text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde "Merhametlik-2021" hayriye aktsiyasınıñ neticeleri çıqarılıp, tedaviylevge muhtac ağır hasta balalarnıñ qorantalarına maddiy destek kösterildi.
Hayriye aktsiyası çerçivesinde yıl devamında, keçken yılnıñ Ramazan ayından başlap, bu yılnıñ Ramazan ayınıñ soñuna qadar Qırımnıñ bütün camilerinde hasta balalar içün sadaqalar toplanıldı. Umumen, yıl devamında 2 mln ruble toplanıldı. Şu paralardan 1 millionı Alim Muratov ve Elvina Jurayevanıñ tedaviylevleri içün berildi.
Şimdi de aktsiya çerçivesinde 1 million ruble darqatıldı.
Paralar hastalıqnıñ ağırlığı ve tedaviylenüvniñ paalığına köre, hastalarnıñ qorantalarına darqatıldı. Umumen, yıl devamında Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresine maddiy destekni almaq içün 36 ariza keldi, bundan da ğayrı, yıl devamında 40 acele ariza qabul etildi.
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev hastalarnıñ qorantalarına sabır ve, iç bir şeyge baqmadan, tedaviylenüvge işançnı coymamaqnı tiledi. Bundan da ğayrı, Müfti efendi toplanğanlarnıñ diqqatını koronavirus infektsiyasınen bağlı vaziyetniñ ciddiyetine çekti.
"Er birimiz özümiz qarar alamız. Elbette, aşılav aqqında çoq emiş-demişler, laflar yüre. Bazıda olmaycaq şeyler aytıla. Amma epimiz öz sağlığımız, yaqınımızdaki ve etrafımızdaki insanlarnıñ sağlağı içün mesülietli olğanımıznı unutmayıq. Bizge tevsiye etecek ekimler, mütehassıslar bar, amma qararnı biz özümiz alamız. Özümizniñ ve yaqınlarımıznıñ havfsızlığına doğru adım atmaq qararını.
Adetimizde körüşkende, quçaqlaşmaq, cemaatnı toplap, büyük toylar ve dualar keçirmek bar. Afsus ki, şimdi böyle cıyınlardan vazgeçip, mesafe qaidelerine uymaq ve antiseptikler, maskalar qullanmaq vaqıtıdır. Biz şu devirni mümkün olğanı qadar az zararnen keçirmelimiz, amma şimdi vaziyet bayağı kergin. Müftilikke kelgen muracaatlarğa esasen, eñ çoq hasta sayısı halqımız arasında. Lütfen, kendiñizge ve yaqınlarıñızğa muqayt oluñız. Allahqa dua etip, şu imtianlardan sağ-selâmet keçmekni niyaz etemiz", — dep ayttı Müfti efendi.
Qırım musulmanları diniy idaresi ağır hasta balalarnıñ tedaviylenüvi içün müddetsiz "Merhametlik" hayriye aktsiyasını devam ete. Sadaqalar bütün Qırım camilerinde, qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde çalışqan tükânlarda, kütleviy tedbirlerde ve bayramlarda toplana. Şu aktsiyağa Qırımdaki musulman din cemiyetleri, metsenatlar, iş adamları ve adiy vatandaşlarımız büyük destek köstereler. "Merhametlik" aktsiyası boyunca Ramazan ayından başlap, nevbetteki Ramazan ayına qadar sadaqalar toplanıla, arada acele tedaviylevge muhtac olğanlarğa yardım kösterile.
2009 senesinden başlap, bugünki künge qadar aktsiya çerçivesinde 23.182.009 ruble toplanıldı. Paralarnıñ ekseriyeti ağır hasta balalarnıñ tedavilevine berildi.
Qırım musulmanları diniy idaresi hasta balalarğa yardım etmeñizge çağıra, çünki olarnıñ kelecegi bizge bağlıdır. "Merhametlik" aktsiyasına qoşulıñız. Lâqayd qalmañız.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="49516,49466,49476,49486,49456,49464,49462,49460,49458,49474,49472,49470,49468,49484,49482,49480,49478,49494,49492,49490,49488,49504,49502,49500,49498,49496,49512,49522,49520,49518,49514,49508,49510,49506"]
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde "Merhametlik-2020" hayriye aktsiyasınıñ neticeleri çıqarılaraq, tedaviylevge muhtac hasta balalarnıñ qorantalarına maddiy destek kösterildi. İşbu hayriye aktsiya çerçivesinde keçken Ramazan ayından başlap, bu seneniñ Ramazan ayına qadar bütün Qırım camilerinde ağır hasta balalar içün sadaqa toplanıldı.
Umumen, bir yıl devamında 2 mln 53 biñ ruble toplanıldı. Paralar hastalıqnıñ ağırlığı ve tedaviylevniñ paalılığına köre hasta balalarnıñ qorantaları arasında darqatıldı. Umumiy olaraq, bir yıl devamında Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresine maddiy yardım almaq içün 96 muracaat keldi.
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev ağır hasta balalarnıñ ana-babalarına sabır tiledi, ve, iç bir şeyge baqmadan, hastalarnıñ şifa tapmasına ümüt etmelerine çağırdı.
"Bala hasta olğanını körmek pek qıyın. O, bizden, büyüklerden, yardım bekley. Allahqa şükürler olsun, halqımızda digerlerniñ belâsına lâqayd qalğan insan yoq, hususan, bala hastalansa. Çette qalmağan ve, imkânına köre, hastalarğa yardım etken vatandaşlarımızğa teşekkür bildiremiz. Balalar – bizim eñ büyük degerimizdir. Allah sizge bu ayat imtianlarından keçmege küç bersin, biz ise, böyle vaziyette qalğan, acele ya da paalı tedaviylevge, ameliyatqa muhtac olğan insanlarğa destek köstermek içün elimizden kelgenini yapacaqmız. Epimiz Allahqa işanmaq, dua etmek ve ümüt coymamaq kerekmiz", – dedi Qırım Müftisi.
Qırım musulmanları diniy idaresi ağır hasta balalarnıñ tedaviylevi içün müddetsiz "Merhametlik" hayriye aktsiyasını devam ete. Sadaqalar bütün Qırım camilerinde, qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde çalışqan tükânlarda, kütleviy tedbirlerde ve bayramlarda toplana. Şu aktsiyağa Qırımdaki musulman din cemiyetleri, metsenatlar, iş adamları ve adiy vatandaşlarımız büyük destek köstereler. "Merhametlik" aktsiyası boyunca Ramazan ayından başlap, nevbetteki Ramazan ayına qadar sadaqalar toplanıla, arada acele tedaviylevge muhtac olğanlarğa yardım kösterile.
2009 senesinden başlap, bugünki künge qadar aktsiya çerçivesinde 21 182 009 ruble toplanıldı. Paralarnıñ ekseriyeti ağır hasta balalarnıñ tedavilevine berildi.
Qırım musulmanları diniy idaresi sizni hasta balalarğa yardım etmege çağıra, çünki olarnıñ kelecegi biznen bağlıdır. "Merhametlik" aktsiyasına qoşulıñız. Lâqayd qalmañız.
QMDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="39174,39172,39170,39168,39166,39164,39162,39160,39158,39156,39154,39152,39150,39148,39146,39144,39142"]
2019 senesi, dekabr 3 künü Halqara saqatlar künü çerçivesinde Qırım Müftiligi bala müessiselerinde bir sıra hayriye tedbirlerini keçirdi.
QMDİ hadimleri Aqmescitteki Beden ve aqıl sağlıqları sıñırlı balalar ve ösmürler boyunca içtimaiy reabilitatsiya bölügini ziyaret ettiler ve balalarğa "Fındıq" şarq tatlıları tükânından tatlılar taqdim ettiler. Qırım Müftisi ve Qırım musulmanları diniy idaresinden sağlıq, bereket, küç ve kelecekke işanç kibi sıcaq tilekler ayttılar.
Beden ve aqıl sağlıqları sıñırlı balalar ve ösmürler boyunca içtimaiy reabilitatsiya bölügininiñ reberi İnna Sviridova Qırım Müftiligine teşekkürler bildirdi ve şu eki müessise arasında işbirlik çoqtan dostluq munasebetlerine çevirilgenini qayd etti.
Nevbetteki tedbir №53 "Rusaloçka" adındaki qarışıq usul tipli bala bağçasında olıp keçti. Mında bulunğan balalarnıñ kiçik gruppasına televizor-smart ve "Fındıq" tükânından tatlı ediyeler berildi.
Bala bağçasınıñ İrina Balaker yolbaşçılığındaki tibbiy-pedagogik taqımı ve balalar musafirlerge samimiy teşekkürler bildirdiler.
"Yoloçka" balalar evine Qırım musulmanları diniy idaresi tarafından pirniç, şeker, kürpeler, bala yemekleri ve diger aşaytlar yollanıldı. "Yoloçka"nıñ müdiri Aleksandr Vasükov ayırılğan diqqat içün Qırım Müftiligine teşekkürler bildirdi.
Qırım Müftiligi çoq yıllar devamında mektepten aldın ve mahsus müessiselerde hayriye aktsiyalarını keçire. Bundan da ğayrı, 2019 senesinden başlap, "Merhametlik" aktsiyası deyeyevam ete. Aktsiya çerçivesinde ağır hastalarğa para toplanıla. Sadaqalar bütün Qırım camilerinde ve qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde yerleşken alış-veriş noqtalarında, büyük merasimlerde ve diniy bayramlarda toplanıla. Büyük destekni Qırımnıñ musulman din cemiyetleri, iş adamları ve sıradan vatandaşlar köstere.
2009 senesinden başlap, bugünki künge qadar aktsiya çerçivesinde 19.129.009 ruble toplanıldı. Paralarnıñ büyük qısımı hasta balalarnıñ tedaviylenüvine berildi.
QMDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="35415,35417,35455,35453,35451,35449,35447,35445,35443,35441,35439,35437,35435,35433,35431,35429,35427,35425,35423,35421,35419"]
Qırım Müftiligi Halqara saqatlar kününe bağışlanğan hayriye aktsiyasında iştirak etti. Aktsiya, Aqmescit İçtimaiy-reabilitatsion merkeziniñ beden ve ruhiy sağlıqları zayıf olğan balalar ve ösmürler bölüginde olıp keçti. "Yahşı keyf künü" tedbiri çerçivesinde balalarğa ediyeler – yımşaq oyuncaqlar ve tatlılar berildi. Qırım ve Sevastopol şeeri müsulmanları Diniy idaresi adından balalarnı QMDİ diniy tedbirlerniñ teşkil etüv bölüginiñ reberi Zenife Ablayeva hayırladı.
Zenife Ablayeva: "Qırım müsulmanları Diniy idaresi balalarnı iç bir vaqıt unutmay, olarğa güzel duyğular is ettirmek içün er bir imkândan faydalanamız. Sizge sağlıq tileymiz. Biliñiz ki, biz sizni pek sevemiz", - dep ayttı.
Tedbir çerçivesinde balalar "Sıçrağan şahzade" qoqla spektaklini seyir etti. Küçük seyirciler büyük eyecan ile masalnıñ qaramanları ile birlikte eyecanlanıp, olarnıñ ğalebelerine quvandılar. Numayıştan soñ, er bir balağa yımşaq oyuncaq ve tatlı bahşışlar berildi.
Aqmescit İçtimaiy-reabilitatsion merkeziniñ beden ve ruhiy sağlıqları zayıf olğan balalar ve ösmürler bölüginiñ reberi İnna Sviridovanıñ sözlerine köre, er ay bölükni 30, yılda ise 70 bala ziyaret ete. Balalarnen ruhiyatçı, logoped, LFK instruktorları çalışa. Medeniy tedbirler teşkilâtçısı farqlı bayramlarnı keçire, balalar ile murabiye yardımcısı ve balalarğa er angi bir yardım köstergen mahsus hadim meşğul ola. Patronaj hızmetiniñ lâğu etilmesi sebebinden bölük iştirakçileriniñ özleri, imkânlarına köre, vucut areketleri sıñırlı olğan balarnı ziyaret eteler.
İnna Sviridova: "Bizim vazifemiz – balalarğa er kün lâzim olğan areketlerni ögretmek, olar ileride de öz-özlerini baqabilsin. Bundan da ğayrı, bizde icat ustahanesi bar, mında balalar içün master-klass, meraqlı dersler keçirile. Bizim içün eñ müimi – balalarnıñ yüzünde tebessümni ve közlerindeki quvançnı körmektir", - dep qayd etti.
Balalar ve olarnıñ tuvğanları "Yahşı keyf künü" bayramınıñ musafirlerine bahşışlar ve, eñ esası, diqqat içün, büyük teşekkürler bildirdi.
Aktsiya teşkilâtçısı Müfti yardımcısı Raim Ğafarovnıñ sözlerine köre, balalarğa bayramnıñ teşkil etilüvi teşebbüsine bir çoq vetandaşlarımız, iş adamları qol tuttı.
Raim Ğafarov: "Merhametlik bir insandan digerine, hayır işler ve yaqınnı quvandırmaq isteginen keçmekte. İslâmda balanı quvandırmaq – büyük sevaptır. İştirak etken er keske büyük teşekkürler bildirem. Qısqa müddet devamında 30-dan ziyade tatlılar paketini ve güzel oyuncaqlarnı azırladıq. Allah hayır işlerni sevaplarğa yazdırsın!", – dep ayttı.
QMDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="22440,22438,22436,22434,22432,22430,22428,22426,22424,22422,22420"]
Ramazan ayınıñ soñuna qadar bir qaç kün qaldı. Çok beklenilgen Oraza bayramı yaqınlaşa ve er allı-taqatlı müsülman ihtiyac olğan soy-sopu, qomşusı, hasta balalar ve qartlarnı tüşünmeli. İslâm dini er müsülmannı bu hayırlı ayda fitir sadaqasını berip, sevap qazanmağa teşviq ete.
Fitir sadaqası ihtiyacı olğan - fuqare, hasta, öksüzler arasında taqsimlene. Peyğamberimiz Muhammed Mustafa (s.a.v) fitirni bayram namazına qadar bermege tevsiye etti.
Bu yıl Qırım Müftiyatı fitir sadaqasınıñ eñ azı - 200 ruble olaraq belgiledi.
Bunıñnen beraber, "Merhametlik" aktsiyasına qoşulıp, sadaqalarnı hasta balaçıqlarğa bermege davet ete.
Er kün paalı tedaviylevge muhtac olğan hastalarğa yardım qolunı uzatmaq yalvaruv – rica, çağıruvlarnen rastkelemiz. Ağır vaziyette bulunğan ana-babalar olğan bütün küç ve mülküni sarf etip, cemaatqa muracaat etmek zorunda qalalar. Olarğa yardım etmek – boyun – borcumızdır.
Qırım ve Sevastopol müsüslmanları Diniy idaresine aman-aman er kün muracaat etip, yardım soraylar. Ekseriyetine tedaviylev ve ilâclarnı almaq içün büyük para lâzim. Qırım Müftiyatı cemaatçılıq, iş-adamları, devlet hadimleri, siyasetçiler ve balalarımıznı qurtaracaq er kimge rica ete! Keliñiz, balalarımızğa ümüt bağışlayıq!
"Merhametlik" aktsiyası devam ete. Onıñ çerçivesinde 2009 senesinden başlap 2016 senesiniñ noyabr ayına qadar 12 mln. ruble toplandı. Bu paranınıñ büyük bir qısımı hasta balalarğa berildi.
Olğan dert ve facia - yalıñız etraftakilerniñ degil. Er birimizge aittir. "Merhametlik"ke qoşulıñız!
Sadaqañıznı Aqmescit ş.. Kurçatov soq., 4 adresi boyunca yerleşken Müftiyatqa ya da yerli imamlarğa bermek mümkün.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


c: text/html

text:
Bunı Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi, dep haber ete RİA Novosti.
Aksönov qayd etkeni kibi, kuban kazakları ve Çeçenistan diasporası regionlarnıñ ricası ile Qırımlılarğa bu ağır daqqalarda qol tuttı eken.
«Bu sebepten Qırım halq imayesi olarnı (Kadırov ve Tkaçövnı) «Qırım azat etüvi içün» nişanı ile taqdirlemege qarar aldı», – dedi o.
Rusiye regionlarınıñ başlarına nişanlarnı Çeçenistan parlament reisi Dukuvaha Abdurahmanov ve Krasnodar diyarınıñ qanun çıqarıcı toplaşuvınıñ reisi Vladimir Beketov teslim etecekler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bunı bazarertesi künü Donetskteki muzakerelerde iştirak etken Regionlar firqası fraktsiyasından halq deputatı Nestor Şufriç bildirdi, dep haber ete Korrespondent neşiri.
«DNR ve LNR vekilleri Ukraina prezidenti tarafından belgilengen vaqıtqa qadar – iyün 27 – ateş toqtatılmasına razı oldılar. Bunıñnen beraber, ateş toqtatılmasınıñ nezareti içün OSCE ve Rusiye missiyalarını celp etüv, barışıq tiklenmesi meseleleri boyunca mesleatlar ve muzakereler devamı aqqında añlaştılar», – dep haber ete neşir.
Donetskte memleket şarqında vaziyetni al etüv muzakerelerinde iştirak etken Ukrainanıñ ekinci prezidenti Leonid Kuçma bildirdi ki, taraflar iyün 27-siniñ sabasına qadar ateş toqtatılması aqqında añlaşıp oldılar.
«Bizler iyünniñ 27-si saba saat 10-ğa qadar eki taraflı ateş toqtatılması aqqında añlaştıq», – dep ayttı Kuçma.
Körüşüvde bulunğan OSCE vekilleri Donetsk vilâyetinde ğayıp olğan adamlarnı beraber qıdıracaqlarını bildirdiler.


