text:
02.04.2018
Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoev orınlarda ámelge asırılıp atırǵan dóretiwshilik jumıslar, alıp barılıp atırǵan izbe-iz reformalar, iri joybarlar menen tanısıw hám xalıq penen pikirlesiw maqsetinde 30-mart kúni Jizzaq wálayatına bardı.
Jizzaq wálayatı áyyemnen shıǵıs penen batıstı baylanıstıratuǵın Ullı jipek jolınıń áhmiyetli ótiw punktlerinen biri bolıp kelgen. Ǵárezsizlik jıllarında aymaqtıń elimizdi rawajlandırıwdaǵı ornı hám áhmiyeti jáne de arttı. Elimizde ámelge asırılıp atırǵan keń kólemli reformalardıń nátiyjesinde aymaqtıń qolay geografiyalıq hám transport-kommunikaciyalıq imkaniyatlarınan, jer astı hám jer ústi baylıqlarınan, úlken ekonomikalıq potencialınan nátiyjeli paydalanılmaqta.
Prezidentimiz ótken jılı 28-aprel kúni wálayatqa sapar etiwi waqtında sociallıq-ekonomikalıq rawajlanıw procesi menen tanısqan, xalıqtıń abadanlıǵı, jańa jumıs orınların jaratıw boyınsha juwapker adamlarǵa tiyisli tapsırmalar bergen edi. Ótken waqıt ishinde wálayatta úlken jumıslar ámelge asırıldı.
Mámleketimiz basshısı irge tasın qalap bergen Zafarabad rayonındaǵı neftti qayta islew zavodınıń qurılısı tek ǵana elimizde emes, al Oraylıq Aziya regionında úlken waqıya boldı. Házirgi waqıtta joybardıń nırqı 2,2 milliard AQSH dollar bolǵan kárxananı qurıw jumısları joqarı pátlerde dawam etpekte. «Jizzaq» erkin ekonomikalıq zonasında shet el investiciyalarınıń qatnasında qurılıp atırǵan«Uzbekistan Peugeot Citroen Automotive» zavodı jaqında iske túsirilgen shiyshe ónimlerin islep shıǵaratuǵın «Ming Yuan Sily industry» juwapkershiligi sheklengen jámiyet túrindegi kárxana, Jizzaq qalasında qurılıp atırǵan «SILK EXPERT processing» jipek jetistiriwge hám qayta islewge qánigelesken ÓzBekstan – Ullı Britaniya qospa kárxanası elimiz ekonomikasınıń arttırıwına xızmet etedi.
Aymaqlardı kompleksli rawajlandırıwǵa qaratılıp atırǵan itibardıń nátiyjesinde bunday iri joybarlar alıs rayonlarda da ámelge asırılmaqta. Sonıń ishinde, Forish rayonınıń Egizbuloq awılında Ullı Britaniyanıń«Leigh Barrier LLP» kompaniyası menen birgelikte «Mega invest industrial» JSHJ tárizindegi kompozit armaturalar islep shıǵıw zavodı, Ǵállearal rayonındaǵı «Marjon global» shıpalı ósimliklerdi qayta islew, Zamin rayonında «Zamin-Farm» erkin ekonomikalıq zonası quramındaǵı kárxanalar wálayattıń ekonomikasın rawajlandırıwda, xalıqtıń bántligin támiyinlewde úlken áhmiyetke iye bolmaqta.
Prezidentimiz bul gezektegi saparı dawamında wálayattı bunnan bılay da rawajlandırıwǵa qaratılǵan bir qatar joybarlardıń ámelge asırılıwı, burınǵı sapar etiw dawamında berilgen tapsırmalardıń orınlanıwı, xalıqtıń talap-zárúrlikleri menen tanıstı.
Mámleketimiz basshısı dáslep Zarbdar rayonındaǵı «Zarbdor textile» juwapkershiligi sheklengen jámiyetinde boldı. Usı jıldıń aprel ayında iske túsiriliwi rejelestirilgen kárxanada 17,5 million dollarlıq qurılıs-montajlaw jumısları islengen.
Kárxanada jılına 31 million kvadrat metr gezleme jáne 6,5 million dana trikotaj ónimleri islep shıǵarıladı. Kárxana óz jumısın baslawı menen 864 jumıs ornı jaratıladı. Óndiristi keńeytiwdiń esabınan usı jıldıń úshinshi shereginde jáne 196 hayal-qız jumıs penen támiyinlenedi.
Shavkat Mirziyoev elimizde jetistirilip atırǵan paxta ózimizde tolıq qayta isleniwi qosımsha qunlı ónim tayarlaw menen birge, jańa jumıs orınların jaratıw imkaniyatın beretuǵının atap ótti.
Bul jerde Jizzaq qalasındaǵı burınǵı toqımashılıq kombinatınıń bos turǵan imaratları tiykarında zamanagóy toqımashılıq kompleksin jaratıw, «Jizzaq», «Zamin-farm» erkin ekonomikalıq zonalarında 2018-2019-jıllar ushın rejelestirilgen innovaciyalıq, sonday-aq, wálayatta jeńil sanaat hám awıl xojalıǵı tarawlarında ámelge asırılatuǵın joybarlardı tanıstırıw máresimi de ótkerildi.
Bunnan soń mámleketimiz basshısı Jizzaq qalalıq Ishki isler bólimi 2-sanlı ishki isler bólimshesinde boldı.
Elimizde qáwipsizlikti hám turaqlılıqtı bekkemlew, jámiyetlik tártipti, xalıqtıń tınısh-tatıwlıǵın támiyinlewge ayrıqsha itibar qaratılmaqta. Onı profilaktika, operativ-izlew, tergew, jol háreketi qáwipsizligi, órt qáwipsizligi, qorǵaw, patrul-post xızmetleri, mobilizaciyalıq otryadlar qayta shólkemlestirilip, ishki isler uyımlarınıń materiallıq-texnikalıq bazası turaqlı bekkemlenip atırǵanında da kóriw múmkin.
Prezidentimiz 2017-jıl 17-avgust kúni ishki isler uyımları xızmetkerleri menen ótkerilgen videoselektor májilisinde Jizzaq qalasında «Qáwipsiz qala» joybarın engiziw boyınsha tapsırma bergen edi. Bul tapsırmanıń orınlanıwı boyınsha Jizzaq qalalıq ishki isler bólimi 2-sanlı ishki isler bólimshesinde «Qáwipsiz qala» Basqarmasınıń situaciyalıq orayı shólkemlestirildi. Oray jol háreketi qáwipsizligi, órt qáwipsizligi, qorǵaw xızmeti, patrul-post xızmeti hám basqa da tarmaqlardı geoinformaciyalıq sistema arqalı basqaradı. Bazarlar, bilimlendiriw hám medicina mákemeleri, miymanxanalar, jollar hám basqa da jámiyetlik orınlarǵa ornatılǵan videobaqlaw úskeneleri, zamanagóy signal jetkerip beriw texnikası bunda payda beredi. Bul jınayat hám huqıqbuzarlıq júz beriwiniń aldın alıwda, olardı tez múddette ashıwda úlken áhmiiyetke iye.
– Bunday videobaqlaw qurılmasın qaladaǵı profilaktika inspektorlarınıń bólmesine, mektepke shekemgi bilimlendiriw mákemeleriniń hám mekteplerdiń átirapına da ornatıw kerek, – dedi Prezident. – Sonda oqıtıwshılar menen oqıwshılarda da juwapkershilik jáne de artadı.
Bólimshe eki qabatlı imarattta jaylasqan bolıp, bul jerde «Zargarlik» mákan puqaralar jıyını, máhálle saqshısı, profilaktika inspektorınıń bólmeleri orın alǵan.
Shavkat Mirziyoev máhálle baslıǵı hám profilaktika inspektorı menen xalıqtıń abadanlıǵın arttırıw, kem támiyinlengen shańaraqlardı qollap-quwatlaw, máhállede jınayatshılıqtıń aldın alıw máselesinde sáwbetlesti.
Mámleketimiz basshısına ishki isler bólimshesi tárepinen islep shıǵılǵan mobil baǵdarlama haqqında maǵlıwmat berildi. «Jizzax IIB» mobil baǵdarlaması xalıq ushın biypul bolıp, puqaralardıń mobil telefonına júklenedi. Bul baǵdarlama arqalı puqaralar izlewde bolǵan hám biydárek joǵalǵan shaxslar haqqında tolıq maǵlıwmatqa iye bolıwı, profilaktika inspektorınıń jumısına baylanıslı maǵlıwmatlardı alıwı múmkin.
Xızmetkerlerge jedel málimleme jetkeriw maqsetinde wálayattaǵı uyalı baylanıs kompaniyası menen birgelikte 2 mıńnan aslam telefon nomeri tarqatılǵan. Bul qolaylıq arqalı jedel málimleme jetkeriw imkaniyatı jaratılmaqta. Yaǵnıy, náwbetshilik bóliminde bar planshet arqalı kúndelikli júz bergen jınayatlar, jol transport hádiyseleri, esletpe hám jańalıqlar xızmetkerlerge jedellik penen jetkeriledi.
Mámleketimiz basshısı tiyisli juwapker adamlarǵa bul sistemanı bunnan bılay da jetilistiriw boyınsha tapsırmalar hám kórsetpeler berdi.
Usı jerde Prezidentimiz bir topar nuraniyler menen ushırastı, shın júrekten hám ashıq-aydın ruwxta ótken sáwbetlesiwde elimizge hám xalıqaralıq áhmiyetke iye bolǵan máseleler tuwralı sóz etildi.
Keyingi mánzil Jizzaq qalası Mustaqillik kóshesinde qurılıp atırǵan kóp qabatlı arzanlatılǵan turaq jaylar boldı.
Prezidentimizdiń 2016-jıl 22-noyabrdegi «2017-2020-jıllarda qalalarda arzan kóp kvartiralı jaylardı qurıw hám rekonstrukciyalaw baǵdarlamasın ámelge asırıw ilajları haqqında»ǵı qararınıń orınlanıwı boyınsha bul turaq jaylar xalıqtıń keń qatlamı ushın zamanagóy jaylardan paydalanıw dárejesin túp-tiykarınan arttırıw, jer resurslarınan aqılǵa uǵras paydalanıwdı támiyinlewge xızmet etpekte. Bunday zamanagóy jaylar elimizdiń shırayına-shıray qosıw hám xalıqtıń turmıs abadanlıǵın arttırıw menen birge, adamlarda mámleketke, ertengi kúnge isenim sezimin jáne de bekkemlemekte.
Jizzaq qalasında qurılıp atırǵan turaq jaylardı usı jıl sentyabr ayında tolıq paydalanıwǵa tapsırıw názerde tutılǵan. 7 qabatlı, 420 kvartiraǵa mólsherlengen jaylar 2 hám 3 bólmeli. Qalanıń shırayına-shıray qosıp atırǵan Bul 10 jay turaq jayǵa mútáj xalıqtı basqıshpa-basqısh zamanagóy jaylar menen támiyinlew imkaniyatın beredi.
Prezidentimiz jańadan qurılıp atırǵan turaq jaylardıń joybarı menen tanıstı.
Usı jerde wálayatta alıp barılıp atırǵan qurılıs jumısları haqqında tolıq maǵlıwmat berildi. SHarap Rashidov rayonındaǵı Uchtepa qalashasında kóp qabatlı turaq jay imaratlarınıń jaylasıw joybarı, bul rayondaǵı «Toqчilik» APJ aymaǵında qurılıp atırǵan zamanagóy 3-4 qaBatlı arzanlatılǵan turaq jay massiviniń joybarlarında xalıqtıń mútájligi esapqa alınǵan bolıp, qurılıs jumısları basqıshpa-basqısh ámelge asırıladı.
Bunnan tısqarı, Jizzaq qalasındaǵı Islam Kárimov kóshesi boylap qurılatuǵın infrastrukturalıq obiektler, kóp qabatlı turaq jaylar, Sayljoyi máhállesi aymaǵındaǵı 37-sanlı mektepke shekemgi bilimlendiriw mákemesiniń imaratın qayta ońlaw sıyaqlı bir qatar perspektivalı joybarlar usınıldı.
-Jizzaq qalasında keń kólemli qurılıs jumısları alıp barılmaqta. Sonıń ushın bul jerde qurılıs materialların islep shıǵarıw kárxanaların shólkemlestiriw kerek, – dedi mámleketimiz Basshısı. – Áne sonda qurılıp atırǵan imaratlardıń bahası arzanǵa túsedi.
Prezidentimiz wálayatta ishimlik suw sistemasın rawajlandırıw joybarına ayrıqsha itibar qaratıw zárúrligin atap ótti. Xalıqtı taza ishimlik suw menen támiyinlew boyınsha barlıq dáreklerdi iske qosıw ushın juwapker adamlarǵa kórsetpeler berdi.
Jizzaq wálayatı kóp qabatlı turaq jay fondın támiyinlew baǵdarlamasına tiykarlanıp, 2017-jılı 345 kóp qabatlı turaq jay ońlanǵan. Bul jumıslardı ámelge asırıwda kommerciyalıq bankler tárepinen 16,3 milliard sum muǵdarında jeńillikli kreditler ajıratılǵan. 2018-jılı 409 kóp qabatlı turaq jay hám olardıń átirapın abadanlastırıw názerde tutılǵan. Bul maqsetlerge 59,6 milliard sum qarjı tartıladı.
Shavkat Mirziyoev joybarlar menen tolıq tanıstı. Juwapkerlerge ajıratılatuǵın qarjılardı, qurılıs jumısların juwmaqlaw múddetin qadaǵalawdı tapsırdı.
Prezidentimiz Doslıq rayonındaǵı Manas awılına bardı.
«Manas» awıl puqaralar jıyınında Jizzaq wálayatında awıl xojalıǵı tarmaqların rawajlandırıwǵa qaratılǵan joybarlar menen tanıstırıw máresimi ótkerildi.
Mámleketimiz basshısı terini qayta islew, agrosanaat kompleksi hám azıq-awqat klasterin qurıw, túye súti menen emleytuǵın klinika shólkemlestiriw baǵdarındaǵı usınıslarǵa ayrıqsha itibar qarattı. Xalıqtıń qıytaq jer xojalıqlarınan nátiyjeli paydalanıwına kómeklesiw, fermer hám diyqan xojalıqlarına buxgalteriyalıq esap júrgiziw boyınsha konsalting xızmetin kórsetiw, qarjılandırıw bazasın keńeytiw boyınsha kórsetpeler Berildi.
«Abat awıl» baǵdarlamasınıń ámelge asırılıwı alıs aymaqlarda jasap atırǵan millionlaǵan jerleslerimizdiń turmısın jaqsılawǵa, olarǵa múnásip turmıs tárizin jaratıwǵa qaratılǵan áhmiyetli wazıypa ekeni atap ótildi. Manas awılı elimizde baslanǵan «Abat awıl» Baǵdarlamasın engiziwde úlgi sıpatında tariyxta qaldı.
Ótken ásirdiń 60-jıllarında wálayattıń eń alıs aymaǵında qurılǵan Manas awılında búgingi kúnde 6,5 mıńnan aslam xalıq jasaydı. Sońǵı jılları infrastrukturalıq obyektler, kóshe hám jollar, ishimlik suwı, ıssılıq, elektr energiyası támiynatı, mádeniy-turmıslıq xızmet kórsetiw talapqa juwap Bermewi nátiyjesinde adamlar biraz qıynalıp atırǵan edi.
«Abat awıl» baǵdarlaması tiykarında bul jerde júzege kelgen mashqalalardı saplastırıw boyınsha qısqa múddette keń kólemli jumıslar ámelge asırıldı. Baǵdarlama sheńberinde izey suwlar qáddiniń kóteriliwin saplastırıw ushın 41 kilometr uzınlıqtaǵı kollektor-drenaj tarmaqları tazalandı. Eki qabatlı 34 jaydıń tóbesi qayta jabıldı. Turaq jaylardıń átirapındaǵı rejesiz qurılıslardıń ornında jańadan járdemshi imaratlar, tandırxanalar qurıldı. Miyweli hám 10 mıń túpten aslam sayamanlı terek nálleri otırǵızıldı.
Xalıqtı ishimlik suw menen támiyinlew maqsetinde «Suwaqaba» mámleketlik unitar kárxanası jámááti tárepinen 6,5 kilometrlik suw quBırı tartıldı. Suw tarqatıw obyektleri ońlawdan shıǵarıldı. 2 ulıwma bilim beriw mektebi ońlanıp, qayta úskenelendi. Bul mekteplerde oqıw-óndirislik ustaxanalar qurılıp, aǵash ustashılıq, zergerlik, tigiwshilik ásbap-úskeneleri menen támiyinlendi. 17 balalar maydanshası, 2 mini futBol maydanshası, 250 orınlıq stadion qurıldı.
«Abat awıl» baǵdarlamasın ámelge asırıw baslanǵannan berli awılda 200 den aslam hayal-qızdıń bántligi támiyinlendi. Sonıń ishinde, «Jizzaqpaxtasanaat» akcionerlik jámiyetiniń 100 orınlıq, «Zaminteks» juwapkershiligi sheklengen jámiyetiniń 20 orınlıq tigiwshilik cexları qurılıp, awıl hayal-qızlarınan 120 sı jumısqa ornalastırıldı.
30 ıssıxana, kóp qabatlı jaylarda jasaytuǵın puqaralardıń malların baǵıw ushın 100 basqa mólsherlengen zamanagóy ferma qurıldı. Veterinariya xızmeti iske túsirildi. Zamanagóy kórinistegi 31 sawda dúkanı, nanbayxana, monsha qurıldı. 500 orınlıq «Manas» mádeniyat sarayı tolıq ońlawdan shıǵarılıp, mádeniy-aǵartıwshılıq orayına aylandırıldı. Awıllıq shıpakerlik punkti qayta rekonstrukciyalanıp, onıń ornında 500 adamnıń kóriniwine mólsherlengen shańaraqlıq poliklinika shólkemlestirildi.
Prezidentimiz bul poliklinikadaǵı sharayatlardı kózden ótkerdi.
– Orınlarda zamanagóy medicina mákemelerin qurıp atırǵanımız jaqsı, álbette. Endigi talap usı mákemelerdi maman qánigeler menen támiynlew jáne xalıqqa kórsetilip atırǵan medicinalıq xızmettiń sapasın arttırıwdan ibarat bolıwı kerek, – dedi mámleketimiz basshısı.
Shavkat Mirziyoev awılda «Ózdanmahsulot» akcionerlik kompaniyasınıń baslaması menen qurılǵan nanBayxananı barıp kórdi. Zamanagóy texnologiyalar menen úskenelengen nanbayxanada kúnine 30 túrdegi 2 mıń dana qálipli nan tayarlanadı.
Mámleketimiz basshısı awıldaǵı 125 orınlıq «Ayчurek» mektepke shekemgi bilimlendiriw mákemesinde de Boldı. Qubla Koreya standartı tiykarında qurılǵan hám úskenelengen mákemede balalardıń aldınǵı shet el tájiriybeleri tiykarında dáslepki bilim-kónlikpelerin qáliplestiriw ushın barlıq qolaylıqlar jaratılǵan.
«Manas» mádeniyat sarayında xalıq deputatları Jizzaq wálayatlıq Keńesiniń gezeksiz sessiyası bolıp ótti.
Sessiyada ÓzBekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoev shıǵıp sóyledi.
Tiyisli ministrlikler hám vedomstvolardıń basshıları, wálayat hám rayon hákimleriniń qatnasıwında ótken májiliste rayonlar menen videnokonferenciya arqalı sóylesilip, xalıqtı oylandırıp atırǵan máselelerge sheshim taBıldı.
Jańa sanaat kárxanaların shólkemlestiriw, awıl xojalıǵı reformaların dawam ettiriw boyınsha áhmiyetli wazıypalar belgilep berildi. Paxta maydanın qısqartıwdıń esaBınan miywe-ovoщ jetistiriwdi rawajlandırıw, ónimdi saqlaw hám qayta islewge mólsherlengen kárxanalar shólkemlestiriw, eksportqa qolaylı eginlerdi egiw, taw aldı aymaqlarda dárilik ósimlikler jetistiriw, sharwashılıqtı rawajlandırıw, xalıqtı taza ishimlik suwı menen támiyinlew boyınsha anıq ilajlar belgilendi.
Sessiyada shólkemlestiriw máselesi qaraldı.
ÓzBekstan RespuBlikası Prezidenti Shavıkat Mirziyoevtiń usınısına bola Jizzaq wálayatı hákimi wazıypasın atqarıwshı lawazımında islep kiyatırǵan Ergash Soliev Jizzaq wálayatınıń hákimi etip tayınlandı.
Prezident Shavkat Mirziyoevtiń Jizzaq wálayatına saparı dawam etpekte.
Manba: O‘zA


