text:
İran belän Al Qaida arasında bäyläneş bulsa da Waşington Tähranğa qarşı çaralar kürmäs tösle: belgeçlär fikere
AQŞ prezidentı administrasiäse, Saddam Hösäin''nıñ Al Qaida belän bäyläneşe bar, dip Ğiraq suğışın, başlatqan ide. Xäzer mondıy bäyläneşlärgä dälillär tabılmağaç, 11 sintäbr höcümen tikşergän bäysez komissiä – İran da Al Qaida belän xezmättäşlek itergä teläk beldergän, digän näticägä kilde. Ämma Al Qaida başlığı Osama bin Laden, İran belän berläşüne kire qaqqan, çönki sönnilärgä köndäş şiği möselmannarı belän xezmättäşlek - üz tarafdarların açulandıra alır ide. Bolar xaqında bäysez komissiä pänceşämbe könne üzeneñ xisabında bäyän itäçäk. Şuşı yaña mäğlümatlär Quşma Ştaları-İran mönäsäbätläre öçen närsäne añlata?
Prezidentnıñ bu süzläre – soñğı aylarda İranğa qarata yasalğan qatı belderülärneñ berse, dip bäyälänä. Däwlät Departamentınıñ matbuğat wäkile Richard Boucher, "ägär dä prezident kiräk dip tapsa häm progress bulırlıq bulsa, Quşma Ştatları İranlılar belän utırıp söyläşergä teli," dip belderde. Yäkşämbe könne televideniädä çığış yasap CİA başlığı McLaughlin , xökümätneñ Tährannıñ 11 sintäbr höcümnärenä qatnaşı buluına dälillär yuq, dide. Ämma Amerikanıñ küzläw xezmätlärendä nindi genä mäğlümatlär bulsa da Waşingtonğa Tährannı cäzağa tartırğa bik awır bulır ide.
Dönyada Tınıçlıq öçen Carnegie Üzägeneñ Yaqın Könçığış häm Afrika mäs''äläläre belgeçe Marina Ottaway, Azatlıq radiosı xäbärçesenä birgän äñgämäsendä, komissiäneñ yaña xisabı, Ğiraq suğışı başlaw ni öçen xata bulğanına tağın ber säbäpne genä açıqlayaçaq, dide. Bushnıñ, tışqı säyäsättä xärbi çaralarğa tayanuı – İranğa qarata başqa törle, mäğnäleräk çaralar küreläçägenä ömet qaldırmıy, dide Ottaway. "Quşma Ştatları xäzer İran mäs''äläsendä ällä ni eşli almıy. Älbättä Amerika Quşma Ştatları İranğa qarşı köç qullanırğa cıyınmıy, aña İran belän Ğiraq mäs''äläsendä xezmättäşlek kiräk. Quşma Ştatları Ğiraqta eşlägäne kebek İranda rejimnı almaştırunı küz aldında totmıy", dide Marina Ottaway. Ğiraqta häm annan alda – Äfğanstanda Quşma Ştatlar üzeneñ xärbi köçen küp qullandı, şuña kürä dä Yaqın Könçığış belgeçe Marina Ottaway süzlärenä qarağanda, İran häm Tönyaq Koreağa qarşı suğış başlarğa Amerikanıñ köçe yuq. George Washinton Universitetınıñ politilogiä professorı Nathan Brown, Al Qaida belän İran arasında nindi dä bulsa bäyläneşlär bulğanın şik astına ala. İran xökümäte häm Al Qaida citäkçelege arasında bik tirän dini ayırmalıqlar bar, di ul. "İran häm Al Qaidanıñ ber berse belän tığız bäyläneştä toruı – mömkin tügel. Bin Ladennıñ tirä yağı şiği möselmannarğa – käferlärgä kebek qarıy." dide Brown. Anıñ süzlärenä qarağanda, İrannıñ 11 sintäbr höcümnärenä qatnaşı bulğanına dälillär yuq, şunıñ öçen Quşma Ştatlardan nindi dä bulsa kisken reaksiä kötergä kiräk tügel. häm säyäsi wazğiätkä bäyä birep, Brown, xäzer – Amerikan-İran nizağına yaxşı waqıt tügel, dide. Quşma Ştatlarnıñ tışqı mönäsäbätlär şurası Waşingtonnı Tähran belän söyläşülärne kiçekmästän başlarğa çaqırdı. Amerika Quşma Ştatlarınıñ elekke iminlek kiñäşçese Zbigniew Brzezinski yardämendä tözelgän şuşı belderü proektında "Quşma Ştatlarğa İrandağı rejimnıñ betüen kötmiçä, anıñ xäzerge citäkçeläre belän eşlärgä kiräklege açıq, wazğiät şunı taläp itä" dielä.


c: text/html

text:
Rusiä milli-mädäni moxtäriäteneñ III qorıltayı Qazanda ğinwar ayında uzaçaq
Waqiğalarğa bay bulğan comğa könendä xäzergä ber mäğlümat çarasında da iğlan itelmägän waqiğa buldı. Üzeneñ plannarı häm utırışları turında aldan xäbär itmi torğan, ğädättä yabıq utırış ütkärüçe federal' milli -mädäni möxtäriät üzeneñ töbäklärdäge wäkillären, şura äğlälären cıydı. Şura utırışı köndezge säğät 1 dän 3 qädär mädäniät ministrlığınıñ kollegiälär zalında uzdı. Federal' moxtäriät şura räise Rimzil Väliev citäkçelegendä ütkän utırışta, Ufadan, Mäskäwdän, Peterburgtan, Mordoviädän, Tol'yattidan, Tömännän, Surğuttan, Volgogradtan häm başqa töbäklärdän kilgän wäkillär nigezdä ölkä häm respublika avtonomiä räisläre qatnaştı. Utırışta Tatarstan apparatı wäkile dä buldı.
Kön tärtibenä quyılğan mäs'älälär bik möhim. Äytik, milli mäs'älär buyınça yaña federal' qanunnıñ proyektın tikşerü häm federal' moxtäriätneñ ustavına nindi tözätmälär kertü, moxtäriät eşçänlegeneñ näticälelegen, däräcäsen kütärü. İñ möhim häm kisken mäs'älä Böten rusiä milli – mädäni moxtäriäteneñ çirattağı qorıltayın qayda, qayçan ütkärü. Qayberäwlär böten Rusiä oyışmasınıñ däräcäsen kütärü öçen qorıltaynı Mäskäwdä ütkärergä kiräk dip sanıy, ikençelär isä Ustav buyınça moxtäritneñ üzäge Qazanda, ğomumän Rusiä tatarlarınıñ märkäze Qazan, şulay bulğaç qorıltay da Qazanda uzarğa tieş dip belderde. Häm bu qorıltaynı, tatar kongressınıñ yıllıq cıyılışı ütüe aldınnan, yäğni 6 dekaberdä, ütkärü täqdim itelgän ide. Şura äğzaları qorıltayğa nıqlabraq äzerlänü öçen anı ğinwar ayına küçerergä täqdim itte. Açıqtan-açıq söyläşüdän soñ Şura äğläläre urtaq fikergä kildelär. Rusiä milli-mädäni moñtäriäteneñ 3 qorıltayı Qazanda ğinwar ayında uzarğa tieş. 20 nçe ğinwar'dä Mintimer Şäymievnıñ yubiley çaraları buluın iskä alıp, Rusiä moxtäriäte qorıltayı şuşı mohim waqiğa aldınnan ütkärelü kiräk dip tabıldı. Saylanğan oyıştıru komitetı Tatarstan citäkçelege belän söyläşülär ütkärergä, moxtäriät şurası qararın ütäwdä qarşılıqlar kilep çıqmasın öçen çaralar kürergä tieş.Älege qorıltaynıñ tögäl könen bilgeläw Tatarstan häm başqa töbäklär belän kileşü öçen 10 kön waqıt birelde. Şura äğläläre böten Rusiä federal' moxtäriätneñ möstäkıyl' häm qanun nigezendä eşläwen tä'min itüdä bernindi dä çigenü bulmasqa dip sanıy.
Comğa köndezge säğät 3 tän soñ 5 qädär Tatar kongressı qarşında uzğan komissiä utırışların ütkärgän milli xäräkät äğläläre Qazan milli mädäni üzägendä cıyıldı. Töşkä qädär bulğan söyläşüneñ yomğaqları, anda yañğırağan täqdimnär turında komissiä citäkçeläre çığış yasadı. Tatar mädäniäte häm ruxi miras komissiäse turında çığış yasağan Fäwziä Bäyrämova bolay dide.
“İsemennän ük kürep torasız tatar mädäniäte häm ruxi mirası digän komissiä tatar kongressınıñ töp eşlären çığıldıra torğan komissiä. Çönki kongressnıñ 80-90 protsent eşläre ul mädäni çaralar. Şuña kürä bezneñ komissiä qatnaşmıyça, bezneñ intellegensiä wäkilläreneñ täqdimnärennän başqa bu çaralar tormışqa aşmağan da bulır ide. Menä şuşı küzlektän qarap, çığış yasadıq häm plannarnı planlaştırdıq. Bügenge köndä mädäniiät ölkäsendä millät säyäsäten buldırırğa kiräk. Çönki bügenge köndä barsı da säyäsät. Bigräk tä mädäniät. Bu ölkädä tatar kongressınıñ töp burıçı häm maqsatı, tatar xalqında milli häm säyäsi añ tärbiäläw. Böten mädäni çaralar, barlıq ädäbiätçelärebez, dinçelärebez, tarixçılarıbız şuşı tatar xalqında milli häm säyäsi añ tärbiäläwgä xezmät itärgä tieşlär. Ä bu añ üzebezneñ däwlätebezne torğızu öçen kiräk. Däwläten yuğaltqan xalıqnıñ bu iñ zur maqsatı. ”
Tatar milläteneñ üseş strategiäse komissiäsendä barğan söyläşü xäzergä tögäl strategiä äzer bulmawın bilgeläde. Tatar mäğärife häm fän komissiäse turında Kämäriä Xämidullina söyläde. Çığış yasawçı Damir İsxakov üzeneñ fänni törkemendä häm komissiäsendä qatnaşuçılarnıñ nindi eşlär başqaruı turında añlattı. Qıyınlıqlarnıñ säbäplären dä kürsätte.Çit il tatarları belän eşläw komissiäseneñ yomğaqların Röstäm Gäynetdinov söyläde.
Bötendönya tatar kongressı başqarma komitetı räise Rinat Zakirov plenar utırışnı yomğaqlağanda tatar zıyalılarnıñ matur notıqlar söyläw belän genä çiklänmiçä üz ğailälärendä dä ürnäk buluların taläp itte.
“Ägär dä bezneñ tatar bulıp qalası kilä ikän, bez tatar ğailäsennän başqa berni buldıra almayaçaqbız. Tatar ğailäsendä imannı, telne saqlamasaq, ğailä betsä, millät betä. Bu barıbızğa da qağıla. Härkem üz ğailäsennän başlarğa tieş. Mönbärgä çığıp tatarça ğına söyläp, ä ğailäsendäge balalarına ana telen öyrätä almağan ata-anadan mäğnä yuq.”
Şimbä könne töbäklärdän kilgän milli oyışma wäkilläre Qazannan üzläre yäşägän yaqlarğa qaytıp kittelär.
Gölnaz Şäyxetdin

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Serbiä politsiäse 2000nçe yılda üterelgän elekke Serbiä prezidentı İvan Stamboliçnıñ mäyete tabıldı, dip xäbär itä. Eçke eşlär ministrı Duşan Mihajloviç, 2000nçe yılnıñ avgust ayında Belgradta yögerergä çıqqan Stamboliçnı, elekke prezident Slobodan Miloşeviç qaramağında bulğan maxsus politsiä xezmäte urlağan bulğan dip belderde. Stamboliçnıñ qaldıqları tönyaq Serbiäneñ Fruşka Gora tawlı töbägendä tabılğan.
Bügen irtän politsiä belän bulğan atışlarda Zemun isemle cinäyätçel törkemneñ ike başlığı atıp üterelde. Bu ike keşe Serbiä premyer-ministr Zoran Djindjiçnı üterüdä şiklänelgän ide.


text:
Saakaşvili Mäskäwgä barmıy, anıñ urınına Grzuiä xökümäten eşennän ala
Comğa könne Gruziä prezidentı Mixail Saakaşvili üz ileneñ Rusiä belän tämam naçarayğan mönäsäbätlären beraz yaxşırtırğa tırışıp qaramaqçı ide. Bäysez däwlätlär berdämlege citäkçeläreneñ Mäskäwdäge ğäyre räsmi oçraşuı qısalarında ul Vladimir Putinne kürep söyläşergä teläde. Tik Rusiä citäkçeseneñ moña waqıt tapmayaçağı bilgele bulğaç, Saakaşvili Tiflistä qalıp üz iğtibarın Gruziä xökümäten üzgärtep qoruğa bağışlarğa buldı.
Saakaşvili Mäskäwdä Vladimir Putin belän oçraşıp, ike il arasındağı kierenkelekne kimetü, Rusiäneñ Könyaq Osetiä häm Abxaziädäge tınıçlıq köçläre turında söyläşmäkçe ide. Ämma Mäskäw yağınnan yasalğan işärälär, Rusiä prezidentınıñ Saakaşvili belän oçraşırğa bik aşıqmawın kürsätte. Putinneñ yardämçese Sergey Prixodko, "oçraşu bulırmı, yuqmı, tögäl äytä almıym, gruzin yağınıñ üteneçe bar, ämma oçraşu waqıt qalsa ğına, häm bez anıñ artında konkret ğämällär toraçağın kürsäk kenä bulaçaq", dip belderde.
Moña cawap itep Gruziä prezidentı Mäskäwgä barudan baş tarttı. Häm ilneñ xökümäten eşennän alıp, premyer Zurab Nogaydeligä yañasın tözü burıçın yökläde. Şuşı üzgäreşlär nigezendä Gruziäneñ üzendäge nizağlarnı xäl itü eşen alıp baruçı däwlät ministrı Giorgi Xaindrava eşsez qala. Bu urınında Mäskäw belän kübräk ul aralaşa ide.
Xaindravanı eşennän alu räsmän añlatılmadı, ul arada Tiflistä dä, Könyaq Osetiä başqalası Tsxinvalidä dä, Saakaşvili nizağlarnı xäzer qorallı yul belän xäl itüne saylıy ala, ä Xaindrava anıñ bu ölkädäge ömetlären aqlamadı, digän farazlar çıqtı. Eşennän alu säbäplären Giorgi Xaindrava uze dä belergä teli:
"Älbättä, min bu qarar artında ni toruın belergä telär idem, çönki minemçä, min berqayçan da, ber genä mizgelgä dä, prezident yöklägän solıx säyäsätennän taypılmadım", di Gruziäneñ xäzer inde elekke däwlät ministrı Xaindrava.
Şuşı soñğı üzgäreşlär aldınnan ğına Gruziä parlamentı inde 15 yılğa yaqın Tiflis xakimiaten tanımıy yäşägän Abxaziä häm Könyaq Osetiädän Rusiäneñ tınıçlıq saqlaw köçlären çığaru taläbe belän maxsus qarar qabul itkän ide. Gruziä Mäskäwne şuşı ike töbäktäge üzidaräne yaqlawda, Abxaziä häm Könyaq Osetiäne üzenä quşu teläge belän yäşäwdä ğäyepli.
Rusiä bu könnärdä Gruziä çige yanında ğına xärbi künegülär ütkärä, gruzin räsmiläre monı da Rusiäneñ çın niätlären kürsätkän ğämäl, dip bäyäli. Mäskäw isä, künegülär yardämendä Abxaziä häm Könyaq Osetiädäge tınıçlıq köçlärenä bulışu mömkinlekläre sınala, dip belderä.
Kärim Kamal


