text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Avropa Birligi ve NATO azalığına taba strategik kurs tüzetüvleriniñ Anayasada pekitilmesine dair qanunnı imzaladı.
Vesiqa Ukraina Yuqarı Radasınıñ Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı silâlı istilâsı başlağanınıñ beş yılına bağışlanğan toplaşuvında devlet yolbaşçısınıñ çıqışı vaqtında tantanalı sürette imzalandı.
Prezidentniñ bildirgenine köre, strategik missiyası Avropa ve Avropa atlantik integratsiyasından vazgeçmeycegini kefil etmekten ibaret. O, 2023 senesine qadar Avropa Birligine aza olmaq ve NATO azalığını qazanmaq içün areketler planını almağa vade etti.
Fevralniñ 7-nde Ukraina Yuqarı Radası Avropa Birligi ve NATO azalığına taba strategik kurs tüzetüvleriniñ Anayasada pekitilmesine dair qanun leyhasını ekinci oquvda qabul etti.
Fevralniñ 7-nde Rada NATOğa Ukrainanıñ Alyans azası olması içün yapacaq areketler planı muracaatını da qabul etti. İşbu qararğa 243 deputat qoltuttı. Muhalifet blokunıñ 16 deputatı qarşı çıqtı.
Noyabrniñ 22-nde Yuqarı Rada Avropa Birligi ve NATO azalığına taba strategik kursqa dair Anayasa tüzetüvleriniñ prezident qanun leyhasını birinci oquvda qabul etken edi.
Bundan evel Ukraina Anayasa mahkemesi işbu vesiqanı Anayasağa uyğun dep tanığan edi.


c: text/html

text:
Mäzxäp yağınnan sönni Ğarabstan belän şiğiy İrannıñ Ğiraq mäsäläsendä qarşılıqları äle dä däwam itä. İke taraf ta ber berseñ yaqınkönçığış töbägendä üz mänfäğatlären üsterüdä ğayepläp çığa ide. Läkin ike aradağı süz talaşı, Ğaräbstannıñ İrannı şiğiy xizbullah köçläre aşa Bäyrut xaqimiäten cimerergä tırışa digän ğayepläw belän tağın da arttı.
Söğüd Ğaräbstan tışqı eşlär minıstrı, Sawda äl Faysal kiçä Riyadta yasağan çığışında, “Libanda bulğan waqıyğalarda hiç şiksez İrannıñ qulı uynıy, häm ul xaqimiätne cimerü öçen tırışa” dide. Ministr şulay uq mäğlümat çaralarına, İrannın älege eşçänlege anıñ İslam illäre belän bulmasa da Ğaräp illäre belän bäyläneşenä yoğıntı yasayaçaq dip belderde.
Sögüd Ğaräbstannıñ ğayepläwenä, Tähran da kiçä kiçekmästän cäwap qaytardı:
İran prezidentı Äxmädinicatnın qaçıp kitkän ilçe digän ataması, uzğan atna uram suğışları başlağanda Bäyrutnı taşlap kitkän Söğüd Ğarabstannıñ yuğarı wäkilenä qağıla.
Äxmädinicat uram suğışlarında cäwaplılıqnı, Xizbullah suğışçıları belän, AQŞ häm İzraildäge Bäyrutnın sönni-citäkçelegen yaqlawçılarğa taşladı.
Uzğan atna Libandağı uram suğışında 65 keşe ülde, älege çualışlar 90 yıllarda bulğan watandaşlar suğışın xäterlätte, xättä busı ul waqıttan da naçarraq buldı digän farazlar tudı. Uram suğışları isä, Bäyrut xaqimiäteneñ şiğiy xizbullah qaramağındağı telefon çeltären yabu qararınnañ soñ çıqtı. Şiğiy Xizbullah törkeme, bu qararnı törkemgä qarşı suğış başlaw bularaq atağan ide.
Söğüd Ğarabstannıñ Tährannı Bäyrutqa tıqşınuda ğayepläwe, İran belän Ğaräp illäre arasındağı qarşıqnı tağın ber qat iğtibar üzägenä menderde. Gärçä bu qarşılıq öleşçä bulsa da İran belän araları bik yaxşı bulğan Süriädä mart ayında Ğaräp illäre cıyını waqıtında da sizelgän ide. Küp kenä könbatış yaqlı ğaräp illäre, İran häm Suriäne, Libanda üzlärenä ber öleş qubarırğa cıyınuda ğayepläp, cıyınğa quşıludan baş tartqan ide.
Şulay itep Libanda bulğan yaña kiyerenkelek, Ğaräp illären AQŞnıñ äytep kilgän fikerlärenä tağında yaqınattı dip ışanğan farazlar bar. AQŞ İrannı yaqınkönçığışta totrıqlıqnı bozarğa tırışuda ğayepli. AQŞ İrannıñ uram bayıtu programın däwam itep, Waşiñton tarafınnan terrorçılar isemlegenä kertelgän Xizbullah häm Xamas kebek törkemnägä iğanäçelek itüenä borçıla.
Süz köräşe bälki, Bushnıñ Yaqınkönçığışqa bulaçaq soñgı säfärendä, Söğüd Ğaräbstan häm Misır säfäre aldınnan da küpertelüe ixtimal diyelä. Bush, Misırnın Şarm äş-Şäyxt şähärendä, töbäk citäkçeläre belän bergä anda Liban premyerı Siniora belän dä oçraşır dip kötelä.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov qırımtatar milliy areketiniñ veteranı, faal Server Karametovnıñ vefatı sebebinden taziye bildirdi.
«Server ağa rusiyeli işğalcilerden qorqusı olmağanı, alçaqgöñülliligi ve namuskârlığından dolayı bütün qırımtatar halqınıñ ve başqa devletlerdeki bir çoq insanlarnıñ sevgi ve ürmetini qazanğan edi», – dep yaza Çubarov özüniñ Facebook saifesinde.
Onıñ sözlerine köre, Karametov defalarca ilhaq etilgen Qırımdan Kyivge kelerek, Qırımtatar Milliy Meclisinde ötkerilgen oturışuvlarda iştirak etip, çıqış yapqan.
«Qırımtatar halqınıñ milliy menfaatlarını qorçalav adına oña has israrlılıq ve uzlaşmayuvlığı er zaman onıñ subetdeşleri tarafından oña sayğı köstermesine sebep ola edi», – dep qayd ete Çubarov.
Çubarov Qırımtatar Milliy Meclisi adından «büyük ğayıbımız sebebinden onıñ soy-aqrabası ve yaqınlarına taziye bildire».
Mevzunen bağlı olaraq: Qırımtatar dissidenti Server Karametovnıñ ayatı ve küreşi (fotosuret galereyası)
Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı, faal Server Karametov iyünniñ 23-nde Eski Qırımda olıp keçken yol qazasından soñ hastahanede vefat etti.
Qırımda faal öz halqınıñ vatanperver insanı olaraq tanıla edi ve esli-başlı em de bir qaç hastalığı olğanına baqmadan, o qırımtatarlarnıñ aqlarını qorçalamaq maqsadınen kütleviy tedbirlerde iştirak ete edi. 76 yaşındaki faal çeşit işlerde işçi olaraq çalışqan edi.
1944 senesi ailesi sürgün etilgen Özbekistanda o gaz hızmetinde müendis-mehanik olarq çalışa. Tuvğan Eski Qırımına avdet etken soñ – yerli kolhozda traktorçı ve çoban olaraq çalışa.
Qırımtatar faali Server Karametov 2017 senesi avgustnıñ 8-nde Aqmescitte qırımtatarlarnıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygozğa qol tutmaq maqsadınen keçirilgen bir kişilik piket sebebinden tutulğan edi.Oña qarşı eki dane memuriy protokol tüzüldi. Biri – «bir kişilik piket keçirüv qaideleri bozğanı», ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün edi.
Daa soñra Kreml nezareti altındaki Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün Karametovğa 10 künlük memuriy tevqif cezası bergen edi.


text:
Köktebelde ekinci sene devamında «Rossiya segodnâ» agentliginiñ baş müdiri Dmitriy Kisilövnıñ Koktebel Jazz Party serlevalı festivali keçirilecek. O yarımadağa «beş qıtadan» çalğıcılarnı ketirecek ola.
Ukrain akimiyetiniñ Rusiyeniñ baş teşviqatçısınıñ Ukrainanıñ işğal etilgen territoriyasında bu kibi tedbirlerni keçirmek niyetine reaktsiyası yoq.
Qırım.Aqiqat mühbiri Ukraina Tış işler nazirliginden izaat almağa istese, nazirlikte onı bermekten vazegçtiler.
Anda aytqanlarına köre, bu sualni Medeniyet nazirligine bermek kerek, çünki çalğıcılar aqta söz kete. Ukrain Medeniyet nazirliginiñ matuat hızmetinde izaat şimdilik bermeyler, amma Kisilövnıñ Qırım festivali aqqında mevamını birzadan bildirmege söz berdiler.
Eger de çetel çalğıcıları Kisilövnıñ festivaline barsa, olar, eñ azından, non-grata ola bile, ya da – cinaiy işniñ iştirakçileri. Çünki Ukraina qanuniyetine köre, yarımadağa yalıñız qıtaiy Ukraina qısmından kirmege mümkün, Rusiyeden kiriş – devlet sıñırınıñ bozuluvı olaraq tanıla.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi oktâbr 31 künü Mısırda Rusiye yolcu uçağınıñ qazası sebebinden taziyelerini bildire. Qaza neticesinde bir çoq insan vefat etti.
Bu aqta Meclis matbuat hızmeti bildire.
«Allah elâk olğanlarnıñ tuvğanlarına küç-quvet bersin», – denile beyanatta.
Oktâbr 31 künü Mısırdan Sankt-Peterburgğa uçqan Rusiye yolcu uçağı Sinay yarımadasında qazağa oğradı. Şarm-el-Şeyh – Sankt-Peterburg seferini keçirgen Airbus A321 «Kogalımavia» uçağı Larnaköy (Qıbristan) ile bağğa çıqmadı. Uçaqta 217 yolcu ve 7 eyyet azası buluna eli.
«İslâm devleti» teşkilâtı felâket içün mesuliyetni özüne aldı, amma bundan soñ halqara ekspertler bildirgeni kibi, qaza hususiyetleri aselet yapılğan areketke uymay eken. Taqiqat devam ete.
Noyabr 1 künü Rusiyede qaza qurbanları içün matem künü olaraq ilân etildi. Ukrainada Rusiye Federatsiyası elçihanesine Kiyev sakinleri çeçek, çıraq, oyuncaqlarnı ketirdi. Çıraqlarnı ölgenlerniñ hatırasına Aqmescitte de yaqtılar.


text:
İşğal altındaki Qırım ve Aqyarda Rusiye anayasasınıñ tüzetüvlerinen bağlı rey berüvni teşkil etken Rusiyeni siyasiy ve uquqiy aqibetler bekley, dep bildirdi Ukraina Tış işler naziriniñ muavini Vasıl Bodnar iyünniñ 29-nda derc etilgen «İnterfaks-Ukraina» intervyüsında.
«İşğal etilgen ukrain Qırımında rey berüvniñ teşkil etilüvi, qanunsız berilgen Rusiye pasportlarınıñ saipleri olğan şahıslarnıñ iştiraki Rusiye içün siyasiy ve uquqiy aqibetlerniñ sebebi olacaq. Halqara toplulıqnıñ Rusiyeniñ işğal altındaki topraqlarda keçirilgen rey berüv neticelerini takbih etecek siyasiy beyanatlardan sanktsion ve siyasiy basqınıñ quvetleştirilüvine qadar keniş aletleri bar. Putinniñ akimiyette bulunuv müddetiniñ uzatıluvı – Rusiyeniñ istilâiy siyasetiniñ devamı, em cemiyetimiz, em dünya bunı añlamaq kerekler», – dedi o.
Diplomatnıñ aytqanına köre, Ukrainanıñ Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştire bilecek hususan Avropa Birligi memleketleri arasında ortaqları çoq.
Rusiye tarafı Ukraina naziri muavininiñ aytqanlarına daa cevap bermedi.
İyünniñ 25-nde Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda Rusiye Anayasasınıñ tüzetüvlerine rey berüv başlandı. O, iyülniñ 1-ne qadar devam etecek. Tüzetüvlerden biri prezident yıllarını «sıfırlap», Rusiye prezidenti Vladimir Putinge daa eki saylavda namzetini köstermege ve 2036 senesine qadar akimiyette qalmağa imkân berecektir.
Qırımda insanlarnı çeşit yollarnen rey bermege çağıralar. Yarımadanıñ Rusiye akimiyeti köy sakinleri Rusiye Anayasasınıñ tüzetüvlerine rey bersin dep bara. İlânlar Qırım köylerinde asılğan.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Munasip vesiqalarnıñ azırlanğanına ve muessisege yollanğanına baqmadan Rusiye Federal cezalarnı icra etüv hizmetiniñ (FSİN) idaresi «Veciye Kaşka işi» figurantı Asan Çapuhnıñ hastahanege keçirilüvini çañalata. Bunı dekabrniñ 20-sinde, advokat Ayder Azamatovnıñ sözlerine esaslanıp, «Qırım birdemligi» birleşmesi bildire.
Azamatovnıñ aytqanına köre, o, muvaqqat izolâtornıñ tıbbiy bölügi mudirinen suhbetleşkende mudir, Çapuhnıñ keçirilmesine dair vesiqalar endi üç künden berli Rusiye FSİNniñ Qırım boyunca idaresinde bulunalar, dedi.
«Aynı zamanda Qırım prokuraturası tarafından Asan Çapuhnıñ hastahanege yollanılmasına dair talabı artıq berildi, hastahaneden de sağlığınıñ teşkerilmesi içün qabul etilmesine dair razılıq bar. Yani, mudirniñ aytqanına köre, muvaqqat izolâtor onıñ hastahanege yollanılması içün bütün zarur olğan areketlerni yaptı, lâkin muvaqqat izolâtorğa bile belli olmağan sebepten dolayı yuqarıdaki maqam, uquqsız… ve belli olmağan hususlarğa esaslanıp, bir şey yapmay ve böylelikle Asan Çapuhnıñ sağlığı ve ayatı içün telüke doğura.
Bunıñ arfesinde qırımtatar areketiniñ faaliyetçisi Zair Smedlâyev, keçirgen insulttan soñ qırımtatar faaliyetçisi, «Veciye Kaşka işi» figurantı Asan Çapuhnıñ sağlıq vaziyeti pek ağır, dep bildirdi.
65 yaşlı Asan Çapuh muvaqqat izolâtorda mikroinsult keçirdi ve acele surette hastahanege yatqızılmaq kerek. Onıñ advokatı Ayder Azamatov, imayesi altında bulunğannıñ şeer hastahanesine keçirilmesini talap ete edi.
Noyabrniñ 23-nde kündüz Aqmescitte telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Olar Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlanalar. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Noyabrniñ 24-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi yaqalanğan qırımtatar faaliyetçilerini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apiste qaldırdı.


