text:
Cuma künü, fevral 12-de, Kiyevde Ukraina Tış işler nazirligi binasınıñ yanında qırımtatarlar Qırımda Rusiye mahsus hızmetleri tarafından qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge cevap bermege talabı ile aktsiyağa toplana.
Aktsiya teşebbüsçilerinden biri – jurnalist, ATR telekanalınıñ baş müdiriniñ muavini Ayder Mujdabayev.
«Alem-aşkâre narazılıq olmasa, bir şey yapılmaz. Akimiyetniñ, şu cümleden Ukraina Tış işler nazirliginiñ (MİD), qırımtatarlarğa qarşı kütleviy ayırımlarnıñ başlanmasına tez ve açıq-aydın reaktsiyasınıñ olmaması mümkün degil», – yazdı o Facebookta ve lâqayt olmağanlarnı ukrain ve qırımtatar bayraqları ile MİDge kelmege çağırdı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, şimdi ukrain nazirligi yanında toplanğan insan çoq degil – insanlar qırımtatar bayraqları ile kele.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov dey ki, fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler Qırım musulmanlarını «terrorist» olaraq köstermek içün yapılğan. Bunı o, tintüvlerge oğrağan 12 insannıñ adını berip, Facebookta yazdı.
Qırımtatar Milliy Meclisi qırımtatarlarğa qarşı ayırımlarnıñ yañı dalğası aqqında bildire. Bu aqta Meclisniñ Qırımda fevral 11 künü keçken tintüvlerniñ sebebinden aşkâr etken beyanatında aytıla.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Fevral 11 künü sabasından Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirile. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber eteler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


c: text/html

text:
Ukraina devlet sıñır hızmeti qıtaiy Ukrainadan Qırımğa deñiz yolu boyunca yükniñ ketirilmesi aqqında malümatnıñ teşkerüvini belgiledi.
«Bütün malümatnı teşkerermiz, şu cümleden, yükniñ deñiz boyunca ketirilmesi aqqında malümatnı da. Şimdilik bu malümattan iç biri tasdiqlanılmağan», – dedi Ukraina devlet sıñır hızmetiniñ spikeri Oleg Slobodân brifingde oktâbr 8 künü.
«Al-azırda bu malümatnıñ resmiy tasdiqlavı yoq, çünki işğal etilgen Qırım tarafına iç te gemiler yürmey», – qayd etti Slobodân.
O şunı da hatırlattı ki, qamaçavnıñ başlanmasından Qırım tarafına memuriy sıñırnı iç bir yük maşinası keçmedi.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mart 29 künü Kreml nezaret etken işğal olunğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabusı içün apis cezasınıñ uzatılmasına qarşı şikâyet arizalarını red etti. Bunı Qırım.Aqıqatqa bergen izaatında Qırımlı advokat Oksana Jeleznâk bildirdi.
«Mahkeme qararını denişmesiz qaldırdılar», – haber etti Jeleznâk.
Mart 27 bazarertesi künü Kreml nezaret etken işğal olunğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi Aqmescitli «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabusınıñ mahkeme toplaşuvını başqa künge keçirdi. Bu toplaşuvda «Aqmescitli beşniñ» apis müddeti uzatılmasına qarşı şikâyetler baqılacaq edi. Ancaq qabaatlanğanlar ve imayecilerniñ episi şikâyet arizalarınıñ kopiyalarını vaqıtında almağan edi. Bunı mahkeme toplaşuvından soñ advokat Emil Kurbedinov tarif etti.
Mart 24 künü Kreml nezaret etken işğal olunğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabusınıñ mahkeme toplaşuvını, Teymur Abdullayev ve Rustem İsmailovnıñ imayecileri olmağanı sebebinden başqa künge qaldırdı.
Mart 7 künü Kreml nezaret etken Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabusı Emil Cemadenov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Ayder Saledinov ve Rustem İsmailovke apis cezasını arttırmağa qarar alındı. Apis cezası 2017 senesi iyün 11 kününe qadar uzatıldı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Ärdoğan Steinmeier belän telefonnan söyläşte
Törkiyä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Germaniya Däwlät başlığı Frank-Walter Steinmeier belän Törkiyä-Germaniya mönäsäbätläre, Äfğanstan häm migraśiya mäs’äläse belän bergä regional’ mäs’älälärne söyläşte
Ärdoğan Steinmeier belän telefonnan söyläşte.
Söyläşü waqıtında Törkiyä-Germaniya mönäsäbätläre, Äfğanstan häm migraśiya mäs’äläse belän bergä regional’ mäs’älälär quzğatıldı.
Ärdoğan Steinmeiergä Törkiyäneñ yaña migraśiya yöken kütäräçäk köçeneñ bulmawına basım yasadı.
Bäyläneşle xäbärlär
Bill Geyts Fätxiyägä kilde
Forbs isemlegendäge iñ bay 4nçe keşe yaxtası belän Törkiyä yarların iñlärgä yarata
İstanbul hawa mäydanı – “Awrupanıñ iñ yaxşı aêroportı”
İstanbul hawa mäydanı Xalıqara aêroportlar şurası (ACI) tarafınnan oyıştırılğan "17th ACI Europe Awards" qısalarında "Awrupanıñ iñ yaxşı aêroportı” häm “İreşerlek hawa mäydanı" büläklärenä layıq buldı


text:
Qırım emek bazarında eñ çoq ihtiyac olğan zenaatlar arasında qurucılıq ve rekreatsiyanen bağlıdır. Bu aqta Rusiye nezaretindeki Qırım tasil, ilim ve gençlik naziri Natalya Gonçarova, «Sputnik v Krımu» radiosınıñ efirinde beyan etti.
«Eger biz iş zenaatları aqqında aytacaq olsaq, bu esasen, Qırım ihtisasınen bağlı zenaatlardır: bu raatlanuv kompleksleri, qurucılıq saası, yol hocalığıdır. Buña er kün ihtiyacımız bar, amma ne yazıq ki, bu insanlarnıñ çalışmalarını taqdir etmeymiz, ancaq iç bir muessise olar olmadan iş yapamay. Buña er kün ihtiyacımız bar, amma ne yazıq ki, bu insanlarnıñ çalışmalarını taqdir etmeymiz, ancaq iç bir muessise olar olmadan iş yapamay», – dey Natalya Gonçarova.
Aynı zamanda, Gonçarovanıñ sözlerine köre, Qırımda tibbiyet saasında çalışqan hadimler yetişmey – hususan, tar saalarda yüksek dereceli mütehassıs olğan soylârı.
Ayrıca müendis, konstuktor ve mimarlarğa ihtiyac bar dey nazir.


text:
Hersonda Bağçasaraydaki Han sarayı-muzeyniñ mahv etilmesi içün telükesi olğanı sebebinden UNESCOğa yollanacaq muracaatqa qol tutuv imzalarını toplaylar. Tedbir bitken soñ imzalarnı Qırım faaliyetçilerine berecekler. Bunı Qırım.Aqiqatqa tedbirniñ teşkil eticilerinden biri ve Herson şeer Qırımtatar Milliy Meclisiniñ başlığı İbragim Suleymanov bildirdi.
Suleymanov: «Biz yerli seviyede meselege diqqat çeke bildik. Pek çoq kişi bunı bilmey edi, ve biz, Herson sakinleriniñ iç olmadı böyle etip yarımadada işğalci ukümet tarafından yapılğan qanunsızlıq aqqında bileceklerinden ve Qırımnıñ problemaları ile tanış olacaqlarından memnünmiz», – dep qayd etti.
Daa evel Herson Vilâyet devlet memuriyeti yanındaki Ukrainanıñ milliy azlıqları ve tamır halqları şurası, UNESCOğa, Bağçasaraydaki Han sarayında sözde restovratsiya işleriniñ toqtatılması içün maksimum küç-quvetni sarf etmek ve, ondan ğayrı, sarayğa ketirilgen zararnı tayin etmek içün oña halqara ekspertlerni yibermek ve UNESCOnıñ rehberligi altında ğayrıdan tiklev işlerini teşkil etmek ricası ile muracaatqa qol tuttı.
Mart 19-da Kyivde Ukrainadaki Rusiye elçiligi yanında Qırımda Han sarayınıñ viran etilmesine qarşı tedbir keçti.
Rusiye ukümeti Bağçasaraydaki Han sarayında «qazağa qarşı ilk nevbetteki işler»ni yapmağa devam ete. Ukraina Medeniyet nazirligi, Qırımdaki Rusiye ukümeti tarafından Bağçasaray qoruğınıñ territoriyasında işlerniñ yapılması neticesinde Han sarayınıñ baş binası içün mahv etilmek telükesi bar, dep iddia ete.
Bağçasaraydaki Han sarayı muzeyi – qırımtatarlarnıñ tarihı ile alâqalı olğan eñ belli muzey, Qırımda olğan Girey hanlarına ait yazlıq rezidentiya yeri. Muzey kompleskiniñ territoriyasında saray, harem binası, han mezarlığı ve cami bulunalar. O, UNESCOnıñ Dünya mirası cedveline kirsetilmege namzettir.


text:
«Qırım akimiyeti tarafından qırımtatarlarnıñ aqlarınıñ qoruvı aqqında işandıruvlarına baqmadan, Ruseiniñ mart ayında yarımadanıñ işğalinden soñra qırımtatar cemiyeti ilerilegen zulum ve ayırım ile rastkele», – dedi Avropa ve Orta Asiya boyunca Amnesty International programmasınıñ müdiri Jon Dalhuzen.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye akimiyeti qırımtatarlarğa nisbeten etilgen vahşiy basqınlarğa alâqası olğan silâlı taqımlarğa Qırımda serbest faal etmege ruhset bergen eken.
«Olar qırımtatarlarnıñ liderlerini taqip ete, yuqarı temsiliy organını dağıtacaq olalar, toplaşuv ve belgilev aqlarını sıñırlaylar», – dedi Dalhuzen.
O, Qırımnı 7 biñ qırımtatarı terk etkenini de aytıp keçti.
«Qalğanlarnıñ ögünde pek ciddiy mesele turmaqtadır: ukrain vatandaşlıqnı red etip, Rusiye grajdanlığını qabul etmege ya da öz vatanda «yabancı» olmaq», – dep qayd etti Amnesty International.
«Yarımadanıñ 12% teşkil etken qırımtatarlarnıñ çoqusı 2014 senesi mart 16 künü olıp keçken «Qırım statusı aqqında referendumnı boykot ettiler». Bu referendum Rusiye tarafından Qırım işğaline ketirdi.
Bu işğal regionnıñ qavmiy rus sakinleri tarafından sanki alğışlanğandır. Böyleliknen, qırımtatarlar oñaytsız vaziyette bulunıp, cezalavlardan qorqa, çünki şimdilik qarşılıqnı köstergen insanlarnıñ uquqiy alanında bulunalar», – dep bildire Amnesty International.


text:
CIBA Consulting – brend ve bir adlı leyha. İşbu leyha çerçivesinde bizler Ukraina ve başqa memleketlerde çalışamız, şu cumleden PraeLegal uquqiy şirketler ortaq programmasında iştirak etüv sayesinde.
Maqsadımız — Müşterilerimizge uquqiy ve muasebe, maliye ve yatırım muşavirlik saalarda, bağlı olğan uquqiy dairelerge baqmadan, doğru ya da yerli ve halqara ortaqlarnıñ yardımı ile, yüksek keyfiyetli bir hızmettir.
Ukrainada 2005 senesinden başlap çalışıp, belli ve muvafaqiyetli şirketlerge hızmet etip, bizler urmet ve itibar qazandıq — abonent esasında uquqiy ve muasebe saalarda hızmetlerden başlap Müşterilerimizniñ kompleks biznes-leyhalarını semereli şekilde amelge keçirüvge qadar.


