text:
Qırımtatar halqınıñ yetekçileri tarafından ilân etilgen Qırımnıñ grajdanlıq qamaçavı işğal etilgen yarımadada olğan bizneske ve buña qol tutqan ukrain memurlarına çağıruvdır, dep tüşüne «Tış işler Maydanı» hayriye fondunıñ mütehassısı Yuriy Smelânskiy.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ fikrine köre, ukrain malı ile maşinalarnıñ yarımadağa kirsetilmemesi Ukrainanıñ «Qırım» serbest iqtisadiy zonası aqqında qanunına tesir ete bilecek.
«İlân etilgen aktsiya – memleketimizde cenk şaraitlerinde olayatqan ketişatlarğa nisbeten vatandaşlarnıñ mevamıdır. Bu işğal etilgen Qırım, Lugansk ve Donetsk vilâyetleri ile bağlı qararlarnıñ alınmasında akimiyet temsilcileriniñ noqtaiy nazarına tesir ete bile», – dey ekspert.
Smelânskiy şunı hatırlattı ki, parlamentte «Qırım» serbest iqtisadiy zonası aqqında qanunnı lâğu etecek qanun leyhaları qayd etilgen. Amma olarnı daa parlament baquvına çıqarmadılar.
«Qırım» serbest iqtisadiy zonası aqqında qanun qabul etilgenine öz aqçasını masraf etkenler bar. Olarğa ne, onıñ devam etmesi kerekmeymi? Ebet, kerek. İşbu insanlarnıñ alternativ leyhanıñ qabul etilmesi degil de, atta baqılmaması içün areket etecek deputatları bar», – dedi Smelânskiy.
Onıñ sözlerine köre, bu qanunnıñ tarafdarları – Qırımda biznesi olğan ukrain iş adamlarıdır. Olarnıñ ad ve soyadlarını ekspert qayd etmey.
Hatırlatamız, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Qırım ile memuriy sıñırnı blok etip, işğalci yarımadağa ukrain malınıñ ketirilmesini toqtatmaq niyetindeler..


c: text/html

text:
Kyivde Ukraina Mustaqillik künü qayd etilgende «Qırım evi» müessisesi bir sıra tedbir ötkerecek. Bunı Ukraina medeniyet naziri Yevgeniy Nişçuk avgustnıñ 17-de Kyivdeki brifingde bildirdi.
«Kyiv sakinleri ve musafirleri, semetdeşlerimiz çıqıp, qırımtatar halqı, Ukraina medeniyetiniñ zenginligini körsin dep, ayrı meydançıq ayırılacaq, oyun, ses, muzıka taqdim etilecek. Podol «Qırım evi yüreklerni birleştire» aktsiyasınen parlaq olacağına quvanam», – dep ayttı Nişçuk.
Ukraina medeniyet naziriniñ qayd etkenine köre, Ukraina mustaqilliginiñ 26-ncı yıllığı «oğrağan vaziyetimizniñ ağrısı ile qayd etile, lâkin epimiz beraber buña dayanıp birlik olacaqmız».
Yevgeniy Nişçuk qırımlılarnı Qırımnıñ işğalden azat etilecegine işanmağa çağırdı.
Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, Ukraina mustaqilligi kününe bağışlanğan tedbirlerde Qırım sanatkârları Zlata Ogneviç, Elzara Batalova, Aziza İbragimova, bestekâr Üsein Bekirov, «Şatur-Gudur» taqımı iştirak etecekler. Bunıñnen beraber, ustalarnıñ dersleri ve dekarativ-ameliy sanatnıñ yarmalıqları olacaqtır.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kiyevdeki qırımtatarlar cemiyeti ve cemaat faalleri iyünniñ 26-da Kiyevde Qırımtatar bayraq Kününi qayd etmege planlaştıralar. Tedbir Sofiyskaya meydanında saat 19:00 ötkerilecek.
Programmağa binaen, Ukraina ve qırımtatar gimni icra etilgen soñ, milliy bayraqnı tantanalı sürette açmağa planlaştıralar. Tedbirge rejissör ve «Haytarma» filminiñ baş qaramanı – Ahtem Seitablayevni davet ettiler. Aliye İbragimova qırımtatar bayrağınıñ tarihınen qısqadan tanış etecek. Ukrain ve qırımtatar yırcısı, nam qazanğan artist Lenara Osmanova çıqışta bulunacaq.
Bayram soñunda şeerniñ merkezinde motoyürüş ötkerilecek. Er kes davet etile. Aktsiyağa malümat ve teşkiliy ceetten «Krım SOS» cemaat teşebbüsi ve «Kiyevdeki qırımtatarlar cemiyeti» CT qol tuttılar.
Qırımda Meclis Qırımtatar bayraq Kününi «Borçoqraq» («Fontanı») qasabasında keçirecek. Yerli «akimiyetniñ» yasaqlarına baqmadan, avtoyürüş ötkerilmesi beklenile. Mecliste qayd etkenlerine köre, onıñ iştirakçilerini kene de para cezası bekley.
Aqmescit şeer şurası Mecliske bu bayramnı şeer merkezinde qayd etmege yasaq etti.
Bundan evel yarımadada iyünniñ 6-na qadar bütün tedbirler, şu cümleden mayısnıñ 18-de Qırımtatar sürgünligi qurbanlarınıñ hatıra Künü yasaq etilgen edi.
İlk sefer Qırımtatar bayraq Kününi 2010 senesi iyünniñ 26-da Aqmescitteki Lenin meydanında keçirgen ediler.


text:
El auzında «mausım-şilde qırğını» atalıp ketken biıl jazdağı pandemiyanıñ twsında jaqının joğaltpağan jan kemde-kem. Koronavirustan basqa elde qanşa a..
Germaniyadağı «Şarite» klinikasınıñ reanimaciyasında jatqan reseylik oppozicioner Aleksey Naval'nıydıñ «Noviçok»-tan ulanğanı belgili boldı. Kancler A..
COVID-19 infekciyası köbine tömengi tınıs joldarına äser etedi jäne virus jwqtırğan nauqastardıñ 20%-ına juığında ökpege dendep enedi. Al jağdayı öte ..
Qazaqstanda alğaşqı koronavirus jwqtıru jağdayı anıqtalğan 13 naurızdan beri, 58 künniñ işinde eldegi nauqastar sanı 5 mıñnan astı. 5036 keystiñ ji..
Särsenbiniñ tañında Almatı qalasında 2, astanada 5 adamnan infekciya tabılğanı habarlandı. Soñğı derekti qosa eseptegende, elde barlığı 79 nauqas qat..


text:
Radio Free Europe
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Radio Free Europe/Radio Liberty ul AQŞ Kongressı tarafınnan oyıştırılğan xäbärlär radiosı. Bu oyışma bülekläre Awrupa, Aziä wä Urta Şäreq yaqlarında bar. Ul üz tapşırularnı 28 teldä qısqa dulqın, AM, FM wä päräwez aşa tapşıra. Bu oyışmanıñ töp äyteme: Çınbarlı xäbärlär tapşırıp, démokratí töşençeleklärene taratu.
Tatar büleme: Azatlıq radiosı
Monı da qara[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Säxifälär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Azatlıq.org – Tatar-Başqort bülege
- RFERL.org – töp räsmi säxifä


text:
Ukraina Tışqı işler naziriniñ müavini Yelena Zerkal Halqara mahkeme Rusiyege qarşı muvaqqat tedbirlerniñ alınılması aqqında qarar aprelniñ soñuna qadar qabul etecegini bekley.
BMT Yüksek mahkemesinde Ukrainanıñ Rusiyege qarşı davası boyunca mahkeme oturuşı yekünlengen soñ Zerkal: «O (qarar) bizim tahminlerimizge köre aprelniñ soñuna qadar alınacaq», – dep ayttı.
Zerkalniñ sözlerine köre, Rusiye tarafı oturuşlarda kösterdi ki, «devletniñ mantığı – istegenini yapıp, bunıñ içün mesüliyetli olmamaq kibi şekillengen».
TİN müavini dey ki, şimdi dünya Urainanıñ tarafını tuta.
Rusiye öz areketleri içün cevam bermeli ve sadece BMT Halqara mahkemesi Rusiyeni mesüliyetke çekmek mümkün, dep qoştı Zerkal.
Yanvarda Ukraina BMT Halqara mahkemesinde, Terörizmge maddiy destek köstermesine qarşı Halqara añlaşma ve Er türlü ırq ayırımınıñ yoq etilmesi boyunca Halqara añlaşmalarını bozğanında Rusiyeni qabaatlap, Rusiyege qarşı dava açtı. Bu aftanıñ başında Gaagada çalışqan BMT Yüksek mahkemesinde dava boyunca oturuşlar başlandı.
Ukraina Gaaga Halqara mahkemege,Rusiyege qarşı iş baqılacaq vaqıtta üküm sürecek muvaqqat tedbirlerniñ alınılması aqqında rica ete. Bu çareler sırasında – Rusiyeniñ «Ukrainada vatandaşlarğa qarşı terrorizm areketlerini yapqan taqımlarğa» maddiy ve diger destek bermesini toqtatmaq, ve bu taqımlarğa artıq böyle areketler yapmamaları içün tesir etmesini, em de Qırımda diskriminatsiyadan vazgeçmege, ayrıca, Qırımtatar Milliy Meclisi ve onıñ faaliyetini yasaq etmemesini ve ğayıp olğan qırımtatarlarnıñ taqiqatını alıp barmasını talap etmek.
Rusiye Qırımnı zapt etken soñ Donbasta silâlı çatışma devam ete, onıñ neticesinde, BM malümatına köre, aman-aman 10 000 insan elâk oldı. Ukraina ve Ğarp, Rusiyeni separatistlerge qoltutqanı ile qabaatlaylar. Kreml bunı inkâr etip, Donbassta Rusiye «göñüllileri» bar ola bile, dep bildire.


text:
XVIII Moskva halqara bediiy salonında ilk sefer «Art-Bulvar» galereyasından Qırım ressamları iştirak etecek. Bunı Moskvada galereya temsilcisi Olga Şarapova bildirdi, – haber ete RİA Novosti.
Onıñ sözlerine köre, Qırım ressamlarınıñ işleri «kartlı bir yarımadanı degil de, quru çöllerni, furtunalı deñizni, gemici ve balıqçılarnıñ ağır emegini aks etecekler».
«Sergide sovet devri Qırım mektebiniñ 50-80 ss icat etken eñ eyi ustalarınıñ işleri taqdim etilecek», – dedi Şarapova.
Neşirniñ malümatına köre, Moskva halqara bediiy salonı bu sene mart 6-15 künleri keçecek.


text:
Astronomdar alğaş ret Marsta swyıq küyinde saqtalıp twrğan su bar ekenin, mälimdedi. Tipti bwl su Marstıñ oñtüstik polyusında wzındığı 20 şaqırımnan astam alıp köldi qalıptastırğan. Astronomiyadağı bwl tıñ qwbılıs «Mars-Ekspress» stanciyasınıñ Marsis attı radarı arqılı aşıldı. Bwl turalı BBC onlayn qızmeti habarladı.
Bwğan deyin Qızıl jwldız betinde topıraq qabatına aralas mwzdıqtardıñ bar ekeni belgili bolatın. Ğalımdar Mars betiniñ temperaturası joğarlağan kezde bolmaşı sular payda bolıp, tez arada buğa aynalıp ketetinin aytatın. Tek, Marsis radarınıñ soñğı mälimetterinen ğana Mars betinde mäñgi swyıq küydegi sudıñ bar ekeni belgili boldı.
Mars betinde zertteu jürgizip jatqan NASA-nıñ arnaulı qwrılğısı bwğan deyin tek sarqılıp qalğan kölderdi jäne mwzğa aynalğan alqaptardı ğana tapqan. Astronomiyanıñ bwl jañalığı Marsta tirşilik etuge boladı degen boljamdı barğan sayın şındıqqa jaqındata tüsti. Äri, NASA, SpaceX sekildi Marstı otarlağısı keletin ortalıqtardıñ ümitin eseley tüsti.


text:
Rusiyege boysunğan Aqyar yerli parlamentiniñ binasında bomba qoyulğanı aqqında malümat peyda olğanından sebep şeer merkezi qapatıldı. Yerli kütleviy haber vastalarınıñ bildirgenlerine binaen, müessise hadimleri ve deputatlar binanı terk etti.
Matbuatnıñ tasdıqlanmağan malümatına binaen, bomba aqqında malümat parlamentke mektüp vastasınen bildirildi, diger fikirge köre, beyanat müessise hadimlerinden biriniñ elektron poçtasına keldi.
İnternette qapatılğan soqaqlarnı köstergen video peyda oldı, o yerde uquq qoruyıcılar, yanğıncılar ve acele tıbbiy yardım hadimleri buluna.
Yerli İçki işler nazirligi idaresinde Forpost Aqyar neşrine bildirdiler ki, teşkerüv işleri alıp barıla. Bu yerde mütehassıslar, «Berkut», köpeklernen beraber bombanı zararsız alğa ketirgen gruppa çalışa.
Video: Dimitro Sevastopol
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bir kün evelsi Beyazrusiye sıñırı tarafından Kyiv yönelişinde 65 kilometrlik Rusiye tehnikasınıñ kolonnası yolğa çıqtı. Bu aqta Maxar şahsiy şirketiniñ yoldaş fotoresimleri bildire. ABD, Ukrainanıñ paytahtına ekinci ücüm dalğası azırlanıla, dep tenbiledi.
Kolonnada zırhlı tehnika, tanklar, buksirlengen toplar ve, tahminlerge köre, arbiyler ve yaqıt taşığan yük maşinaları bar. Salı künü saba kolonnada ketken arbiylerniñ bulunğan yeri belli degil.
Amerika senatorı Chris Murphy Kongress azaları içün qapalı brifingden soñ Twitterde Rusiye ordusı eñ yaqın vaqıtta Kyivni qırşavlap kesmege tırışacaq, dep yazdı. «Şeer içün uruş devamlı ve qanlı olacaq, ukrainalılar soqaq uruşlarına tez azırlana», — dep yazdı o.
Ukrainada cenk vaziyeti devam ete. Fevralniñ 24-nde saba saat 5-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ «muracaatından» soñ Donbasta «mahsus operatsiya» başlatqanını ilân etti.
Prezident Volodımır Zelenskıy umumiy seferberlik buyruğını imzaladı. Ğarp memleketleri Ukrainağa yapılğan ücüm sebebinden Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnı qullanıp başladı.
Doğrudan ücümge baqmadan, Kreml Ukraina işğali niyetini inkâr ete. Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire.
Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire. Başta Rusiye arbiyleri ölgenini inkâr ettiler. Amma fevralniñ 27-nde Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirliginiñ resmiy vekili İgor Konaşenkov Ukrainada ölgen ve yaralanğan Rusiye askerleri bar, dep ayttı. Sayısını aytmadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net.


