text:
►Şähri Bolğar qayçan tözekländereläçäk?
Sişämbe premer-ministrı Röstäm Miñnexanov Spas rayonı sessiasendä qatnaştı. Yıl yomğaqları belän berrättän monda süz Bolğar tarixi-arxitektura muzey tıyulığın tergezü häm üsterü turında da bardı.
Bilgele bulğança, XIII ğasır urtalarına, monğol yawlarına qädär Bolğar däwläte çäçäk ata. Yözlärçä yıl ütep, Bolğar cirenä ayaq basqan Petr berençe dä, Şähri Bolğar qorılmalarınıñ maturlığına tañ qala. Şul çaqta anıñ Bolğarnı saqlaw turında qararı dönya kürä.
Utırışta Bolğar tıyulığın saqlaw häm üsterü çaraları turında töp çığışnı premer-ministr urınbasarı, mädäniät ministrı Zilä Wälieva yasadı.
Bilgele Qazannıñ 1000 yıllığına äzerlek waqıtında turizmnı üsterü öçen küp eş eşlände. Şul çaqta Bolğar tıyulığına da az ğına öleş çıqqan ide. Äytik, pristän yanında İdel töbe tiränäytelde, yar buyı tözekländerelde. Ämma muzey-tıyulıqnı zamançalaştıru öçen äle küp närsä eşlärgä kiräk.
Bolğar tarixi-arxitektura muzey tıyulığı citäkçese Rafael Mäxmütov süzlärenä qarağanda, uzğan yıl monda 33500 keşe bulıp kitkän.
Küçenergä mäcbür bulğan ğailälärgä sosial' ipoteqä buyınça şäxsi yortlar salır dip kötelä. Ğömümän proekt nigezendä, zamança qunaqxanäle turizm kompleksı buldıru qarala.
Utırışnı yomğaqlap premer-ministr Röstäm Miñnexanov Spas rayonınıñ qabatlanmas üzençälege häm kiläçägen bilgeläwçe faktor bulıp, Bolğar häykälläre xezmät itüen äytte. “Min bit sezdän neft tabırğa taläp itmim, ä ğasırlar buyı saqlanğan milli häykällärneñ sosial' mädäni üseşne täemin itüdä qullanunı sorıym. Muzey tözeleşen däwlät üz östenä ala, ä sosial' infrastrukturanı tözekländerü cirle xakimiat' häm inwestorlar cilkäsendä bulırğa tieş”, - dide Röstäm Miñnexanov. Premer-ministr häykällärne cil-yañğardan saqlaw buyınça proektlarğa bäyge iğlan itärgä, ğömümän Bolğarnı yañartu öçen zamança yullarnı tabırğa täqdim itte.
“Plannar zurdan, alarnı tormışqa ğına aşırası qaldı. Borınğı Bolğar cirendä turizm infrastrukturasın üsterü, respublikanıñ imidjı mäsäläse ikänlegen dä onıtmasqa kiräk”, - dip äytte.
----------------------------------------------------------------------------------------------
►Qazannıñ da «Altın Qor'än»yı bulaçaq
2009 yılda Qazan Kirmäne muzeyında «Altın Qor'än»neñ däwamlı kürgäzmäse açılaçaq.
26 fevralda VT şirkäte täqdime belän Monetnıy dvorda basılğan «Altın Qor'än»neñ berençe bite Tatarstanğa tapşırılıdı.
Respublikanıñ Mäskäwdäge daimi wäkilçelegendä anı VT şirkäte citäkçese Vladimir Prusakov qulınnan Qazan Kirmäne muzeyınıñ mödire Ramil Xäyretdinov qabul itep aldı. Şuşı Qor'äni Kärim 8nçe ğasırda quldan yazılğan häm anı xälif Ğosman Qor'äne dip atıylar. Bügenge köndä anıñ töp nösxäse Piterburda saqlana. Şuşı Ğosman Qor'äne Mäskäwneñ Monetnıy dvorında altın yögertelgän maxsus metal eremäsenä töşerep küçerelgän.
Ğosmani Qor'änneñ altın bitlärennän berse162 bittän torğan, awırlığı 14 kilo bulğan Qor'äni Kärim kiñ cämäğätçelekkä berençe märtäbä uzğan yıl Puşkin muzeyında oyıştırılğan maxsus kürgäzmädä kürsätelde. Bu çara İslam konferensiase oyışması häm Rusiäneñ möftilär şurası fatíxası belän ütte.
Ul waqıtta «Altın Qor'än» kürgäzmäsen oyıştıruçılar, "Monetnıy dvorda Ğosman Qor'änen altınğa töşerü eşenä yıl yarım waqıt kiräk buldı, alğa taba, ägär dä bezdän anı basunı ütensälär, äzer ölgelär belän bez anı başqa illär öçen dä tiz arada bastırıp birä alabız", digän ide.
Küptän tügel genä «Altın Qor'än»neñ berniçä bite İranda, Qor'äni Kärimgä bağışlap uzdırırlğan kürgäzmädä dä kürsätelgän. Xäzer inde «Altın Qor'än»ne Sögüd Gäräbstanında kürstätü häm alarğa tapşıru planı da bar ikän.
Vladimir Prusaqovnıñ äytüenä qarağanda, altınğa basılğan xälif Ğosman Qor'änen tağın un danä eşlämäkçelär. Şularnıñ ikese Rusiädä qalaçaq - bersen Rusiä prezidentına büläk itäçäklär, ä inde ikençese tulısı belän Qazan Kirmänenä tapşırılaçaq. 26 fevralda muzeyğä anıñ maxsus tartmağa salınğan berençe bite birelde. Qalğan 161 bit soñraq tapşırılaçaq.
VT şirkäte başlığı Qor'äni Kärim Tatarstanğa buşlay tapşırıla disä dä, bäyälär turında süz çıqqaç, "min anı ser dip uylamıym, bu kileşülärdän tora", dip kenä çiklände. Häm "Tatarstannıñ qayber şähärlärendä, İdel buyı respublikalarında da «Altın Qor'än»ne alırğa teläk belderüçelär bar, bez anı popularläşterergä niätlibez, tik menä niçek saqlaw problemasın ğına uylarğa kiräk", dide.
Qazan Kirmänenä «Altın Qor'än»ne tapşıru uñayınnan Tatarstannıñ Rusiä federasiasendäge wäkile Nazıyf Mirixänov: «Qazanğa, Tatarstanğa «Altın Qor'än» tapşırılu - bu, berençedän, bezgä bulğan zur igtibarnı kürsätä, monıñ dönyaküläm ähämiäte bik zur. İkençedän, islam ul – tanılğan sivilizasia. Bezneñ tatar xalqı islam tä'sirendä formalaşqan. İñ möhime - Qazannıñ meñellığı tantanaları waqıtında Qazan Rusiäneñ öçençe başqalası digän fiker işetelä başlağan ide, ike «Altın Qor'än»neñ berse Qazanğa tapşırılu şuña ber dälil. Tatar xalqı Qor'äni Kärim nigezendä yäşägän, ul möselman xalqınıñ konstitusiase. Ä inde «Altın Qor'än» saqlanaçaq Qol Şärif mäçete bezneñ däwlätçelekneñ simvolı», - dide.
----------------------------------------------------------------------------------------------
►Minfaik Wafin: Saylawda “bez ciñäbez!” dip tawış quptarıp yörü röxsät itelmi
Tatarstanda 2 martta uzaçaq Rusiä prezidentın saylawda çittä tawış birü mömkinlegen birä torğan tanıqlıqnı Duma saylawına qarağanda azraq alğannar.
Respublika üzäk saylaw komissiase räise urınbasarı Minfaik Wafin äytüençä, parlament saylawına Tatarstanğa 60 meñ şundıy tanıqlıq birelgän bulğan, ä inde prezident saylawına älegä 65 meñ soralsa da, monıñ bik azı ğına alınğan:
«25 febrälgä şul 65 meñ tanıqlıqnıñ barlığı 11 800 genä aldılar. Saylawğa qädär 3-4 kön genä waqıt qaldı, dimäk inde çitkä kitäse keşelärneñ küpçelege ul tanıqlıqnı alıp betergänder. Bu saylawlarda anı aluçılar azraq”, - dide Minfaik Wafin.
Anıñ süzlärenä qarağanda, Tatarstanda barlığı 2 901 saylaw urını açılaçaq häm alar kübesençä mäktäp, mädäniät yortı binalarında urnaşaçaq.
Küzätüçelärgä kilgändä, respublikağa yıraq çit illärdän kilmiaçäklär.
Tatarstan üzäk saylaw komissiase räise urınbasarı Minfaik Wafin, tärtipsezleklärne milisia wäkilläre kiterep çığarmıy, digän fikerdä tora.
Tatarstannan parlament saylawlarına tawış birüçelär küpläp kilgäne mäğlüm – 84-85 prosent. Minfaik Wafin äytüençä, 2 martta da yä şul tirä xalıq kiläçäk, yä bik azğa ğına kimräk bulaçaq.
«Xalıq tawış birergä küp kilsen öçen eşlärgä kiräk. Kübese bu xakimiat resursı näticäse dip äytä. Xakimiat bit ul “monı, yäki tegene saylağız” dip kenä öndi almıy. Ä saylawlarğa däwlät häm cirle munitsipal organnar da çaqıra ala. Çönki qanunda aña qarşılıq yuq. Tatarstanda da bu eş yaxşı bara, şuña saylawçılar da küp kilä”, - dide M. Wafin.
----------------------------------------------------------------------------------------------
►Tatarstan qızıqsındıra, ämma bäyälär örketä!
“Yal häm eş urınnarı-2008” dip atalğan bu çarada Rusiäne täqdim itkän mäydanda töbäklärdän Tatarstan ğına qatnaştı. Tatarstannıñ yäşlär eşläre, sport häm turizm ministrlığındağı turistlıq eşçänlegen oyıştıru bülege başlığı Mixäil Germogentov turistlar öçen Rusiädäge bäyälärneñ bik yuğarı buluına Sofiadän tağın ber qat inanıp qaytqan.
“Bezdäge bäyälär barsın da qurqıta. Min Bolğarstan turında äytep tä tormıym, yäşäyeş küpkä yaxşı bulğan Europa illärendägelär öçen dä, ägär dä täwlekkä çığımnar 70 eurodan artsa, bezgä berkem dä kilmäyäçäk”, - di Mixäil Germogentov. Anıñ äytüençä, Europa illärendä yäşäwçelär aqçaların sanıy belä häm şuña kürä alar arzanraq häm xezmät kürsätü, yäğni serwis yaxşıraq bulğan başqa ilgä çığıp kitäçäk. 70 euro digännän, ul bu aqçanıñ tuqlanu häm qunaqxanädä toru ikänlegen dä äytep uzdı. Bügenge köndä Rusiä, şul isäptän Tatarstan da turistlar öçen sıyfatı yaxşı bulğan 2-3 yoldızlı qunaqxanälärgä qıtlıq kiçerä.
Bäyälär örketsä dä, Mixäil Germogentov äytüençä, Bolğarstanda Tatarstan belän qızıqsınu kötkängä qarağanda da zurraq bulğan. Tıñlawçılarıbız xäterläsä, ministrlıq ğıynwar ayında İspanianeñ Madrid şähärendä şulay uq xalıqara kürgäzmädä qatnaşqan ide. Anda küplär Tatarstannı Qazaqstan belän butağan. Ä Sofiadäge “Yal häm eş urınnarı-2008” dip atalğan kürgäzmägä kilgändä isä, yannarınnan keşe özelmägän.
“Moña Bolğarstan däwlät teleqänälınnan kürsätelgän film zur yoğıntı yasağan. Bolğarstan taríxı turındağı bu filmnıñ ber kisäge Tatarstandağı Bilär häm Bolğarğa bağışlanğan. Bezneñ yanğa kilüçelär: “Bez Tatarstannı beläbez. Sezneñ turında kino kürdek”, - didelär. Şuña kürä qızıqsınu zur buldı”, - di Germogentov.
Kürgäzmädä qatnaşuçılarnı tatarstannar çäk-çäk belän sıylağan. Milli kiemdäge qız belän yeget qarşı alıp torğan. Bigräk tä milli köylär cälep itkän alarnı. Tatarstanğa bağışlanğan bülek belän qızıqsınğan tur-operatorlarnıñ barsınıñ da telendä ber genä: “Tatarstanğa niçek barıp bula?” - digän soraw bulğan. Cawap ber - Bolğarstandağı teläsä qaysı şirkät bu turnı oyıştıra ala. Ämma yulğa çığarğa teläwçelärne bäyälär känäğätländererme?
Rusiädän Bolğarstanğa yılına urtaça 250 meñ keşe yalğa bara. Ä Bolğarstannan Rusiägä kilüçelär sanı un märtäbä kimräk.
“Töp säbäplärneñ berse, monı Bolğarstan operatorları da äytte, Rusiägä kilü yulınıñ, torunıñ häm tuqlanunıñ qıymmät buluında”, - di Mixäil Germogentov. Tatarstannıñ yäşlär eşläre, sport häm turizm ministrlığındağı turistlıq eşçänlegen oyıştıru bülege başlığı äytüençä, Qazanğa kilüçelärneñ xisabı älegä alıp barılmıy. Şulay da, tatarstannar Bolğarstanğa yalğa teläp yöri. Alarnı “Albena”, “Altın qomlıq”, “Qoyaşlı yar” qurortları üzenä tarta.
“Çönki anda yal bezdäge belän çağıştırğanda küpkä arzanraq. Monı üz küzlärebez belän kürep qayttıq”, - di Germogentov.