text:
Ukrainanıñ Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar ve devlet içinde mecburen köçken şahıslarnıñ meseleleri boyunca nazirligi Qırımda Almaniya şirketlerinden DHL Express, Adidas ve Pumanıñ qanunsız çalışqanlarını bildire.
Bu, dekabrniñ 6-nda muessiseniñ saytında bildirile.
«Mezkür çetel şirketleriniñ (DHL Express, Adidas ve Pumanıñ) Qırımda çalışması, 2014 senesi martnıñ 27-nde BMT Baş Assambleyası tarafından qabul etilgen Ukrainanıñ topraq bütünligi aqqında qarar ile közde tutulğan tanımama siyasetine zıt kele ve Avropa Birligi tarafından Rusiyege qarşı alınğan sıñırlav tedbirlerini (sanktsiyalarnı) boza», – denile bildirüvde.
Bildirüvde, nazirlik «munasip akimiyet organlarına Ukrainanıñ serbestligi, devlet mustaqilligi, telükesizligi ve topraq bütünliginiñ qorçalavına doğrultulğan qanuniy tedbirlerniñ alınması kerekligi boyunca muracaat etti», denile.
Nazirlik, qabaatlavlarını tasdiqlamaq içün ilhaq etilgen Qırımda mezkür şirketlerge ait tükânlar ve temsilciliklerniñ adreslerini bildirdi.
Daa evel DHL Express şirketiniñ matbuat hizmeti, DWniñ Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda faaliyeti aqqında sualine cevap olaraq, şirket özüniñ global poçta ve logistika ağına hizmet bergende sert bir şekilde ticaret qanunlarına riayet ete, degen edi.
Adidas ve Puma şirketleri açıq menbalarda bu hususta izaat bermediler.
Bu yılnıñ sentâbr ayında Avropa Birliginiñ Şurası, Rusiye ve separatistlerniñ vekilleri olğan 149 fizikiy şahıs, ve Ukrainada topraq bütünligi ve mustaqilliginiñ bozuluvına alâqası olğan 38 uquqiy şahısqa qarşı qabul etilgen sanktsiyalarnıñ qullanılmasını 2018 senesi martnıñ 15-ne qadar devam ettirdi.
AB sanktsiyalarınıñ bundan evelki aynı bunıñ kibi yarım yılğa uzatılması, 2017 senesi martnıñ 13-nde yapılğan edi.
Ağustosnıñ 4-nde bu cedvelge Rusiyeniñ daa üç fizikiy şahsı ile daa üç uquqiy şahıs qoşuldı. Bu, ABniñ, Siemens şirketi turbinalarınıñ sanktsiyalarğa rağmen ilhaq etilgen Qırımğa ketirilmesine qarşı reaktsiyası oldı.
Cedvelge kirgenlerniñ episine Avropa Birligine kiriş yasaq ve Avropa banklarında aktivleri tapılsa, buzlatılmaq kerekler.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ nevbetteki toplaşuvında gizli şaatnı sorğudan keçirecek olalar. Bunı Twitterde advokat Nikolay Polozov yazdı.
Polozov: «Prokuror delillerniñ taqdim etüv ceryanını deñiştirdi ve gizli şaatnı sorğulaycaq oldı», – dep yazdı.
Fevral 6 künü Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı aprel 8 kününe qadar apiste qalacağı aqqında qarar alğan edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde alıp bara, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Dekabr 9-ında bazarertesi künü "Normandiya formatı" devletlerniñ körüşüvi keçecek. Tedbirniñ iştirakçileri - Ukraina, Rusiye ve aracı Avropa devletleri - Frenskistan ile Alamniya. Sammitniñ yeküni ne olsa da, işğal etilgen Qırım ve Donbass sakinleri içün keskin şekilde bir şey deñişmeycek.
Devletlerniñ vekilleri böyle formatta soñki sefer 2016 senesinde toplanğan edi. Ukrainada ve AB-nde çoqusı, memlektniñ şarqında iç olmadan vaziyetni turğunlaştıracaq muzakerelerniñ oñğanlğına işana. Amma, yazıq ki, taraflar bir kompromisske keleceginiñ ihtimalı pek az.
Kremlniñ, yalıñız Ukrainanıñ teslim etilmesi içün bu muzakerelerge ihtiyacı bar. Kyiv ve Moskovanıñ sadece siyasiy - ya da daa keñiş manada desek - geostrategik kompromissler içün yerleri yoq.
Birinciden, Kyiv, ilhaq etilgen Qırım boyunca muzakere meydançığınıñ yaratılmasına israr ete. Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ve Donbass topraqlarını Ukraina nezareti altına qaytarır, dep ayta.
Ukraina, ilhaq etilgen Qırım boyunca muzakere meydançığınıñ yaratılmasına israr ete
"Biz halqımıznı ve topraqlarımını mıtlaqa qaytarırmız. Donbass - bu Ukraina. Luğansk - bu Ukraina. Qırım - bu Ukraina", - dedi Ukraina prezidenti. Bundan ğayrı o, memeleket, "beş yıl evel olğanına köre, şimdi daa küçlü", - dep qoştı.
Zelenskıy, Savik Şusterniñ "Söz azatlığı" tok şousında çıqışta bulunğanda, kene bir kere işğal etilgen topraqlarnı añdı. "Ümüt etem ki, bir vaqıtları, bu yaqında olur dep inanamız, men kene efiriñizge kelip, "Hayırlı aqşamlar, bütün Ukraina! Donbass da, Qırım da. Er keske selâmlar!" derim", - qayd etti devler başı.
Bundan evel prezident Zelenskıy, ileride Qırımnın kelecegini Ukraina-Rusiye-AQŞ formatında keçirmege mümkün olur edi, dep avropa jurnalistlerine ayttı.
"Bellesem, Qırım meselesinde AQŞ yardım ete bilir edi. Muzakerelerniñ böyle formatında Ukraina, Rusiye ve AQŞ iştirak ete bilir edi", - dedi prezident.
Bundan ğayrı, böyle formatnı ihtimalı aqqında "Normandiya sammiti"niñ başqa iştirakçilerinden sorar, dep qoştı. Bu imkânsız olsa, Volodımır Zelenskıy, ukrain yarımadanıñ taqdiri aqqında başqa muzakere formatını belgilemege tırışacaq.
Yarımada muzakeresi, Ukraina Milliy Telükesizleik ve Mudafaa Şurasınıñ soñki oturışında da köterile edi.
"Qırım meselesini kün tertibinden alıp taşmaymız, çünki qırım meselesi esas soylarından birisidir. Biz, Ukrainağa ait olğan öz topraqlarımıznı, öz territorial bütünligimizni qorçalaycaqmız", - dedi jurnalistlerge Ukraina Milliy Telükesizleik ve Mudafaa Şurasınıñ kâtibi Aleksey Danilov.
Putin, Qırım meselesiniñ iç bir muzakerelerini qabul etmeycek
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Qırım meselesiniñ iç bir muzakerelerini qabul etmeycek. Kreml, Moskova "öz" topraqlarınıñ taqdiri aqqında aytışmalar yapmay, dep ayta, amma yarımadanıñ etrafında siyasiy ve media şamatası rusiyelerni bezdirtip başladı. Kremlniñ diplomatları, AQŞ ve AB dimlomatlarından Qırım meselesini kötermemege açıqtan-açıq talap ete.
Ekinciden, prezident Zelenskıy, Moskova talap etken, doğrudan "LNR" ve "DNR" yolbaşçılarınen muzakere keçirmekni inkâr ete. Bu meseledeki yekâne "şübeli" mevzu - Donbassta yerli saylavlarnı keçirilüvi. "Söz azatlığında" çıqışta bulunğan devlet başı, böyle bir fırsatnı tüşüngenini ayttı.
"Bu kerçek. Çünki biz bir devlet olğanımıznıñ ve anda adamlarımız olğanınıñ duyğusı, bundan başlamalı. Yerli saylav, Ukraina qanunlarına köre, Ukrainanıñ bütün topraqlarında keçirile. E, bu bizim ğayemizdir", - dedi Volodımır Zelenskıy.
Kyiv, işğal etilgen Donetsk ve Luğansk vilâyetlerinde saylav ötkelimesine razı olıp, Qırımnı añmasa, rusiyelilerniñ elini qoşma diplomatiya kartaları tüşecek
Müim bir nüans - Qırım da Ukrainadır. 2020 senesinde küzde yarımadada da saylavlar keçirilecekmi? Moskova, Qırımnı bu Paris aytısuvlarnıñ kenarında qaldıracaq ola. Kyiv, işğal etilgen Donetsk ve Luğansk vilâyetlerinde saylav ötkelimesine razı olıp, Qırımnı añmasa, rusiyelilerniñ elini qoşma diplomatiya kartaları tüşecek.
"Normandiya körüşüvi"ni Qırımsız keçirmege aşıqmamaq kerek. Soñ Rusiye vekilleri ve Gazpromğa bağlı olğan Avropa memurları, Ukraina aytışmada iştirak etip, Qırım mevzusını kötemegen, demek ilhaqnı qabul etken, dep aytacaq. Ukrainanıñ, işğal etilgen topraqlarğa bağıslanğan, amma Qırım lafını etmegen er bir körüşüv ve formatta iştiragi - Ukraina halqı ögünde bir cinayettir", - dedi Milliy Meclisniñ reis müavini İlmi Ümerov.
Daa bir "şübeli" mesele - Kremlniñ Ukraina topraqlarında gaz tranziti aqqında añlaşmanıñ imzalanmasına ıntıluvıdır. Bunıñnen beraber Rusiye gazınıñ doğru teminatınıñ ihtimalı ve endirim muzakere etile.
Elbette ki, ukrain iqtisadiatnıñ kârı Vladimir Putinniñ soñki tüşüngen şeyidir. Esas sual, bunıñ yerine Moskova ne ister? Sadece bütün seviyelerde siyasiy qatlanuvnı: Kreml şartları ile Donbassta saylav keçirilmesini, sıñırlarnıñ nasıldır "ortaq patruller"ge sahte berilmesini, yarımadanıñ suv blokadasınıñ toqtatıluvını, ya da, eñ azından, ilhaq etilgen topraqlarnen demiryol alâqasınıñ qaytarıluvını. Qırım boyunca Kremlniñ istekleriniñ cedveli belli.
Rusiye akimiyeti, Ukraina sakinleri kütleviy tarzda Qırımğa barıp çalışqanı ya da raatlanğanını köstermege istey. "Ukrainlerniñ çiçeklengen Qırımğa qaçuvı" - Kreml propagandasınıñ narrativlerinden birisidir. Bu tezisniñ reklama etilmesi içün, yarımadanıñ rusiyeli akimiyeti, "Qırım ukrainleriniñ" teşkilâtlarını yarata ve olarğa qol tuta.
Пpи TakoM cцeHapии KpeMлb BыиrpыBaeT дBaжды: пpoдaBлиBaeT HeoбxoдиMыe ycTyпkи co cTopoHы KиeBa и пpoBoциpyeT пoлиTичeckий kpизиc BHyTpи ykpaиHы, Tak kak oбщecTBo B цeлoM HacTpoeHo пpoTиB «зpaды». Poccийckиe BлacTи пoпpocTy He ocTaBляюT BлaдиMиpy ЗeлeHckoMy Bыбopa, Tak kak любoй «koMпpoMиcc» c MockBoй cTaHeT для Hero пopaжeHиeM.
Sergey Stelmah, Qırımnıñ siyasiy közeticisi (müellifniñ adı ve soaydı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri Aleksandr Ostapenko ağır koronavirus hastalarınıñ sayısı arta, dep qayd ete. Bu aqta o, iyünniñ 2-nde Qırımda koronavirus yuqunçı ile küreş er künlik brifinginde ayttı.
«Koronavirus yuqunçı ve hastahaneden tış pnevmoniya diagnozınen 1576 hasta hastahanede buluna, 247 kişi ambulator tedaviylevde buluna. Tedaviylenmege devam etken 124 hastanıñ alı ağır ve pek ağır, 5 hastanıñ aqcigerleri suniy avalandırıla, 27 kişi invaziv olmağan tedaviylevde ve 439 hasta oksigen tedaviylevini ala. Ağır hasta sayısı arta, hususan, ekimlerge keç muracaat etkenler», – dep bildirdi Ostapenko.
Qırımda iyünniñ 1-nde 99 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 9-ınıñ hastalıq alâmetleri yoq.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırım Cumhuriyetiniñ Nazirler şurasında Aqmescitteki Büyük Cuma caminiñ qurucılığını yekünlemek maqsadınen bir sıra tedbirlerniñ becerilmesi boyunca iş muşaveresi keçirildi. Muşaverede qurucılıqqa alâqası olğan nazirlikler, idareler, teşkilâtlar ve Qırım Müftiligi iştirak etti. Tedbir QC Nazirler şurası Reisiniñ muavini Mihail Nazarov yolbaşçılığında ötkerildi.
Mihail Nazarov kiriş sözünde qayd etti ki, Büyük Cuma cami külliyesinde qurucılıq işlerniñ çoqusı artıq yekünlendi, qurucı şirket deñişti, ve yaqın zamanda işler tezleştirilecek.
Öz nevbetinde, Qırım MDİ mesül kâtibi Ayder Acimambetov bir sıra çezilecek meselelerni seslendirdi. Olarnıñ arasında elektrik ceryannı teminlegen ağnıñ qurulıp, külliyeniñ saasından 110 kV yüksek voltlıq ağlarnıñ çıqarıluvı, hocalıq ve yağmurlıq kanalizatsiyalarınıñ yapılıp, umumiy ağlarğa qoşulması, radio, internet ve telefon ağlarınıñ keçirilmesi, gaz ağınıñ keçirilip, çalıştırılması ve diger meseleler añaldı.
Buña ilâve olaraq, naqliye içün qoşma yol yolağınıñ yapılması, yol astı keçitiniñ qurulması, cemaat naqliye turağınıñ başqa yerge avuştırılması, Büyük Cuma Cami külliyesi yanından keçken avadaki kabel ağlarınıñ cami saasından uzaqlaştırılması, trolleybus ağlarınıñ da yerleri deñişmesi zaruriyeti seslendirildi.
Bundan da ğayrı, tedbir iştirakçileri Büyük Cuma cami yanında yerleşken ormanlıq saanıñ Qırım MDİ mülkiyetine keçirilüvi protsedurasını ve bu topraqnıñ abadanlaştırıluvı meselesini muzakere etttiler.
Muşavereniñ neticesinde er afta vitse-premyerniñ yolbaşçılığında muşavelerni keçirmek ve qurucılıq esnasında peyda olğan meselelerni operativ şekilde çezmek qararı alındı.
Hatırlatamız, 2021 senesi, mayıs 17 künü Rusiye Prezidenti Vladimir Pütin RF ve Qırım akimiyetlerine, alâqadar teşkilâtlarnı celp etip, Aqmescitteki Büyük Cuma caminiñ qurucılığını yekünlemege destekçi olmalarını avale etti. Bunı ifade etken madde mart 18 künü Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeriniñ cemaatçılığı vekillerinen keçirilgen körüşüvniñ neticesinde berilgen avaleler arasında mevcuttır.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Halqara uquqnı bozıp ilhaq etilgen Qırım sakinlerini askerlikke çağırğan Rusiyege tazyiq etmekni yalıñız halqara sanktsiyalar yardımınen yapmaq mümkün. Bu fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Ukrainadaki «Regional insan aqları merkezi»niñ adliyecisi Vitaliy Nabuhotnıy ifade etti.
Aynı zamanda o, Ukraina dünya toplulığını Qırımdaki askerlikke çağıruv kampaniyalarından haberdar etmek kerek, dep qayd etti.
Vitaliy Nabuhotnıy: «Bugün diger halqara mehanizmler, şu cümleden BMT Telükesizlik Şurasınıñ amelde qullanılması içün imkânlar yoq, çünki Rusiye Telükesizlik Şurasınıñ azası ola ve onda veto aqqı bar. BMT Telükesizlik Şurası islâh etilmegence onıñ mehanizmlerini qullanmaq pek qıyın olacaq. Bu sebepten – sanktsiyalar, dünya toplulığını (Qırımda – QA) deşetli şeyler olıp keçkeninde qandıruv, olarnı vesiqalaştıruv, halqara arenada qullanuv», – dedi.
Ukrainadaki «Regional insan aqları merkezi»niñ adliyecisi Vitaliy Nabuhotnıy ile intervyüni Qırım.Aqiqat saytında yaqın künlerde oquñız.
Ukraina Rusiyeden, ilhaq etilgen Qırım sakinleriniñ arbiy quvetlerine askerlikke alınmasını toqtatmaqnı talap ete. Bunı BMT Telükesizlik Şurasındaki gençlik, barışıq ve telükesizlik meseleleri boyunca açıq munaqaşalar esnasında Ukraina TİNi başlığınıñ muavini Serhiy Kıslıtsâ bildirdi.
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım ukümetiniñ malümatına köre, 2018 senesinde Rusiye ordusına eki biñden ziyade Qırım sakinini askerlikke çağırmaq niyetindeler. Öz nevbetinde Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası yarımada sakinlerinden, Rusiye ordusında hizmet etmek içün celpnameler alğanları aqqında Ukraina uquqqoruyıcı organlarına haber etmege rica ete ve Rusiyeniñ areketlerini qanunsız dey.
BMTniñ Ukrainada insan aqları boyunca monitoring missiyası, 2017 senesinde eñ az 4800 Qırım sakininiñ Rusiye silâlı quvetlerine askerlikke çağırıldı, dep bildirgen edi.


