text:
Quşma Ştatları Comğada Ğıraq sanksiälären köçtän çığarğan häm ilneñ neft keremen AQŞ citäklägän koalitsiä köçläreneñ kontrole astına quyğan rezolutsiä proyektın BMOsı İminlek Şurasında täğdim itte. .Proyektta Şuranıñ qayber äğzaları telägäneçä suğıştan sonğı Ğıraqta BMOsına citäkçel rol birelmi , ä aña rekonstruksiä, politik häm ekonomik reformalarnı tizlätü öçen bulışlıq häm humanitar yardämne koordinatsiäläü eşläre genä tapşırıla.
AQŞları Ğıraqqa quyılğan sanksilärneñ xärbi bulmağannarın köçtän çığarunı , neft keremlären AQŞ citäklägän koalitsiä köçlärenä tapşırunı täqdim itä rezolutsiä proyektında . Şuşı proyekt räsmi räweştä bugen täğdim itelsä dä, anıñ kopyaları inde taralğan.Şuşı rezolutsiä proyektında Ğıraqnı tözekländerü eşe 12 ay öçen törle oyışmalarğa taratılsa da töp rol yäğni il idaräse, neft keremnären Ğıraq xalqı öçen qullanu häm iminlek tämin itü kebek eşlär koalitsiä köçlärenä tapşırıla. Proyektta ,daimi xökümät eş başına kilgänçe il belän idarä itäçäk waqıtlı administratsiä buldıru öçen okupatsiä köçläre vä BMO nıñ mäxsus koordinatorı yardämgä çaqırıla. Bu protses öçen waqıt bilgelänmägän. AQŞ räsmiläre İminlek Şurası äğzaları arasında yaña xezmättäşlek ruxı turında söyli. Quşma Ştatlarınıñ Bmodağı wäkile J.Negroponte atnakiçtä (audio)
Bez här kem bu diskussiälärgä konstruktiv häm alğa taba qaraş belän qatnaşır häm bez Ğıraq iqtisadın irekländerü, demokratik politik sistema buldıruda yardäm itep ilne tözekländerü protsesı başlanıp kitär dip ömetlänäbez.
Rezolutsiä proyektında BMOsı , neftkä almaşqa azıq tölek programması belän tağı 4 ay idarä itergä häm kiräkle ayberlärne satıp alu öçen ayrılğan fondnı qullanırğa çaqırılğan .Bu fond 12 milliard dollar dip faraz itelä.8yıldan birle barğan bu programmada Ğıraqnıñ neft kereme BMO kontrolendäge xisapta tora , şul aqça ğıraqlılar öçen humanitar kiräk yaraqlar alu , neft infrastrukturasın tözätü , Farsı Qultığı suğışı waqıtında kürşe ilgä kilgän ziannı kompensatsiäläü öçen qullanıla . Rezolutsiä proyektında, Ğıraq yäki AQŞ kontrolendäge Bagdad xakimiätlärenä neft exportı öçen legal xakimiät birü zarur dip qarala. Neftkä almaşqa azıq tölek programması 3nçe iyüngä qädär ozaytılğan ide. Negroponte şul köngä qädär yaña rezolutsiä qabul iteler dip ömed itä. Negroponte süzlärençä (audio) Ğıraqqa quyılğan sanksilärne köçtän çığarğan rezolutsiä turında ozaqraq waqıt söyläşü öçen säbäp yuq. Bez bu eşlär kiläse ber niçä atna eçendä tämamlanır dip uylıybız.
Mäğlüm ki, İminlek Şurasınıñ rezolutsiäse Ğıraqta küpläp üterü qorallarınıñ bulmawı BMO inspektorları tarafınnan raslanğannan soñ ğına , sanksiälärneñ köçtän çığarıluına röxsät itä. Ämma Negroponte koalitsiä köçläre inspeksiä protsesına däwam itäçäk, Waşington yaqın kiläçäktä BMOsı inspektorları öçen ber nindi dä rol kürmi dip äytte. AQŞ täqdim itkän rezolutsiä proyektında BMOsı öçen tik humanitar yardäm mäsäläse genä qaralmağan, Oyışmanıñ general sekretarı K.Annannan Ğıraq öçen mäxsus wäkil bilgeläwe soralğan. Şul wäkil humanitar yardäm vä rekonstruksiä aktivlıqların koordinatsiäliçäk. Yäğni bilgelänäçäk bu wäkil Balkan häm Äfganstandağı BMO wäkilläre kebek bulaçaq. AQŞnıñ BMOna täqdim itkän in möhim rolgä kilgändä , Ğıraq yardäm fondı dip atalğan häm Ğıraq nefte keremnären cıştırğan öryaña xalıqara kiñäş komitetında utıraçaq ul . Şul kiñäş komitetında İMF häm Dönya Bankı wäkilläre dä bulaçaq.Ğıraq yardäm fondın bäysez tikşerüçelär qarap baraçaq. Fond aqçaları Ğıraq xalqınıñ ixtiaçları vä tözekländerü eşläre öçen qullanılaçaq. Rezolutsiä proyektında Ğıraqnı totrıqlandıru köçläre turında ber süz dä yuq. Bolgarstan wäkile Stefan Tafrov bu köç öçen İminlek Şurasınnnan mandat sorau plannarı turında ber närsä dä belmäün äytkän. Polşa bu atnada Bmonıñ mandatı kiräk dip äytkän ide. Här ike il dä Ğıraqqa totrıqlandıru köçlärenä üz ğäskärilären cibärä. Ämma Tafrov Şurada suğıştan elek bulğan upqınnar inde yuq dip äytep (audio)
Şurada konstruktiv atmosfera xökäm sörä, minemçe här kem böten bu mäsälälärne konstruktiv räweştä söyläşergä äzer häm bez dä bu uñay ruxnı nığıtırbız.
BMOdağı wäkillär rezolutsiä proyektların üz başqalalarına cibärep, mäslixätläşäçäklär älbättä. Däwlät departamentı bu atnada Russiä, Germaniä ,Pakstan häm Meksika belän yuğarı däräcädä söyläşülär buldı dip belderde. Russie tışqı eşlär ministırınıñ urınbasarı Fedotov Däwlät sekretarınıñ yardämçese Kim Holmes belän söyläşkännän soñ,Mäskäü BMO suğıştan sonğı Ğıraqta başrolne uynar dip kötä dip äytte. Ul şulayuq sanksiälär İminlek Şurası rezolutsiälärenä kileşle bularaq qına köçtän çığarıla ala dip qabatladı. Rezolutsiä proyektı turında detalle söyläşülär kiläse atnada başlanaçaq.
Färidä Xämit, Praga


c: text/html

text:
Yewropada İminlek wä Xezmättäşlek Oyışması belgeçläre Qazaxstanğa şartlawçan qurqınıçlı raketa yağulığın yañadan eşkärtergä yardäm itü öçen anda 5 könlek säfärlären başladı.
Bu älege oyışmanıñ Qazaxstanğa şul eştä texnik häm finans yardäme kürsätü programmasınıñ ber öleşe bularaq başqarıla.
Şartlawçan raketa yağulığı keşe sälamätlegenä häm tabiği möxitkä qurqınıç tudıra.
Belgeçlär qararları häm kiñäşläre nigezendä, Yewropada İminlek wä Xezmättäşlek Oyışması bu proyektqa büdjettan östämä aqçalar totarğa cıyına.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ğıraq suverenlegen torğızunı mäqsat itep quyğan rezolutsiä ölgese mäsäläsendä BMO İminlek Şurası äğzaları üzläreneñ bilgele pozitsiäläre säbäple bülengän. Qıtay,Rusiä,Fransiä häm Germaniä rezolutsiädä iminlek eşläre turında qararlar qabul itüdä Ğıraqqa zurıraq rol birü häm koalitsiä köçläreneñ Ğıraqtan çığıp kitü köne yazılğan bulırğa tieş digän pozitsiädä tora.İminlek Şurası äğzaları Ğıraq waqıtlı xökümäte oyışıp anıñ belän meslixätläşkännän soñ ğına rezolutsiä turında qarar qabul itäçäk dip belderä.
İminlek Şurasınıñ töp äğzaları, AQŞ wä Britaniä tarafınnan täqdim itelgän rezolutsiä ölgesendä Ğıraqnıñ suverenlegen nığıtu öçen üzgäreşlär kertergä teläwlären belderde.İminlek Şurası atna başında täqdim itelgän ölge turında kiçä söyläşülär ütkärde.AQŞ citäkçelegendäge köçlär belän 1-nçe iyüldä xakimiätkä kiläçäk waqıtlı Ğıeaq xökümäte arasında konsensus buldıru töp mäsälä bulıp tora.Fransiä wäkile de La Sabliere rezolutsiädä işarä itelgäneçä ğıraqlılar belän AQŞ citäkçelegendäge köçlärgä partnärlar dip äytü citärlek tügel(audio)
bez küp millätle köçlär belän Ğıraq xökümäte arasında kileşü bulaçağın beläbez.Bu citärlek tügel. Bez rezolutsiädä qayber prinsıplar –parameterlar buluı möhim dip uylıybız.Alar küpmillätle köçlär belän xökümät arasındağı kileşülärdä yul kürsätkeç bulır ide dide.
Şura äğzalarınıñ baytağı Ğıraq köçläre berläşterelgän komanda astında tormasqa häm telämägän urınnarğa suğışqa cibärelmäskä tieş dip basım yasıy.Germaniä wäkile Günter Pleuger rezolutsiädä Ğıraq citäkçeläre üz köçlären üzläre kontrol itäçäk digän maddä bulırğa tieş dip äytep(audio)
Mäslixätläşü häm xezmättäşlek öçen mexanizm buldıru zarur, ber yaqtan ul Ğıraq xökümäte suverenlegeneñ iminlek arxitekturasına bäyle
buluın açıqça kürsätsä ikençedän ul Fallucadağı konfliktta bulğan kebek Ğıraq armiäseneñ zur öleşeneñ qaçıp kitüe kebek xällärne kiläçäktä buldırmas dip belderde.
Qıtaynıñ taratqan täqdimdä isä küpmillätle köçlär 2005nçe yılnıñ ğıynuarına yäğni saylawlarğa qädär genä torırğa tieş dip äytelgän.AQŞ belän Britaniä xärbilärneñ toru möddäte ber yıldan soñ yañadan küzdän kiçerelergä yäki bu turıda saylanğan Ğıraq xökümäte qarar birergä tieş dip äytkän ide.Qıtay şulayuq ğıraq armiäse häm politsiäse waqıtlı xökümät qaramağına quyılırğa , koalitsion köçlär isä saqlanunı küzdä totmağanda barlıq xärbi aksiälärne waqıtlı xökümät belän kiñäşläşergä tieş digän qaraşta. Qıtay wäkile Wang süzlärençä(audio)
Berençedän waqıtlı xökümät oyışırğa tieş. İsemnär iğlan itelep,ğıraqlılar tarafınnan qabul itelüe kiräk.Älege ölgedä bäxäsläşelgän mäsälälär bu saylanğan keşelär belän söyläşelergä tieş.Bezneñ qabul itkän rezolutsiä saylanğan keşelär öçen qabul itelmäslek bulsa, bu başqa ber probelma bulaçaq
Waşington belän London Ğıraq suverenlege turında üz aralarında kileşä almıylar digän spekulativ fikerlärne kire qağıp, komanda häm kontrol mäsäläläre qapma qarşılıqlı tügel, ä berbersen tämamlıy dip äytä.Ütkän yılda AQŞ däwlät departamentında suğıştan sonğı Ğıraq mäsälälärendä kiñäşçe bulıp torğan Tışqı Mäsälälär Şurasınıñ ölkän xezmätkäre David Philips radiobızğa birgän ängämädä, AQŞ wä Ğraq räsmiläre öçen mönäsäbätlär İminlek Şurasında tügel ä urında möhim di.Philips (audio)
wazğiät bik näzberek şartlar bik tiz üzgärgän urında çınbarlıqqa turı kilmägän rezolutsiäne yöklämä itep alırğa telämi torğansızdır Urındağı çınbarılq iminlek strategiäsen bilgeliäçäk häm bu ğıraqlılar qatnaşqan oçraqta ğına uñışlı bula ala dip äytte.BMO wäkile Laxdar Braximi tizdän waqıtlı xökümättä eşlärgä teläwçelärneñ isemlegen täqdim itäçäk .Xabärlärgä qarağanda här kem bu xökümättä wazıyfa alırğa telämi .
färidä xämit,praga


text: Süriäneñ räsmi SANA mäğlümat agentlığı Ğiraq belän çik buyında ber Süriä avtobusına Amerikan raketası eläkte, näticädä 5 yulçı häläk buldı, unısı yaralandı, dip xäbär itte. Avtobusta suğıştan qaçıp kitüçe Süriälelär bulğan. Raketa kiçä çik buyınıñ Ğiraq yağında şartlağan. Şul uq SANA xäbärlärenä qarağanda Süriäneñ tışqı eşlär ministrlığı Amerikan häm Britan ilçelären çaqırtıp alıp “qotıçqıç agressiägä” räsmi protest beldergän. Quşma Ştatları xärbilärennän ber nindi dä añlatma bulmadı. Amerikan xärbi köçläre, tınıç xalıqqa höcüm itmäs öçen xädäflär bik centekläp saylana, dip qabatlap tora.