text:
Kyivde yanvarniñ 23-nde Ukraina Milliy sanat müzeyinde Ukraina içtimaiy adalet halqara fondu (IOSJ Ukraine) ve «Qırım evi» Devlet müessisesiniñ iştiraki ile qırımtatar tilinde birinci müzey ses qılavuzı taqdim etildi.
Taqdim merasiminde Ukraina prezidentiniñ vekili Anton Korınevıç, Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov iştirak ettiler.
«Tamır qırımtatar halqı mirasınıñ inkişafınen bağlı er şey bizim içün prioritet ola: til, edebiyat, medeniyet, ananeler. Qırımtatar tilinde bu ses qılavuzı bu müzeyniñ pek müim şeyi olacaq, em tamır halqnıñ vekilleri faydalanacaq, em türk tillerinde laf etken halqlar Ukraina ve Qırım aqqında daa çoq bilecek», – dep ayttı Korınevıç.
«Qırım eviniñ» baş müdiri Ahtem Seitablayev, «Qırım ailesi» cemaat teşkilâtınıñ reisi Anife Kurtseitova, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Gayana Yüksel, oyuncı ve jurnalist Elvina Zeynedinova, qırımtatar filologı Mamure Çabanova, alıp barıcı ve filolog Alina Bondarenko ve belli qırımtatar teatr ve kino yuncıları seslerini ses qılavuzı içün ediye etti.
Hatırlatamız, dekabrniñ 15-nde «Ukrinformnıñ» matbuat merkezinde balalar içün «BÜLBÜL» qırımtatar tilini ögrenüv platforması taqdim etildi.
Bundan evel Ukraina Nazirler şurası latin urufatı esasında qırımtatar tiliniñ elifbesini tasdıqladı.
Ukraina Nazirler şurası aprelniñ 7-nde qırımtatar tiliniñ inkişaf kontseptsiyasını tasdıqladı.


text:
Mart 16 kününe qadar arbiy komissarlıqlarğa kelmegen işğal etilgen Qırım sakinlerini para cezaları bekley.
Bu aqta Qırım «ükümeti»niñ satyında aşkâr etilgen beyanatta aytıla.
«Qırım ve Aqyarda yaşağan Rusiye vatandaşlarınıñ Ukrainada arbiy hızmette bulunğanları aqqında vesiqaları ve arbiy unvanları lâğu etilmey. Mütenasip qararnı Rusiye Federatsiyasınıñ Prezidenti Vladimir Putin 2015 senesi yanvar 2-de imzaladı», – denile beyanatta.
Arbiy hızmet qaydı Rusiye vatandaşı pasportında mahsus müür ile tasdiqlanıla.
Arbiy komisarlıqqa martnıñ 16-na qadar kelmegenlerge, Rusiye qanunlarına köre, para cezası belgilenecek.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Almatı qalasında jıl sayın tek kütim-babına jüzdegen million qarjı bölinetin jerastı jäne jerüsti-aspalı ötkelderdiñ siqı adam körgisiz. Twrğındardıñ ötinişi boyınşa redakciya tilşisi qaladağı birqatar nısandı aralap kördi.
Almatı qalasında 100-den asa jerüsti jäne jerastı jürginşiler ötkeli bar. Mwnday ötkeldermen ötu bärine birdey ıñğaylı emes. Egde jastağı adamdar men balalı ata-analarğa, densaulıq jağınan mümkindigi şekteuli jandar men qolında jügi bar adamdarğa tipti qiın. Arbamen jüretinderge pandus öte tik jasalğan, joğarığa köteriluge äldekimniñ kömegi kerek. Tömenge tüsu öte qauipti. Velosipedpen jüru de oñay emes. Pandustardıñ kölbeuligi tehnikalıq talapqa say emes. Mıñdağan twrğın jer betinde retteletin ya rettelmeytin belgisi joq iri avtomagistral'dardan tek jerüsti ya jerastı ötkelderimen künine birneşe ret ötuge mäjbür. Mwnı qiınsınğan keybir jürginşiler joldı kesip ötuge täuekel etip, soñı qayğılı, kemi zardaptı jağdaymen de ayaqtalıp jatadı.
Halıqaralıq täjiribede türli deñgeydegi ötkelder qwrılısınıñ köbeyui – qala biligi üşin adamğa qarağanda avtokölik bastı orında ekenin körsetedi. Ädette, jerüsti-aspalı ötkelder boy kötergen jerde jayau jürginşilerdiñ ölimi artadı.
Ötkelderdiñ körneki jabını jauınnan qorğanış bola almaydı. Qıstıgüni baspaldaq betin tayğaq mwz qaptaydı. Jürip-twruğa qolaysız. Tobığı tayıp, mertikkender de az emes. Däl osığan wqsas sebeppen zardap şekkenderdiñ arnayı esebi jürgizilmeydi.
Özin El'mira İldebay dep tanıstırğan jayau jürginşi «ötkeldiñ adamdarğa arnap salıbağanına» qapalı.
– Mına aspalı köpir dwrıs salınbağan, tım biik äri baspaldağı da tik ornatılğan. Men mwğalimmin. Jürisi bayau, adımı qısqa balalar men qarttarğa qiın. Döñgelekke arnalğan qosjol pandusı iske tatımsız. Sonı salğandar balasın arbamen iterip kötersin, köremiz sonda... qara teriñ şığadı. Adamğa arnap salınsa, bwlay bolmas edi. Perğauınnıñ basına twrğızılatın piramidanı saluğa jegilgen qwldarğa arnalğanday. Qalasañ da, qalamasañ da osı jaraydı degendey. Liftiniñ twrqı anau, salınğalı bir qoldana almadıq, özim ayağımdı sılt basam, qaytemiz, jüremiz osılay künde. Jwrttı oylağan adam bar ma, eşkimdi qızıqtırmaydı, qalada jürip auruımız asqınadı osılay, – deydi aşınıp.
Qoğamdağı qozğalıs jağınan qoldauğa mwqtaj toptardıñ fizikalıq quatı men uaqıtın ünemdeuge arnalğan liftilerdiñ tügel derligi jwmıs istemeydi. Äytpese, qalanıñ är audanına ötkelderdi kütip-wstauğa, jöndep-jaraqtauğa qarjı bölinip, tender oynatılıladı. Biraq jurnalist aralağan nısandarda is jüzinde qajetke jarap twrğan bir lift kezikpedi. Barlığı äbden tozğan, köbi bülingen: şağılğan äynek, bwzılğan esik.
Transport salası boyınşa sarapşı Roman Barabanov transport infraqwrılımınıñ sapasına köñil tolmaytının aytadı.
«Jerastı-üsti ötkelderiniñ jağdayı qanağattandırmaydı. Azamattarğa qolaysız.Äuelden-aq bağdarşammen jürip ötuge ıñğaysız avtoban jol emes, qarapayım köşe salu kerek edi. Ökinişke qaray, avtoköligi barlarğa qarağanda jürginşilerdiñ köptigine qaramastan, tañdau jayau jüretinderge emes, avtomobil'ge ıñğaylap jasaldı. Balalar arbasına ärqaysına 5 litr su qwyılğan tört bötelkeni salıp, künine birneşe ret arı-beri eşkimniñ kömeginsiz süyrep-tasıp körgen soñ-aq qanşalıqtı auır ekenin sezinuge boladı», – deydi ol redakciya tilşisine.
Tım tik ornalasqan pandus siyaqtı «qwrılımnıñ» ıñğaysızdığı sebepti Barabanov bıltır 5 jerastı ötkeliniñ üstinen jol betinen arnayı ötpe jasalıp, bağdarşam qoyılğanın jetkizdi. Äkimdiktiñ şarasızdıqtan qabıldağan bwl şeşiminiñ soñı jerastı ötkelderdiñ eşkimge qajetsiz «jertölege» aynaluına äkelui mümkin. Däl solay aspalı ötkelderge balama tetik qaralar ya qaralması äzirge belgisiz.


text:
Lenin rayonındaki Kürpe köyünde cami qurğan sakinler yardımğa muhtaclar. 2019 senesinden başlap köyde hayırsever insanlarnıñ qoltutuvı ile cami qurulmaqta. Şimdi binanıñ qubbesi yapıldı, amma işler daa bitmedi. Kürpeliler bu yıl yañı camide namaz qılmaq arzusındalar.
Cami qurucılığı içün aşağıdaki esapqa para keçirip, yardım etmek mümkün:
Karta RNKB 2200 0206 0097 1057
+7 (978) 525-00-07 Memetov Asan Zekiryayeviç
Karta RNKB 2200 0202 3405 2621
Karta Sberbank 5228 6005 6596 8809
+ 7 (978) 890-88-73 İbraimov Rustem
Kürpe köy sakinleri cami quralar
Lenin rayonındaki Kürpe köyünde cami qurğan sakinler yardımğa muhtaclar. 2019 senesinden başlap köyde hayırsever insanlarnıñ qoltutuvı ile cami qurulmaqta. Şimdi binanıñ qubbesi yapıldı, amma işler daa bitmedi. Kürpeliler bu yıl yañı camide namaz qılmaq arzusındalar.


text:
Büyük Britaniyada sabıq rusiye hafiye Sergey Skripal ve qızı Yuliyanıñ zeerlenüvi sebebinden, AQŞ-nıñ Rusiyege qarşı kirsetken ekinci sanktsiyalar paketi qanuniy quvetini aldı. Böyle vesiqa devletniñ Federal sicil saytında derc etilgen, dep bildire Radio Svoboda.
Yañı sanktsiyalarğa köre, Amerika Qoşma Ştatları, Halqara valüta fondu, Dünya bankı ve başqa halqara maaliye teşkilâtlarına Rusiyege maaliyeviy-tehnik yardım ve kredit berilmesini yasaqlay. Bundan ğayrı, AQŞ, rusiyelilerge bir sıra tehnologiyalar ve mallar satışı vaqtında litsenziya talaplarını arttırmağa niyetlene. Em de Amerika banklarına Rusiyege kreditler bermege ve Rusiye devlet borcunıñ bazarında iştirak etmege, yani rusiye valüta obligatsiyalarını satın almağa yasaq etile.
Skripallerniñ zeerlenüvi içün Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ kirsetilecegi avgustnıñ başında belli oldı. Olar, eñ azından, bir yıl ükümsürecegi de bildirile edi.
Rusiyege qarşı yañı AQŞ sanktsiyaları avgustnıñ 22-sinde quvetini alacaq. Sıñırlavlar Büyük Britaniyada Solsberi (Salisbury) şeerinde rusiye hafiyeliginiñ agenti Sergey Skripal ve oñıñ qızı Yuliya Skripalniñ zeerlengeninen bağlı. Vaşıngton bildire ki, Rusiyeniñ Büyük Britaniyada “Noviçök” zeerlegen maddeni qullanğanı halqara uquqnı boza.
Yañı sanktsiyalar aviatsiyada qullanılğan elektron cihazlarnıñ Rusiyege ihracını yasaqlay, “Aeroflot”qa ise AQŞ-na uçuşlarnıñ yasaqlanması mümkün.


text:
KYİVDE QURBAN BAYRAMĞA BAĞIŞLANĞAN NAMAZ ÖTKERİLGEN
Oraqnıñ 20-de Qırım Muhtar Cumhuriyeti Diniy musulman idaresi Kyiv temsilciliginiñ camisinde Qurban bayramğa bağışlanğan namaz ötkerildi. Namazda biñge yaqın musulmanlar qatıldı.
Namaz yekünlengeninden soñ bayram hutbesini Qırım MC Diniy musulman idaresiniñ Qırım Müftisi Ayder İsa oğlu Rustemov oqup, bugün musulmanlar Yüce Allahnı yükseltken künü olğanını qayd etti. O qayd etti ki: «Aslında musulmanlar er bir işni ar-Rahman ve ar-Rahim olğan adınen başlap, hususan bugün Allahqa tazim eteler. Acılar, bir yerde toplaşaraq telbiye ve tekbirlerni seslendirgen künü acılıq merasimlerini yekünlerken, Allahnıñ adını yükselteler! Allahu Akbar! Allah Yücedir! Lâhi-lâhi-il-Allah!
Tek Allah, Oña muracaat etmesine, tek Oña dua etmesine, tek Oña inanmasına, Onı sevmesine, Onıñ cezasından qorqmasına, Onıñ minnetine ümüt etmesine lâyıqtır. Bugün bayram künü – zül-hicanıñ onuncı künüdir. Cenabı Haqımız bu kün aqqında ne dey? O Resuline buyura ki: ‘Şimdi sen Rabbiñe qullıq et ve qurban çal!’ (Quran-ı Kerim 108:2). Şu merasimler bizge Cenabımız – Cenabı Tek olğanını köstere! Ümmetimiz de – yekâne Ümmettir, Yüce Rabbimiz Öz Kitabınıñ bir çoq yerinde aytqanı kibi: Aqiqaten, bu (bütün peyğamberler ve olarğa iman etkenler) tek bir ümmet olaraq siziñ ümmetiñizdir. Men de siziñ Rabbiñizim. Öyle ise, maña qullıq etiñ!’ (Quranı Kerim 21:92).
Bugünki kün – Cenabı Allahnıñ ögünde eñ güzel kündir, çünki bu – eyi niyet ve areketlerniñ eñ yüksek noqtasıdır. Felestinden Qırımğace cemaatımıznıñ ağrısı erte-keç biter. Allahnıñ yardımı keleyata. Allah bizge kâfidir ki, biz Oña işanayıq. İradesizlik köstermeñ, ğamğa qapılmañ. Eger inanğan olsañız, siz üstün çıqacaqsıñız’ (Quranı Kerim 3:139). Bu bayram künü epimiz quvanmalı ve etraftakilerimizni quvandırmalımız!»
Hutbe yekünlengeninden soñ qırımtatar halqınıñ Lideri, Ukraina millet vekili Mustafa Cemil Oğlu Ukraina ve tuvğan Qırımınıñ bütün musulmanlarını hayırladı ve Qırım işğalcilerden azat etilüv oğrundaki küreşniñ müimligini qayd etti.
QMC DMİniñ matbuat merkezi


text:
Rusiye Qara deñiz Flotınıñ Aqyarda ve Qırımda hızmet etken askerleri, işğal etilgen Qırımda ipoteka programmasınen faydalanıp, 2016 senesi mart ayı ve 2017 senesi mart ayı arasında 300-den ziyade daire satın aldı. Böyle raqamnı Rusiye Mudafaa nazirligi seslendirdi.
«Aleksey Mihaylov («Yugregionjilyö» FDRM 1-ci bölüginiñ reberi – QA) tarafından berilgen malümatqa köre, mart 2016 ve mart 2017 arasında İpoteka toplav sistemasına 1060 asker qoşuldı. Ve 450 asker meskenniñ alınılması aqqında şeadetname elde etti. Bundan da ğayrı, işbu müddet devamında İTS iştirakçileri Aqryar ve Qırımda 322 daire aldı», – dep haber etile.
Yarımada Rusiye tarafından işğal etilgen soñ ekspertler, Qırım ve Aqyarda eali sayısı artqanını qayd eteler. Olar bu vaziyetni «şeerniñ suratnen Rusiye tarafıından arbiyleştirilmesinen» bağlaylar. «Ukrainskiy Meridian» Cemaat tedqiqatlar Merkeziniñ müdir muavini Aleksey Turgan, Aqyarğa köçip kelgenlerniñ sayısı ayda 2,5-3,5 biñ insannı teşkil etkenini bildirgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İşğal etilgen Aqyarda aşayt mahsulatınıñ fiyatları ep arta. Bunı Aqyar «ükümetiniñ» istimalcı bazar ve litsenziya baş idaresiniñ yolbaşçısı Nikolay Lişenko sentâbr 29-da toplaşuvda bildirdi.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümetine yaqın olğan Krıminform saytınıñ malümatına köre, Lişenko fiyatlar artmasını «logistika problemlerinen» bağlay.
«Baqqaliye gruppasında fiyatlar arta. Keçken aftağa nisbeten un fiyatı arttı – 3%, pirniç gruppası – 1,6%, künaylan yağı – 3,5%, şeker – 1,8%», – dedi Lişenko. Aynı vaqıtta o yımırta fiyatı – 6% ve et – 4% artqanını ayttı.
Lişenkonıñ qayd etkenine köre, furtuna havfı sebebinden Rusiyeniñ diger regionlarından aşayt mahsulatını ketirmek daa zor oldı, em de Ukrainanıñ Qırım ile sıñırında yükni resmiyleştirmek kerek, bunıñ episi tesir etedir.
Onıñ aytqanına köre, Keriç keçitinde qullanuv müddeti qısqa olğan aşayt mahsulatı içün «yeşil ayat» temin etildi. Ötmek fiyatı deñişmey qala, çünki onı Aqyar ve Qırım müessiseleri azırlay.


