text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti noyabr 30-na qadar yarımada mektep ve bala bağçalarında plandan tış tatillerni ilân etmege qarar aldı. Bunı Sergey Aksenov Rusiye energetika naziri yolbaşçılığı altında keçken Qırım istimalcıları içün energoteminleviniñ ğayrıdan tiklenmesi meseleleri boyunca toplaşuv neticesinde bildirdi.
«Qarar alındı, er keske haber eteler. Balalar evlerinde olacaq», – dey Aksenov
Qırım rusiyeli akimiyetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, mütenasip qarar Qırım ükümetiniñ saytında aşkâr etilecek.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini tamirlemege başlağanlar.


c: text/html

text:
Törkiyädä Kovid -19: soňğı sannar
İldä soñğı täwlektä 271 keşe koronavirus qorbanı buldı
Törkiyädä sonğı täwlektä koronavirustan 271 keşeneñ ğomere özelde.
Ber köndä 301 meñ 164 test yasaldı häm Kovid -19nıň 20 meň 962 yaña oçrağı terkälde.
Uzğan täwlektä sawıqqan keşe sanı – 29 meň 327.
Törkiyädä älegä qadär yasalğan berençe, ikençe, öçençe doza vakśinalar sanı 97 millioin 981 meñ 595 buldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Törek yortınıñ tözeleşe minut yarımlıq videoda
Törek yortı binasınıñ 4 yıllıq tözeleşen üz êçenä alğan video çıqtı

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
14 noyabr künü Nyü – Yorkta, BDT General assambleyasınıñ Üçünci komitet toplaşuvında, Qırımda insan aqları boyunca yañartılğan rezolütsiya leyhasını qabul ettiler.
Rey berüv vaqtında 71 devlet, bu vesiqanı qabul olunmasına razılıq kösterdiler, 25 – qarşı çıqtı, 77 devlet bitaraf oldılar. Qarşı çıqqanlar arasında Belorus, Venesuela ve diger ükümetlerde bar edi.
Rusiye temsilcisi, vesiqanı «kerçeklikten qopuq», dep adlandırdı ve bu vesiqa Ukrainanı «referendumda Qırım halqınıñ qabul etken qararına qarşı çıqıp», Qırımnıñ statusını deñiştirmege istegenini ayttı.
Rusiyeniñ memleketlerara işleri boyunca federatsiya Şurası komitetiniñ başı Konstantin Kosaçev, Nyü – Yorkta keçirilgen rey berüvlerini, Ukrainanıñ «intiqam» alması, dep adlandırdı ve BDTğa, «ğarpnı ve Kiyevni Qırımğa qarşı yapqan işlerine» baqmasını teklif etti.
Senatornıñ fikirine köre, Nyü –Yorkta olıp keçken rey berüvler «Qırımğa ve onıñ sakinlerine yardım köstermek degil de, aksine olardan ve Rusiyeden intiqam almaq isteklerinen bağlıdır», dey.
Qırımdaki insan aqları boyunca yañılanğan rezolütsiyanı Ukraina, BDTniñ Üçünci komitetine 2017 senesiniñ oktâbr ayında bergen edi. Bu vesiqada, BDTniñ Halqara mahkemesinde alınğan qararlarnı, Rusiyeni yerine ketirmesi talap etile. Talaplar sırasında, Qırımda qırımtatarlarnıñ milliy Meclisine (Rusiyede ekstremistik teşkilât, dep tanılğan) qoyulğan yasaqnı alıp taşlanması, ukrain ve qırımtatar tillerine dersler keçirilmesi kibi, şartlar bardır.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparovnıñ fikirince, Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti narazılıqlar dalğası olacağından qorqa. Bu sebepten Server Karametovğa qoltutmaq içün yalıñız başına piket keçirgen bir qaç esli-başlı qırımlı apiske alınmadı.
«Daa beş insan Server ağağa qoltuttı. Bu beş kişi ne içün apiske alınmadı degen sual peyda ola. Cevabı belli: olar da apiske alınsa edi, yañı insanlar narazılıq bildirir edi, daa çoq insan çıqar edi, biri-biri artından, soñra ise büyük areket peyda olur edi. FSB ile aqıl tanışıp, birisine para cezasını bermek yeter, dep tüşüngendirler», – dep qayd etti Cepparov avgustnıñ 15-de Qırım.Aqiqatqa.
Cepparov, mezkür adise yarımadada ve onıñ tışında büyük rezonans çıqardı, dep qoştı.
«Server ağa epimizniñ tüşüngenini ayttı – balalarımız terrorist degil. Onı kimse piketke çıqmağa zorlamadı. Onıñ şahsiy qararı edi. O vaqıt mahkeme binası ögünde edim. O, yanımızğa kelip selâmlaştı, biraz laf etti, soñra ise kimse beklemegen şeyni yaptı... Qırım ve onıñ tışında rezonans oldı. Onı otuz yıldan berli tanıyım. O, er vaqıt faal edi, narazılıq bildirmek bu onıñ şahsiy teşebbüsidir», – dep tarif etti Abdureşit Cepparov.
Uquq qorçalayıcı, içtimaiy ağlarda belli bir siyasiy küçler Karametovnı piket keçirmege zorladı kibi laflar kerçek olmağanını qoştı. Cepparovnıñ bildirgenine köre, esli-başlı qırımlı bir de bir siyasiy firqağa kirmey ve piket aqqında kimseni tenbiyelegeni yoq.
Amnesty International halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtı Rusiye akimiyetinden Server Karametovnı acele azat etmesini talap etti.
Avgustnıñ 9-nda Kremlniñ nezareti altındaki Aqmescitniñ Jeleznodorjnıy mahkemesi «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün Server Karametovke 10 künlük memuriy ceza tayin etken edi.
Daa evel mahkeme onı Rusiye Memuriy cinayetler Kodeksiniñ 20.2 maddesine binaen qabaatlı dep tanıyaraq, oña 10 biñ ruble (tahminen 4200 grivna) miqdarında para cezası tayinlegen edi.
Avgustnıñ 8-nde Aqmescitte Ahtem Çiygozğa destek bildirmek maqsadınen keçirilgen yalıñız başına bir piket devamında tutılğan esli-başlı qırımtatar faali Server Karametovğa qarşı eki memuriy protokol tizilgen edi. Biri – «yalıñız başına piket keçirüv qaideleri bozğanı», ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün edi. 76 yaşındaki Karametov Parkinson hastalığına tutulğan insandır.
Server Karametov işğal etilgen Qırımda bundan evel de tutılğan edi. Böylece, mayısnıñ 18-nde, qırımtatar halqı genotsidiniñ hatırası kününde o Aqmescitte, qırımtatar milliy bayrağını ve 1944 senesi sürgünlik qurbanları olğan ana-babasınıñ fotoresimlerini alıp çıqqanından soñ tutılıp alınğan edi. Üç saat tutılıp, oña qarşı memuriy protokol tizilgen soñ, o yiberilgen edi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Aleksandr Turçinovnı Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ kâtibi vazifesine tayinledi.
Böyle bir buyruq devlet yolbaşçısınıñ saytında aydınlatıldı.
Ukraina RNBO kâtibi Andriy Parubiy olğan edi, o, 2014 senesi avgust 7-de istifağa çıqtı.
Turçinov «Narodnıy front» parlament fraktsiyasınıñ reberi ola. O, 2014 senesi fevral 23 künü noyabr 27 künü arasında parlament spikeri olğan edi, fevral 23-den itibaren iyün 7-ne qadar ise Ukraina prezidenti vazifelerini eda etken edi.


text:
Büyük Britaniyanıñ Ukrainadaki elçisi Melinda Simmons Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününde öz Twitter saifesinde bildirüv yayınladı.
"Bugün Ukrainada "Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü" qayd etile. RF tarafından Ukraina topraqlarınıñ ayıp zapt etilmesine qarşı cesaretnen narazılıq bildirgenlerniñ, şu cümleden ölgenlerniñ de, yaralanğanlarnıñ ve #QırımBuUkraina olğanını aytmağa qorqmağanlarnıñ ürmet bildiremiz", – dep yazdı o.
Fevralnıñ 26-nda Qırım MC ve Aqyarnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününde Ukraina TİN halqara toplulığını Rusiyege qarşı siyasiy ve sanktsiyalar tazyığını quvetleştirmege davet etti.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova feralnıñ 26-nda Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ işğaline qarşı tirenüv kününde, Qırımnıñ qaytarıluvı oğrunda küreş devm ete, dep qayd etti.
Amerikanıñ Devlet kâtibi Entoni Blinken, ABD Rusiyeni Qırımnıñ işğalini toqtatmağa çağırğanını bildirdi.
Fevralniñ 26-nda cemaatçılıqnıñ teşebbüsi ile «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» qayd etile. 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçken edi. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, hususan «Rus birligi» firqası çıqtı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım memurları, kütle yaratmaq maqsadınen, Qırımnıñ Rusiyege tabi ukümeti tarafından Bağçasarayda teşkil etilgen Hıdırlez bayramına adamlarnı kelmege mecbur ete ediler. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Qırım tarihçısı Gülnara Abdullayeva ikâye etti.
Abdullayeva: «Mıqyasnı köstermek, kelgen insanlarnıñ sayısını qabartmaq içün adamlarnı aselet ketire ediler. Aliy oquv yurtlarından em studentlerni, em ocalarnı aydap toplay ediler. İşten çıqarmalarına barğance, er şey cedvel boyunca… İnsanlar mecbur, olar işni coymaqtan qorqa. Olarnıñ arasında, qayd etilmege, amma soñundan bir yol tapıp andan ketmege mecbur olğan tanışlarım da bar edi», – dedi.
Onıñ aytqanına köre Hıdırlez qırımtatarlarnıñ bayramı olsa da, bu yıl onda qırımtatarlar aman-aman yoq edi.
Tarihçı: «Bu, Orta Asiya ve Şimaliy Kavkaznıñ vekilleri edi», – dedi.
Bu yıl Qırımnıñ Rusiyege tabi ukümeti Bağçasarayda, 2016 senesinde Rusiye polisi uniformasını kiygen belli olmağan şahıslar tarafından yaqalanıp alıp ketilgen qırımtatar faaliyetçisi Ervin İbragimov alıp qaçılğan yerde Hıdırlez bayramını teşkil etti.
Devlet Dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek bütün tedbir bitken soñ, bayram şeñliklerinde 55 biñ kişi iştirak etti, dep ilân etti. Deputat, esaplarını nege esaslandırğanını, añlatmadı.
Hıdırlez – türkiy halqlarınıñ eñ büyük bayramlarından biri. XIX asırda onıñ şeñlikleri üç kün devam ete edi.
2016 senesiniñ mayısında Bağçasarayda belli olmağan şahıslar Dünya Qırımtatar Kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimovnı alıp qaçtılar. Videoközetüv kamerası, Rusiye yol inspektorları uniformasını kiygen eki kişiniñ, İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, özüni öz mikroavtobuslarına zornen kirsetkenlerini qayd etti.
Qırım insan aqlarını qorçalav gruppası, bu alıp qaçuvnıñ Rusiye ukümeti ya da onıñ kontroli altında olğan paramilitar gruppalar tarafından kerçekleştirilgenini tahmin ete.


text:
Soñğı yıllarda "bäxetle qollıq" digän töşençä barlıqqa kilde. Bu tör eşçänlek isä çınbarlıqta ber tamçı da bäxet häm şatlıq kitermi...
Küpmeder waqıt faxişälektä eşlätkännän soñ "xucalar" qızlarnı irekkä cibärergä, öylärenä qaytarırğa süz birä, ämma ber şart belän. Ul şart isä – üz yaqlarına qaytıp faxişälekkä yaña qızlar yallaw, seks qolıqqa yaña köç kiterü. "Bäxetle qollıq" süze isä – alarnıñ faxişä bulıp eşläwen tıyuınnan kilä. Monı da alarğa "xucaları" quşqan. Könbatıştan qaytıp xatın-qız üzeneñ uñışlı eşläwen, bäxetle buluların, aqça alıp qaytuın söyli häm başqalarnı da şunda barırğa ügetli. Riza buluçılar yañadan şul ber çığa almaslıq bocrağa kilep elägä. Berençe qaraşqa bik ğadi toyılğan bu sistema Balkanda häm İtaliädä inde bik yaxşı eşli, häm belgeçlär äytüençä zur tizlek belän dönyanıñ başqa illärenä dä cäyelä. Bu xaqta uzğan atnada Venada cıyılğan BMOnıñ keşe säwdäsenä qarşı köräş forumında äytelde.
Xatın-qızlarnı qol itep totuçılarnıñ bu adımı küplärneñ küñelenä xuş kilä, di belgeçlär. Qızlar seks qollıqtan, mäcbüri faxişälektän qotılırğa tırışunıñ näticäse bik qırıs bulırğa mömkin ikänen belä. Şuña kürä alar küpmeder tüzärgä, başqalarnı şul qurqınıç yulğa etärü aşa bulsa da, öylärenä isän saw qaytunı xup kürä.
Gresiä häm İtaliägä kübräk Rusiä, Ukraina, Moldova, Bolğarstan häm Romaniädän xatın-qızlar kiterelä. Tailandta isä faxişälektä Üzäk Aziä xatın-qızları eşli. Anda elek üzläre dä faxişälektä eşlägän, xäzer "mama-san" dip yörtelgän xatın-qızlar Üzbäkstannan qızlarnı yallıy.
60lap ildä eşlägän, 700läp oyışmanı berläştergän keşe säwdäsenä qarşı global koalisiä başlığı Steve Chalke, basım yasaw häm yanawlarğa qarağanda, ruxın sındıru xatın-qızlarğa kübräk täsir itä, di:
"Bäxetle qollıq" dip bu küreneşne äle genä atadılar. Çınlıqta isä bu inde küptännän birle däwam itä. Qız bala şähärgä kiterelä häm faxişälekkä satıla ikän, nigä ul annan qaçmıy? Ni öçen ul uramğa çığıp oçrağan berençe polisiägä barmıy? Anı tuqtatqan berdän ber äyber – anıñ başındağı uylar, ruxi xäläte."
Yazmışqa buysınu – qayber cämğiätlärdä xatın-qızlarda iñ kiräkle bulğan sıyfat itep tärbiälänä, di belgeçlär. Qızlar yäştän ük irlärneñ xuca, üzläreneñ qol bulularına öyränep üsä.