text:
İldä nilär bulıp yata? - 26.II.2008
►Şähri Bolğar qayçan tözekländereläçäk? ►Qazannıñ da «Altın Qor'än»yı bulaçaq ►Minfaik Wafin: Saylawda “bez ciñäbez!” dip tawış quptarıp yörü röxsät itelmi ►Tatarstan qızıqsındıra, ämma bäyälär örketä!
►Şähri Bolğar qayçan tözekländereläçäk?
Sişämbe premer-ministrı Röstäm Miñnexanov Spas rayonı sessiasendä qatnaştı. Yıl yomğaqları belän berrättän monda süz Bolğar tarixi-arxitektura muzey tıyulığın tergezü häm üsterü turında da bardı.
Bilgele bulğança, XIII ğasır urtalarına, monğol yawlarına qädär Bolğar däwläte çäçäk ata. Yözlärçä yıl ütep, Bolğar cirenä ayaq basqan Petr berençe dä, Şähri Bolğar qorılmalarınıñ maturlığına tañ qala. Şul çaqta anıñ Bolğarnı saqlaw turında qararı dönya kürä.
Utırışta Bolğar tıyulığın saqlaw häm üsterü çaraları turında töp çığışnı premer-ministr urınbasarı, mädäniät ministrı Zilä Wälieva yasadı.
Bilgele Qazannıñ 1000 yıllığına äzerlek waqıtında turizmnı üsterü öçen küp eş eşlände. Şul çaqta Bolğar tıyulığına da az ğına öleş çıqqan ide. Äytik, pristän yanında İdel töbe tiränäytelde, yar buyı tözekländerelde. Ämma muzey-tıyulıqnı zamançalaştıru öçen äle küp närsä eşlärgä kiräk.
Bolğar tarixi-arxitektura muzey tıyulığı citäkçese Rafael Mäxmütov süzlärenä qarağanda, uzğan yıl monda 33500 keşe bulıp kitkän.
Küçenergä mäcbür bulğan ğailälärgä sosial' ipoteqä buyınça şäxsi yortlar salır dip kötelä. Ğömümän proekt nigezendä, zamança qunaqxanäle turizm kompleksı buldıru qarala.
Utırışnı yomğaqlap premer-ministr Röstäm Miñnexanov Spas rayonınıñ qabatlanmas üzençälege häm kiläçägen bilgeläwçe faktor bulıp, Bolğar häykälläre xezmät itüen äytte. “Min bit sezdän neft tabırğa taläp itmim, ä ğasırlar buyı saqlanğan milli häykällärneñ sosial' mädäni üseşne täemin itüdä qullanunı sorıym. Muzey tözeleşen däwlät üz östenä ala, ä sosial' infrastrukturanı tözekländerü cirle xakimiat' häm inwestorlar cilkäsendä bulırğa tieş”, - dide Röstäm Miñnexanov. Premer-ministr häykällärne cil-yañğardan saqlaw buyınça proektlarğa bäyge iğlan itärgä, ğömümän Bolğarnı yañartu öçen zamança yullarnı tabırğa täqdim itte.
“Plannar zurdan, alarnı tormışqa ğına aşırası qaldı. Borınğı Bolğar cirendä turizm infrastrukturasın üsterü, respublikanıñ imidjı mäsäläse ikänlegen dä onıtmasqa kiräk”, - dip äytte.
----------------------------------------------------------------------------------------------
►Qazannıñ da «Altın Qor'än»yı bulaçaq
2009 yılda Qazan Kirmäne muzeyında «Altın Qor'än»neñ däwamlı kürgäzmäse açılaçaq.
26 fevralda VT şirkäte täqdime belän Monetnıy dvorda basılğan «Altın Qor'än»neñ berençe bite Tatarstanğa tapşırılıdı.
Respublikanıñ Mäskäwdäge daimi wäkilçelegendä anı VT şirkäte citäkçese Vladimir Prusakov qulınnan Qazan Kirmäne muzeyınıñ mödire Ramil Xäyretdinov qabul itep aldı. Şuşı Qor'äni Kärim 8nçe ğasırda quldan yazılğan häm anı xälif Ğosman Qor'äne dip atıylar. Bügenge köndä anıñ töp nösxäse Piterburda saqlana. Şuşı Ğosman Qor'äne Mäskäwneñ Monetnıy dvorında altın yögertelgän maxsus metal eremäsenä töşerep küçerelgän.
Ğosmani Qor'änneñ altın bitlärennän berse162 bittän torğan, awırlığı 14 kilo bulğan Qor'äni Kärim kiñ cämäğätçelekkä berençe märtäbä uzğan yıl Puşkin muzeyında oyıştırılğan maxsus kürgäzmädä kürsätelde. Bu çara İslam konferensiase oyışması häm Rusiäneñ möftilär şurası fatíxası belän ütte.
Ul waqıtta «Altın Qor'än» kürgäzmäsen oyıştıruçılar, "Monetnıy dvorda Ğosman Qor'änen altınğa töşerü eşenä yıl yarım waqıt kiräk buldı, alğa taba, ägär dä bezdän anı basunı ütensälär, äzer ölgelär belän bez anı başqa illär öçen dä tiz arada bastırıp birä alabız", digän ide.
Küptän tügel genä «Altın Qor'än»neñ berniçä bite İranda, Qor'äni Kärimgä bağışlap uzdırırlğan kürgäzmädä dä kürsätelgän. Xäzer inde «Altın Qor'än»ne Sögüd Gäräbstanında kürstätü häm alarğa tapşıru planı da bar ikän.
Vladimir Prusaqovnıñ äytüenä qarağanda, altınğa basılğan xälif Ğosman Qor'änen tağın un danä eşlämäkçelär. Şularnıñ ikese Rusiädä qalaçaq - bersen Rusiä prezidentına büläk itäçäklär, ä inde ikençese tulısı belän Qazan Kirmänenä tapşırılaçaq. 26 fevralda muzeyğä anıñ maxsus tartmağa salınğan berençe bite birelde. Qalğan 161 bit soñraq tapşırılaçaq.
VT şirkäte başlığı Qor'äni Kärim Tatarstanğa buşlay tapşırıla disä dä, bäyälär turında süz çıqqaç, "min anı ser dip uylamıym, bu kileşülärdän tora", dip kenä çiklände. Häm "Tatarstannıñ qayber şähärlärendä, İdel buyı respublikalarında da «Altın Qor'än»ne alırğa teläk belderüçelär bar, bez anı popularläşterergä niätlibez, tik menä niçek saqlaw problemasın ğına uylarğa kiräk", dide.
Qazan Kirmänenä «Altın Qor'än»ne tapşıru uñayınnan Tatarstannıñ Rusiä federasiasendäge wäkile Nazıyf Mirixänov: «Qazanğa, Tatarstanğa «Altın Qor'än» tapşırılu - bu, berençedän, bezgä bulğan zur igtibarnı kürsätä, monıñ dönyaküläm ähämiäte bik zur. İkençedän, islam ul – tanılğan sivilizasia. Bezneñ tatar xalqı islam tä'sirendä formalaşqan. İñ möhime - Qazannıñ meñellığı tantanaları waqıtında Qazan Rusiäneñ öçençe başqalası digän fiker işetelä başlağan ide, ike «Altın Qor'än»neñ berse Qazanğa tapşırılu şuña ber dälil. Tatar xalqı Qor'äni Kärim nigezendä yäşägän, ul möselman xalqınıñ konstitusiase. Ä inde «Altın Qor'än» saqlanaçaq Qol Şärif mäçete bezneñ däwlätçelekneñ simvolı», - dide.
----------------------------------------------------------------------------------------------
►Minfaik Wafin: Saylawda “bez ciñäbez!” dip tawış quptarıp yörü röxsät itelmi
Tatarstanda 2 martta uzaçaq Rusiä prezidentın saylawda çittä tawış birü mömkinlegen birä torğan tanıqlıqnı Duma saylawına qarağanda azraq alğannar.
Respublika üzäk saylaw komissiase räise urınbasarı Minfaik Wafin äytüençä, parlament saylawına Tatarstanğa 60 meñ şundıy tanıqlıq birelgän bulğan, ä inde prezident saylawına älegä 65 meñ soralsa da, monıñ bik azı ğına alınğan:
«25 febrälgä şul 65 meñ tanıqlıqnıñ barlığı 11 800 genä aldılar. Saylawğa qädär 3-4 kön genä waqıt qaldı, dimäk inde çitkä kitäse keşelärneñ küpçelege ul tanıqlıqnı alıp betergänder. Bu saylawlarda anı aluçılar azraq”, - dide Minfaik Wafin.
Anıñ süzlärenä qarağanda, Tatarstanda barlığı 2 901 saylaw urını açılaçaq häm alar kübesençä mäktäp, mädäniät yortı binalarında urnaşaçaq.
Küzätüçelärgä kilgändä, respublikağa yıraq çit illärdän kilmiaçäklär.
Tatarstan üzäk saylaw komissiase räise urınbasarı Minfaik Wafin, tärtipsezleklärne milisia wäkilläre kiterep çığarmıy, digän fikerdä tora.
Tatarstannan parlament saylawlarına tawış birüçelär küpläp kilgäne mäğlüm – 84-85 prosent. Minfaik Wafin äytüençä, 2 martta da yä şul tirä xalıq kiläçäk, yä bik azğa ğına kimräk bulaçaq.
«Xalıq tawış birergä küp kilsen öçen eşlärgä kiräk. Kübese bu xakimiat resursı näticäse dip äytä. Xakimiat bit ul “monı, yäki tegene saylağız” dip kenä öndi almıy. Ä saylawlarğa däwlät häm cirle munitsipal organnar da çaqıra ala. Çönki qanunda aña qarşılıq yuq. Tatarstanda da bu eş yaxşı bara, şuña saylawçılar da küp kilä”, - dide M. Wafin.
----------------------------------------------------------------------------------------------
►Tatarstan qızıqsındıra, ämma bäyälär örketä!
“Yal häm eş urınnarı-2008” dip atalğan bu çarada Rusiäne täqdim itkän mäydanda töbäklärdän Tatarstan ğına qatnaştı. Tatarstannıñ yäşlär eşläre, sport häm turizm ministrlığındağı turistlıq eşçänlegen oyıştıru bülege başlığı Mixäil Germogentov turistlar öçen Rusiädäge bäyälärneñ bik yuğarı buluına Sofiadän tağın ber qat inanıp qaytqan.
“Bezdäge bäyälär barsın da qurqıta. Min Bolğarstan turında äytep tä tormıym, yäşäyeş küpkä yaxşı bulğan Europa illärendägelär öçen dä, ägär dä täwlekkä çığımnar 70 eurodan artsa, bezgä berkem dä kilmäyäçäk”, - di Mixäil Germogentov. Anıñ äytüençä, Europa illärendä yäşäwçelär aqçaların sanıy belä häm şuña kürä alar arzanraq häm xezmät kürsätü, yäğni serwis yaxşıraq bulğan başqa ilgä çığıp kitäçäk. 70 euro digännän, ul bu aqçanıñ tuqlanu häm qunaqxanädä toru ikänlegen dä äytep uzdı. Bügenge köndä Rusiä, şul isäptän Tatarstan da turistlar öçen sıyfatı yaxşı bulğan 2-3 yoldızlı qunaqxanälärgä qıtlıq kiçerä.
Bäyälär örketsä dä, Mixäil Germogentov äytüençä, Bolğarstanda Tatarstan belän qızıqsınu kötkängä qarağanda da zurraq bulğan. Tıñlawçılarıbız xäterläsä, ministrlıq ğıynwar ayında İspanianeñ Madrid şähärendä şulay uq xalıqara kürgäzmädä qatnaşqan ide. Anda küplär Tatarstannı Qazaqstan belän butağan. Ä Sofiadäge “Yal häm eş urınnarı-2008” dip atalğan kürgäzmägä kilgändä isä, yannarınnan keşe özelmägän.
“Moña Bolğarstan däwlät teleqänälınnan kürsätelgän film zur yoğıntı yasağan. Bolğarstan taríxı turındağı bu filmnıñ ber kisäge Tatarstandağı Bilär häm Bolğarğa bağışlanğan. Bezneñ yanğa kilüçelär: “Bez Tatarstannı beläbez. Sezneñ turında kino kürdek”, - didelär. Şuña kürä qızıqsınu zur buldı”, - di Germogentov.
Kürgäzmädä qatnaşuçılarnı tatarstannar çäk-çäk belän sıylağan. Milli kiemdäge qız belän yeget qarşı alıp torğan. Bigräk tä milli köylär cälep itkän alarnı. Tatarstanğa bağışlanğan bülek belän qızıqsınğan tur-operatorlarnıñ barsınıñ da telendä ber genä: “Tatarstanğa niçek barıp bula?” - digän soraw bulğan. Cawap ber - Bolğarstandağı teläsä qaysı şirkät bu turnı oyıştıra ala. Ämma yulğa çığarğa teläwçelärne bäyälär känäğätländererme?
Rusiädän Bolğarstanğa yılına urtaça 250 meñ keşe yalğa bara. Ä Bolğarstannan Rusiägä kilüçelär sanı un märtäbä kimräk.
“Töp säbäplärneñ berse, monı Bolğarstan operatorları da äytte, Rusiägä kilü yulınıñ, torunıñ häm tuqlanunıñ qıymmät buluında”, - di Mixäil Germogentov. Tatarstannıñ yäşlär eşläre, sport häm turizm ministrlığındağı turistlıq eşçänlegen oyıştıru bülege başlığı äytüençä, Qazanğa kilüçelärneñ xisabı älegä alıp barılmıy. Şulay da, tatarstannar Bolğarstanğa yalğa teläp yöri. Alarnı “Albena”, “Altın qomlıq”, “Qoyaşlı yar” qurortları üzenä tarta.
“Çönki anda yal bezdäge belän çağıştırğanda küpkä arzanraq. Monı üz küzlärebez belän kürep qayttıq”, - di Germogentov.


text: Küptän tügel Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkile Rawil' äfände Bikbovqa Rusiä prezidentınıñ Ural federal' okrugıyndagı wäqälätle wäkile Petr Latışewnıñ berençe urınbasarı Viktor Basargin yuğarı xökümät büläge tapşırdı. “Bötenrossiä xalıq sanın aluda kertkän öleşe öçen” medale belän Rawil' Bikbownı büläkläw turındağı Prezident Ukazına 2002Hчe yılnıñ 14Hчe oktäberendä qul quyılğan. Medal' belän berrättän Rawil' Bikbov tağın ber yuğarı büläkkä layıq buldı - aña Rusiä däwlät statistikası komitetı räise Soqolin äfände qul quyğan tanıqlıq buyınça “Xalıq sanın aluda aktiv qatnaşuı öçen” digän znaçok ta tapşırıldı.


text:
Attila (opera)
Attila (ATиллa). Cuzeppe Verdi tarafınnan icat itelgän opera. Zaxarias Wernernıñ Attila, König der Hunnen ("Attila, Hunnar Patşası") äsäreña nigezlängän. Operanıñ premyerası Teatro La Feniçeta 1846 yılnıñ 17 martında ütä.
Eçtälek[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Opera prolog häm öç aqttan tora. Cimerelgän Aquileia /Akilia/ şähärendä, Attila häm anıñ ciñelmäs urdası suğış äsirlärenen xatın-qız bulularına şaqqatalar. Alarnıñ liderı Odabella, nişläp Hun xatınnarı ğädättä öydä utıralar dip sorıy. Attila, bu xatınnıñ batırlığına soqlana häm teläsä nindi üteneçen başkaraçağın äytä. Qız Attiladan, atasın ütergäne öçen üç alır öçen qılıç sorıy.
Roman (Rim) ilçese Ezio kilä häm imperiän bülü turında üz täqdimnären citkerä. Attila anı kire qağa. Säxnä sazlıq cirlegenä, Venetsiäneñ bulaçaq urınına küça. Attila haman Odabella turında uylana, läkin şähär tözeleşenä böten köçen quya.


text:
Tatarstandağı mäktäplär texnik yaqtan 100% imin tügel
2003 yılnıñ aprel’endä Maxaçqala şähärendä işetmäwçe balalar yortı yanıp, 28 bala ülgän ide. Şuşınnan soñ, Rusiä buylap uqu yortlarınıñ, şifaxanälärneñ yanğınğa qarşı toru, texnik yaqtan iminlegen tikşerü bardı. Bu eş Tatarstanda da alıp barıldı. 13 sentäberdä Energetik küzätçelek däwlät idäräse jurnalistlar belen oçraşıp, tikşerü näticäläre belän tanıştırdı. Mäktäp, balalar baqçaları häm şifaxanälär texnik yaqtan 100% imin tügel. Bügenge matbuğat oçraşuında şul xaqta belderelde. Tikşerüçelär 2 meñläp sotsial ähämiätkä iä bulğan oyışmanı tikşerep çıqqan. Küpçelegendä tege yäki bu yaqtan citeşleklär tabılğan. Energetik küzätü idäräse başlığı urınbasarı Lyudmila Lavrentyeva beldergänçä, Qazandağı qayber mäktäplärdä, uçilişçe, internat häm Veterinar Akademiädä elektr energiä çıbıqları, utqa totaşu urınnarınıñ tieşsez cirdä urnaşuı, elektr cihazlarnıñ tözek bulmawı qurqınıç tudıra. Arça, Älmät, Alekseyevskiy häm başqa rayon, awıl mäktäplärendäge xäl dä iminlek turında qayğırırğa mäcbür itä.Şul uq küzätü oyışması wäkilläre beldergänçä, texnik iminlek yağınnan citeşsezleklär Qazandağı iñ ere respublika klinik şifaxanäläreneñ binalarında da tabılğan. Başqala häm respublika balalar xastaxanälärendä erele-waqlı citeşsezleklär bar.
Mäğärif ministrlığı wäkile dä, üz çiratında, añlatmalar birep kitte. Ul tikşerüçelär ğäyepläwlären kire qaqmadı, läkin mäktäplärneñ finans xäle awır, yaxşı belgeçlärne cälep itep elektr cihazların qarap torırğa, alarnı tözek xäldä totarğa mäktäplärneñ aqçaları yuq dide. Ber distä mäktäp avariä xälendäge binalarda eşläp tora, şuña elektr çıbıqlarınıñ xäle citäkçelärneñ iğtibar üzägendä tügel. Citeşsezräklär tabılsa da, sotsial ähämiätkä iä bulğan oyışmalar eşlären däwam itä. Alarnıñ iminlege öçen energetik küzätçelek häm mäğärif ministrlığı cawaplıqnı büleşergä kileşte. Ä menä elektr utı suğıp bäxetsezlekkä oçrağan keşelär öçen kem cawap birer, bilgesez. Mäsälän, 1 sentäber könne Qazanda 2 malay transformator torğan urınğa ütep kerep, alarnı anda elektr utı suğıp, qatı tän cäräxätlären alğan. Qazan finans akademiäneñ tulay torağında ber student qız, utqa totaşu urının remontlarğa teläp, elektr utı suğudan ülgän. Tösle metall äyberlären saldırırğa teläp, respublikanıñ 2 rayonında 15-16 yäşlek malaylar elektr utı köçennän ülgän.
Belgeçlär äytüençä, sotsial oyışmalarnıñ texnik yaqtan iminlegen küzätüçe maxsus xezmätlärdän tış, keşelärgä üzlärenä dä uyaw bulırğa kiräk. Bu oçraqta şaqtıy bäxetsezleklärne buldırmıy qalırğa mömkin bulır ide.Bikä Timerova.


text:
Säid Bayburin Başqortostan mosolmandarı diniä nazaratı imamı tügel
Başqortostan mosolmandarı üźäk diniä nazaratı xoquq haqlau orğandarı tarafınan qulğa alınğan Säid Bayburin diniä nazaratı imamı tigän mäğlümätte kire qaqtı. Diniä nazaratı räyese Nurmöxämät xäźrät äyteüensä, bıl mäğlümätteñ kem ösöndör fayźalı bulıuı ixtimal. Fäläq oyoşmahı wäkile Säid Bayburin imam tügel häm Başqortostan mosolmandarı diniä nazaratında räsmi ber wazifala bilämäne tip belderźe Azatlıq radiohı xäbärsehenä Nurmöxämät xäźrät. Säid Bayburin 16-sı may qulğa alınğaynı. Militsiya xeźmätkärźäre unıñ maşinahın tikşergändä 400 gramlıq trotil häm geroin tapqaynı. Xoquq haqlau orğandarı trotildıñ nindäy maqsattar ösön täğäyenläneüe turahında xäbär itmäy.


