text:
Qırımnıñ Rusiye ükümeti reisi Yuriy Ğotsanük yarımadanıñ esas Ukrainadan Şimaliy-Qırım kanalı üzerinden Dnipro suvınıñ berilmesine ihtiyacı yoq, dep bildire.
Bu şekilde o, Qırımğa suv berilmeycegini aytqan Ukraina baş naziri Denıs Şmığalniñ aytqanlarına cevap berdi.
«Bugün iç suv resurslarımıznen çare tapamız. Qırımlılar, turistler ve cumhuriyet musafirleri içme suvınen temin etildi, hususan hocalıq-turmuş ihtiyacları içün de», – dep ayttı Ğotsanük TASS Rusiye agentligine.
Qırımda suv qıtlığı sebebinden Aqmescit sakinlerini suvnen temin etken suv borusına suv artezian quyularından alınıp başlandı.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ qurğaq oldı. Mayısta Qırım suv anbarları 7,1 mln metr kubqa daa az toldı, dep bildirdi Qırımnıñ suv hocalığı komiteti.
Ukraina suv problemleri ve melioratsiya institutınıñ müdir muavini Mıhaylo Yatsükniñ fikirince, Qırım suv anbarlarınıñ yedekleri o qadar az ki, yazda yarımadada fevqulâde vaziyet ilân etilecek.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi, Rusiye işğal etken Qırım ve Aqyarğa Şimaliy-Qırım kanalından suv berilüvi tek yarımada işğalden qurtarılğan soñ ola bile, dep hatırlattı.
İyünniñ 11-nde Ukraina baş naziri Denıs Şmığal Kyivdeki matbuat konferentsiyasında Qırımğa Dnipro suvınıñ berilüv meselesi Ukraina kün tertibinde yoq, dep ayttı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


c: text/html

text:
Hollywood aktörı George Clooney ve onıñ apayı, yurist Amal Clooney tarafından tesis etilgen «Adalet içün» Clooney Faqfı, Rusiyeni, Rusiye Fedartsiyasında ve işğal etilgen Qırımda yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etüvnen qabaatlanğan Bağçasaray «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleri Server Mustafayev, Ernes Ametov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Server Zekiryayev, Timur İbragimov, Seyran Saliyev ve Edem Smailovnıñ ükmüni lâğu etmesine çağırdı.
«Bu şahıslarnıñ mahkemesi adaletli mahkeme aqlarınıñ ve diger insan aqlarınıñ bozulması ile keçti. Olarnıñ arasında qabaatsızlıq prezumptsiyası aqqı, makeme davasınıñ baqılmasında iştirak etme ve özüni mudafaa etme aqqı, şaatlarnı çağırma ve sorğuğa çekme aqqı, qanunsız ve esassız yaqalavdan azat olma aqqı. Bu bozuvlarnı köz ögüne alıp, Vlasiha şeeriniñ Arbiy istinaf mahkemesi yuqarıda añılğan şahıslarğa çıqarılğan ükümni lâğu etmeli ve olarnıñ deral azat etilmesi aqqında qarar çıqarmalı», – dep yazıla faqıfnıñ beyanatında.
Bu davanıñ halqara standartlarğa köre uyğun talili ve qıymetlendirilmesi ile «İnsan aqları elçiligi» tatarfından kerçekleştirilgen bütün mevcud oturışlarnıñ monitoringine esaslanğan esabatnıñ tolu metini bu bağlatı boyunca oqumaq mümkün.
Müellifler, Grajdan ve siyasiy aqlarğa dair halqara añlaşma, İnsan aqları Avropa şartnamesi ve Dörtünci Jenava Şartnamesine çerçivesindeki mecburitelerini yerine ketirmek içün Rusiyeniñ deral yedi mahkümni azat etmek kerek olğanını qayd eteler.
«Bundan ğayrı Rusiye Federatsiyası işğal etilgen topraqlarda Rusiye qanunları çerçivesinde Ukraina vatandaşlarınıñ taqip etilmesini ve yaqalanğanlarnıñ Rusiye topraqlarına qanunsız etap etilmesini toqtatmalı», – dep yazıda esabatta.
Hollywood aktörı George Clooney ve onıñ apayı, yurist Amal Clooney tarafından tesis etilgen «Adalet içün» Clooney Faqfı, «adalet içün küreş ve insan aqları bozulması içün mesuliyetke çekmeni» öz vazifesi olaraq taqdim ete. Fond bütün dünyada çeşit-türlü uquq qoruyıcı leyhalarnı kerçekleştire.
2020 senesi Clooney Fondu, Bağçasaray «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca Rusiye mahkemesiniñ qararını tenqit etti.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi sentâbrniñ 16-nda Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca üküm çıqardı. Marlen Asanov 19 yıl sert rejimli koloniyada, Memet Belâlov 18 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Timur İbragimov 17 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Server Zekiryayev 13 yıl sert rejimli koloniyada; Server Mustafayev 14 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Seyran Saliyev 16 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Edem Smailov 13 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlavğa üküm etildi. Ernes Ametov qabaatsız tanılıp, mahkemede azat etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ temsilciligi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» ükmüni «arbiy cinayet» dep adlandırdı. Reintegratsiya nazirligi, qırımtatarlarğa qarşı çıqarılğan üküm sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı sertleştirmege talap etecek, dep bildirdi.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Milliy ekzit-pol» «İlko Küçeriv adına demokratik teşebbüsler» Fondu, Kiyev halqara içtimaiyat institutı (KMİS) ve Razumkov merkezi tarafından keçirile.
İçtimaiyatçılar Qırımdan ğayrı Ukrainanıñ 400 saylav bölüginde aman-aman 17 biñ saylayıcıdan malümat alacaqlar.
Rey berüv yekünlengen soñ, olar ekzit-pol neticelerini aydınlatacaqlar. Saat 23:00 rey berüvniñ soñki daqqasına qadar ekzit-pol olğan saylav bölüklerini esapqa alıp, yañı malümat aydınlatılacaq.
ICTV, 1 +1, TRK «Ukraina» ve «İnter» sımarışınen keçirilgen daa bir, Bütünukrain televizion ekzit-polını, «TNS v Ukraine» şirketi keçirecek.
610 saylav bölüginde umumen 20 biñ adamnı soraştırmağa planlaştıralar. Qırım ve Ukraina şarqındaki bazı şeerler sayılmay.


text:
Amerikalı taqiqatçılar New-Yorkta yüz bergen patlavnıñ şaraitini ögrenmege devam ete, sentâbr 17-de bu vaqia neticesinde 29 kişi yaralandı.
Halqara haber agentlikler ve ABC-News telekanalınıñ malümatına binaen, sentâbr 18-de aqşam taqiqat çerçivesinde beş adam yaqalandı. Olar avtomobilde kete edi ve New-Yorktaki Bruklin rayonında yolda toqtatıldı, bundan soñ sorğuğa çekilmek içün Manhettende yerleşken Federal taqiqat bürosına ketirildi.
Sentâbr 19-da FBR ilân etti ki, bu beş adamdan iç birine New-Yorkta Çelsi rayonındaki soqaqta yüz bergen patlav boyunca qabaatlav taqdim etilmedi.
Bundan da ğayrı, ükümet patlavnıñ bu kün bundan evel New-Yorkta yüz bergen diger vaqianen ve New-Jerside patlavnen bağlı olğanını ögrene.
Resmiy şahıslar bildirdi ki, er angi halqara terroristik taqımnıñ bu vaqianen bağlı olğanınıñ delilleri şimdilik yoq.


text:
Kremlniñ nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi Qarasuvbazar «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Azat Eyupovnı tevqili qaldırdı. Bunı «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi advokat Emil Kürbedinovğa atfı etip bildirdi.
Mahkemeniñ advokat Rusiyeniñ nezaretinden olğan Kyiv ranon mahkemesiniñ tevqif müddetiniñ uzatılması ve SİZO-da tutulması aqqında qararına qarşı bergen istinaf şikâyeti qanaatlendirmegeni haber etile. Mudafaa tarafı bu qaranen razı degil ve onı temyiz mahkemesinde temyiz etecek ola.
Advokat mahkemelengenge cenk vaqtında ealiniñ qorunması aqqında IV Jeneva Şartnamesiniñ qaideleriniñ qullanmasını talap etti. Eyupovnıñ özü mahkeme oturışında Ukraina vatandaşı olğanını bildirdi.
Kürbedinovnıñ bildirgenine köre, mahkeme oturışı qapalı edi.
«Yuqarı Mahkeme bu oturışlarnı çoq yıl devamında esassız qapalı keçirile, dep sayam. Şimdi ise COVID-19-nı qullanıp, öz aqqını suistimal ete ve mahkeme oturışlarnı qapata», – dedi advokat.
Hatırlatamız, aprelniñ 13-nde Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Oleg Fedorov, Azamat Eyupov ve Ernest İbragimovnıñ apis cezasıHы iyülniñ 15-ne qadar uzattı.
Daa evel belli olğanına köre, Qırımdaki mahkeme apiske alınğan faal ve iş adamı Oleg Fedorovnı mecburiy mahkeme-psihiatrik ekspertizasına yolladı.
Fevralniñ 17-nde saba erte yarımadanıñ bir qaç rayonında Rusiye quvetçileri musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı ola) evlerine keldi. «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faalleri Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, İçki rayonında Mamamadinov Abdulbori, Qarasuvbazarda Azamat Eyupov, Aqmescitte Yalkabov Timur, Bağçasarayda İbragimov Ernest, Bağçasarayda Fedorov Oleg, Aqmescitte Seydametov Lenur ve Aqyarda Şihametov Yaşarnıñ evinde tintüv keçirildi.
Apiske alınmazdan evel Lenur Seydametov qırımtatar siyasiy mabüslerine aş mallarını alıp yollağan edi.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Avgust 29-da Aqyar faali Viktor Neganovnıñ qayd etilgen yer adresi boyunca mahkeme davetnamesi keldi. Neganov avgustnıñ 24-de Ukraina Mustaqillik Künü munasebetinen şeerde aktsiyanı teşkil etken edi.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına faalniñ özü bildirdi.
Mahkeme davasında qayd etilgen maddege köre, para cezası 30 biñ rubleni teşkil ete bile ya da 50 saatlıq mecbur işler ya da 10 künlik memuriy apis cezası olmalı.
İşni Aqyarnıñ Gagarin rayon mahkemesiniñ mahkemecisi Horoşev O.S. baqacaq.
Neganovnıñ malümatına köre, Horoşevniñ yaqın tuvğanlarından biri Aqyar içki işler organlarınıñ hadimi ola.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa köre, avgust 24-te Neganovnı Aqyarnıñ Gagarin politsiya bölügi yaqaladı.
3 saat keçken soñ Neganovnı resmiy şekilde qabaatlamayıp, azat ettiler. Eki künden soñ o, işğal etilgen Qırımnı terk etmege mecbur oldı.


text:
Bunı o, jurnalistlerge bildirdi, dep haber ete Nazirler şurasınıñ matbuat hızmeti.
Aksönovnıñ aytqanına köre, turistik mevsimi arfesinde Qırımda yarımada plâjlarınıñ inventarizatsiyası yapıldı. Prokuratura, militsiya, mal-mülk Fondu ve Qırım kurort ve turizm Nazirliginiñ hadimleri yalı boyuna barıp keldiler.
Qırımnıñ yalı boyunda qanunsız alda qora tiklegen grajdanlar ve müessiseler mayısnıñ 1-ne qadar vaziyetni deñiştirmeli.
«Bundan soñra «Qırım halq imayesi» bu plâjlarğa barıp, bütün qoralarnı pıçıp çıqar. Deñiz adamlar içün açıq olacaq», – dep bildirdi Aksönov.
Qırımlılar ve yarımada musafirleri er yıl deñizge serbest kiriş problemlerine rastkele. Bazı vaqıtları adamlar qanunsız alda yalı kirişini qapatıp, raatlanğanlardan para alalar.


