text:
Bunı Ukraina parlamentiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Fikirdeşlik ve sulh memorandumı» serlevalı vesiqa akimiyetniñ merkezleştirilmemesi boyunca anayasa islâatınıñ keçirilmesini, adiselerniñ iştirakçileriniñ azat etüvini ve silânıñ teslim etilmesi şartında regiondan ordularnıñ qaytarılmasını nazarda tuta.
Vesiqada rus tiliniñ resmiy statusı aqqında anayasa kefalleti berile. Bu madde ile «Svoboda» firqasınıñ deputatları qatiyen razı olmadı ve memorandumğa qol tutmadılar.
UNN agentliginiñ malümatına köre, memorandumnı Regionı Firqasınıñ deputatı Vadim Novinskiy teklif etti eken.


c: text/html

text:
Keriç memuriyeti Bagerovo musulman mezarlığında baştaşlarnıñ parçalanmasında qabaatlı olğanlarnı tapqan. Keriçniñ rusiyeli memuriyeti yolbaşçısınıñ muavini Dilâver Melgaziyev iddia etkenine köre, vandalizmni yerli ösmürler yapqan.
«Olarnıñ areketleri Yediquyu rayonı ösmürler işleri komissiyasınıñ oturışuvında baqılacaq, ana-babalarına memuriy bozuluv boyunca protokollar yollandı, ayrıca qanunğa binaen başqa tedbirler körülecek», – dep yaza Melgaziyev özüniñ Facebook saifesinde.
İyülniñ 17-nde Qırımnıñ Yediquyu rayonı Bagerovo köyünde yerleşken musulman mezarlığında belli olmağan şahıslar 15 danege yaqın baştaşnı parçalağanı belli oldı.
İyünniñ 18-den 19-na keçken gecesi Qarasuvbazarda belli olmağan şahıslar cami divarı üzerine natsist timsalleri sızğan ediler. 2018 senesi fevral ayında ise, Aqmescitniñ «Strelkovaya» qasabasında vandallar cami mülkiyetine zarar yetkizgen ediler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yanvar 15-te Ukrainada Volnovaha civarındaki facia qurbanlarını añalar.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko «terroristlerniñ qollarından» elâk olğan adamlarnı añmaq içün yanvar 15-ni Matem künü olaraq ilân etti.
Bunı devlet yolbaşçısı vilâyet devlet memuriyetleriniñ reisleri ile işçi körüşüvde bildirdi.
Salı künü, yanvar 13-te, saat 14:30 boyevikler Volnovaha civarındaki blokpostqa ateş açtılar. Anda bulunğan yolcu avtobusta on insan öldürildi. 18 kişi hastahanege tüşti. Birazdan olardan ekisi hastahanede can berdi.
Prokuratura «terroristik areketler» maddesi boyunca işni taqiq ete.
Dünya ücümni takbih etip, Ukraina şarqında zorbalıqnı toqtatmağa çağırdı.


text:
Sudaq rayonındaki Qapsihor (Morskoye) ve Qutlaq (Veseloye) köylerinde politsiya hadimleri qırımtatar evlerinde reyd keçirdi.
Bu aqta yerli qırımtatar faali Lenora Dülber Facebook saifesinde bildirdi.
Onıñ malümatına köre, «ziyaretler» esktremizmge qarşı tedbirler çerçivesinde teşkil etildi. Politsiya hadimleriniñ planlarına köre, regionda yaşağan 18 qırımtatar qorantasına ziyaret etilmek kerek edi.
«Politsiyanıñ sualler cedveli bar edi, onıñ içinde «Qaysı camige barasıñız? Mezarlıqqa barasıñızmı ve anda neler yapasıñız?» kibi sualler bar edi. Bütün aytılğan malümat yazılğan ve qırımtatarlarğa imzalamağa teklif etilgen izaatlarda qayd etilgen edi. Müzekereler devamında belli oldı ki, işbu «aktsiya» merkez tarafından yapıla ve bütün Qırım boyunca 11.05.2017 s. qadar keçirile», – dep bildirdi Lenora Dülber.
Avdetniñ evel haber etkenine köre, keçken afta Aqmescit sakini Tofik Abdulgaziyevde tintüv keçirildi. Uquq qoruyıcılar onıñ evinde ğayıp olğan nasıldır insannıñ vesiqalarını qıdırdı.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ iştirakçileri yarımadağa taba ketken maşinalarnı teşkerip, ukrain qanunlarını boza. Bunı «Yol nezareti» leyhasınıñ faali Aleksey Zadorojnıy Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde bildirdi.
«Böyle areketlerde cinaiy cinayet alâmetleri bar – göñülli batalyon temsilcilerine vekâletlerniñ berilmesi. Qanuniyetke köre, naqliyat vastalarını, yolcu, aydavcılarnı toqtatmaq, teşkermek kibi aq yalıñız yol areketini nezaret etken devlet organlarınıñ hadimlerinde bar», – dey o.
Onıñ sözlerine köre, vatandaşlar, aqları bozulsa, uquq qoruyıcı organlarğa – MVD, prokuratura, SBU – muracaat etmeli.
ATR qırımtatar telekanalınıñ müdir muavini, qamaçav idarecilerinden biri Ayder Mujdabayev qamaçav iştirakçileriniñ bu kibi areketlerini añlatır eken, anda aktsiya başlanuvından berli tarikler beklenilgeni aqqında bildirdi. «Anda başlanuvdan berli tariklerni bekleyler. Biri granata ketirip, blokpostqa atacağını bekley ediler», – dey o.
Mujdabayev Qırımğa yol alğan vatandaşlar ve qamaçav iştirakçileri arasında olğan ziddiyetlerni ciddiy dep saymay.
«Üç ufaq ziddiyet oldı. Bu qadar… Zulum degil, aylarnen muzakere etilecek bir şey yoq edi… Ufaq-tüfek ziddiyetlerdir», – qayd etti qamaçav teşkilâtçılarından biri.
Em şunı da bildiri ki, «neravlanğan» iştirakçiler Qırım kirişinde teşkerüvlerden çetleştirilgen.
«Bir buçuq yıl devamında qırımtatarlarnı zorlaylar, cinaiy taqiplernen qıynaylar, memuriy taqipler, bu aqta laf eteyik. Qapalı bagajnik sebebinden yigirmi daqqa laf etmege azır olğanlardan nefret duyam. Olar qırımtatarlar, anda apiste yatqan Ukraina vatandaşları ile olğanı aqqında otuz saniye bile laf etmege azır degiller. Bu, fikrime köre, ahlâqsız, maneviysizdir», – dey o.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
BALDIRAN, Galip
-
Sayı 5 (1990): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
ALAIN ROBBE - GRILLET'İN ROMANLARINDAKİ FANTASTİK TİPLER
Öz PDF
-
Sayı 6 (1991): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
L'ESPACE CLOS chez Alain ROBBE- GRILLET
Öz
-
Sayı 7-8 (1992): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
ALAIN RObBE-GRILLET'DE OBJE VE TASVİR
Öz PDF
-
Sayı 13 (1999): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
PIERRE LOTI'NİN TÜRK KADININA BAKIŞI
Öz PDF
-
Sayı 14 (2002): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
PİERRE LOTİ'NİN TÜRKİYE'YE OLAN SEMPATİSİ
Öz PDF


text:
Kyivniñ Şevçenkivskıy rayon mahkemesi Ukraina telükesizlik hızmetini qırımtatar iş adamı Lenur İslâmovğa qarşı cinaiy tahqiqat başlatmağa mecbur etti. Bu aqta Qırım.Aqiqat elde etken mahkeme qararınıñ kopiyasında aytıla.
Vesiqağa binaen, mahkeme kyivli advokat Valentin Rıbinniñ şikâyetinden soñ böyle qarar aldı. Şikâyet arizasında qayd etilgenine köre, o, yanvarniñ 28-nde UTH-ne muracaat etip, qırımtatar iş adamı Lenur İslâmovğa qarşı devlet hainligi ve separatizm maddesine istinaden dava açmağa rica etti.
Rıbinniñ vesiqada qayd etkenine köre, 2014 senesi aprelniñ 4-nden mayısnıñ 28-ne qadar İslâmov işğal altındaki Qırımnıñ Rusiye ükümetinde baş nazir muavini vazifesinde bulunğan edi. Advokat, İslâmov «silâlı zıddiyet vaqtında duşmannıñ tarafına keçti» ve «Ukraina devlet sıñırları ve topraq bütünligine» zarar ketirdi, dep bildire.
Ukraina Ceza-protsessual kodeksine binaen, bu ariza esasında Ukraina telükesizlik hızmeti bir kün içinde cinaiy tahqiqat başlatmaq kerek edi, lâkin bu olmadı. Şu sebepten Rıbin tahqiqatçınıñ areketsizligini şikâyet etti, mahkeme onı qanaatlendirdi. Fevralniñ 11-nde qabul etilgen Kyivdeki Şevçenkivskıy rayon mahkemesiniñ qararında aytılğanına köre, UTH, advokat bildirgen malümatnı acele sürette Mahkemeden evelki tahqiqatlar cedveline kirsetmeli.
Advokat Valentin Rıbin Kyivde devlet hainligi ve separatizmde qabaatlanıp mahküm etilgen Qırımnıñ Rusiye sabıq sağlıq naziri Petr Mihalçevskiyniñ imayecisi ola. Lenur İslâmov bu esnasta qabaatlayıcı tarafnıñ şaatı ola. Advokatnıñ aytqanına köre, o, mezkür arizanı berip, al-azırda «Ukrainada bunıñ kibi davalarda adliye istekke köre qullanıla», dep köstermege istey.
Ukraina Telükesizlik hızmeti bunıñnen bağlı açıq beyanatta şimdilik bulunmadı. UTH matbuat hızmetiniñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, olar Şevçenkovskiy rayon mahkemesiniñ qararı aqqında bir şey bilmey. Lenur İslâmov Kyivdeki Şevçenkivskıy rayon mahkemesiniñ qararını açıq sürette izaatlamadı, Qırım.Aqiqat mühbirine telefonda cevap bermey.
Lenur İslâmov – qırımtatar iş adamı ve siyasetçi, ATR telekanalınıñ saibi, «Qırımnıñ vatandaş qamaçavı» aktsiyasınıñ teşkilâtçısı, «Asker» cemaat birleşmesiniñ yolbaşçısıdır. 2014 senesi aprelniñ 4-nden mayısnıñ 28-ne qadar işğal etilgen Qırımnıñ Rusiye ükümetinde baş nazir muavini olğan edi. Onı anda Qırımtatar Milliy Meclisi vaqtınca yollağan edi.
Petr Mihalçevskiy Qırımnıñ Rusiye ükümetinde 2014 senesi fevralniñ 27-nden iyünniñ 10-na qadar sağlıq naziri olıp çalıştı. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, o, Ukraina Ceza kodeksiniñ 110-uncı maddesi (topraq bütünligine zarar ketirüv) ve 111 maddesindeki (devlet hainligi) cinayet işlerdi, dep bildire.
2018 senesi yanvarniñ 8-nden berli Petr Mihalçevskiy nezaret altında buluna. İyün ayında sabıq nazirniñ davasında tahqiqat yekünlengen edi, şimdi onı Kyivniñ Dniprovskıy rayon mahkemesi baqmaqta.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda yol qazalarınıñ sayısı, 2016 senesiniñ ilk yarım yılı köstergiçlerine binaen, keçken senege köre, 44,6%-ğa arttı. Bu qazalarda zararlanğan vatandaşlarnıñ sayısı 40,3 fayızğa arttı. Bu aqta Rusiye İçki işler nazirligi paylaşqan «2016 senesi I-ci yarım yılında Rusiye Federatsiyasında yol qazaları» haber-analitik közetüvinde söz yürsetile.
Statistikağa köre, 2016 senesi başından Qırımda 940 qaza yüz berdi, olarnıñ neticesinde 146 kişi elâk oldı ve 1188 insan yaralandı.
Statistika malümatlarına binaen, eñ çoq qaza Aqmescitte yüz berdi – 302. Misal olaraq, Yaltada 67 qaza oldı.
Bunen beraber, közetüvde qayd etilgenine köre, Qırım yollarında qazalarda elâk olğanlarnıñ sayısı 15%-ğa arttı.
Bundan evel Aqyar Vatandaşlarnı saqlav tedbirlerniñ teminlenmesi idaresi yolbaşçısınıñ muavini Aleksandr Sadofyev bildirdi ki, şeerde, keçken seneniñ aynı müddetine köre, yol qazalarınıñ sayısı 20%-ğa arttı.
Mayıs ayında Aqmescit akimiyeti qazalarnıñ sayısı artqanı aqqında bildirgen edi, bunı yollarnıñ keyfiyeti kerginleşkeninen añlattılar.
İçki işler nazirligi yanındaki «Problemasız yollar» rusiyeli cemaat leyhasınıñ malümatına binaen, keçken sene Qırım eñ yaramay yollar olğan regionlarnıñ ilk üçüne kirdi. Rusiyeli faallerniñ tedqiqatlarına köre, Qırım, yaramay yollarğa şikâyetlerniñ sayısı boyunca, Moskvadan soñ, ekinci yerde buluna.


