text:
Qırım.Aqiqat «Bizni 2017 senesinde taaciplendirgen Qırım sakinleri» ananeviy yılbaş reytingini diqqatıñızğa taqdim ete. Bu cedvel, muarririyetimizniñ içinde rey berüv ve bunıñ kibi de er istegen iştirak ete bilgen oquyıcılarnıñ soravından soñ tertip etildi. Neticede bizni em musbet, em menfiy ceetten eñ ziyade taaciplendirgen 10 kişiden (ya da şahıslar grubundan) ibaret cedvel tertip etildi.
1. Server Karametov ve bir kişilik piketlerniñ iştirakçileri
Reytingimizniñ birinci yerinde 76 yaşlı qırımtatar Server Karametov buluna. Ağustosnıñ 8-nde o, Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanına «Putin, balalarımız terroristler degil!» plakatınen keldi. Böyle etip o, o künü «kütleviy qarışıqlıqlarnı teşkil etüv»de qabaatlanğan Meclis reisi muavini Ahtem Çiygozğa qol tutacaq oldı. Karametov yaqalandı ve bir sıra ağır hastalıqlarına ve yaşlı olğanına baqmadan 10 künge tevqif etildi.
Bir qaç kün keçken soñ Karametovğa qol tutmaq içün onğa yaqın yaşlı qırımtatarlar çıqtı. Olarnıñ aman-aman episini yaqaladılar.
76 yaşlı faaliyetçiniñ areketi, Qırımda hususiy bir ananeni başlatıp, şimdi ilerley ve kenişley. Oktâbrniñ 14-nde 100-ge yaqın qırımtatar semetdeşlerine yapılğan repressiyalarğa qarşı bir kişilik piketlerge çıqtılar. Aman-aman episine «piket ötkerüv qaidelerini bozuv» içün cöremeler tayin etildi.
2. Volodımır Baluh
Aq-Şeyh (Razdolnoye) rayonından fermer Volodımır Baluh ağustosta qanunsız olaraq arbiy yedekler saqlanğanında qabaatlı tanıldı. Aq-uquq qoruyıcıları, oña qarşı cinaiy işniñ uydurılğanında ve kerçekte Qırım sakininiñ taqip etilüvi, onıñ açıqtan Ukraina tarafını tutqanına cevap olğanında eminler.
Baluh, evinde Ukraina bayrağını asıp, ev üstüne «Kök Yüzlügü Qaramanları Soqağı» levhasını asqanı ile belli. Ağustosta Volodımır qabaatlı tanılıp, oña umumiy rejimli koloniyada 3 yıl ve 7 ay müddetine azatlıqtan marum etilüv ve 10 biñ ruble miqdarında cöreme şeklinde ceza tayin etildi. Appelâtsion şikâyeti baqılğanda Baluhqa qarşı mahkeme qararı lâğu etildi, işi ise ğayrıdan tahqiq etilüvge yollandı. Lâkin fermerge qarşı daa bir cinaiy iş açıldı. Onı, muvaqqat izolâtornıñ hadimine qarşı küç qullanğanını iddia etip, «islâh etici muessiselerniñ işini tertipsiz alğa ketirüv»de qabaatlaylar.
Volodımır Baluh endi ekinci yıl er kesni özüniñ printsiplerge sadıqlığı ve irade küçü ile taacipte qaldıra.
3. «Qırım birdemligi»niñ iştirakçileri
Bir yıl zarfında bizni bir qaç kere «Qırım birdemligi»niñ faaliyetçileri taaciplendirdi. Bu birleşmeniñ erkânına cemaatçılar ile birlikte siyasiy ve diniy sebeplerden tevqif etilgen qırımtatar, musulmanlar qorantalarınıñ azaları kire.
Bir yıl zarfında «Qırım birdemligi» siyasiy mabüslerniñ balaları ve aqrabalarına yardım etti, semetdeşlerine mahkemelerde qol tuttı, faal surette içtimaiy ağlarda siyasiy taqipler aqqında malümat bere edi.
Birleşüv tarafından teşkil etilgen «Qırım marafonı» tedbiri aqqında ayrıca aytmaq kerek. Faaliyetçiler, yurtdaşları arasında 10 rublelik maden aqçaları şeklinde para toplap, soñundan, qırımtatar faaliyetçilerine er angi manaçıq ile tayin etilgen cöremelerni bu paranen töleyler.
4. Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov
Qırımtatarlarnıñ liderleri Ahtem Çiygooz ve İlmi Umerovğa bu yıl sert cezalar tayin etildi. Birincige «kütleviy qarışıqlıqlarnı teşkil etüv» içün 8 yıl koloniya, ekincisine «separatizm» içün 2 yıl koloniya-meskün yer cezaları tayin etildi. Buña rağmen olar öz noqtai-nazarlarından vazgeçmedi ve zaten olar içün de zarar kördiler. Oktâbrniñ 25-nde Rusiye Çiygoz ile Umerovnı Türkiyege teslim etti. Türkiye kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, olarnı Rusiye casusları Aleksandr Smirnov ve Yuriy Anisimovğa deñiştirdiler.
Azat etilgen soñ Çiygoz ve Umerov, Qırımnı Ukrainanıñ kontroli altına qaytarmaq içün küreşni devam eteceklerini söylediler.
5. Veciye Kaşka
Qırımtatar milliy areketiniñ eñ belli iştirakçilerinden biri. Öz halqınıñ aqları içün arekette 50-nci yıllarnıñ soñundan başlap ömüriniñ soñ saniyelerine qadar iştirak etti.
Veciye Kaşkanıñ yüregi noyabrniñ 23-nde FSBniñ qırımtatar faaliyetçilerini yaqalav operatsiyası esnasında toqtadı. Olarnı Türkiye vatandaşından aqsız yerde 7 biñ dollarnıñ talap etilmesinde qabaatladılar. Yaqalanğanlar, kerçekte olar türk Yusuf Aytandan Veciye Kaşkanıñ qorantasından hırsızlağan paralarını qaytarmaqnı talap etkenlerini söylediler.
6. Natalya Poklonskaya
Qırımnıñ meşhur sabıq prokurorı bu yıl bütün beyanatları ve «Matilda» filmine qarşı küreşüvi ile bütün sabıq Sovet Birligi saasını taaciplendirmege devam etti. Mart ayında o, Aqmescitte II Nikolaynıñ büstinden mira tamlamağa başlağanını, ağustosta ise Donbass sakinleriniñ öz ibadethanelerini çar qorantasınıñ ikonalarınen mudafaa etkenlerini bildirdi.
7. Ahtem Seytablayev
Qırımtatar rejissörı bu yıl özüni em kinematografist, em de cemiyet erbabı sıfatında kösterdi. Fevral ayında o, Kyivde «Qırım evi»niñ rehberi oldı. Dekabrde ise Ahtem Seytablayevniñ, Donetsk ava limanı içün uruşqan askerler aqqında «Kiborgi» filmi ekranlarğa çıqtı.
8. Mıkola Semena
Sentâbrniñ 22-sinde Qırım jurnalisti «Rusiyeniñ topraq bütünliginiñ bozulmasına davet» etkeninde qabaatlı tanıldı. Mahkeme bu şekilde Mıkola Semenanıñ, içinde Qırım Ukrainanıñ qısmı degen Qırım.Aqiqattaki maqalesine qıymet kesti.
Semenağa şartlı olaraq 2,5 yıl ceza tayin etildi. Ondan ğayrı, oña 2 yıl devamında cemiyet işlerinen – yani öz zenaatınen oğraşmaq yasaq etildi.
9. Oleg Zubkov
Qırım ayvanat bağçalarınıñ saibi bu yıl içinde bizni Qırım akimiyetine qarşı küreşi ve aks-sada doğurğan beyanatları ile taaciplendirmekten bezmey edi. Belli olğanı kibi, 2014 senesinde Zubkov, quçaqlarını açıp Rusiyeni qabul etken edi. Faqat şimdi endi o, peşman ete. O, Ukrainanı sağınğanını bildirip, sarılı-mavılı biometrik pasportnı quvana-quvana alır edim, dey.
10. Sergey Aksönov
Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Qırım yolbaşçısı, belki de, özüne qarşı pek çoq tenqit olğanına baqmadan endi dört yıl devamında vazifesinde bulunıp, ketmek istemegini ile taaciplendirdi. En azından, dekabrniñ 28-nde yapılğan neticelev matbuat konferentsiyasında Aksönov, kelecek yılda istifa etmekni planlaştırmağanını bildirdi.


