text:
Bunı Rusiye sport jurnalisti Vasiliy Konov Twitterde bildirdi.
Levha Portugaliya mühlisleri sektorında yerleştirildi.
Rusiye kütleviy haber vastaları bu aqqında haberni aydınlatıp, FİFA qaideleri futbol oyunları vaqtında bir de bir siyasiy şiarlar seslendirilmesini yasaq ete.
Matç 4:0 esabınen Almaniyanıñ ğalebesinen yekünlendi.
Brazildeki dünya çempionatınıñ taqımlar oyunınıñ birinci basamağındaki Almaniya ve Portugaliya arasında oyun vaqtında mühlisler inglizce yazılğan «Qırım – Ukraina» levhasını köterdiler.
Bunı Rusiye sport jurnalisti Vasiliy Konov Twitterde bildirdi.
Levha Portugaliya mühlisleri sektorında yerleştirildi.
Rusiye kütleviy haber vastaları bu aqqında haberni aydınlatıp, FİFA qaideleri futbol oyunları vaqtında bir de bir siyasiy şiarlar seslendirilmesini yasaq ete, dep qayd eteler.
Matç 4:0 esabınen Almaniyanıñ ğalebesinen yekünlendi.


c: text/html

text:
Rusiye telükesizlik hadimleri ilhaq etilgen Qırımda alıp qaçılğan Harkiv sakini Aleksandr Steşenkoğa işkence ettiler. Bunı mayıs 21-de Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Kyivde bergen matbuat konferentsiyasında ikâye etti, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Çubarov: «Bu seneniñ aprel 11-nde oña (Steşenkoğa – QA) işkence ettiler: iradesini qırmaq içün çoq kere deñizde batırıp boğdılar. İfadeler bergeninden bir qaç vaqıt keçken soñ onı, yaqın adamlarına telefon açıp, bizge onıñ bulunğan yeri ve vaziyeti aqqında haber etken advokatlarından vazgeçmege mecbur ettiler», – dedi.
Mayıs 21-de Rusiye FSBsi, sanki Qırımda, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevnıñ yardımcısı Erol Veliyev tarafından «Refat Çubarovnıñ emiri boyunca ve SBUnıñ qol tutuvı ile» meydanğa ketirilgen ekstremist gruppasınıñ areketini toqtattı, dep beyan etti.
Rusiyeniñ mahsus hizmeti tarafından iddia etilgenine köre, «Harkivde teşkil etilgen gruppağa Veliyevden ğayrı sabıq boksçu sprotçular Steşenko ve Tretyakov kirdiler».
FSB, Steşenkonıñ 2018 senesiniñ aprelinde «Qırımğa kirgende» yaqalanğanını ve «anda Veliyev tarafından provokatsiyalarnı azırlamaq ve amelge keçirmek içün yollanılğanını» iddia ete. Rusiye Veliyev ve Tretyakovğa qarşı qabaatlavnı ğiyabiy şekilde çıqardı, olar «federal qıdırıluv cedveline kirsetildi».
Ukraina telükesizlik hizmeti (SBU), Rusiye FSBsiniñ, ilhaq etilgen Qırımda Ukrainanıñ mahsus hizmetleri yardımınen «ekstremist gruppasınıñ meydanğa ketirilmesi» aqqında malümatı kerçekke uymay, dep bildirdi.
Aprel 12-de «Qırım SOS» cemiyet teşebbüsiniñ faaliyetçileri, Harkiv sakini, ukrain Aleksandr Steşenkonıñ anasına atıfta bulunaraq, Rusiye telükesizlik hadimleriniñ onı «Çongar» keçirüv noqtasında Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımğa kirgende yaqalağanlarını bildirdiler. Rusiye polisiniñ hadimleri tarafından berilgen raportlarğa binaen, aprel 12-de Steşenkonı «qanuniy talapqa boysunmağanı içün yaqaladılar» (Rusiye Memuriy cinayetler kodeksi, madde 19.3). Aynı şu künü Aqmescitteki Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi Steşenkonı 12 künge tevqif etti.
Aprel 24-te Steşenkonı memuriy cezalarnı çekken şahıslar içün mahsus qabul etilüv yerinden (spetspriyomnikten) belli olmağan tarafqa alıp kettiler. Daa soñra advokat Ayder Azamatov Harkiv sakininiñ alıp qaçılması aqqında bildirdi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ FSB yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faaliyetçileri, muhalefet ve Ukrainanıñ tarafdarı olğan cemiyet erbapları ve diniy azlıqlarnıñ vekillerine qarşı muntazam surette yaqalavlar, tintüvler ve sorğular teşkil ete. Aq-uquq qorçalayıcıları Rusiye telükesizlik hadimleriniñ bu areketlerine, siyasiy motiv ile yapılğan areketler, deyler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye ve Amerika Birleşken Ştatları arasındaki munasebetlerniñ yañıdan tiklenilmesi lâğu etilmegen, amma Trampnıñ Qırım boyunca beyanatları köstere ki, yañı amerikalı prezidentten beklemeler aşırılğandır.
Böyle fikirni Devlet Duması halqara meseleler boyunca komitetiniñ başı Leonid Slutskiy bildirdi.
«Rusiye ve Amerika arasındaki munasebetlerniñ yañıdan tiklenilmesi lâğu etilmegen, amma bu kibi beyanat (Qırım aqqında – Avdet), salqın duş kibi, bizim Tramp ve onıñ taqımınen bağlı pek tez ve aynı vaqıtta aşırı beklemelerimizni suvuta», – dep ayttı Slutskiy mühbirlerge.
Hatırlatamız ki, Beyaz Saraynıñ matbuat kâtibi Şon Spayser ilân etti ki, Amerika Birleşken Ştatları prezidenti Donald Tramp Qırımnıñ Ukraina terkibine qaytarılmasını bekley.
Bundan evel BMT yanındaki ABŞ daimiy temsilcisi Nikki Heyli ilân etti ki, Rusiyege qarşı sanktsiyalar Qırım Ukrainağa qaytarılacağına qadar devam etmek kerek. Onıñ fikrince, Ukrainadaki vaziyet «Rusiye areketleriniñ takbih etilmesini talap ete».
Avdetniñ bildirgenine köre, Beyaz saray qayd etti ki, Birleşken Milletler Teşkilâtı (BMT) yanındaki Amerika Birleşken Ştatları daimiy temsilcisi Nikki Heyliniñ Rusiyege qarşı sanktsiyalar boyunca noqta-i nazarı ABŞ prezidenti memuriyetiniñ noqta-i nazarına doğru kele.
Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız


text:
Aqmescit sakinleri kirli musluq suvından şikâyet etmege devam ete. Akimiyet suvnı temizlep olamağanını tanıy ve «vicdansız tış hızmetçisini» qabaatlay.
«Keçken afta esas mevzu GRES, Moskoltso, Bogdanovka, Saraylı Qıyat (Mirnoye – QA) ve atta Borodinağa qadar barğan kirli suv oldı. Sebep kene aynı – vicdansız tış hızmetçisi, hatlardaki qazalarnı çezip olamay, ve şeerge kene keyfiyetsiz suv berdik», – dedi fevralniñ 15-nde «Voda Krıma» müessisesiniñ reberi Vladimir Bajenov suv teminlevi problemleri operativ ştabınıñ toplaşuvında.
Onıñ aytqanına köre, boruda suv başqa tarafqa ketti ve toplanğan bütün çamur qullanıcılarnıñ musluqlarından aqtı.
«Avağa baqıp, şeer soqaqlarına gidrantlardan suv berip olamayım, çünki kerçek taylaqlar yaparım. Şunıñ içün bu taraftan suv berilüvini toqtattıq, ayan suvına aylandıq ve kün soñuna qadar sakinlerge temiz ayan suvını berecekmiz», – dep işandırdı Bajenov.
Aqmescit sakinleri suv qıtlığı başlağanından kirli ve yaramay qoqulı suvdan şikâyetçi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen üç Qırım musulmanı Nuri Primov, Ferat Sayfullayev ve Rustem Vaitov Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki SİZO-1-den avuştırıldı. Bunı yanvar 22-de «Rosuznik» leyhasınıñ koordinatorı Yana Gonçarova Facebooktaki saifesinde bildirdi.
Daa bir mahküm Ruslan Zeytullayev SİZOda qalıp, işi ğayrıdan baqılacağını bekley, dep qoştı Gonçarova.
«Bugün Rostov-na-Donu şeerindeki SİZO-1-de «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen üç Qırım musulmanı – Nuri Primov, Ferat Sayfullayev ve Rustem Vaitovnı alıp ketkenlerini ögrendim. Cuma künü ukrain konsullarına er kes yerinde qala, dep cevap kelgen edi. SİZOda Ruslan Zeytullayev işi ğayrıdan baqılacağını bekley. Advokat Emil Kürbedinov da bu malümatnı tasdıqladı», – dep aytıla haberde.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi sentâbr 7-de iyün 1-den başlap «Hizb ut-Tahrir» ile alâqalarınen qabaatlanğan Qırım musulmanlarınıñ işi boyunca ükmüni çıqardı.
Mahkeme qararına binaen, Aqyar sakini Ruslan Zeytullayev «Hizb ut-Tahrir» bölügini teşkil etti dep yedi yılğa, Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primov ise beş yılğa qadar apiske alındı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye arbiyleri 2014 senesi mart ayınıñ başında yarımadanı bütünley nezaret etmek içün, öz komandanlığı buyruğına binaen ukrain arbiy qısımlarını blok etken ediler. Bunı yanvarniñ 25-nde qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, sabıq prezident Viktor Yanukoviçniñ devlet hainliginen bağlı mahkeme otırışuvında beyan etti.
«Eger bütün vaqialarnı birleştirecek olsaq, Qırımnı bütünley nezaret etmek kerek edi degen vazife berilgeni belli ola. Bu – Rusiyeniñ doğrudan-doğru yapqan tecavuzı edi. Matviyenko (Rusiye parlamenti üst palatasınıñ reisi Valentina Matviyenko –QA) rusiyeli insanlarnıñ qanı töküle degen edi. O, 60 faizni teşkil etken ruslarnı taşlap olamammız dep iddia etken edi. Vaziyet böyle kerginleştirildi. 2014 senesinece bu vaqialar olğan vaqıtqace etnik esasta asla bir çatışma olmağan edi», - dep bildire Refat Çubarovnıñ sözlerini mahkeme zalından metin yayınlavı yapqan Censor.net muarrirligi.
2017 senesi iyün ayınıñ soñunda mahkeme sabıq prezident Viktor Yanukoviçniñ devlet hainliginen bağlı işni ğıyaben baqmağa başlay. Bundan soñ Yanukoviçniñ advokatları bu mahkemede iştirak etmekni red eteler ve oña bir qaç sefer yañı devlet imayecisi tayin etile.
Yanukoviç Ukrainadaki, hususan 2013 senesi noyabr ayından başlap, 2014 senesi fevral ayına qadar salahiyetini aşuv, Maydandaki faallerniñ kütleviy öldirilüvi ve 2010 senesi devlet iqtidarını qolğa keçirgeninen bağlı bir sıra cinaiy işlerniñ figurantıdır.
Maydanda narazılıq bildirgenlerni atıp öldürgen soñ, Ukrainanıñ sabıq prezidenti Rusiyege qaçıp keterek, qabaatlavlarnı red ete.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıp, Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Martnıñ 5-inde Rusiyeniñ nezaretinde olğan Canköy rayon mahkemesi yerli sakin Sergey Filatovnı ceza koloniyasında cezası ile 6 yıl azatlıqtan marum etti. Bunı "Qırım birdemligi" cemiyet birleşmesi ve "Qırım Protsesi" haber menbaası haber ete.
Onı Rusiyede yasaqlanğan "İyegova şaatları" diniy teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkeninde qabaatladılar. Bildirile ki, üküm ilân etilgeninden soñra Filatovnı mahkeme binasından birden SİZOğa alıp ketkenler. Oturış açıq şekilde keçti. Ükümniñ ilân etilmesine yüzge yaqın adam toplandı.
Daa evel Rusiyede yasaqlanğan "İyegova şaatları" diniy teşkilâtınıñ azaları da basqığa oğradı. FSB hadimleri "ekstremist cemiyetni teşkil etüv" davasınıñ tahqiqatı çerçivesinde Canköyde sekiz tintüv keçirdi, keçken sene yoq etilgen "Sivaş" yerli teşkilâtınıñ sabıq reberi Sergey Filatov tutuldı, oña qarşı cinaiy dava açıldı.
Filatov - dört balanıñ babası, hasta qızını baqmaq içün Hersondan Qırımğa köçti.


