text:
Peterburda qarşılıq çaraları däwam itä
Äle pänceşämbe-comğa könnärendä genä eşlär bolayğa kiter dip uylawçı bik bulmağandır. Pänceşämbe könne gubernator Valentina Matvienko televidenieda çığış yasadı. Süz 122-nçe qanunnıñ ütäleşe turında bardı: daruhanälär darular belän tulısınça täemin itelgen, sanatoriylarğa küp kenä yullamalar birelgen häm biru däwam itä, blokadniklar oçen izge sanalğan 27 ğinwar häm 8-9 mayda böten tör transportta buşlay yörü, invalidlar oçen protez- ortopediä cihazlarına taşlama, invalidlar häm ikençe dönya suğışı veterannarı oçen 1100 sum, blokadniklarğa 650 sum kompensatsiä häm başqalar. Gubernator pensionerlar turında daimi qayğırtıp torırğa da süz birde. Valentina Matvienko uze dä, aña qädär şähär xakimiäteneñ transport komitetı räise Aleksandr Datsyuk ta ğinwar ayı betkänçe ber genä pensionernı da bilet alırğa mäcbür itüçe yäki quıp çığaruçı bulmayaçaq dip wäğdä itken ideler. Comğa könne Peterburgta Rusiä prezidentı Vladimir Putin Germaniä prezidentı Horst Köhler belen oçraştı. İke ilneñ prezidentları filarmoniäneñ zur zalında organ konsertı tıñladı, kiçen matbuğat oçraşuı uzdırdı. Ul könne dä xäwef-xätär sizelmi ide. Qayber sotsial yaqlaw büleklereneñ mäğlümät taqtalarına elengän uram cıyınına çaqıru qäğäzleren isepkä almağanda. Ä şimbe-yäkşämbe könnärendä şundıy kiñ külämle aksiä häm açıqtan-açıq yaña inqilabqa öndäw! Şuña da qaramastan, militsiä xezmetkerlere bu yulı ğäcäyep sabırlıq kürsättelär. Alarğa qulnı tersäktän yuğarı kütärmäskä digän kürsätmä birelgen bulğan iken.
Gubernator Valentina Matvienko veterannarnı tınıçlandırıp, provakatsiägä birelmeske öndäp, alarnı yärdämsez qaldırmasqa ışandırıp televidenieda çığış yasadı. Här pensioner oçen, kategoriäsenä, federalme-regionalme ikänenä qaramastan, bar tör transportta yörü mömkinçelege birä torğan 230 sumlıq kartoçka buldırunı wäğdä itte. Anı 25 ğinwardan soñ pasport belen pensiä kenegesen kürsätep teläsä nindi kassada satıp alıp bulaçaq dide. Sişämbedä Valentina Matvienko Smolnıyda uram cıyınınıñ koordinatsiä şurası äğzaları belen oçraştı. Qanunnar cıyılışınıñ çirattan tış utırışı da şuşı 122nçe qanunğa bağışlanaçaq. Leningrad ölkäse gubernatorı Valeriy Serdyukov ta rayonnar xakimiäte citekçelere belen şul uq temağa kinäşmä uzdıraçaq.
Gölzada Kamalova, Peterburg


c: text/html

text:
Tähranda Holokost turında qarşılıqlı söyläşülär
Ikençe dönya suğışında yähüdlärne küpläp üterü bulğanmı-yuqmı? Bügen İran başqalasında açılğan cıyın Holokostnı şik astına quya. Elek tä İranda, nazilarnıñ suğış waqıtında 6 millionğa yaqın yähüdne yuq itüe – uydırma, digän çığışlar yañğrağan ide. AQŞ, Germaniä xökümätläre, şulay uq qayber yähüd törkemnäre cıyınnı täñqitläp çıqtı.
"Cıyınnıñ töp maqsatı – irekle dip belderelgän Yevropadağı bu tarixi xäl turında anda üz fikerlären äytä almağan belgeçlärgä çığış yasaw mömkinlege birü."
"Ägär dä yähüdlärne küpläp üterü – ul tarixi fakt bulsa, ni öçen bügenge köndä nazilarnıñ ul ğämälläre öçen fälestinnär tüli?" dip däwam itte Mottaqi.
Mondıy çaranı oyıştıru täqdime İran prezidentı Mähmüd Äxmädinecadtan kilde, näq prezident küptän tügel Holokostnı – uydırma dip atağan ide. Berniçä ay elek isä İranda Holokost sürätlärenä bäyge oyıştırılğan ide, anı da xalıqara cämäğätçelek kisken täñqitläp çıqtı.
İzrail tışqı eşlär ministrı Mark Regev mondıy qaraş – faciğa turında bulğan xalıqara fikergä qarşı kilä, dip belderde:
"Qızğanıçqa qarşı Tährandağı rejim Holokostnı kire qağuçılarğa räsmi xuplaw birde. Uzğan yıl ğına BMO ğömüm mäclese, Holokost qorbannarın iskä alu köne häm anı inqar itüçelärgä täñqit belderü turında rezolüsiä qabul itkän ide."
Cıyınnı Tışqı eşlär ministrlığınıñ säyäsi häm xalıqara öyränülär institutı oyıştırğan. Alar üzläre bu utırışnı – fänni cıyın dip atadı.
İran mäğlümat çaraları xäbär itüençä, cıyında 30 ildän 60qa yaqın belgeç qatnaşa, çığışlar – Holokost, sannar, çınbarlıq, tarixi dokumentlar häm nazizmğa bağışlana.
Könbatış xökümätläre häm yähüd oyışmaları Tähran konferensiäsen täñqitläp çıqtı. Uzğan yıl uq, İran mondıy cıyın ütkärü niäten iğlan itkäç, Britaniä premyer-ministrı Tony Blair, Tährannıñ plannarın – şaqqatırğıç axmaq häm başqa sıymaslıq dip beldergän ide. Uzğan atnada BMO general sekretare Kofi Annannıñ matbuğat wäkile, "qotoçqıç çınbarlıqnı inqar itüçelärgä kisken qarşı çığarğa kiräk" digän ide.
İrannıñ üzendä , Tähran universitetında säyäsi fännär professorı Sadegh Zibakalam, älege cıyın İrannıñ xalıqara imijına häm üz mänfäğätlärenä ziyan kiterä, dip belderde:
"İranlı bularaq, mine bezneñ tışqı eşlär ministrlığınıñ ğämälläre aptıraşta qaldıra. Biregä anti-semitlar, yaña nazilar, Ku Klux Klan äğzalären häm rasistlar törkemnären cıyunıñ nindi mäğnäse bar? Bezneñ xökümät bu ğämäle belän närsä otırğa cıyına? Añlamıym. Häm bolar barısı da BMOda bezneñ atom programması tiräsendäge kierenkelek sürätendä eşlänä, bezneñ eşebez xäzer – xalıqara cämäğätçelegeneñ ışanıçın qazanu."
Parlamenttağı berdän ber yähüd deputatı Moris Motamed, älege cıyınnıñ ütüe qızğanıç, dip belderde. İranda 25 meñläp yähüd yäşi.
Berlindağı anti-semit tikşerenülär üzäge belgeçe Wolfgang Benz, Holokostnı kire qağu - tarixnı kire qağu tügel, ä bügenge köndä monıñ säyäsi säbäpläre bar, dip sanıy:
"Holokostnı inqar itüçelär – tarixta nilär bulğanın bik yaxşı belä. Ämma alar anı üz maqsatlarında qullanırğa teli. Xalıqnıñ bu tarixi xäl turında beleme yuq digän bulıp alar İzrail häm böten dönyadağı yähüdlärgä qarşı çığarğa teli. Monda eş belemdä tügel tügel, monda eş säyäsättä."
İran İzrailne däwlät bularaq tanımıy. Prezident Äxmädinecad, ber tapqır, Holokostnı – Yaqın könçığışta İzrail däwläten tözü öçen uylap çığarğannar, dip, İzrailne xaritadan sörtep taşlarğa täqdim itkän ide.
Alsu Qormaş, Praga

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Tönyaq Ğiraqtağı Tal Afar şähärendä xärbilärne xezmätkä alu üzäge yanınında xatın-qız intixarçı üz üzen şartlatıp kimendä 6 keşeneñ ğömeren özde, 50gä yaqın keşe yaralandı. Ğiraq häm amerikan ğäskärläre Tal Afarda äle genä xärbi çaranı tämamlap 500dän artıq suğışçını qulğa aluları häm yuq itüläre turında belderde. Ğiraqtağı amerikan xärbi köçläre başlığı general Richard Myers, Al-Qaidanıñ ikençe yuğarı wäkileneñ üterelüeneñ küpmeder täsire bulaçaq, ämma bu äle Ğiraqta Abu Musab al-Zarqawi citäklägän terror çeltären cimerüne añlatmıy, dide. Abu Azzam yäkşämbe könne Bağdadta üterelgän ide.


text:
- Jurnalist: Min kitapxanägä bik yış yörim. Soñğı tapqır, Qor'än uqırğa öyräner öçen rusça-tatarça-ğaräpçä süzlek ezläp kergän idem, tapmadım.
- Yäş keşe: Xäterlämim, äytä almıym.
- Student qız: Bügen kerdem. Uqu buyınça material ezlädem tarixtan.
- Yäşlär:
-Dürt yıl elek. Ber yıl elek.
- Min kitapxanägä härwaqıt yörim.
-Berqayçanda barğanım yuq.
Uquçı malay: -Kiçä kergän idem. Ğ.Tuqaynıñ “Käcä belän sarıq äkiäte” kitabın aldım.
- Başqortstannan delegatsiä belän kilgän qunaqlar bez. - Ufada kitapxanägä köndä keräm. Tatarstannıñ geografiäsen, ekonomikası turında häm Qazannıñ meñyıllığı turındağı kitaplar belän qızıqsınabız .
- Kiçä kergän idem. Pedagogqa häm tarix turında imtixanğa äzerläner öçen keräbez.
- Küptän kergän yuq.Ekzamennarğa referatlar kiräk bulsa äzerlänergä kiräk bulğanda barabız kitapxanägä.
- Tabip:Meditsina turında kitapxanädä ber nindi yaña kitaplar da yuq. İñ ğibat kitaplar meditsina häm sänğät turındağı kitaplardır, möğayın.
- Ufadan kilgän Törkiä uqıtuçıları:Bez Ufadan kildek, uqıtuçılar , töreklär bez. Tatarça, törekçä kitaplar qarap yöribez . Bu bäyräm belän qotlıybız. Ufada Törkiäneñ Antaliya şähäreneñ aspiranturası bar .
- Surğuttan kildek, kitapxanädä törle kürgäzmälär ütkärelä.
- Uquçı qız: Alekseevski rayonınıñ üzäk kitapxanäsenä yörimen. Yazuçı Andersen turında häm Lyuksemburg ile turında mäktäp buyınça referat yazdım.
Mälikä Basıyr


text:
Aferist qatın xököm itelde
Öfölä ber ük fatirźı ber nisä keşegä qurtımğa birgäne ösön un tuğıź yäşlek qıź yauapqa tarttırılğan. Unı yıl yarımğa xököm itkändär.
Torlaq mayźan ösön ul ös meñ hum aqsa horay. Täüge iğänäne alğan köndä ük elek yäşäüselärźeñ keyemdären häm käräk – yaraqtarın sığarıp quya.
Mäxkämä vaqıtında xujabikä üź ğäyeben tulıhınsa tanığan. Şuğa qaramaśtan ul yıl yarımğa xoloq töźäteü qoloniyahına ebäreläsäk. Asıqlanıuınsa, yäş qatın bığa tiklem dä uğrılıq häm mutlaşqanı ösön yauapqa tarttırılğan bulğan.


text:
Keşe xoquqların yaqlawçılar: Rusiädä möselmannarnı ezärlekläw bara
Düşämbedä Mäskäwdä Rusiä möselmannarınıñ qayber wäkilläre, keşe xoquqların yaqlawçı oyışmalarda eşläwçelär belän bergä maxsus matbuğat oçraşuı ütkärde. Anda Rusiädä möselmannarnı ezärlekläw oçraqları, andıy xällärneñ arta baruı, xakimiatneñ ğadi dindarlarnı törle radikal törkemnärdä toruda ğäyepläw belän mawığuı xaqında süz bardı.
"Memorial" törkemendä eşlägän Vitali Ponomarev, şuşı yıl başınnan ğına da terrorğa bäyle ğäyepläwlär belän 39 möselman xökem itelde, distälärçä keşe äle mäxkämäne kötä, dip belderde. Häm anıñ süzlärenä qarağanda, bu san üz eçenä Kavkazdağı oçraqlarnı almıy. Möselmannarnı terrorda ğäyepläw bıltır sintäberdä Beslandağı faciğädän soñ başlandı diärgä bula. Şunnan soñ totınğan ezärlekläw dulqını torğan sayın kütärelä genä bara. Häm Vitali Ponomarev, möselmannardan şul ğäyepläwlärne tanunı törle cäfalaw ısulları belän tartıp alu ğädäti küreneş sanala, dip belderä:
"Ğäyepne tanu öçen ğädättä oçraqlarnıñ 40 protsentında cäfalaw qullanıla. Yaña küreneş bulıp törkemnärne ğäyepläwne oyıştıru tora. Xäzer küpsanlı yäşeren terror oyışmalarınıñ açıqlanuı, faş itelüe xaqında iğlan itelä başladı. İñ cäncallı waqiğä bulıp, ul äle mäxkämägä dä barıp citmägän, Tatarstandağı xällär tora - anda 20-dän artıq keşe Qazannıñ meñyıllığı aldınnan terror ğämälläre oyıştırırğa cıyınuda ğäyeplänä", dip belderä Vitali Ponomarev "Memorial" oyışmasınnan.
Keşe xoquqların yaqlawçı oyışmalar, xakimiat tarafınnan ezärleklängän möselmannarnı ğädättä, Rusiädä äle 2003-nçe yılda uq terror törkeme dip tıyılğan Xizb-ut-Tahrirgä bäyle buluda ğäyeplilär, di. Mäskäwdäge matbuğat oçraşuına Başqortstannan kilgän 53 yäşlek Mars Ğayanov, üz başınnan ütkännärne bolay sürätläde, iminlek köçläre anıñ öyendä tentüne uzğan dikäberdä ütkärgän bulğan:
"Soraw alular başlandı, ğinwarneñ 1-endä töştän soñ mine ikençe ber zindanğa küçerdelär, häm anda inde mine qıynap, minem Xizb-ut-Tahrir oyışmasınıñ cirle bülekçäsendä citäkçe buluımnı tanunı telädelär. Min üzem dä, minem ullarım da ul oyışmanıñ äğzası tügel", di Başqortstannan kilgän häm xakimiat ezärlekläwlärenä duçar bulğan Mars Ğayanov.
Anı törmädä çaqta qıynaw räsmi töstä raslanğan, häm soñraq aña şartlı xökem genä birelgän. Ä menä anıñ ike ulı 5 häm 7 yılğa törmä cäzasına xökem itelgän. Keşe xoquqların yaqlawçı wäkillär fikerençä, Rusiä xakimiate möselmannarnı şulay ezärlekläp üzeneñ terrorğa qarşı köräş alıp baruın, häm anda uñışlarğa ireşüen kürsätergä tırışa.
Düşämbedä Mäskäwdäge matbuğat oçraşuında qatnaşqan Svetlana Ganuşkina, misal öçen, xalıqnıñ qänäğätsezlek parın çığaru öçen xakimiat törle doşman ezläw belän mäşğül, şundıy doşman itep Rusiä prezidentı islamnı sayladı", dip isäpli. Ul xätta üzeneñ şäxsän, Putinneñ islam xaqında tiskäre belderü yasawın işetüen dä xäbär itte.
Kärim Kamal


text:
Berlek 1994nçe yılda räsmi terkälep, berençe qorıltayın uzdıru belän yüstitsiä ministrlığı tarafınnan ğämäldän çığarılğan ide. Şul çordan başlap 40tan artıq mäxkämä uzdırdı häm ul uzğan yıl terkälde.
Ufada törki yäşälärneñ “Ural moñı — 2004“ xalıqara qonqursı tämamlandı.Gran-prinı Başqortstan cırçısı Venerä Räxmätullina yawladı. Aña 9nçı model “Jiguli“ maşinası birelde. Çarada 11 töbäktän kilgän cırçılar alıştı. Festivälne oyıştıruçılar arasında xalıqara Türksoy oyışması da bar.
Rusiädäge bilgele komik Yüriy Gältsevnıñ Ufağa tamaşa belän kilgäç ğonorarın çäldergännär.Başqalanıñ üzäk mädäniät sarayında Gältsev säxnädä çaqta portfel belän aqçalar,säğäte häm käräzle telefonı urlana. Qaraqlar tabılmağan.
Mönir Wafin, Ufa


