text:
Aqmescit – Muhtariyet parlamentiniñ binasından ukrain ve qırımtatar yazıları yoq olğanından soñra, cumhuriyet akimiyeti ukrain tilli yol işaretlerini deñiştirmek teşebbüsi ile buyurdılar. Nevbette – Ukrainağa alâqası olğan medeniyet müessise serlevalarınıñ deñiştirilmesi. Qırım siyasetçileri akimiyetniñ areketleri sebebinden çorlana, böyleliknen ukrain tilli vatandaşlarnıñ aqları bozulğanını tüşüneler.
«İ.Ya.Franko adına Qırım universal ilmiy kitaphanesi» Qırım cumhuriyet müessisesi yoq etilgeninden soñra «Qırım cumhuriyeti universal ilmiy kitaphanesi» Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet bücet medeniyet müessisesi peyda olacaq. Böyleliknen kitaphane serlevasından 1956 senesi berilgen ukrain yazıcı İvan Frankonıñ adı alınacaq.
Aşkâr etilgen malümatqa köre, yoq etüv komissiyanıñ reisi müessiseniñ müdiri Lüdmila Drozdova ola. Bu qarar Qırım «nazirler şurası»nıñ 2014 senesi avgust 19 künü alınğan avalesi esasında qabul etildi. Başqa bir şey saytta yazılmağan.
Qırım.Aqiqat izaatnı almaq içün Franko adına kitaphane faaliyetini idare etken Qırım medeniyet nazirliginiñ matbuat-hızmetine muracaat etti. Böylelikenen, kitaphaneniñ adı deñişmesiniñ sebeplerini ögrenmege tırıştı. Müessisede vaziyetni soñra añlatmağa söz berdiler, amma künniñ soñuna qadar öyle de bir şey aytmadılar.
Kitaphane yolbaşçılığınıñ bu mesele boyunca olğan fikrini de ögrenmege imkân olmadı. Qabul etüv odasında çalışqan kâtipniñ Qırım.Aqiqat mühbirine aytqanına köre, müdir o vaqıt işte degil edi, muavini ise tedaviylevde bulungan eken. Olardan ğayrı, kâtipniñ aytqanı kibi, suallerge kimse cevap berip olamaz. O şunı da qoştı ki, şimdi kitaphane adınıñ deñiştirüvi aqqında aytmağa erte, bu aqta resmiy malümatnı ise kitaphaneniñ resmiy saytında, yoqsa cumhuriyetniñ medeniyet nazirliginiñ saytında taqip etmege teklifi ile buyurdı.
Bunıñ ile, müessiseniñ hadimlerinden biri Qırım.Aqiqat mühbirine aytqanı kibi, al-azırda kitaphaneniñ ğayrıdan qayd etüv ketişatı yañı şaraitlerde toqtatılğandır. «Bizge Moskvadan insanlar kelgen edi, ne ve nasıl yapılmaq kerek olğanı aqqında tarif ettiler, amma başqa bir şey daa olmadı. Özümiz belgisizlikte bulunamız», – dedi qadın. Onıñ özü kitaphaneniñ adı deñişmesine nasıl munasebette bulunğanı aqqında sualge: «Maña farqı yoq, iş ve aylıq olsa, yeter», – kibi cevapnı qaytardı.
Kitaphaneniñ esli başlı bir ziyaretçi Qırım.Aqiqat mühbiriniñ aynı bu sualine qattı bir cevap berdi. «Men qarşım. Lenin abidelerini devirgen benderalarğa oşamaq kerekligi ne? Qırımda er kes bu kitaphaneni Franko kitaphanesi olaraq bile. Onı Ukraina zamanında qurdılar. Serlevanı saqlamaq kerek. Deñiştirseler, mıtlaqa damı bozulır, daa bir şey. Kerekmey», – dedi erkek. O, çoq yıllar devamında Qırımda yaşağanını ve bugün Rusiye vatandaşı olğanını ayırıca qayd etti.
«Ukraina ile bağlı olğan er şeyni yoq etmek»
Qırım.Aqiqat mühbiri ile qonuşqan qarşı lagerlerniñ siyasetçileri aynı fikirde oldılar – «kitaphaneniñ adını deñiştirmek keremey».
Bir vaqıtları Ukrain milletçiler Kongressi qırım teşkilâtınıñ yolbaşçısı olğan ve «referendum»dan soñra Aqmescitten Kiyevge köçip kelgen Vasiliy Ovçaruk böyle etip, akimiyet Qırımdan «Ukraina ile bağlı olğan er şeyni yoq etmek» tırışıqanını ayttı. «Menimce, bugün Moskvadan Qırımda idare etken kreml akimiyeti yarımadanıñ Ukraina ile alâqasını bozmaq, serlevalardan ukrain sözlerini alıp taşlamaq, Qırımnıñ Ukrainada olğan zamanından qalğan er şeyni yoq etmek tırışa. Bu Ukraina ile, belli ve istidatlı ukrainliler ile bağ iç bir yerde duyulmasın dep etile. Yani, bu – Kremlniñ ve Qırımda bulunğan onıñ hızmetçileriniñ siyasetidir», – dedi Ovçaruk.
«Kommunistı Rossii» firqasınıñ Qırım cumhuriyet bölügi komitetiniñ birinci kâtibi Leonid Graç Aqmescitte Franko adına kitaphane adınıñ deñiştirüvi boyunca teşebbüsni «hastalarnıñ müsibetke ketirecek saçmalığı» olaraq adladı.
«Başta ukrain teatrniñ (ukrain) serevasını aldılar, soñra rus teatrniñ, soqaqlarnıñ adlarını deñiştirmege başladılar, şimdi ise – kitaphaneler. Qırımda faqırlıq, işsizlik, yoqsullıq. Qırımda, qayda baqmasañ, er yerde qabarcılıq, olar ise bu kibi olmaycaq areketler ile oğraşalar. Hastalarnıñ saçmalığıdır».
Onıñ fikrine köre, kitaphane adını deñiştirmek teşebbüsi ile çıqqanlar «Qırım Anayasasını qaba sürette bozalar». «Anda üç tilniñ teñ olğanı ilân etile: rus, ukrain ve qırımtatar. Yani, til, medeniyet, tarihiy medeniyetler özara bağlıdır. Böyle şeylerni yapmaq olurmı? Franko endi mot degilmi? Bu şekilde areket etmek mumknünmi? Belâğa ketirecekler», – dep yekün çekti kommunist.
Meraqlısı şuna ki, kitaphane adınıñ deñiştirilmesine Qırımnıñ Rusiye qoşuluvına faal sürette qol tutqan, Qırımnıñ sabıq birinci baş nazir muavini, şimdi ise Tatarstan Cumhuriyetiniñ Kazahistanda vekâletli temsilcisi Rustam Temirgaliyev de qarşı çıqtı. «Arqadaşlar, eyecanlanıp, Kiyevde anayasağa qarşı keçirilgen avdarma boyunca olğan narazılığımıznı, ukrain akimiyetiniñ Rusiyege qarşı siyasetiniñ añlap olamağanımıznı, Donbass ve Odessada sakin vatandaşlarnıñ öldürilmesi sebebinden olğan qarşılığımıznı bütün ukrain hususiyetlerine açıq-aydın nefret ile qarıştırmamaq kerek», – dep yazdı o öz Facebook saifesinde.
Temirgaliyev şunı da qayd etti ki: «Ukraina bizim içün qardaş memlekettir, ukrainlilerniñ çoqusı şimdi, teessüf ki, Rusiyege qarşı alıp barılğan teşviqatnıñ tesiri altında buluna, amma ertemi-keçmi Rusiye halqları ile öz soydaş munasebetlerine qaytıp kelirler». «Qırımda 20% qavmiy ukrainliler yaşay, ukrain tili rus ve qırımtatar tili ile birlikte devlet tili olaraq sayıla. Merkeziy qırım kitaphaneniñ serlevasından belli ukrain yazıcı İvan Franko adını almaq kerekmi?», – dep yaza Temirgaliyev. Onıñ fikrine içtimaiy ağnıñ 200-den ziyade qullanıcısı qol tuttı.
Belli olğanı kibi, soñki vaqıtları, akimiyetniñ teşebbüsi ile işğal etilgen Qırımda eki teatrniñ adını endi deñiştirdiler. Böyleliknen, Aqmescitte Qırım Akademik Ukrain muzıkalı teatri endiden «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet akademik muzıkalı teatri» ola, Gorkiy adına Rus akademik drama teatri ise – «Qırım akademik drama teatri» dep adlana. Qırımtatar akademik muzıkalı-drama teatri de öz adını deñiştirip, devlet müessisesi olacaq.
Hatırlatımız, yaqında yarımadada ukrain tilinde yazılğan yol işaretlerini deñiştirmege başladılar. «Bu eñ esas mesele olmağanı aqta bizni tenqit ete ediler. Amma bizim içün siyasiy ceetten bu pek müim bir adisedir. Atta, ötmekten bile müimdir – özümizden bizge yıllarca yüklenilgen ve soñunda faşizmge çevirilgen ukrain hususiyetlerini alıp taşlamalımız», – dedi rus tilinde işaretniñ qoyuluv tedbirinde «Devlet şurası»nıñ spikeri Vladimir Konstantinov.
«Referendum»dan soñra ise bu sene mart ayında Qırım Yuqarı Şurası binasından ukrain ve qırımtatar tillerinde yazılar yoq oldı. Bunıñ ile spiker muavini Remzi İlyasov Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında olar yılnıñ soñuna qadar qaytarılacağını bildirgen edi.


c: text/html

text:
İlhaq etilgen Qırım ile memuriy sıñırda Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ hadimleri, "Stalker 2.5" revolverini Qırımğa keçirmege tırışqan Ukraina vatandaşını toqtattılar.
Müessisege köre, bu silânı sıñırdan keçirmek yasaq.
"Sıñırcılar, Ukraina Cinaiy Kodeksniñ 263 maddesine - "Silâ, arbiy yedek ya da patlayıcı maddeler ile qanunsız qullanuv" - köre yapılğan cinayetçilikniñ ihtimalı bar, dep Milliy politsiyanıñ Kalançak bölüginiñ hadimlerine bildirdi ve tapılğan şeyni tahqiqat tedbirlerini yapmaq içün uquq qoruyıcılarğa berdi", - denile beyanatta.
Tutulğan qadınnıñ açıq tefsirleri şimdilik yoq.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
QRM işğal etilgen Qırımda NATO-nen bağlı sahte haberler darqalmasını añlatacaq
Salı künü, 8 noyabrde saat 10, QRM ‘Ukrinform’ agentliginde ‘İşğal etilgen Qırımda NATO-nen bağlı sahte haberler’ adlı taqdimni keçirecek. Tedbir devamında spikerler 2022 senesi sentãbr-oktãbr aylarında işğal etilgen Qırımda NATO-nen bağlı sahte haberler çıqqanını añlatacaq.
Spikerler:
Eskender Bariyev - Qırımtatar resurs merkeziniñ reisi, qırımtatar Milliy Meclisi çetel işler ve huquq meseleleri boyunca idaresiniñ başı
Serhey Parhomenko- QRM meneceri
Aukse Mazeikiene- NATO cemaat diplomatiya idaresi, strategik kommunikatsiyalar bölüginiñ temsili
Moderator: Tatyana Podvornãk- QRM meneceri
Hatırlatamız ki, QRM eveden ‘İşğal etilgen Qırımdaki haber vastalarında NATO’ adlı yañı rubrikanı başlatqan edi. Mezkür rubrika işğal etilgen Qırımda NATO faaliyetiniñ maqsatları, qıymetleri haqqında sahte haberlerni közetmek içün başlatılğan edi.
Tedbirni QRM-niñ Facebook sahifesinde seyir etmege mümkün olacaq: https://www.facebook.com/CTRC2015
Bağlantı içün: ctrc@ctrcenter.org, 067 343 7454


text:
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 2,9 mıñğa artıp, jalpı esebi 944,5 mıñnan astı. Keyingi üş aptanıñ özinde 80,5 mıñ adam auırıp, 1,7 mıñnan asa adam köz jwmğan.
Törtinşi tolqın ekpindey bastağan şilde ayınıñ ortasına qaray täuliktik sırqattar sanı 5 mıñnıñ, tamızğa qaray 7 mıñnıñ üstine şıqqan, indet qarqını küzdiñ basında 5 mıñnan 3 mıñ keyske mañayladı. Densaulıq saqtau ministrliginiñ resmi mälimetinşe, elde 22 qırküyekte koronavirus (KVI+) jwqqan 2693 adam, al 21-i küni koronavirus pnevmoniyasına (KVI-) şaldıqqan 247 adam tirkeldi jäne seysenbide 62 qazaqstandıq aurudan qaytıs boldı. Qazir elde 66 mıñ adam (KVI+ boyınşa 57 mıñ, KVI- boyınşa 8 mıñ) auırıp jatır.
#COVID Ötken küni PTR testi arqılı koronavirus jwqqanı rastalğan nauqastar qatarı tağı arttı. Olardıñ basım böligi nemese 20%-ı ädettegidey joğarı dinamikada twrğan bir ğana Almatı (549) qalasına tiesili. Al Qarağandı (431), Almatı (256), ŞQO (135), Aqtöbe (133), Şımkent (125), BQO (99), Mañğıstau (38) oblıstarında edäuir artsa, Aqmola (143) öñirinde säl kemigen. Özge Pavlodar (192), astana (191), Qostanay (105), SQO (79), Atırau (69), Qızılorda (56), Jambıl (55), Türkistan (37) oblıstarında sırqattar şamalı köbeygen. Särsenbide aurudan ayıqqan 3905 adam üyine şığarılğan. 21 qırküyekte jiını 53 adam qaytıs bolğan.
#COVID_pnevmoniyası Qırküyektiñ 21-i aqparatı bir täulikke keşigip beriletin koronavirus pnevmoniyasına şaldıqqan 247 nauqas esepke alındı. Vedomstvo dereginşe, bwl küni Almatı oblısı (35), Şımkent (32), ŞQO (30), Qostanay (26), Jambıl (25), Atırau (15), astana (15), Almatıda (15) sırqattar köptep anıqtalğan. Sonımen qosa, 162 adam ayığıp şıqqan, tağı 9 adam köz jwmğan.
#Jalpı DenMin deregine qarağanda, emdelip jatqan 66 mıñ nauqastıñ 11,5 mıñı auruhanada, 54,5 mıñı ambulatorlıq baqılauda. 962 nauqastıñ jağdayı naşar, ondağı 239 adamnıñ häli öte auır. Bwdan özge 131 sırqat ökpeni jasandı jeldetu apparatımen tınıstap jatır.
Epidkartada «jasıl aymaqtağı» Türkistan, Mañğıstau jäne Jambıl oblıstarınan basqa Şımkent, Atırau, Almatı, Qızılorda, SQO, BQO, ŞQO, Almatı oblıstarı «sarı aymaqqa» ötken. Basqa 7 aymaq twtastay «qızıl aymaqta» twr.
DenMinniñ QT redakciyasına bergen mälimetinşe, 11 naurız ben 12 şilde aralığında PTR testi oñ körsetken 1311 sınama sekvenirlengen (ştamm türin anıqtaytın taldau). Säykesinşe, biıl köktem-jazda genomdıq zertteu nätijesinde eldiñ basım böliginen virustıñ braziliyalıq, britandıq, oñtüstikafrikalıq, ündistandıq jäne nigeriyalıq ştamdarı anıqtalğan.
Biılğı jaz mezgili qazaqstandıqtar üşin qaralı habarğa tolı boldı. Pandemiya bastalğalı 1,5 jıldıñ işinde anıqtalğan barlıq auruşañdıq pen ölim jağdayınıñ jartısı tek ötken jazda, törtinşi tolqında tirkeldi. Üş ayda bas-ayağı 420 mıñ adam auırsa, 6,6 mıñnan asa adam köz jwmdı. Qırküyek ayınıñ üş aptasında 80,5 mıñnan asa nauqas esepke alınğan jäne 1702 adam qaytıs bolğan.
Bıltır 13 naurızdan beri COVID-19 infekciyasın jwqtırğandar qatarı 870 mıñnan, 1 tamızdan bergi koronavirus pnevmoniyası 74 mıñnan asqan. DDSW derekqorı men Wlttıq statistikada Qazaqstanda auırğandar sanı 944 mıñğa jetti. Degenmen Ükimet koronavirus pen onıñ pnevmoniyasın eki bölek esepteydi.
Pandemiya bastalğalı jalpı virus jwqqandardan 18,8 mıñnan asa adam (KVI+ / U07.1 – 10 913, KVI- / U07.2 – 4769, ilespe aurulardan – 3123) qaytıs bolğan. Alayda Qazaqstan biligi boyınan koronavirus tabılsa da, basqa aurulardıñ sebebinen qaytıs boldı delingenderdi jalpı statistikağa engizbeydi. Bwğan qarsı sarapşılardıñ sözine qarağanda, koronavirustıñ janama äserinen qaytqandardıñ jartısınan astamınıñ sebebi qan aynalımı jüyesiniñ auruları bolğandıqtan, oğan infekciya dert qozdıruşı faktor retinde ölimge äkep soqtırğan.
Qazaqstan virus taraluı boyınşa älemde Djons Hopkins universiteti jäne DDSW tizimindegi 221 el men aymaqtıñ arasında 36-orınğa ornıqtı.
Ükimettiñ soñğı deregine qarağanda, Qazaqstanda 6,2 mln adam koronavirusqa qarsı vakcinanı tolıq alğan, al keminde birinşi dozası egilgen jwrttıñ sanı 7,4 mln-nan asadı.


