text:
Bağçasaraydaki «Zıncırlı medrese» tarihiy-mimariy kompleksinde qırımtatar halqınıñ sürgünliginiñ 70 yıllığına bağışlanğan «Qaytmaq» serlevalı fotosergi açıldı. Müellifi belli fotograf Arvidas Şemetas oldı.
Sergi «Haytarma» filminiñ çıqaruv meydançığından olğan kadrlar ile başlana, soñra qırımtatarlarnıñ vatanğa avdeti ve öz aqları oğrunda küreşi kösterile.
Mında çeşit narazılıq numayışlarında iştirak etken insanlarnıñ süretlerini, lider ve qırımtatar milliy areketiniñ veteranları, medeniyette belli olğan şahıslarnıñ portretleri numayış etile. Sergi keçken küzde üç balaçıqnı doğurğan qırımtatar qıznıñ fotosüreti ile bite, bu milletniñ ğayrıdan doğuvınıñ hususiy bir timsalidir.
Soñki 20 yıl devamında yapılğan tahminen 50 iş taqdim etile. Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında Arvidas Şemetas bu qırımtatar mevzuatı boyunca onıñ ilk sergisi olğanını ayttı. Amma evelleri o, halqara sergilerde qırımtatarlarnıñ yaşayışını aydınlatqan ayırı fotoresimlerini taqdim etken edi.
«Fotosüretlerniñ saylavı büyük edi. Bağçasaray sarayınıñ yolbaşçılığı mahsus bediiy şuranı teşkil etti. Eki ay devamında fotoresimlerni saylay edik», – qayd etti Şemetas. Onıñ aytqanı kibi, serginiñ serlevası da tesadüfiy degildir.
«Qaytmaq – bu fikir ile nice nesiller yaşadı, amma, zanımca, bu yara qırımtatar halqınıñ yüreginde daa çoq yaşaycaqtır», – dedi o.
Serginiñ açılışında olğan Bağçasaray rayon devlet memuriyetiniñ başı İlmi Umerov teşekkürni bildirip, Arvidas Şemetasqa qırımtatar tuğrası şeklinde yapılğan nişannı taqdim etti.
«Zıncırlı medrese» kompleksinde sergi iyunniñ ortasına qadar açıq olacaqtır.
Qırımda, mayıs 16-dan başlap, Qırımtatarlarnıñ sürgünliginiñ 70 yıllığına bağışlanğan matem tedbirleri keçirilmek kerek.
Bugün Qırım «akimiyetiniñ» resmiy Facebook saifesinde ise «Ukraina cenübiy-şarqındaki adiseler sebebinden kütleviy tedbirlerniñ keçirüv sıñırlanğanı aqqında emir» yerliştirildi. «Qanun»ğa köre, yasaq 2014 senesi iyün 6-na qadar işleycektir.
Bu sebepten mayıs 6-da, üyleden soñ qırımtatar milliy Meclisiniñ acele toplaşuvı keçirilecek. Mında mayıs 18 kününe planlaştırılğan mitingniñ keçirimesi ile bağlı sual muzakere etilecek.


c: text/html

text:
Bağçasarayda «Han sarayı» kompleksiniñ kirişi yanında yarımadanıñ tamır halqına ait bu medeniy miras abidesini qorçalamaq maqsadınen ekinci bir kişilik piket keçe. Belli olmağan erkek, üstünde «qırımtatar tarihınıñ yoq etilmesini» toqtatmaq talabı olğan plakatnen çıqtı.
Bir kişilik piket qayd etilgen videonı Facebookta Leylâ Yaşlavskaya derc etti.
Videoda, bir erkekniñ, üstünde «Restovratsiya adı ile yapılğan qırımtatar tarihınıñ yoq etilmesini toqtatıñız» yazılğan plakatnı qolunda tutqanını körmek mumkün.
Bundan evel aprel 19-da Han sarayı ögünde bir kişilik piket keçti. Onıñ esnasında iştirakçiniñ yanına Rusiye polis hadimi keldi. Bundan soñ piketçiniñ tedbiri toqtatıldı. Onı, «suhbet» keçirmek içün çetke alıp kettiler, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından bu hususta berilgen izaatlar yoq.
Qırımdaki Rusiye ukümeti Bağçasaraydaki Han sarayında «qazağa qarşı ilk nevbetteki işler»ni yapmağa devam ete. Ukraina Medeniyet nazirligi, Qırımdaki Rusiye ukümeti tarafından Bağçasaray qoruğınıñ territoriyasında işlerniñ yapılması neticesinde Han sarayınıñ baş binası içün mahv etilmek telükesi bar, dep iddia ete.
Bağçasaraydaki Han sarayı muzeyi – qırımtatarlarnıñ tarihı ile alâqalı olğan eñ belli muzey, Qırımda olğan Geray hanlarına ait yazlıq rezidentiya yeri. Muzey kompleskiniñ territoriyasında saray, harem binası, han mezarlığı ve cami bulunalar. O, UNESCOnıñ Dünya mirası cedveline kirsetilmege namzettir.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Açıq Yürekler» qırımtatar göñülliler taqımı yardımğa muhtac olğanlarğa yardım bermek ve Qırımda yardım ile deñişmek içün mahsus site açtı.
«Vatandaşlarımıznıñ ailesinde ne olsa olsun – hastalıqmı, maddiy ihtiyacmı ya turmuş ayat kerginlikleri, biz talil etip küçümiz yetkeni qadar yardım etmege azırmız... Biz global, kütleviy problemlerni çezip olamaymız. Lâkin, bir zıncırnıñ parçaları kibi, birleşip, yekâne büyük küç ola bilemiz, ve adım-adım bizim din qardaşımız, semetdeşimiz, fikirdeşimiz olğan insanlarnıñ zorluqlarını qolaylaştıra bilemiz», – dep, leyha faalleri öz maqsatlarını belgilediler.
Site vastasınen mektüp yollap göñüllilerge muracaat etmege mümkün. Aynı yerde yardımğa muhtac olğan qırımtatarlarnıñ esabat nomerleri de kösterilgen. Sitege kirip, olacaq merasimlerden, aktsiyalardan ve hastalarnıñ alından haber almağa mümkündir.
«Açıq Yürekler» 2015 senesinden berli yardım leyhalarınen oğraşa.


text:
QMC ve Aqyar şeeriniñ Prokuraturası, Qırımdaki işhaneniñ tesisçisi ve müdiri olğan Ukraina vatandaşına Ukraina CQ 111 maddesiniñ 1 qısmına binaen (devlet hainligi) cinayet etkenini bildirdi.
Prokuraturanıñ matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, şübeli, Aqmescit ava limanına Rusiye uçaqlarınıñ “qanunsız uçuşlarını teşkil etmege” yardım etip, “Ukrainağa qarşı bozucı faaliyetke yardım etken”.
“2015 seneden itibaren şübe astında olğanınen idare etilgen işhane aviatsiya yaqıtnıñ saqlanuvı ve taşuvı ve onen “Aqmescit” ava limanınıñ territoriyasında ava gemileriniñ temin etüvine dair qanun qoruyıcı organlarınen ve Rusiye silâlı quvetlerinen bir sıra muqaveleler tizgeni belgilenildi”, – yazıla bildirmede.
Qayd etilgenine köre, “işğal ve silâlı çatışma şaraitinde bu kibi faaliyet RF-nıñ Ukrainağa qarşı bozucı faaliyetke yardım ete” eken.
Bu areketler “Qırımnnı arbiyleştirilüvine yardım ete, tek yarımada ve onıñ sakinleri içün degil, bütün Qara deñiz bölgesi içün telükeli”, dep sayalar idarede.
Şübeliniñ adı ve soaydı aqqında malümat yoq.


text:
Qırğız ilbaşı ant itkän
Qırğızstanda Sooronbay Ceenbekov ant itep, wazifasına başlağan
Qırğızstanda 15nçe üktäbr’ könne ütkärelgän ilbaşı saylawında ciñgän Sośial’ Demokrat partiyase namzäte Sooronbay Ceenbekov ant itep, wazifasına başlağan.
Çit il qunaqları çaqırılmağan häm barı tik ilbaşı idaräse matbuğat üzgäe küzätkän ant itü tantanasında Üzäk saylaw komissyase başlığı Nurjan Şaildabekova ilbaşı berketmäsen Ceenbekovqa tapşırğan.
Qırğız bayrağın üpkän Ceenbekov Atambayevtan Qırğız bayrağın aldı häm Töp qanunğa qulın quyıp, ant itkän.
Ceenbekov yasağan çığışında küp millätle xalıqnıñ berlek häm berdämlegenä basım yasap, ildä häm ayıruça byurokratiyada regional’ häm êtnik separatizmğa röxsät birmäyäçägen assızıqlağan.
Bäysez Qırğızstannıñ demokratik yulda alğa baruın bar dönyağa isbatlawın beldergän Ceenbekov: “Bäysezlek tarixıbızda berençe tapqır tınıç yul belän xaqimiyät’ citäkçelek almaştıra,” – digän.
Xalqına, partiyalelärenä räxmäten beldergän Ceenbekov tışqı säyäsättä milli mänfäğat’lärneñ saqlanaçağın citkerep, 6 yıllıq wazifasında xalıqnıñ mullığı, ilneñ qalqınuı öçen xezmät kürsätäçägen açıqlağan.
İlbaşı wazifasın tapşırğan Atambayev ta Ceenbekovka uñışlar telägän.
Atambayev wazifasında küp närsäne tämamlıy almawın belderep, Qırğızstan xalqınnan üzen ğafu itüen sorağan.
Bäyläneşle xäbärlär
Tatarstanda kürmäwçelärgä yärdäm qağıydäläre
Tatarstan başqalası Qazanda “Aq tayaq” köne / “Ak Taяk” kөHe
Gäncädä Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı
Tawlı Qarabaxnıñ ikençe zur şähäre Gäncädä uzğan yıl Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı


text:
YUNESKOnıñ Dön'ya mirası isemlegendä Törkiyä
Dönyada nilär bar 04/2021
“Dön’yada nilär bar” isemle tapşıru tezmäbezneñ çirattağı çığarılışın täqdim itäbez. Bügenge tapşıruıbızda YUNESKO Dön’ya mirası isemlegenä küz salırbız.
Anadolunın här poçmağında meñnärçä yıllıq tabiğıy häm mädäni miras urın ala. Qayberläre şul xätle qıymmätle ki, YUNESKOnıñ Dön’ya mirası isemlegenä kertelde. İsemlektä Törkiyädän 19 mädäni häm tabiğıy äsär urın ala.
Mädäni yäisä tabiğıy xalıqara ähämiyätkä iyä bulğan urınnarğa YUNESKO tarafınnan Dön’ya mirası statusı birelä. Şulay itep kiläse buınnar öçen saqlanalar.
Bu status här mädäniyät äsärenä birelmi. Monıñ öçen bilgele şartlar kiräk. Başta älege äsär urın alğan ilneñ Bötendön’ya Mädäni häm tabiğıy mirasnıñ saqlanuına qarağan kileşüne qabul itüe zarur. Annarı möräcäğat’ itärgä bula. Xalıqara häykällär häm saqlağıçlar şurası belän Xalıqara Tabiğat’ne häm tabiğıy çığanaqları saqlaw berlege belgeçläre möräcäğat’lärne qarap çığa. Bötendön’ya miras komitetınıñ da raslawı belän “Dön’ya mirası” statusın alıp bula.
2021dä YUNESKOnıñ Dön’ya mirası isemlegenä terkälgän barlığı 1154 mädäni häm tabiğıy äsär bar. Bolarnıñ 897e - mädäni, 218e - tabiğıy, 39ı isä - qatnaş (mädäni/tabiğıy) äsärdän tora.
Törkiyä - bersennän-berse qıymmätle 19 mädäniyät äsäre belän bu isemlekneñ möhim öleşe. Alarnıñ qayberlärenä küz salıp uzıyq.
1. İstanbul
1985tä YUNESKOnıñ Dön’ya mirası isemlegenä 4 töbäk bularaq kertelde. Bu töbäklär tübändägelär: ippodrom, Ayasofiya, Aya İrini, keçkenä Ayasofiya cämiğı häm Topkapı sarayın üz êçenä aluçı “Soltanäxmät arxeologik saqlağıçı”, Söläymaniyä cämiğı häm tirä-yağın üz êçenä aluçı “Söläymaniyä saqlağıçı”, Zeyrek cämiğı häm tirä-yağın üz êçenä aluçı “Zeyrek saqlağıçı” häm “İstanbul diwarları saqlağıçı”.
2. Divriği Ulu cämiğı häm xastaxanäse
Sivasta urın aluçı häm arxitekturası ğına tügel, ä Anadolunıñ tradiśion taş êşe belän küzlärne qamaştıruçı Divriği Ulu cämiğı häm xastaxanäse 1985nçe yılda Dön’ya mirası isemelegenä kerde. 1228-1229nçe yıllarda tözelgän qorılma 2 gömbäzle törbäse bulğan cämiğ häm yanındağı xastaxanädän tora.
3. Xattuşa (Boğazköy):
Çorumda urnaşqan Xattuşa borınğı şähäre Xett İmperatorlığı başqalası bulğanı öçen möhim ütkängä iyä. 1986da YUNESKOnıñ Dön’ya mirası isemlegenä kertelgän Xattuşada kübese patşa Tudxaliya IV çorına qarawçı ğıybadätxanalär, patşalıq yortları häm biyek diwarlar bar.
4.Nemrut tawı
Adıyamannıñ Kahta rayonında urnaşqan Nemrut tawında êllinistik çorınıñ şñ kürkäm qaldıqlarınnan berse urın ala. Kommagen patşası Antiox I täňrelär häm atalarına räxmäten belderü öçen tözetkän qaber häykällär häm tiñsez manzara belän iğtibarnı cälep itä. 8-10 metr biyeklegendäge izvest’taştan yasalğan zur häykällär bügenge köngä qadär bik yaxşı saqlanğan. Nemrut tawı 1987nçe yılda YUNESKOnıñ Dön’ya mirası isemlegenä kertelde.
5.Ksantos häm Letoon
1988dä YUNESKOnıñ Bötendön’ya mirası isemlegenä kergän Ksantos Fethiyeneñ Kınık awılı yanında urnaşqan. Bu töbäk Borınğı çorda Likiyaneñ iñ zur idari üzäklärennän berse bula. Ksantoska barı tik 4 çaqrım yıraqlıqta urnaşqan Letoonda Apollon häm Artemis ğıybadätxanäläre belän şaqtıy äsärlär bar. Antaliyada urnaşqan Letoon Ksantos belän bergä YUNESKO Dön’ya mirası isemlegendä urın alıp tora.