text:
Cumaaqşamı künü, mayıs 14-te, Kiyevde «Qırım işğali – cinayet yıllığı» adlı muzakere keçirilecektir. Tedbir T.G.Şevçenko adına Kiyev milliy universitetinde ötkerilecek.
Bunı tedbir teşkilâtçılarından biri olğan KrımSOS cemaat teşebbüsi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
İlânğa binaen, muzakerede qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev, Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorlarından biri Sinaver Kadırov ve KrımSOS tesisçilerinden biri Tamila Taşeva iştirak etecekler. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, diger memleketlerniñ diplomatik vekilleri de qoşula bile.
«Tedbirniñ esas vazifesi – cemaatnıñ diqqatını Qırım meselesine celp etmek, tarihiy faktnıñ müimligini yetkizmek, gençlerni dialogğa çağırmaqtır», – dep aytalar muzakereniñ teşkilâtçıları.
Tedbirde Qırımnıñ Rusiyege sahte qoşulmasınıñ cinayet olaraq tasnif etilmesi, yarımadada şimdiki esnaslar, em de qırımtatar sürgünliginiñ yıllığı qonuşulacaq.
Tedbir saat 11-ge planlaştırıla.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Avropa parlamenti yolbaşçısı Martin Şults ile telefon lafını keçirdi, onıñ çerçivesinde işğal etilgen Qırım ve Donbassnıñ qısmı meseleleri muzakere etildi.
Bu aqta ukrain yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Subetdeşler, Donbasstaki vaziyetni de muzakere etti ve kelecekte Rusiyege qarşı sanktsiya basımını devam ettirmek maqsadınen imkânlarnı qullanmağa devam etmesiniñ müimligini qayd etti, sanktsiyalar ise, Ukraina Donbass ve Qırımda öz nezaretini keri tiklegenine qadar amelde olmaq kerek», – dep aytıla beyanatta.
Martin Şults bundan evel Avropa birliginiñ Rusiye ile işbirligi tek Qırımnıñ Ukrainağa qaytarılmasından soñ ola bilecegini ilân etken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Muhalif Anna Konopatska, sentâbr 11-de keçirilgen saylavlar neticelerine binaen, Aq Rusiye parlamentiniñ aşağı palatasında, Temsilciler palatasında yer aldı. Bu aqta Aq Rusiye Merkeziy saylav komissiyası bildire.
Birleşken vatandaş firqasınıñ azası olğan Anna Konopatska soñki 20 yıl içinde bu devletniñ parlamentinde ilk muhalif oldı. Bundan evel bütün mandatlar devlet prezidenti Aleksandr Lukaşenkoğa ait edi.
Bunen beraber, parlamentke mustaqil namzet Yelena Anisim de keçti, o, «Belorus tili cemiyeti» reisiniñ muavini ola.
Aq Rusiyede 1990 senelerinden başlap, serbest ve demokratik tanılğan iç saylavlar olmadı. Bu sene OSCE 400 temsilcisi saylavlarnıñ keçirilmesini nezaret astında tuttı. Parlament saylavlarında ealiniñ 74 fayızı iştirak etti.
Umumen olaraq, Aq Rusiye parlamentiniñ aşağı palatasındaki 110 yerge 521 namzet oldı, olardan 176 kişi kiçik siyasiy küçlerge bölüngen muhalifet temsilcisi oldı.


text:
Qıtayda ötip jatqan «Men änşimin» (I Am a Singer) konkursınıñ üşinşi kezeñi tartıstı ötti. Bwl turda qazaq änşisi, jas talant Dimaş Qwdaybergen üşinşi orınnan körindi. Al, birinşi orındı qıtaylıq änşi, Tan Jiñ (谭晶, Tan Jing) jeñip aldı.
Tan Jiñ – Qıtaydıñ Memlekettik birinşi därejeli änşisi. Ol 1977 jılı 11 qırküyek küni Şanşi (山西) provinciyasınıñ Houma (侯马) qalasında düniege kelgen. Negizi, Şanşi Qıtaydıñ soltüstik öñiri sanaladı. Ol kezindegi Türkler mekendengen aymaq. Tan Jiñnıñ Wltı – hanzu. Alayda, osı öñirdegi twrğındardıñ köbi keşegi dala köşpendilerimen tığız aralasqan. Qazir «qıtay» atalğan halıqtıñ birazı tarihtağı köşpendi türkterdiñ jwrnağı dep aytılıp jür. Sondıqtan da, änin jaqsı qabıldadıq. Änşiniñ özi de Dimaştı jäne onıñ jaqınnan qoldauşısı bolıp jürgen qıtaydağı qandasımız, änşi Aray Aydarhanwlı ekeuin üyine şaqırıp, qonaq qılıptı. (Tömendegi surette)
Al, Tan Jiñ orındağan äniniñ atı «Sezim seli». (欲水, Yu Shui) (negizgi mağınası osınday) Änniñ tolıq mazmwnın jeldirte audarğanda bılay bolıp keledi: «Samal esti, jañbır tökti, tüsinedi olar jürekti. Jañbır, jel barlığın biledi, Al, seniñ dauısıñ tım älsiz, estilmeydi. Mwñımdı tabiğat tüsingedey, Adamdar kekesinmen küle qaraydı, Jürektegi mwzdar erip, köz jası bolıp tögildi. Täñirim bizge jartı baqıt sıyladı. Esiñde äli barmın ba?!.» Bwnıñ da negizgi mağınası osılay.
Dauısı men än mazmwnı, tür-kelbeti säykesken äri sahnalıq obrazı sätti şıqqan änşiniñ tıñdarmandı özine baurap, birinşi orındı alğanı sodan bolsa kerek.
Eskerte keterligi, bayqau barğan sayın kürdelenip keledi. Biz, Dimaş bauırımızğa Täñir jar bolıp, tek jeñisti orınnan körinuge tilektespiz.
«The Qazaq Times»


text:
“Balalarnı, bişektäge bäbilärne üterüneñ bernindi aqlawı da bula almıy"
Törkiyä ilbaşı İzrailneñ ğamällären ğayepläde
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Törkiyäneñ Fälästin xalqı häm Ğazzädäge qardäşlärne yaqlawın belderde. Änkarada uzuçı ilçelär konferenśiyäsendä yasağan çığışında ul İzrailneñ tınıç xalıqqa höcümnären ğayepläde.
“Balalarnı, bişektäge bäbilärne üterüneñ bernindi aqlawı da bula almıy,”-dide Ärdoğan.
İlbaşı üz çığışında Süriyädä yaña operaśiyä başlaw belän bäyle belderülär dä yasadı.
“Kön’yaq çigebez buylap 30 çaqrımlıq imin töbäk buldıru qararıbız üz köçendä. Süriyädä terrorçı oyışması oyalağan soñğı cirleklärne dä çistartıp bu iminlek quşağınıñ bocraların tizdän berläşteräçäkbez,”-dide Ärdoğan.
Törkiyä ilbaşı soñğı waqıtta Azärbaycan belän Ärmänstan arasında bulğan waqıyğalarğa da tuqtaldı.
“Ärmänstan waqıyğalarnı döres añlap Azärbaycan häm Törkiyäneñ çaqırularına cawap birsä, regionıbızda totrıqlılıq urnaşaçağına ışanam,”-dide ul.
Bäyläneşle xäbärlär
Parlament başlığı Şäntop Malayziyada
Törkiyä Böyık Millät Mäclese başlığı Mostafa Şäntop Malayziya Wäkillär palatası başlığı Azhar Azizan Harun belän küreşte
Awstriya İlbaşı: “Türkiyä bik möhim êşlär başqardı”
Awstriya İlbaşı Alexander Van der Bellen Türkiyäneñ aşlıq krizisında bik möhim êşlärne tormışqa aşıruın äytte
Türkiyädän Yämängä çaqıru
6 aylıq utnı tuqtatu kileşüe azağına ayqınlaşqan Yämängä tınıçlıq yaqlı çişeleşkä çaqıru yasaldı


text:
Bunı Qırım iqtisadiyat inkişafı ve ticaret «Nazirligi» Nazirler şurasınıñ qararına esaslanıp bildire.
Bundan evel cumhuriyet «ükümeti» yarımadada Rusiye parasını pekitmek maqsadınen grivna qullanuvını köz ögüne alıp, esaplav koeffitsiyentini bir qaç kere deñiştirgen edi.
Başında olğan 3,8 koeffitsiyentini 3,1 ve 2,8 qadar tüşürgen ediler. Soñra kene de 3,1 derecesinde belgilediler, şimdi ise 3,0 qadar ucuzlaştırdılar.
Qırım iş adamlarına mal ve hızmet fiyatlarını ruble birleminde qayd etmege tevsiye etildi.
Bundan ğayrı, mayıs 6-dan başlap Qırımda naqıtsız ödevler Rusiye parası vastasınen yapıla.
Yarımadanıñ öz başına ilân etilgen «akimiyeti» añlata ki, Ukraina Milliy bankınıñ yarımadada ukrain banklarınıñ faaliyetini toqtatmaq qararından sebep yarımadada grivna qullanması imkânsız ola.


text:
Aqmescit – «Milli Firka» ve «Qırım birligi» cemaat teşkilâtları kendi «qırımtatar halqı şurasını» meydanğa ketirip, Qırım «akimiyetinde» vazifelerge öz namzetlerni köstermege qarar aldılar. Böyle etip halq oğrunda hızmetnen bağlaylar. Faqat, mütehassıslar, mezkür teşkilâtlarnıñ esas niyeti Qurultay – Meclis ve Qırım «akimiyeti» arasında davanı öz menfaatlarına qullanıp, «otuz rublege satılacaqlarını» aytalar.
«Qırımtatar halqı cemaat şurası»nıñ teşkil etilüvi aqqında Qırım.Aqiqatqa «Milliy firka» teşkilâtı keñeşiniñ reisi Enver Kantemir-Ümerov bildirdi. Aytqanına köre, keçenlerde «Milli firka» ve «Qırım birligi» añlaşma tizip, küzdeki saylavlarğa «belgilegen yekâne cedvel» boyunca qatnaşacaqlar.
«Eñ yaqın vaqıtta teşkilâtlarımıznıñ vekilleri Devlet şurası ve Nazirler şurasında, em de yerli akimiyet organlarında temsil etilecekler», - dedi «Milli firka» reberi.
Bildirgenine köre, «qırımtatar halqı şurası» terkibine, yarımadadanıñ er türlü teşkilâtı ve Meclis azaları da kire bile.
«Meclis azalarından biri, belli bir teşkilât ve halqnıñ bir qısımı tarafından desteklense ve baqışları teşkilât, Qırım cemaatçılığı, devlet siyasetiniñ menfaatlarına zıt kelmese, elbette qoşula bileler», - qayd etti Ümerov.
Aynı zamanda qırımtatar milliy areketniñ azası, Qurultaynıñ Merkeziy saylav komisiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev Meclis azalarnıñ qoşuluvı aqqında ğayeni teñqid etti.
«Bu, bir de bir köy şurası Yuqarı Rada azalarına kendi saflarına qoşulmağa teklifine oşay», – dep bildirdi Smedlâyev.
Zair Smedlâyev, «Milli firka» Ukraina Selân Demokratik Firqası erkânında cumhuriyetniñ parlamentine keçmege ıntılğanını, amma öyle de keçip olamağanın hatırlattı. İşte, bu fakt teşkilâtnıñ halq arasında ne derecede belli olğanını köstere, dey Qurultay vekili.
«Halq olarnı desteklegen olsa edi, Qurultayğa namzetlerini kösterir ediler», - dep qayd ete Smedlâyev.
Marginallar «otuz rublege» Rusiye akimiyetine satılcaq olalarmı?
Kiyevdeki Yaqın Şarqiy taqiqatlar Merkeziniñ müdiri İgor Semivolos Qırım. Aqiqatqa izaat bererek, «Milli firka» - belli, amma marginal teşkilâtı olıp, qırımtatar areketinde iç bir türlü tesiri olmağanını bildirdi.
Añlatqanına köre, teşkilât, Meclis-Qurultay ve «akimiyet» arasında olğan davanı öz menfaatlarında qullanmağa ve «otuz rublege» satılmağa istey.
«Bu yañı siyaset degil. Tamam bu kibi şeyni Yanukoviç üküm etken vaqıtta da yapa ediler. Olar ayın-oyunlarını devam eteler, yañı ğaye, dellileri yoq, satılalar, işte», - dey ekspert.
Aynı zamanda Semivolos, Meclis raqipleriniñ muavafaiyetinde şübelene. «Olar iç bir şeyge irişip olamazlar. Bu Çeçenistan degil, mında ruslar telükesizlik içün para tölemeyler. Bu kibi şerikler ruslarğa kerek degil», - dedi o.
Ekspertniñ fikirince, bu teşkilâtlar bir qaç deputatnı keçirip olurlar, amma qırımtatarlar olar içün ses bermezler.
Evelden bildirilgeni kibi, Qırım «Devlet şurasına» saylavlar sentâbrniñ 14-nde ötkerilecek. Onıñ terkibine firqa cedvelleri boyunca 50 deputat ve bir mandatlı majoritar okrugı boyunca 25 deputat saylanacaq.


text:
Aqmescit memuriyetiniñ başı vazifesini eda etken Gennadiy Baharev Qırım «Devlet şurası» binası ve Aleksandr-Nevskiy katedral kilse arasında maşina turağınıñ açılması boyunca teklifni baqıp çıqmağa avale etti. Bunı Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ ziyaretine qadar yapmağa kerektir.
Bunı Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetine yaqın olğan Krıminform saytı bildire.
Baharevniñ malümatına köre, Putinni Aqmescitte kilseniñ açılışında bekleyler.
«Çoq maşina olacaq»,– dedi memuriyetiniñ başı vazifelerini eda etken Baharev. O, tedbirniñ olacaq tarihı daa belli olmağanını qayd etti.
«Er şey avağa bağlı. Qubbelerde olğan nasıldır tutqal qurumay», – dedi Baharev.
Evel Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov Vladimir Putin Aleksandr-Nevskiy katedral kilseniñ ğayrıdan tiklenüvini öz nezareti aldına alğanı aqqında aytqan edi.