text:
Kezlev
Kezlev (ukraince ЄBпaTopiя, rusça EBпaTopия) — Qırımnıñ şimaliy ğarbındaki deñiz yanında bir kurort şeeridir.
Ealiniñ sayısı 103 biñ kişi, yazlıq mevsimde ise bir qaç kere ziyade olıp arta. Er yıl mında raatlanmaq ve tedaviylenmek içün qararnen 1 million kişi kele.
Qırımnıñ Kezlev regıonı — Kezlev şeer şurasına boysunğan yer, terkibinde Kezlevden ğayrı Yalı Moynaq, Novoozörnoye ve Mirnıy qasabaları bar. Region ealisiniñ sayısı 117 565 kişi (2001 senesi)
Evelki adiseler[deñiştir | kodunı deñiştir]
Kezlev etrafında keçirilgen arheologik qazılmalar şimdiki şeer yeri ve etrafında insanlar atta milâttan evel 3 biñyıllıqta yaşap kelgenini tasdıqlay. Mında başta tavrlar, kimmerliler, soñra ise — yunanlar yaşap keldiler. Şeerniñ qadimiy adını – Kerkinitida yunanlar qoydılar. Skitlernen cenkler zarfında Kerkinitida skit ükümranlarınıñ akimiyetine bir qaç kere tüşken edi. Şeer milâttan evel tahminen II—III asırlarda yoq oldı.
Şimal-ğarbiy Qırımnıñ Erte Orta asırlar tarihı arheologlar ve tarihşınaslar tarafından az tetqiq etilgen.
Köçebe halqlar (hunnular, bulğar türkleri, hazarlar, peçenekler, qıpçaqlar) bir-birlerini almaştırıp ta soñra apansızdan ğayıp olıp Qırımnıñ qadimiy toprağında öz askerleriniñ qabirleri ve qurğanlar üstlerinde eykeller qaldırdılar.
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
Şeerniñ temeli qoyulğanı. Orta asırlar ve Qırım Hanlığınıñ devri[deñiştir | kodunı deñiştir]
1475 senesi osmanlılar Qırımnıñ yalı boyunı fetih etkenden soñ şimdiki Kezlev yerinde türkler yahşı pekitilgen qaleni qurdılar da onıñ adını Gözlev qoydılar. Bu adınıñ etimologiyası aydın degil, lâkin qırımtatar közlü ev söz birikmesinden çıqqan degen versiya bar.
XVI asırda Gözlev büyük ticariy qale şeeri olıp qaldı. Onıñ limanına Anadoludan gemiler kelip turğan ediler. 1552 senesi I Devlet Geray han idare etken zamanında Gözlevde Qırımnıñ eñ büyük ve muazzam camisi qurula — Han Cami (Cuma Cami). Cami leyhasını tizüv han İstanbulda mimar Hoca Sinanğa sımarladı. Han Camisi dünyağa belli mimar Hoca Sinannıñ eseridir.
Kezlev Rusiye İmperiyasınıñ terkibinde[deñiştir | kodunı deñiştir]
Rusiye Qırımnı basıp alğan soñ Gözlevge uyezd şeeri statusı ve yañı ad berildi. Qadimiy Pontnıñ çarı VI Mitridat Yevpator şerefine şeerni Yevpatoriya dep adlandırdılar.
Zemane[deñiştir | kodunı deñiştir]
Şeerniñ cenübiy ğarbında kurort rayonı bar. Şarqında eski şeer buluna. Bu rayondaki bazı evler 300 yıl qadar eskilikli. Şeerniñ ğarbında Moynaq gölü, şarqında ise Sasıq gölü bardır. Şimalinde sanayı işhaneleri bulunalar.
Kurort[deñiştir | kodunı deñiştir]
Tabiat faktorları[deñiştir | kodunı deñiştir]
Tabiat faktorlarından bularını qayd etmek kerek: unikal çamur ve rapa, deñiz ve mineral suvları, ava ve küneş, qum ve şifaiy ösümlikler.
Qumlu plâjlar
Şeer ve etrafındaki yalı boyunda bir çoq ufaq qumlu plâjlar bar. Şeerden ğarpqa taba bir sıra pansionat, sanatoriy ve pioner lageri uzana.
Yımşaq iklim
Kezlev – eñ küneşli şeerlerden birisi. Yaz ortası iyül-avgustta suv arareti +23 °C-den +26 °C-ge qadar deñişe. Mayıstan oktâbrgece suv arareti +15 °C-den 22 °C-ge qadar deñişe.
Mında qış künleri adet üzre issi, ekseriy allarda ayazsız. Avanıñ yıllıq orta arareti +11 °C.
Mahsus itibarğa lâyıq yerler[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Kezlev Han Camisi
- Dervişler tekiyesi
- Türk amamları
- Qaray (Karaim) kenassaları
ve digerleri.
Naqliyat[deñiştir | kodunı deñiştir]
Kezlevden Qırımnıñ başqa şeerlerine minip yürüv avtobuslar ve trenler vastasınen amelge keçirile, bundan da ğayrı deñiz vastasınen. Şeerde tramvaylar, avtobuslar ve marşrut taksiler bar.
Avtovokzal: İnternatsional soqağı, 124. Telefon nomerası: 61-690.
Demiryol vokzalı: Vokzal yanındaki meydan. Telefon nomeraları: 51-411 (malümat berici bölük); 13-320 (servis merkezi).
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Kezlev şeer şurasınıñ resmiy saytı (Rusça)
- Kezlevnıñ resmiy forumı (Rusça)
- Yalı Moynaq rayonınıñ haritası (Rusça)
- Qaray kenassası adlı mimarcılıq kompleksi (Rusça)
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
Melitopol göñüllileri Qırımnıñ vatandaşlıq qamaçavınıñ iştirakçilerini Ukraina imayecisi künü ile hayırlamağa keldiler.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, göñülliler «Çonğar» kiriş noqtası yanında teşkil etilgen aktsiyağa keldiler.
Faaller içün Melitopol internatından resim, poçta varaqalarını, bala imzaları ile Ukraina bayrağını, tatlılıqlarnı ketirdiler.
«Sıcaq urba soradılar, kelecek afta bu istekni yerine ketirirmiz», – dey göñülli Tatyana Gatsenko.
Aytqanı kibi, faaller-göñülliler ileride de aktsiya iştirakçilerine yardım etmege tırışacaqlar.
Sentâbr 20 künü qırımtatarlarnıñ liderleri tarafından Qırımğa taba yürgen yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca aktsiya başlandı.


text:
Ukrainanıñ qıta qısmında yañıdan yaratılğan “Tavriya” Aqmescit futbol klubu, Ukraina futbol çempionatınıñ ekinci ligasınıñ on doquzıncı basamağında “Nikopol” taqımınen oynacaq.
“Tavriya”nıñ resmiy saytında bildirilgeni kibi, matç aprelniñ 18-inde, cumaaqşamı künü saat 17:00-da keçirilecek.
“Elbette ki, ğalebege azırlanamız. Eki matçımız endi oldı: “Real Farma”nen oyunda eki aldıq, amma “Mir”ge qarşı da ğalebe ister edik. Biz, futbol adetince, soñki daqqalarda qaçırdıq. Bunıñ içün ğalip çıqıp, üçni almağa isteymiz, balalar azırlana”, - dep aytıp berdi Qırım.Aqiqatqa “Tavriya”nıñ futbolcısı Yevğen Sokolan.
2014 senesiniñ soñunda Futbol birleşmeleriniñ Avropa Birligi, Qırım klublarına Rusiye çempionatında iştirak etmege yasaqladı. UEFA yardımınen 2015 senesi Qırım futbol birligi yaratıldı.


text:
Bunı Qırımdan Ukraina halq deputatı Lev Mirimskiyniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Deputatla qabul etken qararğa köre, Şimal-Qırım kanalınıñ semereli iş teminlevi qayd etile.
Bundan ğayrı, halq deputatınıñ matbuat hızmeti bildire ki, Milliy havfsızlıq ve mudafaa komiteti Ukraina ükümetine muracaat azırlay. Vesiqada qısqa müddet içinde Qırımnıñ suv teminlevinen bağlı meselelerniñ al etilmesi boyunca devletlerara derecede bir sıra tedbirler azırlanması mevcut.
«Komitet toplaşuvında bunıñ kibi qararlarnıñ qabul etilmesi – yarımadanı suvnen temin etüv vaziyetiniñ al etilmesinde birinci adımdır. Qırımlılar Ukraina Qırımnı adamsız ve boş qaldırmağa istemegenini, oña qol tutmaq niyeti bar olğanını is etmek kerekler. Çünki Qırım suv içün para tölemege ve Ukrainanen añlaşma tizmege azır», – dep tekrarlay Mirimskiyniñ aytqanlarını onıñ matbuat hızmeti.
Bu mesele boyunca soñki qararnı Ukraina Yuqarı Radasınıñ qurucılıq, şeer qurucılığı ve mesken-kommunal hocalıq ve regional siyaset Komiteti qabul etecek.
Qırım işğalinen soñ yarımadanıñ bazı şeerlerinde suv teminlevinen bağlı bir sıra problemler peyda oldı. Ukraina suv resursları Devlet agentligi borclar ve suvnı qanunsız alda aluv aqqında bir qaç ay evelsi bildirgen edi.
Lâkin içilgen suv teminlevi ve köy hocalıq topraqlarını suvaruv, em de 2013 senesi içün Şimal-Qırım kanalınıñ 1,7 mln grivna miqdarında borc ödemesi boyunca bir de bir añlaşma munasebetleri qurulmadı.
İyün başında «Devlet şurasınıñ» suv teminlevi işçi gruppasınıñ reberi Edip Gafarov Qırım «ükümeti» Ukrainadan Şimal-Qırım kanalından berilgen Dnepr suvı içün ödevni arttırmağa azır olğanını bildirgen edi.
Bir kubometr suv fiyatı 0,6 kapikten 40 kapikke qadar ya da 1,2 rublege qadar artması mümkün.


text:
Bunı matbuat-konferentsiyada Rusiye Federal köçüv hızmetiniñ baş muavini Sergiy Kalüjnıy bildirdi.
Onıñ bergen malümatına köre, sakinlerni 19 noqtada qabul eteler. Amma şu künleri qabul noqtalarınıñ sayısını arttırmağa planlaştıralar. O şunı da qayd etti ki, 2015 senesi yanvar ayına qadar Qırım sakinlerinden rusiye pasportlarını resmiyleştirmek içün bergi alınmaycaq. Böyleliknen, vesiqalarnıñ berüvi qolaylaştırıla.
«Birinci künleri vesiqalarnı elde etmege istegenlerniñ sayısı ğayet çoqtır, ve, elbette, nevbetler peyda ola», – qayd etti Rusiye fedaral köçüv hızmetiniñ baş muavini Sergiy Kalüjnıy.
Qırımda aqiqaten rusiye pasportlarınıñ elde etilüvinen bağlı büyük bir aleket üküm süre. Vesiqalarğa arizalarnı bermek içün insanlar gece-kündüz nevbette turalar.


text:
Donetsk Xalıq Cömhüriäte
Donetsk Xalıq Cömhüriäte, DXC (rusça ДoHéцkaя HapóдHaя pecпýблиka, ukrainça ДoHeцbka HapoдHa Pecпyблika) - 2014 yılnıñ aprelendä Ukraina territoriäsendä Urıs yazı näticäsendä kilep çıqqan tanılmağan däwlät.
24 iyündä DXC häm LXC Yañarusiä digän Xalıq Cömhüriätlär konfederativ Berlegenä berläşä. 27 iyündä öleşçä tanılğan däwlät Könyaq Osetiä DXC bäysez däwlät bularaq tanıdı.
Köräş tarixı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Donetsk Xalıq Cömhüriäte Kiev belän konstruktiv dialog bulmawı säbäple federatsiäläşterü tarafdarları tarafınnan iğlan itelgän. Yevromäydan näticäsendä Kievta kilgän xäkimiät Donetsk Xalıq Cömhüriäten "separatist terroristik oyışması" bularaq taswirlıy.
13 aprelgä qädär Donetsk Xalıq Cömhüriäte böten Donetsk ölkäse östendä üz kontrolen urnaştırdı.
DXC ğäskäre yullarda blok-postlar urnaştıra.
20 apreldä Slavänsk şähäre yanında "Uñ bülek" häm DXC opolçeniese arasında qorallı bäreleş näticäsendä 5 keşe wafat bulğan.
30 apreldä Rada bilgelägän Ukraina prezidentı wazifaların waqıtlı başqaruçı Aleksandr Turçinov Ukraina xökümäte Donetsk Xalıq Cömhüriäte östendä kontrolen yuğaltqanın tanıdı [1].
2-4 mayda Kievta kilgän xakimiätkä buysınğan ğäskärläre häm Donetsk Xalıq Cömhüriäte arasında qorallı qarşılıq arta, ike höcüm itkän boralaq DXC tarafınnan yuq itelä.
2014 yılnıñ 11 mayında Donetsk Xalıq Cömhüriäte üzbilgelänüe turında referendum ütkärelä.
Referendum[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
2014 yılnıñ 11 mayında ütkärelgän Donetsk Xalıq Cömhüriäte üzbilgelänüe turında referendum näticäsendä saylawçılar 89 %ı Donetsk Xalıq Cömhüriäte däwlät bäysezlegen yaqlağan.
Referendum näticäläre nigezendä 2014 yılnıñ 12 mayında Donetsk Xalıq Cömhüriäte däwlät suverenitetın iğlan itä.
Suğış[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
26 mayda Kiev üzäk xäkimiäte DXC häm LXC-nä qarşı suğış xäräkätläre (ATO) başlıy. Suğış waqıtında küp kenä xärbi bulmağan watandaşlar häläk bula.
1 sentäberdä Minsk şähärendä "Minsk kileşüe" imzalanğannan soñ, aktiv suğış xäräkätläre waqıtlıça tämamlana.
Saylawlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
DXC häm LXCdä Ukraina Yuğarı Radasına saylawlar uzmıy, ä 2 noyäberdä üzeneñ saylawları ütkärelä.
Saylawlarda premyer Aleksandr Zaxarçenko (1976—2018) Cömhüriät başlığı bulıp saylana (765 meñ tawış), Xalıq Şurasında (parlament) "Donetsk Cömhüriäte" digän firqä östenlek ala.
Könbatış illäre saylawlarnı tanımıy, Rusiä Federatsiäse saylawlarnı "xörmät itä".[2]
Monı da qarağız[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Lugansk Xalıq Cömhüriäte
- Donetsk Xalıq Cömhüriäte üzbilgelänüe turında referendum
- Lugansk Xalıq Cömhüriäte üzbilgelänüe turında referendum
İskärmälär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ↑ http://lenta.ru/news/2014/04/30/turchinov/
- ↑ apxиB kүчepMәce, archived from the original on 2014-11-24, retrieved 2014-11-03