text:
Rusiye orduları Ukraina yarımadasınıñ işğaline ne zaman başladılar? Bu aqta o vaqıttaki qırım akimiyeti bile edimi? Ukrain arbiyleri ne içün öz arbiy bölüklerini qorumadılar? Cesür silâsız qırımlılar öz arbiylerini nasıl qurtara edi? Ve işğal etilgen Qırımda Ukrainağa qaytmağa istegenlerniñ sayısı nasıldır?
Qırım, 10 ay işğalde – «24» haber telekanalınıñ «Qırım.Aqiqat» yañı leyhasında.
Studiya musafiri – «Yevromaydan-Krım» areketiniñ koordinatorı Andriy Şçekun.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Aqmescit saatine köre saat 12:30) efirge çıqa.
Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat saytlarında ise saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) peyda olacaq.
Radio Svobodanıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.


text:
Demokratiya, insan aqları ve gumanitar meseleler komiteti ukrain eyyeti tarafından azırlanğan OSCE Parlament assambleyasınıñ Qırımnen bağlı qarar leyhasına qol tuttı. Bu aqta iyülniñ 9-nda özüniñ Facebook saifesinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yolbaşçısı, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov yazmaqta.
Onıñ sözlerine köre, «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarda (Ukraina) insan aqları ve serbestligi bozulmağa devam ete» adlı qararına 35 kişi qol tuttı, 9 kişi «qarşı çıqtı», 7 kişi « bitaraf» qaldı.
«İyülniñ 11-nde ötkerilecek OSCE Patrlament assambleyasıniñ umumiy toplaşuvında işbu qararnıñ qabul etilmesine yol açıq», – dep yaza Çubarov.
İyülniñ 8-nde Ukraina eyyeti OSCE Parlamenrt assambleyasında ABD eyyetiniñ azalarınen körüşti ve ilhaq etilgen Qırım meselelerini muzakere etti.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilip başladı.


text:
2014 senesi mart ayından itibaren qırımtatar halqına nisbeten keçirilgen deşetli siyasetniñ soñki maqsadı qırımtatar halqınıñ tuvğan toprağında aq-uquqları içün ıntılışını ve küreşini bütünley bastırmaqtır. Bu aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ beyanatında aytıla.
«Genç qırımtatarlarnı qaçıruv ve öldürüv, qırımtatar faallerini apiske aluv ve taqip etüv, Mustafa Cemilev, Refat Çubarov, İsmet Yüksel, Sinaver Kadırovnıñ Qırımda yaşamaq yasağı, Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Qırım» Fondunıñ qanunsız alda elde etüv, camilerniñ tintüvi, dindar musulmanlar ve «narazılıq meydanları» iştirakçileriniñ taqipleri, jurnalistlerge basqı ve dünyada yekâne olğan ATR mustaqil qırımtatar telekanalını qapatmaq telükesi, mustaqil qırımtatar kütleviy haber vastalarınıñ ğayrıdan qayd etmemeleri, FSB hadimleriniñ Qırım sakinleri ile keçirilgen yüzlernen mecburiy «subetler», Qırımda cemaatnı akimiyetniñ qanunsızlığı ve areketlerine boysundırmaq içün keçirilgen barışıq numayış ve mitinglerniñ yasağı», – aytıla beyanatta.
Çubarov hatırlattı ki, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini olğan ve Refat Çubarovnıñ Qırımğa kiriş yasağından sebep Meclis reisiniñ vazifelerini eda etken Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı.
«Halqına ve Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ printsiplerine sadıq olğan Ahtem Çiygoznıñ yaqalanmasından soñ Qırımda olğan vaqialar işğalci akimiyetniñ Qırımda üküm sürgen qanunsızlıq ve adaletsizlik şaraitlerinde bile faaliyeti qırımtatar halqınıñ aq-uquqları ve menfaatlarınıñ qorumasına yönelgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ darma-dağın etmesine başlağanını tasdıqlay», – dep qayd etti Refat Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, Qırım akimiyeti «qırımtatar toplulığı ve Ukrainada, em de halqara toplulıqta qırımtatarlar tarafından saylanğan milliy idare organlar – Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ – rolüni ve emiyeti yüksek olğanını añlap, Meclis erkânını «deñiştirmek» ve onıñ reberlerini «deñiştirmek» vazifesini berdi».
Bunı ömürge keçirmek içün Qırım Devlet şurasınıñ reis muavini Remzi İlyasov, milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov, Aqmescit şeer şurasınıñ muavini Teyfuk Gafarov ve Qırım yolbaşçısınıñ muavini Ruslan Balbek celp etildi.
Refat Çubarov hatırlattı ki, Remzi İlyasov, Zaur Smirnov ve Teyfuk Gafarovnıñ Qırımtatar Milliy Meclisinde azalığı Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ reglamenti ve Meclis nizamnamesini bozğanlarından sebep toqtatılğan edi.
«Soñki aftaları İlyasov, Smirnov, Gafarov ve olarğa yaqın olğanlar saipleri Aksenov, Konstantinov, Belaventsevniñ avalelerini amelge keçirip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatlarına basqı yapıp, şantaj usulından faydalanaraq, Meclis toplaşuvını ötkermege ve işğalciler tarafından evelden azırlanğan qararnı qabul etmege mecbur etecek olalar», – aytıla Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ beyanatında.
Bunıñ kibi qararlar arasında – Remzi İlyasovnıñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi vazifesine «tayinlenmesi», em de halqara toplulıqqa «Qırımda Rusiye suverenitetiniñ tanılması» aqqında muracaat», – dep qayd etti Çubarov.
Meclis reisiniñ qayd etkenine köre, bunıñ kibi areketler ve qararlar uquq ceetinden iç bir şeyge yaramayıp, işke tüşürilmeycegi belli.
«Eminim, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatları, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri qırımtatar milliy areketiniñ baqışları ve qıymetlerini yoq etmege imkân bermezler», – dep qayd etti Çubarov.
O, şunı da hatırlattı ki, yıl-yıldan fevral 23-te qırımtatarlar Aqyarnıñ eski apishanesiniñ binası yanında toplaşıp, «qırımtatar halqınıñ ulu oğlu Noman Çelebicihannı añğan ve kendi toprağında serbest yaşamaq aqqı oğrunda küreşken qırımtatarlarnıñ sadıqlığı aqqında ant etken ediler».
Malüm ki, Qırımtatar Milliy Meclisine fevral 22-de cemaat erbabı Noman Çelebicihannı añma tedbirini keçirmege izin bermediler.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası İlmi Ümerov işdeşlerine muracaatta bulunıp, Qırım akimiyeti ile Meclis reberligini deñiştirmek mevzusında bir de bir muzakereler keçirmemege rica etti. Onıñ malümatına köre, Qırım akimiyeti acele sürette qırımtatarlarnıñ temsil organınıñ reisi vazifesine spiker muavini Remzi İlyasovnı tayin etmege istey.


text:
Ukraina milliy mudafaa ve havfsızlıq hızmetiniñ (SNBO) kâtibi Aleksandr Turçinov Rusiye arasında viza kirsetilmesinen bağlı ğayege qoltutmaqta. Bu aqta o, iyünniñ 14-nde «İnterfaks-Ukraina» informatsion agentligine bergen intervyusında söz yürsetti.
Turçinov vizalar kirsetilgence Ukrainağa kirecek Rusiye vatandaşlarınıñ yalıñız biometrik pasportı olğanlarğa musaade etmek kerek, dep saya.
Böylelikne SNBO kâtibiniñ fikrine binaen, Ukraina öz topraqlarına kirecek «duşman agent ve terroristlerinden» ancaq bu şekilde qorçalanması mumkün.
Daa evel Ukraina Tışqı işleri naziri Pavel Klimkin, Rusiye vatandaşlarınıñ Ukrainağa kirişi yalıñız Rusiye-Ukraina sıñırını kesip keçmege niyeti olğanı aqqında «evelden biligilendirmesi» şartınen yapılmaq kerek degen teşebbüske qoltutqan edi.
Rusiye prezidentiniñ temsilcisi Dmitriy Peskov, viza kirsetilgen taqdirde Rusiye aynı şekilde cevap berecegini beyan etken etti.


text:
Prezident saylavlarınıñ birinci basamağınıñ lideri Volodımır Zelenskıy öz siyasiy programmasında Qırımnı añmay (anda tek vaqtınca işğal etilgen topraqlar aqqında aytıla - QA). Amma sanatçı olaraq o defalarca Qırım aqqında şaqalaştı, ve siyasetçi kibi onıñ aqqında laf etti. Qırım.Aqiqat, Zelenskiyniñ yarımada aqqında açıq muracaatlar, şaqalar ve video-hitaplarını topladı.
Sanatçı Zelenskıy - Qırım aqqında
2014 senesi aprelde, Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, “Kvartal 95” studiyasınıñ icadiy taqımı, yarımadağa bağışlanğan türküni icra etti, onı Rusiye ve sovet yırcısı Alla Pugaçövanıñ türküsine esaslanaraq yazğanlar.
2014 senesi mayıs ayında “Kvartal 95” studiyasınıñ artistleri, Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Rusiye gimnastikacı Alina Kabayevanıñ munasebetleri aqqında şaqa ete ediler. Volodımır Zelenskıy, Putinnin evge qaytasından memnün qalmağan, Kabayevanı oynadı. Temaşada Rusiye prezidenti Qırımğa rusiye ordularınıñ kirgeni aqqında haberlerni inkâr etkenini mısqılladılar.
Niayet tatarlarnen aramız yahşı oldı. Evelleri qavğalaşa edik, kimerde dögüştik. Ya şimdi dögüşmekniñ ne keregi bar - er kaloriya sayılıp tura, iqtisat etile
2014 senesi “Kvartal 95” studiyasınıñ sanatçıları, Qırımdaki “ölü” tatil mevsimini, yarımadada suv olmamasını küldi. Amma bundan ğayrı çıqışında Rusiye iştiragi ve onıñ orduları Qırımnı zapt etkeni añıla. Amma aynı vaqıtta, temaşağa köre, Qırımda ilhaqtan evel yerli sakinler arasında milliy sebepler ile çıqqan davalar olğan.
Qırımtatar halqınıñ işlerini sorağanda, qırımlını oynağan Volodımır Zelenskıy böyle cevaplandı: “Niayet tatarlarnen aramız yahşı oldı. Evelleri qavğalaşa edik, kimerde dögüştik. Ya şimdi dögüşmekniñ ne keregi bar - er kaloriya sayılıp tura, iqtisat etile”.
Qırımda yañı milliy bayramlar peyda oldımı sualine, Zelenskıy dey: “Birinciden, yağmur. Er kes: tatarlar, ukrainler, ruslar qaq etrafında toplana, suv mutakeresi ilân ete”.
Kelecek yılı biz Qırımnı qaytarırmız. Men, elbette ki, buña özüm de az inanam, amma sizge işançnı, yarınki künge inançnı aşlamaq mecburim
2014 senesi soñunda “Kvartal 95” studiyası kene Qırımnı añğan edi, o temaşada Volodımır Zelenskıy Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonı oynadı. Anda prezidentniñ sanki yañı yıldan soñ hayırlavını kösterdiler, Zelenskıy, Poroşenkonıñ Qırımnı 2015 senesi qaytarmaq meramını küldi.
“Men söz berem ki: kelecek yılı biz Qırımnı qaytarırmız. Men, elbette ki, buña özüm de az inanam, amma sizge işançnı, yarınki künge inançnı aşlamaq mecburim”, - dedi o.
Siyasetçi Zelenskıy Qırım aqqında
Zelenskıynıñ resmiy siyasiy programmasında ne Qırım, ne de Donbass aqqında bir şey aytılmay, çünki qanunğa köre, o sıñırlanıla (12 000 işaretnen - QA), - dedi Qırım.Aqiqatqa Ukrauna prezidenti namzeti Volodımır Zelenskıynıñ spikeri ve siyasiy tehnologı Dmıtro Razumkov.
“Biz daa çoq yazıp olamaymız. Prezident Zelenskıy yapacaq bütün niyet-meramlarını yazsa edik, bizde pek büyük bir kitap olur edi”, - dey Razumkov.
Ve qoşa ki: sabıq şoumen, şimdi ise siyasetçi, “bütün ukrainler kibi”, “Qırım - Ukraina olğanında emin”.
Bugünki ükümetke muracaat etmek isteyim… Halqnı ürmet etiñiz. Şarq ve Qırımda adamlar rusça laf etmek istese - raat bıraqıñız olarnı. Qaldırıñız, tiymeñiz. Rus tilinde laqırdı etmek imkânını beriñiz. Til bizim ana-vatanımıznı bölmez”
2014 senesi martnıñ 1-inde Zelenskıy ukrain akimiyetke ve şahsen Rusiye prezidenti Volodımır Putinge muracaat etti.
“Bugünki ükümetke muracaat etmek isteyim… Halqnı ürmet etiñiz. Şarq ve Qırımda adamlar rusça laf etmek istese - raat bıraqıñız olarnı. Qaldırıñız, tiymeñiz. Rus tilinde laqırdı etmek imkânını beriñiz. Til bizim ana-vatanımıznı bölmez”, - dep muracaat etti Zelenskıy Ukraina akimiyetine.
Biz yeñsek, bu Qırım qaytarılmasına ilk adımlar olur. Onıñ içün, menimce, Qırımnı tek Rusiye akimiyeti deñişkeninden soñ qaytarıp olurmız. Biz ise akimiyetni deñiştirip olsaq, bu olarğa da bir misal olur
Beş yıldan soñ endi prezident namzeti olğan Zelenskıy, onıñce, Ukraina Qırım altında nezaretini tek Rusiye akimiyeti deñişken soñ qaytara bilecegini ayttı. Bu deñişme ise Zelenskıynıñ saylavda yeñgeninden soñ yüzbere bile.
“Biz yeñsek, bu Qırım qaytarılmasına ilk adımlar olur. Onıñ içün, menimce, Qırımnı tek Rusiye akimiyeti deñişkeninden soñ qaytarıp olurmız. Biz ise akimiyetni deñiştirip olsaq, bu olarğa da bir misal olur”, - dedi Zelenskıy.
Dmıtro Razumkov, Zelenskıy, ilhaq etilgen topraqlarnı dört usulnen qaytaracağını aytıp berdi: diplomatik, iqtisadiy, informatsion ve arbiy. Razumkovnıñ aytqanına köre, Zelensıy saylavda ğalebe qazansa, Kremlnen Qırım ve Donbassnı muzakere etecek. Amma bu vaziyette Avropa ve Amerika ortaqlarınıñ Ukrainağa destegi pek müim.
“Ne Qırım, ne de Donbassnı biz deñiştirmek,kirağa bermek, qullanuvğa bermek, bağışlamaq, deñiştirmek azır degilmiz. Bu topraqlarda yaşağan insanlarnıñ ayatları aqqında da aynı öyle tüşünemiz”, - dedi Zelenskıy saylav ştabınıñ spikeri
Malümatname: Merkeziy saylav komissiyasınıñ malümatına köre, protokollarnıñ 97,38%-ı teşkerilgen soñ Yuliya Tımoşenkoğa 2 mln 470 biñ insan (13,38%), Petro Poroşenkoğa – 2 mln 940 biñ saylayıcı (15,92%) rey berdi. Volodımır Zelenskıy lider olıp qala, oña saylayıcılarnıñ 30,26%-ı (5 mln 587 biñ insan) rey berdi. Protokollarnıñ 95,56%-ı teşkerilgen soñ Petro Poroşenkoğa 2 mln 866 biñ saylayıcı (15,93%), Zelenskıyge ise – 5 mln 436 biñ insan (30,22%) qoltuttı.
Ukrainada martnıñ 31-nde prezident saylavları olıp keçti. Saylayıcılarnıñ 63,5%-ı rey berdi.
Milliy exit poll malümatına köre, Volodımır Zelenskıy 30,6%, Petro Poroşenko – 17,8%, Yuliya Tımoşenko – 14,2%, Yuriy Boyko – 9,7%, Anatoliy Grıtsenko – 7,1%, Aleksandr Şevçenko – 0,5% qazandı.
Merkeziy saylav komissiyası saylavlarnıñ soñki neticelerini aprelniñ 10-na qadar ilân etmeli. Ekinci tur aprelniñ 21-nde olacaq.


