text:
Tarix institutına 10 yäş, citäkçesenä - 60
İnde menä ber atna däwamında, Qazanda tatar cämäğätçelege Tarix institutnıñ 10 yıllığın, ä anıñ belän bergä, institut citäkçese Rafail Xäkimovnıñ 60 yıllıq yubileen bäyräm itä. Respublika prezidentı Mintimer Şäymiev, Ğäräp illärendä bulu säbäple, moñarçı bulğan utırışlarda, üzeneñ säyäsi kiñäşçesen qotlıy almağan ide. Nihayät prezident qayttı. Dimäk Tarix institutnıñ kiñäytelgän utırışın yasarğa waqıt. 15 fevral, pänceşämbe könne kiçke biştä, soñ ğına bulsa da, Tarix institutnıñ ütä dä keçkenä zalında, kürenekle tatar zıyalıları cıyıldı. Alar arasında iñ abruylısı älbättä, Respublika prezidentı Mintimer Şäymiev buldı.
Rafail Xäkimovnıñ, qısqaça ğına institut eşçänlege turında, notığınnan soñ, utırış, salmaq qına, yubiley kiçäsenä äylände. Ğäräp illärenä säyäxäte turında xis kiçereşläre belän beraz büleşkännän soñ, Prezident Tarix institutı turında menä nilär söyläde.
Älbättä, tarix institutınıñ küpqırlı eşçänlege härkemne bitaraf qaldırmıy, zur xezmät, köç quyılğan. Läkin, institutnıñ 10 yıllığın inde ul, Xäkimovnıñ 60 yıllığı belän çağıştırıp bulmıy. Bez Tatarstanda däwlät kiñäşçeläre institutın torğızğanda, şunı äytergä kiräk, miña qalsa, Xäkimov arqasında ğına başqa kidäşçelär dä barlıqqa kilde. Äye ğadi keşe tügel, ä ğadi, uñaylı ğalim berqayçan bulmıy. İnstitut eşçänlegen, üz fikerlären bezgä citkerä belü bu zur eş, ul monı eşli ala. Moñarçı başqarğan eşläregezne däwam itegez, bez sezgä moxtac, räxmät sezgä barı öçen dä.Cılı süzlärdän soñ prezident, Rafail Xäkimovqa order tapşırdı. Bu ğämälne qolanda ul, üzeneñ berençe orden alğan waqıtların iskä töşerep, ordennan qalğan başqa büläklärne kiñäşçeneñ tormış iptäşenä yulladı.
Respublika başlığınnan soñ täbrik itüx süzen Tatarstan däwlät şurası räise Färit Möxämmätşin däwam itte.
İñ möhime tarixi qimmätkä iä bulğan dokumentlar basılğan. Äle kitaplar böten ilgä kiräk, bu kitaplarnı çiratlar torıp alar disäm, yalğış bulmas. Härxäldä, yuğarı uqu yortlarında, başqa ğilmi oyışmalarda şçlege kitaplarğa soraw bip yuğarı. Şunısın äytergä kiräk, institutnıñ direktorı Rafail Xäkimov bulu da bezneñ öçen zur bäxet. Ber qarasañ beleme buyınça tarixçı da tügel, läkin institutta şundıy berdäm kollektiv tuplanıp, şundıy uñışlı eş alıp baru kübesençä anıñ tırışlığı. Rafail Sibgatoviç 20 yöz axırı – 21 yöz başındağı säyäsi tormışnıñ üzägendä buldı. Tatarstan öçen awır yıllarda, bäysezlek, möstäqillek öçen köräşkändä Xäkimov härçaq bu mä’sälä üzägendä ide.Färit Möxämmätşin tarafınnan da yubilyarğa zur büläklär tapşırıldı. Şulay uq, utışış axırında, cämämğatçelek iğtibarına Mäskäwdän kilgän wäkil, Rawil xäzrät Gaynetdinovnıñ qotlaw xatın uqıp kitte. Bäyräm ozaqqa suzıldı. Yubilyar, utırışnı tizräk tämamlaw teläge belän, räxmät süzlären citkerergä aşıqtı. Cıyılış axırında prezident kiñäşçese Rafail Xäkimov menä nilär söyläde.
Bezneñ prezident Şäymiev buluı bezneñ öçen zur bäxet. İñ möhime berdäm törkem komanda oyıştıru. Bolay bulğanda sineñ fikerlären ähämiätle, qimmätle. Ä ägär sine añlawçı yuq ikän, sineñ fikerlären nindi genä yaxşı bulmasın, sine barıber añlamıylar. Bezneñ respublikada mondıy komanda bar. Şuña kürä dä bezneñ böten eşlär cayda. Axırda şunı äytäsem kilä, minem qaydadır işetkän bar, bez buldırabız digänne. Dörestän dä bez buldırabız. Räxmät segä barsı öçen dä. Tarix institutınıñ, ğädättägeçä citdi räweştä bulmağan, kiñäytelgän utırışı şunıñ belän tämam buldı. Tağın 10 yıldan, institut citäkçese şaqtıy olığayğannan soñ, mondıy küñelle utırışlarda oçraşıp, şuşındıy matur süzlär äytelerme? Bu xaqta prezidentnıñ säyäsi kiñäşçese inde bügennän ük qayğırta başlağandır.
Ğädel Galämetdinov


c: text/html

text:
Qazanda ğalim, türkolog Räşit Räxmäti Aratqa bağışlanğan kitap dönya kürde
Qazanda ğalim, türkolog Räşit Räxmäti Aratqa bağışlanğan kitap dönya kürde
Şuşı yaña kitap turında tulıraq mäğlümät alır öçen bez Tatarstan Fännär akademiäseneñ Tel, ädäbiät häm sänğät institutı ğalime, cıyıntıqnı äzerläwçe İlbaris Nadırovqa möräcäğät ittek. «Azatlıq» radiosına ul menä närsälär söyläde:
Bu kitap 3 kisäktän tora. Anda Räşit Räxmäti Aratnıñ tormışı, fänni eşçänlege turında söylänä. Kitapni äzerläwdä Tatarstan, Törkiä ğalimnäre qatnaştı.
İlbaris äfände Räşit Räxmätineñ tormışı häm anıñ ğilmi eşläre xaqında mäğlümätlär citkerde:
Räşit Räxmäti Arat 1900 yılda xäzerge Tatarstan cirendä tuğan. Annarı Qazağstanga kitkän. Anda mädräsädä uqığan. Yuğarı belem alu öçen Germaniägä kitkän. Anda küp kenä fänni mäqälälär yazğan. 60 yıllardan başlap Törkiädä yäşägän häm uqıtqan. Ul bik küp türkologlar öçen ähämiätle fänni eşlär yazğan ğalim.
İlbaris äfände şulay uq Törkiädä eşläp kilüçe Äxmätwäli Mängärle waqıfınıñ Tatarstandağı wäkile dä. Äytep ütärgä kiräk, tatar fänen, mädäniäten üsterüdä bu waqıfnıñ da öleşe zur. Şuşı kitap ta Mäñgärle fondınıñ matdi yärdäme belän bastırılğan. İlbaris Nadırov süzlärenä qarağanda, soñğı berniçä yıl eçendä genä dä bu waqıf Qazanda 8, Mäskäwdä 2 tatarça kitap çığaruda bulışlıq itkän.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Prokuratura Federatsiä Şurası äğzası Vasiliy Şaxnovskiynıñ saylanuın mäxkamä aşa ğämäldän çığarırğa teli. Ägär dä mäxkamä Şaxnovskiynıñ salımnan qaçu ğäyepläwe belderelgännän soñ 10 kön ütkäç saylanuı ğämäli tügel digän qarar çığarsa Şaxnovskiy qağılğısızlıq xoquqın yuğalta.
Mäskäw gazetları uzğan atna axırında Yukos citäkçese Mixail Xodorkovskiy qulğa alınğannan soñ Rusiä prezidentı idaräse başlığı Aleksandr Voloşin wazıyfasınnan kitü turında ğariza tapşırğan dip yaza.
Dikäbrdä ütäçäk parlament saylawları aldınnan oppozitsion partiälärgä yardäm itkän Xodorkovskiy şärämläşüdä häm salımnan qaçuda ğäyeplänä.
Yewropa Komissiäse Rusiä xakimiätlären Xodorkovskiy eşendä qanun bozmasqa çaqırdı.
Yewropa Berlege wäkile Diego de Oyeda Xodorkovskiy eşe Rusiäneñ kiläse atnada Rimda ütäçäk Yewropa Berlege belän iqtisadıy söyläşülärenä tä'sir itärgä mömkin dide.


text:
Jaganʻ
Jaganʻ /jaGAN'/ (Fransuzça häm Almança Sagan) ul Polşa könbatışındağı qala. Xalıq sanı 26,665 keşe (2004), Jaganʻ öyäze başqalası.
1999. yıldan Lubuş Voivodlığında, ä başta (1975-1998) Zelöna Gora Voyıvodlığında urnaşqan Jaganʻ Sagan isemle qälğä urınında tora. Sagan feodal bilämäseneñ üzäge bula, elekke iäse Alberch von Wallenstein Utız Yıllı Suğışta ğäskär başlığı bula. Annan Sagan danlıqlı Lobkowitzlarğa, Bohemia ıruğına küçä. 1786. yılda Sagan bilämäse Peter Bironğa, Kurlândiä kenäzenä, ä annan Dorothea isemle qızına küçä. Dorothea ire, böyek Fransuz diplomatı Charles Maurice de Talleyrand-Périgord Jaganʻda otstavka yılların ütkärä. 1845. yılda Prussia patşası käğäze Dorothea'nı Sagan herzoginäse nulıp iğlan itä. Napoléon III bu titulnı Fransiädä taní, Doroteya ulı Luis kenäz häm duc de Sagan bulıp kilä. İkelätä titul, Fransuz ta, Pruss ta "duc de Sagan"-ğa İkençe Bötendönya Suğışı waqıtında bitaraflıq saqlarğa bulışa: anıñ Château de Valençay bilämäsendä Fransiäneñ Alman okkupasiäse waqıtında Louvre xäzinäse saqlana.
İkençe Bötendönya Suğışı waqıtında şähärdä az bilgele Nazi Alman Ştalag Luft III xärbi büläge tora.


text:
Ğiraqta tağın ber amerikan boralağı bärep töşerelde
Könyaqtağı Kut şähärendä cirle xalıq inde 4nçe kön azıq-tölek häm eş taläp itep, protest çarası ütkärä. Çualışlar näticäsendä 7 Ğiraqlı häm berniçä Ukraina xärbie cäräxätlär alğan, dielä.
Bügen amerikan xärbiläre Falluca şähärendä 2 ğiarqlını ütergän. Politsiä citäkçese Adel Xäläf süzlärençä, alar cawap utı açqan. Ul arada amerikan xärbiläre 10 kön elek Tikrit şähärendä 4 ğiraqlınıñ üleme öçen cawaplılıqnı üz östenä aldı. Amerikan xärbiläre taxida utırıp barğan ber ğailägä xata belän ut açqan.


text:
Radikal Fälästin Törkeme Xämäsneñ ruxi citäkçese şeyx Axmäd Yasin bügen irtänge namazdan çıqqanda İzrael boralaqlarınıñ höcümendä häläk buldı.Şeyx Yasin İzrael tarafınnan üterelgän fälästin citäkçeläreneñ in ölkäne.Xämäs üç alu belän yanıy.Şeyxneñ üleme , Xämäs oyıştırğan intihar höcümnären kimetäçäkme, ällä köç qullanu artaçaqmı?
Bügen irtän üterelgän Xämäsneñ ruxi citäkçese şeyx Axmed Yasinneñ Xämäs bayrağına törelgän tabutın qorallı suğışçılar kütärep bardı.Gazada 200meñ keşeneñ qatnaşqan cenaza merasimındä, Xämäsneñ qorallı qanatı al Qassam brigadasınıñ (audio) üç alırğa , üç alırğa digän şiğarlarına .... xalıq al –qasssam brigadası , al qassam brigadası dip qıçqırıp cawap qaytardı.
Şäyx Yasin ütkän yılda izrael höcümennän qotılıp qaldı, ämma ul üz yazmışınıñ qıl östendä buluın yaxşı belä ide. 68 yäşlek Yassin bala çağında ütkärgän qaza säbäple nıq ğäriplängän ide.Anıñ söyläwen dä köçkä köçkä genä añlap bula ide,üterelü xabäre şok dulqınnarı tudırdı..İzrael citäkçeläre şunduq Könbatış Yordan Üzäne häm Gaza Sızığı belän çiklärne yabıp, fälästinnärneñ İzraelgä kerüen tuqtattı. Fälästin prezidentı Yasir Arafat 3könlek matäm iğlan itte, İzrael xökümät süzcese Avi Pazner 2 märtäbä İzrael törmäsendä utırıp çıqqan şeyxnıñ üterelüen aqlap bolay dide (audio)
izrael töbäktä tınıçlıq häm totrıqlılıqqqa inküp qurqınıç tudırğan ,yözlärçä izraelleneñ üleme öçen şäxsän cawaplı şeyxne yuq itte.Ğädellek ğämelgä quyıldı.
Xämäsneñ politik citäkçese Abdel Aziz al Rantissi İzrael islam simvolen cimerde . moña cawap üç alu ğına belen genä qalmıy, suğış başlana dide. Fälästin premyere Axmäd Qurei süzlärençä(audio) izraelneñ tanılğan şäyx Axmäd yassinnı üterüe qan tügelüneñ däwam itäçägen añlata. Bez bu fälästinnärneñ täväkkällelegen zäğiflätmiäçäk, kiresençä artıraçaq dip açıqça äytä alabız.
izrael ütkän atnada Aşodtta intihar häcümendä 10izraelleneñ üterelüennän soñ suğışçan fälästinnärne üterü öçen operatsiälär oyıştıraçağın äytep quyğan ide. İzraelneñ bu üterü säyäsäte öydä dä çittä dä bäxäskä säbäp.Finans ministırı Benyamin Netanyahu İzrael terror aktivistlarına , citäkçe, deputatlarına här cirdä höcüm oyıştıraçağın tağın ber märtäbä kürsätte dip söylägändä Opozitsiädäge Yossi Beilin isä, Yasinnıñ üterelüe İzrael öçen zur qurqınıç , bu kübräk yähüdneñ häläk buluına säbäp bulaçaq cawapsızılq ğämäle dip äytte. İzrael xalqı üterü säyäsäte ilne saqlaw öçen täsirle çaramı digän mäsälädä ikigä bülengän.Haaretz basması muxarrire Galili süzlärençä(audio) xalıqnıñ ber öleşe bu eş belän qänäğät döres eş dip qarıy ,çönki alar bu bälkim dä xämäsneñ cimerelüenä kiterer digän qaraşta.Xalıqnıñ ikençe yartısı xata , Xämäskä zur zian kitermiäçäk digän fikerdä,qısqa waqıt öçen zian , ämma Xämästä başqaları çiratta tora.. Şulay eşläw belän bez närsä qazandıq
Elek Yaqın könçığış öçen tınıçlıq üzägendä
eşlägän başqa ber komantataor Willy Gafni wazğiät kontroldän ıçqına ala dip äytep bolay dip däwam itte(audio)
Üç alu Xämäsneñ ğadi yaqlawçıları däräcäsenä täşä ala.Minem qaraşımça fälästinnär citäkçelären yuğalttı alarğa kürsätmä biräçäk citärlek ofitser häm komandirları yuq dip uylıy.alarnıñ bälkim dä här berse ayrım üz üç alu ğämälenä kereşäçäk
Londonda urnaşqan başqa ber komantator Tim Garden isä(audio) xällär naçarlanaçaq. iki yaqta solıx söyläşüläreneñ mömkin bulmawın añlata.Üç alular yaman bulaçaq.Ütürü, terrorğa qarşı oçqıç raketalar belän suğışu täsirsez çönki moñıñ belän kiñräk cämäğätçelektän yaqlawçı häm rekrutlar cälep itäsen.dip söyli
Ekstremistlarnı ciñü öçen yaqlawçıların çitlätep ,alarnı izolatsiädä qaldıru kiräk dip äytä Garden,Qayber küzätüçelär şeyx Yasin möselman dönyasında abruyı yuğarı şäxes ide, anıñ üleme fälästin terrorçılarınıñ global terrorizmğa qatnaşu mömkinçelegen artıraçaq di. Şeyx Yassinnıñ üterelüe Yevropa Berlegennen alıp Rusiä,Qıtayğa qädär törle illär tarafınnan xökem itelde. Waşington İzrael –fälästin konfliktındağı taraflarnı totnaqlıq kürsätergä çaqırdı.
färidä xämit,praga