text:
RF DD deputatı Aqmescitte Cuma Caminiñ qurucılıq meydançığını ziyaret etti. RF DD deputatı Ruslan Balbek cami binasınıñ qurucılıq ketişatınen tanış oldı. Şimdiki vaqıtta caminiñ qubbeleri tiklenile. Qurucılar qubbeler nasıl etip yapılğanını: karkas, üstü ve tiklenüvini añlattılar. Leyiha boyunca cami binasınıñ üstünde bir büyük, dört orta kölemde, 24 ufaq ve daa 24 caminiñ azbarında tiklenilecek. R. Balbek qurucılarğa muvafaqiyetler tiledi, cami vaqtında qurulacağına ümüt besledi.
Deputat öz teessüratlarını Facebook-taki saifesinde tasvirledi: “Parlaq Qırım kökü altında sabırsızlıqnen beklenilgen Cuma Caminiñ binası tiklenile. Qubbeleri endi tiklenilmekte, şu muqaddes yerniñ müiti is etilmekte. Cuma Cami qurulğan meydançıqnı ziyaret eter ekenim, er daim ğurur duyam, bizler baba-dedelerimizniñ arzusını yerine ketiremiz. Menimce, Qırım müsülmanları içün bu cami – Qırımnıñ göñlü, irfan merkezidir” , – dep yazdı R. Balbek. Hatırlatamız, Aqmescitteki Cuma Cami 2019 s. aprel ayına qadar qurulıp bitmek kerek.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Qırımtatar faali, Herson vilâyetindeki Novoalekseyevka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde Aqmescitteki Rusiye FSBsiniñ binasına alıp ketirildi, qabaatı aydınlatıldı.
Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov Facebookta yazdı.
«Şimdi belli oldı ki, Edem Bekirov Aqmescitteki Rusiye FSBsiniñ binasına ketirildi, Rusiye işğalcileri tayin etilgen advokat yanında oña qabaatını aydınlattı. Edem Bekirovğa qayda bulunğanını ömür arqadaşına telefonda haber etmege imkân berildi», – dep qayd etti Çubarov.
Çubarovnıñ daa evel bildirgenine köre, Bekirov Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutuldı. Siyasetçiniñ aytqanına köre, 1961 senesi doğma Edem Bekirov Herson vilâyetindeki Novoalekseyevka qasabasınıñ sakinidir. O, 78 yaşında anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti.
Al-azırda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından bunı isbatlaycaq bir malümat ve Ukraina tarafınıñ cevabı yoq. Qırım.Aqiqat adiseniñ tafsilâtlarını ögrene.
Noyabrniñ 15-nde qırımtatar faali Zair Smedlâyev bildirdi ki, Qırım ve esas Ukraina arasındaki memuriy sıñırda Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatar faalleri Lenora Dülber ve Nariman celâl, Qurultay delegatı Lemmar Yunusov ve Qurultaynıñ sabıq delegatı Mustafa Asabanı tutıp aldı. Birazdan Dülber yiberildi.
Rusiye uquq qoruyıcıları bunı izaatlamadı. Bir qaç saattan soñ faaller çıqarılıp yiberildi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Bunı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ matbuat hızmetinde bildirdiler.
Berilgen malümatqa köre, Rusiye arbiy adamları sebebini añlatmayıp, Ukraina zabitini Qara dañiz flotunıñ komendaturasında esir alıp tutmağa devam eteler.
Bundan evel esir etip tutılğan Ukraina arbiy-deñiz quvetleriniñ komandan muavini-yalı mudafaa ordularınıñ yolbaşçısı general-mayor İğor Voronçenko, O.Pokrişkin adına taktik aviatsiyasınıñ 204-ünci Aqyar brigadasınıñ komandanı polkovnik Yuliy Mamçur, deñiz piyade askerler Kefe batalyonı 1 bölüginiñ komandanı podpolkovnik Dmıtro Delâtitskiy ve onıñ muavini – mayor Rostıslav Lomtev azat etilgen ediler.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reis muavini İlmi Umerovğa rusiyeli mahkeme 750 ruble para cezasını belgiledi.
Bu aqta Umerov Facebook saifesinde bildirdi.
«ROVD-de memuriy protokol tizilgen soñ, Bağçasaray rayon mahkemesine keçmege rica ettiler, o yerde mahkemeci Skisov A. Ye. meni memuriy uquq bozuvını yapqanımda qabaatlı tanımaq qararını aldı ve 750 ruble para cezasını belgiledi... Yani, Qırımtatar Milliy Meclisi toplaşuvında iştirak etkeninen qabaatlı...», – dep yazdı Umerov.
Sentâbr 27-de Qırımtatar Milliy Meclisi azası Ali Hamzinge, «Rusiyede yasaq olğan cemaat birleşmesiniñ toplaşuvında iştirak etkeni içün», rusiyeli Qırım mahkemesi 1000 ruble para cezasını belgiledi.
Sentâbr 26-da Qırımtatar Milliy Meclis azaları, bunen beraber, Qırımtatar Qurultayınıñ bazı delegatları Aqmescitteki Ekstremizmge qarşılıq boyunca merkezge çağırıldı.
Nariman Celâlnıñ bildirgen malümatına binaen, bir qaç insan körüşüvge razı oldı, digerleri ise, resmiy vesiqanı beklemekni sayladı.
«Uquq qoruyıcılar Meclis azaları Ablayev Emirali, Yakubov Ruslan ve Ayder Acımambetovnıñ vekâletleri toqtatılğanı, bunen beraber, soñkisiniñ Meclis reisi muavini vazifesinden boşatılması aqqında yaqında qabul etilgen Meclisniñ qararlarınen meraqlana», – dep yazdı Celâl Facebook saifesinde.


text:
Ukraina Tış işleri nazirligi, Qırımda martnıñ 1-nde şartlı olaraq eki yılğa azatlıqtan marum etüv ve aynı şu muddet içünde cemiyet faaliyeti ile oğraşmaqnı yasaq etüv cezasına mahküm etilgen qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırovnıñ mahküm etilmesi munasebeti ile narazılıq bildirdi.
Ukraina Tış işleri nazirliginiñ matbuat kâtibi Maryana Betsa Twitterde buña munasip bildirüv yaptı.
Betsa: «Narazılıq bildiremiz, işğalciniñ areketi – faaliyetçilerni qorquzuv, qırımtatarlarnı diskriminatsiya etüvni taqbih etemiz», – dep yazdı.
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Kefe şeer mahkemesi Suleyman Kadırovnı, Facebookta «Qırım – Ukrainadır. Evelden edi, şimdi ola ve kelecekte olacaq» şeklinde bergen izaatı içün Rusiyeniñ topraq bütünligini bozmağa açıqtan davet etkeninde qabaatlı tanıdı.
2017 senesiniñ aprelinde Rusiyeniñ maliy monitoringi boyunca hizmeti Kadırovnı ekstremistler ve terroristler cedveline kirsetti.
Kadırov özü, cinaiy işi – öz noqtai-nazarını faal surette ifade etkenine ve aq-uquqnı qorçalav saasındaki faaliyetlerine cevaben mahsus hizmetler tarafından yapılğan provakatsiyadır, dep iddia ete.


text:
Amerika Qoşma Ştatları Ukrainanıñsuvereniteti, mustaqilligi ve territorial bütünligine qol tuta, Qırım ilhaqı içün Rusiyege qarşı sanktsiyalar qalacaq, dedi AQŞ elçisi James Gilmore yanvarniñ 16-sında Venada OSCEde Daimiy Şuranıñ oturışında.
"Biz Qırımnıñ ilhaqını tanımaymız ve tanımacaqmız. Rusiye Minsk añlaşmalarını yerine ketirmegence, oña qarşı sanktsiyalarımız qalacağında Avropa ve başqa ortaqlarımızğa qoşulamız. Ayrı, Qırımnen bağlı sanktsiyalar, Rusiye yarımada nezaretini Ukrainağa qaytarmağance ükümsürecek", - dedi öz nutqunda Gilmor.
Rusiyede, Qırım aitligi mevzusı qapalı, dep bir qaç kere ayta ediler, Rusiye akimiyeti halqara körüşüvlerde Qırım meselesiniñ muzakeresinden vazgeçe.


text:
İyül 2-de Ukrainada oqumağa kirgenlerge ait elekrton kabinetlerniñ qayd etilüvi başlandı. Ukraina Tasil ve ilim nazirliginde Azatlıq Radiosına, o, iyül 25 künü saat 18:00-ğa qadar açıq olacaq, dep bildirdiler.
Artıq iyül 12-den başlap, abituriyentler kabinetlerden universitetlerge kirmek içün arizalar taqdim ete bilecekler. Arizalarnıñ qabul etilmesi iyül 26 künü saat 18:00-ğa qadar açıq olacaq.
Tasil nazirliginde bildirilgen tafsilâtlarğa köre, bu sene elektron şekilde arizalarnı tibbiy, farmatsevtika ve veterinariya yönelişleriniñ bakalavr ve magistr seviyesine ve 11-nci sınıf esasında kence mutehasıs seviyesine oqumağa kirgenler bereler.
Oqumağa kirecek olğan şahıs qayd etilmek içün bu saifege kirmek kerek. Bunıñ içün aşağıdaki malümat kösterilmeli: elektron poçtanıñ adresi, parol ve parolniñ tasdiqlavı, TMB (tışqı müstaqil baalav) sertifikatınıñ malümatı, tolu umumiy orta tasil attestatınıñ malümatı.
2016-2017 senelerinde yaratılğan bütün elektron kabinetler silindi. Oqumağa kirgen şahıs evelden endi kabinetni qayd etip, bu sene kene kirmekni planlaştırsa, oña qayd etüv protsedurasından ğayrıdan keçmek kerek olacaq. Ondan ğayrı, sistemadan iyün 25 ve 26 künlerinde yaratılğan bütün test kabinetleri silindi.
İyün 22-de Ukraina tasil keyfiyetini baalav merkezi, iştirakçilerniñ şahsiy saifelerinde tışqı müstaqil baalavnıñ neticeleri endi yerleştirildi, dep bildirdi.
Ukrain tili ve edebiyatını bergenler testlerni muvafaqiyet ile tapşırdı, aynı zamanda ingliz tilinden TMBniñ iştirakçileri arasında alâcılar daa çoq.
Daa evel Ukraina Tasil ve ilim nazirligi Qırım ve Donbass abituriyentleri içün adım-adım talimatnamelerni derc etti.
Talimatnamelerde, bu territoriyalardan oqumağa kirecek olğanlar aliy oquv yurtlarına tasil merkezleri vastasınen sadeleştirilgen protsedura boyunca nasıl ve ne zaman kire bilecekleri aqqında tafsilâtlı malümatnı tapmaq mümkünler.
Nazirlikniñ malümatına köre, şu cümleden Qırım sakinleriniñ Ukraina aliy oquv yurtlarına sadeleştirilgen protsedura boyunca, yani TMBni keçmeden oqumağa kirmeleri içün 35 «Qırım – Ukraina» tasil merkezi faaliyet kösterecek.
Daa evel Ukraina Tasil ve ilim nazirliginde, Donbass ve Qırımnıñ işğal etilgen territoriyalarında berilgen diplomlar ve diger tasil tasdiqlayıcı vesiqalar ne Ukraina ve ne de dünyanıñ diger devletlerinde tanılmaylar ve adliy quvetke malik degiller.


text:
Soñki yarım yıl devamında yarımadanıñ zapt etilgen topraqlarında qurulğan inşaatlarnı yıqacaqlar, dedi Qırım baş naziri Sergey Aksönov.
Bunı Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
Aksönovnıñ aytqanına köre, «samozahvatlarda» işletüvge kirsetilgen ve beş yıl devamında kommunal hızmetleri ödenilgen inşaatlar qanuniy sayıla.
«Bazıları akimiyetniñ qırımlılarğa millet mensüpligine baqmadan topraq bermek istegini yañlış añladılar. Birisi akimiyetni şantaj etmege istedi, ultimatum qoyacaq oldı. Böyle bir şey olmaycağını aytmaq isteyim ve qanunsız alda zapt etilgen topraqlarda inşaat qurğan vatandaşlarnı uslanmağa çağıram. Bütün inşaatlarnı yıqacaqlar. Paranı boşuna masraf etmeñiz – qarar alındı», – dedi Qırım «yolbaşçısı».
Onıñ bildirgenine köre, daa 3-4 ay evelsi «samozahvatlarnı» cedvelge aldılar, fotolarını çıqardılar.
O, Qırım «baş naziriniñ muavini» Ruslan Balbekke Qırım «prokuraturası», MVD ve FSBnı celp etip, «zapt etilgen topraqlarda inşaat qurğan vatandaşlarnı» tenbiyelemege avale etti.
«Narazılıq meydanlarınıñ» iştirakçileri Qırım akimiyeti topraq meselesinde vatandaşlarnıñ menfaatlarını köz ögüne almağanını bildirgen ediler. Bunı Aqmescit civarındaki Avtogaz ve Strelkovoye massivleriniñ sakinleri ayttılar. Olar Rusiye prezidenti Vladimir Putinge şikâyet ettiler.


text:
Karantin sıñırlavları vaqtında Kyivge nasıl barğanımnı tarif etmege isteyim. Bilem ki, esas Ukraina ile bağlarını coymağan çoq insannı bu mevzu meraqlandıra.
Barmağa mecbur edim: eski çetel Ukraina pasportımnıñ müddeti bir aydan soñ bite, yañı biometrik soyunı daa bıltır sımarladım, amma pandemiya sebebinden barıp almağa qarar beremegen edim. Tanışlarım risk alma dep iqna etti, amma artıq sozmağa mümkün degil edi. Azırlanmaq içün Facebookta esas Ukraina ziyaretlerinen bağlı bütün gruppalarnı baqıp başladım. Bütün malümatnı bilip, er şey o qadar qorqunç olmağanını añladım. Taşıyıcılar cedvelinden maña kelişken soyunı saylap, operatornen bağlandım, maña kerek olğan künü seferler bar edi, bir problem olmadı. İnsanlar er kün barıp kele eken, keçken sene qadar olmasa da.
Aytılğan vaqıtta Aqmescitte «Aşan» supermarketi yanındaki marşrutkada toplaştıq, aydavcı er birimizden üç biñ ruble toplap talimat berdi. Ukraina sıñırcıları Rusiye pasportını tapsa qorqmañız dedi, birden taşıyıcınıñ operatorınen bağlanmaq kerek eken, olar yardım etmege tırışacaqlar. Añlağanıma köre, taşıyıcılarnıñ memuriy sıñırda bağları bar.
Cep telefonlarımızğa «Diy vdoma» qullanımını qoymaq kerek, dep qayd etti. Ukraina sim-kartlarını 500 rubleden satıp, esas Ukrainada bayağı ucuz olğanını ve artıq bu da bir kâr yolu olğanını gizlemedi. Men de «Life» kartını alıp, telefonıma taqtım. Qayd eteyim ki, dogmeli telefon qullanım içün uyğun degil. Saat 23:30-da memuriy sıñırğa keldik. Rusiye sıñırcıları nevbette turğan gruppanıñ Rusiye pasportlarını topladı. Şimdi karantin vaqtında tek bir kere maniasız çıqmaq mümkün, ekinci kere – gumanitar sebepleriñ olmalı, çünki sıñırcılar endi çıqqanlarnı teşkere. Şunıñ içün sıra yavaş-yavaş kele edi. Gümrük kontroli tez keçti – çantanı onı rentgenge oşağan mahsus cihazdan keçirgen eskalatorğa qoyasıñ. Sıra sıñırcı ile laf etmege maña kelgende, ilk sefer Ukraina çetel pasportımnı istedi, amma kene de bu karantin sıñırlavlarınıñ yañı qaidelerinen bağlı ve tek Ukraina vatandaşlığı olğan ve aynı vaqıtta Qırımda berilgen ve dünyada tanılmağan Rusiye pasportı olğan insanlar çıqarıla. Tahminen qırq daqqada işim bitti ve Ukraina sıñırcıları tarafına kettim.
Mında meni deñişmeler ayrette qaldırdı. Dülber binalar, abadanlaştırılğan yer – bu pek quvandırdı. Şimdi Rusiye tarafındaki infrastruktura Ukraina tarafına baqılğanda solğun körüne, eskiden aksine edi. Binağa kirdik, balaban holl, skemleler, wi-fi – er şey vatandaşlarnıñ oñaytlığı içün. Birden yanıma sıñırcı kelip, «Diy vdoma» qullanımını qoymaqta yardımını teklif etti. Amma bir şeyler yañlış ketti, qoyulğan programmağa sms kelmey edi. Sıñırcı Rusiye sim-kartım barmı dep soradı, müsbet cevap alğan soñ onı qoyıp daa bir kere baqmağa tevsiye etti. Meraqlı, amma Rusiye kartına mesac birden keldi. Sıñırcı kelgende programmanı işletip, eki afta izolâtsiyada qalmağa istemesem, koronavirus testini bermege kerek olacaq, dep ayttı. Soñra pasport kontroli penceresine kettim, anda pasportımnı ve telefonımdaki «Diy vdoma» qullanımını kösterdim. Soñra nezaketli gümrük teşkerüvi oldı ve bizni Kyiv marşrutkası beklegen duraqqa keldim.
Saba Kyivge kelip, DNA-laboratoriyasına kettim, anda büyük nevbet olsa da, testni tez ve 750 ğrıvnâğa berdim. Test içün nümüne alınması bir daqqa bile sürmey eken, stulğa oturasıñ, ve laboratoriya hadimi burunnıñ er bir teşegine tayaqçıq tıqa, güzel bir şey degil, amma ağrı yapmay. Maña inglizce sertifikat berilsin dep rica ettim, çünki işlerimni bitirip, birden Qırımğa qaytacaq edim. Sertifikat 72 saat keçerli ola. Laboratoriya test neticelerini «Diy vdoma» qullanımına özü yollay. Aqşam, saat 17-lerde, DNA-laboratoriyasına kene kelip, neticesi menfiy olğan azır sertifikatımnı aldım. Gece «Diy vdoma» qullanımından mesac keldi, izolâtsiya rejimi bitti dep.
Çoq beklegen biometrik çetel pasportımnı da memuriy hızmet merkezinde on daqqa içinde aldım. Avropa servisi, pek quvandırdı. Ertesi künü Qırımğa keri qayttım.
Ucuzca taşıyıcını taptım, amma hızmet keyfiyetine tesir etmedi. Memuriy sıñırğa yarı gecede keldik. Ukraina tarafını pek tez keçtik, sıñırcığa pasport ve sertifikatımnı kösterdim, meni başqa sual bermeyip keçirdi. Amma Rusiye sıñırcıları nevbet yaptı, çünki Rospotrebnadzor içün anketanı toldurmaq kerek edi. Anketalar yete edi, amma qalem yoq edi! Şunıñ içün yolğa çıqacaq olsañız, yanıñızğa bir qalem alıñız, olar olmağanı içün daa bir nevbet oldı. Sertifikatımnen Rospotrebnadzor hadiminiñ teşkerüvini tez keçtim, ve Qırımda test yapacağıma dair vesiqanı imzalamağa kerek olmadı. Soñra sıñırcınıñ penceresi ögünde teşkerüv – ve men Qırımdam.
Esas Ukrainada işiñiz olsa, menim fikirimce, barmaqtan qormañız, yol ve karantin vaqtında qaidelerde qorqunç bir şey yoq. Yolda mıtlaq maska taqıñız, çünki bir qaç saat devamında onlarnen insan ile marşrutkada oturmaq – kene de risk.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Bağçasarayda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası ve Mustafa Cemilevniñ ortağı İlmi Ümerovğa Ahtem Çiygozğa qoltutuv mitingini keçirmege yasaq ettiler.
Bunı Ümerov Facebook saifesinde yazdı.
«Bugün Bağçasaray şeeriniñ memuriyetinden Ahtem Çiygozğa qoltutuv mitinginiñ keçirilmesi aqqında arizağa menfiy cevap aldım... Ariza ve cevap – ilâve olaraq», – dep yazdı Meclis azası.
Resmiy cevapta aytıla ki, miting keçirilmesine izin berilmey, çünki «muracaatta qayd etilgen malümat Federal Qanunlar belgilegen tedbir aqqında haber talaplarına uymay».
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizasını red etti.
Ukraina baş prokuraturası Çiygoznıñ qanunsız sürette azatlıqtan marum etilgeni boyunca cinaiy işni açtı.


