text:
Yarımadanıñ Rusiye tarafdarı vekilleriniñ eyyet azası, Rusiye Devlet dumasınıñ işğal etilgen Qırım deputatı Ruslan Balbek noyabrniñ 29-nda Jenevada BM insan aqları Şurasınıñ imayesi altında keçirilgen milliy azlıqlar meseleleri forumınıñ 12-nci sessiyasında çıqışta bulundı. Bu aqta TASS Rusiye agentligi haber ete.
Cumaaqşamı künü, noyabrniñ 28-nde, forumda Rusiye eyyetindeki «Qırım vekilleri» – Devlet dumasınıñ işğal etilgen Qırım deputatı Ruslan Balbekke ve «Qırımnıñ ukrain cemiyeti» Rusiye cemaat teşkilâtınıñ reisi Anastasiya Gridçinağa maruzalarınen çıqışta bulunmağa bermediler.
TASS Rusiyeniñ Jeneva temsilciliginiñ malümatına esaslanıp bildirgenine köre, «sessiya kâtibiyetiniñ hatası oldı, daa soñra kâtibiyet onı tanıdı».
«Tünevin bir hata oldı, kâtibiyet Ruslan İsmailov Balbekke – Rusiyeniñ resmiy vekili ve Rusiye eyyetiniñ azasına – sözge çıqmağa bermedi. Bu meseleni kâtibiyette köterdik. Kâtibiyet hatasını tanıp, bugün saba Rusiye Federatsiyasınıñ vekiline söz berdi, ve o, çıqışını bitirip oldı», – dep qayd etti Rusiye diplomatik missiyası.
Ruslan Balbekniñ aytqanına köre, cuma künü forumnıñ saba toplaşuvı ögüne sessiyanıñ reisdeşlerinen körüşüv oldı, anda «Rusiye Federatsiyasınıñ fikri qabul etildi ve tünevinki hatalar tanıldı». Onıñ qayd etkenine köre, onıñ çıqışında «qırımtatarlarnıñ vaziyeti, yarımadada ana tilleriniñ, hususan qırımtatar tiliniñ inkişafına kösterilgen destek» aqqında aytıldı.
Balbekniñ aytqanına köre, onıñ nutqu vaqtında Ukraina eyyetiniñ vekilleri «masağa yumruq ve yazuvlı şiarlarnen urdı».
Ukraina Tış işler nazirligi BM forumında «Qırım vekilleriniñ» iştiraki qanunsız ola, dep bildirdi.
Rusiye prezidentiniñ işğal altındaki daimiy vekili Georgiy Muradovnıñ fikirince, işğal altındaki Qırımnıñ Rusiye tarafdarı vekilleriniñ Jenevadaki BM forumında sözge çıqmaq yasağı ve Qırımnıñ bir qaç Rusiye tarafdarı vekiliniñ bu tedbirde qayd etilmemesi «qırımtatarlarnıñ aqlarını boza».
Bundan evel Qırımnıñ Rusiye cemaat palatasınıñ azası, Rusiye kontrolindeki «Qırımnıñ bulğar cemiyetiniñ» reisi İvan Abajer İsviçre elçihanesi oña forumda iştirak etmesi içün viza bermedi, dep bildirdi.
Ruslan Balbek ve Anastasiya Gridçina Jenevağa keldi. Gridçinanıñ TASS agentligine bildirgenine köre, «İsviçrege yol alacaq Rusiye qırımtatar eyyetini sebebini aytmayıp, iştirakçi olaraq qayd etmediler».
Bu sene sentâbrniñ 11-nde Varşavadaki OSCE insan ölçevi konferentsiyasında Ukraina eyyeti eki Rusiye «Qırım vekiline» sözge çıqmadı bermedi. Daa soñra, Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, konferentsiyada İvan Abajer çıqışta bulundı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


c: text/html

text:
Rusiyege boysunğan İçki işler nazirliginiñ Qırım baş idaresinde sanatoriyler biriniñ hadimleri şifahane yanında yerleşken savuttan soba yaqarlığını (mazut) tökkenlerini belgilendi. Müessise matbuat hızmetiniñ malümatına binaen, teşkilâtqa 180 biñden ziyade ruble miqdarında maddiy zarar ketirildi.
Bunen beraber, aselet başqasınıñ malına zarar ketirüv ya da yoq etüv aqqında madde boyunca cinaiy iş açılğanı aqqında bildirile.
«Yüz bergen vaqianıñ şaraitini ve qanunsız areketler yapqan şahıslarnı belgilemek içün operativ-taqiqat işleri alıp barıla», – dep aytıla beyanatta.
Mayıs ayında Aqyar deñiz yalısında yermay maddeleriniñ tökülmesi qayd etildi.
Qırımda Rosprirodnadzor (Rusiye tabiat nezareti) temsilcileriniñ malümatına köre, yermay maddeleri gemilerniñ birinden töküldi.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Rusiye Federatsiyasına bu vaqia boyunca şikâyet etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi qanunsız şekilde ilhaq etilgen soñ yarımadanı 50 biñ insan terk etti, olarnıñ yarısı – qırımtatarları. Böyle malümatnı Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov dimlomatik elçilikler, Ukrainadaki halqara struktura ve teşkilâtlar vekillerinen er sene ötkerilgen körüşüv devamında beyan etti, dep haber ete UNN.
Qurım 2014 senesi mart ayında Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, çoqusı insanlar yarımadanı terk etti ve qıtaiy Ukrainağa çıqtı. Ukraina İçtimaiy siyaset nazirligi 18 yülge qadar Rusiye işğali astında qalğan Qırımdan ve Donbasnıñ bölgeleinden köçip kelgen 1 million 774 biñ 627 insannı esapqa aldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Krasnodarnıñ dörtünci temyiz mahkemesi patlayıcı maddelerni yapqanınen qabaatlanğan Qırım sakini Yunus Maşaripovnıñ cinayet davasını ğayrıdan baqılmaq içün qaytarğan.
Bunı Qırım.Aqiqatqa «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi advokat Aleksey Ladinge atfı etip bildirdi.
Advokatnıñ añlatqanına köre, mudafaa taarfı temyiz şikâyetini, prokuratura ise temyiz teklifini bergen, olar martnıñ 1-nde baqılğan.
«Maşaripov cinayet etmegeni aqqında arizadan ğayrı advokat aqlı yerinde olğanı aqqında sual kerekli kibi ögrenilmegeni, ekspertler çağırılmağani, eki hulâsa ise bir-birine zıt kelgeninde israr etti. Prokuratura ise, cinayet etmegenini tanığan istinaf tarifniñ lâğu etilmyesini istedi. Mahkemeni onı lâğu etti ve bam-başqa terkipte Qırımnnı Yuqarı mahkemesine yolladı», – aytıp berdi Ladin.
Mudafaa tarafı, bu temyiz talabını temyiz etecegini bildirdi. Eger de lâğu etilmese ve dava Qırım mahkemesinde baqılmağa devam etilse «cinayet faaliyeti olmağanı içün cinayet davasınıñ qapatılmasını» talap etecek.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Rusiye kontrolindeki Qırım prokuraturası patlayıcı madde azırlağanında qabaatlanğan qırımtatarı Yunus Maşaripovnıñ davası boyunca istinaf qararını lâğu etilmesi içün temyiz etti.
Maşaripov 2017 senesi sentâbr ayında tutulıp apiske alındı. Onıñ aytqanına köre, Rusiye FSBsiniñ hadimleri onı kötekledi ve aqımnen eziyetlediler, şunıñ içün özüne iftira atmağa mecbur edi. O, 2014 senesinden berli «bala ve pensiyalılarnıñ aqları bozulğanını teşkilâtlarğa bildirip», aq qorçalayıcı faaliyetinen oğraşqan edi.
Rusiye kontrolindeki Yalta şeer mahkemesi Maşaripovnı patlayıcı maddelerni yapqanında ve saqlağanında qabaatlap, 4 yıl koloniyada qalmasına ve 110 000 para cezası (tahminen 41 biñ ğrıvnâ) tölemesine üküm etti.
Qırımnıñ Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ Temyiz instantsiyası Maşaripovnıñ şikâyet arizasını qabul etti.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Yunus Maşaripovnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
Sibirde yüz bergen yanğınlarnıñ qurbanı 34 insan oldı, yedi buçuq biñden ziyade kişi zarar kördi.
Bunı FVH yolbaşçısı Vladimir Puçkov Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile Hakasiya körüşüvinde bildirdi.
Bundan evel Putin Abakandaki vaqtında yerleşüv noqtasını ziyaret etip, ükümet yanğınlardan zarar körgen adamlarnıñ yardımına 680 million ruble ayırğanını bildirdi. Prezident eñ yaqın vaqıtta zararğa qıymet kesip, tazminat ödemege avale etti.
Göñülliler 230 kilogramm malnı, 10 kilogramm ilâc, bir buçuq biñ urba ve hocalıq malını topladılar.
Faallerniñ aytqanına köre, yükni uçaq ile yollamaq içün, eşyalarnı aydınlatacaq resmiy mektüpni bermek kerek. Demir yollarnen yardımnı yollamaq yalıñız ticaret esasında mümkün. Neticede olar yükni Hakasiyağa maşinanen alıp ketecek insannı taptılar, lâkin oña da benzin parasını bermek kerek. Peterburg şirketlerinden biri masraflarnı qarşılamağa razı oldı.
Yerli sakinler yardımnıñ büyük qısmı olarğa kelmegeninden şikâyet eteler, şu sebepten faller onı özleri paylaşmağa qarar aldılar.


text:
ATR qırımtatar telekanalı ve «15 minut» saytı Qırım sakinlerini 2016 senesini Kiyev vaqtı boyunca qarşılamağa çağıra.
«15 minut» saytı bildirgeni kibi, 2015 senesi «qırımtatarlar ve Qırım içün» zor edi.
«Bu vaqıt içinde qırımtatarlarnıñ taqdirine çoq adaletsiz ve saçma sınav tüşti. Alâ daa siyasiy mabüsler apiste qala, faallerge basqı etile, ayırı, tintüvler devam ete, Qırımda ATR ve Lâle telekanalları, Meydan radiosı qapatıldı, qırımtatar gazetalarından çoqusı qapatıla bile. Qırımda qorqu müiti duyula. Buña baqmadan, serbestlik yüreklerimizde yaşay», – denile beyanatta.
«ATR telekanalınıñ taqımları ve «15 minut» saytı itibar ve şerefniñ qıymetini bilgen insanlarnı Yañı 2016 senesini Kiyev vaqtı boyunca qarşılamağa çağıra – azat Ukrainada qayd etilgeni kibi: prezidentniñ nutqu, Ukraina gimni, salüt ve sarı-mavı narat oyuncaqları ile», – dep çağıralar «15 minut» saytında.
Dekabr 16 künü Qırımda işiniñ toqtatılması aqqında ilân etken ATR media-holdinginiñ «15 minut» haber saytı Kiyevden işine devam etti. «15 minut» saytınıñ hadimleri «yap-yañı internet-leyhasınıñ meydanğa ketirilmesi üzerinde çalışmağa» niyetini bildirdi.
2015 senesi aprel 1-den dünyada yekâne ATR qırımtatar telekanalı, «Lâle» bala telekanalı, «Meydan» radiosı Roskomnadzor litsenziyasını alalmayıp, işğal etilgen Qırımda yayınlavını toqtatmaq mecbur oldı. İyün 17-den ATR ve «Lâle» Kiyevden yayınlavına devam etti, «Meydan» internette çalışmağa başladı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev Qalay medresesiniñ ocalarınen körüşüv keçirdi.
Şimdiki vaqıtta, ocalar islâm tasili standartlarına esaslanıp, medresede yañı ve innovatsion usullarnı qullanmağa tırışalar. Hususan, yañı oquv yılından mültimedia ilâveleri işlep çıqarılacaq, yañı tehnologiyalar işletilecek. Bundan da ğayrı, balalar oquycaq kitaplar qırımtatar tilinde basılacaq. Asılında, talebeler endi eki yıl devamında yañı programma boyunca oquylar, amma, oquv programması tam olaraq 2018 senesine qadar yañartılacaq. Körüşüv neticelerine köre, Müfti hacı Emirali Ablayev ocalarnıñ omuzlarına tüşken mesülietni ayırıca qayd etti, çünki olar yaş müneverlerni, diniy erbaplarnı yetiştirgen insanlardır ve bu iş içün mesüldirler.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Ha'rre
Ha'rre, (Apis mellifera L.) — jer ju'zinde 20 milliyonan aslap ha'rreler bar. ha'rrelerdın' watanı qubla Aziya esaplanadı. Ha'zirgi da'wirde qubla ken'liklerden shekke arqag'a shekem tarqalg'an. Ha'rreler, ko'binshe, shan'araq bo‘lıp jasaydı. Bir shan'araq bir ana (xalıq tilinde "patshası" dep ha'm ju'ritiledi), bir neshe mın' isshi ha'm bir neshe ju'z erkek ha'rreden iba'rat. Ana Ha'rrenin' uzınlıg'ı. 20 — 25 mm, salmag'ı 200 — 250 mg , ba'harden gu'zge shekem ma'yek qo‘yıw ha'm shan'araqtı basqarıw waziypasın isleydi. Qanatı denesının' yarımın qaplaydı, nektar, gu'l shan'ın jiyiriwshi apparatının' ju'kligi menen parıq qıladı. Bir sutkada 2 — 2,5 mın' ma'yek qoyadı. Eger lichinkalardı isshi ha'rreler pal ha'rre su'ti menen azıqlantırıp tursa 16 ku'nde ana ha'rre shıg'adı. Bir shan'aqda jazda 60 — 80 mın', qısta 10—15 mın' isshi ha'rre boladı, sag'atına 60 km tezlikde usha aladı, shan'araqta 2 — 3 km ha'm onnan artıq uzaqlıqg'a ushıp barıp, nektar ha'm gu'l shan'ın jıynaw, nektardı palg'a aylantırıw, mum islew, lichinkalardı bag'ıw, ketek qurıw, uyanı qo‘rıqlaw kibi islerdı a'melge asıradı. Ha'rreler qadimnen qimbatbaxa zat bolg'an palı, propolis, mum, ana ha'rreleri su'ti, ha'rre za'hari ha'm palın alıw, sonın'day awıl xojalıg'ı eginlerin miyweli bag‘lardı shan'latıw ushın bag'ıladı (palha'rreshilik). Ha'rre shan'arag'ı bir ma'wsimde 683140 — 150 kg pal toplaydı, bunnan 100 kg ha'rre shan'arag'ına sarıplansa, 40 — 50 kg ajıratıp alınadı. Ha'rre shan'araq ag'zalarının' xizmet jumısları o‘zara baylanıslı bolg'anlıqtan olardın' birewi ha'm o‘zinshe g'a'rezsiz o'mir keshire almaydı. Na'ssileri: O‘rta Rossiya tog'ayı (qaramtir) ha'rre na'sili (A.m. millifera) — en' ko‘p tarqalg'an na'ssilerge kiredi. Ol irri, paldarlıg'ı joqarı, suwıqqa shıdamlı, ha'r bir shan'araqtan 100 kg ga shekem pal alıw mu'mkin. Kavkaz (Gruziya) taw-qon'ır ha'rre na'silli (A. m. cavcasica) — ko'binshe, Zakavkaze, Worta Aziyada tarqalg'an. Karpat ha'rresi na'silli — Batıs Ukrainanın' tawlı rayonları ha'm Karpat artında ko‘p ushraydı. Ren'i qaramtır, tabiyatı jumsaq, quyrıg'ı uzın. Italiya sarı ha'rresi na'silli (A.m. ligustuca)nın' kelip shıg'ıwı Italiya esaplanıp, Kanada, AQSH, Avstraliya ha'm Jan'a Zelandiyada tarqalg'an. Keyinshelik Finlyandiya, Yaponiya, Qıtay ha'm Hindistang'a ha'm keltirilgen. Shıg'ıs ha'rresi na'silli — Uzaq Shıg'ıs (Pri-more, Xabarovsk)da ko‘p tarqalg'an. Na'sil Ukraina, Worta Rossiya, Italiya ha'm Kavkaz ha'rreleri qatnasında jetistirilgen, paldarlıg'ı ortasha. Kraina ku'lren' ha'rre na'silli (A.m. carnica) — Yugoslaviya, Avstriya tawlarında ken' tarqalg'an.