text:
Çallıda Amerika häm İran wäkilläre
Çallı yuğarı uqu yortlarına çit il dairäläreneñ iğtibarı yıldan-yıl arta bara. Biredä Albaniä, Fransiä wäkilläre şaqtıy yış bulıp toralar. Amerika Quşma Ştatları mäğärif xezmätkärläre Çallıdağı injener-iktisad akademiäsenä berençe säfärlären yasadılar. 19 nçı aprel' könne qunaqlarnı akademiäneñ prorektorı Vladimir Şibakov qarşı aldı, çönki älege uqu yortınıñ citäkçese Äsfändiär Xayrullin eşlekle säfärdä ide. İnjenerlar akademiäsenä kilüçe Djoel Erikson "Xalıqara mäğäriftä Amerika kiñäşläre" digän oyışmanıñ direktorı bulıp tora. Oçraşu barışında Erikson äfände mondıy fikerlären äytte:
- Böten Rusiädän iñ yaxşı studentlarnı, uquçılarnı, aspirantlarnı barlaw belän mäşgül'bez. Kiläçäktä alarnı AQŞta uqıtırğa cıyınabız. Tatarstan alğa kitkän däwlät, şunıñ öçen dä biregä kildem. Xalıqara almaşularnı finanslaw turında Rusiä subyektı qarar qabul itte.Bu minem eş ğämälemdä berençe oçraq. Bez, Tatarstan mäğärif ministrlığı belän tığız elemtädä eşlibez,- dide Djoel Erikson.
Amerikannar kitep ber säğät waqıt uzdımı ikän, Çallı injenerlıq akademiäsenä Rusiädäge İran ilçeseneñ fän, mäğärif häm mädäniät buyınça kiñäşçese Äxmät Montazeran kilep töşte. Anı dönya mädäniäte institutı rektorı İñgel Tahirov ozata kilde. İran ilçelege wäkileneñ Çallığa kilüe tübändägedän ğibärät: studentlarnı almaşu programmasın äzerläw. Älege programmağa studentlarnıñ xezmät täcribäsen oyıştıru, bergäläp konferensiälär häm proyektlar buldıru, şulay uq cäy köne studentlarnıñ yal waqıtların bergäläp ütkärü çaraları qaralğan. Biredä, Qazanda, iyün ayında Tatarstan-İran xalıqlarınıñ mädäniäte, sivilizatsiäse xaqında fiker alışu, konferensiä bulaçağı da bäyän itelde. Şuşı oçraşu barışında ber ük studentlar Amerika wäkilen dä, İran wäkilen dä tıñladılar. Xalıqara matbuğat Amerika-İran mönäsäbätlärendäge kierenkelek xaqında älegä qädär citkerep tora. Şuşı illärneñ Watandaşları sanawlı säğätlär eçendä ber uqu yortında bulıp kitüläre älbättä, iğtibarğa layıq. Ni öçen? Studentlar qaysı ilneñ programmasın, wäğdälären saylap alır. Menä monısı qızıqlı. Xäzerdän ük, "Xalıqara belem birüdä Amerika kiñäşläre" oyışması proyektın, şunda uq İran programmasın yaqlawçı studentlar barlıqqa kilgän.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text:
Könyaq Osetiä totqarlağan gruzinnar azat, kierenkelek däwam itä
Könyaq Osetiä bügen, atnakiç irtän totqarlağan gruzin ğäskärilären azat itte. Alar Könyaq Osetiä köçläre tarafınnan töbäktäge ber gruzin awılında qulğa alınğan ide. Ä aña qädär gruzin politsiäse Rusiä ğäskärläreneñ qoral töyälgän xärbi maşinaların tuqtatıp, Könyaq Osetiä yağın qorallanuda ğäyepläde. Şuşı waqiğälär ike yaq arasındağı xällärne kiskenläşterde häm töbäktä yaña suğış çığu qurqınıçın tudırdı.
Audio, Mixail Kebadze
"Totıqlar berniçä minut elek azat itelde, bezgä başta 32 keşedän torğan berençe törkem tapşırıldı, tağın 4-se qalğan ide, läkin 5 minut ta ütmäde, aları da tapşırıldı. Azat itelgännärne eçke eşlär ministrı Okruaşvili kötep tora ide. Gruzin ğäskäriläre aldan kileşengänçä, bernindi şartlarsız cibärelde" dip belderä gruzin wäkile Mixail Kebadze. Könyaq Osetiä köçläreneñ Vanati awılındağı gruzin ğäskärilären totqarlawı, bigräk tä alarnı tezländerep videoğa töşerü häm Rusiä televideniäsennän kürsätü Gruziä citäkçelegendä näfrät xise uyattı. Yartı yıl elek prezident itep saylanğan Mixail Saakaşvili, başqa ber ğisyançı töbäk, Acarstannı kire üzäk gruzin xökümäte kontrolenä alğannan soñ, üz qaraşın xäzer Könyaq Osetiä häm Abxaziägä bordı. Könyaq Osetiä inde 90-nçı yıllar başınnan birle Tbilisi xakimiaten tanımıy yäşi. Kierenkelekneñ artuı uzğan ayda uq sizelä başladı, ul çaqta Tbilisi Könyaq Osetiä belän çigenä östämä ğäskär cibärgän ide. Wäzğiat çärşämbe könne tämam naçaraydı, gruzin yağı Rusiä xärbiläreneñ qoral töyägän berniçä maşinasın tuqtatıp, alarnı üzendä qaldırdı häm Rusiäne Könyaq Osetiä yağın qorallandıruda ğäyepläde. Mixail Saakaşvili comğa könne üzeneñ İran säfären qısqartıp kire Tbilisigä qayttı häm anda Gruziäneñ iminlek köçläre citäkçelege belän kiñäşmä uzdırdı. Soñraq ul telefonnan Rusiä prezidentı Vladimir Putin belän dä söyläşte dip xäbär itelde. Gruziäneñ nizaqlarnı çişü ministrı Georgi Xaindrava soñraq radiobızğa, bügenge azat itü Rusiä yardämendä buldı dip belderde.
Audio, Georgi Xaindrava
"Minemçä, şuşı 36 keşe Mäskäw qatnaşuı säbäple azat itelde" di Gruziäneñ däwlät ministrı, Rusiä wäkilläreneñ Könyaq Osetiädä barğan söyläşülärgä äwzem qatnaşuın iskä alıp. Gruziä premyer-ministrı Zurab Jvaniä elegräk, Könyaq Osetiä köçläreneñ gruzinnar yäşägän awılğa kerep andağı ğäskärilärne totqarlawnı "provokatsiä" dip atağan ide. Tbilisi yağı äytüençä, alar barısı da Gruziäneñ Könyaq Osetiädä urnaştırğan "tınıçlıq saqlaw" köçlärennän bulğan. Könyaq Osetiä citäkçese Kokoityneñ idarä başlığı Eduard Kotayev atnakiç radiobızğa, bu döres tügel, gruzinnar ğomumän Rusiä ğäskärläre cawaplı bulğan ölkädä totqarlandı dip belderde.
Kärim Kamal


text: London. Britan politsiäse "äl-Qaidä" çeltärenä bäyle buluda şiklänelgän keşedän soraw aluwın däwam itä. 24 yäşlek şul britan watandaşı, çığışı belän ul Aziädän dip xäbär itelä, anti-terror qanunı nigezendä kiçä qulğa alınğan ide, anıñ könbatış Angliädäge yortında şartlatqıç matdälär tabıldı dip belderelä. Britaniäneñ eçke eşlär ministrı David Blankett, älege keşe il öçen zur qurqınıç tudırğan ide häm anıñ "äl-Qaidä" belän dä bäyläneşläre bulırğa oşap tora dip belderde. Kiçä politsiä Manchester şähärendä dä terrorçılıqqa bäyle buluda şiklänelgän ikençe ber keşene qulğa aldı.


text:
Örekle çäylärne sağınıp söylärgä qalmasmı?
Bilgele buluınça, Rusiä 1 aprelennän çit il keşelärenä bazarlarda satunı tıyu turındağı qararın çığardı. Älege qanunnıñ töp nigezläre häm qağidäläre belän uzğan tapşırularıbızda tanıştırğan idek xörmätle tıñlawçılar. Menä berniçä kön inde Qazan bazarlarında ciläk-cimeşlärgä bäyälär kimi başladı.
Rusiädä xezmät migratsiäsenä qarağan yaña qanun nigezendä Rusiä bazarlarında satu itüçe çit il keşeläreneñ sanı 40 protsenttan da artmasqa tieş. 1 aprel'dän isä Rusiä pasportı bulmağannar bötenläy quıla.
Qazannıñ üzägendäge Kolxoz bazarında kübesençä tacik, azerbaycan, üzbäk häm başqa xalıq wäkilläre säwdä itä. Alar üzläreneñ milli produktları- ciläk-cimeşlär belän Tatarstan xalqın tä'min itep tora ide. Tatar äbiläre dä şulardan alğan örek belän çäy eçärgä yarata. Kön'yak säwdägärläre tuğan yaqlarına qaytıp kitsälär, alarnıñ tovarlarına qıtlıq kiçermäbezme, örek-kürägä yuqqa çıqmas mikän dip borçıla alar.
“Üzbäklär arzannan satalar bezgä ciläk- cimeşlärne. Ägär dä alar kitsälär, alardan optım alğan keşelär bik qıymmätkä sataçaq. Qaldırsınnar ide inde alarnı. Kibetlärdä bik bik qimmät äyber. Ä bez monda 50 sumğa alabız da räxätlänep çäy eçäbez. ”Säwdä belän şöğellänüçelär fikerençä, bu wäzğıät tovar qıtlığına häm bäyälär artuına kiterergä mömkin. Älegä isä Qazan bazarlarında ciläk-cimeşkä bäyälär artmıy, ä könnän-kön kimi genä bara. Ägär dä elegräk ber kilo örek, kürägä 100 sumnan artıq torsa, xäzer anıñ bäyäse 50-60 sum. Ciläk-cimeşkä ni öçen bäyälär töşüne Qazannıñ üzäk bazarında örek, kürägä belän säwdä itüçe ber üzbäk yegete bolay dip añlattı.
“İñ berençe äyberneñ sıyfatına qararğa kiräk. Ägär dä tovar sıyfatlı bulsa, anıñ bäyäsen bik töşermäyäçäklär. Ä menä kemneñ satu itü öçen dokumentları tärtiptä bulmasa, alarğa inde aprel'gä qädär tovarların satıp beterergä kiräk. Ä menä qayber keşelär xäzer dokumentların äzerlilär dä, annarı ciläk-cimeşne qimmät bäyädän sataçaqlar.”Federal' migratsiä xezmäteneñ Tatarstan idäräse xezmätkärläre süzlärenä qarağanda, yaña qanun nigezendä ägär dä migrantlarnıñ waqıtlıça yäşäw röxsäte bulsa, barlıq salımnarnı daimi tüläp torsa, alarnıñ bazarlarda satu itärgä xaqları bar. Kolxoz bazarınıñ küpläp satu urınında ciläk-cimeş belän satu itüçe abıylı-enele ike üzbäk yegeteneñ dä barlıq kiräkle dokumentları qullarında. Ämma alar yanına tikşerüçelär kön dä diärlek kilä. Tikşergän sayın törle ğäyep tabıp, ştraf – aqçalata caza birälär. Dokumentlarında kimçeleklär tapmasalar, buşqa ğına cimeş-çikläwek cıyıp alıp çığıp kitä.
“Ber militsioner kilde dä, buşqa çikläwek, kürägä, örek cimeşlären ülçätep, buşqa alıp çığıp kitte. Ägär dä birmäsäk, menä uramğa çıqqaç bez sine uramda totıp qıynıybız di. Dokumentlar tärtiptä bulsalar da, aqça sorıylar. ”
Abıylı-enele üzbäk yegetläre älegä tögäl genä tuğan yaqlarına qaytıp kitärgäme, Tatarstanda qalırğamı belmilär. Qazanda alarğa säwdä itü oşağan, tatar xalqı bik yaxşı keşelär di.
“Qazanda tatar xalqı bik küp. Alar belän söyläşergä räxät. Bez Ufada da satu itkän idek, anda bik naçar keşelär. Min Qazanda ike yıl säwdä itäm inde miña bik oşıy. Bezneñ yaqta ciläk-cimeş, çikläwek bik küp. Anda anı satıp bulmıy. Şuña bez monda kiläbez. ”Şunı da äytergä kiräk, bazarlarda ciläk-cimeş kenä tügel, ä kiem-salım da arzan bäyädän satıla. Küp kenä keşelär oçsız kiem-salımnı da qıtay häm v'yetnamnardan satıp alunı qulay kürä. Xökümät qararı belän alar da quıp taratılğaç, kiemne, könküreş tovarlarnı qimmätle kibetlärdän alu mömkinlege böten keşedä bulmas dip borçıla Tatarstan xalqı.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Atom stansiäsenä qarşı açlıq iğlan itelerme?
Tatar ictimaği üzägendäge oçraşu “Mayaq”tağı şartlaw nisbätennän uzdırılsa da, töp süz Tatarstan atom elektr stansiäse xaqında bardı. Tögälräk äytkändä anı tözügä qarşı çaralar turında.
Bilgele bulğança, Tatarstan Däwlät Şurası sessiäseneñ berençe uqılışında Tatarstanda atom elektrostansiäsen tözü inde qabul itelde. Tizdän ul ikençe uqılışta qaralaçaq. Häm xalıq moña qarşı kütärelep çıqmasa, bu afät bezgä kiläçäk dielde Tatar ictimaği üzägendä uzğan cıyılışta. Başqortstanda bu eş inde 2002 yılda başlanğan da ikän.
Afät digännän “Mayaq”tağı millättäşlärebezgä zıyan kürüçelär isemen alu öçen köräşep yörgän advokat Roza Färdiewa andağı tatarlarnıñ ni qädär awırlıq kiçerep yäşäwläre xaqında söyläde. Alar belän täcribälär ütkärü turında äytelde. “Aq tıçqan” digän maxsus tikşerenü üzägendä älege şartlawdan soñ keşegä ni qädär zıyan kilä ikän dip tatarlar belän täcribä öçen tikşerenülär uzdıra torğan bulğannar.
Cıyılışqa Çernobıyl' afätennän zıyan kürüçelär dä kilgän ide. Alar da üzläreneñ qayğıların, tuğan balalarınıñ ülep baruları turında söylädelär. Monnan tış cıyılışqa tağın atom-töşkä qarşı köräş cämğiättän wäkillär, xoquq belgeçläre häm äylänä-tiräne saqlaw xezmätennän studentlar kilgän ide. Alarnıñ härqaysı atom elektrostansiäse tözelä qalsa Tatarstannıñ ni qädär zıyan kürüe turında üz fikeren belderde, misalların kiterde.
Xoquq belgeçe Ğalişän Nuriäxmät
Tatar xalqına äytmiçä genä deputatlar elektrostansiäsen tözü buyınça qanunnı qabul itmäkçe bulalar. Alar bit xalıq yaqlı bulıp saylandılar. Xalıq kütärelergä tieş. Zıyan kürüçelärneñ bersenä dä däwlät yärdäm itmi. Tatarstanda da şulay bulaçaq.
Cıyılışta çit ildäge böten radioaktiv qaldıqlar Rusiägä kertelüe turında söylände. Barlığı 53 il üz qaldıqların Rusiägä cibärä dip belderde atom-töşkä qarşı köräş cämğiäte räise Al'bert Garapov. Ul mäsälän 400 gramm plutoniynıñ 10 milliard keşedä üpkä ragı kiterep çığarırğa mömkinlegen iskärtte. Ğomumän cıyılışta fänni yaqtan küp tikşerenülär näticäse äytelde.
Cıyılışta äylänä-tiräne saqlaw xezmätennän Yılena Fillipova studentlarnıñ atom elektrostansiäsenä qarşı imza cıyuları xaqında belderde. Şulay uq ul qarşılıq aksiäläre uzdıraçaqların bäyän itte.
Azaqta Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev isemenä rezolyutsiä qabul itelde.
Läkin cıyıluçılar imza cıyıp, rezolyutsiälär qabul itep kenä deputatlarnı tuqtatıp bulmayaçağı xaqında äyttelär. Şuña böten xalıqnı bu eşkä cälep itü öçen düşämbedän ük Tatar ictimaği üzägendä koordinatsion şura eşli başlayaçaq. Monnan tış qarşılıq çaraları, uram cıyınnarın uzdıraçaqları, açlıq iğlan itäçäkläre äytelde. Şulay uq Strasburg mäxqamäsenä dä möräcäğät itärgä cıyınalar.
Landış Xarrasova.


text:
Başqortstanda xökümätneñ yaña sostavına kemnär kerüe, nihäyät, açıqlanıp bette şikelle. 5 fivral könne respublika prezidentı Mortaza Räximov 22 keşedän torğan yaña xökümätne raslaw turında maxsus färmannı imzaladı. Anda ministerlardan tış, qayber däwlät komitetları räisläre dä, Ufa şähäre xakimiatı başlığı Pawel Qaçqayıv ta, başqa qayber citäkçelär dä kergän.
Älegä qadär republikanıñ yäşlär eşläre buyınça komitetı citäkçese täğäyenlänmägän ide. 5 fivraldağı ikençe ber färmanı belän bu wazifağa respublika prezidentı 28 yäşlek Ramil Xisametdinovnı bilgeläde. Soñğı ike yılda ul Ufadağı «Altın ay» isemle şirkät direktorı urınbasarı bulıp eşlägän. Şunısı diqqätne cälep itä – Ramil Xisametdinov respublika xökümäte başlığı Rafael Baydäwlätovnıñ awıldaşı ikän. Alar ikese dä Belorets rayoınınıñ Usmanğäli awılınnan.
Republika citäkçeläre tuğan rayonnarın häm tuğan awılların gel iğtibar üzägendä genä tota. Äle menä 6 fivral könne dä Mortaza Räximov belän Rafael Baydäwlätov, parlaşıp, premiernıñ tuğan yağı – Beloret rayonına bardı häm anda yaña binalar, yaña küperlär häm yullar faydalanuğa tapşıruda qatnaştı, yänä qızıl tasmalar kisep yörde.
Ä 7 fivral könne prezident Räximov üzeneñ 70 yäşlek yübileyen bäyräm itä. Şuşı uñaydan bu atnada respublika waqıtlı matbuğat basmaları ilbaşın maqtap küp kenä yazmalar bastırdı.