text:
Rusiyedeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi oktâbrniñ 21-nde olğan oturışuvda qabaatlav tarafınıñ tilşınaslıq ve ses ekspertizasınıñ neticelerini diñledi. Prokurornıñ malümatına köre, tedqiqatta milletlerara qavğa ve zorbalıq çağıruvlarınıñ alâmetleri qayd etilmedi.
Bu aqta «Qırım birdemligi» haber ete.
Qabaatlavnıñ dinşınası mabüslerniñ «Rusiyede yasaqlanğan Hizb ut-Tahrir teşkilâtı» ile alâqaları bar, dep bildire.
Berilgen malümatqa köre, davanıñ nevbetteki oturışuvı oktâbrniñ 29-nda saba 10-da olacaq, qabaatlav «Bekirov» tahallüsli gizli şaatnıñ sorğuğa çekilmesi aqqında muracaat bergen edi.
Hatırlatamız, Rusiyeniñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi oktâbrniñ 13-nde Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Ruslan Nagayev, Ruslan Mesutov, Eldar Kantimirov ve Lenur Halilovnı apiste tutuv müddetini 2021 senesi yanvarniñ 21-ne qadar uzattı.
Rusiye quvetçileri qırımlılarnı 2019 senesi iyünniñ 10-nda keçirgen tintüvlerden soñ tuttı. Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ya da iştirak etüv) çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı. «Qırım birdemligi» birleşmesi bildirgenine köre, Ruslan Nagayev ve Eldar Kantimirov Aluştada, Ruslan Mesutov Büyük Lambatta (Malıy Mayak), «Aluşta» yerli din cemiyetiniñ yolbaşçısı Lenur Halilov Körbek (İzobilnoye) köyünde tutuldı.
Dava mabüsleri al-azırda Rostov-na-Donu şeeriniñ №1 tahqiqat izolâtorında buluna, cinaiy dava ise mahkeme tahqiqatında qala.
«Memorial» Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» dört mabüsini siyasiy mabüs dep tanıdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisinde azalığı toqtatılğan Qırım Devlet şurasınıñ spiker muavini Remzi İlyasov bildire ki, martnıñ ekinci yarısında «Qırım» fraktsiyasınıñ meydanğa ketirilmesi ve Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ ötkerilmesi muzakere etilecek.
Bunı o, Krıminform saytına ayttı.
«Mence, bizler mart 20-den soñ bu meselede bir qararğa kelip, bir sıra meselelerniñ al etilmesi içün bu sene aprel ayında nevbetteki sessiya keçirilmesi (Qurultay – muar.) aqqında añlaşırmız», – dedi İlyasov.
Onıñ bildirgenine köre, yüz delegat buña qoltuta.
İlyasovnıñ aytqanına köre, fraktsiyanıñ meydanğa ketirilmesi «Qırım» qırımtatar halqınıñ cemaat areketiniñ eñ yaqın konferentsiyasında ilân etilecek.
«Qırım» areketi esas maqsadlarından biri olaraq «qanun çıqarıcı ve icra akimiyetniñ federal ve cumhuriyet organları, yerli idare organları, siyasiy firqalar, qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav meselelerinen oğraşqan cemaat birleşmeleri, em de qırımtatarlar içün aktual problemlerniñ al etilmesini» aytqan edi.
Remzi İlyasov ve onıñ ortaqları yolbaşçılığında areketniñ teşebbüsçileri Qırımtatar Milliy Meclisine qarşı çıqmağanlarını qayd etken ediler.


text:
Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa Yuqarı Radada qırımtatar muhtariyetini qabul etmek içün rey yetmeyceginden ve bu ğayeni itibardan tüşüre bileceginden qorqqanını bildirgen edi. Bu aqta Çubarov Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Vazifemniñ soñunda Petro Poroşenkodan Ukraina prezidenti olaraq bu qanun leyhasını parlamentke ne içün çıqarmağanını ögrenmege tırıştım. Diger deñişmeler olğanda rey berüv tecribesine baqıp, bizler bu leyha etrafında reylerni nasıl birleştire bilecegimizge baqtıq», – dedi Çubarov.
«O, (Poroşenko – QA) da israrlı olsa, biz ise işdeşlerimiznen elimizden kelgeni qadar çalışsaq, eñ azından, 226 reyni talap etken birinci rey berüv temin etilecek, dep aytqan edim», – dedi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi.
Çubarov, qanun leyhası Radada ne içün rey berüvge çıqarılmadı sualini Poroşenkonıñ özüne bermek kerek, dep qoştı.
«Baqmadılar, çünki prezident Poroşenko onı kirsetmege cesaret etmedi. Bunı ne qadar samimiy olıp yapmağanı – oña (Poroşenkoğa – QA) berilecek bir sual, mence)», – dedi o.
Prezident Zelenskıynıñ inauguratsiyası ögüne Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko Ukraina Yuqarı Radası mustaqil Ukraina terkibindeki qırımtatar muhtariyetine dair deñişmelerni Ukraina Anayasasına kirsetmeli, dep ayttı. Zelenskıynıñ inauguratsiyasından soñ Poroşenko qırımtatar meselesini açıq sürette izaatlamağan edi.
2018 senesi dekabr ayında prezident Petro Poroşenko Ukraina devleti terkibinde qırımtatar milliy-territorial muhtariyetiniñ qurulmasınen bağlı Anayasa deñişmeleri qanunını Yuqarı Radağa kirsetmege azır olğanını bildirgen edi. Aynı vaqıtta, prezidentniñ aytqanına köre, o vaqıt parlamentte bu qararnı qabul etmek içün 300 rey olıp olmağanına dair malümatı yoq edi.
Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar qırımtatar muhtariyetiniñ «separatizmge iç bir alâqası yoq» dep añlatqan edi. Onıñ qurulması ise Ukrainanıñ 2014 senesi qoşulğan BM tamır halqlarnıñ aqlarına dair beyannamesinde qayd etilgen tamır halqnıñ aqqı ola.


text:
Ukraina prezidenti Pötr Poroşenko yırcı Jamalanı, avgustnıñ 27-nde qayd etken doğğan kününen hayırladı. Hayırlavını devletniñ yolbaşçısı Facebooktaki saifesinde yerleştirdi.
«Jamala, bütün dünyadaki insanlarnıñ göñlüni kötergen türküleriñ içün sağ ol. Doğğan künüñ hayırlı olsun», – denilmekte hayırlavda.
Jamala – qırımtatar asıllı ukrain yırcısı. Avgustnıñ 27-nde o 34 yaşını toldura.
2016 senesi Jamalanıñ qırımtatarlarınıñ sürgüni aqqındaki «1944» adlı türküsi İşveçte keçken «Eurovision» yır konkursında oña ğalebe qazandırğan edi.


text:
Yalta suv anbarlarınıñ suv yedegi eki ayğa qaldı, dep bildirdi yanvarniñ 25-nde Yaltanıñ Rusiye memuriyeti yolbaşçısı Yanina Pavlenko Qırımnıñ suv meseleleri toplaşuvında.
«Bugünki künde Yaltada suv 36 biñ 910 metr kub arttı, suv eki ayğa qaldı. Amma ilâve çoqraqlarımızdan suv kele. Hasta Baş uçansuvı 40 biñ kub, Massandra uçansuvı 5 metr kub, Mogabi gölü 1 biñ kub bere», – dep bildirdi Pavlenko.
Onıñ malümatına köre, Zagorsk suv anbarında şimdi 1 mln 843 biñ metr kub bar, 43 biñ kubı – faydalıdır, Sçastlivoye suv anbarında – 2 mln 648 biñ kub, 2 mln 046 biñ kubı – faydalıdır.
Pavlenko, yaltalılarnıñ 90%-ı gece-kündüz suv ala, dep işandıra.
Keçken afta Pavlenko suv anbarları yahşı tolmay ve «bu qasevetlendire», dep bildirgen edi. Şu sebepten Yaltada eski suv berüv cedveline qaytqanlar – saba ve aqşam üçer saat.
2020 senesi noyabrniñ 27-nden itibaren Yaltada gece suv berilüvi sıñırlandı. Daa soñra akimiyet bildirdi ki, Büyük Yaltağa suv bergen Zagorsk ve Sçastivoye suv anbarlarınıñ suv yedekleri eksilgeni içün keçken sene dekabrniñ 14-nden başlap şeerde ve qasabalarda suvnı saba ve aqşam üçer saat bermege qarar berildi. Dekabrniñ 17-nde Yalta sakinlerine suv Mogabi gölünden berilip başladı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Franśiyädä 4 atna buyı uramğa çığu tıyılaçaq
İldä koronavirus oçraqları zur tizlek belän arta
Franśiyädä koronavirus oçraqları artu säbäple başqala Parijnı da kertep 16 töbäktä 20nçe marttan başlap 4 atna buyı karantin kerteläçäk. Köne buyı uramğa çığu çiklänä.
Franśiyä xökümäte räise Jan Kasteks Kovid-19 kizüe belä bäyle matbuğat cıyılışında çirneñ ildä zur tizlek belän tarala baruın belderde.
“Bu öçençe dulqın bik küp Awrupa şähärendä kürelä. Moña Angliyä variantı säbäpçe. Ul Kovid-19 belän awırtu oçraqlarınıñ 4tän 3en alıp tora. İngliz variantı tağın da tiz tarala häm potenśial bularaq tağın da citdi,”-dip söyläde Jan Kasteks.
16 töbäktä 20nçe marttan kerteläçäk çikläwlär waqıtında mäktäplär açıq bulaçaq. Xökümät räise barı töp ixtiyac toıvarları satuçı kibetlärneñ xezmät biräçägen, başqalarınıñ yabılaçağın citkerde.