text:
Roskomnadzor içtimaiy ağlarnıñ, şu cümleden «Odnoklassniki» ve «VKontakte», elektron poçta, Agent.Mail.ru, ICQ qullanıcılarınıñ şahsiy mektüpleşüvlerni teftiş etecek. Bu kibi qararnı RF baş naziri Dmitriy Medvedev imzaladı. Qayd etilgeni kibi, bu kibi qarar Rusiye vatandaşlarınıñ aqlarını qoruycaq «terrorizmge qarşı» paket çerçivesinde qabul etildi, haber ete Rosbalt.
İşbu qararğa binayen, Roskomnadzorda şahsiy beyanatlarnı teftiş etmege aqqı peyda ola. Bundan da ğayrı, haber tarqatqan teşkilâtçınıñ resurslarını talil etecek, qullanıcılarnıñ irişiminde olğan areketlerni qayd etecektir.
Şahsiy mektüpleşüvni yalıñız uquq qoruyıcı organlarınıñ soratuvı ile teftiş etmege mümkün olur. Bunıñ ile teşkerüv eki kere keçecek. Ekinci teşkerüv 60 künlik müddet içerisinde keçirilecek.
Evel İnsan aqları boyunca BMT Komiteti Rusiyeni «Qırım sakinleri içün söz ve informatsiya serbestligini temin etmege» çağırdı.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ Prezidenti Vladimir Putin mart 18 künü Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeriniñ cemaatçılığı ile körüşüvi neticesinde bir sıra avalelerni tasdıqladı. Bunıñ aqqında Kremlniñ resmiy saytında haber berile.
Hususan, “Rusiye Federatsiyasınıñ Akimiyetine Qırım Cumhuriyetiniñ Nazirler şurası ile işbirlikte, avesli müessiselerni davet eterek, Aqmescitteki Cuma caminiñ qurucılıq işlerini yekünlemek içün kerekli destek bermesi avale etilsin”, – aytıla Prezidentniñ buyurığında.
RF akimiyeti ve Qırım akimiyeti bu yılnıñ oktâbr 1 kününe qadar avaleniñ ömürge keçirilüvi aqqında esabat bermek kerekler. 2021 senesi, mart 18 künü olıp keçken körüşüvde Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov Putinge muracaat etip, Aqmescitteki Cuma caminiñ qurucılıq işlerini tezce yekünlemek meselesinde yardımcı olması içün ricada bulundı. Bundan da ğayrı, o, devlet reisini caminiñ açılışına davet etti.
“Davetiñiz içün sağ oluñız, kelmege tırışacam, iş cedvelimizge köre. Caminiñ açılışı – büyük bir vaqia, men kelmege areket etecem”, – degen edi Putin.
Mart ayında prezident Aqmescitteki Cuma caminiñ qurucılıq işleriniñ müddeti obyektiv sebeplerden deñişkeni aqqında haber etken edi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Rusiye mahkemesi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi, «Qırım birdemliginiñ» koordinatorı Server Mustafayevni mayısnıñ 15-ne qadar apiste qaldırdı. Bu aqta advokatı Lilâ Gemeci bildirdi.
«Mahkemede imayeniñ müvekkilimniñ nezaret altında tutuluvı mümkün olmağanına dair delilleri seslendirildi. Qayd etildi ki, Dünya sağlıq teşkilâtınıñ COVID-19 koronavirusınen bağlı tevsiyelerine köre, telüke gruppası ayrı şaraitlerde tutulmalı. Keskin nefes virus yuqunçı olğan ve martnıñ 3-nden berli sıcağı olğan Serverge koronavirus testi yapıldı, amma diagnozı qoyulmadı, bu telükeli gruppağa kire», – dedi Gemeci.
Martnıñ 23-nde Ukraina Tış işler nazirligi, siyasiy mabüs Ukraina vatandaşı Server Mustafayevniñ Rusiye tarafından kerekli tibbiy tedqiqler ve tedaviylevnen temin etilmegenine qarşı narazılıq bildirdi. Rusiye tarafı buña şimdilik cevap bermedi.
Daa evel «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Mustafayevniñ sağlıq vaziyeti fenalaştı, dep haber etildi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ bildirgenine köre, Mustafayev oña tibbiy yardım kösterilmesi ve koronavirus talili alınmasını rica ete.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Server Mustafayev Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ oturışuvına yüksek sıcaq ve öksüriknen ketirildi. Advokat Aleksey Ladinniñ aytqanına köre, qırımlı esnas başlanmasını yatıp bekledi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ bildirgenine köre, Mustafayev tibbiy yardım kösterilmesi ve koronavirus taliliniñ yapılması aqqında rica ete.
Amnesty International halqara aq qorçalayıcı teşkilâtı, Rusiyeniñ Cenübiy arbiy okrugınıñ arbiy prokurorı Sergey Kolomiyetske mektüp yazıp, Server Mustafayevge tibbiy yardım kösterilüvi, bütün qabaatlavlarnıñ lâğu etilüvi ve onıñ azat etilüvi aqqında rica etmege çağırdı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba emin ki, Qırımnı işğalden qurtaruv meselesi Donbasnen bağlı «Minsk muzakerelerinden» ayrı baqılmalı.
Bu aqta o, Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüsında ayttı.
«Şimdi Minsk formatına Qırım meselesini de kirsetmek, kerçekten, em Qırım, em Donbasnı blok etmektir. Şimdi olğan kerçeklerge baqmalı. Em Tış işler nazirligi, em Prezident ofisinde – bütün seviyelerde – Qırım meselesiniñ kün tertibinde prioritetli qalması içün çalışamız, emin oluñız», – dedi Kuleba.
Onıñ bildirgenine köre, al-azırda Ukraina «faal Qırım meselesini halqara muzakerelerde yañıdan başlattı».
«Onı pek faal köteremiz, ortaqlarımıznen bağ quramız. Yani olarnı nevbetteki adımlarğa azırlaymız», – dep qoştı Ukraina naziri.
Fevralniñ 27-nde Yuqarı Radada «Ses» fraktsiyasınıñ yolbaşçısı Serğiy Rahmanin «Donbas ve Qırımnı işğalden qurtaruv planını» taqdim etti – «Ses» deputatlarınıñ fikirince, bu «Ukraina şartlarınen barışıqqa ketirecek» Minsk añlaşmalarınıñ alternativasıdır.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımnı işğalden qurtaruv strategiyasını azırlay. Şimdilik anca leyha şeklinde, qarama variantı bar, amma Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası, ükümet ve Prezident ofisiniñ teşebbüsleri sayesinde kenişletilecektir.
Kyivdeki soñki matbuat konferentsiyasında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina işğal etilgen topraqlarını, hususan Qırımnı kontroline qaytaruvdan vazgeçmey, dep işandırdı.
Baş nazir muavini – Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya naziri Oleksiy Reznikov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında Ukraina akimiyeti Qırımnıñ işğalden qurtarıluvınen bağlı muzakereler içün halqara meydançıqnı qurmağa istey, dep qayd etti. Amma onıñ ne vaqıt ve nasıl bir formatta olacağını tahmin etip olamay.


text:
Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev Rusiye prezidentiniñ ilân etken Rusiye anayasasınıñ deñişmeleri sebebinden istifağa çıqa. Bu aqta Medvedev prezident Vladimir Putinniñ nazirler şurasınen keçirgen körüşüv vaqtında bildirdi.
«Bu deñişmeler qabul etilgende, bu, büyük ihtimalnen, muzakereden soñ olacaq, tek bir sıra anayasa maddelerinde ciddiy deñişmeler olmaycaq, akimiyetniñ balansı umumen deñişecek, icra, qanun çıqarıcı, mahkeme akimiyeti deñişecek», – dep ayttı baş nazir.
Medvedevniñ bildirgenine köre, «bu köntekstte añlaşıla ki, bizler, Rusiye ükümeti olaraq, memleketimizniñ prezidentine bu şaraitlerde bütün kerekli qararlarnı almasına imkân bermelimiz, Rusiye Anayasasınıñ 117-nci maddesine köre Rusiye ükümetiniñ şimdiki erkânı istifağa ariza berse, doğru olur, dep tüşünem».
Putin, Medvedevge yapqan işi içün teşekkürler bildirdi.
«Er şey yapmağa imkân olmadı, amma er şey er vaqıt bütünley yapılmay», – dep qoştı Putin.
Rusiye prezidenti Telükesizlik şurası reisiniñ muavini yañı vazifesini kirsetmek ve bu vazifege Medvedevni tayinlemek niyeti aqqında bildirdi.
Putin, ükümet azalarından yañı nazirler şurası şekillendirilgenine qadar vazifelerini yapmasını rica etti.
Medvedev 2012 senesi mayısnıñ 8-nden berli Rusiye baş naziri edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Yañı saylanğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy aprelniñ 29-nda saba qorantasınen beraber Güvercinlik mahallesindeki (Bodrum, Türkiye – QA) beş yıldızlı musafirhaneden çıqıp, Ukrainağa Turkish Airlines ava şirketiniñ uçaq seferinen qayttı, dep bildire Anadolu haber agentligi.
Berilgen malümatqa köre, Zelenskıy tatil vaqtında yanında olğan Türkiye vatandaşlarınıñ qolunı sıqtı.
Daa soñra siyasetçi Milas-Bodrum ava limanına yol aldı, VIP terminalda onı Muğla valisi Esengül Civelek ve Milas kaymakamı Eren Arslan ozğardılar.
Zelenskıy Türkiyeden Ukrainağa Turkish Airlines ava şirketiniñ seferinen qayttı.
Agentlikniñ malümatına köre, yañı saylanğan Ukraina prezidenti Bodrum restoranlarından birinde qorantasınen beraber üyle yemegini aşadı.
«Zelenskıy restoran hadimlerinen şaqalaştı ve atta aşçınıñ yerini alıp, et qavurdı», – dep aytıla haberde.
Volodımır Zelenskıy Türkiyeniñ Bodrum şeerine balalarnen beraber «Veselo» («Şeñ» – QA) festivaline ketkenini Facebook saifesinde yazğan edi.
Merkeziy saylav komissiyasınıñ ilk malümatına köre, Ukraina prezidenti saylavlarında ğalebe qazanğan Zelenskıy iyünniñ 1-ne qadar Ukraina prezidenti vazifesine başlamalı.


text:
Noyabr 5-de Kyivde Qırımtatar kitabeti ve medeniyeti künü munasebetinen ukrain ve qırımtatar halqlarınıñ munasebetlerine dair tarihiy sanalaştırma kösterilecektir. Bunı Ukraina haber siyaseti nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Nazirlik qayd ete ki, 2016 senesi noyabr 5-de İvan Franko adına Milliy akademik drama teatrinde (Sergey Dançenko adına sana) Qırımtatar kitabeti ve medeniyetine bağışlanğan «Bir yol» adlı sanalaştırma olacaq.
«Maqsat – ukrain ve qırımtatarlarnıñ umumiy ğayeleri ve qıymetleri oğrunda küreşte olarnıñ birleşmesi müim olğanını qayd etmektir», – dep qayd ete aktsiya teşkilâtçıları.
Ukrain nazirliginiñ matbuat hızmeti qayd etkenine köre, sanalaştırmağa Ukraina baş naziri, nazirler, halq deputatları, Meclis vekilleri ve cemaat faalleri davet etildi.
«Teatr oyuncıları vesiqalı videolar, cemaat erbapları, ekspert, siyasetçi ve tarihçılarnıñ intervyüları esasında ukrain ve qırımtatar halqlarınıñ tarihiy munasebetlerini aks ettirecekler», – dep qayd ete nazirlik.
Nazirlik ilâve ete ki, sanalaştırmada ukrain ve qırımtatarlarnıñ işbirligi vaqıtlarınen beraber duşmanlıq sanaları da bar.


text:
Ukraina, evelleri kibi, işğal etilgen Qırımda yolculıqlarnıñ havfsızlığını teminlep olamay, çünki demir yol naqliyat qurulışını kontrol etmey. Bundan sebep qıtaiy Ukraina ve işğal etilgel Qırım arasında demir yol alâqasını ğayırdan qurmaq meselesi daa muzakere etilmey. Bunu Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Dnepr boyu Ukraina demir yollarnıñ filial temsilcisi İrina Kozlova bildirdi.
«Yollar, kontakt ağları nasıl vaziyette olğanlarını biz bilmeymiz. Novoalekseyevka-Canköy yolunıñ sıñırdaki qısımında. Buña köre, biz böyle yolculıqlar tehnikiy ceetten yapıla bileceklerini aytıp olamaymız», – qayd etti o.
2014 senesi dekabr ayında Ukraina yarımada ile transport alâqalarını üzdi. Qırım işğalinden sebep yolcularnıñ havfsızlığını teminlemek içün «Ukrzaliznıtsâ» trenlerniñ Novoalekseyevka ve Hersonğa qadar qatnaycağını ilân etti. Bundan ğayrı, 2014 senesi dekabr 26-dan itibaren Ukrainanıñ esas qısmı ve Qırım arasında bir de bir yükni demir yol naqliyatı vastasınen taşımaq yasaq etile.
Qırım 2014 sesesi Rusiye tarafından işğal etilgen soñ «Ukrzaliznıtsâ» teşkilâtına ait olğan Dnepr boyu demiy yollarınıñ yarımadada yerleşken Qırım müdirligi esasında «Qırım demir yolu» müessisesi açılğan edi. 2015 senesi dekabrde bu müessise Rusiye mülkiyetine, demir yol naqliyatınıñ agentligi (Rosjeldor) idaresine teslim etildi. 2016 senesi yanvar ayında o FDUT «Qırım demir yolları» teşkilâtına çevirildi.


