text:
Samar cämäğätçelege däwlät programmalarınıñ ütäleşen tikşerde
Samarnıñ ofitserlar yortında cämäğät oyışmaları cıyılıp Rusiä däwläti programmalarınıñ Samar ölkäsendä ütäleşen tıñladılar. Däwlät tarafınnan mäğärif, sälämätlek, toraq tözü, awıl xucalığın torğızu programmalarınıñ näticälelege tikşerelde. Bu yünäleştä Samar töbäge artta söyrälüçelär isemlegendä tügel. Alğa kitkänlekne kürsätkän sannar zur bulmasa da – iñ mohime artqa çigenü yuq. İñ yomşaq cir - älbättä inde, awıl xucalığı. Ölkädäge cirlärneñ 75%-ı – awıl xucalığı qaramağında – ul 4 mln gektar täşkil itä, şunıñ 3 mln gektarı sörelä. Ölkädäge xalıqnıñ biştän ber öleşe – 630 meñ keşe awıl cirendä yäşi, şularnıñ 109 meñe azıq- tölek baylığın tudıra. Borçılırlıq närsälär küp. Här amerikan yılına 115 kg it aşasa,här Rossiä keşese 53 kg ğına it aşıy. Läkin dä bu urtaça san. Rossiädäge baylarnıñ östälendä här könne it rizıqları izniğam bulsa, ğadi xalıq anı sanawlı könnärdä genä kürä.
Meditsina tarmağında Samar ölkäse alda. Rossiä häm İdel buyı okrugı belän çağıştırğanda Samar ölkäsendä analar üleme ike märtäbä azraq. Rossiä külämendä 1000 xatın – qıznıñ 40-sı bala töşersä, Samar ölkäsendä bu san – 31. Rossiädä 100 meñ keşeneñ 83 –se aktiv tuberkulez belän çirläsä, Samar ölkäsendä bu san –75.
“Mäğärif” programması iñ alğa kitkäne disäk yalğışmabız kebek. Ölkäneñ 60 mäktäbe federal' qaznadan berär mln sum aqçağa layıq dip tabılğan, innovatsion programmaları öçen büläklängännär. 199 uqıtuçı 100- är med sum aqça belän büläklängän, 25 uquçı häm student 60- ar meñ sum aqçağa, 74- se 30-ar meñ sum belän büläklängän. läkin dä fiker alışqanda pensiädäge möğallimä bu sannarğa quanmawın belderde. “Baylarnıñ balaları uqığan mäktäplärdä cihaz da alıp bula, törle yañalıqlar da kertep bula, häm şundıy mäktäplär yıldan- yıl premiägä layıq bulaçaqlar. Ä menä eşçelär yäşägän bistälärdäge mäktäplär mäñgegä artta söyräteläçäklär. Häm bu kürsätkeçlär mäğärifneñ yözen çağıldırmıy”,- dide möğallimä. “Däwläti programmalar mäğärifne üsterüdä tigez şartlar buldırırğa tieşle”,- di xanım.
“Tuğan tel” isemle Samara ölkä tatar cämğiäte wäkile tübändäge fikerlärne zaldağılarğa yañğırattı:
“Däwlätneñ milli proyektı bieklegendä alıp barılğan mäğärif tarmağında milli tellärne üzläşterü, milli ğöref- ğädätlärne yäş buınğa señderü turında läm - mim!
Ni öçen Samar ölkäsendäge tatar awıllarında berençe sıynıflarda “Älifba” öyrätelmi?
Ni öçen Rossiä Federatsiäse Konstitutsiäse nigezendä üz telen öyränergä xoquqlı balanıñ xoquqın mäktäp Sovetı sızıp taşlıy ala?
Ni öçen İske Cüräy awılındağı mäktäpne çuaş awılına quşqaç, balalarnı mäktäpkä taşuda uñaysızlıqlar buldırılğan?
Ni öçen mäktäplärne ereländergäç tatar telen uqıtu töşep qalğan? Balalarnı avtobusta taşığaç, tatar telen uqıtuçısın da alıp barırğa bula bit?!
Ni öçen mäktäp avtobusların quyarğa cılı garajlar tözü qaralmağan, ul şofernı reysqa çığarğanda mexanik ta, meditsina kontrole dä yuq?- digän sorawlar ğämäğärif ministrı xezmätkärläre su sibüdän arıraq kitmädelär. Bar taqıldawı da ber buldı: “Ata- analar tatar telen uqıtırğa qarşı.” Bala telägenä tapşırsañ urıs telen dä yartı bala uqımayaçaq”,- digängä genä cawap bulmadı.
Konferensiädä patriotizm turında süz küp buldı. Maqtanuçılar patriotizmnı tulısınça xärbi qan qoyu belän genä añlıylar. Ä bit vatanpärvärlıknı tatar ğöref–ğadätlärennän, tuğan teldän, tuğan cırlardan başqa küz aldına da kiterep bulmıy. Üz milli ädäbiäten uqımağan bala millätpärvär, vatanpärvär bula almıy. Samar mäğärif ministrılıgında eşläwçelär bügen graf Tolstoynıñ: “Rus mäğrifätçelege rus bulmağan millätlärne urıslaştıru säyäsäten ütkärergä tieş”,- digän kürsätmäsen centekläp tormışqa aşıruçılar.
Samarda Däwläti programmalar buyınça cämäğätçelek üz fikeren äytergä tırıştı. Tänäfestä Guberna Duma räise Viktor Sazonovtan tä'sirlären soraştım:
“ Bügenge köndä Samar Guberna Dumasında yaña qanunnarnı qabul itkändä härwaqıt cämäğätçelek fikere iskä alına. Duma 252 cämäğät oyışmaları belän kileşü tözede. Bezneñ eş ısulı grajdannar cämğiäten tözüdä ürnäk bulırlıq.”
Şamil Bahautdin, Samar


c: text/html

text:
Bilgele bulğança, mäktäplärdä kanikullar başlandı. Şul säbäple balalar qulı belän eşlängän cinayätlär sanı da arta. Çärşämbe könne Tatarstan Respublikası Ministrlar Kabinetında baliğ bulmağannar eşläre buyınça Respublika komissiäse utırışı buldı. Anı Tatarstan Respublikası premyer-ministrı urınbasarı Zilä Wälieva alıp bardı. Ağımdağı yılnıñ 4 ayında baliğ bulmağannar tarafınnan cinayätçelek häm tärtip bozular häm alarğa qarşı profilaktika çaraları turında Tatarstan Respublikası Eçke eşlär ministrı urınbasarı Rafil Nogmanovnıñ yärdämçese Vasiliy Sokolov çığış yasadı. Annan kürengänçä, 4 ayda respublikabızda baliğ bulmağannarnıñ cinayätçelege 31 protsentqa kimegän. Tikşerü şunı kürsätä: cinayät qılğannar imin bulmağan ğailälärdä yäşilär, kübese cinayätlärne ölkännär qatnaşında yasıy. Balalarnıñ xoquqların yaklaw maqsatında respublikanıñ eçke eşlär orğannarı xezmätkärläre tarafınnan üz balaların tieşençä tärbiälämäwçe, alar belän naçar möğalämädä buluçı ata-analarnı, baliğ bulmağannarnı cinayätçelekkä, suqbaylıqqa, eçkeçelekkä etärüçe zatlarnı açıqlaw eşe alıp barıla. Anıñ näticäse bulıp barlığı 94 cinayät eşe quzğatılğan häm qaralğan. Bügenge köndä 800gä yaqın ğailä bala tärbiäläwdän baş tarta, 150 ye ata-analar xoquqınnan mäxrüm itelgän, ike meñgä yaqın ata-ana administrativ cawaplılıqqa tartılğan.
Älege mä’säläneñ däwamı bulıp baliğ bulmağannar cäza srogı ütä torğan Qazan tärbiä koloniäse turında mäğlümatnı tıñlaw buldı. Älege koloniädä bügen 250 yäşüsmer yäşi, şularnıñ 9ı – viç'lı, tuberkulez belän çirläwçeläre dä citärlek. Cinayät qıluçılar belän eşne 20 pedagog häm psixolog alıp bara. Uqıtu-tärbiä sovetı eşli ikän. Monda mäktäp tä, hönäri uçilişçe da bar. Läkin koloniäneñ ekologik yaqtan naçar urında urnaşuı citäkçelektä rizasızlıq tudıra. Östäwenä material'-texnik baza da iskergän, küp cirdä remont ta yasarğa mömkin tügel. Alarnı başqa cirgä küçerü mäğqülräk bulaçaq. Niçek kenä tärbiä eşläre alıp barılsa da, koloniägä qabat elägüçelär sanı kimemi. Dimäk, yäşlär belän eşläwdä yaña alımnar uylap tabarğa, ikençe törle yaqın kilergä kiräk.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Quşma Ştatlar Ärmanstanda prezident sayalawları aldınnan barğan saylaw aldı kompaniäsendäge tärtip bozularğa borçılu belderde. Opozitsiä wäkilläre, prezident Robert Koçarian tarafdarların, Koçariannı qabat saylatır öçen xökümät resursların qullanuda ğäyepli. Quşma Ştatlarıñ Ärmänstandağı ilçese John Ordway bu ğäyepläwlärne tikşerergä çaqırdı. Kiçä Artaşat şähärendä opozitsiä wäkile Hayk Babuxanian’ğa bulğan xöcümgä Ordway tänqit belderde. Berniçä keşe anı qıynap, pıçaq belän çänçegän. Babuxanian’nıñ Konstitutsion xoquqlar öçen Berlege bu xäl öçen Koçariannı ğäyepläde. Koçarian xälne tikşerergä kürsätmä birde. Amerikan ilçese äytüençä, Waşington öçen, saylawlarnıñ döres ütüwe anıñ näticäsenä qarağanda möximräk. Ägär Ärmänstan demokratik dönyada layıqlı urın alırğa teli ikän, ul saylawlarnı döres ütkärergä tieş, dide John Ordway.


text: Rim papası John Paul, Ğiraqta dramatik çişeleş buldırmas öçen çaralar kürergä çaqırdı. Üzeneñ atnalıq ğibätädendä Papa, bar katoliklarnı bügenge doğaların, suğışnı buldırmaw xaqına qılırğa öndäde. Ul arada, papanıñ maxsus wäkile kardinal Pio Lagi bügen Waşingtonda Amerikan prezidentı George Buş belän oçraşa. Elegräk Papa, bu suğışqa häm äxlaq, häm qanun yağınnan aqlaw bula almıy, Ğiraq suğışsız qoralsızlandırılırğa tieş digän ide. Aq Yort süzlärençä, Buş Ğiraq belän eş itkändä äxlaq belän eş itü kiräklegen urınsız dip bäyälägän.


text:
Radikal Fälästin törkeme Hamas İzrael xökümäteneñ 350fälästin totqınıñ irekkä çığaruı citärle tügel dip belderde. Xabär agentlıqları Hamasnıñ ölkän räsmiä İsmail Haniehneñ äytelgän san berençe adım ğına digän süzlären kiterä .Anıñ süzlärençä, barlıq totqınnnarnı irekkä çığaru ütkän atna azağında 3 radikal fälästin törkemeneñ atışlarnı tuqtatuı turındağı kileşü öçen alşart dip alğa sörelgän
Bugen İzrael kabinetı 8gä qarşı 13 tawış belän totqınnnarnı çığaru turında qarar qabul itte. İrekkä çığarılaçaq totqınnar isemlegen ŞinBet iminlek agentlığı äzerläde. İzrael 5900 belän 8meñ arasında fälästinlene törmädä tota dip farazlana.


text:
Qazannıñ meñ yıllığına bağışlanğan çaralar küp törle . Şularnıñ berse bu yılnıñ sentäbr ayında Qazanda ütäçäk berençe xalıqara möselman kinosı festivale “Altın minbär” bulaçaq.
24 marta Mäskäwneñ RİA Nowosti mäglümät ağentlığında festiwälneñ prezidentı Rawil xäzrät Ğaynetdin häm general direktorı Zawdi Mamirğov qatnaşında matbuğat oçraşuı ütte. Alar festiwäl turında mäglümät birep anıñ maqsatları belän tanıştırdılar. Altın minbär festiwalendä näfis, doqumental häm annimatsiä tasmaları qatnaşaçaq. Altın minbär sını berençe ikençe öçençe urınnarğa birelep, festiwäldä iñ yaxşı rejisser, iñ yaxşı ssenariä, iñ yaxşı xatın qız ,ir-at role, ğomümän, başqa festiwallärdäge kebek urınnar bilgelänäçäk. Matbuğat konferensiäsendä inde eşlängän “Altın minbär” prizı da kürsätelde. Anı sınçı Tahir Söbxanğulov icat itkän. Sınnı taswirlasaq, ul dulqın räweşendä yasalğan kino tasması, dulqın östendä köymä, köymädä minbär süräte. Zawdi Mamirğov ilçeleklär aşa bu festiwäl xaqında , Başqortostan. Tatarstan Mısır, İran, Äzärbaycan häm başqa küp kenä çit illärgä xäbär ittek inde, alardan qatnaşu xaqında rizalıqlar da kilde dip belderde. .Tatarstanğa kilgändä, bu xaqta prezident belän dä söyläşülär bulğan. Tatarstan festiwälne öleşçä matdi yaqtan da teemin itäçäk. Häm festiwäl Qazannıñ 1000 yıllığına bağışlanğanlıqtan sentäbr başlarında Qazanda ütäçäk. Oyıştıruçılarnıñ äytüenä qarağanda festiwäl İdeldä, köymädä ütäçäk. Festiwäl qunaqları da şul köymädä toraçaqlar. Jüridä kemnär bululı äle tägäyen genä açıqlanmağan, ä menä jüri räise tanılğan dramaturg Röstäm İbrağimbeqov bulaçaq. Festiwal öçen inde tasmalar kilä başlağan. Alarnı qabul itü 24 iyülgä qädär däwam itäçäk. Kinofestiwälneñ maqsatın añlatıp, Rawil Ğaynetdin, bez xalıqqa qan qoyusız, köçläwsez bulğan pozitiv tasmalar täqdim itäçäkbez. Festiwal islam dine turında ğına tügel, şuña kürä bez anı Möselman kinofestiwale dip atadıq. Biredä möselman xalıqlarınıñ tormışı, ğoref ğädätläre, anıñ kürenekläre şäxesläre turında bäyän itelgän tasmalar kürsäteläçäk dide, Rawil Ğaynetdin.
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text:
Quşma Ştatlar prezidentınıñ fälästin häm İzrail premyer-ministrları belän oçraşuwı
Amerikan prezidentı üzeneñ çit illär buylap zur säfären däwam itep çärşämbedä Mısırdan İordaniägä kilde häm anda, kötelgän iñ möhim eşläreneñ bersenä, İzrail wä fälästin premyer-ministrları belän öçyäple söyläşülärgä kereşte. Şuşı öç citäkçeneñ oçraşuwı Yaqın Könçığışta nihayät däwamlı solıx urnaştıru yünäleşendä yasalğan zur adım bularaq bäyälänä.
Audio, George Bush
"Bezneñ härberebez bügen biredä, bar keşelärneñ dä tınıçlıqta yäşäw xoquqı buluwın añlaw säbäple basıp tora, bez ışanabız ki, awır eş, nıq ışanıç häm qıyulıq belän Yaqın Könçığışqa tınıçlıq kiterü bik mömkin, häm bügen bez şul maqsatqa taba möhim adım yasadıq" di Quşma Ştatlar prezidentı George Bush. Fälästin premyerı Mäxmüd Abbas üz yağınnan Könbatış Yar häm Gaza sızığında terror ğämällären xökem itep, İzrail belän solıxqa ireşü öçen üze citäklägän idaräneñ fälästin intifadasın, yäğni baş kütärüwen tuqtatu çaraların küräçägen belderde. İzrail premyer-ministrı Ariel Şaron isä, İzrailneñ yähüd däwläte bularaq qalaçağın häm anıñ terror basımına berqayçan da birelmäyäçägen täqrar itsä dä, berük waqıtta üzeneñ, İzrail belän bergä fälästin däwläten qorunı yaqlawın da äytte häm Könbatış Yardağı qayber yähüd utarlarınnan waz kiçü kiräklegen añlawın, monı kiçekmästän ğämälgä aşıraçağın belderde. Ul şulay uq, İzrailneñ mänfäğäte, fälästinlelär belän idarä itüdä tügel, ä fälästinlelärneñ üz demokratik däwlätlärendä üzidarä urnaştıruwında digän süzlär äytte.
Audio, Ariel Şaron
İordaniäneñ Aqaba şähärendä uzğan şuşı söyläşülärdä möhim qararlarğa kilende, älbättä, xäzer inde alda iñ qatlawlısı, alarnı tormışqa aşıru eşe tora. Bu uñaydan Quşma Ştatlar prezidentı Bush...
Audio, George Bush
"...bez çıqqan yul bik awır, läkin başqa mömkinleklär yuq" dip belderde häm üzeneñ, axırğı çiktä tınıçlıq barıber urnaşaçaq digän fikerdä toruwın äytte.
Kärim Kamal, Praga.