text:
Bugün saba evinde tintüv keçirilgen soñ Aqmescit rayonınıñ politsiya rayon bölügine ketirilgen Qırım faali ve bloger Yelizaveta Bogutskayağa onıñ adliyecisi keldi, dep haber ete Tsentr jurnalistskih rassledovaniy.
«Yelizavetanıñ adliyecisi keldi, o bina araba qapusına kirdi, lâkin onı körip oldımı-yoqmı belli degil», – dep bildire neşir mühbiri.
Sentâbrniñ 8-de saba Qırım faali ve bloger Yelizaveta Bogutskayanıñ evine arbiyler kelip, tintüv keçirip başladılar. Qırım.Aqiqat saytına faalniñ aqayı bergen malümatqa köre, evlerine arbiyler silâlılarnen beraber keldiler. Narkotik, yasaq etilgen edebiyat, silâ qıdırğan ekenler.
Tintüv sebebi Yelizavetanıñ mayıs ayında Ermeni Bazarda qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılav tedbirinde iştiragi oldı.
Tintüvden soñ arbiyler bilgisayarlarnı alıp kettiler, Yelizavetanı ise rayon bölügine ketirdiler.
Yelizaveta Bogutskaya Liza Bogutski tahallüsini qullanıp, farqlı neşirlerde, şu cümleden Qırım.Aqiqat saytında, Qırım işğaline qarşı maqalelerni bastıra edi.


text:
Tünevin Aqyarda altı yañı COVID-19 adisesi qayd etildi, bildire Aqyar akimiyetiniñ matbuat hızmeti.
"Hastalanğanlarnıñ episi - yerli sakinler. Üç adam memleketniñ başqa bölgelerine barğanında hastalıqqa oğradı, daa üçü Aqyardan çıqmay edi", - denile beyanatta.
Şeer akimiyeti COVID-19 diagnozı olğan pensionerniñ vefatı aqqında bildirdi.
"Tasdıqlanğan diagnozı olğan daa bir adam vefat etti. Bu 65 yaşındaki 9-ıncı şeer hastahanesiniñ emşiresi. O "qızıl" mıntaqada çalıştı. Hastalıq hronik hastalıqlarınen müşkülleştirildi", - denile beyanatta.
Aqyara akimiyetine köre, şeerde yılnıñ başından berli 433 adam koronavirus infektsiyasınen hastalandı, 341 adam yahşı oldı, 13 adam vefat etti.
Akimiyetniñ malümatına köre, şimdilik infektsiya hastahanesinde 171 adam baqıla, 9-ıncı şeer hastahanesine 147 yata, yaşağan yerlerinde 316 adam közetile. Daa 10 adam yahşı oldı.
Umumen Qırımda, yerli akimiyetniñ malümatına köre, 1820 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 83-ü çetelden keldi, 114-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 1245 kişi tüzeldi, 21 hasta koronavirustan vefat etti. Aqyarda yılnıñ başından 427 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı, 331 insan tüzeldi, 12 kişi vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Mayk Pens
Mayk Pens yäki Maykl Riçard "Mayk" Pens (inglizçä Michael Richard "Mike" Pence, 1959, Kolumbus, İndiana, AQŞ) - AQŞ däwlät eşleklese, säyäsätçe, 2017 yılnıñ 20 ğinwarınnan AQŞ vitse-prezidentı.
AQŞ Respublika firqäseneñ äğzası.
2013-2017 yıllarda İndiana ştatınıñ gubernatorı, elegräk Kongressta ştat wäkile bula.
Tormış yulı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1959 yılda katolik irland ğailasendä tuğan, soñraq evangelizmğa küçä.
1989-2014 yıllarda kongressmen häm gubernator bulıp, lobbizm belän şöğellänä, şulay itep 20 million dollar aqça eşli.
Kongressta etnik lobbi mäs'älären yaqlıy, ärmän lobbie wäkile bula, soñraq Törkiä mänfäğätlären yaqlıy başlıy. Şulay uq Milli uqçı assotsiatsiäse mänfäğätlären yaqlıy.
2016 yılda Respublika firqäseneñ cıyınında Donald Tramp häm Mayk Pens firqäneñ nämzätläre bulıp raslanğan. Tramp saylawlarda ciñgännän soñ 2017 yılda Pens vitse-prezident wazifalarında kerä.
Öylängän, öç balası bar.


text:
Aprelniñ 4-nde saba işğal etilgen Qırımda çetel memleketlerinden kelgen 3039 insan tibbiy közetüv altında buluna, olardan 2957-si evde dinamik közetüvde, 67 insan hastahanede qala, 15 insan observatorlarğa tecrit etildi.
Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım Sağlıq nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Rospotrebnadzor malümatına köre, umumen Qırımda 18 COVID-19 hastası qayd etildi, 2 insan tüzelip hastahaneden çıqarıldı.
Aprelniñ 3-nde işğal etilgen Qırımda çetelden kelgen 2998 insan tibbiy közetüv altında buluna, olardan 2915-i evde dinamik közetüvde, 68-i hastahanede, 15-i observatorlarda buluna. Rospotrebnadzor malümatına köre, cuma kününe qadar 18 COVID-19 hastası qayd etildi. Aqyarda 5 koronavirus hastası bar.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiä İmperiäse
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Rusiä İmperiäse (Urısça: Poccийckaя ИMпepия), küpmillätle däwlät (1721.-1917.).
Pyotr I färmanı belän 1721. yılda elekke patşalıq imperiä dip iğlan itelä. İke ğasır däwerendä imperiä Qırım Xanlığın, Baltiq buyı däwlälären, Ukrainanıñ Dniperdän Könbatışta yatqan öleşen, Belarusnı, Polşanıñ Könçığış öleşen, Bessarabiäne, Tönyaq Qawqaz, 19. yöz däwamında Könyaq Qawqaz cirlären, Qazaqstan, Urta Aziä cirlären, Finlyandiäne h.b. il-däwlätlärne "üzenä quşu"ğa ireşä. 19. yöz axırında Rusiä İmperiäseneñ mäydanı 21,8 mln. km2, xalqı 128,2 mln. keşe (1897). 100dän artıq millätne berläşterä, şunıñ 43% Urıslar.
1914. yılda Rusiä İmperiäse 81 gubernağa häm 20 ölkägä bülenä; 931 şähäre bula.
Däwlät başında xoquqı çiklänbägän (absolyut) monarx – imperator tora. Däwlättä Xristian dine östenlek itä. Rusiä İmperiäsendä 20 yäştän usğan här ir-at imperatorğa tuğrılıq antı birergä tieş bula. İmperi xalqı 4 töp sıynıfqa bülenä: dvoryannar (дBopяHe) — morzalar, ruxanıylar (дyxoBeHcTBo), şähär obıvatelläre (ropoдckиe oбыBaTeли) — şähärdä toruçılar, krestyannär (kpecTbяHe). Xakimlek itüçe qatlaw – dvoryannar.
İdel buyı, Seber, Urta Aziä Urıs bulmağan xalıqlar çiklängän, üz matbuğatı, däwlät tä'minatındağı mäğärife bulmağan "keçe xalıqlar" (inorodetslar — иHopoдцы) isemlegendä yöri. 1917. yılğı Fevral İnqilabı näticäsendä monarxiä tärtibe yuqqa çığarıla, Waqıtlı Xökümät tözelä. 1917. yılnıñ 1 (14) Sentyabrendä Waqıtlı Xökümät Rusiäne cömhüriät dip iğlan itä.