text:
Qırımda Ermeni Bazarnıñ şeer mahkemesi Aqmescit rayonınıñ 45 yaşında sakini Edem Ebulisovnı qabaatlı tanıdı ve para cezasını berdi.
Bu aqta Qırımnıñ Rusiye prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Bildirilgeni kibi, faalni Rusiye cinaiy kodeksiniñ 318 maddesi 1-inci qısmı boyunca qabaatlı tanıdılar – akimiyet temsilcisine zarar ketirüv.
«2014 senesi mayıs 3 künü «Ermeni Bazar» kiriş noqtası rayonında maküm etilgen şahıs vatandaşlarnıñ qanunsız sürette sıñırdan keçmemesini nezaret etken «Berkut» batalyonınıñ №1 bölüginiñ militsionerine zarar ketirdi», – denile Qırım prokuraturasınıñ beyanatında.
Mında şunı da qayd eteler ki, maküm etilgen qabaatını tanıdı ve nedamet etti, bu sebepten oña 40 biñ ruble miqdarında para cezası berildi.
Bu aqta maküm etilgenniñ ve imayesiniñ izaatları şimdilik yoqtır.
İşbu ciniay iş Qırımnıñ Rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskayanıñ teşebbüsi ile açıldı.
Aqmescit sakini, 1970 senesi doğğan Edem Ebulisovnı noyabr 25-de yaqaladılar. Dekabr künü onı SİZOdan azat ettiler. 2014 senesi mayıs 3 künü numayışta iştirak etken 4 qırımtatarı yaqalanğan edi, olardan soñ nevbette Edem Ebulisov azat olundı.


text:
Kremlniñ nezaretindeki Bağçasaray rayon mahkemesi iyülniñ 13-nde qırımtatar faili Nariman Memedinovğa qarşı açılğan memuriy davanı baqmağa niyetli. Adliyeci Lilâ Gemeciniñ bergen malümatına köre, fail – 2017 senesi aprelniñ 13-nde Seydamet Mustafayevniñ evinde tintüv keçiriligende onıñ evi yanında sanki ruhsetsiz teşkil olunğan mitingde iştirak etkeni sebebinden, mahküm etilecek. Bunı adliyeci Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında haber etti.
«Tintüv vaqıtında bir çoq qırımtatarı kelip, semetdeşke destek bildirgen, olarnıñ arasında Nariman da bar edi. O anda olıp, uquq qoruyıcılar tarafından yapılğan provokatsiyalarğa cevap bermekten adamlarnı toqtata edi, ve böyle provokatsiyalar yapılğan edi. O (Nariman – QA), yañılmasam, şu adiselerni videoğa çeke edi», – dedi adliyeci.
Onıñ sözlerine köre, qabaatlanğan taraf memuriy davağa ve protokolnıñ özüne bir sıra itiraz bildirdi, bütün itirazlar mahkemege teslim etildi. Qabaatnıñ cezası 10-15 biñ ruble arasında cöreme olmaq mümkün, dedi Gemeci.
Rusiye uquq qoruyıcıları, qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler ötkerilgende, etrafta toplaşqan faillerniñ areketine qarşı bundan evel de davalar açtıra edi.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.


text:
İyül 15-te işğal etilgen Qırımda taşınmaz mallarğa mülkiyet aqqınıñ devlet qayd etilmesi aqqında şeadetnamelerniñ berilmesi toqtatıla. Bu aqta Devlet qayd etilmesi ve kadastr boyunca Qırım komitetiniñ matbuat hızmetinde bildirdiler.
Komitet yolbaşçısı Aleksandr Spiridonovnıñ ilân etkenine köre, rusiyeli 122 sanlı qanunnıñ deñişmeleri işke tüşürilgen soñ, taşınmaz mallarnıñ devlet qayd etilmesi tek Taşınmaz mallarğa aqlarnıñ ve onen añlaşmalar yekâne devlet cedvelinden yazma boyunca tasdıqlana.
«2016 senesi iyül 15-ke qadar berilgen mülkiyet aqlarınıñ qayd etilmesi aqqında kâğıt şeadetnamelerni Taşınmaz mallarğa aqlarnıñ ve onen añlaşmalar yekâne devlet cedvelinden yazmağa deñiştirmeniñ keregi yoq. Şeadetnameler endi kerekmey. Yañı usulnıñ esas maqsadı dolandırıcılıqnıñ ögüni almaq ve qayd etilgen aqlarnıñ kefaletini qaviyleştirmektir», – dep añlattı Spiridonov.
Müessisede qayd etilgenine binaen, cedvelden yazma devlet qayd etilmesini ve cedvelde onda qayd etilgen malümatnıñ bar olğanını, bu cümleden aq saibi ve aq belgilegen vesiqalarnıñ bar olğanını tasdıqlay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rostov-na-Donu (Rusiye) mahkemesi yaramağan dava mabüsi Servet Gaziyevniñ sağlıq vaziyeti sebebinden Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» oturışuvını başqa künge qaldırdı. Oña yatıp raatlanmağa tevsiye etildi.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa haber etti.
«Ekimler Gaziyevni baqtı, oña ilâclar berip, bir qaç saat yatmağa aytqanlar. Onı SİZOğa qaytarğanlar. Bugünki oturışuvda qabaatlav şaatı sorğuğa çekilecek edi – FSB hadimi Valiulin. İmaye tarafı müvekkili olmağanda mahkemeni devam etmek imkânsız saydı. Mahkeme itiraz bildirmedi», – dep tarif etti birleşme.
Faallerniñ bildirgenine köre, mabüsler Gaziyev «hastahanege alınmalı», dep ayta.
«İnsan şimdi yatıp olamağan yerde buluna», – dep ayttı dava mabüsi Seyran Murtaza.
Başqa menbalar bu malümatnı tasdıqlamay. Mahkeme ve Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ vekilleri malümatnı açıq şekilde izaatlamay.
Mayısnıñ 13-nde Rostov-na-Donu mahkeme oturışuvında Servet Gaziyev yaramağan edi. «Acele yardım» feldşeri bir qaç ağrı kesici ine urdı, amma Gaziyev mahkeme soñuna qadar raatsızlanğan edi. Martnıñ 30-nda Gaziyevniñ aşqazan ağrıları sebebinden de mahkemege «acele yardım» çağırılğan edi.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler.
2019 senesi martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi bütün tutulğanlarnı apiske aldı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım «prokuraturası» mahkemege qırımtatar milliy Meclisi sabıq başı Mustafa Cemilevniñ «Qırım» Fondı» hayriye teşkilâtınıñ tesisçilerinden çıqarmağa talap etti.
Bunı Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetiniñ ruporı Krıminform saytı bildire.
«Prokuratura»da eminler, fondnıñ yolbaşçılığında olıp, Cemilev Qırımda «içtimaiy ketişatlarğa tesir ete bile».
Mında «Qırım» Fondı» qırımtatar hayriye teşkilâtınıñ faaliyetine bir sıra bozuluvlarnı qayd etkenleri aqqında bildireler. Olardan birisi, deyler «prokuraturada», «Ticariy olmağan teşkilâtlar aqqında» Rusiye qanunıñ bozuluvıdır. Oña köre, bu kibi teşkilâtnıñ tesisçileri sırasına çetel vatandaşı ya da Rusiyege kirişi yasaq etilgen şahıs kiremez.
«Prokuratura»da qayd eteler ki, 2002 senesinden hayriye teşkilâtınıñ tesisçileri sırasına kirgen Mustafa Cemilev Ukraina vatandaşıdır. Mında şunı da aytalar ki, 2014 senesi aprel 19-da akimiyet onıñ Rusiye Federatsiyasınıñ territoriyasında bulunuvını beş yılğa yasaq etti.
«Qırım» Fondı» tesisçileriniñ sırasından Cemilevniñ çıqarıluvı aqqında mesele Aqmescit şeeriniñ Merkeziy rayon mahkemesinde sentâbr 22 künü baqılacaq.
Sentâbr 17 künü «Qırım» Fondı» baş müdiri, Meclis azası Riza Şevkiyevge Aqmescitniñ Merkeziy mahkemesiniñ qırımtatar teşkilâtlarınıñ Meclis binasını boşatmaq kerekligi aqqında qararını oqudılar.
Halqara teşkilâtlar ve uquq qorçalayıcılar işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı ve qırımtatarlarğa nisebeten etilgen adaletsizlik sebebinden öz qasevetini bildirdiler.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırımnıñ Qarasuvbazar rayon mahkemesi "Taygan" parkınıñ saibi Oleg Zubkovnıñ turista Olga Solomina tişlenilgeninden sebep "belli areketlerniñ yasaq etilüvi" boyunca sıñırlav tedbirlerini uzattı.
Bunı Zubkov mayıs 25-inde mahkeme oturışından soñ ayttı.
"Olga Solominanıñ davası boyunca nevbetteki mahkeme oturışı bitti. Ekspertiza kelmegeni bizge belli edi. Oturış, mahkemeci sıñırlav tebdirini uzarqanı içün çoqqa sürdi. O, iyün 3-ünden avgustnıñ 3-ünece uzatıldı. Dava sozula. Amma aytmaq isteyim ki, vesiqalar ekspertizağa berilgeninden bir aydan çoq keçti, lâkin teşkerüv öyle de daa yapılmadı", - haber etti Oleg Zubkov.
O, kelecek mahkeme oturışı iyün 5-ine tayinlengenini bildirdi.
"Dava soñuna kele ve, bellesem, iyünde bitmek kerektir. Endi bu dava boyunca üküm ve qarar çıqarılmalı", - neticeledi Zubkov.
Aprelniñ 29-ında Rusiye nezaretindeki Qarasuvbazar rayon mahkemeniñ mahkemecisi Tatyana Balema "Taygan" arslanlar parkınıñ saibi Oleg Zubkovğa qarşı cinaiy davanıñ baqılmasını belli olmağan tarihke avuştırtı.
Martnıñ 19-ında bildirilgeni kibi, "Taygan" arslanlar parkınıñ saibi Oleg Zubkov haber etkeni kibi, mahkeme onıñ parkında tişlengen qadın Olga Solominanıñ davası boyunca qoşma tibbiy teşkerüvni keçirmek ükmüni çıqardı.
Martnıñ 19-ında bildirilgeni kibi, "Taygan" arslanlar parkınıñ saibi Oleg Zubkov haber etkeni kibi, mahkeme onıñ parkında tişlengen qadın Olga Solominanıñ davası boyunca qoşma tibbiy teşkerüvni keçirmek ükmüni çıqardı.
2018 senesi iyülde “Taygan” parkında arslan turist Olga Solominanı tişlegen. Qadınıñ aytqanına köre, “Taygan” müdiri Oleg Zubkov o yerde edi, amma arslannı birden tınçlatıp olamadı.
Zubkov ise, Solomina sarğoş olıp, arslanğa qaşanğanğan ve bunıñ içün ayvan onı tişlegen, dep ayta.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.


text:
Qırımtatarlar Qırım ile memuriy sıñırda Çonğar kiriş noqtasında nezaret işlerine celp etilecek, dep bildirdi Ukraina prezidenti Petro Poroşenko.
«Çonğardaki sıñır noqtası qabarcılıq timsali oldı. Nezaret işlerine qırımtatarlarnı celp etmege emir ettim», – dep yazdı Poroşenko Twitterde.
Cuma künü prezident Dnipropetrovsk vilâyetiniñ Krıvıy Rig şeerinde iş ziyareti ile bulunıp, uquq qoruyıcılar ile körüşti, dep haber ete prezidentniñ matbuat hızmeti.
Devlet yolbaşçısı Havfsızlıq hızmeti ve Devlet fiskal hızmetine aynı emirlerni berdi.
Bundan evel Qırım ve Aqyar meseleleri Ukraina Devlet hızmetiniñ yolbaşçısı Aslan Ömer Qırımlı memuriy sıñırdaki kiriş noqtalarını tenqit etken edi.
«Hususiy bir monitoring missiyası isbatladı – vatandaşlar içün şaraitler yeterli degil, vatandaşlarnıñ iddiaları ise sebepsiz degil», – dedi o.
2015 senesiniñ başında işğal etilgen Qırımnıñ Herson vilâyeti ile memuriy sıñırında tez-tez hızmet etecek noqtalar açılacağını bildirgen ediler.
2014 senesi mart ayında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında formal, asılında ise – tam bir sıñır peyda oldı.
Qırım vaqtınca işğal etilgen topraq olaraq ilân etildi. Bugünge qadar qıtaiy Ukrainanıñ Qırım ile «sıñırında» üç kiriş sıñır noqtası mevcut: «Perekop», «Armânsk» ve «Canköy», soñki ekisini Rusiyede halqara dep adlaylar.


text:
Frenkistannıñ Normandiya regionında yerleşken Ruan şeerindeki meyhanesinde yüz bergen yanğın neticesinde eñ azdan 13 insan elâk oldı ve altı kişi yaralandı. Bildirilgen malümatqa köre, elâk olğanlar 18-25 yaşında edi. Zararlanğanlardan biri ağır alda buluna.
Yanğın şeer merkezinde yarı gecede «Kuba Libre» meyhanesiniñ mağazında ziyaretçilerden biri doğğan kününi qayd etken vaqıtta yüz berdi.
İlk malümatlarğa binaen, bayram tortındaki yarıqlar yanğın sebebi olğandır. Gençler, er alda, tavan yanğanından çıqqan gaznen zeerlengen.
Frenkistan içki işler naziri Bernar Kaznov avgust 6-da bildirdi ki, şimdiki vaqıtta uquq qoruyıcılar yanğın sebebini ögrene. Taqiqat işleri devam ete.