text:
Qırımnıñ azerbaycan cemiyetiniñ narazılığına baqmadan, Yaltada Calil Nacabov bağçasında ticariy merkezni quracaqlar.
Bunı matbuat konferentsiyasında Yalta şeer başı Valeriy Kosarev bildirdi, haber ete «KrımMedia».
O, qurucılıqnı toqtatmaq içün iç bir qanuniy negiz olmağanını bildirdi. «Vesiqalarnı baqıp çıqıtıq, olarnıñ (qurucılarnıñ, – muar.) areketi qanuniydir», – dedi Kosarev.
Şeer başı aytqanı kibi, qurucılıq şeer şurası ve memuriyetnin nezareti altında keçirile. «Bağçanıñ bir qısmını ve abideni biz saqlarmız», – dedi şeer başı.


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ hadimleri bildirdi ki, esas Ukrainadan işğal etilgen Qırımğa ketken maşina teşkerilgende casuslıq aleti tapıldı. Bu aqta matbuat hızmeti haber ete.
Berilgen malümatqa köre, adise fevralniñ 22-nde «Çaplınka» keçiş noqtasında oldı. Keçiş noqtasına Ukraina vatandaşı, Herson vilâyetiniñ sakini, Citroen maşinasınen keldi.
Naqliyat vastası baqılğanda maşina içinde qolçaq yerinde sıñırcılar qalem şeklinde videokamerası ve malümat taşıyıcısı olğan aletni taptı.
Ukraina sıñırcılarınıñ bildirgenine köre, Ukraina qanunlarına köre, bunıñ kibi aletlerniñ qanunsız satın alınması, satılması, qullanuvı ve saqlanması cinaiy ya da memuriy mesüliyetke çekilüvniñ sebebi ola bile.
Sıñırcılar tapqanlarını Ukraina telükesizlik hızmetiniñ hadimlerine berdi. Olar ise vatandaşnı Ukraina Memuriy cinayetler kodeksiniñ 195-5 maddesi «Gizli malümat aluv mahsus tehnik vastalarınıñ qanunsız şekilde saqlanmasına» istinaden mesüliyetke çekti.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Mayısnıñ 4-nde saba Aqyarda eki yañı COVID-19 hastası qayd etildi, dep haber etile şeerniñ Rusiye ükümetiniñ saytında.
«Hastalar daa evel hasta olğanlarnen alâqada olğan edi. Umumen yılnıñ başından Aqyarda 91 hasta qayd etildi, 11 insan tüzelip hastahaneden çıqtı, 2 kişi vefat etti. Bugünki künde 139 insan yuqunç hastahanesinde közetüv altında buluna. 1501 insan yaşağan yerinde közetüv altında qala», – dep aytıla haberde.
Müessise, 89 insan bulunğan «İzumrud» pansionatı, Rusiye Mudafaa nazirliginiñ Omega körfezi ve Belbekteki qurucılıqlar observator rejiminde çalışa. 704 insan qurucılıq meydanlarında observatsiyada buluna.
Qırımda keçken künü altı koronavirus hastası qayd etildi. Böylece, Qırımda 111 koronavirus hastası bar.
Qırımda bir çoq müessise ve teşkilâtnıñ faaliyetini toqtatqan ve vatandaşlarnıñ özüni izolâtsiya etmesini belgilegen yüksek seviyeli azırlıq rejimi devam ete. Aqyarda bu rejim mayısnıñ 30-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırım musulmanları diniy idaresi (QMDİ) muqaddes kitapnı oqumağa başlağanlar içün «Qurannı oqumağa ögrenem» adlı arap elifbesini neşir etti.
İdareniñ matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, bu, QMDİ maarif bölüginiñ muarririyeti tarafından tamamlanğan endi üçünci neşirdir.
Elifbe, Quran oquv kursı talebeleri içün derslik olaraq teklif etile. Kitapta arap tili elifbesi, işaretler, dualar, süre ve ayetler tercimesinen bar. Kitapta er musulman kişi bilmek kerek olğan 32 ibare berile.
Kitapnı almağa istegenler Qırım müftiyatına nevbetteki adres boyunca muracaat ete bile: Aqmescit şeeri, Kurçatov s., 4.


text:
Herson militsiyası işğal etilgen Qırımğa yük maşinalarınıñ kirişini blok etecek faaller içün çadır ve keneflerni qoyacaq. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbirine Herson vilâyetinde İçki işler nazirliginiñ idaresi başınıñ muavini İlya Kiva bildirdi.
«Çadır şeerçigi, keneflerni azırlaymız, suv, erzaqnı ketiremiz», – dey Kiva.
İçki işler nazirliginiñ idaresi başınıñ muavini şunı da qayd etti ki, çadırlarnı sıñırnıñ er üç yönelişinde de quracaqlar, miqdarı qamaçavda iştirak etecek faallerniñ sayısına bağlı.
«Milliy gvardiyanı celp ettik, bugün vaziyetni tam nezaret etemiz, faaller ile, aktsiyağa qoşulmağa istegen teşkilâtlar ile muşaverelerni keçiremiz. Bu esnasnıñ nezaret altında olğanını isteymiz, aleket olmasın, duşmanımız bunı memleket vaziyetini kerginleştirmek içün qullanmamalı», – dey Kiva.
Qırımtatarlar Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa malnı ketirgen yük maşinalarnıñ areketini sentâbr 20 künü, üylede, blok etecek ola.


text:
Hıdırlez – bereketlik bayramı bu sene 35-40 insannı topladı. Bu aqta Qırım ükümetiniñ saytında aytıla.
«Şimdilik Hıdırlez bayramına kelgen insanlarnıñ sayısı ayrette qaldıra. Al-azırda 35-40 biñ insan. Em de olar ep kelmekteler», – dey Qırım baş nazir muavini Ruslan Balbek.
Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, bayram «Şaherezada» medeniy-eglenceli merkeziniñ meydanında keçirile (Bağçasaray rayonı, Aqmescit – Bağçasaray yolunıñ 25-nci kilometrinde).
Bu sene Hıdırlezge ilk sefer Qırımnıñ ve Rusiye Federatsiyasınıñ terkibine kirgen qardaş cumhuriyetleriniñ bütün millet vekilleri qoşuldı, denile benatta.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Bağçasaray regional meclisiniñ toplaşuvında aprel 18-de Qırımnıñ şimdiki akimiyeti qırımtatarlarnıñ milliy bayramı Hıdırlez ile bağlı tedbirlerde iştirak etmemek qararı qabul etildi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov aprel 26-da aydınlatılğan muracaatında Qırım akimiyeti Hıdırlez bayramını qırımtatar halqını bölmek içün qullana, – dep aytqan edi.
Keriçte bayram munasebeti ile tantanalı tedbirlerniñ keçirilmesini lâğu ettiler.
Türkiyede qırımtatar diaspora vekilleri bu sene Hıdırlez ve Tepreç adetiy baar bayramlarını qayd etmemek qarar aldılar.
Keçken sene qırımtatarlar halqınıñ baar bayramı – Hıdırlezniñ keçirilmesi lâğu etildi.


text:
Aqyarda aprelniñ 23-nde qırımtatar tilinde bala söz ustalarınıñ yarışı keçirildi. Yarışta 35 bala iştirak etti – birinci sınıf talebelerinden başlap gençlerge qadar.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, iştirakçiler arasında Aqyarda yaşağan genç ukrainler de bar edi. Yarışnı qırımtatar milliy-medeniy cemiyeti şeerniñ milliy-medeniy merkezi ve «Aqyar» qırımtatar birleşmesiniñ yardımınen teşkil etti.
Yarışçılarğa Qırımtatar yazıcılar birliginiñ reberi Üriye Edemova yolbaşçılığında jüri qıymet kesti. Jüri balalarnen qırımtatar tilinde laf etti.
Eñ küçük balalar şaqalı şiirlerni oqudı. Bütün iştirakçilerge mahsus azırlanğan bahşışlar – kitap ve cep defterleri – berildi.
Yarışnıñ genç iştirakçileri Qırım.Aqiqat mühbirne qırımtatar tilini mektep tögereginde ögrengenini tarif etti. Ukrain yarışçıları mektepte ukrain tilini fakultativ olaraq ögrenmege teklif etilmegenini ayttı.


text:
Qırımda “büyük yanğın telükesi” sebebinden ateş yaqmaq ve manğal qullanmaq yasağı daa üç künge uzatıldı.
Rusiye FVN-niñ Qırm idaresiniñ malümatına köe, büyük yanğın telükesi sebebinden iyün 16-sınace böyle şeyler yasaq: quru ot yanında, ormanda tereklerniñ yanında ateş yaqmaq, manğal qullanmaq, açıq ateşi olğan tertibatnı qullanmaq; ateşni baqılmaz qaldırmaq; sigaret içmek, yanğan sernik ve sigaret tüplerini atmaq; pirotehnik şeylerni qullanmaq.
Bundan ğayrı, tereklerniñ tübünde, tarlalarda ot yaqmaq, yaqıt stanstsiyalarında sigaret içmek ya da açıq ateşni qullanmaq yasaq.
Qırım Gidromettsentrniñ malümatına köre, iyün 4-ünece yarımadada yüksek yanğın telükesi ilân etilgen. Yerli qurtarıcılar, bu arada ateş yaqmaq, manğal qullanmaq yasaq olğanını hatırlata ve ormanlıqta telükesizlik qaidelerine uymağa çağırta.
Avgustnıñ 11-inde üyleden soñ Üç Qoş deresinde yanğın başlandı. Fevqulade vaziyetler hızmetiniñ (FVH) haber etkenine köre, yanğın uzaq dağlıq yerinde, 45-80 derecelik bir bayır capında başlandı. Ateşniñ söndürmesine, derede 15-20 m/s qadar köterilgen küçlü yel mania ola.


text:
Saq rayonında sentâbr 9-ında Yañı Qarağurt (Mitâyevo)-Bay Geldi (Trudovoye) yolunda eki yengil maşna çatıştı, qaza neticesinde eki adam elâk oldı. Bunı Qırım boyunca Rusiye FVN-niñ idaresi bildirdi.
"Qaza yerine kelgende, VAZ-2105 ve Peugeot Partner maşnaları uruşqanı belli oldı. Yol qazasınıñ neticesinde 5 adam yaralandı. Yazıq ki, VAZ-2105 maşnasınıñ aydavcısı ve yolcusı yaralarından can berdi", - denile beyanatta.
Qurtarıcılar, qazağa oğrağan adamlarnı Saq hastahanesine qoyulğanını bildirdi.
Daa evel Yedi Quyu rayonında mopedni aydağan 15 yaşındaki qız bala endekke tüşti, onıñ qırıqları bar.


text:
«Amerika sesi» haber etkenine köre, Norveç Nobel komiteti 2021 Nobel sulh mukâfatı içün 329 namzet alğan.
Namzetlerniñ sayısına köre, bu yıl tarihta üçünci yerde olğanı qayd etile. Rekord qırğan sayı 2016 senesi edi 376 namzet.
Namzetler arasında bu sene 234 kişi ve 95 teşkilât.
«Bu, Nobel sulh mukâfatına olğan büyük halqara merağını akis ete. Daa bu, dünyada bir sıra al etilmegen çatışmalarnıñ, cenklerniñ ve insan aqları meseleleriniñ mevcut olğanını akis ete», – dedi Norveç Nobel komitetiniñ kâtibi Olav Nyelstad.
Komitet namzetlerniñ cedvelini açıqlamay. Amm kim olarnı namzet etip köstergenini bildire.
Belli olğan namzetler arasında Belarusiye muhalefet fırqasınıñ lideri Svetlana Tihanovskaya ve qabarcılıqqa qarşı küreşken rusiyeli Aleksey Navalnıy.
Bundan ğayrı ABD sabıq prezidenti Donald Tramp, onıñ kiyevi Cared Küşner ve onıñ muavini Avi Berkovits namzetler arasında.
2021 laureatları oktâbr ayında ilân etilecek.
2020 senesi Nobel sulh mukâfatınıñ laureatı Bütün dünya azıq programması olğan edi.


