text:
Aqmescit rayonınıñ Trudovoye köyünde birinci rusiyeli bala bağçasını quracaqlar.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, avgust 15 künü abide taşınıñ qoyuv tedbiri keçirildi. Bugünden Qırımda birinci rusiyeli bala bağçasınıñ qurucılığı başlana.
Tedbirge Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putin ve baş naziri Dmitriy Medvedev davetli ediler. Yerli sakinler olarnı sabırsızlıqnen bekley edi, amma olar qoşulmadılar.
Bala bağçasınıñ qurucılığına tahminen 108 mln ruble ayırılğan edi.
Yañı bala bağçasında 160 yer olacaq ve o şuranıñ dört mesken yerine hızmet etecek: Trudovoye, Akropolis, Ana-Yurt köyleri ve Aykavan qasabası.
«Bundan da ğayrı, Mamaq (Stroganovka), Suin Acı (Denisovka), Cañatay (İvanovka), Cafer Berdi (Drujnoye), Bura (Lazarevka) köylerinden balalarnıñ araba ile taşuv imkâniyeti bar»,– dedi Trudovoye köy şurasınıñ reisi İgor Sazonov.
Bala bağçasınıñ qurucılığı 2015 senesi avgust ayına qadar bitmeli.


c: text/html

text:
Ramzan Kadırov Çeçenistan Cumhuriyetiniñ Qırım ya da Krasnodar ülkesi ile birleşmesine qarşı degil. Bunı o RİA Novosti agentligine bildirdi. O, «Çeçenistan ve İnguşetiya birleştirüvine qarşı çıqa eken».
«Soñki vaqıtları içtimaiy ağlarda bir vaqıtları bir regionnı teşkil etken eki cumhuriyet birleşecek degen haber beyanat sebebi oldı», – dep yaza neşir.
«Men böyle bir birleşmege qarşı çıqam. Bu ğaye bir-eki yıl evelsi peyda olğan edi, men mesele baqılmasına bile qarşı çıqtım», – dep ayttı Kadırov ükümet ve rayon memuriyetleriniñ yolbaşçıları toplaşuvında.
Çeçenistan golovasınıñ aytqanına köre, İnguşetiya ile birleştirüv fayda ketirmeycek, aksine, regionnıñ yañı problemleri peyda olacaq.
«Birisinen birleşecek olsañ, zengin Krasnodar ülkesi ya da inkişaf etecek Qırımnen birleşeceñ», – dep ayta Kadırov.
Aynı vaqıtta o şunı qayd etti ki, çeçenler ve inguşler qardaş halqlar ola ve daima böyle olacaq.
İyün ayınıñ ortasında Ramzan Kadırovnıñ daveti ile Çeçenistannı Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov ziyaret etti. Aksönovnıñ ziyaretini Kadırovnıñ özü içtimaiy ağlarda faal sürette aydınlata edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tatarstan keşehe Başqortostan mäsettären talay. 34 yäşlek bıl keşe Büzdäk rayonında mäset talauın tanığan. Bıl keşe oşo arala Saqmağoşta totolğaynı. Mäsettän ul xäyer hala torğan yäşnikte säldergän. Esendä 12 meñ hum aqsa bulğan.
İzge yortqa qul huźğan bıl keşe ısın mosolman bula almay torğandır. Isın mosolman mäsälähe bögön Öfölä tikşerelde. Başqortostan mosolmandarı Diniä nazaratı qaramağındağı Väläkät şurahı yäştär arahında dini tärbiä mäsälähen kütärep sıqtı. Yıyında qatnaşqan Qoroltay deputatı Güzäl Sitdikova tanıuınsa, respublikala din totousılarźı küp tip bulmay, sovet zamanında tıuğandarźıñ ateizm toyğoları ularźıñ balalarına la küskän, höźömtälä ike bıuın rättän dinheź qalğan. Şul arqala islam täğlimättären döröś añlamausılar küp.
Güzäl Sitdıkova dinde tergeźeüźä däülät yarźamı bulırğa teyeş tigän fekerźä. Räsäyźä din totqandar źa totmağandar źa yäşäy. Donyaui däülät tip dini oyoşmalarğa aqsa bülmäü, kitaptar näşer itmäü dindarźarźıñ xoquğın boźa ti ul.
B Fatqullin Öfö


text:
Noyabr 8 künü saat 18:00 Kiyevde Master-klass medeniy merkezinde «Qırım Göñülde» qısqa metrajlı vesiqalı filmniñ numayışı ötkerilecek. Filmniñ süjeti – 2014 senesi mart ayındaki vaqialardan soñ evni terk etmege mecbur olğan qırımtatar resamnıñ tarihıdır.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Krım.SOS teşkilâtında bildirdiler.
«Filmde ukrain çalğıcısı Fima Çupahin, Elvira Sarıhalil ve Zira Odessa taqımı tarafından yazılğan saundtrek qullanıla. Qırım baari, deñiz sefası, qırımtatar çölmekçilik sesleri – film Qırımnı is etmek sanaatına ögrete», – deyler teşkilâtta.
Programmada filmniñ numayışı ve muzakeresi ve qırımtatar çölmrkçilik ustası Rustem Skibinniñ sergisi olacaq.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Halqara uquqçı, Kyiv halqara munasebetler institutınıñ ocası Anton Korineviç Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili vazifesine tayin etildi. Bu aqta iyünniñ 25-nde prezident temsilciliginiñ resmiy saytında derc etilgen №454/2019 Ukraina prezidentiniñ buyruğında aytıla.
Anton Korineviç – uquq ilimleri namzeti, dotsent, Taras Şevçenko Kyiv milliy universiteti Halqara munasebetler institutınıñ halqara uquq kafedrasınıñ dotsentidir. Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınlarında iştirak etken edi.
Petro Poroşenko 2018 senesi dekabrniñ 2-nde Boris Babinni Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili vazifesinden boşatuv fermanını imzaladı. Vesiqada aytılğanı kibi, Babin «bergen istifa arizası esasında» işten boşatıldı. Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki daimiy vekiliniñ birinci muavini İzet Gdanov vazifelerini yapmağa devam etti.


text:
Qırımlı advokat Emil Kurbedinovğa tintüv devamında tutıp alınılğan bütün tehnikasını qaytardılar. Bunı o Radio Svoboda muhbirine bergen izaatında bildirdi.
«Bilgisayarımda körgen edebiyat ve vesiqalar aqqında soradılar. Olar (vesiqalar – QA) episi menim iş faaliyetimnen bağlı, iş malümatında ekspertizanen beraber bulunalar», – tarif etti advokat.
Tintüv devamında alınğan tehnikasını işdeşi Edem Semedlâyevke de qaytardılar.
Yanvar 26 künü Rusiye silâlı hızmetleri Emil Kürbedinovnıñ ofisi ve evinde tintüv keçirdiler. Tintüv devamında bütün tehnika alınğan edi.
Advokat Emil Kürbedinov yanvar 26 künü Bağçasarayda Rusiyeniñ silâlı hızmetleri tarafından yaqalandı. O qırımtatar faali Seyran Saliyevniñ evine, adliyeviy yardım bermek içün kete edi. Aqmescitniñ Demiryol rayon mahkemesi advokat Emil Kürbedinovnı Memuriy qanun bozuvları Kodeksiniñ 20.3 maddesi (Natsist timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayışı) boyunca qabaatlı olaraq tanıdı ve 10 künge apis etti. Bunıñ sebebi – Kürbedinov «Vkontakte» saifesinde 2013 senesi Aqmescitte «Hizb ut-Tahrir» mitingi aqqında yazını paylaşqanı oldı.
Kürbedinov siyasiy davalarnı baqqan eñ eyi Qırım advokatlarından birisidir. O ve zenaatdaşları apiske alınmasını advokat faaliyetine keder etmek ıntıluvı olaraq tanıylar.


text:
Rusiye prokuraturası terrorizmge çağırğanında qabaatlanğan kezlevli sol faal Yevgeniy Karakaşevni 9 yıl umumiy rejim koloniyasında qalmasına üküm etmege çağırdı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri mahkeme salonından haber ete.
Bugün Rostov-na-Donudaki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde Karakaşevniñ davasında taraflarnıñ munaqaşaları başlandı.
Devlet qabaatlayıcısı sözge çıqıp, Yevgeniy Karakaşev qabaatını tanımasa da, qabaatı esnasta isbatlandı, dep bildirdi.
Prokurornıñ fikirince, Karakaşevniñ qabaatını tintüv ve operativ-qıdıruv tedbirleriniñ prokotolları, tilşınasnıñ qararı, qabaat şaatı Sergey Vasilçenkonıñ ve Rusiye arbiy şaatlarınıñ malümatı isbatlay.
Devlet qabaatlayıcısı yımşatuv sebeplerini qayd etmeyip, Yevgeniy Karakaşevni Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.2 maddesiniñ 1-inci ve 2-nci qısımlarına köre qabaatlı tanımağa ve 9 yıl umumiy rejim koloniyasına qalmasına üküm etmege rica etti. Prokuror qoşma ceza olaraq Karakaşevge «elektron ya da informatsion-telekommunikatsion ağları, şu cümleden «İnternet» qullanuvınen saytlarnıñ idare etilmesinen bağlı faaliyetni» yasaqlamağa rica etti.
Şimdi munaqaşalarda Yevgeniy Karakaşevniñ menfaatlarını temsil etken «Agora» halqara aq qorçalayıcı gruppasınıñ advokatı Aleksey Ladin çıqışta buluna, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Aprelniñ 12-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde terrorizmge çağırğanında qabaatlanğan Yevgeniy Karakaşev qabaatını kene red etip, davanıñ siyasiy sebepleri bar, dedi.
Daa evel Rostov-na-Donudaki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Karakaşevniñ «VKontakte» içtimaiy ağında bir de bir içtimaiy gruppağa nefret doğuruv (Rusiye Ceza kodeksiniñ 282-nci maddesiniñ 1-inci qısmı) davasını toqtattı. Bu oturışuvda mahkeme Karakaşevniñ SİZOda tutuluv müddetini 2019 senesi iyülniñ 14-ne qadar da uzattı.
2018 senesi fevralniñ 1-nde Rusiye Tahqiqat komitetiniñ hadimleri Karakaşevni Kezlevde tutıp, içtimaiy ağlarda ekstremist laflar aytqanından şübheli sayğan edi. Daa soñra mahkeme onı tevqif etti. Karakaşev oña qarşı qabaatlav sahte ola ve uydurılğan dep tüşüne.
Aqyarda «Karakaşevniñ davası boyunca» sol faaller Aleksey Şestakoviç, Aleksey Prisâjnük, İgor Panüta, İvan Markov ve Artem Vorobyevniñ evlerinde tintüvler keçirilgen edi.


text:
2015 senesinden başlap Qırımda 13 kere askerlikke çağıruv kampaniyasını keçirip, 34 biñden çoq qırımlını Rusiye Silâlı quvetlerine hızmetke yolladı, dep bildirdi Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokurorı İgor Ponoçovnıy.
«Aralarında Qırım Cumhuriyetiniñ sahte arbiy komissarı da olğan işğal etilgen Qırımnıñ çeşit rayonlarınıñ 10 arbiy komissarına arbiy cinayetten şübheli olğanını qayd etip bildirdik. Mahkemede mahsus mahkemeden evelki tahqiqat terkibinde yollanılğan «Qırım Cumhuriyetiniñ Kefe şeeri ve İslâm Terek rayonınıñ arbiy komissarına» qarşı qabaatlav aktı da bar», – dep bildire Ponovoçnıynıñ bildirgenlerini müessiseniñ matbuat hızmeti.
Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ malümatına köre, 2021 senesi avgust ayında Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemeleri Rusiye silâlı quvetlerinde «hızmetten vazgeçken» 10 qırımlığa qarşı 10 üküm çıqardı, bir ay içinde 14 yañı cinaiy dava açıldı.
Ukraina akimiyeti ve halqara teşkilâtlar işğal altındaki Qırımda askerlikke çağıruv qanunsız ola, dep bildire.