text:
Bunı Aqrusiye demir yol müessisesiniñ matbuat hızmeti bildire.
İyün 16-dan iyül 15 kününe qadar № 100/99 Minsk – Aqmescit, № 160/159 Minsk – Kezlev, № 486/485 Baranoviçi – Kefe trenlerine biletlerni almağa mümkün.
№ 100/99 Minsk – Aqmescit treni er kün Minsk-Passajirskiy stantsiyasından saat 07:45 çıqa ve kelecek künü saat 13:05 Aqmescit – Passajirskiy stantsiyasına kele. Aqmescitten saat 19:20 çıqa ve kelecek künü Minskke saat 23:17 kele. Tren tertibatına Brest – Aqmescit, Vitebsk – Aqmescit, Mogilev – Aqmescit, Grodno – Aqmecit vagonları kire.
№ 160/159 Minsk – Kezlev treni iyün 15-den dört kunde bir kere baracaqtır. Minskten saat 20:03 çıqacaq ve bir künden soñ Kezlevge saat 04:10 kelecek. Kezlevden saat 09:49 çıqıp, Minskte bir künden soñ saat 15:40 kelecek.
№ 486/485 Baranoviçi – Kefe treni iyün 14-den dört kunde bir kere baracaqtır. Baranoviçi-Polesskiye stantsiyasından saat 18:07 çıqıp, Kefege bir künden soñ saat 05:00 kelecek. Kefeden saat 09:00 çıqıp, Baranoviçi stantsiyasına kelecek künü saat 18:05 barıp çıqacaq.
«Ukrzaliznitsâ» Qıtaiy Ukrainadan Qırımğa ve keri barğan trenlerge bilet satuv vaqtını iyül 15-ne qadar uzattı. Bugünki künge Qırımğa ve keri barğan trenlerge biletlerni iyül 12-ne qadar almaq mümkün. Soñra ise biletlerniñ satuvı ket-kete açılacaq.
Bundan evel «Ukrzaliznitsâ» Qırımğa barğan trenlerniñ sayısını 50% azlaştırğanı aqqında malümat berile edi. Yarımadağa er kün Ukraina, Rusiye, Aqrusiyeden 30 çift tren bara.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ temsilcileri (NDKT) «Qırım Cumhuriyetinde tasil aqqında» qanun leyhasınıñ baqılması ve qabul etilmesine qarşı çıqtılar, dep haber ete QHA.
NDKT işlerini idare etken Kemal Mambetov bildirdi ki, işbu qanun leyhası Qırımda tillerniñ musaviy uquqlı olmasını boza.
«Tasil tili» maddesinde aytıla ki, dersler rusça berile, ukrainca ve qırımtatarca tasil almasını talap etmek ise ana-babalarnıñ aqqıdır, lâkin bu tiller devlet tilleri olsa, olarnıñ da aynı aqqı olmalı», – dep ayttı Mambetov.
Bundan sebep areket azaları Qırım «Devlet şurasınıñ» tasil, ilim, gençlik siyaseti ve sport komissiyasınıñ reisi Vladimir Bobkovğa muracaat etmege qarar aldılar. O, olarnıñ arizalarına yazma şekilde cevap berecegini bildirdi.
Qırımda işğalden soñ qabul etilgen «Anayasağa» binaen, yarımadada üç devlet tili bar – rus, ukrain, qırımtatar.
Lâkin Rusiye işğalinden soñ Qırımnıñ aman-aman bütün mekteplerinde devlet tilleri aynı seviyede ögrenilmey. Rus tiline aftada 5-6 saat ayırılsa, qırımtatar ve ukrain tillerini fakultativ olaraq ögreneler ya da aslı ögrenmeyler.


text:
Sürgünlik
Qırımtatar halqınıñ sürgünligi 1944 senesi mayıs 18 künü olğan qırımtatarlarnıñ soyqırımı.
Sürgünlikniñ tarihiy sebepleriDeñiştir
Qırımtatar halqınıñ vatandan bütünley sürgün etilgeniniñ esas sebepleri Rusiye devletiniñ Qırım Hanlığına nisbeten mürekkep munasebetlerinden başlana. Sabıq Altın Ordunıñ topraqlarına köz atqan Rusiye Qazan, Hacı Tarhan, Sibir hanlıqlarını, Noğay Ordusını ta XVI asırda zapt etti. Niayet, XVIII asırnıñ soñunda Rusiye İmperiyası Qırım Hanlığını da basıp almağa muvafaq oldı. Çar ükümeti Qırımnıñ tamır halqını yarımadadan bütünley sürip çıqarmaq siyasetini defalarca ömürge keçirmege ıntıldı, lâkin eñ soñu halqnı Qırımdan yavaş-yavaş sıqıp çıqarmaq qararına keldi. İşte, böyle etip qırımtatar halqınıñ taqdirine “qara asır” peyda ola ki, şu yüz yıl devamında (1783 - 1883) halqnıñ sayısı 5-6 kere eksile.
Çar ükümetiniñ yıqıluvı ve Qırımda sovet akimiyetiniñ tizilüvi vaziyetni deñiştirmedi. Aksine, arbiy areketler, mallarnı tutıp aluvlar, prodrazvörstka, 1921-1923 seneleriniñ açlığı, kolhozlaştıruv, siyasiy repressiyalar, Rusiyeden ve Ukrainadan pek çoq adamlarnıñ Qırımğa ketirilip yerleştirilüvi – bütün bular qırımtatar halqınıñ uquqsızlığını daa ziyade fenalaştırdı ve onıñ sayısınıñ ket-kete eksilmesiniñ sebebi oldı.
Sürgünlikni azırlavDeñiştir
Bu ğayeni ömürge keçirmek içün ŞSCBnen Almaniya arasında cenk başlağanı imkân doğurdı. Qırımnıñ mudafaasındaki muvafaqiyetsizlik – o 1941 senesiniñ küzünde endi bütünley almanlar tarafından işğal etilgen edi, - partizan areketindeki yañlışlıqlar, Qırımnıñ rus ealisi tarafından “yat” halqlarğa nisbeten adeti üzere işançsızlığı, şübeli baquvı – bütün bular güya qırımtatarlar bir qalmay alman işğalcilerine berildiler, olarğa hızmet ettiler degen sahte, yalan fikirniñ doğmasına yardım ettiler. Qırımda partizan areketiniñ reberleri Aleksey Mokrousov ve A. Martınov 1942 senesi iyül ayında memleketniñ yolbaşçılığına “dağ ve dağ yanı rayonlarında yaşağan qırımtatarlarnıñ ekseriyeti faşistlerge berildiler”, degen yalan, iftira tolu mektüp ile muracaatta bulundılar.
1944 senesi baarde daa yañı işğalcilerden temizlengen Qırımda İçki İşler Halq Komissarlığı (HKBД) ve Devlet Telükesizlik Halq Komissarlığı (HKГБ) tarafından “diyarnı antisovet unsurlardan temizlev” bahanesi ile faal surette çeşit tedbirler keçirildi. Qırımğa episi olıp 20 biñ asker ketirildi. Mayısnıñ 10-unda Beriya Stalinge şöyle sözlernen muracaat ete: “Qırımtatarlarnıñ sovet halqına qarşı satqınlıq areketlerini esapqa alaraq ve qırımtatarlarnıñ ileride Şuralar Birliginiñ sıñır kenarında yaşaması istenilmegeninden kelip çıqıp ŞSCB İİHK Siziñ baqımıñızğa Devlet Mudafaa Komitetiniñ (ГKO) bütün tatarlarnı Qırımdan sürgün etmek qararınıñ leyhasını teklif ete”. 1944 senesi mayıs 11-de Stalinniñ imzasınen bütün qırımtatarlarnı Qırımdan Özbekistanğa sürgün etmek aqqında mahsus qarar çıqarıla. 1944 senesi mayıs 21-de çıqarılğan qararda ise olarnı Rusiyeniñ bazı vilâyetlerine yerleştirmek hususında kösteriş berile.
Aprel ayında ve soñra mayısnıñ başında acele surette qırımtatarlar eki kere esapqa alınalar. Mayıs 10-da iç bir şeyden şübelenmegen bir çoq dağ ve dağ yanı rayonlarında köylerniñ adamlarını yollarnı tamir işine aydadılar ve olarnı anda bir afta çalıştırdılar. Mayıs 18-de ise olarnı qorantalarınen, köyü-köyü ile tuvğan yurtlarından şu yollarnen aydap alıp kettiler. Sürgünlik arfesinde yani aprelde ve mayısnıñ birinci yarısında qırımtatarlar arasında bütün erkeklerni “trud armiya”ğa aluv kampaniyası ötkerildi. Soñundan añlaşılğanına köre, bunıñ sebebi – sürgünlik operatsiyasını ötkergende, olarğa qarşılıq adam olmaması közde tutulğan. “Trud armiya”ğa alınğan biñlernen adamlar esasen Rusiyeniñ şimalinde, Uralda ve diger yerlerindeki lagerlerge, Qazahistanğa yollanğanlar. Olarnı esasen yol yapıcılığında, zavodlar qurucılığında, dağ işlerinde çalıştırğanlar ve olarğa pek qılınğanlar. Eger 1941 senesi cenk başlağanınen yapılğan umumiy mobilizatsiya qırımtatar qorantalarını olarnıñ esas tayançı olğan erkeksiz qaldırğan olsa, alman işğali olarnıñ maddiy temelini bozğan olsa, “trud armiya” siyrek de olsa, qorantalarda qalğan erkeklerni ve ösmürlerni yığıştırıp aldı ki, üzere çoq balalı olğan qırımtatar qorantaları bir derece olsa da, olarğa bazana ediler. Şunıñ içün evlerinden yarı aç, yarı çıplaq aydalıp çıqarılğan qorantalar bu ceryanğa, bu faciağa endi zayıflanğan, çaresizlengen, iqtisadiy ve ruhiy ceetten sıqıştırılğan alda taşlandılar ve sürgünlikniñ birinci yılları halqnıñ soñ derece qırılğanınıñ sebeplerinden biri de budır. Sürgün etilgen qırımtatarlar baracaq cumhuriyetlerde olarnı qabul etmege belli bir azırlıq körülmekte edi. Meselâ, Beriya Özbekistan yolbaşçılarından “Özbekistan ŞSCde sürgün etilgenlerni qabul etmek ve olarnı yerleştirmek içün azırlıq işleri esasen bitirildi”, degen esabat aldı.
SürgünlikDeñiştir
1944 senesi mayıs 18 künü tañda qırımtatarlarnı sürip çıqaruv operatsiyası başlandı. Bu operatsiyada iştirak etkenlerden biri A.Vesnin o vaqianı şöyle hatırlay:
Bu facialı künni körgenlerden biri şöyle dey:
Ebet, bütün bu adiseler aynı bir vaqıtta bütün Qırımda olğandır.
Bütün bu operatsiya Qırımda mayıs 20 künü saat 16-da bitirildi: qırımtatarlarnen rıqma-rıq olğan mal vagonlarından ibaret 67 eşelon Şarqqa, Orta Asiyağa ve Uralğa yollanıldı. Evden çıqarılğanda 8 yaşında olğan Paşa Halid adamlarnı nasıl yönetilgenini şöyle hatırlay:
İİHKniñ esabatına köre Qırımdan 191 014 qırımtatar çıqarılğan, kommunistik fırqa organlarınıñ esabına köre ise – 194 111 adam. Böyle etip nasıl planlaştırılğan olsa, oyle de 47 biñ qırımtatar qorantası Qırımdan sürgün etildi. Cenk bitken soñ o qorantalarğa ordudan boşağan sabıq askerler ve başqa cumhuriyetlerde yaşağan qırımtatarlar yollandı.
1944 senesi mayıs 18 faciası qırımtatar halqınıñ tarihına sürgünlik ve vatan oğrunda küreş qurbanlarınıñ Hatıra künü olaraq kirdi ve 1960-cı senelerden berli o kün er yıl qayd etile.
PropagandaDeñiştir
Sürgünlikten soñ sovet ükümetinden tarafından qırımtatarlar halqqa qarşı büyük propaganda kampanyası başlandı. Zemaneviy Rusiyede ve Qırımda bu esnas bügün da devam ette. Aşağıdaki propagandacılar bu esnasta iştiraq ettiler ve eteler:
- Aleksey Novoselskiy — propagandacı, Stalin "tarihçisi". Qırım Hanlığı aqqında yazğan edi.
- Pavel Nadinskiy — propagandacı, Stalin tarihçisi emiş. Qırım tarihı aqqında propaganda yazğan edi.
- Anna Horoşkeviç — propagandacı, yazıcı. Qırım Hanlığı aqqında yazğan edi.
- Mokrousov — İİHK agentı, propagandacı. Qırımtatarlarnıñ Ekinci cian cenkte iştirakı aqqında yazğan edi.
- Oleg Romanko — propagandacı, yazıcı. Qırımtatarlarnıñ Ekinci cian cenkte iştirakı aqqında öz propagandist eselerini yaza.
- Andrey Malgin — propagandacı, yazıcı. Qırımtatarlarnıñ Ekinci cian cenkte iştirakı aqqında propagandist kitaplarını yazdı.
- Aleksandr Andreev — propagandacı, yazıcı. Qırım Hanlığı aqqında propagandanı yaza.
Qırımnıñ ruslaştırıluvıDeñiştir
İhtarDeñiştir
- Menbalar
- Azırlağan: Dilâra Asanova, “Qırımtatar teşebbüsi” fondu..
- BoзrpиH B.ИcTopичeckиe cyдbбы kpыMckиx TaTap. – M.: Mыcлb, 1992.
- BoзrpиH B. ДeпopTaция./ ИHфopMaциoHHый бюллeTeHb «Altın beşik», № 6/1. CиMфepoпoлb, 2000.
- KypTиeB P. KpыMckиe TaTapы: ЭTHичeckaя иcTopия и TpaдициoHHaя kyлbTypa: CиMфepoпoлb, 1998.
- Kitaplar
- (rus.) KypTиeB P. И. ДeпopTaция kpыMckиx TaTap 18 Maя 1944 roд — kak эTo былo. — Aqmescit: Oджak, 2004. — 251 c.
- (rus.) BoзrpиH B. E. ИcTopия kpыMckиx TaTap: oчepkи эTHичeckoй иcTopии kopeHHoro Hapoдa KpыMa B чeTыpex ToMax,. — M: Kartbaba prodakshn. — ISBN 9669741300, 9789669741301
- (rus.) ЭдиeB Д. M. ДeMorpaфичeckиe пoTepи дeпopTиpoBaHHыx HapoдoB CCCP. — Stavropol: CTГAy "Apryc", 2003. — 336 c. — 600 эkз. — ISBN 595960020X
- (rus.) KoзлoB B. A. и дp. BaйHaxи и иMпepckaя BлacTb: пpoблeMa ЧeчHи и ИHryшeTии Bo BHyTpeHHeй пoлиTиke Poccии и CCCP. — M: Poccийckaя пoлиTичeckaя эHциkлoпeдия, 2011. — 1108 c. — 1.000 эkз. — ISBN 978-5-8243-1443-4
- (rus.) Бyraй H. Ф. PeпpeccиpoBaHHыe Hapoды Poccии. — Kaпb, 1994. — 259 c.
- (rus.) MyзaфapoB P. KpыMckoTaTapckaя эHциkлoпeдия. — Aqmescit, 1993.
- (rus.) ЧepBoHHaя C. TaTapckий KpыM B плaMeHи BTopoй MиpoBoй BoйHы (Дokлaд Ha MeждyHapoдHoй HayчHoй koHфepeHции «AфpиkaHцы и aзиaTы B eBpoпeйckиx BoйHax дo 1945 roдa» B цeHTpe иccлeдoBaHий coBpeMeHHoro BocToka B БepлиHe. — Berlin, 1999.
- (rus.) BoзrpиH B. MokpoycoBцы пpoTиB Hapoдa, или kak kpыMckиx TaTap yбиBaли «cBoи». — M, 2004.
- (rus.) БekиpoBa Г. KpыM и kpыMckиe TaTapы B XIX—XX BB.. — M, 2005.
- Atıflar
- CaйT, пocBящëHHый дeпopTaции kpыMckиx TaTap (rus.)
- ДeпopTaция kpыMckиx TaTap B BocпoMиHaHияx дeпopTиpoBaHHыx. ЧacTb пepBaя. (rus.)
- ДeпopTaция kpыMckиx TaTap B BocпoMиHaHияx дeпopTиpoBaHHыx. ЧacTb BTopaя. (rus.)
- HaциoHaлbHaя raлepeя (rus.)
- ИckaHдep ГилязoB. KoллaбopaциoHизM Tюpko-MycyлbMaHckиx HapoдoB cccp B roды BTopoй MиpoBoй BoйHы — фopMa пpoяBлeHия HaциoHaлизMa? // Ab Imperio. — 2001. — № 1 (rus.)
- OлekcaHдp ЛиceHko. Яk дeпopTyBaли kpиMcbkиx TaTap? // KpиM: шляx kpiзb Bikи. IcTopiя y зaпиTaHHяx i BiдпoBiдяx / Biдп. peд. B. A. CMoлiй; yпopядH. Г. B. Бopяk. HAH ykpaïHи. IHcTиTyT icTopiï ykpaïHи. — K.: IHcTиTyT icTopiï ykpaïHи, 2014. — C. 343—345. (rus.)