text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti çeşit usullarnen insanlarnıñ, şu cumleden qırımtatarlarnıñ ilhaq etilgen Qırımda keçirilecek prezident saylâvlarına kelmesini temin etmeknen oğraşa. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bunı «Amerika sesi»ne bergen intervyusında beyan etti.
«Biz alğan malümatlarğa köre, Qırımdaki işğalci akimiyet qanunsız saylâvlarğa yüksek derecede iştirak etilmesini temin etmek maqsadınen bütün fursatlarnı qullanmağa tırışa. Hususan qırımtatar saylâvcılarına ayrı bir diqqat ayırılmaqta ve dersiñiz ki, bu sefer işğalciler qırımtatarlarından 2014 senesi «referendumında» kütleviy şekilde iştirak etmegenleriniñ acısını çıqartmaq istey», – dedi o.
Refat Çubarov ikâye etip bergenine köre, qırımtatarlarnıñ itaat etip saylâvlarğa kelmesi için hususiy hızmetler de iş yürsetmekte:
«Akimiyet qırımtatar cemaat ve ictimaiy segmentleriniñ epsine basqı yapmaqta: Rusiye musulmanlar diniy idarersiniñ noqta-i nazarından farqlanğan baqışnı numayış etken imamlarnı FSBge çağıraraq, muqayıtlıqnen olar özleriniñ yerli cemiyetlerinden uzaqlaştırılıp, diniy faaliyetnen oğraşması tamamile yasaq etilebilecekleri aqqında tenbiyelenmekte», – dep qayd etti o.
Daa evel rusiyeli siyasetşınas, Sankt-Peterburg Avropa universitetiniñ siyasiy ve ictimaiy ilimer fakultetiniñ professorı Vladimir Gelman Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında, Rusiye prezidentiniñ memuriyeti saylâvlarda Qırım sakinleriniñ 70% iştirak etecegini beklegeni aqqındaki fikrini beyan etken edi.
Rusiye prezidenti saylavlarınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırım ilhaqınıñ yıllığı qayd etilgen künge tayın etildi.
Martnıñ 1-nde Yuqarı Rada BMT Telükesizlik Şurası ve Baş Assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini Qırımda Rusiye saylavlarınıñ qanuniyligini tanımamağa çağırdı.


text:
«ATR» mediaholding terkibine kirgen «Lâle» birinci bala telekanalınıñ yayınlavı, Roskomnadzor tarafından çalışuv izni berilmegeninden sebep, aprel 1-ne keçer gecesi toqtaldı.
«Lâle» telekanalınıñ efirinde olğan leyhalardan yarısı şahsiy imalat edi. Bala medeniy-maarif, muzıkal, ilmiy programmalar ve ilâhre.
Salı künü, mart 31-de, saat 19:30 işbu mediaholdingniñ terkibinde olğan «Lider» radiosınıñ yayınlavı toqtaldı. Alıp barıcı efirde diñleyicilerge diqqat içün minnetdarlığını bildirdi, bundan soñ FM yayınlavı toqtaldı.
ATR şirketine kirgen «15 minut» internet neşiri, QHA haber saytı ve diger qırımtatar matbuat vastaları da şimdi aynı vaziyettedir. Martnıñ soñuna qadar Rusiye qanuniyetine köre öyle de qayd etip olamadılar.
Qırımtatar matbuat vastalarından Rusiye qaydını yalıñız rus tilinde basılğan «Golos Krıma» gazetası aldı. Neşirde aytılğanı kibi, gazeta endi 6 biñ nusha ve «Golos Krıma New» serlevası ile çıqacaq.


text:
Rusiye akimiyeti Milletler işleri boyunca federal agenligi tarafından keçirilgen soravnıñ qırımtatarlarğa nisbeten neticelerini gizledi. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Rusiye matbuat vastalarında aşkâr etilgen sorav aqta malümanı izaatlap, ayttı.
«Añlağanıma köre, işğal etilgen Qırımda Milletler işleri boyunca Federal agentligi tarafından keçirilgen araştırma neticeleri gizlengen. Amma jurnalistlerge bile berilgen raqamlar qırımtatar halqı, arasında olğan satqınlardan ğayrı, Qırımnıñ Rusiye terkibinde olmasınıñ imkâniyetini red etkenini köstere», – yazdı Çubarov Facebookta.
«Vedomosti» Rusiye neşiri FADN tedqiqatınıñ neticelerini aşkâr etti, olarğa köre qırımtatarlarnıñ tek 21% olarnıñ ayatında Qırım Rusiye terkibine kirgeninden soñ müsbet deñişüvleri olıp keçkenini qayd ete. «Sorav iştirakçileriniñ yarısı, Qırım Rusiye terkibine kirgeninden soñ, vaziyet deñişmegeni aqqında bildirdi, tatarlarnıñ 15% vaziyetniñ bozuluvını qayd etti. 60% - akimiyet yarım yıl içinde al etken meselelerni atyıp olamadı», – yaza neşir.
Çubarov dey ki, «soravda iştirak etken ve işğalciler içün beklenilgen cevapnı bermegen qırımtatarlarnıñ seksen fayızı ile ğururlanmağa mümkün».
Meclis reisi şunı da bildire ki, araştırmada qırımtatarlarnıñ 2014 senesi mart 16 künü «referendum»nı tanımağanı da qayd etilgen.
Oktâbr 23 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Cemaat palatası Rusiye Baş prokuraturasına muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini ekstremizmge teşkermege rica etti. Böyle muracaatnıñ sebeplerinden biri – Qırımnıñ Herson vilâyeti tarafından «ticariy» qamaçavı oldı. Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Meclisniñ «ekstremist teşkilât» olaraq tanılacağını ve faaliyetiniñ yasaq etilecegini nazarda tutqanını bildirgen edi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Yanvar 15-de Devlet dumasınıñ dört fraktsiyasından deputatlar gruppası tarafından uquq qoruyıcı organlar ve mahsus hızmetlerniñ terrorizmge qarşı imkânlarını quvetleştirecek bir sıra qanun leyhaları qayd etildi. Deñişmelerniñ ayrı bir bölügi telekommunikatsion ağlarda malümat nezaretine bağışlana.
«Microsoft Rusiye qanunlarına boysunmağa azır olğanını bildire. Bir de bir qanun qabul etilse, biz oña riayet etecekmiz», – dep aytalap korporatsiyanıñ matbuat hızmetinde.
Şimdiki vaqıtta da Microsoft bütün dünyadan mahsus hızmetlerge qullanıcılarnıñ malümatlarını bere.


text:
Keriç oquv yurtunda olğan patlav ve atışuvda yaralanğan yigirmi dört insan Qırım, qomşu Rusiyeniñ Moskva ve Krasnodar hastahanelerinde qala. Bu aqta TASS Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziriniñ muavini Nikolay Derkaçnıñ malümatına esaslanıp bildire.
«Umumen 24 insan hastahanelerde qala – Moskvada, Krasnodarda, bizde. Alları stabil, bir qarar», – dep yaza memurnıñ aytqanlarını kütleviy haber vastaları.
Qırımnıñ hastahanelerinde orta ve yengil ağırlıq allarında yedi insan qala.
Oktâbrniñ 17-nde, çarşenbe künü, Keriç politehnik kollecinde patlav ve atışuv oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Oktâbrniñ 19-nda Keriçte ve Yedi Quyu rayonında ücüm qurbanlarınıñ cenazeleri qılındı. Vedalaşuv merasimine biñlernen insan keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Rusiye nezaretindeki Aqmescit akimiyeti 2020 yılda Danilova soqağında tıynaqnıñ tübüni temizleycek ola. Şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti haber etkeni kibi, buña 38 million ruble masraf etmege planlaştıralar.
"Tıynaqnıñ temizlemesine qararnen 38 million ruble kerek. Şimdilik Aqmescit memuriyeti mebuslar ile bu paranı şeer büdjetinden ayırmaq yolunı qıdıra. Temizlev işlerini 2020 senesinde yapmağa planlaştırıla", - haber etti şeer memuriyetiniñ hadimi İvan Liseçko.
Bundan ğayrı, memurnıñ aytqanına köre, tıynaqnıñ yanındaki Slavânka özenini de temizleycek olalar.
Dekabrniñ başında Rusiye nezaretindeki Aqmescit memuriyetinde, tış icracısı, kontraktqa köre Salğır ve Küçük Salğır yalı kenarlarınıñ temelli tamirini bitirdi, dep bildireler.
Akimiyet Salğırnıñ temizlemesine umumen 500 million rublege qadar masraf etmege azırlana edi.


text:
Qırım ve Donbasta Umumukraina referendumını keçirme ğayesi neden telükeli? Ne içün Ukraina Nikaraguağa qarşı sanktsiyalar qoydı? Oleg Sentsov ukrain siyasiy mabüsleriniñ azat etilmesi içün nasıl küreşmege teklif ete? Ve Rusiyede yılnıñ başından berli Qırım sakinleriniñ bu memleketniñ ordusında hızmet etmege istemegeni içün qaç dava açıldı? Esas mevzular – Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında.
Kravçuk referendus aqqında
Donbasnıñ işğal altındaki rayonlarındaki vaziyetni çezüv Üç taraflı bağ gruppası Ukraina eyyetiniñ reisi, sabıq Ukraina prezidenti Leonid Kravçuk vaqtınca işğal etilgen Qırım ve Donbas meseleleri aqqında referendumnı keçirmege teklif ete. Leonid Kravçuknıñ fikirince, böyle rey berüv Ukraina halqınıñ memleketniñ topraq bütünligi, mustaqilligi ve topraqlarını qaytaruvğa qol tutqanını belgilemeli.
Yuqarı Rada «Umumukrain referendumı vastasınen halq iqtidarı» qanunını qabul etti. Birinci Ukraina prezidentiniñ teşebbüsi aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında laf etildi.
Nikaraguağa qarşı sanktsiyalar
Ukraina Yuqarı Radası, Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ işğal etilgen Qırımda “fahriy konsullıqnıñ” açılması içün Nikaragua Cumhuriyetine qarşı sektor sanktsiyalarnıñ qoyulması aqqında qararnı tasdıqladı. Muvafıq qararnı parlamentniñ baqıluvına Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy teklif etti. Bu qararğa 322 millet vekili qoltuttı ve beş yıl müddetine qoyulğan sanktsiyalar quvetini aldı. Nikaragua konsulı vazifesine 2020 senesi noyabr ayında “Qırım baariniñ” faal iştirakçisi, Ukrainada 13 yıl apis cezasına mahküm etilgen Rusiye vatandaşı Oleg Belaventsev tayin etildi.
Özü Belaventsev bu cinayet davasını tefsir etmedi, Qırım.Aqiqat muarririyeti onen öyle de bağlanıp olamadı. Yarımadadaki konsullıqnıñ işi içün Nikaraguağa qarşı sanktsiyalar qoyuluvı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında muzakere etildi.
Sentsov ve ukrain siyasiy mabüsleri
Ukrainalı rejisser ve eski Kreml esiri Oleg Sentsov siyasiy mabüslerni azat etüv platforması qurulacaq, dep ilân etti. Onıñ aytqanına köre, platformada Volodımır Baluh ve Oleksandr Şumkov iştirak etmege razı oldı. Sentsovnıñ özü istegen er kesni teşebbüske qoşulmağa çağırdı.
Tutulğan şahıslarnı deñişüv soñki sefer 2020 senesi aprelniñ 16-nda kerçekleşti: ismen anda Ukraina ve «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ reberleri iştirak etti. Rusiye tarafdarı aydutlar 20 insannı azat etip, Kyivne teslim etti. Birinci ve soñki sefer qırımlılar Rusiye ve Ukraina arasındaki deñişüvde 2019 senesi sentâbr ayında iştirak etti, o vaqıt Oleg Sentsov, Edem Bekirov ve Kremlniñ diger siyasiy mabüsleri azatlıqqa çıqtı. Al-azırda Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Oleg Sentsovnıñ teşebbüsi olarğa yardım etermi, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
"Qaçınğan" qırımlılarğa tazyıq artmaqtadır
Yanvarnıñ soñunda Qırım boyunca Rusiye İİN matbuat hızmeti, Bağçasaraynıñ üç sakininiñ tevqif etilmesi aqqında haber etti. "Olarnıñ er birisi bir qaç yıl devamında rayon arbiy komitetiniñ hadimlerinden gizlengen", – dep yazıla bildirmede. Endi Qırım sakinlerinen Rusiyeniñ Tahqiqat komiteti oğraşacaq.
Yanvarnıñ soñunda "Qırım aq-uquq qoruyıcı gruppası" teşebbüsi Rusiye Silâlı Quvetlerinde hızmetten qaçınuv maddesine binaen Qırım sakinlerine qarşı 13 yañı cinayet davası açılğanını ve 13 yañı üküm çıqarılğanını qayd etti. Ukrain aq-uquq qoruyıcılarnıñ bildirgenine köre, Qırım sakinleriniñ Rusiye orlusına calp etilmesi – halqara uquq qaidelerini boza. "Qırım aq-uquq qoruyıcı gruppası" "qaçınğan" Qırım sakinlerine qarşı cinayet davalarınıñ miqdarı artacaq, dep qorqa. Tafsilâtlıca – Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
2014 senesi baarinde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Siyasiy mabüslerge qol tutuv programmasınıñ reberi, «Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ şura azası Sergey Davidisniñ bildirgenine köre, merkezleriniñ cedvelinde 315 insan bar, 59-ı – qırımtatarıdır.
Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı siyasiy, milliy ya da diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Rusiye akimiyeti bu sebeplerni inkâr ete.