text:
Törkiä başqalasında kürenekle cämäğät eşleklese häm yazuçı, uzğan ğasır başında tözelgän Eçke Rusiä häm Seber Türk-Tatarlarınıñ Milli-Mädäni Moxtariyäteneñ tışqı eşlär ministrı Ğayaz İsxaqinıñ qızı, ğalimä Säğädät Çağatayğa bağışlap simpozium ütkärelde. Yıllar buyı Ankara universitetında ğalimä bulıp eşlägän professor Säğädät xanım İdel-Ural Törkstan wäqıfınıñ tözüçese häm başlığı da bula ber ük waqıtta.
Ankara universitetı tarafınnan oyıştırılğan fänni cıyında Törkiä, Pol’şa, Germaniya ğalimnäre belän ber rättän Tatarstan qunaqları da qatnaştı.
Tıyılğan sovet çorlarında uq inde Ğayaz İsxaqi icatı belän qızıqsınğan häm irek cilläre isä başlaw belän böyek ädipneñ äsärlären kiñ cämäğätçelekkä citkerergä tırışqan ädäbiyat belgeçe häm ğalimä Lena Ğaynanova simpoziumda yasağan çığışında Säğädät Çağatay häm tuğannarı turında täfsille mäğlümat birep uzdı:
“İsxaqinıñ yaqın tuğannarın, yıraq tuğannarın berözleksez özärlekläp, Yawşirmädä oyaların tuzdırıp, näsellären beterälär ul yaqlarda häm tuğannarı äkren-äkren barısı da Urta Aziägä kitep bara. Mondağı Laşman yağında qalğan tuğannarı belän ara özelä. Menä uylap qarıyq: Säğädät apa ägär dä qalğan bulsa üz ilendä, anı iñ berençe bulıp atıp ütergän bulırlar ide. İsxaqinıñ aqılı citkän waqıtında üze çığıp kitärgä häm aqılı citkän qızın üz waqıtında üz yanına aldırırğa. Häm min monda konferentsiyädä şundıy xalättä buldım. Menä äyterseñ lä yabıq işekne açıp cibärdelär, aldımda yap-yaqtı kön häm şunda Säğädät apanıñ xäyäte wä faliyäte. Böten eşçänlegen, böten tormışın şundıy yaqın itep, cılı itep söylilär, könläştem çın-çınlap. Alar töreklär, Polşadan, Germaniyädän kilgän ğalimnär bar. Xezmäte turında bik küp söylilär, anıñ turında aralaşu istäleklären söylädelär. Tatarlardan berdänber keşe Säydä Arslanbek söyläde anıñ turında istälek. Säydä Arslanbek ul ğomumän İsxaqilärgä bik igelekle keşe, bezgä dä gel yärdäm itep tora häm ul Säğädät apanıñ awırıp yatqanda ülem tüşäge yanında utırıp torğan keşe, soñğı yulına ozatqan keşe. Anıñ çığışınnan bik küñelem buldı. Tä’siratnıñ bik awırı da bar. Bez üzebezneñ qızlarıbıznı, yegetlärebezne üz ilebezdä belmibez. Alar yuğalmağannar, alar belem alğannar, yuğarığa ürlägännär. Anıñ fakultetta 240 nçı bülmäse bar ikän, yazılıp quyılğan “Professor Säğädät Çağatay” dip. Bu konferentsiyäne uzdırğan, oyıştırğan keşelärgä min qat-qat räxmätlär äyttem häm oyalıp utırdım. Kitap çıqtı häm şul kitapnı bik telilär Qazanda tatarçağa tärcemä itsennär dip. Menä şunı bulsa da, başqalar, çit keşelär eşlägän eşlärne bulsa da bezgä alıp qaytıp tärcemä itärgä ide.”
Tatarlardan berdänber keşe Säydä Arslanbek söyläde anıñ turında istälek. Säydä Arslanbek ul ğomumän İsxaqilärgä bik igelekle keşe, bezgä dä gel yärdäm itep tora häm ul Säğädät apanıñ awırıp yatqanda ülem tüşäge yanında utırıp torğan keşe, soñğı yulına ozatqan keşe. Anıñ çığışınnan bik küñelem buldı.
Tä’siratnıñ bik awırı da bar. Bez üzebezneñ qızlarıbıznı, yegetlärebezne üz ilebezdä belmibez. Alar yuğalmağannar, alar belem alğannar, yuğarığa ürlägännär. Anıñ fakultetta 240 nçı bülmäse bar ikän, yazılıp quyılğan “Professor Säğädät Çağatay” dip. Bu konferentsiyäne uzdırğan, oyıştırğan keşelärgä min qat-qat räxmätlär äyttem häm oyalıp utırdım. Kitap çıqtı häm şul kitapnı bik telilär Qazanda tatarçağa tärcemä itsennär dip. Menä şunı bulsa da, başqalar, çit keşelär eşlägän eşlärne bulsa da bezgä alıp qaytıp tärcemä itärgä ide.”Tatar däwlät gumanitar universitetınnan ğalim Färit Xäkimcanov da – Ankaradağı fänni cıyında qatnaşuçılar arasında ide:
“Minem çığışım kiñräk planda ide, çönki nigezdä bu simpozium aña ğına bağışlanmağan, anıñ uqıtuçısı bar Germaniyada, anı fän keşese itep üstergän, belem birgän Willi Bang-Kaup digän ataqlı ğalim bar. Bu simpoziumnıñ ber öleşe aña bağışlanğan, ikençe öleşe inde Säğädät Çağatayğa bağışlanğan ide. Min berençe öleşendä qatnaştım. Willi Bangnıñ fikerläre, töşençäläreneñ Säğädät xanım Çağataynıñ ğalim bularaq üsüendä yoğıntısı. Min tarraq mä’säläne aldım: Willi Bangnıñ täğlimäteneñ Rusiyädäge çağılışı, yäğni Rusiyädä anı belälärme, belsälär, aña qaraş nindi, anıñ fikerlären faydalanalarmı, şul mä’säläne kütärep çıqtım. Bez inde üzebezdä künekkän nigezdä konferentsiyä bulsa, xalıqnı küp itep cıyıp, anıñ yartısı buş süz bula nigezdä, şundıy ber ruxta ütkärergä. Anı şuña kürä konferentsiyä dip atamağannar, anı atağannar simpozium dip, yäğni simpozium digändä monda barısı da tögällek belän, konkretlıq belän ayırılıp tora. Menä bu simpoziumda da başta Säğädät Çağatay turında şäxes bularaq anı belgän, anıñ belän bergä eşlägän keşelär, annan belem alğan keşelär söylädelär. Ul ber yaqtan xatirälär dä bulsa, ikençe yaqtan, anıñ keşelek sıyfatları da bilgele buldı. İkençe ber öleşe dip äyter idem, Säğädät xanım Çağataynıñ fänni xezmätläre turında häm öçençese inde anıñ uqıtuçısı Willi Bang belän bäyle çığışlar buldı. Häm tağın dürtençese dip äyter idem, şularğa yaqın bulğan temalar, tup-turı Willi Bang yäki Säğädät Çağatayğa qaramasa da, läkin şularğa yaqın bulğan temalarda çığışlar buldı. Asılda şuşı temalar belän şöğillängän keşelär çaqırılğan. Bilgele monda Törkiyä ğalimnäre inde, çit illärdän Germaniyädän, Hollandiyädän, Polşadan ğalimnär bar. Bezneñ şundıy danlıqlı, ataqlı ädibebezneñ qızı häm şul uq waqıtta bik zur ğalimneñ dä Törkiyädä Ankara universitetında iskä alınıluı üze ber zur xörmät, şäxes bularaq ta, gilmi xezmätlärenä qarata da häm ğomumän tatar xatını bularaq ta üzenä zur bäyä birü, dip sanar idem.”
Bez inde üzebezdä künekkän nigezdä konferentsiyä bulsa, xalıqnı küp itep cıyıp, anıñ yartısı buş süz bula nigezdä, şundıy ber ruxta ütkärergä. Anı şuña kürä konferentsiyä dip atamağannar, anı atağannar simpozium dip, yäğni simpozium digändä monda barısı da tögällek belän, konkretlıq belän ayırılıp tora. Menä bu simpoziumda da başta Säğädät Çağatay turında şäxes bularaq anı belgän, anıñ belän bergä eşlägän keşelär, annan belem alğan keşelär söylädelär. Ul ber yaqtan xatirälär dä bulsa, ikençe yaqtan, anıñ keşelek sıyfatları da bilgele buldı. İkençe ber öleşe dip äyter idem, Säğädät xanım Çağataynıñ fänni xezmätläre turında häm öçençese inde anıñ uqıtuçısı Willi Bang belän bäyle çığışlar buldı. Häm tağın dürtençese dip äyter idem, şularğa yaqın bulğan temalar, tup-turı Willi Bang yäki Säğädät Çağatayğa qaramasa da, läkin şularğa yaqın bulğan temalarda çığışlar buldı. Asılda şuşı temalar belän şöğillängän keşelär çaqırılğan. Bilgele monda Törkiyä ğalimnäre inde, çit illärdän Germaniyädän, Hollandiyädän, Polşadan ğalimnär bar.
Bezneñ şundıy danlıqlı, ataqlı ädibebezneñ qızı häm şul uq waqıtta bik zur ğalimneñ dä Törkiyädä Ankara universitetında iskä alınıluı üze ber zur xörmät, şäxes bularaq ta, gilmi xezmätlärenä qarata da häm ğomumän tatar xatını bularaq ta üzenä zur bäyä birü, dip sanar idem.”Tatar ğalimäse Säğädät Çağataynıñ tuuına 100 yıl tulu mönäsäbäte qısalarında Ankarada ütkärelgän simpoziumda yañğırağan çığışlar Ankara universitetınıñ internet säxifäsendä urnaştırılaçaq häm şulay uq kitap bulıp ta näşer iteläçäk.


text:
Oktâbr 29, bazarertesi künü, tamir işleri keçirilmesi sebebinden Aqmescitniñ bir qaç soqağında suv olmacaq. Bunıñ aqqında “Voda Krıma” müessisesi haber etmekte.
Hususan, Topolevaya, Lesnaya, Griboyedova, Sadovaya soqqaqlarında saat 9:00-dan 17:00-gece suv teminatı sıñırlanacaq.
Bundan ğayrı, Çehova, Nijnegospitalnaya, Poligonnaya, Krasnoznamennaya, Krasnoarmeyskaya, Krılova, Malofontannaya, Krımskaya, Sergeyeva-Tsenskogo, Artilleriyskaya, Perevalnaya, 8 Marta,Turetskaya,Sevastopolskaya (qısmen Kozlova soqağınace) soqaq ve aralıqlarında da saat 9:30-dan saat 14:00-kece suv olmaycaq.
Daa evel Aqmescit şeeriniñ qırq soqağı ve Aqmescit rayonınıñ ondan çoq köyü bir kün devamında suvsız edi.
Ukraina Qırımnıñ suv ihtiyaclarınıñ 85%-ını qarşılağan edi. Şimal-Qırım kanalı Dnipro ve yarımadanı bağlağan esas yol edi. 2014 Seneki Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmey qaldı.


text:
Bazarertesi künü, dekabr 22-de, saat 10:00, «Kiyev-Mogilân akademiyası» Milliy universitetinde «Qırımtatarlarnıñ, Ukraina tamır halqı olaraq, aqları teminlevinde ukrain yolu» serlevalı konferentsiya başlandı.
Tedbir maqsadı – VIII çağıruv Ukraina Yuqarı Şurasınıñ uquq çıqarıcı faaliyeti içün qırımtatar meselesini aktual etmek ve uquq qaidelerini icraiy akimiyet organları tarafından amelge keçirmektir.
Konferentsiyağa Ukraina ve Qırımnıñ cemiyet ve siyasiy erbapları, tarih ve uquq taqiqatçıları, devlet hızmetçileri, uquq çıqarıcı ve icraiy akimiyetiniñ vekilleri davetli edi. Tedbirden evel, qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev jurnalistler ile subetleşti.
Tedbir teşkilâtçıları: «Kiyev-Mogilân akademiyası» Milliy universiteti, Ukraina Nazirler Kabineti Kâtibiyetiniñ Qırım ve Aqyar sualleri boyunca Departament, Ukraina prezidenti yanında qırımtatarlarnıñ işleri boyunca vekâletli Mustafa Cemilev.


text:
Suvuqlar kelgen soñ Qırımda qullalğan elektrikniñ kölemi 1300 MWt aştı, ve bundan sebep energetik sistemada yetişmemezlik iss etile. Bunı dekabr 15 künü «Krımenergo» matbuat-hızmeti beyan etti.
«Yüksek voltajlı obyektlerde qazalarğa yol bermegen avtomatika areketke keçmemesi içün, «Krımenergo» er kün, eñ çoq energiya qullanılğan vaqıtlarda, yedek energiya menbaalarnı (dizel generatorlarını) qullanıp başlay, olar yetişmegen energiyanı çıqarıp, ağlardaki aqımnı sakinleştire», – dep buyurıla beyanatta.
Matbuat-hızmette qayd ettiler ki, qullanıcılar saba ve aqşam maallerinde qullanılğan energiyanıñ kölemini eksiltmek kerekler.
2015 senesi dekabr ayından başlap, elektrik direkleriniñ bozulmasından sebep, Qırımğa esas Ukrainadan elektrik aqımı ketmey. Şimdi Qırım özü çıqarğan energiyasını, Rusiyeden ketirilgen generatorlar ve Kubanden keçirilgen energetik köpürden kelgen energiyanı qullana.


text:
Bütündünya qırımtatar kongressi halqara toplulıqqa muracaat etip, Qırımnı işğal etken Rusiye Federatsiyası tarafından qırımtatarlarğa qarşı yapılğan cinayetlerni Halqara mahkemede taqiq etmege rica ete.
Bu aqta Kongressniñ dünya toplulığına, BMT, insan aqlarını, demokratiyanı, millet ve devletler tarafından teşkil etilgen birliklerni, milletlerara ve milliy institutlarnı ürmet etken dünya devletlerine muracaatında aytıla, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri. Muracaat bazar künü, avgust 1-de, qabul etildi.
Vesiqada qayd etilgeni kibi, söz daimiy ayırım ve taqipler aqqında , Rusiyede buña qol tutqan insanlarnıñ cezalandırılması aqta kete.
Bunıñ ile Kongress iştirakçileri qırımtatar ealisiniñ temsilcilerini halq olaraq yoq etilmesi, olarnıñ Vatan tışına sürgün etilüvi, serbestlik, havfsızlıq bozuluvı, ayat ve mülkiyetniñ ihmalında qabaatlı olğan şahıslarnıñ yaqalanuvında ve qırımtatarlarğa ketirilgen ziyanlarnıñ tazmin etüvinde yardımcı olmağa rica eteler.
Bildirilgeni kibi, Türkiye paytahtı Ankarada avgust 1-2 künleri Bütündünya qırımtatar kongressi keçe. Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarğa nisbeten ayırımları sebebinden forumnı Qırımda keçirip olamadılar. Bundan da ğayrı, yarımadağa kiriş Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa yasaq etildi. Kongresske Meclis azalarınıñ çoqusı kelip olamadı. Olarnı forumnıñ keçirilüv künü «fevral 26 işi» boyunca sorğuğa çağırdılar.


text:
Yalta şeer memuriyeti başınıñ muavini İvan Payuk dey ki, şeer tükânları Türkiye malından vazgeçe. Yalta şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, bunı Payuk dekabr 25 künü, şeerniñ bala mahsulatı ve turmuş tehnikası satılğan eñ büyük tükânı ziyareti devamında ayttı.
Aytqanı kibi, regionnıñ ticariy ağı malnıñ ketirilmesi ile iç bir problemlerge rastkelmey, Rusiye çarşısı ise «Yalta sakinleriniñ isteklerini tam yerine ketire».
«Vaziyetni nezaret etemiz, onı daima teşkeremiz, iş adamları ile işbirlikte bulunamız, kerek olsa, olarğa yardım etmek içün»«, – dey Payuk.
Türkiye sıñırında Rusiyege ait Su-24 cenk uçağı tüşürilgen soñ Rusiyede Türkiye vatandaşları içün migratsion qaideleri bayağı deñişti. Bundan ğayrı, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Türkiyege qarşı kirsetken cezalarına köre, 2016 senesi yanvar 1-den itibaren Türkiye vatandaşlarını işke almaq yasaqtır. Bu sıñırlar 2015 senesi dekabr 31-ne qadar Türkiye vatandaşları ile qurulğan iş munasebetlerine tesir etmey.