text:
Fernan Magellan
Fernan (Fernando) Magellan (portugalca Fernão de Magalhães, ispanca Fernando (Hernando) de Magallanes; 1480 s. — 1521 s. aprel 27) — ispan hızmetinde olğan portugal deñizcisidir. Magellan dünya etrafında ilk muvafaqiyetli ekspeditsiyağa yolbaşçılıq yapqanda öldürildi. Magellan, özüniñ tapqan ğarbiy okeanınıñ adını «Tınç okean» dep qoydı. İspaniyanıñ milliy qaramanı olaraq qabul etile.
1521 s. fevral 13-ünde şimal tarafqa ketken vaqıtta ekspeditsiya, ekvatornı kesti. Martnıñ 6-sında ise ekspeditsiya, Marian adaları arhipelagındaki Guam ve Rota adalarını taptı; martnıñ 16-sında Filippin adalarınıñ arhipelagındaki Gomongon adasına yetti. Bu vaqıtqa qadar ekspeditsiyanıñ tek 100 iştirakçısı bar edi. Magellannıñ taqımında çoq tilni bilgen malay tercimanı olğanı içün, yerlilernen qonuşmaq imkânı bar edi. Aprelniñ 7-sinde ise deñizciler Sebu adasına yettiler.
1521 s. aprelniñ 27-sinde Maktan adasında ispan qıralına bergi ödemege istemegen yerli adamlar qavğa etken vaqıtta Magellan ve bir qaç yoldaşlarını öldürdiler.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Fernão de Magalhães // ApxиB изoбpaзиTeлbHoro иckyccTBa — 2003.
- 1480 senesinde doğğanlar
- Bиkипeдия:CTaTbи c иcToчHиkaMи из BиkидaHHыx
- Bиkипeдия:CTpaHицы c HeoдHoзHaчHыMи reoцeпoчkaMи
- Aprel 27 künü ölgenler
- 1521 senesinde ölgenler
- Bиkипeдия:CTaTbи co ccылkaMи Ha элeMeHTы BиkидaHHыx бeз pycckoй пoдпиcи
- Vikipediya:CTpaHицы c иcпoлbзoBaHиeM пapaMeTpa «HaзBaHиe» B шaблoHe «Infobox»
- Elifbe sırasına köre adamlar
- Seyaatçılar
- İspaniya adamları
- Portugaliya adamları


text:
Noelia Morissette | 966 Followersمعرض الصور لـ
| إطلع على كل التحديثات 91 صور عن koza yayınları 4.sınıf türkçe ders kitabı
من عند 90 .المستخدمين 2020-2021 Yılı 4.Sınıf Türkçe Ders Kitabı (Koza) pdf indir Meb Ders, İlkokul 4.Sınıf Türkçe Ders Kitabı Pdf indir 2020 2021 MEB Koza, 4. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Koza Yayınları, İlkokul 4.Sınıf Türkçe Ders Kitabı Pdf indir 2020 2021 MEB Koza, 4. Sınıf Türkçe Kitabı Cevapları Koza Yayınları - Türkçe Ödevim, 4. Sınıf Koza Yayınları Türkçe Ders Kitabı Cevapları Sayfa 261-262-263, 4. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Sayfa Cevapları KOZA Yayınları, 4. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Sayfa 36-37-38-39 Cevapları Koza Yayınları, Koza Yayınları 4. Sınıf Türkçe Ders Kitabı - Komisyon Nadir Kitap, Kuş Çocuk Metni Etkinlik Cevapları 4. Sınıf Türkçe - YouTube. نقوم بجمع أفضل الصور من مصادر مختلفة نشرها العديد من المستخدمين حول koza yayınları 4.sınıf türkçe ders kitabı.


text:
Mokruşinniñ aytqanına köre, hadimler ne sorğu protokolnı yazdı, ne qabaatlarnı çıqardı.
Onıñ aytqanı kibi, o, «halq imayesi» tarafından oña zarar ketirilgeni ve serbestliginiñ qanunsız sıñırlanuvı aqqında ariza yazğandır. Bundan da ğaryı, jurnalistniñ qafesine qattı ezik ketirdiler.
«Bu yaqalanuvınıñ manasını añlamayım, nege? Ne içün bizni halq imayesi ştabında Yüryev ve Petrov sorğuğa çektiler? Ne içün qanunsız halq imayesinde, politsiyasız, insanlarnı yaqalamağa ve sorğuğa çekmege aqqı bar?» – dedi Mokruşin.
Hatırlatamız, iyün 2 künü saat 20:00 Aqmescitte «Qırım halq imayesi» tarafından «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» hadimleri – jurnalist Sergey Mokruşin ve rejissör Vladlen Melnikov yaqalanğan edi.
Olarnı Kirova, 26 adresi boyunca yerleşken «samooborona ştabında» tuta ediler. «Samooborona» vekilleriniñ aytqanına köre, jurnalistler sanki Rusiye vekâletli şahıslarınıñ namusını aqaretley edi. Olar jurnalistlerni, politsiya kelmegence, kötekley edi.
Sorğu ve köteklev vaqtında anda Nazirler Şurası yanındaki cemaat şurasınıñ sabıq iştirakçisi ve Aqmescit şeer şurasınıñ deputatı Anatoliy Petrov buluna edi. O, jurnalist qıynavınıñ şaatı edi, faqat olayatqan areketlerge qarışmadı.


text:
Memleket bacşıcı QR Parlamenti Cenatı depwtattarınıñ caylawın 2017 jıldıñ 28 mawcımında ötkizw twralı Jarlıqqa qol qoydı.
Qazaqctan Recpwblïkacı Konctïtwcïyacınıñ 44-babınıñ 2) tarmaqşacına, «Qazaqctan Recpwblïkacındağı caylaw twralı» 1995 jılğı 28 qırküyektegi Qazaqctan Recpwblïkacınıñ Konctïtwcïyalıq zañınıñ 69-babına cäykec, 2011 jılğı tamızda caylanğan Qazaqctan Recpwblïkacı Parlamenti Cenatınıñ depwtattarı ökilettikteriniñ konctïtwcïyalıq merziminiñ ayaqtalwına baylanıctı QAWLI ETEMIN:
1. Qazaqctan Recpwblïkacı Parlamenti Cenatınıñ depwtattarın caylaw 2017 jılğı 28 mawcımğa tağayındalcın.
2. Qazaqctan Recpwblïkacınıñ Ükimeti, Actana men Almatı qalalarınıñ, oblıctardıñ äkimderi Qazaqctan Recpwblïkacı Parlamenti Cenatınıñ depwtattarın caylawdı uyımdıq, materïaldıq-texnïkalıq jäne qarjılıq qamtamacız etw jöninde şaralar qabıldacın.
3. Ocı Jarlıq jarïyalanğan küninen bactap qoldanıcqa engiziledi.
Qazaqctan Recpwblïkacınıñ
Prezïdenti N.Nazarbaev
Actana, Aqorda, 2017 jılğı 27 cäwir
№ 468


text:
Ukraina Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığınıñ başlatılmasını Rusiyesiz teklif ete bile, amma ileride onıñ da muzakerege qoşulması mümkün. Böyle fikirni Ukraina Yuqarı Radası «Ses» («Ğolos») fraktsiyasınıñ deputatı Rustem Umerov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında bildirdi.
«Muzakerelerni başlatıp, ortaqlarımıznı celp etmelimiz, belki, daa soñra Rusiye qoşula bilecek bir variant tapılır… Bu meydançıqnı Amerika Birleşken Devletlerinde teklif etmek ve bir qaç memleket üzerinden – Kanada, Büyük Britaniya, Almaniya ve diger memleketlerden keçirmek ğayemiz bar edi», – dep qayd etti halq deputatı.
Rustem Umerov böyle forumnıñ Kyivde keçirilmesi de mümkün olğanını inkâr etmey, amma soñki qararnı Prezident ofisi ve Ukraina Tış işler nazirligi qabul etmeli, dep qayd etti.
Rusiyeli siyasetşınas İgor Eydman bu meseleni izaatlap, Kreml Qırımnı işğalden qurtaruv muzakerelerine razı olmaz, dep eminliknen bildirdi, amma, onıñ fikirince, olar kene de başlatılmalı.
«Vladimir Putin akimiyette qalğan vaqıtta Qırım muzakerelerinde Rusiye iştirak etecegini tüşünmeyim. Bu meselede bir adım keri atmaz. Diger taraftan, Qırım meselesi platformasınıñ yardımınen halqara cemaatçılıqnıñ diqqatı bu problemge celp etilecek, Rusiyeniñ onı al etmege ve Qırımğa diqqat ayırmağa istemegeni kösterilecek», – dep tüşüne siyasetşınas.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba iyünniñ 2-nde Berlin ziyareti vaqtında Kyiv «Qırımnıñ işğalden qurtarıluvı qaçınılmaz olğanına dair» halqara muzakere platformasınıñ qurulmasını halqara ortaqlarınen muzakere ete, dep bildirdi.
Kuleba, Ukraina Tış işler nazirligi Qırımnı işğalden qurtaruv strategiyasını azırlay, dep bildirgen edi. Şimdilik bu plannıñ tek qaralama leyhası bar, amma Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası, ükümet ve Prezident ofisiniñ teklifleri köz ögüne alınıp kenişletilecektir.
Kyivdeki soñki matbuat konferentsiyasında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina işğal etilgen topraqlarını, hususan Qırımnı kontroline qaytaruvdan vazgeçmey, dep işandırdı.
Baş nazir muavini – Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya naziri Oleksiy Reznikov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında Ukraina akimiyeti Qırımnıñ işğalden qurtarıluvınen bağlı muzakereler içün halqara meydançıqnı qurmağa istey, dep qayd etti. Amma onıñ ne vaqıt ve nasıl bir formatta olacağını tahmin etip olamay.


text:
Bay jäne kedey elderdiñ ayırması koronavirus indetine qarsı emdeu kezinde de anıq bayqalıp jatır. Qazirgi tañda är 30 sekunt sayın bir europalıq virus..
AQŞ prezidenti Jou Bayden men Resey prezidenti Vladimir Putin bügin, 16 mausım särsenbi küni Jeneva qalasında kezdesti. Kezdesuge deyin de jäne kezdes..
Ierusalimde etno-aralıq qaqtığıstıñ otı qayta twtanu qaupinede twr. Izrail' azamattarı 1967 jılğı Şığıs Ierusalimdegi jeñisin atap ötudiñ biıl özgeşe..
AQŞ prezidenti Jo Bayden men Resey prezidenti Vladimir Putin arasındağı alğaşqı kezdesu Jenevada ötetini belgili boldı. Qazir eki el arasında köptegen..
Soltüstik Europada saparlap jürgen AQŞ memlekettik hatşısı Antoni Blinken bügin Grenlandiyağa ayaldadı. Ol Arktika keñesiniñ kezekti otırısı ayasında ..


text:
Bazarertesi künü, iyülniñ 7-de, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Türkiyede bulundılar.
Bunı Türkiye tış işler nazirligi bildire, dep haber ete QHA agentligi.
Ankarada olarnıñ Türkiye Cumhuriyetiniñ tış işler naziri Ahmet Davutoğlu ile qapalı körüşüvi olıp keçti.
Körüşüvden soñ Türkiye tış işler nazirliginiñ yolbaşçısı qırımtatar halqını qorquzacaq olğan er kesni olarğa nisbeten öz siyasetini deñiştirmege çağırdı.
Tış işler nazirligi Çubarovnıñ Qırımğa kiriş yasağını da takbih etti.
«Qırımtatarlar qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ ve Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnıñ Qırımğa kiriş yasağınıñ lâğu etilmesini bekleyler. Bizler qırımtatar halqına munasebetini deñiştirmege çağıramız, – dep aytalar tış işler nazirliginde. – Bizler eminmiz, Meclis yolbaşçılığında qırımtatar halqı bu qıyın devirni birlik-beraberlikte keçer. Barışıq, demokratik ve uquq yolunen bu künlerni keçmişte qaldıracaq. Er daim olğanı kibi Türkiye qırımtatarlarnen beraber olacaq».
Bundan evel bildirilgeni kibi, Geniçsekten qaytqan Meclis reisi Refat Çubarovnı Qırımğa kirsetmediler. Oña Rusiyege 5 yıl devamında kelmege yasaq etildi.
Ukraina tış işler nazirligi bunıñ kibi areketlerni takbih etti.
Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov jurnalistlerge bergen malümatqa köre, Çubarovnıñ yarımadağa kiriş yasağı «onıñ Qırımda milletlerara zıddiyet olması içün faaliyetinen» bağlı.


text:
İşğal etilgen Qırımda, Sudaq şeeriniñ rayonı Qoz köyünde köy diniy cemiyetiniñ reisi acı Refat Müslimov elâk oldı. Bunı «15 minut» qırım neşiri bildire.
Cenaze dekabr 30 künü Qoz köyünde keçirildi.
Aci Refat Müslimov 1967 senesi çıqqan emirden soñ Qırımğa qaytqan insanlardan biri edi. Çoq yıllar devamında Leninskiy rayonında yaşadı. 1990 senesi tuvğan Qoz köyüne qaytıp keldi. Mında o, 1932 senesi dünyağa kelgen edi», – denile beyanatta.
Neşirniñ malümatına köre, Refat Müslimov qırımtatar milliy areket iştirakçisi edi. Onıñ areketi sayesinde köyde cami qurulğan ve «Cemaat-hayriyesi» cemaat teşkilâtı peyda olğan edi.