text:
Koalïcïya otırısına koalïcïya müşeligindegi partïyalardıñ jetekşileri men belsendileri, memlekettik uy`ımdar men ÜEU ökilderi, Qazaqstan xalqı Assambleyasınıñ müşeleri, ardagerler, partïya belsendileri, jasotandıqtar jäne BAQ ökilderi qatıstı, dep xabarlay`dı partïyanıñ resmï say`tı.
Keñes otırısın «Nur Otan» partïyası Qızılorda oblıstıq fïlïalı törağasınıñ birinşi orınbasarı Ïbadwlla Quttıqojaev aşıp, jïnalğandarı Täwelsizdigimizdiñ 25 jıldığı jäne Tuñğış Prezïdent künimen quttıqtap, keñes otırısınıñ negizgi maqsatına toqtaldı.
Fïlïal törağasınıñ birinşi orınbasarı Elbasınıñ sındarlı sayasatı arqasında Qazaqstan ékonomïkası qarqındı damığan, tabısqa jetwdiñ biregey` täjïrïbesi bar sayasï turaqtı memleket ertinde qalıptasqanın atap ötti.
Parlamenttiñ qos palatasınıñ birlesken otırısında qabıldanğan «deklaracïya» Täwelsiz elimizde sanawlı waqıtta atqarılğan jumıstardı ay`şıqtağan tarïxï qujat, - dedi Ïbadwlla Quttıqojaev.
Koalïcïya otırısınıñ kün tärtibine Deklarcïyanı qoldaw, «Qazaqstan-2050» Strategïyasındağı «Jaña qazaqstandıq patrïotïzmdi qalıptastırw», «100 naqtı qadam» Ult josparınıñ «Birtektilik pen birlik» bağıttarınıñ ay`mağımızda jüzege asırılwı sonday`-aq, ay`maqtıq koalïcïyanıñ jaña Reglamentin bekitw sekildi mäseleler qaraldı.
Jïın qorıtındısı boy`ınşa ay`maqtıq koalïcïya ökilderi Sır öñiriniñ turğındarına täwelsizdik jetistikteri – Qazaqstannıñ Tuñğış Prezïdenti köşbasşılığı, jalpıulttıq birlik, barşa qazaqstandıqtardıñ jankeşti eñbegi men ınta-jigeri paş etilgen Ündew qabıldadı.
Sonday`-aq, «Mäñgilik El» ulttıq ïdeyası salasında «Nurlı Jol» bağdarlamasın iske asırwğa, mıqtı jäne bäsekege qabiletti Qazaqstandı qalıptastırwğa bağıttalğan Ult josparın iske asırwğa barşa azamattardı, barşa qoğamdıq küşterdi jumıldırw maqsatında Koalïcïya müşeleri arasındağı özara ıntımaqtastıqpen äriptestikti damıtw jönindegi Memorandwmğa qol qoy`dı.
kyzylorda-news.kz


text:
Holbrooke: Kosovoda köç qullanu başlansa monıñ öçen Rusiä cawaplı bulaçaq
Kosovonıñ bäysez bulaçağına AQŞnıñ BMOdağı elekke wäkile Richard Holbrooke şiklänmi. Kiläse ayda İminlek Şurasında bulaçaq tawış birüdä Rusiä moña qarşı çıqmas dip ömetlänä ul. Bosniä suğışına noqta quyğan Dayton kileşüen tözüçe Holbrooke äle dä xalıqara säyäsät turında üz qaraşların belderä. Azatlıqnıñ New Yorktağı xäbärçese amerikan diplomatı belän Rusiä-Gruziä mönäsäbätläre, Rusiäneñ Kosovo bäysezlegenä qaraşı turında söyläşte.
"Minem anı yaqlawnıñ nigezendä – anıñ eşe näticäläre. Älbättä Gruziädä problemalar bar. Ämma ul citäkçelekkä kilgändä il bölgenlektä ide. Elektr yuq ide, xökümät xezmätkärlärenä xezmät xaqları tülänmi ide, keşelär urlıy ide. Xäzer anda üseş bar, büdjet bar, näticälär şaqqatırğıç. Anıñ belemne amerikada alğanı ber nindi dä yoğıntı yasamadı."
Rusiä belän Gruziä arasındağı kierenkelek xalıqara cämäğätçelekne dä borçıy. Rusiä Gruziä belän mönäsäbätläre turında BMOda söyläşü buluın telämi, BM dä moña bik qatnaşmıy. BMOda AQŞ Rusiägä, Gruziä mäsäläsendä nindi dä bulsa taşlama yasasa, bälki Mäskäw dä Waşington öçen möhim bulğan Tönyaq Korea yäki İrannıñ atom programmaları mäsäläsendä üzeneñ qatği qaraşın yomşartır ide? Mömkin tügel, di Holbrooke:
"AQŞ Gruziä mäsäläsendä taşlamağa barır dip ışanmıym, häm min moña qarşı. Gruziäneñ territorial bötenlegen saqlap qaluı möhim. Rusiä Abxaziä häm Könyaq Ossetiädäge qanunsız xakimiätlärne yaqlawdan tuqtarğa tieş. Anda Gruziä üz xakimiäten tözergä tieş."
Rusiäneñ Kosovo bäysezlegenä qarşı çığuı – ber yaqtan Belgradtağı köçlärne qanatlandıra, ikençe yaqtan Kosovoda köç qullanu başlanu ixtimalın arttıra. Amerikan diplomatı, köç qullanu çığa qalsa bu barı tik Rusiä ğämälläre näticäse bulaçaq, dip sanıy:
"Kosovo hiçşiksez bäysez bulaçaq. Rusiäneñ Marti Ahtisaari planına qarşı çığuı – eşlärne bik qatlawlandıra. Ägär dä Ahtisaari täqdimnäre kiläse ayda İminlek Şurasında xuplanmasa – Kosovoda qan qoyış başlanaçaq, häm bu – Rusiä eşe näticäse bulaçaq. Bügen New York Times Rusiäneñ BMOdağı wäkile Vitaly Çurkin süzlären bastırıp çığardı. Çurkin Ahtisaari planına qarşı çığa häm anıñ urınına yaña keşene bilgelärgä çaqıra. Bu yalğış."
Amerikanıñ BMOdağı elekke ilçese Rusiäneñ İminlek Şurasında Ahtisaari planına qarşı tawış birmiäçägenä ömetlänä. Rusiä monıñ urınına bäysez Kosovoda serb azçılığın yaqlaw çaraların kürä ala, di Holbrooke.
Alsu Qormaş


text:
Rusiä citäkçeläre ğäskärdäge cäbergä qarşı köräş turında söyli, cäber isä däwam itä
Başqortstan prokuraturası Ufada ber Dağstanlı ğäskärine qıynap üterü oçrağın tikşerü öçen cinayät eşe açqan. Andağı faciğä Rusiä citäkçeläreneñ ğäskärdäge cäbergä qarşı qırıs köräş kiräklege turında belderep toruı sürätendä buldı.
Ufada, häm ber anda ğına tügel, qayberäwlär, bu faciğäneñ şulay ülem belän bik tiz genä "yabıluın" teläsä dä, alar Rusiäneñ töp citäkçese prezident Vladimir Putin äytkännärgä bötenläy qolaq salmıy kebek - äle ike atna elek kenä ul ğäskärdäge cäberläwlär turında bolay dip beldergän ide:
"Bezgä xärbi xezmättägelärneñ şäxsi xoquqların, sotsial'' yaqlawın garantiäläwgä iğtibarnı arttırığa, häm ğäskärdä teläsä nindi köç qullanu oçraqlarına, türälärneñ alarnı yäşerergä tırışuına qarşı şunda uq qırıs cawap qaytarırğa kiräk", digän ide Vladimir Putin.
Rusiä prezidentı şuşı belderüen ikençe ber yäş ğäskäri Andrey Sıçov faciğäse uñayınnan yasadı. 18 yäşlek Sıçov üzeneñ altı xezmättäşe tarafınnan şul xätle qatı qıynalğan ide ki, soñraq tabiblar anıñ ayaqların häm censi äğzaların kisärgä mäcbür buldı. Şuşı wäxşät Rusiä cämäğätçelegenä mäğlüm bulğannan soñ saqlanu ministrı Sergey İvanov maxsus tikşerü komissiäsen oyıştırıp, ul açıqlayaçaq bar mäğlümatnı da xalıqqa citkeräçägen wäğdä itte.
İlneñ yuğarı citäkçelege ğäskärdäge "dedovçina", yäğni yäşräk rekrutlarnı cäberläwgä qarşı köräş alıp baraçağı xaqında şundıy qırıs belderülär yasasa da, Nursulla Dautov häm ber ğinwar ayında ğına törle cinayät wä qazalar näticäsendä hälak bulğan tağın 53 ğäskärigä alar inde yardäm itmäde. Şularnıñ 14-e üzlärenä qul saluçılar bulğan.
Dağstanlı Dautov olıraq xezmättäşlärenä idän yuudan baş tartuı belän oşamağan, monıñ näticäse - mienä qan sawu, eçke äğzalarına zian kilü, yözendäge cäräxätlär, häm öç könnän soñ şul cäräxätlärdän ülüe. Bolar barısı da Ufadağı xastaxanä tabibları tarafınnan räsmän terkälgäne.
"Dedovçina" küreneşe Rusiä ğäskäre öçen yaña närsä tügel, ul sovet çorınnan qalğan miras. Läkin cäberläwlär däräcäse soñğı yıllarda tağın da arttı ğına. Monıñ säbäpläre arasında belgeçlär ğäskärdäge äxlaqnıñ tağın da nıq qaqşawı, äzerlekle ofitseralrnıñ citeşmäwe, Tönyaq Kavkazdağı xällär yata dip belderä. Östäwenä Rusiäneñ yuğarı xärbi citäkçelege andıy cäberläwlärneñ qorallı köçlärdä kiñ cäyelüen kire qağa.
Şuşı problema belän yaqınnan şöğellängän Soldat anaları komitetı, saqlanu ministrlığı küreneşneñ çın külämen yäşerä, här yılnı Rusiä qorallı köçlärendä "dedovçina"dan 3 meñläp yäş ğäskäri ülä, dip belderä. "Human Rights Watch" oyışmasınıñ Mäskäwdäge wäkile Saşa Petrov, ğäskärdäge şul yaman küreneşneñ bar cämğiatkä yasağan tiskäre yoğıntısı turında bolay di:
"Generallar belän söyläşkändä alar, ğäskär ul barı tik cämğiatneñ közgese genä, dip äytergä yarata, ämma bu inde döres tügel, ğäskär xäzer cämğiattä barğan üzgäreşlärdän artqa qala", di xoquq yaqlawçı Petrov.
Şul iğtibarnı cälep itä - Andrey Sıçov faciğäsen çağıtırmaça kiñ yaqtırtqan Rusiä mäğlümat çaralarında Dağstanlı Nursulla Dautov üleme xaqında ällä ni xäbär kürenmäde.
Kärim Kamal


text:
Aqsaqallar şurası Rusiädäge häm Tatarstandağı wäzğıätkä bäyä birä
Aqsaqallar şurası Rusiädäge häm Tatarstandağı wäzğıätkä bäyä birä
Kiçkä taba respublikanıñ yäş ğalimnär häm belgeçlär ictimaği xäräkäte Fännär akademiäse häm Tarix institutınıñ yäş ğalimnär häm aspirantlar şuraları, tatar yäşläre assotsiatsiäse yäşlär arasındağı ekstremizmğa bağışlanğan “tügäräk östäl” ütkärä. Bu “tügäräk östäl”neñ näticäse cämğıättä ekstremizm mäsälälärne xäl itü yullarnı bilgeli torğan rezolyutsiä qabul itü bulır, dip farazlana.


text:
Qorıltay Ğosman İsxaqinı öçençe qat möfti itte
Tatarstan möselmannarı Qazanğa Qamal teatrına 3 qat cıyıla. . Berençe berläşterü qorıltayı 1998 yılda ütkän ide. Ul çaqta Ğosman İsxaqi möfti bulıp saylandı. 4 yılğa diep. Annarı, 2002 dä yänä ikençe qorıltay ütte. Anda da Ğosman İsxaqi möfti bulıp saylandı. İnde menä anıñ sigez yıl möfti bulıp eşläwe tämamlanıp kilgändä, yaña qorıltay cıyıldı.
Döresen äytergä kiräk, Tatarstan möselmannarı, ber möfti saylar öçen genä cıyılmıy. Anda, ni eşlängän, ni eşlärgä kebek sorawlarğa da cawap ezlänä. Monısı teoritiçesky, urıs äytmeşli. Ä çınlıqta isä, Diniä näzaräte, äzer buqçalarğa, äzer dokumentlar, äzer qararlar häm inde, aldan planlaştırılğan äzer ssenariy täqdim itä. Häm şunnan uñğa-sulğa çığu yuq. Ä awıl-qar'yalardan kilgän imamnar mandatların kütärep utıralar
3 qorıltay, düşämbedä Qazannıñ qamal teatrında buldı. Teatrnıñ tirä yağında, militsiä kordonı çornap alğan, çit –yatlarnı eçkä ütkärmi. Çaqıru käğäzeñ bulsa, nıq tikşerülärdän soñ, pojaluysta, eçkä üt. Ä bolay yuq. Xäzerge möfti Ğosman İsxaqidan qänäğät bulmağan milli xäräkät wäkilläre genä, teatrnıñ ber yağında piket quyğan. İrtänge sigezdä, taläplär belän çıqqannar, Ğosman İsxaqinıñ öçençe qat möfti bulıp saylanuın telämilär.
Ä qorıltay, üze, wäğdä itelgänçä irtänge tuğızda açılıp kitte. Yäşel Üzän mullası Ğäbdelxämit Zinnätullin Qor’än uquı belän.
Qor’än uqıldı, inde nıq awaıru bulğan, xälsezlängän, qazıy, tanılğan mäğrifätçe Ğäbdelxak Samatov qorıltayğa izge doğalar qılıp, xäyer fatixa da birde, läkin, tawış cıyınnıñ berençe minutlarınnan uq başlandı disäñ dä bula. Qorıltay kön tärtibendä qaralğan mäs'älälär belän, möftilekkä kandidat, Ğabdulla Ğaliulla kileşmäwen belderde.
Läkin mondıy uq borılış kötmägän dini näzarätneñ saqçıları. Ğabdulla xäzrätne minbärdän qayırıp ala yazdılar. Ğabdulla xäzrät, qorıltay äzerlege barışında möftilekkä ike yaqtan da keşelär kertelmäde dip beldergän ide elegräk. Çınlap ta, oyıştırıp yörüçelär, ğämäldäge möfti Ğosman İsxaqi yarannarı, yäki Rusiä islam universitetı şäkertläre. Alar oyıştıruçılar da, säxnädän uñaysız keşelärne alıp taşlawçılar da.
Ğämäldäge möfti, Ğosman İsxaqi ber säğät buyına xisap tottı. Barlığı dini näzarätkä dürt yıl buyına 36 million aqça kergän ikän. Şunıñ zur küpçelege awıllarda mäçet-mädräsälär tözügä kitkän. Qorıltay axırındaraq, möfti, äle Rusiä islam universitetı isäp-xisabı aşa da eşläwen belderde. Gäräp illärennän finanslanuçı bu universitet digän uqu yortınıñ qaznasın tikşerü qorıltay qaramağında tügel anısı.
Qorıltayda Tatarstan räsmiläre isemennän dä qotlawlar buldı. Prezident Şäymiev qotlawın berençe vitse-premyer Rawil Moratov uqıdı
Audio
Qorıltayğa äzerlek barışında uq, qayber matbuğat çaraları Mintimer Şäymiev, respublika möselmannarı üzläre möfti itep teläsä kemne saylasınnar dip beldergän digän süzlären taratqannar ide. Yäğni, elgäre qorıltaylardağı kebek, Mintimer Şäymiev bu yulı açıq pozitsiäsen kürsätmäde. Qorıltayğa da qorı qotlaw süzläre yullağan ide.
Rusiä möftiläre şurası Rawil Ğäynetdin, Tatar kongressı räise Rinat Zakirov, Mäskäwdän, Putin administratsiäsennän, İdel buyı federal' okrugınnan kilgän qunaqlar çığış yasağaç, süz Qazannıñ “Qazan nurı” mäçete imamı Röstäm xäzrätkä birelde. Qorıltay aldınnan, anı respublikanıñ baş qazıyı, yäğni dini xökemnär çığaruçısı itep saylarğa täqdim itäçäklär digän süzlär buldı. Ä qorıltayda çığış yasap, ul bu urınğa cıyınnı alıp baruçı Cälil Fazlievnı täqdim itte. Cälil xäzrät digännän, osta alıp bara qorıltaynı. Ğosman xäzrätkä qarşı berese çıqsa, xalıqnı täkbir äytterep tuqta da belä, kiräk çaqta, däşmiçä dä tora. Küräseñ, qazıylıqqa da şuşındıy ostalığı öçen täqdim itelgänder.
Qorıltay, üzeneñ ikençe öleşenä bernindi tänäfessez kereşte. Zaldağı jurnalistlar canlanıp kitte. Möfti saylawları bulaçaq. Bik mawıqtırğıç mizgel. Ğosman İsxaqiğa qarşı, elekkege möfti Ğabdulla Ğaliulla çığa.
Ğabdulla Ğaliullanı berniçä qat Cälil Fazlıyev bülderep mataştı. Ozaq söylisez, waqıtığız çıqtı dip. Tağı tege oxrana kilde, säxnädän, Ğabdulla xäzrätne töşerergä telilär. Ä xäzrät, inde mikrofonsız söyli başladı. Barıber tuqtattıılar. Çönki, Cälil xäzrät, täkbir qıçqırta bit.
Ğabdulla Ğaliulla, Ğosman İsxaqinı aqça üzläşterüdä ğäyepläde, anı Alla belän ant itep qaraq dip atadı. Xäyer, monı küpçelek işetmäde, çönki, mikrofon sünderelgän ide inde.
Soñınnan Ğosman xäzrät söyläde.
Audio
Möfti öçen tawış birülär başlandı. Al'ternativ kandidat sorağança, yäşeren tawış birü belän tügel. Ä açıq kileş. Yäğni mandatlar kütärep. Kitte butalış, kitte butalış. Ällä niçä qat sanadılar, mandat kütärdelär, kem öçen, närsä öçen mandat kütärelgänne açıqlap bulmıy başladı. Näticädä, 511 tawış belän Ğosman İsxaqi öçençe srokka möfti bulıp qaldı. Ğabdulla xäzrät öçen 19 tawış birgän bulıp çıqtı.
Tänäfestän soñ qorıltay eşen däwam itte. Anda, ike-öç rezolyutsiä qabul itelde. Yaña idärä strukturaları saylandı.
Räfis Cämdixan