text:
Aprelniñ 14-nde Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde Qırımda ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ davası boyunca imaye tarafınıñ şaatları ve zarar körgen daa bir kişi sorğuğa çekildi. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi advokat Aleksandr Osokinniñ malümatına esaslanıp bildire.
Şaat Edem Dudakov – Qırım Muhtar Cumhuriyeti milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlar işleri komitetiniñ sabıq yolbaşçısı – qırımtatarlar istegenini mitingde barışıq yolunen bildirecek edi, dep ayttı. O, uquq qoruyıcı organları hadimleriniñ işi teşkil etilmegen edi, dep qayd etti.
«O qadar insanğa pek az hadim bar edi. Böyle bir şey ilk sefer körem, qalqanları yoq edi», – dedi Edem Dudakov.
Advokat Emine Avamilevanıñ 2014 senesi fevralniñ 26-nda olğan mitingnen bağlı şaatlığına köre, Qırımtatar Milliy Meclisi tedbir keçirilecegini Aqmescit şeeriniñ memuriyetine evelden haber etken edi.
«Biz çatışma olmasın dep, ayat yapacaq edik, Meclis Prezidiumınıñ azası olaraq menim böyle maqsadım bar edi. Mikrofon maña berilgende men evlerge ketmege çağırdım», – dep tarif etti Emine Avamileva.
«Çubarov davasında» zarar körgen kişi olaraq qayd etilgen ve miting vaqtında yaralanğan Konstantin Dovgonçuk mahkemede Refat Çubarovnıñ qabaatlı olğanını tüşünmey ve oña qarşı bir iddiası yoq, dep bildirdi. Bundan ğayrı, Dovgonçuk bergen şaatlıqta Refat Çubarovnıñ qalabalıqlarnı teşkil etkenini isbatlaycaq bir şey yoq.
Refat Çubarovnıñ advokatı Aleksandr Osokinniñ aytqanına köre, imaye tarafı mahkemege ve esnas taraflarına davanıñ alternativ tarafını köstere.
«2014 senesi fevralniñ 26-nda Devlet şurası ögünde olğan ezüvni qırımtatarlar teşkil etmedi», – dep ayta advokat.
Dava baqıluvı aprelniñ 16-nda belgilendi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ açıq izaatları yoq.
Hatırlatamız, aprelniñ 12-nde Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ oturışuvında zarar körgenlerden biri Refat Çubarovnı tanımay, dep ayttı.
2020 senesi martnıñ soñunda Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212-nci maddesiniñ 1-inci maddesine (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq areketlerge çağıruv) açıldı.
Bıltır iyülniñ 23-nde mahkemede Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy dava temelden baqılıp başlandı. Mahkeme vekilleri diñleyicilerni oturışuvğa ve mahkeme binasına kirsetmedi, dep bildirdi «Qırım esnası» teşebbüsiniñ faalleri.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, oña bu davada Çubarovnı qorçalamağa izin bermediler, çünki «menfaat zıddiyeti bar». O, bu qararnı şikâyet etmege niyetlene. Aqmescitte mahkeme advokat Polozovnıñ şikâyetini endi red etken edi.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı daa bir repressiya dalğasını başlattı».
Advokat Nikolay Polozov Rusiye tahqiqatçısınıñ onı işğal altındaki Qırımda Çubarovğa qarşı kene açılğan davada imayeden çetleştirmek niyeti aqqında bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açılğan davanen bağlı tahqiqat başlattı.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye akimiyetiniñ kontrolindeki Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi aprelniñ 29-nda «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Ernest İbragimov ve Oleg Fedorovnıñ maşinalarını davada ola bilecek para cezalarını qarşılamaq içün almağa qarar berdi, dep haber ete «Qırım birdemligi» advokat Lilâ Gemeciniñ aytqanlarına esaslanıp.
«Prokuror Sergey Pakula tahqiqatçınıñ olarğa («Hizb ut-Tahrir» davasınıñ mabüslerine – QA) ait VAZ maşinalarınıñ tutıp alınması aqqında muracaatına qol tuttı, çünki mabüslerniñ Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ ekinci qısmında 500 000 rublege qadar para cezası berile bile», – dep aytıla «Qırım birdemligi».
Berilgen malümatqa köre, qadı Galina Hulapova tahqiqatçınıñ muracaatını qanaatlendirip, Rusiye Ceza kodeksi 115 maddesiniñ 1-inci qısmı («para cezasını qapatmaq içün tahqiqatçı tahqiqat organı reberi ya da soraştırıcı prokurornıñ razılığınen şübheliniñ mülki tevqif etile») esasında tevqif etmege izin berdi.
«İmaye tarafı itiraz bildirip, mabüslerniñ mülki ömür arqadaşlarınen beraber qazanıldı ve evlilikte alındı, dep qayd etti, amma mahkeme advokatnıñ delillerinen razı olmadı. Mahkeme oturışuvında Fedorov ve İbragimov yoq edi», – dep qoştı faaller.
Hatırlatamız, aprelniñ 13-nde Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Oleg Fedorov, Azamat Eyupov ve Ernest İbragimovnıñ apis cezasıHы iyülniñ 15-ne qadar uzattı.
Daa evel belli olğanına köre, Qırımdaki mahkeme apiske alınğan faal ve iş adamı Oleg Fedorovnı mecburiy mahkeme-psihiatrik ekspertizasına yolladı.
Fevralniñ 17-nde saba erte yarımadanıñ bir qaç rayonında Rusiye quvetçileri musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı ola) evlerine keldi. «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faalleri Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, İçki rayonında Mamamadinov Abdulbori, Qarasuvbazarda Azamat Eyupov, Aqmescitte Yalkabov Timur, Bağçasarayda İbragimov Ernest, Bağçasarayda Fedorov Oleg, Aqmescitte Seydametov Lenur ve Aqyarda Şihametov Yaşarnıñ evinde tintüv keçirildi.
Apiske alınmazdan evel Lenur Seydametov qırımtatar siyasiy mabüslerine aş mallarını alıp yollağan edi.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
«Lew ve Şoyblege aytqan 4 noqtaiy-nazarımız bar: anayasa islâatı, prezidentniñ qanuniy saylavı ve añlaşmağa mümkün olğan ükümetniñ teşkil etüvi, Qırım vaziyetiniñ qanuniy tanuvı ve Ukraina şarq regionlarında kergin meselelerniñ çezilüvi, – dep bildire Siluanovanıñ sözlerini RİA Novosti. – İdare etüvni barışq yollarnen, Ukraina qanunları boyunca, rus halqını ayırmayıp, qurban ve qırğınsız amelge keçirmek kerek. Böyle mevamıznı şart olaraq bildiremiz, böyleliknen Rusiye em bücet, em gaz meselelerinde maliyeviy yardımnı köstere bilecek».
Bıltır RF Ukrainağa 15 mlrd doll. miqdarında maliyeviy yardımnı köstermege qarar aldı. Faqat tek 3 mlrd doll. keçirmege yetiştirdi. Bundan soñraUkrainadaki siyasiy buhran mucadelesi neticesinde ükümet de deñişti. Bu sebepten Rusiye gaz içün endirim bermeyip, ukrain iqtisadiyatnıñ teminlevinden vazgeçti.


text:
Raatlıq künlerinde Qırım ve Herson vilâyeti arasındaki memuriy sıñırnı 1114 adam keçti.
Hersondaki sıñırcılar taqımı, kiriş-çıqış noqtaları normal rejimde çalışmanı devam etkenini bildire.
"Böylece, iyün 27, 28 ve 29-ında memuriy sıñırdan 1114 adam keçti, olardan 533-ü - vaqtınca işğal etilgen topraqqa ve 581-i - Ukrainanıñ qıtasına", - denile beyanatta.
Ukrain sıñırcılarnıñ malümatına köre, rusiye küç organları soñki üç künde Qırımğa 164 adamnı yibermedi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Mayıs 21-i sabasına qadar ilhaq etilgen Qırımda keskin respirator virus infektsiyası (KRVİ) diagnozı ile hastalarnıñ ve COVID-19 şübelileriniñ sayısı eki kere arttı. Bunı Felâket tibbiyeti ve acele tibbiy yardım merkeziniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Derc etilgen malümatqa köre, bir künde koronavirus şübelilerniñ sayısı 9-dan 19-ğace arttı, keskin respirator virus infektsiyası hastalarınıñ - 21-den 39-ğace çoqlaştı. Bundan ğayrı mayıs 21-inde prevmoniya diagnozı ile hastahanelerge 18 adam qoyuldı.
Daa evel bildirilgeni kibi Qırımda tünevin 15 yañı koronavirus adisesi qayd etildi. Hastalarnıñ arasında ekimler ve balalar bar.
Böylece, Qırımda 314 koronavirus hastası qayd etildi. 25-i çetelden, 31-i qomşu Rusiye regionlarından keldi, 9 adam vefat etti. Aqyarda - 147 COVID-19 adisesi qayd etildi, eki adam öldi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Yewropa universitetı Piterburda iñ abruylı uqu yortlarnıñ berse sanala. İnternet säxifäsendä äytelgänçä, ul 1994 yılda oyışqan, sotsial häm humanitar ölkädä östämä belem birä, yağni aspirantura räweşendäge tikşerenü üzäge.
Professorlar häm studentlar uqu yortın saqlap qalu öçen internetta qarşılıq çarası başlağan.
"Bezgä xäzer çınlap ta qıyın, litsenziä tuñdırılğan, bülmälär möherlängän. Läkin universitet ul möherle qäğäz, uqıtu bülmäse genä tügel, ä berençe çiratta ğilmi cämäğätçelek. Bülmälärne möherläp bula, milärne möherläp bulmıy" Vladimir Gelman, säyäsi fännär häm sotsiologiä professorı.
Gelmannıñ bu çığışı, başqa qarşılıq çaraları belän bergä internetta urnaştırılğan, şul uq universitet professorı İlya Utexinnıñ şäxsi blogında.
"İnternet keşelärneñ oyışu urınına äylände. Studentlar, abiturientlar berläşmäse oyıştı. Alar internetta cämğiät tözep, şunda aralaşa başladı" di İlya Utexin.
Räsmilär uqu yortın yabu öçen töp säbäp itep anda yanğın çığu qurqınıçın kitergän.
"İñ ğäcäyep säbäp: imeş bez çığış yulında bormalı basqıç urnaştırğanbız ikän. Bu basqıç isä 1881 yılda tözelgän" di universitetnıñ rektorı Boris Vaxtin.
Uqu yortınıñ yabılu säbäpläre töğäl mäğlüm tügel.
Beräwlär äytüenä qarağanda, räsmilär şähär urtasında urnaşqan 19 ğasırda tözelgän saraynı üz qulına töşerergä teli.
Başqalar, yabılunıñ säbäben säyäsät, anıñ Britaniä häm Amerika universitetları belän tığız elemtädä buluı belän añlata.
Niçek kenä bulmasın, däwlät televideniese mondıy waqiğalar turında läm-mim. Näticädä Rusiädä ictimaği tormış internetqa küçä bara.
2006 yılda internet cämäğätçelege Altay gubernatorı belän bäreleşkän öçen törmägä utırtılğan yörtüçene qotqardı.
Küptän tügel, şul uq cämäğätçek internetta tawış quptarıp Tarusa qalasında ğayepsezgä yabılğan xastaxanä açtıra alğan.
Rusiädä internet qullanu däräcäse älegä tübän, 20% çaması. Şuña da qaramastan, bu misallar anıñ şaqtıy quätle bula aluın kürsätä.


text:
«Şimal-Qırım kanalı istismar rejiminde çalışa, Qırım Muhtar Cumhuriyetini suv resurslarınen temin etüv içün añlaşma munasebetleri olmağanından sebep, oña Herson vilâyeti suv qullanıcılarınıñ ihtiyaclarına köre deñişmeler kirsetile», – denile beyanatta.
Agentlikniñ malümatına köre, Qırım suv qullanıcılarınıñ Şimal-Qırım kanalınıñ İdaresi ögünde 2013 senesi 1,7 mln grivna miqdarında borc ödemesi çezilmegen mesele olıp qala», dep haber ete «Ukrainskaya pravda».
Hatırlatamız, Ukraina Herson vilâyetinde Şimal-Qırım kanalında suv berüv qayd noqtasını qurıp başladı.


text:
Ukraina şarqındaki Lugansk vilâtinde bazar künü, fevral 1-ne keçer gecesi üç yerli sakin elâk oldı.
Popasnaya, Sçastye şeerleri ve Stanitsa Luganskaya qasabası ateş altında qaldılar. Bir qaç mesken ev viran etildi. Lugansk vilâyetiniñ valisi Gennadiy Moskvalniñ bildirgenine köre, regionda uruşlar devam etmekte, separatistler Ukraina askerlerine qarşı tank ve «Gradlarnı» qullanalar.
Donetsk vilâyetinde separatistler Debaltsevo şeeri, Peski qasabası, Petrovskoye köyü yanındaki ukrain ordusınıñ noqtalarına ateş açtılar. Mariupol civarındaki Vinogradnoye köyü de ateşke oğradı.
Radio Svoboda bildire ki, qanunsız «DNR» vekilleri keçken gece ukrain askerleri Donetskke ateş açqanlarını ayttılar. Separatistlerniñ malümatına köre, üç yerli sakin elâk oldı, 20 kişi yaralandı. Ukrain ordusı bunı red ete.


text:
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası «qanunsız missionerlik faaliyetini keçirgeni içün» Aqmescit imamı Rasim Dervişevge qarşı memuriy dava açtı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qararğa köre, cuma namazını qıldıruv ve vaaz berüv uquqnı bozuv olaraq tanıldı.
«Cuma namazı vaqtında uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri kelip, kamerağa video çıqardı ve Rasimni qanunsız missionerlik faaliyetini keçirgeninde qabaatladı. Memuriy tahqiqatnı başlatuv qararını Kiyev rayonınıñ prokuror muavini Andrey Gritsayçuk çıqardı», – dep tarif etti advokat Ayder Azamatov.
Advokatnıñ bildirgenine köre, imamğa «basqı yapıla».
«Yañlış tanıtuv ola, Rasim Dervişev namaz qıldırdı, onı ise missionerlik faaliyetinde qabaatlaylar. Qanunğa köre missionerlik faaliyeti ne olğanına baqılsa, namaz qıldıruvı missionerlik faaliyeti sayılmay. Mence, imamğa basqı yapacaq olalar», – dep qoştı Azamatov.
Qırım prokuraturası vaziyetni şimdilik izaatlamadı.
2019 senesi oktâbr ayında Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ Mirovoy mahkemesi Şumhay (Zareçnoye) köyüniñ cami imamı Arsen Kantimirovğa qarşı memuriy davanı qapattı. O, qanunsız missionerlik faaliyetinde qabaatlanğan edi. Mahkeme qararına köre, dava memuriy mesüliyetke çeküv müddeti bitkeni içün toqtatıldı.