text:
ABD Devlet Departamenti, işğalge qarşı çıqqan qırımlılarnı azat etmege Rusiyeni çağırttı. Bu aqta ADB müessiseniñ vekili Roberto Palladino aytıp berdi.
“Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü biz, işğalge qarşı çıqqan qırımlılarnıñ qısqa müddette azat etilmesine kene de çağırtamız. Sentsov, Kölçanko, Baluh, Zeytullayevğa - azatlıq! Qırım - bu Ukraina”, - denile Palladinonıñ Twitter yazısında.
Ukrainada salı künü, fevralniñ 26-nda, «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» qayd etile. 2014 senesi şu künü Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçken edi. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarı olğanlar, hususan «Rus birligi» firqası çıqtı.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İmaye tarafı işğal etilgen Qırımda Aqmescit sakini Denis Kaşuknıñ apiske alınmasını şikâyet etti. Bu aqta Nazim Şeyhmambetov Qırım.Aqiqatqa dekabrniñ 23-nde bildirdi.
«Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ nezaret altında tutmaq qararını şikâyet ettik. İmaye, mahkeme qararını sebepsiz dep saya, çünki Kaşuk mahkemede ev apsi aqqında rica etti. İmaye, meskeni ve küçük balası olğanını tasdıqlağan vesiqalarnı qoştı. Bundan ğayrı, Kaşuk qaçmağa tırışmadı», – dep ayttı Şeyhmambetov.
Advokat Nazim Şeyhmambetov, Rusiye FSBsi Aqmescit sakini Denis Kaşuknı silâ satın alğanından ve saqlağanından şübheli sayıp tuttı. Denis Kaşuknıñ ömür arqadaşı Olga Qırım.Aqiqatqa izaat berip, dekabrniñ 17-nden berli bağda olmağanını ve evlerinde tintüv keçirilgenini bildirdi.
Advokat Nazim Şeyhmambetov, FSB Kaşuknı eki madde – Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci ve 222.1-incisine istinaden («qanunsız satın aluv, satış, saqlap, silâ, onıñ esas parçalarınıñ taşıması») – şübheli saya, dep bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 20-nde Aqmescit sakini Denis Kaşuknıñ sıñırlav tedbirini belgilep, onı 2020 senesi fevralniñ 18-ne qadar SİZOğa aldı.
Ukraina Tış işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Kaşuknıñ apiske alınmasına qarşı narazılıq bildirdi.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Cepparnıñ bildirgenine köre, Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugı arbiy mahkemesiniñ qırımlı advokat Lilâ Gemecini mesüliyetke çeküv qararı «aq qorçalayıcılarğa qarşı basqı» ola.
«Rusiye mahkemesiniñ qırımlı advokat Lilâ Gemecini mesüliyetke çekmek talabı işğalcilerniñ zulumına qarşı qorçalağan aq qorçalayıcılarğa qarşı daa bir basqı ola. Lilânı Rusiyede 14 yılğa üküm etilgen aq qorçalayıcı Server Mustafayevniñ azatlığı içün küreşi sebebinden cezalamağa isteyler», – dep qayd etti Ceppar Twitterde.
Hatırlatamız, Moskva vilâyetiniñ Vlasiha şeer okrugındaki Arbiy istinaf mahkemesi oktâbrniñ 26-nda advokat Lilâ Gemeci ve imayecisi Edem Semedlâyevniñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ oña qarşı qararına berilgen istinaf şikâyetini baqacaq.
Gemeciniñ fikirince, bu şahsiy şikâyet – oña müvekkilini cinaiy davada faal qorçalağan imayecige olaraq yapılğan basqı şeklidir. O, mahkemede qırımlı aq qorçalayıcı ve «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayevniñ menfaatlarını temsil etti. Mustafayev 2020 senesi sentâbrniñ 16-nda 14 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi. Faal Amnesty International tarafından vicdan mabüsi olaraq tanıldı.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi sentâbrniñ 16-nda Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca üküm çıqardı. Marlen Asanov 19 yıl sert rejimli koloniyada, Memet Belâlov 18 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Timur İbragimov 17 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Server Zekiryayev 13 yıl sert rejimli koloniyada; Server Mustafayev 14 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Seyran Saliyev 16 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Edem Smailov 13 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlavğa üküm etildi. Ernes Ametov qabaatsız tanılıp, mahkemede azat etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Saba iyün 17-de Ankara hastahanesinde Türkiyeniñ sabıq lideri Suleyman Demirel vefat etti. Haber eteler Türkiye matbuat vastaları. O, 90 yaşında edi, ölüm sebebi – respirator yuqunçı oldı.
Demirel 1960-1990 seneleri arasında yedi kere baş nazir vazifesine saylanıla edi, 1993-2000 seneleri memleket prezidenti edi.
1924 senesi noyabr ayında Türkiyeniñ ğarbiy vilâyeti İspartada köylü ailesinde doğdı. Müendis-qurucı diplomını elde etti.
2002 senesi, Türkiyede ükümdarlıq memleketniñ şimdiki prezidenti Recep Tayip Erdoğan qoluna keçkende, Demirelniñ siyasiy faaliyeti soñuna yetti.


text:
Dekabr 31-den yanvar 1-ne keçer gecesi Yañı yılnı qarşılaycaq bir qaç biñ insan Aqmescitte Lenin meydanına keldi, ayaz olğanına baqmadan, amma şeer akimiyeti tarafından teşkil etilgen bayramğa tüşmek içün metallodetektor çerçivelerinden ve politsiya tintüvinden keçmege kerek edi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Politsiya meydannı demir isarı ile qoraladı. Bundan da ğayrı politsiya hadimleri yaşlarnı tintey ve çantalarnı köstermege talap ete edi.
Eglencelerden şeer akimiyeti yerli artistlerniñ küçleri ile keçirilgen kontsertni azırladı, soñunda ise, bıltır olğanından biraz zayıfça, salüt patlatıldı. Bunıñ ile saat 22-den soñ içki satuv yasağı olğanına baqmadan, meydanda saroş insanlarnıñ sayısı büyük edi.
Şeer yılbaş naratı, sana ve Nazirler şurası yarıqlana edi, soqaq fenerleriniñ büyük qısmı söndürilgen edi. Yarı gecede şeerniñ soqaq yarıqlanuvı bütünley söndürildi.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Moskva Türkiye ile uçaq seferleri yasağı uzatıla, dep bildirdi. Yasaq iyünniñ soñuna qadar devam etecek. Mayısta Rusiyeniñ paytahtını Türkiye turizm naziri Mehmet Ersoy ziyaret etip, baş nazir muavini Tatyana Golikovanen seferlerni iyünniñ 2-nde yañıdan başlamaq imkânını muzakere etti. Amma, körgenimiz kibi, Rusiye Türkiyeni açuvlandırmağa istey. Türkiyede turist mevsimi endi başlana, ve yaz Türkiye iqtisadiyatınıñ turizmden qazanacaq kârlarğa ümüt etecek vaqtı ola. Rusiye turistleri ise, Antaliya ve Alaniyanı sevgenler, Türkiye kurortlarında olmaycaq.
Eminim, sebep koronavirus pandemiyası degil. Türkiyede hastalıq tarqaluvı vaziyeti daa bir qarar ve iyünniñ 1-nde Rusiye seferleri artqan memleketlerden beter degil. Lâkin Kreml pandemiyanı siyasiy oyunlarda manaçıq olaraq ilk sefer qullanmay.
Türkiyege qarşı iddialarnı yaqında Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov da seslendirgen edi. Siyasetçi, «Qırımnen bağlı agressiv ukrain teşebbüslerine qol tutuv Rusiye topraq bütünligine qast etüvge teñ kele», dep bildirdi. Türkiyedeki közeticiler Rusiye Tış işler naziriniñ aytqanları rusiyeliler içün türk turist mevsiminiñ soñu manasına kele bile, Turizm naziri Mehmet Ersoy ise Türkiye yarım million turistsiz qala bile, dep aytqan edi.
Rusiye reberliginiñ Ankarağa qarşı diger iddiaları da bar, ebet – hususan Ukrainağa satığan pilotsız cihazlar. Türkiye Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu Rusiye zenaatdaşınıñ qabaatlavına cevap berip, «añlaşma Ukrainanen çoq yıl evelsi tizildi», «Rusiye ise Suriye ve diger memleketlerge raketa bere», dep qayd etti. Çavuşoğlu, «Türkiyeniñ Qırım fikri belli. Bunı rusiyelilerge de aytamız. Onıñ qararı siyasetnen bağlı, dep aytamız», dep hatırlattı.
Türkiye reberligi Qırımnıñ Ukrainağa ait olmasından vazgeçip olamay
Türkiyeniñ Qırım fikriniñ belli olması – Rusiye-Türkiye munasebetleriniñ esas maniası olğanına oşay. Türkiye Ukrainağa dron satmasa, prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Ukraina prezidentiniñ Volodımır Zelenskıy ile sıq-sıq körüşip, bu bağlarnen Kremlni açuvlandırmasa. Amma Qırım ne olacaq? Türkiye reberligi Qırımnıñ Ukrainağa ait olmasından vazgeçip olamay – ne halqara uquq ceetinden, ne tış siyaset ceetinden, ne iç siyaset ceetinden, ne prezident Erdoğan daima hatırlatqan qırımtatar halqınıñ taqdirinden tarihiy mesüliyet ceetinden.
Ve iç bir turist aqını, eminim, bu obyektiv vaziyetni deñiştirip olamaz.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Vitaliy Portnikov, kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi


text:
SSgt.Vensky qullanıcısınıñ isseleri
Jump to navigation Jump to search
- 17:45, 2021 s. sentâbrniñ 3 farq keçmiş −24 Viyana →International schools soñki
- 17:38, 2021 s. sentâbrniñ 3 farq keçmiş 0 Aşağı Saksoniya
- 17:36, 2021 s. sentâbrniñ 3 farq keçmiş 0 Şablon:Almaniya ülkeleri
- 17:35, 2021 s. sentâbrniñ 3 farq keçmiş 0 Hessen soñki
- 17:35, 2021 s. sentâbrniñ 3 farq keçmiş +20 Y Gessen SSgt.Vensky adlı qulanıcı Gessen saifesiniñ adını Hessen dep deñiştirildi.: Gessen orusçadan. Hessen başqa tilinde. Honduras ve Haiti qırımtatacada var. Gonduras ve Gaiti degil soñki Belgi: New redirect
- 17:35, 2021 s. sentâbrniñ 3 farq keçmiş 0 k Hessen SSgt.Vensky adlı qulanıcı Gessen saifesiniñ adını Hessen dep deñiştirildi.: Gessen orusçadan. Hessen başqa tilinde. Honduras ve Haiti qırımtatacada var. Gonduras ve Gaiti degil
- 17:35, 2021 s. sentâbrniñ 3 farq keçmiş 0 Şablon:Almaniya ülkeleri
- 17:34, 2021 s. sentâbrniñ 3 farq keçmiş 0 Şlezvig-Holştayn soñki
- 17:34, 2021 s. sentâbrniñ 3 farq keçmiş +32 Y Şlezvig-Golşteyn SSgt.Vensky adlı qulanıcı Şlezvig-Golşteyn saifesiniñ adını Şlezvig-Holştayn dep deñiştirildi.: Golşteyn orusçadan. Holştayn başqa tilinde. Honduras ve Haiti qırımtatacada var. Gonduras ve Gaiti degil soñki Belgi: New redirect
- 17:34, 2021 s. sentâbrniñ 3 farq keçmiş 0 k Şlezvig-Holştayn SSgt.Vensky adlı qulanıcı Şlezvig-Golşteyn saifesiniñ adını Şlezvig-Holştayn dep deñiştirildi.: Golşteyn orusçadan. Holştayn başqa tilinde. Honduras ve Haiti qırımtatacada var. Gonduras ve Gaiti degil
- 17:32, 2021 s. sentâbrniñ 3 farq keçmiş 0 Şablon:Almaniya ülkeleri
- 17:32, 2021 s. sentâbrniñ 3 farq keçmiş 0 Hamburg soñki
- 17:31, 2021 s. sentâbrniñ 3 farq keçmiş +21 Y Gamburg SSgt.Vensky adlı qulanıcı Gamburg saifesiniñ adını Hamburg dep deñiştirildi.: Gamburg orus tili manerinden. Hamburg başqa tilinde. Honduras ve Haiti qırımtatacada var. Gonduras ve Gaiti degil soñki Belgi: New redirect
- 17:31, 2021 s. sentâbrniñ 3 farq keçmiş 0 k Hamburg SSgt.Vensky adlı qulanıcı Gamburg saifesiniñ adını Hamburg dep deñiştirildi.: Gamburg orus tili manerinden. Hamburg başqa tilinde. Honduras ve Haiti qırımtatacada var. Gonduras ve Gaiti degil
- 16:32, 2021 s. avgustnıñ 29 farq keçmiş +13 Rostov vilâyeti soñki
- 09:45, 2021 s. avgustnıñ 28 farq keçmiş +40 Pridnestrovye Moldovan Cumhuriyeti soñki
- 15:54, 2021 s. avgustnıñ 24 farq keçmiş −3 Mihail Gorbaçov soñki
- 15:54, 2021 s. avgustnıñ 24 farq keçmiş +30 Y Mihail Gorbaçöv SSgt.Vensky adlı qulanıcı Mihail Gorbaçöv saifesiniñ adını Mihail Gorbaçov dep deñiştirildi. soñki Belgi: New redirect
- 15:54, 2021 s. avgustnıñ 24 farq keçmiş 0 k Mihail Gorbaçov SSgt.Vensky adlı qulanıcı Mihail Gorbaçöv saifesiniñ adını Mihail Gorbaçov dep deñiştirildi.
- 17:54, 2021 s. avgustnıñ 22 farq keçmiş −4 Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetleri Birligi soñki
- 17:51, 2021 s. avgustnıñ 22 farq keçmiş +95 Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetleri Birligi
- 09:26, 2021 s. iyülniñ 7 farq keçmiş +57 Y Muzakere:Pridnestrovye Moldav Cumhuriyeti SSgt.Vensky adlı qulanıcı Muzakere:Pridnestrovye Moldav Cumhuriyeti saifesiniñ adını Muzakere:Pridnestrovye Moldovan Cumhuriyeti dep deñiştirildi. soñki Belgi: New redirect
- 09:26, 2021 s. iyülniñ 7 farq keçmiş 0 k Muzakere:Pridnestrovye Moldovan Cumhuriyeti SSgt.Vensky adlı qulanıcı Muzakere:Pridnestrovye Moldav Cumhuriyeti saifesiniñ adını Muzakere:Pridnestrovye Moldovan Cumhuriyeti dep deñiştirildi. soñki
- 09:26, 2021 s. iyülniñ 7 farq keçmiş +48 Y Pridnestrovye Moldav Cumhuriyeti SSgt.Vensky adlı qulanıcı Pridnestrovye Moldav Cumhuriyeti saifesiniñ adını Pridnestrovye Moldovan Cumhuriyeti dep deñiştirildi. soñki Belgi: New redirect
- 09:26, 2021 s. iyülniñ 7 farq keçmiş 0 k Pridnestrovye Moldovan Cumhuriyeti SSgt.Vensky adlı qulanıcı Pridnestrovye Moldav Cumhuriyeti saifesiniñ adını Pridnestrovye Moldovan Cumhuriyeti dep deñiştirildi.
- 09:20, 2021 s. iyülniñ 7 farq keçmiş +20 Norvegiya Norvegiya orus sözi.
- 17:09, 2021 s. iyülniñ 3 farq keçmiş 0 Homer
- 17:09, 2021 s. iyülniñ 3 farq keçmiş +28 Y Muzakere:Gomer SSgt.Vensky adlı qulanıcı Muzakere:Gomer saifesiniñ adını Muzakere:Homer dep deñiştirildi.: Gomer orusçadan. Homer başqa tilinde. Honduras ve Haiti qırımtatacada var. Gonduras ve Gaiti degil soñki Belgi: New redirect
- 17:09, 2021 s. iyülniñ 3 farq keçmiş 0 k Muzakere:Homer SSgt.Vensky adlı qulanıcı Muzakere:Gomer saifesiniñ adını Muzakere:Homer dep deñiştirildi.: Gomer orusçadan. Homer başqa tilinde. Honduras ve Haiti qırımtatacada var. Gonduras ve Gaiti degil soñki
- 17:09, 2021 s. iyülniñ 3 farq keçmiş +19 Y Gomer SSgt.Vensky, Gomer saifesiniñ adını yönetme üzerinden Homer dep deñiştirdi: Gomer orusçadan. Homer başqa tilinde. Honduras ve Haiti qırımtatacada var. Gonduras ve Gaiti degil soñki Belgi: New redirect
- 17:09, 2021 s. iyülniñ 3 farq keçmiş 0 k Homer SSgt.Vensky, Gomer saifesiniñ adını yönetme üzerinden Homer dep deñiştirdi: Gomer orusçadan. Homer başqa tilinde. Honduras ve Haiti qırımtatacada var. Gonduras ve Gaiti degil
- 18:08, 2021 s. iyünniñ 29 farq keçmiş +18 Tehas soñki
- 03:37, 2021 s. iyünniñ 7 farq keçmiş −3 Şoldeneşti soñki
- 03:37, 2021 s. iyünniñ 7 farq keçmiş +26 Y Şoldaneştı SSgt.Vensky adlı qulanıcı Şoldaneştı saifesiniñ adını Şoldeneşti dep deñiştirildi. soñki Belgi: New redirect
- 03:37, 2021 s. iyünniñ 7 farq keçmiş 0 k Şoldeneşti SSgt.Vensky adlı qulanıcı Şoldaneştı saifesiniñ adını Şoldeneşti dep deñiştirildi.
- 03:36, 2021 s. iyünniñ 7 farq keçmiş −3 Ungeni soñki
- 03:35, 2021 s. iyünniñ 7 farq keçmiş −3 Streşeni soñki
- 03:35, 2021 s. iyünniñ 7 farq keçmiş +29 Y Muzakere:Ungen SSgt.Vensky adlı qulanıcı Muzakere:Ungen saifesiniñ adını Muzakere:Ungeni dep deñiştirildi. soñki Belgi: New redirect
- 03:35, 2021 s. iyünniñ 7 farq keçmiş 0 k Muzakere:Ungeni SSgt.Vensky adlı qulanıcı Muzakere:Ungen saifesiniñ adını Muzakere:Ungeni dep deñiştirildi. soñki
- 03:35, 2021 s. iyünniñ 7 farq keçmiş +20 Y Ungen SSgt.Vensky adlı qulanıcı Ungen saifesiniñ adını Ungeni dep deñiştirildi. soñki Belgi: New redirect
- 03:35, 2021 s. iyünniñ 7 farq keçmiş 0 k Ungeni SSgt.Vensky adlı qulanıcı Ungen saifesiniñ adını Ungeni dep deñiştirildi.
- 03:35, 2021 s. iyünniñ 7 farq keçmiş +23 Y Straşenı SSgt.Vensky adlı qulanıcı Straşenı saifesiniñ adını Streşeni dep deñiştirildi. soñki Belgi: New redirect
- 03:35, 2021 s. iyünniñ 7 farq keçmiş 0 k Streşeni SSgt.Vensky adlı qulanıcı Straşenı saifesiniñ adını Streşeni dep deñiştirildi.
- 03:34, 2021 s. iyünniñ 7 farq keçmiş +28 Y Muzakere:Ungenı SSgt.Vensky adlı qulanıcı Muzakere:Ungenı saifesiniñ adını Muzakere:Ungen dep deñiştirildi.: ni - romencede Hb Belgi: New redirect
- 03:34, 2021 s. iyünniñ 7 farq keçmiş 0 k Muzakere:Ungeni SSgt.Vensky adlı qulanıcı Muzakere:Ungenı saifesiniñ adını Muzakere:Ungen dep deñiştirildi.: ni - romencede Hb
- 03:34, 2021 s. iyünniñ 7 farq keçmiş +19 Y Ungenı SSgt.Vensky adlı qulanıcı Ungenı saifesiniñ adını Ungen dep deñiştirildi.: ni - romencede Hb Belgi: New redirect
- 03:34, 2021 s. iyünniñ 7 farq keçmiş 0 k Ungeni SSgt.Vensky adlı qulanıcı Ungenı saifesiniñ adını Ungen dep deñiştirildi.: ni - romencede Hb
- 03:31, 2021 s. iyünniñ 7 farq keçmiş −2 Moldova soñki
- 18:53, 2021 s. iyünniñ 6 farq keçmiş +4 Belarus
- 18:52, 2021 s. iyünniñ 6 farq keçmiş +16 Brest soñki