text:
Qırımda aprel 28 künü qırımtatar milliy areket faali, Qurultay Merkeziy saylav komitetiniñ başı Zair Smedlâyevni Taqiqat komitetinde sorğuğa çektiler.
Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, sorğu eki saat devam etken edi, taqiqatçılar 2014 senesi fevral 26 künü olğan vaqialar ile meraqlana edi.
«Taqiqatçığa bir sual bergen edim – Ukraina vaqialarına Rusiye Federatsiyasınıñ taqiqat komitetiniñ alâqası nasıl? Cevap, tabiiy ki, olmadı. Ölgenler bar olğanı aqqında söz yürütildi, sual – elâk olğanlar Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşı edimi? Kene sükünet – taqiqat sırı», – dedi Smedlâyev.
Onıñ aytqanına köre, taqiqatçılar Ahtem Çiygoznıñ (Meclis reisiniñ muavini – muar.) fevral 26 künü tedbirleriniñ teşkil etüvinde iştiragini ögrenmege tırışqanlar.
«Qırımtatar Milliy Meclisi tarafından işbu tedbirniñ teşkilâtçısı Refat Çubarov, «Russkoye yedinstvo» tarafından – Sergey Aksönov olğanını bildirdim ve bunı sorğu protokolına kirsetmege talap ettim», – dedi Smedlâyev.
Aprel 28 ve 29 künleri sorğuğa çekilgen Meclis azalarına nisbeten «cinaiy işlerniñ açılması içün sebep olmağanını» bildirdi.
Aprel 27 künü Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Abduraman Egiz ve Meclis Kâtibiyetiniñ reberi Dilâver Akiyevniñ sorğusı keçken edi.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.
Aprel 22-de işbu iş boyunca ATR qırımtatar telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev apiske alındı, bundan evel ise Ali Asanov da apiske alınğan edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Ukraina Tış işler nazirligi, işğal etilgen Qırımnıñ Rusiye nazirleriniñ yaqında Birleşken Arap Emirliklerine kerçekleştirgen ziyaretine cevap berir, dep bekley. O, Moskvanıñ Qırım yarımadasınıñ ilhaqını qanuniyleştirüv ıntıluvlarına qarşı Ukraina alacaq tedbirlerni eşitmege istey.
Çubarov, Qırımnıñ Rusiye memurları 2020 senesi fevralniñ soñunda İndistanğa barğanını da hatırlattı. Onıñ fikirince, «Moskvanıñ İndistan ve Birleşken Arap Emirlikleri ile munasebetlerinde faal ilerilevi Qırım ilhaqını qabul ettirip, çeşit halqara meydançıqlarda, hususan BMde öz neticelerini bere».
«Böylece, 2020 senesi dekabrniñ 18-nde, BM Baş Assambleyası «Qırım Muhtar Cumhuriyetinde ve Aqyar şeerinde insan aqları vaziyetinen» bağlı qararnı baqqanda İndistan eyyeti qarşı çıqtı, BAE eyyeti ise bitaraf qaldı. Ukraina Tış işler nazirliginden Rusiyeniñ vaqtınca işğal etilgen Qırımnıñ halqara tecrit etilüvini bozmaq ıntıluvlarına qarşı sistematik ve semereli areketler körermiz, der ümüt etem», – dep yazdı Çubarov Facebookta.
Rusiye kontrolindeki Qırım ükümeti, Qırımnıñ Rusiye baş nazir muavini İrina Kiviko ve Qırımnıñ iqtisadiy inkişaf naziri Dmitriy Şerâko Rusiye eyyeti erkânında Birleşken Arap Emirliklerine barıp keldi, dep bildirdi.
Berilgen malümatqa köre, Qırım memurları Birleşken Arap Emirliklerinde iş hususiyetlerini muzakere etti.
Bıltır Kiviko Rusiye eyyeti erkânında Kubağa barğan edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Rustem Emiruseinovnıñ anası Zure gipertonik kriz ile hastahanege alındı. Onıñ oğlunıñ taqip etilüvine qarşı bir kişilik piketini Rusiye politsiyası toqtattı. Bu aqta advokat Lilâ Gemeci «Qırım birdemligine» bildirdi.
«Onı 200ge 100 qan basımı ile hastahanege ketirgenler. Politsiya hadimleri qıçırıp basqı yapqanlar, maşinağa minip, politsiya bölügine ketmesini talap etkenler. Onıñ areketlerini ne içündir «miting» dep adlandırğanlar, amma o bir özü edi. Rustem Emiruseinovnıñ ömür arqadaşı yavaş olıp laf etmege rica etken edi, çünki qadınnıñ yürek yetersizligi, gipertonik hastalığı bar ve şimdi çıqarılacaq üküm ögüne stress yaşamaqta, amma olar qulaq asmayıp, maneviy basqı yapmağa devam etkenler. Olarnıñ yapqanlarını şikâyet etecekmiz», – dep izaatladı Gemeci.
Berilgen malümatqa köre, politsiya hadimleri Zure Emiruseinovağa qarşı protokol tizdi, çünki onıñ bir kişilik narazılıq aktsiyasını «miting» dep saya.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ üç anası «Oğlum – terrorist degil» yazuvlı şiarlarınen bir kişilik narazılıq aktsiyalarına çıqtı.
Rusiye quvetçileri bir kişilik narazılıq aktsiyalarınıñ keçirilüvi sebebinden protokol tizilgenini resmiy şekilde bildirmey.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 3-nde Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rustem Emiruseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyevniñ ükmüni çıqarmağa planlaştıra. Prokuror qırımtatarlarnı qabaatlı tanıp, sert rejimli koloniyada qalmalarına üküm etmege talap etti: Rustem Emiruseinov içün 1,5 yıl nezaret ile 18 yıl apis, Arsen Abhairov içün 15 yıl, Eskender Abdulganiyev içün 16 yıl.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Üçünci "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi Rustem Seytmemetovnı psihiatrik hastahanege qoydılar. O mahkeme psihiatrik ekspertizasını keçe, bunı advokat Nazim Şeyhmambetovğa atıf etip "Qırım birdemligi" teşebbüsi bildire.
"Biz müsterimniñ böyle ekspertizağa yollanılğanına qarşı edik. Birinciden, böyle davalarda bu ekspertiza vacip degildir. Ekinciden, qanun, şahısnıñ ekspertizağa yollanılmasına sebep olmasını talap ete", - añlattı advokat.
Onıñ aytqanına köre, tahqiqatçı böyle teşkeüvniñ sebeplerini bildirmeli. Advokat, müşterisini psihiatrik hastahanege qoymağa sebepler yoq, dep saya.
"Onıñ travmaları yoq edi, o psihiatr ya da narkolog ekimleriniñ nezareti astında olmadı, onıñ içün bunı qanunsız ve sebepsiz sayamız", - tefsir etti Şeyhmambetov.
İmayeci, böyle ekspertizanıñ keçirilüvine "basqı areketi" dey.
Martnıñ 11-nde Rusiye FSB hadimleriniñ teşebbüsinen qırımtatarlarnıñ evlerinde bir sıra tahqiqat tedbiri başlatıldı. Yedi tintüv keçirildi, beş kişi tutuldı: Enver Mustafayev, Seytumer Seytumerov (tarihçı – QA), Osman Seytumerov, Amet Suleymanov, Rustem Seytmemetov. Olarnı FSB bölügine alıp ketkenler.
Onıñ malümatına köre, tutulğanlar Rusiye Ceza kodeksirniñ 205.5 maddesine istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve böyle teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv) qabaatlana.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası martnıñ 11-nde Bağçasarayda ve Bağçasaray rayonında Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerden sebep cinaiy tahqiqat başlattı. Daa soñra müessise daa bir cinaiy tahqiqat başlatılğanını bildirdi – o, tintüvlerden soñ qırımtatarlarnıñ tutuluvınen bağlıdır.
Ukraina Tış işler nazirligi, martnıñ 11-nde olıp keçken tintüvlerge qarşı narazılıq bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İşğal etilgen Qırım sakinlerine eñ yaqın vaqıtta Rusiye çetel pasportlar berilecegini vade eteler. Bunı Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov avgustnıñ 21-de bildirdi.
Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire ki, bunı Aksönov Federal migratsion hızmetiniñ «Bir saat içinde pasport» pilot leyhasınıñ açılışından soñ Aqmescitte keçirilgen brifingde ilân etti.
«Eñ yaqın vaqıtta bizler Federal migratsion hızmeti ile beraber cumhuriyette çetel pasportlar berilmesini planlaştıramız. Sentâbr ayında Qırım ükümetiniñ saytı ve migratsion hızmetiniñ Qırım bölügi saytında çetel pasportlarnı aluv imkânları, em de kerek olğan vesiqalar cedvelini derc etecekmiz», – dep qayd etti Sergey Aksönov.
İşğal etilgen Aqyar sakinlerine çetel pasport içün vesiqalarnı küzde qabul etecekler, dep bildirgen ediler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Yuqarı Rada reisi Vladimir Groysman Ukrainanıñ devlet akimiyeti organlarınıñ yanında Rusiye Federatsiyası kütleviy haber vastalarınıñ jurnalistleri ve tehnik hadimleriniñ akkreditatsiyası toqtatılması aqqında qararnı imzaladı.
Radio Svoboda bildire ki, fevral 12-de Yuqarı Rada işbu qarar leyhasına qoltuttı.
Leyha müellifi, «Petro Poroşenkonıñ blokundan» deputat İrina Friz dedi ki, işbu qararnıñ maqsadı informatsion telükelerge yol bermemek, çünki, onıñ aytqanına köre, Rusiyeniñ bazı kütleviy haber vastaları informatsion cenkni alıp baralar.
Keçken seneniñ dekabr ayında Ukraina havfsızlıq hızmeti 83 Rusiye jurnalistine Ukrainağa kirişini yasaq etti. UHH yolbaşçısınıñ mesleatçısı Markiyan Lubkivskiyniñ bildirgenine köre, Ukraina havfsızlıq hızmeti mezkür 83 Rusiye jurnalisti ve olarnıñ çalışqan yerlerini terroristik faaliyetke qoltutuv olaraq tanımaqta.


text:
Aqmescitte II Yekaterinanıñ «Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvı aqta» beyannamesi imzalanuvınıñ 232 yıllığına bağışlanğan tedbirler keçirildi.
Bunı Qırımnıñ Rusiye Delvet şurasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Tedbirde Qırım parlamentiniñ, Nazirler Şurası ve Rusiye prezidentiniñ Qırım temsilciliginiñ vekilleri iştirak etti.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, Dolgorukov tiklitaş etegine gülçemberlerni ketirip qoydılar.
Qırım spiker muavini Andrey Kozenko aytqanı kibi, işbu vesiqanıñ imzalanuvı «Neticesi Qırımnıñ bütünley Rusiyege qoşuluvı olğan meşur diplomatik ğalebedir».
Evel Ukraina tış işler nazirliginde işbu beyannameni Qırım işğali olaraq adladılar.
Qırımda kene de Yekaterinağa eykel qoymaq teşebbüsi peyda olda. Aqmescitte, Tavrida Merkeziy müzeyinde olacaq abideniñ maketini köstregen ediler.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnıñ fikrince, Türkiye, Rusiyenen munasebetler eyileşken soñ, qırımtatarlar meselesinden suvumaz.
Onıñ fikrince, Türkiye bundan evel de Rusiyenen bu mevzunen bağlı munasebetlerde muqayt olğan, böyle etip, «Qırımda can ağırması ve ğadapnıñ sebepçisi oldı».
«Bunen beraber, türkiyeli ükümetniñ Qırım topraq mensüpligi boyunca qattı noqta-i nazarı bar. Bellesem, Türkiye qırımtatarlarğa nisbeten esas noqta-i nazarını saqlaycaq, ve Ukrainanıñ qıtaiy qısmında qırımtatar leyhalarına ziyade diqqat ayıracaqtır», – dep Facebook saifesinde Nariman Celâl Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ avgust 9-da Rusiyege ziyaretine izaat berdi.
Türkiye yolbaşçısınıñ Rusiyege ziyaretiniñ arfesinde bir sıra ekspert fikrini bildirip, Türkiyeniñ qırımtatarlar mevzusından suvuması mümkün olğanını qaytqan edi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan rusiyeli Sankt-Peterburg şeerinde avgust 9-da keçirilgen körüşüvinden soñ, eki devlet arasındaki munasebetlerni olarnıñ arasında dava yüz bergeninden evel olğan seviyege qadar tiklemek esas vazife olğanını ilân etti. Erdoğan rusiyeli zenaatdaşını «aziz dostum» dep adlandırdı ve eki devlet zararlanğan munasebetlerni yañıdan tiklep, olarnı daa eyi yapa bilecegini ilan etti.
Bu, eki prezidentniñ keçken sene noyabr ayında Moskva ve Ankara arasındaki munasebetler kerginleşkeninden soñ ilk körüşüvi oldı. O vaqıt Türkiye arbiy ava quvetleri Türkiye ve Süriye arasındaki sıñır yanında rusiyeli Su-24 cenk uçağını urdı. O zaman Rusiye Türkiyege qarşı sanktsiyalar kirsetti.
Amma keçken ay Türkiyede yüz bergen muvafaqiyetsiz avdarma ıntıluvından soñ Ankara, isyanda iştirak etkeninde şeklenilgen kişilerniñ qattı bastırılması içün Ğarp memleketleri tarafından takbih etilgeninden soñ, Moskvanen yaqınlaşıp başladı.


