text:
ATR birinci qırımtatar telekanalınıñ jurnalisti Safiye Ablâyeva onıñ Vladimir Putinge matbuat konferentsiyasında bergen sualini tenqid etken içtimaiy ağlarnıñ qullanıcılarına teşekkürlerini bildirdi.
«Birinciden, er bir tefsiriñiz içün sağ oluñız. Añlağanıma köre, bazıları onıñ içine bütün canını berip, kim olğanını kösterdiler. Ekinciden, er keske tenqid içün minnetdarım – sebepsiz tenqid olsa da», – dep yazdı jurnalist Facebook saifesinde.
O, Vladimir Putinniñ matbuat konferentsiyasında qırımtatarlarnıñ reabilitatsiya emirinen bağlı sual berip, Qırım akimiyeti işbu buyruqnı ne sebepten amelge keçirmegenini soradı. Jurnalist sual berip, Pütinge qırımtatarca teşekkür bildirdi. İçtimaiy ağlarnıñ bir çoq qullanıcısı Ablâyevanıñ sualinde teñkid olmağanını dediler.
Jurnalist bunıñ kibi tefsirlerniñ müelliflerine Putinge sual bermege tırışmağa teklif etti.
«Şimdi maña doğru bir nasit berecek olğan er keske şunı aytmaq isteyim ki, siz de Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ matbuat konferentsiyasına kiriñiz, dörtünci sırada oturıñız, «baş komandannıñ» qarşısında oturıñız, sizge söz bermegende soñdan evelki sual beriñiz. Akimiyet bir şey yapmağanını aytıñız, ve menden ve bugün sual bergen zenaatdaşlarımdan daa yahşı oluñız. Emin oluñız ki, men Siziñ ve Siziñ muvafaqiyetleriñizge quvanırım», – dep yazdı jurnalist.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ATR telekanalınıñ sualine cevap berip, Qırım akimiyetini qırımtatarlarnıñ reabilitatsiyası aqqında buyruqnı amelge keçirmege çağırdı. Onıñ aytqanına köre, Rusiyeniñ federal akimiyeti qırımtatarlarnıñ kendisini Rusiye vatandaşları olaraq is etmeleri içün qanun derecesinde er şey yaptı, şimdi yarımadanıñ yerli akimiyeti qanunnı amelge keçirmeli.


c: text/html

text:
Kiyevniñ Peçersk rayon mahkemesi iyün 12 künü Ukrainada yaqalanğan sabıq deputat Vasiliy Ganış imayesiniñ şefaatını baqacaqtır. Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine Ganışnıñ adliyecisi Andrey Rudenko bildire.
«Ganışqa ceza qararı berilgeninden 30 kün keçkeninden soñ şefaatnı berdik. Menimce, müşterim tevqiften sağlıq alı ve diger sebeplerge binayen azat etilmeli», – dey Rudenko.
Toplaşuv saat 11:00 başlanmaq kerek.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Kiyevniñ Peçersk rayon mahkemesi devlet hainliginde şeklengen sabıq Qırım deputatı Vasiliy Ganışnıñ cezasını belgiledi – eki aylıq apis cezası. Ganış iyün 25 kününe qadar apiste oturacaq
Aprel 28-de Ukraina havfsızlıq hızmeti Ukraina Devlet sıñır hızmeti ile beraber onı Qırım çıkışında yaqaladılar. Ganış apiske alındı, çünki onı qıdıra ediler. Baş prokuratura onı devlet hainliginde şekley. Ukraina taqiqatçılarınıñ malümatına köre, Ganış Qırım statusı aqqında «referendum» keçirilmesine rey bergenlerden biri edi, ve böyle etip Ukraina topraq bütünligine zarar ketirmege tırıştı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kremlniñ nezaretinde çalışqan Qırım Yuqarı Mahkemesinde Ukraina vatandaşı Yevgeniy Panovğa qarşı açılğan cinaiy davanıñ esası boyunca ilk mahkeme oturışı ötkerildi. Panov Qırımda diversiyalrnı azırlağanında ve patlayıcı aletlerni qanunsız surette ketirip saqlağanında qabaatlana.
Qırım.Aqiqat muhbiri bildire ki, qapalı surette ötkerilgen mahkeme oturışında Panovğa qarşı qabaatlayıcı üküm oqulğan.
Mahkümniñ advokatı Dmitriy Dinzeniñ bildirgenine köre, taqiqatçınıñ hulâsaları – fantaziya olğanını beyan etken Panov qabaatını nevbetteki sefer inkâr etken.
Dinze qayd etti ki, advokatqa ve mahkümge berilgen esnas materialları arasında «gizli cılt» peyda olğan. Bu, onıñ sözlerine köre, taqiqatçı ve Rusiye FSB idaresiniñ reberi «devlet sırınıñ faş etilmesine izin bergenlerini» köstere.
Bu munasebetnen advokat mahkeme ögünde «FSB hadimleri tarafından ağır cinayet işlenilgenini» beyan etken. Zanınca, olar devlet sırını faş etkenleri içün mesuliyetke celp etilmek kerekler.
Aprelnin 16-nda mahkeme «ukrain diversantı» Panov davasınıñ asılını baqıp başlağan.
2016 senesi avgust ayında Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) ilhaq etilgen Qırımda «ukrain diversantlarını» yaqalağan, olar sanki yarımadada terakt kerçekleştirmege azırlanğan ekenler. Tutılğanlar bazı vaqıt devamında Moskvanıñ Lefortovo apishenesinde tutılıp, soñra Qırımğa ketirilgen edi.
Rusiye mahsus hızmetleri, tevqif etilgen Yevgeniy Panov ve Andrey Zahtey «diversantlar gruppasına» kirgen edi, dep bildirdiler, ve olar sanki yarımadanıñ turistik ve içtimaiy infraterkip obyektlerinde terakt kerçekleştirmege planlaştırğan ekenler.
Ukraina akimiyeti rusiyelilerniñ ukrainlerge atqan qabaatlavlarını red ete ve bunı mahsus hızmetlerniñ provokatsiyası olaraq tanıy.
Bundan evel, Zahtey taqiqat ile mahkemeden evel añlaşma imzalağan. Añlaşmanıñ şartlarından biri – Zahteyniñ kelişken advokatından vazgeçmesi edi.
Fevral ayında o 6 yıl ve 6 ayğa sert rejimli cezahanede apis muddetine ve 220 biñ ruble (tahminen 105 biñ grivna) miqdarında para cezasına mahküm etilgen edi.
Yevgeniy Panov qabaatını inkâr etti ve taqiqat ile añlaşmasını red etti.


text:
İñ şäbe - awıl tormışı
Soraştırulardan kürengänçä, franśuzlar awılnı yarata
Franśuzlarnıñ kübese iñ şäbe dip awıl tormışın sanıy ikän. İlneñ cämäğat’çelek fikeren öyränü institutı tarafınnan yasalğan soraştırularda bu açıq kürende. Anketalawda qatnaşuçılarnıñ 19% yäşäw häm êşläw öçen iñ räxät urın dip şähärne saylağan, 5%ı ğına awıl tormışınnan yıraqlaşırğa teläwen beldergän. Şuña da qaramastan, franśuzlar ictimağıy xezmätlär, êş häm transport mömkinlekläre citenkerämäw säbäple awılğa küçenergä bazmawların äytä. Soraştırılğannarnıñ 46%ı awıl tormışınıñ sośial’-iqtisadi problemaları buluın assızıqlıy. Awılda yäşäwçelärneñ 62%ı isä üz tormışların “iñ sıyfatlısı” bularaq bäyäli.


text:
Indonesianıñ Sumatra adasında Medan şeeriniñ meksün rayonında uçaqnıñ tüşmesi neticesinde 100-den ziyade insan vefat etti, haber ete Radio Svoboda.
Yerli akimiyet bildirgeni kibi, qurtarıcılar endi 50 cesetni taptı.
1964 senesi qurulğan uçaq arbiylerni ve olarnıñ ailelerini taşıy edi. Indonesia Arbiy-ava quvetleriniñ yolbaşçısı Agus Supriatna aytqanı kibi, uçaqta 113 insan buluna edi. O, olardan sağ qalğanlar bar olğanına inana.
Supriatna dey ki, uçucı tehnikiy sebeplerden bazağa qaytmağa izin soradı.
Felâket salı künü, iyün 30-da, yüz berdi. Gerkules S-130 uçağı patlamazdan evel bir qaç evge tiydi.
2005 senesi Medan şeerinde «Boing-737» uçağı tüşti, neticede 143 insan vefat etti.


text:
İyün 28-de, Ukraina Anayasa Kününde, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım sakinleri Qırım.Aqiqat mühbiriniñ Ukrainada nasıl bayram qayd etile degen sualine cevap berip olamadılar.
İşğal etilgen Qırım soqaqlarında devlet bayramı alâmetleri yoq. Ukrain timsalini yalıñız qırımtatar milliy Meclisi binasında tapmağa mümkün, mında Ukraina bayrağı yelpirey.
Hatırlatamız, deputatrlar 1996 senesi iyün 28-ne keçer gecesi Anayasa üzerinde çalışqan edi.
Mustaqil Ukraina devletiniñ birinci Anayasasını Ukraina Yuqarı Şurası 1996 senesi iyün 28 qabul etti. Bu kün, Esas Qanunğa binayen, devlet bayramı ve raatlıq künü olaraq belgilendi.
Memleketniñ esas qanunı bir qaç kere deñişken edi. 2004 senesi Viktor Yuşçenkonıñ yolbaşçılığı vaqtında anayasa islâatını qabul ettiler. Onıñ manası idareniñ parlament-prezident şeklindedir.
2010 senesi Anayasa mahkemesi bu islâatnı red etti, o vaqıttaki prezident Viktor Yanukoviçke keñ vekâlet berildi. Tezden Anayasağa kene de deñişüvlerni kirsetecek olalar.
Anayasağa binayen, Ukraina – mustaqil, içtimaiy ve uquqiy devlettir (1-nci madde). Ukraina devlet tili olaraq ukrain tili sayılmaqta (10-ncı madde).


text:
Salı künü Moskvada faaller gruppası ve Radio Svoboda muhbiri İvan Voronin yaqalandılar.
«OVD-İnfo», faallerge atıf etip, bildire ki, bu adise Lubânskaya meydanında FSB binası yanında yüz berdi. Faaller soqaqtan kete ediler. Episi olıp, 8 adam yaqalandı, olarnıñ arasında bizim muhbirimiz de bar.
Faallerden biri «Facebookta» yazğanına köre, yaqalanuvdan ögüne faallege «aidy urbağa» kiyingen bir zümrü insan ücüm etti, bundan soñ politsiya maşnası keldi ve yaqalanğanlarnı «Kitay-gorod» İçki işler nazirliginiñ bölügine alıp ketti.
Dekabr 20, salı künü Moskvada faaliyetçi Vasiliy Nedopökin yaqalanğan edi.
Bügün Rusiyede Telükesizlik organları hadiminiñ Künü – «çekist Künü» qayd etile.


text:
İñ küp gizelüçe şähärlär
İstanbul, Antaliya, Ädirnä häm Artvin isemlektä urın aldı
İstanbul, Antaliya, Ädirnä häm Artvin xalıqara tikşerenü şirkäte “Euromonitor İnternational” tarafınnan äzerlängän “Dönyada iñ küp gizelüçe 100 şähär” isemlegendä urın aldı.
Angliya başqalası Londonda oyıştırılğan Bötendönya turizm yärminkäse qısalarında açıqlanğan isemlektä uzğan yılda 21 million 200 meñ turist belän Tayland başqalası Bangkok berençe urında.
Yaqınça 19 million 200 meñ kilüçe belän Angliya başqalası London ikençe urında, 12 million 290 meñ turist belän Hong Kong isä öçençe buldı.
İstanbul 9 million 174 keşe belän 15nçe urında. İsemlektä 29nçı urında 6 million 100 meñ turist belän Antaliya, 68nçe urında 2 million 800 meñ keşe belän Ädirnä, 85nçe urında da 2 million 400 meñ turistı belän Artvin bar.


text:
Qırımtatar lidirine Mustafa Cemilevge Qırımğa kiriş yasaq etildi. Salı künü, Ukraina qıtısına keteyatqanda, Qırım çıqışında sıñırnı keçkende oña Qırımğa kiriş yasaq etken aktnı berdiler. Bu yasaq aprel 19-na 2019-ci senesi qadar devam etecek. Yasaqnıñ sebebi bu vesiqada qayd etilmedi. İlerde ne yapacağı aqqında Cemilev Azatlıq Radiosınen paylaştı.
– Şimdi men tam olaraq bilmeyim bu Rusiye ya da Qırım akimiyetiniñ qararı, çünki anda Rusiye Federal qanunına esaslanalar, qararnıñ nomerası Rusiyege kiriş yasaq olğanını köstere. Başından men taaciplendim, çünki soñki kere Rusiyede olğanım 1986-ci senesi edi. Men Magadandandaki apisten 1986 senesi azat olundım, tahminen 27 yıl devamında Rusiyege iç barmadım. Bir ay evelsi men barğan edim Moskvağa, amma bu adiy ziyaret degil, Pütin ve Şaymiyevnin davetinen bardım. Ve apansızdan maña Rusiyege kiriş yasaq. Olar bizim Qırımnı de Rusiye topraqları olaraq saya ekenler.
– Siz viza alğanıñıznı isteylermi?
– Yoq, bu kiriş yasaqlığı. İç bir vizalar. Eki kün evelsi de olar bizni qıynadılar, birde bir defterleri bar – kimge kiriş yasaq. Menim soyadım anda mevcut. Amma sıñırda qırımtatar maşnaları çoq olğanı içün ve birde bir kerginliklerden saqınıp, devamlı telefon laflardan soñ (men añlağanıma köre olar Moskvanen laf ettiler), kirmege izin berdiler. Kirdik işte, bizni ukrain ve qrımtatar bayraqlarınen yaraştırılğan maşina kolonnası qarşıladı, Qırım boyu signallarnen keçip Mecliske keldik.
Kelecek künü sabağa yaqın Meclis binasına ücüm etildi. Binada kimse yoq edi, nevbetçilerden gayrı, üç qadın. Olarnıñ qollarını burıp, ukrain bayrağını qoparıp, öz rusiye bayrağını yerleştirdiler. Erkekler kelgen soñ, kene de ukrain bayrağını asqanlar.
Meraqlısı şunda ki, kün evelden militsiya hadimi kelgen edi, Ukraina bayrağı asılğanı içün, protokol tizgen edi. Bu bina içün mesülietli olğan fond müdiri Riza Şevkiyev soradı "Asılında mesele nede? Siz referendumdan evel öz rus bayraqlarnen sürünip yüre ediñiz ve ukrain akimiyeti sizge iç bir şey demey edi ne içün şimdi ise sizni bu raatsızlay?" İç bir türlü tartışmalar olmamaqnı istegenini bildirdi. Müdir ise dedi: "militsiya olıp ta bir de bir tartışmalar çıqmaması içün işte bu, deliqanlılarnıñ areketlerine diqqat ayırmalısıñız". Ve bunnen er şey bitti. Sabadan ise binağa böyle ücüm yapıldı. Ücüm etkenlerniñ sayısı otuzdan ziyade olğan, meraqlısı şu ki olarnıñ arasında militsiya hadimleri de bar edi. Yani olar özüni "imayeciler" olaraq tanıttırdılar, amma olarnen beraber militsiya da bar edi.
–Şimdi ise, siz Kiyevge yol aldınız?
– E, men baracaq edim. Astanağa uçmam kerek, anda Ukraina ve Qırım mevzusı boyunca forum ötkerilecek. Ondan soñ Berlinge uçmam kerek, seferler bitkenineñ, men ep bir sıñırğa qadar kelip baqarım. Çünki farqlı laflar yüre, sanki bu yerli akimiyetniñ teşebbüsi, em de büyük Moskvanıñ bundan haberi yoq. Baqarmız.
– Qırımda sizin nevbetteki adımlarınız ne, referendummı?
– Yoq, referendum aqqında biz böyle qararğa keldik, işğal etilgen vaziyette biz referendumnı keçirip olamamız ğaliba, çünki bizim referendumımız Rusiye referendumına beñzeycek. Asılında iç bir referendum anda olmadı, begengen ve olarğa kerekli raqamlarnı sızdılar. Biz ister edik referendumnı halqara közeticilerniñ iştraginen keçirmege, şimdi ise olar kimseni yibermeyler, iç bir közeticini. Onıñ içün bu mesele belgisiz bir vaqıtqa qaldı.
Anna Şamanskaya Azatlıq Radiosınıñ Tatar-Başkorkostan muarririyetiniñ maqalesi esasında