text:
Tarih Ädebi älem
ALJASQAN ĞASIR (Äñgime)
“Aşarşılıqtı sayasilandırmau kerek” deu “dımıñdı şığarma” dep wlttı twnşıqtıru. Bwl tarih pen wltqa jasalatın qiyanat!
…közi jwmılmay, «bwnıñ ne?» degen tañdanıstı swraq anıq oqılatınday adırayıp, tas qoranıñ töbesine qarağan küyi qalıptı. Mwrınnan ketken qan eki wrttı sağalay barıp, kepken özenniñ arnasınday bılqıldap, toñğa aynala bastaptı. Sıpataydıñ da eki wrtınan bastap omırauına deyin – iñirdegi batıs kökjiektey qıp-qızıl. Entigin endi basıp, auzına kelgen dämniñ qoşqıl tatitının, onıñ qannıñ dämi ekenin tüysingen. Tüysingen sätte loqsıp qwsa bastadı. Bwnısı jetpis bes jasqa kelip, Täşkenttegi ağaş qorasına kirip, qayıs arqanğa asılıp barıp tınşu tapqanşa jalğasatın loqsu ekenin, ärine, ol kezde bilgen joq. Bir närseni türtip, tanıp alarğa mwrşası da joq. Şökesinen otıra ketip, jansız bastı qwşaqtap, qasqırdıñ wlığanına wqsas, bälki odan da äri bir zar şığardı. Qwdaydan bastap, äruaq ataulını, ömirdi, ajaldı, auılınan tigerge twyaq qaldırmağan aştıqtı şetinen lağınettep şıqtı. Jaña ğana özi aynaldıra keskilep, moyın omırtqasınan jwlqılap, aq jwlın mayın aqtarıp alğan qas-jauınıñ basın endi ayalap, bauırına basıp, äldilep otır…
Bwlar auıldan şıqqanda beseu edi. Bwl jürip ötken jolda üş oba jatır. Oba deytindey oba da emes, taspen jabılğan töbeşik. Tuası şoynaq, aştıqtan köp bwrın ayağın süyrep basatın Ädilgerey älsirep qaldı. Jüruge hali joq. Onı bir talğa süyep, özderi jua teruge ketken. Jwt – jeti ağayındı. Äşeyinde är tastıñ tübinen ırğap-ırğap jwlıp alıp, jüre beretin jua da joq. Ömir «öltirmeyin» degendey, ärqaysısınıñ qoldarına eptegen qoyantamaq iliktirdi. Biraq sol mezette tas tübine üñile jürip, bükşeñdegen qalpı, qolındağıların qaujap bolğan. Olja jaylı eşqaysısı tis jarmadı. «Jılan jalmağanday» desti. Tek qaytıp kele jatqanda ğana işterinen Ädilgereydiñ aştan qatatının oylap, köñilge küp kirdi. Biraq bwl qinalıs jäy kündegiden basqa. Säl ıñğaysızdanğanı bolmasa, bäri qalıptı. «Aştıqta ar bolmaydı eken» dep oyladı Sıpatay. Bwlar ketkeli süt pisirim uaqıt ötti. Qaytıp kelse, Ädilgereydiñ bası ğana qalıptı. Bastı köterip qarap edi, qan joq. Osıdan jıl bwrın kesilgen bas sekildi. Tänin süyrep äketken iz jatır. Biraq onda da qan izi bayqalmaydı. Qan izi twrmaq, aştıqtan arığan dene jolındağı şöpti japıruğa da jaramaptı. Tek espe qwmda ğana jazılğan hattay iz jatır. Aşıqqan adamda qan bolmaytın şığar dep şeşti bwlar. Aqıldasa kelip, tändi süyrep äketken jaqtan aulaq, qarsı betke jürdi. Odan keyin olar közi qarauıtıp, qwlauğa şaq qalğan kezde sausaqtarın yaki bilekterin tistelep, qan şığarıp, ölimderin boljaytın ädet tapqan.
Odan keyin törteuiniñ arası wzay berdi. Soñında «ayağın şañğışı qwsap süyrep kele jatqan aldıñğı top osı wzaqqa barmaydı-au»,–dep şeşken şartıq Kenjebay. Şartıq degen «märtebeli» atağınıñ jwqanası da joq. İşin aua keulep ketken. Juıp, bürlep, keregege ilip qoyatın may salar qarın sekildi. Türtse – dañğwr-dwñğır etedi. Odan keyin – qabırğası balıqtıñ jelbezegine wqsap ırsiıp, közi şüñirek tartıp, kepterdikindey qızarıp twratın Oljabay. Bota tirsek Tileş eñ aldında. Bwl sonı bağdar qılıp, qalmauğa tırısıp, ilese ilbip keledi. Ärkim öz basındağı alaudı öşirip, aqıldan aljasıp qalmau üşin üzilmeytin oydıñ sorabına tüsip alğan. Aşıqqan adamnıñ aljasıp ketetinin wqqannan beri saqtandı. Şaşı jalbırağan, tırnağı orala ösken bir kempir kürek tisin ırğap otırıp, özin: «Altın saqa» ertegisindegi Mıstan kempirmin», – dep tanıstırğanda «qarttıqtan aljıdı ma, älde aştıqtan aljıdı ma?» dep zerttep baqqan. «Mıstan kempir» aljasarday käri emes, äri ketse elu men alpıstıñ arası. Aştıqtan ekenine şübä qalğan joq…
Jazıqqa tüskeli beri jağday tipti qiındadı. Bağıt joq, bağdar joq. Bir ğana maqsat. Jüru Häm jüru. Osı maqsatpen jüre berip, Kenjebaydıñ qayda qalğanın da bilmeydi. Kenjebay Sıpataydıñ nemere inisi-twğın. Qalmannıñ jalğızı. Keyin bwrılıp, izdese bolar edi. İzdemek te bolğan. Biraq izdep barğanda ne qayran qılmaq? «Aman qalsam, süyegin jinap, kömermin» dep, aynalanı jattap alğısı kelgendey köz işine qotara saldı. Bwl tumısınan qatigez de, antwrğan da emes edi. İşi-bauırı ezilip, bauırın joqtap keledi-aq. Namıs ta bar. Biraq eki ölikten bir ölik jaqsı. «Äuletten eñ qwrımağanda bireu tiri qalsa» dep öksidi. Osı oyğa bekip, ilbip kele jatqanda Kenjebaydı kördi. Arqasına qanat bitken be, bük tüsip, qos qanatımen jerdi keri ısırıp, kökke qaray köterilip baradı eken. «Jarıqtıq, Qwday, mına şartıq qwlın aljasqan ğasırdan qwtqarıp, qanat bitirip, kökke alıp ketti» degen düdämal oy jılt etti. Bwl bir sät esi auıp, kün kölegeylep, kökke qarap twrıp qaldı. Qolın da bwlğağan sekildi.
Soñındağı Oljabayğa qarap edi, toqta dep, qol köterip işara jasap keledi eken. Bwlar da jüruge şama qalmağan soñ, toqtauğa beyil. Oljabay qız bwrımınday sozıla ağıp jatqan bwlaqtıñ etegine jetip jığıldı. Bwrın bwl jerde mamırajay tirlik keşken jwrt Wzınbwlaq dep atağan bolar dep oyladı üşeui. Biraq läm-mim söylesken joq. Söyleuge älderi qwrığan künnen bastap, bwlar bir-birin oyşa wğuğa köşken. Basında jobalap, dolbarmen tüsinisetin edi. Soñıra sözbe-söz söylese alatın jağdayğa jetti. Keyin mwnı ğalımdar «telepatiyalıq baylanıs» dep ataytının bwlar ol kezde qaydan bilsin? Ondaydıñ mümkin ekenin de oylauğa häl joq. Oylağan künniñ özinde tañdana almas edi. Bwlardı tañdandıratın ne qaldı özi? Adamdar bir jıl işinde qattı qartayıp ketti. Bir qalağa kirgende ölgen äkesi men şeşesiniñ basın kesip alıp, qwşaqtap, sandıraqtap, eki bastı kezek-kezek süyip jürgen segiz ben on jas arasındağı qızdı kördi. Arqadan şıqqannan Sırğa deyin keuip, isinip ketken ölik qaraqws pen qwzğınğa, qarsaq pen qasqırğa, jalpı añdar patşalığına jayılğan wlan-ğayır dastarhan tärizdi. Özge añ-qws jeytinin jep bolğan soñ, toydan keyin dastarhan jinaytın dayaşı qwsap, mäyitterdi kömip jatqan qarğalardıñ qılığı da bwlardı tañdandıra alğan joq. Ittiñ süyek kömetini sekildi erteñgi künniñ qamın küyttedige jorığan. İşindegi kökiregi oyau, äldeqanday oqığanı bar, Sıpatay ğana Abıl men Qabıl qissasın, adamzattıñ alğaşqı qılmısın eske tüsirgen. Tüsirgen de ğadettegi dünie sekildi samarqau qarap, qoya saldı. Odan keyin bir keyuananı qasqır qorşap, şañıraqtıñ otı sönbes üşin, estiyar wlın artına jasırıp, it-qwsqa kenje balasın itere salğanı jaylı jan türşiger oqiğanı keyipkerdiñ öz auzınan estidi. Keyuana äldeneden arılğısı kelgendey, özin aqtağan janday jolay kezikken jannıñ bärine osını aytıp jür.
«Bılay» dep wlın artına jasırğanın körsetkende aştıqtan meñireyip qalğan bala, közi üreyge tolıp, mıñ ret qaytalanğan qoyılım boyınşa şeşesiniñ etegine orala ketedi. Keyuananı tas-twnjır qwsap ünsiz tıñdap, öz jayına ketetin özgelerdiñ qılığın bwlar da qaytaladı. Odan beri de kezdeskenderdiñ äñgimesi bwdan da qayğılı bolmasa, kem emes. Qayda barsañ da qırğın, qaza. «Joldı kisi jegişter toruıldap jür» degendi aytıp saqtandırğandar da boldı. Oğan da kepken balıqtıñ keskinimen qarağan da qoyğan. Kisi jegiş degennen qorıqqannan göri jiirkeniş basım. Söytse de, tiliniñ qıjırtpası bar bota tirsek Tileş: «Ölip bara jatsaq, şartıq atı bar, Kenjebaydı birinşi jeymiz. Odan keyin seni…» – dep qaljaqtağan boldı. Qanşa qaljıñ bolsa da, işinen bir oydıñ jılt etkeni ras edi. Mınau sol oydıñ buı bolatın. Bir jaqsısı, olar ol kezde oymen tildesudi bilmeytin. «Qwday saqtasındı» kezergen erinderin äreñ jiıp, adıraya qarap ayttı.
Közderi ilinip ketken eken. Bwl – ädettegi köz şırımın alu emes, qaljırau. Ölimniñ alğaşqı habarşısı. Oljabay bağana suğa bas qoyğan jerinde äli jatır eken. Qarını qara sudan şermiip ketipti. Bwl bota tirsek Tileştiñ qwrdası. Sol qwrdastığı esine tüsip ketkendey, biraq qaljaqtaspaq twrmaq dauıs şığaruğa şaması joq bota tirsek Tileş, jaña tapqan söylesu täsilimen eki-üş ret «twr» dep körip edi, anau erine qozğalğanı bolmasa, twratın ray tanıtpadı. Baydıñ şoljañı qwsap jatqan qwrdasına sol sät ızası kelgen Tileş qarın twstan teuip kep qalğanda şermiip twrğan qarın qors etip jarıldı. Selk ete qalğan Oljabay kepterdikindey qızıl közderin bwlarğa qadap jatqan küyi jan täsilim etti. «Jan azabımdı jeñildettiñ ğoy, qoş, Tileş» degen oyı ap-ayqın estildi. Ekeui de mına swmdıqtan üreylenip qalğan. Äsirese, Tileş. Bayağı jaymaşuaq kez bolsa, bwlar añırap twrıp jılap, qaqırap twrıp qayğırar me edi?! Ökinişke qaray, ayauşılıq sezimderi tübegeyli ölip, ömir üşin küresu, jan saqtau sezimderi oyanıp, ayqwlaqtanıp kele jatqan. Äbden arıp, şökken mäyitti büktep jatqızıp, ekeulep jürip bes-altı taspen bastırıp kete bardı. Müsäpir halderine qaramay, «amanatqa qoydıq» dep uağdalastı.
Kün jürip, bir qwzdıñ etegine kelgende tağdır bir jarılqadı. Äueli qıran toyattap, artınan it-qws toy toylağan bir maqlwqattıñ är jerde şaşılğan süyegin körip, ekeui de ekpettey jatıp kemirip, bir süyekten ekinşisine bauırlap jıljıdı. Tipti jilinşiktiñ mayına deyin şağıp jedi. Kişkene toyınğannan keyin barıp, «eş januarğa wqsamaytın bwl ne maqlwqat boldı eken?» dep oylana bastadı da, ol raylarınan tez qayttı. Bwnıñ adam denesi ekenin, tipti özine jaqın, nemere inisiniñ etin jegenin, qalğan ömirin osı süyekti izdeumen ötkizgen Sıpatay jetpis bes jasqa kelip, asılıp ölgenşe sezgen joq. Sezbeytin de jöni bar. Bir uıs mäyitti bauırına basıp jep otırğan bürkitti bir üyirli şiböri qaumalap ürkitip, mäyitti jwlmalap tastağan. Bwl qwlan tüstes qwla dalada jortqan tışqan kezikpeytin bolğalı bürkit te azğındap, öleksege üyirsektep, jan saqtap jür. Qayta kelip toyat izdegende enşisine közi, mwrını, qwlağı, tipti, qwyqasına deyin müjilgen bas qana tigen. El aqımaq hayuanğa jatqızsa da, bwl mına basta äli de bolsa bir jwtım astıñ barın sezdi. Zäu biikke köterildi de, jaqpar tastı nısanağa alıp, tastay saldı. Anasınıñ jatırınan şığu üşin qısılıp, qayta qwralğan bas süyek tura sol jikterinen qars ayırıldı.
Ekeui süyek-sayaq müjip, işine «el» qonğannan keyin az-kem qayımdasqan bette ünsiz söylesu qasietinen ayırıldı. Meyli dep qoya salğan. Äñgimelesuge ekeui de qwlıqsız. Otırğan jerlerine jata-jata ketti. Tün ortasında bota tirsek Tileştiñ kübirlep söylep jatqanın estidi. «Bwl da sandıraqtaydı eken-au» dep qwlaq türgen. «Erteñ aştıqqa şıdarmın. Odan keyin qaytem? Mınanı jemesem, bolmaydı… Tileş…» – degen sözin ap-anıq estidi. Osıdan keyin seriginiñ är-qimılın bağıp, tün balası wyqı körmey şıqtı. Tañ ata bota tirsek Tileştiñ tağı da ünsiz söylep twrğanın körgende onıñ eşkimmen aqıldaspağanına, tek ünsiz söylesu qasietteriniñ qayta oyanğanına köz jetkizdi. Bwl oğan quana qoyğan joq. Oyşa söylesu silesin qatıratın aştıqtıñ sahih habarşısı ekeni dausız edi.
Ekeui odan beri de eki kün jol jürdi. Osı eki kün boyı qas-jauına aynalğan Tileşten köz alğan joq. Ünemi artında jüredi. Bir jerge ayaldasa, alıs otıradı. Keşe iesiz qalğan auıl üstinen ötkende tintkilep jürip, kezdik tauıp alğan. Köñilge medet sol. Tileştiñ bwnı jayratıp jemek oyı är adım sayın ayqındalıp kele jatqan. Ekeui ünsiz söylesudi qoyğan sätte ol öz oyın küyttep ketetin de, bwl sonı jaudıñ şifrin şeşken jauınger qwsap, şumaqtap jinap kele jatatın. Kez kelgen qamsız sätte onıñ qarnınan bir-aq şıqpaq. Ekeui iesiz qalğan bir tas qorağa kep toqtadı. Bwrın däuleti asqan bir baydıñ üyi dep şeşti. Bota tirsek Tileş salğan betten bük tüsip, wyıqtap qaldı. Sıpatay qanşa qaljırasa da, wyıqtamauğa bekindi. Kezdikti mıqtap wstap, ötken ömirine sayahattay jönelgen oyın «qazir men seni…» – dep silekeyi şwbıra söylegen bota tirsek Tileştiñ sözi bölip jiberdi. «Qamsız qaldım ba?» dep şoşıp ketken bwl mısıqşa atılıp, bük tüsip jatqan deneni piskiley bastadı. Piskilegen jeri pırs etip jarılatın sekildi. Bota tirsek Tileş äuelde ne bolğanın tüsinbey qalğanday. «Bwnıñ ne, Sıpatay?» – dedi ünsiz söylep. Osını qaytalay berdi. Sıpatay mına oydıñ äuezi aldıñğıdan basqa ekenin sonda bildi. «Bwnıñ ne?..» degen sözden janı alqımğa tirelip, twnşığıp baradı. Arın şımşıp wstap, şıñğırtıp otqa şıjğırıp jatqanday. «Aştıqta ar bolmaydı» degeni ädiram eken. Öñeşin köktep ötip, şıñırau tüpten «ah» degen dıbıs şıqtı. «Bwnıñ ne, Sıpatay?» degen oy aldıküngi tünde talmausırap jatıp özi estigen oydan da, «men qazir seni…» degen qauipten de bölek. Basqa. Qarasa, bota tirsek Tileş: «Bwnıñ ne?» – degendi aqırğı quatın sarqıp, erinderi äreñ jıbırlap aytıp jatır eken. Bwdan arığa şıdamadı. Tamağın orğılay bastadı. Orğılap jatıp beti qızarğanday boldı. Tipti betinen qızıljalqın nwr jerge tamıp ketkendey. Keskilep jatır. Sonda da «bwnıñ ne?..» sözi basın deneden twtastay ajıratıp tastağanşa toqtağan joq. Közi qarauıttı. Sılq etip otıra ketti. Bir esin jisa, auqattan keyin juınğan mısıq qwsap qanğa malınğan alaqanın jalap otır eken. Bireu saq-saq küldi. Bağanağı dauıs – osı. Onıñ öz işinen şığatınına közi endi anıq jetti. Qu jandı saqtau üşin miı qwrğırdıñ osınşa aylağa bararın kim bilgen? Eñ wlı jırtqış adamnıñ oyı degen kesim jasadı jöpeldemede. Bwnıñ boyına özdiginen bir quat payda bolğanday. Qwdaydı qarğap otırıp, «nege meni Qwday jarattı, meniñ nege öz tañdauım joq, nege meniñ bar tağdırım mensiz şeşilui kerek?» degen saualdarğa dalbasalap jauap izdedi. Ärine, Qwday oğan jauap qatqan joq. «Täñirimen oyşa söylesuge bola me eken?» dep swradı aldındağı bastan. Äldene esine tüsip, selt etti. Bwl öziniñ aştıqtan aljasıp ketkenin sonda wqtı. Biraq qay kezden bastap aljasqanın esine tüsire almadı. Qay kezde aljastı? Ol osını oylap, ötken uaqıtqa qarsı bağıtta jüre berdi. Jüre berdi…