text:
Aqmescit SİZOsında Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Tofik Abdulgaziyevniñ qanı zeerlendi. Bu aqta Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova bildirdi.
«Ukraina vatandaşı bulunğan SİZOdaki umumiy kameranıñ sanitar vaziyeti normalarğa riayet etmey. İçi qandalay ve pire tolu. Böcek tişlemesi neticesinde Tofik Abdulgaziyevniñ irinli yaraları oldı ve qanı zeerlendi», – dep yazdı Denisova.
Onıñ qayd etkenine köre, Abdulgaziyev kerekli tibbiy yardım almay ve şimdi dava ekspertizası yapılğan №1 Balaban adına Qırım cumhuriyet psihiatrik hastahanesinde buluna.
«Ukraina vatandaşınıñ aqları ğayrıdan tiklensin dep, Rusiye İnsan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovadan acele tedbir almasını rica etem, kerekli tutuv şaraitleriniñ teminlevi, tolu tibbiy tedqiq yapılması ve ihtisasiy tibbiy yardım kösterilmesi içün yardım etmesini isteyim», – dep qoştı Denisova.
Aqmescit SİZOsınıñ hadimleri Denisovanıñ malümatını şimdilik izaatlamadı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımnıñ dağlarında irigen qar yarımadanıñ suv anbarlarını suvnen tolduramadı. Bu aqta «Voda Krıma» müessisesiniñ baş müdiri Vladimir Bajenov yanvarniñ 25-nde suv teminlevi vaziyetinen bağlı toplaşuvda bildirdi.
«Dağlarda irigen qar, ne yazıq ki, suv bermedi. Qırım dağlarınıñ esas dağ sırasından kelgen suv Qırımnıñ suv anbarlarını tolduramadı, suv pek az, sayılmay bile», – dedi Bajenov.
Bundan evel aynı toplaşuvında Yalta memuriyetiniñ yolbaşçısı Yanina Pavlenko bildirdi ki, Yalta suv kanalı irigen qardan eki million kubdan çoq suv bekley.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Freedom House halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtı yanvar 26-da işğal etilgen Qırımda qanunsız alda apiske alınğan advokat Emil Kürbedinov ve faal Seyran Saliyevni acele sürette azat etmege çağıra.
«Rusiye Kürbedinov ve Saliyevni azat etip, işğal altındaki topraqlar boyunca halqara uquq qaidelerine riayet etmelidir. Rusiye küçleri esas printsiplerni bozıp, Qırımnı insan aqlarına riayet etilmegen bir yerge çevirgenler, anda havfsızlıq küçleri tarafından bir de bir adalet olacağına pek az ümüm qalğan», – dep aytıla Freedom House halqara programmaları boyunca prezident muavini Robert Germannıñ beyanatında. Vesiqa Freedom House teşkilâtınıñ Facebook saifesinde aydınlatıldı.
Yanvar 26-da advokat Emil Kürbedinov Rusiye Federatsiyasınıñ Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine köre (Natsist timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayışı) qabaatlı tanılıp, 10 künge qadar apiske alındı.
Yanvar 26-da işğal etilgen Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından yaqalanğan faal Seyran Saliyev eki maddege köre qabaatlana: Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.29 maddesi (ekstremist malümatlarını tarqatuv) ve Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesi (natsist timsalleri ya da ekstremist teşkilâtı timsalleriniñ teşviqatı ya da açıq numayışı). Onı 12 künge qadar apiske aldılar.
Yanvar 26-da Bağçasarayda qırımtatar faali Seyran Saliyevniñ evinde tintüv keçirildi. Soy-soplarınıñ aytqanına köre, Rusiye uquq qoruyıcıları yasaq etilgen edebiyatnı qıdırğanlar. Saliyevni Rusiye İçki işler nazirliginiñ Bağçasaraydaki içki işler rayon bölügine alıp kettiler.
Aynı şu künü Edem Semedlâyev ve Emil Kurbedinovnıñ qullanğan maşina polis hadimleri tarafından toqtatılğan edi. Soñra ise şu yerge FSB hadimleri kelip, Kurbedinovnı yaqaladılar. Advokatnı «ekstremistik malümatnı tarqatılması» ile qabaatlaylar, oña qarşı toqtatuv tedbiri aqqında qarar Kreml kontrolündeki Aqmescitniñ Demir yol rayon mahkemesinde qabul etilecegi belli oldı.
Emil Kurbedinov «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca bir qaç mahkümniñ ve jurnalist Nikolay Semenanıñ advokatı ola.
Keçenleri Aqmescitte FSB hadimleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznıñ işlerinde advokat olğan Nikolay Polozovnı yaqalap, sorğuğa alğan ediler. Polozov bu yaqalavnı qaçıruv olaraq tanıy.


text:
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev “Diplomatiyadaki yararlıqları içün” çeh medal ile mukâfatlanğan. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ haber etkeni kibi, mukâfatnı Cemilevge fevralnıñ 25-nde Kyivde Çehiyanıñ Ukrainadaki elçisi Radek Matula bergen.
“Diplomatiyada yararlıq içün” medal Çehiyanıñ Tış işler nazirligi çeh diplomatiyanıñ inkişafına “isse” içün çeh ve çetel erbaplarğa bere.
“Bu, lâyıq şekilde alğan mukâfatlarıñızdan biri olğanını añlayım. Avropanıñ merkezinden halqıñıznıñ adından apqan er şeyiñizge ürmet ve sayğı kösterip bu medalni beremiz”, – dedi elçi mukâfatlav merasiminde.
Öz nevbetinde Mustafa Cemilev elçige minnetdarlıq bildirdi ve şunı qayd etti: “Bu mukâfat büyük destektir ve dünya Qırım işğal etilgenini unutmağanını ve toprağımız ertemi, keçmi azat etilecegini bir daa köstere. Yedi mahkümiyetinmniñ arasında eki danesi Çehoslovakiyanıñ işğaline qarşı çıqanım içün olğanınadan ğurur duyam”.
Mustafa Cemilev Çehiya elçisine qırımtatar çolmekçisi Rustem Skibin yapqan tepsini bağışladı.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov qırımlılarnı yarımadada siyasiy mabüslerniñ mahkemelerine kelmege çağırdı.
Bunı o, oktâbrniñ 21-nde Facebook saifesinde yazdı.
«Qırımda yaşağan er bir semetdeşimiz siyasiy mabüslerge ve qorantalarına yardım etmeli. Onlarnen qırımtatarı Rusiye işğalcileri tarafından apiske alındı ve siyasiy mabüs ola, vaqtınca işğal etilgen Qırımda yaşağan er bir semetdeşimiz qaramanlarğa ve ailelerine yardım ete bile», – dep yazdı siyasetçi.
«Cinayetçi rus işğalcileri halqına, toprağına ve devletine sadıq qalğan, qorantalarını sevgen ve semetdeşlerini ürmet etken insanlarnı mahküm etken mahkemelerge keliñiz. Rusiye işğalcileriniñ apishanelerinde tutulğan qardaşlarımız boysunmay, çünki Yüce Allahqa inana ve azatlıqta olğan epimizden eminler», – dep qoştı Çubarov.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
İşğal altındaki Qırımda qırımtatar halqı liderleriniñ birisi İlmi Ümerovnı qorçalağan Rusiye advokatı Mark Feygin Ukraina advokatları cedveline kirsetildi.
Advokatnıñ saifesi Ukraina advokatları milliy birliginiñ saytında yerleştirildi. Oña binaen, Feyginge çetel advokatı olaraq Ukrainada advokat faaliyetini kösterme aqqınıñ berilmesine dair qarar 2017 senesi mayısnıñ 17-de qabul etilgen edi.
Mark Feygin işğal etilgen Qırımda mahküm etilgen qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi İlmi Ümerovnı qorçalamaq içün mezkür cedvelde qayd olmaq kerek, dep bildirgen edi.
İyünniñ 30-da advokat Mark Feygin bildirdi ki, Qırımda Ümerovnıñ davasını baqqan «qadınıñ çift vatandaşlığına dair vesiqalarnı Ukrainada alacaq ola».
Advokatnıñ qayd etkenine köre, işbu vesiqalarnı ukrain cedvelinde çetel advokatı olaraq qayd olğan soñ elde etmek mümkün.
İyün ayınıñ ortasında Kreml kontrol etken Aqmescit rayon mahkemesiniñ oturışında Ümerovnıñ advokatı Mark Feygin qadı Andrey Küleşovdan çift vatandaşlığı bar olğanına dair malümat bermesini talap etti. Feyginniñ aytqanına köre, «çift vatandaşlığı olğan insan adaletni temsil etemez».
Ukraina 2014 senesinden soñ qırımlılar Rusiye pasportlarını basqı altında almağa mecbur edi, dep bildire. Kyiv qırımlılarnı işğal etilgen topraqta yaşağan Ukraina vatandaşları olaraq tanıy. Qırımnıñ Rusiye qurulışlarında çalışmağa qalğan qadı, devlet işçileri, uquq qoruyıcılar Ukraina pasportlarını teslim etken edi.
Ukraina adalet şurası Ukrainağa ant etip Rusiye tarafına keçken 276 Qırım qadısınıñ işten boşatılmasına qoltuttı.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Ümerovqa qarşı ektremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerovnıñ tutulması, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
İlmi Ümerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne, ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, manalarnı qarıştırğanını ayta.