text:
İyün 20-21 künleri Kiyev Pirogovo Müzeyinde keçirilecek «Krayina mriy» etno-festivalinde «Qırım alanını» teşkil etecek olalar.
Leyhanı «KrımSOS» cemaat teşebbüsi yardımı ile «Qırım evi» devlet şirketi amelge keçire.
«Qırım alanında sizni qırımtatar oyun, adetiy çölmekçilik boyunca master klasslar, lezzetli pilâv ve qırımtatar çiberekleri, Qırımnıñ qadimiy adetlerine köre pişirilgen qave ve çay subetleri bekley», – deyler teşkilâtçılar.
«Krayina mriy» – Kiyevde eñ büyük open-air, Ukrainada miqyaslı world music. Bu sene tedbirde 3 muzıka sanası olacaqtır: World Music Stage, Ethno-Jazz Stage ve Disco-Lounge Stage. Mında eñ eyi ukrain ve halqara çalğıcıları çıqışta bulunacaq.
Festival musafirleri Ukrainian Fashion Week etno-fashion meydançığını, ustalar yarmarlığını, bala alanını, qavmiy yemek ve halq ünerleri boyunca master klasslarnı taparlar.
Bilet fiyatı 50-400 grivna tura, biletlerni online satın almaq mümkün.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, festivalge baracaq sakinler içün «Teremki» metro stantsiyasından er 5-10 daqqa Pirogovoğace mahsus avtobuslar yürecek. Şahsiy naqliyatı ile kelgen seyirciler içün bedava duraqlar olacaq. Bunıñ ile «Krayina mriy» festivaliniñ avtobusları diger şeerlerde yaşağan musafirlerni doğrudan evlerinden festivalge ketirmege azırlar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov aprel 18-de Yaltada yüz bergen yañı tintüv ve qırımtatarlarnıñ yaqalanuvına izaat berip, böyle etip Rusiye uquq qoruyıcıları evelden yaqalanğan qırımtatarlarnıñ sıralarını çoqlaştırğanlarını qayd etti.
«Belli ki, yaqalanğan Refat Alimov ve Arsen Cepparov daa evel bunıñ kibi uydurılğan qabaat boyunca yaqalanğan 8 qırımtatarnıñ sırasına kirecektirler», – dep yazdı Refat Çubarov öz Facebook saifesinde ve «Hizb ut-Tahrir» ile bağda olğanında şeklenip yaqalanğanlarnı añdı.
«Aynı vaqıtta Federal Havfsızlıq Hızmetiniñ apishanelerinde Qırımtatar Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz (2015 senesi yanvar 29-den berli), qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileri Ali Asanov (2015 senesi aprel 15-ten berli) ve Mustafa Degermenci (2015 senesi mayıs 7-den berli) yatmağa devam eteler», – dep qoştı Meclis reisi.
Aprel 18-de, bazarertesi künü, Qızıltaş köyünde (Yalta) Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirip, eki qırımtatarı - Refat Alimov ve Arsen Cepparovnı yaqaladılar. Soy-soplarınıñ bildirgenlerine köre, ekisi de şimdi Aqmescitteki Rusiye Federal Havfsızlıq Hızmetiniñ idaresinde sorğuğa çekile.
Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya aprel 18-de Yaltada «Hizb ut-Tahrir» ile bağda olğanında şeklengen eki insan yaqalanğanını bildirdi.
Aluşta kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, aprel 18-de saba Partenitke de pasportlarnı teşkermek maqsadı ile politsiya ve OMON hadimlerinen eki avtobus kirdi.
Keçken afta soñu künleri Qırımnıñ Aluşta regionınıñ Arpat köyünde politsiya hadimleri reyd keçirgenleri aqqında bildirilgen edi.
Fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqaladılar. Umumen 14 insan yaqalandı, olardan dörtü apiske alındı: Yaltada İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. FSB taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmeleri ile qabaatladılar. Dörtü de Aqmescitte SİZOda yatalar. Teşkilâtqa alâqaları olmağanını aytalar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarnıñ devriye polisi mayıs 14-ten başlap ilhaq etilgen yarımada ile Ukrainanıñ qıtadaki qısmı arasında memuriy sıñırda nevbetke turacaq. Bunı Ukraina Milliy polisniñ rehberi Sergey Knâzev Kyivdeki matbuat konferentsiyasında bildirdi.
Knâzev: «Mayıs 14-ten devriyesiler üç noqtada nevbetke turacaqlar. Böyle çarelerniñ körülmesi kelgen hainler içün kirişni qapatacaq, yaqalanğanlarnıñ sayısı qat-qat artacaq. Biz hainler cedvelini faal surette tamamlaymız ve memuriy sıñırnı keçkende muqayt olmaq kerekligi aqqında aytqan sahte nazirliklerdeki memurlanıñ buña munasebetini köremiz», – dedi.
O, al-azırda erkânında 60 kişi çalışacaq, lâkin bu raqam artmaq mümkün, dep añlattı.
Milliy polis başlığı: «İhtiyat çarelerini quvetleştirecek olğanlar tamam devriyecilerdir. Biz Qırım sakinleriniñ aqlarını qorçalaycaqmız. Bizim insanlarımız sıñırnı keçkennen ariza bere bilecek, poliske muracaat ete bilecekler», – dedi.
Ukraina İİNiniñ QMCdeki Baş idaresi 2015 senesinde ğayrıdan meydanğa ketirilip, Odessada çalışıp başladı. Milliy polisniñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyardaki Baş idaresiniñ rehberi vazifesine Anatoliy Bahçivanci tayin etildi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplinka».


text:
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.


text:
19 fevral künü, Yaltada şeer başı Sergey Braykonıñ Konstantsa şeer akimiyeti temsilcileri Timur İbraim ve Cevat Bari, Romaniya türk-tatar müsülmanlarınıñ demokratik birliginiñ temsilcileri Aydın Ablez ve Erol Murat ile körüşüvi olıp keçti. Körüşüvde Yalta şeer şurasınıñ tış alâqalar ve investitsiyalar idaresiniñ yolbaşçısı Aleksandr Baranovskiy, Qırımtatar Milliy Meclisniñ azası, Yalta şeer şurasınıñ milletlerara munasebetler ve migratsiyalar boyunca idaresiniñ yolbaşçısı Zaur Smirnov, Qırımtatar Milliy Meclisniñ tış alâqalar bölüginiñ yolbaşçısı Ali Hamzin de iştirak ete ediler. Körüşüv devamında Yalta ve Konstantsa şeerleri arasında turizm, medeniyet alanlarında işbirlık meseleleri muzakere etildiler. Körüşüv soñunda şeer akimiyeti temsilcileri tarafınddan Konstantsa şeer başı Mazar Rad Ştefan adına 2010 senesiniñ iyun ayında Yaltanı ziyaret etmek davetnamesi berildi.
QHA


text:
İşğal etilgen Qırımda koronavirusnen hastalanğan ilk insan bar dep tasdıqladılar. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov bildire.
«Qırım Cumhuriyetinde Frenkistandan kelgen yarımada sakininiñ koronavirus yuqunçı tasdıqlandı. O, Rusiye Federatsiyasınıñ devlet sıñırından maşina keçiş noqtasında keçti», – dep yazdı Aksenov Facebookta.
Onıñ malümatına köre, hastalanğan kişi koronavirus olğan memleketlerge barğanını aytmadı.
«Keskin nefes virus yuqunçı alâmetlerinen yaşağan yeri boyunca ve yuqunç telükesizligi tedbirlerine riayet etilip, tibbiy müessisege ayrı boksqa alındı. Netice tasdıqlandı. Hasta Sağlıq nazirliginiñ protokolına köre tedaviylene. Hastanıñ alı orta ağır», – dep qayd etti Aksenov.
Sergey Aksenovnıñ yazğanına köre, hastanıñ yarımadada alâqada olğan insanlar belli, olar izolâtsiyada buluna, tibbiy nezaret altında bulunalar, laborator tedqiqleri teşkil etildi.
«Qırğınlıqqa qarşı tedbirler tolusınen alındı. Regionda koronavirusnıñ tarqaluvına yol bermemek içün tedbirler alına. Vaziyet Qırım Cumhuriyetinde yañı koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün er kün çalışqan operativ ştabınıñ kontroli altında buluna. Cumhuriyetniñ bütün müessise ve teşkilâtları yüksek azırlıq rejimine köre çalışmağa devam ete», – dep qayd etti o.
Hatırlatamız, martnıñ 19-nda Qırımdaki Rospotrebnadzor idaresi, yarımadanıñ tibbiy müessiselerinde «telükeli memleketlerden keskin virus yuqunçı alâmetlerinen» 18 insan buluna, dep bildirgen edi.
Qırımda koronavirus şübhesi ile evde nezaret altında bulunğan insanlarnıñ sayısı arttı. Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri İgor Çemodanovnıñ malümatına köre, ekimler 286 insannıñ alını kontrol ete, 22 insan hastahanelerde buluna.
Aqyarda martnıñ 21-nde 11 hasta infektsion hastahanede tibbiy nezaret altında buluna, 123 insan evde nezaret altında qala.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Çeçnä citäkçesenä höcüm buldı
Çeçnyäda republík prezidentı wazífaların başqaruçı Sergey äberämov utırğan maşínalar törkeme barğan yulda şartlaw buldı. Anıñ ber saqçısı hälaq buldı, ike keşe yaralandı. äberämovnıñ üzenä zían kilmäde. Çeçnyäda soñğı täwlektä, republík prezidentınıñ iminlek xezmätendäge 18 keşe hälaq buldı, dip xäbär itte Çeçen xökemäteneñ berençe witse premierı Ramazan Qadırov. Anıñ süzlärençä, alar barsı da möcähitlär belän bulğan bäreleş waqıtında, Şali rayonınıñ Awturı awılınnan yıraq bulmağan cirdä üterelgän. Çeçnyä äçke äşlär ministerlığı başlığı urınbasarı Ruslan Alxanov mäğlümätlärenä qarağanda, bu suğışta 20 dän artıq möcähit hälaq bulğan. Rusiä xärbiläre, kiçä şuşı uq rayonda qorallı çeçenlılar belän atışlar waqıtında Saqlanu ministerlığınıñ ber suğışçısı hälaq buldı, dip xäbär itä. Tağın ber soldat yaralanğan.


text:
Diňgezdäge qaçaqlarnı töreklär qotqardı
Waqıyğa İzmirneñ Dikili ilçäsendä buldı
Greśiya yar buyı qurqınıçsızlığı törkemnäre tarafınnan Törkiyä territorial’ sularına êtep cibärelgän 13 sıyınuçı qotqarıldı.
İzmirneň Dikili ilçäse sulıqlarında 2 rezin köymädä sıyınuçılar buluı turında xäbär aluğa Törkiyä yar buyı iminlege komandirlığı törkemnäre älege töbäkkä yul tottı häm 13 sıyınuçını yar buyına alıp çıqtı.
Qaçaqlar tiyeşle prośeduralardan soň migraśiya mödirlegenä cibärelde.
Bäyläneşle xäbärlär
Finlyandiya saqlanu ministrı Türkiyägä säfär yasıy
Söyläşü kön tärtibendäge töp temalar - ike yaqlı saqlanu häm qurqınıçsızlıq mäs’äläläre, Finlyandiyanıñ NATOğa kerü barışı
AQŞ öyrätkän terrorçı yuq itelde
AQŞ köçläre tarafınnan öyrätelgän häm Türkiyädäge terraktlarda öleşe bulğan PKKlını täêsirsez xälgä kiterdelär


text:
2 tamızda Ferğana mwnay oñdeu zauıtında jumıs isteytin Sanobarhon Haydaova käsiporın aumağanda öz-özin örtedi. 47 jastağı qızmetker öziniñ jwmıstan ne..
Mausımnıñ 17-i küni İşki ister ministri Marat Ahmetjanov azaptau boyınşa 137 istiñ toqtatılğanın, 96% arızdanuşınıñ küdiktilerdi naqtı tani almağanın ..
Qazaqstandağı täuelsiz BAQ-tıñ jay-küyi jöninde 25 jıldan beri jüyemen küresip kele jatqan sayasatker, «Dat» gazetiniñ bas redaktorı Ermwrat Bapimen ä..
Medicina salasında emin äli tappağan aurudıñ biri qaterli isik. Jıl sayın düniejüzi boyınşa osı dertten köz jwmatındar sanı artuda. Därigerlerdiñ aytu..
Şildeni 1-2 künderi Nökistegi tolqular qwrbandarınıñ sanı 21-ge jetti. Bwl turalı Özbekstan bas prokuraturasınıñ baspasöz hatşısı Haet Şamsutdinov düy..