c: text/html

text:
Döresen äytkändä, xalıq bu kitaplarnı "keşe uqımıy torğan kitaplar" dip atıy. Türälär isä bastıruın däwam itä.
İslam Kärimovnıñ soñğı kitabı "Äxlaq ul ciñelmäs köç" dip atala. "Soñğı" süze bu oçraqta törtterü tügel. Kärimov Üzäk Aziädä iñ mul yazuçılarnıñ berse. Anıñ kitapları 30 million danä külämendä taralğan.
Uzğan atna Üzbäk televideniesendä kitapnı täqdim itü waqıtında Kärimovnıñ yaña kitabı Sokrates çorınnan birle fälsäfä häm äxlaq turında iñ yaxşı kitap dip ataldı.
"Bar zamannarda da yuğarı äxlaqlı şäxeslär başta üz xalqınıñ, annarı bar keşeçelekneñ ruxi citäkçe bulğan. – di Üzbäk şağire Mäxmüt Tahir. – Bu kitap ber yaqtan dönya üseşenä, ikençe yaqtan Üzbäk ileneñ häm anıñ eşçän xalqınıñ kiläçägenä küz sala."
Kärimovnıñ bu kitabı da, başqaları şikelle, uqıtu programnarına kerteler sıman. Yuğarı uqu yortlarında studentlar, nindi belgeçlek üzläşterügä qaramastan - veterinarmı ul, injenermı – yulbaşçı kitapların belergä tieş.
Bu xäl Üzäk Aziäneñ başqa respublikalarına da xas. Här türäneñ kimendä "çığışlar häm mäqalälär cıyıntığı" bar.
Qazaxstan prezidentı Nursoltan Nazarbaev distälägän fänni mäqalädän tış tağın ike kitap avtorı. Berse "Bäysezlek strategiäse", ikençese "Yewraziä yöräge" dip atala.
Taciqstan prezidentı Emomali Raxmonovnıñ taciq tarixı turında berniçä kitabı bar. Alar älegä uqıtu programına kertelmägän, läkin här türä alarnı üz bülmäsendä häm öyendä tota.
Törkmänstan prezidentı Qorbanguli Birdemöxämmädov wazıyfasına kereşep berniçä ay ütügä ilneñ sälämätlek sistemı turında berençe kitabın bastırdı.
Şulay da, bu citäkçelärneñ berse dä älegä Törkmanbaşı belän yarışa almıy. Saparmurat Niyazovnıñ Ruxnamäse xökümät urınnarında, här mäçet, çirkäwdä, bala baqçasınnan alıp universitetqa qadär uqu programına kertelgän ide. Aşğabat üzägendä bu kitapqa zur häykäl quyılğan.
Kärimov ta üz kitapların ğadi xalıqqa tağırğa tırışa. Niyazovtan ayırmalı bularaq, anıñ kitaplarında säyäsi öndäw bar.
2005 yıl Andican waqıyğalarınnan soñ ul "Üzbäk xalqı berqayçan da berkemnän dä bäyle bulmayaçaq" digän kitabın çığardı.
Ul çaqta xoquq yaqlawçılar Ändicanda yözlägän keşeneñ üleme öçen xökümätne ğayeplägän ide. Kärimovnıñ kitabı alarğa üzenä kürä cawap buldı.
Belgeçlör fikerençä, äxlaq turında soñğı kitabı belän dä Kärimov uñaysız xäldä qalırğa mömkin.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İyunniñ 13-nde Qırım Müftiyatı ve “Açıq yürekler” taqımı tarafından teşkil etilgen daa eki iftar ötkerildi. Bu sefer göñülliler Yedi Quyu rayonı Batalnoye köyüne barıp keldiler.
İftar cami azbarında keçirildi. Tahminen 130 adam iştirak etti. Yarış, viktorina ötkerilip, balalarğa bahşışlar berildi. Tamam şu künü Cürçi rayonı Sarı Baş köyünde iftar yemegi berildi.Tedbir yerli milliy mektepte keçirildi. Yerli cemaat faal qol tuttı. Cemi olaraq 80 adam qatıldı. “Açıq yürekler” azaları ve Qırım Müftiyatı maddiy destek köstergen er keske, yerli cemaatçılıqqa teşekkürler bildire. Allah qabul etsin.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, kelecekteki kollaboratsiya aqqında qanun işlep çıqılğanda, onıñ kütleviy degil de, şahsiy mesuliyetni közde tutacağına diqqat etmek kerek, dep tüşüne.
Bunı o, martnıñ 8-nde «5-nci kanal»nıñ efirinde söyledi.
Çubarov: «Bu qanunnıñ maqsadı, cezalanacaq olğan büyük sayıda insanlarnı mumkün olğan derecede daa keniş surette qaplap almaq olmamalı. Biz, mesuliyet seviyesi, kollaboratsiyağa daluv derecesi boyunca vaziyetni tayin etmek kerekmiz. İnsan, kollaborantlar ukümetine aza olıp kirse, bu bir, amma öz vazifesinde qalıp, misal içün, mektep mudiri ya da baş ekim olaraq çalışsa, bu bam-başqadır», – dedi.
Onıñ fikrine köre, böyle qanun azırlanğanda «pek muqayt olmaq kerek».
Çubarov: «Öyle olmamalıdır ki, işğal altında qalğanlar episi özüni qabaatlı is etsin. Qırımda insanlarnıñ çoqusı Ukrainanıñ qaytqanını beklerken, özüni raat is etmeli», – dep, qayd etti.
2017 senesiniñ noyabrinde Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetinde daimiy temsilcisi Boris Babin, Ukraina qanunlarında Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırım sakinleri içün «işğalciler ile kollaboratsiya» añlamınıñ tariflenmegenini bildirdi.
Daa soñra Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar boyunca nazirlikte, kollaboratsiya aqqında qanun deokkupatsiyanıñ arfesinde peyda olmaq kerek, dep bildirdiler.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Mahküm etilgen ukrain faali Vladimir Baluhnı Aqmescit SİZOsında köteklep, kamerağa «er şey güzel, sağlığı yerinde» olğanını aytmağa mecbur ettiler. Bunı Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova haber etti.
«SİZOda olğan qorqaqlar zaten taqatsız qalğan ukrainalını videokamera ögünde oturtıp, er şey güzel, sağlığı yerinde, tutuv şaraitleri mükemmel ve munasebet stabil yahşı olğanını aytmağa zorladılar», – dep yazdı sentâbrniñ 18-nde Facebookta Denisova.
Ukraina ombudsmeni bunı «oyun» dep saya. «Olıp bitkenlerni Vladimir Baluhtan eşitmege» istegenini aytıp, Rusiyeden faalnen körüştirmesini talap ete.
Sentâbrniñ 14-nde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz Vladimir Baluhnı köteklegenler, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, Aqmescit SİZOsınıñ reberi Sergey Berejnoy mabüsni kameradan çıqartıp, tiz çökmege talap etti. Amma talabı yerine ketirilmegen soñ Baluhnı «küçnen betonğa yatqızıp, ayaq, ciger ve başını urğanlar».
Sentâbrniñ 15-nde Rusiyeniñ cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ Qırım idaresi Baluhnıñ köteklenmesi aqqında malümat doğru olmağanını bildirdi.
Qırımda apiste tutulğan ukrain faali Vladimir Baluh 2018 senesi martnıñ 19-nda başlağan müddetsiz açlıqnı devam ete. Bir aydan berli bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi.
İyülniñ 5-nde Rusiye kontrol etken Aqşeyh rayon mahkemesi ukrain faali Vladimir Baluhqa 5 yıl apis cezası ve 10 biñ ruble (4 biñ grivna) para cezasını tayin etti.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Vladimir Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.


text:
Jurnalistlerni qoruv halqara komiteti Rusiye akimiyetini işğal etilgen Qırımda jurnalistlerni taqip etmemege ve işlerine devam ete bilmeleri içün imkân bermege çağıra. Bu aqqında New Yorkta yerleken teşkilâtnıñ aprel 19-da aydınlatılğan muracaatında aytıla.
«Bizler Rusiye havfsızlıq hızmetlerini Qırımda jurnalistlerniñ levhaları ve fikirleri içün taqip etmemege çağıramız. Rusiye tenqitni ekstremizm ile aynı seviyege ketirgen qanunlarğa saip, matbuatnı qorqutmaq ve susturmaq içün qanunlarını qullana», – dep ayttı Jurnalistlerni qoruv komitetiniñ Avropa ve Merkeziy Asiyadaki programmalarınıñ koordinatorı Nina Ognânova.
Salı sabası Natalya Poklonskaya Qırım jurnalistine qarşı kütleviy haber vastalarında bastırğan maqaleleri içün «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açılğanını bildirdi. Soñra Mıkola Semena aqqında laf ketkeni añlaşıldı. Oğlunıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, babasınıñ evinde tintüv beş saat sürdi. Onıñ Radio Svobodanıñ Qırım.Aqiqat leyhası ile alâqalarını qıdırğanlar. Uquq qoruyıcılar eki bilgisayar, malümat taşıyıcılarını alıp, jurnalistni sorğuğa alıp ketkenler.
Mıkola Semena Qırımdan çıqmamaq şartınen azat etildi. O, qabaatlı olğanını red ete.
Adliyeci Emil Kürbedinov bildirdi ki, tintüvden soñ daa eki jurnalist FSBge alıp ketirildi.
Ukraina haber siyaseti nazirligi bildirdi ki, nazirlik Rusiye işğal etken Qırımda jurnalistlerniñ evlerinde keçirilgen tintüv ve olarnıñ yaqalanmasından sebep halqara teşkilâtlarğa muracaat etecek. OSCE Qırımda ifade serbestligi telüke altında olğanından qasevetlengenini bildirdi.
Ukraina mustaqil media iş birligi yolbaşçısı Yuriy Lukanov aprel 19-da Qırım jurnalistleriniñ evlerinde keçirilgen tintüvlerni serbest matbuatqa basqı dep adladı. Onıñ bildirgenine köre, UMMİB halqara teşkilâtlardan vaziyetke tesir etmege rica etecek.


text:
Aktsiya saat 20.00 Mihaylovskaya meydanında başlandı. Tedbirde Qırımğa kirip olamağan qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev iştirak etti.
Bunı qırımtatar faali Tamila Taşeva Facebook saifesinde bildirdi.
İştirakçiler qırımtatar timsali ve «NO GENOCIDE» yazısı olaraq tizilgen çıraqlarnı yaqtılar.
Yarın faaller matem mitingini keçirecekler – qırımtatar halqı sürgünliginiñ kününe bağışlanğan yürüş.
Hatırlatamız, Qırım akimiyeti «Yüreginde ateş aç» aktsiyasını keçirmege yasaq etti. Aqmescitteki Lenin meydanını arbiy adamlar sarıp aldı. Aktsiyada iştirak etecek olğan adamlarğa Aqmescit rayonınıñ Aqmeçet qasabasına barıp, dua oqumağa teklif ettiler.
Malüm ki, cuma künü Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov «Ukraina şarqındaki adise-vaqialardan sebep», Qırımda iyün 6-na qadar kütleviy tedbirler keçirilmesini yasaq etti.


text:
Rusiye paytahtındaki Moskva şeer mahkemesi Roman Suşenkonıñ tevqif müddeti 2018 senesi martnıñ 30-na qadar uzattı, dep haber ete advokat Mark Feygin.
«Moskva şeer mahkemesi Roman Suşenkonıñ apiste qaluv müddetini 2018 senesi martnıñ 30-na qadar uzattı», – dep yaza advokat Twitterde.
Onıñ sözlerine köre, mahkeme qararı yanvarniñ 25-nde temyiz etilecek. Moskva şeer mahkemesi Suşenkonıñ tevqif müddetinen hususındaki evelki qararlarınen bağlı şikâyetni red etken.
FSB sentâbrniñ 30-nda Moskvada ukrain jurnalisti, «Ukrinform» agentliginiñ muhbiri Roman Suşenkonı, ukrain istihbaratınıñ hadimi dep, «bir maqsatqa baqtırılğan ve devlet sırı dep sayılğan, silâlı quvetler ve Rusiye milliy gvardiyası aqqında malümat toplağanında» qabaatlayaraq, tutıp alğan edi. Jurnalistke nisbeten «casuslıq» maddesi boyunca cinaiy iş açılğan edi.
Suşenko bütün qabaatlavlarnı inkâr ete. Ukraina tarafı jurnalistke nisbeten çıqarılğan qabaatlarnı esassızdır diyerek, onıñ acele sürette azat etilmesini talap ete.


text:
Aqmescit – Rusiye Devlet Dumasınıñ deputatları yañı teşkil etilgen Qırım Federal universitetiniñ (QFU) daa bir oquv yurtunı qoşmağa teklif eteler. Bu sefer Qırım pedagogika universitetine köz taşladılar. Bu teşebbüs, Qırım tibbiyet universitetini QFU terkibine kirsetmek muvafaqiyetsiz ıntıluvlardan soñ peyda oldı. QMPu-niñ reberleri Devlet duması deputatlarnıñ teklifine menfiy davrandılar, universitet mustaqil olmaq kerek, deyler.
Hatırlatamız, Qırım federal universiteti Rusiye ükümetiniñ avalesi ile bu sene avgust ayında Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetiniñ esasında teşkil etildi. Onıñ terkibine yarımadanıñ 5 oquv yurtu kirdi: Tabiat qoruv ve kurort inşaatı Milliy akademiyası, Qırım agrotehnologik universiteti, Qırım gumanitar universiteti, Qırım iqtisadiyat universiteti, İnformatsion-neşriyat tehnologiyaları Qırım institutı.
Başından, S.İ. Georgiyevskiy adına Qırım devlet tibbiyet universiteti QFU terkibine kirsetilmek kerek edi, amma onıñ reberleri, ocaları, studentler bu teklifni desteklemediler. Oquv yurtnıñ azbarında buña qarşı narazılıq aktsiyaları ötkerildi, ocalar mahsus muracaatnı imzaladılar. Tibbiyet universitetinde eminler, QFU terkibine qoşulsalar, ocalarnıñ bir qısımını işten çıqaracaqlar, em de klinik bazalarını ğayıp olacaq. Qırım «yolbaşçısı» Sergey Aksönov, bu teşebbüs «hata» olğanını tasdiqladı.
«Bürrokratik şekilde yanaştılar»
Kün evelden, Rusiye Devlet Dumasında LDPR fraktsiyası mütehassıslar şurası reisi Vladimir Lisiçkin mühbirlerge bildirgeni kibi, tibbiyet oquv yurtu yerine, iñ terkibine Qırım müendislik pedagogika universitetini qoşmağa teklif etti. Lisiçkin aytqanı kibi, bu teşebbüsnen Devlet dumasınıñ deputatları çıqmağa isteyler, dep bildire «Krımmedia».
«Federal universiteti 14 biñ studentten ibaret olmaq kerek. Tibbiyet universitetinde - 5 biñ talebe. Deñiştirmeler kirsetmek mümkün. Qırım müendislik pedagogia universiteti bar, anda da 5 biñ student bar. Onı tibbiyet universiteti yerine teklif etmek mümkün», – dep añlattı deputat.
Lisiçkinniñ fikirince, bu qarar mantıqlı olacaq, dediler. «Bu universitet (QMPU. – Müel. qaydl.) çeşit zenaatlar boyunca talebelerni azırlay. Ve onı tibbiyet universiteti yerine qoşmaq mantıqlı olur edi. Biz bu variantnı ögrenmedik. Men Moskvağa qaytqan soñ. bu aqta ükümetke yazacaqmız», – dedi Lisiçkin.
«Biz – canlı organism»
Qırım müendislik pedagogika universitetinde Devlet duması deputatları teşebüsine menfiy davrandılar.
Qırım.Aqiqat ile subetleşken rektor Fevzi Yakubov, Lisiçkin ünivesitet ocalarınen körüşmeyip, bildirgen teklifi sebebinden çorlandı. «Federal universitetiniñ qaidelerine köre, bu universitet cemiyetine oquv yurtlar göñülli olaraq kirmek kerekler. O da, (Lisiçkin – Müel. qaydl.) men kelip, Lisiçkin LDPR firqasında degil, «Yedinaya Rossiya» firqasında çalışmaq kerek, desem begenmez edi», – dep añlattı Yakubov.
Qırım Federal universiteti tertip etilgende, QMPU-niñ bu aqta fikiri bildirilgen edi. «Biz hususan Qırım universiteti olamız. Tasil sistemasını hadimlernen temin etemiz: bala bağçaları, mektep, oquv yurtları, diger müessiseler. İhtisas, sanaat ile bağlı zenaatlar - episi Qırımğa ait», – dep qayd etti Yakubov.
Qayd etkenine köre, 20 yıl evelsi, oquv yurtu avdet etken sürgün etilgen halqlarnı közge alıp meydanğa ketirilgen edi. «Şimdi bizim universitetimiz eki medeniyetniñ birleşüvini temsil ete: türkiy ve slavân, amma aynı zamanda bizim oquv yurtumızda qırımtatar halqınıñ tiklenüvi boyunca işler alıp barıla. Bu sebepten, universitetimizde bir sıra zenaatlar teşkil etildi: qırımtatar tili, edebiyatı, tarih, başlanğç tasil, milliy-ameliy sanaat, meslekler – bunıñ episi qırımtatar halqınıñ tiklenüvinen bağlı», – dep añlattı Yakubov.
«Biz kütük degilmiz, bizim ile deliklerni qapatmazlar. Biz - canlı organizm, meraqlı, Qırımğa, cemiyetke fayda ketiremiz. Menimce, bizim universitetimiz mustaqil olıp, inkişaf etmeli», – dep ayttı QMUu-niñ rektorı.
Yakubovnıñ sözlerine köre, maliye ve diger ihtiyaclar qapatılsa bile, bu teklifnen razı olmaz. «Bu vaziyette, men olarğa böyle cevap bererim, biz siznen tasil ve ilim tilinde degil, ticaret tilinde laqırdı etemiz. Amma, biz ticaret teşkilâtı degilmiz. Biz - ilim, tasil müessise olamız, keliñiz, bu tilde laf eteyik. Yardım etmege isteseñiz, ayırıca yardım etiñiz», – dedi rektor.
Yakubov qayd etkeni kibi, Devlet duması deputatı ile körüşmege azır olğanını ayttı.