text: London -- Britaniä Yevropa Berlege konstitutsiäse mäsäläsendä referendum ütkärüne kiçekterergä qarar itte. Bu turıda bügen premier-ministr Tony Blairnıñ matbuğat wäkile iğlan itte. Fransiä häm Niderlandta ütkän referendumda saylawçılar Yevropa Berlege konstitutsiäsen kire qaqtı. Räsmi London fikerençä, xäzer bu tiskäre näticäne Yevropa Şurasınıñ kiläse ayda ütäçäk sammitında tikşerergä kiräk. Britaniädä referendum kiläse yılnıñ yazına bilgelängän ide. Konstitutsiä ğämälgä kersen öçen anı Berlektäge 25 äğza-ilneñ barısı da raslarğa tieş. Älegä monı 10 il eşläde. Konstitutsiä tarafdarları bu dokument Berlektä qarar qabul itüne ciñeläytäçäk dip belderä. Tänqitçelär isä, ul Brüsseldäge Yevropa Komissiäsenä artıq küp wäqälät biräçäk dip sanıy.


text:
дүшәMбe, 23 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 01:25
Sportlı Başqortostanda sport bıuıla. Stärletamaqtağı Sodovik klubı- qomandahı, balalar futbol mäktäbe, yäğni barlıq eştäre tulıhınsa yabıla. Başqortostanğa professional futbol klubı käräkmäy bulıp sıqtı. Finanslau tulıhınsa tuqtatılğas, klub tarqatıla. Sodoviktı yabıu xaqında prezident bıltır uq Farman birgän bulğan. İkense liğanan berensegä küitärelep täüge miźgeldä ük unıñ 5-se baśqısına kütärelgän Sodoviktı ber-ike yıldan bälki premer-liğağa sığır tip tä ömötlängäynelär. Ämmä miźgel başında aqsahıź qalğan klub yänä ikense liğağa töştö, ul ğına la tügel, bötönläy yäşäüźän tuqtanı. Sönki respubliqala aqsanı sporttıñ başqa törźärenä lä küpläp täläf itälär. Yahalma yahalğan 450 yıllıqtı bayram itkändä Salauat Yulaew xoqkey klubına ber nindäy sığımdarğa qaramay altın miźal yaulau burısı quyılğan. Barlıq aqsa şunda kitep tora. Oliğarxtar yıyıntığı isemen alğan qomanda xoqkeysılarźı xaqına qaramay kümärtäläp hatıp aldı. Ul ğına etmägän, yañıraq Çexiya yıyılma qomandahı qapqasıhı Milan Gliniçqanı la Karyala quboğınan huñ öyönä lä qaytarmay, Öfögä alıp kildelär. Miźgel aźağına tiklem ul Salauat Yulaew sostawında 2 million dollar eşläyäsäk, unıñ elekke klubına ğäfü aqsahı tülängän. Bınan tış sit il qapqasıhı uynağan ösön Räsäy xoqkey federatsiyahına 9 million hum halım birźelär. Milan Gniliçqa Salauat Yulaew ösön 2leg2 ike uyında ğına qapqa haqlanı.


text: Bügen Gaza sızığında bulğan bäreleşlär waqıtında İsrael xärbiläre 14 Fälestinle atıp ütergän, 50-gä yaqını yaralanğan dielä. İñ köçle atışular Gaza şähärendä bulğan. Anda 12 keşe, şul isäptän Hamas törkemeneñ ber citäkçese ülgän. Rafah qaçaqlar lagerında bulğan bäreleşlärdä tağın 2 Fälestinle ülgän, berniçäse yaralanğan. Hamasnıñ xärbi qanatı İsrael xärbilärennän üç alırğa çaqırdı. Xäbärdä äytelgänçä, İsrael xärbiläre İsraelgä qarşı xöcümnärne oyıştırğan keşelärne ezlägän. Bügenge bäreleşlär soñğı berniçä ayda iñ qatısı bulğan dielä.


text: Yevropa Berlege häm İran räsmiläre İrannıñ atom programması turında söyläşülär başlıy. İran wäkile Xäsän Rawhani Yevropa Berlegeneñ tışqı säyäsät öçen cawaplı wäkile Havier Solana, Britania, Fransiä häm Germaniä tışqı eşlär ministrları belän oçraşuda ike aradağı kileşüne ğämälgä quyu yulların tikşerer dip kötelä. Bu kileşügä kürä İran uran bayıtu eşlären tuqtatırğa, Yevropa Berlege İranğa iqtisad, şul isäptän atom ölkäsendä yärdäm itergä tieş. Oçraşu başlanır aldınnan Britania tışqı eşlär ministrı Jack Straw, İran kileşüneñ "ruxın da, xärefen dä" ixtiram itergä tieş dide. Rawhani isä, täräqqiät bulmasa, söyläşülärne tuqtatu belän kisätte.


text:
Xalıq sanın aluğa äzerlek bara
Xalıq sanın aluğa äzerlek bara
Sişämbe könne Ministrlar Kabinetında uzğan brifing ta Rusiädä xalıq sanın aluğa äzerlek çaralarına bağışlandı. Anı Respublika däwlät statistika komitetı räise Valeriy Kandilov alıp bardı. Xalıq sanın aluğa äzerlek eşläre inde ike yıl çaması bara ikän. Rayon çiklären, şähär uramnarı isemnären, yort nomerların barlaw eşläre başqarılğan inde. Şähärlärdä ber isäpläwçegä 420 keşe, awıl cirendä 320 keşe turı kilä. Tatarstan häm Başqortostan Rusiädä oyıştırılğan 16 töbäqära üzäklär arasında ayırım üzäk bulıp tora. Çönki alarnıñ xalqı küp. İsäp aluçılar itep studentlarnı, yuğarı uqu yort möğallimnären, şulay uq mäşgüllek waqıfında isäptä torğan keşelärne cälep itärgä uylıylar. İsäpçelärgä 19 eş köne öçen 1500 sum xezmät xaqı qaralğan.
Xalıq sanın alğanda bulaçaq töp problemalar da açıqlanğan. Ul isäp aluçılarnıñ fatirlarğa, yortlarğa kerä aluwı häm alarnıñ qurqınıçsızlığı. Keşelärgä täqdim itelä torğan anketada 16 soraw. Bu anketanı telefon aşa da tutırırğa mömkin. Xalıq sanın alğanda ayırım şäxeskä qağılışlı mäğlümätlärne ser itep saqlaw wäğdä itelä. Ä menä anketanıñ ışanıçlılığına garantiä birelmi. Çönki telämägän sorawğa cawap birmäskä dä mömkin. Brifingta xalıq sanın aluğa Rusiä xökümäte 4 milliard sum aqça totaçaq. Brifingta sorawlarğa cawap birgändä, älbättä, millätlär isemlege turında süz çıqtı. Valeriy Kandilov äytüençä, Tatarstan Däwlät Şurasınıñ xalıq sanın aluğa qarata möräcäğäte Rusiä citäkçlegenä citkerelgän. Älegä millätlär isemlege raslanmağan. Tatarstan xökümäte bu isemlekne 1989 yılda xalıq sanın alğandağıça qaldıru yağında. Anda millätlär isemlegendä tatarlar barı tik tatarlar, dip kenä atala. Bernindi seber tatarları da, keräşen tatarları da, mişärlär dä yuq.


text:
Äxmät Ğädel: "Min, mäsälän, tabın adında ana telendä genä söyläşkän keşe ixtiramğa layıq, üz keşeñ belän ana telendä genä söyläşü döres, digän gailädä üskän keşe, rus telen wata-cimerä onığı belän başqa teldä söyläşkän namaz qarçıqları yäşendäge äbilärne hiç añlıy almıym. Bu bit inde üzeñ utırğan botaqnı ğına çabu tügel, ağaçnı qorıtu. Dimäk, kiläçäktä ni utın siña, ni cimeş!.. Häm monı üz teläge belän ana keşe räxätlänep, ğorurlanıp başqara..." Şähri Qazan
Saylawlar yaqınlaşu säbäple säyäsät, firqälär teması da matbuğatta kütärelmi qalmadı. Tatarstan däwlät şurası bu atnada da eşen däwam itte, häm deputatlar surätläre yañadan gäzit bitlärendä dönya kürde. Deputatlar saylaw qanunın qabul itte, anıñ nigezendä 100deputatnıñ 20se genä daimi räweştä eşliyäçäk. Tatarstan parlamentı häm Rusiä Prezidentı ber uq waqıtta saylanaçaq.
BocToчHый эkcпpecc gäziteneñ «reyting» säxifäsendä «Zur uyın aldınnan» digän yazma basılıp çıqtı. Anda respublikanıñ iñ tä’esirle 50 säyäsätçesennän torğan isemlek tözelgän. İsemlekkä näticä yasağan Raşit Gällämov, avgust ayında cäyge yallar bulu säbäple, säyäsi tormışta ällä ni zur tetränülär bulmadı, dip yaza. Ämma anıñ fikerençä, monda ber yañalıq bar, «Milan» futbol klubınıñ polulyarlığı Silvio Berluskoninı säyäsi mönbärgä kütärgän kebek, «Rubin» futbol klubı qanatları Qazan başlığı Kamil İsxaqovnı da älegä qädär bulğan yuğarılıqqa kütärergä mömkin, dip sanıy Raşit Ğallämov. İsemlekkä küz töşersäk, şunı küräbez, 1nçe häm ikençe urında Mintimer Şäymiev belän Röstäm Miñnexanovnı küräbez. Ä öçençe urında Kamil İsxaqovnıñ iseme tora. Ä 4nçe urında Färit Möxämmätşinnñ isemen küräbez. «Aq bars» xokkey komandası çempion bulğan oçraqta da, Färit Möxämmätşinğa futbol birä torğan populyarlıq tätemiäçäk, dip yaza gäzit xäbärçese.Läkin, Räşit Ğällämov fikerençä, «Berdäm Rusiä» firqäse kiläse saylawlarda ciñgän oçraqta, Färit Möxämmätşinnıñ iñ tä’esirle 50 keşedän berençe 3 şäxes arasına kerü mömkinlege bar äle. Başqa säyäsätçelär, şirkät citäkçeläreneñ isemlektäge urınnarı ällä ni üzgärmäde. İñ zur üseş xalıq deputatı Aleksandr Ştaninnıñ reytınğınnan kürep bula. Ul älege isemlektä 43nçe urınnan 32nçe qädär kütärelgän. Duma saylawlarına äzerlänä torğan Oleg Morozovnıñ da tä’esirlege artıp kilä. BocToчHый эkcпpecc gäziteneñ baş möxärrire, isemlektäge keşelärneñ urınnarın alıştıruın, yaqınlaşıp kilüçe saylaw aldı kompaniäse belän bäyli.
ЗBeздa ПoBoлжbя gäzite dä saylaw temasın urap uzmıy. Baş möxärrir Raşit Äxmätov küplär äle belmägän mäğlümatnı birergä tırıştı. Ul mäsälän, nindi nämzätneñ qaysı okrugtan saylawlarğa çığarğa cıyınuın xäbär itte. Mäsälän, Oleg Morozov Çallı okrugınnan çığa ikän, elek saylawlarda Mäskäw okrugınnan qatnaşıp kilgän şul nämzätneñ saylawçıları aldında «Tatfondbank» citäkçese Rinat Ğöbäydullin päyda bulaçaq ikän. Sergey Şaşurin belän «Qızıl Şärıq» şirkäte citäkçese Ayrat Xäyrullin ber uq okrugta yarışırğa cıyına. Bu ber mandatlı okruglardan saylanırğa telägän deputatlar turında mäğlümat bulsa, ä firqä isemleklärenä kemneñ keräçäge, äle xätta ЗBeздa ПoBoлжbя gäzitenä dä bilgele tügel.Tatar matbuğatı kübesençä, millät häm şäxeslär turında yaza. Watanım Tatarstan gäzite misal öçen, dramaturg Kärim Tinçurinnıñ Rostov şähärendä yäşäwçe tuğannarı turında mäqälä bastırdı.
Tın dondağı Rostov şähärendä yäşäwçe Tinçurinnar ğailäseneñ näsel başı Kärim Tiñnurinnıñ ber tuğan abıysı Yunıstan başlana. Aqıl-figele, fiker söreşe häm xolıqları belän ike tuğan Tinçurinnar ber-bersennän nıq ayırılıp torsalar da, yazmışları ikeseneñ dä bör tösle : Yunıs ta, Kärim dä repressiälär çorında yuq itelä. Xäzer Dondağı Rostov şähärendä gailä tarixın saqlawçı Tinçurinnıñ näsel däwamçıları yäşi. Xäsän Yunıs ulı Tinçurin ata häm abıyları turındağı mäğlümatlarnı cıya häm saqlıy, dip yaza Watanım Tatarstan gäzitendä Yağsuf Şafikov.Şähri Qazan gäziteneñ comğa sanında «Tuqay bülegenä -45 yıl» ismendäge mäkäläneñ däwamı basılıp çıqtı. Anda Tuqay muzeyı direktorı Möcip Nizamiev Tuqay bülägenä iä bulğan keşelärne sanap çığa. Anıñ fikerençä, SSSR cimerelgän awır yıllarda da Tatarstannıñ bu büläkne saqlap qaluı, sänğätkä zur yoğıntı yasadı. Tuqay büläge böyek şağirneñ dä isemen onıtmasqa mömkinlek häm älege büläk iäläreneñ icatına da yaña etärgeç birä, dip yaza Möcip Nizamiev Şähri Qazan gäzitendä. Şuşında uq basılğan, «Telebezne dä mäçet manaralarıday kistermik» digän yazma iğtibarnı cälep itä. Anıñ avtorı Äxmät Ğädel ictmaği tärtipsezlek ruxi cıynaqsızlıqqa kiterä dip yaza. Ğoref-gädätne saqlağan oçraqta ğına millätne saqlap bula, digän fiker ütkärä ul. Menä yazmadan ber özek.
Min, mäsälän, tabın aldında ana telendä genä söyläşkän keşe ixtiramğa layıq, üz keşeñ belän ana telendä genä söyläşü döres, digän ğäilädä üskän keşe, rus telen wata-cimerä onığı belän başqa teldä söyläşkän namaz qarçıqları yäşendäge äbilärne hiç añlıy almıym. Bu bit inde üz utırğan botaqnı ğına çabu tügel, ağaçnı qorıtu. Dimäk, kiläçäktä ni utın siña, ni cimeş!... Häm monı üz teläge belän ana keşe räxätlänep, ğorurlanıp başqara. Çönki ul äbineñ ideologiäse mondıyraq : « Min tatar awılında üstem, tatarça uqıdım, şul säbäple bik nıq tilmerdem.» Yuq xörmätle äbekäyem, soñ ul säbäple tilmermädeñ. Sez beraz yalğışasız telebezgä yala yağıp.»Bu Äxmät Ğädel fikerläre ide. Ul millättäşlärebezgä möräcäğät itep, kiläse buyınnan tatar telendä söyläşüen teläsägez, xäzer uq yäşlärne bezneñ ğoref-ğädätlär nigezendä tärbiäläp qaldırırğa tieş tügel me soñ, digän soraw quya.
Cırçı Alsu, şulay uq tatarça söyläşä belmi. Ämma öyränergä tırışa. 2 cırın da, wata-cimerä bulsa da tatarça başqara. Läkin Alsunı bu atnada başqa säbäptän telgä aldılar.Başqortostan prezidentınıñ saylawları Tatarstan gäzitlärendä dä, Rusiä matbuğatında da çağılış taba başladı. Tatarstan yäşläre gäzite Ralif Safin häm anıñ qızı tiräsendä bulğan xällär turında «Abıstaylar quyıra» digän yazma bastırdı. Anda gäzit Başqortostan citäkçelegeneñ kandidatlarnı kimetü öçen köçennän kilgänen barısın da eşli. Gäzit, Ralif Safin tarafdarlarınıñ «kikregen şiñderü» öçen konsert bulası qırnı sörep taşlaw kebek ğämälne, misal itep kiterä. Şuşı sörelgän qır teması küp kenä Rusiä gäzitlärendä qabatlandı.
Jurnal xäbärçese Andrey Arxangelskiy, globalizatsiä milli cırlar belän bergä kilä di, «Allüki» süze anıñ öçen «glyuki» digän süzgä oxşağan. Zölfiäneñ isemen dä rusçağa yaqınaytırğa tırışıp, ul anı Zuliä häm Zula dip atıy. « Rusiä mädäniäte cırçı icatına tä’esir itkänme?» digän sorawğa cawapnı avtor bik ozaq waqıt ezli. «Qarlar yawa» cırındağı quşımtada ul rus telendäge ber äytemgä oxşağan tawış işetä häm «menä qarlar yawa, niçek äybät» digän fikerne añlap ala. Andrey Arxangelskiy fikerençä, Rusiä keşese buluı aralarnı totaştıra, Zölfiä üz cırlarnı belän Sidney belän Qazannı totaştıra. Rusiä matbuğatı xäbärçeläreneñ tatarlar turında yazğanı yuq küräseñ. Tatar isemnären dä döres yazılmıy, tarix tur1nda da mäğlümatı yuq alarnıñ. Mäsälän, ПpaBдa gäzite xäbärçese Radik Amirov «Tatarlar konservativ xalıq, kübese çitkä kitmi, niçek sin Avstraliägä qädär kitärgä qurıqmadıñ?», - dip sorıy. Jurnalistnıñ iseme tatarça bulsa da, dönya buylap taralğan millättäşlärebez turında xäbärdar tügel axrısı. KoMMepcaHT gäziteneñ Tatarstan quşımtasında da bu atnada möhacir millättäşlärebez xaqında külämle yazma dönya kürde. Anda süz Berlinda ütkän tatar-başqort mädäniäte könnäre turında bara ide. Bu xaqta «Azatlıq» radiosı dulqınnarında işetkänegez bardır inde. Ä menä Söyembikä jurnalınıñ Asılyar digän quşımta çığara başlawı xaqında işetkänegez yuqtır äle. Bu ideya inde küptännän hawada gizep yörgän ide. İnde menä nihäyät jurnalnıñ yäş uquçılarğa dip yünälgän quşımtası sintäber ayında dönya kürde. Asılyarnıñ tışlığında cırçı Golnara Timerjanovanıñ suräten kürep bula. Quşımtada anıñ belän äñgämäne dä uqıp bula, şulay uq jurnal bitlärendä çit ildä yäşäwçe tatar yäşläre, anda yäşäp qalğan häm annan qaytqan yegetlär qızlarnıñ fikerlären belän tanışıp bula. Kamal teatrınıñ artistı İskändär Xäyrulin belän äñgämä häm anıñ fotosuräte dä yäş küñelle uquçılarğa qızıqlı bulır.
İkençe ber cırçı – Zölfiä Kamalovanıñ icatı isä totqarlawsız bara. Sarapulda tuıp üskän, soñğı 10 yılnı Tasmaniä utrawında yäşägän häm xäzer Rusiä buylap konsertlarda belän yörüçe Zölfiä Kamalova Rusiä mäğlümat çaralarınıñ iğtibarınnan çittä qalmıy. OroHek jurnalınıñ sintäber sanında, «Zölfiä yözen açtı» digän yazma basılıp çıqtı. Pravda.ru internet säxifäsendä dä Zölfiä belän äñğämä dönya kürde.


