text:
Dönya matbuğatında möhäcirlär
Gazeta yazuınça, Britaniädä xäzer möselman ömmätenä küçkän keşelär sanı 50 meñgä citärgä mömkin. Yazmada şundıylarnıñ berseneñ yazmışı sa sürätlänä. Elekke Konservativ Partiäne oyıştıruçılarnıñ berseneñ ulı Don Stewart-Whyte yaratqan atası ülgändä 12 yäştä genä bula. Kürşeläre äytüençä, soñraq ul eçä, suğışa başlıy. Ämma anı belüçelär äytüençä, 6 ay elek ul eçü-tartunı taşlıy, tınıç häm itağätle bulıp kitä. 21 yäşlek Stewart-Whyte islamğa küçä häm Abdul Waxit isemen ala. Şul tirädä yäşäwçe Abid Zaman isemle ber möselman İslam anıñ barlıq sorawlarına cawap birde, şuña kürä ul Möselmanlıqqa küçte digän. Ämma bügen Stewart-Whyte zindanğa yabılğan. Ul häm tağın 21 keşene Atlantika aşa Amerikağa oçuçı AQŞ oçqıçların şartlatırğa cıyınuda ğäyepli. Şiklelärneñ öçese İslamğa küçkän keşelär.
Brünel Universitetınıñ Küzläw häm İminlek tikşerenüläre üzäge mödire Anthony Glees äytüençä, Britaniädä islamğa küçüçelär arasında radikalizm ayıruçı köçle häm monıñ belän xätta cittän kilüçe möselmannar da kileşä.
Kanadadan Britaniägä kilep İslamğa küçkän Camal Harwood bu ildä Möselman cämäğätçelege bik saq bulırğa tieş, töp mäs''älä integratsiä mäsäläse, äyye möselmannar cämğiät eçendä yaxşı urnaşıp üz urının tabarğa tieş, bez cämğiätneñ faydalı äğzaları bulırğa tieş, bez eşlibez, bez salınmarıbıznı tülibez – ämma bez bik ayırılıp torğan üzençäleklärebezne dä saqlıybız di.KoMcoMoлbckaя ПpaBдa gazetı Rogozin qart atın cikte digän mäqälädä Rodina Firqäseneñ elekke citäkçee Dmitriy Rogozinnıñ BDBdağı ruslarnıñ xoquqların yaqlaw öçen Russ tikşerenülär ictimağıy üzäge oyıştıruın iğlan itüe turında yaza.
Gazeta yazuınça xäzer Rogozin Ukrainanıñ yaña premyer ministrı Yanukoviçnıñ saylaw aldı wäğdälären ütäwen tikşerü öçen Qırımğa kitkän. Rogozin ul rus telenä däwlät tele statusı häm NATOdan baş tartunı wäğdä itkän ide, min anıñ bolarnı ütiäçägenä şiklänäm digän.KoMcoMoлbckaя ПpaBдa Däwlät Dumasınıñ Çittä Rusiäneñ maqsatların çağıldırğan oyışmalarğa barlığı 1 milliard 250 million dollar birü turındağı qararınnan soñ uq diärlek Rogozinnıñ Rus tikşerenülär üzägen oyıştıru turında belderü belän çığuına iğtibar itkän.BeчepHяя KaзaHb zamanında Xäbäşstannan, yäğni Efiopiädän Sovetlar Berlegenä oçuçılıqqa uqırğa kitkän xäzer Qazanda troleybus yörtüçe bulırğa cıyınuçı Dinegde Gemba Kebenanıñ ayanıç yazmışın sürätli.
Dinegde 1988-nçe yılda ul çaqtağı Frunze, xäzerge Bişkäk şähärenä boralaq oçuçısı bulıp uqırğa cibärelä. Ämma ul uqığanda Xäbäşstanda xärbi tüntäreleş bula. Dinegdenı häm anıñ belän uquçılarnı tüntäreleşkä yardäm itär öçen Xäbäşstanğa çaqıralar ämma alar başta uquların tämamlarğa digän qararğa kilä. Şunnan soñ alarnı watanğa xiänättä ğäyeplilär, soñraq qaytuçılarnı atıp üterälär.
Sovetlar Berlege tarqalğanda Dinegde Qırğıstanda qala, başta daimi yäşäw röxsäte, soñraq qırğız watandaşlığı ala. Ber ay çaması elek ul Qırğız dusları belän Qazanğa kilgän häm BeчepHяя KaзaHb yazuınça tizdän qara tänle Dinegdenı Qazan troleybuslarınıñ bersen yörtüçe bularaq küräçäklär.
Ämma oçuçı Dinegdenıñ maqsatı Qazanda beraz aqça tuplağannan soñ Mäskäwgä barıp Xäbäşstan ilçelenä kerü. Çönki ul inde küptännän Xäbäşstanda üzeneñ ata-anasın häm cide tuğanın yuğaltqan. Alarnıñ isänme-yuqmı ikänen dä belmi. Üz ğailäm turında berär xäbär almıy torıp cir yözendä miña tınıçlıq bulmıyaçaq di Dinegde.
Keşelärne küp oçraqta möhäcirlekkä suğışlar, säyäsi ezärlekläwlär, matdi qıyınlıqlar, yäşäw şartlatı etärä. Yäşäw şartlarınä kiläçäktä su qıtlığı da täesir itärgä mömkin. New York Times gazetı Dönyada xäzer bara torğan su atnalığı uñayınnan BMO ütkärgän ber tikşerenü näticäläre belän tanıştıra.
Su qıtlığı kiçerüçe töbäklärdä inde xäzer ük 2 milliardtan artıq keşe yäşi. Gazeta tikşerüçelärneñ, ägär dä aldağı 50 yılda şulay däwam itsä, tiz arta baruçı xalıqnıñ suğa ixtiacı 2 märtäbä artaçaq digän kisätüen kiterä. Xisapta, su qıtlığı qorallı bäreleşlärgä, yılğalarnıñ kibüenä, cir astı sularınıñ pıçranuına kiterä ala dielä. Bu şulay uq igençelek öçen tağın da zurraq ciräm cirlärneñ häm urmannarnıñ yuq itelüenä häm küplärneñ açlıqta qaluına säbäp bula ala dielä.


c: text/html

text:
Çeçnä temasın, döreseräge Kaqırovnıñ üterelüe mäsäläsen dävam itäbez. İngliz gazetası "Guardian"nıñ bügenge sanında bu xaqta basılıp çıqqan märsiädä Çäçän prezidentı Mäskävneñ qorçağı dip xisaplana ide dip äytelgän. Mäskäv tarafınnan saylap alınğan Ahmed Qadırov 7 ay elek prezident itep saylandı häm anıñ ilbaşçılığı kiçä bomba şartlau näticäsendä hälak buluı belän tämamalandı.
Maqälä aftorı İan Traynornıñ yazuınça, Qadırov , prezident Putinneñ taktikası näticäsendä Çeçnäneñ xäzerge tarixında töp şäxeslärneñ berse bulğan ide. Putingä , üzen Çeçnä suğışınnan yıraqtaraq totu , Masxadovnıñ statutın kimetü häm ber ük vaqıtta üzenä turılıqlı şäxes kiräk ide. Putin ikençe Çeçnä suğışın başlatqançı, Qadırov Çeçnädä xörmät itelgän din äxele ide. Boris Yeltsinneñ Russiäsenä qarşı uñışlı räveştä suğış alıp barğan Dudaev Qadırovnı Çeçnäneñ oluğ Möftise itep bilgelägän ide. Qadırov üz nävbätendä Russiägä qarşı cihad iğlan itte. 1999-nçe yılda Qadırov komandirlarnıñ İslam İnternatsionalizmına taba auışu säbäple, İslam fundamentalizmına qarşı pozitsiä aldı häm soñğı çiktä Kreml belän kileşte. Masxadov anı Çeçnäneñ möftise urnınan çitlätte. Läkin Kreml belän pakt tözü Qadırovnı xakimiätkä häm xosusi armiägä iä buluına kiterde. Qadırov Qazaxstnada sörgendä tua. İke yäşendä çaqta çeçennärne Üzäk Aziägä sörgengä cibärgän Stalin ülä. Qadırov sovet çorında auıl xucalığı häm tözeleş buyınça belem ala. 80-nçe yıllarnıñ urtalarında, Gorbaçovnıñ liberallaştıru yıllarında üzen dingä bağışlıy . Buxara häm Taşkentta dini belem ala. Ul şulay uq Oman häm Yordaniädädä uqıy häm 1991-nçe yılda SSSR cimerelgäç vatanına qayta. 1993-nçe yılda Dudayevneñ bäysezlk köräşe qızğan çaqta Çeçnäneñ möfti urınbasarı , ä inde 95-nçe yılda möfti bula, Russiägä cihad iğlan itä. Läkin, soñğaraq bu färmanın köçtän çığara. Putin iğlan itkän suğış barışında, Kreml xakimiät öçen üzara köräşkän qäbilä başlıqları häm komandirlarğa qarşı Qadırovnı üz safına cälep itü öçen tırıştı. Näticädä uzğan yılnıñ üktäberendä Kremlneñ kürsätmäsenä esasän prezident itep saylandı. Putingä 1997-nçe yılda şaqtıy ğadel saylaularda ciñep çıqqan Masxadovnı çitlätü kiräk ide. Qadırov saylaularda qatnaşuçılarnıñ 80 protsentın aldı dip iğlan itelde. Bu Putingä Çeçnädä suğış bette häm demokratiä urnaşa bara dip belderüenä yardäm itte. Ul vaqıttan birle Qadırov ulı citäklägän häm üzenä turılıqlı iminlek köçlären nığıtu belän mäşğul buldı. Soñğı aylarda ulı keşe urlau , korupsiädä ğäyeplände. Qadırov 2000-nçe yılnıñ iyünennän başlap Russiä tüzegän vaqıtlı administratsiäne başlığı bulıp nığıtmağa äylängän Gudermesta yäşäde. Ul Russiäne Çeçnädä keşe xoquqların bozuda häm rämixsezlektä ğäyepläp çıqqaladı. Mäskäv bolarnı iğtibarsız qaldırdı , läkin, bu tänqitlär Qadırovnıñ Mäskäv qorçağı bulmauın kürsätä dip tä monnan faydalandı. Qadırov rus jurnalistı Anna Politkovskayağa üz vaqıtında bolay digän ide : "Ğadi keşegä ireklek kiräkmi. Bez axmaq dip äytmäs idem. Läkin, bez çeçennär başqa millätlärgä qarağanda suğışçanıraq häm qayber vaqıtlarda suğışçanlıq instinktınıñ höm üzebezneñ eksplotatsiälänüenä yul quyabız. "
Färit İdelle, Praga.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mödäris Äbäkirov: Tatarstanda mäğärif ölkäsenä iğtibar zur
Bu könnärdä respublikanıñ mäğärif ölkäsendä şaqtıy ğına xäbärlär, yañalıqlar bulıp tora. Menä şularnıñ berniçäse genä. Pänceşämbedä Tatarstannıñ Mäğärif ministrlığı Microsoft kompaniäse belän zamança informatsion texnologiälärne üsterü turında kileşü imzaladı. 3-4 avgustta Qazanda respublika mäğärif xezmätkärläreneñ kiñäşmäse uzdı. İnde äytep kitkänebezçä, anda küp kenä çittän kilgän belgeçlär, ğalimnär dä bar ide. Mäsälän, kiñäşmäneñ eşendä Yewropa Şurası belgeçe, Microsoft şirkäteneñ Rusiädäge wäkile häm başqalar qatnaştı. Qunaqlar arasında çittäge millättäşlärebez da buldı. Şularnıñ berse - Mödärris Äbäkirov – Novosibirski ölkäseneñ milli-mädäni avtonomiäse citäkçese. Mödärris äfände milli mäğärif belän qızıqsına, şähärneñ pedagogiä litseyında alman telen uqıta, anıñ tatar tele häm häm ğomum Yewropa tellär standartlarına bağışlanğan maxsus proyektı da bar. Älege proyekt belän bez sezne äle kiläçäktä tanıştırırbız. Bügen isä Mödäris Äbäkirov Azatlıq radiosınıñ Qazan studiäsendä qunaqta häm ul 3-4 avgustta Qazanda uzğan avgust kiñäşmäse xaqında üz fikerläre belän urtaqlaşa.
Kiñäşmädä şundıy zur qunaqlarnıñ qatnaşuı, anıñ däräcäsen kürsätä. Cıyılışqa respublika prezidentı da kilgän ide, dimäk Tatarstanda xakimiätneñ dä mäğärif mäs’älälärenä iğtibarı zur. Bezdä mondıy cıyınnarda barı tik mäğärif xezmätkärläre genä qatnaşa. Problemalarğa kilgändä, milli mäğärif belän qızıqsınğan keşe bularaq, minemçä, Rusiä töbäklärendä äle haman da tatar telen uqıtuda xäl itelmägän mäs’älälär şaqtıy. Alar arasında däresleklär, uqıtuçılar citmäw. Bezdä mäğärifne üsterü programmaları tözelä, läkin alarda milli mäğärifkä qağılışlı mäs’älälär kertelmi. Annarı, milli tärbiä mäktäptä berniçä säğät tatar tele häm ädäbiäten uqıtu belän genä çiklänergä tieş tügel. Ul küpyaqlı, maxsus programma nigezendä alıp barılırğa tieş. Bu wazğiätne üzgärtü östendä töbäklär dä, Tatarstan da bergäläp eşlärgä tieşBu 3-4 avgust könnärendä Qazanda uzğan Tatarstan mäğärif xezmätkärläreneñ kiñäşmäse, milli mäğärif problemaları xaqında Novosibirskidan kilgän millättäşebez Mödäris Äbäkirov fikerläre buldı.
Gölnaz İlgizär


text:
Foto: БayыpжaH ЖyacбaeB
Ükimet basşısı Baqıtjan Sağıntaevtı Tarazdağı sw burwğa belgilengen eldegi eñ tömen tarïf tañğaldırdı, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
«Tarazda sw burw qunı – 8 teñge. Bul bağağa qanday` jöndew jürgizwge boladı? Jalaqı tölewge äzer jetetin şığar. Soñğı ret tarïfti qaşan kötergen? Özge öñirlerde, mısalı, Qarağandıda 96 teñgege dey`in jetedi. Ay`ırmaşılıq ülken. Biraq, bul rette sw jüy`eleriniñ jağday`ın qaraw kerek. Mümkin 8 teñge jetkilikti şığar. Bul rette şığındardı da qarağan jön», - dedi bügin B.Sağıntaev xalıqtı swmen qamtamasız etw mäselesi qaralğan ükimet otırısında.
Baqıtjan Sağıntaev jawaptı tulğalarğa osı bağıttağı jumıstardı jüy`elewdi tapsırdı.
«Esep pen qarajat jïnawdı tärtipke keltirw kerek. Bul rette äkimdikterdiñ deñgey`in tüsirwdiñ qajeti joq. Äy`tpese, key`bir şağın qalalardıñ basşıları özderi jürip, aqşa jïnay`dı. Erteñ awla jïnay`mız ba? Äkimdikterdiñ deñgey`in tüsirip jatırmız. Sondıqtan, jumıstı tärtipke keltirip, aqşanıñ jïnalwın ulğay`tw kerek», - dedi Ükimet basşısı.