text:
Qaraqalpaqstan televideniesindegi balalarǵa arnalǵan «Ertekler eline sayaxat», «Túlkishek» kórsetiwleri arqalı kishkene balalardıń súyikli insanına aylanıp úlgergen Murat Begimovtı xalqımız jaqsı tanıydı.
Ol óziniń 40 jıldan aslam ómirin kórkem óner tarawına baǵıshladı.
Biz 27-mart «Xalıqaralıq teatrlar kúni» bayramı aldınan ustaz aktyor hám rejissyor menen ushırasıp, teatr haqqındaǵı pikirleri menen ortaqlastıq.
-Teatrdı men aynaǵa megzetemen. Ayna arqalı adam tek jaqsılıqtı, ana-Watanǵa, ata-anaǵa muhabbattı, durıs joldı kórse boladı. 40 jıldan aslamıraq waqıt dawamında 3 teatrda islep, ol jerdiń nanın jep, duzın tatqanman. Ásirese, quwırshaq penen islesiw kútá quramalı. Birinshi óziń oynaysań, keyin quwırshaqtı da oynatasań. Balalar dramaturgiyasında olardıń xarakterin túsiniw kerek. Olardıń kózi, tili menen jazıw kerek. Olar monologtı onsha unatpaydı, háreketti jaqsı kóredi. Spektakldi abaylı bolıp jazıw kerek, sebebi, olardıń kewline tiyetuǵın sózlerdi paydalanbaw zárúr. Ásirese, mayıplıǵı bolǵan balalardı esapqa alasań. Ishinde keltirilgen hár bir kemsitiliw olar ushın masqaralaw bolıwı múmkin, – deydi Murat Begimov.
Murat Begimov 30 jılǵa shamalas waqıt dawamında Qaraqalpaq mámleketlik jas tamashagóyler tatrında jemisli miynet etip kelmekte.
Mine, usı waqıt aralıǵında ol 30dan aslam spektakldiń avtorı bolǵan bolsa, 70ten aslam spektakllerdi saxnalastırdı. Atap aytqanda, «Sum eshek», «Sadıq doslar», «Atamnan qalǵan miyras», «Altın biyday», «Shopan bala», «Bódene hám túlki» h.t. basqalar.
Búgingi kúnde Qaraqalpaq mámleketlik jas tamashagóyler teatrında onıń «Qorqa-qorqa batır bolarsań», «Doslıq qádiri», «Túlki, tasbaqa hám taskene» spektaklleri saxnalastırılǵan bolsa, onıń avtorlıǵındaǵı «Shapan ápsanası» spektaklin saxnalastırıw jumıslarına tayarlıq kórilmekte.
27-mart «Xalaqaralıq teatrlar kúni» múnásibeti menen Shımbay rayonlıq xalıq teatrında M.Begimovtıń «Írǵalısqan adam» spektakli qoyılıwı rejelestirilmekte.
-Ustazlarım Quwatbay Ábdireymov, Reyimbay Tóreniyazov, Nájimatdin Ańsatbaevlardan kóp nárselerdi úyrendim. Búgingi kúnde ózim de ustaz dárejesine jetip qalıppan. Qoblan Qálillaev, Paraxat Kulimov, Shıńǵıs Allambergenov sıyaqlı jas talantlılar jetilisip shıqpaqta.
Tárbiya SEYTNAZAROVA,
Qaraqalpaqstan xabar agentligi xabarshısı
28.04.2018, 15:27 | 91 ma'rte ko'rildi


text:
9-orunğa qanaät hasil qildi
Şšhrät MÄSİMOV, “Uyğur avazi” İndoneziyaniŋ Djakarta vä Palembang şähärliridä XVIII yazliq Aziya oyunliri ayaqlaşti.Bu qetimqi qit°ä oyunlirida Aziyaniŋ 45 mämlikitiniŋ 11 miŋ sportçisi sportniŋ 40 türi...
“Asi” – qoş turnirniŋ ğalibi
Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ Ğəyrət yezisida adəttikidək futbol məvsümi šz pəllisigə yətti. Altinçi jil uda štüvatqan yeza çempionatida biyil «Asi» komandisi ğalip çiqti. İkkinçi və üçinçi...
Altunniŋ sani kšpiyivatidu
Şšhrät MÄSİMOV, “Uyğur avazi” İndoneziyaniŋ Djakarta vä Palembang şähärliridä štüvatqan XVIII yazliq Aziya oyunlirida hünär kšrsitivatqan qazaqstanliq sportçilar keyinki künlärdä işqivazlarni biraz hoşalliqqa bšlidi.Mäsilän, bizniŋ jigit-qizlirimiz...
hazirçä bir altun
Şšhrät MÄSİMOV, “Uyğur avazi” Bu künlärdä İndoneziyaniŋ paytähti Djakarta vä Sumatra ariliniŋ äŋ çoŋ şähiri bolğan Palembangta XVIII Aziya oyunliri štüvatidu.Aldin-ala şuni täkitläymizki, Aziya Olimpiada keŋişi...
Moskvadin olҗiliq qaytti
Mäşür SASİQOV, «Uyğur avazi» Turan universitetiniŋ studenti Rähim häydärovniŋ Şäriqniŋ yäkmu-yäk küräş türi bilän mäşiqlinivatqiniğa on jilğa taqap qaldi. Moşu jillar mabaynida uniŋ qol yätküzgän utuqliri...
Yaraysän, Yadikar!
Sabiräm ÄNVÄROVA, “Uyğur avazi” Elimizdä jildin-jilğa sportqa alahidä kšŋül bšlünüvatidu. Şuniŋ nätiҗisidä äl daŋqini alämgä tonutuvatqan çempionlirimizniŋ qatari kšpäymäktä. Hulläs, äynä şundaq keläçigidin zor ümüt kütküzidiğan...
Çoŋ futboldiki qoş uyğur
Yeqinda Rossiyaniŋ yetäkçi futbol komandisi TsSKA rähbärligi moşu älniŋ yänä bir favorit komandiliriniŋ biri «Rubindin» İl'zat Ähmätov isimliq uyğur balisini setivaptu, degän hävärni aŋlap,...
Yeŋi rekordlar ornitildi
Mana Rossiyadä štküzülgän futbol boyiçä duniya çempionatimu ayaqlişip, uniŋğa qatnaşqan komandilar munasip orunlirini egilidi. Bu qetimqi mundial'mu nurğunliğan kütülmigän vä qiziqarliq rekordlarni (ägär şundaq...
Frantsiya – duniya çempioni
Şšhrät MÄSİMOV, “Uyğur avazi” Rossiyadä štkän futbol boyiçä duniya çempionati ayaqlişip, Frantsiya milliy tallanma komandisi birinçi orunni egilidi. İkkinçi vä üçinçi orunlarğa Horvatiya vä Bel'giya komandiliri...


text:
Qırımnıñ Qapsihor (Morskoye) köyünde mayısnıñ 8-de uquq qoruyıcılar qırımtatarı Yusuf Toroznıñ evinde tintüv keçireler. Bunı qırımtatar faili Lenora Dülber Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Toroz Yusufnıñ evine keldiler. Tintüv sebebi şimdilik belli degil. Qorantada fail yoq, hocalıqnen oğraşalar. Toroz oturğan maalle kirişinde uquq qoruyıcılar tolu avtobus tura, evniñ yanında – ekincisi. Urbalarında SOBR (mahsus taqım – QA) işareti, uquq qoruyıcılarnıñ üstünde qurşun keçirmegen yelek ve yanında avtomatları bar», – dep tarif etti Dülber.
Onıñ aytqanına köre, qırımlınıñ evine kimse yaqlaştırılmay, uquq qoruyıcılar evniñ ekinci qatını baqıp çıqqan soñ birinci qatında tintüv keçirmege başladı.
Rusiye uquq qoruyıcılarnıñ izaatları şimdilik yoq.
Mayısnıñ 8-nde saba Lenora Dülber qırımtatarlar toplu yaşağan Qapsihor köyü silâlı insanlar tolu üç avtobusnen sarıp alınğanını bildirdi.
«Bundan evel bu avtobuslar Sudaq-Qapsihor yolunı qapattı, 20 daqqa devamında avtobuslar kirsetilmegen edi», – dedi Dülber.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.


text:
Almatıda jayaw jürginşilerge arnalğan aspalı joldar jöndelmek
ALMATI. QazAqparat - Almatıda jayaw jürginşilerge arnalğan jerüsti joldarın jöndew qolğa alınbaq, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Büginde Almatıda 69 jerüsti jolı bar. Jetisw awdanında - 19, Alataw awdanında - 18, Medew awdanında - 12, Bostandıq awdanında - 7, Äwezov awdanında - 5, Türksib awdanında - 4, Nawrızbay awdanında - 3, Almalı awdanında -1 köpir bar.
Olardıñ 50-i ğana mümkindigi şektewli jandarğa arnalğan platformalarmen, kötergiştermen jabdıqtalğan.
«Qala köşelerindegi buzaqılıq derekteriniñ kesirinen 26 jerüsti jolında 56 kötergiş isten şıqqan. Basqarma men äkimdiktiñ birige otırıp, eskïz jobası men jöndew jumıstarınıñ birıñğay tujırımdaması jasaldı. Aldağı küni metall baspaldaqtıñ jaqtawların birıñğay tüske boyaw, äynekten jasalğan jaqtawlardı metalğa awıstırw, jüretin jolda asfalt beton jabındı tösew, kötergiş lïftilerdi jöndew josparlanğan»,- dedi äkimdikten arnayı sawalğa jawap retinde.
Bïıl barlığı 69 jerüsti jolı jöndeledi. Onıñ işinde bıltır ğana salınğan 7 jayaw jürgin köpiri merdiger kompanïyalar qarjısına jöndeletin boladı.
Jöndew jumıstarı şildede bastaladı.


text:
E.Ceppar: “İ.Umerovğa çıqarılğan üküm – BMT-de yapılğan tematik esabat içün intiqam...”
2017 senesi sentâbrniñ 27-de “Ukrinform” haber agentliginde, Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovğa üküm çıqarılması boyunca press-konferentsiya keçirilecek. İlmi Umerov Aqmescit rayon mahkemesinde 2 yılğa makün etildi, bundan da ğayrı, oña cemaat faaliyetinen oğraşmağa yasaq ettiler.
Tedbirde iştirak etti: Emine Ceppar – Ukraina haber siyaseti Naziriniñ Birinci muavini; Refat Çübarov – Milliy Meclis reisi; Mıkola Polozov - adliyeci; Yevğen Pronin – halqara mahkemelerde İlmi Umerovnıñ meraqlarını taqdim etken ukrain adliyecisi. Skype-bağ: İlmi Umerov, Milliy Meclis Reisiniñ muavini; Mark Feygin, İlmi Umerovnıñ adliyecisi.
Ukraina haber siyaseti Naziriniñ Birinci muavini Emine Cepparnıñ sözlerine köre, bu üküm – biz bazarertesi künü BMT-de tematik esabat keçirgenimiz içün cevaptır. Esabat vaqtında biz, Qırımda qırımtatarlarğa ve ukrainlerge qarşı olğan repressiyalarnı tafsilâtlıca açıqladıq. Bilemiz ki, bu esabat Kremlniñ açuvını doğurdı. Er kes rusiye memurlarına barıp bu esabar aqqında aytmağa başladı. Añlaymız, bu esabat olarğa pek keder etti. Bugünki mahkeme qararı – bu, gürdeli cevap bermege imkânları. Jurnalistlerni konkret bu işte bizge yardım etmege çağıramız”, - dedi Ceppar.
Skype-bağ vastasınen Mark Feygin qayd etti: “Prokuror 3,6 yılnı şartlı şekilde soradı, amma mahkeme 2 yıl koloniyanı tayinledi. İlmi Umerov – pek hasta adam ve böyle cezanı çldürüv kibi saymaq mümkün. Siyasiy sebep körüne”.
Пiд чac зaxoдy Takoж Bдaлocя BийTи Ha пpяMe BkлючeHHя з IлbMi yMepoBиM, яkий пpokoMeHTyBaB: "Я дyMaю, щo дBa pokи я BиTpиMaю. BoHи He дoчekaюTbcя, щoб я пoMep y B'язHицi. Цeй пpoцec cTaHe MaлeHbkoю чacTиHoю Beлиkoro пpoцecy пpoTи Pociï y Гaaзi".
Tedbir vaqtında, bundan da ğayrı, ilmi Umerovnen bağğa çıqmağa fırsat oldı. Umerov dedi: “Men bellesem, eki yılnı çıqap olurım. Olar istegendayın, apshanede ölümimni körmezler. Bu protsess Gaagada Rusiyege qariı büyük protsessniñ küçük qısmı olacaq”.
Refat Çübarov: “Şimdş Qırım deokupatsiyası tarafdarlarınıñ gruppası yaratıldı. İlmi Umerov qurtarıluvı meselesi – bu, gruppa içün bir de-bir test. Putin, Surkov, Şoygu – olar episi bizler içün aynı. Olar – qırımtatar halqınıñ qatilleri. Siz nevbetteki raatsızlığıñıznı ifadeley bilesiñiz ya da “Yeter! Artıq!” dep olasıñız”.
Mıkola Polozov: “Rusiye akimiyeti milliy çizgisine köre devamlı repressiv siyasetii keçire. İşğal şaraitinde qırımtatarlarnıñ vaziyeti başqa halqlarğa baqqanda pek qıyın. Bu, qırımtatarlar işğalni tanımağanları içün Kreml tarafından alınğan intiqam”.
Teşkilâtçı: Ukraina haber siyaseti Nazirligi.
Cedvel


text:
Rusiye Prezidenti Vladimir Putin Moskvada qırımtatar halqı vekillerinen körüşken vaqıtta, Kreml, qırımtatarlarnıñ devletler ara, «hususan Ukraina ve Rusiye arasındaki» davalarnıñ esas mevzusı olmasına yol bermeycegini bildirdi. Kreml yolbaşçısı, qırımtatarlar «öz toprağına saip çıqmaları içün» qolundan kelgenini yapacagını da qayd etti. Amma, közeticelerniñ çıqarğan neticelerge köre, qırımtatarlarnıñ 70 yıllıq sürgünligi arfesinde, Rusiye mümkün olğanı qadar milletni bastırmağa tırışa.
Rusiye matbuat vastaları, «İnterfaks», «Rossiya 24» telekanalı prezident Putin qırımtatarlar vekilleri ile körüşüvini aydınlatqanda, tedbirde iştirak etken iç biriniñ soy adını qayd etmediler. Sebebi añlaşıla, körüşüvde belli qırımtatar liderleri Mustafa Cemilev ve ya Refat Çubarov iştirak etmediler.
Vladimir Putin körüşüvde: «Biz, ve bunı ayırıca qayd etmege isteyim, adamlar öz topraqlarına saip çıqmaları içün er şeyni yapmağa azırmız», - dep qayd etti.
Servis hatası
Oops, as you can see, this is not what we wanted to show you! This URL has been sent to our support web team to look into it immediately. Our apologies.
Onı başqa yerde tapa bilecegiñizni körmek içün qıdırıñız
Amma, qırımtatarlar bildirgenine köre, Rusiyeniñ Qırımda temsilcileri, öz başına tayin etilgen akimiyet halqnı sıqıştırıp başladı. Qırımğa Mustafa Cemilevni yibermeyler, politsiya yerli sakinlerniñ evlerinde tintüvler keçire, yerli küçler tarafından qırımtatarlarnıñ öldürüvi adiseleri belli. Putinniñ qırımtatarlarğa söylegenleri nedir?
Putin Moskvada şunı bildirdi: «Qırımtatarlarnıñ devletlerara, hususan Ukraina ve Rusiye arasındaki davalarnıñ esas mevzusı olmasına yol bermeycekmiz».
Onnen beraber öz başina tain etilgen «akimet» Qırımda iyün 6 künü qadar kütleviy tetbirlerni yasaq etti. 1944 senesi Moskva akimeti sürgün etken halqnı, bu sene 70 yıllığına bağışlanğan matem mitingini de yasaq eti. Sürgünlikke oğrağan eki yüz biñ halqtan yarısı Qazahistan ve Sibiryada elâk oldı.
Şimdiki qırımtatar liderleri Qırımnıñ Rusiye tarafından zapt etilginini mahküm eteler, Mustafa Cemilev aytqanı kibi 90 fayız qırımtatarı Qırımnıñ Rusiye tarafından işğaline qarşı çıqa. O sebepten Vladimir Putin cuma künü ayrı qırımtatar vekillernen körüşkende, bu halq resmiy Rusiyege qol tutmaq kerek olğanını bildirdi: «Men añlayım, qırımtatarlarnıñ aqlarını qorçalamaq içün yıllarnen küreşken şahıslar bar. Amma, biz şunı bilmek kerekmiz, qırımtatarlarnıñ menfaatları Rusiye ile bağlı, Rusiye Federatsiyasınen. Ve qırımtatarlarnı qullanıp, diger devlet menfaatlarını qorçalamaq yañlıştır».
Qırımtatarlarnı bölmege isteyler – Cemilev
Mustafa Cemilev Azatlıq Radiosına aytqanı kibi, Kreml imkânı olğanı qadar qırımtatarlarnı bölmege istey: «şimdilik olar kütleviy şekilde qırımtatarlarnı öz tarafına çekmege isteyler. Amma, faydası yoq. Onıñ içün Qazandan tatarlarnı alıp ketireler. Qırımda qazantatarlarnıñ parlaq temsilcisi – Rustam Temirgaliyev bar. Babasınıñ da belli bir mevamı bar. Lâkin ep bir qırımtatarlarnı celp etip olamaylar. Onıñ içün bölme maqsadında iş devam ete».
Qırım mart ayında işğal etilgen soñ, Mustafa Cemilev Moskvanı ziyaret etti, ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile telefon arqalı laqırdı etti, ekisi de fikirlerini deñiştirmey qaldılar.