text:
Ukrain Helsinka insan aqları boyunca birlikniñ (UGSPL) uquqçıları, Kremlge boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi tarafından qabul etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yasaqlanması aqqında qararğa qarşı Meclis adliyecileriniñ şikâyet arizasınıñ baqılmasını refaqat etecek. Rusiye Yuqarı mahkemesinde şikâyet baqılmasınıñ keçirilmesi sentâbr 29-ğa belgilendi. Bu aqta UGSPL matbuat hızmeti bildire.
Bunen beraber, Ukrain Helsinka birligi ukrain kütleviy haber vastalarını mahkeme toplaşuvı ceryanı aqqında malümat aydınlatmağa davet ete, ve akkreditatsiya boyunca yardım etecegi aqqında söz bere.
Aprel 26-da Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi yarımadada Meclis faaliyetini yasaq etti. Dünya toplulığı Rusiye akimiyetiniñ böyle areketlerine qattı narazılıq bildirdi. Meclis imayesi Rusiye Yuqarı mahkemesine apellâtsion şikâyetini berdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İşğal etilgen Qırımda 2017 senesi baarde 1,5 biñden 2 biñge qadar yarımada sakini Rusiye Silâlı quvetleriniñ saflarına alınacaqtır. Bunı fevral 14-de Qırımnıñ Rusiye arbiy komissarı Anatoliy Maloletko haber etti, dep yaza «RİA Novosti Krım».
«2017 senesi Qırımda askerlikke alınacaq insanlarnıñ sayısı küzge baqqanda daa ziyade olacaq. Böyle qarar Qara deñiz flotunıñ belli bir mütehassıslarğa ihtiyacı oldı. Eki buçuq-eki biñ qırımlını askerlikke almağa planlaştıramız», – dep ayttı Maloletko.
Onıñ bildirgenine köre, bir qaç yüz insan Qırım ile qomşu olğan Rusiye regionlarına belli bir zenaat alması içün yollanılacaqtır.
«Qırımnıñ arbiy komissarı olıp, vatandaşlarnıñ bir qısmı qıtada bizim arbiy bölüklerde olmağan zenaat saipleri olmasını müim dep sayam. Mobilizatsion rezerv olur. Mence, 150-200 insannı Qırımda olmağan zenaatlarnı ögrensinler dep, oquv bölüklerine yollaycaqmız», – dep qoştı Maloletko.
Anatoliy Maloletko 2016 senesi baarde «planları 99%-ğa amelge keçirilgenini» aytqan edi. Esas mesele aydavcılarnen bağlı oldı. Aydavcı şeadetnameleriniñ Rusiye qaidelerine köre deñiştirilmesine diqqat ayırılmağan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar halqı liderlerinden biri, siyasiy mabüs Ahtem Çiygoznıñ ömür arqadaşı Elmira Ablâlimova intervyü bermezden evel meni ev yanındaki şeftali bağçasına alıp bara. «Bu şeftalilerni Ahtem oturtqan, aşlağanımız yoq, buyurıñız!» – dep ayta o. Qadın yerge tüşken şeftalilerni toplap evge alıp kete. Elmira gizlemeyip ayta: mında er şey tezden aqayınıñ ükmü çıqarılacağını añdıra.
Bu esnasta yalanğa eñ çoq qıymet berile
– Bu esnasta yalanğa eñ çoq qıymet berile, – dep ayta Elmira Ablâlimova. – Böyle bir sistema qurulğanda pek qorqasıñ. Başından soñunace er şey yalanğa esaslana. Qabaat şaatlarınıñ malümatı, zarar körgenlerniñ aytqanları, millet mensüpligine köre tizilgen qabaat, bütün qırımtatar halqı qabaatlana. Yaşağan memleketine hainlik yapqan insanlar vatandaş borcunı yerine ketirmege, memleketiniñ topraq bütünligini qorçalamağa çıqqan insanlarnı qabaatlay.
– Ahtem Çiygoz üzerinde keçirilgen esnasta siziñ içün eñ qıyını ne?
– Adaletsizlik. Ahtemge nisbeten adaletsizlik, qırımtatarlarğa nisbeten adaletsizlik, Qırımda yaşağan ve vatanını, devletini sevgen ukrainlerge nisbeten adaletsizlik. Ümüt etem ki, «azatlıq», «itibar», «şeref» kibi sözler manasını coymadı. Ümüt etem ki, bu sözler bizler içün ne qadar müim olsa, diger insanlar içün de o qadar müim. Amma bazı vaqıtları, elbet de, pek qıyın ola, çünki ümüdiñi coyasıñ. Ümüt – pek müim söz...
– Şimdi esnas nasıl alda?
– Munaqaşalar keçti. Mahkeme bir aylıq teneffüs alıp, muzakere odasına ketti, sentâbrniñ 11-de saba saat 10-da üküm çıqarılacaq.
– Üküm nasıl olacağını tüşünesiñiz?
– Elbet de, güzel bir şey olacağına inanmaymız. Prokuratura 8 yıl istedi. Yıl olaraq aytmağa istemeyim, tahmin etmege de sevmeyim, belli ki, qabaat ükümi olacaq.
– Tintüv vaqtında ve şimdi siz eki farqlı insansıñızmı? Bu adiseler sizni ne qadar deñiştirdi?
Tezden üküm çıqarılacağını añlayım, Ahtemnen keçirecek vaqtım azlaşa
– Elbet de, bu eki farqlı insan. Şimdi daa da sabırlı oldım. Eskiden o qadar sabırım yoq edi. Küçük şeylerge quvanmağa ögrendim. Beklemege de ögrendim. Mahkemesiz keçken künler mahkeme olğan künlerden daa qıyın. Tezden üküm çıqarılacağını añlayım, Ahtemnen keçirecek vaqtım azlaşa. Cemaat imayecisi statusım onı ekinci instantsiya ükmü, apellâtsiyağa qadar ziyaret etmege imkân bere. Sentâbrde üküm çıqarılsa, eki-üç ay şikât baqılacaq – onı ancaq yılnıñ soñuna qadar er kün ziyaret etmege fursatım olur. Soñra meni kirsetmeycekler, şübesiz, menim içün pek qıyın olacaq.
– Nasıl areket etmege planlaştırasıñız? Şikâyet berilecekmi?
– Ahtem şikâyet arizasını bermege qarar aldı. Apellâtsion instantsiya qararından soñ onı apis cezasını çekecek yerge alıp ketecekler. Qayda olacağını bilmeymiz. Apishanege avuştırılğan soñ belli olacaqtır. Avropa İnsan aqları mahkemesine şikâyet etecekmiz.
– Ahtem Çiygoznıñ özü ne ayta, nasıl dayana, Qırımdaki vaziyetke, bu esnasqa nasıl qıymet kese?
– Ahtem bu mevzuda pragmatik strategikçi ve taktikçidir. Bunıñ soñu ne olacağını yahşı añlay edi. O, pek cesür, dayana. Üküm qabaatlayıcı olacağını, mahküm etilip apishanege yollanılacağını añlay. Lâkin o aqlı olğanını bilip, böyle devam etmeycegini yahşı añlay.
– Bilem ki, ömür arqadaşıñıznen körüşkende oña esas Ukrainadaki haberler aqqında tarif etesiñiz. Esas Ukraina ve Qırımdaki vaziyet aqqında ne ayta?
Ahtem Çiygoznı Qırımda ukrain ve qırımtatarlarnıñ aqsız vaziyeti pek raatsızlay. O, al-azırda bir şey yapıp olamağanından da pek qasevetlene
– O, Ukraina ve Qırımda olıp keçken adise-vaqialarnı taqip ete. Qırımda ukrain ve qırımtatarlarnıñ aqsız vaziyeti onı pek raatsızlay. O, al-azırda bir şey yapıp olamağanından da pek qasevetlene. Ukrainanıñ ğalebeleri içün quvana ve muvafaqiyetsizligi içün raatsızlana. Onıñ fikirince, Ukrainanıñ şimdiki prezidenti Petro Poroşenko mustaqil Ukrainanıñ temellerini qoya: kommunizmden qurtula, Sovetler Birliginden çetleşe. O, bu esnaslarnı pek müim dep saya. İmperiyadan çetleşüv, vizasız rejim – bunı büyük quvançnen qarşıladıq. Öligarhlarnıñ taqımları saasında çoq şey deñişe. Ukrainada qurulğan küçlü ordu – bular pek müim şeyler, bir şey yapılmağanını aytmağa olmay. (Ahtem Çiygoz – QA) sözde vatanperverler mevzusına da büyük accınen yanaşa. Vatanperverlik ve sahte vatanperverlik ne olğanını añlamaq kerek, qaraman areketi ve böyle olmağan areketlerni ayırmaq kerek, dep tüşüne. Taqiqat ile iş tutqan siyasiy mabüsler mevzusında pek açuvlana, böyle insanlarnıñ yapqanları neticesinde diger insanlar apiske qapatıldı.
– Oleg Sentsov kibi insanlarmı? Oña iftira atqan insanlarnı aytamızmı?
– Oleg Sentsov kibi insanlar da. Bizim davamızda da taqiqat ile iş tutqan insanlar bar.
– Ahtem apiste yatqanda anası vefat etti. Buña nasıl dayandı?
– Aliye hanım pek küçlü, vatanperver, teren, nezaketli, yahşı bir qadın edi. Oña qaynana bile aytıp olamayım, ekinci anam edi. Öyle bir vatanperver, küçlü, cesür erkekni östürdi, Ahtemniñ anası ile munasebetleri pek nezaketli edi. Onıñ yüregi pek yandı. Soñki sözünde aytqanı kibi, anasınıñ zor künlerinde yanında olıp, oña yardım etip olamadı. Amma eñ azından on daqqa körüşkenlerine quvandı, men bellesem, Aliye hanım da quvanğan edi. Ekisi içün de bu körüşüv pek müim edi.
– Sizge em esas Ukrainadan, em qomşu Rusiyeden qoltutalar, öylemi?
– Ebet. İçtimaiy ağlarda Moskva ve Sankt-Peterburgda qırımtatarlar, Qırımdaki ukrainlerge qoltutuv aktsiyalarını keçirgen insanlarnı sıq-sıq körem. Er aynıñ 18-de bu gruppa («Strategiya-18» teşebbüs gruppası – QA) Sankt-Peterburg ve Moskvada yazuvlı şiarlarnen çıqa. Soñki kere Ahtemniñ soñ sözünden alınğan ibare ile şiar bar edi. O, «Vatanımnı işğal etken Rusiye Federatsiyasınıñ bu ükmüni bütün qırımtatar halqı içün bir üküm olaraq qabul etmege mecburım», dep ayta. İnsanlar böyle yazuvlı şiarlarnı alıp çıqa. Soñki vaqıtları Ahtem Rusiyeden beş mektüp aldı. Mümkün olsa, men seslendireyim.
«Ürmetli Ahtem! Memleketim, Rusiye Federatsiyası, siziñ, dostlarıñız – qırımtatarlar – ögünde pek qabaatlı. İlk sefer degil. 2014 senesi Qırımnı işğal etti, halqıñıznı taqip ete. Halqıñız oğrunda küreşip zarar kördiñiz, nafile olmağanına ümüt etmege qaldı. Kün kelir, maalesef, tezden degildir, amma qırımtatarlarnıñ aqları ğayrıdan tiklenecek, azatlıq olacaq».
Mına daa bir dane: «Ahtem, merabalar, eviñizge qaytmañıznı isteymiz, halqıñıznı serbest körüñiz, Allah yardımcı olsun. Sizge ve qorantañızğa sağlıq tileymiz. Ukraina, Qırımnı qasevetlenemiz, ğalebe ve azatlıq isteymiz. Ürmet ile, Yelena Zaharova».
Bunı da oqumağa isteyim.
«Sabır etiñiz! Qabaatsız olğanıñıznı bilemiz, siz tuvğan toprağıñıznı zapt etken rus işğalcileriniñ qurbanı oldıñız. Sağlığıñıznı tüşüniñiz, zalımlar ebediy degil, azatlıq kelir, sizni qıynağanlar cevap berecek. Qırım – Ukrainadır. Aleksandr».
Moskvadan kelgen mektüpler. Er birinde «teşkerilgen» işareti bar. Böyle bir işaret zarfta da bar. Onı oqup Ahtemge bermege izin bergenler, demek.
– Ahtem Çiygoznıñ evge qaytmasını arz etedirsiñiz. İlk evelâ ne yaparsıñız?
– Quçaqlarım, sadece quçaqlarım, tınçlıq kelir. Buña er kün dua etem!


text:
Bengal tili
Bengal tili ya da Bengalce ( বাংলা, HSE: /ˈbaŋla/) - İnd-Ariy til gruppasından bir til, Bangladeşniñ resmiy tili ve İndistan Ğarbiy Bengal ştatınıñ tilidir. İnd-Avropa til ailesiniñ yañı İnd gruppasına aittir. Laf etkenlerniñ sayısı 215 milliondan ziyadedir. Zemaneviy edebiy Bengali tilini halq tiliniñ temelinde qurğan belli şair Rabindranat Tagor olğan. Söz terkibine köre sanskrit tiline yaqındır, lâkin sarf qurulışından ondan farq ete.
Bengali tili, tarihta Bengal olaraq belli bir regionda laf etile. Bangladeşniñ resmiy tili ve İndistannıñ 23 resmiy tilinden biridir. İndistan ştatları arasında Ğarbiy Bengalde (Bengalce laf etkenler ştat ealisiniñ 85 %-dan çoqnı teşkil eteler) ve Tripurada (67 %-dan çoq) resmiy statusqa saiptir. Çoq til taşıyıcı, İndistannıñ Assam (ştat ealisinden 28 %-ine yaqın), Andaman ve Nikobar adaları (26 % yaqın), Carkhand (10 % yaqın), Arunaçal Pradeş ve Mizoram (9 %-dan çoq) ştatlarında yaşay.


text:
Islam kalendarındağı ramazan ayı 1 mamır küni ayaqtalıp, bügin mwsılman qauımınıñ aytulı oraza ayt merekesi bastaldı. Bwl mereke 30 kün oraza wstap,..
Germaniyadağı migranttar sanı el halqınıñ 27,2 payızına jetti. Bwl turalı eldiñ Federaldıq satistika keñesi mälimdedi. Mikrozensus jariyalağan statis..
Bügin mwsılmandar üşin qadirli Ramazan ayınıñ bastaluı. Elimizdegi bastı senim ökilderiniñ izgi amaldarğa, abzal ädetterge wmtılıp, qayırlı dwğada b..
Reseydiñ auqımdı basıp kiruinen beri Ukrainadan 3 millionğa juıq bosqın özge elderge şığıp ketti. Bwl turalı BWW Bosqındar isi jönindegi Arnayı komiss..
Resey men Ukraina arasındağı soğıstıñ älemdegi jasaytın türli keri äserleriniñ bar ekeni anıq. Sonıñ işinde Qazaqstandı jäne älem elderin alañdatıp ot..