text:
Qırımtatar caz çalğıcısı Usein Bekirov dünya cazınıñ yıldızı, «Grammy» mukâfatını eki kere alğan Mike Stern ve davulcı Maks Malışevskiy ile yañı eserini taqdim etti.
Bekirovnıñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, eserniñ adı – «Eastern Kaleidoscope».
«Usein Bekirov funk, fusion ve ethno-jazz üslüplerinde muzıka yazıp icra ete. Onıñ eserlerinde qırımtatar, ukrain, azeri, ind ve balkan halq nağmeleri yanğıray. «Eastern Kaleidoscope» de istisna olmadı, mında qırımtatar nağmeleri üslübinde caznı eşitecekmiz», – dep aytıla haberde.
Eserniñ çevirip tizgen, em de uruvlı aletlerniñ icracısı Maksim Malışev oldı – Ani Lorak, Asiya Ahat, Aleksandr Ponomarev, Svâtoslav Vakarçuk (Okean Elzı), Jamala, Dmitriy Şurov (Brüssel ve Pianoboy leyhaları) kibi artistlerniñ leyhalarında iştirak etken davulcı.
«Eserniñ yazıluvında efsaneviy caz gitarcısı, «Grammy» mukâfatına altı kere namzet kösterilgen ve eki kere qazanğan Mike Stern (USA) iştiraki Ukraina caz muzıkası içün hususiy bir vaqia oldı. Adı dünyanıñ eñ eyi 75 cedveline kirgen (Down Beat mecmuası, 2009) caz muzıkası saasında eñ büyük dünya mukâfatlarını qazanğan yıldız «Eastern Kaleidoscope» ve bir aydan soñ Usein Bekirovnıñ yañı albomı taqdim etilgende eşitecek yañı eserimizde gitar çaldı», – dep aytıla haberde.
Berilgen malümatqa köre, «Eastern Kaleidoscope» 2021 senesi mayısnıñ soñunda taqdim etilmesi beklenilgen Usein Bekirovnıñ «Hands» yañı albomına kirecek.
Usein Bekirovğa «Ukrainada nam qazanğan artist» unvanı berilgen edi.
Usein Bekirov – etnocaz, ethno fusion, fank ve başqa üslüplerde çalğan qırımtatar caz çalğıcısıdır. Bogdan Gumenük, Dennis Adu, İgor Zakus, Barri Brengard kibi çalğıcılarnen işbirligi yapa. «Ethnovation», «Oakmen» taqımlarınen beraber ve öz caz kvintetinde çala.
1982 senesi fevralniñ 23-nde Özbekistanda doğdı. 1990 senesi qorantası tarihiy Vatatanı Aqmescitke qayttı. Şimdi Usein Bekirov Kyivde yaşay.


text:
İşğal etilgen Qırımda Qarasuvbazar rayonındaki Üç Köz köyunde avgustnıñ 10-nda saba Rusiyeli silâlı hızmetler soqlaqlardan birini qapattı. Bunı Facebookta Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, ve qırımtatar faili Zair Smedlâyev haber ettiler.
«Qırımnıñ Üç Köz (şimdiki – Novoklönovo) köyünde Qarasuvbazar (şimdiki – Belogorsk) rayonında rus işğalcileri soqaqlardan birini qapata. Ğaliba, nevbetteki tintüv ve apis etüv yapıla», – dep yazdı Çubarov.
Advokat Emil Kurbedinovnıñ bergen malümatına köre, Çehov soqağında çoq balalı aileniñ evinde tintüv ötkerile.
«Qırım musulmanlarnıñ evinde yañı tintüv! Qarasuvbazar, Novoklönovo köyü, Çehov soqağı, 26. Evde eñ azından dört bala», – dep yazdı Facebookta Kurbedinov.
Qırım.Aqiqat vaqianıñ tafsilâtını qırımlı faillerden ve uquq qorçalayıcılardan ögrenmege tırışa.
Qırımdaki Kremlniñ nezaretindeki silâlı hızmetlerniñ saytlarında Qarasuvbazar rayonında er angi ameliyatlar aqqında iç bir şey bildirilmegen.
İslâm Terek qasabasınıñ sakini, qırımtatarı Umer Emiramzayev, avgustnıñ 9-nda saba onıñ evine Rus silâlı hızmetleri tintüv ötkermek içün kelgen soñ, pek yaramağan. Oña acele yardım maşnası çağırttırıldı ve kendisi hastahanege alıp ketildi. Erkekke bir de bir iddialar bildirilmedi.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiyede «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen qırımlı Ruslan Zeytullayevni Salavat koloniyasında (Başkortostan) ömür arqadaşı ziyaret etti. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber ete.
«Aprelniñ 26-ndan 29-na qadar aqayımnı ziyaret etken edim. Lagerde olacağı qadar er şey yahşı. Aprelniñ 24-nde onı konsul ziyaret etti. Kerekli ilâclarnı berdi. Er keske selâm ayttı. Siziñ yardımıñız ve yapqan işiñiz içün teşekkürler bildire. Er kesni mubarek Ramazan ayınen tebrikley. Qasevetlengen ve sevgen halqına mektüp yaza», – dep bildirdi Meryem Zeytullayeva.
Onıñ aytqanına köre, o, anda olğan edebiyatnı çoq oquy.
Ruslan Zeytullayev Rusiye mahkemesi tarafından «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ bölügini qurğanında qabaatlanğan edi.
2017 senesi iyül ayında Rusiye Yuqarı mahkemesi Zeytullayevniñ apis cezasını 15 yılğa qadar arttırdı. Buña cevap olaraq aqyarlı açlıq ilân etken edi.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ apis cezasını arttırmaq qararına qarşı narazılıq bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Moskvağa boysunğan Yalta şeer şurası deputatları gruppası Rusiye Federal havfsızlıq hızmetine yaltalı uquqçı Yuriy Formusnıñ faaliyetini teşkermek muracaatınen mektüp yazdı. Mütenasip muracaat ve Rusiye FSB-sınıñ Yalta idaresinden Formus adına celpname nushaları Qırım uquq qoruyıcı gruppasında derc etildi.
Qırım uquq qoruyıcı gruppasınıñ saytında paylaşılğan muracaatta qayd etile ki, sanki Yuriy Formus, Yalta şeer okrugı belediye müessisesiniñ yolbaşçısı Valeriy Kosarevni istifağa çıqarması boyunca teşebbüs bildirmek muracaatınen er yaltalı deputatnıñ adına ariza yolladı.
Bundan sebep, deputatlar, paylaşılğan muracaat nushasında bildirilgenine köre, rusiyeli FSB reisi Aleksandr Bastrıkinniñ diqqatını «Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye Federatsiyasına qoşulmasına qarşı olğan ve Rusiye Federatsiyasınıñ qayd etilgen subyektleriniñ Ukraina devletiniñ terkibine kirmesiniñ tarafdarı olğan» Yuriy Formusnıñ ukrain noqta-i nazarına celp etti.
İşğal etilgen Qırımnıñ rusiyeli ükümeti bu malümatnı resmiy olaraq tasdıqlamadı. Rusiyeli FSB de bu vaziyetke izaat bermey.
Qırım.Aqiqat Yuriy Formustan izaat almağa tırışa.
Avgust ayında rusiyeli uquq qoruyıcılar Yaltada yaşağan Ukraina vatandaşı Larisa Kitayskayağa cinayet yapqanı aqqında şeklenüv ve çıqmama aqqında imzalavnı taqdim etti. Bundan evel Rusiyege boysunğan prokuratura haber etti ki, müessisede bildirilgenine binaen, «internette rusofob fikirlerini tarqatqan» Yalta sakinine qarşı cinaiy iş açıldı.
Bu areketler müessisede Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 282 maddesiniñ 1-ci qısmında belgilengen (millet alâmetleri boyunca nefret ve duşmanlıq duyğularını halq ögünde doğuruv) cinayet alâmetleri boyunca baqıla.
Larisa Kitayskaya qabaatlavlarnı red ete ve o, siyasiy sebeplerden taqip etilgenini qayd ete.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Ukraina tarafdarları ve qırımtatar faalleri taqip etilip başladı. Bu aqta uquq qoruyıcılar çoq bildirgen edi. Olar Kremlni insan aqları bozuluvını toqtatmağa çağırğan edi. Amma Moskvada ve rusiyeli Qırım ükümeti repressiyalar aqqında malümatnı red ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımda 2014 senesiniñ soñuna planlaştırılğan ealiniñ cedvelge aluvı yarımada sakinleriniñ tek sayısını degil de, milliy terkibini de bilmege imkân berir.
Bunı öz başına ilân etilgen akimiyetke yaqın olğan Krıminform saytına «Qırımnıñ içtimaiy palatası»nıñ başı, «Qırım Cümhuriyeti Devlet şurası» reisiniñ birinci muavini Grigoriy İoffe bildirdi.
«Ealini cedvelge almağa mıtlaqa kerek, hususan, Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasına qoşluvından soñ. Rusiye yañı subyektinde yaşağan insanlarnıñ sayısı aqqında, milliy mensüpligini bilmeli», – dedi İoffe.
Evel, Rusiye ükümeti işğal etilgen Qırımda ealiniñ cevdelge aluvına 387 mln ruble ayırğan edi.