text:
Qırımnıñ elektrik teminleviniñ ğayrıdan tiklenüvine bir qaç saat kerek, dedi noyabr 23 künü Rusiye energetika naziri Aleksandr Novak.
Amma bu «tamir brigadaları tiklenüv işlerine başlasa ve soñunace yapsa», bundan soñ olacaq, dedi memur.
«Ukrain tarafından elektrik teminlevini tiklemek içün küç ve vasta yeterlidir», – dey Rusiye naziri.
Noyabr 23 künü Qırım qamaçavı iştirakçileri Herson vilâyetinde elektrik tiremelerini blok etmege devam ete.Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen.
Ukrain uquq qoruyıcıları elektrik tiremeleriniñ bozuluvı boyunca cinaiy işlerni açtı. Qırımda yarımadanıñ rusiyeli prokuraturası yarımadağa elektrik energiyasınıñ berilmemesini taqiq ete.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırım sakinleri «ertemi, keçmi Ukraina prezidenti saylavında iştirak etecekler», dedi.
Bunı mart 17-de, Kreml tarafından yarımadada Rusiye saylavı ötkerilmesiniñ arfesinde, Ukraina devletiniñ başlığı özüniñ içtimaiy ağlardaki saifelerinde yazdı.
Prezidentniñ bildirüvinde: «Qırım, Ukrainadır. Qırım sakinleri Ukraina prezidenti saylavında iştirak etmek kerek ve ertemi, keçmi iştirak etecekler. Rusiyeniñ anşlüsı yerine Ukrainanıñ qaytması olacaq – Qırımnıñ Ukrainağa ve Ukrainanıñ Qırımğa», – denile.
Rusiye prezidentiniñ saylavı 2018 senesi mart 18 kününe – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi. Onda sekiz namzet iştirak etecek – Sergey Baburin, Pavel Grudinin, Vladimir Jirinovskiy, Vladimir Putin, Kseniya Sobçak, Maksim Suraykin, Boris Titov ve Grigoriy Yavlinskiy.
Fevral 16-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda kelecekteki Rusiye prezidenti saylavınıñ neticelerini tanımamağa davet etti.
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ tanılmaması aqqında ABniñ tış işleri ve telükesizlik siyaseti boyunca Yüksek temsilcisi Federika Mogerininiñ beyannamesinde bildirile.


text:
"Rusiye pasportlarını mecburiy tarzda elde etken Ukraina grajdanları oyle de Ukraina grajdanları olaraq sayılacaq. Boyle qarar belli bir şekilde Ukraina qanunlarına ters kele, çünki Ukraina çift grajdanlıqnı qabul etmey, amma boyle vaziyette, yani Ukraina toprağınıñ işğal olunuvı ve insanlarğa, Ukraina grajdanlarına qomşu memleketniñ pasportlarınıñ tıqılıp berilüvi vaziyetinde, biz bunı qabul etemiz", - qayd ete Semerak.
Salı kunü Moskvada Rusiye prezidenti Vladimir Putin qanunsız referendumnıñ neticesinde Qırımnıñ şimdiki yolbaşçılarınen Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye terkibine qoşuluvı aqqında añlaşmanı imzaladı. Bundan da ğayrı, o, Rusiye parlamentine Ukraina toprağınıñ zapt etilüvini tasdıqlamağa teklif etti. Moskva Ukrainanıñ istilâsı ve Qırımnıñ zapt olunuvı "halqara qanunlarına kelişkenini" iddia etmege devam ete.
Dünya toplulıqınıñ ekseriyeti ise Moskva açıqtan-açıq halqara qanunlar esaslarını bozğanını qayd ete.


text:
Kiyevde Freedom House leyhalarınıñ idarecisi Zorân Kis Avropa Şurasınıñ baş kâtibiniñ mahsus temsilcisi Jerar Ştudmannıñ Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ile ola bilecek körüşüvini «müsbet adım» olaraq adladı.
Bunı Zorân Kis Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde bildirdi.
«Menimce, bu – Rusiyege çeşit taraflardan etilgen halqara basqınıñ neticesidir. Ve bu, müsbet adım, muayyen kerilemedir», – dey o.
İşğal etilgen Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya dey ki, Avropa Şurasınıñ baş kâtibiniñ mahsus temsilcisi Jerar Ştudmannıñ «esktremist yönelişi olğan cinaiy işlerniñ etilmesinde qabaatlanğan» bazı mabüsler ile körüşüvine qol tutacaq.
Ahtem Çiygoz Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komitetininde «kütleviy tertipsizliklerde iştirak etüvinde şeklengeni» boyunca sorğu devamında yaqalandı. Çiygozdan ğayrı, qırımtatar faalleri Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Eskender Nebiyevni da yaqaladılar.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Aqmescitte 1944 senesi qırımtatarlarnıñ sürgüniniñ qurbanları añılaraq dua ötkerile. Tedbirge ellerinde milliy bayraq, şeritler, köksünde matem timsalleri olğan 100-ge yaqın insan toplanğan, dep haber ete Qırım.Aqiqat muhbiri.
Faaller, hatıra abidesi ögünde dua oquyaraq, çiçek qoya ve kenarğa çekilgen soñ, abide yanına başqa gruppa kele ve dua devam ete.
Tedbir Rusiye politsiyası ve OMON hadimleriniñ nezareti altında keçe. Qırım.Aqiqat muhbiri haber etkenine köre, tedbir keçirilgen yerge OMON hadimlerini ketirgen üçünci avtobus kelip çıqqan.
İnsanlar ellerinde milliy bayraqlarnı turalar, faal Server Karametov elinde – «Qırımtatar halqına azatlıq» dep yazılğan büyük milliy bayraq bar.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesi Qırımdan sürgün etilgen qırımtatar halqı sürgüniñ qurbanları añıla. O künü yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ ilk eşelonı yollana. Epsi olıp 180 biñden ziyade insan sürgün etilgen.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen mayısnıñ 18-zi qırımtatar halqı sürgüniniñ qurbanlarını añma Künü olaraq ilân etilgen edi.


text:
Qanusız parlamentnıñ matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, Lenur İslâmov Qırım nazirler Şurasınıñ baş naziriniñ muavini işlerini becergen olaraq tayin etildi. Gennadiy Narayev – «ekologiya ve tabiyat resursları naziri», Zaur Smirnov «milletlerara munasebetler işleri ve sürgün etilgen grajdanları meseleleri Cumhuriyet komitetniñ reisi» olğanlar. .
Natalya Gonçarova bundan evel çalışqan «Tasil, ilim ve gençlik naziri» olaraq tayinlengen, Georgiy Şestak ise «Sport naziri» olğan.
Nikolay Kolesniçenko qanunsız Qırım parlamentınde yañı qurulğan yerli özidere organları ile tesirleşüvi ve idariy-territorial quruvı meseleleri boyunca Daimiy komissiyanıñ reisi olaraq tayin etildi. Edip Gafarov tanılmağan Qırım Cumhuriyetiniñ meletlerara munasebetleri ve sürgün etilgen grajdanları meseleleri boyunca Daimiy komissiyanıñ reisi olaraq tayinlendi.
Yañı tayinler olğanı sebebinden «Qırım parlamentnıñ» Prezidiumı erkânına ve qanunsız nazirler Şurasına deñişmeler kirsetildi.
Bu afta Meclis tanılmağan Qırım ükümetine öz vekillerini yollağan. Bunen beraber, Milliy Meclis ükümette olğan vekillerinden er afta nazieler Şurası tarafından qırımtatar halqı içün yapılğan işleri aqqında esabat berilmesini talap etti. Bu qararnı işbirlik olaraq tanımamağa davet etti.


text:
Canada Qırımda Rusiye yerli saylavlarınıñ keçirilüvine alâqası olğan altı insanğa qarşı sanktsiyalarnı kirsetti.
Böyle vesiqanı Canada tış işler naziri François-Philippe Champagne derc etti.
Sanktsiya cedveline bu şahıslar kersetilgen: rusiyeli Aqyar saylav komitetiniñ reisi Sergey Danilenko, onıñ müavini Lidiya Basova ve saylav komitetiniñ kâtibi Yekaterina Pırkova, bundan ğayrı Aqyardan Rusiye Federatsiya Şurasınıñ azası Yekaterina Altabayeva, rusiyeli Aqyar parlamentiniñ reisi Vladimir Nemtsev ve şeerniñ başı Mihail Razvojayev.
Sanktsiyalar deral qanuniy quvetini ala.
Daa evel Avropa Birligi 2019 senesi sentâbr ayında Qırımda Rusiye yerli saylavlarınıñ keçirilüvine alâqası olğan yedi insanğa qarşı sanktsiyalarnı kirsetti. Şimdilik AB-niñ sanktsiya cedvelinde 177 adam ve 44 yuridik şahıs bar.
Rusiye akimiyeti Qırım ve Aqyarda 2019 senesi sentâbrniñ 8-nde Qırım parlamenti ve yerli şuralarnıñ deputat saylavlarını keçirdi.
Ukraina Tış işler nazirligi işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda keçirilgen Rusiye saylavlarını «uquq ceetinden sayılmaz» dep adlandırıp, halqara toplulıqnı bu saylavlarğa «printsipial qıymet kesmesine» çağırdı.
Avropa Birligi Qırım ve Aqyardaki saylavlarnı tanımadı.
Sentâbrniñ 11-nde Ukraina Yuqarı Radası Qırım ve Aqyardaki Rusiye saylavlarını qanunsız tanıdı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kezlev sakinleri şeerdeki eski musulman mezarlığında cemaat talaqasına toplandılar. İştirakçiler mezarlıqnı toplanğan çöplükten ve quru ottan temizlediler.
Talaqanı Kezlev şeer şurasınıñ halq vekili Eldar İbragimov, Kezlev bölgesiniñ imamı Eskender Memetov ve yerli “Avdet” diniy teşkilâtınıñ azaları teşkil ettiler.
Teşkilâtçılarnıñ sözlerine köre, talaqanı keçirmek içün teşebbüsni Kezlevniñ yerli sakinleri kösterdi. Olar şu tedbirde iştirak etmek içün ğayret köstediler.
“İnsanlar aman-aman bir kün içinde azır oldı. İş arasında vaqıt tapıp, ev işlerini qaldırıp, talaqağa keldiler, çünki olar içün bu müimdir. Bu eski mezarlıqta çoqusınıñ ecdatları defin etilgen”, – dedi Eskender Memetov.
Bir iştirakçiniñ sözlerine köre, şu mezarlıqta cenk vaqıtında onıñ emcesi kömüldi, o, partizan olıp, faşistler tarafından öldürilgen edi.
Toplanğanlar dua etip, Allahtan abidelerimizni vandallardan saqlamasını ve olarnıñ özlerini doğru yolda pekitmesini tilediler.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Dünya siyasetinde Qırım meselesi Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde muzakere etilecek.
Programma musafiri – Nikolay Kapitonenko, halqara munasebetlerniñ taqiqat merkeziniñ müdiri, KİMO dotsenti.
Yayın iş künleri saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında efirge çıqa.
Efirge (044) 490-29-05 nomeralı telefon vastasınen bağlanmaq mümkün.
Qırımnıñ büyük qısmında radionı diñlemege imkân bar.
Diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.
Qırım.Aqiqat Radiosı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ Qırımda radio yayınlavınıñ teklinmesi boyunca leyhasınıñ ekinci basamağı çerçivesinde işlep çıqarıldı.


text:
Qırımda cumaertesi künü, iyül 6-sında sıcaq ava beklenile. Cenüpte yağmur ve furtuna tahmin etile.
Yarımadanıñ Gidrometeomerkeziniñ tahminlerine köre, Aqmescitte deñişici bulutlılıq. Ğarbiy yel 7-12 m/s, bazıda 15 m/s qadar üfürecek. Ava arareti kündüz 28…30º derecede.
Aqyarda deñişici bulutlılıq. Yağanaqlarsız. Şimal-ğarbiy yel 5-10 m/s. Ava arareti 27…29° derecede.
Qırımnıñ cenübiy yalısında kündüz qısqa vaqıt yağnur yağacaq, furtuna olacaq. Ğarbiy yel 7-12 m/s, bazıda 15 m/s qadar üfürecek. Ava 29° derecege qadar qızınacaq.
Keriçte az bulutlı. Yağanaqlarsız. Şimaliy yel 5-10 m/s. Ava arareti 28…30° derecede.


