text:
Qazaqstannıñ tuñğış Prezïdenti, Ult köşbasşısı Nursultan Nazarbaev 2011 jıldıñ 2 qırküy`eginde Sır boy`ına issaparmen kelgende ay`maqtıñ axwalımen jiti tanısıp, eñbekşilermen kezdesip, oblıs jurtşılığımen jüzdesken bolatın. Sol kezeñde Elbası «Batıs Ewropa – Batıs Qıtay`» avtobanınıñ jumısın közben körip, onda jumıs jasap jatqan «Dorstroy`» JŞS jumısşılarmen jüzdesip, olardıñ jağday`larımen tanıstı. Osı kezdeswde «Dorstroy`» JŞS bas dïrektorınıñ keñesşisi Jüzbay` Tañrıqbaevtıñ esimine qızığwşılıq tanıttı. Jay`-japsardı bilgen Elbası «Dorstroy`» JŞS bas dïrektorı Murat Tilewlïevke isti utımdı uy`ımdastırwdağı iskerligine rïza bolıp, köñili tola, jurtşılıqpen jılı şıray`men qoştasqan-dı. Al, Jüzekeñ üşin dəl osı şaq esinde məñgi umıtılmastay` qaldı. Osıdan soñ jora-joldastarı, ağay`ın- twıstarı, köñil jaqın tilektesteri özderiniñ şınay` lebizderin arnadı. Arada birşama waqıt ötkennen key`in Jüzekeñdi köşede körgen, tanımay`tın adamdardıñ özderi «Elbasımen kezdesken kisi» dep bir-birine ay`tıp bara jatqanın talay` közben körip, qulağımen estidi. Sonday` sətterde kewdesin qwanış sezimi bïlep, kökiregine şattıq sezimi uyaladı. Öy`tkeni, alğaş ret Elbasın közben körip, qolın alıp səlemdesken qwanıştı sətin əste de awızben ay`tıp jetkize almay`dı...
TEKTİNİÑ TUYaĞI
Jüzbay` ağanıñ əkesi Ibıraqım Şïeli awdanındağı Sulwtöbe awıldıq keñesine qarastı «Qumswat» kolxozın qurısıp, atalmış kolxozda egis brïgadïri, kol- xoz törağası, ferma meñgerwşisi qızmetterin uzaq jıl atqarğan azamat. Sol kezeñderde xal-qadirinşe elimizdiñ ayağınan tik turıp ketwine, əlewmettik-ékonomïkalıq damwına zor ülesin qosa bilgen jan. İsti utımdı uy`ımdastırıp, qïın- qıstaw tustarda qırmanda qızıl dəndi tasıtıp, alqapta bir masaq qaldırmay`, egindi der kezinde qolmen orıp, jïnata bilwdiñ özi şeberlik bolsa kerek. Osınday` eren isimen el esinde Ibıraqım kökeniñ esimin qadirlep, artındağı awıldastarı əli künge dey`in rwxın qurmet tutadı. Jüzbay` ağamız osınday` tektiniñ tuyağı.
EÑBEK JOLI ÖNEGE
Ol jasınan öte şïraq, elgezek, qağılez bolıp östi. 1968 jılı M.Şoqay` awılındağı Ordjonï- kïdze atındağı orta mektepti öte jaqsı bağamen bitirip, Qızılorda polïtexnïkalıq texnïkwmına oqwğa tüsip, texnïk-mexanïk mamandığın alıp şığadı. Sodan «Kazselʹxoz- texnïka» avtobazasında alğaş eñbek jolın jürgizwşilikten bastap, arada eki ay` ötisimen baqılawşı-mexanïk qızmetine köterildi. Təjirïbe jïnaqtay` kele jol qawipsizdigi ïnjeneri boldı. Key`innen oblıstıq avtokölik basqarması iskerligimen közge tüse bilgen jas mamandı avtokombïnatqa ekinşi avtokerwen bastığı etip tağay`ınday`dı. Jıldar öte kele eñbekpen ısıl- ğan azamattı avtokombïnattıñ partïya uy`ımınıñ xatşılığına say`- lay`dı. Oblıstıq kölik basqarması 1985 jılı «Transselʹxoztex- nïka» mekemesine onı dïrek- tor etip jiberedi. Jas ta bolsa ömirdiñ ötkelderi men təjirïbe mektepterinen ötken Jüzekeñ ol kezde orda buzar 35 jasta edi. Nağız tınımsız eñbek eter şağı. Adaldıqtıñ ala jibin attamağan jas basşı avtobazanıñ jumıs josparın artığımen orındap, eñbek pen tərtipti bir jüy`ege keltiredi. Jıl qorıtındısı boy`ınşa avtobazanı üzdikter qatarına qosıp, tabıstıñ tasın örge domalattı. Osılay` jumısın örge örletken Jüzbay` Tañrıqbaev jük tasımaldaw salasınıñ qırı men sırın tereñ meñgerip, oblıs ékonomïkası men əlewmettik axwalın arttırwğa barınşa öz ülesin qosa bildi. Bul saladağı etken eñbegi elenip, «QR qurmetti avtokölikşisi» tösbelgisiniñ ïegeri atandı. Sodan 1991 jıldıñ qazan ay`ında avtokombïnatqa dïrektordıñ orınbasarı qızmetine keldi. Osı tusta ata-babamızdıñ añsağan armanı orındalıp, elimiz təwelsizdigin alıp, egemendi el atandı. Ay`darımızdan jaña ömirdiñ jılı lebi esip, jaña betburıstar bastaldı. Zaman ağımın arıdan uğınğan Jüzekeñ birden jeke kəsipkerlikpen ay`nalısıp Qızılorda qalasındağı qarttar üy`in, jetim balalar üy`in, awrwxanalar men balabaqşalardı azıq-tülik önimderimen qamtamasız ete bastay`dı. Bul isti 11-12 jılday` ay`naldırıp densawlığına bay`lanıstı qol üziñkirep aldı. Alay`da, bilikti basşılıq joldan ötken azamattı «Dorstroy`» mekeme basşılığı bas dïrektordıñ keñesşisi qızmetine şaqırdı. Öziniñ körgeni men köñilge tüy`genin jastarğa üy`retip ujımda bilikti basşınıñ biri bola bildi.
ARMANIN AYaLAĞAN AZAMAT
Jigitke tən jeti önerdi biz əñgime arqaw etken Jüzbay` Tañrıqbaevtıñ boy`ınan tabasız – ənşi, dombıraşı, bayanïst, swretşi, jornalşı, QR Jwrnalïster odağınıñ müşesi. Twmısınan bitken talantı bolar, qolına qalam alıp, özi niñ azdı-köpti ğumırında körgenderi men bilgenderin oy` zereni nen ötkizip «Balalıq şağım – baldəwrenim», «Sır sañlaqtarı» attı ömirnamalıq kitaptar şığarıp, büginde toğız kitaptıñ avtorı atandı. Abay` ay`tqanday`: «Sen de bir kirpiş dünïege, tetigin tap ta bar qalan» demekşi, ömirdegi bastağan jeke kəsipkerlik isin qay`ta jalğap, oblıstıq «Kəsipker kelbeti» gazeti men respwblïkalıq «Kəsipker mədenïeti» jornalın şığarıp, baspasöz salasınıñ damwına öz ülesin qoswda. Söy`tip, iskerliginiñ arqasında 8 adamdı jumıspen qamtıp otır. Öziniñ jas kezinde «jwrnalïst bolsam» degen armanın osılay` jüzege asırwda. Bügingi el ömirine oy` jügirtip qarasa, janı rïzaşılıqqa bölenedi. – Qazaqstan Təwelsizdikke qol jetkizgen 25 jıldıñ işinde əlemge tanımal el boldı. Osınıñ bəri – Qazaqstan Prezïdenti Nursultan Nazarbaevtıñ iskerligi men bedeliniñ, sarabdal sayasatınıñ jemisi. Sır öñiri qaşanda Elbasınıñ nazarında ekenin ay`maq xalqı jaqsı biledi. Prezïdenttiñ tapsırmasın jüzege asırwda oblıstıñ basşı azamattarı ay`maq ékonomïkasın örkendetip, öndiris örisin ulğay`ttı. Osınıñ ay`ğağınday` jıl say`ın oblıs ortalığı – Qızılorda qalasınıñ awqımı keñey`e tüswde – dep, qala kelbetine qızığa qarağan Jüzbay` ağamız kewdesin kere dem aldı. Osınday` isterge janı süy`singen Jüzekeñ «ərday`ım el azamattarı aman bolsın» dep qoyadı iştey`. Bügingi jastardıñ da aldıñğı tolqın ağalarına qarap, jalındı, jigerli, aqıldı, bilimdi, para- sattı, salawattı, sawattı bolwın janı qalay`dı. Jastarmen kezdesken say`ın olardı kəsiptiñ közin tawıp eñbek etwge, izdene bilwge şaqırıp jüredi. Büginde Jüzbay` ağamız Şırın- kül jeñgemiz ekewi bes bala ösirip, üy`li-barandı etip, olardan birneşe nemere men şöbere süy`ip, tamırın tereñge tartqan bəy`terekke ay`nalğan önegeli otbası. Ol ömirge iñkər köñilmen üñilip, keleşekke ğaşıq jürekpen alğa qaray`dı.
Kenjalı ERİMBETOV, Qazaqstan Jwrnalïster odağınıñ müşesi


c: text/html

text: Säfär barışında Çeçen Respublikası Prezidentı Alu Alxanov belän Başqortstan Prezidentı Mortaza Räximovlar üzara xezmättäşlek turında kileşü imzaladılar. Alu Alxanov Başqortstan Eçke eşlär ministrlığında ber törkem militsiä xezmätkärlärenä büläklär tapşırdı. Ul iñ başta Başqortstan Eçke eşlär ministrı Rafail Diwayıvqa üzläreneñ iñ yuğarı büläkläre – “Çeçen Respublikasına xezmätläre öçen” isemle medal tapşırdı. Çeçnyäda tärtip urnaştıruda qatnaşqan biş milisiä polqovniğına “Çeçen Respublikasın yaqlawçı” isemle medallär, öç milisiä xezmätkärenä Çeçen Respublikası Prezidentınıñ Räxmät xatların tapşırdı. Büläkläw çarası axırında Diwayıv Alxanovqa başqort balı, anısı isä ministrğa xäncär büläk itte. “Duslıq poyızı”nıñ aldağı tuqtalışı Qazanda bulaçaq.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
2003 yılğa büdjet proyektına bağışlanğan parlament tıñlawları ütte.
2003 yılğa büdjet proyektına bağışlanğan parlament tıñlawları ütte.
Mäğlüm ki, 2003 yılğa büdjet federal' qanunnar röxsät itkän iñ yuğarı 10% yaqın defitsit belän qabul itelde. Şuña kürä büdjet proyektı daimi komissiälärdä tikşergändä ük törle tarmaqlarğa qaralğan çığımnar kiselüe säbäple tänqitlände häm bäxäslär-tartqalaşlar quptardı. Här ölkä xoquq saqlaw, sälamätlek saqlaw, iminlek bulsın, mäğärif, mädäniät ölkäse – barısı da çığımnarnıñ qısqartıluı belän rizalaşmadılar.
Menä şuşı bäxäslär-tartqalaşlar parlament tıñlawlarına da çıqtı. Dokladçılar büdjetnıñ şulay defitsitlı buluın Tatarstannıñ Rusiäneñ berdäm salım qırına kerüe häm respublikada cıyılğan salımnarnıñ küp öleşe federal' üzäkkä kitüe belän añlattılar. Şunısı qızıq, xätta, töp dokladçılar da salımnarnıñ federal' üzäkkä kitkän öleşen bilgeläwçe sannarnı törleçä taswirlıylar. İqtisad häm sänäğät ministrı urınbasarı Kudryavseva Mäskäwgä keremnärneñ 60% kitä dip sanıy, ä finans ministrı Ğizzätullin – 54% di.
“Pecпyблиka TaTapcTaH” gazetı sişämbe könne parlament tıñlawlarında deputatlar häm xökümät wäkilläre federal' cıyılğan salımnarnıñ zur öleşen üzenä ala dip täqrarladılar, ämma konkret küpme kitkänen üzläre dä añlıy da, añlata da almadılar dip yazıp çıqtı. Şulay da, parlament tıñlawlarında şul 10% defitsittan atlap mömkin qadär çığımnarnı qısarğa, xätta qayber xökümät programmaların da yabarğa digän fikergä kildelär. Şulay da, parlament tıñlawların yomğaqlap, Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin xalıqnıñ tormış däräcäse tübänäymäs, sotsial' programmalar yabılmas digän ışanıç belderde.
Deputatlarğa häm xökümätkä tağın ber qabat büdjetnıñ keremnär öleşen arttıru turında uylarğa, ä çığımnarnı tağın ber tapqır analizlarğa digän täqdim yasaldı. Läkin monıñ belän genä tınıçlanırlıqmı? 2003 yılğa Tatarstan büdjetınıñ şundıy faciğäle xäle barı tik Tatarstannıñ federal' üzäkneñ berdäm salım qırına kerüendä genäme? Älege sorawlarğa “MockoBckий koMcoMoлeц B TaTapcTaHe” gazetınıñ säyäsi küzätüçese Lev Ovrutskiy üzençälekle cawap birde. “Subyekt buluı ciñelme?” digän kommentariyında ul, berençedän, elekke yılğı östämä keremnär qaya kitkän soñ digän soraw quya. Anıñ isäbençä, 2000-2001 yıllarda respublika büdjetına 22 milliard sum östämä fayda alınğan. Xäzer alar bik kiräk bulır ide dä, läkin inde ul milliardlardan cillär iskän. Ovrutskiy älege aqçalar büdjetnıñ başqa çığımnar digän täğäyenlänmägän bülegenä kertelep, israf iterelep betkännär di. Närsälärgä digängä dä cawabı bar avtornıñ. Misal itep ul Mintimer Şäymievneñ çit il avtomobilläre satıp aluğa 3 yıllıq maratoriy saluın kiterä. Anıñ fikerençä, här türägä büdjet xisabına çit il avtomobile satıp alu ber dä arzanlı närsä tügel. Şuña kürä prezident monı ber dä populizm çarası dip kürmäde. Maratoriy iğlan itkändä, rayon-şähär başlıqlarına möräcäğät itep, alaysa sez barlıq büdjetnı yolqıp beterersez, diüe bik citdi yañğıradı, dip bäyäli Ovrutskiy.
Ä inde federal' üzäkkä respublikada cıyılğan salımnarnıñ küpmese kitä digän sorawğa cawap alu Ovrutskiy öçen bik ciñel bulğan. Aña monıñ öçen barı tik Rusiäneñ salımnar häm cıyımnar ministrlığınıñ Tatarstan idaräsenä telefonnan çıltıratu da citkän. Älege idarä faks aşa bäynä-bäynä cawap birgän. Şulay 2002 yılda salım cıyuçılar 63,5 milliard sum cıyılırğa tieş dip sanıylar. Federal' büdjetqa şularnıñ 31,5 milliardı, yäğni 49% çaması kitäçäk. Ä inde federal' üzäktän kilüçe qarşı finans ağımın 12 milliard sumnı sanasañ, federal' üzäkkä respublikada cıyılğan salımnarnıñ küp digändä, 30% qala digän süz. Şundıyraq sürätläw 2003 yıl farazına qarata da. Älege kommentariyın Ovrutskiy bolay tämamlıy. “Xäyer, xätta tögäl sannar da küñelläre belän aldanırğa häm aldarğa şat buluçılarnı inandıra alırlar dip uylamıym. Ägär dä keşe Mäskäw Qazannı talıy dip inanğan ikän, anı inde bu qaraştan bernindi argumentlar häm faktlar belän dä quzğata almıysıñ. Ul barıber ber ük süzne qabatlarğa öyrätelgän tutıyqoş kebek üzeneken “mañqortlar alar mañqortlar inde” dip qabatlap toraçaq. Qarşı äytep qara sin”, dip tämamlıy respublikanıñ tanılğan jurnalistı Ovrutskiy respublikanıñ büdjet proyektına bağışlanğan kommentariyın.


text:
Fallujah şähärendä Amerikan ğaskärläre häm Ğiraq suğışçıları arasında atışlar buldı
Quşma Ştatlar xärbiläre arasında yaralanuçılar yuq. Läkin bu waqiğa turında qarşılıqlı mäğlümatlär bar. Reuters mäğlümat agentlığı, xärbilär-ayırıp tormıyça, cıyılğan keşelärgä ut açqan, dip xäbär itä.
Amerikan generalı Tommy Franks Säddäm Hösäinneñ Baath partiäse wäkillären Ğiraqtağı koalistiä köçlärenä birelergä çaqırdı. Koalitsiä radiosı aşa çığış yasap, möräcäğät-Baath partiäseneñ tulı äğzalärenä qağıla, dide. Ğiraqta Baath firqaseneñ eşçänlege başqa bula almıy, çönki partiä inde ğamäldän çığarıldı, dide Franks. Xäbärlärgä qarağanda bu möräcäğät 25 meñnän alıp 50 meñgä qadär Ğiraq keşesenä qağıla.
5kä yaqın däwlät wäkilläre bügen Polşa başqalasında cıyılıp Polşa citäkçelegendä Ğiraqta tınıçlıq saqlaw köçlären tözü turında söyläşülär alıp bara. Cıyında İtaliä, Ukraina, Daniä, Hollandiä häm Bolğarstan wäkilläreneñ qatnaşuı turında xäbär itelde. Polşa Ğiraqqa meñ yarımnan alıp 2 meñgä qadär ğaskär cibärergä äzer buluın äytte. Läkin Polşa tönyaqta amerikannar kontrolendä bulğan zona häm könyaqta Britannar tarafınnan idarä itelgän töbäk arasında tınıçlıq saqlaw eşenä 7 meñgä yaqın ğaskär cıyu öçen başqa illärdän yardäm soradı.