text:
"Sen olmasañ, bülbül qonmaz, qalem tutqan qoluma"
Bu sene doğğanınıñ 100 yılı tolğan belli qırımtatar şair ve yazıcısı, milletini Vatan Qırımğa qaytaruv oğrunda milliy areketiniñ esasçılarından biri Seitümer Emin añlı ömürini milleti ve Vatanına, edebiyatqa bağışladı.
Seitümer Emin 1921 senesi mayıs 15-te Bağçasaraynıñ Albat köyünde dünyağa keldi. Anası Cumaziye Hayali doğma Mahuldür köyünden. Babası — Ğafar dünyañı pek erte terk etken. 1928 senesi Aybar köyüne boğday almaq içün barğanda onı bir hırsız pıçaqlap öldüre. 7 yaşında Seitümer ve 12 yaşında Fatime aptesi babadan öksüz qalıp, balalıqtan çobanlıq yapmağa mecbur olalar.
Başlanğıç tasilni Seitümer, Fatime tatası ile Albattaki mektepte ala. Soñra köyniñ bazı balaları Divanköyge qatnap oquylar. Bağçasaray rayonı ekige bölüngen soñ Albatlı balalar, şu cümleden Seitümer de oquvını Büyük Özenbaş köyündeki mektepte devam ete. Mektepni 1939 senesi bitire.
Mektepni bitirir-bitirmez Kuybışev rayonınıñ merkezi Albatta çıqqan "Udarnik" gazetinde çalışmağa başlay. Gazeta muarriri Yaqub Zekki genç Seitümerniñ ilk qaralamalarını tüzeltir, ustazlıq yapar ve edebiyat alemine yol kösterir.
Seitümerni hastalığı sebebinden arbiy hızmetke almaylar. 1941 senesi ekinci dünya savaşı başlanğanda o, cebege göñülli olaraq kete. Aqyar, Odessa, Novorossiysk şeerleriniñ mudafaasında iştirak ete. Aqyar civarındaki çarpışmada ağır yaralana ve Gelencikte gospitalde tedaviylene. Bu yerde "Qızıl Qrım" gazetiniñ muharriri Cebbar Akimov ile körüşe. Ve taa 1944 senesi mayıs 18-ge qadar bu gazette cenkâver arqadaşları ve meslekdeşleri Cebbar Akim, şair Kerim Camanaqlı ile beraber çalışalar.
1944 senesi nisan ayında Qırım azat etilgende gazeteciler öz faaliyetini devam eteler. Amma bu çoqqa sürmey. Mayıs 18-de em Cebbar Akimov, em Seitümer Emin bütün halq ile beraber sürgün etileler. Anası ve Fatime tatasınıñ qayerde olğanını bilmey.
Seitümer Emin Özbekistannıñ Bekabad şeerine tüşe. Farhad gidroelektrostantsiya qurucılığında işley. Qırımtatar sanatçıları, teatro, oyun ve yır taqımlarınıñ artistleri de ille bu şeerge tüşe ve bu qurucılıqta çalışmaq zoruna qalalar. Seitümer Emin, Cebbar Akimov ile beraber sanatçılarımıznı bu ağır işten qurtarmaq içün bir medeniyet bölügini açalar. Seitümer Emin şu bölükniñ başı ola. Soñundan 1957 senesi Özbekistanda "Qaytarma" ansambli qurulacaqta bu bölük sanatçıları oyun ve yır taqımınıñ özegini teşkil ettiler.
Sürgünlik yerlerinde 1950-nci senelerde Vatanğa qaytuv oğrunda milliy areketniñ temel taşını qoyğanlar arasında Seitümer Emin de bar edi. 1956 senesi küzde Seitümer Emin Cebbar Akimov, Ablâziz Hatipov, Şevket Aliyev, Riza Vaapov ve Rebiâ Ametova Moskvağa barıp, halqnıñ talaplarını eñ yüksek organlarnıñ ögüne qoymağa tırışalar.
Seitümer Emin 1957-1965 seneleri Bekabadda "Kinoprokat" idaresiniñ müdirligini yapa.
Taşkentte Orta Asiya devlet universitetini tamamlağan soñ Seitümer Emin Ğafur Ğulam adına edebiyat ve sanat neşriyatınıñ qırımtatar bölügine işke alına ve 1974 senesine qadar çalışa. Em ana tilinde, em rus tilinde birdayın istidatlı, küçlü yazğan şair Seitümer Emin Vatan, ana tilimiz, halqımız aqqında şiirlerinen milletine daima ruh bere. 1960 senesi onıñ "Ateşli künler" poeması, 1968-de "Beyaz çeçekler" şiirler cıyıntığı neşir etildi. 1971 senesi "İrade deryası" romanı dünya yüzüni kördi. Bu yıllar Seitümer Emin icadınıñ eñ mahsuldar, qalemi turmadan yaratqan bir devir edi. Amma pek tez vaqıtta büyük şair ve yazar qalem yerine eline lesker almaq, ammamlıq yapmaq zoruna qala.
Milliy areketniñ ög saflarında bulunğan, iç bir körüşüv, mitingden kenarda qalmağan, halqını küreşke, isyanğa çağırğan şairniñ areketleri KGB nazarından çette qalmay. Defalarca çağıvruvlar, tazirlev ve tenbiyeler. Yani, onıñ areketten vazgeçmesi talap etile. Seitümer Emin buña cevaben: "Alsañız, işiñizni alırsıñız, millliy faaliyetimi alamazsıñız!. Menim bir vatanım bar, men onı talap etem!", dep çıqıp kete ve Krasnodar ülkesiniñ Novorossiysk şeerine köçmege mecbur ola. Zaten, 1960-lardan başlap Orta Asiya, Uraldan sürgünlikten kelip Qırımğa yerleşip olamağan semetdeşlerimiz anda endi bayağı bir toplum olğan edi. Cenkâver arqadaşları Amet Abduramanov, Memet Dufli, Molla Abduraman ile tez arada Novorossiysk şeerini de milliy areket merkezlerinden birine çevireler.
Qorantasını baqmaq içün kündüzleri ağır işlerde çalışqan şair, icatnen geceleri oğraşa. Bu yerde "Seniñ yıldızıñ" romanını yazıp bitire. Bu roman sürgünlikten soñ Qırımda basılğan ilk eser oldı. Bunıñ kibi de şairniñ rus tilinde ardı-sıra şiir cıyıntıqları neşir etile.
1987-88 seneleri Moskvada Qızıl Meydanda olğan narazılıq mitingleri ve piketlerinde Seitümer Emin eñ ög sırada bulundı.
1990-larda qırımtatarlar toplu şekilde Qırımğa qaytıp başlağanda Seitümer Emin kene halqınıñ yanında ola. Sürgün etilgen qırımtatarlarnıñ meseleleri boyunca komitet faaliyetinde iştirak ete. Halqı Vatanda evlerge temel qoyğan, ğayrıdan tiklev işlerini yaparken Seitümer Emin bütün bularnı "Yañı dünya" gazeti saifelerinde aydınlattı. Ekinci dünya cenki yıllarında savaşqan qırımtatarlarnıñ aman=aman episi aqqında arhivlerden direm-direm bilgi toplap, ayrı "Hatıra kitabı"nı tertip etti.
2001 senesi Vatan Qırımda onıñ qırımtatar ve rus tillerinde yazdığı şiirlerinden tertip etilgen "Sen olmasañ" cıyıntığı basıldı. Cıyıntıqnıñ serlevası olğan "Sen olmasañ" şiiri qırımtatarlarnıñ eñ sevgen şiirlerinden biri oldı.
Bu cıyıntığı içün yüksek mukâfatqa lâyıq tanıldı, yılından ise qırımtatar edebiyatına qoşqan salmaqlı issesi içün Ukrainada nam qazanğan sanat erbabı unvanına nail oldı.
Ağır balalıq, cenk, sürgünlik, basqılarnı başından keçirgen Seitümer Eminniñ sağlığı kettikçe zayıflaşa. 2004 senesi mart 21-de Novorossiyste vefat ete ve Vatanından uzaqta defn etile.
Seitümer Emin bütün ömüri halqı içün parlaq bir kün kelecegine degil tek işanıp, ümüt etip, kendisi de bu künniñ kelmesi oğrunda hızmet etip yaşadı. Taa 1948 senesi yazdığı "Kelir kün" şiirinde, o,
"Kün kelir. Aqiqat yeñer.
Bu yollar kerige dönerler.
Qanlı Padişa tahtından ener.
Unutılmaz bu qara künler",
dep inandı.
SEN OLMASAÑ…
Sen olmasañ,
aziz halqım,
kim qorçalar,
şavle saçar
yoluma?
Sen olmasañ,
bülbül qonmaz,
qalem tutqan
qoluma.
Sen olmasañ,
kim parçalar,
yüregimniñ buzların?
Sen olmasañ,
üşürim men,
buzlarım.
Sen olmasañ,
yolda-izde,
qaltırarım-sızlarım.
Sen olmasañ,
yerde qalmaz
ömür-billâ,
ızlarım…
Sen olmasañ,
kim eşitir
"Vatan!"-degen
sesimi…
Sen olmasañ,
men ölgen soñ,
kim hatırlar neslimi?
Sen olmasañ,
ne Ay doğar,
ne Tañ atar
Dünyada.
Sen olmasañ,
ne Vatan bar,
ne Ana bar,
ne baba…
Sen olmasañ,
ne Yalta bar,
ne deniz bar,
ne Ada…
Sen olmasañ,
yañğıramaz
yerde-kökte
yırlarım.
Sen olmasañ,
Yansın- batsın
felâketli şu Qırım!
Sen olmasañ, Aziz Halqım,
kimge kerek bu Dünya!
Sen olmasañ, ey, güzelim,
öksüzim men, Qırımda.
LUĞAT
Qorçalamaq: Korumak, kollamak, himaye etmek, saklamak
Qorçalar: Korur, kollar, himaye eder
Şavle: Işık, ışın
Qaltıramaq: Titremek
Qaltırarım: Titrerim
Izlarım : İz, izlerim
Yañğıramaz
Yır: Kırım Tatar halk şarkısı
*Fotolar- Seitümer Eminniñ qızı Vetana Eminnıñ aileviy arhivinden.


text:
*Rusiädä ireklek könnän kön kimi bara, bez xäzer polisiä xakimiättä bulğan däwlät turında ğına tügel, andağı regim, demokratik Germaniä yäki Fransiägä qarağanda Belarus yäki Zimbabveğa yaqınraq dip äytä alabız”
Kasparov bu xaqta “Reuters” ağentlığına, Samardağı protest çaralarına barırğa ciyınğanda häm hawa alında totqarlanğanda beldergän ide. Anıñ häm tağın berniçä oppozitsiä wäkileneñ, çit il jurnalistlarınıñ oçqıç biletları yalğan dip iğlan itelep, alar Samarğa bara almıy qalğan ide. Alay da Samarda rizasılar marşı ütte, anda 200läp keşe qatnaştı dip xäbär itelä. Şimbädä oppozitsiä wäkilläre Çiläbe şähärendä çaraların ütkärde. Xäbärlärgä qarğanda anda 100läp keşe qatnaştı. Kreml, “Başqa Rusiä” xäräkäte säyäsi yaqtan qurqınıç tudırmyı dip belderä, ämma oppozitsiäne 2008 yıl Prezident saylawları aldınnan ildäge wäzğiätne totrıqsızlandıruda tırışuda gäyepläde. Oppozitsiä citäkçeläreneñ berse Garry Kasparov, xöräkätneñ tuqtarğa ciyınmawın belderä. Anıñ äytüençä, yaqın arada tağın berniçä zur qarşılıq çarası äzerlänä.


text:
«Akimiyet»niñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, Qırım «akimiyet»iniñ vekilleri Qırımdan sürgün etilgen insanlarnıñ hatırasına tiklengen abidege gülçemberler qoydı.
«Gülçemberler vokzal yanındaki soqaqtaki taşqa, Vernadskiy adına Nebatat bağçası sıñırında olğan hatıra abidesine ve Qırım müendis-pedagogika universitetiniñ meydanlığındaki «Vozrojdeniye» abidesine qoyuldı», – denile matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Faqat, gülçemberlerni qoymağa kelgenlerniñ arasında ne Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov, ne Qırım parlamentiniñ «spikeri» Vladimir Konstantinov bar edi.
Bazı malümatlarğa köre, olar şimdi Moskvada bulunalar.
İşbu künge bağışlanğan daa bir hatıra tedbiri cuma künü saat 15:00 Aqmescitniñ Qırım akademik ukrain muzıkalı teatrinde olıp keçecek. Mında rekviyem olacaqtır.
Bugün Qırım «akimiyetiniñ» resmiy Facebook saifesinde «Ukraina cenübiy-şarqındaki adiseler sebebinden kütleviy tedbirlerniñ keçirüv sıñırlanğanı aqqında emir» yerliştirildi. Onı öz başına tayin etilgen Qırım baş naziri Sergey Aksönov imzaladı. «Qanun»ğa köre, yasaq 2014 senesi iyün 6-na qadar işleycektir.
Buña köre, «akimiyet organlarına» ve medeniyet müessiselerine planlaştırılağan kütleviy tebdirlerni lâğu etmege emir berildi.
Ekspertlerniñ fikirine köre, böyleliknen Qırım «akimiyeti» Qırımda Sürgünlik kününe bağışlanğan tebdirlerni bütünley öz nezareti altına almaq ve matem tedbirlerni Aqmescitniñ merkeziy meydanında OMON kontroli ile keçirilecek miting ile sıñırlamaq istey.
Qırım «içki işler nazirliginde» matem tedbiriniñ iştirakçilerine metallodetektorlardan keçmege kerek olğanını qayd eteler.Mayıs 15 künü Aqmescit merkezine polis ve arbiy tehnikanı ketirdiler.


text:
Qırım mekteplerinde ukrain ve qırımtatar tillerinde oquğan talebeler içün derslikler ile problemler olacaq. Bunı Qoranta, qadın ve bala meseleleri boyunca Devlet Duma komitetiniñ reis muavini Olga Batalina bildirdi, dep haber ete öz başına tayin etilgen Qırım akimiyetine yaqın olğan «Krıminform» saytı.
«Rosobrnadzor Ukrainanıñ fizika, esap, himiya boyunca tasil programmalarnı talil etken soñ, olar Rusiye programmaları ile teñ kelgeni añlaşıldı. Amma tarih, cemiyetşınaslıq, edebiyat aqqında aytacaq olsaq – añlağanıñız kibi, mında ukrain derslikleri iç te kelişmey. Bizge rus tilinde kitaplarnı azırlamaq ve olarnı ukrain ve qırımtatar tillerine tercime etmek içün vaqıt kerek», – dedi Batalina.
Faqat o şunı da qayd etti ki, Qırım ve Aqyar milliy azlıqları ögünde bütün mecburiyetler mıtlaqa eda etilecek.
İşğal etilgen Qırımda, Aqmescitniñ merkeziy meydanında, avgust 12 künü Qırım mektepleri içün soñ 564 biñ derslik berildi. Umumen ise Qırım mektepleri içün 2,5 mln derslik basılıp çıqarıldı.


text:
Yolcularnıñ sayısı eksilgeninden sebep Moskva ve Tallinn arasında demir yol alâqaları aman-aman 65 yıl içinde ilk sefer toqtatıldı.
GoRail Estoniya demir yol şirketi bildire ki, Avropa Birliginiñ Rusiyege qarşı cezalarından sebep Estoniyanı ziyaret etken rusiyelilerniñ sayısı eksildi, böyle etip Tallinn-Moskva seferi kelirsiz oldı, dep bildire Golos Ameriki.
GoRail vekili Kersti Gorstov bildirgenine köre, soñki Moskva treni Tallinnge salı künü keldi.
Bu seferlerni kerçekleştirgen şirket bu ay Sankt-Peterburg seferinden de vazgeçti.
ERR Estoniya milliy teleradiokompaniyası qayd etkenine köre, 65 yıl içinde ilk sefer Estoniya ve Rusiye arasında demir yol alâqalarından faydalanğan yolcular yoq.
Estoniya sabıq sovet cumhuriyeti 1991 senesi mustaqil oldı. 2004 senesinden itibaren memleket Avropa Birligi ve NATO azası ola.
AQŞ, Avropa Birligi ve bir sıra diger memleket Rusiyege qarşı cezalar kirsetti. Bunıñ sebebi Qırım işğali ve Donbass zıddiyetinde Moskvanıñ rolü oldı. Moskva qabaatını red etip, Ukrainada «göñülliler» cenkleşkenini bildire.