text:
Millättäşlärebezneñ törle illärdä yäşäwe, törle säyäsi dawıllar kiçerüe mäğlüm. 20nçe ğasır başında, Watan suğışı çorında İdel-Uraldan Yıraq Şärıqqa küçep, annarı Qıtayda tormış itep 50-60 yıllarda Törkiägä, qayberäwlärneñ annan soñ Amerikağa, Germaniägä barıp çığuları turında beläbez. Möhacirlär arasında tuğan telebez, milli mädäniät, mäğärif, ğädel tarix öçen, tatarlarnıñ azatlığı xaqına köräşüçelär dä az tügel. Ni qızğanıç, mondıy millättäşlärebezneñ kübese stalinizm baltası astında qaldı. Orqıya häm İbrahim Däwlätkildelär ğailäse II Dönya suğışı axırında Qıtayda Qızıl Armiä kergännän soñ, qulğa alınğannar. Alarnıñ repressiä ğazapların kürüläre, ayanıçlı ber tarix. Bu tarix xätta rus kinematografistların da bitaraf qaldırmağan. Çärşämbe könne Rusiäneñ Kul’tura kanalında «Minem ğailämneñ tarixı» dip isemlängän dokumental’ fil’m kürsätte. Bu fil’m Orqıya xanımnıñ törmädä häm sörgendä çağında dönyağa kitergän qızı Färidä Däwlätkildeneñ xatiräläre nigezendä töşerelgän. Xäzer Färidä xanım Qazanda yäşi. Anıñ ätise dä, änise dä bügenge köndä inde wafat bulğan. Ä Däwlätkildelärneñ olı balaları - Nadir Däwlät Törkiägä kitep, möhacir yazmışınıñ açılığın tatıy. Xäzer ul çit illärdä yäşäwçe tatarlar arasında iñ kürenekle ğalimnärneñ berse bulıp tora. Menä şundıy awır yazmışlı tatar ğailäse xatiräsen kürsätte çärşämbe könne Rusiäneñ Kul’tura kanalı.
Bu könnärdä Finländiädän kilgän ber törkem eşmäkärlär respublika belän tanışıp yöri. Alar arasında tatar, eşmäkärläre, Finländiäneñ tatar cämğiäte citäkçese Okan Tahir da bar. Çärşämbe, 8nçe oktäber könne, fin qunaqları tatar cämäğätçelege belän oçraştı. 9nçı oktäberdä Tatar kongressı Xäter könenä bağışlan iskä alu kiçäsen ütkäräçäk. Kiçä Qazan milli-mädäni üzägendä uzaçaq.
Qayğılı xäbär turında. Sişämbe könne ğalim İndus Rizaq ulı Tahirov änise Äminä xanım Qayumovanıñ ülem aşın ütkärde. Xäyer, Qazannıñ tatar cämäğätçelege 94 yäşlek Äminä Qayumovanı ike ğalim, akademiklar İndus häm Engel’ Tahirovlarnıñ änise itep kenä tügel, ä tanılğan uqıtuçı, üz ğömeren yäş buınnı tärbiäläwgä bağışlağan olı xörmätkä layıq keşe itep belä. Äminä xanım üzeneñ hönäri bäyrämenä ike genä kön qala, comğa könne wafat buldı. Ul soñğı könnärenä qädär tormış belän qızıqsınuın yuğaltmadı, 90 yäşe ütkäç tä xatirälär yazdı, alarnı matbuğatta bastırdı. Äminä Qayumova Älmättä cirlände.
Gölnaz İlgizär


text:
Quray radiosı tuğan könen bilgeli
Qazanda eşläp kilüçe Quray radiosı bu könnärdä üzeneñ tuğan könen bilgeli. İñ berençelärdän bulıp tatar telendä FM yışlığında eşli başlağan Quray bügen nilär belän yäşi, ul niçek başlanıp kitkän… Bu xaqta bez Qurayda eşläwçe, Oçraşu häm Din wäğäze programmaların alıp baruçı Säriä Tuqaeva belän söyläşäbez.
Bezneñ radio 1996 yılda, Tatarstannan radiosınnan qala iñ berençe tatar radiosı bulıp eşli başlağan ide. Anı başlap cibärüçelär – bezneñ iñ berençe direktorıbız Marat Sälimullin häm general’ direktor Vyaçeslav Dolgopolov. Bezneñ tıñlawçılarıbız küp, alar bezne yaratıp tıñlıylar, kötep alalar. Bezdä 4 alıp baruçı eşli – Ğäbderäxim, Miläwşä, min - Säriä Tuqaeva häm yäş alıp baruçı – İslam. Ğomumän, bezdä üz eşen, üz xalqın yaratıp eşläwçelär genä xezmät itä. Täwlek buyına bez tıñlawçılarğa qızıqlı tapşırular, tatar xalqınıñ matur cırların, yañalıqlar täqdim itäbezÜzeneñ tuğan köne uñayınnan Quray radiosı bäyräm dä oyıştırğan. Bäyräm UNİKS konsertlar zalında şimbä, 8 oktäber könne, kiçke säğät 5tä uzaçaq. Anda tatar estradası yoldızları qatnaşır, dip kötelä. Şulay itep, Quray radiosı tuğan könen bilgeläp ütä häm üzeneñ tıñlawçıların da şuşı uñaydan uzaçaq bäyrämgä çaqırıp qala.
Gölnaz İlgizär


text:
Azia illäre krizisqa qarşı maxsus fond buldırırga kileşte
Ul bu fikeren, İndoneziada uzğan Azia Bankı yıllıq cıyılışında belderde.13 Azia ile qatnaşında uzgan cıyında, il wäkilläre 120 milliard dollar aşıgıç yärdäm fondı buldırırga kileşte.Bu aqça töbäktä global krizisga qarşı çaralarda qullanılaçaq.
Cıyında çığış yasagan Yosano, çit illär belän säwdä itü kisken däräcädä kimesä dä, Azia illäre il eçendäge taläpkä iğtibar yünälderergä tiyeş dip äytte.
Azia täraqqiat bankı, “ägär global iqtisadi krizis bolay däwam itsä, kiläse yıl 160 million keşe yarlılar däräcäsenä töşäçäk” dip kisätä.


text:
Möselmannarğa qarata qaraş üzgärä alırmı?
Fäqirlek, köç qullanu, terrorçılıq kebek küreneşlärgä bäyle streotype qaraşnı tırışlıq, säwdä häm mullıq digän süzlär belän alıştıru öçen nindi eşçänlek alıp barırp bula, bar islam dönyası da, ayırım möselman illäre dä älege eşne niçek başqara ala - monı bıyıl inde öçençe märtäbä uzğan Dönya İslam iqtisadı digän forum tikşerde.
Malayziä häm İndoneziä citäklägän bu olı cıyınğa Aziä, Afrika, Yaqın könçığış illäreneñ säyäsi häm iqtisadi wäkilläre belän bergä Britania, Hollanda häm Könyaq Afrika kebek möselman bulmağan illärdän dä küzätüçelär qatnaştı. 3 kön däwam itkän konferantsiä sişämbedä malay başqalasında tämamlandı.
Älege Forum möselmannarğa qaraşnı üzgärterme-yuqmı anısı älegä bilgele tügel, ämma şul iğtibarnı cälep itä - Dönya İslam iqtisadı Forumında möselmannar üzläre islam dönyasınıñ bügemge köndä aldınğı illärdän artta qaluın tanıp, möselman däwlätläre citäkçeläreneñ rişwätçelekkä batuın tänqitläde, xökümät eçendäge säyäsi nizaqlar säbäble tuğan buldıqsızlıqnı faş itte.
Forumda Fälästin, Ğiraq yäisä terrorçılı temaları siräk telgä alındı. Anda küberäk keşelär öçen yaña mömkençeleklär tudıru, bürokratiäne awızlıqlaw, mäğarifkä iğtibarnı arttıru, yäş eşmäkärlär äzerläw mäs''äläläre kütärelde.
Dönya İslam iqtisadi Forumı 2005nçe yılda Malayziä häm İndoneziä illäre tarafınnañ ütkärelä başlağan ide. Alarnıñ niäte İqtisadi xizmättäşlek häm berektäşlek aşa yaxşıraq möselman dönyası buldıru.
Qabul itüçe il Malayziänıñ Premyer Ministrı Abdullah Bädäwi açılış çığışında, möselman illären üzlärendäge matdi çığanaqlarnı innovatsiä häm eşmäkärlekne üsterügä cälep itärgä çaqırdı.
Bez bik küp närsä eşli alabız dip ömet beldergän Malayziä premyer-ministrı süzen bolay başladı:
“Nefttän zur keremnär qazanğan möselman illäreneñ sanı bik küp. Alardan tış, dönyada İnnovatsiälärgä aqça bülep birä alırlıq iğanäçelek mömkinçelekläre bulğan möselman keşelärä dä citärlek”, di Bädäwi islam dönyasınıñ yaña täräqqiät öçen finans mömkinlekläre buluı turında.
"Bezdä bulğan baylıq investsiälärgä salınırğa tieş. İnnovatsiä ölkäsendä yarışta artta qalğan möselman illärenä, tiz arada alğa taba, mäğarif, ğilem, texnologiä kebek kritik ölkälärdä investitsiäne cäyelderegä kiräk", di Malayziä premyer-ministrı Bädäwi.
Bu teläk, şundıy fiker Forumnıñ töp maqsatı ide. Möselman dönyasınıñ iqtisad ölkäsendäge bu omtılışları bik köçle dip yazğan İnternational Hearld Tribune basması, cıyın turında xäbärne berençe bittä birde.
Anda, möselman illäre üz aralında bik äz säwdä alıp bara, dielä. İslam Üseş bankına kergän 56 möselman ile çitkä satqan bar malınıñ 51 yarım protsentı aldınğı industrial illärgä turı kilsä, üz qärdäş möselman illärenä cibärelgäne 13 yarımnı ğına täşkil itä. Ğomumän, "möselamn dönyası" digän töşençä çınbarlıqta yuq, ul ber izge teläk kenä bulıp qala birä, dip yaza İnternational Herald Tribune.
Dönya İslam İqtisadi Forumına cıyılğan citäkçelär häm törle fiker iäläre, islam dönyasınıñ uqmaşuına niçek yardäm itü, möselman illären Könbatıştağı yäşäw däräcäsenä çığaru, monıñ öçen zamança fikerläw, reformalar kiräklege turında fiker alıştı şulay itep. Bu uñaydan, İndoneziä prezidentı Susilo, misal öçen, "bez üzebezneñ aradağı yaman qaraşlarnı häm qarşılıqlarnı üzgärtmi torıp, çitlärneñ möselmannarğa qarata yaman qaraşın üzgärtä alamayaçaqbız" digän süzlär äytte.


text: Livan xökümäte, Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ elekke premyer-ministr Rafik Haririnı üterüne tikşerü waqıtın 15nçe dikabergä qädär kiçekterüne sorap möräcäğät itte. Xökümät utırışınnan soñ, mäğlümat ministrı Ğazi Aridi, Livan üz tikşerüen ütkärergä teli, häm moña BMOnıñ yärdäme kiräk bulaçaq, dip belderde. Jurnalistlarğa, Aridi, BMO tikşerüçese Detlev Mehlis näticälärne İminlek Şurasına, aldan bilgelängänçä, üktäberneñ 21endä tapşıra ala, dide. Mehlis citäkçelegendäge komissiäne buldırğan İminlek Şurası, BMO general sekretare Kofi Annan yäki oyışmanıñ başqa ber wäkile sorasa ğına anıñ mäddäten ozayta ala.


text:
Ekrem Çelebi - Bedir
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Bedir
Etiketler : Ekrem Çelebi - Bedir türkü indir, Ekrem Çelebi - Bedir türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Bedir mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Bedir türküsü, Bedir sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Bedir bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
ekrem çelebi - can özümden besmeleyi çekince-sultanım (kırıkkale)
ekrem çelebi - mektup derken şiir oldu bak yine (kırıkkale)
Ekrem Çelebi - Son Bakışım Oldu
Ekrem Çelebi - Bu Ne Güzel Bir Düğün
Ekrem Çelebi - Gel Sevdiğim Gel
Ekrem Çelebi - Yine Bahar Geldi Nedir Yaradan
Ekrem Çelebi - Odam Kireç Tutmuyor


text:
Xäbär itkänebezçä, şuşı yılnıñ 28 ğinwarında Başqortstan Prezidentı Xaqimiäte kürsätmäläre buyınça eş itüdä şik astına alınğan ber törkem Başqortstan kommunistları, fetnä kütärep digändäy, RF qompartiäseneñ Başqortstan bülekçäse plenumın cıyuların iğlan ittelär. Älege plenumda Başqortstan Prezidentına oppozitsiädä toruçı BR kommunistları resqomı citäkçese Rinat Ğäliev urınınnan töşerelde, anıñ urınına Vladimir Nesterov saylandı, digän qarar qabul itelgän ide.
Ämma, Rinat Ğäliev häm anıñ tarafdarları bu plenum legitim tügel, şuña kürä anıñ qararları da yüridik köçkä iä tügel dip belderdelär. Ber ük waqıtta, Rinat Ğäliev citäklägän resqom byurosı äğzası Räis Säxäbetdinov ul plenumnı legitim tügel dip tanunı sorap Ufa şähäreneñ Kirov rayonı mäxqämäsenä möräcäğät itte.
Ütkän atnada Mäskäwdän KPRF Üzäk qomitetınıñ ike tikşerüçese kilep xällär belän tanışıp kittelär. Häm menä 15 fevraldä Rinat Ğäliev qulına KPRF Üzäk qomitetınıñ da, Kirov rayonı mäxqämäseneñ dä qararları kilep kergän. KPRF Üzäk qomitetı qararında 28 ğinwarındağı “plenumnıñ” KPRF Ustawına qarşı kilüe bilgelänä, ä Ufanıñ Kirov rayonı mäxqämäse qararında plenum KPRF Ustawına yaraşlı ütkärelgän, dip raslana.
Ber qarağanda älege cıyınnıñ legitimlığın açıqlaw hiç tä qatlawlı tügel, çönki KPRF Ustawında açıq itep plenumnıñ fäqät resqom byurosı qararı buyınça ğına cıyıla aluı berketelgän. Ä Rinat Ğälievqa loyällegen saqlağan resqom byurosı andıy qarar çığarmağan. “Kirov rayonı mäxqämäseneñ niçek itep öç yüridik ağaç arasında adaşuı berkemgä dä ser tügel”, -dide Rinat Ğäliev, östän telefon kürsätmäse buluına işarä yasap.
Kärim Yawşev, Ufa.


text:
Rusiä häm Tatarstandağı säyäsi wäzğıät...
Tatarstan Konstitutsiäse qabul itelgännän soñ respublikada şaqtıy zur üzgäreşlär buldı. Säyäsi sistema qamilläşte, iqtisad bazar mönäsäbätlärenä küçte. Federal' üzäk belän mönäsäbätlär dä mäğlüm ber evolyutsiä kiçerde. Ob’ektiv säbäplär bulğanğa, Konstitutsiägä üzgäreşlär kerteläçäk dip bez elek tä äytä kildek. Äytik, anda närsäder iskergän, närsäder - qayber tözätülär kertüne taläp itä. Tatarstan Konstitutsiäsendä yazılğan wäqälätlärneñ qayberlären bez şartnamä nigezendä federal' üzäkkä birdek. Şul uq waqıtta respublikanıñ statusın bilgeläwçe töp nigez matdälär dä bar häm säyäsi çınbarlıqnı isäpkä alıp, alar saqlanırğa tieş.
Şulay itep, yaña redaksiädä “däwlät”, “suverenitet” digän süzlär yaña Konstitutsiäneñ berençe maddäsendä saqlanıp qalğan. Tatar tele däwlät ölkäsenä kertep, tormışnıñ barlıq dairälärendä üsärgä tieş dip, şärexläp äytelä yullamada.


text:
Kremlgä härkem kerä almayaçaq
Añlaşıla ki monda törle keşe kerä. Alar arasında tärtip bozuçılar da bar. Andıylarnı xäzer muzey-tıyulıqtan quıp çığara başlağannar. “Şulay uq qayber ekskursiä citäkçeläreneñ tarixıbız turında ällä nindi yök-barnı söyläwe dä şaqqatıra. Mäsälän, miña üzemä "Yawız İvan tarafınnan Qazannı yaulap alu tatarlarnı bik şatlandırdı" digän süzlärne işetergä turı kilde. Mäçetkä qarata da xaqlı bulmağan mönäsäbät belän oçraşam. Muzey-tıyulığıbız - ul ike dinneñ dä yänäşä tınıç yäşäwen belgertüçe üzäk bulıp tora. Keşelärgä, ayıruça çit illärdän kilgän qunaqlarğa, bezneñ turıda döres mäğlümat birergä kiräk dip uylım. Muzey-tıyulıqta maxsus äzerlängän ekskursiä citäkçeläre bar. Alar tatar, rus, ingliz, alman, fransuz, ispan, italyan, xätta yapon tellärendä ekskursiä alıp bara ala. Teläge bulğannarnıñ alarğa möräcäğät itärgä mömkin", - dide älege xezmät citäkçese Nailä Xalitova.