text:
Qırımda yarımadanıñ Rusiye akimiyet tarafdarları olğan qırımtatar teşkilâtlarınıñ vekilleri qırımtatar halqınıñ «Cemaat keñeşini» meydanğa ketirdiler.
Krım Media saytınıñ malümatına köre, böyle bir qarar Aqmescitte qırımtatarlarnıñ cemaat-siyasiy küçler qurultayında qabul etildi. Tedbirde Qırımtatar Milliy Meclis muhalifeti olğan «Milliy Firqa» ve «Qırım birligi» taqımlarınıñ temsilcileri iştirak ettiler.
Cemaat keñeşiniñ erkânına cemaat teşkilâtlarınıñ 22 reberi kirdi.
«Cemaat keñeşi aqqında nizamname tasdıqlandı, oña köre, qırımtatar halqınıñ yañı qurultayı ötkerilmegenine qadar ve onıñ reberligi belgilenmegenine qadar Qırımtatar halqınıñ cemaat keñeşi qırımtatar cemaatçılığınıñ menfaatlarını temsil etecek, bildirecek ve qoruycaqtır», – dep bildire agentlik.
«Milliy firqa» cemaat teşkilâtınıñ reisi Enver Kantemir-Umerov bildirgenine köre, şura erkânı şekillendirilmedi, er kes keñeş erkânına kire bile.
Qırımtatar halqınıñ «Cemaat keñeşi» – ayda eñ azından bir kere toplaşacaq bir organdır. Qırımtatarlarnıñ cemaat-siyasiy küçler qurultayı keñeşni dağıta bile.
«Milliy Firqa» ve «Qırım birligi» cemaat teşkilâtları Qırım «akimiyetine» namzet kösterecegini ve «qırımtatar halqınıñ cemaat keñeşini» meydanğa ketirecegini yazda aydınlatqan ediler.
Meclis bildirgenine köre, akimiyetke qol tutqan qırımtatar areketlerini meydanğa ketirmekniñ esas maqsadı – qırımtatar halqınıñ idare organları olğan Meclis ve Qurultaynıñ alternativasını şekillendirmektir.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov aprel 18-de Yaltada yüz bergen yañı tintüv ve qırımtatarlarnıñ yaqalanuvına izaat berip, böyle etip Rusiye uquq qoruyıcıları evelden yaqalanğan qırımtatarlarnıñ sıralarını çoqlaştırğanlarını qayd etti.
«Belli ki, yaqalanğan Refat Alimov ve Arsen Cepparov daa evel bunıñ kibi uydurılğan qabaat boyunca yaqalanğan 8 qırımtatarnıñ sırasına kirecektirler», – dep yazdı Refat Çubarov öz Facebook saifesinde ve «Hizb ut-Tahrir» ile bağda olğanında şeklenip yaqalanğanlarnı añdı.
«Aynı vaqıtta Federal Havfsızlıq Hızmetiniñ apishanelerinde Qırımtatar Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz (2015 senesi yanvar 29-den berli), qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileri Ali Asanov (2015 senesi aprel 15-ten berli) ve Mustafa Degermenci (2015 senesi mayıs 7-den berli) yatmağa devam eteler», – dep qoştı Meclis reisi.
Aprel 18-de, bazarertesi künü, Qızıltaş köyünde (Yalta) Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirip, eki qırımtatarı - Refat Alimov ve Arsen Cepparovnı yaqaladılar. Soy-soplarınıñ bildirgenlerine köre, ekisi de şimdi Aqmescitteki Rusiye Federal Havfsızlıq Hızmetiniñ idaresinde sorğuğa çekile.
Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya aprel 18-de Yaltada «Hizb ut-Tahrir» ile bağda olğanında şeklengen eki insan yaqalanğanını bildirdi.
Aluşta kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, aprel 18-de saba Partenitke de pasportlarnı teşkermek maqsadı ile politsiya ve OMON hadimlerinen eki avtobus kirdi.
Keçken afta soñu künleri Qırımnıñ Aluşta regionınıñ Arpat köyünde politsiya hadimleri reyd keçirgenleri aqqında bildirilgen edi.
Fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqaladılar. Umumen 14 insan yaqalandı, olardan dörtü apiske alındı: Yaltada İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. FSB taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmeleri ile qabaatladılar. Dörtü de Aqmescitte SİZOda yatalar. Teşkilâtqa alâqaları olmağanını aytalar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Rusiyede Qırım işğalini tenqit etkeninden mahküm etilgen tatar faali, Tatar cemaat merkeziniñ reisi Rafis Kaşapovnıñ doğğan kününi tebrikledi.
«Putin rejiminiñ siyasiy mabusı Rafis Kaşapov ve egiz qardaşı Nafis Kaşapovnıñ 58 yaşı hayırlı olsun. Küç-quvet ve sağlıq tileymiz», – dep aytıla vekâletliniñ Facebooktaki saifesinde.
Mustafa Cemilev hatırlattı ki, Tatar cemaat merkeziniñ reisi Rafis Kaşapov qırımtatarlarğa qoltutıp, Qırım işğali ve Rusiyeniñ Donbass istilâsına qarşı çıqır, Rusiyede üç yılğa qadar apis etildi.
«Oña ve bütün Rusiye siyasiy mabuslarına yaqın zamanda azat etilmelerini tileymiz», – dep qoştı Cemilev.
Rafis Kaşapov mahkeme ükmünden Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet etti. 2015 senesi sentâbr ayında Naberejnıye Çelnı şeerindeki mahkeme 57 yaşında Rafis Kaşapovnı Rusiyeniñ topraq bütünligini bozmağa çağırmaları ve internet üzerinden nefret doğurması ile qabaatladı. Qabaatqa köre, Kaşapov «VKontakte» içtimaiy ağındaki saifesinde «Ukraina ve bütün türk dünyasını qorçalayıq», «Rusiye olğan yerde közyaş ve ölüm», «Tünevin Gitler ve Dantsin, bugün Putin ve Donetsk» adlı maqalelerni derc etken edi. Mezkür maqalelerde Qırımnıñ Rusiyege qoşulmasına işğal denile, Rusiye akimiyeti ise qırımtatarlarğa basqı yapması ile qabaatlana. Kaşapov üç yılğa qadar apis etildi.
Faal qabaatını tanımadı. «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi Kaşapovnı siyasiy mabuslar cedveline qoştı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımnıñ agrar sanayı kompleksi ve ğıda sanayısı müessiseleri koronavirus sebebinden ilân etilgen karantin vaqtında çalışacaq, dep bildirdi Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ köy hocalığı naziri Andrey Rumşin.
Rumşinniñ fikirince, «yarımadanıñ azıq bazarınıñ istiqrarı köy hocalığı istisalcılarına bağlı».
Şunıñ içün köy hocalığı ve ğıda sanayısı saalarında çalışqan müessiselerniñ faaliyeti sıñırlanmaycaq.
Onıñ malümatına köre, al-azırda Qırımda 15 biñ tonna sebze saqlana.
«On biñ tonna aş sertest satışqa kete. Bugün 1700 tonna qartop, 1200 tonnadan çoq lahana, 800 tonna soğan, 8 biñ tonna havuç ve 2400 tonna çükündir saqlana», – dep ayttı baş nazir muavini.
İşğal edilgen Qırımda devlet sımarışçıları, qurucılıq meydançıqları, şahsiy şirket işleri ve bütün qurucılıq-tamir işleri aprelniñ 6-na qadar yasaqlandı. Tamir etilgen hastahaneler ve «Tavrida» yolu istisna olğanlar.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Aprelniñ 1-nde aqşam Qırımda koronavirus yuqunçı tarqalğanından yañı sıñırlavlar ilân etildi. Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ aprelniñ 1-nde bildirgenine köre, Keriç köpründe blokpost qoyulacaq. Onıñ fikirince, koronavirus tarqaluv telükesi bar olğanından karantin tedbirleri daa bir aftağa uzatılacaq.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescitte Rusiye quvetçileri aprelniñ 30-nda saba Aqmescit civarındaki Beki Eli (Jivopisnoye) köyünde evi teşkerilgen qırımtatar faali Dilâver Bekirovnıñ oğlu Ruslan Bekirovnıñ evini tintip, onı alıp ketti.
Bu aqta qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl Facebookta haber ete.
Bekirovnıñ tuvğanları bildirgenine köre, Rusiye İç işler nazirliginiñ hadimleri saba saat altıda, er kes yuqlağanda, keldi. Olar garajğa kirip, separatist lafları ile kâğıtlarnı tapqan eken. Soñra ev qapusını açtılar. Odalardan birinde içinde toz olğan şişe tapılğan eken.
Tintüvden soñ Ruslannı alıp ketkenler. Tuvğanları qayd alıp ketirilgenini bilmey.
Evi teşkerilgen soñ oğlunıñ yanına ketken Dilâver Bekirovnıñ aytqanına köre, oğlu siyasiy ya da cemaat faaliyetinen oğraşmağan edi.
Aprelniñ 30-nda saba Aqmescit civarında Rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ evlerini tintti.
Berilgen malümatqa köre, quvetçiler Aqmescit rayonınıñ Çoyunçı (Urojaynoye) köyünde yaşağan qırımtatar faali Rolan Osmanovnıñ evine keldi. Bundan evel Osmanov Han sarayınıñ «restavratsiyasına» qarşı bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqqan edi. O, Qara deñizde Rusiye FSBsi tarafından tutulğan ukrainalı deñizcilerge qoltutmaq içün Aqmescitteki Rusiye mahkemesine de kelgen edi.
Osmanovnıñ evi baqılğan soñ onı tutıp almadılar. Quvetçiler narkotik qıdırğanlarını bildirdi.
Bundan ğayrı, Beki Eli (Jivopisnoye) köyünde qırımtatar faali Dilâver Bekirovnıñ evi baqıldı. Onı da tutmadılar. Quvetçiler faalge «operativ-qıdıruv tedbirleri» çerçivesinde kelgenlerini ayttı.
Rusiye quvetçileri bunıñnen bağlı açıq izaatlar bermey.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Bunı Liga «Delovaya stolitsa» neşirine esaslanıp, bildire.
Serbest «yol kartı» Qırımda yaşayış şaraitleri ve iqtisadiyatınıñ eyiliştirilmesini nazarda tuta. Onı aprel ayından berli azırlağan ediler, bayağı vaqıt devamında tasdıqlap olamadılar, ve vesiqanı bir qaç kere tenqit etken ediler.
Neticede «yol kartlarınıñ» ömürge keçirilmesine federal bücetinden para ayırılmaycaq.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Devlet Dumasına işğal etilgen Qırımda oyun zonasınıñ meydanğa ketirilüvi aqqında qanun leyhasını kirsetti.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi vazifesinden boşatıldı.
2019 senesi mayısnıñ 18-nde Ukraina prezidenti olğan Petro Poroşenko tarafından imzalanğan ferman Ukraina prezidenti memuriyetiniñ saytında derc etildi.
«Cemilev Mustafanı Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi vazifelerini yerine ketirüvden boşatmaq», – dep aytıla vesiqada.
Cemilevniñ QHA neşirine bildirgenine köre, eñ yaqın vaqıtta Qırımtatar Milliy Meclisinde bu vazifege tayin etile bilecek namzet muzakere etilip, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıyge tevsiye etilecek.
«Prezident yanında qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi olmaq kerek, dep tüşünem, amma illâ men olmaycam. Meclis kimni tevsiye etecegini qarar alacaq. Yaş birisiniñ tayin etilmesini ister edim, çünki bizler endi mamont kibi qartmız», – dedi Cemilev.
2014 senesi Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ Ukraina prezidenti yanında qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ ofisi qurulğan edi, onıñ yolbaşçısı Mustafa Cemilev oldı.


text:
Moskvada er ay keçirilgen «Strategiya-18» aktsiya çerçivesinde qırımtatarlarına qol tutmaq maqsadınen halq faalleri bir kişilik piketler keçirdiler. Böyleliknen moskvalılar bir daa Qırımdaki repressiyalarğa qarşı öz itirazını bidirdi. Aqşam Tverskaya soqağında keçken pikette oktâbrniñ 18-nde yigirmige yaqın insan iştirak etti, dep bildirmekte Azatlıq Radiosı.
«Rusiyeli akimiyet Qırımdan teşkil etken taqipler, – işte kerçek bir repressiyalar. Terroristler – rusiyeli akimiyetni qabaatlağan insanlar degil de, Qırım sakinlerine qarşı terror teşkil etkenlerniñ özleridir. «Yeşil adamçıqlar» peyda olmasından evel Qırımda terror yoq edi», – dep saya aktsiyanıñ iştirakçisi Vera Lavreşina.
Faaller ellerinde qırımtatarlarnı taqip etilmemesi, Ahtem Çiygoz, Vladimir Baluh, «Oleg Sentsov davasına» alâqası olğanlarnıñ azat etilmesini talap etken plakatlar tuta ediler.
Aktsiya iştirakçileri ayrıca, oktâbrniñ 14-nde Qırımda keçken bir kişilik piketlerde iştirak etken qırımtatar faalleriniñ talapları yazılğan plakatlarnı da numayış ettiler. O künü, küç hızmetleriniñ qırımtatarlar ve musulmanlarğa qarşı yapılğan repressiyalarğa itiraz bildirmek içün 100-den ziyade insan çıqqan edi.
Tamam böyle bir aktsiya Sankt-Peterburgta da ötkerildi.
VladiSankt-Peterburg ve Moskva faalleri qırımtatarları sürgün etilgen 18 mayıs 1944 senesine bağişlayaraq, «Strategiya-18» adlı müddetsiz aktsiya teşkil etken ediler.Er aynıñ 18-nde faaller şeer soqaqlarına çıqıp, işğal etilgen Qırımdaki vaziyet aqqında ikâye ete, Rusiyeli cemaatçılıqnı bozulğan insan aq-uquqları aqqında malümat bere.
Rusiyeli muallefetçi faalleri muntazam sürette siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Rusiye Ukrainada öztecavuzını bitirmesi ve Qırımnıñ azat etilmesinen bağlıbarışıqsever piket ve aktsiyalar keçireler.


text:
Aprel 16-da Nyü-Yorkta BMTniñ Tamır halqları boyunca daimiy forumınıñ on yedinci sessiyasında Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ilhaq etilgen Qırımdaki vaziyet aqqında ikâye etti. Bu hususta Ukrainanıñ BMT yanındaki daimiy temsilciliginiñ Twitterinde bildirile.
Çiygoz: «Rusiye Qırımnı bir büyük apishanege çevirdi. Rusiyeniñ işğali altında balalarımıznıñ kelecegi yoq. Dünya toplulığı, Ukrainağa ait yarımadanıñ işğalini alıp taşlamaq maqsadınen Moskvağa tazyiqını devam etmek kerek», – dep qayd etti.
Aq-uquq qorçalayıcılarınıñ malümatına köre, bugün Rusiye territoriyasında ve onıñ tarafından işğal etilgen Qırımda 60 qadar Ukraina vatandaşı siyasiy sebepten azatlıqtan marum etildi. Ukrainanıñ Tış işleri nazirligi Rusiyege, anda bulunğan Ukraina vatandaşlarını azat etmek talabınen 300 resmiy mektüp yolladı.
SBUda, yanvarniñ soñundaki vaziyetke köre, ukümetniñ kontroli altında olmağan Donbass territoriyalarında 108 kişi rein sıfatında buluna, dep bildire ediler.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko munasip qanunnı imzaladı.


text:
Noyabrniñ 25-nde Keriç boğazında üç Ukraina arbiy katerine yapılğan ücüm neticesinde Rusiye 20-den ziyade Ukraina askerini esir aldı.
Bu aqta noyabrniñ 26-na keçer gecesi Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilcisi Boris Babin Facebookta yazdı.
«İstilâcı gemi ve ekipajlarını zapt etkenini tasdıqladı. Belli qararlarnıñ alınması içün tam bir vaqıt – ya da başka imkân olmaycaq kibi bir telüke bar», – dep yazdı Babin.
Esir alınğanlarnıñ sayısını ögrenmege tırışalar.
Bundan evel Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilcisi Boris Babin bildirdi ki, FSB Keriç boğazında Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Soñki malümatqa köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina deñizcisi yaralandı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanılğanını tasdıqlap, yaralanğan üç Ukraina deñizcisi aqqında haber etti.
Noyabrniñ 26-nda gece Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ toplaşuvında cenk vaziyetini kirsetmek içün azırlıq körmege qarar alındı.
Noyabrniñ 25-nde Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirdi ki, Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Daa soñra Rusiye Keriç boğazını vatandaş gemileriniñ keçmesi içün qapattı. Aynı vaqıtta, Rusiye üç gemisini Keriç boğazından yiberdi, amma Ukraina gemileriniñ Azaq deñizine keçişini blok etmege devam etti.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeniñ noyabrniñ 25-nde Qara ve Azaq deñizlerinde yapqanlarını tenqit etti.
Soñki vaqıtları Azaq deñizi Rusiye uquq qoruyıcıları, birinciden Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tutqan sıñırcıları, tarafından yapılğan provokatsiyalarnıñ yeri oldı.


text:
Qırğızstan ilbaşı: "Min dialogka äzer"
Sooronbay Cäänbäkov ildäge çualışlarnı oyıştıruçılarğa ikençe tapqır möräcäğat' itte
Qırğızstan ilbaşı Sooronbay Cäänbäkov däwlät binaların basıp alu häm parlament saylawların ğamäldän çığarudan soñ säyäsi köçlär belän dialogka äzer buluın belderde.
Ul ildäge däwlät binaların basıp aludan soñ bulğan waqıyğalarnı Bişkäktä küzätep baruın äytep kiçä ikençe tapqır yazma açıqlaw yasadı.
İlbaşınıñ matbuğat üzägennän belderülärençä, Cäänbäkov söyläşülärgä äzer häm xäzergä qadär yaqlardan berse dä çişeleş öçen ber genä fiker alışu platforması da täq’dim itmäde.
“Xörmätle säyäsi köçlärneñ liderları, ilbaşı bularaq xäzerge säyäsi totrıqsızlıqtan qotılu öçen qulımnan kilgän här närsäne êşlärgä xäzermen,”-di Cäänbäkov.
“Xalıqnıñ taläben yaxşı añlıym. Kilep çıqqan krizisnı çişü öçen mömkin bulğan här çaranı küräm,”-di ul.
Qırğızstanda 4nçe oktyabr’dä bulğan saylawlarnıñ näticälären tanımawçı 12 säyäsi partiyäneñ tarafdarları demonstraśiyä oyıştırdı. Şunnan soñ İlbaşı sarayın häm parlament binasın basıp aldılar.
Xökümät yortın kontrol’ itüçe oppoziśion partiyä wäkilläre, parlament räise häm prem’yer-ministrnıñ wazıyfadan kitüennän soñ, xakimiyät ğawğasın başladı.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyä-Azärbaycan arasında tabiğıy gaz kileşüe
Azärbaycan ilçese Ärdoğanğa ışanıç xatın tapşırdı
Azärbaycannıñ Änkara ilçese Mammadov Ärdoğanğa ışanıç xatın tapşırdı