text:
Latviya Seymi qırımtatar genotsidiniñ 75 yılı munasebetinen mayısnıñ 9-nda beyanat qabul etip, Ukrainağa bağlı Qırımnıñ qanunsız ilhaqını tanuv siyasetine qoltuttı ve «sovetler akimiyetiniñ bir çoq halqnıñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ taqip etüvi, genotsidi» aqqında hatırlattı. Bu aqta Azatlıq Radiosı haber ete.
«Bir sıra tarihiy menbada Sovetler Birliginde ve işğali altındaki topraqlarda yaşağan bir çoq halq ve etnik gruppalarğa qarşı taqip, genotsid aqqında aytıla, mında qırımtatarlar aqqında da laf kete, olarnıñ medeniy ve içtimaiy mirasını, Qırım yarımadasına tarihiy bağını yoq etüv ve qırımtatarlarnıñ vatanlarından sürgün etilüvi qayd etilmekte», – dep aytıla beyanatta.
Vesiqada Kremlniñ işğal altındaki yarımadada qırımtatarlarğa qarşı «zulum ve zorbalıq» siyaseti takbih etile.
«Rusiye vatandaşlığını almağan ve Qırımnıñ qanunsız ilhaqını tanımağan qırımtatarlar ayırımğa oğratıla. Olarğa tasil almağa, tibbiy hızmet köstermege, ana tilini qullanmağa, anane ve medeniyetini saqlap qalmağa bermeyler. Qırımtatarlarnıñ 75 yıl içinde ekinci kere sert repressiyalar, taqiplerge oğratıluvı ve vatanlarını terk etmege mecbur olğanı aqılğa uymağan bir şey. Tarihnıñ tekrarlana bilecegi qasevetlendire», – dep bildirdi Seymniñ Tış işler komitetiniñ reisi Rihards Kols.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesi Qırımdan sürgün etilgen qırımtatarlarnı añalar. Şu künü qırımtatarlar tolu birinci eşelon yarımadadan Orta Asiyağa yollanğan edi. Umumen 180 biñ kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ çeşit şeerlerinde qırımtatar sürgünliginiñ qurbanlarını añma tedbirleri keçirile.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına köre, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsid qurbanlarını añma künü olaraq ilân etildi.


text:
Ukraina ve Amerika tarafları Ukrainadaki vaziyetni al etüv, halqara toplulıqnıñ Kiyevge qabarcılıqnen küreş ve mayıs 25-de açıq-aydın prezident saylavlarınıñ keçirilmesi meselesinde yardımını muzakere etmege niyetleneler.
Amerika senatorları Bob Corker (Cumhuriyet firqası) ve Chris Murphy (Demokratik firqa) AQŞ prezidenti Barack Obamanı Rusiyege qarşı sert bir cezalar kirsetilmesine çağırdılar. Senatnıñ tış işler komiteti azalarınıñ fikirince, Washingtonnıñ bunıñ kibi areketleri Kremlniñ Ukrainadaki vaziyetni kerginleştirüv adımlarına lâyıq bir cevap olur edi.


text:
Bunı o Aqmescitte keçirilgen matbuat konferentsiya devamında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Çubarov qırımtatarlar 23 devamında mayıs 18 künü munasebeti ile matem tebdirlerniñ keçirilmesinde iç bir problemlep ile ratskelmegenini qayd etti.
«Qırımtatarlar içün mayıs 18 künü – şuurınıñ ayırılmaz parçasıdır. Biz 1944 senesi sürgünlik vaqtında coyğan insanlarımız içün olğan accılıq ile yaşaymız. 23 yıl devamında iç bir suniy problemler, qorquzuv yoq edi. Bu sene Meclis ve Qırım «akimiyeti» tedbirlerge vaqtında azırlıq körmege başladılar. Biz tedbirlerni tüşündik, bir qısmı endi olıp keçti, diger qısmı daa ötkerilecek edi», – dedi o.
Faqat bir qaç kün evelsi, onıñ aytqanı kibi, Qırım «akimiyeti» tarafından matem tedbirlerniñ ğayrıdan baqıp çıquvı başladı. Söz mayıs 17 kününe planlaştırılğan «Yüregiñde ateş yaq» ve mayıs 18 – bütünqırım matem mitingi aqqında kete.
Çubarov qayd etti ki, bu künleri Meclisniñ temsilcileri Qırım FSB vekilleri ile munasebette bulundı.
«Olarda ola bilecek tarikler sebebinden qorqu bar edi. Bizim qandırışlarımız şeriklerimizge – «akimiyet»ke tesir etmedi. Neticede Aksönovnıñ qararı peyda oldı», –dedi o.
Qırımda mayıs 18 künü keçirilecek tedbirler aqqında sualge Çubarov: «Biz Qırım akimiyeti ile mesleatlarnı keçirmege devam etecekmiz. İnsanlar bütünqırım matem mitingine kelecegine qandıralar. Eki kün qalğanda, tedbirlerniñ yasaq ola bilecegi aqlıma bile kelmey edi. Aqibetlerni tüşünmemek içün insan kim olmalı, bilmeyim. İnsanlarnı nasıl toqtatmaq, tasavur etmeyim», – degen cevabını berdi.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün, «Fikir» rubrikası
Aqmescit – Mayısnıñ birinci künleri Qırım «akimiyeti» sert bir içtimaiy deñevni kulminatsiyağa qadar yaptı. Bir taraftan olar qırımtatarlarnıñ er angi teşebbüsini, Sürgünlik qurbanlarını añma künü matem mitingi, bütün dünya qayd etken İnsan aqları künü mitingi, apiske alınğan halq temsilcilerine qoltutuv mitingini keçirmege yasaq eteler. Diger taraftan da «nazirler şurası» ve «devlet şurası» «Hıdırlez» qırımtatar bayramı künü, onıñ milliy manasını sızıp, «qırımlılar bayramını» yapmaq içün bütün Qırım eglencesiniñ teşebbüsçileri oldılar.
«Devlet şurasınıñ» gazetası «Hıdırlez halqara oldı», dep yazdı. Lâkin deñev neticesiz oldı. Samimiy bir bayram olmadı. XX asırnıñ ekinci yarısında Sovetler Birliginiñ Kommunistler firqası ya da SSCB akimiyeti Qırım «akimiyetinden» milletlerara meselelerde daa da tecrübeli ve bilgili olğan olsalar da, milliy şeylerni «halqara» şeylerge çeviremediler. Buña baqmadan, bir yıldan ziyade «Qırım akimiyeti» aynı deñevni adamlarğa yapıp, milletlerniñ tarihı, halqlarnıñ medeniyeti, ve özüniñ adı-sanını yoq ete. Ne sebepten eken?
«Bayramnıñ» ilk daqqaları, «musafirler» – Oleg Belaventsev, Sergey Aksenov ve Vladimir Konstantinovğa – tuz ve ötmekni çıqardılar – bayramnıñ «şorbacıları» kimler, kimler ise «musafirler» olğanını kösterdiler
«Bayramnıñ» ilk daqqaları, «musafirler» – Oleg Belaventsev, Sergey Aksenov ve Vladimir Konstantinovğa – tuz ve ötmekni çıqardılar, – bu adet türklerge ait degil, daa doğrusı, slavân, rus toylarına mensüptir! – qırımtatarlar degil, rus qızları, olardan biri ortada keyfiyetsiz rus kokoşniginde edi, ekincisi soldan, tatar kibi kiyingen, ve üçünci qız sağdan, angi milletke ait qıyafette öyle de añlaşılmağan, – bayramnıñ «şorbacıları» kimler, kimler ise «musafirler» olğanını kösterdiler. Elbet de, özüni topraq, suv ve ava, şeñlik ve matem saipleri olaraq is etken adamlar keldi. Bu sefer şeñlenmege emir ettiler. Bu sebepten er kes yırlamaq ve oynamaq kerek. Endiki sefer, bir-eki aftadan soñ – olar evde oturıp, añmağa ve matemni keçirmege emir etecekler, ve yapmasañ, ne olacağını körersiñ!
Adiy «Hıdırlezniñ» ananesi şu ki, bu bayram türklerge ait, olar da onıñ saipleri olalar. Tabiiy ki, olar millet mensüpligine baqmadan, er kesni davet eteler, lâkin bayramnıñ özü medeniyet ceetinden türk olıp qala, ve musafirlerniñ iştirakine baqmadan, o, rus ya da ukrain olamay. Daa doğrusı, bayram «halqara» olamay, onı birazdan añlaycaqmız.
Bu sene Qırım «akimiyeti» keçken sene olğanı kibi bayramda adam az olur dep, bayağı çalıştı, kelmege zorlamaqnen beraber, eglencede 40 biñ insannı toplağanlarını ilân ettiler, asılında da, ekspertlerniñ aytqanına köre, 10 biñden ziyade bile olmadı.
Yaramay teşkil etilgen şeer yarmalıqlarında olğanı kibi, «Qırımnıñ» saipleri er bir rayonnı «öz çadırını» qurmağa mecbur ettiler, – itaatnı qayd etmek usullarından biri. Er kes kördi, «musafir-saiplerniñ» iştiraki ile oyunlar, şu cümleden «Haytarma» da mahsus belgilengen «şeñlendiriciler» tarafından teklif etilgen edi, olar yolbaşçılarnıñ ögünde neşe köstermege tırıştılar.
Ve elbet de, qırımtatar «Hıdırlezi» özbek ya da qazan olmamalı edi. Faqat «bayramnıñ» kontsert qısmında aynı bu artistler esas yerni aldılar.
Er kes ve er şeyniñ «uydurılğan şeñlik» ve «teşkil etilgen quvanç» qarışması oldı
Neticede ne oldı? Er kes ve er şeyniñ «uydurılğan şeñlik» ve «teşkil etilgen quvanç» qarışması oldı. Doğrusını aytqanda, «akimiyet» vekillerini bu çoq meraqlandırmay edi, olarnı sahte qalabalıq raatlata edi, çünki Qırımdan quvulğan qırımtatarlarnıñ liderleri yerine «nazirler şurası» ve «devlet şurası» artı Rusiye prezidentiniñ «ilk Rusiye Qırımında» temsilcisi temin etti, teşkil etti, topladı, teşkiliy rolni becerdiler. «Baş nazir muavini» Ruslan Balbek kütleviy haber vastalarına bunı ayttı. Qırım ve Rusiye televideniyesi ve Rusiye matbuat vastaları er şeyni kerek olğanı kibi kösterirler, «resim uydurmasını» olarğa ögretmege acet yoq. Asılında ise «Hıdırlez» mündericesine köre qırımtatar bayramına iç oşamağan edi – amma bunı kim añlar ki, eñ esası «doğru» tanıtmaq ve yuqarığa doğru esap bermek. Bugün Rusiyeniñ Qırımda yapqanını Sovetler akimiyeti de yapqan edi.
Qırımda aytılğanı kibi, milliy «Hıdırlez» «halqara» oldımı?
Bu sualge cevap bermek içün «halqara» sözüniñ manasını añlamaq kerek. Demek, halqara milliy degil, yoqsa – yañı bir söz uydurmaq nege kerek? Amma nasıl? Çoq milletlimi, milletleraramı? Kene de yoq, çünki yañı sözni uydurmaq yerine bu sözlerni qullanmaq mümkün edi.
Er bir menba qayd ete ki, «ara» munasebetçisi bir qaç ıstıla «arasında olğanını» ifadeley, demek ki, olardan birisine ait olmağanını aks ettire. XIX asırnıñ soñunda ve XX asırnıñ başında «halqara» sözüni kommunistler uydurdılar, olar «işçilerniñ vatanı yoq» nazariyesini añlatacaq ediler, «halqara» – bir de bir milletke mensüp olmağan, añlağanıñız kibi, sahte bir şey, çünki böyle bir şey yoq – er bir adam belli bir milletke mensüp, o, illâ ki milliy tilni qullana.
Bir adam birden bir qaç milletke de ait olamay, amma bazı ayneciler bunı uydurmağa tırışalar. Milliy mensüpligini inkâr etken «dünya vatandaşları» bile özüne «internatsionalist» degil, kosmopolit deyler. Amelde «halqara» «milliy» şeylerge qarşı qoyula edi, onı sıza, inkâr ete edi. «İnternatsionalizm» vatanperverlik kibi tanıtılğan «milletçilikni» bile sızğan edi. İşçilerniñ bir şeyi yoq – ne sanayı vastaları, ne medeniyeti, ne tarihı, ne de vatanı bar!
Ukrain yazıcısı İvan Dzüba «internatsionalizm» ıstılasınıñ sahte manasını «İnternatsionalizm ya da ruslaştıruv» işinde aydınlattı, bu sebepten Sovetler Birligi onı repressiyalarğa oğrattı. O, belli bir milletniñ inkâr etilmesi, biriniñ millet mensüpligini «halqara», «ara» kibi şeylerge çevirilmesi onıñ tili, medeniyeti, ananeleriniñ deñiştirilmesine yol bere – assimilâtsiyanı yapqan milletniñ tili, medeniyeti, ananeleri esas yerni alğanını tasdıqladı.
İnternatsionalizm ve «işçilerniñ vatanı olmasa» – qırımtatarlar degil, rus akimiyeti «Hıdırlezni» keçirmek ya da yoq, ve keçirmek qararı alınsa – kokoşniklerde, ve türk ananelerine köre degil, rus urf-adetlerine köre keçirmek
Ve kerçekten de, internatsionalizm ve «işçilerniñ vatanı olmasa» – qırımtatarlar degil, rus akimiyeti «Hıdırlezni» keçirmek ya da yoq, ve keçirmek qararı alınsa – kokoşniklerde, ve türk ananelerine köre degil, rus urf-adetlerine köre keçirmek. Bizler mında qarar alamız, Qırımğa kim kirecek, kim kirmeycek, angi miting ve bayramlar keçirilecek, ve bu eglencede qırımtatarlarnı degil, bizni körsinler dep, «musafirmiz», asılında da – kerçek saip bizmiz! «İnternatsionalizm» – siziñ vatanıñız degil, bizim akimiyetimiz. «İnternatsionalizm» olsa – mekteplerde rus tili ve edebiyatı çoq, qırımtatar tili az, kütüphanelerde rus kitapları çoq, qırımtatar az, akimiyetniñ özünde – er kes ve er şey rus ve qırımtatarı pek az. Böylece: «Hıdırlezde» rus çoq ve, şikâyet etmesinler dep, biraz qırımtatar bar. Ne içün? Çünki «internatsionalizm» ve yerli işçilerniñ iç bir yerde vatanı yoq.
Qırımtatarlarnıñ saip olmaları mümkün olğan vatanı barmı? Qırımmı? «Vay, afu etiñiz!» – külip aytarlar Qırımnıñ rus «saipleri». Ve bunıñ kibi «Hıdırlez» bu «akimiyetni» aks ettire, olarnıñ bundan emin olğanını pekite. Bunıñ içün de onı yaptılar.
Elmir Abibulayev, Qırım közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müellifniñ noqtaiy-nazarını aks ettirip, muarririyetniñ fikirleri ile aynı olmaması mümkün