text:
Bunı Rusiye Federatsiyası regional inkişafı nazir muavini Serğiy Nazarov Aqyardaki toplaşuvda ayttı, dep bildire Aqyar şeer devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
«Bizim esas maqsadımız Qırım ve Aqyarnıñ 2020 senesine qadar Federal inkişaf programmasınıñ azırlanması olmaq kerek. Mında Qırım federal bölgesiniñ yatırım leyhaları, içtimaiy-iqtisadiy inkişaf programmaları köz ögüne alınmaq kerek», – dep ayttı Serğiy Nazarov.
O, yerli memurlarğa muracaatta bulunıp, iyülniñ 1-ne qadar Rusiye Federatsiyası ükümetiniñ Federal programmasına kirsetilecek tekliflerini bildirmege teklif etti.
«İşimizniñ müim bir tarafı Aqyar ve Qırım inkişafınıñ baş planı ve regionda milletlerara munasebetler sistemasına esaslanıp, territorial planlaştıruv vesiqalarını şekillendirüv olmaq kerek», – dep qayd etti Nazarov.


text:
Ukraina misali mustaqillik oğrunda küreşniñ qıymetini bilgen amerikalılarğa ilham bere. Bunı AQŞ Mustaqillik Künü munasebeti ile keçirilgen tedbirde AQŞ Ukrainadaki elçisi Geoffrey Pyatt bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Demokratiyañıznı qorçalap, dünyağa ilham beresiñiz», – dedi diplomat.
«Amerikalı zenaatdaşlarımnıñ adından aytqanımnı tüşünem. Ukrainlilerniñ bu soñki altı ay devamında köstergen cesürlik ve cüratı bizni ayrette qaldıra», – dedi Pyatt.
O, Ukrainadaki şimdiki adiselerini 238 yıl evelsi olğan AQŞ mustaqillik oğrunda küreşi ile qıyasladı. AQŞ elçisi şunı da qayd etti ki, AQŞ Ukrainağa «iqtisadiy ve demokratik kelecegi»niñ qıdıruvında qol tuta.
Mustaqillik künü – AQŞ devlet bayramı. Er sene iyül 4-de qayd etile ve raatlıq künü olaraq sayıla.


text:
Qırım ve qara deñizde ardı-sıra yapqan cenklerden soñra, İstambul ve Aq deñizdeki boğazlarnı zapt etecek olğan Rusiye imperatorlığı 1783 senesi o vaqıtqa köre ileri ketken Qırım hanlığını yoq etip, Qırımnı işğal etti. İşte bu, Qırım ve qırımtatarlarnıñ arasındaki bağnı üzgen birinci adım oldı.
Sözde «kendi ve mirasçıları adından yerlilerniñ ibadethanelerini, dinlerini saqlap, canlarını qorçalamağa…» vade etip te, amelde ise, Qırım işğaliniñ ilk 160 yılı devamında Rusiye imperatorlığı qırımtatarlarnıñ ekseriyeti icret etkenine irişti. Bütün halqnı sıqıştırıp, kelişmegen yetekçilerni repressiyalarğa oğratıp, 1944 senesi, 70 yıl evelsi er qırımtatarını Qırımdan sürgün etti.
Ğurbetlikte genotsid
Belli qırımtatar tarihçısı Gülnara Bekirovanıñ malümatına köre, «Yat iklim, yemekniñ yetişmemezligi, evsiz-barqsız yaşayış, iyün 1944 senesi yañı mekânlarğa kelip tüşken qırımtatarlar arasında sıtma ve içek hastalıqları tarqap başladı. NKVDniñ gizli malümatına binaen, 1944 senesi noyabr ayına qadar Özbekistanda hastalıq ve yoqsızlıqlardan 10 105 qırımtatarı elâk oldı, yani kelgenlerniñ 7% edi. Sürgünlikniñ ise, tek yarım yılı edi.
Qırımdan köçürilgenler arasında ölüm seviyesi ğayet yüksek edi – hususan ilk yılları. Sovet Özbekistandaki NKVDniñ köçürilgenlerniñ işleri boyunca bölükniñ bergen malümatına köre, «1944 senesiniñ 6 ayı içinde 16 052 adam öldi (10,6%), 1945 senesi ise daa – 13 183 (9,8%) insan keçindi». Böyleliknen, sürgünlikniñ bir buçuq yılı devamında 30 000 qırımtatarı yoq oldı, bu ise, köçürilgenlerniñ tahminen 20%-nı teşkil ete.
1960 seneleri qırımtatar milliy areketiniñ azaları, evden-evge yürip, ölgenlerniñ sayısını belgilediler, olarnıñ bildirgenine köre, sürgünlikte qırımtatarlanıñ 46,2% bu dünyanı terk etti. Erkeyekler ise, Qızıl ordusınıñ terkibinde cenkleşe ediler. Vatan qoruyıcıları qorantalarını ğurbetlite tapsalar, tapa ediler...». Bunıñ episi imperatorlıqnıñ, küç ile boysundırğan halqqa nisbeten genotsidniñ yekünleyici adımı edi.
XX asırnıñ ekinci yarısında Qırım seyahatçılar içün bile hucur körüne edi – etrafta er şey tatarlıqnı añdıra, tatarlar ise, yoqlar!
XX – nci asırnıñ soñunda imperatorlıq dağılğanınen ğurbetlikteki yaşayış ta yekünlendi. Sovet Birligi yoq olğan soñ, qırımtatarlar Vatanlarına qaytıp oldılar. Amma, yigirmi yıldan soñ, imperatorlıq özüne keldi ve yañı «imperator» kene de qırımtatarlarğa tek eiylikler yapmağa işandırıp, parça –parça etilgen devlet qısımlarını birleştirip, Qırım-Vatanlarını işğal etti, aqlarını yoq etti. Sürgünlikniñ 70 yıllığı munasebetinen ötkerilgen mitingni bile, «Kreml qulları» mahsus çıqarğan emir ile yasaqlap, qırımtatarlarğa toplaşıp, tuvğan topraqqa kelâlmay, ğurbetlikte ebediyen qalğanlarnı añmağa imkân bermedi.
Sürgünlik devam ete. Yañı dalğa
Qırımda Regionlar firqası üküm etken vaqıtta, siyasetçiler oynay-oynay – qırımtatarlarnıñ avdeti yekünledi, olar yerleşip, bahtlı yaşağanlarını isbat ete ediler. Yerleşüv ve abadanlaştıruv programmalarını qapatmaq kerek olğanını bildire ediler. Halqnıñ yañı nesili – sürgünlikke oğramadı ve onıñ qurbanı degil, dep Yuqarı Şurada Rusiye yaqlı deputatlar çıqışlar yaptılar. İmperatorlıq atta böyle usullarnen cinayetniñ izlerini silmege tırışa edi.
Qırımtatar sotsiologı Refik Qurtseitov olarğa bu kibi cevapnı berdi: «Qırımtatarlarnıñ yaş nesili de sürgünlik qurbanları sayıla. Olarnıñ ekseriyeti sürgünlik şaraitlerinde tilini coyıp, milliy an-aneleri esasında terbiyelenmedi. Millet yaşayışnıñ negizi olğan kendi milliy iqtisadiyatından marum qaldı. Tarihımız bam-başqa añlatıla, aqiqattan uzaq olğan qabaatlavlarnen rast kelemiz. Atta, yaşlar milliy bala bağçaları, mekteplerde terbiyelenmey. Bu sürgünlikniñ mirası degilmi, olar sürgünlik qurbanları degilmi?»
Rusiye Qırımnı 2014 senesi yañıdan işğal etken soñ, sürgülik şaraitleri küçleşti. Qırımtatarlarnıñ öz kelecegini belgilemek aqqı «Qırım halqına» berile. Sürgünlikniñ hatıra künü arfesinde, Rusiye prezidenti «keçmişniñ aqqı» ile «Vatan aqqını» adaştı, qırımtatarlarnıñ tamır halqı statusı aqqında söylegende, Qırımdaki yunanlar yarımadada daa eskiden yaşağanlarını bildirdi, faqat qırımtatarlar eskiden degil, asıl sakinleri olğanını unutqandır. Yunanlar Qırımda tamır halq olsa bile, Yunanistannıñ özünde olarnıñ statusı nasıl, aceba?
Qırımtatarlarnıñ menfaatları tek sözde qorçalana. «Qırım Cumhuriyetinde» üç devlet tili aqqında söz yürütile, amma, «Devlet Şurası» üstündeki tahtada tek rusça yazılar bar. Akimiyet organları terkibinde işandırılğaan 20% vazife yerine, yalıñız bir qaç dane namzet alındı. Qırımtatar halqı lideri ,Ukraina halq vekili, Nobel mukâfatına namzet olaraq kösterilgen Mustafa Cemilev ile, işğalcilerden qorqıp, qaçqan biñlerce qırımtatarlar kene de sürgünlikke oğrağanlarını aytmağa mümkün. Rusiye prezidentiniñ aqlanuv aqqında emirinde soñki nevbette qayd etilyegn qırımtatarlarnıñ vaziyetini deñiştirmedi: uquq tarafından olar ta 1989 senesi Sovet birliginiñ Yuqarı Şurası deklaratsiyası ve 1991 senesi mart 7 künü çıqqan buyurığınen aqlanğan ediler. Rusiye prezidenti devletniñ tarihını çoq bilmegeni körünip tura.
Qırımnıñ yañı «akimiyeti» bergen vadeleri boş olğanını yarımadada er kes añlay. Tanış bir mühbir tarif etti: Qırım işğalinden biraz vaqıt keçken soñ, qomşusı yanına kelip, sizni ne vaqıt sürgün etecekleri daa bellli degilmi, sizniñ eviñizde yaşar edim, dep ayttı.
Şimdi ise ise, «23 yıl devamında Ukraina qırımtatarlar içün iç bir şey yapmağanını» bildirgende, abadanlaştıruv Devlet programmasını devam ettirgeni, vatandaşlıq serbestligi ve aqlarnı teminlevinen beraber, Ukraina qırımtatarlarğa sürgünlik iç bir vaqıt tekrarlanmaycağını kefil etti. Bugünki künde ise, qırımtatarlar kene de, sürgünlik havfı altında yaşaylar. Ayat şunı köstere ki, Moskva 1944 senesiniñ cinayetini tekrarlamağa azır.
Mustafa Cemilevniñ aytqanına köre, Moskva qırımtatarlarnı sıqıştırıp, yavaş-yavaş Vatanlarını terk etmege mecbur etecek. Aqlarınıñ bozuluvı, menfatlarınıñ közge alınmaması, inkişafnıñ sıñırlatuvı yerlilerni diger mekânlarda, hususan Ukrainada daa baht qıdırmağa teşviq eter. Jurnalist, «Kogda mı vernemsâ» şiiriniñ müellifi Lilâ Bucurova qayd etkenine köre, qırım akimiyeti insaniyetlik imtianından keçmey, aqiqiy yüzüni kösterdi.
Künlerde Mustafa Cemilev, ileride qırımtatar halqınıñ daa bir bayramı – Qırımnıñ azat etüv künü peyda olacağını bildirdi. «İmperatorlıqnıñ qurucısı» şanını qazanacaq olğan Rusiye prezidenti, imperatorlıqlar ebediy olmağanını bilmeydir.
Oles Çeremşina, qırımlı közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ PACE eyyetiniñ reberi Mariya Mezentsevanıñ bildirgenine köre, o, Avropa Şurası baş kâtibi Marija Pejčinović Burićten Ukraina tarafınıñ Qırımda qırımtatarlarnıñ Rusiye quvetçileri tarafından taqip etilüvinen bergen muracaatına cevap aldı.
Mezentsevanıñ malümatına köre, AŞ baş kâtibi «Ukraina topraq bütünligi ve suverenitetine qoltutqanını tasdıqlay».
«O, işğal etilgen Qırımdaki insan aqları vaziyetine dair maruzası içün mektübimde tarif etilgenlerge emiyet bere. AŞ baş kâtibiniñ mandatına baqılsa, bu müim bir signal, çünki onıñ er yıllıq maruzası Avropa Şurasınıñ insan aqlarını qoruv saası siyasetinen bağlı uquqiy qatnı şekillendire. Mevzu esabatqa kirecek degen cevap aldıq», – dep yazdı Mezentseva Facebookta.
Onıñ hatırlatqanına köre, böyle mektüpler Avropa Şurası insan aqları komissarı Dunja Mijatović ve PACE reisi Rik Daemsqa da yollanıldı.
Daa evel berilgen malümatqa köre, sentâbrniñ 27-nden 30-na qadar Strasbourgda keçirilecek Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ küz sessiyasına «Qırımda tamır halqlarnıñ Rusiye tarafından siyasiy taqip etilüvi» aqqında meseleniñ muzakere etilmesi içün muracaat keldi.
Avropa Şurası Parlament assambleyası iyünniñ 23-nde Rusiye işğal etken Qırımda qırımtatarlarnıñ aqları aqqında qararnı qabul etti.
Rusiye Devlet dumasınıñ halqara işler komitetiniñ reisi Leonid Slutskiy Rusiye PACEniñ bu qararını yerine ketirmeycek, dep bildirdi.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Törek xärbiläre 36 säğat' êçendä Äfğanstannan çığaçaq
Alar kiçä kiç êvakuaśiyälänä başladı
Törkiyä ilbaşı süzçese İbrahim Kalın törek xärbiläreneñ Äfğanstannan çığu prośessınıñ bügen yäisä irtägä tögällänäçägen belderde. Ul ber telekanalda könüzäk mäs’älälärgä qağılışlı sorawlarğa cawap birde.
Kalın 2001nçe yıldan birle Äfğanstanda xezmät itüçe Törkiyä ğaskärläreneñ töbäktän kiçä kiç êvakuaśiyälänä başlanuın häm operaśiyäneñ 36 säğat’ êçendä tögällänäçägen citkerde.
“Ğaskärlärebez çıqqannan soñ da bez anda aêroportnı êşlätüne däwam itä alabız. Monıñ belän bäyle söyläşülär bara,”-dide ul. Süzçe äytüençä, Taliban belän küzläw oyışmaları häm tışqı êşlär ministrlığı däräcäsendä dialog alıp barıla.
“Migraśiyä bulmasın öçen diplomatik söyläşülärne däwam itäbez. Yaña möhacir dulqının buldırmaw öçen regiondağı illär häm xalıqara cämäğat’çelekneñ tağın da kübräk cawaplılıq aluı kiräk. Törkiyä migraśiyä mäs’äläsendä üz öleşen artığı belän kertte. Qanunlı bulmağan qaçaqlar öçen yaña çaralar kürdek. Törkiyä berkemneñ dä migrant ambarı tügel. İran belän qanunsız migraśiyägä çik quyu öçen daimi söyläşülär alıp barıla,”-dide İbrahim Kalın.
Bäyläneşle xäbärlär
Azärbaycan häm Gruziya wäkillekläre Törkiyä parlamentında qabul itelde
Törkiyä, Azärbaycan häm Gruziya öç yaqlı tışqı êşlär komissiyası cıyılışında wäkilleklärara söyläşülär ütkärelde
Törkiyä Nigeriyädäge terror höcümen ğayepläde
Törkiyä tıışqı êşlär ministrlığı:" Höcümne kisken räweştä ğayeplibez. Nigeriya xalqı häm xökümäteneñ qayğısız urtaqlaşabız”


text:
Cuma künü, iyül 3-de, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Kiyevde İnsan aqları boyunca Avropa Şurasınıñ komissarı Nils Muižnieks ile körüşüvni keçirdi.
Çubarovnıñ aytqanı kibi, olar yarımadada yaşağan qırımtatarlarnıñ vaziyetini, aqlarına riayet etilmesini ve Qırımda halqara uquq qoruyıcılarnıñ çalışuv imkâniyetini muzakere ettiler.
Avropa Şurasınıñ komissarı Nils Muižnieks aprelde daa bir kere işğal etilgen Qırımğa barmaq niyeti aqqında bildirgen edi.
2014 senesi sentâbr ayında Nils Muižnieks, Qırım ziyaretinden soñ, yarımadada milliy azlıqlarğa, matbuat vastaları ve uquq qoruyıcılarğa basqı etilgeni aqta bildirgen edi.
Bu aqta bir sıra halqara teşkilâtlarnıñ azaları ep bildirmektedir, amma Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bu bildirüvlerni abartılğan dep tanıy.