text:
Şarap Dükkânı yakınlarda San Donaci
1 adet bulundu
Diğer Şehirlerde daha fazla Şarap Dükkânı
- Şarap Dükkânı Yakınlarda Chennai
- Şarap Dükkânı Yakınlarda Woluwe-Saint-Pierre - Sint-Pieters-Woluwe
- Şarap Dükkânı Yakınlarda ЮpbeB-Пoлbckий
- Şarap Dükkânı Yakınlarda Chester
- Şarap Dükkânı Yakınlarda Controguerra
- Şarap Dükkânı Yakınlarda Gobelsburg
- Şarap Dükkânı Yakınlarda Bandar Seri Begavan
- Şarap Dükkânı Yakınlarda Porto
- Şarap Dükkânı Yakınlarda North Cowichan
- Şarap Dükkânı Yakınlarda Vaihingen an der Enz
San Donaci şehrindeki ilginç yerler
Search this area


text:
änilär häm bäbilär digännän, Braziliä tabipları – änilär yanında bala tapqanda yaqın keşese bulsa – ikeseneñ dä sälämätlegenä fayda bik zur, dip belderä. Häm biredä ruxi yardäm turında ğına süz barmıy. Braziäliäneñ Santa Catarina federal universitetı uzdırğan tikşerüdä 212 xatın-qız qatnaşqan. Alarnıñ yartısı yanında – bala tapqanda ire, änise yä tuğanı bulğan. Şularnıñ yartısında bäbilär tuğaç ta dönyağa awaz salğan, eçtä qalğan sular belän tonçıqmağan. Yanında yaqın keşese bulğaç tabiplar da ana keşene yaxşıraq qarağan häm iğtibarlıraq bulğan, dip xäbär itä tikşerüne uzdıruçı ğalimnär. Bu näticälär – dönyada bala tapqanda xatın-qızlar yanına balanıñ ätisen yä tuğannarın kertergä röxsät itmägän illär öçen sabaq bulır häm bala tabuçı xatın-qızlar xoquqların xörmät itä başlawğa nigez salır , dip ömetlänä belgeçlär.
ätilär digännän, uzğan tapşırularıbızda ätilär häm bäbilär turında söyläşä başlağan idek, xörmätle tıñlawçılar... ätilär balaların niçek tärbiäli, äti keşe balağa qaysı yäştä iñ kiräk? Ä ğailädä äni bulmasa?
Yalğız ätilär turndağı tapşırunı sezneñ iğtibarğa 21 avgust könne Azatlıqnıñ xatın-qızlar säxifäsendä täqdim iterbez.


text:
Rusiye FSBsi bildirgenine köre, 5 yıl içinde işğal etilgen Qırımda «Meclisniñ Rusiyege qarşı 53 aktsiyasınıñ ögü alındı». Bu aqta TASS Rusiye devlet agentligi Rusiye FSBsiniñ Cemaat alâqaları merkezine esaslanıp bildire. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqatqa tefsirini aytıp, Rusiye quvetçileriniñ yañı qabaatlavlarını «intiqam» dep adlandırdı.
«Qırım Cumhuriyetinde Ukraina revanşist siyasetiniñ esas tarqatıcısı ve narazılıq ve separatist areketleriniñ moderatorı Qırımtatar Milliy Meclisi ola», – dep aytıla FSB haberinde.
Rusiye müessisesi, 2016 senesi aprel ayından itibaren Rusiye Ceza kodeksiniñ farqlı maddelerine istinaden 32 «Meclis tarafdarı» mahküm etildi, 50 «tarafdarı» cinaiy mesüliyetke çekildi, 306 «tarafdarı» memuriy mesüliyetke çekildi, 33 kişiniñ kirişi yasaqlandı, 301 prokuror tenbisi çıqarıldı ve 297 polis tenbisi oldı, dep bildire.
FSB, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Ukraina mahsus hızmetlerinen alâqada olğanına dair malümat aldı, dep haber ete.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Rusiye FSBsiniñ malümatını Qırım.Aqiqatqa tefsir etip, qırımtatarlar «Qırımnı işğalden qurtaruv meselesini daima kötergen küçlerden biri ola».
«Qırımtatar Milliy Meclisi «Qırım platformasınıñ» iştirakçilerinden biri ola, onı azırlağan taraflardan biri oldı. Rusiye cezalandırıcıları «Qırım platforması» içün intiqam alalar, qırımtatarlardan başladılar, çünki olar Qırımda reine oldı. Cezalandırıcı organlar qırımtatarlarnıñ temsiliy organını itibardan tüşürmek içün olarğa kerek olğan şeyler uydura», – dedi Çubarov.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olarnıñ arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba sentâbrniñ 6-nda Ukrainanı ziyaret etken Amerika kongressmenlerine Qırımda keçirilgen yañı tintüv ve tutuvlar aqqında tarif etip, olarnı yarımadada basqılarnı toqtatmaq maqsadınen Kremlge qarşı basqı quvetleştirüvde yardım etmelerine çağırdı.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Qopuşqan sıva, köçken boya, çatlaq divarlar, qara küf mantarları ve pencere yerine - fanera. Qırımnıñ on biñlik Şçölkino şeeriniñ sıfatı şimdi böyledir.
“Men Şçölkinoda 30 yıl yaşayım ve anda tamirlevni iç körmedim… Çoqtan berli bir şey boyalanmadı, terbiye çekilmedi”, - dey şeerli qadın.
“Ekim, feldşer ve emşirelerge öz minnetdarlığımnı bildirmege isteyim, isiñiz pek qıyın em de pek emiyetlidir… Er kes içün eñ müim vazife - tibbiy yardımnıñ alına bilmesidir. Bu saada biz eñ öksek dünya standartlarına esaslanmaq kerekmiz”, - dedi Rusiye prezidenti Vladimir Putin 2018 senesi martnıñ 1-inde.
Dörtünci inauguratsiyadan son bu prezidentniñ ilk çıqışlarından birisi edi. Rusiye başı, eali artıq keççe ölecegini ayttı: 73 yaşında degil de, seksende, buña ise tibbiy islâat yardım eter.
“Bugün biz özümizge maqsat qoymalımız - kelecek on yıllıqnıñ soñuna Rusiye 80+ devletlerniñ sırasına kirmeli”, - dedi Putin.
Arzudan kerçekke
2018 senesi Qırımda tibbiyetke 17,5 milliard ruble masraf etildi, amma bir yıl keçken soñ bile, Putin islâatı Şçölkinoğa barıp çıqamadı. Yerliler, hastahane viraneleri eñ büyük mesele degil, müessisede mütehassıs ve tibbiy alet ve donatmalar yetişmey, dep ayta.
“Esası - mütehassıslar yetişmey. Misal içün, kardiolog. Teñ ekimi. Amma esası - kardiolog, bu pek kerekli mütehassıs. Terapevtimiz bar”, - dey şeer sakinleri.
Qırımlılar şikâyet ete: ekim qabul etsin dep, eñ azından 20 kilometr keçip, rayon merkezi Yedi Quyuğa (Lenino), ya da 60 kilometr - Kefege, ya da 90 kilometr - Keriçki, ya da Aqmescitniñ özüne - bu 200 kilometr - barmaq kerek
B бюджeT Ha 2019 roд Ha MeдициHy KpыMa зaлoжeHo Ha чeTBepTb MeHbшe дeHer, чeM B пpoшлoM roдy
“Bizde bütün Yedi Quyu rayonına bir qulaq-burun-boğaz ekimi bar, oña kirmek pek qıyın, çünki adam çoq, o ise tek episini qabul etip olamay, onıñ içün biz ücretli ekimge baramız, ya da Aqmescitke”, - dey Şçölkino sakini.
Yakâne misal degil
Qırımlılar başqa bölgelerde de yahşılaşuvnı körmedi. Olar içtimaiy ağlarda yarımadanıñ hastahaneleriniñ süretlerinen paylaşa. Olarnıñ arasında - Saq loqsahanesi, Aqyar cerrahlıq bölügi, Kezlev şeer hastahanesi. Amma Qırım televizion ekranlarında bu hastahanelerni köstermeyler, tek yahşılıqlar aqqında aytalar.
“Şimdi - yahşı haberler! Tibbiyet - devletimizniñ esas vazifelerinden birisi. Tibbiy hızmetlerniñ keyfiyetini kötermek içün, bu saağa masraflar arttırıla. Qırım tibbiyetiniñ yañı devri başlana - zemaneviy donatuv ve yañı tehnologiyalar”, - deyler televizordan jurnalistler.
2019 senesinde Şçölkino hastahanesini tamir eterler. Eñ azından Sağlıq nazirliginiñ hadimi resmiy mektüpte böyle söz berdi. Amma yerliler bu vadelerge artıq inanmay. Qırım budjetinden ise bu yılı, keçken yılğa köre, tibbiyetke daa az aqça ayırıldı.


text:
Reuters aytqanı kibi, olar malnıñ italâtına tiye bile – havyar ve kürkten yermay ve gazğa qadar.
Eki saifeli vesiqa cezalarnıñ 3 stsenariyni közde tuta – hafif, orta ve qattı.
Birincisine köre, Avropa birligi Rusiyeden itaşam maddelerniñ italâtı yasaq etilecek, elmaz, qıymetli madenler, kürk, raqı ve havyar.
Üçüncisine köre, Avropa birligi kapital çarşısında sıñırlarnı kirsete bilir. Faqat, aynı zamanda Avropa Birliginiñ memleketleri alâ da qattı cezalarnıñ tesiri içün qasevet çeke.
Diplomatlar yañı iqtisadiy buhrannı meydanğa ketirmege istemey.
Cezalar meselesi salı künü keçirilecek sammitniñ esas mevzusı olğanına baqmadan, bu mesele boyunca bir fikir yoqtır. Rusiye artqa bir adım etse ve Ukraina saylavları tınç sürette keçirilse, böyle fikirniñ olmaması da mümkün.