text:
Rusiädäge suğış veterannarı Ciñü bäyrämen qarşılıy
Estoniä belän Rusiä citäkçelege arasında çıqqan ğawğa bıyıl bar Ciñü bäyärmen bilgeläwgä dä zur yoğıntı yasadı. Mäskäwdäge säyäsätçelär üz qaramağındağı törle oyışmalar, bigräk tä yäşlär xäräkäte aşa ğawğanı tağın da küpertep, monı ildäge watandar xislärne köçäytü öçen qullana. Tallinndağı waqiğälärdän küñele töşüen añlap bulğan berdänber törkem bulıp suğış veterannarı tora.
Yäş ğäskäri bularaq Qızıl Armiägä 1941-nçe yılda uq alınğan häm suğışnıñ soñğı könenä qädär köräşkän Boris Oçkin, Tallinndağı xällär küp kenä veterannarnıñ küñelen qırdı, di:
"Bez moña älbättä näfrät belän qarıybız. Alay eşlärgä kiräk tügel ide. Menä şulay kinät kenä veterannar küñelenä tökerü yaramıy. Äkrenläp, tınıç qına kileşep eşlärgä bula ide ul küçerüne, estonnar xäzer eşlägän kebek tügel. Bu bezneñ suğışçılarıbıznı xurlaw. Ämma bu inde säyäsät", dip belderä suğış veteranı Boris Oçkin.
Anıñ belän ikençe ber veteran, Mixail Borisov ta kileşä. Ul da, estonnar ğawğanı xäzer çığarıp döres eşlämäde, monıñ öçen uñay waqıt tügel ide, di:
"İñ yamanı şul - alar monı Ciñü bäyräme aldınnan eşläde. Ütkännän soñ da eşläp bulır ide, andağı urıs mäxälläse belän kileşep söyläşerlär ide. Tantanalı räweştä ziratqa küçererlär ide. Xalıqara etiket qağidälären ütärgä kiräk bit inde", dip zarlana Mixail Borisov.
Yäğni ike veteran da Tallinndäge sovet ğäskäriläre cäsädlären tieşle tantana belän ziratqa küçerüne nigezdä kire qaqmıy, barı tik bu eşneñ waqıtsız häm, alar fikerençä, şaqtıy tupas başqarıluın tänqitli.
Veterannar üzläre moña ğomumän, säyäsätçelär belän çağıştırğanda, küpkä ayıq aqıl belän qarıy. Alar suğış xätiräläre tiräsendä problemalarnıñ ber Tallinndä genä tügel, Rusiäneñ üzendä dä buluın kürä, misal öçen. Boris Oçkin üzeneñ äle haman da Mäskäw mäktäplärenä barıp, batırlıq däresläre birüen äytä, häm yäş buınnıñ ikençe dönya suğışı xaqında mäğlümäte bik bulmawına uftana.
"Yäşlär kübräk Hitler bunkerınıñ nindi tiränlektä yatuı belän qızıqsına. Ä inde alardan, qaysı böyek urıs ğäskär başlıqların beläsez dip sorasañ, tınlıq, berni däşmilär", di suğış veteranı Oçkin.
Ämma säyäsätçelärne bu bik borçımıy kebek, alar öçen şul yäşlärneñ eston, yä başqa ber ilçelek yanına cıyılıp xakimiät öçen kiräkle şiğarlär qıçqıruı möhimräk, digän xis qala.
Kärim Kamal


text:
Bayram Şençalar - Kozan Dağı
Sanatçı : Bayram Şençalar
Türkü : Kozan Dağı
Etiketler : Bayram Şençalar - Kozan Dağı türkü indir, Bayram Şençalar - Kozan Dağı türkü dinle, Bayram Şençalar türküleri, Kozan Dağı mp3 indir, Bayram Şençalar türküleri Kozan Dağı türküsü, Kozan Dağı sözleri, Bayram Şençalar mp3 dinle, Bayram Şençalar download, Kozan Dağı bedava mp3, Bayram Şençalar türkü sözleri, Bayram Şençalar türkü dinle, Bayram Şençalar son albüm indir
Bayram Şençalar Türküleri
Bayram Şençalar - Aslan Mustafam
Bayram Şençalar - Saffet Efendi
Bayram Şençalar - Şerife Hanım


text:
Ministrlar Kabinetı brifinğı Qazannıñ 1000-yıllığına äzerlek barışına bağışlandı
Tatarstan Ministrlar Kabinetınıñ sişämbe brifinğı bu yulı Qazannıñ 1000-yıllığına äzerlek buyınça federal' programma ütäleşenä bağışlandı. Brifingnı nigezdä 1000-yıllıqqa äzerlek buyınça maxsus komissiä citäkçese Boris Pavlov alıp bardı. Anıñ sљylägänennän añlaşılğança, federal' programma inde 1.5 yıl ğamäldä. Şaqtıy ğına eşlär başqarılğan. Federal' programmada berençe urında Qazan Kremlen üzgärtep qoru, çönki ul Qazannıñ 1000-yıllığınıñ simvolı, UNESCOnıñ tarixi şähärlär isemlegenä kertelgän. İkençe urında Qazan däwlät universitetın äzerläw. Çönki anıñ äle 200-yıllığın da layıqlı itep uzdırırğa kiräk. Öçençe urında, Boris Pavlov äytüençä, Qazan passajı. Mäğlüm ki, Qazandağı iñ güzäl, arxitekturası iñ original' bu bina distälärçä yıllar näq Qazannıñ üzägendä yärımcimerek xäldä yabılıp tora. Şunnarı soñ Qazannıñ 1000-yıllıq äzerlek federal' programmada çiratta xäräbä yortlarnı tezekländerü, metro tözü häm yullarnı tezekländerü, olı häm keçe transport bocraları tözü mäsäläse tora. 1.5 yıl eçendä iñ zur eşlär – Qazan Kremlen tergezüdä, xäräbä yortlarnı sütü, metro tözü dä (anıñ 1,5 km tözelgän dip sanala) häm yullarnı tezekländerü başqarılğan.
Çınnan da, 1,5 yıl eçendä Qazannıñ 1000-yıllığına bağışlanğan küp kenä eşlär başqarılğan, şuña kürä jurnalistlar birgän sorawlarğa cawap totu şaqtıy ciñel buldı.
Qazannıñ 1000-yıllığına Märcäni mäçete dä tezeländereläçäk häm yañartılaçaq, inşalla. Älegä federal' byudjettan programmanı ütäw öçen aqçalar kilep tora. Berençe yartıyıllıqta bıyılğa bilgelängän aqçalarnıñ yartısı diärlek bülep birelgän. Ğomumän, 64 milliard sumlıq programmanıñ 1/3 öleşe federal' byudjettan, 1/3 - respublika byudjetınnan, 1/3 – törle şirkätlärdän, oyışmalardan, investorlardan cälep itelgän aqça bulırğa tieş. Älegä Qazannıñ 1000-yıllığına äzerlek programmasın finanslawnı beräwdä soraw astına quymıy. Şulay da, düşämbe könne uzğan xökümät utırışında 2003 yılğa byudjet proektın räweşläw mäsäläsen qarağanda, premyer-ministr Röstäm Miñnexanov, eşläp tapqan aqçalarğa ğına yäşibez, digän şiğar belän çıqtı.


text: İnde xäbär itkänebezçä, düşämbe könne Ministrlar Kabinetı utırışında Tatarstan prezidentınıñ 2003 yılda Däwlät Şurasına yullamasın ütäw programması tikşerelde. Älege waqiğanı taswirlauçı mäğlümat çaraları “Tatarstan däwlät säyäsäteneñ töp maqsatı – xalıqnıñ layıqlı tormış däräcäse häm tormış itü sıyfatı”, “Yullama kierenke eş taläp itä” digän baş aslarında çıqtılar. Layıqlı tormış däräcäse - ul berençe çiratta qulğa alıp eşlärlek eş, xezmät xaqı, torır urın-fatir. Eş, xezmät xaqı, toraq mäsäläse bıyıl bik kierenke. Şuña kürä Ministrlar Kabinetı utırışı da bik kierenke bardı. Premyer-ministr däwlät çinovnikların, xätta iñ yuğarı däräcädägelären – ministrlarnı, rayon administratsiäse başlıqların kisätte, tärtipkä çaqırdı. Xäyer, monısı inde zamançalıq, “bez keşedän kim meni” digännän qılınğan ğamäl dä bulırğa mömkin. Küptän tügel “EдиHaя Poccия” firqäse citäkçese Boris Grızlov “pыбa rHиeT c roлoBы”, yäğni “ balıq başınnan çeri” dip iñ yuğarı çinovniklarnıñ küñelenä şom saldı bit.


text:
Sergey Bagapş Gruziä prezidentınıñ Abxaziä turında äykännärenä tänqit belderde
AUDİO: Sivilizatsiäle illär, sivilizatsiäle keşelär bu mäs'älälärne söyläşülär aşa çişärgä tieş. Ä mondıy köç belän basım yasawlar, Abxaziägä qarata, yäki başqa berär ilgä qarata mondıy tupas belderülär bezneñ illär arasında säyäsi dialognı tizräk başlarğa yardäm itmiäçäk.
Abxaziä belän Könyaq Osetiä Gruziädän de-facto bäysezlek alğannan birle bu ike respublika belän tığız elemtädä torğan Rusiä Saakaşvilinıñ äytkännäre turında tağın da uylaw kiräk dip belderde. Könyaq Osetiä citäkçese Eduard Kakoytı Gruziäneñ täqdimen kiçä ük kire qaqtı.


text:
Rusiä sänäğät häm energiä ministrı Viktor Xristenko dönyanıñ sänäğät üseşe alğa kitkän illäre Rusiäneñ demokratiägä tuğrı buluın häm salqın suğış öräklärennän qotıluın tanırğa tieş dip belderde.
Bügen Financial Times gazetında basılğan mäqäläsendä Xristenko AQŞ vitse prezidentı Dick Cheneynıñ Rusiä üzeneñ zur energiä baylıqların säyäsi basım yasaw öçen qullana digän ğäyepläwlärenä qarşı çığa.
Germaniäneñ Bild gazetına interviewda AQŞ prezidentı George Bush Rusiä qarşılıqlı işarälär cibärä häm bu AQŞ xökümäten Rusiäneñ matbuğat häm din irekläre, şulay uq başqa irekleklär bulğan çın demokratik ilgä äwerelü niätenä şik belän qararğa mäcbür itä di.
Bu äñgämäneñ Aq Yorttağı ölgesenä qarağanda, Bush AQŞ Rusiäneñ üzendäge neft' şirkätlären säyäsi bulırğa oxşağan maqsatlarğa ireşü öçen faydalanuına borçıla dip beldergän.


text: “Qanunsız immigratsiägä qarşı” isemle xäräkäte Piterburda miting ütkärde. Anda qatnaşuçılar Koreliyäneñ Kondopoga şähärendä yäşäwçelärgä teläktäşlek kürsätä. Belgänegezçä, älege şähärdä Kafqazlılarnıñ säwdä urınnarı tarmar itelgän ide häm üt törtelgän ide. Rusiä mäglümat çararı xäbär itüençä, andıy qarşılıq çaraları başqa şähärlärdä dä ütärgä tieş. Yaroslavldä ütkän töndä möçetkä höcüm buldı, dip xäbär itelä. Mäçettä uqular barğanda berniçä keşe taşlar häm yana torğan sıyıqça tutırğan şeşälär taşlıy, höcüm itüçelärne ezläw bara.


text:
Rusiägä yulı yabılğan gruzin şäräbe başqa bazarlarnıñ qapqasın şaqıy
Gruziäneñ awıl xucalığı ministrı Mixail Svimonişvili säfär belän Mäskäwdä yöri. Anıñ Rusiä räsmiläre belän söyläşüläre üzägendä Mäskäwneñ ildä gruzin şäräblären satunı tıyuı tora. Bu turıda qarar martnıñ 27-sendä çıqtı, ägär dä ul ğämäldä qalsa, Gruziäneñ şäräb industriäsenä tözätelä almaslıq zian kiläçäk. Moña qädär ul citeştergän eçemleklärneñ zur öleşe Rusiägä satıla ide. Räsmi Tiflis, Rusiä ğämäle artında säyäsät yata, dip zarlansa da, çärşämbe könne qayber şäräblärneñ sıyfatı çınnan da naçaq bula aluın tanıdı.
Bu Gruziäneñ iñ awırtqan cirenä suğuğa tiñ buldı. Äle sovet çorında uq danı taralğan gruzin şäräbläre nigezdä Rusiädä genä satıla ide. Alardan baş tartu xäzer Gruziäneñ şäräb industriäsen yuqqa çığu aldında qaldıra. Eş şuña barıp citte ki, säfär belän Qıtayğa kilgän prezident Mixail Saakaşvili, saqlanu ministrı İrakli Okruaşviligä gruzin şäräbläre öçen yaña bazarlar tabu kürsätmäsen birüen äytte:
"İl eçendäge şäräb säwdäsen köyläw premyer-ministr eşe bulsa da, yaña bazarlar tabu yöklämäsen min ayırım ber törkemgä biräm häm şul törkem belän citäkçelek itüne İrakli Okruaşvilidän ütenäm. Bu anıñ öçen östämä ber wazifa, häm ul NATO säfärennän qaytu belän min anıñ Ukraina, Könçığış Yewropa häm Baltiq illärenä baruın telim", di Mixail Saakaşvili, gruzin şäräbläre öçen yaña bazarlar ezläw eşen başlaw xaqında.
Gruziä prezidentınıñ şuşı kürsätmäse üz çiratında yaña imeş-mimeşlär çığaruğa kiterde, Saakaşvili premyer-ministr Zurab Noğaydeli urınına näq menä Okruaşviline äzerli, digän süzlär köçäyde. Noğaydeli üze bu uñaydan ber dä borçılmawın äytä:
"Prezident Saakaşvili şäräb öçen yaña bazarlar tabu eşen İrakli Okruaşviligä xökümät äğzası bularaq birä. İmanım kamil, İrakli prezidentnıñ bu burıçın osta itep ütär. Min bu xaqta prezident Qıtayğa kitär aldınnan anıñ belän kiñäştem, häm tulısınça xuplıym", dip belderä Gruziäneñ premyer-ministrı, saqlanu ministrına gruzin şäräbläre öçen yaña bazarlar tabu yöklämäsen birü turında.
Gruzin yağı Mäskäw qararın tar säyäsi säbäplär belän añlata, bu Tiflisneñ soñğı yıllarda Könbatışqa taba borıluı öçen cäza bulıp tora, dip belderä. Rusiädä tıyılğan gruzin şäräbe Yewropada da, Quşma Ştatlarda da uñışlı ğına satıla, ul törle kürgäzmälärdä, şul isäptän xäzer añarda kinät kenä ağulı matdälär tapqan häm satunı tıyğan Rusiädä dä yuğarı büläklärgä layıq bulğan ide. Gruzin xökümäteneñ zäğif yağı şunda - ildäge şäräb industriäsen ul tulısınça üz qulında totmıy häm şul säbäple sıyfatnı da kontrol itä almıy.
Kärim Kamal


text:
Terrorçılar törkemendä, çınnan da, tatarlar bulğanmı?
Waqıt uzğan sayın, Tatarstan cämäğätçelegendä soraw tua. Rusiä mäğlümat çaralarında terrorçılar turında mäğlümatlar çığa başladı. Rusiäneñ däwlät kanalı xäbär itkänçä, terrorçılar törkemendä törle millät keşeläre bulğan. Mäsälän, Tönyaq Kavkaz Prokuraturası xezmätkäre Mixail Lapotnikov mäğlümatlarına qarağanda, älege törkemdä ğäräplär, tatarlar, qazaq häm cirle xalıq wäkile bulğan. Qulğa alğan terrorçı, üze, üzbäklär häm çeçennar turında ğına äytä. Başqa çığanaqlar terrorçılarnıñ isemnären dä atıy. Ämma ul xäbärlärdä çığışları belän Çeçnäydän häm Osetiädän bulğan keşelär xaqında ğına mäğlümat birelä. Şul uq waqıtta, 7 terrorçınıñ gäwdälärenä qarap, kem bulğannarın tanıp bulmıy, dip xäbär itelä. Qazaqstannıñ Rusiädäge ilçese Rusiäneñ General Prokuraturasında maxsus möräcäğät yasap, mäktäpne qulğa alğan terrorçılar törkemendä qazaqlarnıñ bulu bulmawı turında räsmi añlatma birüne taläp itte. Tatarstan xakimiätläreneñ Rusiä General Prokuraturasınnan Cinäyätçel törkemdä, çınnan da, tatarlarnıñ bulu, yäki bulmawı turında qızıqsınuı xaqında mäğlümatıbız yuq.Bikä Timerova.


text:
Respublika byudjetında östämä kompensatsiäne kimetmäs öçen aqça tabılırmı?
Belgänegezçä, Tatarstanda byudjet oyışmasında eşläwçelärneñ eş xaqları berdäm tarif çeltäre sannarı häm respublika byudjetınnan tülänä torğan östämä aqça – kompensatsiädän tora. Tatarstan respublikası xökümäte şuşı yılıñ 9nçe üktäberendä çığarğan qararında 1nçe üktäberdän bilgelänä torğan yaña tarif çeltäre sannarı täqdim itte. Mäsälän, iñ tübän razryadlı xezmätkärlär 600 sum tiräse alaçaq, 10nçıdan alıp 13nçegä qädär eş xaqı - 1 400 sumnan başlap 1800 sum däräcäsendä bilgelänä. İñ yuğarı 18nçe razryadta 2700 sumlıq eş xaqı turı kilä. Östämä kompensatsiä tüläwläre 1nçe razryadta 415 sumnan başlana, annan soñ kimi başlıy häm iñ yuğarı basqıçta 234 sumğa qädär töşep citä.Tatarstanda yäşäw minimumı 1800 sum tiräse dip isäplänä. Bügen Tatarstanda yäşäw minimumınnan tübänräk däräcädä respublika xalqınıñ 18% yäşi ikän. Bu sotsial häm iqtisadıy tikşerenülär üzäge mäğlümatları ide. İnde eş xaqın qarıyq:
şuşı artu näticäsendä byudjet çeltärendä eşläwçeneñ 10nçı-14nçı razryadı bulsa, anıñ eş xaqı - 1700-2200 sum tiräsendä bula. Bu sannar da yäşäw minimumınnan ällä ni artmıy .
Sişämbe könne kiç, Tatarstanıñ «Yaña ğasır» televideniese efirında deputat Oleg Morozov çığış yasap, şuşı mäs’äläneñ xäl itelü mömkinlegenä işärä yasadı. Anıñ süzlärençä, xökümättä häm parlamentta respublika byudjetınnan tülänä torğan kompensatsiälärne kimetmiçä, elekke däräcädä saqlaw yulların ezlilär. Bu oçraqta, Tatarstanda tulayım sanağanda eş xaqı 33% artaçaq.Mäğlüm bulğança, Tatarstan Däwlät Şurası respublika byudjetın 1nçe uqılışta ğına qabul itte. Byudjet oyışmaları xezmätkärlärenä kompensatsiä tüläwlären kimetmäw mömkinlege xaqında bügen räsmi oyışmalardan cawap alıp bulmadı. Şuña bu temanı aldağı tapşırularda däwam ittererbez.
Bikä Timerova.


text: Xalıqara ekspertlar törkeme xisabına kürä, dönya cämägätçelege terrorğa qarşı köräştä citärlek eşlämi. Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ İminlek Şurasına kiçä cibärelgän xisapta BMOnıñ maxsus isemlegenä kergän Äl Qäidä äğzaları belän bäyläneştä dip uylanılğannarnıñ qoral taşuın tuqtatu turında älegä qädär ber genä däwlät tä mäğlümät birmägän. 34 däwlät xalıqara terror belän bäyläneştä dip uylanılğannarnıñ xisapların tuñdırdı. Ekspertlar bu bik az dip bäyäli. Alar mäğlümätençä, Quşma Ştatlarda 11 sentäbr xöcümnären isäpkä almıyça här zur terror ğämäle kim digändä 50 meñ dollarğa töşä.