text:
Rusiye nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi «devlet hainliginen» qabaatlanğan Qırım sakini İvan Yatskinge üküm çıqardı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Alla Hineviçniñ reisliginde qadılar kollegiyası İvan Yatskinni bir yıl sıñırlav ile 11 yıl sert apis cezasına mahküm etti.
Yatskin «devlet hainliginen» qabaatlandı (Rusiye ceza qanunnamesiniñ 275 maddesi – QA). Bu dava boyunca bütün mahkeme oturışları qapalı keçirildi, mahkeme, dava materiallarında devlet sırı olğanına atfı ete edi.
Qırımnıñ Curçı rayonınıñ Aybar (Voykovo) köyüniñ sakini İvan Yatskin 2019 yılda oktâbr 16-sında tutuldı. Bu dekabr ayında belli oldı.
Rusiye tahqiqatı, Yatskin Qırımda olıp, UMT ile işbirlik yaptı ve «Rusiyeniñ devlet sırı» olğan malümatnı olarğa bildirdi, dep ayta.
Qırım.Aqiqatnıñ Ukraina telükesizlik hızmetine yollağan muracaat cevabında İvan Yatskin UTH ile işbirligi yapmadı, dep aytıla.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi İvan Yatskinni siyasiy mabüs dep tanıdı.


text:
Aqmescit rayonınıñ Şumhay (Zareçnoye) köyünde ev yandı, yanğın neticesinde binanıñ damı çökti, zararlanğanlar yoq, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
Beyanatqa köre, yanğın tünevin oldı, ev sakinleri vaqtında binadan çıqıp yetiştiedi.
“Birinciden qurtarıcılar yerni teşkerip, gaz balonını evden çıqardı. Yanğından bir hane, aşhane, ayat zarar kördi ve bazı şahsiy eşya, savut-saba yanı. Damnıñ bir qısmı çökti”, - denile bildirmede.
Müessiseniñ haber etkenine köre, yanğın 50 metr kvadratnıqaplap aldı, sebepleri teşkerile.
Fevralniñ 5-inde Kezlevde (Yevpatoriya) çoq qatlı binada yanğın çıqqanından bir insan elâk oldı, 17 ev sakini tahliye etildi, olarnıñ arasında bir bala dep bildirile edi.


text:
Qırımda cumaertesi künü, mayısnıñ 30-nda, ava bozulması beklenile, dep bildirdi yerli Gidromettsentr.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Aqmescitte gece bazı yerlerde yağmur yağacaq; kündüz ara-sıra yağmur, boranlı yağmur yağacaq. Cenübiy-ğarbiy yel süratı saniyede 8-13 metr, bazı yerlerde saniyede 17 metr olacaq. Gece ava arareti 10…12°; kündüz 18…20° olacaq.
Aqyarda gece ve kündüz yağmur, boranlı yağmur yağacaq. Cenübiy-ğarbiy yel süratı saniyede 12-17 metr olacaq. Gece ava ararerti 11…13°, kündüz 17…19° olacaq.
Qırımnıñ cenübiy yalısında yağmur, boranlı yağmur yağacaq. Cenübiy-ğarbiy yel süratı saniyede 8-13 metr, ara-sıra 17 metr olacaq. Gece ava arareti 11…13°, kündüz 19…21° olacaq.
Keriçte yağmur, boranlı yağmur az yağacaq.
Cenübiy-ğarbiy yel saniyede 6-11 metr, ara-sıra 14 metr, kündüz saniyede 12-17 metr, ara-sıra 20 metr olacaq. Ava arareti gece 14…16°, kündüz 20…22° olacaq.


text:
1944 yılı mayıs 18-20-sinde NKVD-NKGB mahsus operatsiyasınen, Qırımdan Orta Asiya, Sibir ve Uralğa bütün qırımtatarlar sürgün etildi (resmiy malünatqa köre - 194 111 adam). 2004-2011 yılları Qurultaynıñ Mahsus komissiyası «Unutma» aktsiyasını keçire edi, o vaqıt sürgünlikni başından keçirgenlerniñ qararnen 950 hatırasını topladılar. Qırım.Aqiqat, o arhivlerden hatıravlarnı derc ete.
Men, Venera Ametova, qırımtatarım, 1937 senesi Qırım ASSRnıñ Bağçasaray şeerinde (Yujnaya soqağı, 52) dünyağa keldim.
Men, SSSR-niñ Stalin rejimi, 1944 yılda yapqan qırımtatar haqlınıñ tamamı ile sürgünliginiñ şaatı olam.
1944 yılı mayıs 18-inde NKVD mahsus operatsiyasınen, men ve qorantam: anam Ayşe Abduramanova (1905 yılı doğma), men, Venera Ametova, ve Bağçasarayda, em de Qırımnıñ başqa köşelerinde yaşağan vatandaşlarımız, zorbalıqnen vatandan sürgün etildi. O vaqıt men 7 yaşında edi, bizim JEK kvartiramız bar edi.
1939 senesi ağam Asan İsmailovnı (1920 yılı doğma) Qırıl orduğa çağırdılar, o, cenkten qaytmadı. 1941 senesi babam Amet Aliyevni (1909 yılı doğma) cebege çağırdılar, o da cenkten qaytmadı, anamnen ekimizni ise, köpeknen küçelekni kibi, quvdılar.
Anam şaşmaladı, ağlap başladı, men de onen beraber, o, öyle alda keregi kibi azırlanıp da olamadı
1944 senesi mayıs 18-inde gece anamnen biz qapı qattı qaqılğanından uyandıq. Anam açtı, tüfeknen eki asker kirip, 10 daqqada azırlanmağa buyurdılar. Anam şaşmaladı, ağlap başladı, men de onen beraber, o, öyle alda keregi kibi azırlanıp da olamadı. Em de o qadar qısqa vaqıtta ne añlarsıñ: bir yastıq, bir yorğan, urba cemidanını ve 7-8 kilogramm mısırboğdaynı aldıq, savuttan - ufaq qazançıq, çanaq, qaşıq, bu qadar.
Tüfekli askerler epimizni vokzalğa alıp ketti. Hatırlayım, anda episi ağlay ve qıçıra ediler, ömürlik unutılmaycaq deşetni kördim. Çoq bekledik, soñ ise bizni mal vagomlarına yüklediler ve alıp kettiler.
Poyezd toqtalğanda, anam er kes kibi suv qıdırmağa çapa edi, ve, yetiştirse, ateş yaqıp, qazan qapağında ufaq pite pişire edi
Poyezd köçkende, epimizni yahşı etip qaqıta edi, bütün yol bundan horlandıq. Bir sefer vagonımızda bundan yuqarı qat tüşip, adamlarnı bastı. Eki bala can bergen edi. Vagonda ne kenef, ne suv, ne aş, ne ilâclar bar edi. Bizge bir şey bergenlerini hatırlamayım. Poyezd toqtalğanda, anam er kes kibi suv qıdırmağa çapa edi, ve, yetiştirse, ateş yaqıp, qazan qapağında ufaq pite pişire edi, kimerde poyezdniñ artından qalmamaq içün, daa pişmegen soyunı ketire edi. Bitler ise bizni aşap qoydı, anam meni vagondan çıqarıp, bit ve sirkenen tolu saçımnı qırqqan edi.
Böyleliknen, bir ayğa yaqın yolda edik, soñ bizni Özbekistanğa, Samarqand vilâyetiniñ Cambay rayonına ketirdiler. Köy artında poyezdden çıqardılar ve tışarıda geceni keçirmege qaldırdılar. Adamlar, yarıq olğance, quru ot, çalılarnı qoparıp, töşeklerni azırlamağa aşıqtı. Çirki ve örümçekler pek tişley edi. Özbekistanda ilk gecemiz böyle edi.
Bir yerge çıqmağa ruhset bermey ediler, komendant rejimini bozsañ, mahkemesiz 25 yılğa oturta ediler
Üylege yaqın balaban köpçekli bir araba keldi ve bizni qışlaqqa alıp kettiler. Anda anamnen ekimizge ufaq bir kümes berdiler, saba ise pamuq tarlasına işke aydadılar, anam çalışa edi, men onıñ artından yüre edim. Aqşam qaytsaq - şeylerimiz yoq, hırsızladılar. Allaha şükür, mısırboğdayımız qaldı, anam onı ufatıp, çanaqta pasta pişirdi.
Bütün vatandaşlarımız kibi, anam er ay komendaturağa barıp, imza qoya edi. Birinci yılları soylarımız qayda olğanını bilmey edik, qıdırmağa da çare yoq edi. Bir yerge çıqmağa ruhset bermey ediler, komendant rejimini bozsañ, mahkemesiz 25 yılğa oturta ediler.
Biz yaşağan yerde tibbiy yardım yoq edi, adamlar hastalanıp öle edi. Kimseni tedaviylemey ediler, öz başına qaldırdılar. Halq qoranta-qoranta ölip kete edi. Bizim Cambay rayonımızda adamlarnıñ aman-aman 50%-i can berdi.
Endi yenegi yıl qışlaqtan rayon merkezine köçtik. Bizge soyumız Nariman ağa Devletov yardım etti. Onıñ eki balası bar edi - Yura ve İrina, şimdi qayda olğanlarını bilmeyim. Onıñ qadını tötâ Valâ edi. Başqa bir qorantanen beraber yaşap başladıq. Anam mektepke cıyıştırıcı olıp işke kirdi. Qışta cebeden bir yigit qayttı, o da mektepte qaravul olıp çalışıp başladı, özü ise hasta ve yaralı edi, yaşamağa yeri yoq edi. Bir sefer anam işke kelse, o ğarip açlıq ve suvuqtan buzlap qalğan.
Mektepte oquğanda, kimsenen davalaşmaq mümkün degil edi, birden "satqın" dep eriştire ediler. Mektepni bitirdim, tibbiyet oquv yurtuna oqumağa kirdim, onı bitirdim, feldşer oldım, çalışa edim. Oquşımnı devam etmege, ekim olmağa pek istey edim, 4 kere tibbiyet institutına kirmege tırıştım, amma, yazıq ki, ne qadar yahşı cevap berseñ de - "yaramay" baasını qoya ediler.
Halqıma tuvğan tilinde laf etmege yasaq ettiler ve, elbette ki, maqsatlarına iriştiler, şimdi aman-aman episi rusça laf ete
1958 yılğace tuvğan qırımtatar tilimde ne gazet, ne mecmua, ne televideniye, ne radio, ne de ders bar edi. Halqıma tuvğan tilinde laf etmege yasaq ettiler ve, elbette ki, maqsatlarına iriştiler, şimdi aman-aman episi rusça laf ete. Kimerleri ana tilini añlamay bile, ne qadar yazıq ki!
Bütün diniy ibadetlerni gizli yapa edik, oraza, namaz, dua, er şeyni gizley edik.
Vatan - Qırım - aqqında laf etmege de aqqımız yoq edi. Amma 1967 senesi halqımız bütün SSSRde yaşap olğanı aqqında emir çıqqanda, aqayımıznen birden Qırımğa aşıqtıq. Ne qadar quvanç ve ağrı közyaşları töküldi! Keldik, amma bizni kene itey ediler, bizni, evel de ana-babalarımıznı kibi, otuz yaşlarına kelgen adamlarnı kene itey ediler. Biz, Özbekistandan anda qaytmaq içün ketmedik, endi ne yapmalımız? Anapa şeerine kettik, anda stanitsa Anapskayada 11 yıl yaşadıq, soñ Nalçik şeerine köçtik.
Ve, niayet, 1990 senesinde, M.S. Gorbaçovnıñ sayesinde, Vatanğa qayttıq. Amma alâ daa qabul etilmedik, ana toprağımızğa aqqımıznı tanımadılar, kene beklemek... Amma men 72 yaşındam, bir teñ ve bahtlı olğanımıznı körerimmi - yoqmı bilmeyim. Elbet, nasıl olsa da, amma Ana-Vatanda yaşağanımızğa quvanam, amma bu quvanç tolu degil, ep bir canım ağıra.
(2009 yılı oktâbr 21-inde yazılğan hatıra)
Derc etmekke Elvedin Çubarov, Qırım tarihçısı, Qurultaynıñ qırımtatar halq genotsidini ögrengen mahsus komissiyasınıñ koordinatorı, azırladı