text:
İyün 1-de Şimaliy Kavkaz okrug arbiy mahkemesi (ŞKOAM) Rostov-na-Donu şeerinde «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile bağlı olğanında qabaatlanğan dört Qırım musulmanına qarşı cinaiy işni baqmağa başladı. Adliyeci Emil Kurbedinovnıñ bildirgenine köre, toplaşuvda prokuror qabaatlav neticesini oqudı.
«Prokuror qabaatlav neticesini oqudı, qattı iş cedveli belgilendi. İyün ayınıñ soñuna qadar aman-aman bütün iş künleri adliyeciler Rostov-na-Donu şeerinde bulunmaq kerek. Şaatlar Aqyarda bulunıp, video konferentsiyası rejiminde sorğuğa çekilecek», – dep yazdı Kurbedinov Facebook saifesinde.
Onıñ sözlerine köre, toplaşuvda ukrain konsullığınıñ temsilcileri, Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ temsilcileri bulundı.
Bundan da ğayrı, Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, qırımlılarnıñ narazılığına baqmadan, dört Aqyar sakininiñ er birine Rusiye mahkemesi öz tarafından adliyecini belgiledi.
«Mahkeme tarafından Rostovdan dört adliyeci tayinlendi, qabaatlanğanlar olarnıñ iştiragine narazılıq bildirdi, çünki er biriniñ añlaşma boyunca öz adliyecisi bar, amma buna baqmadan, mahkeme tayinlegen adliyecilerni qaldırdı», – dep ayttı Kurbedinov.
Adliyeciniñ añlatqanına köre, onıñ tarafından imaye etilgen qabaatlanğanlar olarnıñ aqları bozulğanı aqqında ilân ettiler: «olarnı mahkeme zalına kelepçenen (naruçniki) kirseteler ve çıqaralar, bunen beraber olarnı belde qıyışqan alda tutalar».
Mahkemeniñ bu bildirmelerge reaktsiyası belli degil.
Ferat Sayfullayev, Nuri (Yuriy) Primov, Rustem Vaitov, Ruslan Zeytullayev 2015 senesi qışta Aqyarda yaqalandı.
Taqiqatnıñ noqta-i nazarına binaen, olar «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ iştirakçileri ola. Aqyar musulmanları yaqalanğanından bir yıl soñra Qırımnıñ cenübiy tarafında da bu kibi vaqia yüz berdi. 2016 senesi fevral 11 ve 12 künleri rusiyeli uquq qoruyıcılar islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde tintüv keçirdi ve insanlarnı yaqaladı. Umumen olaraq 14 adam yaqalandı.
«Hizb ut-Tahrir» – halqara islâm siyasiy firqasıdır. Onıñ resmiy maqsadı islâm devletini ve musulman yaşayış tarzını qurmaqtır. Bu teşkilât Rusiye, Qazahistan ve Almaniyada yasaq etildi; Ukraina ve diger memleketlerde onıñ faaliyeti qanun boyunca keçirile bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
QIRIM HANLIĞINI İDARE ETKEN SÜLÂLE GERAYLAR:
GERAY HANEDANI VE OSMANLI DEVLETİ
Uluğ Ordanıñ 15-nci asırnıñ başlarında eski quvetini coytmasından soñ peyda olğan Tatar hanlıqları arasında Osmanlı Devletinen eñ yaqın münasebetleri olğan Qırım Hanlığı edi. Bunıñ eñ muim sebebi Qırımnıñ, Osmanlınıñ topraqlarına yaqın olmasıdır. Eki devletniñ coğrafik yaqtan bu qadar yaqın olmasınen siyasiy munasebetlerniñ tiymesi mumkün oldı.
Osmanlı Devleti, Qırımnıñ cenübiy tarafında ve Cenevizniñ qolunda olğan Kefe Qalesini 1474 senesinde fetih etkende, mında idariy bir merkez qurdı. Kefe Sancağı adı berilgen bu idariy merkezge Qırımnıñ yalıboyu bağlana edi. Endiden soñ Qırımdaki Kefe şeeri, Osmanlınıñ Qara Deñizdeki eñ muim limanı oldı. Kefe Sancağınıñ şimalinde qalğan topraqlarnıñ idaresi bütünley Qırım hanında edi.
Qara Deñiz Haritası
Qırım Hanlığı, Osmanlı Devletiniñ vassal bir devleti degil edi. Çünki Qırım hanınıñ öz adına aqçası bar ve hutbe oquna edi. Qırım hanınıñ Türk ve İslâm devletçiliginde ükümdarlıq içün kerekkenlerge saip olğanını köremiz. Fakat Osmanlı Devleti ve Qırım Hanlığı arasındaki siyasiy yaki idariy yaqtan bağlı olma meselesi tarihçiler tarafından bütünley añlatılamadı. Bu hususiy meselede aytuvlı Qırımtatar tarihçisi Halil İnalcık bir maqale yazğan. Onıñ meşhur maqalesinde, yuqarıda aytılğanı kibi, Osmanlı Devletinen Qırım Hanlığı arasında bir añlaşmanıñ imza etilmegenini ögrenemiz. Qırım Hanlığınıñ, Osmanlı Devletine siyasiy ve idariy yaqlardan bağlı olğanını körsetken bir dokument yoq. Bundan soñ Halil İnalcık, Osmanlı Devletiniñ Qırımdaki siyasiy ukümniñ Qazan Hanlığı ve Hacıtarhan Hanlığınıñ Rusiyeniñ qoluna tüşkenden soñ artqanını yaza.
Qırım Hanlığında bir Osmanlı padişahı adına ilk hutbe I-nci İslâm Geray Han vaqtında (1584-1588) oqunmağa başlandı. Bundan soñ hutbelerde başta Osmanlı padişahı ve soñ Qırım hanı adına oqunmağa devam etti. Bu mesele de, Halil İnalcıknıñ aytqanı kibi, Osmanlı Devletiniñ 16-ncı asırdan soñ Qırımda siyasiy nufüznı keñişlete. Bularğa qarşı bir Geray eger Qırım hanı olsa, kene de özüni sadece “Qırım Hanı” degil, Polşağa ya da Rusiyege yibergen yarlıqlarda aytqanı kibi “Uluğ Orda ve Uluğ Yurtnıñ ve Deşt-i Qıpçaqnıñ ve Taht-ı Qırımnıñ ve sansız kop Tatarnıñ ve sağışsız Nogaynıñ ve Tat bile Tavgaçnıñ Tağ ara Çerkesniñ ve cümle Müminîn ve Müslimînniñ uluğ padişahı azametli ve rifatli ve şevketli uluğ han-ı azam ve haqan-ı muazzam” olaraq köre edi.
17-nci asır başlanğandan soñ Qırım hanı Osmanlı Devletinden mustaqil areket etmek hususunda qıyınlıq çekken edi. Bunıñ birinciden sebebi Qara Deñizniñ şimaliy yaqında deñişken siyasiy quvetlerdir. Çünki Rusiyeniñ askeriy küçü arta edi. Afsus ki, Qırım hanlarınıñ da Qırımda mirza ve beyler arasında özüne işanılğan bir Geray saylanması usulı coyulmağa başlanğan edi. Bunıñ yeringe İstanbulda padişahnıñ ve onıñ vezirlerniñ işanğanı bir Geraynıñ saylanması usulı peyda oldı. Osmanlı Devletiniñ birinci maqsadı Qırım Hanlığında öz siyasetini aydaycaq bir Qırım hanınıñ olması edi. Bunıñ içün de Osmanlı Devletiniñ Rumeli topraqlarındaki çiftliklerinde olğan Geraylardan Qırımğa han saylandı. O vaqıtlarda ve soñki asırlarda Osmanlı Devleti avdarılğan vaqıtqa qadar Rumelide, Çatalcadan Yanboluna qadar keniş bir yerde Geraylarnıñ çiftlikleri bar edi.
Devlet Geray Han ve Kanuni Sultan Süleyman
Geraylardan bir tarihçi olgan Halim Geray Sultannıñ kitabı Gülbün-i Hânân (Qırımtatarca: Hanlarnıñ Gülbağçası), Qırım hanlarınıñ tahttan tüşkenden soñ Gelibolu ve Rodos kibi yerlerge yiberilgenini ayta. O yerlerde sürgünlükte yaşağanlar. Bulardan ğayrı Halim Geray Sultan kitabında diger Geraylarnıñ Osmanlı Devletiniñ topraqlarınıñ qaysı yerlerinde yaşağanlarnı ve çiftlikleriniñ olğanıñı da ayta. Onıñ yazğanına köre, Rumelideki Yanbolu, İslimye, Karinabad, Aydos ve Çatalca yerlerinde Geraylarnıñ pek çoqusı çiftliklerde yaşağan edi. Bu yerlerde sadece Geraylarnı degil, olarnıñ yanlarında da qolunıñ astında ve çiftliklerinde Qırımtatarlarnıñ da olğanlarını unutmamaq kerek. Geraylarnıñ bu çiftliklerde yaşap olması da Osmanlı Devletiniñ siyasiy qolunı Qırımda küçlendirgen edi.
17-nci asırdan soñ Qırımda artqan Osmanlı Devletiniñ siyasiy küçü de sadece mından kelmey edi. Rusiyeniñ 18-nci asırnen beraber artqan askeriy quveti de Qırım hanlarını ve Geraylarnı Osmanlı Devletiniñ qolunıñ astında olmağa mecbur etken. Çünki Qırım Hanlığı ordusınıñ tüfek ve top qoşumı yoq dep aytılabile. Qırımtatarlarnıñ ve Noğaylarnıñ çölde klassik Uluğ Orda usulınen cenk etmesine qarşı Rusiye zemaneviy askeriy usul ve tehnologiyanen cenk ete edi. 18-nci asırdan soñ Qırım Hanlığınıñ askeriy küçü Rusiyege qarşı artta qalmağa başlağan.
Qırım hanı, Osmanlı padişahı tarafından ketilecek seferlerge “nâme-i hümâyun” dep aytılğan padişah mektübinen davet etile edi. Bu da Qırım hanınıñ diger vassal hükümdarlardan farqlı olganını körsete. Eger vassal bir han olsa edi, seferge davet yiberilmez, Qırım hanına seferge qoşulması emir olunır edi. Mından başqa İstanbuldan ne vaqıt nâme-i hümâyûn yiberilse, o vaqıt Qırım hanına seferge qoşulması içün qılıç, qaftan ve bağşış yiberilgen. Qırım hanı da Qırım Hanlığı ordusınıñ yolbaşçısı ve komandiri olaraq, Qalgay ve Nureddin olğan Geray Sultanlarnen beraber Osmanlı ordusına qoşula edi.
Qırım tatarları Tunanı keçerken
Qırım Hanlığı ordusı da Geray Sultanlarnıñ yolbaşçılıgında Osmanlı Devletiniñ, Yevropa, Rusiye ve İranğa olğan bütün seferlerine qoşuldı. İstanbuldan yiberilgen sefer davetleriniñ episi Bağçasaray tarafından qabul etilgen.
Qırım hanı maqamına namzet olğan Geray, Qırımdaki Qaraçı beylerniñ eñ ögüne kelgenlerinden Şırın beyi tarafından Osmanlı padişahına taqdim etile edi. Buna köre Şırın beyi, diger bey ve mırzalar qaysı Geraynıñ Qırım hanı olmasını Osmanlı padişahına ayta. Bundan soñ Osmanlı padişahı da mırza ve beylerniñ taleplerini oylağandan soñ çoqusında olarnıñ istegenleri Geraynı Qırım hanı olaraq köre edi. Qırım hanı olaraq saylanğan Geray, Osmanlı padişahnıñ bergeni bağşış, qaftan ve qılıçnen İstanbuldan Kezlevge kele edi. Bu yerge çıqqandan soñ, meşhur Kezlevdeki Han Camiine kelgende, mında Qırımğa han olğanı ilân etile edi. Bundan başqa aytmaq kerek ki, Qırım hanına İstanbuldan bir de tuğranen beraber altın başlı bir sancaq berile edi.
Saylanğan Bibliyografiya
ABDULJEMİLYEV, Refat Rustem. Dokumentı Krımskogo Hanstva iz Sobraniya Huseyna Feyzhanova. Aqmescit: O.O. O. Konstanta, 2017.
HALİM GERAY SULTAN. Gülbün-i Hânân Yahud Kırım Tarihi. Neşirge azırlağan: Ablâkim İlmiy, (İstanbul: Necm-i İstikbal Matbaası, 1327/1911).
İNALCIK, Halil. “Giray”, DİA, C: 14, (İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1996), s. 76-78.
İNALCIK, Halil. Kırım Hanlığı Tarihi Üzerine Araştırmalar (1441-1700). İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları, 2017.
İNALCIK, Halil. “Yeni Vesikalara Göre Kırım Hanlığı’nın Osmanlı Tâbiliğine Girmesi ve Ahidname Meselesi”, Belleten, C: VIII, Sayı: 30, (Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1944), s. 185-229.
KURAT, Akdes Nimet. IV-XVIII. Yüzyıllarda Karadeniz Kuzeyindeki Türk Kavimleri ve Devletleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1972.
SMİRNOV, Vasiliy Dmitriyeviç. Osmanlı Dönemi Kırım Hanlığı. İstanbul: Selenge Yayınları, 2016.


text:
Mokruşinniñ sözlerine binaen, onı Melnikovnen beraber soqaqta «imaye askerleri» yaqalap, «ştablarına» alıp kettiler. Sorav ve köteklevni Qırım nazirler Şurası yanında cemiyet şurasınıñ sabıq azası Aleksandr Yüryev ve Aqmescit şeer şurasınıñ deputatı Anatoliy Petrov köz ettiler.
Olar, mühbirlerni qıynağanlarnı körip, kirişmediler, qayd etti Mokruşin.
Mühbirniñ aytqanına köre, onı qara ciger ve büyrekler olğan yerge, Vladlen Melnikovnı ise, başınen camğa urdılar. Telefonlarnı çekip aldılar.
Bir qaç saatke uzanğan soravdan soñ, «ştab»ğa politsiya ve acele yardımnı çağırttılar.
«Politsiya hadimleri kelgen soñ, köteklevni toqtattılar. Olar bizlernen beraber «imaye» «ştabında» eki saat oturdılar, ve ricalarımdan soñra, «imaye» vekilleri acele yardımnı çağırttılar», – dedi Mokruşin.
Başından, mühbirlerni «politsiyanıñ» Merkeziy rayon bölügine alıp ketirdiler. Andaki hadimler mühbirlerniñ aytqanlarını yazıp aldılar, amma, sorav boyunca protokol tizmediler. Qabaatlavlar da seslendirilmedi. Soñra, qaburğaları sınıq ve iç müçeleri zararlanğanına oşağan Mokruşinni Aqmescitniñ 6-nci hastahanesine alıp kettiler. Bunı mühbir Merkezniñ muarriyetine telefon vastasınen bildirdi.
Mokruşinniñ bildirgenine köre, «imaye» vekilleri oña zarar ketirgeni ve qanunsız yaqalağanı sebebinden ariza yazdı. Bundan da ğayrı, hastahanede oña, köksü ezilgeni ve qaburğaları çatlağanını bildirdiler.
«Men bu yaqalavnıñ manasını añlamayım? Ve ne içün «imaye» «ştabında» soravnı Yüryev ve Petrov keçirdiler? Ne içün qanunsız imayeciler, politsiyasız, adamlarnı yaqalap, soravnı keçireler?» – qayd etti Mokruşin.
«İmaye» vekilleri aytqanlarına köre, mühbirlerni «yaramazlıq areketleri sebebinden» yaqaladılar. Em de, «Rusiyeniñ eñ yuqarı vaziyefelerde bulunğanlarnı aqaretlegenlerinde» qabaatladılar.
Gece köteklengen mühbirlerni azat ettiler.
Salı künü «Qırım Cumhuriyeti boyunca içki işler nazirligi» mühbir Sergey Mokruşinniñ arizası boyunca teşkerüvni başladı.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına «Qırım Cumhuriyeti boyunca içki işler nazirligi» matbuat hızmetiniñ yolbaşçısı Olga Bogoslavskaya haber etti.
«Ariza qabul etildi ve kerekli kibi qayd etildi. Teşkerüv neticesine köre, üküm etken qanunlar boyunca qarar alınacaq. Er tarafnıñ areketlerine uquq cietinden qıymet kesilecek», – dedi Bogoslavskaya.


text:
Advokat Ayder Azamatovnıñ bildirgenine köre, o, Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Eldar Kantimirovğa qarşı Rostov vilâyetindeki Rusiye Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti idaresiniñ Federal devlet müessisesiniñ SİZO-1-ini nezaret etken mahsus Rostov prokuratura hadimleriniñ qanunsız areketleri sebebinden Rusiye Baş prokuraturasına şikâyet yolladı.
Advokat, er adamı namaz qılğanda SİZO hadimleri kamerağa kirdi ve onı bu sebepten 2020 senesi sentâbrniñ 17-nde 7 künge kartserge yolladı, dep hatırlattı. O, apiske alınğan kişige nisbeten «sayğısız ve evelden yañlış» munasebet bar, dep tüşüne.
«Ümüt etem ki, Baş prokuratura teşkerüv keçirip, tahqiqat izolâtorında tutulğanlarnıñ, hususan Kantimirov Eldarnıñ, aqlarına riayet etilgenini taqip etip nezaret etmek yerine özleri bu çirkin bozuvlarğa yol açqan ve vatandaşlarnıñ işançını yoq etken müessise hadimlerini mesüliyetke çekecektir», – dep yazdı Azamatov.
Kantimirovnıñ namaz qılğanı içün kartserge yollanılğanını sentâbr ayında başqa advokat Aleksey Ladin bildirgen edi.
Rusiye SİZO hadimleri Kantimirovnıñ cezasınen bağlı açıq izaat bermedi.
2019 senesi iyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında keçirilgen tintüvlerden soñ 8 kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov ve Eskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımdaki apiske aluvlarğa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye Adalet nazirligi qırımlı advokat Emil Kurbedinovnı 2019 senesi martnıñ 1-ne qadar «Qırımnıñ merkeziy advokatlar kollegiyasından» çıqarmağa talap etti.
Bu aqta «Novaya gazeta» Rusiye neşiri haber ete.
Nazirlik Rusiye işğal etken Qırımdaki rayon mahkemeleriniñ eki qararına esaslana, anda Kurbedinovğa qarşı ekstremist faaliyetinen bağlı memuriy davalar baqılğan edi, dep yaza Radio Svobodanıñ rus bürosı.
Kurbedinov Facebooktaki saifesinde bu malümatqa böyle cevap berdi: «Advokatlarğa qarşı basqı devam ete. Rusiyeniñ ekstremizm ve terrorizm saasındaki qanunları advokat ve faallernen küreşmek içün alet olaraq qullanıla».
Qırımlı advokat Emil Kurbedinovnı Rusiye uquq qoruyıcıları 2018 senesi dekabrniñ 6-nda tutıp aldı. Mahkeme onı 2013 senesi Facebookta paylaşqanları içün ekstremist teşkilâtlarnıñ işaretleri ya da timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayış etilmesi sebebinden 5 künge apiske aldı. Kurbedinovnıñ zenaatdaşları dey ki, onı Suriye paytahtı Dimaşqqa köçken Qırım sakini şikâyet etti.
Advokatnıñ fikirince, onıñ dekabrniñ 6-nda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulması «olmaycaq sebeplerden» yapıldı, o, ekstremizm qabaatlarını tanımay. Emil Kurbedinov qayd etkenine köre, tutulmasınıñ kerçek sebebi onıñ aq qorçalayıcı faaliyeti, siyasiy mabüslerge köstergen yardımı ve Ukraina askeri Bogdan Nebılitsanı qorçalağanı ola.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Rusiye militsiyası matem aktsiyasınıñ keçirilmesine qarşı çıqmadı.
İyün 15 künü Ukrainada Matem künü olaraq ilân etildi. Malüm ki, cumaertesi künü Lugansk ve Donetsk vilâyetinde terrorizmge qarşı tedbirlerniñ iştirakçileri – arbiy adamlar elâk oldı. Böyle bir buyruqnı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko imzaladı.
Dnepropetrovsk vilâyetinde matem künleri iyün 27-ne qadar devam etecek. Bu aqqında Dnepropetrovsk vilâyet devlet memuriyetiniñ reisi İgor Kolomoyskiyniñ emirinde aytıla.
İyünniñ 14-de gece Lugansk ava limanında boyevikler İL-76 Ukraina Silâlı Quvetleriniñ Ava quvetleriniñ arbiy-naqliye uçağını urıp tüşürdiler. Bu uçaq arbiylerni başqa yerge avuştıracaq edi. Uçaqta 49 arbiy adam bulundı.