text:
Dönyada keşe xoquqları torışın küzätep baruçı Human Rights Watch oyışması qanunsız qoral satu tiräsendäge wazğiät turında xisabın bäyän itte. Legal bulmağan qoral satu öçen Slovakiäneñ kamil bulmağan qanunnarı qullanıla, dielä xisapta. Anıñ avtorı, qoral säwdäse belgeçe Lisa Misol, Yevropa Berlegeneñ may ayında kiñäyüenä qadär Berlek häm NATO bergä şuşı citeşsezleklärne kimetü çaraların kürergä tieş, dip belderde: "Xisap Slovakiä turında, çönki biredä böten Üzäk häm Könçığış Yevropa problemaları çağıla. Häm Slovakiä xökümäte bu ölkädä reformalar başlağan inde, ämma başqarası eşlär äle bik küp" dide xisapnı äzerläwçe Lisa Misol.
Üzäk häm Könçığış Yevropadağı bu problemalar ber yaqtan citärlek kotrol bulmağannan kilsä, ikençe yaqtan – Sovet çorınnan qalğan qoral häm elekke küp sanlı xärbi köçlärdän, dide Misol.
NATOnıñ kiñäyüe dä Slovakiä aşa küp qoralnıñ kontrolsez ütä aluına mömkinleklär tudırdı. Bratislavada tışqı eşlär ministrlığınıñ matbuğat wäkile Yuraj Tomaga, Slovakiä xökümäte xisapnıñ kopiäsen aldı, räsmi reaksiä soñıraq bulaçaq, dip xäbär itte.


text:
… häm ul niçek yaqtırtıla?
… häm ul niçek yaqtırtıla?
5 noyäberdä “BpeMя и дeHbrи” ğazetında rus mädäniäte cämğıäteneñ press-konferensiäse turında xäbär basılğan. Anda şul uq Çallıdağı äbilärneñ tärtipsezlege, Bogoyavlenie çirkäweneñ qıñğıraw manarasın provaslav mäxälläsene birmäw häm 24 oktäberdä GTRK kanalında Rusiägä qarşı tapşıru efirğa çığarıldı sıltawı belän Tatarstandağı milli säyäsätne pıçratıp kürsätergä tırışqannar. Moña qädär çuwaş, udmurt, mari häm başqa millät wäkilläreneñ mäğärif, mädäniät mäsäläläre xätta üz milli respublikalardan da yaxşıraq quyılğanı tanılğan ide. Ä inde rus tele, mädäniäte belän Qazan küptännän dan tota. Şalyapin, Gorkiy, Baratınskiy, Puşkin, Tolstoylarnıñ tormış yulın, icatın propagandalau böten Rusiägä bilgele.
Ural aryagında tuıp üskän çın başqort xalqı wäkilläre san yağınnan küp bulmasalar da, Tatarstanda üz sälätlären üsterä alğannar. Uzğan şimbä können genä dä Tatarstan rässamnär berlege qorıltayında bik ozaq bäxäsläşkännän soñ alternativ räweştä tawış birep, dürtençe tapqır räis itep Baymaqta tuıp üskän Abrek Abzgildin saylandı. Döres, Tatarstanda Xruşçev, Brejnev zamannarında Başqortostanda tuıp, başqort dip yazılğan pasportlı ural tatarları da az tügel. KamAZ, nefteximiä tözeleşlärenä kilgän başqortlarnıñ Çallıdağı cämğıäte soñğı waqıtta aktivlıq kürsätä. Ämma, mäsälä başqort mäktäpläreneñ bulu-bulmawında tügel, ä başqort klasslarında uqıtır öçen balalarnıñ citmäwendä. Başqort telendä uqırğa telägän balalarnı Qazanda da, Çallıda da ezläp tabarğa, alarnıñ milli tärbiäsen oyıştırırğa telilär. Xäyer, tatar yäki başqort dip qärdäş millätlärne qapma-qarşı quyu, rus belän tatarnı ber-bersenä qarşı mänfäğätle itep kürsätü demokratiä häm ğadellek normalarına turı kilmi.


text:
Omskida Renat İbrahimov konsertı ütte
Sişämbe könne Omski ölkä filarmoniäseneñ konsertlar zalında Rusiäneñ häm Tatarstannıñ xalıq artistı Renat İbrahimov konsertı bulıp uzdı. Omskiğa qadär cırçı Çiläbe häm Tömän şähärlärendä çığışlar yasadı.
Äytergä kiräk, Omski tamaşaçısı belän Renat İbrahimov 25 yıl ütkännän soñ oçraştı. Ul waqıtta şığrım tulı zallarda anıñ berniçä konsertı bulğan ide. Xäzer isä ber genä konsert buluğa qaramastan, zalda buş urınnar şaqtıy ide. Ä inde kilüçelärne artistnıñ talantı aldında baş iyülçelär dip äytü yalğış bulmas. Başqarılğan här cır köçle alqışlarğa kümelde. Konsert barışında cırçı zamana köyläre, rus xalıq cırları, ariälär, ital'yan, ingliz tellärendä cırlar başqardı. Anıñ repertuarında tatar cırları da buldı.
Konsert tammalanğannan soñ min tatar millätennän bulğan berniçä tamaşaçınıñ fikere belän qızıqsındım. Oçratqan berençe tamaşaçım qanunnar çığaru cıyılışı deputatı Ravil' äfände Bikbavov buldı.
Konserttan soñ matbuğat oçraşuı oyıştırıldı, Renat İbrahimov anda Omski jurnalistların qızıqsındırğan sorawlarğa cawaplar birde. “Azatlıq” tıñlawçılarına Renat äfände, tatarlarğa kübräk mäğrifät buyınça tırışırğa kiräk digän telägen belderde.
Menä şulay, Omski tamaşaçısı ozaq yıllar ütkännän soñ qabat yaratqan cırçısı belän oçraştı. Tatar sänğäten söyüçelärgä tizdän tanılğan cırçılar belän oçraşu mömkinlege bulaçaq. Aprel' ayında zur konsert programması belän Omskiğa Tatarstannıñ atqazanğan artistı Zaqir Şahban citäkçelegendä ber törkem artistlar kilüe kötelä.
Rozaliä Sayganova, Omski


text:
Hatay Kırıkhan Adana Yol Tarifi Güzergah Haritası
Hatay Kırıkhan - Adana Arası Yol Kaç Saat Sürer1 saat 55 dakika
Hatay Kırıkhan - Adana Arası Toplam Mesafe Ne Kadar, Uzaklık Kaç Km : 165 km
Hatay Kırıkhan Adana Arası Otobüs Bileti Satın Al, Hatay Kırıkhan Adana Otobüs Bileti Fiyatları
Hatay Kırıkhan - Adana Arası Yol Tarifi Güzergah Detayları, Geçilecek Yol Bilgileri, Otoyol Bilgileri
Adana Hareket bölgeniz (Başlangıç noktası ilçesi seçebilirsiniz) Adana Aladağ(Karsantı) - Hatay Arası Yol Tarifi Haritası
Adana Ceyhan - Hatay Arası Yol Tarifi Haritası
Adana Çukurova - Hatay Arası Yol Tarifi Haritası
Adana Feke - Hatay Arası Yol Tarifi Haritası
Adana İmamoğlu - Hatay Arası Yol Tarifi Haritası
Adana Karaisalı - Hatay Arası Yol Tarifi Haritası
Adana Karataş - Hatay Arası Yol Tarifi Haritası
Adana Kozan - Hatay Arası Yol Tarifi Haritası
Adana Pozantı - Hatay Arası Yol Tarifi Haritası
Adana Saimbeyli - Hatay Arası Yol Tarifi Haritası
Adana Sarıçam - Hatay Arası Yol Tarifi Haritası
Adana Seyhan - Hatay Arası Yol Tarifi Haritası
Adana Tufanbeyli - Hatay Arası Yol Tarifi Haritası
Adana Yumurtalık - Hatay Arası Yol Tarifi Haritası
Adana Yüreğir - Hatay Arası Yol Tarifi Haritası
Adana Şehir Haritası, Adana İlini ve İlçelerini Uydudan Görmek İçin Tıklayınız
Hatay Kırıkhan ile Adana ilçeleri arası mesafeler Hatay Kırıkhan - Adana Aladağ(Karsantı) Arası Yol Tarifi Haritası
Hatay Kırıkhan - Adana Ceyhan Arası Yol Tarifi Haritası
Hatay Kırıkhan - Adana Çukurova Arası Yol Tarifi Haritası
Hatay Kırıkhan - Adana Feke Arası Yol Tarifi Haritası
Hatay Kırıkhan - Adana İmamoğlu Arası Yol Tarifi Haritası
Hatay Kırıkhan - Adana Karaisalı Arası Yol Tarifi Haritası
Hatay Kırıkhan - Adana Karataş Arası Yol Tarifi Haritası
Hatay Kırıkhan - Adana Kozan Arası Yol Tarifi Haritası
Hatay Kırıkhan - Adana Pozantı Arası Yol Tarifi Haritası
Hatay Kırıkhan - Adana Saimbeyli Arası Yol Tarifi Haritası
Hatay Kırıkhan - Adana Sarıçam Arası Yol Tarifi Haritası
Hatay Kırıkhan - Adana Seyhan Arası Yol Tarifi Haritası
Hatay Kırıkhan - Adana Tufanbeyli Arası Yol Tarifi Haritası
Hatay Kırıkhan - Adana Yumurtalık Arası Yol Tarifi Haritası
Hatay Kırıkhan - Adana Yüreğir Arası Yol Tarifi Haritası


text:
Törkiä Ğiraqta Quşma Ştatlar belän xezmättäşlek itüdän baş tartu belän yanıy
Köndälek küzätülärebezdä zur urın bügen dä Rusiä prezidentı Vladimir Putinneñ ildäge ictimaği-säyäsi tormışnı üzgärtü niätenä bireler, xörmätle tıñlawçılar. Läkin başta bez Ğiraq tiräsendäge xällärgä tuqtalıp kitärbez. Anda totrıqlılıq urnaştırırğa häm bu eşkä başqa illärne dä cälep itärgä tırışqan Amerika Quşma Ştatları kötelmägän qurqınıç aldında qaldı - älegä qädär Ğiraq mäs''äläsendä Washingtonğa azmı-küpme yardäm itep kilgän Törkiä amerikannar belän şuşı xezmättäşlegen özü belän yanıy. Töreklärne moña närsä etärgän soñ?
Audio, Gareth Stansfield
"Tal Afardağı xällär uñayınnan Törkiä xökümätendä ike möhim borçılu bar. Anda nigezdä törkmännär, milli yaqtan töreklärgä qärdäş xalıq yäşi häm Änkara inde küptännän alarnı bigräk tä kördlärdän saqlaw mäs''äläsendä üzeneñ cawaplılığın toyıp yäşi" di Stansfield. Anıñ fikerençä, törek yağı, amerikannarnı Tal Afarda höcüm başlawğa körd küzläw oyışmaları etärgän, ä alar isä şunıñ aşa Änkara belän Washington araların bozırğa tırışa dip isäpli. Törkiäneñ şuşı açulı mönäsäbäte, anıñ Ğiraqtağı xällärne, bigräk tä üz çigendä yatqan tönyaq Ğiraq wäzğiaten yaqınnan küzätep baruın häm yış qına ber dä qänäğät bulmawın kürsätä. Amerikannar Ğiraqqa basıp kerer aldınnan uq Änkara Washingtonnı, tönyaq Ğiraqta möstäqil körd däwläte tözügä yul quymayaçağı turında kisätkän ide. Ul monı, Ğiraq törkmännäre xoquqın häm üz mänfäğätlären yaqlaw ixtiacı belän añlattı. Törkiä xätta berdäm Ğiraq eçendä azmı-küpme möstäqillek qazanğan körd moxtariatennän dä şürli. Moña qarşı torü maqsatında ul amerikannar belän kileşep Ğiraqnıñ tönyağına üz ğäskärlären dä kertergä tırışıp qarağan ide, läkin anıñ şuşı omtılışları kördlär tarafınnan kire qağıldı, ä alar isä, Törkiä kebek ük, Washingtonnıñ töbäktäge yaqın berektäşlärennän sanala. Amerikannar şulay itep ber-bersen önämägän ike berektäş arasında qaldı. Xäzer inde törek xökümäte, tönyaq Ğiraqta törkmännärgä qarşı höcümnär tuqtalmasa, Quşma Ştatlar belän xezmättäşlegen tuqtatu belän yanıy. Törek mäğlümat çaralı yazuınça, kördlär amerikannarnı Tal Afarda höcümnär başlawğa etärep, annan törkmännärne qısrıqlap çığarırğa häm şähärdä kördlär sanın arttırırğa omtıla. Saddam bärep töşerelü belän tönyaq Ğiraqtağı körd partiäläre şähärgä üz xakimen bilgeläp quyğan ide.
Kärim Kamal


text: İrannıñ atom-töş programması tiräsendä tuğan nizağnı cayğa salu täqdimnärenä räsmi cawapnı Tähran barı tik kiläse ayda ğına biräçäk. Bu xaqta bügen İrannıñ tışqı eşlär minstrlığı wäkile Xämit Reza Asefi äytte. Ul, Tähran bernindi kisätülärne dä qabul itmäyäçäk, dide. Täkdimnärne kertkän Berläşkän Millätlär Oyışması İminlek Şurasınıñ daimi 5 ägzası häm Germanianeñ taläbe- 15 nçe iülgä qädär Peterburda ütäçäk “zur sigezlek”neñ sammitına çaqlı İrannıñ cawabın alu. 5 iüldä İrannıñ atom-töş bülege başlığı Ali Laridjani Bryüsseldä Europa Berlege citäkçelege ägzası Xawier Solana belän oçraşırğa cıyına.


text:
Udmurtiä tatar yäşläre berlege mäktäp uquçıları belän eşne aktivlaştıraçaq
Udmurtiä külämendä tatar yäşläre berlege «İman» 1994 yılda üzeneñ eşçänlegen başlap cibärgän ide. Bu oyışmada yäşlär üzlären törle yaqlap törle ölkälärdä sınap qarap, küpläre inde xäzer üzläre citäkçelär bulıp eşli. Berniçä genä misal. İrek Şäripov — «İman» berlegeneñ berençe räise, bügen Udmurtiä tatarlarınıñ regional' milli-mädäni möxtäriäten citäkli, «Yañarış» gazetasınıñ baş möxärrire dä.
Zöhrä Kasimova da «İman» berlege oyıştırğan çaralarda äle uquçı bularaq qatnaşıp, cäyge lager' smenalarında çınığu alıp, Udmurt universitetınıñ tatar bülegenä uqırğa kerep, soñğı öç yılda «İman» tatar yäşläre berlegen citäkläp torğan şäxes.
Ütkän şimbädä Udmurtiä respublikasınnan tatar yäşläre üzläreneñ çirattağı qorıltayına cıyılıp, 2005—2006 yıllarda başqarılğan eşlärenä näticä yasadı, kiläçäkkä plannar bilgeläde, yaña idäräsen sayladı. Aldağı ike yılda Udmurtiä tatar yäşläre berlegen Güzäl Bädretdinova citäkläyäçäk.
Güzäl Udmurtiädä dä yaña keşe. Äle yartı yıl ğına İjawğa kilep, «Yañarış» gazetasında eşli başladı. Ämma inde tatarlar tormışı, ayıruça yäşlär xäräkäte belän tanışıp ölgerdem, dip urtaqlaştı Güzäl. «İman» tatar yäşläre eşenä dä aktivlıq kertergä niäte.
Qorıltayda «İman» berlegeneñ kiläse yıllarğa eş yünäleşe itep mäktäplärneñ tatar sıynıflarında uquçılarnı üz oyışmasına tartu dip bilgelände. Studentlar, zavod, fabrikalarda, firmalarda eşläwçe yäşlär bu oyışmanı üz itsä, mäktäplärneñ ölkän sıynıf uquçıları älegä qädär oyışmağa yörmäde. Şuña da İrek Şäripov, qorıltayğa cıyılğan uquçılarğa möräcäğät itep, alarnı ölkännär belän bergä bulırğa öndäde.
Monıñ säbäben İrek Şäripov bügenge zaman taläbe dip bilgeläde. Bügen törle oyışmalarğa eşkä çaqırıp yazılğan iğlannardan şunı kürergä mömkin, dide İrek. Eşkä yäş, ämma inde beraz täcribäse bulğan keşelärne çaqıralar. Eş häm oyıştıru täcribäsen tuplawda tatar yäşlärenä «İman» berlege yärdäm itäçäk dip assızıqladı İrek Şäripov.
İrek Şäripovnıñ süzlären qüätläp, tatar gimnaziäseneñ tärbiä eşe buyınça direktor yärdämçese El'vira Xuzyatova äle tatar bülegendä uqığanda uq mondıy täcribäne näq «İman» berlegendä aluın citkerde.
El'vira Xuzyatova tatar sıynıflarında uquçı balalarnı oyıştıru turında küptän xıyallanuı turında söyläde. Şuña da «İman» berlegeneñ mäktäp balalarına iğtibarın yünältüen xuplap qarşı aluın belderde.
Bu başlanğıçnı ölkän sıynıf uquçıları üzläre dä xuplap qarşı aldı. Süz gimnaziä uquçısı İlgizär Minneäxmätov häm unınçı mäktäp uquçısı Färidä Mullaxmätovağa.
«İman» berlegeneñ uquçı balalarğa iğtibar itüläreneñ tağın ber säbäbe bar. Bügen Udmurtiädä yäşäwçe tatar ğailälärennän barı tik altı protsent balalar mäktäplärdä ana telen öyränä. Bu xaqta milli säyäsät ministırlıygınnan baş belgeç Fändüs Xucin ministırlıq ütkärgän sorawlarğa nigezlänep äytüen citkerde. Şulay uq Fändüs Xucin süzlärençä, 38 protsent studentlar tuğan tele itep rus telen saylağan. Şuña da tatar yäşlärenä eş mäydanı citärlek dide ul.
Aqsaqallar oyışması räise Şihabetdin Sadıykov «İman» tatar yäşlär berlegenä tatar yäşläre arasında eşne aktivlaştırmasalar, assimilyatsiä däwam iteläçäk, şul uq waqıtta tärtip bozuçılar sanı da küpkä artaçaq dip basım yasadı.
Tatar ictimaği üzäge citäkçese Fnün Mirzayanov, yäşlärne ana telen öyränep, tatar ğöref-ğädätlären däwam itärgä öndäde.
2007 yılnıñ cäy aylarında İdel buyı federal' okrugı subyektlarındağı milli yäşlär oyışmaları İjawda cıyılaçaq. Bu xaqta respublikanıñ yäşlär eşe buyınça komitetı räise İgor Krasnov citkerde. Bu üz çiratında, yäşlärgä üz soğında ğına qaynamasqa, regiondağı başqa milli oyışmalar belän elemtädä torırğa, ber-berseneñ eş näticäsen kürep üzläreneñ eşlären dä planlaştırırğa yärdäm itäçäk. İgor Krasnov süzlärençä, 2007 yıl İdel buyı okrugında yäşlär yılı dip iğlan itelgän, alar 2008-nçe yılnı Rossiä külämendä yäşlär yılı dip iğlan itü buyınça Putinğa möräcäğät belän çıqqannar.
Niçek kenä bulmasın — bolar yäşlär tormışına yaxşı yaqqa üzgäreşlär kiteräçäk digän fikerne küzallar eş itälär tatar yäşläre dä.
Xämidä Ğayfullina, Udmurtiä