text:
Nókis qalasında hám Moynaq rayonında 29-30-sentyabr kúnleri Hákim ata Sulayman Baqırǵanıydıń 900 jıllıǵına baǵıshlanǵan xalıqaralıq ilimiy ámeliy konferenciya bolıp ótti.29-sentyabr kuni Moynaq rayonında konferenciyanıń ashılıw máresimi bolıp ótti. Konferenciya «Aral hám Moynaqtıń tikleniwi» xalıq aralıq ekofestivalı, «Aral balıqlarınan 99 túrli taǵam» gastronomiyalıq festivalı menen baslandı. Miymanlar rayondaǵı «Aral teńizi tariyxı muzeyi»ndegi eksponatları hám Aral balıqlarınan tayarlarǵan 99 túrli taǵamlar menen tanıstı. Konferenciyanıń ekinshi kúninde Nókis qalasındaǵı «Jas tamashagóyler teatrı»nda bir qatar alımlar, ilim doktarları hám shet elli professorlar bayanat jasadı. Olar arasında atap aytsaq, Sidney universiteti professorı Betts Alison, Qazaqstan institutı ilimiy xızmetkeri Erlan Medeubaev, Rossiya Ilimler akademiyası Shıǵıstanıw institutı ilimiy xızmetkeri Tatyana Anikeeva, Xojend mámleketlik universiteti professorı Inomjon Mamadaliev siyaqlı sırt elli alımlar menen bir qatarda ÓzR IA ózbek tili ádebiyatı hám folklorı institutınıń ulken ilimiy xızmetkeri Rafiddinov Sayfiddin, Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı professorı Keńesbay Allambergenov, ÓzR IA ózbek tili ádebiyatı hám folklorı institutınıń jetekshi ilimiy xızmetkeri Burobiya Rajabova hám ÓzR IA Shıǵıstanıw institutınıń ulken ilimiy xızmetkeri Salimaxon Eshonova siyaqlı alım, professorlarımız sózge shıǵıp Hákim ata ómir jolı xaqqında, onıń qaldırǵan miyrasları haqqında jıynalǵanlarǵa maǵlıwmat berdi. Konferenciyaǵa Qaraqalpaq mámleketlik universitetinen Tariyx fakulteti dekani S.Sulaymanov hám Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutınan tariyxshı hám arxeolog jaslar qatnastı. Konferenciya dawamında biz jas tariyxshı-arxeologlar sıpatında kóplegen jańadan-jańa maǵlıwmatlar menen tanıstıq. Sonday-aq, konferenciya kopshilik student-jaslar ushın ulken tájiriybe mektebi boldı. Sebebi, sırt elden kelgen iymanlar professor hám ilim doktarları tárepinen oǵada keń túrde maǵlıwmatlar berildi.
Tariyx fakulteti Arxeologiya bagdarı 4-kurs studenti Rasul Tlemisov


text:
Rusiye Tahqiqat komiteti bildire ki, Krasnoyarsk ülkesiniñ Yenisey rayonındaki Abalakovo qasabasında mektepte yüz bergen adisede yaralanğanlar yoq.
Haber etilgenine köre, yanvarniñ 25-nde saba doquzıncı sınıf talebesi mektep yanında pencere ve maşinalarğa ateş açtı, binağa kirip olamadı.
«Tahqiqatçılar adise yerinde buluna, mektep talebesini, sınıfdaşlarını ve ocalarını sorğuğa çeke», – dep bildire Krasnoyarsk ülkesindeki Tahqiqat komitetiniñ idaresi.
Rusiye tahqiqatçıları tahqiqattan evel teşkerüv başlattı.
Rusiye kütleviy haber vastaları Krasnoyarsk ülkesiniñ Yenisey rayonındaki Abalakovo qasabasında talebe mektepte ateş açtı, dep bildirgen edi.
Abalakovo köyünde 1,5 biñ insan yaşay, anda tek bir mektep bar.
2018 senesi oktâbrniñ 17-nde Keriç politehnik kollecinde patlav ve atışuv oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Oktâbrniñ 19-nda Keriçte ve Yedi Quyu rayonında ücüm qurbanlarınıñ cenazeleri qılındı. Vedalaşuv merasimine biñlernen insan keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Qırımda fevqulâde yanğın havfı rejimi oktâbrniñ 2-ne qadar uzatıldı, dep bildire Qırımnıñ Gidromettsentri.
«Sentâbrniñ 28-nden oktâbrniñ 2-ne qadar Qırımda fevqulâde yanğın havfı olacaq», – dep tenbiley sinoptikler.
Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idare qurtarıcıları yarımada sakinleri ve musafirleriniñ diqqatını telükesizlik tedbirlerine riayet etilmesi kerekligine celp ete.
Müessise, yana bilecek şeyler yanında ateş yaqmamağa, manğal qullanmamağa tevsiye ete: ormanda terek, quru ot yanında ateş yaqmamaq kerek.
Sentâbrniñ başında Qırımda fevqulâde yanğın telükesi rejimi ilân etilgen edi.
Qurtarıcılarnıñ malümatına köre, sentâbrniñ 26-ndan 28-ne qadar yarımadada quru ot yanması mümkün edi.
Sentâbrniñ 18-nde Kefe civarındaki Kaygador (Orconikidze) qasabasında 10 gektarda quru ot yanmağa başladı. Bir qaç saat içinde yanğın alanı 30 gektarğa arttı. Sentâbrniñ 19-nda saba yanğın 45 gektarnı qaplap aldı.


text:
2017 senesiniñ soñki künlerinde Qırım sakinleriniñ on eki ay içinde nasıl yaşağanlarını hatırlamağa teklif etemiz. Qırım.Aqiqat sizler içün, olar bir yıl içinde nege ümüt etken, nege quvanğan ve nege qasevet etkenleri aqqında malümat topladı.
Yılnıñ narazılığı
Rusiye kontroli altında bulunğan Aqyar akimiyetiniñ yolbaşçısı Dmitriy Ovsânnikov tarafından yapılğan şeerniñ esas planını deñiştirmek teşebbüsi keniş mıqyaslı bir narazılıqqa çevirildi. Vesiqa hususiy sektordaki topraqnı az qatlı ve çoq qatlı qurucılıq zonasına keçirilmesini közde tuta ve bu topraqlardaki şahsiy evlerni yıqtırıp yoq etmege resmen izin bere. Ondan ğayrı, Aqyar sakinleri tarafından yıllarca qullanılğan topraqlar yañı esas plan boyunca Rusiye Mudafaa nazirliginiñ qullanuvına berileler.
Ökelengen Aqyar sakinleri şeerde buña qarşı kütleviy surette narazılıq kösterdiler.
Qırım de-facto Rusiye tarafından kontrol etilgeninden berli onda böyle kütleviy tedbirler olmadı. Bu sebeten oña yılnıñ narazılığı demek mümkün.
Yılnıñ ğayıbı
Bu yıl Qırımnıñ bazı mimari abideleri içün soñki yıl olmaq mümkün.
Keriçte yaşı 150 yılğa yaqın olğan Korolenko adına 2-nci nomeralı belli mektep-gimnaziya yoq etilüv telükesine oğradı. Bu yılnıñ yanvarinde binada damnıñ bir qısmı yıqılğan soñ o, oqutuv içün kelişmez alğa keldi. 200-ge yaqın talebeni mecburen şeerniñ başqa mekteplerine avuştırdılar. Memurlar gimnaziyanı «buzlattı» ve onıñ ileride oqutuv içün asıl da qullanılmaycağınıñ imkânı bar, deyler.
Keriçte 2015 senesinde dağılğan meşhur Mitridat merdiveniniñ yañartılmasında da inkişaf yoq. Onıñ restavratsiyası bu yılda başlandı, amma onıñ bitirüv muddetini ep uzatalar.
Bağçasarayda qırımtatarlarnıñ dünyada yekâne han sarayı mimarisiniñ örnegi olğan Han sarayını mahv eteler. Endi büyük han camisiniñ üç yüz yıllıq kerişleri mahv etildi, tarihiy divar yazıları zarar köre. Bütün bu işler Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Qırım akimiyetiniñ teşebbüsi ile başlanğan restavratsiya manaçığınen yapıla.
QMC Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri boyunca Cumhuriyet komitetiniñ sabıq rehberi Edem Dudakov, işler yapılğan yerni ziyaret etip, Qırımdaki Rusiye akimiyeti tarafından yapılğan keyfiyetsiz restavratsiya işleri neticesinde Bağçasaraydaki Han sarayı UNESCOnıñ dünya mirası obyektleri cedveline kirmek imkânını bütünley ğayıp etti, dep bildirdi.
Yılnıñ muvafaqiyetsizligi
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ teşebbüsinen Soçiden Qırımğa qatnamağa başlağan kruiz deñiz layneri «Knâz Vladimir»niñ çalışuv neticesi muvafaqiyetsiz oldı. Birinci, teşkerüv içün yapılğan seferden başlap, gemide problemler başlandı. Dört aylıq navigatsiyanıñ neticeleri de quvandırmadı. Yalıñız beş biñden biraz çoq yolcu «Knâz Vladimir»niñ hizmetlerinden faydalandı. Seferleri esnasında geminiñ yüklenmesi orta esapnen 50% edi. Yani büdjet dotatsiyası sayesinde nisbeten ucuz olğan biletlerge baqmadan, marşrut kâr ketirmedi.
Yılnıñ muvafaqiyeti
Yarımadağa Ukraina radio yayınlarınıñ qaytarılmasına, yılnıñ ğalebesi ve muvafaqiyeti dep qıymet kesmek mümkün. Qırım ile memuriy sıñırda qoyulğan telequle sayesinde Qırım sakinlerinde de FM dalğalardaki Ukraina radiosını diñlemege imkânı peyda oldı. Yarımadada Meydan Radiosı, Qırım.Aqiqat radiosı ve Hayat Radiosı efirge çıqıp başladılar.
Rusiye kontroli altında bulunğan Qırım akimiyetiniñ yolbaşçısı muavini Dmitriy Polonskiy buña cevap olaraq, yarımadada Ukrainanıñ radio yayınlarına qarşı küreşüv boyunca tedbirlerniñ sertleştirilecegini bildirdi.
Bu sene Qırımda ukrain tilinde çıqqan «Krımskıy teren» gazetası da peyda oldı. Onı Aqmescitteki Ukrain medeniyeti merkeziniñ faaliyetçileri çıqara. Olarnıñ fikrine köre, neşir, 2014 senesiniñ baarindeki adiselerden soñ yarımadada qalmağan ukrain basma sözüni anda qaytarmaq kerek. Bugünki vaziyette gazetanı «samizdat» şeklinde çıqara ve qoldan qolğa tarqatalar.
Kyiv appelâtsion memuriy mahkemesi tarafından qabul etilgen Ukraina Nazirler meclisiniñ Qırımnıñ mal qamaçavı aqqında 1035 nomeralı qararınıñ lâğu etilmesi aqqında qararı da bu yılnıñ daa bir muvafaqiyeti oldı. Böylelikle vatandaşlarnıñ şahsiy eşyalarını memuriy sıñırdan keçirmege imkân bermegen bütün yasaqlar lâğu etildi.
Qırım ile memuriy sıñırnı keçken adamlarnıñ aytqanına köre, Ukraina gümrükçileri anda öz istegine köre areket eteler . Olarnıñ em şahsiy eşyalarnıñ keçirilmesine izin bermegenleri, em de 1035 nomeralı qararda yasaq etilgen eşyalarnıñ keçirilmesine itiraz etmegenleri oldı.
Mahkemede 1035 nomeralı qararnıñ lâğu etilmesi boyunca davanı qazanğan advokat Yuliya Lesovaya, öz eşyalarını memuriy sıñırdan keçirgen Qırım sakinlerine, Nazirler meclisiniñ qararını lâğu etken mahkeme qararınıñ basılğan nüshasını yanlarında bulundırmağa tevsiye ete.
Yılnıñ azat etilüvi
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ Aqmescitteki muvaqqat izolâtordan azat etilüvi iç beklenilmegen ve büyük aks-sada doğurğan adise oldı. O, eki yıldan ziyade «Fevral 26 işi» boyunca apiste bulunıp, neticede 2014 senesi fevralniñ 26-sında Qırım parlamentiniñ binası yanında «kütleviy qarışıqlıqlarnı teşkil etüv»de qabaatlanıp, 8 yılğa azatlıqtan marum etüv cezasına mahküm etildi.
Yarımadanı Ukrainanıñ kontroli altına qaytarmaq içün Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı arttırmaq kerekligi aqqında sözlerinden soñ Qırımda eki yıl muddetine koloniya-meskün yer cezasına mahküm etilgen Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi, Bağçasaray rayon memuriyetiniñ sabıq rehberi İlmi Umerov da cezasını çekmek kerek edi.
Oktâbrniñ 25-nde Çiygoz ve Umerov başta Türkiye akimiyetine teslim etildi ve soñundan Kyivge yollandılar.
Türkiye KHVniñ malümatına köre, Türkiye olarğa qarşı Rusiyege casuslıqta ve öldürmekni azırlağanlarında qabaatlanğan rusiyeliler Aleksandr Smirnov ve Yuriy Anisimovnı tesilim etti.
Çiygoz ve Umerov mahkeme vastasınen azat etilüvleriniñ şartları aqqında malümatnı almaq isteyler. Aynı zamanda olar, Qırımğa qaytmağance özlerini azat etilgen saymaylar.
Yılnıñ itirafları
Bu yıl türlü mahkeme davaları sayesinde 2014 senesindeki «Qırım baari» adiseleriniñ yañı tafsilâtları belli oldı.
Ahtem Çiygoznıñ, Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesindeki şaatlıqları sayesinde Rusiye tarafından yarımadanıñ ilhaqından evel yerli memurlarnıñ kabinetlerinde neler olıp keçe edi belli oldı. «Panikağa qaplanğan Konstantinov» ve onıñ Qırımtatar Milliy Meclisi reisinen körüşüvi aqqında mında oquñız. Ukrainanıñ qaçaq prezidenti Viktor Yanukoviçniñ devletke hainligi boyunca mahkeme işiniñ baqılması neticesinde ise 2014 senesiniñ fevralinde yarımadağa Ukraina TİN rehberi Arsen Avakov ve o vaqıt SBUnıñ faaliyetini nezaret etüv boyunca vekil olğan Valentin Nalivayçenkonıñ yarımadağa kelgenleriniñ tafsilâtları belli oldı.
Ondan ğayrı bu iş sayesinde 2014 senesinde «Qırım baari»niñ adiselerini Rusiyeden kim ve nasıl idare etkeni aqqında malümat neşir etildi.
Yılnıñ satın aluvları
Bu yılda Qırımda büdjet esabına Rusiye kontroli altında bulunğan yerli telükesizlik hadimleri içün mesken alındı. Bu cümleden mesken meselesi Qırım prokurorları ile Qara deñiz flotu ve sıñır hizmetiniñ arbiy hadimleri içün çezildi. Qırım.Aqiqat yarımadada Rusiye telükesizlik strukturalarınıñ hadimleri içün meskenniñ faal surette qurulğanını diqqatnen közetip, FSB hadimleri yarımadanıñ qayerinde yaşağanlarını bildi.
Yılnıñ tüñülüvi
Qırım sakinleri bu yıl içinde yarımadadaki tıbbiy hizmetniñ keyfiyetine faal surette şikâyet ete ediler. Olar, kerek olğan ekimge aftalarnen, belki de aylarnen oğramağa imkân bermegen bedava tıbbiy yardım almaq istegenlerniñ qocaman nevbetlerinden memnün degil.
Öz nevbetinde Qırım ekimleri de, insanlarnı tedaviy etmek içün kerek olğan ilâclarnıñ olmağanına ve ufaq aylıqlarğa şikâyet eteler .
Qırım Nazirler şurasında, memurlar tarafından meseleler çezilmegeniniñ esas sebebi, olarnıñ öz vazifelerini keregi kibi eda etmegenleridir, dep tanıdılar.
Ondan ğayrı, yarımadanıñ strategik ceetinden muim olğan saalarğa 28 milliarddan ziyade ruble ketirecek olğan 21 investitsiya añlaşmasınıñ lâğu etilmesi aqqında qararlarnı da yılnıñ tüñülüvleri sırasına qoşmaq kerek.
Daa soñra Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Qırım akimiyetiniñ maliye naziri İrina Kiviko daa kederli statistikanı seslendirdi. 2017 senesinde nazirlik tarafından investitsion leyhaları boyunca çıqarılğan hulâsalarnıñ ekseriyeti menfiy olıp çıqtı.
Yılnıñ tedbiri
Fikrimizce, «Qırım marafonı», yılnıñ eñ keniş aks-sada doğurğan cemiyet tedbiri oldı. O, Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından evlerinde tintüvler yapılğan yurtdaşlarına qol tutmaq içün kelgen qırımtatar faaliyetçilerine büyük miqdarda cöremeler tayin etilip başlağan soñ ilân etildi . Mahkeme tarafından tayin etilgen cöremelerniñ miqdarı bazan bir kişi içün degil, bir qoranta içün de köterilmesi imkânsız olğan yükke çevirile edi.
«Qırım marafonı»nıñ çerçivesinde kerekli paranıñ 10 rublelik maden aqçalar şeklinde toplanması ilân etildi. Tedbir öyle bir kütleviy oldı ki, cöremeler içün zarur olğan para bir ay içinde toplandı.