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Bu rubrikada bundan evelki maqalemni derc etken soñ oña bir sıra seslenüvler aldım: bir qısmı musbet qol tutuv, digeri ise menfiy edi. Olarnıñ muellifleri – iç bir milliy muhtariyet olmamalı, Qırım Ukrainağa qaytqan soñ ise Tavriya vilâyeti şeklinde ğayrıdan adlandırılmalı, dep yazğan şimdiki ukümetniñ tarafdarları ya da, içtimaiy ağlardaki ifadelerge köre, «porohobotlar» edi.
Böyle munasebet maña, 19-ncı asırdaki Rusiyeniñ siyasetini añdıra. O zaman Buhara Emirligi ve Kokand Hanlığı zapt etilgen soñ Türkistan diyarı meydanğa ketirildi. Bu ad iç bir munasebetsiz edi. İhtimal ki, memurlardan biri, ya da çar-babanıñ özü buña dair qarar aldı. Tıpqı bunıñ kibi, 19-ncı asırda Rusiye işğalcileri Kartli-Kaheti Çarlığına Tiflis guberniyası ve İmeretiya Çarlığına Kutaisi guberniyası adlarını qoydılar. Em çarlar, em de kommunistler vaqtında Rusiye ukümeti özüne, insanlarnıñ taqdirleri ile öz imperiyalıq istegine köre oynap, adlar ve sıñırlarğa qarşı serbest bir munasebet köstermege izin bere edi.
Qırım çoq asır devamında devlet edi, «qırımlılar» ise, daa soñra basıp alınğan ve topraqları işğal etilgen, bu devletni meydanğa ketirgen halq ediler
Bunıñ aks-sadasını biz ale daa suniy bir «qırımtatarlar» etnoniminiñ özünde is etemiz. Olar özüne asırlar devamında «qırımlı» deyler, «tatarlar» ise Rusiye imperiyasınıñ büyün türk tilinde laf etken halqlarnıñ sayğısızca adıdır. 19-ncı asırda hakaslarğa «Abakan tatarları» ve qumuqlarğa «Dağıstan tatarları» degenleri kibi, azerbaycanlarğa bile «tatarlar» dey ediler. Lâkin Rusiye tarihçıları ve olarnıñ zemaneviy Ukraina ideologları arasındaki fikirdeşleri ne dese, desin, Qırım çoq asır devamında devlet edi, «qırımlılar» ise, daa soñra basıp alınğan ve topraqları işğal etilgen, bu devletni meydanğa ketirgen halq ediler.
Tabiiy ki, Qırım ve «qırımlılar»nıñ tarihı – ne Putin, ne de Qırımnıñ «qaytarılması» aqqında mifniñ yaratıcıları hatırlamaq istegen nahoş bir şeydir: Qırım hanları, 1550-1560 senelerinde İoann Groznıynıñ mülküni muasara etip ve, eñ soñu, 1571 senesinde I Devlet Girey Moskvanı temeline qadar yaqıp, Moskva knâzlarına çoq zarar ketirdi. Qırım hanı yalıñız üç saat içinde IV İonann Groznıynıñ yeñilmezligi aqqında efsaneni yoq etti, onıñ bir çoq oğulları ise daa çoq yıl devamında doğmaq üzre olğan imperiyağa raatlıq bermey ediler.
18-nci asırda Rusiye İmperiyası Qırım Hanlığını sadece bir territoriya olaraq zapt etmedi. Generallar, tarihnı yahşı bilip, moskvalılarnıñ eski bir duşmanını yoq ete ediler. 1774 senesinde Küçük-Kaynarca añlaşması tizilgende, o vaqıt Rusiyeniñ, añlaşmalarnı yerine ketirmemek hucur bir hasiyeti olğanını daa kimse añlamay edi, ve bundan doquz yıl keçken soñ Qırım soñ şekilde qolğa keçirilgen edi. Tarihnıñ tamam bu qısmını sizge alçaq boylu başlıq ve onıñ siyaset tehnologları iç bir vaqıt ikâye etmezler. Ve bunıñ kibi de, Qırımnıñ hristian ealisinde «qırımlı» musulmanlar ile iç bir vaqıt problemalarnıñ olmağanını ve olarnıñ yalıñız Aleksandr Suvorov 1778 senesinde Qırımdan hristianlarnı çıqarmağa başlağanda peyda olğanını ikâye etmezler.
İmperiyanıñ sıñırında, merkezlerden uzaq yerlerde yaşap, imperiyağa sadıq olğan ve çarlar tarafından «busurmanlar»dan daa işançlı sayılğan Rusiye ve Ukrainanıñ sakinlerini yerleştirüv siyaseti ömürge keçirile edi
Şain Girey Han, imperiyanıñ bir şeyler tüşünip çıqarğanını artıq tahmin ete edi, lâkin buña qarşı bir şey yapıp olamadı – Rusiye İmperiyasına eali degil de, territoriya kerek edi. 1770-nci yıllarda Qırım ealisi qararnen 500 biñ kişini teşkil etip, olarnıñ 92%-i «qırımlı» edi. 1793 senesine qadar Qırım ealisi dört qat (!) eksildi. Tamır halqınıñ ekseriyeti Türkiyege qaçtı. Tıpqı bunıñ kibi, 19-ncı asırda Rusiye İmperiyası Abhaziyadan abhazlarnıñ 80%-ini, yalıñız olar musulman olğanları sebebinden yaşağan topraqlarından çıqardı. Rusiye İmperiyasınıñ bütün kenar topraqlarında olğanı kibi, bu yerde de «slavânlar»nıñ mesken yerleri peyda olıp başladı, «yolaqlar» meydanğa ketirile edi, yani imperiyanıñ sıñırında, Rusiye ve Ukrainanıñ merkezlerden uzaq yerlerde yaşap imperiyağa sadıq olğan ve çarlar tarafından «busurmanlar»dan daa işançlı sayılğan sakinlerini yerleştirüv siyaseti ömürge keçirile edi.
Qırımnı yalıñız «qırımlılar», yalıñız bu topraqlarda tamırı olğan halq tikley bilecek
Qırım ve «qırımlılar» tarihına bu daluv, Kyivde yarımada sadece coğrafiy ya da territorial birlem olmağanını, Qırımnıñ Rusiye Sovet Federativ Sotsialistik Cumhuriyetinden Ukraina Sovet Sotsialistik Cumhuriyetine berilmesi, belli derecede, kelmeşekler tarafından idare etilemegen territoriyanı qurtarmaq teşebbüsi olğanını, em de çarlıq ve sovet devirlerinde viranege çevirilgen soñ Qırımnı yalıñız «qırımlılar», yalıñız bu topraqlarda tamırı olğan ve 19-20-nci asırlarda em çarlar, em sovetlerniñ sürgünlerinden soñ vatanğa qaytuvnı azaplar çekip qazanğan halq tikley bilecegini niayet añlamaları içün kerek edi.
Kyivde 2004 senesine qadar Qırımnı ne yapmaqnı bilmey ediler. Men, dostlarım «qırımlılar»nıñ, olar Viktor Yuşçenkoğa umüt etkenlerini, Meclis oña qol tutqanını, o ise Aqmescitke uçaqnen kelgende ava limanından şeerge alıp barğan yolnıñ kenarında biñlerce adamlar turıp, prezidetniñ kelgenini selâmlağanlarını eslemedi. Men, «rus dünyası» vekillerinen printsipial olaraq ukrain tilinde laf etip, olarnıñ açuvı ve nefretini qozğatqan Qırımdaki dostlarımnıñ israrlığına taaciplene edim. «Qırımlılar», 18-nci asırdan soñ Rusiyege işanmaq olmağanını, onıñ aldatacağını yahşı añlap, özüni er vaqıt ukrainalı, Ukraina vatandaşları olaraq köstere ediler.
Elbette, Tavriya vilâyetini tüşünip çıqarmaq, Kyiv ukümetini ketirip qoymaq, yalı boyu zonasını tekmil satın alıp, Qırım plâjlarında «paraçıq» qazanmaq mumkün. Lâkin o zaman Ukraina ukümetiniñ Rusiye ukümetinden ne farqı bar? «Qırımlılar» öyle de, sözde Ukrainanıñki olğan Qırım ukümeti özüni Kyivden ziyade Moskvanen beraber olğanını köstergen, ve «rus dünyası», tamır halqını aşalap, özüni Qırım şeerleriniñ soqaqlarında bol-sal tutqan vaqıtsızlıq devrini başından keçirdiler.
Kyiv ne qadar susup tursa ve Meclisnen «ayın-oyun» yapsa, «qırımlılar»nıñ oña işançsızlığı da o qadar artacaq
Şimdi «öldürilmegen ayuvnıñ terisini» paylaştırmaq – boş bir meşğuliyettir. Lâkin zemaneviy tarih o qadar tez deñişe ki, yaqın yıllarda ve atta aylarda neler olacaq, Moskvada Qırımdaki işğalci ordusını ve evelden de Qırımnı qayğırmağan, şimdi ise bunı asla yapmağan «rus dünyası» vekillerini baqmaq içün para yetecekmi, belli degil. Lâkin kelecekni tüşünmegen siyasetçi ahmaq, Qırımnıñ inkişaf perspektivalarını kerçekten tasavur etmegen siyasetçi ise bundan ek qat ziyade ahmaqtır. Ve bu kelecek, «qırımlılar»nıñ qolundadır: öz toprağını nasıl tiklemek, nasıl inkişaf ettirmek ve neni ğayrıdan qurmaq kerek olğanını olar bile.
Diaspora – hususiy bir degerliktir. O ise – yalıñız Türkiyedeki qısmı – qocaman: Rusiye İmperiyası tarafından vatanından ayırılğan «qırımlılar»nıñ bir qaç million nesilidir. Ve bu, sadece insanlar degil, olar – tarihiy vatanınıñ inkişafına para yatırmağa azır olğan mutehassıs ve iş adamlarıdır. Lâkin Ukraina ukümetiniñ siyasiy iradesi olmadan bunıñ yapılması imkânsız. Çünki bu ukümet, asılında, Ukrainanıñ bölgelerini ve, hususan, Qırım kibi murekkep olğanlarını nasıl tiklemege bilmey. Türkiye iş adamları, iç şübhesiz, Tavriya vilâyetine para yatırmazlar.
Kyiv ne qadar susup tursa ve Meclisnen «ayın-oyun» yapsa, «qırımlılar»nıñ oña işançsızlığı da o qadar artacaq. Men bunı 2009 senesinde Yuşçenkodan soñ kördim. O vaqıt dostlarım ruhtan tüşmege ve Kyivge işanmamağa başladılar. Moskvağa ise olar çoqtan berli işanmay edi. Ukraina devletçiliginiñ ideologlarında, Moskvada olğan sindrom peyda olmaq mumkün ve o zaman Qırım adiy bir kenar toprağına çevirilecek.
Kyivde Tavriya vilâyetini böyle körelermi? Qırım ve onıñ tamır halqını neler beklegeniniñ añlayışı asıl da barmı? İşğal altında qalğan insanlarğa qol tutmaq içün nomenklaturağa qol tutuv ve qayğıruv körünişiniñ yapılması pek azdır. Boş vadeler bermek yerine kerçek işler yapmaq kerek. Aqiqiy statussız Qırımnı qaytarmaq mumkün, amma ğayrıdan tiklemek mumkün degil.
«Fikir» rubrikasında ifade etilgen fikirler, muelliflerniñ öz fikirlerini aks etip, muarririyetniñ fikrini er vaqıt aks etmey bileler


text:
Advokat Edem Semedlâyev Rostov-na-Donu şeeriniñ №4 SİZOsında martnıñ 27-nde Rostov vilâyetinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan qırımtatar faali, vatandaş jurnalisti Remzi Bekirovnı ziyaret etti. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Semedlâyevniñ bildirgenine köre, Rostov SİZOsına kelgende faalniñ köteklengeni belli oldı.
«Şahsiy urba ve ilk ihtiyac eşyaları şimdilik yoq. Rostov SİZOsına kelgende köteklengeni qayd etildi. Tutulğanda çantası ve 46 biñ ruble parası alındı. Remzi bu künleri çette qalmayıp, olarnı qasevet etken er keske teşekkürler bildirdi. Uzun bir ikâye olacağını bile, amma oña dayanmağa azır», – dep tarif etti Semedlâyev.
Remzi Bekirov advokatqa nasıl tutulğanlarını tafsilâtlıca aytıp berdi.
Martnıñ 27-nde dostlarınen beraber Rostov vilâyetiniñ Aksay şeerinde bulunğanını tarif etti. Anda qavede oturıp, kimseden saqlanmağan ediler. Bir kereden uquq qoruyıcılar kirdi, olarnı yatqızıp köteklemege başladı, esasen ayaqlarınıñ ust qısmını. Soñra olarnı tutıp, ellerini bağlağanlar. Tahminen altı saat Timaşevsk şeerine alıp ketken ediler. Anda başqa maşinağa FSBniñ Aqmescit hadimlerine mindirip, Qırımğa alıp ketkenler. Aqmescitke martnıñ 28-nde saba kelgenler», – dep tarif etti advokat.
Şu künü, advokatnıñ aytqanına köre, qabaatları aydınlatıldı, olar sorğuğa çekildi ve sıñırlav tedbirleri belgilendi. Ertesi künü, martnıñ 28-nde saba, tutulğan 23 kişi ava limanına ketirildi ve Rostov-na-Donuğa uçaqnen yollanıldı.
«Uçaqqa mindirdiler, başını kötermege izin bermey ediler, olar qayda ketkenlerini añlamay edi. Rostovğa kelgende qayda olğanlarını añladılar. Anda olarnı eki avtozakqa mindirip, çeşit SİZOlarğa alıp ketkenler. Al-azırda Remzi Rostov-na-Donunıñ №4 SİZOsında buluna – FSB yanındaki SİZO», – dep qoştı imayeci.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi saba tutulğan doquz qırımtatar faalini apiske aldı. Martnıñ 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi martnıñ 27-nde tutulğan daa 14 qırımtatar faalini tevqif etti.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqabildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İşğal etilgen Aqmescit ava limanı çarşenbe künü, iyül 23-de, millionuncı turistniñ tantanalı ozğaruvnı teşkil etti. 2014 senesi sıñırdan 2013 senesine köre, daa da erte keçtiler, o vaqıt millionuncı turistni sentâbr 30 künü, 2012 senesi – oktâbr 24 künü ozğardılar, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
İşbu turist programmacı Aleksey Berejnoy oldı. O qadını ve bir yaşında olğan Mayya qızı ile Kezlevde raatlana edi, bugün ise aile Moskvağa uçtı. Yarımadadaki raatlanuvından qoranta memnünn qaldı eken.
Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinov Berejnoylarğa yarımadanıñ istiraat evlerinden birisinde bir aftalıq raatlanuv sertifikatını bağışladı. «Aeroflot»tan ise ailege biznes-klass uçuşına sertifikat berildi.
«Aqmescit» ava limanı 1936 senesi quruldı. Mında yolcu ve yük uçaqlarınıñ bütün çeşitleri qona bile. Ava liman yolcularnıñ taşuv miqdarı boyunca Ukrainada ekinci yerde tura. Bugün 22 ava şirketi «Aqmescit»ten 38 yöneliş boyunca seferlerni keçire. 2014 senesiniñ başından 3455 uçuş yapıldı.
«Aqmescit» ava limanı iyül 19 künü halqara seferlerni ğayrıdan açtı. «Groznıy Avia» ava şirketiniñ Yak-42 uçağı «Aqmescit-İstanbul» yönelişi boyunca seferni keçirdi.
Qırım iyünniñ soñunda №1 000 001 i 1 000 002 turistlerni – Yelena Şestakova oğlu ile – Donetsk sakinlerini qarşıladı.
Qırım 2013 senesi mustaqil Ukraina zamanında turistlerniñ rekord sayısını qabul etti – 6 milliondan ziyade. 2014 senesi 3 million turistni qarşılamağa azırlana.