text:
Kyivde Sofiyska meydanında Qırımtatarlarnı sürgün etüv qurbanlarınıñ hatıra kününe bağışlanğan rekviyem aqşamı keçe.
Qırım.Aqiqat tedbirden canlı yayın alıp bara.
Bildirilgenine köre, resmiy şahıslar ve Ukraina devleti rehberleriniñ çıqışları, rekviyem aqşamı ve umum Ukraina matem mitingi planlaştırıldı.
Miting bitken soñ «Haytarma» bediiy filmi kösterilecek.
Teşkil eticiler, olarnıñ tarafından temin etilgen telükesizlik tedbirleri ile alâqalı olaraq, aqşamnıñ musafirlerinden, onıñ başlağanından yarım saat evel kelmekni ve yanlarına şahsiyetlerini tasdiqlağan vesiqalar almaqnı rica eteler.
Mayıs 18-de Ukraina ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlaylar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayıs 18 künü Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Kreml nezaretndeki Qırım parlamentiniñ deputatı Yüriy Gempel, Qırımğa Almaniyadan iş adamları ve siyasetçiler taqımı kelgenini beyan etti. Bunı «RİA Novosti Krım» haber ete.
Gempel dey ki, taqımda «taşınmaz mülk suallerinen oğraşqan» 7 alman iş adamı ve regional seviyede çalışqan siyasetçiler bar.
«Al-azırda eyyet Yaltada Livadiya sarayında buluna. Olar sadece çarnıñ ailesi aqqında umumiy tarihinen tanış olsunlar dep degil de, cenkten soñ dünyanıñ taqdirini çezgen Yalta konferentsiyasınıñ keçirilgen yerini de körsinler dep, biz olarğa ekskursiya teşkil ettik. Asılında, zanımca, Rusiye ve Qırımğa qarşı sanktsiyalarnıñ lâğu etilmesi aqqında qararlar qabul etmek içün Yaltada daa bir konferentsiya keçirilmek kerek», – dedi Gempel.
Onıñ sözlerne köre, bir afta qadar devam etecek ziyaret programması çerçivesinde Almaniyalı müsafirler Qırımnıñ tarihınen tanış ola bilirler, cemaat teşkilâtlarınen körüşip olurlar, alman iş adamları içün togerek masalar ötkerilecek, Kreml nezaretindeki Qırım parlamentniñ yolbaşçısı Vladimir Konstantinovnen ile körüşüv ve «Kontslager «Krasnıy» abidesiniñ ziyareti yapılacaq.
Ukraina Tışqı işler nazirligi bundan evel, çetel eyyetleriniñ Qırımğa yapqan ziyaretleri resmiy sayılmağanını beyan etken edi. Ukrain nazirligi iyül 25-de muracaatını aydınlatıp, çetel vatandaşları ve vatandaşlığı olmağan insanlarnı Qırımnı qanunsız usulnen ziyaret etmekten vazgeçmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Soñki vaqıtları Rusiye halqara seviyede Qırım işğalini qanunlaştırmaq içün er angi imkânlarnı sıq-sıq qullana, dep bildirile Büyük Britaniyadaki Ukraina elçiliginiñ Facebook saifesinde.
Hususan, elçilikniñ malümatına binaen, Büyük Britaniya vatandaşı Julan Burdocknıñ («JB and 24 kopeks» gruppası) avgust 26-28 künleri işğal etilgen Qırımda keçirilgen «Koktebel-Jazz Party» halqara festivalinde iştirak etkeni belgilendi.
Bundan da ğayrı, diplomatlarnıñ qayd etkenlerine köre, Qırımda yerleşken Mriya Resort & Spa oteli World Travel Awards (London) halqara mükâfatını aldı.
Büyük Britaniyadaki Ukraina elçiligi bildire ki, qayd etilgen merasimlerniñ teşkilâtçıları ve iştirakçilerine, bunen beraber, Büyük Britaniya ükümetine, resmiy olaraq muracaat etip, işbu areketlerni takbih etti.
Bunen beraber, müessisede kelecekte bu kibi vaqialar, bu cümleden, Avropa birligi tarafından Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalarğa ve Ukraina qanunlarına zıt kelgen vaqialar aqqında haber etmege çağırdılar.
«Diplomatik müessisemiz tarafından kelecekte idare etüv maqsadınen britaniyalı vatandaşlar ya da teşkilâtlarnıñ iştiraginen olğan bu kibi sizge belli olğan vaqialar aqqında elçilikke (elektron adresi: emb_gb@mfa.gov.ua) haber etmeñizni rica etemiz», – dep qayd ettiler müessisede.
Sentâbr 22-debüyük Britaniyada Ukraina elçisi Natalya Galibarenko bu devletniñ ükümetini britaniyalı vatandaş Grem Filipske qarşı, onıñ «Ukrainada Rusiye işğalci ükümetiniñ menfaatlarında teşviqat faaliyetini» toqtatmaq içün, mütenasip tedbirler keçirmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina Silâlı quvetleriniñ Arbiy deñiz quvetleri komandanı İhor Voronçenko, Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqından soñ anda qalğan Ukrainanıñ arbiy tehnikası çalışqan vaziyette buluna ve Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ onı qaytarmaq teklifi boyunca qarar Ukrainanıñ rehberleri tarafından berilecek, dedi.
Yanvarniñ 11-nde «112 Ukraina» telekanalınıñ efirinde o: «Mesele devletniñ yuqarı arbiy-siyasiy rehberleri seviyesinde çezilecek. Lâkin, Kremlniñ kirli oyunlarında qoqla olmamaq içün biz bu meseleni yahşı etip ögrenmek kerekmiz», – dedi.
Voronçenko, İlhaqı vaqtında Qırımda 8 arbiy gemi bar edi. Olardan yalıñız bir gemi – «Olşanskıy» Büyük desant gemisi areket etmegen vaziyette edi. «Lutsk» korveti ise tamir etile edi. Böylelikle, Ukraina flotunıñ yaman vaziyeti aqqında beyanatlar kerçekke uymay.
«İnterfaks»nıñ bildirgenine köre, Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ komandanı yalıdaki qısımlar aqqında aytqanda: «Anda eki BMP (Piyade askerleriniñ arbiy maşinası – QA) batalyonı ve eki BTR (Zırhlı transportör – QA) batalyonını donatmaq içün yeterli olğan tehnika, … 7 artilleriya divizionı ve 4 minomöt batareyası qaldı», – dedi.
Ondan ğayrı, Voronçenko, Qırımnıñ ilhaqı esnasında avacılıq tehnikası devletniñ qıtadaki qısmına keçirildi, dep qayd etken soñ, Ukraina ilhaq etilgen Qırım territoriyasında qalğan tehnikası boyunca halqara mahkemelerge muracaat etti, dep hatırlattı.
Yanvarnıñ 11-nde, aqşam, Rusiye presidenti Vladimir Putin, Rusiyeniñ ilhaq etilgen Qırımdan Ukrainağa onıñ arbiy tehnikasını qaytarmağa azır olğanını bildirdi.
2017 senesiniñ dekabrinde sabıq Ukraina halq deputatı Andrey Sençenko, 2014 senesinde, Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilmesi esnasında, yarımadadan silâlarnıñ çıqarılması ve arbiy hadimlerniñ qorantaları ile kursantlarnıñ evakuatsiya etilmesi aqqında muzakereler etkenini söylegen edi. Onıñ aytqanına köre, o, 3502 miqdarda arbiy tehnika ve silânıñ çıqarılmasını temin etti. Olarnıñ soñki qısmı 2014 senesi iyünniñ 16-sında yüklenip çıqarılğan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bunı Qırımnıñ «Reskomnats» matbuat hızmeti bildire.
Olğan malümatqa köre, işbu spravka ariza berüvinden 3 ay keçkeninden soñ Qırım «içki işler nazirligi»niñ hadimleri tarafından berilecek.
Arizalarnı iş künleri saat 9:00 -17:00 «cumhuritet komitetitin»de qabul eteler.
Çarşenbe künü, iyün 4-de, Qırım «parlamenti» birinci oquvda «1941-1944 seneleri Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetinden mahkemeden tış millet mensüpligine köre sürgün etilgen halqlarnıñ bazı kefilleri aqqında» degen qanunnı qabul ettiler.
«Parlamentte» işbu «qanun» sürgün etilgen halqalarınıñ içtimaiy qoruvını temin etecek.


text:
Rusiye apsinden azat etilgen qırımlı ukrain rejissöri Oleg Sentsov fevralniñ 3-ünde eki ayğa tevqif etilgen iş adamı Oleg Sentsovnıñ apis etilmesini tefsir etti.
Sentsov olğan adisege iş adamnıñ 2014-ünci yılda Qırımnıñ ilhaqına ve "Rusiye kerçeklerine" qol tutqanı içün bir cevaptır, dedi.
"Endi cevap bermege vaqıt keldi, ve yalıñız onıñ içün degil. Er keske aytılğan masallarğa oşamağan Rusiye kerçeklerinen qarşılaşqan soñ, qırımlılarnıñ çoqusınıñ közü qayttı", - yazdı Sentsov Facebookta.
Fevralniñ 3-ünde Rusiye nezaretindeki Qarasuvbaza mahkemesi "Taygan" parkında tişlengen turist Olga Solominanıñ davası boyunca oturışta Qırım iş adamı Oleg Zubkovnı apis etti.
Advokat Arman Petrosan, ketmemezlik senetiniñ eki aylıq tevqifine deñiştirilgeni qanunsız, dedi.
2018 senesi iyülde “Taygan” parkında arslan turist Olga Solominanı tişlegen. Qadınıñ aytqanına köre, “Taygan” müdiri Oleg Zubkov o yerde edi, amma arslannı birden tınçlatıp olamadı.
Zubkov ise, Solomina sarğoş olıp, arslanğa qaşanğanğan ve bunıñ içün ayvan onı tişlegen, dep ayta.


text:
Ukraina, mütenasip avale olmasa, 2014 senesinden berli Rusiye nezareti altında olğan Qırımğa elektrik energiyasını bermeycek, dedi jurnalistlerge yanvar 13 künü Ukraina energetika ve kömür sanayı naziri Vladimir Demçişin.
«Rusiye tarafı Ukraina şartları boyunca añlaşmanı imzalamağa razı degil, bizim siyasiy mevamımız ise evelden seslendirilgen edi – (eletkrik energiyasını – QA) berip olamaymız, sebep yoq. Şunıñ içün fiyat aqqında laf etmege acet yoq. Al-azırda anlaşma yoq, şunıñ içün bermeymiz», – dedi nazir.
O şunı da qayd etti ki, Kuban energetik köprü olğanına ve Rusiyeden ketirigen generatorlarğa baqmadan, Qırım yıl devamında energetik teminlevi ile problemlerni is etecek.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur. Rusiye FVN Qırım idaresiniñ reberi Sergey Şahov aytqanı kibi, Qırım şimdi kerek olğan 1350 megavattan 931 MVt ala.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Andrey Eyderniñ ögey anası, Qırım yanında rusiye quvetçilerinen deñizde tutulğan ukrain deñizciniñ sağlıq alı aqqında haber etti. Yevğeniya Eyder öz Facebook saifesinde, tünevin Andrey ameliyat keçirdi dep bildirdi. “Saat 08:35-ke olğan malümatıma köre - Anrey tünevin aqşam kezgen qızına telefon etti. Çoq şey aytmadı - ameliyat keçirdi, hastahanede yata, er şey yahşı - dep ikâye etti”, - yazdı Yevgeniya Eyder.
Daa evel haber etildi ki, Kreml nezareti altında Aqmescitniñ Kiyev rayonı mahkemesinde noyabr 25-inde tutulğan ukrain deñizcileriniñ cezasını tayinlenecegi bildirildi.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Aqşamğa yaqın Rusiye ukrain gemilerini keçirdi, amma birazdan atışlar aqqında belli oldı. Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ malümatına köre, ücüm neticesine altı ukrain arbiyi yaralandı. Rusiyede silâ qullanuvını tasdıqladılar ve üç yaralanğan ukrain deñizcisi aqqında haber ettiler.
Ukraina Yuqarı Radası, noyabr 26-sında aqşam bir sıra vilayette Azaq ve Qara deñizleriniñ içki suvlarında cenk vaziyetini ilân etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.
Soñki vaqıtları Azaq deñizi Rusiye uquq qoruyıcıları, birinciden Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tutqan sıñırcıları, tarafından yapılğan provokatsiyalarnıñ yeri oldı.


text:
KrımSOS cemaat teşkilâtınıñ koordinatorı Denis Savçenko qırımlı siyasiy mabüslerge bağışlanğan «Yerastı çıqmaz» adlı sanat obyektine ketirilgen zarar sebebinden Kyivdeki Şevçenkivskıy polis idaresine ariza berdi.
Mayısnıñ 14-nde teşkilâtnıñ resmiy saytında haber etilgenine köre, KrımSOS polisten Ukraina Ceza kodeksiniñ 194-ünci maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Başqasınıñ mülkini yoq etüv ya da zarar ketirüv neticesinde büyük miqdarda zarar ketirüv) cinaiy dava açmasını rica ete.
«Sanat obyektinde resim yapqanlarnıñ qırımlı siyasiy mabüsler aqqında başqa bir fikir bildirmek maqsadı yoq edi, dep tüşünemiz. Bu birisiniñ aqılsızlığı edi. Amma yazuvlı şiarımıznı çıqarmağa tırışıp keskenler bunı siyasiy mabüsler ve sanat obyekti aqqında malümatımıznı gizlemek istedi, dep tüşünemiz», – dep qayd etti Denis Savçenko.
Hatırlatamız, mayısnıñ 13-nde «Kiyevavtodor» Kyivniñ Avropa meydanı yaqınlarında yerastı keçitte kimligi belli olmağan insanlar qırımlı siyasiy mabüslerge bağışlanğan sanat obyektinde küfür sözler, pentagramma, diniy nefretke yol açqan ibareler ve başqa şeyler yazdı, dep bildirdi.
Kyiv polisi mayısnıñ 13-nde qırımlı siyasiy mabüslerge bağışlanğan «Yerastı çıqmaz» adlı sanat obyektinde vandallarnıñ areketlerinen bağlı muracaat kelgenini Qırım.Aqiqatqa tasdıqladı. Faqat, olarnıñ aytqanına köre, cinaiy tahqiqat daa başlatılmadı.
Qayd etmek kerek ki, siyasiy mabüslerge bağışlanğan «Yerastı çıqmaz» adlı sanat obyekti bu yıl fevral ayında KrımSOS cemaat teşkilâtı ve ARTIF Tiflis platforması tarafından yapıldı.
Tutulğan şahıslar soñki sefer 2020 senesi aprelniñ 16-nda deñiştirildi: resmiy şekilde Ukraina ve «DNR» ve «LNR» reberleri iştirak etti. Rusiyege qol tutqan aydutlar 20 insannı azat etip, Kyivge teslim etti. İlk ve soñki sefer qırımlılar 2019 senesi azat etildi. O vaqıt Oleg Sentsov, Edem Bekirov ve Kremlniñ diger siyasiy mabüsleri azatlıqqa çıqtı. Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ malümatına köre, 2020 senesi Qırımda siyasiy ya da diniy sebeplerden 24 insan üküm etildi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Poloniya baş naziri Donald Tusk bildire ki, Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı arbiy istilâsınıñ havfı «eki kün evelsi olğan derecege köre, arta». Tusk avgustnıñ 6-da Varşavada bergen malümatına köre, «soñki saatlerde» o bunı tasdıqlağan malümatnı aldı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Tusknıñ aytqanına köre, Ukrainada zıddiyet daa da ciddiy olacağına azır olmaq kerek.
Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa Şurasınıñ malümatına köre, Rusiye Ukraina ile sıñırda aman-aman 45 biñ askerni topladı.
Avgustnıñ 4-de Moskva arbiy talimler başlanmasını ilân etti.
BMT dey ki, Ukraina şarqında, Lugansk ve Donetsk civarında, gumanitar buhran kerginleşe.
BMT Rusiye elçisi Vitaliy Çurkin bildirdi ki, Moskva bu şeerlerniñ ealilerine gumanitar konvoynı yollaycaq ola.