text:
İtaiya, statistika hülâsalarına köre, koronavirus ölümi boyunca dünyada birinci yerni aldı, memlekette er yigirminci hasta öle. Tünevin ölülerniñ sayısı 366 adamğa bardı (4,96%), haber ete "Nastoyaşçeye vremâ".
Ekinci yerde AQŞ, anda tek 472 hasta qayd etildi, amma olardan 19 adam öldi (4,03%). Üçünci yerde Qıtay (3,83%), dörtünci yerde - İran (2,96%).
Ölgenlerniñ eñ küçük sayısı Cenübiy Koreyada - 0,68%.
Dünyada COVID-19 koronavirus hastalarınıñ sayısı arta, bazaretesi künü saba olarnıñ miqdarı 109 045 adamğa bardı, haber etti South China Morning Post Hong Kong gazetası.
Umumen dünyada 60 biñden çoq adam tedaviylendi.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Aqyarğa kiriş ve çıqışnı bütünley qapatalar. Artıq şeerge sadece kiriş kâğıtınen kirmek ve çıqmaq mümkün, bildirdi şeer başı Mihail Razvojayev.
"Tünevin eñ sert rejimni kirsettim: şeer kirişinde mecburiy pasport nezareti. Kiriş ve çıqış sadece iş kiriş kâğıtı ile yapılacaq. Yarından başlap kâğıtsız kimseni yibermeycekler", - bildirdi Razvojayev.
O bildirdi ki, yüksek sıcağı olğan adamlarnı birden №9 hastahanesine ya da infektsiya hastahanesine yollaycaqlar.
"Yazıq ki, koronavirus hastalarınıñ artması - adamlarnıñ soylarına, şeege se şeer sakinlerine ğamsız munasebetiniñ neticesidir", - dedi Razvojayev.
Aprelniñ 14-nde saba koronavirus hastalığı sebebinden 606 insan ekimlerniñ közetüvi altında buluna.
Aqyarda vatandaşlar özüni izolâtsiya etüv rejimini bozğanları içün 24 protokol tizildi. Rusiye mahkemesi memuriy davalardan biriniñ qararını bu afta çıqarmağa niyetlene.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İnsan aqları boyunca Qırım alan missiyasınıñ uquqiy qabul odasına Rusiye pasportını elde etmegen qırımlılar telefon açıp, sürgünlik ya da diger problemlerniñ peyda olacağı ile bağlı qorqularını bildireler.
Bunı Qırım.Aqiqatqa missiya başınıñ muavini Olga Skripnik bildirdi.
«Şirketlerniñ bazı yolbaşçıları, Rusiye pasportını almasañız, işten boşatırmız, ya da mektep müdirleri ana-babalar Rusiye pasportını almasalar, balalarnı mektepten quvarlarlar kibi laflarnı aytalar», – dep tarif ete uquq qoruyıcı.
Onıñ sözlerine köre, vatandaşlıq mevamından vazgeçmegen ve Rusiye pasportını elde etmegen Qırım sakinlerini er ande çetel vatandaşı olaraq yarımadadan sürgün ete bileler.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırımnıñ Aqmescit rayonında transformator stantsiyasında qaza yüz berdi, haber ete yarımada Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Bildirilgeni kibi, qaza neticesinde Badana ve Acı Qal köylerinde energetik teminlevi sıñırlanğan.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre. qaza yerinde tamir işleri alıp barıla, işlerniñ bitirilecegi aqqında malümat Qırımnıñ Rusiye ükümeti saytında yoqtır.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur.
Rusiye FVN Qırım idaresiniñ reberi Sergey Şahov aytqanı kibi, Qırım şimdi kerek olğan 1350 megavattan 931 MVt ala.


text:
Aqmescitte okâtbr 14 künü Rusiye uquq qoruyıcıları Ukrain medeniy merkeziniñ üç azasını Bogdan Hmelnitskiy abidesi yanında yaqaladılar. Faaller Ukrain kazaklığı künü munasebeti ile abidege çeçek qoymağa kelgen edi. Olarnı ekstremizmge qarşılıq merkezine sorğuğa alıp kettiler.
Bunı Qırım.Aqiqatqa yaqalanğan faallerden biri Leonid Kuzmin añlattı.
«Abidege aqşamğa yaqın keldik, daa bir şey yapmağa yetiştirmedik, bizge politsiya hadimleri ve daa bir qaç insan keldi, vesiqalarnı köstermege rica ettiler. Olarnıñ bizde bar olğanını körip, iza bermege rica ettiler ve «E» merkezine alıp kettiler», – dey Kuzmin.
Onıñ aytqanına köre, daa eki faal bir eki saat iza bere edi. Yaqalanğanlardan aktsiya maqsadı ve munasebeti aqqında soray ediler.
«Uquq qoruyıcılarından bazıları alâ daa Ukraina İçki işler nazirliginiñ hadimleri olğanı aqqında bildireler. Telefon kitaplarını yazıp alğanlar, fotosüretlerni silip, yolladılar», – tarif ete Kuzmin.
«Maña UMM ekstremist teşkilât olaraq sayılğanı aqqında bildirdiler ve Rusiye Federatsiyasınıñ Cinaiy kodeksininiñ 2,82 maddesine köre – esktremist teşkilât ya da toplulıqnıñ meydanğa ketirilmesi kibi cinayet sayıla», – dey faali.
Dey ki, esas iddia – qanunsız mitingni keçirimek ıntıluvıdır.
Qırım uquq qoruyıcılarınıñ izaatları şimdilik yoqtır.


text:
Bu könne närsälär bulğan?
Tarixta bügen - 02.07.2020
Bügen 2020 nçe yılnıñ 2 nçe iyüle. Bu kön tarixqa nindi waqıyğalar belän kerep qalğan soñ?
1566 yılnıň 2 nçe iyülendä tanılğan franśuz astrolog häm svyaçennik Nostradamus wafat bula.
1570 nçe yılnıň älege könendä Ğosmanlı diňgez flotı veneśiyälelär idaräsendäge Kiprnı qulğa töşerü öçen utrawğa ğaskär kiterä başlıy. 13 ay däwam itkän suğıştan soň Kipr 1571 nçe yılnıň 1 nçe avgustında ciňep alına häm 300 yıl buyı Törkiyä xakimlege astında qala.
1778 nçe yılnıň 2 nçe iyülendä “Tigezlek, irek, qardäşlek” şiğare belän 1789 nçı yılğı Franśiya inqıylabınıň ilham çığanağı bulğan fälsäfäçe häm yazuçı Jan – Jak Russo 66 yäşendä mäňgelekkä küzlären yoma.
1990 nçı yılnıň 2 nçe iyülendä Soğud Ğäräbstanınıň Mina şähärendä şaytanğa taş ırğıtırğa kitkän xacilar tunnel’dä qısılıp qala. Andağı ığı-zığıda 609ı Törkiyä watandaşı tuplam 1 meň 426 keşeneň ğomere özelä.


text:
Aqmescit civarındaki Bötke (Dubki) köyünde Rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ evlerinde eki tintüv keçire. Bu aqta «Qırım balalığı» leyhasınıñ ocası, qırımtatar faali Aliye Kerimova Facebook saifesinde bildirdi.
Onıñ malümatına köre, tintüv Razderin soqağında yerli sakin, «narazılıq meydanınıñ» iştirakçisi Dilâver Alimovnıñ evinde keçirile.
Tintüvnen bağlı diger tafsilâtlar daa belli degil. Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa. Rusiye quvetçileri tintüvlerni izaatlamay.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Asannen Leylâ ağa-qardaşlar. Olar büyüklerniñ Allah aqqında, Muhammed peyğamber ve İslâm aqqında laqırdılarını çoq eşiteler. Büyükler musulman olğanlarını ğururnen aytqanlarını qayd eteler. Bu balalarda meraq doğura.
Bir kün Asan ve Leylâ babasından bu güzel sözlerniñ manalarını bilmek istediler ve yanına bardılar.
– Selâm aleyküm, baba! – dep, olar ekisi de babasına birer-birer selâm berdiler.
- Aleyküm selâm, qozularım! – cevap berdi babaları.
– Baba, musulman olmaq bu ne? – dep soradı Asan.
Baba oquğan gazetini kenarğa qoydı da:
– Qana, yerleşip oturı-ñız, menim güzellerim. Men sizge bunı añlayışlı tarif eteyim, – dedi o nezaketnen. – Musulman olmaq – Allahnı sevmek ve Onıñ Quranda yazılğan bütün kösterişlerini yerine ketirmek. Musulman olmaq – Allahnıñ soñki peyğamberi olğan Muhammedniñ insanlarğa bergen tevsiyelerini be-cermek, demektir.
– Ya, İslâm degeni ne, baba? – soradı Leylâ.
– İslâm degeni – bu din. Yani, musulmanlarnıñ dinine İslâm denile. İslâm dinini kütken insan musulman sayıla, – dep añlata başladı babası. – Bunı başqaca da añlatmaq mümkün. Musulman olmaq – Allahnıñ beş esas şartlarına (usloviya) riayet etmektir.
Birinciden, musulman yalıñız Allahqa inana.
Ekinciden, o, künde beş vaqıt namaz qıla.
Üçünciden, Ramazan ayında oraza tuta.
Dörtünciden, yılda bir kere fuqarelerge yardım ete – zekât bere.
Beşinciden, ömürinde imkân olsa, Mekkege acilikke bara.
(Devamı olacaq).
Ahmad fon Denfferniñ “İslâm balalar içün” kitabından qısqartılıp alındı.


text:
Qırımtatar milliy areket iştirakçisi, Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev qırımlı Oleg Sentsov ve Aleksandr Kolçenkonıñ işlerini «sımarlanğan esnas» olaraq adladı.
«Bu toplaşuv nasıl tsinizm ile keçirilgenini köremiz. Üküm uydurılğan bir iş boyunca çıqarıldı», – dedi Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa.
O dey ki, işbu iş «fevral 26» ve «mayıs 3» işleri ile bir sırada tura. Qırımdan Yevromaydan faali Aleksandr Kostenkonıñ ükmü, Qırımtatar Milliy Meclisi reisniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ tevqif etilmesi ve ilâhre.
«Bütün bularnı faal ealini qorquzmaq, qorqu saçmaq maqsadı ile yapıla, insanlar artıq kütleviy tedbirlerge qoşulmasın, memlekette yüz bergen adiseler boyunca memnüniyetsizlikni bildirmesin, memurlarnıñ areketlerine qarşı çıqmasın dep etile», – qayd etti o.
O dey ki, Qırımda baqılğan işlerniñ iştirakçilerine de bu kibi cezalarnıñ berilmesi mümkün.
Bunıñ ile o, vaziyetniñ yaqında deñişecegine ümüdini bildirdi. «Bugün qanunsız qararlarnı çıqarğanlar yaqında özleri maznunlarnıñ yerine keçer. Bunıñ yaqın kelecekte olacağına ümüt etem», – dey Smedlâyev.
Rostov-na-Donu şeeriniñ Şimal-Kavkaz arbiy bölge mahkemesi ukrain rejissöri Oleg Sentsov ve Qırım faali Aleksandr Kolçenkoğa üküm çıqardı. Rusiyede olarnı «teraktlarda» qabaatlaylar.
«Bu madde boyunca mahkemeci Sentsovnı 15 yılğa qadar azatlıqtan marum qaldıra. Diger vaqialar (ateşke berüv) – 10 ve 11 sene. «Ealini qorqutmaq» içün patlavlarnı azırlağanı içün – 7 yıl. Patlav maddeleriniñ qanunsız elde etmesi içün – 5 yıl. Silânı qanunsız alda aluv – 5 yıl. Umumen – sert rejimde 20 yıl», – dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Rusiye akimiyeti Sentsov ve Kolçenkonı Rusiyede yasaq etilgen «Pravıy sektor» ukrain teşkilâtınıñ azaları olaraq ilân etti. Taqiqatqa köre, olar bir sıra Qırım şeerinde terroristik aktlarnı keçirecek ediler, bundan ğayrı, demir yol köpürleri, elektrik yollarını yoq etmek kerek ediler. Ekisi de yaqalanğanından berli qabaatını red ete. Sentsov mahkemede bergen malümatına köre, FSB hadimleri oña basqı yapıp, kerekli malümatlarnı alacaq ediler.
Oleg Sentsov – ukrain rejissöri ve faal, 2014 senesi mayıs ayında Qırımda Rusiye mahsus hızmetleri tarafından yaqalandı ve yarımadadan Rusiyege çıqarılıp, anda SİZOda buluna.
Aleksandr Kolçenko da 2014 senesi mayısta Qırımda yaqalanğan edi. Bu iş boyunca Rusiye mahsus hızmetleri Gennadiy Afanasyev ve Aleksey Çirniy de yaqalanğan ediler.


text:
Aqmescitte «Kamenka» meskün massivi cumaaqşamı künü, yanvarniñ 31-nde, tamir işleri sebebinden elektriksiz qalacaq. Bu aqta «Krımenergo» saytında haber etilmekte.
«Avtobusnik», «Energiya», «Urojay», «Şinnik», «Prival», «Yagodka», «Domostroitel» bağça ortaqlıqları, Gaven (№ 21-25), Sokolinaya (№ 2), Topolevaya (№ 20-56 ve 21-53) soqaqlarında ışıq olmaycaq», – dep aytıla haberde.
Müessiseniñ malümatına köre, elektrikler saat 8:00-dan 17:00-ğa qadar olmaycaq.
Daa evel haber etilgeni kibi, ğarbiy Qırımnıñ meskün yerleri ast stantsiyalar ve elektrik ağlarındaki qazadan sebep elektriksiz qaldı.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.


text:
Bu aqta Rusiye migratsion hızmeti bildirdi.
«Eñ yaqın zamanda keçirme noqtalarınıñ yerleri, sıñırnıñ doğru keçmesi ve migratsion haritalarnıñ tarqatılması belgilenecek», - dep, qayd etti migratsion hızmetiniñ vekili Petr Yaroş.
Belli olğanı kibi, türlü naqliye ve aşayit mallarınıñ keçirilmesine sıñırlav qoyulmaycaq.
Mart 16 künü Qırım statusınen bağlı referendum ötkerildi. Onıñ neticesinde öz-özüni ilân etken Qırım akimiyeti yerli sakinler rey berüv neticesinde 96,77% -ğa Rusiyege qol tutqanlarını ilân etti.
Mart 18 künü Qırım ve Rusiye cumhuriyet ve Aqyar şeeri Rusiye Federatsiyasına kirmesi aqqında añlaşmanı imzaladı. Mart 21 künü Rusiye yolbaşçısı Vladimir Pütin Qırım ve Aqyar federatsiya subyektleri olaraq qoşulğanları aqqında qanun leyhasını imzaladı.
AQŞ ve Ukraina Qırım referendumnıñ neticelerini qabul etmedi.
Şimdiki vaqıtta Qırım vaqıtınca Ukraina tarafından işğal etilgeni kibi tanıla.