text:
Qırğızıstanda bulıp yatqan vaqiğälär, xakimiät üzgäreşe çit il mätbuğatında da möhim urın bili. Könçığıştağı inqilap demokratiägä alıp baraçaqmı digän sorau quyıla. Ber ük vaqıtta monıñ Russiägä täsire dä tikşerelä. German gazetası "Frankfurter Allgemeine Zeitung"ta ( Frankfurter Algemayne zaytungta) bu xaqta basılıp çıqqan maqälä "Mäskävneñ kimi barğan täsire" dip atala.
Gazetanıñ yazuınça, Sovetlar Berlege kire qaytmıy. İmperia yaña formada yañadan tuaçaq dip ışanuçılarğa Russiäneñ kürşeşendäge illärneñ xalıqları sabaq birdelär. Başta görcelär Edvard Şevardnadzene quıp cibärdelär. Annan Ukrainnar Leonid Kuçma törkemen sördelär. Xäzer Qırğızlar prezident Askar Akayevne bik tizlek belän ildän qaçarğa mäcbür ittelär. Qırğızıstanda demokratiäneñ kiläçäge bilgesez. Könbatış pluralizmınıñ urnaşaçağına garantiä yuq. Görcstan häm Ukraina belän çağıştırğanda Qırğızıstanda oppozitsiä naçar oyışqan. Xakimiät üzgäreşeneñ planlanmağan buluı, köç qullanu häm xakimdarnıñ qaçıp kitüe, xätfä revlutsiäsen tügel, ä bärep töşerüne işarä itä. Läkin, ayırmalıqlar öç revolutsiäneñ dä ähämiäten kimetmi. Alar Russiä prezidentı Putin häm elekke sovet respublikalarındağı xakimdarlarnıñ Könçığış demokratiäseneñ kire qağıluın kürsätä. Könçığış demokratiäse digän äytem, xakimiättäge ğailäneñ, törkemneñ xakimiäten saqlap qaluğa xezmät itä. Tiflis, Kıev häm Bişkäktäge inqilaplar Mäskävneñ imperiaçıl tışqı säyäsäteneñ dä uñışsızlığın kürsätä. Elekke sovet respublikaları Kreml täsir zonasında yäşärgä telämävlären kürsättelär. Könbatışnıñ irekle saylaular, bäysez mäxkämälär häm çın demokratik oyışmalar ideası küberäk cälep itä bula kiräk. İnqilaplarnıñ bu illärdä buluı oçraqlı xäl tügel. Gärçä bu illärdä dä, ekonomik problemmalar, korrupsiä häm ber törkemneñ xakimiäte xökem sörgän bulsa dä, alar BDB illärendäge diktatura rejimnarı tügel ide. Şevardnadze belän Akayev başta reformaçılar bulıp tanıldılar. Öç ildä dä oppozitsiä bar ide häm anıñ belän elek xakimiät elitasına kergän şäxeslär citäkçelek ittelär. Şulay uq çiklängän külämdä bulsa alternativ informatsiä alu mömkinlege dä bar ide. Elekke sovet imperiasınıñ kiläçäge nindi bulaçaq? Prezidentlıq diktaturası xökem sörgän illärgä domino täsire bulaçaqmı? Meñärlägän rejim tänqitçesen qulğa aldırtqan Kärimovnıñ Üzbäkstanında, İlne izolätsiägä kertkän Lukaşenkonıñ Belorusında närsälär bulaçaq? Niyazovnıñ şäxes şöxräte xökem sörgän Törkmänstanda nilär bulaçaq? Mondıy diktatura illärendä tınıç inqilapnı küz aldına kiterü qıyın. Kiresençä, Taşkenttan alıp Minskqa qädäre diktatorlar xakimiättä utırğan bu illärdä xakimiätlär oppozitsiäne tağı da qatıraq ezärlekliäçäklär dip kötärgä kiräk. Andağı diktatorlarnıñ fikerençä, Qırğızıstan misalı çiklängän pluralizmnıñ da xakimiätne yuğaltuğa kiteräçägen kürsätä. Aftoritar xakimdarlarnıñ borçıluı üsä bara. Üzbäkstan, Tacikstan häm Qazaxstan qırğız çirenä qarşı çiklären yaptılar. Andağı media Qırğızıstanağı xällär turında endäşmi. Nazarbayevneñ ğailäse xakimlek itkän Qazaxstanda, Qırğızıstandağına oxşaş täräqqiätneñ buluın küz aldına kiterep bula. Xätta Russiäneñ üzendä dä , xalıq vasiylıqqa- opekunlıqqa küpme vaqıt çıdıyaçaq digän sorau quyıla. Yevropa illäre citäkçeläre dä Tiflis , Kıev häm Bişkeketäge revolitsiälärgä şaqqatıp qarıylar. Andıy illärdä bareber ber närsä dä eşläp bulmıy digän qalıplaşqan fiker äytelä. Bu regiondağı xällärgä Mäskäv küzlegennän qarasañ , älbättä şundıy näticägä kiläseñ. Könçığıştağı inqilaplar ireklek ideasın yaqlaudan vaz kiçkän, totnaqlıqnı ğına küz aldında totqan Yevropanıñ tışqı säyäsäteneñ ğacizlığın-citeşsezlegen da kürsätte- dip yazılğan german gazetası Frankfurter Algemayne Zeitungta basılıp çıqqan maqälädä.
Färit İdelle, Praga.


text:
Tönyaq Korea atom qoralsızlanu eşen yañadan başlıy
Tönyaq Korea küptän tügel, AQŞ häm xalıqara atom idaräsenen atom qorılmalarında tikşerülär uzdıruına röxsät itäçägen beldergän ide.
Tönyaq Korea xaqimiäte, şulay uq uranyum programı xaqında döres mäğlümätnen tapşırılmawı turındagı şiqayättän soñ, belgeçlärneñ xälne yañadan qaraw taläben qabul itte.
AQŞ tışqı eşlär ministrlıgı süzçese Sean Mc Cormack, atom qorılmalarının tikşerü mäsäläsendä AQŞ häm Tönyaq Korea arasında ireşelgän kileşüdän soñ, AQŞnıñ “terrorçılıqnı yaqlagan illär” isemlegennän, Tönyaq Koreanı çığaruın iğlan itkän ide.


text: Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ General Sekretare Kofi Annan Avstriä başqalasına yasağan säfäre waqıtında “xalıqara cämäğätçelek Ğiraq xalqınıñ üz ileneñ kiläçägen häm baylıqların üz qullarında totırğa xoquqın tanırğa tieş” dip belderde. Dönya “Ğiraqnıñ bäysezlegen häm bötenlegen xörmät itergä tieş”. Annan süzlärenä qarağanda Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ İminlek Şurası tizdän Ğiraqnı tözekländerü eşendä nindi rol uynayaçağın xäl itergä tieş. “Xalıqara cämäğätçelek Ğiraqnı tözekländerügä üz öleşen kertergä tieş, häm bez, Berläşkän Millätlär Oyışması bu eşkä qatnaşırğa äzer inde”, dide Kofi Annan. Kofi Annan Venağa yasağan 2 könlek säfäre qısalarında Oyışmanıñ Avstriä başqalasındağı xezmätkärläre häm xökümät citäkçeläre belän oçraşa.


text: Ul bu xaqta AQŞnıñ Georgia ştatı, Sea İsland urtawında “zur sigezlek” illäre sammitında belderde. NATOğa nindi rol bireläçäge turında Buş açıqlap tormadı. Bügen sammitta xalıqara iminlek problemnarı häm dönya iktisadındağı wağziät tikşerelä. Programmada iqtisadları alğa kitkän cide il häm Rusiä liderları, şulay uq Yaqın könçığış illäreneñ qayber citäkçeläre arasında söyläşülär ütte. Sammitqa kilüçelär arasında Ğiraqnıñ yaña prezidentı Ğazi äl Yäwir da bar. Söyläşülärdä, AQŞ prezidentı George Buş täğdim itkän, yaqın könçığışta totrıqlılıq häm demokratik reformalar planı iğtibar üzägendä.


text:
Paqstan premyer ministrı Zäfärulla Xan Camali Äfğänstan prezidentı Xämit Karzai belän söyläşülär ütkärde
AUDİO: Bez terrorçılıq mäs'äläsendä Äfğänstannan Paqstanğa yäki Paqstannan Äfğänstanğa ütep kerülär bulmayaçağına ireşergä höm monıñ öçen buldıra alğannıñ barısın da eşlärgä telibez. Bez qayber çaralar kürdek, häm bez alarnı tağın da arttırunı, yaxşırtunı, nığıtunı däwam itäçäkbez.
Azatlıq radiosınıñ Qabuldağı xäbärçese äytüençä, bu söyläşülärdä kütärelgän töp mäs'älä Paqstannıñ Äfğänstan çigenä yaqın öleşlärendä äl-Qaidä häm Taliban suğışçıları dip isäplänelgän törkemnärgä qarşı uzğan atnada başlağan xärbi operatsiäse bulğan. Oçraşuda şulay uq, Äfğänstannıñ könyağındağı Kandahar şähärennän Paqstannıñ könyaq-könbatışındağı Çaman şähärenä timer yul tözü turında häm Jalalabad belän Kandahar şähärlärendä fänni akademiälär urtaq proyektı turında süz bulğan. Paqstannan kilgän törkemdä eçke eşlär ministrı, finans ministrı, üzäk bank räise, häm timer yullar ministrı da bar ide.


text: Älege yazuçılar berlege 1994nçe yılda terkälep, berniçä ay eşläw belän räsmi ğämäldän çığarılğan ide. Un yıl eçendä 40tan artıq mäxkämä utırışı ütkärep, berlek 2004nçe yılda qabat räsmi terkälsä dä eşçänlegen başlamadı. Nihäyät, ber törkem tatar yazuçıları häm cämägätçelek berlektä utırış ütkärep, berlekneñ eşen canlandıru mäsäläsen qaradı. Älege mäsälä buyınça qorıltay ütkärergä kileşende. Ul 16nçı iyün könenä bilgelände. Qorıltayda şulay uq Qazannıñ meñyıllığına äzerlek, bäyrämgä baruçılar isemlegen raslaw da bulaçaq.


text:
“Qazan utları” jurnalınıñ 11 sanına küzätü
Däw ber korab yözä İdel-suda,
Gigant aqqoş-ğorur, mähabät.. Xäter dulqınnarın yarıp barğan
Çal tarixqa güүä şahädät, - dip başlana anıñ şiğer şälkemnärennän birelgän “Ädäbiät korabı” isemle şiğerennän ber özek. “ Xalıqara tigezlekkä susap” digän şiğri yulların uqıp kitsäk :
Sin yäşiseñ dimäk, millät bulıp,
Cir -ananıñ tatar balası sin.
Zur uçaqqa utın salsañ ğına
Mäñgelekkä Cirdä qalası sin..digän şiğri yulları uquçı küñelen därtländerep cibärep nindider ber ömet çatqısı birä. Çınlap ta bit, bar närsä dä üzebezdän tora. Xalqıñ millät bulıp citeşsen disäñ , här keşeneñ üzenä tırışırğa kiräk. Lena Şağircan uquçılarğa “Mölderämä küñel”, “İman älifbası”, “Işanam yörägemä” , “Bocra hä xöcrä”isemle kitaplar avtorı bularaq ta tanış şağirä. Jurnalda şulay uq Ğazinur Morat , Şamil Anaq şiğerläre dä urın alğan. Ä menä Xäter säxifäsendä bügenge köndä inde mäñgelek yortqa küçkän Şäräf Mödärris şiğerläre birelgän. Dähşätle suğışta sınatmağan sovet soldatları turında , okoplarda , blindajlarda , “suqır lampa” yaqtısında icat itkän öç poema, küp sanlı şiğerlär qaldırğan şağir turında: “Ul böyek watan suğışında ciñü könen Berlinda qarşılağan häm Reyxstag stenasına “tatar soldatı, şağir Şäräf Mödärris” dip qultamğasın yazıp qaldırğan. Ä 1946 yılda demobilizatsiälänep Qazanğa qayta . İsän bulsa bu yılda aña 85 yäş tulğan bulır ide.”dip yaza anıñ turında Läbibä İxsanova.
Min ant ittem xalqıbızğa küzem töbäp,
Süzem birep, imzam salıp qanım belän,
Qurqınıçta qaltıramas tüzem yöräk,
Çista namus, kamil añ häm canım belän,-dip başlıy Şäräf Mödärris “Minem antım” digän şiğeren, häm antına tuğrı qala. Şulay uq jurnalnıñ bu sanında da Rafail' Xäkimneñ “ Qayda bezneñ qibla” digän kitabınıñ däwamı birelä. Yevroislam manifestı dip atalğan publitsistik mäqäläsendä ul xatın-qızlarnıñ kieme turında fiker yörtä. Ul anda ğaräb illärendäge xatın-qızlar kiä torğan Xicab kiemen, bügenge köndä Tatarstanda tatar möselman xatın-qızlarınıñ şundıy kiem kiep yörgänenä üz fikeren äytä. Adler Timergalinnıñ “ Milliät süzlege”neñ bu sanındağı däwamında da İslam häm cır-şiğer, muzıka turında añlatmalar birelgän. Şiğer söyläw, muzıka qorallarında uynaw wä bolarnı tıñlaw xaqında İslam ğalimnäre arasında fiker berlege yuq ikänen äytergä kiräk di ul. Bu añlatmada avtor şärıqnıñ kürenekle zatları Äbü Nasr äl Farabi häm Äbü ğali İbne Sina muzıkanıñ adämnär öçen faydası turında yazğannarın belderä. Äl Farabi muzıka sänğäteneñ tögäl teoriäsen tözegän di ul. Bu mäs’älälärneñ kübesen kürenekle ğalim möfti Rizayetdin Fäxretdin, ä annan elegräk Şihabetdin Märcani kütärep çıqqan ide,- di Şunsı da qızıq, bu süzlektä muzıkanıñ sekundqa ber yarım tapqır qabatlanuınıñ, yäki sekundqa ike tapqır qabatlanğan taktlar belän muzıka tıñlağan keşelärne törle xalätkä kertep buluın da açıp sala. Muzıkanıñ seksual' iyüllär aşa , yola buyınça üterülärne başqarğanda qullanıla torğan muzıkanı, narkotik matdä tä'sir itkän kebek tä'sirlären şamannarnıñ , sixerçelärneñ faydalanuları turında da mäğlümat birelä. “Bezneñ zaman geroe” iseme astında barğan diskussiädä bu sanda Qazan däwlät pedagogiä universitetınıñ ädäbiät ğalime Rifat Sverigin yarışqa çıqqan. Ä “kitap küzätü” säxifäsendä Räfis Qorbannıñ “Yara” isemle kitabına Mansur Wäli- Barcılı küzätü yasağan. Häm ul Räfis Qorban turında bolay di: “Bez küp yıllar buyına “sälätle balalar şağire” dip yörtkän Rafisıbız soñğı çorda üz icatında citdi üzgäreşlär kiçerep, çın şağir bulıp üsep citkän tügelme soñ!!! Tämam “peşep”, ölgerep citkän tügelme soñ ul?! Anıñ Tatarstan kitap näşriätında basılıp çıqqan “Yara” isemle şiğerlär cıyentıgındagı äsärlär belän tanışu mindä änä şundıy tä'sir qaldırdı,”- di ul. “Qazan utları” arxivındağı 1966 yılda Qazanda töşkän unikal' fotosürätttä: totqınlıqta Musa Cälilneñ “Moabit däftäre”n saqlap qalğan Bel'giä grajdaninı Andre Timmermansnıñ fotosı da bar. Qısqası “ Qazan utları” jurnalınıñ bu noyäber sanı da mäğlümatqa bik bay san.
Azatlıq radiosı Mälikä Basıyr Qazan.