text:
HSN üstün vazifeleri aqqında “Tsenzor.NET”-te Nazirniñ intervyusı
Yuriy Stets: “MinStets porohobotlarnen oğraşa dep aytqanda, men kederlenem”
MinStets işi ve bu işnen memnün olmağanlar aqqında; internette botofermalar ve sımarlanğan kampaniyalar aqqında. Putin taraflı telekanallar, Timoşenko ve Tramp, Poroşenko ve “112” telekanalı aqqında. Apayı içün mükâfatlı silâ aqqında. Ve, ne içün Prezident “5 kanal”-nı müarririyet taqımı idareligine bermegeni aqqında. Öz adınen adlandırılğan nazirlik başlığınıñ büyük intervyusı.
***
... Yuriy Stetsnen intervyu daa başlanmadı, biz ise endi Ukraina haber siyaseti başlığına süal berdik:
- Uyğunlaşuvğa intervyu soracaqsıñızmı?
Nazir biraz tüşündi.
- Belgilengen tarihler, raqamlar be añlamlar aqqına – ebet, - dedi o. – İntervyunıñ oqulması aqqında aytsaq – jurnalistlerden birisi men öz intervyularımdan atta birisinioqup çıqqanım aqqında aytar dep tüşünmeyim. Biz onı diktofonğa yazğanımız sebebinden, siz yalan yazsañız – özüñiz bu yazuvnen bunı tasdıqlarsıñız. “Keliñiz, siz bunı silersiñiz” isteknen mümkün olğan oquma aqqında söylesek, böyle alda, siz bunı öz Facebook saifeñizde yazğanıñızda eminim. Yani, baqıñız, nasıl alçaq adam: bunı siliñiz dep ayttı!
Onıñ içün, menim tarafımdan “keliñiz, men bu interyunı oqıp çıqayım” demege aqılsız olur edi. Manası ne?
Yuriy Stets: “Minstets porohobotlarnen oğraşa dep aytqanda, men kederlenem” 01
“BİR ŞEYNİ YARATQANLAR TARAFINA TENQİT, BUNI 25 YIL İÇİNDE YAPMAĞAN ADAMLAR AĞIZINDAN ÇIQSA, - OLARNIÑ TENQİT ETMEGE AQQI YOQ, DEMEK”
- Ayse, başlayıq. Adetince nasıl haberlerni baqasıñız?
- Umumen episini.
- Haberlerni qaydan alasıñız, nasıl saifelerni baqasıñız?
- (Külümsirip) Anda “Tsenzor” barlığı ya da yoqluğı meraqlandıramı? Baqıñız, men öz işime esaslanıp, alğan nezaretim bar. Ve, sadece oquğanım içün ziyaret etken bazı resurslar bar. Resulslarnıñ ekinci kategoriyasında “Tsenzor” da bar. Bazı zamanlarda o, malümat alıcısı olaraq men içün birinci yerge çıqtı, çünki şarqta yüz bergen vaqialarğa çoq diqqat ayıra. Başqa resurslarğa baqqanda, daa ziyade çoq diqqat.
İş aqqında aytsaq, elbette, men episi resurslarnı oquyım – amma nezaret saifesinde. Haberlernen de aynı: men ukrain media menbaalarından bütün haberlerni seyir etem. Amma, bunen beraberlikte, meselâ, “İnter” ya da “1+1” telekanallarınıñ haberleri istimalcisi olam dep, aytalmayım. Eger men, haber mahsulınıñ istimalcisi olaraq haberlerni baqmağa istesem, bu, men baqmağa istegen 2 kanal olmaycaq.
- Yuriy, siz bilesiñiz de, ealiniñ faal-añlı qısmı içün siziñ nazirligiñiz – eñ nefret etkenlerinden biridir? Obyektiv ve subyektiv sebeplerden. Birinci sebep: insanlar, Rusiyege kösterilgen haber qarşılığınen memnün degil. Ve, elbette, başqan nazirlikler işiniñ neticesini tutıp baqmaq mümkün: boğday, tomograf, demir yol ve başqaları. Siziñ nazirligiñiz – başqa bir şey, ve insanlarda, sanki siz bir şey yapmaysıñız kibi tüşünce peyda ola...
- Siziñ sözleriñizni doğurlap olurımmı? İnsanlarnıñ eki çeşiti bar. Birinci qısımnı, nazirlik bar olğanınen memnün olmağan adamlar teşkil ete. Ve o, neler yapmasa da – “yoq dedim, çünki yoq”.
Ekinci qısımnı teşkil etken insanlar ayta: “Ebet, Haber siyaseti Nazirligi olmaq kerek, doğru aytsaq ise – Rusiye Federatsiyasına munasebette kontrteşviqat Nazirligi. Amma aynı Minstetsnen olar memnün, ve olarnıñ esas sebebi böyle: biz bunı pek añlaqmaymız; ve mına, işini talil etip, biz bu nazirliknen memnün degilmiz.
Bilesiñizmi, eger nazirlikniñ işini tutıp körmege mümkün olğanı mümkünmi ya da yoq aqqında aytsaq: Tış işleri Nazirligini de siz tutıp baqıp olamazsıñız dep tüşünem, bu, agro siyaseti Nazirligi degil. Ve eger de siz Agro siyaseti Nazirligini tutıp baqmağa istegen olsañız da – dane keyfiyetini añlağanıñız şübeli.
Yuriy Stes. “Minstets porohobotlarnen oğraşa dep aytqanda, men kederlenem” 02
- Tış işleri Nazirligi aqqında aytsaq, bazılarda elbette, bir de-bir añlaşmalarğa, muqavelelerge, rezolütsiyalarğa tayanmaq mümkün. Siziñ allıñızda ise?
- Eger Karaçünğa barmağa imkânıñız olsa, siz qulleni tutıp baqmağa olursıñız. Soñki bir qaç on yıllıq devamında bu, ukrain devletinen qurulğan böyle keyfiyette birinci obyekt. Ve, Haber siyaseti Nazirliksiz bu, imkânsız olur edi. Bir kimseler ise, bu interyunı oqıp, der “yoq, inkânlı”, o zaman mende süal: ne içün bizden evel bunı kimse yapmadı? Em de Rusiye arbiy tecavuzı vaqtında degil de, ondan evel de; biz laf yürsetken territoriyalarda da, - büyük beyaz lekeler olğanını añlap...
Ve eger, bir şeyni yaratqanlarnıñ tarafına tenqit, bunı 25 yıl içinde yapmağan adamlar ağızından çıqsa, - olarnıñ tenqit etmege aqqı yoq, demek. Öz plastik koordinat sistemasında yaşağanlar ise, meni aslında meraqlandırmay.
- Karaçünda qulle aqqında ayttıñız. Daa neni “tutıp baqmağa” mümkün?
- Çongarda qulle işke kirsetildi. Ve, Qırımnıñ şimaliy territoriyalarında ukrain radiosını diñlemege mümkün olğanınıñ vasiqalı isbatları bar. Bu, atta işğalden evel zamanlarda yoq edi.
Daa, “Haber telükesizliginiñ Mezebi” adlandırılğan vesiqanı tutıp baqmaq mümkün. Bu mezepte, şimdi er kes sevgen terminler ilk kere peyda oldı. Şu sırada, yapma reallikte yaşağan insanlar. İformatsion seriallar, informatsion ücümlar... Amma, bu memlekette, men bir elniñ parmaqlarında bu ne olğanını añlağan insanlarnı sayıp olam.Ebet, Facebookta er kes, Andrüşa Şevçenko pek yahşı futbolcı olğanını añlay. Ya da yaqın zamanlarğace, “eger Donetskke “Toçka U”-nen (raketa kompleksi, - muar.) yahşı patlatsañ, biz aman-aman yarın bu territoriyanı kontrolge alacağımıznı” er kes añlay edi...
Endi ise, informatsion teşviqat ne olğanını ve onen nasıl küremege er kes añlay. Bu, er şeyni bilgen ukrainlerniñ ruhiy tipi dep tüşünem. Amma sen, “Ballar, eger de siz bunı añlasañız, keliñiz, bizge yardım etiñiz” degende, “Yoq-yoq, bir daqqa, tenqit etmege – bu, biz, çalışmağa ise – bu, siz...” degen cevabını eşitesiñiz.
Daa biz, Ukrainada olmağan ve biz olarnı bizim ortaqlarımızdan yalvarıp alğan (1 danesi içün 1 yevro fiyatından) onlarnen bericilernen ğururlana bilemiz. Bunı da bizden evel kimse yapmadı. Ve, olar cebe sıñırında turğan qullelerni de, bizden evel kimse qoymadı.
“Devlet telükesizligi mezebi” ise – bu, biz nazirlikniñ Ekspert şurasınen beraberlikte yaratqan esas vesiqa. Ve şimdi, bu vesiqa operativ – şu sırada bizim tecribemizge tayanıp - Poloniya ve NATO-ğa kirgen başqa memleketler işlep çıqara.
Bundan da ğayrı, bir, “Ukrinform” saytınıñ 6-tilli saifelerinen ve tek 2017 senege büdjette paranen teminlengen telekanalnen Ukraina tış yayınlavı mültimedia platformasınen de ğururlana bilemiz. Bundan evel biz oña 0 grivna 0 kapik masraf ettik. O eki yıl evelsi başlanğanına baqmadan.
- Nasıl kanal aqqında aytasıñız?
- UA/TV
- Aynı şu mı? Bilesiñizmi, bizim siznen subetimizden evel, men, Facebookta oquyıcılarımızğa nazirge süaller bermege teklif ettim. Ve, 16:30 yaqın oquyıcı Yuriy Dzâmulıç maña yazdı: “Sorasañız, o, UA/TV-ni onlayn qaç insan seyir etkenini bile ekenmi ya da yoq?” Ve maña süalge cevapnen skrin yolladı: 4 seyirci...
- E, elbette, men bu aqqında çoq şey oquyım. Yazalar: 8 (ya da 4) onlayn rejimde. Ya bu insan, “Ğromadske” ya da bir de-bir başqa haber resurslarını onlayn rejimde qaç insan baqqanını bile ekenmi?
- Amma biz “Ğromadske”niñ baş müarririnen qonuşmaymız da...
- Yoq, sadece eger biz az olsa da talil etmege tırışsaqq, bu, ne içün olğanını ayta bilem. Ve bu, sadece Youtube pleyerini qoyıp: “Baqıñız, bunı tek 8 insan seyir ete!” demekten daa çoq müimdir.
Men bellesem, eger siz, meselâ, “botofermalar” aqqında leyhanı açsañız, siz anda on biñlernen baqışlar körersiñiz. Amma bu aqqında siziñ oquyıcıñız yazmaz. Onı bu meraqlandırmay! Çünki öz zamanında, kimse böyle şeyni başlağan edi. Ve endi onı Facebookta anda-mında atalar. Bu normal, bu pek yahşı. Bu, yahşı, bu, bir de-birlerini meraqlandırğanı aqqında ayta.
Daa bir kere, esası: mültimadia yayınlav platforması içün paralar ilk kere 2017 senege büdjette ayırıldı. Bu paralar daa büdjetke kelmedi ve iç bir vasta ile Ukraina tış yayınlavı mültimedia platformasına çalışmağa başlamadı. Buña daa ğoşmaq isteyim, Ukraina tış yayınlavı mültimedia sisteması aqqında qarar tek keçken sene qabul olundı. Onıñ içün, resursqa daa bir kapik masraf etilmegeninden soñ: “Baqıñız, anda tek 8 seyirci!” demege... bu insanğa süalim bar: o, qaç telekanal yarattı? O, küçlü kanal yaratmaq içün ne qadar para kerek olğanı aqqında bile ekenmi? Resursnı populârlaştırmağa ne qadar vaqıt kerek? Men bellesem, bilmey. O, özü bir şey yaratqanında şübelenem.
- Ebet, amma, Youtube’ta “112” kanalında canlı yayınlarnı biñlernen insan baqa.
- Ebet, tek bir şey bar – kanal tünevin yaratılmadı. Ve paralar oña, doğrusını aytqanda, o birisi kün ayırılmadı. Em de büyük para ayırıldı. Añlaysıñızmı, bir şeyni talil etmege vaqıt keçken soñ mümkündir... “Mına, men açtım, bçyle bir şey körem” printsipi boyunca degil...
Daa 20 yıl evelsi qabul etilecek bir çoq srtategik qararlar bar. Meselâ, eger de adamlar dünyada Ukraina populârlaşması Kontseptsiyasınen oğraşsa ediler, biz 20 yıl Çernobıl patlağan memleket kibi dünya bilgen devlette yaşamaz edik. Ya da Rusiyeniñ parçası kibi. Menimce, eger buña oşağan hızmet akimiyetiniñ orğanı 20 yıl evelsi yaratılğan olsa, biz şimdi, böyle organnıñ kerek olğanı aqqında aytmaz edik. Ve biz, işğal olunğan Qırım aqqında ve Ukraina şarqında real qurbanlar aqqında laf yürsetmez edik.
- Demek, bunı, çoqusı allarda, memleket istemey edi.
- Memleket dep tüşünmeyim. Siyasetçiler istemey edi. Memleketni ise kimse soramadı.
Daa bir kere: tek raqipli bir şey yaratıp, bir şeyni tenqit etmege mümkün. Amma, tenqit etip bunen beraberlikte bir şey yapmamağa olmaz! Afsus ki, bu yapma kerçek ayatta çoq insanlar “Men iç bir zaman tışarıda çöplük taşlamayım. Men er zaman arabanı doğru qoyam. Men daima tek yeşil ışıqqa yolnı keçem” printsipi boyunca yaşay. Amma sen yapma ayattan kerçek ayatqa çıqqanda, bu insanlar qayda dep tüşünesiñ. Ya, eger de sizde er şey yahşı olsa ve er kes o qadar samimiy ve acyip olsa, iç bir zaman qabar almasa ve bermese; eger memlekette böyle güzel insanlar millionlarnen olsa – ne içün bu memlekette o qadar çoq yaman şeyler ola?!
- Ya siz, Yuriy, ğaliba, cemiyet tenqidine canıñız ağırdı?
- Yoq, men sadeceyapma ve kerçek ayat olğanları aqqında aytam. Ve olar pek farqlı.
Men ne içün buña o qadar diqqat ayıram? Çünki bir anda içtimaiy media, afsus ki, cemiyetniñ kerçek bölümleri olmağa toqtadı. Başta bu, cemiyette sıcaqlıqnı ölçemege yahşı bir vasta edi. Çoq siyasetçiler ve ticariy teşkilâtlar içtimaiy medialarnı idare etüv içün qullanmağa başlağan soñ, olar, AQŞ Twitter kibi, cemiyet termimetrii olmağa toqtadılar. Men bu aqqında kedernen aytam; menim tecavuzım men begengen ya da begenmegen şeynen bağlı degil. Biz Minstets üstünde küldük te endi?
ÇEŞİT SİYASİY QUVETLER AYNI BOTOFERMALARNI İŞLETE. AMMA BU ENDİ EFFEKTİV DEGİL.
- Facebook ta böyle termometr olmağa toqtadı?
- Toqtadı. Botoferma ve “ölgen akkauntlar”nıñ çoqluğı endi bu sıcaqlıqnı ölçemege imkân bermey. Bu qorqunçlı bir şey.
- Sizde akkauntlarnıñ nasıl fayızı “olgen” olğanınıñ sayısı barmı?
- Eger biz ukrain Facebookı aqqında aytsaq, ukrain segmentiniñ üçten biri – “ölgen”. Bir taraftan, bu botofermalar. Em de, olar em tış, em de iç, mal ileriletilmesinen oğraşqan siyasiy quvetlernen yaratıla. Bir de-bir maqsus yonelişler içün yaratılğan akkauntlar da çoq. Meselâ, bir de-bir oyunğa kirmek içün.
- Ukrain fırqalarından kim bunen oğraşa?
- Er kes.
- Ya eñ küçlü botofermalarnıñ saibi kim?
- Bunı ölçemege imkânsızdır. Çoqusı allarda çeşit siyasiy fırqalar aynı botofermalarnı işlete. Bunen beraberlikte biri-birini qabaatlaylar.
- Olgin tsehletine beñzegen, real tsehler Ukrainada barmı?
- Yoq. Bizde bütün bu şeyler mesafe şeklinde yapıla.
- Ya ne içün kreml "botofermalarında" başqaca?
- Olar içün kontrol olunmaq - er şeyden emiyetli. Onıñ içün de er kes bir ofiste otura. Eñ külünçlisi ise botofermalar endi tesirli alet olmağanındadır. E, daa bir yarım yıl evelsi o böyle edi. Amma olar pek çoq olğanı sebebinden, alet tesirli olmağa toqtadı. Onıñ içün er daim mına Minstets parıhobotlarnen oğraşa degende, men kederlenem. Ekinciden, men buña para masraf etken siyasetçilerni acıyım. Men, bu qadar turğanını ve bu siyasetçilerni nasıl aldatqanlarını tahminen tasavvur etip olam.
- Söz sırası, siz Yuliya Timoşenko Donald Trampnen körüşüviniñ, böyle deyik, “tualet” aspektine bağışlanğan, quvetli dalğasına diqqat ettiñiz? Em de cevap dalğağa da mı?
- (Külümsirep) Bundan da ğayrı, men “Tsenzor”da Aleksandra Kujel ile intervyünı oqudım, o, men bunı yapqanımnı söyledi...
- Yoq, bu intervyü Yüliya Vladimirovna Trempnen körüşmezden evel yazılğan edi.
- Böyle leyhalarda menim iştirak etkenim (ya da etmegenim) aqqında, men endi ayttım. Bu vastanı effektiv dep saymayım, ve buña para masraf etken er bir siyasetçi, - sadece paralarnı boş-boşuna coya. Onıñ içün, eger siyasetçilerden bir de-birisi (devlette birinci şahıstan başlap ve parlamentke ait olmağan fırqalarnen bitirip) men bunen oğraşqanımnı istegen olsa, men endi oña cevap berem: “Ballar, sımarlamañız, manası yoq, boş-boşuna siziñ paralarıñızğa saip olmağa istemeyim”.
Yuliya Vladimirovnanıñ ayaq yol yanında ya da ondan uzaqta körüşüvinen ikâye aqqında aytsaq, men içün bu qısım emiyetli degil. Eger o, onen subette memleketniñ meraqlarını qorçalağan olsa, olar qayda körüşkeni – ayaq yolda ya da onıñ yanında, Oval kabinette ya da onıñ yanında, - men içün bazı bir. Ve men, memleket tışarında böyle yapqan er bir siyasetçini alğışlarım.
Eger de bu insan, soyadına iç bir alâqasız, öz şahsiy meraqlarını qorçalağan olsa, bu insan – aşaa adam. Çünki, memlekette cenk olğan vaqıtta, o, öz şahsiy kapitalizatsiyasınen oğraşmağa ve öz şahsiy meraqlarını qorçalamağa tırışmaq içün bara. Böyle olğanda o, özüni devlet erbabı adlandırmağa ve buña iddia etmek aqqı yoq.
Menim aytacağım ve fikirlerim Yuliya Timoşenko aytqan şeylerge aittir. Onıñ içün, men, botofermalatr serdarı olaraq, ayaq yolnen bu ikâyeni çıqarğanım aqqında qabaatlar eşitkende, bu külünçlidir. Dostlar, meni bu meraqlandırmay. Birinciden, çünki bu çalışmay; ekinciden – çünki bu subet qayerde ötkerilgeni degil, maña, olar ne aqqında qonuşqanları meraqlı.
- Siz, botofermalar endi tesir etmey dep aytasıñız. Ne tesir ete, o zaman?
- Eger de içtimaiy media aqqında aytsaq – bu, tek LOM adlanılğanlardan çağıruvlar. Endi, afsus ki, az adamlarnı. Bizdeki içtimaiy fikir tez deñişe: ukrainniñ psihotipi böyledir. Mına bir qaç daqqa evel bütün yerlerine öpe ediler - bir saniyeden soñ ise "Tut onı, tut" dep qıçıralar.
Ve, yazıq ki, böyle alet, içtimaiy media olaraq, aman-aman coyulğan.
- Belki de, şu sebepten siyasetçiler bazılarda blogerlerni qapalı körüşüvlerge davet eteler?
- Bazıları - e, aynı şu sebepten. Böyle körüşüvlerniñ olması - bu da doğru ve mantıqiy. Amma, böyle körüşüvlerniñ keçirilüvi yañlış ola bile. Bir tataftan, fikirlerni eşitmek içün, körüşmek kerek. Başqa taraftan, olar barar da "baqıñız, men siyasetçinen körüştim, aman da aqıllı!" dep yazar tüşüncelernen, olarnı fokus-gruppa kibi qullanmağa kerekmey.
- O zaman, körüşmege ne kerek?
- Ne olğanı aqqında olarnıñ fikirlerini eşitmek içün. Çünki olar bu sotsiumnı em köre, em de duya.
Onıñ içün, buña fokus-gruppağa, şameklerge kibi munasebeti olğan siyasetçiler bar. Ve, başqalarınıñ fikirine qulaq asqan siyasetçiler de bar. Böyle soyları da bar, çoq şükür. Amma, men bellesem, blogerlernen şahsiy körüşüvler - siyasetçi birden 15-20 blogerlernen körüşkeninden tesirlidir.
- Siz, botlarnıñ ayrı aktsiyasını sımarlamağa - ucuz olğanı aqqında hatırladınız. Qaç?
- Bir yarım yıl evelsi o, ya da bu insanğa, onı emotsional tınç aldan çıqarmaq ve oña aqılsız areket yaptırmaq, soñra ise "Tut onı, tut" dep bağırmaq içün büyük ücüm keçirmek - 10 biñ Ukrainalı olmağan para tura edi.
- Bir qaç misal ketirip olasıñızmı?
- (Küle) Yoq, elbet de! Siz aytacaqsıñız da: ya, sen bunen oğraştıñ! Demek, şimdi de, mıtlaqa, oğraşasıñdır!
- Raqamlarnı siz seslendiresiñiz de...
- Men biñlernen adlandırğan şeyden çıqsaq, bu, eñ azından, men bunen oğraşqan insanlarnen qonuşqanımnı bildire bile.
- Eñ çoqusından ise?
- Eñ çoqusı - men de bunen oğraşa bilgenimni bildire bile. Amma, men aytqanlarım men bunen oğraşmağanım aqqında ayta. Bu pek müimdir. Men ne aytqanlarıma pek büyük diqqat etem.
Yuriy Stets: "Minstets porohobotlarnen oğraşa dep aytqanda, men kederlenem" 03
- O zaman, bir konkret insanğa böyle ücümnıñ misalini tasvirleñiz.
- Yahşı, mına: Nastâ Stanko, o yaqın zamanğa qadar çoq jurnalistlerniñ mabutı edi. Soñra ise şu jurnalistler begenmegen şeyni ayttı - ve oña "Atu, atu!" dep qıçırmağa başladılar.
Sereja Loykonen de - aynı şey. İnsan memleketke kelip, Donetsk avalimanına keçkende, onın fotolarından dünya Donetsk avalimanında ne olğanı aqqında bildi ve onı er kes qaraman dep saya edi. Amma yaqında, o, fotomontajnı real fotolar dep köstermege mümkün olmağanı aqqında fikirini seslendirgen soñ er kes oña atıldı. Ve bundan ne Ukraina, ne Ukraina jurnalistleri, em de blogosaa - bir şey alamadı.
- Siz kerçekten de, Ağda bu ücümler para içün keçirildi dep tüşünesizmi?
- Baqıñız, men tolu eminliknen böyle aytıp olamayım, çünki siz menden maddiy isbaat istersiñiz. Men kelecek şeyni tüşünem. İnformatsion serial nasıl yaratıla? (Bu intervyunı oquğan politehnologlar, aytarlar: Alla, Alla, o, o qadar yañı ne dedi ki?)
Bu, açıq bir duyğunen çağırıla bilgen, informatsion ücümdır. Soñra ise, bundan informatsion serial yapmaq içün, tehnologcılar kirişe. Olar neticede, bundan informatsion serial yapmaq içün, botofermalarnı da, şu sırada, işleteler. Bu daima eşitilsin dep, insannı dialogqa kirsetmek kerek – onda duyğu çağırmaq içün. Bu, gece-kündüz 24 saat otupıp, insan peyda olğanını izlemek kerek te. Onı meraqlandırğan şeylerni tapıp, dialogqa çağırmağa tırışmaq. Ve bunı informatsion serialğa çevirmek içün, adiy oquyıcılarnıñ birinci, ekinci, onuncı duyğu kategoriyası yetişmez. Bir de-bir idare etici tehnologiya olmalı. Tek böyleliknen informatsion serialnı yaratmaq mümkün. Men bellesem, Serğiy Loykonen vaqiada botofermalarsız olmadı. Menim sözlerimni isbatlamaqa içün, qullanılğan akkauntlarnı ögrenip çıqmaq kerek.
- “Minstets” memi aqqında ne tüşünesiñiz?
- Men merqlandıra ve şeñlendire. Eger adamlar o nasıl ve ne sebepten peyda olğanını talil etken olsalar, - men bellesem, neticeler şimdi başqa-türlü olur edi. Amma yardım bermecegim (külümsire, - müar.).
“”MINSTETS” – BU, “PIÇQAN” NAZİRLİK DEGİL. “PIÇMAĞA” ŞEY YOQ”
- İşğal etilgen territoriyalarda insanlarnıñ haber etüvi aqqında qonuşayıq. Çonğarda ve Karaçündaki qulleler aqqında siz endi aytıp berdiñiz.
- Karaçün Ğorlovka ve Donetsk vilâyetiniñ büyük territoriyasını “qapatmağa” imkân berdi. Çonğar Qırımnıñ şimalini qapata. Bu sene Lugansk vilâyetinde qulleniñ teminlenüvi planlaştırıla (ve biz bunen oğraşamız). O, 1 dollar tura, onı AQŞ-dan bizim ortaqlarımız yolladı. Ve bu da, söz sırası, nazirliksiz imkânsız olur edi.
- Ne içün?
- Mına eger Yevgeniy (“Tsenzor.NET” mühbirlirinden birisine baqıp) böyle ricanen amerikanlılarğa kelse, onı anda kirsetmezler. Kirsetseler de bile, soñra tebessümnen derler: “Sağ ol, Jenâ, körüşkence, seni körmege çoq memnün oldıq”. Amma, afsus ki, bir şey bermezler.
Bundan da ğayrı, Pokrovskta (eski Krasnoarmeysk), Donetskni qapatacaq qulle qoyacaqmız.
- Bınen beraberlikte, yayınlavnen qapatılmağan “böz territoriyalar” da bar. Olarnen ne olacaq?
- Şimdi, alternativ yollarnı qıdıramız, çünki analog signalınen anda “yetmezsin”. Ale daa, cografiyadan baqıp, biz bu territoriyanen bir şey yapıp olamaymız.
- Ya “dijital”, kabel, yoldaş, küçük qulleler?
- Biz qoyacaq olğan territoriyalar bar. Amma bu telükeli edi, men ise vatandaşlarnıñ ayatı içün mesüliyetni özüme alıp olamayım.
- Ve sesniñ keyfiyeti aqqında. Çonğardaki o qulle, Ukrain radiosı ve Meydan radiosınıñ signalını bere...
- Bu, daa yapılmaqta. Umumen aytsaq ise, anda dalğalarnı bir qaç media aldı. Şimdi azırlanuv işleri kete.
- Artem Skoropadskiyden süal. “Ne içün Avdeyevkada cenkniñ üçünci yılında tek separatist analları ve radiostantsiyaları çalışa?”
- Men bellesem, eger Artem Avdeyevkağa kelse ve antannalarnı başqa tarafqa çevirse, o, anda tek separatist kanalları ve radiostantsiyaları degil de, başqaları da olğanını körer. Afsus ki, insanlarnı vaqtınca zapt etilgen territoriyalardan başqa tarafqa antennalarını çevirmege zorlamağa, - pek qıyın. Avdeyevkada nasıl radiostantsiyalar ve kanallarnı körmege mümkün olğanı aqqında mesajlarnı biz yerleştiremiz. Konkret dalğalarnen, teminlenüv boyunca instruktsiyalarnen.
Avdeyevka – bu, men bir qadda evel aytqan, problemli meskün yerlerden biridir. Donatmalarnı borularğa asıp körgen edik, amma bu pek tez bite. Lâkin, anda separatist TV ve radiosı yayınlağanı aqqında biz bilemiz. Başqa regionlarda kibi. Ve bu signalnı blok etip biz daa olamaymız, bu kerçektir. Afsus ki, haber cenki, arbiy areketler devam olğanı qadar devam etecek.
- Çoq oquyıcılarnı böyle cevap razı etmez.
- Yapılacaq şeylerden eñ qoşlayı – Donetsk qullesini qaytarıp almaq. O zaman er şey yahşı olacaq! Amma biz bunı şimdi yapıp olamızmı? Yoq. Onı bozıp olamızmı? Bu da yoq. Bir sebepten: anda Ukraina vatandaşları olğan insanlar buluna. Ve mına bu çağıruvlar – keliñiz bir şeynen Donetsk qullesine atayıq! – bu yahşı çağıruvlar. Böyle insanlarğa şahid quşağını alıp, anda barmağa tevsiye etem.
- İnformatsion laqırdı radiosınen vaziyetni nasıl köresiñiz?
- Qısqa şekilde aytsaq, yaman. Ukrainada yaşağan millionlarnen adamlar laqırdı radiosınıñ raqip mahsulını çoqça almaq kerekler. Nazir olaraq, men ticariy radiostantsiyalar faaliyetine kirişmege aqqım yoq, onıñ içün, raqipli tek muzıkal mahsulı ola bilegenini tüşüngen, Ukrainada 40 yaqın radiostantsiyalarğa öz fikirlerimni aşlap olamayım. Biz olrnı başqa olmağa zorlap olamaymız. Sadece çünki bu imkansız.
- Milliy Şura dalğalarnı paylaştırğanda, muzıkal stantsiyalar ğalebe qazanalar. Ve “Gromadske radio”, “Armiya FM” ğalebe qazanmaylar.
- “Armiya FM” soñki konkursta pek çoq dalğa qazandı. “Ğromadske radio” bizden şarqqa bericiler ve dalğalar aldı. O da Ukraina Şarqında. Ticariy radiostantsiyalar ve telekanallar degil de, “Ğromadske radio” dalğalarnı alıp, konkurslarda ğalebe qazanğanda, - bu, menimce, Ukraina içün unikal adise.
- Telekanallar, bundan da ğayrı, analog Dalğalarnı da ala. Ve eger vaziyetni doğurlasañ, çeşit radiostantsiyalar içün dalğalarnıñ büyük spektri açılacaq...
- Birinciden, memleket endi çoq yıl “dijital”ğa keçe – ve soñunace keçip olamay. Buña uyğun qanun imzalanğan soñ, “dijital”ğa keçüv daa bir qaç yıl evelsi olmaq kerek edi. Amma biz ale daa bu ceryanda bulunmaqtamız, ve, tüşünem ki, daa bir zaman bulunacaqmız. Onıñ içün, bir sıra analog dalğaları boşaycaq ve olarnıñ yerine radiostantsiyalar kelecek dep tüşünmege, – kerekmey.
Ekinciden, Milliy Şura faaliyetinde, bu dalğalarnı ticariy saa degil de, Milliy radio, “Ğromadske radio” alsın dep areketler yapmağa obyektiv istek körem. Ne içün men öyle tüşünem? Çünki soñki konkurslarğa baqam. Meselâ, Lvovda, büyük vilâyet merkezinde, konkersta yahşı dalğanı Milliy radioga berdiler, bir de-bir ticariy radiostantsiyağa degil. 25 yıl devamında memlekette böyle şeyler közetilmegen edi. Qaide olaraq, bazı motivatsion yeşil kâgıtlar içğn bu dalğalar ticaretçilerge kete edi. Uzun zaman devamında, media-menedjer olıp, men bunı közettim. Şimdi ise Ukraina şarqında “Ğromadske radio” bu dalğalarğa razılıq aldı. Bu unikal ikâye, ve Milliy Şura azalarına bular içün pek minnetdarım.
- Oquyıcı Andrey Grigoryev ya da meraqlana, ya da tevsiye bere: “Moldova, Pridnestrovye, Gagauziya, Qırım, Donbass, Belarus kibi regionlarfda yayınlav içün “Nastoyaşçeye vremâ” ya da “Radio Vesti” şeklinde rus tilinde proukrain medai saa yaratmağa planlarda barmı? Elbette, normalde Rusiye, Qazaqstan, Orta Asiyanıñ uzaq bölgeleriniñ örtülmesi içğn yoldaş olmaq kerek. Şekil – tek Ukrainadan haberler aqqında degil de, umumen SNG memleketleri meselelerini almaq”.
- Böyle cevap bereyim: biz, analog televizionnen Ukraina olmağan memleketlerge kirmege aqqımız yoq – çünki biz “Transsıñır televizion aqqında Avropa konventsiyasınıñ ratifikatsiyası aqqında” qanun imzaladıq. Yoldaş radio aqqında aytsaq, İnternet olğanda bu mantıqsızdır. Men, yoldaş radio inkişafı içün perspektivalar körmeyim. Paralarnı boş-boşuna masraf etmege ne kerek?
- Söz sırası, Moldovada musafir hanede mende “Perşıy.UA” köstere edi.
- Çoq memleketlerde biz tek tış yayınlavına degil de, em de şu sırada Birinci milliy telekanalğa da diqqat ayıramız, şimdi o, çemiyet kanalı olacaq. Men bunı ilerete edim ve kelecekte de ileritecegim. Soñki misallerden, Yaponiya elçisinen muzakerelerden soñ 100 mln. grivnağa tehnikiy donatmalar berilmesi aqqındaq añlaşma qabul etildi. Biz, bu tehnikiy donatmalar UA/TV tış yayınlavı kanalına berilmesi içün muzakerelerni başladıq. Açıq aytasaq, bu, men ileritecek şeylerden biridir, çünki bu, nazirlik idaresi altında bulunğan müessise. Lâkin, “Cemiyet televizionu”nıñ işke kirsetilmesinde acele ihtiyac bar olğanı içün, biz, bu donatmalar “Cemiyet televizionu”na berilecegi aqqında añlaşmağa keldik.
- Sizge ola bilgen iddialardan birisi: Stets bu paralrı “pıçmaq” istey. Paralar masraf etüviniñ cedvelini nasıl teşkermek mümkün olacaq?
- Baqıñız, nazirlik işiniñ birinci yılı bizge 6 million grivna ayırdılar. Nazirlik yaratılğan vaqıtta ise, biz memleketke eñ azından 30 million ketirer dep ayta edim. Birinci sene, biz ortaq-memleketlerden 60 millionlıq yardım aldıq. Onıñ içün, eger biz Haber siyaseti Nazirligi aqqında laf yürsetsek, şimdi o, memleketniñ paralarnı almağan da, aksine oña para ketirgen yekâne nazirleklerden birisidir.
Bunen beraberlikte, bizim er bir adımımız resmiy saytımızda onlayn-rejimde kösterile. Ve biz iç bir şeyni “ProZorro”-sız almaymız. Welcome, keliñiz, baqıñız!
Qabarcılıq aqqında aytsaq. Bu, iç bir arabası olmağan yekâne nazirliktir. Ve iç bir vaqıt peyda olmaycaq. Çünki, mında çalışmağa kelmezden evel, biz bir şey etip yüre edik. Böyle etip ileri de yürecekmiz! Nazirlikte, men itişam dep adlandırğan şeyler de yoq edi ve peyda olmaz. Bu, “pıçqan” nazirlik degildir. “Pıçmağa” şey yoq.
“112 KANAL POROŞENKONI SATIN ALMAĞA İSTEY DEGENDE, BU AVTOMATİK ŞEKİLDE, YALAN OLĞANINI BİLDİRE”
- Televizion meselesine keçeyik. “Cemiyet televizionu”nı biz ep bir körmedik...
- Böyle aytayım: baş nazir tarafından maña uquqiy vesiqalar qabul etilmesinden bazı bir işlerni (konkret vazifeler ile) becermege emir etilmegen olsa, men bunen oğraşmadım.
- Ne içün?
- Çünki bu menim funktsionalim degil. Eminim, eger men bunen noyabrniñ soñunda oğraşmağan olsam, yanvar ayında PAT NSTU yüridik müessise peyda olmaz edi.
- Böyle eminlik qaydan?
- Groysman maña bu vazifeni bergende, men dedim: “Yahşı, elbet de, yaparım”. Soñra ise bir sıra vesiqalarnen gece keçirip, anda orta bürokratiya derecesinde “tınç deşet” olğanını añladım. Amma, ne ne olsa, yılnıñ soñunace biz episi bürokratiyanı keçtik, Nazirler kabinetinen episi uquqiy vesiqalarnı qabul ettik. Biz bunı yüridik müessisesiniñ bu yıllıñ qaydında kördük – er kes, bu imkânsız dep aytsa da. Bu künlerde közetüv şurasınıñ başlığı saylandı. Eminim, aprelde biz idare başlığınıñ saylanuvını körermiz. Söz sırası, Közetici şurasınıñ başlığı, bu sene “Cemiyet televizinu” öz yayınını işke kirseteceginde emin.
- Endi bu yılnıñ soñunace kontentni körecegimizde eminsiñizmi?
- E, çünki eger biz bunı körmesek, bu leyhanıñ ömürge keçirilmemesi içün mesüliyetni endi devletke asmağa mümkün olmaz.
- O zaman, mesüliyet kimniñ üstünde olacaq?
- Közetici şura terkibine kirgen insanlar üstünde. Olardan er birisinde öz sotsiumında öz şahsiy kapitalizatsiyası bar. Ve olar, özlerini telükege qoymaz.
Men, “Cemiyet televizionı” bu sene çalışmaması içün manaçıqlar körmeyim. Eger devlet tarafından yardım kerek olsa, eminim, bu yardımnı em közetici şura, em de NTSU idareligi alır.
- “Çalışmaması içün” – yüridik tarafları aqqında aytasıñızmı?
- Yoq, men yayın aqqında aytam.
- Bundan evel ne keder ete edi?
- Memur, siyasetçi ve nazir olaraq, meselâ, Zurab Alasaniya şahısında reberlikni tenqit etmek özüme musaade etmege kelişmez. O menim dostum olğanından degil de, birinciden memur tenqit etmege aqqı olmağanı sebebinden kelişmez. Ekinciden ise, media yaratmaq ne olğanını, men bilem. Bu qolay degil. Onıñ içün, men bunı yapmağa başlasam, men “mına, baqıñız, UA/TV endi qaç vaqıt çalışa – olarnı ise YouTube-ta canlı yayında tek dört insan seyir ete” satırlarnı yazğan aqmaqtan farqlanmam...
- Amma siz, “Cemiyet televizionu” leyhası kontent derecesinde 2018 senegece olmağanınen razısızmı?
- Doğru aytasıñız, olmadı. Bunıñ bir sıra obyektiv ve subyektiv sebepleri bar. Şu sırada, deputatlar ve Nazirler kabineti azalarınen ilsâatnıñ ömürge keçirilmesi ceryanında – bir de-bir etaplarda – blok etüv. Bu da doğru, men bunen noyabrde rastkeldim. Aman-aman bütün derecelerde ceryannı blok etmege ıntıluvlar bar edi. Ne içün, añlap olamayım. Çünki bu leyhada konkret cedvel ve soyadnen memurğa telüke yoq. Çünki ilerileşken İnternet dünyasında yaşap, er şeyden qaçıp olamazsıñ. Ve eger sen ***kel olsañ er şeyden hasta olursıñ. Eger öyle olmasa, o zaman ne içün “Cemiyet televizionu”ndan qorqasıñ?
Yuriy Stets: “Minstets porohobotlarnen oğraşa dep aytqanda, men kederlenem” 04
- “Ukrainska pravda”dan zenaatdaşlarım, Tatyana Lebedeva “Milliy cemiyet teleradiokampaniyası” közetici şurasınıñ Başlığı olıp sayılğanı aqqında haber etip, Lebedevanı Viktor Pinçüknen bağlağan menbaalarnı ketireler. Bu, olarnıñ aytqanlarına köre, em de televizion ve radioyayınlav meselelerinden Milliy şurada onıñ saylağanına köre belli oluna...
- Neni tefsit eteyim? “Ukrayinska pravda”da serlevalarnımı?
- Siz özüñiz bu bağnı köresiñiz? Cemiyet televizionu üzerinde kontrolni oligarhlardan birisi özüniñ qoluna alar dep qorqmaysıñızmı?
- Yoq, çünki, birinciden, közetici şura öyle yaratılğan ki, bu imkânsız. Ekinciden ise, bu memlekette er bir insannı bir kimsenen bağlamaq mümkün. Süal tek bir şeyde, bir serlevalarda böyle şeyler bar, başqalarında ise – ne içğndşr yoq. Ve mında mende o ya da bu medialarnıñ, o ya da bu insanlarğa munasebeti aqqında süalllerim bar. Men bellesem, “Ukrayinska pravda” başqa bir kimse ğalebe qazanacaq dep tüşüne edi. Amma Lebedeva yeñgeni sebebinden, bu pek begenilmedi. Onıñ içün anda, onıñ Pinçükqa munasebeti bar degen ibare peyda oldı. Lâkin böyle şekilde, bu memlekette başqa bir insannıñ başqa bir insanğa munasebeti bar, çünki o, bu insannen ya da dost oldı, ya da çalıştı, ya da sadece qonuşqan edi.
Eger Lebedeva, Milliy şura azası olıp, Pinçüknıñ holdingi ile bağlı şeylerge bir şey etip qol tutqan olsa – demek, böyle de Milliy şuranıñ episi şimdiki azalarını, “Ğromadske radio”nen bağlamaq mümkün, çünki olar “Ğromadske radio” litsenziyasına qol tuttılar! “Ukrainska pravda”dan, “ĞR”nen bağlı olğan Yuriy Artemenko bunı ve bunı yapqanı aqqında serleva bekleyim.
- Ukrain telekanallarınıñ top-menedjerlerinen nasıl sıq körüşesiñiz?
- Sıq aytmaq mümkün.