text:
Ğiraqtağı Britan ğäskärläre Fällücädäge sönni ğisyançılarğa qarşı suğışa başlağan AQŞ soldatların almaştıru öçen tizdän Bağdadqa küçerelergä mömkin. Bu turıda bügen Britan basmaları yaza.
BBC häm Daily Telegraph, Guardian kebek gazetlar 650-läp Britan xäbrie waqıtlıça Bağdadqa küçerelergä mömkin dip xäbär itä.
Britaniä saqlanu ministrlığı älegä qarar qabul itelmäde di. Ministrlıq Britan ğäskärläre Bağdadqa küçerelgän oçraqta anda hiç tä AQŞ citäkçelge astında eşlämiäçäk di. Britaniäneñ oppozitsion Konservativ partiäse başlığı Michael Howard ğäskärlärne küçerü turında täfsilleräk mäğlümät kiräk dide.
Xäzergä Britan ğäskärläre Ğiraqnıñ çağıştırmaça tınıç bulğan könyaq öleşendä urnaşqan. Ğiraqtağı Britan köçläreneñ baş idaräse Basra şähärendä.


text:
Ufadağı baş möfti Tälgät xäzrät Tacetdin üzeneñ isemen almaştırğan. Şuşı xäbär soñğı ike köndä küp kenä mäğlümat çaralarında urın aldı. İmeş, möfti xäzrät xäzer elekkeçä Tälgät Tacetdin tügel, ä Şäyxulla Tacetdin dip yörteläçäk ikän. Şuşı yañalıqnıñ döreslegen tikşerü öçen, bez möfti xäzrätneñ üzenä möräcägät itärgä buldıq. Ämma anı urınında tota almadıq. Häm bu mäsälägä açıqlıqnı möfti xäzrätneñ matbuğat süzçese Zäki Ğäliäkbärov kertte. Anıñ süzlärençä, Tälgät Tacetdin üzeneñ isemen almaştırmağan, ä östämä isem genä alğan ikän. Dönyalıqta, yağni pasportındağı iseme elekkeçä – Tälgät Safa ulı Tacetdin bulıp qalğan, ä Şäyxulla isemen möfti xäzrät östämä isem bularaq qına alğan. Şuşı isem belän ul barlıq eş qäğäzlären imzalayaçaq ikän. Tälgät xäzrätneñ Şäyxulla isemen aluınıñ säbäben anıñ matbuğat süzçese bolay añlattı:“Möfti xäzrätebez uzğan yılda bik qatı awırular kiçerep aldı. Üzeneñ yaña iseme belän ul yazmışın da üzgärtü iximällığına ömetlänä. Häm, ğomumän, Şäyxulla iseme bik matur yañğırıy. Anıñ mäğnäse dä tirän. “Allahnıñ qartı”, “Allahnıñ şäyexe”, digänne añlata bu isem”. Menä şundıy añlatma birde baş möfti Tälgät xäzrät Tacetdinneñ matbuğat süzçese Zäki Ğäliäkbarov.
Kiñ cämägätçelek baş möftineñ törle yañalıqlarına öyränep betkän inde. Anıñ yaña isem aluına da bik ğäcäplänmäs, şikelle. Annan härkemneñ şäxsi eşe bit äle bu.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Qorban ğäyeten häm Yaña yılnı bilgeläw däwam itä
Tatarstanda qışqı bäyräm häm kanikullar däwam itä. Aşığıç yärdäm, yanğın sünderüçelär, ğadättäntış xällär ministrlığı, xastäxanälär, televidenie, radio redaksiäläre häm Azatlıq radiosınıñ Qazan studiäsennän başqa barlıq oyışmalar da yal itä bu aralarda. Bäyräm aldındağı, şimbä häm yäkşämbe könnäre yaña yıl ığı-zığısında ütte. Törle oyışmalar, däwlät çinovnikları, säwdägärlär yılnıñ soñğı könendä tämamlıysı eşlären xästärläp, bik qızu xäräkättä buldı. Bigräk tä yäkşämbe könne mäşäqätle buldı. 31 dekaberdä uzıp baruçı yılğa noqta quyu belän berrättän Qorban bäyräme dä bilgelände. Şuña da, bu könne Qorban çalu, fäqirlärgä xäyer taratu eşläre başqa dönya mäşäqätläre arasında kümelep tä qaldı beraz. Qorban bäyräme nisbätennän Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev respublika xalqına möräcäğät belän çıqtı. İzge Qorban bäyräme öyläregezgä şatlıq häm berdämlek alıp kilsen, ä kürkäm ğailä uçağı yöräklärne cılıtsın, kiläçäkkä ömetlärne häm ışanıçnı arttırsın, digän teläklär äytelä Mintimer Şäymiev Qorban ğäyete uñayınnan tatarstanlılarğa möräcäğätendä. Bäyräm uñayınnan Qol Şärif mäçetendä ğäyet namazı uqıldı, diniä näzaräte räise Ğosman İsxaqinıñ bäyräm wäğäze tıñlandı. Annarı telägän keşelär qorban çaldı, anı tuğan-tumaçağa, moxtac keşelärgä eläşte.
Qorban ğäyete şulay itep ğädättägeçä bäyräm itelsä dä, 31 dekaberdä uzğan yılnıñ nindi xatirälär qaldıruı häm yaña yılğa ömetlär bağlaw aldınğıraq urında tordı. Bigräk tä, telefon, fatir bäyäläreneñ üsüe iğtibar üzägendä tordı. Şähär transportına bäyälär artuı da sizelmi qalmadı. Xäzer Qazanda tramvay, trolleybus, metroda yörü 8 sumğa töşä. Döres, yaña yılnıñ berençe könnärendä alarda yörüçe äle ällä ni küp tügel, uramada maşinalar häm keşelär dä az kürenä.
Citäkçelär dä uzğanğa yomğaqlar, kiläçäkkä plannar xaqında uylana. Tatarstanda citäkçelär arasında, ğadi xalıqtan ayırmalı bularaq, soñğı waqıtta uñay küreneşlärgä iğtibar itü häm kiläçäkkä zurraq ömet belän qaraw küzgä taşlana. Mäsälän, Mintimer Şäymiev yaña yıl uñayınnan yasalğan möräcäğätendä bolay dip äytte. Uzıp baruçı yıl Tatarstan öçen, ğomumän, uñışlı, totrıqlı üseş yılı buldı. Respublikada toraq sotsial' ipoteka programması da könnän-kön kiñräk qolaç ala. Bilgele bulğança, sälämätlek saqlaw ölkäsendä däwalawnıñ iñ aldınğı ısulları tormışqa aşırıla. Awıl xucalığı, yullar tözü häm başqa elemtä çaraları buldıru ölkälärendä dä uñay üzgäreşlär sizelä, dide Tatarstan prezidentı. Häm respublika xalqına şuşılarnı buldırğan xezmätläre öçen räxmätlären belderde. Axırda Mintimer Şäymiev üzeneñ teläklären dä citkerde. İzge Qorban bäyrämennän başlanıp kitüçe Yaña yıl tormışıbızğa - mullıq, ğailälärebezgä - iminlek, barçabızğa da sälämätlek häm bäxet kitersen! Ber-berebezne qayğırtıp yäşik, ber-бepeбeзrә iğtibarlı häm ixtiramlı bulıyq, digän teläklär citkerä tatarstanlılarğa Mintimer Şäymiev.
Gölnaz İlgizär


text:
Şwetsiä başqalasında yäkşämbe könne Nobel tınıçlıq bülägen alğan Banğladış iqtisadçısı Möxämmät Yunıs bu büläk dönyada yarlılıqqa qarşı köçle çaralarğa ruxlandırır dip ömetlänäm dide.
Büläkne alu tantanasına äzerlägän çığışında Yunıs iqtisadıy, sotsial häm säyäsi ğädelsezleklär tınıçlıqqa qurqınıç tudıra dide. Büläkne alır aldınnan ul başqalarnı da üzeneñ Grameen Bankı ürnägenä iärergä çaqırdı.
"Ägär dä yarlılarğa burıçqa açqa birü alarnıñ tormışın üzgärtä, sez dä monıñ belän aqça eşli, aqçağıznı kire qaytarıp alasız, çığımnarığıznı qaplıysız ikän, nigä bez monı kübräk eşlämäskä tieş. Bez bu mäsäläne daimi kütäräbez häm bez monı däwam itäçäkbez" dide Yunıs.
Yunıs Nobel bülägen üzeneñ Gramen Bankı belän büleşte. Bu bank yarlılarğa, keçkenä, imin bulmağan kreditlar birä.


text:
60 yıldan soñ Auschwitz: qorbannar, tanıqlar
Monnan 60 yıl elek, 27-nçe ğinvarda Qızıl Armiä xärbiläre Auşvitz-Birkenau lagerda isän qalğan az sandağı totqınnarnı azat ittelär. İkençe Dönya suğışı vaqtında ber yarım milionğa yaqın keşe üterelgän natsilärneñ bu ülem lager,ı Hitlerneñ Yevropada jähödlärne yuq itüne küz aldında totqan "Qätği xäl çarası" dip atalğan planı ğämälgä quyılğan töp üzäk ide. Zamança keşeçelek tarixındağı iñ räximsez växşileklär eşlängän Polşa şähäre Osventsim yaqınındağı bu lager xäzer muzey.
Auşvitzqa baru öçen bälkim bu uñay vaqıttır. Äce cillär isä, Qar yaua. Yöregändä ayaq astında qar şığırdıy.
Audio
Qara qış monda bulıp alğan qotoçqıç vaqiğälärne yaxşıraq küz aldına kiterügä mömkinlek birä. Şulay da hava şartları häm Natsilärneñ ülem lagerı turındağı mäğlümätlärneñ küplege, buş baraklar , gaz kamaraları , canlı ülülär turındağı aq-qara foto sürätlär, anda kilgän keşelärgä ul vaqıttağı qotoçqıç xällärne küz aldına kiterügä yardäm itsä dä, monı üz başınnan ütkärmnägännär öçen çın xälne añlau mömkin tügel.
Audio
Polşanıñ Osventsim häm Bjejinka dip atalğan berebernä kürşe ike auıl yanındağı Nemetslärneñ Auşvitz-Birkenau dip adlandırğan lagerlarda ber yarım milionğa yaqın keşe hälak buldı dip xisaplana. Qorbannarnıñ zur küpçelegen yähödlär täşkil itte häm alarnıñ 70 protsentı terlek vagonnarı belän böten Yevropadan şunda kiterelgäç ük gaz kameralarına cibärelde. Läkin, qorbannar arasında meñärlägän poläk, çigän, homoseksuel, politik totqın häm Yevropa belän elekke Sovetlar Berlegennän bulğan telänmägän şäxeslär dä bar ide. Auşvitz lagerına kereş qapqası östendä "Xezmät ireklekkä alıp bara" digän äytem yazılğan. Här kön sayın meñlägän keşe şul qapqadan ütep fabriklarğa, şaxtalarğa , qırlarğa mäcbüri xezmätkä cibärelgän häm küese kire qaytmağan. Lager orkestrı alarnı aşxanä yanında ozatqan häm isän qaytqannarnı qarşı alğan.
Audio
Suğışnıñ azağına taba natsilär çigengändä, eşlängän växşileklärneñ dälillären yuq itärgä tırışqannar. Birkenau krematoriäsen häm gaz kameraların şartlatqannar. Läkin, bügenge köndä dä qorbannar tişenep su urnına Zyklon B gazı birelgän qoyunı urınnarın bilgeläp bula. Härkön sayın üterelgän yözärlägän keşene yandırıp köllären taratu öçen cavaplı bulğan yähytlärdän torğan mäxsus brigadadan isän qalğan biş keşeneñ berse Henrik Mandelbaum. Bu brigadada 730 keşe bulğan häm qalğannar tanıq bulğannarı öçen lager azat iteler aldınan üterelgän bulğannar. Üze poläk bulğan Mandelbaum 1944-nçe yılnıñ aprilendä 19 yäşendä lagerğa kiterelä. Anıñ änise, ätise, abisı häm senlese barısı da lagerda üterelälär. Ul küptän tügel genä Birkenauğa kilä häm jurnalistlar belän elekke krematorim yanında oçraşıp üzeneñ lagerdağı vazıyfasın bolay dip añlata.
Audio
"Mäyetne başta nosilkağa, ä annan arbağa salasın da miçkä tägärätäsen. Anda timerdön üzenä kürä sänäk totqan beräv bar ide. Ul anıñ belän mäyetlärne miçkä tığa ide. Bu ayaqlarnıñ tışta qalmauı öçen kiräk ide. Yuqsa, miçneñ qapqaçın yabıp bulmas ide."
Audio
Şuşı brigadadan isän qalğannar Nurenberg protsesı vaqıtında natsi citäkçeläre , şul sand lager komandirı Rudolf Hessqa qarşı tanıqlıq ittelär. Hess ülem cazasına xökem itelep lagerda asıp üterelde.
Färit İdelle, Praga.


text:
Törle tantanalar, yuğarı däräcäle oçraşular häm bigräk tä Londondağı terror ğämälläre arqasında Rusiä Däwlät Şurasınıñ ay başında Kaliningradta uzğan utırışı niçekter iğtibardan çittä qaldı, xörmätle tıñlawçılar. Şul utırışta Rusiä prezidentı Vladimir Putin federal'' xakimiatneñ tizdän töbäklärgä yaña wäkalätlärne qaytaraçağın xäbär itkän ide. Çärşämbedä "Moscow Times" basmasında dönya kürgän mäqäläsendä Mäskäwdäge Carnegie Üzäge xezmätkäre Nikolay Petrov Putinneñ şuşı niäten ildä "irekländerelgän unitarizm" tözü dip atıy.
Rusiäneñ regional'' säyäsäten daimi küzätep barğan Petrov fikerençä, Däwlät Şurasınıñ Kaliningradtağı utırışında Putin aslıda berniçä yıl däwamında alıp barğan üzäkläşterü tırışlıqlarınıñ uñışsız buluın, alarnıñ iqtisadi, säyäsi häm sotsial'' ölkädäge üzgäreşlärgä turı kilmäwen tanıdı. Ämma berük waqıtta, Putinneñ qayber wäkalätlärne töbäklärgä kire qaytaru teläge älegä ğadi ber belderü genä bulıp qala. Alay ğına da tügel, 2-nçe yüldä uzğan utırış elekke federal'' tözeleşkä qaytunı hiç kenä dä añlatmıy, di Petrov üz mäqäläsendä, häm soñğı üzgäreşlärne - xakimiatne üzäk tarafınnan kontrol itelgän häm aña tuğrı bulğan cirle idarägä tapşırunı "beraz irekläşterelgän uniraizm"nıñ ber töre dip atıy. Däwlät Şurası utırışınıñ qayda häm qayçan buluın iskä alğanda, ä ul Putinneñ Kaliningradta Germaniä häm Fransiä citäkçeläre belän oçraşuı häm Şotlandiädäge "sigezlek" söyläşüläre aldınnan uzdı - Kreml'' üzeneñ şul üzgäreşläre Könbatışqa tieşle tä''sir yasar, anıñ antidemokratik, antifederalistik yözen yaxşırtır dip ömetlängän buluın kürsätä. Şuşı "yaña kurs", yäğni xäzer inde töbäklärgä wäkalätlärne öleşçä kire qaytara başlaw, şaqtıy çiklängän bulsa da, anıñ doşmannarı citärlek, di Petrov, häm alarnıñ berençe çiratta, üz wäkalätlären öleşçä töbäk citäkçelärenä birergä tieş bulaçaq federal'' ministrlar arasında buluına işarä itä. Şunı da istä totarğa kiräk, di ul - wäkalätlärne üzäktän töbäklärgä küçerü elekke xakimiat bizmänen torğızunı añlatmıy, çönki Mäskäw monı waqıtlı ğına eşläwen äytä häm alarnı ğämälgä quyunı qatği töstä küzätep baraçağın belderä. Töbäk citäkçeläreneñ Mäskäwdän bilgelänüe sürätendä "yaña regional'' kurs" barı tik sovet ölgesenä qarap qorılğan xäzerge unitarist qorılışnıñ azraq qına irekländerüen añlata. Kreml''neñ şuşı plannarı tulısınça tormışqa aşqan çaqta da, alar xäzerge faydasız, unitarist häm bürokratik sistemanıñ asılın üzgärtmäyäçäk, dip yaza Nikolay Petrov. Asılda şul sistemanıñ täräqqiatkä sälätle bulmawı inde kürende - üzäkläşterü säyäsäten başlawğa 13 ay da uzmadı, Mäskäw anıñ faydasızlığın tanıp, kire yünäleştä eş itä başladı, di "Moscow Times" basmasında dönya kürgän mäqäläsendä Rusiäneñ regional'' säyästen tikşerüçe Nikolay Petrov.
Kärim Kamal


text:
Mehmet Özcan (Can Türküler) - Mercan Dağlar
Sanatçı : Mehmet Özcan (Can Türküler)
Türkü : Mercan Dağlar
Etiketler : Mehmet Özcan (Can Türküler) - Mercan Dağlar türkü indir, Mehmet Özcan (Can Türküler) - Mercan Dağlar türkü dinle, Mehmet Özcan (Can Türküler) türküleri, Mercan Dağlar mp3 indir, Mehmet Özcan (Can Türküler) türküleri Mercan Dağlar türküsü, Mercan Dağlar sözleri, Mehmet Özcan (Can Türküler) mp3 dinle, Mehmet Özcan (Can Türküler) download, Mercan Dağlar bedava mp3, Mehmet Özcan (Can Türküler) türkü sözleri, Mehmet Özcan (Can Türküler) türkü dinle, Mehmet Özcan (Can Türküler) son albüm indir