text:
İşğal etilgen Qırımda akimiyet tarafından yapılğan ayırımğa qırımtatarlar oğray. Olarnıñ faalleri ve milliy areketniñ liderleri repressiyalarğa oğray, mustaqil teşkilâtlar yasaq etile ve yoq etile, qırımtatar kütleviy haber vastalarına, musulman cemiyetleri ve oquv yurtalıranı basqı yapıla.
Böyle neticelerni Milliy azlıqlar aqlarınıñ monitoring gruppasınıñ «Ukrainada 2014 senesi inqilâp ve istilâ şaraitlerinde ksenofobiya» maruzası aydınlata, dep bildire Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri.
Maruzada aytıla ki, Qırım işğali ve Donetsk ve Lugansk vilâyetlerini zapt etüv milliy azlıqlarnıñ vaziyetine tesir etti. Maruza müellifleri qayd etkeni kibi, Ukrainada keçken yıllarğa baqqanda milliy ayırım artmasa, işğal etilgen yerlerde o bayağı arttı.
Böylece, 2014 senesi Qırımda maruza müellifleri qırımtatar halqınıñ 12 temsilcisiniñ qaçıruvını qayd ettiler, olardan dörtüni ölü taptılar. Qırımtatarlarnıñ 1 camisini ve mal-mülkini ateşke berüv, qırımtatarlarğa yarımadağa kiriş yasağı qayd etildi. Qırımtatar tili, matbuatı, televideniyesi ve musulman edebiyatınıñ serbest qullanmasınıñ bozulması 11 kere qayd etildi.
Tedqiqte keçken sene devamında Meclis ve onıñ vekillerine 41 kere basqı yapılğanı aytıla. Diger millet ve din gruppalarınıñ temsilcileri de ayırımğa oğradı (yeudiylerge qarşı 3 kere, 2 kere ukrainlerge qarşı, 6 kere kilselerge qarşı areket yapılğan edi).
Maruza müellifleriniñ malümatına köre, «mayıs 3 işi» boyunca Qırımda qırımtatarlarğa qarşı 55 cinaiy iş açıldı, 4 kişi apiske alındı, çoq biñli para cezaları berildi.
««Ksenofobiyanen beraber Ukrainada insan aqlarınıñ bozulmasına yol bergen sebep – Rusiye istilâsıdır», – dep aytıla tedqiqniñ esas hulâsasında.
Monitoring gruppası qayd ete ki, «Ukraina devlet mustaqilligi, milliy mustaqilligi ve topraq bütünliginiñ tarafdarlarına işğalci akimiyetniñ nezareti altında bulunğan yerlerde basqı yapıla».
İşğal etilgen Qırımda «fevral 26 işi» çerçivesinde yaqalav, sorğu ve tintüvler devam etmekte.
«Freedom House» uquq qorçalayıcı teşkilâtı Qırım yarımadasında insan aqlarınıñ bozulması aqqında yañı esabatnı aydınlattı. Vesiqada Qırımda muhalifet taqip etile, regionnı «informatsion gettoğa» çevirecek olalar, dep aytıla.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, baş nazir muavini, Ukraina medeniyet naziri Vâçeslav Kirilenko bildirdi ki, Rusiye terroristik ordularınıñ vaqtınca işğal etilgen Qırımda ve Donbassnıñ ayrı yerlerinde ukrain, qırımtatar ve diger milletlerge qarşı yapqan cinayetlerine halqara toplulıq tarafından qıymet kesilecek ve cezalanacaq.


text:
Qırım tehnika ceetinden Ukrainadan Şimal-Qırım beketinden suv almağa azır degil, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye parlametiniñ Vladimir Konstantinov.
“Bunıñ (Ukraina qıtasında suv berilüvi - QA) mümkün olğanını farz etsek bile, biz azır degilmiz. Kene yañı suv tunnellerni, stantsiyalarnı qarmaq kerek. Bu pek çoq para”, – TASS Konstantinovnıñ aytqanlarından alıntı ketire.
O, Kremlniñ nezaretindeki yarımadanıñ başlıqları suv teminatı ile bağlı meselelerni al etip olacaqlarına inana.
“Bizim öz planımız bar, o qolay degil. Rusiye prezidenti Qırımdaki suv teminatı ile bağlı meselelerniñ al etilüvine diqqat ayıra, o bütün meselelerni tafsilâtlı bile. Şunıñ içün er şey çezilir”, – dedi Konstantinov.
Qanun leyhası halq deputatı Aleksey Gonçarenko tarafından qayd etildi. Vesiqada aytılğanına köre, işğal altındaki yarımadağa Şimaliy-Qırım kanalı üzerinden suv berilmesiniñ sıñırlavları «Qırım yarımadası ve Qara ve Azaq deñizlerinde Ukraina devlet suvereniteti ğayrıdan tiklengenine» qadar qalacaq.
Qırımnıñ Rusiye baş naziri Yuriy Gotsanük Ukraina Yuqarı Radasında qayd etilgen ve işğal etilgen Qırımğa Şimaliy-Qırım kanalından suv bermege yasaq etken qanun leyhasına cevap berdi.
Noyabr ayında Ukraina prezidenti ofisiniñ reberi Andriy Yermak, işğal etilgen Qırımda yaşağa insanlarnıñ ihtiyaclarına suv yete, dep bildirdi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/12-8
Märziä Dawıtova (08.12.1901, Ästerxan gubernası administrativ üzäge Ästerxan şähäre, / Rusiä İmperiäse - 6.1.1962, / Azärbaycan SSR başqalası Baqı şähäre, / SSRB ) — sovet aktrisası, SSRBnıñ xalıq artistı.
Xezmät yulın 1917 yılda Ästerxan tatar drama teatrı säxnäsendä başlıy. Äzeri aktörı bulğan ire Abbas-Mirza Şärifzadä Stalin zolımı qorbanı buluğa qaramastan, berniçä tapqır Azärbaycan Yuğarı şurasına deputat bulıp saylana. SSRB däwlät büläge - Stalin isemendäge premiäse iäse.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti yarımada mekteplerinden qavğa çıqarğan 10-uncı sınıf talebeleri içün tarih dersligini qaytarıp aldı. Uquq qoruyıcılarnıñ fikrince, kitapta “qırımtatar halqına nefret doğurğan” fikirler isbatlanğan,
Bu aqta Tasil naziri Natalya Gonçarovağa esaslanıp RİA Novosti bildire.
Onıñ aytqanına köre, derslikni ileri taqdirini iş gruppası belgilecek, amma onıñ terkibi daa tasdıqlanmadı.
“Ne yapacağımıznı tüşünecemiz: o metin qısımlarına tekliflermi ya da başqadan yazuvımı olacaq qararını iş gruppası alacaq”, - dep qayd etti Gonçarova.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, ilhaq etilgen yarımadanıñ mekteplerinde tarqatılğan onuncı sınıf talebeleri içün “Qırım tarihi” rusiye dersligi, Ukraina Cinaiy Kodeksiniñ ameline oğray, dep bildirdi.
Çubarovnıñ aytqanına köre, bu derslik nümüneleri Ukraina uquq qoruyıcı organlarına berilgen muracaatlarğa qoşulacaq, ve “Qırımda işğal siyasetiniñ numayışını etmek içün” çeşit-türlü halqara meydanlarında kösterilecek.
Daa evel Qırımlı adliyeci, sanat ve tasil hadimleri, Qırımnıñ Rusiye tasil nazirligine muracaat etip, 10-uncı sınıflar içün S. V. Yürçenko muarririyetinde çıqqan «Qırım tarihı» dersligini mündericesinde qırımtatarlar aqqında bulunğan provokatsion ibareler sebebinden onı qullanuvdan çıqarmağa rica etti. Kitapta "tatar ealisiniñ ekseriyeti almanlarğa yahşı yanaşqan, çoqusı faal sürette yardım etken edi" dep yazılğan.
Qırım Tasil nazirliginiñ vekilleri adiseni şimdilik izaatlamadı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Türkiye Devlet başı Recep Tayip Erdoğan sentâbrniñ 29-nda körüşecekler, dep haber ete Azatalıq Radiosı.
18 ay evelsi olıp keçken soñki körüşüvden soñ Rusiyeniñ Soçi şeerinde prezidentler kene körüşecekler.
Türkiye prezidentiniñ resmiy saytında haber etilgenine köre, aytışuvlar vaqtında eki memleketniñ liderleri eki taraflı münsebetlerni ve "aqımdaki vaqialarnı ve halqara suallerni" muzakere etecekler.
Erdoğan Putinden 2020-nci yılda Suriyede ateşniñ toqtatıluvı aqqında añlaşmanıñ Rusiye tarafından riayet etilmesini talap etecegi beklenile.
Türkiye prezidenti Recep Tayin Erdoğan BMT BA 76-ncı sessiyasında çıqışta bulunıp, Türkiye Qırımnıñ ilhaqını tanımaycağını ve Ukraina topraq bütünligini desteklegenini bildirdi.
Evel, Türkiye Tış işler naziri Qırımda keçirilgen Rusiye Devlet dumasınıñ saylav neticelerini tanımay, dep haber etti nazirlikniñ matbuat hızmeti.
Daa evel Ukraina prezidentiniñ matbuat kâtibi Sergiy Nikiforov, Volodımır Zelenskıy ABD-de Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan ile körüşüv vaqtında Rusiye taqip etken qırımtatarlarnıñ cedvelini berip, olarnıñ azat etilmesinde yardım etmesini isteycek, dep bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ekinci cian cenkiniñ adise-vaqiaları bizden uzaqlaşa, olarnıñ şaatları da az qala – o vaqıt – qıyın qırqıncı yılları – ne olğanını añlamaq ihtiyacımız daa küçlü ola. Qırım ve onıñ sakinleriniñ taqdiri içün Ekinci Cian cenki ve onıñ aqibetleri ğayet müim oldı...
1941 senesi iyün 22-de saba saat 4-te alman orduları SSCB sıñırlarına ücüm etip, bir qaç mesken yerni, şu cümleden Aqyarnı, bombardıman etti. Bundan evel Şarqiy Avropanı hırsız kibi bölgen Stalin ve Gitlerniñ aman-aman eki yıllıq dostluğı bunıñnen bitti. Gitler ve Stalin yazğan dostluq, işbirligi, hayırlav telegrammaları – er şey boş ve faydasız oldı.
Alman komandanlığınıñ planlarında Qırımnıñ zaptına müim bir yer berilgen edi. Yarımada aviatsiya yerleşecek güzel bir platsdarm edi
Alman komandanlığınıñ planlarında Qırımnıñ zaptına müim bir yer berilgen edi. Yarımada aviatsiya yerleşecek güzel bir platsdarm edi. Almaniya Qırımnı elge keçirip, Qara ve Azaq deñizlerini nezaret etecek, Kavkaznıñ cermay rayonlarına yaqınlaşacaq ve Romaniya, Türkiye ve Bulğaristanğa siyasiy basqı yapacaq edi.
Cenkniñ birinci künleri Qızıl Orduğa askerlerni çağırmağa başladılar. 1941 senesi iyül ayınıñ başında Qırımda göñüllilerniñ sayısı 10 biñni teşkil etken edi, avgust 10-da 1890-1904 ve 1922-1923 seneleri doğma olğanlarnıñ ilân etilgen mobilizatsiyası muvafaqiyetnen keçirildi. Umumen alğanda cenkniñ birinci ayları 93 biñ qırımlı celp etilgen edi. Dört Qırım diviziyası şekillendirilgen edi.
1941 senesi avgust 20-de, Yüksek Baş Komandanlığınıñ buyruğın binaen, 9-ıncı atıcı korpusta 51-inci Ayrı Ordu şekillendirilgen edi (cebe olaraq) – Qırımnı imaye etmek içün. Qara deñiz flotu orduğa boysunğan edi. Ordu şekillengen soñ Qırımnı – Arabat beli, Çonğar, İşün, Sıvaşnıñ cenüp yalısını – imaye etken edi. 1941 senesi oktâbr 18-den noyabr 16-ğa qadar Qırımnıñ mudafaa tedbirlerinde 51-inci ordudan ğayrı Deñiz yanındaki Ordu ve Qara deñiz flotunıñ askerleri iştirak etken edi. Olarnıñ sayısı 236 biñni teşkil etken edi.
1941 senesi noyabr ayında sovet orduları çekilmege mecbur oldılar. Bugün añlaşıla ki, bu vaziyet askerlerniñ cesürligi olmağanını ifade etmey. Esas sebep – SSCB reberliginiñ bu cenkke azır olmağanı... Ordunı qansız qaldırğan sebeplerden biri cenkten evel komandanlıq erkânına qarşı yapılğan repressiyalar oldı.
51-inci ordunıñ askeribildirgenine köre, onıñ batalyonında 18 tüfek alışa edi
Cenkke atılğan adamlar silâlı duşmannen bir qaldılar. 51-inci ordunıñ askeri Abduraman Bariyevniñ bildirgenine köre, onıñ batalyonında 18 tüfek çalışa edi, «qalğan 700 asker almanlarnıñ ögünde qolunda kürek ve kirkanen tura edi... Qarşı çıqmasınıñ iç bir manası yoq edi».
Komandannıñ muavini Pavel Batov 51-inci ordunıñ yeñilmene böyle qıymet kesti: «Qırımnı biz tutıp olamadıq. Faqat bunı da aytmaq kerek: tez-tez şekillendirilgen, silâsı olmağan ordu otuz kün devamında Gitlerniñ silâlı quvetleriniñ eñ eyi ordularından birini tutqan edi. Almanlar büyük zarar kördi, eñ esası da şu ki – Qırımğa ordularnıñ Odessa gruppasını tahliye etmek içün vaqıt qazanıldı, bu olmasa edi, Aqyarnıñ devamlı imayesi imkânsız olur edi».
Qırım mudafaa tedbirlerinde sovet orduları 48 438 insannı ğayıp etti. 1941 senesi noyabr ayında Qırımğa almanlar kirdi...
51-inci ordunıñ yeñilmesi qırımtatarlar içün qaçınılmaz oldı. Onıñ erkânında bir çoq millet temsilcisi olsa da, ileride onıñ yeñilmesi qırımtatar halqı sürgünliginiñ resmiy sebeprlerinden biri ola
51-inci ordunıñ yeñilmesi qırımtatarlar içün qaçınılmaz oldı. Onıñ erkânında bir çoq millet temsilcisi olsa da, ileride onıñ yeñilmesi qırımtatar halqı sürgünliginiñ resmiy sebeprlerinden biri ola. İçki işler halq komissarı Lavrentiy Beriya azırlağan sürgünlik aqqında qarar leyhasında böyle aytıla edi: «Qızıl Orduğa çağırılğanlarnıñ sayısı 90 biñ insannı, şu cümleden 20 biñ qırımtatarını, teşkil etken edi... 1941 senesi 51-inci ordu Qırımdan çekilgende 20 biñ qırımtatarı qaçtı». Er bir aqıllı insan bunıñ ne qadar saçma olğanını añlar – 20 biñ asker arasında 20 biñ qaçaq – bu vesiqanıñ maqsadı qırımtatarlarnıñ yarımadadan sürgün etilmesini aqlamaq içün azırlanğanını añlamaq kerek...
Faqat bugünde-bugün qırımtatar sürgünliginiñ tarafdarları askerlikke çağırılğan 20 biñ kişi ve o qadar da qaçaq olğanını aytmağa devam eteler. Şunı da hatırlamaq kerek ki, 1941 senesi sovet-alman cebesinde sovet ordularınıñ çekilmesi umumiy edi ve bazı vaqıtları qorqa-qorqa qaçuvnı añdırğan edi.
1941 senesi dekabr 25-ten 1942 senesi yanvar 2-ge qadar neticesinde müim platsdarm zapt etilgen büyük bir eniş operatsiyası kerçekleştirilgen edi. Sovet orduları Keriç yarımadasını aldılar. O vaqıt endi-endi azat etilgen Qırım rayonlarınıñ ealisi repressiyalarnıñ daa bir çeşiti ile tanış oldı – memleketniñ arbiy-siyasiy reberligi bu «temizlevlerni» yapqan edi. «Arqadaş Stalinniñ arqanı bozğan, qaçqan ve telâş kötergenler ile küreşni teşkil etmek talaplarına köre», «vaqtınca duşman tarafından nezaret etilgen Qırımda kommunist ve taqiqat organlarına» «ayrı vazifeler» berilgen edi – «ayaqnıñ tübünde yürgen çöplükten» temizlenmek. Böyle bir «çöplük» cedveline kommunistler ve yarımadadan tahliye etilmegen mesüliyetli hadimler, 51-inci ordunıñ qaçaqları, eski arbiy esirler kirgen edi. Olarnı duşman, vatan hainleri olaraq tanıp, «daa diqqatlı» teşkerecek ediler.
Keriç-Kefe desant operatsiyasınıñ muvafaqiyeti Yüksek Baş Komandanlığını ve Kavkaz cebesiniñ komandanlığına ilham berdi. Qırımnı azat etüv operatsiyasını keçirmege qarar alındı. 1942 senesi yanvar 2-de Buyruq bunıñ kibi operatsiyanıñ planını tasdıqladı ve Qırımğa daa bir ordunı yollamağa izin berdi. Lâkin mında avuştırılğan yañı quvetler arqa yardımını alamadı. Deñizden yardım pek yavaş kele edi. Yanvar 18-de 44-ünci ordu duşmannıñ ücümleri sebebinden Kefeni terk etip, Aq Manay boynuna keçti. Komandanlıq ordu teminlevini pekitip olamağan edi.
Başlanğan qıyınlıqlardan sebep yollar qapandı. Taman yarımadasından deñizden ordular içün aşayt mahsulatı zornen kele edi. Baş ştab Keriç boğazından yalıñız ara-sıra temin etilgen ve yerli resurslar qalmağan ordularnı Stalinge tahliye etmege teklif etken edi. Lâkin Stalin ücüm etmege talap etken edi. Yalıñız aprel 13-te olarğa mudafaağa keçmege ruhset berilgen edi.
Buyruq, niayet, ordularnı tahliye etmege izin berdi, lâkin artıq pek keç edi. Uçaqlar ve deñizaltı qayıqlarda yalıñız reberlik çıqıp oldı, askerlerniñ büyük qısmı duşmannıñ qoluna berilgen edi
1942 senesi mayıs 8-de Qırım cebesiniñ orduları içün tesadufen alman ordusınıñ 11-inci birleşmeleri ücüm etmege başladılar. 12 künden soñ cebe yoq oldı. Keriç yarımadasında sovet ordularınıñ büyük yeñilmesi Aqyar imayecilerini ümütsiz vaziyetke oğrattı. Muasarada qalğan şeerniñ garnizonı 11-inci alman ordusına 1942 senesi iyün ayına qadar qarşılıq köstergen edi. Buyruq, niayet, ordularnı tahliye etmege izin berdi, lâkin artıq pek keç edi. Uçaqlar ve deñizaltı qayıqlarda yalıñız reberlik çıqıp oldı, askerlerniñ büyük qısmı duşmannıñ qoluna berilgen edi.
Aqyarnıñ qaraman mudafaası devamında aman-aman 156 biñ imayeci elâk oldı. 1942 senesi iyül 2-de, neticesi belli olğan soñ, işğalci akimiyetniñ «Golos Krıma» gazetası şunı bildire edi: «Aqyar teslim oldı... Esir alınğan ve silânıñ sayısı büyük edi. Dağıtılğan Aqyar ordusından qalğanlar Hersoness yarımadasına qaçıp kettiler. Sıqıştırılğan bir yerde qalğanlar ölümge keteler».
«Dünyanıñ eñ küçlü qalesi bu edi» – 1941 senesi iyül 3 künü «Der Kamf» gazetasında arbiy mühbir Verner Kolteniñ maqalesi böyle bir adnı alğan edi, onıñ tercimesi de mında derc etilgen edi.
Sovet ordusı cenkniñ birinci basamağında eñ büyük yeñilmelerden birini yaşadı.
Qırım alman ordusı ögünde ilk körünişte qalğan edi.
«Şimal tarafında dağlarnı kesken derelerde zengin meyva bağçaları ve güzel manzaralı tatar köyleri yerleşken edi. Açılğan meyva bağçaları acayip edi, ormanda baarde bundan evel iç bir yerde körmegenim güzel çeçekler açılğan edi. Kiçik dağ özeni yanında yerleşken tatar hanlarınıñ eski paytahtı Bağçasaray alâ daa şarq izlerini saqlap qalğan edi. Hanlar sarayı – tatar mimarcılığınıñ incisidir. Sıq-sıq Riviera ile qıyaslanğan Qırımnıñ yalı boyu ondan daa güzeldir. Dağlarnıñ acayip sıñırları, deñizge kirgen tik qayalar ondan Avropanıñ eñ güzel köşelerinden birini yapalar. Livadiya çarlar sarayı yerleşken Yalta civarında dağlarnı acayip ormanlar örte. Dağlar arasında kiçik bir aralıq olsa, yüzüm ve meyva bağçaları bar edi... Közlerimizniñ ögünde olğan cennet bizni ayrette qaldırğan edi», – büyük zevq ile yazğan edi 11-inci alman ordusınıñ komandanı Erih fon Manşteyn.
Qırım yarımadası aman-aman eki yılğa qadar Büyük topraqtan uzaq ve alman orduları tarafından işğalde qalğan edi.
(Devamı bar)
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Charlie Chaplin
Ser Charles Spencer "Charlie" Chaplin (qısqasha aytılıwı: Charli Chaplin; 16 aprel, 1889 – 25 dekabr, 1977) ko'rnekli Angliyalıq komik aktyor, rejissyor ha'm kompozitor bolg'an. Ol dawıssız kino erasındag'ı jumısları menen dan'qı shıqqan bolıp[1], kinolarının' ko'pshiliginde o'zi aktyor, rejissyor, stsenarist ha'm prodyuser rollerin birgelikte atqarg'an. Kinolarının' ko'pshiliginde "Gezende" obrazında oynag'an ha'mde pantomima, buffonada sıyaqlı usıllardı jumıslarında ko'p paydalang'an.