text:
Qırğızstan parlamentiniñ depwtattarı "Konstïtwcïyağa özgerister engizwge bay`lanıstı referendwm künin belgilew twralı" zañ jobasın talqılaw kezinde, Konstïtwcïyanıñ tüpnusqası qay`da degen sawal qoy`dı.
centralasian.org-tıñ xabarlawınşa, Qırğızstannıñ ädilet mïnïstri Jıldız Mambetalïeva özi basqaratın mekemede Konstïtwcïyanıñ tek köşirmesi bar ekenin ay`tıp, tüpnusqası prezïdent äkimşiliginde bolw kerek dep jawap berdi.
Prezïdenttiñ parlamenttegi wäkiletti ökili Moldakwn Abdıldaev prezïdent äkimşiliginde Konstïtwcïyanıñ negizgi nusqası joq dep mälimdedi. «Qay`da ekenin bilmey`min, surastırmadım, bul mäsele tayawda ğana köterildi», - dep mälimdedi ol.
Depwtat Natalʹya Nïkïtenko eldiñ Ata zañınıñ tüpnusqası qay`da ekenin eşkim bilmese, onda osığan dey`in Qırğızstan qanday` Konstïtwcïyanı negizge alıp keldi dep mäsele köterdi.
Qırğızstannıñ burınğı bas prokwrorı, depwtat Aïda Salyanova Ata zañnıñ tüpnusqasın tabw twralı arnay`ı komïssïya qurwğa şaqırdı. Onıñ sözderinşe, tüpnusqanı tappay`, özgerister engizw twralı söz ay`tw mümkin emes.


text:
Bugen amerikan xärbiläre ütkän atnada Saddam ulları üterelgän yortnı buldozerlar belän cimerä başladı.Başta yaxşılap tikşerelgän, töntü ütkärelgän villanı äyländerep alınğan diwarlar cimerelgännän soñ ğıraqlı eşçelär anıñ tübäsen uata , cimerä başladı.
Bagdadta tön buyı şartlau häm atışu tawışları işetelsä dä, AQŞ köçläre ülüçülär turında xabär kilmäde dip belderde. Bugen amerikan xärbiläre Tikrittä Saddamnıñ tän saqçıların qulğa aldı. General Mayor Ray Odierno qulğa alınğan 13 keşeneñ yartısınnan artığı Saddamnıñ eleke tän saqçıları bulırğa tieş dide. İspanya bugen Ğıraqnıñ könyağına tınıçlıq ğäskäriläreneñ aldınğı kontingentın cibärde. Alar Polşa komandasında toraçaq anda


text:
Sotsial reforma yäşlärne dä, qartlarnı da borçıy
Pensioner äbi-babaylarnıñ sotsial tä`eminat oyışmalarında çiratlarında utıruı haman da iñ aktual tema bulıp tora. Fevral öçen aqlarnı inde 24 ğinwarda tüli başlarğa tieşlär ide, ämma haman da ölkännär aqçaların almağan. Däwlät Şurası utırışında Tatarstannıñ sotsial qanunnarına üzgäreşlär kertü töp mäs’älä bulıp tora. 25 ğinwarda däwlät şurasınıñ daimi komissiäläre parlament utırışında qaralası qanunnarnı äzerläp utırdı. Sotsial mäs’älälär komissiäseneñ utırışında da 19 ğinwarda iğlan itelgän qararlardan soñ qanunğa kerteläse üzgäreşlär turında bardı.Sotsial tä`eminat ministrlığına bu könnärdä añlatmalar sorap küp keşe şaltırata, ämma ğadi pensionerlarğa tügel, iñ ataqlı mäğlümat çaraları xäbärçelärenä dä, ministrlıq xezmätkärlärennän nindi dä bulsa da cawap alu awır. İnde barlıq qızıqsınuçılarnıñ sorawlarına cawap birergä dip sişämbe könne xökümät binasında şuşı sotsial reforma öçen cawaplı törle ministrlıq wäkillär matbuğat oçraşuın ütkärde.
Taşlamalarnı aqçağa alıştıru reforması studentlarğa da qağıldı. Alar transportta yörü öçen taşlamalarnı yuğaltqan ide. Ämma ütkän atnada taşlamalar qaytarıldı, häm studentlar qarşılıq çaralarına çığıp tormadı. Xätta qayber yäşlär oyışmaları uramğa çıqqan ölkännärgä yünältelgän säyäsi möräcäğätlärgä qul quydı. Xätta qayber yäşlär zurlar ictimaği oyışmalarına iärep, pensionerlarnı säyäsi provokatsiälärgä birelmäskä çaqırdı. Zur säyäsät belän şöğellänmägän waqıtta, studentlar imtixannar häm küñel açu turında uylana.
Räsmi çaralar bulmasa da, Tatarstan Prezidentı 25 ğinwarda, studentlar könenä turı kiterep Däwlät xezmäte institutına barıp studentlar belän oçraşqan, yäşäw şartları belän qızıqsınğan ikän. Bu xaqta «İntertat» agentlığı xäbär itte. Däwlät oyışmaları öçen xezmätkärlärne äzerläwçe bu institutta sotsial problemalarğa zarlanuçılar yuq ikän. Här xäldä alar turında bik az xäbär itelä. Bu uqu yortı studentları öçen tulay toraq tözelä, ä aşxanäne Prezident açarğa yärdäm itärgä wäğdä itkän.
Barlığı Tatarstanda 250 meñnän artıq student keşese isäplänä. Urtaça stipendiä 400 sum tiräsendä. Studentlarnıñ küpçelege däwlät uqu yortlarında buşlay uqısa, 47 meñnän artıq yäşlär üzläre açqa tüläp belem ala. Stipendiäneñ 100 sumğa arttırılu mart ayında bulaçaq, dip wäğdä itelde. Älegä studentlarğa taşlamalı transport biletı belän qänäğätlänergä turı kilä.Bikä Timerova


text:
2004nçe yıl Başqortstanda "tirä-yaq möhit" yılı dip iğlan itelde. 15nçe fevralgä qadär premyer-ministr Rafael Baydäwlätov citäkçelegendäge maxsus komitet yıl programmasın äzerläp iğlan itergä tieş. İñ çista şähär, awıl, iñ çista qoyı kebek bäygelär iğlan itü küzdä totılsa da – respublikanıñ ximiä sänäğäte şirkätläre bulğan şähärlärendä – hawa häm su çistarırmı – bu turıda älegä ber süz dä yuq. Äytik, ekologlar, Stärletamaq şähärendä xalıqnıñ eçkän suı ber nindi standartlarğa turı kilmi, dip çañ qağa. 2003 – sport häm sälämät tormış yılınıñ näticäläre tizdän iğlan iteläçäk. Bezneñ Ufadağı xäbärçebez – uzğan yıl küp keşe çañğığa basqan, dip xäbär itä.
Rämzit Abulyaev, Ufa


text: Yanukovíçnıñ “Töbäklär partiase”, prezident bloğı “Bezneñ Ukraina” belän qoalisiä tözelüne bulmas dimi. Bügen bu xaqta partia äğzäse, tanılğan eşquar Rinat Äxmetov belderde. Anıñ süzläre belän äytkändä,, “Mäxäbbät yuq, läkin Ukrainanıñ iktisadi üseşe öçen mänfäğät nikaxı bulırğa mömkin”. Äxmätov şulay uq, ägär dä Ukraina parlamentında äflisun koalisiäse barlıqqa kilsä, “Töbäklär partiase” oppozisiagä kitäçäk dip belderde. Soñğı mäğlümätlärgä qarağanda, parlament saylawlarında “Töbäklär partiase” berençe urında, annan soñ Ulia Timoşenko bloğı kilä, annan soñ “Bezneñ Ukraina” bloğı, soñğıları Sosialist häm kommunistlar partiase.


text:
Qıtay Däwlät cır häm biü ansamble Qazanğa kiläçäk
Çınnan da, möxtäräm tıñlawçılar, 1 aprel' könne Qazanda Qıtay däwlät cır häm biü ansamble Qazanda çığış yasayaçaq. Böten dönyağa tanılğan bu törkem Könçığış, urısça äytsäk Vostok dip atala. Bu ansambl' çığışı belän Rusiädä ütkärelä torğan Qıtay yılı çaraları Qazanğa da kilep citäçäk. İnde bilgele bulğança, uzğan yıl Qıtayda Rusiä yılı ide. Ä menä 26 martta Mäskäw Kirmäne sarayında Rusiädäge Qıtay yılın räsmi açu tantanasında il başlıqları Vladimir Putin häm Xu Szın'tao da qatnaşaçaq. Şuña kürä, 1-nçe aprel'dä bulaçaq Qazandağı çarağa Qıtay xalıq respublikası başlığı üze dä kilergä bik mömkin, di qayber jurnalistlar. Qıtay yılı uñayınnan Rusiäneñ mädäniät häm kinematografiä agentlığı tırışlığı belän uzaçaq başqa çaralar da Qazanğa da kilep citäçäkme. Bu sorawnı bez Tatarstan mädäniät ministrlığınıñ mäğlümlät häm analiz bülege belgeçe Aysılu Xafizğa yulladıq.
Sentäber urtalarında Qıtay xalıqları mädäniäten häm sänğäten dönyağa tanıtuçılar utırğan, İdel buylap yözgän, teploxod Qazanda da tuqtayaçaq. Bu köymä kilgän könne başqalabıznıñ üzäk mäydannarınıñ bersendä moña qädär kürelmägän zur tamaşa bulaçaq. Anda Şaolin' monaxları, uram qurçaq teatrı, şulay uq sirkçılar häm biyuçelär dä çığış yasayaçaq. Qazannıñ mondıy tamaşanı äle berqayçan da kürgäne yuq, dip äytergä bula. Bu zur bäyrämdä qatnaşqan Qıtay rässamnarı Qazan tiräsen köymädän ük räsemgä töşeräçäk. Ä kürenekle foto-rässamnar iñ güzäl mizgellärne tarixqa terki baraçaq. Annan soñ bu eşlär Mäskäw häm Pekindağı kürgäzmälärgä quyılaçaq.Sentäber ayında Qazan xalqı sänğät aşa Qıtaynıñ Tan dinastiäse turında da kübebräk belä alaçaq. Qıtaynıñ Sıçuan' wiläyäte opera häm balet teatrı Qazanğa kilep quyaçaq spektakl' näq Tan dinastiäsenä bağışlana.
Nail Alan


text: İndoneziä başqalası Jakartada "Marriot" qunaqxanäsendäge şartlawdan kimendä 10 keşe hälaq bulğan, 70tän artığı yaralanğan. Qorbannar arasında çit il watandaşları da bar. Politsiä xäbärlärenä qarağanda qunaqxanäneñ cir astı qatında bomba şartlatılğan. Saqlanu ministrı Matori Abdul Cälil:" Bu hiçşiksez terakt" dip belderde. Qunaqxänädä yanğın. Andağı bar keşe dä başqa urınğa küçerelgän. Pänceşämbe könne İndoneziä mäxkämäse uzğan yıl üktäber ayında Bali urtawında bulğan terakt buyınça xökem qararı çığarırğa tieş. Ul waqıtta 200 keşe hälaq bulğan ide.


text:
Pakstan aktivistları şäriğat mäxkämäse planına qarşı
Pakstannıñ tönyaq wilayätläre citäkçeläre şäriğat mäxqämäse buldıru taqdime belän çığa. Älegä täqdimgä isä Paqstandağı keşe xoquqları aktivistları citdi borçılu belderä.
Aktivistlär bu adım suğışçılarnı qanäğatländerü bulaçaq dip farazlıy. Soñgı arada älege qawim cirlärendä, turistlär yöri torğan üzänlektä bulğan bäreleştä bik küp xärbi, suğışçılar häm ğadi xalıq hälaq bulğan ide.
Pakstanlı aktivistlar, tönyaq könçığış çigendäge cirle xaqimiätlärneñ, tönyaq wilayätlärenädä şariğat sistemın kertü planına, citdi qarşı çığa.
Aktivistlär şul uq waqıtta, tönyaq wilayätläreneñ bu ğamäle, Pakstan cirendä talibanga oxşaş ber wilayat tözüdä, berençe adım bulaçaq dip kisätä. Alar fikerençä, mondıy qanun kertü, bolay da tınıç bulmağan töbäktä radikal taypılunı häm suğışçılar köçen artturuğa kiteräçäk. Bu üzgäreşlär qayçan ğamälgä aşar bu anıq belenmäsä dä, cirle xaqimiätneñ anı 18 fivraldağı ğomum saylawga qadär ğamälgä kertüe ixtimal dip kötelä.
Ägär taqdim qabul itelsä, bu şäriğat mäxkämäseneñ köçen arttıraçaq. Läkin älege mäxkämälärdäge xoquqi eşlär, anda eşläwçelärneñ dini qanunlarnı üz-añlawı buyınça başqarılaçaq.
Qaraçidäge Pakstan keşe xoquqları oyışmasının general sekretarı Xäydär İqbal söyle:
“Tönyaq wilayätlärendäge suğışçı köçlärne yäğni ekstremistlarnı tınıçladıru omtılışı bu ğamäl. Dini fanatlarnı kanäğatländerü omtılışı bulğan bu adım, terorçılarnıñ täseren häm alarnıñ eşçänlegen arttıruğa gına kiteräçäk.”
Xäydär şul uq waqıtta, tönyaq wilayätlärdäge waqıtlıça xökümätneñ xäzer töp wazifası bergenä – 18 fivralda bulaçaq saylawlarnı ğadel genä ütkärü di. Mondıy tirän üzgäreşlär kitergän qanunnı isä yaña xökümätneñ qarap çığuı yaxşıraq bulır ide digän fikerdä ul.
Wilayät xaqimiäte älege taqdimneñ Swat wilayätendäge xalıqnıñ artqan taläbenä cäwap bulaçağın äytä. Cirle xalıq, şäriğat mäxkämäse xoquqi eşlärne ciñeläytüdä ber çara bulaçağına oşana. Wiläyät xaqimiäte, bu adımnıñ şulay uq qaysıber suğışçılar taläben ütäw belän qulğa alınğan keşelärneñ irekkä çığarıluına yärdäm itär dip uylıy.
Taqdim iteläçäk qanun ölgeseneñ töp maddäsendä, “urtaq cäwaplılıq” töşençäse dä urın ala. Yağni ber keşeneñ qılğan eşennän bar qawim keşeläre cäwaplı bulaçaq.
Älege maddä şäriğat belän bäyle tügel, ä kolonial waqıttan qalğan ber töşençä. Britaniä xaqimiäte, paştun qawimsendä yış bulğan başkütärü çaralarına qarşı mondıy qanun uylap tapqan bulğan. Çik buyındağı qawim cirlärendä cinäyätçelek belän köräştä İslamabadnıñ turıdan turı küzätüe astında äle dä bu maddä üz köçendä qaldırıla. Belgeçlär isä bu qanunnı, Äfğanstan-Pakıstan cirlärendä alğa kiteştä zur ber kirtä bularaq kürä.
“Bu töşençä bälki cirle xaqimiätneñ eşen ciñeläytäder, läkin ozın möddätle qarağanda bu böten qağidäne boza. Ägärdä anda ayrım ber xoquqi sistem bula ikän, bu ildä Taliban öçen ayrı ber däwlät buldırunıñ berençe adımı ğına bulaçaq.” di Päşwar wilayät başlığı Kamaran Arif.
1990 yıllar urtasında Pakstan mäxkämäse, çik buyında cinäyätkä qarşı kertelgän tärtip konstitusiäne boza dip iğan itkän ide.
Dinçelärdän kilgän basımğa kürä, xaqimiät dini mäxkämälär buldıru taläbe belän kileşkän ide. Läkin wilayätneñ yuğarı yäisä federal mäxkämäse qaramağında bulu şartı belän. Xäzer Yuğarı mäxkämä küzätüe şartı, yaña taqdim itelgän qarar belän yuqqa çığaçaq.