c: text/html

text:
Qırımda «Artek» bala merkeziniñ yañı timsali boyunca ğaye yarışında Voronej mektep talebesi Timofey Obolenskiy ğalebe qazandı. Timsal bu sene 90 yıllığını qayd etecek lageriniñ ziyneti olacaqtır.
Resimde yıldız içinde deñiz, dağ ve davul tasvir etilgen, art fonunda ise pioner ocağı kösterile.
Ğalip bu yarış onıñ içün pek emiyetli olğanını bildirdi, çünki onıñ dedesi Ulu Vatan cenki vaqtında Aqyar küreşinde iştirak ete edi.
Belli olğanı kibi, bala lageri timaslini balalarnıñ özlerine uydurmağa teklif etilgen edi. Yarış teşkilâtçıları aselet mütehassıslarnıñ hızmetlerinden vazgeçtiler. Neticede bütün Rusiyeden kelgen 1700 işten saylamağa kerek oldı, haber ete Pervıy kanal.
«Artek – tasilimizniñ, tasilimizde olğan eñ eyi şeylerniñ timsalidir. Bugün biz adetlerimizni birleştirmek kerekmiz, amma bunıñ ile tasil tehnologiyalarına, raatlıq oñaytlılığına, balalarnıñ eñ güzel lagerimizde dostluq müitinde yaşap kelmesine emin adım atmalımız», – dedi Rusiye ükümetiniñ reis muavini Olga Golodets.
Mukâfat olaraq yarış muzaferi lagerge yollanmanı elde etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qosqan waqıtı Qaraşa 30, 2016 | 725 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar0
QAZAQ TAQQA OTIRĞAN KÜN…
Wälïxan QALÏJANOV,
M.O.Äwezov atındağı Ädebïet
jäne öner ïnstïtwtınıñ dïrektorı,
fïlologïya ğılımdarınıñ doktorı
Döñgelengen dünïe şır aýnalıp tur. Biraq endi kez-kelgen elge barğanda ayağıñdı nıq basıp, sol eldiñ şekarasınan jaltaqtamaý arı ötesiñ, beri ötesiñ. Öýtkeni, sen qazaq eliniñ ökilisiñ, Qazaqstan azamatısıñ! Töbeñde jelbiregen Kök Twıñ bar, jüregiñniñ tusında boýıñdı qwattandıratın Änuranıñ bar, atı jahanğa tanımal Elbasıñ bar. Sondıqtan da bayağıdaý Keñester Odağınıñ «orısı» emes, qazaqpın dep jaltaqtamaý, esiktegi basıñ törge şıqqanına män de bermeý, şalqaqtaý jüresiñ, erkin külesiñ. Öýtkeni, sen täwelsiz eldiñ twmasısıñ, egemen eldiñ ulanısıñ.
Ïä, osındaý zamandı ata-babalarımız armandağanı qaşan! «Er etikpenen sw keşti, at awızdıqpen sw işti». Er «eñkw-eñkw jer şaldı, qoramsağına qol saldı, bir salğanda mol saldı», osınaw keñ jazïra qazaq dalasında qazaq memleketin qurw üşin, jan alısıp, jan beristi. Kündiz köz ilmedi, tünde bel şeşip tösekke jatpadı, sondağı Täwelsizdik edi sengeni.
Ğasırlar toğısıp, zaman almasıp jattı. Özgermegen bir-aq närse! Ol egemen el bolam degen qazaqtıñ armanı edi. «Elim-aýlap» zarladı, qızıl qırğın kezinde 4 mïllïon qazaqtı aştıq jalmadı. 48 mıñ ultın süýgen Alaş oğlandarı men qızdarı atıldı, jer awdarıldı, elinen, ana tilinen aýrıldı. Biraq sanadağı säwle öşpedi. 1986 jıldıñ jeltoqsanında Almatınıñ qaq törinde, Alatawdıñ eteginde qazaqtıñ ul-qızı tağı da qızıl qandı qırğınğa uşıradı. Endi qazaq qızı küñ bola almaýdı, endi qazaq ulı qul bola almaýdı! Qılburaw bostandıq rwxın tunşıqtıra almaýdı. Appaq qar qıp-qızıl tüske boyaldı! Qazaqtıñ ğasırlar boýı buğıp jatqan ar-namısı oyandı. Bul osılaý kelgen egemendik edi.
Sın sağatı soqtı. Osı joýqın xalıq qaharınan qaýmıqpawğa bola ma? Qolı ot kösegen, eñbekpen kösegesi kögergen, xalıqtıñ öz işinen jarıp şığıp, Abılaý babasınıñ armanın arqalap, Täwelsizdiktiñ kök jebesi bolıp Nursultan Nazarbaev tarïx saxnasına şıqtı. Älem nazarı Qazaqstanğa awdı. Jeke memleket bolıp körmegen, jeke sayasatın jürgizbegen keşegi Reseýdiñ kolonïyası, Keñester Odağınıñ «soqır işegi» bolğan qazaq eli egemendiktiñ tizginin ustaý alar ma eken dep sırttan sınap qarağandar da bolğanı jasırın emes-ti. Biraq dos süýsindi, «jaw» kürsindi. Qazaq el bola aladı eken! Qazaq bir Kök Twdıñ astına jïnala aladı eken. «Qazaqtıñ bükil tarïxı – birigw tarïxı» dep N.Nazarbaev qadap aýtqandaý, Egemendik, Täwelsizdik, Ana tili ulttı biriktirwşi küşke, ulttıq ïdeologïyanıñ rwxanï tiregine aýnaldı.
N.Nazarbaev memlekettiktiñ örkenïet jolın usındı. Prezïdenttik sayasï ïnstïtwt engizildi. Osılaý qazaqtıñ tuñğış Prezïdenti Nursultan Äbişulı Nazarbaev Ata zañğa süýenip, xalıq aldında Ant berdi. Täwelsiz Qazaqstannıñ Kök Baýrağına tizerlep otırıp, süýgeni tarïxï sät edi. Bul – birinşi ret ötkizilgen ïnagwracïya bolatın. Bäri tolqığan. Osındaý kezeñde Tw tuğırğa berik ornatılmağanı baýqaldı. Şaýqalıp qaldı. Qas-qağım sätte Prezïdent twdı tuğırına berik qadap, ırğap-ırğap qataýtıp bekitti. Mine, sodan beri Täwelsizdik twın şaýqaltpaý, berik ustap, Kök Baýrağımız älemdik twlardıñ qasında qatar jelbirep tur. 25 jıl işinde Qazaqstan älemniñ azwlı memleketteriniñ qatarınan öz ornın oýıp aldı. Qazaqstan Prezïdentiniñ usınıstarı jaña älemdik tärtipti ornıqtırwdıñ közine aýnaldı. Osılaý qazaq xalqınıñ etektegi bası törge şıqtı. N.Nazarbaev jahandıq sayasattıñ minberinen söz aldı. Dawısı Alatawdan asıp, Sarıarqadan şığıp, käri Kaspïýden ötip, Altaýdı aýnalıp Birikken Ulttar Uýımınıñ minberinen bir-aq şıqtı. Ğasırğa bergisiz jïırma jıldıñ işinde qazaq degen ulttı, Qazaqstan attı memleketti käri Evropa da, muxïttıñ arğı jağındağı AQŞ ta, körşi Reseý men Qıtaý da moýındap, strategïyalıq äriptestikke qol qoýdı.
Qazaqtıñ şekarası aýqındalıp, ol Reseý, Qıtaý, Özbek eli Parlamentinde tïisti ratïfïkacïyadan ötti, zañdı qujatqa aýnaldı. Şekara delïmatacïya, demarkacïya jasalıp, eşkim qol suğa almaýtındaý zañmen kömkerildi. Älem Jaña Qazaq memleketin, onıñ Prezïdentin osılaý moýındadı.
Qazaqstannıñ jahandıq sayasï dodada şeşwşi dawısı bar. Älem lïderleri Qazaqstan Prezïdenti N.Ä.Nazarbaevtıñ wäli sözin de tosatın, kesimdi pikirimen sanasatın, aýğaq oýına kelisetin boldı. Bul N.Nazarbaevtıñ ğana taqqa otırwı emes, qazaqtıñ taqqa otırğanı emes pe?!
Qazaqstandıq damw jolı, köp qırlı sırtqı sayasat, yadrolıq qarwdan bas tartw, ultaralıq kelisim men dinï toleranttılıq, ŞOS, EvrAzÉS, SVMDA sïyaqtı uýımdardıñ boýına qan jügirtw, OBSE, OÏS, ODKB sındı irgeli uýımdarğa törağalıq etw, dästürli älem dinderi lïderleri seziniñ Qazaqstan jüregi – Astanada ötwi – Qazaqstannıñ qısqa merzimde alğan belesi men tolaýım tabısı.
N.Nazarbaev ékonomïkanıñ damw ürdisterin tanï biletin jäne ondağı Qazaqstannıñ ornın aýğaqtağan sayasatker ğana emes, ğalım ekendigin moýındattı. Narıqtıq qatınastarğa beýimdelgen «Nazarbaev modelin» jüzege asırdı. Osılaý qısqa merzimniñ işinde Qazaqstan dünïejüzindegi qarqındı damıp kele jatqan üş eldiñ qatarına endi. Bul küni keşe totalïtarlıq jüýeniñ, ékonomïkası taza şïkizat közine täweldi memleket üşin ékonomïkalıq buğawdı üzip şıqqanmen birdeý edi. Sondıqtan da Elbası: «Äweli – ékonomïka, sonan soñ sayasat», – dedi. Bul öz jemisin berdi. Qazaqstan älem örkenïetiniñ ozıq täjirïbesin ïgerdi. Onı Qazaqstan jağdaýına laýıq jüýege tüsirdi. Osılaý Qazaqstanda ïndwstrïyalandırw sayasatın qolğa alındı. Oğan ïnnovacïyalıq ürdis qosıldı. Munıñ bäri el ékonomïkasın müldem basqa arnağa burdı. Jaña texnologïyalardı alıp jüretin jaña urpaq, jas kadrlar qajettigi twdı. Munı da N.Nazarbaev oñtaýlı şeşti. «Bolaşaq» bağdarlamasımen jastar şeteldiñ ozıq wnïversïtetterge jiberildi. Olar Qazaqstanğa jaña oýlaw jüýesin alıp keldi, jaña texnologïyalar ïgerile bastadı. Saýıp kelgende, waqıtı kelgende ondaý kadrlardı Qazaqstanda dayarlaw isi qolğa alındı. Nazarbaev ïntellektwaldıq mektepteri, «Nazarbaev wnïversïteti» talanttı balalarğa esigin aýqara aştı.
Egemendik, täwelsizdikti nığaýtw üşin bïlik apparattarınıñ üýlesimdi jumıs istewi ğana emes, olardıñ teñgermeşiligin saqtaw qajet boldı. Sondıqtan da N.Nazarbaev Qazaqstandıq basqarw jüýesin qurdı. Qazaqstanda köp partïyalıq qalıptastı. N.Nazarbaevtıñ özi qurğan, statwsın zañmen bekitken Qazaqstan xalqı Assambleyası bar.
Qazaqstanda şınaýı söz bostandığına qol jetkizildi. Bul deklaratïvti söz bostandığı emes. Şın mäninde solaý.
Zamannıñ köşin bastap, esesi ketken qazaqtı örkenïet jolına salğan N.Nazarbaevtıñ ğasırğa bergisiz jïırma bes jılda atqarğan jumıstarı älemniñ sayasï lïderleri tarapınan moýındaldı. Oğan tömendegi mısaldar kwä boladı ğoý dep oýlaýmın.
Dj.BWŞ (AQŞ-tıñ éksprezïdenti): «Ol (N.Nazarbaev – W.Q.) bolaşaqtı boljaý aladı».
Margaret TETÇER (Anglïyanıñ ékspremer-mïnïstri): «Nazarbaev – qalıpqa sıýmaýtın tulğa».
Dj.AÝTKEN (N.Nazarbaevtıñ ömirbayanşısı, ağılşın jazwşısı): «Ömiri… xalqınıñ tağdırımen qabısıp jatqan… keýipker retinde de zaman jügin köterip turatın sayasï qaýratkerlerdiñ ömiri qızıqtıradı».
V.F.YANWKOVÏÇ (Wkraïna Prezïdenti): «Siz (N.Nazarbaev – W.Q.) salmaqtı, progresşil Qazaqstan Prezïdentisiz».
Namıq Kemel ZEÝBEK (Türkïyanıñ éksmädenïet mïnïstri, sayasatker): «Qazaqstan eñ alğaş täwelsizdigin alğanda biz Qazaqstan üşin Türkïya ülgi bolarlıq memleket boladı dedik, al 17 jıl ötken soñ biz Türkïya üşin Qazaqstan ülgi bolarlıq memleketke aýnaldı dep moýındawğa mäjbürmiz».
YUrïý SOLOZOBOV, sayasatker, Reseý ulttıq strategïyalıq zerttewler ïnstïtwtınıñ xalıqaralıq jobalar jönindegi dïrektorı: «Qazaqstannıñ sırtqı sayasattağı bedeli künnen-künge nığaýıp keledi. Bul Qazaqstan Prezïdenti Nursultan Nazarbaevtıñ dana, dara sayasatı men serpindi jobalar jönindegi bastamalarınan bastaw alıp otır».
Vladïmïr JÏRÏXÏN, sayasatker, Reseýdiñ TMD elderi jönindegi ïnstïtwtı dïrektorınıñ orınbasarı: «Nursultan Nazarbaevtıñ jïırma jıldıq Prezïdenttik qızmetin, älbette, joğarı bağalaw kerek. Ol Keñester Odağınıñ şıtınağan xalıq şarwaşılığınıñ qaldığına aýnalğan, qañırağan Qazaqstandı aldı. Söýtip, Keñester Odağınıñ quldırağan elin derbesdamw-traektorïyasına şığardı. Mundaý tereñ sayasï jäne ékonomïkalıq mindetti Prezïdent N.Ä.Nazarbaev tïimdi şeşti».
…Qazaqstannıñ memleket retinde qısqa merzimde ornığıp qana qoýmaý, älemdi awzına qaratqan Astana salwı erliktiñ erligi.
Bügingi Astana qandaý?! Älem kartasında eñ jas Elorda bolsa da jahandıq sayasï-ékonomïkalıq mäselelerdi şeşetin bas qalalardıñ birine aýnaldı. Elbası, Qazaqstannıñ tuñğış Prezïdenti N.Ä.Nazarbaevtıñ jüregin jarıp şıqqan, tün uýqısın tört böldirgen Astana – qazaqtıñ qasïetti Altın ordası, Elbesigi, Jeruýığı!
Qazaqstan öz Täwelsizdiginiñ 25 jılı işinde älem moýındağan memleketterdiñ qatarına qosıldı. Elimizdiñ tuñğış Prezïdenti, Elbası N.Ä.Nazarbaev az ğana jıldıñ işinde burın-soñdı bolmağan memleket qurdı. Mıñdağan jıldar boýı babalarımız añsağan Täwelsizdiktiñ Twın köterdi. Älemniñ 150-den astam elderimen dïplomatïyalıq qatınas ornattı. Qazaqstan özge memleketterdiñ damw joldarın saraladı, öziniñ köp qırlı sayasatın qalıptastırdı, ulttıq sana men ulttıq tanımğa ülken özgerister engizdi. Ulttıq ïdeologïyanıñ, memlekettik sayasattıñ basım bağıttarı belgilendi. Qazaqstannıñ Ata Zañına säýkes qazaq tili – Memlekettik til dep aýğaqtaldı.
Qazaqstan bolaşağı – bilim men ğılımda. Elbası, Qazaqstannıñ tuñğış Prezïdenti N.Ä.Nazarbaev Astanadağı «Nazarbaev wnïversïtetinde» oqığan därisi barısında adal eñbekpen birge, adamnıñ salawattı ömir saltı, sportpen jäne rwxanï öswine qajetti närselerdiñ bärin ïgerwi qajettigin atap ötti. Bul rette ulı Abaýdıñ, A.Baýtursınovtıñ, M.Äwezovtiñ ulağattı sözderin mısalğa ala otırıp, «Bilekti birdi jığadı, bilimdi mıñdı jığadı» degen xalıq danalığın jürekke toqwdı usındı.
«Bilimsiz – ömir tul», − dep N.Ä.Nazarbaev XXİ ğasırdıñ jaña ğılımï oý-jüýesiniñ damw joldarın saraptadı. Sonıñ işinde wnïversïtettik ğılımnıñ damw perspektïvalarına joğarı bağa berdi. Bul rette «Nazarbaev wnïversïteti» men «Nazarbaev zïyatkerlik mektepteriniñ» roli zor. Bul wnïversïtet bolaşaq qazaq élïtasın qalıptastıratın birden-bir joğarı oqw ornı bolmaq.
Qazaqstan − jas memleket. Respwblïka xalqınıñ orta jası da 35-ti quraýdı. Demek, qazaq bolaşağı jastardıñ qolında. Olar ataları men babaları qurğan memlekettiñ tizginin berik ustap, älem moýındağan Qazaqstandı odan äri asqaqtata bermek. Oğan qajetti qamqorlıq memleket tarapınan jasalğan. Endi söz jastarda, endigi mäsele ornıqtı jastar sayasatında.
Ïä, Elbası qadap aýtqandaý, Qazaqstan xalqı bilimge, ğılımğa qumar xalıq. Oğan sawattılıq jağınan Qazaqstan älemdik ïndeks boýınşa 4 orında turğanın aýtsaq ta jetkilikti.
N.Ä.Nazarbaev armandağan bolaşaq Qazaqstan qandaý?
Ol – ana tilinde erkin söýleýtin, orıs tilin ïgergen, ağılşın tilin biletin urpaqtıñ Qazaqstanı.
− Ultı tatw, étnïkalıq toleranttı Qazaqstan!
− Kez-kelgen Qazaqstan azamatı kez-kelgen älem eline barıp jumıs isteý alatın, talasqa jaraýtın urpaq tärbïelegen Qazaqstan!
− Ïndwstrïaldı-ïnnovacïyası örkendegen Qazaqstan!
− Terezesi teñ, keregesi keñ – örkenïetti Qazaqstan!
− Awılı men qalası qatar ösken – qwattı Qazaqstan!
…Qazaqstannıñ xalıqaralıq jäne älemdegi bedeli joğarı.
Qazaqstan kemel el, ıntımağı jarasqan memleketke aýnaldı. Tarïxta jeke adamnıñ rolin eşkim joqqa şığara almaýdı. N.Ä.Nazarbaev – waqıtın bezbendep, zamanın tanığan, aldın boljağan iri sayasatker.
Eldiñ basşısı qandaý bolsa, xalqı sondaý.
N.Ä.Nazarbaev − eli erine, eri eline sengen ulı tulğa!


text:
Törkiyä – Awrupa oçışlarında ikençe urında
Yıl axırında Törkiyä oçışlarnı arttırıp Awrupada iñ küp hawağa kütärelüçelär isemlegenä kerde
Törkiyä dekabr’ ayında Awrupa oçışlarına iñ küp öleş kertkän ölkälär arasında ikençe urınğa çıqtı. İsemlektä şulay uq İspaniya, Pol’şa, Kanar utrawları häm Portugaliya bar.
Törek Hawa yulları kön sayın 1214 oçış tormışqa aşırıp, şulay uq hawa yulları şirkätläre arasında ikençe urınnı aldı. Pegasus könenä urtaça 429 oçış belän 13nçe.
Aêroportlardan alınğan statistikağa kürä, İstanbul Atatörk aêroportınnan dekabr’dä kön sayın 595 oçqıç kütärelgän. Ul oçış yışlığı isemlegendä dürtençe. Ä yulçı sanı arttıru buyınça – berençe.


text:
Aqyar memuriyeti yolbaşçısınıñ vazifesini eda etken Dmitriy Ovsânnikov, iyülniñ 10-nda Aqyar-Aqmescit yolunıñ qazaiy qısımını nezaret etkende, Qırımda yollarnı «keyfiyetli tamir» etmek içün maden yetişmegenini beyan etti. Şeer yolbaşçısnıñ sözlerine köre, bunıñ sebebi Keriç köpüriniñ qurucılığınen bağlı.
«Yarımadada maden yetişmemezligine rast keldik – onıñ aman-aman bütüni Qırım köpürüniñ qurucılığına sarf etile. (Rusiye – QA) Naqliyat nazirliginiñ destegi sayesinde biz kerekli yardımnı ve vaqıtında ketirilgen malzemelerni qullana bilemiz», – degen Ovsânnikovnıñ sözlerini şeerdeki Rus memuriyetiniñ matbuat hızmeti derc etti.
Onıñ bergen vadesine köre, yolnıñ tamiri iyülniñ 31-ne qadar yekünlenecek.
Martnıñ başında Aqyar-Aqmescit yolunıñ bir qısımı yer köçüvi sebebinden eşilgen edi. Aqyar akimiyeti şeerde fevqulâde vaziyet ilân etip, yengil maşnalar, avtobuslar ve yük maşnaları içün aylanma yolunı açqan edi.
Yolnıñ bu qısımını tamir etmek içün 70 million ruble (33 million grivnadan ziyade – QA) miqdarında sermiya ayırılğan. Albu ki işlerni eda etken teşkilât ile tizilgen añlaşma ancaq 25 million rubleni (tahminen 11 mln. 900 biñ grivnanı – QA) teşkil ete.


text:
6 aqpan küni Soltüstik Koreya alıs qaşıqtıqqa jetetin zımıran uşırğandığın eldiñ memlekettik telearnası xabarladı. Telarna taratqan mälimetterge qarağanda, Soltüstik Koreya basşısı Kïm Çen Innıñ buyrığımen «orbïtağa jer serigin şığarw» maqsatında jasalğan zımıran uşırw «tolığımen sätti» jüzege asqan.
Soltüstik koreyalıq Kvanmenson-4 jer serigi jergilikti waqıt boyınşa 9 sağatta uşırılğan.
AQŞ, Japonïya jäne Oñtüstik Koreyanıñ ötinişimen jïnalğan Qawipsizdik Keñesiniñ jïını jabıq esik jağdayında ötti. AQŞ-tıñ BUU janındağı ökili Samanta Pawerdiñ aytwınşa, qosımşa sankcïyalardı qarastıratın jaña qarar tezirek maquldanwı tïis jäne ol Pxenyan kütpegen «burın-soñdı bolmağan » şaralardan turwı kerek dep xabarlaydı RÏA Novostï.
Eske sala keteyik, bïılğı qañtarda Pxenyan swtegi bombasın sınaqtan ötkizgeni twralı mälimdegen edi.
Kommentarïï


text:
Mäxmüd xan
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Mäxmüd xan (Urıs yılyazmalarında MaxMyTek (Maxmutek)) (?-1467), Qazan xanı (1445-1465), Oluğ Möxämmäd xannıñ ölkän ulı. Qazan Xanlığına nigez saluçılarnıñ berse. Atası belän bergä Böyek Mäskäw kenäzlegenä qarşı yaw-höcümnärdä qatnaşa. 1445 yılda Suzdal' yanındağı suğışta Böyek Kenäz Vasiliy II ğäskären tar-mar itä häm Vasili II-ne äsirlekkä ala. Urıs däwlätenä yasaq salına. Atası wafatınnan soñ Qazan täxetenä utıra. 1446 yılnıñ dekäberendä Vasili II-neñ Mäskäw töxetennän kenäz Dmitri Şemäkanı töşerü suğışında qatnaşa. Suzdal yanındağı suğıştan soñ tözelgän kileşüneñ ütälüen tä'min itär öçen 1448 Mäskäw kenäzlegenä yaw belän bara, şunıñ ber näticäse bularaq Mäxmüd xan waqıtında Qasıym xanlığı bula.