text:
Rim Papası Benedikt XVI Änkarada
Törkiäneñ üzendä häm möselman dönyasında Rim Papasınıñ İslam turında äytkän qarşılıqlı süzläre äle dä xäterdä. Ämma Törkiäneñ katolik ruxanienä tağın ber däğwası bar – Rim papası Änkaranıñ Yevropa Berlegenä kerüenä qarşı buluın beldergän ide. Aldan bik küp qarşılıqlar tudırğan Benedikt XVInıñ Törkiägä säfäre bügen başlandı.
"Minemçä ul bik açıq itep äytte, Regensburgta yasağan çığışında ul İslamnı Qoränne täfsirlärgä çaqırdı, bu bik awır häm qatlawlı eş, ämma ul moña çaqıra."
Möselmannar qolağına bu çaqıru niçek işetelde soñ? Britan katolik ruxanie David Barchard, bu süzlär – qatı äytelgän ide, dip belderde:
"İslamda çınnan da räncü ğädäte bar. Häm çınnan da Rim papasınıñ süzläre İslam dinendä iñ izge keşelärneñ bersen räncetügä yaqın ide. Xäzer menä bu – dialog dip äytlälär, ämma min monı kübräk - qarşılıq dip bäyälär idem."
Alay da, Papanıñ säfären – dinnär ara dialogka taba adım dip bäyäläwçelär kübräk. Törkiäne borçığan başqa mäsälä dä bar, ul da bulsa – Yevropa Berlege belän mönäsäbätlär. Mäğlüm bulğança 2003nçe yılda, ul çaqta kardinal bulğan Joseph Ratzinger, Fransiäneñ Le Monde gazetına, Törkiäneñ berlekkä kerüenä qarşı bulğanın beldergän ide. Katolik ruxanieneñ Yevropa illärenä yoğıntı yasıy alu säläte bar, dip farazlana. Bu ayda Yevropa Komissiäse, Änkaranı, süz irege torışı, xatın-qızlar häm azçılıqlar xoquqların yaqlamawda täñqitläp, säyäsi reformalarnı tizlätergä çaqırğan ide.
Sişämbe könne kiç Rim Papası Benedikt XVI Törkiäneñ din eşläre ministrı Ali Bardakoğlu belän bulğan oçraşuda, üz säfäreneñ maqsatın menä niçek bäyäläde:
"Barıbızğa da mäğlüm, bu säfärneñ maqsatı – dialog häm qardäşlek, mädäniätlär ara añlaşu. Tarixnıñ bu awır çorında bu cawaplılıqnı barıbız da toyabız."
Rim Papası Benedikt XVInıñ Törkiägä säfäre 1nçe dikabergä qadär däwam itäçäk. Bu säfärne aldan uq belgeçlär "tarixi" dip bäyäläde. Soñğı tapqır katolik çirkäweneñ elekke başlığı İoann Paul İkençe Törkiägä 1979nçe yılda kilgän ide.
Alsu Qormaş


text:
Rusiä prezidentı Putinnıñ töbäk başlıqların Mäskäwdän bilgeläp quyu täqdimen Başqortstan citäkçegelege xuplasa da respublikada qayberäwlär moña qarşı çığa. Fälsäfä fännäre doktorı, akademik Fänil Fäyzullin Azatlıq xäbärçesenä bu totalitar xakimiätneñ däwam itüen kürsätäçäk dide. Başqortstan militsiäsennän zıyan kürüçelärneñ häm xoquq yaqlawçılarnıñ respublika eçke eşlär ministrı Divaevqa qarşı protest çaralarınnan soñ başqortstan militsiäsendä xezmätkärlärne tikşerü iğlan itelde.
İrşat Tläümbät, Ufa.


text:
Rusiä belän Amerika arasında yaña çäkäläşü: Pentagon Mäskäwne Saddam faydasına küzläwdä ğäyepli
Saddam äle xakimiattä çaqta Rusiä aña amerikan ğäskärläreneñ Ğiraqqa qarşı suğış plannarı turında yäşeren mäğlümat birep torğan - küptän tügel genä Pentagon şundıy xäbär belän çıqtı. Bu uñaydan Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare Condoleezza Rice Mäskäwdän añlatmalar soramaqçı. Rusiädä bu bolay da suınğan ikeyaqlı mönäsäbätlärneñ tağın da naçarayuın kürsätkän ber bilge bularaq qabul itelä.
Şuşı kötelmägän belderü uñayınnan üz borçıluın Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare Condoleezza Rice ta äytte, yäkşämbe könne ul televideniä çığışında bu mäs''älägä yänä tuqtalıp, Rusiä ğäyepläwlärne citdi alırğa tieş, Washington Mäskäwdän añlatmalar ütenäçäk, dip belderde:
"Bez monı Rusiä xökümäte qarşında da kütärerbez kebek. Min inde berniçä märtäbä monıñ bik tä citdi ber mäs''älä buluın äytkän idem, ämma şuña da qaramastan min älegä sikerep torıp ğäyepläwlär yasıy başlamas idem. bezneñ Rusiä belän bulğan mönäsäbätlärebezgä awır mäs''älälär xaqında tınıç qına söyläşü xas, bu xaqta da bez şulay söyläşerbez häm açıq itep söyläşerbez, dip uylıymın", di däwlät sekretare Rice.
Rice älegä Rusiägä bik qatı bärelmi, ul xätta, räsmi Mäskäw üz yäşeren xezmätläreneñ Saddamğa mäğlümat birep yatuın belmi dä qalğan bula ala, Washington andıy ixtimalnı da küz aldında tota, dip belderä. Şuña kürä dä Quşma Ştatlardağı belgeçlär, şuşı soñğı cäncalda ällä ni qurqınıç yuq, Rusiä yäşeren xezmätläreneñ Saddam belän xezmättäşlek itüe inde elek tä mäğlüm ide, dip isäpli. George Washington universitetındağı säyäsi fännär professorı James Goldgeier:
"Ägär dä urıslar ğiraqlılarğa amerikanarnı üterügä kitererlek däräcädä yardäm itkän ikän, Quşma Ştatlar monı bik citdi alırğa tieş. Läkin cawap alay uq qırıs kürenmi. Cawapnıñ tä''sire älegä şundıy ğına - Washington Rusiä xökümäteneñ üzenä bärelmi, barı tik anıñ üz yäşeren xezmätläre eşen tärtipkä saluın ğına teli", di professor Goldgeier, Quşma Ştatlarnıñ soñğı cäncalğa cawabı xaqında.
Ä menä Rusiä yağı Pentagon ğäyepläwlärenä älegä bik yarsulı möğämälä kürsätä. İlneñ Tışqı küzläw xezmäte alarnıñ barısın da "nigezsez" dip kire qaqtı. Tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov ta, bu ğäyepläwlärne xäzer dönyağa çığaru artında Washingtonnıñ yäşeren säyäsi maqsatları yata, dip belderä.
Mäskäwdäge Carnegie üzägendä ezşläwçe Dmitri Trenin fikerençä, üz cawabında Rusiä bar iğtibarın näq menä şuña - ğäyepläwlärne näq menä xäzer, "sigezlek"neñ Piterbur oçraşuına berniçä ay waqıt qalğanda çığaruğa, yäğni monı añlı räweştä, yäşeren maqsatlar belän eşläwgä biräçäk:
"Min Mäskäw yağınnan başqa törle cawap kötmim dä - ul barı tik bu mäğlümatnı Ğiraqtağı xällärgä 3 yıl ütkäç näq menä xäzer, Rusiägä ul "sigezlek"tä räislek itkän çorda tap töşerü maqsatında ğına eşläwgä basım yasayaçaq. Minemçä, bu Rusiäneñ Quşma Ştatlar belän mönäsäbätlären tağın da suındıraçaq", dip isäpli Dmitri Trenin.
Ğiraq suğışı başlanğanda prezident Bushnıñ däwlät iminlege kiñäşçese bulğan Condoleezza Rice üzeneñ ul çaqta bu ğäyepläwlär turında berni dä belmäwen äytä. Ämma niçek kenä bulmasın, äle Pentagonnıñ şuşı ğäyepläwlärenä qädär dä Washington soñğı könnärdä genä Rusiäneñ eçke häm tışqı säyäsäten tänqitlägän başqa berniçä belderü belän çıqqan ide.
Kärim Kamal


text:
Sara Sadıyqovanıñ 100 yıllığı kiçäse
Düşämbe könne Qazannıñ Cälil isemendäge tatar däwlät opera häm balet teatrında bik tantanalı kiçä uzdı. Ul cırçı häm kompozitor Sara Sadıyqovanıñ tuuına 100 yıl buluğa bağışlanğan ide. Sara Sadıyqovanıñ icatına bağışlanıp uzdırılğan kiçälär, festival'lär, konkurslar bıyıl bik küp buldı. Alarnıñ qayberläre, uquçı balalar arasında -töbäk ara- festival' itep oyıştırılğan ide. Qayberläre , Tatarstan buylap häwäskär cırçılar arasında uzdırılğan konkurs- festival' buldı. Häm menä ädäbiät häm sänğät yılı tämamlanğanda “Sağınalar sine yaqın duslar” digän isem astında Sara Sadıyqovanıñ 100 yıllığına bağışlap uzdırılğan tantanalı kiçä, 11 dekaberdä Cälil isemendäge tatar däwlät opera häm balet teatrında ütte.
TR mädäniät ministrlığı tarafınnan oyıştırılğan bu kiçädä, yıl däwamında Sara Sadıyqovanıñ icatına bağışlanıp uzdırılğan çaralarğa yomğaq yasaldı häm andağı çaralardağı ciñüçelär dä qatnaştı. Kiçädä qotlaw süzläre belän çığış yasağan respublikanıñ Premyer- ministr urınbasarı mädäniät ministrı Zilä Wälieva, Flürä Aseeva -Söläymanovağa “Tatarstannıñ xalıq artistı” digän maqtawlı isem tapşırdı. Şulay uq ul Sara Sadıyqova fondına bik matur itep märcännär belän çigelgän kompozitornıñ portretın büläk itte. Häm tağın “Söyembikä” jurnalınıñ xezmätkäre Filisä xanım Xäkimovağa Qazannıñ 1000 yıllığı medalen tapşırdı. Üzeneñ çığışında Sara Sadıyqova turında Zilä Wälieva menä närsä dide:
“Sara Sadıyqova şundıy çıpçıq qına gäwdäle bulsa da, anı sanduğaç dip yörtsäk tä , ul börketlär kebek, qanatların kiñ cäyep yäşäde häm icat itte”,-dide.
Kiçäneñ konsert öleşendä Sara Sadıyqova repertuarındağı cırlar , ariälär, muzıkal' spektakl'dän özeklär başqarıldı häm anıñ muzıkal' äsärläre yañğıradı. Kiçägä Sara Sadıyqovanıñ qızı Älfiä Aydarsraya da çaqırılğan ide. Video tasmadan anıñ yäş çağı, balerina çağınnan istäleklär kürsätelde. Ğömär Bäşirov şiğerenä Sara Sadıyqova maxsus Zöhrä Säxäbieva öçen yazğan “Cidegän çişmä” cırın cırçı başqaruında tamaşaçı bik cılı qarşı aldı. “ Ul härwaqıt icadi xalättä ide, waqlıqlardan biek buldı. Häm üzeneñ bieklege yanına keşene dä tartıp menderä torğan köçkä iä ide, zur şäxes ul ”.
Yäş buın cırçılar arasınnan Sara Sadıyqova “Val's turında val's” äsären başqarğan xalıqara konkurslar laureatı Gölnara Murzieva kompozitor turında menä närsä dide. “Sara Sadıyqova minem öçen nur” dide.
Bu kiçädä başqa töbäklärdän cırçılar ğına tügel, tamaşaçılar da küp ide. Ufadan kilgän yazuçı, şağirä Dilä Bulgakovanıñ Sara Sadıyqova turında fikerlären tıñlap kitik. “Sara Sadıyqovanı bez, ul Ufağa kilgäç kürgän idek, anıñ belän oçraşqan idek. Anıñ härçaq qalfaq kiep yörüe, bezgä bik oşıy ide. Anıñ cırları bezneñ yöräkkä ütep kergän”. Kiçädä Sara Sadıyqovanıñ üze yazğan şiğerläre dä, yañğıradı. Alarnı Ğ .Kamal teatrı artistları başqardı. Sara Sadıyqovanıñ tawışın video tasmadan işetergä mömkinçelek tä buldı.
Mälikä Basıyr


text:
“İmanlı buın” möselman yäşläre konferensiäse
İmanlı buın. Rusiä islam universitetında uzğan möselman yäşläre konferensiäse änä şundıy isem astında ütte. Ğämäldä mondıy çara berençese. Kiläçäktä alarnıñ sanın kübäytergä, ä dairäsen kiñäytergä niätlilär.
Çärşämbe irtänge tuğızda İslam universitetınıñ aktlar zalında alma töşärgä dä urın qalmağan ide. Konferensiä Qor’än uqudan başlanıp kitte. Annarı biregä kilgän Ğosman xäzrät İsxaqi älege başlanğıçlarnıñ däwamı xäyerle bulsın dip doğa qıldı. Şulay itep, xäyer fatixalar belän möselman yäşläreneñ berençe konferensiäse başlanıp kitte. Respublika rayonnarınnan ike yözläp delegat kilgän ide. Möfti Ğosman İsxaqi üz çığışında “İslam xäzer üseşeneñ yaña basqıçına mende, bez möselmannar üzebezne üzebez qayğırtırğa tieş”, dip belderde. Yäşlärneñ konferensiäsenä kilgändä isä ul bolay di: “Bu inde küptän kiräk ide. Min wäğdä ittem, kiläçäktä aprel', may aylarında tağın da zurraq külämdä Tatarstan yäşläre genä tügel, ä bälki Rusiä yäşlären dä çaqırıp şuşı çaranı ütkärergä niätebez bar”. Konferensiäneñ berençe öleşendä doklad belän çığış yasawçılarnı tıñladılar. Yäş möselmannarnı küptörle sorawlar borçıy ikän. Mäsälän, Finans iqtisat institutı studentı El'dar Yäxin “Rusiädä toruçı xalıqnıñ 20 protsentına yaqın öleşe möselman, bu san yıldan-yıl artaçaq, dimäk bezgä yäşlärne progressiv räweştä tärbiälärgä waqıt citte”, digän fiker äytte. Yäştäşlären berdäm bulırğa çaqırdı. Anıñ bu fikere belän Qazan İslam köllätennän kilgän Fäxim xäzrät Şafiev ta kileşte. “Berdäm bulıp üz urınıbıznı almasaq, bezneñ urınnı başqa qaraşlı keşelär alaçaq ” dide ul. Respublikanıñ törle dini uqu yortlarınnan kilgän şäkertlär şulay uq ädäp, äxlaq tärbiäse, eçkeçelek, cämğiättäge azğınlıq turında da söyläşte. Çığu yulların ezläde. Yäş möselman ğailälären toraq belän tä'min itü mäs’äläse dä çittä qalmadı. Ä menä Ramil xäzrät Bikbayıwnı isä tel mäs’äläläre borçıy. Ul islam dinen qabul itügä 1000 yıl isemendäge Qazan yuğarı möselman mädräsäsendä ğaräp tele uqıtuçısı. Anıñ fikerençä, bügenge şäkertlär tatar telen naçar belälär. Bu isä üz çiratında awıllarda wäğäzlär alıp baruğa qomaçawlıy. Ramil xäzrätneñ süzlärençä, Qazan yuğarı möselman mädräsäsendä tatar telen atnasına ikeşär däres uqıtalar ikän. Bu här kursta. Tik dini belem alırğa kergän şäkertlär arasında tatar telen belgännäre bik az. Läkin, dini ğilem aluçılarnıñ qayberläre bezdän tel belgeçe yasarğa tırışalar, dip rizasızlıq belderüçelär dä bar ikän. Ramil xäzrätneñ moña üz fikere: “ Şäkertlär alar dingä çaqıruçı bulıp toralar häm dingä çaqıruçı keşelärne tärbiälärgä tieş. Xalıqnıñ telen belmäsä, ul alar belän urtaq tel taba almıy. Şunlıqtan Tatarstan cirlegendäge şäkertlärgä tatar telen belü zarur, ul ber çara bulıp tora”.Älege fikerne Tatarstan möftie Ğosman İsxaqida xuplıy.
“Min küptän tügel genä Finlyandiägä barıp qayttım häm miña şul qädär qızıq buldı, şul uq waqıtta min äzräk oyaldım da, ğärländem dä. Şuşı 130 yıl elek şunda kilgän tatarlarıbız üzläreneñ tellären, millätlären, dinnären, ğädätlären saqlap qalğannar. Bik çista itep tatarça söyläşälär. Ä bezdä küp kenä yäşlärebez Qazanda yäşäp tä üzläreneñ tellären onıttılar”.Öylä namazın uqığannan soñ konferensiäne däwam itterdelär. İke seksiägä bülenep fiker alışu buldı. Bersendä yäş imamnar, ikençesendä studentlar ide. Annarı urtaq rezolyutsiä qabul ittelär. Näticädä isä Tatarstannıñ möselman yäşläre Assotsiatsiäsen buldıru kiräk digän qararğa kildelär.
Ädilä Gaynetdin


text:
Aqça büdjetnı äylänep uza
Tatarstanda bit munitsipal' berämleklärneñ şurası digän ber närsä eşläp kilä. Torıp-torıp ul cıyılışlar da uzdıra. Comğada şunıñ çirattağısı buldı. Yäğni, cirle üzidarälärneñ eşçänlege tikşerelde. Şunda yañğırağan ber qızıqlı san. 6 milliardqa yaqın aqça, bıyıl byudjet tiräsen äylänep uzğan. Säbäp şul- yäşeren iqtisat quwätle eşli. Yäğni, keşe eşli, şirkätlär eşli. Aqça ala- ä salım tülänmi. Menä respublika inde şuşı närsä belän berniçä yıl köräşep mataşa. Süzlärenä ışansañ – äkren genä cayğa salına ikän tağın.
Räfis Cämdixan