text:
Qırımda çalışqan «İntertelekom» ukraina bağ operatorı işini toqtata.
Bu aqta operatornıñ resmiy satyında aytıla.
«Qırım ve Aqyarda Ukraina tarafından berilgen vesiqlar ile çalışmağa imkân olmağanı sebebinden 2015 senesi mayıs 1-den işbu teritoriyada hızmetlerimizni toqtatmağa mecburmız», – denile beyanatta.
Mında şunı da qayd ettiler ki, operatorğa mayıs 1-den soñ işine devam etmege izin berseler, haber etmege söz berdi.
Evel bildirilgei kibi, Roskomnadzor «İntertelekom» şirketine Qırım Ve Aqyarda beş yıl çağışmaq içün litsenziya bergen eken.
«İntertelekom» – milliy 3G operatorı ve Ukrainada CDMA ve 3G-interneti olğan eñ belli Ukraina iş adamları cedveline kire.
Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ Qırımda aman-aman er bir ukrain operatorı işini toqtattı.


text:
Bağçasary – Oleksa Gayvoronskiy Qırım içün yapqanları – qıymeti ölçenilmez derecede. Biz onı çeşit taraftan bilemiz: tedqiqatçı, tarihçı, yazıcı, alıp barıcı foto ressam. Onıñ işleri daima yüksek keyfiyette azırlanğan ve daima yarımada ile bağlı, zaten, musafir olıp kelip-ketken tedqikatçılarğa baqqanda, onıñ noqtai-nazarı farqlana. «Qırım – bu ayırı bir dünya», dey tarihçı kitaplarında, televizion yayınlarında, böyle etip bizim dünya baqışımıznı deñiştire, yarımada aqqında bilgilerimizni tamamlay, renk ve mananen toldura.
Oleksanen Hanlar sarayınıñ yanında, Bağçasarayda subetleştik. Subetimizge bazıda ezan sesi, bazıda rusiyeli gelikopterlerniñ gürültisi qoşula – şeerge yaqın bir yerde «Belbek» arbiy aerodromı buluna.
– Bugün Qırımda özüñizni kim olaraq duyasıñız?
– Birinci aqılıma kelgen şey – esir olaraq duyam. Bizim közümiz ögünde büyük suratnen ve apansızdan yüz bergen tarihiy vaqialarnıñ esiri olamız, atta bazıda, er nesilniñ başına tüşmegen tarihiy deñişmelerniñ şaatı olğanımızdan çastlı olmamız kerek, dep tüşünem. Faqat, başqa tarafı da bar: tarih köpçegi seni basıp keçkende, belki de meraqlı tecribe qazanırsız, amma nahoş olması da mümkün.
Men Qırım tarihınen oğraşam, Qırım hanlığı tarihınen. Şimdiki işim – Qırımnıñ çeşit medeniyet ve devirlerge ait diqqatqa lâyıq yerlerni televizion yayınları arqalı tasvir etmektir. Şimdiki zamanımız aqqında ne aytmaq mümkün? Qırım bir elden başqa elge keçkeni tarihte olğan bir şeydir. Qırımnıñ keçmişi asılında – işğal ve zapt etüvlerden ibaret. Bunıñ episi Qırım tarihında iz qaldırdı, qırımtatar halqınıñ şekillenüvine tesir etti. Amma, şahsen özüñ bu kibi vaqianı başından keçirgende, pek kederlenesiñ. Çetleşip, bularnıñ episi olğan edi, bu da keçer demege tiliñ aylanmay. Çünki, bu vaqialar saña mütehassıs olaraq degil de, grajdanin olaraq tesir eteler.
– Şimdiki vaqialarnıñ tıpqısını keçmişte qıdırıp tapmağa tırışamız. Tarhiy tecribege esaslanıp, bir de bir tahmiler yapmaq mümkünmi?
– Tahminler yapılacaq olsa, menimce kelecegimiz eyi degil. Cemaat-siyasiy ceryannıñ inkişafı qanunları bar, em de tarihiy tecribege baqacaq olsaq, Qırım işğali adetince çoq yıllarğa süre. Tek bir ümütimiz bar – tesadüfiy vaqialar. Misal içün, Sovet Birliginiñ o qadar tez vaqıt içinde dağılacağını bir kimse tüşünmey edi. Ya da, Qırım Rusiyege keçecegini tahmin etkenimiz yoq. Tarihte daima «tesadüfiy allar» içün yer bar, olar endi belli olğan qanun ve qaidelerge boysunmaylar. Onıñ içün vaziyet eyileşecegine ümütler kesilmemek kerek. Amma, tarihiy tecribemiz, ümütlerniñ sayısını sıñırlay. Atta, uzaq kelecekni alsaq ta.
– Siz, Qırmda yaşamağa qalğan ukrain vatanperveri kibi özüñizni tanıtasıñızmı?
– Qırım – bu menim evim. Ukraina – menim devletim. Körgenim kibi, qırımlılar yañı şaraitlerge alışmağa tırışalar. Şimdiki künge qadar maña doğrudan-doğru yapılğan siyasiy basqını is ettim, dep aytıp olamam. Ebet, maddiy taraftan qıyınca oldı. Amma, eñ esası - maneviy qolaysızlıqlar oldı. Bu duyğu ile yañı şaraitlerge alışıp olamaysıñ. Çünki öyle yaratıldıñ, doğdıñ.
Bu duyğu Qırımdan meni quvalay. Amma, Qırımdan tış yaşamaq ve yerleşmek imkânını qıdırğan olsam da, şimdilik yoq. Belki de, menim siyrek meslegimnen bağlı – Qırım hanlığınıñ siyasiy tarihınen bağlı. Men 15 yıl devamında Bağçasarayda Hanlar sarayında çalıştım. Müzey hadimi olaraq, men akademik türündeki tedqiqatçı olıp, aynı zamanda, tarihnı mot etmek içün çalıştım. Qırım Hanlığınıñ ne olğanı, bu medeniyetniñ müimligi, Ukraina ve Avropa içün Hanlar zamanını tasvirlegen abidelerniñ emiyetini añlayışlı şekilde añlatmağa areket ettim. Bu iş göñlüme yaqın edi. Elbette, Qırımdan tış bu mevzunen meraqlanğanlar az. Amma, adamlar malümatnen degil, daa çoq qırımtatarlarnıñ özünen tanış olmaqnı arz eteler. Bu añlaşıla.
– İleride öz ayatıñıznı Qırımda nasıl tasavvur etesiñiz?
– Şimdilik bu sualge cevabım yoq. Men keçmiş aqqında çoq şey ayta bilem, amma yazıq ki, kelecekniñ mütehassısı degilim.
– Bugünde bugün Qırım cemaatçılığında menlik meselesi kergin tura. Atta, bir qoranta azaları özlerini bam-başqa köstereler. Bu nasıl oldı?
– Kerçekten, bu yarım yıl maña adamlarnıñ menligini ögrenmek içün çoq malümat berdi. Men, bir ande mevamını deñiştirgen adamlarnı rast ketirdim. Bu vaqialardan evel, iç bir şeyge qoşulmağan adamlar, kerekli vaqıtta birden fikirini toplağanlarını köz ettim. Menlikniñ deñiştirilüvi çeşit sebeplerden ola bile. Misal içün, kergin bir vaziyette adam, özüne kelişken bir cemiyet qıdıra. «Kelişken», «telükesiz» manasına kelmey, ukrainlikten uzaq turğan qırımlılarnıñ bazısı, Ukrainağa qol tutıp başlağan misallerni bilemiz, böyle etip, daa çoq mania ve zorluklarğa oğradılar. Amma, psihologik cietinden özlerini raat duyalar, çünki özlerini büyük ve ürmet etilgen bir cemiyetniñ kısımı olğanını is eteler. Aynı zamanda, Rusiye yaqlı adamlar, ğaliplerge qoşulmağa qarar aldılar. Bu olarğa oñaytlı kibi körüne.
Cemaatçılıqnıñ ekseriyeti daima idare etkenlerniñ artından keter. Ğayeviy adamlarnıñ sayısı daima az. İçtimaiy tedqiqatlar neticelerine köre, Qırımda Rusiyege qoşulmağa istegenlerniñ daima 30-40% bar edi. Şimdi ise, Qırımnı Rusiye idare etkeni içün, birleşmekni çoqtan arz etkenini aytalar. Ukraina yarımadanı idare etmege devam etse edi, Ukrainağa qol tutar ediler. Biz 2005 senesi ukrain demokrtik firqaları yanında akimiyetke qoşulmağa arz etkenlerniñ nevbetlerini hatırlaymız. Fevral ayında da Yanukoviç ketken soñ, rusiyeliler kelmezden evel bir aralıq bar edi, şu zaman bazı qırımlı siyasetçiler Kiyevge aşıqıp yañı akimiyetke olğan eyi munasebetini köstermege istediler. Amma, yañlışqanlarını keç añladılar, çünki olar minecek tren başqa tarafqa yöñeldi.
– Ya evelden mot olğan «biz - qırımlılar» şiarına ne oldı?
– Qırımda territorial menliginiñ şekillenüi eyi neticeler ketire bilecek edi. Bunıñ ile milletlerara zıddiyetni yeñmek mümkün edi. Amma, bu ceryanda keçilmez bir sıñır bar. Amma, dünyada bir çoq territorial menligi birinci yerde turğan bir çoq cemaatçılıqlar bar, olar atta asırla devamında sürgen zıddiyetni yeñe bildiler.
Qırımlılar içün özlerini Ukraina vatandaşı olaraq duymaları müim degil edi. Belki de, Ukraina bunı deñiştirmek içün bir şeyler yapmaq mümkün edi. İşte, Qırımdaki regional menlikniñ eñ müsbet tarafı şunda ki, etnik cemaatçılıqlar arasında olğan sıñırlarnı yoq ete. Amma, bunı tüşünmege endi keç oldı.
– Şimdi ne?
– Şimdi biz 1991 ya da 1992 seneleri seviyesine qayttıq. O vaqıt cemaat yañı qurumnı daa qurmadı, ve er kes özüni ilk evelâ bir millet vekili olaraq tanıta edi. Qırımda region menligi ğayıp oldı. Rusiye eminim, bu ğayeni pekitmege isteydir. Mında, umum rsiy vatanperverligini besleycektir. Olarnıñ büyük tecribesi ve muvafaqiyeleri bardır, çünki prezidentni ealiniñ 80-90% desteklese, bu milletnin birlik seviyesiniñ köstergiçidir, bunıñ aqqında tek hayal etmek mümkün.
Menimce, «Rusiye Qırım menmenligini» begenmez. Bu menmenlik, 23 yıl devamında Qırım qarşılıq köstermege azır, ve daima merkeznen munaqaşalar alıp barmağa azır edi. Amma, bu Rusiyege kelişmey. İleride, bunı yoq etmege tırışacaqlar. Em de, tek qırımtatarlar degil, ruslarğa da tiyecek. Belli ki, şimdi olar «büyük Rusiyege» qoşulğanları içün pek quvanalar. Faqat, Qırımnıñ Ukraina ve Rusiye terkibinde bulunuvı farqalana. Qırım rusları Ukraina çerçivesinde serbestlikke alıştılar ve öz aqlarını qorçalay ediler, Zanımca, rusiyeli akimiyet bundan gizliden saqınadır. Çünki cemaatçılıq arasındaki añlaşılmamazlıqlar yoq olmadı, rus tili ve bu kibi timsaller sebebinden degil, ilk evelâ içtimaiy-iqtisadiy meselelernen bağlı. Bu meseleler Qırım statusınıñ deñiştirilüvi ile daa beter kerginleşti.