text:
Amerika djaz muzıkasinda tatarlar-2
Älbättä, djaз muzıkasınıñ barlıqqa kilüe 19 ğasır axırında Amerika Quşma Ştatlarınıñ könyağında icat itkän qara tänle afroamerikan muzıkantlar belän bäyle. Alar üzläreneñ babaları Könbatış Afrikadan kitergän muzıkanı häm Yevropa muzıkasın ber-berse belän quşıp, yaña muzıka töre çığarğannar. Bu yaña muzıkanı xäzer böten dönya uynıy: qara tänlelär dä, sarı tänlelär dä, aq tänlelär dä. Mäsälän, Amerika Quşma Ştatlarınıñ elekke prezidentı Bill Klinton üze dä saksofonda bik yaratıp djaz uynıy ikän. Ä saksofon djaz muzıkasınıñ töp instrumentlarınnan berse. Amerikanıñ X'yuston şähärendä yäşäwçe tatar yegete Eduard Axmätşin xäzerge djaznıñ iñ yaxşı saksofon uynawçılarınnan dip sanala. Djaznıñ tağı ber möhim instrumentı bar – ul fortepyäno. Djaz pianistları konsertlarına zur zallar cıyıla, alar arasında küp sanlı konkurslar ütkärelä. Şundıy ber djaz pianistı, yäş tatar yegete İldar Cangirov Amerikanıñ iñ kürenekle djaz muzıkantları arasına kerde.
İldar Cangirov xäzerge djaz dönyasında bik yuğarı urınğa kütärelde inde. Bu tatar malayı Qırğızstanda tuğan, xäzer Amerikada yäşi. Amerikanıñ küp caz belgeçläre İldarnı «caz genie» dip atıylar. Anıñ turında Ameriqa ğazetları bik küp yaza, ul, yäş buluına qaramıyça, - bıyıl 28 yanwar'da aña 20 yäş kenä tuldı, - dönyanıñ törle illärendä gastrol'lär belän yöri, anıñ ike kompakt-diskı da çıqtı inde.
İldarnı pianinoda uynarğa änise öç yäşennän ük öyrätä başlıy. Ul waqıtta anıñ änise Tat'yana Cangirova Bişkäk şähäreneñ muzıka uçilişçesında muzıka tarixı uqıtuçısı bulıp eşli.
İldarnıñ ätise Emil' Cangirovnıñ da muzıkal' beleme bar, ul, üze injener bulsa da, fortepyänoda bik yaratıp caz melodiäların uynıy, härwaqıt «Ameriqa awazı» radiosınıñ djaz programmaların tıñlıy bula. Şulay uq alarnıñ Bişkektağı öylärendä djaz plastinkaları da küp bula. Qısqaça, Cangirovlarnıñ öendä gel caz yañğırıy.
Älbättä, İldar bala çağınnan uq pianinoda djaz muzıkasın uynıy başlıy. Ä inde 1996 yılda 9 yäşlek İldar Cangirovnı ätise Novosibirskiğa djaz festivalenä itä. Bu festival'dä N'yu-Yorktan kilgän djaz belgeçe Çarl'z Makvorter da bula. Ul İldarnıñ uynawın işetkäç, anıñ kiläçäktä caz genie bulaçağın añlıy häm Cangirovlar ğailäsenä 1998 yılda Amerikağa küçärgä yärdäm itä. İldar Amerikada Kanzas şähärendä uqi, soñğaraq Cangirovlar Qaliforniäğa, San-Dieğo şähärenä küçälär. 1999 yılda İldarğa Amerikanıñ böten caz belgeçläre iğtibar itä - ul djaz yaratuçıları öçen maxsus radioprogrammada iñ yäş qunaq bulıp çığış yasıy. Şunnan birle İldar Amerikanıñ bik küp törle djaz konkurslarında berençe urınnar alıp ölgerde.
Audio. What Is This Thing Called Love
Fortepyäno, royäldä djaz muzıkasın uynağanda, İldar kebek barmaqların tiz yöretüçelär dönyada bik az ikän. Anıñ konsertlarına kilüçelär, qayber waqıtlarda İldarnıñ barmaqları kürenmi başlıy, şundıy tiz yöretä, dilär.
İldar üze dä muzıka yaza. Anıñ kompakt-disklarında üzeneñ kompozitsiäläre dä şaqtıy. “Straight, no Chaser”, “Dat Dere”, “Take The A Train”, “What Is This Thing Called Love” .Şularnıñ berse “Sincerely”- «İxlas küñeldän» dip atala.
Bu Qırğızstanda tuıp, Amerikada uqıp häm yäşäp icat itkän djaz pianistı, yäş tatar yegete İldar Cangirov ide.
İrek Bikkinin, Mordoviä


text:
Gruziä: Ğädättän tış xälne beterü öçen söyläşülär däwam itä
Tiflistä Gruziä prezidentı Mixail Saakaşviline ğädättän tış xälne häm bigräk tä mäğlümät çaraları eşen çikläwlärne beterügä künderü öçen söyläşülär däwam itä. Şul maqsatta Gruziä başqalasına Könbatış illärennän törle wäkillär cibärelgän ide. Ä oppozitsiä ul arada ğinwarğa bilgelängän prezident saylawlarına üzeneñ urtaq nämzäten açıqlarğa tırışa.
Pärdälär artında xäzer ğädättän tış xälne beterü häm ğinwarğa bilgelängän prezident saylawlarına äzerlänä başlaw öçen nigez buldıru turında söyläşülär bara. Gruziä xökümäte äğzaları ğına tügel, oppozitsiä ähelläre dä säyäsi krizistan çığu yulların Könbatış illärennän kilgän ber törkem wäkil belän tikşerä. Alar arasında Yewropa Berlegeneñ könyaq Kavkaz öçen maxsus wäkile Peter Semneby, amerikan däwlät sekretare yardämçeseneñ urınbasarı Matthew Bryza, Yewropada iminlek wä xezmättäşlek oyışmasınnan Josep Borrel Fontelles tä bar. Alar barısı da prezident Mixail Saakaşviline, oppozitsiäneñ uram çığışlarına qarşı kertkän ğädättän tış xälne beterügä künderergä tırışa.
Tiflisneñ üzendä, bu düşämbedä ük bula ala digän süzlär yörsä dä, atna azağında Saakaşvili, ğädättän tış xälne beterü mäs''äläsen fäqät üze genä xäl itäçägenä işarä itte:
"Ğädättän tış xäl buluın bälkem dä yaratmağan duslarıbıznıñ sabırsızlığın min yaxşı añlıym, häm aldağı könnärdä ul ğämäldän çığarılaçaq, älbättä. Ämma bu bezgä monı kemder äytüennän soñ tügel, ä fäqät üzebez xäl itkännän soñ, sezneñ töp citäkçegez bularaq minem bar yanawlarnıñ da yuqqa çığuın kürgännän soñ ğına bulaçaq", dip kisätkän ide Mixail Saakaşvili.
Uzğan atnada Mixail Saakaşvili şulay uq, prezident saylawlarınıñ waqıtınnan alda uzaçağın da belderde. Alar ğinwarnıñ 5-enä bilgelängän, şul uq könne parlament saylawların da irtäräk ütkärü kiräkme digän soraw belän referendum da uzaçaq.
Düşämbedä 10-lap waq säyäsi partiädän torğan oppozitsiä prezident saylawlarına Saakaşviligä qarşı urtaq nämzät çığaru mäs''äläsendä nihayät kileşügä ireşep, xäzerge waqıtta parlament deputatı bulğan Levan Gaçeçiladze tiräsendä tuplanaçağın xäbär itte. Oppozitsiä şulay uq, ägär dä Gaçeçiladze prezident itep saylansa, premyer-ministr urının elekke tışqı eşlär ministrı Salome Zurabişvili alaçağı xaqında da kileşkän. 43 yäşlek Levon Gaçeçiladze oppozitsiäneñ noyäbr başındağı uram cıyınnarın oyıştıruçılarnıñ berse ide.
Kärim Kamal


text:
Ğalievlar ğailäse 7 bäxetle bala üsterä
Rusiädä balalar iñ naçar yaqlana torğan buın bulıp qala. Balalarğa birelä torğan posobielär, mäsälän, 100 sumda bulmağan ber waqıtta, niçek itep bala tärbiälämäk kiräk di ğadi xalıq. Şuña kürä, bala tabuçılar da yıldan-yıl kimi. Şulay da Tatarstanda soñğı biş yılda balalarnı tabu arta başladı. Qazanda, mäsälän, yıl sayın un meñnän artıq bala dönyağa kilä. Barlığı respublikada soñğı yıl eçendä 40 meñgä yaqın bala tuğan. Analarnıñ ülüe dä kimegän. Respublikada eşläp kilüçe “Tatarstan balaları” programmasınıñ näticäläre kürenä başladı dip maqtana belgeçlär, yäki şuşı programmağa qatnaşı bulğannar.
Respublika balaları turında qısqaça mäğlümat. Bıyıl 40 meñgä yaqın bala dönyağa kilgän häm 50 meñ abort, bala töşerü yasalğan. Balalarnıñ 60%tı awıru kileş tuğan. 700rә yaqın bala bügen ük operatsiägä moxtac, 53 bala rak belän awırıy. 15 meñnän artıq bala invalid. Meñgä yaqın bala balalar yortlarında tärbiälänä. Şul uq sanda bala törle säbäplär arqasında mäktäpkä yörmi. Alarnıñ kübeseneñ aqıl üseşe totqarlana, Daun awıruı diagnozları quyılğan.
Bügenge zaman keşese küp digändä ike-öç bala taba. İldä xalıq sanı azayıp barğannı, çittän küçep qaytuçılar ğına totqarlap tora. Balalarnıñ az tuuın qayberäwlär däwlät säyäsäte belän añlata. Ä xalıq üze närsä uylıy?
- Xezmät xaqı bik az.
- Tormış bik awır. Änä baylar ürçesen. Yarlılardan närsä kötäseñ inde. Mesken analar bolay da närsä eşlärgä belmi. Aqça yuq. Ä böten cirdä aqça ğına sorıylar.
Bu tormışta çığarmalar da bula. Rezeda belän Nikolay Ğaliewlar cide bala tärbiäli. Olısına 21, keçkenäsenä 5 yäş. Aqçaları küpter dip uylarğa kiräkmi. Rezeda xanım şäfqät tutaşı, ire Nikolay 2nçe gimnaziädä balta ostası bulıp eşli. İñ olı ulları energoinstitut tämamlap, bügen üze äni-ätisenä teräk bulıp tora, ikençe ulları armiädä xezmät itä, öçençese bıyıl tözeleş akademiäsenä uqırğa kergän, öç bala mäktäptä uqı, töpçekläre mäktäpkä äzerlänä genä. Rezeda xanım söyli
- Bezgä däwlät dürt yıl elek altı bülmäle fatir birde. Yäşäw şartlarıbız alay naçar dip zarlana almıym. Aqça mäs’äläsenä kilgändä inde, min bıyıl eşlämim, şuña beraz awırraq. Subsidiälär öç-dürt ay tülänmi. Fatirğa şul iremneñ xezmät xaqı kitä inde.
Cide bala atası Nikolay äfände balalar yortında tärbiälängän. Üz balaların Rezeda belän Nikolay ğailä nazın birep üsterä. Tormışları ciñel tügel, älbättä, ämma alar zarlanırğa yaratmıy. Nikolaynıñ ätise keräşen, änise udmurt bulğan. Balaları isä fäqät tatar telendä söyläşä
Bügen dönyada yılına ike märtäbä balalar köne ütkärelä. Balalarnıñ xoquqların yaqlaw dip tä ataqlıylar. Läkin, tiennär alıp eşlägän ildä, balalarnıñ xoquqların yaqlaw, balalar köne dip atap qına, ildä xalıq sanın arttırıp bulmağanı härkemgä mäğlüm. Kem, ber ayğa 70 sumğa bala tärbiäli ala. Şuña kürä, bala töşerü, yäğni qarında balanı üterü, tuğannarın taşlap qaldıru kebek qırğı ğämällär adım sayın. Aşaw, eçü, uqu, keşe bulu kebek balalar öçen möhim şartlar buldırudan tış, ä boların, Rusiädä 70 sumğa eşläp bulmıy inde, balanıñ yäşärgä dä xoquqı bar. Läkin çığarmalar da bula. Ğaliewlar ğailäse, däwlätneñ balalarğa qarata säyäsätenä üç itep diärlek 7 bäxetle bala üsterä. Älbättä, alarğa Rusiä tügel, ä respublika yärdäm itä.
Albina Zäynulla


text:
Ğiraqta federalizm bulaçaq
Düşämbedä Ğiraqnıñ İdarä Şurası waqıtlı konstitusiä mäsäläsendä kileşügä ireşte. Töp Qanun dip atalğan bu dokument 30 Yündä xakimiätkä kiläçäk xökümätneñ tözeleşen bilgeli. Anda şulay uq İslamnıñ role, xatın-qızlarnıñ xoquqları, ilneñ federal tözeleşe kebek mäsälälärgä urın birelgän. Şulay da, iñ çeterekle sorawlar kiläçäkkä, konstitutsiäneñ daimi ölgesenä qaldırılğan.
Audio (Xämit Kifai)
"Nixayät, berniçä atna barğan bäxäslärdän soñ, bu dokument ber tawıştan qabul itelde."
60 matdädän torğan bu dokument Yünneñ 30nda xakimiätkä kiläçäk yaña xökümätneñ tözeleşen bilgeli. Anda şulay uq dönyawi cämğiätkä xas bulğan, süz, din ireklege, keşe xoquqları kebek töşençälär turında äytelä. Töp bäxäslär, Şäriğätneñ cämğiättä nindi urın alıp toraçağı, xatın-qızlarnıñ xökümättä qatnaşuwı häm Kördlärgä ni däräcädä möstäqillek birü mäsläsendä bardı. Bäxäslärneñ qayberläre xäl itelde, qayberläre – kiläse yılğa, ilneñ daimi konstitutsiäsen yazğançığa qädär qaldırıldı.
İñ zur näticä dip, Şäriğät mäsäläsendä ireşelgän kileşüne äytergä buladır. İslamçılar, islam qanunnarı Ğiraqta berdän-ber bulmasa, hiç yuğı töp urın alıp torğan qanun bulırğa tieş dip täqrarladı. Sekularistlar moña qarşı şıqtı. Axır çiktä, İdarä Şurası, Şäriğät – törle qanun çığanaqlarınıñ berse bulaçaq digän näticägä kilde.
Äytik, ayırılışu, miras qaldıru kebek mäsälälär öçen islamçılar maxsus dini mäxkämä buldırırğa taläp itte. Sekularistlar - bu mäsälälärne dönyawi mäxkämädä xäl itü mömkinlege birgän, Saddam çorında ğämäldä bulğan qanunnı saqlap qalırğa çaqırdı. Ğiratqa Keşe xoquqların bağuçı Ğiraq Waqıfı dip atalğan törkem wäkile Ammar Äl-Şabandar süzlärençä, bu qanun härkemgä tigez xoquqlar birä, şul uq waqıtta artıq dini bulğannarğa, Şäriğät nigezendä eş dä itergä mömkinlek birä:
Audio (Ammar Äl-Şabandar)
"Dönyawi qanunnar belän dä Şäriğätkä buysınıp yäşäp bula, monıñ öçen Şäriğät mäxkämäsen tözüneñ kiräge yuq. Citmäsä, bu dönyawi qanunnar da İslamğa nigezlängän bit, alar fäqät zamançalaştırılğan ğıan."
Şäriğät mäsäläsendä küpmeder kileşü bulsa, xatın-qızlarnıñ xakimiättä alıp toraçaq urını mäsäläsendä älegä alay dip bulmıy. İdarä Şurasındağı xatın-qızlar konstitutsiädä, xatın-qızlarğa xökümättä, parlamentta fälän urın birelergä tieş dip yazıp quayrğa çaqırğan ide. İdarä Şurası bu qaynar mäsäläne älegä tikşermsäkä, kiläçäkkä qaldırıp torırğa bulğan.
İlneñ tözeleşenä kilgändä, İdarä Şurası Ğiraqta federalizm bulırğa tieş digän urtaq fikergä kilde. Ä menä töbäklärneñ wäkälätlärenä kilgändä, älegä qarşılıqlar bar. Misal öçen, kördlär üzlärenä kiñräk xoquqlar, şul uq neft keremnären kontrol itergä mömkinlek birgän wäkälätlär sorıy. Başqalar moña qarşı, cirle xakimiätlärneñ wäkälätläre çiklängän bulırğa tieş digän qaraşta.
İdarä Şurası älegä şundıy qararğa kilde. Waqıtlı konstitutsiädä Federalizm dip yazıp quyıldı, ä menä anıñ eçtälege, töbäklärgä nindi wäkälätlär bireläçäge, kiläse yılğa, daimi konstitutsiä yazılğanda xäl iteläçäk.
Ğiraqnıñ waqıtlı konstitusiäsen imzalaw tantanası çärşämbedä Bagdadta ütäçäk.
Ali Gilmi, Praga