text:
AQŞ İranğa xärbi höcüm oyıştırırğa cıyınmıy
AQŞ xärbi çaraları başlığı General Carter Ham dä Pentagonda yasağan çığışında, İran qultığıda oçqan ike oçqıçnıñ, AQŞ xärbilärenen töbäktäge köçen kürsätü maqsatında cibärelüen belderde.
Ul, älege yullamanın barı tik İranğa qağılmawın da belderde. General Ham şulay uq AQŞnın İrannı, Ğiraqtağı suğışçılarğa yärdäm itüdä ğayepläwen tağın ber qat xäterlätte.
Ham AQŞ xärbiläre qulında, İrannın Talibanğa yärdäm maqsatında Könbatış Äfğanstanğa xärbi keräk-yaraqlar cibärüen kürsätkän dälillär buluın belderde.


text:
Semberdä tatarça konsertlar yışaydı, läkin alarda milli tärbiä birügä iğtibar sayığa bara
Elegräk tatar konsertları siräk bula digän zarlanular işetelä ide. Xäzer isä Qazan artistları Sembergä yulnı yaxşı belälär: atna sayın konsertlar. Biletlar satılmasa, bulmas ta ide. Dimäk, xalıq konsertlarda täm taba. Dimäk, mäktäplärneñ tamırın qorıtqan, teatrlar bulmağan şartlarda konsertlar milli tärbiäneñ töp çarası bulıp qala. Läkin tamaşalar mondıy ixtıäcğa, mondıy taläpkä tieşle däräcädä cawap birä dip äytü qıyın.
Menä “Solyanka” dip atalğan törkem. İseme dä ällä nindi inde, ciseme dä şundıyraq. Ölkän yäştäge tamaşaçını, mäsälän, cırçınıñ kendege tügel – tawışı, milli moñı kübräk qızıqsındıra.
“Bälki kendek kürsätep yörergä yaratuçı yäş qızlarıbız näq şul säxnä ostalarınnan ürnäk alalardır da”, di milli xäräkät aktivistı Rozaliä xanım Matrosova. Kiemnäre dä ätäçneken xäterlätä, di ul. Şul uq waqıtta tamaşaçı “Säydäş” isemle bayu törkemen bik cılı qabul itte.
Şundıy uq uñay mönäsäbätkä Zölfiä Arslanova oyıştırğan konsertta çığış yasağan tıynaq häm mölayım biyuçe Ruşaniya tutaş ta layıq buldı. Tamaşaçını milli moñ belän läzzätländergän Rabiğa Sibgatullina ayıruça cılı qabul itelde. Böten xalıqnı berdäm cırlatunı anıñ canına ütep kerä alğan cırçı ğına bulırğa aladır inde. Ä Rabiğa xanım moña ölgäşte: böten zal anıñ belän bergä, ayägürä basıp, “Kübälägem”ne başqardı. Tänäfes waqıtında kibetkä barıp büläklär alıp kilü, aña “yäşlegemne iskä töşerüeñ, yäş buınğa milli moñnı iñderüeñ öçen”, dip räxmät süzläre dä äyttelär. Şunısı da möhim: Zölfiä Arslanova yıl sayın Sembergä tamaşa alıp kilä. Häm yıl sayın anıñ tamaşaları kamilläşä bara.
Ä menä ğorurlığıbız bulğan Xäniä konsertı ikençeräk qabul itelde. Konsert “Üpkäläsäñ, äydä üpkälä”dän başlanıp, ike yäş cırçı başqaruında Xäniäneñ elekke cırlarınnan tözelgän popurri belän tämamlandı. Näq şuşı ike nomer iñ zur alqışlarğa layıq buldılar da. Yaña cırları isä “Xäniäneñ üseşe tuqtağan, sänğati zäwığı sayıqqan“, digän süzlärgä säbäp buldı. Ä konsertta täqdim itelgän çegän biyue, urıs val'sı, aerobikalar “priçem tut tatar tamaşası”, digän fiker uyattı. Yäş cırçılarnıñ qumirı bulğan Xäniäneñ dä milli tärbiägä art yağı belän borıluın tamaşaçı ayıruça awır qabul itte. Şundıy uq talantlı, şundıy uq diärlek däräcädä xalıq mäxäbbäten yaulağan Räsim Nizamov ta milli moñıbızğa bu yulı saranlıq kürsätte. Xäyer, monda kollektivnıñ citäkçese kompozitor Marsel' İvanovnıñ tä'sire köçleräkter, dip, Räsimne aqlarğa da tırışıp bula. Yäş cırçılar Alsu Xäbibullina, Aygöl Bariewa, Bulat Niğmätullinnar repertuarında da Marsel'neñ cırları küpçelektä bit. Dimäk, kompozitor citäklägän törkemnärdä xalıq moñına ällä ni urın qalmıy, digän näticä yäsargäa turı kilä. Citäkçegä tağın ber üpkä belderde tamaşaçı. İke qız ber mäğribi xoreografiä, ber şärqi “qorsaq biyue” belän çıqtılar. Alardan tatar ise kilmäde inde, älbättä.
Ä İlnar Säyfiev alıp kilgän kollektivtağı ber biyuçe trusik belän genä qaplanıp, osta biyu belän tügel – botlarınıñ zifalığı belän tamaşaçı mäxäbbäten yaularğa uylağan, küräseñ. Läkin mondıy kostyum tatar äbilären “Ästägfirulla” dip utırırğa mäcbür itte. Çınlap ta, säxnäne plyaj belän butarğa kiräkmäs ide inde möselman qızına.
İlnar Säyfiev üze milli moñı belän xalıqnıñ tirän mäxäbbätenä layık buldı. Kiläçäge ömetle kürenä. Tamaşaçı arasında “yuq-bar selkenülär urınına üze kübräk cırlasa ide” dip äytüçelär dä buldı. Bu konsertnıñ tağın ber üzençälegenä tuqtalıp ütü kiräkter. Niyaz Väliev tatarça rep – gitarada milli köylärdän tözelgän poppuri belän çıqtı. Tatar cırı zamanağa yaraqlaşsın, disäñ, anısı da yarıydır. Läkin qaş tözätäm dip, küz çığaru ixtimalı da bar— törleländerü digäne millilekne yuğaltu xisabına bulmasın ide. “Zamança” digän süz üze ük saqlıq taläp itä. Zamanası – globalizatsiä digän şartlarnı añlata. Ä bu “globalizatsiä” şawqımında, mäğlüm ki, milli üzençäleklärgä urın qaralmağan.
“Zamança” digäne elegräk milli moñğa yarıysı ğına iğtibar birgän Räsim Nizamovqa da qağılğan änä. Konsertqa näq anıñ iseme tamaşaçını cälep itkän dä inde. Xäyer, bu yulı 1500 tamaşaçınıñ baytaq öleşen bik tä ozaq kötterep kilgän Rezeda Töxfätullina belän Alsu Xisamieva da kitergänder. Äytik, 12 yıl buyı Sember yaqlarında kürenmägän Alsu ayıruça oluğ alqışlarğa layıq buldı. Bigräk tä anıñ Qazan yubileena bağışlap üze yazğan cırın tamaşaçı 10 minut çaması suzılğan ovatsiä bäyäläde.Ayrat İbrahim, Sember


text:
Rusiä belän Qıtay xärbi xezmättäşlekne arttırıraçaq
AUDİO: Bu künegülärne Qıtay yağı da, Rusiä yağı da ğömümän alğanda uñay bäyäli. Bu bezneñ ölgergän strategik xezmättäşlektä yaña sıyfattağı mönäsäbätlär buldıru mömkinlege birde.
Çao ike yaqnıñ xärbiläre bu künegülärdä yuğarı däräcä xezmättäşlek kürsätte dide. Analitiklar fikerençä, Quşma Ştatlarnıñ dönyaküläm mäs'älälärdä östenlekkä iä dip qabul itelüe säbäple Salqın Suğış çorı köndäşläre Qıtay belän Rusiäne xäzer ber-bersenä yaqınlaşa bara. Qıtay saqlanu ministrı Rusiägä räsmi säfären şimbä könne tämamlıy.


text: NATO general sekretare George Robertson şuşı yıl axırında wazifasınnan kitäçägen belderde. Bu turıda ul bügen Brusseldä äytte. Robertsonnıñ 4 yıllıq möddäte şuşı yılnıñ dikäberendä çığa. Anıñ süzlärençä, küp kenä il citäkçeläre anı tağın ber yılğa qalırğa sorağan. Läkin, mondıy awır häm cawaplı eş öçen, 4 yıl artığı belän citkän, di ul. Robertson citäklägän çorda NATOğa 7 yaña ägza çaqırıldı, Yevropa illäreneñ xärbi äzerlege köçäyde. Robertson Alyansqa Rusiä belän yaña mönäsäbät urnaştıruda yärdäm itte, Bosnia häm Kosovoda tınıçlıq saqlaw eşlären cayladı, Makedoniä krizisın çişügä öleş kertte.


text:
Arif Sağ - Dostun Cemali
Sanatçı : Arif Sağ
Türkü : Dostun Cemali
Etiketler : Arif Sağ - Dostun Cemali türkü indir, Arif Sağ - Dostun Cemali türkü dinle, Arif Sağ türküleri, Dostun Cemali mp3 indir, Arif Sağ türküleri Dostun Cemali türküsü, Dostun Cemali sözleri, Arif Sağ mp3 dinle, Arif Sağ download, Dostun Cemali bedava mp3, Arif Sağ türkü sözleri, Arif Sağ türkü dinle, Arif Sağ son albüm indir
Arif Sağ Türküleri
Arif Sağ - Kadrini Bilene Doğru
Arif Sağ - Terazinin Bir Ucunda
Arif Sağ - Kaşların İnce Mince


text: Äfganstan yustitsie ministırınıñ urınbasarı Fazl Axmäd Manawi süzlärençä, Yuğarı mäxkämäneñ oyıştırğan yaña Äfgan İslam Şurası Hamid Karzai xökümäten islam qanunnarın nıqlap köçkä kertergä çaqırğan. Manawi Şura bu atnada berençe märtäbä cıyılıp çığarğan resolutsiesendä xatın qızlarnı möselmança kiyenergä öndäde , ul şulayuq xökümätne alkogol , narkotik qullanuçılarnı , satuçılarnı , zinaçılarnı cazalandırırğa çaqırdı dip äytte. İslam şurası xatın qızlarnıñ uqu häm xökümät eşlärenä qatnaşu xoquqı bar dip beldergän.


text:
Fälästin citäkçese Quşma Ştatlarğa kilä
"Bügenge wazğiättä bezneñ küp taläplärebez bar. Bez amerikannardan, iqtisadi häm säyäsi mäsälälärdä, uñay mönäsäbät taläp itäbez. Säyäsi digändä min yula xaritasın küzdä totam."
Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare Condoleezza Rice kiçä Washingtonda İzrail taraflı säyäsmännärgä äytüençä, Bush Fälästin cirendä demokartiä üsterü möximlegenä basım yasayaçaq, Abbasnı islamçı suğışçılarnı bastırırğa çaqıraçaq. Abbas Bushqa üzeneñ başqarğan eşläre, şul isäptän, suğışçılarnı bastırırğa telämägän komandirlarnı eştän aluı turında söylär dip kötelä.


text:
Amerikan ğaskärläre Ğiraqta urnaşqan İrannıñ Xalıq Möcahetdinnäre törkeme belän bäreleşlärne tuqtatu turında kileşkän. Bu xaqta Amerikan Xärbi İdarä wäkile general Vincent Brooks xäbär itte. “Möcahetdin-e-Xalq törkeme belän bäreleşlär häm atışlar buldı, läkin xäzerge waqıtta alarnı beterü turında kileşügä ireşelde. Xalıq Möcahetdinnäre başqa cirgä küçende, alarda äle dä qoral bar läkin alar anı xärbi maqsatta qullanmıyaçaq”, dide Brooks. Möcahetdinnär İrandağı İslam xökümäten bärep töşerergä tırışuıda ğayeplänä. Möcahetdin-e-Xalq törkemen İran, Amerika Quşma Ştatları häm Yevropa Berlege terror oyışmaları isemlegenä kertte.
Qatardağı amerikan xärbi idarä Säddäm rejimınıñ tağın ber yuğarı wäkile elekke xärbi citäkçe häm premyer-ministr Mohammäd Hämzä al-Zubeidi qulğa alındı, dip xäbär itte.
Amerikan xärbiläre şulay uq Bağdadta 600 million dollarğa yaqın aqça tabıldı, dip belderde. Yasalma divar artında yaña 100 dollarlıq aqçalar saqlanğan bulğan. 3nçe cir öste ğaskärläre diviziäse tabılğan dollarlarnı başqa cirgä küçergän dip xäbär itelä.


text: Britaniä polisiäse xäbär itüençä, uzğan atnadağı şartlawlarnı tikşerü maqsatında bügen ilneñ tönyaq-könçığışında 5 yort tikşerelgän, ämma ber keşe dä qulğa alınmağan. Pänceşämbe könne London metrosınıñ 3 vagonında häm ike qatlı avtobusta şartlawlar buldı, kimendä 52 keşe ülde. Amerika Quşma Ştatlarınıñ xärbi hawa köçläre üz xezmätkärläreneñ Londonğa barunı çikläw turındağı färmanın bügen köçtän çığardı. Angliäneñ könçığışında amerikan hawa bazasında meñlägän keşe xezmät itä. İminlek säbäplärennän AQŞ ilçelege alarnıñ Londonğa baruın tıyğan ide.


text:
Amerika xärbiläre Ğiraqta Säddam Xösäinneñ qorallanğan tarafdarların ezläwne däwam itä.
Bu cähättän kiñ külämle operatsiä, ilneñ üzäk rayonnarında İran çige belän Bağdadqa qädär bulğan cirlärdä bara. İke täwlek eçendä öç yözdän artıq keşe totqarlanğan. Qulğa alınğannar arasında elekke Ğiraq armiäse polkovnigı da bar. Geroge Bush 1 mayda Ğiraqta kiñ külämle suğış bette digännän soñ da, Amerikanıñ 20, Britaniäneñ 6 xärbie hälak buldı. Xäzer alıp barıla torğan kiñ külämle operatsiä Ğiraqta öçençe tapqır ütkärelä.