text:
7.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 134’ün Cevaplari Meb Yayınlari
Yazan: kinafulu Şubat 25, 2013 in Uncategorized
Etiketler: 2012-2013 yılı Türkçe meb yayınları çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Meb Yayınları Türkçe çalışma kitabi cevapları, 7. sınıf Türkçe 5.tema Doğa ve Evren meb çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe meb çalışma kitabı cevapları, 7.sınıf türkçe cevapları, 7.sınıf Türkçe meb yay çk cevapları, 7.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 134'ün Cevaplari Meb Yayınlari, meb yayınları çk cevapları, Sular metni cevapları, Türkçe çalışma kitabı cevapları, Yüksek yüksek tepelere metni cevapları


text:
Mozdok xästäxanäsendä bulğan şartlawdan soñ Putin xoquq saqlawçılarnı tarqawlıqta ğäyepläde
Tönyaq Osetiä respublikasında bügen matäm köne. Soñğı mäglümätlärgä qarağanda, comğa könne Mozdok xärbi xästäxanäsendä bulğan intihar xöcüm näticäsendä kimendä 50 keşe xäläk bulğan, 80-e yaralanğan. Şuşı çirattağı terror ğämäle Mäskäwneñ Çeçnyada tärtip urnaştıru plannarın qurqınıç astına quydı. Rusiä prezidentı Putin xoquq saqlaw oyışmaların tarqawılıqta ğäyepläde häm moña çik quyarğa çaqırdı...
Rusiäneñ tikşerü buınnarı şuşı waqiğanı tikşerü eşenä kereşte. Alar quyğan töp sorawlarnıñ berse şul: niçek itep şartlatqıç töyägän yök maşinası, şul qädäre tikşerü noqtaların ütep Rusiä xärbiläre qaramağında bulğan xästäxanägä kilep citä alğan? Rusiä prezidentı Vladimir Putin monı, çamadan-tış başbaştaqlıq dip atadı:
Audio
Düşämbedä Malayziägä säfär çığır aldınnan Putin, general'' prokuror Ustinov häm Yuğarı Mäxkämä räise Lebedevnı Kremlgä çaqırtıp terrorçılıqqa qarşı çaralar kürergä öndäde. Läkin bu çaralar qanun qısalarında alıp barılırğa tieş, dip östäde ul. Saqlanu ministrı Sergei İvanov ta, FSB başlığı Nikolay Patruşev ta, Mozdokta tieşle saqılq çaralı kürelmägän bulğanın tanıdılar. Patruşev süzlärençä, bulaçaq xöcüm turında tögäl mäglümät bulmasa da, nindider mäglümätlär bulğan, alar tieşle keşelärgä citkerelgän, läkin bu räsmilär kiräkle çaralar kürmägän:
Audio
Mozdok garnizonı başlığı Sergei Xmelevski häm xärbi gospital başlığı Artur Arakelyan urınnarınnan alınğan. Düşämbedä, Mozdokta şartlağan Kamaznıñ elekke xucasınıñ qulğa alınuwı turında xäbär itelde. İnguşetiädä yäşägän bu keşe zamanında maşinasın çeçen qaçaqlarına satqan bulğan. Tikşerü eşläre däwam itä, läkin küplär monı bertawıştan, çeçen suğışçılarınıñ üç alu ğämäle dip atıy häm bu uñaydan Şamil Basaev isemen telgä ala. Soñğı könnärdä Çeçnyanıñ törle urınnarında bulğan bäreleşlär waqıtında alar distälägän keşesen yuğaltqan. Düşämbedä Aslan Masxadovnıñ Rusiädäge wäkile Salambek Maigov, Masxadovnıñ da, İçkeriä citäkçelegeneñ dä bu şartlawğa ber qatışı da yuq digän belderü yasadı. Basaev turındağı sorawğa ul, Şamil İçkeriä citäkçelegenä kermi dip äytte.
Bilgele bulğança, Mäskäw Masxadov belän dä başqalar belän söyläşer başlarğa telämi. Soñğı şartlaw isä Kremlneñ Çeçnyada tınıçlıq urnaştıru tırışlığın qurqınıç astına quya. Üktäber ayında ütäçäk prezident saylawları bu yünäleştä möxim adım bulır dip qarala ide. Yäkşämbedä, Çeçnya administartsiäse başlığı Äxmät Qadırov bu saylawlarda qatnaşaçağın bedlerde. Başlağan eşne tämamlaw minem Allağı täğälä aldında wazifam, dip añlattı ul qararın. Qadırovtan tış, namzätlär arasında tağın 8 keşe bar. Tik menä respublikada ber tuqtawsız şartlawlar yañğırap torğanda ul saylawlarnıñ näticäse nindi bulır?..
Ali Gilmi, Praga


text:
Milli mäs’älä törle Rusiä töbäklärendä törleçä kürenä
Ford fondı yärdäme belän Qazanda 1 ay däwamında etnologiä belgeçläre uquları bara. Rusiäneñ törle ölkälärendä eşläwçe millät ara mönäsäbätlär belgeçläre, Qazanğa kilep, Tatarstandağı kollegaları belän oçraştı, üz ara tanıştı. Çärşämbe könne bulğan oçraşuda, ğalimnär tatar töşençäse häm Tatarstannıñ milli säyäsäte turında söyläşte. Tatar bulu närsäne añlata, tatar häm Tatarstan keşese bulıp ta, tağın Rusiä watandaşı bulırğa mömkinme?
Ğalimnär üzbilgelänüneñ küp qatlı buluın häm waqıt uzğan sayın töşençälärneñ üzgärüen bilgeläp üttelär. Bu söyläşü, tar dairä belgeçläreneñ äñgämäläşüenä äylänä alır ide, läkin fiker-alışular bügenge könneñ aktual problemalarına da qağıldı. Ber yaqtan, xäzerge Rusiä xakimiätläre berdäm Rusiä xalqın tözergä kiräk, digän belderülär yasıy. İkençe yaqtan, can isäp alu waqıtında mäsälän, inde üz urının tapqan millätlär keçkenä törkemnärgä bülende. Şuña kürä xäzerge säyäsi şartlardan çığıp, «Min kem?» digän sorawğa törle-törle cawap birep bula. Räsmi ideologiä bulmağan bu zamanda, üz bilgelänü – härkemeneñ namus eşe. Ämma här kemgä fänni-tarixi kitaplar, cämäğätçelek fikere tä’sir yasıy ala. Uqularğa cıyılğan etnologiä belgeçläre şuşı kitaplarnı yazuçı keşelärneñ ber öleşe. Alar da milli mäs’älägä törle küzlektän qarıy. Şuña, ber-bereneñ pozitsiälären belü, här yaq öçen faydalı buldı. Barlıq ğalimnär millätara tüzemlelek, üz ara xörmät, tolerantlıq kiräk, digän fiker belän kileştelär. Ber ölkädä eşläwçe ğalimnärneñ küzgä-küz oçraşıp söyläşüe, tağın ber uñay näticä birgän, alar ber-berse turında fikerlären üzgärtkän xätta. Çönki Qazanğa kilgänçe, qayberäwlär, Tatarstandağı ğalimnär - radikal millätçelär digän fikerdä torğan. Mäsälän Mordoviä Universitetı professorınıñ Nina Georgiy qızı, cämäğät eşleklese - Damir İsxaqov, xislärgä tügel, ä fänni töşençälärgä tayanıp fiker yörtä ikän, digän näticägä kilgän. Älege seminarda qatnaşuçılarnı tağın urıs häm başqa milli cämğiätläre belän oçraşu kötä.


text:
Ekrem Çelebi - Hakka Bağlı
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Hakka Bağlı
Etiketler : Ekrem Çelebi - Hakka Bağlı türkü indir, Ekrem Çelebi - Hakka Bağlı türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Hakka Bağlı mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Hakka Bağlı türküsü, Hakka Bağlı sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Hakka Bağlı bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Ağlamayı Seviyorum
Ekrem Çelebi - Karanfil Suyu Neyler
Ekrem Çelebi - Gelin Hey Ne Olur
Ekrem Çelebi - Ezanlar Bizim İçin Okunuyor
Ekrem Çelebi - Değirmene Taş Koydum
Ekrem Çelebi - Gezsem De Dünyanın Dört Bucağını
Ekrem Çelebi - Bu Zalim Gurbet
Ekrem Çelebi - Bir Doktora Vardır
Ekrem Çelebi - Mavilim Herkediyor
Ekrem Çelebi - Kader Benim Yollarımı Bağlama


text:
"Berdäm Rusiä" tatarlardan qurqamı?
Mäğlüm bulğança, küp kenä töbäklärdän ayırmalı bularaq, Sverdlovski ölkä Zakonnar cıyılışı ike palatadan tora. Anıñ berse – wäkillär palatası, yäğni ber mandatlı okruglardan saylanğan deputatlar, ikençese – tübän palata – törle säyäsi partiälär isemlegendä saylanğan deputatlar.
Tübän palatada eşläwçe ölkä Duması deputatlarınıñ yartısı här ike yıl sayın saylanıp tora. Bu közdä Sverdlovski ölkäsendä menä şuşı zur säyäsi waqiğa bulıp uzarğa tieş.
Xakimiät partiäse bulıp sanalğan “Berdäm Rusiä” partiäse, härwaqıttağıça, barlıq administrativ resursların eşkä cigep, üz aldına başqa partiälärne mömkin qädär azraq sanda Dumağa ütkärü burıçın quydı. Däwlät Duması deputatı, “Tormış” partiäseneñ Sverdlovski ölkäse bülege citäkçese Yevgeniy Royzman äytüençä, ölkädäge barlıq şähär başlıqların, xalıq arasında abruylı bulğan mäğärif häm meditsina xezmätkärlären soñğı könnärdä “Berdäm Rusiä” partiäse dissiplinası buyınça yäşärgä mäcbür itep, alar aldına xucalıq eşlären alıp baru buyınça da ber genä şart quyalar.
“Bu xäl miña KPSS çaqlarınıñ iñ yaman waqıtların xäterlätä, - di Yevgeniy Royzman, - ber genä ayırma – KPSS citäkçeläreneñ bolay ayırmaçıq kürenep torğan säyäsätne käsepkä äwerelderü yunäleşe yuq ide”.
Mäskäw aldında üz yoğıntıların köçle itep kürsätergä künekkän ölkä citäkçeläre häm çinovniklar bu eştä iñ pıçraq alımnarnı qullanudan da çirqanmıylar. Şularnıñ berse konkret eşläre belän moña qädär üzlären xalıq aldında kürsätep ölgergän, kiläçäktä dä konstruktiv räweştä eşli alırday keşelärne üz isemlegenä kertkän “Tormış” partiäsen, yuq säbäplärne bar itep, saylawda qatnaşu öçen terkäwdän baş tartu buldı.
Bu waqiğa ölkä külämendä, bigräk tä san yağınnan ikençe urında torğan tatar xalqı arasında zur yañğıraş taptı häm küplärneñ rizasızlığın tudırdı. Ni öçen digändä, “Tormış” partiäse isemlegeneñ öçençe urınında ölkä tatarları arasında eşlekle, ğädel, köçle şäxes bularaq bilgele bulğan Rinat Sadriev quyılğan ide. Bu inde, ägär dä “Tormış” partiäse ölkä buyınça iñ kimendä cide protsent tawış alıp, kiräkle kirtäne uzsa, Rinat Sadriev ölkä Duması deputatı bulıp eşli alaçaq häm üzeneñ tınğısız, eşlekle xolqı belän tatar xalqına küp yärdäm kürsätä alaçaq digän süz. “Tormış” partiäseneñ Sverdlovski ölkäse bülege citäkçese, Däwlät Duması deputatı Yevngeniy Royzman fikerençä, “Berdäm Rusiä” partiäse isemlegendägelär menä şul zur köçtän – tatar xalqınıñ berdämlegennän, üz keşese kergän partiä öçen tawış birüennän qurqıp, bu partiäne bötenläy ütkärmäs öçen tırışalar.
Rinat Sadriev üze moña qädär tatar xalqına eşmäkär bularaq, Sverdlovski ölkäsendä küp kenä milli eşlärne alıp baruçı Milli media-xoldingnı ğämälgä quyuçılarnıñ berse bularaq yärdäm itep kilde. Ä säyäsätkä kilüen ul millätlärneñ milli añın üsterüne däwlät säyäsäte däräcäsenä kütärer waqıt citüe belän añlata.
“Tormış” partiäseneñ Sverdlovski ölkäsendäge saylawlarda qatnaşa alu-almaw mäsäläsen bu könnärdä sud xäl itäçäk. Sverdlovski ölkä sudı obyektiv qarar qabul itmäsä, partiä citäkçeläre Mäskäwgä, Yuğarı sudqa möräcäğät itärgä cıyınalar.
Fäwiä Safiullina, Yekaterinburg


text:
Uram iseme Mäskäwski
Bu atnada Qazanğa ike - öç ministr kilep, bolay da tığız yullardağı bökelärne kübäyttelär. Mäskäwdän wäkillär küpläp kilep qızıqsınğaç ta, yalqıta ikän. Ä kilüçe bulmasa, talamasalar, maqtamasalar, şiklänmäsälär nişlär idek? Bu könnärdä Qazan şaqtıy xikmätle, xätta beraz xätär urınğa äylände. Kön sayın qayçı kiskän tawış işetelä. Menä aeroporttağı terminalnı açıp qızıl tasma kistelär, menä Çulman küperenä taba salınğan avtobannı da açtılar. Yaña vokzal binası häm zamança bizälgän mäydan açu waqıtında da qayçı belän tasma kisü küzätelde. Yaqın arada milli universitet binasın häm Cälil teatrın yañadan açu mäşäkate kilep citte. Avgust axırına qädär qayçılar çıñlap qına toraçaq, türälärneñ qayçı tota torğan barmaqları söyällänep betär inde. Uram tuzanı, tözeleş pıçrağı çalbar balaqlarına buyala. Citmäsä, uramnardan ütü şaqtıy qıyın häm qazanlılar protest aksiälärennän totılıp qala almıy älbättä.
Ğomumän, mitinglar, protest xatları Tatarstan öçen tabiği xäl. Şulay bulırğa tieş tä ul. Närsäder oşamıy ikän, çatnatıp äytäseñ. Qaywaqıtta tıñlıylarda, läkin här kemneñ üz qiblası.
ПeTp1 gä başta tabınıp yäşädek, annarı anıñ qaneçkeç bändä ikänlege bilgelände. Bigräk tä anıñ sını G.Tuqay häykälennän yıraq tügel urında quyılsa, bu inde metro stansiäse häm mäydanğa Tuqay isemen birüne yuqqa çığara çönki keşelär Petr patşanı kübräk bel bit. Bigräk tä tatar bulmağannar. Peterburg qalasınıñ şuşı büläge xalıqta şöbhä arttırdı. Menä bit beräwlär ixlas küñeldän büläk itä, ä bez räxmät inde dip kire töyep cibärergä torabız ul Petr patşa häykälen. Rus. ru digän internet säxifäsendä çäçräp çıqtılar. Qazandağı millätçelär antirossiyskiy häm rusofobskiy dip faş itä başladılar. Ä bit beläsez elekke zamannarda bu ğayıpläwlärdän soñ iñ kimendä törmägä utırtıp quya idelär.
Ä nigä antiurıs bulıyq di inde bez. Antıtatarlıq buyınça teläsä kemne uzdırıp cibärä alabız. Yuq bez Altın Urdanıñ warisı bulğan Rusiäne tarixi Watanıbız dip beläbez. 1500 yıl diärlek elek tözelgän törki qaxanlıqları şunda bit inde. Menä şuña kürä Sverdlov uramı urınina Sankt- Peterburg uramın tözelüen xuplap Mäskäw uramın da tärtipkä salğanda şäp bulır ide. Änä bit elekke Kirov uramına Mäskäwski digän iseme qaytarıldı. Şunı isäpkä alıp, Mäskäw xökümäte şuşı uramnı mäskäwläşterergä tieş ide. YU. Luşkov ul äybät keşe, tatarlarnı xörmät itä, ämma Kirov uramı, yäğni Mäskäw uramı elekke xälendä. Çoqırlarğa trolleybus töşep kitsä, tübäse kürenmi. Äx, YU.Luşkov Matvienko kebek Qazanğa tözüçelär cibärep, Mäskäw uramındağı xäräbäräklärne tözekländerep cibärsä ide. Şunda Qızıl mäydannan Vasiliy blojennıy manaraların quydırtsa, yäki Qazanski sobornıñ kopiäsen qaytarsa, tatarlar ber dä räncemäs ide. Çönki ul bit zamanında Qazanda bulğan qorılmalarnıñ ürnäge, ämma Mäskäw üz isemendäge uramnı onıttı.
Yort stenalarıyndag yazmalar kiril xärefläre belän Mäskäwski dip yazılsa da, xäräbäräklär häm yullar elekkeçä qaldı. Meñ yıllıqqa qädär qalğan 3 atna eçendä kem alarnı rätlär soñ? Şuña kürä Qazanda xäzer şundıy mäkal' çıqtı, “Ha ЛyшkoBa Haдeйcя, caM He плoшaй” dilär. Häm bu tarixnıñ axırı bilgesez. Peçän bazarına çıqqan uramın yuqqa ğına Mäskäwski dip atadıq. Üzebez tözise bulğaç üzebezçä genä ber isem quışırğa ide. Bu xikmätle tarixnıñ säbäben häm kiläçägen belüçelär bezgä yazsınnar ide. Ä xäzergä şuşı xikmätle xälneñ şayarumı, ällä berseneñ axmaqlığımı ikänlegen belä almadıq. Wallahi, billähi. Böten närsäne añlıybız, menä şuña ğına töşenep bulmıy.
Rimzil Wäli.


text: Mäskäw. İkeyaqlı xärbi xezmättäşlek mäs'älälären tikşerü öçen Rusiäneñ saqlanu ministrı Sergey İvanov düşämbedä ike könlek säfär belän Hindstanğa baraçaq. Hind başqalası Dähligä ul düşämbedä kiler dip kötelä, anda anıñ Hindstan saqlanu ministrı George Fernandes belän söyläşülär ütkärüe qaralğan. Mäskäwdä Rusiä saqlanu ministrlığı bäyän itkän belderüdä, yaqlar ike il arasındağı xärbi häm texnik bäyläneşlärne tağın da nığıtu yulların qarayaçaq dip äytelä. Hindstan çittän satıp alğan qoral häm xärbi cihazlarnıñ 70 protsentı Rusiägä turı kilä, gärçä soñğı yıllarda räsmi Dähli qoral satıp alu ölkäsendä torğan sayın nığraq Yevropa illärenä, İzrail häm Quşma Ştatlarğa da qarıy başladı. Bügen Hindstan xökümäte Rusiädän "Admiral Gorşkov" oçqıç korabın alu mäs'äläsen tikşerde. Bu xaqtağı söyläşülär ike il arasında inde berniçä yıl alıp barıla. Sergey İvanov säfäre barışında bu iñ möhim mäs'älälärneñ berse bulaçaq.