c: text/html

text:
Tayawda AQŞ-ta öziniñ 21-şi kezdeswin jeñispen ayaqtağan 31 jastağı qazaqstandıq käsipqoy boksşı Qanat Ïslam jaña ğana Almatığa oraldı.
Oñtüstik astananıñ Xalıqaralıq äwejayında Qanattı qarsı alw üşin 200-ge jwıq adam jïnaldı. Olardıñ arasında Respwblïkalıq sport kolledjiniñ dïrektorı Amalbek Tşanov, Qazaqstannıñ boks federacïyasınıñ vïce-prezïdenti, belgili mecenat Bawırjan Ospanov, bokstan Olïmpïada çempïonı Ermaxan Ibırayımov jäne basqa da belgili tulğalar boldı.
Qanat Ïslam vip zaldan körinisimen tağatsızdana kütip turğan düyim jurt onı: «Qanat, Qanat!», «Qanat jasasın!», «Qanat - qazaqtıñ batırı!» degen sekildi urandar aytıp qarsı aldı. Kök bayraqtı kötergen respwblïkalıq sport kolledjiniñ bir top stwdentteri de «Qanat, Qanat!» dep urandawmen boldı. Eñ aldımen özine qaşanda qoldaw körsetip jürgen ağalarımen quşaqtasıp körisken Qanat, ulttıq kïim kïgen qazaq arwlarınıñ qoşemetimen sırtqa bettedi.
Köpşilik aldında Amalbek Tşanov barşa qazaqstandıq janküyerlerdiñ atınan Qanattıñ ïığına şapan japtı.
«Qazaq xalqınıñ är kezde de özderiniñ batırları bolğan. Qanat - bügingi qazaq batırı. Öytkeni, ol qazaqtıñ kök bayrağın jelbiretip, qazaq xalqın bükil älemge tanıtıp jürgen ardaqtı ulımız», - dedi A. Tşanov.
Öz kezeginde Qanattıñ qamqorşı ağalarınıñ biri Bawırjan Ospanov ta Qanattı kezekti jeñisimen quttıqtap, aldağı waqıtta da janküyerlerin qwanta berwine tilektestik bildirdi.
Al Olïmpïada çempïonı Ermaxan Ibırayımov: «Twğan elge qoş keldiñ Qanat», "Jasasın Qanat", «Qazaqstan alğa!» - dep tağı da uran tastadı.
Osıdan keyin, «ulımnıñ tusawı kesilse eken» dep ümittenip kelgen Qanattıñ tilegi orındaldı. Köpşilik aldına onıñ kişkentay ulı Abılayxan şığarılıp, ayağına ala jip baylandı. Söytip, qawmalağan jurttıñ süyemeldewimen täy-täy basqan Abılay baspaldaqpen joğarı qaray jürip äkesine jetti. Qanat ulınıñ tusawın kesip, onı meyirlene quşağına bastı.
Öz sözinde Qanat qattı tolqıp, bul tosın sıyğa qattı rïza bolğandığın jetkizdi.
«Assalawmağaleyküm xalqım! Munday tosın sıy boladı dep oylamağan edim. Köp raxmet sizderge! Munıñ barlığı, eldigimizdiñ, egemendigimizdiñ arqası dep bilemin. Tınıştıq bolmasa bizdiñ boks, bizdiñ öleñ kimge kerek. Sondıqtan men öte qwanıştımın. Raxmet sizderge!" - dedi Q. Ïslam.
Ol sonımen qatar, özine qamqorşı bolıp jürgen ağalarına zor rïzaşılığın bildirip, aldağı waqıtta da janküyerlerin jaña jeñisterimen qwantwğa küş salatındığın jetkizdi.
«Qazaqtıñ kök Twın kökke jelbiretw, qazaqtı bükil älemge tanıtw meniñ bala küngi armanım. Meniñ tilerim, qazaq elinde tek tınıştıq bolsa eken. Jetistikterge jetip jatqanımızdıñ barlığı osı tınıştıqtıñ arqası. Men aldağı waqıtta da sizderdi jaña jeñisterimmen qwantamın dep oylaymın», - dedi Qanat Ïslam.
Tegï: Bizdiñ maqtanışımız, Glavnaya,
Kommentarïï

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şımkentte täwligine 20 mıñ jolawşı ötkizetin jaña temirjol vokzalı salınadı ŞIMKENT. QazAqparat - Şımkentte täwligine 20 mıñ jolawşı ötkizetin jaña aynalma temirjol vokzalı salınadı. Zamanawï ülgide boy köteretin temirjol jelisiniñ texnïkalıq qurılısınıñ sïpatın Oñtüstik Qazaqstan oblısınıñ äkimi Janseyit Tüymebaevqa «Baylanıs joldarın damıtw ğılımï-zerttew ïnstïtwtınıñ» basşılığı tanıstırdı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Şımkentte qulawğa şaq qalğan alıp munara buzılatın boldı ŞIMKENT. QazAqparat - Şımkenttegi qorğasın zawıtı awmağında qulawğa şaq qalğan eski munara men temirjoldıñ üstindegi köpir buzılatın boldı. Bul twralı qalalıq tötenşe jağdaylar basqarmasınıñ bastığı Madïyar Jaqsıbaev mälimdedi, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Pavlodar käsipkerleri künnen qwat alıp, qarañğıda jarıq şaşatın plïta öndiredi PAVLODAR. QazAqparat - Pavlodarlıq käsipkerler Talğat Jumataev pen Qayrat Tilewlen kündiz künnen qwat alatın plïta arqılı landşaft dïzaynı salasında now-xaw engizwdi qolğa aldı. Bul twralı oblıstıq käsipkerler palatasınıñ baspasöz xatşısı Dïna Äbildïnova ayttı, dep xabarlaydı pavlodarnews.kz.
arı qaray
Murağat
Joğarı qaray


text:
Dekabr 29-da Aqmescit civarındaki Mamaq (Stroganovka) köyünde Asanovlar qırımtatar qorantasınıñ yanğını evnen bağlı edi. Bunı çarşenbe künü, yanvar 9-da, Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Yanğın sebebi – evdir. Kimse onı ateşke bermedi. Anda qızdıruv sisteması yañlış yapılğan edi, ğaliba. Biz para toplap, bir odalı vagon satın aldıq. Bu künleri qurucılıq malzemelerini satın alıp, vagonda saçaq yapacaqmız», – dep ayttı Smedlâyev.
Cemaat faaliniñ aytqanına köre, cuma künü, yanvar 6-da, Nariman Asanovnıñ ömür arqadaşı Lenuranı büyük oğullarınen beraber hastahaneden çıqaracaqlar. Yanğın neticesinde olar ekisi zarar kördi. Aqayı ve küçük oğlu zarar körmegen.
«Tünevin (yanvar 3-de – QA) psiholog kelip, olarnen subetleşti», – dep ayttı Smedlâyev.
Cumaaqşamı künü, dekabr 29-da, gece saat 2.30 Aqmescit rayonınıñ Mamaq köyündeki Sarı Baş soqağında qırımtatarlarnıñ evi yandı. Zair Smedlâyevniñ bildirgenine köre, «Nariman ve Lenura Asanovlarnıñ yaş qorantası oğulları 11 yaşında Akim ve 9 yaşında Selim ile evsiz ve parasız qalğan». Yerli musulman cemiyeti olarğa yardım etmek içün para toplamağa başladı.


text:
D.Zolotuhin: Demokratik cemiyet, şahsiy informatsion telükesizlik içün mesülietni közde tuta
2018 senesi fevralniñ 2-de Ukraina haber siyaseti Naziriniñ muavini Dmıtro Zolotuhin “Tasil sistemasına mediasavatlıq ve informatsion telükesizlik tehnologiyalarınıñ kirsetilmesi” mevzusında halq ögünde lektsiya ile çıqışta bulunğan. Tedbir M.V.Ostrogradskiy adına Poltava vilâyet diplomdan soñra pedagogik tasil institutı binasında keçken.
Lektsiya vaqtında Dmıtro Zolotuhin zemaneviy informatsion meydanınıñ hususiyetlerini belgiledi: feyk ve dezinformatsiya barlığı, manipulâtivlik ve bazı protsesslerniñ idare etilmegeni. “Demokratik cemiyet, hususan, er biriniñ informatsion telükesizlik içün mesülietini közde tuta.
İnformatsion zamannıñ çağıruvlarına tek mediasavatlı şahıs cevap birep ola. Medisavatlıq, kim ve nasıl maqsatnen informatsiya yaratqanı boyunca öz şaraitni yaratmağa qabiliyetni közde tuta. Onıñ içün, mektep balalarımızda bu kömpetentlikni terbiyelemesi pek müimdir”, - dep qayd etti Nazir muavini.
Tedbirde oquv yurtlarınıñ temsilcileri, orta tasil yurtlarınıñ terbiyeler khısım içün mesülietliler ve psihologlar iştirak etti.
Cedvel


text:
Edebiy sözge meraqnı arttırmaq içün. Studentler yazıcı Nuzet Ümerovnen körüştiler.
Mart 18-de Tavriya milliy universitetitiñ qırımtatar ve şarq filologiyası fakultetinde zemaneviy nazik lirik ve nesirci Nuzet Ümerovnen körüşüv teşkil etildi. Qırımtatar edebiyatı kafedrasınıñ Planı mücibi keçirilgen bu tedbirni aynı şu kafedranır müdiri dotsent Şevket Yunusov açtı ve alıp bardı.
Şair özüniñ lirikası ve tercimelerinden misaller ketirip, yaş filologlarnıñ edebiy sözümizge merağını arttırdı, çünki oqulğan aman-aman er bir şiirinden soñ samimiy elçırpmalar yañğıradı. Söz kelimi, fakultetniñ musafiri bala şiiriyeti üzerinde toqtalıp, onıñ tizilişi, muayyen bir strukturası, mevzuları aqqında fikir yürsetip, kene de öz icadından misaller ketirdi. Aynı bu körüşüvde Nuzet Ümerovnıñ bediiy eserleri ve tercimelerinden ibaret olğan kitapları taqdim etildi.
Bu insannıñ edebiyatımız içün qıymeti şunda ki, o, öz vaqtında M. Gorkiy adına edebiyat institutını bitirgen, atta Bella Ahmadulina, Oljas Suleymenov, Robert Rojdestvenskiy kibi şahıslarnen beraber oquğan. Bu ise Nuzet Ümerov lirikasınıñ kâmilligine tesir etkendir. Ekinci taraftan ise, o, Şamil Alâdin, Yusuf Bolat, Raim Tınçerov, Reşid Murad kibi aqsaqal icatkârlarımıznıñ tesirini tatqan. İşte, bu körüşüvni kerçekleştirmekten maqsad - ileride qırımtatar tili ve edebiyatı mütehassısı olacaq studentlerge canlı subet keçirmek ve bugünki edebiyatımıznıñ ayrı şahıslar esabına küçüni köstermektir.
Tedbirniñ soñunda talebeler Nuzet efendige eki demet çeçek bağışladılar ve hatıra resimi çıqarıldı.
Ş. BELBEKLİ
Yañı Dünya gazetasından alınğan:


text:
Bilim jäne ğılım vice-ministri Ashat Aymağambetov talapkerler biıldan bastap WBT-nı ağılşın tilinde de tapsıra alatının mälimdedi. Şendilerdiñ osı bastamasına qatıstı KAZBILIM ortalığınıñ direktorı Ayatjan Ahmetjanwlın az-kem äñgimege tartqan edik.
– Talapkerler biıldan bastap WBT-nı ağılşın tilinde de tapsıra aladı dedi. Bwl process osı künge deyin qanşalıqtı aşıq jürgizildi?
– Talqılanğan joq. Bwl osıdan eki jıl bwrın üş tilde bilim beru bağdarlaması qabıldanğan kezde «bolaşaqta ağılşın tilinde oqıtılatın pänderdiñ emtihanın ağılşın tilinde tapsıruğa boladı» dep aytılğan. Biraq jalpı jwrt ol kezde üş tilde oqıtu mäselesin köp talqılap ketti de, WBT men ağılşın tili mäselesi köleñkede qalıp qoydı. Bwl sol bağdarlamanıñ zañdı jalğası. Sosın, mwnıñ eki jağı bar. Dwrıs jağı – osı künge deyin orıs tilinde WBT tapsıruğa rwqsat berilip keldi, onda nege ağılşın tilinde tapsıruğa rwqsat bermeske? Üş tilde oqıtıp otırğan soñ solay boluı kerek emes pe? Dwrıs emes jağı – barlıq pändi bir tilde tapsıru bizdiñ jağdayda qiındau. Biz qazaq tilin bilmeytin tağı bir buındı ösirip şığaruımız mümkin. Qazaq tiline degen swranıs azayğan üstine azaya tüsedi de, qazaqşa bilmeytinder ağılşınşağa auısa saladı. Jalğasın oqu…