text:
Sentâbrniñ 3-nde tutulğan ve 15 kün apis cezasına mahküm etilgen qırımtatar Eldar Odamanovnı Aqmescitteki muvaqqat tutuv izolâtorından bellisiz yerge alıp ketkenler, şimdilik ne yerde olğanı belli degil.
Bunı "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesine Odamanovnıñ ömür arqadaşı Safiye Mamutova advokat Taras Ömelçenkoğa atfı etip bildirdi.
«Saba Aqmescitteki muvaqqat tutuv izolâtorında advokat Taras Ömelçenko Şevket Üseinov ve Eldar Odamanovnı yoqlamaq kerek edi. Anda advokatqa Odamanovnı daa saba alıp ketkenlerini ayttılar, amma tafsilâtlı malümat bermediler. Tahqiqatçınıñ malümatı yoq eken. Odamanovnıñ advokatına da bir şey aytmağan. Aqşam advokat kene müşterisi ile körüşmege tırışqan, amma oña red etkenler», – dep yazıla bildirmede.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olarnıñ arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Advokat Ayder Azamatovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Aqmescitteki mahkeme Qırımda raatlıq künleri Rusiye quvetçileriniñ tintüvleri vaqtında tutulğan Şevket UseinovveEldar Odamanovnı sentâbrniñ 6-nda Rusiye Memuriy uquq bozuluvları kodeksiniñ 19.3 maddesine istinaden (polis, arbiy, FSB organları hadiminiñ qanuniy emrine riayet etmeme) 14 ve 15 künge apiske aldı.


text:
Sentâbr 17-de Rusiyege boysunğan Bağçasaray şeer şurası şeer memuriyeti yolbaşçısı vazifesine Aleksandr Trânovnı belgiledi. Bu aqta Kriminform bildire.
Şeer şurası sessiyasınıñ toplaşuvında Trânovnıñ tayinlenmesi içün 14 deputat rey berdi, üç deputat – rey bermedi ve ekisi – bitaraf oldı.
Bundan evel konkurs komissiyası Bağçasaray şeer memuriyeti yolbaşçısı vazifesine namzet olaraq Elza Makarovanı ve Aleksandr Trânovnı belgiledi. RİA Novosti agentliginiñ bildirgenine köre, sessiyada Makarova özüni namzetlikten çıqardı ve deputatlarnı Trânovğa qol tutmağa rica etti.
Bu sene mayıs 25-te Bağçasaray memuriyetiniñ sabıq yolbaşçısı vazifesine tayinlengen İgor Beletskiy, Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı Sergey Aksönov ile muzakerelerden soñ, istifağa çıqmaq içün ariza yazdı.
RİA Novosti agentliginiñ bildirgenine köre, Bağçasaraynıñ yañı şeer yolbaşçısı Aleksandr Trânov Özbekistandaki Termez şeerinde doğdı. O, 2007 senesi Rusiye Federatsiyası Ükümeti yanındaki Maliye Akademiyasını bitirdi. Aleksandr Trânov 2016 senesi iyün 24-ten Bağçasaray rayon memuriyeti yolbaşçısınıñ muavini vazifesini eda etken edi.


text:
Inglis tili
Inglis tili (ingl. English Language, rus. AHrли́йckий язы́k) — hind-evropa shańaraǵınıń german toparına kiretuǵın til. Inglis xalqınıń ana tili. Avstraliya, AQSH, Hindistan, Irlandiya, QAR, Kanada, Liberiya, Malta hám Jańa Zelandiya mámleketleriniń rásmiy tili. Inglis tili dúnyadaǵı eń kóp isletiletuǵın tiller ishinde 3-orında turadı (Ispan hámde Qıtaysha Mandarin tillerinen keyin). Evropa Birlespesiniń tiykarǵı tili.
Inglis tili BMShnıń rásmiy jumıs júrgiziw tillerinen biri, Ullı Britaniya, Irlandiya, Arqa Amerika, Avstraliya, Jańa Zelandiya hámde Aziya hám Afrikadaǵı kóplegen mámleketlerde keń tarqalǵan. Bul tilde jer júzindegi 400 millionnan artıq adam sóylesedi (1992-jıl). Ullı Britaniya hám Arqa Irlandiya, AQSH, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Kanada (francuz tili menen birge), Irlandiya (irland tili menen birge), Hindistan hám 15 Afrika mámleketlerinde (QAR, Nigeriya, Gana, Uganda, Keniya, Tanzaniya hám basqalar) rásmiy til retinde qollanıladı.
Inglis tili áyyemgi german qáwimleriniń (inglis, saks hám jut) tillerinen kelip shıqqan. Inglis tili Angliyanıń Anglo-Saks patshalıǵı hámde házirgi qubla-shıǵıs Shotlandiya jerlerindegi ótmishtegi Norzumbriya patshalıǵında payda bolǵan. Tariyxıy dereklerge kóre, eski inglis tili júdá kóp dialektlerdi óz ishine alǵan. Áyyemgi inglis tili (VII-XI ásirler) anglosaks tili dep atalǵan hám 4 dialektke iye bolǵan: nortumbriy, mersiy, uessek hám kent. IX-XI ásirlerde uessek dialekti tiykarında kórkem ádebiyatqa baylanıslı inglis tili qáliplesken. Bul dialektler Ullı Britaniyanıń arqa qırǵaǵına nemis qáwimleri bolǵan anglo-saksler tárepinen alıp kelingen.
English (inglis) sózi Angles sózinen kelip shıqqan bolıp, bul xalıqtıń ata jurtı Angeln házirgi Schleswig-Holstein bolǵan. Inglisshe sózlerdiń kóbisi latın tilinen alınǵan, al latın tili Xristian Shirkewi hámde Evropa oyshıllarınıń tili edi. Vikinglerdiń VIII hámde IX ásirdegi bastırıp kiriwinen keyin Inglis tili eski norz tiliniń bir bólegin ózlestirdi. Angliyanıń XI ásirde Normandlar tárepinen basıp alınıwı norman francuz tiliniń inglis tili menen aralasıwına alıp keldi. Usı sebepli inglis tili leksikalogiyalıq hám orfografiyalıq jaqtan roman tilleri toparı menen baylanısqa iye.
Orta inglis tili (XII-XV ásirler) pátsiz unlilerdiń redukciyaǵa dus keliwi nátiyjesinde feyillik sóz dizbekleri kóp ózgerislerge ushıraǵan. XVI-XVII ásirlerde jańa inglis tili qáliplesken. Ullı Britaniyanıń XVII hám XX ásir ortasındaǵı kúshli rawajlanıwı hámde AQSHtıń XX ásirdegi dúnya júzilik tásiri nátiyjesinde inglis tiliniń xalıqaralıq dárejesi joqarıladı.
Házirde inglis tili óz aymaqlıq dialektlerine iye. Ullı Britaniyada shotland dialekti, arqa, qubla, oraylıq dialektler toparı, AQShda shıǵıs, orta Atlantika (oraylıq), qubla-shıǵıs, orta, batıs dialektler toparı bar. Inglis tili fonemalıq sistemasında ayrıqsha únliler hám dawıssızlar bar. Basqa german tillerinen inglis tili analitikalıq qurılıs belgisi menen parıqlanadı. Grammatikalıq baylnıslardı ańlatıwda járdemshi sózler (artikl, kómekshi feyiller, predloglar) hámde sóz tártibi úlken áhmiyetke iye. Inglis tili basqa tillerden (latın, francuz, italyan, ispan hám basqalar) 70 %ke jaqın sóz qabıl etken.
Inglis tiliniń amerikasha variantınıń Ullı Britaniya variantınan ayırmashılıǵın tómendegishe túsindiriw múmkin: Arqa Amerikaǵa dáslepki kóship kelgenler (1607-jıl) London hám onıń átirapınan, al keyingileri bolsa Arqa Britaniya hám Irlandiyadan kelgen. AQSH inglis tilinde Britaniyadaǵı sıyaqlı ayqın kórsetilgen dialektler joq. Professor X. Kurat redaktorlıǵı astında shıqqan "AQSH hám Kanadanıń filologiyalıq kartası"nda (1939-jıl) jeti dialekt, sonday-aq, tarqalıw aymaǵı tárepinen eń salmaqlı bolǵan AQShnıń oraylıq hám arqa shtatları dialektleri ajıratılıp kórsetilgen; bul AQShda tiykarǵı kórkem ádebiyat dialektleri esaplanadı. Inglis tiliniń amerikasha hám Ullı Britaniya variantları ortasındaǵı parıq leksikada hám málim dárejede fonetikada kórinedi; grammatikasındaǵı parıq sezilerli dárejede emes. Inglis tiliniń ámeldegi Kanada, Avstraliya, Jańa Zelandiya hám QAR variantları jóninde de sonday pikirdi bildiriw múmkin.
Inglis tili jazıwı latın álipbesi tiykarında bolıp tabıladı.
Inglis tili álipbesi 26 háripten ibarat: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z.
Derekler[redaktorlaw | derekti jańalaw]
- http://www.ismanov.com — Ashıq internette sózlik
- http://greylib.align.ru/ — Inglis hám basqa shet tillerde ádebiyat
- http://linguists.narod.ru/ — Linguists — Inglis tiline tiyisli sózlikler, sabaqlıqlar hám qóllanbalar
- More than 20000 English words recorded by a native speaker