text:
Ukrainadaki «İyegova şaatları merkezi» Rusiye işğal etken Qırımda keçirilgen tintüvlerge ve dindaşlarınıñ tutulmasına kederlendi. Bu aqta noyabrniñ 16-nda Qırım.Aqiqatqa teşkilâtnıñ cemaat ile bağ vekili İvan Riger bildirdi.
«Biz de (Cankoyeydeki tintüvler aqqında – QA) haberlerden bildik. Anda yaşağan ve yaşaycaq dindarlarnıñ telükesizligini köz ögüne alıp, haberlerde olğan malümattan ğayrı, başqa bir şey aytıp olamayıq. Barışıqsever ve itaatkâr dindaşlarımıznıñ adaletsizlikke oğrağanı bizni qasevetlendire. Bir şey ayta bilem, bir insan sovetler akimiyeti tarafından basqığa oğratılğan edi, 1990-ıncı seneleri aqlanğan edi, aynı baqışları içün bizim zamanımızda da taqip etile», – dedi Riger.
Onıñ aytqanına köre, «İyegova şaatlarınıñ» kimsege zararı yoq».
«Bu adise bizde tek duyğudaşlıq ve keder doğura. Başqalarğa zarar ketirmegen insanlar aqqında aytamız. Avropa mahkemesi, bu barışıqperverlik baqışlarını kütken yekâne hristian dini ola, qayd etken edi. Eminliknen ayta bilemiz ki, «İyegova şaatları» cemiyet ve etraftaki vatandaşlarnıñ esas menfaatlarına uyğun olğan yaşayış tarzını küteler», – dep qoştı Riger.
Noyabrniñ 16-nda Canköyde Rusiye FSB hadimleri bir qaç on evde tintüv keçirip, Rusiye ve işğal altındaki Qırımda yasaqlanğan «İyegova şaatları» diniy teşkilâtınen alâqaları bar olğanında şeklengen insanlarnı tutıp aldı. Radio Svoboda rus hızmetiniñ mühbiri bildirgenine köre, «Şaatlarnıñ» yerli taqımı – «Sivaş» – reberi Sergey Filatov tutuldı. Gruppa 2015 senesi qayd olğan edi, 2017 senesi ise «İyegova şaatları» Rusiyede yasaq etilgen soñ yoq etilgen edi.
Rusiye küç qurulışları Canköydeki tintüvlerni daa izaatlamadı.
2017 senesi aprelniñ 20-nde Rusiye Yuqarı mahkemesi «İyegova şaatlarını» idare merkezini ekstremist teşkilât olaraq tanıma qararını çıqarğan edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ malümatına köre, qomşu Rusiyede keçken sene aprel ayından başlap mezkür diniy teşkilâtnıñ 39 tarafdarı uquqiy ceetten taqip etile. 2018 senesi avgust ayında «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi, ekstremizmde qabaatlanğan «İyegova şaatları» diniy teşkilâtınıñ 29 tarafdarını siyasiy mabüs olaraq tanıp, olarnı acele azat etmege çağırdı.


text:
Qıtaydaki Wuhan şeeri - koronavirus pandemiyasının menbaası - eki aylıq qapalı rejimden çıqa ve normal yaşayışqa qayta, haber ete Radio Azattık.
Martnıñ 28-inde 11 millionlıq ealisi olğan şeerde bir qaç naqliyat çeşiti çalışıp başladı, şeer sıñırları açıldı. Qıtayda qayd etilgen 3299 ölümden 3177-si Hubei vilâyetiniñ memuriy merkezi Wuhande oldı.
Başqa memleketler ise COVID-19-nıñ infektsiyasınıñ tarqalmasını toqtatmağa tırışa. Dünyada 600 biñden ziyade adam hastalandı, 27 800-den ziyade adam öldi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukrainada iyül 10-unda 800 adamnıñ koronavirus hastalığı tasdıqlandı.
Bütün müddet devamında 52843 ukrainniñ COVID-19 hastalığı qayd etildi. Bunı Ukraina Milliy Telükesizligi ve Mudafaası Şuraşınıñ malümatı bildire, yaza Azatlıq Radiosı.
Epidemiya devamında koronavirus infektsiyasından umumen 1372 adam vefat etti. 25661 adam yahşı oldı.
Ekinci künden berli tedaviylengenlerniñ sayısı yañı hastalarnıñ sayısından çoqçadır. İyül 9-ında 819 hastalıq ve 1016 tedaviylev adisesi qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
ON BEŞ KİLO ŞİMAL QARTOBINA DEÑİŞTİRİLGEN TARAQTAŞ MAQATI
NİCE-NİCE DEŞET ŞEYLERNİ KÖRGEN, BAŞINDAN KEÇİRGEN ASİYE BİTAY VATANINDA YAQIN İNSANLARNEN QUVANIP YAŞAY.
Sudaq rayonınıñ Taraqtaş köyünde Apla Çala şve Ayşe Yaltır aile qurıp, çoq yıllar beraber yaşadı, balalarını östürdiler. 1932 senesiniñ küzünde, oktâbr 7-de olarnıñ qorantasında altıncı bala- qızçıq dünyağa keldi. Olar o zamanlarda Taraqtaşnıñ civarındaki Almağaç degen yerde yaşadılar.
Apla ağa oğul olsun dep aves ete, amma qız doğa. O apayı qız doğurğanına açuvlanıp, oña yardım etmey. Aqayı, qolunda doğğan balaçıq ve eşyalarınen Ayşe Sudaq şeerinden cayav Almağaçka qaytalar.
Yolda qadın boldura ve raatlanmaq içün toqtay. Taşqa otura aqayı ise bir-qaç adım ögde kete. O, aqayına açıvlanıp: “Seniñ qartlığıñ bu balanıñ eline qalsın!” – dey. Qızçıqnıñ adını Asiye qoyalar.
1938 senesi Asiyeçik mektepke bara. Mektepte muvafaqiyetli oquy. Yazda olarnıñ qorantası Almağaçqa sebze ve qartop saçmağa kete, Asiye ise Taraqtaşta, evde 2-4 yaşında olğan eki qız qardaşını baqıp qala. Furun yaqıp, anası basıp ketken hamırdan ötmek pişire, evlerini cıyıştıra. Qalğan balalar bağçalarında ana-babasına yardım eteler.
1944 senesi 18-mayısta, saba saat beşte alalarınıñ torunı çapıp kele: “Emce, bizni Qırımdan aydaylar”, – dey. Apla (Abdulla) ağa azbarğa çıqa ve silâlı askerlerni köre.
Askerler: “Davayte sobiraytes, vas vısılayut iz Krıma, niçego ne berite!” – deyler. Baba bütün balalarına birer qaşıq, çanaq ve meşrebe almağa emir bere. Apla ağa qadını ve balalarınen çıqa. Olarnı Sıçan-töpe tübündeki alanda toplaylar.
O vaqıtta Asiye on eki yaşında eken. O, evge qaytıp maqat alıp kele. Halqnı Taraqtaşnıñ merkezine cıyalar. İnsanlarnı büyük maşinalarğa oturtalar. Asiye maqatnı köterip, maşinağa qoymağa yardım ete. Asker kelip, onı yerge çekip tüşüre. Asiye maşinadan tüşip, maqatnı kene kötere.
Maşinalar köylülerni Kefege alıp keteler. Anda mal vagonlarına mindirip, insanlarnıñ yarısını Özbekistanğa, başqalarını Uralğa alıp keteler. Olar ise Görkiy vilâyetiniñ şimalindeki Gorodetskiy bölgesine, Oktâbrskiy köyüne, dağnıñ içine kelip tüşeler. Anda baraklarda yaşaylar. Apla ağa büyük qızı Alime-Şerfe ile dağda terek kese.
O zamanda açlıq, fuqarelik üküm süre, insanlar pek qıynanalar. Olar Qırımdan ketirilgen maqatnı on beş kilo qartopqa deñişeler.
Görkiy vilâyetiniñ bazı yerlerinde yaşağan adamlarğa, evleriñizden çıqmañız, soqaqlarda kezmeñiz, bir közlü, insan aşağan adamlar kelecek dep, qorquzğanlar.
Qırımlar tarlalardan sebze cıyılğan soñ, yer tübünde qalğan çürük qartoplarnı çıqarıp, pite yapıp, aşay ediler.
Asiye ve oğlan qardaşı Mussa dağlardan yemiş cıyıp, sepetlerge qoyıp, yağmur, çamur demeyip, odun vagonlarınıñ töpesinde Volgadan keçip, Pravdinskiy şeerine barıp, cıyğan yemişlerni sata ediler. Bazı allarda provodnikler sepetlerini alıp taşlay ediler. Öyle olıp yıllar keçe. 1949 senesi Apla ağanıñ büyük qızı Alime-Şerfe aqayğa çıqa.
1950 senesi olar Özbekistan cumhuriyetiniñ Buhara şeerine köçeler. Asiye anda beş yıl tikiş fabrikasında motoristka olıp çalışa. 1955 senesi Andijan vilâyetiniñ Marhamat şeerine köçeler. Anda Asiyeni Bulaqbaş bölgesiniñ Nayman köyünde yaşağan Fevziy Qadırov begene ve kelip nişanlay. Evleneler.
Olar Nayman köyünde yaşaylar. 1956 senesi qızı Remziye dünyağa kele, 1959 s. Elvira qızı doğa. Şu senesi yazda iyül ayında Andijan şeerinden ev satın alıp, anda köçeler. Andijanda Asiye üçünci balasına yüklü ola. Fevziy bu oğlan doğacaq dep, suv alıp kele, odun yara, doğacaq balanı pek aybetley. “Menim oğlum olacaq, ösip, institutnı bitirecek!” – dep quvana. Fevziy aqay o zamanlarda tula zavondında çalışa. O, işten kelgen soñ eki qızçığını ve apayını tsirke, raatlıq bağçasına alıp kete. Asiyeni pek seve ve onıñ ile ğururlana. Onıñ ve Fevziyniñ arasında olğan sevgi bütün ömürleriniñ quvançı edi. O ale bu künü şu aydın sevgi ile yaşay, bir saniyege bile Fevziyni unutmay.
Künlerden bir kün Fevziy kene işke kete. İşinde başı ağırta, yaramay ola. Dostu barıp, acele yardımnı çağırta, olar onı hastahanege alıp ketmege istey. Fevziy razı olmay, oña ukol yapıp, evge yollaylar.
Ekinci künü sabağa yaqın Fevziy: “Apay, tez-tez legenni uzat, qusacağım kele” – dey. Asiye legenni bere ve qomşusına acele yardımğa çañ qaqmağa kete. Evge çapıp kelgende, aqayı endi başını tübge egip, yata eken. Acele yardım kelip, baqıp keri kete.
Asiye aqayınıñ başını elinde tutqan alda bir özü yüklü qala, balaları ağlay… Qomşuları keleler, ana-babalarını alıp kelmek içün araba yollaylar. Fevziy bir qaç saaten soñ, Asiyeniñ qollarında vefat ete.
Beş künden soñ (bu 1961 senesi oldı) oğlu Abibulla dünyağa keldi. Lohsahanedeki ekimler:
– Balalarıñız barmı? – dep soradılar.
– Bar, eki qızçığım, – cevap berdi Asiye.
– Öyle olsa, aqayıñızdan müjde, oğluñız oldı. – deyler.
– Bu balanıñ babası beş kün ögüne vefat etti, maña episi bir, oğlanmı, qızmı, onıñ babası artıq yoq, bu künlerni köralmadı! – dep közyaş tökti Asiye.
Emşireler susıp qalalar:
– Bağışlañız bizni, bilmedik, – deyler.
– Babası… Oğlan doğacaq dep, o qadar quvana edi, amma bu künlerni körmege qısmet olmadı.
Asiye hastahanede ne bir şey aşay, ne yuqlay, ölmege istey. O, biri beş yaşında, biri eki yaşında ve yañı doğğan balasınen yañğız qaldı. Ekimler ukol yapıp, onı yaşamağa mecbur eteler.
Babası, Apla dede, qızı doğğanda, onı qoluna almasa da, torunını er kün kelip baqa.
– Balam, tüşünme, ağlama, balalarıñnı da, seni de baqarmız. Başıña böyle yazılğan eken, ne yapayıq! – dep Apla ağanıñ közlerinden közyaş tamçıları aqqan.
Apla ağanen, büyük qızı Alime-Şerfe kelip, Asiyeni hastahaneden alalar, evge alıp qaytalar. Evde ise oña aqayınıñ sıması körüne, etraftaki er şey sevimli adamını hatırlata. Aqayına olğan sevgisinden az qaldı, delirecek edi. Fevziynen quvanıp, sevip yalıñız altı yıl yaşadılar.
Babası qızına:
– Balam, bir şey tüşünme, men seni bu evde yañğız taşlamam. Marhamatqa alıp keteyim, anda biz ile yaşarsıñ, qardaşlarıñ merametli, olar saña yardım eterler, – dey.
Aqayınıñ ölüminden yigirmi kün keçken soñ olar Andijandaki evni satıp, Marhamatqa, babasınıñ evine köçeler. Anda yaşağanda, canı sıqıla, aqayınıñ resimlerini balalarına köstere:
– Mına, babañız, balam! – dey.
Gece-kündüz aqayınıñ resmine baqıp, asret çeke. Bekir qardaşı onı ekimge alıp kete. Ekim olarğa:
– Oña işke kirmek kerek, uzaq bir yerge, yürse, bu facianı unutır, – dey.
Ağası onı beş kilometr uzaqtaki bala sanatoriysine işke kirsete. O, anda beş yıl çalışa, soñ sanepidemstantsiyağa laborant olıp avuşa.
Balaları öseler, mektepke baralar. Yıllar tez keçe. Apla ağa hastalanıp yata. Apayı “tilegeni” kibi, Asiye onı soñki künlerine qadar baqa. Apla ağa vefat ete. Bir-qaç aydan soñ, Ayşe bita da öle.
Asiye qızlarını oquta. Eki qızı da oca olmağa istey, oquv yurtuna kirip, zenaat ala, evlene.
1987 senesi Qaasuvbazar bölgesiniñ Ortalan köyüne köçeler. Oğlu kolhozda işley. 1996 senesi Abibulla Sudaq bölgesiniñ Taraqtaş köyüne kele. Evelden anası yaşağan evniñ yanından yer satın ala ve ev qura.
Şimdi Asiye bita torunlarınen Vatanda quvanıp yaşay.
Uriye Ortaalan KADİROVA


text:
Noyabr 26-sında saba Qırımnen Herson vilâyeti arasındaki memuriy sıñırda "Çonğar" kiriş-çıqış noqtası, elektrik teminat olmağanından sebep piyadeler ve maşnalarnıñ keçirmesini toqtatqan edi. Bunı QMC-nde Ukraina prezidentiniñ daimiy vekiliniñ matbuat hızmeti bildire.
Yarım saat evel müessisede bildirdiler ki, elektrik teminat kene berile ve "piyadeler ile maşnalarnı keçirilmesi sade rejimde yapıla".
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ saytında, memuriy sıñırdaki kiriş-çıqış noqtasınıñ elektrika problemaları aqqında malümat yoq.
Noyabr 26-sında Rusiye gümrükhanesiniñ hadimleri, Qırımnen Herson vilâyeti arasındaki memuriy sıñırda "Perekop" ("Çaplınka") kiriş-çıqış noqtasında eki künge teçhizat qoyacaqlarını bildirdi.