text:
Ukraina Nazirler kabineti mayıs 10-da keçken oturışuvında Qırımtatarlarğa qarşı genotsid qurbanlarınıñ hatıra künündeki tedbirlerniñ planını tasdiqladı. Bunı muessiseniñ matbuat hizmeti bildire.
Bu yıl mayıs 18-de Kyivde Sofiya meydanında qırımtatar halqına qarşı genotsid qurbanlarınıñ hatırasına miting keçecek, ve ondan ğayrı Mustaqillik (Nezalejnosti) Meydanında, qırımtatar halqınıñ sürgün etilmesi ile alâqalı facialı vaqialarğa bağışlanğan fotosergi yapılacaq.
Aynı şu künü Qırımtatarlarğa qarşı genotsid qurbanlarınıñ hatıra kününe bağışlanğan «Rekviyem aqşamı» olacaq. Onda devletniñ vazifeli şahısları, cemiyet liderleri, siyasiy liderler, çetel devletleriniñ Ukrainadaki diplomatik missiyalarınıñ rehberleri, halqara teşkilâtlarnıñ temsilcileri, medeniyet ve ilim erbapları ve diniy teşkilâtlarnıñ rehberleri iştirak etecekler.
Mayıs-iyün aylarında, NKVD tarafından 1944 senesi mayıs 18-de başlanğan qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi mevzusında tele ve radio yayınlarınıñ ve vesiqalı filmlerniñ kösterilmesi ve şu cümleden «Haytarma» ve «Yabancı dua» («Çujaya molitva») filmleriniñ kosterilmesi planlaştırıldı.
Ondan ğayrı sıñırlar tışındaki Ukrainanıñ diplomatik temsilcilikleri qırımtatar halqına ve diger halqlarnıñ vekillerine qarşı genotsid ile alâqalı facialı vaqialarğa bağışlanğan bir sıra informatsion-añlatıcı tedbirler keçirecekler.
Daa evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov, mayıs 18-de Kyivde Mihaylovskaya meydanında qırımtatar halqınıñ sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına tedbirler ötkerilecek, dep bildirdi.
Çubarov, ilhaq etilgen Qırımdaki qırımtatarlarnı mayıs 18-de, Qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlama kününde umum Ukraina sükünet daqqasına qoşulmağa davet etti.
O, Ukrainanıñ qıtadaki qısmında, qırımtatar halqını sürgün etüv qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri Herson vilâyeti, Geniçesk rayonı, Novoalekseyevka, Odesa, Lviv ve tedbirler ukrain ve yeudi cemaatlarınıñ iştiraki ile Holokost muzeyinde yapılacaq Dneprde keçecekler, dep qayd etti.
Onıñ bildirgenine köre, Türkiyedeki Ankara ve İstanbulda da, munasip şekilde mayısnıñ 13 ve 20 künlerinde qırımtatar halqına qarşı yapılğan genotsid neticesinde qurban ketkenlerniñ hatırasına mitingler keçecek.
Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgün etilmesi neticesinde qurban ketkenlerni hatırlama künü er yıl mayıs 18-de qayd etile. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.


text:
Qırımda Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ (FSB) hadimleri Rusiye uquq qoruyıcıları ekstremizmde şeklegen qırımlılarnıñ poçtasını taqip eteler. Qırım.Aqiqat 2016 senesiniñ başında Qırım yarımadasınıñ bütün poçta bölüklerine yollanılğan cedvellerniñ kopiyasını elde etti.
Cedvellerde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından taqiqat tedbirlerine oğratılğan ya da Rusiye mahkemesi ile mahküm etilgen qırımlılar aqqında malümat mevcut. Vesiqada qırımlılarnıñ pasport malümatları, doğuv yeri ve oturğan yeri qayd etile.
Poçtası teşkerilecek qırımlılar arasında, – siyasiy mahbüsler Oleg Sentsov, Gennadiy Afanasyev, Aleksandr Kolçenko, Aleksey Çirniy, Rusiye Federatsiyasında «Sentsov işi» boyunca mahküm etilip büyük ceza alğanlar. Cedvelde diger insanlar da bar –
Qırım.Aqiqat müellifi Anna Andriyevskaya ve «Maydan inostrannıh del» eksperti Andrey Klimenko.
Yarımadanıñ poçta bölüklerine ketken «Qırım cedvelinde» 2015 senesi dekabr 24 künü sanı tura.
Vesiqada aytılğanı kibi, qırımlılarnıñ cedvelinde «terrorizm ile alâqası olğanına dair malümat olğan» insanlarnıñ adları yıldız ile qayd etilgen.
Qırım.Aqiqat malümatına köre, cedveldeki insanlardan birine bir şey kelse, poçta bölükleriniñ hadimleri bunı reberligine bildirmek kerekler, olar ise Rusiye uquq qoruyıcılarına haber etecekler.
«İşğalcilerniñ yapqanlarına şaşmadım. İşğal rejimine zıt kelgen er bir insannıñ Qırım ile malümat alâqalarını taqip etecek olalar. Menden yañı bir şey alamazlar. Çünki qıtaiy Ukrainadan Qırımğa mektüp yollamaq imkânsızdır. Em de informatsion tehnologiyalar çağında böyle bir şeyge kerek barmı? Faqat böyle bir adım siyasiy mahbüslerge qoltutmaq maqsadınen mektüp yollağan qırımlılar içün telükeli ola bile. FSB hadimleri olarnıñ tış dünya ile alâqalarını bozmağa tırışadırlar», – dep izaatladı mezkür areketlerni cedvelde adı keçken Qırım jurnalisti Anna Andriyevskaya Qırım.Aqiqatqa.
Ukraina Yuqarı Radası Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi resmiy şekilde ilân etti. Ğarp memleketleri işğalni tanımayıp, bir sıra iqtisadiy ceza kirsetti. Rusiye yarımada işğalini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep ayta.


text:
Dizel-generator sistemalarınıñ küçü, eñ büyük kölemde energiya kerek olğanı vaqıtta, Qırımnı elektriknen teminlemek içün yeterli olmay bile. Bunıñ içün qazaiy vaziyetlerde qoşma energiya menbaaları qullanılacaq.
Bunı Kreml kontrolündeki «Sistemnıy operator» (Rusiyeniñ yekâne energetik sistemasınıñ dispetçeri) idare yolbaşçısı Boris Ayuyev beyan etti, dep haber ete «Novosti Krıma».
Onıñ sözlerine köre, Qırımda 383 dizel-generatorları çalışmaqta, olarnıñ küçlügi – 144 MVt teşkil ete, lâkin olarnıñ teşkerilüvi ötkerilgende, 134 generator çalışmağanı ya da yoq olğanı belli oldı.
Soñra o qayd etti ki, 383 generator – qazaiy vaziyetlerde degil de, normal rejimde elektriknen teminlemek içün ayırılğan edi.
«Qaza yüz berse, eki biñden ziyade generator ve yedek menbaalar qullanılacaq», – dedi Ayuyev.
Sentâbr ayında Kreml kontrolündeki Aqyar akimiyeti, şeer qışta elektrik enegiyasınıñ yetişmeycegine rast kelmeycegini beyan etken edi.


text:
Älemniñ eñ ıqpaldı äyelder tizimin üş jıl qatarınan Germanïya kancleri Angela Merkel bastap keledi. 2005 jılı birinşi orında bolğan AQŞ-tıñ memlekettik xatşısı Kondolïza Rays büginde 7-orınğa tüsken. 17-orında Wkraïnanıñ premer-mïnïstri Yulïya Tïmoşenko, al 21-orınğa Ündi ulttıq kongresi partïyasınıñ köşbasşısı Sonya Gandï turaqtağan.
Budan özge tizimde 6 prezïdenttiñ esimi de atalğan. Reytïngke BAQ-ta jïi esimderi atalıp jürgen qaltalı äyelder ğana kiredi.
Qazaq äyeli Güljan Moldajanova tizimde 37-orındı ïelengen. Ol büginde reseylik «Bazovıy element» xoldïnginiñ bas dïrektorı qızmetin atqaradı.
Batıstıñ basılımdarı onı «älemdegi eñ qaltalı azamattardıñ biri, alyumïnïy patşası Oleg Derïpaskïdiñ oñ qolı» dep atap jür. Älemdik tanımaldıqqa ïe bolğanına qaramastan, Güljan Moldajanovanı Qazaqstanda biletinder köp emes.
Forbes Moldajanovanıñ öz mansabın xatşılıq qızmetten bastağanın jazadı.
«Qazaqstanda dünïege kelgen Güljan Moldajanova Derïpaskïdiñ kölikke qosalqı bölşekter, qurılıs jäne yadrolıq energetïkanı qamtamasız etetin korporatïvti josparlarına aytarlıqtay äser etedi», – dep jazadı Forbes.
Güljan 1966 jıldıñ 11-mawsımında Almatıda dünïege kelgen. Mamandığı – fïzïk. 27 jasında ğılım kandïdatı atanğan Güljan Mäskewde ğılımï jumıstarmen aynalısa bastaydı.
Nemis basılımı Handelsblatt 1995 jılı Güljanğa öziniñ burınğı kwrstası Oleg Derïpaskege jaldanıp jumıs istewine twra kelgendigin jazğan. 200 dollar jalaqığa xatşılıq qızmet etken Güljan eki aptadan keyin qarjı dïrektorınıñ kömekşisi bolıp köteriledi.
1990 jıldıñ ayağı men 2000 jıldıñ bası aralığında Moldajanova Oleg Derïpaskïdiñ kompanïyalarında basşılıq qızmetter atqaradı. 2005 jılı ol Reseydegi eñ iri qarjılıq «Bazovıy element» kompanïyasın basqaradı. Büginde Derïpaskïdiñ alyumïnïy kompanïyası älemdik narıqta ekinşi orında tur.
Güljandı Forbes-tan bölek amerïkalıq Fortune jwrnalı da eki ret älemniñ eñ ıqpaldı 50 äyeliniñ tizimine engizgen. Onıñ esimi Wall Street Journal-da da kezdesedi.
Al reseylik «Ïzvestïya», «Fïnans» jäne «Karera» basılımdarı onı «alyumïnïy xanımı» atap ketken.
Güljan öz mansabın Qazaqstanda jasaw mümkin emestigin jasırmaydı.
“Qazaqstanda mansap jasaw mümkin emes: ekonomïka özgeşelew damığan, şığıs dästüriniñ äseri köp. Bizde äyeldiñ bïzneste bolwın qabılday bermeydi. Al ğılım qwalasa, näzik jandılarğa jol aşıq”, – deydi Güljan.
Derekközi: nur.kz
Tegï: Bïznes,
Kommentarïï