– Sizniñ fikiriñizce, Ukraina bu vaziyette ne yapmaq mümkün?
– Tarihiy tecribeni köz ögüne alsaq, Ukraina asılında Qırımnıñ işğaline qarşılıq köstermek kerek. Yani, cenkleşmek kerek. Bir de bir devlet qomşusına ücüm etse, zarar körgen memleket qarşılıq köstere. Amma, bir devlet «añlaşılmağan bir cenkni» alıp barğanda, ekincisi de qarşılıq köstermegeni tarihte daa yoq edi. Bu yañı zamannıñ tüsüdir. Onıñ içün, keçmişte iç olmagan bir usullarnı qıdırmaq kerek. Ukraina içün şimdiki vaqıtta adden tış bir çezüv yollarını belgilemek kerek .
– Ukrain kanalları Qırımnı kün tertibinden çıqarğanı közüñizge çarpmaddımı?
– Qırımnen bağlı informatsion siyasetini alıp barmaq içün, ukrain cemaatçılığı Qırımğa munasebetini belgilemek kerek. Şİmdi Ukrainada ötkerilgen munaqaşalarda, ğayıp etilgen territoriyalarnı teslim etip, «kendi», «avropalı» ayatnen yaşamayıqmı, deyler. Qırım ve Donbassnıñ ğayıp etilüvi elektoral vaziyetke eyi tesir etti ve «yatırımğa muhtac» olğan yerlerden qaznanı boşattı, kibi fikirler de tarqala. Ve men qayd etkenim kibi, bu laflar kerek olğanı kibi kestirilmey. Sıñırlarnıñ konstitutsion bütünligi - tam devletçilikniñ kefilidir.İç bir elektoral, iqtisadiya imtiyazlar bu meselede delil degil. Ukrainada, bazıları yarımadanen sağlıqlaşqanına oşay. Qırımnı evelden bilmegenleri içün oldı.
– Yani, Kiyev Qırımnı eşitmeyip, körmeyip, añlamay edi, kibi fiirnen razıñızmı?
– Öz tecribem aqqında aytmağa isteyim: Kiyev ya da Lvovda Qırım aqqında tarif etkende, adamlar diñleyler. Hurafeler yerine aqiqiy malümatlarğa inanıp başlaylar. Asılında, ukrain cemaatçılığı yañı malümatnı qabul etmege azır. Amma, bizim Qırımnı yahşı bilgen, onıñ ne olğanını añlata bilgen «elçilerimiz» az edi.Qırımğa evelden olğanı kibi baqa ediler: yalılar, tatarlıq, resim sergiler, em de neiçündir rus bayraqlarıne yürgen qırımlı ruslar.Amma, meselelerni incelemege bir kimse istemedi. Yani, ukrainlilerniñ Qırım aqqında kendi noqtai-nazarı yoq edi. Olğan olsa da, tedqiqatçılar arasında muzakere etile edi, siyasetke qarışmay edi.
– Ekspertler aytqanı kibi, qırımtatarlar ayırıca havf astında bulunalar …
– Menimce, qırımtatarlarnı bir qurban olaraq saymaq, ürmetsizlik bildirmek demektir. Bu qadimiy halq bir çoq işğallerni, qıyınlıqlarnı başından keçirdi, sabitlikni kösterdi. Çetel devletlerniñ istilâsına alışmağan başqa halqlar içün, işğal büyük bir facianen yekünler edi. Amma, qırımtatarlar içün, bu vaziyet yañı bir şey degil. Olar defalarca vatansız qalıp, kene de oña saip çıqqan ediler. Büyük ğayıplarğa oğrasalar da, kene de ayatta qala ediler. Tek bir sürgünlikni alayıq.
Menimce, qırımtatarlar iç bir ükümetke soñuna qadar işanmağanları ve pek doğru yapqanları içün yer yüzünde qaldılar. Qırımlı içün eñ büyük degerlik yat devletlerniñ onıñ vatanı küreşi oğrunda ğalebleri degil de, büyük qorantasınıñ sağ-selâmet olması müim edi. Şu qoranta azalarına yardım içün muracaat etile, eñ uzaq soy-sop biline. Bu bağ adamlarnı birleştirdi. Yaramay şaraitlerge alışmaq qabiliyeti qırımtatarlarnıñ qanında bar. Tarihke keñiş bir noqtai-nazarnen baqsaq, şimdiki vaziyetten de beter şeyler olğan edi. Onıñ bugünki künniñ zorluqlarını da yaşap, vaziyetten şerefnen çıqarlar.
– Qırımnı terk etip ketkenlerge nasıl davranasıñız?
– Men de tuvğan qırımdan ketmek imkânlarını qıdıra edim, onıñ içün olarnı pek yahşı añlayım. Ketken qırımtatarlar aqqında aytacaq olsaq, menimce olar, halqnıñ menfaatlarına zıt kelgen şeyler yapalar. Olarnıñ ecdatları Qırımğa avdet etmek arzusınen yaşay ediler, olar içün köçüv fuqarelik ve zorbalıq ile belgilendi. Amma, şimdiki qırımtatarlar Qırımnı daa kergin vaziyette terk etmegenlerniñ mirasçıları olğanını unutmayıq. 1783 senesi Qırım işğal etilgen soñ, biñlerce adamlar köçip ketken ediler, 19 –ncı asırda Qırım cenkinden soñ ketkenler de oldı. Bİr çoq adam daa sürgünlik yerlerinden qaytmadı. Bu halqnıñ esas degeri, onı birleştirgen, ayaqta tutqan şey – Qırımdır. Başqa Vatanları yoq. Onıñ içün bazı qırımtatarlarnıñ şimdiki vaziyetke alışmaq ıntıluvlarını közetkende men olarnı içimden ukrain-qırımlılıarnı öpkelegenim kibi, öpkelemeyim. Çünki bizim seçim yapmağa imkânımız bar. Bizim tarihiy vatanımız Ukraina serbest. Olarnıñ ise, başqa çareleri yoq. Olarnıñ tarihiy vatanı – Qırım. Olar ayatta qalmaq kerekler.
– 2001 seneninñ malümatlarına esaslansaq, Qırımda tahminen 600 biñ ukrainli yaşay. Olarnıñ şimdiki fikirleri nasıl?
– Biz «ukrainli» sözüni nasıl añlaymız, buña olarnıñ fikirleri de bağlı. Qırımda ukrainlilerniñ büyük bir qısımı yaşay degende, birlik-beraberlikte yaşağan cemiyetni közde tutamız. Episi Ukrain medeniyetine siñgen, ukrain vatanperver ğayelerniñ tarafdarları dep belleymiz. Amma, er halq kibi, ukrainliler de biri-birinden farqlanalar.
Olarnıñ arasında çeşit taqdir, çeşit fikir ve baqışlarnıñ saipleri bar. Ukrainlilerniñ ekseriyeti mında yaşap, sovet cemaatçılığına siñip, öz kimligi aqqında tüşünmey ediler. Olar büyük isteknen sovet ve rus ğayelerni desteklediler. Etnik ukrainliler olıp qaldılar, amma siyasiy cietinden milletke ait degiller, ebet. Ukrainlilerniñ başqa qısımı ya qıtağa köçmek ya da yañı şaraitlerge köçmege mecburlar. Olar daa ağır vaziyette bulunalar. Olarnıñ, qırımtatarlarğa baqqanda, ayırı siyasiy ve içtimaiy qurumları yoq…Qırımda daa yañı siyasiy ukrainliler peyda oldı. Bu adamlar ukrainliler degil, amma özlerini ukrainliler, dep sayalar. Meraqlısı şu ki, rusiyeli akimiyet qırımtatarlarğa yapqanı kibi, şimdilik ukrainliler Rusiyege qol tutalar kibi, birleşmeni teşkil etmediler. Ya kadrlarnı tapalmay, ya da emiyetsiz, dep sayalar.
– ATR kanalındaki «Progulki po Krımu s Oleksoy Gayvoronskim» yayınınen ne olacaq?
– Menim büyük planlarım bar edi. Hususan, Qrımdan tış ve çetelde Qırım hanlığınıñ abidelerini çıqaracaq oldıq. Şimdiki vaziyetler deñişti. Men kanal reberlerinen yayınnıñ kelecegini muzakere etecem.
– Qırımda bulunğanıñız içün Rusiye vatandaşlıqnı qabul eteceksizmi?
– Rusiye qanunları boyunca men bu devletniñ vatandaşı olam. Aprel 18 kününe qadar, ukrain vatandaşlığını saqlap qalmağa yetiştirmegen qırımlılar, avtomatik olaraq Rusiye vatandaşı sayıla. Olar, rusiyeli vatandaşlığından belli bir şekilde red etmek mümkünler, arizanı bir yıl devamında ögreneler. Men bu baarde iç bir yerge barmadım, çünki Ukraina baş naziri aytqanı kibi, biz ukrain vatandaşlığını saqlap qaldırmağa rica etmemelimiz, çünki bu meseleni tek Ukraina prezidenti al ete. Bu mantıqlı. İşte, bu sebepten ciddiy meseleler yüz bermekte, çünki men statusımnı resmiyleştirmedim. Ukraina ükümetine qulaq asmağanlar endi, ya qırmızı rusiyeli ya da mavı - vaqtınca yaşamaq içün ruhsetnameni aldılar. Misal içün, 2015 senesiniñ yanvar 1 kününden soñ, Qırımnı terk etmege imkânım olmaycaq. Men pasportnı almaycam, çünki Rusiye vatandaşı olmağa arz etmedim. Amma, yaşamaq içün ruhsetnameni da maña bir kimse bermez, çünki endi keç oldı. Bu problemanı nasıl etip al etmege mümkün, bilmeyim.


text:
Ukraina prezidenti namzeti Dmıtro Ğnap Azatlıq Radiosına bildirgenine köre, martnıñ 7-nde Merkeziy saylav komissiyasına ariza berip, öz namzetini saylavlardan keri çekti.
«E, Merkeziy saylav komissiyasına ariza berdim», – dep cevap berdi Ğnap Azatlıq Radiosınıñ sualine.
Martnıñ 7-si – Ukraina prezidenti namzetleri saylavlardan keri çekile bilecek soñki kündir.
Namzetini keri çekmek niyetini Serğiy Krıvonos, Dmıtro Ğnap ve Andriy Sadovıy bildirdiler.
Martnıñ 7-nde saat 15:00-ke qadar Merkeziy saylav komissiyası Krıvonos ve Sadovıynıñ arizasını qanaatlendirdi.
Martnıñ 7-nden soñ namzetini köstermekten vazgeçkenini bildirecekler prezident vazifesine namzet olıp qalacaq ve olarnıñ soyadları saylav bülletenlerinde qayd etilecek.
Martnıñ 31-nde Ukrainada prezident saylavları keçirilecek. Qırımlılar esas Ukrainada rey bere bile.