text:
Canada ükümeti iyülniñ 28-nde öz beyanatını bidirip, Rusiye tarafından qanunsızilhaq etilgen ukraina yarımadası bağlı noqta-i nazarını tasdıqladı. Ottavanıñ fikrine köre, bu adım «iç bir devlet küç qullanaraq başqa devletniñ sıñırını deñiştirip olamaycağına dair muim halqara normalarnı» boza.
«Canada Ukraina topraq bütünligini ürmet etkenini tasdıqlay ve Rusiyeniñ küç qullanaraq Qırım yarımadasını Rusiyege qoşmasınen bağlı areketlerini, şu cumleden 2018 senesi mayıs ayında Keriç boğazı üzerinden köpür açqanını da taqbih ete», – denilmekte vesiqada.
Canada aynı zamanda Qırımda insan aqları bozulğanı, hususan qırımtatarlar taqip etilgenine de işaret ete.
«Qanunsız şekilde tevqif etilgen, şu cumleden Oleg Sentsov kibi Rusiyege alıp ketilerek, bizler Qırımda uquqçılığını tanımağan mahkemeler tarafından mahküm etilgen bütün ukrain vatandaşlarını azat etmege çağıramız», – dep qayd ete Canada ükümeti.
Soñki zamanda Ğarpnıñ bir qaç devleti Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutıp, Qırım ilhaqını tanımağanını tasdıqladı.
İyülniñ 25-nde AQŞ devlet kâtibi Mike Pompeo, Qoşma Ştatlar Rusiye ilhaq etken Qırımnı iç bir vaqıt tanımaycağı aqqında yazılğan «Qırım beyannamesi» yayınladı. Pompeo ileride de Ukrainanıñ topraq bütünligi tiklenmesinde israr etecek dep ayttı.
Rusiye TİN Pompeonıñ beyannamesini izaatlar eken, AQŞnıñ tış siyaseti istiqrarsız olğanı aqqında ayttı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Qırım ilhaqı tanılmağanınen alâqalı beyannameni alğışladı.
Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Koronavirus pandemiyasından sebep sadece esli-başlılar ve zayıf immuniteti olğanlar degil, aynı zamanda küçük biznes vekilleri de telükeli vaziyetke oğradı. Böyle dep, turistik yerlerge, erzaq mallarını satmağan tükânlarğa ve çeşit-türlü hızmetlerge qarşı Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ sıñırlavlarınıñ kirsetilmesini tefsir etip, olarnıñ özleri qasevetli bir şaqa ete. Memurlar, Qırım iş adamları karantinden pek zarar körmesin dep bir şey yaptımı?
Çalışma, amma töle
Martnıñ 17-sinde yarımadada yüksek azırlıq rejimi ilân etildi, oña köre koronavirus pandemiyasından sebep vatandaşlar ve teşkilâtlar içün bir sıra yasaqlar kirsetildi. Hususan, martnıñ 28-iden aprelniñ 6-sınace bütün satış noqtaları işini toqtatmaq kerek. Em de, aprelniñ 6-sında bu sıñırlavlar toqtatılacağına inanğan az adam bar.
Bundan ğayrı, istisal hatları, maden müessiseleri ve işleri ayat teminatınen bağlı olmağan müessiseler ve hızmetler belli olmagan müddetke işini toqtattı. Bütün turistik saa baarniñ soñunace toqtatıldı.
Rejimniñ bozuvı içün iş adamlarına büyük memuriy cöremeler ve 90 künlük faaliyetniñ toqtatuvı maküm etile bile, reber itaat etmese ise - onı on beş küngece tevqif ete bileler. Bundan ğayrı, buyruqqa köre, saipler işçilerine sıñırlayıcı tedbirlerniñ vaqtında aylıq tölemeli.
Onıñ yerine ne?
Qırım akimiyeti, biznesni viran etken areketler qarşılığı olaraq küçük biznesni desteklemek içün aslında mütenasip olmağan tedbirlerni teklif ete. Qırım başı Sergey Aksönovnıñ №75U emrine köre, bir kvartal içün sigorta ödemesi lâğu etildi, devlet mikrokreditleri deñişti ve cühhuriyet vüdjetine kira ödemesini şimdi degil, amma yılnıñ soñuna qadar tölemek imkânı. Yoq, daa "Qırım devlet biznes destegi fondu"nıñ acele hatına telefon etmek mümkün.
adaletli olmaq içün aytayım, bu tedbirlerniñ episine "ilk tedbirler" dediler, ondan soñ Qırım ükümeti biznesni desteklemek içün daa bir qaç teklifni işlep çıqardı. Amma bu deñişmeler büyük oldı demek zor.
"Destek" aletlerinden birisi, Qırım emek ve içtimaiy mudafaa nazirliginiñ tefsirlerine köre, müessise qapalı olğan vaqıtta işçilerniñ aylıqlarınıñ tölemesi oldı. Adam tiline tercime etseñ, Emek nazirligi, saip karantin devrinde işçilerine mecbutiy tatil berip, aylıqlarını tölemey bile ve oña bunıñ içün iç bir şey olmaz.
Ekinci haber Qırım kurort ve turizmi nazirliginden oldı, olar mayısnıñ 1-ince töllenmek kerek olğan ödevlerge bergi tatillerni bermede vade etti. Amma müessise bu tatil ne vaqıtqace sürecegini haber etmedi. Ve bu yañılıq sanatoriy ve bir sıra musafirhanelerge tarqalamay.
Fors-major yoq
Küçük biznesniñ saipleri olğan qırımlılar, bu tedbirlerde tek açuvlana. Ükümetniñ o qadar pek faydalı olmağan destek tedbirlerinde degil de, sıñırlav tedbirlerniñ keçke qalğanını ve küçük biznes içün olarnıñ aqibetleriniñ tüşünilmegenine açuvlanalar.
İrina, turistik şirkketniñ saibi: "Fevqulâde vaziyetni ilân etmege Aksönovğa ne keder etti? Kerçekten, aslında o bar, amma oña "yüksek azırlıq rejimi" dediler. Ve mına biz uçaq biletlerini lâğu etemiz, amma ava şirketleri paranı qaytarmay - bizde fors-major al yoq. Sadece akimiyet vaziyetnin fevqulâde olğanını evelce qabul etmege istemegeni içün!"
Roman, ticaret merkezinde satış noqtasını kirağa ala: "Mına men bir aftağa noqtamnı qapattım. Sanki bir aftağa, amma bir aftanen bitmeycegini er kes añlay da. Ertesi künü saip telefon etip, kelecek eki ay içün kira parasını tölemege talap ete. Em de koronavirustan evel olğan kölemde! Akimiyet ve deputatlar bunı qasevet etmey - bu ticaret merkezleriniñ saiplerine - olar çoq da degil: "Cemaat, adamlar işsiz olğange, bu ödemeleri toqtatsañız" deseler olacaq edi".
Oksana, manikür ustası: "Qırımğa kirgen adamlardan sıñırda eki aftalıq izolâtsiya kütmelerini ne içün talap etmediler? Karantinge ne içün yibermediler? Şu alda böyle sert sıñırlavlar kerek olmaz edi, er kes çalışqanı kibi çalışır edi. Şimdi ise, menimce, adamlar ep bir - qanunsız olsa bile - çalışmağa çareler qıdıracaq".
Soñki fikirniñ endi tasdıqı da bar. Daa evel haber etilgeni kibi, yasaqlarğa baqmadan, turmuş tehnikası supermarketleri çalışa, ükümette ise, bazı satıcılar bir sıra zazuriy mal qoyıp, bu manaçıqnen erzaq olmağan mallarnıñ satışını devam ete. Taaciplenmege şey yoq - Qırımdaki küçük biznes küçlü immunitetke saip.


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan aprelniñ 8-inde Rusiyege ketecek ola. Bu aqta Türkiye lideri kâtibiyetine esaslanıp TASS agentligi bildirmekte.
Şimdilik Türkiye prezidentiniñ memüriyeti olacaq ziyaret programmasını açıqlamay.
Mustaqil menbalardan bu malümatnıñ tasdıqlavı yoq.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannı işğal altındaki Qırımnıñ yañı Cuma Cami açılışına davet etti, dep bildirdi. Bu aqta Putin martnıñ 18-nde Aqmescitte cemaatçılıq vekillerinen körüşip ayttı. Onıñ bildirgenine köre, ziyaret qararı Erdoğannıñ işine bağlı. Aynı vaqıtta Putin dey ki, Türkiye prezidenti bu teklifke «pek müsbet» baqtı.


text:
Rusiye advokatı Nikolay Polozov yanvar 22-de Ukraina Açıq Fikirlilik kününde Rusiye ve işğal etilgen Qırımdaki siyasiy mabus olğan ukrainalılarnı unutmamağa çağırdı. Bunı o Facebookta yazdı.
«Ukrainalılarnıñ Açıq Fikirlilik künü hayırlı olsun! Bu künde Rusiye ve Qırımda tutılğan siyasiy mabus olğan Ukraina vatandaşlarını unutmamağa rica etem», – dep yazdı advokat.
Nikolay Polozov yanvar 23-de Avropa Şurası Parlament assambleyasında çıqışta bulunıp, Qırımda Ukraina vatandaşlarına yapılğan basqı aqqında bildirecegini ayttı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Açıq Fikirlilik künü munasebetinen keçirilgen tedbirlerde Ukraina topraq bütünligi ve devlet sıñırlarınıñ ğayrıdan tiklenmesi ukrain akimiyetiniñ esas vazifesi olğanını ayttı.
Ukraina Açıq Fikirlilik tedbirlerinde Petro Poroşenko Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovn Azatlıq nişanı ile taqdirledi.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Açıq Fikirlilik kününde Ukraina duşmannı yeñe ve inkişaf etken demokratik memleketler sırasına kire bile, dep qayd etti.


text:
Mayıs 17 künü Aqmescitte qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan Aq-Meçette olıp keçken «Yüregiñde ateş yaq» numayışı vaqtında polis hadimi ve tedbir iştirakçisi arasında ziddiyet yüz berdi.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ aytqanına köre, anda yerli caminiñ yanına qara şerit ile bağlanğan Ukraina bayrağı ile keldi. Bu areketni numayışta bulunğan uquq korçalayıcıları begenmedi.
Olar aman bayraqnı almağa talap ettiler, adam Ukraina vatandaşı olğanını aytıp, bunı etmege razı olmadı. Bundan da ğayrı, Ukraina bayrağınıñ oluvı Rusiye qanunlarında yasaq etilmey.
«Men Ukraina vatandaşı, mına men ukrain pasportım. Men qırımtatar halqına destegimini bildirmek içün memleketimniñ adından keldim», – dep añlattı adam. «Bir de bir devletniñ bayrağını yasaq etmege demokratik usulmı? Men Rusiye qanunını bozdımmı?» – dep berdi sualni uquq qorçalayıcı organlarınıñ hadimine numayışnıñ iştirakçisine.
Ziddiyet tahminen 10 daqiqa devam ete edi. Polis hadimi, istenilgen neticege yetip olamağan soñ, memuriy uquq bozuvı aqqında protokolnı yazmadan ketti.
Mayı 17 künü Aqmescitte olıp keçken «Yüregiñde ateş yaq» numayışında tahminen 500 insan iştirak etti.


text:
Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi eski musulman mezarlığından kemikler tapılğan İslâm Terek rayonındaki qazuv işleri toqtatılğanını haber ete.
Qırım Müftiliginiñ bildirgenine köre, böyle qarar «rayon musulmanları ve yerli din cemiyetiniñ teşebbüsi ile akimiyet organlarına yapılğan muracaat» neticesinde keçirilgen toplaşuvda qabul etildi.
Qırımnıñ regional arheologik tedqiqatlar merkeziniñ malümatına köre, qazuv işleri vaqtında 62 insannıñ qalıntıları tapıldı. Beşeriyat ekspertizasınıñ neticelerine köre, sekizi milâttan soñ 3-4-ünci asırlarğa ait. Qalğan qalıntılar 17-18-inci asırlarğa ait. Haberlerge köre, bunı tapılğan kapik, çölmek ve diger eşyalar isbatlay.
Ekspertiza daa devam ete. Arheologlarnıñ ilk malümatına köre, Qurğan yerinde 108 mezar bar, dep qayd etti QAMDİ.
«Qurğanda qazuv işlerini toqtatmağa, qazuv işleri vaqtında tarılğan qalıntılarnı musulman ananelerine köre yañıdan defin etmege qarar alındı», – dep qayd etti Qırım müftisiniñ muavini Ayder İsmailov.
Berilgen malümatqa köre, Qurğan qoralanacaq ve sıñırları qayd etilecek, tapılğan eşyalar ise toplanıp müzeyge berilecek.
Bundan evel Qırımdaki İslâm Terek rayonınıñ ğayıp olğan Ungut köyündeki musulman mezarlığından kemikler polietilen paketlerde ve karton qutularda açıq avada saqlana, dep haber etilgen edi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımnıñ İslâm Terek rayonında yoq olğan Ungut köyündeki musulman mezarlığında keçirilgen «arheologik qazmalar» sebebinden Mahkemeden evel tahqiqatlar cedveline malümat kirsetti.
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve memleket içinde köçip kelgen şahıslar meseleleri nazirligi Qırımda musulman mezarlıqları ve ibadet yerleri viran etilemez, dep bildirgen edi.
İslâm Terek rayonınıñ eski Ungut köyünde keçirilgen qazma işleri aqqında avgust ayınıñ soñunda qırımtatar faali Zair Smedlâyev bildirgen edi. O, bu yerde eski musulman mezarlığı bar edi, dep aytqan edi.