text:
Şämşidin AYuPOV, «Uyğur avazi»/ Ğäyrät İsrayilov — täҗribilik ustaz, qälimi štkür jurnalist vä mahir tärҗimanlarniŋ biri. Äynä şundaq säkkiz qirliq, bir sirliq akimiz 70 yaşniŋ üzini kšrüptu. Şu munasivät bilän biz bügün uniŋ šmür kitaviniŋ sähipilirini varaqlap kšrüşni muvapiq kšrduq.Täҗribilik tarihçi muällim
Başlanğuç bilimni kiçik anam, şu vaqitta pütkül vilayät boyiçä muällimlär arisida däsläpkilärdin bolup Ämgäk Qizil Tuği ordenini alğan Gülsüm Muşrapilovadin aldim, – däydu sšhbätdişim baliliq dävirlirini äskä elip. — Mäktäp hayati meniŋ üçün bir bähitlik baliliq dävir boldi. Älaçi oqudum. Juqarqi siniplarda, bolupmu uyğur ädäbiyati, rus ädäbiyati vä, älvättä, tarih päni därislirini bšläkçä yaqturattim. Uyğur ädäbiyati därisidä ustazimiz Bahavdun Nadirov därisliktin sirt biz üçün bir sirliq bilinidiğan kitaplardin üzündilärni oqup berätti. Yadimda qalğini, u bizgä oquydiğan äsärlär latin häripliridä yezilğan edi. Tarih pänidin qoş ustaz — İvrayim Säydimov vä Sinçihan Sabirova däris bärdi. Moşu ikki muällimniŋ maŋa täsiri intayin küçlük edi vä kälgüsidä käsip tallaşta heç ikkilänmäyla “tarihçi bolimän” dättim. Mäktäpni päqät ikkila «tšrt», qalğanliriniŋ hämmisi «bäş» degän bahalar bilän tamamlidim. U çağlarda bir «tšrt» bolsimu, kümüç medal' berätti. 11- sinipta, nemişkidu, säl horunluq boldimu, medal'ğa qolum yätmäy qaldi. Häyriyat, Almutiğa kelip, Abay namidiki QazPİniŋ tarih fakul'tetiğa oquşqa çüştüm.
Ğäyrät İsrayilovniŋ 1971-jili mäzkür bilim därgahini tamamlap, vilayätlik bilim başqarmisiniŋ yollanmisi bilän Uyğur nahiyäsiniŋ Aqtam ottura mäktividä ustazliq paaliyitini başliğinida, җumhuriyätlik «Bilim» җämiyitiniŋ lektori, yeza komsomol komitetiniŋ kativi, nahiyälik komsomol komiteti byurosiniŋ äzasi, vilayätlik komsomol komiteti täkşürüş komissiyasiniŋ äzasi väzipilirini ünümlük atqurğanliğini atap štsäk, җämiyätlik işlardiki paaliyitini oçuq kšräläymiz. U arida bir qetim Qazaqstan SSR Aliy Keŋişi deputatliğiğa namzatniŋ işäşlik väkilimu bolğan. Ğäyrät akiniŋ bu sahadiki ämgigi mäniviy vä maddiy räğbätländürüldi. U VLKSM Märkiziy Komitetiniŋ gramotisi bilän mukapatlandi. Nahiyälik muällimlär kšrügidä «İlğar yaş tarih päni muällimi» namiğa sazavär boldi. Qisqisi u kšzligän mähsitigä päqät tirişçanliq vä izdiniş arqiliqla yätti.
Mahir tärҗiman
— hayat yoli meni studentliq yaşliq çağlirim štkän Almutiğa elip käldi, – däydu u sšhbätara. — Bähtim bar ekän, «Mektep» näşriyatiniŋ Uyğur tähriratida iҗtimaiy pänlär boyiçä muhärrir bolup işqa orunlaştim. Yeŋi hizmät ornumda alimlar İliyas Semätov, Rabik İsmayilov, dramaturg Җamaldin Roziev, peşqädäm märipätçi Poçunay Burhanova, Asiyäm haşirova, täҗribilik muhärrir Abdrim Daniyarov käbi aka-hädilirim bilän billä işlidim. Bizniŋ şu vaqittiki kollektivimizni iҗadiy iş qayniğan kiçigiräk «zavodqa» qiyas qilimän vä häqiqätän bir käŋçilik dävirdä paaliyät elip barğan ekänmiz däp oylaymän. Çünki gumanitarliq häm matematikiliq pänlär yšnilişidiki qoş redaktsiyadä korrektorlar, muhärrirlär, çoŋ muhärrirlär, redaktsiya başliqliri, maşinistkilar — hämmisi bolup, jigirmidin oşuq hadim işlättuq. hazirçu? Şu näşriyatta hazir işlimisämmu, mana 40 jildin oşuq vaqit iҗadiy alaqäm üzülmigän şu qutluq därgahniŋ ähvali beihtiyar täşvişlik oyğa yetiläydu. Näşriyat bosuğisidin atlap kirsäŋ, mana ikki-üç jildin beri ikkila hadim — Rähmätҗan Ğoҗambärdiev bilän Selimäm Balinova on adämniŋ (!) işini bäҗirivatidu, däp biräsigä eytsaŋ, heçkim işänmigän bolar edi. Lekin, äpsuski, aççiq häqiqät şundaq. «Atamwra» vä «Mektep» näşriyatlirida ikki-ikkidin — tšrt hadim mäktäpaldi täyyarliq sinipliridin başlap, 11-sinipqiçä uyğur mäktäpliri üçün pütkül ädäbiyatni — barliq pänlär boyiçä därisliklärni, qoşumçä oquş qurallirini keçiktürmäy, qazaq vä rus redaktsiyaliridin qelişmay näşirdin çiqirip kelivatidu. Biraq ularğa matematika, fizika, himiya, biologiya vä başqa asasliq pänlär boyiçä muhärrirlär havadäk keräk. Ötkändä «Uyğur avazi» gezitidin Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamenti Mäҗlisiniŋ deputati Şahimärdan Nurumovniŋ näşriyatqa alahidä kelip, iş җäriyani bilän yeqindin tonuşqanliği toğriliq maqalini oqup ümüt päyda boldi. Qoşumçä kadrlar mäsilisi häl bolmisa, näşriyatlirimiz paaliyiti barğansiri qiyinlişidiğanliği eniq…
Täliyimu bilmäymän, Ğäyrät aka šziniŋ hayat yolida dayim esil insanlar bilän billä işläş bähtigä erişkän adäm. Juqurida šzi isim-şäripini pähirliniş ilkidä atap štkän mätbää sahasiniŋ yoruq yultuzliriniŋ yeqindin yardimi häm mäslihät-kšrsätmiliri nätiҗisidä häm šziniŋ qiziqişi, tirişçanliği vä kšp izdinişi tüpäyli, därisliklärni tährir qiliş, täqriz yeziş, tärҗimanliq paaliyätniŋ qir-sirlirini yetärlik üginip çiqti. Hususän, uyğur ädäbiy tiliniŋ äҗayip bilärmän mahiri, tilşunas alim İliyas Semätovtin kšp närsilärni ügändi.
***
1980-jili uniŋ җumhuriyätlärara çiqidiğan «Kommunizm tuği» (hazirqi «Uyğur avazi») geziti redaktsiyasigä tärҗimanliqqa çaqirilişimu uniŋ šz käspini mukämmäl šzläştürüvalğanliğiniŋ, bu sahada härqandaq işniŋ hšddisidin çiqalaydiğanliğiniŋ nişani edi.
— Şu jilliri tärҗimä bšlümi «Kommunizm tuği» gezitiniŋ çoŋ bšlümliriniŋ biri bolidiğan, – däydu sšhbätdişim štmüşkä näzär taşlap. — Ataqliq uyğur şairi hezim Bähniyazov başliq, yazğuçilar Muŋluq Baqiev, Änvär Lohmänov, hänzu tilini yahşi bilidiğan Tursun Däriya vä Yadikar Sabitov tärҗiman bolup işlätti. Tärҗimä qiliş sirini üginiş җäriyanida şu märhum akilarniŋ ğämhorluği bir bšläk, hezim akiniŋ bir bšläk edi. Çünki härhil yaştiki bäş adämniŋ beşini qoşup, bšlüm hadimliriniŋ bir-birigä bolğan munasivitini yahşilaş, ularniŋ arisida işçanliq käypiyatini hasil qiliş bšlüm başliğiniŋ uyuşturuşiğa bağliq närsä. Şundaq aliy hislät hezim Bähniyazovta muҗässäm bolidiğan. Yeŋidin üginip işlävatqanliqtin, hususän maŋa alahidä kšŋül bšlüp, zerikmäy kšp närsilärni ügitätti. hazir oylap qarisam, şu jillarda gezithanida hezim akidäk uyğur ädäbiy tilini mukämmäl bilidiğan hadimlar az ekän. Tärҗimä işi baştin eşip tursimu, hezim aka bilän Muŋluq aka maŋa ügitiştin yaliqmatti. Keyiniräk ular meniŋ anda-sanda çiqip qalidiğan maqalilirimni tählil qilip, bu җäriyandimu akilarçä ğämhorluq qildi. Meniŋ tarih bilimigä qiziqişimğimu ular šz tšhpisini qoşqan edi. Ändi şu çağdiki gezitniŋ mäs°ul kativi, yazğuçi Ähmätҗan haşirov tärҗimanliq iş bilän jurnalistliq paaliyätnimu billä elip beriş keräkligini dayim yadimğa salatti. Ähmätҗan aka vä uniŋ šmürlük җüpti Asiyäm hädä ikkisi meniŋ sšyümlük gezitimiz redaktsiyasidä işläşkä säväpkar boldi.
Näşriyat vä mätbuat sahalirida işligän vaqitlarda Ğäyrät aka šz käspini mukämmäl egiligän mutähässis süpitidä iҗtimaiy-säyasiy ädäbiyatlarni, mäktäp därisliklirini uyğur tiliğa tärҗimä qilişqa qatnaşti, bädiiy ädäbiyatlarğa täqrizlärni yazdi. Bu äsnada šzini iҗadiy sahadimu sinap kšrdi. Kšpligän maqalä vä oçerklarni elan qildi. Uniŋ qälimidin pütülgän maqalilar kštärgän mäsililiri häm aktualliği bilän päriqlinip turatti. Şu tüpäyli u Qazaqstan Jurnalistlar ittipaqiğa äza bolup qobul qilindi.
Aliy däriҗilik muällim
1993-jili Ğäyrät İsrayilov Talğir nahiyäsiniŋ Tuzdıbastav yezisidiki 31-ottura mäktäpkä tarih päni muällimi bolup hizmätkä täklip qilinğanda, heç ikkilänmäy kelişti. Çünki här halda bäş jilçä pedagogluq sahada iş-täҗribisi bar edidä. Şundaq qilip, «At aylinip qozuğini tapidu» degändäk, u biläkni türüp, qizğinliq bilän işqa kirişip kätti. Yaman bolmidi. Oqutqan şagirtliri nahiyälik, vilayätlik olimpiadilarda mukapatliq orunlarni egilidi. «Uyğur avazi» gezitida bolsa, Qazaqstan tarihi, җämiyätşunasliq, hoquq, duniya tarihi pänlirini oqutuş problemiliri, atalğuşunasliq mäsililiri, därisliklär bilän qoşumçä metodikiliq qollanmilarniŋ tärҗimä süpiti häqqidä kšlämlik materiallarni yazdi. Tarih pänliriniŋ doktorliri T.Turluğulov bilän hämkarliqta Qazaqstan tarihi, Q.Jükeşev bilän җämiyätşunasliq pänliri boyiçä muällimlär üçün oquş programmilirini täyyarlap, qoşmuällip boldi. Uniŋ şähsiy iş-täҗribisi däsläp nahiyä, vilayät, keyin җumhuriyät boyiçä tarqitildi. «Qazaqstan» telekanilida oqutuş mäsililiri boyiçä metodikiliq ämäliyati kšrsitildi. Üç qetim çoŋ ilmiy änҗumanlarğa qatnişip, dokladlar oqudi. Җumhuriyätlik pedagogikiliq oquşlarda mukapatliq orunlarni egilidi.
Täҗribilik ustaz härbir därisni härtäräplimä puhta täyyarliq bilän zaman rohiğa maslaşturup elip berişqa tirişti. Konkret vä işäşlik, hayatiy vä çüşinişlik misallar, dälillär arqiliq štküzidiğan uniŋ därislirigä oquğuçilarmu bäk qiziqti. Milliy tarihimizni yaşlarğa çoŋqur ügitişnimu u äŋ asasiy väzipisi hesaplidi. Şuŋlaşqa u uyuşturğan däris-seminar, konferentsiya-seminarlarğa oquğuçilarla ämäs, çoŋlarmu qiziqiş hasil qilatti.
Şähsän mänmu uniŋ siniptin taşqiri uyuşturğan birqançä tärbiyä saatliriğa qatnaşqan edim. Bolupmu uniŋ 11-sinip oquğuçiliri bilän štküzgän «Din vä uniŋ tärbiyäviy ähmiyiti» mavzusidiki panoramiliq därisi yaşlarğa ählaq vä mäniviy tärbiyä beriş bilän billä, ata-anilarni bala tärbiyisigä paal qatnaşturuşqa çoŋ täsir qilğanliği heli yadimda. Mana moşundaq izdiniş bilän işligän Ğäyrät aka kšp štmäyla mäktäp pedagoglar kollektivi, oquğuçilar, ata-anilar arisida çoŋ hšrmätkä sazavär boldi. Almuta vilayätlik bilim başqarmisiniŋ, Qazaqstan Җumhuriyiti Bilim ministrliginiŋ Pähriy yarliqliri bilän täğdirländi. Ändi 2002-jili täҗribilik ustazğa «Qazaqstan Җumhuriyiti bilim beriş sahasiniŋ Pähriy hadimi» bälgüsi vä guvanamisi tapşuruldi.
Täҗribilik pedagog Ğäyrät İsrayilov Almuta vilayiti boyiçä äynä şundaq ataqni elişqa sazavär bolğan däsläpki ustazlarniŋ biri. U şundaqla Almuta vilayätlik bilim başqarmisiniŋ tävsiyäsi bilän şu çağdiki bilim ministri Ş.Berkimbaevaniŋ muhärrirligidä 2002-jili näşirdin çiqqan, җumhuriyätniŋ äŋ ilğar 74 bilim sahasi hadimliri toğriliq «Qaldırar iziŋ mäŋgilik» namliq kitapqa vilayättin işlävatqan ustazlardin yalğuz tallavelinip, kirgüzülgän birdin-bir uyğur muällimidur. Uyğur metsenatliri täsis qilğan birinçi däriҗilik «İlham» mukapitini elişqa sazavär boldi. Tarihçi A.Samsaqov topliğan «İzvestnıe uygurı HH veka» kitavidinmu orun aldi.
Täҗribilik ustazniŋ milliy maaripimiz muämmaliri, uyğur mäktäpliridä tarih pänini oqutuş mäsililiri, şundaqla qedimiy tarihqa vä ottura äsirdiki uyğur qäbililär birläşmililiri häm mustäqil dšlätliri, ularni başqurğan qağanlar vä büyük alimlirimiz iş-paaliyätliri toğriliq yazğan maqaliliri gezitimiz sähipiliridä turaqliq elan qilinivatidu. U şundaqla yeŋi ävlat därisliklirini, metodikiliq qollanmilarni tärҗimä qilişqa, tährirläşkä häm täqriz yezişqa paal qatnaşmaqta.
Alahidä qäyt qiliş keräkki, u šziniŋ 43 jilliq ämgäk paaliyiti җäriyanida 200din oşuq ädäbiyatni tärҗimä qilip, šziçä «rekord» ornatqan mahir tärҗiman vä qälimi štkür qäläm sahibidur. hazirmu şu paaliyitini davamlaşturup kälmäktä.
Mäktäptä täşäbbuskar häm ilğar ustaz atalğan Ğäyrät İsrayilov yaş ävlatqa aŋliq tärbiyä vä çoŋqur bilim beriştä qançilik tirişip ämgäk qilğan bolsa, җämiyätlik işlardimu täşäbbuskarliği vä paaliyätçanliği arqiliq kšzgä çeliqip, jutdaşliriniŋ hšrmät-etivariğa bšlinip, ailä- tavabiati bilän qaynaq hayat ilkidä bähitlik yaşavatidu.


text:
Bul äyeldi közi tirisinde köpşilik qaterli şayanğa teñegen. Ol qanday adam bolğan? Jurtşılıq sïpattağanday ünemi swıq, baqay esepti, sezimmen oynaytın sulw bolğan ba?
Polïna Vïardo (1821-1910 jj.) – ïspan-francwz änşisi, vokaldan däris bergen pedagog äri kompozïtor. Birneşe tildi meñgergen. Dawısınıñ keybir kemşilikterine qaramastan, zor talant ïesi bolğan. Äygili francwz kompozïtorı Kamïl Sen-Sans Polïnanıñ dawısı twralı: «Onıñ dawısı barqıt ta emes, sıñğırlağan taza dawıs ta emes, pomeranec (xoş ïisti aşqıltım jemis) sïyaqtı aşı bolatın»-dep däl sïpattamasın bergen. Tanımal bolğanı sonşalıq, francwz jazwşısı Jorj Sand onı öziniñ «Konswelo» attı romanındağı bas keyipkerdiñ prototïpi etken.
Ataqtı jazwşı Ïvan Twrgenev osı äyelge es-tüssiz ğaşıq bolğan desedi. Lev Tolstoy bul maxabbat twralı: «Ol öte ayanıştı. Ol moraldıq turğıdan azap şegwde. Ol munşa qattı ğaşıq boladı dep eşqaşan oylamappın...»-dep jazğan.
1843 jıldıñ küzinde Sankt-Peterbwrgke Ïtalïyanıñ opera änşileri gastroldik saparmen keledi. Olardıñ arasında keskin-kelbeti kesek pişilgen, bükirlew kelgen jas talant Polïna Vïardo bar-tın. Al Ïvan Twrgenev keşti tamaşalawğa keledi. Osı kezdeswden bastap Twrgenevtiñ buğan deyingi ömirine mülde uqsamaytın basqa ömiri bastaladı. Essiz ğaşıq bolğan jazwşı tañdawı tüsken äyeldiñ turmısta ekenin de umıtadı.
Tipti Polïnanıñ joldası, belgili sınşı, kompozïtor äri önertanwşı Lwï Vïardomen de tanısıp, dostasadı. Al, äyelinen 21 jas ülken Lwï mırza bolsa jubayı Polïnanıñ kezekti qılmıñına nazar da awdarmağan körinedi. Polïna Vïardo özge de tanımal tulğalarmen aralasqan. Köñil jarastırğan naqsüyerleri de az bolmağan. Polïnanıñ karera jolında köterilwine küş salğan da Lwïdiñ özi. Tipti onımen birge Twrgenevtiñ şığarmaların francwz tiline awdarğan.
1845 jılı Twrgenev Reseydi, otbasın, twğan-twısı men dostarın tastap Polïnasına ketedi. Onı öle-ölgenşe qurmettep, onıñ tört balasın öz balasınday qabıldaydı. Al Polïna bolsa öz kezeginde jazwşınıñ sınşısına aynaladı.
Twrgenev öziniñ Polïnağa jazğan xatında: «Men bügin jeti jıl burın sizben söylesw baqıtı buyırğan üyge bardım. Ol üy Nevskide, Aleksandrïya teatrına qarsı tur. Sizdiñ päteriñiz eñ şetinde, burışta. Esiñizde me? Meniñ bar ğumırımda sizge qatıstı estelikterden qundı estelikter joq... osı baylıqqa ïe bolğannan beri men özimdi sıylaytın boldım... al endi sizdiñ ayağıñızğa jığılwğa mümkindik beriñiz»-dep jazadı.
Burın Twrgenev pen Polïnanıñ qarım-qatınası qur ıntızarlıq dep bağalanğan edi. Keyin basqa faktiler qosımşa derekterdiñ basın aştı. Biraq Polïna Twrgenev qaytıs bolğannan keyin barlıq xattardı joyğan. Polïna Vïardonıñ ulı Polyanıñ şın äkesi Ïvan Twrgenev degen derek bar. 1856 jılı Twrgenev Polïnağa Kwrtanvelge baradı. Osıdan keyin toğız aydan soñ Polïna Vïardo dünïege ul äkeledi. Osı kezderi Twrgenev öziniñ dostarına «Men qanday baqıttımın»-dep jazğan.
Keybir zerttewşiler Polyanıñ äkesi Polïnanıñ tağı bir köñildesi, swretşi Arï Şeffer, tipti xanzada Badenskïy bolwı mümkin degendi de aytadı. Biraq zañdı küyewi Lwï Vïardonı eşkim atağan emes.
Twrgenev Polïnasız jeke ömirin qurmaq bolıp ta köredi. Biraq bul talpınısı tek beykünä qızdardıñ basın qatırwmen ayaqtala beredi. 1854 jılı twısqanınıñ qızına, odan keyin Marïya Savïnağa, Lev Tolstoydıñ qarındası Marïyağa köñil bildirip, söz saladı. Tolstoydıñ qarındası Marïya Twrgenev üşin küyewimen de ajırasqan. Bul ol kezde el estimegen oqïğa bolatın. Al Twrgenev bolsa bul oqïğanı estigennen keyin-aq Marïyanıñ ömirinen alıstaydı.
Bul waqıtta Twrgenevtiñ äke-şeşesiniñ üyinde nekesiz twğan Pelageya esimdi qızı ösip jatır edi. Bul twralı bilgen Polïna Twrgenevtiñ qızın tärbïelewge aladı. Twrgenev qızınıñ esimin Polïnet dep özgertip, Vïardonıñ üyine äkeledi. Biraq qızı sol küyi äkesi tawıp bergen anasın qabıldamağan.
Erli-zayıptı Vïardolardıñ otbası, olardıñ balaları, Polïnadan özge eşkimdi elemegen Twrgenev pen onıñ qızı – qoğamda talay-talay äñgimege arqaw boladı.
Polïna Vïardonıñ özi: «Twrgenev birde-bir şığarmasan mağan körsetpey baspağa bermegen»-deytin. 1883 jıldıñ 3 qırküyeginde Twrgenev qartayğan süyiktisi Polïnanıñ qolında obırdan qaytıs boladı. Polïna odan keyin 27 jıl ömir sürgen. Onıñ öliminen keyin jazwşınıñ «Twrgenev. Önerge arnalğan ğumır» attı qoljazbası tabılğan. Osı twındıda Twrgenev pen Polïnanıñ qarım-qatınasına qatıstı talay qupïya jazılğanı aytıladı. Biraq qoljazba joğalıp ketken.
Kommentarïï