text:
Ukraina ilhaq etilgen Qırım üzerinde kontrolini qaytarğan soñ «Krımska svitlıtsâ» gazetası qırımtatar muhtariyetiniñ baş neşiri olacaq. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov neşirniñ 25 yıllığı munasebetinen Kyivde ötkerilgen tantanalı toplaşuvda söyledi.
O, ukrain tilinde çıqqan bu gazeta, qırımtatar neşirleri ile bir arada çıqacaq, dep qayd etti.
«Biz qaytqan soñ «Krımskaya pravda» yoqluqqa qavuşacaq. «Krımska svitlıtsâ» Qırım muhtariyeti, qırımtatar muhtariyetiniñ tilinde çıqacaq. Qırımtatar gazetaları ve «Krımska svitlıtsâ» olacaqlar», – dedi o.
Ondan ğayrı Çubarov, Qırımnıñ ilhaqından evel gazetanıñ, ukrain cemiyetindeki faal qısmınıñ şekillenmesinde oynağan rolüni qayd etti.
Gazetanıñ birinci sanı Aqmescitte 1992 senesi dekabrniñ 31-nde çıqqan edi. Muarririyeti Kyivge 2016 senesi martında keçirildi. Çoqqa barmadan gazetanıñ neşir etilmesi ğayrıdan başlandı.
Aqmescit sakini Viktor Merjvınskıy, «Krımska svitlıtsâ» gazetasınıñ baş muarriri vazifesi içün ilân etilgen yarışta ğalip çıqtı.
Keçken sene Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukraina Anayasasınıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti aqqındaki 10-ncı bölügine deñişmeler ve ilâveler kirsetilmesi işini başlamaq kerek olğanı aqqında söyledi.
2017 senesi mayısnıñ 11-nde Ukrainanıñ Anayasa komissiyası, Ukraina Anayasasınıñ Qırım Muhtar Cumhuriyetine dair qısmı içün deñişmeler ve ilâveler işlep çıqacaq iş grubunı meydanğa ketirmege qarar berdi.
Qırımtatar halqınıñ sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlav künü munasebeti ile ötkerilgen tedbirler esnasında Poroşenko, Qırımda kelecekteki qırımtatar milliy muhtariyeti diger milletlerniñ aqlarını da temin etecek, dedi.
Qırımtatar muhtariyetiniñ «separatizmge iç bir alâqası yoq», ve onıñ meydanğa ketirilmesi, BMTniñ tamır halqlarınıñ aqları boyunca Beyannamesinde tayin etilgen tamır halqınıñ aqqıdır. Ukraina bu beyannamege 2014 senesinde qoşuldı, dep añlattı Ukraina İnformatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar.


text:
Kiyev – Qırımlılar yañı 2015 senesini nasıl köre? Bu sualge cevap tapmaq içün Qırım.Aqiqat mühbiri Qırımnıñ bir sıra mütehassısları ve cemaat faalleri ile subetleşti.
Hatırlatamız, Qırım.Aqiqat mühbiri ile evel subetleşken qırımlılar Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadanıñ iqtisadiyatı daa da beter olacağı ve Qırımnıñ ukrain uquqiy alanına qaytarılacağını tahmin etken ediler.
«İç olmağanda, 2015 senesi bir şey deñişmez ve er şey olğanı kibi qalır, sabır etecekler, aks alda – yazğa qadar Qırım özü de qaytmağa ister, Rusiye dağılır, biz qaytırmız», – dep qayd etti Qırımdan köçip kelgen Sergiy Vikarçuk.
Şimdi qırımtatarlarnıñ meselesi hususiy bir diqqatqa lâyıq. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ tışqı alâqalar bölüginiñ reisi Ali Hamzin qırımtatarlarnı ve olarnıñ temsiliy organını yañı yılda ne bekleycegi aqqında öz fikirleri ile paylaştı.
«Özek silânıñ qullanuvına yol bergen arbiy mezepler resmiy şekilde ilân etilgende, o vaqıt 2015 senesinden yalıñız qırımtatarlar ve qırımlılarğa degil de, bütün dünyağa eyi bir şey beklemek acet yoq. Amma insan eñ ağır vaziyette bile eyilikke ümüt beslemek kerektir…», dedi Hamzin. Yañı yılda Meclisniñ taqdiri aqqında aytqanda, o, Qırım musulmanlarınıñ müftisi Hacı Emirali Ablayevniñ mevamına qoşula. Müfti dekabr 27 künü «Qırım» cemaat areketiniñ toplaşuvında çıqışta bulunır eken, qırımtatar halqınıñ temsiliy organı ve onıñ bölükleri Qırımda işine devam etmek kerekligi aqqında aytqan edi. «Amma böyle alda şahsiy kibirni çette qaldırıp, dialog ve körüşüvler keçirmege kerek olacaq», – dep qoştı Hamzin.
Mezkür dialognıñ şartlarından biri, onıñ aytqanı kibi, 2014 senesi mart 11 künü Qırım parlamenti tarafından qabul etilgen «Qırımtatar halqınıñ aqlarını ğayrıdan tiklev kefaleti ve onıñ qırım toplulığna qoşuluvı aqqında» vesiqanıñ qanunlaştıruvı» ola bile.
Aynı zamanda, Qırım Yevromaydan iştirakçisi İsmail İsmailov Qırım yañı akimiyetiniñ qırımtatar meselesini «al etecek» usulları ile bağlı öz tüşüncelerini bildirdi: «Biz şimdi temsiliy organnı idare etilgen şahıslar yardımı ile teşkil etmek ve onıñ başına keçmek kibi ıntıluvlarnı köremiz. Amma böyle areketler muvafaqiyetsizdir, bunı endi Yanukoviçniñ rejimi zamanında körgen edik».
İsmailovnıñ fikrine köre, qıyın iqtisadiy vaziyet siyasetçilerniñ belâğatında ve areketlerinde öz aksini tapar eken. «Daima duşmannı qıdıracaqlar, teşviqat ep artacaq».
Faalli aytqanı kibi, insan aqları saasında da regionnı yañı manialar bekleycek. «Farqlı siyasiy noqtaiy nazarı olğan insanlarnıñ aqlarını diqqatqa almağan Rusiye ile Qırımnı qıyaslasaq, Qırımda vaziyet daa da yaramay olğanını añlarmız. Şimdi Ukraina tarafını tutqan faallerniñ esirge tüşmesi, Ukrain kilseniñ taqibi, qırımtatar gençleriniñ ğayıp olması – bu er şey alâ daa unutılmadı», – dedi İsmailov.
Bu saadaki problemlerge Siyasiy taqiqatlarnıñ ukrain mustaqil merkezi şurasınıñ reisi Yuliya Tişçenko da diqqat ayırdı. «İnsan aqları bozulacaq, vatandaşlıq, söz serbestligi, insaf serbestligi. Eñ esası, qavmiy mensüpligi olğan insanlarnıñ vaziyet mabüsleri olmamasıdır».
Qırım toplulığını 2015 senesi ne bekleycegi aqqında aytqanda, Qırım şairesi Mayye Abdulganiyeva böyle dedi: «Biri peşman olur, digeri bar küçü ile yaşamağa areket eter, başqası yarımadadan köçip keter. Amma, matbuat vastalarında, ğaliba, mükemmel bir amanlıqnı aks etecekler».
Qırımnıñ inkişafı ve iqtisadiyatı mevzusına qaytır eken, içtimaiy ruhiyatçı Olga Duhniç bugünde-bugün yarımadanı eyi bir şey beklmegenini qayd ete. «Qırım şimdi yatırım ve şahsiy kapitalnı beklemese kerek, şunıñ içün Qırım iqtisadiyatı esasen devlet yardımı ile saqlanıla bile. Regionğa berilgen aqçalar bile Qırımnıñ vaziyetini deñiştirip olamaz, elita deñişmedi. Yaş ve açıqköz insanlar Qırımnı terk etecek, bazıları Rusiye büyük şeerlerine yol alacaq, digerleri – Ukraina tarafına»,– dey ekspert.
Bunıñ ile, Duhniçniñ fikrine köre, Qırımda ğayeviy leyha ve tedbirler miqdarınıñ artması mümkün. «Birinciden, paalı degil, ekinciden, daa da büyük muvafaqiyetlerge irişmege imkân bere. Çoq şey Ukraina şarqındaki vaziyetke ve Ukrainanıñ Qırımğa nisbeten informatsion siyasetine bağlıdır»,– dedi ekspert.
Qırımnıñ Ukraina uquqiy alanına 2015 senesi qaytarıluvı aqqında uquq qoruyıcı, Qırımdan mecburen köçip kelgen Yevgeniy Novitskiy nebvetteki şekilde cevap bere: Rusiyede buhrannıñ artmasını ve onıñ içinde olayatqan ketişatlarnıñ başlanmasını köz ögümizge alsaq, Qırım Ukraina terkibine qaytacağını qayd etmek mümkün. Ekinci yarım yılda dep belleyim. Ukraina Yuqarı Şurası yarımadanıñ statusını Qırım milliy muhtar vilâyet/cumhuriyeti olaraq belgiler. Milliy muhtariyetniñ tamır halqları qırımlı, qaraylar ve qırımçaqlar olur».
Öz nevbetinde, Yaqın şarqiy taqiqatlar merkeziniñ müdiri İgor Semivolos Qırımnıñ qaytarıluvı aqqında biraz muqaytlıq ile ayta. «Azat etüv olmaz, pek qıyn bir yıl. Amma yılnıñ soñuna qadar bunıñ olacaq tarihı belli olur», – dedi ekspert. O şunı da qayd etti ki, Rusiyede resurslarnıñ yedekleri yalıñız yılnıñ soñuna qadar yeter.
Semivolosnıñ fikrine köre, Qırımnıñ azat etilmesi ukrainlilerniñ israrına bağlıdır.


text:
Adliyeci Emil Kurbedinov mayıs 12-de Bağçasarayda yaqalanğan musulmanlar Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ Qırımdaki idaresine alıp ketirilgenini bildire. O, bu dört yaqalanğan kişini, Rusiyege boysunğan Qırım prokuraturası tarafından «Hizb ut-Tahrir» ile bağ tutqanlarında qabaatlanğan qırımtatarlarnı kibi, maküm eteceklerinde emin.
Böyle fikirni adliyeci Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında bildirdi. Bundan da ğayrı, o yaqalanğan insanlarnıñ adlarını ayttı.
«Bir insan terroristik taqımınıñ teşkilâtçısı olaraq mahkemege celp etilecektir. Qalğan üç kişi iştirakçiler olaraq. Aynı şey, aynı şekilde yapıla. Mamutov Enver – o, ihtimal, 205.5 maddeniñ 1-ci qısmı boyunca, yani taqımnı teşkil etüv boyunca maküm etilecektir. Soñra – Abeltarov Rustem, Memetov Remzi ve Abseitov Zevri», – dep bildirdi Kurbedinov.
Adliyeciniñ tahmin etkenine köre, mahkeme bu insanlar boyunca mayıs 13-te, cuma künü qarar alacaqtır.
Kurbedinov Bağçasarayda yüz bergen vaqianı yarımadada qırımtatarlarğa qarşı alıp barılğan repressiyalarnıñ devamı dep, saya.
«Bizde endi 14 insan – qırımtatarlar – bu madde boyunca Qırım territoriyasında. Bunı repressiyalar dep sayam. Başqaca aytıp olamazsıñ», – dep qayd etti adliyeci.
Mayıs 12-de saba Bağçasarayda musulmanlarnıñ evlerinde tintüvler keçirilgeni aqqında bildirildi. Bundan da ğayrı yerli qavehanede tintüv keçirilgeni aqqında malümat peyda oldı, o yerge silâlı insanlarnen eki avtobus keldi.
Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya mayıs 12-de operativ-taqiqat işleri alıp barılğanı, ve neticede «Hizb ut-Tahrir» tarafdarları yaqalanğanı aqqında bildire. Onıñ malümatına köre, 4 insan yaqalandı, 3 Bağçasaray sakinine qarşı cinaiy iş açıldı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi bu tintüvler yüz bergen soñ Rusiye ükümetinden Qırımda qırımtatarlarğa qarşı alıp barılğan repressiyalarnı toqtatmağa talap etti.
Aprel 17-de Yaltadaki Qızıltaş köyünde rusiyeli uquq qoruyıcılar tintüvler keçirdi, neticede eki qırımtatarnı – Refat Alimov ve Arsen Cepparovnı yaqaladılar. Bundan soñ işğal etilgen Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya eki yaqalanğan Qırım sakini terroristik sayılğan ve Rusiye territoriyasında yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ tarafdarları olğanını ilân etti. Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Cepparov ve Alimovnı eki ayğa apiste qaldırdı.
Bundan evel Qırımda daa bir sıra yarımada sakinleriniñ yaqalanuvı keçirildi, rusiyeli taqiqat olarnı «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile bağlı olğanlarında qabaatlay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Çarşenbe künü, fevral 1-de, Alupkadaki hatıra müzeyinde uçucı Amet-Han Sultan añıldı. Tedbir uçucınıñ ölüminden 46 yıl keçkeni munasebetinen keçirildi, dep bildire Kreml kontrol etken Alupka memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
Alupkanıñ №1 mektebiniñ ocaları ve talebeleri, yerli veteran, müzey hadimleri, Dagestan cemiyetiniñ vekilleri, qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileri ve Kreml kontrol etken Qırım deputatları ve memurları uçucını añmağa keldiler.
«Yapqan areketleri ve işinen yıllarğa, on yıllarğa ve atta asırlarğa insan hatırasını qaldırğan insannı añamız. Mence, bu insannıñ areketleri ve onıñ hatırası er bir qırımlınıñ yüreginde yaşap, Amet-Han kibi qaramanlar bizge yaşağan kelecegimizni bergenini hatırlatmaq kerek», – dep ayttı Yalta şeer şurasınıñ deputatı Albert Kurşutov.
Amet-Han Sultan 20 oktâbr 1920 künü Alupkada dünyağa keldi. Babası – lak milletinden (Dağıstandaki Tsovkra-1 avulından doğma), anası – qırımtatarı. Ana-babası tarafından Amet-Han Sultannı qırımtatarları da, Dağıstanlılar da öz milliy qaraman olaraq qabul eteler. Amet-Han Sultan 603 cenkâver uçuş yaptı, şahsen özü 30 ve grupp erkanında 19 lüftvaffeniñ uçağını urdı. Uçuş vaqtında uçucı tahminen 100 uçaqnıñ çeşitini ögrendi, uçuşları ise 4237 saatni teşkil ete eken. 1971 senesi fevral 1-de Tu-16 uçma laboratoriyasında deñeme uçuşında elâk oldı. Moskva Novodeviçye mezarlığında defn etildi. Dağıstannıñ paytahtı Mahaçkala şeerinde halqara avalimanına onıñ adı berilgen.