text:
Habaznı tiyrelerinde el, mından 2700 cıl alğa kuralıp tebregendi [Mızılanı İsmayıl]. Habazçı kartlanı eslerinde bolur, bayam. Glaşlanı Ahiya Efendi kesi kıyın bıla işletgen colnu (Efendini Colu) tiyresinde Suvlukol dep ullu kulak bardı. Bizni Orta Aziyaga köçürgünçü, bu kulaknı içinde 5-6 şavdan çıgıvçu edi. Endi şavdanladan biri kalgandı. 1994 cıl cavunlu bolgandı, bir kere cer tepgendi. Bıllay tabigat bolumla şavdanlanı uyathan edile. Bu art zamanda alimle cer atlanı (toponimle) tinte başlagandıla. Cerleni, suvlanı atların angılathan bir sözlük bardı. Şahmurzalanı Said bıla Camaldin Kokov hazırlağan (Balkarskiy toponimiçeskiy slovar). Ala bu işni hazırlavga ullu küç salgandıla. Bolsa da, bu sözlükde köp cerleni, suvlanı atları salınmay kalgandı. Ülgüge Habaznı tiyresin alayık. Raşhot Sırt, Karasuv, Irhılıkol, Suvlukol, Umarlanı Kaya, degen cer atla arı kirmey kalgandıla.
Elni çeget canında Dumankol degen ullu kulak bardı. Anı tamagında çıkgan suvçukla luhurga singip, Balık suvga cetmeydile [Cubolanı Salih “Malkar avazı”,1944, I. sanı]. Kulaknı atına “Demenük” deydi. Alay bıla anı ukraynalı tukum atha kelişdirgendi. Tüzü va başında aythanımça “Dumankol”du. “Gitçe Kuratı” dep cazadı. Kertisi va “Hureyti”di. Bu sözge uşagan -“Gestenti”, “Gubasantı”... Hureytini tamagında da burungu mekâmla bek köp bardıla.
Habaznı ogarı canında Balık suvga Gedmiş suv koşuladı. Bu söz Kabartı tilde “ДжyдMышx = Cudmışh” degen söznü transkripsiyasıdı. “Tavuk aşamavçu hans” degen maganadadı. Suvga bu at bizni Aziyaga köçürgenlerinden sora atalganın unutmazga kerekbiz. Suvnu, ol çıkgan kolnu atları başhadıla. Sovet vlast kirginçi bu demengili kolnu iyeleri Kaziyları bolgandıla. “Kaziylanı kara suvla” dep bolgandıla ata-babalarıbız bu suvga, şavdanlaga da. Bu tukumnu tuvdukları busagatda da Habazda caşaydıla.
Balık boynunda ullu köl da bolgandı. Kölnü atına Aydomirni kölü degendile. Cıldan cılga-cer köçe, şavdanla tarkaya, köl köllügün tas etgendi. İgi eslep karasang köl, bayam bılayda bolgan bolur degen oyum keledi kölüŋe.
Tavlula caşagan tiyrede cerleni, suvlanı atları 1500’ge cetedi. [“Balkarskiy toponimiçeskiy slovar” C. Kokov, S. Şahmurzaev, 1970 c.]. Aladan cüzüsü Habaznı tögeregindedile. Cerleni atları bu elni tarihin açıklaydıla. Habaznı burun zamanlada caşavu birsi elleribiz bıla kısha baylamlıkda bolgandı. Ol ogay Şimal Kafkazda 200-300 cıl mından alga bolgan işle bu elni bek ertdegili el bolganına tolu şagatlık etedile, 1872 cılda Ereseyni askeri Karaçaynı cerinde Batalpaşanı (Kırım tatarlanı asker başçısı)** askerin uvathandı. Bu horlam halknı esinde kalır üçün G.A. Potemkin bıllay onov etgendi: “Bu künden başlap Kobandagı stanitsiyaga Batalpaşinsk dep atarga” [V.C. Pikulnu cazmalarından]. Söz söznü tuvduradı. Burun zamanlada Habaznı tiyresinde bolgan işleni esgere kelgende, elni üsünden aytırga tüşedi.
Habaz kuralganlı, bek köpden, cüz bıla carım cıl boladı degen tuthuçsuz hapar cürüydü. Kimge ese da, nege ese da dep ol bıllay bolmaçı haparnı cayıp aylangan adamnı esine salırga süyeme, kim bolsa da...... 2500 cıl mından alga Balh degen şahar bolgandı. [“Bolgar-Türk ensiklopediya” 375 beti,1979 c. Sofya]. Bu şaharnı üsünden kesini ilmu işlerinde Ş. Nogmov da cazadı. “Balh” şahar Bizantiyada oguna belgili şahar bolgandı, satıv-alıv baylamlıkla cürütgendi. Anı alaylıgına Habaznı tiyresinde tabılgan köp türlü zatla şagatlık etedile. Men etgen akılga köre, elni tiyresinde üç kala bolgandı. Unutulgan kalalanı kallay cerde izlerge kerek bolganın M.Y.Lermontovnu belgili nazmularını birinde da aytıladı...
Şöndü aythanlarına köre, Balık boynunda bek ertdegili ellege Malka bıla Sarmakovo sanaladıla. Alanı tarihleri 1744 cılda başlanadı, deydile. Alay ese, bu elleni tögereklerinde bir kavum cerlege Malkarça atla nek atalgandıla? Sözüçün, Basmalı kol, Basmalı kaya, Hureyti, Canaldı/Janaldı sırt. Bu şartla azlık ete esele, dagıda Sarmak degeni Sarıgekdi. Köp ömür mından alga bu tiyrelede saruvbekle caşaganların ilmu açık etgendi, Basmalı kol bıla Basmalı Kaya Kamenomostnu bıla Sarmokovnu aralarındadıla. Habaz caş ese, tavlu atla bılayda kaydan çıkgandıla? Başda aytılgan cerleni Kabartı tilde atları cokdu.
Habaz keç kuralgandı derge öç bolganlanı sözlerin kertige uşatgan bir zat bardı, ol da bügüngü Habazçıla kaydan köçüp kelgenleri. Kertidi, bu adamlanı tamırları Ogarı Malkardandıla. Alay arlagırakga -tarihge karasak- ol tünenegi Habazçıla va ol keşeneleni, koşunlanı iyeleri?.. Bizni esibiz cetalmagan zamanlada bu cer-suv atlanı malkarça atap ketgenle?.. Habaz honşu elleden caş ese, bügüngülüle bılayda cangı el salgınçı bir-eki ming cıl mından burun, bılanı bılayga kelliklerin bilip, malkarça atap koyupmu ketgen bolur edile?..
Sagınılgan atlaga dağıda bir cerni atın koşarga tiyinşli köreme. Canaldı sırtında İbak belgi dep töbe bardı. Bu töbe, Habazdan bolmasa başha elleden körünmeydi. Vlast kirginçi Canaldı sırtnı caylıkları Habazçılanı cerleri bolgandı. Anı alaylıgın manga köpnü körgen kartlarıbız aythandıla. Cannetli bolsunla, ala Sardiyanlanı Hızır, Jettelanı Ramazan, Ulbaşlanı Mussa em Nögerlanı Kaziy edile. Men atların sagıngan kartlarıbızga “Nikolay caşya” dep boş aytmagandıla.
İbak belgi degen sırtlıknı atı unutulup kalgandı. Burun zamanlada Kamenomostnu (Karma kabak) ogarı ayagında karaçaylıla (Ishavatçıla), Canaldı sırtında va Habazçıla koy kozlatıp bolgandıla. İbaknı koşu turgan sırtha kün artha kaytıp kele cetgende, kışnı boşalganga sanagandıla. Aythanlarına köre, iş Mart aynı ortasında bolgandı. Bir cıl, İbak koyladan kozu ala turganda, caz başı cabalak cavup, tölüsü kırılıp kalgandı. Aythanımça, kün bu sırtnı artından çıga başlaganda, malla kavdandan toyuvçu edile. Mal aşnı da orta esep bıla sanap bu zamanga ceter dep cıyışdırgandıla koş tiyresine. Bilmey tirganlay kün buzulganını hatasından, biçen da tavusulup, barıp keltirirge colnu kar basıp, ana koyla da açdan ölgendile. Anı sebepli bu sırtlıkga İbak belgi dep atağandıla.
Ishavatdan kele, general Ermelov nögerleri bıla busagatdagı Kamenomostnu tiyresinde solurga tohtagan edi. Ol alayda, eki suv koşulgan cerde, el salırga dep onov etedi. Alay general onovun tolturalmagandı. Bu iş calan da 1825 cılda tolgandı. Cangı elde caşav eterge Ishavatdan köp üyürnü köçürgen edile. Bayam, anı üçün tübey bolurla Kamenomostda Karaçay tukumla. “Bizni tukumnu tamırları” - dep, köp Kabartılı kartladan eşitgenme.
Habaz, Balık boynundagı elleden igi da tamada bolganın körgüztgen köp türlü esgermele tabıladıla. Caz başı saban iyle başlaganda cerni kazsan, burungulu koşun sınıkla, başha türlü adırla çıgadıla. Şıyakılı kolda tabılgan zatlanı aytmay koysak da, Habaz cüz bıla carım cıldan köp da tamada bolganı körünüp turadı. Elni tarihin alimleribiz tolu titsele, halkıbıznı tarihine ullu koşumçuluk bolluk edi.
Habaznı üsünden dagıda halknı esinde bir seyir hapar kalgandı. Bu haparga köre, Habaz ceti kere tüp bolup, ceti kere kuralgandı. Anı alaylıgına iynanırıgıng keledi. Halkıbızga emina kirgeni belgilidi. “Birinçi Emina”, “Ekinçi Emina” degen halk cırla bardıla...
Uvuçlavçula da halal cürekli boladıla, dep bir zamanda eşitgenbiz. Aksak Temir, Kırım hanla, Ereseyni askerleri halkıbıznı, elibizni- ceribizni ayap koygan bolmaz edile...
Meni oyumuma köre, Habazga nença cıl bolganın mikrobiyologla da tohtaşdırırga bollukdula. Şıyakılı koldagı kabırla, emina kirip ölgen adamlanı kabırlarıdıla, dep köp kartdan eşitgenme.
Halkıbız burun zamanda Hıristiyan dinni tuthanı belgilidi. Anı bıla birge va tavlulanı bir kesegi macüsü dinge baş urup bolgandı. Meni oyumuma köre, bu eki din halkıbıznı arasında caraşıvlukda, bir birlerin bayıkdıra, caşagandıla. Halknı arasında cürügen iynanıvluk anı caşavuna bir zamanda da zaran bolmagandı. Alay aytırga bolluk ese, macüsü din da halkıbıznı çıgarmaçılık fahmusunu bir türlüsü edi. Oyum şavdanı... Köp bolmay anamı karındaşı Huçinalanı Aliy bıla men bir jor suratı bolgan taş taphanbız, Habazda. Alimleni aythanlarına köre, bıllay esgerme taşla Şimal Kafkazda calan da üç boladıla, munu sanap. Bizni respuplikanı cerinde va mından sora bıllay suratı bıla taş bolmagandı. Sın taşnı cıl sanın alimle tohtaşdırdıla, dep umut eteme. Ol alay bolsa, Habaz elni tarihinde, caşavunda biz alıka igi bilmegen şartla açıllıkdıla. Habaz, Malkarnı köp tarih haznalı ceridi.
______________________________________________
Soltanlanı Muhammat, Habaz Bek Ertdegili Eldi,
Mingitav-1993, Sayı: 5, Nalçik
______________________________________________


text:
2 qañtardağı beybit şeruden bastalıp soñı lañğa, qantögiske aynalıp ketken kürdeli jağday turalı belgili memleket jäne qoğam qayratkeri, Auıl şaruaşılıq ministri, Qostanay oblısınıñ äkimi, QR Qauipsizdik keñesiniñ hatşısı, Qazaqstannıñ Türkiyadağı Tötenşe jäne ökiletti elşisi, QR ükimeti prem'er-ministriniñ orınbasarı bolıp qızmet istegen Baltaş Twrsımbaev ağamızben 7 qañtarda swqbattasqanbız. Äuelgi swraq sol kezde tarağan beyresmi aqparattan bastalğan Bügin internet qosılğan soñ sayasatkerge qayta qayırılıp, qaytalap eks prezident Nazarbaevtıñ qaşıp ketti degeni jalğan aqparat eken. Qaytalap swhbat beresiz be dep edik, Twrsımbaev: Nazarbaev qaşpasa endi qaşadı. Ol swhbat sol qalpında twra bersin. Bügingi bolıp jatqan ahualdarğa tolıqtıru engizemin. -dedi.
– Baltaş ağa, Nazarbaev şınımen ketti me? Ol qaşıp ketti degen beyresmi sözder aytılıp jatır...
– Ketkende – özdiginen ketken joq ol. Iä, qaşıp ketti! Eldi bir özi 30 jıl ezip kelgen biliginiñ abıroysız aqırı osı boldı. Masqara! Endi ol soraqı tarihqa tap boldı. 200 milliard dollar baylığı bar adam ne isteydi bwl jerde? Ol 2 qañtar küni qaşıp ketti. Qauipsizdik keñesiniñ törağası bolıp, el prezidentinen joğarı otırdı. Aqırı masqara bolıp, qızmetten tüsken küni qaştı.
Endi ol özimen ketsin! Men bizdiñ halıqtıñ qayğısın bölisemin. Artı qayırlı, tınış bolsın! Köptegen adamdar jäydan-jäy, kinäsi joq, naqattan şeyit bolıp ketti. Endi oğan kinäli bügingi bilik, oğan kinäli qoğam, oğan kinäli bügingi bolıp jatqan jağday.
– Siz üşin Nazarbaev kim edi?
– Kim boluşı edi?! Uzurpator! Eldiñ biligin basıp alğan ozbır. Men bwl jöninde köpten beri aytıp kelemin. Ol 1995 jılı halıqtı aldap, özine qolaylı jaña Konstituciya qabıldap aldı. Referendummen. Eger ol adal, halıqqa taza nietimen qızmet etetin bolsa, Ata zañ eldiñ müddesin közdeui kerek edi. Biraq olay bolmadı. Aqırı ol halıqtı tobırğa aynaldırdı, el biligin wrlau men tonauğa jol aştı. Maqsatqa tez jetti. Mañayında jürgen köptegen oñbağan şolaq belsendilerdi, halıqtıñ satqındarın qızmetke tağayındadı, halıqşıl azamattıq belsendiler men öner qayratkerlerin satıp aldı. Prem'er-ministrdi özi tağayındadı. Ol – wrı! Onıñ orınbasarları – wrı. Ministrleri – wrı. «MVD» – wrı. «KNB» – wrı.
Eldegi zavod-fabrikalardıñ bärin qwrttı, auıl şaruaşılığın tügel qirattı. Sodan keyin şeteldiñ eñ oñdı jerlerin, zäulim saraylardı öziniñ sem'yasına, janında jürgen kömekşilerine satıp alıñdar dep rwqsat etti. Ol saraylardıñ bağası keminde 50–100 million dollar twradı. Franciyadan, Londonnan, Şveycariyadan jalğız öziniñ basına bes-altı ülken osobnyaktardı satıp aldı. Ispaniyadan jerimen birge satıp aldı. Ispaniyanıñ korolin korrupcioner qılıp aldı.
Sondıqtan Nazarbaevtı eşqanday halıq keşirmeydi. Ol oylamasın, tuıstarı men bügingi bilikte otırğandar onı halıq keşiredi dep oylamasın. Eger halıq keşiretin bolsa, onda bwl eldiñ zerdesi joyılğanı ma?!
– Nazarbaevtıñ Qauipsizdik keñesi törağalığınan ketkeni jöninde resmi aqparat berilgen joq qoy...
– Onday resmi aqparattı berudiñ keregi joq. Toqaev ayttı ğoy: men endi prezident retinde Qauipsizdik keñesin birge basqaramın dep. Odan artıq ne aqparat kerek?
– Prezident Toqaev eldegi jağday jaylı mälimdeme jasadı. Biraq eks-prezident turalı eşteñe aytqan joq. El tınıştalğannan keyin Nazarbaev qayta aynalıp kelui mümkin be?
– Eşqaşan qayta aynalıp kelmeydi. Biz Nazarbaevtıñ istegen qılmısın jiırma jıl boyı aytıp kelemiz, sonı halıqqa jariyalauğa Qasım-Jomart Toqaevtı mäjbürleu kerek. Osıdan keyin şındıqtı aytsın. İs qozğasın, mwnımen tergeuşiler şwğıldanuı kerek. Korrupcioner retinde, wrlıqşı retinde ol jazağa tartıladı.
– Bwğanğa deyin de bizdiñ bilik neşetürli qitwrqılıqqa barğan, onı bärimiz bilemiz. El tınıştalıp, qalpına oralğanda, Nazarbaev kelip qalsa, ne isteu kerek?
– Halıq sol sağatta-aq alañdarğa şığuı kerek. Eldiñ prezidentin mäjbürleu kerek, halıqtıñ aldına şıqsın da aytsın: men Nazarbaevqa is qozğaymın, onı jazalaymın, wrlağan aqşasınıñ bärin qaytaramın, halıqtıñ igiligine jwmsaymın dep. Odan basqa jol joq.
– Nazarbaevtıñ jaqındarınıñ, otbasınıñ baylıqtarı turalı köp aytıladı. Sol baylıqtı elge qaytarudıñ mümkindigi bar ma?
– Şetelge şığarğan baylıqtardıñ barlığı aşıq, onı tauıp alu op-oñay. Şetelderdegi aktiv aşıq boladı, onı jasırıp qala almaysıñ. Sondıqtan uaqıtı kelgende halıqtıñ ırısınan jırıp alğan barlıq baylıqtarın qaytaruğa küş salatın bolamız. Bwl ispen Äkejan Qajıgeldin men Qazaqstan oppoziciyasınıñ şeteldik byurosı qazirdiñ özinde aynalısıp jatır.
Bwl otbası eldegi «nal» dep atalatın «tiri» aqşanıñ barlıq közin basıp alğan. Mäselen, eldegi bankterdi aytpağanda, Bolat Nazarbaev pen Dariğa Nazarbaeva ekeui araq şığaratın öndiristi bölip alğan. Basqa biznesmen bwl salağa kire almaydı. Men jay ğana bir biznestiñ salasın aytıp otırmın. Almatınıñ barlıq bazarları men baraholkası nazarbaevtardıñ menşiginde. Halıq jılap-eñirep solardan bes tiının tauıp jür. Mine, bwlardıñ halıqqa istegen «jaqsılığı». Bwl halıqqa jasağan qastandıq. Osı qastandıqtıñ bärine Nazarbaevtıñ sem'yası tügel jauap berui kerek.
– Prezident Toqaev reforma jasaymın dedi. Onıñ qanday reforma jasauı mümkin? Bügingi şu şığarıp jatqan saylau turalı, miting turalı zañğa reforma jasay ala ma?
– Ol jasauğa mäjbür boladı. Nege deseñiz, qazir barlıq mäseleniñ beti aşıldı. Eger qazir Qasım-Jomart Toqaev prezident retinde reforma jasamaytın bolsa, onı eşkim keşirmeydi. Ol eñ birinşi sayasi reforma jasauı kerek. Halıqtıñ betin adaldıqqa, şındıqqa bwruı kerek. Al ol üşin ädil saylau ötkizu kerek. Ortalıq saylau komissiyasınıñ basında Berik Imaşov degen oñbağan otır, onı quu kerek.
Sondıqtan eldegi jağdaydıñ bärin ornına keltiru üşin, köp jwmıs isteu kerek. Sayasi reforma kerek. Ekonomikalıq reformanı qaytadan qarap, onı toqtatpau kerek. Qazaqtıñ bay memleketin qaytadan ornına qalıptastıru kerek.
Eger Nazarbaevtıñ wrlıq jasağan jolımen, onıñ korrupciyalıq, sayasi wrlıq bağıtımen Toqaev ta jüretin bolsa, onıñ prezidenttik qızmeti köpke sozılmaydı. Halıq onı sayasi tez şeşedi. Halıq qazir aşındı, onıñ beti aşıldı. Halıqpen aqıldasıp, elde jedel türde sayasi özgeris jasamaytın bolsa, Toqaev osı prezidenttik merziminiñ ayağına deyin jetpey qaladı.
– Eldiñ köp talqılap jatqan taqırıptarınıñ biri Wlttıq qauipsizdik komitetiniñ birinşi orınbasarı Samat Äbiş turalı. Ekinşi taqırıp – eldiñ beybit şeruin biliktiñ öz paydasına paydalanıp ketui. Eldegi qantögisti sodırlarğa, terrorşılarğa jauıp jatır. Sol sırtqı küşterdi memlekettik qauipsizdik organdarı bilui kerek edi ğoy...
– Mwnday qaterdiñ boların biz bayqap, aldın ala täuelsiz baspasöz arqılı aytıp otırdıq. Biraq oğan eşkim qwlaq aspadı. Ras, Qauipsizdik komiteti büginde nemen şwğıldanıp otır? Elde uahabittik-salafittik ağım küşeyip bara jatqanın Komitet bilmedi me? Osı ekstremistik küşterdiñ ornığıp, eşqanday şekteusiz damuına Kärim Masimov pen Samat Äbiş «krışa» boldı. Al ol ekeuiniñ üstinde twrğan – Nazarbaev. Uahabitter men salafitterdi Nazarbaevtıñ aytuımen ösirgen – sol ekeui. Jalğan qoğamdıq birlestikter qwrıp alğan Qayrat Satıbaldı sırttan äreket etti. Bwlardı soñğı jiırma jıl boyı dayındadı. Sol kezdegi jiırmadağı jas jigitter ösip, büginde saqaldarı sapsiğan terrorşı bolıp şığa keldi!
– Nazarbaevtıñ otbası elden qaşıp ketti dep jatır. Al Masimov elde me?
– Masimovtı qamauğa aldı. Nazarbaevtıñ jasağan qılmısın osı Masimov siyaqtı qolşoqpar orındauşılarğa jabu bastaladı. Eger bwl operaciyalardıñ artında Kreml' men Putinniñ twrğanı naq bolsa, Toqaevqa Nazarbaevtı qorğaştaudıñ barlıq qısımı jasaladı.
– Osınday qısıltayañ jağdayda qoğam jäne memleket qayratkeri retinde Toqaevqa qanday keñes aytar ediñiz? Eñ aldımen halıqqa ne deysiz?
– Halıqqa, elge aytarım – terrorşılardıñ da äke-şeşesi bar. Äke-şeşesin tıñdamasa, olar adam emes – ayuan. Sondıqtan olardı äke-şeşesi, tuğan-tuısı qoyğızsın! Ol – bir.
Ekinşiden, mınau terrorizmdi, bwzaqılıqtı toqtatu üşin, bilik qoğam belsendileriniñ bärin osı jwmısqa tartuı kerek. Wlt janaşırları wsınıstarın engizsin. Al bilik sonı eskerip, josparlı bağdarlama qabıldauı kerek. Bwdan basqa jol joq.
Mısalı, damığan memlekette ne bar? Parlament bar – baqılaydı. Täuelsiz media bar – baqılaydı. Partiyalar bar – baqılaydı. Al bizde ne bar? Eşteñe joq qoy! Nazarbaev jat degenin – jatqızadı, twr degenin – twrğızadı, öltir degenin – öltiredi. Biz osılay 30 jıldı joğalttıq. 30 jılımız eşqanday nätijesiz, jelge wşıp ketti. Nazarbaevtıñ 30 jılğı biligi masqara soraqılıqpen ayaqtaldı!
Al eger Toqaev mırza osınday täuelsiz instituttardı qalıptastırmaytın bolsa, tarihta öte jaman atımen qaladı. Bizde Toqaev korrupcioner emes degen senim bar. Bolıp jatqan jağdaydı tüzeydi dep oylaymın. Eñ äueli Nazarbaev pen onıñ äuletiniñ qarjısın memleketke qaytaru kerek. Äytpese olar sol aqşağa qaytadan terrorşılar dayındaydı. Olar qazir de memleketti qalay sürindirudi oylastırıp otır.
– Keşe tağayındalğan Qazaqstan ükimetiniñ jaña prem'er-ministri turalı qanday pikir aytar ediñiz? Jalpı, Älihan Smayılov degen kim?
– Älihan mırzanıñ kim ekeni mağan qızıqtı emes. Erekşeligi sol – Nazarbaevqa jağa bildi. Ükimettegi köp menedjerlerdiñ bireui ğana. Mäselen, kezindegi Äkejan Qajıgeldinniñ bir oramına twrmaytın prem'er bolarına senimdimin.
Osı tağayındauğa qarap, mınaday twjırımğa keldim: kezinde Nazarbaevtıñ ıqpalımen ösken, bwrınğı ükimettiñ qwramında eşqanday erekşeligimen tanılmağan twlğanıñ prem'er boluı prezident Toqaevtıñ özindik ekonomikalıq komandası joq pa degen oyğa negiz bolatın siyaqtı.
– Al qoğam men biliktiñ arasında teke-tires tuğan osınau şaqtı siz ükimettiñ qwramında kimder boluı kerek dep oylaysız?
– Eger däl osı jolı ükimet basına Oraz Jandosov nemese Mwhtar Jäkişev siyaqtı tanımal jäne professional twlğa tağayındalğanda, prezident Toqaev wsınğan ekonomikalıq bloktıñ nätijesine qoğam men halıqtıñ senimi nığaya tüser edi. Sol siyaqtı jaña ükimettiñ qwramında Arman Şoraev pen Barlıq Meñdiğaziev siyaqtı äri patriot, äri bilikti azamattar bolğanda, prezident Toqaevtıñ jaña bastamaları bayandı bolar edi. Endi bolar is – boldı. Küteyik! Ümitimiz üzilmegen halıqpız ğoy...
– Baltaş ağa, eldegi soñğı jağdaylardı eskerer bolsaq, merziminen bwrın parlamenttik saylau ötui mümkin be?
– Mümkin ğana emes, saylau mindetti türde ötui tiis! Elge eş paydası timegen nazarbaevtıq parlamentti quu kerek. Jaña parlament ädil saylaudıñ negizinde qoğam ökilderiniñ tolıq qatısumen ötui tiis. Ol üşin saylau turalı zañnamalarğa tiisti özgerister engizilui kerek. Tirkeu procesinen öte almay jürgen partiyalar tirkeuge alınuı qajet. Jaña parlamentte azamattıq qoğamnıñ tolıq spektorı qamtıluı tiis!
– Al sonda «Nwr Otan» partiyasınıñ bwdan bılayğı tağdırı ne boladı dep oylaysız?
– Bwl partiyanı küresinge laqtıratın uaqıt tudı! Meniñ oyımşa, prezident Toqaevtı törağalıqqa saylaytın aldağı s'ezde «Nwr Otan» partiyası tarqap, bilik partiyası jañaşa ataumen jañaruğa tırısadı. Biraq bwl özgeris tağı da közboyauşılıqpen ötedi dep oylaymın. Sebebi elde wzaq jıldar boyı qalıptasqan qasañ byurokratiya men nazarbaevtıq rejim bwl partiyanı bwrıla almaytın ögizge aynaldırıp jiberdi. Al «ök» degennen basqanı tüsinbeytin ögizden ne kütuge boladı?
– Endeşe mwnday jağdayda siz jetekşilik etetin «El men Jer» qozğalısı partiyağa aynaludı oylastırıp otırğan joq pa?
– Jaqsı swraq. Biz qozğalıstı partiyağa aynaldıru transformaciyasın oylastırudı qolğa aldıq. «El men Jerdiñ» osı düysenbi küni ötken töralqa otırısında bwl mäsele söz boldı. Biraq qalay bolğanda da, eñ aldımen eldegi sayasi partiyalar turalı zañnamalarğa özgeris engizilmey, partiya qwru mäselesi oñay bolmaydı. Sondıqtan bügingi parlament halıq aldında aqtaluı üşin, demokratiyalıq qatınastardı qalıptastıruğa ıqpal etetin tiisti zañnamalıq qwjattarğa şwğıl özgerister engizlui tiis dep oylaymın.
– Swhbatıñızğa raqmet, Baltaş ağa! İsteriñiz ilgeri bolsın!