text:
Tatarstanda Soğıt Ğäräbstanı mädäniäte könnäre başlandı
7 nçe iyün könne Qazannıñ Korston küñel açu üzägenä cıyılğannar Tatarstan xökümäte urınbasarı mädäniät ministrı Zilä Wälieva, Soğıt Gäräbstanı mäğlümat çaraları häm mädäniät ministrı İyäd bin Ämin Mädäni täbrikläwlärennän soñ ğäräp fol'klor iyüllären qaradı, xalıq uyın qoralları köylären tıñladı.
8 nçe iyündä isä “Xäzinä” milli sänğät galereyasendä Mäkkä häm Mädinä şähärläreneñ izge urınnarına, sınlı sänğät äsärlärenä, şämaillärgä häm xörmä pal'masına bağışlanğan kürgäzmälär açıldı. Kiçen Korston qunaqxanäsenä cıyılğannar ğäräplärneñ tuy külmäklären kürä aldı. Soğıt Ğäräbstanı mädäniäte könnäre qısalarında Qazan däwlät universitetında Soğıt Ğäräbstanı häm Rusiä arasında iqtisadıy bäyläneşlär, Soğıt Ğäräbstanı mädäniätenä bağışlanğan leksiälär dä uqıldı.
Soğıt Ğäräbstanı mädäniäte könnären açıp Zilä Wälieva:
Bu oçraşular häm mädäni bağlanışlar başqa tarmaqlarda da ike ara bäyläneşlärne nığıtu öçen citdi teräk bulıp tora”,-dide.
Anıñ äytüençä, Rusiäneñ Ğäräp dönyası belän bäyläneşen üsterüdä Tatarstannıñ role zur. Soğıt Ğäräbstanı mäğlümat çaraları häm mädäniät ministrı İyäd bin Ämin Mädäni sälämlägäç, Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymievneñ dä cılı qabul itüen äytep uzdı. Rusiä belän Soğıt Ğäräbstanı arasındağı mönäsäbätlärneñ çınlap torıp nığıy başlawına mönäsäbättä ul 2004 nçe yılda patşa Abdulla bin Äbdelğäziz Äl Saudnıñ monnan 4 yıl elek Rusiägä kilüen, 3 ay elek Putinnıñ Soğıt Ğäräbstanına baruın äytep uzdı.
Tatarstan prezidentına Feysal patşa xalıqara bülägen birü bezneñ xörmätebez buldı, dide İyäd bin Ämin Mädäni. “Üzegezne öyegezdä kebek xis itegez!” dip tämamladı ul süzen. Ä çınlıqta isä, Piramida küñel açu üzägenä cıyılğannar üzlären ike säğätkä genä bulsa da Soğıt Ğäräbstanı mädäniäte dönyasında kebek xis itte. Mondıy moxit tusın öçen ğäräplär üz illärennän alıp kilgän çäy täm tomnarın, çın ğäräp kähwäasen peşerep öläşte. Ä säxnädä Tuy biyüe başlanıp kitte. Bu kiäwgä uñışlar teläp şiğerlär häm cırlar belän bergä başqarılğan biyü bigräk tä Mäkkä, Mädinä şähärlärenä xas ikän. Bu şähärlärne belmägän tatar keşese yuqtır. Ğomümän ğäräp dönyası tatar öye öçen ber qayçan da yat tügel. Şämailsez öyne, xörmä cimeşennän başqa urazanı, anıñ töşennän tezelgän täsbix-disbene totmağan ölkänne elek küz aldına kiterep bulmağan. Mäkkä, Mädinä şähärlärendä bulıp, xac qılıp qaytqannar ğömer-ğomergä iñ abruylı häm uqımışlı bulıp sanalğan. Alar üzläre belän İdel buyına ğäräp mädäniäten dä alıp kilgän. Soğıt Ğäräbstanı tuğrasında, yäğni gerbında yasalğan xörmä pal'masına bu ildä yäşäwçelär bez cir ananı olılağan kebek, nazlı ana dip atap baş iä. Yafraqları belän essedän saqlıy häm cimeşläre belän tuqlandırıp tora ul. Tatarstandağı Soğıt Ğäräbstanı mädäniäte könnärendä açılğan kürgäzmälärneñ berse näq menä şuşı ağaçqa bağışlanğan ide. Annan da qala, Xäzinä sänğät galereyasenä barğannar, Mädinä –i- Mäkkäneñ izge urınnarın, şamaillärneñ törlelegen, üzençälekle räsemnär häm sänğät belän ürelgän foto surätlärne dikqat belän qaradı. İnde ğäräp xatın-qızlarınıñ kiemnärenä kilgändä isä, bügen alarnı küplär baştan ayaq qarağa törengän itep kenä küz aldına kiterä. Ä menä tuy külmäkläre kürsätkän tamaşanı qarağannar ğäräp kiemnäreneñ böten maturlığına soqlandı. Ul ğına da tügel, Soğıt Ğäräbstanınıñ 5 wiläyätkä bülengänlegen dä belä aldılar. Soğıt Ğäräbstanı patşalığı tözelgängä qädär küp törle, şul uq waqıtta ruxı häm matdi üzençäleklär belän kön kürgän bu wiläyätlärneñ mädäni bizäkläre bügenge tuy külmäklärendä dä çağılış tapqan. Tatarstanğa Soğıt Ğäräbstanı mädäniäte könnärenä kilgän qunaqlarnı 9 nçı iyün könne Bolğarğa, ä 10 sında Teläçe awılı Sabantuyına alıp baralar.
Nail Alan


text:
Groznıy -- Çeçnä prezidnetı Alu Alxanov Brusselgä barıp Çeçen diasporası wäkilläre belän oçraşu niäten belderde. Anıñ süzlärençä, ul alarğa Çeçnä xälläre turında xaqiqätne citkerergä häm alar öçen işeklärneñ açıq buluın äytergä cıyına. Alxanov oçraşırğa telägän keşelärneñ isemnären atamadı, läkin, suğış quptaruda qatnaşmağan seperatislar belän oçraşu ixtimalın äytte. Prezidentnıñ süzçese äytüençä, Alxanov Brusselgä 15 Dikäberä baraçaq.
Ul arada bügen Çeçnäneñ Vedeno rayonında federal köçlär belän möcähetdinnär araısnda bäreleş buldı. 3 xärbi yaralanğan, 2 möcähetdin üterelgän, tağın 4se cäräxätlär alğan dielä.


text: Pakstan xakimiätläre kiçä mäçetkä yasalğan höcümdä ülüçülär sanı 48 dip belderde. Şığılar (alarnıñ kübese hazaralar)ütkän töndä Quettada havağa ut açtı, köç qullandı maşina , öylärne häm xästäxanäneñ ber öleşen zararladı .3 terrorçı mäçetkä kerep bomba şartlatıp üzläre belän bergä 48 keşene ütergännän soñ , politsiä şähärdä komendant säğäte kertte.Bugen meñnärçe keşe şığı möselman ziratındağı kümü yolasına qatnaştı. Pakstan xakimiätläre mäzhäplär arasında barğan köç qullanunı ğäyepli. Prezident Pervez Muşarraf höcümne oyıştıruçılar qatı cazalandırılaçaq dip belderde. Sunni häm Şığı mäzhäbe ekstremistları bıyıl Pakstanda 67 keşeneñ ülemenä säbäp buldı.


text:
Tatarstan başqalasında studentlar ğomumi xalıqnıñ öçtän beren täşkil itälär. Bu xaqta Qazan merı İlsur Metşin yäşlär köne uñayınnan äytelgän qotlawında da iskä alıp kitte. 27 iyündä Qazandağı 180 meñ studentnı, mäktäp yäşendäge yäki bötenläy ber uqu yortına da qaramağan yäşlärne respublikanıñ citäkçeläre, türäläre qotladılar, aldınğı yeget-qızlarğa büläklär birdelär. Respublika başqalasında yäşlärgä bağışlanğan çaralar, tamaşa-şoular köndezge 12дәH alıp töngä qädär däwam itte. Bäyrämneñ töp qunağı Mäskäwdän Qazan tarafınnan çaqırtılğan böten Rusiä yäşlärenä tanış yoldız Maksim buldı
Yäşlär bäyräme bulğaç sez gel uyın-kölke genä buldı dip añlıy kürmägez. Ğomumän, ayırım könne kemnärder bäyräme itep bilgeläwgä qarşı fikerlär dä işetelde.
- Mondıy ayırım bäyrämnärne yaratıp betermim inde. Xatın-qızlar öçen ayırım kön, yäşlär, balalar öçen ayırım kön. Läkin yäşlärneñ ähämiäten kürsätergä bu kön kiräkter dip uylıym.
- di Bötendönya tatar yäşläre forumı byurosı räise İlşat Säetov.
Şuña da qaramastan ul yäşlärgä cılı süzlären citkerde. Tatar yäşläre forumına kilgändä, bu könnärdä ällä ni möhim waqiğalar bulmağan. Çönki…
- Aktivistlar, qatnaşuçılar kübese studentlar. Cäy könne rayonğa-awılğa kanikulğa qaytıp kitä, kem eşli digän sıman…
İlşatnıñ süzlärennän kürengänçä barlıq studentlarda bäyrämnären qalada bilgelämilär, respublikanıñ awıl-rayonnarında bäräñge töbe öyep, kötü kötep, kiçen klubqa çığıp 27 iyünne ütkärep cibärälär. Qazanda isä törle çaralar ütkärep yäşlär könen härkem üz faydasına qullanırğa tırışa. Säyäsi firqälär şulay uq saylawlar aldınnan köçlären yäş buın belän arttırmaqçılar. “Tatar-inform” mäğlümat agentlıygında yäşlär säyäsätenä bağışlanğan tügäräk östäldä deputatlar, “Berdäm Rusiä” firqäse äğzaları belän jurnalistlar yäş buınnıñ säyäsäten añlarğa tırıştılar. Tik şul uq İlşat Säetov äytkänçä, yäşlärneñ säyäsi eşçänlege kimi ikän. Ul monı säyäsät belgeçe bularaq äytte.
- Firqä äğzaları yäşlär öçen barsında eşlibez disälär dä, bu alarnıñ saylaw aldınnan ğına qıçqıruları. Moña ışanırğa yaramıy. Ul yaqtan yäşlär başqaçaraq qaraşta, alar pensionerlar kebek kommunistlarnı, byudjet eşçeläre “Berdäm Rusiä”ne saylamıylar. “Yarar, yarar!” – dilär dä saylaw könne üzgärälär dä quyalar.
İlşat Säetov şulay di. Annan soñ yäşlärneñ şöğelläre, xobbiları da başqa bit. Şuña qarap yäşlär bäyrämendä Qazan xakimiäte törle küñelle startlar oyıştırdı. Yeget-qızlar ekstremal', brek-dans kebek zamança sport törläre buyınça ostalıqların kürsättelär
Brek-dans xäzer bik modno, tekä sanala dip süzen däwam itte breykker Marat:
- Festival'lär ütkärälär, xäzer yäşlär şuña tartıla. Xip-xop yunäleş üsä bara.
Tübän Qama yegete Marat iyül başında Qazannıñ “Tatneft'-Arena” boz sarayında uzaçaq “Brekdans” buyınça xalıqara çempionatta da qatnaşaçaq.
Biyuçe yegetlärne häm yeget-qızlarnı yäşlär bäyrämendä başqalanıñ tanılğan di-dijeylar çit il, rus köylärenä bietäçäk. Şularnıñ berse “Arena”, “Piramida” kebek tönge klublarda tanış di-djey Lilu da “Azatlıq”kta qunaqta bulıp kitte.
- Härwaqıt şat küñelle bulığız yäşlär. Qartayğaç sağınıp söylärlek bulsın!
Qazannıñ tanılğan di-djeyları arasında menä şundıy tatar qızları da bar ikän äle.
Röstäm İsxaqi


text:
Bötendönya tatar kongressı qarşında eşläp kilüçe tatar jurnalistları yazuçı Fäwziä Bäyrämova belän oçraştı
2003 yılda Xudyakovnıñ “Qazan xanlığı tarixı turında oçerklar” digän ataqlı kitabı dönya kürgängä 80 yıl tula. “Xudyakovnı kütärep, bez tatar tarixın kütäräbez, anıñ iseme belän muzey açırğa, uramnarnıñ bersenä Xudyakov isemen birergä kiräk”, dip sanıy Bäyrämova. Häm bu uñaydan ul Çallı xakimiäte belän söyläşülären başlap ta cibärgän. Jurnalistlar belän fiker alışqanda, BTK Başqarma komitetı da bu eştän çittä qalmasqa tieş digän täqdimnär yañğıradı.
Ber-işe mäğlümätlärgä qarağanda, BTK Başqarma komitetı citäkçelege Xudyakovnıñ tarixi kitabı yubileyı uñayınnan fänni-ğämäli konferensiä uzdırırğa niätlänä.


text:
Yawlıq kiep töşkän berençe pasport alındı.
Şuşı könnärdä, pasport-viza xezmäte yulıq kiep töşkän pasportlarnı birä başladı. Comğa könne möselman xatın-qızları oyıması citäkçese Almira Adiatullina şundıy tanıqlıqnı aldı. Bu pasportnı alu öçen Almira xanımğa küp tırışırğa turı kilä. Mäxkämä eşläre tämamlanğaç ta, ul pasport –viza xezmätenä 5 tapqır barırğa mäcbür bulğan. Almira Adiatullaina xäbär itüençä, Çallı şähärendä dä yaña pasport alınğan. Yawlıqlı kileş fotoräsemgä töşkän pasportnı tanılğan cämäğät eşleklese Fäüziä Bäyrämovağa da birgännär.
Bikä Timerova, Qazan.


text:
London School of Economics
London School of Economics, LSE (London iqtisad häm säyäsät beleme mäktäbe) – 1895. yılda barlıqqa kilgän maxsus yuğarı belem birü yortı. Ul London Universitetı kollejları sistemasına kerä häm üniversitet däräcäsendä belem birä (BA, MA/MS, PhD). Bu mäktäb üzen dönyanıñ ictimaği fännär ölkäsendä äydäp baruçı institut dip atıy.
"The Guardian" gäzite işäpläwençä, LSE Böyekbritaniädä Oksford universitetınnan qala ikençe yuğarı uqu yortı sanala.
LSE'da uqıp çıqqan Tatarstanlılar: Oskar Prokopyev - Qazan şähäre xakimiate başlığı urınbasarı, şähär xakimiate finans idaräseneñ başlığı [1] [2].


text:
Aziädä Altın Duñğız yılı başlandı
“Bu yaz bäyäme bezneñ öçen bik möhim, başqalar öçen Raştua kebek. Şaw şulı mäşäqät, utlar yandıru, şayarular härkemne bäxetle itä” di Pekinda yäşäwçe Li Yaguang isemle xanım.
Ğöref-ğädätlärgä kürä qıñğıraw çıñlawı, ut atular usal ruxnı quıp yaxşı kiläçäk çaqırunı añlatqan. Bu ömetlär bıyıl bigräk tä zur, çönki duñğız yılı Aziädä uñış yılı dip sanala. Citmäsä, Qıtay yoldızlığına kürä bıyıl altın duñğız yılı ikän, anısı 60 yılğa ber turı kilä.
“Bu duñğız yılı miña baylıq, şatlıqlar alıp kiler, äti-änilärem isän-saw, bar dulsarım tınıçlıqta, bäxetle bulır, dip ömetlänäm” di Deng Yu isemle Pekin keşese.
Altın duñğız yılı Aziä illärendä xalıq sanı artuğa da öleş kerter, dip kötelä. Çönki bu yılda tuğan balalar bäxetle bula digän, ışanu bar. Soñğı tapqır mondıy yıl İkençe dönya suğışı axırına, Aziädä xastaxanälär, tabiplarğa qıtlıq çorına turı kilgän ide. Xäzer isä yaña tuğan balalar sanı kisäk artır, Aziä qitğasında xalıq sanına tağın berniçä million östäler dip kötelä.
Bäyräm çaraları uzğan töndä ük başlandı. Şul isäptän Taiwanda da. Taiwan prezidentı Chen Shui-bian üz xalqına eçenä aqça tamğası salınğan 150 meñ konvert tarattı. Hong bao dip atalğan bu konvertnı alır öçen prezidentıñ öyenä utrawnıñ törle poçmaqlarınnan xalıq ağıldı. Eçendä çın aqça bulmasa da, ul bäxet kiterä dip sanala.
Ali Ğilmi


text:
Mortaza Räximovtıñ reytingı kütärelä
Üź töbägendä säyäsi yoğontoho köslö etäkselär reytinğında Başqortostan prezidentı Mortaza Räximov yuğarı baśqısqa sıqqan. Bınday tikşereneüźär ildeñ 30-źan aşıu töbägendä ütkärelgän. Mäğlümattar alğanda urındağı säyäsmändär, jurnalistar, çinovniktar fekre tıñlanğan. Žorau alıusılar bahanı 10 bal buyınsa bildälägän. Mortaza Räximov 10 bal yıyıp töbäk başlıqtarı arahında berense bulğan. Analitiktar äyteüensä, 450 yıllıq yubiley respublika başlığına üź reytinğın kütäreüźä źur fayźa kürhätä.