text:
Qırım muzeyleriniñ mudirleri ve vazifeli şahıslarını medeniyet degerliklerini Ukrainanıñ sıñırından keçirgenleri içün mesuliyetke çekmek ve ondan ğayrı medeniyet sanktsiyaları deye bilingen sanktsiyalarnı tatbiq etmekni planlaştıralar. Bunı, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ informatsion talabına cevaben Ukrainanıñ Medeniyet nazirliginde ikâye ettiler.
Muessiseniñ malümatına köre, 2016 senesinde İvan Ayvazovskiy adına Milliy resimler galereyasınıñ qararnen 38 resimini ilhaq etilgen Qırımdan Rusiyege alıp bardılar. Bu munasebet ile Ukrainanıñ qıtadaki qısmında cinaiy işniñ alıp barılması başlandı. Rusiye tarafı, öz yurisdiktsiyası çerçivesinde areket etkenini iddia ete.
Abideler ve körülmege lâyıq yerlerniñ meseleleri boyunca Halqara şura yanındaki Ukraina milliy komitetiniñ icraiy mudiri Yelena Serdük, muzey kollektsiyalarınıñ çıqarılması – Rusiyeniñ yarımadada bu saadaki yekâne cinayeti degildir, dep qayd ete.
Arheologik abidelerniñ çaypalması yapıla. Bütün bu cinayetlerni qayd etip, olar aqqında dünya toplulığını haberdar etmek kerekYelena Serdük
– Rusiyeliler muzey kollektsiyalarındaki taşılğan degerliklerni naqil etkenlerinden ğayrı, arheologik abidelerniñ çaypalması yapıla. Men Qırımda yapılğan keniş mıqyaslı tetqiqatlarnı başqa türlü izalap olamayım. Bunıñ emsali yoq. Arheologik kollektsiyalar yerli muzaylerde qalmayıp, olarnı toplu surette Rusiyege alıp keteler. Bu, Suvdağğa aittir. Andaki degerliklerni Ermitajğa alıp keteler. Eski Kermen, Mangup Qale, Tavriya Hersonesi qoruğında qanunsız arheologik tetqiqatlar yapıla. Ukraina Cinaiy kodeksine binaen bu, 298-nci madde – abidelerni qanunsız tetqiq etüv ve çaypav. Böylelikle, Ukraina Rusiyege qarşı yalıñız muzey kollektsiyaları içün iddialarınıñ bildirmesi ile sıñırlanmamalı. Bütün bu cinayetlerni qayd etip, olar aqqında dünya toplulığını haberdar etmek kerek.
Milliy ukrain halq dekorativ sanatı muzeyiniñ mudiri Lüdmila Strokova «skif altını»nıñ taqdirini hatırlay ve Qırım muzey hadimleriniñ işine diger taraftan baqmağa teklif ete.
Qırım muzey hadimleri Rusiye aytqan şeylerni yapmasalar, ya işsiz qalacaqlar, ya da, ondan da beteri, taqip etilecekler. Biz kimni cezalamaq isteymiz?Lüdmila Strokova
– 2016 senesinde Niderlanddaki mahkeme «skif altını»nı Ukrainağa teslim etmege qarar berdi. Ceryan bugünge qadar devam ete. Biz Qırım tarafınıñ arizası boyunca apellâtsion mahkemeniñ tayin etilmesi kününi bekleymiz. Qırımdaki vaziyetni monitoring altında tutmağa pek qıyın. Men bilgenim qadarı ile, yerli muzey hadimlerine Ukraindaki zenaatdaşlarınen munasebette bulunmaqnı yasaq eteler. Bu sebepten bizler yalıñız Rusiye kütleviy haber vastalarından alınğan malümatqa irişe bilemiz. Doğrusı, Qırım muzeylerinden Rusiyege bir şey eksponatlarnı zapt etmek içün çıqarıla, dep olamayım. Olar sergilerni Rusiye Federatsiyasında keçire ve Ukraina qanunlarına binaen vaqtınca işğal etilgen territoriyadan çıqış ve kiriş tertibini bozalar, dep tüşünmeyler. Lâkin Qırım muzey hadimleri Rusiye aytqan şeylerni yapmasalar, ya işsiz qalacaqlar, ya da, ondan da beteri, taqip etilecekler. Biz kimni cezalamaq isteymiz?
Ukraina adliyecisi, halqara uquq boyunca mutehassıs Roman Şahmatenko, duyulacaq bir cezanı yalıñız Qırım muzeyleriniñ hadimleri çekmemeli, dep saya.
Dünya toplulığı, Qırım degerlikleriniñ çıqarılmasında iştirak etken Rusiye teşkilâtları içün er türlü grant, sponsorlıq, donorlıq programmalarını qapatmaq kerekRoman Şahmatenko
– Asılında işğal etilgen territoriyadan eñ qıymetli şeylerni işğalci devletke çıqarıp başlağanda, biz kollaboratsionizm aqqında aytamız. Uquq noqtai-nazarından böyle areketler, aqsız yerde öz başına yapılğan areketler olaraq qabul etile. Medeniyet degerlikleri izinsiz sıñır tışına alıp ketilgende bu, cinaiy maddedir. Böyle cinayetler işlegenlerinden şübheli sayılğanlar qıtadaki Ukrainağa kirişi yasaq sayılalar. Diger taraftan dünya toplulığı, Qırım degerlikleriniñ çıqarılmasında iştirak etken Rusiye teşkilâtları içün er türlü grant, sponsorlıq, donorlıq programmalarını qapatmaq kerek. Lâkin bu, yalıñız muzakereler yolunen, siyasiy şekilde yapılacaq ceryan. Er şey Ukrainanıñ diplomatiyası ile alâqalı.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
II Bütündünya qırımtatar kongressiniñ vekilleri Ankarağa Qırımda yaqalanğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi muavini Ahtem Çiygoznıñ portreti ve inglizce yazılğan «Ahtem Çiygozğa üriyet» şiarı ile futbolkalarnı kiyip kelmekte.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, cuma künü üyleden soñ Türkiye paytahtına Kiyevden eyyetniñ esas qısmı ile uçaq keldi, aynı şu uçaqta Kongressniñ prezidenti, Meclis reisi Refat Çubarov da kelgendir.
Eyyet erkânına ATR mediaholdinginiñ başı, iş adamı Lenur İslâmov, Meclis reisiniñ Türkiye boyunca keñeşçisi İsmet Yüksel kire.
Aqşamğa yaqın Ankarağa qırımtatar halqınıñ yetekçisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi. Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ kelmesi beklenile.
İyül 30 künü Ankarağa Rusiyeden Moskva Qırımtatar cemiyeti idaresiniñ başı, yazıcı Erik Kudusov keldi.
Kongress avgust 1 – 2 künleri Bilkent muafirhanesinde keçirilecek.
Rusiye yarımadanı işğal etkeninden soñ, 2014 senesi fevral 27 kününden ve bugüngece, 15 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur oldı. Bunıñ ile qırımtatar halqınıñ yetekçilerine Qırım kirişi yasaqlandı, qanuniy sürette saylanılağan ve bütün dünyada tamır halqlarınıñ öz-özüni idare etüv organlarınıñ nümünesi olğan Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Qırımtatar Milliy Meclisi işine devam etmek imkâniyetinden marum qaldılar.
İşbu vaziyetni nazarda tutıp, II Bütündünya qırımtatar kongressini Türkiye paytahtı – Ankarada keçirmek kibi qarar alındı. Ankarada qırımtatarlarnıñ eñ büyük diasporası yaşamaqta.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi iyül 28 künü Çiygoznı 2015 senesi noyabr 19-na qadar apiste qaldırdı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.


text:
Cumaertesi künü, mart 4-de, Qırım faali Marlen Mustafayev apisten çıqtı. Bu aqqında «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ Facebook saifesinde aytıla.
Er istegen kişi onı Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında qarşılamağa keldi.
Fevral 21-de Aqmescit civarında Marlen Mustafayevniñ evinde «ekstremist timsalleriniñ» numayışı davası boyunca tintüv keçirildi. Mustafayevge qoltutqanlar oldı, on insan kelip, er şeyni videoğa çıqara edi. Olarnı da yaqaladılar. Mustafayevni 11 künge, ortaqlarını beş künge qadar apiske aldılar.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerov Qırımdaki yaqalav ve apis cezalarını «qorquzuv aktsiyaları» dep adlandırdı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi zapt etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarına qarşı basqı ve taqip areketleri yapılğanından raatsız olğanını defalarca bildire edi, bundan da ğayrı, Rusiyeni yerli sakinlerge basqılarnı toqtatmağa ve ukrainalı siyasiy mabuslarını azat etmege çağıra edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Jamalağa «Ukraina halq artisti» unvanını berdi, dep bildire Ukraina prezident memuriyetiniñ matbuat merkezi.
«Acayip bir ğalebe. Bir çoq adamnı bahtlı ettiñ», – dep ayttı Poroşenko artistnen körüşken vaqıtta.
Petro Poroşenko qayd etti ki, onıñ ğalebesi al-azırda Ukraina halqı ve hususan qırımtatarlar içün pek müim. Çünki artıq tek diplomatlar degil, adiy insanlar da qırımtatar halqınıñ facialı tarihını ve Qırımnıñ şimdiki işğalini bileler.
«Bütün dünya Ukrainağa qoltuttı ve añlaşıla ki, abstrakt bir Ukrainağa degil, Ukraina ve Qırımğa, qırımtatarlarğa qoltutalar. Qartanañ, onıñ küçük qızı, halqıñ aqqında ikâye – yürekke tiye, qoltutmaq, rey bermek, Qırımnıñ azat etilmesi esnasınıñ parçası olmaq isteysiñ», – dep ayttı Ukraina prezidenti. Onıñ qayd etkenine köre, ömür arqadaşı ve qorantasınen beraber finalnı seyir etip, Jamalağa qoltuttılar.
Devlet yolbaşçısınıñ fikirince, bütün bular yarımadağa ukrain mustaqilligini qaytarmağa yardım etecek.
«Qırımnıñ birinci saifelerde olması içün büyük bir isse qoştıñ», – dep qayd etti Poroşenko Jamalanen laf etip.
Qırımtatarı olğan ukrain yırcısı Jamala (Susanna Camaladinova) 1944 senesi qırımtatar halqınıñ sürgünligini añlatqan «1944» yırınen mayıs 15-ke keçer gecesi İsveçiyanıñ paytahtı Stockholmde olıp keçken «Eurovision» yır yarışınıñ finalında ğalebe qazandı. Ekinci yerni Avstraliya, üçünci yerni Rusiye aldı.
Yarış qaidelerine köre, nevbetteki yarışnı ğalip çıqqan memleket qabul etmeli.


text:
AQŞ-ta fabrïkanıñ qarapayım qızmetkeri ulttıq lotereyadan 310 mïllïon dollar utıp aldı. Djekpottıñ ïesi Mïçïgan ştatında turadı eken. Utıs şıqqanın estigen 50 jastağı Djwlï Lïnç birden fabrïkadağı jumısınan ketwdi uyğarıptı. Endi mïllïondağan dollarğa ol jer alıp, otbası üşin zäwlim üy salmaq. Jalpı AQŞ zañnaması boyınşa, lotereya jeñimpazı bir jolğı tölem retinde utıstıñ tek bir böligin ğana aladı. Osılayşa, barlıq salıqtardı şegergennen keyin, Djwlï Lïnç şamamen 200 mïllïon dollarğa ïelik ete aladı. Djwlï Lïnç, Powerball lotereyasınıñ jeñimpazı: - Men bul twralı kezdeysoq bilip qaldım. Jumıstan qattı şarşap şığıp, awqattanwğa dämxanağa kirgenmin. Tapsırısımdı kütkenşe, beker otırmayın dep, sandardı tekserdim. Sol kezde jeñgenimdi tüsindim. Öz közime sene almay, birden jumısıma barıp, äriptesterimnen barlığın qayta tekserip şığwdı suradım.
Derekközi: 24.kz
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï


text:
Bursa Orhangazi Kırıkkale Yol Tarifi Güzergah Haritası
Bursa Orhangazi - Kırıkkale Arası Yol Kaç Saat Sürer5 saat 2 dakika
Bursa Orhangazi - Kırıkkale Arası Toplam Mesafe Ne Kadar, Uzaklık Kaç Km : 504 km
Bursa Orhangazi Kırıkkale Arası Otobüs Bileti Satın Al, Bursa Orhangazi Kırıkkale Otobüs Bileti Fiyatları
Bursa Orhangazi - Kırıkkale Arası Yol Tarifi Güzergah Detayları, Geçilecek Yol Bilgileri, Otoyol Bilgileri
Kırıkkale Hareket bölgeniz (Başlangıç noktası ilçesi seçebilirsiniz) Kırıkkale Bahşili - Bursa Arası Yol Tarifi Haritası
Kırıkkale Balışeyh - Bursa Arası Yol Tarifi Haritası
Kırıkkale Çelebi - Bursa Arası Yol Tarifi Haritası
Kırıkkale Delice - Bursa Arası Yol Tarifi Haritası
Kırıkkale Karakeçili - Bursa Arası Yol Tarifi Haritası
Kırıkkale Keskin - Bursa Arası Yol Tarifi Haritası
Kırıkkale Merkez - Bursa Arası Yol Tarifi Haritası
Kırıkkale Sulakyurt - Bursa Arası Yol Tarifi Haritası
Kırıkkale Yahşihan - Bursa Arası Yol Tarifi Haritası
Kırıkkale Şehir Haritası, Kırıkkale İlini ve İlçelerini Uydudan Görmek İçin Tıklayınız
Bursa Orhangazi ile Kırıkkale ilçeleri arası mesafeler Bursa Orhangazi - Kırıkkale Bahşili Arası Yol Tarifi Haritası
Bursa Orhangazi - Kırıkkale Balışeyh Arası Yol Tarifi Haritası
Bursa Orhangazi - Kırıkkale Çelebi Arası Yol Tarifi Haritası
Bursa Orhangazi - Kırıkkale Delice Arası Yol Tarifi Haritası
Bursa Orhangazi - Kırıkkale Karakeçili Arası Yol Tarifi Haritası
Bursa Orhangazi - Kırıkkale Keskin Arası Yol Tarifi Haritası
Bursa Orhangazi - Kırıkkale Merkez Arası Yol Tarifi Haritası
Bursa Orhangazi - Kırıkkale Sulakyurt Arası Yol Tarifi Haritası
Bursa Orhangazi - Kırıkkale Yahşihan Arası Yol Tarifi Haritası