text:
Ukrainanıñ mustaqilligi ilân etilgeninden Rusiye yarımadanı işğal etkenine qadar Qırım körgen «zararnıñ» miqdarı 1,5 trln rubleden «daa çoq» oldı.
Bu aqta aprelniñ 3-nde Rusiye Devlet Dumasındaki işçi gruppanıñ ilk toplaşuvında aytıldı, dep bildire «İnterfaks» Rusiye haber agentligi.
Haber etilgenine köre, gruppa «1991-2014 senesi Qırımnıñ iqtisadiy ğaybına da qıymet kesecek».
Devlet Dumasınıñ Qırım deputatı Andrey Kozenko buña yarımadanıñ «Ukraina kontroli altında ve Rusiyege qoşulğan soñ» bücet kârınıñ farqı, ekologik «ziyan», sanktsiyalardan kelgen zarar, Rusiye Qara deñiz flotunıñ Aqyarda bulunğanı içün kira parası, qoruq ve şifahanelerden «elde etilmegen» kârnı qoştı, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ rus bürosı.
«Yarımadadan qaçıp, ukrain banklarını alğan qırımlılarnıñ emanetleri ayrı satırnen qayd etilmeli», – dep qoştı Kozenko.
Deputat, onıñ fikirince, Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarğa ketirgen «maneviy zararğa da qıymet kesmege» teklif etti.
«Yarımada sakinleri oğrağan rus tilli eali aqlarınıñ sıñırlavını da kirsetmek mümkün», – dedi Kozenko. Tam olaraq ne demek istegenini aytmadı.
Martnıñ 20-nde Rusiye Devlet dumasınıñ reisi Vâçeslav Volodin Rusiye parlamentiniñ alt palatasında «Ukrainanıñ areketlerinden Qırım yarımadasınıñ iqtisadiyatına ketirilgen zararğa» qıymet kesecek mahsus işçi gruppa qurulğanını bildirgen edi.
Martnıñ 15-nde Devlet Dumasınıñ Şurası ve Qırımnıñ Rusiye parlamenti ve Aqyar ükümetiniñ toplaşuvında Volodin Rusiye Ukrainadan Qırım onıñ terkibinde bulunğan 25 yıl içün ivaz tölemesini talap etmeli, dep bildirdi.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Mustafa Cemilev Rusiye işğali şaraitlerinde halqınıñ inkişafı imkânsız olğanını tüşüne.
Bunı o «Publiçnıye lüdi» neşirine bildirdi.
«Qırımtatarlarnıñ aqlarını qorçalaycaq bir tek şey – Qırımnıñ işğalcilerden azat etilmesi, çünki yarımadanıñ tamır halqı içün Rusiye terkibinde istiqbal yoq», – dey Cemilev.
Cemilev Rusiye Qırımnı maliyeviy qıyınlıqlardan sebep qaytaracağında emin olğan ekspertlerniñ fikrine qoşula.
«Ekspertler dey ki, Qırımnı bugünki onıñ tüşkün alında tutmaq içün er yıl altı-yedi milliard dollar kerek olur. Olarda daa Şimaliy Osetiya, Abhaziya, Pridnestrovye bar. Rusiye hazinesi ebediy degil. Deyler ki, işbu arbiy maceralardan evel Rusiyeniñ yedegi 500 milliard dollar edi, şimdi ise 270 milliard oldı – bir yılda. Em de olar bücetni barrel içün 100 dollar negizinde qurğanlar, fiyatı ise tüşti ve daa da tüşe bilecek», – dey Cemilev.
Uquq qoruyıcılar aytqanı kibi, Rusiyeniñ Qırımğa kelgeninen qırımtatarlarğa nisbeten repressiyalar başlandı, bu sebepten insanlar qıtaiy Ukrainağa köçmege mecburlar.
Qırımtatar halqınıñ vaziyeti aqqında yarımdağa yaqında kelgen Türkiye eyyeti de aytqan edi. Rusiye akimiyeti bunı red ete, Rusiye Tış işler nazirligi «qırımtatarlarnıñ meselesini siyasetleştirmemek çağıra».


text:
Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri İgor Çemodanov koronavirus qayd etilgen yedi insan qaysı şeerlerde yaşağanını bildirdi. Onıñ malümatına köre, dört hasta Yaltada yaşay, eki insan Aqmescitte ve daa bir kişi Kezlevde.
Bu aqta o, martnıñ 25-nde Qırımda koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı operativ ştabınıñ toplaşuvında bildirdi.
«Bugünge qadar Qırımda yedi insannıñ koronavirusı tasdıqlandı. Kezlevde hastalanğannıñ alı bir qarar. Dört yaltalı bar. Biriniñ pnevmoniyası bar. Fenalaşmay, amma sürekli hastalığı da bar. Diger qoranta azaları bir qarar. Aqmescitten de eki insan bar», – dedi Çemodanov.
Hatırlatamız, Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya, koronavirusnen hastalanğan eki qırımlı yarımadağa uçaqnen ve qomşu Rusiyede Keriç köprü üzerinden avtobuslarnen keldi, dep bildirdi.
Martnıñ 24-nde Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımda altı yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep ilân etti. Daa evel Qırımnıñ Rusiye akimiyeti ilk COVID-19 hastası bar dep tasdıqladı.
Penkovskayanıñ bildirgenine köre, koronavirusnen hastalanğan qırımlı Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki Rusiye keçiş noqtasından keçkende Frenkistanğa barğanını gizledi.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescitte noyabr 16 künü «Çiygoznıñ işi» boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvında eki şaat sorğudan keçti, ve prokuror yazılı şekilde ketirilgen delillerni ketirdi. Bunı videomuracatta qabatlanğanınıñ advokatı Nikolay Polozov seslendirdi.
«Öyleden evel eki şaat sorğudan keçti, olardan biri fevral 26 künü miting zamanında Ukraina İçki işler nazinliginiñ hadimi Marlen Asanov edi. Ahtem Çiygoz aqqında bir şey bilmey, onı şahsen körmedi», – dep izaatladı advokat.
Ekinci şaat – «narodnoye opolçeniye» azası Nikolay Bruja. O da Ahtem Çiygoznı körmegenini ayttı.
Polozovnıñ aytqanına köre, öyleden soñ şaatlar kelmegenleri belli oldı. Bundan soñ qabatlayıcı yazılı şekilde ketirgen delillerini kösterdi. Bu – tehnik ekspertizalarnıñ neteceleri edi. Olarğa köre, Çiygoz videoda qayd etilmegen.
«Qabaatını tanığan Kantemirov ve Yunusovnıñ adları seslendirildi. Birincisi Çiygoznı körgeni aaqında ayttı, ekincisi ise Çiygoz o yerde olmaq mümkün olğanını ayqan», – qayd etti advokat.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Ukraina Tış işler naziri Vadım Prıstayko Qırım meselesini muzakere etmek içün halqara platforma qurulmalı, dep qayd etti. Bu aqta o, Jeneva Milletler Sarayında «Qırımda insan aqları vaziyeti ve Kremlniñ ukrainalı reineleri» panel munaqaşası vaqtında ayttı, dep bildire Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Munaqaşada Latviya, Litvaniya ve Poloniya tış siyaset müessiseleriniñ yolbaşçıları, Kremlniñ eski siyasiy mabüsleri Volodımır Baluh ve Edem Bekirov iştirak etti.
«Yaqında azat etilgen ukrainalı siyasiy mabüslerniñ deşetli tecribesi halqara toplulıqqa Rusiye apishanelerinde tutulğanlar aqqında hatırlatmalı», – dep ayttı Prıstayko.
Onıñ fikirince, altı yıldan berli Qırım yarımadası «zulum adasına» çevirile, anda «qırımtatar halqına qarşı repressiv kampaniya» qullanıla.
Prıstayko, BM İnsan aqları Şurasını Rusiye kontrol etken Ukraina topraqlarında vatandaş aqlarınıñ bozuluvına çoqça diqqat celp etip, olarnı azat ettirmek içün ğayretini arttırmasına çağırdı.
Rusiye tarafı Qırımda yerli sakinlerniñ aqları bozulmay, «yarımada mesele qapatıldı, çünki Qırım Rusiye ola», dep israr etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımğa ukrain mahsulatınıñ ketirilüv yasağı yarımadanıñ ticariy ağlarında fiyatlarnı deñiştirmez, Qırım çarşılarında ise – ola bile. Bunı Krım Media agentligine «Qırım ticaretine destek» birliginiñ reisi Sergey Makeyev bildirdi.
Ekspertniñ fikrine köre, Ukrainadan mahsulatnıñ ketirilmemesi Qırım çarşılarındaki mahsulatnıñ fiyatına tesir ete bile.
«Kötere çarşıları esasen Ukrainadan ketirilgen mahsulatnı sata. Şunıñ içün bu qamaçavdan bazarlarda çalışqanlar zarar körer. Anda fiyatlarnıñ köterilmesi mümkün», – dey Makeyev.
Supermarketlerde fiyatlarnıñ köterilmemesi mümkün, Makeyevniñ aytqanı kibi, bu sene regionnıñ aman-aman bütün ticariy ağları Rusiye ve Qırım mahsulatına avuştı.
«Qırımda Ticariy ağlar Ukraina ile çalışıp olamay edi, çünki alâ daa mahsulat içün paranıñ yollanıluv sisteması pekitilmedi. Şunıñ içün bu sene başından olar Qırım ve Rusiye mahsulatnınıñ satın almasına keçti», – añlata Makeyev.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksönov yarımada öz-özüni mahsulat ile temin etip olamaycağını aytqan edi.


text:
Bunı Aqmescitte ötkerilgen brifingde Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov jurnalistlerge bildirdi, dep haber ete Qırım «akimiyetine» yaqın olğan Krıminform saytı.
«Mihalçevskiy (istifağa) çıqtı, bugün qalğanlarını bekleymiz», – dep ayttı Aksönov. O, Mihalçevskiyniñ eki muavini ve cumhuriyetniñ tibbiy müessiseler reberlerini nazarda tuta edi.
O, olarnı «madde boyunca» işten boşatmamaq içün, özlerine ariza yazmağa teklif etti,
«Bu arqadaşlarğa prokuror urbasında doktornı yollamamaq içün bizler er keske ariza yazmağa teklif ettik. Ep bir olar işten boşatılacaq», – dedi Aksönov.
Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire ki, bazarertesi künü, Aksönovnıñ aytqanına köre, yañı «nazir» tayin etilecek, birazdan ise onıñ muavinleri de peyda olacaq.
«Baş ekim vazifelerine namzetlerni bu tibbiy müessiselerniñ hadimleri tarafından zenaat birligi ile muzakereden soñ teklif etilecek», – dep ayttı Aksönov tibbiyet hadiminiñ Kününe bağışlanğan tantanalı tedbirde.
Bu künleri Aksönov Qırım sağlıq saqlav «nazirliginiñ» reberligi ve baş hastahanelerniñ yolbaşçılarına istifağa çıqmağa teklif etti. Böyle bir qarar hastahanelerde alınğan «hayriye tölevler» ile bağlı. Şimdige qadar iç bir cumhuriyet hastahanesiniñ baş ekimi işten boşatuv aqqında ariza yazmadı.


text:
Amerika Qoşma Ştatlarını Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ qırımtatar halqınıñ menfaatlarını temsil etken ükümetten tış teşkilâtlarnıñ faaliyetlerini «aydut» usullar vastasınen sıñırlamaq areketleri qasevetlendire.
Bu aqqında AQŞ OSCE yanında eyyet yolbaşçısı Brayan Etvud Varşavada ildirdi, dep haber ete Ukrinform.
Bazı allarda sıñırcılar «problemli» turistlerni belgilep, olarnıñ pasportlarını bozıp, ileri ziyaretine keder eteler, belgisiz şahıslar ise olarğa ava limanına ketmege keder etmek içün maşinalarına zarar ketireler, dep qayd etti AQŞ temsilcisi.
Malüm olğanı kibi, Human Rights Watch Halqara uquq qoruyıcı teşkilâtı Rusiye akimiyetini faallerge New York şeerine barıp, tamır halqlarınıñ aq-uquqları boyunca konferentsiyada iştirak etmege imkân bermegen insanlarnı cezalamağa çağırdı.
Böylece, Qırım tamır halqlarınıñ tedqiq ve qol tutuv Halqara fondunıñ prezidenti Nadir Bekirov konferentsiyağa barmaq içün Kiyevge ketken zamanda belgisiz şahıslar onıñ pasportını aldılar.