text:
Kreml kontrolindeki Aqyarnıñ Lenin rayon mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi ve qırımtatar faali Rustem Murasovnıñ sıñırlav tedbirini 3 ayğa uzattı. SİZOda onı amamğa alıp ketmeyler, Murasovnı ekim de baqmay.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etti.
Advokat Emil Kurbedinovnıñ birleşmege aytqanına köre, Murasov diñlevlerde IV Jeneva Şartnamesi qullanılmalı, dep ayttı. Bundan ğayrı, o, «qırımtatar halqınıñ ayatında faal iştirak etkeni içün siyasiy sebeplerden» apiske alındı.
İmaye, mabüs qafeste tutulmamalı, çünki bu halqara şartnamege zıt kele, dep israr etti, amma mahkeme delillerge qulaq asmayıp, apis müddetini 2022 senesi yanvarniñ 11-ne qadar uzattı.
Rustem Murasovnıñ uquqçığa bildirgenine köre, Aqmescitteki SİZO-1 kamerasında tutuv şaraitleri dayanılmaz.
«Mantar, sıçavul, sıçan, böcekler, urba dımda qurumay», – dep ayta Kurbedinov.
Murasov, qomşu Rusiyeniñ Devlet Duma saylavlarında rey bermege barmasa, memuriyet onı tutuv şaraitlerini daa beter yapmağa vade etti, dep qayd etti.
Hatırlatamız, avgustnıñ 17-nde Rusiye quvetçileri Qırımda birden beş qırımtatarınıñ evini tintti. Soñra faaller Rustem Murasov ve Rustem Tairov, Aqyarnıñ Balıqlava rayonında Cebbar Bekirov, Bağçasaray rayonında Zaur Abdullayev, Aqmescit rayonında Raif Fevziyev tutuldı.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi advokat Aleksey Ladinniñ malümatına esaslanıp bildirgenine köre, tutulğan qırımtatarlar «terror teşkilâtını qurğanından ve iştirak etkeninde» şübhelene.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova avgustnıñ 17-nde tintüvlerden soñ tutulğan qırımtatarlarğa çıqarılğan qararnı «qanunsız» dep saya.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası yañı tintüvler ve qırımtatarlarnıñ tutuluvınen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerni ve qırımtatarlarnıñ tutuluvını «adden aşır bir insan aqları bozuluvı» dep adlandırdı, Ukraina Tış işler nazirligi ise Rusiyege qarşı narazılıq bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova dünyanı qırımtatarlarnıñ Rusiye tarafından taqip etilüvine cevap bermesine çağırdı.
Sekiz aq qorçalayıcı teşkilât Rusiyeden avgustnıñ 17-nde tutulğan qırımtatarlarnı azat etmesini talap etti.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Moskvanıñ Basman mahkemesinde fevral 12 künü Mustafa Cemilevniñ oña işğal etilgen Qırımğa kirişni beş yılğa yasaq etken Federal Migratsion hızmetine davası boyunca toplaşuv keçirilecek.
2014 senesi mayıs başında Qırımnıñ Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevni yarımadağa kirsetmedi. Oña Rusiye territoriyasına kiriş yasaqlığı ilân etildi. Cemilev uzun vaqıt devamında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi edi. 2013 senesi reis vazifesine Refat Çubarov başladı. Qırım Rusiyege qoşulğanından soñ ekisine de cumhuriyet kirişi yasaq etildi: region akimiyetiniñ olarğa olğan iddiası – milletlerara ziddiyetniñ doğurmasıdır.
Aynı şu yasaqqa Mustafa Cemilev Rusiye mahkemesinde itiraz bildirmege areket ete. Onıñ menfaatını adliyeci Mark Feygin qorçalaycaq. Feyginniñ aytqanı kibi, imaye mevzimi yalıñız uquqiy temelinde qurulacaq, amma, adliyeciniñ qayd etkenine köre, bu işniñ ciddiy bir siyasiy negizi bardır.
Mustafa Cemilevniñ vaziyeti ve onıñ Rusiye Federatsiyası territoriyasına «milliy havfsızlıq sebebinden» kiriş yasaqlığı dos-doğru siyasiy mesele olğanı bellidirMark Feygin
«Mustafa Cemilevniñ vaziyeti ve onıñ Rusiye Federatsiyası territoriyasına «milliy havfsızlıq sebebinden» kiriş yasaqlığı doğrudan-doğru siyasiy mesele olğanı bellidir. Çünki başqace bunı añlatmaq çare yoqtır. Bu er şey Qırım toprağı işğal etilgen vaqıtta yüz berdi. Cemilev, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı olıp, bu işğalge qarşı çıqqan edi, bundan da ğayrı, o, qırımtatar halqını temsil ete ve onıñ yetekçisi ola, er ceetten. Mustafa Cemilev sabıq disiidenttir, şunıñ içün mahsus hızmetleriniñ oña nisbeten siyasiy allergiyası bardır. Qırımda ise idare etken – mahsus hızmetlerdir. Cemilevge Qırım toprağına kiriş yasaqlığı aqqında qarar acele, Kreml emri ile, alınğan edi, şunıñ içün uquqnıñ yañlış qullanılmasından bir sıra eksiklik peyda oldı. Şunı añlamaq kerek ki, Cemilev ilk evelâ evine, apayı, eki oğlu olğan yerge, kelmege istey. Oğullarından biri, hatırlatam, Krasnodar diyarında apiste buluna. Şunıñ içün, şübesiz, bu işniñ siyasiy negizini körem, amma uquq qaidelerinden faydalanacağım, biz bu işni siyasetleştiremiz degen qabaat olmasın, dep. Amma bütün bu meselelerniñ siyasiy olğanı ep aqlımızdadır», – dedi adliyeci.
Mark Feygin şunı da qayd etti ki, Rusiyede adalet olğanına pek te inanmay. Amma Mustafa Cemilevniñ işinde daa bir emiyetli noqta bar ki, netice menfiy olsa bile, qırımtatarlarnıñ yetekçisi Avropa mahkemesine muracaat ete bilecek, bunı «Moskovskiy komsomolets» gazetasınıñ baş muarrir muavini Ayder Mujdabayev bildirdi.
Mustafa Cemilev qırımtatar halqınıñ Qırımğa avdeti oğrunda küreşniñ timsalidir. Şunıñ içün Rusiyede keçirilecek mahkeme – timsaliy bir şeyAyder Mujdabayev
«Mustafa Cemilev halqımıznıñ Qırımğa avdeti oğrunda küreşiniñ timsalidir. Şimdi olayatqan adiseler, bu, ebet, Mustafağa ve endi Vatanğa kiriş yasaq etilgen diger qırımtatarlarğa nisbeten ayırım siyasetidir. Şunıñ içün Rusiyede keçirilecek mahkeme – timsaliy bir şey. Cemilevge Qırımğa kirişni açarlar degen fikirde degilim. Amma bilem ki, Mustafa Cemilevge şimdi mahkemeniñ er türlü qararını elde etmege müimdir. Soñra o, Avropa mahkemelerine muracaat ete bilecek. Çünki Mustafa Cemilevge kiriş yasağı aqqında bildirilgende, eline iç bir vesiqa berilmedi.
Mustafa Cemilev yigirmi yıl devamında reislik yapqan Qırımtatar Milliy Meclisinde Rusiye akimiyetiniñ mevamını tenqit eteler ve Cemilevniñ statusı aqqında qararnı siyasetçiler degil de, adliyeciler almaq kerek olğanını bildireler.


text:
«Aqmescit» ava limanınıñ saytında yerleştirilgen vesiqalarnı ögrenip, aynı böyle neticege kelmek mümkün.
Böyle etip, 2014 senesi martnıñ 3-ne ait «Emitentniñ müim bir malümat peyda oluv beyanatı» serlevalı vesiqada «Aqmescit» Halqara ava limanı» aktsionerler cemiyeti idare yolbaşçısı Boris İvanovnı işten boşatuv aqqında söz yürsetile.
Onıñ yerine «Aqmescit» ava limanınıñ Baş müdiri ve aktsionerler cemiyetiniñ idare yolbaşçısı vazifesine vaqtınca Yevgeniy Plaksin tayin etildi. O, ava limanınıñ istisal müdiri edi.
Bundan da ğayrı, «Aqmescit» Halqara ava limanı» aktsionerler cemiyetiniñ Nezaret şurası ve idare erkânları deñişti.
Misal olaraq, Nezaret şurasınıñ yolbaşçı muavini vazifesine bundan bir qaç kün evelsi Aksönovnıñ ükümetinde baş nazir muavini olğan Sergey Doniç tayin etildi.
Bunıñnen beraber, Qırım.Aqiqat saytında olğan vesiqağa köre, 2014 senesi martnıñ 5-den başlap «Aqmescit» ava limanınıñ bank rekvizitleri deñişti, ve o vaqıttan berli bütün maliye esaplav tedbirleri «Sberbank Rossii» vastasınen amelge keçirile.


text:
Ukraina arbiy hızmetçisi ve Yuqarı Şurasınıñ deputatı Nadejda Savçenkonı Moskvanıñ Basman mahkemesine ketirdiler. Mahkeme Nadejda Savçenkonıñ onı Avropa Şurası Parlament assambleya toplaşuvına yollamağan taqiqatqa qarşı itirazını baqacaq.
İmayeniñ fikrine köre, PACE vekili statusı qabaatlanğan şahısqa diplomatik imunitetni ve toplaşuğa barmağa aqnı bere. Adliyeciler şunı deyler ki, Avropa Şurasınıñ iç bir memleket azası buña qarşı çıqamaz.
Rusiyede Nadejda Savçenkonı Donbassta elâk olğan Rusiye jurnalistleriniñ ölümine alâqası olğanında qabaatlaylar. İyünniñ soñunda separatistler onı esir alıp, Rusiye arbiylerine teslim ettiler. Bundan soñra Savçenkonı Rusiyede apiske aldılar. İmayeniñ malümatına köre, onıñ jurnalistlerniñ ölümine alâqası yoq, çünki o, esarette edi. Savçenko bütün qabaatlarnı red ete. Seksen künden ziyade narazılıq açlığını tuta.
Adliyeci Mark Feygin twitterde yazğanı kibi, Nadejda Savçenko «özüni pek yaramay duysa, açlığını toqtatmağa» söz bergen eken.


text:
«Çetel işler maydanı» teşkilâtınıñ idare reisi, Ukrainanıñ İstanbulda sabıq baş konsulı Bogdan Yaremenko Türkiyede «Ukraina ve qırımtatarlarnıñ tarafına müsbet deñişüvler» olayatqanını tüşüne.
Bu aqta o «Gromadske radio»ğa bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Türkiyeniñ resmiy mevamı NATO memleketleriniñ resmiy mevamından pek farq etmey. O işğalni takbih ete ve tanımay. Amma, Avropa Birligi memleketlerine köre, Türkiye Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı kirsetmey, aksine ticariy işbirlikni keñişletmek içün fırsattan faydalana, dey ekspert.
«Qırımtatar azlıqlarınıñ vaziyeti boyunca mevamı eki manalı edi. Mında da, ğaliba, Ukraina ve qırımtatarlarnıñ tarafına müsbet deñişüvler yüz bere», – dedi o.
Bunıñ ile Yaremenko şunı da qayd etti ki, Ukrainanıñ bugün Türkiyede olayatqan adiselerge («İslâm devleti» ve kürdler ile mucadele – Qırım.Aqiqat) munasebeti daa da açıq-aydın olmalıdır.
«Soñ zamanları öyle teessurat peyda ola ki, sanki Ukraina tış siyaseti ekspert, jurnalistlerniñ merağı oldı, amma tek devletniñ degil. Bu vaqiağa Ukraina reaktsiyasını körmeymiz. Ukraina adet üzre itibar, nezaket, duyğudaşlıqnı körmemezlikke urıp, özüne hususiy munasebet talap ete. Dostlarımızğa diqqatlıca olmalımız. Em de, Türkiye resmiy strategik şerik ola, amma, dostluq munasebetlerine baqmadan, ukrain tış siyaseti içün mahsus çağıruvlarnı meydanğa ketire», – dey o.
İyül 24 kününden Türkiye Suriyede «İslâm devleti» ve İraq şarqında kürdlerniñ mevzilerine ücüm etmektedir. Bunıñ ile, malüm olğanı kibi, bu afta Türkiye politsiyası «İslâm devleti» teşkilâtı ile bağı olğan bir 15 insannı ve «Kürdistannnı iş firqası» ile bağı olğan 19 insannı yaqaladı.


text:
Öz memleketinde akimiyet zulumı altında olğan rusiyelilerni Ukraina qorçalay bile. Bu içün olarğa siyasiy qaçaq statusını bermek kerek, dey ATR telekanalınıñ baş müdiri muavini Ayder Mujdabayev.
Bu aqta o Rusiyede Ukraina tarafdarı olğan ve Rusiye ordusında hızmet etmege istemegen genç Vlad Kolesnikovnıñ öz-özüni öldürmesini izaatlap ayttı.
«Adiy insaniyetlik. Adiy normal insaniyetliktir. İçtimaiy icret degil, bu siyasiy sığınaqtır. Şimdi böyle insanlarnı qurtarmağa kerek. Çünki Rusiyeniñ bügünki rejimi şaraitlerinde mışıqlarnıñ başlarını kesip atqanlar devlet tarafından alğışlanıla. Olarğa er şey mümkün», – dedi Mujdabayev.
Programmanıñ diger musafiri «Çeteyel işler maydanı» teşkilâtınıñ eksperti Andrey Klimenko dey ki, Ukrainada şimdi Ukrainağa qol tutqan rusiyeliler içün ukrain vatandaşlığınıñ elde etüv ketişatını sadeleştirmek kerek. Aytqanı kibi, fondu mütenasip leyhanı işlep çıqardı – «Rusiye adilleri».
«Ğayesi Qırım işğaline, Rusiyeniñ Ukraina şarqındaki istilâsına qarşılığını bildirgen Rusiye vatandaşlarına ukrain vatandaşlığını berüv ketişatınıñ sadeleştirüvinden ibaret», – dey o
Samara vilâyeti Jigulevsk şeerinde 18 yaşında Vlad Kolesnikov öz-özüni öldürdi. Genç 2015 senesi iyün ayında derslerge «Qırımnı qaytarmaq!» yazısı ile futbolkanı kiyip kelgeninden ve Podolskte cenkke qarşı şiarnı asqanından soñ belli oldı.
Bundan soñ Vlad oquv yurtundan quvulğan edi. Rusiye mahsus hızmetleri onıñ ile meraqlandı. Vlad Kolesnikovnıñ ikâyesi belli ola, onıñ aqqında Rusiye ve ğarbiy matbuat vastaları yaza. Amma Jigulevskta Vlad tuvğanları ve yaşdaşları ile añlaşıp olamay edi.
Dekabr 25 künü Vlad Kolesnikov ilâclarıñ öldürici dozasını içti. Politsiya Radio Svoboda mühbirine aytqanı kibi, onı qurtarıp olamadılar.