text:
Onıñ adı bir çoq teatral entsiklopediyalarda añıla, o aqlı olaraq Dağıstanda nufuzlı medeniyet erbaplarından biri sayıla. Yazıq ki, ana-yurtında onı tek tarihçı ve teatrşınaslar biledir...
Bu sene qırımtatar akterı, rejissör, dramaturg Server Cetereniñ 110 yıllıq yubileyi qayd etile. Onıñ yaşayışı bir çoq acayip vaqia ve adiselernen tolu edi.
O Qırımda, Aluşta rayonnıñ Biyuk-Lambat köyünde, 1906 senesi fevral ayında doğdı. Erte anasız qalıp, oğlançıq ögey anasınen til tapışamadı ve evinden Aqmescitke qaçtı. Server o vaqıt tek yedi yaşında edi... O bıralqılandı, tesadüfiy işlerde para qazandı ve, politsiyağa oğramağanına qadar, kiçik hırsızlıq yaptı. Soñra balalar evi ve mektep oldı, 1923 senesi ise genç bala Qazan teatr tehnikumına kirdi.
O pyesalar yazdı («Kim kimni», «Eki qardaş»), rejessuranen meraqlandı. Onıñ birinci sanalıştırması – Dmitriy Furmanovnıñ romanına esaslanıp yazılğan «Çapayev» oldı, o anda komissarnnıñ rolüni oynadı. Pyesa ğayet hoş qabul etildi
Beş yıl soñra Server doğmuş Qırımğa qayttı, 1923 senesi oktâbrde açılğan Qırım Devlet Tatar teatrinde çalışıp başladı. Bu qısqa müddet devamında qırımtatarlarnıñ tarih ve medeniyeti ögrenile edi, teatr sanatı inkişaf ete edi. Mında Cetere «Revizorda» Hlestakovnı oynadı, Şillerniñ «Razboyniki» pyesasında Karl Moor, «Gibel eskaládı»de Gaydar rollerini icra etti. O pyesalar yazdı («Kim kimni», «Eki qardaş»), rejessuranen meraqlandı. Onıñ birinci sanalıştırması – Dmitriy Furmanovnıñ romanına esaslanıp yazılğan «Çapayev» oldı, o anda komissarnnıñ rolüni oynadı. Pyesa ğayet hoş qabul etildi...
1932 senesi Server 20 yaşıdaki dülber teatr aktrisası Nuriye Celilovanen evlendi. Olarnıñ qızı Cenni hatırlağanı kibi: «Olar yahşı yaşay ediler: beraber çalıştılar, çoq umumiy coşqu ve meraqları olğan edi. Babamnıñ da, anamnıñ da sanadaki yaşayışı muvafaqiyetli keçe edi. Çoq roller, çoq gastroller oldı, de Moskvağa yarış ve festivallerge, de Sovet Birliginiñ şeerlerine bara ediler. Qırımtatarlarnıñ sanatını adetince üç adam taqdim ete edi – Sabriye Erecepova, acayip sesniñ saibi, virtuoz kemaneci Appaz Mecitov ve anam, Nuriye Celilova-Cetere, o milliy oyunlarnı, olarnıñ sırasında «Tım-tım» ve «Ağır ava ve haytarma» icra ete edi».
1937 senesi Server meşur Moskvadaki Devlet teatr sanat institutına (DTSİ) rejissör bölügine kirdi. Aynı şu 1937 senesi kütleviy apis etüv ve işten boşatuvlar başlandı – Nuriyeni de işten çıqardılar.
«Bir buçuq ay işsiz – ebediylik kibi köründi. Babam, bunı bilip, kelmege istedi, anam ise onı Qırımğa qaytmamağa yalvardı, çünki, emin edi, bu olar içün yaramay bitmek mümkün edi... Anam çeşit müessiselerge çapqalap, quvalanğanınıñ sebebini ögregmege ve işine qaytmağa tırışa edi. Onı kene de teatrge aldılar», – hatırlay Cenni Cetere.
1940 senesi Server DTSİ bitirdi, o vaqıt o ende Qırım ASSC Nam qazanğan artist edi, bu unvannı qazanmaq içün Nuriye de teklif etile edi. Er şey yeyi keçe edi...
1941 senesi iyün 22 künü cenk başlandı ve neticede olarnıñ evelki bahtlı yaşayışlarını silip keçti
Amma 1941 senesi iyün 22 künü cenk başlandı ve neticede olarnıñ evelki bahtlı yaşayışlarını silip keçti...
1941 senesi avgust ayında Server göñulli olaraq cebege ketti. O Aqyardaki desant ordularına tüşti, ailesi ise işğal astında qaldı. Cenni Cetereniñ sözlerine köre, babası olarnı acele sürette Qırmdan çıqarmaq içün olarğa eki deñizcini yolladı, lâkin endi pek keç edi – «yolnı alman desantları qapatqan ediler». 1942 senesi Server ağır yaralandı ve Tifliske hastahanege oğradı. Tedaviylengen soñ ordudan serbest etildi.
İşğal etilgen Qırımğa yol qapalı edi ve o Qazanğa ketecek oldı. Yol Mahaçqaleden keçe edi, anda çoqqa toqtaqan soñ, o DTSİ-den dostunı Gamid Rustamovnı ziyaret etmege istedi.
Gamid onıñ Dağıstanda qalmasına israr etti, soñra ise onı Buynaksk şeerine alıp ketti, anda o Qumıq teatrinde çalışa edi. O vaqıttan soñ Server Cetere ömür boyu Qumıq teatrinen bağlı edi.
1943 senesi fevral 5 künü teatr Mahaçkalege avuştı. Onıñ birinci işi «Hoçbar» spektaklinde Zubairniñ rolü oldı, soña Ştube («Razlom») rolü, Otello, Sultanbek (Üzeir Gacibekovnıñ «Arşın mal alan») ve başqa çoq roller oldı. Bunen beraber o pyesalar yaza ede, 1946 seden başlap ise ocalıq yaptı.
1944 yılı mayıs 18 sürgünligi oña ağır darbe olıp keldi. Onıñ yaqın dostı Gamid Rustamov dey ki: «1944 senesi mayısta qırımtatarlarnıñ tarihiy vatandan sürgün etilgenleri aqqında belli olğanda, o maña keldi: «Gamid, men iç bir şey añlamayım! Nasıl böyle olmaq mümkün de – bütün halqnı hain ve duşman kibi ilân etiler?! Böyle olmaq mümkünmi?». Men dostumnıñ ağlağanını kördim. Bu meni taacplendirmedi, çünki o öz halqını neqadar vefadar olıp küçlü sevgenini men bile edim. Amma men ne yapmaq mümkün edim? 1944 senesi şu mayıs künü – güzel dostım Server Cetere içün yas künü oldı».
Artıq, 1945 senesi o öz qorantasınıñ ğurbetlikte bulunğan yerini ögrendi – Sverdlovsk vilâyetinde Novaya Lâlâda. Qızı Cenni hatırlay: «Bizim qayda olğanımıznı ögrengen soñ, o bizge yazıp başladı, aşayt yollay edi, 1945 senesi sentâbrde ise özü Novaya Lâlâğa keldi. Quvançımız sıñırsız edi... Babamnıñ tatili soñuna kele edi ve o qaytmaq içün azırlanıp başladı. O bizni işandırdı ki, bizim Mahaçqalege köçmemiz içün ruhset talap etecek, onıñ anda eminli alâqaları bar eken. O ketti... Kene mektüpler, yollanmalar, ümüt ve beklentiler. Öyle şekilde bir buçuq yıl keçti».
Bizim Dağıstandaki yaşayışımız üç ay devam etti ve aile dramasına çevirildi. Soñra NKVD anama ayttı ki, bizni keri Novaya Lâlâğa yollaycaqlar, çünki bir qırımtatar ailesi sebebinden Mahaçqalede komendatura teşkil etip olamaylar
O öz sözüni tuttı ve olarnıñ sürgünlik yerlerinden yiberilmesine irişti, lâkin qorantanıñ Mahaçqalege kelgen vaqıtında onıñ ende diger qadını bar edi... «Bizim Dağıstandaki yaşayışımız üç ay devam etti ve aile dramasına çevirildi. Soñra NKVD anama ayttı ki, bizni keri Novaya Lâlâğa yollaycaqlar, çünki bir qırımtatar ailesi sebebinden Mahaçqalede komendatura teşkil etip olamaylar», – hatırlay Cenni Cetere.
Cenkten soñ Server Cetere aktör ve rejissör olaraq çalışmağa devam etti. O Mihail Lermontovnıñ eseri esasında «İspantsı» spektalini, Aleksandr Ostrovskiy presasından «Bez vinı vinovatıye», Beaumarchaisniñ «Figaronıñ evlenüvi», Lope de Veganıñ «Piçen üstünde kopek», Kosta Hetagurovnıñ «Fatima», Nazım Hikmetniñ «Muhabbet efsanesi» – cemi olıp yüzden ziyade spektaklni Dağıstannıñ teatr sanalarında kösterdi; pyesalar yazdı. 1966 senesi o SSCB Yazıcılar birligine qabul etildi.
Qırım ASSCde nam qazanğan artist ve Dağıstan ASSC halq artistı Server Cetere 1980 senesi Mahaçqalede vefat etti.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Qırküyek ayınıñ 19-ı küni «Putindi Kreml'den qumaq bolğan» saha baqsısı Aleksandr Gabışev joğalıp ketti. Znak.com saytınıñ mälimetinşe, Gabışevtı Irku..
Älem boyınşa migranttar sanı 272 million adamğa jetti. Birikken Wlttar Wyımınıñ mälimetinşe, biıl älem boyınşa migranttar sanı 51 million adamğa ösip..
Gülnara Kärimovanıñ qızı Iman Kärimova Özbekstan biligine eskertu jasadı. Qırküyek ayınıñ 16-ı küni Taşkent qalasında Gülnara Kärimovanıñ jabıq sotı ..
Qırğızstan prem'er-ministri Mwhammedqali Abılgaziev pen Täjikstan ükimet basşısı Kohir Rasulzodanıñ kezdesuleri ayaqtaldı. Bwl turalı qırğız ükimetin..
Özbekstan eks-hanşayımı Gülnara Kärimovanı belgisiz bağıtqa alıp ketti. Bwl jöninde onıñ advokatı Greguar Manja mälimdedi. Greguar Manja öziniñ «Twit..


text:
Geniçesk rayonındaki Çonğar köyü yanında «Qırım vatandaşlıq qamaçavı» aktsiyası keçirilgen territoriyada keçken yoldan maşinalar içün mania olğan beton blokları alındı.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Herson regional qırımtatar meclisiniñ reisi Lenur Lümanov bildirdi.
«O yerde yanvar 16-dan başlap blokpostlar yoq. Beton taşları kerek olmağanı sebebinden yoldan alındı», – dedi Lümanov.
Qamaçav faalleriniñ añlatqanlarına köre, blokpostlar bu sene yanvar 16-da yoq etilgen, amma yolda beton blokları qalğan.
Aynı vaqıtta, aktsiya keçirilgen territoriyada maskalanğan çadırlar şeerçigi tura, o yerde faaller buluna.
Aprel 20-de Ataman sakinleri yazğan mektübinde Herson vilâyet devlet memuriyetininiñ reisi vazifesini icra etken Valentina Siçevayadan Qırım qamaçavı faalleriniñ blokpostlarını regiondan yoq etmege talap etti. Çonğar köy şurasınıñ deputatı Valeriy Koblük muracaatnı oqudı. Muracaatta 180 imza qoyulğan. Köy sakinleri Qırım ile memuriy sıñırğa yaqın yerleşken köyler territoriyasında bulunğan Qırım qamaçavı iştirakçileri tarafından nizam bozulmasına şikâyet ete.
Bundan da ğayrı, vesiqada «Çonğar» Kiriş-çıqış nezaret noqtası yanında yerleştirilgen «Qırımtatar muhtar cumhuriyeti» yazısı ile işaret boyunca qasevet çekilgeni aqqında bildirile.
2015 senesi sentâbr 20-de, Qırımğa mahsulat ve malnı alıp ketken yük naqliyeni blok etüv boyunca qırımtatarlarnıñ liderleri teşebbüsinen keçirilgen müddetsiz aktsiyası başlandı. 2016 senesi yanvar ayı ortasında, teşkilâtçılarnıñ sözlerine köre, Qırım qamaçavı boyunca aktsiyanıñ şekli deñişti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda ğıyabiy şekilde mahkemelengen Refat Çubarovnıñ ükmü iyunniñ 1-nde ilân etilecek, Qırımnıñ Yuqarı Mahkemesine atfı etip bildireler haber vastaları. Çubarov, Rusiye Ceza kodeksiniñ 212-nci maddesiniñ 1-inci maddesine (qalabalıqlarnı teşkil etüv) binaen qabaatlana.
«Üküm iyunniñ 1-nde saat 10-nda ilân etilecek», – dedi mahkeme hadimi TASS agentligine.
«Qırım esnası» da bunı haber ete: «Mahkeme mesleatlaşuv odasına ketti, üküm iyunniñ 1-nde ilân etilecek. Al-azırda mahkeme munaqaşalarında mudfaa taarfı çıqışta duluna».
Çubarovnıñ tayin etilgen advokatı Aleksandr Osokin mayısnıñ 24-nde mahkeme oturışında, Çubarovnıñ iştiragi aqqında doğrudan doğru iddialar tek beş şaattan oldı, amma ileride mudafaa tarafınıñ on şaatı tarafından red etildi, dep qayd etti.
Bu sebepten mudafaa tarafı qabaatsız dep tanımaqnı talap ete.
Mayısnıñ 24-nde Rusiye nezaretinde olğan Qırım Yuqarı mahkemesinde, yarımadada ğayabiy şekilde mahkemelengen Refat Çuburovnıñ davası boyunca olıp keçken mahkeme oturuşında qabaatlav tarafı Çubarov içün 9 yıl apis ceasını istedi.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqatqa qabaatlav tarafı oña 9 yıl apis ceasını istemesini tefsir etti.
2020 senesi martnıñ soñunda Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212-nci maddesiniñ 1-inci maddesine (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq areketlerge çağıruv) açıldı.
Bıltır iyülniñ 23-nde mahkemede Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy dava temelden baqılıp başlandı. Mahkeme vekilleri diñleyicilerni oturışuvğa ve mahkeme binasına kirsetmedi, dep bildirdi «Qırım esnası» teşebbüsiniñ faalleri.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, oña bu davada Çubarovnı qorçalamağa izin bermediler, çünki «menfaat zıddiyeti bar». O, bu qararnı şikâyet etmege niyetlene. Aqmescitte mahkeme advokat Polozovnıñ şikâyetini endi red etken edi.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı daa bir repressiya dalğasını başlattı».
Advokat Nikolay Polozov Rusiye tahqiqatçısınıñ onı işğal altındaki Qırımda Çubarovğa qarşı kene açılğan davada imayeden çetleştirmek niyeti aqqında bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açılğan davanen bağlı tahqiqat başlattı.