text:
Kefe sakinleri "aqçanıñ bitip turğanına" şeer başı Sergey Bovtunenkoğa şikâyet ete. Bunı o Facebook saifesinde haber etti.
"Men bu vaziyetni añlayım. Ebet, bugün er kesniñ ağır vaqıtta qullanılacaq ayırılğan parası yoq. Er bir alnı ayrı-ayrı baqacaqmız ve kerçekten ihtiyacı olğanlarğa yardım etecekmiz", - yazdı o.
Bovtunenkonıñ malümatına köre, Kefede volontörlar faal çalışa - ağır alğa tüşken sakinlerge "mebuslar, iş adamları ve sadece göñülliler yardım ete".
"Yardım türlü ola - tükân ve hastahanege barıp kelmek, çöplük çıqarmaq, kommunal hızmetler içün tölemek. Bundan ğayrı, parasız qalgan sakinlerge aş ve ilâclarnen yardım eteler", - yazdı o.
Aprelniñ 15-nde 2182 insan tibbiy közetüv altında edi.
Aprelniñ 16-nda saba Qırımnıñ Aqmescit ve Aqşeyh rayonlarında üç yañı koronavirus hastası qayd etildi. Aqyarda sekiz koronavirus hastası qayd etildi.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kreml kontrolindeki Sudaq şeer mahkemesi fevralniñ 15-nde «cinayet aqqında haber etmegeninde» qabaatlanğan (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesi) qırımtatar faali ve din adamı Ridvan Umerovnıñ davasını temelden baqıp başladı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Oturışuv qapalı oldı, diñleyiciler mahkemege kirsetilmedi. Oturışuv vaqtında qabaatlav tarafı Ridvan Umerovnıñ davası boyunca qabaatlav qararını oqudı.
«Bugün prokuror müvekkilim Ridvan Umerovnıñ davası boyunca qabaatlav qararını oqudı. Bu qabaatlav qararından añlaşıla ki, onı FSB idaresiniñ hadimlerine oña farqlı saifelerden IŞİDde bulunğanını ve «kâfirlernen» küreşkenini yazğan Umicon Dadaconov ile tanış olğanını bildirmedi», – dep bildirdi Umerovnıñ advokatı Marlen Halikov Qırım.Aqiqatqa.
Hatırlatamız, fevralniñ başında Rusiye kontrolindeki Sudaq şeer mahkemesi Ridvan Umerovğa qarşı cinaiy davanı qapatmağa razı olmadı.
2020 senesi avgustnıñ 31-nde peyda olğan malümatqa köre, Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında qırımtatarlarnıñ evlerini tinte. Faallerniñ malümatına köre, tintüvler Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñevinde keçirildi. Onıñ ömür arqadaşı evlerinde tintüv olmadı, amma aqayınıñ Ukraina pasportı tutıp alındı, onı ise Aqmescitke sorğuğa alıp ketkenler, dep bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda keçirilgen yañı tintüv ve insan tutuvlarına qarşı narazılıq bildirdi ve Rusiyeden BM qararlarınıñ yerine ketirmesini ve tutulğan qırımtatarlarnı azat etecegini bekley, dep bildirdi.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
Evinde tintüv keçirilgen Seydamet Mustafayevge qoltutmağa kelip Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından urulğan qırımtatarını acele yardım alıp ketti. Bunı jurnalist Şevket Namatullayev Facebookta bildirdi.
«Tayaqlarnen köteklengen qırımtatarını acele yardım alıp ketti», – dep yazdı Namatullayev.
Haber etilgeni kibi, Rusiye uquq qoruyıcıları bir qırımtatarını tayaqlarnen urğanlar, o, esini coydı. «Kremlniñ Qırım siyasiy mabüsleri» cemiyetiniñ saifesinde qayd etile ki, urulğan kişi fotoressam Seytumer Seytumerov ola.
Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv ve tutuvlarnı şimdilik izaatlamadı.
Aprel 13-de saba Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları Riza Mujdabayev (6-ncı mikrorayon) ve Seydamet Mustafayevniñ (7-nci mikrorayon) evinde tintüv keçireler.
Aprel 6-da OMON hadimleri Aqmescitniñ merkeziy bazarını sarıp alğan edi. Rusiye uquq qoruyıcıları «slavân körünişi olmağan» 80-ge yaqın insannı tuttı. Qırımdaki Rusiye politsiyasınıñ idaresi Aqmescit çarşısındaki tutuvlarnı «planlaştırılğan iş tedbirleri» dep adlandırdı.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faalleri, Meclis azaları ve Hizb ut-Tahrir ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde tintüvler sıq-sıq keçirilmege başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunıñnen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
İlhaq etilgen Qırımda saylanğan Rusiye Devlet Dumasınıñ deputatı Andrey Kozenko Qırımtatar Milliy Meclisine teşkilâtlanğan «cinaiy toplulıq» dedi. Bunı o özüniñ Facebooktaki saifesinde yazdı.
Kozenko, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azalarını Qırımda 2014 senesinden evelki bütün rezonans doğurğan cinayetlerde qabaatlap, olarğa cinayetçiler dedi.
«Aqsız yerde para talap etkenleri içün yaqalanğan Meclis adamları adisesi, menim içün daa bir kere bir fikirni tasdiqladı. Bugün yasaq etilgen «meclis»ke alâqası olğan er angi adam – cinayetçidir. Bu işte iç kimse istisna olamaz. «Meclis» – tamğadır. Çünki cumhuriyetimizde Rusiyeden evelki dönemde topraqnıñ zapt etilüvinden kütleviy qarışıqlıqlarğa qadar milletlerara munasebetleri saasında işlengen bütün rezonanslı cinayetler olarnıñ dögüşçileri ve cinaiy faaliyetlerinen alâqalı ediler», – dep iddia ete deputat
Ondan ğayrı o, Qırımtatar Milliy Meclisine alâqası olğan bütün qırımtatarlarnı cezalav ile qorquza. «Bu teşkilâtnen bağ qurğan er kesni sert ve aqlı bir ceza bekley. Bu yer sizge Ukraina degil – mında qanun ve tertip bar. «Meclis» – teşkilâtlanğan cinaiy toplulıqtır», – dep yaza Kozenko.
Qırımtatar Milliy Meslisi şimdilik bu qabaatlavnı açıq menbalarda izalamadı.
Qırımtatar Milliy Meclisi Rusiye toprağında ve ilhaq etilgen Qırımda Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırımnıñ Aliy mahkemesi qararınen 2016 senesi aprelniñ 26-sında yasaq etildi. Meclisniñ advokatları Rusiyeniñ Aliy mahkemesine appelâtsiya yolladılar, faqat 2016 senesi sentâbrniñ 29-nda o, red etildi.
2017 senesi aprelniñ 19-nda BMT Halqara mahkemesi Ukrainanıñ Rusiyege qarşı davası boyunca ara qararını çıqardı. Bu qararnıñ bir maddesi, Meclisniñ ğayrıdan meydanğa ketirilmesini talap ete.
Noyabrniñ 23-nde kündüz ilhaq etilgen Aqmescitte, Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlanıp, bir grup qırımtatar faaliyetçileri yaqalandı. Qırım telükesizlik hadimleri yaqalanğanlarnı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları olaraq kösterdi.
Mecliste yaqalanğanlarnıñ qırımtatar halqınıñ temsiliy organına alâqasını red ettiler.


text:
Moskvanıñ Basman mahkemesi mayıs 6-da Rusiyede apiste bulunğan Nadejda Savçenkoğa Ukraina delegatı olaraq Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ (PACE) sessiyasında iştirak etmege izin bermegen taqiqatçınıñ areketlerini qanunğa uyğun kibi tanıdı.
Böylece, mahkeme Lugansk civarında elâk olğan eki Rusiye jurnalistiniñ ölümine alâqası olğanında qabaatlanğan ukrain arbiyiniñ imayesi bergen şikâyetini qabul etmedi.
Mahkemede Savçenkonıñ adliyecisi İlya Novikov dedi ki, Savçenko PACE delegatı olaraq taqip etilmemeli ve azat etilmeli. Taqiqatçınıñ aytqanına köre, Savçenkonıñ cinayeti, yaqalavı ve apiske alınması onıñ PACE delegatı olğanından evel oldı, bu sebepten ceza deñiştirilmeycek.
Nadejda Savçenko keçken seneniñ iyül ayından itibaren Rusiye apishanesinde buluna. O, qabaatını red etip, separatistler tarafından esir alınğanını ve Ukrainadan Rusiyege qanunsız alda çıqarılğanını bildire.
Oktâbr 26-da olıp keçken Ukraina Yuqarı Radasınıñ nevbetten tış saylavlarında Savçenko «Batkivşçına» firqasınıñ cedvelinde birinci yerde edi ve sekizinci çağırılış Ukraina parlamentiniñ halq deputatı olaraq saylandı. Rada onı PACE eyyetiniñ erkânına kirsetti.
Mart 16-da ukrain uçucısı SİZOda açlıqqa tekrar başladı.
Çarşenbe künü Basman mahkemesi taqiqatnıñ Nadejda Savçenkonıñ apis cezasını iyün 30-ğa qadar arttırmaq muracaatını baqacaq, dep bildirdi mahkemeniñ matbuat kâtibi Anna Fadeyeva.


text:
Tahminen 20 insan İstanbulda, Beşiktaş Vodafone Arena futbol stadionı yanında yüz bergen patlav aqibetinde yaralandı. Bunı dekabr 10 künü Radio Svoboda haber ete.
Tasdiqlanmağan malümatqa köre, Taksim meydanı yanında ekindi patlav yüz berdi.
Akimiyetniñ malümatına köre, birinci patlamada – bombalı maşna, polis avtobusı yanında patlatıldı. Polis, Türkiyeniñ Süper Lig taqımları arasında keçirilgen oyun devamında cemiyet havfsızlığını qorçalay edi. Yaralanğanlarnıñ ekseriyeti – polis hadimleri olğanı esaplanıla.
Türkiyedeki bazı haber vastaları, canlı yayınlarnıñ yasaq etilmesi aqqında haber ettiler.
Soñki yılları Türkiyede zorbalıq ve terrakt eylemleri sıqlaştı. Olarnı kürt ayrılıqçıları, ya da radikal taqımlar, ya da aşırı solcu zümreler teşkil ete.


text:
«Bilgenimizge köre, Ukrainada olğan belli vaqiyalardan soñ ve mahsus bölüklerniñ hadimlerine qarşı basqı başlanğanda bizim ükümetimiz sizge yardım etmege ve qol tutmağa söz berdi ve Rusiyedeki İçki İşler nazirliginde çalışmağa teklif etti. Eki ay keçken soñ siz grajdanlıq aldıñız ve men sizlerni mahsus bölükniñ Merkezinde samimiyetliknen hayırlayım», - dedi Rusiyeniñ İçki işler naziri.
Onıñ sözlerine köre, Ukrainadan 92 eki politsıya hadimi al-azırda rus grajdanlığını alalar. Daa «Berkut»nıñ 42 sabıq hadimi İçki İşler nazirliginiñ başqa organlarında çalışmağa devam etecekler.


text:
Qırımtatarlarnıñ saylavlarda iştirak etüvi – «kollaboratsionizm yolu», kibi fikirni qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev QHA haber agentligine bildirdi.
«Yazıq ki, bu yolnen ketken bazı insanlar tapıldı, Allah olarnı bile. Soñra biri-biriniñ betine nasıl baqacaqlar, bilmeyim... Maña köre, halqımıznıñ ekseriyeti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ qararına köre areket etecek», – dep qayd etti Cemilev.
Onıñ fikirince, şimdi akimiyetnen iş tutqanlar halq içün dep, özüni qorumağa tırışacaqlar.
«İlerileycekler (akimiyette, - muarrir) halq menfaatları içün dep aytalar... Şimdi birisi aytmaz: «Men satqınım, satıldım, özüne yahşı bir yer qıdıram, onıñ içün anda ketem (akimiyetke, - muarrir)». Er kes «halq içün dep» areket etecek», – dep ayttı Cemilev.
Sentâbr 6-da Aqmescitteki Qırım Ukrain akademik muzıkalı drama teatrinde «Qırımtatarlarnıñ Qırımda zemaneviy basamaqtaki al-vaziyeti aqqında» Bütünqırım konferentsiyası olıp keçti.
Konferentsiya teşkilâtçıları «Adalet», «İnkişaf», «Qardaşlıq-Qarasuv» ve «Namus» qırımtatar halqınıñ aqsaqallar keñeşi oldılar. Teşkilâtçılar arasında – Qırım Devlet şurasınıñ spiker muavini Remzi İlyasov.
Konferentsiya iştirakçileri semetdeşlerine muracaatta bulunıp, sentâbrniñ 14-ne keçirilmesi belgilengen Qırım devlet şurasınıñ saylavlarında iştirak etmege çağırdılar. Qırımtatar Milliy Meclisi ise olarnı boykot etmege çağıra.


text:
Qırımtatarlarnıñ teşebbüsi gruppası qıtaiy Ukraina ile memuriy sıñırda Qırımnıñ blok etilüvi boyunca aktsiyağa başlay. Bunı Qırım.Aqiqatqa Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Qırımnıñ qıtadan tam qamaçavını azırlaymız. Azırlıq kete. Esas vazifemiz – Ukrainağa Qırımda yaşağan vatandaşlarnıñ aqlarını qorumağa imkân berecek usullarnı tapmaqtır», – dey o.
Bunıñ ile Meclis reisi aktsiya aqqında tafsilâtlı malümatnı salı künü Kiyevde matbuat konferentsiyasında añlatmağa söz berdi.
Evel ATR telekanalınıñ baş müdiri Lenur İslâmov matbuat konferentsiyasını ilân etti, mında qırımtatarlar ve Ukraina vatanperverleriniñ teşebbüs gruppası Qırım ile memuriy sıñırnıñ qamaçavı aqqında tarif etecekler.
Matbuat konferentsiyası sentâbr 8 künü saat 13:30 Ukrain buhraniy media merkezinde keçirilecek.


text:
I Hacı Geray
I Hacı Geray ya da Melek Hacı Geray (arap urufatında: ۱ خاجى كراى) - ilk Qırım hanıdır.
1428 s. ilk Qırım hanı Hacı Geray han Qırımdaki mustaqil ükümet oğrundaki küreşniñ faal iştirakçisi olıp çıqqan. Qırımnıñ Altın Ordudan azat etilmesi ve serbest siyaset keçirüv meselesi çoqtan berli keskin turmaqta edi. Qırımnıñ mustaqilligi oğrunda küreşte Hacı Geray meşur Qırım sülâleleriniñ ve beyleriniñ yardımına esaslandı. Amma duşmanlar da bir yerde turmadan, qarşılıq köstergenleri sebebinden bir qaç kere tahttan tüşürildi ve tek 1441 s. tekmil yekâne Qırım hanı oldı ve ta ölgence 1466 s. qadar tahtta bulundı.
Tarihiy elyazmlarda Hacı Geray istidatlı, ikmetli ve öz halqını tüşüngen ve qayğırağan ükümdar olaraq kösterile. Atta halq arasında oña "Melek" adı berilgen. Hacı Geraynıñ müim ilk deñişmelerden biri – Qırımnıñ devlet merkeziniñ Qırım (şimdiki Eski Qırım) şeerinden Qırq Yerge keçirilmesidir. Neticede, qırımtatar milliy devletçiginiñ mükemmeleşmesinden ğayrı, kelecek onyıllıqlar devamında qırımtatar şeerleri qurulması ve medeniyetiniñ inkişafı ileriledi.
Aynı zamanda, Hacı Geray ile qırımtatar bayrağındaki tamğa-taraq bağlıdır.
Hacı Geray han 1466 s. vefat etti ve Qırq Yerniñ yanında Salaçıqta defin etildi. 1501 s. ise onıñ qabrinde büyük dürbe qurulğan.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Maqaleniñ müellifi - Tamila Abduveliyeva
- Oлekca ГaйBopoHckий "CoзBeздиe ГepaeB". CиMфepoпoлb, 2003.