text:
Ğalımdar jemisterdiñ biz oylağanday paydalı emestiginen xabar berdi. Mamandardıñ aytwınşa, jemisterdiñ key türleri ölimge alıp keledi.
Tabïğï medïcïnanıñ Oñtüstik-Batıs kolledjiniñ (AQŞ) professorı Wolter Krïnïon jemisterdi tek qawipti ğana emes, wlı dep biledi: «Almada amïgdalïn bar. Al persïk quramına cïanïd kezdesedi. Şïe, qara örik, örikte – cïanogendi glïkozïd bar. Bul zattekterdiñ barlığı jürek aynwı, qızw köterilwi, börtpelerdiñ payda bolwı, bas awrwı, bwındar men bulşıqet awrwları, qan qısımınıñ tömendewi men uyqısızdıqqa alıp keledi».
Tañğalarlığı, bastı qawip frwktoza sebepti. Tabïğï qant. Onı qant awrwına şaldıqqandarğa qoldanwğa keñes beredi. Biz frwktozanı qanttıñ paydalı balaması retinde bilemiz. Olay bolsa, onıñ qawiptiligi nede?
Frwktoza – barlıq jemis-jïdekterde derlik kezdesetin tabïğï kömirsw. Ol, tipti, bolgar burışı, qızanaq sındı kökönisterdiñ quramında bar. Frwktozanıñ tättiligi – glyukozadan eki esege artıq. Ağzağa ïnswlïnniñ kömeginsiz-aq siñedi. Alayda, glyukozadan ayırmaşılığı, frwktozanı ağzamızda bawır ğana ıdırata aladı.
Nazar salsañız, frwktoza ïnswlïnsiz ıdıraydı. Demek, onıñ saldarınan qandağı qant mölşeri özgermeydi. Tujırımğa säykes frwktozalı tättiler men jemis-jïdekti qalağanımızşa jewge boladı. Alayda is jüzinde bäri – basqaşa.
Şabdalı jewdi jön tutqan qızdıñ qanındağı qant mölşeri eki esege ulğayğan. Qarbızdan keyin onıñ mölşeri bir jarım ese artqan. Qulpınay qant mölşerin aytarlıqtay özgerte qoymağan. Dese de jemis-jïdekter sebepti qant mölşeriniñ özgeretinin añdadıq. Al bäri de bawırdıñ ağzağa tüsken frwktoza kölemin ıdıratwğa qawqarı jetpeytini sebepti. Sondıqtan frwktozanıñ bir böligin glyukazağa aynaldıradı. Al ol öz kezeginde qanğa tüsip, qant mölşerin arttıradı. Ol üşin 3 alma jew ne jartı lïtr şırın işwdiñ özi jetkilikti.
Frwktozanıñ keñes etiletin täwliktik mölşeri 35-45 grammdı quraydı. Munday frwktoza mölşeri 100 gramm bal men qurma, 150 gramm meyiz, jartı kïlogramm jüzimde bar.
Bul jaylı köbimizdiñ bilmeytinimiz anıq, biraq, jemister arıqtawdan burın, artıq salmaq qoswıñızğa sebepşi boladı.
Frwktoza ağzağa üsti-üsitne tüse beredi. Nätïjesinde bawır munday salmaqqa tötep bere almay, özge de kömirswlar ispetti frwktozanı da jïnaqtaydı. Biraq, artıq may retinde.
AQŞ-ta Opra Wïnfrïdiñ äygili şowında biraz waqıttan beri frwktozağa qarsı nasïxat jürgizilwde. Däriger-telejürgizwşi Mexmet Ozdıñ sözine säykes «frwtoza şärbatı trïglïcerïdter deñgeyin arttırıp, leptïn gormondarınıñ mïğa tüswine kedergi jasaydı. Demek, frwktoza toyğandığımız jönindegi mï dabılın tejep, nätïjesinde toqtawsız tamaq jeymiz».
Biraq, biz tutınatın barlıq tağamda frwktoza bar ekenin esten şığarmañız. Gazdalğan swsındar, sowstar, nannıñ da quramında kezdesedi. Qorapta, qağazqapşıqta, qutıda satılatın önimderdiñ barlığınıñ quramında frwktoza bar. Kalïfornïya wnïversïtetiniñ tamaqtanw ïnstïtwtınıñ (AQŞ) bïoxïmïgi Robert Ryukerdiñ payımdawınşa: «Frwktoza jaswşaişilik zat almaswğa keri äser etedi, öz kezeginde ol jıldam qartayuğa sep boladı. Frwktoza berilgen egewquyrıqtardıñ teri kollageninde jağımsız özgerister orın alğan. Al ol waqıtta qantpen qorektengen egewquyrıqtarda munday özgerister bayqalmağan. Bul özgerister qartayu belgisi bolıp tabıladı».
Nazarlarıñızğa eñ wlı 5 jemis tizimin usınamız:
1. Alma
Öndirwşiler alma ağaşına sebetin dïfenïlamïn sebepti alma tizimniñ aldınan orın aldı. Dïfenïlamïndi jemisti tömen temperatwrada uzaq saqtaw barısında qabığı qoñıraymaw üşin sebedi. Türli derekter boyınşa almalardıñ 80 payızında atalğan w bar. Sonımen qatar, onı qağazqapşıqtağı alma şırınınan da tapqan. Ewropalıq odaq dïfenïlamïndi qoldanwğa 2012 jıldıñ özinde-aq tıyım salğan.
2. Qulpınay
Bul jïdekti uzaq saqtaw üşin öndirwşiler fwmïganttar, köbine bromdı metïl, xlorpïkrïn jäne 1,3-dïxloropropendi paydalanadı. Bul pestïcïdter qaterli isik, gormondıq buzılıstar, balalar damwınıñ buzılwına alıp keledi.
3. Jüzim
Bir jüzim alqabınıñ özinen 15 pestïcïd tabılğan. Olardıñ eñ qawiptisi fermerler men jaqın mañda turatın turğındardıñ jïi wlanwına sep bolatın w – xlorpïrïfosmetïl. Bul pestïcïdtiñ äseri jötel, demikpe, bas awrwı, jürek aynwı, bas aynalwına alıp keledi. Zerttew jumıstarı olardıñ uzaq waqıt äser etwi mïğa wlı äri köbine balalar mïınıñ damwına teris äser etetinin körsetken.
4. Şabdalı
Eger jabayı şabdalı ağaşın körseñiz, tütikşe tärizdi oralğan japıraqtarına, qoñır şirigine nazar awdarğanıñız jön. Däl osı sebepti fermerlerge süyekti jemisterdiñ mol önimin alw üşin pestïcïd pen fwngïcïdterdiñ köp mölşerin qoldanwğa twra keledi. Tekseris nätïjesi barlıq şabdalınıñ 96 payızında pestïcïd qaldıqtarı barın körsetti.
5. Şïe men qızıl şïe
Öte wlı jemis. Naqtıraq aytsaq, onıñ süyegi. Olardıñ quramında küşti qışqıl bar (cïandı swtek). Ol ağzağa tüsw üşin biraz waqıt süyegin sorw ne awızda usatwdıñ özi jetkilikti. Jeñil wlanwdıñ belgileri – bas awrwı, bas aynalwı, mazasızdanw men qusw. Al köp mölşeri komağa tüswge, siñir tartılwına, dem toqtaw nätïjesindegi ölimge alıp keledi.
Tegï: Densawlıq,
Kommentarïï


text:
Ekstrakorporaldıq urıqtandırw ädisimen ömirge kelgen älemdegi alğaşqı küşikterdi AQŞ-tağı Kornellskïy wnïversïtetinde swrrogat ana dünïege äkeldi.
EKO texnologïyasındağı qol jetkizilgen ilgerilew joyılıp bara jatqan ït türlerin saqtawğa järdemdesedi.Bïglmen koker-spanïeldi bwdandastırwdan 7 küşik ömirge keldi, bul rette küşikterdiñ altı türli bïologïyalıq ata-anası bar.
Mamandardıñ aytwınşa, ït urığın qatırwda problemalar twındağan, qazirgi küni bul qïındıqtar artta qaldı. Amerïkalıq embrïologtar men veterïnarlar bügingi jetistiktiñ ülken qadam basw ekenin ayttı.
Derekközi: QazAqparat
Tegï: Glavnaya, Janwarlar älemi,
Kommentarïï


text:
Qazaqstan xalqı 2016 jılı tuñğış ret Alğıs aytw künin atap ötti. 2016 jılğı 14 qañtarda Qazaqstan respwblïkasınıñ Prezïdenti N.Ä.Nazarbaev Qazaqstan xalqı Assamdleyasınıñ qurılğan küni 1 nawrızdı elimizde Alğıs aytw küni dep jarïyalap, № 173 Jarlıqqa qol qoyğan bolatın.
Alğıs aytw künin merekelewdiñ jaña dästüri «Mäñgilik El» birligin ortaq tarïx jäne tarïxï sana negizinde nığaytw men damıtwdıñ män-mätininde qazaqstandıq qundılıqtardı beyneleydi.
Alğıs aytw küni – ul, eñ aldımen elimizde tınıştıq pen ündestik, özara senimdilik pen barlıq qazaqstandıqtarğa degen qurmettiñ ornığwına negiz bolğan Prezïdenttiñ beybitşilik pen kelisim sayasatınıñ saltanatı küni. Bul – tağdır tälkegimen Qazaqstan jerine eriksiz qonıs awdarğan türli etnostardıñ mïllïondağan ökilderiniñ quttı qonısına aynalğan qasïetti qazaq jeri men qonaqjay qazaq xalqına tereñ tağzımnıñ belgisi. Qazaq xalqı qïın-qıstaw zamanda olardıñ basına tüsken awırtpalıqtı qayıspay birge kötere bildi, bul bügingi tañda elimizdegi türli ult ökilderiniñ arasındağı adamgerşilik qarım-qatınastıñ önegeli ölşemine aynaldı.
Alğıs aytw küni – kürdeli zamanda ïıq tirese birge eñserip, qısqa merzim işinde Elbasınıñ basşılığımen Täwelsiz Qazaqstandı qurw jolında ayanbay ter tökken elimizdiñ barlıq azamatttarınıñ bir-birine qurmet bildiretin kün.
Prezïdent Alğıs aytw küni twralı: «Qazaqstan xalqı assambleyası qurılğan kün – 1 nawrızdı jıl sayın Barlıq etnostardıñ bir birine jäne meyirbandıq tanıtıp, ol adamdardı öz twğanınday qabıldağan qazaqtarğa alğıs aytw küni retinde atap ötw ädiletti bolar edi. Ol kün bizdi burınğıdan da göri jaqındastıra tüspek. Bul kün meyirimdiliktiñ, bükil qazaqstandıqtardıñ bir birine degen dostığı men maxabbatınıñ jarqın merekesi bola alar edi», – degen bolatın.
Osı kün tağdır toğıstırğan Qazaqstannıñ köpetnostı xalqınıñ ortaq tarïxın qurmettew küni boladı. Alğıs aytw küni – qayırımdılıq dästürlerin, älewmettik ıntımaqtı jäne özara kömek körsetwdi qoldaw küni. Bul – repressïya men jer awdarw jıldarında bizdiñ xalıq körsetken meyrimdilik pen aq köñildik, qolda barmen bölisw, kömek körsetw sındı rwxanï dästürler küni.
Alğıs aytw küni qazaqstandıq patrïotïzmniñ, dostıq pen birligimizdiñ, mädenï sanalwandığımızdıñ jarqın küni, sebebi Elbası 100-den asa etnostıñ ärqaysısı öziniñ qaytalanbas örnegin salwınıñ nätïjesinde bizdiñ Birtutas Ultımız biregey artıqşılıqtar ïesine aynalğanın atap ötken edi.
Alğıs aytw küni – Qazaqstan xalqın mäñgilikke biriktirwge bağıttalğan «Mäñgilik El» jalpıulttıq patrïottıq ïdeyasınıñ, qazaqstandıq biregeyliktiñ negizgi arqawı – elimizdegi barlıq ult pen ulıstı bir şañıraq astına toptastıratın Qazaqstan xalqı Assambleyasınıñ küni.
Älem elderinde
Al AQŞ jäne Kanada xalıqtarı Alğıs aytw (Thanksgiving Day) künin qaraşa ayınıñ ärbir törtinşi beysenbisinde atap ötetin körinedi. Atawlı kün alğaş ret 1621 jılı ağılşındıq kolonïsterdiñ bastamasımen toylanğan. Qıs mezgili öte awır bolıp, adamdar aştıqqa uşırağandıqtan gwbernator Wïlyam Bredford qol astındağılardıñ köñil-küyin köterw üşin Alğıs aytw künin belgileydi. Aynaladağı basqa da körşiler bul dästürdi jılı qabıldap, qaharlı qıstı aman-esen ötkeredi. Raqmet aytw küniniñ bastı nışandarınıñ biri – tüye tawıq. Sebebi, ağılşındıq kolonïster merekeni alğaş toylağanda ormanda atılğan tört tüye tawıqtı jegen eken.
Keyinnen, yağnï, 1789 jılı Djordj Vaşïngton Raqmet aytw künin «Ulttıq mereke» dep jarïyalağan. Bul küni barlıq otbası mindetti türde dastarqan basına jïnalıp, twıstarına jaqsılıq jasawğa asığadı, jaqındarın qwantw üşin türli tosın sıylar oylap tabadı. Qaladağı metrolarda erekşe üstelder ornatılıp, adamdar aqşa, azıq-tülikterin qayırımdılıqqa äkelip qoyadı. XVII ğasırdan kele jatqan är türli kïimderdi kïgen turğındar şerwge şığıp, dwmandı keşter uyımdastıradı.
el.kz
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Avstrïyanıñ balıq şarwaşılığı bekire-albïnosınıñ wıldırığın şığara bastadı. Ol älemdegi eñ qımbat wıldırıq bolıp eseptelinwde, sonımen qosa ol jewge jaramdı 22 karat altınmen äşekeylengen.
Bul wıldırıqtıñ bir as qasığı 27 000 fwnt (35 904 evro), al bir kïlogrammı 200 000 fwnt (265 957 evro) .
Strottarga Bianco dep atalatın bul wıldırıqtıñ qunınıñ joğarı bolwı onıñ eksklyuzïvtiliginde, biregey dämi jäne densawlıqqa paydalı bolwında deydi öndirwşileri Wolter Gryull men onıñ ulı Patrïk. Avstrïyalıq äkesi men balası ïmmwndıq jüyeni nığaytadı degen oymen bul aq wıldırıqqa altın «ülpekterin» qosadı.
"Bizdiñ aq wıldırıq tabïğatta öte sïrek kezdesetin bekire-albïnosınan alınadı. Avstrïyanıñ taw muzdıqtarınan ağatın swdıñ nanğısız joğarı standarttarı wıldırıq öndirwde älemde eñ joğarı deñgeyde bolwğa septigin tïgizwde. Bizdiñ kölderden zïyandı zat taba almaysız. Osı faktorlardıñ barlığı wıldırıqtıñ ayrıqşa dämin tüsindiredi"- deydi Patrïk.
bilim-all.kz
Tegï: Älemde talay qızıq bar,
Kommentarïï