text:
Yañı yılnıñ birinci künleri Qırımda 27 yanğın yüz berdi, olardan 25 insan tahliye etildi. Bu aqta Rusiye Fevqulâde işler nazirliginiñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«2016 senesi dekabr 31-den yanvar 3-ne qadar 27 yanğın yüz berdi, mından 25 insan tahliye etildi ve 3 qurtarıldı. Suv obyektlerinde 1 insan, dağ-orman yerlerinde – 1 insan qurtarıldı», – qayd eteler nazirlikte.
Nazirlikte bildirilgeni kibi, yanğınlar fişenkler sebebinden yüz bermegen.
Qırımda blackouttan sebep insanlarnıñ çoqusı farqlı aletler yardımı ile evlerini qızdırmağa mecbur.
Dekabr başında Saq şeerinde şahsiy evde yanğın yüz berdi, neticede üç bala elâk oldı – 11 yaşında egizler ve bir yaşında qızçıq. Eki büyük insan ve daa bir bala qurtarıldı.
Qırımda çarşenbe künü aqşam yarımadağa «Kahovka – Titan» yolağı vastası ile berilgen elektrik energiyasınıñ söndürilmesi aqqında bildirdiler. Elektrik teminlevsiz Krasnoperekopsk, Aqşeyh, Aqmeçit, Saq, Canköy rayonları, Saq ve Kezlev rayonları qaldı. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov faallerniñ buña alâqası bar olmağanını qayd ete.


text:
İlhaq etilgen Qırımda cinayetçilik seviyesi qarardan ziyade yükselgeni qısmen siyasiy taqiplernen alâqalıdır, dep saya qırımlı uquqçı Lilâ Gemeci. Böyle bir fikirni o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde bildirdi.
«Men bellesem, cinayetçilik seviyesi qarardan ziyade yükselgeni birinci nevbette qırımtatar ve musulmanlarnıñ siyasiy taqiplerinen alâqalıdır. Bundan ğayrı ekstremizm maddeleri ağır soyları dep sayıla. Ondan da ğayrı, Rusiye ve Donbassnıñ tanılmağan «cumhuiyetlerinden» kriminal keçmişi olğan pek çok insan kelip başladı. Üçünciden, rusiyeli küç idaresi hadimleriniñ tespitnen bağlı planları bar, bu sebepten Ukraina devrinden qalğan pek çok davalarnı açıp, olarnı ğayrıdan taqiq eteler. Onıñ içün statistikanıñ bir qısmı qoşılıp yazılğan olması mümkün», – dep qayd etti uquqçı.
Rusiye Baş prokuraturasınıñ 2017 senesi yanvar-noyabr aylarında azırlağan esabatında, 2016 senesiniñ aynı müddetine nazaran ilhaq etilgen Qırımda cinayetçilik seviyesi 56% artqanı kösterilgen. Bu müddet içinde prokuratura yarımadada 35 biñ cinayet işlengenini qayd etken, olarnıñ 15 biñi – ağır ve ziyade ağır cinayetlerdir.
Baş prokuratura cinayetlerniñ eñ çoq tarqalğan soyu – dolandırıcılıq olğanını qayd ete. Böyleliknen ilhaq etilgen Qırım, Rusiyeniñ diger regionlarınen qıyaslanğanda cinayetçilik seviyesinde lider olıp çıqa.
Rusiye işğalinden soñ, Qırımda mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
«Geroika» hayriye teşkilâtı yañı leyha içün para cıymasını ilân ete: «Ukraina birligi içün uruşlarda elâk olğan Qırım sakinlerine» bağışlanğan hatıra abidesiniñ Herson vilâyeti cenübinde, vaqtınca işğal etilgen Qırım ile sıñır yanında quruvı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa teşkilâtta bildirdiler.
«Hatıra abidesi, taş temelinde Simon Petlüra Haçı Nişanınıñ büyük nushasından ibaret olacaq. Abide boyu granit taşları qoyulacaq, bu yerde Ukraina şarqında rusiyeli tecavuzcı ile uruşlarda elâk olğan 17 Qırım sakininiñ adları yazılacaq. Hatıra abidesi yanında Ukraina devlet bayrağınen 8 metrlik direk tikleycekmiz», – dep añlattılar teşebbüsçiler.
Plan boyunca, hatıra abidesi E-97 yolu yanında qurulacaq, onı Qırımğa ve arqa tarafqa ketken avtomobiller körecek. Onıñ bulunacaq yeri: E-97 yolundan Herson vilâyetiniñ Kalançatskiy rayonındaki Stavki köyüne buruluş.
Umumen olaraq, leyha içün tahminen 40 biñ grivna kerek.
Para cıyılsa, qurucılıq işleri 2016 senesi sentâbr soñunda başlanacaq. Abide qoyuv işlerin, b,r ay içinde bitirmege isteyler.
«Geroika» hayriye teşebbüsi 2010 senesi peyda oldı. Onıñ esas maqsadı, teşkilâtçılarnıñ sözlerine binaen, Birinci (1917 – 1920 seneleri) ve Ekinci (1939 – 1950 seneleri) azatlıq küreşiniñ populârlaştırılmasıdır. Bu teşebbüske er istegen adam qoşula bile.
Ukraina şarqında silâlı dava 2014 senesi baarde, Qırım rusiye tarafından işğal etilgen soñ başlandı. Ukraina ve Ğarp memleketleri Rusiyeni Donbassta separatistlerge qol tutqanı içün qabaatlay. Moskva bu qabaatlavlarnı red ete, ve Donbassta rusiyeli askerler yoq olğanını, amma o yerde «göñülliler» bar olğanını ayta.