text:
ABD-niñ Arbiy Deñiz Quvetleriniñ (ADQ) Boeing P-8A Poseidon devriye deñizastıquvar uçağı, Qara deñiz üzerinde ava hafiyeligini yaptı, dep bildire PlaneRadar monitoring merkezi Twitterde.
PlaneRadarnıñ malümatına köre, uçaq salı künü, iyün 4-ünde, saat 16:45-te Sigonella uçaq bazasından çıqıp, Qara Deñiz tarafına yöneldi. Eki saattan soñ o Krasnodar ülkesi ve ilhaq etilgen Qırım yalısı boyu hafiyelik uçuşını yapıp başladı. 20.50-de uçaq Aqyardan 33 kilometr mesafede körülgen edi. 21:45 o uçaq bazasına qayttı.
Bundan ğayrı, salı künü, iyün 4-ünde, Sigonella uçaq bazasından ABD ADQ-niñ RQ-4A Global Hawk uçucısız uçağı çıqtı ve Qara Deñiz yalısına taraf yol tuttı. Yunanistan ve Ukraina ava saasını keçip o, Donbassta sıñır çizgisini keşif etti.


text:
Qırım.Aqiqat saytına belli olğanı kibi, işbu videonıñ müellifi Qırımlı muzıkant İgor Neskubindir.
«Okarina – balçıqtan yapılğan fleyta, qadimiy alettir. Men muzıkant, amma şu alette daa kerek olğanı kibi çalmayım. Qavmiy fleytalarnıñ alemi soñsuzdır», – dep añlattı o Qırım.Aqiqatqa.
Çalğıcınıñ aytqanına köre, alet vastası ile Ukraina gimnni icra etmege apansızdan qarar aldı.
«Biz dostlarımıznen aşhanede otura, qasevet çeke edik. Gitara ve okarina bar edi, soñkisinde oynamağa da deyerlik bilmeyim. Bir kimse dedi: onıñ vastası ile Ukraina gimnini çalmağa mümkünmi? Men şu fleytanı dudaqlarıma ketirip, birden çalıp oldım», – dep tarif etti Neskubin.
10 kün devamında bu videonı 3 biñden ziyade insan baqtı.


text:
Kiyevde iyül 14-15 künleri Ukraina tamır halqlarınıñ aqlarınıñ qanuniy teminlevi boyunca seminar keçirilecek. Şu cümleden, söz qırımtatarlarnıñ statusı aqqında qanun leyhası aqqında kete.
Bu aqta Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, tedbir BMT yardımı ile keçecek ,mesleatlarda tamır halqlarınıñ meseleleri boyunca Avropa ekspertleri ve mütehassısları iştirak etecek. Bunıñ ile OSCE temsilciyeri, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ insan aqları boyunca vekâletlisiniñ ve ukrain parlamenti apparatınıñ temsilcileri qoşulacaq.
«Seminar iştirakçileriniñ çoqusı – qanun leyhasınıñ işlep çıqarılması boyunca iş gruppasına kirgen ukrain eskpertleridir. Olarnıñ arasında: Natalya Belitser, Yuliya Tişçenko, İgor Semivolos, Ukraina adliye naziri Sergey Petuhov», – deyler matbuat hızmetinde.
Bildirilgeni kibi, işbu seminar – Ukraina parlamentine kirsetilecek qanun leyhalarınıñ soñ azırlıq derecesidir.
Ukraina Yuqarı Şurası mart 20 künü 2014 senesi qırımtatar halqınıñ statusını tamır halqı olaraq tanıdı ve BMT tamır halqlarınıñ aqları Beyannamesine qoşuldı.


text:
Kiyevde «PostPlayTeatr» yañı teatr meydançığını taqdim etecekler. Mında Qırım rejissörı Galina Cikayevanıñ «Opolçenets» oyunı kösterilecek, dep bildirdi rejissör Qırım.Aqiqatqa.
Cikayeva aytqanı kibi, bu vesiqalı oyun Den ve Yana Gumenükniñ «Qızım Daşağa ayaqmaşna aldım» pyesası boyunca qoyulğan. Metn Donetsk faaliniñ tarif etkeni esasında yazılğan. Numayıştan soñ teatr meydançığınıñ işlev kontseptsiyası taqdim ve muzakere etilecek. Tedbir dekabr 26 künü keçirilecektir.
«PostPlayTeatr» ciddiy mevzu ve zemaneviy teatr şekilleri ile çalışqan yaş teatr erbaplarını birleştirecektir.
Aqmescit rejissörı Galina Cikayeva yıl evelsi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı, Federal havfsızlıq hızmetiniñ hadimleri tarafından etilgen basqı sebebinden, terk etmege mecbur oldı. Qırımda Oleg Sentsovnıñ işi iştirakçisi ola.


text:
2019 senesi dekabr ayında Donbastaki zıddiyetni al etüv üç taraflı bağ gruppası «tanılğan er kesni tanılğan er keske» deñişim aqqında añlaştı. Tutulğanlar dekabrniñ 29-nda Donetsk vilâyetiniñ «Mayorsk» keçiş noqtasında deñiştirildi. Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, işğal etilgen Qırımda ve Rusiyede siyasiy sebeplerden tutulğan qırımlılarnıñ azat etilüvini talap etmege niyetlene, dep bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiyede tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısını aytqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoqu – qırımtatarlardır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs qayd etile. Aynı raqamnı Qırım aq qorçalayıcı gruppası da bere.
Deñişimni beklegen qırımlılarnıñ ekseriyeti – qırımtatarlar, olar bir sıra davalarnıñ, hususan «Hizb ut-Tahrir», «Tebliğ Cemaatı» davalarınıñ (Rusiyede yasaqlanğan, amma Ukrainada yasağı olmağan teşkilâtlar) mabüsleri ola. Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Bu davalarnıñ mabüsleri – din kütken musulmanlardır.
Qırım.Aqiqat, «Unutılmağanlar» maqalelerinde Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda SİZO ve apishanelerde azatlıqqa çıqacağını beklegen qırımlılar aqqında tarif ete. Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davası» aqqında mında, Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davası» gruppası ve ağa-qardaş Seitosmanovlar aqqında mında oqumañız mümkün. «Tebliğ Cemaatı davasınıñ» mabüsleri ve Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» aqqında mında oquñız. Taqip etilgen bağçasaraylı musulmanlar aqqında mında oquñız. Qırımdaki «terrorizm» davalarınıñ mabüsleri aqqında mında oqumañız mümkün. «Hizb ut-Tahrir davasında» Qurman, Qarasuvbazar, Aqmescit rayonları ve Büyük Aluşta musulmanları aqqında mında, Aqmescit ve Aqmescit rayonında yaşağan 24 qırımtatarını birleştirgen 2014 senesinden berli eñ büyük Qırım davasınıñ mabüsleri aqqında mında oquñız.
«Noman Çelebicihan batalyonı» davası»
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar milliy siyasetçisi ve cemaat erbabı Noman Çelebicihan adına batalyonnı quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete. Böyle bir batalyon qurmaq kerek olğanını iş adamı Lenur İslâmov aytqan edi. Rusiye mahsus hızmetleri qırımlılarnı bu teşkilâtta iştirak etkenlerinde qabaatlap taqip ete. Teşkilât vekilleri Donbastaki cenkte iştirak etmegeni içün aq qorçalayıcılar «Noman Çelebicihan batalyonında» iştirak etüv içün taqipniñ siyasetnen bağlı olğanını tüşüne. Bugünki künde «Noman Çelebicihan batalyonı» davasınıñ» mabüsleri Edem Kadırov, Fevzi Saganci ve Dilâver Gafarov ola.
Mabüsler:
Edem Kadırov
Rusiye quvetçileri Edem Kadırovnı 2019 senesi yanvar ayında tuttı.
Rusiye tahqiqatınıñ versiyasına köre, Edem Kadırov 2016 senesi «Ukrainanıñ Herson vilâyetindeki Noman Çelebicihan qırımtatar göñülli batalyonına kirdi» ve «anda mahsus azırlıq kördi, hususan silâ qullanuvını ögrendi». Rusiye quvetçileriniñ fikirince, Edem Kadırov «batalyon komandanı» Lenur İslâmovnı şahsen qorudı. İş adamınıñ özü bunı red ete.
2019 senesi mayısnıñ soñunda Rusiye kontrolindeki İslâm Terek rayon mahkemesi Edem Bekirovnı Rusiye Ceza kodeksiniñ 208-inci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (qanunsız silâlı birleşmede iştirak etüv) qabaatlı tanıp, onı dört yılğa apiske aldı.
2019 senesi yanvarniñ 23-nden berli apiste yata.
Fevzi Saganci
Rusiye FSBsiniñ hadimleri Fevzi Sagancini 2018 senesi aprel ayında «Noman Çelebicihan batalyonında» iştirak etkeninde qabaatlap tuttı. O, qabaatını tanımadı, mahkemede Rusiye quvetçileri tarafından işkencege oğratılğanını bildirdi.
2019 senesi yanvarniñ 25-nde Rusiye kontrolindeki Yedi Quyu rayon mahkemesi Fevzi Sagancinı 10,5 yılğa üküm etti. O, ükümge itiraz bildirmege tırıştı, amma Qırım Yuqarı mahkemesi istinaf arizasını red etti.
2018 senesi aprel ayından berli apiste buluna.
Dilâver Gafarov
İslâm Terek rayonı Jemçujina Krıma köyüniñ sakini Dilâver Gafarovnı Rusiye quvetçileri 2018 senesi oktâbr ayında «Noman Çelebicihan batalyonında» iştirak etkeninde qabaatlap tuttı. Tahqiqat versiyasına köre, o, «istihbaratçılar gruppasına kirip, Lenur İslâmovnı şahsen qorudı». Dilâver Gafarov qabaatını tanımadı ve oña qarşı dava sahte ola, dep bildirdi.
2019 senesi avgust ayında Rusiye kontrolindeki İslâm Terek rayon mahkemesi onı Rusiye Ceza kodeksiniñ 208 maddesine istinaden (qanunsız silâlı birleşmede iştirak etüv) qabaatlı tanıp, 10 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti ve azatlığını bir yılğa sıñırladı.
Dilâver Gafarov ükümge itiraz bildirmege tırıştı, amma Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi onı deñiştirmedi.
2018 senesi oktâbrniñ 30-ndan berli apiste yata.
«UTH agentiniñ» davası
Rusiye mahsus hızmetleri ara-sıra qırımlılarnı Ukraina telükesizlik hızmeti ile işbirli yapqanında qabaatlap taqip ete. Böyle davalardan biriniñ mabüsi Yalta sakini Yunus Maşaripov oldı. «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi, cinaiy taqibiniñ «siyasiy sebepleri ve qanun bozuvlarınıñ alâmetleri» bar, dep tanıdı.
Yunus Maşaripov
Yalta sakini, aq qorçalayıcı Yunus Maşaripov 2017 senesi dekabr ayında Rusiye quvetçileri tarafından patlayıcı maddeni azırlağanında qabaatlanıp tutuldı. «Yapqanını aytmağa» zorlağan FSBde işkencege oğratılğanını bildirdi.
Rusiye tahqiqatınıñ versiyasına köre, Yunus Maşaripov eki patlayıcı maddeni yapıp, «regionda içtimaiy-siyasiy vaziyetni kerginleştirmek içün Yaltada dağ-ormanlarnı ateşke bermege» planlaştırğan edi.
2018 senesi noyabr ayında Rusiye kontrolindeki Yalta şeer mahkemesi onı Rusiye Ceza kodeksiniñ eki maddesine istinaden qabaatlı olaraq tanıdı: 223-1 (patlayıcı maddeni qanunsız azırlav) ve 222.1 (patlayıcı maddeni saqlav ve taşuv). Oña 110 biñ ruble para cezasınen beraber dört yıl apis cezası berildi.
Yunus Maşaripov qabaatını tanımay, Rusiye Yuqarı mahkemesinde qararğa itiraz bildirmege tırışa.
2017 senesi sentâbrniñ 27-nden berli apiste yata.
«Casuslıq» davası»
2017 senesi sentâbr ayında Rusiye quvetçileri Anna Suhonosova ve Dmitriy Dolgopolovnı tutıp aldı. Olarnı «Ukraina mahsus hızmetlerine Rusiye Qara deñiz flotunıñ bölük ve birleşmeleriniñ faaliyetine dair devlet sırını toplav ve berüvde» qabaatladılar. FSB, dava mabüsleri «qabaatını bütünley tanıdı ve yapqanlarına peşman oldı», dep bildire.
Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ ekspertleri bu davada qanunsız tahqiqat usulları ve işkence işçleri bar, dep qayd etti.
Mabüsler
Anna Suhonosova
Anna Suhonosova – Aqmescit sakini. Zenaat boyunca muasebeci, apiske alınmazdan evel oyun studiyasında fitnes instruktorı olıp çalıştı. Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından «Ukraina içün casuslıq» yapqanında qabaatlanıp tutuldı. Tutulğan Suhonosova Rusiyeniñ paytahtı Moskvağa alıp ketirildi, anda apiste yattı ve Moskva okrug arbiy mahkemesi tarafından Rusiye Ceza kodeksiniñ 275-inci maddesine istinaden (devlet hainligi) qabaatlanıp, doquz yılğa azatlıqtan marum etildi.
Ükümge itiraz bildirmedi.
2017 senesi sentâbrniñ 29-ndan berli apiste yata.
Dmitriy Dolgopolov
Qırımlı Dmitriy Dolgopolov – Ukraina Silâlı quvetleriniñ sabıq zabiti, 2014 senesi baarde Rusiye ordusına hızmet etip başladı. Rusiye quvetçileri Dolgopolovnı Anna Suhonosovanen aynı künü tuttı. Kütleviy haber vastaları olar beraber yaşay, dep bildirgen edi, amma bu malümatnı isbatlaycaq bir şey yoq.
Rusiye Ceza kodeksiniñ 275-inci maddesine istinaden (devlet hainligi) on yılğa azatlıqtan marum etildi. Ükümge itiraz bildirmedi.
2017 senesi sentâbrniñ 29-ndan berli apiste buluna.
Rusiye ve işğal etilgen Qırımnıñ SİZO ve apishanelerinde azat etilmesini beklegen diger qırımlılar aqqında Qırım.Aqiqat saytında derc etilecek «Unutılmağanlar» maqalelerinde oquñız.
Qırımlı faal ve jurnalistlerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
PACEde Rusiye eyyetiniñ vekili Aleksey Puşkov rusiye eyyeti PACE sessiyasını narazılıq olaraq terk etkenini ve assambleya işiniñ ilerideki iştiraki aqqında meseleni baqmaq niyeti bar olğanını bildirdi. Bunı Strasburgdan Azatlıq Radiosınıñ mahsus mühbiri Leonid Velehov bildirdi.
Çarşenbe künü PACEde Ukrainadaki vaziyet aqqında maruza esasında qabul etilgen rezolütsiyada halqara aq-uquqlarını bozğan Rusiye istilâsı ve Qırım işğali sert bir şekilde takbih etile.
Rezolütsiyağa 154 vekil qol tuttı, 26 qarşı çıqtı ve 14 bitaraf oldı.