text:
Marsel'' Sälimcanovnı iskä alu
Çärşämbe könendä S.Säydäşev isemendäge Zur Däwlät konsert Zalında Mönirä Bulatovanıñ tuuına 90 yıl tuluğa bağışlanğan yubiley kiçäse ütte. K.Tinçurin isemendäge tatar däwlät drama häm komediä teatrı säxnäsendä “Onıta almıym”digän retro-konsert quyılsa, şul uq könne “Piramida disko-klubında Äsxät üzeneñ “Tönge yañğır” isemle berençe al'bomın täkdir itte. Bu zaldan tamaşaçı Älfiä Afzalova kebek tatar xalqınıñ moñlı cırçıların tıñlap xozurlanıp, yäşleklären isenä töşerep taralsa , milli muzıkanı çit itmägän zaman yäşläre “Piramida”da cır tıñlap, xäräkätlänep, tatarça aralaşıp , ber- berse belän tanışıp küñel açtılar. Pänceşämbe könne Ğ.Qamal isemendäge akademiä teatrında “Zäñgär şäl” spektakle quyıldı. Bu atnada Qazan şähärendä uzğan häm uzdırılası çaralar 12 yıl elek Tatarstan Konstitutsiäseneñ 6 noyäberdä qabul itelüe barlığına turıdan-turı bäyle bulmasa da, ağımdağı yılnıñ 6 noyäber köne mädäniät tormışında XX ğasırda tatar sänğäteneñ yözen çağıldırğan Marsel' Sälimcanov iseme belän bäyle. Şulay itep, 6 noyäber könne irtänge säğät 10.00 dä Qazan däwlät mädäniät häm sänğät universitetında aña bağışlanğan fänni -ğamäli konferensiä bulaçaq. Ä Ğ.Qamal teatrı säxnäsendä Marsel' Sälimcanov üze isän çaqta säxnäläştergän spektakl'lär dekadası bara . Alar isemlegendä: “Görgöri kiäwläre”, “Ğauğalı ğailä”, “Basketbolist”hb. 6 noyäber könne Qazanda uzdırılğan çaralar äle bolar belän genä tämamlanmıy. Şulay uq bu könne Qazannıñ S.Säydaşev isemendäge Zur Däwlät konsert zalında kompozitor Färit Yarullinnıñ tuuına 90 yıl tuluğa bağışlanğan yubiley kiçäse ütäçäk. Färit Yarullin- tatar milli baletına nigez saluçı şäxes. Ğabdulla Tuqaynıñ “Şüräle” äkiäte buyınça ul icat itkän “Şüräle ”baletı küp kenä çit il säxnälärendä dä quyıldı, häm bügenge köndä dä tamaşaçı tarafınnan bik yaratıp qabul itelä. 7 noyäber könne Marsel' Sälimcanovnı iskä alu çaraları däwam itäçäk. İrtänge Säğät 10.00 da Gor'ki uramında 13 yortta Marsel' Sälimcanovqa istälek taqtası quyılaçaq. Şuşı uq könne 17.30 säğättä Ğ.Qamal teatrı foyesendä M.Sälimcanov byustı açılaçaq. Bronzadan qoyıp yasalğan sınnıñ avtorı- Mäxmüt Ğasıymov. Ä 18.00 säğättä rejissernıñ 70eллыrыHa bağışlanğan “Bağışlaw” isemle teatr kiçäse uzaçaq. 7 noyäber könne K.Tinçurin isemendäge drama häm komediä teatrında İslamiä Mäxmütova p'yesası buyınça “Mäxäbbät” çişmäse” spektakleneñ premyerası bula. Şul uq könne “Uniks” konsertlar zalında Zöfär Xäyretdinov belän Rinat Möslimov cırları konsertı bulaçaq.
Mälikä Basıyr.


text:
Tatar ictimaği üzäge millättäşlärebezgä möräcäğät itä
Şuşı yallarda ğına Mari respublikası häm Perm’ ölkäsendä saylawlar uzaçaq. Marilılar 19 dekaberdä üzläreneñ ölkä citäkçelären saylarğa cıyına. Bötentatar ictimaği üzäge dä älege waqiğadan çittä qalmadı, dip xäbär itte Azatlıq radiosına Tatar ictimaği üzäge räise Räşit Yağfarov. Mari ictimaği üzäge wäkilläre belän teläktäşlek kürsätep, alar İdel-Ural regional’ ictimaği xäräkäte belän bergälektä Mari respublikasında yäşäwçe millättäşlärebezgä möräcäğät qabul itkännär. Meñyıllıq tarixı bulğan, dönyadağı fin-uğır xalıqları berdämlegeneñ ber asıl öleşen täşkil itkän millätneñ tele qıyırsıtıla, respublikada milli mäğrifät, sänğät, mädäniät oyışmaları yabıla. Respublika xalqınıñ citeşle häm matur tormışqa xaqı bar. Yazmışığıznı xäl itü üzegezneñ qulda, dip yazıla älege möräcäğättä.
Şul uq 19 dekaber könne Perm’ ölkäseneñ Barda rayonında da saylawlar uzaçaq. Anda rayon xalqı xakimiät başlığın saylayaçaq. Perm’ ölkäsendä tuıp üsep, xäzerge waqıtta Tatarstanda yäşäwçe Perm’ tatarları cämğiäte wäkilläre häm Tatar ictimaği üzäge andağı millättäşlärgä dä möräcäğät itkännär. Möräcäğättä tatarstanlılar kiläse saylawlarda millättäşebez Xälil Äbubäkirovnı yaqlap çığarğa täqdim itälär. Şulay itep, Tatar ictimaği üzäge Barda rayonı millättäşlärebezne tuğan yaqnıñ kiläçägen bilgeläwçe waqiğadan çittä qalmasqa çaqıra. Häm saylanaçaq xakimiät başlığına Bardada yäşäwçe tatarlarnıñ ruxi üseşenä, alarnıñ mädäni qıyblası – Tatarstan belän traditsion bäyläneşlären nığıtuğa iğtibarın arttırırğa täqdim itä.
Şulay uq Räşit Yağfarov dekaber başında uzğan Tatar ictimaği üzäge prezidiumı utırışınıñ näticäläre belän dä tanıştırdı. İctimaği üzäk üzeneñ çirattağı qorıltayın 2005 yılnıñ 2 aprelendä ütkärergä qarar qılğan. Qorıltaynı uzdıru komissiäseneñ räise itep Räis Ğabdullin saylanğan. Ul 2 aprel’dä uzaçaq yaña saylawlarğa qädär İctimaği üzäk räise wazifaların da başqaraçaq.
Gölnaz İlgizär


text:
III Tatar Kongressınıñ iñ ölkän delegatına 85 yäş
Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetınıñ mäğlümat üzäge III Kongresska saylanğan delegatlarga çaqırular tapşıra başlawı turında iğlan itä. Yıraq çit illärdä yäşäwçe millättäşlärebez wäkillären saylağannar inde. İñ zur wäkilçelek — Amerika häm Törkiä tatarlarınnan. Fin tatarları iñ oyışqan, berdäm delegatsiä bulıp kilä. III Kongresska iñ yıraqtan kilüçe millättäşebez, iñ olı, iñ hörmätle qunaq - Avstraliädä yäşäwçe 85 yäşlek Säğıt Sadri. Könyaq Avstraliä Ştatınnan Kongresska öç nämzät kiläçäk.
Azatlıq radiosı öçen Qazannan Yunıs Ätnäle


text:
30 üktäber köne Rusiädä Säyäsi zolım qorbannarın iskä alu köne bularaq bilgelänä. Şuşı uñaydan Başqortstanda da qayber çaralar uzdırıla. 29 üktäber könne Ufada şuşı xäter könenä bağışlap, «tügäräk östäl» söyläşüye oyıştırıldı. Başqortstan Ministrlar qäbinetı qarşındağı arxiv eşläre idaräse, şulay uq Rusiä Fännär aqädemiäseneñ Ufa ğilmi üzägeneñ Etnoloğıyk tikşerenülär üzäge häm Rusiä Tarixçı – arxivçıları cämğıyateneñ Başqortstan bülekçäse äzerlägän älege söyläşügä küp kenä ğälimnär, deputatlar, ictimağıy oyışmalar wäkilläre häm üzläre säyäsi zolım qorbannarı bulğan keşelär kilgän ide.
Çığış yasawçılar ilne Stalin citäklägän yıllarda, atap äytkändä 1930 yıldan 1953 yılğa qädär, Sowetlar berlegendä häm şul isäptän Başqortstanda şäxes şöhräteneñ yawızlıqlarına ällä küpme misallar kiterde. Äle räsmi sannardan ğına kürenüençä dä, şul yıllar eçendä Rusiädä cämğıse 4 millionnan artıq keşe säyäsi zolım qorbanı bulğan. Ä Başqortstanda şäxes şöhräte tegermäne taşlarına 50 meñnän artıq ber ğäipsez keşe eläkkän. «Xalıq doşmanı» digän naxaq ğäip tağılğan ul keşelärneñ balalarınıñ, yaqın tuğannarınıñ nindi ğazap häm ezärlekläwlärgä duçar buluların da uylasañ, Başqortstandağı säyäsi zolım qorbannarı sanı tağın da arta. Älbättä, soñğı yıllarda naxaqqa ğäiplängän häm distälärçä yıl sörgennärdä iza çikän keşelärneñ zur küpçelege aqlandı. Ämma alarnıñ kübese üzläreneñ aqlanğan buluların belmiçä dä bu dönyadan waqıtsız kitep bardı.
«Tügäräk östäl» söyläşüendä qatnaşqan arxivçılar Başqortstanda soñğı yıllarda repressiägä eläkkän küpme keşelärneñ eşläre tikşerelüye, alarnıñ tuğannarına küpme doqumentlar tapşırıluı xaqında baytaq mäğlümatlar birde. Soñğı sigez yılda alar proquratura, militsiä häm iminlek orğannarınnan kilgän tuğız meñgä yaqın möräcägät buyınça tikşerülär alıp barğan. Şunıñ belän berrättän «qulaq» dip ğäiplänep sörgennärgä ozatılğan keşelär eşlären tikşerü buyınça da 12 meñ möräcägät tikşerelgän häm qorbannarnıñ tuğannarına cawap birelgän. Ğälimnär Aysılu Yunısowa, Rafael Däwlätşin, Ğizetdin İrğälin, tanılğan şağir Ğäzim Şafiqov, şulay uq säyäsi zolım qorbannarınıñ Başqortstan respublikı Assotsiatsiäse räise Mahinur Ütäbäyıwa, assotsiatsiä idaräse äğzası Salawat Tupeyev häm başqalar Stalin repressiäläreneñ küpme keşelärneñ ğömerlären özüye häm yazmışların cimerüye xaqında xisle häm dälille çığış yasadı. Mahinur Ütäbayıwa «Azatlıq» radiosı xäbärçese belän äñgämäsendä säyäsi zolım qorbannarına häm alarnıñ tuğannarına kürsätelüçe matdi häm sotsiäl yärdämneñ citärlek bulmawı xaqında söyläde. (audio)
Säyäsi zolım qorbannarınıñ Başqortstan respublikası assotsiatsiäse räise Mahinur Ütäbayıwa respublikta aldağı könnärdä dä zolım qorbannarın iskä alu buyınça qayber çaralar uzaçağın äytte. 30 üktäber könne Ufada şäxes şöhräte qorbannarın iskä alu yözennän, başqala üzägendäge häykälgä çäçkälär salu häm şunda uq miting oyıştıru qaralğan. Ä töştän soñ Neftçelär mädäniät sarayında säyäsi zolım qorbannarı öçen tantanalı kiçä bula. Anda, här yıldağıça, küçtänäçlär dä taratılaçaq.


text:
Bügin QR Ulttıq ékonomïka mïnïstri Qwandıq Bïşimbaev Parlament Mäjilisinde «Salıq salw jäne kedendik äkimşilendirw mäseleleri boy`ınşa QR key`bir zañnamalıq aktilerine özgerister men tolıqtırwlar engizw twralı» zañ jobasın tanıstırğan bolatın. Osı zañ jobasına säy`kes, mïnïstr alʹkogolʹ men temeki akcïzderiniñ qunı belgilenetinin ay`ttı, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
«Alʹkogolʹ önimderin éksporttaw kezinde otandıq öndirwşilerdiñ bäsekege qabilettiligin küşey`tw üşin denatwrattalmağan étïl spïrti akcïziniñ nöldik mölşerlemesin belgilew usınılıp otır. Munday` täjirïbe Resey` men Belarwsʹ elderinde bar», - dey`di Q.Bïşimbaev.
Qazirgi kezde 1 lïtr alʹkogolʹ öniminiñ qoldanıstağı akcïz qunı 1380 teñge bolsa, 2017 jılı bul körsetkiş 2000 teñgege ösedi. Al 2018 jılı 2275 teñgege, 2019 jılı 2550 teñgege dey`in jetedi. Temekiniñ 1000 danasına salınatın akcïz salığı 2017 jılı 5000-nan 6200 teñgege dey`in artadı. Al 2017 jılı 7500 teñgege, 2018 jılı 8700 teñgege dey`in jetpek.


text:
"Bälki Yewropa Berlegeneñ kiräge dä qalmas"
Törkiä prezidentı Törkiäneñ Yewropa Berlegenä äğza buluına qarşı kilgän Fransiadä Törkiäneñ asıl maqsatın äytep birde.
Monda ildäge köçle ärmän diasporasınıñ da zur täsire bar. Fransia prezidentı Nikolas Sarkozyneñ zamanında Törkiägä, Yewropa äğzalığına almaş "Urta Diñgez berlegenä" quşılu täqdime Törkiädä açu uyatqan ide.
Gül ike il arasındağı tarixi bäyläneşenä basım yasap säwdä äyläneşen arttırırğa çaqırdı. Törkiäneñ Berlekkä äğzalığı mäsäläsenä qarata isä ul, "barlıq şartlarnı tögäl tämamlağan, äğzalıqqa äzer Törkiäneñ soñınnan Norvegia kebek, min üz yulımda däwam itärgä telim, Berlekneñ kiräge yuq dip äytüe ixtimal" dip östäde.
Maç säyäsätenä däwam
Ärmänstan prezidentı Serj Sarkisiannıñ 14 üktäberda Törkiäneñ Bursa şähärenä bulaçaq säfäre aldınnan, şähärdä zur iminlek çaraları kürelä başladı.
Ärmän prezidentı Bursa şähärendä Törkiä belän Ärmänstan arasında bulaçaq maçnı qarıyaçaq. Prezident Abdulla Gül Bursa şähäre başlığına, Sarkisiannı qunaqçıl itep qarşılaw öçen barlıq çaralarnı kürergä quştı.
İminlek çaraları qısalarında provokator fanatlarnıñ stadionğa kereüenä yul quyılmayaçaq, azärbaycan bayraqları kertelmäyäçäk, säyäsi eçtälekle şiğärlärgä röxsät itelmiaçäk.
"Yähüdlär döres eşli"
Törkiäneñ tanılğan Yoldız texnik universitetında yaña uqu yılı başlaw uñayınnan çığış yasağan Törkiä premyerı Recep Tayip Erdoğan, yähüd eşquarlarınıñ aktivlığın maqtadı.
Yähüdlärneñ säwdä itüen ürnäk bularaq kitergän premyer, yähüd xalqınıñ "aqçanı teläsä närsä uylap qazanuına" basım yasadı.
"Alar başqalar kebek cıyılğan aqçağa öy alıp quyam äle dip uylamıy, alar aqçanı säwdägä qullana. Şulay da alarnın qaysısına ğına qarama iñ yaxşı cirlärdä yäşi. Nik? Çönki aqçanı öy alırğa qullanu alar fikerençä aqçanı israf itü", dip äytte.
Xalıq global iqtisadtan qanäğät tügel
Cıyınnıñ açılışında çığış yasağan premyer Erdoğan, bu oyışmağa uramdağı protestlarğa qolaq salırğa kiñäş itte. "Ägär uramda keşelär global iqtisadqa qarşı çaralar kürä ikän, dimäk beraz uylanırğa kiräk - bez qayda xata qılabız", dip äytte.
Germania häm Gresiadäge saylawğa qaytawaz
Germaniadä Angela Merkelneñ Sosial-demokrat partiası belän tügel, ä uñçı irekle demokratlar partiase belän koalisia tözüe töreklärdä rizasızlıq tudırğan ide.
"Parlamentta raslanmasa, referendum bulır"
Premyer ministr süzçese Bülänt Arınç, AK partia xökümäte Törkiäne küptännän birle borçığan körd problemın çişü fikerendä nıq qararlı, ägär ul parlametta raslanmıy ikän, xalıq qararına yäğni refendumğa täqdim iteler, dide.
Törkiädä oppozisia partiaları xökümät planına qarşı kilä, alar monı Törkiä däwlätçelegenen nigeze dip sanlağan Atatürk qağidälären bozuın alğa sörä.