text:
Ukraina ve Türkiye Silâlı quvetleri arasında İmplementatsion arbiy işbirligi planı imzalandı, maqsadı ise Ukrainanı 2020 yılğa qadar Şimaliy Atlantika Añlaşması Teşkilatında (NATO) azalığına azırlamaq, dep bildireler Silâlı quvetlerniñ baş ştabında.
Bu planda ameliy adımlar bulunmaqtadır, Ukraina Silâlı quvetleriniñ ameliyat imkânlarını arttırmaq içün yapıldı, dep aytıla beyanatta.
«Ameliy tedbirlerniñ arbiy saada işbirliginiñ bir taraftan cenüp qomşumz ile bağlarımıznı quvetleştirmek içün imkân berir, başqa taraftan ise soñki maqsadımızğa iriştirmek, Ukrainanı 2020 yılında NATO azalığına azır olğanı içün butün küçlerimizni yönetmek mümkün olur», – dep ayttılar Ukraina Baş ştabında.
Plan 2020 senesine qadar eki devletnıñ silâlı quvetleri arasında arbiy işbirliginiñ yöneliş ve saasını açıq tayin ete, içinde ise: islâat ve qorçalama planlaştırma, maarif ve ordularnıñ azırlaması, tevsiye-muşavereli yardım, silâlı quvetler çeşitleriniñ arasında işbirlikler ve ilâhre.
Keçken afta soñunda Ukraina ve Türkiye Qara deñiz baseyinde de areket planlarını azırlamağa añlaştılar. Arbiy- tehnikiy işbirligi, logistik teminlev, şahsiy terkipni azırlama, arbiy-sanayı kompleks saasılarında işbirligini terenleştime aqqında añlaşma da yetişti.
Ukraina ve Türkiye arasında bağlar soñki aylarda faalleşti. Rusie arasında zıddiyet artqan soñ Türkiye Ukrainanıñ topraq bütünligini ve Rusiye tarafından qanunsız Qırım işğalini ve onıñ Ukraina şarqına qarışuvını halqara toplulıq ile nazar noqtanı tuta, amma bunın içün Rusiyege qarşı sanktsiya da çıqarmadı. Türkiye ekinci yıl şarq uruşlarda yaralanğan ukrainalı askerlerniñ qorantalarnı raatlıqqa ala; bu yıl aprelde bu program boyunca Ukrainadan 186 aile qabul etildi. Türkiyenıñ qırımtatarlar ile de sıqı bağları bar, büyük qısmı anda asırlar devamında yaşay, ve olarnıñ işğal altında aqlarnı qorçalamaq içün çıqa.


text:
Kiyevde mart 26-da «Docudays UA» Halqara İnsan aqları kino festivalinde «Qırım künü» keçirilecek, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Festivalniñ Facebooktaki resmiy saifesinde bildirile ki, tedbirde cemaat erbapları, faal, rejissör ve jurnalistler Qırım işğali yılınıñ aqibetlerini muzakere etip, yarımada aqqında filmni taqdim etecekler.
Saat 12:00 Kino evinde «Qırımda insan aqları içün işğal aqibetleri» matbuat brifingi başlaycaq. Tedbirde İnsan aqları Qırım alan missiyasınıñ reis muavini Olga Skripnik, İnsan aqları aqqında malümat merkeziniñ idare reisi Tatyana Peçonçik, Ukrainada Amnesty International vekili Bogdan Ovçaruk, Amnesty International Ukraina tedqiqçisi Krasimir Yankov iştirak etecekler.
Soñra Kseniya Cornonıñ «Qırım» filmi taqdim etilecek. Onı 2014 senesi işğal etilgen yarımadada yaşağan qırımtatarlarnıñ bir qaç nesili aqqında çıqarğan ediler.
Levha kösterilgen soñ rejissör ve davet etilgen eskpertlerniñ iştiraki ile subet keçirilecektir. Bunıñnen beraber, «Qırım. Bir yıl soñra» munaqaşasınıñ ötkerilmesi planlaştırıla. Teşkilâtçısı «ArtPole» agentligi ola.


text:
Aqyar devlet universitetiniñ studentleriTürkiyede arheologiya qazmalarında iştirak etti. Bunı müessiseniñ matbuat hızmeti haber etti.
"Milâttan evel IV asırnıñ quyusı yanındaki qazmalarda eñ meraqlı şeyler tapıldı. Mında çoq sayıda bütün ve qırılğan terrakot ayvanlarnıñ ve Dionis dininiñ tañırlarınıñ eykelçikleri tapıldı. Eykelçiklerniñ bazıları Afrodita dininen bağlı", - denile beyanatta.
Aqyar devlet universitetiniñ alimleri 2020 yılda Süriyeniñ Tartus şeeri yanında deñiz tübünde araştıruvlarnı devam eteceklerini bildire edi.
Arheologiya ekspeditsiyasınıñ ilmiy reberi Viktor Lebedinskiy, Tartusta Aqyar devlet universitetiniñ bölügini açmaq planı bar olğanını aytıp berdi.
Aqyar devlet universitetini 2014 senesi yapılğan Qırım ilhaqından soñ, dört Aqyar oquv yurtunı birleştirip, yarattılar.