text:
Kremlniñ sabıq siyasiy mabüsi, qırımlı ukrain rejissöri Oleg Sentsov bugün Donbasta tutulğan şahıslarnı deñişim esnasını izaatlap, azat etilgenler arasında siyasiy mabüs qırımtatarlar yoq, dep tahmin etti, çünki Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Ukrainadan uzlaşmasını istey».
«Rusiye onıñ apishanelerinde bir yıldan çoq tutulğan iç kimseni bermey, qırımtatarlar azat etilmey. Dudka, Kuku, Vıgovskiy, Mustafayev, Şçur, Gafarov ve yüzlernen diger mabüs apiste qala. Elbette, Putin olarnı bermege istemey, Ukrainadan uzlaşmasını istey, onı kene yavaş-yavaş keri, topraq qulluğına qaytarmağa istey. Bizimkilerni azat etmek kerek, amma memleketni satmağa kerekmey», – dep yazdı Sentsov.
Cumaaqşamı künü, aprelniñ 16-nda, Donbasta tutulğan şahıslar deñişimi ötkerildi. Berilgen malümatqa köre, deñişim Ğorlivka civarındaki «Mayorsk» keçiş noqtası rayonında keçirile, 19 Ukraina vatandaşı azat etildi. Prezident ofisi qayd etkenine köre, Qırımda ve Rusiyede tutulğan ukrainalı mabüslerniñ azat etilüvinen bağlı muzakereler devam ete.
Ukraina ve «LDNR» gruppirovkaları arasında tutulğanlarnı soñki deñişim 2019 senesi dekabrniñ 29-nda oldı. Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal altındaki rayonlarından 81 ukrainalı azat etildi: 76-sı Ukraina ükümetiniñ kontroli altındaki topraqqa qayttı, daa beşi Rusiye gibrid quvetleri kontrol etken yerlerde qalmağa istedi. 76-dan 12-si endi sabıq cenk esirleri ola, 64-ü – vatandaştır. Ekinci tarafqa 124 insan teslim etildi.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
Rostov vilâyetindeki Bagayev rayon mahkemesi Qırım blogeri, cemaat jurnalisti Nariman Memedeminovnıñ şartlı apisten çıqarıluvı aqqında oturışnı kerige qoydı.
Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat edem Semedlâyev aytıp berdi.
"Muracaatnıñ baqılmasını, advokat video alâqası ile oturışqa qoşulmaq aqqında ariza yazğanı içün kerige qoyuldı. Amma bu mahkemede öyle çare yoq eken. Onıñ içün avgust 12-siniñ saat 10:00 avuştırıldı", - dedi advokat.
2019 senesi oktâbr ayında mahkeme Memedeminovnı yerleşme koloniyasında 2,5 yıllıq apis cezasına maküm etti. Memedeminovnıñ imayesi İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesinde dava açmaq niyeti aqqında bildirdi.
Nariman Memedeminov – qırımtatar blogeri, vatandaş jurnalisti. Rusiye quvetçileri onı 2018 senesi martnıñ soñunda tutıp aldı. Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatladılar.
Rusiye quvetçilerini Memedeminovnıñ 2013 senesinden 2015 senesine qadar alıp barğan YouTubedaki videoblogu açuvlandırdı. Anda siyasiy adise-vaqialarnıñ izaatları ve islâm normalarına riayet etmek çağıruvları, Rusiye devlet bayramları – Vatan imayecisi künü, Dünya qadınlar künü, Bala künü ve digerleri – aqqında fikirler mevcut.
2018 senesi martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Soçi şeeriniñ Üçünci istinaf mahkemesi iyülniñ 23-nde Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ cemaat jurnalisti Osman Arifmemetovnı apiste tutuv müddetini uzatmaq qararını lâğu etip, davanı yañı baquvğa yolladı.
Bu aqta advokat Aleksey Ladin «Qırım birdemligine» bildirdi. İmayeci ve müvekkili oturışuvda Aqmescit SİZOsından videokonferentsiya bağı vastasınen iştirak etti.
«Tahqiqatçınıñ muracaatınen apiste tutuv müddeti uzatılğanda Osman ve men Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qadılarını çetleştirmege rica etsek de, qulaq asılmağan edi, olarnı mesleat odasında da, umumen de çezmeji. Bundan ğayrı, Osmannı qoruv aqqı bozuldı, mahkeme dava malümatlarını ögrenmege imkân bermedi. Bu sebepten birinci instantsiya mahkemesiniñ apiste tutuv müddetini uzatmaq qararı lâğu etildi, dep tahmin etem. Qarar azır olğanda bunı eminliknen aytmağa mümkün olur, üç kün içinde onı elde etecekmiz», – dep ayttı Ladin.
Lâkin avgustnıñ 23-ne qadar Osman Arifmemetov nezaret altında qalacaq. Advokat, istinaf mahkemesi birinci instantsiya mahkemesiniñ qararını lâğu etip, apiste tutuv müddetlerini belgilememeli edi, dep ayta.
«Mahkeme teşebbüsinen tutuv müddetiniñ uzatılması, çoqqa olmasa da, mahkemeniñ oña ait olmağan vazifelernen oğraşqanını köstere, çünki mahkeme mustaqil olmalı», – dep ayttı imayeci.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım müftiyatı siyasetçi ve cemaat erbaplarını Aqmescitte Cuma Cami qurucılığı mevzusında mühtekirlik yapmamağa çağırdı. Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi ki, bu mesele QMDİ tarafından baqılmaqta.
«Qırım musulmanları Cuma Caminiñ yerini çoqtan belgilediler ve Qırım musulmanları tarafından Yaltinskaya, 22 adresine ketirilgen yüz seksen biñ taş bunı tasdıqlay. Bundan ğayrı, bu mesele Qırım akimiyeti ile muzakere etildi ve kün tertibinden alındı... Ve, konstruktiv ya da progressiv leyhalar olmasa, haberlerde olmaq içün Cuma Cami qurucılığı mevzusını kötermek doğru bir şey degildir, bu adamnı yaraştırmaz», – dep izaatladı Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov «Qırım Birligi» cemaat teşkilâtınıñ reisi Seytumer Nimetullayevniñ Cuma Cami ava limanı tarafında qurulmaq kerekligi aqqında laflarını.
Müfti muavininiñ fikirince, bunıñ kibi laflar Qırım musulmanlarınıñ kederini doğurıp, cemaat arasında istiqrarnı bozmaqta.
«Bizler bütün siyasetçi, cemaat erbaplarını Qırım sakinleriniñ eşqına areket etmege çağıramız. O, musulman, qırımtatarı olsa, ya da kendini böyle tanıtsa, demek ki, musulman, qırımtatarlarnıñ menfaatlarını köz ögüne almalı. Bizler istiqrar faktorı olmaq kerekmiz, bu yarımadamıznıñ sakinlerine, cumhuriyetimizge kerek. Bunıñ kibi beyanatlar cemaatnı raatsızlay, Qırım musulmanlarını kederlete... Uzun zamandır Qırımdan tış çalışqan siyasetçi vaziyetni bilmeydir, çünki Aqmescit şeer şurasınıñ sıñırında tahminen 28 biñ musulman yaşamaqta ve 30-40 biñ insannı sığdıracaq cami aqqında aytmaq mantıqsızdır», – dep ayttı Ayder İsmailov.
Onıñ bildirgenine köre, birisi Aqmescitniñ diger qısmında cami qurmaq istese, Qırım musulmanları Diniy idaresi leyhanı baqmağa azır. «Qırım birligi» cemaat teşkilâtınıñ reisi Seytumer Nimetullayev dedi ki, Aqmescitte Cuma Cami qurucılığına ayırılğan topraq damartısı bunıñ kibi diniy inşaatına kelişmey.


text:
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz arbiy okrugınıñ mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca oturışuvnı fevralniñ 14-ne avuştırdı. Bunı yanvarniñ 31-nde Azatlıq Radiosı muhbiri bildire.
Onıñ malümatına köre, advokat Oksana Jeleznâk kelmegen içün mahkeme oturışuvını başqa künge avuştırdı.
Bunıñ arfesinde Rusiye haber agentlikleriniñ bildirgenine köre, mahkeme, Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ faaliyetine alâqalı olğanlarında qabaatlanğan altı Qırım sakinine qarşı cinaiy «iş»niñ maiyeti boyunca baquvğa keçecek.
Daa evel Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»ni Aqmescitteki seyyar oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinlerini Rostov-na-Donu şeerine yolladılar.
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir (Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaq etilgen teşkilât) işi»niñ fiqurantları Arsen Cepparov ve Refat Alimov 2016 senesi aprelniñ 18-nde Qızıltaşta (Krasnokamenkada) tevqif etilgen soñ apiste bulunalar. Bu iş boyunca qabaatlanğanlarnıñ ilk dörtü 2016 senesi fevralniñ 11-nde tevqif etildi. Bular: İnsan aqları boyunca alâqa grubunıñ azası Emir-Useyin Kuku, qurucılar olıp çalışqan Aluşta sakini Muslim Aliyev ile Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov ve Yaltada yaşağan çeçek satıcısı Vadim Siruk.
Yanvarniñ 24-nde Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ altı figurantını azat etmekni talap etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca esas olaraq qırımtatarlar taqip etilip, olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruplarğa ait Qırım sakinleriniñ de taqip etilgenlerini qayd ete.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
Tünevin işğal etilgen Qırımda daa bir koronavirus hastası vefat etti. Böylece, ölgenlerniñ umumiy sayısı 30 adam oldı.
Bunı Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirligi COVID-19 ile bağlı malümatında bildire.
Bundan ğayrı, 3 477 adam tibbiy nezaret astında olğanı bildirile. Olardan 2506-ı - evlerinde, 277-si - hastahanelerde ve 694-ü - observatorlarda baqıla.
Hatılatamız, Qırımda altı yañı koronavirus hastası qayd etildi, hastalanğanlarnıñ umumiy sayısı - 712 adam
Ukrainada iyülniñ 3-üne qadar 46 763 COVID-19 hastası qayd etildi, 1212 adam vefat etti, 20 558 hasta yahşı oldı.
Dünyada 10,9 millionğa yaqın koronavirus hastası qayd etildi. 521 298 adam vefat etti, 5,7 milliondan ziyade adam yahşı oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye Devlet Dumasınıñ Qırım deputatı Ruslan Balbek, Yedi Quyu rayonındaki Aq Manay (Kamenskoye) köyünde gaz borusını qoyuv qurucılıq işleri eski musulman mezarlığına ketirilgen zarar sebebinden prokuraturanıñ talabınen toqtatıldı, dep bildirdi. Tapılğan mezarlıq sarıp alındı.
Onıñ aytqanına köre, tapılğan qalıntılar musulman adetlerine köre defin etilecek. Balbek, yerli musulman cemiyetiniñ vekilleri açuvlanıp muracaat etken soñ, o, Qırım prokuraturasına muracaat etti, dep qayd etti.
«Arheologik şirket topraq işleriniñ keçirilüvi içün «Aq Monay» mezarlığı» arheologik obyektiniñ saqlap qalması içün telüke olmağanına dair yañlış qarar çıqarğanı belli oldı. Reberine haber etildi. Qırım medeniyet nazirligi «Aq Monay» mezarlığı» arheologiya obyektini Rusiye halqlarınıñ miras medeniyeti obyektleriniñ yekâne cedveline kirsetüv meselesini baqacaq», – prokuratura vesiqasını derc etip, dep yazdı o, Facebookta.
Onıñ bildirgenine köre, «böyle vaziyetlerge yol bermemek içün mezarlıq sıñırları resmiy şekilde qayd etilmeli».
«Mütehassıslar tapılğan qalıntılarnıñ tarihiy-medeniy qıymetini baqacaq. Leyhağa kirsetilgen deñişmelerden soñ gaz borusınıñ quruluvı devam etecek, dep qayd etem», – dep qoştı o.
Arheologik şirketniñ adı aydınlatılmay.
Rusiye kontrolindeki Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi Yedi Quyu rayonında Aq Monay köyündeki musulman mezarlığınen bağlı «tedbir almağa» talap etti, çünki yüksek basımlı gaz borusı qoyulğanda eski musulman mezarlığına zarar ketirildi.