text:
Ankarada oyıştırılğan 38 nçe Aziä häm Tönyaq Afrika Eşçänlekläre Kongressı (ICANAS) üz eşen tögälläde. Ber atna buyı ğalimnär häm belgeçlär fänni qazanışları belän urtaqlaştı, ğilmi mäğlümat cıydı, yaña elemtälär urnaştırdı.
Kongressta qatnaşqan 2 meñgä yaqın diärlek delegatlar arasında qırım tatarları belän ber rättän İdel-Ural töbägennän tatar, başqort häm çuvaş ğalimnäre dä şaqtıy ide. Barı tik Tatarstannan ğına da 20-gä yaqın keşe qatnaştı. Ğalimnär tel, ädäbiyat, tarix, miğmarlıq-arxitektura häm başqa könüzäk mäs’älälärdä üz fänni eşçänlekläre belän urtaqlaştı.
Monnan tış törek räsmiläre dä bu fänni cıyınğa bik zur iğtibar kürsätte. Äytik, Törkiyä premyer-ministrı Recep Tayip Erdoğan belän parlament başlığı Köksal Toptan qunaqlar öçen kiçke aş mäcleslären oyıştırdı.
Qazan däwlät universitetınıñ tatar tele kafedrası citäkçese, filologiya fännäre doktorı, professor Fähimä Xisamova belän söyläşäbez:
“Aziyä illäre häm Tönyaq Afrika illäre kul’tura mäs’älälären tikşerü ölkäsendä xalıqara bik zur konferentsiyä. Berençe tapqır qatnaşabız. Tä’sirlär zur, çönki böten Aziä-Afrika illäre wäkilläre, ğalimnäre belän oçraşu bik zur tä’sir itte. Dokladlar bik qızıqlı, aralaşu bik qızıqlı. Bez biregä kübäw kildek. Min yäş ğalimnär belän kildem, alarnı Törkiä belän tanıştıru öçen. Bez 7 xanım kildek. Bezdän başqa äle tağın Tatarstannan tarixçı yegetlär kilde Xafizov, Nabiyev, Väliyev. Qazan universitetınıñ tatar filologiäse fakul’tetınnan tatar tele kafedrası uqıtuçıları, dotsentlar Älfiyä Yosıpova, Gölşat Ğaliullina, Xalisä Kuzmina, min. Tel-ädäbiyat institutınnan bezneñ Tatarstan akademiäsennän ike xanım bar. Barıbızda da tä’sirlär bik zur. Yaxşı qarşı aldılar konferentsiyäne oyıştıruçılar. Yaxşı urnaştıq. Dokladlar bik qızıqlı. Minem inde töp ölkäm tel tarixı mä’säläsendä. Bezneñ 16-18 yözlärdäge tatar ädäbi teleneñ üzençälekläre turında söylädem. Telebez bezneñ borınğı traditsiälärne üz eçenä alğan. Annan soñ şundıy fiker bar fändä: iske tatar tele bik çuar, qatnaşma tel bulğan. Häm 20 yöz başında bezneñ ğalimnär anı xätta törki tel dip atarğa telägännär, çönki bik qatnaş xäldä bulğan. Menä şuşı qatnaşlıqnıñ säbäpläre turında min söylädem. Ni öçen? Çönki iske törki ädäbi tel bit ul ğomumän urtaq törki ädäbi tellärdän üsep çığa. Ämma bezneñ telneñ berqädär qatnaşlı, qatlawlı buluınıñ üz säbäpläre bar. Anı bezneñ zur ğalimebez Mirqasıym Ğosmanov inde açıp kürsätte. 16 yöz urtasında däwlätçelegebez yuqqa çığuı näticäsendä, mädäni märkäz yuqqa çığuı näticäsendä bezneñ ädäbi telebez törle çit ölkälärdän kilgän tä’sirlärne üz eçenä ala. Äytik, Urta Aziä ädäbi tele belän törek yazma ädäbi tele yoğıntısın kiçerä. Menä şunıñ säbäpläre turında min üzemneñ belderüemdä, dokladımda söylädem.”
Minem inde töp ölkäm tel tarixı mä’säläsendä. Bezneñ 16-18 yözlärdäge tatar ädäbi teleneñ üzençälekläre turında söylädem. Telebez bezneñ borınğı traditsiälärne üz eçenä alğan. Annan soñ şundıy fiker bar fändä: iske tatar tele bik çuar, qatnaşma tel bulğan. Häm 20 yöz başında bezneñ ğalimnär anı xätta törki tel dip atarğa telägännär, çönki bik qatnaş xäldä bulğan. Menä şuşı qatnaşlıqnıñ säbäpläre turında min söylädem. Ni öçen? Çönki iske törki ädäbi tel bit ul ğomumän urtaq törki ädäbi tellärdän üsep çığa. Ämma bezneñ telneñ berqädär qatnaşlı, qatlawlı buluınıñ üz säbäpläre bar. Anı bezneñ zur ğalimebez Mirqasıym Ğosmanov inde açıp kürsätte. 16 yöz urtasında däwlätçelegebez yuqqa çığuı näticäsendä, mädäni märkäz yuqqa çığuı näticäsendä bezneñ ädäbi telebez törle çit ölkälärdän kilgän tä’sirlärne üz eçenä ala. Äytik, Urta Aziä ädäbi tele belän törek yazma ädäbi tele yoğıntısın kiçerä. Menä şunıñ säbäpläre turında min üzemneñ belderüemdä, dokladımda söylädem.”Fänni cıyın elekke xezmättäşlär häm ildäşlär belän küreşep söyläşü mömkinlegen dä tudırdı. Äytik, Tatarstannıñ Arça rayonında tuıp üskän tatar şağiräse häm ğalimäse Çulpan Zarif Çetin bügenge köndä fänni eşçänlegen Törkiäneñ Muğla universitetında alıp bara, tatarlar belän bäyle küp sanda fänni basmalar näşer itä, ğilmi cıyınnarda aktiv räweştä qatnaşıp kilä:
“Törkiä soñğı waqıtlarda inde ber 10 yılğa yaqındır böten törki däwlätlärne, törki mädäniätlärne berläşterep toruçı däwlätkä äylände. Bez barıbız da monda küreşäbez xäzer. Ğalimnär bar törle cirlärdän, törle illärdän. Tatarstannan da ayıruça zur ber delegatsiya kilgän. Matur ğına çığışlar yasadılar tarix belän bäyle, bigräk tä tatar tele belän bäyle çığışlar küp ide. Qızıqlı, yaxşı çığışlar ide. Elegräk niçekter konferentsiyälärgä oçraqlıraq keşelär yörgäli ide, ä soñğı yıllarda bik söyenderä. Çınlap ta bezneñ çın ğalimnärebez, bigräk tä yäşlär xäzer kilä, üzlären kürsätä häm tatar mädäniäten, tatar tarixın, tatar telen, tatar ädäbiyatın propagandalawda zur ähämiätle rol uynap tora. Min üzemneñ çığışımnı “Tatar xalqınıñ milli yözen saqlap qaluda Sabantuy bäyrämeneñ ähämiyäte” dip aldım häm ul çığışımda tatarlar bulğan cirdä Sabantuy bäyrämeneñ buluı, Sabantuy bulğan oçraqta tatarlarnıñ berqayçan da betmäyäçäge turında söylädem. Törkiädä dä Sabantuy bäyrämnäre soñğı waqıtlarda bik yış oyıştırıla bit häm çınnan da ul inde çit ber tema tügel töreklär öçen dä.”
Min üzemneñ çığışımnı “Tatar xalqınıñ milli yözen saqlap qaluda Sabantuy bäyrämeneñ ähämiyäte” dip aldım häm ul çığışımda tatarlar bulğan cirdä Sabantuy bäyrämeneñ buluı, Sabantuy bulğan oçraqta tatarlarnıñ berqayçan da betmäyäçäge turında söylädem. Törkiädä dä Sabantuy bäyrämnäre soñğı waqıtlarda bik yış oyıştırıla bit häm çınnan da ul inde çit ber tema tügel töreklär öçen dä.”Ä menä Tönyaq Kiprdan Könçığış Urtadiñgez universitetınıñ törek tele häm ädäbiyatı kafedrası uqıtuçısı Birsel Oruç Aslan isä Qazanda bulıp, tatarçanı da bik yaxşı itep öyrängän:
“Tatarçanı 1996-97 yıllarda Qazan däwlät universitetı Könçığış telläre kafedrasında törek tele uqıtuçısı bulıp eşlägän çaqta öyrändem. Min Qazannı, tatar xalqın bik nıq yaratam. Törek belän tatar xalıqları kultura mönäsäbätlären arttıra, dip uylıym. Tanışlar belän oçraşqanda üzemne yañadan Qazanda kebek xis ittem. Min alarnı küp yaratam. Tatar tele, tatar xalqınıñ küreneşe, kulturası mine bik qızıqsındıra. Räxmät bik zur.”Tatarstan Fännär Akademiäseneñ Ğalimcan İbrahimov isemendäge tel, ädäbiyat häm sänğät institutınıñ leksikografiya bülege mödire Färidä Tahirova:
“Kongressnıñ temaları şul xätle kiñ, şul xätle küptörle qızıqlı sektsiyälär, barısına da barıp betü dä mömkin tügel. Bez üzebez, mäsälän, tel sektsiyäsendä çığış yasadıq. Süzlärne nominatsiyäläw çorında nindi lingvokul’turalogik nigezlärgä tayanıla, menä şul temağa çığış yasadıq. Tatarstannan zur delegatsiya bulıp kildek. Qazan däwlät universitetınnan bik küp keşe qatnaşa bu kongressta, Tözeleş akademiäsennän häm başqa yuğarı uqu yortlarınnan. Çi il wäkilläre belän, çit ölkälärdän kilgän, mäsälän, Buryatiya, Azärbaycan, Qazaqstannan kilgän ğalimnär belän äybät kenä aralaştıq. Älbättä, tatarlar belän dä aralaştıq.”İnstitut ğilmi xezmätkäre Firaya Ğaffarova:
“Biredä min tatar telendä mifologik nigezdäge igençelek terminnarı xaqında söylädem. Bik qızıqlı buldı, tıñladılar, sorawlar birdelär. Üzemneñ tema belän şöğellänüçe keşelär belän yaqınnan aralaştım. Älbättä, Aziä-Afrika xalıqlarınıñ kulturası ul bik tä borınğı häm bik tä küptörle. ICANAS bezne menä şuşı kulturağa tağın da yaqınaytıp, tağın da eçenäräk alıp kerep, yaña duslar barlıqqa kiterde. Bezgä ul bik tä oşadı. Temadaşlarıbıznı taba aldım, alardan nindider fikerlär aldım, alar miña närsäder östädelär, min alarğa närsäder birdem. Bu cähättän bezneñ oçraşuıbız bik tä faydalı buldı här ike yaq öçen dä.”Kongress cıyılışları beryulı ike urında bardı: Bilkent konferentsiyä üzäge belän Törkiä palatalar häm birjalar iqtisat häm texnologiya universitetınıñ bik zur kongress üzägendä. Ber atna buyı törle sektsiyälärdä yasalğan çığışlarnıñ qısqaça eçtälekläre inde kitap räweşendä basılıp ta çıqtı.Säğit Xäyri, Ankara


text:
Aqmescitniñ Rusiye mahkemesi tarafından «fevral 26 işi» boyunca mahküm etilgen Eskender Nebiyev qabaatını tanıp, 2014 senesi fevral adiseleriniñ diger iştirakçileri aqqında aytmadı.
Bunı onıñ adliyecisi Cemil Temişev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Añlaşma qabaatnı tanımaq ve vaqia yerinde ne, nasıl keçirilgenini köstermekten ibarettir. Çiygoz aqqında ayttı, körgenini ayttı, amma şahsen tanış olmağanını bildirdi», – dep ayttı adliyeci.
Temişevniñ bildirgenine köre, Nebiyev Ahtem Çiygoznıñ «yapqanlarını, kimnen ve ne aqqında laf etkenini bilmey».
«Menim içün müşterimniñ azatlıqta bulunması müim. Kimsege iftira atmadı, biriniñ vaziyetini beter etmedi», – dep qayd etti adliyeci.
Onıñ bildirgenine köre, Eskender raatlıq künlerini vaqtınca yaqalav izolâtorında keçirip, «acelege» ücüm etilmesinde şeklengen babası Bekir Nebiyevniñ ölümini ögrengen soñ şok alda buluna.
Adliyeci dey ki, mahkeme ATRniñ sabıq operatorını şartlı olaraq 2 yıl 6 ayğa qadar apiske aldı.
Qırımtatar Milliy Meclisi qayd ete ki, Eskender Nebiyevniñ cezası Qırımnıñ Rusiye mahsus hızmetleri tarafından «acele» ekimleriniñ öldürilmesi işi ile bağlı ailesine yapılğan basqıdan soñ deñişkendir.
«Eskenderniñ bugünki mahkemeden evel bir qaç künge yaqalanması ailesine basqı yapmaq ıntıluvı ola bile, çünki prokuratura ve taqiqat qorantası acele yardım ekimleriniñ öldürüvinde şeklengen babası Bekir Nebiyevniñ bulunğan yerini gizley, dep tüşüne edi. Bekir Nebiyevniñ cesedi tünevin tapılmasa edi, belki de, bugün Eskender azatlıqqa çıqmaz edi», – dep yazdı Facebookta Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl.
Meclis reisiniñ muavini dey ki, bu «aman-aman reinelik».
Meclis reisi Refat Çubarov Rusiye mahkemesiniñ Nebiyevge çıqarğan ükümi boyunca neticeler çıqarmağa aşıqmamağa çağıra: «İç bir kimse «iş» malümatları ne qadar deñiştirilgenini bilmey».
Cumaertesi künü, oktâbr 10-da, Aqmescit rayonında er kişiniñ cesedi tapıldı, ilk malümatlarğa köre, Aqmescitte «acele» ekimleriniñ öldürüvinde şeklengen Bekir Nebiyevge ait.
Bazarertesi künü, oktâbr 12-de, Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi ATRniñ sabıq operatorı Eskender Nebiyevni «fevral 26 işi» boyunca eki yıl altı ayğa qadar şartlı olaraq apiske aldı.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar. Soñki apis cezası noyabr 19-da bitmek kerek.


text:
Aman-aman üç biñ qırımtatarı cumarertesi künü, mayıs 16-da, saba Çatırdağ seferine keldi.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, tedbir qırımtatar halqı sürgünliginiñ 71 yıllığına bağışlana.
Toplaşqanlar, esasen gençler, qollarında qırımtatar bayraqlarını tutalar. Sefer başlamazdan evel Qırım Müftisi Acı Emirali Ablayev toplaşqanlarğa muracaat etip, «qırımtatarlar eki büyük devlet arasında qalğanını» qayd etti ve «halqnı birleşmege ve siyasetnen oğraşmamağa» çağırdı.
Tedbir iştirakçileri «Millet! Vatan! Qırım!» şiarlarınen dağğa çıqalar.
Çatırdağnıñ eñ yüksek noqtasında 1944 senesi sürgünlikte elâk olğanlarnı dua ile añacaqlar ve qırımtatar milliy gimnini icra etecekler.
2010 senesinden itibaren Qırım gençleri Çatırdağ seferine keçireler. Gençler yarımadanıñ bütün köşelerinden kelip, 1944 senesi sürgünliginiñ qurbanlarını añalar.
Sefer Qırımtatar Milliy Meclisi, Qırım musulmanları diniy idaresi, qırımtatar cemaat ve gençler teşkilâtları tarafından teşkil etildi.