text:
Kreml tayin etken Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov yarımadada ealini cedvelge almaq içün azırlıq aqqında buyruqnı imzaladı.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ resmiy saytında derc etilgen vesiqada 2020 senesi yarımadada ealini cedvelge almaq içün azırlıq yapacaq komissiyanıñ qurulması aqqında aytıla.
Ealini cedvelge aluv boyunca komissiya erkânına Kreml kontrolindeki Qırım nazirleri, şeer ve rayonlarnıñ memuriyet yolbaşçıları, diger küç hızmetleriniñ vekilleri kirdi.
Bundan evel Qırımnıñ Rusiye akimiyeti 2014 senesi oktâbr ayında ealini cedvelge alğan edi. Şu sebepten Ukraina Rusiyege narazılıq bildirgen edi.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescitteki Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi iyünniñ 1-nde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde «qalabalıqlarnı teşkil etkeninde» qabaatlap, ğıyabiy üküm çıqardı. Mahkeme Çubarovnı altı yıl apis cezasına ve 200 biñ rublege üküm etti, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Çubarov Refat Abdurahmanoviçni altı yıl umumiy rejim koloniyasında qalmasına üküm etmek. Cezasını çeküv müddetini Rusiye Federatsiyasına ekstraditsiya etilgen vaqıttan esaplamaq», – dedi qadı.
Mahkeme qararına köre, Meclis reisi Rusiye Ceza kodeksiniñ 212 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden qabaatlı tanıldı, şu sebepten apis cezası berildi. Mahkeme, Çubarovnı Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden de qabaatlı tanıp, 200 biñ ruble para cezasını berdi ve «akimiyet vekilleriniñ vazifeleri, teşkiliy-emir etici, memuriy ve hocalıq vekâletlerinen bağlı vazifelerde 1 yıl bulunmağa» yasaqladı.
Mahkemede Çubarovğa 200 saat tüzetüv işleri belgilendi.
«200 biñ ruble para cezası ve 200 saat tüzetüv işleri mahkeme tarafından «Rusiye topraq bütünligini bozacaq areketlerge çağıruv» qabaatlavları sebebinden (Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1 maddesiniñ 1-inci ve 2-nci qısmı) berildi, lâkin bu maddeler qabaat olmaqtan çıqarıldı, şunıñ içün bu ceza yerine ketirilmeycek», – dep añlattı Qırım.Aqiqat mühbirine Çubarovnıñ tayinlengen advokatı Aleksandr Osokin.
Mayısnıñ 24-nde olıp keçken oturışuvda qabaatlav Çubarov içün 9 yıl apis cezası berilmesini istedi. Meclis reisi qabaatlav tarafınıñ talabını izaatlap, Qırımdaki «mahkeme» onıñ ayatına tesir etmeycek, dep ayttı.
2020 senesi martnıñ soñunda Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212-nci maddesiniñ 1-inci maddesine (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq areketlerge çağıruv) açıldı.
Bıltır iyülniñ 23-nde mahkemede Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy dava temelden baqılıp başlandı. Mahkeme vekilleri diñleyicilerni oturışuvğa ve mahkeme binasına kirsetmedi, dep bildirdi «Qırım esnası» teşebbüsiniñ faalleri.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, oña bu davada Çubarovnı qorçalamağa izin bermediler, çünki «menfaat zıddiyeti bar». O, bu qararnı şikâyet etmege niyetlene. Aqmescitte mahkeme advokat Polozovnıñ şikâyetini endi red etken edi.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı daa bir repressiya dalğasını başlattı».
Advokat Nikolay Polozov Rusiye tahqiqatçısınıñ onı işğal altındaki Qırımda Çubarovğa qarşı kene açılğan davada imayeden çetleştirmek niyeti aqqında bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açılğan davanen bağlı tahqiqat başlattı.


text:
Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya yarımadada 2014 senesi mart ayına qadar yapılğan öldürüvlerniñ taqiqatı keçirilgeni aqta bildirdi. Bunı RİA Novosti haber agentligi bildire.
«Taqiqat komiteti bütün işler boyunca faal çalışa, endi neticesi de bar. Bazı qabaatlı insanlar endi qıdıruvğa ilân etildi, çoqusı apiste buluna, amma bu er şey taqiqat komitetiniñ sayesinde yapıldı», – dedi Poklonskaya.
O şunı da dedi ki, 2013 senesi Kefe şeer başı Aleksandr Bartenevniñ öldürilüvi boyunca da taqiqat işleri keçe.
2014 senesi sentâbr ayında Ukraina Baş prokuraturası memleketniñ qıtaiy qısmında QMC prokuraturasını teşkil etti. Şimdilik başı – Vasiliy Sinçuk.


text:
Azatlıq Radiosı bildirgeni kibi, cedvelge Kiyev tarafından işten çıqarılğan mahsus hızmetlerniñ yolbaşçısı Petr Zima, öz başına tayinlengen Aqyarnıñ meri Aleksey Çalıy, Qırım «ükümet» yolbaşçsı muavini Rustam Temirgaliyev, Qırım parlamenti spikeriniñ mesleatçısı Yuriy Jerebtsov, «referendum»nıñ keçirilüvi boyunca komissiya reisi Mihail Malışev, bu kibi Aqyardaki komissiyanıñ yolbaşçısı Valeriy Medvedєv ve qırım Yuqarı Şurası sabıq vitse-spikeri Sergey Tserkovnıñ soy adları kirsetildi.
Bu kibi areketler, şimdiki vaqıtta separatistlerniñ qoluna keçken «Çernomorneftegaz» şirketine de tesir etecek.
Sanktsiyalar boyunca, yuqarıda añılğan şahıslarnıñ AQŞ-nıñ territoriyasında olğan er türlü aktivlerniñ toqtatılması belgelene. Em de, maliye tedbirlerniñ ötkerilüvi da yasaqlana.
Bundan evel, kirsetilgen yasaqlar Qırım Devlet Şurasınıñ yolbaşçısı Vladimir Konstantinov ve Qırım baş-naziri Sergey Aksenovnen bağlı edi.


text:
Kapadokiyädä rekord quydılar
Uzğan yıl älege ğacäyep cirlekkä härwaqıttağıdan kübräk turist kilgän
Tabiğat’, tarix häm mädäniyät turizmınıñ ähämiyätle üzäklärennän berse - Kapadokiyädäge muzey häm tarixi urınnarnı kilep kürgän turist sanı 2019nçı yılda rekord yasadı. Anda 3 million 834 meñnän artıq keşe kilgän.
Ğacäyep taw qıyaları belän qaplanğan üzänleklär, taşqa uyıp yasalğan monastır’lar, cir astı şähärläre belän tanılğan cirlek dön’yanıñ här poçmağınnan turistlarnı üzenä tartıp tora. Alar öçen hawa şarları turı häm bik küp başqa çaralar oyıştırıla.
Törkiyäneñ älege töbägendä uzğan yıl “altın yıl” bularaq bäyälände. Turist sanı aldağı yıl belän çağıştırğanda 30%qa, 2017nçe yıldan isä 73%qa artıq.
Nevşähär mädäniyät häm turizm idaräse mäğ’lümatlarına qarağanda, iñ uñdırışlı ay avgust bulğan. Anda cirlek 566 meñ turistnı qunaq itkän.
Kapadokiyädä 2020nçe yılda 5 million turist kötälär.
Bäyläneşle xäbärlär
“Xäzer êlekkegä qarağanda tağın da kübräk dialogqa ixtıyac bar”
TRT Törkiyä teleradiokompaniyası Ğomum mödire Mäxmät Zahid Sobacı dönyanıñ xäzer êlekkegä qarağanda tağın da kübräk dialogqa, bäxäskä, urtaq töple aqılğa, fiker almaşuğa häm yaña añlayış qamilläşterügä ixtıyacı buluın äytte


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «5 kanal» ukrain telekanalına izaat berip, mayısnıñ 2-nde qırımtatarlar Qırımnıñ memuriy sıñırından «Çonğar» keçiş noqtasından keçmege planlaştıra, dep bildirdi.
Çubarovnıñ aytqanına köre, zorbalıqsız tirenüv aktsiyasını «Qırımnıñ Rusiye ilhaqını er vaqıt sözde takbih etken halqara teşkilâtlar bunı memuriy sıñırdan keçüvge qoşulıp areketlerinen isbatlasın dep keçirecekler», dep yaza kütleviy haber vastası.
Meclis reisiniñ qayd etkenine köre, birinci sıralarda Meclis azaları, halq deputatlar, ğarbiy ortaqlar ketecek. Çubarov, işğal altındakim yarımadağa küç qullanıp kire bileceklerini inkâr etmey, dep haber ete «5 kanal».
«Rusiye bütün imkânlarını qullanıp, qırımtatarlarnı olarnıñ toprağından quvacaq ola. Qırımtatarlar içün, belki de, 1944 senesiniñ sürgünliginden berli ilk sefer kerçek bir telüke bar», – dep ayttı siyasetçi.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Çubarov esas Ukrainadan Rusiye işğal etken Qırımğa taba yürüş keçirilecek ve azırlıq başladı, dep ilân etti. Çubarovnıñ bildirgenine köre, belli mesleatlardan soñ erkânı aydınlatılacaq ştab endi quruldı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ mesleatçısı Arsen Jumadilov Nostoyaşeye vremya leyhası muhbirine bergen izaatında Türkiye prezidenti Recep Erdoğan içün ukrain siyasy mabüsleriniñ cedvelini tizüv incelikleri aqqında ikâye etti.
“Cedvelge 99 kişi kirdi. Olar arasında apishanede yatqan, SİZOda tutulğan ya da Rusiye ve Qırımda tahqiqat altında bulunğan şahıslar bar. Cedvel üzerinde ombudsmen Lüdmila Denisova ve onıñ Qırım boyunca temsilcisi olğan İsmail Halikov çalıştı. Cemilev ilk-evelâ Sentsov, Kolçenko ve Server Mustafayevniñ azat etilmesinde israr etecek”, - dedi o.
Daa evel Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevden Kreml tutqan ukrain mabüsleriniñ cedvelini taqdim etmege rica etken edi ve bu hususta “Putinnen laf etecegine” söz bergen edi.
Mevzuğa dair: ”O dey ki: “Ana, bu menim”. Menim ep közyaşlarım aqa” – Lüdmila Sentsova oğlunen qonuşqanı aqqında
Bıltır oktâbr ayında Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov Türkiyege teslim etilgen edi. Ğayrı resmiy malümatqa köre, Ahtem Çiygoznen İlmi Umerovnıñ teslim etilmesi boyunca Türkiye Cumhuriyetiniñ prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen yapqan soñki körüşüvi esnasında añlaşqanlar.
Uquqimayecilerniñ malümatına binaen, Rusiye ve o ilhaq etken Qırımda 60-tan ziyade Ukraina vatandaşı siyasiy sebeplerden dolayı serbestlikten marum etilgen buluna. Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyege, anda tutulğan ukrainalılarnı azat etmesi talabınen 300-ge yaqın nota yolladı.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Ukrainanıñ tarafını tutqan optimistler, Rusiyeniñ içki ve tışqı halqara vaziyeti fenalaşqan sayın Qırım sakinleriniñ Kyivge daa sıq simpatiya ile baqacaqlarını bekleyler. «Aqiqiy siyaset»ke inanğanlar umütlerini, Moskva elitalarını işğal etilgen territoriyalar meselesini çezmege mecbur etecek ğarpnıñ sanktsiyaları ile bağlaylar. Yarımadanıñ tışında bulunğan Qırım diasporasından bir qısımnıñ noqtai-nazarına köre, «cumhuriyet»te 2014 senesinde er şeyge lâqaydlıq köstergen insanlarda tenqidiy fikirlevni inkişaf ettirip, esas emiyetni haberdar etüv işine bermek kerek.
Tarafdarları yeterli derecede israrlı olsa, bu üç strategiyadan er biriniñ semereli olacağından emin olmaq mümkün. Aynı zamanda, yarımadadan alınğan haberlerge köre, şimdi onıñ ortalama bir sakini etraftaki aqiqat ile keskin bir çatışma basamağından keçe. Kremlniñ kontroli altında olğan yerli ukümet maqsatkârlıq ile, lâkin iç bir istidatsız, aşağı tabaqalarda qaynağan memnüniyetsizlikni ananeviy olğan tış duşmanlarını qıdıruv yatağına doğrultmağa tırışa. Moskvanıñ, bundan 30 yıl evel Afğanistanda olğanı kibi, ğaliba, aman-aman aynı terenlikke batıp qaldığı Suriyedeki vaqialar, özüni ürmet etken er bir Rusiye propagandisti içün sevgen mevzusı olğan – «banderacılarnıñ Ukrainası»nı ekinci planğa çektiler.
Qırım ukümeti maqsatkârlıq ile aşağı tabaqalarda qaynağan memnüniyetsizlikni ananeviy olğan tış duşmanlarını qıdıruv yatağına doğrultmağa tırışa
Şimdi Aqmescitteki Lenin meydanında Donbassqa Qırımnıñ «tuvğan liman»ına yapqan yolunı tekrarlamağa bermegen Bankovskayanıñ şorbacısı ve diger «qatiller»niñ qorqulıqlarını endi yaqmaylar. Şimdi endi ğarp dünyasınıñ liderleri: Tereza Mey, Emmanüel Makron ve yaqında Peterburg rekonstrukorları tarafından fahriy qazaq unvanından marum etilgen Donald Tramp kenardan taşqan nefretniñ tatbiq etilmesi içün esas obyektke çevirildiler. Aksönovnıñ penceresi tübüne zorlanıp ketirilgen bücetçiler ve bütünley samimiy olğan şeer delileri, iş arası, «nükleer kül» endi yaqın deye fikir yürsetip, «nezaret etmek ve cezalamaq»nı talap eteler.
Rusiye cemiyetiniñ bütün seviyelerde içten çürümesi, Abhaziya, Donbass ya da Qırım kibi Kreml tarafından kontrol etilgen territoriyalarda aks etilmemek mümkün degil. İmperiyanıñ kenarlarında o, yarı kolonial olğan Ermenistanda olğanı kibi siyasiy qarışıqlıqlar, ya da Beyazrusiye örnegindeki gaykalarnıñ sıqılması şekline özüni köstere. Metropoliyanıñ özü bu yılnıñ baarinde hususan küçlü şekilde sarsıtıldı; (asılında, bir yerge ketmegen) Putinniñ Kremlge qaytması, Volokolamsktaki ekologik felâket ve Kemerovodaki faciya aqqında haberlernen qarıştırılaraq kösterile.
Qırımda qorqu ve nefret, siñir çarpıcı gaz kibi avada yayılğanlar
«Ufaq kişi»ni kilse çañlarınıñ qaqılması ve televizordan yañğırağan cenkâver nutuqlarnıñ zil tutulması ile emiş-demişler ve nefret, nefret ve qorqu sarıp alalar. 2014 senesinde iç bir isteksiz dünya syasetiniñ siñir tüyümlerinden birine çevirilgen Qırımda bu eki duyğu, areketlerni buğavlağan ve aqiqatnıñ doğru qabul etilmesini blok etken siñir çarpıcı gaz kibi avada yayılğanlar. Bu da azlıq etkeni kibi, bu yerde er şey, devlet apparatı tarafından ileri sürülgen etnik ve diniy ksenofobiya ile qoyu şekilde qarıştırılğandır. İsteseñiz, cinaiy ve memuriy işlerniñ milliy alâmetke köre statistikasına bir köz taşlañız – er şeyni birden añlarsıñız.
Bu soñ noqtadır demek, safdilliktir. Bundan soñ daa beter olacaq. Biz semetdeşlerimizge öz tekliflerimiznen irişe bilgenimizge qadar daa çoq şey eşitmek zorunda qalacaqmız. Moskva, bölgelerdeki vassallarını da celp etip, bütün zemaneviy dünya ve öz kelecegine qarşı qızğın bir cenk areketlerini alıp barğancek dialog içün imkân qalmay. Doğrusı, ayrı alınğan Rusiyede Telegramnı blok etmekniñ muvafaqiyetsiz teşebbüsine köre, Kreml musaviy olmağan bu küreşte şimdi endi yeñile. Demek ki, umüt bar.
Maksim Osadçuk, Qırım sakini, siyasetşınas
«Fikir» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz fikirlerini aks etip, muarririyetniñ noqtai-nazarını er vaqıt aks etmey bileler