text:
2016 senesi Aqmescit bücetinden şeerde içtimaiy emiyeti olğan leyhalarğa 65 mln bürle masraf etecekler. Bunı Aqmescitniñ şeer memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev bildirdi, haber ete şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
Baharevniñ sözlerine köre, paranı şeer cemaatçlığınıñ yardımı ile leyhalarğa tarqatacaqlar.
Aqmecit memuriyeti başınıñ muavini dey ki, 2016 senesi sport, medeniyet, şeer hocalığı ve tasil saasında 24 belediye leyhası çalışmağa başlaycaq.
Yaqında Aqmescitniñ deputat-kommunisti Stepan Kiskin şeerniñ akimiyetini şeerlilerge bergen vadelerini yerine ketirmegeninde qabaatladı.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım ukümeti, Tuzla Beli adasında bulunğan 6,5 biñ kvadrat metr meydanlığındaki topraq arsasını Rusiyeniñ mülkiyetine bermek qararını aldı. Bu qarar aprel 17-de Qırım Nazirler Şurasınıñ oturışuvında alınğan edi, dep bldire Rusiye haber agentlikleri.
Topraq arsasınıñ Rusiyege berilmesini, Keriç boğazındaki köpür qurucılığınıñ sımarışçısı olğan «Taman» Rusiye avtoyollar idaresi talap ete edi
Rusiye haber agentlikleri, topraqqa mülkiyet aqqı, qabul etüv-teslim etüv aktınıñ tayin etilmesi kününden başlana.
Tuzla beli bir vaqıtları Taman yarımadası ile bağlı edi, lâkin keçken asırnıñ 1920-nci yıllarında ondan Tuzla adası ayırıldı.
2003 senesinden başlap, Ukraina ile Rusiye arasında, rusiyelilerniñ Taman yarımadası tarafından dambanı qurmaları sebebinden başlağan çatışma neticesinde Ukrainada Tuzla, rejimli zona sayıla edi.
Tuzla etrafındaki çatışma, Ukraina ile Rusiye arasındaki munasebelterde bir buhran oldı. O, Tuzla adasınıñ aitligine dair davalar ve Rusiye tarafından Keriç boğazında adağa doğru dambanıñ qurulması sebebinden başlanğan edi. Bazı talilcilerniñ fikrine köre, dambanıñ qurulmasından maqsat, Keriç boğazı ve Azav deñiziniñ statusı meselesini çezmek içün Ukrainağa tazyiq etmek edi.


text:
Yuqarı Radanıñ insan aqlarından vekâletlisi Valeriya Lutkovskaya ve Rusiyeniñ insan aqlarından vekâletlisi Tatyana Moskalkova Qırımda ve esas Ukrainada apiste yatqan bazı Ukraina ve Rusiye vatandaşlarınıñ ziyaret etilmesi aqqında añlaştılar. Bunı Tatyana Moskvalkovanıñ matbuat kâtibi Aleksey Zlovedov TASS agentligine bildirdi.
«Bu ziyaretler insan aqlarından vekâletlilerniñ mabuslarnıñ apishanedeki şaraitlerinen tanış olmaq, vatandaşı olğan devletniñ toprağında cezasını çekmek imkânlarını baqmaq isteklerinen bağlıdır», – dep qayd etti Zlovedov.
Onıñ aytqanına köre, ziyaretlerniñ vaqtı daa muzakere etile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kezlev yalısı yanında batıp boğulğan qadınnı taptılar. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
"Kezlev şeerinde, Simferopolskaya soqağında, "Solâris" plâjında qurtarıcılar yalıdan üç metr uzaqlıqta olğan essiz qadınnın deñiz suvundan çıqardı. Acele yardım hadimleri ölümni qayd etti", - denile beyanatta.
Qırım qurtarıcılarınıñ malümatına köre, yılnıñ başından berli umumen 15 suv qazası oldı, 13 adam elâk oldı, 2 adam qurtarıldı.
İyün 29-ında Yedi quyu (Leninskiy) rayonınıñ Aq Manay (Kamenskoye) köyünde aqıntı bir balanı deñizge alıp ketti.
İyün 26-sında 11 yaşındaki qızçıq yedi yaşındaki qardaşınen azbarğa çıqtı ve analarından razılıq soramayıp, dostlarınen Gorkiy adını taşığan plâjğa ketti. Yaldağanda yedi yaşındaki bala yalı yanında boğulıp battı.
Yaltanıñ yanındaki Mağaraç qasabasında iyün 21-inde aqşam bir aqay battı.


text:
Mart 21-de «Çiygoz davasınıñ» 90-ıncı oturışında imaye tarafı Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesinde deliller köstermege başladı. Bunı yaqalanğannıñ advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, imayeniñ birinci şaatı Zair Smedlâyev oldı.
«Oturışnıñ birinci qısmında fevral 25 ve 26 künleriniñ vaqialarına dair ifade berdi. Fevral 26-da Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ binası yanında miting degil de, piket ötkerilgenini tafsilâtlı añlattı... Ahtem Çiygozğa regional Meclislernen bağlanmağa emir etilmedi, gizli şaatlar bunı bildirgen edi. O, Yuqarı Radanıñ binası yanında piketni teşkil etmedi», – dedi Polozov.
Advokatnıñ bildirgenine köre, şaat, fevral 26-da saba Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası yanında «Rus birligi» firqasınıñ tarafdarları endi bar edi, lâkin olarnıñ kütleviy tedbirleri saat 14:00-da başlaycaq edi, dep ayta.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Avropa Şurası Parlament Assambleyası (PACE) Bürosı, Assambleyanıñ «Qırımda Rusiye tarafından qırımtatarlarğa qarşı ırqiy diskriminatsiya» mevzulı ayrı bir maruza ve rezolütsiyanı azırlaycağına dair qarar aldı. Bunı, bunıñ arfesinde Ukraina Yuqarı Radasınıñ AŞPAdaki daimiy eyetiniñ başlığı, Assambleyanıñ vitse-prezidenti Vladimir Aryev özüniñ Facebookında yazdı.
O, mart 13-te AŞPA monitoring komitetiniñ bu rezolütsiyanı azırlamaq kerekligi içün rey bergenini hatırlattı.
Ondan ğayrı, onıñ aytqanına köre, AŞPAnıñ apreldeki sessiyasında «Noviçok» ile ucüm ve Qırımda qanunsız saylav boyunca ayrı munaqaşalar ola bilir».
Mart 13-te AŞPAnıñ monitoring komitetiniñ oturışuvında Aryev ve ondan ğayrı Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ve Vatandaşlarnıñ urriyetleri merkezi leyhalarınıñ rehberi Aleksandra Romantseva, ilhaq etilgen Qırımda qırımtatarlarğa qarşı repressiyalarnıñ arttırılması aqqında ikâye ettiler.
Aryevniñ aytqanına köre, o vaqıt monitoring komiteti qırımtatarlarnıñ vaziyeti boyunca mahsus maruza ve rezolütsiyanıñ azırlanmasına bir ağızdan qol tutuv boyunca qarar berdiler.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, Qırımda yaqalanğan soñ tevqif etilgen qırımtatar iş adamı Resul Velilâyevni azat etmek içün bütün halqara meydançıqlarnıñ celp etileceklerini bildirdi. Bunı o, Qırım.Aqiqat içün bergen izaatlarında bildirdi.
Çiygoz: «Men, bütün halqara meydançıqlarını celp etecekmiz, dep tüşünem! Bundan kimse şübhe bile etmesin! Em Rusiye, em FSBciler, em (Rusiyedeki – QA) prezident, bütün düyada yañğıracaq daa bir işni başlağanlarını bilsinler! Ve biz, bugün Qırımda bulunıp, medeniy yönelişlerge, halqnıñ inkişafına qol tutmağa tırışıp, böyle muşkül vaziyetke oğrağan vatandaşlarımızğa bunıñ kibi munasebet köstergen kişilerge ceza körmeyip yaşamağa bermemiz. Buña asıl da umüt etmesinler. Biz öz vatandaşlarımıznı kimsege horlatmamız», – dedi.
Aprel 26-da Qarasuvbazarda Rusiye telükesizlik hadimleri Velilâyevge ait «Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketinniñ tükânlarını tinttiler.
Tintüvden soñ qırımtatar iş adamları Resul Velilâyev ve Ali Bariyev Qırımdan alıp ketildi.
Qırımdaki «Bizim balalar» hayriye vaqfınıñ vekili Lilâ Bucurovanıñ malümatına köre, Velilâyevni 2 ayğa tevqif etip, Moskvadaki Lefortovo tahqiqat izolâtorına (SİZO) qapadılar. Qırımda oña qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 238-nci maddesiniñ 2-nci qısmı («Telükesizlik talaplarına uymağan mallar ve mahsulatnıñ istisalı, saqlanması ya da satılması, ve bunıñ kibi de işlerniñ yapılması ve hizmetlerniñ kösterilmesi) boyunca iş açıldı.
İlhaqtan soñ Qırımda faktik Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli tanılğan Qırım musulmanlarında ötkerilgen kütleviy tintilüvlerni qullana.


text:
Aprelniñ 30-nda saba Aqmescit civarında Rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ evlerini tintti, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtı.
Berilgen malümatqa köre, quvetçiler Aqmescit rayonınıñ Çoyunçı (Urojaynoye) köyünde yaşağan qırımtatar faali Rolan Osmanovnıñ evine keldi. Bundan evel Osmanov Han sarayınıñ «restavratsiyasına» qarşı bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqqan edi. O, Qara deñizde Rusiye FSBsi tarafından tutulğan ukrainalı deñizcilerge qoltutmaq içün Aqmescitteki Rusiye mahkemesine de kelgen edi.
Osmanovnıñ evi baqılğan soñ onı tutıp almadılar. Quvetçiler narkotik qıdırğanlarını bildirdi.
Bundan ğayrı, Beki Eli (Jivopisnoye) köyünde qırımtatar faali Dilâver Bekirovnıñ evi baqıldı. Onı da tutmadılar. Quvetçiler faalge «operativ-qıdıruv tedbirleri» çerçivesinde kelgenlerini ayttı.
Rusiye quvetçileri bunıñnen bağlı açıq izaatlar bermey.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Devlet hainliginde şeklengen Qırım Yuqarı Şurasınıñ sabıq deputatı Vasiliy Ganışnıñ itriz arizası boyunca mahkeme toplaşuvı mayıs 12-ne planlaştırıla.
Bunı Qırım.Aqiqatqa sabıq deputatnıñ advokatı Andrey Rudenko bildirdi.
Onıñ malümatına köre, mahkeme toplaşuvı saat 16:00 keçirilecek. Avdokat şunı hatırlattı ki, itiraz arizizasında sabıq deputat taqiqat vaqtında Belaya Tserkov şeerinde yaşağan tuvğanlarında bulunmasına ve Kiyev hastahanesinde tedavilenüvine izin soray.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Kiyevniñ Peçersk rayon mahkemesi devlet hainliginde şeklengen sabıq Qırım deputatı Vasiliy Ganışnıñ cezasını belgiledi – eki aylıq apis cezası. Ganış iyün 25 kününe qadar apiste oturacaq
Aprel 28-de Ukraina havfsızlıq hızmeti Ukraina Devlet sıñır hızmeti ile beraber onı Qırım çıkışında yaqaladılar. Ganış apiske alındı, çünki onı qıdıra ediler. Baş prokuratura onı devlet hainliginde şekley. Ukraina taqiqatçılarınıñ malümatına köre, Ganış Qırım statusı aqqında «referendum» keçirilmesine rey bergenlerden biri edi, ve böyle etip Ukraina topraq bütünligine zarar ketirmege tırıştı.


text:
Aqmescitteki ukrain mektep-gimnaziyası 2015 senesi yanvarniñ 1-ne qadar başqa adnı alacaq. Bunı gimnaziya müdiri Valentina Lavrik Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, oquv yurtında «Aqmescit akademik gimnaziyası» adına qol tutalar.
«İyün ayınıñ soñunda mektepniñ terbiye şurası, ana-babalar komiteti toplaştı ve sınıflarnıñ 75% rus tilli olğanı içün oquv yurtına başqa ad berilmesi aqqında mesele köterildi. Şimdilik oquv yurtınıñ yañı adı muzakere etile. Bizler Aqmescit akademik gimnaziyası adına qol tutamız. Akademik, çünki bazı bir fenler keniş tarzda ögrenile», – dep tarif etti müdir.
Malüm olğanı kibi, Aqmescit şeer şurası tasil idaresiniñ yolbaşçısı Tatyana Suhina bildirdi ki, Ukrain gimnaziyası «yüz fayız başqa ad alacaq», çünki «birden yañlış edi».


text:
Keriç köprü – efsane yoqsa kerçek? Bu sualge Qırım.Aqiqat Radiosınıñ musafirleri cevap berecek. Alıp barıcı Pavel Kazarinniñ suallerine tehnikiy ilimler namzeti, Ukraina qurucılığı akademiyasınıñ azası Petro Koval ve tehnikiy ilimler doktorı, Keriç boğazı astında tonnel leyhasınıñ müellifi Nikolay Gluhov cevap berecekler.
Qırım.Aqiqat radiosı – Radio Svoboda ve Ukrainske radio Birinci kanalınıñ umumiy leyhasıdır. Programmanıñ birinci efiri bazarertesi künü, sentâbr 21-de, çıqtı. Programma er kün saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında çıqacaq.
Efirge (044) 490-29-05 nomerası boyunca telefon etmege mümkün, ve diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.
Qırım.Aqiqat Radiosı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ Qırımda radio yayınlavınıñ teklinmesi boyunca leyhasınıñ ekinci basamağı çerçivesinde işlep çıqarıldı.