text:
Bu әyberlәr xәrbi maksatlarda qullanırğa mөmkin, dip şiklәnelә. Ğıraqqa kerterğә yaramağan towarlar isemlegenә tağın 60ka yaqın әyber өstәlde. Alar arasında kayber transport çaraları, citeşterü cihazları, kayseber ximik mәtdәlәr, darular kerğәn. Sөŋğıları ximik hәm biologik qoraldan saqlanu өçen qullana ala.
Şul uk waqıtta, Amerika hәm Britaniәneŋ xәrbi oçğıçları sөŋğı 5 kөndә 4nçe tapqır Ğıraqnıŋ raketlardan saqlanu obyektlarına hөcüm yasadı. Amerika xәrbi citәkçelege belderğәnçә, bombalar Ğıraq oçqıçları өçen tıyılğan zonada Ğıraq xәrbi hava kөçlәreneŋ ber oçqı kütәrelğәç atıldı.


text:
Räsmilärneñ tıyuına qaramastan, Xoquq yaqlawçılar, Mäskäwdä 3 nçe sentäber könne Beslanda xälaq bulğannarnı iskä alu çarası ütkärergä cıyına. Bu çarada “Yabloko” firkäse, “Uñ köçlär berlege”neñ Mäskäw bülege häm “Keşe xoquqları öçen” xäräkäte wäkilläre qatnaşaçaq. Mäskäw xakimiäte iminlek qayğırtu digän bulıp häm Şähär köne bäyräme bulğanğa xoquq yaqlawçılar üteneçen känäğätländermäde.
Tönyaq Osetiädä isä, Beslan faciğäsenä bağışlanğan çaralar başlandı inde. Faciğä bulğan 1 nçe mäktäpkä yözlärçä keşe çäçäk totıp kilde. Alar hälaq bulğannarnı iskä aldı. 2004 nçe yılda Beslan mäktäbendägelärne totıq itep alğaç, anı şturmlağanda 303 keşe üterelgän ide.


text:
Rusiä prezidentı Vladimir Putin Yukos neft' şirkäte başlığı, Rusiädäge iñ bay keşe Mixail Xodorkovskiynıñ qulğa alınuınnan soñ Rusiä finans bazarlarında töşenkelek başlanğaç tınıç bulırğa çaqırdı.
Bügen Rusiä finans bazarlarında rusiä şirkätläreneñ aksiäläre kisäk töşte. Yukos aksiäläre 20-läp protsentqa arzanaydı. Lukoil yäki Surgut neft şirkätläreneñ bäyäläre dä 10-15 protsent yuğalttı.
Rubl' dollarğa qarata yartı protsentqa arzanaydı.
İnterfaks agentlığı xäbär itüençä, Putin Rusiä eşmäkärläre häm säyäsätçeläreneñ bu uñaydan oçraşıp söyläşü täqdimen kire qaqqan.
Rusiäneñ maxsus xezmätläre Xodorkovskiynı uzğan şimbädä Novosibirskida totıp Mäskäwgä kiterde. Ul aldaşularda häm salımnan qaçuda ğäyeplänä.
Xosusıy milke 8 milliard dollar dip bäyälängän Xodorkovskiy 7-nçe üktäbrdä ütäçäk parlament saylawları aldınnan liberal' oppozitsion partiälärgä yardäm itä ide.
Xodorkovskiynıñ advokatı bu ğäyepläwlär artında säyäsät yata di.


text:
Qol Şärif mäçete açıldı
Qol Şärif mäçeten açu tantanalarınnan xäbärlär birüne däwam itäbez. Bäyräm räsmi çığışlar belän başlandı. İñ berençe itep, Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymievkä süz birelde. Anıñ çığışınnan qayber özeklär.
Bügen xalqıbıznıñ ğasırlar buyı küñel türendä yörgän iñ izge xıyalı tormışqa aştı. Bez barıbız da bu dulqınlandırğıç waqiğanıñ şahitları. Qol Şärif mäçete xalqıbız xozurına kire qaytarıldı. 450 yıldan artıq waqıt uzğannan soñ,tarixnıñ özeler-özelmäs ceben yalğap cibärü häm anı mäñgeläşterü bäxete näq menä bezgä nasıyp buldı. Bu ğasırı ğämälebez belän bez üzebezneñ ğorur, taza ruxlı xalıq ikänebezne rasladıq.
Tuğız yıl elek, 1996 yılnıñ fevralendä, Tatarstan respublikası prezidentınıñ “Qazan Kremle ansamblen saqlaw, üsterü häm faydalanu konzepsiäse turında” Ukazı nigezendä bez Qol Şärif mäçete tözeläçäk şuşı urında tantanalı töstä istälekle taş salğan idek. Şul uq Ukazda Blagoveşçensk soborın tözekländerü turında da qarar qabul itelde. Bu – tarixi xaqiqät häm dinnär arasında tatulıq urnaştıruçı ğämäl buldı.
Tatarstan respublikası Xökümäte, Däwlät sovetı isemennän häm şäxsän üz isememnän sezne Qol Şärif mäçete açılu bäyräme belän çın yöräktän qotlıym häm şatlanam.
Bügenge istälekle waqiğanıñ Qazannıñ meñyıllıq yubileena turı kilüe oçraqlı xäl tügel. Kürenekle cämäğät häm din eşleklese, Qazan Kremle mäçeteneñ imamı Qol Şärif – Qazan tarixında tirän ez qaldırğan şäxes. Şağir, köräşçe häm aqıl iäse, säyet Qol Şärif üzeneñ şäkertläre, därwişlär häm sufilar belän şähärne doşmannardan saqlap häläk bula. Ul üzeneñ ber xezmätendä: “Min yaw qırın taşlap qaça torğan keşe tügelmen”, - dip yazğan. Häm ul, näq üze yazğança, ğömereneñ soñğı mizgellärenä qädär üz mäçeten yaqlap yaw qırında yatıp qalğan.
Bez tuğız yıl elek Qol Şärif mäçeteneñ iñ yaxşı proyektına açıq konkurs iğlan ittek. Anda arxitektorlar Şamil Latıypov, İskändär Säyfullin, Ayvar Sattarov ciñep çıqtı. Alar borınğı mäçetebezneñ tarixi dälillären dä, dönya täcribäsen dä, cirle ğöref-ğadätlärne dä isäpkä alıp eşlädelär. Alarnıñ ostalığı häm olı xezmäte näticäsendä mäçet Kreml' ansamblen tulılandırdı häm anı tağın da güzälleräk itte.
Bu kürkäm bina Kreml'gä dä, ğomumän Qazannıñ tarixi üzägenä, tuğan cirebezgä iman nurı sibep tora. Mäçetneñ kükkä oçqan manaraları, kük tösendäge gömbäze tarixıbız, ruxi häm matdi xäzinälärebez turında kübräk uylanırğa kiräklegen iskärtä kebek. Alar bezneñ üzañıbızğa uñay yoğıntı yasıy.
Qol Şärif mäçete – respublikabız märkäzeneñ töp mäçete genä tügel. Ul – Qazannıñ häm Tatarstannıñ yaña simvolı, böten tatar dönyasın üzenä cälep itüçe tarixi üzäk. Ul – bezneñ ütkänne ciläçägebezgä totaştıruçı tarixi küper.
Qayçandır Qol Şärif bolay dip yazğan:
Ğäcäyep ber cay-räxätter cihanda bu Qazan şähäre!
Ğälämdä yuqtır bu tikle tuğanlıq wä iminlek şähre.
Qazanday tözek şähri bulmas dönyada hiçvakıt,
Qazannan köç alalardır niçaqlı bu cihan şähre.
Yañarıp kilüçe Kreml’ne kürsä, ul bügen dä şuşı yullarnı qabatlar ide dip uylıym. Qol Şärif mäçeteneñ işekläre imanğa omtılğan härkemgä açıq bulaçaq. Monda härberebez üzen borçığan sorawlarğa tögäl häm dälille cawaplar tabarlar dip ışana. Şul uq waqıtta, bu ğibädät qılu urını ğına tügel. Qol Şärif mäçete bik üzençälekle muzeylar kompleksına äylänäçäk. Bezneñ burıç – islamnıñ burıçı ğına tügel, anıñ sabır xolıqlı, başqa dinnärgä ixtiramlı din ikänen dä kürsätü. İmanım qamıl: Qol Şärif mäçete keşene tınıçlıqqa,tatulıqqa, sabırlıqqa, üzara ixtiramğa öndäwçe sawaplı urın bulır. Bez anı böten dönya islam muzeye itep küzallıybız. Amin, şulay bulsın. Bu mäçetne çın mäğnäsendä böten xalıq tözede. İñ berençe räxmätne min awıl xezmätçännärenä äyter idem. Mäçet tözeleşenä üz öleşlären başlap alar kertte: mul uñış üsterep mäçet fondına tapşırdılar. Ğömer-ğomergä izge sanalğan ikmäk izge eşneñ nigez taşı buldı. Älbättä, bu mähabät mäçetne tözüdä töp sponsor “Tatneft'” cämğiäte xälitkeç rol' uynadı, küp kenä başqa oyışmalar häm predpriätielär, ayırım grajdannar ixlas küñeldän üz öleşlären kerttelär.
Qayber çit illär bu izge eştä eçkersez qatnaştılar. Mäsälän, İran kelämnär büläk itte, Ğäräp Ämirlege aqçalata bulıştı, Törkiä tözekländerü eşendä qatnaştı. Tözüçelärgä häm Qol Şärif fondı xezmätkärlärenä ayıruça zur räxmät belderäm. Mäçet tözeleşenä xälennän kilgänçä üz öleşen kertkän härkemneñ iseme “İzgelek” digän istälek kitabında mäñgelekkä urın alaçaq. Sezneñ härberegez olı ixtiramğa layıqlı. Barığızğa da Xodaynıñ räxmäte yausın, äcer sawapları, ike dönya räxäte nasıyp bulsın sezgä, ğäziz qärdäşlär.
Prezidenttan soñ, İslam konferensiäse oyışması general' särkätibe, bu İslam illäre arasında olı däräcäle oyışma sanala, Äkmäletdin İxsanoglu çığış yasadı. Ul üze törek millätennän bulsa da, ğäräp telendä söyläde. Qazannıñ, tatarlarnıñ İslam dönyasında zur rol' totuların bilgeläp ütte.
Äkmäletdin İxsan oğludan soñ, süz Rusiä möftiläre şurası räise , möfti Rawil Gaynetdinovka birelde. Rusiä möftiläre şurası räise Rawil xäzrät Gaynetdin çığışınnan soñ, Tatarstan möftie Ğosman xäzrät İsxaqi söyläde. Räsmi tantanada çığış yasawçılar arasında, mäçet tözeleşenä iñ küp yärdäm itkän Tatneft' şirkäte citäkçese Şäfäğät Täxäutdinov ta buldı.
Şundıy tantanalı çığışlardan soñ Qol Şärif mäçeten açu tantanası başlandı. Ğädättä, Rusiädä berär yaña bina, yäki başqa obyektlarnı açqanda qızıl tasma kisälär. Qol Şärif mäçeten açu başqaçaraq buldı. Tatar, urıs, ğäräp tellärendäge Qol Şärif mäçete dip yazılğan elmä taqtadan yapmanı tartıp töşerü buldı. Mäçettä berençe comğa namazı da uqıldı. Tatarstan räsmiläre, prezident, Däwlät Şurası räise dä Comğa namazında qatnaştılar. Döresräge doğa qılındı, namaz uquçılarnı küzättelär. Şulay uq, Qazanda ütkän Qor’än xafizlar konkursında berençelekne alğan xafizlar qor'än uqıdılar.
Räfis Cämdixan


text:
İnternatta säyer yanğın
İnternatta säyer yanğın
Moña östäp şunısın äytergä kiräk. Xoquq saqlaw oyışmaları häm mäğlümat çaraları älege internatqa ike ay elek iğtibar itkännär ide inde. Ul çaq balalar yortı direktorı Salaxov üz-üzen mıltığınnan atıp ütergän ide. Tikşerülär näticäsendä internatta baytaq qıñğır eşlär açıqlandı. Ber-işe xäbärlärgä qarağanda, pänceşämbedäge yanğın änä şuña da bäyle bulırğa mömkin ikän. Çönki yanğın säyer räweştä - çardaqtan başlanıp, berençe qattağı direktor bülmäsenä küçkän. Nişläpter başqa bülmälärgä “qızıl ätäç” kerergä cörät itmägän.


text:
Eçke eşlär ministrlığı Qazanda totıq alınu turındağı xäbärne inqär itä
«Qazanda totıqlarnı qulğa alğannar», digän xäbärne «Yaña ğasır» televideniese tarattı. Ber ir-at, totıqlarnı alıp, fatir taläp itä, dielde älege xäbärdä. «Azatlıq» radiosı xäbärçese bu mäğlümatnıñ döreslegen tikşerü öçen, Eçke eşlär ministrlığına şaltırattı. Bu oyışmanıñ mäğlümat üzäge dä, Televidenie xäbär itkänçe, bu xaqta belmägän bulğan. Läkin, soñınnan «Borçılmağız, bu militsiä xezmätkärläreneñ öyränüläre genä buldı», dip xäbär itte Eçke eçlär ministrlığınıñ matbuğat üzäge. Bu yäşeren operatsiä bulğan, anıñ öyränü ikänen militsiä xezmätkärläreneñ dä barısı da belmägän.
Öyränü planına qarağanda, cinayätçe, Lenin muzeyında eşläwçe keşelärne totıq itep ala. Ul üzen häm binanı şartlatu belän yanıy, anıñ üze belän şartlatqıç äyberläre dä bula ikän. Cinayätçe şähär başlığı belän oçraşunı taläp itä, häm, televidenie xäbärenä qarağanda, äle fatır birü taläben dä quyğan bulğan.
Şuşı operatsiäne ütkärep, Eçke eşlär ministrlığı, üz xezmätkärlären mondıy xällärdä üzen niçek totarğa kirägen öyrätergä teli, dip xäbär ittelär matbuğat üzägendä. Mäsälän, militsiä xezmätkärläre, totıq alınu xäbären işetkäç uq, bik tiz arada saqlıq çaraların kürergä häm cinayätçe belän söyläşülär başlarğa tieş bula.
Eçke eşlär ministrlığı mäğlümatlarına qarağanda, mondıy öyränülär yış ütä. Alar yäşeren operatsiä räweşendä bula, şuña, kiñ cämäğätçelek bu xaqta belmi qala.
Tapşıruıbıznı efir öçen äzerlägän minutlarğa, bu waqiğa turında Eçke eşlär ministrlığı birgän añlatmadan arı räsmi mäğlümatnı tabıp bulmadı. Başqa oyışmalar bu xaqta ber süz dä äytmi. Waqiğanıñ barışın «Azatlıq» radiosı xäbärçese küzätep barır. Tulıraq mäğlümatnı aldağı çaqırılışlarıbızda birerbez.
Bikä Timerova.