text:
Cumaertesi künü, mayısnıñ 4-nde, Bağçasarayda Hıdırlez qırımtatar bayramınıñ kontsert programması başlandı, dep bildire Qırımnıñ kütleviy haber vastaları.
«RİA-Krım» neşiriniñ malümatına köre, kün devamında şeerniñ suv anbarı yanında interaktiv ve sergi meydançıqları, milliy yemek pişirüv noqtaları çalışacaq.
Umumen mında medeniyet programmasını taqdim etken Qırım regionlarınıñ 25 noqtası açıldı.
Bayram musafirleri sport yarışlarını, hususan qırımtatar milliy küreşini seyir etecekler.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, bayramnıñ mahsus musafiri Elbrus Canmirzoyev olacaq, büyük kontsertte ise «Haytarma» qırımtatar yır ve oyun ansambli, «Qırım» folklor ansambli ve Qırım müendislik ve pedagogika universitetiniñ icadiy taqımları çıqışta bulunacaq.
Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti Bağçasarayda qayd etilecek Hıdırlez qırımtatar bayramınıñ musafirleri içün 3 biñden ziyade filcan qave pişirilecek, dep bildirdi.
Hıdırlez – türkiy halqlarnıñ eñ büyük bayramlarından biri. XIX asırda onıñ şeñlikleri üç kün devam ete edi.
Qırımnıñ ilhaqından soñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri yarımadada yapılğan Hıdırlez şeñliklerinde iştirak etmekten vazgeçti. Ondan ğayrı olar, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda bulunğan yurtdaşlarını da böyle şeñliklerde iştirak etmekten vazgeçmege davet ettiler.


text:
Fevral 26-da Moskvada keçirilgen Boris Nemtsov hatırasına yürüşte ayrı kolonnanen ketken qırımtatarlar da iştirak etti.
Bu kolonna teşkil etilmesiniñ teşebbüsçileri, rusiyeli adliyeciler Mark Feygin ve Nikolay Polozov oldılar. Kolonnada altı qırımtatar faali ve İlmi Umerovnıñ qızı Ayşe Umerova bulundılar. Bütün kolonna «Qırımda repressiyalarnı toqtatıñız! Ukrain siyasiy mabuslarını azat etiñiz!» şiarı ile kete edi. Adamlar, şiarlar aytıp, ellerinde qırımtatar ve Rusiye bayraqlarınen kete edi.
«Qırımda şimdi telüke astında uquq qoruyıcılar aytqanı kibi tek nasıldır şübeli adamlar degil de, amma qomşular, turaqlardaki adamlar da buluna. Üç adamdan ziyade toplaşqan er kes Qırımda telüke astında buluna!» – dep ilân etti Nikolay Polozov.
Rusiyeli faaller qırımtatarlarğa destek aktsiyalarını sıq-sıq keçire. Böyleliknen, er aynıñ 18-inde «Strategiya-18» bir kişilik piketler aktsiyası teşkil etile.
Qayd etmek kerek ki, 2015 senesi fevral 27-de öldürilgen muhalif siyasetçi Boris Nemtsovnıñ hatırasına fevral 26-da Moskva merkezinde keçirilgen yürüşte biñlerce adamlar iştirak etti.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırımda basqığa oğrağan er kesni Ukraina Baş prokuraturası yanındaki Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve Kiyevdeki Meclis temsilciligine ariza bermege çağıra.
Çubarov QMC prokuraturasınıñ onıñ Qırımda «ğıyabiy apiske aluv» ile bağlı arizasına cevabı tez kelgenini qayd etti.
«Qırımda zarar körgen ve basqığa oğrağan ya da tuvğanları ve yaqınlarına basqı yapılğan er kesni Ukraina vatandaşlarına qarşı yapılğan bu cinayetler aqqında Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturasına bildirmege çağıram», – dep yazdı o Facebookta.
«Bunıñ kibi arizalarnı üçünci şahıs üzerinden QMC prokuraturasına ya da Kiyevdeki Meclis temsilciligine bermek mümkün... Bunı boşuna yapacağıñıznı tüşünmeñiz – er bir cinayetçi ve oña yardım etkenlerni mıtlaqa tapacaqmız», – dep qoştı o.
QMC prokuraturası Çubarovnıñ «ğıyabiy apiske alınmasını» qanunsız sayıp, cinaiy taqiqat açtı. İş malümatları Ukraina Baş prokuraturasına berildi, dep bildireler QMC prokuraturasında.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarov oktâbr 28-de Facebook saifesinde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi çıqarğan qararnı yerleştirdi. Oña binaen, Meclis reisi ğıyabiy şekilde apiske alına.
Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi ki, Qırımdaki Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti idaresiniñ taqiqat bölügi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy iş açtı. Onıñ aytqanına köre, cinaiy işniñ sebebi devletniñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları oldı.
Poklonskayanıñ qayd etkenine köre, cinaiy iş 280.1 maddesi boyunca (Rusiyeniñ topraq bütünligini bozacaq areketler yapılmasına çağıruv) açıldı.
QMC prokuraturası Qırım mahkemesiniñ qararını körgen soñ Qırım cumhuriyetiniñ «akimiyet organları», şu cümleden, Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi, Qırım ve Aqyar boyunca Federal havfsızlıq hızmetiniñ İdaresi qanunsız şekilde meydanğa ketirilgenini» qayd etti.
Çubarovnıñ Rusiyege ve Rusiye işğal etken Qırımğa kirişi beş yılğa yasaq etildi. Faqat yaqında Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi ki, Refat Çubarov Qırımğa kele bile, çünki onı mında «ilk taqiqat organları» bekley.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin iyünniñ 24-de «Artekni» ziyaret etip, lagerni baqıp çıqtı, balalarnen subetleşip, aşhanedeki kreplerniñ tadına baqtı. Bunı TASS bildire.
Putinniñ yanında «Artek» ziyareti vaqtında mesleatçısı Andrey Fursenko, Rusiye baş nazir muavini Olga Golodets ve Moskva tarafından tayinlengen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov bar ediler. Rusiye prezidenti ilk evelâ «Artek» maketini baqtı. Anda çalışqan inşaatlar, em de 2017-2018 seneleri ve ileride qurulacaq binalar tasvirlengendir. Kompleks inkişafı planlarını Putinge lager müdiri Aleksey Kasprjak tarif etti. O, 2015 ve 2016 seneleri yapılğan işler aqqında esabat berip, kompleks inkişafınen bağlı planlarnı ikâye etti. Lager bir kereden 10 biñ balanı qabul etmesi kerek (al-azırda bir kereden qabul etilgen balalarnıñ sayısı 3,3 biñ insannı teşkil ete).
Soñra Putin aşhanege barıp, balalar aşağan yemeklerni baqtı. TASS haber etkenine köre, Rusiye prezidenti kreplerniñ tadına baqıp maqtalı. Vladimir Putin «Artekte» raatlanğan birisiniñ doğğan kününi tebrikledi.
Rusiye prezidentine sport salonı, bina ve balalar qalğan odanı kösterdiler. Putin derslerden birine kirdi.
Manzara meydançığında Rusiye prezidenti qurulayatqan ve «Artekke» qoşulacaq «Solneçnıy» lagerini baqtı.
Putin amerikalı Samanta Smitke bağışlanğan lagerniñ yedinci nevbetini açtı.
Rusiye prezidenti Qırımğa iyünniñ 24-de keldi. Ukraina Tışqı işler nazirligi Putin ziyaretine qarşı narazılıq bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kateryna Nekrecha
Ukraina yırcısı Camalanen biz Kyivniñ merkezinde körüştik. Sanatçı bütün vaqtını çekimler ile repetitsiyalar arasında keçirse de, Qırım auditoriyasınen alâqalar onıñ içün er vaqıt birinci yerde turalar. Camala evini hatırlağanda közyaşlarını tutamay. O, Qırımğa ne içün barmağanını añlattı ve öz muvafaqiyetiniñ tarihını ikâye etti.
– Yaqınlarıñ saña ne deyler: Camalamı, Susanamı?
– Aqayım, eñ yaqınlarım Susana deyler. Taqımım ve dostlarım qısqadan Ca dep muracaat eteler. Bu adlarğa munasebetim birdir.
– Muvafaqietniñ tarihı aqqında aytqanda, buña nasıl irişilgeni aqqında çoqusı allarda tüşünmeyler. Sende bu nasıl oldı?
Areket daimiy olmaq kerek. Bu kün içün, öz muzıkam, ailem, ülkem içün neler yaptım?
– Bu dünyada er bir kişi kibi men de sevgen işimni yapam. Ve eger insan bir şeynı isteknen, coşqunen, sevginen yapsa, bu işke pek çoq emek sarf etse – ister muzıka, ister ise sanat, jurnalistika ya da siyaset olsun – adamlar bunı mıtlaqa duyarlar. İnsan yapqan işine yarım stavkalıq, yarım ayaqlıq degil de, bütün küçüni berse, onıñ neticesini mıtlaqa körecegine inanam.
Bazan bir türkü çıqarasın, amma o, istegeniñ kibi qabul etilmey. Lâkin umumen keçken yoluña çetten baqsañ, kene de onıñ yuqarığa doğru ketken tüz bir yol olğanını köresiñ. Areket büyük olmasa bile, daimiy olmaq kerek. Bu kün içün, öz muzıkam, ailem, ülkem içün neler yaptım?
Muvafaqiyetime bayağı muqayt baqam. Elbette, oñıñ içün pek çoq emek berildi, lâkin men istegenime daa irişmedim. Mende ilham potentsialı daa bar, dep sayam, daa ziyade yazmaq ve aytmaq istegim bar. Meni eşitirlermi – bu endi başqa meseledir.
– Bu özüñe inanuv, bu hayal nasıl peyda oldı?
– Yırcı olmaq istegim üç yaşımda peyda oldı. Men er vaqıt konsertim olacaq, maña çiçekler berileceq, er kes quvanç taşqınlığı yaşaycaq dep hayal ete edim... Ondan soñ uzun yol başlandı: muzıka mektebi, Aqmescit muzıka oquv yurtu, Milliy konservatoriya... Men muzıka aqqında pek çoq şey bilem ve bilgilerimni başqalarnen paylaşmaq isteyim. Faqat muzıkaşınas olıp da muzıka aqqında aytmaq maña az kibi körüne. Nazariye degil de, ameliyat muim. Bu meselede özüme toqtamağa izin bermeyim.
– Saña fikirleriñnen balalığıña qaytmağa rica etecegim. Ana-babañ öz vatanlarınıñ tışında tanıştılar. Babañ Qırımğa qaytmaq istey edi, amma bunıñ içün oña ermenilerden olğan anañnen ayrılışmaq kerek edi... Bu qolay degildir.
Men öz ülkemni pek sevem, mında olıp keçeyatqanlarğa yüregim yana... Vatan, vatanperverlik – bular qorantada, qanda olacaq şeyler
– Men anamnen babamdan ayrette qalam. Olar kerçekten eñ yahşılar. Olar meni em muzıkacı, em insan olaraq yetiştirdiler. Özlerinde yaşlıq olmadı, toqtamağan küreş içinde ediler. Tek şimdi, özüm birisiniñ qarısı olğan soñ olarnıñ bizler içün öz munasabetlerini feda etkenlerini añladım. Biz Qırımda, vatanda yaşayıq, muim anlarnı balalıqtan başlap siñirip alayıq dep. Tamırlar, vatan, vatanperverlik – bular qorantada, qanda olacaq şeyler. Men öz ülkemni pek sevem, mında olıp keçeyatqanlarğa yüregim yana. Çoq meselelerni añlamayım ve eyiliştirmekniñ yolunı bilmeyim, amma bunıñ içün ölmege azır olğanım... Bütün bularnı maña anamnen babam aşladılar.
– Qırımğa kelgen soñ başqa balalar arasında özüñni pek de raat is etmegeniñni bilem...
– Bu mürekkep bir balalıq edi. Amma men buña pek taqılmaq istemeyim, çünki er bir mektepli içün yañı yerde ağır ola. Lâkin «siz tatarlar, öz Tatarstanıñızğa qaytıñız» sözlerini eşitkende canım er vaqıt ağıra edi. Bu, caillikten. Olarğa qorantalarında Qırım qırımtatar halqınıñ tarihiy vatanı olğanı aytılmay edi.
– Sen bu balalarğa böyle cevap bere ediñmi?
– Bala olğanım içün cevap beralmay edim. Lâkin bugün endi bu ufaq-tefek can ağırtuvlarnıñ ne sebepten olğanını añlayım. Çünki balalarğa bu aşlanmadı. Şimdi maña öyle kele, sanki Ukraina bu meseleni qaçırdı, Qırım biraz öz başına terk etilgen edi. Atta er bir mektepte özlerini Ukraina dep saymay ediler. Bunen oğraşacaq kimse yoq edi.
– Qorantañız büyük ev qura edi, tatañnen sen çalışqan kafeñiz bar edi. Sen nasıl bir bala ediñ?
– Biz pek ağır çalıştıq, bu bir abartma degil. Saba saat 7–8-den başlap gece saat 12-gece. Sabadan bostan yolaqlarını çapalamaq, meyva, sebzeler cıyıp bazarğa alıp ketmek kerek edim. Soñ anama yardım ete, kiracılarımız yaşağan odalarnı cıyıştıra edim. Odalarımız pek sade edi – tumboçka ve yataq. Duşnen kenef tışarda ediler. Bu tam manada studentler variantı edi. Bütün konservatoriya Qırımda bizim evde raatlana edi. Ondan soñ yalığa ketip babamnen tatama yardım etmek kerek edi. Men savut yuva, salatlar kese edim, tatam yemeklerni donata, müşterilerge bere ve paranı ala edi. Dört kişi olıp, deñiz yanındaki sekiz masalı kafede işte böyle etip çalışa edik.
Biz pek ağır çalıştıq – saba saat 7–8-den başlap gece saat 12-gece... Amma babam bizni çalışmağa ögretkeni içün pek quvanam
Men anda oquv ve urbam içün para qazana edim. Güzel kiyinmekni pek aves ete edim. O zaman pek mod sport taqımları, cinsa kurtkaları bar edi... Babam, ev qurğanımız içün bularnı almağa çaremiz olmağanını ayta edi. Ve men bunı 16 yıl devamında eşite edim. Kyivge kelip özüme birden anter, ştan, jeket, kurtka, krossovkalar alacağımı hayal ete edim... Tatamnen kelip bu paralarnı masraf etkenimizni hatırlayım. Elbet, babam bizge aşamaq içün yeterli para bere edi, lâkin ondan ğayrı da bir şey almaq istegenimni esapqa almay edi. Amma bizni çalışmağa ögretkeni içün pek quvanam.
– Ösken yeriñ olğan Maloreçenskoye (Küçük Özen – QA) aqqında ne ayta bilesiñ?
– Onı pek sağındım... Çünki evimni, azbarımnı körmegenime tezden dört yıl olacaq. Babam yalıñız palmalarımıznıñ endi balaban olğanlarını ayta. Balalıqta olar maña er vaqıt ufaq körüne edi, şimdi ise bir üç qatlı bina qadar ösip çıqtılar. Qartbabamnıñ cenazesine bile barıp olamağanıma pek yanam... Camala er vaqıt tek Qırım aqqında ayta, degenlerini eşitkende canım pek ağıra. Amma bu kerçekten de menim yüregim, böyle ağırı olsa? (ağlay – QA).
Evimizde er vaqıt adam çoq ola edi. Soylar ve dostlarımızdan 30-40 kişiniñ olması, adiy bir şey edi. Şimdi evimiz boş tura, tek anamnen babam ve köpeklernen mışıqlar qaldı. Anam yazda telefon aça ve tatamnen ekimiz kelip olamağanımızğa darıla. Tatamda eki ufaq bala bar, o İstanbulda yaşay. Şu şartlı sıñırnı da keçmek – büyük sınavdır. Şimdi endi, istesem, Qırımğa qolay-qolay bararım, dep aytamazsıñ.
– Amma yasaq yoq da?
– Tañrığa şükür, menim içün yasaq yoq. Lâkin işanç da yoq. Onıñ içün Qırımğa barmayım.
– Kyivde de ağır bir yolnı keçtiñ. Amma oquvıñnı qırmızı diplomnen bitirip oldıñ.
İşanç yoq – onıñ içün Qırımğa barmayım
– Men bu beş yıl içinde üç ya da dört vokal ocasını deñiştirdim. Bir yıl koridorda oqudım, desem olur – meni kimse almaq istemey edi. Oquvnı «Traviata» operasındaki Violettanıñ parçasınen bitirdim – bu pek ağır lirik-dramatik parçadır. Tsürih operasına alındım, anda stajirovkağa kettim. Lâkin o o ülke maña pek mürekkep köründi, başqa bir mentallikke alışmağa azır degil edim.
– Yani operanı taşlamağa özüñ qarar berdiñ?
– E. Asılında meni sentâbrde «La Skala» opera studiyasına almağa endi azır ediler. Lâkin ağustosta «Novaya volna» oldı – bu, 2009 senesinde olğan edi. Ve men, bu belki de taqdirniñ emiridir, dep qarar berdim.
– «Novaya volna»da sen baş mükâfatnı aldıñ. Saña ayaq üstünde turıp elçarptılar, er kes ayrette qaldı. Bunı nasıl yapa bildiñ?
– Men yarışlarda iştirak etmekni sevmeyim. Yarışlarda yeñmek kerek.
– Yurmaladaki sanada seni Kseniya Sobçak ve Sergey Lazarev taqdim ettiler. Yıllar keçken soñ olardan birini «Avrovizion»da yeñdiñ, ekincisi Rusiyedeki prezident saylavları yarışında Qırımnıñ Ukrainanki olğanını dey.
– Bunıñ içün aferin oña! Seröja Lazarevnen ise biz eki kere balalarnıñ «Novaya volna»sında beraber jüride oturdıq. «Avrovizion»da men selâmlaşmaq içün onıñ yanına birinci olıp keldim, o biraz şaşmaladı, amma selâmımı aldı. Ve Filipp Kirkorov da aynen. Birer icadiy birlemler olaraq bu adamlarğa munasebetim normaldir. Olarğa pay piçmek istemeyim, maña köre olar yahşı adamlardır.
Oña (Lazarevge – QA) büyük tazyıq yapıla edi. Men olarnıñ oyunlarını tekmil bozdım. Olar (Rusiye – QA) bu nomerge millionlarca milliardlar masraf ettiler. Ve tam bu arada biz ortağa çıqtıq – ayaqqaptan nomerniñ sanalaştırılmasına qadar Ukrainanıñ mahsulı.
– Rusiye prezidenti saylavlarında namzet olmaq istegini bildirgen Sobçak aqqında ne ayta bilesiñ?
– Qartbabam aytqanı kibi, özüñe baq. Olarda (Rusiyede) kim prezident olacağı maña epbir. Esası, menim ülkeme toqunmasınlar, bizge asqı yapmasınlar.
– Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ azat etilmesi içün mahsus operatsiya azırlanğanını bile ediñmi?
– Elbette bilmey edim. Menim içün bu yahşı bir haber oldı. Bizde daa çoq siyasiy mabüs bar. Bu bizge, er bir sözge qarşı başqa bir söz tapılacağına ümüt bere.
– Soñki eki yıl devamında ayatıñda bir çoq şey oldı. Lâkin esası, aqayğa çıqqanıñdır. Seniñ içün ne deñişti?
– Eki kişi beraber olmaq yahşı. Tañri bizni, özümizge dost qıdırmamız içün, boşuna yaratmadı. O er vaqıt maña qoltuta, kerekli sözler tapa.
– Yañı albom ne vaqıt olacaq?
Men samimiy bir muzıka albomını yazmaq isteyim
– Küzde çıqaracaq edim, amma yañıdan diñlep çıqqan soñ uymağanını añladım. İngliz tilindeki albomnı ukrain tilindekinden ayırmağa qarar berdim. Ukrain tilinen çalışmağa pek sevem, o inanılmaz derecede aenklidir. Men teşviq etken muzıkada, yani jaz, fank ananelerine esaslanğan soulda çalışmaq içün daa büyük bir saa bar. Bu sebepten men samimiy bir muzıka albomını yazmaq isteyim. İş yapıla, beklegenlerniñ ümütlerini boşuna çıqarmam. İç şubhesiz, qırımtatar tilinde de albomnı beklemek kerek.
2016 senesinde Camala «Avrovizion» yır yarışında ğalebe qazandı. O, qırımtatar halqınıñ sürgün etilmesi aqqında «1944» yırını icra etip yeñdi. 2017 senesinde yarış Kyivde keçti.