text:
tatlı küçük yalancılar izle
Tatlı Küçük Yalancılar 13.bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar- 13.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-13. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-13. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-13. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-13. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 12.bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar- 12.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-12. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-12. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-12. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-12. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 12.bölüm Tek Parça Full izleTatlı Küçük Yalancılar- 12.Bölüm Tek Parça Full
Tatlı Küçük Yalancılar- 12.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-12. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-12. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-12. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-12. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 11.bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar- 11.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-11. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-11. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-11. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-11. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 11.bölüm Tek Parça Full izleTatlı Küçük Yalancılar- 11.Bölüm Tek Parça Full
Tatlı Küçük Yalancılar- 11.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-11. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-11. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-11. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-11. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 10.bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar- 10.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-10. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-10. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-10. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-10. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 10.bölüm Tek Parça Full izleTatlı Küçük Yalancılar- 10.Bölüm Tek Parça Full
Tatlı Küçük Yalancılar- 10.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-10. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-10. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-10. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-10. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 9.bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar- 9.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-9. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-9. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-9. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-9. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 9.bölüm Tek Parça Full izleTatlı Küçük Yalancılar- 9.Bölüm Tek Parça Full
Tatlı Küçük Yalancılar- 9.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-9. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-9. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-9. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-9. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 8.bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar- 8.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-8. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-8. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-8. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-8. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 8.bölüm Tek Parça Full izleTatlı Küçük Yalancılar- 8.Bölüm Tek Parça Full
Tatlı Küçük Yalancılar- 8.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-8. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-8. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-8. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-8. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 7.bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar- 7.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-7. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-7. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-7. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-7. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 7.bölüm Tek Parça Full izleTatlı Küçük Yalancılar- 7.Bölüm Tek Parça Full
Tatlı Küçük Yalancılar- 7.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-7. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-7. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-7. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-7. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 6.bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar- 6.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-6. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-6. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-6. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-6. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 6.bölüm Tek Parça Full izleTatlı Küçük Yalancılar- 6.Bölüm Tek Parça Full
Tatlı Küçük Yalancılar- 6.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-6. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-6. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-6. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-6. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 5.bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar- 5.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-5. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-5. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-5. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-5. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 5.bölüm Tek Parça Full izleTatlı Küçük Yalancılar- 5.Bölüm Tek Parça Full
Tatlı Küçük Yalancılar- 5.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-5. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-5. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-5. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-5. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 4.bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar- 4.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-4. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-4. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-4. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-4. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 4.bölüm Tek Parça Full izleTatlı Küçük Yalancılar- 4.Bölüm Tek Parça Full
Tatlı Küçük Yalancılar- 4.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-4. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-4. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-4. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-4. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 3.bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar- 3.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-3. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-3. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-3. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-3. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 3.bölüm Tek Parça Full izleTatlı Küçük Yalancılar- 3.Bölüm Tek Parça Full
Tatlı Küçük Yalancılar- 3.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-3. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-3. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-3. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-3. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 2.bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar- 2.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-2. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-2. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-2. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-2. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 2.bölüm Tek Parça Full izleTatlı Küçük Yalancılar- 2.Bölüm Tek Parça Full
Tatlı Küçük Yalancılar- 2.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-2. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-2. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-2. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-2. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 1.bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar- 1.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-1.bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-1. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-1. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-1. bölüm tek parça izle
....
Tatlı Küçük Yalancılar- 1.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-1.bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-1. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-1. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-1. bölüm tek parça izle
Tatlı Küçük Yalancılar 1.bölüm Tek Parça Full izleTatlı Küçük Yalancılar- 1.Bölüm Tek Parça Full
Tatlı Küçük Yalancılar- 1.Bölüm
Tatlı Küçük Yalancılar-1.bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-1. bölüm tek parça izleTatlı Küçük Yalancılar-1. bölüm izleTatlı Küçük Yalancılar-1. bölüm tek parça izle


text:
Çiklärne Tanımawçı Xäbärçelär İran jurnalistı yazmışı öçen borçıla
"Bez çınnan da borçılabız. Çönki 23-nçı ğinwarda Afrutan qulğa alınğannan birle bügenge köngäçä anıñ turında mäğlümät bulmadı. Bezdä barı tik anıñ üz-üzen üterergä mataşuı turında xäbär genä bar. Şuña kürä bez belderü belän çıqtıq häm İslam respublikası räsmilärenä anıñ xäle turında añlatma birüne sorap şaltırattıq" dide Moini. Afrutan häm anıñ belän ber ük gazetta eşlägän 6 jurnalist İslam Respublikasına nigez salğan Ayatulla Xömäynine mısqıllawda ğäyeplänep qulğa alındı.


text:
Soñğı könnärdä bu iñ eş birelgän sorawğa äylände. Xäbär itüebezçä, 13 yün ufalılar belän militsiä arasında qarşılıq bulğan ide. Ul militsiä xezmätkärläreneñ dürt iserek irne totqarlawı säbäple başlanğan. İsereklärneñ berse aynıtqıçqa, balasın iärtkäne - öyenä qaytarıp cibärelgän bulğan. Qalğan ike iserekne totqarlaw waqıtında ufalılar alarnı militsiädän aralıy başlıy. Militsiäneñ saq urınına yaqınça 70kä yaqın keşe cıyıla. Aradan berse taş atıp täräzäne wata. Totqarlanuçılar yaralana. Bu turıda Eçke eşlär ministrlığınıñ matbuğat üzäge başı Ruslan Şäräfetdinov belderde. Ul xalıqnı militsiä öyenä qaytarıp cibärgän bala iärtkän ir cıyğan dip isäpli. Militsiä xezmätkärlären tikşerü alarnıñ aynıq buluın kürsätkän.
Totqarlanuçı ike ir üzläreneñ yaralanuların pıyala watığınnan tügel, ä militsiä qulınnan dip añlatqan. “Rusiäneñ keşe xoquqları öçen xäräkäte” başı Lev Ponomarev bu waqıyğa turında xäbärdar buluı, läkin tögäl belmäwen ireşterde. “Cirle üzidärälärne üsterü fondı” başı Rämil Bignov alarnıñ militsiä qulınnan zıyan kürü ixtimallı barlığın äytte. Ul bu mäsälägä açıqlıq totqarlanuçılar belän söyläşüdän soñ kerer dip uylıy.


text:
BMO belgeçläre fikrençä, qayber çaralar kürelsä Ğıraqta yıl azağında ğomumi saylawlar ütkärü mömkin.Ämma bu waqıt qısaların ğämälgä quyu öçen Ğıraq citäkçeläre üz aralarında saylaw äzerlekläre mäsäläsendä bik tizlektä konsensusqa ireşergä tieş. BMO belgeçläre waqıtlı xökümät turında ber nindi fiker beyan itmi üz xisaplarında, alar plannı ğıraqlılar üzläre täqdim itergä tieş dip äytä. Ğıraqlılar bu mäsälädä nıq qotıplaşqan .
BMOnıñ kötelgän xisabı nixayät düşämbedä iğlan itelde. Anda Ğıraqta yıl azağında saylawlar ütkärü öçen şartları bilgelänsä dä, politik xakimiätne tapşıru mäsäläsendä kiñäşlär yuq.Kofi Annannıñ kiçä iğlan itkän xisabı Fevral başlarında Bagdadta bulıp qaytqan törkem tarafınnan äzerlände.Törkem Ğıraqta saylawlar ütkärü turında här kem kileşä ämma ğädel saylawlar 30nçe iyünnän elek ütkärelä almıy dip belderä.30nçe iyündä AQŞ citäklägän koalitsion köçlär xakimiätne ğıraqlılarğa tapşıra. K.Annan Tokyoda bu turıda söyläşülär alıp barğannan soñ parlamentta yasağan çığışında (audio):
BMOnıñ saylaw törkeme demokratik idarä oyıştıru häm rekonstruksiä öçen saylawlarnıñ zarur adım buluı häm suverenlekneñ 30nçe iyündä waqıtlı xökümätkä qaytarılırğa tieşlege turında ğıraqlılar arasında konsensus buluın kürde. Ni qızğanıç ki ışanıçlı saylawlarnı 2004nçe ylınıñ 30nçe iyünnän elek ütkärep bulmıy.
BMO törkeme waqıtlı xökümät turında ğıraqlılarnıñ bik törle fikerlären işetkäç , ul üz kiñäşlären saylaw äzerlekläre belän genä çikläde .Xisapta saylawlarnıñ ısul tärtip qısaları turında konsensusqa ireşkäç , ğädel saylawlar ütkärü öçen 8 ay waqıt kiräk dielgän.BMOnıñ Bagdadta bulıp qaytqan saylaw belgeçe Carina Perelli saylawlarnı planlaştırğanda küz aldında totılırğa tieşle töp mäsälälär turında bolay di:(audio)
Kem tawış birergä xoquqlı, nindi nigezdä tawış birelä,tawış birü okrugları , saylaw sisteması. saylawçılar niçek terkäläçäk, birelgän tawışlar niçek sanalaçaq kebek mäsälälärdä kileşü kiräk
Perelli faraz itelgän 30meñ tawış birü urını öçen ğıraqlılarnı künegüdän ütkärü kiräk dip äytte. BMO xisabında ğıraqlı citäkçelär may ayına qädär legal qısalar turında kileşä alaçaqların belderde dip yazılğan.BMO belgeçläre saylawlarğa äzerlektä berençe adım itep Ğıraqnıñ bäysez saylaw komissiäsen buldırunı kiñäş itä.häm komisiä oyıştıru öçen resurlar tämin itelergä tieş di.Perelli jurnalistlarğa saylawlarnıñ ütä kürenmäle ışanıçlı buluı ğıraqlılar öçen bik möhim dip äytep (audio) , bu waqıtlı saylawlar öçen tämam yaña bäysez saylaw komissiäse oyıştırılırğa tieş, ğıraqlılar öçen eçke eşlär ministırlığı bülege yäki departamentına qarağanda yaña komisiä ışanıçlıraq bulaçaq .
Perelli komisiädä kemlär utıraçaq qararnı ğıraqlılar biräçäk ämma BMO yardäm kürsätergä äzer di.Şul arada Waşington BMOnıñ politik rolen yaqlawın kürsätkän işarälär cibärä.Politik küçeş çorında iminlek bik möhim mäsälä .BMOxisabında da bu telgä alına häm 30yıllıq diktaturadan soñ Ğıraqtağı xällär taswirlana.Ğıraqlılar BMO törkeme belän oçraşularda xezmättäşlek itü fikeren yaqlağan.Perelli BMO räsmiläreneñ Könçığış Timor kebek köç qullanılğan urınnarda da saylawlar ütkärü täcribäse buluın xäterlätä.Annannıñ baş wökile Lahdar Braximi ğıraqlılarnıñ waqıtlı xökümät turında konsensusqa ireşüläre öçen töp rolne uynayaçaq dip kötelä.Aljirnıñ eleke tışqı eşlär ministırı Braximi BMOnıñ in sälätle diplomatlarınnan berse dip sanala
färidä xämid, praga


text: İndoneziä politsiäse, islam din ähele Abu Baqar Bäşir yañadan saq astına alınaçaq, dip xäbär itä. İrtägä, möhäcirlek qanunnarın bozuda gäyeplänep 18 ayğa iregennän mäxrüm itelgän Bäşirneñ törmädä utıru möddäte tämamlanırğa tieş. Quşma Ştatlar häm Avstriä, Abu Baqar Bäşir terrorçı, Bali utrawında terror ğämäle oyıştıruçı citäkçelärneñ berse, dip raslıy. Ul waqıtta Bali utrawında ike yözdän artıq keşe hälaq bulğan ide. Politsiä wäkile, Başir yañadan da saq astına alınaçaq, çönki anıñ 2000 yılda Fillipinda terrorçılarnıñ künegülär lağerında bulğanlığı raslandı, dip xäbär itä.


text:
Respublikağa Polşadan qunaqlar kilde
Tatarstanğa qunaqlar yış kilep tora. Alar arasında eşlekle vizit belän kilüçelär dä baytaq. Şundıy ber qunaq sişämbe könne Qazanğa Polşadan kilde. Säwdä häm tışqı iqtisadi xezmättäşlek ministrı Xäfiz Sälixov çaqıruı belän kilgän Polşanıñ Lodzya töbäge voevodası Krzysztof Makowski respublikada 26 aprilgä qädär bulaçaq. Monda ul Tatarstan belän tanışıp, respublikanıñ Ministrlar Kabinetında, törle ministrlıqlarında kiläçäk xezmättäşlekneñ yaña yünäleşläre xaqında söyläşülär alıp barırğa niätli. Şulay uq Lodzya voevodası Alabuğa irekle iqtisadi zonasına barıp, anıñ citäkçelege belän oçraşular da ütkäräçäk.


text:
«Qazan» milli mädäni üzägendä yanğın buldı
«Qazan» milli mädäni üzägendä yanğın çıqqan. Zıyan kürüçelär yuq. Kiemnär saqlanğan bülmä yanıp kitkän mizgeldä, üzäktä 150-läp keşe bulğan. Bu xaqta Ğädättän tış xällär Ministrlığı matbuğat üzäge xäbär itte. Kiemnär bülmäse plastik belän eşlängän bulğan, şuşı material yanu arqasında Milli mädäni üzäk töten belän tulğan. Yanğın sünderüçelär bar xezmätkärlärne dä uramğa çığarğan, ber kem dä zıyan kürmägän. Yanğın sünderelgän , xäzer, belgeçlär anıñ säbäplären tikşerä. «Qazan» milli mädäni üzägendä barı 8 kvadrat metrlıq cir genä yanğan.Şul arada Xisap palatası da eşçänlege belän tanıştırdı. Älege oyışma byudjet aqçaların qullanu tärtiben tikşerä. Mäsälän, Xisap palatası NİOKR, Meditsina iminiät fondı häm ekologiä fondlarınıñ eşçänlegen tikşergän. Fänni eşlärne finanslawçı NİOKR fondında 100meñ sum tiräse näticäsez qullanılğan, ä 300meñ simnı tikşerüçelär tieşsez maqsatqa sarıf itelgän dip sanağan. Şuşı aqçalar fänni kitaplar çığaruğa totılğan ikän. Meditsina iminiät fondı 20 million sumnı tieşle maqsatta totmağan. Ekologiä fondı bu yaqtan barısın da uzdırğan, mäsälän, biredä 54 million sum çitkä kitkän, dip isäplänä. Fond citäkçelege Älmättä ike fatir satıp alıp, alarnı eşmäkärlärgä kibet urınına qullanırğa birgän. Aldan bäyge ütkärmiçä genä, Mäskäw şirkätennän «KamAZ» maşinaların satıp alğan. Xisap palatası belgeçleläre tarafınnan tikşerelgän fond citäkçeläre, kollegiä utırışında citeşsezleklärne tözätergä wäğdä itkän. Aqçanı sarıf itkän keşelärgä aqçanı qaytaru häm başqa alay eşlämäskä digän kürsätmälärdän tış, ber nindi caza birelmägän.
Bikä Timerova.


text:
Saddamnıŋ yazmışı turında spekulatsiә küp, mәğlümәt az.
Ğıraqta suğışnıŋ 21-nçe kөnendә başqala Bağdat berektәşlәrneŋ qulına küçte diәrlek. Bөten dөnya diәrlek şәhәr üzәgendә Saddam hәykәleneŋ cimerelüen küzәtep bardı. Lәkin, Saddamnıŋ isәnme, isәn bulsa qayda digәn sorauğa cavap әlegә yuq. Radiobıznıŋ Washongtondağı xәbәrçese anı ezlәv dәvam itә dip belderә.
Audio
"Saddam Xөsәin, uŋışsızlıqqa duçar bulğan rәximsez diktatorlar Adolf Hitler, Jozef Stalin. Vladimer Lenin. Nikolay Çauşesku belәn yәnәşә layıq bulğan urnın ala hәm Ğıraq xalqı ireklekkә taba bara."
Әytkәnemçә, Saddamnıŋ qayda ikkәnege turında spekulativ xәbәrlәr bik küp hәm tөrle. Aq Yort ul Siriәgә qaçqan digәn xәbәrlәrne kire qağtı. Rumsfeld Ğıraqnıŋ qayber өlkәn rәsmilәreneŋ Siriәgә qaçqan buluları ixtimal dip әytsә dә, Saddamnıŋ isemen telgә almadı. Liviәdә parlament süzçese Mәskәv belәn ireşelgәn kileşügә esasәn Saddamnıŋ Russiә ilçelegendә sıyınğan buluı mөmkin dip belderde. Tөrkiәdәge SESAR oyışması da şundıy uq fiker belderde. Al Cazireneŋ Mәskәv korrespondentı da Russiә küzlәv oyışması xezmәtkәrenә tayanıp, Saddamnıŋ qarşılıq kürsәtüne tuqtatuı şartı belәn Bagdattan çığıp kitüe garantiәlәngәn dip belderde . AQŞ Dәvlәt Departamentı süzçese Boucher Saddam-Rusisә elemtәlәre turındağı sorauğa bu mәtbuğatnıŋ imeş-mimeşe dip cavap birde. Washingtondağı Strategik hәm Xalıqata Tikşerülәr Üzәg belgeçe Judith Kipper xәbәrçebezgә bolay dide.
Audio
"Bezneŋ Russiә belәn mөnәsәbәtlәrebez bik mөhim. Saddam Russiә ilçelegendә sıyınğan xәldә , ul Rusisәneŋ suverenn territoriәse , bez anıŋ өçen Rusisә belәn suğışqa kermәbez."
Inde Saddam hәm ulları isәn bulıp ta , Tikritqa barıp anda yәşerengәn xәldә, alarnı saray astındağı tunnellerde tabu ciŋel bulmas. Saddamnı Osama bin Laden kebek tabıp bulmağan xәldә, AQŞ Ğıraqta ciŋgәnen iğlan itә alacaqmı? Kipperneŋ fikerençә,
Audio
"Saddam Osama bin Laden kebek terrorçı tügel. Ul ilneŋ prezidentı ide. Xalıq xәzer bәyrәm itә, lәkin, vaqıt ütü belәn ul, ulları hәm başqa qayberәvlәr tabılmağan xәldә, xalıq tınıçsızlanır."
Aq Yortnıŋ süzçese Ari Flayşer dә Saddamnıŋ yazmığınıŋ bilgele buluı hәr kem өçen xәyerlerәk digәn fiker belderde.
Audio
"Әgәr dә üzeŋne Ğıraq vatandaşınıŋ urnına quysaŋ , sin bu sөxifәneŋ yabıluın telәr ideŋ. Bu Ğıraq xalqına faydalı bulır ide. Bez Saddamnıŋ yazmışı xaqında mәğlümәtebez bulsın dip telәr idek."
Lәkin, telәk ber nәrsә , çınbarlıq ikençe nәrsә. Tөrle farazlar belderelsә dә, әlegә Saddamnıŋ yazmışı bilgesez. Bu isә tөrle spekulativ xәbәrlәrneŋ taraluına sәbәp bula.
Fәrit Idelle, Praga.