text:
Tatarstan mäğärif ministrlığı latin älifbasına qaytu eksperimentı yomğaqların tikşerde
Tatarstan mäğärif ministrlığı latin älifbasına qaytu eksperimentı yomğaqların tikşerde
İnde tağı ber uqu yılı uzğaç, eksperiment näticäläre nindi soñ? Sişämbe könne Tatarstan mäğärif ministrlığınıñ uqıtuçılarnıñ belemen kütärü institutı şuşı eksperiment yomğaqları buyınça seminar-kiñäşmä ütkärde. Seminarnıñ berençe köne seksiälärdä barğan häm latin älifbasına qaytu eksperimentınıñ soñğı yılda niçek ütüe turında täfsille analiz yasalğan. Ä sişämbe könne 28 mayda şul uq institutnıñ Irınbur traktındağı binasındağı konferensiälär zalı şığrım tulı buldı. Anda Tatarstannıñ 55 mäktäbendä eksperiment räweşendä latin älifbasın öyrätkän uqıtuçılar, ğalimnär, mäğärif ministrlığı, xökümät, prezident apparatı wäkilläre, jurnalistlar kilgän ide. Bıyılğı kiñäşmä başqaçaraq ütte. Bu utırışnı açqan ministr urınbasarı İlsur Hadiullin, şunda çığış yasağan Räşit İslamşin eksperimentnıñ näticäläre xäzerge şartlarda bik möhim qararlarnı qabul itär öçen kiräklegen äyttelär. Mäğärif ministrlıgında eşläwçe Sirina xanım Trofimova latin älifbasın öyrängän balalarnıñ uqu, yazu tizlege buyınça mäğlümatlar birde.
Ğomumän alğanda, uqıtu bik uñışlı barğan, ikençe sıynıfta uquçılar ğına tügel, ä bälki ölkän sıynıf uquçıları da latin älifbasın tiz üzläştergännär, uquğa mönäsäbät üzgärep, balalarnıñ iğtibarı artqan. Kiñäşmädä şulay uq Çallı şähäreneñ 64 gimnaziäse uqıtuçısı Ramilä Gatina häm başqa pedagoglar däreslärneñ niçek baruı, uqu protsessında nindi üzgäreşlär buluı turında täfsille mäğlümat birdelär. Arça pedagogiä kölliäte uqıtuçısı Şafiğullin elek üzeneñ latin älifbasına küçügä tiskäre mönäsäbättä buluın belderde. Xäzer dä qayber şiklänüläre barlığın yäşermäde ul. Ämma şuşı seminarda başqa uqıtuçılar belän kiñäşkännän soñ ul tatar telenä öyrätüne zamançalaştıru kiräklegen añlağan. Şul uq kiñäşmädä ğalimnär Wahit Xakov, Foat Ganiev, Mirfatıyx Zäkiev, Ministrlar Kabinetı xezmätkäre Rädif Cämäletdinov, Qazan şähäreneñ mäğärif idaräse räise urınbasarı Marat Lotfullin h.b. çığış yasap, urtaq fikergä kildelär.
Latin älifbasına küçügä äzerlek nisbätennän bik zur eş başqarılğan, xäzer uqıtuçılar da, ğalimnär dä konstruktiv xezmättäşlek itälär. Şulay uq latinğa qaytunı ciñeläytü öçen töple kiñäşlär, täqdimnär dä äytelde. Uqıtuçılar häm ğalimnär kiñäşmäseneñ qararı mäğärif ministrlığı kollegiäsendä tikşereläçäk. Şunnan soñ ğına respublika citäkçelege latin älifbasına qaytu eksperimentınıñ däwamı turında açıqlıq kerter. Küp kenä uqıtuçılar fikerençä, yaña uqu yılında berençe klass uquçıların latin älifbasında uqıta başlaw döres bulır ide. Küpme eksperiment alıp barırğa mömkin, diyüçelär da bar. Şul uq waqıtta äzerlek eşläreneñ çınnan da küplege uzğan yıl iğlan itelgän östämä eksperimentnıñ urınlı ikänlegen dä rasladı.
Yunıs Ätnäle


text:
Tatarstannıñ räsmi delegatsiäse comğa könne Peterburğa yul tottı. “Tatar-inform” xäbärlärenä qarağanda, älege törkemne prezident Mintimer Şäymiev färmanı nigezendä Tatarstannıñ Däwlät Sovetı räise Färit Möxämmätşin citäkli. Delegatsiägä şulay uq premyer-ministr urınbasarı Zilä Wälieva, Prezidentnıñ xalıqara mäs'älälär kiñäşçese Timur Akulov, Qazan şähäre xakimiäte başlığı Kamil İsxakov, Sovet rayonı xakimiäten citäkläwçe Al'bert Kamaliev häm Alekseyevski rayonı başlığı Aleksey Demidov kertelgän.
Mäğlüm ki, Neva yarlarında urnaşqan Şimal Pal'miranıñ 300 yılllığına bağışlanğan çaralar 23 maydan 1 iyüngä xätle däwam itäçäk. Älege delegatsiä Piterda ike genä kön bulaçaq. Ber-işe xäbärlärgä qarağanda, küpsanlı çit il qunaqları kilü säbäple, xätta Rusiä regionnarı citäkçeläre dä Sankt-Peterburgqa iyün başında ğına maxsus cıyılaçaqlar. Anda Rusiäneñ Däwlät Şurası utırışı uzaçaq dilär.


text:
Samar biznesmenı Xäydär Safiullin tuğan awılnıñ 2800 gektar ciren arendağa aldı
Samar ölkäsendä awıllar beräm – beräm yuqqa çığalar. Säbäbe bik ğadi. Kolxozlarnı tarattılar, terlek- tuar fermaları işelde, kümäk xucalıq cirlären şaqmaqlap büldelär dä, käğäzdä här krästiän cir milkeneñ xucası bulıp qaldı. Läkin dä bu cirlärne berkem dä sörmi dä, çäçmi dä. Ä cir çäçelmägäç, awıl ülä. Yaña Yärmäk awılında tuıp üskän Xäydär Safiullin Samarda uñışlı ğına üz biznesın cäyelderde. Ä menä tuğan awılınıñ küz aldında ülüenä çıdıy almıyça, awılnıñ 2800 gektar ciren arendağa aldı. Cirlärne sörderde, çäçterde häm awılda tawıq çebeşläre, ürdäk, qaz bäbkälären çığara torğan inkubator açıp cibärde. Beryulı 45000 tawıq çebien çığaralar Yaña Yärmäktä, yortta ber meñ ap- aq qaz kötüe qiğıldaşa, ber meñ çuar ürdäk baqıldaşa. Kürşe İske Yärmäklelär kürşelärenä könläşep, Xäydär äfändedän ütenep alarnıñ cirlären dä üzeneñ qanatı astına aluın ütendelär, häm Xäydär Safiullin aldı da. Xäydär äfändeneñ yaqın xıyalı - ike Yärmäk qırların da eşkärtep, igen üsterü. Läkin dä aşlıqnı satu tügel, ä şul börtekne aşatıp 50000 tawıq totu, bişär meñ qaz, ürdäk üsterü.
Xäydär Safiullin İske Yärmäktä 400 eş urının buldırunı maqsat itep quyğan. Ä bu inde mäktäp tulı bala digän süz. Samar ölkäsendä şundıy zur mäşäqätne üz östenä alğan berdänber keşe – ul Xäydär Safiullin.
Şamil Bahautdin, Samar


text:
Möşärräf Yewropadan yaña yaqlaw kötä
Pakıstan citäkçese Pärwäz Möşärräf, 8 könlek säfär belän Yewropaga kilde. Yewropanıñ 4 ile Britaniä, Fransiä, Belgia häm Şvetseriädä bulaçaq Möşärräf, Könbatışnıñ ışanıçın yañadan qazanırğa tırışaçaq.
Möşärräfneñ bu Yewropa säfäre, üzenneñ zur bäxäs quptarğan 2nçe tapqır prezident itep saylanuınnan häm köçle oppozisä başlıqlarınnan Bhuttonıñ üterelüennän soñ çit ilgä bulğan berençe zur säfäre.
Möşärräf 1999 yılda xaqimiätkä basıp kergännäñ 2 yıl soñ, terror belän köräştä AQŞ saflarına quşılaçağın iğlan itte. Häm ul il külämendä demokratiäne yañadan torğızaçağın da wäğdä birgän ide. Läkin il eçendäge oppozisiä häm Könbatıştan kilgän basımnarğa duçar qalğan Möşärräf bu wağdälären tormışqa aşıralmadı. 2007 yılda qabat prezident itep saylanğanda, ildä terror höcümnäre dä arttı häm axırda yözlägän keşe xälaq buldı. Bu soñgı terror ğamällärendä şulay uq elekke premyerlardan bulğan Binäzer Bhutto da üterelde.
Şuña, bu atna däwam itäçäk säfär waqıtında Möşärräf aldında, 18 fevraldä bulaçaq saylawlar öçen demokratiä ölkäsendä azraq çaralar kürelüe häm Bhuttonıñ üterelüennän soñ terror belän köräş mäsäläse xaqında bik citdi sorawlarğa cäwap totar dip kötelä.
Şul uq waqqıtta Yewropalılarnı borçığan tağın ber mäsälä, iminlek. Atom ölkäsendä üz qorılmaları bulğan il Pakıstanda, 50 atom çuqmarı bar dip isäplänä.
Bügen säfäreneñ 1. könendä Möşärräf, Yewropanıñ iminlek häm tışqı eşläre yuğarı räsmiye Javier Solana belän oçraştı. Yewropanıñ säyäsi köçenä basım yasağan Möşärräf bolay dide:
“Pakıstan kiläçäkkä taba bigräktä säyäsi nizaqlarnı xäl itü turında Yewropa Berlegeneñ nindi ähämmiätkä iä buluın yaxşı añlıy. Menä şul isäptän min dä Solananı Yewropanıñ bu möhim wazifasın tağın da äwzemräk başqarırğa çaqırdım.”
Möşärräf irtägä Paris säfärennäñ soñ 2 kön däwam itäçäk Dönya iqtisaq formu cıyını öçen Şvetseriäneñ Davos şähärenä kitäçäk. Biredä Möşärräf AQŞ däwlät sekratarı Condaleezza Rice, Äfğanstan Prezidentı Xamit Qarzai häm Ğiraq premyerı Nuri äl Maliki belän oçraşaçaq.
Yewropa Berlege Pakıstan belän iqtisadi bäyläneşlären küptännän saqlıy. Pakıstan belän Yewropa Berlege arasındağı säwdä küläme yılına 9 milliar dollar çaması.
Möşärräf säfäreneñ axırına taba şimbä könne isä Britaniägä baraçaq. Britaniädä ul Premyer Gordon Brown belän oçraşaçaq.
London, Bhuttonıñ üterelüen tikşerü öçen Paqıstanğa maxsus täfteş törkemen cibärgän ide. Rawalpindi şähärendäge cıyılıştan ayrılğanda Bhuttoğa bulğan höcüm waqıtında, atuçı keşeneñ ber keşeme yäisä küberäk keşe buluın turında äle qarşılıqlar xökem sörä.
Pakıstan xaqimiäte höcümdä äl Qaidäğä bäyle bulğan suğışçı başlığı Baytullah Mähsudnı ğayepli. Bu faraznı Amerika küzläw agenlığı CIA dä raslıy. Läkin Mashud nu ğayepläwne kire qağa.
Çärşämbe könne. İslamabad Mäshud citäklägän suğışçılarnıñ Äfğan çigenä yaqın Könyaq Wäzwrstanda qabilälär yäşägän cirne basıp aluda ğayeplägän ide.
Pakıstan xärbi köçläre, bu atna axırında älege töbäktä bulğan bäreleşlärdä 40 suğışçının qulğa alınuın belderde.


text:
Qazanda sektalarnıñ sanı bilgesez
Tatarstanda sektalar belän köräş oyıştırılmağan. Xätta alarnıñ respublikadä nindi isemdä häm küpme buluı da tögäl mäğlüm tügel. Älege sektağa eläkkän keşe bu problema belän berüze köräşergä mäcbür, döresräge anıñ yaqınnarı. Çönki terkälgändä barı dini oyışma bulıp yazıla. Tatarstan Ministrlar Kabinetı qarşındağı Din eşläre Şurası baş belgeçe Marina Fasixova äytüençä, Tatarstanda 1400 dini oyışma terkälgän. Şunıñ 1200rә yaqını möselman häm pravoslaw, qalğannarı başqa dini oyışmalar. Alar arasınnan sektalarnı ayırıp qaraw öçen maxsus tikşerenülär kiräk. “Moskovskiy komsomoles”gazetası yazuınça, Rusiä Dinnär häm sektalarnı öyränü üzäge citäkçese Aleksandr Dvorkin bu könnärdä deputatlarğa mäskäwlälelär iñ zarlanğan sektalar isemlegen täqdim itkän. Berençe urında sayentologlar tora, ikençe urında “Anastasiä” xäräkäte, öçençesendä - munnitlar. Sayentologlar iñ küp tamır cäygännär. Alarnıñ dönya buylap ber könlek kereme genä 3-5 million dollar ikän. Bu isä anda yörüçelärdän cıyılğan aqçalar. Mäskäwdä isä alarnıñ 4 oyışması bar. Tizdän Yevropada iñ zur ştab-fatirnı da Mäskäw üzägendä tözergä cıyınalar. Sayentologlar oyışması Qazanda da bar. Bu xaqta Ministrlar Kabinetı qarşındağı Din eşläre Şurası baş belgeçe Marina Fasixova:
Sayentologlar turındağı mäğlümat bezneñ oyışmada bar. Däwlät terkälgän dini oyışmalar eşçänlege belän härdaim qızıqsınıp tora häm alarnıñ närsä belän şöğellängännären belä. Çönki alar üzläreneñ qayda urnaşqanın terkägändä yazalar. Şulay uq alar Qanun nigezendä, üz eşçänlekläre turında xisap birep torırğa tieşlär.Marina Fasixova äytüençä, terkälmägän sektalarnı küzätü hiç mömkin tügel, çönki alar härwaqıt üzläreneñ cıyılu urınnarın üzgärtep toralar.
Marina Fasixova şulay uq Mäskäwdä tamır cäygän munnitlar isemle sekta Qazanda räsmi terkälmägän, dide. Ämma bilgele bulğança, 90 yıllar azağı-2000 yıllar başında Qazanda alar “KARP” digän yäşlär oyışması bulıp yördelär. Yäşlärne Qazan üzägendäge fatirda cıyalar ide. İnde menä berniçä yıl alar elekke urınnarında kürenmilär.
Ğomumän, räsmi bulmağan mäğlümatlarğa qarağanda, Qazanda 20rә yaqın sekta bar dip isäplänä. Alar küpçelektä xalıqnı yal könnärne törle mädäniät yortlarında cıyalar. Balalar öçen maxsus çaralar oyıştırıla. Bu qapqanğa kübräk tormışta üz qiblası bulmağan keşelär elägä. Alardan aqça suıru da ciñel, çönki sektanıñ töp maqsatı – tabış, yäğni xalıqtan aqça cıyu.
Ägär ber 3-4 yıl elek Tatarstanda sektalar turında şaw-şu qupqan bulsa, xäzer tınıçlıq urnaştı. Respublikada sektalarğa qarşı eşläw oyışması da bar ide. Anda kübräk balaları älege bälägä eläkkännärneñ ata-anaları kerde. Läkin xäzer bu oyışmanıñ da eşçänlege işetelmi.
Landış Xarrasova


text:
Başqortstanda faşizmğa qarşı pakt imzalandı
Mäskäwdä uzğan bu çarada älege dokumentqa distägä yaqın firka qul quyğan. Pakt Başqortstanda da xuplaw taptı. Anı 16 firka bülekçäse häm cämäğätçelek berläşmäse xuplawın belderde.
Älege waqiğa uñayınnan “İzvestiä” gäzite “Berdäm Rusiä” firqäseneñ General' şurası idäräse särkätibe Vyaçeslav Volodin belän äñgämä birgän ide. Anda Volodin milli-faşistik oyışmalarnı atağanda “İttifaq”, “Tatar klubı”, “Ural” Başqort xalıq üzäge häm Başqort yäşläre ittifağın da telgä ala. “Ural” Başqort xalıq üzäge bu äñgämä uñayınnan Vyaçeslav Volodinğa telegramma cibärde. Anda Volodinnıñ naxaq bälä yaqqanı häm faktlarnı bozğanı öçen mäxkämägä bireläçäge äytelgän. “Berdäm Rusiä”ne diskreditatsiälägäne öçen General' şuradan kirtergä taläp itelgän.
Vyaçeslav Volodin äñgämäse uñayınnan bertörkem başqort milli oyışmaları Belderü belän çıqtı. Anda älege äñgämä säyäsi mısqıllaw häm provokatsiä dip bäyälängän. Volodinnı “Berdäm Rusiä” firqasennnän buşatu taläp itelgän.
Mönir Vafin, Ufa


text:
Çallı Sabantuyına Sergey Kirienko kötelä
Çallı Sabantuyına Sergey Kirienko kötelä
İnde xäzer Çallı Sabantuyına Sergey Kirienko kilä, dip mäş kiläbez. Sabantuyına kiler aldınnan İntertat.ru, tizdän ul Mari İlda milli mäsälälär buyınça kiñäşmä ütkärä, digän xäbär tarattı. İnde bu mäsälägä qarata Sergey Kirienkonıñ aldan äytep quyğan tügäräk süzläre dä mäğlüm. “Hiçşiksez, milli problema härwaqıt iñ neçkä problema. Ber yaqtan anda şäxes mänfäğätläre küp, ä ikençe yaqtan, min añlıym, kierenkelekneñ ber öleşe milli mäsälägä qarağanda, säyäsi bäxäslär häm konfliktlarda milli mäsälälärne qullanuğa bäyle”,- digän İdelbuyı federal' okrugınıñ tulı wäqälätle wäkile. Bik xup, näq östenä bastığız, dip äytäse dä soñ, läkin Sabantuylarğa kilep, tatar käläpüşe kiep, yılmayıp, tügäräk-tügäräk süzlär söyläp kitü ber närsä, ä säyäsät -- ikençe närsä. Sabantuylardan qaytıp kitkäç, qanunnarın täñgälläştermilär, tatar mänfäğätlären alğa sörälär digän şiqäyätlär bula. Şuña kürä Tatarstanda da säyäsätçelärgä, cämäğät eşleklelärenä uyaw bulırğa turı kilä.