text:
Keriçte tel hattınıñ zararlanması sebebinden yarıq söndürilgeni aqqında bildirile. “Krımenergo” malümatına köre, saba saat 5-ten şeerniñ bir qısmı yarıqsız otura.
Şimdilik mütehassıslar bozuqlıqnı tüzete.
Bundan ğayrı, saba saat 7-de Aqmeçit (Çernomorskiy) rayonınıñ eki köyünde yarıq yoq edi. Camal (Nizovka) köyü ve İslâm Terek (Kirovskoye) qasabasınıñ bir qısmı duman sebebinden yarıqsız qaldı.
Bir kün evel Qırımnıñ Yedi Quyu (Leninskiy) rayonı ve Keriç şeerinde yarıq söndürilgen edi.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Qırımtatar Milliy Meclisinden alıp «devletleştirgen» er şey yarımada işğalden qurtarılğan soñ qaytarılacaq. Böyle bir fikirni oktâbrniñ 29-nda Qırım.Aqiqatqa qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev bildirdi. O, Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ Meclis mal-mülkini «devletleştirüv» laflarını izaatladı.
«Mal-mülkniñ büyük qısmı Türkiye, ABD ve Romaniyada yaşağan semetdeşlerimizniñ parasına satın alınğan edi. Olar Kreml qoqlaları içün degil, öz halqınıñ temsil organı içün sermiya ayırğan ediler. Halqara mahkemelerde qoqlalar degil, Rusiye cevap berecek. Bizden ne alsalar alsınlar – biz raatmız. Qırım qaytarılğan soñ – er şey ğayrıdan tiklenecek», – dedi Cemilev.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye akimiyeti devletleştirilecek «Qırım» vaqfı oña ait olğanını bildirip yalan ayta.
«Meni er şey «Mustafa Cemilevge ait edi» kibi yüzsüzlik şaşıra. Er şey «Qırım» hayriye vaqfına qayd etilgen edi. Şahsiy parama satın alğan soy evim bile fondğa berilgen edi. Mustafa Cemilevniñ mülki anda qalmadı. Vaqıf 1995 senesi Qırımtatar Milliy Qurultayı tarafından qurulğan edi», – dedi o.
Cemilevniñ qayd etkenine köre, 2014 senesinden soñ «Qırım» vaqfı mahkeme davalarınen oğraşqan edi, çünki Rusiye akimiyeti fondnı elge keçirdi».
Oktâbrniñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Qırımtatar Milliy Meclisine ait mülkni Rusiye kontrolindeki Qırım musulmanları diniy idaresine (QMDİ) bermege istegenini bildirdi.
Böyle bir teşebbüs cumaertesi künü, oktâbrniñ 27-nde, Rusiye nezaretindeki Qırım musulmanları diniy idaresi toplağan Qurultayda bildirildi.
Qırımdaki Qırımtatar Milliy Meclisine ait obyektler aydınlatılmadı.
Aksenovnıñ qayd etkenine köre, al-azırda Qırımda «devletleştirüv» yoq, amma Qırımtatar Milliy Meclisiniñ mal-mülkine nisbeten «böyle tedbirler alınmalı».
2014 senesi Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ Arbitraj mahkemesi Meclis binasını Rusiye devletine bermege qarar alğan edi, binalarda tintüvler keçirildi.
Qırımtatar Milliy Meclisi, Aqmescitniñ rus Merkeziy rayon mahkemesiniñ qararına riayet etip, binanı terk etmege mecbur edi. Anda «Qırım» hayriye fondu ve «Avdet» gazetasınıñ muarririyeti de yerleşe ediler.
Kreml kontrolindeki Qırımnıñ Yuqarı mahkemesiniñ qararınen Qırımtatar Milliy Meclisi Rusiye ve işğal etilgen Qırımda 2016 senesi aprelniñ 26-nda yasaq etilgen edi. Meclis imayesi Rusiye Yuqarı mahkemesine itiraz arizasını berdi, amma 2016 senesi sentâbrniñ 29-nda onı red ettiler.
2017 senesi aprelniñ 19-nda Halqara mahkeme Ukrainanıñ Rusiyege qarşı davası boyunca qısmen qarar çıqardı. Gaaga mahkemesi qırımtatarlarnıñ ve ukrainlerniñ aqlarını sıñırlamamağa, Meclis yasağını lâğu etmege ve işğal etilgen Qırımda ukrain tilinde tasil alma imkânlarını temin etmege talap etken edi. Rusiye, işbu talaplarnı bugünge qadar yerine ketirmedi.


text:
«Grani.ru» malümatına köre, olarnıñ qollarında «Putin akimiyeti Ukrainada adamlarnı öldüre», «Ukrainadan ellerini çekiñiz» kibi levhalar bar edi.
Aktsiya iştirakçilerinden biri Mihail Kirtser yaqalandı. O, «Kitay-gorod» içki işler bölügine ketirilip, yaramadı. «OVD-İnfo» bergen malümatqa köre, Kirtserni protokol tizmeyip, yiberdiler ve hastahanege alıp kettiler.
Şaatlarnıñ fikirince, yaqalanuv sebebi plakat degil edi. Olarnıñ bildirgenine köre, Mihail Kirtser piket ötkergenlerniñ yanında ayaqmaşinada edi ve OMON hadimleri onı yaqaladılar, dep qayd ete «OVD-İnfo».


text:
Çermiş tili
Çermiş (mari) tili - çermişlerniñ tili, fin-ugor tillerinden biri, Mariy El Cumhuriyetiniñ resmiy tilidir.
Demografiya[deñiştir | kodunı deñiştir]
Rusiye Federatsiyasında çermişçe laf etkenlerniñ umumiy sayısı qararnen 487,86 biñ kişi, olardan 254,11 biñ kişi Mariy Elde, 95,5 biñge yaqın Başqırtistanda otura.
Şiveleri[deñiştir | kodunı deñiştir]
Çermiş tiliniñ eki edebiy norması bar: Uva Çermiş tili (Edilniñ sol (alçaq) yalısında - 451 biñ kişi) ve Dağ Çermiş tili (Edilniñ sağ (yüksek) yalısında - 36,8 biñ kişi). Olarnıñ terkibinde şiveleri de bar: şimal-ğarbiy şive (Nijniy Novgorod, Kirov ve Kostroma vilâyetilerinde) ve uva-şarqiy şive (Tataristan, Başqırtistan, Ural).


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev yañı saylanğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıyden qırımtatar muhtariyetiniñ tasdıqlanuvınen bağlı Ukraina Anayasasına deñişmelerniñ kirsetilüvine dair tam bir cevap alamadı, dep bildirdi. Bu aqta o, Qırım.Aqiqatnıñ beş yılı munasebetinen keçirilgen «Ukrain cemiyeti ve Qırım – kelecekke baquv» açıq munaqaşası vaqtında ayttı.
«Ne yazıq ki, Petro Poroşenko vaqtında Ukraina Anayasasına Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ şekilsiz muhtar cumhuriyetten milletniñ unitar devlet içinde kelecegini belgilev aqqına dair halqara normalar esasında milliy-territorial cumhuriyetke deñiştirilüvinen bağlı deñişmelerni kirsetip olamadıq», – dedi Cemilev.
O, Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci turı ögüne Zelenskıyden milliy-territorial cumhuriyetniñ ğayrıdan tiklenmesine nasıl baqa dep sorağanını hatırlattı.
«Buña qarışıq bir cevap berdi. Qırımtatar halqınıñ ağır taqdiri, olarnıñ vatanperverligi ve al-azırdaki baqışları içün işğal bitken soñ qırımtatarlarğa inkişafları içün şaraitler yaratılmalı, dedi. Bu sualge tam bir cevap alamadım», – dep qayd etti Cemilev.
Cemilev «yañı saylanğan prezidentniñ Qırım işğalini ve referendumnı iç bir vaqıt tanımaycağını ve Donbasta barışıq olması içün Qırımnen bağlı bazarlıq etmeycegini» aytması onı memnün etti.
Daa evel Cemilev Qırım.Aqiqatqa qırımtatarlar Volodımır Zelenskıyge «konstruktiv muhalifette» olacaq, dep bildirdi.
Cemilev tele alıp barıcısı ve şoumen Volodımır Zelenskıyge muracaat etip, oña işğal etilgen Qırımnen bağlı beş sual bergen edi.
Zelenskıynıñ taqımı qırımtatar halqı lideriniñ açıq muracaatına cevap berdi.
2018 senesi dekabr ayında prezident Poroşenko Ukraina devleti terkibinde qırımtatar milliy-territorial muhtariyetiniñ qurulmasınen bağlı Anayasa deñişmeleri qanunını Yuqarı Radağa kirsetmege azır olğanını bildirgen edi. Aynı vaqıtta, prezidentniñ aytqanına köre, o vaqıt parlamentte bu qararnı qabul etmek içün 300 rey olıp olmağanına dair malümatı yoq edi.
Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar qırımtatar muhtariyetiniñ «separatizmge iç bir alâqası yoq» dep añlatqan edi. Onıñ qurulması ise Ukrainanıñ 2014 senesi qoşulğan BM tamır halqlarnıñ aqlarına dair beyannamesinde qayd etilgen tamır halqnıñ aqqı ola.