text:
Rusiye talimleri çerçivesinde flot quvetleri sıñır imayesini, deñiz alâqalarını temin etecek, şartlı duşmannıñ suvaltı qayıq ve gemilerni tapıp, yoq etecekler.
Ava-desant odrularınıñ bölükleri deñiz piyade askerlerinen birlikte yalını deñiz desantınıñ enmesinden imaye etüv tedbirlerine azırlıq körecek. Qırıcı ve vertolötlar avadan ateş açıp qol tutacaqlar.
Rusiye mudafaa Nazirliginiñ vekilleri qayd etkenlerine köre, Kaliningrad vilâyetindeki talimlerge celp etilgen tehnika ve arbiylerniñ sayısı NATO memleketleri tarafından keçirilgen sıñırdaki talimlerniñ arbiy tehnika ve silâsına teñ kele.


text:
Rusiyede 23 biñ Ukraina qaçağı buluna, dep bildirdi jurnalistlerge baş nazir muavini Olga Golodets, haber ete İTAR-TASS.
Baş nazir muavininiñ aytqanına köre, mecburen köçip kelgen adamlarnıñ vaqtınca yerleştirüvi içün 260 noqta açıldı. Golodets dey ki, bu noqtalarda yerleşken adamlarnıñ sayısı er daim deñişe bere: bazıları Rusiye regionlarında iş tapıp, qaçaqlar statusını Rusiye vatandaşları statusına deñiştireler.
Qaçaqlarnı Volgograd vilâyeti, Adıgeya, Krasnodar ülkesi, Kalmıkiya, Stavropol ülkesi, Voronej, Kursk, Lipetsk, Moskva vilâyetlerinde qabul eteler.
Qaçaqlarnıñ ekseriyeti Rostov vilâyetinde buluna: bu regionda bulunğan qaçaqlarnıñ tam bir raqamı daa belli degil.
Hatırlatamız, Rusiyeniñ BMT yanında daimiy vekili Vitaliy Çurkin BMT Havfsızlıq Keñeşiniñ toplaşuvında çıqışta bulunıp, Rusiye Federatsiyasına 450 biñ Ukraina qaçağı kelgenini bildirgen edi.


text:
2016 senesi oktâbr 12-de Aqmescit civarındaki Boğurça (Kamenka) ve Mamaq (Strogonovka) qasabalarında beş qırımtatar – sportçu ağa-qardaş Uzeir ve Teymur Abdullayevler, siyasetşınas ve inkassator Emil Cemadenov, qurucılar Ayder Saledinov ve Rustem İsmailov tevqif etildi. Olarnı episini qomşu Rusiye territoriyasında yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqaları olğanında qabaatladılar. Teymur Abdullayevni gruppanıñ teşkilâtçısı, qalğanlarnı – iştirak eticileri, dediler. İşniñ beş figurantı Aqmescit tahqiqat izolâtorında bir buçuq yıl keçirdi. Şimdi bu tahqiqat yekünlendi, materialı tezden mahkemege alıp berilecek.
«Aqmescitteki Hizb ut-Tahrir işi» aqqında Qırım.Aqiqat Radiosı efirindeki «Azatlıq aqqı» programmasında Qırım advokatı Edem Semedlâyevnen suhbet etemiz.
– Siz şimdi tamam cinaiy işniñ materiallarınen tanış olasız. Qabaatlav nege esaslana? Tahqiqatçılar nasıl delillerni taqdim etti?
O, bu çeşit diger işler kibi, şaatlarnıñ ifadelerine esaslana. Bu işte mutlaqa gizli şaatlar olacaq ve biz olar aqqında iç bir şey bilip olamaycaqmız
– Biz işniñ materiallarınen tanışuvnı endi başladıq. Bu ceryan şöyle keçe: biz başta cinaiy işteki er bir saifeniñ sadece resimini çıqaramız, ondan soñ ise otırıp, ögrenemiz. Bu sebepten mezkür cinaiy işniñ bütün tafsilâtlarını şimdilik bilmeymiz. Lâkin o, bu çeşit diger işler kibi, şaatlarnıñ ifadelerine esaslana. Bu işte mutlaqa gizli şaatlar olacaq ve biz olar aqqında iç bir şey – yani olar FSBniñ öz ya da ştattan tış hadimlerimi, yoqsa adiy adamlarmı – bilip olamaycaqmız. Ondan ğayrı bu işniñ esasında suhbetlerniñ ekspertizası bulunacaq. Ekspertiza Başqortostandaki Akmullayev adına institutında yapıldı. Bu, FSB ile er daim emekdaşlıq yapqan instituttır, ve bütün ekspertizalar anda yapıla, yani olar anda FSB içün kerek olğan ekspertizalarnı yapqan ekspertlerni taptılar. Ve ekspertler, yigitlerniñ, sadece oturıp, bir de-bir dostlarını nasıl evlendirmeli ve kimniñ işinde nasıl problemalar bar kibi er türlü meselelerni muzakere etip ve, elbette, Ukraina vaqtında nasıl edi de Rusiye vaqtında nasıl oldı şeklinde siyasetke de toqunıp yapqan adiy bir «aşhane» laqırdıları – yani tamam şu laqırdı yalıñız «Hizb ut-Tahrir» azaları içün has, ve bu sebepten olar bu fırqanıñ azaları ola, deycekler.
– Bu laqırdı ne zaman qayd etildi?
– Bu işte üç audio qayd bar, yani bu, üç körüşüv edi. Yañılmasam, 2015 senesiniñ soñu.
– Bu işniñ baqılması ne yerde ve ne vaqıt başlaycaq?
– Bu çeşit işlerni yalıñız arbiy mahkemeler baqa. Rusiyede bunıñ kibi üç mahkeme bar: Moskvada, Başqortostanda ve Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi. Bizim işimiz, bundan evelki diger işler kibi, Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde baqılacaq. Muddetler aqqında şimdilik bir şey aytamam, çünki tanışuv basamağı endi başlandı. Büyük ihtimal ile o, yaznıñ soñuna qadar devam etecek. Bu sebepten küzniñ soñuna taba tanışuvnı bitirecekmiz, ve ondan soñ endi yigitlerni Rostov-na-Donudaki tahqiqat izolâtorına keçirecekler.
– Qorçalav yönelişiñiz nege esaslanacaq?
– Elbette ki, biz alternativ ekspertizanı yaptırmağa ve oña retsenziyanıñ berilmesini temin etmege tırışacaqmız. Onda ekspertler, mezkür laqırdınıñ yalıñız «Hizb ut-Tahrir» azalarına has olmağanını ve bir laqırdınıñ (teşkilâtta – QA) azalıqnı köstermegenini aytacaqlar. Elbette, bir insan bu teşkilât aqqında bir şey aytmaq mümkün, lâkin bu, onıñ bu teşkilâtnıñ azası, tarafdarı, ateşin tarafdarı ya da, ondan ziyade, teşkilâtçısı olğanını köstermey. Bu sebepten biz mutlaqa ekspertizanı yaptıracaqmız. Öz şaatlarımız da olacaq. Qalğanı ise – sırdır, er şeynı açıqlamayıq.
– İmayeñiz altında olğanlarnı soñki kere ne vaqıt kördiñiz? Olarnıñ alı, mahkeme protsessinden evelki keyfleri nasıl?
– İmayem altında olğan Emil Cemadinovnı bir afta evel, onı tahqiqat izolâtorında ziyaret etkenimde kördim. Olar raat, işleriniñ siyasiy sebepten başlatılğanlarını ve büyük ihtimal ile mahküm etileceklerini añlaylar. Lâkin bu olarğa pek tesir etmey. Men közlerinde iç bir telâş, iç bir şaşqınlıq ya da qorqu körmedim. Olar, er türlü sınavlarğa ve olarnı şeref ile keçmege azır olğan yigitlerdir.
– Yaqın arada, sağlığı ile ciddiy problemaları olğan Uzeir Abdullayev aqqında pek çoq haber oldı. Şimdi onıñ alı nasıl? Oña munasip tibbiy yardım kösterilmesine dair talaplar amelge keçirildimi?
– Biz onıñ hastahanege alıp barılmasını ve tibbiy muessise şaraitinde operatsiyanıñ keçirilmesini talap ete edik, çünki tahqiqat izolâtorında nasıl şarait olğanını pek yahşı añlaymız. Lâkin, teessüf ki, bunı yaptıramadıq. Tibbiy bölüginiñ ekimleri, aqrabaları ketirgen ilâclarnı qullanıp, Uzeirniñ alını stabil vaziyetke ketire bildi, ve şu yanğı ceryanı şimdilik toqtadı. Alı, elbette, eyileşmedi, ve biz, bunıñ tekrarlana bileceginden qorqamız.
– Oña nasıl diagnoz qoyuldı?
– Advokatlar ve özü, hastalığı, kösterilgen tedaviylevi ve tayin etilgen ilâcları aqqında resmen malümat berilmesini talap etkenlerine rağmen onıñ diagnozı ne advokatlarğa, ne de Uzeirniñ özüne bildirilmey. Yani onda şeker hastalığı barmı, yoqmı – çünki böyle bir tahmin bar edi, ve biz, bütün bu yanğılarnıñ tamam diabet sebebinden olğanını zan ete edik. Yalıñız şu bar ki, ekim, onda iç bir şekeri olmağanını maña şahsen ayttı. Lâkin bu, ağzaviy şekilde yapıldı. Bunı iç bir işke ilâve etemezsiñ ve buña esaslanamazsıñ. Resmiy vesiqalar yoq, ekimler olarnı ne içündir bermey. Biz hastalıqnıñ ğayrıdan başlay bileceginden qorqamız, çünki bu, endi ekinci ya da üçünci keresi: onda qışta aynı problema bar edi, lâkin qolunda. Keçken sefer daa yımşaq keçti, amma o zaman oña operatsiya yapıldı.
– O, ale daa tibbiy bölükte bulunamı, yoqsa onı umumiy ücrege keçirdilermi?
– O, endi umumiy ücrede buluna.
– İşniñ diger figurantlarınıñ alı nasıl? Şikâyetleri barmı?
– Bu iş boyunca esas olaraq yaş yigitler, sportçular qabaatlana. Bu sebepten alları bir yoruq. Qabaatlanğanları esli başlı adamlar olğan «Veciye Kaşka işi»nde olğanı kibi degil. Amma bu yigitlerniñ yaş ve sağlam olğanlarına baqmadan, bir buçuq yıldan ziyade tahqiqat izolâtorında bulunuv, elbette, sağlıqqa tesir ete: tişleri, terilerinde problemalar bar, küneş yarığı yetişmey. Areket azlığı buğumları, adaleleri, bellerinde aks etile. Çünki azatlıqtan marum etilgen insanlarda olğan bu «deste», yigitlerde de artıq bar.
– Yaltadaki ve Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları bundan evel daa bir madde boyunca – akimiyetni zornen elge keçirmege qast etkenlerinde qabaatlandılar. Aqmescit gruppasınıñ vaziyeti ne, olarnıñ qabaatlavına da bu maddeni qoştılarmı?
Bu o qadar külünçli bir qabaatlavdır ki: yani million askerlik ordusına saip nükleer devlet olğan Rusiye olıp da, altı yaltalı yigit – qurucılar, adliyeciler akimiyetni yıqmaq istesin. Nasıl? Bu bir saçmadır
– Yoq, olarda bu madde yoq. Olar yalıñız 205.5 maddesi (Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 205.5 maddesi – «terroristik teşkilâtnıñ faaliyetini teşkil etüv ve böyle bir teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv» – QA) boyunca qabaatlana. Bu o qadar külünçli bir qabaatlavdır ki: yani million askerlik ordusına saip nükleer devlet olğan Rusiye olıp da, altı yaltalı yigit – qurucılar, adliyeciler akimiyetni yıqmaq istesin. Nasıl? Bu bir saçmadır. Bu sebepten olar ya bizim fikrimizni qabul etti ve bu madde boyunca qabaatlamaqtan vazgeçtiler, ya da buña yaqın olğan bir şey tapmağandırlar. İhtimal ile yigitler Rusiye ve Ukraina aqqında bile laqırdı etmedi.
– Olarnı nasıl ceza muddeti bekley?
– İştirakçilerni 10 yıldan 15 yılğa qadar, teşkil eticini ise 15 yıldan 25 yılğa qadar ya da ömürlik apis cezası bekley. Bu madde işte böyle büyük ve aqılğa yatmağan muddetlerniñ berilmesini közde tuta. Tek sebebi – yigitlerni qabaatlağanlar içün, iç bir terroristik akt ve silâ olmadan. Bes-belli qırımtatar halqına terrorist, ekstremist tamğasını urıp, bütün dünyağa, «baqıñız, biz nasıl yahşı insanlar, terrorizm adlı vebağa qarşı küreşemiz», dep köstermek isteyler.
– İmayeñiz altında olğanlarğa aqrabalarınen körüşmege izin berelermi? Körüşüv içün izinni sıq-sıq almağa çare barmı?
Qırımtatar halqına terrorist, ekstremist tamğasını urıp, bütün dünyağa, «baqıñız, biz nasıl yahşı insanlar, terrorizm adlı vebağa qarşı küreşemiz», dep köstermek isteyler
– Elbette, ruhset sıq-sıq berilmey. Eñ çoq, ayda bir kere körüşmege izin bereler. Tezden olarnı Rostovğa ya da, qabaatlav qararı olsa, daa uzaq yerge alıp ketecekler. Ve, amelde, körüşmek içün imkânlar olmaycaq. Misal içün, imayem altında olğan Emil Cemadenovnıñ üç balası bar, ve kiçik qızı artıq tevqifinden soñ doğdı. Balalarnı, doğmuşlarnı, aqrabalarnı körmemek, ruhiy ceetten pek ağır.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesi, dep köstereler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Avgust 13 künü Eski Ladoga (Rusiye, Leningrad vilâyeti) kermeni territoriyasında atiqiyat tedqiqatı tarihında ilk define tapıldı. Anda çalışqan halqara atiqiyat eyyetiniñ reberi Oleg Lkgovtsov aytqanı kibi, define tapılğan yerle «Nesillerniñ tarihiy hafızasında Eski Ladoga» halqara lageriniñ iştirakçileri çalışqan edi»,yaza REGNUM.
«Defineni üçünci kurs talebesi, Qırımdan kelgen Cemil Osmanov taptı, Aqmescit universitetiniñ studenti. Onıñ yanında RAN Maddiy medeniyet institutınıñ hadimlerinden biri buluna edi. Sentâbr altı künü Rürikke abide qoyulacaq yerinde oldı», – dedi Lugovtsov.
Qumaç torbaçıqta yüz kümüş aqça Volhov özeni tarafından kermenniñ şimaliy divarı yanında saqlanılğan edi. Alimler bildirgeni kibi, define isveçlerniñ ücümi vaqtında, 1582 senesi saqlanılğan edi.