- KHV ve içtimaiy ağlarda “Poroşenko “112” kaqnalını satın almağa azırlana”, “Kononenko yaqın zamanda “Tonis”ni satın alacaq” ve başqa menbaalarğa bağlı şeylerni oqumağa mecbursıñ. Kanallarnıñ saipleri ve top-menedjerleri bu körüşüvler vaqtında bunıñ sayesinde öz raatsızlığınen paylaşalarmı?
- Bir vaqıtları, 5-ci kanalda top-menedjer olaraq çalışıp, İnternette pek sıq, kanalnı şimdi bir de-bir Saşa-tiş ekimi, o vaqıt Yaukoviçniñ oğullarından birisine öyle ayta ediler, ya küçnen, ya da satın alacaq ya da endi aldı degen çoq şeylerni oquy edim. Umumen, bu şeñlendire edi, çünki, qaide olaraq, tarqatılğan haber – bu, kerçekke ait olğan malümat degildir. Onıñ içün, siz misal ketirgen şeyler aqqında aytqanda, nasıl misal ketirdiñiz?
Yuriy Stets: “Minstets porohobotlarnen oğraşa dep aytqanda, men kederlenem” 05
- 112-ci kanalnı Pert Alekseyeviç almağa istegeni aqqında.
- 112-ci kanalnı Poroşenko almağa istegeni aqqında aytsalar, bu, avtomatik şekilde yalan olğanını bildire. Çünki eger Poroşenko 112-ci kanalnı almağa istegen olsa, o, bu alış-verişni tez yapar edi. Ve bu aqqında ekinci künü haber eter ediler. Bu mevzunı bir yarım yıl devamında qarıştırsalar, bu mevzu ne Poroşenkoğa, ne başqa bir kimsege meraqlı degil.
“MEN POROŞENKOĞA “5-Cİ KANAL”NI MÜARRİRİYET TAQIMI, MENECMENT İDARELİGİNE BERMEGE TEKLİF ETKEN EDİM. BUNIÑ OLMAMASINIÑ BİR SIRA SEBEPLERİ BAR”
- Siz episi telekanallarnıñ saiplerini bilesiñizmi?
- Büyük media-holdindlerden – e.
- “112” kanalnıñ saibi kim?
- Olar vesiqalardan köstergenlerine köre...
- Olar vesiqalardan köstergenlerine köre, biz özümiz de bilemiz.
- ... Olar vesiqalarda köstergenleri kerçek olmağanını tüşünem. Men bellesem, “112” kanalnıñ saiplerine evelki akimiyet vekilleriniñ munasebeti bar, tafsilâtlıca ise – “mladoinformarlar” adlandırılğanlar. Men bunı yüridik şekilde isbatlap olurımmı? Yoq, çünki öyle alda şimdi mahkemede bulunıp bunı isbatlar edim.
- Siz “mladoreformatorlar”dan qaysı birisi aqqında öyle tüşüne bilesiñiz?
- Olardan qaysı birisi olğanınıñ manası barmı?
- Sadece meraqlandım.
- Men bellesem, olardan er birisi Ukraina memeleketi içün zararlıdır. Kim çoqça, kim azca, meni meraqlandırmay.
- NewsOne saibi aqqında ise aytsaq?
- Bu, Murayev dep tüşünem. Bazı insanlar: bu daa yüksek, daa uzaq bir insandır dep aytqanlarına baqmadan. Daa bir kere: öz sözlerimni iç bir şeynen isbatlap olamayım. Amma menim tecribeme ve bu biznes nasıl çalışqanı aqqında añlamğa tayanıp... Bu Kolomoyskiy, Pinçük, Firtaş, Poroşenko ya da Ahmetovnıñ seviyesinde büyük paralar olmaq keregini tüşünmeyim. Men bellesem, News One keçindirmek içün holding keçirmesinden azca para kerek.
- Siz Prezidentke “5-ci kanal”nı satmağa tevsiye etken ediñizmi?
- Men oña “5-ci kanal”nı satmağa tevsiye etmedim, çünki bu imkânsız olğanını añlay edim.
- O içün 5-ci kanal – bu biznes degil, ve iç bir zaman öyle olmadı. O içün, men kibi 5-ci kanal – bu, ayatnıñ büyük qısmı. Bu menim ailemniñ qısmı. Bu menim sotsiumım, menim dostlarım, soy-soplarım, menim qadınım.
Amma men başqasını oña tevsiye ettim.
- Neni?
- Kanalnı müarrirityet taqımıne, menecmen idareligine bermek. Bu olmağanınıñ bir sıra sebepleri bar. Ve onda da bir sıra argumentler bar, olardan çoqusı pek doğru olıp bellene. Lâkin menim fikirimni sorağan olsa ediler, men öyle yapmağa tırışar edim.
- “5-ci kanal”ı aqqında aytsaq, ne Prezident, ne akimiyet cevap bermegen daa bir ikâye bar. Birinci ilân 2 yıl evelsi edi: jurnalist Suhanov aylıq mektüp zarfında berilgeni aqqında aytıp bergen edi. Ve daa yaqın zamanda bu aqqında “Doyçe Velle” malümatında aytılğan edi.
- Kanalda “mektüp zarflarındaki” aylıqlarnı legal aylıqlarğa deñiştirmege istemeylermi?
- Siz şimdi, men anda “qara aylıqlar” olğanınen razı olmam içün tarzında süal beresiñizmi?
- Siz razı degilsiñizmi?
- Birinciden, öz vazifeme esaslanıp, razı degilim. Eger razı olsam, siz, menim bizneske, şu sırada “5-ci kanal”ğa da tesir etkenimni qayd etersiñiz. Ekinciden, “5-ci kanal” aqqında aytsaq, mende meraqlar davası, çünki andsa menim qarım çalışa. Onıñ içün, men şimdi ne aytsam, maña qarşı işletilecek. Bu ikâyeni hatırlaymızmı? Onıñ içün, meni daa köşeğe kirsetmemek içün, men ise andan çıqarım, men sizge kelecek şeyni aytayım: men, “5-vi kanal” ikâyesini tefsir etip olamayım, çünki mende meraqlar davası. Anda menim apayım çalışa. Men bellesem, böyle cevap sizge kelişer.
Yuriy Stets: “Minstets porohobotlarnen oğraşa dep aytqanda, men kederlenem” 06
- Amma oquyıcılarğa kelişmez.
- Ne yapayıq, o zaman?! Men bellesem, aslında Minstetsnen intervyü siziñ oquyıcıñızğa kelişmez. Kim begense ise, aytar: “Men baqtım, oqudım – iç bir şey yoq!”
- Ukrainada, kerçek tasvirlemesinde, putinlı intonatsiyalarnen KHV yetişe. Eger böyle kanallarnı alsaq, sizge nazirge olaraq angisi eq çoq meseleler yarata?
- Bilesiñizmi, eger men öz faaliyetimde çoqça korrekt olsa edim (ya da duyğulıca), belki de, men, soñra peşman etecek bir de-bir adımlar yapar edim. Olar nenen bağlı olur edi? Men media-menecer ve öz memleketimniñ patriotı olaraq özüme iç bir vaqıt musaade etmeycek şeylerni, kanal canlı yayında köstermege özüne musaade etkenini añlap olamayım.
- Meselâ?
- Meselâ, vaqtınca zapt etilgen territoriyalarda putınlı vaqialarnıñ yayınlanuvı. Hatırlaysıñızmı, bizim esir olunğan ballarımıznı Donetskte alıp ketkenlerini? Telekanallardan birisi özüne bunı musaade etti. Men şimdi, belki de, bir de bir tenqitke rastkelecegim, amma men böyle şeyler içün qollarını üzer edim. Çünki canlı yayında böyle şeylerni köstermek, bu nenen bitecegini añlamayıp, etik noqta nazarından doğru degildir. Ve eger menim qapımda bu cedvelçik olmasa, media-menecerlernen menim munasebetlerim, pek “kederli” olur edi, böyle aytayıq.
Ve böyle şeyler memlekette çoq ola. Ukrainada proputinlı madia bar mı? Ebet. Bunen küreşmege kerekmi? Ebet. Men bu yonelişte bir şeyler yapam mı? Ebet. Endi ise siz maña “aynı neni?” degen süalini berersiñiz – mında biz cedvelge qaytacaqmız. Men SNBO azası olaraq seslendire bilmeycek şeyler bar. Onıñ içün men tefsirlerden toqtalacağım. Men bellesem, bir qaç zamandan soñ, men tefsir etmege özüme musaade etken soñ, vazifeden ketkenden soñ, men bunı tefsir eterim.
- Ya, meselâ, litsenziyalarnıñ alınuvı bu tedbirler sırasına kiremi?
- Yoq. İç bir zaman milliy şura territoriyasına kiremem. Bu, menim tarafımdan qanun bozuluvıdır, men, mustaqil regulâtor organnıñ işine kirişip olamayım. Bu cinaiylik. Amma, men SNBO azası olaraq yapa bilecek başqa şeyler de bar. Ve bu aletni men öz faaliyetimde çoq işletem.
- Amma o aqqında aytmacaqsıqız?
- Şimdi yoq. Bundan da ğayrı, nazirlikniñ iştiragı ile keçirilgen, MARAniñ (maqsus informatsion-ruhiy ameliyatlar) belli seyısı kibi.
“MOSKVADA “FACEBOOK” OFİSİ UKRAİN KONTENTİNİÑ SEGMENTİNE İÇ BİR ALÂQASI YOQ. VE BU SEGMENT İÇ BİR ŞEKİLDE MOSKVADAN İDARE ETİLE BİLMEZ”
- Men, vatandaşlarımız añlamağan şeyler aqqında laf etmek isteyim (ve bu da qozğalma ve añlamamazlıqlarğa ketire) – nazirlik içinde qararlar nesıl qabul etile? Keliñiz iş yonelişlerinden haber sebeplerine keçeyik. Alayıq, meselâ, yazda Qırımda sanki ukrain diversion gruppasınıñ yaqalanuvınen ve o taraftan acele küçlü haber atıluvınen vaqianı alayıq. Mına siz bu aqqında bildiñiz – siziñ areketleriniñ nasıl edi?
- Ya da qullelernen, ya da bericilernen, ya da signal teminlenüvinen bağlı şeyler – mahsus idarelikler ara komissiyanen bağlı. Biz, Tış işleri Nazirliginen beraberlikte çalışqan, Mudafaa Nazirliginen ve Telükesizlik Nazirliginen beraberlikte (böyleliknen biz nezaretni qullanamız, analitik merkezi olamız), haber sebepleriniñ (bizim ortaqlarımızğa, dünyağa haber beremiz, halq ögündeki diplomatiyanen oğraşamız) belli bir sayısı bar. Bu üstün yonelişlerinden biridir. Şimdi, Haber telükesizligi Mezebi qabul etilgen soñ, biz koordinatsion merkez olacaq daa bir sıra süaller olacaq, ve biz olarnı o, ya da bu hızmet akimiyeti organlarınen işbirlikte ömürge keçirecekmiz.
- Konkret haber sebebini alıp, siz ne yapqanıñıznı açıqlamaq mümkümmi?
- Biz, nazirlikniñ yaratılmasından evel ve ondan soñra ne olğanını teñeştirip olamız. Epimiz “qaçqa kerilgen” oğlançıq aqqında ve MN17 aqqında ikâyeni hatırlaymız. Oğlançıqnen iâye nazirlik yaratılmasından evel yüz bergen edi. Neler olop keçken edi: bu rusiyelilerniñ ücümı edi. On deli tirajnen media dünyasında tarqatıldı. Eki aftadan soñ, biz özümizge kelip reddiyeler bermege başladıq. Tek ikâye endi o zamanğa, Almaniya alım bericileri olğan bürgerg qartanayçıqlarınıñ aqıllarına kirgen edi. Ve aynı olar, öz siyasetçilerine pek tesir ete, çünki siyasetçiler öz saylayıcılarına baqıp, öz siyasetini, şu sırada tış siyasetini de, şekillendire.
Men bellesem, haber cenki degik de, küreşi, dep aytayıq, - yütqızğan edi. Çünki koordinatsion merkez yoq edi ve tez cevap berüv de olmadı. MN17-nen – er şey aksine oldı. Bu vaqia olıp keçkende, maksimal malümat pek tez cıyıldı. Ve maksimal tez şekilde o, bütün bizim ortaqlarımızğa haber etildi. Qısqa zaman içinde brifinglerniñ, başqa memleketler jurnalistleri içün, ATİT, BMT, Avropa komissiyası ve Avropa parlamenti vakilleri içün haber aqımlarınıñ maksimal sayısı keçirilgen edi... Biz aytqan edik: “Baqıñız ne oldı, mına bizde video-fotoisbaatlar bar, qaydan bu yapılğan edi”. Mına eki konkret misal. Menimce, daa açıqlıca añlatmağa maña qıyın olacaq.
Yuriy Stets: “Minstets porohobotlarnen oğraşa dep aytqanda, men kederlenem” 07
2012 senesi Lukyanivsk apshanesi divarları yanında “Zvezdnıy vertep”. Yuriy Stets – UPA askeri
- Keliñiz eñ yañı haber sebeplerinden birisini alayıq. Futbolcı Roman Zozulânıñ quvalanuvınen vaziyet. Siziñ nazirligiñizniñ bir de-bir planıı barmı, rusiye ve çoqusı avropalı KHV-dan alıp barılğan o haber üçümlarını nasıl toqtatmaq?
- Roman Zozulânen bizim nazirligimizniñ areketleri aqqında aytsaq, bizim saytımızğa kire bilesiñiz – anda körersiñiz. (Smartfon vastasınen HSN saytına kirip oquy): “Ukraina haber siyaseti Nazirligi, İspaniyada uyğun organ olğan, Haber cemiyeti ve dijital nizamı Devlet kâtibiyetine, ukrain futbolcısı Roman Zozulâ üzerinde peyda olğan vaziyet aqqında muracaat etti”... Soñra HSN ne ve nasıl olğanını açıqlay.
Yuriy Stets: “Minstets porohobotlarnen oğraşa dep aytqanda, men kederlenem” 08
Öyle ikâye, misal içün, Facebook-nen de olğan edi. O zaman olgin botları belli ukrainlerni kütleviy şekilde blok etken edi.
Bir afta devamında men Facebook avropalı ofisiniñ reberlerinen körüştim; biz, Moskvadaki ofis ukrain kontentiniñ segmentie iç bir alâqası yoq olmağanını ve ola bilmegenini açıqladıq. O iç bir alda Moskvadav idare etile bilmey.
Böyle çoq misaller bar. Mesele şunda ki, bu meseleni kimse körmege isteymi ya da yoq. “Minstets” kontekstinde onı körmege pek oñaytlı degil, çünki qabul etmek kerek: bir de-bir areketler alıp barıla.
- Facebooktan daa bir süal: ne içün ve qayda Minstets Prorezna soqaqındaki binadan televizion ve radioyayınlav komitetini çıqara? Ne içün bütün bu şeyler gizli, bir de-bir resmiy nazirler kabineti vesiqalarısız yapıla? Televizion ve radioyayınlav devlet komitetiniñ nasıl vazifelerini Minstets özüne alacaq?
Birinciden, “gizli” o ne demek, eger men bu aqqında, meselâ, “DetektorMedia”da oquğan olsam? Ekinciden, Proreznadaki bina televizion ve radioyayınlav devlet komitetiniñ, ya da teleyayınlav meselelerinden Milliy Şuranıñ, ya da Haber siyaseti nazşrliginiñki degil, o, devletniñki. Üçünciden, iç bir şeyni “çzüme almağa” istemeyim, çünki yaqın zamandan başlap Cemiyet televizionu aytı yüridik teşkilât oldı. Tış yayınlav – o da bizim yürisdiktsiyamızda. O zaman neni almalım? Biz Milliy Şuranen beraberlikte bir ofiske keçmege istegenimiz aqqında laflar, pek büyük sır degil. Kene de, bu aqqında “DetektorMedia” saifelerinde “DetektorMedia” jurnalistiniñ halq ögüdeki muracaatına bizim resmiy cevabımızda oqumaq mümkün. Bu, ya da aynı jurnalist, ya da Prorezna soqağından çıqqan (amma, bir saniye, Proreznadan tışarı degil de, Kreşçatik, 26 adresine çıqarılğan)! İnsandır dep tüşünem. Ve üçüncisi: men bellesem, böyleliknen, daa bir dalğa kötermek isteyler, tek nege ve qayda bu dalğa – añlap olamayım. Çünki em televizion ve radioyayınlav komiteti, em biz, em de Milliy
Şura – bu, bir derecede, devletniñki olğan o, ya da bu binağa iddia ete bilgen akimiyet organlarıdır.
“JURNALİSTLER ÖLDÜRÜVLERİNİÑ TAQİQATLARI? MEN İÇÜN BU ŞAHSİY FELÂKETTİR. ER KESGE, ŞU SIRADA, AVROPA İNSTİTUTSİYALARINA, NE İÇÜN ÖYLE OLĞANINI AÑLATMAQ QIYINDIR”
- Endi ise “Söz serbestligi” dep adlandırılğan süaller blokına keçeyik. Men özüme tsenzuranıñ üç esas çeşitini ayıram: devlet tarafından tsenzura, media saipleri tarfından tsenzura ve şahsiy tsenzura. Olardan angisi, siziñ fikiriñizce, memlekette eñ çoq tarqatılğan?”
- E, üçü da bir derecede dep tüşünem. Bir zamanları devlet tsenzurası üstün edi, soñra – ticariy, ya da saip tsenzurası, soñra şahsiy tsenzura üstün olğaan zamanlar da olğan edi. Şimdi ise episi üçü...
- Ya devlet tsenzurası şimdi nasıl ifadelene?
Doğru, o, orta derecede bar. Başqace basma KHV devletten ayırılmasınıñ ceryanı tezce keçer edi. Eger bu ceryanğa qarşılıq kösterseler, demek, eñ azından basma KHV tesir etmege ıntıluvlar bar. Eger cemiyet televizionu ve radio işke kirsetilüvinen ceryan o qadar qıyın olsa, demek, buña manialar yapalar. Devlet KHV-na daa tesir etmege tırışqan devletten ahmaqlarnıñ qısmı, olar bar. Eger böyle degil desem, men samimiy olmam. Ticaretçi tsenzurası aqqında olsa – o bar, ve bunı er bir saylavlar isbatlay. Ticaretçilernen o, ya da bu siyasiy quvet desteklenemi ya da yoq, biz bunı o, ya da bu media yayınından eşitermiz. Bunen beraberlikte, pek tez, falcığa da barma. Şahsiy tsenzura da bar. Er bir neşriyatnı açsañ, bu körüne: neşriyatnıñ bir jurnalistinde şahsiy tsenzura bar, bu neşriyatnıñ ekinci jurnalistinde ise – yoq. Yahşı ki, biz bundan qaytamız. Eñ azından, birinci, ekinci ve üçünci tsenzura çeşitinden. Eminim, tekâmül yolu devam ete.
- “Perşıy.ua” haberler hızmetleriniñ reberi Vlan Gruzınskıyniñ Facebooktaki yaqında yapqan derci. O, yazğanına köre, oña muavin tayinlediler. Zoraki tayinlediler, ve şimdi kanalda “Ükümetke bir saat süaller” çıqacaq.
Yuriy Stets: “Minstets porohobotlarnen oğraşa dep aytqanda, men kederlenem” 09
- Aytmasañız!
- Mına da, derc. Sizince, bu, yuqarıdan berilgen teşebbüs?
- “Biz saat süaller” çıqışı aqqında (doğrusını aytqanda, nasdıl şeklinde olacağını añlamayım) sizden eşittim. Eger “Parlamentte ükümetke bir saat süaller”de ne körsetilecek aqqında aytılsa, o zaman, bunı tsenzura dep adlandırmağa qıyın, çünki bunı çoq ticariy kanallar köstere, parlament oturuşları kibi: “112-ci”, “NewsOne” ve “5-ci”. Olar, bu mahsul cemiyette pek kerekli dep sayalar, onıñ reytingleri bar. Afsus ki, bu da hızmet ve qanun çıqarıcı akimiyet pıtaqlarınıñ dialoğı degil de, siyasiy şounı hatırlata. Eger bu “Ükümetke bir saat süaller” aqqında aytsaq, meni bu ayrette qaldırmaz. Belki de, bu, “Birinci”de de peyda ola bile, çünki o, kerçekten de seyircilerge meraqlı ve kerekli olacaq. Eger bu başqa bir şekil olsa, meni bu pek çoq ayretlendirecek. Eminim, bu başqa bir şekil degildir. Men bu aqqında biler edim. Eger insan bu aqqında taaciplendirici bir şey aqqında kibi yazsa, o zaman, onda özüne, eñ evelâ mütehassıs olaraq seviyesine, süalleri bar. Eger de bu yüqarıdan bir nezaret olsa, maña halq ögünde bunı aytsın, men, bu olmaması içün küreşerim. Eminim, Groysman, böyle şeylerni yapacaq, keçmişten insan degildir.
- Siziñ sözleriñizni Gruzinskiyge aytarmız. 10-baalıq derecedeen, siz memlekette söz serbestligi seviyesine ne qadar qoyar ediñiz?
- Qırımğa ve vaqtınca zapt olunğan territoriyalarnı almayıp? Çünki, afsus ki, ATİT bizni bu territoriyalarnen nezaret ete, ve anda er şey pek yaman.
- Añlaşıldı. O zaman bu territoriyalarsız.
- Men bellesem, baa – 10-dan 8 bal qoymaq kerek, amma bu üç yonelişni diqqatqa alsaq: akimiyet tarafından, ticaretçiler tarafından tsenzura yapmaq ıntıluvlar ve şahsiy tsenzura. Eger biz bu üç şeyden uzaqlaşsa edik, 10-dan 10 olur edi. Amma bu şey, bunı red etmege qıyın.
- 8 – bu, menimce, pek büyük baa...
- Yoq. Men añlatarım. Daa 2014 senegece eñ azından. 100% jurnalistler sıranen yürgen, saibine nsıl kerek olsa, öyle de qonuşqan konkret medialar bar edi. Şimdi, iç bir kanalda jurnalistler sıranen yürmez, bu imkânsız. Er zaman, çıqıp da “Yoq, oñlan, tur. Biz seniñ aytqanlarıñnı yapmacaqmız” deycek jurnalistler tapılır. Onıñ içün 10-dan 8.
- Bu maalgece Şeremetniñ öldürilmesi taqiq etilmegen, Veremiyniñ qatilleri oturmay...
- (Sözni kesip) Men içün bu şahsiy felâkettir. Er kes boyunca, şu sırada Buzina boyunca da. Bu, oturğan ülserdir. Bu felâkettir, çünki er kesge, şu sırada avropa institutsiyalarına, ne içün öyle olğanını añlatmaq qıyın. Yaqında men Avrpa Şurasında oldım, Yaglandnen körüştim. Onıñ süali: “Taqiqlernen ne?” İç bir şey.
- Aresen Brisoviçnen (Avakovnen, - müar.) munasebetleriñiz yahşı da. Siz ondan sorağan ediñizmi?
- Vasiliy Sergeyeviçnen de (Gritsak, - müar.), Yuriy Vitaliyeviçnen de (Lutsenko, - müar.). Menim olarnen dialoglarımnı men aytıp oturmam, çünki buña iç bir aqqım yoq. Amma bu taqiqlerge menim şahsiy baam – bu, felâket. Men içün bu şahsiy drama. Belki, jurnalistikada çalışqan çoq dost, yaqın insanlar, şu sırada apayım (Stetsniñ apayı – Yana Konotop, “5-ci kanal”nıñ alıp barıcısı, - müar.), bar olğanı sebebinden.
Yuriy Stets: “Minstets porohobotlarnen oğraşa dep aytqanda, men kederlenem” 10
Jurnalistlerni tiymege olmay. Eger biz bu memlekette bir şeyge yetmege istesek, bu yasaq olmaq kerek. İç bir şekilde tiymemek kerekmiz: ellernen, ya da Alla saqlasın, öldürmek, sıqıştırmak, tsenzura yapmaq, ya da zenaatını tiymek, - mümkün degil.
“AVAKOVDAN PIŞTAV? BU MENİM APAYIM OLĞANI SEBEBİNDEN, MEN BELLESEM, BUSIZ DA OLUR EDİ. AMMA BU SEBEPTEN BAŞIMDA SAÇLARIMNI ÜZMEYCEGİM. ÇÜNKİ BU ELBET DE QABARCILIQ DEGİL”
- Avakov ve apayıñız aqqında laf etmege başlasaq: o, oña ediye etken silâ aqqında ne tüşünesiñiz?
- Eger siz ediye aqqında aytsañız...
- Yahşı, mukâfat silâsı.
- Eger siz, Avakov oña mükâfat pıştavını tuttırğanı aqqında aytsañız, Avakovnıñ tefsirini siz endi eşittiñiz. Menim tefsirim böyle olacaq: eger mende jurnalistlerge mükâfatlar tuttırmağa imkânım olğan olsa, men bunı er künü yapar edim. Menim apayım aqqında aytsaq, bu belli olacağını añlay edimmi? Bu maña bir de-bir oñaytsızlıq ketire bilecegini añlay edimmi? Elbet de, añlay edim. Buña azır edimmi? Ebet, demege, - yalan olacaq. Bunı nasıl tefsir etecegimni añlay edimmi? O vaqıtta yoq. Doğrusını aytqanda, bu vaziyette ne yapmaq kerek edim? Apayıma “Saqın, yapma!” demek kerek edimmi?
- “Red et” demek kerek edimi. Olarğa teklif etken, amma olar red etken insanlarnı bilem.
- Bir vaqıtları, Kuçma prezidenti zamanlarında, men “Ukrainada nam qazanğan jurnalist” mükâfatından red ettim. Men doğru yaptım dep tüşünmeyim. Men qaramanca yaptım dep tüşünmeyim. Men o vaqıtları daa pek yaş edim. Bir qaç yıldan soñ men Yuşçenko prezidentniñ qolundan “Ukrainada nam qazanğan jurnalist” mükâfatını aldım. Şimdi farqını körmeyim, o zaman köre edim. Mına, Kuçma elinden red ettim, amma Yuşçenkodan bu unvannı alğanım içün ğurur duyam. Men bellesem, daa bala edim. O zaman ğurur duymay edim, soñra duydum, soñra ise Yuşçenko reytinglerini coyıp, cemiyet oña beter baqmağa başlağan soñ, kene de ğurur duymay edim? Bala, bu oyunlarnı oynamağa toqtat.
- Bazı jurnalistler arasında, ediyelerni, mukâfatlarnı, unvanlarnı qabul etmege mümkün olmağanı aqqında bir fikirler bar...
- Bundan soñ bir de-bir loyallik beklemege memurnıñ aqqınen sıñırlı şey olanınen (şimdi eski jurnalist kibi aytam) razım. Ola bile. Amma bu, başqa memleketlerde böyle olmağanını belgileymi?
- Başqa memleketlerniñ ne alâqası bar, siziñ şahsiy fikiriñiznni eşitmek isteyim.
- Bu menim apayım olğanı sebebinden, men bellesem, busız da olur edi. Amma bu sebepten başımda saçlarımnı üzmeycegim. Çünki bu elbet de qabarcılıq degil. Bu elbet de, böyleliknen menim loylligime tesir etmege ıntıluv degil. Birinciden, çünki Avakov mustaqil siyasetçidir. Ekinciden, onen bizim munasebetlerimiz busız da yahşı. Böyle motivatsiya bar – mükâfatlar, şu sırada mükâfat silâsı. Er bir memurnıñ aqqı bar, ve bu motivatsiyanı işletmek – bu, onıñ qanuniy aqqı.
Facebook-ta olğan derc, siz körgendirsiñiz. Jurnalist Krükova Svetlana, siz Qırım içün çıqarğan gazeta aqqında yaza. Birinci saifede – Poroşenko. Bedat yüz, til üstünde yazı, olarnı da az insan oquy, - episi bu şeyler aqqında o, öz dercinde yaza.
Yuriy Stets: “Minstets porohobotlarnen oğraşa dep aytqanda, men kederlenem” 11
- Mında men derc müellifine bir qaç süal berir edim. Bu mahsul bir qaç tilde çıqarılğanı aqqında o bile ekenmi? Bile. Amma o,bunı öz dercinde qayd etmege “unuttı”. Bu dercni nasıl maqsatnen yaza? Men bellesem, mennen subet başlamaq içün, çünki, sanırım, oquyıcılar arttıruvı dinamikası onda tüse.
Endi esasına keçeyik. Dercte hatırlanğan gazeta, üç tilde neşir etile: ingiliz, rus ve ukrain. İngilizce diplomatlar, missiyalar vekilleri içün. Foto aqqında aytsaq – men kontentke kirişmecegim, ve elbet de foto seçiminen oğraşmaycağım. Eger men bunı yapsam, tenqitke oğraycağım: “O özü kirişe, öz vaqtını nege coya” ve buña beñzegen başqa şeyler. Dünyada daima yañartılğan, Qırımda insan aq-uquqları teşviqatçı memleket tarafından bozuluvı aqqında haber kerek ekenmi? Ebet. Bunı özüñ yapıp olamasañ (çünki istemeysiñ, yapamaysıñ, kerekli dep saymaysıñ) – başqalarına keder etme. Daa yahşı yapa bilesiñ – taqımga kel de, yap. Mına bu.
“UKRAİNADA İÇTİMAİY AĞLARĞA İRİŞİMNİ QAPATMAQ MÜMKÜNMİ? YOQ, İMKÂNSIZ. EKİ SEBEBİ BAR...”
- Bizim oquyıcılarımızdan daa bir müim süal: ne içün “Vkontakte” ve “Odnoklassniki” rusiye içtimaiy ağlarına sanktsiyalar kirsetilmey? “Antimaydan”, “Berkut” ve daa bir çoq başqa gruppalardan ukrainler arasında teşviqat yüz bermekte. Eñ qorqunçlısı ise – “Vkontakte” ağında yaş ukrainler arasında. Ne içün Ukraina akimiyeti, Ukraina telükesizligi Hızmeti, Ukraina Baş Prokurorlığı, “Minstets” mahkemeler qararlarına köre, “Vkontakte” ve “Odnoklassniki” ağlarını Ukraina territoriyasında bu gruppalarğa irişim qapatmağa mecbur etip olamay? RF episi halq ögündeki inqilâp saytlarına irişim endi çoqtan yoq...
- Öyle Qıtayda iç bir şeyge irişim yoq. Ne olğan? Bu memlekette içtimaiy ağlarğa irişimni qapatmaq mümkünmi? Yoq, imkânsız. Eki sebebi bar. Birincisi – bu doğurlanılmağan qanunlar. Ekinciden – eger biz bunı yapmağa başlasaq, akimiyet begenip te, bütün şeyni qapatmağa başlamasınıñ kefaleti qayda? Ya belki de, başqası aytar: “Facebook-ni qapat!”? Öyle olmaz. Ya da biz körermiz soñ. İnternet – bu, sebest meydan.
- Amma, bunen beraberlikte, devlet Rusiye telekanallarını blok ete...
- Şimdi sanktsion cedveli aqqında aytamız. Onda – ayrı şahıslardan başlap ve yüridik müessiselernen bitirip, şu sırada telekanallar da bar. Eñ yahşısı – İnternetke kirmemek!
- “Eñ yahşısı – İnternetke kirmemek!” – aynı şu sebepten, meselâ, “Mirotvorets” saytı bar, anda şu maalgece işğal olunğan territoriyalarğa barğan, öz yaşayışını telüke altına qoyğan jurnalistlerniñ cedveli bar?
- Bu alda biz içtimaiy media aqqında ayttıq. Siz bunı içtimaiy ağ dep adlandırasıñız.
- Saytlarnen vaziyet başqamı? Anda kirmek mümkünmi?
- İçtimaiy media - bu, insanlar malümatnen paylaşa bilgen dünya. Eger sen anda tsenzura yapmaq içün kirgen olsañ (bu ise tem-temiz tsenzura), sen içtimaiy ağnı degil de, anda öz dercini qaldırğan ayrı insannı tsenzura yapasın. Bu endi Konstitutsiyada yazılğan şeylerge ücümdır.
- Yahşı. Mantıq anlayışlı.
- Ayrı resurslarnı alsaq. Ve anda er şey bar: bala pornosından başlap, ve devletke qarşı siyaset alıp barğan resurslarnen bitirip. Bu, iç bir tarzda qanunlarnen doğurlanılmağanı sebebinden, öyle bir şey bar, küçsüzlik dep adlandırıla. O, parlamentke Malümat aqqında bir sıra deñişmeler, ya da yañı qanunlar teklif etilgende toqtalacaq. Men pek beklegen Mezepte, bunen oğraşmağa kerek olğanı aqqında añlam bar. Men Nazirler Kabineti vastasınen bu sebepten teklifler kirsetecegim. İnternette olğan delilik - olmamaq kerek. Amma sadece qılıçnen iş olmaz. Men, bu nasıl ola bilecegini körem. Bu, regulâtor organı ruhunda olmaq kerek, amma onda, meselâ, Cemiyet televizionunda kibi közetici şura bar: siyasiy quvetler ve cemaat teşkilâtlarından. Cemiyet tek bu organğa (men NTSU közetici şurası aqqında aytam) inana. Yekâne, maksimal şekilde açıq saylanılğan organ. Başqa birisini bilmeyim.
- "Mırotvorets" saytına ve jurnalistler cedvelinen qavğağa qaytayıq.
- Men endi bir qaç kere bu aqqında fikirlerimni aytqan edim.
- Amma cedveller ale daa asuvlı. Ve toldurıla bile. Mına men, meselâ, Qırımğa baracağım- iş boyunca. RF-da razılıq aldım...
- Men bellesem, bu ola bile. Mende bar olğan vazifelerni qullanıp, buña tesir etip olurımmı? Yoq.
- Saytnın saibi kim olğanını, bilesiñizmi?
- Sayt trafiklernen yüre. Endi, ğaliba, üçünci ya da ekinci memleketni deñiştire. Saytnıñ saibi kim olğanı aqqında malümatnen meni ayrette qaldırmaq isteysiñizmi?
- Yoq, o kim olğanını ögrenmek isteyim.
- Saytnıñ saibi kim olğanını bilmeyim.
- Ya onıñ yaratıluvında kim iştirak etti? Meselâ, nasıl menbaalarğa ve laflarğa tayanıp, oña, meselâ, Anton Getaşçenko qatnaşa bilgeni aqqında netice çıqaram. Men bellesem, men sizni bu neticenen ayrette qaldırmam, öylemi?
- Men, siz kibi, Anton Getaşçenkonıñ noqta nazarını bir qaç kere Facebook'ta oquğan edim, yayınlarda eşittim. Eminim, o, ne saip, ne siyasetçi, ne de müarrir ya da bu saytnıñ toldurıcısı olaraq bu saytqa iç bir alâqası yoq. Bunda eminnim. Böyle malümatnı yerleştirmege kerek edimi ya da yoq aqqında onıñ öz noqta nazarı bar. O, onı deqiştirmeycek. Men öz noqta nazarımnı deqiştire bilemmi? Yoq, yapamam, ve o da, mende endi şekillendi. Vaqtınca işğal olunğan Donbass territoriyalarına ve zapt etilgen Qırımğa barğan jurnalistler içün büyük telüke bar. MN-17 faciası vaqtında Donbassta bulunğan jurnalistlersiz, biz anda tertibat olğanı aqqında video- ve fotoisbat almaz edik. Böyle malümatnı körip, jurnalistler anda barmağa toqtar degen telğke barmı? Ebet. Bunı isteyimmi? Yoq! Çünki biz andan malümat alıp olamazmız. Ola bilgen, eñ aqılsız bir şey.
- Bu saytnıñ faaliyetinde sizde musbet, ve neler menfiy baalar doğura?
- Menlik inqilâbı vaqtında, bütün menim aile azalarıma ve men kibi muhalifet deputatlarına, meselâ, Turçinovğa, Aryevge, Avakovğa ve başqalarına ait olğan malümatnı internette yerleştirile edi: adresler, telefonlar, balalarnıñ oquğan yeri...
Men öz yaqın insanlarım aqqında pek raatsızlandım. Bu, meni, Yanukoviç akimiyetine qarşı öz muhalifet faaliyetimden vazgeçmege sebep ola edimi? Yoq. Men bir şeyge baqmadan muhalifette qala edim ve Yanukoviç bu memleketniñ prezidenti olmaması içün qolumda olğanını yapar edim. Amma, bütün bu malümatnı ortağa çıqarğan insanlarğa munasebetim pek yahşı degil.
- Yani “Mirotvorets” saytına munasebetiñiz yahşı degil?
- “Mirotvorets” saytı silâlı hızmetlerge olarnıñ faaliyetinde pek yardım etken bir çoq malümat topladı. “Mirotvorets”nen toplanılğan malümat memleket içün bu qısımda faydalı edimi – elbet de, faydalı. Amma, anda jurnalistler aqqında malümat derc etilgenine qol tutıp olamayım. qol tutamayım, tutmaycağım ve iç bir vaqıt bunen razı olmam.
“HABER SİYASETİ NAZİRLİGİ YAPQANLARINIÑ 90%, “HIZMET QULLANILMASI İÇÜN” REJİMİNDE VE “GİZLİ” İMZA TAMĞASI ALTINDA YAPILA”
Añlağanımızğa köre, Haber siyaseti Nazirliginiñ yapqanları, HQİ (“hızmet qullanılması içün”, - müar) rejiminde ve “Gizli” imza tamğası altında yapıla. Yaqın keçmişimden misal ketireyim, o zaman 2014 senesi men Milliy Gvardiya haber telükesizliginiñ reberi edim. Biz, “Novorossiya”, “Malorossiya” ve ilâhre kibi adlandırılğan neşriyatlarnıñ gazetaları bastırğan rizograflar yoq etilmesi üzerinde çalışa edik.
Başqa mevzularnı, tek vazifemden boşağan soñ, seslendire bilecegim.
- Amma, halq ögünde de yapıla bilecek şeyler bar. Meselâ, açıqlatmaq ve, bu sözniñ yahşı manasında, teşviqat etmek. Siz bilesiñizmi, küçük şeerlerde subsidiyalarnı resmiyleştirmege mümkün olmağanı aqqında fikirler bar, çünki yarın eviñni tartıp alırlar. Bu, yeterli qadar haber etüv, içtimaiy reklama olmağanı sebebinden peyda olğan kerçek qorqulardır.
- İnternette pek çoq rolikler, gazetalarda, şu sırada em vilâyet, em rayon masştabındaki gazetalarda, bir çoq infografika yerleştirilgen edi. Siz bu aqqında bilesiñizmi? Bu sebepten sizge statistik malümat ketire bilem.
Subsidiyalar aqqında aytsaq, akimiyetke 25 yıl devamında inanmağan memlekette, episi bu şeyler inssannıñ munasebetini deñiştirmez. O, tüşüne: “Belki, bir şey yapıp meni aldatmağa isteylerdir?” Bunı nasıl deqiştirmelimiz? Biz Moisey yolunı keçemiz. Bir, eki, üç yılda bir şey deñişmez. Ebet, belki de, daa bir nesil keçer. Amma şimdi nasıl olsa da qapını açmağa tırışmaq kerek.
- Bir ay evelsi biz Prezident Memurlığınıñ başlığı Rayninge bu süalni bergen edik “Prezidentniñ netice press-konferentsiyası ne vaqıt olacaq?” O, bizni eşitti dep ayttı. Amma press-konferentsiya yoq. Ne sebepten?
- Mına bu süalge cevap berip olamayım, çünki prezidentniñ press hızmeti degilim. Siz añlağanıñız kibi, biz prezidentnen çoq-çoq yıl devamında tanışmız. Men oña pressanen maksimal derecede qonuşmağa tevsiye etken edimmi, nasıl tüşünesiñiz? Elbet de.
- Büyük press-konferentsiyanıñ yoqluğı, siziq fikriñizce, bu, press-hızmetiniñ yetişmegeni qadar çalışması ya da Prezidentniñ şahsiy baqışı?
- Prezidentni tefsir etip olamayım, onı press-kâtip tefsir etmek kerek.
Böyle cevap sizni ve siziñ oquyıcılarıñıznı razı etmecegini añlayım. Ya ne içün o zaman onı beresiñiz?
Yuriy Stets: “Minstets porohobotlarnen oğraşa dep aytqanda, men kederlenem” 12
- Çünki biz onı bermey olamaymızç
- Biz siznen pek açıq qonuşamız da. Sizden evel kimse almağan bir çoq malümat aldıñız.
- Keliñiz, bağğa keçeyik. Bizde 4G ne vaqıt peyda olacaq?
- “Dijital”ğa keçken soñ.
- Bu nasıl vaqıt çerçivelerine kire?
- Men bu malümatnı aytıp olamayım, çünki o mende yoq. Eger men böyle tahmin yapıp başlasam, menim tarafımdan bu professional olmaycaq.
- Netice çıqarayıq. Siz aytqanıñızğa köre, Nazirlikniñ oğraşqanları umumen 90% - gizli malümat. Bir taraftan, cenk künleri bu añlayışlı, başqa taraftan – oquyıcını bu kene de razı etmez. Belki siz, deklamatsiya olmağan ve maksimal şekilde konhret, siziñ işiñizni açıqlağan vesiqanı belgilersiñiz? İnsanlarğa İnternette link, oqula bilgen malümat beriñiz!
- Mına Nazirlikte çoqusı nenen oğraşqanını añlamağa istegenlerge Gorbulınniñ “Halqara melez cenki: ukraina cebesi” soñki kitabını oqumağa tevsiye etem.
- Ya Nazirlik işiniñ manasını añlamaq içün, Gorbulinniñ kitabını oqumağa kerek olğanı bir türlü degilmi?
- İnsanlar, haber ücümı ne olğanını atta añlamağanda, bunı bilgeni aqqında aytqanda bir türlüdir. Stadionğa kelip de, sektorlarnı keçip, büyük qursaqlı semiz aqaylar Andrey Yarmolnko 90 daqqada nasıl aqcigerini coymayıp çapmağa keregi aqqında tevsiyeler bergenini eşitkende bir türlüdir.
Tevsiye bere bilseñ – bar, çap. Yapıp olamasañ – oturıp baq. Gorbulin – bu, men ondan tenqitni alacaq sadece bir insan degil. Men, Gorbulin kibi insanlar yardımınen, eyileşem, inkişaf etem...
Yevgeniy Küzmenko, “Tsenzor.NET”, İrina Romaliyskaya, “Tsenzor.NET içün”
Foto: Nataliya Şaromova
Menbaa: http://ua.censor.net.ua/r428120
Cedvel