text:
Fevral 1-de Aqmescitte silâlı belgisiz insanlar «SimSitiTrans» naqliye müessisesiniñ işini blok ettiler. İş adamı Lenur İslâmovnıñ fikirince, silâlı insanlar qorquzmaq içün keldiler.
Vaqia şaatları olğanlar Qırım.Aqiqatqa bergen videoda körüne ki, ofiste mahsus işareti olmağan silâlı kişiler bar eti, tahminlerge köre, mahsus hızmetlerniñ hadimleri. Adise şaatları bu vatandaşlarnıñ kim olğanını ögrenmege tırıştılar, müessise hadimleri uquq qoruyıcı organlarını çağırmaq istediler. Belli olmağan vesiqalarnı imzalağan soñ bu adamlar binanı terk etip, «Rostransnadzor» işaretleri ile maşinalarnen kettiler.
Naqliyat saasında federal nezaret hızmetiniñ Qırım devlet yolları nezaretiniñ regionlarara idaresi bergen malümatına köre, özüni Rostransnadzor nevbetçisi olaraq tanıtqan kişi soyadını aytmadı ve izaat bermedi.
«İzaatlar olmaycaq», – dep ayttı hızmetniñ hadimi.
«SimSitiTrans» şirketi ile adı bağlı olğan iş adamı Lenur İslâmov binağa kelgenler Qırımdaki Rusiye mahsus hızmetleriniñ hadimleri olğanını aytıp, olarnıñ maqsadı şirketniñ bozuvlarını qayd etmektir, dedi.
«Olar böyle keleler: naqliyat prokuraturası, naqliyat militsiyası, Federal havfsızlıq hızmeti (FSB), «Goblin» memuriyetiniñ hadimleri (Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksenovğa böyle aytalar – QA). Olar beraber kelip, bizim bozuvlarımız bar olğanını bildireler. Aynı vaqıtta, bir de bir vesiqanı qaldırmaylar», – dep ayta İslâmov.
Şirketke kelgen silâlı insanlarğa İslâmov «qorquzuv areketi» ve «basqı usulı» dey.
Boysunmağanlarğa qarşı daa bir qorquzuv areketilir. Er şeyni alıp ketkenler, tevqif etkenler. «SimSitiTransnı» qapatmağa imkân olsa edi, bunı da yapar ediler
«Boysunmağanlarğa qarşı daa bir qorquzuv areketilir. Er şeyni alıp ketkenler, tevqif etkenler. «SimSitiTransnı» qapatmağa imkân olsa edi, bunı da yapar ediler. Amma şeerde hızmet etecek o qadar avtobus yoq, olar dayanmağa mecburlar, mence, daa eki afta sabır eterler, soñra da bir şey yaparlar», – dep ayta İslâmov.
OOO «SimSitiTrans» şirketini iş adamı, Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ koordinatorı Lenur İslâmovnıñ adı ile bağlaylar. Onıñ ATR telekanalı eskiden bu binada yerleşken edi. Qırımda İslâmovğa qarşı cinaiy iş açıldı. İş adamınıñ Qırımdaki mal-mülki tevqif etildi.
Bundan evel Qırımnıñ Rusiye prokuraturası teşkerüv keçirip, müessisege berilgen para cezaları aqqında bildirgen edi.


text:
Bugün Rusiyede Ukraina elçihanesine telefon etkeninden sebep devlet hainliginde qabaatlanğan yedi balanıñ anası Svetlana Davıdovanı apisten azat ettiler.
Bunı Radio Svoboda bildire.
Onıñ adliyecisi İvan Pavlov dey ki, qadın yaşağan yerini terk etmemek kerek.
Bugün Moskvada «Yabloko» muhalifet firqası Davıdovanı azat etmege çağırdı. Aktsiya Rusiyeniñ Federal havfsızlığı hızmetiniñ Lubânka meydanındaki baş binası yanında keçirildi.
40 000 insan Rusiye prezidenti Vladimir Putinge Svetlana Davıdovanı azat etmek muracaatını imzaladı.
Davıdova yaşağan Smolensk vilâyetiniñ Vâzma şeerinde onıñ aqayı, tatası, anası ve babasını sorğuğa çektiler.
Yanvar 21-de Smolensk vilâyetiniñ sakinine qarşı Ukrainağa fayda ketirmek maqsadı ile yapılğan devlet hainligi boyunca cinaiy işni açtılar. Svetlana Davıdova 2014 senesi aprel ayında Ukraina elçihanesine muracaatta bulunıp, evine yaqın olğan arbiy bölükte askerler körünmegenini bildirgen edi. Onıñ fikirince, arbiylerni Donetskke yolladılar.


text:
Ukrain boksçusı, qırımlı, 2012 senesi Olimpik çempionı Aleksandr Usik Qırımnı öz evi olaraq saya ve yarımadağa kirişiniñ yasaq etilecegi aqta bir şey eşitmedi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Bilmeyim, siz bunı internetten alasıñız, oquysız. Maña bu aqta kimse bir şey aytmadı. Bunı bir yerde eşitmedim. Qırım – evimdir ve evim olacaq. Meni anda seve ve ürmet eteler», – dedi Usik Kiyevde.
Qırım.Aqiqat boksçudan Qırım akimiyeti onı ğalebeleri ile hayırlaymı dep soradı.
«Evge kelgende, elbette ki, klubda meni hayırlaylar, akimiyet ise… Bilmeyim, belki de, hayırlay, amma men bunı eşitmeyim», – dedi Usik.
Bildirilgeni kibi, «Spravedliva Rossiya» firqasınıñ regional bölüginiñ başı Aleksandr Yüryev Qırımğa boksçu Aleksandr Usikke kirişini yasaq etmege teklif etken edi.
Avgust 29 künü Kiyevniñ Sport sarayında Usik-Muller arasında uruş keçirildi. Onıñ arfesinde Aleksandr Usik Kiyevde açıq idmannı keçirdi.


text:
Ukraina Baş prokurorı Yuriy Lutsenko, Ukrainanıñ qıtadaki bir qaç vilâyetinde «Rusiyede ve onıñ tarafından işğal etilgen territoriyalardaki Ukrainağa qarşı merkezler»ge alâqadar olğan şahıslarda 28 tintüvniñ yapılğanını bildirdi.
Onıñ mart 14-te Facebooktaki saifesinde bildirgenine köre, tintüvler QMC prokuraturası ve SBU hadimleri tarafından yapıldı.
Lutsenko: «Lviv vilâyetinde, halqara konferentsiyada Qırımnıñ Rusiye tarafından işğaline qol tutuv ile maruza azırlanğan yazılar tutıp alındı», – yazdı.
Ondan ğayrı, prokurornıñ malümatına köre, Herson vilâyetinde «içinde 25 biñ dollar ücreti qarşılığına yerli şuralar tarafından prezidentniñ impiçmenti aqqında qararnıñ alınmasını teşkil etmek vazifesi olğan Ukrainağa qarşı merkeznen yazışmanı taptılar». Harkiv vilâyetinde köpürler ve keçitlerniñ haritaları, patronlar, granatalar, elektrotutaştırıcı ile plastid ve 50 biñ dollar, Rusiye bankınıñ kartaları tutıp alındı, dep qayd etti Lutsenko.
Bunıñ arfesinde QMC prıkuraturası, tintüvler vaqtında «Ukrainağa qarşı mezkür faaliyetlerniñ azırlanmasına işaret eteken Qırım ilhaqına qol tutuv boyunca teşviqat materialları, para, irişilmesi sıñırlı olğan malümat ile vesiqalar, yasaq etilgen mahsulat ve şu cümleden granatalar ve patronlar tapılıp musadere etildi», dep bildirdi.
Qırım.Aqiqat olıp keçkenniñ tafsilâtlarını tayin ete.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ankaradaki Bütündünya qırımtatar kongressiniñ İdare şurasına namzetlerniñ muzakere etilmesi vaqtında bazı eyyetlerniñ temsilcileri qıçırıp qonuştılar, ara-sıra vekiller arasında qavğa qopa edi. Bu aqta Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri bildire.
Böyleliknen, Kongresste eñ büyük olğan Ukraina ve Qırım eyyeti uzun vaqıt devamında İdare şurasına namzetlerini belgilep olamay edi.
Başta vekiller muayyen namzetler boyunca davalaştı, ya da teklif etilgen namzetler öz istegi ile namzetlikten vazgeçe edi, soñra rey berüv ketişatı boyunca añlaşılmamazlıqlar peyda ola edi.
Bu aqta er kesten ziyade Qırım vekili Ayder İsmailov çorlanğan edi, atta özüne Bütündünya qırımtatar kongressiniñ yañı saylanılğan prezidenti Refat Çubarov ile yüksek edanen qonuşmağa musaade etti.
Neticede vekiller İdare Şurasına Qırım ve Ukrainadan Ervin İbragimov (Bağçasaray, Qırım, Ukraina), Zevcet Qurtumerov (Saq, Qırım, Ukraina), ATR mediaholdinginiñ saibi Lenur İslâmov (Ukraina), Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Abmecit Suleymanovnıñ (Ukraina) kirmesine rey berdiler.
Romaniya eyyeti ise iç te Kongress prezidiumına namzetlerini öz başına belgilep olamadı. Çubarov namzetlerniñ adlarını yazmaq içün vekillerniñ bu gruppasına kelgende, iştirakçiler özara qavğalaşmağa başladı ve Kongress prezidenti eyyetni qaldırdı.
Üyle teneffüsinden soñ vekillerge er bir eyyetten İdare şurasına namzetlerni teklif ettiler.
Qırım ve Ukrainadan İbragimov, Qurtumerov, İslâmov ve Suleymanovdan ğayrı, Çubarov Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Teftiş komissiya reisi Ali Özenbaşnıñ namzetini teklif etti.
Türkiyeden: Namık Kemal Bayar, Ümüt Şilit, Mükremin Şahin, Adnan Evren, Celâl İçten.
Orta Asiyadan: Nariman Appazov (Qırğızistan), Vasfiye Aliarova (Qazahistan).
AQŞ: Ayla Bakallı, Rustem Irsay.
Almaniyadan: Ahmet Ozay.
Bulğaristandan: Özgü Nasuf. Erhan Cevcet.
Ğarbiy Avropadan: Ali Emirullayev.
Romaniyadan: Samet Mennan, Ömer Erul.
Litvaniyadan: Adas Yakubauskas.
Poloniyadan: Nedim Üseinov.
Vekiller teklif etilgen namzetlerge bir ağızdan qol tuttılar.
Bütündünya qırımtatar kongressi Türkiye paytahtı Ankarada avgust 1-2 künleri keçe. Bazar künü vekiller qırımtatar halqı ve halqara teşkilâtlarğa muracaatnı qabul ettiler.


text:
Tez Merkezleri
Abant İzzet Baysal Tez Merkezi (Bolu), Adnan Menderes Tez Merkezi (Aydın), Afyon Kocatepe Tez Merkezi (Afyon), Akdeniz Tez Merkezi (Antalya), Anadolu Tez Merkezi (Eskişehir), Ankara Tez Merkezi (Ankara), Atatürk Tez Merkezi (Erzurum), Atılım Tez Merkezi (Ankara), Bahçeşehir Tez Merkezi (İstanbul), Balıkesir Tez Merkezi (Balıkesir), Başkent Tez Merkezi (Ankara), Beykent Tez Merkezi (İstanbul), Bilkent Tez Merkezi (Ankara), Boğaziçi Tez Merkezi (İstanbul), Çağ Tez Merkezi (Tarsus-İçel), Çanakkale Onsekiz Mart Tez Merkezi (Çanakkale), Çankaya Tez Merkezi (Ankara), Celâl Bayar Tez Merkezi (Manisa), Çukurova Tez Merkezi (Adana), Cumhuriyet Tez Merkezi (Sivas), Dicle Tez Merkezi (Diyarbakır), Doğuş Tez Merkezi (İstanbul), Dokuz Eylül Tez Merkezi (İzmir), Dumlupınar Tez Merkezi (Kütahya), Ege Tez Merkezi (İzmir), Erciyes Tez Merkezi (Kayseri), Fatih Tez Merkezi (İstanbul), Fırat Tez Merkezi (Elazığ), Galatasaray Tez Merkezi (İstanbul), Gazi Tez Merkezi (Ankara), Gaziantep Tez Merkezi (Gaziantep), Gaziosmanpaşa Tez Merkezi (Tokat), Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü(İzmit-Kocaeli), Hacettepe Tez Merkezi (Ankara), Haliç Tez Merkezi (İstanbul), Harran Tez Merkezi (Şanlıurfa), İnönü Tez Merkezi (Malatya), Işık Tez Merkezi (İstanbul), İstanbul Bilgi Tez Merkezi (İstanbul), İstanbul Kültür Tez Merkezi (İstanbul), İstanbul Teknik Tez Merkezi (İstanbul), İstanbul Tez Merkezi (İstanbul), İstanbul Ticaret Tez Merkezi (İstanbul), İzmir Ekonomi Tez Merkezi (İzmir), İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü(İzmir), Kadir Has Tez Merkezi (İstanbul), Kafkas Tez Merkezi (Kars), Kahramanmaraş Sütçü İmam Tez Merkezi (Kahramanmaraş), Karadeniz Teknik Tez Merkezi (Trabzon), Kırıkkale Tez Merkezi (Kırıkkale), Koç Tez Merkezi (İstanbul), Kocaeli Tez Merkezi (Kocaeli-İzmit), Maltepe Tez Merkezi (İstanbul), Marmara Tez Merkezi (İstanbul), Mersin Tez Merkezi (Mersin-İçel), Mimar Sinan Tez Merkezi (İstanbul), Muğla Tez Merkezi (Muğla), Mustafa Kemal Tez Merkezi (Hatay), Niğde Tez Merkezi (Niğde), Okan Tez Merkezi (İstanbul), Ondokuz Mayıs Tez Merkezi (Samsun), Orta Doğu Teknik Tez Merkezi (Ankara), Osmangazi Tez Merkezi (Eskişehir), Pamukkale Tez Merkezi (Denizli), Sabancı Tez Merkezi (İstanbul), Sakarya Tez Merkezi (Sakarya-Adapazarı), Selçuk Tez Merkezi (Konya), Süleyman Demirel Tez Merkezi (Isparta), TOBB Ekonomi ve Teknoloji Tez Merkezi (Ankara), Trakya Tez Merkezi (Edirne), Ufuk Tez Merkezi (Ankara), Uludağ Tez Merkezi (Bursa), Yaşar Tez Merkezi (İzmir), Yeditepe Tez Merkezi (İstanbul), Yıldız Teknik Tez Merkezi (İstanbul), Yüzüncü Yıl Tez Merkezi (Van), Zonguldak Karaelmas Tez Merkezi (Zonguldak)