text:
İşğal etilgen Aqmescitte yerli akimiyet 15 şeer mektebini yañı sport kompleksinen donatmağa vade ete.
Bunı sentâbr 1-de Qırım paytahtınıñ yolbaşçısı Viktor Ageyev №24 mahsuslaştırılğan umumtasil mektebiniñ talebe ve ocalarını hayırlar eken bildirdi, – dep haber ete öz başına ilân etilgen Qırım ükümetiniñ «ruporı» «Krıminform» saytı.
Ageyevniñ aytqanına köre, Aqmescit şeeriniñ bala bağçaları ve mektepleriniñ tehnikiy bazasını zemaneviyleştirüv yolunda Sankt-Peterburg şeer reberi yardımcı olacaq.
«Rusiyeniñ şimaliy paytahtı Aqmescitke 4 sport şeerçigini ediye etti, bugün anda ilki beden terbiyesi dersleri keçirilecek. Tezden bunıñ kibi sport şeerçikleri daa 15 mektepte peyda olacaq, lâkin şeer akimiyetiniñ maqsadı – Aqmescitniñ er bir mektebini sport meydançığınen donatmaqtır», – dep qayd etti Ageyev.
Bugün Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov mektep talebelerini Bilgi kününen tebrikler eken, Rusiye standartları aqqında hatırlattı.


text:
Ankara – Türkiyeniñ paytahtında II Bütündünya qırımtatar kongressiniñ soñki azırlıqları ketmekte. 12 memleketten 500 vekilniñ iştiraki ile tedbir avgust 1-2 künleri keçirilecek. Kongresste Qırım işğali şaraitlerinde yapılacaq areketler strategiyasını qabul etecekler, em de Kongressniñ yañı prezidentini saylaycaqlar. Ankarağa kelgen musafirlerni Qırım.Aqiqat mühbiri kördi.
Ankaranıñ ğarbiy qısmında yerleşken beş yıldızlı Bilkent musafirhanesine eki künden berli II Bütündünya Qırımtatar Kongressiniñ (BDQK) musafirleri ve iştirakçileri kelmekte. Tedbir bu raatlıq künleri – avgust 1-2-de – musafirhaneniñ konferents zalında ötkerilecek. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, Kongresste 12 memleketten 500 vekilniñ iştirak etmesi beklenile: Ukraina, Türkiye, Özbekistan, Qazahistan, Qırğızistan, Litvaniya, Romaniya, Poloniya, Frenkistan, Rusiye, AQŞ ve Kanada.
Musafirlerniñ çoqusı Ukrainadan ve Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdan keldi. Cuma künü, iyül 31-de, üyleden soñ mahsus kiralanğan uçaq Kiyevden Ankaranıñ Esenboğa halqara ava limanına endi. Kelgen vekiller arasında – Kongressniñ prezidenti, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, onıñ muavini Aslan Ömer Kırımlı, Meclis azaları Eskender Bariyev, Gayana Yüksel, Gülnara Bekirova, Qırımtatar Milliy Qurultayı Teftiş komissiyasınıñ reisi Ali Özenbaş, Meclis reisiniñ Türkiye mesleatçısı İsmet Yüksel, ATR mediaholdinginiñ saibi Lenur İslâmov, qırımtatar cemaat teşkilâtlarınıñ temsilcileri, faaller, medeniyet erbapları, Qırım ve Ukraina kütleviy haber vastalarınıñ vekilleri. Saat 15:30 kibi olar Bilkent musafirhanesine kelip çıqtılar.
Söz sırası, İslâmov Ankarağa Qırımda apiske alınğan Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ fotosüreti ve «Freedom for Akhtem Chiygoz» («Ahtem Çiygozğa azatlıq» – QA) yazısı ile tişörtnı kiyip kelgen.
Qırım.Aqiqatnıñ malümatına köre, bunıñ kibi ve diger yazılar ile tişortlar Bütündünya kongressinde satılacaq.
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev de Ankarağa keldi. Aqşam üstü onıñ Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlu ile körüşüvi bar.
Uquq qoruyıcılar tarafından taqip etüv
Bütündünya kongressinde iştirak etmesi beklenilgen bir sıra vekil Qırımdan Türkiyege kelemedi. Şu cümleden, Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl, Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov, Aqmescit regional Meclisiniñ reisi Lenmar Yunusov, Meclis azaları Enver Kürtiyev, Dinara Seytgaziyeva ve Zenur Yakubov, Qurultay Teftiş komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâ.
Qırımda Rusiye Taqiqat komitetiniñ idaresi mezkür tedbir keçirilecek vaqıtta olarnı yarımadadan çıqmaq imkânından marum qaldırdı. Sebebi – Meclis temsilcileriniñ iyül 31 ve avgust 1 künleri keçirilecek sorğuları, olarnı 2014 senesi fevral 26-da Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ binası yanında olğan çatışmalar boyunca cinaiy işniñ şaatları olaraq sorğuğa çekeler. Mitingde eki kişi elâk olğan edi.
Qırım vekilleri video muracaatını qayd ettiler. Olar tuvğanları ve yaqınlarınıñ telükesiliginden qasevetlengenini bildirip, Qırımdan çıqacaq olğan Bütündünya kongressiniñ iştirakçileri ile subetler keçirilgenini, tedbirde iştirak etmesinler dep, basqı yapılğanını aytalar.
Rusiyeden bir kişi
Qayd etmeli ki, Kongresske Rusiyeden şimdilik yekâne vekil, Moskva qırımtatarları cemiyetiniñ idare reisi Erik Kudusov keldi. O, Qırım.Aqiqat mühbiri ile subetleşip, Rusiyeden kelmesi beklenilgen diger vekiller «Rusiye akimiyetiniñ basqısı olacaq dep, Kongresste iştirak etmege qorqqanlarını» aydınlattı.
Bunıñnen beraber, Kudusov Kongressten Rusiyege qaytqan soñ «qırımtatarlarnıñ reabilitatsiyası aqqında laf etecegini» bildirdi. «Qırımtatarlarnıñ muhtariyeti olmaq kerek. Meni repressiyalar usulınen yoq etmediler. O, (Rusiye akimiyeti – QA) meni diñlemek zorunda qalacaq. Men Putin (Rusiye prezidenti Vladimir Putin – QA) yolunen areket etmek isteyim», – dedi Kudusov.
Qayd etmeli ki, Kongresske Qırımdan kelgen bazı vekil ve musafirler olarnıñ Ankarada bulunğanını köstermemege rica eteler, çünki BDQK-de iştirak etmesi olarnıñ Qırımğa kirişleriniñ yasaqları, ya da tintüv ve sorğularnıñ sebebi ola bile. Bu sebepten bazı iştirakçiler yuqarıda aytılğan Meclis azaları oğrağan problemler tekrarlanmasın dep, daa bir afta evelsi Qırımdan çıqtılar.
Rusiye akimiyeti Kongress keçirilmesine qarşı çıqqanını endi kösterdi. Misal olaraq, Mustaqil Devletler İttifağı memleketleri İnstitutınıñ müdiri, Rusiye Cemaat palatasınıñ azası Konstantin Zatulin bildirdi ki, Bütündünya Qırımtatar Kongressiniñ esas vazifelerinden biri – siyasiy ambitsiyalarnıñ qurbanlarını ketirmek ve yarımadanıñ diger halqları ile küreşke yol bermek.
«1993 senesinden berli tanığanım Cemilev ve Çubarov bey-efendiler özüni sevgen insanlar kibi areket eteler. Olar ayaq altındaki topraqnı coyğanlar, olarğa sayğı kösterilgen edi, işbirlik teklif etilgen edi, lâkin olar öz yolunı sayladılar. Bugün olar qırımtatarlarnıñ ekseriyetini öz ambitsiyalarınıñ qurbanı yapıp, bu doğru yoldan keçirecek olalar. Qırımtatarlarnı Rusiyege qarşı qoymaq, bunı çetelden, Qırımnıñ tışından yapmaq – qırımtatar halqı içün özüni öldürüv yoludır», – dep ayttı Zatulin jurnalistlerge, haber ete RİA Novosti.
Kongresste Türkiye Büyük Millet Meclisiniñ reis muavini Naci Bostancı, Türkiye Emek ve İçtimaiy telükesizlik naziri Faruk Çelik, Ukraina prezidenti adından – Ukraina tış işler naziri Pavlo Klimkin ve digerlerniñ iştirak etmesi planlaştırıla.
Çubarovnıñ yerine kim olacaq?
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, kongress keçirilmesiniñ esas sebebi – qırımtatarlarnıñ vatanları Qırımda oğrağan vaziyetidir. Bütündünya kongressiniñ matbuat ilânında aytıla ki, Sovetler Birligi dağılğan soñ vatanına qaytıp kelgen 350 biñ qırımtatarı kene de totalitar basqı ve yoq olma telükesi altında qaldı. Rusiye yarımadanı işğal etken soñ 2014 senesi fevral 27-den bugünki künge qadar 15 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur oldı.
Bazılarınıñ zanınca, Kongress prezidenti Türkiyedeki qırımtatar diasporasından biri olmalı
Qırımtatar halqı liderleriniñ Qırımğa kirişleri yasaq etildi, demokratik yollar vastasınen saylanğan ve bütün dünyada yerli halqlarnıñ idare organlarınıñ örnegi olğan – Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Meclisi – faaliyetlerini devam ettirmek imkânından marum qaldılar, olarnıñ mal-mülki ise musadere etildi.
Qırımtatarlarnı qaçırmağa, yaqalamağa, qanunsız alda apiste tutmağa devam eteler, milliy matbuat vastaları qapatıla, milliy tasil ise aman-aman yasaqlandı.
Bu sebepten delegatlar Qırımnıñ işğali şaraitlerinde yapılacaq areketler strategiyasını muzakere etmege ve qabul etmege planlaştıralar. Hatırlatamız, BTQK meydanğa ketirilgen künden itibaren – 2009 senesinden başlap – bu vazifede Refat Çubarov buluna. Lâkin bir sıra vekilniñ aytqanına köre, bu vazifege Mustafa Cemilev saylanmaq kerek, çünki, olarnıñ fikirince, o, itibarlı bir qırımtatar siyasetçisi ve bütün dünyada ürmet etile. Bazılarınıñ zanınca, Kongress prezidenti Türkiyedeki qırımtatar diasporasından biri olmalı.


text:
Qırımtatar muhtariyetine dair qanun leyhasınıñ qabul etilüvi yañı saylanğan doquzıncı çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ semereli işine bağlı olacaq. Böyle fikirni Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Parlament semereli çalışıp başlaycaqmı, er şey buña bağlı. Ukrainanıñ yerini bütün tış siyaset yönelişlerinde ve ukrain cemiyeti içinde birlikni quvetleştirip olsa, bir mania körmeyim», – dedi Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, qırımtatar muhtariyeti bütün Ukrainağa kerek.
«Şunı añlamaq kerek ki, laf qırımtatarlar ve Qırım aqqında ketmey, daa çoq Ukraina aqqında aytıla. Ve bu qararlarnı qabul etken Ukraina devleti Qırım yarımadası üzerindeki suverenitetini ğayrıdan tiklev mevamlarını quvetleştire», – dep qoştı o.
Daa evel haber etilgeni kibi, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ avgustnıñ 9-nda qırımtatar halqınıñ vekillerinen kerçekleştirgen körüşüvinde qırımtatar muhtariyeti meselesi muzakere etildi. Bu aqta qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
2014 senesi martnıñ 20-nde Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 halq deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınen diger milliy azlıqlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil olmaqta.
2018 senesi dekabr ayında prezident Petro Poroşenko Ukraina devleti terkibinde qırımtatar milliy-territorial muhtariyetiniñ qurulmasınen bağlı Anayasa deñişmeleri qanunını Yuqarı Radağa kirsetmege azır olğanını bildirgen edi. Aynı vaqıtta, prezidentniñ aytqanına köre, o vaqıt parlamentte bu qararnı qabul etmek içün 300 rey olıp olmağanına dair malümatı yoq edi.
Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar qırımtatar muhtariyetiniñ «separatizmge iç bir alâqası yoq» dep añlatqan edi. Onıñ qurulması ise Ukrainanıñ 2014 senesi qoşulğan BM tamır halqlarnıñ aqlarına dair beyannamesinde qayd etilgen tamır halqnıñ aqqı ola.


text:
Noyabr 27-sinde Aluştada elektrik hattında qaza oldı, onıñ sebebinden Yubileynaya soqağında qızdıruv qazanı çalışmay ve yarıq aqsavları bar.
Bunı Rusiye nezaretindeki şeer başı Galina Ogneva haber ete.
"Krımenergo" müessisesiniñ Aluşta bölügi, tamir işlerini yapa. Yaqın vaqıtta qaza aqibetleri tüzetilecek, qızdıruv qazanınıñ işi ise devam etecek", - haber etto Ogneva Facebookta.
"Krımenergo"nıñ tamir işleri aqında resmiy malümatı yoq.
Noyabr 22-sinde, "Krımenergo"nıñ malümatına köre, ava şaraiti içün yarımadanıñ 104 qasabasınıñ sakinlerinde yarıq olmadı.