text:
Omskida veterannarnı xörmätläw telägänçä buldımı
Rusiäneñ başqa töbäklärendä kebek Omski yağında da Ciñüneñ 62 yıllığı bixisap çaralar belän kiñ külämdä bilgelänep ütte. Bäyräm tantanaları 9 mayğa çaqlı küpkä aldan başlanıp itkän ide häm äle dä däwam itä. Uzğan yäkşämbe könne tatar milli-mädäni möxtäriäte suğış häm tıl veterannarı öçen oçraşu-kiçä ütkärde. Möxtäriät äğzaları älege oçraşunı ütkärergä küptän äzerlängännär ide, ämma qayber säbäplär arqasında çara berazğa kiçekterelde. Möxtäriät räise Ğafiä Aleeva, kiçäne irtäräk ütkärergä telägän idek, ämma üzebez urnaşqan mädäniät yortında röxsät itmädelär, üz tatarlarığız ösen nigä ayırım kiçä eşlisez dip äyttelär,- di.
Şulay da, Ğafiä xanım süzlärençä, ansambl' urnaşqan “Krasnaya Gvardiä” mädäniät sarayı citäkçelegeneñ urınnı birmäwe, tatarlarnı yaratmağanlıqtan yäisä veterannarnı xörmät itmägänlektän tügel, ä bazar mönäsäbätläre näticäsendä. Çönki şähärneñ uñaylı urınında urnaşqan mädäniät sarayınıñ tamaşaçı zalı da, bülmäläre dä arendağa – tüläwle çaralar ütkärüçelärgä daimi tapşırılıp tora. Bazar “çıbırqılap” torğanda alar, yäğni citäkçelär, aqçadan başqa ber närsä turında da uylıy almıylar axrı,-di Ğafiä Aleeva.
Kiçägä çaqırılğan veterannarnıñ qayberläre ğädät buyınça başta “Qızıl Gvardiä” mädäniät sarayına barıp, şähär üzägennän şaqtıy yıraqta urnaşqan “Duslıq yortı”na qıyınlıqlar belän beraz soñğa qalıp kilep cittelär. Oçraşuğa kilgän veterannarnıñ küpçelege tıl veterannarı häm balaçaqları suğış yıllarına turı kilgän ölkännär ide. Suğış veterannarı 4 keşe buldı. 80 yäşlären tutırğan Gil'metdin abıy Siracetdinov, Sabit abıy Tuşakov, Xasib abıy Kotusov häm Gabdelbär abıy Gabdraxmanov.
Oçraşu-kiçä eşmäkär millättäşebez Rafael' Zäbirov yärdäme belän äzerlängän çäy östäle artında ütte. Kiçä barışında veterannarnı küptän tügel yalğa çıqqan ofitserlar Äsqat Quramşin häm Xaqimcan Möxämätdinov, Omski ölkäseneñ Mädäniät ministrlığı wäkile Tat'yana Şixovsova häm başqalar täbriklädelär. Äsqat äfände Quramşin täbrikläwdän tış yäşlärneñ bügenge xalätenä, tuğan telneñ yuğala baruına qarata borçıluın da belderde.
Suğış veterannarı ütkännären dä iskä töşerdelär, iğtibar citärlek, pensiäläreneñ yaxşı buluın belderdelär. Şul uq waqıtta xäzerge zamannıñ uñaysızlıqlarına da zarlandılar.
“Umırzaya” ansambleneñ ber törkem häwäskärläre isä maxsus mädäni programma äzerlägännär ide. Alar asılda suğış yıllarında cırlanğan cırlar başqardılar, äkrenläp veterannar üzläre dä cırğa quşıldılar, “Kül buyına kilsäñ ide”, “Sağınu”, “Qaz qanatı” kebek köylärgä val's äyländelär.
Bez balaçaqnı kürmi üskän buın, uyınnıñ närsä ikänen belmädek, mäktäptän soñ başaq cıya, elevatorda eşli idek, onıtılırlıq tügel, ägär suğış bulmağan bulsa küplärebezneñ yazmışı başqa bulır ide, dip, söyläde balaçağı suğış waqıtına turı kilgän Räşidä apa Bagautdinova. Räşidä apa çığışın cır belän tämamladı.
“Umırzaya” ansamble cırçısı Samat Xäyrullin, mondıy kiçälär ütkärü bik tä möhim, berdän yäşlärgä tärbiä, xäzer yuq diärlek andıy tärbiä, ikençedän veterannar öçen ul bik zur bäyräm, inde alar bik az qalıp bara,- dip äytep ütte.


text:
Fälästin aftonomiäseneñ premyer ministrı Mäxmüt Abbas bügen yañadan ekstremist oyışmalarnıñ liderları belän oçraşırğa teli. Ul alardan tağı ber märtäbä izraillelärgä höcümnären tuqtanunı soramaqçı. Kiçäge söyläşülär bernindi näticä kitermäde. Kiçä kiç belän ük, Kälkiliä şähärennän yıraq tügel, İordan yılğasınıñ könbatışında, İzrail maşinası utqa totılğan. 7 yäşlek qız bala hälak bulğan. Anıñ ätise belän qız tuğanı yaralanğan.
Ğaza sızığında İzrail ğäskärläre Rafax şähärendäge qaçaqlar arasında tikşerülär ütkärgän. Ekstremist törkem liderlarınıñ ike yortı cimertelgän


text:
Qazanğa Alinä Kabaeva kilde
18 noyäber könne Tatarstanda Äzerbäycan respublikasınıñ Rusiädäge wäqälätle wäkile Rämiz Rizaev buldı. Anıñ vizitınıñ maqsatı – Tatarstan belän Äzerbäycan arasında ike yaqlı xezmättäşlekne arttıru, iqtisadi häm mädäni bağlanışlarnı üsterü. Rämiz Rizaev Säwdä ministrlığı, Qazan şähäre xakimiäte wäkilläre belän oçraşıp söyläşte, dip xäbär itte İntertat.ru gäcite. Ä Tatarstannıñ Säwdä ministrı Xafiz Salixov isä bu könnärdä Deli şähärendä uza torğan Rusiä-İndiä xökümätara komissiäseneñ utırışında qatnaşa. İndiä Respublikanıñ deputatları 18 noyäberdä Däwlät Şurası Prezidiumınıñ çirattağı utırışına cıyıldı. Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev isä pänceşämbe könne cirle üzidarä mäs’äläsenä bağışlanğan kiñäşmä ütkärde. Şul uq könne ul sport yoldızların da qabul itte. Qazan kremlenä bu yulı tanılğan sportçı, Olimpiada uyını häm küpsanlı dönya, Evropa çempionı Alinä Kabaeva, anıñ komanda buyınça iptäşe Läysän Ütäşeva, Ol’ga Kapranova häm näfis gimnastika buyınça bilgele trener İrina Viner çaqırılğan ide. Älege gimnastlar Qazanda şuşı könnärdä ütä torğan Yoldız dip isemlängän näfis gimnastika buyınça V xalıqara turnirnıñ açılışında qatnaşırğa kilgännär. Berniçä tatar kongressına, tatar yäşläre cıyınına çaqırılıp ta kilmägän Alinä Kabaeva bu yulı Qazanğa kilergä niät itkän.
Qazanda 18 noyäber könne dä däwlät universitetınıñ 200 yıllığı uñayınnan bäyräm çaraları däwam itte. Bu könne dä berniçä oçraşu, cıyılış, tantanalar ütte. Alar arasında bilgele rus şağire Evgeniy Yevtuşenkonıñ uquçılar belän oçraşuın bilgeläp ütep bula. Şunısın da äytergä kiräk, Yevtuşenko Qazan universitet dip isemlängän poema avtorı. Şağirneñ tatarstanlılar belän aralaşuı berençe genä tügel. Läkin bu yulı da şiğriätne söyüçe qazanlılar oçraşuda şaqtıy ide. Ä menä bäyräm uñayınnan çärşämbedä uzğan tantanalı kiçä xalıqnıñ qızıqsınuın ällä ni uyatmağan bulsa kiräk. Kiçädä qatnaşuçılar süzlärenä qarağanda, zur qunaqlar qatnaşlığında ütkän räsmi çara häm konsert uzğan zal tulı bulmağan. Axırğa taba tamaşaçılar sanı tağı da kimegän. Şulay itep, ällä keşelär Qazan däwlät universitetında ozaqqa suzılğan bäyräm çaralarınnan arığannar, ällä bu uqu yortınıñ bäyrämen äzerläwçelär eşläp betermägännär, läkin küpsanlı qunaqlar qatnaşlığındağı tantanalı çara yarım buş zalda uzğan.
Qazan milli-mädäni üzägendä pänceşämbe könne Tatar şlyaxı digän dokumental’ fil’m kürsätelde. Yäş Qazan rejisserı Al’bert Şakirov töşergän älege lenta Pol’şa tatarlarınıñ tormışı xaqında. Anda yıraqtaşı millättäşlärebezneñ XIV ğasırdan başlap xäzerge köngä qädär tarixları, mädäniäte, ğöref-ğädätläre kürsätelä. Bu fil’m Mäskäwdäge İslam dönyası televideokompaniäsendä töşerelgän, dip yaza Tatar.ru säxifäse.
Gölnaz İlgizär


text:
2007 yılda Törkiä öşiäçäkme?
Belorusiä krizisına ber niçä genä gazeta belän televiziä ähämmiät birgän ide. Misal öçen CNBC-e isemle ekonomik xäbärlär kanalı 28 Dekaberdäge mäxsüs programasına Rusiä belgeçe Prof. Nadir Däwlätne çaqırıp anıñ qaraşların alğan ide. Ul könnärdä yaña yıl şatlığı belän bulsa kiräk mäsälägä beraz qul seltäbräk qarağan Törkiä kiñ küläm mäğlümät äsbapları İrannan kilgän gaz tuqtalğaç reaksiä kürsätä başladılar. Näticädä energiä ministere Hilmi Güler xalıqnı tınıçlandırır öçen mätbuğat konferensiäse uzdırdı, xätta bu konferensiä CNN-Turk kebek zur ber televiziä tarafınnan turıdan turı tapşırıldı. Berse kön yäğni 5 Ginvarda isä barlıq gazetalarda diärlek bu mätbuğat konferensiäse çağılış taptı. Qayber gazetalar ministerneñ bu qış xalıqnı öşetmäyäçäkbez dip birgän väğdäsenä ähämmiät birdelär. Uñ yünäleş häm xökümätkä yaqın torğan Tercüman, Sabah, Yeni Şafak kebek gazetalar şundıyraq rubrikalar belän çıqtılar. Dinçe yünnäleştäge Yeni Mesaj “14 Ginvarda İrannan gaz kiläçäk”, Takvim “Gazda Zängär agım belän köntışqa yünäläçäkbez” kebek rubrikalar belän xalıqnı tınıçlandırırğa tırıştılar. Läkin qayber gazetalarnıñ rubrikaları çınnan da tänqitle qaraşlarnı çağıldırdı. Liberal yünäleştäge Akşam “Gaznıñ tuqtaluwı Allanıñ eşe” digän yumoristik ber rubrika belän xökümätneñ İrannan tabiği gaz alu politikasın tänqit itä. Gazetanıñ yazuwına kürä, kileşüdä “Alla säbäp bulğan tabiği xäläkätlär arqılı gaz tuqtalsa monıñ öçen İran cawaplı bulmayaçaq “digän maddä bar ikän. Milliyet gazetası isä “İran monıñ bäyäsen tüläyäçäk” dip Tähärannı kisätüçän ber rubrika belän basılıp çıqqan. Döres minister Güler dä İrannı cawaplılığın urnına citkärmägän öçen xalıqara arbitraj mäxkämäsenä möräcäğät itü turında da äytkän ide. Xakimiättäge AK partiäneñ köndäşe Saadet partiäse yaqlı Milli Gazeta isä “Generator yılı qotı bulsın” dip xökümätneñ buldıqsızlığına işarä itä. Sul yünäleştäge Cumhuriyet gazetası isä “Problema İrannıñ tabiği gaznı tuqtatuwı tügel, ä yalğış säyäsät, bäylelekneñ näticäse bu” digän rubrika urnaştırğan.
Döres minister Güler dä äytmeşli İrannan gaz kilmägän öçen Törkiä tuñmayaçaq. Çönki 27-28 million metr kup gaznıñ 5,5 millionı ğına İrannan import itelä. Başqa süzlär belän äytkändä İrannan 20%-tan kimeräk gaz kilä. Şulay da bu azsınaçaq miqdar tügel. Qısqası energiä ölkäsendä çit illärgä bäyle bulunıñ şundıy qurqınıçları da yuq tügel.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Makedoniä xökümäteneñ matbuğat wäkile Saso Çolakovski xäbär itüençä, Bosniäneñ tawlı rayonında kiçä oçqıç qazası bulğan urında prezident Boris Trajkovski häm tağın 8 keşeneñ mäyetläre tabılğan. Kiçä Trajkovski Bosniäneñ Mostar şähärenä investitsiälär belän bäyle konferensiägä barğanda 47 yäşendä hälak buldı. Makedoniädä 3 könlek mätäm iğlan itelde. Bügen Skopjeğa kilgän Yevropa Berlegeneñ tışqı säyäsät başlığı Javier Solana, Berlekneñ Makedoniägä yardäm itäçägen belderde.
Konstitutsiä nigezendä Makedoniädä prezident wazifaların parlament başlığı Ljubço Jordanovski başqarıp tora, prezident saylawları 40 kön eçendä ütärgä tieş.


text:
Ğiraqnıñ elekke yuğarı citäkçeläre Belarus''kä qaçarğa omtıla ala - Saddamnıñ berniçä kön elek totqarlanğan şäxsi yardämçesendä tabılğan qayber dokumentlar şul xaqta söyli. Şundıy belderü belän Saddamnı tabu tiräsendäge yäşeren mäğlümatqa tayanıp ber cawaplı körd räsmi wäkile çıqtı.
Elekke Ğiraq diktatorınıñ şäxsi yardämçese Äbid Xämit Mäxmüt uzğan atnada amerikan köçläre tarafınnan, Saddamnıñ tuğan şähäre Tikrit yanında qulğa alınğan ide, xörmätle tıñlawçılar. Xäzer menä şul açıqlandı, anıñ üze belän elekke sovet respublikası, ä bügenge köndä bäysez däwlät sanalğan Belarus''neñ berniçä pasportı bulğan. Bu xaqta ber körd räsmi wäkile, Xoşyar Zebari belderde. Britaniäneñ İndependent basmasına ul, Saddam yardämçese äle genä Süriädän qaytqan bulğan häm ul anda, bälki Süriä xakimiatenä beldermi genä Belarus'' pasportların alğan dip xäbär itte. Mäğlüm ki, räsmi Minskineñ Waşington belän araları şaqtıy kiyerenke bulıp qala birä, Ğiraq suğışı waqıtında xätta Belarus''täge qayber däwlät şirkätläreneñ Ğiraq qorallı köçläre belän bäyläneşlären kürsätkän räsmi qäğäzlär dä tabılğan ide. Läkin belgeçlär fikerençä, Ğiraqnıñ elekke xakimiate wäkillärenä Belarus''kä qarağanda, kürşe Ukraina yäisä Rusiädä qaçıp yatu küpkä qulayraq, ä Belarus'' pasportnı nigezdä andıy mömkinleklärne birä. Yäğni andıy pasportqa iä bulu äle hiç kenä dä Saddam keşeläre Belarus''tä genä sıyınu taba ala digänne añlatmıy. Ul arada amerikan köçläre, uzğan çärşämbedä Ğiraqnıñ Süriä belän çigendä tar-mar itkän ber xärbi konvoyda kemnär buluwın açıqlawnı däwam itte. Ğiraq yağınnan kilgän şikle qaçaqlarnı ezärleklägändä Quşma Ştatlarnıñ maxsus köçläre Süriäneñ 5 çik saqçısın da yaralağan ide. Pentagon bäreleşlärneñ qaysı yaqta buluwı xaqında berni dä äytmi, barı tik, cirdäge amerikan xärbilärenä yardäm yözennän qaçaqlarğa Hercules xärbi boralağınnan ut açıldı dip kenä belderä. Süriälelärneñ näq menä şunıñ näticäsendä yaralanuwı bik ixtimal. Älegä qädär amerikan köçläre Süriä xärbiläre belän turıdan-turı bäreleşkä kergäne yuq ide. Waşington barı tik Damasknı terrornı yaqlawda häm Saddam keşelärenä sıyınu birüdä genä ğäyepläp kilde. Ezärleklängän konvoyda kemnär buluwına kilgändä başta, anda Saddam üze yäisä anıñ ulları buluwı bik ixtimal digän süzlär çıqqan ide, läkin Pentagon wäkilläre bu uñaydan, "monı tulısınça kire qağıp bulmıy, läkin raslağan dälillär dä yuq" dip belderä. Amerikan yağı şunı ğına tanıy, añarda çınnan da, xärbi konvoy belän Süriä çigenä taba Ğiraqnıñ elekke yuğarı citäkçelegenä kergän şäxeslär yul tota digän mäğlümat bulğan. Läkin monıñ döreslegen açıqlaw äle haman da mömkin tügel di Quşma Ştatlarnıñ xärbi citäkçelege. Älege waqıtta konvoyğa höcümneñ Ğiraq cirendäme, ällä inde anıñ Süriägä çığuwınnan soñmı yasaluwı tikşerelä. Amerikan xärbiläreneñ bu xaqta bik söylärgä telämäwen häm bigräk tä Süriä çik saqçılarınıñ yaralanuwın iskä alğanda, bäreleşneñ axırğı çiktä Süriä yağında buluwın abaylarğa bula. Damasktağı xökümät moña üz räsmi möğämäläsen beldermäde, Quşma Ştatlarnıñ däwlät departamentı da bu turıdağı sorawlarğa cawap birmi, qızıqsınuçılarnı barı tik saqlanu ministrlığına yullıy. Departamentnıñ monı Süriä yağı belän tikşermäwe, ber amerikan diplomatı süzlärenä qarağanda, Quşma Ştatlar xärbilärennän tieşle mäğlümatnıñ älegä alınmawı belän añlatıla.
Kärim Kamal, Praga.