text:
Milli xäräkät köräşçeläre safları könnän kön sıyığaya bara. Şuşı könnärdä Bötentatar ictimaği üzäge räise Räşit Yagfärov wazifasınnan kitüen belderde. Säbäbe - ictimaği üzäk citäkçelegendäge büleneş häm tarqalış. Monnan ber yıllar elek ictimaği üzäktä räis eşçänlege belän kileşmi torğan törkem oyışqan. Bu törkem inde ber niçä tapqır räisne eşennän buşatu ğämälläre qılıp qaradı. Bötentatar ictimaği üzäge prezidiumınıñ soñğı belderüläreneñ bersendä şundıy ğämällär turında bolay äytelä. 17 yündä bu törkem Xäräkätneñ ustavına qarşı, 13 keşedän torğan BTİÜ prezidiumı häm anıñ räisen inqar itkän xäldä, cıyılış cıyğan häm räis itep BTİÜ veteranı Mars Şämsetdinovnı bilgelägän. Älege törkemneñ bu ğämällären BTİÜ prezidiumı ustav taläplärenä turı kilmi häm legitim tügel dip taptı. Şunnan soñ bu törkem Räşit Yagfärovqa prezidium häm plenum qarawına quymıyça ğına räislekne Mars Şämsetdinovqa birep taşlap kitärgä täqdim yasadı. Bu waqiğa turındağı mäs'älä 7 iyüldä BTİÜ prezidiumında qaraldı. R.Yagfärov qabat räislektän kitü turında iğlan itte, ämma prezidium äğzaları berdäm räweştä anıñ aldağı plenum yäki qorıltayğa qädär räislektä qaluın soradılar. Prezidium utırışında kileşelgänçä, oyıştıru mäs’äläse quyılaçaq plenum bıyıl “Xäter köne”nnän soñ, oktäberneñ ikençe yartısında bulaçaq, dielä BTİÜ prezidiumı belderüendä. Läkin pänceşämbe mäğlümat çaralarında Räşit Yagfärovnıñ açıq itep citäkçelektän kitäçäge turında belderüe äytelde. BTİÜneñ “Millät” mäğlümat mäcbuğasınıñ soñğı sanında xuşlaşu süzen ul bolay tämamlıy. “Kitäm. Qızğanıç ki, kitep barışlıy, üz adresıma “yarıy, eşlädeñ, räxmät” digän süzlär genä tügel, “revolyutsion” törkem tarafınnan: “buldıqsız”, ”milli xäräkätne tarqatuçı”, “BTİÜ binasın üzenä privatizatsiäläüçe ”, “maşinanı üzläşterüçe”, “BTİUneñ aqçasın urlawçı”, “başqortlarğa satıluçı” h.b. digän naxaq süzlär dä işetep, räncep kitäm. Nişlämäk kiräk, mondıy sıyfat bezneñ “revolyutsion” massalar öçen xas şul. Biğäybä.”
Yunıs Ätnäle, Qazan


text:
Qazaqstan Prezïdenti Nursultan Nazarbaev "Qazaqstan" telearnasındağı "Tüngi stwdïyada" bağdarlamasına qonaq boldı, - dep xabarlay`dı Tengrinews.kz tilşisi.
Bağdarlama barısında elbası 90-jıldardağı qïın-qıstaw zamandı ay`tıp berdi. "90-jıldarı jağday` qïın boldı. Sol kezeñnen öttik. Jağday` qïın boldı. Burınğı sayasat ta ötti, burınğı täjirïbe de ketti. Jastardıñ arasındağı qarım-qatınas, ülkendi qalay` sıy`law kerek - sonı üy`retw kerek dep oy`lay`mın", - dedi elbası.
Sonımen qatar, Prezïdent jastarğa ülgi bolatın ösïet ay`ttı. "Bir öte quday`şıl adam Ravvïn o dünïege barıp, jumaqqa kiripti. Jumaqqa barsa, bir küni öziniñ körşisi, et satwşı jumaqta jür eken. "Men quday`ğa berilgennen key`in keldim, al sen nege keldiñ?" dey`di. Anaw oy`lanıp qaladı, "bilmey`min" dey`di. Biraq bir närse bar dey`di - "qart äke-şeşem bar edi. Ekewi de onşa jüre almay`dı. Tamağın işe almay`dı. Künde barıp, solardıñ tamağın işkizip, kirin dwıp, üy`in tazalap ketetinmin. Sol üşin jumaqqa kelgen şığarmın" dey`di. Osınıñ qanday` keremet tärbïelik mänisi bar", - dedi Nazarbaev.
Munımen birge, elbası qazaq xalqınıñ ülkenderdi sıy`lap ötkenin ay`ttı. "Qarïyalardı qazınamız dep bilgen, ananı süy`gen, ananı qurmettegen adambız. Ananıñ aq sütinen artıq eş närse joq. (...) Qarttar üy`inde burın qazaqtıñ qarïyaları bolmawşı edi. Basqalardıki bolwşı edi. Al qazir barsañ, qazaqtıñ qarïyaları sol jerde. Amalsızdan, janına otırıp, äñgimeleskende "Balalarıñız bar ma?" dep suray`mın. Olar "qay`tesiñ onı, qarağım surap sonı, ay`tpay`-aq qoy`" dey`di. Bäri tüsinikti. Sol kezde işiñ aşïdı, ärïne. Anağa, äkege jasağan jaqsılıq ta, jamanşılıq ta öz balalarınıñ aldına keledi. Är waqıtta oy`lanıñdar. Olarğa birdeñe bölip berwdiñ, jalaqılarıñnıñ jartısın berip otırwdıñ qajeti joq. Bes mïnwt janında otırıp, moy`nınan quşaqtap, "papa", "mama" deseñ, sonıñ özi kerek. Basqasınıñ bäri keregi joq. Ay`tarım osı edi senderge", - dep qorıtındıladı sözin Prezïdent.
kyzylorda-news.kz


text: KamAZ. Dürt ay elek yuqqa çıqqan yuğarı däräcädäge çinovnikları Viktor Fabernıñ häm Natal'ya Dubovitskayanıñ yazmışı açıqlana başladı. Alarnı urlap, aqça tülätterüdä şiklänelgän keşelär qulğa alınğan. Älege cinayättä gäyeplänüçe Tahir'yanov törkeme liderları belän şähär prokurorı İl'dus Näfıykovnıñ munça kerüen çağıldırğan fotoräsem Çallı gazetında basılıp çıqqaç, respublikanıñ eçke eşlär ministrı Äsgat' Säfärov belderü yasadı. Fabernı urlawda gäyeple dip şik astına alınğan Tahir'yanovçılarnı qulğa alğan öçen prokurornı eştän çitlätü maqsatı belän maxsus räweştä qotqı taratıla, dide Tatarstan ministrı. Yäkşämbe könne Tatarstan däwlät televideniese aşa iñ soñğı xäbär taratıldı. Viktor Faber häm Natal'ya Dubovitskaya isän digän ömetlär aqlanmıy, alarnıñ may ayında yuğalğan köndä ük üterelüe açıqlanğan.


text:
Livan: premier çigende, ilne närsä kötä?
Düşämbe könne Beyrutta meñnärçä opozitsiä taraftarı Süriä xärbiläreneñ ildän çığıp kitüen taläp itep demonstratsiä ütkärgändä cıyılğan parlament ike atna elek üterelgän eleke premyer Rafik Harirı mäsäläsen tikşerergä tieş ide. Sessiä başında uq premyer Omar Karami kötelmägän adım atlap üzeneñ çigenüen belderde. Karaminıñ ni öçen çigenüe açıq anıq bilgele bulmasa da, analitiklar anıñ kitüe qurqınıçlı vakum xasıyl itte digän fikerdä.
Karami(audio)
Min xökümätkä ışanıç tawışı biräçägen beldergän deputatlarğa räxmätläremne äytäm.Qayberäwlärneñ xökümätkä ilneñ alğa taba baruına kirtä bulıp tora dip qarauına min borçılam . Citäkläw bäxätenä ireşkän bu xökümättän çigenüemne iğlan itäm
Bäyruttağı säyäsätçe häm analitiklar qaraşınça Karami xökümätkä yünälderelgän tänqitlärne üz östenä alğan, üzen kimsetelgän dip xis itkän. Alar Süriä anı çigenergä mäcbür itte dip uylamıy. Beyrutta taralğan xabärlärgä qarağanda prezident Emil Lahoud eşlärne yulğa salu öçen Karamidän çigenüen ber ike köngä kiçekterergä sorağan bulsa da bu kire qağılğan.Eleke Livan premyere Selim Hoss radiobızğa Karaminıñ çigenüe säyäsi buşlıq xasıyl itä häm bu qurqınıçlı bula ala dip äytkän.
Hoss(audio)
Äyye bu qurqınıçlı . Ägär dä opozitsiä konstitutsiägä kileşle bularaq kiñäşläşü protsesına qatnaşsa buşlıq tulır ide. Bu eş tizlektä bulmas dip min qurqam .Opozitsiä äle dä prezident belän eş itergä telämi.
Walid Jumblatt citäkçelegendäge opozitsiä çärşämbedä genä nindi adımnar atlayaçağı turında qarar biräçäk. Opozitsiä belän prezident arası ällä ni yaxşıdan tügel. Çönki prezidentqa da Karami kebek Süriäneñ berektäşe dip qarala. Prezident süzçese Rafik Shalala , ilbaşı çärşämbe könne parlament süzçese Nabih Berri belän oçraşıp aprel ayındağı saylawlarğa qädär il belän idarä itäçäk premyer turında mäslixätläşäçäk.Şhalala ilbaşı Jumblat belän turıdan turı eş itergä telime bu turıda ber närsä dä äytmäde ämma aradaşçılar aşa söyläşülär bara dip uylanıla. Waqıtlı xökümät belän idarä itä alaçaq opozitsiä namzätläre arasında Haririnıñ señlese, elekege yustitsiä,älege finans ministrı telgä alına . Här ike ministır da Hariri berektäşläre dip belenä. Düşämbedä Haririnıñ señlese Bohiyeneñ parlament sessiäsendäge çığışı Karaminıñ küñlen nıq töşergän häm anıñ çigenüenä säbäp bulğan dip äytälär. Bohiye Hariri kabinetnı çigenergä häm eleke premyerneñ üterelü eşen tikşerergä çaqırğan.Prezidnet bilgelägän waqıtlı premyer parlament tarafınnan raslanğançı Omar Karami wazıyfasın ütärgä tieş. Läkin Selim Hoss min älege xökümät ministırları ofislarına kilep wazıyfalarına däwam itär dip küz aldına kiterä almim .İldä xökümät eşen başqarmasa här törle närsä xätta köç qullanu da bula ala dip borçılam digän. Karaminıñ tuğan şähre Tripolidä premyr xäykälenä höcüm yasalğan.Hoss düşämbedä zialılar, texnokratlar häm ber niçä säyäsätçe dä bulğan öçençe front oyıştıruın belderde. Ul yaña xaräkät Karami häm Lahud tarafdarları belän Jumblat häm opozitsiä arasında aradaşçı bulıp xezmät itär digän ömed belderde färidä xämit


text:
Fransiä, Germaniä häm Rusiä tışqı eşlär ministrları bügen Parij’da oçraştı. Fransiä häm Rusiä ministrları, Dominique de Villepin häm İgor İvanov, xäzer berençe çiratta Ğiraq suğışın tuqtatu turında uylarğa kiräk, dip belderde. Ğiraqta alıp barılğan suğışqa qarşı çıqqan 3 däwlät wäkilläre Ğiraqqa humanitar faciğa yanıy, dip anıñ belän eş itü wäkälätlären Berläşkän Millätlär Oyışmasına tapşırırğa çaqırdı.
Germaniä kanslerı Gerhard Schroeder, Amerikan ğaskärläre Ğiraq suğışın ciñäçägenä ışanuın belderde. Germaniä xökümäte häm kansler üze, suğışqa qarşı bulsa da, “här awıllı keşe koalitsiä köçläreneñ tizräk ciñügä ireşep suğış tämamlanuın teli” dide Schroeder.


text:
шиMбә, 21 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 13:45
Tatarstan respublikasınıñ Törkiä respublikasındağı wäkalätle wäkilçelege 26-nçı Aperlda İstanbulda 27-sendä İzmirda “Tuqay häm şiğer kiçäse” uzdıra. İstanbuldağı programada Prof. Nadir Däwlät, Nailä Xurmatova, Venera Gatina belän Ruşaniya Altay, İzmirdägesendä Prof. Mostafa Önär, Dr. Çulpan Zarif Çätin, Ғänis Ziyalı belän Ruşaniya Altay çığış yasayaçaqlar, Tatarstannan xalıq cırçısı Ғerdinand Salaxov konsert biräçäk, Biserinsi Balalar Törkeme çığış yasayaçaq. Bu yolalarnı oyıştıru wäkalätle wäkilçelek, İstanbuldağı Tuqay mädäniät üzäge häm İzmir Tatarları tarafınan alıp barılaçaq. Döresen äytkändä Tatarstannıñ wäkalätle wäkilçelege bulmasa ide Törkiädä mondıy organizatsiälärne başqaru baytaq qiyın bulır ide.


text:
Mödärris Wäliev: Ğomum tatar mäğärif sisteması yıldan-yıl cimerelä bara
Tatarstannıñ 1992 yılda tözelgän Mäğärif näşriäte – respublikada ğına tügel, xätta Rusiädä dä iñ ere milli näşriätlärneñ berse bulıp sanala. Anda eşläwçelär üzlären milli mäğärif maqsatlarına xezmät iü öçen 1901 yılda açılğan Mäğärif näşriäteneñ warisları, dip sanıylar. Bügen Azatlıq radiosınıñ Qazan byurosında qunaqta – älege näşriätneñ citäkçese Mödärris Wäliev. Bez anıñ belän Mäğärifneñ eşçänlege, tatar kitabı, anı buldıruda, satuda tuğan problemalar turında söyläşäbez.
Mödäris äfände, Azatlıq radiosı tıñlawçıların näşriätneñ bügenge köne belän tanıştırıp kitegez äle
Yılğa bez 130-140 kitap millionnan artıq tiraj belän çığa. Bezneñ näşriättä däresleklär, şul isäptän, yuğarı mäktäp öçen dä, süzleklär, fänni kitaplar, balalar öçen ädäbi kitaplar dönya kürä. Läkin alarnı satuğa kilgändä, eşlär ciñel tügel. Bäyäläre yuğarı bulmasa da, tatar telendä çıqqan kitaplarnı satu bik qatlawlı. Bez inde üzebezçä tırışabız. Şähär üzägendäge ber kitap kibetenä Mäğärif näşriäteneñ kibete dip yazıp eldek, bu döreslekkä turı kilmäsä dä. Keşelär qızıqsınıp kerep, qarap, berär kitap alıp çıqmaslarmı dip. Daimi räweştä tatar matbuğatı aşa üzebezdä basılğan yaña kitaplar turında mäğlümätlär citkerep torabızMödäris äfände, sezneñ töp eş yünäleşegez – tatarça däresleklär bastıru. Sez inde küp yılar däwamında alarnı respublika mäktäpläre öçen genä tügel, çit töbäktäge uqu yortları öçen dä näşer itä idegez. Xäzer bu ölkädä eşlär niçek tora?
Bu ölkädä eşlär yıldan-yıl naçaraya bara. Elek böten tatar mäktäplärenä däresleklärne häm kitaplarnı Tatarstan näşer itep tarata ide. Şulay itep, tatar mädäniäteneñ, tatar mäğärifeneñ ber böten tirälege buldırıla ide. Mäğärif näşriäte açılğan yıllarda bez Rusiäneñ 64 töbägenä kitaplar häm däresleklär cibärä idek. Xäzer isä här töbäk däresleklärne dä üze näşer itärgä teli. Başqortstan respublikası, mäsälän, tatar telendäge däresleklärne inde bastıra da başladı. Rusiä töbäklärennän tatar däreslekläre turında bezgä möräcäğät itüçelärneñ sanı haman kimi bara. Bu bezneñ ğomum tatar mäğärif sistemasın cimerä Sez Tatarstannıñ Mäğärif näşriäte citäkçese Mödärris Wälievnı tıñladığız. Ul sezne näşriätneñ eşçänlege belän tanıştırdı, alda torğan problemalar xaqında söyläde. Ägär sez Mäğärif näşriäte, anda yaña basılğan kitaplar belän tanışırğa yäki alarnı satıp alırğa telisez ikän, bar mäğlümätne näşriätneñ internet säxifäsennän taba alasız. Anıñ adresı – magarif.kazan.ru. Ä Mödäris Wäliev belän äñgämäneñ däwamın sez bezneñ kiläse tapşırularıbızda işetersez.Gölnaz İlgizär