text:
“Qazan milli mädäni üzäk”kä 15 yıl
Qazannıñ milli mädäni üzägenä 24 noyäberdä 15 yıl tuldı. Bu milli mädäni üzäkne bik küp yünäleştä häm zamança eşläwçe ruxi- mäğrifätçelekne häm milli ağartu eşlären alıp baruçı üzäklärneñ berse, dip äytergä bula. Şuşı yıl 15 yıl eçendä bu üzäk törki xalqınıñ milli mirasın saqlawda häm törki xalıqlarnıñ tarixın keşelek dönyasına tanıtuda bik küp Yevropa illäre belän dä bäyläneşkä kerde.
Yubiley uñayınnan milli -mädäni üzäktä törle çaralar ütkärelde. ekskursiä programmaları oyıştırılğan ide. Alar arasında milli mädäni üzäkneñ fondınnan tözelgän 80 räsemnän torğan Zur kürgäzmä dä bar.
Comğa könne Qazannıñ Milli mädäni üzägendä yubileyğa bağışlanğan press- konferensiä dä uzdırıldı.
Bu oçraşuda üzäkneñ direktorı Rinat Zakirov Qazan milli mädäni üzäge xezmätkärläreneñ eşçänlege turında söyläde.Alar Tatarstandağı törle icadi berekmälär, Rusiä buylap taralğan tatarlar küpläp yäşägän töbäklär belän, Berläşkän ğäräp ämirlegendä , BDB illäre belän häm YUNECKOnıñ ştab kvartirasında häm törle çit illärdä, mäsälän İtaliädä , Fransiädä Vengriädä kürgäzmälär ütkärüdän ğibärät. Şulay uq Rinat Zakirov äytüençä, 15 yıl eçendä alıp barğan eşçänlek nigezendä yözlärçä kürgäzmälär ütkärüneñ näticäse bulıp, üzäkkä büläk itelgän räsemnärdän alarnıñ fondı küpkä bayığan.
230 xezmätkäre bulğan bu üzäkneñ konsert häm kino zalı bar. Anıñ şulay uq, Qazan şähäreneñ icat kollektivların, Qazan däwlät “ La Primavera” kamera orkestrın, “Qazan“ biyü ansamblen, “Qazan nurı“ xalıq uyın qoralları orkestrın üz eçenä alğan, filarmoniäse bar. Alar Qazan da ğına tügel respublikanıñ törle töbäklärendä dä xezmät kürsätä, dide üzäkneñ direktorı Rinat Zakirov.
Şulay uq press-konferensiädä üzäkneñ başqa xezmätkärläre dä qatnaştı.
Çığışlardan bilgele buluınça, Milli mädäni üzäkneñ simvolı bulıp “Xörriät”ne taswirlagan altın qoş häykäle tora. Bu qoşnıñ qanatı astında 2 zur muzey kompleksı eşli. 35000 meñ danä eksponatnı eçenä cıyğan bu muzeylarnıñ berse- Milli mädäniät muzeyı , ä ikençese, Qazannıñ 1000 yıllığına bağışlap tözelgän.
Muzeyda törle zallar arasında “Qazan xannarınıñ täxet zalı” digäne dä bar. Tulıraq itep muzey turında anıñ ölkän fänni xezmätkäre ädäbiät bülege mödire İndüsä Mingazova söyläde.
Milli mädäni üzägeneñ tatar ädäbiäte bülege muzey eşçänlege belän genä çiklänmi, ul törle çaralar alıp bara. Kürgäzmälär açu belän berrättän alar yazuçılarnıñ yubileylarına da iğtibar itälär Alarnıñ icatlarına bağışlanğan törle kiçälär ütkärelä. Soñğı yıllarda nindi kiçälär ütkärelüe turında milli mädäniät üzägeneñ tatar ädäbiäte bülege ölkän fänni xezmätkäre Rämziä Xaliullina äytüençä, muzey fondlarında tatar tarixçı ğalimnäreneñ arxivları saqlana ikän . Mäsälän, kiläse yılda, Ğäli Räximgä- 115 yıl, Ğäziz Göbäydullinğa 120 tulu uñayınnan alarğa bağışlanğan kiçä häm kürgäzmä oyıştırırğa uylap toruları turında belderde ul.
Şulay uq 24 könne Qazan milli- mädäni üzägeneñ kürgäzmälär zalında fänni-praktik konferensiä ütte. Anıñ teması: “Milli kul'tura üseşendä häm ictimaği añ formalaştıruda Qazan milli mädäniät üzägeneñ role”. Konferensiäneñ çığış yasawçı tarixçılar Damir İsxakov, Fayaz Xucin, Marsel' Äxmätcanov, Güzäl Waleeva- Suleymanova, Bulat Sultanbäkov, yazuçı Rabit Batulla, kitapxanäçe Cäwdät Miñnullin, arxiv xezmätkärlärennän Lyudmila Kuznetsova, häm başqalar. Programmada 14 çığış tıñlandı. Çığışlar arasında tatar xalqınıñ eşlägän eşläre turında Rafael' Möxämätdinovnıñ “Borınğı törki babalarıbıznıñ dönyağa qaraş sisteması” turındağı çorınnan alıp, Rinat Zakirovnıñ 1900-2005 yıllarnı eçenä alğan çığışlar bar ide.
Mälikä Basıyr


text:
“Bars-media” Ufada yäş talantlarnı açıqladı
Başqortstanda da üz köçlären sınap qararğa teläwçe häwäskär cırçılar şaqtıy bulıp çıqtı. Ufadan ğına tügel, ä respublikanıñ baytaq qına rayonnarınnan da yegetlär häm qızlar kilde. Tatarlar küpläp yäşägän Blagovar, Büzdäk, Çaqmağış, İleş, Dürtöyle rayonnarınnan kilüçelär sanınıñ küp buluı sizelde. Kasting şartlarına yaraşlı, yäş cırçılar ike cır başqarırğa tieş ide. Berse fonogramma belän kompozitor äsäre, ä ikençese, akapella, yäğni muzıkal'' bizäleşsez ber xalıq cırı. Yäş-cilkençäkneñ baytağı älege sınawğa citdi genä äzerlängän. Ämma aralarında kem äytmeşli, qolaqlarına ayu basqannarı da yuq tügel ide. Andıyları närsägä isäp totqandır, ber Xoday üze genä belä.
Cämğıse 30 ğa yaqın keşe çığış yasadı bu sınawda. Kasting tämamlanğannan soñ, “Azatlıq” xäbärçese jyuri räise Färit Taişev belän qısqaça ğına äñgämä qorıp aldı. “Başqortstanğa kilü niätebez küptän küñelne qıtıqlap tora ide, - dide Färit äfände. – Kilüebez buşqa bulmadı, ömetle yäşlärne, yaña yoldızlarnı açıqladıq”.
Ufada ütkän kastingnıñ jyuri räise Färit Taişev buldı bu. Ul citäklägän “Bars-media” prodyuserlıq üzäge Ufadağı bäygedä ciñep çığuçılarğa ber atnadan xäbär cibäräçäk. İñ sälätlelär Qazanda “Tatar cırı-2005” telefestivalendä qatnaşu bäxetenä ireşä. Ä iñ-iñ talantlılar belän “Bars-media” şirkäte kiläçäktä icadi xezmättäşlek öçen ayırım kileşülär dä töyiäçäk ikän.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
İstanbulda tatarlarnıñ iftar mäclese ütte. Mäcles İstanbul Böyek şähär bälädiäse tarafınnan tözelgän «Törek öyläre» kompleksında uzdı.
İftar mäcleseneñ matdi yağın Ramil Mäwlitov citäklägän «Tatarstan» säwdä yortı, oyıştıru eşen İdel-Ural cämğeyäteneñ yaña citäkçese Gülten Urallı alıp bardı. Şuşı iftar mäclesendä qatnaşuçılar arasında räsmi şäxeslär dä bar ide. Alar - İstanbul merı Gülerneñ ike yärdämçese Murat Kocabaş belän Mustafa Altıntaş.
Mustafa Altıntaşnıñ Tatarstannan kilgän yäşlärgä yärdäm qulı suzuı, çığışı belän Noğay tatarı buluı ayıruça diqqatne cälep itte.
Tatarstannıñ İstanbuldağı wäkile Radik Ğıymatdinov Qazanda bulu säbäple, anıñ yärdämçese Aydar Ğäşiğullin wäkillek itte.
Şuşı iftar mäclesendä yözdän artıq keşe qatnaştı. Törkiädä uqığan tatar studentlarınıñ sanı isä 5tän artmadı. Şulay uq Qıtay, Yaponiadän Törkiägä küçep urnaşqannar da bik siräk ide. Törkiädä yöz yıl elek küçep awıllarğa urnaşqannarnıñ buınnarı da, tatar telen äle dä qullanğan Yıraq Könçığış tatarları da bar ide.
İstanbuldağı iftar mäclesendä qatnaşqannar arasında yıraqtan kilgän qunaqlar da bar ide. Şularnıñ berse professor Nadir Däwlätneñ yaqın dustı AQŞ-ta yäşäwçe pensiädäge neft injenerı 82 yäşlek Rawil Säliäxtmät ide. Ul da Qıtayda tuğan. Äti-änise Käşşaf belän Mädinä Säliäxmätlär Şanhayda tatar cämğeyäteneñ aktiv äğzaları bulğan. Alar ulları belän bergäläp 1950 yıllarda Törkiägä küçengännär. Annarı ulları Rawil isä AQŞ-qa urnaşqan.
Qunaqlar arasında iğtibarnı cälep itkän başqa ber qunaq - Fähim Wäliev ide. Ul ulı Ramil belän sıy mäclesenä qatnaştı. Fähim äfände Norlatta yäşi. Biredä berençe mäçetne salğan. Xäzer isä mädräsä salu belän şöğellänä. Kiläse yılda Norlat mädräsäse açılaçaq di.
İftar mäclesenä Tatarstannıñ Yäşel Üzän şähärennän eşmäkär Ramil Wafin da bar ide. Ul İstanbulda yäşägän qızın kürergä kilgän. Qızı biredä ber noğay tatarı yegetenä kiyäwgä çıqqan. Töreklär Rusia qızların alğanda, tatar yegetläre, alar bik az sanda bulsa da, tatar qızları belän öyläneşergä tırışa.
İftar mäclese Dr. Oruç Güvençneñ muzıyqa törkeme TÜMATA konsertı belän tämamlandı. Gültän Urallı monan soñ 15 öktäberdä xäter könen uzdıru planı turında da äyte.


text:
Akademik östennän mäxkämä däwam itä
Respublikanıñ Yuğarı mäxkämäse akademik Oskar Kaybıyşev eşen qarawnı däwam itä. Xäbär itüebezçä, ul çit ilgä qanunsız yaña texnologiälär satuda ğayıplänä. İminlek xezmäte ul texnologiälär xärbi maqsatta da qullanıla ala dip uylıy. Açığraq äytkändä, maşina tägärmäçläre citeşterü öçen dip satılğan ul texnologiälär Koreyanıñ aerokosmik programmaların tormışqa aşıruda da qullanıla ala dip sanıylar.
Kaybışevnıñ cinayät eşe buyınça şahitlardan soraw alu tämamlandı. Barlığı 65 keşedän soraw alınğan, şularnıñ 15 çittän torıp soralğan. Çittän torıp soraluçılar arasında Kön'yak Koreyanıñ “Asa Qo Ltd” firması häm aerokosmik tikşerenülär agentlığı wäkilläre dä bar. İñ soñğı bulıp sorawğa cawaplarnı Rusiä iminlek xezmäteneñ Başqortstan bülekçäse başı İgor Çernokov cawap birgän. Mäxkämä utırışları däwam itä.


text:
İldä nilär bulıp yata? - 01.V.2008
►Açıq mikrofon: 1 may sezneñ öçen ul nindi kön? ►Millätçe belän kommunistnıñ maqsatları urtaqmı? ►Tatarstan rässamnarı binalarsız qalmasmı? ►Semberneñ Lenin mäydanında ike miting uzdı
►Açıq mikrofon: 1 may sezneñ öçen ul nindi kön?
-Berençe may bäyräme bezneñ öçen berdämlek bäyräme.Xezmät bäyräme. Min mitingqa kildem,profsoyuzlar cıyılıştıq. Yögereş buyınça estafeta buldı, anı qaradıq. Anı Tatar däwlät humanitar pedagogik universitetı ütkärde. Minem öçen 1 May tınıçlıq, xezmät bäyräme.
-Bez xezmät xalqınıñ xoquqları öçen çıqtıq uramğa.
-Bezne böten yaqtan talıylar. Bez- kommunistlar, pensionerlar. Böten dönyada äyberlärgä bäyä artmasın öçen, fatirlarğa bäyä artmasın öçen çıqtıq.
-“Mir, Trud, May digän şiğär bezgä bik oşıy.Miña Sovetlar pensiäse kiräk. Şul aqçağa tuğannarnı kümärgä aqça citsen.
-Bez uqıtuçılar, xezmät xaqın kütärsennär öçen bez uqıtuçılar uramğa çıqtıq.
Reporter Vladimir Zotov:
-Bik küp yıllar buyı min bu bäyrämne gel yaqtırtıp kildem. Şunsı bik qızğanıç, “Vesna Trud May” digän uram cıyınınnan xalıqnı mäxrüm ittelär. Xezmät iäläreneñ ixtıyacların qänäğätländerü, eşçe xalıqnıñ xoquqlırın yaqlaw, ul betä torğan mäsälä tügel. Ul härçaq bulaçaq.
-Bäyrämdä buldıq. Äzräk arıdıq. Miña 12 yäş. Anda flağlar küp ide. atarstan profsoyuzları çıqqannar ide. Keşelär küp ide.
“Respublika Tatarstan”gäziteneñ nıñ foto korrespondentı Nail Quramşin:
-Minem öçen bu bik zur bäyräm. Elek keşelär kütärenke küñel belän çığalar ide demonstrasiagä, xäzer här keşe üzenä yomıldı, şatlıq yuq. Böten problema matdi mäsälädä. Xalıq aç tora, şul bik qurqıta, häm borçıy.
-Yaz, xezmät bäyräme. Alayda çıqqanbız äle. Şul qädärle dä oşadı. Profsoyuzlar bik nıq söyläde. Min üzem Ölkä profsoyuzlar komitetınıñ maqtawlı gramotası belän büläkländem, eşlägändä. Minzälädän bez, Ğälimov Möxmmätğälim.
-Aznaqaynıqı bez. Şunnnan kildek. Min Miñnexanov Ğabdulla. Kiäw belän qızıma qunaqqa kildem. Uramnar da bik matur zarlanırlıq tügel.Tormış äybät, tamaq tuq, ös böten.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Millätçe belän kommunistnıñ maqsatları urtaqmı?
Kommunistlar firqäsendä tarqalaş çığıp, Aleksandr Saliy, Näsimä Stolyarova, Robert Sadıqov isemle iptäşlär firkä citäçelegennän çıqqan ide. Alar kommunistlarnı Dülät Şurasındağı kommunistlar törkemendä genä wäkillek itä. Tatarstandağı kommunistlarnı xäzer deputat Xafiz Mirğälimov citäkli. Şuşı ike taraf ike törle cıyın ütkärde.
Deputat kommunistlar citäkçelegendäge bu uram cıyını barğanda, kommunistlar firqäseneñ başqa qanatı Kamal teatrı yanında üz mitinğın ütkärde. Anda ber säğät bulğannan soñ, qızıl bayraqlar kütärgän az sanlı törkem, Puşkin uramınnan İrek mäydanına qädär uzdı. Anda Lenin häykäle yanına basıp qarşlıq çarasın däwam itte.
Deputat kommunistlar, milli xäräkät häm başqa säyäsi köçlär tarafdarları ütkärgän mitingta milli komponent teması kütärelsä, kommunistlarnıñ ikençe qanatı cıyında nigezdä xezmät iäsen yaqlaw häm bäyälärneñ artuğa qarşılıq mäsälären kütärde. Kommunistlarnıñ bu cıyınında xakimiatlärne ğäyeplädelär. Anda firqäneñ yäşlär qanatı wäkilläre da, ölkän buın wäkilläre dä buldı.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Tatarstan rässamnarı binalarsız qalmasmı?
Berlekneñ 30 äprel könne bulğan qorıltayında räislekkä anıñ belän bergä respublikanıñ şulay uq kürenekle rässamı İlgizär Samaqayıv ta täqdim itelgän ide. Yäşeren tawış birüdä Ğıymayev 130 tawışnıñ 90 cıyıp ciñde.
Bügenge köndä rässamnıñ, sınçınıñ küñelendä ber genä uy- äsärlären kübräk satu häm kürgäzmälärdä qatnaşu. Satuğa kilgändä isä, Qazanda sänğät ğälereyä-kibetlär äz tügel. Ä mädäniät ministrı belderüençä, soñğı yıllarda Qazandağı bik küp kenä binalarğa Tatarstan rässamnarınıñ räsemnäre elenüne uñay küreneş bularaq bäyälärgä kiräk. Kiläçäktä dä pumala iäläreneñ räsemnärenä soraw bulsın öçen Tatarstanda böten mömkinleklär bar. Moña respublikanıñ üsüe, xalıqara bäyläneşlär urnaştıruı etärgeç bulıp tora, dip belderä Zilä Wälieva. Anıñ äytüençä, xalıqara kürgäzmälärgä çığuğa kilgändä, ul berlekneñ töp eşlärennän berse bulırğa tieş.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Semberneñ Lenin mäydanında ike miting uzdı
Qazanda da xalıq Lenin häykäle yanına cıyıldı
Kommunistlarnıqı Lenin häykäle yanında, ölkä xakimiate binasına qarşında. Hönär berlekläreneke şul uq bina yanında, Lenin häykälenä qarşı.
Aldan söyläşep quyılğança, KPRF tarafdarları 10 säğättä cıyıldılar häm 50 minuttan taralıştılar da.
KPRF mitinğınnan soñ äbilär törkeme patriotik cırlar başqardı. Profsoyuzlar cıyını Viktor Slujvioynıñ notığı belän çiklände häm artaban cıyılğan xalıqqa professional sänğät ostaları çığışı täqdim itelde. Xäyer, Profsoyuz liderı çığışınnan soñ xalıq taralışa da başladı.