text:
Dönyanıñ cılınuına qarşı köräş qısalarında şimbä könne tarixtağı iñ zur tamaşa uzaçaq
3-nçe meñyıllıqnıñ 7-nçe yılında, anıñ 7-nçe ayınıñ 7-nçe köne, yäğni aldağı şimbä şaqtıy qızıqlı ütärgä tora, xörmätle tıñlawçılar. 2007-neñ 7-nçe yülendä Portugaliä başqalası Lissabonda xäzerge zamannıñ 7 moğcizäse iğlan iteläçäk. Şul uq könne bar dönya buylap 8 şähärdä beryulı dönyanıñ cılınuına qarşı köräş qısalarında tarixtağı iñ zur tamaşa uzaçaq. Anıñ maqsatı bulıp törle illärdäge keşelärgä klimat üzgärüneñ çınnan da zur qurqınıç tudıruın añlatu, monı citdi qabul itügä künderü tora.
Anı satellit kanalları aşa bar dönyağa kürsätü qaralğan häm ğomumi auditoriä yaqınça 2 milliard keşegä cıyılır dip kötelä.
Oyıştıruçılar, bu tarixtağı iñ zur konsert bulaçaq dip belderä. Anıñ geografiäse genä tügel, ä qatnaşaçaq "yoldız"larına qarağanda da bu çınnan da şulay bulırğa oşap tora.
"Qatnaşu telägen beldergän inde 150-läp sänğätkär bar, Madonnadan alıp, The Police, Genesis, Linkin park, Red Hot Chili Peppers törkemnärenä qädär, Bon Jovi, Kelly Clarkson, Lenny Kravitz - aralarınnan menä şul isemnärne genä dä atap kitü citä", di Live Earth konsertın äzerläwçelärneñ berse Kevin Wall.
Tamaşanıñ bar dönyanı bergä cıyuın kürsätü öçen anıñ barışında Antarktidağa videobäyläneş yasalaçaq, annan britan tikşerenü üzägendä eşläwçelärneñ ber üzeşçän törkeme çığış yasayaçaq. Şulay itep, 7-nçe aynıñ 7-nçe könendä şuşı konsert Cirneñ 7 qitğasın berläşteräçäk.
Dönyaküläm cılınuğa qarşı köräşünı, ayırım alğanda, şunıñ qısalarında uzaçaq bu konsertnı Quşma Ştatlarnıñ elekke vitse-prezidentı Al Gore bik yaqlap yöri. Bu xaqta ul "Caysız Xaqiqät" digän dokyumental'' film da töşerep, ul film Oscar bülägenä layıq bulğan ide. Anda elekke vitse-prezident, dönyadağı cılınu öçen berençe çiratta keşelärneñ üz eşçänlege ğäyeple digän fiker ütkärä.
Ä inde şimbä uzaçaq konsertnıñ kiräklege, anıñ ähämiäte turında Al Gore bolay di:
"Afrikada şundıy äytem bar - tiz genä eş itärgä teläsäñ, sin üzeñ genä eşlä. Ä inde yıraqqaraq barırğa teläsäñ, başqalar belän bergä bar. Bez tiz genä, häm yıraqqa barırğa tieş. 7-nçe yüldäge Live Earth konsertı bar dönya buylap härkemgä dä berük närsäne - "Eş itü waqıtı kilde!" digän xäbärne citkerü öçen planeta tarixındağı ber möhim mizgel bulaçaq", di elekke amerikan vitse-prezidentı Al Gore.
Konsertnı oyıştıru da öleşçä moxitkä zian kitermi torğan ısullarğa nigezlänäçäk. Rioda, misal öçen, bar generatorlar da bioyağulıqta eşliäçäk.
Live Earth tamaşasın şimbä könne İnternetta küplär öçen tanış bulğan häm äwzem qullanılğan MSN çeltärendä dä qarap bulaçaq.
Kärim Kamal


text:
AQŞ Yaqın Könçığışqa tınıçlıq planın ğamälgä aşırunı küzätep baru öçen üz belgeçlären cibärä
Waşingtonda Amerikan Däwlät Sekretare Colin Powell, Amerika Quşma Ştatları, tınıçlıq planınıñ ğamälgä aşırıluın kontrol itär öçen Yaqın Könçığışqa ber törkem küzläw häm iminlek räsmilären cibäräçäk, dip belderde. 7-10 keşelek wäkilçelek aldağı könnärdä ük yulğa çığıp Jerusalimda urnaşaçaq. Powell süzlärençä-älege törkemdäge keşelär sanı waqıtı belän arttırılırğa da mömkin.
Fälestin İminlek xezmäte räsmiläre süzlärenä qarağanda bügen 50läp İsrael tankı häm xärbi maşinalarda İsrael köçläre Könbatış Yardağı Tulkarem qaçaqlar lagerenä kerep Hämäs häm İslam Cihad suğışçıların ezlägän. İsrael radiosı-tikşerülär, Tulkaremdağı fälestinnärneñ yaña terror höcüme äzerläwe turında mäğlümat alınğannan soñ başlandı, dip xäbär itte.


text:
Bügen AQŞ xärbilären Ğiraqnıñ könbatışına küçerüçe amerikan boralağı könbatıştağı çüldä qazağa yulıqtı. AQŞ xärbiläre qorbannar bar dip belderde. Ämma sannarnı äytmäde.
Xäbär agentlıqları belderüençä 31 keşe ülgän. Bu xäbär döres bulsa, bügenge qaza Ğiraq suğışı başlanğannan birle beryulı iñ küp yuğaltu kitergän qaza bulaçaq.
Pentagon ülüçelär sanı turında berni dä äytmi. Boralaq Rutbah şähäre yanında töşep cimerelgän. Ul qaza näticäsendä töşkänme, bärep töşergännärme anısı älegä bilgele tügel.
Bügen monnan tış 4 amerikan xärbieneñ könbatıştağı şul uq wilayättä operatsiä barışında hälak buluı turında äytelgän ide.
Daluiya şähäre yanında ğisyançılar amerikan kizüenä höcüm itep 1 solatnı üterde, ikene yaraladı.
Kirkük yanında ğisyançılar öç maşinada bomba şartlatıp kimendä 7 ğiraqlını üterde. İke bomba ber ük waqıtta diärlek armiä sağı yanında, häm politsiä binası yanında şartlağan. Öçençe bomba 15 minut soñraq şartlağan. Bağdad xalıqara hawa alanı yulında AQŞ xärbi konvoyı üzıp barğanda maşinağa quyılğan boma şartlap 4 soldatnı yaraladı.


text: Yukos kompaniäseneñ töp neft çığaru şirkäte bulğan "Yuganskneftegaz" aksiälären satu auksionında Rusiäneñ "Gazprom" monopoliäsenä kergän "Gazpromneft" qatnaşaçaq. "Gazprom"nıñ direktorlar şurası bügen şundıy qararğa kilde. "Yuganskneftegaz"nı satu auksionı dikäberneñ 19-na bilgelängän. Başlanğıç bäyä – 8-yarım milliard dollar. Auksionda qatnaşuçılarnı terkäw Noyäberneñ 19-nda başlandı. Ämmä Rusiäneñ İqtisadi täräqqiät ministrı German Gref süzlärençä, älegä "Gazprom"nan başqa qatanşırğa teläwçe yuq.


text: Äfğänstannıñ könçığışındağı Nangarar töbägeneñ çik saqçıları başlığı Polkovnik Säyet Raxman Äfğänstan belän Paqstannı totaştıruçı yulda BM-12 raketaları taşuçı 4 keşe totıldı dide. Raxman äytüençä bu keşelär 330 raketa töyägän atlar häm işäklär qärwanı belän bergä totılğan. Ul Äfğän xakimiätläre xäzer bu keşelärneñ kemnär buluın häm raketalarnıñ kemgä alıp barıluın açıqlarğa tırışa dide. Äfğänstanda Taliban xakimiäte cimerelügä ber yıldan artıq waqıt uzsa da ilneñ könçığış öleşendä tulısınça tınıçlıq urnaşmağan. Biredä AQŞ xärbi kizülärenä qarşı daimi räweştä höcümnär oyıştırıla. Taliban häm Äl-Qaidä äğzalarınıñ Paqstanğa qaçu yulın kisü öçen Paqstan çik buyına distälärçä meñ xärbi urnaştırsa da Paqstanda yäşäwçe qayber paştunnar Talibanğa teläktäşlek belderüne däwam itä.


text:
Yekaterinurgta başqort telendä spektakl
Küptän tügel Yekaterinburg şähäre başqortları häm tatarları tormışında üzençälekle waqiğa bulıp uzdı. Şähärneñ mädäniät saraylarınıñ bersendä başqort telendä Käbir Aqbaşovnıñ “Sipkelle qız” digän spektakle quyıldı. Spektakl'ne Sverdlov ölkä başqort mädäni üzäge qanatı astında oyıştırılğan “Yadkär” isemle başqort drama kollektivı säxnägä quydı. Üzeşçän häwäskärlärneñ uynawın xalıq bik yaratıp qaradı.
Tatar häm başqort mädäniäte tormışında milli konsertlar ğädäti xäl. Ä menä tuğan telneñ maturlığın tamaşaçığa citkerä ala torğan, syujet waqiğalarına ürep, tormıştağı aktual' temalarnı yaqtırta torğan iñ töp, iñ qatlawlı çaralarnıñ berse bulğan milli teatr oyıştıru bik qıyu adım. Bez başqort milli üzäge citäkçese Fäymä xanım Yosıpovağa kollektivnıñ tarixı turında söyläwen sorap möräcäğät ittek.
- “Teatr sänğäten balaçaqtan uq yaratqanğa kürä, min küptän inde Yekaterinburg qalasında teatr kollektivı oyıştıru maqsatı belän yäşädem. Qorıltay eşläre, cämğiät eşläre üsä başlağaç, bu mömkin buldı. Sänğätkä ğaşıyk keşelär, bez berençe tapqır şuşı Yelizavet mädäniät sarayına berençe tapqır 2000nçe yılda cıyıldıq. 2001nçe yılda, Sverdlov ölkä mädäniätı festivale qısalarında “Qız urlaw” dip atalğan berençe spektaklebezne quydıq”, - dip söyläde ul.
Fäymä xanım üze spektakl'dä töp rol'lärneñ bersen başqara. Äytergä kiräk, bik osta uynıy. Ğomumän, naçar uynıy dip äyterlek beräw dä yuq aralarında. “Sipkelle qız” – kollektiv säxnägä quyğan ikençe spektakl' ikän. Xäzerge köndä kollektiv Böyek Ciñü könenä bağışlap “Ul qayttı” digän spektakl' äzerli.
Spektakl'lärne säxnägä quyuçı rejisser – Başqortstannıñ atqazanğan mädäniät xezmätkäre Säydä Soltanova. Ul üze Başqortstanda yäşäsä dä, kollektiv çaqıruı buyınça biregä daimi räweştä kilep yöri. Fäymä xanımnıñ aña räxmäte bik zur. Üze citäklägän kollektiv turında da fikere bik yuğarı Fäymä xanımnıñ.
Şunısı quanıçlı, kollektivta yäşlär küp. Ul ğına da tügel, alar bik çista itep başqort telendä aralaşalar. Spektakl'lär çın başqort telendä, yuğarı däräcädä quyıla.
Yäşlärneñ şulay itep çın küñeldän qatnaşıp yörüläre bik quanıçlı küreneş. 25 yäşlek Fänil digän yeget monıñ säbäben bik ğadi itep añlattı. “Üzem başqort bulğaç, qärdäşlärem belän tuğan teldä aralaşırğa räxätlänep yörim, - di ul, - Üz qanıñ tarta bit”.
“Yadkär” drama kollektivı Yekaterinburg şähäreneñ Yelizavet mädäniät sarayı urnaşqan Çkalov rayonı xakimiätendä dä, Sverdlov ölkä ministrlıysında da bilgele törkem. Şähär külämendä, ölkä külämendä uzdırılğan ğomumi çaralarğa gel çaqırıp toralar alarnı. Mart ayında kollektiv üzeneñ biş yıllıq yubileyın bilgeläp ütärgä cıyına. Yubiley çaraların 26 mart – Räsäy teatrı könenä turı kiterep uzdırırğa uylıylar.
Fäwiä Safiullina.
Yekaterinburg.


text:
Kiläse yıl Başqortstan öçen tağın da qatlaulı häm kierenkele waqiğalar alıp kiläçäk dip uylarğa nigez bar. Rusiäneñ Däwlät Dumasına saylaulardan tış Başqortstan xalqı respublika däwlät cıyılışı qorıltayı häm prezidentın saylarğa tieş bulaçaq. Xalıq arasında añlatu eşlären alıp baruda matbuğatnıñ role mäs’äläse bügen Ufada uzğan ike ayırım utırışta telgä alındı. Başqortstannıñ saylau komissiäse başlığı Bari Kincağulov jurnalistlar belän oçraşqanda, saylaularnıñ tınıç qına uzmayaçaq, häm moña matbuğat çaraları da üz öleşen kertäçäk digän farazların belderde. Xökümät utırışında isä citäkçelek respublikada matbuğatqa yazılu tämamlanır aldınnan näticälär belän tanıştı. Ägär yazulu kampaniäse tämamlanğançı (moña 1 atna qaldı) citäkçelek quyğan näticälärgä ireşelmäsä, küp kenä çinovniklar, şul sanda poçta xezmätkärläre, eş urınnarınnan kitergä mäcbür bulaçaq. Bu xaqta respublika rayonnarınıñ xakimiät başlıqlarına da xökümät xatları cibärelde. Xalıqnıñ matbuğatqa ni öçen yazılırğa telämägäne turında süz artıq quyırtılmadı.
İrşat Tläümbät, Ufa


text:
Tatarstanda ber yulı ike çibärlek bäygese ütte
Qazan milli mädäni üzägendä ütkärelgän bäygedä mäktäp yäşendäge qızlar ğına qatnaştı. Alar iñ berençe çiratta tatar telendä matur itep söyläşergä, milli azıqlarnı osta itep peşerä belergä tieş bulğan. Bu taläplärgä Qazannıñ 2-nçe gimnaziä uquçısı Albina Möxämmätşina tulısınça turı kilä, dip tabılğan. Ciñüçe bularaq ul bäygeneñ aqçalata bülägen 15 meñ sum alğan. Alay ğına da tügel, juri äğzäse, cırçı Golzada Safiullina qıznı «Söyembikä warisları» bäygesendä qatnaşırğa çaqıra.
Ä Tatarstan rayonnarında «Näwrüz güzäle» bäygese bara. Anıñ yomğaqlaw öleşe april ayında bulaçaq häm törki xalıqlarnıñ urtaq bäyräme Näwrüzgä bağışlanaçaq.
Bikä Timerova, Qazan


text:
Rusiä Kulikovo suğışın küpertep watanpärwärlek tärbiälime?
Bu yal könnärendä Rusiädä zur bäyräm buldı. Urıs bäyräme. Tula ölkäsendä urıslar Kulikovo suğışınıñ 625 yıllığın bäyräm ittelär. İtsennär soñ, urıs bäyräm itärgä säbäpne taba ğına tora inde ul diärgä aşıqmıyq. Alar tatarlarnı ciñüne bäyräm ittelär. Döres, üzläre şulay sanıy. YÄ närsä buldı soñ bu. Qarıyq bäyräm köndälegenä.
14 sentäberdän alıp 18 qädär Tula ölkäsendäge Kulikovo suğışı qırında 9 Xalıqara xärbi-tarixi festival'' bardı. Ul törle çor suğışçıları kiemenä kiengän xalıq suğışlar oyıştırudan ğibärät. Älbättä bu uyın. Rusiä, Ukraina, Belarus''tan, Baltıyq illärennän 87 şundıy tarixi klub äğzaları qatnaşqan. 17 sentäberdä
şikle bulğan Kulikovo suğışınıñ 625 yıllığın Monastırşina digän awılda liturgiä, yäğni çirkäw ğibädätläre belän başladılar. Şul uq könne Kulikovo qırında tağın çirkäw ğibädätläre buldı. Doğalar Urıs ciren saqlap häläk bulğannar ruxına yañğıradı. Miting ütte şul uq könne. Ber minutlıq tınlıq totu, xärbi salyut, Tula gornizonı xärbiläre marşı, yärminkä, at çabışları, xärbi-tarixi suğış uyınnarı häm tağın ällä närsälär buldı. Räxätlänep, uylap çığarılğan bäyrämne uzdırdılar. Uylap çığarılğan dimen, çönki, tatar tarixçıları Kulikovo suğışı bulmağan bu 17-18 ğasırlarda monastırlärdä yazılğan tarixçılar uydırması dilär. Bügenge köndä Kulikovo suğışı bulğan cirdä arxeologlar monı raslarlıq äyber tabalğannarı yuq. Qayberläre, ğomumän, suğış urını Mäskäw buldı dilär. Uylap çığarılğan dimen, çönki, inde tarixçılar ışandırırlıq itep rasladılar urıs monaxları yazğan tarix buyınça rasladılar, Kulikovo suğışı bulğan oçraqta da, ul tatarlarğa qarşı bulmağan, yäğni urısnıñ tarqalğan kenäzläre Altın Urdağa qarşı suğışta berençe ciñügä ireşkännär digäne yalğan. Çönki, Dmitriy Donskoy citäkçelegendäge urıs ğäskäre Mamayğa qarşı köräşä. Ä ul, xäzergeçä äytsäk separatist, Altın Urda xanı Tuqtamışqa qarşı kütärelgän ber tömänçe genä bula. Urıs kenäzlekläre bu suğıştan soñ da Altın Urdağa 100 yıl buyı salım tüläp toralar. Häm bik teläp. Ä bügenge köndä, bu ällä bulğan, ällä bulmağan suğış waqiğası belän, Rusiädä doşman obrazın tudıralar. Yäğni, şuşı suğıştan soñ, urıs cirläre berläşä, böyek Rusiä şulay barlıqqa kilä başladı, tatarlarnı ciñdek dip. Yäğni, bügenge Rusiä cämğiätendä däwlätli añnı, potriotlıqnı uyatu, barlıqqa kilü öçen, Kulikovo suğışı bulmasa da, uylap çığarırğa kiräkle ber waqiğa. Rusiä öçen. Rusiäneñ baş ataqayı Aleksiy ikençe dä, bu könnärdä Tula ölkäsendäge Kulikovo qırına barırğa, anda doğalar qılırğa cıyına. Böyek rusiäne tudırırğa öleş kertkän, suğışta ülep qalğan patşaları da, ısluğaları öçen. Ataqay kilgän cirgä, ike miilonğa yaqın sumğa töşerep 13 kilometr qırğa ut suzalar. İmeş Mamay tirmäse torğan cirgä 19 ğasırda quyılğan kolonnanı 45 million sumğa töşerep remontlıylar. Mäskäwdä urıs natsiları, Yevroaziä yäşlär berlege belän berlektä Kulikovo suğışına bağışlap miting ütkärä – boları aldağı könnärdä.
Tatar ğalimnäre , milli cämäğätçelek çınlap äytkändä rusiäneñ bu waqiğağa artıq zur urın birüenä tökerde. Tatar ğalimnäre, inde tügäräk öställär ütkärep, kitaplar, fänni mäqälälär yazıp, alarnı berniçä teldä bastırıp, Kulikovo suğışınıñ yıl sayın bäyräm itelä başlawın Rusiä öçen qurqınıç fal dip raslap kildelär häm kilälär. Millätara ızğış çığarırğa mömkin bit dilär. Küz aldığızğa kiteregez. Urıs kenäzläre, Altın Urdanıñ ber separatistına qarşı köräşä dä, annan soñ, Altın Urda xanı Tuqtamıştan räxmät yarlıqları ala. Ä Bügenge Rusiä anı, tatarlarnı ciñdek dip raslıy. Kulikovo suğışında tamaşa qarağan berär Vanya monı xaqiqät itep kürä. Qayta Kostramasına mäsälän. Totına, berär tatar malayına, bez sezne ciñgänbez, sez bezne 3 yöz yıl qollıqta totqansız dip. Qaynar qanlı tatar malayı cawapsız qalmıy. Häm kitääää. Bu älbättä uydırma, läkin nigezsez tügel bit. Menä şundıy xällär çıqmağayı dip, Rusiä yalğanına bireşmäskä çaqırdı tatar ğalimnäre. Tatar ictimaği üzäge isä, niçä märtäbä, bäyräm itüne tuqtatığız, monda bit, yäğni Rusiädä tatarlar da yäşi, ber däwlättä, ä sez däwlät däräcäsendä üz xalqığıznı mısqıl itäsez dip möräcäğätlär yulladı. Ä Rusiä bäyräm itüen däwam itä.
İnde, axırda tağın ber qızıqlı yañalıq. Rusiäneñ “İctimaği fiker” fondı, Kulikovo suğışınıñ 625 yıllığın bäyräm itkän könnärdä, xalıqtan soraştıru ütkärde. Rusiäneñ 18 protsent xalqı ğına Kulikovo suğışı qaysı ğasırda bulğannı belä. 63 protsentı bu suğış turında beläse dä kilmi. Soraştırıluçılarnıñ 47 protsentı, yäğni yartısına yaqını, bu suğışnı niçekter bäyräm itüne kiräk dip sanamıy.
Räfis Cämdixan