text:
Bıyılnıñ ikençe yartıyıllığında Tömän ölkäseneñ könyağına taraluçı “Yañarış” gazetasına yazıluçılarnıñ sanı artqan
“Azatlıq” radiosın tıñlawçılar xäbärdar, iyün ayı urtasında gazetanıñ xäle qıl oçında ide. Poçta xezmätkärläre yalğışlığı belän kataloktağı bäyä ike märtäbä artıq itep kürsätelde. Bu xäldän soñ, “Yañarış”nıñ baş möxärrire wazifaların ütäwçe Alsu Sägitova törle mäğlümlät çığanaqlarında “çañ suqtı”, köndä dip äyterlek, yazılu bülege başlığı Svetlana Mixaylovanıñ “telefonınnan töşmäde”. Kürsätmä birüne ütende. Yalğış bäyä-138 sum tüläp yazılğannarğa kire aqçaların qaytarunı taläp itte. Bülek başlığınıñ kürsätmäse poçtalarğa barıp ireşte, aqçalar da kire qaytarıldı. Häm menä Tömän ölkäseneñ federal' poçta elemtäse rayonnardan barlıq mäğlümatlarnı cıyıp beterde, häm 3169 ğailä yazdırğan dip xäbär itte. 2005 nçe yılnıñ berençe yartısında “Yañarış”qa yazıluçılarnıñ sanı 2800 genä ide.
Döres, yıldağı ğädätkä kürä, yärdäm qulı suzuçılar da yuq tügel. Mäsälän, Tübändäwde rayonı başlığı Zöfär Äxtäriev tatar awıllarınıñ 5 mäktäbenä häm 5 kitapxanäsenä yazdırttıq dip xisap tota. Alsu Sägitova äytüençä, tumışı belän Tübäntäwde rayonıñ Kinderle awılınnan bulğan Qazanda yäşäwçe şağir Şäwkät Sibgatullin millättäşlär yazılsın dip 10 meñ sum aqça cibärgän. Rusiä federatsiäseneñ atqazanğan uqıtuçısı Tabul rayonınıñ Maslaw awılında yäşäwçe Räşidä apa Baqieva üze, öydän-öygä yörep, 50 keşene yazdırğan. Tömän däwlät universitetı ğalimäse Xänisä Alişina filalogiä fakul'tetında tatar telen dä üzläşterüçe studentlardan ğına tügel, ä uqırğa kerergä teläge bulğan abiturientlardan da “Yañarış” qa yazılu kvitansiäse taläp itä.
10 nçı iyül poçta xezmätkärläre köne uñayınnan “Yañarış” üzeneñ tağın ber şundıy tınğısız yöräkle yärdämçese turında yaza. Yalutr rayonınıñ Yaña At'yal awılında 30 yıl buyı poçta xezmätkäre bulıp eşlägän Roza apa Gaffarova yäşi. Layıqlı yalda buluğa qaramastan Roza apa çın küñelennän zur eş başqara. Ul awıldaşların “Yañarış” gazetasına yazılunı oyıştırıp qına qalmıy, ä kürşe tirädäge tatar awılların da yörep çığa. “Öydä nişläp yatasıñ, ä bolay ber uñaydan kürşe awıllarda yäşäwçelärneñ xäl-äxvällären dä beläseñ, yaratıp uqı torğan gazetaga da yazdırasıñ”,- di Roza apa.
“Azatlıq”nı tıñlawçılarğa, “Region-Sibir'» gazetası üzeneñ eçtälegen tulısınça üzgärtep, Tömän ölkäseneñ könyağında yäşäwçe tatarlar tormışı turında yaza başlawı turında, xäbär itkän idek. Anda mäqälälär urıs telendä basıla. 5 nçe iyül könne anıñ üzgärgännän soñ 5 nçe sanı dönya kürde. Mondağı här mäqälä dä dip äyterlek milli tormıştağı problemalarnı barlıy. Yawızbı mäktäbe yabılırmı, Yambay muzeynıñ xäle niçek bulır, Tabul pedkolledjına aqça tüläp uqırğa kererlärme, ölkädäge tatar mädäniäte krizis kiçeräme häm tağın bik küp sorawlar quya.
Ölkädä bara torğan optimizatsiä säyäsäte bıyıl 1 nçe sentäbergä Tömän rayonınıñ Yawızbı başlanğıç mäktäben yabarğa tieş. Ämma äti-änilär balaların kürşedäge Şıqça awılına urta mäktäpkä cibärmibez dilär. Yawızbıda 1 dän alıp 4 nçe sıynıfqa qädär 30 bala uqı. Yabu säbäbenä kilsäk, mäktäpne totu biq qıybatqa çığa ikän. Ämma äti-änilär äytüençä, remontı da alar üzläre yasıy, kitaplarnı da üzläre satıp ala, rizıq öçen dä, aş peşerüçene totqan öçen dä üzläre tüli. Uqıtuçınıñ xezmät xaqı häm cılıtu belän elektr utı ğına xakimiätlär cilkäsenä qala.
Ägär dä barlıq Yawızbı uquçıları da, başlanğıçlar häm 5 nçe sıynıftan başlap 11 gä qädär, Şıqçağa yöri başlasa, 20 utırğıçı bulğan avtobusqa 4 reys yasarğa kiräk bulaçaq. Könnän kön benzin bäyäse artıp utırğan bu zamanda ul qıybatqaraq çığaçaq. Avtobus barlıq däreslär betkäç kenä quzğala. Ä könenä 4 säğät uqığan keçeräklär, 7 är säğät uqıy torğan ölkännärne, kötmiçä täpi-täpi atlıybız dip qarına, buranına, 40 däräcä suığına, orıp yawğan yañğırına qarap tormıyça maşinalar tız-bız kilep torğan yulğa çığarğa mömkin. Andıy mondıy xäl bula qalsa, alarnıñ iminlege öçen kem cawap biräçäk soñ? “Region-Sibir'» gazetası bu problemanıñ çişeleşen alğa taba da yazıp torırğa wäğdä itä.
Nail Alan. Tömän.


text:
Qazanda xäzer här könne ike meñ par kiez itek satıla ikän. Biäläy-bürek xaqında mäğlümat yuq, läkin aları da kibet kiştälärendä ozaq yatmıydır. Salqın-suıq. Kiçä dä utız ide, bügen dä utız, irtägä dä minus utız dip farazlıylar. Tik aña qarap tormış tuqtap tormıy. Uramda çatlama suıq bulsa da, pänceşämbedä «Qazan» milli mädäniäte üzägendä atmosfera qaynar ide. Biredä şähär Şurasınıñ XIV sessiäse eşläde. Anda qaralğan töp mäs'älä — 2003 yılğa Qazannıñ büdjetı turında qızu bäxäslär bardı. Küptän tügel bez «Azatlıq» radiosı aşa şähär deputatlarınıñ büdjet buyınça moñ-zarları turında işettergän idek inde. 19 dikaberdä uzğan utırışta şähär Şurası deputatları tänäfes yasap respublika büdjetın qabul itkänne kötärgä buldılar. Häm, nihayät, kötep aldılar. Tatarstan parlamentı tüşäktä yatqan Qazan büdjetına operatsiä yasamasa da, ülärgä irek birmäde. Şähär deputatlarınıñ, citäkçeläreneñ moñ-zarlarına qolaq salıp bulsa kiräk, başqalabıznıñ büdjetına ber küpme aqça östägännär, näticädä ul 4 milliard 40 million sumğa citkän.
Büdjet defitsitı 10%-tan artmayaçaq. Şuña kürä dä östämä aqça ezläw- tabu töp mäs'älä bulıp qala birä. Şähär administratsiäse başlığı Kamil İsxakov süzlärenä qarağanda, qul suzıp burıç cıyarğa turı kiläçäk. Şähär Şurası şul uq utırışta 2003 yılğa eş planın rasladı. Annarı deputatlar Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymievkä möräcäğät qabul ittelär. Anda süz ber yıl elek Ministrlar Kabinetı tarafınnan qabul itelgän ber caysız qararnıñ zıyanı turında bara. Deputatlar fikerençä, respublika ministrlıqlarınıñ şähär oyışmaları belän turıdan-turı citäkçelek itä başlawı eşne kamilläşterergä kitermi, kiresençä, üzara tartqalaşu tudıra. Şulay itep, 6 sessiä ütkärep, 45 qarar häm 6 programma qabul itep, Qazan şähäre Şurası 2002 yılnıñ kalendaren yaptı.


text: Paris. Fransiäneñ tışqı eşlär ministrı Dominique de Villepin, üz ileneñ BMO İminlek Şurasında Ğiraq mäs’äläsendäge qaraşına yaqlaw ezläp Angola, Cameroon häm Cuineagä barırğa cıyına, şuşı öç il xäzerge waqıtta İminlek Şurası äğzası bulıp tora. Şuşı säfärenä fransuz ministrı irtägä çığaçaq, kire Parisğa ul sişämbedä qaytır dip kötelä. Fransiä Quşma Ştatlarnıñ İminlek Şurasında Ğiraqqa qarşı xärbi köç qullanunı küz aldında totqan yaña qarar qabul itärgä teläwenä qarşı çığa. Uzğan ayda Parisda uzğan Franko-Afrikan oçraşuwında Angola, Cameroon häm Guinea citäkçeläre Fransiäneñ Ğiraqtağı inspeksiälärne kiläçäktä dä däwam itü häm Bagdadnı tınıç yullar aşa qoralsızlandıru täqdimen yaqlağan ide. Köç qullanuğa fatixa birä alırlıq yaña qararnı qabul itterü öçen Quşma Ştatlar, Britaniä häm İspaniägä İminlek Şurasında kimendä 9 äğza ilneñ yaqlawın qazanu kiräk, şul maqsatta zur eşçänlek alıp barılsa da Waşington häm London älegä uñışqa ireşä almadı. Berläşkän Millätlär Oyışmasındağı amerikan wäkile John Negroponte üz ileneñ İminlek Şurasın yaña qararnı tawışqa kiläse sişämbedä quyunı ütende dip belderde. Ul arada Rusiäneñ tışqı eşlär minsitrı urınbasarı Yuri Fedotov ta, köç qullanuğa fatixa biräçäk qararnı qabul itügä Mäskäw teläsä nindi kirtä quyarğa äzer dip äytte.


text:
Ğiraqnıñ idarä şurası Säddäm Xösäyen tarafdarların häm keşelekkä qarşı cinayätlär yasawda ğäyeplänüçelärne mäxkämägä tarta ala torğan maxsus xoquq strukturası buldırılaçağın belderde. Bügen, Ğiraq milli kongressı oyışması wäkile matbuğat konferensiäsendä süz monda 1982 yılda 8 meñ İran körten häm 1991 yılda 300 meñ şığıynı üterü turındağı cinayätlär xaqında bara dide.
Xalıqara xoquq yaqlawçı oyışmalar bu mäxkämäneñ ğädel buluına şik belderä. Çönki biredä qorbannar üzläreneñ palaçların xökem itäçäk. Human Rights Watch xoquq yaqlawçı oyışmanıñ London bülege citäkçese Xaniä Möfti andıy eşlärne tikşergändä xalıqara xoquq belgeçläre dä cälep itelergä tieş dip assızıqladı.


text:
Açıklama :
mürekkep üretimi, solvent mürekkep, ekosolvent mürekkep, ink-jet mürekkep, printer mürekkebi, iç mekan mürekkebi, dış mekan mürekkebi , printer mürekkebi, özel üretim mürekkebi
Meta Tagları (şu anda online siteden otomatik olarak çekilir):
Açıklama:
mürekkep kartuş mürekkep printer mürekkebi,kartuş mürekkep,iç mekan mürekkebi , beyaz mürekkep,mavi mürekkep,siyah mürekkep,sarı mürekkep,yeşil mürekkep,CMYK mürekkep,magenta mürekkep,blue mürekkep,black mürekkep,green mürekkep,kaşe mürekkebi,özel mürekkep,hp printer mürekkebi,epson printer mürekkebi,görünmez mürekkep,pigment mürekkep,su bazlı mürekkep,dolmakalem mürekkebi,dış mekan mürekkebi,
Anahtar Kelimeler:
mürekkep, kartuş, inkjet , mürekkep, printer mürekkebi, kartuş mürekkep, iç mekan mürekkebi , beyaz mürekkep, mavi mürekkep, siyah mürekkep, sarı mürekkep, yeşil mürekkep, CMYK mürekkep, magenta mürekkep, blue mürekkep, black mürekkep, green mürekkep, kaşe mürekkebi, özel mürekkep, hp printer mürekkebi, epson printer mürekkebi, görünmez mürekkep, pigment mürekkep, su b


text:
Omski ölkäsendä sabantuylar bulamı?
Mäğlüm bulğança, Omskida ölkä külämendä Saban tuyı bıyıl bulmayaçaq. Çönki milli bäyrämebez ölkäneñ mädäniät ministrlığı qararı belän “Yedinenie” milli mädäniätlär festivale qısalarında 2 yılğa ber tapqır ğına ütkärelä. Aldağı yılda Saban tuyın Tevriz rayonında ütkärü qaralğan. Bu şulay da bıyıl bäyräm bötenläy bulmıy digän süz tügel. Omski ölkäseneñ tatarlar iñ küpläp yäşägän Ust'-İşem rayonında mäsälän, Saban tuyı här yılnı rayon külämendä uzdırılıp kilä. Äytergä kiräk, biredä bäyrämne daimi oyıştıru asılda rayon xakimiäteneñ mädäniät bülege mödire, millättäşebez Ruzaliä Bekturganovanıñ tırışlığınnan tora. Bıyıl Sabantuy bäyräme tağı ölkäneñ ike tatar awılında – Bol'şereç'ye rayonınıñ Ülänkül häm Tara rayonınıñ İşäy awıllarında bulaçaq. Bu awıllarda bäyräm awıl xakimiätläre başlıqları häm cirle tatar oyışmaları tırışlığı belän oyıştırıla. Awıl Saban tuylarına ğädättägeçä ölkä üzägennän dä, yaqın-tirä awıllardan da qunaqlar kilä. Ülänkül awılına bäyrämdä qatnaşırğa Omskidan “Umırzaya” ansamble baraçaq.
Omski ölkäsendä soñğı yıllarda iyün ayında tağı ber çara – xäter köne ütkärü ber izge yolağa äwerelep bara. Bol'şereç'ye rayonınıñ Yalankül awılında älege çara inde öçençe yıl rättän ütkärelä. Yalanküllelärdän ürnäk alıp xäter könen bıyıl şuşı uq rayonnıñ Çernalı, Qaraqül, Quşkül, Tosqazan, Ülänkül awıllarında da ütkärergä cıyınalar.
Omskinıñ “Duslıq yortı” çaralarıİnde xäbär itkänebezçä, Omskida milli oyışmalar eşçänlege däwlät tarafınnan finanslanmıy. Döres, aldan qaralğan programma buyınça “Duslıq yortı” belän berlektä eşlängän ayırım çaralar ütkärüdä berniqädär yärdäm kürsätelä. Ämma kötelmägän üzgäreşlär dä bulmıy qalmıy. Qayber şundıy üzgäreşlär turında sorawlar çärşämbe könne “Duslıq yortı”nda ütkän kiñäşmä-utırışta qaraldı. Anda milli oyışmalar citäkçeläre çaqırılğan ide. Eş plannarında barlıqqa kilgän üzgäreşlär belän alarnı “Duslıq yortı” direktorı Natal'ya Stepanova tanıştırdı – regionara yäşlär festivaleneñ 2007 yılğa, tatar-başqort mädäniäte könnäreneñ sentäber ayına küçerelüe turında belderde. Annan soñ Stepanova iyün ayında eşlärneñ bik tığız buluı, ölkädä küp çaralar ütäçäge turında bäyän itte.
“Duslıq yortı” direktorı bulaçaq çaralarnıñ küpçelege milli oyışmalar qatnaşında ütäçäge turında assızıqladı.
Döres, milli oyışmalar qayber çaralarğa fon öçen, milli kiemnärdä tirä-yaqnı bizäp toru öçen genä çaqırılalar kebek. Şulay da küp oçraqta üz mädäniätlären cır, biyü, kürgäzmälär aşa kürsätü mömkinlege dä bula. Mäsälän, 8 iyündä eşli başlayaçaq “Seber xalıq soborı”nıñ 8-nçe qorıltayına kilüçe qunaqlarnı çara ütäçäk yäşlär mädäniät üzägendä törle milli oyışmalarnıñ yäşläre milli kiemnärdä qarşı alaçaqlar. 12 iyündä Rusiä könendä ölkä xakimiäte qarşısındağı sport qırında şähärdä eşläp kilüçe milli üzeşçän sänğät kollektivlarınıñ kümäk çığışları bulaçaq, ä inde här milli kollektiv üz xalqınıñ mädäniäten ayırım mäydannarda kürsätä alaçaq, yäğni qul eşläre, milli kiemnär, yort-cir äyberläre quyılğan kürgäzmälär yanında keçkenä konsert oyıştıraçaq. Bu küreneştä tatar oyışmalarınnan “Umırzaya” häm “Ömet” kollektivları - cämğısı 22 keşe qatnaşa. Tatar kollektivları iyün ayında “Duslıq yortı” oyıştırğan tağı ber çarada – İsil'kül rayonında ütkäreläçäk çiktäş territoriälär festivalendä qatnaşaçaqlar.
Şulay itep, milli oyışmalar, şul isäptän tatarlar da, cäy buyına waqıtların, köçlären “Duslıq yortı” tarafınnan oyıştırılğan kürsätmä çaralarda qatnaşuğa yünältäçäklär.
Rozaliä Sayganova, Omski


text:
Dönya citäkçeläre Gazzägä qoral kertüne tuqtatırga çaqırdı
İzrail häm Xämas bügen atışlarnın tuqtatıluın iğlan itsä dä, nizagnıñ başı Ğazzägä qanunsız qoral kerüe mäsäläse çişelme qalğan ide.
Sammittan soñ çığış yasağan Fransia prezidntı Nikola Sarkozy, İzrailne Fälästin cirlärennän çigenergä, Xämas suğışçıların isä raketa höcümnären tuqtatırğa çaqırdı.
Gazzägä bulgan xalıqara yärdämnärne arttıru täqdimenä östäp, Britaniä premyerı Gordon Brown, üz ilenen yaralılarnı xästäxanädä qaraw häm Gazzäne sugış qaldıgınnan çistartıga bulışırga äzer buluın belderde.