text:
Başqortstan mäğärif ministrlığı tönyaq-könbatıştağı başqort başqort balaları üzlären tatar dip sanıy häm başqort telen öyränergä telämi digän borçılu belderä häm başqort telenä öyrätüne kiñräk cäyelderergä cıyına. Prezident saylawları aldınnan Vladimir Putinnıñ respublikadağı ştabı saylaw agitatsiäse alıp barmayaçaqbız, Putinnıñ reytingı bolay da yuğarı dip belderde. Başqortstan prezidentı Mortaza Räximovnıñ Putin respublikada 90 protsent tawış cıyaçaq digän farazın tormışqa aşıru öçen eş alıp barıla.
Rämzit Abüläyev, Ufa.


text:
Fälestinnärneñ Äl-Aqsa brigadaları oyışması üzeneñ ike äğzasen İsrael belän xezmättäşlek itülärendä ğayepläp atıp ütergän. Könbatış Yardağı tabiplar, Nablus şähäre xastaxanäsenä yaqındağı awıldan ike fälestinleneñ üle gäwdäse kiterelde dip xäbär itte. Fälestinnär başlığı Yasser Arafatnıñ Fatah xäräkäteneñ suğışçan qanatı bulğan Al-Aqsa brigadaları bügen bu xaqta belderü yasadı. Tulıraq mäğlümat yuq.
Livannıñ könyağında İsraelneñ xärbi oçqıçların Hizbollah suğışçıları utqa tottı. Ziyan kürüçelär turında xäbärlär yuq.
Uzğan ayda İsrael oçışlarınıñ artıp kitüenä Berläşkän Millätlär Oyışması da borçılu beldergän ide.


text:
Qıtay säbäp bulaçaq ekologik fäciğä öçen Mäskäwdän ğafu ütende
Qıtay bügen tizdän Rusiäneñ könçığış Seberdäge yılğaların ağulap tabiğıy häläqätkä säbäp bulaçağı öçen ğafu ütende .Prezident Putinnıñ yıraq könçığıştağı mäxsus wäkile Qamil İsxaqov Xabarovsk şähre xalqına yılğadağı ağulı tap şähärgä kilep citmästän ber atna elek bu turıda sezgä xabär itäçäkmem digän wäğdä birgän. Şartlağan ximiä fabrikasınnan taralğan benzol Songhua yılğası buylap Harbin şährenä yaqınaya başlağaç xakimiätlär sunı yabıp quyğan ide. Alar yäkşämbe kiç şähärdä su birelä başlayaçaq dip belderde
Songhua yılğasınıñ ağulanuı säbäple millionnarça keşe yäşägän şähärdä sularnı yabıp quydıq.Bu qulay eş tügel, mäsälägä törle xakimiätlär bik zur ähämiät birergä häm şähär su belän tämin itelergä tieş dip söyläde gubernator.
Däwlätneñ Tirä Yunne Saqlaw Administratsiäse yılğa yarlarında benzol normaldän 100 märtäbä artığraq dip äytkän ide.Qıtay Köndälege Jilin Universitetınıñ tirä yün instititı direktorı Zhang Lanyingnıñ az ğına bulsa da benzol qatnaşqan su eçkän keşelärdä avızlarında yaralar häm leukemia belän çirliäçäk digän süzlären kiterde Qıtay ğalimnäre benzolneñ yılga töbendäge sularğa qatnaşu qurqınıçı balıq häm başqa su xäyvännarınıñ küräçäk zian turında kisätte. Ağu tabı bügen Harbinne ütep kitäçäk häm wazğiät yaxşıraçaq dip kötelä.Şähär xalqı hava maydanı häm poez stansiälärenä ağılıp şähärdän kitü yulın qarıy. Harbin şähre räsmiläre waqıtlıça ğına şähärgä su birep aldı.Däwlät Tirä Yünne saqlaw Agetlığı başlığı Zhang Liyun in möhime ziannı bilgeläw häm wazğiätne küzätü dip äytte.Liyun süzlärençä ağulanğan sunı tikşerü häm bu turıda Heilongjiang töbäge häm qıtay xalqına tulı xisap birü häm bu xaqta Rusiägä xabär itü bezneñ missiä bulıp tora.Bez äylänä tirägä kilgän ziannı häm Songhua yılgasınıñ ağulanu miqtarın bilgelärgä tieş. Bmo agentlığı Qıtayğa yardäm täqdim itsä dä ,aña cawap qaytarılmağan färidä xämit


text:
Rusiä Gruziä watandaşlarına viza tärtiben qırıslata
Çärşämbe könne Däwlät Duması deputatları Gruziägä qarşı iqtisadıy çikläwlärne xuplap, nizağ kiskenläşkän oçraqta, çikläwlärne köçäytergä çaqırğan ide. Tizdän Duma Gruziägä aqça cibärüne tıyu turında, qanunğa tözätmälär kertüne qarayaçaq. Bu xaqta Dumanıñ vitse-spikerı Oleg Morozov xäbär itte.
Pänceşämbe könne Mäskäwdä “Golden Palas Uikend” kazinosı yabılğan. Xoquq saqlaw oyışmaları belderüençä, bu kazino da, moña qädär yabılğan “Golden Palas” häm “Kristall” şikelle “gruzin cinayätçel abruylılar” qaramağında bulğan.


text:
Katrina ğarasatı AQŞ könyağında millionlağan keşegä zıyan kiterde
Amerikanıñ könyaq ştatlarına yabırılğan Katrina ğarasatı yözlägän keşeneñ ğömeren özgän, yözlägän meñen yort-qurasız qaldırğan, dielä. Häläkät urınnarında qotqaru eşläre däwam itä. İlneñ tarixında iñ dähşätle tabiğıy qazanıñ berse dip bäyälängän bu dawıldan kilgän zıyan milliardlağan dollar belän isäplänä.
"Küp keşeneñ ğömere özelde, niçä ikänen tögäl belmibez, xäzer bez isän qalğannar belän mäşgül."
Ğarasat aldınnan yartı millionlı New Orleans şähärennän distälägän meñ keşe çığarıldı. Kitä almağannarı şähärneñ sport sarayına sıyındı. Blanco süzlärençä, berençe eş itep xäzer şundağı distälägän meñ keşegä yärdäm itergä kiräk.
Sişämbedä Kaliforniädä bulğan Amerikan prezidentı George Bush bolay dide:
"Bügen bez yörägebez häm doğalarıbız belän Katrin ğarasatınnan zyıan kürgän watandaşlarıbız belän bergä. Alar zur sınaw kiçerä. Kübese öylärenä qaytırğa teli, läkin bu älegä mömkin tügel. Bezneñ töp maqsat – keşelärneñ ğömeren saqlaw, ezläw häm qotqaru eşläre däwam itä."
Qotqaru eşlären üz qaramağına alu niäte belän Bush çärşämbedä yalın tuqtatıp Washingtonğa qayttı.
İñ zur zıyan New Orleans şähärenä kilgän. Diñgez däräcäsennän tübänräk urınğa salınğan bu şähärne zur sudan bualar saqlap tora. Yänäşägäge kül buadan taşıp çığıp, şähärneñ 80%tı su astında qalğan. Urını belän su 6 mertğa kütärelgän, dielä.
Alabama, Mississippi, Louisiana ştatlarında 2 million keşe elektrsız utıra. Yözlägän meñ keşe aşığıç yärdäm, azıq-tölek, su, tübägä moxtac. Amerikanıñ Qızıl Xac oyışması wäkile Lesly Simmons süzlärençä, alar üz tarixında iñ külämle yärdäm operatsiäsen başlağan. Bu eş inde uzğan atna ğarasat Florida ştatına citkäç ük başlanğan bulğan:
"Floridadan alıp Texasqa qädär bezneñ tirmälär tora. Ğarasat küçä bara, Georgiä ştatına da quyarbız axrı. Äle dä yañğır işä, keşelärgä yärdäm itergä kiräk. Bu Qızıl Xac öçen bik kisken waqıt."
Ezläw häm qotqaru eşlärendä eçke iminlek xezmätläre, ştat gvardiäläre, yar buyı saqçıları qatnaşa. Räsmilär äytüençä, kilgän zıyan farazlanğannan kübräk bulğan. Tögäl sannar soñraq bilgele bulaçaq. Berençe xisaplarda iminiät sänäğätenä 26 milliard dollar çaması däğwa bulır dielgän ide. Şulay bulsa, Katrinadan kilgän zıyan 1992 yıldağı Andrew ğarasatı häm 11 sintäber terror ğämällärenä tiñ bulaçaq digän süz.
Meksikan boğazı buyında Quşma Ştatlarnıñ neft häm gaz şirkätläre urnaşqan. Alar eştän tuqtaw säbäple neft qıtlığı barlıqqa kilep, neft bäyäse miçkäsenä 70 dollardan artqan ide. Çärşämbedä Quşma Ştatlarnıñ Energiä ministrı Samuel Bodman neft qıtlığı ilneñ strategik saqlanmasınnan qaplanaçaq, digän belderü yasadı. Qaznadan nindi külämdä neft alınaçağı äytelmäde. Ämmä şuşı belderüdän soñ dönya bazarında neft bäyäse töşä başladı.
-Ali Gilmi


text:
1991 yılda Ufada Tatarstan belän Başqortstan arasındağı “Duslıq häm xezmättäşlek” turındağı şartnamäneñ barlıqqa kilü säbäpläre berniçä bula. Berençedän, 2 respublika xalqınıñ tarixi mönäsäbätläre älege dokumentta yuridik çağılış tabuı qarala. Telläre, mädäniätläre, ğöref -ğadätläre ber-bersenä yaqın bulğan tatar häm başqort xalqı bu kileşügä zur ömetlär bağlıy. “Ul ömetlärneñ qayberläre aqlandı, qayberläre törle säbäplär arqasında, ütälmi dä qaldı” – dip yaza berniçä qäläm iäläre. Qayber belgeçlär äytüençädä, soñğı yıllarda bu dokument bar mömkinlekkä eşlämi ikän. Bu xäl iqtisadıy xezmättäşlektä dä, mädäni bağlanışlarda da çağıla di alar. Başqortstannıñ tatar cämäğätçelege wäkilläre dä:“ Şartnamä tulı köçenä eşlämi, şartnamädän Başqortstan tatarlarına älläni fayda bulmadı”- dip kilä. Tatarstan belän Başqortstan arasındağı kileşüneñ barlıqqa kilü säbäplären däwam itsäk, Rusiäneñ säyäsi mäydanında däwlätçelek nigezlären yaqlağanda, Rusiäneñ federativ tözeleşen köçäytüdä ike respublikanıñ potensialın berläşterü kiräklege açıqlana. 3дәH şartnamä ike respublikanıñ iqtisadıy berläşüenä östämä etärgeç birergä tieş bula. Şartnamädä tatar häm başqort xalıqlarınıñ milli-mädäni ölkädä bulğan problemalarnı çişüdä ike yaqnıñ da burıç-yöklämäläre bilgelänä.
Tarixqa küz salsaq, bu şartnamä tözelep ike kön ütkäç, Mäskäwne GKÇP tomanı qaplap ala, GKÇP bastırılğaç, xakimiät SSSR prezidentı qulınnan Rusiä prezidentı qulına küçä. Şunnan Mäskäwdäge imperiäçel köçlär tağın öskä qalqıp çığa, milli respublikalarnı iärläw turında süzlär quyıra. Bu quyırularnı ike respublika arasında tözelgän şartnamä beraz tınıçlandıra töşä.
Tatarstan belän Başqortstan arasındağı kileşü 1997 yılda yañadan ozaytıla, östämälär kertelä. Kileşüneñ 10 yıllığın bilgelägändä 2001 yılnıñ 16 avgustında Tatarstannıñ Aqtanış rayonında ike respublika prezidentları, xökümät başlıqları oçraşa, ike yaqlı xezmättäşlekneñ yomğaqları xaqında Memorandumğa qul quyıla. Beräwlär, şartnamä buyınça ike respublikanıñ milli-mädäni, iqtisadıy yaqınayu mä’säläläre çişelmägän dip sanıy. 2002 yıldağı xalıq sanın alu waqıtındağı bolğançıq xällär moña misal di alar. Ä menä Başqortstannan küçep Tatarstanda yäşäwçe isemsez abzıynıñ fikerläre başqaça buldı. Ul üzeneñ kem ikänen äytmäw şartı belän bezgä menä närsälär söyläde. Tatar belän başqort arasındağı wäzğıätkä, 15 yıllıq şartnamägä anıñ fikerläre tübändägeçä ide:
- Tatarlarnı Başqortstanda qısalar digän süzgä ışanasım kilmi, yuq ul andıy närsä. Başqortstan xakimiätendä dä başqort, ruslarğa qarağanda tatarlar kübräk. Qısalar, başqort belän tatar tatu tügel digän süzlär ul kemnärneñder quşuı buyınça eşlänelgän eşlärder. İğtibar itmäskä kiräk alarğa. Türälär şartnamägä qul quyğaç anıñ astağılarğa da faydası timi qalmıy. Anı tieşle däräcädä qullanıp eşlärgä, tatu yäşärgä kiräk. Bez bit ber qoşnıñ ike qanatı kebek. Min Başqortstanda üstem, xäzer dä bik yış barıp yörim, äle menä küptän tügel genä barıp, tuğannarımnı tanışlarımnıñ xälen belep qayttım.
Röstäm İsxaqi


text:
Tatarstanda çernobılçelärne iskä aldılar
Tatarstannan Çernobıl' qazasınıñ näticälärennän arındıruda 3,5 meñgä yaqın keşe qatnaşqan. Çernobıl' şularnıñ öçtän beren invalid itkän. Yegerme yıl eçendä alarnıñ biş yözgä yaqını waqıtsız gür iäse bulğan. Bügen Qazanda radiatsiä häm texnogen häläkätlärendä zıyan kürgän 1300rә yaqın keşe yäşi. Şularnıñ 895 Çernobıl' qazasınıñ näticälärennän arındıruda qatnaşqan.
26 aprel' - Xalıqara radiatsiä qorbannarın iskä alu könendä Qazannıñ Yamaşev häm Ämirxan prospektları kiseşkän urında urnaşqan istälek taşı yanında miting uzdı. Anda gomumrussiä “Çernobıl’çelär berlege”neñ Tatarstan bülege wäkilläre, ministrlar kabinetınıñ sotsial' üseş bülege, şähär häm respublikanıñ ictimaği oyışmaları äğzäläre, ä iñ möhime bügenge köndä isän bulğan çernobıl’çelär dä qatnaştı.
Mitingtan soñ şähärneñ törle rayonnarında çernobıl’çelär belän oçraşular ütkärelde. Yaña Savin rayonı xakimiäteneñ mädäniät bülege baş belgeçe Güzäl Gabdullina söyli:
Bu qotoçqıç faciğanı, anıñ näticälären äle tulısınça bäyäläp beterü mömkin tügelder. Faciğanıñ masştabları küpkä kübräk tä bulır ide. Şul bäläneñ iñ awırın üz östenä aluçılarnı bez bügen iskä alabız. Rayon administratsiäse tarafınnan çernobıl’çelärne qabul ittek. Alarnıñ batırlığı bezneñ öçen ürnäk. Maqtaw käğäzen tapşırıp, bez alarğa tirän räxmätebezne citkerdek.Bu çaralardan tış, 24nän alıp 30 aprel'gä qädär Tatarstannıñ qayber oyışmaları çernobıl’çelärneñ küñelen ärnetkän sorawlarğa cawap birergä cıyına. Monıñ öçen “qaynar elemtä” telefonnarı eşläp tora. Çernobıl’çelärneñ sorawları da şaqtıy cıyılğandır. Döres, Tatarstanda çernobıl’çelärneñ problemaların xäl itärgä, sotsial' kierenkelekne beterü öçen eşläwçe çernobıl’çelär berlege bar. 15 yıl däwamında eşläsä dä, älege oyışmanıñ üz binası häm transportı da yuq. Oyışma citäkçese Aleksandr Barskov: respublika citäkçelegen borçığanıbız yuq, qayber töbäklärdä çernobıl’çelär mitinglarğa, piketlarğa çığa, bez isä mondıy xällärne buldırmasqa tırışabız di. Ämma çernobıl’çelärneñ xäle bügen awır qala. Alarnı sotsial' yaqlaw turında qanun 1991 yılda uq qabul itelgän ide. 15 yıl eçendä aña yegermedän artıq tözätmä kertelde. Ämma alarnıñ berse genä dä çernobıl’çelärneñ tormışın ciñeläytmäde. Äytik, alarnı şifaxanä-kurortlarğa cibärü xaqında bötenläy onıttılar. Ay sayın alar 1,5 meñ sum, ä invalidlar 900 sum tiräse aqçanı yuğalta bara.Tatarstandağı Çernobıl' häläkäte qorbannarın borçığan tağın ber möhim mäs'älä – respublikada äle dä häykäl yuq. Qayçandır çın batırlıq kürsätkän älege zatlarnıñ isemen mäñgeläşterü haman da kiçekterelä kilde. Bälki kiläse yılğa bu häykäl quyılaçaq, dip äyttelär bügen çernobıl’çelärgä. Bügenge köndä anıñ äle eskizı ğına äzer. Anı arxitektor Qamıl Säydäşev eşlägän.
Al'bina Zäynulla


text:
Gilan vilayätendä üle kileş tabılğan 135 aqqoşta qoş kizüeneñ H5N1 virusı bulğanı raslandı. Bu äle İranda berençe qoş kizüe oçraşı bulıp tora. Bügen bu xaqta İrannıñ baş veterinarı Hossein Hassani belderü yasadı. Qoş kizüeneñ berençe oçrağı bügen şulay uq Hindstanda terkälde. Könbatıştağı Maharaşta ştatınıñ awıl xucalığı räsmie Anees Ahmäd, soñğı könnärdä töbäktä 50 meñgä yaqın qoş ülde, säbäbe – qoş kizüe, dip belderde. İndonesiä, 10 fivral könne ülgän 23 yäşlek ir keşedä qoş kizüe bulğanı Quşma Ştatlardağı tikşerü üzägendä raslandı, dip xäbär itte. Fransiäneñ könçığışındağı Ain töbägendä üle ber qırğıy ürdäk tabılğannan soñ, sälämätlek saqlaw räsmiläre aşığıç räweştä çaralar kürä başladı. Awıl xucalığı ministrı Dominique Bussereau kiçä, böten qoşlar tikşereläçäk, dip belderde:
"Qoş tabılğan urınnan bez 3 çaqrımnı bülep alıp şul cirne yabıp quydıq, anda ber keşe dä kerä almıy, 10 çaqrımlıq cir tikşerelä. Veterinarlar şul zonadağı böten qoşlarnı tikşeräçäk."
Berençe qoş kizüe oçrağın comğa könne Mısır da terkäde.