text:
Aqmescit «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Teymur Abdullayevniñ ceza izolâtorında qaluv müddeti iyunniñ 6-na qadar uzatıldı. Bu aqta mabüsniñ anası Dilâra Abdullayeva ve ömür arqadaşı Alime Abdullayeva haber ettiler.
«Oğlumnı, insan duyğusını aşalap, suvuq, kirli kartserde tutalar», – dedi Dilâra Abdullayeva «Qırım birdemligine».
Teymur Abdullayevniñ apayınıñ sözlerine köre, suvuq tabanda yatmağa mecbur olğanı içün, onıñ boğazı ağırıp başlağan. Bundan ğayrı Abdullayevniñ basımı ile problemler bar eken.
«ŞİZO-da yataq yerini divarğa bağlaylar ve tek aqşam çezeler. Bütün kün ayaqta turmağa dayanamadı ve suvuq tabanğa yatqan», – dedi Alime Abdullayeva.
Martnıñ 16-nda Ukraina Baş prokurorınıñ ofisi, Abdullayevniñ ceza izolâtorında tutulması sebebinden istilâcı memlekette akimiyet organlarınıñ vekilleri tarafından qanun ve cenk ananelerini bozuv boyunca (Ukraina Ceza kodeksiniñ 438-inci maddesiniñ 1-inci qısmı) cinaiy tahqiqat başlattı. Teymur Abdullayevniñ anası Dilâra Abdullayeva bildirgenine köre, gipertonik kriz qayd etile, ceza izolâtorında oña yatmağa aytqanlar.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Rusiye koloniyasında tutulğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Teymur Abdullayevniñ «aqlarını ğayrıdan tiklenmesini temin etmege» talap etti.
Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu davanıñ mabüslerine 2019 senesi iyün ayında üküm çıqardı. Daa soñra Rusiye Yuqarı mahkemesi qırımlılarnıñ ükmüni deñiştirdi.
Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
2019 senesi iyün ayında Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu dava mabüsleri Teymur Abdullayevni 17 yılğa, Uzeir Abdullayevni 13 yılğa, Rustem İsmailovnı 14 yılğa, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yılğa üküm etti.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi bu davanıñ bütün mabüslerini siyasiy mabüs dep tanıdı.


text:
İşğal etilgen Keriçte yerli «politsiya hadimleri» qanunsız ticaret faaliyetni qayd ettiler. Bunı Qırım içki işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
Bozuluvlarnı yoq etmek maqsadı ile keçirilgen teşkerüv neticesinde içki mahsulatnıñ litsenziyasız satuvı ile bağlı eki adiseni belgilediler.
Birinci adise Keriçniñ meyhanelerniñ birisinde qayd etildi, ekincisi – yerli mal tükânında.
«Resmiy şahıslarğa nisbeten RF Memuriy Bozuluvlar aqqında Kodeksiniñ 14.1 maddesiniñ 2-nci qısmına köre memuriy protokollar tizildi ve qanunsız sürette satılğan 59 litr içki tutıp alındı»,– dep qayd ettiler matbuat hızmetinde.
Qabaatlı olğanlarnı maliyeviy ceza bekley, memuriy malümatlar mahkemege berildi.


text:
Qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri İlmi Umerov Kremlge tabi olğan Aqmescit rayon mahkemesinde baqılğan cinaiy iş oña qarşı uydurılğanını bildirdi. Bu aqta o Facebookta yazdı.
«Siyasiy baqışlarımımdan sebep maña qarşı cinaiy iş açıldı, men Qırımda Rusiye uquqını, 2014 senesiniñ referendumını ve sözde Qırım Cumhuriyetiniñ Rusiye Federatsiyasına qoşulmasını tanımayım. Lâkin fikir içün mahküm etmeyler. Aynı bu sebepten «dava» uydurılğan. Adalet olsa, maña qarşı cinaiy iş toqtatılıp, taqiqatçı ve ekspertke qarşı açılmalıdır», – dep qayd etti Umerov.
Sentâbrniñ 6-da mahkeme Ukraina milliy ilimler akademiyasınıñ lingvistik ekspertizasını «Umerovnıñ davasına» qoşmadı.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ekstremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
İlmi Umerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, añlamlarnı qarıştırğanını ayta.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko iyülniñ 1-nde Ukraina Silâlı quvetleriniñ Arbiy-Deñiz quvetleri Künü munasebetinen tebrikleyerek, Ukraina bayrağı ilhaq etilgen Aqyarda tekrar köterilecegine ümit beslegeni aqqında ayttı.
«Umumiy küç-quvetimiznen bizler Ukrainanıñ deñizdeki şuretini arttırır ve bizim gemilerimiz üzerindeki devlet bayrağı ukrain Aqyarınıñ limanlarında yükselecegine inanam», – denilmekte Ukraina prezidentiniñ Facebook saifesinde.
Poroşenko Ukraina ADQ askerlerine sadaqat, cesaret ve qaramanlıqları içün minnetdarlıq bildirdi. «Büyük ğalebe oğrunda qararlılıq ve israr» tiledi.
Mevzunen bağlı olaraq: «Tecavuz yapılıcaq olsa onı toqtatacq küçümiz bar» ‒ vitse-admiral İgor Voronenko
İyülniñ 1-nde Odessada ve diger şeerlerde Ukraina Arbiy-Deñiz quvetleri Künü munasebetinen tantanalı merasimler ötkerile. Bayram çerçivesinde flotqa yañı zırhlı artilleriya gemilerini ilâve etüv merasimi ilân etildi.


text:
Kiyev – Bu sene mektep mezunları ve Qırım studentlerniñ Ukrainanıñ qıtasındaki oquv yurtlarına bedava oqumaq içün kirmege imkânları bar. Bunıñ içün testlerni bergende eñ az ball alınsa da yeterli. Ukrainanıñ er angi milliy universitetine avuşmaq içün student ariza yazıp, baa kitapçığınıñ nushasını taqdim etmeli. Esas mesele ise, parağa oquğan studentlerniñ avuşmasınen bağlı. Bazı oquv yurtlar qanunğa riayet etmey, talebelerden para talap eteler.
Qırım.Aqiqat ile subetleşken Mariya Sulânina şikâyet ete: «Men Qırım Gumanitar universitetinde oquy edim, amma Yaltadaki Maydanda iştirak etkenim içün bazı oca ve memuriyet meni sıkıştırıp başladılar. Neticede, men vesiqalarımnı alıp, Şevçenko adına Kiyev Milliy Universitetine keçmege qarar aldım».
Kiyevdeki oquv yurtqa avuşmaq içün ariza yazıp, baalar qoyulğan defterçikniñ nushasını tapşırdı. Biraz vaqıt keçken soñ, onıñ arizası qabul etilip, imtianlar berecek fen cedveli keldi.
«Kiyev-Mogilân akademiyası da meni qabul etecek edi. Amma, anda 12 fen boyunca imtian bermek kerek olur edi, KMU-de ise, tek 5 imtiandan keçmelim», – dep, seçimini añlattı student.
Mariya avuşqan Şevçenko adına Kiyev milliy ünivesiteti qırımlı studentler içün eñ musafirçen olıp köründi. Oquv yurtnıñ ilmiy-pedagogik işleri boyunca prorektorı Vladimir Bugrov Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, umumen alğanda universitetke yarımadadan 170 talebe avuştı.
«Yataqhanede muhtac olğan er kimge oda ayırdıq. Stipendiyanı alğan er kes onı tolusınen ala. Biz qırımlılarğa qoşma derslerge qatnamağa imkân berdik. Qırım universitetlerge baqqanda, bizim universitetimizniñ seviyesi daa yüksektir, onıñ içün bazı fenlerni oquş devamında bermege izin berdik», – dedi Bugrov.
Ukrain oquv yurtları «Ukrainanı vaqtınca işğal etilgen territoriyasında vatandaşlarnıñ aq-uquqlarını temin etilüvi» qanunına esaslanıp, qırımlılarğa oquşnı devam etmege ruhset bereler. Bu vesiqağa binaen, atta parağa oquğanlarnıñ devlet esabına tasil almağa aqları bar.
Bugrovnıñ aytqanına köre, KMUne kirgen tahmine tahmiyen 40 student evelden parağa oquy ediler.
«Biz tasil nazirligine muracaat etip, qoşma yerlerni açtırtmağa rica etemiz ya da bir fakultetten ekincisine yerlerni avuştıramız. Qanunda qayd etilgeni kibi Nazirler Kabineti devlet sımarışınıñ yerlerini özü teminlemek kerek, amma bugünki künge qadar bunı yapmağanlar, onıñ içün özümiz qanunnı kerçekleştirmek içün çareler qıdıramız»,– qayd etti prorektor.
Uquq qorçalayıcılar bildirgeni kibi, episi aliy oquv yurtlar qanunğa riayet etmeyler ve Qırımdan "paralı" studentlerni devlet esabına oquşqa almaylar. «Almenda» vatandaşlar maarifi Merkeziniñ vekili Ruslan Niçeporuknıñ aytqanına köre, Franko adına Lvov milliy universitetinde qırımlılarnı para tölemegence qabul etmege istemediler.
«Studentler ağır vaziyette qaldılar. Olar kelgende, imtianlarnı berip, qabul etileceklerini aytqan ediler. Neticede, imtianlar berildi, amma, devlet esabına oquğanlar qabul etildi, parağa oqunlardan ise, sermiya istenildi. Para bermegence, olarnı qabul etmeyceklerini ayttılar», – dedi Niçeporuk.
Nazir: qırımlılar bedava oqumalılar
Niçeporuknıñ sözlerine binaen, bu kibi meseleler Milliy aviatsion universitetinde de yüz bere.
«Bizim teşkilâtımızğa Aqmescitten kelgen student, onı MAU-ğa avuştırmağa istemegenlerini söylep, şikâyet etti. Fakultet dekanına muracaat ettik, o da qanunlar ile degil de, Tasil Nazirlikniñ avalelerini yerine ketirgenlerini ayttı»,– qayd etti teşebbüsçi.
Niçeporuk aytqanı kibi, şimdiki vaqıtta onıñ teşkilâtı prokuraturağa şikâyet azırlay.
Ukraina tasil ve ilim naziri Sergey Kvitniñ aytqanı kibi, qırımlı studentlerden para talap etlgeni aqqında iç bir şey bilmegenini ayttı. Em de nazirlikke iç bir şikâyet kelmegenini isbatlay. Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında oquv yurtqa qabul etilmegen studentlerge nazirlikkemuracaat etmege tevsiye etti.
«Qırımlı studentler oquv yılnıñ soñuna qadar para tölemek kerek degiller. Olar parasız oquşnı devam ettire bileler. Studentler Qırımda oquğanda bu oquv yılı içün endi paranı bergen ediler. Eki kerek tölememeliler», – dedi Kvit.
Kelecek yıl ile bağlı vaziyet ise da belli degil.
«Vaziyetke köre baqacaqmız. Qırımlı studentler çeşit oquv yurtlarğa kirmege niyet eteler. Bu mesele bir vesiqanen çezilmez.Adamlarnen çalışmaq kerek», – qayd etti nazir.
Bu sene yalıñızz studentler degil de, mektep mezunları da qıtada tasil ala bileler. «İşğal etilgen territoriya aqqında» qanunda yazılğanı kibi, mektep mezunları imtianlarnı berip te, alçaq seviyeni kösterseler bile, devlt esabına oqumağa aqları bar.
Qırımlı abituriyentler içün devlet yerlerniñ ayırıluv meselesi daa soñuna qadar al etilmedi. Amma, Sergey Kvit Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, testlerni eyi bergen er mezun mutlaqa qabul etilecek.
Qırımnıñ gençleri Ukrainanıñ eñ eyi universitetlerinde oqumaq içün şans qazanğanlarına baqmadan, qıtağa baracaqlarnıñ sayısı az oldı. Test imtianlarından keçmek içün yalıñız 600 adam qayd etildi.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/06-28
Jan-Jak Russo (frantsuzça Jean-Jacques Rousseau; 1712, Jeneva - 1778, Ermenonvil, Parij yanında) - frantsuz yazuçısı, fiker iäse. Xalıqnıñ däwlät eşe belän idärä itü formasın - turı demokratiäne uylap çığarğan, bu forma xäzergä köndä dä qullanıla, mäsälän Şweytsariädä.
Şulay uq muzıka belgeçe, köyyazar, botanik.
Russo qaraşı buyınça härber däwlät cämäğät kileşüe näticäsendä barlıqqa kilä. Xalıq - yuğarı xäkimiät iäse. Russo icatı tä'sirendä referendum töşençäse barlıqqa kilgän.
Russonıñ iñ tanılğan muzıkal' äsäre - "Awıl sixerçese" operası (fr).
Frantsiäneñ küpçelek kommunalarında Russo isemendäge uram bar, ilneñ "Jan Jak Russo" isemle köymäse bar.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov uquq qorçalayıcılarnı Qırım qamaçavına qoşulmağa çağırdı. Bunı Çubarov salı künü, oktâbr 12-de, olıp keçken «Kiyev dialogı» konferentsiyasında ayttı.
«Men bu saanıñ ekspertleri ve uquq qorçalayıcılarnı yalıñız közetmege degil, yapqan işimizge qoşulmağa çağıram. Alan ofislerini açıñız, bizge yardım etiñiz», – dep ayttı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi.
Refat Çubarovnıñ ricası İnsan aqları Qırım alan missiyasınıñ Qırım qamaçavında iştirak etken arbiy taqımlar tarafından insan aqlarınıñ bozulmasından kelgen şikâyetler aqqında haberine cevap olaraq seslendirildi.
Meclis reisi Qırım qamaçavını 2013-2014 seneleri Maydan ile qıyasladı.
«Deñişmeler olmasını istegenler Kiyevniñ merkezinde toplaştı, yardım etkenler de keldi. Anda da aynı Maydan, amma çölde. Anda yel ve şaraitler yoq», – dep ayttı o.
Refat Çubarov qayd etti ki, uquq qorçalayıcılarnıñ malümatına cevap oldı, vaziyet deñişti. Meclis reisiniñ aytqanına köre, göñülliler arasında farqlı adamlar ola.
«Bunıñ kibi aktsiyalarda göñülliler iştirak ete, istegi olğan çeşit türlü insanlar kele bile. Deñiştirilmesi kerek olğan şeyler de ola bile, birinci basamaqta böyle şeyler çoq ola», – dep añlattı Çubarov.
Sentâbr 20-de qırımtatar liderleriniñ teşebbüsi ile Qırımğa aşayt mahsulatı ve malını alıp ketken yük naqliyatını blok etüv aktsiyası başlandı.
Qamaçav teşebbüsçileriniñ fikirince, ukrain şirketleri Qırım ile ticaret munasebetlerini toqtatmalı, çünki yarımada Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etildi. Aktsiya teşkilâtçılarınıñ aytqanına köre, olar Qırımğa yük maşinalarını kirsetmemeli. Qamaçav iştirakçileriniñ belli talapları bar: siyasiy mabuslar azat etilecek, mustaqil kütleviy haber vastalarına basqı yapılmaycaq, yarımadağa halqara nezaretçiler serbest kirecek, qırımtatarlarğa qarşı areketler toqtatılacaq.