text:
Aqmescitte martnıñ 11-nde küçlü yel sebebinden qaza neticesinde elektrikler kesildi, dep bildire «Krımenergo» müessisesi.
Bu malümatqa köre, şeerniñ bir qısmı saat 15:32-den 17:33-ke qadar elektriksiz qaldı.
Yel sebebinden Qurman rayonınıñ meskün yerleri de elektrikten kesilgen edi: Neygofnungstal (Vladimirovo), Çalbaş (Dohodnoye), Fraydorf (Novoseltsı), Buzavçı (Novopokrovka) (qısmen).
Martnıñ 11-nde aqşam üstü Alupka ve Bağçasarayda elektrikler kesilgen edi.
Sinoptikler martnıñ 11-nde olacaq küçlü furtuna yeli aqqında tenbilegen edi.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ dördünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.


text:
Ay-Petri dağındaki ticariy noqtalarnıñ saipleri Qırım ükümetine olarnıñ qavehanelerini yoq etmege bermez.
Binalar saipleriniñ bildirgenlerine köre, Ay-Petri dağında işni saqlav mitinginde tek olar degil de, amma hadimler de, yani aydavcı, satıcı, ofitsiant olaraq çalışqan 800-den ziyade adam toplaşacaq.
«Menim noqta-i nazarım böyledir: yoq etmege isteseler, kelip yıqtırsınlar. Men yıqıntılar tübünde ölecem», – dep bildirdi qavehanelerniñ biriniñ saibi Redvan ve qayd etti ki, qavehane, onıñ yekâne malıdır.
İş adamlarınıñ haber etkenlerine köre, olarnıñ em ukrain, em de rusiyeli bütün kerekli vesiqaları bar.
Bundan evel Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov noyabr 1-ge qadar qararnı almağa ve Ay-Petri dağında yerleşken ticariy obyektlerni yoq etmege emir etti.


text:
«Hizb ut-Tahrir» ile bağ tutqanında qabaatlanıp Qırımda yaqalanğan musulmanlar, apiste bulunğanına baqmadan, Ramazan ayı başlamasınen oraza tuta. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa yaqalanğan kişilerniñ soy-sopları ayttı, bundan da ğayrı, olar tünevin keçirilgen mahkeme toplaşuvı aqqında tafsilâtlı malümat bildirdiler, bu toplaşuvda Qırım musulmanlarınıñ apiste bulunma müddetini sentâbr ayına qadar uzattırdılar.
Soy-soplarınıñ malümatına köre, «Qırım birdemligi» soy-sop birleşmesiniñ iştirakçilerinden tek bazılarnıñ mahkeme zalında bulunmağa imkânı oldı.
«Toplaşuvlar pek uzun oldı, zalnıñ avası tınçıq edi, er kes sığıp olamadı. Emir-Usein Kuku işi boyunca toplaşuvğa onıñ anası bile başta kirip olamadı, çünki birinci nevbette kirmedi, soñra oña, zalda başqa yer yoq, dep aytıldı. Toplaşuv başlanğan soñ, onı zalğa yiberdiler. Bunen beraber, zalnıñ yarısı praktikantlar oldı», – dep añlattı Qırım.Aqiqatqa birleşme iştirakçisi Anna Bogaçeva.
«Din boyunca ağalarımıznıñ metanetini qayd etmege isteyim. Apiste deşetli şaraitke, evel alına bilecek mahkeme qararlarına baqmadan, şimdi Ramazan ayı olğanına baqmadan, ve olar musulman olıp oraza tuta, mahkeme ögünde sözde buluna, öz noqta-i nazarına deliller ketire, ve iç te teslim olmay ve ruhtan tüşmeyler», – dep ayttı Anna Bogaçeva.
Aqmescitte Kremlge boysunğan Kiyev rayon mahkemesi 2016 senesi fevral ayında yaqalanğan, «Hizb ut-Tahrir» işi» boyunca dört qabaatlanğan kişiniñ – Emir-Usein Kuku, Vadim Siruk, Enver Bekirov ve Muslim Aliyevniñ apiste bulunma müddetini üç ayğa uzattırdı.
Fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqaladılar. Umumen 14 insan yaqalandı, olardan dörtü apiske alındı.
«Hizb ut-Tahrir» – halqara islâm siyasiy firqasıdır. Onıñ resmiy maqsadı islâm devletini ve musulman yaşayış tarzını qurmaqtır. Bu teşkilât Rusiye, Qazahistan ve Almaniyada yasaq etildi; Ukraina ve diger memleketlerde onıñ faaliyeti qanun boyunca keçirile bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Herson vilâyeti Qırım ile memuriy sıñırdaki kiriş noqtalarında yarımadanıñ «erzaq» qamaçavınıñ 500 faali nevbette tura, dep bildirile vilâyet devlet memuriyetiniñ saytında.
«İştirakçilerniñ eñ büyük qısmı «Çonğar» kiriş noqtasında buluna. Qırımtatarlarnıñ, cemaatçılıqnıñ, «Pravıy sektor», «Azov», «Donbass», «Aydar», «Hort» batalyonlarınıñ temsilcileri», – denile beyanatta.
Malümatqa köre, «Çonğar» kiriş noqtası yanında çadırlar qoyuldı. Nevbetçi faallerniñ qızdıruvı içün çapçaqlar ketirildi. Elektrik energiyası ile mesele al etile.
Herson vilâyet devlet memuriyetiniñ reisi Andrey Putilov bildirgeni kibi, Herson vilâyetinde kiriş-çıqış nezaret noqtalarında vaziyet sakin.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Parfenon
Parfenon (bor. yunança Πapθevώv — saf, ğiffätle qız) — Yunanstan, Afina Akropolendä urnaşqan antik miğmariäteneñ häykäle, borınğı yunan ğibädätxänäse, borınğı Afinalar töp ğibädätxänäse. Bu şähärne häm böten Attikanı yaqlawçı ğiffätle qız alihä Afinağa (Ἀθnvᾶ Πapθέvoς) bağışlap tözelgän.
BEQ 447-438 yılda İktin proyektı buyınça miğmar Kallikrat tözegän.
BEQ 438-431 yıllarda Perikl idärä itkän çorda Fidiy citäkçelegendä bizälgän.
Xäzerge waqıtta yarım cimerelgän xäldä tora, tözekländerü eşläre alıp barıla.
Tözü tarixı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Yunan-farsı suğışları tämamlağannan soñ, Perikl idärä itkän çorda äle äzerlängän mäydançıqta yaña mähäbät, zinnätle ğibädätxängä salırğa qarar itelä.
Tözeleşkä bu zamandağı iñ yaxşı rässamnar cälep itelä häm küp aqça sarıf itelä.
Borınğı yunan miğmarları İktin häm Kallikrat - Parfenon tözüçeläre bulıp sanala. Tikşerenüçelär buyınça İktin - proyekt avtorı, ä Kallikrat tözeleş belän idärä itkän.
Böyek sınçı Fidiy bizäklär yasağan häm Perikl belän tözeleşne küzätkän.
Tözeleş başlağan waqıtnı ğalimnär märmär taqta kisägendä yazılğan finans xisabı buyınça bilgelägän. Afinalılar öçen bu qazna urlawçılarğa qarşı köräş ısulı bulğan.
BEQ 446-447 yılda cäyge Qoyaş torğınlığı könennän başlap un yıl däwamında tözelgän.
BEQ 438 yılda Panafiniä bäyräme waqıtında izgeländerelgän, läkin eşkärtü (sınnar eşläre) BEQ 432 yılğa qädär suzılğan.
Miğmariät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Parfenon stile - klassik miğmariäteneñ dorik peripter ionik order belän miğmariäte bula.
Öç märmär basqıçta tora, bieklege - 1,5 m.
Yuğarı basqıçlar mäydanı stilobat dip yörtelä, anıñ ozınlığı 68.35 m, kiñlege 30,9 m.
Ğibädätxänä 8 fasadtağı kolonnadan, 17 yandağı kolonnadan torğan peristil belän çolğap alınğan.
Kolonna bieklege 10,4 m, här kolonna 10-12 barabannan tora.
Binanıñ eçendä ike basqıçtan torğan amfiprostil urnaşqan, anıñ ozılığı 56 m, kiñlege 21,7 m.
Borınğı waqıtta ğibädätxänä üzägendä Afina Parfenos sını torğan.
Cimerelü tarixı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
BEQ 267 yılda gerul varvar qäbiläse höcüm itkändä, Parfenonda zur yanğın bulğan. Näticädä tübäse, tüşämäläre cimerelgän. Bina zur zıyan kürgän.
5 ğasırda Rim imperatorı Parfenonnı talağan häm xäzinälären Konstantinopolgä iltep alğan.
Vizantiä waqıtında Parfenon pravoslaw çirkäwenä äylänä.
Täre yawlarınnan soñ katolik çirkäw bulğan.
1458 yılda Ğosmanlı imperiäse Afina şähären yawlap ala.
Töreklär idärä itkän çorda Parfenon mäçetkä äwerelä.
1687 yılda Törkiä-Venetsiä suğışı näticäsendä Parfenon üz taririxında iñ zur zıyan kürä.
Doj Françesko Morozini häm şewit yanaralı Königsmark Akropolnı tuptan atarğa quşa. Parfenonda darı saqlanğan bulğan häm atış näticäsendä bötenese şartlağan. Näticädä borınğı ğibätxänä tulısınça cimerelä diärlek.
19 ğasırdan beraz torğızılğan.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- BиkиҗыeHTыkTa [[Commons:Category: Parthenon BиkиҗыeHTыkTa|Parfenon]] TeMacыHa Meдиaфaйллap бap
- BиpTyaлbHый Typ пo ПapфeHoHy 2010 eлHың 9 июHb kөHeHдә apxиBлaHraH.
- Гaлepeя
- CTaTbя o лopдe ЭлджиHe
- Mиxaил ГacпapoB, «ЗaHиMaTeлbHaя Гpeция», rлaBa ПapфeHoH
- ПapфeHoH (фoTo и pиcyHkи pekoHcTpykции)


text:
Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesiniñ oturışında Rusiye akimiyeti tarafından «separatizmde» qabaatlanğan qırımlı jurnalist Nikolay Semena sorğuğa çekilip, Qırım halqara vesiqa ve añlaşmalarğa köre Rusiye terkibine kirmey, dep ayttı.
Avgustnıñ 3-de Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, Nikolay Semena advokatnıñ sualine cevap berip, halqara uquq ceetinden devlet sıñırlarınıñ deñişmeleri olmadı, dep qayd etti.
Jurnalist Qırım.Aqiqat ile işbirligi aqqında tarif etip, bu saytnıñ yarımadada blok etilmesi qanunsız olğanını qayd etti. Prokuror Nikolay Semenağa Qırım.Aqiqat saytınen bağlı çoq sual berdi. Semena, davada qayd etilgen maqalesinde «Rusiye topraq bütünligini bozmağa çağırmağanını» ve Rusiye qanunlarını bozmağanını aytıp, qabaatını tanımağanını qayd etti.
Mahkeme oturışında qadı imayeniñ bütün muracaatlarını red etti.
Avgustnıñ 3-de Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesiniñ oturışında qadı «Sova» ekspertler gruppasınıñ idare reisi Mihail Savva ve Qırım.Aqiqatnıñ baş muarriri Volodımır Prıtulanı şaat olaraq sorğuğa çekmege izin bermedi.
Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat müellifi, qırımlı jurnalist Nikolay Semena Rusiye akimiyeti tarafından «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq içün kütleviy çağıruvlarda» qabaatlana. 2016 senesi aprel ayında Rusiyeniñ FSB hızmeti onıñ evinde tintüv ötkerdi, mayıs ayında ise o, Qırım.Aqiqatta maqale derc etkeni sebebinden, resmiy iddianame aldı. Şimdiki vaqıtta jurnalist Aqmescitte mahküm etile, ve şeerden çıqmaq aqqından marum etilgen.
Nikolay Semena, öz maqalelerinde «fikir bildirüv serbestligini» eda etkenini ayta.
Uquq qorçalayıcı ve jurnalistler teşkilâtları Nikolay Semenanıñ taqip etilmesini siyasiy basqı olaraq tanıy.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşları, şu cümleden Nikolay Semenanıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, oña qarşı yapılğa basqını toqtatmağa çağıra.


text:
Koktebel memuriyetiniñ muvaqqat başı vazifesine Mark Krasnov tayinlenildi, haber ete Kefe memuriyetiniñ yolbaşçısı Dmitriy Şçepetkov.
Qırımnıñ akimiyet tarafdarı Krıminform saytı bildirgeni kibi, Krasnov evel Kefe memuriyetiniñ belediye nezareti bölüginiñ başı muavini edi. Koktebel qasaba memuriyetiniñ başı vazifelerini avgust 26 künü eda etmege başladı. Bu vazifeni yarışnıñ keçirilmesine qadar eda etecek. Yarış tarihı, istegenlerniñ olmağanı sebebinden, daa belgilenmegen.
«Soñ vaqialar çerçivesinde Koktbelniñ menfiy bir süreti şekillendi. Şunıñ içün tek menim istegim az, bu vazifeni eda etmege aves etken biri olmalı», — dedi Şçepetkov.
Evel bildirilgeni kibi, avgust 11-de, Koktebelniñ muvaqqat başı vazifesine Sergey Padükov tayin etildi. Bir afta soñra onı 4 biñ dollar miqdarında qapar alğanında tuttılar.


text:
Amerika Qoşma Ştatlarınıñ Devlet departamentiniñ Ukraina işleri boyunca mahsus vekili Kurt Volker Ukraina prezidenti saylavları arefesinde, AQŞ demokratik Ukrainağa qol tutqanını ayttı, ve, Ukraina, ilhaq etilgenQırımnen beraber öz topraqları altında nezaretini qaytaracağında eminlikni ifade etti.
“Bazar künü keçecek saylav arefesinde kene tasdıqlayım ki, AQŞ mında barışıq, küçlü, demokratik, havfsız Ukrainağa, öz sıñır veQırım ile qalğan topraqlarını ğayrıdan tiklemege niyetlengen Ukrainağa qol tutmaq içündir”, - dep yazdı Volker Twitterde.
Ukraina saylavlarınıñ ekinci basamağı aprelniñ 21-inde keçirilecek.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.