text:
İyün 7-de Rusiyege boysunğan Sudaq şeer mahkemesinde mayıs 18-de, Sürgünlik qurbanlarını añma künü yaqalanğan dört kişiden biri olğan Alim Muslâdinovnıñ işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçirildi. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi, o Facebook saifesinde adliyeci Konstantin Rustemovnıñ beyanatını paylaştı.
Adliyeciniñ qayd etkenine köre, Alim Muslâdinovğa qarşı cinaiy iş qapatıldı.
«Bütün dört cinaiy iş aynı böyle neticelernen yekünlenecektir. Uquq saasında çoq bilmegenler içün, mahkeme Muslâdinovnıñ areketlerinde iç qanun bozuvları belgilemegeni aqqında qarar alındı. Prokuraturanıñ, elbet, şikâyet arizasını bermek aqqı bar. Baqarıq, bu aqqnı qullanacaqlarmı, yoqmı, şimdilik belli degildir», – dep ayttı Konstantin Rustemov.
Qırım.Aqiqatqa mahkeme toplaşuvı iştirakçilerinden biri bildirgen malümatına köre, kün devamında mahkemede mayıs 18-de diger yaqalanğanlarnıñ işleri de baqılacaq. Mahkeme toplaşuvı saat 11.00-ge belgilengen edi, amma keççe başlandı.
Yaqalanğanlar, teşkil etüv boyunca belgilengen tertipni bozuv ya da toplaşuv, miting, numayış, yürüş ya da piket keçirüvinde (Rusiye KOAP 20.2 maddesi) qabaatlandı. Bu madde boyunca qabaatlanğanlar 10 biñden 20 biñge qadar ruble para cezasınen ya da qırq saatqa qadar iş cezasınen cezalana bile.
Bu iş boyunca ilk mahkeme toplaşuvı keçirilmesi mayıs 25-ke belgilengen edi. Sudaqta yaqalanğanlarğa destek köstermek içün 100-ge yaqın insan keldi.
Bundan evel Qırımda rusiyeli uquq qoruyıcılar mayıs 18-de hatıra merasimine ketken avtomobil aydavcılarını kütleviy şekilde toqtatqanı aqqında malümat peyda olğan.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada qırımtatarlarnıñ evlerinde, camilerde tintüvler keçirilip başladı, adamlar diniy mensüpligine köre taqip etile, dep qayd ete Meclis temsilcileri ve uquq qoruyıcılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Augusta Öfö-2 qalasığı barlığı fänni yaqtan bahalanasaq
Bögön respublikanıü qayhı ber baźmaları Öföläge arxeologik tikşereüzärgä bäyle mäqälä baźtırıp sığarzı. ,,Kiske Öfö,, gazetahında bıl mäqälä ,,Xäqiqätte qazıp sığarzeq,, tip atala. Unıü autorı bına nisek yaza: "Kemeler jurnalistar xaqında hüz bara/ arxeologik qazınıu alıp barılğan urında tabılğan qomartqılarğa şik belderze. Kemeler Bında nindäyzer süp soqoro bulğandır za, şul üz ezen qaldırğandır tip äytep haldı. Här xäldä üz nazanlığın yäşereü sarahın taba xäzerge jurnalistar". Mäqälä autorı ber hüz menän äytkändä waqıttı huzmaźqa, nimäneler raźlarğa, iźbatlarğa öndämäy. Barıhı la raźlanğan ti ul. Augusta Öfögä arxeoloztar eelasaq. Niäz Mäjitov äyteüensä, şunda qalasıqtıü barlığı fänni yäqtan bahalanasaq. Mäqälä azağında dälildär, iźbatlawzar bula torop, xäqiqäti hüz äyteüze huzabız. Nimä bez üz qalabızzeü, üz respublikabızzeü,üz taríxıbızzeü patriotı tügelme ni tigän horaw quelğan. Yäğni mäqälänän sığıp hüz yörötkändä autor Öfönöñ yäqınsa 1 meü 500 ellığın tizeräk tanıu käräklegen äytkän. Xäkimiät başında torousılar äle arxeologik qomartqılarğa üz reaksiahın beldermägän. Ramzil Abulyaev, Öfö


text:
Qırım Rusiye devlet şurasınıñ başı Vladimir Konstantinov Ukraina sakinleriniñ yarıqsız qalğan qırımlılarğa duyğudaşlığı olmağanını takbih etti.
«Adiy ukrainler içün can ağıra, ukrain hazinesine bergi ödegen ve saf şekilde çalışqan qırımlılarğa nisbeten atta duyğudaşlıq ve qol tutuv kibi bir şey köstermegenler. Belâmızğa iç te duyğudaşlıq is etmediler», – dedi o dekabr 4 künü Devlet şurasınıñ sessiyasında.
Aytqanı kibi, qırımlılar «evlerinde, bala bağçaları, mekteplerde buzlağan, derslerni qaçırğan balalarnıñ, esli başlı insanlarnıñ zorluq çekkenini» iç bir vaqıt unutmazlar.
«Bunı iç bir vaqıt unutmamız. Eminim, balalarımız da unutmaz», – dedi o.
Bundan evel dekabr 4 künü toplaşuvda çıqışta bulunıp, Konstantinov yarımada sakinlerine balalarğa «Generator» adını bermege teklif etti.
Qırımda şimdi dizel-generatorlar eñ satılğan donatuvdır. Generatorlarnı tükân, berberhane, çeşit şirket ve şahsiy evler saipleri satın ala.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene.
Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.


text:
Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü er yıl fevralniñ 26-nda Ukrainada devlet seviyesinde qayd etilecek. Bu aqta Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Kyivdeki Age of Crimea forumında ilân etti.
«Altı yıl evelsi şu künü Aqmescitte devletimizniñ bütünligi ve birligine eñ büyük qoltutuv tedbiri olıp keçti. Miting iştirakçileriniñ cesareti ve qaramanlığını qayd etip, bugün «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ işğaline qarşı tirenüv künü» buyruğını imzalaycam. Bu kün er yıl fevralniñ 26-nda qayd etilecek», – dedi Zelenskıy.
Onıñ bildirgenine köre, Qırım meselesi kün tertibinden çıqarılmay ve «Donbastaki barışıq fiyatı» olamaz.
Age of Crimea forumı çerçivesinde Qırımda insan aqları bozuvları ve tamır halqınıñ aqlarına riayet etüv, yarımadadaki Rusiye propagandası, em de Qara deñiz regionınıñ telükesizlik meselelerini muzakere etmege planlaştırıla.
Fevralniñ 26-nda cemaatçılıqnıñ teşebbüsi ile «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» qayd etile. Şu künü Ukrainada ve dünyada qırımlılarğa ve memleketniñ topraq bütünligine qoltutuv aktsiyaları, munaqaşa, forum, miting ve yürüşler keçirile.
2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçken edi. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, hususan «Rus birligi» firqası çıqtı.
2020 senesi yanvar ayında Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatları, olarnıñ arasında Ahtem Çiygoz ve Rustem Umerov, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıyge muracaat etip, Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününi devlet seviyesinde resmiy şekilde belgilemesini rica etti.


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov yarımada sakinlerni Rusiye Künü ile hayırladı ve «Rusiye Federatsiyasınıñ» terkibinde olğan Qırımnıñ diger irişmeleri aqta tarif etti.
Şu cümleden, Qırım ükümetiniñ saytında aşkâr etilgen hayırlavda «içtimaiy saadaki müsbet deñişüvleri, gemi qurucılığı ve himiyaviy sanayınıñ inkişafı» aqqında aytıla.
«Kurort mevsimi yahşı başlandı. Qırımda endi 650 biñ turist raatlandı. Qırımlılar bütün dünyağa öz birligini, milletlerara ve dinlerara barışıqnı köstereler», – denile hayırlavda.
Kene «Qırım baari» ve «Rusiye – rus dünyasınıñ tarihiy ve medeniy özegi olğanı» aqqında aytıla.
«Eminim: birlikte er angi meseleni çezermiz! Rusiye bayrağı altında Qırımnıñ kelecegi parlaqtır», – dedi Aksönov.
Aqmescit civarında Yaşlıq qasabasında iyün 11 künü Lenur adlı adamnıñ evinde tintüv keçirildi, bundan soñ onı «E» merkezine alıp kettiler.
Evel Vatandaş serbestligi merkeziniñ idare reisi, uquq qoruyıcı Aleksandra Matviyçuk aytqanı kibi, Qırımda soñ üç ay içinde siyasiy sebeplerge köre yerli uquq qoruyıcıları 22 tintüvni keçirdi.
1992 senesi iyün 12 künü Rusiye Federatsiyasınıñ halq deputatları Devlet mustaqilligi aqta Beyannameni qabul ettiler.
1992 senesi iyün 11-de Rusiye Federatsiyasınıñ Yuqarı Şurası iyün 12 kününi bayramlar sırasına kirsetti.


text:
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komiteti azalarına matbuat konferentsiyasında belgisiz şahıslar zelönka septirgeninden bir ay keçti, amma uquq qoruyıcı organlar alâ daa taqiqat neticelerini taqdim etmediler. Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komiteti reberi Eskender Bariyev añlattı.
«Tarikni meydanğa ketirgen insanlarğa nisbeten ariza yazğan edik. Taqiqatçılar kele, malümatnı toplay, kirli urbamıznı fotoğa çekken edi. Amma bunıñ neticesini biz şimdilik körmeymiz», – dedi Bariyev.
O, cumaertesi, yanvarniñ 17-de, Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ konferentsiyasına da aynı şu insanlar keder etkenini tüşüne.
Bunıñ ile Bariyev şunı da qayd etti ki, şu ziddiyet iştirakçilerine, añlaşma şartlarını bozmamaq içün, şikâyet etmecek eken: «Bunı teşkil etken insanlarnıñ adını aytmacam, dep söz berdim».
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa köre, dekabr 10-da İnsan aqları kününe bağışlanğan tedbirlerniñ akimiyet tarafından yasaq etilmesi munasebeti ile keçirilgen matbuat konferentsiyası vaqtında belgisiz şahıs zalğa sürip, Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav Komitetiniñ koordinatorları – Eskender Bariyev, Sinaver Kadırov ve Abmecit Suleymanovğa zelönka septirdi.
Cumaertesi, yanvar 17-de, Aqmescitte Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ bütünqırım konferentsiyası ötkerilgen binağa belli olmağan şahıslar kirip, tedbir teşkilâtçılarına ücüm ettiler.


text:
Lviv – Lvivde Ukrainada köçip kelgenler ve lvivlilerniñ birinci festivali soñuna kelmekte. Bu raatlıq künleri Donbassnıñ işğal etilgen topraqlarından ve Qırımdan köçip kelgenler çıqışta bulundı, jazz ve halq yırlarını icra etti, tatlı ve qavelernen sıyladı, subet ve muzakerelerge qoşuldılar. Teşkilâtçılarnıñ qayd etkenine köre, bunıñ kibi tedbirniñ esas maqsadı – medeniy tecribe ile paylaşuv ve köçip kelgenler aqqında yañlış fikirler ile küreştir. Qırımtatarlarnıñ medeniyeti ve ananelerine ayrı diqqat ayırıldı.
Rustem ömür arqadaşı ile 5 ay evelsi Aqmescitten Lvivge köçip kelgenler. Qırımnı siyasiy sebeplerden degil, zenaat işinden terk ettiler: onıñ zenaatı – Web mütehassısı, ğarp sanktsiyalarından sebep onıñ içün Qırımda çalışmaq qıyın oldı.
«Bundan ğayrı, anda serbest laf etmek zor, – dep qoşa Rustem. – Ukraina zamanında bizler istegenini ayta edik, şimdi ise yanımızdan keçken insanlarnıñ munasebetini köremiz: menfiy yanaşqanlar çoq».
Çift emin: ğarbiy Ukrainadan olğan insanlar qırımtatarlar aqqında pek az bileler.
«Olar ne tarihımız, ne medeniyetimiz, ne de adlarımıznı bileler, er şey olarğa yat, – dep aytalar köçip kelgenler. – Bizler olar içün başqamız. Bugün keçirilgen festival kibi tedbirler bizim aqqında, qırımtatarlar aqqında, çoqça malümat bermek kerek. Al-azırda qırımtatarlar pek mot oldı, trenddemiz, 24 yıl devamında bizni körmegen ediler».
Festivalniñ birinci künü Lvivde Rustem Skibin kölmekçilik dersini berdi. Muzıkalı sanada – «CanDuetniñ» icrasında qırımtatar ve azerbaycan folku ve cazı ve eñ parlaq qırımtatar icracılarından biri Elvira Sarıhalil «Acoustic Quartet» caz taqımı ile beraber.
Ressam Zera Ablâzisova Lvivdeki festivalge Aqmescitten camda yapılğan resimlerni ketirdi. Onıñ eserlerinde – qırımtatar örnekleri ve halq ağız yaratıcılığınıñ süjetleri. Er biriniñ ayrı timsalleri bar.
«Mında muzıkanıñ resmi yapıldı, bizim halq aletimiz – saz. Bu qaranfil – ikmet timsalidir, dep añlata ressam. – Onı qadınlarnıñ baş örtülerinde yapılğan nağışlarda qullana ediler. Qaranfil analıq, anağa sayğını ifadeley. Er bir işniñ etnografik qıymeti bar – qara-beyaz fotoresim, esasen müzey fotoresimleri qullanıla».
Zera işğal etilgen Qırımda yaşamağa devam ete, Rusiyeniñ yarımada işğalinden soñ qıtağa eki kere kelgen edi. Yarımadada keçirilgen bunıñ kibi tedbirlerde iştirak etmey – vatandaş olaraq mevamı böyle: «Ukrainağa sayğım ve sevgimni ifadelemege keldim. Mence, Qırımda aqılı yerinde olğanlar (eali – QA) yaşamalı, bu sebepten anda yaşaycam, dep qarar berdim».
Tedbirde bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildire ki, Ukrainada ve onıñ tışında bulunğan qırımtatarlar birleşip, Qırımnıñ Ukraina nezareti altına keri qaytarılması içün ğayret köstermeliler.
«Men Lvivde yaşamağa mecbur olğan o qadar qırımtatarını mında körmege istemez edim. Men mında dostlarına musafirlikke serbest kelgen ve evine – Qırımğa – qaytqanlarnı körmek isteyim», – dedi Çubarov.
Festival iştirakçileri ile körüşkende Meclis reisi Amerika Qoşma Ştatları, Avropa ve Türkiyede qırımtatar merkezleriniñ açılmasını ilân etti. Festival çerçivesinde KurbasyfeatManu leyhasınıñ ukrain ve qırımtatar nağmeleri esasında «Na naşiy yuloytsi» instalâtsiyası taqdim etildi.
«Krım SOS» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Alim Aliyevniñ aytqanına köre, tedbirni tekrarlamağa planlaştıralar.
«Üç kün içinde farqlı formatlarnı sınap baqtıq – ananeviy şeylerden başlap sanalaştırmağa qadar. Qayd etmeli ki, bütün tedbirlerge çeşit insanlar kele edi», – dep ayttı Aliyev.
Faalniñ bildirgenine köre, Lvivde köçip kelgenlernen bağlı çeşit uydurmalar endi bar: misal olaraq, olar qaba yanaşalar, separatistler bar, ukraince laf etmeyler, er vaqıt bir şey talap eteler ve bir şey yapmaylar.
«Bu sebepten Lvivlilerni ve köçip kelgenlerni bir-birinen yaqınca tanış etmege qarar berdik. Sentâbr 13-te köçip kelgenler ve yerli cemiyetler aqqında umumiy munaqaşamız olacaq. Resmiy şeylerni aytmaycaqmız, bu gruppalarnı Lvivge nasıl etip alıştırmağa mümkün olğanını laf etecekmiz. Meraqlı musafirlerni davet ettik, olarnıñ arasında felsefeci ve dissident Miroslav Marinoviç, «Ukrainskaya pravda» baş muarriri Sevgil Musayeva ve digerleri».
«Köçip kelgenler ve Lvivdekilerniñ festivali sentâbr 1-de başladı. Tedbirni «Lvivdeki Qırım evi» qırımtatar medeniyet merkezi, «KrımSOS» cemaat teşebbüsi teşkil ettiler, «Vozrojdeniye» halqara fondu da qoltuttı.
Bugünde-bugün Lviv vilâyetinde Qırımdan köçip kelgen aman-aman 3500 insan otura.