text:
“SөyeMbikә” jurnalınıñ 7sani turında şağir Rädif Ğataş söyli.
Xörmätle radio tıñlawçılar. Çirattağı şimbä matbuğat küzätüe tapşıruın başlıybız.Bu tapşıruda “Söyembikä ” jurnalınıñ iyül sanında basılğan yazmalar turında sezgä şağir Rädif Ğataş söyläp işetterer. Rädif Ğataş ul üze “Qazan utları” jurnalınıñ şiğriät ,fän häm sänğät bülegeneñ citäkçese. Xörmätle radio tıñlawçılar, matbuğat küzätüen xäzer bez yañaça alıp barabız.Sez anı xäterlägänsezder inde. Tatarstanda basılğan tatarça jurnallarğa ğalimnär häm başqa jurnal, gäzit redaksiälärendä eşlägän xezmätkärlär, yazuçılar, şağirlär küzlegennän çığıp küzätü yasıybız. Rädif äfände Ğataş uzğan ayda “Tatarstan” jurnalınıñ soñğı sanı turında fikeren äytsä, bu ayda ul “Söyembikä” jurnalı turında sezgä söylär. Ä menä “Söyembikä”jurnalınıñ iyül sanınıñ berençe bitendä Çiläbe şähärendä yäşägän İrek Sabirovnıñ “Söyembikä”dip atalğan şiğere bolayraq:
“Söyembikä”.
İpi belän suğa min riza.
Sixerläde mine, äsir itte
“Söyembikä” digän moğciza.
Çualışlar kilgäç, awır yılda,
Bulmağanda canda hiç tärtip,
Bezne “xalqıñ belän ğorurlan ” dip
“Söyembikä” tordı iskärtep.
Ber qarasañ, yänäşäbezdäge
Yämne açıp tora ul barı.
...Tatarlarnı maturlıqqa öndäp
Yäşi “Söyembikä”jurnalı.
Ä xäzer mikrofon aldında Rädif Ğataş:“Jurnalnıñ iyül sanında Sabantuylarnıñ böten dönya buylap bäyräm itep uzdırılğanı turında materiallar bastırıluı bik tabiği. İlsöyär İxsanova belän fotograf Ğazinur Krasnodar ölkäseneñ Maykop şähärendä Sabantuyda qatnaşıp, bik matur fotolar belän andağı diasporadağı tatarlar tormışın surätläsälär, ä ikençese Törkiädä İzmir şähärendä bulğan Sabantuy turındağı yazmaları bik matur küreneş. Häm şunı äytäse kilä, Tatarstanda Sabantuylar uzğan waqıtta Törkiäneñ “Çalı qoşı”serialı ataqlı kinoaktrisası Aydan Şenerneñ Qazanğa kilep töşüedä bik ähämiätle buldı.Anıñ da näsel-näsäbe uzğan ğasırda Tatarstannan kitkän tatarlardan ikän. Aydan Şenerğa “Söyembikä”neñ maxsus büläge, Baqi Urmançe eşe, “Söyembikä muyınsası”istälekkä büläk itelde. Şulay uq jurnalda Avstraliädä yäşägän Läylä Sadrineñ“Ğomer yulı ”kitabınıñ däwamı birelä. Anda Qıtayda, “kul'turnaya revolyutsiä”çorında tatarlarnıñ awır tormışı birelä.Häm alarnıñ törlese törle illärgä, kem Törkiägä kem Avstraliägä kitep yäşägän möhacirlarnıñ tormışı surätlänä. Şunı da äytep kitärgä kiräk, Läylä Sadri ul - şağir dä. Tatarstan kitap näşriätı anıñ şaqtıy qalın kitabın bastırğan ide. Alar bezgä qunaqqa da kilgännär ide ire belän. Anıñ ire Säğit Sadri, tatar xalqına mäğlüm keşe. Şulay uq bu sanda “Nizağ belän zolım arası” dip atalğan Mädinä Avzalovanıñ ğailädä cäberlängän , qinalğan xatın-qızlarnıñ tormışına ber yärdäm , kiñäş öçen bulıp torğan “Fatima”oyışmasınıñ eşçänlege turında material birelgän.
Romannarğa kerer Böyek söyü!
Oçratqanğa sine söyenäm.
Zatlı söyü ide- qawışmadıq,
Atlamadıq bergä-köenäm.
Läxetlärgä qädär saqlanaçaq
İrennärdä soñğı übeşü
Ya Xodayım! Yazmış??Ni eş bu??
Şuşınıñ belän bez Söyembikä jurnalınıñ 7 sanı turındağı matbuğat küzätüe tapşıruın tämamlıybız.Sez şağir Rädif Ğataşnı tıñladığız. Tapşırunı äzerläde häm alıp bardı Mälikä Basıyr,Qazan.
Şulay uq jurnalda Avstraliädä yäşägän Läylä Sadrineñ“Ğomer yulı ”kitabınıñ däwamı birelä. Anda Qıtayda, “kul'turnaya revolyutsiä”çorında tatarlarnıñ awır tormışı birelä.Häm alarnıñ törlese törle illärgä, kem Törkiägä kem Avstraliägä kitep yäşägän möhacirlarnıñ tormışı surätlänä. Şunı da äytep kitärgä kiräk, Läylä Sadri ul - şağir dä. Tatarstan kitap näşriätı anıñ şaqtıy qalın kitabın bastırğan ide. Alar bezgä qunaqqa da kilgännär ide ire belän. Anıñ ire Säğit Sadri, tatar xalqına mäğlüm keşe.
Şulay uq bu sanda “Nizağ belän zolım arası” dip atalğan Mädinä Avzalovanıñ ğailädä cäberlängän , qinalğan xatın-qızlarnıñ tormışına ber yärdäm , kiñäş öçen bulıp torğan “Fatima”oyışmasınıñ eşçänlege turında material birelgän.Xörmätle radio tıñlawçılar! Qazan şähäreneñ “Fatıyma” xatın-qızlar krizis üzäge turında bez ”Azatlıq radiosı aşa söylägän idek inde.Anıñ citäkçese Venera İbrahimova. “Söyembikä”jurnalınıñ bu sanında üzäkneñ östämä mäğlümati kiñäşläre birelä. Anda bolay dip yazılğan: (Yazmadan ber özek.) “Keşe xoquqları turındağı Konvensiäneñ 3Hчe häm 5Hчe maddälärendä bäyän itelgänçä, ber keşe dä qinaw- mısqıllawlarğa duçar bulırğa tieş tügel....Ägär dä zolımğa yulıqqansız ikän, şunduq 71-35-71 telefonı buyınça şıltıratığız. Anıñ eş säğätläre: irtänge 9 dan kiçke 4 kä qädär. Barlıq şıltıratular da anonim. Tormışığızğa qurqınıç yanağan oçraqta, ışanıç telefonı sezgä qurqınıçsızlıq planı uylap tabarğa bulışır”. Häm başqa kiñäşlär birä. “Şulay uq bu sanda bäxetle parlar turında da yazma bar. Ürnäk ğailä bulıp tä'sir itep torğan Tälğät Näcmiev belän Lemara xanımnıñ matur tormışı turında alar üzläre söylilär. Tälğät Näcmiev, ul- Tatarstannıñ Saba rayon gäzite redaktorı. Ä inde tängä munça turında R. Batullanıñ yazması bar. Ul Bolğar çorındağı, annan soñ Altın Urda çorındağı , annan inde tatarnıñ qara munçası, aq munçası, häm “Söyembikä” romanınnan Söyembikäneñ iptäş qızları belän bergä munça kergän waqiğanı surätli. Annan tağı Ufa qarğalısındağı Yenikeewlar näselennän uqıtuçılar turındağı material iğtibarğa layıq. “Qır çäçäge”isemle Räsimä Sibgatullinanıñ külämle mäqäläse turında ayırım äytep kitäsem kilä. Aqtanış rayonınıñ Baysar awılı qızı Rozaliä xanım turında bu yazma. Bügenge köndä inde märxüm yazuçı Rafael' Sibatnıñ Rozaliäğa zur mäxäbbäte, şiğerläre , xatları, aña bağışlağan äsärläre saqlana ikän. Alar bergä bula almasalar da, ber- bersen ğömer buyı yaratıp yäşägännär.Bügenge köndä Rozaliä xanımnıñ Rafael' Sibat istälegenä bağışlanğan yulları jurnalda basılğan:


text:
Qazanda professor yuğalğan
İnde ike aydan artıq waqıt däwamında Qazan uramnarında, şulay uq Qazan däwlät universitetında da ber iğlan elenep tora. 1935 yılğı ir-at yuğalğan. Läkin ul ğadi genä keşe tügel. Tarix fännäre doktorı, professor, Tatarstan tarixı kafedrasınıñ mödire Rif Xäyretdinov ozaq yıllar däwamında universitetta xezmät quyğan.
Rif äfände 72 yıl elek Baltaç rayonınıñ Kenäbäş awılında tuğan. Arça peduçilişçesın tämamlağaç, Qazan däwlät universitetınıñ tarix fakul'tetına uqırğa kergän. Häm Rif äfändeneñ qalğan barlıq tormışı da şuşı universitet belän bäyle bulğan. 1986 yılda ul tarix fakul'tetınıñ KPSS kafedrasınıñ mödire bula. Ä altı yıldan soñ älege kafedra nigezendä Tatarstan tarixı kafedrasın oyıştırıp cibärä.
Kafedranıñ kollektivı 5-6 ğına keşedän torsa da, alıp barğan eşläre şaqtıy zur. Älege kafedranı bigräk tä awıldan kilgän, rusçası çamalı bulğan yäşlär yaqın itkän. Fännär nigezdä tatar telendä uqıtıla, xätta diplomnı da alar tuğan tellärendä yaqlağan. Ämma soñğı ber-ike yıl elek Tatarstan tarixı kafedrasın yabu mäs’äläse kütärelde. Rif Xäyretdinovnıñ üzenä kafedranı yabu säbäbe itep - universitetnıñ Rusiä uqu yortı bulıp, aña Tatarstan tarixı kafedrası kiräk bulmawın äytkännär. Ämma yabılunıñ räsmi säbäbe itep, kafedra mödire itep quyarlıq keşe bulmawnı kürsätkännär. Professor häm anıñ xezmättäşläre kafedranı saqlap qalu öçen küp genä tırışsalar da, uñışqa ireşä almağan.
Soñğı ber-ike yılda Rif äfändeneñ sälämätlege dä çamalı bulğan. Xäyer, 70 yäşlek keşe öçen xäterneñ naçarayuı inde tabiği küreneş. Ämma üz balası kebek yaratqan kafedranı yuqqa çığaru aña bigräk tä tä'sir itkän. Ğalimneñ qızı da älege kafedrada dotsent bulıp eşlägän. Ätise yuğalğan könne Dilärä xanım bik yaxşı xäterli:
Ul könne, 17 ğinwarda, irtän äti İdel-Press näşriätenä bardı. Ä annarı universitetqa, tarix fakul'tetınıñ sovet utırışına kilde. Anda kafedranıñ yabılaçağı tögäl mäğlüm buldı. Utırıştan çıqqaç, min anı tramvayğa ozattım, utırtıp cibärdem. Zihene bar ide anıñ. Xätere bik äybät tügel ide. Şulay da elekkeçä aktiv bulmasa da, soñğı könnärgä qädär ul kafedrada eşläwne däwam itte. Ul tramvayğa utırıp öygä qaytıp kitte häm bez anı başqa kürmädek.Ämma ul qaytıp citä almıy. Rif äfändeneñ yuğaluı näq Qazanğa yuğarı dairädäge türälär kilgän könnärgä turı kilgän. Ul ığı-zığıda yuğalğan professor turında qayğırtu tuğannarı östendä genä qalğan. Militsiä xezmätkärläre äytüençä, şähärdä ber atna eçendä 30-40lap keşe yuğala, alarnıñ hämmäsen dä tabu mömkin tügel di alar. Şulay da Rif Xäyretdinovnıñ tuğannarı ömeten özmi, alar ezläwne däwam itä häm başqalarnı da iğtibarlı bulırğa ütenä.
Ğömere buyı millät dip yanıp yörgän Rif Xäyretdinov Tatarstan cirendä, Qazan universitetında Tatarstan tarixı kafedrası yabılu belän berniçek tä kileşä almağan. Häm tanışları äytüençä, anıñ yuğaluında näq älege mäs'älä säbäpçe bulğan.
Al'bina Zäynulla


text:
Neşet Ertaş - Mezar Arası
Sanatçı : Neşet Ertaş
Türkü : Mezar Arası
Etiketler : Neşet Ertaş - Mezar Arası türkü indir, Neşet Ertaş - Mezar Arası türkü dinle, Neşet Ertaş türküleri, Mezar Arası mp3 indir, Neşet Ertaş türküleri Mezar Arası türküsü, Mezar Arası sözleri, Neşet Ertaş mp3 dinle, Neşet Ertaş download, Mezar Arası bedava mp3, Neşet Ertaş türkü sözleri, Neşet Ertaş türkü dinle, Neşet Ertaş son albüm indir
Neşet Ertaş Türküleri
Neşet Ertaş - Yarim Senden Ayrılalı
Neşet Ertaş - Mecnun Gibi Dolaşıyom
Neşet Ertaş - Kader Kader Derler
Neşet Ertaş - Şu Garip Halimden
Neşet Ertaş - Yine Haber Gelmiş
Neşet Ertaş - Analar Babalar Devri
Neşet Ertaş - Perişan Hallerim
neşet ertaş - çırpınıp da şanovaya çıkınca 2 (kırşehir)
Neşet Ertaş - Aslanım Eller Eller


text: Rusiä prezidentı Vladimir Putin, Kreml taraflı "Berdäm Rusiä" firqäse isemenä cılı süzlär äytep, 7 dikäberdä ütäçäk saylawlarda kemne xuplayaçağın kürsätte. Bügen Mäskäwdä ütkän "Berdäm Rusiä" qorıltayına kilep ul, 4 yıl elek bu partiä öçen tawış birep, min döres eşlägänmen, digän süzlär äytte, häm kiläse saylawlarda partiägä uñışlar teläde. Elegräk "Berdämlek" dip atalğan bu firqä xäzerge waqıtta Rusiä Dumasında 450 urınnıñ 81-en alıp tora. Partiäneñ citäkçese, berük waqıtta Eşke Eşlär ministrı bulıp torğan, Boris Grızlov, kiläse saylawlarda ciñep, Dumada küpçelek tözü niäten belderde. Qorıltayda partiäneñ namzätlär isemlege raslandı. Anıñ başnıda 4 keşe tora: Boris Grızlov, Sergey Şoygu, Yuri Lujkov häm Miñtimer Şäymiev.


text:
''Yevropa konstitutsiäsen raslawnı däwam itergä''
"Bezneñ britan duslarıbız añlarğa tieş: zamanalar üzgärä, xäzer bezneñ härberezdän kübäräk ğädellek taläp itelä."
Berük waqıtta Chirac, Berlekneñ awıl xujalığı çığımnarı kileşüe mäsäläsendä çigenergä telämi. Anda fansuz fermerlarına iñ zur yärdäm qaralğan. Ul arada, Vışehrad törkemenä kergän 4 il – Çexiä, Macarstan, Polşa häm Slovakiä premier-ministrları da bügen Polşada ütkän oçraşulaırnda Berlek konstitutsiäsen raslaw eşe däwam itergä tieş dip belderdelär.