text:
Jurnalistlerni qoruv komitetiniñ fikirince, Rusiye akimiyeti cemaat jurnalisti Nariman Memedeminovnıñ istinafına itiraz bildirmeyip, işğal altındaki Qırımğa telükesiz qaytuvını temin etmeli ve serbest çalışmasına izin bermeli.
«Ukraina vatandaşını ve mustaqil jurnalistni Qırımdan Rusiyege zornen çıqarıp, olmaycaq qabaatlavlar esasında onı arbiy mahkemede mahküm etmek halqara uquq normalarını boza, ve Rusiye akimiyeti bunı bile», – dep bildirdi JQK Avropa ve Merkeziy Asiya programmasınıñ koordinatorı Gülnoza Said.
Onıñ aytqanına köre, qırımtatar jurnalistleriniñ Rusiye tarafından taqip etilüvi toqtatılmalı.
Mayısnıñ 14-nde Moskva vilâyetindeki Vlasiha Arbiy istinaf mahkemesi qırımlı bloger, cemaat jurnalisti Nariman Memedeminovnı terror faaliyetine açıq çağırğanında qabaatlağan ükümni deñiştirmedi.
Mahkeme oturışuvında Memedeminov zenaatdaşlarını Qırımdaki taqiplerni aydınlatmasına devam etmesine çağırdı.
2019 senesi oktâbr ayında mahkeme Memedeminovnı eki buçuq yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti.
Memedeminovnıñ imayesi Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege niyetlene.
Bir sıra Ukraina aq qorçalayıcı ve media teşkilâtı halqara teşkilâtlarnı ve Avropa Birligi memleketleri, ABD, Kanada, Yaponiya ükümetlerinden Rusiyeden Memedeminovnı azat etmesini talap etmesine çağırdı.
Nariman Memedeminov – qırımtatar blogeri, vatandaş jurnalisti. Rusiye quvetçileri onı 2018 senesi martnıñ soñunda tutıp aldı. Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatladılar.
Rusiye quvetçilerini Memedeminovnıñ 2013 senesinden 2015 senesine qadar alıp barğan YouTubedaki videoblogu açuvlandırdı. Anda siyasiy adise-vaqialarnıñ izaatları ve islâm normalarına riayet etmek çağıruvları, Rusiye devlet bayramları – Vatan imayecisi künü, Dünya qadınlar künü, Bala künü ve digerleri – aqqında fikirler mevcut.
2018 senesi martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ Ermeni Bazar şeer mahkemesi Qırımda ğıyabiy şekilde mahküm etilgen qırımtatar milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca mahkeme oturışuvında aman-aman bir ay teneffüs aldı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, oktâbrniñ 16-nda olğan oturışuvğa qabaatlav tarafınıñ iç bir şaatı kene kelmedi. İmaye, tekrar davet etilgen şaatlarnı zorlap ketirmege rica etti.
Faqat mahkeme bu muracaatnı red etti, çünki poçtadan haber daa kelmedi.
Qadı Venera İsroilova qabaatlav tarafınıñ üç şaatını videokonferentsiya bağı vastasınen sorğuğa çekmek mümkün dep, sorğularını noyabrniñ 12-ne belgiledi. Qalğan şaatlarğa qarşı mahkeme «olarnı ketirmek içün qoşma tedbir alacaq».
Oktâbrniñ 15-nde olğan oturışuvğa qabaatlav tarafınıñ şaatları kene kelmedi.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ Ukraina davası qullanıla.
2013 senesi Hayser Cemilev babasınıñ tüfegini diqqatsız qullanıp, qorantasınıñ tanışı Fevzi Edemovnı öldürgeninde qabaatlı tanıldı. Qırım işğalinden soñ Rusiye tahqiqat organları davasını yañıdan tahqiq etmege istedi.
2015 senesi iyül ayında Avropa insan aqları mahkemesi Hayser Cemilevniñ davası boyunca qarar çıqarıp, onı SİZOdan azat etmege ve Rusiyeni sağlığına zarar ketire bilecek bir şey yapmamasına çağırdı.
2016 senesi noyabrniñ 24-nde Astrahan mahkemesi Hayser Cemilevge qarşı memuriy nezaret qararını lâğu etti. Bu Rusiye tışına çıqmağa imkân bere. 2016 senesi noyabrniñ 25-nde Hayser Cemilev koloniyadan azatlıqqa çıqıp, Kyivge ketti.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
2014 senesi fevral 26 vaqiaları boyunca cinaiy işlerniñ taqiqatı çerçivesinde uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri salı künü, aprel 14-de, ağa-qardaş Velilâyevlerniñ evlerinde tintüv keçirdiler. Bunı Qırım.Aqiqatqa Qurultay Merkeziy saylav komitetiniñ başı Zair Smedlâyev bildirdi.
Taqiqat areketleri belli qırımtatar iş adamı ve metsenat, Qırım Yuqarı Şurasınıñ sabıq deputatı Resul Velilâyev ve ağası Qarasuvbazar şeer şurasınıñ sabıq deputatı Remzi Velilâyevniñ evlerinde keçirildi.
«Tintüvden soñ Remzi Velilâyevni Taqiqat komitetine alıp kettiler. Birazdan sorğudan çıqtı», – dey Smedlâyev
Onıñ malümatına köre, Remzi Velilâyev «fevral 26» işi boyunca şaat olaraq keçe.
Haber etilgeni kibi, Qarasuvbazar regional meclisiniñ reisi Mustafa Asabanıñ evinde aprel 14-te saba uquq qoruyıcılar tintüv keçirdiler. Qırımtatar milliy areketiniñ faali, Qurultay Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevniñ bildirgenine köre, uquq qoruyıcılar «fevral 26 işi» boyunca malümatnı qıdıra ediler.
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ reisi, Meclis azası Eskender Bariyev bildire ki, Rusiye uquq qoruyıcıları aprel 14-te Qarasuvbazar regional meclisiniñ reisi Mustafa Asabanıñ evinde tintüv keçirip, patronlarnı taptılar. Olarnı, Bariyevniñ aytqanına köre, özleri qoydılar.
Mustafa Asabanıñ evinde tintüv ekinci sefer keçirilmekte. Uquq qoruyıcılar 2014 senesi sentâbr 16-da da tintüv keçirgen ediler. O vaqıt, tintüv neticelerine köre, Asabanıñ qırımtatar milliy areketinen bağlı diniy risaleler alındı. Tintüvden soñ er kişini politsiyağa subet içün davet ettiler.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımtatar Milliy Meclis ve «Rusiye birligi» tarafdarları ile kütleviy miting keçti. Qırım Taqiqat komitetiniñ malümatına köre, fevral 26 künü vaqiaları çerçivesinde şaat olaraq 150 insan sorğudan keçti, zarar körgen 40 insan belgilendi ve 2 şahıs mesülietke çekildi.


text:
Rusiye tarafından Qırım işğaliniñ yıllığı çerçivesinde Keriç şeherinde bördürlerni yuvıp, qoralarnı boyalaylar.
Qırım.Aqiqat agentliginiñ bildirgenine köre, mart 15 künü kommunal hızmetçileri Admiralteyskiy keçiti boyunca, yalı kenarınıñ rayonında bördürlerni boyalamaq içün azırladı. Portaqal tüste jiletlerdeki adamlar yağmur ve sılaq qar tübünde bördürlerni yuvğanlar.
Kommunal hızmetleri şeher merkezindeki bördürlerni yañılatıp, olarnı Keriç şeheri içün tabiy olğan qırmızı tüske boyaladılar. Umumen alğanda, olarnı uzun zaman kimse yañılatmağan edi.
Bunıñnen bir sırada, Deñiz balıq portı rayonında qoralar boyalandı.
Şeher memuriyeti yerli iş adamlardan binalar ögündeki bayraqlarnınıñ yañılatmasını talap etti.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
KrımSOS cemaat teşkilâtı ARTIF Tiflis platformasınen beraber qırımlı siyasiy mabüslerge qol tutmaq içün sanat obyektini yapa. Ukrayın evi yanındaki yerastı keçitinde resim yapıla. Sanat obyektine «Yerastı çıqmaz soqaq» adı berildi.
«Kyivniñ merkezinde yerastı keçit sanat obyektine çevirilecek. Gürci ressamı David Kuhalaşvili divarlarnı resimlernen yaraştırıp, apishane koridorı müitini yarata. Er bir qapunıñ artında Kremlniñ siyasiy mabüslerinden biriniñ ikâyesi saqlanacaq. Bu faal vatandaş fikirleri ya da diniy baqışları içün mahküm etilgen ve taqip etilgen 98 qırımlı», – dep haber etile KrımSOS saytında.
Derc etilgen malümatqa köre, «Yerastı çıqmaz soqaq» sanat obyekti fevralniñ 8-nde taqdim etilecek.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda apiske alınğan Ukraina vatandaşlarınıñ advokatları ve soy-sopları olarnı azat etüv esnasında bir netice körmey. Polozov, al-azırda 130-dan çoq Ukraina vatandaşı Rusiyede ya da Qırımda tutula.
2020 senesi oktâbr ayında Kyivde «Er birini hatırlat» aktsiyası olıp keçti. Onıñ iştirakçileri akimiyetke Rusiye apishanelerinde yatqan ukrainalı mabüsler aqqında hatırlattı.
Tutulğan şahıslarnı deñişüv soñki sefer 2020 senesi aprelniñ 16-nda kerçekleşti: ismen anda Ukraina ve «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ reberleri iştirak etti. Rusiye tarafdarı aydutlar 20 insannı azat etip, Kyivne teslim etti. Birinci ve soñki sefer qırımlılar Rusiye ve Ukraina arasındaki deñişüvde 2019 senesi sentâbr ayında iştirak etti, o vaqıt Oleg Sentsov, Edem Bekirov ve Kremlniñ diger siyasiy mabüsleri azatlıqqa çıqtı.
Al-azırda Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ malümatına köre, 2020 senesi Qırımda siyasiy ya da diniy sebeplerden 24 insan mahküm etildi.