text:
Sember Yaña yılnı ğädättägeçä qarşıladı
Älbättä inde, çırşılar, pirotexnika şartlatular, gülänkelär… häm bäyrämnärneñ cinayätçelek belän tığız elemtäse barlığın tağın ber qat raslaw. Eçke eşlär idäräse wäkile Andrey Yakovleviç belderüençä, bäyräm könnärendä 533 cinayät terkälgän, şularnıñ 237ce açılğan. 132 ciñel tän cäräxäteneñ 10 protsentı – ictimaği çaralar waqıtında bulsa, qalğannarı ğailädä - üzara mönäsäbätlär açıqlaw näticäse. Urlaşular küp bulğan. Läkin alarnıñ küpçelege bergä Yaña yıl qarşılawçılar arasında. Monısın yawız niättän tügel - isereklek arqasında ğına dip añlattılar. Massovıyı draki, yäğni ğämmäwi suğışu oçraqları terkälmägän. Citdiräk cinayätlärdän 7 ütereş, 7 aqırtıp talaw, 7 awır tän cäräxäte terkälgän. Älegä şular. Läkin bäyrämnär däwam itä. Rusiä öçen üzençälekle İske Yaña yılğa qädär. 7-nçe ğinwar çaralarına maxsus plan buyınça ictimaği-ğammäwi yal itü urınnarına östälmä militsiä köçläre äzerlängän.
Bäyräm könnärendä 3 kön rättän ölkä xakimiäte binası qarşındağı Lenin mäydanında “Wityaz”, “Ratobor”, “Kremen'” isemle xärbi-tarixi klublar äğzaları “Borınğı Rus'” ratoborlarınıñ niçek üz illären saqlağannarın kürsättelär. 2 – 3 meñ çaması tamaşaçı bolğar kiemendäge ratoborlarnıñ bolğar qoralları belän niçek “İzge Rus'”nıñ doşmannarın qarşılağannarın qaradılar.
Ä şul arada bulaçaq ratoborlar tua tora. Yaña yılnıñ berençe könendä ölkä buyınça 7 bala awaz salğan. Berençese – çegän uğlı Pançenko. İseme dä, bu çegän ulınıñ nindi ratobor bulaçağı da älegä bilgesez.
Ayrat İbrahim, Sember


text:
BTİÜdä Başqortostan tatarları cıyılışında xalıq sanın aluda başqortlaştıru problemasına mönäsäbät belderelde
25 sentäber könne BTİÜdä ütkän Başqortostan tatarları cıyılışı turında da Tatar-inform agentlığı bik saran ğına mäğlümat birde. Anda bolay dielä. “Cıyılışta Başqortostanda tatarlarnı «başqortlaştıru» säyäsäte turında fiker alışındı. Qatnaşuçılar fikerençä, Bötenrusiä xalıq sanın alu aldınnan basım köçäyde, bu tatarlarnı üzlären başqort itep kürsätergä öndäwdä çağıla. Moña qarşı kilüçelärgä eştän çığaru belän yanıylar. Tatar zıyalıları öçen Başqorotstan ğämmäwi mäğlümat çaralarına yul yabıq. BTİÜneñ ideologiä bülege citäkçese, «İdel–Ural» xäräkäte räise Ğayal Mortazin xäbär itüençä, Başqortostanda tatar telendä belem alırğa häm tatar sänğat törkemnäre eşçänlegenä çikläwlär oçrıy” dielä räsmi xäbärdä. 2,5 säğät barğan bu cıyılışta törle fikerlär, törle qaraşlar belderelde. Şularnıñ östen çıqqannarı şundıy. Başqortostandağı älege başqortlaştıru säyäsäte sovetlar çorınnan uq kilä. Häm ul şul qädär tiränläşkän ki, xäzer inde närsä dä eşlärgä, nindider çaralar kürergä soñ.
Başqortostan tatarları cıyılışında yañğırağan tağın ber fiker. Aldağı xalıq sanın isäpkä aluda tatarlar da, başqortlar da ottıraçaq. Kem otaçağı, kem östen çığaçağı – barıbızğa da mäğlüm. Monıñ xaqında 1.5 ay şuşı xalıq sanın alu kampaniäsenä äzerlek çaralarında qatnaşqan Yaña-Savin rayonında wäkälätle wäkil bulıp eşlägän Zarema Xuciäxmätova söyläde. Eş şunda ki, xalıq sanın aludağı anketalar şul qädär butalçıq häm xäyläle ki, sorawlarğa niçek kenä cawap birsäñ dä, tegeläygä dä bolayğa da borıp bula. Zarema xanım şunı añlap, östäge çinovniklarğa şundıy kiräkmägän sorawlar quya başlağaç, anı bu wazifadan azat itkännär. Anıñ şuşı qatlawlı, xäyläle sorawlarnı analizlap yazğan mäqäläse “Watanım Tatarstan” gazetasınıñ 14 sentäbr sanında “Tuğan telebez - inoy yazıq” digän baş astında çıqqan bulğan.
Xäyer, älege cıyılışta qatnaşuçılar aldağı xalıq sanın alu kampaniäseneñ säyäsäten, närsä kiterep çığarğanın yaxşı añlıylar. Şuña kürä cıyılışta baykot iğlan itü täqdime dä yañğıradı. Läkin mondıy çaranıñ da waqıtı uzğanı tanıldı. Şuña kürä cıyılışta qatnaşuçılar älegä quldan kilgänne barısın da eşlärgä, Başqortostan xalqına tağın ber qabat möräcäğät belän çığarğa, ä Qazanda qarşılıq aksiäläre, piketlar uzdırırğa täqdim ittelär.
Cıyılışta Aydar Xälimneñ äle genä näşriättän çıqqan “Yaña sağış kitabı, yäki Minzälä Gaagadan yıraqmı?” digän kitabı da taratıldı. Ul bitkä-bit ike däwlät telendä dä - tatarça da, rusça da ber kitap itep töplängän.


text: Uzğan töndä İsrael xärbiläre Gaza sızığında, Cabalia qaçaqlar lagerında ütkärgän reid näticäsendä 11 Fälestinle xäläk bulğan, 140-tan artığı yaralanğan. Şahitlär äytüenä qarağanda, İsrael tankı, ber törkem keşegä ut açqan, näticädä 8 keşe xäläk bulğan. İsrael xärbiläre ber Fälestinle granatomettan ut açırğa ciena ide, ut şuña açıldı dip añlata. Tağın 3 Fälestinle atışular waqıtında xäläk bulğan. İsrael xärbiläre äytüençä, reid barışında Hamasnıñ ber citäkçese qulğa alınğan, suğışçılar yäşägän 3 yort cimerelgän. Hamas xäräkäte bu reid öçen üç alaçağın belderde. Kiçä Haifa şähärendä Fälestin şähite oyıştırğan şartlaw näticäsendä 15 keşe xäläk bulğan ide.


text: Bügen, ber köngä soñarıp, İran belän Rusiä atom yağulığı turında kileşü imzaladı. İran vitse-prezidentı Ğölämriza Ağazade häm Rusiäneñ Atom energiä idaräse başlığı Aleksandr Rumyansev Büşär stansiäsenä barıp kileşügä qul quydı. Rumyansev süzlärençä, stansiäne 2006nıñ axırında eşkä cigü qaralğan, moña 6 ay qala anda Rusiädän 100 tonna yağulıq kitereläçäk. Kileşüdä äytelgänçä, İran yağulıq qaldıqların tulısınça Rusiägä qaytarırğa tieş bulaçaq. Xalıqara Atom energiä idaräse İrannıñ bu yağulıq belän niçek eş itüen iğtibar belän küzätep baraçağın belderde. Quşma Ştatlar İrannı atom qoralı citeşterü niätendä ğäyepli. Tähran bu programma tınıç maqsatlar öçen dip belderä.


text:
Fakirlikten kurtaran dua
Bismillahirrahmanirrahim.
“Mevlâye entel mevlâ ve enel abdü ve hel yerhamül abde illel mevlâ.Mevlâye mevlâye.Entel aziyzü ve enez zelilü ve hel yerhamüz zelile illel aziyz.Mevlâye mevlâye.Entel hâliku ve enel mahlûku ve hel yerhamül mahlûka illel hâlik.Mevlâye mevlâye.Entel mu’tıy ve enes sâilü ve hel yerhamüs sâile illel mu’tıy.Mevlâye mevlâye.Entel muğıysü ve enel müsteğıysü ve hel yerhamül müsteğıyse illel müğıys.Mevlâye mevlâye.Entel bâkıy ve enel fâni ve hel yerhamül fâni illel bâkıy.Mevlâye mevlâye.Ented dâimü ve enez zâilü ve hel yerhamüz zâile illed dâim.Mevlâye mevlâye.Entel kebiru ve enes sağıyru ve hel yerhamus sağıyra illel kebir.Mevlâye mevlâye. Entel hayyü ve enel meyyitü ve hel yerhamül meyyite illel hayyü.Mevlâye mevlaye.EntelKaviyyü ve ened daıyfü ve hel yerhamüd daıyfe illel kaviyyü .Mevlâye Mevlâye .Entel mâlikü ve enel memlûkü ve hel yerhamül memlûke illel mâlik.Mevlâye mevlâye.Entel ğaniyyü ve enel fakıyru ve hel yerhamül fakıyra illel ğaniyyü.”
Okumak isteyebilirsinizDuanın kabul olacağı saatler
Fakirlik için dua Fakirlikten kurtaran dua Fakirlikten kurtulmak için okunacak dua


text:
Urıslarğa - "urıs tanıqlığı", ä tatarlarğa?
Rusiäneñ "Ğadel Rusiä" partiäse Ukrainadağı Mäskäw yaqlı ber oyışma wäkilläre belän bergä "urıs tanıqlığın" buldıru mäs'äläsen tikşerä. Şuşı täqdimne Mironov partiäse Däwlät Dumasına yasamaqçı.
"Urıs tanıqlığı" nindi östenleklär birä soñ?
Mäskäw belän yaqınayu tarafdarı bulğan Ukraina sulçıları citäkçese Vasili Volga süzlärenä qarağanda, tanıqlıq alğan keşe berniçä östenlekkä iä bulaçaq. Ul:
· Rusiä belän Ukraina arasında viza tärtibe kertelgän oçraqta Rusiägä vizasız ğına kerä alaçaq
· Rusiädä eşläw röxsätenä iä bulaçaq
· Rusiädä belem alu mömkinlegen alaçaq, şul isäptän yuğarı belemne dä
· eşmäkärlek belän şöğellänäçäk
· Rusiä watandaşlığın ciñelräk ala alaçaq
· kiräk çaqta meditsina xezmätenä xoquqlı bulaçaq
Töp maqsat - Ukraina
Prezident itep Viktor Yuçenko saylanıp, Ukraina üz kiläçägen Könbatış belän kürüen belderä başlağaç, räsmi Rusiä könçığış Ukrainağa iğtibarın arttırıp, andağı xalıq belän aktivraq eşli başladı.
"Urıs tanıqlığın" kertü niäte dä berençe çiratta Ukrainanıñ urıstelle xalqın Mäskäw arbasına nığraq bäyläw maqsatın quya, di belgeçlär. Gärçä bu hiç kenä dä tanıqlıq başqa illärdäge urıslarlarğa birelmiäçäk digänne añlatmıy.
Mäskäwneñ "bişençe kolonnası"
Kiresençä, Latviä, Estoniä kebek illärdäge urıstelle xalıqqa Rusiä citäkçeläre mondıy maxsus tanıqlıqnı bik teläp tarata ala - soñğı yıllarda Mäskäw andağı urıslar xoquqın yaqlaw eşen iñ yuğarı däwläti däräcägä kütärde. Şunıñ aşa ul älege illärneñ açıqtan-açıq Könbatışqa qarawı, alarnıñ NATO kebek Könbatış strukturalarına kerüe belän köräşergä tırışa.
Berniçä genä kön elek prezident Medvedev bu yünäleştä şaqtıy zur ber adım inde yasadı da - maxsus färmanı belän ul Latviä häm Estoniädä yäşägän, ämma ul illärneñ watandaşı bulmağan urıslarğa Rusiägä vizasız kerüne röxsät itte.
"Milli tanıqlıq"lar tarixınnan
"Urıs tanıqlığın" kertü kiräklege turında ber yıl elek elekke general Leonid Şerşnev citäklägän "Russkie" fondı söyli başlağan ide. Älege fond ütä millätçe qaraşlarda tora.
Ämma bu ideä asılda Macarstannan kilä, anda äle 90-nçı yıllar azağında uq çittä yäşägän macar xalqı öçen näq menä şundıy "macar tanıqlığı" kertelgän ide.
Mäğlüm ki, ikençe dönya suğışınnan soñ Hitler yağında bulğan Macarstannıñ küp kenä cirläre kürşe däwlätlärgä birelde, näticädä Slovakiä, Romaniä, Serbiä kebek illärdä şaqtıy ğına macar azçılığı barlıqqa kilde.
"Macar tanıqlığı" nigezendä çittäge macarlar xäzerge Macarstanğa kilep, macar watandaşları xoquqlarına iä bula ala, alarğa xätta qartayğaç pensiälär tülänä ala.
Soñraq, 2007nçe yılda näq şundıy uq tanıqlıqnı çittäge poläklär öçen Polşa da buldırdı. Şunıñ nigezendä Polşağa küpkereşle viza alıp bula, yuğarı uqu yortlarına kerü, eşläw häm eşmäkärlek şartları da poläk watandaşlarınıqı kebek.
... ä tatarğa nişlärgä?
Şulay itep, "urıs tanıqlığı" ideyäse Mäskäwneñ üz açışı tügel, ä macar häm poläklärdän küçermä genä. Ämma Rusiäneñ urıslardan qala äle tağın ber sibelgän milläte bar - ul da bulsa tatarlar.
Älegä qädär Tatarstan xökümäte, Tatar kongressı aşa berniçä töbäktän tatar yäşlären Qazandağı uqu yortlarına kiterep, alar öçen kvotalar kertkän ide. Bu eşne üz "tatar tanıqlığın" kertep qanunilaştıru kiräklege turında Qazanda älegä süz işetelmi. Gärçä sibelep yäşägän millätlärneñ problemaları berük, häm alarnıñ milli wä mädäni mänfäğätlären qayğırtu ölkäsendä inde bulğan täcribäne qullanu häm ğämälgä kertü awır eş tügel.
Yaña ideyä Qazanğa ğädättä Mäskäwlärne ütkännän soñ ğına kilä. "Urıs tanıqlığın" kertkännän soñ bälkem tatarlar da üz tanıqlığın buldıru zaruriäte xaqında söyli başlar. Añançı inde bolay da nigezdä urısça ğına söyläşkän çittäge tatarlar "urıs tanıqlığın" alıp ölgermägän bulsa, älbättä.