text:
Türkiye ziyareti vaqtında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Rusiye ilhaq etken Qırımğa kiriş ruhsetiniñ almasını qolaylaştıracaq, dep söz berdi. Bu aqta o qırımtatr cemiyetinen körüşkende ayttı.
"Biz añlaymız ki, siz içün soy-sopuñıznıñ ve tuvğan toprağıñıznıñ ziyareti pek müimdir. Yaqın vaqıtta, Qırımğa kiriş ruhsetiniñ alınması qanun boyunca qolaylaştırılacaq", - dedi Zelenskıy.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, avgustnıñ 7-8-inde Türkiye Cumhuriyetini ziyaret etecegini prezidentiniñ resmiy saytında ilân etilgen edi.
Qırımatatar milliy lideri, Ukraina halq mebusı Mustafa Cemilev, avgust 7-8-inde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Türkiye Cumhuriyeti ziyaretine qoşuldı.


text:
Qırımda «fevral 26 işi» taqiqatı bu işniñ iştirakçileriniñ apis cezalarını uzatmağa muracaat etecek, dep bildire Rusiye adliyecisi Nikolay Polozov. O, Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ adliyecisi ola.
Polozovnıñ bildirgenine köre, taqiqat aprel 21-de mahkemede bu talapnı seslendirecek.
«İşni baqqan taqiqat yarın Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ apis cezalarını uzatmaq talabınen muracaat etecek», – dep yazdı Polozov aprel 20-de Facebookta.
Onıñ qayd etkenine köre, al-azırda «qabaatlanğan ve olarnıñ adliyecileri iş malümatını ögreneler».
Adliyeci mahkemeci Galina Redkonıñ qanunsız qararları aqqında hatırlattı.
«Ahtem Çiygoz Rusiye Taqiqat komitetiniñ reisi A.İ. Bastrıkinge muracaat etip, Qırım mahkemecisi G.V.Redko yapqan cinayetleri aqqında bildirdi. İçki/tışqı duşmanlarnıñ qıdırılması ve siyasiy işlerniñ uydurılması sırasında mahkemeci G.V.Redkonıñ qanunsız faaliyetini taqiq etmege başlaycaqlarını tüşünmeyim», – dep qayd etti Polozov.
Rusiye kontrol etken Qırım Yüksek mahkemesi aprel 14-te mahkemeci Galina Redkonıñ mart 4-te «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ apis cezalarınıñ qanunsız uzatılması aqqında çıqarğan ekinci qararını lâğu etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Bazarertesi künü, avgust 3-de, saat 11:00 qırımtatar halqınıñ yetekçileri Türkiye Cumhuriyetiniñ prezidenti Recep Tayip Erdoğan ile körüşecekler.
Bu aqta bazar künü, avgust 2-de, Ankarada II Bütündünya qırımtatar kongressiniñ qapaluvında Kongress prezidenti, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Körüşüvniñ tafsilatlarını Çubarov bildirmedi.
Bundan evel Meclis yetekçileri Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlu ile körüştiler.
Türkiye Cumhuriyetiniñ yolbaşçılığı qırımtatarlarğa Qırım işğali ile küreşlerinde tam destegini bildirdi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti. O vaqıtta bir 10 biñ qırımtatarı yarımadanı terk etti ve qıtaiy Ukrainağa köçti.


text:
Rusiye işğal etken Qırım sakinleri ukrain vesiqalarını resmiyleştirmek içün çoqusı allarda qabar bermege ve bir insandan yardım etmesini rica etmege mecbur olalar, dep ayttı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında göñülli Svetlana.
O, bala doğuv şeadetnamesini misal olaraq kösterdi: «Şimdi endirim bar, çünki iş qolaylaştırıldı. Başta doğuv şeadetnamesi 800-600 dollar edi. Bugün onıñ fiyatı 250-300 dollarnı teşkil ete».
Onıñ aytqanına köre, qanun çerçivesinde belli bir sıñırlar olğanından ukrain vesiqaları bu şekilde resmiyleştirile. Misal olaraq, bala doğuv şeadetnamesini almaq içün anası esas Ukrainağa kelip, mahkemege muracaat etmek kerek, amma er kes bunı yapıp olamay.
Yayınnıñ diger subetdeşi – Ukraina Devlet migratsion hızmetiniñ matbuat kâtibi Sergey Günko dedi ki, uquq qoruyıcılar bunıñ kibi qabarlarnı tapıp, bunıñnen küreşmege tırışalar.
«Bu ceetten temizlik yapıla. Amma, bundan ğayrı, vesiqalar aracı tarafından resmiyleştirile. Resmiyleştirilgen vesiqalarnı kontrol etmege tırışamız. Amma bu da ola bile», – dedi o.
Fevral 4-te Yuqarı Rada qabul etken Ukrainanıñ 3171 nomeralı qanunına binaen, Donbassnıñ işğal etilgen qısımınıñ sakinleri ve işğal etilgen Qırım sakinleri Ukraina kontrol etken yerlerge vaqtınca işğal etilgen yerlerniñ akimiyeti bergen doğuv ve ölüm şeadetnamesinen çıqa bileler.
Uquq qorçalayıcılar qanunda qayd etken qanunlar «ayırımcı», dep aytalar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Telükesizlik (SBU) hızmetiniñ matbuat-kâtibi Olena Gitlânska, Rusiye Federal telükesizlik hızmeti tarafından nevbetteki «Ukrain casusı» yaqalanğanı aqqında bilgisi olmağanını ayttı, lâkin rus tarafınıñ beyanatını uydurma olaraq tanıttı.
«Mende şimdi böyle malümat yoq, lâkin men eminim, bu uydurma. Olar er kün yanal haberler tarqatalar, qabaatsız insanlarnı yaqalaylar», – dedi Gitlânska Radio Svobodağa bergen izaatında.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti noyabr 24 künü, işğal etilgen Qırımda Qara deñiz flotunıñ sabıq askeri Leonid Parhomenkonı yaqalağanını bildirdi. Onı devlet hainliginde qabaatladılar. Rusiye taqiqatçıları, yaqalanğan kişi Ukrainanıñ menfaatına casuslıq yapıp, flot aqqında gizli malümatlarnı çetel mahsus hızmetlerge teslim etkenini beyan eteler.
Keçken aylar devamında Rusiye ve onıñ Qırımda tainlegen işğalci akimiyeti bir-qaç kere beyan etti ki, sanki Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresiniñ saflarından «Ukrain diversant-teroristleri» yaqalana edi. Kyivte böyle beyanatlarnı ve Qırımda yaqalanğan Ukrain vatandaşlarına atılğan qabaatlavlarnı red ettiler ve provokatsiya olaraq tanıdılar.


text:
Bunı Qırım «baş nazirniñ birinci muavini» Rustam Temirgaliyev bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Biz Rusiyeniñ eñ büyük banklarınıñ birisi mında işke başlaycağını çoqtan bekley edik. Bilgenime köre, bu banknıñ bayağı bölükleri açılacaq ve Qırım Cumhuriyetiniñ bank çarşısındaki liderlerinden biri olacaqtır»,– dey Temirgaliyev.
Yarımadanıñ sakinlerine nisbeten cezalar kirsetilecekmi degen sualge Temirgaliyev kirsetilmeycegini ayttı.
O şunı da qayd etti ki, al-azırda Qırımda Rusiye banklarınıñ 300 bölügi çalışa, faqat kelecekte olarnıñ sayısı 900-ge artacaqtır.
Qayd eteyik ki, «Rossiya» isse senetli bankı mart 20 künü AQŞ cezalav cedveline qoşulğan edi, nevbetteki künü Visa ve MasterCard «Rossiya» bankı tarafından çıqarılğan varaqaları boyunca ödev amelâitlarını blok etti.
İşbu bank 2014 senesiniñ birinci yarısınıñ neticesine köre, aktivlerniñ kölemi boyunca «İnterfaks-100» cedvelinde 16 yerinde turmaqta.


text:
Ukraina prezdeniti Petro Poroşenko Ukraina ve Avropa Birligi arasında vizasız rejim Ukraina – AB sammiti ötkerilecek künde, noyabr 24-de çalışıp başlaycağını beyan etti. Bunı Radio Svoboda bildire.
Ukrain telekanallarına berilgen intervyü devamında o bu vaqıtqa qadar bütün kerekli vesiqalar azır olacağını bildirdi.
Poroşenko Kyivniñ kontrolünden çıqqan Donbass bölgelerine OSCE polis nezaretiniñ kirmesi bu regionda saylavlarnıñ keçirilmesi içün vacip şart olğanını beyan etti.
Onıñ sözlerine köre, OSCE nezaret missiyasınıñ semereligini arttırmağa kerek ve bu içün silâlı polis missiyası kerekli. Poroşenko dedi ki, saylavlarnıñ keriçilmesinden ögüne ukrain tarafı daimiy surette OSCE terafından sıñırnı kontrol astına almalı.
Saylav ceryanını teşkil etmek içün Kyiv daa bir şart qoya – bu «saylavlardan soñ ekinci künde» ukrain arbiyleri Rusiye ve Donbass arasındaki sıñırnı nezaret astına almalılar, bu da Minsk muqavelesinde añlaşıla.
Poroşenko qayd etti ki, şimdiki vaqıtta «Normandiya dörtlüginiñ» iştirakçileri Donbass boyunca Minsk añlaşmalarınıñ eda etilmesi içün «yol haritasını» azırlaylar. Onıñ esas noqtaları Minsk muqavelesiniñ amelge keçirilmesi içün tam muddetlerniñ belgilenmesinen bağlı olacaq.


text:
Bir afta içinde dünyada 2,5 milliondan çoq yañı COVID-19 hastası qayd etildi, dep aytıla Johns Hopkins Universiteti yanındaki Sistem tedqiqatlar merkeziniñ saytında, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Oktâbrniñ 19-nda dünyada hasta sayısı 40,4 mln edi. Oktâbrniñ 26-nda saba bu raqam 43 mln oldı.
Eñ çoq COVID-19 hastası ABDde (8,64 million), İndistanda (7,91 million) ve Braziliyada (5,39 million).
Umumen dünyada bu hastalıqtan 1153857 insan vefat etti. 28959776 kişi tüzeldi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Yanvarnıñ 22 qayd etilgen Birleşüv Künü munasebeti ile qırımtatar caz çalğıcısı Üsein Bekirovğa “Nam qazanğan Ukraina artisti” unvanı berildi. Buña ait ferman Prezident ofisiniñ saytında yayınlanğan.
"Devlet, Qırım Ukrainanıñ olğanını ve olacağını ve onıñ oğrunda küreşecegi aqqında daa bir işaret bere", – dep haber etile QMC Ukraina prezidenti temsilciliginiñ Facebook saifesinde.
Üsein Bekirov – etnocaz, etnofyüjn, fank ve başqa üslüplerde çalğan qırımtatar caz çalğıcısı. Bogdan Gümenük, Dennis Adu, İgor Zakus, Barri Brengard kibi çalğıcılarnen işbirlik ete. "Ethnovation", "Oakmen" taqımlarınen beraber ve öz caz kvintetinde çala.
1982 senesi feravlnıñ 23-nde Özbekistanda doğdı. 1990 senesi qorantası öz tarihiy Vatatanına Aqmescitke köçti. Şimdiki vaqıtta Üsein Bekirov Kyivde yaşay.