text:
*
Osman Aqçoqraqlı
Haz.: N. Seyit Yahya
Qart muallim ve yazıcılarımızdan İsmail Gasprinskiy
İşbu mayıs ayı 5-nci künü matbuat künü olıp keçti. Matbuat da kününde Qırımda İsmail Gasprinskiyni anmamaq mümkün olmay.
Gasprinskiy değende közümizin öğüne 35 yıllıq bir neşriyatçılıq kele. Keçken 19-ncı asrın sonlarında umumrusiye müsülmanları arasında maarif ve medeniyet yolunda bir devir açıp yaşatqan İsmail Gasprinskiyniñ hayatına bir baqacaq olsaq, onıñ müsülman halqları arasındaki durğunlığın, içtimaiy hastalıqların sebeplerini araştırdığını köremiz. Bu araştıruvlar arasında Gasprinskiy şu fıkirge kele: “Bütün felâket, bütün hastalıqlarımız oquvsızlıqtan, bilgisizliktendir. Cahil bir halqın öğüne bütün dünya seadetlerini köterip qoysañ da, ondan faydalana bilmez, om başta oqutmaq kerek. Oqutqan soñ halq kendine kerek yolu ve seadeti kendisi tapar.”
Gasprinskiyniñ esas fikri bu ola
Gasprinskiy ta 1865 seneleri Moskovada askeriy mektepte oqudığı vaqıtlarda gazeta oqumayı seve ve hatta kendisi 15-16 yaşlarında iken bir şeyler yazıp bastırmaq istey. Lâkin 5 rubleden ziyade parası olmadığından buna muvaffaq olamay.
Gasprinskiyde müstaqil adımlar
Askeriy gimnaziyada oquvlar Gasprinskiynin hoşuna kitmey. Aynı zamanda Moskovada 1860 ve 1870 seneleriniñ islavyanofil-milletçi gazetalarındaki maqaleler onı bıqtıra, onda büyük aksiy bir tesir uyandıra. Bu tesirler altında Gasprinskiy Moskovayı taşlap qaça.
Muallimlik
1869�71 seneleri Gasprinskiy Bağçasaray ve Yaltada üç yıl muallimlik yapa. Bu muallimlikler esnası Gasprinskiyniñ Moskovada beslediği fikirler kittikçe arta. O dey ki: “Bütün cahil halqları hükümetler umumiy, mecburiy ve parasız oqutmaq kerektirler.”
Oquv-bilgi peşinde
Gasprinskiyni az oquv ile muallimlik yapıp oturmaq toydırtnay; o bilgisini daha ziyade arttırmaq fikrine kele ve bu fikir ile 1871 senesi Istanbulğa yollana, lâkin anda oquv işlerinin qurulışı onıñ keyfine kelmediginden Fransaya can ata, cebinde üç ruble bulundığı halda Parijge kelip tüşe.
O vaqıtlarda Parijde bulunan rus muhacirleri Gasprinskiye bazı işler tapıp onıñ keçinmesini temin eteler. Nihayet, o, meşhur Turgenefe¹ yaqınlaşa, Turgenef Gasprinskiye öz eserlerini ve maqalelerini temize çektire. Fransızcayı eyi öğrendikten son bir ilâncı kontorada da tercimanlıq yapa. Gasprinskiy bu tercimanlığını unutmayıp, ileride çıqardığı gazetasınıñ adını “Terciman” qoya.
Gasprinskiy izbaç2
1876 senesi Bağçasarayğa qaytıp kelgen Gasprinskiy tekrar rusça muallimlik yapa. Bu defa om Qırımın en meşhur Zincirli medresesi yanındaki rusça mektepke tayin eteler.
Bu sıralarda Gasprinskiy yine de gazetacılıq fikrini bıraqmay. Aldırdığı rusça gazetaları kendisi oqudıqtan son seherin qahvehanelerinde kezip, oqup, tatarçaya tercüme etip, halqlarğa diñlete. Bu işi kendisine adeta bir vazife kibi köre, seneler boyu bu işte devam ete.
Beri tarafta medresedeki talebelerden türkçe oqup yazmaya ögrene. Bu esnalarda Gasprinskiyniñ medresedeki isholastik tedris usulını tenqid etmesi ve rusça sınıfta ders vaqıtlarını çan qaqıp ilân etmesi talebeler arasında ona qarşı bir duşmanlıq uyandıra. Onı öldürmekle qorqutıp mektup yazalar. Gasprinskiy burasını bıraqmaya mecbur ola.
Gasprinskiy cemaat hadimi
1879-da Gasprinskiyni Bağçasaray şeher (galava) Belediye reisi saylaylar. 4 senelik hizmet dahi eyilikle neticelenmey. Seher soqaqlarına fener qoydırmaq, hastahane yaptırmaq kibi tedbirler o vaqıtki balaban meclis (galasnıy) azalarının hoşuna kitmedi. Seher kassasını boşatacaq bahanesile3 Gasprinskiyni bu galavalığı bıraqıp kitmeye mecbur ettiler. Bu hizmetler esnası Gasprinskiyni matbuata hizmet fikirleri yine de bıraqmay. 1882 senesi Aqmescitte çıqan rusça gazetada “Rusiye müsülmanları” serlevhasıle maqaleler yaza, bunları ayrıca bastıra. Bu risale o vaqıt rus hükümet memurları arasında gürülti çıqara, beri tarafta Qazan ve Kafkasya müsülman gençliği arasında ise uyanıqlıq doğura.
Tatarda birinciliği
Gasprinskiy galavalığı esnası matbaa açmaq, gazeta çıqarmaq meselelerini hiç bıraqmay, hükümetten müsaadeler istey, lâkin veremeyler.
Daima çırpınan, rahat durmayan qalp hep bir şeyler yapmaq istey. Gasprinskiy Bağçasarayda, gençliğinde oqumayıp cahil qalğan büyükleri oqutmaq içün gece dersleri aça. Bedava olğan bu derslerge bir hayli adam devam ete.
Lâkin qış kelip, soğuq bastıqta Gasprinskiy talebelerinden, yaqarlıq içün dep, 20 kapik toplayacağı vaqıt bazıları bıraqıp kitmeye başladılar. Hatta aradan birisi qara tahtaya şu beyti yazıp qoya:
“Upravalar yapıldı, çeşmesi qaldı,
Bedava oqutam dep, 20 kapik aldı.”
Gasprinskiy gazetacı
Sözünden, fikrinden dönmek bilmeyen Gasprinskiy gazeta çıqarmaq işinde aylancıq yollardan çareler qıdıra. Çare tapıla. 1882 senesi boyu Gasprinskiy “Tonğuç”, “Şafaq”, “Qamer”, “Güneş”, “Yıldız” kibi türlü adlar ile her ay sırasıle 12 risale çıqara. Tabiy, bu risalelerin adları başqa olsa da, içi adeta bir jurnal ve gazeta olduğından şübhe etmeyen eski Rusiye senzur idaresi bunları toqtata.
Gasprinskiy kendisine ayaq çalan düşmanın ta yüreğine, merkezge bara. Her nasıl ise rusça ve tatarca olmaq şartıle “Tercüman” adlı haftalıq bir gazeta çıqarmaya ruhset ala bile.
Bundan Nijniy4 ve Qazan seherlerine yollanıp, çıqacaq gazetaya abune toplay. Bu suretle topladığı üç yüz rubleye anasının saqlı qaftanlarını da satıp qoşa, eskice bir makina ve biraz da hurufat alıp, matbaayı tize ve işke başlay.
1883-te aprelin 10-ncı künü “Tercüman”ın ilk nüshası Bağçasarayda öz matbaasında çıqmaya başlay.
Gasprinskiy yerli tatarlardan birisini alıp, mürettiplik ögrete, ailesi kâğıt bükley, makina aylandıralar. Böylelikle ilk tatar gazetası zahmetler ile meydanğa kele, Gasprinskiy bu iş içün şerik (kompanyon) araştırdıqta yerli zenginlerden birisi ona dey: “Bu gazetayı satmaqtan ne fayda çıqacaq? Eğer tütüncilik yapsan, sana biraz sermaye vereyim.”
Başta 300 nüshadan başlayan “Tercüman” son seneleri 5000 nüshaya qadar çıqa.
Usul-ı cedid
Eski usul mekteplerin yaramağanını körgen Gasprinskiy bunların İslahı çarelerine kirişip, başta yeni savtiy5 usulda “Hoca-i sübyan”6 adında elifba ve ders kitapları yazıp bastı. Bu usul Bağçasarayda Qaytazan mektebinde muallim Mahmut Refat7 efendi tarafından tatbiq oluna8. Bir qaç yıllar etraftan kelgen tatar muallimleri bu usulı öğrenip kiteler ve yerlerinde tatbiq eteler.
İçeri Rusiye mollaları buna qarşı keleler, cedid-qadim qavğaları başlay. Bu usulğa “Usul-ı yezid”9 deyler. Gasprinskiy tekfir etile10. Ona qarşı muharebe açıla, aleyhinde11 kitaplar basılıp çıqa.
Rus misionerlerinden İlminskiy12 Peterburgdaki misionerler başı Pobedonostsefke13 Gasprinskiy haqqında qorqunçlı mektuplar yaza, dey ki: “Bağçasarayda ufaq bir bulut peyda oldı, ileride bundan kök gürlep şimşekler çaqmaq ihtimali vardır.”
Beri taraftan usul-ı cedid ilerilep mektepler açıla ve Gasprinskiyniñ öldigi senesine qadar tatarlar arasında yeni usulğa çevirilmegen mektep qalmay. Bunların adedi14 ise 5 biñge çıqa.
Cemiyet-i hayriyeler
Yeni usul mekteplerde ekseriyetle zengin ve orta halli kişilerniñ balaları oqup, fuqarelerin oquyamadığını körgen Gasprinskiy buna çare olaraq tatarlar arasında cemiyet-i hayriyeler açmaq suretile fuqare balalarını oqutmaqnı tüşüne, bu yolda teşviqat yapıp bunda da muvaffaq ola. Bir qaç yıl içinde eski Rusiye müsülman merkezlerinde elli qadar cemiyetlerin heman hepisinde fahriy aza şayiana. Mekteplerin çoğusına Gasprinskiy adı verile.
Günsel Dergisi‘nden alınmıştır. Sayı 5, Mart-Nisan 2000. (www.ismailgaspirali.org)
*Maqale “Emel”nin nushasındaki imlâsı ile berilmektedir. � N. S. Açıqlamalar:
1 Turgenev İ.S.(1818-1883)– meşhur rus nesircisi. Peterburg İlmiy Akademiyasınıñ muhbir-azası (1860). Bir çoq roman ve povestlerniñ müellifidir.
2 İzbaç – rusça “izba” sözünden: Rusiyede eskiden halqnı evden evge kezip ya da bir evge toplap oqumağa-yazmağa ögretken adam.
3 Bahane – mana, manaçıq, sebep; bahanesile – manası, manaçığı, sebebi ile.
4 Nijniy-Nijniy Novgorod, Rusiyede Volga özeni üzerinde bulunğan şeher.
5 Savtiy – sesli, davuşlı.
6 Hoca-i sübyan – Balalar hocası (muallimi).
7 Refat Mahmut (1860-1940) – tanınğan qırımtatar ziyalılanndan, İ. Gasprinskiyniñ, tahsil reforması işlerinde ilk ve en yaqın yardımcılarından biridir. Bağçasarayda doğup, 1890-da mında, Qaytaz ağa mahallesinde ilk yanı usul mektebini açtı. Bu mektepte Qırımda birinci defa olaraq oğlan balaları qızlarnen beraber oquy, din-tışı fenler oqutula edi. 1938 senesi bolşevikler tarafından hapske alındı ve muhtemelen, 1940 yılında Özbekistanda mahbüsler lagerinde vefat etti.
8 Tatbiq olmaq – hayatqa keçirilmek, işletip baqılmaq.
9 Yezid – sögünç olaraq: “hıyanet”, “merhametsiz”.
10 Tekfir etmek – birisini, kâfir dep, qabahatlamaq.
11 Aleyhinde – [birisine, bir şeyge] qarşı.
12 İlminskiy, N.İ.(1822-1891) – türkşınas ve missioner. Peterburg İlmiy Akademiyasınıñ muhbir-azası (1871). Rusiye İmperatorlığındaki türkiy halqlarnıñ yazıları içün kiril elifbesini uydurmaq ve müsülman balaları içün rus tilini ve hristian dinini ögretken ocalar seminariyalarını açmaq işlerinin başlangıcında bulunğan zatlardan biri.
13 Pobedonostsev K. P. (1827-1907) – Rusiye devlet erbabı, adliyeci. 1880-1905 seneleri arasında Sinodda (Ruhaniy işler nazirliginde) ober-prokuror (nazir) vazifesinde çalıştı. Tarihte Rus İmperatorı III Aleksandrğa olğan tesiri ile bellidir.
14 Aded – sayı birimi.
15 Hacı Habibulla Efendi Müslim Efendi Zade, Dereköyli (1820-1895) – Qırımnıñ belli
müderrislerinden. İstanbulda ve Qahirede diniy tahsil körgen. Zincirli medreseniñ müdüri vazifesinde bulunğanda, bu aliy oquv müessisesinin ilk İslahını keçirdi. Onun teşebbüsinen medresede kütüphane açıldı. Habibulla Efendinin bu kütüphanege 1000 nüsha kitap bağışlağam bellidir.
16 Hadi Maqsudi Efendi – fevral 1914 senesi, İdil-Ural bölgesi, Kafkaz ve Qırımdan kelgen bir sıra ziyalılar arasında Müsülman Fraksiyasını meydanğa ketirme faaliyetinde bulunğan bir zattır. Başqa malümatqa rast kelmedik.
17 Lömanov, İsmail Noman oğlu (1871-1942) – belli qırımtatar alim ve ocalarından. İstanbul ve Qahirede diniy tahsil körgen. I Qurultaynıñ iştirakçisi. Qırım MSSC (ASSR) devrinde hükümet dairelerinde ve yüksek tahsil sahasında çalıştı, ilmiy tedqiqatnen oğraştı. 1934 senesi işten boşatılıp, Leningrad şehrine kete ve Şarqşınaslıq İnstitutınıñ elyazmalar bölügine işke kire. 1938 s. NKVD tarafından hapske alındı, 1939-da azat etildi. Leningrad muhasarası vaqtında (1942-de) vefat etti.
18 Darülfünun (arapça: Daru-l-fûnun – Fenler evi) – üniversitet.
19 Darulmuallimin (arapça: Daru-l-muallimin – Muallimler evi) – Pedagoji İnstitutı.
20 Davidoviç, Mustafa – Litva tatarlarından; İ.Gasprinskiynen Moskovadaki askeriy mektepte oquğan ve beraberce qaçqan edi; dostluqları ve bir-birine kösterdikleri destekçilik ömürleri boyu sürgen edi.
21 Terciman-ı ahval-i zeman – Zemane ballarınıñ tercimanı (osmanlıca).
22 Alem-i sübyan – Balalar dünyası (osmanlıca).
23 Alem-i nisvan – Hanımlar dünyası (osmanlıca).
24 Kongras – kongress.
25 Uşinskiy K. Dm. (1822-1891) – meşhur rus demokrat-muallimi, rus pedagoji ilminin esaslarını qurğan insandır. Esas gayelerinden biri- tahsil umum halq içün açıq olmalı, qolay ve anlayışlı tarzda berilmelidir. İ. Gasprinskiy Uşinskiynin ğayelerinen tanış olup, olarnı Rusiyedeki türk mektepleri içün işletkeni bellidir.
26 Metinde böyledir, mürcttip hatası da ola bilir (mantıq cihetinden “novator” veya “reformator” sözleri daha uyğundır).


text:
Avropa Birligi Ukrainada üküm sürgen vaziyetten sebep aqımdaki seneniñ soñunda ya da kelecek seneniñ başında qoşma cezalar kirsete bile. Bunı çarşenbe künü, noyabr 26-da, Rusiyeniñ Avropa Birliginde daimiy temsilcisi Vladimir Çijov «Rossiya 24» telekanalınıñ efirinde bildirdi.
Diplomatnıñ aytqanına köre, «Qırımnıñ saylanğan akimiyeti» cezalana bile, – dep haber ete Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümet «ruporı» Krıminform saytı.
«Cezalar – dialog olmağanınıñ neticesidir. Cezalar qala, olarnıñ belli bir müddeti bar», – dep qayd etti o.
Vladimir Çijovnıñ bildirgenine köre, mart ayında cezalar «ğayrıdan baqıla bile».
Berilgen malümatqa köre, cumaaqşamı künü, noyabr 27-de, Avropa Birliginiñ daimiy temsilciler komiteti öz başına ilân etilgen «DNR» ve «LNR» vekillerini «qara cedvelge» kirsetmek teklifini baqacaq.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunda olğan askerler Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Tatarstanda bu könnärdä xokkey belän kızıksınmagan keşe dä Biläletdinov yazmışına bitaraf kalmagandır. Rossiya cıelma komandasınıñ Slovakiyadä uzgan dönya çempionatında uñışka ireşmävennän soñ, anıñ töp trenerı Vyaçeslavom Bıkov üz vazıyfasınnan azat itelde. Xokkey federasiyase anıñ belän kontraktnı dävam ittermäde, anıñ urınına "Ak bars" komandası baş trenerı Zinnätulla Biläletdinovnı kuyu öçen Tatarstan citäkçelege belän söyläşü alıp bardı. Kazanda Biläletdinovnı yaklap miting uzaçak
Venera Gäräeva: Xäzinä – millätne saklıy
Tatarstan Däülät cır häm biyu däülät ansamble Rossiya Prezidentınıñ mädäniyat häm sängat ölkäsendä gomum milli icadi proektlarnı tormışka aşıru Grantına iya bulgan ide. Älege büläk xisabına Tatarstannıñ abruylı kollektivı “Xäzinä” digän multimedia proektın tormışka aşırdı. Proekt ike disktan (multimedia häm CD) gıybarät. Älege cıentıklarda cır häm biyu ansambleneñ icadi mirası - tatarnıñ milli mädäniyate, biyuläre, cırları häm muzıkası urın algan. Şulay uk tatarnıñ iñ kürenekle sängatkärläre täkdim itkän (öyrätü däresläre) master klasslar da urnaştırılgan.Tatarstannıñ xalık artistı, ansamblneñ xormeysterı Venera Gäräeva bu cıentıknıñ bik vakıtlı dön kürüenä şatlana. Venera Gäräeva: Xäzinä – millätne saklıy
Daşi Namdakov Tatarstanga bäyle skulptura icat itäçäk
Tatarstan başkalasına Buryatiya Respublikasınıñ atkazangan rässamı Daşi Namdakov kilde. Kazannıñ «Xäzinä» milli sängat galereyasendä rässamnıñ 100läp skulpturası täkdim itelgän. Daşi Namdakov icat cimeşläreneñ kübese küçmä kabilälär mädäniyatınıñ mirasına, mif häm legendalarga, mongol xalkınıñ tarixına bagışlangan. Anıñ skulpturaları Baykal artı, Irkutsk häm Kemerovo töbäklären, Kazaxstannıñ Astana şähären yamländerep tora.Tatarstan başkalasına Buryatiya Respublikasınıñ atkazangan rässamı Daşi Namdakov kilde. Kazannıñ «Xäzinä» milli sängat galereyasendä rässamnıñ 100läp skulpturası täkdim itelgän. Daşi Namdakov icat cimeşläreneñ kübese küçmä kabilälär mädäniyatınıñ mirasına, mif häm legendalarga, mongol xalkınıñ tarixına bagışlangan. Anıñ skulpturaları Baykal artı, Irkutsk häm Kemerovo töbäklären, Kazaxstannıñ Astana şähären yamländerep tora. Daşi Namdakov Tatarstanga bäyle skulptura icat itäçäk
Ästerxanda Sabantuy
29 may könne Ästerxan ölkäse xalkı Idel bue rayonınıñ Öç Ermak avılında zurlap milli bäyrämebez Sabantuynı bilgeläp ütte. Ästerxannıñ «Duslık» tatar mädäniyate cämgıyatetarafınnan oeştırılgan bu bäyrämgä ölkä Duması räise Aleksandr Klıkanov, Ästerxan şähäre merı Sergey Bojenov, başka kunaklar kilgän ide. Bäyrämdä Tatarstannan da väkillär katnaştı. Ästerxanda Sabantuy
Taktaşka häykäl kayçan açılır?
1 iyun könne Arça ziratında Hadi Taktaş kaberenä böek yazuçınıñ tugan avılı Sırkıdıdan (Mordoviya respublikası) maxsus alıp kaytılgan cirne salu tantanası buldı. Tatarstannıñ Fännär Akademiyase tarafınnan oeştırılgan bu çarada Fännär Akademiyase prezidentı Äxmät Mäzgärov, anıñ vise-prezidentı Azat Ziyatdinov, TR Yazuçılar Berlege räise Ilfak Ibrahimov, «Mädäni comga» gazetı redaktorı Zinnur Mansurov häm başkalar katnaştı. Taktaşka häykäl kayçan açılır?
ПoдпиcaTbcя Ha: CooбщeHия (Atom)