text:
Qırımnıñ işğalini takbih etken Rusiye sakinleriniñ beyannameleri meni ne sebepten quvandırmağanını añlap olamay edim. İstilâcı devletniñ özeginden kelgen destek, qomşu devlette er şey o qadar yaramay olmağannıñ delili, degilmi?
Amma, yoq. Er şey yaramay. Bunı maña Kseniya Sobçak ve Boris Akuninniñ aytqanları añlamağa yardım etti. Olar aynı bir fikirni bir qaç kün aralıq ile bildirdiler. Sobçak – «Eho Moskvı» efirinde, Akunin – Krakovde oquyıcılar ile körüşüvde.
Olar deşetli bir şey ayttılarmı? Yoq. Olarnıñ fikirince, er şey doğru. Tamam bu «doğrulıq» maña biz iç bir vaqıt ağa-qardaş olmaycağımıznı añlamağa yardım etti.
Akunin ve Sobçak şunı ayttılar: Qırımnı qanunsız şekilde çekip aldılar, bu masqarlıqtır. Onıñ içün, olarnıñ fikirince, er şeyni yeri-yerine qoyıp, Qırımda daa bir referendumnı, amma qanun boyunca keçirmek kerek. Ve bu referendumda yarımada sakinlerinden olarnıñ fikirini sorap, oña köre areket etmeli.
Bir daqiqaçıq, cesür liberallardan soramağa istedim: bu sefer Rusiye neticelerni doğru kösterirmi? Meni doğru añlañız: rusiyeli askerler zırhlı tehnikanı aydapp Qırımğa kirgen soñ, ve mart 16 künü ötkerilgen referendumdan soñ çoq vaqıt keçmedi, istilâcılar sorav neticelerni bayağı qabartqanları belli.
Yarımadada pekingen soñ, halqnıñ iradesini olarğa kelişken kibi kösterip olamazlarmı?
Referendum? Eminsiñizmi?
Kimnñ fikirini soramağa isteysiñiz? İstilâcılarnıñ tarafına keçken militsiya hadimleri ya da arbiylerdenmi? İşğalniñ birinci künleri pasportlarını deñiştirgen mahkemeci ve memurlardanmı? Sovet Birliginiñ qaytarıluvı aqqında masallarğa inanğan nefaqacılardanmı?
Mustaqil Ukrainada doğğan balalarnıñ fikirini ögrenceksiñizmi? Olar, 15 biñ ruble aylıqnı alıp, «Biz – ruslar» şiarını tekrarlamağa ögretken ocalarnıñ tesirinde bulunalar.
Ya da, Ukraina Qırımnı qaytarması içün dua etken ğariplerden? Bu adamlar, sıñırsız küç ve cezasız ayat qazanğan «imayecilerniñ» nezareti altında yaşamağa mecburlar.
İşğal etilgen Qırımnı terk etken binlerce adamlarnıñ fikirlerini soraycaqsızmı? Evlerini taşlap, balalarnı mektep ve institutlardan alğan, ecdatlarınıñ qabirlerini taşlap ketkenlerniñ fikiri ögrenilecekmi?
Ürmetli hanım-efendiler, kimniñ fikirini ögrenip, nasıl cevap almağa isteysiñiz?
Cevap kerek degil. Qırımda ekinci referndum nege kerek bilesiñizmi? Rusiye birincisini resmiyleştirmege istey. «Yeşil adamçıqlar», yollanılğan qazaqlar, Qırım soqaqlarını bilmegen, ukrain kerçeklerinen tanş olmağan Rusiyeniñ eñ uzaq köşelerinden ketirilgen miting iştirakçilerinen bağlı yalannı gizlemege istey.
İşte, «bir şey olmadı» deseler, «er şey boşuna degil» dep aytmağa mümkün olacaq. Özleri isteyler, dep aytmaq mümkün. Qala bersinler. Sabır etermiz. Kene de «Qırım bizimki» olur.
Amma, qomşusına ücüm etken büyük devletniñ hainligi unutılırmı? Yoq. Ale daa bu deşetli aqiqat Rusiyeniñ eñ cesür ve adaletsever adamlarnıñ qafalarında yerleşip olamay. Onıñ içün olar ekinci referendum aqqında aytalar, çünki Qırımnıñ işğali – cinayet olğanını qabul etip olamaylar. Rusiyeniñ cinayeti, hatası degil, onı daa bir referendum ile tüzetmezsiñ.
İç bir referendum ile vaziyetni deñiştirip olamazlar. Topraq, dağ, işhane, tarihiy degerlikler, qadimiy ibadethane, liman, deñizler, ormanlar, tiri ve ölü adamlar qırsızlandı. Mına bu adaletsiz #bizimqırımımız. Öldürilgen, çalınğan, qorquzılğan, sürgün etilgen, teşviqatnen zeerlengen adamlar. Bunı referendum tüzetirmi? İç bir vaqıt.
Rusiyeniñ ileri ketken adamları masqaralıqtan aqlanmaq içün, olarnıñ devleti deşetli cinayet yapqanını tasdiqlamalılar.
Yapqanlarına peşman olmaq kerekler. Ve Qırımnı qaytarmalılar.
Soñra özümiz qarar alırmız. Siz kerekli degilsiz.
Lesâ Primorskaya, qırımlı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Ukraina iç işleri naziri Pavlo Klimkin Ankarağa yapqan iş ziyareti esnasında Türkiye TİN reberi Mevlüt Çavuşoğlunen, Türkiyedeki qırımtatar teşkilâtlarınıñ temsilcileri ve iş adamlarınen meselelerniñ keniş yelpazesini, şu cumleden Rusiyedeki siyasiy mabüslerniñ azat etilüvi ve ilhaq etilgen Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aq-uquqlarınıñ tiklenüvini muzakere etecek.
«Bizim Rusiyedeki siyasiy mabüslerimiz ve Qırımda Meclisniñ aq-uquqları tiklenüvinden başlap, Rusiye ükümeti tarafından Bağçasaraydaki Han sarayınıñ ğayıp etilüvine qadar - er şey aqqında laf etilecek», – dep yaza Twitterde Klimkin.
2016 senesi Rusiye nezareti altındaki Qırım Yuqarı mahkemesi, bundan soñ, Rusiye Yuqarı mahkemesi de, Qırımtatar Milliy Meclisini yasaqlağan qarar qabul etti – dersiñ ki, Rusiye topraq bütünligne qast etüvi ve insanlarnı qorqızuvından dolayı o ekstremistik teşkilât dep tanıldı.
2017 senesi aprel ayında BMT Halqara mahkemesi Ukraina bergen şikâyetnen bağlı ara qararınen, Rusiyeni Meclisnen alâqalı sıñırlavlarını lâğu etmege mecbur etken edi.
Mayıs ayında BMT halqara mahkemesi Rusiyege muracaat eterek, Meclisniñ faaliyeti tiklengeni ve Qırımda ukrain tilinde tasil berilgeninen alâqalı mahkeme qararını eda etkenine dair malümat bermege talap etken edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Ukraina men Resey äskerleri negizinen Donbass aymağına qaray jinalıp twr. Äli de soğıstı toqtatu boyınşa kelisimniñ töbesi körinbeydi. Qos taraptıñ is-qimıldarına qaray otırıp köptegen sarapşılar men aqparat qwraldarı Donbass aymağında bolğalı jatqan soğıs qiyan-keski boladı dep boljauda.
Köptegen şeteldik ekspertter Donbasta bolğalı jatqan soğıs eki el ortasındağı jalpı qayşılıqtıñ bolaşağın şeşedi dep sanaydı. Bwl şayqas Resey-Ukraina soğısınıñ soñğı basqışı dep jatqandar da bar. Qazirge deyin osı aymaqtan 100 mıñ şamasındağı beybit twrğın birşama qauipsiz degen batıs aymaqtarğa qaray bosıp ketti. Reseyge ötkender de bar.
Reseydiñ auır qosını Ukrainanıñ şığısına bet alğanın Batıs aqparat qwraldarı jerserikterden tartılğan suretter arqılı da körsetip jatır. Ukraina da öz kezeginde qolında bar jäne Batıs elderi bergen qaru-jaraqtarın osı aymaqqa toptastırıp jatır, olardıñ qatarında qazirge deyin köpke tanıs bolğan tankige qarsı şağın zımırandardan tartıp äue qorğanıs jüyeleri de bar. Alayda, toptastırılğan äsker men äskeri tehnikanıñ sanı jağınan Resey men Ukrainanı tağı da salıstıruğa kelmeytindey.
Däl qazirgi kezdiñ özinde taraptar bir-biriniñ äskeri nısandarı közdep tınbay atısıp jatır. Biraq, sonıñ özinde Donbass üşin soğıs tolıqqandı bastalmadı. Aymaqta qos taraptan da 30-40 mıñnan äskerler bar, degenmen Resey öziniñ osı aymaqtağı küşin bwdan birneşe ese köbeytudi maqsat etip jatqanın Pentagon da aytqan. Qazirşe, Resey auqımdı aumaqtağı äskeri küşterin qayta jasaqtap ülgirmey jatqanın boljay alamız. Resey jağı äueden basımdıqqa ie boluğa küş salğanımen onıñ özin tolıq jüzege asıra almağanı anıq, soğıs dalasında tilşi attandıra alğan aqparat qwraldarınıñ dereginşe Ukrainanıñ äue qorğanıs jüyeleri, radarları jwmıs istep twr.
Resey Ukraina şığısına salmaqtı küşin salğısı kelip jatsap, Ukraina bwğan deyni de soğıs operaciyaların orındap kelgen eñ täjiribeli qosındarımen öziniñ qorğanıstağı jäne taktikalıq wyımdastırudağı artıqşılığın paydalanıp körmek. Qos taraptıñ osınday is-qimıldarı Donbass aymağı üşin bolatın kürestiñ bwrınğıdan älde qayda qiyan-keski bolatının körsetkendey.


text:
Bügin Almatı jwrtı memleket jäne qoğam qayratkeri, oppoziciyalıq sayasatker Baltaş Twrsımbaevtı aqtıq saparğa şığarıp saldı. Türli joğarı lauazımda bo..
16 jeltoqsan. Täuelsizdik küni Almatıda El men jer qozğalısı, tirkelmegen demokratiyalıq partiyasınıñ ökilderi, Oyan, Qazaqstan jastar qozğalısı tağı..
Tarih ğılımdarınıñ doktorı, professor, qazaqtıñ körnekti tarihşılarınıñ biri Talas Omarbekov 73 jasqa qarağan şağında Almatıda köz jwmdı. Tarihşınıñ q..
Şveciya astanası Stokgol'mde Nobel' sıylığınıñ ädebiet boyınşa biılğı laureatınıñ esimi jariyalandı. Ol – jartı ğasırdan asa uaqıt Wlıbritaniyada twra..
Elden qaşıp ketken Auğanstanıñ bwrınğı prezidenti Aşraf Ğani särsenbi küni (8 qırküyek) «Tvitter» arqılı mälimdeme jasap, «basqaşa istey almağanı üşin..