text:
AQŞ ütkärgän tikşerenü ğäräp häm möselman dönyalarında Amerika turında uñay fiker buldıru öçen kübräk tırışırğa kiräklegen kürsätä
AQŞ Kogresı sorawı belän äzerlänep çärşämbe könne Waşingtonda iğlan itelgän tikşerenü näticäläre Ğäräp häm Möselman dönyalarında Quşma Ştatlar turında tiskäre qaraşlarnıñ bik nıq artuın häm Waşingtonnıñ bu wäzğiätne yaxşırtu öçen diplomatik tırışlıqlarnı tamırdan üzgärtergä tieşlegen kürsätte.
AUDİO: Bu xisap ber kisätü. Minemçä, bu Quşma Ştatlarnıñ andağı qaraşlar öçen näticäleräk köräşergä tieşlege turında kisätä.
Küptän tügel ütkärelgän fiker beleşülärne dä isäpkä alğan şuşı xisapqa qarağanda, ğäräp häm möselman dönyalarında Amerika turında tiskäre qaraşlar qotoçqıç däräcäğä citkän. Moña öleşçä Ğiraq suğışı häm Ğäräp-İzrail'' nizağı da säbäpçe.
Mäsälän, 2002 yılnıñ cäyendä İordaniä xalqınıñ 25 protsentı Quşma Ştatlar turında uñay qaraşta bulsa, uzğan yazda bu 1 genä protsentqa qalğan. Quşma Ştatlardan tışqı yärdäm aluda ikençe urında torğan Mısırlılarnıñ isä bıltır 6 ğına protsentı Amerika turında uñay fiker äytkän.
Bu xisap AQŞnıñ cämäğätçelek diplomatiäse tözeleşen üzgärtergä, şul isäptän cittä cämäğätçelek belän eşläwne koordinatsiäläw öçen Aq Yortta maxsus ber keşe buldırırğa çaqıra. Anda şulay uq diplomatlarğa tel öyrätüne arttırırğa, kitaplar bastıru, tapşırular eşläw öçen kübräk aqça bülärgä täqdim itelä.
Djerijian ğäräp häm möselman dönyalarında säyäsät häm cämğiät turındağı cämäğätçelek söyläşülärendä küp oçraqta Amerika yağı bötenläy qatnaşmıy dide.
Misal itep ul Äl-Arabia ğäräp televideniesendä "İslamnıñ amerikalaşuı" dip atalğan 2 säğätlek söyläşüdä Amerika yağın ber genä keşeneñ dä wäkillek itmäwe turında äytte. Anıñ äytüençä, bu tapşıru AQŞ säyäsätenä häm qimmätlärenä qarşı beryaqlı höcümgä äylängän, Amerikadağı din irege turında, yäki Amerika säyäsäten yaqlap ber süz dä äytelmägän.
Xisapta şulay uq Salqın Suğıştan soñ Amerika qimmätlären yaqlawçı häm AQŞ säyäsäten añlatuçı programmalar öçen aqçanıñ kimetelüe dä tänqitlänä.
Djerijian Salqın suğış çorında AQŞ xalıqara tapşırularğa, çit il keşelären Amerikada uqıtuğa, AQŞ ilçeleklärendä Amerika turında mäğlümät taratu programmalarına zur iğtibar birä ide di.
Ämma Ronald Reagan citäkçelegendäge 80-nçe yıllar belän çağıştırğanda mondıy programmalarnı finanslaw yartılaş kimetelgän. Djerijian bu xisap terrorçılıqqa qarşı suğış barğanda möselman dönyasında qaraşlarnı üzgärtü, cämäğätçelek diplomatiäse öçen finanslawnıñ arttırılırğa tieşlegen kürtäsät dide.
Anıñ äytüençä, cämäğätçelek diplomatiäse öçen yılına barlığı 1 milliad dollar ğına birelä. Bu pentagon budjetınıñ 0.3 protsentı digän süz.
Mondıy tikşerenülär Waşingtonnı İzrail''neñ iñ yaqın dustı, avtoritar xakimiälärneñ berektäşe häm üzenä oşamağan illärgä höcüm itüçe suğış çuqmarı dip tanuçı möselmannarğa tışqı säyäsätne niçek añlatu kiräklegen açıqlaw, xatalarnı tabu öçen ütkärelä.
Djerijian belän oçraşuda United Press İnternational wäkile Eli Lake mondıy soraw birde:
AUDİO: Mısır, Paqstan yäki Söğüd Ğärabstanı kebek tulısınça aftoritar xökümätlär terrorğa qarşı suğışta Quşma Ştatlarnıñ strategik partnerı bulıp torğanda niçek itep ul illärneñ xalıqların Quşma Ştatlarnıñ ceneslär tigezlege, xatın-qız xoquları turında qayğırtuına ışandırıp bula?
Djerijian bu töbäktä küp kenä däwlätlärneñ avtoritar buluı tormış çınbarlığı, ämma alarnıñ xalqı demokratineñ artuı öçen köräşä, häm Quşma Ştatlar cämäğätçelek diplomatiäsendä häm ul illär belän ikeyaqlı diplomatiädä demokratiäne, säyäsättä kübräk xalıqnıñ qatnaşuın häm keşe xoquqların qıyuraq yaqlarğa tieş dide.
Däwlät Departamentı Aq Yortnıñ büdjet idaräsennän cittä cämäğätçelek belän eş alıp baru öçen kübräk aqça bülüne soradı.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Yukos şirkäteneñ ölkän menecerlar törkemeneñ 6 äğzası qulğa alınudan qurqıp Rusiädän çığıp kitte. Şirkätkä yaqın dairälär alarnıñ kitüe Yukos operatsiäläre häm täminatnı qurqınıç astında qaldıra ala digän fiker beyan itä.
Yukos menecment törkemeneñ aralarında AQŞ watandaşı da bulğan 6 äğzası Rusiädän çığıp kitkännnär.Yukos süzçese äytüenä qarağanda amerikalı möder Steven Theede älege waqıtta Yevropa häm Quşma Ştatları buylap yöri . 2001nçe yıldan birle Yukosnıñ baş xisapçısı bulıp torğan Bruce Misamore minem häm ğailämneñ iminlege qurqınıç astında tügel digän garantiä alğançı Rusiägä qaytırğa cıyınmıy.Ul Londonnan birgän telefon ängämäsendä mine qulğa alu yäki ğäyepläw belän yanamasalar min prokurornıñ sorawlarına bik tä şatlanıp cawap birer idem. Andıy garantiä birelsä qaytır idem, min qanunsız ber närsä dä eşlämädem, prokurornıñ närsä sorarğa telägänen ber dä belmim dip äytkän. Bu atna başlarında Rusiä baş prokurorı idaräse Misamornı üzenä çaqırtqan. Ul aldan bilgelängän Yukos cıyılışı öçen Londonğa kitkän , xabärne işetkäç qaytmasqa bulğan. İndustriä analitikları belderüençä , däwlätneñ şirkätkä yasağan orımnıñ ber öleşe bularaq prokurorlar xäzer iqtibarnı Yukosnıñ ölkän citäkçelärenä yüneltte , bu Rusiä xökümäteneñ neft şirkäteneñ yaña xucası buluına yul aça ala. Menecerler Mäskäwne taşlap kitä, bu isä däwlätkä çittän mödir, idaräçe kiterep urnaştıru öçen xoquqi nigez birä ala. Yukos Kreml belän bäxäsläşep torsa da älegä neft çığaru däwam itä. Yukos könenä 1million 700meñ miçkä neft çığara . Dönya neft täminatınıñ yaqınça 2% digän süz. Yukosnıñ oyıtıruçısı Mixael Xodorkowski 2003nçe yılda küplär fikrençä prezident Putinğa säyäsi qurqınıç tudıruı säbäple qulğa alınğannan soñ, şirkät Kreml utı astında qaldı. Yukosnıñ ölkän menecerların awlau ütkän atnada qızışıp kitte.Militsiä Teedeneñ ofisında tentü ütkärde häm şirkätneñ çit ildäge köndälek eşlären qarap barğan Yukos Moskvanıñ vise prezidentı Alexei Kursinnı qulğa aldı. Yukosnıñ baş advokatı Dimitri Gololobov çit ildä säfärdä ide anı ezlängän keşelär isemlegenä kerttelär. Şirkätkä yaqın toruçı dairälär qaraşınça däwam itkän legal ezärlekläw , tentülär şirkät räsmilärennän soraw alu kebek eşlär operatsiälärneñ özelüe belän tämamlana ala . Misamore ölkän menecment dönyanıñ qay töşendä genä bulmasın , alar şirkät belän idaräne däwam itterä ala dip äytkän bulsa da, başqaları bu fikergä şik belderä. Duma deputatı eleke KGB generale ütkän yılğa qädär Yukos analitik bülege citäkçese bulıp torğan Aleksey Kandaurov süzlärençä Xodorkovskinıñ üzennän här törle cavaplıqlnı töşerüe aqlana , çönki höcümnär operatsiälärgä häm ekologik häm texnik yaqtan täsir itä ala . Kandaurov xäzer ölken citäkçelek yuq här törle närsä bula ala, belgeç, spetsialistlar töbäklärdä , ämma menecerlarnıñ bulmawı eşçelärneñ psixologiäsenä täsir itä , disiplina kimi ala dip söyli Kandaurov ta şundıy qatmarlı oyışma , qatmarlı waqıtta çittän torıp idarä itelä alır dip küz aldına kiterä almim dide. Ämma Trokia Dialognıñ neft häm gaz analitiğı Valery Nesterov töp mäsälä sotsial stabillıq , ägär dä neft manarasında eşläwçe keşe kiläçäge turında qayğıra başlasa , ul çaqta çın belä qazalar bula ala , yuq isä Yukos bik osta oyıştırılğan anı cimerü qıyın eş bulaçaq di.Yukos xissälärneñ qimmäte atnakiçtä 17% qa kimede . Misamore menecment başqa mömkinçeleklär belän bergä bölgenlekkä töşte dip möräcäğät yasaunı da uylıy dide. Ämma bälkenlekkä töşte digän möräcäğät Misamore häm ölkän citäkçelär öçen qurqnıçlı bula ala , çönki Rusiä mäxkämäse şirkätneñ baylıqları citärlek digän näticägä kilsä alar cinayätçelektä ğäyeplänä ala
färidä xämit


text:
Fälästinlelärneñ Xämäs wä Fatah törkemnäre Mäkkädä tatulaşu yulların ezli
Söğüd Ğäräbstanınıñ Mäkkä şähärendä fälästin xakimiäte öçen üzara suğışqan Xämäs häm Fatah törkemnäre citäkçelegeneñ söyläşüläre bara. Yaqlar anda tatulaşu yulların ezli. Mäğlüm ki, şuşı ike törkemneñ fälästin xökümätendäge urınnar öçen ayawsız köräş alıp baruı näticäsendä dikäbrdän birle 80-läp keşe hälak buldı, alar İzrailne tanu mäs''äläsendä dä kileşä almıy.
Oçraşuda fälästin prezidentı, berük waqıtta Fatahnı da citäklägän Mäxmüt Ğabbas häm Xämäsneñ säyäsi citäkçese Xälit Meşal qatnaşa. Äzerlek çorında ike yaqnıñ da räsmi wäkilläre, şuşı köndäş törkemnär arasında nindi dä bulsa kileşügä barıber ireşeläçäk, alar hiçyuğı uzğan şimbädän birle ütälgän atışlarnı tuqtatu kileşüen tağın da nığıta ala, dip beldergän ide.
Töp maqsat bulıp qarşılıqlarnı töptän ük çişü tora. Fatah belän Xämäs arasında doşmanlıq ber yıl elek, ğinwarda uzğan saylawlarda küpçelek tawışlarnı Xämäs cıyğannan soñ başlanğan ide. Näticädä ul fälästin xökümäten tözede, ämma prezidentnıñ elegräk Fatahtan saylanuı säbäple, Fatah ta xakimiättän waz kiçärgä telämäde.
İke törkem tarafdarları arasındağı qarşılıqlar axırğı çiktä qorallı bäreleşlärgä kiterde, uzğan dikäbrdän birle şul qan qoyışta 80-läp keşe hälak buldı.
Citmäsä, xökümätne tözegän Xämäs Könbatışta terror alımnarı qullanuda şiklänelä, ul İzrailne ayırım däwlät itep tanımıy, şuña da Könbatış anıñ belän eş itüdän baş tarta. Bu üz çiratında fälästin idaräsenä kürsätelgän yardämneñ dä tuqtalıp toruına kiterä.
Ämma älegä Xämäs üzenä İzrailne tanu maqsatında yasalğan köçle basımnı kire qağa, alay ğına da tügel, elekke fälästin citäkçelegeneñ İzrail belän inde ireşelgän kileşülären tanudan da baş tarta. Anıñ şuşı radikal'' qaraşları İrannıñ xäzerge citäkçelege yağınnan yaqlaw taba, häm bu töbäktäge başqa ğäräp illären, bigräk tä Söğüd Ğäräbstanın poşmanğa sala.
Anıñ fälästin citäkçelären Mäkkägä çaqıruı artında da üzeneñ aradaşçı wazifaların nığıtu teläge yata, dip isäpli Yaqın Könçığış belgeçläre. Soñğı aylarda İran Xämäs aşa fälästin cirlärendä genä tügel, ä Xizbulla xäräkäte aşa Libanda da, şığıy oyışmaları aşa suğış barğan Ğiraqta da üz yoğıntısın arttırdı. Söğüdilärneñ isä nigezdä Fatah belän, Libandağı häm Ğiraqtağı sönnilär belän araları bik yaxşı.
Xämäs belän Fatah arasında oşraşu oyıştırıp Söğüd patşalığı diplomatik initsiativanı üz qulına ala häm aña Mäkkädäge söyläşülärneñ näticäle tämamlanuı kiräk. Anıñ monı fälästinlelärneñ üzlärenä qarağanda da kübräk teläwe bik ixtimal.
Kärim Kamal