text:
Qıtay ğalımdarınıñ sözinşe, aşı tağamdar, äsirese çïlï burışı qosılğan tamaq önimderi uzaq ömir sürwge mümkindik beredi, dep jazadı Bï-bï-sï qızmeti.
30 ben 79 jas aralığındağı jartı mïllïon turğın qatısqan zerttew qortındısı medïcïnalıq BMJ basılımına jarïyalandı.
Zerttew qortındısı körsetkendey turaqtı türde aşı tağam jeytinderdiñ köpşiliginde jürek-qan tamır awrwları, tınıs alw joldarı men qaterli isik awrwlarına şaldığw körsetkişi tömen bolıp şıqqan.
Ğalımdar qıtay asxanasınıñ dämin kirgizetin çïlï burışınıñ quramında isikke qarsı turatın kapsaïcïn bar ekendigin aytadı. Sonımen birge aşı tağamdardıñ paydası twralı birjaqtı pikir aytwğa äli erte dep otır.
Derekközi:Baq.kz
Tegï: As mäziri,
Kommentarïï


text:
"DEAŞ" spektakle
Kön tärtibe 47
“DEAŞ” terror oyışmasınıñ töbäktä nigeze bulmağan terror oyışması buluın yıllar buyı äytä idek. Ayıruça könbatış mediasındağı duslarıbız moña ışanırğa telämi. Xätta ışanmawların ap-açıq äytüçelär dä bar.
Bu xezmättäşlärebez belän sośial’ media aşa yäisä xalıqara cıyılışta tanışmadıq. Tanışular frontlarda çınğa aştı. Yugoslaviyaneñ bülenüennän soñ barlıqqa kilgän watandaşlar suğışınnan başlanğan Ruanda, Afrika häm Yaqın Könçığıştağı şaqtıy suğışta bezne yazmış tanıştırdı. Qayçaq atnalar buyı ber urın yäisä cimerelgän binada bergä yäşäp, ber kisäk ikmäkne büleştek. Yaralanğanda ber-berebezne iñebezdä säğat’lär buyı, xätta könnär buyı taşığan iptäşlärebez bu çınbarlıqqa härwaqıt şik belän qaradı.
“DEAŞ” terror oyışması çınbarlığın kürüçelär isä êşlägän media organnarında berniçek tä monı yaqtırta almadılar.
Bu terror oyışmasınıñ ayıruça “köbäle suğışları” bik tanış ide. Oyışmanıñ awır qorallı häm köbäle suğışları NATO berlektäşe bulğan qayber illärneñ taktika häm ısulına oxşağan ide sıman. Bu sorawlarnıñ cawabın uzğan yılnı AQŞta ütkärelgän ilbaşı saylawında taptıq.
Cömhüriyätçe partiyaneñ ilbaşı namzäte Donal’d Tramp Twitterda yasağan häm soñınnan sörtkän ber yullamasında “DEAŞ”nı ilbaşı Obamanıñ qoruın yazdı.
Trampnıñ bu açıqlawınnan soñ könbatışlı xezmättäşlärebez beraz qıyulanıp, terror oyışmasınıñ könbatış belän bulğan mönäsäbätlären tikşerä başladı.
AQŞ citäklägän koalisiya köçläreneñ “DEAŞ”qa qarşı alıp barğan xärbi operaśiyalärneñ keçkenä statistika mäğlümatlarına küz saliq.
Koaliśiya illäreneñ “DEAŞ”qa qarşı başqarğan oçış sanı: 28181
Operaśiyadäge kön sanı: 1185
Koalisiya köçläre täêsirsez xälgä kitergän “DEAŞ” terrorçısı sanı: 5000
“DEAŞ”qa ırğıtılğan raketa häm bomba sanı: 102082
Sannar çınında uyınnı ap-açıq räweştä kürsätep tora. Koaliśiya häm AQŞ “DEAŞ” belän köräştä qullanğan ğaskäri sanı däwamlı üzgärep torğanı öçen tögäl san äytü awır. Läkin AQŞnıñ partnerı bulğan PYD terror oyışmasınıñ 100 meñ tiräse qorallı suğışçısı buluın äytsäk, xärbi wazğiyät’kä işarät itä ala.
Uzğan könnärdä ingliz däwlät televideniyese BBC “DEAŞ” terror oyışması belän AQŞnıñ partnerlığın isbatlawçı dokumentlar häm video yazmalar kürsätte. Normal’ şartlarda bu waqiğanıñ könbatış dönyasında qıyamätne çığaruı kiräk ide. Läkin berkem dä tawışın çığarmadı. “DEAŞ” höcümnärenä yözlärçä qorban birgän Awrupa Berlege illäre dä tawış-tınsız qaldı.
Bu xärbi operaśiya küreneşeneñ 100dän ber öleşe qadär xärbi xäräkät belän Törkiyä Cömhüriyäte däwläte terror oyışmasına zur zıyan saldı. Häm 2 ayda 300 tiräse personal belän törek armiyase “DEAŞ”qa höcüm yasadı. Çiklären bu oyışmadan bötenläy çistarttı.
Bu operaśiyada 500 tiräse törek ğaskäriye yuqqa çığarğan terrorçı sanı yaqınça 7 meñ. Törek ğaskäriyeneñ “DEAŞ”qa qarşı oyıştırğan operaśiyasenda hawadan yärdäm almawın da xäterlätergä kiräk.
Törek armiyase ciröste operaśiyasendä oyışmağa 2 ayda bu qadär awır zıyan salğanda koaliśiya köçläreneñ 4 yılda 10 meñnärçä hawa xäräkäte, 100 meñnän artıq bomba häm raketa, yöz meñnärçä ğaskäri belän terrorçı qullanuına qaramastan bernindi uñışqa ireşmäwe şaqqattırmıy.
AQŞnıñ bu terror oyışması belän köräşe häm mönäsäbäte jurnaistlarnıñ mäs’äläse buludan tuqtadı inde.
Törkiyä, Rusiyä, Angliya, İran häm Süriyä urtaq räweştä Xalıqara xökem itü organına möräcäğat’ itärgä tiyeş. Çönki dönyanı qanğa buyawçı, yöz meñnärçä ğayepsez keşeneñ, bala-çağa, xatın-qızlar häm olı yäş’tägelärneñ ülüenä säbäpçe bulğan terror oyışması belän däwlätneñ êlemtäse bar. Bu şik yäisä çınbarlıq xalıqara xoquq däräcäsendä tikşerelergä tiyeş. Bu çınğa aşmağan sayın xalıqnıñ dönya sistemasına ışanıçı qalmayaçaq.
Xalıqara terror oyışması bulğan Fätullahçı terror oyışması FETÖ uzğan yıllarda Törkiyäne terrorçılıq belän ğayepläde. Xätta törek däwläteneñ Törkiyäneñ süriyäle tınıç xalıqqa kürsätkän yärdämen “DEAŞ”ka yärdäm itep kürsätte häm bar könbatış dönyası moña şunduq ışandı.
Könbatış dönyası bu yalğan süzlärne äytüçelärgä, Törkiyä däwläte qanunnarın ayaq astında taptawçılarğa işeklären açtı. Qayber könbatış illäre alarğa diplomatik pasport çığarıp, däwlät başlığı däräcäsendä qabul itte.
Törkiyägä qarata yağılğan yalanı oşatqan könbatış dönyası ingliz xezmättäşlärebez tarafınnan quyılğan “DEAŞ” – AQŞ spektakle xaqında süz quzğatmawları demokratiya, keşe xoquqları, global’ xoquq aldında oyatqa qaldıra.
Xälbuki könbatış bu spektaklne yözlärçä keşe canın birep, qaradı. Döresen söyläw häm terrorçınıñ partnerına “Sin – terrorçı” dip äytüe bik awırmeni?
Ällä inde başqaları bu spektaklneñ betüen telälime?


text:
8 jastağı ündistandıq Moxammed Kalïmge (Mohammad Kaleem) oñ qolın qısqartw boyınşa ota sätti ötti. Operacïyalar serïyasın 2014 jıldan jasay bastağan, dep xabarladı The Daily Mail.Basılım atap ötkendey, jüykelerge zaqım kelmegendikten bala qolın paydalana aladı. Balanıñ qalıpqa kelwine fïzïoterapïya kömektesip jatır. Därigerler Kalïmniñ ekinşi qolına ota jasawdı közdep otır.
Balanıñ äkesi Moxammed Şamïm (Mohammad Shamim) Kalïm özgeler sïyaqtı ömir sürip, mektepke baradı dep ümittenip otır. Jergilikti mektep dïrektorı ota jasalıp bolğan soñ balanı mektepke alwğa dayın ekenin ayttı.
Kommentarïï


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ akimiyeti Donbasstan mecburen köçip kelgen ukrainlilerni Rusiyeniñ diger regionlarına yollay, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Böylece, er kün yarımadanı aman-aman biñ kişi terk ete. Qırım «akimiyetiniñ» bildirgenine köre, al-azırda mahsus lagerlerde tahminen yedi biñ kişi buluna, er kün işğal etilgen yarımadağa 500-700 insan köçip kele.
Şaatlarnıñ malümatına köre, bunıñ kibi insanlarnıñ çoqusı Qırımnı terk etmege istemey ve Ukrainağa keri qaytacağına ümüt besley. Rusiye regionlarına tüşkenler ise şaraitler quvandırmay, dep bildireler.
Rusiyeniñ Federal migratsion hızmeti sentâbrniñ 1-ne qadar Ukrainadan köçip kelgenlerni vaqtınca yerleştirüv noqtalarını qapatacaq ola. Rusiye ükümetiniñ qararına binaen, böyle adamlarnı Moskva, Peterburg, Moskva ve Rostov vilâyetleri, em de Çeçenistanda yerleştirmeycekler.


text:
«Adal eñbekpen mal izdemek – ol arlı adamnıñ isi»
«Adal eñbekpen mal izdemek – ol arlı adamnıñ isi» dep dana Abay aytqanday rasında da, adamzat payda bolğannan beri öziniñ qajettiligin tek eñbek arqılı qamtamasız etip keledi. Eñbek adamdı adaldıq, tabandılıq, jauapkerşilik siyaqtı qasietterge baulıp igilikke jetkizedi. Osınday adamzat damuınıñ igiligine qatıstı Elbasımız barşağa öziniñ «Qazaqstannıñ äleumettik jañartıluı: Jalpığa ortaq Eñbek qoğamına qaray 20 qadam» attı bağdarlamasın jariya etti. Bwl bağdarlama qazaqstandıqtarğa jaña serpin, jaña ümit sıylağanı anıq.
Bağdarlama ayasında qarastırılğan taqırıptar zamannıñ özekti mäselelerine basa nazar audarıp, äleumettik jañğırtu sayasatınıñ negizine şınayı öndiristik eñbekti qoyu mindeti artılğan. «Bwl – praktikalıq, pragmatikalıq ideya. Ol mağan tipti etene jaqın, öytkeni, men qazaqstandıqtar jaqsı biletindey, özimniñ käsibi jolımdı «aq sausaqtar» sekildi kabinette de, parkette de emes, jwmısşı-metallurg retinde bastadım. Al bwl, atap aytsam, nağız käsip bolıp tabıladı!» degen Elbasınıñ bwl sözderinen jastardı eñbektiñ türli salasın meñgerip, qiındıqqa qaramastan eñbek jolın öndiriste bastap, jwmısşı maman boludan bas tartpay, öz ülgisin mısal ete otırıp, jastardı qajırlı eñbek etuge şaqırdı.
Bäsekege qabiletti wlt bolıp qalıptasuda keybir jastarımızdıñ psihologiyasında qalıptasqan şetten tıs qanağatşıldıq sezimi eñbek jolında tabıstı nätijege qol jetkizu üşin täjiribe jinaqtauğa, jaña maqsat-müddelerge, bolaşaqqa talpınuğa kedergi keltiredi. Kerisinşe, jastar eñbek etude ünemi jaña qarqınğa, zamanaui swranıstarğa say bolıp otıru maqsatında öz-özin ünemi jetildirip, qamşılap otıruı qajet. Bwğan Elbasınıñ «Adam öziniñ qayda bet alğandığın anıq körgen kezde ğana biikke qaray küş-jigermen wmtıladı» degen sözderi dälel bola aladı.
Ärine, narıqtıq ekonomika zamanında bäsekege qabiletti bolu üşin bağdarlamada qarastırılğan bilim beru jüyesin jañğırtu jönindegi qadamdarğa jauapkerşilikpen qarau mañızdı. Bağdarlama mazmwnında körsetilgen äleumettik jañğırtu jolındağı maqsat-talaptar igi bastamanıñ nışanın bildiredi. «Eñbek etseñ erinbey, toyadı qarnın tilenbey» dep dana babalarımız aytqanday, eñbek etu degenimiz - ömir süru, öz talaptarıñdı qanağattandıru bolsa, jastardı bilim ordalarınan bastap-aq eñbekke baulu jäne eñbek etude bilimniñ alar ornın ayqındap körsetu – bizdiñ mindetimiz.
Qazirgi zamandağı ğılım men tehnikanıñ jahandanu däuirinde bilim aludıñ mañızdılığın tereñ tüsinip, teoriyalıq bilimderin täjiribede, yağni öndiriste jüzege asıru är azamattan talap etilse, barlıq öndiris salasında ozıq tehnologiyalardı igeru arqılı elimiz narıqta beldi orın aları anıq.
Soñğı kezderi elimizde öndiristik mekemelerdiñ jii aşıluı halıqtı jwmıs orındarımen qamtamasız ete alğanımen, key salalarda mamandardıñ tapşılığı bayqaladı. Rasında da, bilim ordasın jaña tämamdağan keybir jas mamandar birden biik mansap pen joğarı jalaqını qalaytını jasırın emes. Biraq bwl barlıq salada birdey mümkin bola bermeydi. Bastı nazarda käsibi şeberlikti şıñdau, bilikti maman retinde qalıptasu twruı tiis. Adal eñbekpen keletin eñbektiñ jemisi berekeli, ırzıqqa tolı bolatının eskeru qajet.
Elbasımızdıñ halıqqa arnağan atalmış bağdarlaması auqımdı mindetterdi qamti otırıp, halqımızdıñ eñbekqorlığı men bäsekege qabilettiligin oyatuğa ündeu boları anıq.
G.Qalabay, Qazaqstan Respublikası Din isteri jäne azamattıq qoğam ministrligi Din isteri komiteti Din mäseleleri jönindegi ğılımi-zertteu jäne taldau ortalığı ğılımi qızmetkeri
Abai.kz


text:
Ukraina Nazirler kabineti «aliy oquv yurtu» ıstılasını «aliy tasil muessisesi» ıstılasına deñiştirdi. Bu, «Tasil aqqında» qanunğa uymaqtadır.
Ukraina Tasil ve ilim nazirliginiñ bildirgenine köre, aprel 25-te ukümet munasip qararnı tasdiqladı.
Tasil nazirliginde, ondan ğayrı medeniyet ve sanat erbapları içün dotsent ilmiy unvanını aluv ceryanı deñişti, dep ilâve eteler.
Ukraina tasil ve ilim naziriniñ muavini Yuriy Raşkeviç: «Qaideniñ bundan evelki variantında dotsent unvanı, cemiyet içinde tanılıp, bunıñ neticesinde «Ukraina halq artisti», «Ukraina halq ressamı», «Ukraina halq mimarı» ve «nam qazanğan sanat erbabı» fahriy unvanlarından birini qazanğan medeniyet ve sanat erbaplarına berile edi. Şimdi bu cedvel «Ukrainada nam qazanğan artist», «Ukrainada nam qazanğan ressam», «Ukrainada nam qazanğan mimar», «Ukrainada nam qazanğan medeniyet hadimi» ve «Ukrainada nam qazanğan halq icadı ustası» unvanları ile kenişletildi», – dep bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası tasil aqqında qanunnı 2017 senesiniñ sentâbrinde qabul etti. Qanundaki yañı ukümlerden biri, 12 yıllıq orta tasildir. Ondan ğayrı, vesiqa ocanıñ inkişafına ve onıñ ocalıq serbestligine yañı yanaşuvnı teklif ete. Şu cümleden, 5 yıl içinde seviyesini yükseltmek içün ayırılğan saatlarnıñ umumiy miqdarı eñ az 150 saat olacağını tayin ete.