text:
Qırımda 2015 senesi söz serbestliginiñ bozuluvı ile 40-tan ziyade vaqia qayd etildi. Bu aqta Kütleviy haber institutı cemaat teşkilâtı bildirdi.
«2015 senesi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda söz serbestligi 44 kere bozuldı. Yarımadada matbuat vastalarına Rusiye mahsus hızmetleri, Roskomnadzor, işğalci Qırım akimiyeti basqı etti. Rusiye FSB jurnalistlerni «ekstremizmde» qabaatlay edi», – denile teşkilâtnıñ saytında aşkâr etilgen esabatında.
Bıltır yarımadada Roskomnadzor yasağından işğal etilgen Qırımda ATR qırımtatar telekanalınıñ yayınlavı toqtaldı, bir çoq muarririyet Qırımdan köçip ketti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bunı o, muzakerelerden soñ brifingde bildirdi, dep yaza Ukrainskaya pravda.
«Bizler iyünniñ 27-si saba saat 10-ğa qadar eki taraflı ateş toqtatılması aqqında añlaştıq», – dep ayttı Kuçma.
Körüşüvde bulunğan OSCE vekilleri Donetsk vilâyetinde ğayıp olğan adamlarnı beraber qıdıracaqlarını bildirdiler.
«OSCE zıddiyetniñ barışıq al etilmesine qol tuta, lâkin bizim missiyamız havfsızlıqta olacağında emin olmaq kerekmiz», – dep bildirdi OSCE missiyasınıñ vekili.
Hatırlatamız, bazarertesi künü Donetskte Ukraina, Rusiye vekilleri ve separatistler arasında Ukrainanıñ şarqiy regionlarında vaziyetni al etüv muzakereleri başlandı.
Mesleatlarnıñ maqsadı – Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ barışıq planını yerine ketirüv basamaqlarını belgilemektir, dep bildire onıñ matbuat hızmeti.
Poroşenkonıñ avalesi ile Donetskteki muzakerelerde Ukrainanıñ sabıq prezidenti Leonid Kuçma iştirak ete. Moskvanı Kiyevdeki Rusiye elçisi Mihail Zurabov temsil ete.
Qırım.Aqiqat bergen malümatlarğa köre, iyün 27-de Ukraina Avropa Birligi ile assotsiatsiya Añlaşmasını imzalamaq kerek.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında oğlu ve qız torunı ile beraber yaşay edi. Onıñ ölüminden soñ olar ağır vaziyette qaldı.
Qırım insan aqları boyunca alâqa grubunıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov: «Qorantanıñ bütün toplağan parasından marum qalması azlıq etkeni kibi, olarnı şimdi endi «Veciye Kaşka işi» boyunca da raatsızlap başlaylar. Men olarnen beraber bardım. Biz bu qorantanı közetip, olarğa yardım etecekmiz. Bu, Veciye Kaşka ögünde borcumızdır», – dedi.
O, qorantanıñ em uquqiy, em de maneviy yardımğa muhtac olğanını qayd etip: «Olarğa, Veciye apteniñ yanlarında olmağanına alışmaq qıyın», – dey.
Veciye Kaşkanıñ oğlu, faaliyetçi Türkiyede tedaviylengen soñ sağlığı eyilişmege başladı, dey.
Ali Kaşka: «Anamnıñ sağlığı o qadar eyilişti ki, o bostanda çalışıp başladı. Özüni yahşı is ete edi. Maña köre, bu adise olmasa, o, daa on yıl qadar yaşar edi», – dep ikâye ete.
Torunı Aliye qartanasınıñ ölümini pek ağır keçire. Onıñ aytqanına köre, Yusuf Aytan oña ola qorantağa qatnap başladı.
Qartanam Türkiyeden qaytqanda o, endi qorantamızğa qatnay edi. Onıñ tarafından bu samimiy olmağanı aqlımızğa bile kelmey ediAliye
Aliye: «Biz internette tanış oldıq. O, celp etici teessurat doğura edi. Qartanam o vaqıt Türkiyede edi. Ve onıñ qartanam aqqında çoq soraştırğanı, selâmlar söylegeni, onı ketirmek içün Türkiyege barmaq istegeni meni biraz taacipley edi. Qartanam Türkiyeden qaytqanda o, endi qorantamızğa qatnay edi. O, onda da eyi bir teessurat doğurdı. Onıñ tarafından bu samimiy olmağanı o zaman aqlımızğa bile kelmey edi», – dey.
Qorantanıñ aytqanına köre, türk, Veciye Kaşka büyük bir sermayege malik, dep tüşüngendir, amma böyle olmağanını añlağan soñ bütün toplağan paraları olğan yedi biñ dollarnı alıp, qorantanı terk etti.
Ali Kaşka: «Bütün paralarımıznıñ milliy areketke ketkenini qaydan bilsin. 1980-nci yıllarnıñ soñundan başlap, bizde muntazam surette areket iştirakçileriniñ toplaşuvları ötkerile edi. Pek çoq kişi gecelemek içün qala edi. Anam er keske aş bere, er keske yardım ete edi. Yalıñız bergen qoyları esaplanacaq olsa, adı-esabı olmaz. Milliy areketniñ ihtiyacları içün avtomobil bile satın aldı. Ve bütün bular ailemizniñ büdjetinden alına edi. Biz buña iç bir vaqıt itiraz etmedik. Bizler içün bu ayat norması edi», – dey. Onıñ aytqanına köre, Veciye Kaşka dostlarına türkni, hırsızlağan paralarını qaytarmaq kerek, dep qandırmağa rica etti.
Abdureşit Cepparov: «Men, faaliyetçiniñ kiyevi olamağan bu şahıs ile laf etmege razı olğan Veciye Kaşkanıñ dostları tarafından yapılğan işte iç bir cinayet körmeyim. Bunı er bir namuslı adam yapar edi. Eger o böyle bir rica ile maña muracaat etse edi, men de oña yardım eter edim», – dey.
Noyabrniñ 23-nde kündüz Aqmescitte telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Olar Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlana. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Noyabrniñ 24-nde Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi faaliyetçilerni 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apis etti.


text:
Ukrainada energiya qıtlığı artsa, işğal etilgen Qırımğa berilgen elektrik energiyası qısqartılacaq, – dep haber ete TASS Ukraina energetika ve kömür sanayı naziri Yuriy Prodannıñ aytqanlarına esaslanıp.
Berilgen malümatqa köre, energetika naziri dey ki, al-azırda Qırım 800 MVt qullana.
«Olar bundan ziyadesini qullansalar, ağ (elektrik) söndürilecek», – dedi o.
Prodannıñ aytqanına köre, «qıtlıq quvetlense», Ukraina Qırımdan qullanğan elektrik energiyasını qısqartmağa talap etecek.
«Olar istegenimizni riayet etmeseler, bu ağ da (ekinci LEP. – TASS) söndürilecek», – dep tekrarlay neşir Rusiye naziriniñ aytqanlarını.
Al-azırda Ukraina Qırımğa elektrik energiyasını Ukrinterenergo müessisesi üzerinden bermekte.
Malüm olğanı kibi, işğal etilgen Qırımda noyabr 26-da ışıq söndürilmesiniñ qazaiy cedveli kirsetildi. Elektrik energiyası dört yüksek voltlı ağdan birinden berile edi.
Soñra bu cedvelni lâğu ettiler, lâkin o kene de kirsetile bile.


text:
Qırımdan genç pianinocı Hrıstına Mihayliçenko halqara muvafaqiyetlerinden degil de, Ukrainada nam qazanğanından ğurur is ete.
Bu aqta anası Natalya Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde bildirdi.
«Ukrainanıñ eñ belli sanalarında, orkestrler ile çalğan edi. Bu eñ büyük variyettir», – dedi Natalya Mihayliçenko.
Yaş çalğıcı aytqanı kibi, şimdi Avstriya çıqışları içün programma azırlay.
«Avstriyada büyük programmam olacaq, bir 40 daqqa», – dey o.
Hrıstına degenine köre, Schubert, Rahmaninov, Chopin, Haydnve ukrain bestekârları Skorik ve Lısenkonıñ eserleri yanğıracaq.
Anasınıñ sözlerine köre, Hrıstınağa ukrain muzıkasını oynamağa daa da qolay, «çünki onı is ete».
Mihayliçenko ailesi Qırımdan qıtaiy Ukrainağa 2014 senesi mart ayında köçti, amma özlerini köçip kelgenlerniñ sırasına kirsetmeyler. Natalya aytqanı kibi, o ve ailesi er zaman özlerini Ukraina vatandaşları olaraq tanıy edi.
2015 senesiniñ başında işğal etilgen Qırımnıñ yaş çalğıcısı Hrıstına Mihayliçenko Felemenkte genç pianinocılar yarışında ğalebe qazandı.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Meşur qırımtatar ressamı Ramiz Netovkinniñ vefat etkeninden soñ yedi yıl keçti. Bu müddet içinde belli qırımlınıñ adını tek ustaz resimlerinen degil de, onıñ zamandaşları tarafından ebediyleştirilmek kerek edi. Böyle tüşüncelernen Ramiz yaşağan ve icat etken Qarasuvbazarğa keldim.
Yaqın dost olmasaq da, biri-birimizni tanıy edik. Bu insannıñ büyük sevimliligi bar edi. O, bir çoq icadiy şahsiyetler kibi yapqan işinde ve yaşayış tarzında mükemmel degil edi, amma insan zayıflığına baqmadan, sevimliligi oña er bir cemiyette istenilmege yardım ete edi. O, ayatını, ayat güzelliklerini seve, oña meraqlı olğan insanlarnen subetleşmekten keyf çata, şaqa etmege ve bazı vaqıtları tilbazlıq etmege seve edi. Qarasuvbazardaki evçigine böyle fikirlernen yaqınlaştım.
Mında sanat ve medeniyet erbabı yaşağan edi kibi bir hatıra tahtasını qıdırdım
Körgenlerim meni pek kederlendirgen edi. Mında sanat ve medeniyet erbabı yaşağan edi kibi bir hatıra tahtasını qıdırdım. Levha yoq. Ne yazıq ki, meşur Qarasuvbazarlınıñ evine alıp barğan soqaqçıqnı ot basqan.
Ev baqılmay. Azbarda çalı ve qoray öse. Ev, baqılmağan diger binalar kibi, acınıqlı bir alda tura. Añlaşıla ki, tezden yıqılmağa başlar. Belli yerli ressamnıñ hatırası, mirası kimsege kerekmey sanki. Pek yazıq.
Yerli memuriyet Ramiz Netovkinniñ mirasını tüşünmege istemeymi? Şeerde diqqatqa lâyıq yerler de çoq degil. Ramiz Netovkinniñ evinde ise onıñ müzeyini yapmaq mümkün olur edi. Körülmege lâyıq olğan yerler tolu Yaltada turistler arasında populâr olğan Çehov evi örnek olaraq alınması mümkün edi.
Ressamnıñ cenazesine çoq insan kelgenini hatırlayım. O künü büyük laf ve vadeler çoq oldı, amma Ramizniñ hatırası zamandaşlarınen beraber keçmişte qalsa, olarnıñ emiyeti barmı? Resimler dağıtılsa, ressamnıñ tuvğan şeerinde ise müzey degil de, hatıra tahtası bile olmasa, erbapnıñ adı kelecek nesillerge nasıl yeter!
Netovkinniñ baqılmağan evi sessiz bir öpke olaraq qarşımda tura edi. İcatkârnıñ balaları ve tuvğanları qalmadı. Ramizniñ babası ondan pek çoq yaşamadı, şu sebepten oğlunıñ mirasını saqlamaq içün bir şey yapıp yetiştiremedi. Lâkin Ramizniñ dostları qaldı, onıñ ömür arqadaşı, şeerde bir cemaat bar, olarnıñ tarafından bir de bir teşebbüs olmazmı?
Netovkinniñ hatırası saqlansa edi, şeerniñ statusı da artar edi
Avtostantsiyağa qaytqanda yanımdan keçken yerli gençlerni toqtattım. Ramiz Netovkin aqqında bir şey bilelermi, dep soradım. Olar bir şey bilmegenini aytıp, kim olğanını soradılar. Eki söznen añlatıp, gençlerniñ közlerinde şeerlerinde öyle bir ressam yaşağanınen bağlı meraq, belli bir ğurur kördim. Netovkinniñ hatırası saqlansa edi, yerli akimiyet de ressamnıñ ev müzeyi şeklinde meraqlı medeniy ve turistik yer qazanır edi, şeerniñ statusı artar edi. Bunıñ kibi obyektler er bir şeerniñ küçüni ve kelecegini quvetleştirir.
Qarasuvbazardan ketkende meni asret, keder ve ümütsizlik duyğuları qaplap aldı. Böyle bir şey körerim dep bellemegen edim. Amma içimde bir ümüt bar, Ramizniñ dostları onı unuttırmaz, kelecek nesiller içün icatkârnıñ adını ebediyleştirmek içün teşebbüslerni daa körermiz…
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ baqışlarını aydınlatıp, muarririyetniñ fikirlerinen aynı olmaması mümkün