text: Azatlıqnıñ rus redaksiäse xäbär itüençä, bügen Rusiä tışqı eşlär ministrlığı, Tönyaq Koreada tuñdılırğan aqçanıñ Rusiä bankına küçerelüen rasladı. AQŞnıñ Tönyaq Koreadağı Atom eşläre buyınça wäkile, Christopher Hill, Tokyoda xäbärçelärgä Tönyaq Koreanıñ qarşılıqlar tudırğan Yong Byon Atom Reaktrınıñ yabaçağın xäbär itte. Bu atna Pxyenyanğa kilgän Hill, TönYaq Korea BMOnıñ Atom küzätüçeläre belän kileşengän oçraqta yabılaçaq, dip belderde. Reaktiornı yabu ğına bezneñ barlıq mäsälälärebezne çişärgä bulışmyı, bez bu berençe adımnı buldırğannañ soñ aldağı adımnarnı da atlarğa tieşbez. Hillnıñ, AQŞ räsmiye bularaq Pxenyanğa yasağan bu säfären, TönYaq Koryea matbuğat çaraları 5 yıl däwamında bulğan berençe uñışlı adım dip bäyäläde.


text: London. Britaniä premyer-ministrı Tony Blair, Ğiraq Berläşkän Millätlärneñ qoralsızlanu taläplärenä 100 protsent buysınırğa tieş dip isäpli. Parlamentta yasağan çığışında Blair, Fransiä häm Germaniäneñ, Ğiraqtağı qoral inspektorları eşen däwam itterü täqdime eşlämi, alar detektiv oyışması tügel, Ğiraq xakimiate BMO inspektorları belän xezmättäşlek itmägän xäldä alarnıñ ildä qoral tabuwı ikele dip belderde. “Ğiraq mäydanı yağınnan yaqınça Fransiä yä İspaniägä tiñ il. İnspektorlarnıñ anda, Ğiraq xakimiate yardämennän başqa qorallar häm alarğa bäyle dokumentlar ezenä töşüwe ideyäse safsata” di britan premyer-ministrı. Quşma Ştatlar, Britaniä häm İspaniä kiçä İminlek Şurasına, Ğiraqnı qoralsızlandıru eşendä kiräk ikän xärbi köç qullanunı da röxsät itkän yaña qarar ölgesen täqdim itte. Fransiä häm Germaniä isä, Rusiä wä Qıtay yaqlawı belän, Ğiraqtağı inspektorlarnıñ eşen däwam itüne küzdä totqan täqdimne alğa sörä. Ul arada Mäskäwdä, prezident Putin belän Ğiraq turında söyläşülär ütkärü öçen irtägä qısqa säfär belän Rusiä başqalasına Germaniä kanslerı Gerhard Schroedernıñ kilüwe iğlan itelde. Aq yortnıñ matbuğat wäkile isä bügen, prezident Bush älegä, Ğiraqnıñ tınıç qına qoralsızlanuwına ömeten özmäde, läkin moña xärbi çaralarsız ğına ireşü ixtimalı bik az dip belderde.


text:
Xäzergä anda 1 million 740 meñ tawış birüçe terkälgän. Ämma terkälmägän saylawçılar da üz tanıqlıqları belän tawış birüdä qatnaşa alaçaq.
Küptän tügel ütkän parlament saylawlarınnan soñ säyäsi partiälär tawış birüçelär isemleklärendä xatalar buldı dip zarlandı.
Gruzidäge perzident saylawların Yewropada İminlek wä Xezmättäşlek Oyışmasınıñ 450-läp wäkile küzätäçäk. Bäysez Däwlätlär Berdämlegennän 90 küzätüçe kilä.
Bu saylawlarda Noyäber ayında elekke prezident Eduard Şevarnadzenı xakimiättän bärep töşergän kütäreleş citäkçese Mixail Saakaşvili ciñep çığar dip kötelä.
Aftonom Acarstan citäkçese Aslan Abaşidze partiäse bu saylawlarda qatnaşmıy. Ämma Abaşidze xalıqnı saylawlarğa barırğa çaqırdı.


text:
Kasparov: Rusiädäge rejim, Yevropağa qarağanda, Zimbabveğa yaqınraq
*Rusiädä ireklek könnän kön kimi bara, bez xäzer polisiä xakimiättä bulğan däwlät turında ğına tügel, andağı regim, demokratik Germaniä yäki Fransiägä qarağanda Belarus yäki Zimbabveğa yaqınraq dip äytä alabız”
Kasparov bu xaqta “Reuters” ağentlığına, Samardağı protest çaralarına barırğa ciyınğanda häm hawa alında totqarlanğanda beldergän ide. Anıñ häm tağın berniçä oppozitsiä wäkileneñ, çit il jurnalistlarınıñ oçqıç biletları yalğan dip iğlan itelep, alar Samarğa bara almıy qalğan ide. Alay da Samarda rizasılar marşı ütte, anda 200läp keşe qatnaştı dip xäbär itelä. Şimbädä oppozitsiä wäkilläre Çiläbe şähärendä çaraların ütkärde. Xäbärlärgä qarğanda anda 100läp keşe qatnaştı. Kreml, “Başqa Rusiä” xäräkäte säyäsi yaqtan qurqınıç tudırmyı dip belderä, ämma oppozitsiäne 2008 yıl Prezident saylawları aldınnan ildäge wäzğiätne totrıqsızlandıruda tırışuda gäyepläde. Oppozitsiä citäkçeläreneñ berse Garry Kasparov, xöräkätneñ tuqtarğa ciyınmawın belderä. Anıñ äytüençä, yaqın arada tağın berniçä zur qarşılıq çarası äzerlänä.


text:
60 yıldan huñ miźal eyähenä kilep ette. Tik veteran bıl köndö kürä almanı
Başqortostanda ber-ike kön esendä huğışta alğan nağradalar 60 yıldan aşıu waqıt ütkäs tapşırıldı. Täüge osraqta Beloret rayonı Muldaqay auılınan Xäyretdin Äminev atlı yaugirźıñ miźalı kilep ette. Ul 1943-sö yılda Kursk duğahındağı alıştarźa batırźarsa häläk bulğan. Kürhätkän qaharmanlıqtarı ösön xärbi nağrada 64 yıldan huñ batırźıñ qıźı Damira Yamaltdinovağa tapşırıldı. İkense osraq Xäybulla rayonında. Ğäbbäs Sınbulatov atlı yaugir Başqort hıbaylılar diviziyahında xeźmät itä. Vafatına 20 yıl ütkäs unıñ layıqlı büläge eyändärenä birelgän. Xäybulla rayonı veterandar şurahı etäksehe Rauza Allayarova oşolarźı bäyän itte.


text:
Möselmanğa kiäwgä çığu pravoslaw dindäge xatın-qıznı çikli?
Bezneñ saqlanıp qaluıbıznıñ yulı ul pravoslau ğailäse, dip belderde yepiskop Mäskäwneñ Metropol'” otelendä uzğan yäşlär belän oçraşuında. Bu oçraşuğa pravoslau dindäge oyışmalarda toruçı 500dän artıq yäş keşe kilgän. Yepiskop alarğa keşelärneñ yış qına dingä iğtibar birmiçä ğailä qoruı häm näticädä bik citdi problemalar kilep çığuı xaqında söylägän.
Çirkäw wäkile fikerençä, ğailäneñ bäxetle buluı öç töp şart ütälüdän ğibärät. Berençedän, ir keşe ğailädä baş bulırğa tieş. İkençe aspekt - tormış yuldaşıñ öçen üzeñne qorban itä alu yäğni üzeñne anıñ mänfägat'lärenä buysındıra alu. Häm soñğısı - qaraşlar berdämlege. Bu mäs’älägä yepiskop zur ähämiät birde. Äxlaqi häm etik qaraşlarnıñ törle buluı - bik küp problemalarğa kiterä dide ul. Häm bu mäs'älädä bigräk tä möselman keşese belän ğailä qorğan pravoslau xatın-qızınıñ xäle qatlawlı buluın assızıqladı. “Ğailägä üzeneñ qaraşları bulğan pravoslau dinle qızlar Könbatışqa kitep, matriarxat yäğni irlär östenlekle bulğan däwlätkä, urta ğasır mönäsäbätläre saqlanğan cirgä elägä. Bälki din turında bik uylamağan, ämma pravoslau ğailäsendä tärbiälängän mondıy qızlarnıñ xoquqları hiçşiksez çiklänelä, di yepiskop. Häm misal da kiterä - küptän tügel miña Morokkoda bulırğa turı kilde, di çirkäw wäkile, anda ilneñ watandaşı pasportın alu öçen mäcbüri räweştä möselman dinen qabul itärgä kiräk. İslam wäkillärenä kiügä çığıp, başqa ilgä küçenep kitkän xatın-qızlarnıñ balaları da ğädättä islam moxitendä tärbiälänä, dide yepiskop Mark.
Dini tolerantlıq yäğni ber-bereñneñ dinenä sabırlıqta yäşägän ğailälärneñ dä buluın tanıp, ul ğädättä ir keşe xatın-qıznı üz dinenä buysındırırğa tırışa dip belderde. Ğailädä keşelär tän belän genä tügel, ä ruxları belän dä quşıla. Şuña kürä ğailädä ber keşe mäçetkä yörsä, ä ikençese çirkäwgä kitsä, ruxi berdämlek turında süz dä yuq, dide Mäskäw patriarxatında tışqı elemtälär bülegeneñ citäkçese Yeğor'yewski Mark. Şuşı xaqta islam dine ähelläre ni uylıy ikän? Törle din wäkilläreneñ bergä ğailä qoruğa alarnıñ qaraşı nindi? Şuşı xaqta bez Qazannıñ häm respublikanıñ üzäk töbäkläre qazıyı, ğalim Röstäm Zinnurovtan soraştıq. Menä anıñ fikere:
Bezneñ islam dinendä Allağa şöker bernindi köçläw yuq. Här keşe ixtiarlı. Şuña kürä pravoslau dinendä bulğan xatın-qız möselman ir-atına kiäwgä bara ikän, bu anıñ qararı. Ul üz ixtiarı belän islam dinen qabul itärgä mömkin. Bu oçraqta ul islamnıñ nigezlären öyränä. Nikax ütkärelgändä isä nikaxnı ütkärüçelär bu xatın-qızğa böten mäğnäsen añlatıp birälär. Şulay itep, bez mondıy nikaxlarğa qarşı tormıybız. Alar uqıla häm kiläçäktä dä uqılaçaq dip uylıym.Al'bina Zäynulla


text: Näcäf, Ğiraq. Bügen biredä İspaniä citäklägän Könbatış köçläre belän uram cıyınında qatnaşqan xalıq arasında bäreleşlär buldı, anda kimendä 20 keşe hälak buldı, 100-dän artığı yaralandı dip xäbär itelde. Ülüçelär arasında 4 Salvador ğäskärie dä bar, bu xaqta İspaniä tışqı eşlär ministrlığı belderde. Uram cıyını, ispan xärbiläre Näcäftäge şığıy ruxani Muqtada äl-Sadrnıñ yardämçese, Mostafa äl-Yaqubine totqarladı digän xäbär uñayınnan oyıştırlğan ide. İspan yağı monı kire qaqtı. Ğiraqtağı amerikan xakime Paul Bremer bügenge bäreleşlärne xökem itep çıqtı. "Näcäftä ber törkem keşe çikne uzdı häm köç qullanuğa küçte, moña yul quyılmayaçaq. Moña Ğiraq xalqı üze yul quymaçayaq, häm moña Ğiraqnıñ iminlek köçläre dä yul quymayaçaq" di Paul Bremer. Näcäftäge çualışlarnı Ğiraqtağı waqıtlı idarä şurasınıñ xäzerge başlığı Mäsğüt Barzani dä xökem itte. Atışlar bügen Bagdadta da buldı, ä tönyaqta yatqan Kirkuk şähärendä, uram cıyıyn küzätep torğan amerikan xärbilärenä qarşı intihar höcüme yasaldı. Maşinağa quyılğan bomba şartlaw näticäsendä kimendä 5 ğiraqlı hälak buldı, ike amerikan ğäskärie yaralandı dip xäbär itelä.


text: Prague,Qırğızstan 3kön buyı qar yauğannan soñ ilneñ küp kenä töbäklärendä ğädättän tış xäl iğlan itte. 4 keşe häläk buldı, Başqalağa totaşqan olı yul qar säbäple yabıq. 4 keşe Qara Kulja yaqınında qar işelep töşüe säbäple häläk buldı. İlneñ Ekologie häm Ğädättäntış Xällär Ministırlığı bügen ilneñ könyağında Richter ülçäwe belän äytkändä 5 däräcäle cirteträve buluı turında da belderde.Üzbäk xakimiätläre dä ilneñ zur öleşen Fargana Üzänenä totaştırğan strategik Kamçik tarlawığınıñ qar işelep töşüe säbäple yabılıun belderde. Tadcikstan Pamir tawlarında sonğı 24 säğättä 100dän artıq işelü waqıyğäseneñ buluın xabär itä.Ber keşe ülgän Könyaq könçığışqa yullar yabıq.


text:
Semberlelärne milli bäyrämebezneñ üz yözen yuğalta baruı borçıy
Berençedän, Sabantuy ul – yazğı çäçü başlanuı yolası. Başqortstan televideniese, şuña işaräläp, berençe buraznağa yomırqalar salıp qaldırunı da kürsätte. İmeş, aşlıq börtege yomırqaday zur bulsın…
Ä xäzer bezdä yomırqa cıyuğa säbäp itep, kürşe xalıq Xristosnıñ yañadan tuuın qullana. Pasxa könne işek şaqıp, yomırqa cıyuçı balalar “Xristos voskrese” digän xäbär taratalar. “Priçem tut yayssa?” – digän soraw da urınlı bulır ide, yuğisä.
Bügenge sabantuyıbız isä borınğı Cıyın waqıtına turı kilä: çäçü tämamlanğan, peçängä töşärgä irtäräk äle, tabiğät'neñ güzäl çorı - yal itep tä alırğa bula. Mäğnäse häm maqsatı – kürşe awıllarda yäşäwçe tuğannar belän oçraşu, yäşlär öçen – tanışu häm parlar tabu.
Uzğan ğasırnıñ 60 – 70-nçe yıllarında da, näq şul maqsattan, Sabantuy könen kürşe awıllar ağaları kiñäşläşep-beleşep bilgelilär ide: ber ük köngä turı kilmäsen!
Ä xäzer xätta Tatarstanda da awıllar, rayonnar Sabantuylarınıñ östän töşkän kürsätmä buyınça, ber ük köngä bilgelänüe turında işetkän bar. Bıyıl Sember ölkäsendä dä şundıyraq oçraqlar buldı. Äytik, Karsun rayonında ike tatar awılı bar. Noğay ilendä dä, Urazovqa da, ayırım-ayırım, ber ük könne bäyräm ittelär. Ölkäneñ Barış rayonı Qalda (Qañlı) awılı xalqı ürçegäç, annan küçenep kitüçelär bügen Mayna rayonına kergän Yaña Qalda awılın buldırğannar. Menä şul bertuğannar da ber ük könne üzläre genä bäyräm itälär. Araları yaqın bulsa da, üzara elemtäsez.
Ürän awılı rayon üzäge Çardaqlıdan 10 çaqrım ğına yıraqlıqta. İkesendä dä bäyrämnär oyıştırıldı. Ä menä alardan yıraq torğan Abdulla, Urazgilde, Papau, Qolmayır awıllarında bäyrämnär bulmadı. Çönki här awılda oyıştıru qaralmağan. Çönki Sabantuylar küp çığım taläp itälär. Şul säbäp arqasında İske Mayna rayonı İske Qızılsu awılında rayon buyınça berdän-ber bäyräm bulır digännär ide. Bulmadı. Aqça tapmadılar. Rayon citäkçelege dä yärdäm itmäde. Yuğisä, xalıq bäyrämen xalıq üze oyıştırğan zamannarda, östän aqça kötep utıru ğädäte yuq ide.
Ğomumän, ölkädäge 23 rayonnıñ barı tik 11-yendä genä bäyrämnär buldı. Döres, qayberlärendä tatarlar küp yäşi dip bulmıy: rayon xalqınıñ 2 - 5 protsentı çaması. Läkin Sengiley - İsänğali, Novospasski kebek rayonnarda baytaq yäşi tatar balası. Elekke yıllarda bulğalağan ide. Tik ayırım tatar awılları yuq anda. Sibelep yäşäwçe tatar küp bulsa da. Ä menä Terenğa rayonı üzägendä Sabantuy bıyıl berençe märtäbä oyıştırıldı. Döres, bu oçraqta milli bäyrämebez rayon üzägenä nigez salunıñ 350 yıllığı tantanası qısalarında ğına uzdı. Terenğa süzeneñ borın-borınnan Tiränkül isemle şähärneñ urısçalatılğan variantı ğına buluğa qaramastan. Rayon başlığına bu Sabantuy oşağan ikän, yıl sayın oyıştıraçağın beldergän.
Sabantuylarnıñ citäkçelek käyefennän toruı üze ük anı XALIQ bäyräme isemennän mäxrüm itä kebek. Şulay uq tantanalı açışlarda xezmät uñışları öçen räsmi räxmät xatları, büläklär tapşıru da xalıq bäyräme statusına täñgäl kilmider. Sabantuynıñ XALIQÇANLIĞINA qupşı büläklär dä zarar kiterä ala. Ruxi yaq çitkä etärelep, aqça-aqça-aqça quu zamanına yaraqlaşuğa kiterä qimmätle büläklär. Häm xilaflıqqa da şiklär uyata. Härxäldä, ölkä sabantuyında Räşit Nizamovnıñ batır isemen yaulap, “Jiguli” belän büläklänüe törle imeş-mimeşlärgä dä säbäp buldı.
Tatarstan citäkçelegeneñ tırışlığı arqasında milli bäyrämebezne YUNESKOnıñ da tanuı turında xäbärlär işetelgäläde. Dimäk, aña millilekne qaytaru zarurlığı tağın da üsä töşä. Şöker, Tübän Kama, Kuqmara, Arça yaqları Sabantuylarında, “Yaña ğasır” telekanalı yärdämendä, bäyrämebezneñ milli çırayı saqlanğanın da kürä aldıq. Tik mondıy küreneşlär televizor öçen genä tügel - ğomum qullanışta bulsın ide, diäse genä qala.
Ä xäzer Sember sabantuylarınıñ kürkäm yaqları turında.
Moña qädär Nikolaev rayonınıñ berär awılında ğına bula ide Sabantuy. Bıyıl – rayon üzägendä uzdı.
Tatar ğına, diärlek, yäşägän İske Qulatkı rayonında barlıq poselenie üzäklärendä dä buldı. Ä rayonnıqı – İske Atlaş awılında. Şuşı awılda tuıp üskän, Sarıtauda yäşäwçe kürenekle maltabar Eduar Ganiev äytüençä, kiläse yılda rayonnıñ här awılında da bulaçaq sabantuylar. Eduard äfände tağın ber küñelle xäbär citkerde: rayonda “Kulatqı – sement” firması buldırırğa niäte bar ikän. Ölkä citäkçelege tarafınnan yaqlaw tabarğa ömeten dä belderde. Monısı eşsezlektän intekkän Kulatkı xalqı öçen ayıruça möhim. Şul uq Eduard äfändeneñ yumartlığı arqasında, Sabantuynı “Qazan” biyu ansamble, cırçı yaqtaşıbız Alsu Äbelxanova häm Xäniä Färxineñ “Bäyräm”ye dä bizädelär.
Tatarstan tä'sire ölkä sabantuyında ayıruça nıq sizelde. Bötendönya tatar kongressı wäkilläre, Tatarstan Xökümäte ministrı, Räsäy morzaları Mäclese räise, Bua rayonı başlığı kebek märtäbäle qunaqlar qatnaşuı da şuña dälil. Bua sänğät ostaları Sabantuynıñ töp säxnäsendä xalıqnı läzzätländerdelär.
Süz axırında möhim yañalıq. Rinat Zakirov, şähär merı häm ölkä başlığı kiläse yılnıñ Federal' Sabantuyın Sember qalasında oyıştıru turında kileştelär.
Ayrat İbrahim, Sember ölkäse.