text:
Rejep TAY`IP ERDOĞAN,
Türkïya Prezïdenti:
«Asa qadirmendi Prezïdent mırza, meniñ ayawlı bawırım! Aldıñğı jılı Türkïyadağı Prezïdentti ulıqtaw räsimine Siz arnay`ı kelip qatıstıñız. Men munı Sizdiñ mağan ğana emes, barşa türik jurtına qurmetiñiz dep tüsinemin. Siz türki jurtınıñ aqsaqalı retinde Qazaqstan men Türkïya arasındağı bawırlastıqtı nığay`twğa ayanbay` ter tögip kelesiz. Men Sizdi ülgi tutatınımdı jasırmay`mın».
Barak OBAMA,
AQŞ-tıñ burınğı Prezïdenti:
«Prezïdent Nazarbaev - älemdik sayasattağı eñ bedeldi tulğalardıñ biri. Onıñ «Yadrolıq qarwsız älem» jobası älem köşbasşıların tañ qaldırğan joba boldı. Qazaqstan yadrolıq qarwdan öz erkimen bas tarta otırıp, älemdegi eñ bey`bit, turaqtı memleket qurwdıñ jarqın ülgisi boldı. Yadrolıq qarwdan bas tartw arqılı qazaqstandıqtar älem elderiniñ qawipsizdik kepiline ïe boldı. Bul öz kezeginde Qazaqstandı älemdegi eñ turaqtı memleketke ay`naldırdı».
Vladïmïr PWTÏN,
Resey` Federacïyasınıñ Prezïdenti:
«Nursultan Äbişulı sayasatqa erte kelgen. Ol sonaw keñestik kezeñdegi bïliktiñ ökili. Meni tañ qaldıratını – erte waqıttan beri sayasatta jürgenimen – ol - öte jañaşıl adam. Men küni büginge dey`in onıñ osı jañaşıldığına qay`ran qalamın. Men jaqında Nursultan Äbişulınıñ jaña qasïetin tanıdım. Ol dawlı, şeşimi qïın jağday`larda sentïmentaldı adam bola aladı. Ol - uqıptı äri ädil basşı. Qazaqstan üşin Nazarbaev – tarïxï tulğa. Ol qazaq xalqı üşin tuñğış Prezïdent qana emes, ol - qazaq memleketiniñ negizin qalawşı».
Pan Gï Mwn, BUU Bas xatşısı:
«Prezïdent Nazarbaev - älemdik sayasattağı bitimger sayasatker. Onıñ sayasï şeşimderi älem basşıları üşin ülgi bolwı tïis».
Almazbek ATAMBAEV,
Qırğızstan Respwblïkasınıñ Prezïdenti:
«Men qırğız xalqı atınan, osı eldiñ Prezïdenti retinde, Qazaqstan Prezïdenti - bizdiñ aqsaqalımız, asa märtebeli Nursultan Äbişulına körsetip otırğan kömegi men qoldawı üşin ülken alğısımdı ay`tamın. Meniñ bul sözim key`birewlerge unamay` qalwı mümkin. Degenmen Nazarbaev mırza tek Qazaqstannıñ ğana Köşbasşısı emes, ol - älem lïderleriniñ biri. Ol - bükil türki jurtınıñ maqtanışı. Onıñ eñbek jolı bükil älemde bey`bitşilik ornatwğa bağıttalğan».


text:
№30 balalar kitapxanası men № 32 jalpı bilim beretin mektebiniñ uy`ımdastırwımen «Bir el, bir kitap» respwblïkalıq akcïyası boy`ınşa zar zaman aqındarınıñ arasındağı sınşıl,oy`şıl aqın - Dwlat Babatay`ulınıñ «Ösïetnama» kitabı jıl boy`ı oqwğa berildi.
Akcïyanıñ maqsatı – ulttıq ädebïetimizdegi eñ üzdik degen twındını oqw jäne nasïxattaw, qoğamnıñ oqwğa degen ıqlasın köterw.
Osı maqsatpen «Jırın tıñda Dwlattıñ...» atı mänerlep oqw bay`qawın ötkizdik.
Osı bay`qawda №32 jalpı bilim beretin mektebiniñ qazaq tili päniniñ muğalimi Tastağanova Gwlʹzagïra jäne mektep oqwşıları qatısıp, Dwlat Babatay`ulınıñ ömir jolın şığarmaşılığın keñinen aşıp körsetti.
XİX ğasırda ğumır keşken kemel aqın Dwlat Babatay`ulı bastağan «Zar zaman» däwiriniñ aqındarınıñ ädebïetke qosqan ülken ülesin joqqa şığara almay`mız.Dwlat aqınnıñ, Abay`ğa dey`ingi zamanda poézïyada körkem oy`law ülgisin twdırıp, ulttıñ älwmettik ünin,xalqınıñ azattığın jırlawda zamandastarınan daralıq tanıtqan . Ulı Abay` bütindey` bir ädebï dästürdiñ bastawı bolğan, azattıqtı añsağan saf altınday` bağalı jırlar jazğan Dwlat Babatay`ulınıñ şığarmaşılığın bağalağan. Onıñ körkem jırları sol kezeñdegi azattıqtı añsağan xalaqtıñ temirqazığı bolğanı anıq .


text:
Belgiä parlamentı un yıl elek qabul itelgän, Belgiä mäxkämäsenä xalıqara suğış cinayätlären qaraw xoquqı birgän qanunnı ğämäldän çığaru xaqında kiñäşläşä.
Şuşı qanun nigezendä Belgiä mäxkämäsenä AQŞ prezidentı George Bush, İzrail premyer ministrı Ariel Şaron häm başqa säyäsätçelär östennän däğwälär kilgän. Belgeçlär fikerençä, ul däğwälär propaganda räweşendä yazılğan.
Quşma Ştatlar küptän tügel genä Belgiä mäxkämäsen tänqitkä tottı. Amerika saqlanu ministrı Donald Rumsfeld, ägär dä ul qanun ğämäldän çığarılmasa, Waşington NATOnıñ Brüsseldäge idaräsen finansılawnı tuqtataçaq dip beldergän.


text:
İzrail ğäskärläreneñ Gaza Sızığınnan çığu waqıtı bilgesez
Fälästin aftonomiäse wäkile Sayeb Ereqat Gaza xalqına humanitar hälakät yanıy dip belderde. “Ğazada azıq-tölek, su, yağulıq häm elektr utı yuq. 1 million 300 meñnän artıq keşegä humanitar hälakät yanıy. Epidemia başlanırğa mömkin”,- dide Fälästin aftonomiäse wäkile Sayeb Ereqat.
Xämasnıñ säyäsi başlığı Xalit Maşaal, totıq itep alınğan İzrail kapralı Gilad Şalit xärbi äsir bulıp sanalırğa tieş, di. Süriädä toruçı Maşaal Şalitnı törmälärdäge fälästinlelärgä alıştırunı taläp itä. İzrail premer-ministrı Ehud Olmert moña qatğıy räweştä qarşı. Düşämbe İzrail xärbi hawa köçläre Gaza sızığın qabat bombalağan. Fälästinneñ ber suğışçısı üterelgän, beräw yaralanğan.


text:
Alternativ delegatlarnı Bötendönya tatar Kongressında tanırlarmı?
İnde III Tatar Kongressına äzerlek tiräsendäge wäzğıät turında. Monda da qayber töbäklärdä tartqalaş, nizağ küzätelä. “Azatlıq” radiosı inde xäbär itkänçä, Çallıda, Kaşapovlar citäklägän ictimaği üzäk alternativ cıyılış cıyıp, alternativ delegatar saylarğa ciyınuın belderä. Başqortostanda da 10 avgustta tağın ber Tatar kongressı cıyının uzdırıp, östämä wäkillär saylarğa cıyınalar, digän xäbär kilde. Şuşındıy alternativ cıyınnar uzdıruçılar «östämä saylanaçaq delegatlarnı Bötendönya tatar kongressı tanırmı?» -digän soraw quya. Älege sorawğa İndus Tahirov cawap birde:
“III Tatar Kongressına alternativ delegatlar saylaw, cıyınnar uzdıruçılar saylaw qağıdälären belmi. Alar xaqimiät yärdäme belän ütkärelä torğan cıyınnarda kileşüğä kilep, birelğän kvotalar nigezendä urtak wäkillär saylarğa tieşlär.”


text: Valetta. Maltanıñ däwlät televideniäse bäyän itkän berençel mäğlümatqa qarağanda, utrawda şimbä kön uzğan referendumda anda qatnaşqan xalıqnıñ 52.7 protsentı Maltanıñ Yewropa Berlegenä quşıluwın yaqlağan, 44.7 protsentı monı kire qaqqan. Premyer-ministr urınbasarı häm berük waqıtta Yewropa yaqlı millätçelär partiäse wäkile Lawrence Gonzi älege sannarnı şunda uq zur ciñü dip bäyäläde. Başqala Valettada ul, bu Malta öçen menä digän näticä, häm irtägä inde utraw Yewropa Berlege äğzası bulıp uyanaçaq dip belderde. Saylawnı oyıştırğan räsmi wäkillär äytüwençä, tawış birüdä moña xoquqı bulğan xalıqnıñ 91 protsentı qatnaşqan. Yewropa Berlegenä quşılu telägen beldergän häm räsmi çaqıru alğan bar 10 ildä dä şundıy referendumnar üzarğa tieş. Maltanıñ mäğlümat ministrlığı, tawışlarnı sanaw äle dä däwam itä, häm räsmi näticälär yäkşämbe kiçen genä iğlan iteläçäk dip belderde. Referendumda yaqlanğan qaraş alay da Malta parlamentı öçen mäcbüri tügel.