text:
Almatı tatarları bina mäsäläsendä kileşä almıy
Ğasırlar buyı, Üzäk Aziä häm İdel Ural respublikaları arasında tarixi, mädäni bäyläneşlär bulsa da, soñğı waqıtta, ul yaqtan xäbärlär bik kilmi. Qazaqstan tatarları üzläre Qazanğa kilep, xäl äxwällären söyläsälär, yäki internetta cır festivale, tatar kiçäse, yäşlär öçen diskoteka ütkärelü turında, siräk-miräk, xäbärlär kürenep kitsä genä. Küptän tügel, miña Alma atağa barıp, andağı tatarlarnıñ yäşäyeşen kürep qaytırğa mömkinlek tudı. Anda tuplanğan materialnı sezneñ iğtibarğa täqdim itäbez. İrken dala, biek tawlar, quyı urmannarı häm diñgeze bulğan Qazaqstan, tatarlar öçen dä tuğan-üskän cir bulıp tora. Alar monda qaylardan, nindi yullar belän kilep çıqqan soñ? Alma ata tatarı İlmirat Wafin bastırıp çığarğan, «Alma-ata tatar-başqortları» digän cıyıntıqta, tatarlardan, berençe bulıp, säwdägärlär kilgän dielä. Bu xezmättä äytelgänçä, Vernnskiy nığıtmasına, 18 ğasır axırında, 19nçe ğasır başında, Ğabdulğani Ğuzairov küçep kilgän, annan soñ Rafikovlar, Muxsinovlar, Bağautdinovlar da bu yaqlarğa kilgän. Soñınnan nığıtma şähär däräcäsenä üsep citkän, anda millioner-säwdägärlär Ğäbdelwäliev, Bakirov, Muxsinnovlar yäşägän. İsxaq Ğäbdelwäliev şähärgä mäçet, mädräsä tözep birgän, anda Qazanda, Ufada, Orenburda uqıp qaytqan möğälimnär belem birgän. Vernenskiy şähärendä kitap kibete, tatar teatrı eşläp kilgän. İnqilab, sovet xakimiäteneñ urnaşuı, açlıq, repressiälär çorı häm watandaşlar suğışı waqıtında tatarlarnıñ ber öleşe Qıtayğa küçep kitä. Xäzerge tatarlarnıñ küpçelege şul Qıtay yağında tuğan. Alma ata tatarı, xäzer inde märxüm, Fäüziä apa Sadrieva, Çiräm ciren sörergä, dip Rusiä qaytırğa digän boyırıq çıqqaç, alar barlıq näsel-näsebe belän Qıtaydan kitkän, dip söylägän ide. Fäüziä apa Sadrievanıñ 1954nçe yıldan soñ, tormış yulı Sovet Qazaqstan respublikasında ütä. Anıñ kebek bergä Qazaqstanğa küçep qaytqan keşelär Semida, Çimkend, Pavlodar, Alma atada urnaşıp, yäşäp qala. Çiräm ciren sörü kebek külämle eş İdel-Ural yaqlarınnan da komsomol millättäşlärebezne cälep itä. Soñraq, İnstitut tämamlağan yäş tatar belgeçlärenä dä Qazaqstan sänäğäten üsterergä turı kilä. Biredä uqırğa kilep, ğalim bulıp ireşkän keşelär dä baytaq. Başqa tatarlarnıñ tormış yulları xärbi xezmät, Qazaqstan garnizonnarı aşa ütkän. Sovetlar berlege tarqalğaç, tatarlar Rusiägä, Tatarstanğa küçä başlağan. Alma atada oçraşqan tatarlar, ul waqıtnı iskä alıp, keşelär ber ağım bulıp kütärelep, kitä ide, dip söylädelär. Äle dä bulsa, Tatarstanğa Qazaqstannan tatarlar qayta, elekke yıllarda kebek berämläp kenä bulsa da. Soñğı distä yılda, ike xalıq sanın alu arasında, tatarlarnıñ sanı 30-40 meñgä kimegän. Qazaqstanda yäşäp qalğannarı niçek gömer kiçerä, närsägä alar söyenä, närsägä köyenä? Bu sorawnı Alma atada küreşkän küpçelek tatarlarğa birdek. Berençe äñgämäläşäbez, universitet uqıtuçısı Grif Timur ulı Xayrullin. Ul üze Başqortstanda, Qazaqlar awılında tuyıp üskän. Tatar ictimaği xäräkättä küp yıllar buyı qatnaşıp kilä. Qazaqstan tatarları tarixı turındağı kitaplarnıñ avtorı, şiğerlär, cırlar da yaza. Alar, berençe çiratta, cirle tatarlar aldında , tatar mäktäbe bulmaw kebek problema tora dide. Anı buldıru bik awır, çönki tatar ber urında ğına yäşämi, şähär uylap balalarnı cıyıp yörü küp finans çığımnar sorıy, dide Grif Xayrullin. Tatarstannan da, ruxi, metodik yärdämgä, moxtac bez, dide ul. Qazaqstan tatarları Tatarstannan ğına yärdäm kötep yatmıy, üzläre dä, buldırğan qädär yäkşämbe mäktäplären açırğa tırışa. Bu xaqta Tatarstannıñ Qazaqstandağı daimi wäkile Murat Karimov ta söyläde. Anıñ süzlärençä, berniçä töbäktä tatar tele yäkşämbe mäktäbendä uqıtıla, Alma atada tuğan teldä sabaq «İdel» assotsiatsiäse binasına birelä. Läkin uqıtırğa professional uqıtuçılar yuq.
Mäktäp açu kiräklegendä biredäge tatarlar ber fikerdä torsalar, milli tormışnı niçek itep alıp barırğa, cıyılırğa urın tabu mäs’äläsenä alarnıñ qaraşları ayırıla. Alma-atada berniçä tatar oyışması eşli. Alma-ata tatar-başqort üzäge citäkçese Zifa Rafikova, 25 meñlek tatar yäşägän şähärdä, millättäşlärneñ cıyılır urınnarı yuqlığın bilgeläp ütte.
«Çişmä» ansamble citäkçese Marsel Qildiärov ta, yäşlärne muzıkal qorallarda uynarğa oyräter öçen bina kiräklege problemasına basım yasadı. Älegä ansambl, Marsel äfändeneñ eş bülmäsendä repetitsiä ütkärä. Tatarstannıñ daimi wäkille häm «İdel» assotsiätsiäse başlığı Murat Karimov bina mäs’äläsenä başqa qaraşta tora. Ul bezgä, Qazaqstan xakimiätläre birgän bülmälärneñ barlığın äytte, alarnıñ buşlawğa birelgänen söyläp birde. Murat Karimov belän Tatarstannıñ daimi wäkillege binasında söyläştek, ul elekke balalar baqçasında urnaşqan. İke qatlı bina Tatarstan gerbi, räsemnäre belän bizälgän. Qazaqstan xakimiätläre «İdel» assotsiätsiäsenä birgän bülmälär şähär üzägendä, zur säwdä üzäge yanında urnaşqan. Anda «İdel» digän taqta da elengän, ämma täräzäläre qaplanğan, işekläre biklängän. Tumışı belän Çimkenttan bulğan, eşmäkär Mädinä xanım, soñınnan bezgä äytkänçä, ul küpme kerergä teläsä dä, «İdel» üzäge haman da yabıq bulğan ikän. Üzäktä yäkşämbelären, tatar tele däresläre uqıtıla ikän. Cäyge waqıtta anda sabaq birelmäw säbäple, bina buş tora ide. Älege binağa Alma-ata tatar yäşläre dä küz salıp yörgän, alar anda tatar-başqort mädäni üzäklären tözep, tatar aşların äzerläp, yäş talantlarğa konsertlar oyıştırıp, kiñ eşçänlek cäyelderergä telägän. Ämma barıp çıqmağan, binağa xuca bula almağan alar. Qazaqstan tatarları arasında ayırımlanu, añlaşılmawçanlıq bar digän süz belän, ğalim Grif Xäyrullin kileşmäde. Könçığış xalıqlarına xas diplomatiä belän, tatarlar üz ara bulğan añlaşılmawçanlıqnı, anıñ säbäplären çittän kilüçe keşe aldına açıp salırğa telämäde. Här oyışma üz yünäleşendä eş alıp bara, didelär. Qazaqstan xakimiätläre tatarlarğa niçek qarıy, digän sorawğa küpçelege «uñay», dip cawap birä. Häm Tatarstan, Qazaqstan Prezidentlarınıñ duslığın misal itep kiterä. Ayırım tatar keşelärenä qağılğanda, däwlät säyäsäte niçegräk ikän soñ? Mikrofon sünderelgäç, qayber tatarlar, çınnan da eşkä alınğanda, däräcäle urınğa bilgelängändä qazaqlarğa östenlek birelgäne turında äytte. Alayda tatarlar eşsez utırmıy, tırışa, tırmaşa, däwlät eşe bulmasa, eşmäkärlektä aqça eşli. Eştän buşağan arada, milli bäyrämnär oyıştıra, cırlıy, millättäşläre belän oçraşa. Alma atada berniçä häwäskär ansamble eşläp kilä. «Sarman» ansamble iñ berençelärdän bulıp oyışqan häm inde berniçä distä yıl eşläp kilä. Tağın «Çişmä» digän ansambl bar. Qazaqstan tatarları dini yolalarnı da ütäp yäşi. Tatar isemen yörtüçe mäçet tä bar. Bolar xaqında häm andağı tatar mäğlümat çaraları turında kiläse tapşırularda söylärbez.Bikä Timerova.


text:
London- The Sun basması bügen S.Xösäinneñ timer çıbıklar artında bu märtäbä kiyemle foto räsemen basıp çığardı.Bügen şulayuq Saddam rejimınıñ ike äğzası ximik Ali quşamatı belän yöretelgän Ali Xassan-Mäcid häm Huda Salix Ammaşnıñ räsemnäre basılğan. Basma fotolarnı AQŞ xärbi çığanaqlarınnan tämin itüen häm basarğa xoquqı buluın belderde.AQŞ xärbiläre räsemnärneñ nindi yullar belän gazetqa elegüen tikşerä Aqyort süzçese Trent Duffy(audio)
Prezidentqa fotolar turında mäğlümät birelde :Ul nıqlı tikşerü ütkärü yağında.Bez çığanaqnı belmibez. Räsemnär Saqlanu ministırlığı kürsätmälärenä häm bälkim dä Jeneva konvensiäsenä qarşı dip söyläde .Saddam Ğıraqta urını äytelmägän AQŞ törmäsendä totıla


text:
Bıl turala Başqortostan xökümäte iğlan itte. Xäźer urındağı xäkimiättär qayźa hıra esergä yaray qayźa yaramay ikänen bildälärgä teyeş. Bıl eş oźon-oźaqqa huźmay bayramdarğa tiklem 7 noyabergä tamamlanasaq. Öfö qala xäkimiätendä qanun üź kösönä inhä lä berni tiklem waqıt qätği saralar kürergä uylamayźar. Kire reaksia bulıuı ixtimal tiźär unda. Qanunda unı boźowsılarźı yawapqa tarttırıu turahında punkt yuq. Dokumentqa yaraşlı, ägär organizmda alkohol 12 prosenttan artha ğına ştraf halınasaq. Başqortostanda älegä 12 graduslıq hıra yeteşterelmäy. Şuğa la uram buyźarında hıra kütärep yöröüselär aźaymas tip farazlarğa ğına qala. Qanun avtorźarınıñ berehe deputat Vener Säxäwetdinov qanundı qabul itewźe millätte haqlap alıp qalıu menän añlata.
Bögön tämäke tartıuźı iźkärtew turahındağı qanundıñ üź kösönä ineweneñ täwge könö. Wener Säxäwetdinov äytewensä, qanun sığarıusılar unı qabul itkändä täw siratta xalıq hawlığın qayğırtıp eş itkän. (audio)


text:
Rusiä tışqı eşlär ministrı İgor İvanov, Ğiraqqa qağılışlı yaña rezolutsiä Berläşkän Millätlär Oyışması İminlek Şurasında bu atnada qabul iteler, dip belderde. Ğiraqqa bilgelängän çikläwlärne beterüdän tış rezolutsiä ölgesenä –ul sanksiälärne niçek beterü häm tınıçlıq saqlaw köçläre turınada da östämälär kertergä kiräk, dip östäde İvanov. Rezolyutsiäneñ yaña üzgärtelgän variantı İminlek Şurasına kiçä täqdim itelde.
Germaniä, rezolyutsiä ölgesen üzgärtüne xupladı. Qıtay, İminlek Şurasında progress bar, dip belderde, läkin Pekinnıñ ul yaña rezolyutsiä ölgesen xuplawı turında xäbär itelmäde.


text:
Britaniä mäxkamäse Mäskäwneñ terrorçılıqta ğäyeplänüçe Çeçen yuğarı wäkile Äxmät Zakayevnı Rusiägä tapşıru taläben kire qaqtı. Xakim Timothy Workman Russiäneñ Zakayevnı säyäsi qaraşları öçen xökem itärgä teläwe açıqlandı dide.
Rusiä Zakayevnı üzenä alırğa teläp aña 13 ğäyepläw belderde, Azakayev keşe üterüdä, keşe urlawda, çeçen suğışı çorında başqalarğa keşe üteregä quşuda ğäyeplänä.
Ämma xakim Workman Zakayev Rusiägä qaytarılğan oçraqta anda azaplawlarğa duçar itelergä mömkin dip isäplim, anı Rusiägä qaytaru ğädelsezlek häm räximsezlek bulaçaq dide.
Xakim ber şahitneñ Çeçennar här oçraqta diärlek azaplawlarğa duçar itelä digän süzlären misal itep kiterde häm başqa ber şahit äytkännärgä dä ışanuın belderde. Ul şahit mäxkamädä çığış yasap, cir astındağı zindanda 6 kön yabıp totıluı häm Zakaevqa qarşı şähadätlek alu maqsatı belän elektr şawqımına duçar itelüe turında söyläde.


text: Rusiäneñ tışqı eşlär ministrlığı, kiçä kiç Bağdadta totıq itep alınğan "İnterenergoservis" şirkäteneñ sigez xezmätkäre azat itelüe xaqındağı mäğlümätne rasladı. Tışqı äşlär ministrlığı belderüenä qarağanda, öçese Rusiä, bişese Ukraina watandaşı bulğan keşelär Rusiä tırışlığı belän azat itelgän. Ğiraqtağı Rusiä watandaşlarına bu ildän kitärgä tägdim itelmäsä dä, bu xaqta Rusiäneñ Tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov, "Kitü-kitmäw qararın şirkätlär üzläre qabul itärgä tieş. Ägär iminlekne tämin itär öçen xökümätneñ yärdäme taläp itelä ikän, ul yärdäm äzer häm kürsäteläçäk" dip belderde. Äl-Cäzirä telekanalınıñ Mäskäw bürosı citäkçese Äqram Xazam, İnterfaksqa xäbär itep, totıq aluçılar belän söyläşülärdä Ğiraq kommunistları partiäse wäkilläre dä qatnaştı dip belderde. İtaliä tışqı eşlär ministrlığı da kiçä Ğiraqta dürt İtaliä watandaşı yuqqa çıqtı dip xäbär itä. Annan alda Äl-Cäzirä videoyazma kürsätep, anda töşerelgän keşelär totıq itep alınğan İtaliä watandaşları dip raslağan ide. Totıqlarnı aluçılar Ğiraqtan İtaliä gäskärlären çığarunı taläp itä.


text:
Abbas: "İsrael höcüme töbäktä tınıçlıq urnaştırunı kiçekterä"
Fälestin ministrı Yasser Abed Rabbo, älege höcüm, fälestin citäkçeläreneñ suğışçan törkemnär belän köç qullanunı tuqtatu turında söyläşülär alıp barğan waqıtqa turı kilde, dip belderde. İsraelneñ xärbi köç qullanuı-"tınıçlıq yulı" planın ğamälgä aşırunı totqarlıy, dide Rabbo.
Fälestin premyer-ministrı Mähmüd Abbas ta, İsraelnıñ mondıy çaralarğa baruı-tınıçlıq urnaştıru eşenä qomaçawlıy, dip belderde: "Bu höcüm-bezneñ xökümät eşkä kereşkäç İsrael tarafınnan oyıştırılğan çaralarnıñ berse. Mondıy ğamällär tınıçlıq urnaştıru tırışlıqlarına kirtä sala häm "tınıçlıq yulı" planın ğamälgä aşırunı kiçekterä" dide Abbas.
Üz belderüendä Fälestin premyer-ministrı Amerika Quşma Ştatların kiçekmästän nindi dä bulsa çaralar kürergä çaqırdı. Amerikan prezidentı George Bush ta İsraelneñ höcümen kisken täñqitläp çıqtı.
Belgiä mäxkämäse, İsrael generalı Amos Yaronnı 1982nçe yılda qılğan cinäyättä ğayeplägän xökem eşe mäxkämägä tapşırıla ala digän qarar çığardı. Ul yılnı İsrael yaqlı qorallı köçlär Livannı yawlap alğanda Beirutta Sabra häm Şatila qaçaqlar lagerlarına bärep kerep andağı fälestinnärgä qarşı köç qullandı. İsrael generalı şul küpläp üterüne oyıştıruda ğayeplänä. Älege xökem eşen 2001nçe yılda isän qalğan 23 fälestinle Belgiädä başlatıp cibärde. Şulay itep, Belgiä mäxkämäse-İsrael generalına keşeçelekkä qarşı cinäyät qıluda ğayepläw belderergä mömkin, anıñ xökem iter öçen ber nindi dä kirtä yuq digän qararın çığardı.


text: Tbilisi. Gruziä prezidentı Mixail Saakaşvili süzlärenä qarağanda, qorallı törkemnär Gruziäne Acarstannan ayırıp torğan Çoloki yılğasındağı küperne şartlatqan. Saakaşvili bu xaqta bügen Kutaisi digän xärbi korabta diñgez künegülären küzätkän çaqta İmedi telekanalına belderde. Ul şulay uq Acarstan citäkçese Aslan Abaşidzene törle qotqılardan totılıp qaluğa çaqırdı häm Gruziäneñ Acarstanğa qarşı köç qullanu niäte yuq dide. Acar eçke eşlär ministrlığı küperne şartlatunı rasladı, ämma monıñ kemnär tarafınnan eşlänüe xaqında üzendä mäğlümat bulmawın äytte. Soñraq acar citäkçese Aslan Abaşidze, bu Gruziä xökümäteneñ köç qullanuına qarşı kisätü çarası bularaq eşlände dip belderde. Acarstan yağı barlığı 3 küperne şartlatu turında xäbär itte.