text:
Üzäk Azia räsmiläre Üzbäkstan İslamçı Xäräkätenä qarşı kisätülären ni säbäple arttıra?
Äfğanstandağı räsmilär soñğı waqıtta, Üzäk Azia häm Könyaq Aziäda radikal islamçı xäräkäte qurqınıçı xaqında kisätä. Räsmilär belderüençä, Üzbäkstandağı İslamçı xäräkätkä bäyle 7 keşe qulğa alınğan. Kürşe Tacikstanda isä xaqimiät, Üzbäkstandağı İslamçı xäräkät äğzäse buluda şiklänelgän 10 keşene yün axırında qulğa alğan. Ber ük däğwädä ğayeplängän 14 keşeneñ mäxkämä eşläre äle däwam itä ikän. Soñğı waqıtta Tacikstan häm Üzbäkstan räsmiläreneñ Üzäk Aziada Ekstrimist törkemnärgä qarşı kisätüläre, ber uq awızdañ çıqqan kebek toyıla. Läkin bu oxşaş belderüläre belän, töbäktäge räsmilärneñ Şanğay Xezmättäşlek Oyışması sammitı aldınnañ, menä bez dä terrorçılıqqa qarşı köräşäbez digän bulıp üz illäreneñ abruyın kütärü tırışlıqları tügel mikän?
Şanğay Xezmättäşlek Oyışmasınıñ Bişkäktäge soñğı utırışında, Tacikstan Saqlanu Ministrı Şärali Xäyrullayev, Äfğanstanda igelgän Afyun uñışı cıyılğannañ soñ suğışçı törkemnärneñ Üzäk häm Könyaq Aziädä äwzemeräk xäräkät itä başlıyaçaqlar digän farazıñ beldergän ide.
“Al-Qaidä, Taliban häm Üzbäkstan İslamçı xäräkäte yün ayınnañ başlap eşçänleklären arttıraçaq. Alarnıñ Färğana Üzänlegendäge täserläre mäsäläsenä kilgändä, bezne kübräk Üzbäkstan İslamçı xäräkäte borçıy. Mäğlüm bulğança, alar çit illärneñ xökümätläre tarafınnañ finanslana, häm alar üzläreneñ barlığıñ kürsätergä tiyeş, ägärdä eşçänlek kürsätmäsälär, aqça yärdeme bulmayaçaq.” Xäyrullayev, Üzäk Aziadağı berektäşläre aldında çığışında, Üzbäkstan İslamçı xäräkäte äğzäläre eşçänleklärenä yul quymaw öçen Tacikstan häm Üzbäkstan çiklärendäge iminlekne artturı yulların qarağannarın belderde.
Räsmilärneñ kisätülärenä, Üzbäkstan İslamçı xäräkäte äğzälären qulğa alularğa häm xökem itülärgä qaramastan, qaysı ber küzätüçelär suğışçılarınıñ tağında äwzem bulularıñ kürsätüçe dälillär yuq di.
Tänqit belderüçelär, Üzäk Azia illäreneñ qatı xaqimiätlären, ildäge qarşı fiker häm fitnälärlärne bastıru öçen , üzlärenä qurqınıç yaniy dip kürsätergä tırışuda ğayepli.
Michael Hall, Xalıqara Krizis Törkeme dip atalğan Tabışsız analatik häm advokatlıq törkemeneñ Üzäk Azia proyekte bülege başlığı. Ul sonğı waqıtta töbäktäge xaqimiätlärneñ Üzbäkstan İslamçı xäräkäte qurqınıçı xaqında kisätülären artaçaq dip isäpli. Häm anıñ fikerençä, Räsmilärneñ bu yünäleşe Şanğay Xezmättäşlek Oyışması äğzäse bulğan Rusiä häm Qıtay kebek zur illärdän zurraq yaqlawğa layıqlı, terrorçılıqqa qarşı köräşkän qaderle berektäş il buluların kürsätü tırışlıqları.
Ozaq yıllar, Üzbäkstan İslamçı xäräkäte Üzäk Azia öçen törle däräcädä qurqınıç bulsa da, Quşma Ştatlar 2001nçe yılda Terrorçılıqqa qarşı köräş başlağannañ soñ, elekke zamannarğa qarağanda anıñ köçe xäzer inde küpkä kimide.
“Bu könnärdä Üzäk Aziada Üzbäkstan İslamçı xäräkäte qaldıqları bulırğa mömkin. Läkin alarnıñ Pakstandağıları belän yäisä üzaralarındağı bäyläneşläre ni däräcädä tora? Yäisä zur terorçı xäräkätlär başlarğa alar ni qadär sälätle… Bu bäylämdä alar turında nindider ber belderü yasawı bik awır. Minem uylawımça, törkemnär xaqında qurqunıç belän yanaw oçraqları bik açıq, bik açıq däräcädä, arttırılıp äytelä.”
Üzbäkstan İslamçı xäräkäte kebek törkemnärneñ töbäktä zur däräcädä ber totırıqsızlıq tudıra alaçaq köçkä iyä bulmawı turındağı qaraş belgeçlär arasında urtaq ber fiker. Läkin şulayda bu alar çiklängän terror eşçänlekläre alıp baralmas digän süz tügel.
Küzätüçelär Demokratik reformalarğa basım yasap, süz häm din ireklege artqan, säyäse eşçänleklär tıyılmağan çağında, Radikal törkemnärneñ Cämäğatçelek tarafınnañ yaqlanuı kimer ide dip farazli.
Fäqirlek xöküm sörgän Üzäk häm Könyaq Aziä kebek illärdä, küzätüçelär fikerençä, mondıy sotsial rizasızlıqlar törle şäkildä üzen kürsätüe ixtimal. Alarnıñ xäzerge waqıtta nindi qurqınıç tudıruına qaramastan, Üzbäkstan İslamçı xäräkäte kebek radikal törkemnär, keşelärneñ ömetsezlegen bik osta qullana belälär.


text:
Ukraina parlamentı räise Volodımır Lıtvın parlament xökümätne eştän alu qararın üzgärtmiäçäk dide.
Parlament Mäskäw belän Kiev arasındağı Ukraina mänfäğätlärenä zıyanlı dip tänqitlängän gaz kileşüe säbäple 10-nçı ğinwarda Yuriy Yexanurov citäkçelegendäge xökümätne eşennän alığra qarar çığarğan ide.
Prezident Viktor Yuşçenko parlamentnı bu qararnı üzgärtergä çaqırdı.
Prezident yaqlı Bezneñ Ukraina partiäse deputatı parlamentqa resolütsiä ölgese täqdim itte.
Lıtvın parlamentta andıy resolütsiä yaqlaw tapmıyaçaq, barı xökümätkä üzgäreşlär kertelgän oçraqta ğına parlament üz qararın üzgärtertü mäs'äläsen qararğa mömkin dide.


text:
“SOVA” mäğlümat üzäge xisabı
Mäskäwneñ bäysez matbuğat üzägendä, “Sova” mäglümät üzäge - ul rasaçıl häm dini cinayät oçraqların terkäwçe üzäk bularaq bilgele, “Rusiädä wocdan iregen ğamälgä aşıru probelmaları” digän temağa yıllıq xisap belän çıqtı. Üzäkneñ direktorı Aleksandr Verxovskiy, Rusiädä vocdan irege turında xisapnı bu yılğa qädär barı tik AQŞ däwlät deportamentı ğına yasıy ide, bıyıl bez üzebez tikşerülär ütkärep, bu temanı jurnalistlar qarşında yaqtırtırğa buldıq, dide. Oçraşuda şulay uq “Fiker ireklegen dawlağan uqıtuçılar” oyışması citäkçese Vsevolod Luxovitskiy häm “Slavyan xoquq üzäge” räistäşe Anotoliy Pçelinsev qatnaştı. Matbuğat oçraşuında täqdim itelgän külämle genä xisapnıñ berniçä bülekne genä atap kitsäk tä, bu oyışmanıñ vwocdan iregen ğämälgä aşıru mäs’äläsen yaqınnan belüenä ışanırğa bula. Mäsälän xakimiätneñ dini oyışmalarnı qanat astına aluı digän bülektä, bu ximayäçelekneñ barı tik provaslav dinenä qarata ğına qullanıluı da kürsätelgän. Şulay uq xakimiät häm provaslav çirkäwe tarafınnan törle sektalar dip iğlan itelgän dinnärgä qarata alarnıñ xoquqların qısu da turında da yazılğan. Bu xaqta Anotoliy Pçelinsev, sektalarğa qarşı köräşüçelär fikerençä, provaslaviä dinennän başqa barlıq dinnär dä sektalar dip atala, sektalar belän köräşne xatta Mäskäw duması da başlap cibärgän. Bu saylaw aldı eşläreneñ berse dip äytergä bula, çönki sektalar belän köräşne başlap cibärüçelär anı “Berdäm Rusiä” partiäse ideyäse dip bilgeli. Yaña ğına bilgelängän militsiä generalı da sektalar belän köräşergä xoquq nigeze azraq şul dip ükenü belderä, ul şundıy uq tırışlıq belän cinayätçelärgä qarşı köräşsä ide, dip belderde.
2006 yılda berniçä tapqır Däwlät duması tarafınnan “Wöcdan irege häm dini berläşmälär” turındağı qanunğa üzgäreşlär kertergä omtılışlar bulsa da, küpçelek teläktäşlek beldermäw säbäple ul omtılışlar qanun däräcäsenä kütärelmäde, dielgän xisapta. Şul uq waqıtta Däwlät duması dini ädäbiät, dini produksiä çığaruçılarnı salımnan azat itü turında qanun qabul itkän. Xisapta şulay uq dini oyışmalarğa dini binalarnı, kübräk oçraqta mäçetlärne tözüdä küp törle qarşılıqlarğa oçrarğa turı kilä dielgän. Biredä Ästerxanda tözälüçe mäçetne cimerü ämere dä , Tömän xakimiäteneñ mäçet açılırğa tieşle yortnı cimerep atuları, Kostromada 1998 yıldan birle mäçet tözeleşenä röxsät birelmäwe turında da yazılğan.
SOVA mäğlümat üzäge täqdim itkän xisapta şulay uq üzäk häm töbäk xakimiätlärendä vaxabbitçılar digän termin qurqınıç uyata dielgän. Ekstremizmğa qarşı toru digän sıltaw belän ğäyepsez keşelärne ezärlekläw, mäçetlärdä tentülär oyıştıru, granata, narkotiklar taşlaw, - bolar barısı terrorğa qarşı köräştä kirägennän artıq mawığu qurqıtu çaraları dip bilgelängän. Şulay uq “Xizbut Taxrir” oyışmasına kerüçelärgä, Said Nursi täğlimätın öyränüçelärgä qarata çığarılğan qararlarnıñ bigräk tä monda Tatarstan prokuraturası däğwäse iskä alına, cinayätläre bulmasa da, alar xaqsızğa xökem itelgän dip belderelä. Matbuğat oçraşuı barışında mäktäplärdä pravoslav dinen mäcbüri uqıtu temasına da iğtibar birelde. Bu turıda Slavyan xoquq üzäge räisdäşe Anatoliy Pçelinsev ul däreslär dini tüzälmäwçanlıq tärbiäli häm dinnär arasında doşmanlıq uyata dip belderde.
Ä inde Vsevolod Luxovitskiy pravoslav kul'turası nigezläre däresläre ölkä qanunına kertelep, mäcbüri räweştä Belgorod ölkäsendä alıp barıla. Şunısı şaqqatqıç, ul däreslektä rus rässämnäreneñ eşläre dä, borınğı rus äsäre dip sanalğan, läkin küçermäse genä bilgele bulğan “Slovo o polku İğorevı” äsären pravoslavie dine äsäre dip kürsätelä, dide. Häm Belgorod ölkäsendä qabul itelgän ul qanunnı ğämäldän çığarır öçen konstitutsiä mäxkämäsenä däğwä äzerlänä,- dide V.Luxovitskiy.
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text:
Rusiä sälamätlek ministrlığı ildä xalıq sanı kimügä qarşı çaralar kürergä cıyına
Bügenge Rusiäneñ iñ zur problemalarınnan berse ildä xalıq sanınıñ nıq kimi baruı. Räsmi sannarğa qarağanda Rusiädä xäzer 143 millionlap keşe yäşi. Häm yıl sayın xalıq sanı 700 meñgä kimi bara. Qayber belgeçlär fikerençä, 2050-nçı yılğa Rusiädä xalıq sanı 120 millionğa qalırğa mömkin.
Küptän tügel, 22-nçe fevral''dä Sälamätlek häm Sotsial tärräqiät ministrı Mixail Zuravob däwlät duması aldında çığış yasap ildäge demografik krizis häm xökümät täqdim itkän çaralar turında söyläde. Zurabov xalıq sanı 1990-nçı yıllar başınnan birle totrıqlı räweştä kimi bara dide. 1993-nçe 2005 nçı yıllar arasında ildä xalıq sanı 4 %-qa, yäğni 5 million 800 meñgä kimegän. Uzğan ber yıl eçendä genä dä Rusiä xalqı 735 meñ 500-läp keşegä kimegän. Töp säbäplär - bala tabunıñ kimüe, ülüçelärneñ artuı, keşe ğömereneñ qısqaruı häm törle qazalardan ülüçelär sanı artu. Rusiädä yılına här meñ keşegä ülüçelär sanı 16-ğa citte. Yewropa yılına här meñ keşegä 5, Quşma Ştatlarda 6.5, Yaponiädä 3.4 keşe ülä.
Zurabov ber yıl eçendä qazalardan ülgän 150 meñ keşeneñ 46 meñe üz-üzen üterde, 40 meñe yul qazalarında, 36 meñe xämerdän ağulanıp hälak buldı, 35 meñe başqalar tarafınnan üterelde dide. Zurabov bala tapqanda ülemnär sanınıñ da zur buluın telgä aldı. Bala tapqanda här 100 meñ anağa 23,4 ülem turı kilä. Här meñ balanıñ 11-e dönyağa kilgändä ük ülä. AQŞta meñ balanıñ 8-e, Yewropada 5-e ülä.
Rusiädä bala töşerü Sovet zamannarı belän çağıştırğanda kisäk kimesä dä, tuımnıñ az buluına nıq tä''sir itä. Räsmi sannarğa qarağanda bıltır Rusiädä 1 million 600 meñläp abort yasalğan. Ğäyre räsmi isäpläwlärgä qarağanda 4 millionlap abort bulğan.
Tögäl genä statistika sannarı bulmasa da, Rusiädä ir-atnıñ ğömer ozınlığı yaqınça 58, xatın-qıznıqı 72 yıl dip isäplänä. Şul säbäple, Zurabov äytüençä, rusiälelärneñ 30 protsentı, bigräk tä ir-atlar pensiä yäşenä dä citä almıyça ülep kitä.
Xalıq sanınıñ kimüen tuqtatu öçen Rusiä ni eşli ala soñ? Rusiädä bala tabu däräcäse bala tabu yäşendäge här xatın qızğa bülgändä 1,34 kenä. Xalıq sanı kimüne tuqtatıp kiregä boru öçen bu san 2,14 bulırğa tieş. 2005-nçe yılda bala tabuçılar sanı arttı. Bu 1970-nçe 80-nçe yıllarda qızlarnıñ küp tuuı häm xäzer alarnıñ bala taba başlawı belän añlatıla.
Qayber Rusiä belgeçläre xalıq sanınıñ kisäk kimüe 1990-nçe yıllardağı säyäsi häm iqtisadıy qıyınlıqlar belän bäyle di. Alar äytüençä, liberal iqtisadıy reformalarnıñ naçar oyıştırıluı häm başqarıluı sotsial'' iminsezlekkä kiterde häm näticädä bala tudıru da kimede.
Başqalar isä Rusiädä xalıq sanı kimügä Yewropa belän Yaponiädäge kimüneñ ber öleşe dip qararğa kiräk di. Çönki alarda da bala tabu kimegän.
Küp kenä Rusiä belgeçläre bala tabuçılar sanın yäşäw şartlarına bäyläp qarawğa qarşı çığa. Alar monı cämğiättäge qimmätlärgä häm dönyağa qaraşlarğa da bäyläp qararğa çaqıra.
Qayberäwlär xalıq sanı kimüne tuqtatu öçen möhäcirlek qanunnarın yomşartırğa çaqıra. Ämma Zurabov Dumadağı çığışında bu realistik çara tügel dide. Anıñ äytüençä, bıltır räsmi migratnlar sanı 107 meñgä artqan. Ämma bu xalıq sanı kimüne tuqtatu öçen citärlek tügel.
Xalıq sanı kimügä qarşı çara bularaq Zurabov tuımnı arttırırğa, bala tapqanda ülemnär sanın kimetergä, xalıqnıñ sälamätlegen häm tormış şartların yaxşırtırğa täqdim itte.
Zurabov ministrlıqta may ayına yaña demografik tärräqiät konsepsiäse äzer bulaçaq dide. Anda urtaça ğömer ozınlığın häm bala tabunı küpmegä arrtıru turında maqsatlar bilgelänäçäk. Ämma ministrlıqnıñ moña niçek ireşergä cıyınuı äle açıq tügel.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Başqortstan kügenä «Lufthansa» oçqıçları kilde
Tizdän Başqortstan xalqı Almaniäneñ kiñ bilgele «Lufthansa» şirkäte oçqıçlarında räxätlänep oça başlayaçaq. Äle bu turıda Ufada söyläşülär bara. 12 mart könne Başqortstan başqalasına «Lufthansa» şirkäteneñ Qazaqstan, Qırğızstan häm Üzbäkstan respublklarındağı baş wäkile Dirk Grossman citäkçelegendäge delegasí kilde. Almaní wäkillege comğa könne Ufa xalıqara aeroportı citäkçelege belän söyläşülär ütkärde häm «Lufthansa» şirkäte bülege öçen anda bülmälär saylaw belän mäşğül buldı.
«Lufthansa» belän Başqortstan hawa yulları şirkäte arasındağı xezmättäşlek bu yılnıñ 1 mayınnan başlana. Näq şul könne «Lufthansa» şirkätenä qarağan 319 nçı şäkeldäge Fransiä aerobusı Ufadan täwge säyäxätçelärne Frankfurtqa alıp kitä. Annan soñ mondıy oçışlar atnasına öç tapqır bulaçaq. Baştağı aylarda, reklam çarası sıyfatında, «Lufthansa» Ufa – Frankfurt marşrutı biletı bäyäsen 399 AQŞ dolları külämendä totaçaq. Ufa aeroportı wäkilläre süzlärençä, bu summı Mäskäwdän şul uq Frankfurtqa oçqıç biletı bäyäseneñ yartısı ğına. Läkin monda şunısın da onıtmasqa kiräk, Mäskäwdäge tormış däräcäsen Ufanıqı belän hiç kenä dä çağıştırırlıq tügel. Anda bötenläy başqa töşençälär yassılığında yäşilär. Şulay da «Lyufthanza» şirkäteneñ Başqortstanda üz bülekçäsen açıp, atnasına öç tapqır oçışlar oyıştıra başlawı barıber istälekle waqiğa. Çönki moñarçı Almaniägä oçu öçen iñ elek Mäskäwgä barırğa kiräk ide. Ä Ufa belän Mäskäw arasındağı bilet bäyäläre dä xäzer bik teşläşä.