text:
Açıq mikrofon: Nindi reklamnan baş tartır idegez?
Qazanda qışqa äzerlek bara. 13 sentäberdä şähär xakimiäteneñ qısqa äzerlek buyınça komissiä utırışı uzdı. Anda şähärne cılılıq belän tä’min itü, kommunal’ xucalıqnıñ salqın könnärdä eşläw mömkinlekläre mäsäläläre tikşerelde. Älege eştä aldınğılar bulıp şähärneñ Aviatözeleş rayonı tora ikän. Tatarstan başqalasınıñ citäkçelege şähärneñ, döresräge üzäkneñ, tışqı qıyäfäten qayğırta başladı. Süz Qazan uramnarında bik küpläp urnaştırılğan zur reklama räsemnäre turında bara. Bügenge köndä alarnıñ sanı 2 meñnän artqan. Şähär xakimiäte fikerençä, alar qazannıñ qıyäfäten bozıp tora. Şunda da, başqalanıñ üzägendäge häm olı yullar yanındağı älege reklama bağanaların alırğa kiräk. Bu eş 20 sentäbergä eşlänep betterelergä tieş. Älege ğämällär şaqtıy zur zıyan kitersä dä, bağanalarnı urnaştırğan reklam kompaniäläre älege taläp belän rizalaşqan. Şulay itep, şähärneñ qıyäfäten bozıp torğan, maşina yörtüçelärneñ iğtibarın yuldan çitkä cälep itterep torğan reklamanı qullanmasqa buldılar Qazan üzägendä. Ä şähär xalqı fikerençä, bezgä tağın nindi reklamadan baş tartırğa kiräk?
Ber reklam bar ide, anıñ räsemendä spermatazoid räseme töşerelgän ide. Häm anda “Kiläçäk buın çempionı dip yazılğan” ide. Minemçä, bu bik mäğnäsezlek häm oyatsızlıq. Ğomumän min reklamnarğa qarap yörmim, ä ayaq astına qarap qarap yörergä tırışam.
Uramda şärä qızlar töşkän reklam elenmälären alıp artır idem. Häm şulay uq tämäke, sıra, spirtlı eçemleklär reklamalıy torğan taqtalarnı şähär uramnarınnan alırğa kiräk dip sanıym.
Miña şul reklam taqtalarında xatın-qızlarnı çişenderep kenä quymasınnar ide inde.
Min reklamnı qararğa yaratmıym, alar qızıqlı tügel. Ä bolay reklam kiräk dip sanıym, çönki xalıq şunı qarap üzenä kiräkle törle tawarlar turında mäğlümatnı belä ala.
Min reklamğa qarşı tügel, ul kiräkle äyber. Reklam bulmasa, küp kenä eşlär barmas ide.
Menä qarıy torğan törle kinolar waqıtında şul reklamnı bik küp itep quyalar inde, menä şul qomaçawlıy inde. Uramnarda da kiräksä, kiräkmäsä böten cirne reklam belän tutırdılar.
İnde şatlanğan idek, televideniedä kiçke säğät unnan soñ ğına sıra, tämäke turındağı reklamnarnı kürsätäçäklär digäç. Minemçä, uramnardağı da şundıy tör reklamnarnı tıyarğa kiräk.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Foto: Шыңғыc ҚaппapoB
Memlekettiñ qalıptasıp, damwında sırtqı sayasat mañızdı röl atqaradı. Al qazaq dïplomatïyasınıñ tamırı ğasırlar tereñinen bastaw alatını belgili. Täwelsizdik jıldarı sırtqı sayasat müldem jaña deñgey`ge köterilip, xalıqaralıq arenadağı elimizdiñ bedeli men xalqımızdıñ abıroy`ın köterwde elewli jetistikterge qol jetkizdik. Qazirgi waqıtta Prezïdent Nursultan Nazarbaevtıñ jetekşiligimen Qazaqstan xalıqaralıq isterge batıl aralasıp jür. Qazaq dïplomatïyasınıñ tarïxı men sırtqı sayasattıñ täwelsizdik jıldarındağı ayaq alısı jöninde QR dïplomatïyasına eñbegi siñgen qay`ratker, ékonomïka ğılımdarınıñ doktorı, Ewrazïya ulttıq wnïversïtetiniñ professorı Say`law Batırşaulımen suxbattastıq.
Qazaq dalasındağı dïplomatïyalıq dästürdiñ tamırı tereñde jatır. Ulan-ğay`ır jerimizdi saqtap qalwğa babalarımızdıñ sarabdal sayasatı sep bolğanı dawsız. Say`law Batırşaulınıñ ay`twınşa, bay`taq jerimizdi nay`zanıñ uşı, bilektiñ küşimen ğana emes, el bïlewşileriniñ sırtqı sayasatınıñ parasattılığımen de qorğap qaldıq.
«Körşilerimiz mıqtı boldı, olardı bilektiñ küşimen, nay`zanıñ uşımen jeñe almay`mız. Sondıqtan xandarımız dïplomatïya jürgizgen. Birewmen kelissözder jasasa, endi birewimen sawda jasay`dı, mınamen qız alısıp, qız berisedi. Batırlarımızdıñ äy`elderi joñğardıñ qızdarı bolğanı tarïxtan belgili. Sondıqtan nay`zanıñ uşımen, bilektiñ küşimen jäne xandarımızdıñ mıqtı sırtqı sayasatımen jerimizdi qorğap qaldıq dep ay`tqan durıs boladı», - dey`di S.Batırşaulı.
Professor sırtqı sayasatımızdıñ tarïxın qazaq xandığınan bastağan durıs dep eseptey`di. Al xandarımızdıñ dïplomatïyağa jügingenin däleldey`tin qujattar Abılay` xannıñ tusınan köp tabılıp otır. Abılay`dıñ Qıtay` bïlewşilerimen almasqan xattarı sol kezdegi xalıqaralıq qarım-qatınastan biraz mağlumat beredi.
Al keñestik däwirde 12 säwir 1944 jılı Qazaq KSR Sırtqı ister mïnïstrligi qurıldı. Ärïne, onıñ ökilettigi şektewli boldı. 1965 jıldan beri dïplomatïyada jürgen belgili memleket jäne qoğam qay`ratkeri Say`law Batırşaulı keñestik kezeñde dïplomatïyanıñ ayası tar bolğanımen, istegen eñbegi köp ekenin ay`tadı.
«Odaqtas respwblïkalarda sırtqı ister mïnïstrligi 1944 jılı qurıldı. Jalpı sırtqı sayasattı KSRO Sırtqı ister mïnïstrligi jürgizdi. Al odaqtas respwblïkalar özine berilgen fwnkcïyalardı orındap otırdı. Mïnïstrler keñesi törağasınıñ orınbasarı sırtqı ister mïnïstri qızmetin qosa atqardı. Mïnïstrlik elde turıp jatqan şetel azamattarımen jumıs istedi. Konswldıq qızmetterdi tolıq atqardı. Sonday`-aq Qıtay`, Moñğolïya sekildi eldermen sawda qarım-qatınası jasaldı. Şeteldik delegacïyalardı kütip aldıq. Ündistan premʹer-mïnïstri Djavaxarlal Nerw, Ïndonezïya prezïdenti Axmed Swkarno, Ïrannıñ şaxı Moxammad Reza Pexlevï jänebasqa şet eldik basşılar bizde boldı. Budan bölek, Qazaqstan Sırtqı ister mïnïstrleri B.Böltirikova, M.Ïsïnalïev, A.Arıstanbekova BUU Bas Assambleya sessïyasına qatıstı», - dep äñgimeledi dïplomat.
Say`law Batırşaulı täwelsizdik alar tusta 1990 jılğı tarïxï oqïğağa kwä boladı. Osı jılı odaqtas respwblïkalar memlekettik egemendik twralı deklaracïyalar qabılday` bastay`dı. Qazaq KSR-i deklaracïyanı 25 qazanda jarïyalay`dı. Bul qujatta Qazaqstan özin «xalıqaralıq qatınastardıñ derbes swbʺektisi bolwğa, sırtqı sayasattı öz müddelerine say` belgilewge, xalıqaralıq uy`ımdardıñ qızmetine qatıswğa quqığı bar» egemen memleket dep ay`qındadı. Osılay`şa, elimiz öz damwınıñ derbes jolına tüsti. Osı oqïğağa oray` professor mına bir jay`ttı atap körsetwdiñ zor mañızın ay`tadı:
«Derbestik alwımızğa Resey` Fedarcïyası ülken üles qostı. Resey` Federacïyası Joğarğı keñesiniñ törağası Borïs Elʹcïn 1990 jılı 12 mawsımda memlekettik egemendik twralı deklaracïya qabıldadı. Söy`tip, Kremlʹde otırğan Gorbaçevke bağınbay` ketti. Osı kezde Mäskewde eki bïlik boldı. Elʹcïn odaqtas respwblïkalardıñ egemendik alwın qoldadı. Sondıqtan «Täwelsizdik jolındağı dïplomatïya» estelik kitabımda B.Elʹcïnge barlıq odaqtas respwblïkalardıñ täwelsizdik üşin alğıs ay`twı qajettigin jazdım. Şınında, sol waqıtta Elʹcïn könbey`, qay`tadan Keñes odağın qurıp, respwblïkalardı jibermey`min dese, Mäskewdiñ äskeri eşkimdi tırp etkizbey`tin edi».
Say`law Batırşaulı 1990 jıldan bastap Sırtqı ister mïnïstriniñ orınbasarı bolıp qızmet etedi. Osı waqıtta ol Mäskewde odaqtas respwblïkalardıñ sırtqı ister mïnïstrleriniñ qatıswımen ötken mañızdı jïınğa qatısadı. Osı basqoswda dïplomattar sırtqı sayasatta tolıqtay` derbestikti talap etken. Key`in Mäskewge xabarlamay`, 15 odaqtas respwblïkanıñ sırtqı ister mïnïstrleri tağı da jïnalıp, xalıqaralıq qarım-qatınastağı täwelsizdik mäselesin köteredi. «Bul Keñes Odağınan şığwdıñ bir jolı edi», - dep eske aladı dïplomat.
Sonımen, keñes odağı ıdırap, odaqtas respwblïkalar täwelsizdigin jarïyalağannan key`in 1991 jılı 21 jeltoqsanda Qazaqstan Prezïdenti 11 eldiñ basşısın Almatıda jïnay`dı. Olar Täwelsiz memleketter dostastığın (TMD) qurw twralı xattamağa qol qoyadı. Bul tarïxï ay`twlı oqïğa boldı. Ardagerdiñ ay`twınşa, Nursultan Nazarbaev osı jerde ülken köregendilik tanıtıp, respwblïkalar arasında ülken azamattıq soğısqa jol bermedi.
«Burınğı odaqtas respwblïkalar memlekettik şekara twralı, ékonomïkalıq, mädenï-gwmanïtarlıq, adamï bay`lanıstardı äri qaray` damıtw jöninde kelisti. Vïzasız jüretin boldıq. Bul ülken is boldı. Osılay`şa, Qazaqstan tınış qana, bey`bit türde ïmperïyanı taratwğa ıqpal etti. Tarïxtan biletinimizdey`, alıp ïmperïyalar ıdırağan waqıtta bïlikke, şekarağa, bay`lıqqa talasıp, jıldar boy`ı soğıstı. Bir qırğın bastalsa onıñ ayaqtalwı qïın. Bul bizdiñ Prezïdenttiñ köregendiligi boldı. Osı twralı Resey` de, basqa memleketter de ay`ta qoy`may`dı. Biraq, şın mäninde bul jerde Qazaqstan Prezïdentiniñ eñbegi zor boldı. Ülken soğıs bolğan joq. Arasında armyandar men äzerbay`jandar, orıstar men grwzïnder soğısıp qaldı. Biraq ülken soğıstan aman qaldıq. Bul ülken jetistik», - dey`di professor.
Täwelsizdigimizdi jarïyalağannan key`in mañızdı mindetterdiñ biri jaña eñse kötergen elimizdiñ sırtqı sayasatın jolğa qoyu boldı. Öy`tkeni egemen el retinde qalıptasıp, damw üşin dïplomatïya öte mañızdı röl atqaratını belgili. Eñ aldımen, bizdiñ Täwelsizdigimizdi älem memleketteri moy`ındawı kerek. Qazaqstannıñ egemendigin eñ birinşi bolıp Türkïyanıñ moy`ındağanı mälim. Osığan Say`law Batırşaulı tikeley` atsalısqan eken. Munıñ qalay` bolğanın dïplomat bılay` äñgimeley`di:
«Täwelsizdik almay` turıp 1991 jılı Qazaqstan Prezïdentin Senegaldıñ astanası Dakar qalasında ötetin Ïslam konferencïyası uy`ımına müşe memleketter basşılarınıñ kezdeswine şaqırdı. Memleket basşısı bara almağandıqtan, Qazaqstan atınan qatıswdı mağan tapsırdı. Täwelsizdigin bizden burın jarïyalağan Özbekstan, Qırğızstan, Täjikstan, Türikmenstan qatıswdan bas tartqan edi. Osı sapar barısında arnay`ı şaqırw boy`ınşa Türkïya prezïdenti Turğıt Ozaldıñ qabıldawında boldım. Menimen birge Äzerbay`jan delegacïyası qatıstı. «Qazaqstan KSRO-dan qaşan şığadı?» dep suradı Türkïya basşısı. «Bizdiñ jağday`ımız basqa respwblïkalarmen salıstırğanda erekşe. Elde basqa köptegen ult ökilderi turadı. Jağday`ımızğa oray` täwelsizdigimizdi jarïyalawğa day`ındalıp otırmız», - dedim. Turğıt Ozal Türkïya sırtqı ister mïnïstri Çetïndi şaqırıp alıp, «Qazaqstannıñ Täwelsizdigin Türkïya eñ birinşi bolıp moy`ındap, quttıqtawı kerek» - dep tapsırma berdi. 16 jeltoqsanda keşke täwelsizdik jarïyaladıq. Bir sağattan key`in Ankaradan «Türkïya Qazaqstan täwelsizdigin moy`ınday`dı, memlekettik qarım-qatınas ornatwğa dayar» degen jedelxat kelip tüsti».
Söy`tip, bir ay`dıñ işinde bizdiñ täwelsizdigimizdi 50-den astam memleket, bir jıldıñ işinde 100-den asa el moy`ındağan. Bul dïplomattardıñ atqarğan ülken jumısı. Qazaqstan dïplomatïyası öz qalıptaswınıñ alğaşqı kezeñin 1991-1992 jıldarı bastan ötkerdi. Täwelsiz eldiñ sırtqı sayasï vedomstvosın qay`ta qurw Prezïdenttiñ tikeley` basşılığımen jürgizildi. Bul kezeñde respwblïkanıñ käsibï dïplomatïyasın jasaqtaw mäselesi ötkir turdı. Eñ qïını Qazaqstanda dïplomattar dayarlay`tın birde-bir mamandandırılğan oqw ornınıñ joqtığı edi. Al KSRO Sırtqı ister mïnïstrliginiñ ortalıq apparatında, şeteldik mïssïyalarında jumıs istegen qazaqstandıq dïplomattardıñ elge oralwı kadr tapşılığı mäselesin şeşwge kömektesti.
«Mäskewde qızmet etken dïplomattardı şaqırttıq. Olardıñ qatarında Qasım-Jomart Toqaev, Erlan Idırısov, Bolat Nurğalïev, Ïbragïm Amanğalïev, Qay`ır Omarov, Vyaçeslav Ğïzatov tärizdi käsibï dïplomattar bar. Olardıñ täjirïbesi mol, şetelde istegen. Dïplomatïyanı damıtwğa Mäskewde istegen kadrlıq dïplomattardıñ järdemi köp boldı», - dey`di S.Batırşaulı.
Täwelsizdiktiñ alğaşqı eki jılında şetelde Qazaqstannıñ 17 elşiligi aşıldı. Käsibï dïplomattardıñ tapşılığınan elşilik jumısqa türli qızmetterde mey`linşe ısılğan, köpşilikke belgili memleket jäne qoğam qay`ratkerleri, ğalımdar jiberilgen. Mäselen, Mädenïet mïnïstri Qanat Sawdabaev Türkïyağa, Ékonomïka mïnïstri Tilewxan Qabdiraxmanov Francïyağa, Taldıqorğan oblısınıñ äkimi Sağımbay` Tursınov Germanïyağa, aqın Muxtar Şaxanov Qırğızstanğa, memleket qay`retkeri Mırzatay` Joldasbekov Ïranğa, ğalım Murat Äwezov Qıtay`ğa, ğalım Muxamedjan Ïsaev Ündistanğa, Ïbragïm Amanğalïev Äzirbay`janğa, Bolatxan Tay`jan Egïpetke, Sälim Qurmanğojïn Vengrïyağa, al Say`law Batırşaulı Özbekstanğa elşi bolıp ketti. Bul täwelsiz Qazaqstannıñ alğaşqı elşileriniñ qatarında tek soñğı törtewi ğana arnay`ı dïplomatïyalıq bilimi men täjirïbesi bar käsibï mamandar edi.
Alğaşqı jıldarı älemdik qawımdastıq täwelsiz Qazaqstandı Prezïdenttiñ jäne ükimet delegacïyalarınıñ şet elderge resmï saparları kezinde tanıp bildi. 1991-1992 jıldarı Qazaqstan Prezïdenti älemniñ 19 eline resmï sapar jasap, xalıqaralıq 11 basqoswğa qatısqan.
«Büginde Qazaqstan älemdik qawımdastıqtıñ barlıq elderimen dostıq jäne özara tïimdi ıntımaqtastıq ornatwğa nïetti ekenin barşa älemge paş etip otır. Memleket basşısınıñ batıl bastamalarınıñ arqasında täwelsiz elimizdiñ merey`i men bedeli üstem boldı. Qazaqstan bügingi tañda jahandıq yadrolıq qarwsız älem qozğalısınıñ köşbasşısına ay`naldı. Birikken Ulttar Uy`ımınıñ Bas assambleyası 29 tamızdı yadrolıq sınaqtarğa qarsı is-qïmıldıñ xalıqaralıq küni retinde jarïyalaw twralı Qazaqstannıñ bastamasın qoldadı. Azïyadağı özara ıqpaldastıq jäne senim şaraları jönindegi keñestiñ jumısın ilgeriletip jatırmız. Xalıqaralıq arenadağı soñğı jetistigimiz retinde Qazaqstannıñ BUU Qawipsizdik keñesiniñ turaqsız müşesi bolıp say`lanwın atap ötwge boladı», - dey`di Say`law Batırşaulı.
2009 jılı 2 şilde Qazaqstanda dïplomatïyalıq qızmet küni bekitildi. Bul kün kezdey`soq tañdalmağan: däl osı küni 1992 jılı Memleket basşısı «Qazaqstan Respwblïkasınıñ Sırtqı ister mïnïstrigi twralı», «Qazaqstan Respwblïkasınıñ Elşiligi twralı» jäne «QR Ökiletti jäne tötenşe elşisiniñ negizgi mindetteri men quqıqtarı twralı» erejelerdi bekitken edi. Dïplomattardıñ käsibï merekesin bekitwge de Say`law Batırşaulı tikeley` aralasqan.
«Täwelsizdik alğannan key`in şetelde biraz jıldar jumıs atqarıp, qay`tıp kelsem, dïplomattardıñ käsibï merekesi äli joq. Bul mäseleni sol kezdegi Sırtqı ister mïnïstri Marat Täjïnge ay`ttım. Abılay` xannıñ Qıtay`men xat almasqanın däleldey`tin qujattar bar. Men osıdan bastawdı usındım. Biraq resmï data 2 şilde bolıp bekitilip ketti», - dey`di professor.
Tüptep kelgende, 25 jıl işinde älemdik arenadağı bedelimizdi nığay`tıp, xalıqaralıq qoğamdastıqta ulttıq müddemizdi qorğay` alatınday` deñgey`ge jettik. Biraq munımen toqtap qalwğa äste bolmay`dı. Say`law Batırşaulı endigi jerde osı qasterli de qasïetti Täwelsizdigimizdi saqtap qalw, onı bayandı etw, mäñgi etw üşin ayanbay` küresw qajet degen senimde.
«Bügingi älemdegi jağday`lardı eskere otırıp, biz şekaramızdı bekitwimiz kerek, qarwlı küşterimizdi nığay`tıp, birligimizdi bekemdewimiz qajet. Täwelsizdigimizdi saqtay` bilw, memleket üşin kürese bilw kerek. Nursultan Nazarbaev bılay` dedi: «Täwelsizdik alw oñay` bolğan joq, al täwelsiz memleketti qurw odan da qïın boladı». Munıñ bäri qazir qazaq xalqınıñ, Qazaqstan azamattarınıñ moy`nına tüsip otır. Osını eş waqıtta umıtpawğa tïispiz», - dep äñgimesin tüy`indedi Say`law Batırşaulı.


text:
Ğiraqta 4 ay totıq bulğan ike fransuz jurnalistı öyenä qayttı
Audio (Jacques Chirac): "Christian Chesnot häm Georges Malbrunot süz ireklege häm mäglümät alu xaqına tormışların qurqınıç astına quydı. Alar bik awır sınaw ütte. Barıbız isemennän min alarğa ixtiram belderäsem kilä."
Ğiraqtağı islamçılar tarafınnan 4 ay elek totıq itep alınğan jurnalistlar kiçä irekkä çığarıldı. Fransiä xökümäte alar öçen aqça tülänüen kire qağa.
Ul arada kiçä Mosuladğı xärbi nığıtmağa bulğan höcümnän soñ amerikan xärbiläre bu töbäkne yabıp quydı, häm öydän-öygä yörep oyıştıruçılarnı ezli. Höcüm näticäsendä 22 keşe, şul isäptän 18 amerikan hälaq buldı, 70tän artığı yaralandı. Amerikan xärbiläre monıñ raketa, ällä intihar höcüm buluın açıqlarğa tırışa. Cawaplılıqnı üz östenä alğan "Ansar Äl-Sunna" törkeme häcümne intiharçı başqardı dip belderä.


text:
Tatarstan -- Gor'ki timer yulı…
20 noyäber könne, Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev Qazan kremlendä Gor'ki timer yulı citäkçese Şäwkät Şäydullin belän oçraştı. Oçraşuda süz ike aradağı xezmättäşlekne üsterü turında bardı. Şul uq könne Şäwkät Şäydullin häm respublika premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov Tatarstan respublikası häm Gor'ki timer yulı arasındağı xezmättäşlek turındağı kileşügä qul quydılar. Könneñ ikençe yartısında Şäydulin Şemordan stansiäseneñ yaña vokzalın açuda buldı. Şulay uq ul «Tatarstan» poyızdı öçen birelgän 12 yaña vagonnı tapşıruda da qatnaştı.


text:
Ğiraqta ğisyançılar maxsus mäxkamä xäkimen üterde
AUDİO: Min atu tawışları işettem. Şunduq yatağımnan torıp asqa töştem. Anamnıñ qıçqıra-qıçqıra uramnıñ bu yağına yögerüen kürdem. Annan min awızınnan qan aqqan atamnı häm maşinadan asılınıp töşkän tuğanımnı kürdem. Alar atıp üterelgän ide.
Elekke Säddam xakmiäteneñ 5 äğzası kiçä mäxkamä qaramağına tapşırılğan ide.
Bügen şulay uq Bağdadta 2 bomba şartladı. Berençe şartlaw Ğiraq xärbi bazası yanında bulğan. Anda 6 Ğiraq soldatı ülgän häm kimendä 25 soldat yaralanğan. 1 säğät çaması waqıt ütkäç, politsiä äytüençä, xärbi tikşerü qapqası yanında ikençe şartlaw näticäsendä tağın 4 soldat hälak bulğan.