text:
Kündelikniñ devamı, başı mında.
Qayda: Rusiye, Rostov-na-Donu şeeri, Bölge arbiy mahkemesi, eski bina.
Ne vaqıt: 2021 senesi martnıñ 16, salı künü, saat 10:00-14:00.
Qadılar sert ediler. Reislik yapqan qadı Oleg Volkov biraz yorğun köründi, sanki hasta edi. Qadı buzqırğan kibi, oturışnı kim mında baş olğanını kösterip başladı.
Volkov bizim şahsiy malümatımıznı soray edi. Sözge soñki Bazarov Farhod çıqtı ve qırımtatar tilinde laf etmege istegenini bildirdi.
Qadı: «RF-da iş yürsetüv rus tilinde keçirile, rusça aytıñız, iş tertibini bozmañız, mahkeme qaidesi!» Farhod qırımtatarca aytmağa devam etti: «Menim halqım bar, ana tilimde laf etmege isteyim. Ne içün siz maña razılıq bermeysiñiz?!»
Bir qaç kere tenbilegen soñ qadı Farhodnı mahkeme zalından quvdı. Teneffüs vaqtında advokatlarnen nevbetteki mevamımıznı muzakere etip başladıq. Edem Semedlâyev er kesni qanaatlendirgen variant teklif etti: «Ballar, qadığa aytıñız ki, dostumıznı qanuniy aqqından marum etkeniñiz içün oña birdemlik bildirip biz de tuvğan qırımtatar tilimizde laf etecekmiz. Epimizni qavulay bilesiz!»
Öyle de yaptıq. İzetov Riza bizim mevamımıznı rus tilinde bildirdi ve qadını tenbiledi: «Siz cinayetdeş dep adlandırğanıñız dostumıznı keri qaytarmasañız ve oña terciman bermeseñiz, biz de onen beraber olıp, qırımtatar tilinde laf etecekmiz». Qadı bizim sözlerimizni körmemezlikke urdı ve oturışnı devam etti. Teneffüs vaqtında men Rizadan soradım: «Kim qazanacaq dep tüşünesiñ? Qadı teslim olurmı?»
«Bellesem yoq. Pek serttir», – dedi Riza.
Qadınıñ suallerine qırımtatar tilinde cevap berip başladıq. Volkov, sakince birini sorğuğa çekken soñ iç bir şey añlamayıp, devam etti ve digerini sorğuladı. Netice beklenilgen edi: «Mahkemelengenler mahkeme oturışınıñ qaidelerini bozğanı içün episini mahkeme zalından quvmaq». Bu qadınıñ qararı edi. Yüzlerimizde tebessüm köründi... Bizni quvaladılar. Biraz vaqıt keçken soñ konvoir dey: «Sizni mahkemege qaytaralar, şimdi ketecekmiz, azırlanıñız».
Nege çağırğanları añlaşılmadı. Kene akvariumğa keldik. Advokatlar, mahkeme oturışında bulunğanımız çoqqa sürmeycegini añlattılar. Biz mında mevam aqqında kelişmek içün. Kelüşüv devam etken zaman, davamıznı aydınlatmaq içün kelgen jurnalistlerge er kes ateşin tefsirler berip oldı. İzetov Riza: «Meni mında oturtqan er keske minnetdarım. Çünki tamam mında, apishanede men bir çoq şeyni añladım. Men islam qardaşlığı olğanına inandım, birlikniñ küçüni daa bir kere añladım». Raim jurnalistlerge apishanege nasıl tüşkenini, nasıl iskencelerge oğratılğanı aqqında aytıp berdi. Bazarov Farhod ve Ümerov Şaban qırımtatar tilinde iç bir şeyge baqmadan, olarğa destek köstermege devam etken halqımızğa minnetdarlıq bildirdiler.
Kene bir kişilik kameralarğa alıp kettiler. Men dua ettim. Biraz vaqıttan soñ oturış soñuna keldi. Biz olmadan!
Avtozaklarnen keri SİZO-ğa qayttıq. Allahqa şükür, bizim Aqmescit gruppamıznı ve Aluşta gruppasını avtozaknıñ bir bolügine oturttılar. Qırımdan dindaşlarımıznen beraber türlü mevzularda laf ettik. Aqşam saat 6-7-lerde biz SİZO-ğa qayttıq...
(Devamı bar)
Remzi Bekirov, Qırımlı siyasiy mabüs, vatandaş jurnalisti, uquq qoruyıcı teşkilâtlar tarafından siyasiy mabüs kibi tanılğan
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar yırcısı Camala Yurmalada «Novaya volna» yarışında öz çıqışını Ukrainağa bağışlaycaq. Bunı qırımlı öz Facebook saifesinde bildirdi.
«Bugün Avropanıñ eñ güzel şeerlerinden birisi olğan – Yurmalanıñ sanasına çıqacam. New Wave (Novaya volna) yarışında çoq şey aqqında aytacaq yırnı icra etecegim! Şimdi etrafta laf, laf… Ğayet çoq laf – bizlerni takbih etken, ıncıtqan laf ve ilâhre. Menimce, yalıñız muzıka sözlerniñ emiyetini ifadelep olur, olarnı mana, duyğu, sevgi ile toldura bile», – dep yazdı Camala.
Yırcı şunı da qayd etti ki, o, yırnı ingliz tilinde tesadüfen saylamadı. Onıñ aytqanına köre, yırlağan sözlerni bütün dünya añlamalı, «Ukrainada cenk içün yer olmağanını» bütün alem bilmeli.
«Er şey yahşı olacağına eminim!» – bu sözlerini yırcı ukrain, rus ve ingliz tillerinde yazıp, saat 21:00 TRK «Ukraina» telekanalında Yurmaladan yayınlav olacağını hatırlattı.


text:
Bazarertesi künü, iyül 28-de, tahminen saat 20:00 Aqyarnıñ merkeziy tükânı yanında patlav yüz berdi.
Bunı Sevastopolskiye novosti bildire.
Şaatlarnıñ sözlerine köre, belgisiz adam 50-letiya SSSR meydanında olğan tükânçıqqa torbaçıqnı ketirip, satıcığa anda bomba olğanını ayttı.
Satıcı politsiyanı çağırdı. Uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri meydannı sarıp aldılar. Yolnı Menşikov soqağı ve merkeziy tükân keçiti arasında qapattılar. Bundan soñ patlav yüz berdi.
«Krıminform»nıñ malümatına köre, bombanı ketirgen insan yaqalandı. Adam sarhoş alda edi.
Aqyar boyunca MVD İdaresiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, tükândan kelgen davuş patlav tehniklerniñ bombanı toqtatmaq areketleri sebebinden çıqtı.


text:
Rostov-na-Donu Kirov rayon mahkemesiniñ qadısı Elmira Fadeyeva Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Akim Bekirov, Seytvali Seytabdiyev, Osman Arifmemetov ve Servet Gaziyevniñ SİZOda qaluv müddetini üç ayğa uzattı. Olar avgustnıñ 15-ne qadar Rostov-na-Donu tahqiqat izolâtorında qalacaqlar, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qabaat tarafınıñ bildirgenine köre, olar azatlıqta olsa, ceza ağırlığından qorqıp, ilk tahqiqat ve mahkemeden saqlana, şaatlarnı qorquza, delillerni yoq ete bile. Tahqiqatnıñ «yeterli ve isbatlanğan şübheleri» bar eken.
İmaye, qabaat tarafınıñ muracaatını red etmege rica etti, çünki dava mabüsleri Ukraina vatandaşları ve siyasiy mabüs ola. Qırımda qayd olğan yerleri boyunca ev apsine alınmaları istenildi.
Oturışuv qapalı şekilde keçirildi, salonğa ne soy-soplar, ne diñleyciler kirsetildi. Tahminen 50 insan bugün bu mahkemede davaları baqılacaq sekiz mabüske qoltutmaq içün Qırımdan keldi.
«Balalarımızğa qoltutmaq içün mahkemege keldik. Amma soñki daqqada oturışuv qapalı olğanını aytqanlar. O qadar vaqıt coyıp, uzaqtan keldik, ögümizde ise qapularnı qapatqanlar», – dep tarif etti Akimniñ anası Lilâ Bekirova.
Rostov vilâyetiniñ Şahtı şeer mahkemesinde davanıñ daa dört mabüsi İzzet Abdullayev, Tofik Abdulgaziyev, Yaşar Muyedinov ve Alim Karimovnıñ tevqif müddeti uzatıldı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kareliya Rusiye cumhuriyeti işğal etilgen Qırımnıñ bala bağçaları ve içtimaiy müessiseleri içün yılbaş bahşışı olaraq eki yük maşinası ile naratlarnı yollaycaq ola. Bu aqta dekabr 12 künü ükümetniñ toplaşuvına Kareliya cumhuriyetiniñ başı Aleksandr Hudilaynen bildirdi, – dep haber ete TASS.
«Bugün Kareliya Cumhuriyetinden Qırım Cumhriyetine yiberilme azırlana. Qırımnıñ bala bağçaları ve içtimaiy müessiseleri içün yılbaş bahşışı olaraq naratlarnı yollarmız. Kelecek afta yiberilme barıp çıqacaq», – dedi o.
Onıñ sözlerine köre, numayışnıñ teşebbüs çileri Kareliya sakinleri oldı. Bundan da ğayrı, Qırımğa balalarnı Yañı yıl munasebeti ile hayırlamaq içün Morozets Pakkayne kelecek.
Evel qayd etilgeni kibi, bu sene işğal etilgen Qırımda naratlarnıñ qıtlığı tahmin etile. Bundan evel Qırımğa Yañı yılğa naratlarnı qıtaiy Ukrainadan ketire ediler.


text:
Qırımda salı künü, mart 31-de, saat 19:30, ATR birinci qırımtatar telekanalı, Lâle bala kanalı ile birlikte mediaholdingge kirgen «Lider» radiosınıñ yayınlavı toqtaldı.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, alıp barıcı Svetlana Razina canlı yayında diñleyicilerge diqqat içün minnetdarlığını bildirdi, bundan soñ yayınlav söndürildi. Al-azırda 106.6 dalğasında – süküt.
Malüm olğanı kibi, mart 31 künü yüzge yaqın qırımtatarı Aqmescitte ATR telekanalına kelip, destegini bildirdi.
Aprel 1 kününden ATR yayınlavınıñ toqtatılması mümkün. Eger de telekanal martnıñ soñuna qadar Rusiye qanuniyetine köre matbuat vastası olaraq qayd etilmese, işi toqtatılacaq.
Teleşirket bir qaç kere Roskomnadzorğa vesiqalarını bere edi, amma çeşit sebeplerden olarnı qaytara ediler. ATR şirketine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radiosı, «15 minut» internet neşiri de şimdi aynı vaziyettedir.


text:
Ukraina akimiyeti Ruise tarafından işğal etilgen Qırımda kollabortsionistlerniñ qıdıruvı boyunca işke başlamaq içün bir yıl kerek oldı. Amma bu kibi areketlerniñ kerek olması aqqında bütün 2014 senesi devamında aytıla edi, – dep bildirdi Ukraina halq deputatı Andriy Sençenko salı künü fevral 24-de Radio Svobodanıñ Qırım işğaliniñ yıllığına bağışlanğan «Serbestligiñiz» leyhasında.
«Ukraina akimiyetine bunı yapmaq kerek olğanını añlamaq içün bir yıl kerek oldı. Keçken sene yaz mevsimi devamında sabıq baş prokuror ve prezident memuriyetine uquqiy qıymet olmaq kerekligi aqqında nice sefer aytqan edim», – dedi Sençenko.
Onıñ sözlerine köre, söz yalıñız Rusiye akimiyeti tarafına keçken arbiy hızmetçiler aqqında ketmey.
«Qırımda işğalcilerge qarşı qullanılacaq qararlar olmalı, kollabortsionistlerge – işğalci akimiyetke hızmet etmege başlağan mahkemeci, prokurorlarğa, anttan vazgeçken arbiy hızmetçilerge, işğalci akimiyetiniñ qanunsız saylavlarında iştirak etkenlerge nisbeten uquqiy qıymet kesilmek kerek. Olar Ukraina qanunları boyunca cinayet ettiler ve olarnıñ areketlerine uquqiy qıymet berilmeli», – dep qayd etti halq deputatı.
Malüm olğanı kibi, Qırımnıñ işğali yıllığında Ukraina perizednti Petro Poroşenko ukrain devleti Rusiye tarafından işğal etilgen yarımada içün küreşmege devam etecegini bildirdi. Prezident künlerniñ birinlde ukrain devletine ve Qırımda insan aqlarına qarşı çıqqan er bir insan halqara ve ukrain mahkemeleri ögünle turacağından eminligini bildirdi.


text:
«Batkivşçyna» fırqasınıñ lideri Yuliya Timoşenko, 2014 senesi Qırımnıñ işğali esnasında Ukraina tarafından silâlı qarşılıq kösterilmesi, bütün Ukraina toprağınıñ zapt etilmesine ketirecek edi, dep saya. Bunı o, Azatlıq Radiosınıñ muhbirine bergen intervyusında söyledi.
«O zamanki vaziyetni hatırlasañız, Herson vilâyetinde endi ücüm başlanayata, Odesa, Harkiv ve Dnipropetrovsk vilâyetlerinde provakatsiyalar başlanğan edi. Qırımda bizim taraftan yapılğan er angi provokatsiya, Ukrainanıñ bütün toprağınıñ öz-özünden başlanğan işğal etilmesine ketirmek mümkün edi», – dedi o.
Millet vekiliniñ fikrine köre, Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali başlanğanda Ukrainanıñ milliy telükesizlik ve mudafaa keñeşiniñ (SNBO) yarımadağa ordunı kirsetmemek qararı, doğru qarar edi.
«SNBOnıñ bir ağızdan qabul etilgen qararı doğru edi. Biz eñ azından on biñlerce ukrainlerniñ ayatını ve Ukraina toprağınıñ büyük qısmını qorçaladıq», – dep qayd etti Timoşenko.
Aynı zamanda o, Ukrainanıñ mudafaa naziri, SBU yolbaşçısı ve baş nazir Arseniy Yatsenük tarafından yapılğan çıqışlarnıñ stenogrammasını hatırlattı.
«Olarnıñ çıqışları, Qırımnıñ işğali başlanğanda Ukrainada arbiy areketler yapa bilecek quvetniñ olmağanını köstereler. O vaqıt Tenüh efendi, mudafaa naziri olaraq, arbiy qarşılıq kösterilmesine taba iç olmadı bir adım atılsa, Ukrainada on biñlerce ölüler olıp, Rusiyeniñ ordusı Kyivge kelip çıqacaq, degen edi», – bildirdi Timoşenko.
Deputat, Qırımnıñ işğali vaqtında Ukraina ordusınıñ çaresizliginde qabaatlı olğanlarnı tapmaq içün «bütün prezidentlerniñ işlerini ğayrıdan baqıp çıqıp, emirleri, siyaseti, orduğa alâqalı strategiyaları ve olarğa doğrudan boysunğan mudafaa nazirleriniñ yapqanlarını teşkermek kerek, dey.
Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-sinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko munasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.