text:
İlhaq etilgen Qırımda qomşu Rusiye prezidenti saylavında rey berüv ketişatınıñ bütün iştirakçileri ve şu cümleden saylavcılarğa uquq ceetinden munasip şekilde qıymet kesilecek. Bunı Qırım.Aqiqatqa QMC prokuraturasında bildirdiler.
QMC prokurorı Gündüz Mamedov: «Biz, elbette, ekseri insanlarnıñ saylavğa mecburen baracaqlarını köz ögünde tutamız. Uquqiy mesuliyetke, ilk evelâ, cümleden zorlav ve qorquzuv yolunen olarnıñ iştirakini teşkil etken şahıslar celp etilecek», – dep qayd etti.
Daa evel QMC prokuraturası, Ukraina qanunlarına binaen böyle areketler cinaiy mesuliyetke sebep ola bilecekler deye, Qırım sakinlerini Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ teşkil etilmesinde iştirak etmemege davet etti.
Rusiye prezidentiniñ saylavı 2018 senesi mart 18 kününe – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi. Onda sekiz namzet iştirak etecek – Sergey Baburin, Pavel Grudinin, Vladimir Jirinovskiy, Vladimir Putin, Kseniya Sobçak, Maksim Suraykin, Boris Titov ve Grigoriy Yavlinskiy.
Fevral 16-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda kelecekteki Rusiye prezidenti saylavınıñ neticelerini tanımamağa davet etti.
ABniñ tış işleri ve telükesizlik siyaseti boyunca Yüksek temsilcisi Federika Mogerininiñ beyannamesinde ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ tanılmaması aqqında denilmekte.
Ukraina, BMT baş sekretari Antoniu Guterriş, Telükesizlik şurasınıñ başlığı Karel van Osterom ve bütün aza devletler eyetlerine, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda prezident saylavınıñ ötkerilmesi BMT Nizamnamesini boza, deye resmiy mektüpler yolladı.
Ukraina diplomatları, qanunsız rey berüvniñ ötkerilmesi taqdirde yarımadadaki Rusiye ukümet organlarınıñ vekillerine qarşı qoşumça sanktsiyalarnı tatbiq etmege davet eteler.