text:
Astana ayşıqtarı: Elordamızdıñ endigi damu josparı
Astana – orındalğan armandar qalası. Euraziya jüreginde boy kötergen äsem şaharımız büginde barşa Qazaqstan halqınıñ ortaq maqtanışına aynaldı.
Elimizde orın alatın özgerister Astana qalasınan bastaladı. Olay bolsa, tömendegi materialdan Bas qalamızdıñ bügingi tınıs-tirşiligi men bolaşaqqa bağdarlanğan irgeli jobalar turalı tereñirek tanısularıñızğa boladı.
Astana qalasınıñ damu qarqını. Negizgi ekonomikalıq körsetkişter turalı
Astana – bwl elimizdiñ resmi ortalığı. Sondıqtan onı damıtu boyınşa üzdiksiz jwmıstar jasaluda. Elorda jıldan-jılğa emes, künnen-künge körkeygenin köruge boladı. Däl osı şaharda auqımdı jobalar jüzege asırıluda. Öytkeni şahardıñ bastı strateg-urbanisti, bas säuletşisi Prezidentimiz Nwrswltan Äbişwlı Nazarbaev.
Elbası wsınğan infraqwrılımdı damıtuğa arnalğan «Nwrlı jol» bağdarlamasınıñ arqasında Astanada şağın jäne orta biznesti qoldau jäne tehnologiyalıq industrialandırudı jürgizu arqılı damudıñ oñ dinamikası saqtaldı. Oğan dälel retinde bir-eki mısal keltire ketuge boladı. Ötken jıldıñ qorıtındısı boyınşa, jalpı aymaqtıq önim kölemi 3,7%-ğa ösip, 5 trln. teñgege jetti. Önerkäsip öndirisiniñ kölemi 426 mlrd. teñgege deyin wlğaydı, qalağa tartılğan investiciya kölemi 840 mlrd.teñgeni qwradı, onıñ 74% – jeke sektordıñ ülesinde. Büginde şağın jäne orta biznestiñ 100 mıñğa juıq jwmıs istep twrğan sub'ektisi bar. Bıltırğı jılmen salıstırğanda ösim bayqaladı. Osı sektor jalpı aymaqtıq önimniñ jartısına juığın qwraydı jäne 70%-ğa juıq jaña jwmıs orındarı qwrıluda.
Qaladağı jwmıs orındarınıñ qızmet kestesine jasalğan özgerister, qala köşelerindegi keptelisti azaytu jwmıstarı turalı
Bwl elordadağı infraqwrılımdı damıtu keşendi josparın iske asırudıñ bir körinisi. Qarqındı damığan qalalar üşin kölik qozğalısı mäselesin retteu asa mañızdı. Qazirgi tañda Astana qalasında resmi 350 mıñ kölik qwralı tirkelgen. Oğan qosa 100 mıñ tranzittik jäne özge qalalardan keletin kölikter bar. Barlığı 400-450 mıñ kölik qala işinde jür. Bwl jağdaydı özgertu üşin qazirgi tañda qoğamdıq kölikpen qatınaytın twrğındar ülesin 33%-dan 45%-ğa deyin wlğaytu mindeti qoyılıp otır. Ol üşin 380 jaña avtobus satıp alındı. Mamır ayınıñ soñına deyin olar jetkiziledi. Sonımen birge, jaña twrğın üy alabtarında jürgiziletin jol qwrılısımen qatar, avtobus bağıttarınıñ sanı men wzaqtığı da wlğaytıladı.
Keşendi jospar 2019 jıldıñ soñına deyin iske asırıladı. Onda qısqa merzimdi, orta merzimdi jäne wzaq merzimdi şaralar belgilengen. Mäselen, wzaq merzimdi jwmıs retinde 2019 jılı ayaqtalatın jeñilrel'sti tramvay jolınıñ qwrılısın aytuğa boladı. Jaña vokzaldan halıqaralıq äuejayğa deyin 18 beket salınadı. Jol jüyelerin damıtu bağıtında atqarılatın jwmıstar mwnımen şektelmeydi. Qazirgi tañda jaña temir jol vokzalın, äuejaydı, botanikalıq baq jäne EKSPO aumağı mañın baylanıstıratın, jalpı 13 joldıñ qwrılısı jürip jatır. Jospar boyınşa bwl jwmıstar 2017 jıldıñ 1 mausımına deyin tämamdaladı.
Şağın aynalmalı joldıñ 47 şaqırımın qayta qalıpqa keltiru jwmıstarı jalğasuda. Büginde onıñ 22,8 şaqırımı jöndeldi nemese 48,5 % ayaqtaldı. Jospardağı on tört jolayrıq, köpir, ötpejoldıñ toğızı salındı.
Mausım ayının bastap jaña vokzal bağıtına qaray Wlı Dala Eli köşesiniñ qwrılısı bastaladı. Onda eki köpir twrğızılmaq. Qazirgi uaqıtta Ş.Qaldayaqov köşesinen Wlı Dala Eli köşesine deyingi Täuelsizdik dañğılı qwrılısınıñ jobalıq-smetalıq qwjattarı äzirlenude. Bwl Mäñgilik El köşesi men Täuelsizdik dañğılındağı kölik keptelisin azaytadı.
Sonday-aq, Sarayşıq köşesin odan äri sozu jäne Beysekova köşesin jalğastıru Twran, Qabanbay batır, Orınbor köşelerindegi kölik qozğalısın azaytuğa mümkindik beredi.
Şağın aynalmalı jol qwrılısı ayaqtalğan soñ 90 mıñnan astam kölik ortalıq köşege soqpay öte aladı. Bwl kem degende 2 jıldı qajet etetin qwrılıs jobaları.
Orta merzimdi jobalar da bar. Qazir10-nan astam jolayrıqtı jobalau jwmıstarı bastaldı. 2018-2019 jıldarı 4 jerüsti jäne jerastı ötkelderi bar 4 jolayrıqtıñ qwrılısı qolğa alınadı. 12 jayau jürginşi jolınıñ qwrılısı jürgiziledi. Negizinen bwl – «Keruen Siti» sauda-sauıq ortalığı (bwrınğı «Mega-Astana» SSO), Ministrlikter üyi, Kenesarı men Respublika dañğılınıñ qiılısı aymağına tiesili.
«Aqıldı bağdarşamdar» ornatu boyınşa jwmıstar bastaldı. Olar biıl negizgi 90 qiılısta iske qosıladı. Bwl jol uaqıtın basqaruğa mümkindik tudıradı. Adamdardıñ qauipsizdigi üşin janatın jayau jürginşiler jolın jasau josparda bar. Sonımen qatar, özge de birqatar jobalar arqılı qaladağı kölik keptilisi mäselesi şeşiletin boladı.
Jwmıs kestesin özgertu turalı aytatın bolsaq, bwl – keşendi josparlardıñ bir böligi ğana. Bwl älemniñ barlıq megapolisterinde bar problema. Mısalı, Minskide är mekemeniñ öz kestesi bar, Pekinde köligiñizdiñ nömiri qanday da bir sanğa ayaqtalsa, siz belgili bir künderde qala işinde jüre almaysız. Bwdan da qatal şaralar bar. Singapurda joldardıñ barlığı aqılı. Qalanıñ ortalığında aqısı öte qımbat joldar bar, sondıqtan ol köşelerge adamdar mülde kirmeydi.
Bizde qazir qalay? Trafiktiñ 45%-ı tañerteñgi uaqıtqa keledi. Sebebi barlığı sağat 9.00-da şığadı, bireui jwmısqa, oquğa, endi biri sauda üyine nemese HQKO t.b. asığadı.
Sondıqtan, halıq legin ekige bölu wsınıluda. Qazir köptegen twrğındar osı kestemen jwmıs isteydi. Mısalı, qwrılısşılar tañğı sağat 7-de jwmısqa şığadı. Al, äkimdik pen qalalıq qızmet 8:30-dan bastap kirisedi. Policeyler 6:00-den bastap jwmısta boladı. Mektepter men balabaqşalarğa baru uaqıtın biz özgertpeymiz. Qazirgi uaqıtta qalada 130 mıñ oquşı, 85 mıñ student bar. Studentterdiñ oqu kestesi Qazaqstan Respublikasınıñ Bilim jäne ğılım ministrligimen birlese talqılanuda. Sabaqtı sağat 9:30-dan nemese 10:00-den bastau wsınıluda. HQKO, bankterdiñ jwmısın 10:00-den bastauğa boladı. Sonda qalıñ lek qısqarıp, qala işindegi kölik qısımı 45 %-dan 36%-ğa azayatın boladı.
Ekinşi şara – auır jük kölikteriniñ qozğalısına şekteu qoyu. Bwl da köptegen elderde qoldanıladı jäne nätijesi jaqsı. YAğni barlıq auır maşinalar, barlıq kommunaldıq tehnikalar da 23:00-den tañğı 06:00-ge deyin ğana jüre aladı.
Sondıqtan barınşa üzdik täjiribeler men tarazılanğan şaralar qoldanıluda.
Qoğamdıq kölik mäselesine qatıstı şeşimder
Qazir qoğamdıq transporttıñ barlıq jüyesi özgertilude. Jartı jıl işinde Qazaqstan Respublikasınıñ Ükimeti men Parlamentiniñ qoldauımen äkimdikke jolauşılardı tasımaldauda jaqsı mädenietti qamtamasız etuge mümkindik beretin jaña mehanizmdi engizu üşin Zañ özgerdi. Qala işinde bir-birimen jarısu sekildi zañbwzuşılıqtarğa, konduktorlar men jürgizuşiler tarapınan mädenietsizdikke jol berilmeydi. Qala jaña principke köşude. Äkimdik jolauşılarğa qızmet körsetu üşin avtoparkti alğanda kesteniñ orındaluın, uaqıt pen qızmet körsetu mädenietin talap etedi. Eger talap üdesinen şıqpasa, jauapkerşilikke tartılıp, sankciya qoldanıladı, kelisimşart bwzıladı. Osılayşa, jwmıs formatı özgerude. Bwl köptegen damığan elderdiñ täjiribesi.
Biletsiz jolaqı jüyesi engizilude. Bwl özge qalalardıñ täjiribeleri men kemşilikterin eskerile otırıp, tamız ayınan bastap jüzege asırıladı.
Avtobustardıñ arasındağı qozğalıs uaqıtınıñ saqtalmauına baylanıstı şağımdar köp. Negizgi sebep – keptelis. Örkenietti elderde mwnday mäseleler tuındamas üşin jağday jasaladı. Qoğamdıq kölikterge basımdıq berilip, avtobus, troleybustar üşin bölek jol böligi qarastırıladı. Söyte twra, jeke transporttarğa qosımşa salmaq saladı. Ortalıq köşemen jüru üşin jäne arnayı orındarğa qoyu üşin aqı töleydi, jüruge kedergi jasaytın jerlerden parkingterdi alıp tastaydı jäne olardı ğimarattardıñ astına auıstıradı. Europa elderinde maşinamen jüru ıñğaysız. Öytkeni olar aldımen jayau jürginşige, sosın, velosipedşiler, üşinşi avtobusqa män beredi, sodan keyin barıp qana jeke kölik bağalanadı.
Qazir Astanada qoğamdıq keñistik pen jayau jürginşiler bağıtın qwrıp, velosiped joldarın saluğa köñil bölinude. Osı jılı velosipedşilerge 37 şaqırım jol salınbaq, al kelesi jılı onı 200 şaqırımğa deyin wlğaytu josparda bar.
Tağı bir mäsele – zaman talabına say 400-den astam ıñğaylı ayaldamalar ornatu. Bwl memlekettik-jekemenşik seriktestik ayasında salınadı. Jelden pana bolatın osınday ayaldamalar äsirese emhanalar men mektepterdiñ mañına ornatılatın boladı.
Taksi qızmetine narazılıq tanıtatındar az emes. Sondıqtan, MJS negizinde barlıq taksoparkterdi biriktirip, «Astana-taksi» qızmeti iske qosıldı.
Bwl twrğındardıñ ömir süru sapasın 3 jıl işinde jaqsartuğa bağıttalğan «20 qadamnıñ» 3 qadamı ğana. Älbette, bağdarlamanıñ özge de bölimderi boyınşa da twraqtı jwmıstar jürgiziledi.
Joldardı jöndeu mäselesi turalı
Soñğı uaqıttarda twrğındar joldarda ıñğaysız jağdaylarğa tap boluda. Biraq bwl – Astana. Birinşiden, EXPO-ğa dayındıq jasaluda. Özderiñiz bilesizder, Astanada tek säuirdiñ ekinşi jartısında ğana kün jılınıp, asfal't tösep, köriktendiru, abattandıru jwmıstarın jürgizuge mümkindik tuadı. Asfal't salu üşin aua rayı +15 gradus bolu kerek. Qazir jaña temirjol vokzalı, äuejay salınıp jatır. 24, 26, 31, Türkistan, Aqmeşit jaña köşeleri twrğızılıp, osı twsta joldar saluğa mümkindik beredi. Kögaldandıru şaraları jalğasıp, trotuarlar töselude, ärtürli şağın arhitekturalıq formalar qoyıluda. Sondıqtan jelilerdi barınşa tiyanaqtı, eş kedergisiz jürgizuge küş salınıp jatır. Jol jöndeu jwmıstarı 1 mausımğa deyin ayaqtaluı kerek. Key köşelerde ıñğaysızdıq tuıp otırğanı ras. Alayda bwl jwmıstar ayaqtalğan soñ qalamız odan sayın äsemdene tüsetinin wmıtpayıq.
EXPO Qazaqstan üşin, Astana üşin mañızdı, sebebi bwl bizdiñ turistik mümkindigimizdi körsetedi. Bizge 3 ay işinde 2 millionnan astam adam keledi. Ötken jılı 1 millionğa juıq sayahatşı Astanada bolğan. Sondıqtan bwl turisterdiñ kelesi jılı da elimizge qayta oralğanı asa mañızdı. Turister ekonomikanıñ negizgi böligi ekeni belgili. Sondıqtan bizdiñ qızmet körsetu nısandarımız, şağın biznes, meymanhanalar, kafeler, teatrlar jwmısı qıza tüsedi.
Elimizge, qalamızğa qıdırıp kelgen adamdarğa bar jağdaydı jasau maqsatın aldımızğa qoyıp otırmız. Bwl äuejay, keden qızmeti, meyramhanalar, sayabaqtar, policiya jäne özge de qızmetterdiñ jwmısına qatıstı.
Tağı bir mañızdı tws, qala biligi men twrğındar bir arnada bolsa, tüsinistikpen qarap, qoldasa nwr üstine nwr. EHRO-ğa dayındıq jwmıstarı qızu jürgizilude. Sebebi är wsaq mäsele de röl oynaydı, är bağıt boyınşa dwrıs atqarılmağan ister bar. Olar da tüzetilip jatır.
Barlıq qalalıq qızmetter täulik boyğı jwmıs rejimine köşti. Bwl qala ömiriniñ toqtausız, barınşa nätijeli boluına jağday jasaytın boladı.
Elbasınıñ Astananı damıtu jönindegi sınına qatıstı jasalıp jatqan jwmıstar turalı
Prezident bergen tapsırmalar boyınşa ülken jwmıstar jürgizilip jatır. Är qıs mezgilinen keyin payda bolatın rwqsat etilmegen jerge tastalğan qoqıstardı tazalap, üylerdiñ sırtqı kelbetteri talapqa say retke keltirilude. Qazir joldardı jöndeudiñ jaña reglamenti äzirlenude.
Negizinen qwrılıs mädenietin özgertu kerek. YAğni sapasın qamtamasız etu qajet. Jol sapasın jaqsartu maqsatında Kanada, Şveciya sekildi özge elderdiñ täjiribesi qarastırıluda. Jol saludı josparlaudıñ, sapasın baqılaudıñ jaña jüyesin engizu josparda bar. Endi bizde jaña klassifikator jäne qwrılıs pen jol jöndeu algoritmi boladı.
Qala twrğındarımen tığız qarım-qatınastı damıtu turalı
Kemşilikter är qalada boladı. Bastısı, qala qarqındı damıp keledi. Mwnda elimizdiñ är bwrışınan adamdar keluge asığadı. Sol arqılı Astananıñ erekşe submädenieti qalıptasadı. Prezident «100 naqtı qadam» bağdarlamasında Astananıñ Euraziya keñistiginde köşbasşı ortalıqtıñ biri boluı kerek degen mindet qoydı. Äkimdik qalanıñ taza, körikti, qonaqjay, qauipsiz, ömir süruge barlıq jağınan qolaylı boluına mümkindikti jasap jatır. Otbasımen demalatın, jayau seruendep, velosipedpen jüretin qoğamdıq orındardı damıtu josparlanuda.
«Adamdardıñ berekeli ömir sürui degen ne?» deytin swraqqa jauap izdeu üşin arnayı äleumettik zertteu jürgizildi. Bılayşa aytqanda, astanalıqtardıñ «baqıt formulasın» bilu. Sonımen qatar, 109 qızmetine kün sayın ärtürli ötiniş, şağımdar kelip jatadı. Bireuler qwdıqtıñ qaqpağı aşıq jatır dep dabıl qaqsa, bireuler konduktor jolauşığa öktem söyledi dep habarlasadı, endi biri basşılardıñ byurokratizmine şağımdanadı. Joldıñ sapası men PIK-terdiñ jırı da bitpeydi. Qalalıq äkimdik üşin baylanıs mañızdı. Sondıqtan seriktestik jüyesi damıtıluda. Sol qozğalğan problemalardı tıñdap, qanday da bir äreket etu arqılı «belsendi azamat» mädenieti qalıptasadı. Qalalıq biliktiñ qwlaq asatının, sol sebepti mäseleni şeşuge sep bola alatının tüsinedi, sol arqılı jauapkerşilik artadı. Osınıñ barlığı eskerilip, Astananı 2020 jılğa deyin damıtu bağdarlaması jasaldı. Onıñ maqsatı – twrğındardıñ äleumettik jağdayın jaqsartu.
Twrğındardıñ twrmısın odan sayın arttırudıñ eki mindeti bar. Birinşi – ömir sapasın jaqsartu. Bwl degeniñiz – baspana, qoğamdıq kölik, ekologiya, densaulıq saqtau, bilim, adamdardıñ qauipsizdigi, balabaqşalar, sport, t.b.
Ekinşi mindet – şağın jäne orta biznesti damıtu arqılı halıqtıñ kirisin jaqsartu, jaña jwmıs orındarın qwru.
Elordanı damıtu bağdarlamaları jäne qalada jasalıp jatqan jañaşıldıqtar
Elbası öziniñ halıqqa Joldauında da, Wlt josparında da barlıq ministrler, äkimder twrğındarğa degen qarım-qatınasın özgertui turalı tapsırma bergen bolatın. Sondıqtan, sarapşılarmen, mamandarmen birige otırıp, qalanı damıtudıñ jäne qala twrğındarınıñ tilekterin eskere otırıp, halıqpen qarım-qatınas ornatudıñ ülgisi qayta qarastırıluda.
Eñ bastısı, alğa qoyğan sol maqsattar iske asatınday boluı kerek. Qazirgi tañda qolda bar resurstarğa süyene otırıp, «20 qadam» qalanı damıtu bağdarlamasın jüzege asıru mehanizmderimen jwmıs atqarıladı.
Onıñ şeñberinde qarjılay mümkindikter men kezeñ-kezeñmen jüzege asıru mümkindikteri eskerile otırıp, aldağı üş jılda şeşe alatın negizgi mindetter anıqtaldı. Älemdik täjiribelerdi alsaq, mısalı, N'yu-York, London, Singapur. Bwl megapolisterdiñ ärqaysısında basım maqsattar men ekinşi kezekte qarastırılatın mäseleler bar. Barlığın bir mezgilde qarastıru mümkin emes. Qolda bar resurstar men küşti qwr bosqa jwmsamau kerek. Mısalı, 20 qadamnıñ biri – qalanıñ äleumettik damuı. Bwl rette 32 äleumettik standart bekitildi. Olar ärbir qala twrğınına qol jetimdi boluı tiis. Jäne de şahar şarttı türde 129 sektorğa bölindi, ärqaysısında şamamen 10 mıñ adamnan. Ärbir sektorda emhanalar, mektepter, ayaldamalar, azıq-tülik dükenderi, sport sekciyaları, balalar alañqayları boluı kerek. Mwnıñ barlığı tekke jasalmaydı, ol kölik ağımın siretu üşin jüzege asırılğalı otır. Eger ärbir sektorda twrğındarğa qajettiniñ barlığı bolsa, olarğa rölge otırıp, basqa jaqqa barudıñ qajeti joq. Sonımen qatar ärbir sektorğa ne qajet ekeni belgili. Keybir audandarda emhana aşıp, sayabaqtar men gülzarlar salu, sauda alañdarın, därihanalar jäne t.b. aşu kerek.
Qazirgi tañda qala twrğındarınıñ narazılığın tudırıp otırğan özekti mäsele – joldar. Mısalı, Oñtüstik-Şığıs audanında 127 joldıñ 60-ına asfal't töselmegen. Tek qala ortalığında ğana emes, şetkeri köşelerdegi joldardıñ da jaqsı bolğanı, jarıqtandırılğanı, ayaldamalar ornatılğanı, qoğamdıq kölikter jürip twrğanı kerek.
Tağı bir ayta ketetin jayt – mektepterdegi bala sanınıñ köptigi mäselesin şeşip, bilim sapasın jaqsartu. Ötken jılı qala mektepterinde 117 mıñ bala oqıdı. Jaña oqu jılına dayındıq jasalıp, oqulıqtar satıp alınadı. Al 1 qırküyekte mektepterge 130 mıñ bala keledi. Jaraydı, bala sanınıñ ösui boljandı deyik. Biraq ol 7-8 mıñğa juıqtalğan bolatın. Alayda qalğan 5-6 mıñ bala qaydan keldi? Mektep oquşılarınıñ kontingenti ötken jıldıñ özinde-aq 13,5 mıñğa östi, onıñ işinde 5 mıñ bala ata-analarımen Astanağa jazda köşip kelgen. Bireuleri jwmıs babı boyınşa kelse, keybiri jay qonıs audarudı wyğarğan. Sonan soñ «Balalarımızdı mektepke alıñızdarşı» dep keledi. 5 mıñ bala degenimiz, ol 4 ülken mekteppen teñ. Bizdiñ ol mektepterdi dereu salıp tastauımız mümkin emes. Onıñ barlığın josparlau kerek.
Bala sanınıñ köptigin şeşu üşin biılğı jılı 27 mekteptiñ janınan 2600 bala sıydıratın 5 qosımşa ğimarat salınbaqşı. Sonımen qatar, 9000 orındıq 10 jaña mektep qwrılısı bastaladı.
Tağı bir qadam – mektepterdegi bilim sapası. Bügingi küni qala deñgeyinde astanalıq bilim deñgeyin qalayşa köteruge bolatını, materialdı-tehnikalıq bazanı qalay jaqsartu qajettigi qarastırılıp jatır. Qazirgi tañda bilim İT-tehnologiyalarmen tığız baylanıstı. Sondıqtan barlıq jerlerde işki Wi-Fi ötkiziledi. Sonımen qatar balalardıñ qauipsizdigin qamtamasız etetin, elektrondı bilim beru formasın engizuge septigin tigizetin «Smart mektep» jobası bar.
Mañızdı basımdılıq – salauattı ömir saltı men bwqaralıq sporttı damıtu. Ädette biz densaulıq saqtaudı auruhanalar men emhanalardıñ jwmısımen ğana baylanıstıramız. Mwnday forma dwrıs emes. Şındığına kelsek, ol – salauattı ömir saltı, dwrıs tamaqtanu, su, sportpen şwğıldanu, ekologiya. Mektepter bazasında dene şınıqtıru-sauıqtıru keşenderin qwru josparlanuda, qajet bolsa, keybir mektepterde qosımşa ğimarattar qwrılısı qarastırılatın boladı, äsirese MJS-pen (memlekettik-jekemenşik seriktestik). Qoğamdıq keñistikterdi keñeytu josparda bar. Gülzarlarda jattığu qwrılğıları ornatılıp, qart adamdarğa seruendeu alañqayları salınadı. Osınıñ barlığı adamdardıñ köbirek sportpen aynalısıp, barınşa jiirek seruendeui üşin jasalıp otır.
Astanada 24 payız qala twrğındarı bwqaralıq sportpen aynalısadı, bwl san bwdan da joğarı körsetkişterge deyin ösui tiis.
EKSPO körmesi qarsañında qalanı wlttıq naqışta bezendiru, dästürli qwndılıqtarımızdı däripteu mäselesi turalı
Qalalıq äkimdiktiñ wyıtqı boluımen Elordanı wlttıq naqışta bezendiru jwmıstarı jürgizilude. Osı maqsatta qaladağı köp qabattı üylerdiñ sırtqı jaqtauları, qwrılıs nısandarınıñ qorşauları qazaqtıñ wlttıq salt-dästürleri, maqal-mätelderdiñ mätinderi, wlttıq tağam türleri, elimizdiñ maqtanışına aynalğan mañızdı orındar turalı surettermen bezendiriletin boladı.
Sonımen birge qaladağı bilbordtar men pilondarğa wlttıñ maqtanış twlğaları turalı qısqaşa anıqtamalıq mälimetter ornalastırıladı. Bwl aqparattar qalanıñ adamdar eñ köp jüretin orındarına qoyıladı. Osı arqılı qalağa kelgen qonaqtar tek zäulim ğimarattar emes, bizdiñ ötken tarihımız, halıqtıñ maqtanıştarı turalı keñirek biletin boladı.
Aldımızda EKSPO körmesi kele jatır. Osığan oray, Elorda äkimdigi auqımdı mädeni-bwqaralıq bağdarlama dayındadı. Onıñ işinde, halıqaralıq festival'der men körmeler, otandıq jäne älemdik estrada jwldızdarınıñ koncertteri, klassikalıq jäne halıq muzıkasınıñ koncertteri, prem'eralar, cirktik qoyılımdar, «Bäyterek» monumenti alañındağı jäne qalalıq alañdağı, barlıq sayabaqtardağı halıqtıq seruen formatındağı şaralar bar.
Şara ayasında halıqaralıq qoğamdastıq ökilderine elimizdiñ bastı jetistikteri men damu perspektivaları körsetiledi. Qazaq halqınıñ bastı jetistikteriniñ biri – bay mädeni mwra, tarih pen wrpaqtan wrpaqqa jalğasın tauıp kele jatqan salt-dästürler. Damığan örkenietti qoğam jergilikti mädenietke jäne qazaq fol'klorına asqan qızığuşılıq tanıtuda, körme ötetin kezeñde elorda aumağında wyımdastırılatın mädeni-bwqaralıq şaralar bağdarlamasın jasauğa bastı negiz bolğan da osı.
Birinşi kezekte wyımdastıruşılar qazaq halqınıñ jarqın turistik körinisin jetkizetin şaralardı eskerdi, onıñ işinde «Astanağa tartu» dästürli qazaq muzıkasınıñ koncerti, «Müşäyra» respublikalıq aqındar konkursı, «Şaşu» halıq biiniñ halıqaralıq festivali, «Serper» halıq aspaptarı orkestrleriniñ festivali jäne «Astana samalı» ürmeli aspaptar orkestri, qazaq halqınıñ dästürli susını – qımızğa arnalğan Qımızmwrındıq merekesi, «Astana Arqau» türki muzıka festivali, biıl Äzirbayjan Mämbetovke arnalğan V «Sahnadan sälem» halıqaralıq teatr festivali jäne t.b. bar.
Mädeni-bwqaralıq bağdarlamalardıñ basım böligi elorda twrğındarı men qonaqtarına ıñğaylı boluı üşin aşıq alañdarda ötedi. Mısalı, Sulı-jasıl jelekjolda kreativti ideyalardıñ zamanaui alañı Astana Art Fest festivali ötedi. Qalalıq sayabaqtarda demalıs sayın otbasılıq demalısqa arnalğan Astana Park Land şarası ötkiziledi, Esil özeniniñ jağasında lazerlik şou men subwrqaqtar şouın, sonday-aq, «Esil keşteri» koncertterin tamaşalauğa boladı.
Oqiğalar tizimin otandıq estradanıñ eñbek siñirgen qayratkerleriniñ koncertteri qorıtındılaydı – Älibek Dinişev, Seken Twrısbek, Altınbek Qorazbaev, sonday-aq, biıl qwrılğanına 15 jıl bolatın «Muzart» ansambli, Twrsınbek Qabatovtıñ äzil-sıqaq keşi.
Sonımen birge, körme ayasında Mädeniet jäne sport ministrligimen birlesip, bäyge, audarıspaq, toğızqwmalaq, qazaq küresi, kökpar, jambı atu t.b. wlttıq sport oyın türlerinen sayıs ötkiziledi. Jıl sayın ötetin dübirli «Qazaqstan barısı» turnirin de erekşe atap ötuge boladı. Äkimdik wlttıq sport oyındarınan sayatşılıq, toğızqwmalaq, qazaq küresi, asıq atuğa erekşe köñil bölip keledi. Sportqa jasalğan qoldau aldağı uaqıtta da jalğasatın boladı.
Abai.kz