text:
Qazaqta aldıñğı tolqınnan üzilmey kele jatqan ülgi köp dedik. Sonıñ biri jön-josığı bölek, kädeli tağamdar qatarınan orın alatın - et der edik. Ärïne, älemde et jemeytin adam kem de kem şığar. Biraq qazaqtıñ aq dastarqanında as atası nannan keyin qadirlisi et desek, qatelespeymiz. Ettiñ qasïetin babalarımız bayağıda-aq bilgen. Ulttıq tağamnıñ ulısına aynaldıra alğan. Adam ağzasına, ülken-kişige qaramay tört tüliktiñ eti paydalı degendi medïcïnalıq bilimi bolmasa da zerdelilikpen tap basıp tanï alğan, dep jazadı «Egemen Qazaqstan» gazeti.
Ïä, qazaq qazı-qartanı, jal-jayanı qïyasınan kesip jep, qïyandı qıstap, kök jaylawdı jaylap, qozısın kögendep, qulının baylap, buzawın arqandap jüre bergen jurt emes. Tereñ oqwı bolmağanmen, sw tübinen aqıq tergendey köñilge toqıp, kökeyge tüygen toqwımen tört qubılasın tügendep, barınıñ bağasın bilip, joğına joqşı bolıp otırğan. Mäselen, ultımızdıñ maldı bata jasap soyğannan bastap, et jewdiñ özindik ürdisi saltına siñgen, turmısında ornıqqan. Onı keyingiler üyrenip alıp, buljıtpay orındaytın dästür jalğasın tapqan. Qazınalı qarttar men el jaqsılarınıñ aldına bastan bastap, onıñ qasına qosılatın kädeli müşeler, odan keyingi orta bwınğa tartılatın, aradağı özge de tolqınğa tïesili, tipti, ïilip turğan küyew balağa da, aqır soñında şıbıqtı at qılıp minip şapqılap jüretin balağa ustatatın sïraqqa deyin özindik jolı bolğan. Ol, äsirese, sıylı jerde buzılsa, külki bolw öz aldına, qonaq kütkenderge türpi bolıp tïgen. Ondayğa jol bergender «jazasız» qalmağan. Anaw zamandardan qaymağı buzıla qoymağan sol salt-sana bul künderi jön biletinderdiñ «qolına tüsse» ädemi atqarılıp, xalıqtıq qalıpqa nemquraydı qaraytın bäkene tirlik keşkenderdiñ «enşisine» ötse, jambas pen jilik, tipti kädeli bas pen şeke de ornın tappay, qoyqañdağan jastardıñ ülesine tïip, ülkender jağına şabılğan moyın men sorayğan qara qabırğa tartılatın jaylar da az kezdespeydi. Bilgender bul qalay dep tiksinedi, uqpaytındarğa bäribir. «Et etke, sorpa betke» dep tarta beredi. Bul arada, bäribir emes pe deytinder tabılar. Biraq qazaqtıñ dastarqan basındağı peyili men ıqılası usınğan tamağınıñ joralğısınan, däm tatwınan körinedi. Otbasınıñ berekesi, otağası men otanasınıñ pïğılı, kisi sıylay alatını, salt-dästürdi berik ustaytını tabağınan da, tamağınan da bilinedi. «Qırıqtıñ biri - qıdır», dep arğı-bergini boljağan keñpeyil jandardı zerdeliler jağı, «Tegi bar eken, ata jolın umıtpaptı» dese, bas jibi joq tanaday tapıraqtağandardı körgende «Tamırına när tïmegen jan boldı ğoy. Körgensiz, teksiz degen söz osındaylarğa aytılğan-aw!» dep iştey tüyilip ketetinder de boladı.
Ïä, qazaqtıñ süysinip jeytin süyikti asınıñ bastısı jılqı eti. Jılqını qalay qadir tutsa, soyğanda da ülken män beredi. Joldı biletin ülkender janı qïnalmasın dep qasapşılar şaqıradı. Bawızdar sätte közin kölegeyleydi, «közine köziñ tüspesin» deydi. Jan şıqpay julındatpaydı. Osınıñ arğı jağında köbimiz bile bermeytin qupïyanıñ barı anıq. Süyekti şığarğanda baltanı jolatpağan, pışaqpen buzğan. Kereğarıs qabırğanı sökkende qarımdı pışaqtı qayıs beldigine janıp alıp, osıp-osıp jiberip, omırtqanıñ eki jağına jayğan dastarqanday tüsiretin istiñ ığın biletin qasapşılar az bolmağan. Körgeni köp onday kisiler jılqınıñ işin jarıp jiberip, şor-şor bolıp baylanğan qabırğa etegindegi qazını bayqağanda «bärekeldi!» dep, taspaday etip tilip alıp, qıranday şalqalap turıp qılğıtıp jiberedi.
Jürek mayınan balalardıñ da awzına salıp: «Qasïetti, qırıq jılğı keseldi kesedi», deytinin qaytersiñ. Bılbırap pisken qwırdaqqa tis tïsin deytini jäne bar. Munday ülgini üyreter ülkender awılda ömir keşip jatqandardıñ arasında, el işinde osı küni de kezdesedi. San men qoldı jiliktewde, omırtqanı opırwda, beldemşeni bölwde, qazını tile bilw de - öner. Kädeli süyekti etsiz qaldırmaw, qazı aynaldırwdıñ da özindik qalıbı jetip-artıladı. Burınğılar babına keltirip, är jılqıdan qabırğasımen kelistirip otırıp äri ketse 12 qazı aynaldıratın bolğan. Qazir jılt etken mayı men qazı sanın köbeytw ädeti qalıptasa bastadı. Üymetabaq jılqı eti aldıña kelgende munı qalay tawsılar ekenbiz degen oy qawmalaydı, artınan surpı et pen qazı-qarta, jal-jayanı aralastırıp twrap jiberip kiriskende - sälden keyin tabaq tübi körinip qalatının qaytersiñ. Bul jılqı etiniñ balday siñimdiligin däleldeydi.
Qazir jılqı öniminiñ, onıñ işinde süti men etiniñ adam ağzasına paydasın özimizden burın özgeler tamsanıp ayta bastadı. Osıdan on altı jıl burın nemis ğalımdarı jılqı etiniñ jürek, qan-tamır awrwlarına şïpa ekenin däyektegen. Verder qalasında jılqı eti men süti arqılı em qoldanatın şïpajay aşqan. Al tayawda ğana amerïkalıqtar da qazaqtıñ ulttıq tağamına den qoyıp, Greys Garet degen azamatşa «amerïkalıqtı etpen sıyla» degen akcïya ötkizipti. Aqïqatına kelsek, qazaqtıñ tabïğï tağamına törtkül dünïe köz tigip qana otırğan joq, kündelikti tirlikterine qoldana bastadı. Bayqasañız, ulttı tanıtw jolında qazaqqa qazaq tağamınıñ da jön-josığın tereñ bilw, bul meniñ xalqımnıñ qasïeti tağamı deytin waqıt tayap kele jatqanday. Biz osını qazirden bastap menşiktep almasaq, erteñ basqanıñ qanjığasında keteri xaq.
Şındığına kelgende, atam qazaq jılqınıñ eti men sütin as dep qana bilmegen, sırqatına em, tirligine tınıs degen. Öniminiñ därwmendigin erte tanıp, bilgen. Otaşılar ayqasıp bitken sınıqtı jılqı mayımen ajıratıp alıp, artınan qayta ornına keltirgen.
Xalqımız bügingidey swıtqışı bolmasa da, jılqı etin ebin tawıp jıl boyı jegen. Türli jolmen sürlep saqtağan. Sür qazını kertip-kertip bir kün burın sawmalğa salıp kelistirip pisseñ, mayı erip kelesi küni qımız bal tatıp turadı. Onı xalqımız may, ne bal qızım dep atağan. Bul büyrek jumısın oñaltwğa köp septigin tïgizedi eken. Zamanawï däri-därmekten de jaqsı äser etetinin ğalımdar aytıp jür. Sol sekildi sür ettiñ adam ağzasına erekşe jasar jaqsılığın zerttewşiler soñğı kezderi jïi tilge tïek ete bastadı. Budan añğarılatını, babalarımızdıñ jılqı etin sürley saqtap jew arqılı da densawlıqtı tüzewge bolatının atam zamanda zerdesinde tüyindegenin añğarw qïın bolmasa kerek.
Jılqı eti men sütin zerttep jürgen oqımıstılarmen oy böliskenimizde, olar bul tağam adamnıñ este saqtaw qabiletin jaqsartatının alğa tartadı. Aqılmandarımız munı tasqa baspay-aq, äkeden balağa, baladan nemerege jalğap, til marjanımen awızşa tarïx qalıptastırğanın köremiz. Sonıñ jemisin bügin olar emes, biz körip jatırmız. Ulttıq ülgini alıstan izdewdiñ qajeti joq. Ol jırawlardıñ jırında tayğa tañba basqanday swrettelgen. Solardıñ sarqıtınday sanalatın aramızda jürgen, sïrep bara jatqan, köne köz qarïyalardıñ zerdesinde jazılğan xat dersiñ. Söyletip, sözin tıñdasañ körgeni men köñilge tüygenin, babalar ösïetin, önegesin, xalıq şejiresin aynadağıday anıq aytadı.
Jılqı etiniñ qızwın jılqışılardan estwge boladı. «Et jep, qurt qatqan sorpa işip, qaqağan qısta, uyıtqığan aq boranda küzetke şıqsañ, toñğandı qoyıp terşip jüresiñ. Keyde deneñ qız-qız qaynağanda kewdeñdi aşıp qoyuğa twra keledi», deydi olar.
Qazir awrw türi köbeymese, azaymay tur. Oğan jasıq, jasandı tamaq ta öz «ülesin» az qosıp otırğan joq.
«Qoydıñ eti qorğasın» degen qoy etiniñ de qasïetin, qwatın ayqındağandardıñ biri bizdiñ babalarımız. Onı da olardan qalğan qazaq sözi däyektep bere aladı. Jeñil-jelpi jel-ğuzıñdı qoydıñ sorpasımen, quyrıq mayımen emdep alatın täsil de ötkennen qalğan sabaq. Qïmıl-qozğalıs barda, taza awa, taza sw qwattı tamaqtı siñirip jiberip otırğan. Sondıqtan da qoy etine burınğılar erekşe köñil bölgen. Osı künderi ğoy, qoy etiniñ awırlığı sezilip jürgeni. Degenmen, soñğı waqıtta xalıq qoy etine qayta bet bura bastadı. Sorpasınıñ süykimdi ekenin tamsana aytadı. Tek jas küyinde, belgili mölşerde jeseñ zïyanınan paydası mol deydi köneközder.
On üş müşege bölinetin qoy etiniñ de özindik jol joralğısı jetip-artıladı. Qoydıñ basın burın ezwinen bastap kesetin bolğan. «Ezwiñdi tileyin be?» degen tirkes sodan qalsa kerek. «Qoydıñ qulağında bereke bar», dep qulaqtı balağa bergen. Munıñ astarında bereke balağa qonsın degen nïettiñ jatqanı anıq. Osı jerde mına bir närseni ayta ketsek deymiz. Mal etinde bez tüyinderi boladı. Oğan xalqımız qatañ män bergen. Burın kädeli süyekten bez şıqsa, ïesine at-şapan ayıp salğan. Sebebi, bezde adam wlanatın toksïn bolatının ult jaqsıları bayağı zamannan bilgen.
Soğımnan sıbağa saqtawdıñ özindik saltı äli künge deyin joq emes, bar. Biraq onıñ özi sïreksip baradı.
Mal etinen jasaytın tağam türlerin tizsek öte köp. Jas qoydıñ etinen sirne, basınan mïpalaw, qudalıqtı bekitetin quyrıq-bawır, et qosıp ökpe-bawırdan pisiretin qwırdaq, töstik qaqtaw - osılay kete beredi. Aldına kelgen etti tap basıp tanw jöninen de qazaq aldına jan sala qoymağan. Munı aytasız, durıs bawızdalmağan, aram qanı tolıq ketpegen mal etin däminen biletin zerekter de bolğan eken. Xalqımız aram etke jolamağan. Bul da tektiligin körsetse kerek. Etti qoyıp, süyek sorpası men süyek mayınıñ paydasın jaqsı ajıratqan xalqımızdıñ qadirli jandarı qanday zerdeli deseñizşi. Mal eti öz aldına, buğı, maral, böken, qaraquyrıq sekildi añ, qırğawıl, üyrek, qaz, ular tärizdi qus etteriniñ de siñimdiligin bilwmen qatar, onı qay kezde awlaw kerektigin analığın saqtap qalwdı aldımen oylağanın qaytersiñ.
Qazaq jeriniñ keñdigine qaray är öñirdiñ özindik ğurpı, atawlı tamağı boladı. Mäselen, tüye etiniñ därilik, qodas etiniñ qwattı bolatını anıqtalğan. Keşegi kelmeske ketken KSRO zamanında Qazaq elinde 1 mïllïon 200 mıñnan astam tüye bolğan körinedi. Şirkin, tüye ösirwden sonday bïikke jetsek, etten taw turmasa da xalıqtıñ qajeti biraz öteler edi. Sütten teñiz ağızbasaq ta, emdik qasïeti bar tağam bastaw swınday tunıp turar edi.
Şekşek ata tüligine degen suranıs qazir jıl sanap artıp keledi. Öytkeni, eşki ösimtal. Ötken ğasırdıñ basında eşki qazaq dalasında 19 mïllïonnan asqan eken. Otızınşı jıldardıñ oyranınan keyin eşki şarwaşılığı qattı damıptı. Jerdiñ şöbin aytpağanda, taw-tastağı buta gülderin, özge de ösimdikterdi qosqanda 500-ge jwıq şöp türin terip jeytin bul janwar etiniñ quramında xolesterïn körsetkişi qus etinen de tömen eken. Qazir jurtşılıq eşki eti men sütine erekşe män berwde. Qïya jerlerdi qïya basıp semirgen eşkiniñ qabırğasınan atam qazaq qazı aynaldırğan.
Qazaqtıñ baytaq dalası - astındağı kenimen ğana emes, üstindegi baylığımen de qasïetti. Sol baylıqtıñ bir parası balıq der edik. Balıqtıñ etin babına keltirip pisirse keremet! Sorpasınıñ da dämi bölek. Balıq etindegi amïn qışqıldarı adam ağzasına öte paydalı. Bawır awrwlarınıñ aldın aladı. Balıq belogında boy ösirwge ıqpal etetin qışqıl da barşılıq. Balıq tağamdarı jürektiñ qan aynalısın jaqsartwğa septigi bar ekeni däyektelgen.
Söz tüyinine kelsek, et tağamdarı twralı taratıp ayta berwge bolar edi. Biraq bir maqalada onıñ bärin qamtw mümkin emes. Eñ bastısı nïet, Otanımızda taza tabïğï ettiñ bar ekenin eske salw. Osınıñ qadirine jetsek, aldağı waqıtta qundılığın joğaltıp almay, qasterlesek qana. Jasandı tamaqtıñ zïyanınan älem xalqı qaşıp jatqanda, biz barımızdı bağalasaq utılmaymız.
Süleymen MÄMET,
«Egemen Qazaqstan»
Kommentarïï


text:
Liberal-demokratik firqä (Yaponiä)
Liberal-demokratik firqä (yaponça: 自由民主党, minsüto) - Yaponiä säyäsi firqäse.
Firqä citäkçese, xäzerge Yaponiä premyer-ministrı - Sindzo Abe.
1955 yılnıñ 15 noyaberendä ike oppozitsion firqä (Liberal firqä häm Yaponiä demokratik firqäse) berläşterüe näticäsendä nigezlängän. Kiläçäktä Yaponiä töp firqäse buldı. Hämmä firqäneñ citäkçeläre (Yöxei Kono'dan tış) Yaponiä premyer-ministrları bulğannar.
1955 yıldan firqä bertuqtawsız diärlek idärä itkän firqä bulğan, tik 1993 yılda 9 ay däwamında koalitsion xökümätkä bireşte.
2009 yılda ütkän saylawlarda ciñelä, läkin 2012 yılda ciñä häm idärä itüçe firqä statusın kire qaytara.
İdeologiä - konservatizm, neoliberalizm.
Räsmi töslär - yäşel häm zäñgär.
Kiñäşçelär pulatında deputatlar sanı - 155/ 242, Wäkillär pulatında urınnar sanı -296/ 480.