text:
Ukraina tış işleri nazirligi jurnalist Roman Suşenkoğa qarşı açılğan iş siyasiy sebeplernen bağlı dep saya ve tez vaqıtta onıñ azat etilmesini talap ete. Bu aqta TİNniñ matbuat kâtibi Maryana Betsa Twitterde yazmaqta.
«Bir daa işniñ siyasiy sebeplernen bağlı olğanını qayd etip, Rusiye tecvuzınıñ esiri olğan jurnalist Suşenkonıñazat etilmesini talap etemiz», – dep qayd ete o.
Daa evel adliyeci Mark Feygin Rusiye prokuraturası ukrainalı jurnalist Roman Suşenkonıñ 14 yılğa azatlıqtan marum etilgenini istegeni aqqında haber etken edi.
FSB sentâbrniñ 30-nda Moskvada ukrain jurnalisti, «Ukrinform» agentliginiñ muhbiri Roman Suşenkonı, ukrain istihbaratınıñ hadimi dep, «bir maqsatqa baqtırılğan ve devlet sırı dep sayılğan, silâlı quvetler ve Rusiye milliy gvardiyası aqqında malümat toplağanında» qabaatlayaraq, tutıp alğan edi. Jurnalistke nisbeten «casuslıq» maddesi boyunca cinaiy iş açılğan edi.
Bu yıl martnıñ 27-nde iş baqılıp başlandı ve oturışuvlar qapalı şekilde ötkerile.
SBUnıñ malümatına köre, Rusiye ve işğal etilgen Qırımda onlarnen ukrainalı tutulmaqta. Uquimayecilerniñ malümatına binaen, siyasiy sebeplerden dolayı parmaqlıqlar artında bulunğanlar arasında Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Mıkola Karpük, Stanislav Klıh, Roman Suşenko, Yevgeniy Panov ve digerleri bar.Mabüsler arasında – ressamlar, jurnalistyler, cemaat erbapları, qırımtatar faalleri bar.