text:
Keleshegiń ushın dawıs ber !
Qaraqalpaq mámleketlik universetetinde Ózbekstan Respublikası Prezidenti saylawı múnasibeti menen respublikamızdaǵı joqarı oqıw orınları student jaslarınıń saylawg’a belsene qatnasıwın támiynlewge qaratılǵan «Student-jaslar hám saylaw» súreni tiykarında #Keleshegiń_ushın_dawıs_ber! xeshtegi astında ilaj shólkemlestirildi.
Ilajda Ózbekstan mámleketlik kórkem óner hám mádeniyat institutı Nókis filialı jámááti hám student-jasları belsene qatnastı.
ÓzMKÓMI Nókis filialı baspasóz xizmeti
13


text:
Rusiye elçihanesi, Havfsızlıq Hızmeti taqiqat çerçivesinde Rusiye devlet «RİA Novosti» haber agentliginiñ temsilciligi «RİA Novosti-Ukraina» ofisinde ötkergen tintüv sebebinden dolayı Ukraina Tış işleri nazirligine narazılıq notası yollağan.
«Elçihane adından, Rusiye informatsion agentliklerinde çalışqan jurnalistlerge qarşı sistematik olaraq küç qullanılmamasını talap etkenimizge baqmadan, halqara mecburiyet ve iç qanunlarnı esapqa almağan Ukraina tarafı israrnen söz serbestliginiñ ögüni kesmege, jurnalistik faaliyetke keder etmege, öz noqta-i nazar ve tüşüncelerinen paylâşmağa yol berememege devam etkenini çorlanıp qayd etemiz», – denilmekte beyanatta.
Rusiye elçihanesi Ukraina ükümetinden agentlikniñ yaqalanğan reberi Kirill Vışinskiyniñ azat etilmesine, «olıp keçkenlerniñ sebebini taqiq etilmesine»çağıra.
Daa evel SBU «RİA Novosti» işi boyunca yapılqan beş tintüv ve onıñ reberi Vışinskiy yaqalanğanı aqqında haber etken edi.
Cinayet işi «devlet hainligi» maddesi boyunca açılacaq.
2014 senesinden başlap SBU «Ukraina menfaatlarına zarar bergen faaliyet içün» esasen Rusiyeden kelgen bir sıra jurnalistlerni sürgün etken edi. Bunı bazı bir uquqimaye ve jurnalistik teşkilâtlar tenqit etken ettiler.


text:
Rusiye FSB-siniñ Devlet Sıñır Hızmeti, Ukraina vatandaşı, qırımtatar Rüstem Raşıdovğa “Rusiyege kiriş”ni yasaq ette. Yigit ilhaq etilgen Qırımğa qıta Ukraina tarafından kirmege istedi. Bu aqta qırımtatar milliy meclisiniñ reisi Refat Çubarov habet etti.
Onıñ malümatına köre, fevralniñ 5-inde saat 9-larda saba “Çonğar” kiriş-çıqış noqtasında rusiye quvetçileri, Herson vilâyetiniñ Novotroitskoye qasabasında yaşağan 1993 senesi doğma Ukraina vatandaşı Rüstem Raşıdovnı tutıp aldı.
Onıñ aytqanına köre, Raşıdov Bağçasarayda doğmuş tatasınıñ qorantasını yoqlacaq edi. 2014 senesi mart ayından berli o yarımadağa barmağan edi.
“Rusiye işğalcileri, Ukraina vatandaşı Raşıdov Rüstemni qanunsız aqşamğace tuttı. Rusiye FSB-siniñ hadimleri tutulğan qırımtatarnı sorğuğa çekti. Eñ çoq sual, yigitniñ Qalay (Asovskoye) Medresesinden oquğan yıllarınen bağlı edi, amma o şu oquv yurtunı daa ilhaqtan evel bitirdi”, - dep haber etti Çubarov.
Onıñ malümatına köre, kün boyu Raşıdov bir qaç kere ana-babasınen laf etip oldı. Birazdan olar kiriş-şıqış noqtasına keldi.
Çubarov, saat 21.40-ta Raşıdov ukrain nezaretteki tarafqa kelgenini bildirdi. Rusiye FSB-si yigitke “Rusiye toprağına” kirişni yasaqladı.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Aqmescitniñ Demir yol rayon mahkemesi üç Qırım faaliniñ memuriy bozuv işiniñ baqılmasını mart 12 künü sabağa qaldırdı. Bunı Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri mahkemeden bildire. Faallerni ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatırasına keçirilgen mitingde yaqalap, protokol tizilgen soñ azat ettiler.
Yaqalanğan faallerniñ adliyecisi Emil Kürbedinov işni ögrenmek içün muracaat etken soñ mahkeme yarınğa qaldırıldı. Mahkemeci Natalya Urjumova muracaatnı qabul etti.
Malüm olğanı kibi, Leonid Kuzmin, Aleksandr Kravçenko ve Vilidar Şukurciyevni politsiya hadimleri yaqaladı, olarnıñ sözlerine köre, sebep – mitingde ukrain timsalleriniñ olmasıdır.
Miting teşkilâtçısı Leonid Kuzminni Rusiye Federatsiyasınıñ memuriy bozuluvlar aqqında Kodeksiniñ 20-maddesi boyunca qabaatlaylar – toplaşuv, miting, numayış, yürüşniñ belgilengen nizamınıñ bozuluvı.


text:
Sudaq civarındaki Kapsel körfezinde keçken raatlıq künlerinde yolcular ile maşna captan tüşti.
Rusiye FVN-niñ idaresi bildirgeni kibi, "Gazel" maşnası adamlarnen beraber 15-20 metrge qadar captan aşağı tüsti.
Müessiseniñ malümatına köre, aydavcı ve üç yolcu tibbiy yardımnı red etti. Yol qazasınıñ sebepleri belgilene.
Qırımnıñ Qurman rayonında moped aydavcısı, yolnı keçitten keçken 39 yaşındaki piyadeni urdı ve qaza yerinden qaçtı.
Avgust 6-sında aqşam Nasipköy (Nasıpnoye) yanında eki maşna - Kamaz ve Renault çatıştı. Qazada bir adam elâk oldı, eki adam yaralandı.


text:
Canada Rusiyeni işğal altındaki Qırımda 8 yıllıq apiske mahküm etilgen qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznen beraber diger siyasiy mabüslerni azat etmesine çağırdı. Bu aqta Canada MİDiniñ Twitter saifesinde bildirilmekte.
Avropa mahkemesi ve bir sıra diger devletler, hususan Büyük Britaniya, sentâbrniñ 11-nde Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznen bağlı qararını takbih etti.
Sentâbrniñ 11-nde Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde kütleviy nizamsızlıqlar teşkil etmesinde qabaatlap, 8 yılğa azatlıqtan marum etti.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko işbu davanı «Rusiye içün çıqarılğan daa bir üküm» dep adlandırdı.
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyalar nazirligi İnsan aqları Avropa mahkemesine ükümnen bağlı şikayet bermek niyetinde.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda - qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Ukraina havfsızıq hızmeti Kyiv ve Odessada rusiyeli «Yandex» kompanyasınıñ terkibindeki şubeleriniñ ofislerinde tüntüvler keçire. Bu aqta mayısnıñ 29-nda özüniñ Facebook saifesinde muessiseniñ matbuat kâtibi Yelena Gitlânskaya bildirmekte.
«Taqiqat işleri Ukraina Cinayet kodeksiniñ 111 maddesine binaen (Vatan hainligi) cinaiy iş çerçivesinde ötkerilmekte», – dep yaza Gitlânskaya.
«Yandex» kompanyasında işbu taqiqat areketlerine iç bir izaat berilmedi.
Mayısnıñ 15-nde Ukraina prezidenti Pötr Poroşenko öz emirinen Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa Şurasınıñ, Rusiyeli bazı vatandaşlar ve şirketlerine nisbeten yañı sanktsiyalar kirsetmekni közde tutqan qararını küçke kirsetti. Bu cedvelge kirgen 468 şirket arasında, hususan «Yandex» servis hızmeti, «VKontakte» «Odnoklassniki» ictimaiy ağları da bardır. Qararğa istinaden, internet-provayderler añılğan internet-resurs kirişlerini blok etmege mecburlar.
Bu qarar zıt reaktsiya doğurdı. Hususan Human Rights Watch adlı halqara uquq teşkilâtı, yasaqnı lâğu etmek kerek olğanını qayd eterek, Ukrainada söz ve informatsiya serbestligini qorçalamaq içün çareler qabul etilmeli, dep bildirdi. NATO ise, Rusiye internet-resurslarınıñ blok etilmesi söz serbestligini bağlı degil de, havfsızlıq maqsadınen yapılğanını bildirip, Kyivniñ noqtayi nazarınen razı oldı.


text:
“Evrovision” teşkilcileri - Avropa Yayın Birligi, Ukrainanıñ “Evrovision”da iştiraginden redini tefsir etti. Bu aqta Azatlıq Radiosı bildirmekte.
“Ne yazıq ki, UA:Perşıy ukrain TV ve Radio şirketi, munaqaşalardan soñ “Evrovision-2019” yarışından ayırılmağa qıyın qarar alğanlarını bildirdi. Birlik ve UA:Perşıy arasında muzakere devam etecek, amma olarnı 2020 senesi kene körmege ümüt etemiz”, - denile beyanatta.
Fevralniñ 23-nde «Eurovision-2019» ukrain milliy saylavında yırcı Maruv ğalebe qazandı. Maruv Rusiyede çıqışta bulunğanını aytqan edi. Daa soñra MARUV «Eurovisionğa» barmaycağı aqqında belli oldı. O, Ukraina milliy devlet teleradiokompaniyası ile añlaşıp olamadı.
Yırcı MARUV «Eurovisionda» iştirak etmekten vazgeçkenini izaatlap, «yarıştaki iştirakini siyasetçilerimizniñ aktsiyalarına çevirmeyip», şiarlarnen çıqışta bulunmağa azır olmağanını bildirdi. Bundan evel yırcı onı yır yarışından vazgeçtirmek içün basqı yapalar, dep ayttı.
Daa soñra Freedom-jazz, Kazka ve Brunettes Shoot Blondes taqımları yarışta iştirak etmekten vazgeçti.


text:
Versal muqavelesi
Versal barışıq muqavelesi - 1919 senesi kiraz ayınıñ 28-inde Versalde Birinci cian cenkinde bir taraftan ğalip çıqqan devletler (AQŞ, Büyük Britaniya, Frenkistan, İtaliya, Yaponiya, Belçika ve digerleri) ve o bir taraftan yeñilgen Almaniyanıñ imzalanğan muqavelesi. Birinci cian cenki vaqtında Almaniyanıñ tarafında iştirak etken diger merkeziy devletlernen ayrı muqaveleler imzalanğan edi. 1918 senesi qasım ayınıñ 11-inde imzalanğan ateş toqtatuv, cenk areketlerini aqiqaten bitirgenine baqmadan, barışıq muqavelesini tizmek içün Paris barışıq konferentsiyasındaki muzakeresine daa altı ay kerek olğan. Muqavele, 1919 senesi ekin ayınıñ 21-inde Milletler Ligasınıñ kâtibiyetinde resmiyleştirilip Treaty Series-te bastırılğan edi.


text:
Êfiopiya möselmannarı aşığıç yärdäm sorıy
Êfiopiya möselmannarı ilneñ tön’yağı öçen aşığıç humanitar yärdäm çaqıruın yasadı
Êfiopiya İslam êşläre yuğarı şurası bäreleşlär barğan Êfiopiyanıñ tön’yağı öçen aşığıç humanitar yärdäm çaqıruın yasadı.
Şura başlığı möfti Hacı Ömär İdris matbuğatqa yasağan açıqlawında ilneñ tön’yağında yäşäwçelärneñ möhim öleşeneñ azıq-tölek problemasınıñ buluın belderde.
Töbäktäge wazğiyätne "fälakät" dip bäyäläwçe İdris ilneñ tön’yağına aşığıç azıq-tölek yärdämeneñ kürsätelüeneñ zarurlığına basım yasadı.
İdris krizisnıñ xäl itelüe belän bäyle bularaq Aşığıç yärdäm cıyu komitetınıñ tözelüen citkerep, xalıqara cämäğätçelekne yärdämgä çaqırdı.
Federal’ ğaskär belän “Tigray xalıq azatlıq frontı” arasında ilneñ tön’yağındağı Tigray vilayätendä yäşängän köç köräşeneñ kürşe vilayätlärgä cäyelüennän soñ töbäktäge humanitar krizis arttı.
Barı tik Tigrayda ğına yaqınça 2 million keşe öylären taşlap kitärgä mäcbür bulsa, xäzerge waqıtta 5 millionnan kübräk keşeneñ dä aşığıç yärdämgä ixtıyacı bar.
Êfiopiya armiyası 2020nçe yılnıñ noyabr’ ayında ğıys’yançılarğa qarşı başlatqan operaśiyäläre belän öleşçä uñışqa ireşsä dä, humanitar wazğiyätne säbäp itep kürsätep 28nçe iyün’dä Tigray başqalası Mäkällädän çigengän ide.
Ber yaqlı utnı tuqtatunu iğ’lan itkän xökümät “Tigray xalıq azatlıq frontı”nıñ tön’yaqtağı tiz alğa taba baruınnan soñ qarşı atakağa küçkän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Kön’yaq Koreya Tön’yaq Koreya belän dialog urnaştıra
Kön’yaq Koreya İlbaşı Moon Jae-in wazıyfası waqıtında Tön’yaq Koreya belän tınıçlıq häm dialognıñ urnaştırıluı öçen tırışlıq kürsätäçägen belderde


text:
Rusiye nezaretindeki Yalta şeer tasil idaresiniñ başı Renard Kutkovskiy, karantin vaqtında mezun albomları içün mektep talebeleriniñ suret yapması yasaq olmalı, dep ayta. Bunı "Krıminform" matbuatı haber ete.
"Nasıldır Yalta fotografı karantin vaqtında mezun albomları içün foto çekmesinen oğraşmağa teklif ete. Karantin vaqtında bölye şey olmamalı!", - dedi o.
Kutkovskiy, ana-babalarğa muracaat etip, balalarnıñ cemaat toplanmalarında bulunmalarını yol bermemege çağırttı.
Daa evel Yaltada yalı kenarında kezinmesini ve üçten ziyade adam toplanmasını yasaq ettiler.
Qırımda 20 koronavirus adisesi qayd etildi.