text:
Ukraina, Qırımnıñ işğali ve Donbastaki çatışma sebebinden ABD ve Avropa memleketleri Rusiyege tazyıqnı quvetleştirecegine ümüt ete. Bunı «Ukrinform» agentligine intervyü vaqıtnda Ukrainanıñ ABD-deki elçisi Okasan Markarova bildirdi.
Ukraina ğarp ortaqlarından nasıl destek beklegeni aqqında sualge «azamiy tazyıq» ve «sanktsiyalar arttırıluvı», dep cevap berdi Markarova.
«Tecavuzcı areketlerini deñiştirmegence Rusiye içün Ukrainağa qarşı tecavuznıñ fiyatı ep artmaq kerek», – dedi o.
Ayrıca o, Ukrainanıñ NATOğa qoşulmasınıñ ve Ukraina Silâlı Quvetleriniñ arbiy qudretiniñ artması içün Ğarp yardımınıñ müimligini qayd etti.
«Prezident Joe Bidenden ABD Ukrainağa daa ziyade yardım etmege azır olğanını eşittik, şu cümleden silâlar da. Menimce, ABD ile ekitaraflı işbirlik içün çoq fırsatımız bar. Bu ordumıznı quvetleştirmek ve Qara deñiz bölgesinde telükesizlikni temin etmek içün pek kerek», – dep saya elçi.
Fevralnıñ 25-nde Ukraian prezidenti Volodımır Zelenskıy Oksana Markarovanı Ukrainıñ ABD-deki elçisi vazifesine tayin etti.
ABD prezidenti Joe Biden, Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününe bağışlanğan bildirmesinde Vaşington Ukraina Qırımınıñ Rusiye tarafından işğaline iç bir vaqıt ray olmaz, dep bildirdi.
Amerikanıñ Devlet kâtibi Entoni Blinken, ABD Rusiyeni Qırımnıñ işğalini toqtatmağa çağırğanını bildirdi.
Prezident ofisi Ukraina devlet başınıñ ABD prezidenti Joe Biden ile körüşüvini ve telefondan qonuşmasını azırlay. Kyiv Donbasta vaziyetniñ tınç çezilmesi ve Qırımnıñ işğalden azat etmesi ile bağlı aytışmalarğa ABD-ni daa ziyade celp etmek içün çalışacaq.
2020 senesi oktâbr ayında ABD diplomatları Qırımnı işğalden qurtaruv platformasını qurmaq içün Kyiv ile işbirligi yapmağa azır, dep bildirgen edi.
2018 senesi iyülniñ 25-nde o vaqıt ABD devlet kâtibi olğan Mike Pompeo Amerika Birleşken Devletleri Rusiyeniñ Qırım ilhaqını iç bir vaqıt qabul etmeycegi aytılğan «Qırım beyannamesini» çıqardı. Pompeo, ABD Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesini kene israr etecek, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukrain ve qırımtatar oyuncısı, teatr ve kino rejisseri Ahtem Seitablayev işğal etilgen Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları keçirgen tintüv ve tutuvlardan accı çekkenini tarif etti. Bunı Seitablayev Qırım.Aqiqatqa avgustnıñ 8-de bildirdi.
«Bir şey yapıp olamağanımdan accı çekken bir adamım. Telükesiz bir yerde olğanımdan bir taraftan utanam, anda ise yaqın insanlarıñ, semetdeşleriñ, tanımağan insanlarıñ bile olsa, maneviy ceetten yaqın olğanlarnıñ evlerine saba saat 4-te kireler», – dedi o.
Ahtem Seitablayevniñ qayd etkenine köre, Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları yerli ealini qorquzacaq ola.
«Bunı yapqanlarğa yahşı bir şey aytamam. Qırım kene Ukrainanıñ olacağına, Ukraina terkibinde Qırım Qırımtatar milliy territorial muhtariyeti olacağına inanam. Devletke hainlik yapqan, qolları qanda olğanlar mıtlaqa cevap berecek», – dedi o.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Keriç boğazında FSB tarafından açılğan ateş neticesinde altı Ukraina deñizcisi yaralandı. Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, çekilgen «Berdânsk», «Nikopol» katerlerive «Yañı Qapu» reyd buksiri zapt etilip, rusiye mahsus quvetler idaresine keçti. AQŞ BMT-nıñ Havsızlıq Şurasınıñ acele oturışuvı çağırta.
Keriç boğazında FSB tarafından açılğan ateş neticesinde altı Ukraina deñizcisi yaralandı. Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, çekilgen «Berdânsk», «Nikopol» katerleri ve «Yañı Qapu» reyd buksiri zapt etilip, rusiye mahsus quvetler idarine keçti.
“Tez malümatımızğa köre, “Berdânsk”, “Nikopol” küçük zırhlı artilleriya katerleri duşman ateşinen uruldı ve yürüv qabiliyetini coydı. “Yañı Qapu” reyd buksiri de toqtanmağ mecbur edi. Gemiler Rusiye spetsnazınen (mahsus quvetler) zapt etildi. Bundan ğayrı, yaralanğan ukrain deñizcileri aqqında haber bar”, - deñile beyanatta.
Ukraina silâlı Quvetleri, Ukraina havfsızlıq Hızmetiniñ şahsiy taqımı ve Ukraina İçki İşler Nazirliginiñ bütün bölükleri tolu cenk azırlığını kördi.
Rusiye 20-den ziyade Ukraina askerini esir aldı – Babin
Noyabrniñ 25-nde Keriç boğazında üç Ukraina arbiy katerine yapılğan ücüm neticesinde Rusiye 20-den ziyade Ukraina askerini esir aldı.
Bu aqta noyabrniñ 26-na keçer gecesi Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilcisi Boris Babin Facebookta yazdı.
«İstilâcı gemi ve ekipajlarını zapt etkenini tasdıqladı. Belli qararlarnıñ alınması içün tam bir vaqıt – ya da başka imkân olmaycaq kibi bir telüke bar», – dep yazdı Babin.
Qara deñizde rusiyelilerniñ tarafından silâlı ücüm neticesinde zapt etilgen “Berdânsk”, “Nikopol” ve “Yañı Qapu” ukrain arbiy gemileri “Keriç” limanına (Qırım ilhağından soñ Kyiv tarafından qapatılğan liman) ketirildi, dep yaza Rusiye ve Qırım habercileri (daa evel bunı Qırımdaki Rusiye FSB idaresi haber etti).
Kerç.FM saytı, “Keriç merkeziniñ” yalısında iskelege yanaşqan gemilerniñ videosını yayınladı.
Bu malümatnı TASS ve “RİA Novosti” rusiye haber agentlikleri de süretlernen tasdıqlay.
Bundan ğayrı, Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ bildirgenine köre, FSB «Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı boyunca (devlet sıñırından qanunsız keçüv) cinaiy dava açtı».
FSB, «Qara deñizde Kyiv tarafından Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ küçünen azırlanğan provokatsiya ve onıñ kerçekleştirilmesiniñ delillerini aydınlatmağa» vade etti.
Rusiye, ukrain gemilerinen ücümini "Kyiv provokatsiyası" dey
Rusiyede, rusiye arbiyleri ve sıñırcılları üç ukrain gemisine ücüm ve zapt etkeninden soñ, “Kyiv provokatsiyası” aqqında beyan ettiler. Ücüm vaqtında atışlar yüzberdi ve, soñ malümatqa köre, altı ukrain arbiy deñizcisi yaralandı.
Hususan, Rusiye FSB-si, «Qara deñizde Kyiv tarafından Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ küçünen azırlanğan provokatsiya ve onıñ kerçekleştirilmesiniñ delillerini aydınlatmağa» vade etti, amma ne “delilleri” o bildirmedi.
Ukrain akimiyeti tarafından “provokatsiya” aqqında, Ukraina tarafına aqaretleyici laflarınen belli, Rusiye Tışqı İşler Nazirliginiñ reisi Mariya Zaharova da beyan ete edi.
Rusiyeniñ Tışqı işler Nazirliginiñ matbuat kâtibi Mariya Zaharova
“Özleri de aydut, usulları da aydutlarda kibi: başta provokatsiya, soñra küç basqısı, soñ ise tecavuzda qabaatlav”, - yazdı o Facebookta, amma, onıñce, ukrain tarafınıñprovokatsiyası nede olğanını añlatmadı.
Ukraina Tış işler naziri Arsen Avakov «Don» Rusiye gemisiniñ Ukraina buksirine çarpqanınıñ videosını aydınlattı. Adise noyabrniñ 25-nde saba yüz berdi.
«Ukraina Tış işler nazirligi mahsus vastalardan faydalanıp, «Don» Rusiye sıñır gemisiniñ Ukraina gemisine çarpqanınıñ provokatsiya videosını elde etti. Rusiyeliler çıqarğan video alındı, emirler eşitile – halqara mahkemede delil olacaq!», – dep yazdı Avakov Twitter saifesinde.
Rusiye gemisi ukrain buksirini çarpqan videosı:
Rusiyeniñ deñizdeki tecavuzı sebebinden Ukraina AQŞ-na muracaat etti - elçi
Ukrainanıñ AQŞ-nda elçisi Valeriy Çalıy, ukrain taraf “amerikan ortaqlarını Ukrainağa qoltutmağa çağırtıp muracaat etti”, - dep haber etti. Buña cevap olaraq AQŞ “vaziyetniñ ilerlevüne diqqatlı olacaqlarında ve kerginleşkenine yol bermemek içün tedbirler azırlaycağında işandırdı”.
“Strategik ortağımıznıñ destegine ümüt etemiz”, - qoştı Çalıy.
“Rusiye, Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemileri ve hadimlerine qarşı küç qullanğanı - provokatsiyadır, ve bu Ukrainağa qarşı olğan Rusiye tecavuzını yañı seviyege kötere. Qara ve Azaq deñizlerinde böyle areketler tek halqara uquq normaları bozmay, o aqiqiy cenk çataşmanıñ havfı ve Qara deñiz yalısındaki bütün devletlerniñ havfsızlığına telükedir”, - dep qayd etti elçi.
Poroşenko Azaq deñizinde fevqulade vaziyet sebebinden arbiy muşavere topladı - spiker
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko “Azaq deñizinde fevqulade vaziyet” sebebinden arbiy muşavere topladı, dep haber etti onıñ spikeri Svâtoslav Tsegolko.
“Azaq deñizinde fevqulade vaziyet sebebinden prezident arbiy muşavere topladı” - yazdı Tsegolko öz Twitter saifesinde.
Bundan evel rusiye gemileri, Keriç boğazından çıqmağa ıntılğan Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemi taqımına qarşı silâ qulanmasınen qorquttı.Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ matbuat hızmeti haber etkeni kibi, rusiye gemileri ukrain gemilerini izlep, toqtanmasını talap etti, akis alda ise silâ qulanacaqlarını bildirtti.
Avropa Şurasında Ukrainanıñ daimiy vekili - “Rusiye, deñiz cenkini açmaq niyetinen Ukrainağa provokatsiya yapa”
Rusiye, Keriç boğazında ve Azaq ve Qara deñizlerindeki areketlerinen deñiz cenkini açmaq niyetinen Ukrainağa provokatsiya yapqanını” bildire. Böyle fikirni Avropa Şurasında Ukrainanıñ daimiy vekili Dmitriy Kuleba ifade etti.
“Rusiye Ukrainanı Azaq deñizinden sıqıştırıp çıqarmağa tırışa. Soñki vaqialar Rusiye, deñiz cenkini açmaq niyetinen Ukrainağa provokatsiya yapqanını köstere. Bu - Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı yañı tecavuz cebbesi”, - dep yazdı Twitterde diplomat.
O, bunı Kyiv ve Ukrainanıñ halqara ortaqları yahşı körüp añlağanını qoştı.
“Raatsızlıqnı bildirmek vaqtı endi keçti. Ukraina öz işini yapacaq. Amma bundan ğayrı, Rusiye vaziyetni kerginleştirmesin dep ortaqlarımıznıñ diplomatik, sanktsiya ve mudafaa areketleri kerek”, - yazdı Kuleba.
Ukraina, Rusiyeniñ deñizde provokatsiyası sebebinden BMT-nıñ Havfsızlıq Şurasına muracaat ete
“Rusiyeniñ Qara ve Azaq deñizlerinde provokatsiyası” sebebinden Ukraina BMT-nıñ Havfsızlıq Şurasına muracaat ete dep haber etti Ukrainanıñ BMTde daimiy vekili Volodımır Yelçenko.
“Prezidentniñ emrinen BMT-nıñ Havfsızlıq Şurasına acele muracaat etemiz. Tecavuzcınıñ kergin areketlerini tek birleşip toqtatmaq mümkün!”, - dep yazdı Yelçenko öz Twitter saifesinde.
Rusiye tarafınıñ adisenen bağlı izaatları daa yoq.
Noyabrniñ 25-nde Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirdi ki, Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Aynı vaqıtta, Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Daa soñra Rusiye Keriç boğazını silâsız gemileriniñ keçmesi içün qapattı. Aynı vaqıtta, Rusiye üç gemisini Keriç boğazından yiberdi, amma Ukraina gemileriniñ Azaq deñizine keçişini blok etmege devam etti.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeniñ noyabrniñ 25-nde Qara ve Azaq deñizlerinde yapqanlarını tenqit etti.
Keçenleri Avropa parlamenti Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege ve Ukrainada deñiz taşımacılığı saasında OSCE missiyasınıñ işini kenişletmege çağırğan qararnı qabul etti.
Bu sene sentâbrniñ 6-nda Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa şurası Azaq deñizinde arbiy-deñiz bulunmasını quvetleştirmege qarar aldı.
Soñki vaqıtları Azaq deñizi Rusiye uquq qoruyıcıları, birinciden Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tutqan sıñırcıları, tarafından yapılğan provokatsiyalarnıñ yeri oldı.