text:
Basqarmadan mälimdegendey, jabıq türdegi ayaldama pavïlonı bir kvadrat metrge tört adam dep eseptegende 20-30 adam sıyyadı.
Sonday-aq, jolawşılardı aqparattandırw jüyesi qalanıñ Ïntelektwaldı kölik jüyesi (ITS) jahandıq jobanıñ ayasında iske asadı. Sonımen birge, jolawşılardıñ ıñğayı üşin ayaldamalar aqparatandırw jüyesimen berge jılıtw men awa aynalw jüyesimen jabdıqtaladı.
Alğaşqı ayaldama "Asia Park" sawda oyın-sawıq ortalığınıñ mañınan salınadı. Qalğan ayaldamalardı ornatw jobalaw men ruqsat qujattarın alw satısında.
"Astana boyınşa jalpı 82 jolawşılar köp jäne lıq tolı orındar anıqtaldı. 2015 jıldıñ soñına deyin olardıñ 30 qamtw oylastırılğan. Qazirgi kezde ayaldama keşenin turğızw üşin ïnvestordı anıqtaw jumısı jürip jatır", - delingen qalanıñ jolawşılar köligi men avtokölik joldarı basqarmasınıñ xabarlamasında.
Munıñ aldında, 2015 jıldıñ ayağına qaray 55 jabıq jılıtılatın, däretxanamen jabıqtalğan ayaldama salınadı dep xabarlanğan. Al özge ayaldamalar100 payızğa modernïzacïyalanadı. Ayaldamalıq pavïlondardı eki kölemde: 12,5 kvadrat metr jäne 20 kvadrat metr etip salw josparlanğan.
Kommentarïï


