinden karantinge qapatıldı.
Qırımda keçken künü 107 koronavirus hastası qayd etildi. Umumen Qırımda, yerli akimiyetniñ malümatına köre, 5170 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 107-si çetelden keldi, 128-i qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar, bu müddet devamında 3068 insan yahşı oldı. Yılnıñ başından Aqyarda 1135 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı, 711 kişi tüzeldi, 29 insan vefat etti.
Umumen Qırımda, yerli akimiyetniñ malümatına köre, 5063 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 107-si çetelden keldi, 128-i qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar, 3008 insan tüzeldi, 69 hasta vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Cemaat jurnalisti, bloger ve «Qırım birdemligi» cemaat areketiniñ media koordinatorı Nariman Memedeminov Rostov vilâyetiniñ Sadkovskiy qasabasınıñ №8 yaşav tarzı koloniyasından azat etildi.
Bu aqta advokat Emil Kurbedinov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Nariman Memedeminov terror faaliyetine açıq şekilde çağırğanında qabaatlanıp bütün apis cezasını çekti. Qırımlı blogerni Ukraina baş konsulı Taras Malışevskiy de qarşıladı.
«Narimannıñ çıqması bir qaç saatqa sozuldı. Saba 9-da keldi. Narimannı tek üylege yaqın yibergenler. Narimannıñ keyfi yerinde. Ne olğanını yavaş-yavaş añlay. Evge ketemiz. Allahqa şükür, koloniya artta qaldı», – dedi Kurbedinov.
Kurbedinovnıñ daa evel bergen malümatına köre, o, Rusiyeniñ Rostov vilâyeti Bagayevskiy rayon mahkemesiniñ Nariman Memedeminovnı şartlı olaraq vaqtından evel azat etmemek qararını şikâyet etti.
2020 senesi iyün ayınıñ başında Memedeminovnı Rostov vilâyetindeki Sadkovskiy qasabasında olğan №8 yaşav tarzı koloniyasına avuştırğanlar.
2019 senesi oktâbr ayında mahkeme Memedeminovnı eki buçuq yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti. İmayesi Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege niyetlengenini bildirdi.
Bir sıra Ukraina aq qorçalayıcı ve media teşkilâtı halqara teşkilâtlarnı ve Avropa Birligi memleketleri, ABD, Kanada, Yaponiya ükümetlerinden Rusiyeden Memedeminovnı azat etmesini talap etmesine çağırdı.
Moskva vilâyetindeki Vlasiha Arbiy istinaf mahkemesi mayısnıñ 14-nde qırımlı bloger, cemaat jurnalisti Nariman Memedeminovnı terror faaliyetine açıq çağırğanında qabaatlağan ükümni deñiştirmedi.
Nariman Memedeminov – qırımtatar blogeri, vatandaş jurnalisti. Rusiye quvetçileri onı 2018 senesi martnıñ soñunda tutıp aldı. Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatladılar.
Rusiye quvetçilerini Memedeminovnıñ 2013 senesinden 2015 senesine qadar alıp barğan YouTubedaki videoblogu açuvlandırdı. Anda siyasiy adise-vaqialarnıñ izaatları ve islâm normalarına riayet etmek çağıruvları, Rusiye devlet bayramları – Vatan imayecisi künü, Dünya qadınlar künü, Bala künü ve digerleri – aqqında fikirler mevcut.
2018 senesi martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Buxgalteriyalıq esap
Buxgalteriyalıq esap – ku'ndelikli ha'm juwmaqlawshı mag'lıwmatlar alıw ushın ka'rxanalardın', sho'lkemlerdin' ha'm mekemelerdin' xojalıq jumısın u'zliksiz ha'm o'z-ara baylanısın baqlaw ja'ne qadag'alaw sistemasınan ibarat.
Buxgalteriyalıq esabın ko'pshilik jag'daylarda Biznes a'lipbesi dep ataydı. Sebebi buxgalteriyalıq balansı finanslıq na'tiyjeler ha'm olardın' sarplanıwı haqqındag'ı esabat usag'an buxgalteriyalıq esabat mag'lıwmatların bizlerde ken' paydalanıladı.
İnvestorlar, tovar jetkerip beriwshiler, kreditorlar, bankler, buyırtpashılar, nızam shıg'arıwshı ha'm nızamdi orınlawshı ma'mleket organları finans esabatı mag'lıwmatların paydalanıwshılar bolıp esaplanadı. Investorlardı ko'birek ka'rxanalardın' finans turaqlılıg'ı, onın' kelesi rawajlanıwı, ta'miyinleniwi, ja'riyalang'an dividentlerdi to'lew qa'biletine tiyisli mag'lıwmatlar ko'birek qızıqtıradı. Ma'mleketlik organların xojalıq sub'ektleri protsesslerin ta'rtipke salıw, salıq siyasatın islep shıg'ıw, sotsiallıq ma'selelerdi sheshiwge tiyisli mag'lıwmatlar qızıqtıradı.
Buxgalteriyalıq esaptın' a'hmiyetli ha'm esaptın' basqa tu'rlerinen parq qılıwshı qa'siyetlerinen biri onda ka'rxananın' xojalıq protsesslerinin' barlıq ta'repleri ko'rsetiledi.
Buxgalteriyalıq esaptın' ja'rdeminde xojalıqta bar materiallıq baylıqlardın' ha'r qıylı tu'rlerinen aqshalay qarjılarının' mug'darı haqqında, basqa ka'rxanalar ha'm sho'lkemler menen esaplasıwdın' jag'dayı haqqında, onın' barlıq resurslarının' ulıwma ko'lemi haqqında mag'lıwmatlar, jetistirilgen ha'm satılg'an o'nimnin' ko'lemi ha'm o'zine tu'ser bahasın belgileydi, xojalıq jumıslarının' finans huqıqların paydalanıp anıqlaydı, ka'rxananın' rentabelligin esaplap shıg'adı.