text:
Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan Alim Karimov aprelniñ 8-nde 25 yaşını toldurdı, onıñ üç aylıq oğlu bar, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Facebook saifesinde.
Qayd etile ki, Alim Karimov «halqnıñ taqdirine lâqayt qalmağan edi».
«Siyasiy mabüslerniñ qorantalarına yardım etmege tırışqan edi, siyasiy mabüslerge SİZOğa aş yibermeknen oğraşqan edi. İşlerini qaldırıp, halqına yardım etmege aşıqa edi», – dep qayd etti «Qırım birdemligi».
Rusiye uquq qoruyıcıları Karimovnıñ evinde martnıñ 27-nde tintüv keçirip, onı apiske aldı. Karimov ve tevqif etilgen diger qırımtatar faalleri Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda terrorist teşkilât olaraq tanılıp yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» faaliyetin ile alâqaları bar olğanından şübheli sayıla.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi.
Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
LiveJournalnıñ Rusiä öleşe öçen cawaplı şirkät wäkile Anton Nosik, ni qızğanıç, bez här elengän materialnı şunda uq qarap tikşerep bara almıybız, dip zarlana:
"İnternetta hiçkenä dä bernindi altsenzura bula almıy, keşelär üzläre ni teli, şunı elep quya, şunı yaza. LiveJournal möştäriläre eşli almıy torğan ğämällärneñ isemlege bulsa da, anda cäzalaw sürätlären quymaw digäne yuq, älbättä. Anda rasaçıl näfrät uyatırlıq süzlär bäyän itü tıyıla digäne bar, ämma monıñ ayırım bu oçraqqa ni däräcädä turı kilüe açıq soraw bulıp qala", di Anton Nosik, LiveJournal serverınıñ Rusiä öleşen qarap baruçı şirkättän.
İldä millätara häm rasaçıl ızğış çığaru tırışlıqlarına kirtä quyıp barırğa tieş däwlät oyışmaları bu oçraqta älegä tikşerü eşläreneñ däwam itüen genä belderä. Mäskäwdä Ğädättän tış jurnalizm üzägen citäklägän Oleg Panfilov xakimiätneñ mondıy cinayätlärgä qarağanda, başqa eşlär belän mawığırğa yaratuın äytä:
"Mondıy filmnarnıñ taraluına kirtä quyu öçen İnternet küzätelergä tieş, älbättä, ämma ideologiä xakimiät tarafınnan qırıs kontrol itelgän ildä bu mömkin tügel. Xakimiät kübräk üzenä oppozitsiädä bulğan eşçänlekne tıyu belän genä mäşğül", di Oleg Panfilov.
Videodağı wäxşätneñ çın bulu-bulmawın açıqlaw öçen maxsus cinayät eşe açılırğa tieş, şunnan soñ eçke eşlär ministrlığınıñ kibercinayätlär tikşerüçe bülege bu eşkä belgeçlärne cälep itä alaçaq. Ä alar isä nigezdä, texnik yaqtan tasma çın bulırğa oşap tora digän fiker belderä.
Sişämbedä İnternet säxifäläreneñ bersendä, şuşı qotoçqıç ğämälne eşläw öçen cawaplılıqnı üz östenä Natsional-sotsialist cämğiäteneñ suğışçan qanatı aldı, dip xäbär itelde. Şul ixtimal yaña qanatınnan ayırmalı bularaq, cämğiät üze bilgele oyışma, ul elek tä törle millätçel yöreşlärdä, homoseksuallarnı häm könyaqtan kilgän keşelärne qıynawlarda qatnaşıp kilgän ide. Natsional-sotsialist cämğiäte xätta üz citäkçese Dmitri Rumyantsevnı Rusiä prezidentı urınına da nämzät itep kürsätergä tırışa.
Kärim Kamal


text:
Qırım MC prokurorı İgor Ponoçovnıy qadılarnı Rusiye işğal etken Qırımda devlet hainliginen qabaatlanğanlarğa ğıyabiy ükümlerni faal şekilde çıqarmağa çağırdı.
Bunı o, «Adalet dünyanıñ inkişafınıñ bir qısmı olaraq: Ukraina içün tesirli bir model qıdıruvı» adlı muzakere zamanı bildirdi.
«Körünip tura ki, ğıyabiy mahküm etme protsedurası Qırım davalarında adalet semereligini arttırmalı, lâkin pek az olğan ğıyabiy ükümlerniñ miqdarını köz ögüne alsaq, ğıyabiy davalarnıñ qadıları ile bağ qurmaq kerek olğanını añladıq», – dedi o.
Onıñ sözlerine köre, mahkeme organlarına bu saada faal şekilde mahkeme tecribesini inkişaf ettirip başlamaq kerekler.
2020 senesi oktâbr ayı itibarınen, Qırımda yarımadanıñ işğali vaqıtnda yüz bergen cinayetler ile bağlı ukrain mahkemeleri 30 üküm çıqardı.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadanı terk etken sakinler qıtaiy Ukrainada yañı şaraitlerge devletniñ yardımı olmadan alıştılar, dey «Qırım diasporası» cemaat teşkilâtınnı başı Anatoliy Zasoba.
Bu aqta o oktâbr 16 künü Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde bildirdi.
«Qırımlılar öz kelecegi ve bugünini kendi qollarına aldı, ukrain devleti tarafından yardımnı beklemeden, iş, meskenni qıdırdılar», – dey Zasoba.
Fevqulâde işler boyunca Ukraina Devlet hızmetiniñ malümatına köre, Qırım ve Aqyardan köçip kelgenlerniñ sayısı – 21 biñ 144 insandır.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası bu tarihnı yarımada işğaliniñ başlanuvı künü olaraq ilân etti.


text:
Qırımtatar milliy lideri Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Cemilevniñ imayesi onıñ müddetten evel şartlı azat etilmesi aqqında şefaat arizasını berdi. Bu aqta adliyeci Nikolay Polozov bildirdi.
«Hayser Cemilovnıñ menfaatlarında müddetten evel şartlı azat etilmesi aqqında şefaat arizasını berdim, Sovetskiy rayonı mahkemesi», – dep yazdı Twitterde Polozov, qaysı biri şimdi rusiyeli Astrahan şeerinde buluna.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqalap, o yerde 44 yaşındaki Fevzi Edemovnı babasınıñ tüfeginden öldürgeninde qabaatladılar. Qırım işğal etilgen soñ rusiyeli taqiqat organları onıñ işini yañıdan baqmağa qarar aldı. Hayserni Aqmescit apishanesinden çıqarıp, Krasnodar vilâyetine alıp kettiler.
Rusiye Federatsiyasınıñ Yuqarı mahkemesi Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi Hayser Cemilevge bergen 5 yıllıq apis cezasını bir buçuq yılğa qısqarttı. Kiyevniñ Dnepr mahkemesi 2015 senesi aprel ayında onı 3 yıl ve 8 ayğa qadar apiske almağa qarar aldı.
Hayser Cemilev 10 sanlı Astrahan apishanesinde buluna.
Keçken sene İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesi Hayser Cemilevniñ işi boyunca qarar alıp, onı SİZO-dan çıqarmasını belgiledi, amma Rusiye bu qararnıñ işke tüşürmesinden qaçına.


text:
Qarasuvbazarda qurulğan cami qapıları müminler içün baarde açılacaq.
Bunı Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Cami qurucılığınıñ teşebbüsçi ve teşkilâtçısı Resul Velilâyevniñ sözlerine köre, caminiñ tantanalı açılışı tedbiri 2015 senesi aprel 24-ne planlaştırıla.
Cami qurucılığı boyunca leyhalarnı qırımtatar mimarları amelge keçirdiler. Kelecekte cami yanında medrese ve bağçanı qurmağa isteyler.
Hatırlatamız, camini 2013 senesi oktâbr ayında qurmağa başladılar. Leyhağa köre, cami 500 insannı sığdıra bilecek. Birinci qatta erkekler, ekinci qatta – qadınlar içün ibadet odası olacaqtır. Mağaz odalarında sınıf, konferents-zal, abdest ve aş hanelerniñ olması planlaştırıla.


text:
Lu Ottens wafat
Ul audio kasseta uylap çığaruı belän tanıldı
Muzıka dön’yasında yaňa çor açqan audio kassetalarnı uylap tapqan, Niderlandlı injener Lu Ottens yaqtı dön’yadan kitte.
BBC beldergänçä ğailäse Lu Ottensnıň Niderlandnıň Tön’yaq Brabant vilayätenä bäyle Duyzel awılında 6 mart şimbä könne wafat buluın citkerde.
1960 yılda dön’yanıň iň zur êlektronik şirkätlärennän berse bulğan Philipsnıň produkŝiya qamilläşterü bülege başlığı bulğan injener Ottens törkeme belän bergä kassetanı yasağan ide.
Niderlandlı injenernıň icadı 1963 yılda Berlindağı Radio êlektronik yärminkäsendä tanıtıldı.
Dön’yada satılğan kasseta sanınıň 100 milliard tiräse buluı uylanıla.
Bäyläneşle xäbärlär
Konyada velosipedta yörergä yaratalar
Bu şähärdä köndälek tormışta velosiped qullanu ğadäti xälgä äwerelgän


text:
Oktâbrniñ 11-nde saba Bağçasarayda tutılğan altı qırımtatarı, rus silâlı hızmetlerinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında şeklene. Bunı Qırım.Aqiqatqa tevqif etilgen Seyran Saliyevniñ advokatı Mammet Mambetov haber etti.
Advokat: «FSB binasında tevqif protokolı tizildi. (Rusiye Konstitutsiyasındaki – QA) 51-nci maddege esaslanıp, o (advokatnıñ müşterisi – QA) sorğundan keçmege razı olmadı. Şimdi o muvaqqat apishanege alıp ketile, yarın oña qarşı tedbir qararı qabul etilmek mümkün. O 205.5 maddesiniñ 2 qısımına binaen, yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azası olğanında şeklene», – dep, Saliyevniñ vaziyetini añlattı.
Tutılğan başqa adamlarğa da qarşı taqiqat tedbirleri ve sorğular keçirile, dep ayttı Mambetov.
Oktâbrniñ 11-nde, çarşenbe künü, Bağçasarayda rus silâlı hızmetleri bir-qaç qırımtatarınıñ, musulmannıñ evinde tintüv keçirgeni malüm oldı.
Rus haber vastaları, Rusiye Federal telükesizlik hızmetiniñ (FSB) matbuat hızmetine atıf etip, Qırımda silâlı hızmetler Rusiyede ve onıñ işğaline keçken Qırımda yasaq etilgen«Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ Bağçasaraydaki üceyresini yoq etkenlerini haber etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı dep saya. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleridir.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek oğrunda terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsizce taqip etilgenini aytalar. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etken edi.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, Rusiye «Qırım platformasına» qarşı «küçlü propaganda kampaniyasını» başlattı ve memleketlerni halqara teşebbüste iştirak etmesinden vazgeçtirmek içün olarğa basqı yapa, dep bildirdi. Bu aqta o, «Telegraf» neşirine bergen intervyüsında ayttı.
«Rusiye bir çoq memleketni «Qırım platformasında» iştirak etmesinden vazgeçtirmek içün küçlü basqı yapa. Platformağa qarşı küçlü propaganda kampaniyası başlatıldı, şantaj ve qorquzuvlar qullanıla. Platforma işinde iştirak etecek er kesni evelden «Rusiye topraq bütünligine qast etkenler» dep adlandırdı», – dep ayttı Cemilev.
O, bazı memleketler, belki, «şantaj ve qorquzuvlarnıñ» tesirine oğrap, koronavirus manaçığınen inauguratsion sammitine kelmeycek, dep qoştı.
«Latviya eyyeti yolbaşçısınıñ cevabını pek begendim: «Ahlâqiy puslamız daa bozulmadı. Memleketlerimiz eñ yüksek seviyede iştirak etecek». Biz de «ahlâqiy puslası bozulmağan» memleketlerge işanamız. Böyle memleketler çoq olur, dep ümüt etemiz», – dep qayd etti qırımtatar halqınıñ lideri.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina, 2014 senesi martnıñ 27-nde BM Baş Assambleyasında 2014 senesi martnıñ 16-nda Qırımda «referendumnıñ» qanuniy olaraq tanılmamasına dair qararğa ve Rusiye ordusını Qırımdan acele çıqarmaq talabına rey bergen tek 100 memleketni degil, bu qararlar qabul etilgende olmağan ya da belli sebeplerden rey bermegen memleketlerni, şu cümleden Rusiyeni «Qırım platformasında» iştirak etmesine davet etti.
«2014 senesi o BM qararına qarşı rey bergen 11 memleketniñ bile (Şimaliy Koreya, Rusiye, Beyazrusiye, Ermenistan, Zimbabve, Suriye, Venesuela, Sudan, Boliviya, Kuba ve Nikaragua) «platforma» işinde iştirak etmesi red etilmeycek, közetici olsalar bile», – dep ayttı Cemilev.
Kreml, Mustafa Cemilevniñ beyanatına daa cevap bermedi.
Mayısnıñ 20-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım platforması» sammitine 30 memleketniñ vekilleri kelecek, dep ayttı. Onıñ bildirgenine köre, Rusiye «Qırım platformasını» pek ağır yanaşa.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar «Dom» telekanalınıñ yayınında Ukraina Tış işler nazirligi avgustnıñ 23-nde olacaq «Qırım platformasında» iştirak etecegini tasdıqlağan memleket sayısını aydınlatmağa daa planlaştırmay, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, bu qarar Rusiye tirengeni içün qabul etildi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Martnıñ 15-nde ise Rusiye Tış işler nazirliginiñ matbuat kâtibi Mariya Zaharova Kyivniñ Qırım işğalini toqtatmaq ıntıluvları qanunsız ola ve Rusiyeniñ eki subyekti olğan Qırım ve Aqyarğa qarşı istilâ telükesi olaraq qabul etile, dep bildirdi.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Sentâbrniñ 4-ünde rus quvetçileri bir qaç qırımtatarnıñ evinde tintüv keçire
Aqmescit rayonınıñ Boğurça (Kamenka) qasabasında rusiyeli telükesizlik hadimleri faal Marlen Mustafayevniñ evine tintüv keçirmek içün keldi. Onıñ azbar kirişini avtozak qapattı, rusiyeli telükesizlik hadimleri tintüv sepebini añlatmadı dep haber ete “Qırım birdemligi” birleşmesi.
Tintüvden soñ rusiyeli telükesizlik hadimleri Mustafayevni polis bölügine alıp ketti. Faalniñ qadına aytqanına köre, o Rusiye CK-niñ 282-nci maddesiniñ 1 qısmına (zıddiyet çıqaruv ve nefret doğıruvı, insan menligini aşalav) köre qabaatlana.
Advokat Edem Semedlâyev, oña müşterisinen körüşmege razılıq bermegenler ve bu mesele boyunca şikâyetni 30 kün devamında baqmağa işandırdılar dep ayta.
2017 senesi fevral ayında Marlen Mustafayevniñ evinde, “ekstremist timsaller”niñ numayış etilmesi sebebinden tintüv keçirilgen edi. Telükesizlik hadimleri Mustafayevniñ kompyüter ve bir qaç kitabını aldı. Mustafayevge qol tutmağa on adam keldi, olar olıp keçken vaqialarnıñ videosını çekip, içtimaiy ağlarda yayınladı. O adamlarnıñ episi keççe yaqalanğan edi. Daa soñra Mustafayev, “ekstremist teşkilâtlarnıñ timsalleriniñ numayışı ya da propagandası”nda qabaatlanıp 11 künge tevqif etildi, safdaşları ise - 5 künge. Faal 2017 senesi martnıñ 4-nde azat etildi.
Sentâbrniñ 4-ünde saba Eski Qırımda (Starıy Krım) rus quvetçileri birden eki tintüv keçirdi: faal Giray Kulametovnıñ anası - Zarema Kulametova ve faal Abdullah Yakubovnıñ evlerinde.
Zarema Kulametovanı bilinmegen yerge alıp kettiler dep haber etti qızı Riana Kulametova . Onıñ aytqanına köre, yaqalav vaqtında anası parkta 250 saatlıq mecburiy iş cezasını işlep ödey edi.
“O yerde bulunğan adam ikâye etkeni kibi, beyaz mikroavtobus ve boz maşna keldi, telükesizlik hadimleri anamnıñ yanına barğan, şeadetnameni köstergen ve özüni alıp ketkeni. Onen bağlanıp olamayım. Şimdi men Eski Qırımdaki evimiz yanına keldim, daa evel mında yaşay edik, mında bütün soqaq qapalı ve meni evge kirsetmeyler”, - dedi Riana.
Rusiyeli telükesizlik hadimleri qavğadan soñ Riana Kulametova ve babası Zekkiy Kulametovnı da yaqaladı.
Qırımtatar faal Abdullah Yakubovnıñ evinde rusiyeli telükesizlik hadimleri “tahqiqiy areketler” keçirmekte dep haber ete “Qırım birdemligi”.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlarnı bilmege tırışa.