text:
AQŞ häm Ğiraq citäkçeläre Ammanda Ğiraqnıñ berbötenlegen saqlap qalırğa dip kileşte
Bağdadta iminlek xäle naçaraya barğanda Bush Ammanda tağın ber märtäbä äl-Mälikine yardämnän taşlamayaçağın belderde.
"Ul köçle citäkçe, Ğiraqnıñ irekle häm demokratik buluın teli. Quşma Ştatlar aña bu maqsatqa ireşüdä yardäm itäçäk" dide Bush.
AQŞ prezidentı Ğiraqta uñışqa ireşü Ğiraq iminlek köçlären nığıtuğa bäyle dide.
"Bez Ğiraq iminlek köçlären öyrätüne tizlätü kiräklege turında kileştek, maqsatıbız xökümät terrorçılarğa qarşı suğışa häm ilne totrıqlılandıra alsın öçen premyer ministr qaramağındağı köçlärne nıqlı itü" dide.
Bush şulay uq äl-Mäliki belän ilneñ berbötenlegen saqlap qalu kiräklege turında kileşüen dä äytte.
"Premyer Ministr Ğiraq xalqınıñ qayberäwlär äytkän ilne öleşlärgä bülü täqdimen xuplamawın açıq itep belderde häm bülgäläw barı tik mäzhäbara bäreleşlärneñ artuına ğına kiteräçäk dip äytte" dide.
Bu Waşingtonda Ğiraq öçen yaña çişeleşlär tabarğa basım arta baruğa qaramastan Bushnıñ Ğiraq strategiäse älegä üzgärmäwen añlata.
Kongressta prezidentnıñ Ğiraq säyäsäten tikşerü öçen tözelgän törkem üzeneñ Bushqa häm konsressqa täqdimnären 6 dikäberdä iğlan itärgä cıyına.
Matbuğattağı xäbärlärgä qarağanda, 2 partiädän dä wäkillär kergän bu törkem Ğiraqnı totrıqlılandıru turında töbäk konferensiäse ütkärergä täqdim itäçäk. Ul konferensiädä İran belän Süriäne qantaşıru täqdime dä bulırğa mömkin, AQŞ xärbilärenä xärbi bäreleşlärdän yardäm çaralarına küçü kiräklege äyteläçäk.
Ammanda äl-Mäliki Ğiraqnıñ kürşe illär belän xezmättäşlekkä äzer buluın belderde.
"Bez milli berdämlek xökümätenä ışanuçı häm anıñ belän xezmättäşlek itärgä teläwçe härkem belän, bigräk tä kürşelärebez belän xezmättäşlekkä äzer. Ğiraq ğiraqlılar öçen. Bezneñ eçke eşlärebezgä beräw dä tıqşına almasın öçen anıñ çikläre imin bulırğa tieş" dide äl-Mäliki.
AQŞ belän İran yäki Süriä arasında turıdan turı söyläşülär başlaw öçen başta här tarafnıñ anıñ şartları turında kileşüe zarur bulaçaq.
Küptän tügel Bush Tähran üzeneñ uran bayıtuın tuqtatmağan oçraqta anıñ belän bernindi söyläşülär bulmıyaçağın inde äytep quydı.
AQŞ räsmiläre Tährannı Ğiraqtağı şığıy suğışçılarğa turıdan turı aqça häm qoral belän yardäm itüdä ğäyepli.
Dimäşqne isä Wağington Ğiraqqa Süriä aşa ütüçe yaña suğışçılarnı häm ğisyançılarğa aqça ağımın tuqtatu öçen citärlek tırışmawda ğäyepli.
Naif Aqmal, Praga.


text: Könyaq Korea Ğıraqta ilne totrıqlandıru häm tözekländerü öçen tırışqan koalitsiä köçlärenä östämä ğäskär cibäräçägen belderde.Seul675keşedän torğan törkem cibärgän ide ämma bu ğäskärilär qoralsız ide, Könyaq Korea xökümäte AQŞ üteneçenä esasän östämä ğäskär şul sanda qorallı, suğışqa qatnaşaçaq ğäskärilär cibäräçägen äytsä dä, sannarın beldermäde. kiläse 4yılda ul 200 million dollarlıq yardäm biräçäk. Seul inde 60million dollar wäğdä itkän ide. Yaponie dä Ğıraqqa xärbilär häm ber milliard yarım dollarlıq yardäm wäğdä itte. Bu sonğı wäğdälär AQŞ senatı häm Wäkillär palatası 87milliard dollarlıq prezident taläben tawışqa quyğan waqıtqa turı kilde


text:
Teatr - qoğamnıñ joğın joqtay`tın, ketigin toltıratın,jırtığın jamay`tın, rwxanïyatıñ tal besigi. Al, besik - säbïdiñ jaqsı uy`ıqtap, jılı jatwın ğana emes dene bitimi men dünïe tanımınıñ durıs qalıptaswı üşin qoldanılatın qural. Osı rette, Q. Qwanışbaev atındağı Memlekettik akademïyalıq qazaq mwzıkalıq drama teatrı 28-qaraşa küni Astanalıq büldirşin körermenderdi «teatr» attı tañğajay`ıp tal besikke bölemek. Yağnï, ertegi ay`tatın - äjesi, äldï änine salatın - anası joq bügingi qoğamnıñ eñ kemşin tusına, atalmış teatr azamattıq qoldaw tanıtpaq.
Bizder - qızdırılğan peştiñ tübinde, urşıq ïire otırıp äjelerimiz bayandap bergen, key`in mektep oqwlığınan oqığan «Er-Töstik» xalıq ertegisin QR eñbek siñirgen qay`ratkeri, rejïsser - Bolat Uzaqov özi saxnalıq nusqasın jasap, körermen qawımğa usınğalı otır. B.Uzaqovtıñ täjirïbesinen twındağın teatrlıq qoy`ılımdardıñ qay`sı birin alıp qarasañ, qağılezdik pen kirpïyazdıq, swretkerlikke say` tazalıqtı bay`qay`mız. Tek eresek qawımğa ğana emes kişkentay` körermenderdiñ de jan dünïesin tüy`sine biletin saxnager «Er-Töstik» ertegisinde erlikti, batırlıqtı, otansüy`giştikti ustanım etken. Teatrdıñ işki mümkindigine qaramastan ertegi älemine boy`lawda fantastïkalıq kartïnalardı teatrlıq ştrïxtarmen şeber jetkizgen. Jalmawız kempirdiñ zımïyandığı, bir tal şaşınıñ özi sïqırlı küşke ïe ekendigin közben körseñ, eriksiz senesiñ.
Scenografïyalıq şeşimderdi jasağan Şınar Elembaevanıñ da eñbegi orasan. Qazaqı sïpattağı saxnalar men rejïsser ekewiniñ uy`ımdasa jasağan körinisteri birden közge uradı. Baletmey`ster - Saltanat Jolımbaevanıñ qoy`ğan bï qïmıldarı birde külkige, birde batırlıqqa jeteley`di.
Jay` söy`legenniñ özinde ünine ıntıq etip, dawıs ırğağımen balqıtıp äketetin teatr aktrïsaları (birinşi quramda) QR eñbek siñirgen artïsi - Janat Çay`kïna men (ekinşi quramda) QR eñbek siñirgen qay`ratkeri - Gülbarşın Qılışbay` ertegini bayandap «Ertekşi» qızımetin atqaratın boladı. Jürekke jılı, ädemi kerbez ündi aktrïsalar sizderdi tipten üy`irip äketip, erteginiñ işine birden jeteley` jöneletinine senimdimiz. Al, teatrdıñ jas bwını men may`talman artïsteri ertegi key`ipkerlerine jan bitirip, bayandalar oqïğanı köz aldarıñızda tiriltip körsetpek.
Qurmetti eresek qawım!.. Eger, säbï küniñizdegidey` bala bolıp tañdanıp, mey`irlene äjeñizdiñ qïyal-ğajay`ıp ertegilerin tıñdağan sätiñizdi sağınsañız sizge de kelip köwge ruqsat. Al, ul men qızıñızğa ertegi ay`tıp berwge qolıñız tïmey`, qarbalas küy`biñ keşseñiz, onda balarıñğızdı 28-şi qaraşa 12:00 de jäne 15:00 de Q.Qwnışbaev atındağı Memlekettik akademïyalıq qazaq mwızkalıq drama teatrında bolatın «Er-Töstik» ertegisiniñ tusawkeserine alıp keliñiz. Ökinbey`siz, öy`tkeni teatr ömirlik prïncïpinen jañılğan emes.
Nurïslam Äbdil


text:
Tatarstan Ğäyet bäyrämenä äzerlänä
İnde xäbär itkänebezçä, 5 dekaber islam dineneñ iñ zur bäyrämnäreneñ berse bulğan Ğaydel-Fitır — Uraza bäyräme. Çärşämbe könne Tatarstan Diniä nazaräte räise, möfti Ğosman xäzrät İsxaqıynıñ şuşı uñaydan belderelgän qotlawları dönya kürde. Anda Ğosman xäzrät barlıq möselman qärdäşlärebezne, millättäşlärebezne Diniä nazaräte häm üze isemennän Ramazan ayı tämamlanıp Ğaydel-Fitır — Uraza bäyräme citüe belän täbrikli häm illärebezgä-könnärebezgä xäyerle iminleklär, tınıçlıqlar teli. Allah Täğälä küñelärebezgä paqlıq, imannarıbızğa nıqlıq birsen, dinsezlektä yörgännärgä xaq yulnı tabarğa yazsın, moxtaclar başqalarnıñ yärdämennän mäxrüm qalmasın, xalqıbızğa xezmät itü yulında köç-küät, ğäyrät häm ixlaslılıq birsen, Watanıbızğa, böten ğälämgä säğädäten yullasın, Ramazan bäyräme möbäräk bulsın, dip äytelä Ğosman xäzrät İsxaqıynıñ qotlawında.


text:
Samara Duması uyın avtomatların çitkä çığarunı kön tärtibenä quydı
Küpmillätle Watanıbızda ğöref- ğädätlär ber- bersennän ayırılıp torsalar da, här millätneñ ruxi arqa söyägen yomşartuçı çaralar urtaq. Şularnıñ berse – uyın avtomatları. Rusiädä ürnäk alu buyınça Amerikağa sıltaw ğädäti xälgä äylände. Ä menä ni öçender Amerikanıñ yaxşı yağın ğına kürergä tırışmıylar. Amerikada uyın avtomatları tik ber şähärdä genä tuplansa, Samarda çat sayın, tuqtalış sayın – uyın avtomatları.
Qazannan ürnäk alıp, Samara guberna Duması da Samardan uyın avtomatların çitkä çığarunı kön tärtibenä quydı. Samar ölkä administratsiäseneñ xoquq idäräse citäkçese Tamara Veçkanova belderüençä, bu qanun xäref- xärefkä Tatarstan zakonınnan küçerelgän häm tizdän tormışqa aşırılaçaq. Tağın ber quanıçlı küreneş, ölkä Duması tämäke reklamasın tıyu turında qarar qabul itte.
Şamil Bahautdin, Samar


text:
Märxüm papa İoannn Paul İkencegä xätimä
Berençe Slav Papası Yohan Paul İkence 84 yäşendä vafat itte. Poläk Karl Yozef Voytila 1920-nçe yılda Polşada tuğan. Könçığış Yevropada kommunizm häm dönyada salqın suğış xökem sörgän vaqıtta 1978-nçe yılda Rim Papası itep saylana.
Audio
"Xisläremne beznen italian telebezde añlata alırmınmı- belmim. Xatamnı tözetersezme"
Voytila soñğı 455-nçe yılda italian bulmağan berençe papa häm soñğı 132 yıldağı iñ yäş papa buldı. Aña 58 yäş ide Bu inde zur üzgäreşne çağıldırdı . Läkin, revolutsiäneñ başlanğıçı ğına buldı. Voytıla papa bulğannan soñ 8 ay uzğaç Polşağa vizit yasadı. Anıñ 9 könnek vizitı kommunistik xakimiätlärne qıyın xäldä qaldırdı häm Polşada qarşılıq kürsätüneñ orlıqların çäçte. Ul anti-kommunist soldarlıq xäräkäteneñ yaqlauçısına äylände. 1995-nçe yılda BMOnıñ Ğomumi Ciılışında yasağan çığışında xristianlıq idealları Könçığış Yevropada kommuizmnı cimerügä yardäm itte dip belderde.
Audio
"1989-nçe yıldağı köç qullanılmağan reolutsiälär ireklek ruxın buıp bulmauın kürsätte . Moderm totaltarizm keşeneñ şäräfenä höcüm ide"
Aña 1981-nçe yılda attentad buldı. Mehmet Ali Ağça aña ike märtäbä atsa da, Rim Papası isän qaldı. 1990-nçe yılnıñ başlarında aña yaman çeçek balanğıçında operatsiäse buldı . Ul ozaq vaqıt yäşämäs digän xäbär taraldı. Şuluq närsä 1994-nçe yılda ul ayaq söyägen sındırğaç ta äytelde. 2001-nçe yılda ul Parkinson belän aurıy dip räsmi räveştä iqrar itelde. Ul çirek ağsırda 120 ilgä vizit yasadı. İñ küp säyäxät itkän Papa isemenä layıq buldı. Yohanes Paul İkençe üz qaraşların dönyanıñ här tübägenä citkerü öçen zamança mömkinleklärädn dä osta faydalandı. Televiziädä çığışlar yasadı.. Jäşlär festivalarında qatnaştı. Läkin, bala töşerü, tuım kontrole, homoseksuallıq , ayırılı]u kebek mäsälädä ütä konservativ pozitsiädä tordı. Ber ük vaqıtta etnik häm dinnär arasındağı kirtälärne dä cimerergä tırıştı. 2000-nçe yılda İzrailgä İzge urınğa vizitt yasap , Katolik Çitkäve ismennän üzenä kürä anti-semitizm öçen ğafu ütende.
Audio
"Katolik Çirkäve yähütlärgä qarşı här urında häm vaqıtta bulğan näfrät , ezärlekläv aktları öçen qayğırta dip yähüt xalqın ışandıram."
Yoxan Paul İkençeneñ eşlärenä häm yoğıntısına häm şäxsenä ğadel bäyä birü öçen bälkim yllarça vaqıt kiräk bulır. Läkin, ber närsä açıq- Karol Voytıla yäşägän çorında vaqiğälärneñ barışına täsir itte häm älbättä, vaqiğälärneñ dä aña täsire buldı.
Färit İdelle, Praga.


text:
Başqortstannıñ Berläşkän oppozitsiäse koordinatsiä şurası citäkçeläreneñ berse, Başqorstan Tatar cämägätçelek oyışmaları berlege räise urınbasarı, professor Mäcit Xucin bügen Başqortstan Eçke eşlär ministrlığına añlatmalar birü öçen oçraşuğa çaqırıldı. Mäcit Xucin östennän Rusiä pensionerlar partiäseneñ Başqortstan bülege äğzaları bulğan 5 xatın-qız respublika eçke eşlär ministrı Rafael Diwayıv isemenä şikäyät xatı yazğan bulğan. Üz şikäyätlärendä ul xanımnar Başqortstan Berläşkän oppozitsiäse koordinatsiä şurası citäkçeläreneñ berse bulğan Mäcit Xucin alarğa «Ufada mitinglarda häm piketlarda qatnaşqan öçen aldan wäğdä itelgän aqçanı tülämäde», dip däğwa beldergän. İmeş, Mäcit Xucin bu xanımnarğa uram cıyınnarında qatnaşqan öçen bilgele ber külämdä aqça tülärgä ışandırğan da, tik soñınnan tülämägän ikän. Menä şuşı şikäyät xatları buyınça Mäcit äfände bügen Başqortstan Eçke eşlär ministrlığında añlatmalar birep qaytqannan soñ, «Azatlıq» radiosına da qısqaça ğına şuşı wäzğiät turında bäyän itte.
Mäcit äfände fikerençä, üzenä bulğan ğayepläwlär çın provokatsiä. «Rusiä federal iminlek xezmäteneñ Başqortstan buyınça baş idaräse citäkçese Çernokov äfändeneñ süzlären çınlıqqa çığaru öçen eşlänä bu, – di Mäcit Xucin. – Näq menä ul aprel urtasında Başqortstan telewideniesenä birgän äñgämäsendä dä imeş oppozitsiä citäkçelege piketta qatnaşuçılarğa häm imza cıyuçılarğa 600är sum aqça tüli ikän, digän belderü yasağan ide. Ämma bu xäbär moñarçı bernindi dälil belän dä nığıtılmadı. İnde menä nihäyät, berniçä xatın-qız isemennän Eçke eşlär ministrlığına xat oyıştırılğan. Bu şäxsän miña qarata yasalğan ğäip kenä tügel, ä bar oppozitsiä citäkçelegen respublik cämägätçelege aldında qaraltu öçen maxsus oyıştırılğan ğämäl». Mäcit Xucin süzlärençä, ul bügen militsiä tikşerüçelärenä tege xatta yazılğan däğwalarnıñ barsın da nıqlı dälilläp kire qaqqan. Ministrlıqta Xucin äfände üzenä ğäiplär taşlağan xanımnar belän küzgä-küz oçraşunı taläp itsä dä, anı yañadan soraw aluğa çaqıru xaqında älegä berni dä äytmägännär.


text:
İran prezidentı Mäxmüt Äxämdinicäd Quşma Ştatlarnı Ğiraqtağı säyäsätne üzgärtergä çaqırdı. İran başlığı amerikan xalqına yullağan açıq xatta, Quşma Ştatlarğa Ğiraqtan kitergä, ä suğış öçen sarıf itelä torğan aqçanı AQŞnıñ üzendä kiräk öçen totırğa çaqırdı. İran prezidentı Tähranda ütkän mätbuğat oçraşuında üzeneñ bu yullamasına añlatma birep: “Minem sezgä äytäsem kilä, ägär dä sez, üzegez raslağança, xakimiätne Ğiraq xökümätenä tapşırıp çınnan da annan kitergä telisez ikän, sezneñ eşegez süzegezgä turı kilergä tieş”,- dide.
Quşma Ştatlarnıñ däwlät departamentı wäkile Tom Kasey İran prezidentınıñ bu xatın “reklam xäyläse” dip atadı.