text:
Arif Sağ - Ağ Gül
Sanatçı : Arif Sağ
Türkü : Ağ Gül
Etiketler : Arif Sağ - Ağ Gül türkü indir, Arif Sağ - Ağ Gül türkü dinle, Arif Sağ türküleri, Ağ Gül mp3 indir, Arif Sağ türküleri Ağ Gül türküsü, Ağ Gül sözleri, Arif Sağ mp3 dinle, Arif Sağ download, Ağ Gül bedava mp3, Arif Sağ türkü sözleri, Arif Sağ türkü dinle, Arif Sağ son albüm indir
Arif Sağ Türküleri
Arif Sağ - Kaşların İnce Mince
Arif Sağ - Bütün Dünya Sizin Olsun
Arif Sağ - Adanalı (Bahça Duvarını Aştım)
Arif Sağ - Dostlarım (Belkız Akkale)


text:
Maturlıq dönyanı qotqarır
Şähärdä rusça diskotekalar, spektakllär, konsertlar görläp ütep tora.
Ä menä tatar tamaşaçıları beraz tıynağraq häm şaqtıy üzgä. Comğa kiçendä Tinçurin teatrında Xälil Mäxmütovnıñ yubiley kiçäse buldı. Ä çärşämbe könne onıtıla başlağan häm millätkä qaytıp kilüçe mäşhür cırçı Räşit Wahapov festivale açıla. Ämma bu könnärneñ iñ aktual' teması Tuqay, anıñ iseme, icatı, warisları. 26ncı aprel'dä, Tuqay tuğan köndä, bıyıl berençe tapqır räsmi räweştä “Tuğan kön” bäyräme ütkärelä. Milli cämäğätçelek şuşı bäyrämgä äzerlänä. İkençe yaqtan bıyılğı Tuqay bülägenä kemnär layıqlı bulır digän soraw bik küplärne dulqınlandıra, xätta bäxäsläşterä. Däğvaçelär arasında yazuçı Mirğazıän Yunıs, şağirlär Zinnur Mansurov, Lena Şağircan, kompozitor Şamil' Şärifullin häm başqalarnıñ här qaysısı büläkkä ömet itä.
Şuşı könnärdä Qazannıñ VKNİİVOLD institutında Ğabdulla Tuqayğa ör yaña häykäl qoyıldı. Şuşı yaña byust şomartıp eşkärtelgännän soñ Tuqaynıñ tuğan yağına - Arçağa quyılaçaq.
Qazan härwaqıtta da törle illärgä, başqa millät sänğätlärenä qızıqsınu belän qarıy. Yıraq illärdäge sänğät häm ğädätlär şähärdä tärbiälängän tatar keşelären bigeräk tä mawıqtıra. Mäs'älän yapon sänğäte häm yapon tele, ğöref-ğadätläre torğan sayın modağa kerep bara. Qazannıñ Ğor'kiy muzeenda Origami dip atalğan kürgäzmä açılu şaqtıy zur waqiğağa äylände. Anı Saqura – tatar-yapon mädäni-xäbär üzäge oyıştırdı. Saqura üzäge Qazanda inde 8 yıl däwamında uñışlı ğına itep eşläp kilä. Yaponiä kebek dönyaküläm aldınğı il belän xezmättäşlek itü, qazanlılar öçen, älbättä, zur fayda kiterä. Saqura üzäge küp kenä mädäni çaralar uzdırdı. Şulay uq käsep ölkäsenä bağışlanğan seminarlar oyıştırıldı. Älege üzäk yärdäme belän Qazannıñ pedagogika universitetında 6 yıl däwamında yapon uqıtuçısı studentlarğa yapon telen öyrätä. Ä xäzer Origami kürgäzmäse turında tulıraq xäbär.
Origami sänğäte belän Yaponiäneñ üzendä xäzerge waqıtta bik qızıqsınmıylar. Ämma Qazanda häm çit illärdä Origami - qıyağızdan törle sınnar yasaw sänğäten - bik yaratalar. Qazanda bu kürgäzmä inde 3nce tapqır oeшTыpылa.
Kürgäzmäne açu tantanasına kübräk balalar kilde. Tamaşaçığa iñ berençe Origami sänğäteneñ riwayäte kürsätelde. Törle yäştäge balalar qatnaşqan açıq tösmerlär belän bizälgän bu çığışnı qaraw üze ber bäyräm ide. Bik küp yıllar elek Yaponiädä yäşägän çirle prinsessa däwalanır öçen meñ torna yasağan riwayätne belmägän adäm yuqtır. Ämma şuşı tornalardan ğına başlanğan şöğel', Origami kebek çın matur sänğätkä äwerelde. Bik küp törle çäçkälär, canwarlar, äkiät personajları, törle näqıyşlär kertelgän älege kürgäzmäne Gor'ki muzeenıñ öç bülmäsenä sıydırğannar.
İñ keçkenä balalardan başlap, çın ostalarğa qädär Origami sänğäte belän qızıqsınuçılar bik küp. Qızıqsınuçılarnıñ artuı Origaminıñ sälämätlekkä bulğan faydası belän dä hiçşiksez bäyle. İnvalid bulğan keşe, älege sänğät belän daimi şöğellänep, üzenä däwa kiterä. Ä ölkän buın keşeläre şuşı sänğät aşa xätta yäşärep tä kitälär.
Äytergä kiräk, qıyağazdan törle sınnar yasaw belän Qazanda ğına tügel, ä İspaniä, Koreya, Qıtay yaqlarında da yaratıp şöğellänälär.
Saqura üzägeneñ citäkçese Asıya xanım Sadıyqova beldergänçä, Origami kürgäzmäsen oyıştıruda 117 keşe qatnaştı, ä inde yasalğan sınnarnıñ sanı meñgä yaqın. Qazanda kürsätelgännän soñ, älege kürgäzmä Yoşqar-Ola şähärendä dä oyıştırılaçaq ikän.
Origami sänğäten kem häm qayçan alıp qaytqan soñ? İñ qızığı - bu sänğät belän böyek yazuçı Lev Tolstoy qızıqsınıp, anı Rusiägä alıp qaytqan. Kem belä, bälki yöz yıl elek tatar fälsäfäçese häm säyäsätçese Vaisov Yasnıy polyanada Tolstoy belän ös kön buyı fiker alışıp yatkanada, alar yapon häm tatar sänğätläreneñ urtaqlığın kürä alğannardır. Ä xäzer tatarnıñ üz yazmışı, yaponnıñ üz yazmışı.
Al'bina Zäynulla, Qazan.


text:
XXI ğasır epidemiäse: SARS turında YBS (Yış Birelgän Sorawlar)
Bu könnärdä bar dönyanıñ igtibar üzägendä SARS dip atalğan yaña awıru - ğädäti bulmağan üpkä yalqınsınuwı. Qayberäwlär anı inde XXİ ğasırnıñ epidemiäse dip atadı. Berniçä ay eçendä ul 30-lap ilgä taraldı. Bügenge köngä anıñ belän 7 meñnän artıq keşe zararlanğan, ülüçelär sanı 500-dän artıq. “Qurıqqanğa quş kürenä” dilär. SARS tiräsendä qupqan qotqı çirneñ üzennän dä tizräk tarala sıman. Küp oçraqta bu mäglümät citmäwdän kilä. Bügenge tapşıru şul turıda...
Fän häm texnologiä tapşıruwı bulğaç, bu wazğiätkä fänniräk küzlektän qararğa isäp ide. Döresen äytim, älegä andıy mäglümät bik yuq, ğalimnär öçen bu virus kötelmägän bulıp çıqtı. Xäzer alar ciñ sızğanıp vaksina ezläwgä kereşte. Alay da internetta küpmeder mäglümät bar. Bez anı sezgä sorawlarğa cawap räweşendä täqdim itergä buldıq:
YBS (Yış Birelgän Sorawlar):
SARS virusınıñ tabiğäte nidän ğibärät?
Törle illärdäge laboratoriälärneñ moñarçı kürelmägän xezmättäşlege näticäsendä SARS virusınıñ Corona törkemenä kergän älegäçä bilgesez bulğan virus ikäne açıqlandı. Keşelärdä salqın tiyü, xaywannarda eç kitügä kitergän viruslar da näq şul törkemnän. Könyaq Qıtayda virusnıñ xaywannardan keşelärgä küçüwe daimi küreneş. SARS virusı - qoş bronxitı häm tıçqan hepatitınıñ yaña kombinatsiäse dip sanala. Moñarçı anıñ keşegä yoqqanı yuq ide.
Awırunıñ simptomnarı nindi?
Berençe simptomnar salqın tigändä şikelle: temperatura 38dän yuğarı, muskullar sızlaw, öşü, baş awırtu, tamaq şeşü. Qorı yütäl, sulış qısılu bulırğa mömkin. Soñraq bu üpkä yalqınsınuwına kiterä, sulış awıraya, 10-20 protsent oçraqta yasalma sulaw sisteması kiräk. Soñğı waqıtta simptomnar arasında eç kitü dä küzätelä. Ülem oçraqları 15-20 protsent çaması, olı yäştäge keşelärdä tağı da yuğarıraq.
Virusnıñ inkubatsiä çorı küpme?
2 könnän alıp 10 köngä qädär, läkin Qıtayda bulğan xällärgä qarağanda 16 köngä citä ala.
Awıru niçek tarala, aña niçek qarşı torıp bula?
SARS hawa aşa grip şikelle ciñel taralmıy sıman, anı eläkterü öçen zararlanğan keşe belän şaqtıy yaqın bulu kiräk. Ä menä awıru keşedän töşep qalğan tamçılarda virus berniçä sägät saqlana. Yağni, çirne awıru keşe totqan äyberlärne, äytik işek totqasın totıp yoqtırırğa da bula. Könçığış illärdä xäzer küplär SARStan saqlanu öçen bitlek kiep yöri başladı, gärçä qullarnı yışraq yuu, bälki, möximräkter dä.
SARS belän awırğan keşeneñ virusnı başqalarğa yoqtıru säläte ozaq saqlanamı?
Bu älegä bilgesez. Bulğan mäglümätkä qarağanda, çir, nigezdä, yütäl häm temperaturası bulğan patsientlardan yoğa. Läkin corona viruslarına şul xas, alar sipmtomnar kürengänçe ük yoğarğa mömkin, SARS ta şundıy bulırğa oşağan.
SARSnı däwalaw çarası barmı?
Älegä yuq. Qayber patsientlarğa virusqa qarşı daru belän steriod yärdäm itä, kemneder – sistema astına quyu citä. Hong Kongta xälläre bik awır bulğan berniçä patsientqa terelgän keşelärneñ “anti-tännäre” yärdäm itkän. Xäzerge köndä törle illärdä ğalimnär bu virusqa qarşı çaralar, vaksinalar ezläw belän mäşgül.
Bu virus biologik qoral tügelme?
Älegä bolay dip äytü öçen ber işarä dä yuq.
Bu mäglümät NewScientist säxifäsennän alındı. Äye, belgeçlär fikerençä, älegä biologik qoral turında söylärgä nigez yuq. Döresen äytkändä, andıy qoral öçen küpkä tizräk tarala torğan başqa törle viruslar bar. SARS turında yaña mäglümät bulsa bez sezgä xäbär iterbez, Azatlıqnı tıñlağız. Ä älegä qotqığa birelmäskä, belgeçlär kiñäşenä qolaq salırğa täqdim itäm häm sezgä sawlıq-sälämätlek teläp, bügengä xuşlaşam, xörmätle tıñlawçılar, isän-saw bulığız.
Ali Gilmi, Praga


text:
LUKoil: Rälif Safin wazifasında qala
Rusiäneñ mäğlümat çaraları sensatsiä itep, LUKoil vitse-prezidentı Rälif Safinnıñ wazifalarınnan azat itelüen xäbär itte. Monı Tatarstannıñ qayber sensatsiä yaratuçı mäğlümat çaraları kütärep aldılar. Bigräk tä, Rälif Safinnıñ cırçı Alsunıñ atası buluına basım yasaldı. İmeş, Alsu atası aqçalarına ğına cırçı karyerası yasıy aldı, respublika citäkçeläre aña aşığa-aşığa maqtawlı isem birdelär, menä xäzer nişlärlär inde. Sişämbe gäzitläreneñ bersendä LUKoil matbuğat xezmäteneñ räsmi räweştä Rälif Safinnıñ wazifasınnan azat iteleü turında xäbärneñ yüri oyıştırıluı turında älege yalğan xäbärne taratqan mäğlümat çaralarnıñ mäxkämägä birü xoquqı buluı turında, ä LUKoil kompaniäse vitse-prezidentı Rälif Safinnıñ tınıç qına üz wazifaların başqaru turında xäbär çıqtı.
Yunıs Ätnäle


text:
Londonda Britania premer-ministrı Tony Blair Hindstan premer- ministrı Manmoxan Singx belän oçraştı. Alar ayırım alğanda, terrorğa qarşı köräş yulları häm Tönyaq Koreyanıñ atom sınawı ütkärü turında söyläşte.
“Tönyaq Koreya bersüzsez üzeneñ xalıqara öyklämälären bozdı. Başqa illär, şul isäptän Hindstan da atom qoralların cäyeldermäw tärtiben ixtibar belän qarap torğan ber mäldä, Tönyaq Koreya qarşılıq yulınnan bara. Wäzğeyät bik citdi. Xäzer bez anı üzebezneñ berektäşlärebez belän tikşeräbez. Tönyaq Koreyanıñ üz faciğäsı, bu atom sınawına qarağanda da zurraq. Tönyaq Koreyada keşelär cäberlängändä, xäyerçelek häm açlıq xökem itkändä, xakimiatlärneñ atom sınawı öçen milliard dollarlar sarıf itüe, bu çın faciğä”,- dide Britania premer ministrı Tony Blair.


text:
Qıtayda citeşterelgän qurqınıçlı tawarlar bar dönyanı borçıy
Bu atnada Qıtay xökümäte Qıtayda citeşterelgän qurqınıçlı tawarlar turındağı köçäyä baruçı cäncalğa tiz cawap bularaq azıq tölek häm darular çiteşterüçelärne küzätep baruçı idaräneñ rişwätlär aluda ğäyeplängän elekke citäkçesen cäzalap üterde. Kön sayın Qıtay kiñküläm mäğlümät çaralarında keşelärneñ ağulı azıqtan, yäki yalğan tawarlardan zararlanuı yäki ülüe turında yaña xäbärlär tarala. Ämma bu barı Qıtaynıñ ğına probleması tügel. Qıtay dönyada iñ ere exprotlawçılarnıñ berse.
Quşma Ştatlarda uzğan yartı yılda şundıy uq ağulı matdäle teş pastaları, plastik matdäläre qatnaşqan et häm pesi azıqları, qurğaşın aq buyawlı balalar uyınçıqları, yanğın çığaru qurqınıçı bulğan bülmä cılıtqıçlar, ağulı matdälär qatnaşqan diñgez rizıqları çi buyında tuqtatıldı.
Küp kenä amerikalılar xäzer Made in China Qıtayda yasalğan digän yazu qurqınıç turında kisätü bulırğa mömkin dip tä uylıy.
Ä Quşma Ştatlarğa Qıtaydan yılına 280 milliard dollarlıq tawar kilä.
Pekiñ xäzer wäzğiätne yaxşırtu öçen tiz genä çalalar kürügä kereşte.
Bu atnada Qıtaynıñ azıq-tölek häm darularnı küzätep baruçı idaräse süzçese Yan Ciañyiñ idaräneñ elekke citäkçese Jeñ Ksiaoyunı cäzalap üterü kisätü dä, oyat ta buldı di. Jeñ däwlät quyğan taläplär qısalarına turı kilmäwçe tawarlar citeşterüçe şirkätlärdän rişwät ala torğan bulğan
"Ul xakimiät wäkilläre qanun häm tärtip bozdı, bezneñ sistemağa oyat kiterde. Bu şulay uq qayber zur problemalarnı da açtı. Monıñ näticäsendä bez monnan nindi sabaqlar alırğa kiräklege, monıñ qabatlanuına niçek yul quymaw, niçek itep tikşerüne härçaq tieşle däräcädä itü turında uylıy başlıyaçaqbız" dide Yan.
Idaräneñ yaña citäkçese Qıtaydağı daru häm azıq-tölek citeşterüçelär xäzerdän ük iminlekne keremnän östenräk quyarğa tieş dide.
Qıtaynıñ başqa räsmiläre bu problema xäzer çişelmäsä milliardlarça dollarlıq eksportqa zıyan kiterep eksportqa nigezlänüçe iqtisadqa zur orım bula ala dip kisätte.
Ämma belgeçlär fikerençä xakimiätlärgä zur tizlek belän üsüçe sänäğätne köyläp-tikşerep baru bik qıyın bulaçaq.
Soñğı berniçä yılda Qıtay tawarlar citeşterügä häm xezmäländerügä bik zur iğtibar birep kilä. Ber tön eçendä citeşterü qorılmaları üsep çığa, belem däräcäse bik zur tügel, qağidälär yomşaq, qotırğan rişwätçelek, tawarğa ictiax bik zur.
AQŞnıñ qullanuçılar xoquqların yaqlawçı oyışması wäkile Scott Wolfson kire qaytarılğan tawarlarnıñ küpçelek Qıtay tarawları ide di.
"2007 yılda bezneñ aşa ütkän kire qaytaru oçraqlarınıñ 60 protsenttan artığı Qıtay tawarları belän bäyle" dide Wolfson.
Wolfson äytüençä oyışma wäkilläre Pekiñğa barıp Qıtay räsmiläre belän oçraşqan häm bu közdä Qıtay wäkilläre Waşingtonğa kilep tağın ber oçraşu ütkäräçäk.
"Kire qaytarular turında belegez. Töp çara şul. Nindi tawar alğanlığığıznı häm anı öydän niçek çığarırğa ikänen belergä kiräk. Bez Qıtayda yasalğan barlıq tawarlar turında ğömümi kisätü yasamıybız. Bez barlıq qullanuçılarnıñ mäğlümätle buluına häm bazarnı iminräk itügä üz öleşebezne kertergä genä telibez" dide Wlofson.
Anıñ äytüençä, bu ber tön eçendä genä çişelä torğan problema tügel. Qıtay xökümätenä AQŞ standardların añlatu eşe barırğa tieş.
Ämma bu diplomatiä eşeneñ näticäläre amerikan qullanuçılarına alay tiz genä kilep citmi.
Waşingtondağı ber daruxanädä ütkärelgän ğäyre räsmi fiker beleşü Qıtay tawarlarına bäyle qayber borçılularnı açtı.
40-nı waqlap baruçı Santi nigä moñarçı AQŞ xökümäte kibet kiştälärenä bozıq tawarlarnıñ kilüenä çik quymağan di.
"Qaysı tawarnıñ yaxşı buluına xäzer niçek ışanıp bulsın di? Min xäzer AQŞ tawarlarına ışanıç belän qarıym, ämma anı qayan belep bulsın di? Hämma närsäne uqırğa tieş bulabızmı? Satıp aluçı kibettä barlıq tawarlarıñ qaysı qayda citeşterelgänlegen uqıp açıqlarğa tieş bulamı?" di Santi.
Naif Aqmal