text:
1994-jılı 24-sentyabrde bolıp ótken on ekinshi shaqırıq Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Sovetiniń on jetinshi sessiyasınıń kún tártibine muwapıq, «Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi haqqında»ǵı Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Konstituciyalıq Nızamı qabıl etildi hám sol kúnnen baslap Nızam háreketke engizildi.
1994-jılı 31-oktyabrde «Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń Reglamentin háreketke engiziw haqqında» Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Sovetiniń Qararı qabıl etildi. Usı qarar tiykarında Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi reglamenti 5 bap, 10 bólim hámde 117 statyadan ibarat boldı.
1994-jılı 25-dekabrde elimizde jáne bir tariyxıy waqıya júz berdi. Xalqımız ǵárezsizligimizdi bunnan bılay da bekkemlewge, xalıqtıń máplerin qorǵawǵa óz úleslerin qosatuǵınlıǵın hám ádil demokratiyalıq baǵıttı qollap-quwatlaytuǵının isenimli túrde kórsetti. Yaǵnıy, birinshi shaqırıq Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisine,
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesine birinshi ret huqıqıy-demokratiyalıq, kóp partiyalılıq tiykarında ulıwma xalıqlıq saylawlar ótkerildi.
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesine Ózbekstan Xalıq demokratiyalıq partiyasınan hám hákimiyattıń wákillikli uyımlarınan 172 talaban 86 deputatlıq orın ushın gúres alıp bardı. Saylawshılarǵa ózleriniń eń jaqsı wákillerin saylap alıw huqıqı berildi. Birinshi turda 75 saylaw okrugında deputatlar saylanǵan bolsa, 11 saylaw okrugında kórsetilgen talabanlardıń birde-birewi jeterli dawıs ala almaǵanı sebepli 1995-jılı 22-yanvarda qayta saylawlardıń qosımsha turı ótkerildi. Solay etip, nızam shıǵarıw hákimiyatın ámelge asıratuǵın joqarı mámleketlik hákimiyat uyımı — Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi deputatlar korpusı qáliplesti.
Saylawlarǵa qatnasıw huqıqına iye bolǵan 669 mıń 904 saylawshıdan 628 mıń 407 adam ózleriniń konstituciyalıq huqıqınan paydalandı, bul saylawshılardıń 96 procentin quradı.
Saylanǵan deputatlardıń 65,1 procentten aslamı, yaǵnıy 56 deputat wákillikli joqarı uyımnıń quramına birinshi márte kirdi. Deputatlardıń hámmesi joqarı maǵlıwmatlı ekonomistler, yuristler, ilimpazlar, sanaat hám awıl xojalıǵınıń maman qánigeleri, sociallıq taraw wákillerinen ibarat boldı.
Joqarǵı Keńeske Qaraqalpaqstan Respublikasında jasaytuǵın tiykarǵı 5 millettiń wákilleri saylanıp, bul ulıwma teń huqıqlılıq principlerin tastıyıqlaydı. Sonday-aq, parlament aǵzalarınan 12 adam hayal-qızlar bolsa, deputatlardıń úshten eki bólegin 30 jastan 50 jasqa deyingi adamlar quradı.
Joqarǵı Keńes sessiyasında hákimiyattıń wákillikli uyımlarınan saylanǵan 43 deputattan ibarat blok, 41 deputattan ibarat Xalıq demokratiyalıq partiyasınıń frakciyası dizimge alındı.
Birinshi shaqırıq Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesine xalıqtıń erk-ıqrarı menen mámlekettiń wákillikli hám nızam shıǵarıwshı joqarı uyımınıń nátiyjeli islewin támiyinleytuǵın úlken intellektual hám professional kúshler toplandı. Sonıń menen birge, saylawlar demokratiyalıq jol menen nızamlar hám qabıllanǵan xalıq aralıq ólshemlerdi tolıq basshılıqqa alıp ótkerildi. Bunı dúnyadaǵı kópshilik mámleketlerden kelip saylawlardıń ótiw barısına qatnasqan ǵárezsiz baqlawshılar da tastıyıqladı.
Birinshi shaqırıq Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń birinshi sessiyasında Joqarǵı Keńes Baslıǵı janındaǵı Keńes aǵzalarınıń quramı, Joqarǵı Keńestiń mandat komissiyası, Joqarǵı Keńestiń komitetleri (1. Mámleketlik hákimiyat uyımları, jergilikli ózin-ózi basqarıw hám jámiyetlik birlespeler máseleleri boyınsha komitet, 2. Nızam shıǵarıw, nızamlılıq hám huqıq tártibi máseleleri boyınsha komitet, 3. Ekonomikalıq reforma hám byudjet siyasatı máseleleri boyınsha komitet, 4. Sociallıq rawajlanıw, ilim hám mádeniyat máseleleri boyınsha komitet, 5. Sanaat, qurılıs, transport, baylanıs hám xalıqqa xızmet kórsetiw máseleleri boyınsha komitet, 6. Agrosanaat kompleksi hám ekologiya máseleleri boyınsha komitet) jumıs basladı.
Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyası hám «Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesine saylaw haqqında»ǵı Qaraqalpaqstan Respublikası Nızamına muwapıq, 1999-jıl 5-dekabrde bolıp ótken saylawda hám 19-dekabrdegi qayta dawıs beriwde Ekinshi shaqırıq Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesine 83 deputat saylandı. Bolıp ótken saylawda hám qayta dawıs beriwde 527 saylaw uchastkasında dizimge alınǵan 756 mıń 998 saylawshıdan 735 mıń 710 saylawshı, yaǵnıy ulıwma saylawshılardıń 97,2 procenti qatnasıp, ózleri tańlaǵan talabanlar ushın dawıs berdi.
Saylanǵan deputatlardıń 62 si Xalıq demokratiyalıq partiyasınıń, 5 ewi «Fidokorlar» milliy demokratiyalıq partiyasınıń, 1 ewi «Vatan taraqqiyoti» partiyasınıń aǵzaları bolsa, 15 i partiyasız edi. Saylanǵan deputatlardıń barlıǵı joqarı maǵlıwmatqa iye boldı. Olardıń arasında 3 muǵallim, 6 shıpaker, 40 injener, 14 ekonomist, 1 jurnalist, 3 yurist hám 5 basqa qánigeliktegi deputatlar bar edi.
Úshinshi shaqırıq Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesine 2004-jıl 26-dekabrde bolǵan saylawlarda hámde
2005-jıl 9-yanvardaǵı bolıp ótken qayta dawıs beriwde 544 saylaw uchastkasında 85 deputat saylandı.
2004-jıl 26-dekabrdegi tiykarǵı saylawlarda dizimge alınǵan 844 mıń 1 saylawshıdan 762 mıń 887, yaǵnıy 90,4 procent saylawshı qatnastı.
Saylanǵan deputatlardıń 34 i Xalıq demokratiyalıq partiyasınan, 36 sı Liberal-demokratiyalıq partiyasınan, 5 ewi «Fidokorlar» milliy demokratiyalıq partiyasınan bolsa, 10 ı partiyasız edi. Saylanǵan deputatlardan 84 i joqarı maǵlıwmatqa, 1 ewi orta-arnawlı maǵlıwmatqa iye boldı. Olardıń arasında 11 muǵallim, 5 shıpaker, 37 injener, 6 agronom, 14 ekonomist, 1 jurnalist, 1 yurist hám 10 basqa qánigeliktegi deputatlar bar edi.
2009-jıl 27-dekabrdegi saylawlarda hámde 2010-jıl 10-yanvardaǵı qayta dawıs beriwlerde 560 uchastkada saylawlar ótkerildi. Tiykarǵı saylawlar kúni dizimge kirgizilgen 1 mln. 11 mıń 197 saylawshıdan 919 mıń 191 saylawshı, yaǵnıy ulıwma saylawshılardıń 90,9 payızı qatnastı.
Qaraqalpaqstan Respublikası Oraylıq saylaw komissiyası tárepinen siyasiy partiyalardıń respublikalıq uyımlarınan ulıwma 257 adamnıń hújjetleri Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń deputatlıǵına talaban etip dizimge alındı.
2009-jıl 27-dekabrde bolıp ótken saylawlarda 74 saylaw okrugınan deputatlar saylandı, 4 okrugta qayta dawıs beriw, 8 okrugta qayta saylaw ótkeriw zárúrligi anıqlandı. 2010-jıl 10 yanvar kúni 4 okrugta qayta dawıs beriw ótkerilip, olardıń tórtewinde de deputatlar saylanıp, ulıwma 78 saylaw okrugında deputatlar saylandı. Sonnan 27 si Xalıq demokratiyalıq partiyasınan, 21 i «Milliy tiklanish» demokratiyalıq partiyasınan, 24 i Liberal-demokratiyalıq partiyasınan, 6 awı «Adolat» social-demokratiyalıq partiyasınan usınıldı. Saylanǵan deputatlardıń hámmesi joqarı maǵlıwmatqa iye bolıp, sonnan 7 deputat muǵallim, 11 deputat shıpaker, 34 deputat injener, 3 deputat agronom, 12 deputat ekonomist, 3 deputat jurnalist, 4 deputat yurist hám 4 deputat basqa qánigeliklerden ibarat boldı.
2014-jıl 21-dekabrdegi tiykarǵı saylawlar kúni dizimge kirgizilgen 1 mln. 158 mıń 823 saylawshıdan 1 mln. 63 mıń 799 saylawshı qatnastı, bul ulıwma saylawshılardıń 91,8 procentin quradı. Saylawlar juwmaǵında 58 saylaw okrugınan deputatlar saylandı hám 7 okrugta qayta dawıs beriw kerekligi anıqlandı. Solay etip, 2015-jıldıń 4-yanvar kúni 7 okrugta qayta dawıs beriw ótkerilip, olardıń hámmesinde deputatlar saylandı.
Ulıwma saylanǵan deputatlardan 15 i Xalıq demokratiyalıq partiyasınıń, 23 i Liberal-demokratiyalıq partiyasınıń, 16 sı «Milliy tiklanish» demokratiyalıq partiyasınıń, 7ewi «Adolat» social-demokratiyalıq partiyasınıń aǵzaları bolsa, 4 deputat partiyasız edi.
Saylanǵan deputatlardıń barlıǵı joqarı maǵlıwmatqa iye bolıp, sonnan 14 deputat muǵallim, 7 deputat shıpaker, 24 deputat injener, 6 deputat agronom, 2 deputat ekonomist, 3 deputat jurnalist, 1 deputat yurist hám 6 deputat basqa qánigeliklerden ibarat boldı.
Saylawlar shólkemleskenlik hám issheńlik jaǵdayında ótti. Joqarǵı Keńestiń nátiyjeli islerin támiyinleytuǵın, elimizde tınıshlıqtı saqlaw, Watanımızdıń gúlleniwi, xalqımızdıń abadan turmısı, aldımızda turǵan ullı maqsetler ushın jemisli jumıslar alıp baratuǵın deputatlardı saylawǵa talpınıwshılıq hámme jerde bayqaldı.
Qaraqalpaqstan Respublikasınıń «Saylaw haqqında»ǵı nızamına muwapıq 2019-jıldıń 22-dekabr hám 2020-jıldıń 5-yanvar kúnleri Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesine ótkerilgen saylawlar elimiz turmısında demokratiyalıq mámleket, ashıq puqaralıq jámiyet qurıw jolındaǵı taǵı bir áhmiyetli jańa qádem boldı. «Jańa Ózbekstan, jańa saylawlar» súreni astındaǵı saylawlar hárekettegi nızamlar tiykarında demokratiya hám járiyalılıq principleri tiykarında ótkerildi. Saylawlarǵa hár tárepleme tayarlıqlar kórildi. Onıń barlıq basqıshların sırt ellerden, xalıq aralıq shólkemlerden baqlawshılar, siyasiy partiyalardıń, ǵalaba xabar qurallarınıń wákilleri baqlap bardı.
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesine saylaw 65 okrug boyınsha 622 saylaw uchastkasında ótkerildi. 2019-jıldıń 22-dekabr kúni bolıp ótken saylawlarǵa dizimge kirgizilgen 999333 saylawshıdan 771494 saylawshı, yaǵnıy 77,2 procenti qatnastı. Qaraqalpaqstan Respublikası Oraylıq saylaw komissiyası tárepinen siyasiy partiyalardıń respublikamızdaǵı uyımlarınan Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi deputatlıǵına talaban etip usınılǵan 325 talaban dizimge alındı. Qaraqalpaqstan Respublikasınıń «Saylaw haqqında»ǵı nızamına muwapıq 16 talabannıń «talabanlıqtan waz keshiw haqqında»ǵı arzası qanaatlandırıldı. Solay etip, saylaw byulletenlerine 50 okrugte 5 talabannan, 14 okrugte 4 talabannan, 1 okrugte 3 talabannan kirgizildi. 2020-jıldıń 5-yanvar kúni eki okrugte qayta dawıs beriw bolıp ótti. Ulıwma 65 saylaw okruginde deputatlar tolıq saylandı. Sonnan Isbilermenler háreketi-Ózbekstan Liberal-demokratiyalıq partiyası respublikalıq uyımınan 19, Ózbekstan «Milliy tiklanish» demokratiyalıq partiyası respublikalıq uyımınan 14, Ózbekstan «Adolat» social-demokratiyalıq partiyası respublikalıq uyımınan 6, Ózbekstan Xalıq demokratiyalıq partiyası respublikalıq uyımınan 16, Ózbekstan Ekologiyalıq partiyası respublikalıq uyımınan 10 deputat saylandı. Deputatlar bes millet wákillerinen ibarat bolıp, sonnan 45 er, 20 hayal-qızdı quraydı.
«Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Joqarǵı Keńesi haqqında»ǵı Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Konstituciyalıq Nızamına muwapıq, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi respublikada nızam shıǵarıwshı hákimiyattı ámelge asıratuǵın joqarı mámleketlik wákillikli uyım bolıp tabıladı.


text:
«Normand» muzakereleriniñ iştirakçi memleketleri Ukraina ve Rusiyede tutulğan şahıslarnıñ «er kesni er keske» şeklinde 2019 senesiniñ soñuna qadar azat etilüvine yardım etecek, dep bildirdi Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy.
Bu aqta o, «normand» formatındaki körüşüv neticesinde keçirilgen matbuat konferentsiyasında ayttı.
«İştirakçi memleketler 2019 senesi dekabrniñ 31-ne qadar «er kesni er keske» printsipine köre tutulğan şahıslarnıñ (Rusiye ve Ukraina arasında – QA) azat etilüvine yardım ete», – dep ayttı Zelenskıy.
Ukraina prezidenti Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile eki taraflı körüşüvler keçirdi.
Bundan evel Zelenskıy, Ukraina ve Rusiyede tutulğan adamlarnıñ «er kesni er keske» şeklinde «büyük» almaşuv olmasını istey, dep qayd etti.
Qırımtatar faalleriniñ Rusiye apishanelerinden azat etilmesi Ukraina-Rusiye almaşuvınıñ ekinci basamağı olacaq, dep bildirdi sentâbr almaşuvından soñ Ukraina prezidenti Qırım.Aqiqatqa.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
Çonğarda yaqın vaqıtta Qırımğa yayınlap başlaycaq televizion qulle qoyulması yekünlenecek.
Bu aqta Televizion ve radio yayınlav meseleleri boyunca Milliy şura azası Sergey Kostinskiy bildirdi.
«Herson vilâyetindeki Çonğar köyünde yüksekligi 150 metr olğan radio ve televizion yayınlav stantsiyası quruldı. Şimdiki vaqıtta donatmalar qoyula. Fevral başından ukrain radio stantsiyalar Qırımğa yayınlap başlar. Söz, Ukrain radionıñ Birinci kanalı, Meydan, Qırım.Aqiqat radiosı, Herson FM aqqında yürsetile. Nevbetteki basamaq – raqam televizionnı teşkil etmektir», – dep aytıla beyanatta.
Kostinskiyniñ sözlerine binaen, qulle quruvı müddeti tahminen eki ay aldı. Tahminen doquz ay devamında topraq damartısı ayıruvı, yarışnıñ teşkil etilmesi kibi meseleler çezile edi.
Qulleniñ yüksekligi 150 metrdir. Bu qulle vastasınen Herson vilâyetinde ve Qırımda gece-kündüz dört ukrain radiostantsiyası yayınlaycaq. FM-diapazonda yayınlav Canköy ve Kranoperekopsk rayonlarını, qısmen Aqmescit rayonını qaplap alacaq. Televizion ve radio yayınlav meseleleri boyunca Milliy şura 2016 senesi dekabr 27-de Qırımğa yayınlaycaq dört radiostantsiyağa litsenziya berdi. Bu, Ukrain radiosı, yerli Herson radiostantsiyası, «Meydan» qırımtatar radiosı, «Qırım cemiyetleri radiosı» ola. Qırım.Aqiqat radiosınıñ ortağı – «Qırım cemiyetleri radiosı» Qırım territoriyasına FM-diapazonda 105.9 dalğasında radio yayınlavı içün litsenziya aldı.
Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız


text:
Almatı qalasında jıl sayın tek kütim-babına jüzdegen million qarjı bölinetin jerastı jäne jerüsti-aspalı ötkelderdiñ siqı adam körgisiz. Twrğındardıñ ..
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 1,6 mıñğa artıp, jalpı esebi 996 mıñnan asqan. Qazan ayında 33 mıñ nauqas a..
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 2,1 mıñğa artıp, jalpı esebi 990 mıñnan asqan. Qazan ayınıñ alğaşqı jartısı..
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 2 mıñğa artıp, jalpı esebi 988 mıñnan asqan. Qazan ayınıñ özinde 25 mıñ nau..
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 1,8 mıñğa artıp, jalpı esebi 986 mıñnan asqan. Qazan ayınıñ özinde 23 mıñ n..