text: İordandıñ könbayış yarında häm Gaza hızığında İzrail gäskärzäre operatsiähı barışında Fälestindıñ Xamas häm İslam Jixatı törkömsäläreneñ äwzem dürt ağzahı ülterelgän. Ularzıñ arahında Xamas törkömsähenän Möxämät Aqıl da bar.Könbayış ağentlıqtarı mäglümättärenä qarağanda, atışta İzraildıñ ber-nisä haldatı ülgän, 6-hı yaralanğan. Fälestin autonomiähı yetäkselege ağzahı Säyeb Erekat İzraildı Yaqın Könsığışta tınıslıq urınlaştırıu niättären özöüzä gäyepläne. Kisä İzraildıñ 27 xärbi osousıhı fälestin bilämälärendäge şulay uq fälestin törkömsäläreneñ äwzem ağzaların yuq iteü buyınsa operatsiälarza qatnaşıuzan baş tartqan. Xärbi yetäkselek beldereüensä, hüz osousılarzıñ bäläkäy genä ber törkömö xaqında bara. Osousılar yaza alasaqtarı turahında iskärtelgän.


text:
Qazanda eşmäkärlär ciılışı uzdı
Qazannıñ eşmäkärläre dä cäy, esse könnär dip tormıylar. 9 iyül könne respublikanıñ Fännär Akademiäsendä alar üzläreneñ öçençe qorıltayına ciıldılar. Anda 250-dän artıq delegat qatnaştı. Xakimiät isemennän premyer-ministr urınbasarı Rawil Moratov çığış yasadı. Sez xakimiät belän berlektä tırışıp eşlägez, xezmättäşlek itegez, ä bez, üz çiratıbızda, quldan kilgänne eşlärgä tırışırbız, kiräk qanunnarnı qabul itärbez, dip äytte ul. Şunısın da östärgä kiräk, soñğı altı ayda keçe häm urta biznes wäkilläre Tatarstan büdjetın 400 million sumğa bayıttı.


text:
Azatlıq qunağı Zöhrä Kinzebaeva: Tuymazı tatarları ni xäldä?
Başqortstanda tatar bulu ciñel tügel inde. Bu tel problemasına da, finans mäsälälärgä dä qağıla. Tizdän bezdä saylawlar bulaçaq. Anda tatar ictimaği oyışmalarınnan da ike keşe terkälde. Bezneñ oyışma alarğa da bulışırğa tırışa. Şulay uq bez uqıtuçılar belän dä eşlibez. Küptän tügel genä min Tuymazı, Bäläbäy, Oktäberskida buldım. Andağı tatar tele uqıtuçıları bergä cıyılıp, tatar telen uqıtu, tatar xälläre turında söyläşergä kiräk, digän täqdim belän çıqtılar. Şuşı arada ğına min Tuymazıda «Miras» milli-mädäni üzägeneñ filialın tözedem. Salawatta bik matur itep Därdmänd kiçäsen ütkärep qayttıq. Tuymazı yäşläreneñ Qazanğa, Tatarstanğa kilep, mondağı tormışnı kürep, Tatarstandağı millättäşläre belän oçraşası, alar belän aralaşası kilä. Alar inde törle urtaq çaralar turında da uylıylar. Läkin alarnı monda alıp kilü öçen bezneñ finans yağıbız nıq tügel. Min äle menä şul problemalarnı xäl itep yörim.


text:
Ufadağı tatar gimnaziäse tözeleşe tiräsendä tartqalaş däwam itä
Ufada tatar gimnaziäse öçen dip tözelüçe bina tiräsendä başlanğan tartqalaş xaqında söylägän idek inde. Mäğlüm buluınça, Başqortstan tatar cämäğätçelek oyımaları berlege räise Ramil Bignov uzğan yıl azağında Ufa üzägendä üz şirkäte tözetä başlağan binanı tatar gimnaziäse itep tözep beterü öçen tapşırırğa qarar itkän ide. Ämma şuşı bina tiräsendä añlaşılmağan xällär başlandı. Bu bina tieşle dokumentlar räsmiläşterelmiçä tözelä, dip anı Başqortstan Arbitraj mäxkämäse sütärgä digän qarar çığardı. Atnakiç könne binanı cimerü öçen, awır texnika kilgän ide. Ämma tatar milli xäräkäte wäkilläre qulğa-qul totınışıp, tere çılbır buldırdı häm anda texnikanı ütkärmäde.
Comğa könne älege binağa yañadan kilüçe texnika bulmağan. “Şuña da qaramastan, tatar oyışmaları wäkilläre biredä täwlek äylänäse dejurlıq oyıştırırğa buldı, - di Ramil Bignov. – Älege mäs’älägä iğtibar cälep itü öçen, tatar oyışmaları citäkçeläre comğa könne cıyılışıp, Rossiä Prezidentı Xaqimiätenä maxsus möräcäğät äzerläde. Kiläse atna başında anı Mäskäwgä iltep tapşıraçaqbız”.
Şulay itep Ufadağı tatar gimnaziäse tözeleşe tiräsendäge tartqalaş zur yañğıraş alırğa da mömkin. Härxäldä, Başqortstan tatar milli xäräkäte citäkçeläre Mäskäw yağınnan bu xälgä nindi dä bulsa mönäsäbät kürsätelüenä ömetlänä.


text: Quşma Ştatlar däwlät departamentı wäkile Osama ben Laden ülü xäbären raslıy almıybız dide. L`Est Republician frantsus gäzite bügen Franstiäneñ küzläw xezmäteneñ xisabın bastırıp, Al-Qayda citäkçese Osama Bin Ladennıñ Paqıstanda ütkän ayda tif awıruınnan wafat buldı, dip yazıp çıqtı. Xisap 21nçe sentäberdä çıqqan dielä, fransuz xärbiläre Säğüt Gäräpstanındağı işanıçlı çığanaqqa tayanğan ikän. Gäzit, älege xisap belän Fransiä citäkçelegen dä tanıştırğannar, dip yaza. Fransiä saqlanu ministrlığı, xisaptağı mäğlümatnı berniçek tä tikşerep bulmyı, dip äytte. Paqıstan, Usama Bin Laden turında mäğlümatları bulmawı turında belderä.


text:
Ijaw şähärendä saylaw aldı macaraları däwam ıtä
Ütkän yal könnärendä deputat mandatına iä bulırğa teläwçe kandidatlar nindi genä çaralarğa xalıqnı cälep itmäde. Canıñ ni teli. Şimbä könne İjaw şähäreneñ tatarlar kümäk yäşägän Lenin rayonında urnaşqan «Spartak» xalıq icat yortında Däwlät Dumasına kandidat Yevgeniy Bogomol'nıy, anı «Edinaya Rossiä» partiäse dä xuplıy ikän, tatar millätennän bulğan saylawçılar öçen konsert oyıştırdı. Tamaşada Çallı şähärendä yäşäwçe, Tatarstannıñ atqazanğan xalıq artistı Göldaniä Xäyrullina häm anıñ cır studiäse artistları qatnaştı. Zalda alma töşärlek tä urın yuq ide, konsertqa kilgän ölkän yäştäge apa-abıylar xätta ike säğät ayaq östendä basıp tordı. Döres, konsert küñelle buldı, ölkännärgä yäş çaqların isenä töşerep, Göldaniä Xäyrullina xalqıbız köylären dä, 50-60nçı yıllarda populyar bulğan cırlarnı da küp başqardı. Tamaşadan soñ, cırçı bolay dıdeAudio
«…gastrol' konsertlarına da xalıq şulay küpläp kiler dip ışanam…»Şimbä, yäkşämbedä İjaw şähäreneñ iñ zur zallarınıñ berse — «İjstal'» sport kompleksında yäşlär öçen qızıqlı çara buldı. Biş meñ tamaşaçı populyar televizion «Çto, gde, kogda» uyının zäñgär ekrannan tügel, ä zalda qaradı. Bu çaranı SPS partiäse oyıştırğanı säxnäneñ ike yağındağı zur plakatlardan kürenep tora ide, älbättä, biletlar da buşlıy taratıldı. Uyında tamaşaçığa yaxşı tanış Aleksandr Druz', Maksim Potaşev, xättä yaqın häm yıraq çit illärdän dä wäkillär qatnaştı. Ul könne çit il wäkillärennän torğan häm Rossiä watandaşları komandaları yarıştı. Rossiä komandası sorawlarğa cawaplarnı tögälläräk birde, ciñüçelärne Rossiä energetikları başlığı Anatoliy Çubays üze qotladı. Annan soñ yäşlär yaratıp qabul itkän cırçılar — Maksim Leonidov, Aleksandr Dobronravov, Vladimir Kuz'min häm başqa artistlar çığış yasadılar. Yäşlär şaw-gör kilep yal itte. Zaldan ber yazma
AudioBu çara «İjstal'» sport kompleksında uzsa, İjaw şähäreneñ ikençe ber zalında fin-uğır yäşläreneñ etnofuturizm festivale bulıp ütte. Anda inde bötenläy başqa atmosfera ide. Säxnädän yäşlär häm ölkännär xalıq mädäniäteneñ nigeze bulıp torğan fol'klor cırlar başqardı. Şul uq waqıtta borınğı köylärgä nigezlänep, yaña cırlar da yazılğan, ul köylär dä tamaşaçıda cılı xatirälär qaldırdı. İnde konsert programmasınıñ soñğı qatnaşuçıları säxnädä, yuğisä festival'ne qararğa kiluçelär 12 säğät buyı çığışlarnı qarap ardı da, ämma zaldan ber genä keşe dä çığıp kitmi, haman ber genä buş urın da yuq. Yanımda utırğan ber apa cırnı cılıy-cılıy tıñlıy, anıñ xislären bulep berniçä soraw da birergä buldım.
AudıoDörestän dä yäşlär dä, urta häm ölkän buın wäkilläre dä festival'dän qänäğät. Üz fikerläre belän urtaqlaşıp, Aleksandr Yuminov, ul berniçä yıl elek awıl qarçıqları başqarğan cırlarnı yazdırıp, plastinka-taba da çığarğan ide, soñraq, borınğı cırlar tuplanğan zamança lazer tälinkä dä anıñ yärdämendä dönya kürde, ul festival'gä yuğarı bäya birde.
AudioAleksandr Yuminov belderüençä, festival'neñ möhimlelege — yäşlärneñ monda küp kilüe, alarda äbi-apalar başqarğan cırlarnı öyränep qalu teläge tuuı, dimäk borınğı mädäni ölgelär yuğalmas, buınnan buınğa küçep, däwam itär.
Bu festival'lär bezgä ölkännärne añlarğa etärgeç buldı, xalıq icatına, milli mädäniätebezgä, sänğätebezgä yaña qaraş tudırdı dip belderdelär yäşlär üzläre dä.Şul uq waqıtta festival'dä milli kostyumnar paradı da, yaña ğına dönya kürgän fol'klor cırları tuplanması — ikençe lazer disknı da täqdim itü oyıştırıldı, foyeda dekorativ qullanma äyberlär satıp alırğa da mömkin ide.
Muzıykal' festival'lär İjawda däwam itäläçäk. 1nçe dekaberdän ber atna buyına teatr häm konsert zallarında İdel buyı häm Ural töbäkläre kompozitorlarınıñ äsärläre yañğırayaçaq. Kompozitorlar, muzıkantlar, tormıştağı finans awırlıqlar säbäple küp yıllar bu festival'ne uzdırudan tuqtap torırğa mäcbür bulğan, 16nçı muzıka festivalenä cıyılaçaq. İjawğa Qazan, Ufa, Saransk, Yoşqar-Ola, Çeboksardan kollektivlar kilüe kötelä. Festival'neñ programmasına Tatarstan häm Başqortstan kompozitorlarınıñ çığışları ayırım konsert itep quyılğan. Tamaşaçı Däwlätşin, Axiärova, Kälimullin, Kärimov häm başqa avtorlarnıñ äsärläre belän tanışa alaçaq.Xämidä Ğayfullina, Udmurtiä.


text:
Bu könnärdä Yekaterinburg şähäreneñ Estrada teatrı zalında ğädäti bulmağan waqiğa bulıp uzdı: Sverdlov ölkäse tarixında berençe tapqır “Başqort güzäle” dip atalğan konkurs oyıştırıldı. Konkursnı Başqortstan respublikasınıñ Sverdlov ölkäsendäge daimi wäkillege oyıştırdı. 20 qız bala säxnädä çibärlektä, uñğanlıqta, tapqırlıqta köç sınaştı.
Äytergä kiräk, Başqortstannıñ daimi wäkillege bu bäyrämgä bik nıqlap häm centekläp äzerlängän. Yäş kenä buluına qaramastan, çibärlege, sılulığı, uñğanlığı belän genä tügel, küpqırlı säläte belän tanılğan rässam-modelyer, Sverdlovski yuridik akademiä studentı Valeriä Tümenseva başınnan axırına qädär bäyrämne üze äzerlägän. Qatnaşuçılarnı saylap aludan başlap, senariy tözü, tamaşanı säxnägä quyu, dizayn, küpsanlı repetitsiälär, sponsorlar belän eşläw – bar da Valeriä östendä bulğan.
Bäyrämne Valeriä üze häm Zahir Şäyäxmätov açıp cibärdelär. Zäweq belän, matur itep tegelgän başqort milli kiemnäre qızlarnıñ barısına da bik kileşep tora, säxnägä kümäk çığış, başqort biüläre bik osta başqarıldı, nıqlı äzerlek kürenep tora ide. Monnan tış, biredä Valeriä Tümensevanıñ “Qoyaşlı Başqortstanım” häm “Almazlı tönnär” dip atalğan eksklüziv kiemnär modelläre kolleksiäse kürgäzmäse dä buldı. Bäygedä qatnaşuçı qızlar, bu modellärne kürsätkändä oyalçan da, çayan da, sılu da başqort qızı obrazın bik açıq surätli aldılar. Jüri iğtibarına şulay uq alar üzläre äzerlägän başqort milli rizıqları da täqdim itelde.
Qızlar çirattağı bäygedä qatnaşuğa äzerlängän waqıtta tamaşaçılar matur itep qurayda uynawı, därtle biüläre, moñlı cırları belän dan totqan säxnä ostası Zahir Şäyäxmätov häm cırçı Vener Kamalov çığışların qarap küñel açtılar.
Bäygedä cide nominatsiä bilgelängän ide. Berençe öç urınnan qala, tamaşaçılarnıñ küñelenä xuş kilgän qızğa da, iñ näfis, iñ sılu qızğa da, eşlekle sıyfatları belän ayırılıp torğan qızğa da ayıruça zur iğtibar birelde. Monnan tış, “Başqortstan qızı” dip atalğan ayırım nominatsiä dä bar ide. Ul isemne Başqortstannan kilgän Läysän Miftaxova yawlap aldı.
Berençe başqort güzäle itep bertawıştan ozın qara çäçle, nurlı yözle Yekaterinbur qızı Aygöl Xäyretdinovanı sayladılar. Aygölgä unbiş yäş. Ul Dyagilev isemendäge litseyda belem ala. Litseyda iñ yaxşı uquçılarnıñ berse bulıp sanala. Qıznıñ talantı küpqırlı. Ul bik matur, küñellärgä ütep kererlek itep fortepyanoda uynıy, bik osta rässam, räsem yasaw buyınça törle däräcädäge bäygelärdä ciñep çıqqan keşe.
Berençe başqort güzälen zal ayağürä basıp sälämläde. Ciñep çığuçılarğa küpsanlı sponsorlardan bik bay büläklär äzerlängän ide. Büläklär arasında näfis mexlı tun da, televizor, videomagnitofon, muzıykal' sentr, kesä telefonı häm başqa qimmätle äyberlär küp ide.
Kütärenke küñel, köläç yözlär, köçle alqışlar bäyrämne tağın da bizäde. Älege kiçä çın yäşlek, güzällek bäyrämenä äwerelde.
Fäwiä Safiullina, Yekaterinbur.


text: Baku. Azärbaycannıñ appelätsiä mäxkämäse elekke saqlanu ministrı Räğıym Ğazievne törmädä totu mötdäten qısqarttı. Berniçä yıl elek ul ğömerlek törmä cäzasına xökem itelgän ide, xäzer isä mäxkämä şul mötdätne 15 yılğa ğına qaldırdı. Şuşı qısqartunı isäpkä alıp Ğazievkä törmädä tağın 8 yıl qalaçaq. İlneñ saqlanu ministrı bulıp eşlägän Räğıym Ğaziev 1995-nçe yılda Tawlı Qarabaxnıñ qayber öleşlären ärmän ğäskärlärenä birüwe, däwlät mölkäten äräm-şäräm itüwe häm üzendä däwlät qulındağı qorallarnı saqlawı öçen ülem cäzasına xökem itelde. Xökem qararı annan başqa ğına çığarıldı, çönki ul äle 1994-nçe yılda uq Rusiägä qaçqan ide. 1996-nçe yılda Rusiä xakimiate anı kire Bakuğa tapşırdı, ä inde tağın ike yıldan soñ Azärbaycannıñ ülem cäzasın beterüwe säbäple Räğıym Ğaziev cäzası ğömerlek törmägä almaştırıldı. Anıñ iseme bügenge köndä Yevropa Şurasınıñ säyäsi totqınnar isemlegenä kerä.