text:
YouTube Red vïdeo körip jatqan kezde şığatın jarnamalardı alıp tastap, oflayn körwge mümkindik beredi.
Kelesi aptada, naqtıraq aytsaq, 28 qazannan bastap älemdegi eñ ülken vïdeoxostïng YouTube Red atawımen aqılı nusqağa awısadı. Qoldanwşılar ayına 9,99 AQŞ dolların tölew arqılı ünemi kedergi bolatın jarnamalardan arılıp qana qoymay, vïdeonı oflayn tärtipte körw üşin saqtay aladı. Sonımen qatar, YouTube betin jïırıp, äwen tıñday berwge de boladı.
Jaña qızmetke vïdeoxostïngtiñ mobïldi nusqaları arqılı da tirkele alasız. Tek tirkelgenderge ğana eksklyuzïvti vïdeolardı tamaşalawğa mümkindik beriledi.
Al tüsken qarjınıñ birşama böligi medïakontenttiñ avtorına bölinedi. Qoldanwşı belgili bir veb-bette qanşa köp waqıt ötkizse, sonşa eselengen qarjı onıñ ïesine beriledi. Odan bölek, Google ïnjenerleri YouTube Music bağdarlamasın da jwırda qoldanwğa bermek.
YouTube Red qızmetine 28 qazannan bastap AQŞ azamattarı tirkele aladı. Al qalğan el azamattarına munday mümkindiktiñ qay waqıttan bastap beriletini äzirge belgisiz.
Derekközi: massaget.kz
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï


text:
Türkïya wnïversïteti qazaqstandıqtar üşin oqw grantın böldi
14.02.2018 07:52
ASTANA. QazAqparat - Istanbuldağı Şexïr wnïversïteti qazaqstandıq ümitkerler üşin oqw granttarın böldi, dep xabarlaydı QazAqparat «Xalıqaralıq bağdarlamalar ortalığı» AQ-nıñ saytına silteme jasap.
Istanbul Şexïr wnïversïteti qazaqstandıq stwdentterge kelesi mamandıqtar boyınşa oqw granttarın usındı: Iskerlik äkimşilik magïstri (1 jıl), Qarjı salasındağı MBA (1 jıl), Bank salsındağı MVA (1 jıl), Önerkäsiptik jäne jüyeli ïnjenerïya salsındağı magïstr (2 jıl), Elektrotexnïka jäne kompyuterlik texnïka salsındağı ğılımdar magïstri (2 jıl), Derekter twralı ğılım magïstri (2 jıl).
Tolıq tegin oqwğa 4 grant, 70% jeñildikpen oqwğa - 10 orın, 50% jeñildikpen oqwğa (turw, tamaqtanw, medïcïnalıq saqtandırw, kölik şığındarın qospağanda, oqw aqısı - 4000 dollar) - 40 orın qarastırılğan.
Ayta keterligi, 2008 jılı negizi qalanğan Istanbul Şexïr wnïversïteti Türkïyadağı bedeldi wnïversïtetteriniñ biri. Qazirgi waqıtta JOO-da 5 mıñ stwdent bilim alwda, onıñ 18 payızı şeteldik stwdentter.
Oqw 2018 jılğı nawrız ayınıñ basında bastaladı.


text:
Qosqan waqıtı Qañtar 12, 2018 | 513 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar0
Astanada cïfrlıq jäne mïgracïyalıq XQKO resmï türde aşıldı
Bügin Astanada QR Premer-Mïnïstriniñ orınbasarı Asqar Jumağalïev, aqparat jäne kommwnïkacïyalar mïnïstri Däwren Abaev jäne mïgracïyalıq qızmet komïtetiniñ törağası Murat Qabdenov, Astana qalası İİD basşısı Marat Qojaevtıñ qatıswımen mïgracïyalıq jäne cïfrlıq xalıqqa qızmet körsetw ortalıqtarınıñ resmï aşılw saltanatı ötti, – dep xabarlaýdı «Azamattarğa arnalğan ükimet» memlekettik korporacïyası» KEAQ Baspasöz qızmeti.
Köşi-qon qızmetterin körsetw ortalığında şeteldik azamattarğa memlekettik qızmetter körsetiledi. 2017 jıldıñ jeltoqsan aýınan bastap pïlottıq tärtipte iske qosılğan mïgracïyalıq XQKO-da qujattardı qabıldaw jäne tirkew qızmetterin «Azamattarğa arnalğan ükimettiñ» mamandarı körsetedi. Nätïjesinde, köşi-qonğa baýlanıstı memlekettik qızmetter de «bir tereze» prïncïpi boýınşa bekitilgen standartqa saý usınılatın boladı.
Ïmanov köşesinde, 31 ornalasqan Mïgracïyalıq XQKO sağat tañğı 9.00-den keşki 18.30-ğa deýin üzilissiz jumıs isteýdi. Bul jerde medïcïnalıq tekseris pen daktïloskopïyadan ötip, saqtandırw polïsin räsimdewge jäne jeke säýkestendirw nömirin alwğa boladı. Buğan deýin şeteldikter Astanada jumıs istewge ruqsat alw üşin bes kün jürse, endi ruqsattı bir sağattıñ işinde räsimdeý aladı.
Aýta ketsek, 2017 jılı Qazaqstanda «Eñbekşi köşip kelwşige ruqsattar berw jäne uzartw» memlekettik qızmetin 446 mıñnan astam şeteldik azamat paýdalanğan.
Astanadağı cïfrlıq XQKO da bıltırğı jıldıñ jeltoqsanınan bastap testilik tärtipte jumıs istewde. Digital XQKO-da memlekettik qızmetter tolıqtaý avtomattı türde usınılıp, bul proceske operatorlar qatıspaýdı. Barlıq kompyuterde ornatılğan zïyatkerlik kömekşiler memlekettik qızmetti öz betinşe alıp jatqan azamattar üşin aýtï-keñesşi rölin atqaradı. Memlekettik qızmetterdi usınwdıñ jaña nusqası bolıp tabılatın cïfrlıq XQKO-da azamattar öz betinşe qoğamdıq qoljetimdilik orındarı, «Connection point» özine-özi qızmet körsetw sektorları jäne arnaýı stend-pavïlondarındağı planşetter arqılı élektrondıq ötinişter beredi.
Sondaý-aq, 2017 jıldıñ 20 jeltoqsanında xalıqtıñ cïfrlıq sawatın aşw maqsatında tegin oqw sınıbı aşıldı. Oqw aptanıñ är küninde bekitilgen taqırıptar boýınşa sağat 9:00-den 20:00 aralığında jürgiziledi. «Cïfrlıq Qazaqstan» memlekettik bağdarlaması ayasında uýımdastırılğan oqw sınıbında front-ofïs mamandarı azamattarğa www.egov.kz élektrondıq ükimet portalın paýdalanw joldarın tüsindirip, memlekettik qızmetterge öz betinşe qol jetkizwge üýretedi. Bir sağattı quraýtın sawat aşw kwrsına kez-kelgen adam qatısa aladı.


text:
Faaller Qırımtatar bayrağı kününe bağışlanğan Qırım toponimikası boyunca fleşmobnı başlay ve er kesni qoşulmağa davet ete.
«Fleşmob çerçivesinde adamlar, yaşağan meskün yerinde onıñ tarihiy adı yazılğan işaret yanında fotoresim yapıp, ananeviy Qırım toponimikasını populârlaştıracaq», – dep añlata faaller.
Aktsiya daa kütleviy şekilde keçsin ve daa çoq insanlarnı celp etsin dep, er iştirakçige içtimaiy ağlar vastasınen üç tanış kişini davet etmege teklif etile.
Aktsiya şartları boyunca tafsilâtlı malümatlarnen bu yerde tanış olmaq mümkün.
İyün 26-da qayd etilgen Qırımtatar bayrağı kününe bağışlanğan bir sıra fleşmob, yarış ve diger merasimler teşkil etilecek, dep qayd ete faaller.
Kiyevde Qırımtatar bayrağı kününe bağışlanğan merasimlerni keçirmege azırlanalar. Programma çerçivesinde resim yarışı, avto yürüş ve vatanperverlik mitingi teşkil etilecek.
Qırımtatar bayrağı künü bir qaç yıl evel Qırımda qayd etilip başladı. Bayram künü, 1991 senesi iyün 26-27 künleri Aqmescitte keçirilgen ekinci Qırımtatar Qurultayınıñ ilk künü olğan kün belgilendi.
Qırımtatar bayrağı, üstünde altın tamğa olğan kök tüsteki ketenden ibarettir.


text:
Jeltoqsan 27, 2014 | avtor shalqar
Jwırda Baxreýn Koroldigi astanası Manama qalasında Qazaqstan Respwblïkasınıñ Elşiliginiñ, Baxreýn Koroldigi Sawda-önerkäsip palatasınıñ, Éksport jäne ïnvestïcïyalar jönindegi «KAZNEX INVEST» QR
Jeltoqsan 25, 2014 | avtor shalqar
Germanïyanıñ qoğamdıq-sayasï toptarınıñ ökilderi Elbasınıñ qaraşa aýında jaryalanğan «Nurlı jol-bolaşaqqa bastar jol» Joldawında aýqın belgilengen QR Jaña ékonomïkalıq sayasatınıñ strategïyalıq
Jeltoqsan 25, 2014 | avtor shalqar
24 jeltoqsannan bastap Almatı qalasındağı Xalıqqa qızmet körsetw ortalıqtarında «XQKO-men birge Jaña jıl aptalığı» akcïyası bastaldı. XQKO-ğa aldın
Jeltoqsan 24, 2014 | avtor shalqar
Bul Qazaqstandağı segizinşi mamandandırılğan XQKO. Bügingi tañda mamandandırılğan XQKO-lar Qarağandıda, Almatıda, Astanada, Tarazda, Aqtawda, Pavlodarda, Petropavlda jäne Taldıqorğanda jumıs
Jeltoqsan 18, 2014 | avtor shalqar
Qazaqstan Respwblïkasınıñ Prezïdenti N.Ä. Nazarbaevtıñ Wkraïnanıñ oñtüstik-şığıs aýmaqtarına gwmanïtarlıq kömek joldaw twralı şeşimin orındaw maqsatında Qazaqstan Respwblïkasınıñ Ükimeti qarjılıq jäne
Jeltoqsan 15, 2014 | avtor shalqar
Almatı qalası XQKO-ları qoğamdıq qoljetimdilik pwnktteri arqılı 11 aýda 2 172 241 qujat alındı. Almatı qalası XQKO-ları «Sonnection point» arqılı
Jeltoqsan 15, 2014 | avtor shalqar
Qazir jäne osında. “XQKO” RMK Almatı qalası boýınşa fïlïalı Täwelsizdik künin oraý dästürli “Täwelsizdik – än- jırım!” attı merekelik
Jeltoqsan 15, 2014 | avtor shalqar
Bul künderi respwblïkadağı barlıq Xalıqqa qızmet körsetw ortalıqtarı turğındarğa qosımşa aqılı qızmetter usınwda. Qazaqstan Respwblïkasınıñ zañnamaların basşılıqqa ala otırıp usınılatın
Jeltoqsan 15, 2014 | avtor shalqar
«Kazkomercbank» AQ qolma-qol tölemsiz operacïyalardı ulğaýtw maqsatında XQKO qızmetkerleri üşin jarïyalağan ıntalandırw akcïyasınıñ qorıtındısın şığardı. XQKO qızmetkerleri XQKO-nıñ
Jeltoqsan 11, 2014 | avtor shalqar
Bul mümkindikti mına élektrondıq ükimet portalında iske asırwğa boladı: www.egov.kz/wps/portal/ . Kezekti brondaw räsiminiñ özi öte jeñil ekendigin atap ötw


text:
Qırımdan köçip kelgenler – kimlerdir? Bunı oktâbr 16 künü Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde «Qırım diasporası» teşkilâtınıñ başı Anatoliy Zasoba ve programma alıp barıcısı Aleksandr Yankovskiy laf etecekler.
Yayın iş künleri saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında efirge çıqa.
Efirge (044) 490-29-05 nomeralı telefon vastasınen bağlanmaq mümkün.
Qırımnıñ büyük qısmında radionı diñlemege imkân bar.
Diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.
Qırım.Aqiqat Radiosı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ Qırımda radio yayınlavınıñ teklinmesi boyunca leyhasınıñ ekinci basamağı çerçivesinde işlep çıqarıldı.


text:
«Qonaqtar ketken soñ jañalap şay jasap, endi özimiz dastarxan basına otırdıq. Bayqaymın atanıñ (Bawırjan Momışulı) qabağı salıñqı. Bir kezde:
- Dastarxanıñ tolımdı, astarıñ dämdi boldı. Äsirese «umıtılğan tamaq qoy mınalar» dep äsip pen süt quyğan ökpe olarğa öte unadı. Biraq sonıñ bärin sen jibergen tört qatelik jwıp ketti. Qonaqtar onı bayqadı-bayqamadı dey almaymın. Al men anıq kördim, - degende dımım işime tüsip, közim qarawıtıp ketti. Büriskenim sonşalıq: qurttay tesikke sıyıp-aq keter edim.
- Ol ne, papa? - dep Bäkeñ äkesine qaradı. Biraq ata mağan qarap, mağan arnap söyledi:
- Birinşiden, esi durıs qazaqtıñ äyeli qonaqqa bas köterip kirmeydi. Jaman-jaqsı bolsın basïeñ aman. Ekinşi qateligiñ - bastı şüyde jağımen äkelgeniñ. Qoy şüydesi emes, tumsığın alğa berip jüredi. Üşinşi qateligiñ - qoydıñ tisin qaqpay äkelgeniñ. Bul - eñ aldımen, tazalıq. Qoy tisiniñ tübinde ne jatqanın qaydan bilesiñ?! Şöp jeytin, jem jeytin mal ğoy. Sodan keyin munıñ ekinşi mağınası bar. Qazir umıtılğan, köneközder bolmasa, köpşilik bile bermeytin jağın da aytayın. Qazaqtar - talay närseni ım, tuspal, ïşara arqılı bildirgen tekti xalıq. Sonıñ biri osı qağılmağan tiske baylanıstı. Sıylasıp jürgen eki adamnıñ birewi äldenege renjip, biraq sonı «söz köbeyer» dep ayta almay jürse, özi renjip jürgen adamı üyine kelgende etpen birge aldına tisi qağılmağan bastı qoyadı. Sonda bas ustağan adam: «Ä-ä, mınanıñ işinde mağan degen bir qıjılı bar eken, tisin basıp jüripti-aw», - dep uğa qoyadı. Arı qaray reniştiñ tüyinin şeşip, tüsiniswge bet tüzeydi. Al törtinşi qateligiñ - bastı qasqalamay äkelgeniñ. Talaylar munıñ mänin uqpaydı. Ol - «tört qubılañ teñ bolsın, mañdayıñ aşıq bolsın» degen izgi tilek...»
islam.kz portalınan alındı.
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï


text:
«Qazaqfïlm» AQ atqarwşı dïrektorı bolıp reseylik prodyuser Vladïmïr Bajïn tağayındaldı, dep xabarlaydı Qamşı portalı.
Munday şeşim twralı Mädenïet jäne sport vïce-mïnïstri Ğalım Axmedyarov mälimdedi.
«Biz onı kïnostwdïyanı jetildirw, xalıqaralıq täjirïbeden tälim alw üşin arnayı tağayındap otırmız. Bizge «Qazaqfïlm» xalıqaralıq deñgeyge köteriletin, fïlmderi xalıqaralıq prokatqa şığatınday jağday jasaytın mamandar qajet. Qazir jumıs awqımdı, özgerister kerek», – deydi Axmedyarov.
Vladïmïr Bajïn – Resey kïnematografïster odağınıñ müşesi, Peterbor kïnematografïster odağınıñ basqarma müşesi. Ol «Na krayu», «Rwsskïe», «Mäskew-Berlïn», «Posle Vïzantïï» sındı fïlmderge prodyuserlik jasağan.
baistars.kz
Tegï: Kïno jäne TV,
Kommentarïï


text:
Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen Aqyarda yerli «deputatlar» Ukraina mudafaa Naziri Geleteyniñ ukrain Aqyar aqqında aytqanını köstergen telekanal ile «añlaşmaq» isteyler.
Bunı olar iyül 29 künü Qanun çıqarıcı toplaşuvınıñ prezidium meclisinde bildirdiler, – dep haber ete «Sevastopolskiye novosti».
«Üç kün «Volâ» onıñ aytqanını köstere, prezidentimizni aşalaylar bizni ise, cemaat, qayda yaşağanıñıznı bilesiñiz dep tenbiyeleyler», – dedi İvan Yermakov.
«O, (Geletey – muar.) Aqyar yutquzacağını bildire. Ukrain kanalları bizlerni terrorist, bandit olaraq adlağanını aytmağa isteyim», – Andrey Genne.
Deputatlar «meseleni çezmek içün» telekanalnıñ operatorına muracaat etecek olalar.