text:
Mädäniät ministrlığında icat keşelären avtorlıq xoquqların yaqlarğa öyrätälär
Şuşı könnärdä Tatarstan mädäniät ministrlığında teatr ähelläre öçen intellektual' milekne yaqlaw buyınça seminar uzdı.
Mondıy seminarlar kompozitorlar, rässamnar häm yazuçılar berlekläre öçen dä oyıştırılğan ide. Bu seminarlarnıñ icat keşeläre öçen bügenge köndä ähämiäte, älbättä zur. Şağirlär , dramaturglar, cırçılar, köy yazuçılar, rässamnar häm başqa sänğät'kärlär üzläre icat itkän äsärlärgä xuca bulu xoquqların räsmi räweştä niçek terkilär? Alarnıñ icat cimeşlären xalıqqa taratqanda bixisap matdi, finans häm avtorlıq mäs’äläläre xasil bula. Alarnı cayğa salu öçen icat keşelärennän xoquqi äzerlek taläp itelä.
Şul maqsatta ütkärelä torğan seminarlar icat keşeläreneñ avtorlıq xoquqların yaqlaw buyınça 3 oyışma tarafınnan, yäğni mädäniät ministrlığı, UNESCOnıñ Tatarstan bülege häm “Artpatent” avtorlıq agentlığı tarafınnan berlektä ütkärelä.
Azatlıq radiosına mädäniät ministrlığınıñ avtorlıq xoquqın saqlaw bülege mödire Räisä Mannapova seminarlarnı ütkärüneñ maqsatı turında menä närsä dide:
“ Bu seminarlar icat keşelärenä üzläreneñ avtorlıq xoquqın yaqlarğa öyrätü maqsatı belän ütkärelä. Qaya barırğa, kemgä möräcäğät itärgä digän sorawlarnı açıqlıy torğan isemlek äzerlädek. Menä şul reestr dip atalğan isemlekne bez bu oyışmalarğa taratabız,- dide ul .
Ä UNESCO onıñ intellektual' milek buyınça Tatarstan bülege mödire Roza Sitdiqova
“Bügenge ğämäldä yörgän “Avtorlıq xoquqı häm çiktäş xoquqlar”dip atalğan qanun buyınça, avtorlarnıñ xoquqları bozılğan xäldä, xoquq yaqlawnı qayğırtu eşlären , anı başlap yörü, avtornıñ üzennän initsiativa kürsätüne taläp itä. Tuqsanınçı yıllarda bu qanunğa üzgäreşlär kergän ide. Elekke sovet zakonı buyınça, däwlät orğannarı bu eşlärne başqarğan bulsa, xäzer avtor üze yörergä tieş. Menä şunı bez icat keşelärenä añlatırğa tırışabız” dide ul .
Patent buyınça RF ışanıçlı keşese , “Artpatent” agentlığınıñ general' direktorı Grigoriy Busarev :
“ Bu zakon inde 12 yıl buyı eşli avtorlıq xoquqları bezdä yaqlana. Ämma bu mäs'älä buyınça icat keşeläreneñ xoquqların yaqlaw öçen alarnıñ uy-fikerlären üzgärtergä, bu qanunğa yaña qaraş buldırırğa kiräk. Häm tağın ber mäs'älä bar. İcat keşeläreneñ xoquqları bozılğan xäldä yaqlanu ğına tügel, alar äle bu keşelärneñ icat cimeşe belän qullanğan oyışmalar tarafınnan, saqlanırğa da tieş” , -dide ul.
Agentstlıqnı KDU xoquq fakul'tetında tabarğa bula. Häm anıñ internet säxifäse dä bar. www.artpatent.ru
Kompozitorlar öçen uzdırılğan seminardan berniçä fiker tıñlap kitik. Kompozitorlar berlege räise Räşit Kalimullin:
“Bu seminar bik faydalı buldı, çönki bezneñ muzıkanı, cırlarnı, törle radiolarda, televidenielärdä yañğıratalar, kinolarda qullanalar, küp çaqta bu äsärlärne icat itkän avtorlarnıñ isemnäre dä äytelmi häm avtorlar xätta gonorar da almıy. Menä bügenge säwdä zamanında bezgä üzebezneñ avtorlıq xoquqın yaqlarğa öyräner öçen bu seminarnıñ faydası bik zur buldı. ” Bik küp populyar cırlar avtorı, 50 yıl buyı cırlar icat itkän kompozitor Änwär Şäräfiev:
“ Sovet zamanında min gonorar ala idem. Üzgäreş çorı başlanğaç, min bötenläy almıy başladım, xätta minem cırlarım yañğırap torsa da. Bu seminardan soñ şuña töşendem: elek bu turıda däwlät oyışmaları qayğırtqan bulsa, xäzer bar närsäne dä üzebezgä eşlärgä kiräk. Üzeñ öçen üzeñ köräşergä kiräk ikänen añladım”.
Kompozitor Mirsäyet Yarullin:
“Bu seminarnı oyıştıruçılarğa min räxmät äyter idem. Xäzerge iqtisat zamanında bu seminarlar faydalı ber başlanğıç nigez bulıp toradır. Çönki küp problemalarnı äle xäl itä almağanbız. Bez äle bu problemalarnı açıqladıq qına. Ä eşlise eşlär bik küp.”
Aldağı seminarlar jurnalistlar häm kinematografistlar öçen bulaçaq. Jurnalistlar öçen seminar- 19 uktäberdä, ä kinematografistlar öçen -26 uktäberdä bulaçaq.
Mälikä Basıyr, Qazan.


text:
"Ömer seyfettin ilk cinayet isim tamlamaları" Word Dosyaları
"Ömer seyfettin ilk cinayet isim tamlamaları" ile İlgili daha fazla Word Dosyası sonucu görmek için tıklayın.
-
Döküman Türü : Word Dökümanı
Kısa Özet :
... Ziya Gökalp Tarhan Ömer Seyfettin Aka Gündüz ... Belirtisiz isim tamlamaları ... unvan veya rütbe ise ilk harf büyük cins isim ise ilk harf ...
"Ömer seyfettin ilk cinayet isim tamlamaları" PDF Dosyaları
"Ömer seyfettin ilk cinayet isim tamlamaları" ile İlgili PDF Dosyası Bulunamadı!.
"Ömer seyfettin ilk cinayet isim tamlamaları" PowerPoint Dosyaları
"Ömer seyfettin ilk cinayet isim tamlamaları" ile İlgili Sunum Dosyası Bulunamadı!.


text: Xalıqara Keşe Xoquqları Oyışmaları Rusiä räsmiläreneñ Çeçnyada tınıç tormış caylana bara digän süzlärenä qaramastan respublikada köç qullanu ber dä kimemäde dip belderde. Human Rights Watch Oyışması, Çeçnyada eäle dä ğadi çeçennarnıñ yuğalu häm üterelü oçraqları bulıp tora, dip çañ qağa. Oyışmanıñ Mäskäw byurosı başlığı Anna Neistat süzlärenä qarağanda Mäskäw yaqlı xakimiät 70 keşeneñ üterelüe häm 126 keşeneñ urlanuı turında xäbär itkän. Uzğan yılda isä tınıç xalıq arasında 1130dan artıq keşe üterelgän buluı turında äytelä. Bu cinäyätlärneñ kemnär tarafınnan qılınğan buluına ber dälil dä yuq, läkin Neistat, küp oçraqta mondıy xällär öçen Rusiä xärbiläre cawaplı, dip belderde.


text: Putin Mäskäwdä Rusiäneñ 130 lap ilçese belän tışqı säyäsätkä bağışlanğan oçraşuda çığış yasadı. Ul Quşma Ştatalar belän mönäsäbätlärne yaxşırtırğa kiräk dide. Putin şulay uq Rusiäneñ älekke Sowet republíklarına tässiren arttırırğa kiräklegen äytte. «Töbäqärä berläşmälärdä bara torğan integrasíğa böten çaralar belän bulışırğa kiräk. Süz berençe çiratta Eurozes, Europa iqtisad kiñlege turında bara. İkençedän Rusiäneñ BDB illäre belän mönäsäbäte bezneñ öçen genä tügel, alar öçen dä qızıqsındırğıç bulırğa tieş». Putin şulay uq xalıqara torrorğa qarşı köräşü häm qoral taralunı çikläw öçen äzlekle xezmättäşlek kiräk, dide.


text:
9 Mayda Groznıy stadionında bulğan şartlaw näticäsendä Çeçnya prezidentı Äxmät Qadırov xäläk buldı
Audio (atu tawışları)
Bu xäcüm öçen älegä berkem dä cawaplılıqnı üz ösenä almadı. Rusiä räsmiläre, tribuna astına mina quyılğan dip belderä. Näq şundıy mina 2 yıl elek 9 May bäyräme waqıtında Dağıstannıñ Kaspiyski şähärendä şartlatılğan ide. Çeçennarnıñ İnternet säxifäse şartlawnı intihar xöcümçe başqarğan bulırğa mömkin dip belderä.
Rusiä prezidentı Vladimir Putin, bügen Kremldä Qadırovnıñ ulı Ramzan belän oçraqşannan soñ, Äxmät Qadırov tormıştan kitte läkin ciñelmäde, digän süzlär äytte:
Audio (Vladimir Putin)
"Soñı 4 yıl eçendä Qadırov üz xalqı aldında burıçın ütäp kilde. Ul çın qaharman ide, üzeneñ bar eşçänlege belän bandit-terrorçılar belän xalıq arasında tigzelke bilgesen quyıp bulmağanın kürsätte."
Putin bu xöcümne oyıştıruçılardan üç alırğa wäğdä itte.
Äxmät Qadırov berençe Çeçen suğışı waqıtında Federal köçlärgä qarşı suğışqan keşe, ämmä soñnan qaraşın üzgärtep Mäskäw yağına küçte. 1999 yılda Çeçnya prezidentı Aslan Masxadov anı "çeçen xalqına qarşı" digän añlatma belän Çeçnya möftie urınınnan çitlätü turında qarar çığardı. Qadırovnı üterü tırışlığı belän inde 3 tapqır xöcüm yasalğan ide. 2000 yılda Rusiä prezidentı Putin anı Çeçnya administratsiäse başlığı itep bilgeläde. Uzğan yılnıñ üktäberendä Qadırov Çeçnya prezidentı bulıp saylanğan ide.
Prezident wazifaları waqıtlıça Çeçnya premier-ministrı Sergei Abramovqa tapşırıldı. Rusiäneñ Eçke eşlär ministrlığı Groznıyda bulğan şartlaw uñayınnan berniçä keşeneñ qulğa alınuın belderde.
Ali Gilmi, Praga


text:
Kem ul İndiğo balaları?
Balanıñ dönyağa kilüe - ata-ana öçen iñ zur şatlıq, iñ bäxetle mizgelder. Qazanlılar Aliä belän Röstäm öçen älege mizgellär tağı da onıtılmas buldı. Sabıynıñ küzlärenä qarağaç, alar säyersenep quydı. Yaña tuğan balanıñ qaraşı tügel ide anda. Citdi küzlär ata-anağa töbälep qaradı. Malay üste, üskändä isä ata-anasın, tärbiäçelären tağı-tağı aptıraşta qaldırdı. Ul üz yäştäşlärennän härwaqıt 4-5 yäşkä olıraq kebek buldı. Beleme, xätta analitik fiker yörtüe bik sizelä ide. Yäştäşläre belän isä uynamıy, alar belän urtaq tel taba almıy. Aña olı keşelär yanında bulu küpkä qızıqlıraq. Malaynıñ yäştäş dusları siräk bulsa da bulğaladı anısı, ämma alarnı ul bik yaqın kürep, annarı ränci ide. Bik xisle bala häm şul uq waqıtta bik töple - eşlägänen cirenä citkerep eşli, bernidän dä qurıqmıyça bar närsäne dä üze buldırırğa tırışa. Alay ğına tügel, bu malay äle üze tumağan çaqlarda bulğan äyberlär turında, monnan alda bulğan tormışı xaqında da söyli. Alar xaqında bäyän itkändä ul närsäneder iskä töşergän sıman bula.
Bu yuqqa ğına tügel. Süz İndiğo balası xaqında bara. Yaña tördäge balalar. Alar böten dönyada da bar. İñ berençe İndiğo balaları 70 yıllar axırında dönyağa kilä. Bu sabıylar tuğanda uq üz yäştäşlärennän bik üzgä bula. Ämma bu balalarnı küplär añlamıylar. Keşene bit äzer ber sistema buyınça tärbiälilär. Mondıy balanı isä nindider qısalarda üsterep bulmıy. Ul bu dönyağa nigä kilgänen üze yaxşı belä häm üz eşen tormışqa aşıru öçen barlıq köçen dä quya. Bu balağa kiräkmägän äyberne öyrätü faydasız. Şuña kürä balalar baqçasında, mäktäptä, ä annarı olı tormışta da alarnıñ problemaları şaqtıy bula. Därestä utırğanda uqıtuçınıñ xataların tözätep utırğan uquçı kemgä oşıy? Yäğni alar uñaysız balalarğa äylänä. İndiğo balaları üz ata-anasınnan küpkä aqıllıraq bula. Alarğa yul ğına birergä genä kiräk. Annarı isä alar bik talantlı ğalimnär, säyäsätçelär, artistlar, arxitektorlar, uqıtuçılar bulaçaq. Ämma ber qalıpqa salınğan tärbiä bu balanıñ mömkinleklären çikli. Şundıy añlaşınmawçılıq Qazan yegete belän dä buldı. Xäzer ul citkän yeget inde. Ämma bu tormışta äle üz mömkinleklären tulısı belän qullana almağan. Tabiplar isä İndiğo digän balalarnı ğomumän tanımıy. Alarğa psixik awıru diagnozın quyıp, alar bu tormışta bolay da bik küp problemalarğa duçar bulğan balalarnı awır xälgä quya.
Psixoanalitik Rinat Baltaçev isä bolay dip sanıy:
Böten balalarnı da İndiğo balaları dip atarğa bula minemçä. Böten balalar da sälätle. Ämma üskändä alarnıñ teläkläre, mömkinleklärenä iğtibar birelmi qaywaqıt. Şulay itep, qayber ata-analar analitik fikerläw säläte bulğan baladan käsepçe yasarğa mataşa häm mondıy misallar bik küp. Bala isä irekle üsärgä tieş. Aña nindider basım yasarğa, qomaçawlarğa berniçek tä yaramıy. Çönki andıy balanıñ barlıq mömkinlekläre dä açılmıy qala. Bu eşkä bik citdi qarap, ata-ana, cämğiät balağa tormıştağı üz urının tabarğa yärdäm itärgä tieş.Al'bina Zäynulla


text:
Yullar, yullar inde niçä yıllar...
25nçe fevral'dä Qazanda yul xucalığı xezmätkärläreneñ Ğomumrusiä kiñäşmäse açıldı. Älbättä kiñäşmä aldınıñ iñ töp intrigası-ul Rusiä xökümäteneñ wazifaları möddätennän alda tuqtatılğannan soñ tuğan wäzğiät. Kiñäşmägä Rusiä xökümätennän kem kiler? Läkin yul tözeleşendä eşlägän küptänge ber tanışım bu sorawnıñ alay uq intrigalı bulmağanıñ kiñäşmä başlanğançı uq Ğäliäskär Kamal teatrı vestibyulendä ük añlatıp birde. Kiñäşmägä aldan bilgelängänçä Rusiäneñ Transport ministrınıñ berençe urınbasarı İgor’ Slyunyayev kilmäyäçäk ikän. Alar inde mondıy waqıtta Mäskäwdän näçälniklär küz aldınnan yıraq kitmäskä tırışalar – dide tanışım. Çama çamadan yıraq kitmi ikän. Kiñäşmäne Rusiä Transport ministrınıñ ğadi ber urınbasarı Oleg Skvorsov açtı häm İgor Slyunyayevneñ kilä almawı öçen ğafu ütenep, kiñäşmägä uñışlar teläp yazğan möräcäğäten uqıdı. Kilä almawınıñ säbäbe dä şul yuralğança- ul federal' üzäk citäkçelege qatnaşaçaq Mäskäw-Vladivostok federal' avtomobil' yulınıñ Çita-Xabarovsk öleşen açu tantanasına bara ikän. Ğomumrusiä kiñäşmäsendä ikençe bulıp premyer-ministr Röstäm Miñnexanov çığış yasadı. Ul çığışında 2003nçe yıl näticäläre buyınça respublikanıñ sotsial'-iqtisadıy xälen uñay bäyäläde. Xätta soñğı waqıtta respublika da yul tözü tempları öçen kisken tänqitlängän Tatarstannıñ Transport häm yul xucalığı ministrlığı däräcäsen dä, böten Rusiädän cıyılğan xalıq aldında, tübänäytep waqlanıp tormadı. Barı tik yul tözeleşen finanslaw kimetelü säbäple yul tözüçelärneñ bik zur problemalar aldında toruların iskärtte. Çığışı azağında... dip säyäsi wäzğiät xaqında da, äytkändäy, ber qalimä süz äytte. Yäğni respublikada Rusiä prezidentı saylawları kompaniäse därtle häm maqsatçan, demokratik prinsiplar häm xäbärdarlıq şartlarında bara dide. İşetüegezçä premyer-ministr süzen kiñäşmädä qatnaşuçılarnı Qazannıñ 1000 yıllığı tantanalarına çaqıru belän tämamlıy. Röstäm Miñnexanov çığışın şulay uq Qazannıñ 1000 yıllığı yaqınlaşuın iskä alıp başlawına qarağanda Tatarstanda mondıy Rusiä külämendäge kiñäşmälär ütkärelüeneñ, äytkändäy, tel astında Rusiä xökümäteneñ şuşı küp çığımnar taläp itkän çaradan yıraq cibärmäw, Qazannıñ 1000 yıllığın ütkärügä bağışlanğan programmalarğa tieşle investitsiälärgä ireşü. Xäyer räsmi mäğlümat çaraları Qazanda ütkärelgän Gomümrusiä kiñäşmäseneñ töp maqsatları yul tözeleşe ölkäsendäge programmalarnı täğäyenläw häm bu ölkägä investitsiälärgä ireşü dip näticälilär.
Yunıs Ätnäle