text:
Arkadiy Zaydman Cankoy şeer başı vazifelerinden çıqtı. Avgust 1-den şeer başı vazifelerini onıñ birinci muavini Lüdmila Belaşova eda etecek, dep bildire yerli media-portal «Mediovolna».
İşbu qarar cuma künü, iyül 25-de, şeer şurasınıñ nevbetten tış sessiyasında alındı.
Zaydmannıñ istifasına toplaşuvda bulunğan deputatlarnıñ 2/3 qısmı – 19 deputat qol tuttı.
Neşirniñ malimatına köre, rey berüvden evel Zaydman deputatlarğa oña bu qararında qol tutmağa ricada bulundı. Şeer başı aytqanı kibi, arizanı kendi istegi ile yazğan eken.
«Sizlerge işimiz içün minnetdarım. Ketmek kerekim. Meni añlamalısıñız», – dedi o zenaatdaşlarına.
Sualnıñ muzakeresi vaqtında yerli deputatlar öz noqtaiy nazarını deñiştire, bir qaç kere rey bere edi ve atta bir on daqiqalıq teneffüske çıqqan ediler. Neticede qarar leyhası butünley qabul etildi.
Arkadiy Zaydman Cankoy şeer şurası başında 2010 senesi noyabr 17-den tura edi.
İyül 24 künü Or Qapı şeer başı Taras Filipçuk ve şeer şurasınıñ kâtibi Yuriy Sirotkin istifağa çıqtılar.


text:
Cuma künü, oktâbr 23-de, saba «Çonğar-Aqmescit» marşrutı boyunca yol alğan avtobus ile yol qazası yüz berdi.
Bunı Qırım boyunca Rusiye Fevqulâde işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
Nazirlikniñ malümatına köre, yol qazası Canköyde, Çonğar – Aqmescit – Krasnoperekopsk – Kefe yolunıñ çarpazında yüz berdi. Avtobus «VAZ» maşinasına uruldı.
«VAZ» maşinasından eki yaralanğan insannı Canköy hastahanesine ketirdiler. Yolcular ile avtobus yoluna devam etti», – denile beyanatta.
Qaza sebebi ve yolcularnıñ alı belgisizdir.


text:
Aqyarda tünevin 15 yañı koronavirus adisesi qayd etildi, bildirile şeer akimiyetiniñ saytında.
"Hastalanğanlar - 13-ten 65 yaşınace adamlar. 11 patsiyent - Aqyar sakinleri, dörtü - kelgenler. Qoranta ocağı qayd etildi - oğul ve qızı ile bir qadın, evelleri babaları hasta olğan edi", - denile beyanatta.
Qayd etile ki, şimdilik hastahanelerde 64 adam bar, infektsiya hastahanesinde - 166, 9-ıncı şeer hastahanesinde - 115 adam. Yaşağan yerlerinde 213 adam közetile.
Yılnıñ başından berli Aqyarda yañı koronavirus infektsiyasınen 488 adam hastalandı, 386 adam yahşı oldı, 18 adam öldi.
Qırımda tünevin koronavirustan eki adam elâk oldı.
Qırımda tünevin pandemiya zamanında bir künde eñ çoq koronavirus hastası qayd etildi - 84 kişi.
Akimiyetniñ malümatına köre, umumen Qırımda 2271 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 89-ı çetelden keldi, 122-si qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar, 1580 adam yahşı oldı. Aqyarda koronavirusnen 573 adam hastalandı, 378 adam yahşı oldı, 18 adam vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İlhaq etilgen Qırımğa raatlanmaq içün esasen Rusiye devlet işçileri ve bücet saasınıñ turistleri kele, Rusiye vatandaşlarınıñ bir qısmı ise Türkiye kurortlarında raatlanmağa seve, dep ayttı Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ aytqanına köre, Qırımda Rusiyeden kelgen turistler paranı iqtisat ete ve ucuz yerlerde qala.
«Mence, anda olğan şeyler total deşet ola. Aqlı yerinde olğan rusiyeli turist işğal etilgen Qırımğa barmay. Bu devlet işçileri, «bücet» turistleri, para masraf etmey, anda yarım sovet şifahanelerde yaşaylar. Qayd etem ki, ötellerde degil, şifahanelerde. Olar içün bu – ayat: olar Rusiye ve sovet zihniyetiniñ içinde bulunalar. Normal rusiyeliler ise – baqıñız: er kes Türkiyede. Rusiye vatandaşları bile işğal etilgen Qırımğa barmay», – dedi Pavlo Klimkin.
Klimkinniñ qayd etkenine köre, işğal altındaki Qırımda raatlanacaq olğan insanlar «işğal etilgen topraqta özüni telükesizlikte is etmege mümkün olmağanını» unutmamalı.
Qırımdaki Rusiye kurort nazirliginiñ bildirgenine köre, 2018 senesi ilhaq etilgen yarımada 6,8 mln turistni qabul etti, bu raqam 2017 senesinde olğan turistlerden aman-aman üç qat ziyadedir. Nazirlikniñ malümatına köre, olardan yarım millionğa yaqın kişi Ukraina vatandaşı edi. Ukraina Devlet sıñır hızmeti Qırımnıñ memuriy sıñırından keçken yolcularnıñ sayısına esaslanıp, bu malümatnı inkâr etti.


text:
Birleşken Milletlerniñ Baş Assambleyası dekabrniñ 9-nda Rusiyeni işğal etilgen Qırımdan ordusını çıqarmasına ve Ukraina topraqlarınıñ vaqtınca işğalini toqtatmasına çağırğan qararnı qabul etti. Vesiqa Ukraina, AB memleketleri, ABD, Kanada ve Türkiye tarafından azırlanıldı ve «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri, Ukraina, em de Qara ve Azaq deñizleriniñ askeriyleştirilüv problemi» adını aldı. Rezolütsiyanıñ mündericesi ve emiyeti aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
Ukraina halqara uquqçısı Boris Babin yañı qararnıñ halqara munasebetlerdeki emiyetini Qırım.Aqiqatqa añlattı.
Er angi memleket bu qarar esasında qanunlarını azırlap, sanktsiyalarnı qullana bileBoris Babin
– Bu qarar keçken seneniñ qararını devam ettire, müimi bu. Böylece, Qırım boyunca eki sızıq er yıllıq rezolütsiyamız bar. Biri üç yıl devam etip, insan aqları, hususan tamır halqlarınıñ aqları sıñırlanmasınen bağlıdır. Ekincisi yarımadanıñ askeriyleştirilüvinen bağlıdır. Birinciden, bu vesiqalar BM vekâletli şahısları ve olarğa ait teşkilâtlar içün mecburiy ola, şunıñ içün bu dünya qurulışı çerçivesinde biz ve ortaqlarımız bu qararnı Rusiye istilâsına ve askeriyleştirüvge qarşı areketlerde semereli qullana bilemiz. BM aza devletleri böyle vesiqalarğa riayet etmege mecbur olmasa da, göñülli olaraq riayet ete bile. Er angi memleket bu qarar esasında qanunlarını azırlap, sanktsiyalarnı qullana bile.
Boris Babin, qararğa qoltutqan Qara deñiz ve Aq deñiz regionınıñ memleketleri onıñ esasında Rusiye tarafından arbiy telüke vaziyetinde milliy telükesizlikni temin etmek içün tedbir ala bile, dep qayd ete.
Rusiye anda tek insan ve tamır halqlarnıñ aqlarını bozmay, Qırımnı ilerideki istilâ içün silâ olaraq qullanaBoris Babin
– Qırım yalıñız işğal etilmedi, Rusiye anda tek insan ve tamır halqlarnıñ aqlarını bozmay, Qırımnı ilerideki istilâ içün silâ olaraq qullana, bunı BM isbatlağan edi. Bu qararda Ukraina içün eñ müimi bu. Aslında, Rusiye yarımada askeriyleştirilüvinde quvetlerni eksiltmege endi mecbur – silâ, tehnikanı – halqara diqqat sayesinde. Ekinciden, bir sıra rezolütsiyadan soñ BM Baş kâtibiniñ Qırımnıñ askeriyleştirilüvini ögrenmek içün mahsus maruzalar olmalı. Mence, dünyanıñ bir çoq memleketi bunı tafsilâtlıca tedqiq etip, BM-de, hususan Havfsızlıq şurasında muzakere etmege isteycek. Bu rezolütsiyalar Ukrainağa Qara ve Azaq deñizlerinde aqları bozulğanına dair akemliklerde küç bere.
Rusiye Devlet dumasınıñ işğal etilgen Qırım deputatı Ruslan Balbek RİA «Novosti» neşirine izaat berip, BM Baş Assambleyasınıñ yañı qararını tenqit etti:
«Mudafaa hatlarını toplamaycaqmız, silâ taşlamaycaqmız, Qırımdan ordularımıznı çıqarmaycaqmız, Rusiye Federatsiyasınıñ milliy menfaatları bunı talap ete. Qırım halqnıñ iradesinen Rusiye regionı oldı, birisine insanlar nasıl yaşaycağını aytmaq tabiiy degildir».
Ukraina Razumkov Merkeziniñ tış siyaseti ve halqara telükesizlik programmalarınıñ reberi Mihail Paşkovnıñ qayd etkenine köre, halqara toplulıq Qırım ilhaqını tanımay ve bunıñnen bağlı müim problemlerge diqqat ete.
– Bu qarar normand sammitinen tesadufen bir vaqıtqa rastkeldi, ve Dünya dopingge qarşı agentligi Rusiye sportçılarını çetleştirdi. Kreml içün «qara aqquşlar» sürüsi oldı. Yañı rezolütsiya 2014 senesi Qırımnı işğalden qurtaruv meselesindeki Baş Assambleya fikrini devam ettire. Bu devam ete, ve 2018 senesi rey berüv neticelerine baqsaq bile, 2019 senesi de netice aynı oldı. İşğal bitmesine qoltutqanlar bar, şu cümleden Avropa Birligi, ve qarşı çıqqanlar bar: Sudan, Zimbabve, bazı eski sovet memleketleri. Qarar maddelerinde Azaq deñiziniñ askeriyleştirilüvi Donetsk vilâyetiniñ içtimaiy-iqtisadiy vaziyetine menfiy tesir etkenini qayd etmek mümkün. Anda Keriç köprü aqqında da aytıla.
Mihail Paşkov, yañı qarar Ukraina izin bermegen çeşit memleketlerniñ resmiy şahıslarınıñ işğal etilgen Qırım ziyaretlerini takbih ete, dep qayd etti.
– Ukraina bayağı zayıf olğan regionlarnen çalışmaq kerekmiz. Olarnı doğru diplomatiya ve ortaq ve ittifaqdaşlarımız – ABD, Kanada, diger memleketler – vastasınen quvetleştirmek kerek. Rusiye tesiri Afrika qıtasında ve Asiya-Tınç okean regionında yahşı körüne. Ukraina daa faal tesir geografiyasını kenişletmek kerek, hususan BM Baş Assambleyasınıñ milliy eyyetlerinen daa yahşı çalışmalı.
Rusiyeniñ BM daimiy vekiliniñ muavini Dmitriy Polânskiy qarar alınmazdan evel Baş Assambleyanı Qırımnı askeriyleştirüv problemi olmağanına işandırmağa tırıştı:
«Yalan üstünde yalan. Serlevada bile yalan bar. «Qırımnı askeriyleştirüv» problemi yoq. Bilgiñiz içün: 2014 senesine qadar, Rusiye-Ukraina añlaşmalarına köre, memleketimizniñ yarımadada 25 biñge qadar arbiyni tutmaq aqqı bar edi. Amelde ise olarnıñ sayısı 12 biñ edi, 15 biñ de ukrain arbiyi bar edi. Bugün olarnıñ sayısı daa az, ve bizler bunı halqara toplulıqqa açıq bildiremiz».
Ukraina Tış işler naziriniñ muavini Yegor Bojok, işğal etilgen Qırımda 2019 senesi küzde 31,5 biñ arbiy, ve tahminen 1000 dane tehnika, hususan tank, zırhlı maşina, küçlü top, aviatsiya ve flot vastaları bar, dep bildirdi. Bojoknıñ aytqanına köre, 2025 senesine qadar Rusiye arbiyi ve silâsınıñ sayısı bir buçuq qat artacaq.
Telükesizlik meseleleri eksperti, tış istihbarat veteranı, general-leytenant Vasiliy Bogdan Rusiyeniñ BM daimiy vekiliniñ muavini Polânskiyniñ aytqanlarını red ete.
Rusiye Qırımda nükleer silâ qoymağa başladı dep aytmaq içün bütün sebepler barVasiliy Bogdan
– Rusiye propagandası ne olğanını pek yahşı añlaymız. Elbet, Rusiye diplomatı yalan ayta: Qırım Rusiyeniñ arbiy-deñiz, arbiy-ava bazasına çevirile. Bu Rusiyeniñ Arktikadan Aq deñizge qadar «çelik kemerni» quruv strategiyası çerçivesine uya. Şübhesiz, bu planlarda Qırım bayağı müim region ola. Yarımadanıñ qanunsız ilhaqından soñ Rusiye Qara deñiz flotuna yañı gemi ve suvastı gemilerini almağa başladı, anda qoşma arbiylerni qoydı – şimdi olarnıñ sayısı 40 biñge qadar arttı. Rusiye anda yañı raketa komplekslerini, uçaqlarğa qarşı sistemalarnı qoydı. Bundan ğayrı, Rusiye Qırımda nükleer silâ qoymağa başladı dep aytmaq içün bütün sebepler bar. Bu onıñ tarqatılmaması añlaşmasına zıt kele. Vasiliy Bogdan, Ukrainanıñ soñki diplomatik muvafaqiyetlerine kene de müsbet qıymet kese.
– Ukraina diplomatiyasını rezolütsiyanıñ 60 memleketten çoqu tarafından qabul etilgeninen tebrikley bilemiz – Rusiye adına bayağı ciddiy bir darbe oldı. Moskva normand sammitinde de «şamar aşadı», anda Ukrainağa gaznen bağlı tekliflerni «tıqtırdı». Açıq malümatqa köre, Ukraina öz "qırmızı sızıqlarnı» tutıp, milliy menfaatlarını satmadı. Bu rezolütsiya doğru qullanılsa, ileride Ukraina akimiyetiniñ qoluna «normand formatındaki» muzakereler içün ciddiy alet berecektir.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Aleksandr Yankovskiy, qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ müellifi ve muarriri