text:
Könbatış Trakya törekläre assimilyäśiyägä qarşı
Global’ perspektiva 7
Global' perspektiva 7
Professor doktor Qudrät BÜLBÜL yazması
Könbatış Trakya törekläre assimilyäśiyägä qarşı
Küz aldına kiteregez.Üzegezne möselman, ğaräp, alman, törek, xristian, ateist yäisä başqa törle kem dip tanıısağız da meñ yıldan kübräk yäşägän ilegezdä däwlät sezgä “sez ul tügel” ,bu ildä sez äytkän törle cämğiyät’ yuq” dip cawap qaytara.
“Keşelärneñ üzlären niçek açıqlawları, üzlärenä nindi bilgelämä birüläre däwlätlärne nigä qızıqsındırsın ki? Däwlätlärneñ êşe cämğiyät’lär üzlärenä nindi bilgelämä birsä monı qabul itü ,aña xörmät belän qaraw.Xäzerge zamanda mondıy närsäneñ buluı mömkin tügel” dip äytäsez sıman.
Äye, “Sez xaqlı.Bügenge köndä mondıy añlayış bulmas. Bu barı tik tarix bitlärendä qalğan ber ürnäk” dip äytergä bil telär idem.
Qızğanıç, ämma bolay tügel.Bu wäzğiyat’ Awrupa Berlege ile bulğan Greśiyädä haman da däwam itä. Möselman töreklär Greśiya däwlätenä meñ yıldan kübräk biredä milli üzañnarı belän bar buluların qabul itterü öçen köräşä.
Äye, süz Könbatış Trakya törekläre turında bara.
Könbatış Trakya törekläre Ğosmanlı däwlätennän êlek tä bu cirlärdä yäşägän. Ğosmanlı däwlätennän soñ Könbatış Trakyadağı möselman törek azçılığınıñ xoquqları xalıqara häm ike yaqlı kileşülär belän garantiya astına alınğan. Ämma ğamäldä bu xaq-xoquqlarnıñ kübese qızğanıç käğäz’dä genä qalğan. Bügenge yazmabızda bozılğan xoquqlardan barı tik bersenä tuqtalırğa telim.
Yaralı üzañ
Säyäsi, iq’tisadi, mädäni xoquqlar ,barlıq xaq häm ireklär älbättä möhim. Ämma keşeneñ üzen niçek yäisä kem bularaq tanıtuı, açıqlawı iñ töp keşe xoquqlarınnan berse. Antologik xoquq. Keşe xoquqları global’ bäyannamäseneñ 6 nçı maddäsenä kürä “Härkem qayda ğına bulmasın şäxes xoquqınıñ tanıluı xaqına iyä”. Keşeneñ üz üzen niçek tanıtuı däwlät mäs’äläse tügel, turıdan – turı şäxesne qızıqsındıruçı mäs’älä.
Ber keşeneñ üz - üzen tanıtu, bilgeläwen kire qağu ul keşene dä kire qağu digän süz. Bälki şuna kürä dä Êmil Maalouf “Ütergeç üzañnar” isemle kitabında keşe milli üzañınıñ iñ awırtqan cirennän barlıqqa kilüenä basım yasıy. Çönki mondıy keşe bar buluın, yäşäyeşen, üzen kürsätü öçen basımnarğa bireşmi. Berençe xristiannar häm berence möselmannarnıñ barlıq basımnarğa qaramastan kürsätkän köräşe, üzlären, milli üañnarın kürsätü öçen kiçergän zolımnar bu wäzğiyät’neñ töp ürnäklärennän berse.
Törek milli üzañın kire qağu
1927 nçe yılda qorılğan İskäçä törek berlege 1980 nçe yıllarğa qadär problemasız yäşäwen däwam itterä. İsemendä “törek” süze bulu nigeznamäse belän 1983 nçe yılda iminlek köçläre êlmä taqtanı alıp quya. Êşçänleklärenä röxsät birelmi. Cämğiyät’ Greśiya cirle mäxkämäläre häm Yuğarı mäxkämä tarafınnan “Könbatış Trakyada törek yuq” nigeznamäse belän yabıla. Annan soñ Könbatış Trakyanıñ möselman törekläre bu mäs’äläne Awrupa Keşe xoquqları mäxkämäsenä tapşıra.
Awrupa Keşe xoquqları mäxkämäse 2008 nçe yılda İskäçä törek berlegen xaqlı dip taba. Awrupa Keşe xoquqları mäxkämäse qararı Greśiya qanunnar cıyılmasına yoğıntı yasamıy, yäğ’ni bu qararnıñ bernindi näticäse bulmıy. Qabat êçke xoquq yulların êzläw kiräk bula. Könbatış Trakya törekläre soñğı 10 yılda Greśiyäneñ Awrupa Keşe xoquqları mäxkämäse qararın ütäwe öçen köräşä. Monın belän bäyle soñğı däğ’wa 2018 nçe yılnıñ 9 nçı fevralendä Gümülcinä apellyaśiya mäxkämäsendä qaraldı häm yänä näticäsez qaldı.
1983 nçe yılda başlanğan häm töp keşe xoquqın bozğan bu wäzğiyät’ne tözätü öçen 35 yıl buyı köräş däwam itä. Könbatış Trakya möselman törekläre armıy-talmıy häm xoquqtan çitläşmiçä qanun qısalarında köräşä. 35 yıl buyı Greśiyädän häm Greśiyägä tiyeşle däräcädä basım yasamağan Awrupa Berlegennän ğadälät kötälär. Ämma bu barışta Greśiya däwläte ğadellek urınına qurqıtu, bastıru säyäsätlärenä östenlek birä.
Milli qarşılıq kürsätü köne
Könbatış Trakya törekläre 1988 nçe yılnıñ 29 nçı ğıynwarında üzlären inqar’ itkän Greśiya mäxkämäsenä qarşı kiñ qırlı rizasızlıq belderü çarası ütkärä. Monnan soñ 29 nçı ğıynwarnı “Milli qarşılıq kürsätü köne” itep iğ’lan itälär.Läkin Greśiya bu köndä ütkärelgän çaralarğa qarata basım häm totqarlaw yulın saylıy. 1990 nçı yıldağı Milli qarşılıq kürsätü könendä barlıq kirtälärgä qaramastan un meñnärçä keşe qatnaşıp üzlären kürsätä.
Fäqät’ bu demokratik häm legal’ çaralar waqıtında fanatik greklar töreklärgä höcüm itä. İke kön däwamında yözlärçä Könbatış Trakya möselman törekläreneñ êş urınnarın talap zıyan salalar. Bu waqıyğalarda berence çiratta saylanğan İskäçä möftiye Mäxmät Ämin Ağa häm ul däwerdäge bäysez xalıq ışanıçlısı Äxmät Faikoğlu bulu belän bergä şaqtıy törek awır yaralana. Greśiya poliśiyäse bu waqıyğalarnı barı tik küzätü belän genä çiklänä.
Barı tik törek kemlegen, üzañın ğına inqar’ itüme?
Greśiyädäge problemalar qızğanıç barı tik törek kemlegen, törek milli üzañın inqar’ itü belän genä çiklänmi. Qanunnar häm ike yaqlı kileşülär belän garantiya astına alınğan buluına qaramastan üz möftilären saylawğa röxsät birelmäw, ğıybadät iregeneñ çiklänüe, mölkät xoquqlarına qatışu, konfiskaśiyälängän waqıf mal-mölkäten kire qaytarıp birmäw, mäğarif xoquqlarına yünälgän çikläwlär ,watandaşlıqtan çığarılğan un meñnärçä möselman törek. Könbatış Trakya törekläreneñ problemaları belän qızıqsınuçılar Katip Çäläbi universitetı törek ,grek häm ingliz tellärendä äzerlägän Greśiya Keşe xoquqların bozular xisabın qarıy ala.
Greśiyädäge bu xoquq bozular Törkiyäneñ Akdamar çirkäwen restavraśiyäläp ğıybadät öçen açu ,”Mor Gabriyel” monastırı ciren kire qaytarıp birü , Gökçäada grek mäktäbendä belem birügä kereşü ,İstanbuldağı bolgar çirkäwe restavraśiyäse çığımnarın Törkiyäneñ qanäğät’länderüe kebek şaqtıy uñay adım yasalğan däwerdä tormışqa aşa.
Mäs’äläneñ borçuğa salğan tağın ber yağı isä Awrupa Berlege oyışmaları häm xalıqara oyışmalarnıñ distä yıllar däwam itkän bu xoquq bozularnı totqarlawğa yünälgän aktv säyäsät alıp barmawları. Bolar İslam dönyasında da citärlek däräcädä belenmi.
Tağın da borçığanı Törkiyädäge keşe xoquqları oyışmaları häm zıyalılarnıñ üz illärendä ğadäti keşe xoquqları problemaları belän bäyle bik mäğ’lümatlı buluğa qaramastan kürşe çiktäş Greśiyädäge xoquq bozular turında bik az belüläre . Greiya Keşe xoquqları bozu xisabı kebek êşçänleklärneñ sanı artsın , keşelärneñ başqa illärdäge xoquq bozular xaqında da mäğ’lümatları bulır häm xoquq bozular tağın da az bulır dip ışanıp qalabız.
Professor doktor Qudrät BÜLBÜL - Änkara Yıldırım Beyazıt universitetınıñ säyäsi belemnär fakul'tetı dekanı.