text:
Qırımda aprelniñ 8-nde 2837 insan koronavirus şübhesi sebebinden tibbiy közetüv altında buluna, 62 insan közetüvge alındı, 125 kişi közetüvden çıqarıldı.
Bu aqta Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri İgor Çemodanov yarımadada koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, 2762 insan dinamik közetüv altında buluna, 20 kişi observatorlarda buluna.
Hatırlatamız, aprelniñ 8-nde Yaponiyadan qaytqan qırımlınıñ koronavirusı qayd etildi.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ aytqanına köre, Ermeni Bazardaki Merkeziy rayon hastahanesi koronavirus yuqunçınıñ tarqaluv telükesi sebebinden karantinge qapatıldı.
Aprelniñ 7-nde Aksenov yañı hastalar qayd etilse, koronavirus tarqaluvına yol bermemek içün sıñırlav tedbirlerini sertleştirecek, dep qorquzdı.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 12-ne qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Sentâbr 18-de, Rusiye Devlet Dumasına saylavlar keçirilecek kün işğal etilgen Qırımda 1,5 biñ yanğıncı ve qurtarıcı nevbette turacaq. Olar saylav bölüklerinde havfsızlıqnı nezaret etecek. Bu aqta Rusiye Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ Qırım idaresi matbuat hızmeti bildire.
Bildirilgen malümatqa köre, işğal etilgen yarımadada endi bütün 1198 saylav bölügi baqıldı. O yerde qoruyıcılar yanğın söndürici aletlerini, tışqı suv menbalarınıñ bulunmasını, tahliye yollarını ögrendi.
«Yanğın söndürilmesi içün mesüliyetli şahıslarğa fevqulade vaziyette etilecek areketler añlatıldı. Umumen olaraq, yanğın vaziyet peyda olacaq alda adamlarnıñ tahliye etilmesi boyunca 954 talimat, 643 mesleat ve 252 ameliy idman keçirildi», – dep bildire müessiseniñ matbuat hızmeti Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırımnıñ fevqulade vaziyetler naziri Sergey Şahovnıñ sözlerini.
Sentâbr 18-de Rusiye Devlet Dumasına saylavlar keçirilecek, rusiyeli ükümet bunı işğal etilgen Qırım territoriyasında da keçirmege niyetlene.
Sentâbr 8-de Ukraina Yuqarı Radası fermannı qabul etip, ecnebiy devletler parlamentlerini, parlament assambleyalarını ve halqara teşkilâtlarnı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda keçirilecek qanunsız parlament saylavlarını nezaret etüvde iştirak etmekten vazgeçmege ve bunıñ neticelerini tanımamağa çağırdı.


text:
Rusiyeniñ pensiya sisteması buhran vaziyetine olıp, maaşnıñ arttırılmasını çıdap olamaz. Böyle fikirni RANEPA İçtimaiy talil ve tahmin institutınıñ müdir muavini Yüriy Gorlin Qırım.Aqiqat radiosınıñ efirinde ayttı.
«İqtisadiyat inkişaf etkende eski sistema yahşı çalışqan edi, amma 2012 senesinden soñ añlaşıldı ki, atta orta seviyedeki buhran zaman keçken soñ onı yıqacaqtır. İqtisadiyat kene yükselse, pensiyalar da artacaq. Amma bu şart yerine ketirilmese ve gizliden berilgen aylıqlar ve erte tölenilgen pensiyalar yoq etilmese, şübesiz, maaşlar artmaz – olarnı sadece inflâtsiya sevisinde tutmağa ve indekslemege qıyın olacaq», – dedi mutehassıs.
İqtisatçılar Rusiyede Pensiya Fondınıñ para yetişmemezligi 2017 senesi 220 milliard ruble seviyesinde olacağını tüşüne. Bu yetişmemezlikni eksiltmek içün pensiya yaşını arttırmağa, ya da federal bücetten ayırılğan paralarnıñ kölemini büyükleştirmege teklif etile.


text:
Ukrainanıñ Amnesty International aq-uquq qoruyıcı teşkilâtı, Qırımda dekabrniñ 4-nde Rusiye mahkemesi tarafından tevqifi uzatıla bilecek Qırım aq-uquq qoruyıcısı Emir-Useyin Kukuğa qoltutmaq maqsadınen onlayn tedbirni başladı.
Yarımadada tedbirniñ keçirüv vaqtı 10:00-21:00 (Kyiv vaqtı boyunca 09:00-20:00), dep bildireler aq-uquq qoruyıcıları Facebookta.
«Biz onlayn-furtuna tarzında areket etecekmiz. Oña köre, qısqa vaqıt içinde qullanıcılar aynı heşteg ve davet ile yüzlerce ve biñlerce mesaj yollaylar. İçtimaiy ağlardaki gürülti Emir-Useyinniñ işine diqqatnı celp etmek ve bulunğan yeriñizge baqmadan oña ve ailesine qoltutmañız içün imkân berecektir», – denile bildirüvde.
Aq-uquq qoruyıcıları, içtimaiy ağlardaki öz saifede ya da grupta Emir-Useyin Kukunı azat etmek daveti ile mesajnı yerleştirmege ve #FreeKuku heştegini ilâve etmege çağıralar. Ondan ğayrı Amnesty International Kukunı imaye etmek içün bir ariza imzalamağa davet ete.
Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi oktâbrniñ 23-nde ilk basamaq mahkemesiniñ Emir-Useyin Kukuğa apis müddetiniñ 2017 senesi dekabrniñ 8-ne qadar uzatılması boyunca qararını deñiştirmeyip qaldırdı. Apis etilgen Qırım aq-uquq qoruyıcısınıñ ömür arqadaşı Meryem Kuku daa evel onıñ tıbbiy yardımğa muhtac olğanını bildirdi.
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevralniñ 11-nde tevqif etildi. Bular: İnsan aqları boyunca alâqa grubunıñ azası Emir-Useyin Kuku, qurucılar olıp çalışqan Aluşta sakini Muslim Aliyev ile Qızıltaş (Krasnokamenka) köyüniñ sakini Enver Bekirov ve Yaltada yaşağan çiçek satıcısı Vadim Siruk.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
Qırımda Rusiyeniñ ilhaqından soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqası bar dep zan etilgen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Tizdän uquçılarınıñ urtaq öste citä - imtixannar. Mäktäp tämamlawçılar moña ayıruça äzerlänä, çönki soñğı yıllarda Berdäm däwlät yäki Berdäm respublika imtixanın yuğarı ballarğa tapşırıp şoma ğına yuğarı uqu yortına kerep kitärgä mömkinlek tudı. Şul uq waqıtta imtixanda cıya almağan ber genä ball da uquçınıñ böten yazmışın tar-mar kiterergä mömkin. Şunı istä totıp, yäğni döreslekne bäyän itü öçen Berdäm däwlät imtixanı häm Berdäm respublika imtixanınıñ Nizağ komissiäse eşläp kilä – inde 2 yıl.
Sişämbe könne, bıyılğı imtixannarğa äzerlek uñayınnan, komissiä wäkilläre fiker alışırğa cıyıldı.
Berdäm däwlät yäki Berdäm respublika imtixannarın tapşırıp, näticäläre belän qänäğät bulmawçı uquçılar sanı uzğan yıl 800дәH artıq bulğan. Alarnıñ härqaysı Nizağ komissiäsenä möräcäğät itep, döreslekne açıqlawnı sorağan. 30 protsent möräcäğät itüçe uquçılarnıñ eşläre uñay xäl itelgän. Xätta Nizağ komissiäse tarafınnan tikşerelep, bilgene – yäğni ballarnı 6 tapqırğa kütärü oçrağı da bulğan. Bu inde şaqtıy zur san. Häm uquçınıñ kiläçägenä basım yasamıy qalmıy. Utırışta, törle keçkenä genä tögälsezlektän dä şundıy xäl kilep çığarğa mömkin dielde. Uquçılarnıñ yazuları añlaşılmaw säbäple arqasında da, tögälsezleklär oçrıy ikän. Bilgele ki, mondıy oçraqlar siräk bula dielde.
Utırışta Mäğärif häm fän ministrlığı wäkilläre komissiäneñ töp burıçı – obyektiv häm bäysez bäya çığaru dide. Şuña Nizağ komissiäse wäkilläreneñ isemnären äytü da tıyıla ikän. Alarnıñ küpçelege yuğarı uqu yortları möğallimnäre häm bu komissiägä 20 dän artıq keşe kerä. Älege komissiäneñ maqsatı turında Tatarstan mäğärif häm fän ministrlığınıñ Berdäm däwlät imtixanı bülege xezmätkäre Çulpan Afanas'yeva
Berençe çiratta maqsat Berdäm däwlät häm respublika imtixanında qatnaşuçılarnıñ xoquqların yaqlaw. Apellyatsiä, yäğni qänäğätsezlek belderep ğariza birüçelär ike törle bula ala. Berençese imtixan barışı belän qänäğät bulmıyça, ikençese imtixan balları näticäsenä däğwä belderep. Komissiäneñ 2 yıl eşläwe däwerendä imtixan barışı belän qänäğätsezlek belderep ğariza birüçelär bulmadı. Ä näticälärgä kilgändä, uquçı isä ballar bilgele bulğaç ta, apellyatsiäne 3 kön eçendä mäktäp citäkçesenä birergä tieş
Çulpan Afanas'yewa äytüençä, iñ küp qänäğätsezlek imtixannarnıñ berençe dulqınınnan soñ bula ikän. Bilgele bulğança, Berdäm däwlät imtixanı ike dulqında uza. Berençese mäktäp tämamlağan waqıtta, ikençese yuğarı uqu yortına kergändä. Här uquçı imtixannıñ qayçan biräçägen üze saylıy.
Nizağ komissiäse qänäğätsezlek belderelgän eşne tikşergändä anda uquçıdan tış, anda ata-analarnıñ da qatnaşuı mömkin.
İnde aldan bilgeläp uzğanımça, komissiä räiseneñ isemen äytü tıyıla dielde cıyılışta. Anıñ süzlärenä qarağanda, däğwä belderelgännän soñ, anıñ uñay yäki kire xäl itelüe 1 atna däwamında bilgele bulırğa tieş. Çönki Nizağ komissiäse tikşergännän soñ ul eş äle Mäskäwgä cibärelä ikän. Ğomumän, bıyıl Mäskäw tarafınnan qayber taläplär qatğılanğan. Mäsälän, Rusiä töbäklärendäge tikşerüçelärneñ kilüe kötelä.
Şulay uq bıyılğı imtixannarda ictimaği küzätüçelärneñ dä şaqtıy küp bulaçağı bäyän itelde.
Nizağ komissiäseneñ utırışında qänäğätsezlek belderüçelär ballarnıñ tübän buluınnan tış, ä yuğarı ballarnı tağın da yuğarıraq itü öçen dä möräcäğät itülären äyttelär. Ayıruça Qazan finans-iqtisad institutına kerüçelär şulay itä ikän. Şul säbäple, uzğan yılnı qänäğätsezlek belderüçelärneñ küpçelege matematika fäne buyınça buldı dielde Nizağ komissiäse utırışında.
Landış Xarrasova


text:
Mondıy çara- kongress berençe tapqır ğına ütmi. Bu 4 -nçesendä başqaları belän çağıştırğanda bik citdi mäs'älälär kütärelde, dide anda qataşqan Tatarstannıñ milli mädäni berläşmälär assotsiatsiäseneñ idärä räise Säğit Djaksıybaev. Bu çarada köçle tänqitlängän momentlar küp buldı. Bügenge köndä milli problemalarnı çişüdä federal' däräcädä citärlek iğtibar bulmawı turında äytelde, dide Djaksıybaev. Bezneñ öçen iñ quanıçlısı bu äytelgännär xaqında işetsälär dä yaxşı bulır ide, dide ul. Anıñ süzlärençä Federal' üzäk bu ölkädä citärlek däräcädä eşlämi. Kongressta qatnaşqan Rusiä xalıqları assambleyası şurası räise Ramazan Abdulatipov ta üzeneñ çığışı waqıtında bu xaqta äytep uzğan.
Ä bu bik qurqınıç kürsätkeç. Bu problemanı federal' däräcädä xäl itmi torıp urınnarda anı tulısınça xäl itep bulmayaçaq, dide Djaksıybaev. Rusiäneñ barlıq töbäklärennän dä 100- dän artıq xalıq wäkillären berläştergän bu kongress Putinğa, Däwlät Dumasına, Rusiä xökümätenä, säyäsi firqälärgä häm ictimaği berläşmälärgä möräcäğät qabul itkän. Anda däwlätneñ traditsion ruxı baylıqlarğa tayanğan ezlekle etnomilli häm mädäni säyäsäte bulmaw, Rusiäneñ berlegen qaqşatu öçen tırışqan, radikal-natsilarğa, ekstremistlarğa yul aça. Şul uq waqıtta üz milläte, tuğan tele häm mädäniäteneñ xäle öçen borçılğannarğa häm millätenä kürä xoquqları bozılunı kürep yaqlap çığuçılarğa da ekstremist häm millätçe tamğası suğıla dielä.
Bu möräcäğättä axırına qädär uylap citkerelmägän mäğlümäti säyäsätneñ etnomilli ekstremizmğa kiterüe dä äytelä. Bu xälgä bigräk tä üzäk telekanallar, qayber jurnalistlar Rusiädä yäşäwçe qayber xalıqlarnı häm elekke Sovetlar Berlege respublikalarınıñ häm başqa çit illärneñ migrantların tiskäre itep kürsätü dä kitergän. Bazar iqtisatına qorılğan bügenge köndä millätara mönäsäbätlär belän ideologiä däräcäsendä genä şöğellänüneñ kiçäge kön ikänlege turında da süz bara bu dokumentta. Bügen isä etnomilli säyäsätne xoquqi häm finans yağınnan tä'min itü waqıtınıñ kilep citkänlege dä äytelä. Urınnarda häm federal' däräcädä konkret programmalarnıñ bulırğa tieşlege dä assızıqlana.
Däwlät yärdämendä eşläwçe milli tele-radio redaksiälär, näşriätlärneñ ğomum federal' mäğlümäti kiñlegen buldıru häm mädäni üseşne tä’min itüçe Duslıq yortların açu kiräklege turında äytelä.
Bu kongress qabul itkän möräcäğät migrantlar aldında torğan problemalarğa da tuqtala. Töbäklärdäge migratsiä xezmäte belän berlektä Rusiä xalıqları assambleyası qanatı astında maxsus komissiälär tözergä kiräklege äytelä. Alar qanunıy migrantlar aldında torğan problemalarnı çişüdä üz öleşlären kertergä tieş bula.
Bezneñ maqsat küpmillätle cämğiätne torğızu. Bez Rusiäne talaşqan, mısqıllanğan xalıqlar berlege itep tügel, ä sälätle, üzläreneñ törlelege häm berdämlege belän ğorur millätlär berläşmäse itep kürergä telibez, dip töp maqsatların belderä bu Kongressta qatnaşqannar. Alar Rusiä prezidentı Putinğa möräcäğät itep, anıñ Rusiä xalıqları assambleyasınıñ şäräfle räise buluın sorağannar. Bu çarada qatnaşqan Tatarstan wäkilläre fikerençä, ägär Putin möräcäğätne qabul itsä, nindi dä bulsa üzgäreşlär dä bulırğa mömkin.
Rusiä xalıqları kongressında törle milli mädäniätne çağıldırğan zur sänğät festivale dä ütkän. Anda Tatarstanı Çallınıñ “Biserenki” biyu törkeme täqdim itkän. Tatarstan mädäniät ministrınıñ berençe urınbasarı Aydar Ğäynetdinov bu çara waqıtında anda yäşäwçe tatar xalqı wäkilläre belän dä oçraşqan. Saxa- Yaqutiä respublikasında yäşäwçe millättäşlär tormışı turında kiläse tapşırularnıñ bersendä söylärbez. Ä inde çirattağı kongressqa kilgän waqıtta ul Udmurtiäneñ Rusiägä quşıluına 450 yıl tulu uñayınnan İjawda ütärgä tieş.
Nail Alan