Buxgalteriyalıq esap ka'rxanalarda ju'z berip atırg'an xojalıq protsessleri ha'm operatsiyaların pul ko'rinisinde u'zliksiz, o'z-ara baylanısqan, hu'jjet penen tiykarlang'an halda ko'rsetiwdi ta'miyinleydi. Buxgalteriyalıq esabı operativ esaptan parq qılıp, ayırım xojalıq operatsiyaları emes, al ka'rxananın' xojalıq ha'reketinin' barlıq ta'replerin ko'rsetip bergeni ushın statistikalıq esap sıyaqlı g'a'rezsiz pa'n esaplanadı.


text:
Advokat İslâm Velilâyevniñ bildirgenine köre, onı Qurman rayonındaki Büyük Onlar qasabasında iyülniñ 7-nde saba tintüv keçirilgen faal Emil Ziyadinovnıñ evine kirsetmediler. Bu aqta o, «Qırım birdemligine» bildirdi.
«Tintüv saba 4-te başlandı, dep ayta şaatlar. FSB hadimleri Ziyadinov, qorantası, dört çağına yetmegen bala, esli-başlı ana-babası bulunğan evge sürip kirdi. Müvekkilime yiberip, tintüv vaqtında bulunmama izin bermek talaplarıma FSB hadimleri kartımnı alıp, bekleñiz dediler. İmaye aqqı bozuldı, meni tintüvge kirsetmediler», – dep tarif etti o.
İyülniñ 7-nde saba Qırımnıñ bir qaç yerinde Rusiye quvetçileri tintüv keçirip başladı. Tintüv sebepleri belli degil, Qırımnıñ Rusiye quvet müessiseleri vaziyetni izaatlamay. Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
2014 senesiniñ Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ mustaqil jurnalist, vatandaş faali, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Birleşken Milletler Baş Assambleyası Ukrainanıñ işğal etilgen Qırım, Qara ve Azaq deñizleriniñ Rusiye tarafından askeriyleştirilüvi qararını qabul etti. Oña 66 memleket qoltuttı, 19 – qarşı çıqtı, 72 – bitaraf oldı.
Qarar leyhasını Ukraina Tış işler naziriniñ muavini Sergiy Kıslıtsâ taqdim etti.
Rezolütsiya Rusiyeni Qırımdan askerlerini çıqarmasına çağıra ve Qara ve Azaq deñizlerinde Rusiye askerleriniñ sayısı arttırılğanını takbih ete.
BM Baş Assambleyasınıñ toplaşuv salonında Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev de bar edi.
Vesiqağa qarşı Rusiye çıqtı. İran ve Suriye qarar metnine tüzetmeler kirsetmege tırıştı, lâkin olarnı Ukrainanıñ ortaq memleketleri red etti.
Litvaniya, Estoniya, Latviya, Poloniya, Felemenk, Büyük Britaniya, ABD ve diger memleketler Ukraina rezolütsiyasınıñ leyhasına qoltuttı.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
OSCE Parlament Assambleyası Ukrainanıñ teşebbüsi ile Rusiyeniñ Qırımnı, Donetsk ve lgunsk vilâyetleriniñ bazı rayonlarını işğal etmesini takbih etken acele bir qararnı qabul etti. Bunı OSCE PA Yuqarı Radanıñ delegatsiyasınıñ başı Nikita Poturayev haber etti.
Poturayevniñ sözlerine köre, qarar Rusiye delegatsiyasınıñ ve Rusiyeniñ tesiri altındaki memleketlerniñ delegatsiyalarınıñ qarşı olmasına baqmadan qabul etildi.
O, qararda Rusiyeniñ halqara uquqqa baqmadan Keriç boğazını ve Azaq deñizini blok etmege ıntıluvlarını da takbih etile, dep qayd etti.
«Qararda işğal etilgen Qırımda, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ ayrı bölgelerinde insan aqlarınıñ bozuvları, işğal etilgen Qırımnıñ devam etken telükeli arbiyleştirilüvi ve Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal etilgen bölgelerinde qalmağa mecbur olğan Ukraina vatandaşlarına qanunsız sürette Rusiye pasportlarınıñ berilmesi takbih etile. Ukrainanıñ qrarını qabul etip OSCE PA bir daa Rusiyeden, tecavuzkâr devlet veişğalci devlet olaraq Ukraina ile çatışmanıñ teşebbüsçiçi ve tarafı olaraq, işğal etilgen Ukraina topraqlarını acele terk etmege ve halqara qanunlarnıñ bozuluvını toqtatamağa talap etti», – aytıp berdi Poturayev.
Rusiye, qarar qabul etilgen taqdirde OS CE PA terkibinden çıqacaq, dep tehdit etken, amma vesiqa episi bir qabul etildi.
Bundan ğayrı OSCE PA ABD-niñ qararını qabu letti. Bu qararda dünyada nefret ve zorbalıqlarnıñ artması takbih etile. Ayrı bir vesiqada Belarusiyedeki vaqialar qayd etilgen. Daa Felemenk teşebüsi ile Alekandr Lukaşenkonıñ rejimi takbih etilgen qarar qabul etildi.
«Şunıñ içün Rusiye ve Balurusiye deagatsiyadarı OSCE PA oturışını tekr etmege mecbur oldılar», – dedi o.