text:
Oçraşu artınnan oçraşu: Rusiä-EU summitı nindi näticälär belän tämamlandı
Yevropa Berlegeneñ Mäskäwgä Ciñü tantanalarına kilgän yuğarı citäkçeläre Rusiä başqalasında ber köngä ozaqqaraq qalıp prezident Vladimir Putin belän çirattağı yazğı oçraşuın ütkärde. İke arada xäl itelmägän problemalarnıñ şaqtıy buluı ser tügel ide, oçraşudan soñ isä yaqlar, zur alğakiteş turında söyli başladı.
Audio, Vladimir Putin
"Şuşı yul xaritaların ğämälgä quyu bezgä eçendä ayıru çikläre bulmağan berböten Yevropa qoruğa, keşelärneñ irekle aralaşuı öçen şartlar tudıruğa, humanitar, säwdä wä iqtisadi xezmättäşlek mömkinleklären arttıruğa yardäm itäçäk, keşe xoquqların, şul isäptän milli azçılıq xoquqların yaqlawğa da bulışaçaq" dip belderä Vladimir Putin. Rusiä prezidentı süzlärenä qarağanda, ike yaq üz xezmättäşlegen dürt möhim qırda - iqtisad, eçke wä tışqı iminlek, mädäniat häm fän ölkälärendä alıp baru turında qabul itelgän elekke qararın detal''läşterergä bulğan. Bu xaqta ike yıl elek Yevropa Berlege häm Rusiä arasında Piterburda uzğan oçraşuda kileşengän ide. Şunnan birle älege "dürt yäple" xezmättäşlek turında küp söylänsä dä, anı konkret eçtälek belän tutıru bik aqrın bardı. Xäzer inde yaqlar monı "eş barışında" başqaru xaqında kileşte, här dürt qırda da urtaq fikergä kilä almağan mäs''älälär atap äytelä häm "yul xaritasına" kertelä, ä alarnıñ härberse inde üz waqıtı citkäç xäl itelep barırğa tieş bulaçaq. Yäğni konkret kileşülärgä ireşü, konkret eçtälek birü Rusiä häm Yevropa Berlegeneñ tübänräk däräcädäge belgeçlärenä qaldırıla. Ämma bu yuğarı citäkçelärneñ çitläşüen añlatmıy - çärşämbedä Yevropa Komissiäse Mäskäwdä ireşelgän kileşüneñ ütäleşen tikşerü öçen tağın ike aydan da soñğa qalmıy yuğarı däräcädä yaña ber oçraşu ütkärü kiräk bulaçaq dip belderde. Andıy oçraşu yündä yäisä yül başlarında Brüsseldä uza ala, anda Yevropa Berlege yağınnan Jose Manuel Barroso, ä Rusiädän premyer-ministr Mixail Fradkov citäkçelegendäge tieşle ministrlar qatnaşaçaq, di Yevropa Komissiäseneñ matbuğat wäkile Francoise LeBail:
Audio, Francoise LeBail
"Bu Brüsseldä uzaçaq ber oçraşu bulaçaq, häm anıñ maqsatı - Mäskäwdä ireşelgän "dürt kiñlek" kileşüen wä "yul xaritasın" ğämälgä quyu yulları bulaçaq. Bez bergäläşep ireşkän eş qısasın çınğa aşıru bik möhim, eşlär alğa barırğa häm citez genä barırğa tieş" dip belderä Yevropa Komissiäse wäkile Lebail. Mäskäw oçraşuın ul da barı tik bik yuğarı tonda ğına bäyäläsä dä, nigä soñ ğämälgä quyu mäs''äläläre şunda uq qaralmadı, nigä monıñ öçen ayırım ber oçraşu kiräk buldı digän sorawğa ul açıqlıq kertep tormadı. İke yaqnıñ da kütärenke ruxtağı belderüläre Mäskäwdäge oçraşunıñ ällä ni zur näticälärgä kitermäwen qaplaw öçen genä yasalmıymı digän fikerlär dä yuq tügel. Rusiä yağı öçen ifrat ta möhim sanalğan vizalar mäs''äläsendä bernindi dä alğakiteş bulmadı, misal öçen. Mäskäw üz watandaşları öçen Yevropa illärenä vizasız yörüne kertergä teli, ä Brüssel älegä viza birüne ciñeläytü, anıñ bäyäsen töşerü, kötü waqıtın kimetü mömkinlege turında ğına belderä.
Kärim Kamal


text:
Hoşgeldiniz!
Yükleyen: İzlesene Video Kanalı
Yüklenme Tarihi: 17 Eylül 2015 - 01:12
Köksal Baba ve Rıçıt :)Köksal Baba ve Rıçıt :)Köksal Baba ve Rıçıt :)Köksal Baba ve Rıçıt :)Köksal Baba ve Rıçıt :)Köksal Baba ve Rıçıt :)Köksal Baba ve Rıçıt :)Köksal Baba ve Rıçıt :)Köksal Baba ve Rıçıt :)Köksal Baba ve Rıçıt :)Köksal Baba ve Rıçıt :)Köksal Baba ve Rıçıt :)
Etiketler: Köksal Baba ve Rıçıt :)Köksal Baba ve Rıçıt :)Köksal Baba ve Rıçıt :)Köksal Baba ve Rıçıt :)Köksal Baba ve Rıçıt :)Köksal Baba ve Rıçıt :)Köksal Baba ve Rıçıt :)Köksal Baba ve Rıçıt :)Köksal Baba ve Rıçıt :)Köksal Baba ve Rıçıt :)Köksal Baba ve Rıçıt


text:
Şitko uzğan comğada Rotek şirkäten üz eçenä aluçı Almaz Antey konsorsiumı başlığı İgor Klimov üterelgännän soñ berniçä säğät uzu belän üterelgän.
Militsiä bu ike cinayät ber-bersenä bäyle bulırğa mömkin dip belderde.
Şitko Mäskäwdän 90 çaqrımlap könyaqta urnaşqan Serpukov şähärendä atıp üterelgän.
Rotek şirkäte bıltır Russiä prezidentı Vladimir Putin färmanı belän oyıştırılğan häm barlığı 40-tan artıq saqlanu şirkäten üz eçenä aluçı Almaz Antey konsorsiumına kerä.
Almaz Antey başlığı comğa könne öyennän çıqqanda bilgesez keşe tarafınnan tawış tomalağıçlı pistolettan atıp üterelde.
Almaz Anteyda törle törkemnärneñ citäkçelek öçen köräşennän soñ Klimov bu wazıyfağa fevral' ayında ğına mödir wazıyfaların başqaruçı itep bilgelänep quyılğan ide.
26-nçı iyüngä bilgelängän aksionertlar cıyınında Almaz Anteynıñ daimi mödire saylanırğa tieş ide.


text: Haag. Holand politsiäse bügen, ilneñ Germaniä belän çiktäş töbägendäge ber mäçettä yanğın çığuın häm näticädä binağa zur zian kilen xäbär itte. Anda ut irtänge 6-da çıqqan. Şuşı mäçetkä añlı räweştä ut törtü xaqında ışanıçlı mäğlümat kilmäsä dä, noyäbr başınnan birle Holandta törle mäçetlärgä häm möselman üzäklärenä 20-dän artıq höcüm yasaldı. Alar ber radikal' möselman ildä tanılğan filmçı Theo van Goghnı ütergännän soñ başlandı. Möselman xatınnarınıñ yazmışına bağışlanğan qarşılıqlı film töçergän van Gogh noyäbrneñ 2-sendä Amsterdam uramında atıp häm pıçaq belän çänçep üterelgän ide.


text:
Qara diñgez buyı illäre iqtisadi bäyläneşlärne arttıru yulların tikşerä
Törle mädäniätlär, dinnär kiseşkän İstanbulda yaña zur cıyın bara, xörmätle tıñlawçılar. Bu yulı anda Qara diñgez tiräsendäge 12 ilneñ yuğarı citäkçese cıyıldı. Kön tärtibendä - töbäktäge iqtisadi bäyläneşlärne häm üzara säwdäne tağın da arttıru. Bıyıl şuşı Qara diñgez İqtisadi xezmättäşlek oyışması üzeneñ 15 yıllığın bilgeli.
Xäzerge waqıtta anda räislek itkän Törkiä 15 yäşen tutırğan älegä oyışma eşenä yaña etärgeç birergä teli häm töbäktäge xezmättäşlekne bermä-ber arttırırğa omtıla. Bigräk tä, transport, energetika, säwdä, äylänä-tirä moxitne saqlaw häm oyışqan cinayätçelekkä qarşı köräş ölkälärendä.
Bu oyışma üz eçenä Qara diñgez yarlarında yatqan Bolğarstan, Gruziä, Romaniä, Rusiä, Törkiä häm Ukrainanı ğına tügel, ä şuşı illärgä kürşe bulğan, yaqın torğan Albaniä, Azärbaycan, Ärmänstan, Gretsiä, Moldova häm Serbiäne dä ala. Neft häm gaz yatmalarınıñ baylığı yağınnan Farsı qultığınnan soñ bu töbäk dönyada ikençe urında.
Ämma andağı illärne xäzer kön qadağına suqqan şuşı yağulıq häm torbaütkärgeçlär genä borçıp qalmıy. Şuşı iqtisadi xezmättäşlek törkeme aldında torğan iñ möhim mäs''älälärneñ berse bulıp anda transport çeltären ayaqqa bastıru tora. Maqsat - alarnı ayırğan diñgezne, ber-bersenä bäyläwçe faktor itü.
İstanbul oçraşuında, misal öçen, Qara diñgez portların parom bäyläneşläre belän totaştıru, diñgez tiräläp 7 meñ yarım çaqrımlıq olı yul tözü mäs''äläse qarala. Bu xaqta Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov xäbär itte.
Moñardan tış Qara diñgez xezmättäşlegen, andağı illär arasındağı säwdäne çikläp torğan törle qanuni kirtälärne beterü, Yewropa Berlege belän tığızraq elemtälär urnaştıru aşa da nığıtu tikşerelä. İstanbul oçraşuında Yewropa komissiäseneñ räis urınbasarı Guenter Verheugen da qatnaşa, misal öçen.
Oçraşuda illärne alarnıñ iñ yuğarı citäkçeläre, yäğni prezidentları yä premyer-ministrları wäkillek itä. Ber Ärmänstannan ğına anda tışqı eşlär ministrı qatnaşa. Xuca il - Törkiäneñ şuşı il belän haman da diplomatik mönäsäbätläre yuq, ä alarnıñ 270 çaqrımlıq urtaq çige äle dä yabılğan xäldä.
İstanbul cıyını qısalarında, anda yıl da uza torğan "Könçığış Könbatış belän oçraşa: Yağulıq iminlegeneñ yaña çikläre" digän konferensiä dä açıla. Öç kön baraçaq şuşı çarada Azärbaycan häm Gruziä citäkçeläre - prezidentlar İlham Aliev häm Mixail Saakaşvili çığış yasayaçaqlar.
Kärim Kamal


text: İzrail bögön Fälestin autonomiähı yetäkselegeneñ soloq turahında waqıtlısa kileşeü xaqındağı täkdimen kire qaqtı. İzrail xökümäte wäkile Awi Pazner unı yetdi tügel tip atanı. Barlıq ekstremistik törkömsälärze yuq iteüze İzrail soloq xaqında höyläşeüzärzeñ töp şartı itep hanay. Fälestin xaqimiättäre kisä ägär İzrail soloq xaqında yañı kileşeüze tanıha, gäskärzären oqqupatsiälağan bilämälärzän sığarha häm huğışsılar başlıqtarın ültereüze tuqtatha soloq xaqında yañı kileşeüzeñ bulıuı ixtimal tip belderze. Fälestindıñ imenlek köstäre Mısırzan Ğaza sektorına qontrabanda yulı menän qoral kilterelä torğan tunneldärze yaba başlanı. İzrail xärbizäre mäglümättärenä qarağanda, bögön fälestindar ğaza sektorınan raqeta osorğan. Ul plyajda İzraildıñ Aşkelon qalahınan yıraq tügel şartlağan. Yäräxätläneüselär yuq. İzrail gäskärzäre operatsiähı barışında üzeneñ ber yetäksehen yuğaltqan Xamas törkömsähe yetäkselege İzrail menän yañı kileşeü tözöü ixtimallığın kire qağa. Elekke kileşeü İerusalıymda 20 keşeneñ gümeren qıyğan teraqttan häm İzrail gäskärzäreneñ Xamas törkömsähe yetäkseläreneñ berehen yuq iteü buyınsa yawap operatsiähınan huñ bozolğaynı.