text:
Kiçä İsraeldä bulğan terror ğamälenä cawap itep bügen İsraelneñ xärbi oçqıçları İslam Cihadı oyışmasınıñ Süriädäge öyränü lagerların utqa tottı. İsrael Süriä cirenä soñğı 20 yıl eçendä berençe tapqır höcüm itte . İsraelneñ xärbi köçläre idaräse yasağan belderüdä-islam suğışçılarınıñ başqala Damask'tan 15 çaqrım yıraqlıqta urnaşqan lagerları utqa totıldı, dielä. Belderüdä şulay uq, ul bazalarda Hämäs häm İslam Cihadı oyışmaları öyränülär ütä, dielde. İslam Cihadı oyışmasınıñ wäkile Abu İmad Rifai, oyışmanıñ Süriädä suğışçıları yuq, dip belderde.
Kiçä İsraelneñ Haifa şähärendä bulğan intixar höcümendä 19 keşe hälak bulğan ide. Höcümne xatın-qız oyıştırğan, anıñ öçen cawaplılıqnı İslam Cihadı oyışması üz östenä alğanı mäğlüm.
İsrael Haifa höcümendä fälestinnär citäkçese Yasser Arafatnı ğayepli. Sälämätlek saqlaw ministrı Dany Naveh, beldereünçä, "Cawaplılıq Arafat östendä. Ul terror höcümnären tuqtatır öçen ber ni dä eşlämäde. Kiresençä, ul terror çaralarına yäşel ut birep kilä, köç qullanu öçen ul cawaplı, " dide İsrael ministrı.
Fälestin citäkçese Yasser Arafat üze terror ğamälen täñqitläp çıqtı, läkin İsraeldä monnan soñ Arafatnı xakimiättän çitläşterergä digän çaqırular tağın da arttı. Arafatnı ildän quu , xattä üterü turında täqdimnär bar.
Süriä bügenge höcüm uñayınnan Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ İminlek Şurasına möräcäğät itergä cıyınuı turında belderde. İsrael isä üz çiratında, ägär dä Süriä terror oyışmalarına yardämne tuqtatmasa höcümnärne däwam itäçägen belderde. Misır prezidentı Hösni Möbäräk, Germaniä kanslerı Gerhard Şröder häm Fälestinnärneñ Xezmät ministrı Ğässaän Xatib İsraelneñ höcümen kisken täñqitläp çıqtı.
Misır prezidentı Hösni Möbäräk İsraelne Arafatqa qarşı çaralar kürüdän baş tartırğa öndäp belderü yasadı. Fälestinnär saylağan citäkçegä qarşı çara "tınıçlıq buldıruğa yardäm itmiäçäk" dide Möbäräk. Misır prezidentı bu süzlärne televideniädä İsraelgä qarşı 1973nçe yılğı suğışnıñ 30 yıllığı uñayınnan yasağan çığışında äytte.


text:
Jurnalistlarnı yaqlaw komitetı Rusiä häm Venesuela prezidentları, Vladimir Putin häm Hugo Çaveznı "xalıq tarafınnan saylanğan autokratlar, "demokratatorlar" dip atadı.İke citäkçe dä, üz illärendä mäğlümat çaraların awızlıqlaw häm täsir itü öçen qanuni qısalar tudırğan, dielä komitetnıñ yaña xisabında. Putin 2000nçe yılda xakimiätkä kilgännän birle Rusiädä 13 jurnalist üterelgän. Komitet başlığı Joel Simon, küptän tügel Mäskäwgä bulğan säfäre waqıtında, jurnalistlar üleme turında ministrlıq wäkilläre belän söyläşkänen belderde:
"Tışqı eşlär ministrlığı wäkilläre belän Rusiädä cäzağa tartılmaw turında söyläştek. Putin prezident bulğannan birle 13 jurnalist üterelgän. Bu cinäyätlärneñ berse dä tikşerelmägän."
Häm Putin uzğan atnada berençe tapqır, Rusiädä jurnalistlarnıñ role bik zur dip äytte, dip östäde Simon. Jurnalistlarnı yaqlaw komitetı xisabında, şulay uq, 2006nçı yılda 55 jurnalist üterelgän, alarnıñ 32se – Ğiraq suğışın yaqtırtqanda häläk bulğan, dielgän.


text:
Economist: Rusiädä iñ tiz üsüçe dini törkem – möselmannar. Ämma alar başqa illärdäge möselmannarğa bik oxşamıy
Britaniäneñ Economist jurnalı april sannarınıñ bersendä "Yomşaq Üseş" dip isemlängän mäqäläsendä Könbatış uquçısına Rusiä möselmannarın sürätläde. Mäqäläneñ zur öleşe Tatarstanda Islamnıñ üseşenä bağışlanğan.
Anda barısı da Putinnan başqa citäkçene telämäwlären belderä. Ämma alar Putinnıñ berençe märtäbä 2003-nçe yılda Malayziädä yasağan wäğdäsen ütäwenä niçek häm ni däräcädä ireşü turında törle fikerdä. Ul çaqta Putin Rusiäne Dönyadağı Möselman mäsälälärendä qatnaşırğa teläwçe Möselman däwläte dip atağan ide dip yaza Economist.
Yazmada şulay uq Rusiäneñ Yewropada Törkiädän qala iñ küp möselman yäşägän il buluı häm möselmannarnıñ tiz arta baruı turında da äytelä. 2002 yılğı soñğı canisäp möselmannarnıñ 14 yarım million, yäğni 10% buluın kürsätte. 2005 yılda tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov möselmannar 20 million digän san kiterde dielä. Ä Rusiä Möftilär Şurası räise Rawil Ğäynetdinneñ Azärbäycan häm Üzäk Aziä migrantların da isäpläp bu san 23 millionğa citä digän süzläre kiterelä.
Economist Rusiädä Kavkazdan qala möselmannar küp tuplanğan ike urın bar. Berse eşçe migrantlar tulğan Mäskäw, anda alarnıñ sanı 2 millionğa tulırğa mömkin. Ikençese bu dinneñ töp tayanıçları bulğan Başqortstan häm iñ möhime xäyläkär prezident Mintimer Şäymiev citäkçelegendä din uñışlı räweştä tergezelüçe Tatarstan. Kafkaznıñ qayber öleşlärendä cirle xakimiätlär belän din ähelläre arasındağı iskeçä xezmättäşleklär yäşlärne çitkä tibärsä Tataratanda alar bergä bulırğa oxşıy dip yaza.
Şulay uq anda AQŞnıñ Guantanamo törmäsennän Rusiägä qaytarılğan 7 keşeneñ barısınıñ da, xoquq Yaqlawçı Human Rights Watch äytüençä, Rusiädä ezärlekläwlärgä duçar buluı, ikeseneñ Tatarstanda säyer şartlarda Bögelmä gazütkärgeçen şartlatuda ğäyeplänep xökem itelüe iskä alına.
Bigräk tä 1990 yıllar başında Rusiädä barlıqqa kilgän irekleklär, Xacğa baru, mäçet açu mömkinlekläre Söğüd Ğärabstanı, Iran häm Törkiäneñ täesiren arttırdı. Tatarstanda radikalizmda ğäyeplängännärneñ kübese inde yabılğan çittän finanslanuçı mädräsä belän bäyle ide. Küptän tügel 6 keşe Rusiädä tıyılğan islam xälifäte tözergä çaqıruçı, köç qullanmawçı Hizbut-Tahrir äğzası buluda ğäyeplänep xökem itelde dip yaza Economist.
Şulay da basma ğömümän alğanda Qazanda islamnıñ yañaruı tınıç yul belän bara di. Anda 1952-nçe yılda Yawız Ivan Qazannı alğannan soñ berençe märtäbä küptän tügel Qazan Kremlendä mäçet manaraları torğızıluı, şunda uq yänäşädä çirkäw toruı, imamnarnıñ xristian din ähelläre belän tatulıqta yäşäwe äytelä, Tatarstan möftie Ğosman Isxakovnıñ 25 yıl elek Tatarstanda 20-läp mäçet bulsa xäzer alarnıñ sanı 1300-gä citüe turında äytkän süzläre dä kiterelä.
Möfti bu basmağa Rusiädä möselmannarnıñ xäle küp kenä ğäräp illärendägedän yaxşıraq dip äytkän. Tolstoy häm Lenin belem alğan Qazan universitetında xäzer namaz uqu öçen ayırım urınnar buluı, yawlıq bäyläp yörüçe möselman qızlarnıñ arta baruı da telgä alına.
Şäymiev Putin belän bergä Yaqın Könçığışqa barğanda Rusiäneñ Yaqın Könçığış diplomatiäsen assızıqlar çın möselman yözen kürsätä. Fevral ayında Söğüdlär Şäymievkä din öçen quyğan xezmätlären tanıp büläk birde. Ämma könbatış Yewropalılar belän söyläşkändä Tatar citäkçeläre üzlären Rusiäneñ başqa töbäklärennän dä irkenräk fiker yörtüçe itep kürsätergä teli dip yaza Economist jurnalı.


text:
Alda Qorban bäyräme. Diniä näzaräteneñ baş qazıyı Gabdelxaq Samatov möselmannarğa 11 fevral'dä bäyrämneñ berençe könen ütkärü tärtiben iğlan itte. “Respublika awıllarında, şähärlärendä uramnardan ir-yegetlär täğbir äytep, irtän irtük mäçetkä cıyılaçaq. İrtänge namaz betkäç, irtänge säğät 6-da täsbix tartu häm doğalar qılına. Berniçä keşe Qör’än uqıp doğa qıla. Annan soñ imam 7.50 ça wäğäz söyli. Wäğäzdän soñ Ğäyet namazı uqıla. Namazdan soñ imam torıp xötbä uqi. Soñınnan beräw Qörän uqi, häm böten xalıq bergä doğa qılıp, teläklär teläp sawbullaşa. Annarı inde xalıq öygä qayta. Öydä alarnı xäläl cefetläre qoymaq peşerep, kötep tora. Qunaqqa yöreşälär, ziratqa barıp ärwaxlarğa doğa qılına. Mömkinlege bulğan keşe qaytıp qorban çala. Ata-analar tuğannar belän xäl beleşä, xäyer-sädäqälär birü kebek izgeleklär qıla. Ğäyet könne qorban çala almağan keşegä Ğäyetneñ ikençe häm öçençe köneneñ İkende namazı ütkänçe (qoyaş batqançı) çalırğa mömkin”, dielä anda.
Diniä näzarätendä, Qazanda mäçetlärdä qorban çalu häm qorbanğa digän mal-tuar satu oyıştırıla, didelär. Qorbanğa digän sarıqlar satu düşämbe könne ük başlanıp kitte.


text:
Yewropa bankı wäkilläre bulıp kitte
Qazanda ber atna buyı 19 keşedän torğan Yevropa üseş häm tözekländerü bankı delegatsiäse wäkilläre bulıp kitte. Bilgele bulğança, 20-21 may könnärendä Tatarstan başqalasında banknıñ idärälär Şurasınıñ yıllıq utırışı häm Eşlekle forum uzaçaq. Älege zur çarağa äzerlek 2006 yılda uq başlanıp kitte. Bu yulı Qazanğa kilgän delegatsiä wäkilläre dä äzerlekneñ niçek baruı belän tanışırğa kilgännär.
Yevropa tözekländerü häm üseş bankınıñ İdärä Şurasınıñ yıllıq utırışı möğayın bıyıl Tatarstandağı iñ zur iqtisadi çaralarnıñ berse bulır. Anda barlığı banknıñ törle illärdäge 62 idärä itüçeläre, eşmäkärlär kiläçäk. Ägär elegräk qatnaşuçılar sanı 2 meñgä yaqın bula dielsä, xäzer ul sannarnı 3 meñ dilär. Bilgele bulğança, yıllıq cıyılışnı Qazanda ütkärü turındağı qarar 2006 yılnıñ aprelendä İdärä Şurası äğzalarınıñ tawış birü näticäsendä qabul itelgän ide. Şunnan soñ inde äzerlek nisbätennän Tatarstanğa küp kenä delegatsiälär kilep kitte. Şulay uq oktäberdä Londonda uzğan Tatarstannıñ berençe investitsion sammitında respublika prezidentı Mintimer Şäymiev Yevropa bankı prezidentı Jan Lemyer belän dä oçraşıp älege utırış turında söyläşkän ide. Qısqası çarasına kürä äzerlege dä şaqtıy yuğarı töstä bara.
Ğinwar azağında Qazanğa kilgän Yevropa bankınıñ 19 keşelek delegatsiäse Tatarstan Prezidentı Apparatınıñ tışqı eşlär departamentı, “Tatmedia” ğammäwi mäğlümat çaraları agentlığında buldılar, şulay uq Tatarstan tamojnyası, “Qazan” Xalıqara hawa alanı wäkilläre belän oçraştılar. Monnan tış utırışnıñ töp çaraları uzaçaq “Korston” häm “Piramida” üzäkläre belän tanıştılar. Soñğı könne isä näticä yasaw öçen Tatarstan Xökümäte apparatı citäkçese Şamil Ğaffarov räislegendä Yevropa bankı wäkilläreneñ utırışqa äzerlek buyınça eşçe törkeme äğzaları belän kiñäşmäse oyıştırıldı. Anda qaralğan mäs'älälär turında Tatarstan Premyer ministrı yärdämçese İskändär Möflixanov:
Oçraşu barışında Yevropa tözekländerü häm üseş bankı prezidentınıñ Qazanğa säfäre, ayırım alğanda Jan Lemyernıñ Tatarstan Prezidentı häm respublika Premyer-ministrı belän oçraşuı turında süz bardı. Şulay uq çaralar uzaçaq “Korston” üzäge häm 20-21 may könnärendä qunaqlar urnaşaçaq kunakxanälär turında söyläşülär buldı.İskändär Möflixanov äytüençä, älege utırış aldınnan Qazanda 19 may könne Tatarstannıñ investitsion-iqtisadi Xalıqara biznes forumı da uzaçaq. Yäğni älege utırışnı ütkärüçe töbäk bularaq Tatarstannıñ şundıy mömkinlege bar ikän. İskändär Möflixanov:
Bez monnan qullanırğa buldıq. Yäğni biredä kürgäzmälär, östämä söyläşülär, täqdim itülär uzaçaq. Bu kübräk keşelär bezneñ respublika turında belsennär öçen, şulay uq alar belän elemtälär urnaştıru, duslar buldıru öçen kiräk. Tatarstan Premyer-ministrı yärdämçese İskändär Möflixanov fikerlären işettegez. Äytergä kiräk, älege Eşlekle forumnı uzdıru turındağı söyläşü Tatarstan säwdä häm tışqı iqtisadıy xezmättäşlek ministrlığında da süz barğan. Älege forumğa Rusiä töbäklärennän häm çit illärdän, ayırım alğanda Tatarstanğa investitsiälär kertä alırlıq wäkillär kiler dip kötelä.
Landış Xarrasova


text:
Qarşılıq aksiäse bulıp ütte
8 aprel' uzğan ul çara toraq-kommunal' tüläwlärgä rizasızlıq belderü maqsatınnan oyıştırılğan ide. Älege çara şähär xakimiäte binası qarşındağı Lenin mäydanında uzdı. Anda öç meñgä yaqın keşe — kübesençä qart-qorılar qatnaştı. Çığış yasawçılar sotsial' tema belän bergä säyäsätne dä utqa tottılar. Başqort kongressı oyışması liderı Ayrat Dilmöxämmätov xalıqnı inqilabqa çaqırdı. Ul Mortaza Räximovqa urınınnan ciñel genä kitärgä irek birmäyäçäkbez, ul xalıq aldında cawap totarğa tieş dide.


text:
Britan politsiäse kiçä tabılğan mäyetneñ David Kelly gäwdäse buluın rasladı
Audio: "Märxümneñ sul qulında qan yulı kiselgän, häm ul qan yuğaltudan ülgän, di politsiä wäkile. Qaza urınında pıçaq, häm awırtunı beterä torğan Copraxomol digän daru tabılğan."
Beleme belän mikrobiolog, BMOnıñ Ğiraqtağı elekke inspektorı David Kelly atnakiç könne yuğalğan ide. Kiçä anıñ ğäwdäse, yäşägän yortınnan 8 çaqırım yıraqlıqta, urmanda tabıldı. Kelly, Britan xökümäte Ğiraqnıñ küpläp üterü qoralı turındağı mäglümätne küpertep kürsätkän, digän mäglümätne BBC xäbärçesenä birüdä ğäyeplände. Uzğan sişämbedä ul parlament tıñlawlarına çaqırılıp sorawlarğa cawap birde. BBC jurnalistı belän söyläşüwen tanısa da, Kelly, üzeneñ töp çığanaq buluın kire qaqtı.