text:
Ukrainada AB Temsilciligi Aqmescitniñ tahqiqat izolâtorında bulunğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevniñ aqlarınıñ bozuluvlarını taqbih ete. Bu hususta Ukrainada AB Temsilciliginiñ Facebooktaki saifesinde bildirile.
Bildirüvde: «AB Temsilciligi kelecekte de qırımtatarlarnıñ er türlü aqlarınıñ bozuluvlarını taqbih etecek, bu, cümleden, Uzeir Abdullayevniñ sağlıq vaziyetine ait», – denile.
Bundan evel aprel 30-da «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ oturışuvında Uzeir Abdullayevniñ apayı Fera Abdullayeva, onıñ aprel 30-da Aqmescitteki tahqiqat izolâtorınıñ tibbiy bölügine keçirilgenini bildirdi .
Daa evel Abdullayevniñ anası, tahqiqat izolâtorında bulunğan oğlunda bir qaç künden berli yüksek sıcağı, ayağında şişik ve şişiklik bar, o, dayanılmaz ağrılar çeke, dep bildirdi. Dilâra Abdullayevanıñ bildirgenine köre, bu alâmetler qannıñ zeerlenmesini köstermek mümkünler.
Rusiye advokatı Nikolay Polozov, Rusiye prezidenti yanındaki İnsan aqları boyunca şura (İAŞ) ve Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovadan Abdullayev etrafındaki vaziyetke qarşılıq köstermekni rica etti
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Teymur Abdullayev, Uzeir Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnıñ qorçalayıcıları tarafından sıñırlav tedbiriniñ uzatılmasına qarşı berilgen apellâtsiyalarnı red etti.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif etilgen Ferat Sayfullayevniñ azat etmesini talap ete. Bunı mayıs 9-da Twitterde muessiseniñ spikeri Maryana Betsa bildirdi.
Bidirüvde: «Rusiyede qanuniysizlikniñ sıñırı yoq. Siyasiy mabüsler – Rusiye cenkiniñ aletleridir. Sayfullayevniñ azat etilmesini talap etemiz», – denile.
Bunıñ arfesinde Rusiye Adliye nazirliginiñ Sayfullayevni Ukrainanıñ qıtadaki qısmına alıp berilmesini red etkeni belli oldı.
2017 senesiniñ sentâbrinde Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi uküm çıqardı. Oña binaen «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca qabaatlanğan Aqyar sakinleri Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovğa umumiy rejimli tertipke qoyucı koloniyada beşer yıl berildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ diniy alâmetke köre taqip etilgenlerini tüşüneler. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenlerniñ esasen qırımtatarlar olğanını ve olarnen beraber İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız olaraq taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, «şimdi Moskvada tutulğan şahıslarğa dair yüregi yaman bir şey olacağını duya», dep bildirdi. Bunı o, aprel 29-da «112 Ukraina» telekanalınıñ efirinde aprel 26-da Qarasuvbazardaki tintüvlerden soñ yaqalanğan ve daa soñra Moskvağa alıp ketilgen iş adamları Resul Velilâyev ve Ali Bariyevniñ yaqalanmasını izalarken bildirdi.
Çubarov: «Teessüv ki, er şeyni aytıp olamayım. Men advokatlarnen alâqada bulunam, lâkin şimdi Moskvada tutulğan şahıslarğa dair yüregim yaman bir şey olacağını duya», – dedi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Qarasuvbazardaki tintüvler ve tevqiflerniñ Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi ile alâqalı olğanlarını ihtimallı saya.
Çubarov: «Qırımda mart 18-de keçken şu qanunsız saylavnıñ arfesinde FSB hadimleri bütün qırımtatar iş adamlarına kelip, olarda çalışqan insanlarınen, saylavğa kelsinler dep, suhbet keçirmelerini talap ettiler. Şu «KrımOpt» ağında 1000-den ziyade insan çalışa. Telükesizlik hadimleri olarnıñ teşkil olunğan tarzda saylavğa kelmelerini istedi, lâkin şirketniñ saipleri, bu er kişiniñ şahsiy işidir, dediler», – dep ikâye etti.
Aprel 26 sabasında Qarasuvbazarda «Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketinniñ tükânlarında Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından tintüvler yapılğanı belli oldı.
Çubarov qırımtatar iş adamları, hayriyeciler ve qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileri Ali Bariyev, Asan Bariyev, Remzi Velilâyev, Resül Velilâyev, Ekrem Velilâyev, Zera Velilâyeva ve olardan ayrı yaşağan yetişken balalarınıñ evlerine Rusiye telükesizlik hadirmleriniñ tintüvler ile kelgenini bildirdi.
Çubarovnıñ malümatına köre, Rusiye telükesizlik hadimleri Resul Velilâyev ve Ali Bariyevni Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım boyunca idaresine alıp kettiler. Olarnı üç saattan ziyade sorğulağan soñ Rusiye territoriyasına alıp kettiler.
«RİA Krım»nıñ bildirgenine köre, Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım boyunca idaresinde, «al-azırda adresleri boyunca tintüvler yapılğan iş adamları ya da şirketlerge qarşı idare tarafından alıp barılğan işler yoq», dediler. Rusiyedeki «Kommersant» neşiriniñ malümatına köre, tintüvni OMON uruşmacılarnıñ yardımı ile FSB hadimleri keçirdi.
«Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketi iri bir iş adamı ve hayriyeci Resül Velilâyevge aitler.
İlhaqtan soñ Qırımnı kerçekten idare etken Rusiye ukümet organları muntazam surette mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerini kütleviy şekilde tinteler.


text:
Aqyarnıñ Balıqlava rayonındaki tintüv vaqtında Rusiye telükesizlik hadimleri ihtimal ile üç kişini – doğmuş qardaşlar Ernest ve Enver Seytosmanovlar ve olarnıñ anası Gülnaranı yaqaladı. Bunı mayıs 10-da Qırım.Aqiqatqa «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ faaliyetçisi Server Mustafayev bildirdi.
Mustafayev: «Mesele şu ki, yigitler evlenmegen olıp, bir evde yaşay ediler. Aqşam olarğa anası keldi. Tafsilâtlı malümat yoq: yigitlerniñ ekisini de alıp kettiler, ve anaları da yoq. Biz, olarnıñ alıp ketilgen yerini tayin etmege areket etemiz», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, olar, yaqalanğanlarnıñ bulunğan yerini tayin etken soñ, yaqalanuvnıñ tafsilâtlarını tayin etsinler deye, advokatlarnen bağlanacaqlar.
Mayıs 10 sabasında Aqyarnıñ Balıqlava rayonında tintüvler yapılğan soñ eki qırımtatar, ağa-qardaş Ernes ve Enver Seytosmanovlar yaqalandı. Qırımtatar faaliyetçileriniñ malümatına köre, olar Rusiyede Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca mahküm etilgen Nuri Primovnıñ yaqın soyları ola.
Qırım.Aqiqat adiseniñ tafsilâtlarını ögrene. Rusiye telükesizlik hadimleri şimdilik bu hususta izaat bermedi.
2017 senesiniñ sentâbrinde Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi uküm çıqardı. Oña binaen «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca qabaatlanğan Aqyar sakinleri Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovğa umumiy rejimli tertipke qoyucı koloniyada beşer yıl berildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ diniy alâmetke köre taqip etilgenlerini tüşüneler. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenlerniñ esasen qırımtatarlar olğanını ve olarnen beraber İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız olaraq taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.


text:
Astanadağı dawıl: Äwejayda uşaq uşıp-qonw jolağınan şığıp ketti ASTANA. QazAqparat - Nursultan Nazarbaev äwejayında «Eyr Astana» äwekompanïyasınıñ Şımkent - Astana bağıtındağı uşağı qonğannan keyin uşıp-qonw jolağınan şığıp ketken. Uşaq işinde 106 adam bolğan, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi Azamattıq avïacïya komïtetiniñ baspasöz qızmetine silteme jasap.
Türkïyanıñ «Solotürk» pïlotaj tobı «KADEX - 2018» körmesinde avïaşow ötkizbek ASTANA. QazAqparat - Türkïyanıñ F -16 «Solotürk» pïlotaj tobı 23-26 mamırda Astanada ötetin «KADEX - 2018» qarw-jaraq jäne äskerï-texnïkalıq V Xalıqaralıq körmesine qatısadı. Toptıñ avïaşowınıñ 25-26 mamır künderi sağat 12.00-13.00 aralığında ötwi josparlanğan, dep xabarlaydı QazAqparat.
26 mamırda Astanada kölik qozğalısı şekteledi ASTANA. QazAqparat - Open Air şow-koncertiniñ ötkizilwine baylanıstı 26-30 mamır aralığında Täwelsizdik dañğılınıñ Näjimedenov köşesinen Baytursınov köşesine deyingi böliginde kölik qozğalısı şekteledi, dep xabarlaydı Astana qalası äkimdiginiñ resmï saytı.
Polïceyler «Ïnternet-bankïng» alayaqtarınan saq bolwdı eskertti ASTANA. QazAqparat - Qazirgi waqıtta Astana qalalıq işki ister departamenti «Ïnternet-bankïng» qızmeti arqılı jasalğan alayaqtıq faktisi boyınşa qılmıstıq isti tergelwde, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi atalğan vedomstvoğa silteme jasap.
arı qaray
Murağat
Joğarı qaray


text:
Qazaqstannıñ JIÖ-i 2016 jılı 0,1% köleminde öswi mümkin dep jazadı Dünïejüzilik bank bayandamasında. Qañtardağı boljamda Qazaqstannıñ JIÖ ösimi 1,1% köleminde boladı dep jazadı Ïnterfaks-Kazaxstan.
“Qazaqstannıñ JIÖ ösimi 1,2%-dan 2016 jılı 0,1%-ğa deyin tömendeydi. Buğan munay bağasınıñ tömendewi jäne işki jäne sırtqı suranıstıñ azayuı äser etip otır. Qara altın bağasınıñ joğarılawına baylanıstı ösim 2017-2018 jıldar öse tüswi mümkin degen boljam bar. Degenmen JIÖ ösimi uzaq merzimdi potencïalınan tömen boladı”, -delingen bayandamada.
Dünïejüzilik banktıñ boljamınşa, 2016 jılı ïnflyacïya deñgeyi joğarı boladı. “Tutınw bağasınıñ ïnflyacïyası 2016 jılı öziniñ şıñına jetip, jıl soñına qaray älsirey berwi mümkin. Degenmen tutınw bağaları bir jıl işinde orta eseppen 13,7%-ğa joğarılaydı.
2017-2018 jıldarı munay bağası barreline 48 jäne 51 dollarğa deyin qımbattasa Qazaqstandağı JIÖ 1,9% jäne 3,7% köleminde qalwı mümkin. 2015 jılı Qazaqstannıñ JIÖ-i 1,2%-ğa köbeyedi. 2016 jıldağı resmï boljam boyınşa ösim 0,5% bolwı mümkin.
Tegï: Qarjı jäne ekonomïka,
Kommentarïï