text:
S. GÜLDÜRMEZ, "Osman Cemal Kaygılı'nın "Çingeneler" ve Ahmet Midhat Efendi'nin "Çingene" Romanları Işığında Osmanlı Toplumundaki Çingenelerin Yazınsal Metinlere Aksi," Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi , vol.9, pp.125-134, 2016
GÜLDÜRMEZ, S. 2016. Osman Cemal Kaygılı'nın "Çingeneler" ve Ahmet Midhat Efendi'nin "Çingene" Romanları Işığında Osmanlı Toplumundaki Çingenelerin Yazınsal Metinlere Aksi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi , vol.9 , 125-134.
GÜLDÜRMEZ, S., (2016). Osman Cemal Kaygılı'nın "Çingeneler" ve Ahmet Midhat Efendi'nin "Çingene" Romanları Işığında Osmanlı Toplumundaki Çingenelerin Yazınsal Metinlere Aksi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi , vol.9, 125-134.
GÜLDÜRMEZ, Sevim. "Osman Cemal Kaygılı'nın "Çingeneler" ve Ahmet Midhat Efendi'nin "Çingene" Romanları Işığında Osmanlı Toplumundaki Çingenelerin Yazınsal Metinlere Aksi," Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi , vol.9, 125-134, 2016
GÜLDÜRMEZ, Sevim. "Osman Cemal Kaygılı'nın "Çingeneler" ve Ahmet Midhat Efendi'nin "Çingene" Romanları Işığında Osmanlı Toplumundaki Çingenelerin Yazınsal Metinlere Aksi." Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi , vol.9, pp.125-134, 2016
GÜLDÜRMEZ, S. (2016) . "Osman Cemal Kaygılı'nın "Çingeneler" ve Ahmet Midhat Efendi'nin "Çingene" Romanları Işığında Osmanlı Toplumundaki Çingenelerin Yazınsal Metinlere Aksi." Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi , vol.9, pp.125-134.
@article{article, author={Sevim GÜLDÜRMEZ}, title={Osman Cemal Kaygılı'nın "Çingeneler" ve Ahmet Midhat Efendi'nin "Çingene" Romanları Işığında Osmanlı Toplumundaki Çingenelerin Yazınsal Metinlere Aksi}, journal={Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi}, year=2016, pages={125-134} }


text:
İlhaq etilgen Qırımda fevqulâde yanğın telükesi aqqında acele ihtarnı, yaznıñ deyerli soñunace – avgust 30-ınace uzattılar.
Bunı Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyetiniñ Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirmekte.
"Qırımnıñ gidrometeorologiya ve tabiat monitoringi idaresiniñ malümatına köre, Qırımda avgust 25-30-ına qadar fevqulâde yanğın telükesi sürecek", - dep qayd ettiler müessisede.
Bundan evel Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi, yüksek yanğın telükesi olğanı aqqında ve fevqulâde yanğın telükesi rejimi avgust 25-inece sürecegi aqqında ilân etken edi. Bunıñ içün yarımadada ateş yaqmaq ve pirotehnika patlatmağa yasaq.
Avgust 26-sında Qırımda pek sıcaq olacaq, yağanaqlar tahmin etilmey.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
İlhaq etilgen Qırımnıñ vekilleriniñ OSCE-niñ insan ölçüsi ile bağlı er yıllıq muşaveresinde çıqışı, Rusiye diplomatiyasınıñ "sessiz ekspansiya"nıñ daa bir nümünesidir, bunıñ yardımınen o, halqara topluluq yarımadanıñ Rusiye statusını tanığanını istey.
Biri olmasa, başqası ola. Tanıma beyannamesinen olmasa - halqara meydançıqlarda Qırım vekilleriniñ çıqışlarınen razılaşmaqnen. Qırım memurlarını körmege istemeysiñizmi - "cemiyet vekilleri"ni diñleñiz. Belli olğanı kibi, "adiy adamlar"nıñ bir şeyde qabaatı yoq. Olarnıñ umumiy meseleleri bar, status munaqaşalarına dalmayıp, olarnı muzakere etmek kerek.
Er angi işğalciniñ eski ve teşkirilgen taktikasına oşay. Suv sorağan ğarip üşügen balağa qapını açmaq yeterli - artından evge, saiplerniñ altın-kümüşini qıdırğan bir sürü süyrip kelip.
İşğalci ketirgen "cemiyet vekilleri"ne yol açıñız - ve yarın, resmiy delegatsiyalarda çıqarıla bilmeycek Qırım memurları artlarından kelir, ve asıl - olar ayatiy bir meselelerni muzakere eteler.
Qırım memurlarına yol açıñız - ve yarın Moskova, Qırımnen halqara ava alâqalarını qaytarmasını talap etecek
Qırım memurlarına yol açıñız - ve yarın Moskova, Qırımnen halqara ava alâqalarını qaytarmasını talap etecek, çünki "adiy adamlar" uça da, bu olarnı cezalaylar, akimiyetni degil.
Avada halqara alâqalarnı açıñız - deñiz taşımaları ve kruizlerni qaytarmağa talap eterler, o da adamlar içün.
Bütün Ğazrbiy sanktsiyalardan tek bir hatıra qalğance, köz de yümip yetiştirmezsiñiz, Qırımnıñ özü ise - sesli beyanatlarsız olsa da, amma etraftaki dünya tarafından Rusiye Federatsiyasınıñ ayırılmaz qısmı kibi qabul etilecek.
Moskova, halqara meydançıqlarnı Qırımda öz nezaretiniñ, Qırımğa öz aqqınıñ ve Qırımda öz bulunmasınıñ isbatı kibi qullanğanda, ğaliba, buña ümüt ete.
Ukraina bu siyasetke tesirli ve devamlı qarşılıq köstermese, eminim, Rusiyeniñ muvafaqiyetine iç bir türlü keder etip olamaz.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikirler, muelliflerniñ öz fikirlerini ifade ete ve muarririyetniñ noqtai-nazarını er vaqıt aks etmezler


text:
QHA qırımtatar neşiriniñ baş muarriri Gayana Yüksel bildire ki, 10 ukrain ve qırımtatar matbuat vastası Qırımdan esas Ukrainağa köçti. Bunı o aprel 8-de Kyivdeki matbuat konferentsiyasında bildirdi.
«İşğalci akimiyetni tanımaq, alıp barılğan siyasetke razı olmaq, ifade serbestligini unutmaq, tenqit etmemek, sözde Qırım akimiyetiniñ talaplarına uyğun bir şekilde vaqialarnı aydınlatmaq. Bu haber siyaseti neticesinde mezkür deñişmelerge razı olmağan kütleviy haber vastaları yarımadadan quvuldı. Qırımdan on matbuat vastası çıqtı – qırımtatar ve ukrain – olar esas Ukrainada işine devam eteler», – dedi Gayana Yüksel.
O, Rusiyege boysunğan yarımada akimiyetiniñ Qırımda çalışqan onlarnen qırımtatar matbuat vastası aqqında malümatını oyun dep adladı.
«Yalan bu, litsenziya arizasındaki yedinci noqtada yayın tili qayd etile, mında bir çoq matbuat vastası qırımtatar tilini de yaza, Qırım Roskomnadzor hızmeti ise yarımadada qırımtatar matbuat vastaları çalışa, dep bildire. Yani, 65 kütleviy haber vastası qırımtatar tilini qayd etti ve Roskomnadzor olarnı qırımtatar matbuat vastası saya. Vaziyetni iç bir şekilde aks ettirmegen bir oyun», – dedi o.
Matbuat konferentsiyası aprel 10-da qayd etilgen Qırımtatar jurnalistikası kününe bağışlana.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ uquq qorçalayıcı teşkilâtlar Qırımda ifade serbestligi bozulğanını qayd etmege başladılar.
2015 senesi aprel 1-den başlap yarımadada ATR qırımtatar telekanalı, «Lâle» telekanalı, «Meydan» radiosı qapatıldı. Bu adımnı AQŞ, Avropa birligi, OSCE, Amnesty International takbih etip, oña yarımadada qırımtatarlarğa qarşı basqı dediler.
2015 senesi avgust 10-da Roskomnadzor «Millet» telekanalı ve «Vatan sedası» radiosını kütleviy haber vastaları olaraq qayd etti. Akimiyetke qoltutqan «Millet» Kremlge boysunğan TRK «Krım» («Pervıy krımskiy») telekanalınıñ qırımtatar ve milliy yayın departamenti esasında quruldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Eger de operatorlarnıñ özleri mında işni toqtatmağa qarar almasalar, biz de almaycaqmız», – dedi o.
O keçir deviri 2015 senesi yanvar 1-de bitecegini hatırlattı.
Onıñ aytqanına köre, Qırımda ukrain mobil operatorlarnıñ abonentleri al-azırda +38 Ukraina telefon kodından başlağan nomerlerini qaldıra bileler.
«Biz, ğaliba. insanlarğa evel olğan nomerlerini qaldırmağa imkân berermiz, amma nomerlerniñ ilk raqamları mıtlaqa +7 Rusiye kodına deñişecek. Şunıñ içün sim-kartnı deñiştirmege de kerek olur», – dedi Polonskiy.
Yarımadada ukrain operatorları nasıl tarzda çalışacaqları Qırımda 1-2 aydan soñ belli olur.