text:
Çeçen xalıq poeziäsen rus yazuçıları Rusiä buylap täqdir itä
Çeçen respublikasınnan kilgän “Duslıq poyezdı” delegatsiäsendäge yazuçılarnıñ ber törkeme 6 sentäberdä TR nıñ milli kitapxanäsendä qunaqta buldılar. Kitapxanädä yazuçılar, häm söyüçelär qatnaşlığında “Çäçän xalıq poeziäse, XIX-XX ğasırlar” dip atalğan kitapnı täqdir itü kiçäse uzdı. Bu mädäni çaranı TR mädäniät ministrlığınıñ millätara mädäni bağlanışlar bülege oyıştırğan. Kitap, Mäskäwdä rus telendä 3 ay eçendä bastırılğan. Oçraşuda Çeçen respublikasınıñ ilçelek kiñäşçese räise Yevgeniy Sabitskiy, kitapnı näşer itüçe Vadim Raxmanov, tärcemäçe Anatoliy Prelovskiy , häm Çeçen xalıq artistı Mağomed Yasaev çığış yasadılar.
Audio
Oçraşuda TR Yazuçılar soyuzı räise İlfaq İbrahimov alarğa çeçen xalıq fol'klorın tatarlarğa rus tele aşa citkerülärenä räxmätlären belderde. Rus telle Tatarstan yazuçılar soyuzı isemennän , tatar- Pen klubı citäkçese Äxät Muşinskiy çığış yasap, üzeneñ şiğeren uqıdı. Xäzer oçraşuda bulğannardan fikerlär tıñlağız
Audio
Sez, Äxät Muşinskiy, Rifqät Gazizov, Çeçen respublikasınıñ möfti urınbasarı Adis Xatsiev häm ğadi kitapxanäçe fikerlären işettegez. Oçraşuda soñğı süzne TR Milli kitapxanä citäkçese Nail' Kambeev çığış yasap tamaşaçı sorawın citkerde, ämma oçraşuğa kilüçelär çeçen telendä ber kitap ta alıp kilmägännär ide. Ä “Çeçen xalıq poeziäse” dip atalğan kitapnı alar 200 danä kitapxanägä büläk itep qaldırdılar.
Mälikä Basıyr Qazan.


text:
İzrail premier-ministrı Ariel Şaronnnıñ Gaza sızığınnan ğäskärlärne çığarıp, toraq cirlärne ikençe urınğa küçerü planı bügen parlamentta tikşerelergä tieş bulsa da, tıñlawlar soñraq waqıtta küçererelgän. Baştaraq bu plan belän küpçelek ministrlar riza bulmağanlıqtan xökümät tarafınnan da raslanu almağan ide. Şaron planı Gaza sızığınnan 21 waqıtlı utırmanı küçerüne küzdä tota. Bu cähättän Fälästin premier-ministrı Äxmät Qureı bolay dide:
Audio (Äxmät Qureı)
“Fälästin mäsäläsen anıñ qanunlı saylanğan fälästin citäkçelegennän başqa Şaron da başqa ber kem dä çişä almıy”


text:
Ariel Şaron planı qabul itelgän
Audio (Efraim Atxam)
"Bügenge İzrail tarixında bu iñ qara kön. İzrail xökümäte qayçan bulsa da qabul itkän iñ qotıçqıç qararlarnıñ berse. Bu xäl, meñnärçä yähüd öylären taşlap kitärgä tieşlekne, ä inde Xamas, İslam Cixadı häm Xezbolla gäyepsez yähüdlär qanında üzläreneñ möstäqil däwläten tözi digänne añlata."
Bu xaqta Fälästinnär premier-ministrı Äxmät Qureı bolay dide:
Audio (Äxmät Qureı) “Bez, fälästin cirlärennän İzrail gäskärlären häm utırmaların çığaruğa qağılğan teläsä nindi qararnı xuplıybız. İzrail basıp alğan cirlärdän kitärgä tieş. Bu yeşlär ber yaqlı ğına yeşlänäme, kiñäşepme, bez bersenä dä qarşı tügel.”


text:
Ringqa kiçä öç awırlıq ülçäwendä – 70, 80 häm 80 kilogrammnan yuğarı awırlıqta sezonnıñ iñ yaxşı suğışçıları çıqtı.
Tamaşaçılar niçek kenä köç birsä dä, Tübän Qama sportçısı İlä Sokolov finalğa çığa almadı – dürt raundtan torğan "tuqmaşu"da täcribäle Aleksey Ulianovka ottırdı.
70 kilogrammda finalğa şulay uq Maksim Smirnov ta uzdı. Ul Üzbäkstan suğışçısı Färxäd Axmedjanovtan östen çıqtı.
Finalçılar räten Aleksandr Dmitrenkonı noqdawndqa "ozatqan" Nikolay Luşin (80 kilogramm) belän Andrey Çexonin da tulılandırdı. Soñğısı Surik Mağaqännı ottı.
Awır ülçäwdä finalda Semön Şelepov belän Nadır Ğadjiev oçraşaçaq. Berençese Belgiädän kilgän köndäşe Kirq Qroubnı otsa, Nadır isä Qlayd Brunswiyqnı noqautqa cibärde.
Turnirnıñ finalı 16 noyäberdä uza. Bilet bäyäläre 200-600 sum.


text: Amerikan qorallı köçläreneñ berläşterelgän idaräse räise Riçard Mayeres, Afğanıstandağı terrorğa qarşı köräşkän qoolitsiä ğäskärläre, barı tik ildä tärtip urnaşqannan soñ ğına çığarılaçaq, dip belderde. Bügen Bağramdağı xärbi bazada çığış yasağan Mayers, küptän tügel genä koolitsiä gäskärlärenä yasalğan höcümnär, Äl Qäidä häm taliplarnıñ isän qalğan törkemnäre eşe dip belderde. Mayers şulay uq, Quşma Ştatlarnıñ berektäşläre bulıp, koolitsiägä kergän İtaliä, Rumıniä, Litwa, häm Pol'şa Äfğanıstanda tınıçlıq urnaşsın öçen barlıq köçlären dä biräçäk dip belderde.


text:
Rusiäneñ Kreml' yaqlı Berdäm Rusiä partiäse başlığı häm Däwlät Duması räise Boris Grızlov bez Rusiädä 4 yıllıq prezidentlıq möddäten 7 yılğa üzgärtü turındağı konstitutsion tözätmägä qarşı çığaçaqbız dip belderde.
Berdäm Rusiä fraksiäse Däwlät Dumasında öçtän ike küpçelekkä iä. Grızlov Berdäm Rusiäneñ bu tözätmäne yaqlamıyaçağı turında äytte. Prezidentlıq möddäten ozaytu täqdime bu ayda tawışqa quyılaçaq.
Prezident saylawlarına namzät bulıp terkälgän Vladimir Putin elegräk üze dä prezidentlıq möddäten ozaytuğa qarşı buluın beldergän ide.


text:
Narkotik äyläneşen yañı yetäkse küźätäsäk
Wazífağa ingän saqtarźa, älbittä, tik yaqşı eştär turahında ğına höyläyźär. Valeriy Kokin üźeneñ eş plandarı menän tanıştırmanı. Xäbärselärźeñ uğa horawźarı bik küp ine. Şul uq Öfölä siğän ixatalarında nisek tärtip urınlaştırırğa? Sönki bında xäźer asıqtan-asıq narkotiktar menän sawźa itälär. Ölkändär tügel, bäliğ bulmağandar. Ularźı qanun buyınsa yawapqa tarttırıp bulmay. Milisia xeźmätkärźäreneñ bında törlö aksialar uźğarırğa qamasawlawı la küp nimä turahında höylöy. Federal xeźmättäyeñ Başqortostandağı idaralığınan xäbär itewźärensä, narkotiktar menön sawźa itewse siğän ixataları bik körök, sönki tap oşonday urındar yarźamında narkomandar saıqlana ikän. Valeriy Kokin tarix fäne uqıtıusıhı. Kievta däwlät imenlege komitetınıñ yuğarı kurstarın tamamlağas, unıñ yuğarığa üseşe başlana. İdaralıqtıñ elekke yetäksehe Emir Niğmätyänov äle Däwlät yıyılışı - Qoroltay deputatı.


text: Tönyaq Kawkaz xärbi oqruğında bıyıl 1-se augusta Mozdoqta xärbi ğospitäl şartlawzı tikşereü tamamlanğan. Räsäy haqlanıu ministrlığı mäglümättärenä qarağanda, imenlek ösön yawaplı 3 ofitser eştän qıuılasaq. Ber-nisä yuğarı ofitser, şul isäptän, 4 generäl-mayor üz wazifalarına tulıhınsa tap kilmäwzäre turahında iskärtelgän. Ğospitäl başlığı Artur Araqelyän yawaplılığın xärbi yüstitsiä orğandarı bildäläyäsäk. Mozdoqta yök maşinahına halınğan şartlatqıs şartlaw säbäple 50 keşe häläk bulıp, 80-dän aşıu keşe yaralanğaynı.


text:
“Küktaw” digän tatar näfis film premyerası buldı
Bäyräm aldınnan tağın ber küñelle premyera buldı. Kamal teatrı binasında xäzerge çorda töşerelgän berençe tatar näfis filmı kürsätelde. Uzğan ğasırda näfis filmnar töşerü turında xäbärlär bulsa da, tulı formatlı tatar kinoların kürgän yuq ide äle. Şunlıqtan teatr binası mädäni elita wäkilläre belän şığrım tulğan ide. “Küktaw” dip atalğan filmnıñ ssenarien Mansur Ğiläcev yazğan, bu süjetnı kinoğa töşerü eşenä rejisser-quyuçı İldar Yägäfärov alınğan, baş rollärne Kamal teatrınıñ baş rejisserı Färit Bikçantaev, anıñ 7 yäşlek ulı Yosıf başqara, şulay uq filmda Rawil Şäräfi, Rinat Tacetdin häm başqa kürenekle artistlar qatnaşa. Qazan uramnarı, timer yul stansiäläre, İdel buyları, Yuğarı Oslan yanındağı awıl uramnarı, Äcim bistäsendäge Begiçev uramındağı yaña yort fatirları fonında tatarça söyläşü, tatarça yäşäw manzarasın ekranda kürü bik qızıq buldı. Premyeradan soñ avtorlar kollektivın täbrikläp, bu könne tarixi waqiğa buldı, dip iğlan ittelär. Küktaw filmnı töşerüçelär Tatarstannıñ rayonnarı, şähärläre buyınça şuşı äsärne kürsätep yöriäçäklär. Respublika häm Konstitutsiä isän bulsa, bälki mondıy premyeralar yışraq bulır häm tatar filmnarı millättäşlärebez, başqort qärdäşlärebez yäşägän töbäklärdä kürsäteler dip ömetlänäse qala.
Yunıs Ätnäle


text:
Rässam Xäydär ağa Säybatalovqa 82 yäş. 1943 yılda 20-se dä tulmağan Xäydär Leningrad frontında suğışa. Pulemetçı bulıp. Yaralanıp, hospitäldä dä yatıp çığa. Suğış teması Xäydär ağanıñ icatında da zur urın alıp tora. Anıñ iñ yaratqan şöğele –
suğış veterannarınıñ portretın töşerü. 10 yıllap Finländiädä fin veterannarınıñ bixisap portretların eşläp fin xökümäteneñ “Maqtaw bilgesenä” dä layıq keşe ul Xäydär ağa. Bügenge köndä ul Leningrad-Peterburg tatar qaharmannarınıñ portretları östendä eşli. Utızğa yaqın millättäşebezneñ süräte inde äzer dip äyterlek. Alar arasında ike Sovetlar Soyuzı Geroyı - İldar Mannanov häm Äbelxanov, partizannar otryadı komandirı Äxät Usmanov, 1945 yılda Ciñü Paradında qatnaşqan Säyet Tenişevnıñ portretları bar. Xäydär ağa Säybatalov üze dä, sänğäte geroyları - frontoviklar kebek, tormışnıñ, yäşäwneñ tämen toyıp, mäğnäsen belep yäşi. Xäydär Säybatalov belän äñgämäne anıñ suğış xatirälärennän başlap cibärdek.
Gölzadä Kamalova, Peterburg


text:
Ekrem Çelebi - İkilik Noktası
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : İkilik Noktası
Etiketler : Ekrem Çelebi - İkilik Noktası türkü indir, Ekrem Çelebi - İkilik Noktası türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, İkilik Noktası mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri İkilik Noktası türküsü, İkilik Noktası sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, İkilik Noktası bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Vardım Bir Doktora
Ekrem Çelebi - Gidenin Üçü Güzel
Ekrem Çelebi - Ne Karaymış Alnımın Yazısı
Ekrem Çelebi - Dağlar Başı Karlı Olur
Ekrem Çelebi - Torşahin Misali
Ekrem Çelebi - Dayanılmaz Bir Çile
Ekrem Çelebi - Gör Ki Felek Bize Neler Eyledi


text:
AQŞ prezidentlığına demokratlar namzäte John Kerry vise-prezident itep John Edwards'nı bilgeläde
Edwards'qa 51 yäş, beleme – yurist, xäzerge waqıtta ul könyaqtağı Tönyaq Karolina ştatı senatorı. Kerry üze ilneñ tönyaqkönçığışındağı Masschusettes ştatınnan. Demokratik dairälärdä Edwardnı kütärenke ruxlı kampaniä alıp barğanı öçen yaratalar. Ämma Edwards şul uq waqıtta Bushnıñ iqtisadi säyäsäten nıq täqñitli, ul xäzerge prezidentı "ike Amerika" buldıruda, ilne baylar häm yarlılar öçen bülüdä ğayepläde.


text:
Pänceşämbe könne Qazanda Tatarstan Däwlät Şurasınıñ 10 plenar sessiäse eşen däwam itte
İnde xäbär itkänebezçä, bu utırışta bernindi dä xälitkeç mäsälälär tikşerelmi. Kön tärtibendäge mäsälälär barısı da ğadäti, planlaştırılgan mäsälälär. Ğadättägeçä, sessiä açılğaç, kön tärtiben tikşergändä, deputat Aleksandr Ştanin rayon administratsiä başlıqların wazifa başqaruçılar dip atap, Rusiä Yuğarı mäxqämäse qararına işarä itep, parlamentnıñ legitimlığı turında süz kütärde. Däwlät Şurasınıñ zakonçılıq komissiäse räise Midxät Kormanov mäxqämä qararınnan ayırım ber punktnı ğına österäp çığarıp, nindider näticälär yasaw döres tügel, dip qırt kiste. Häm şunıñ belän bu bäxäs-tawış çığaru mataşular tuqtatıldı.