text:
Doğma Qırımdan ukrain boksçu Oleksandr Usik, oktâbr 12-sinde felemenkli Tayron Spongnen küreşmek içün Amerikanıñ Chicago şeerine keldi. Bu, super ağır çekide onıñ birinci küreşi olacaq. Bunı Instagramda onıñ promouteri Egis Klimas haber etti.
Bir qaç kün evel Usik, Californiyada Spongğa qarşı uruşqa azırlıqnı bitirgenini içtimaiy ağlarda bildirdi.
Daa evel BoxingScene, Usik, super ağır çekide ilk uruşını oktâbr 12-sinde Çikagoda Wintrust Arenasında Fedosovnen yapacaq, dep bildire ediler. Keççe Usik uruştan vazgeçti, çünki sport yarışınıñ siyasiy alanğa çevirilmesini istemey.
2018 senesi noyabrniñ 11-nde Usik britaniyalı Toni Bellyüni Mançesterde nokaut etip, 90,7 kilogrammğa qadarki çekide mutlaq dünya çempionı unvanını qorçaladı. Usik WBC, WBA, WBO, IBF versiyalarına köre çempion quşağını ve The Ring mecmuasınıñ unvanını qorçaladı.
Daa evel Aleksandr Usik 90,7 kilogrammğa qadar çekide dünyanıñ mutlaq çempionı oldı. Ukrainalılarnıñ dünya boks superseriyasınıñ final uruşında rusiyeli Murat Gassiyev ile yarışlaştı. 12 raund neticelerine köre Aleksandr Usik akemlerniñ qararı ile ğalebe qazandı.


text:
Qomşu Rusiyede üç yaldayıcı Baykal gölüni yaldap keçti ve dünya rekordını qoydı. Olarnıñ arasında - eki qırımlı, dep bildirdi Kreml nezaretindeki Qırım sport nazirligi.
"Üç ekstremal yaldayıcı dünyanıñ eñ teren gölüni yaldap keçti. Olarğa, 45-inci kilometrden 55-incigece mesafeni keçmek içün bir künden az kerek oldı. Yaldav, İrkutsk vilâyetiniñ Listvânka köyünde avgust 5-inde saba saat 5:30-da başlandı ve Burâtiyada Vıdrina köyünde avgust 6-sında saat 4:35-te yekünlendi", - aytıp berdiler matbuat hızmetinde.
Yaldavnı, "Slava" Keriç sambo klubunıñ teşkilcisi Vâçeslav Timoşenko, klub sportçusı Yevgeniy Semenâkar ve Çeçenistan zemaneviy qılıç uruşı federatsiyasınıñ başlığı Zaur Zakrailov yaptı, dep bildirdiler müessisede.
"Temiz Baykal içün" adlı yaldavnıñ maqsadı - gölniñ bulaştıruvı meselesine cemiyetni diqqatını celp etmektir.


text:
Waşintonda uylawınça, Xärbi yaqtan qarağanda, AQŞ köçläre Ğiraqta küpmeder uñışqa ireşte dip äytep bulsa da, säyäsi küzlektän qarağanda, monı başqa añlap bula.
"Ğiraq öçen iqtisadi yärdem kürsätergä küngän kongres, Ğiraqtağı uñışnı çağıştıru öçen 8 noqta belgeläde. Bolar arasında, xärbi yaqtañ, ägär AQŞ ğaskärlären qaytarırğa bulsa, Ğiraq xärbiläre alar wazifasın däwam itterergä äzerme? Säyäsi ölkädä isä, Ğiraq xaqimiäte säyäsi yaqtañ urtaq yul tabuda uñışlı bula alırmı? "
Senatı häm Wäkillär palatasındağı küpçelekne Demokratlar täşkil itä. Demokratlarmıñ anda canlı bäxäslär tuu ixtimalı bar.
Qanun çığaruçılar, üzlären saylağan xalıq tarafınnañ yışqına xärbilärne kire qaytara başlarğa digän basımğa duçar bulalar.
Ğiraqta nilär bulıp yata, bolarnı öyränü öçen bez 2 belgeçtäñ soraştırdıq.
Anthony Cordesmen, elekke Pentagon häm Däwlät Departımantı belgeçe. Ä Micheal O’Hanlon, Waşiñtodağı analatik üzäklärdäñ berse bulğan Brooking İnstitutındä tışqı eşlär belgeçe.
Cordesmen, Xärbi köç östäwne törle yaqları belän bäyälänergä tiyeş di.
“Ägär säyäsi añlaşu bulsa, bu başta başlanğıç adım da bulsa, AQŞ köçlärenä qarşı bulğan basımnar äzäyäçäk häm suğış tiräsendäge tänqitläwlär yomşaraçaq. Çınnañda monda töp mäsälä AQŞ köçeneñ däräcäse tügel. Bez Ğiraq xökümäte milli berdämlek tudırmayınça xärbi çaralarnı tuqtatmıyaçaqbız. Mäsälä şunda“
O’halon isä, AQŞ Ğiraqta çın mäğnädä ciñü yawlaw yulında tügel. Läkin şulayda AQŞ köçläre, qaysı ber uñışlarğa ireşer. Monı O’Hanlon, Ğiraqta totırıqlıq buldırmayınça, tulısınça AQŞ xärbi köçen qaytarıp bulmas dip añlata.
“Ägär Ğiraq berdäm bulsa, äl-Qaidä bulmağan ber däwlät bulsa yaki atom quralları bulmasa häm kürşeläre belän suğışmasa yäisä azçılıqların ütermäsä, ul çağında uylawımça bez barsınada küz yoma alırbız. Bez anda Diktotorlıqnıñ buluına tüzä alırbız, İranğa yöz totqan ber Ğiraqqa tüzä alırbız yäisä Süriägä yaqınayğan ber Ğiraqnı kürä alırbız. Äwzem räweştä terorçılıqnı yäisä atom qorallanuın taratu qurqınıçı bulmasa, yäisä bu östä sanağan tiskäre ğamällär bulmasa, ber här ber näticäğä tüzä alırbız. “
O’Halon,AQŞ monnañ da yuğarıraq maqsatı bula almıy dip süzen yomğaqladı..


text:
Ukraina telüsizlik hızmetiniñ malümatlarına esaslanıp, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımdaki devlet organları ve yerli idare organlarınıñ memurları tarafından Ukrainağa qarşı melez cenkniñ başlatılması sebebinden cinaiy dava başlattı. Bunı mayısnıñ 30-nda UTH matbuat hızmeti bildirdi.
«Ukraina cinaiy kodeksiniñ 1 q. 437 maddesi – cenk ya da arbiy davanıñ niyet etilmesi, azırlanılması ya da başlatılması, ya da böyle areketler içün yapılğan fitnede iştirak etüv iddiasında açılğan cinaiyy dava Mahkemeden evel yapılacaq taqiqatlarnıñ Yekâne cedveline kirsetildi», – dep haber etile.
Muessisede qayd ettiler ki, açılğan bu dava evelkilerine beñzemey, «çünki Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı alıp barğan melez cenkiniñ informatsion qısımına ilk kere adliyeviy ceetten qıymat kesilecek».
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımnıñ «halq imayesi» fevral 23-de, Vatan imayecisi Kününde, yañı urbanı elde etecek, dep bildire Krıminform saytı.
Neşirge «halq imayesiniñ» matbuat hızmeti bildirgeni kibi, bölüklerge «qum» renkli yaz ve mevsimlik forma berilecek.
Yañı urbanıñ fotolarına köre, yañı kiyim üstünde Qırım ve Aqmescit tuğraları aks etile.
Evel urbada elinde avtomatı, ayaqları yanında ise mışığı olğan «nezaketli insan»nıñ süreti aks etile edi.
«Nezaketli insanlar» – Rusiye matbuat vastaları işbu ıstıla ile 2014 senesi başından yarımadanı toldurğan ve Qırımnıñ işğalini keçirmege yardım etken arbiylerni adladı. Qırım sakinleri olrağa «yeşil adamçıqlar» dey edi.


text:
Yanvar 31, salı künü Kyivde «İmayesiz imayeciler» aktsiyası keçirilip, Qırımda qanunsız şekilde apis etilgen advokat Emil Kurbedinovğa destek bildirilecek. Merasimde cemaat teşkilâtları, Qırımtatar Milliy Meclis vekilleri, adbokatlar, faaller ve Ukraina TİN vekilleti iştirak etecek, dep bildire teşkilâtçılar Facebookta.
Bildirüvde: «Aktsiya teşkşlâtçıları, bazı suretlerni qullanıp, işğal etilgen topraqlarda advokat Emil Kurbedinovnıñ apis etilgeninen – sadece advokatnıñ özü qanunsız şekilde (cenk vaqıtında ealiniñ qorunması aqqında Cenevre Konventsiyasınıñ 70 maddesini bozıp) taqip etilgenini degil de, bir-çoq müşterileriniñ imayesiz qalğanları da qayd etilecek», – dep aytıla.
Aktsiyanı «Crimea SOS» teşkilâtı, İnsan aqları içün media teşebbüsi, İnsan aqları boyunca Ukraina Helsinki gruppası, Vatandaş serbestliginiñ merkezi/Euromaidan SOS, İnsan aqları aqqında malümat merkezi teşkil eteler.
Advokat Emil Kurbedinov yanvar 26 künü Bağçasarayda Rusiyeniñ silâlı hızmetleri tarafından yaqalandı. O qırımtatar faali Seyran Saliyevniñ evine, adliyeviy yardım bermek içün kete edi. Aqmescitniñ Demiryol rayon mahkemesi advokat Emil Kurbedinovnı Memuriy qanun bozuvları Kodeksiniñ 20.3 maddesi (Natsist timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayışı) boyunca qabaatlı olaraq tanıdı ve 10 künge apis etti. Bunıñ sebebi – Kurbedinov «Vkontakte» saifesinde 2013 senesi Aqmescitte «Hizb ut-Tahrir» mitingi aqqında yazını paylaşqanı oldı.
Kurbedinov, siyasiy işlernen oğraşqan esas Qırımlı advokatlardan biri ola. Onıñ özü ve zenaatdaşları bu yaqalavnı – onıñ advokatlıq areketine qaba şekilde keder etüv olaraq tanıylar.


text:
`Ayasofiya` Näticälär
Xäbärlär [18]
- Ayasofiya cämiğına höcüm
- Trabzon Ayasofiya muzeyı
- “Ayasofiya böten keşelek dönyası öçen açıq”
- Ayasofiya bügen açıla
- "Ayasofiya bezne qıyamda oçraştıraçaq"
- Ayasofiya mäçete 24 nçe iyül’dä açıla
- İlbaşı Ärdoğannan Ayasofiya yullaması
- ”Bez Ayasofiya qararınnan qanäğät’”
- Çavuşoğlu Ayasofiya häm Ärmänstannıñ Azärbaycanğa höcüme turındağı fikerlären belderde
- “Ayasofiya asılına kire qayttı”
- Törkiyäneň Ayasofiya qararına dönya yaqlaw kürsätä
- “Ayasofiya härkem öçen açıq bulaçaq”
- Ayasofiya qararı dönya matbuğatında
- ”Ayasofiya qararı xäyerle bulsın”
- Ärdoğannıñ Ayasofiya turında belderüe
- Ayasofiya êlekkege xälenä qaytarılaçaq
- Ayasofiya
- İstanbul Ayasofiya mäydanında irtänge namaz uqındı


text:
Rusiyede işğal etilgen Qırım «Rusiye» olaraq qayd etilmegen haritalar içün para cezalarınıñ kirsetilüvinen bağlı qanun leyhası keri çağırıldı, dep bildirdi yanvarniñ 21-nde Rusiye Federatsiya şurasınıñ Qırım azası Sergey Tsekov.
«İnterfaks» rus agentliginiñ malümatına köre, qanun leyhası muzakerege çıqarılğan edi.
Tsekovnıñ aytqanına köre, «bu mevzu başqa vaqıtqa qaldırılmadı». «Onıñ üzerinde çalışamız. Ne vaqıt azır olacağını aytmaq zor», – dedi Tsekov.
Bundan evel Rusiye Federatsiya şurasınıñ Qırım azası Olga Kovitidi, qanun leyhasınıñ ilk örgeni Rusiye memuriy cinayetler kodeksiniñ 19.11 maddesi «Rusiye Devlet gerbiniñ resimleri tasvir etilgen blank, müür ya da diger taşıyıcılarnıñ azırlanması, qullanması, saqlanması ve yoq etilmesi tertibiniñ bozuluvı» ola bile, dep aytqan edi. Onı bozğanlar 500 rubleden 1000 rublege qadap para cezasını almaları mümkün.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.