text:
İstanbuldan işğal etilgen Aqyarğa deñiz yolcu taşımaları başlandı. Qırımlılar ukrain çetel pasportınen faydalana bileler.
Bunı QHA agentligine ESEN ELITA TUR satuv ve marketing reberi Ebazer Şen bildirdi.
Taşımalarnen ESEN ELITA TUR şirketi oğraşa. Bilet fiyatı bir tarafqa 200 dollarnı teşkil ete. Taşımalarda «Adriana» seyahat layneri qullanıla.
İyül başında Türkiye tış işler nazirligi Türkiye naqliyat ve alâqa nazirligini Ukraina Nazirler Şurasınıñ 2014 senesi aprelniñ 30-da qabul etilgen Qırım limanları ve ava limanlarında 27 teşkerüv-kiriş noqtasını vaqtınca qapatmaq qararı aqqında tenbiyeledi. Ukraina Nazirler Şurasınıñ işbu qararından sebep, Türkiye tış işler nazirligi Türkiye naqliyat ve alâqa nazirliginden «Ukraina» qaydı olmağan Qırım gemileri ve diger naqliye vastalarını qabul etmemege talap etti.


text:
2017 senesiniñ birinci 9 ayı devamında Radio Free Europe/Radio Liberty videoları içtimaiy ağlarda bir milliard kereden ziyade baqıldı.
Media birligi 20 memleket içün 23 tilde video azırlay. Eñ çoq Ukraina, Rusiye, Ermenistan, Özbekistan, Afğanistan ve Pakistandaki internet qullanıcıları videolarnı baqa. Videolar eñ çoq Facebook ve YouTubeda paylaşıla.
RFE/RL videoları ve vesiqalı filmleri Sundance, Berlin kinofestivali, em de Moskva kinofestivalinde 2017-2018 seneleri kösterilecektir.
Radio Svobodanıñ Ukraina muarririyeti azırlağan ve «Qırım.Aqiqat» leyhasınıñ videoları Facebookta RFE/RL populâr videolarınıñ dörtlügine kirdi. Olar 52 million kere seyir etildi.
2017 senesi yanvar-avgust ayları içinde Radio Svobodanıñ Ukraina muarririyeti azırlağan Haparcılıqnıñ ögüni alma meseleleri milliy agentliginiñ hadimlerine berilgen mukâfat aqqında videosı Facebookta eñ çoq diqqat celp etken edi. Mukâfat miqdarı 200 biñ grivnağa yete edi. Video aman-aman bir million kere baqıldı.
Ukrain uçucısı Aleksandr Akopov aqqında video da qayd etilmeli. O, yolcu uçağınıñ burun qısmı qırılğanına ve bir şey körünmegenine baqmadan, onı qondırıp oldı. Video aman-aman 800 biñ kere baqıldı ve tahminen 24 biñ kere paylaşıldı.
Aqmescitte Rusiyeniñ Qırım işğali qayd etilgenini köstergen video Facebooktaki «Qırım.Aqiqat» saifesinde 700 biñ kereden ziyade baqıldı.
YouTubeda eñ populâr videolarından biri Radio Svobodanıñ rusça çıqqan 23 daqqalıq «Donbass.Realii» yayını oldı. Onı 571 biñ kere baqqanlar.
Radio Free Europe/Radio Liberty akimiyet tarafından matbuat serbestligi sıñırlanğan ya da şimdilik cemaat yaşayışınıñ norma seviyesine kelmegen memleketlerniñ sakinlerine muracaat etip, demokratik qıymet ve institutlarnı ileriletmege istey. Radio Svoboda jurnalistleri yerli kütleviy haber vastalarında olmağan malümatnı bere: tsenzurasız haber, mesüliyetli fikir, meselelerniñ açıq muzakere etilmesi.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Frenkistan tış işler nazirliginiñ qıtaiy Avropa departamentiniñ müdiri Florence Mangin ile körüşti. Bunı vekâletliniñ matbuat hızmeti bildire.
«Körüşüv devamında işğal etilgen yarımadada vaziyetniñ beterleşüvi aqqında söz ketken edi. Şu cümleden, Mustafa Cemilev qırımtatarlarğa qarşı ayırımlarnıñ artması aqqında tarif etti: faallerniñ yaqalanuvı, mülkniñ zapt etilmesi, tintüvler, insanlarnıñ ğayıp oluvı aqqında ve ilâhre. Ayrı diqqat işğalci akimiyetniñ qırımtatarlarnıñ yuqarı temsiliy organı olğan Meclisniñ faaliyetini yasaq etmek niyetine celp etilgen edi», – denile beyanatta.
«Rusiye qırımtatarlarnı quvmaq içün er şeyni eter. Qırımtatarlarnı tuvğan torpağından ketmege mecbur etecek şaraitlerni meydanğa ketire», – dedi Cemilev.
Onıñ sözlerine köre, qırımtatarlar öz qarşılığı ve milliy areketiniñ zulumsız tabiatını saqlay.
Beyanatta bildirilgeni kibi, Florence Mangin Frenksitan tarafından qırımtatarlarğa tam destek olğanını bildirdi ve Frenkistan Ukraina topraq bütünligi boyunca mevamını deñiştirmegenini qayd etti.
«Frenkistan Rusiye tarafından Qırımnıñ qanunsız işğalini tanımay ve tanımaycaq», – dep bildire Florence Manginniñ sözlerini vekâletliniñ matbuat hızmeti.
Poklonskaya Meclis faaliyetini yasaq etmek qararını añlatqanı kibi, «soñ zamanları Qırım cumhuriyeti prokuraturasına qırımtatar ealisi tarafından Rusiye Fedeartsiyasında resmiyleştirilmegen teşkilâtnıñ faaliyetini qanunsız ve tarik etici olaraq tanımağa ricası ile muracaatlar kele».
Oktâbr 23 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Cemaat palatası Rusiye Baş prokuraturasına muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini ekstremizmge teşkermege rica etti. Böyle muracaatnıñ sebeplerinden biri – Qırımnıñ Herson vilâyeti tarafından «ticariy» qamaçavı oldı. Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Meclisniñ «ekstremist teşkilât» olaraq tanılacağını ve faaliyetiniñ yasaq etilecegini nazarda tutqanını bildirgen edi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
21:26
Türkçe Cevşenül Kebir1sesli Türkçe Cevşen Video
7.258 izlenme - 8 yıl önce
türkçe cevşen cevşen türkçe cevşenül kebir türkçe türkçe cevşenül kebir cevşen türkçe m4 türkçe ceşenm4 ısmail ozdemir cevşen türkçe seslendirme ismail özdemir cevşentürkçe türkçecevşen cevşenülkebir türkçe türkçe cevşenülkebir ismailozdemir cevsenturkce türkçecevşen cevşentürkçe türkçecevşen seslendirme cevsen tukce turkce cevsen cevsen turkce cevsenturkce sesli.cevşengörüntülü türkçe cevşen cevşen video türkçe görüntülü cevşen video


text:
Avgust başında Kareliyadaki Sâmozeroda lagerde zararlanğan moskvalı balalarnıñ qorantaları Qırımğa yollanılacaq. Bu aqta TASS agentligi, «Mosgortur» teşkilâtınıñ malümatına esaslanıp, bildire.
«Mosgortur» teşkilâtınıñ matbuat hızmetinde qayd eteler ki, Qırım ve Krasnodar ülkesini raatlanmaq içün yer olaraq zararlanğan balalarnıñ qorantaları özleri sayladı.
Müessiseniñ baş müdiri Vasiliy Ovçinnikovnıñ sözlerine binaen, 36 qorantadan 32 tek yönelişni degil de, amma musafirhanelerni ve ziyaretniñ vaqtını da sayladı. Çoqusı avgust ayında raatlanacaq, dep ayttı Ovçinnikov.
Onıñ qayd etkenine köre, putövkalar «Mosgortur» teşkilâtına devlet vazifesini ömürge keçirmek içün ayırılğan parağa» alına.
İyün 18-de «Park-otel Sâmozero» tedaviylendirici lageriniñ 47 balası ve dört büyük kişi eki qayıq ve raftanen kezip furtunağa oğradı. Qayıqlar avdarıldı. Qurtarıcı işler vaqia yüz bergen soñ 20 saat keçken soñ başlandı. 14 mektep talebesi elâk oldı.
Balalar raatlanğan «Park-otel Sâmozero» lageri qapatıldı. Onıñ reberiyeti yaqalandı. Kareliya Rospotrebnadzor yolbaşçısı ev yaqalanmanen cezalandırıldı.


text:
Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırım Devlet şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov içün Qırım qadınınıñ sıfatını ifadelegen bir sıma oldı. Bunı o, cuma künü, mart 6-da, Aqmescitte Halqara qadın-qızlar kününe bağışlanğan tantanalı toplaşuvdan soñ ayttı.
«Natalya Poklonskayanıñ sıfatı Qırım qadınınıñ sıfatı oldı, bunıñ kibi qadınlarımız çoq, olarnıñ Qırım tabiatını saqlap qalacağına, inkişaf ettirecegine ve bala ve torunlarına bereceklerine inana ve ümüt etemiz», – dedi o.
RİA Novosti bildire ki, tantanalı toplaşuvda Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Poklonskayağa fahriy yarlıq berip, «vazifelerniñ becerilmesi ve yüksek seviyeli iş içün» nişanı ile taqdirledi.