text:
Berniçä yıl elek Qazan boralaq şirkäteneñ citäkçese Aleksandr Lavrent'yev modirlär şurası räise itep qaldırılıp, anıñ urınına Wadim Ligay bilgelängäç, bu ölkädäge qayber belgeçlär monı, Rusiäneñ “Rosoboroneksport” şirkäte Tatarstan zavodın üzeneke itergä teli dip farazlağannar. Waqıt uza farazlawlar çınğa aşa bara. Şuşı könnärdä, Vertolet zavodınıñ yaña direktorlar şurası saylandı. Anda 11 urınnıñ 7ce “Rosoboroneksport”wäkillärenä birelgän. Tatarstan modirlär şurasına 3 keşe: Aleksandr Lavrent'yev, Wadim Ligay häm häm Respubliqa xoqumäte wäkile bularaq Boris Pavlov kertelgän. Şulay itep aksiälärneñ 51 % xäzer Rusiä şirkäteneke. Tatarstan şirkäteneñ Rusiä qaramağına küçüne küp kenä belgeçlär xup kürmäsä dä, Qazan boralaq zavodınıñ bügenge citäkçelege monı uñışlı dip sanıy. Çönki däwlät qaramağına eläkkäç, şirkätneñ kereme bermä-ber artqan, bügen ul 7 milliardqa yaqın. Qazan boralaq şirkäteneñ töp köndäşläre “Ulan – Ude avia” häm “Rostvertol” şirkätläreneñ keremläre isä 5 - 6 milliard sum täşkil itä. Bügenge köndä Tatarstan şirkätendä Mi-17, Mi 137 yök boralaqları citeşterelä. Monnan tış şirkät citäkçeläre yög boralaqları belän berrättän “Ansat” dip atalğan ciñel boralaq ta çığarırğa planlaştıralar. Rusiä boralaqlarına soraw küp bulaçağında şirkät citäkçelege borçılmıy, çönki bügen bu maşinalarğa soraw arta ğına bara. Şuşı könnärdä Venesuella prezidentı Uğo Çawesnıñ Rusiägä räsmi säfäre dä, öleşçä qoral satıp alu belän bäyle. “Rosoboroneksport” şirkäte belän kileşü tözep Venesuela başlığı 24 SU 30 MK, häm 53 Mi 35 m markalı boralaqların satıp alğan. Bu maşinalarnı ğomumi bäyäse yaqınça 3 milliard dollar dip bäyälänä.
Tatarstan iqtisatınıñ başqa ölkälärenä qarağanda. Küptän tügel şulay uq “TAİF” kompaniälär törkeme aksionerlarınıñ yıllıq utırışları uzdı. Biredä 2007 yılda "TAİF" produktsiä citeşterüdä 174 milliard. sum külämendä tabış alırğa niätli digän fiker äytelde. Çista kerem 26 milliard. sum täşkil itäçäk. İnvestitsiä proyektların ğämälgä quyuğa 20 milliard sum aqça totılaçaq.
İnvestitsiä çaraları, nigezdä, "TAİF-NK" kompaniäseneñ avtobenzinnar zavodında eşlänä torğan produksiäneñ sıyfatın yaxşırtu, neft'neñ awır qaldıqların eşkärtü buyınça kompleks tözügä, "Qazan organik sintez" aksionerlıq cämğiäteneñ etilen zavodın tözekländerügä yunälteläçäk.
Bolardan tış, kompaniäneñ tekommunikatsiä, tözeleş, finanslar häm investitsiälär, xezmät kürsätü ölkäsendä eşläwçe oyışmalar üseşenä dä iğtibar bireläçäk.
Şirkätneñ mödirlär şurası sostavında yaña üzgäreşlär bulmawın belderde
"QAMAZ"da uzğan mödirlär şurası utırışında aksionerlarnıñ çirattan tış ğomumi cıyının ütkärü turında qararğa kilende. Kön tärtibenä aksiälärneñ sanın kimetü maqsatında, aksiälärneñ ber öleşen alıp kompaniäneñ ustav kapitalın kimetü mä’säläse quyılaçaq, dip xäbär itä "QAMAZ"nıñ cämäğätçelek belän eşläw bülege. Aksiälärne satu barlıq aksionerlarğa da täqdim iteläçäk. Ber aksiäneñ bäyäse 83 sum 31 tien. Soñğı ike yıl eçendä "QAMAZ" yuğarı citeşterü kürsätkeçlärenä ireşep kilä. 2006 yılda 721 million. sum külämendä çista kerem alğan. Ämma şuña da qaramastan, yıl näticäläre buyınça dividendlar tülämäskä digän qararğa kilengän. Eş şunda ki, bügen "QAMAZ"nıñ 87 meñ aksiäse fizik zatlar qulında. Çista keremne bülep, alarnıñ härqaysına tülänä torğan aqça kompaniäneñ poçta küçermälärenä totqan çığımnarınnan da östenräk bulaçaq. Şäxsi aksiälärne satıp alu initsiativasın "QAMAZ"nıñ töp aksionerları xuplağan.
Ğädel Galämetdin.


text:
Bu aqta jurnalist Twitterde yazdı.
«Maña 2019 senesi Mayıs 15-ne qadar Ukrainağa kirmege yasaq etken vesiqanı teslim ettiler. D yasaq kategoriyası. Bu ne olğanını bilmeyim», - dep yazdı Kots.
Ondan soñ jurnalistnı trenge oturtıp Rusiyege ozğarğanlar, vesiqalarnı vagon bekçisine bergenler, dep ayta «Ukrainskaya Pravda».
Aleksandr Kots – rus jurnalistı. 1999 senesinden berli o «Komsomolskaya pravda» gazetasınıñ hadimi ola ve arbiy çatışmalar aqqında yaza. Bazı malümatlarğa köre, o Putin tarafından «Qırımdaki haberlerni doğru şekilde körsetken»leri içün sırlı mükâfat aldı, dep haber ete «Kasparov.ru».
Martnıñ başından Ukraina akimiyeti devletke 20 biñ rusiyelilerni kirgizmedi, olarnıñ arasında bir qaç rus jurnalisti bar.


text:
Qırım blogeri Zair Akadırov cumaertesi künü, yanvar 23-de, Aqmescit Dmiryol rayonındaki Rusiye prokuraturasına sorğuğa baracaq. Bu aqta Zair Akadırov cuma künü, yanvar 22-de Facebook saifesinde bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, sorğuğa barmaq qrarını o avdokat Cemil Temişev ile aldı. Advokat Akadırov ile prokuraturağa baracaq ve Qırım blogeri ile birlikte sorğuda bulunacaq ola.
Keçken afta Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından yaqalnğan Qırım blogeri Zair Akadırovnı «dünki kün» boyunca sorğuğa çağırdılar. Bunı o Facebookta yazdı.
Yanvar 15 künü Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında, «fevral 26 işi» boyunca mahkeme toplaşuvınıñ başlanmasını beklegen qırımtatar jurnalisti Zair Akadırovnı yaqaladılar. Zair Akadırovnı onıñ zenaat faaliyeti aqqında soraştırdı ve bir saat devam etken sorğudan soñ azat ettiler. Bunıñ ile, jurnalistniñ aytqanına köre, onı mecburen Ekstremizmge qarşılıq boyunca merkezge alıp ketmege istey ediler, qorquzdılar.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi.


text:
"Tavrida" trassasında moyabr 17-sinde İslâm Terek rayonınıñ Oy Quyu (Vladislavovka) köyü nde yol qazası oldı, bir adam elâk oldı, daa birisi yaralandı.
Bunı, Rusiye nezaretindeki Qırım FVN-niñ matbuat hızmeti haber ete.
Malümatqa köre, yolda üç maşna uruştı: Range Rover, Daewoo Nexia ve «MAZ».
Müessise haber etkeni kibi, qaza neticesinde Daewoo Nexia maşnasının aydavcısı ve yolcusı qıyışqan maşna içinde qısıldı.
"Qurtarıcılar qazağa oğrağan adamlarnı maşnadan çıqardı. Aydavcını ağır alda Kefe şeer hastahanesine alıp kettiler. Yazıq ki, amma yolcu o yerde elâk oldı", - dep haber etti FVN-niñ başı Sergey Şahov.
Noyabr 12-sinde Kefede tayin etilmegen yerde yolnı keçken piyade yol qazasında elâk oldı.
Daa evel bazar künü gece Kefede (Feodosiya) yol qazasında dört adam yaralandı, olardan ekisi - bala.
Noyabr 4-ünde Aqmescit rayonınıñ Azat (Storojevoye) köyü yanında yol qazasında Peugeot 406 maşnasınıñ yolcusı elâk oldı.


text:
Cidda şeerinde (Saudiya Arbistanı Qırallığı) Qırım müsülmanları Diniy İdaresi ve Quran ögrenüvi boyunca Bütündünya teşkilâtı arasında işbirlik aqqında añlaşma tizildi. Resmiy körüşüv devamında Hacılıqnıñ teşkilâtlandıruvı ve tış alâqalar boyunca bölükniñ reberi Artur Reşitov ve Quran ögrenüvi boyunca Bütündünya teşkilâtı reisi Abdulla Basfar muzakereler alıp bardılar, neticede, eki yıllıq teneffüsten soñra, Qırımda şu teşkilât tarafından Quran ögrenüvi boyunca iş devam ettirilecegi belli oldı. Artur Reşitov Qırım Müftiyatı ve şahsen Qırım Müftisi hacı emirali ABlayev adından selâmlar, teşekkürlerni bildirdi.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Aqmescit civarında Bulğanaq köyüniñ medresesine kimseni kirsetmediler. Azbarda «Berkut» hadimleriniñ urbasına kiyingen 10 insan tura. Medrese yanında daa eki avtobus bar.
Bunı Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Bir avtobustan «Berkut» hadimleri medrese meydanında buluna, ekincisi tolu tura. Medrese yanına binanıñ içinde bulunğan balalar içün qasevet çekken yerli insanlar kele.Tintüv devam ete», – denile QMDİ matbuat hızmetiniñ beyanatında.
QMDİ matbuat hızmetiniñ malümatına köre, medresede 13 talebe ve 2 oca buluna. Yerli cemaatnıñ vekili aytqanı kibi, şimdi şübe doğurğan bir şey daa tapılmadı.
İyün 24 künü saba saat 6:30 Aqmescit rayonınıñ Bulğanaq köyünde oğlanlar içün hafizler medresesine belgisiz şahıslar sürip kirdi ve tintüvni keçirmege başladı. Bundan evel, saat 6:00 kamuflâj ve adiy urbağa kiyingen 20 silâlı insan qırımtatar qorantasınıñ evine de tintüv ile kelgen edi.


text:
“Avito Köçmesizlik” rusiyeli internet portalınıñ ekspertleri, Qırım ve qomşu Rusiyede qısqa müddetli kirası boyunca yaz mevsiminiñ yekünini çıqardı. Araştıruv neticelerine köre, Yaltada fiyat 14%-ğa paalılaştı - anda evni 3 136 rublege (1 265 grn - Q.A.) kirağa almaq mümkün edi.
Yazda, kiralavlarğa köre, eñ istenilgen Rusiye şeeri Sankt-Peterburg edi. Bir yıl içinde o, Moskvanı artında qaldırıp, üçünci yerden birincisine köterildi. Soçi ise ekinci yerden üçüncisine avuştı. Yalta bu cedvelde,5 derece aşağı tüşip, 13-ünci yerni qazandı.
Daa evel RBK Rusiye haber agentligi “Avito Köçmesizlik” rusiyeli internet portalınıñ bergen malümatına esaslanaraq, 2018-inci yılınıñ ilk yarısında kvartira satılması, 2017-nci yılnıñ ilk yarısına köre, 27%-ğa eksilgenini haber etti.
Kurort şeerlerinde bir künlük kirasına istek eksilgenini de belgiley Avito. Atta yaz mevsimi yüksek derecede keçkenini diqqatqa alsaq, 2018 senesi iyünde, keçken yılğa köre, qısqa müddetli kirağa talap 38%-ğa azlaştı.