text:
Ğalim Mirqasıym Ğosmanğa 70 yäş, moxit problemaları turinda yaña film, Çexiäneñ Rusiä turistlarına susawı
"Azatlıq" radiosınıñ yäkşämbe "Awlaq öy"enä räxim itegez, qäderle tıñlawçılar! Bügen bez sezgä beraz üzençälekleräk utırma täqdim itärgä buldıq äle. Bez dim, çönki xäzer sez mine genä tügel, ä yäkşämbelärdä möxaciriat temaların yaqtırtqan Alsu Qormaşnı da işetersez. Köçlärebezne berläşterüneñ säbäbe şul - "Azatlıq" radiosı yäkşämbe awlaq öylären sezgä här atna täqdim itmäkçe.
Selam, Kärim, cäy ayları başlanıp kilä bit, alda yallar tora, Şuña kürä minem süz säyäxätlär turında bulır inde, min yaratqan möhacirlek temasına da yaqın bu... Bügen Pragadağı Rusiä turistları turında söyläşerbez, Alar könenä yaqınça küpme aqça tota, küp keşe kiläme, tağın da kübräk kilergä telär ideme? Törek restoranı xucası belän dä söyläştem.
Yarıy, Alsunı bez berazdan tıñlarbız, qäderle duslar, ä xäzer min sezgä ikençe ber märtäbäle qunaq belän äñgämä täqdim itäm. Uzğan pänceşämbe könne Qazan däwlät universitetında kürenekle tatar ğalime, abruylı fiker iäse Mirqasıym Ğosmanovnı zurlaw tantanası uzdı. Şuşı könnärdä genä aña 70 yäş tulğan ide. Mirqasıym abıynı kürgän, anı yaqınnan belgännnär, kör küñelle, sälämät bädänle şuşı keşeneñ inde sigezençe distäsen başlawına ışanmas ta. Gärçä Mirqasıym abıy başqarğan eş, anıñ tatar tarixına häm ädäbiatına kertkän öleşe ber keşe ğömerenä genä sıyıp ta betmäslek kebek. Möxtäräm ğalim belän söyläşü dä, anıñ şul 70 yäşen nindi xislär belän qarşılawı, ireşkännärennän qänäğät bulu-bulmawı turındağı sorawdan başlandı.
Mirqasıym Ğosmanov
Mirqasıym ağa Ğosmanovnıñ "Yaxşığa ömetlänik" digäne belän kileşmi mömkin tügel. Belmim, sezdä niçekter, minem iğtibarnı anıñ, tatarlar arasında kiñ cäyelgän manqortlıqqa tügel, ä bar yäşäyeşkä qurqınıç tudırğan ekologiä, moxit problemaları uñayınnan borçıluı cälep itte. Çınnan da, şuşı atnada Tatarstanda bulğan cil-dawıllar Mirqasıym abıy borçularınıñ nigezle buluın raslıy kebek. Olı yäştägelär dä, elek Tatarstanda andıy qazalarnıñ bulğanı yuq ide dip äytä. Bu närsä, tabiğätneñ keşelär kürsätkän wayımsız mönäsäbätenä üz cawabımı? Köçle cil-dawıllarnı oçraqlı dip atap bulmıy, soñğı yıllarda alar torğan sayın yışaya bara. Keşelärneñ eşçänlege tabiğätkä zur zian kiterä, monısı bäxässez, läkin şul zian ni däräcädä bar Cirdäge tormışnı üzgärterlek soñ? Qayberäwlär, andıy ixtimal şaqtıy zur dip belderä. Hawa şartlarınıñ tamırdan üzgärüe häm monıñ bar keşelek dönyasın yuqqa çığara aluı teması inde Hollywoodnı çirattağı blockbuster, yäğni zur macaralı film töşerügä etärde. Äwzem reklam äzerlege alıp barılğannan soñ şuşı könnärdä ul, dönya buylap ekrannarğa çıqtı.
Audio
"Berseköngä" dip atalğan şuşı filmda, Cirdä çılılıqnıñ artuı säbäple qotıptağı bozlarnıñ kinät eri başlawı häm şul sunıñ Atlantiktağı Golfstream ağımına kilep kerep anı tuqtatuı, näticädä ağımnıñ kire borılıp Amerika qitğasına 30 metrlı dulqınnar bulıp kilep citüe turında bara. Bu yar buyındağı şähärlärneñ yuwıp töşerelüenä genä tügel, ä Cirdä yaña boz çorı başlanuğa kiterä, çönki Golfstream ağımınıñ tuqtaluı tönyaq yarımşarda hawanıñ nıq salqınayuwına säbäp bula. Ğalimnär monıñ çınbarlıqta şulay bula almawın äytsä dä, film rejisserı Roland Emmerichneñ üzeneñ şuşı äsäre belän keşelek dönyasına şaqtıy tä''sirle kisätü yasawın tanımıy mömkin tügel. "Böerseköngä" filmın qaraw bigräk tä, dönyanıñ cılınuın tuqtatu maqsatında ireşelgän Kyoto kileşüen inkär itüçelär öçen faydalı bulır ide. New Yorknı 30 metrlı dulqın yuwıp kitü ixtimalı bik az bulsa da, tönyaq qotıp tirälärendä hawanıñ yıldan-yılğa cılına baruı raslanğan närsä. Näticädä andağı bozlıqlar häm boztawları eri, ä ul su qaya kitä soñ? Say yatqan utrawlarnı kümä, misal öçen. Ä Pragada yäşäwçelär, bu ğomumän, yañğır bulıp qitğa eçlärenä dä kerä häm su basularğa kiterä dip uylıy. Öç yıl elek çex başqalası üz tarixında kürmägän äfätkä - Vltava yılğasınıñ yarlarınnan taşıp zur su basuğa duçar bulğan ide. Xäzer Praga anıñ näticälärennän tulısınça arınıp, şähärdä su basunı xäterlätkän bilgelär bügen inde qalmasa da, şuşı tabiğät qazası Çexiägä bik qıybatqa töşte - häm äle töşä dä, çönki elek Pragaga bik yaratıp yörgän turistlar, ä yılına alar biregä millionlap kilä, ber ara anı çitlätep uza başlağan ide. Çitlätep uzunıñ başqa säbäpläre dä bar, älbättä. Bigräk tä Rusiädän, dimäk Tatarstan wä Başqortstannan da kilgän säyäxätçelär öçen. Pragaga kilü alar öçen berençe çiratta, ni ğäcäp, Mäskäwgä barunı häm anda çex vizasın alunı añlata häm bu bügenge köndä zur kirtä bulıp tora. Monı çexlar üzläre dä tanıy. Biredäge businessqa urıs säyäxätçeläreneñ kübräk buluı kiräk. Häm xäzer bu xaqta bezgä tulıraq itep Alsu Qormaş söyläp kitär, qäderle duslar.
Alsu Qormaş Sälam Kärim, sälam sezgä, xörmätle tıñlawçılar!. Praganıñ tarixi urınnarın kilgäç tä ber qarap çıqqaç annan soñ alarnı yış kürü bezgä bik eläkmi inde, Kärim. :))) Läkin bügen bu xaqta söyli alam, çönki bu könnärdä Qazannan kilgän qunaqlarım bar, min dä alarğa tağılıp räxätlänep üzemne turist kebek xis itep Praganıñ iñ matur uramnarın äylänep çıqtım. Uramnarda rusça söyläşüçelär bik küp. Karl küpere diseñme, iske şähär mäydanı bulsınmı – barısında da rus tele yañğrıy. Tarixi üzäktäge kibetlärdä dä ber 5-6 yıl elek bulğan kebek – kibetçelär urıs telen işetep artı belän borılıp basmıy. Satuçılarnıñ barısı da rusça añlıy, kübese söyläşä dä. Äz genä dä bulsa qızıqsınıp qarap toruıñnı kürsälär – şunda uq kibetkä çaqırıp siña berär närsä täqdim itergä tırışalar. Rusiädän kilgän turistlar könenä yaqınça 150 dollar , 4 meñgä yaqın rubl aqça sarıf itä ikän. Könbatış illärdän kilüçelär dä monıñ qadär aqça tükmi. Läkin qızıq äyber şul – çexlar Rusiä turistlarınnan tağın ikelätä kübräk aqça ala alır ide, ägär ruslarğa Çexiägä kilergä awır bulmasa. Viza kertelgänçe Çexiägä yalğa yılına 270 meñgä yaqın Rusiä turistı kilgän bulsa – xäzer bu san ikelätä kimegän. Yarar, urıs turistlarınıñ kübräk buluı – aqça kitersä, ä kibet-restoran xucaları Rusiädän kilüçelär turında ni uylıy soñ? Praga uramnarı buylap yöri torğaç açıqtıq, tamaq yalğap alırğa törek restoranına kerdek. Restoran xucası Hakan äfände üze İstanbuldan, biredä yıl yarım yäşi. Başta berençe yılnı suvenirlar satqan kibet totqan, şunnan soñ tiz genä aşap çığa torğan törek rizıqları aşxanäsen buldırğan, xäzer menä 3 ay inde törek restoranı xucası. Hakan äfändedän – ruslarnı başqa il turistlarınnan ayıramı häm alar turında nindi fikerdä buluın soradım.
Hakan: "Rus turistları tağın da kübräk bulsın ide, dip telim. Menä restoranda 3 aylıq eş täcribäsennän çığıp äytäm – urıslar küp aşıy, küp eçä, sıyfatlı xezmät kürsätüne bik yarata häm bolar öçen yaxşı tüli. Çexlar misal öçen äz aşıy, äz eçä, şulay da bik yuğarı sıyfatlı xezmät taläp itä, üzlärenä oşamağan berär närsä bulsa – tülämiçä dä kitä ala. Urıslarnıñ kübräk buluın telim..."
Mäskäwdäge çexiä ilçelegennän kilgän xäbärlärgä qarağanda – Çexiägä kilep biznes başlarğa telägän eşquarlar sanı artqan. Çexiäneñ Yevropa Berlegenä kerüe belän biredä biznes öçen çiklär dä kiñäyde. Çexiädäge eşmäkärlär könbatış Yevropa illäre belän ciñelleräk eşli ala. Ämma biredä sezneñ öçen ber möhim mäğlümat, xörmätle tıñlawçılar – Çexiäneñ Yevropa Berlegenä kerüe – ber viza belän Pragağa kilep soñınnan Germaniä häm Avstriägä säyäxätne däwam itüne añlatmıy. Könbatış illäre – berdäm viza sistemasına – Schengen zonasına kerä. Çexiäne älegä ul sistemağa almadılar, immigrasiä türäläre – tağın ber 2-3-4 yıl, di....menä şul, Kärim.
... häm alarnıñ ber-ike-öç yıl digäne ğädättä ozaqqaraq ta suzıla. Alsu, räxmät. Tıñlawçılarıbızğa tağın şunı da islärenä töşerep kitik - çex vizasın Mäskäwdäge ilçelektä genä tügel, Piterbur häm Yekaterinburdağı konsulatlarda da alıp bula. Şuşı kiñäş belän bez bügenge utırmanı inde tämamlarbız, şunı onıtmağız, "Awlaq öy" kiläse yäkşämbedä dä bulaçaq. Qäderle duslar, isän-imin torığız, "Azatlıq"tan ayırılmağız, xatlar yazğalağız! Bezneñ adresnı sez www.azatliq.ru säxifäsendä taba alasız. Sezneñ belän bügen Kärim Kamal ide, saw bulığız!


text:
14.05.2013
Milli Meclisin mayın 14-de keçirileniclasında Cinayet Mecellesinin"Böhtan" (147-ci madde) ve"Tehqir" (148-ci madde) maddelerine deyişiklik edilib. Deyişikliye esasen, böhtan, yeni yalan olduğunu bile-bile her hansışexsin şeref ve leyaqetini lekeleyenve ya onu nüfuzdan salan melumatları internet informasiya ehtiyatında yayma 100 manatdan500 manatadek miqdarda cerime ile ve ya 240 saatadek müddete ictimai işler ve ya 1 iledek müddete islah işleri ve ya 6 ayadek müddete azadlıqdan mehrumetme ile cezalandırılır.Kütlevi nümayiş etdirildiyi halda internet informasiya ehtiyatında şexsiyyetin şeref ve leyaqetini nalayiq formada qesden alçaltmaya (tehqire) göre 300 manatdan 1000 manatadek miqdarda cerime ve ya 240 saatadek müddete ictimai işler ve ya 1 iledek müddete islah işleri ve ya 6 ayadek müddete azadlıqdan mehrumetme nezerde tutulur.
--
Elave edilmiş fayl yoxdurYeniler yuxarı


text:
Başqortostan häm Räsäy berźämlegenä kürşelär źä quşıla
Irımbur ölkähenän Töylögän rayonında kilähe aźnanan başqort habantuyźarı başlana. bıyılğı saralar Başqortostan häm Räsäy berźämlegeneñ 450 yıllığına arnala. Töylögän rayonında yaqınsa 2 meñläp millättäşebeź yäşäy. Başqort milli bayramdarı, başqa saralar töbäktä daimi ütkärelep kilä ti töylögän başqorttarı qoroltayı räyese Dauıt Qaraźbaev. 6-sı iyundä Ekaterinburg qalahında başqort kinohı festivale başlana. Başqortostan turahındağı filmdarźı Sverdlau ölkäheneñ başqa qalalarında yäşäüselär źä qaray ala. ,,Başqortostan,, kinostudiyahı etäksehe Aybulat Yunısov äyteüensä, proğrammala näfis filmdar,yänhürättär başqort häm rus teldärendä kürhäteläsäk. ,,Başqort kinohı,, festivalen oyoştorousılar 1940-sı yılda töşörölgän ,,Salauat Yulaev,, häm bıyıl ekranğa sıqqan ,,Räxmät,, filmdarı tamaşasılarźı źur qıźıqhınıu uyatır tip ışana.
Rämzit Äbüläev, Öfö


text:
Osqar Kaybıyşev eşe buyınça mäxkämä däwam itä
Ufada yäşäwçe dön'yaküläm tanılğan ğalim, Rusiä Fännär akademiäseneñ Ütä sığılmalı metallar problemaları institutınıñ elekke direktorı, akademik Osqar Kaybıyşev östennän mäxkämä eşe däwam itä. Başqortstan Yuğarı mäxkämäsendä moñarçı uzğan distädän artıq utırışta şahitlarnıñ çığışları tıñlandı. Alar siksängä yaqın keşe buldı.
Annan soñ ğäyepläwçe yaqnı tıñlaw eşläre başlandı. Soñğı utırışta Osqar Kaybıyşevka qarata moñarçı işetelmägän ğäyepläwlär dä yañğırağanlığı xäbär itelde. İmeş, akademik Qaybışewnıñ çit illärdäge xisaplarına ällä küpme aqçalar küçerelgän ikän. Ämma Osqar Kaybıyşev “Azatlıq” radiosı xäbärçese belän bulğan äñgämädä monı “cämäğätçelek fikeren yalğış yulğa kertep cibärü maqsatında, eşlängän oyatsız yalğan”, - dip bäyäläde.
Elegräk tä xäbär itelüençä, Osqar Qaybışewnı çit illärgä Rusiäneñ ike täğäyenläneştäge sänäğät texnologiälären satuda häm finans mutlıqlarda ğälyeplilär. Ä tanılğan akademik üzenä tağılğan ğäyepläwlärne kire qağa häm “bu bezneñ konkurent firmanıñ häm anıñ mänfägat'lären yaqlawçı iminlek orğannarınıñ berlektäge xösetlege, zakaz buyınça baruçı qoyı qazuı”, – dip belderä. “Azatlıq”qa da şuşı uq fikeren qabatladı ul.
Kaybıyşev – Miña qarata “çit illärgä ike täğäyenläneştäge texnologiälär tapşırğan” digän ğäyepläwlär açıqtan-açıq yalğan. Barlıq dokumentlar räsmiläşterep eşlängän fänni eşlär genä ide. İnde bu ğäyepläw raslanmadı da, ämma ğäyepläwçe yaq haman üzen östen çığarırğa tırışaOsqar Kaybıyşev üzenä qarata tağılğan soñğı ğäyepläwlärne, ä atap äytkändä, anıñ xisabına çit il firması aşa zur külämdä aqça küçerelüen çip-çista yalğan, dip belderä. Bezneñ institutnı finans yağınnan Rusiä Fännär akademiäse dä ällä küpme tapqırlar tikşerde häm xilaflıq tapmadı, di akademik.
Kaybıyşev – İnde finans mäsälälärgä kilgändä dä miña tağılğan ğäyeplär çep-çi yalğan häm uydırma. Bezneñ institutnı ällä küpme komissiälär, ä iñ möhime – Rusiä Fännär akademiäse tikşerde. Häm bernindi urlaşu yä bulmasa, aqçanı tieşsez urınğa qullanu oçrağı açıqlanmadı. FSBnıñ ni qısılışı bar inde bu eşlärdä. Ämma bu eşne tulısınça FSBğa tapşırdılar. Bu bötenläy döres eş tügel. Ufadağı tanılğan akademik Osqar Kaybıyşev buldı. Anıñ süzlärençä, aña tağılğan ğäyepläwlär çip-çista uydırma. “Ägär xoquq oyışmaları bu eştä döreslekne tabarğa tırışsa, minem ğäyepsez buluım tulısınça isbat iteläçäk, - di ul. - Ämma alar niçek kenä bulsa da ğäyeple ikänlegemne isbatlarğa omtıla kebek”.
Osqar Qaybışewnıñ eşe buyınça Başqorstan Yuğarı mäxkämäsendä kiläse mäxkämä utırışı 10 iyülgä bilgelängän.


text:
Neşet Çelebi - Çeşme Başında
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Çeşme Başında
Etiketler : Neşet Çelebi - Çeşme Başında türkü indir, Neşet Çelebi - Çeşme Başında türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Çeşme Başında mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Çeşme Başında türküsü, Çeşme Başında sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Çeşme Başında bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Harmana Serdiler
Neşet Çelebi - Dünya Adana nın
Neşet Çelebi - Yürü Bre Fani Dünya
Neşet Çelebi - Yoruldum Da Yol Üstüne
Neşet Çelebi - Akşam Oldu Kırat
Neşet Çelebi - Vurduğunu Öldürürsün