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin mart 5-den ilk sefere cemaat ögünde köründi.
Putin Qırğızistan prezidenti Almazbek Atambayev ile mart 16 künü Sankt-Peterburgnıñ Konstantin sarayında körüşti.
Onıñ sağlığı ve bulunuv yeri aqqında olğan laflarnı izaatlap, Putin böyle dedi: «Oşeksiz yaşayış can sıqıcı olur edi».
Rusiye prezidenti Vladimir Putin 10 künden ziyade cemaat ögüne çıqmay edi, martnıñ 5-den, bundan sebep onıñ hasta olğanı aqqında öşekler tarqtaldı.
Temsilcisi Dmitriy Peskov vaziyetni izaatlamayıp, bu aqta çeşit fikirlerni «baar kergini» olaraq adladı. Aytqanı kibi, Putin sap-sağlamdır ve pek meşğuldir.
Kreml Putinniñ bir qaç körüşüvinden foto bastırsa, Rusiye matbuat vastaları olarnıñ çoqtan çıqarılğanını ayta edi.


text:
Ukraina Tış işler nazirligi, Rusiye Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ beş qırımlı – Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qarşı çıqarılğan üküm sebebinden narazılıq bildirdi. Nazirlik, dünya toplulığını Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmesine çağırdı.
Bu aqta Ukraina Tış işler nazirliginiñ iyünniñ 18-nde aydınlatqan beyanatında aytıla.
«Dünya toplulığını bu qanunsız qararlarnı takbih etmesine ve Rusiyeni vaqtınca işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvını toqtatmağa, Rusiyede qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarını azat etmesine mecbur etmek ve Ukraina topraq bütünliginiñ halqara seviyede tanılğan sıñırlarda ğayrıdan tiklenmesi maqsadınen istilâcı devletke qarşı siyasiy-diplomatik ve sanktsiyalarnı quvetleştirmesine çağıramız», – dep aytıla beyanatta.
Müessise qırımlılarğa qarşı mahkeme esnasını «sahte», ükümni ise «qanunsız» dep adlandırdı.
«Rusiye mahkeme sistemasınıñ bağlı olğanınıñ bir delili, em de qırımtatar halqınıñ vekillerine qarşı siyasiy repressiyalarnı gizlemek içün terrorizmge qarşı qanunlarnıñ Rusiye işğalci memuriyetiniñ qullanuv misalidir», – dep bildirdi Tış işler nazirligi.
Rostov-na-Donudaki Şimaliy-Kavkaz okrugı arbiy mahkemesi Teymur Abdullayevni 17 yıl, Uzeir Abdullayevni 13 yıl, Rustem İsmailovnı 14 yıl, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yıl apishanede qalmasına üküm etti.
Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev ve Emil Cemadenovğa mahkeme qabaatlav tarafı istegeninden bir yıl çoq berdi.
Qırımlılarnıñ imayesi ükümni şikâyet etecek ola.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov veAyder Saledinov tevqif etilgen edi
Keçken sene dekabrniñ 6-nda belli oldı ki, Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rostov-na-Donu SİZOsına etap etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Kiyevde iyül 20-de saba maşna patlavı neticesinde mühbir Pavel Şeremet elâk oldı.
Şeremet çalışqan «Ukrainskaya pravda» neşriniñ malümatına binaen, maşna Bogdan Hmelnitskiy ve İvan Franko soqaqlarını çatışmasında «Makdonalds» restoranı qarşısında patladı.
Bu maşna «Ukrainskaya pravda» müdiri Alena Pritulanıñki edi, amma onıñ özü maşnada yoq edi.
Patlav saba saat 7:45-te, Şeremet maşnanen ketken vaqıtta yüz berdi.
Vaqia yüz bergen yerge politsiya keldi.
Şeremet soñki beş yıl devamında Kiyevde yaşay edi, «Vesti» radiosında çalışa edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İyün 8-de Keriç boğazınla furtuna havfı qalmaqta. Paromlarnıñ işi toqtatıldı.
Bunı OOO «Morskaya direktsiya» bildire.
Berilgen malümatqa köre, keçit areketi iyün 7-de toqtatıldı, yel süratı saniyede 20-23 metrni teşkil etti.
«Qayd etilgen müddette «Kavkaz» ve «Krım» limanlarında yolcu ve naqliyat vastalarınıñ nevbeti olmasın dep, OOO «Morskaya direktsiya» Keriç parom keçiti tarafında ziyaretlerden vazgeçmege rica ete», – dep haber ete müdirlik.
Qırım Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ malümatına köre, iyün 8-de Qırımda şimal-şarq yeliniñ süratı bazı yerlerde saniyede 15-20 metrni teşkil etecek.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, iyün 7-de qasırğa yeli Aqmescitte tereklerni yıqtı ve pıtaqlarını sındırdı.
Mayıs 27-de Qırımda burçaq ile sağanaq yağdı, Aqmescitte bir kün içinde aylıq yağanaqlar yağdı.


text:
«Evelden Qırım Ukrainanıñ bir qısmı olğanda, Dnepr suvı içün para tölemedi, bizler yalıñız hızmetler içün, bir kubometr içün 0,6 kapik ödey edik. Bugünde-bugün, Rusiyeniñ bir qısmı olıp, bizler suvnı satın almağa azırmız. Bizlerge bir kubometr içün 40 kapikke qadar suv fiyatı maqbul olur edi», – dep bildirdi Qırım «Devlet şurasınıñ» suv teminlevi işçi gruppasınıñ reberi Edip Gafarov.
O, şunı da qayd etti ki, Qırım Ukraina tarafına 1,74 million grivna miqdarında borcnı ödemege ve Şimal-Qırım kanalına ait tehnikanı bermege azır.
Gafarovnıñ aytqanına köre, Dnepr suvınıñ fiyatı ve ödev şartları Rusiye-Ukraina devletlerara añlaşmada qayd etilmek kerek. Bu vesiqanı tizmek içün ükümetlerara komissiyanı meydanğa ketirmeli.
Qırım işğalinden soñ yarımadanıñ ayrı şeerlerinde suv teminlevinen bağlı kergin vaziyet üküm sürip başladı, köy hocalıq topraqlarında suvaruv meselesi de havf astında qala.
Ukraina suv resurslarınıñ devlet agentligi resmiy şekilde bildirgenine köre, yerli «akimiyet» tarafından añlaşma munasebetleriniñ qurması boyunca belli bir teklifler olmağanından sebep, Şimal-Qırım kanalı Dnepr suvınıñ berilmesini toqtattı. Mında Qırım tarafından qanunsız alda suv alğanları ve 2013 senesi içün 1,7 mln. grn. miqdarında borc aqqında ayttılar.


text:
Dekabrniñ 24-nde Aqmescitte faaller Qarasuvbazar rayon mahkemesiniñ «Taygan» arslanlar parkınıñ qapatılmasına dair ekinci qararına qarşı bir kişilik narazılıq aktsiyalarını keçirmege qarar aldı. Bu narazılıq aktsiyalarını daa çoq insan körsin dep, faaller olarnı Kreml kontrolindeki Qırım nazirler şurası bulunğan Qırım paytahtınıñ merkezindeki Lenin meydanında keçirdi.
Amma narazılıq aktsiyaları çoq devam etmedi. İlimler doktorı Gvozdoderov meydanğa «Tayganğa» qoltutuv yazuvlı şiarınen çıqqanınen birden yanlarına Aksenov bey efendiniñ şahsiy ordusından insanlar, lafta «halq opolçenleri» keldi. Olarnen beraber faalniñ yanına politsiya hadimleri de keldi. Bu «halq imayecileri» Gvozdoderovnı politsiya bölügine almağa istedi, amma, onıñ bahtına, Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısınıñ matbuat konferentsiyasına Moskvadan da jurnalistler keldi, ve bazıları meydanda edi.
Birden «Rupor Moskvı» kanalınıñ mühbiri Tatyana kelip, video çıqarmağa başladı. Jurnalistniñ artından meydanda olğan faal aqmescitliler, blogerler yaqınlaştı. Faaller arasında cemaatçı ve siyasetçi Boris Lurye de bar edi. O, kirişip, politsiyadan vaziyetni qabartmamasını istedi.
«Siz turistik Qırımnı böyle areketlernen zaten «meşur ettiñiz», «Rupor Moskvı» er şeyni kösterir. Bir kişilik narazılıq aqqı er keste bar, şunıñ içün areketleriñiz qanunğa zıt kele», – dep bildirdi Lurye.
Politsiya hadimleri qurbanlarına qoltutqanlar olacağını beklemedi. Gvozdoderov vesiqalarını kösterip, «Qırım baariniñ» faal iştirakçisi, ilimler doktorı olğanını ayttı, politsiya hadimleri biraz yımşadı. Amma faaller Gvozdoderovnı qaldırmadı. Olardan biriniñ hatırlatqanına köre, bu sene baarde de Lenin meydanında politsiya hadimleri Qırımnıñ birinci prezidenti Yuriy Meşkovnı tuttı, soñra o üç künge mahküm etildi. Bunıñ qart adamnıñ sağlığına menfiy tesiri oldı, tezden o vefat etti.
Meydanda olğan «Krım24» Rusiye tarafdarı telekanalınıñ çekim taqımı «Rupor Moskvı» zenaatdaşlarından farqlı olıp, bir şey körmegenini ve eşitmegenini kösterdi. Faaller yanlarına barıp, olıp keçkenlerni ne içün çıqarmaylar dep sorasa, olar izaat bermege istemedi.
Politsiyanıñ Gvozdoderovğa yapqan basqı şaatı «Narodnoye slovo» kanalından bloger Konstantinov oldı, körgenleri onı şaşırdı. Onıñ aytqanına köre, Moskvada bile politsiya hadimleri siyasiy şiarları olmağan ve bir kişilik narazılıqlarğa çıqqan faallerge keder etmek ve olarnı tutmay.
«Politsiya hadimleri Rusiye qanunlarını boza. Bu insan bir şey yapmadı, yanına barıp, malümatını yazıp almaları mümkün edi, bu qadar, aktsiyasını devam etmesine imkân berilmeli edi», – dep bildirdi Konstantin.
Qayda oğrağanını ve mında qanunlar çalışmağanını körgen Konstantin faallerden dağılmalarını rica etti, çünki politsiya hadimleri olarnı qanunsız miting dep ilân ete bilecegini añladı. Bu alda «nizam qoruyıcıları», asılında ise akimiyet qaravulları, repressiyalarnı tolusınen işlete bilir edi. Tahminen bir saat devam etken qavğadan soñ politsiya hadimleri faallerge Gvozdoderovnı alıp ketmege imkân berdi.
Aqlıma «tuvğan gavandan» evelki zamanlar keldi, o vaqıt Rusiye tarafdarı faaller bütün Qırımda, hususan Lenin meydanında, aktsiya, miting ve diger tedbirlerni serbest keçirgen edi. Nesini begenmey ediler? Olarnı kimler aqsımlağan edi? Şimdi ise «Rusiyeniñ Qırımında» «serbest ava» ala. Amma sıranen yürmege istemeseler, politsiya tayaqları qaburğalarına urar. Amma rus ata sözünde aytılğanı kibi, «ursa – sevedir»…
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Aqyarda Rusiye arbiyleri «Qalqan ve qılıç» arbiy-taktik oyunını keçirdi. Anda «Yunarmiya» bala arbiy areketiniñ iştirakçileri ve «Artek» bala merkeziniñ vekilleri yarışlaştı. Bu aqta Rusiye Mudafaa nazirligi Cenübiy arbiy okrugınıñ matbuat hızmeti bildire.
Müessise malümatına köre, «Yunarmiya» iştirakçileri ve «Artek» temsilcileri köçüci lager yapıp, pnevmatik tüfekten ateş açtı ve uzaqqa granata attı.
«Yaş vatanperverler bölük erkânlarında sundurma keçitleri ve mania yolaqlarından keçüvde yarışlaştı, sanitar yarışlarında iştirak etti ve qurum yırlarını icra etüvde yarışlaştı», – dep bildirdi arbiy müessise.
Rusiye Mudafaa nazirliginiñ malümatına köre, atıştan soñ balalarğa qarabuğday botqasını berdiler. Oyunda 60-qa yaqın insan iştirak etti.
Daa evel noyabrniñ 10-ndan dekabrniñ 1-ne qadar «Artekte» Rusiye arbiyleri 300-den çoq bala içün «arbiy-vatanperverlik aktsiyalarını» keçirdi.
Ukraina aq qorçalayıcıları işğal etilgen Qırımda balalarğa arbiy mevzu aşlatıla, dep bir çoq kere aytqan edi. Psihologlar zemaneviy Rusiye tasilinde balalarnıñ añlavına basqı yapılğanını qayd ete.
«Yunarmiya» areketi Rusiye Mudafaa nazirliginiñ teşebbüsinen ve Rusiye prezidentiniñ desteginen qurulğan edi. 11 yaşından 18 yaşına qadar mektep talebesi «Yunarmiyanıñ» azası ola bile. Bu areket Qırımda 2014 senesi Rusiye yarımadanı işğal etken soñ inkişaf etti.


text:
Audio (Tony Blair): "Fälestin yağı bezneñ yärdäm itergä äzer buluıbıznı, tınıçlıq xaqına kiräkle adımnar yasaluın kürer dip ışanam."
Blair belän Sharon Yaqın Könçığşıta solıx söyläşülären yañrtu yulların tikşerde. Sharon, Fälästin citäkçeläre başta suğışçıların bastırırğa tieş dip, solıx konferensiäsendä qatnaşudan baş tarttı. 9 ğinwar prezident saylawlarında ciñer dip kötelgän Abbas – Fälestinnär, Fälestin däwläten tözüne küz aldında totqan häm xalıqara yaqlanğan "yul xaritasın" xuplıy dip belderde.