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Türkiye siyasetçileri ve iş adamlarınıñ işğal olunğan yarımada ziyareti çerçivesinde Türkiye ile parom ve uçaq seferleriniñ başlaması meselesini kötermege planlaştıra. Bunı Devlet dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek RİA Novosti agentligine bildirdi.
«Parom, uçaq ve deñiz yolcu taşımaları aqqında laf etilecektir», – dedi Balbek.
Kezlev limanından parom işletmesi baqılacaqtır. Al-azırda Türkiyege Aqyar paromı qatnay.
Balbekniñ fikirince, böyle adım iqtisadiy leyhalarnıñ inkişafına yardım etecektir.
«Bağ ve naqliyat imkânları olsa, Türkiyeniñ iş leyhaları Rusiye Qırımında muvafaqiyet ile kerçekleştirilecektir», – dep qayd etti deputat.
Tünevin işğal etilgen Qırımğa Türkiye Cumhuriyetiniñ eyyeti kelip çıqtı. Erkânında deputatlar, siyasetçiler, ükümetten tış teşkilâtlarnıñ vekilleri ve iş adamları bar.
Ukraina Tışqı işler nazirligi çetel eyyetleriniñ Qırım ziyaretleri resmiy sayılmay, dep bildirgen edi. Nazirlik iyül 25-de bir muracaatnı derc etti, çetel vatandaşları ve vatandaşlıqsız şahıslarğa Qırımğa qanunsız şekilde barmaqtan vazgeçmege tevsiye etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Mánzil: 230112, Nókis qalası, Akademik Sh.Abdirov kóshesi, 1-úy.
Telefon: +998 (61) 223-58-32
E-mail: yurfak_karsu@mail.ru
Dekan orınbasarı
Tleumuratov Mambetbay Bazarbaevich
E-mail: mttleumuratov@gmail.com
Qabıllaw waqtı: hár kúni (ekshembiden tısqarı), 09.00 den 13.00 ge deyin
Jaslar menen islesiw boyınsha dekan orınbasarı
Abdreymov Yusupbay Turdıbaevich
E-mail: abdreymov79@mail.ru
Qabıllaw waqtı: hár kúni (ekshembiden tısqarı), 14.00 den 18.00 ge deyin
Dekan orınbasarı
Reymbaev Abdulla Qurbanbaevich
E-mail: reymbaev.qmu@gmail.com
Qabıllaw waqtı: hár kúni (ekshembiden tısqarı), 14.00 den 18.00 ge deyin
Fakultet tariyxı
1977-1978 oqıw jılında tariyx-geografiya fakulteti quramında huqıqtanıw bólimi ashıldı. Usı jıldıń ózinde 50 student qabıllandı. Ilimiy-pedagogikalıq iskerligin tanıqlı ámeliyatshı, alımlar alıp bardı: yuridika ilimleri kandidatları A.Dauletov, N.Abdullaev, U.Nurmashov, Sh.Xalikov, M.Xakimov, hám de I.Nuratdinov, Q.Umarova, R.Aytmuratova, E.Qutıbaeva, J.Niyazova, B.Matmuratov, G.Yuldasheva.
1993-jılı yuridika fakul’teti shólkemlestirildi.
1996-jılı yuridika fakulteti tariyx fakulteti menen qosılıp yuridika-tariyx fakulteti shólkemlestirildi.
1999-2000 oqıw jılında «Puqaralıq huqıqı; shańaraq huqıqı; puqaralıq process; xalıqaralıq jeke huqıq» qánigeligi boyınsha magistratura ashıldı.
2003-jılı yuridika fakulteti qayta shólkemlestrildi hám quramında 4 kafedra óz jumısın alıp bardı: mámleketlik huqıq hám basqarıw; puqaralıq huqıq; jınayat huqıqı, processi hám kriminalistika; xojalıq huqıqı.
2011-jılı yuridika hám tariyx fakulteti tiykarında tariyx hám huqıq fakulteti shólkemlestirildi.
2014-jılı huqıqtanıw kafedrasında qánigelikler boyınsha doktorantura ashıldı.
2019-jılı yuridika fakulteti qayta shólkemlestirildi.
1977-2019-jıllar aralıǵında fakultet dekanı lawazımında K.Sarıbaev, B.Shamambetov, M.Torebekov, B.Matmuratov, J.Xakimniyazov, E.Kutıbaeva, A.Allamuratov, F.Qutlımuratovlar jumıs alıp bardı. 2019-jıldan baslap yuridika fakultetin Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen ilim ǵayratkeri, Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyalıq baqlaw komiteti aǵzası, yuridika iliminiń doktorı, professor E.Kutıbaeva basqaradı.
Fakultet kafedraları:
- Insan huqıqları, mámleketlik huqıq hám basqarıw kafedrası
- Jınayıy-huqıqıy hám puqaralıq-huqıy pánler kafedrası
- Milliy ideya, ruwxıylıq tiykarları hám huqıq tálimi kafedrası
Bilimlendiriw sisteması
Bakalavriat baǵdarları:
- 5240100 – Yurisprudenciya (xızmet túrleri boyınsha)
- 5111600 – Milliy ideya, ruwxıylıq tiykarları hám huqıq tálimi
Magistratura qánigelikleri:
- 5A111600 – Social-gumanitar pánlerdi oqıtıw metodikası (mánawiyat tiykarları)
- 5A240101 – Advokatlıq iskerlik
- 5A240108 – Mámleketlik basqarıw huqıqı
- 5A240116 – Jınayat nızamshılıǵın qollaw teoriyası hám ámeliyatı
- 5A240118 – Huqıq hám biznes
Doktorantura qánigelikleri:
- 12.00.01 – Mámleket hám huqıq táliymatı hám tariyxı. Huqıqıy táliymatlar tariyxı
- 12.00.02 – Konstituciyalıq huqıq. Hákimshilik huqıq. Finans hám bajıxana huqıqı
- 12.00.03 – Puqaralıq huqıq. Isbilermenlik huqıqı. Shańaraq huqıqı. Xalıqaralıq jeke huqıq
- 12.00.08 – Jınayat huqıq. Huqıqbuzarlıqlardıń aldın alıw. Kriminologiya. Jınayat-orınlaw huqıqı
Professor-oqıtıwshılar quramı
Kafedralarda ilimiy-pedagogikalıq iskerligin 39 professor-oqıtıwshı, qosa islew tiykarında 13 oqıtıwshı alıp barmaqda, solardan 4 yuridika ilimleri doktorı, professor E.Qutıbaeva, Q.Umarova, Z.Reymova, R. Matkurbanov; 15 ilim kandidatı – doc. M.Najimov, doc. Q.Seytnazarov, doc. M.Utepbergenov, doc.S.Utemuratova, doc B.Matmuratov, doc. Daumenov, doc. K.Nizamatdinov, doc. F.Kutlımuratov, doc. Sh.Shamshetov, doc.I.Matjanov, doc.A.Bayrıeva, doc. J.Saǵındıqov, A.Alliyarov, I.Jollıbekova hám docent R.Reymov. Qosa islew tiykarında belgili ámeliyatshılar hám ilimpazlar: Ózbekstan Respublikası Oliy Majilis Senatınıń komitet baslıǵının orınbasarı doc. B.Matmuratov, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi komitet baslıǵı prof. Z.Reymova, Mámleketlik xızmetler agentligi Qaraqalpaqstan Respublikası basqarmasınıń baslıǵı doc. R.Matkurbanov jumıs alıp barmaqda.
Ilimiy-izertlew iskerligi
Sapalı bilim beriw hám ilimiy-pedagogikalıq kadrlardı tayarlaw ushın Qaraqalpaqstan Respublikası yurisprudenciya tarawındaǵı bar ilimiy potencialı tartılǵan.
Yuridika ilimleriniń áhmiyetli tarawları boyınsha ilimiy-izertlew jumısları alıp barılmaqda, solardan, mámleket hám huqıq táliymatı hám tariyxı, konstituciyalıq, hákimshilik, ekologiyalıq, puqaralıq, jınayat, xojalıq, jınaya-processullıq huqıq h.t.b.
Ilimiy-izertlew kadrlardı tayarlaw barısında eń keyingi jetiskenlikleri retinde – 2019-jılı kafedra doktorantlarınıń A.Imatov hám A.Jumanov, izertlewshi S.Erniyazova, 2021-jılı yanvar ayında G.Berdimuratovanıń filosofiya doktorı (PhD) ilimiy dárejesin yie bolıw ushın dissertaciyaların tabıslı qorǵap shıqqanlıǵın atap ótsek boladı.
Fakultette joqarı qániygeli kadrlardı tayarlaw dokorantura arqalı ámelge asırıladı. Búgingi kúnde fakultettiń 6 oqıtıwshısı doktoranturada tálim almaqta.
Xalıqaralıq baǵdarlamalar hám proektler
Professor Q.Umarova TEMPUS proektınıń grantın jeńip aldı hám fakultet janında TuCAHEA «Tyuning orayı»n ashtı. Bul proekttiń hám oraydıń tiykarǵı maqseti Oraylıq Aziya mámleketlerindegi joqarı oqıw orınlarında bilimlendiriw sistemasınıń sapasın asırıw esaplanadı.
Professor E.D.Kutıbaeva basshılıǵında «Jámiyetlik qadaǵalaw sistemasında ózin-ózi basqarıw uyımlarınıń wákilliklerin keńeytiw mashqalaları (Qaraqalpaqstan Respublikası mısalında)» atamasındaǵı fundamental ilimiy proekti tiykarında jámiyetlik qadaǵalaw sistemasında ózin-ózi basqarıw uyımlarınıń wákilliklerin keńeytiw boyınsha ilimiy izertlewler ámelge asırılǵan.
Fakultette ziyrek studentler menen birge islesiw jaqsı jolǵa qoyılıp shólkemlestrilgen. Studentler ilimiy jámiyeti kóleminde ilimiy izertlew jumısları alıp barılmaqda, kafedralar janında hár qıylı ilimiy dógerekler shólkemlestirilgen. Hár jılı jas ilimpazlar, magistrlar hám ziyrek studentler ilimiy ámeliy konferenciyalar ótkerilmekte.
Sonıń menen birge fakultet janında fizikalıq hám yuridikalıq shaxslarǵa biypul huqıqıy járdem kórsetiw maqsetinde yuridikalıq klinika jumıs alıp barıp atır. Klinikanıń jumısı puqaralardı professor-oqıtıwshılar hám studentler tárepinnen qabıllaw usılı arqalı shólkemlestirilgen. Klinikada alıp barılıp atırǵan jumıslar studentler ushın teoriyalıq bilimlerin ámeliyatta qollanıw ushın imkaniyat jaratadı.
Fakultette kriminalistika boyınsha oqıw laboratoriyası iske tústi.
Studentlerdiń ámeliy kónlikpelerge iye bolıwı ushın qániygelestirilgen auditoriya – oqıw «Sud zalı» shólkemlestirildi. Sud zalınıń maqseti oqıw hám ilimiy processlerdi yuristlerdiń ámeliy sabaqları menen birlestiriw bolıp tabıladı.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ ordusına seferber etilgen er bir qırımlığa bir kere 200 biñ ruble berilecek. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Telegram kanalında yazdı.
«Askerlerimiz ve olarnıñ qorantaları içün qoşma maddiy yardım. Seferber etilgen insan ketken arbiy bölükte ariza yaza bile. Para 5 iş künü içinde bank kartına kele», – dep bildirdi Aksenov.
Sentâbrniñ 21-nde Rusiyede ilân etilgen qısmiy seferberlik sebebinden Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti askerlikke aluv komissiyalarını quruv aqqında bildirdi. Sergey Aksenov esas Ukrayınağa 1200 «göñüllini» yolladı ve daa eki batalyon azırlay, dep bildirdi. Qırımdaki Rusiye kütleviy haber vastaları «añlaşmalı arbiy hızmetniñ» reklamasını yapa.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırım ve Aqyarda Rusiyeniñ Ukrayınağa qarşı cenkinde ölgen Rusiye arbiylerini defin etmege devam eteler.
Ukrayına prokuraturasınıñ malümatına köre, 2015 senesinden başlap Rusiye Qırımda Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı quvetlerine askerlikke aluv qanunsız kampaniyasını 15 kere keçirdi. Aq qorçalayıcılar Qırım ve Aqyar sakinleriniñ Rusiye ordusına aluvını halqara uquq bozuluvı dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi, VİETnıñ ya da arbiy areketlerniñ devam etkeni topraqlarnıñ sakinleriniñ işsiz statusını alması ya da yañıdan vesiqalaştırması ve devlet yardımını alması içün ne yapmaq kerekligini añlata.
Qayd etemiz ki, telükesiz bölgelerde em uzaqtan (Diia portalı ya da mobil qullanımı vastasınen), em de offline - çalışqan sizge eñ yaqın Emek merkezine hitap etmek mümkün.
Vaqtınca işğal etilgen ya da arbiy areketler devam etkeni topraqlarda bulunğan kişi Emek merkezine online şekilde hitap etip işsiz statusını ala ya da yañıdan vesiqalaştıra, devlet yardımını ala bilir.
Bunıñ beş variatı bar:
- Diia vastasınen elktron bir ariza bermek;
- online-anketanı toldurmaq;
- çat-botnı qullanmaq;
- elektron poçtası vastasınen vesiqalarnı yollamaq ([email protected]);
- sıcaq hatqa hitap etmek: 0 800 509 966.
İşsizlik statusı, Emek merkezinde qayd etüvniñ ilk kününden, yardım ise maqbul statusnı alğan künden berilir.
Malümat grafikasında tafsilâtlıca oquñız.
İşsiz statusnı vesiqalaştırmaq içün kerekli vesiqalarına ya da tasdıqlanğan sigorta stajına, emek faaliyetine, maaşına (kelir, para teminatı) saip olmasa, devlet içinde alınğan kişilerge, VİETda ya da arbiy areketlerniñ devam etkeni topraqlarda bulunğan kişilerge işsiz statusnı berüv, devlet sicillerindeki, malümat sistemalarındaki ve bazalarındaki belgilerge köre yapılır.


text:
Şevçenko adına Kyiv Milliy Universitetinde oktâbr 21, cuma künü Qırımtatar til ve edebiyat Merkezi ve ağzaviy tercimeniñ zemaneviy tehnologiyalar laboratoriyası açıldı.
Bunı universitetniñ matbuat-hızmeti bildire.
Bildirüvde Tilşınaslıq Merkezi ve tercime laboratoriyası Türk İşbirligi ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) destegi ile tehnikiy tarafean donatılğanı aytıla.
Açılış merasiminde türk eyyetinden ğayrı qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev te iştirak etti.
«Qırımtatarlar içün Ukraina olarnı çeşit şekillerde maneviy cetten desteklegeni ğaye emiyetli. Qırımtatar ve ğağauz tilleriniñ ögrenilmesi boyunca tasil programmalarınıñ açılması –böyle destekniñ delili», – dedi Cemilev.
Matbuat-hızmetiniñ bildirgenine köre, Şevçenko adına Kyiv Milliy Universitetiniñ tilşınaslıq institutı «şimdilik Ukrainada devlet müessiseleri arasında tek onda zemaneviy tercime laboratoriyası bar».


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde «Çiygoz davasınıñ» 87-ci mahkeme toplaşuvında, 2014 senesi fevral 26 künü kütleviy qalabalıqlarda iştirak etkeni ile qabaatlanğan Mustafa Degermenci, ifadelerini berip, taqiqatçı oña basqı yapıp, qabaatını qabul etmege ve Çiygozğa iftira atmağa talap etkenini bildirdi.
Bunı mart 6 künü video-muracaatında advokat Nikolay Polozov bildirdi.
Advokat: «Mustafa dedi ki, taqiqatçı oña basqı yapa edi, qabaatını tanığamağa ve talap ete edi, Ahtem Çiygozğa iftira atmağa talap ete edi, amma o (Mustafa Degermenci – QA) buña razı olmadı. Bir arada onı taqiqat komitetine ketirdiler, anda mufti Emirali Ablayev bulunğan ve, Mustafanı apsten çıqmağa yardımcı olacağına kefalet qarşılığında, onı qabaatını tanımağa çağıra edi. Mustafa teklifni red etti ve Ahtem Çiygoznı aqaretlemege razı olmadı», – tarif etti.
«Mustafanıñ ifadelerinde, o fevral 26 künü (2014 senesi – QA) Qırım MC Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde mitingte bulunğanını, Çiygoznı körmegenini ayttı. Onıñ areketleri aqqında bir şey aytıp olamadı. Umumen, insanlarnıñ areketleri tertipsiz edi. O «göñülliler taqımlarını» ve «Russkoye yedinstvo» fırqasınıñ tarafdarlarını körip, şaştı, çünki « Russkoye yedinstvo» tarafından teşkil etilgen miting saat ekige tainlengen edi. Bunnen beraber, o «göñüller» tarafından provokatsiyalar yapılğanını kördi», – dedi Polozov.
Polozovnıñ sözlerine köre, öyleden soñ sorğuğa Ali Asanov çağırıldı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Moskva nezareti astında bulunğan Qırım akimiyeti yarımadada elektrikniñ söndürülmesi devam etkeni aqqında haber ete.
Bunıñnen bir sırada qurulğan Kuban-Qırım energo köprüniñ yardımı ile elektrik energiyasınıñ umumiy generatsiyası 850 MVt artqanını qayd eteler.
«Qırımnıñ kendi elektrik energiya generatsiyası 436 MVt teşkil ete, energo köpür ise yarımadağa elektrikni 414 MVt temin ete. Bunıñnen bir sırada, Qırımda tolusınen yarıq olmağan rayonlar qayd etilmegen. Elektrikniñ söndürilmesi münitsipal teşkilâtlarnıñ ayırğan limitleri boyunca kerçekleştirilmekte»,- qayd etile qırım akimiyetiniñ matbuat hızmetinde.
Qırımda 2015 senesiniñ noyabr 22 kününden başlap Ukrainadan elektrik berilmesiniñ toqtatılması sebebinden Fevqulade Vaziyet kirsetilgen. Herson vilâyetinde yerleştirilgen elektrotayamanıñ ihtimal patlavı sebebinden Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ kelmesi toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırımğa 250 megavat bergen elektrik keçirme ağı tamir etilgen, lâkin yarımadağa onıñ temin etilmesi añlaşma bitkeni içün berilmey.
Şimdiki vaqıtta, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım kendi generatsiya, Rusiyeden generator tertibatı ve Kubandan yapılğan energo köpüri yardımı ile teminlene. Köpür böyle yükke dayanamay, bundan sebep sıq olğan qazalar yüz bermekte.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Türkiye ükümeti Ukraina şarqında ATO zonası şeerlerinden vatandaşlarınıñ istegi ile qavmiy türklerni alıp çıqmağa başlay, haber ete Radio Svoboda. Harkov halqara ava limanından Türkiyeniñ Erzincan şeerinde eki ava seferi ile 347 Ahıska Türkü çıqıt.
Türkiye cumhuriyetiniñ Ukrainadaki elçisi Yonet Can Tezelniñ aytqanı kibi, bir ay devamında memleketke üç biñ insan yollanılacaq.
«Ukrainada bir sekiz-doquz biñ Ahıska Türkü yaşay, olardan çoqusı – Slavânsk civarında. Bıltır başlanğan arbiy areketlerniñ neticesinde insanlarnıñ ev ve tarlalarına zarar ketirildi. Bu insanlar Türkiye akimiyetinden yardım soradı», – tarif ete Yonet Can Tezel.
Sözlerine köre, insanlarğa Erzincan şeerinde mesken berecekler. Türkiye elçisi söz bergeni kibi, akimiyet Ukrainadan köçip kelgenlerge yardım qıdırmağa yardım etecek.
Yonet Can Tezel dey ki, qavmiy türklerniñ alıp çıqması Türkiye ve Rusiye arasında munasebetlerniñ bozuluvına bağlı degil.