text:
Premyer ministr, anıñ urınbasarlarınıñ xezmät xaqı küpme? Bu soraw härkemgä qızıqtır da, ämma moña cawapnı tabuı bik ansat tügel. Niçek kenä bulmasın, 9 may bäyräme könnärendä, räsmilär üzläreneñ aqça qapçıqların beraz qawşataçaqlar. Ciñüneñ 62 yıllığı uñayınnan, premyer ministr 5, anıñ urınbasarları 4Teшәp, ministrlar 1, ä alarnıñ urınbasarları urınbasarlarmı ike keşegä ber invalid arbasın üz aqçalarına satıp alıp, alarnı veterannarğa büläk ittelär. Härberseneñ bäyäse 7500 sum. Sişämbe, ministrlar kabinetında uzğan matbuğat oçraşuında Sotsial' yaqlaw ministrı Klavdiä Novikova bäyräm könnärendä veterannarğa barlığı 190 änä şundıy arba büläk iteläçäk dip belderde.
Rusiäneñ sotsial' iminlek fondınıñ Tatarstan bülege mäğlümatlarına qarağanda, bügenge köndä invalid kreslo-kalyaskalar alırğa 3500 keşe çirat tora. Alar arasında suğış veterannarı da bar, älbättä. Monnan tış, kreslolarğa, törle gospital'lär, şifaxanälär, sotsial' yärdäm kürsätü yortları, maxsus uqu yortları da moxtac. Tatarstan buyınça kreslo-qatalqalarğa moxtaclarnıñ ğomumi sanı 5000 meñgä yaqın. Monı istä totıp, 9 may bäyrämenä, Tatarstan citäkçelege, xäyriä yılında, veterannarğa şundıy töp çara ütkärergä buldı.
1 may bäyräme könne, küp kenä ölkännär pensiä, toraq şartları häm başqa şundıy sotsial' mä’sälälärgä qarağan, yazular kütärep mitingqa çıqqan ide. Ciñü köne bäyrämnärendä, veterannarnıñ toraq şartların yaxşırtu yunäleştä eş alıp barılamı? Matbuğat oçraşuinda bu turıda da sorawlar yañğıramı qalmadı. Klavdiä Novikova moña qarata üz fikeren belderde.
Tatarstan prezidentı yullanmasında äytelgänçä, bügenge köndä bezneñ ministrlıq tarafınnan veterannarğa yärdäm itü maqsatınnan ayırım programma tözelep betep kilä. Monda küp kenä mä'älälär, toraqqa, pensiälärgä, ölkännärneñ yäşäw şartların yaxşırtuğa yunälderelgän sorawlar qaralğan. Toraqqa kilgän dä monda şulay uq Rusiäne toraq belän tä'min itü programması bar. Anıñ nigezendä veterannarğa Rusiä byudjetınnan subsidiälär birelä. Bıyıl ul 200 artıq keşegä birelergä tieş. Subsidiäneñ küläme 18 kvadrat metr bäyäse. Soñğı könnärdä Rusiä matbuğat çaralarında Estoniädä Rus soldatı häykäle tiräsendä bulğan waqiğalar küp yaqtırtıldı. Tatarstanda Yapon häm Nemes äsirläreneñ qäberläre bar bit. Alar ni däräcädä qarala? Bu turıda mädäniät ministrı Zilä Waleewa söyli.
Bu qäberlärne qaraw bezneñ zur burıçıbız. Ul eşlärne bez ciñüneñ 60 yıllıq yubileena başlağan idek inde. Bez munitsipal' oyışmalar belän bergäläşep bu eşne alıp barabız. Bıyıl yaña häykäl Leninogorsk rayonında açıla. Annan soñ yaña häykälne Buada quyalar bıyıl. Anda elektän qalğan maşina alıp qaytqannar, şunı quyalar. Bu eşlär däwam itä.Veterannarnıñ matdi xällären, yäşäyeş şartların yaxşırtu belän berrättän, alarnı ruxi yaqtan da küñellären kütärüçe çaralar ütkärelä başladı inde. Misal öçen, sişämbe, Tatarstan rässamnar berlegendä 2 Bötendönya suğışında ciñügä bağışlanğan kürgäzmä açıldı. Biredä 70 artıq rässamnıñ eşläre tuplanğan. Alar arasında suğış veterannarı da bar. Ciñü könenä bağışlanğan mondıy küp kenä çaralar Tatarstanda atna däwamında baraçaq dip kötelä.
Ğädel Galämetdinov.


text:
Aqyarda koronavirus infektsiyasınıñ yayılması telükesi ile bağlı 1767 adam tibbiy nezarettedir. Bunı şeer ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
"Martnıñ 26-sına qadar Aqyarda yañı koronavirus infektsiyası ile yoquluv adisesi yoq. Şeer infektsiya hastahanesinde 32 patsiyentni teşkereler, umumen 1767 adam tibbiy nezaret altına alındı", - denile beyanatta.
Martnıñ 24-nde Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımda altı yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep ilân etti. Daa evel Qırımnıñ Rusiye akimiyeti ilk COVID-19 hastası bar dep tasdıqladı.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
2014 senesi Qırım istilâsını toqtatmaq mumkün olğan bir an bar edi. Bu aqta qırımtatar Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Apostrof»qa bergen intervyusında söz yürsetti.
«Er şeyni toqtatmağa imkân olğan qısqa bir vaqıt bar edi. Söz, fevralniñ 27-si saba Qırım Yuqarı Şurası ve nazirler Şurası binalarınıñ belgisiz şahıslar tarafından zapt etilgen maalden başlap, fevralniñ 28, qararnen üylegece, Rusiye askerleri doğrudan endirilip başlağan maalgece olğan vaqıt aqqında yürsetile», – dep ayttı Çubarov.
Meclis yolbaşçısı, mezkür ukrain militsiyası hadiminiñ bergen malümatınen de tanış olğanını qayd etti. «Bu adamnıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevralniñ 26 aqşam saatlarında Qırım devlet müssiseleriniñ qoruma rejimi şiddetlisinden sade rejimge keçirilgen».
«Şaatnıñ bu sözleri esasında men, Qırımda er şey yerli huquq qoruma organlarına bazanaraq yapılğan edi degen fikirge keldim. Çünkü Kyivden böyle bir emir berilgen olması mümkün degil – bu iş Ukrainanıñ Qırımdaki MVD Baş idaresi tarafından teşkil etilgendir», – dep ilâve etti Çubarov.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiyede keçken künü 7889 yañı koronavirus hastası qayd etildi, işğal altındaki Qırımda sayıla, dep bildire hastalıq tarqaluvı ile küreş ştabı. Hastalarnıñ umumiy sayısı 576 952 oldı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Resmiy statistikağa köre, vefat etkenlerniñ sayısı 8002 oldı, 161 kişi soñki künde can berdi. 10 186 insan tüzeldi, umumen 334 592 kişi yahşı oldı.
Federal statistika regionlarnıñ malümatına sıq-sıq zıt kele, ekspertler regionlarnı vefat sayısını eksiltkeninde ve hasta sayısı aqqında yañlış malümat bergeninde qabaatlağan edi. Akimiyet bunı inkâr ete.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiyeniñ Soçi üçünci İstinaf mahkemesi ATR telekanalınıñ baş müdiri Lenur İslâmovnıñ ükmüne qarşı istinaf şikâyeti boyunca mahkeme oturışınıñ kününi martnıñ 23-nden aprelniñ 28-ne deñiştirdi.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine advokat Nikolay Polozov haber etti.
«Bugünki mahkeme oturışı keçirilmedi, çünki istinaf şikâyetine advokat bergen qoşma malümatnen er kes tanışmağa yetiştirmegen. Körüne ki, Rusiyeniñ Soçi üçünci İstinaf mahkemesi menim istinaf şiyaketimden o qadar tesirlendi ki, atta alâ daa ne cevap bereceklerini tapa bilemediler. Böyle bir üküm çıqarıp, ne qadar bozuvlar yapqanları köz ögüne alınsa, er şey bes-belli. Bu ilâvelerde, üküm 40 saifede tafsilâtlıca añlatılğan», – dedi Polozov.
Dekabrniñ 10-nda Qırım Yuqarı mahkemesi İslâmovnı 19 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına ğıyabiy şekilde üküm etti. O, qabaatlavnıñ bütün noqtalarına istinaden qabaatlı tanıldı – «diversiyalarnı teşkil etüv, qanunsız silâlı birleşmeni quruv ve Rusiye topraq bütünliginiñ bozuluvına çağıruv». Qadılar, ükümde İslâmovnıñ kütleviy haber vastalarınıñ faaliyetinde 2 yıl iştirak etmesini yasaqladı ve 1 yılğa azatlığını sıñırladı.
İslâmovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etecek.
Rusiye FSBsi 2015 senesi oktâbr ayında Lenur İslâmovğa qarşı cinaiy dava açıp, onı federal qıdıruvğa ilân etti.
Rusiye akimiyeti İslâmovnı federal qanunğa zıt bir şekilde silâlı birleşme qurğanında (Rusiye Ceza kodeksiniñ 208-inci maddesiniñ 1-inci qısmı), diversiyalar yapıp, büyük mülk zararı ketirgeninde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 281-inci maddesiniñ 2-nci qısmınıñ «a», «b» noqtaları), kütleviy haber vastaları üzerinden Rusiye topraq bütünligini bozmağa çağırğanında (Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı) qabaatladı.


text:
Rusiye politsiya hadimleri dekabrniñ 25-nde Moskvadan qaytqan qırımtatarlarnı Keriç köpründe toqtattı. Olar «Hizb ut-Tahrir davası» (Aqmescitteki birinci gruppa) mabüsleriniñ ükmüne qarşı berilgen istinaf şikâyetini baqqan Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ oturışuvına bardı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Facebookta haber etti.
«Tutulğanlar şahsiy avtobusnen kete edi. Qırımğa kirgende Keriç köpründe saat 22:05-te naqliyatnı politsiya hadimleri toqtattı. Olar avtobusta olğanlarnıñ vesiqalarını teşkerdi. Beşiniñ pasportı qaytarılmadı. Olardan sorğuğa keçmeleri rica ettiler. Terror faaliyetine alâqaları barmı ve angi islâmni kütkenlerini soradılar», – dep tarif etti faaller.
Haberde politsiya sorğuğa çekken qırımlılarnıñ cedveli berildi: Selâmetov Sabri Remziyeviç, Hoşçu Osman Mustafayeviç, Kulametov Zekiy Vaitoviç, Kürkçi Rustem, Mustafayev Seydamet Enveroviç.
Rusiye politsiyasınıñ vekilleri resmiy izaat bermey. Diger menbalar da bu malümatnı tasdıqlamay. Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
Rusiye Yuqarı mahkemesi dekabrniñ 24-nde istinaf şikâyetini baqıp, «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ (Aqmescitteki birinci gruppa) ükmüni deñiştirdi. Qırımlılarnıñ apis cezaları 6 ayğa eksildi.
Böylece, Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov 11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñ ükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
2019 senesi iyün ayında Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu dava mabüsleri Teymur Abdullayevni 17 yılğa, Uzeir Abdullayevni 13 yılğa, Rustem İsmailovnı 14 yılğa, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yılğa üküm etti.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Soñki afta devamında haberlerde ve içtimaiy ağlarda Myanma arbiy küçleri ve büddit keşişleri tarafından milliy ve diniy mensüplikke köre adiy insanlar qıynalıp, öldürilgeni aqqında video ve foto darqatıla. Balalar, qadınlar, qartlar-yaşlar vahşiyce qatil etilgenini şaatlar da tasdiq ete. BBT bildirgeni kibi, soñki künler devamında 60 biñge yaqın rohinca Myanmadaki Rakhayn ştatında qomşu Bangladeş memleketine qaçıp kettiler.
Qırım müsülmanları Diniy İdaresi Myanma akimiyetinden vahşiylikni toqtatmağa talap ete.
Şura dünya cemaatçılığı, bu soy cinayetlerge qarşı turmaq içün meydanğa ketirilgen Birleşken Milletler Teşkilâtına muracaat etip, Rokhayn ştatında olıp keçken vaqialarğa qarışıp, kerekli tedbirlerni almağa rica ete.
Dünya cemaatçılığı insanseverlik ve demokratiya esaslarını çızıp taşlamaz, degen ümüttemiz. Biñlerce adamlarnıñ, başqa millet ve din kütkeni içün çekişkenini körip, pervasız qalmaq mümkün degil.
Biz, qırımtatar halqı olaraq ep birlikte Allahqa dua etip, rohinca halqı tezden qurtarılır, yaralar savrulır, dünya ise, olarğa küler yüznen baqacaq dep, ümüt besleymiz.
Qırım ve Sevastopol müsülmanları Diniy İdaresi


text:
Ukraina Tış işleri nazirligi, Qırım tamır halqını yoq etüv areketleriniñ toqtatılmasını talap ete.
Bunı noyabrniñ 23-nde Twitterde, ilhaq etilgen yarımadadaki yañı tintüvler ve tevqiflerni iza etip, Tış işleri nazirliginiñ sözcüsi Maryana Betsa yazdı.
«İşğal etilgen Qırımda kene tintüvler, tevqifler. Yoqsa bu, Rusiyeniñ BMT Baş assambleyası yanındaki 3-nci komitetniñ qararı içün öçümi? Qırım tamır halqını yoq etüv areketleriniñ toqtatılmasını talap etemiz», – dep bildirdi Betsa.
Noyabrniñ 23-nde kündüz ilhaq etilgen Aqmescitte telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatar faaliyetçilerini yaqaladılar. FSB yaqalanğanlarnı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları olaraq tanıttı. Qırımtatar halqınıñ temsiliy organında bu malümat red etildi.
Bir grup qırımtatar faaliyetçileriniñ işbu yaqalanuvı esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramay oldı. Adise yüz köstergen yerinden onı «acele yardım» alıp ketti. Daa soñra qadınnıñ vefatı aqqında haberler keldi.
Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi Nariman Celâl, bir grup qırımtatar faaliyetçileriniñ yaqalanmasına sebepçi olğan Türkiye vatandaşı, qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı, dep iddia ete.
İşğal etilgen Qırımdaki FSB idaresi, yaqalanğan faaliyetçilerni, Türkiye vatandaşından «hususan büyük miqdarda mal-mülk veya para talap etüv»de qabaatlay.
Rusiye tarafından yapılğan ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqası bar dep zan etilgen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler yapıla.