text:
Bangladesh Möxämmät Yunısnıñ Nobel bülägen qotlıy
"Bu barıbız öçen dä is kitmäle xäbär, bar Bangladesh öçen. Bez 30 yıl buyı şöğellängän mikrokreditlar sistemı öçen dä. Bezneñ xalıq, yäşlär xıyallarına ireşü öçen küp köç saldı. Häm bu xıyal bügen tormışqa aştı, yarlı keşelärneñ fäqrilektän çığa aluların bar dönya tanıdı" di Nobel büläge iäse.
Comğa könne Nobel komitetı Möxämmät Yunısqa häm anıñ 1976 yılda tözelgän Grameen bankına 2006 yıl Nobel Tınıçlıq bülägen birergä qarar itte. Millionlağan yarlığa fäqirlektän çığarğa yärdäm itkän 66 yäşlek Yunısnı üz ilendä "fäqirlär bankirı" dip yörtälär. Bangladeshnıñ yarlı keşelärenä, bigräk tä xatın-qızlarğa keçkenä kreditlar birep, ul alarğa föqirlektän çığarğa yärdäm itkän.
Bangladesh prezidentı Lacetdin Äxmät bu büläk ilebezneñ dönyadğı abruyın kütärä dip belderde. Bangladesh uramnarında meñlägän keşe bu uñaydan şatlıq belderä:
"Dr.Yunısnıñ Nobel büläge bar xalqıbıznı zurladı. Bez bu abruynı töşermäskä tırışıçaqbız" di Dakadağı eşquar Tariq Xäsän.
"Dr.Yunıs, Grameen bankınnan Nobel büläge aldı, min monıñ belän bik bäxetle" di Kärim isemle yeget.
"Dr.Yunısnıñ Nobel büläge aluı belän min bik ğorurlanam. Bäysezlek alğannan birle bu bezneñ çınlap ta, iñ zur qazanış" di tabip Yäsmin Soltana.
Bügenge Bangladesh matbuğatı Möxämmät Yunısqa zur xörmät belderä. Berläşkän Millätlär general sekretare Kofi Annan Yunıs eşçänlegenä yuğarı bäyä birep, anıñ mikro-finans teoriäsen fäqirlektän çığu öçen näticäle çara dip atadı.
Nobel büläge häm 1 million 360 meñ $ külämendä aqçalata büläk Mäxmmät Yuınsqa häm anıñ Grameen bankına dikäber ayında tapşırılaçaq.
Ali Ğilmi


text:
“Alabuğa” iqtisadi zona şurasınıñ berençe utırışı
Comğa könne Ministrlar Kabinetında “Alabuğa” maxsus iqtisadi zonası küzätçelek şurasınıñ berençe utırışı uzdı. Küzätçelek şurası räise itep bertawıştan Tatarstan Premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov saylandı. Ä şura räise urınbasarı itep maxsus iqtisadi zonalar belän idärä itü buyınça Federal' agentlıq citäkçese Dmitriy Nekrasov bilgelängän. İntertat mäğlümatlarına karaganda, ağımdağı yıl däwamında "Alabuğa" üzençälekle iqtisadıy zonasındağı citeşterü mäydannarın äzerläp beterü häm berniçä proyektnı başlap cibärü küzdä totıla. Aprel' ayında biredä inde tözü eşläre alıp barılırğa tieş. Planlaştıyrıylga eşlärne başqarıp çığu öçen federal' üzäk ike milliard sum aqça bülep biräçäk ikän.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Gaza sızığında yaña köç qullanular
Xamas wäkile xäbärlärenä qarağanda, küptän tügel törkem liderların ütergängä üç alır öçen, alar İzrail blokpostına höcüm itkän. İzrailneñ Tel Avivtan 20 çaqrım yıraqlıqta bulğan Kfar Qassem awılında, İzrail cirlärendä terror äzerläwdä şiklänelgän ike fälästinle totqarlanğan. İzrail politsiäse mäğlümätlärenä qarağanda, totqarlanğannardan yıraq tügel genä, şartlatqıç matdä tutırılğan buqça tabılğan.
Bügen Fälästin häm İzrail maxsus xezmäte wäkilläreneñ berençe kiñäşmä oçraşuı bulaçaq, tağın ber tapqır Könbatış Yardan häm Gaza sızığınnan İzrail ğäskärlären çığaru mäsäläse qarala.


text:
Atlantika okeanı
Atlantika okeanı
- batista Amerikalar ha'm Tınısh okeanı,
- shıg'ısta Evropa, Afrika, ha'm Hind okeanı,
- arqada Arktika okeanı, ha'mde
- qublada Qubla okeanı menen qorshalg'an suw ko'lemi esaplanadi.
İlimpazlardın' aytıwınsha millionlap jıllar aldında jerde tek g'ana bir okean bolg'an ha'm ol dun'yadag'ı ko'pshilik jerler ha'zirgi Atlantika okeanı ornında bir-biri menen tutas bolg'an. Olardın' oyınsha jerde vulkanlar ta'sirinen u'lken bo'liniwi payda bolg'an ha'm kontinentler a'ste aqırın bir-birinen uzaqlasıp ketken. Bo'lingen aralıq da'rya suwları menen tolıp, son'ında ten'iz arqa ha'm qubladan jarıp o'tken bolıwı mu'mkin. Bu'gingi ku'nde Amerikalardın' shıg'ıs jag'alıqları Afrikanın' batıs jag'alıqlarına uqsas formada, bıraq rasında ayırmashılıq bir ko'rgenge qarag'anda bir qansha u'lken, sonın' ushın olar anıq sa'ykes kelmeydi. Atlantika okeanı ha'zirde elege shekem u'lkeyip, al Tinish okeanı bolsa kishireyip barmaqta.


text:
2002 yılnıñ berençe yartısına matbuğatqa yazılu näticäläre
İnde 2002 yılnıñ berençe yartı yıllığına matbuğatqa yazılu xälläre turında Çallıdağı xäbärçebez söylägän ide. Tatar-İnform agentlığı pänceşämbe könne räsmi näticälär iğlan itte. Uquçılar respublikada näşer itelä torğan matbuğatnıñ 1 million 13 meñ danäsenä yazılğan. Bu uzğan yılnıñ ikençe yartı yıllığı kürsätkeçeneñ 78% çaması. «Pecпyблиka TaTapcTaH» gazetası abunäçeläre uzğan yılnıñ ikençe yartısına qarağanda 5 meñgä kimegän. «Watanım Tatarstan» 4,500 abunäçesen yuğaltqan, «Tatarstan yäşläre» 6 meñ çamasın. «KaзaHckиe BeдoMocTи» gazetası abunäçeläre 5 meñgä artqan. Rusiä matbuğatınıñ ğomum tirajı 12% çaması artqan. Bu näticägä dä älegä kommentariy yuq. Xäer, elemtä bäyäläre, köndälek matbuğatnı taratu bäyäläre artu häm qayber taşlamalar yuqqa çığarılu säbäple gazetqa yazılu bäyäläre kütäreläçäk, abunäçelär sanı kimiäçäk dip aldan uq farazlanğan ide.


text: BMOnıñ atom tikşerüşeläre bügen İranğa kilde. Alar İslam Respublikası yäşren räweştä atom qoralları täräqi itäme yuqmı bu mäsälädä qarar birergä tieş. Tikşerüçelär 2 atna kiçegep kilde. Tehran bu ay başlarında missiäne tuqtatırğa tırışqan ide. Ämma Dönya cämäğätçelegeneñ XAEA belän xezmättäşlek itmi digän ğäyepläwlärwe säbäple fikrennän wazkiçte. Agentlıq 2003nçe yılnıñ fevralennän birle İrannıñ atom programması tınıç mäqsatlımı,ällä ul AQŞ ğäyeplägäneçä yäşren räweştä atom qorallarımı eşläp yata ,kontrol itergä tırışa. BMOtörkeme Natanz uran bayıtu zavodı häm İsfahan atom texnologiäse üzägendä tikşerülär ütkäçäräk


text:
Peterburg yäşläre bulaçaq Tuqay häykäleneñ berençe tamaşaçıları buldılar
Sayra xanım Vel'şakova isän çaqta yıl da Tuqay kiçäläre uza ide. Bıyıl, yubiley yılı bulsa da, kiçädän mäxrüm qaldıq.Ä yäşlär öçen Rinat Väliev, soñlabraq bulsa da, Tuqay iseme belän bäyle üzençälekle ber çara ütkärde: skul'ptor Äxnäf Ziäqäyevnıñ ostaxanäsenä alıp bardı. Ni öçen disezme? Peterburgta Zverinskaya uramında quyılaçaq Tuqay häykälen tamaşa qılırğa.
Äytkändäy, Tuqay häykäle turında süz inde dürt yıllap bara. Başta şağirneñ byustın ğına Qazan büläk itärgä tieş ide 300 yıllıqqa büläk itelgän yözlärçä häykällär rätendä. Häm ul byust Neva prospektı tiräsendä, Voronixin räşätkäse yanında quyılırğa tieş ide- urın tabılmadı. Annan Petrograd yağında- tatarlar şähärneñ berençe könnärennän ük kümäkläşep yäşägän - mäçettän yıraq tügel urında quyarğa qarar ittelär “Mäçet tiräsendä sın quyarğa yaramıy”, - dip üzebeznekelär ük tawış çığarğaç, ul byust bötenläy quyılmıy qaldı.
Bıyıl, yubiley yılında, ul soraw yañadan quzğatıldı. Peterburg skul'ptorı Äxnäf Ziäkaev soavtor itep Yan Neymannı alğaç alarğa Tuqay häykälen eşlärgä röxsät itelä. Bügen häykälneñ balçıqtağı variantı inde äzer, bronzadağısı ber-ike aydan äzer bulaçaq dilär. Häykäl bergälär Cäyge baqçada torğan Krılov häykälen xäterlätä: postament tiräli Tukay äsärläre personajları (şürälelär, su anası, käcä, sarıq häm başqalar) urnaşqan.
Sulış aluı qıyın şağir ber qulın kükrägenä quyğan,ikençe qulında kitap
Peterburg yäşläre bulaçaq häykälendä berençe tamaşaçıları buldılar inde.
Ä inde ostaxanädä sorawlar yawdıruçı yäşlär buldı. Skul'ptornıñ eşe nidän, niçek başlana, nindi texnikada eşlängän, nindi qıyınlıqlar oçrağan? Äxnäf Ziäkaev berençe tamaşaçılarınıñ bar sorawına da bik teläp cawap birde.
Boyırğan bulsa, iyün azağında, Peterburg sabantuyı könnärendä telägän keşe şağirne kürergä kilä alaçaq.Urını ğına böyek şağir öçen bik ük maqtawlı tügel inde: balalar baqçasınıñ uyınnar mäydançığı. İkençe yaqtan qarağanda, ”Şürälesen”, “Su anasın” rus balaları da belgän şağirgä bala-çağa çırqıldaşuı arasında bik ük küñelsez bulmas, şayät. Annan xalıqta, bu baqçanı bezneñ balalarğa birerlär, bälki, digän ömet tä yäşi.
Gölzadä Kamalova, Sankt-Peterburg


text:
Kügäy awılı xalqı üz cirläre öçen köräşä
Tatar küñele skripka tügel tügel, uynamağız äle, zinhar öçen digän di beräw. Tüzär çama da qalmağaç, Qazan kirmäne yanındağı Timer çıbıqlar belän boğawlanğan Musa Cälil häykäle yanına, awıl keşeläre dä piketqa çıqtı. Yäşel Üzän rayonınıñ Kügäy awılı xalqı şul räweşle üz cirläre öçen köräşä. Alar äytüençä 2005 yılnıñ 6 mayında rayon başlığı Genadi Yemel'yanovnıñ qararı belän, xalıqnıñ pay cirläre, xökümät cirlärenä almaştırıla. Yaña birelgän qırlarğa bara başlasañ yıraq, yulı da yuq, uñış cıya başlasañ anısı da muldan tügel, şuña da xalıqta zur rizasızlıq tua, häm alar bu eşne mäxkämädä däwam itterä. Yurist, awıl cirlege deputatı Varis Ädiätulin, Awıl xalqı mänfägatlären yaqlap bolay dide.
Qızıl Şärıq äytä bez anda kompleks tözegän idek di, bez anıñ tiräsendäge cirlärne keşegä birä almıybız, bez anı barıber üzebezneke itäbez. Xalıq moña riza tügel. Xakimiät qararın bez mäxkämägä birdek. Älegä ul eş tuqtatılıp torılğan. Çönki monda, sobraniädä xalıq üze teläp üz cirlären birgän digän. Andıy cıyılışnıñ bulğanı da yuq, berkemneñ qul quyğanı da yuq. Anda 106 keşe qul quyğan di, anıñ 71e ekspertiza tikşerüläre nigezendä döres tügel dip tabılğan ide. Älegä mäkkämä eşe däwam itä.
Yäşel Üzän mäxkämäse rayon başlığınıñ qararın inqar itärgä alınmıy, şuña kürä awıl xalqı şähär mäxkämäsenä möräcäğät itä. Bu mäxkämäneñ soñğı süze äytelmiçä, waqıtta älege cirlärne berkem bernişlätä almıy. Läkin uzğan yılnıñ noyäberendä mäkkämä qararın kötep tormıyça, rayon citäkçelege bu cirlärne “Qızıl Şärıq” şirkäte qanatı astında eşläwçe “Şärıq aşlıq produktı” kompaniäsenä sata. Bu ğämälgä dä awıl xalqınıñ üz qaraşı bar di Varis Ädiätulin.
Xalıq äytä, bezneñ cirlärne döres satmağannar ikän, bez di Qızıl Şärıqnı anda qırğa kertmibez di. 21 aprel'dän 2 mayğa qadar saqladılar. 2 mayda xalıq ber qoralsız tegelärne kertmäskä dip kenä basıp tora ide, 70 artıq keşe, traktorlarğa kermägän xalıqlarnı qanap, küzne açıttıra torğan gazlar sibep, xalıqqa qarşı çıqtı. Anda imgängän keşelär dä, qabırğaların sındırğan keşelär dä buldı. Köç kertmägez, bu mä’säläne mäxkämä qararı nigezendä genä xäl itik didek, alar bezne tıñlamadılar. Qızıl Şärıqnıñ bit äle eşkärtelmägän cirläre dä küp, bu cirlärgä genä terälgän mikän ni?
Älege mä’sälägä ike yaqtan da açıqlıq kerter öçen, “Qızıl Şärıq” şirkätenä şaltırattıq. Älege cirlärne satıp alu mä’säläse buyınça “Qızıl Şärıq Agro” şirkäteneñ direktorlar şurası räise urınbasarı İsxakov Azat Azatlıqqa bolay dide.
Älege waqıtta ul cir berkemneke tügel, ul däwlätneke, çönki bu kolxoz cirlärne üzeñne itär öçen, mijevaniä dä yasamağan, xosusıylaştırmağan da. Läkin andıy oçraqta da bu cirlär, ikegä pay cirlärenä häm fond cirlärenä bulenä. Fond cirläre härwaqıttağıça rayon xakimiäte tarafınnan auksionğa çığarıla, häm bez alarnı şunıñ aşa satıp aldıq aldıq. Bu cirlärne şulay uq başqa şirkätlär dä satıp ala ala.
Läkin andıy oçraqta da bu cirlär, ikegä pay cirlärenä häm fond cirlärenä bulenä. Fond cirläre härwaqıttağıça rayon xakimiäte tarafınnan auksionğa çığarıla, häm bez alarnı şunıñ aşa satıp aldıq aldıq. Bu cirlärne şulay uq başqa şirkätlär dä satıp ala ala.
Qanuni nigezdä cirlär “Şärıq Agro”nıqı bulsa da, ni öçen sezneñ şirkät xezmätkärläre awıl xalqı belän suğışqan digän sorawğa İsxakov Azat bolay dip cawap birde.
Biredä süz barı tik fond cirläre turında ğına bara. Mäsälän sez bazarğa kildegez di, häm sez satıp alğan äybergä başqa keşelär qul suza ikän sez nişlise? Ägär dä bez bu cirlär öçen aqça tülägän ikän, nindider SPPK kilep bezdän bu cirlärne ala başlawğa alarnıñ nindi xoquqları bulsın. Annan soñ ikençe mäs'älä bügenge köndä kolxozda eşläwçelärneñ yartısı bezgä küçep bette. Bezdä alar ay sayın 5,7 meñ xezmät xaqı ala, çäçü waqıtında mexanizatorlar 15шәp meñ ala. Ä kolxozda alar küp digändä ayğa 500 – 1 meññ sum çaması ala torğan bulğan. Bez bu cirlärne alıp anda keşelärgä yaxşı aqça tüläp alarnı eş belän tä'min itü bu naçarmıni.
Älegä ike yaqta üz mänfägaten qayğırta. Yaqın kiläçäktä bu mäs'älä mäxkämädä xäl iteler dip kötelä.
Ğädel Galämetdinov.