text:
Rim papa İonn Paul İkençene kümergä äzerlänä
Borınğı şähär Rim tarixta bik küp yaulawlarğa şaxit bulsa da, bu atnada İtalia başqalası bötenläy başqa xalıq höcümenä duçar bula Dönyanıñ dürt poçmağınnan millionnarça keşe comğada İoann Paul İkençene kümgänçe añı sonğı märtäbä kürü öçen mängelek şäher Rimgä ağıla. Alar arasında 200 prezident, premyer, patşa, patşabikä häm başqa däwlät citäkçeläre dä bar.( Ämma Azatlıq xabärçese Rim xalqı arasında ber närsägä ise kitmi, köndälek tormışlarına däwam itüçelär dä bar di )
Darnis(audio)
Borgo Pioda (Vatikan tiräsendä yäşäwçelär) yoqlıy almıylar, çönki anda meñnnärçä keşe çıratta tora. Min kiçä anda papanın mäyeten kürü öçen 2 säğät çiratta torğannnan soñ kittem. 12 säğät , tön buyı çiratta basıp torğanan soñ ikençe könne eştän yal alırlıq mindä köçle inanu da qızıqsınuda yuq
Ämma başqaları papanı kürüdän tiz genä wazkiçergä cıyınmıy.Politsiä çärşämbe kiç papa mäyeten kürü ömede belän çıratta toruçı meñnnärçä keşene barber kürä almayaçaqsız dip qaytarıp cibärgän. Ämma atnakiçtä politsiä tönnä Rimgä kilep citkän meñnnäçä poläknıñ çiratqa quşuluına röxsät itkän. Alar aqlı qızıllı bayraqları polakça cırları belän başqalarınnan ayırılıp tora Andrzey Bembinsky bezneñ xabärçegä
(audio)
Bez monda kilä almas idek, xatınım Parijdan ä min Warşawdan kildem Minem öçen papa döreslek digän süz, ä döreslek dönyadağı in köçle närsä
Papa mäyeten kürü bäxetenä ireşüçelär arasında Prezident G.Bush , ata Bush, häm B.Clinton da bar .Rimgä xalıq tula başlağaç, mömkinçele bulğan şähär xalqı annan kitte. Alar arasında pensiädäge jurnalist Francesco Brancoli dä bar.Vatikan şähren Rimdän ayırğan diwardan ber niçä yöz meter yıraqlıqtağı yortın taşlap kitkän. Ul Toskanadağı villasınnan radiobızğa bolay dip äytte
Brancoli(audio)
Min papanıñ kürşesendä yäşim , yaxşı oyıştıruğa qaramstan xalıq bik küp, qotoçqıç küp . Min maşinağa utırdım awıl cirenä kitergä buldım
Mätbuğat comğa könge kümü yolası, älegäçä däwlät häm xökümät citäkçeläreneñ dönyadağı in zur cıyını bula ala digän faarz belderä.İran prezidentı Xatamidän alıp Zimbabwe citäkçese Robert Mugabegä qädär törle il başlıqları kilä. Yevropa Berlege keşe xoquqların bozğan Mugabene Berlek illärenä kertmi, ämma Vatikan ayrım däwlät bulıp tora.İtalia oçqıçlarğa qarşı raketalar urnaştırdı.Anıñ yarların xärbi koraplar saqlıy.Politsiä,yanğın sündürüçelär , sivil iminlek xezmätläre şähär maydanı häm barlıq uramnarnı tutırğan. Rim politsiä başlığı
Marcello Fulvio(audio)
Barlıq sistema 24 säğät buyı bu üzäk kontrol ofisınnan kontrol itelä. Bu üzäk Rim territoriäsendä däwlät politsiäse, karabineri finans politsiäse, transport timer yulları häm aşığıç xezmätlärne şulayuq başqa komponentlarnı koordinatsiäli.
Böten bu çaralarğa qaramastan küptännän birle Rimdä yäşäwçe Darnis rim xalqı xaos xällärendä dä bik bögülüçän xalıq, bu atna azaığnann soñ şähärne bik yaxşılap çstartırğa turı kiläçäk bu xaos İtaliada ütkän Dönya futbol çempionatınnan ällä ni ayırmalı tügel , cenazä säbäple şähär tuqtalaçaq, bu näk zur futbol uyını waqıtındağı kebek , xalıq teelvidiniä ekrannarı aldında ber niçä säğät utıraçaq dip söyli Darnis. Cenaze merasimı comğa könne Qazan waqıtı belän köndezge 12dä başlana häm 3-4 säğät däwam itäçäk.Rim şähre atna azaığnda buşalıp betmäs , mätbuğat wäkilläre häm kilgän xalıqnıñ ber öleşe anda qalır .18 Apreldä yaña papanı saylar öçen kardinallär şurası cıyıla. Berniçä kön tağı italiannar äytmişli Rim ''Caput Mundi '' Dönya Başqalası färidä xämit


text:
Kiev könbatışqa şuışa - Yewropa Ukrainanı bazar iqtisadli il dip sanıy başladı
Kievtä Ukraina häm Yewropa Berlege citäkçelege arasında barğan yuğarı däräcäle oçraşuda Yewropanıñ Ukrainanı bazar iqtisadı qorılğan il bularaq qabul itä başlawı iğlan itelde, xörmätle tıñlawçılar. Yewropa Berlege moñardan tış Ukrainanıñ Dönya Säwdä oyışmasına kerüen yaqlayaçağın, häm ike arada irekle säwdä urnaştıru plannarı xaqında fiker alışırğa äzer buluın belderä.
"Işanam ki, bügenge oçraşu Yewropa Berlege belän Ukraina arasında bulğannarınıñ iñ uñışlısı bulmasa, ul kiläçäk öçen köçle ber işarä bulıp tora. Sezne ışandıra alabız - urtaq kiläçäk yulında Yewropa Berlege häm Britaniä kebek illär sezneñ yaqın berektäşlär bulaçaq", di britan premyer-ministrı Blair.
Yewropa komissiäse räise Jose Manuel Barroso isä Ukrainanıñ bazar iqtisadına taba bik ozın yulnı bik qısqa waqıt eçendä ütüen äytte. Kievneñ bu ölkädäge uñışların tikşerü öçen yewrokomissiä maxsus texnik tikşerenü ütkärgän ide, häm şunıñ näticäläre Ukrainanıñ bar taläplärne dä ütäwen kürsätkän. Prezident Yuçenko üz qänäğätlänüen yäşermi:
"Bügenge oçraşunıñ möhim näticäse bulıp, Ukrainanıñ bazar iqtisadlı il bulu öçen bar 5 töp texnik taläpne dä ütäwen tanu, şuşı säyäsi qararnıñ tieşle räweştä ğämälgä kerüe bik ozaqqa suzılmas", digän ömet belderä Ukraina prezidentı Viktor Yuçenko.
Küzätüçelär fikerençä, pänceşämbe könne qabul itelgän bu qararnıñ säwdä ölkäsendäge qulaylıqlarına qarağanda säyäsi ähämiate zurraq. Hiçyuğı, yaqın kiläçäkne istä totqanda bu şulay. Prezident Yuçenko, misal öçen, Ukrainanı bazar iqtisadlı il dip tanu anıñ Yewropa Berlegenä quşılu yulında zur täräqqiatkä ireşüen kürsätä dip isäpli, yäğni ul üz ileneñ kiläçäktä Yewropa belän berläşüenä ömetlänä.
"Bez şuşı strategik säyäsät, strategik maqsat - yäğni Yewropağa quşılu teläge qısalarında xäldän kilgänneñ barın da eşliäçäkbez, Yewropa keşelärenä Ukrainanıñ Yewropa Berlegenä kerüe östämä awırlıqlar kitermäwen, kiresençä, faydağa ğına bulaçağın kürsätäçäkbez", dip ışandıra Ukraina prezidentı.
Äle şuşı könnärdä genä äflisun inqilabınıñ beryıllığın bilgeläp ütkän Ukrainada Viktor Yuçenko beryaqtan, sulçılar häm Rusiä belän berläşüne yaqlawçılar, ä ikençe yaqtan, äflisun inqilabınnan kübräk kötkännär tarafınnan tänqitlänä. Xäzer isä, Yewropa Berlegeneñ Ukraina uñışın maqtap telgä aluı aña ber teräw bula ala. Ämma Yewropanıñ xäzer Kievkä qarata başqa ölkälärdä dä taläpçänlege artaçaq - berençe çiratta, kiläse martqa bilgelängän parlament saylawların irekle wä ğadel ütkärü kiräk bulaçaq. Annan soñ inde Ukraina qanunnarın Yewropa Berlege standartlarına turı kiterü başlana ala.


text:
Rusiä belän Qıtay BMO İminlek Şurasında İran turındağı rezolütsiä ölgesen üzgärtergä teli
BMOdağı Rusiä ilçese Vitaliy Çurkin İran belän söyläşülärgä işekne açıq qaldıru öçen aña qarata zur çikläwlär quymasqa çaqırdı. Çikläwlär İranğa atom qoralı häm qanatlı raketalar yasaw mömkinlege birmäw däräcäsendä genä bulırğa tieş dide.
Qıtay ilçese Wañ Guañya da Qıtay Rusiäneñ täqdimen xuplıy dide.
Rusiä belän Qıtaynıñ resolütsiä ölgesenä qarşı çığuı tağın BMO İminlek Şurasında İran atom programmasına qarata berdämlekkä mömkinlek qaldırmadı.
BMOdağı AQŞ ilçese John Bolton "Ruslar bik zur üzgäreşlär täqdim itä. Bez dä yaña täqdimnär belän çıqtıq. Bez bu barlıq täqdimnärne üz illärebezdä öytänep soñraq tağın ber oçraşırğa kileştek. Şundıy qararğa kildek" dide.
Anıñ äytüençä İminlek Şurası äğzaları kiläse atnada oçraşaçaq.
Yewropanıñ resolütsiä ölgesendä İranğa raketa häm atom texnologiäläre satunı tıyu, BMOnıñ İran atom programmalarına yardämen tuqtatu turında äytelä. Yewropa küpyaqlı söyläşülär öçen İrannan uran bayıtunı kimendä waqıtlıça tuqtatıp torunı taläp itkän ide.
Bu atnada Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov berniçä märtäbä İranğa qarata rezolütsiä ölgese artıq qırıs dip belderde. Lavrov BMO İminlek Şurasında İranğa qarşı qabul itelgän çaralar waqıtlıça ğına bulırğa tieş dide.
BMOdağı Rusiä ilçese Vitaliy Çurkin Rusiä täqdime turında täfsilläp söylämäde. Ul Rusiä İranğa tınıç atom energiäsennän faydalanu mömkinlege birergä kiräk dip isäpli dide.
"Bezneñçä, xäzer qaralğan rezolütsiä beryaqtan keşelärneñ häm däwlätlärneñ İranğa uran bayıtırğa, atom qoralların oçıru çaralarına iä bulırğa yardäm itü mömkinlege birmäskä, atom texnologiäläre taraluğa borçılırlıq wäzğiät buldırmasqa tieş. Ämma şul uq waqıtta, bu bik möhim, bu rezolütsiä ölgese İranlılar belän söyläşülärgä işekne açıq qaldırırğa tieş" dide Çurkin.
Rusiä İrannıñ Buşer şähärendä atom elektr stansiäse tözü turında 1 milliard dollarlıq kileşü yazmışı öçen borçıla.
Yewropa täqdim itkän resolütsiä ölgese Buşer proyektına qayber çikläwlär quysa da anı tulısınça uq tıymıy. Ölgedä Busher reaktorın tıyu yuq, ämma anda Rusiäneñ İranğa atom qoralı yasawda qullanılırğa mömkin matdälär birü-birmäsen BMO İminlek Şurasında tikşerü kiräklege äytelä.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Kiçä Britaniä premyer ministrı Tony Blair Britaniä Ğiraqtağı ğäskärlären arttırırğa cıyınmıy, ämma bu mäs'älä daimi qaralıp tora dide.
Bügen Blair süzçese älegä Britaniä Ğiraqqa östämä ğäskärlär cibärü turında qarar çığarmadı dide. Anda xäzer 9 meñläp britan soldatı bar.
Bu mäs'älä İspaniäneñ yaña premyer ministrı Jose Luis Rodriguez Zapatero Ğiraqtağı 1300 ispan soldatın mömkin qädär tizräk ilgä qaytarırğa quşqannan soñ kütärelde.
Bügen Ğiraqta Bolğarstannıñ 5-nçe soldatı ülgännän soñ Bolğarstan parlamentınıñ 5 äğzası Ğiraqtağı 485 keşelek Bolğarstan ğäskärlären annan çığarunı taläp itte. Bu mäs'äläneñ qayçan qaralıp tawışqa quyılaçağı äle mäğlüm tügel.


text:
Tatarstanda miherbanlılıq atnası uza
Yaz küñelne şäfqät'kä, nazğa etärä, xislär uyata torğan ay. Bu könnärdä respublikada “Yazğı miherbanlılıq atnası” dip atalğan akцiя bara. Ul 28 aprel'gä qädär däwam itäçäk. Bu irekle akцiя, anda qatnaşu mäcbüri tügel, ämma şäfqät, märxämätkä omtıluçı här keşe keçkenä genä bulsa da, yaxşılıq eşli, başqalarnı söyenderä ala.Sotsial' yaqlaw ministrlığı initsiativası belän “Miherbanlılıq atnası” Tatarstanda bıyıl 3nçe tapqır oyıştırıla. Bu atnalıqta ğädättä küplär qatnaşa. Uzğan yıllarda 50 meñnän artıq keşe älege çaralarda qatnaşıp, yärdäm kürsätkän, dip belderde sotsial' yaqlaw ministrınıñ yärdämçese Ence Minhacewa. Bıyılğı atnalıq barışında sotsial' yaqtan yärdämgä moxtac xalıqqa yärdäm kürsätü, ixtıäri xäräkätkä xökümät häm cämäğätçelekneñ iğtibarın arttıru kötelä. Şul uñaydan atnanıñ här könenä dä törle tematik isemnär quşılğan.
22 aprel', mäsälän, Bötendönya cir köne bulğan. Bu könne sotsial' uçastoklar çistartılğan. Ä bügen, yäğni sişämbedä - Açıq yöräklär köne. Qartlar yortında yäşäwçelär, invalidlar bu könne iğtibar üzägendä. Monnan tış İgelek häm duslıq köne, balaçaq köne, sälämätlek häm räxmät könnäre dä ütkärelä. “Miherbanlılıq atnası” xaqında sotsial' yaqlaw ministrınıñ yärdämçese Ence Minhacewa söyli
Bu atnada här rayonda, här sotsial' yaqlaw bülegendä çaralar ütkärelä. Xalıqara cir könendä küp kenä keşe ölkännär yanına barıp, öyen cıyıştırırğa, cir qazırğa yärdäm itte. Balalar könendä här rayonda xäyriä aksyalär uzdırıldı. Bu könne az keremle ğailälärgä, invalid balalarğa yärdäm itärgä tırıştılar, matur-matur konsertlar da kürsätelde.Sotsial' yaqlanmağan keşelärgä yärdäm itärgä tırışıp qarasalar da, alarnı borçığan, räncetkän xäbärlär bulıp tora. Qazan türäläre invalid balalar mäktäben yabarğa cıyına. Eş şunda, älege mäktäp munitsipal' oyışmadan däwlätnekenä küçerelä. Ä sotsial' yaqlaw ministrlığı citäkçeläre ber ük oyışmada balalarnı däwalaw häm uqıtu mömkin tügel dip sanıy. Ä bit Qazandağı bu mäktäp Rusiädä berdänber. Qatlawlı awırular belän intekkän balalar, invalid balalar ğädäti mäktäplärdä uqı almıy, bilgele. Zorge uramında urnaşqan bu mäktäp yäğni reabilitatsiä üzäge isä älege balalar öçen normal' belem alu häm tormışta üz urının tabu yulı bulıp tordı.
Al'bina Zäynulla