text:
Başqortstannı Irınbur ölkäse belän quşu kiräkme?
Rusiä matbuğatı, şul çirattan “Komsomol''skaya pravda” gäzite dä bu temağa äledän-äle äylänep qaytıp yazmalar birep tora. Bu eş Rusiäneñ iñ yuğarı citäkçelege fatıyxası belän eşlänmime ikän, dip faraz itüçelär dä bar. İmeş, bu üzençä kiñ cämäğätçelek fikeren äzerli toru sıyfatında eşlänergä mömkin.
Älege mäs’älägä fikerlären belü öçen, bez Başqortstandağı kiñ bilgele berniçä keşegä möräcäğät ittek. Kürenekle tatar ädibe, Başqortstannıñ xalıq şağire Marat Kärimov Başqortstan belän Tatarstan üzläre ayırım respublikalar bulıp yäşärgä tieş, digän fikerne yaqlıy.
Marat ağa: – Bu berläşterergä tırışuı ul haman da Tatarstan belän Başqortstannı yırağaytu öçen eşlänäder dip uylıym. Döres tügel bu. İñ şäbe, älbättä, elek uylanğança İdel-Ural respublikası tözep quyu bulır ide. Ämma lay bula almas inde xäzer.
İcadi zıyalılarnıñ küpçelege Marat ağanıñ fikerlären urtaqlaşa. Başqortstan belän Tatarstan – milli respublikalar, şuña kürä dä alarnı nindider ölkälär belän quşıp quyu hiç döres ğämäl tügel, dip belderä alar.
Başqortstandağı räsmi şäxeslärneñ fikerläre bu täñgäldä ber törle genä tügel. Başqort millätennän bulğan yuğarı citäkçelär häm deputatlar, nigezdä, Başqortstannıñ üzallı yäşäwen yaqlıy. Kürşedäge qaysı da bulsa ölkägä, şul uq Irınbur ölkäsenä Başqortstan kebek köçle respublikanı quşıp quyu zur xata bulaçaq, dilär alar. Başqortstan Däwlät Cıyılışı- Qorıltay deputatı Zöfär Yenikeev ta şulay uylawçılarnıñ berse.
“Min keçkenäräk ölkälärne quşuğa, erelätügä qarşı tügel, - di Zöfär äfände. – Läkin bit Başqortstan da, Tatarstan da 4әp million xalqı bulğan zur häm köçle respublikalar. Başqalarğa donor bularaq xezmät itälär xätta. Östäwenä, Başqortstan da, Tatarstan da – milli respublikalar. Şuña, ägär bu mäs''älä çınlap ta tormışqa aşırıla başlasa, moña iñ täwdä respublikalarnıñ töp millätläre – başqortlar häm tatarlar qarşı çığarğa mömkin. Xätta nindider millätara ızğışqa kiterergä mömkin bu xäl”.
Anısı da xaq. Başqortstanda berläşü ideyäse ğämälgä aşırıla başlasa, iñ berençe çiratta başqort milli oyışmaları wäkilläre citäkçelegendä başqortlarnıñ baş kütärüe ixtimal.
Ä respublikadağı tatar oyışmaları wäkilläre bu xaqta närsä uylıy ikän? Şuşı soraw belän Başqortstan Tatar milli-mädäni moxtariäte räise urınbasarı, professor Mäcit Xucinğa möräcäğät ittek.
Xucin: - Başqortstan da, Tatarstan da üzläre yäşi ala. Alarnı berqaya da quşarğa kiräkmi. Bu Jirinovskiy uylap çığarğan doşman ideyä.
Başqortstannı Irınbur belän quşu mäsäläsenä respublikadağı ğalimnär dä ber törle genä qaraşta tügel. Qayberläre Başqortstannı kemgäder quşıp quyuğa teşe-tırnağı belän, digändäy qarşı bulsa, qayberäwlär monıñ ber qurqınıçı da yuq, çönki bar dönya xäzer integratsiä kiçerä häm moñardan Başqortstan belän Tatarstan ğına çittä qalalmıy, dip belderä. Başqortstandağı kiñ bilgele ğalim, etnosäyasät belgeçe İldar Gabdrafıykov näq menä şul fikerne yaqlawın äytä. “Etnik bilgegä qarap, milli respublikalar buldırıp yäşäwneñ uñay yaqları bulğan kebek, anıñ tiskäre yaqları da küp, - di İldar äfände. – Şul uq Başqortstannı alsañ da, biredä töp millät dip başqortlarğa küp östenleklär birelä, ä başqa millätlär, şul isäptän tatarlar da ikençe sortlı bulıp yöri. Ä bit keşeneñ däräcäse millätenä qarap tügel, ä anıñ belemenä häm buldıqlılığına qarap bilgelänergä tieş”.
Şulay itep bu temağa bäxäslär äledän-äle quzğalıp tora. Şulay da Başqortstannı da, Tatarstannı da nindider kürşe ölkä belän berläşterep quyu mäsäläsen küp keşe citdi qabul itmi. Bu xäl bulsa da, bik küp yıllardan soñ ğına bulırğa mömkinder dip uylawçılar kübräk şikelle.


text: Tatar-başqortlarnı Mongoliägä sörergä dip bu ike millät wäkilläre arasında “abruy qazanğan” Rusiäneñ liberal demoqratlar firqäse başı Vladimir Jirinovskiy ütep barışlıy Ufada buldı. Ul Qızıl şähärennän Mäskäwgä qaytışlıy oçqıç yağulıq salırğa tuqtağan waqıtta jurnalistlar belän oçraştı. Anda ul firqäseneñ başqa firqälär belän berläşmäwen belderde. Başqortstanğa mönäsäbäte uñay buluın, anıñ Rusiädäge iqtisadıy köçle töbäklärdän ikänlegen äytte. Ul oçraşu axırında jurnalistlarğa kitapların, üz isemendäge tämäkelären tarattı. Aları bar jurnalistlarğa da citmäde. Jirinovskiy Zyuganovnıñ mondıy tämäkeläre yuq, bu firqäneñ buldıqlılığı turında söyli dide.


text:
İrannıñ atom programmasına qarata yaña şiklänülär belderelä
İrannıñ atom programması tiräsendä wazğiät yänä qıza başladı. Sişämbedä xalıqara atom energiä idaräse, Tähran bayıtılğan uran citeşterä torğan texnologiäne çittän kertüen tanıdı, digän belderü yasadı. Moñarçı İran andıy texnologiäne üzeneke dip kilä ide. Çäräşämbedä İrannıñ iminlek şurası başlığı Xäsän Rawhani, idaräneñ belderüe bu mäsälädä yabıq närsälär qalmağanın kürsätä dip, anıñ ähämiäten kiemetergä tırıştı.
Audio (Robin Batty)
"Tabıldıqlar älbättä citdi kürenä. Häm ğömümän, İrannıñ atom belän bäyle xärbi programması barmı-yuqmı, eş bit anda ğına tügel, bu – elegräk yasalğan belderülärdän taypılu bulıp tora."
Xalıqara atom energiä idaräse İrannıñ, atom programmasın tikçerüçelärgä açuın tanısa da, bu ölkädä cawpasız sorawlar äle küp, dip belderä. Misal öçen, Tähran, sentrifuga citeşterüen tuqtatırğa wägdä itsä dä, bu eşene äle dä däwam itüe öçen tänqitlänä. Uzğan yıl, xalıqara basım näticäsendä, İran, uran bayıtu eşlären tuqtatırğa, atom şirkätlärenä tikşerüçelär kertergä rizalaşqan ide. Bügen Xäsän Rawhani, sentrifuga belän bäyle eşlär küpmeder waqıt däwam itäçäk, çönki bu eşkä 3 şäxsi şirkät cälep itelgän, xökümät alar belän älegä kileşügä ireşä almadı, dip añlattı. Xalıqara atom energiä idaräse başlığı Möxämät Äl-Baradei, sişämbedä, borçular küp, alay da, İran atom qoralı citeşterä dip äytergä bezneñ konkret dälil yuq, dide. İran turındağı soñğı xisapnı İdarä şurası 14 yündä ütäçäk utırışında tikşerergä cıyına. Räsmi Washington Tährannı yäşeren räweştä atom qoralı citeşterüdä, xalıqara cämäğätçelekne aldawda ğäyepli. Tähran bu ğäyepläwlärne kire qağa, bezneñ atom programması fäqät tınıç maqsatlar öçen, dip täqrarlıy. Quşma Ştatlar moña ışanmıy, häm Berläşkän Millätlärneñ iminlek şurasında İranğa çikläwlär kertü mäsäläsen tikşerergä täqdim itä. Yevropa illärenä kilgändä, alar bu mäsäläne qarşılıq tügel, söyläşülär yulı belän xäl itergä çaqıra.
Ali Gilmi, Praga


text:
Rusiä-Törkiä: mönäsäbätlär qaya bara?
Törkiä ni Könbatıştan, ni Rusiädän waz kiçä almaw pozitsiäsendä qaldı. Töreklär äytmeşli, “yuğarığa tökersäñ mıyıq, asqa tökersäñ saqal”.
İnde barlıq bu räsmi eşlär 1-2 säğättä tämamlana. Ämma ber aydan birle törek yök maşinalarınıñ tovarları tamojnya xezmätkärläre tarafınnan tikşerelä. Näticädä ber yök maşinasınıñ tikşerelüe ber kön yäki ozağraqqa suzıla. Şulay itep, tamojnya çiratında törek yök maşinaları könnär atnalar kötärgä tieşlär. Alarnıñ yöge yäşelçä häm başqa aşamlıqlar bulsa bozıla. Rusiä tamojnyasınıñ bu çaraları törek tovarlarınıñ urınına waqıtında barıp citmäwenä säbäpçe bula. Räsmi mäğlümatlarğa qarağanda, Törkiä şuşı arada 1 milliard dollar zıyan kürgän. Törkiä Rusiä arasında eksport-import mäs’äläsendäge ğauğa ber ay elek törek pomidorın Rusiägä kertmäwdän qabınıp kitkän ide.
Törkiä Rusiäneñ zur säwdä partnerı. Bu säwdädän isä iñ zur faydanı Rusiä kürä. Ütkän yılda Törkiä Rusiägä 4 milliard 720 million dollarlıq tovar eksport itkän bulsa, importı 23, 5 milliard dollarlıq buldı. Törkiä Rusiädän başlıça energiä belän bäyle materiallar, yäğni tabiği gaz, çi neft', neft' mayları, kümer kebek närsälär satıp ala.
Törkiä tabiği gazda 60, neft'tä 40 protsent ixtıyacın Rusiädän qaplıy. Başqaça äytkändä bu ölkädä ayağı qulı belän Mäskäwgä bäyle. Yäğni Törkiä Rusiägä “min sinnän gaz häm neft' aludan waz kiçäm” dip äytä almıy. Başqa al'ternativaları say.
Misal öçen, Törkiägä Baqı-Tiflis-Cäyhan ütkärgeçe aşa neft', Baqı-Tiflis-Ärzurum ütkärgeçe aşa gaz kilä. Läkin alarnıñ zur öleşe çit il bazarları öçen bilgelängän. Ä Gruziä belän Rusiä arasında çıqqan nizağ, bolarnı da waqıtlıça tuqtattı. İrannan gaz alu ölkäsendä Tähran belän Anqara arasında nigezle ber kileşü tözelä almadı. Bu eşkä AQŞ ta qomaçawlıy. Törkiäneñ Kavkaz, Urta Aziä häm İran neft’e belän tabiği gazın üze aşa uzdırıp, Avropa illärenä iltü omtılışı Mäskäwneñ zur rizasızlığına oçradı.
Rusiäneñ tıqşınuına kürä Kavkazlarda barlıqqa kilgän totrıqsızlıq Törkiäne säyäsi yaqtan da borçıy. Mäskäw bu rayonda bilgesezlek xasil itep, törek tovarlarınıñ Rusiägä kerüen qomaçawlap Anqaranı tezländerergä tırışa. Mäskäw Anqarağa “yä minem pozitsiämne yaqlıysın, yäisä säyäsi häm ekonomik yaqtan integüne küz aldında totarğa tieşseñ”, di.
2 sentäberdä tışqı eşlär ministrları Lavrov kollegası Babacan belän Törkiädä oçraşıp küreştelär. Läkin şuşı küreşüdän konkret ber närsä dä çıqmadı. İke yaqta üz pozitsiälären qabatladılar. Babacan Gruziäneñ territorial bötenlegen yaqlap, Mäskäwneñ Abxaziä belän Kön'yak Osetiäneñ bäysezlegen tanuın xuplamawın belderde. Lavrov ta Gruziägä yärdäm öçen AQŞ xärbi köymäläreneñ Qara diñgezgä kerüenä rizasızlığın häm tamojnyadağı problemalarnı, bolar säyäsi tügel, ekonomik mäs'älär dip, alğa taba alarnı çişüen belderde.


text:
Rusiäneñ üzäk mäğlümät çaraları Tatarstan prezidentın "eşennän ala"
Çärşämbe häm atnakiç Rusiäneñ üzäk mäğlümät çaraları aldan söyläşkändäy Tatarstan prezidentınıñ almaşuı turında yazıp çıqtı. Qayber çığanaqlar monı imeş-mimeş bularaq kitersä, ikençeläre monı inde xäl itelgän mäs''älä bularaq sürätläde. Tatarstannıñ üzendä genä bolarnıñ barısı da mäğlümät çaraları iğtibarınnan çittä qaldı, anda Miñtimer Şäymievneñ yıllıq yullamasın tikşerdelär.
Şäymievneñ bıyılğı yullamasın tıñlağan här keşe, anıñ nigezdä xucalıq eşlärenä bağışlanuın, säyäsi mäs''älälär bik kütärelmäwen bilgeläp ütä. Xätta Tatarstan belän Rusiä arasındağı kileşü yazmışı xaqında da Miñtimer Şäymiev berniçä cömlä genä äytte.
Ul arada Rusiä basmaları Vladimir Putinneñ Miñtimer Şäymievne urınınnan alırğa, Qazanğa isä prezident itep xäzerge eçke eşlär ministrı Räşit Nurğalievne cibärergä cıyınuı turında yazıp çıqtı. Mondıy imeş-mimeşlärneñ berençe märtäbä genä kürenmäwe säbäple, Qazan öçen bu yañalıq bulmadı, Tatarstan xökümätendä andıy xäbärlärne "safsata" dip kenä bäyälädelär. Formal'' yaqtan qarağanda da, Rusiä prezidentınıñ färman çığarıp qına Tatarstan prezidentın eşennän alu xoquqı yuq. Ul aña ışanmaw belderä ala häm monıñ üz qanuni tärtibe bar. Şäymiev prezidentlıqtan üze teläp kenä kitä ala, ä älegä isä ul, yıllıq yullamasınnan añlaşılğança, eşen elekkeçä däwam itärgä cıyına.
Ämma mäs''äläneñ şul yağı da bar - xäzerge Rusiädä Şäymiev däräcäsendä imeş-mimeşlär tiktomalğa ğına çıqmıy. Alay ikän, Rusiä mäğlümät çaraları taratqan xäbär artında närsä yata soñ?
Şäymiev xakimiäte astında Tatarstannıñ başqa töbäklär belän çağıştırğanda säyäsi wä iqtisadi ölkädä kiñ moxtariät qazanuı ser tügel. Qayber küzätüçelär, Mäskäw Kremlendä xäzer anıñ şulay itep federal'' üzäkkä bik qaramıy bäysez eş itüenä kirtä quarğa teläwçelär bar, digän fikerdä. Saylawlar aldınnan Mäskäw töbäk citäkçeläreneñ kündämräk buluın teli.
Qazandağı "Zvezda Povoljya" basması möxärrire Räşit Äxmätov, möhim saylawlar aldında torğan Mäskäw Şäymievneñ Tatarstan tawışların kemne yaqlap birüen barı tik üze xäl itäçägen bik yaxşı añlıy, di:
"Mäskäwdägelär Şäymievne inde alar öçen bik ük ışanıçlı tügel dip uylıylar kebek. Ul säyäsi ölkädä artıq zur bäysezlek kürsätä ala dip isäplilär alar. Şäymiev federal üzäk belän alış-bireşkä kerä ala, ä andıy närsälärne Mäskäw kiçerä almıy'', di Räşit Äxmätov.
Äxmätov fikerençä, Şäymiev tiräsendäge ğawğa nigezendä Mäskäw Kremle eçendä liberallar häm qüwät wäkilläre - siloviklar arasında barğan köräş yata. Räsmi warislarnıñ berse sanalğan Dmitri Medvedev tiräsendägelär Miñtimer Şäymievneñ qaluın teli, ä "siloviklar" isä añardan qotılırğa teli, di Äxmätov, mart azağında çınnan da Tatarstanda citäkçelekneñ almaşa aluına işarä itep.
Mäskäwdäge ikençe ber belgeç, Carnegie üzägendä Rusiä töbäklären küzätep baruçı Nikolay Petrov isä, Putingä Şäymiev belän eş itkändä bik saq bulırğa kiräk, digän fiker belderä:
"Minemçä, Şäymievne almaştırıp bula, älbättä, ämma fäqät anıñ üze belän yaxşı itep kileşep kenä, häm ul oçraqta da Şäymievne aña yaqın keşe almaştırırğa tieş bulaçaq", di Nikolay Petrov.
Petrov fikerençä, Şäymievne tatarça belmägän häm Qazanda çit keşe bularaq qabul itelgän Nurğalievkä almaştıru xäwefle ber ğämäl bulaçaq:
"Tatarstannıñ bar kürsätkeçlär buylap ta, şul isäptän, tawış birüçelär sanı yağınnan da ähämiäte şul xätle zur ki, xäzer Mäskäwgä Qazandağı elita belän qarşılıqqa kerü axmaq ber närsä bulır ide", dip belderä Carnegie üzäge xezmätkäre Nikolay Petrov.
Miñtimer Şäymiev kitkän oçraqta da Tatarstan elitası anıñ urınında kilmeşäk Nurgalievne tügel, ä parlament citäkçese Färit Möxämmätşinne yä premyer-ministr Röstäm Miñnexanovnı kürergä telär ide.
Kärim Kamal


text: Bagdad. Ğiraqnıñ neft ministrı Samir Ğädban bügen, ğisyançılarnıñ Ğiraq neft industriäsenä yasap torğan höcümnäre ilgä 2003-nçe yılnıñ martınnan birle 8 milliard dollarlıq zian kiterde dip belderde. Ministr süzlärenä qarağanda, xäzerge waqıtta Ğiraqnıñ bar neft industriäsenä qarşı iğlan itelgän suğış bara. Bügenge köndä Ğiraq üz neften könenä 1 million 800 meñ miçkä külämendä könyaqtağı Basra şähäre aşa ğına çığara. Tönyaqta isä Kirkuktağı neft qırların Bayici üzäge belän totaştıruçı torbaütkärgeçlärgä yasalğan höcüm annan neft çığarunı yänä tuqtattı.