text:
Ukraina gimnası
Ukraina Gimnası — "Shche ne vmerla Ukraina" (Ukraince: Щe He BMepлa ykpaïHa, yaki gagauzça "Taa ölmedi Ukraina") kabledildi muzıkası 15 yanvar 1992-ci yılda ikinci kerä istoriyada.
Ukraina Milli Gimnasının muzıkasını 1863-cü yılda Mıhailo Verbıtski, laflarını 1862-ci yılda da Pavlo Chubınski yazdılar. Gimnanın lafları kabledildi 6 mart 2003-cü yılda.
Gimnanın birinci cümnäsinin lafları farklıy originaldan angısını yazdı 1862-cı yılda Ukrainanın baş kasabası Kievdä oturan anılmış etnografist Pavlo Chubınski. Öbür yılda Günbatısı Ukrainadan urum-katolik kompozitor Mıhailo Verbıtski, düzdü muzıka o laflar için. Seftä gimna seslendi 1864-cü yılda Lvov Ukraina Teatrusu horu tarafından.
1917-ci yılda "Taa ölmedi Ukraina" seçildi Ukraina Halk Respublikasının gimnası angısı pek aaz yaşadı. Ama 1920-ci yılda Ukraina geçti Sovet kuvedinin altına da bu gimna yasaklandı eni rejim tarafınnan.
"Taa ölmedi Ukraina" de-fakto Ukraina Milli Gimnası oldu 5 dekabri 1991-ci yıldan o gün ani Ukrainanın ilk prezidenti Leonid Kravçuk emin etti.
Ukraina Gimnasını çevirdi gagauz diline Kiev Devlet Universiteti üüredicisi, Ukraina Gagauz Birlii başı, poetessa Tudora Arnaut.
- UKRAİNA MİLLİ GİMNASI
Щe He BMepлa ykpaïHи Hi cлaBa, Hi Boля.
Щe HaM, бpaTTя ykpaïHцi, ycMixHeTbcя дoля.
ЗrиHyTb Haшi BopoжeHbkи, яk poca Ha coHцi,
ЗaпaHyєM i Mи, бpaTTя, y cBoïй cTopoHцi.
Дyшy й Tiлo Mи пoлoжиM зa Haшy cBoбoдy,
I пokaжeM, щo Mи, бpaTTя, koзaцbkoro poдy.
Taa ölmedi Ukrainada şan hem serbestlik.
Taa bizä kardaşlarım gülecek kısmet.
Yok olcek duşmannarımız nasın çii güneştä,
Biz da saabi olacez bizim memlekettä.
Canımızı hem güüdemizi serbestlää verecez
Hem kozak soyundan geldiimizi gösterecez


text:
Ufa da Mäskäw belän kileşügä ömetlänä
Rusiä häm Tatarstan däwlät xakimiätläre arasında tözelgän kileşü başqortstanlılarnıñ iğtibar üzägendä qala kilä. Rusiä Däwlät dumasındağı Başqortstan deputatları Tatarstan kileşüenä qarşı tawış birgännär. Bu turıda “Başinform” mäğlümat agentlığı xäbär itte. Däwlät dumasındağı Başqortstannan saylanğan deputat Mixail Buğera: “Bez kileşülärne xuplıybız, läkin anıñ eksklyuziv buluı säbäple, qarşı tawış birdek”, — dip belderde. Deputat kiläçäktä şundıy uq kileşügä ömet itülären dä äytte.
Başqortstan Prezidentı süzçese Rostislav Morzagulov kileşü ölgeseneñ eşlänep betep kilüen belderde.


text:
Suğışnıñ 6.könendä AQŞ citäkçegendäge köçlär Bagdadqa yaqınlaşqanda ğıraqlılarnıñ qarşılıq kürsätüe däwam itä.AQŞ xärbiläre bugen könyaqta strategik şähär Nassiriya häm Yefrat yılğasın ütkänçe ğıraq xärbiläre belän bik qatı qorallı bäreleşlär bulıp aldı. . AQŞ boralaq häm oçqıçları başqalanı saqlağan respublika saqçılarına qatı höcümnär oyıştıra. Anglo-amerikan köçlärneñ qayber urınnarda kötelmägän qarşılıq kürsätü aldında qaluı, Basra kebek şähärlärdä buluı mömkin humanitar häläkät Ğıraq suğışında här närsäneñ AQŞ administratsiäseneñ aldan äytkäneçä şoma ğına barmauın kürsätä.
Qayber urınnarda barğan qatı qorallı bäreleşlär, Ğıraqnıñ qarşılıq kürsätüe şunduq yuqqa çığaçaq digän ömedlärne yuq itte.Gärçe räsmilär här närsä planlaştırılğança bara dip beldersä dä, Amerika şulayuq Britanie cämäğätçelege kübräk AQŞ administratsieseneñ Ğıraq rejimı qaqşağan, armiäneñ zur öleşe suğışmi bireläçäk , xalıq ilgä bärep kerüçelärne sälämläp qarşı alaçaq digän belderülärenä ışanğan ide. Ämma däwam itkän qorallı bäreleşlär monıñ kiresen kürsätä.Nasiriä şährendäge Ğıraq köçläre yäkşämbedän birle amerikan dingez pixotasına şähärgä kerü mömkinçelege birmäde. Tanklar, BTRlardan torğan konvoy Yefrat yılğası östendäge ike küprne aldı. Bagdadqa barğan yaña yul öçen bu zarur ide. Konvoy qatı ut asıtnda qalğaç Kobra höcüm boralaqları artilerie utı belän cawap qaytarıldı. Kiçädän birle barğan bäreleşlärdä 7amerikan soldatı üterelde. Korrespondentlar Nasirie çitendä in kimendä 30ğıraqlınıñ mäyeten kürdek, alar boralaq utında ülgän bulırğa tieş dip belderde.İntihar häcümnäre kötelgän närsä ide . Bugen Könyaqtağı Fau utrauında ber ğıraqlı üzen häm ber tanknı şartlattı Korrespondentlar Bagdad ,Basra kebek şähärlär bugen dä bombalandı dip belderä. Al Jazire televidiniese koalitsie oçqıçları ütkän töndä Basrağa cluster bombaları taşladı dip belderde.Qatardağı Britan xärbi süzçese ,britan ğäskärilären Basrağa kertergä cıyınmıybız , alar anda Saddam fedayennäre belän suğışırğa mäcbür qalaçaq dip äytte. Elegeräk britannarnıñ şähärgä keräçäge turında işarälär bar ide. Basra yaqınında ikençe britan soldatı üterelde bugen . Ğıraqnıñ ikençe zur şähre Basrada azıq tölek, su, elektrğa qıtlıq .. Xalıqara oyışmalar ber millionlıq şähär humanitar katastrofa aldında tora dip kisätep kilä.BMOnıñ balalar fondı UNİCEFF 100meñ bala çir xästälek qurqınıçı aldında tora dip yanadı. Britanie bugen Umm Qasr portın açıq häm imin dip iğlan itte.Portqa humanitar täminatnıñ 48säğät eçendä kiterelüe mömkin ikän. Bu portta da könnärdän birle alınğan dip belderelep kilde.Şul arada başqaladan 100 çaqırım ğına yıraqta torğan koalitsie köçläreneñ boralaq, oçqıçları şähärne saqlağan cömhöriät saqçıların bombalıy .Şähär tiräsendä qatı şartlaular turında xabär itelä. AQŞ general ştab başlığı general Meyer qatı suğışlar äle alda dip äytte . Britanie premiere Blair da qarşılıq kürsätügä beräü dä şaqqatmasqa tieş dide .Blair süzlärençä(audio)
İraqnıñ iminlek aparatı Saddam Xösäin rejimın yaqlıy.Beräü dä qorallı köçlärneñ ber öleşeneñ suğışırğa qararlı buluına şaqqatmasqa tieş.alar rejim cimerelsä, ul cimereläçäk , alarnıñ baraçaq urını yuq.
Blair tağı AQŞnıñ 5nçe korpısı Kärbäläğä yaqınlaşa dip äytte. Alarğa Cömxäriät saqçılarınıñ Mädinä diviziäse qarşılıq kürsätä.Naçar hava şartlarına qaramastan Mädinä diviziäsenä qarşı köçle hava höcüme bara dip söyläde Blair.
AQŞ armiäseneñ 3nçe ciröste diviziäsenä berketelgän jurnalistlar arasında azatlıq xabärçese Ron Synovitz tä bar. Diviziä älege waqıtta Bagdadtan 240çaqırım könyaqta As Samawah tiräsendä Synowitz (audio)
AQŞköçläre Saddamnıñ fedayennären häm Baath partiäseneñ qorallı äzğalaırn yuq itü mäqsatında xalıq yäşägän as Samawahqa yaqınlaşa .
Şähärgä höcüm qatı qom buranı astında bara. 10meterdän yıraqraqta ber närsä dä kürenmi. Armiä räsmiläreneñ xabärçebezgä belderüenä kürä, alar As Samawahnıñ başlıça şiğıy xalqın Saddam rejimına qarşı başkütärülären qıyulandıru öçen şartlar buldıraçaq. Şähärdä küpläp fedayennär bulğan öçen xalıq başkütärüdän qurqa dip uylanıla.Ämma naçar hava şartları bigräk tä qatı cil buran, ,Apaçı boralaqlarınıñ höcümen tuqtata xärbilär artilerie utı yaqlauı astında ğına şähärgä yaqınlaşa ala.
Ğıraq mäğlümät ministırı al Sahaf Muthanna täbägendä barğan bäreleşlärdä 8 amerikan yäki britan soladatınıñ üterelgänen belderde. Bu älegä raslanmadı. Ministır ütkän töndä bombalanğan Bagdadta 16keşe ülde, 95keşe yaralandı dip äytte . Suğışnıñ 6nçe könendä qısqaça alğanda menä şundıy xällär bilgele.
Färidä Xämit, Praga


text:
Elekke Ulyan prokurorı Sergey Xurtinnıñ tatarğa mönäsäbäte Başqortstanda nindi bulır?
Sember möselmannarı arasında xoquq saqlaw orğannarınnan yärdämgä ömetlänü xisläre sünä bara. Moña açıqtan-açıq ğädelsezleklär, qanunğa sıymağan ğämällärneñ işäyue dä säbäp bulıp toradır. “Sovremennıy slovar'' inostrannıx slov” digän kitapqa ışansañ, prokuratura - qanunnarnıñ tögäl häm ber ük törle ütäleşen tä''min itüçe orğan. Häm şuña bäyle räweştä, qanun bozılğan oçraqta, däwlät mänfägatlärennän çığıp, ğayıplelärgä qarata cinayät eşe açarğa xoquqlı. Ä “prokuror” digäne latinçadan “zabotit''sya – qayğırtu” dip tärcemä itelä.
2004-yılnıñ dekaberendä “Tuğan tel” häm “Bolğar yañarışı” oyışmaları ölkäneñ elekke möftie Äyup Deberdeevqa qarata cinayät eşe açunı taläp itep, prokuraturağa möräcäğät itkännär ide. Fabrikant Aqçurinnar 1864-yılda tözetkän, arxitektura häykälläre isemlegenä kertelgän mäçet binasın xosusilaştırırğa yul quyğan keşe, çınlap ta, cinayätçe bulıp sanalırğa tieş, digän fikerdän çığıp. “Xramovıye zdaniä ne podlejat privatizatsii” digän qanun bozıludan da. Bu eş uçastok militsionerı Rifqat Xäsänevkä tapşırılğan bulıp çıqtı. Yäş yeget, milli xäräkät aktivistları belän oçraşıp, bu eşneñ oçına çığaçağın beldergän ide dä – tınlıq urnaştı.
May ayında oyışmalarnıñ prokuraturağa qabat möräcäğätenä cawapta “Lenin rayonı UVDsınıñ cinayät eşe açudan baş tartu turındağı qararı kire qağıldı, eş östälmä tikşerügä cibärelde”, dielgän ide. Näticädä leytenant Xasanov militsiädän kitte. Anıñ elekke kollegaları äytüençä, Qazanğa uq küçep kitärgä mäcbür bulğan. Ä bügen Penza ölkäsendä yäşäp yatuçı Äyup Deberdeevqa yañğır tamçısı da timäveneñ tamırları qayda soñ?
İsemen äytergä röxsät tä birmägän beräw Deberdeevqa qarata 4 cinayät eşe açuğa qağılışlı dokumentlar tuplanması kiterep tottırdı. Närsälär genä yuq anda! Bixisap aqça, maşinalar üzläşterü, elekke ölkä başlığı Yuri Goryaçev birgän aqçağa tuğan-tumaçaların xacğa cibärü, Tatar-möselman kul''tura-ağartu üzäge tözü öçen birelgän 4 gektar cirne şäxsi yortlar tözügä öläşü...
Menä şul soñğısı beraz açıqlıq kertä dä kebek: kottedjlar tözüçelär isemlegendä 6 ere genä militsiä häm prokuratura xezmätkärläre familiäläre bar.
Äyup Deberdeevqa qarata cinayät eşläre açuda totqarlıqlarğa ul waqıttağı Ul''yan qalası prokurorı Sergey Xurtinnıñ belderüe dä açıqlıq kertä aladır: “V dele sostava prestupleniä net, usmatrivayutsya liş'' grajdansko-pravovıye otnoşeniä”, dielgän anda.
Mondıy mönäsäbätneñ tamırları yänä şul arxitektura häykälen xosusilaştıruğa barıp totaşa kebek. Bu cinayät 1993-yılda uq qılınğan. Ul waqıttağı şähär merı Sergey Yermakov häm şähär prokurorı Sergey Xurtin yoqlap yatmağannardır inde. Häm iñ möhime – arxitektura häykäleneñ xosusilaştırıluı däwlät seredäy saqlanıp kilde. Barı tik 1998-yılda ğına Federal'' Milek ministrlığınıñ ul waqıttağı başlığı Ğazizullinnıñ urınbasarı Gusevqa ölkä milke komitetı räise Xvastunovnıñ cawabı nösxäse aşa ğına bilgele buldı. Ä xäzer arxitektura häykälenä Xäter taqtası elü dä mömkin tügel. Röxsät birmi “xucası”. Çönki ul “Ul''yanovskxleboprom”nıñ skladına äyländerelde.
Ul''yan qalası prokurorı bulıp eşlägän Sergey Xurtinnıñ tatarğa qarata mönäsäbäte tağın ber cinayät eşendä küzgä bärelä. 1997-yılda prokuratura salım inspeksiäsendäge tupas qanun bozular faktların açqan ide. Matbuğatta ölkä inspeksiäse başlığı Anaşkin, anıñ urınbasarları Sbrodov, Kryukov, bülek başlığı Rubanova, Ul''yan qalası inspeksiäse başlığı Däwlätşin familiäläre telgä alınğan idelär. Läkin ölkä inspeksiäsendä eşlägännär qorı qaldı, ä şähär inspeksiäse başlığı Tahir Däwlätşin qulğa alındı. “Tuğan tel” oyışması ölkä prokurorı Zolotovqa da, şähärneke – Xurtinğa da ber ük cinayät qıluçılarğa ber ük mönäsäbät buluın taläp itep berniçä xat yullağan ide. Bälki şunıñ da faydası tigänder: Tahir Däwlätşinnı, 8 ay törmädä utırğaç, mäxkämä utırışında da çitlekneñ närsä ikänen tatığaç, irekkä çığardılar. Ämma tatar balası yörägendä “ğädellek” töşençäsen añlatqan yustitsiä süzeneñ räsäyçä añlaw üzençälege tirän cuyılıp qalırlıq buldı. Moña qädär dä yustitsiäneñ tatarğa qarata mönäsäbäte bik ük ğädel bulmağan Başqortstanda yaña prokuror Sergey Xurtinnıñ mönäsäbäte nindi bulır – menä närsä borçıy Sember tatar cämäğätçelegen.
Tağın ber iğtibarğa layıq mizgel. Quılğan möfti Äyup Deberdeev urınına anıñ qodası, Tälğät Tacetdin tarafdarı Säwbän Söläymanovnı bilgeläwdä dä Xurtinnıñ qatnaşı bar, dilär. Ä monısı Tälğät xäzrätne tanımağan Başqortstan möftienä nindi tä''sir yasar, digän soraw da tudıra.
Ayrat İbrahim, Sember


text: İran Prezidentı Nicaragua President Daniel Ortega belän soyläşer öçen Nicargua ilenä kilde. Soyläşülär iktisad ölkäsendäge kileşülär turında barır dip kötelä. Äxmädinecad Latin Amerika buylap säfärendä sulçılar kontrollegendä bulğan häm Washingtonğa qarata tänqitçän qaraşta torğan illärgä bara.Üzeneñ säfären ul Caracasta başlağan ide. Anda ul Venesuella Prezidentı Hugo Chavez belän soyläşte. Hugo Chavez , İran Prezidetnı belän OPEC illären neft exportın kimetergä çaqıru xaqında kileştek, dip belderde.


text:
Zur 7lekneñ iqtisat başlıqları, Dönya iqtisadı awır xäldä di
Amerikada başlağan kredi problemı belän bergä barlıqqa kilgän iqtisat bazarındağı çayqalunular, alğa taba dönyada iqtisadi kiyerenkelektä üz tä'seren kürsätüe ixtimal diyelä. Cıyında problemnarnıñ başqa illärdä dä tağın qabatlanmawı öçen yaña reformalar yasaw kiräklegenä basım yasaldı.
Zur 7lekne täşkil itkän iqtisatta aldınğı illär, Amerika, Britaniä, Fransiä, Yaponiä, Germaniä, İtaliä häm Kanadan kilgän törkemnär Xalıqara aqça fondı İMF häm Dönya Bankı cıyılışı aldınnan bergä oçraştı.