text:
Üç Qoş deresindeki yanğınnıñ aselet çıqarılması mümkün, başqa fikir ise - yanğın - ateşnen diqqatsız qullanuvı neticesi. Qırımda fevqulade vaziyetler hızmetiniñ (FVH) matbuat hızmeti haber etkenine köre, ekspertler yanğınnıñ bütün ola bilgen sebeplerini incelecek.
“Sebep belgilene. Öz közünen körgen adamlarnen qonuştıq, çeşit türlü fikirler bar: bir kimseniñ çayalığı, mıqaytsızlığı ya da yaman niyeti sebep olmaq mümkün. Şimdi bularnıñ episini baqılacaq”, - FVN-niñ matbuat hızmeti vekiliniñ sözlerinden TASS haber agentligi yaza.
Avgustnıñ 13-ünde saba uçaqlar yanğın söndürmesini yañarttı.
Avgustnıñ 11-inde üyleden soñ Üç Qoş deresinde yanğın başlandı. Fevqulade vaziyetler hızmetiniñ (FVH) haber etkenine köre, yanğın uzaq dağlıq yerinde, 45-80 derecelik bir bayır capında başlandı. Ateşniñ söndürmesine, derede 15-20 m/s qadar köterilgen küçlü yel mania ola. Bundan ğayrı, capnıñ töpesine yanğınnıñ yayılması telükesi de bar.
Avgustnıñ 12-sinde saba, FVH yanğın söndürmesine uçaqlarnı celp etkeni belli oldı.
Rusiye Yol areketiniñ havfsızlığı devlet Teftişi (GİBDD) malümatına köre, Ay-Petri tarafına da yol qapatıldı: Uçan Suvnıñ yanında ve Bağçasaray rayonınıñ Kökköz (Sokolinoye) köyü tarafından.
Üç Qoş deresi Qırımda eñ uzun derelerden birisi sayıla - uzunlığı - 5 kilometrge qadar, qayalarnıñ öksekligi - 100 metrge qadar yete. O Yaltanıñ yanındaki dağlarda yerleşken.


text:
ABniñ Rusiyege qarşı kirsetken iqtisadiy sanktsiyalarnıñ uzatılğanına dair qararı küçke kirdi. Qarar 2019 senesi yanvarniñ 31-ne qadar devam etecek.
Vesiqa iyülniñ 9-nda Avropa Birliginiñ «Resmiy mecmua»sında derc etildi.
İyülniñ 5-nde Avropa Birligi iqtisadiy sanktsiyalarnı uzattı. İşbu sıñırlav tedbirleri maliyeviy, energetik ve mudafaa sektorlarını ve eki şekilde qullanılğan mallarnı qaplap almaqta. İlk defa olar 2014 senesi iyülniñ 31-nde, Rusiyeniñ Ukrainadaki vaziyetniñ istiqrarsızlaştırmasına cevap olaraq bir yıllıq müdetke qabul etilgen edi.
İyülniñ 29-nda Avropa Birliginiñ liderleri Ukrainada yapqan tecavuzı içün, Rusiyeni cezalandıracaq iqtisadiy sanktsiyalarnıñ devam ettirilecegi boyunca añlaşqan edi. O zaman Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron ve Almaniya kantsleri Angela Merkel, Minsk añlaşmalarınıñ eda etilgenine dair malümat berilgen soñ, liderlerden sanktsialarnı devam ettirilmesini rica etti.
AB liderleri, Rusiye ve çatışmanıñ diger iştirakçileri Minsk añlaşmalarınıñ eda etilüvinde muvafaqiyetke irişmegence sanktsiyalar lâğu etilmeycegi aqqında ayttılar.
Sanktsiyalar 2014 senesinden başlap er yarım yılda bir uzatılmaqta.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ fikirince, yarımadada izinsiz qurulğan inşalarnıñ sayısı «qarardan çoq» oldı. Şu sebepten Qırımnıñ Rusiye akimiyeti izinsiz qurulğan binalar içün cinaiy mesüliyetke çekmek içün belli qanunnıñ qabul etilüvini teklif ete.
Bu aqta Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ saytında haber etile.
«İzin vesiqaları olmağan ve qurucılıq işlerini kerçekleştirgen şirketlerniñ saipleri ve müdirlerini cinaiy mesüliyetke çekmek içün federal akimiyet organlarına teklif azırlaymız. Bücet parasında bir kapik masraf etilgen olsa, cinaiy mesüliyet ve tazminat ödenmesi olacaq. Qurmağa başlağan ivaz etmeli ve cinaiy mesüliyetke çekilmeli», – dep ayttı Aksenov Rusiye Devlet dumasınıñ Qırım deputatlarınen körüşip.
Sergey Aksenov, politsiya ve prokuratura yarımadada «izinsiz qurulğan inşalarnı yoq etüv işlerinde vekâletli şahıslarnıñ ve kontrol organlarınıñ areketsizili içün» memuriy davalar açacaq, dep bildirgen edi.
2020 senesi yanvar ayında Qırımnıñ Rusiye parlamenti mal-mülk ve topraq munasebetleri komitetiniñ yolbaşçısı Yevgeniya Dobrınâ, qurucılığı bitmegen obyektleri olğan işğal etilgen Qırım sakinleri olarsız qalmaları mümkün, dep bildirdi.
2019 senesi avgust ayında bildirilgenine köre, 2020 senesi Qırım akimiyeti «izinsiz qurulğan inşaatlarnı yıqacaq» yekâne müessiseni qurmağa niyetlene, buña tahminen 80 mln ruble ayırılacaq.


text:
Qırımda sentâbr 22 künü 2014 senesi mayıs 3 künü qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilevni qarşılav tedbiri vaqtında uquq qoruyıcı organları temsilcilerine zarar ketirgeninde qabaatlanğan qırımtatar faalleri Tair Smedlâyev ve Edem Osmanovnıñ işi boyunca mahkeme toplaşuvları keçti.
Meclisniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, mahkeme toplaşuvlarında teneffüs ilân etilgen, çünki mahkemege şaat kelmegen eken.
«Mahkemelerde Tair Smedlâyev ve Edem Osmanovnıñ delilleri baqılmalı, amma em qabaatlayıcı taraf, em imayeleri şaatnı diñlemek zaruriyeti aqqında bildirdi, şaat ise mahkemege kelmedi», – denile beyanatta.
Tair Smedlâyevni 2014 senesi oktâbr ayında yaqaladılar. 2014 senesi dekabr ayında Tair Smedlâyevni kefalet boyunca azat ettiler.
Edem Osmanov yanvar 19-da Aqmeçitte yaqarlıq noqtasında yaqalanğan edi. Onı 2014 senesi mayıs 3-te qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Ermeni Bazarda qarşılav aktsiyasında uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimlerine qarşı küç qullanuvında şekleyler. Yanvar 21-de mahkeme onı eki ayğa apiske almağa qarar aldı. Fevral 25-te, «mayıs 3» işi boyunca yaqalanğan Edem Osmanovnı SİZOdan azat ettiler.
Evel Qırımnıñ rusiyeli prokuraturası Ermeni Bazarnıñ şeer mahkemesi Aqmescit rayonınıñ sakini 45 yaşında Edem Ebulisov «mayıs 3» işi boyunca qabaatlı olğanını bildirdi. Oña 40 biñ ruble miqdarında para cezasını berdiler.


text:
Ukrain rejissöri Oles Saninniñ («Greh», «Mamay») «Povodır» filmniñ milliy premyerası aqımdaki seneniñ noyabrniñ 12-de ötkerilecek. Levha memleketniñ er bir zemaneviy kinoteatrinde kösterilecek.
Saytta berilgen malümatqa köre, işbu film seyircilerni 1930-ıncı senelerine daldıra.
Amerika müendisi Maykl Şemrok oğlunı alıp, Harkovge sotsializmni qurmaq içün kele. Mında o qırmızı komissar çoqtan köz taşlağan aktrisa Olga Levitskayağa sevda ola. Facialı sebeplerden amerikalı elâk ola, onıñ oğlunı ise soqur bir ukrain kedayı qurtara. Ğurbetlikte yaşamaq imkânları olmağanından sebep oğlan povodır olıp qala.
Levha olarnıñ Ukraina tarihı levhaları üzerinde keçken havflı seyaatları aqqında tarif ete.
«Povodır» – sevgi, sadıqlıq, alçaqlıq ve hainlik aqqında filmdir.
Filmde baş qaramanlar rollerini Anton Svâtoslav Grin, Stanislav Boklan, Camala, Oleksandr Kobzar ve Ceff Barell icra ettiler. Bundan ğayrı, bazı levhalarda ukrain yazıcıları Oleksandr İrvanets ve Serğiy Jadan, yırcı Taras Kompaniçenko, em de bütün Ukrainadan yüzden ziyade soqur insan ve Kiyev, Harkov ve Lvov ukrain yırcılarını körmek mümkün.
İlk sefer film Odessa kinofestivaliniñ Milliy ve halqara yarış programmaları çerçivesinde iyülniñ 16-da numayış etildi. «Povodır» festivalniñ eki mukâfatını qazandı. Böyleliknen, Stanislav Boklan soqur yırcı İvan Koçerga rolü içün «Eñ eyi aktör işi» içün «Zolotoy Dük» mukâfatını elde etti. Bundan ğayrı, Milliy yarış programmasınıñ jüri erkânı film operatorı Serğiy Mihalçuknı da taqdirledi.


text:
QMC Prokuraturası qanunsız tintüvler, yaqalavlar ve qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölümi vaqiaları boyunca cinaiy işler açtı. Muessiseniñ matbuat haberi bildirgeni kibi, Veciye Kaşkanıñ ölümi vaqiası boyunca «qastlı öldürüv» maddesine binaen cinaiy iş açıldı.
«Noyabrniñ 23-nde Qırım toprağında qanunsız surette meydanğa ketirlgen organlarnıñ vekilleri, evelden bir grup şahıslarnen sözleşip, silâ qullanacaqları ile qorqutaraq qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etmege tırıştılar. Bunıñ neticesinde o yaramadı. Acele yardım maşinası zarar körgen qadınnı alğan soñ, bu qadın, hastanege barmadan öldi», – denile bildirüvde.
Ondan ğayrı, qırımtatar faaliyetçileri ve bu cümleden Bekir Degermenci, Qurtseyit Abdullayev, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Kâzim Ametovnıñ evlerindeki tintüvleri ve mahsus vastalarnıñ qullanılması ile yapılğan yaqalanuvları içün «qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv» ve «evniñ toqunılmazlığını bozuv» maddeleri boyunca cinaiy tahqiqatlar başlandı.
Noyabrniñ 23-nde kündüz ilhaq etilgen Aqmescitte telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatar faaliyetçilerini yaqaladılar. FSB yaqalanğanlarnı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları olaraq kösterdi. Qırımtatar halqınıñ temsiliy organında bu malümat red etildi.
Bir grup qırımtatar faaliyetçileriniñ işbu yaqalanuvı esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramay oldı. Adiseniñ yüz köstergen yerinden onı «acele yardım» alıp ketti. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
İşğal etilgen Qırımdaki Rusiye FSBsi, yaqalanğan faaliyetçilerni, Türkiye vatandaşından «hususan büyük miqdarda mal-mülk veya para talap etüv»de qabaatlay.
Rusiye tarafından yapılğan ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqası bar dep zan etilgen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler yapıla.
Ukraina ve halqara cemaatçılığı defalarca Rusiyeni, ilhaq etilgen Qırımdaki taqiplerini toqtatmağa davet ettiler.