text:
Rusiye Tışqı işler nazirligi, Ukraina tarafından Rusiyege qarşı Gaagadaki BM Halqara mahkemesine şikâyet etilgeni munasebetinen «uquqiy imayeniñ mümkün olğan bütün usullarını» qullanmağa azır olğanını bildirdi. Bunı yanvar 17 künü Rusiye TİN matbuat hızmeti bildirdi.
«Ukrainanıñ esas ve, belki de, yekâne maqsadı – bir de bir kelişamamazlıqlarnı çezmek degil de, Rusiye Federatsiyasına qarşı Halqara Mahkemege muracaat etmek içün sebep tapmaq edi», – dep qayd ettiler müessisede.
Rusiye Tışqı işler nazirliginiñ matbuat hızmetinde deyler ki, Rusiyege qarşı Halqara mahlemege muraat «sadece aniy siyasiy menfaatlar oğrunda» yapılğan.
Keçende Ukraina BM Halqara mahkemesine muracaat etip, terrorizm ve ırq ayırımına maddiy destekekniñ toqtatılması aqqında halqara konventsiyalar Rusiye tarafından bozulğanına şikâyet etti.
2017 senesi yanvar ayınıñ başında, Qırım boyunca halqara mahkemeniñ birinci qararı 2019-2021 seneleri ilân etilwcegi bildirilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Avropa parlamentiniñ tışqı işler komiteti reisi Elmar Brok bildirdi ki, Rusiye Minsk añlaşmaşlarına riayet etmese ve istilâ siyasetini devam ettirse, Avropa birliginiñ cezaları artacaq.
Bunı Brok Ukraina ziyareti ögüne German Marshall Fondunda çıqışta bulunıp ayttı, dep haber ete Radio Svoboda.
«Minsk añlaşmaları yerine ketirilgenine qadar cezalar olacaq, faqat Rusiye istilâsı devam etse, cezalar artacaq», – dep ayttı Elmar Brok.
Onıñ bildirgenine köre, «cezalar – istilâcığa istilâ içün büyük ceza bar olğanını barışıq yolunen köstermege imkân bergen yekâne usuldır».
Broknıñ fikirince, Rusiye energetik rıçakları sayesinde Avropağa tesir etmege devam ete.
«Energetik siyaseti Rusiyege doğru işaret bermege keder ete. Bizler serbest bazarmız, lâkin umumiy energetik strategiyamız yoq. Şimdi Energetik ittifağını quracaq olamız, böylece Pütinge doğru işaretlerni yollamaq imkânlarımız artacaq», – dedi Brok.
Cumaaqşamı künü, iyül 23-te, Avropa parlamentiniñ tışqı işler komitetiniñ reisi Elmar Brok yolbaşçılığında eyyet Ukrainağa kele. Avropa parlamentiniñ matbuat hızmeti bildirdi ki, eyyet Ukrainada iyül 25-ke qadar bulunacaq, soñra Gürcistanğa yol alacaq. Avropa parlamentiniñ deputatları Kiyevde devlet reberleri, siyasiy firqalarnıñ liderleri, OSCE mahsus monitoring missiyasınıñ nezaretçileri ve cemaat ile körüşmege planlaştıralar.


text:
Bağçasarayda Han saraynıñ merkeziy meydanında avgust 27 künü saat 19:30 «Bağçasaray çeşmesi» baletini kösterdiler. Numayış Qırım akademik Ukrain muzıkalı teatriniñ aktörları icrasında oldı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bu kibi tedbir Han saraynıñ müzey kompleksiniñ merkeziy meydanında ilk sefer ötkerile. Böyleliknen seyirciler o zamandaki müitni daa da güzel añlay bile»,– dep tarif etti qoruqnıñ müdiri Elmira Ablâlimova.
Onıñ sözlerine köre, Han sarayda teatr aqşamları avgust ayında başlandı.
«İlk olaraq qırımtatar teatrniñ «Arzı qız – Mishor qızı» degen numayışı kösterildi. Bağçasaray çeşmesi ise Ukrain muzıkalı teatrniñ icrasında numayış etildi», – dedi müdire.
Oyunnı han saraynıñ azbarında köstermege ğaye müzey hadimlerine ait.
«Seyircilerniñ sayısına köre, bu muvafaqiyetli bir ğaye olğanını ayta bilem», – dey Ablâlimova.
Qırım.Aqiqat mühbirine Qırım akademik Ukrain muzıkalı teatrniñ aktörı Ernest Prtıhov aytqanı kibi, baletni çoq kere kösterdiler, amma böyle müitte olar ilk sefer çıqışta bulundılar.
«Açıq avada, em de sarayımıznıñ azbarında ilk sefer çıqışta bulunamız. Pek memnünmiz, atta seyircini körmeymiz, er şey aqiqaten olğanı kibi duyula»,– dey o.
«Bağçasaray çeşmesi» – bestekâr Boris Asafyevniñ Aleksandr Puşiknniñ poeması boyunca yazılğan oyun poemasıdır. O 1934 senesi Nikolay Volkovnıñ stsenariyi boyunca baletmeyster Rostislav Zaharov tarafından sanalaştırıldı.


text:
Çeh Cumhuriyetiniñ paytahtı Pragada kommunizm qurbanları abidesiniñ yanında qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añdılar. Aktsiyanı çeh ve ukrain faalleri, em de Çeh ve Ukraina elçihaneleriniñ vekilleri teşkil etti, olar çıraqlarnı yaqıp qısqa bir çıqış yapqanlar.
«Kommunistsiz» çeh vatandaşlıq platformasınıñ reisi Petr Marek stalin rejimi cinayetlerini ve Rusiye işğal etken yarımadada qırımtatarlarğa qarşı areketlerni takbih etti.
«Pragada kommunizm devri 41 yıl sürdi, Ukrainada sovet işğali ise daa ziyade, amma ümüt etemiz, Qırımnıñ işğali o qadar sürmez. İşğalci ketmege mecbur olacağına ve Ukraina bir olacağına işanamız. Jamala kibi Ukraina da ğalebe qazanır!», - dep qayd etti çeh faali.
«Eurovisionda» qırımtatarlar sürgünligini añlatqan yırnen ğalebe qazanğan Ukraina yırcısı Jamala sentâbr 7-de «Medeniy işbirlik forumınıñ» davetinen Pragada iştirak etecegini ayttı.
18 mayıs – Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarını añma künüdir. 1944 senesi yarımadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ birinci eşelonı yollandı. Cemi olaraq tahminen 180 biñ insan sürgün etildi.
Ukrainada qırımtatar sürgünligi genotsid olaraq tanıldı. Memlekette bunıñnen bağlı matem tedbirleri keçirilmekte. Sürgünlik qurbanlarını çetelde de añalar.
Er yıl Qırımda sürgünlik kününe bağışlanğan kütleviy tedbirler keçirile edi, şu cümleden matem mitingi. Amma 2014 senesi mart ayında Rusiye yarımadanı işğal etken soñ böyle bir tedbirlerniñ Aqmescit merkezinde keçirilmesi yasaq etildi. Qırımtatar Milliy Meclisi bildirdi ki, Qırımdaki regional meclisler Rusiye kontroli altında bulunğan akimiyet mayıs 18 qırımtatar sürgünligi yıllığında matem tedbirleriniñ keçirilmesine izin alamaylar.
Bundan sebep Meclis yarımadadaki semetdeşlerine hatıra yerlerinde sürgünlik qurbanlarını dua ile añmağa tevsiye ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İşğal etilgen Qırımda ukrain ordusından zapt etilgen arbiy tehnikanıñ areket etüvi qayd etile, dep bildire Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov.
«Soñ künleri Qırım yollarında 2014 senesi Rusiye işğalcileri tarafından zapt etilgen ukrain arbiy tehnikasınıñ areket etüvi qayd etile. Nezaretçilerniñ aytqanı kibi, bu tehnika Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde bir sıra rayonı öz nezareti altında tutqan boyeviklerge bermek içün Rusiye qıtasına yollay bileler», – yazdı o Facebookta çarşenbe künü.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Sudaqta Rusiye quvetçileri tintüvler neticesinde qırımtatar faali, Sudaq regional Meclisiniñ reisi İlver Ametovnıñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası şeadetnamesini «ekspertizağa» alğanlar.
Advokat Nazim Şeyhmambetovnıñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, Rusiye quvetçileri tintüvlerni Rusiye Ceza kodeksiniñ 280, 282 ve 238 maddelerine istinaden cinayetlerden şübhe bar olğanı içün «tahqiqattan evel teşkerüvi çerçivesinde» keçirdi.
Tintüvler vaqtında müzey eksponatları, bazı vesiqalar alındı.
Advokat bu teşkerüv sayılğanını añlattı: «Yani asılında bir cinaiy dava yoq. Tecribemden ayta bilem ki, bu formal bir sebep, insannıñ evini tintmek, evinde bar baqmaq içün ve ilâhre. Yasaqlanğan bir şey tapsalar, ileride oña qarşı cinaiy dava açmaq ya da onı qayd etmek içün». «Bazırgân» qavesiniñ saibi İlver Ametovnıñ Qırım.Aqiqatqa tarif etkenine köre, onıñ müessisesinde mevsim devamında doquz operativ-qıdıruv tedbiri keçirildi.
«Bugün başta evime kelip, ev müzeyimden bir qaç şey alğanlar: otuzıncı yıllarnıñ naganı, süngü pıçaqlar, cenk yıllarınıñ silâsı. Men köşe yapacaq edim, müzeyde o, totlu, bir şeyge yaramay. Soñra qavege kettik, kelsem, mında endi tintüv keçireler. Er yerni darma-dağın etkenler, bir qaç şişe içki alğanlar. Bugün qavemizde mevsimni qapatacaq edik, çalışqanlarnen qayd etecek edik. Mına qayd ettik», – dep izaatladı tintüvni Ametov.
Ametovnıñ aytqanına köre, FSB hadimleri protokol tizip ketti. Qırımtatar faali Rusiye quvetçileriniñ vesiqalarını imzalamadı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, Sudaqta tintüvler yekünlendi. Rusiye quvetçileri bunı şimdilik izaatlamay.
Daa evel haber etilgeni kibi, sentâbrniñ 27-nde Sudaqta Rusiye quvetçileri İlver Ametovnıñ evini tinte.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bir qaç on silâlı Rusiye quvetçisi İlver Ametovnıñ evini blok etti, dep bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası İlver Ametovğa ait binalarda keçirilgen «qanunsız tintüvler» sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Rusiye quvetçileri İlver Ametovnıñ evini endi tintken edi. Birinci tintüv 2015 senesi dekabr ayında, o, hastahanede olğanda, keçirilgen edi. Sebebi belli degil. 2017 senesi mayısında quvetçiler tekrar kelip, oğlunı tuttı.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar işğal etilgen Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı esnasnı ve iyünniñ 1-nde Aqmescitte çıqarılğan ğıyabiy ükümni «ayıp mahkeme» dep adlandırdı.
«Qırımdaki Rusiye işğalcileri Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa 6 yıl apis cezasını berdi. BM halqara mahkemesiniñ Meclis faaliyeti yasağını lâğu etmek talabına qulaq asmağan Rusiye ayıp «mahkemelerni» – qırımtatar halqına qarşı repressiyalarnı devap ettire», – dep yazdı Ceppar Twitterde.
Rusiye akimiyeti kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde «qalabalıqlarnı teşkil etkeninde» qabaatlap, altı yıl apis cezası, para cezası ve tüzetüv işlerine üküm etti. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ imayesi çıqarılğan ğıyabiy ükümni şikâyet etmege niyetlene.
Mayısnıñ 24-nde olıp keçken oturışuvda qabaatlav Çubarov içün 9 yıl apis cezası berilmesini istedi. Meclis reisi qabaatlav tarafınıñ talabını izaatlap, Qırımdaki «mahkeme» onıñ ayatına tesir etmeycek, dep ayttı.
2020 senesi martnıñ soñunda Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212-nci maddesiniñ 1-inci maddesine (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq areketlerge çağıruv) açıldı.
Bıltır iyül ayında Aqmescitteki mahkeme Çubarovğa qarşı cinaiy davanı temelden baqıp başladı. Tayin etilgen advokat Aleksandr Osokin Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisine qarşı mahkemeni şikâyet etti.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı yañı repressiya dalğasını başlattı».
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova bu davanı qanunsız dep adlandırdı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açqan cinaiy dava sebebinden tahqiqat başlatqan edi.


text:
Qırım «prokuraturası» teşkerüv keçirip, ekstremistik faaliyet, şu cümleden, Ukraina Milliy gvardiyasını maliye etüv aqqında cinaiy iş açtı.
Bunı onıñ matbuat hızmeti bildire.
Berilgen malümatqa köre, aktsionerler cemiyetlerinden biri (telefon operatorı) Rusiyede esktremistik olaraq tanılğan Ukraina milliy gvardiyasınıñ erkânındaki silâlı birleşmelerge para bere edi.
«Prokuratura» beyanatında aytıla ki, şirket yolbaşçıları avgust ayından itibaren hadimlerden soramayıp, olarnıñ aylıqlarından «arbiy bergi» ala ediler. Umumen aman-aman 1 million ruble alındı.
«Prokuratura teşkerüviniñ malümatı Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar boyunca Rusiye FSB idaresine cinaiy taqiqat teşkil etilmesi içün yollanıldı. Olarnıñ teşkerüvi neticesinde RF Cinaiy kodeksiniñ 282-nci maddesi 2-nci qısmı boyunca (iş yerinde ekstremistik faaliyetni maliye etüv) cinaiy iş açıldı», – aytıla beyanatta.
Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya iş taqiqatını nezaret altına aldı.


text:
«Cumhuriyette milletlerara barışıq pekitilmesi, em de Rusiye Federatsiyasınıñ Prezidenti Vladimir Putinniñ ermeni, bulğar, yunan, qırımtatar ve nemse halqlarınıñ reabilitatsiyası aqqında emirni yerine ketirmek vazife dep sayam», – dep qayd etti o.
Balbek şunı da bildirdi ki, «Sergey Aksönov qabarcılıqnı yoq etmege ve sürgün olunğan halqlarnıñ ihtiyaclarına ayırılğan paranı adaletli alda tarqatuvnı temin etmege avale etti».
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen «ükümeti» bildirgenine köre, devlet qol tutuvı aqqında programma azır, oña köre sürgün etilgenlerniñ ihtiyaclarına 760 million ruble sarf etilecek.
Hatırlatamız, çarşenbe künü, mayıs 28-de, Qırım «parlamenti» Lenur İslâmovnı Qırımnıñ «baş nazir muavini» vazifesinden istifağa yolladı. Onıñ yerine Qırımtatar Milliy Meclisine qarşı olğan Ruslan Balbek tayin etildi.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov Qırım «baş nazir muavini» vazifesini eda etken Lenur İslâmovnıñ istifası aqqında qarar «idare meselesi degil de, yalıñız siyasiy qarar» olğanını ayttı.
«Devlet idaresi saasında iç bir vaqıt çalışmağan, cemaat arasında Moskva ve Qırımda muvafaqiyetli leyhalar ile belli olğan ihtisasiy menecer Lenur İslâmovnıñ istifası aqqında qarar idare meselesi degil de, siyasiy qarar olğanını bilemiz», – dedi Çubarov.