text:
Russieä räsmiläre Bagdadtan diplomat vä jurnalistlarnı evakuatsilägän konvoyğa ut açılğan , yaralanuçılar bar dip belderä. Konvoyda bulğan jurnalist İnterfaxqa konvoyda 25keşe şulsanda ilçe Vladimir Titorenko da bar, bilgesez keşelär jiptän ike märtäbä ut açtı dip söylägän. Russiä tışqı eşlär ministırlığı süzçese insidentta küp kenä keşe yaralandı dip äytte. Kreml häm Ğıraq häm AQŞqa protest belderep, açıqlau soradı. AQŞ xärbi süzçese Brooks belderüenä kürä ( audio)
Bez Ğıraqtan kitkänRussiä konvoyı turında mäğlümätkä iä häm
alarnı mömkin bulğan qädäre saqlarğa telädek. Bez waqıyğä tiräsendäge şartlarnı belmibez .Bez alarnıñ älege waqıtta yullarına dewam itüen añlıybız.
Üzäk komandalıq höcüm ,Ğıraq kontrolendäge zonada buldı sip belderd


text:
Qazanda “Tatar qızı” bäygese uzdı
“Tatar qızı” bäygesendä berençe urınnı yaulağan qızğa 15 meñ sum aqçalata büläk qaralğan ide. Uqıtuçılarnıñ berniçä aylıq xezmät xaqı. Zamanalar üzgärde. Yäşlär üzläre dä zamannan artta qalmıy. Bäygedä qatnaşqan härkem ingliz telen belüe turında äytep kittelär. Londonda uqıp qaytuların assızıqladılar, çit teldä Romeo häm Djul'yettanı da yattan söylädelär. Menä bit ul xäzerge Tatar qızları nindi bula. Bu bäygegä nindi qızlar saylanuı turında Qazan şähäre mäğärif idäräseneñ baş belgeçe Räyxanä Bahawieva
Tatar telen belgän, tatar qızı sıyfatlarına iä bulırğa telägän qızlar qatnaştı monda. Bu bäyge şunıñ öçen oyıştırıla.
Bäyge üze berniçä öleştän tordı. Berençe bulıp qızlar üz-üzläre belän tanıştırırğa tieş ide.
Tanıştırular törle räweştä bardı. Kemder şığır räweşendä, kemder cırlap tanıştırdı.
Tatar qızlarınıñ belemnären dä tikşerdelär. G. Tuqay belän M. Cälil turında sorawlar birelde.
Tatar qızları monnan tış üzläreneñ cır-biyu, uyın qorallarında uynıy belü sälätlären kürsättelär. Räsemnärdän bilgele tatar şäxeslären tanırğa tieşlär ide. Şulay uq qızlar aş-suğa ostalıqların kürsättelär – öydä peşerep kilgän çäk-çäk, öçpoçmaqların täqdim ittelär.
Berençe urınnı, yäğni 15 meñne İdel buyı rayonı 19Hчы gimnaziä uquçısı Gölnaz Nadrşina aldı, ikençe urınğa Waxit rayonı 18Hчe mäktäptän Töxvätullina İndira layıq buldı. Aña 11 meñ birelde.
Öçençe urın 6 meñ sum Yaña Savin rayonı 170 mäktäptän Alsu Säyfullinağa birelde.
Landış Xarrasova


text:
Üye
Mesajlar: 95
Konular: 29
Katılma Tarihi: Sep 2015
Rep Puanı: 0
0 Mesajına, 0 Teşekkür edildi.
Kişisel Bilgileri:
Son Mesaj: mtekin
Adres formatındaki Kodlar ? indir, Adres formatındaki Kodlar ? Videosu, Adres formatındaki Kodlar ? online izle, Adres formatındaki Kodlar ? Bedava indir, Adres formatındaki Kodlar ? Yükle, Adres formatındaki Kodlar ? Hakkında, Adres formatındaki Kodlar ? nedir, Adres formatındaki Kodlar ? Free indir, Adres formatındaki Kodlar ? oyunu, Adres formatındaki Kodlar ? download


text: Ğiraq şähärlärendä ber yulı bulğan terror höcümnäre näticäsendä bügen kimendä 64 keşe hälak buldı. Tikritta kimendä 31 keşe üterelde, alarnıñ kübese – eş ezlärgä kilgän şiğilär bulğan. Tikritnıñ tönyaqkönçığışında, Hawijahdağı xärbi xezmätkä çaqıru noqtası yanında intixar höcüme näticäsendä kimendä 30 keşe hälak bulğan. Bağdadta 3 maşina şartlatıldı. Polisiä binası yanında şartlağanı – 3 keşeneñ ülemenä kiterde. Qalğan ike maşina şartlap kim digändä 9 keşe yaraladı. İlneñ könbatışındağı Anbar privinsiäsendä amerikan maxsus köçläreneñ meñgä yaqın xärbie belän suğışçılar arasında qatı bäreleşlär bara, dip xäbär itelä. Xärbi çarada 3 amerikan ğaskärie häm 100gä yaqın suğışçı hälak bulğan.


text:
Abxazia: Gruzia oçqıçların bez bärep töşerdek
Gruziä oçqıçlarının Abxazia tarafınnan bärep töşerelüen inqar itep, Rusiäne Abxaziadäge ğisyançılarnı qorallar belän tä’min itüdä ğayepläp çıqqan ide. Gruziä tışqı eşlär ministrı bügen, BMOdan Abxaziada hawa saqlanu sistemı bulıp bulmawın raslar öçen kiçekmästän maxsus tikşerenü ütkärep tögäl näticäsen xalıqara cämäğatçelekkä açıqlawın sorağan belderü yasadı.
Şul uq waqıtta Yewropa berlege bügen, Rusiä belän Gruziä arasında artqan kiyerenkelekkä bik citdi borçıluların belderep, här ike tarafqa da diolag söyläşülärenä qaytırğa çaqırğan belderü yasadı.


text:
Siläbe başqorttarı Yuldaş TV qarayasaq
Başqort telenä höyöüźe tap mäźäniät häm sänğät aşa tärbiälärgä käräk tine ber deputat. Älkä başqorttarı qoroltayı başqarma komitetı räyese Marat Kamalov äytewensä, ölkälä başqorttarźıñ milli-mäźäni ixtıyajdarın qänäğätländereü ösön küp kenä mäsälälärźe xäl itergä käräk. Töp mäsälä-başqort telen uqıtıuğa qaytıp qala. Siläbe ölkähendä başqort mäktäptären üsterew xaqındağı programma küptän raslanha la, eş qänäğätlänerlek tügel tine Marat Kamalov.
Marat Kamalov äytewensä, urındağı universitetta başqorttar ösön 5 kenä kvota birelä ikän. Bıl mäsälä qoroltayźıñ rezolusiahına inderelde. Unda şulay uq gimnazia asıu, yäştärźe eşkä urınlaştırıuźa bulışlıq itew kewek mäsälälär źä urın alğan.
Qoroltay delegattarı Başqortostan menän Siläbe ölkähe arahındağı xeźmättäşlek turahındağı kileşewźeñ ütäleşe menän dä riza tügel. Ular ike töbäk xökümättärenä kileşewźäge ayırım punktarrźı tewäl ütärgä saqırıp möräjäğät qabul itte.


text:
Bıltır prezident Viktor Yuşçenko 2004 yılda prezident saylawlarında xärämläşülärgä qarşı uram cıyınnarı başlanğan kön - 22-nçe noyäberne İreklek Köne dip iğlan itte.
Ul çaqta mäxkamä xärämläşülärne tanıp Yuşçenkonıñ köndäşe Viktor Yanukoviçqa prezident bulu mömkinlege birmäde.
Ämma Yanukoviç xäzer premyer ministr. Äflisun inqilabı berektäşläre inde bülgälängän. Yuşçenkonıñ Bezneñ Ukraina partiäse oppozitsiädä.
Bügen Yanukoviç cämğiät Äflisun İnqilabı çorındağı büleneştän qotılırğa tieş dide.
"Min çınnan da bezneñ äflisun tösendägelärgä, zäñgär häm aqlarğa bülenüebez tarixta qalsın, ışanıç, teläklärebez urtaq säyäsi töskä, däwlät äläme tösenä yaqınaysın dip telim" dide Yanukoviç.
Äflisun İnqilabında xalıq cıyılğan Bäysezlek mäydanında bügen küp xalıq cıyılmadı.


text:
Qıtay başqalasında Tönyaq Koreanıñ atom programması turındağı söyläşülärneñ ikençe könendä bügen Pxenyan häm Waşington wäkilläre üz qaraşlarında qaluların belderde. Söyläşülärdä zur alğa kiteş bulmadı, dip xäbär itelä. Tönyaq Korea diplomatı Kim Kye Gwan, Tönyaq xärbi bulmağan maqsatlarda atom energiäsen citeşterü yaqlı, dip belderde. Xökümät, töçe su reaktorı tözüdä yärdäm sorıy, dide ul. Amerikan aradaşçısı Christopher Hill, tınıç maqsatlarda atom energiäse citeşterügä qädär Tönyaq Korea xäzerge cihazların yuq itergä tieş, dip sanıy. Anıñ fikerençä, töp maqsat – Korea yarımutrawında atomnı beterü:
"Töp mäsälä – Korea yarımutrawın atomsızlaştıru. Korea cömhüriätennän alarnıñ monı niçek küz allawları häm ğämälgä quyuları turında işetäsem kilä. Bezneñ maqsatıbız – Tönyaq Koreanı atom eşennän çitläşterü," dide Hill.
Amerikan diplomatı – töçe su reaktorı tözeleşenä yärdäm itmäw yağında buluın äytte.


text:
23 mart - meteorologlar köne
Belgeçlär tabiğät'täge bälä-qazalarınıñ 90%tı hawa torışı belän bäyle, di. Hawa torışın farazlawçılarnıñ maqsatı - älege faciğälärne mömkin qädär kimetü. Berençe meteorologiä oyışması monnan 57 yıl elek barlıqqa kilgän. Şul waqıttan başlap böten dönyada 23 martnı hawa torışın farazlawçılar köne bularaq bilgeläp ütälär. Meteorologlarnıñ eşe niqädär ähämiätle buluı turında söyläp torası yuq.
Tatarstan öçen tabiğät qazaları siräk küreneş bulsa da, meteorologlarnıñ ähämiäte kimemi. Respublikada 18 meteostansiä eşläp kilä. Anda 300gä yaqın keşe xezmät kürsätä. Meteorologiä häm äylänä tirä moxitne küzätü idäräsendä hawa torışın farazlawçılar, hawa, sunıñ çistalığın tikşerüçe belgeçlär eşli. Şularnıñ berse Rauza Şafikova. Ul Rusiäneñ atqazanğan meteorologı, bu tarmaqta 40 yıldan artıq inde:
Hawa torışı belgeçläreneñ eşe bik qatlawlı inde. Barı tik üz eşen bik yaratqan keşe genä eşli ala anda. Ekspeditsiälärgä yöribez, şaqtıy awır şartlarda yäşärgä turı kilä anda. Ämma bu qızıqlı eş dip uylıym. Qızıqlı häm faydalı.Rauza Şafikova äytüençä, Tatarstan gidrometeorologiäse äle soñğı biş yılda ğına dönya standartları buyınça eşli başladı. Bu, älbättä, zamança texnologiälärne qullanuğa belän bäyle. Häm yañalıqnıñ näticäläre dä kürenä:
Bez farazlağan hawa torışınıñ tögällege 95-98%. Komp'yuter, başqa zamança texnologiälärne qullanu belän bäyle bu. Rusiädä şuşı kürsätkeçlär buyınça Tatarstan iñ alda bara.Tatarstan belgeçläre respublikadağı hawa torışın 3 köngä farazlıy. Ä Rusiä gidrometeorologiä oyışması bıyılğı cäyneñ ğädättägeçä cılı, ä yaz salqınça bulır digän mäğlümatlar birä.
Al'bina Zäynulla


text:
Ğiraqta tınıçlıq urnaştı kebek, ozaqqamı?
AQŞ saqlanu ministrı Robert Gates, kiçä Bağdadta yasağan çığışında, Ğiraqta totrıqlılıq, iminlek häm demokratiä urnaştıru maqsatıbız çıñga aşa, dip belderde. Läkin bu tınıçlıq ozaq däwam itärme?
“Ğiraq iminlege mäs'äläsendä küzgä kürenerlek üzgäreşlär bara. 2 yıl elek Samarra mäçetenä bulğan bombalı höcüm waqıtınnañ birle köç qullanu oçraqları kimede. Monıñ näticäsendä küp kenä keşe öylärenä kire äylänep qayta başladı, Ğiraqta çit investitsialar arta, bu uñay üzgäreşlär keşelär arasında, Ğiraq normal waqıtlarına qayta digän ömet qaldıra.”
Yıllardañ soñ berençe tapqır keşelär Ğiraq başqalası tiräsendäge kürşe wilayätlärgä yöriy başlağan, uramda xalıq görli, bazar-kibetlär açıla tora digän xäbärlär işetelä.
Läkin Gatesnıñ, Ğiraqta iminlek häm totırıqlılıq urnaştıru yulında uñışqa ireşäbez, tınıçlıqqa ireşügä küp qalmadı digän şuşı belderülärenä belgeçlär saq belän qarıy.
Ğiraq cämğiäte eçendäge büleneşlär qala birä, häm alar elekkeçä şaqtıy tirän. Şul eçke qarşılıqlarnı gäwdäländergän taraflar muyınnan qorallanğan xäldä. Alarnıñ xäzerge mänfäğäte - bäreleşlärne tuqtatıp torıp, Ğiraqta amerikan xärbiläre sanın kimetüne yä tulısınça çığarunı kötep yatu.
Ğiraq premyerı urınbasarı Barham Salih älege wäzğiätne The New York Times gazetasına, bu tınıçlıq urnaştıruğa qarağanda, kübräk atışlarnı tuqtatunı ğına xäterlätä, dip bäyäli.
Bu qaraşqa, Brüseldä urnaşqan xalıqara kirizıs törkemendä eşläwçe Ğiraq belgeçe Joost Hiltermann da quşıla:
“Äye, ber yaqtan qarağanda, hiç yuğı Bağdäd şähäre häm aña kürşe wilayätlärdä iminlek ölkäsendä totrıqlılıqnıñ artuın küzätäbez. Älbättä bu bik uñay üzgäreş häm zur uñış. Tik bu uñay üzgäreşlär, säyäsi ölkädä çağılmıy. Kiyerenkelekkä säbäp bulğan ayırım keşelär cäzasın alsa da, kiyerenkelekneñ töp tamırı äle dä qala birä”, di Ğiraq belgeçe Joost Hiltermann.
Ä kiyerenkelekne saqlağan çın säbäp ni dä soñ? Alar bik küp, ildä watandaşlar suğışın qabızıp cibärer öçen citärlek. Dimäk, wäzğiät tä citdi qala.
Nizaqnı yañartu ixtimalı artında mäzhäp häm törle dini törkem başlıqları tora. Soñğı aralarda Bagdadnıñ sönni mäxälläläre uramnarın şığıylarnıñ qorallı törkemnäre saqlıy başlawı küzgä taşlandı. Alarğa şul urınnarda tärtip saqlaw burıçı quyılğan, häm alar monıñ öçen amerikan xärbilärennän tieşle xaqın da ala.
Ämma sönnilär andıy eşlärdä üzläre qatnaşırğa teli, alar da xökümät xezmätlärendä eş alırğa omtılaü Älegä qädär isä sönnilärne Ğiraqnıñ iminlek köçlärenä cälep itü bik tübän däräcädä.
Ägär dä sönnilär wä şığıylar arasında nığraq berläşü, intergratsiä bulmasa, sönnilär üz qoralların xakimiättäge şığıylarğa qarşı kütärä ala.
İnde telgä alınğan Hiltermann, iñ yaxşısı, bar tırışlıqlarnı nindider ber säyäsi kileşügä ireşügä yünälderü bulır ide, di.
Här tarafnıñ da üz taläpläre bulaçaq, monı istä totarğa kiräk, ämma satulaşu, säyäsi alıñ-bireş öçen dä urın bar, taraflar qayber taläplärennän baş tarta alır ide, dip isäpli Ğiraqtağı wäzğiätne küzätep baruçı Hiltermann.
AQŞ xärbi başlıqları, elekke tırışlıqlar yardämendä xäzer säyäsi kileşülär öçen waqıt citte, dip belderä. Läkin şul mömkinlektän faydalanılmasa, Ğiraqtağı totrıqlılıq tiz arada xatirä genä bulıp qala ala.