text:
Şok, qorqu, bir şey añlamağan edik – Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov 2014 senesiniñ adise-vaqialarını böyle hatırlay.
Qırım.Aqiqat, işğal yılı munasebetinen qırımlı siyasetçi, faal ve cemaat erbaplarınen laf etti. Refat Çubarov işğal vaqtında ne is etkenini, 2014 senesiniñ eñ parlaq hatırlavı ve kene altı yıl evelsi yarımadada olsa edi ne yapacağını tarif etti.
«O vaqıt Rusiye ordusınen istilâ etecek, dep tüşünmegen edik»
– İşğalni nasıl hatırlaysıñız? 2014 senesiniñ baarinde ne is etkeniñizni ve ne tüşüngeniñizni tarif etiñiz.
– Duyğularım Qırımnı terk etmege mecbur olğan, quvulğan, yarımadadan alıp taşlanğan yüzlernen ve biñlernen insannen bir ola. Şimdi çoq qırımlı yarımadanı ne bekley dep tüşüne.
Altı yıl evelsi, Rusiye ordusı Qırımğa kirgende ve yarımada boyunca dağılğanda, bunı olmaycaq bir şey olaraq körgen edik. Çoq sürmez ve XXI asırnıñ dünya temelleri o qadar qolay taptalmaz, dep emin edik. Tezden dünya bu adaletsizlikni toqtatmaq içün kerekli areketler tapacağından emin edik.
Putinniñ Rusiye cemiyetini birleştirmesine ihtiyacı bar edi
Amma o vaqıt Rusiyeniñ cemiyet ve iqtisadiyatta ciddiy alâmetler olğanına qulaq asmadım, Putinniñ Rusiye cemiyetini birleştirmesine ihtiyacı bar edi. Bular Ukrainağa qarşı istilâ sebepleri oldı.
– Qırımda Rusiye tarafdarı baqışlarını is etken ediñizmi?
– Ealiniñ ekseriyeti Ukrainada demokratik cemiyet nasıl inkişaf etecek, dep tüşüngen edi. Fevralniñ 23-ü hatırlamaq mümkün – Aqmescitte ve Aqyarda Noman Çelebicihannı añma yılında büyük miting olıp keçti, 15 biñden çoq kişi toplaştı. İnsanlar Ukrainanıñ Avropa demokratik devleti olmaq imkânı bar, dep aytqan edi. O vaqıt Yanukoviçniñ rejimi yoq oldı, ve Kyivde akimiyetke demokratik küçler kelecegi belli edi.
Fevralniñ 25-nde (2014 senesi – QA) uzun muzakerelerimiz oldı, muavinlerimnen beraber Qırım Yuqarı Şurasında edim, Vladimir Konstantinovnı (Qırım parlamentiniñ reisini – QA) ve yaqın ortaqlarını Qırım Yuqarı Şurasınıñ toplaşuvını tez-tez keçirmege acet yoq, dep iqna etmege tırıştıq.
Amma Konstantinov pek aşıqqan edi, sessiya ya fevralniñ 26-nda olacaq, ya da iç olmaycaq, dep israr etti, aşıqması bu sessiyada Rusiyege muracaatlar qabul etileceginen bağlı şübhelerimizni quvetleştirdi.
Malümat: Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ matbuat merkezi saytında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Konstantinovnıñ beyanatı derc etilgen edi. Anda «Qırım parlamenti Qırımnıñ Ukraina terkibinden çıquv meselesi köterilmey», dep aytılğan edi. Martnıñ 18-nde Konstantinov Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen sahte «Qırım ve Aqyarnı Rusiye terkibine aluv añlaşmasını» imzalağanlar arasında edi.
O vaqıt Rusiye ordusınen istilâ etecek, dep tüşünmedik, amma onı celp eteceklerinden ve Ukraina işlerine açıq kirişeceginden şübhemiz yoq edi.
O vaqıt Rusiye ordusınen istilâ etecek, dep tüşünmedik, amma onı celp eteceklerinden ve Ukraina işlerine açıq kirişeceginden şübhemiz yoq edi.
– 2014 senesi fevralniñ 26-nda aqşam, Qırım parlamenti ögünde olıp keçken Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginden qaytqanda ne tüşüngen ediñiz?
– Mitingge çıqqan insanlar böyle provokatsiyalarğa yol bermedi, ve aqşam Yuqarı Şura ögündeki meydandan ketip, özüni, Qırım ve Ukrainanı imaye etip olğanlarından emin ediler. Bazı miting iştirakçileri yutturğanlar dep kederlengen ediler – bu mitingniñ Rusiye tarafdarı iştirakçileri edi.
«Rusiyenen yalıñız qaldılar»
– 2014 senesi baariniñ eñ parlaq hatırlavıñız nedir?
– O künlerniñ eñ parlaq hatırlavı Qırımdaki Ukraina telükesizlik hızmeti reberiniñ saba saat 4:40-ta telefon etüvi oldı. O, (Gennadiy Kalaçev – QA) Qırım Yuqarı Şurası ve Qırım Nazirler şurası binalarına silâsı çoq olğan kimligi belli olmağan insanlar kirdi, dep bildirdi, kütleviy aktsiyalar planlaştırılsa, haberimiz olsun dep telefon etti. Yeşil adamçıqlar peyda olğanını böyle bildim.
Malümat: O vaqıt Qırımdaki Ukraina telükesizlik hızmetiniñ idare yolbaşçısı olğan Gennadiy Kalaçevniñ aytqanına köre, mahsus hızmetlerniñ vekilleri terror telükesiniñ ögüni aldı ve milliy devletçilikni qorçaladı. Qırımdaki vaziyetke menfiy tesir etecek eñ ağır şey «milletlerara ve dinlerara zıddiyetni başlatmaq ıntıluvları» oldı, dep ayttı. 2014 senesi martnıñ 2-nde o, istifa içün ariza berdi.
– Ne içün Meclis ve Qurultay Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetine vekillerini yollamağa qarar berdi?
– 2014 senesi mart ayında, sahte referendum keçirilgen soñ, Qırımda büyük kerginlik qalğan edi. Rusiye istilâsı, Ukraina ordusınıñ Qırımdan açıq tahliye etilüvi, Rusiye quvetçileriniñ ukrain cemiyetiniñ çeşit qatlamlarına kütleviy kirişüvi – bular Qırımda bütün insanlar üzerinde olğan büyük telüke isini doğurdı.
Qırımtatarlarğa qarşı provokatsiyalarnıñ ögüni almaq ya da eñ azından azlaştırmaq içün eki insanımıznı Qırımnıñ Rusiye Nazirler şurasına yollamağa qarar berdik. Aynı qararnıñ ekinci noqtasında bu adım Qırımda olğan areketlerni siyasiy ceetten qabul ettik demek degil, dep yazdıq.
Mında açıq aytmaq kerek. Bizler, qırımtatarlar, o vaqıt halq olaraq Rusiyenen, Rusiye ordusınen, repressiv apparatnen yalıñız qaldıq: FSBden başlap, bir çoq gizli mahsus hızmetine qadar. Halqımıznı bir şekilde qorçalamaq tek bizim elimizde edi. Başqaları ya bunı yapmadı, ya da devletimiz kibi böyle imkânğa saip degil edi, ve şunıñ içün insanlarımıznıñ ayatını, belli insannıñ degil, umumen halqımıznıñ ayatını qorçalaycaq qararlarnı qabul ettik.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ areketleri, ilk evelâ, Rusiye istilâsı sebebinden Qırım içün olğan telükege esaslandı. Öz tarihımızğa esaslandıq. Bilemiz ki, Qırımğa bütün belâlar ve halqımıznıñ faciaları Şimalden, Moskvadan kele.
«Tıştan kelgenler yahşılıq ketirmey»
– Şimdi, altı yıl keçken soñ, o vaqıt, 2014 senesiniñ baarinde yapqan ya da yapmağan bir şeyden peşmansıñızmı?
– O vaqıt elimizden kelgenini yaptıq, amma Qırımda devlet maşinası içinde olğan bozuvlar ne qadar büyük olğanını tahmin etmegen edik. Militsiya, Ukraina telükesizlik hızmeti, Qırım prokuraturasında olğan kütleviy hainlik seviyesini tasavvur etip olamağan edik. Qırımtatarlarğa qarşı menfiy munasebetlerini körgen edik. Olar qaytmamızğa, aqlarımıznıñ ğayrıdan tiklenmesine keder etti, amma bunı zihniyetlerinen, tatarlarğa qarşı ştamp ve miflernen añlatqan edik. Amma eñ mesüliyetli vaqıtta öz devletini aldatmağa isteycekler, dep tüşünmegen edik.
Malümat: O vaqıt Qırım baş naziriniñ muavini olğan Rustam Temirgaliyev cumhuriyetteki Ukraina arbiy bölükleriniñ büyük qısmı «Qırım samooboronası» tarafına keçti, dep bildirdi. Ukraina arbiyleri ise olarnı silâ altında ant etmege mecbur ettiler, dep tarif etken edi.
O künlerge qaytmağa çare olsa edi, Qırımda quvet müessiseleri añlar dep, yapqan areketlerimiz yerine, belki, Qırım cemiyetini tıştan istilâ olacağına azırlar edik. İnsanlar tıştan kelgenler yahşılıq ketirmegenini añlamaq kerek edi.
O vaqıt insanlar işğalniñ neticesi ne ola bilecegini tasavvur etip olsa edi, belki, bizim içün qolayca olur edi
O vaqıt insanlar işğalniñ neticesi ne ola bilecegini tasavvur etip olsa edi, belki, bizim içün qolayca olur edi. Qırımtatarlar işğalni qabul etmemekte bir edi, amma bir qısmı Rusiye işğaline quvanğan, diger qısmı ise şaşmalağanından bir şey yapmağan yüz biñlernen diger insan arasında qaldıq. Bu qısım bizge qoşulmağa istemedi, qorqtı.
Ve bu eñ büyük çağıruvlardan biri edi – toprağımızğa işğalci kelgende bir çoq qomşumız bu topraqnı imaye etmege tüşünmegen vaziyetke oğradı. Eñ büyük şok bu edi.
Qırım toprağına kelgen facia er keske tesir etti, bugün Rusiye akimiyetine hızmet etkenlerge bile. Altı yıl evelsi Qırımğa kirgen Rusiye ordusını büyük quvançnen, bayraqlarnen meydanlarğa çıqıp qarşılağanlar bile bugün Qırımnıñ Rusiye işğaliniñ menfiy aqibetlerinden şaşmalap qaldı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko İçki işler naziri Arsen Avakov ile acele toplaşuvnı keçire.
Bunı halqara tehnikiy ve maliyeviy yardım ve insan aqlarınıñ nezareti boyunca ekspert şurası donorları teşkilâtınıñ körüşüvi vaqtında içki işler naziriniñ muavini Tigran Avakân bildirdi.
«Nazir bizge kele edi, amma onı prezidentke acele körüşüvge çağırdılar», – dedi o.
Arbiyler ile soñki toplaşuvda Poroşenko Maydan vaqialarında iştirak etken insanlarğa qarşı etilgen cinayetlerniñ taqiqatını tezleştirmek ve taqiqat organlarını daa da faal olmağa çağırdı.


text:
Aqyarda aprelniñ 16-na qadar dört yañı koronavirus hastası qayd etildi. Bu aqta şeerniñ sağlıq departamenti Facebookta haber ete.
«Aprelniñ 16-nda saba COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan 8 insan yuqunç hastahanesinde buluna, kerekli tibbiy yardım alalar. Yılnıñ başından berli Aqyarda 12 hasta qayd etildi, dört kişi tüzelgen soñ hastahaneden çıqarıldı», – dep aytıla haberde.
Müessise malümatına köre, yuqunç hastahanesinde 70 insan közetüv altında buluna. 1369 kişi yaşağan yerinde közetüv altında buluna.
«Üç hasta (yañı – QA) – o birisi kün yuqunç hastahanesine ketirilgen qadınnen alâqada olğanlar. Qızı ve eki oğlançığınıñ diagnozı tasdıqlandı. Eñ yaqın vaqıtta ömür arqadaşınıñ ve, büyük ihtimalnen, bu yuqunçnı ketirgen soyunıñ diagnozını bilecekmiz», – dep bildire Aqyarnıñ Rusiye yolbaşçısı vazifelerini eda etken Mihail Razvojayevniñ aytqanlarını «RİA Novosti-Krım» agentligi.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, daa bir hasta Aqyarğa avtostopnen kele bilgen turist ola. O, Fiolentteki Svâto-Georgiyevskiy manastırını ziyaret etken seyaatçıdır.
Aprelniñ 16-nda saba Qırımnıñ Aqmescit ve Aqşeyh rayonlarında üç yañı koronavirus hastası qayd etildi. Qırımda 37 koronavirus hastası bar.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescitte yanvarniñ 5-nde daa bir ava arareti rekordı bastırıldı. Bu künü ava arareti +17,6° derecesine çıqtı. Bu aqta Qırımnıñ Gidromettsentr saytında haber etile.
«Aviatsion meteorologik merkezinde yanvarniñ 5-nde Aqmescitte ava araretiniñ eñ yüksek seviyesi 3,2° qapatılğan edi (1931 senesi 14,4° olğan edi)», – dep aytıla haberde.
Bir kün evelsi sinoptikler Aqmescitte de ava rekordı aqqında bildirgen edi. Yanvarniñ 4-nde künlik orta ava arareti 4,5° derece yüksek edi.
Rusiye Gidromettsentr ilmiy reberi Roman Vilfand Qırım sakinleri içün «anomal sıcaq» yanvar ayını tahmin etken edi.


text:
LifeNews Rusiye telekanalı mayıs 27 künü öz saytında şimdi Qırım prokurorı olğan Natalya Poklonskaya aqqında serialnıñ çıqarılması başlanğanı aqta haberni aşkâr ettiler.
«Birinci çeküv künü Moskva şeeri Presnenskiy mahkemesinde keçti. Mında iş adamı üzerinde mahkeme ketişatını çıqarğan ediler. Belli ki, iyünde serialnı Qırım Cumhuriyeti ve Qırımda çıqaracaqlar», – denile beyantta.
Rusiye matbuat vastalarınıñ bildirüvine köre, serialnıñ iş serlevası «Qırım Sakurası», Qırım prokurorınıñ ayatı aqqında tarif ete. İçtimaiy ağlarda sanki serialnıñ çıqaruv meydançığından fotolar peyda ola.
Poklonskaya ve serialnıñ müellifinden şimdilik iç bir resmiy cevap yoq.
Evel Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov Poklonskayanı «Qırımnıñ yüzü» olaraq adladı.


text:
Qırım ve Donbass sakinleri biometrik tış pasportlarnı mahsus teşkerüv keçirilgen soñ ala bilecek.
Bu aqta «Dokument» devlet müessisesiniñ matbuat kâtibi Vladimir Polişuk ayttı, dep bildire «Espreso.TV».
«O yerde yüz bergen vaqialar devamında bazı vesiqalar coyuldı, şahısnı №1 forma boyunca belgilemek imkânı yoq. Nazirler kabinetiniñ qararı bar ki, qoşma belgilemeni keçirmege tevsiye ete», – dep ayttı Polişuk.
Onıñ sözlerine köre, Qırım ve Donbass sakinleri şahısnı belgilegen qoşma vesiqanı taqdim etmeli.
«Eger siz tış pasportnı yapmağa kelseñiz, Ukraina vatandaşı pasportı, identifikatsiya kodu, eski tış pasportnı ketirseñiz, biz doğma şeadetnameñizni, ya da arbiy bilet, ya da diger vesiqalarıñıznı soramaq mecburmız. Ükümetniñ diger organları vastasınen qoşma belgilev keçirile ve biometrik tış pasport berile», – dep añlattı matbuat kâtibi.
Avdetniñ evel bildirgenine köre, Avropa Birligi Qırım sakinleri içün eski şekilde tış pasportlarınıñ kirsetilüvi aqqında Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ bildirgen fikrini kontrproduktiv olğanını saya. Avropa Birligi elçisi Hüg Mingarelli ilân etti ki, vizasız nizam Ukrainanıñ bütün vatandaşları içün çalışmalı.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.