text:
Qırımtatar milliy lideri, Qırımtatar halqı meseleleri boyunca Ukraina prezidentiniñ vekâletlisi Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarov bu afta Varşavağa yol alacaq, o yerde Poloniya prezidenti Ancey Duda ile körüşecek olalar.
Bu aqta Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
Elde etilgen malümatqa binaen, Poloniya prezidenti ile körüşüv iyül 6-da, çarşenbe künü keçirilecek. Körüşüv çerçivesinde muzakere etilecek mevzular bildirilmey.
İyül 7 ve 8 künleri Ukraina halq deputatları Çubarov ve Cemilev Poloniya paytahtında NATO Varşava sammitiniñ Ekspert forumında iştirak etecek, dep bildireler matbuat hızmetinde.
Aprel ayında Varşavağa Ukraina prezidenti Petro Poroşenko iş ziyareti ile kelgen edi. O, Poloniya Cumhuriyeti prezidenti Ancey Duda ile körüşüv keçirdi. Prezidentler Qırımnıñ işğalden azat etilmesi boyunca Ukrainanıñ teşebbüsini muzakere etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi halqara teşkilâtlar ve Rusiye akimiyetiniñ resmiy organlarına qırımtatar tiliniñ statusı ve inkişafı ile bağlı muracaatnı azırlay.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Bizler Qırımda qırımtatar tiliniñ inkişafı, onı qullanuv ve ögrenüv ile bağlı muracaat qabul etilmek kerek, dep tüşünemiz, soñra da bu muracaatnı halqara teşkilâtlar ve Moskvağa, resmiy strukturalarğa yollaycaqmız», – dedi Celâl.
Onıñ aytqanına köre, Meclis metnni azırlap, işbu muracaatnıñ qabul etilmesine başlaycaq.
Qırımtatar Milliy Meclisi V.İ.Vernadskiy adına Qırım federal universitetiniñ dotsenti Viktor Harabuganıñ «Qırımda milliy muhtariyet tiklenmesine aqqı olğan tamır halq yoq» kibi aytqanlarını tenqit etti.
Qırımtatar tili repressiyalarğa oğratılğan halqnıñ tili olaraq yoq olmaq havfı altında buluna ve onıñ ğayrıdan tiklenmesi ve devlet ve cemaat saalarında – memuriy idare, tasil, ilim, medeniyet, kütleviy haber vastaları kibi saalarda qullanılması kerek, dep qayd ete Meclis.


text:
İyülniñ 17-nde saba Aqyarda, yollar maşnalarnen tolu olğan vaqıtta, yol qazası sebebinden Streletskiy körfezi ve Lötçikov mikrorayonı arasında kilometrge uzanğan tıqanıqlıq peyda oldı. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri haber ete.
Yol qazası saat 08:15 yoldaki «Studençeskiy gorodok» ve «Stepanân» turaqları arasında yüz berdi.
Ögdeki qısımı ve camı qırıq kümüş-kök renkli çetel maşnası yolnı qapatıp turğan, qaza yerine kelgen politsiya hadimleri ise yolnıñ tar qısımında areketni tertipley edi.
Trolleybus tıqanıqlıqnı yarım saat devamında keçmek mecbur edi.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova halqara teşkilâtlarnıñ vekillerini Rusiye apishanelerinde tutulğan qırımlılarnıñ aqları bozulğanına cevap bermelerine çağıra.
«BM insan aqları Yuqarı Komissarı Mişel Baçelet, OSCE reisi Miroslav Layçak, Avropa Şurasınıñ insan aqları komissarı Dunâ Miyatoviç ve bütün diplomatik missiyalarnıñ vekillerini Ukraina vatandaşlarınıñ aqları bozulğanına cevap bermek içün elinde olğan bütün mehanizm, imkân, vekâlet, resurslarnı qullanmasına ve olarnıñ sağlığı içün qaytarılmaz aqibetlerden ve bazılarını ölümden qurtarmalarına çağıram», – dep yazdı Denisova Facebookta.
O, sağlığı onı pek qasevetlendirgen qırımlı mabüslerni qayd etti.
«Rustem Şeyhaliyev, Vladlen Abdulkadırov psihiatrik hastahanege yatqızıldı, Oleg Prıhodko dünyadan ayırıldı, Tofik Abdulgaziyev ve Cemil Gafarov SİZOda ölümge qaldırıldı», – dep yazdı Denisova.
Bu teşkilâtlar şimdilik cevap bermedi.
Denisova, Rusiyede apiske alınğan qırımlı Ayder Cepparovnıñ betinde şişik çıqqanını, Aqmescit SİZOsında Tofik Abdulgaziyevniñ qanı zeerlendi, dep bildirgen edi. Ukraina ombudsmeniniñ malümatına köre, Rostov SİZOsında hasta Alim Karimovğa da tibbiy yardım kösterilmey.
Denisova, Rusiye İnsan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, «acele tedbir almasına» ve qırımlı nabüslerge «tolu tibbiy tedqiq ve ihtisasiy tedaviylev yapılmasını temin etmesine» çağırdı. Rusiye ombudsmeni alâ daa cevap bermedi.
Denisova, Rusiyede apiste tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısını aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, olardan 80-den çoqu – qırımtatarlardır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar.
Deñişimni beklegen qırımlılarnıñ ekseriyeti – qırımtatarlar, olar bir sıra davalarnıñ, hususan «Hizb ut-Tahrir», «Tebliğ Cemaatı» davalarınıñ (Rusiyede yasaqlanğan, amma Ukrainada yasağı olmağan teşkilâtlar) mabüsleri ola. Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Bu davalarnıñ mabüsleri – din kütken musulmanlardır.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov, işğal etilgen Qırımda insan aqları bozulğanına dair laflar uydurıla, dep bildirgen edi.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ABD prezidenti Donald Trump ile körüşken soñ Amerika liderinen Rusiye işğal etken Qırımnıñ kimge ait olğanını laf etkenini bildirdi.
«Daa laf ettik, ve bu pek meraqlı ikâye, Qırım aqqında. Andaki insanlar, laf etken tilleri, rusça laf etkenleri aqqında aytıldı. Men oña (Trumpqa – QA) bu bizim toprağımız, anda insanlar olğanını, bağ, til meselelerimiz yoq, dep añlattım. Devlet tilimiz – ukrain tili. Qırım ne qadar güzel, memleketimizniñ ne qadar büyük ve dülber qısmı olğanını tarif ettim. Mence, eşittim ki, o, (Trump – QA) bu bizim toprağımız olğanına ve onı qaytaracağımızğa razı oldı. Dey ki: «Ebet, çalışmaq kereksiñiz, sizge yardım etecekmiz», – dedi Zelenskıy «112 Ukraina» yayınlağan brifingde.
Zelenskıy matbuat vastaları ögünde çıqışta bulunğanda Trumpqa onıñ ilk vazifesi «topraqlarımız – Qırım ve Donbasnı – qaytarmaq» ola, dep ayttı. Buña cevap olaraq Amerika prezidenti «Ukraina Qırımnı Trump memuriyeti vaqtında degil, Obama vaqtında coydı», dep ayttı.
Bundan ğayrı, Trump, Zelenskıy Ukraina topraq bütünligi problemini Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen al etmeli, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımdaki qurucılıq tükânlarında ve kötere bazalarında tsement bitti.
Bu malümatnı «Krımhaber» bildirdi.
Anbarlarda, ne Bağçasaray zavodında yapılğan Qırım tsementi, ne de «Novorostsement» şirketi tarafindan ketirilgen soyu bar.
Şimdiki vavaqitta, tsement, Qırımnıñ eñ balaban tükânı «Novatsentr»de de yoq.
«Bügün tsement yoq, belki, üyleden soñ olur. Bağçasaray tsementi, bir çuval fiyatı 160 ruble», – dep bildirdiler tükânda.
«Tsement yoq. O paromda tura – onı yibermeyler. Bazarertesi künü olacaq», – dep ayttı Kefe tsement bazasınnıñ işçisi.
Tsement qıtlığı peyda olğanı içün, satlıqta qalğan tsementniñ fiyatı pek köterildi. Yani 150 – 160 rubleden 200 – 220 rublrge köterildi.
Bağçasaraydaki «Stroyindustriya» zavodınıñ temsilcisi haber etkenine köre, çıqarılğan tsement miqdarınıñ azlaşması bu zavodnıñ bir ocağı toqtamasınen bağlıdır.
Novorossiysk tsementiniñ azlaşması ise, paromdaki nevbetlernen bağlıdır, dep tahmin etile.
Tsement yetişmemezligi qurucılıq şirketlerinde de bir sıra problemler çıqarğandır. Bu aqta balaban «Vladograd», «İnterstroy», «Monolit» şirketleri haber etti.
Qurucılar, endi bir qaç aftadan berli tsement qıtlığı olğanını bildireler.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
«Ukrenergo» şirketi Herson vilâyetinde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa elektrik ceryanı keçken tiremelerniñ bozuluvı ciddiy olğanı aqqında bildire. «Ukrenergo»da yarımadanıñ elektrik ağından tam söndürilmesini tahmin eteler.
Bu aqta ukrain şirketiniñ matbuat hızmeti bildire.
Beyanatqa köre, mütehassıslar «Melitopol – Canköy» ve «Kahovka – Titan» yolaqları tiremeleriniñ tüşmesini qayd etti. Bunıñ ile «Kahovka – Titan» yolağı ile bir ayatta olğan elektrik bericileriniñ yolaqlarında da bozuluvlar bar, şu sırada: «Kahovskaya – Ostrovskaya», yolağındaki demir-beton tiremesinde çatlaq ve «Kahovskaya – Canköy» yolağındaki demir tiremesiniñ bozuluvı.
«Bozuluvlar atış ve patlav aletleriniñ qullanılması neticesinde yüz berdi», – deyler şirkette.
«Eki yolaqta da ciddiy bozuluv, neticeleri tam söndürüv ola bile (misal içün, ava şaraitleriniñ bozuluvı vaqtında, ruzgâr qopqanda). Qırımnıñ bütünley söndürilmesi ve Herson ve Nikolayev vilâyetleriniñ energoteminlevine zarar ketirilmesi mümkün», – dep qoştılar «Ukrenergo»da.
Şirkette qayd etilgeni kibi, Qırımğa energiyanı bergen bu üç yolaqnıñ söndürilmesi şaraitlerinde «stantsiyalarnıñ sheması ğayet işansız olacaqtır».
«Daa bir elementiniñ bozuluvı onıñ tam söndürilmesine ketirir, ve, elbette ki, Herson ve Nikolayev vilâyetleri qullanıcılarınıñ 40% elektrik ceryanından marum qala bilir», – deyler şirkette.
Al azırda Cenübiy ve Dnepr energiya sistemalarınñ mütehassısları işlerniñ miqyasını belgiley. İnfrastukturanıñ bozulğan obyektlerine zaruriy malzeme ve donatuvnı ketirmekteler, deyler «Ukrenergo»da.
Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ yaqarlıq ve energetika naziri Sergey Yegorov aytqanı kibi, Herson vilâyetinde eki elektrik ağınıñ tiremeleri bozulğanıQırımnıñ teminlevine tesir etmedi.
Herson vilâyetinde oktâbr 20 künü kene bir kene «Melitopol-Canköy» yolağınıñ tiremelerini bozdılar. Biriniñ tübüne mina qoyulğan edi. Militsiyanıñ bildirgenine köre, 3 mina ve 2 trotil qılıçı tapıldı. «Elektroenergetika obyektlerniñ aselet bozulması» maddesi boyunca cinaiy ketişat başlanıldı.
Oktâbr 6-na keçer gecesi belgisiz şahıslar Canköy-Melitopol yolağınıñ eletktrotiremesini bozdılar.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, bundan soñ yarımadanıñ «energetik qamaçavı» da başlana bile.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Almaniya ve Frenkistan yetekçileriniñ seferleri Kristof Hoysgen ve Jak Odiber ile Donbass ve Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım vaziyetini muzakere etti, haber ete Ukraina prezidentiniñ matbuat hızmeti.
«Prezident Poroşenko Almaniya ve Frenkistan temsilcilerine Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğalden azat etilmesinde oynağan rolü ve Qırım işğaliniñ tanılmaması içün minnetdarlığını bildirdi. Taraflar boyeviklerniñ tarafından ateş toqtaluvı rejiminiñ bozulması ve OSCE işine keder etilmesi boyunca qasevetini bildirdiler», – denile beyanatta.
Muzakerelerniñ esas noqtaları arasında Donbassta ateş toqtatıluvı, Rusiye arbiyleri ve tehnikasınıñ çıqarılması, Ukrainanıñ sıñır üzerinde nezaretiniñ qaytarılması ve reinelerniñ azat etilmesi kibi sualler bar edi.
Subetdeşler Ukrainanıñ Minsk añlaşmalarında körgen teraqqiyatını qayd ettiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırım qurtarıcıları, gemiden deñizge tüşip ketken “Stalnoy” Rusiye buksiriniñ ekipaj azasını qıdırıp,Azaq deñiziniñ 110 mert kvadratlıq mıntaqasını teşkerdi. Amma aqaynı tapıp olamadılar. Bu aqta iyün 3-ünde Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
“Qurtaruv-qıdıruv operatsiyağa üç qurtarıcı ve üç ekipaj azasınen Mİ-8 vertolötı yönelttildi. Uçaq üç saat devamında Azaq deñiziniñ 110 metr kvadratlıq mıntaqasını teşkere edi, amma qıdıruvnıñ istenilgen neticeleri olmadı. Qaranlıq sebebinden qıdıruvnı toqtattılar, qurtarıcılar toqtav yerine qayttılar”, - denile beyanatta.
Daa evel belli oldı ki, Rusiye buksiriniñ deñizcisi Azaq deñizinde gemiden suvğa tüşti, onı qıdırmaq içün Rusiye FVN-niñ vertolöti ve “Krım-Spas”nıñ üç adamlıqqurtaruv-qıdıruv taqımı yollanıldı.
“Krım-Spas”qa esaslanıp TASS Rusiye agentligi bildirgeni kibi, vaqia iyün 3-ünde saba oldı. Amma gemi vekilleri yardımnı tek aqşamğa yaqın soradı.