text:
Monday, May 22, 2006
Qocayev Niftali Mehrali oglu 1936-ci il oktyabrin 18-de Qerbi Azerbaycanin (indiki Ermenistan adlanan bolge) Qazax qezasinin Dilican nahiyyesinin Salah kendinde dogulmusdur. 1953-cu ilde orta mektebi qizil medalla bitirerek BAKI DOVLET UNIVERSITETININ fizika fakultesine daxil olmusdur. Yalniz ela qiymetlerle oxuduguna numunevi davranisina gore 3-5 kurslarda Ozel Taqaude layiq gorulmus, 1958-ci ilde fizika fakultesinin nezeri fizika ixtisasini ferqlenme(qirmizi) diplomu ile bitirmisdir. Universiteti ferqlenme diplomu ile bitirmesi ve telebelik dovrunde elmi-tedqiqat isleri sahesindeki fealiyyeti (telebe iken Kiev Dovlet Universitetinde kecirilen Beynelxalq elmi konfransda  > movzusunda meruze ile cixis ederek terifnameye layiq gorulmusdur) nezere alinaraq N.M.Qocayev BDU-da saxlanilmisdir.Bir il laborant vezifesinde isledikden sonra Sankt-Peterburq seherinde o zamanki Sovetler Ittifaqi Elmler Akadamiyasinin nun aspiranturasina qebul olunaraq akademik M.V.Volkensteynin elmi rehberli ile o zamanlar ucun nadir olan molekulyar biofizika sahasinde elmi fealiyyetini davam etdirmisdir. 1962-ci ilde movzusu uzre namizedlik dissertasiyasini muveffeqiyyetle mudafie ederek fizika-riyaziyyat elmleri namizedi elmi adini almis ve mezunu oldugu Baki Dovlet Universitetine qayidaraq bu gune qeder hemin universitetde oz herterefli fealiyyetini (1962-muellim, 1963-1964 bas muellim, 1964-1979 dosent, 1979-dan professor) etdirir. 1967-ci ilde N.M.Qocayevin bilavasite fealiyyeti neticesinde Baki Dovlet Universiteti nezdinde yaradilmis ve N.M.Qocayev hemin fakultenin ilk dekani vezifesine teyin olunmusdur. 1968-ci ilde musabiqe yolu ile BDU-nun na mudir vezifesine secilmis ve bununla elaqedar 1969-cu ilde oz xahisi ile dekan vezifesinden azad edilmisdir. Prof.N.M.Qocayev 16 il (1968-1984-cu illerde) na rehberlik ederek elmi pedaqoji kadrlar hazirlanmasi isinde derslik ve monoqrafiyalar yazmaq ve tedris sahelerinde onemli muveffeqiyyetler qazanmisdir. O, ilk defe 1977-ci ve 1980-ci illerde olmus ve muvafiq medallarla teltif olunmusdur. Prof.N.M.Qocayev mezun oldugu ilden indiyedek fasilesiz islediyi BAKI DOVLET UNIVERSITETINDE hele 1959-cu ilden tedqiqata basladigi sahesinde mekteb yaratmis. Hemin mektebin daha semereli elmi fealiyyet gostermesi ucun 1980-ci kecmis SSRI Ali Tehsil Nazirliyinin tovsiyyesi ve SSKI Nazirler Soveti yaninda Elm ve Tehsil Komitesinin xususi qerari ile sinin acilmasina nail olmus ve o vaxtdan bu gune qeder hemin laboratoriyanin mudiri vezifesinde calisir. Prof.N.M.Qocayev 4 istiqametde semereli elmi-pedaqoji fealiyyet gostermisdir: elmi-tedqiqat isleri ve yuksek ixtisasli elmi kadrlarin(magistr ve elm namizedi) hazirlanmasi, derslikler ve monoqrafiyalarin yazilmasi , dersliklerin ve elmi edebiyyatin xarici dillerden Azerbaycan ve Turk dillerine tercumesi , pedaqoji fealiyyet. Sadalanan butun sahelerde prof.N.M.Qocayevin xususi xidmeti olmusdur . O, mezunu oldugu BAKI DOVLET UNIVERSITETININ fizika , biologiya, kimya fakultelerinde umumi fizikanin muxtelif bolmeleri ve ixtisas kurslari uzre yuksek seviyyeli muhazireler oxumus, telebelerin kurs ve diplom islerine rehberlik etmisdir . Esasen Avropa , Amerika ve Rusiyada nesr olunan moteber elmi jurnallarda derc olunmus 255 elmi meqalenin , 8 monoqrafiyanin , 9 derslik ve ders vesaitinin muellifidir . Bunlar icerisinde kecmis SSRI -nin Ali Tehsil Nazirliyi terefinden Ittifaq Universitetleri ucun ders vesaiti olaraq tesdiq olunaraq Moskva seherinde nesriyyati terefinden cap olunmus kitabini ve Sankt -Peterburq seherinde bir qrup alimlerle , akademik M.Volkensteyn ve basqalari ile birlikde ingilis dilinde nesr etdirdiyi monoqrafiyani xususi qeyd etmek lazimdir . Prof.N.M.Qocayevin qardas Turkiye universitetleri ucun yazaraq Erzurumda nesr etdirdiyi 2 derslik ve 2 monoqrafiya Turkiyeli telebeler terefinden sevilerek oxunan kitablardir . Prof.N.M.Qocayevin elmi rehberliyi ile 20 aspirant ve dissertant namizedlik dissertasiyasini muveffeqiyyetle mudafie ederek elmler namizedi adina layiq gorulmusdur. onlarin icerisinde Misir ve Iraq vetendaslari da var. Prof.N.M.Qocayevin tesebbusu ile 1997 -ci ilde yaradilmis Azerbaycan Biofizika Cemiyyeti ozunun ilk konfransinda onu Cemiyyetin Prezidenti secmisdir ve bu gunedek hemin vezifede muveffeqiyyetle calisir . Qocayev 2001-ci ilden etibaren evezcilik yolu ile Qafqaz universitetinde Elmi isler ve xarici elaqeler uzre prorektor vezifesinde isleyir. Prof.N.M.Qocayev 1980-1984 -cu illerde Azerbaycan Respulikasi Ali Tehsil Nazirliyi nezdinde fealiyyet gosteren Elmi-Metodik Surani Fizika ve Astronomiya Seksiyasinin sedri ,1967-1994 -cu illerde Azerbaycan Respublikasi cemiyyetinin Fizika Seksiyasinin uzvu olmus , 1989-1993 -cu illerde Azerbaycan Qacqinlar Cemiyyetinin sedri vezifesinde islemisdir .1993-1998 -ci illerde Turkiyede -Erzurum Ataturk ve Stanbul universitetlerinde professor vezifesinde calisaraq muhum elmi-pedaqoji fealiyyet gostermisdir . Hemin dovrde yerli alimlerle yaxin emekdasliq ederek maraqli elmi-tedqiqat isleri aparmis , dissertasiya islerinin mudafie suralarinin sedri ve uzvu olmusdur . Birge elmi isler Turkiye Dovlet Planlama Teskilati terefinden muhum elmi -tedqiqat isi olaraq qebul olundugundan hemin teskilatin maliyye desteyi ile yerine yetirilmis , alinan neticeler Journ Molekular Structure kimi moteber elmi jurnalda ve diger jurnallarda cap olunmusdur . Prof.N.M.Qocayev Turkiye universitetlerinin telebeleri ucun 4 derslik(molekulyar fizika, optika, molekulun qurulusu1-ci ve 2-ci cild) yazmis , molekulyar fizika ve optikani ilk defe olaraq Erzurum ve Ataturk Universitetinde tedris etmekle yanasi ozunden sonra bu fennlerin tedrisi ucun kadrlar hazirligina da emek serf etmisdir. Hazirda Istanbul Universitetinin kafedrasi ile qarsiliqli emekdasliq muqavilesi esasinda elmi -tedqiqat islerini davam etdirir. Prof.N.M.Qocayev 255 meqalenin muellifidir


text:
İslam Konferensiäse oyışması Libandağı suğışnı kiçekmästän tuqtatunı taläp itä
Xäbärlärdän işetüegezçä, İslam Konferensiäse oyışmasına kergän illär Malayziä başqalası Kuala Lumpurda aşığıç cıyın ütkärde. Kön üzägendä - İzrailneñ Libanğa yasağan höcüme häm kierenkelekneñ bar Yaqın Könçığışqa taralu ixtimalı. Möselman illäre Berläşkän Millätlärdän Libandağı suğışlarnı kiçekmästän tuqtatuğa ireşüne taläp itä. Moñardan tış alar İzrail qorallı köçläreneñ Liban cirendä qılğan cinayätlären tikşerüne dä alğa sörä.
Yaqın Könçığıştağı nizağnı xäl itü öçen berençe bulıp İzrailne beterü kiräklege turındağı fikeren Äxmädinecad pänceşämbe könne Malayziä başqalasında da qabatladı. Ämma älegä ul moña bik tirän kerep tormadı, barı tik islam illären İzrail belän bulğan bar bäyläneşlären dä ezärgä, yähüd däwläten tulısınça ayırırğa öndäde. Möselman illäreneñ zur öleşe inde bolay da İzrail belän bernindi dä mönäsäbätläre yuq. İran prezidentı monıñ belän genä çiklänmäde, Libanğa höcüm itüendä İzrailne yaqlawları öçen cawaplılıq Quşma Ştatlar häm Britaniä kebek illärgä dä töşä, Libandağı cinayät öçen alar da cawap totarğa tieş, dip isäpli. İslam Konferensiäse oyımasınıñ aşığıç cıyınında qatnaşuçı başqa citäkçelär dä İzrailneñ Libanğa höcüm itüen kisken ğäyepläp çıqtı. Alarnıñ kübese xäzerge çorda iñ möhime - suğışlarnı tuqtatuğa ireşü, dip sanıy. Pakstan premyer-ministrı Şäwkät Ğäziz, misal öçen, moña kiçekmästän ireşelmäsä, suğış utı tirä-yündäge illärne dä yotıp, Yaqın Könçığışta däwamlı solıx urnaştıru ömetlären tämam üterä ala, dip kisätte:
"Çişeleş bulıp kiçekmästän suğışlarnı tuqtatu, bu nizağ töbendä yatqan säbäpne işetü, häm anı aralaşu wä fiker alışu aşa xäl itärgä tırışu tora. Monı bezneñ barıbız da teli, häm barıbız da monıñ tormışçan ber çişeleşkä kiterüen añlıy", di Pakstan premyer-ministrı.
İndoneziä prezidentı Susilo Bambang Yudhoyono, ä ul dönyadağı iñ zur möselman ilen citäkli, Libandağı suğış bar möselman dönyasın radikal''läşterä ala, dip kisätä. Anıñ şul fikeren oyışmanıñ general'' sekretare Äqmältdin İxsanoğlu da yaqlıy, islam dönyası buylap näfrät cäyelä, häm şuña kürä "biredä ber urtaq fiker bar - qatı ğına itep kiçekmästän suğışlarnı tuqtatuğa öndäw kiräk" dip belderä İslam Konferensiäse oyışmasınıñ general'' sekretare.
Kuala Lumpurda cıyılğan möselman citäkçeläre Berläşkän Millätlärneñ İminlek Şurasın da kisken tänqitli, çönki ul Liban oçrağında tınıçlıq wä iminlek urnaştıru ölkäsendäge burıçların ütämi, dip isäpli. Oçraşuğa möräcäğäten video aşa ğına yasağan Liban premyer-ministrı Fuat Siniora, İzrailneñ Libanğa qarşı yasağan höcümnärennän bügenge köngä 900-dän artıq keşe hälak buldı, bu suğış ilgä zur zian kiterä, dip belderde:
"Bu bezgä keşe ğömere häm xucalıq ölkäsendä zur zian kiterä, ilebezne häm anıñ iqtisadın tar-mar itä", dip zarlana Liban premyer-ministrı.
Üzendä İslam Konferensiäse oyışması cıyının ütkärgän Malayziäneñ xökümät başlığı Ğabdulla Bädäwi üz çığışında möselman illären, Berläşkän Millätlär täqdim itkän tınışlıq köçlärendä qatnaşırğa äzer bulırğa öndäde.
Kärim Kamal


text:
Dönya Sälämätlek Saqlaw Oyışması: SARStan qurqınıçraq närsälär bar
Düşämbedä Genevada Bötendönya Sälämätlek Saqlaw Oyışmasınıñ yıllıq utırışı açıldı. 10 kön baraçaq bu cıyınnıñ kön tärtibenä, älbättä, ''ğädäti bulmağan üpkä yalqınsınuwı'' kertelgän. Läkin ul ğına tügel, oyışma räsmiläre äytüençä, bügenge köndä alarnı borçığan başqa, SARStan da qurqınıçraq närsälär bar.
Audio
Christine McNab süzlärençä, alar bu mäsälägä kiñräk qararğa, SARS qına tügel, ä başqa şulay kinät kilep çığa torğan cirlär belän eş itü mäsäläsen tikşerergä cıyına.
Bıylğı cıyınnıñ ikençe töp mäsäläse – tämäke turında konvensiä. 3 yıl barğan tikşerülär näticäsendä Bötendönya Sälämätlek Saqlaw Oyışması şuşı yılnıñ fivralendä Tämäke turındağı kileşüneñ ölgesen äzerläde. Anda tämäkeneñ sälämätlekkä zur zıyan kiterüwe, anıñ qullanu dairäsen kimetü, citeşterüne kontrol astına alu kiräklege turında äytelä. Cıyınğa kilgän delegatlar şuşı ölgene raslarğa tieş bulaçaq. Äytkändäy, Quşma Ştatlar bu kileşügä qarşı ide. Ämmä kiçä Amerikanıñ Sälämätlek Saqlaw ministrı Tommy Thompson kileşüne xuplayaçağın belderde. Süz Tämäkegä qarşı xalıqara qanun buldıru turında barmıy. Läkin, şuşı konvensiä nigezendä här däwlät üz qanunın tözi alaçaq. Christine McNab süzlärençä, bu ğayät möxim mäsälä, ägär berär närsä eşlänmäsä, 2020 yılğa tämäkedän ülüçelär sanı yılına 10 million täşqil itäçäk:
Audio
Bötendönya Sälämätlek Saqlaw cıyını şulay uq, qayber ğädäti, läkin äle dä ülemnär kiterä torğan awırularnı tikşeräçäk. Şularnıñ berse – qızamıq. Alğa kitkän könbatışta bu çir çağıştırmaça ciñel ütsä, xäyerçe illärdä qızamıqtan yıl sayın meñlägän bala ülä.
Küptän tügel Bötendönya Sälämätlek Saqlaw oyışması dönyada iñ küp ülemnärgä säbäp bulğan oçraqlar isemlegen bäyän itte. Baqsañ, ul nindi dä bulsa awıru tügel, ä törle qazalar ikän. Äytik, yıl sayın yul qazalarında 1.3 million keşe xäläk bula, 800 meñe üzenä qul sala, tağın yartı millionı yaqtı dönyadan ber-bersenä köç qullanu näticäsendä kitä, 300 meñe ağulanıp ülä. Qorallı bäreleşlärdä häm törle yañğınnarda ülüçelär sanı, şulay uq yılına 300 meñ tiräse. Genevada açılğan cıyın şuşı oçraqlarnı da sälämätlekkä yanaw rätenä kertep tikşerergä cıyına.
Bötendönya Sälämätlek Saqlaw oyışmasınıñ yaña citäkçese saylanaçaq. Norvegiäle Gro Harlem Brundland kitergä qarar itkännän soñ bu urınğa Koreadan Joni Wook Lee täqdim itelde.
Ali Gilmi, Praga


text:
Mısırda qarşılıqlı konstitutsiә referandumı bara
Misırlılar bügen konstitutsiägä üzgäreşlär kertü uñayınnañ ütkärelgän referendumda qatnaşalar. Xökümät äytüwençä, yaña reformalar qissasında konstitutsianıñ 34 maddäsenä üzgäreşlär kirteläçäk. Referendumğa qarşılıq beldergän oppozitsiä partiäläre isä, bu eş ildäge irekleklärne häm demokratiäne çikläw tırışlığı bulıp tora dip atıy.
Köçle oppozitsia firqası bulgan Möselman Qardäşlege partiäse referendumnı boykot itärgä çaqıra. İslamçı törkemlär bu üzgäreşlärne, üzlärenä qarşı başlangan çara dip saniy. 2005nçe yıldağı parlament saylawlarında, urınnarnıñ biştän ber öleşen algan partiä, bu tawış birüneñ ber nindi dä fayda kitermiyäçägenä ışana. Näticädä barıber xökümät üze telägänçä näticälärne üzgärtäçäk, di dini oppozitsiä wäkilläre.
Läkin boykotka barı tik İslam Partiäse äğzäläre genä tügel, oppozitsiadäge barlıq törkemnär, şul isäpdäñ liberallär dä quşıla.
Rizasılıq beldergän törle törkemnär Qahirä üzägendä bergä cıyılıp, xalıqnı tawış birmäskä çaqırdı.
"Bu kämitkä birelmägez. Watanga xiänät däräcäsen tagın ber qat arttırgan bu kämitkä qatnaşqan keşelärgä üz cäzaların biräçäkbez", digän öndämälär buldı Mısır oppozitsiäse cıyınında.
Xaqimiättäge partiä tarafınnannañ ber atna elek täqdim itelgän şuşı üzgäreşlärgä AQŞ yağınnan bik ük zur tänqit işetelmäde. Yaqın Könçığışta demokratik reformalar kertergä tırışqan Waşington xökümäte ütkän atnada Misırnı, töbäktä pluralizm häm zurraq açıqlıq buldıru eşenä citäkçelek itmi, dip moña borçıluın äytkän ide.
Ämmä däwlät sekretare Kondoliza Rayz 25nçe martta Qahirädäge säfär waqıtında, AQŞ tänqitlären yomşartıp, mäglümät çaralarına birgän belderüendä, Mısırnıñ üzençä, üz reformalar yulın buldıruı kiräklegenä basım yasadı.
Misırlılar bügen irtä belän tawış birä başladı, töşkä qädär qatnaşuçılarnıñ äz buluwı küzätelsä dä, öylägä taba artuwı belderelä. 33 million keşe, bilgelängän 30 meñ tawış birü märkäzendä tawış birä ala. Referendumda här ber maddä öçen ayırım tawış birü qaralmagan, anda üzgäreşlärne yaqlap, yä alarga qarşı tawış birergä bula.
Konstitutsiägä kertelgän üzgäreşlärdäñ berse, xakimiätneñ, terrorçılıqta şiklänelgän keşelärne ğaskäri maxkämägä möracagat itmiçä, röxsätsez qulğa alu mömkinlegen birä. Ä başqa ber üzgäreş isä, saylawlarda tawış birülärne küzätep kilgän küzätüçelär sanın äzäytü.
Bügenge saylawlarnıñ ni xaqta bulganıñ bik añlap betermägän gadi xalıq ta bar:
"Misırlılarnıñ zur küpçelege töp qanundagı üzgäreşlärneñ ni turında ikänlegen belmi. Bu referendum başlanır aldınnañ xalıqqa mağlümät birü çaraları buldırılırga tieş ide, läkin bernindi dä andiy çaralar bulmadı."
Möselman qardäşlege firqaseneñ räise, mondiy çaralar belän xökümät islamçılarnı çitkä alıp taşlap, ilneñ kiläse prezidentı itep Möbaräk ulın bilgelärgä tırışa, dip belderä.
Londondagı Amnesty İnternational oyıması da, Mısır konstitutsiäsenä kerteläçäk üzgäreşlärne soñğı 26 yıl eçendä keşe xoquqların qaqşatu ölkäsendä iñ zur waqiğä dip bäyäläde.
M.K.