text:
Suriye faalleriniñ bildirgenine köre, Suriye prezidenti Başar Asadnıñ ükümeti kontrol etken eki şeerde yüz bergen patlavlar neticesinde 100 kişi elâk oldı, dep haber ete Radio Svoboda.
Mayıs 23-te olğan ücüm mesüliyetini «İslâm devleti» taqımı öz boynuna aldı.
Büyük Britaniyadaki Suriyede insan aqlarını nezaret etken bürosı bildire ki, üç patlav Aq deñizniñ yalısında yerleşken Tartus şeerinde olıp keçti. Bu şeerde Rusiye arbiy-deñiz obyekti yerleşmekte.
Daa dört patlav Cableh şeerinde yüz berdi.
Bu yedi patlavdan bazılarını canl bombalar kerçekleştirdi.
SANA devlet haber agentligi bildirdi ki, ücüm maqsadı Tartustaki avtovokzal ve Cablehniñ müessiseleri, şu cümleden hastahane oldı.
Bu eki şeer Suriyede mart 2011 senesinden berli devam etken cenkten biraz olsa da, uzaq edi. Cenk neticesinde aman-aman 270 biñ kişi elâk oldı.


text:
Rusiye Tışqı işler nazirliginiñ resmiy temsilcisi Mariya Zaharova işğal etilgen Qırımda bulunıp, iyül 7-de mühbirler içün Rusiye tışqı siyasetinen bağlı aktual meseleler boyunca er afta teşkil etilgen brifing keçirdi.
Bu aqta rusiyeli nazirlikniñ matbuat hızmeti bildire.
Brifing «Artek» bala merkezinde keçirildi.
«Bu ayrı bir brifing, çünki o Qırım Cumhuriyetinde keçirile. Biz bu yerde «Artek» yolbaşçılığınıñ davetinen bulunamız», – dep ayttı Zaharova, ve bundan evel o, kün devamında lagerniñ bir otrâdında yetekçi olaraq bulunğanını bildirdi.
Brifingde Zaharova NATO ve Rusiye arasındaki munasebetler, Gürcistan ile viza rejiminiñ qolaylaştırılması, terrorizm telükesi, Ukraina ve Rusiye arasındaki munasebetler mevzularını muzakere etti.
Şimdiki vaqıtta Rusiye Tışqı işler nazirligi temsilcisiniñ Qırımğa ziyareti boyunca ukrain ükümetiniñ izaatı yoq.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova oktâbr ayında Rusiye Ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa 2014 senesinden berli işğal altında olğan Qırımğa barıp kelmesini teşkil etilmesi içün resmiy mektüp yollağanını bildirdi.
"Vatandaşlarımız bulunğan apishanelerni yoqlamağa, tutuv şaraitini teşkermege ister edim. Çünki ozü mabüsler, olarnıñ tuvğanları ya da advokatları bizge telefon etip yaramay şarait, tibbiy yardım kösterilmegeni, ilâclar berilmegeni aqqında aytalar, soñra Moskalkova hanım ise Avropa Şurası Parlament Assambleyasında insan aqları komitetiniñ oturışında er şey yahşı – bu "beş yıldız ile musafirhane", vekâletli (Ukraina insan aqları vekâletlisi - QA) kelip yoqlay bile, dey. Men bu aqqımdan faydalanmaq isteyim. Men oña muracaat ettim ve dedim: "Siz öyle dediñiz, ya ne içün men alâ daa barıp olamayım? Böyle bir barıp kelüvni teşkil etkeniñizni isteyim", - aytıp berdi Qırım.Aqiqatqa Denisova.
Denisovanıñ aytqanına köre, o, daa Qırım sakinleri işğal şaraitinde nasıl yaşağanlarını körmege ister edi. Amma Moskalkovadan cevap alâ daa yoq eken.
Oktâbrde Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova PACE musaviylik ve ayırımsızlıq meseleleri komitetinde çıqışta bulunıp, Rusiye işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ aqlarına riayet etmey, tamır ealini ayırımğa oğrata, dep bildirdi.
Rusiyeniñ insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkova PACE komitetiniñ online körüşüvi vaqtında işğal etilgen Qırımda "milletlerara ve dinlerara birlik" bar ve tamır halqqa yardım etile, dep ayttı.
İyül ayında BMT insan aqları Yuqarı komissarı Mişel Baçelet Qırımda insan aqları vaziyeti aqqında maruzanı taqdim etip, yarımadada iskenceler ve söz serbestligi sıñırlavı devam etkenini bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan "referendum" olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD "referendumdaki" rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege "qoşulğanını" ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña "tarihiy adaletniñ tiklenmesi", dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımdaki rus akimiyeti nezaret altına alacaq qırımtatar cemaat teşkilâtlarını qurmaq istey. İşğalcilerge qoltutqan yarımadanıñ akimiyeti «özüne aitliginiñ saqlanması, til inkişafı, milliy medeniyeti, tasil meselelerini mustaqil olaraq çezmege» aq bergen qırımtatarlar içün federal milliy-medeniy muhtariyetni yaratmaq niyetinde. Bu teşebbüs aqqında Rusiyege qoltutqan qırımtatar cemaat faalleri bildirdiler.
Olarnıñ aytqanlarına köre, Rusiyede qırımtatarlar yaşağan bütün regionlarnı muhtariyetke qaplap almalı. Em de Qırımda böyle muhtariyet endi quruldı. Onıñ reberi qırımtatarlarnıñ Mecliske qarşı çıqışlarınen şüret qazanğan Eyvaz Umerov oldı. Qırımtatar halqınıñ birleşmesi – Meclis, Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi tarafından ekstremizm ile qabaatlanıp, bu yıl aprel ayında yasaqlandı. Asılında Meclis yasağı Qırımğa Rusiye kelgen soñ qırımtatar miliiy areketine tüşken represiyalarınıñ mantıqiy devamıdır.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Federal muhtariyetniñ yaratuv fikrini manasız dep saya.
– Daa da manasız fikirni yaratmaq mümkün degil edi. Şübem yoq ki, fikir Moskva tarafından keldi. Men buna menfiy baqam. Biz qırımtatarlar Qırım yarımadasınıñ tamır halqı, biz öz toprağımızdamız. Rusiye devletiniñ qurulış algoritmine köre, muhtariyet qırımtatar halqınıñ öz tarifine aqqı ile olmalı edi.
– Qırımtatar milliy areketiniñ ne derecede devlet destegine muhtacı bar?
– Rus devletiniñ yardımı bizge kerekmey. Rusiye kimsege amanlıq ketirmek içün Qırımnı zapt etmedi. Rusiye Qırım yarımadasını Şimaliy Atlantik Añlaşması Teşkilâtınıñ (NATO) cenübiy taraftan cenk platsdarmına çevire. Rusiye yarımadadan oña riayetkâr olmağan ealini çıqartacaq ve birinciden, elbet de, qırımtatarlarnı quvmağa tırışacaq.
Rusiye yarımadadan oña riayetkâr olmağan ealini çıqartacaq ve birinciden, elbet de, qırımtatarlarnı quvmağa tırışacaq
– Soñki eki yılda yañı akimiyetke qoltutqan bir qaç qırımtatar teşkilâtı peyda oldı. Kreml milliy areketni ayıra bildimi?
– Sözüme inanmañıznı isteyim: Qırımdan kelgen bir vesiqanı bugün oqudım. O, gizli bir vesiqa. İşğalcilerniñ qırımtatar milliy areketini bölmek içün bütün ğayretiniñ ihtisasiy talili kösterile. Birinciden qırımtatarlarnı ayartmaq içün. Ve aynı bu vesiqada bunı yapamadılar, dep tanıylar. Men aman-aman tsitata ketirem: Meclisniñ liderleri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilev Kiyevge qaçqan soñ Qırımda Rusiye kelgeninen eki yıl içinde «nazlanğan» qırımtatarlardan birisini liderge çeviremedik.
– Zemaneviy vaziyet sovetlerde olğanına ne qadar oşay? Basqı usulları o zamannı hatırlatamı?
– Mence şimdi basqı daa da ince, daa da tsinik, daa da sıñırsız. Akimiyet maqsadlarına irişmek içün öz qanunlarını bile boza. Sovetler zamanında da tsinizm bar edi, amma formal olaraq qanunlarına da riayet etile edi. Şimdi ise işğal etilgen Qırımda akimiyetke riayetkârlıqnı mecburiy köstermek kerek. Ve akimiyetke tek bir qaç konkret gruppadan ya da içtimaiy faallerden degil, başqa saalarda da köstermeni bekleyler. Misal olaraq, ocalar öz riayetkârlığını köstermeli. İş adamları de öz biznesini telükege oğratmamaq içün akimiyet küçlerinen «çalışıp», riayetkârlığını köstermeliler. Tek öz faaliyetnen resmiy şeylerge keder etmeycek cemaat teşkilâtları ola bile. Sovet akimiyetine köre bugünki rus akimiyeti iç aşkârsız. Onıñ vekili er bir evge, er bir qorantağa sürip kire bile.
– Bu yılnıñ aprel ayında Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qararı boyunca Meclis faaliyeti yasaqlandı. Yasaqtan soñ yaşayış barmı?
Sovet akimiyetine köre bugünki rus akimiyeti iç aşkârsız. Onıñ vekili er bir evge, er bir qorantağa sürip kire bile
– Biz bu yasaqqa daa fevralde azır edik, işğalci mahkeme üzerinden bizni yasaq ete bilgenlerge birinci şartlar peyda olmağa başladı. Biz ise uyğun qararlarnı berdik. Meclis qararınen fevral 19-dan esas Ukrainada bulunğan Meclis vekillerine ve reisine bazı aqlar berildi ve biz bu vekâletlerni fevqulâde faal rejimde qullanamız.
– Angi aqlarnıñ qorunması şimdi eñ müim ola?
– Birinci olaraq Qırımda insan azatlığını ve ayatını qorumaq. Şimdi bizde on sekiz kişi Qırımda Taqiqat komitetiniñ ve Federal telükesizlik hızmetiniñ divarları arqasında bulunar. Bir qaç ğayıp olğan insannı ölü taptıq. Demek birinci vazife – Qırımda yaşağan insanlarnıñ telükesizligini temin etmek, amma şimdilik bizde işğalcilerni adiy insan aqlarına riayet ettirmek içün semereli bir mehanizm yoq, – dep hulâsa çıqardı Refat Çubarov.
Kreml Qırımtatar milliy arketinden neni talap ete ve teklif etilgen muhtariyet nasıl olacağını Radio Svobodağa şarqşınas ve Moskvadaki Karnegi merkeziniñ alimler şurasınıñ vekili Aleksey Malaşenko añlattı:
– Kreml qırımtatar milliy areketinden başqa areketlerden talap etken şeylerni körmek istey, – tam riayetkârlıq, tam tınçlıq, tam sükünet. Daa serbest şaraitlerde yaşamağa alışqan qırımtatarlar içün bu, elbet de, zor. Em de qırımtatarlar sürgünlikni unutmadılar. Alâ daa yer muhtariyet meselesi bar, alâ daa köçip kelgenlerniñ meselesi bar, alâ daa qavmiy arası munasebet meseleleri bar. Ve bu meselelerni Meclisni yasaqlap çezmesine inanmaq pek hucur.
Elbet de, rus akimiyeti içün Meclis – pek radikal teşkilât, çünki olar Qırımnı Rusiyeniñ bir parçası olaraq qabul etmeyler, olar Ğarptan yardım isteyler ve olarnı da añlaymız. Men şimdiki Meclis reisi Refat Çubarov Avropa Birligini Rusiyeden yermaynı tedarik körmekten vazgeçmege çağırğanını endi aytmayım. Bu imkânsız olacağını añlaymız, amma Meclis rus akimiyetine keder etkenini köstergen bir arekettir. Rus akimiyeti de qırımtatarlarğa nisbeten çoq hata yapa. Mence, rus akimiyeti bütün Rusiyede olğanı kibi Qırımda da özüni öyle alıp bara, amma Qırımğa alâ daa Rusiye aytamaymız: Ukrainada olğanlardan soñ anda fikir çeşitligi bar ve ilâhre.
– Meclis özüni semereli idare meselelerini yahşı çezgen ve halqnıñ aqlarını qorçalağan teşkilât olaraq kösterdi. Çalışqan qurulışnı bozmaq ne kerek edi?
Meclis belli, çünki onıñ arqasında vaqialar, küreş devirleri. Bunıñ içün, mence, Kreml ile yaratılğan formal teşkilâtlar Meclisniñ yerine keçirilmez
– Vaziyet pek qolay degil, elbet de. Böyle qurulışnı bozmaq mümkün degil. Amma rus akimiyeti içün Meclis ekstremist teşkilât, çünki Meclis Qırım Rusiyeniñ olğanını tanımay. Bu teşkilât tek ekstemist ve radikal insanlardan ibaret olğanını köstermek aqılsızlıqtır. Meclisniñ bir qısmınen añlaşmaq (anda öyle insanlar bar), dialog başlatmaq, bir fikirge kelmege ve soñ derece fikirlerden vazgeçmek mümkün edi. Ya da 2015 senesinden berli yapmağa başlanğan muvaziy teşkilâtlarnı yaratmaq mümkün, ve, ğaliba, bu pek formal etile.
– Qırımtatarlar içün federal milliy-medeniy muhtariyetni yaratmağa teklif ettiler. Siz böyle teşebbüske nasıl qıymet kesesiñiz ve bu «kâğıtta muhtariyet» olacağında büyük ihtimal barmı?
– Siz bergen sualiñizge özüñiz cevap berdiniz. Kâğıtta bütün şey tüm-tüz ola bile, amma bu plannı yerine ketirmege başlasalar – bir çoq problem peyda olur. Belki, riayetkârlıqtan bir şeyge irersin, amma tam nasıl bir şeyge añlamayım. Meclis belli, çünki onıñ arqasında vaqialar, küreş devirleri. Bunıñ içün, mence, Kreml ile yaratılğan formal teşkilâtlar Meclisniñ yerine keçirilmez. Yasaqtan soñ da Meclis ğayıp olmaz, tek gizlilikke keter. Rus akimiyeti qurğan teşkilâtlar siyasetsiz, olar medeniyetnen oğraşa, eger de kerçek muhalifetni taqdim etseler, birden bastırılalar.
– Qırımtatarlarğa teklif etilgen muhtariyet medeniy teşkilât olsa, olar öz aqlarını, em de siyasiy aqlarını, doğru qorçala bileceklermi?
– Mıtlaqa teşkilât medeniy olur. Mence, er angi siyasiy şikâyetlerge ekstremizm olaraq baqacaqlar. Nasıl eteler biz yahşı bilemiz. Eñ faal ve hoşnutsızlar, hususan, yaşlar arasından ketecekler. Birev kureşni devam etmek içün qalacaq, bu alda ne içün küreşecekler añlamasam da, çünki aynı Meclis, Çubarov ve Meclisnen bağlı insanlar kibi ekstremist ismini alırlar. Oyun, til, belki, temsilcilik içün küreşecekler, – dep tüşüne Aleksey Malaşenko.
Qırımtatar halqınıñ liderleri Refat Çubarovğa ve Mustafa Cemilevge 2014 yılından berli Rusiyege kirişleri yasaqlandı. 2015 yılınıñ mayıs ayında Qırım ve Aqyar Federal telükesizlik hızmetiniñ idaresi Çubarovğa qarşı halq ögünde separatizmge çağırtuv boyunca cinaiy dava başlattı.
Radio Svoboda
Metnniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında


text:
Morgana
Morgana - Urta ğasır Awrupa xalqı riwäyätlärennän tılsımçı.
Riwäyätlärdä söylängänçä, tuğız bertuğan feyä Awalon atawınıñ (tatarçä — «Almağaçlar utrawı») xucabikäläre bulıp torğan. Alarnıñ Morgana isemlese turındağı xikäyätlär xalıq icatında ayıruça yış iskä alına.
İmeş, ber patşanıñ ulı tua, häm bäbi tuyına Awalon atawınnan da berniçä feyä çaqırıla. Alar bik mul büläklär belän kilälär, bäläkäy şahzadägä batır häm köçle bulsın, suğışta anı qılıç ta, söñge dä almasın, üze yaxşılıq häm ğädellek turında onıtmasın, digän teläklär telilär.
Ä feyalarnıñ Morgana isemlese bu şahzadägä qayçan da bulsa üzem büläk bulırmın, dip ömetlänä. Waqıtı citkäç, şahzadä anıñ atawında yäşi başlayaçaq häm anıñ berdänber yaratqan keşese bulaçaq, dip uylıy.
Menä şahzadä üsep citä. İl gizep, yartı dönyanı kürä, tormışı macaralar häm qurqınıç säyäxätlär belän tulı bula. Anıñ batırlığı häm citezlege turındağı xäbärlär böten dönyağa tarala.
Berwaqıt şahzadä Awalon atawı yanınnan yözep barğanda, Morgana anıñ qorabın batıra. Bu waqıtta inde şahzadä olığayğan, xälsezlängän bula. Şulay da utrawğa qädär yözep kilergä üzendä köç taba. Ğäcäyep matur baqçada printsnı haman da yäş häm güzäl bulıp qalğan Morğana qarşı ala. Qart şahzadägä ul ğaşıyq küzläre belän qarap tora. Annarı anıñ barmağına tılsımlı baldaq kiderä. Şahzadäneñ bökräygän arqası turaya, küzläre yana başlıy, ul üzendä köç häm qüät artqanın sizä. Bäxetennän nişlärgä belmägän prints şunduq üzeneñ tuğan ciren onıta. İmeş, Morgana belän alar äle dä Awalon utrawında matur ğına ğömer kiçerälär.
Tышkы cылTaMaлap[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]


text:
Qırım uquqimaye gruppası martnıñ 18-nde yarımadada qomşu Rusiye prezidenti saylâvlarınen alâqalı olaraq qırımlılarğa yapılğan tazyıqnın bir qaç faktını qayd etken. Bu aqta gruppanıñ saytında haber etilmekte.
QUG malümatına köre, Qırımnıñ «Qartlar ve saqatlar Oktâbrskiy pansionatı»nıñ reberleri saylâvlarğa barmağan qırımtatar hadimlerini işten boşatacağınen qorquzğan.
«QUGniñ diger bir menbası, Qırım mektepleriniñ birinde ana-baba toplaşuvı keçirilecegi aqqında haber etilgen ve anda mektep müdiri ocalarnıñ epsine saylâvlarnen bağlı resim sergisi keçirmekni avale etken. Ağzaviy buyruqnen müdir bütün ocalarnı saylâvlarda iştirak etmege zorlağan. Qırımnıñ diger mekteplerinden birinde balalarnı Rusiye prezidentiniñ saylâvlarınen bağlı plakatlar sızmağa mecbur ete ekenler. Bu aqta eki ayrı sınıfnıñ farqlı menbaları haber etken. Balalarnı yarışta iştirak etecekleri aqqındaki malümatnı kündeliklerine yazmağa mecbur etkenler. Yarış içün sızılğan resim martnıñ 13-ne qadar mektepke ketirilmeli eken», – denilmekte haberde.
Qırım uquqimaye gruppasınıñ yolbaşçısı Olga Skripnik yarımadanıñ Kreml nezareti altındaki akimiyetiniñ bu areketlerini qabul etilmez ve qanunsız areketler dep adlandıra.
«Yarımadada saylâvlarnı teşkil etken Rusiye akimiyeti bir daa halqara mecburiyetlerni inkâr ete. Qırımtatarlarnıñ saylâvlarda iştirak etmege red etkenleri içün işten boşatılacağınen qorquzılğanı, olarnıñ ictimaiy ve iqtisadiy uquqlarınıñ qaba bir şekilde bozıluvı, aynı zamanda etnik hususiyetine köre aşalanuv sayıla. Mektep talebeleriniñ er angi bir siyasiy teşviqatta iştirak etüvi, Rusiye qanunlarını köre bile qanunnıñ qaba bozıluvı sayıla. Qırımda Rusiye prezidentiniñ saylâvları içün insanlarnıñ mecbur etilüvinen bağlı iç bir areketlerniñ qabul etilmesi mümkün degil ve olar deral toqtatılmalıdır», – dep bayan etti Skripnik.
Qırımtatar halqınıñ Milliy Meclisi martnıñ 12-nde öz muracaatını bildirerek, qırımtatarlarnı ilhaq etilgen Qırımda keçirilecek Rusiye prezidentiniñ saylâvlarında iştirak etmemege.
Rusiye prezidenti saylavlarınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırım ilhaqınıñ yıllığı qayd etilgen künge tayın etildi.
Martnıñ 1-nde Yuqarı Rada BMT Telükesizlik Şurası ve Baş Assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini Qırımda Rusiye saylavlarınıñ qanuniyligini tanımamağa çağırdı.


text:
Keçken afta Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Rosselhoznadzorı (Veterinariya ve fitoveterinariya nezareti boyunca federal hizmet) inspektorları, Qırımnen Herson vilâyeti arasındaki memuriy sıñırdan 186-dan ziyade kilogramm erzaq malını yibermediler, bildire müessiseniñ matbuat hızmeti.
Malümatta "128,729 kg ayvan asıllı erzaq ve bir ev ayvan başı aqqında" aytıla.
"Ayrıca fitosanitar karantini vaqtında Ukrainadan kelgen ve umumiy çekişi 58 kg olğan olğan erzaq mallarını el bagajında keçirilmesine ruhset berilmedi"m - denile beyanatta.
Müessisede, bu mahsulatnı Qırımnıñ Herson vilâyeti ile memuriy sıñırda adamlarnıñ el bagajı ve şahsiy naqliyat bagajında tapılğanını qoştılar.
B coceдHeй Poccии и aHHekcиpoBaHHoM KpыMy BBeдeHы orpaHичиTeлbHыe Mepы Ha иMпopT пpoдykToB пиTaHия и ceлbckoxoзяйcTBeHHoй пpoдykции B oTHoшeHии cTpaH, koTopыe BHeдpили paHee caHkции пpoTиB MockBы из-зa ee aHHekcии KpыMa и arpeccии Ha BocToke ykpaиHы.


text:
Dimäşq
Dimäşq yäki Dämäşq (ğäräpçä: دمشق (Dimäşq), الشام (Äş-şäm), farsıça:Demeşgeh), Süriäneñ ikençe iñ zur şähäre häm başqalası.
Dönya tarixındağı berençe cinayät bulğan Kabilneñ Habilne üterüe Dimäşqneñ tönyağındağı Kasyun tawında urın alğanına ışanalar.
İñ tanılğan tarixi urınnarınnan berse - Ämäwi mäçete. Qayber möselmannar bu mäçettä Ğaysä häm Mähdi Päyğämbärläre kümelgän dip uylıylar.
1516 yılda Sälim soltan ğäskärläre tarafınnan qulğa alınuınnan soñ möhimlege arta bara.
Berençe dönya suğışınnan soñ başta Böyek Britaniä, annarı, 1920 yıldan başlap Fransiä idaräse astında.
1946 yılda bäysezlek alğan Suriäneñ başqalası bula.
Arxitektura üzençelekläreYзrәpTү
Ämäwilär çorında mädäni üzäk buluı säbäple, Damask arxitektura yağınnan bik alğa kitä. Arxitekturasında ğäräp, grek häm Rim yoğıntıları kürenä. Dönyanıñ berençe modern park ürnäkläre monda qorıla, annarı İspaniä aşa böten Awrupağa tarala. Mongol basuı säbäple binalarnıñ kübese yuq bula.
Ğosmanlılar, şähärne qulğa alğannan soñ küp tarixi bina töziler. Alarnıñ iñ maturlarınıñ berse bulıp Damask timer yul vokzalı sanala.
İsemYзrәpTү
Şähärneñ tulı iseme Dimäşk-äş-Şäm. Dimäşq iseme Aramey telendäge דרמשק (Darmeśeq) süzennän kilä, "suı küp bulğan urın" digänne añlata. Ğäräplär häm Töreklär şähärne qısqaça Şäm dip yörtälär.


text:
Aprel 7-de, cuma künü, Ukraina Yuqarı Radasında qırımtatar halqınıñ Ukrainadaki statusı aqqında Qanun leyhası qayd etildi.
Qanun leyhasınıñ teşebbüsçileri, Qırımtatar halqı meseleleri boyunca Ukraina prezidentiniñ vekâletlisi Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisi (Rusiyede mahkeme tarafından 26.04.2016 yasaq etilgen) reisi Refat Çubarov, halq deputatı, İnsan aqları, milliy azlıqlar ve milletlerara munasebetler meseleleri boyunca Komitetniñ yolbaşçı muavini Grigoriy Logvinskiy ve diger halq deputatları oldı.
Qanun leyhasını añlatqan mektüpte añlatıla ki, onıñ esas maqsadı, qırımtatar halqınıñ mustaqil Ukraina terkibinde öz-özüni idare etüv aqqınıñ ömürge keçirilmesi içün uquqiy şarait qurmaqtır, işbu aq-uquq «qırımtatar halqınıñ, Ukraina tamır halqı olaraq, etnik, medeniyet, til ve din özgünliginiñ saqlavı ve inkişafınıñ» kefili olacaq.
«Qanun boyunca közde tutulğan Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ siyasiy statusınıñ mustaqil Ukraina Devletiniñ terkibindeki Qırım yarımadası territoriyasında teşkil olunacaq qırımtatar halqınıñ milliy-topraq muhtariyeti olaraq qayd etilüvi, niayet, 1991 senesi fevral ayında Qırım muhtariyetiniñ topraq boyunca, lâkin o vaqıt sürgünlikten Vatanğa qaytmağa başlağan yarımadanıñ tamır halqınıñ öz-özüni idare etüv aqqı közge alınmayıp, yañıdan tiklenilmesinen beraber peyda olğan uquqiy añlaşılmamazlıqnı tüzetecektir», – dep qayd ete qanun leyhasınıñ müellifleri.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Salı künü, Rusiye muhalifetçisi Boris Nemtsov ölüminiñ qırqıncı künü, Moskvada adamlar Bolşoy Moskvoretskiy köprüne çeçeklerni alıp keteler. Nemtsov bu yerde fevral 27-de öldürilgen edi.
Radio Svoboda vaqia yerini köstere. Siyasetçiniñ ortaqları saat 11:00 başlanacaq «Sükünet OLMAĞAN daqqası» aktsiyasına toplaşalar.
Teşkilâtçılar Boris Nemtsovğa lâqayt olmağanlarnı onı añmağa çağıralar. «Cayav ketseñiz – bir daqqa turıñız, maşina ile ketseñiz – ses beriñiz». «Bizler öldürüv yerine çeçek ketiremiz – olarnı alalar. Bizler Boris Nemtsovnıñ hatırasına kontsert keçiremiz – onı yasaq eteler. Bizlerge unutmaq eñ yahşısı olğanını aytacaq olalar. Lâkin bizler – hatırlaymız. Bizni eşiteler», – dep aytalar Nemtsovnıñ ortaqları.
Aprel 7-de saat 16:00 «Dojd» telekanalında «Nemtsov most» telemarafonı başlaycaqtır.