text:
Tömän ölkäseneñ könyağında tatar mädäniäte könnäre başlana
Kiläse atnanıñ düşämbesennän Tömän ölkäseneñ könyağında tatar mädäniäte könnäre başlana. Bu çarağa Tömänneñ milli mädäniätlär yortında start bireläçäk. İrtänge 9 da uq “Tamaşa”, “Çişmä”, “Ramay”, “Äxtämnekelär” icat törkemnäre bäläkäy konsert kürsätep alğaç ta tatar xalqı küp bulıp yäşägän Wağay, Tobol, Yärkäw, Tübäntüde, Aromaş rayonnarına yul alaçaq. Artistlar öç törkemgä bülenep cäy köne yul bulmağan, sazlıqlar arasına urnaşqan awıllarğa da barıp citergä ömetlänälär. Ber atna buyı “il-cir kürep” qaytqaç yäkşämbedä Milli mädäniätlär yortında bu könnärne yomğaqlaw- Ğala konsert bulaçaq.
Tömän ölkäse tatarlarınıñ milli-mädäni möxtäriäte şurasında mädäni tormış öçen cawaplı Wälimä Taşkalova äytüençä, bu könnär qısasında problemalar da kütäreläçäk. Qulaylaştıru säyäsätenä tayanıp tatar awıllarında küp kenä mädäniät uçaqları yabıldı. Yalutr rayonınıñ Aslana awılında bulaçaq tügäräk östäl söyläşüendä näq menä şuşı mäs’älä kütäreläçäk.
-Kruglıy stol budet po problemam razvitiä tatarskoy kul'turı. Osnovnıymi voprosami budut optimizatsiä uçrejdeniy kul'turı. Mnogie işçut novıye formı v ANO çto bı vıyjivat'. Mı popıtayımsya pogovorit' imenno temi lyud'mi, kto zanimayıtsya na mestax. Wälimä Taşkalova äytüençä, äle moña qädär aldağı yıllarda bulğan mädäniät könnärendä problemalar turında ber qayçan da söyläşmägännär.
Tatar mädäniäte könnärendä ütäçäk çaralar yazılğan käğäzgä küz salsañ, Milli mädäniätlär yortı qarşında eşläwçe icadi berleklär häm Aslana awılı mädäniät yortı artistlarınnan başqalar bu çarağa cälep itelmägän. “Etnos” balalar üzäge, Tömän şähäre mädäniät üzäge törkemnäre, “Duslıq” xalıq cır ansamble, Tobol şähäre seber tatar mädäniät üzäge artistları, Arangulovlarnıñ kürenekle “Läylä” ansamble dä kürenmi.
Bu çara öçen Tömän ölkäseneñ milli eşlär komitetı 200 meñ sum aqça birä. Häm ul anıñ millätlär belän eşläw planına da kergän.
Ä menä yaña ğına Tobol şähärendäge Seber tatar mädäniäte üzäge xezmätkärläre üz köçläre belän “Milli aşlar kiçäse” ütkärgännär ikän. Bu xaqta üzäk xezmätkäre Rimma Xäbir'yanova söyläde.
-Bäyge dip atadıq qına inde bez anı. Milli aşlar peşergändä keşelärgä urın bilgeläw mömkin tügel. Xalıq bik aktiv qatnaştı. Üzläre peşerep alıp kildelär törle-törle seber aşları: bawırsaq, pärämäç. Qazannan kilgän apalar bulğandır inde göbädiä peşerep alıp kildelär. Studentlar da kilgän ide. Alar qızıq öçen äytäm, Kiewski tort satıp alıp kilgännär. Anı bik qızıq itep zaşçişçat' ittelär. Härkem üzeneñ blyudosın yaqladı. Qatnaştılar başqa millät xalıqları da. Qarap toruçılar bulmadı. Böten keşene dä östäl artına utırttıq, sıyladıq. Büläklär ällä ni birä almadıq. Alda tağın şundıy meropriätiälär bulsa, bez xalıqnı kübräk alıp kiler idek, dip taralıştılar.
Studentlar da kilgän ide. Alar qızıq öçen äytäm, Kiewski tort satıp alıp kilgännär. Anı bik qızıq itep zaşçişçat' ittelär. Härkem üzeneñ blyudosın yaqladı. Qatnaştılar başqa millät xalıqları da. Qarap toruçılar bulmadı. Böten keşene dä östäl artına utırttıq, sıyladıq. Büläklär ällä ni birä almadıq. Alda tağın şundıy meropriätiälär bulsa, bez xalıqnı kübräk alıp kiler idek, dip taralıştılar.Tobol şähäreneñ seber tatar mädäniät üzäge räise Säfiulla İl'yasov: “18 nçe fevral' könne Wağay, Tobol rayonnarı häm Tobol şähärendä bulğan barlıq talantlarnı barlaw öçen “Allo, bez talantlar ezlibez!”- digän kiçä ütkäräbez. Bu çarağa 3 yäştän 100 gä qadär bulğan härkem qatnaşa alaçaq”,- dide. Teläk belderüçelär xäyran ğına cıyılğan. Ämma bu kiçäne dä Tatar mädäniäte könnären oyıştıruçılar çaralar isemlegenä alırğa telämägännär.
Nail Alan. Tömän.


text:
Qazaqstan tatarları problemaları ike Prezidentnıñ iğtibar üzägendä buldı
Qazaqstanda 2 kön barğan Tatarstan respublikası könnäre tämamlandı. Respublika wäkilläre 28 üktäber kiçendä Qazanğa qaytıp töşte. İnde xäzer qayber näticälär dä yasarğa bula. «Xabar» agentlığı xäbär itkänçä, Tatarstan citäkçesen Qazaqstan citäkçese qabul itkän, annan soñ Tatarstanlılar Qazaqstan xökümäte räise belän oçraşqan, biznes-forum eşendä qatnaşqan. İke respublika arasında tovar äyläneşe 126 million dollarnı täşkil itä. İqtisadi oçraşularda xezmättäşlekne üsterü turında kileşelgän bulğan. Mäsälän, Qazaqstan saqlanu ministrlığı Qazan boralaqların satıp alırğa uylıy, şulay uq, Qazaqstannı Tatarstannıñ nefteximiä ölkäsendä eşläw täcribäse qızıqsındıra. Moña qädär iñ uñışlı ike yaqlı proyekt itep, «Qazaqstan-KamAz» şirkäte sanaldı. Qazaqstanda KamAZ maşinalarnı ğına cıyılğan bulsa, xäzer avtobus, traktorlarnı cıya torğan qorılışlarnı başlaw turında söyläşep qaytqannar. Bu xaqta «Xabar» ağentlığı xäbär itte. «İntertat» agentlığı tatar belän oçraşu turında da xäbär itte. Ul opera häm balet teatrınıñ keçkenä ber zalında ütkän. Anda 15 töbäktän tatar-başqort oyışmaları citäkçeläre qatnaştı, dip xäbär itte bezgä Astanadağı millättäşebez Färidä Batırbayıva. Cıyılışnı «İdel» tatar-başqort oyışmalar assotsiäse räise Murat Karimov alıp barğan. Anda Mintimer Şäymiev häm Qazaqstan mädäniät ministrı qatnaşqan. Qunaqlar aldında, Qazaqstannıñ törle ölkälärennän kilgän millättäşlärbez çığış yasap, moñ-zarları belän büleşkän. Mäsälän, Tönyaq Qazaqstan ölkäsennän kilgän Räisä Bikmöxämmätova Petrapaw aşa Qazanğa poyezd belän barıp bula xäzer, Tatarstan, hawa yulın buldırırğa, oçışlarnı oyıştırırğa yärdäm itä almas mikän, digän täqdim beldergän. Astana tatarları wäkile Ablakov Rafael äfände, problemalar turında söylägänçe, ber tatar cırınnan özek belän, soraw birde. «Bez sağınnğannı beldeñme, ällä üzeñ sağınıp kildeñme?», digän sorawğa Mintimer Şäymiev «Sez sağınğannı beldem, üzem dä sağınıp kildem» dide. Annan soñ tatarlar problemalar xaqında da söyläde. Almatı, Astanı, tağın ber niçä zur şähärdä, tatar yäkşämbe mäktäpläre bulsa da, başqa töbäklärdä -yuq. Alarda balalarnı uqıtırğa däresleklär citmi häm yaxşı uqıtuçılar da - yuq. Urta belem birü mäktäplärendä, fakul’tativ räweştä, tatar tele däreslären oyıştıruğa, Tatarstan yärdäm itmäs mikän?, dip sorağan tatarlar. Şunnan soñ, Qazaqstanda Saban tuyına Däwlät bäyräme statusın birergä telär idek, digän alar. Tatarstan Prezidentı barısın da tıñlap çıqqannan soñ, cawap süzendä, qulınnan kilgän qädär yärdäm itärgä wäğdä itte. Uqıtuçılar äzerläwdä, ul Tatarstannan belgeçlär cibärep, berniçä aylıq kurslar aşa Qazaqstanda uqıtuçılar äzerlärgä täqdim ite. Tatar konsertlarnı, teatrlarnı küptän kürgän yuq, digängä Mintimer Şäymiev, yul çığımnarın kütärergä Tatarstan yärdäm itä ala, dip äytte. Tatarstan prezidentı, Qazanğa qaytıp kitkänçe, Qazaqstan prezidentı belän tatarlar äytkän problemalar turında söyläşergä wäğdä itkän. Bu oçraşuda yañğırağan çığışlar häm Astana tatarlarınıñ yäşäyeşe turında tulıraq itep, «Azatlıq»nıñ aldağı tapşırularında söylärbez.Bikä Timerova.


text: Bügen Britaniädä säfärdä bulğan Amerikan prezidentı George Bush häm anıñ xatını Laura Londonnan Britaniä premyer-ministrı Tony Blairğa ilneñ tönyaqkönçığışına qunaqqa kitte. Bush'nıñ nindi dä bulsa çığışlar yasawı kötelmi, Londonnan 400 çaqrım yıraqlıqta bulğan Sedgefield şähärendä Bushlar ğailäse köndezge aşnı aşap, soñınnan mäktäpkä kerep çın britan tormışı belän tanışırğa tieş ide. Kiçen amerikan prezidentı kire Waşingtonğa qaytıp kitä. George Bush - Britaniägä däwlät säfäre yasağan berençe amerikan prezidentı buldı.


text:
Neft bäyäläre beraz töşsä dä, belgeçlär bu qısqa waqıtlı küreneş bulırğa mömkin di
Dönyanıñ neft'' eksportlawçı 5-nçe ile Venetsuelada referendum ütkärelep, xalıq xäzerge prezident Hugo Chaveznı xakmiiättä qaldıru öçen tawış birgännän soñ dönya bazarında neft'' bäyäse beraz ğına töşte. Soñğı waqıtta neft'' bäyäse şaqtıy tiz arta barıp yaña däräcälärgä kütärelgän ide. Ämma belgeçlär neft'' bäyäseneñ bu könnärdä beraz kimüe qısqa waqıtlı ğına bulaçaq, kiläçäktä ber miçkä neft''neñ bäyäse 50 dollarğa citärgä mömkin dip kisätä.
İñ töp säbäplär Ğiraqtağı totrıqsızlıq, Rusiädä Yukos neft'' şirkäte krizisı, neft'' satuçı Afrika ile Nigeriädäge çualışlar. İñ küp neft'' satuçı il Söğüd Ğärabstanında terrorçılarnıñ yaña höcümnär oyıştıruı da dönya bazarına neft'' çığarunı kimetergä mömkin digän qurqu bar.
Şul uq waqıtta AQŞ häm Qıtay kebek illärdä iqtisadıy üseş säbäple dönyada neft'' satıp alu, ixtıyac arta bara.
Xalıqara Energiä Agetnlığınıñ uzğan atnada iğlan itkän mäğlümätlärenä qarağanda dönyada könlek neft'' ixtıyacı 82 million miçkädän artıp kitkän, yäğni elegräk uylanılğannan artığraq.
Neft'' häm gaz sänäğäte turındağı mäğlümätlär, yañalıqlar birüçe Singapurda urnaşqan energyasia.com säxifäse möxärrire Ñ Weñ Huñ söyli.
AUDİO: Xäzer qullanunıñ arta baruı küzätelä. Bu neft'' bazarına bertörle nigez birä. Ämma täqdim itügä kilgändä, aña qurqu basımı arttı. Min monı nigezsez dip uylamıym. İllär häm şirkätlär çittä närsä buluına qarap eş itä. Häm alar Ğiraqtağı suğışnıñ betmäs-tökänmäs buluın, yamanayğannan yamanaya baruın kürä. Häm xäzer bar dönya nef''t tuplanmaları cıyıp qalırğa tırışa.
Älbättä inflyatsiäne isäpkä alğanda älegä neft'' bäyäläre 80-nçe yıllar başındağı, İran inqıylabınnan soñğı däräcägä kütärelmäde. Şulay da iqtisadçılar bu bäyälär AQŞ, Germaniä kebek dönyanıñ iñ zur iqtisadqa iä illärenä zıyan kitererlek däräcägä citte dip borçıla.
Mondıy waqıtta ğädättä dönyanıñ iñ küp neft'' satuçı illärenä basım yasap neft'' çığarunı arttırırğa tırışalar. Ämma xäzer Neft'' çığaruçı illär oyışması OPECka kergän illär inde bolay da bar köçenä eşli. Londondağı Dönya Energiä Tikşerenüläre Üzäge analitigı Möxämmät-Ali Zäyni söyli.
AUDİO: OPECnıñ inde bernindi östämä mömkinlekläre qalmadı diärlek. Näticädä bazar bik kierenke. Şuña kürä ägär dä tä''min itü kiselä qalsa çaralar kürü mömkinlege yuq diärlek.
Anıñ äytüençä, neft'' bäyälären töşerü öçen mömkinleklär bik az qala.
AUDİO: Berdänber mömkinlek, neft'' bäyäläreneñ yuğarı buluı säbäple, yuğarı bäyälär satıp alunı, ixtıyacnı kimetä ala. Annan soñ bazarda balans urnaşaçaq.
Zäyni äytüençä, Yukos mäs''äläseneñ çişelüe, Nigeriädäge çualışlarnıñ tuqtaluı da Venetsuela referendumı kebek bäyälärneñ töşüenä kiterä ala.
Şul uq waqıtta bäyälärneñ tağın artuına kitererdä başqa küp kenä, adlan belep bulmıy torğan faktorlar bar. Mäs''älän, şularnıñ iñ zurısı hawa torışı. Cir şarınıñ tönyağında ğädättän tış saqlın qış neft''kä ixtıyacnı arttırırğa mömkin. Ğiraq häm terrorçılıq kebek başqa faktorlar da bar.
Energyasia.com möxärrite Ñ Venetsuela referendumınnan soñ beraz töşkän bäyälär ul urında ozaq tormas kebek di.
AUDİO: Noyäberdä AQŞta saylawlar ütäçäk häm terrorçılar Könbatış dönyağa qarşı tä''sirle höcümnär yasarğa wäğdä birde. Kem belä. Ägär alar neft'' eşkärtü qorılması, zur neft''ütkärgeç yäki diñgezdä neft'' transportı kebk döres hädäflärgä höcüm itsä bäyälärne 50 dollarğa qädär kütärü qıyın bulmıyaçaq. Bäyälärneñ könenä 50-läp sentqa artuı ğına citä häm ul ber atna eçendä 50 dollarğa barıp citäçäk.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Qazanğa bar dönyadan Qazan boralaqların qullanuçılar cıyıla
Qazanğa bar dönyadan Qazan boralaqların qullanuçılar cıyıla
Äye, vertolet yasap satsañ, aqça eşläp bula. Anı sata belergä häm aqçasın qullana belergä dä kiräk. Şuşı arada Mi vertoletları dip atalğan berläşmädä eş taşlaw buldı. Aqça tülämäwdän intekkän eşçelär aşarğa, yäşärgä ğaciz bulğan. Produksiä satıla, aqça kilä, ä bezgä eş xaqın birmilär, dip zarlana alar. Aqçanı tüläw öçen yaña maşinalarnı yasap betärgä kiräk, dip bäxäsläşte adminitsratsiä wäkile. Bu bäxäs niçek tämämlağandır, ämma tağın ber äkämät – Mi vertoletları Qazan açıq aksionerlar cämğıätendä eşläwçe 750 keşeneñ 500-e qısqa waqıtlı yalğa kitärgä mäcbür bulğan. Säbäbe – kanalizatsiä häm su yulında tözeksezlek arqasında avariä bulğan. Xalıqça äytkändä, şul tirädäge moxit sasığan. Şulay da, vertoletçılar bireşmi. Prezidentlar, patşalar öçen yaña boralaqlar äzerli häm, xätta, xalıqara konferensiä ütkärä.


text:
Mäskäwdä mätäm köne
Räsmi binalar östendä bayraqlar yarım töşerelde, şähär buylap küñel açu çaraları kiçekterelde.
Mäskäw şähär prokurorı Anatoliy Zuyev – älege şartlaw – intixar terror ğamäle bulğan digän farazların bäyän itte, ämma şulay uq – faciğaneñ säbäbe – metroda kemdäder röxsätsez alıp barılğan şartlatqıçlarnıñ yalğış şartlawı da bula ala. Tikşerü eşläre däwam itä.
Şartlaw öçen cawaplılıqnı üz östenä ber kem dä almasa da Rusiä prezidentı Vladimir Putin şunda uq şartlawnıñ çeçen eze buluın belderde. Çeçen yulbaşçıları monı kire qağa. Mäskäw metrosında häm timer yul stansiälärendä iminlek çaraları köçäytelde.


text:
Yekaterinburg şähärendä urnaşqan Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkillege mäktäpkäçä yäştäge balalarnı qabul itte
Wäkillekneñ kürşesendä genä urnaşqan balalar baqçasına yörüçe sabıylar tärbiäçe apalarına bik matur, däwlät älämnäre cilferdägän bu serle bina turında küptännän birle törle sorawlar birep aptıratalar ikän. Bu turıda belgäç, daimi wäkil Rawil' Bikbov balalarnı qunaqqa çaqırdı. Üze açıla torğan tılsımlı qapqadan kilep kergäç ük, bäläkäy qunaqlarnı köläç yılmayıp qunaqçıl xucalar qarşı aldı. Biredä balalar Tatarstan digän güzäl il, anıñ prezidentı Mintimer Şäymiev, Respublikanıñ gerbı, flagı turında bik küp mäğlümat aldılar. Kürgäzmälärgä quyılğan qayber eksponatlarnı, mäsälän, KAMAZ maşinası modelen tanıdılar. KAMAZnıñ Tatarstan cirendä çığarıluın beldelär. Xalıq hönärçelege kürgäzmäsendä balalarnı milli kiemnär, bigräk tä uqalap çigelgän tübätäy qızıqsındırdı. Tübätäyne quldan-qulğa yörttelär, kiep tä qaradılar. Menä sez bügen Tatarstan cirendä, bu cir Tatarstannıñ ber kisäge, öyegezgä qaytqaç, bez bügen Tatarstanda qunaqta buldıq, diegez, - dide alarğa tärbiäçe apaları. İstälekkä balalarğa daimi wäkillek turında bukletlar häm bäläkäy genä suvenirlar büläk ittelär. Biş-altı yäşlek sabıylar Tatarstan cirenä bulğan tılsımlı säyäxättän bik qänäğät qaldılar.