text:
Aqyarda qırımtatar iş adamı Lenur İslâmovğa ait olğan Just Bank bölügi qapatıldı. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, yaqında Bolşaya Morskaya soqağı boyunca yerleşken banknıñ bölüginde insanlarnı qabul etmege toqtadılar. Bank hadimleri ise iş yerlerinde buluna edi.
Saba noyabr 3 künü, binada hadimlerniñ bulunmasına baqmadan, bank bölüginiñ qapıları öyle de açılmadı. Qapıda bank çalışmağanı aqqında ilân asıla. Bank telefonlarını kimse kötermey.
Noyabr 2-de saba Rusiyeniñ Merkeziy bankı İslâmovğa ait OOO «Cast Bank» müessisesiniñ litsenziyasını lâğu etti. Qırımtatar iş adamınıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, bu tedbirlerni Qırım qamaçavı ile bağlay. O, onıñ teşkilâtçılarından biri ola.
Noyabr 2-de saba Qırımda ATR telekanalınıñ sabıq hadimleri Lilâ Bucurova, Elzara İslâmova ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babası yaşağan evleri, em de Moskvadaki evinde tintüvler yapılmağa başladı.
İslâmovnıñ fikrine köre, işbu areketler – onıñ Kremlge qarşı mevamınıñ neticesi ve onıñ tarafından teşkil etilgen Qırım qamaçavına cevaptır.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, yanvarnıñ 7-nde Milât bayramını qutlağan ukrainlerni hayırladı. Bu aqta o, Facebook saifesinde yazdı.
“Meclis adından ve öz adımdan er biriñizge, er bir ailege quvançlı bayramlar, evde tınçlıq ve muabbetlik, baht, sağlıq ve eyilik tileyim. Bu bayram künlerinde aileleriñizniñ ve yaqınlarıñıznıñ yanında olıp, Rusiye tarafından vaqtınca işğal etilgen Qırımda yaşağan tuvğanlarıñız, dostlarıñız, tanışlarıñız ile bağlanıp, işğal muvaqqat olğanına ve epimiz Qırımda Ukraina devlet bayrağı ve Ukraina devleti terkibinde Qırımtatar milliy territorial muhtariyeti temsili olğan qırımtatar milliy bayrağı altında birleşecegimizge olarnıñ işançlarını pekittiriñiz”, – yazdı Çubarov.
Ukraina qıtasında Milât bayamı eki kere qayd etile. Ekisi de devlet bayramı olaraq sayıla.


text:
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ altı figurantına tevqifni üç ayğa uzattı.
Advokat Emil Kurbedinovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, muhakeme etilgen Emir-Usein Kuku, Refat Alimov, Arsen Cepparov, Vadim Siruk, Muslim Aliyev ve Enver Bekirov tahqiqat izolâtorında ağustos 28-ge qadar qalacaqlar.
Kurbedinov: «İmayemiz altında bulunğanlarğa tevqifni üç ayğa uzattılar. Biz, er vaqıt yapqanımız kibi, ev apisi istep muracaat ettik, lâkin mahkeme bizim delillerimzni esapqa almadı», – dedi.
Öz nevbetinde advokat Edem Semedlâyev, mayıs 23-te qabaatlav tarafı, kompleksli tilşınaslıq-dinşınaslıq mahkeme ekspertizasınıñ materiallarını ilân etmege devam etti, dep bildirdi.
«Prokuror ekspertizanıñ materiallarını ilân etmege devam etti. Zanımızca, artıq bundan soñki oturışuvda biz, onı azırlağan ekspertlerniñ sorğulamasına keçmek içün ilân etüvini yekünley bilirmiz», – dep añlattı o.
2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, Enver Bekirov ve Vadim Siruk yaqalandılar. Olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqalı olğanlarında qabaatlaylar.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»ni Aqmescitte keçken köçüci oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinlerini Rostov-na-Donu şeerine yolladılar.
Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarınıñ azat etilmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız olaraq taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, olarnıñ diniy alâmetke köre taqip etilgenlerini tüşüneler. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenlerniñ esasen qırımtatarlar olğanını ve olarnen beraber İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Bazı menfiy faktorlarğa, hususan Rusiye tarafından yapılğan tesir ve yalan haberlerniñ tarqatılmasına baqmadan, Ukrainada saylavlar keçirildi, dep bildirdi Avropa parlamentiniñ Ukrainadaki saylavlarnı nezaret etken halqara missiyanıñ közeticiler vekili Dariuş Rosati.
Onıñ qayd etkenine köre, közeticiler Ukraina prezidenti namzetleri arasında kerçek bir reqabet kördi, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Rosati bozuvlarğa da diqqat celp etti.
«Elbette, memuriy resurs qullanğan bazı şeyler bar, bazı nazmetler kampaniyasını aydınlatmaq içün kütleviy haber vastalarını qullandı», – dep qayd ete Rosati.
O, bunı aprelniñ 1-nde Kyivde OSCE Demokratik institutlar ve insan aqları bürosı, OSCE Parlament assambleyası, Avropa Şurasınıñ Parlament assambleyası, NATO Parlament assambleyası ve Avropa parlamenti erkânındaki Ukraina saylavlarını közetken halqara nezaretçilerniñ matbuat konferentsiyasında ayttı.
Ukraina Merkeziy saylav komissiyasınıñ bildirgenine köre, Ukraina prezidenti saylavlarında protokollarnıñ 80%-ı teşkerilgen soñ oyuncı Volodımır Zelenskıy lider olıp qala. Saylayıcılarnıñ 30,35%-ı (4 mln 742 biñ) rey berdi. Soñra şimdiki prezident Petro Poroşenko kete (16,03%).
Ukrainada martnıñ 31-nde prezident saylavları olıp keçti. Saylayıcılarnıñ 63,5%-ı rey berdi.
Milliy exit poll malümatına köre, Volodımır Zelenskıy 30,6%, Petro Poroşenko – 17,8%, Yuliya Tımoşenko – 14,2%, Yuriy Boyko – 9,7%, Anatoliy Grıtsenko – 7,1%, Aleksandr Şevçenko – 0,5% qazandı.
Merkeziy saylav komissiyası saylavlarnıñ soñki neticelerini aprelniñ 10-na qadar ilân etmeli. Ekinci tur aprelniñ 21-nde olacaq.


text:
Aprel 13-de Bağçasaraydaki tintüvler vaqtında tutulğan qırımtatarlarınıñ birisi Eskender Memetov aprel 15-de evge yiberildi. Bunı Qırım faali Mümine Saliyeva Facebookta haber etti.
«Eskender Memetovnıñ memuriy apis cezası soñuna keldi. Aqmescitteki Pavlenko soqağında olğan memuriy yaqalanğanlar tutulğan binadan çıqtı», – dep yazdı Saliyeva.
Aprel 13-de Kreml kontrol etken Bağçasaray rayon mahkemesi qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen saba tintüvlerinden soñ yaqalanğanlarğa qarşı ükümlerni çıqardı. Eskender Memetov 2 künge memuriy apiske alındı.
19 yaşında Eskender Memetov – 2016 senesi mayıstan berli SİZOda yatqan «Bağçasaray musulmanları davasınıñ» mabüsi Remzi Memetovnıñ oğludır.
Aprel 13-de saba Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları Riza Mujdabayev (6-ncı mikrorayon) ve Seydamet Mustafayevniñ (7-nci mikrorayon) evinde tintüv keçirdiler. Vaqia şaatları uquq qoruyıcılar tarafından küç qullanılğanını ve ateş açılğanını bildireler.
Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv ve tutuvlarnı «planlaştırılğan tedbirler» dep adlandırdı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiyege qarşı basqını quvetleştirmege rica etecegini bildirdi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faalleri, Meclis azaları ve Hizb ut-Tahrir ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde tintüvler sıq-sıq keçirilmege başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunıñnen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
Qırımda cuma künü, iyül 10-da, Aqmescit-Yalta yolunda tanknıñ avdarılğanı neticesinde bozulğan yol areketini öyle de tiklep olamadılar.
Qırım Naqliyat naziri Andrey Bezsalov aytqanı kibi, «Krımtrolleybus» Aluşta yönelişinde areketni tikledi, şimdi Aqmescit yolağı ile oğraşa. Onıñ sözlerine köre, Aluştadan Aqmescitke taba yol qısmında zarar daa da büyüktir, – haber ete Krıminform.
«Qırımlı ve yarımada musafirlerini sabır etip, tıqanıqlıqnı ayat telükesi ile aydap keçmemek çağıralar», – dey o.
Malüm olğanı kibi, tıqanıqlıq ve qaza yerini aydap keçmege istegen aydavcılardan sebep endi daa bir qaç qaza yüz berdi. Şu cümleden, «Gazel» maşinası yol qazasına oğrap, özenge tüşti.
Qırımda cuma künü, iyül 10-da, Aqmescit-Yalta yolunda, Perevalnoye köyü yanında, tank avdarıldı.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda yerli «akimiyet» «tarihiy-medeniy yadikârlıqlar alınıñ acele teftişini keçirecek ola». Bu aqqında Qırım «Devlet şurası» reisiniñ muavini Remzi İlyasov oktâbr 14-te bildirdi, – dep haber ete Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümetine yaqın olğan Krıminform saytı.
Onıñ bildirgenine köre, yarımadada tarih ve medeniyetniñ biñden ziyade yadikârlığı mevcut, olarnıñ ekseriyeti «ögrenilmedi, unutıldı ya da yoq etildi».
O, Tataristan Cumhuriyetiniñ tecribesini misal olaraq kösterdi. Onıñ zanınca, anda tarihiy-medeniy miras saqlap qalmasına em devlet, em de cemaat büyük isse qoşa.
İşğal etilgen Qırım «ükümeti» Eski Qırımdaki Özbek Han Camisiniñ inventarizatsiyasını yapacaq ola.
2014 senesi mart 16-da Qırım ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında «referendum» olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı kendi terkibine qabul etti. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne Amerika Qoşma Ştatları işbu rey berüvni tanımadılar.


text:
YUKOS cermay sabıq köntserniniñ yatırımcıları 2014 senesi iyül ayında YUKOS devletleştirilmesi içün Gaaganıñ halqara tretey mahkemesi belgilegen 50 milliar dollarlıq ödev çerçivesinde Avropa memleketleri ve Amerika Qoşma Ştatlarında Rusiye Federatsiyası mal-mülkiniñ tevqif etilmesini talap etecekler.
Yatırımcılarnıñ adliyecisi Tim Osborn Deutsche Welle neşirine bergen malümatqa köre, yaqın vaqıtta şikert saipleri Almaniya mahkemelerine muracaat etecekler. Bunan ğayrı, Frenkistan, Felemenk ve AQŞ mahkemelerine de şikâyet etmeleri mümkün.
Neşirniñ bildirgenine köre, Almaniya topraq mahkemelerinden birisi Gaaga mahkemesiniñ qararı FRG territoriyasında tanılsa degen fikirine kelse, yalıñı o vaqıt Almaniyada mahkeme işi baqılması mümkün. Böyle olsa, Almaniyadaki rusiye mal-mülki teşviq etile bile.
Gaaga mahkemesi Rusiyeni YUKOS şirketiniñ sabıq aktsionerlerine davada talap etilgen 114 mlrd dollar yerine 50 mlrd dollar ödemege mecbur etti. Bundan ğayrı, Rusiye mahmege 65 mln dollar tölemeli.
Beyanatta aytıla ki, Rusiye Energetik hartiyasını bozdı. Böylece, Rusiye Energetik hartiyası aqqında 13 (1) maddesini bozdı.


text:
Kanal
Kanal, su kanalı (lat. canalis — torba, ulaq) yäki käriz (farsı كاريز) — cir suğaru yäki su marşrutların qısqartu öçen yasalma su yulı.
MaqsatYзrәpTү
Su kanalı ike maqsat belän tözelä:
- suğaru öçen, su iltep tapşıru yäki su çitkä yünälderü öçen
- transport maqsatınnan keşelärne yäki yök taşu öçen
Ğädättä kanallar ike maqsattan da eşlänä.
Sudnolar yöri torğan kanalnı tözü maqsatı - ike su basseynın yäki sulıqnı totaştıru, ike sulıq arasındağı yulnı qısqartu, sudnolar yöreşen tä'min itü, yök taşu, iqtisadi yaqtan tabışlı taşu yulların buldıru.
Ütkärgeç torbalardan ayımalı bularaq kanal yulı açıq itep tözelä.
TarixYзrәpTү
BEQ VI meñyıllıqta Mesopotamiädä berençe suğaru kanalları barlıqqa kilgännär.
Şul uq waqıtta Borınğı Misırda suğaru sistemaları tözelä başlağan, BEQ III-II meñyıllıqta ike ildä suğaru kanalları kiñ çeltäre buldırılğan.
Xättä Borınğı Misırda Urta diñgezgä ağuçı Nil quşıldığın Qızıl diñgez belän sudnolar yöri torğan kanal yärdämendä totaştırılğan dip farazı bar. Qızğanıçqa bu kanal qom dawılları näticäsendä çül qomı astında kümelgän.
1893 yılda Yunanstanda Korinf kanalı tözelgän.
SSRBdaYзrәpTү
1940-1965 yıllarda SSRBda 2000 km ozınlığındağı magistral' kanallar tözelgän:
- Aq diñgez - Baltıyq kanalı (227 km)
- İdel-Tın kanalı (101 km)
- Mäskäw isemendäge kanal (128 km)
- Qaraqom kanalı (1445 km)
- Tönyaq Qırım kanalı (403 km)
- Tönyaq Ukraina kanalı (150 km)
TaswirlamaYзrәpTү
Kanal töp sıyfatlamaları - forması häm kisemeneñ zurlığı, yäğni arqılı kiseme.
Yar poçmağı kanal barğan tufraqqa bäyle:
Taş, qıya tufrağı öçen nul'ga ireşä, qomlı tufraq öçen 3-3,5 citä.
Kanallardan su yuğaltuYзrәpTү
Kanallardan su yuğaltu buğa äylänü häm diwarları häm töbe aşa sarqu (filtrlanu) säbäple bula. Näq sarqu arqasında su yuğaltu şaqtıy zur bulırğa mömkin.
Qayçaqta sarqu kanal yanındağı tufraqnı sulandıra häm sazlandıra, taw şartlarında işelmä häm sillärgä kiterä.
SıltamalarYзrәpTү
- ГpишиH M. M. «ГидpoTexHичeckиe coopyжeHия» — yчeбHиk, чacTи 2, 1979.