text:
Silâ ve patlayıcı maddelerni qanunsız saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirov Aqmescitteki Semaşko hastahanesine teşkerüvge çıqarğanlar. Bu aqta advokat İslâm Velilâyev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Müvekkilim Edem Bekirovnı Semaşko şeer hastahanesine endokrinolog ve kardilog ekimlerine baqtırmaq içün çıqarğanlar. Bu planlaştırılğan bir teşkerüv, bugün onı SİZOğa qaytaracaqlar. Ekimler baqmaq kerek, çünki Edem ağanıñ sağlıq vaziyeti yaramay, qan şekeri yüksek, insulin ise yardım etmey», – dep tarif etti advokat.
Velilâyevniñ aytqanına köre, Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Bekirovnı ziyaret etken soñ SİZO memuriyeti müvekkilini şeer hastahanesine teşkerüvge çıqarmaq qararını qabul etti.
Aprelniñ 26-nda Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Bekirovnıñ SİZOda qaluv müddetiniñ uzatılmasına qarşı imayesi bergen temyiz arizasını red etti. Edem Bekirov iyünniñ 12-ne qadar nezaret altında qalacaq.
Advokat İslâm Velilâyevniñ aytqanına köre, müvekkiliniñ sağlıq vaziyeti soñki vaqıtları daa beter ola.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Bekirov tibbiy teşkerüvge yollanmalı, dep bildirgen edi. Tibbiy teşkerüvden soñ berilgen insulin iñektsiyaları sebebinden allergiyası olğan edi.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Raketa
Raketa (ital. rocchetta — pilpirek) — belgili raketa janılg'ısı (is jisimi) jang'anda payda bolatug'ın ku'sh ta'sirinde ha'reketlenetin ushıwshı apparat. Raketa janılg'ısı tu'rine ko're, qattı jag'ılgılı ha'm suyıq janılg'ılı tu'rlerge bo'linedi. Basqarılatug'ın ha'm basqarılmaytug'ın tu'rleri bar. Basqarılatug'ın ushıp ketip atqanda o'z jo'nelisin (trayektoriyasın) o'zgertiriwi mu'mkin. Bir basqıshlı ha'm ko'p basqıshlı Raketalar bar. Ko'p basqıshlı R. zaxira janılg'ı saling'an bo'lme, dvigatel qurılması, janılg'ı beriw dizimi, basqarıw organları, apparatları ha'm basqalardan iba'rat. Ol raketanın' belgili basqıshda ushıwın ta'minleydi. Janılg'ı zaxirası tawsılgasın, birinshi basqısh Raketanın' ushıwda dawam etetug'ın basqa basqıshlarınan ajıraladı. Raketanın' baslang'ısh (start) massası bir neshe mın' tonnag'a shekem bolıwı mu'mkin. Raketa a'skeriy iste ha'm kosmonavtikada qollanadı. Raketa belgili ushırıw qurılmalarınan ushırıladı. Raketa a'skeriy maqsetlerde, kosmosda, h.t.b islerde, xojalıq maqsetleri ushın isletiledi. Kosmik Raketalardın' jaratılıwı worıs alımları K.E.Siolkovskiy, N.I.Kibalchich, FL.Sander, V.P.Ptushko, S.P.Korolyov, sırt el alımları R.Goddard, G.Obert ha'm b. atı menen baylanıslı. [1]
SiltemelerӨңдey
- ↑ Бoлbшoe coбeTckaя eHциkлoпeдия


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadada Rusiyeniñ mahsus hızmetleri, qırımtatarlarnı sorğularğa çıqarmağa devam eteler. Milliy Qurultayınıñ icra Komiteti reisi Zair Smedlâyevniñ bildirgenine köre, mezkür sorğular Qırım blokadasınıñ teşebbüsçilerinden biri, «Lenur İslâmovnıñ işi» ile bağlı.
«Bugün qırımtatar halqınıñ Revizion komissiyasınıñ azası Remzi Muratov Rusiyeniñ UFSB bölüginde keçirilgen sorğuda şaat olaraq keçti. Taqiqatçı Talışev, Remzi Muratovnı Lenur İslâmovğa qarşı açılğan işi boyunca sorğuğa çekti. Qurultay azası advokat Cemil Temişevnen beraber edi», - dep yazdı Smeydlâyev Feysbuk saifesinde.
Bu aqta Qırımdaki rus uquq qorçalayıcılarnıñ resmiy izaatları yoq.
2015 senesi dekabr ayında Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya haberr etkeni kibi, Qırım blokadasınıñ koordinatorı Lenur İslâmovğa qarşı ğıyabiy şekilde diversiyada qabaat belgilengen edi.
2015 senesiniñ sentâbr 20 qırımtatarlarnıñ teşebbüsi ile, Qırım sıñırından keçken aşaiyt mallarınen tolu olğan yük maşnalarnıñ müddetsiz blokadası teşkil olunğan edi.
2016 senesiniñ yanvar ayında Qırım blokadası boyunca aktsiya öz formatını deñiştirdi. Blokada iştirakçileri ukrain sıñırcıları ve «Asker» adlı birleşmenen beraber umumiy areketlreni teşkil etmege planlaştıralar.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Adalet nazirligi Qırımtatar Milliy Meclisini ekstremist faaliyetinden sebep yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Bu aqqında nazirlikniñ saytında aytıla.
«Qırımtatar Milliy Meclisi» cemaat teşkilâtı ekstremist faaliyetinden sebep yasaq etilgen cemaat ve din teşkilâtları sırasına kirsetildi», – dep aytıla haberde
«Qırımtatar Milliy Meclisi» cemaat teşkilâtı ekstremist faaliyetinden sebep yasaq etilgen cemaat ve din teşkilâtları sırasına kirsetildi», – dep aytıla haberde.
Berilgen malümatqa köre, bu qarar aprel 18-de Adalet nazirligi tarafından «Qırım Cumhuriyeti prokurorınıñ cemaat teşkilâtınıñ faaliyetini toqtatmaq qararı esasında» qabul etildi.
Aprel 13-te Kreml tayin etken Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi ki, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti yarımadada mahkeme qararı olmadan yasaq etile.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye akimiyetiniñ Meclis faaliyetini yasaq etmek içün yapqan areketlerine narazılıq bildirdi. Birleşken Milletler Teşkilâtı Rusiye Federatsiyasını Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesine yol bermemege çağırdı. Avropa Birligi Meclis faaliyetini yasaq etmek niyetlerinden qasevetlengenini bildirdi.
Cuma künü, aprel 15-te, Qırımda Meclis yasaqlanması mahkemesi olıp keçti, nevbetteki toplaşuvnıñ keçirilmesi aprel 25 kününe belgilendi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescit tibbet adamlarınıñ öldürüvnde şeklengen şahısnıñ, ilk malümatlarğa köre, Bekir Nebiyevniñ, cesediniñ mahkeme-tibbiy ekspertizası noyabr ortasına qadar devam etecek, dep bildirdi RİA Novosti (Krım) agentligine Qırımda Rusiye Taqiqat komitetiniñ idare reberiniñ birinci yardımcısı Yevgeniya Belikova.
Onıñ sözlerine köre, teşkerüv Aqmescit civarında tapılğan ceset aqiqaten Bekir Nebiyevge ait olğanını, ya da olmağanını kösterecek.
Oktâbr 10-da, Aqmescit rayonında er kişiniñ cesedi tapıldı, ilk malümatlarğa köre, Aqmescitte «acele» ekimleriniñ öldürüvinde şeklengen Bekir Nebiyevge ait.
Oktâbr 12-de, Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi ATRniñ sabıq operatorı Eskender Nebiyevni «fevral 26 işi» boyunca eki yıl altı ayğa qadar şartlı olaraq apiske aldı.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar. Soñki apis cezası noyabr 19-da bitmek kerek.


text:
Felemenk ükümeti Kremlniñ qırımlı siyasiy mabüsleriniñ imayecisi olğan işğal etilgen Qırım advokatı Lilâ Gemecige «İnsan aqları lâlesi» mukâfatını berdi.
«Bu mukâfat aq qorçalayıcı faaliyet içün ve bundan ziyadesi yoq. Añlağanıma köre, elçihane meni sayladı. Namzetimni teklif etken oldımı bilmeyim. Bunıñ teşebbüsçisini de bilmeyim. Biz mukâfatlar içün çalışmaymız ve olarnı almaq bizim maqsadımız degil», – dep ayttı advokat Qırım.Aqiqat mühbirine.
Onıñ qayd etkenine köre, bu mukâfat ittifaqdaşlar ve dostlar «adaletsizlikke qarşı küreşte» bar olğanını köstere.
«Bu qıymetli bir şey, elbet. Mence, tek menim muvafaqiyetim degil. Qırımda çalışqan bütün advokatlarnıñ mukâfatıdır. «Qırım birdemligi» faalleriniñ mukâfatıdır. İnsan aqlarını qorçalağanı içün taqip etilgen bütün insanlarnıñ mukâfatıdır», – dedi Gemeci.
Haber etilgenine köre, dekabrniñ 5-nde, Dünya insan aqları künü arfesinde, Felemenkniñ Ukraina elçisi Yennes de Mol «İnsan aqları lâlesi» mukâfatını Qırım ve Odesa aq qorçalayıcılarına berecek.
Lilâ Gemeci Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleriniñ ve vicdan mabüsi tanılğan «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayevniñ imayecisi ola.
«İnsan aqları lâlesi» – Felemenk Tış işler nazirliginiñ teşebbüsiniñ tesis etilgen ükümet mukâfatıdır. 2008 senesinden berli insan aqlarına qoltutqan aq qorçalayıcı ve teşkilâtlarğa berile. 2018 senesinden itibaren Felemenk ükümeti bütün dünyada yapqan işi içün telükede olğan faal ve aq qorçalayıcılarğa yerli mukâfatlar bere.


text:
Altın saqa
Жaлпы MәлiMeT
Tüpnusqası belgisiz, köşirmesi QR OĞK QQ, 28D, 618-621-bette saqtawlı, 1946 jılı latın әrpinde dayındalğan.
Ertek tömendegi jynaqtan alındı: «Babalar sözi»: Jüztomdıq. Astana, 2011. T.74. Qurast.: QasqabasoB S., Toyşanulı A, Nabyolla N.
MәTiH
Ötken zamanda bir bay bolıptı, ol bir perzentke zar bolıptı, etek jeŋin sıdırıp, әwlye qoymay qıdırıp, bir bala surap alıptı. Bay bir küni jılqısın swarwğa kölge qulatsa, köldiŋ işinde bir qıp-qızıl ökpe jüzip jür eken. Baydıŋ aydap kelgen jılqıları köldegi jüzip jürgen ökpeden ürkip, swğa jwımaydı. Әlgi jerde bay jılqıların yirip, qurıqtap qanşa aydasa da, swğa jaba almaydı.
Sol kezde bay turıp swdağı jüzip jürgen ökpeni qurıqpen tartıp ketedi. Ökpe swğa batıp ketedi de, әldene waqıttan soŋ jalmawız kempir bolıp swdan şığadı da, baydıŋ jağasınan ala ketedi. Baydıŋ közi alaqanday bolıp, qorqıp ketedi. Bay jalmawız kempirge:
—At basınday altın bereyin, qoya ber,—deydi.
Jalmawız kempir jibermeydi.
—Osı jılqılarımnıŋ bәrin bereyin, qoya ber,—deydi.
Kempir tilge könbeydi.
Bay kempirden sasıp:
—Endi ne bereyin?—degende. Kempir:
—Jalğız balaŋdı ber, jibereyin,—deydi. Bay jalğız balasın bermek boladı, kempir baydı qoya beredi. Kempir bayğa:
—Balaŋdı qay jerde beresiŋ?—deydi. Sonda bay:
—Erteŋ köşemin, sonda balamnıŋ altın saqasın jurtqa tastap keteyin, sen jurtta sol saqanıŋ janında otırasıŋ,—deydi.
Sonımen bay jalmawız kempirge wәdesin berip, jılqıların aydap ketip qaladı.
Erteŋinde köşedi, jalğız balasınıŋ altın asığın umıttırıp jurtqa tastap ketedi. Awıl jaŋa qonısqa köşip baradı. Oynayın dese asıq, saqası joq, bala altın saqasın joqtap, jılaydı.
Sonda әkesi:
—Keşe köşip jürgende jurtta qalıptı. Barıp alıp kele ğoy,—deydi.
Bala barmaqşı boladı da, әkesinen:
—Әke, qanday tayğa minip barayın?—dep suraydı.
—Jılqışıdan surap min,—deydi bay.
Jılqışı balağa:
—Qurığındı quldıratıp, jügenindi sıldıratıp, jılqığa bar. Qay tay betiŋe qarasa, sonı min,—deydi.
Bala qurığın quldıratıp, jügenin sıldıratıp, jılqığa kelse, şettegi bir qotır tay balağa qaray qaladı. Bala sol qotır taydı ustaydı da, jügendeydi. Jügendegende taydıŋ qotırı jazıladı. Üstine toqım salğanda, qunan boladı. Üstine er salğanda, dönen boladı. Ayılın tartqanda, besti at boladı. Bala qwanıp üstine qarğıp mingende, tulpar bolıp, közdi aşıp-jumğanşa jurtqa jetip keledi. Jurtqa kelse, altın saqası oşaq basındağı tezek tübinde jatır eken. Saqa janında bir kempir otır eken. Bala kempirge:
—Şeşe, anaw jatqan saqamdı alıp berşi!—deydi. Sonda kempir:
—Şırağım, öziŋ tüsip al, öte kәrimin. Otırsam, tura almaymın, tursam, otıra almaymın,—deydi.
Sonda bala:
—Men öte jaspın, tüssem, mine almaymın, minsem, tüse almaymın,—deydi.
Sonda balanıŋ tayı saqanıŋ janına jata qaladı. Bala üzeŋgiden ayağın swırmay, saqanı ilip aladı. Tay tura qaşadı. Jalmawız kempir tura qwadı. Bala qaşıp keledi. Әri-beri qwıp jete almaytın bolğan soŋ, kempir bir tisin julıp alıp, atıp jibergende taydıŋ bir ayağın julıp tüsiredi. Tay üş ayağımen qaşıp, jetkizbeydi. Kempir tağı bir tisin julıp laqtırğanda, taydıŋ tağı bir ayağı julınıp tüsedi. Tay eki ayağımen şawıp bara jatıp, jolında bir bәyterekke kez boladı. Tay şarşayın deydi. Terek janına bara bergende, bala tayınan sekirip tüsip, bәyterektiŋ basına şığıp ketedi. Jalmawız kempir tağı bir tisin julıp alıp, bәyterektiŋ tübin qazadı, keşke deyin qazadı.
Bir kezde bir qızıl tülki keledi de, kempirge:
—Şeşe, şarşağan ekensiŋ, men qaza turayın, sen uyıqtap demal,—deydi.
Kempir tisin kempirge berip, özi uyıqtap jatadı. Tülki tisti swğa atadı da, qazğan şuqırdı qayta bitep, özi ketip qaladı. Kempir tura kelse, tisi de joq, tülki de joq. Kempir tağı bir tisin swırıp alıp, ketpen qılıp, bәyterekti qaza beredi.
Bir waqıtta tağı da bir tülki kelip:
—Şeşe, ketpeniŋdi mağan bere tur, sen şarşağan şığarsıŋ, men qazayın,—deydi.
Sonda jalmawız kempir:
—Sen tağı da ketpenimdi alıp qaşıp ketersiŋ,—deydi.
Sonda tülki:
—Ol qırdıŋ qızıl tülkisi, men saydıŋ aq tülkisimin. Bayağıda bul balanıŋ әkesi aŋ awlap jürgende meni qwıp, soğa jazdağan bolatın. Sondıqtan bul balada meniŋ kegim bar,—deydi.
Jalmawız kempir tülkiniŋ sözine senip, tağı da ketpendi tülkige berip, özi uyqığa kirisedi. Tülki tağı da ketpenin swğa laqtırıp jiberedi de, şuqırdı bitep, özi qaşıp ketedi. Kempir tursa, tağı da ketpeni de joq, tülki de joq. «Alda, oybay-ay, aldağan eken ğoy» dep, tağı da bir tisin swırıp ketpen qılıp, bәyterektiŋ tübin qaza beredi. Sonda kempir awzın aşsa, bir-aq tisi qalıptı. Kempir bәyterektiŋ tübin qaza-qaza qulatwğa jaqındaydı.
Bir zamanda balanıŋ töbesinen bir top qarğa ötedi. Bala qarğağa:
—Aw, qarğalar, qarğalar, qanatımen jorğalar. Jaylawdağı bes töbetime xabar ayta ket, meni jalmawız kempirden araşalap alsın,—deydi.
Sonda qarğalar «qarq-qarq» etip uşıp ketedi. Bir mezgilde üyrekter töbeden uşıp ötedi, bala olarğa da aytadı. Olar da ündemey uşıp kete beredi. Bir mezgilde bir qarlığaş bәyterektiŋ töbesinen әrli-berli uşıp jüredi de, balanıŋ töbesine kelip qonadı. Bala qarlığaşqa jılap turıp, tapsıradı. Burın qıstawındağı uya salğan qarlığaştıŋ balapandarına tymey, bulardı jaqsılap ösirip, uşırıp jiberedi eken. Sondıqtan bala qarlığaşpen dos eken. Sonımen, qarlığaş balanıŋ töbetterine tapsırğanın aytıp baradı. «Osınday pәlen jerdegi bәyterektiŋ basında bala tur, bәyterektiŋ tübin jalmawız kempir qazıp jaqındatqan, endi qulatwğa tayaw tur»,—deydi qarlığaş balanıŋ töbetterine.
Munı estigen soŋ töbetter şapqannan şawıp otırıp, bәyterekke keledi. Sol kezde bәyterek te jerge qulaydı.
Balanıŋ töbetteri, jalmawız kempirdiŋ qolın qol, butın but qılıp, jün-jünin şığarıp, talap öltiredi. Bala bes töbetterine kezek-kezek minip, eline aman-saw jetedi. Bala jalmawızdan aman-saw qutılıp kelgenine әke-şeşesine qattı qwanıp, el-jurtın jyıp, ülken toy qıladı.
Sonımen neşe künder ötken soŋ, bayağı jalmawız kempirdiŋ qızı qulağan bәyterektiŋ janına keledi. Kelse, şeşesi jün-jüni şığıp, ölip qalğan. Kim öltirgenin bilw üşin sol jerde qarap jürse, ytterdiŋ izi körinedi. Munan soŋ qız ytterdiŋ izine tüsip kele jatsa, köp jılqığa kez boladı. Endi awıl jaqın ekenin bilip, kele jatadı. Ytterdiŋ izi tup-twra baydıŋ qotanına alıp baradı. Bul kezde qotanğa bayağı jalmawız kempirdiŋ qızınıŋ kelgenin bilip, bes töbet jalma-jan tura umtıladı, qız kempirdey emes, öte küşti eken, bes töbetke boy bermeydi. Sol arada bala, sadaqpen atıp, qızdıŋ közin şığaradı, sadaqpen ekinşi atqanda qızdı öltiredi. Söytip, jalmawızdan mәŋgi qutıladı.
Пikip қaлдыpy


text:
Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksenov Frenkistanda akimiyet deñişse, yarımada tışına çıqıp, işbu memleketni ziyaret ete bilecegine ümüt besley. Bunı o «Russkaya slujba novostey» radiosına bildirdi.
Onı özüne davet etken frenklerniñ davetini qabul etermi degen sualge, Aksenov dedi: «Meni anda kimse kirsetmez de. Memleket yolbaşçılığı deñişse, ve bu Tış işler nazirligi ile uyğunlaştırılğan resmiy davet olsa, bararım».
Bildirilgeni kibi, iyül soñunda işğal etilgen Qırımnı bir qaç frenk deputatı ziyaret etti. Frenkistan Tış işler nazirligi bunı halqara uquqnıñ bozuluvı olaraq adladı.
Ukraina Tış işler nazirligi er bir memleketke işğal etilgen Qırımğa kiriş qaidelerini yollağan edi – ziyaretni Ukraina tarafı ile uyğunlaştırmaq kerek.


text:
İşğal etilgen Qırımda noyabr 10-dan «Rossiya segodnâ» radiostantsiyası işlemege başladı. «Sobıtiya Krıma» bergen malümatına köre, radiostantsiya «Rossiya segodnâ» devlet şirketiniñ terkibine kire.
Qırım regional bölüginde haber etkilgeni kibi, «Rossiya segodnâ» «programmaları qırım diñleyicilerine tanış olğan alıp barıcılardan, region haberlerinden, Qırım aqqında leyhalardan» ve Sputnik halqara radionıñ rusiyeli köntentinden ibaret olacaq.
«Sputnik auditoriyası – dünyada yaşağan millionlarnen insanlardır, eminim ki, olarnı bugün radio, gazeta, televideniyede olğan meynstrim-teşviqat qozğalta. Bu kibi teşviqat açıqtan-açıq halqara uquqnı, doğrulıqnı ve real faktlarnı bozıp köstere. İnsanlar başqa bir noqtaiy-nazarnı qıdıralar, biz de Sputnik radiosignalını dünyağa tarqatıp, olarğa şunı teklif etemiz. İhtiyac bar», – dep bildirdi «Rossiya segodnâ» baş müdiri Dmitriy Kiselev.
Neşirniñ bergen malümatına köre, al-azırda «Rossiya segodnâ» Qırımda künde dört saat çalışa, ileride sekiz saatlıq efirge keçmege planlaştırıla, bunıñ ile Aqmescitte matbuat-merkezniñ ve şahsiy saytnıñ açılması közde tutıla.


text:
Törkiyä parlamentı başlığı Tacikstan qunağın qabul itte
Törkiyä Böyek Millät Mäclese başlığı Mostafa Şäntop Tacikstan Wäkillär palatası räise Mahmadtoir Zokirzoda belän küreşte
Şäntop Parlamenttağı mäqamında Törkiyägä säfär belän kilgän Tacikstan Wäkillär palatası başlığı Zokirzoda belän qara-qarşı küreşte.
Şäntop häm Zokirzoda annan soñ Şura zalında oyıştırılğan wäkilleklärara söyläşülärne citäkläde.
Şäntop Tacikstan wäkillege säfäreneñ parlamentlar arasındağı êlemtälär belän bergä ike yaqlı häm regional’ xezmättäşlekne köçäytäçägenä ışanuı...
-
-
20.10.2021
-
20.10.2021
-
-
20.10.2021


text:
QIRIMTATARLARNIÑ TAQVİMLERİNE DAİR-4
HIDIRLEZ
Yazğan : Refat QURTİYEV
Tercime : Zera BEKİROVA
Hıdırlez bayramında qırımtatarlarnıñ eki biñ yıllıq mürekkep milliy tarihı aks olunğandır. Onıñ adet ve merasimlerinde halq inançlarınıñ, içtimaiy ömüri ve hocalıq faaliyetiniñ menbaları közetilmekte. Bayram quralay ayınıñ (mayıs) birinci cuma künü qayd olunıp, ondan soñ içtimaiy yıl başlana. Yıl eki mevsimge bölüne.
1. Hıdırlez bayramından soñ işçiler işke alınıp, ta Qasım ayınıñ birinci cumasına qadar çalıştıralar ve şu künü işten boşaylar. Qasım arap tilinde bölüci manasını bildire. Qasım hristianlarnıñ aziz Dmitriy kününen bir kele.
2. İşten boş vaqıt yani Qasım ayından ta Hıdırlez bayramına qadar köylüler raatlanalar. Hıdırlezden başlap Qırımnıñ çobanları qoyunlarnı Qarabi, Ay-Petri, Ormanqoş yaylâlarına aydağanlar.
Hıdırlez bayramınıñ adı eki aziz musulman sımaları Hızır(Hıdır) ve İlyasnıñ adlarından şekillengen. Olarnıñ aqqında bir çoq efsaneler mevcut. Hıdır ya da Hıdr (arapça al-Hidr ya da al-Hadir, Hizr, Hadrati Hizr, Hoca Hizr) – İslâm aleminiñ azizidir. Quranda Hızır vaazcı ve Alla oña ebediy ayat bağışlağanı yazılğandır. O, daima musulmanlarğa imanlarını qaviyleştirmege, deñizde çökkenlerge, ateşte yanğanlarğa yardım ete, hırsızlıq ve cin-şeytanlarnıñ şerrinden qorçalay. Onıñ aqqında "Allanıñ qulı araplardan…" denile. Alla oña daima doğru qarar almasına reberlik yapa. Aziz İlyasqa Alla yıldırım üstünden ükümranlıqnı ediye etken. O, çoqraqlarnı qorup, ayvanlarnı imaye ete. Hıdır ve İlyas dünya boylap keze ve insanlarğa yardımda bulunalar. Hıdır alemniñ sağ tarafından kelse, İlyas sol tarafından aylanıp musulmanlarnıñ hocalıq işleri yekünlengen, qoyunları qozulağan ve tabiat qış yuqusından uyanğan bir vaqıtta rastkelişeler. Qırımda bu vaqıt quralay ayınıñ birinci aftası, birinci cuma kününe doğru kelgen. Vaqıt keçtikçe bu kün Hıdır kelgen kün olaraq qayd etilgen.
Musulman mifologiyasında Hıdırnı başında yeşil sarığı, üstünde yeşil ya da beyaz tonlu olaraq tasavur etkenler.
Hıdırlez bayramını qayd etüv
Bayram arfesinde ev bikeleri evlerini temizleyler, divarlarnı sılaylar, çünki rivayetlerge köre Hıdırlez püsür evlerge kirmey eken. Ananeni hususan yüklü qadınlar bozmamağa tırışalar, çünki doğum ağır olmasından qorqalar. Aqşam qadınlar qalaqay, köbete pişirgenler. Köylerde yaşlar caminiñ yanında ateş yaqmağa azırlanalar. Aqşam bu yerge köyniñ sakinleri, qadınlar balalarınen, erler, qartlar toplanalar. Aqşam namazından çıqqan soñ köyniñ itibarlı adamı "Ağırlığı yavurğa, yengilligi özüme" dep, ateş üstünden atlap keçe, onıñ artından erkekler, yigit ve ösmürler tekrarlaylar. Bundan soñ erler keteler, ateşniñ yanında qadınlar, qızlar ve balalar qalalar. Ateş endi sakinley ve endi onıñ üstünden qadınlar atlaylar. Bazı köylerde er bir evniñ yanında ateş yaqılğan. Bayram arfesindeki gece balalar qorqunçlı tüş körmemek içün başlarını, dudaq ve tabanlarını sarımsaqnen sürteler, dualar oquylar. Aqşam qadınlar pencereniñ tübünde boğday sepeler, ayvanlarını ahırlardan çıqarıp, nazardan qorçalamaq içün tüteteler. Bayramnıñ sabasına ev bikeleri sığırlarını sağıp, ahırğa kirişke süt saçrata. Bu kün er bir qoranta mıtlaqa terek oturtmağa tırışqan(erkekler alma, qadınlar ise armut teregini). Bayramnı qırımtatarlar çoqraqlarnıñ yanında qır eteklerinde ötkermekni seveler. Bayram yapılacaq yerde salıncaqlar qurulıp, çeçeklernen yaraştırıla. Qadınlar biri-birilerine yeşillik berip, bayırdan tığıralar. Amma bayramnıñ eñ esas qısmı – bu, bayırdan qalaqay tığırtuv merasimidir. Eger qalaqay yüzünen töpege tüşse, demek yıl bereketli, bol olacaq, aksine tüşse, demek bereket zayıfça olması tahmin etile.
Bayram künü er yerde şamata, şeñ külkü, yır ve çıñlar yañğıray. Erkekler ise küçlerini küreşte sınaylar. Bu bayramda yigit ve qızlar tanışalar, kelin saylaylar. Bayramnıñ soñunda er kes omuzğa-omuz berip horan tepeler.
Cenübiy yalı boyunda yaşağan qırımtatarlar bütün bu merasimlerden ğayrı yalıdan deñizge qayıqnı tüşürgenler. Birisi ögde qayıqnı omuzına qoyıp kete, artından ketkenniñ qolunda bir avuç qum olğan. Olardan soñ dua oquy-oquy molla ketken. Qum alıp ketken kimse qumnı qayıq ögüne sepken.(10, 50-61 s). Etnografik menbalardan bilgenimizge köre, qırımtatarlarnrıñ Navrez ve Hıdırlez kibi baar bayramları nomay bereket almaq, ayvanlarnıñ başını arttırmaq maqsadınen yapılğan bir sıra merasimlerden ibaret olğan.
Hıdırlez aqqında rivayet
Baar. Tarla ve ormanlar yeşere, bağçalarda çeçekler aça. Tabiat qış yuqusından uyana. Köylüler Hıdırlez bayramına azırlanmaqtalar. Er bir insan bu bayramğa büyük ümütler besley. Sudaq rayonındaki Qoz köyüniñ civarında duydurmadan Hıdırlez kele. Özen yanına barıp, yüzüni yuva. Suv tınıq, tübündeki taşlar bile körüne. Hıdırlez: "Ğaliba keçikmedim" dep, köylülerniñ arzuları, maqsadlarını yuqarıdan diñlemek içün dağğa köterile. Dağ eteginde qoyunlarını baqqan çobannı, yolda ketken yılannı köre. Yılannı körgen çoban: "Yılan qaçıp ketemi, demek, Hıdırlez yaqındadır", dep tüşüne. Hıdırlez yaş olğanda yılannı at üstünde oturıp, qılıçınen öldürgen. İşte ondan berli yılanlar Hıdırlezni körgenlerinen qaçqanlar. Çoban taş alıp, yılannı öldürecek olğanda, Hıdırlez oña: "Yılannı öldürgence, yalannı öldür!", degen. Amma çoban bu sözlerni eşitmegen ve yılannı öldürgen. Yapacağını yapıp, tüşüncege dalğan: "Ğaliba, men yañlış yaptım. Barsın Alla çezsin".
Aşağıda ise köylüler Hıdırlezni qarşılamağa azırlanalar. Yaş qozu etinden kebab pişirile, er kes şeñlene. Köylülerden avlaqta qaya üstünde şemçıraq qarşısında Qoz köyüniñ sakini Abibulla otura eken. Onıñ yaş qarısı Hatice zengin bayğa sevda olğan. "Hıdırlez, maña yardım et, maña baylıq ber ki, Haticemni qaytarayım", - dep oylanğan Abibulla. O, Hıdırlez peyda olğanda şemçıraqnıñ yarığı altın tolu kiseniñ yatqan yerini aydınlatacağına inanğan. Birden er yer yarıqlaşqan ve Abibulla şu sözlerni eşitken: "Sen meni körmege istey ediñmi? Mına men keldim! Ne içün çağırğanıñnı bilem. Bilki gençlerniñ artından quvıp yetalmazsıñ. Men saña istegeniñ qadar altın beririm, amma ğam-kederni ise tek halqnen birlikte yeñmek mümkün". Hıdırlez daa sözlerini bitirmeden Abibulla uzaqta yarıq köre ve kendisini anda ata. Çalılar arasında kerçekten de bir oba altın yata edi. Açköz Abibulla o qadar çoq altın yükley ki, ayaqları qaltıray-qaltıray zornen evine yetip bara. Qapısınıñ yanında "Hatice, men ketirdim!", dep qıçıra ve can bere. Hatice ise sevgilisiniñ qoynunda tatlı-tatlı yuqlamaqta edi. Hıdırlez zavallı Abibullağa baqıp: "Bu masharalıqtan ölgeni yahşı. Aydı, bir Abibulla ketti, onıñ yerine başqası dünyağa kelir. Ömür devam ete ve tek Hıdırlez ebediy tekrarlanır", dey.


text:
Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesi «silâ parçalarını qanunsız saqlağanında» qabaatlanğan qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davanı toqtatmağa razı olmadı.
Bu aqta Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Bugünki mahkeme oturışuvı vaqtında mahkeme rus tiline tercime etilgen silâ ve patronlarnıñ ekspertizasını tedqiq etken soñ, imaye, tahqiqatçı bu ekspertiza neticelerine esaslanıp, qararda sahte malümat bergeni içün Mustafa Cemilevniñ cinayet yapmağanını aytıp, cinaiy dava toqtatılmasını rica etti», – dedi Polozov.
Aprelniñ 15-nde Ermeni Bazar mahkemesiniñ oturışuvında qabaatlav tarafı Cemilevniñ 2014 senesi mayısta Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırını qanunsız keçüv davasınen bağlı video delillerini kösterip bitirdi.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi 2020 senesi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Hatırlatamız, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca martnıñ 5-nde olıp keçken mahkeme oturışuvında imaye tarafı dava malümatlarında bozuvlarnı qayd etti. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, bozuvlar tahqiqatçı azırlağan malümatnen bağlı edi. Mahkeme oturışuvında belli olğanına köre, Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağı 15 yılğa – 2034 senesi martnıñ 5-ne qadar uzatıldı.
Mustafa Cemilev
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Aqmescit – Ukraina Yuqarı Radasına müddetten evel vekillerniñ saylavları ötkerildi. Saylavlar Lugansk, Donetsk, Qırım ve Aqyarda ötkerilmegenine baqmadan, halqara cemaatçılığı ve nezaretçiler qayd etkeni kibi, saylavlar halqara standartlarına uyıp, qanun boyunca keçirildi. Qırım.Aqiqat Meclis azalarına ötkerilgen saylavlarğa nasıl qıymet keskenleri ve yañı saylanğan vekillerden qırımtatar meseleleriniñ çezilüvini bekleylermi, kibi sualler berdi.
Meclis reisi muavini Nariman Celâl:
– Biz memnünmiz, memleketteki vaziyet, arbiy areketler ve iqtisadiy qıyınlıqlarğa baqmadan, saylavlar ötkerildi. Firqa ve namzetler arasında reyler bölüngenine baqmadan, eñ quvançlısı şu ki, parlamentke keçken deputatlarnıñ ekseriyeti Maydan, Ukrainanıñ bütünligi, mustaqilligi, Avropağa yöñelgenine qol tutalar.
Yañı parlamentte qırımtatar meselesi nasıl çezilecegini vaqıt kösterecek. Faqat, men ümüt etem ki, Kiyevde yahşı añlaydırlar: bu mesele çezilmese, neticesi de qırımtatarlarnı qanaatlendirmese, Qırımnı qaytarmaq küç olur.
Meclis azası Emine Avamileva :
– Saylavlarnıñ neticelerine tek ekzit pollar boyunca qıymet kese bilem, çünki resmiy neticeler daa elde etilmedi. Asılında, beklenilgen neticeler oldı, faqat «Narodnıy front» biraz taaciplendirdi. Yuliya Timoşenko em taqımsız qaldı, em de saylaycılarnıñ ondan közü qayttı…Sadovoynıñ «Samopomiç» firqasını begenem, amma neler yapıp olacaqlarını baqarmız. Majoritar sisteması boyunca keçkenlerni de sayacaqlar…Umumen alğanda deñişmeler olacağına ümüt etem.
Qırımlı deputat namzetlerniñ sayısı pek az, qırımtatarlarnıñ daa da az. Parlamentte küçlü ses olmayıp (ya da azlıqnı teşkil etkeni içün) ve umumen devletteki vaziyet sebebinden, Qırım ve qırımtatarlar meselesi çette qalması mümkün…İşte, kerçek aytsam hayallar qurmayım.
Meclis azası Eskender Bariyev:
– Resmiy malümatlar ekzit-pol neticelerinen bir kelse, Ukrainada 23 yıl devamında birinci kere demokratik, avropa yaqlı, demokratik küçleri vekillerinden 90 % -ğa ibaret parlament tizilecegini aytmaq mümkün. Bu kibi parlamentnen Ukrainanıñ kelecegi bar. Men, 2005 senesiniñ vaqiaları tekrarlanmamasını tiler edim, devletniñ vaziyetini köz ögüne alıp, deputatlar özara davalaşmaq degil de, vadelerni yerine ketirmeliler.
Qırımtatar melesine kelgende, parlamentte Qırım deputatları aman-aman temsil etilmey. Ve, bu Qırımnıñ inkişafına tesir ete bile. Mustafa Cemilev daima öz fikirinde qattı tura edi. Ve er şey qırımlılar ve hususan qırımtatarlarğa bağlı olacaq, Mustafa Cemilevge qanunlarnı işlep çıqarmağa yardım köstermeli. Men bellesem, bunı qırımlılar özü tüşünmeliler, bütün areketler Qırımnıñ statusını qaytarmaq içün yapılmalı.
Meclisniñ tış alâqalar bölüginiñ reberi Ali Hamzin:
– Men cinayetçi, insanlarğa nefretnen tolğan ğayelerinen belli Kommunistik firqası saylayıcısız qalğanı meni pek quvandıra, artıq ukrain halqı adından yalanlar söylemeycekler. Ukrainanıñ siyasiy meydanına yañı küçler çıqqanı körünip tura…Bu yañı parlament evelki akimiyetniñ milliy, içki ve tış siyasetinde yapqan hatalarnı közge alırmı ya da yoq, bunı zaman kösterir…
Qırımtatarlarnıñ ise, yañı parlamentnıñ saylanuvınen bağlı ümütlerine kelsek, halqımıznıñ Qırımda havfsız şekilde inkişafını temin etmekni isteymiz. Konkret olaraq Ukraina ve yañı parlamenti ne yapmaq mümkün? Tek qıtağa köçip kelgenlerni, hususan qırımtatarlarnı beklemeyip, halqara cemaatçılığı iştiraginen Rusiye ile bir dialog qurıp, Qırımda Ukraina vatandaşlarnıñ aq ve uquqlarını yerine ketirilüvini talap etmeli. Bunen beraber, Ukraina çift grajdanlıqnı bermesi mümkün, bu aq bütün qırımlılar içün olmalı. İşte, bu tek başlanğıçtır.
Haber etilgeni kibi, protokollarnıñ 38,1% işlenilgen soñ, eki siyasiy küç – «Narodnıy front» (21,60%) ve «Blok Petra Poroşenko» (21,52%) birinci yerde bulunalar. Parlamentke «Samopomiç», «Oppozitsionnıy blok», Radikalnaya partiya (Oleg Lâşko) ve «Batkivşçina» keçe.
Milliy ekzit-polnıñ malümatına köre, yañı Yuqarı Radağa 7 firqa keçe.
Qırımtatarlar milliy lideri Mustafa Cemilev prezident bloku adından halq vekili namzeti olaraq qayd etildi.


text:
Qırımda «yarımadanıñ yarı cenk vaziyetinde» «duşman telekanallarına» yer yoq, – bunı Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov ATR qırımtatar telekanalınıñ işi aqqında aytıp bildirdi. «15 minut» saytı bildire ki, cuma künü, fevral 13-te, Aksenov Bulğaristannıñ «Ataka» sağ firqası eyyetiniñ Qırım ziyareti munasebetinen keçirilgen matbuat konferentsiyasında ATR qırımtatar telekanalını tenqit etti.
Aksenov yarımadada radiostantsiya ve telekompaniyalarnıñ vaziyetini aytıp, Qırım akimiyeti «Qırımnıñ radiostantsiyaları ve telekanalları yahşı çalışmasını istegenini» bildirdi.
«Lâkin biz bazı telekanallar tarqatqan yañlış malümatqa qarşı çıqamız, bazı vaqıtları ayrı mevzularda açıq-aydın yalan aytalar», – dedi Aksenov, ve ATR qırımtatar telekanalı aqqında aytıp başladı.
Onıñ aytqanına köre, «bir de bir vaqia daa olmadı, onı ise endi bam-başqa şekilde aydınlattılar».
«Asılında ise, bazı vatandaşlarğa Qırımnıñ Ukrainağa qaytaralması ile bağlı ümüt bergen kütleviy haber vastalarınıñ işi cumhuriyette olmaycaq. Bugün ealini şaşmalatqan, vaziyetni yañlış aydınlatqan duşman kütleviy haber vastaları nege kerek»,– dedi Aksenov.
«Bazıları qırımtatar ealisini şaşmalatmağa begenedirler, lâkin telekanal ya da radio olsun, birden aytam, bizler milletlerara munasebetlerde kerginlikke yol bermeycekmiz. Bugün yarı cenk vaziyeti üküm sürmekte, sıñırda aman-aman cenk zıddiyeti, onıñ içün af etiñiz – saylamaq kerek. Qırımlı olsañız, namuslı olıp, Qırım ile soñuna qadar oluñız – men böyle tüşünem», – dep ayttı Qırım baş naziri.
ATR qırımtatar telekanalınıñ reberligi Sergey Aksenovnıñ qabaatları ile razı degil.
«Bizler özümizni duşman telekanalı olaraq saymayıq, çünki bizler akimiyetniñ ne dostu, ne de duşmanı olamız. Bu kütleviy haber vastalarınıñ vazifesi degil», – dep ayttı telekanalnıñ baş müdiri Elzara İslâmova.
Onıñ bildirgenine köre, ATR «vaziyetni kerginleştirmeyip, Qırımda olğan problemler aqqında ayta». «Olarnıñ olmağanını, mence, kimse aytmaz», – dedi Elzara İslâmova.
Yanvar 26-da ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi
Ukraina, Türkiyeniñ resmiy akimiyetleri, em de OSCE, PACE ve Avropa Birligi kanalda keçirilgen tintüvni takbih ettiler.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ faali, Qurultay Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevniñ fikirince, Qırımnıñ şimdiki akimiyeti halqtan, eñ çoq ise qırımtatarlardan qorqa.
O, Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ qırımtatar halqı sürgünliginiñ yıllığına bağışlanğan matem tedbirlerini yañı formatta keçirmek qararını izaatladı.
«Halq içün canını feda etmege söz berip akimiyetke ketkenler al-azırda halq ölsin dep, er şeyni yapalar», – dep yazdı o Facebookta.
«Qırımtatar faallerini apiske almağa devam eteler. Adamlarnı qaçırğan ve öldürgenler cezalanmadı. Şimdiki akimiyet halqtan, eñ çoq ise qırımtatarlardan qorqa, bu sebepten de bizge kütleviy tedbirlerni keçirmege izin bermeyler. Matem tedbirlerini yañı formatta keçirmek cevabı Aksenovnıñ laflarında bar (Qırım yolbaşçısı – muar.), o, olarnı qırımtatar halqı keçirgende büyük qorqu aqqında tarif ete. Hatıra tedbirlerimiz vaqtında iştirakçilerinden iç biri bir de bir millet temsilcisine qarşı basqı yapmasa da, bu qorqu bugün Qırımnı idare etkenlerge keçti», – dedi Smedlâyev.
Onıñ fikirince, «yañı formatnıñ» sebebi akimiyet vekilleriniñ matem mitingine bir çoq qırımtatarını çıqaracağından emin olmağanınen bağlı.
Qırımda Rusiye akimiyeti mayıs 18 künü Sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına bir sıra tedbirni keçirecek ola.
Qırımnıñ Rusiye Devlet şurasınıñ reis muavini Remzi İlyasov dedi ki, bu sene mayıs 18 künü «Hatıra ve qaar-qasevet kününiñ asıl formatını alacaq».
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov qayd etti ki, «tedbirler yüksek seviyede keçirilsin dep», bunıñnen bağlı buyruqnı imzalaycaq.


text:
Rusiye Federal telükesizlik hizmeti (FSB) ilhaq etilgen Qırımda milliy areketniñ faaliyetçilerini yaqalamaq ve Qırımtatar Milliy Meclisini itibardan tüşürmek maqsadınen keniş mıqyaslı mahsus operatsiyanı keçire. Bunı noyabrniñ 23-nde Facebookta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov yazdı.
«Qırımdan kelgen haberlerniñ talili köstere ki, ilhaq etilgen Qırımda Rusiyeniñ FSBsi tarafından, milliy areketniñ faaliyetçilerini yaqalamaq ve Qırımtatar Milliy Meclisini itibardan tüşürmek maqsadınen keniş mıqyaslı mahsus operatsiya keçirile», – dep qayd etti o.
Çubarovnıñ aytqanına köre, bu işte milliy areketi veteranı Veciye Kaşkanıñ qorantasını aldatıp işançını qazanğan Türkiye vatandaşı Yusuf Aytanğa provokator rolü ayırıldı.
Noyabrniñ 23-nde kündüz ilhaq etilgen Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatar faaliyetçilerini yaqaladı. FSB yaqalanğanlarnı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları dep tanıttı. Qırımtatar halqınıñ temsiliy organında bu malümat red etildi.
Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi Nariman Celâl, bir grup qırımtatar faaliyetçileriniñ yaqalanmasına sebepçi olğan Türkiye vatandaşı, qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı, dep iddia ete.
İşğal etilgen Qırımdaki FSB idaresi, yaqalanğan faaliyetçilerni, Türkiye vatandaşından «hususan büyük miqdarda mal-mülk veya para talap etüv»de qabaatlay.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl mayıs 4-te Facebook saifesinde Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Meclis boyunca qararınıñ nushasını paylaştı.
«Aman-aman bütün kün devamında Emine Avamileva ile mahkemedemiz. Tek aqşamğa yaqın, niayet, qararnı alıp oldıq... Tanış oluñız – Meclisniñ yasaq etilmesi aqqında qarar, Rusiye «adaletiniñ» nevbetteki timsali», – dep yazdı Celâl.
Mahkeme qararı 21 saifeden ibaret. Derc etilgen vesiqada, hususan, «bu iş, «Cemaat birleşmeleri aqqında» Federal qanunınıñ 47-ci maddesine binaen «Qırımtatar milliy meclisi» halqara cemaat teşkilâtı olmağanı sebebinden, mahkeme qaidelerine riayet etip baqılğanı» aqqında bildirile.
Mahkemeciler qararda «Meclis faaliyetiniñ yasaq etilmesi qırımtatar halqınıñ siyasiy, iqtisadiy, içtimaiy ve medeniy aqlarınıñ bozulmasına yol bermeycek, halqnıñ öz-özüni ifade etüv esas aqqına mania olmaycaq» dep yazdılar.
Aynı vaqıtta, cevapkâr davanı qabul etmegeni aqqında bildirile. Bunen beraber, mahkemeniñ qararında imaye delilleri qayd etilmegen, amma, bunen beraber, mahkemeciler vesiqağa yarımadada «qırımtatar halqınıñ aqları ve menfaatını saqlağan 30-dan ziyade cemaat birleşmesi faaliyetini alıp barğanı» aqqında malümatnı yazdı.
Bu qararnı lâğu etmek içün bir ay devamında muracaat etmek mümkün.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 26-da yarımada territoriyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek qararını qabul etti. Bu qararnı lâğu etmek içün bir ay devamında muracaat etmek mümkün.
Halqara toplulıq Rusiye ükümetiniñ Meclis faaliyetini yasaq etmek qararını takbih etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Oraq ayınıñ 6-da Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Temsilcisi Anton Korınevıç ”Q-hub” Qırım tasil-leyha platforması tarafından teşkil etilip, ”UniTour” adlı birinci ukrain studentler seyahat şousını numayş etken ”UniTour” leyhasını taqdim etüvde iştirak etti. 13 seriyadan ibaret olğan seyahat şousı vaqtınca işğal etilgen topraqlarda yaşap, yaqın kelecekte student olacaq gençlerge 5 ukrain şeerinde bulunğan 13 aliy oquv yurtı aqqında ikâye ete. Taqdim etüv çerçivesinde 1-nci seriya ilk kere numayış etildi.
Birinci seriyada memuriy sıñırnı keçüvnen bağlı hususiyetler, vesiqalarnı resmiyleştirüv ve Herson deñiz akademiyasında tasil aluv aqqında ikâye etile.
Cemi olaraq 13 seriyanıñ kösterilmesi planlaştırıla, er biri 5 farqlı şeerde bulunğan universitetlerni taqdim etip, mahsus devlet programmaları vastasınen oquvğa qabul etüv ceryanını tafsilâtlı şekilde añlatacaqtır. Seyahat şousı müellifleriniñ aytqanlarına köre, olar eñ güzel aliy oquv yurtlarını seçtiler.
Er bir yayın qararnen 20 daqqa devam ete. Bu vaqıt içinde onıñ alıp barıcısı tek universitet aqqında degil de, bir-de-bir gençler teşebbüslerini ya da abituriyentlerni raatsızlağan meselelerni tarif ete.
Seyahat şousınıñ alıp barıcısı – 17 yaşındaki Girey Lümanov Ukraina aliy oquv yurtuna kirişniñ bütün basamaqlarını seyircilerge köstere.
”Bu leyha – kerçek yolnıñ bir qısmıdır, yani, bu seyahatnı yapqan arada men ale daa zenaat saylayım. Biz Herson ile Odesada bulundıq. Men bu meseleni ogrenmektem, onıñ içün bu, vesiqalı ikâyedir”, – dep añlata Girey.
Leyhanıñ müellifleri esas diqqatnı zenaat seçimine ayıralar. Seriyalar universitetke kiriş aqqında ameliy malümatnı bermeknen yetinmeyip, zenaatlarnıñ hususiyetlerini de tarif eteler.
”Müimden müim maqsadımız – böyle yapmaq kerekmiz ki, olar zemaneviy Ukrainanı, onıñ çeşit türlü taraflarını körip, oqumağa aves etsinler. Akademiyadan soñ esas qaramanımız uzun seferler yapqan kerçek kapitannı ziyaret ete, gemide onınen sübetleşe, aylıqları ne qadar olğanını soray”, – dep ikâye ete seyahat şousınıñ stsenariycisi Muslim Umerov.
Temsilcilk Ukraina tarafından qırımlılar içün yaratılğan imkânlarnı tanıtqan müim leyhalarnıñ bütün iştirakçilerine minnetdarlığını bildire. YouTube kanalında bu teşebbüsni seyir etip, oña qol tutmağa çağıramız, vaqtınca işğal etilgen topraqlarda yaşağan gençlerni ise müelliflerniñ tevsiyelerini diñlemege davet etemiz.


text:
Tatar faali ve cemaat erbabı Nafis Kaşapov Poloniyada siyasiy sığınaqnı aldı.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına «Açıq dialog» fondunda bildirdiler.
Nafis Kaşapov, Tataristan qaçağı, 2014 senesinden qardaşı Rafisniñ azat etilmesini talap ete. Rafisni dekabr ayında «devletke qarşı faaliyet etüv»de qabaatlap, yaqaladılar. Qardaşınıñ azat etilmesi boyunca böyle aktsiyalardan birini Nafis Varşavada keçirgen edi, mında oña faal sürette qol tutqan ediler.
Qardaşı Rafis Kaşapov – Rusiye Federatsiyasınıñ cumhuriyeti sayılğan Tataristanda azatlıq areketiniñ yetekçisidir. Faaliyeti devamında onı ep Rusiye akimiyeti taqip ete edi, türmege qapala, ruhiy hastaları içün klinikalarda tutıla edi.
Tatar faalleri Nafis ve Rafis Rusiye istilâsınıñ başlanması ile Ukrainağa qol tuta ve Qırım işğaline qarşı çıqa ediler. Türk halqları yaşağan memleketlerde birdemlik aktsiyalarını keçire ediler.


text:
Bunı o, Rzeczpospolita gazetasına bildirdi.
«Dünya Putinge aqaycasına cevap berecegini bekleyim. Şimdi er kes bir de bir tertipni qullana», – Rusiyeniñ Qırım işğalini izaatlap, ayttı Valensa.
O, zemaneviy bir dünya «Adaletini» qurmağa» tevsiye ete. «Yavaştan er bir memleketten bir şey soramaq kerek: «Sizler, samimiyetnen, Ukraina içün ne yapa bilesiñiz?». Böyle etip bizler aqiqiy ortaqlarımıznı ve küreş usullarını bilecekmiz», – dedi Valensa.
Sabıq prezident dünya iç bir vaqıt Ukraina bölünmesini tanımamaq kerek, dep qayd etti. «Dünya Putinni XXI asırğa lâyıq bir şekilde areket etmege mecbur etecek adaletli küç tapmalı», – dep ayttı Poloniya sabıq prezidenti.
Onıñ fikirince, Rusiyege qarşı sanktsiyalar yeterli degil. «Rusiye gazı ve malı meselesini baqmalı. Şimdi bizler Rusiyeni iqtisadiy ayattan çıqara bilemizmi-yoqmı añlamaq kerek. Dünya memleketlerinden bir de bir vazife alacaq ve bu memleketlerden er biri tarafından bu vazifelerni yerine ketirelüvini nezaret etecek Adalet Komissiyasını meydanğa ketirmeli», – dedi Valensa.
Onıñ fikirince, dünya Kiyevdeki Maydanda olğan qurbanlar ve Ukrainanıñ bir qısımından marum qaluvını Putinge afu etmemek kerek, çünki «neticesi er kes içün fena omlası mümkün».


text:
Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Yaltada «Hizb ut-Tahrir» tarafdarlarınıñ yaqalanğanını bildire. Bunı o aprel 18-de «TASS» Rusiye agentligine ayttı.
«Rusiye qanunlarında terroristik tanılğan teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etkeninden sebep Yaltanıñ eki sakinine qarşı 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca cinaiy iş açıldı. Taqiqat çerçivesinde bu şahıslar yaqalandı. Delillerni toplamaq içün taqiqat-operativ tedbirler keçirile», – dedi Poklonskaya.
Aprel 18-de adliyeci Emil Kürbedinov Yaltanıñ Qızıltaş köyünde keçirilgen tintüv ve yaqalanğan eki kişi aqqında bildirdi.
Fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqaladılar. Umumen 14 insan yaqalandı, olardan dörtü apiske alındı: Yaltada İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. FSB taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmeleri ile qabaatladılar. Dörtü de Aqmescitte SİZOda yatalar. Teşkilâtqa alâqaları olmağanını aytalar.
2015 senesi qışta Aqyarda dört musulman apiske alındı: Ruslan Zeytullayev, Rustem Vaitov, Nuri Primov ve Ferat Sayfullayev. Olarnı da «Hizb ut-Tahrir» ile alâqalarında qabaatlaylar. Apiske alınğanlarnıñ soy-sopları tuvğanlarını qorumaq içün birleştiler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
“Veciye Kaşka davası”nıñ iştirakçileri - qırımtatar faalleri Asan Çapuhnıñ ve Ruslan Trubaçnıñ imayesi, Qırımda Rusiye mahkemesiniñ ükmüni temyiz etti. Mahkeme qararına apellâtsiya berilgenini Çapuhnıñ advokatı Ayder Azamatov bildirdi.
Haber etilgenine köre, apellâtsiya şikâyeti, Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı Şurasınıñ cinaiy davalar boyunca mahkeme kollegiyasına berildi. Şikâyet aprelniñ 26-sında qabul etildi.
Qırım.Aqiqat bilgeni kibi, Ruslan Trubaçnıñ ümküne köre de şikâyet berildi. Bu davanıñ qalğan iştirakçileri - Bekir Degermenci ve Kazim Ametov - boyunca apellâtsiya azırlanıla.
Aprelniñ 17-sinde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi para talap etkenlerinde qabaatlanğan «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüslerine üküm çıqardı. Ruslan Trubaç,Bekir Degermenci ve Kazim Ametov 3 yıl sınav müddeti ile 3 yılğa şartlı olaraq üküm etildi. Asan Çapuh 3 yıl sınav müddeti ile 3,5 yılğa şartlı olaraq üküm etildi,
Üküm istinafı baqılğanına qadar mabüsler ev apsinde bulunacaq.
Aynı vaqıtta, bundan evel Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaç qabaatlarını tanımağan edi.


text:
Keriç yalısında ğayıp olğan ösmürni 130 qurtarıcı ve 58 göñülli qıdıra. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirmekte.
"Qıdıruv işleri devam etmekte. Operatsiayda Qırım FVN-niñ baş idaresiniñ 32 adamı, 9 tehnikası; Qırım FVN-niñ 98 adamı, 11 tehnikası ve 58 göñülli iştirak ete", – müessise beyanatından yaza "Krıminfrom".
Sentâbr 11-inde saba Keriç boğazında Fener burnunda, deñizge ketken balanıñ qıdıruvı yapılğanı, bildirilgen edi. Keççe Tahqiqat Komiteti, ösmürniñ ğayıp olğanını teşkerip başladı.
Tünevin Qırım qurtarıcıları, yarımadanıñ sakin ve musafirlerine, Qara ve Azaq deñizlerinde yuvunmaqtan vazgeçmege tevsiye etti.
Yaltada, küçlü furtunağa baqmadan, turistler deñizde yuvuna.
Furtunalar, Qırımnıñ şimaliy yalısını bazar künü, sentâbr 8-inde qapladı. O vaqıt dalğalar 5 ballğa bara edi. Keçken raatlıq künlerde qurtarıcılar Qırımda furtuna sebebinden bir kün içinde altı insan elâk oldı, dep bildirdi. Sentâbr 9-ında Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi, deñizde daa eki insan elâk olğanını bildirdi. Qurtarıcılarnıñ malümatına köre, furtunanıñ birinci kününde deñizden eki cesedni çıqarıp oldılar, sentâbrniñ 10-unda Qırım FVN-ne atıf etken yerli matbuat, Sudaqta daa bir cesedni suvdan çıqardılar, dep haber etti.


text:
Köktürkler
Köktürk qağanatı dünya tarihinde eñ balaban Asiya devletlerinden biri Aşina Nesilinden çıqqanlar negiz salğan devlet.
meydanı 13 million km² teşkil etken. VI.ncı asırda özüniñ eñ küçlü vaqıtında bügüngi sırt künbatar Qıtay yaqlarında üküm etken küntuvar Türkistan Moğolistan Sırt kavkaz kibi yerlerni de boysundırğan.
603 yılda o imperiya eki kesekke bölüne Künbatar Türk qağanatı ve Küntuvar Türk qağanatı
Köktürk elifbasında 𐱅𐰇𐰼𐰰 degen söz Türük 𐱅𐰇𐰼𐰚 degen Türk dep yazılğan, Türkiy halqlarnıñ atası bolğan hanlıq (qağanlıq , qağanat)
Köktürklerden Burun Moğol negizli Cücen hanlığı bolğan edi , Cücen hanınıñ qızıman üylenmege istegen Köktürklerniñ birinci hanı Bumin hanğa Cücen hannıñ aytqanı ; " Menim kibi aqsüyek bir kişiniñ qızıman seniñ kibi temirci qul bolğan birev üylene almay " Şuña köre biz añlaymız ki Köktürkler Cücenlerniñ qulu bolğan edi ondan soñ köterilip azatlıqqa ımtılğanlar ve ceñgenler
Şu soğuşdan soñ Türkiyler Azat bolğan.
Köktürk hanlığı Qıtaynıñ akimiyetine kirgen Kür şad İlteriş Han kibi köterilişçiler Qıtayğa qarşı turıp baş kötergenler Köktürk Hanlığını Qıtay qolundan qurtarıp alğanlar ve qaytadan qurğanlar , ekinci köktürk qağanatı qutluq devleti dep de aytıla.