text:
Räcäp Erdoğan Törkiäneñ yähüdlär belän dä, fälästinlelär belän dä araların yaxşırtu säfärendä
Yaqın Könçığışta äle tağın beraz totqarlanırbız, xörmätle tıñlawçılar. Berniçä kön elek İzrail häm fälästin cirlärendä Rusiä prezidentı Putinne qabul itsälär, yäkşämbedä ul yaqlarğa Törkiä premyer-ministrı Räcäp Erdoğan kilde. İzrail citäkçeläre belän oçraşqannan soñ ul düşämbedä fälästin başlıqların da kürep söyläşte. Rusiä kebek Törkiä dä İzrail-fälästin nizağın xäl itügä bulışunı täqdim itä.
Audio, Räcäp Erdoğan
"Üz dinamikası bulğan mönäsäbätlärebez qısasında bez alarnı tağın da nığıtu telägen belderdek" di törek premyer-ministrı Änkaranıñ İzrail belän araların elekkeçä tığız kileş saqlap qalu turında. Yaqlar, ayırım alğanda, ike ilneñ yuğarı citäkçelege arasında küzläw mäğlümatı belän almaşu öçen "aşığıç elemtä" urnaştıru xaqında kileşte. Moñardan tış İzrail Törkiägä, Gazadağı fälästinlelär öçen elektr stansiäse, ä annan İzrail ğäskärläre kitkännän soñ toraq yortlar da tözügä bulışunı täqdim itä. Erdoğan säfäre barışında yaqlar, Törkiäneñ xärbi oçqıçların zamançalaştıru turındağı yartı milliard dollarlıq ber kileşü imzalarğa cıyına digän xäbärlär çıqqan ide, ämma Şaron da, Erdoğan üze dä bu xaqta berni äytmäde. Şuşı ike ilneñ yaqınlığı, inde telgä alınğan xärbi-säyäsi berektäşlek belän genä añlatılmıy, Törkiä häm İzrail arasındağı yıllıq säwdä äyläneşe 2 milliard dollarğa citä. Şuña da qaramastan, uzğan yılda Änkara belän Yerusalim arasında kierenkelek çığıp aldı - Räcäp Erdoğan üzeneñ ber belderüendä Ariel Şaronnıñ fälästinlelärgä qarata qırıs çaraların "däwlät terrorı" dip atağan ide. Xäzerge söyläşülär Änkaranıñ beryaqtan İzrail belän dä, ikençe yaqtan, fälästinlelär belän dä dustanä mönäsäbätlärdä toruın qaytara ala. İzrail tışqı eşlär ministrı Silvan şalom düşämbedä Törkiäneñ solıx eşlärendä qatnaşu ixtimalları turında bolay dide:
Audio, Silvan Şalom
"Minemçä, Törkiä İzrailneñ fälästinlelär belän, häm ğomumän, ğäräp dönyası belän araların yaxşırtuğa yardäm itä ala. İzrailneñ Törkiä belän mönäsäbätläre, İzrailneñ möselman küpçelege bulğan başqa illär belän mönäsäbätlärenä ürnäk bula ala" dip belderä İzrail tışqı eşlär ministrı. Törkiäne şulay yaqın kürü işaräläre düşämbedä Erdoğannıñ fälästin citäkçeläre - räis Mäxmüt Abbas häm premyer Äxmät Qıray belän söyläşülärendä dä yasaldı.
Kärim Kamal


text: Tähran – Jeneva söyläşülärendä İrannı wäkillek itkän Xäsän Rowhani, bügen däwlät televideniesendä yasağan çığışında, ägär İran citäkçelege qarşı çıqsa, Yevropa Berlege belän ireşelgän kileşü taralırğa mömkin dide. Kiçä Jenevada ütkän oçrşauda İran häm Yevropa Berlege wäkilläre atom programması turındağı söyläşülärne, İranda 17 Yündä ütäçäk prezident saylawlarınnan soñ yañartırğa kileşte. İran atom qoralı yasamasqa, uran bayıtu eşlären tuqtatıp torırğa rizalaştı. Yevropa Belege yaña täqdimnär äzerlärgä wäğdä itte. Bügen Rowhani üzeneñ çığışında "bez Yevropa Berlege täqdimnären kire dä qaqmadıq, qabul da itmädek" dide.


text:
"kÞñrmÞñzÞñ beyaz yayÞñnlarÞñ 8. sÞñnÞñf cevap anahtarÞñ" Word Dosyaları
"kÞñrmÞñzÞñ beyaz yayÞñnlarÞñ 8. sÞñnÞñf cevap anahtarÞñ" ile İlgili Word Dosyası Bulunamadı!.
"kÞñrmÞñzÞñ beyaz yayÞñnlarÞñ 8. sÞñnÞñf cevap anahtarÞñ" PDF Dosyaları
"kÞñrmÞñzÞñ beyaz yayÞñnlarÞñ 8. sÞñnÞñf cevap anahtarÞñ" ile İlgili PDF Dosyası Bulunamadı!.
"kÞñrmÞñzÞñ beyaz yayÞñnlarÞñ 8. sÞñnÞñf cevap anahtarÞñ" PowerPoint Dosyaları
"kÞñrmÞñzÞñ beyaz yayÞñnlarÞñ 8. sÞñnÞñf cevap anahtarÞñ" ile İlgili Sunum Dosyası Bulunamadı!.


text:
Cämäğätçelek Politkovskaya ülemenä qayğı belderä, ğädellek taläp itä
Xalıqara cämäğätçelek Mäskäwdä uzğan şimbä könne Kremlneñ Çeçnä säyäsäten, Çeçnädä keşe xoquqları torışın tänqiläwçe jurnalist Anna Politkovskayanıñ üterelüenä qayğı belderä, ğädellek taläp itä. Politkovskaya mäqälälärendä iñ nıq tänqitlängän Çeçnä premyer ministrı Ramzan Qadırov ta cämäğätçelek aldında qızğanıç belderde. Ämma bu zur şaw-şuğa säbäp bulğan waqıyğağa Rusiä prezidentı Vladimir Putinnıñ mönäsäbät belderergä aşıqmadı.
"Min inde küp märtäbälär iñ yuğarı däräcädä xakimiätlärneñ iğtibarın jurnalistlarnıñ xäle naçar buluğa, alarnıñ yaqlarğa kiräklegenä yünälttem. Qızğanıç ki, wäzğiät naçar yaqqa üzgärä" dide Lukin.
Politkovskaya belän xuşlaşuğa çit il diplomatları häm jurnalistları da kilgän ide. Ämma Lukinnan başqa anda ber genä yuğarı däräcä räsmi dä bulmadı. Häm alarnıñ bulmawı ayıruça küzgä bärelä diärgä mömkin.
Politkovskayanıñ ülemenä qarata belderülär dönyanıñ här tarafınnan kilä. Xätta Britaniä premyer minsitrı Tony Blair, Fransiä prezidentı Jacques Chirac, Yewropada İminlek wä Xezmättäşlek oyışması citäkçese Karel de Gucht ta belderü belän çıqtı. Ğädellek taläp itügä Dönyada matbuğat iregen yaqlawçı oyışmalar da quşıldı.
Ämma Politkovskayanıñ üz ileneñ prezidentı Vladimir Putinnan ällä ni işetelmäde.
Ekstremal Jurnalistika Üzäge mödire Oleg Panfilov "Mine prezident Putin pozitsiäse bik nıq borçıy. Ul bu il xalqınıñ Politkovskayanı yaratmağan, Politkovskaya eşen, mäqälälären küralmağan öleşeneñ genä prezidentı buluın kürsätä. Min Fransiä prezidentın ürnäk itep kiterer idem. Ğiraqta fransiä xatın-qız jurnalistı totıq itep alınğannan soñ Chirac şunda uq yalın özep qayttı häm belderü belän çıqtı" dide.
Düşämbe könne keşe xoquqların yaqlawçı 2 törkem, Xalıqara Helsinki Federatsiäse häm Mäskäw Helsinki Törkeme Putinnı Politkovskayanı üterüne cämäğätçelek aldında xökem itep çığarğa çaqırdı.
Alarnıñ urtaq belderüendä Prezident Putinnıñ däşmäwe bu eştä qatnaşlıqqa yäki bitaraflıqqa işarä itä. İlneñ xökümätne tänqitläwçe kürenekle jurnalistınıñ yallanğan üterüçegä oxşağan üterüçe tarafınnan üterelüenä qarata anıñ berni däşmäwen beräw dä qabul itä almıy dielä.
Şulay da AQŞ prezidentı George Bush telefonnan şaltıratqaç Putin Politkovskayanıñ faciğäle üleme centekläp tikşereläçäk dide. Anıñ äytkännäre soñraq Mäskäw Kremleneñ internet säxifäsenä çığarıldı.
Mäskäw Helsinki törkeme mödire Ludmila Alekseyeva "mondıy ğädättän tış oçraqta, xalıqara tanılğan, xörmät itelgän jurnalist üterelgändä il prezidentı bu xälgä üz mönäsäbäten belderergä tieş. Bush Quşma Ştatlar prezidentı. Ä Rusiä watandaşları prezidentnıñ bu turıda ni uylawın işetergä häm anıñ Anna Politkovskaya yulınnan barırğa tırışuçı, yäğni namuslı jurnalistlarnı yaqlıyaçaqmı-yuqmı ikänen belergä teli" dide.
Qayberäwlär Putin prezident säyäsäten täqnitläp yazğan Politkovskayanı kimsetü öçen maxsus däşmi dip isäpli.
Ämma kürenekle säyäsi küzätüçe Boris Kagarlitski Putin maxsus däşmi tügel, ul däşä almıy di.
"Bu Putinnıñ yaman xäbärlärgä ğädäti reaksiäse. Ul barı tik mäsälä tege yäki bu däräcädä çişelgännän soñ ğına kürenä. Bu keşeneñ qayber psixik üzençälekläre bar. Krizis tuğan sayın ul yuqqa çığa, küräseñ anı säyäsi şawqım suğadır. Xätta kürenergä, berär süz äytergä, üz östenä berqädär cawaplılıq alırğa kiräklegen añlağanda da, ul monı eşli almıy. Bu säyäsi tügel, şäxsi problema dip äyter idem" di Kagarlitski.
İkençe ber säyäsi küzätüçe, ЗBeздa ПoBoлжbя gazetı baş möxärrite Räşit Äxmätov Putinnıñ mondıy eşçänlek ısulı anıñ elek KGBda eşläwe belän añlatıla di.
"Bu bik tä añlaşıla. Ul pragmatik räweştä, kiräk bulğança eş itä. Bu çınnan da çekistlar sisteması. Häm mondıy qarar qabul itü ısulı urta däräcäle çekistlardan kilä" di Äxmätov.
Başqa illärdäge krizislarğa Putin üz mönäsäbäten bik tiz belderä. 2001-neñ 11 sintäberendäge terror höcümnärennän soñ AQŞ prezidentı George Bushqa dönya citäkçelärennän iñ berençe bulıp Putin şaltırattı. Ämma 2000-neñ avgustında Barens diñgezendö 118 diñgezçe belän su astı köymäse batqannan soñ ul 5 kön ütkäç kenä üs süzen äytte. Putin Soçida yal itä ide. Talda buluına qaramastan ul tanılğan aktrisağa tuğan kön qotlawları cibärergä waqıt taptı.
2002neñ üktäberendä Mäskäw teatrında, 2004neñ sintäberendä Beslan mäktäbendä totıqlar alınğanda anıñ aqırın reaksiä kürsätüe dä tänqitläwlärgä duçar buldı.
Sişämbe kiçendä genä Germaniädä jurnalistlar belän oçraşuda Putin Politkovskayanıñ ülemenä mönäsäbäten belderde. Dresdenda Germaniä Kanslerı Angela Merkel belän oçraşuda bu mäsälä kütärelgännän soñ Putin bu üterüne cäzasız qalmasqa tieş qabul itelmäslek cinayät dip bäyälägän. Politkovskaya 3 ken elek Mäskäwdä üz öyennän çığıp barğanda atıp üterelgän ide.
Naif Aqmal, Praga.


text: Bıl turala Ğiraqqa eş säfäre barışında Amerika däwlät sekretarı Qolin Pawell belderze. Amerikanıñ däwlät sekretarı Colin Powell bögön ildeñ tönyağındağı Xalabdja qalahında buldı. 1988 yılda bında Saddam Xösäyen gäskärzäre qorttarğa qarşı ximik qoral qullana. Hözömtälä käm tigändä 5 meñ keşe häläk bula. Amerika däwlät sekretarı ülgändär istälegenä arnap ütkärelgän mätäm sarahında qatnaştı. Kisä Powell Bağdatta sığış yahap, Amerika gäskärzäre ildä käräkkändän huñğaraq qalmayasaq tine. Amerika däwlät sekretarı Ğiraqqa wizitın tamalap Küwäytqa kilde.


text: Washington. Quşma Ştatlar prezidentı George Bush radío aşa atnalıq möräcäğätendä, İzrail-Liban nizağı öçen Xizbulla, Süriä häm İran ğäyeple, dide. "Min Yaqın Könçığışqa AQŞ däwlät sekretare Condoleezza Ricenı, yaqındağı könnärdä, bu töbäktäge illärneñ başlıqları belän oçraşsın öçen, cibärdem. Terror törkemnärenä häm alarğa yärdäm itüçe däwlätlärgä qarşı çaralar kürmiçä köç qullanunı beterep bulmıy. Küp eıllar buyı Süriä Xizbulanıñ töp ximayaçese buldı. Ul İranda citeşterelgän qoral belän anı tämin itüdä yärdäm itte. İran küptän inde xalıqara cämäğätçelek fikerenä qolaq salmıy. Terrorçılarğa bulışa häm atom-töş tikşerenülären däwam itä. Andağı bu xällär böten Yaqın Könçığışqa qurqınıç tudıra. Bezne şulay uq Libandağı yaña demokratiä ayaqqa basqan çaqta tuğan nizağ ta borçıy. Xäzer böten Liban xalqı öçen bik awır waqıt. Xizbullanıñ ğädäte üzeneñ raketaların ğadi xalıq yäşägän urınnarğa yäşerü häm alarnıñ maqsatı demokratik saylanğan Liban xökümäteneñ däräcäsen töşerü dälilläp tora - Xizbulla Liban däwläteneñ dustı tügel ikänlekne,- dide Quşma Ştatlar prezidentı George Bush.


text:
Kaspi diñgezennän kem niçek faydalana alaçaq?
İrtägä Tähranda, Kaspi diñgeze däwlätläre başılıqlarıñ cıyılışı bula. İran, Azärbaycan, Rusiä, Qazaqstan häm Törkmänstan citäkçeläre, möhim energiä çığanaqlarına iä Kaspiä diñgezeñ, qanun qısalarında qullanıluı yulları qaralaçaq. Läkin samit uzar aldınnañ illär arasında säyäsi bäyläneşlär qaynarlaşa. Tähranda, Putingä intixar xöcem bulaçaq xäbärläre häm İrannıñ moña räsmi reaksiäse älegä bu cıyılışnıñ kön üzäk temaları bula.
Bu atnadağı cıyılış, kaspigä çige bulğan illärneñ başlıqların cıyğan 2nçe konferans bulaçaq. Anıñ berençese 5 yıl elek, 2002nçe yılda Törkmänstan başqalasında uzğan ide.
Bu yulı, Stalin, Wilnston Churchil häm Franklin Roosewelt qatnaşqan 1943 yıldağı samittäñ soñ, Putin, İslam Cömhiriätenä baraçaq berençe Kremlin citäkçese bulaçaq dip çağıştırıla.
Londondağı, Chatham House tikşerenü üzägendä Kaspi töbäge belgeçe D. Şirin Akiner, ozın yıllar xäl itelmi qalğan, yağulıqqa bay Kaspi çığanaqların niçek qullanu turında kileşü bulır dip kötelä dide.
"Kaspi çige illäre bu xaqta yıllardañ birle eşli. Näticä östendä ayrım ber törkem eşläde. Xäzergäçä uñay näticäläre buldı. Sammittä mäsälälär çişeler, hiç yuğı alarnıñ küpçelege bulsa da xäl iteler dip ömtlänelä. Ni bulsa da, alar mäsäläne xäl itärlär, alar älbättä uñay yqta eşli."
İran xökümät süzçese, ĞulämXösäyen Elham, kiçä xäbärçelärgä il citäkçeläre cıyılış axırında urtaq kileşügä qul quyarlar dip kötelä dide.
Gomum alağanda İran yağınnañ qarağan da bu kileşü, Rusiägä qarşı yäşeren ber ışanıçsızlıqnı da çağıldıra sıman. Çönki Rusiä atom programı mäsäläse belän bergä İranğa qağılgan bik küp xalıqara mäsälälärdä möhim rolne başqara. İranlılar, Russiäneñ berektäş häm duslığına şik belän qariy başladılar. Bigräktä atom mäsäläsendä İranğa qarşı könbatış belän astırtıñğına yasağan kileşüennäñ soñ.
İrandağı bäysez küzätüçelär, mäsäläneñ qanuni yaqlarına iğtibarnı arttırdı. Elekke säyäsätçe, Tähran xosusi Kaspi tikşerenülär İnstitutı başlığı, Abbas Maliki qaysı ber räsmi mäsälälärne kütärep çıqtı. Kaspi xoquqı mäsäläse inde ozaqqa suzıldı häm bu atna bulaçaq cıyılışta xäl itelä almas kebek tora dide. Maliki, ğadättä İran, Rusiä telägänçä, Kaspi diñgez östen häm bülengän dingez astın bergäläp qullanuğa qarşı tügel. İran yağı çığanaqlarnı urtaq qullanuğa yäisä bülep qullanuğa qarşı tügel. Läkin İrannıñ öleşe, distä yıl alda elekke inqilapçı başlıq Xatämi waqıtında kileşengänçä 20 protsent bulaçaq, di Maliki.
İrannıñ eçke säyäsäte häm Yaqın könçığış mäsälälärendä äwzem qatnaşqan elekke İran säyäsätçeläre, Rusiä xaqında bäxäsgä kermäskä tırışa.


text:
Başqortstanda belem alğan tatar balaları öçen tatar tele däresleklären Ufada bastıru tiräsendäge ığı-zığılar turında xäbär itkän idek inde. Qarşılıqlı fikerlär äle dä işetelä, läkin däresleklärne näşer itü eşe inde cayğa salına bara. Ağımdağı uqu yılında 2nçe häm 3nçe sıynıf uquçıları tatar telen Ufada çığarılğan yaña däresleklärdän uqıy başladı. Qalğan sıynıflar öçen kitaplar tiz arada äzer bulır dip kötelä. Sarıtau ölkäsenä kitkän Başqortstan xökümäte wäkilläre köçle burannar arqasında kire qaytunı kiçekterergä mäcbür qalğan. Sarıtauda Başqortstannıñ säwdä-iqtisadi wäkilçelege açıldı.
Fänis Fätxi, Ufa