text:
Qırımda işğalci akimiyetke boysunğan Meclisni körmege isteyler, amma qırımtatarlarnıñ azimkârlığı sebebinden sıqıştıruvlar devam etecek, dedi milliy yetekçi Mustafa Cemilev, dep haber ete UNN.
«Olar (yañı akimiyet – muar.) işğalni tanığan ve hayırlağan qırımtatar milliy Meclisni körmege isteyler. Bizde böyle bir şey yoq edi ve olmaycaq, şunıñ içün bu kibi sıqıştıruv devam etecek», – dedi Cemilev.
O, rusiyeli akimiyet Qırımda «saylavlarnıñ yıqılğanı sebebinden açuvlanğanını» qayd etti.
«Qırımtatarlar basqı altındalar, tintüv, işten boşatuv, orduğa çağıruv, bunıñ ile insanlarnı özüne boysundırmağa tırışalar», – dey o.
O, qırımtatarlar Rusiye tarafından kösterilgen cezalavlarğa baqmadan, Meclisni qorumağa devam eteceklerine ümüt besley.
Sentâbr 17 künü «Qırım» Fondı»nıñ başı Riza Şevkiyevge Fondnıñ binasında bulunğan bütün qırımtatar teşkilâtları binanı terk etmege mecbur olğanı aqqında qararnı oqudılar.
Bundan evel, sentâbr 16 künü, Meclis binasında tintüvler keçirildi. Olarnıñ neticesinde qırımtatar milliy Meclis toplaşuvlarınıñ protokolları, bilgisayarlar ve Ukraina halq deptutatı Mustafa Cemilevniñ şahsiy şeyleri tutıp alındı.


text:
«Lâle» qırımtatar telekanalı Qırımda işine devam ete bile. Bunı Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov dekabr 8 künü «Tatlı ses» bala istidat yarışınıñ teşkilâtçı ve iştirakçileri ile körüşüvde bildirdi.
«Er kesnen laf ettik, istisnasız, kanal litsenziyasını alacaq», – dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa Aksenovnıñ sözlerini körüşüv iştirakçilerinden biri.
Qırımnıñ Rusiye baş naziri Sergey Aksenov Facebookta yazğanı kibi, «Tatlı ses» bala istidat yarışınıñ ğaliplerine ediyelerni berdi: turistik ziyaret sertifikatlar.
«Yaş qırımlılarımızğa qol tutacaqmız. Olarğa ileride de yardım etmege, inkişaf imkâniyetlerini yaratmağa tırışacaqmız, bir başlanuv kerek. Balalarımızğa özlerini tapmağa yardım etmelimiz… Leyha reberi Liliya Rustemovna Bucurovağa işbu tedbirniñ keçirilmesi içün teşekkür bildirem. İşbu festivalni ileride de inkişaf ettirmek ve Vatanımız – Rusiyeniñ seviyesine çıqmaq kerek», – denile beyanatta.
2015 senesi aprel 1-den dünyada yekâne ATR qırımtatar telekanalı, «Lâle» bala telekanalı, «Meydan» radiosı Roskomnadzor litsenziyasını alalmayıp, işğal etilgen Qırımda yayınlavını toqtatmaq mecbur oldı. İyün 17-den ATR ve «Lâle» Kiyevden yayınlavına devam etti, «Meydan» internette çalışmağa başladı.
ATR «Tatlı ses» bala yarışını 8 yıldır keçire. Esas teşkilâtçı vazifesi «Lâle» kanalında edi. «Tatlı ses»niñ bu senedeki şiarı: «Show must go on» edi.


text:
QORANTA
Qırımın Sesi “Aile Mektüpleri” Leyhasına BaşlaySayğılı Vatandaşlarımız! Malum, halqımıznıñ zengin ve parlaq tarihi bar.
Üsniye Qartanaynıñ Türküsi ”Keday” (VİDEO)Üsniye qartanaynıñ türküsi ”Keday” Aziz dostlar, bugünki devirde,
Kırım’da Topyekûn Tehcir ve Katliâm”Karasubazar sâkinlerinden Sadrettin Tamalı şu mâlumatı veriyor: ‘1937
Anife Smailova: «Bizge yolda aşatqan balıq şorbasını, ömürlik unutmam»Sudaqnıñ Yañı Maale qasabasınıñ sakini Anife Smailova ömürinde çoq şey
Sibir ÇıbanıButün memlekette telükelik, raatsızlıq uküm süre. Er kes raatsız, er kesnin
MUSA MAHMUTMUSA MAHMUT KİMDİR Kırım Tatar halkının milli hareketinin aktif üyesi,
ON BEŞ KİLO ŞİMAL QARTOBINA DEÑİŞTİRİLGEN TARAQTAŞ MAQATION BEŞ KİLO ŞİMAL QARTOBINA DEÑİŞTİRİLGEN TARAQTAŞ MAQATI NİCE-NİCE DEŞET
‘Nice Zalimler Kelip Ketti,Biz İse Barmız Ve Bar Olacaqmız!’Qırım işğali Qırımtatar halqınıñ yüreginde yañı bir yara peyda oldu.
Elli Yıllıq, Dülber Anterli, Quvurçıq Saçlı QoqlaçıqAşikova Meryem Arsen qızı Oktâbrskoye qasabası 3-nci umumtasil mektebiniñ 4


text:
Qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi Ahtem Çiygoznıñ ömür arqadaşı Elmira Ablâlimova, advokatı Nikolay Polozov ve qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev iyünniñ 30-da Kyivde Ukraina Tışqı işler naziri Pavlo Klimkin ve ukrain ombudsmeni Valeriya Lutkovskaya ile körüştiler. Körüşüvler Strasburgda PACEde keçirilgen Qırım tedbirleri, şu cümleden işğal etilgen yarımadada olğan siyasiy taqiplerge bağışlanğan tedbirlerde qaytqanda olıp keçti.
Nikolay Polozovnıñ Facebookta bildirgenine köre, Klimkin ve Lutkovskayanen beraber Çiygoz davasını ve onı azat ettirmek içün yapılacaq areketlerni muzakere ettiler.
«Halqara qurulışlardan Kremlniñ siyasiy mabüslerinen bağlı «faal areket» yapmasını talap etip, Ukrainanıñ rolü büyük olğanını unutmamaq kerek», – dep aytıla Ukraina prezidenti qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti derc etken haberde.
İyünniñ 28-29-da Avropa Şurası Parlament assambleyasında «Qırım künleri» keçirildi. Qırımnı bir qaç Ukraina halq deputatı, siyasiy erbap, faal ve uquq qorçalayıcılar, şu cümleden Ahtem Çiygoznıñ ömür arqadaşı temsil ettiler. O, PACE deputatlarına Çiygoznıñ muracaatını seslendirdi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Baqı - Vena poyezd säfäre
Säfärlär may ayında başlanaçaq
Azärbaycan başqalası Baqı belän Awstriya başqalası Vena arasında poyezd säfärläre başlanaçaq.
Tbilisi.media säxifäse beldergänçä yulçı poyezdı Azärbaycan başqalası Baqı, Gruziya başqalası Tbilisi, İstanbul, Greŝiyaneň Dädäağaç şähäre belän Awstriya başqalası Vena arasında yöriyäçäk.
Azärbaycan Stadler Rail Group Alstom şirkätennän satıp alğan yuğarı komfortlı poyezd vagonnarında här küpe ike keşelek.
Kupelarda kabel’sez internet, kondiŝioner, duş häm bädräf bar.
Poyezdda ayıruça ike restoran häm bar bar.
Säfärlär may ayında başlanaçaq.


text:
Ötken jılı älewmettik jelide xïtke aynalğan MS Saylawbek bïıl ünsiz qalğan edi. Ol jayında endi ğana jañalıq şıqtı. Alayda, bıldırlağan äni jayında emes. Reper qısqa metrajdı fïlmge tüsip jatır. Oqïğa awılda örbïdi.
Naqtıraq aytsaq, Şonjı awılında taspalanwda. Bayqağanımızday, atalmış kïnodaQayrat Nurtasqa da röl buyırıptı. Alayda, onı änşiniñ özi somdamaydı. Oğan uqsaytın jas akter Qayrattıñ keyipine enedi. Qızıqtı twındı komedïya janrında bolmaq. Onı aldağı waqıtta körip qalarmız dep senemiz.
gakku.kz
Tegï: Juldızdar älemi,
Kommentarïï


text:
Uzgan atnada G.Tukay isemendäge tatar däülät filarmoniyaseneñ konsertlar zalında Räşit Vahapov isemendäge VII Xalıkara tatar cırı festivale başlandı. Bıel uzaçak festival G.Tukaynıñ 125 ellıgına bagışlana.
Zamanında Räşit Vahapov ukıtuçılık eşe belän şögıllängän. Anıñ turında zamandaşları istäleklär söylägändä, Räşit ukuçıların eş iskä ala ide, balalarım Tukay äsärlären bik yarattılar, bigräk tä “Şürälene”, - dip äytä torgan bulgan.
Festivalne açu tantanasında proektnıñ avtorı häm citäkçese, R.Vahapov isemendäge Tatar mädäniyate ictimagıy fondı räise, M. Cälil premiyase laureatı, filosofiya fännäre kandidatı, “Idel” jurnalınıñ baş möxärrire Rifat Fättaxov, bu çara yardämendä tatarda Räşit Vahapovnıñ moñın dävam itärdäy yugarı professional, moñlı tavışlar barlıgın kürsätäse kilüen xalıkka citkerde. Festival barışında yaş vokalistlar konkursı oeştırıla ide. Bu gamälne 3 elga ber tapkır uzdırılaçagı xakında xäbär itte.Talantlar el saen tuıp tormıy, dip bulgannarnıñ kaderen belergä öndäde.
Räşit Vahapov başkaruındagı cır yazması belän başlanıp kitkän konsertta, Tatarstannıñ xalık artistı, näfis süz ostası Luara Şakircan ”Tatar xalkınıñ moñı barmı?” digän urınlı soraunı kuep tamaşaçıga törle ellarda R.Vahapov isemendäge tatar cırı konkursı laureatların täkdim itä bardı. Xalıknıñ G.Tukay süzlärenä cırlana torgan “Täftiläü” äsäre tamaşaçını berençe akkordlarınnan uk ilahi muzıka dönyasına kütärde. Konkursnıñ Gran-pri iyase Kazan Düälät konservatoriyaseneñ bişençe kurs studentı Filüs Kahirov başkargan bu cır konsertnı yugarı kimäldä alıp barırga yunäleş birde, tıñlauçılarnı zatlı, ahäñle muzıka belän söenderde.
Säxnä bik gadi bizälgän. “El vakıygası” dip täkdim itelüçe başka festivallärdä küzgä turı häm küçerelmä mägnäsendä “töten cibärgännärenä” künekkän bulsak, biredä bötenläy ikençe atmosfera. Bu könne zalga cıelgan xalık barı tik çista, saf, professional başkaruçılarga gına xozurlanıp ostalıklarına tañ kalıp utırdı.
Röstäm Räxmätullin citäkçelegendäge “Miras” ansamble, Sirinä Zäynetdinova, Ilüsä Xucina, Artur Islamov, Aygöl Xäyri, virtuoz akkordeonçı Ruslan Säyfetdinov, Ufadan kilgän kunaklar Rişat Töxfätullin, Venera Yulgildina, Vildan Fäsxetdinov çıgışları tamaşaçınıñ kaynar alkışlarına kümelde.
Vahapov festivale äle bit başka millät artistların da tatarça cırlatuı belän danlıklı. Rus egete Fedor Tarasov cırlap bezne şakkatırgan ide inde. Ä bu konsertta ärmän egete Arşak Altunyan “Xafizäläm, irkäm!” äsären başkardı.
Şulay da tamaşaçı bäyräm kunagı – P.Çaykovskiy isemendäge konkurs laureatı, Tatarstannıñ xalık artistı, Albina Şahimoratova çıgışın zur tüzemsezlek belän kötte. Iseme böten dönyaga mäglüm opera cırçısı Albina Şahimoratovanı, nihayat, Kazanıbızda kürügä tamaşaçı bik kanägat ide. Anıñ başkaruında “Ällüki” äsäre aeruça canlı, ütä dä xisle häm sängatle kilep çıktı. Bäräkalla, milli moñnarıbız klassik vokal mäktäbe kısalarında tagın da güzälräk asıltaşnı xäterlätä ikän bit! Cırçı kızıbız şulay uk uk N.Cihanovnıñ “Altın çäç” operasınnan ariya başkardı.
Vahapov festivale öçen maxsus äzerlängän duetnı – Röstäm Yaxin muzıkası, Gölşat Zäynäşeva süzlärenä yazılgan “Kitmä, kitmä sandugaç” cırın - F. Kahirov belän A. Şahimoratova yañgırattı.
R.Vahapov isemendäge VII Xalıkara tatar cırı festivalenä bagışlangan konsert G.Tukaynıñ «Tugan tel» belän tögällände. Zalda utırgan tamaşaçınıñ professional yugarılıktagı tavışlarga zarıkkanı sizelep tora. Çın moñga susagan tatar tamaşaçısı cır tögällängäç tä taralaşırga aşıkmadı.
Konsert başında alıp baruçı tatarnıñ moñı barmı digänräk sorau kuygan ide. Sorauga cavap tabıldı. Ul bar, ul yaşi!


text:
Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faalleri mart 8-de Rusiyede mahküm etilgen Ukraina vatandaşı Nadejda Savçenkoğa qoltutmaq içün birer-birer aktsiyalarğa çıqtılar.
Faaller Aqmescitniñ farqlı yerlerinde yolda «Free Savchenko» levhaları ile turıp, direklerge Savçenkonı azat etmek çağıruvlarını yapıştırdılar. Bunı isbatlağan fotoresimler içtimaiy ağlarda tarqatıldı.
Savçenkoğa qoltutuv aktsiyaları bütün dünyada keçirildi.
Mart 9-da Rusiye mahkemesinde Savçenko soñki sözüni ayttı. Üküm mart 21-de seslendirilecektir.
Ukraina halq deputatı ve Avropa Şurası Parlament assambleyasındaki Yuqarı Rada delegatı Nadejda Savçenko Rusiyede 2014 senesi yazda Ukraina akimiyetiniñ iznini almayıp Lugansk civarında bulunğan Rusiye televideniyesiniñ eki jurnalistini öldürilmesi ile qabaatlana. Bundan ğayrı, onı separatistlerni öldürmek niyeti ve Rusiye sıñırını qanunsız alda keçüv ile qabaatlaylar. Rusiye prokurorları ukrain uçucısını 23 yılğa qadar azatlıqtan marum qaldırmağa talap eteler. Savçenko ve adliyecileri bunı red etip, Rusiye jurnalistleri vefat etken vaqıtta onı endi separatistler esir alğanını, soñra ise zorlap Rusiyege yollağanlarını bildireler. Amma mahkeme bu delillerge emiyet bermedi.


text:
Türkïyanıñ Istanbul qalasındağı eki qurlıq arasında jatqan Bosfor buğazı üstinde Yavwz Selïm sultannıñ esimimen atalğan üşinşi köpir saltanattı jağdayda aşıldı. Ol sonday-aq megapolïstiñ soltüstik jağalawı arasın qosatın avtostrada da bolıp tabıladı. Bul twralı «Anadolw» agenttiginiñ aqparına süyengen ras.kz xabarladı.
Köpirdiñ aşılwına arnalğan jïınğa Türkïya prezïdenti Redjep Tayïp Erdoğan, premer-mïnïstr Bïnalï Yıldırım, parlament spïkeri Ïsmaïl Kaxraman, qarwlı küşter bas ştabınıñ bastığı, armïya generalı Xwlwsï Akar, Baxreyn koroli Xamad bïn Ïsa Al Xalïfa, Makedonïya prezïdenti George Ïvanov, Bolgarïya premer-mïnïstri Boyko Borïsov jäne basqa da şeteldik qonaqtar qatıstı.
Türkïya premer-mïnïstri Bïnalï Yıldırım şarada söylegen sözinde bul köpirdiñ el ömirinde alatın ornı erekşe ekenin atap ötti.
«Köpirdiñ erekşeligi sonda, ol bul burın Fatïx Sultan Mexmet ötkeli arqılı ötip kelgen jük avtomobïlderin, avtobwstar men fwralardı qabıldap, aynalmalı jol retinde paydalanıladı», – dedi ükimet basşısı.
Köpirdiñ jalpı uzındığı 2164 metrdi quraydı. Onıñ ötkeliniñ negizgi awmağı 1408 metr boladı. Al bïiktigi 322 metrge barsa, eni 59 metrge teñ.
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï