text:
Doquzıncı Serbest Rusiye Forumı noyabrniñ 20-nde ve 21-nde ötkerilecek, ilk sefer – online. Teşkilâtçılarınıñ aytqanına köre, munaqaşalarda 60-tan çoq spiker iştirak etecek, mevzular arasında Rusiye akimiyetini anayasa vastasınen yañı formatlaştıruv, pandemiyanıñ içtimaiy-iqtisadiy aqibetleri, Kremlniñ repressiv amelleri ve diger meseleler bar.
Muhalifet siyasetçileri işğal etilgen Qırım meselesine ve yarımada kelecegine nasıl baqa, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında laf etildi.
Serbest Rusiye Forumınıñ qurucılarından biri İvan Tütrinniñ Qırım.Aqiqatqa tarif etkenine köre, Qırım işğali teşkilâtçılar içün esas meselelerden biri ola.
– Fikrimiz budır, 2014 senesi Rusiye akimiyeti halqara cinayet kerçekleştirdi. Forumda iştirak etüvniñ tek eki şartı bar. Birinciden, Putin rejimine qarşı muhalifette olğan insanlar, ekinciden – bu eñ esasıdır – Qırım ilhaqını bu rejimniñ halqara cinayeti olaraq takbih etken insanlar olmalı. Özüne muhalifet aytqan, amma Qırım Ukrainağa qaytarılmalı dep tüşünmegen Rusiye siyasetçileri Serbest Rusiye Forumında iştirak etip olamaz. Rusiyelilerniñ büyük qısmı Qırım ilhaqına alâ daa müsbet qıymet kesse de, bizim içün müim degil. Bizim fikirimizce, Rusiyeniñ kerçek muhalifet küçleri er şeyniñ adını aytmalı. Umumen total Qırım uzlaşuvı bitti ve insanlar daa müim problemlerge diqqat ete, dep tüşünem.
İvan Tütrinniñ fikirince, Rusiyede devlet propagandası, hususan Qırım ilhaqınen bağlı bitse, cemiyet fikri tamamen deñişir.
İnsanlar şahsen olar Qırım ilhaqı içün ne qadar para bergenlerini bilse – bazı şeylerge yañıdan baqmağa kerek olurİvan Tütrin
– Sistemanen bağlı olmağan muhalifet akimiyetke kelse, muvafaqiyetniñ doğru vastalarından biri aqiqatnı aytmaq olacaqtır. Añlayım ki, rusiyelilerniñ yapqanları ukrainalılarnı şaşırta, amma memleketimizniñ vatandaşları 20 yıldan berli ciddiy propaganda tesiri altında buluna. Er kün insanlarnıñ başları qarıştırıla. Kerçek vaziyetni añlasalar, çoq şey deñişir, dep tüşünem. Meselâ, şahsen olar Qırım ilhaqı içün ne qadar para bergenlerini bilse – bazı şeylerge yañıdan baqmağa kerek olur. Añlağanıma köre, 2014 senesine qadar Rusiye kün tertibinde Qırım yoq edi – o, Putinniñ tüşken reytingini kötermek içün yarımada zaptı ve imperiyanıñ ğayrıdan tiklenmesi ğayesi şeklinde polittehnologik alet olaraq peyda oldı. Mence, kerçek istek olmadı.
Rusiye muhalifet siyasetçisi, Serbest Rusiye Forumınıñ daimiy komitet azası Garri Kasparov emin ki, bu memleket yarımada ilhaqından ve umumen imperiya siyasetinden vazgeçmese, demokratik olamaz.
21-inci asırda imperiya siyaseti Rusiyege de belâdan ğayrı başqa bir şey bermeyGarri Kasparov
– Qırımnı bir vaqıt unutmadıq. Rusiye demokratik olsa, onıñ ilhaqı yañı Rusiyede ğayrıdan baqılmalı. Forum iştirakçilerimizniñ ekseriyeti memleketniñ kelecegi parlamentlik ve devletniñ imperiya şeklinden vazgeçüvnen bağlı olğanını tüşüne. Bu eskiden Rusiye imperiyası ya da Sovetler Birligine kirgen topraq isteklerinden ve er angi ilhaqlardan vazgeçüvnen bağlıdır. 21-inci asırda imperiya siyaseti Rusiyege de belâdan ğayrı başqa bir şey bermey. Suriye ve Libiyadaki maceraları Putinniñ oligarhlarını zenginleştirmekten başqa ne yaptı? Bu siyaset yañıdan baqılmalı, amma Qırım ayrı tura: kelecek Rusiyesinde farqlı siyasiy küçler Qırım haritasını qullanmağa, rusiyelilerniñ yalan islerinen oynamağa isteycektir.
Garri Kasparovnıñ qayd etkenine köre, Qırım taqdirinen bağlı referendum, onıñ fikirince, tekrar olamaz.
Yañı Rusiye parlamenti Qırımnı Ukraina kontroline qaytaruv qararını birden qabul etmeliGarri Kasparov
– Keçici müddette bu meselede muzakereler olmamalı – mında yapılacaq muzakere de yoq. Yañı Rusiye parlamenti Qırımnı Ukraina kontroline qaytaruv qararını birden qabul etmeli. Amma qaytaruv tehnologiyası, ne qadar devam etecegi – bu endi ekinci mesele. Şimdi Putin rejimine nasıl tesir etmek mümkün? Problem şu ki, Ğarp pek nazlı, raat yaşayışqa alıştı. Putinniñ qabaat ortaqları ğarbiy iqtisadiyatqa bergen yüz milliardlarnen dollar öyle bir platsdarm qurdı ki, olarnı andan quvmaq zor. Putin rejimine zarar ketirgen kerçek sanktsiyalar ğarp reberlerini de masrafqa oğratacaq. Amma anda siyasiy irade peyda olsa, vaziyet tez deñişecek. ABDniñ resursları çoq, ve Rusiyege yerini tez köstere bile.
Ukrainalı jurnalist Taras Berezovets, Serbest Rusiye Forumınıñ bazı iştirakçileri ileride memleketniñ yolbaşçıları ola bile, dep tahmin ete.
Serbest Rusiye Forumınıñ bugünki iştirakçileri arasında ileride Devlet dumasınıñ deputatları, nazir, vali ve diger vazifelerde olacaqlar bardır. Olarnen evelden iş tutmalıTaras Berezovets
– Serbest Rusiye Forumınıñ bazı iştirakçileri bugünde-bugün Rusiyede devlet cinayetçileri ya da terrorist olaraq tanıla, bunı ise medal dep saymaq mümkün. Bu Rusiye muhalifetiniñ eñ adekvat qısmıdır, ve üçünci forumından başlap episinde iştirak etem. Söz sırası, Ukrainadan iştirak etken yekâne kişi olam. İlk evelâ rusiyelilerge bugün Ukrainada olğanlarnı ve eki memleketniñ kelecegine nasıl baqılğanını yetkizem. Eminim, erte ya da keç Putinniñ rejimi bitecek, Rusiye ise kene serbest olacaq. Büyük ihtimalnen, Serbest Rusiye Forumınıñ bugünki iştirakçileri arasında ileride Devlet dumasınıñ deputatları, nazir, vali ve diger vazifelerde olacaqlar bardır. Olarnen er şey olğan soñ degil, evelden iş tutmalı. Öz qararlarında olar Qırımnı Ukrainanıñ bir qısmı olaraq tanıdı, amma daa çalışacaq ve iqna etilecekler bar.
Rusiye siyasetşınası Leonid Radzihovskiy Serbest Rusiye Forumınıñ iştirakçilerini Qırım işğalinen bağlı fikirleri sebebinden «yüz fayız marginal» dep adlandıra.
– Rusiyelilerniñ büyük qısmı içün bu mesele yoq: bu Kaluga ya da Nijegorod vilâyeti Rusiyege aitmi dep tüşünmek kibi. Em de Rusiye qanunlarına köre bunı deñiştirecek uquqiy, fizik imkânlar yoq. Bir vilâyetni Rusiyeden çıqarmaq içün uquqiy tedbirler olmalı, olar ise amelde yapılamaz. Yani bu fantastik bir şey, ve qanunğa köre Rusiyeniñ bir qısmını ayıruv aqqında laf bile cinayet sayıla. Mence, bu aqta aytqan Rusiye muhalifetçileri deli degil – olar bunıñ hamhayal olğanını bile. Amma aytılacaq çoq şey bar, em de Rusiyede olmasañız. «Yedinaya Rossiya» azaları 2020 senesine qadar memleket Yaponiya ya da Portulagiyanı ozıp keçer, dep aytqan edi – amma er kes olmaycağını añlay edi.
Leonid Radzihovskiyniñ fikirince, Rusiyede muhalifet degen şey yoq, siyaset ise yalan esasında qurula. Demek ki, Serbest Rusiye Forumı iştirakçileriniñ aytqanlarına emiyet berilmemeli, dep bitire siyasetşınas.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


c: text/html

text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ve Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan, Herson vilâyetinde qırımtatar qorantaları içün meskenlerniñ qurmasını muzakere etti.
Bunıñ aqqında Ukraina prezidentiniñ Ofisinde haber ettiler.
"Menim avalemnen ükümetimiz tehnikiy meselelerni tayin etecek Ukraina-Türkiye ükümetlerara memorandumnıñ metini üzerinde çalışa", - qayd etti Zelenskıy.
Ukraina prezidenti, Ukrainanıñ suvereniteti ve territorial bütünligi boyunca deñişmez yanaşması ve qırımtatar halqınıñ aqlarınıñ qorçalavı içün Türkiyege minnetdarlığını bildirdi.
Türkiye tarafı Ukraina prezidenti ile lafnıñ neticeleri aqqında daa bildirmedi.
Hatırlatamız, Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynen 500 qırımtatar qorantası içün mesken qurmağa añlaştı, dep bildirgen edi.
Herson vilâyeti devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gusev Türkiye elçisi Yağmur Ahmet Gülderenen körüşip, işğal etilgen Qırımdan memleket içinde köçip kelgenler içün 500 daireni quruv leyhasınıñ yerine ketirilmesini muzakere etti.
Fevralniñ 3-nde resmiy körüşüv vaqtında Ukraina prezidenti Türkiye prezidentinen Rusiye işğal etken Qırımda insan aqları bozuv ve siyasiy mabüs qırımtatarlarnıñ azat etilüvinde yardım meselelerini muzakere etti.
Zelenskıynen körüşken Türkiye prezidenti Ankara Qırımnıñ qanunsız ilhaqını qabul etmeycek ve Ukraina topraq bütünligine qoltuta, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy 2019 senesi avgustnıñ 7-nde Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannen Ankarada muzakere keçirgen edi. Olar Donbastaki cenk, Qırım ilhaqı ve yarımadada qırımtatarlarnıñ taqip etilüvi, em de iqtisadiy işbirligi ve yol ve ava limanlarını beraber quruv aqqında laf etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ soy-sopları ve yaqınları içtimaiy ağlarda «Olar terrorist degil» adlı fleşmob başlattı. Qırım sakinleri qırımtatarlarnıñ cinaiy taqibine ve Rusiye prokurorları istegen apis cezalarına qarşı narazılıq bildirmege tırışa.
Fotoresimni «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi derc ete.
«Fleşmobımıznıñ maqsadı – cemaatçılıqnıñ diqqatını Qırımdaki repressiyalar problemine celp etmektir. Biz olıp keçkenlerge razı olamaymız, bu taqipler tek qorantalarımızğa tesir etmedi, bugünde-bugün siyasiy sebeplerden yüzlernen semetdeşimiz qabaatlana ya da apiste yata. Ve, elbette, halqımıznıñ destegi bizim içün pek müim», – dep izaatladı Aliye Emiruseinova – dava mabüsi Rustem Emiruseinovnıñ ömür arqadaşı.
Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ anaları Qırımda oğullarına çıqarılacaq ükümler arfesinde bir kişilik narazılıq aktsiyalarını ötkerdi.
Politsiya hadimleri Zure Emiruseinovağa qarşı protokol tizdi, çünki onıñ bir kişilik narazılıq aktsiyasını «miting» dep saya. Qadın gipertonik kriz ile hastahanege alındı.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 3-nde Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rustem Emiruseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyevniñ ükmüni çıqarmağa planlaştıra. Prokuror qırımtatarlarnı qabaatlı tanıp, sert rejimli koloniyada qalmalarına üküm etmege talap etti: Rustem Emiruseinov içün 1,5 yıl nezaret ile 18 yıl apis, Arsen Abhairov içün 15 yıl, Eskender Abdulganiyev içün 16 yıl.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırımnıñ rus prokurorı Natalya Poklonskaya Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq aktsiyasınıñ idarecisi, ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmovnıñ yarımadada tevqif etilgen mülkiyetiniñ qaytarılacağı aqqında bildirüvini izaatladı.
«Qaytıp, ticaretimni qaytarırım dey. Qaytır, ebet. Qaytsın, apishane odası azır. Qara deñiz manzarası ile apishane odasını vade etmeymiz. Amma kamera bar, memleketimizniñ şimaliy qısmında», – dedi Poklonskaya «Rossiya 1» telekanalına.
İslâmovnıñ Poklonskayanıñ bildirüvine izaatı daa yoq.
Bundan evel İslâmov Radio Svobodağa Qırımğa qaytıp kelgende, mulkiyetini qaytaracağı aqqında bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası «SimCityTrans» şirketi tarafından avtomobil naqliyatı vastasınen yolcularnıñ taşıması saasında qanuniyetke riayet etilmesiniñ teşkerüvi aqqında bildire, teşkerüvden soñ şirketke 850 biñ ruble miqdarında cöreme belgilendi.
Yaqında Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya mahkeme İslâmovnıñ mülkini apis etkeni aqqında bildirgen edi. Aqmescitte Qırım qamaçavınıñ teşebbüsçisine ait olğan iCom tükânı qapatılğan.


text:
«Batkivşçına» ukrain firqasınıñ lideri Yuliya Tımoşenko aprelniñ 2-nde Ukraina prezidenti saylavlarınıñ birinci tur neticelerini mahkemede şikâyet etmege ya da bu neticelerge qarşı tarafdarlarınıñ narazılıq aktsiyalarını teşkil etmege azır, dep bildirdi. O, ekinci turda namzetlerden iç birisine qoltutmaycağını bildirdi.
«Küreşimiz bitmedi. Bu qaçırılğan bir fırsat. Yañı kursnı yerine ketirmek imkânımız qala – nevbetteki parlament saylavlarıdır», – dep bildirdi Tımoşenko, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Batkivşçına» lideri Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve taqımını sahtelevde qabaatladı.
«Ukrainada körgen neticelerimizge yol bergen tehnologiyalar qullanılğan edi – 39 namzet qayd etildi, memuriy resurs qullanıldı, bu bir… Avropağa qoltutqan, muhalifet küçleriniñ reylerini dağıtıp oldılar», – dep israr ete Tımoşenko.
Merkeziy saylav komissiyasınıñ malümatına köre, protokollarnıñ 97,38%-ı teşkerilgen soñ Yuliya Tımoşenkoğa 2 mln 470 biñ insan (13,38%), Petro Poroşenkoğa – 2 mln 940 biñ saylayıcı (15,92%) rey berdi. Volodımır Zelenskıy lider olıp qala, oña saylayıcılarnıñ 30,26%-ı (5 mln 587 biñ insan) rey berdi. Protokollarnıñ 95,56%-ı teşkerilgen soñ Petro Poroşenkoğa 2 mln 866 biñ saylayıcı (15,93%), Zelenskıyge ise – 5 mln 436 biñ insan (30,22%) qoltuttı.
Ukrainada martnıñ 31-nde prezident saylavları olıp keçti. Saylayıcılarnıñ 63,5%-ı rey berdi.
Milliy exit poll malümatına köre, Volodımır Zelenskıy 30,6%, Petro Poroşenko – 17,8%, Yuliya Tımoşenko – 14,2%, Yuriy Boyko – 9,7%, Anatoliy Grıtsenko – 7,1%, Aleksandr Şevçenko – 0,5% qazandı.
Merkeziy saylav komissiyası saylavlarnıñ soñki neticelerini aprelniñ 10-na qadar ilân etmeli. Ekinci tur aprelniñ 21-nde olacaq.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi, Fastiv meriyası ile birlikte, Ukraina şeerleri birleşmesiniñ reberligine, bölge merkezlerinde şeer şuralarınıñ binalarında devlet bayrağı yanında qırımtatar bayrağınıñ da köterüvi teşebbüsinen muracaatnı yolladı.
Bunı iyün 26-sında, Qırımtatar Milliy Bayraq kününde yapmağa teklif eteler, dep bildirdi Milliy meclis reisi Refat Çubarov.
"Qırımtatar Milliy Meclisi ve Fastiv şeeriniñ meriyasınıñ umumiy mektübinde, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri üzerinde Ukraina suvereniteti ğayrıdan tiklenmegence qırımtatar milliy bayrağını tüşürmemege teklif etile", - yazdı Çubarov Facebookta.
Hatırlatayıq, 2019 yılda Kyivde sergi açılışı, avtoyürüş, bala resimleri yarışı, spikerlerniñ çıqışları, Hreşçatıkta tantanalı yürüş, Mustaqillik Meydanında miting ve diger tedbirler oldı.
İyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy bayraq kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-nde Aqmescitte ötkerilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü saylânğan edi.
Qırımtatar bayrağı üzerinde altın renkli tamğa tasvir etilgen kök renkli bir bayraqtır.
Qırımda, esas Ukrainada ve dünyanıñ diger memleketlerinde bayram tedbirleriniñ keçirilmesi planlaştırıla.


text:
Ukrainada qayd etilgen Donetsk, Lugansk vilâyetlerinden ve Qırım MC-nden kelgen iç icretçilerniñ (memleket içinde yerinden köçkenler) sayısı ep artmaqta. Bunı İçtimaiy siyaset Nazirliginiñ saytındaki malümat köstere.
Ealiniñ içtimaiy qoruvı terkibiy bölükleriniñ malümatına esaslanaraq, müessise, işğal altındaki Donetsk, Lugansk vilâyetleri ve Qırım MC topraqlarından 1 516 237 köçip kelgenler esapqa alınğanını haber ete.
2017 senesi oktâbrniñ 23-üne İçtimaiy siyaset Nazirligi, Ukrainada 1 604 059 iç icretçileri qayd etilgenini haber etken edi. Bir aydan soñ ise – 1 494 806, amma raqamlardaki farqnıñ sebebini iç añlatmadılar. Ondan soñra, Nazirlikniñ malümatına köre, iç icretçilerniñ sayısı er ay çoqlaşa.
Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Karantin bitse bile, Ukraina koronavirus ile küreşine devam etecek. Bu aqta Ukraina baş naziri Denıs Şmığal «RBK-Ukraina» neşirine bergen intervyüsında ayttı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
«Dünya sağlıq teşkilâtı tenbiley, ve biz razımız, kelecek eki yıl devamında bu hastalıq ile küreş ve insanlarımıznıñ ayatı ve sağlığını saqlav şaraitlerinde yaşaycaqmız. Mayısta karantin biter ve epimiz çıqıp unutacaqmız, dep tüşünmemelimiz», – dep qayd etti Şmığal.
Onıñ aytqanına köre, hastalıqnıñ birinci basamağı keçken memleketler «bugün nevbetteki basamaq bosağasında tura».
«Qıtayda bile tekrar dalğa oldı. Birinci dalğası keçken diger memleketlerde de bugün hastalıqnıñ ekinci dalğası qayd etile. Ukraina birinci dalğanı yeñdi ve er şey güzel dep tüşünmeñiz. Yañı şaraitlerde yaşamağa ögrenmelimiz», – dep qoştı baş nazir.
Aprelniñ 22-ne qadar Ukrainada 6592 COVID-19 hastası qayd etildi. Aprelniñ 21-i devamında 467 yañı hasta aqqında haber etildi. 424 insan endi tüzeldi, 174-ü vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqyar-Yalta trassasında Hmelnitskoye köyüniñ yanında yanvarniñ 14-ünde yol qazası oldı, onıñ neticesinde dört adam yaralandı. Bunı Rusiye FVN-nin Aqyar idaresi bildire.
"Qazada bir mikroavtobus yolcusı ve üç yengil maşna yolcusı yaralandı, olarnıñ arasında 15 yaşındaki ösmür bar", - denile beyanatta.
Yengil maşnanıñ salonından çıqarılğan qadınnıñ alı ağır olğanı qayd etile. Qarada yaralanğanlarnıñ episini hastahanege alıp kettiler.
Aqmescitte yanvarniñ 7-sinde "Ravon" maşnasınıñ aydavcısı, Davıdovka köyünden Kezlev şossesine taba ketkende, süratnı aştırıp, elektrika tayanğıçına uruldı.


text:
SİZOda tutulğan "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi Riza Ömerovnıñ, avgust 9-ında oğlu doğdı . Bunı "Qırım birdemligi" cemiyet birleşmesi haber etti.
Riza Ömerov - Qarasuvbazar, Aluşta ve Aqmescit rayonlarında tintüvlerden soñ tutulıp alınğan sekiz adamlardan birisidir.
Haber etilgeni kibi, iyünniñ 10-nda saba Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerden soñ 8 er adam tutuldı.
Rusiye FSBsi tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesi (terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ya da iştirak etüv) boyunca cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Qırımda Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerden sebep cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Ukraina Milliy ilimler akademiyasınıñ dünya iqtisadiyatı ve halqara munasebetleri merkeziniñ energetik programmalarınıñ müdiri Valentin Zemlânskiy dey ki, yarımadağa elektrika berilmesini toqtatmaq içün iç bir uquqiy sebep yoq ve Ukraina prezidenti buña razı olmaz.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Keliñiz, Qırım ile «sıñırda» faallerniñ ve silâlı teşkilâtlarnıñ areketlerini devlet qararı ile adaştırmayıq. Aqibetleri çeşit olacaq: arbitraj, mahkemeler. «İnter RAO» ile Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesi aqta añlaşmalarımız bar. Olarnı bozmaq içün bugün sebep yoq», – dep qayd etti Zemlânskiy.
Ekspert dey ki, Ukraina, bundan da ğayrı, Energetik seneti altında imza qoydı, oña köre, elektrotaşıyıclarnıñ keçmesine keder etemez. Zemlânskiy aytqanı kibi, eger de Kiyev Qırımğa elektrikanıñ berilmesini toqtatsa, işbu senetniñ qaideleri bozulacaq. Bu sebepten, onıñ tahminlerine köre, prezident qamaç aqta soravnı red eter.
Qırımnıñ energetik qamaçavı aqqında elektron ariza altında 25 biñ insan qol qoydı. On kün içinde Petro Poroşenko işbu muracaatnı baqmalı ve oña cevap bermeli.
Qırımnıñ «energetik» qamaçavı aqqında talapnı qıtaiy Ukrainadan Qırımğa yük maşinalarınıñ kirsetilmemesi boyunca aktsiya iştirakçileri de bildirgen ediler.


text:
Bir sıra malümatlarğa köre, Rusiye prezidentiniñ matbuat hızmeti Vladimir Putinniñ acele çıqışı aqqında malümatnı red ete, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Evel qayd etilgeni kibi, cumaaqşamı künü, avgust 18:30 (Moskva vaqtı boyunca) «Rossiya» telekanalında Vladimir Putinniñ acele çıqışı beklenile edi.
URA.ru haber agentliginiñ bergen malümatına köre, VGTRK bütün bölüklerine bu vaqıtta efirde iç bir şey olmamaq kerekligi aqqında bildirüv yollanıldı.
Tahmin etilgeni kibi, prezidentniñ çıqışı Ğarp memleketlerge nisbeten kösterilecek qararlar aqqında olacaq edi.


text:
Avropa memleketlerinde Ekinci cian cenkinde Ğalebe kününi qayd eteler.
Pariste belgisiz askerniñ mezarı olğan Zafer kemerine gülçemberlerni qoyuv tedbirinden sebep Yelisey meydanı naqliyat içün qapalıdır. Tedbirde AQŞ devlet kâtibi Jon Kerry iştirak etti.
Almaniyada resmiy şahıslar hatıra tedbirleri keçirilgen Reyhstag binası yanında toplandılar.
Poloniyada Ğalebeniñ 70 yıllığı munasebeti ile azırlanılğan hatıra tedbirlerinde BMT baş kâtibi Pan Gi Mun, Avropa şurasınıñ reisi Donald Tusk, ve Merkeziy ve Şarqiy Avropa memleketleriniñ liderleri, şu cümleden Ukraina prezidenti Petro Poroşenko da iştirak etti.
Ukraina mayıs 8 künü Avropanıñ diger memleketleri ile birlikte Hatıra ve barışuv Kününi qayd ete. Ukrainada cenk qurbanlarınıñ hatıra timsali qızıl haşhaş oldı.


text:
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyede tutulğan Ukraina vatandaşları Muslim Aliyev, İnver Bekirov, Vadim Siruk, Refat Alimov, Arsen Cepparov ve Emir-Usein Kukunıñ Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» çerçivesinde çıqarılğan ükümge qarşı istinaf şikâyetiniñ red etilmesine qarşı narazılıq bildirdi.
Ukraina nazirliginiñ beyanatında qırımlılarğa qarşı qabaatlav sahte, üküm ise qanunsız dep adlandırıla.
«Bu qararnı Ukraina vatandaşlarını taqip etken siyasiy sebepli repressiv kampaniya içün Rusiye milliy ceza qanunlarınıñ qullanıluv delili olaraq köremiz, işğalci devlet olğan Rusiye halqara gumanitar uquqını boza», – dep qayd etti Ukraina Tış işler nazirligi.
Nazirlik, BM Baş kâtibiniñ işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda insan aqları vaziyetine dair ara maruzası aqqında hatırlattı. Ukraina Tış işler nazirliginiñ qayd etkenne köre, işbu maruza «Qırımda işğalci akimiyet yapqan cinayetlerniñ büyükligini isbatlay».
«Rusiye Federatsiyası qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarını acele azat etmeli ve BM Baş Assambleyasınıñ 2014 senesi martnıñ 27-nde "Ukraina topraq bütünligi», 2016-2019 seneleriniñ "Qırım Muhtar Cumhuriyetinde ve Aqyarda insan aqları vaziyeti (Ukraina)" qararlarını, BM Halqara mahkemesiniñ Ukrainanıñ Rusiye Federatsiyasına qarşı davası çerçivesinde Irqiy ayırım şekillerini yoq etüv halqara şartnamesini qullanuv emrini yerine ketirmeli», – dep bildirdi Ukraina Tış işler nazirligi.
Mında halqara toplulıqnı Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı toqtatılsın, Rusiyede ve vaqtınca işğal etilgen Ukraina topraqlarında tutulğan Ukraina vatandaşları azat etilsin, em de Ukraina topraq bütünligi ğayrıdan tiklensin dep, Rusiyege qarşı siyasiy-diplomatik ve sanktsion basqını quvetleştirmesine çağırğanlar.
Rusiye tarafı Ukraina nazirliginiñ beyanatına daa cevap bermedi.
Cumaaqşam künü, iyünniñ 25-nde, Moskva vilâyetiniñ (Rusiye) Vlasiha şeerindeki Arbiy istinaf mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsiniñ ükmüni deñiştirmeyip qaldırdı.
Böylece, Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ 2019 senesi qabul etken qararı deñişmedi. Mahkeme qararına köre,
Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
Amnesty International aq qorçalayıcı teşkilâtı Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» bütün mabüslerini vicdan mabüsi dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
1990 senesi Serbiya prezidenti Slobodan Miloşeviç Kosovo muhtar kilâyetiniñ parlamentini dağıtmaq, ve muhtariyetniñ aqlarını sıñırlamaq qararını aldı. Cevap olaraq Kosova Skupşçinanıñ deputatları mustaqillik aqqında beyannameni qabul ettiler, ve tuvğan vilâyetinden quvulğan alda bulunaraq, parlament sessiyasını Sloveniyanıñ paytahtı Lüblân şeerinde keçirdiler. O zaman, Yugoslaviya daa bir devlet edi, amma Lüblânde Kosovo parlamentniñ deputatlarını, kendi halqnıñ aqlarını qorçalağan qaramanlar kibi qarşıladılar, Belgradta ise – hain ve «Serbiyanıñ tınçlığını» bozğanlar kibi tanıldılar. Kosovonaşe.
Yigirmi beş yıl evelsi olıp keçken vaqialarnı men, Meclisniñ Geniçsekte ötkergen toplaşuvı, soñra, rusiyeli akimiyetniñ qurumnıñ reisi Refat Çubarovğa Qırımğa qaytmağa yasaq etilgenini bilgen soñ, hatırladım. Bundan evel, Vladimir Putinniñ içine Slobodan Miloşeviçniñ ruhı duyulğanını yazğan edim, çünki rusiyeli prezident, Serbiyanıñ zulum ükümdarınıñ areketlerini tekrarlap, sanki dersiñ, Serbiya içün Miloşeviçniñ deviri nasıl yekünlengenini bilmey.
Küreşniñ başında Miloşeviç, boysunmağa istemegen kosov albanlarınen ne yaptı? Zulum ükümdar ta kommunistik devirinden başlap, nufuzlı reberler – Kosovo Prezidiumnıñ sabıq reisi Mahmut Bakali, Yugoslaviya Prezidiumnıñ sabıq reisi Fadil Hocanı siyasetten çetleştirdi. Kosovo kommunistler Birliginiñ yolbaşçısı, marşal Titonıñ sevimli reberi Azem Vlasini apiske qapattı. Lüblânda toplaşuv keçirgen Kosovo Skupşçinası – kommunistik parlamenti edi. O, aqları keñiş olğan Kosovo muhtariyeti, Yugoslaviyadaki barışıqnı saqlap qalmaq içün yekâne imkân olğanını körmey qaldı.
Albanlar yañı, qanunsız parlamentni sayladılar: siyasetke kommunizmden uzaq olğan adamlar keldi, Kosovonıñ alban cemiyeti, kommunizm devirinde qalğan yerli serblerge baqqanda, inkişaf etip başladı. Albanlar «devlet içinde daa bir devlet» qurdılar, amma oña qarşı küreşmek küç edi, çünki yañı yetekçi İbragim Rugov, silâlı cenk etüvni men etti. Bu sebepten, Belgrad qarşılıqnıñ peyda olması içün qolundan kelgenini yaptı. Ve neticege irişti: Kosovonıñ azat etüv Ordusı peyda oldı, partizanlıq cenki başlandı. Zulum ükümdar, böyleliknen alban meselesini al etmek mümkün dep, belledi ve Kosovonıñ aman-aman bütün ealisini quvıp çıqardı.
Soñra, NATOnıñ bomba atışı, ükümetniñ yoq etilmesi, Kosovonıñ ayırıluvı, Gaaga ve diger vaqialar yüz berdi…
Putin – bu yolnıñ başında buluna. O, Qırımnıñ Ukraina terkibinde bulunuvı – belki de, yarımadadaki milletlerara barışıqnıñ saqlap qalması içün yekâne bir yol olğanını körmey. Putin, boysunmağa istemegen Meclis yolbaşçılarını quvıp ta, qırımtatar meselesini çezecegini tüşüne. Amma, yañlışa. Qırımtatar halqı yañı şaraitlerde yaşap, menligini saqlap qalmağa mecbur olacaq, ve bu sebepten, cemiyet deñişecek. Akimiyet te bunıñnen küreşip, erte-keç qırımtatar yaşlarınıñ radikal olmasına sebepçi olacaqtır – Qırım da, Kosovo ve ya şimdiki Şimaliy Qavqazğa çevirilmesi mümkün.
Kosovo ile teñleştirüv hatalı dep bellemeyim, çünki albanlar öz cumhuriyetinde ekseriyetni teşkil ettiler, qırımtatarlar Qırımda – azlıqtır. Amma, 90-ncı seneleri Priştinde bulunğanlar, Kosovo albanlarnıñ serblerden ayırğan hususiyetleri aqqında ayta bile. Kosovo albanları Kosovo vatanperverleri, serbler ise, Serbiyanıñ vatanperverleri ediler. Qırımtatarlar yıllarca ğurbetlikte bulunıp, milliy ayat ve yarımadanıñ kerçek tüsüni tiklep olacaqlarını tasdiqladılar. Olar, Qırımnıñ vatanperverleri, asılında Qırımnıñ özüdirler.
Olarnıñ qomşuları ise, bu acayip diyarnıñ kelecegini tüşünmey, Rusiye vatanperverleri degil, nefaqa, aylıq ve yalan teşviqatqa berildiler. Qırımtatarlarnıñ Qırımdan ğayrı başqa mekânları yoq. Ve bugün da bugün Rusiyeniñ işğaline qol tutqanlarnıñ ekseriyeti Soçi ya da Moskvağa köçip, ğayıp etilgen Vatannı hatırlamazlar. Bu ekseriyet ya da azlıq meselesi degil. Bu tarihiy mesüliet meselesidir. Bunı öz vaqtında Miloşeviç, şimdi ise Putin añlap olamay.
Vitaliy Portnikov, Kiyevli mühbir, Qırım.Aqiqatnıñ közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
İşğal etilgen Qırımda arbiyler qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüv keçirmege devam eteler. Cumaaqşam künü, oktâbr 23-te, Qırım «politsiyası» Aqmescit şeeriniñ sakini Ernest Usmanovnıñ evine keldi.
Bunı Ernest Usmanov Facebook saifesinde bildirdi. Bundan soñra o içtimaiy ağlarda bağğa çıqmadı.
Birazdan Usmanovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında belli Qırım faali, bloger Yelizaveta Bogutskaya bildirdi.
Qırım.Aqiqat saytı Ernest Usmanovnıñ soy-soplarınen bağlanıp olamadı. Qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler devam ete, qırımtatarlarnı apiske alalar.
Malüm olğanı kibi, oktâbr 22-de Eski Qırımda politsiya hadimleri tarafından yaqalanğan qırımtatar faali Tair Smedlâyev Aqmescitteki Franko bulvarında yerleşken vaqtınca tutuv izolâtorına ketirildi. Yaqalanğan adamnıñ ağası – Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiya reisi Zair Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, Tair yaramadı.
Hatırlatamız, işğal etilgen Qırımda Qurman qasabasında eki qırımtatarını yaqalap, apiske aldılar. Olarnı mayıs 3-te Ermeni Bazarda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılağan vaqıtta uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimlerine ketirilgen zararda şekleyler.


text:
Bunı o Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
«Qırım Rusiyege ait olğanını ifadelegen er angi Anayasa bizge kelişmey», - dedi o. «Bu madde alıp taşlansa, lafnı devam etmege mümkün», – ilâve etti Cemilev.
Bunen beraber, separatitlerniñ ayın-oyunlarını qayd etti. Bundan evel «akimiyet» qırımtatar halqı aqlarınıñ tiklenüvi aqqında qarar alğan ediler. Vesiqağa binaen, qırımtatarlar parlament ve diger icra organlarında 20 fayızlıq kvota ile teminlenmek, yerli şuralarda vazifelenmek kerek ediler, amma birazdan soñra, vesiqada añılğan vadeler aqqında «unutqan» anayasa dünya yüzü kördi.
Aprelniñ 11-de tanılmağan Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurasınıñ nevbetten tış umumiy toplaşuvında «Qırım Cumhuriyetiniñ Anayasası» qabul etildi.
Bundan evel Meclis separatistlerge «Qırım Cumhuriyetiniñ Anayasasını» cemaatçılıqnen beraber muzakere etmek ve qırımtatar halqınıñ menfaatları ve aq-uquqlarını köz ögüne alaraq deñiştirmege teklif etip, qabul etmege çağırdı. Meclis beyanatına binaen, qırımtatar halqı tamır halq olaraq tanılmalı, «qırımtatarlar cumhuriyetniñ içtimaiy-siyasiy ayatında semereli iştirak etüvini kefil etilmeli» ve Qurultay, Qırımtatar Milliy Meclisi resmiy şekilde tanılmalı.


text:
Cuma künü, aprel 24-de, Krasnodarda qırımatatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Cemilevniñ işi boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvı keçti. Toplaşuvda mahkemeci olmağanlar bulunmadı.
Bunı advokat Nikolay Polozov bildire.
«Cemilevniñ işi boyunca mahkeme toplaşuvında mahkemeci olmağanlar bulunmadı. Qabaatlayıcı taraf yazma delillerni, imaye – çıqaruv arizasını bildirgenler», – yazdı o twitterde.
Onıñ aytqanına köre, mahkemeniñ nevbetteki toplaşuvı aprel 27 künü keçecek. Bu küngece Krasnodar diyarınıñ mahkemesi teneffüsni ilân etti ve «taraflarnıñ muracaatı boyunca protsessual qararnı almaq içün ketti»
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi.
Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.


text:
Qırımda musulmanlarnıñ vaziyeti Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal etilgen territoriyalarında olğanına köre, daa da beter.
Bunı BTB telekanalınıñ efirinde «UMMA» Ukraina musulmanlarınıñ diniy idaresi müftisi Said İsmagilov bildirdi.
«Biz Ukraina musulmanları aqqında aytacaq olsaq, şimdi Qırımda musulmanlarnıñ vaziyeti Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal etilgen territoriyalarında olğanına köre, daa da beter olğanını qayd etmelimiz. Noyabr ayında Qırım köy camisini yaqtılar. Bu sene, işğalden soñ, bu kibi adise endi ekinci kere yüz berdi. Böyleliknen, Qırımda musulman diniy inşaatlarına planlaştırılğan ucümlerni köremiz», – dedi İsmagilov.
Onıñ sözlerine köre, işğal etilgen Qırım musulmanları taqipke oğraylar. Çeşit dinlerni kütken insanlarnıñ aqları bozulmaqta.
«Hristianlıq, yeudilik, islâm temsilcileri bildirgen fikirge köre – diniy aq, serbestliginiñ bozuluvı ep beterleşe eken. Ukraina musulmanları nasıldır bir hususiy vaziyetni temsil etmeyler Biz şimdi işğal etilgen territoriyada yüz bergen vaqialarnı yaşaymız», – dedi İsmagilov.
Müftiy yarımadanıñ işğalinden soñ sıq rastkelgen qırımtatarlarnıñ gayıp oluvını da qayd etti.
«Ep devam etken bir şeyge rastkeldik. Bu ne sebepten ola ve bunıñ artında kim tura kibi meselelerge qıymet kesmege şimdi qıyın. Amma bu al halqnı qorquza, bu kibi zorbalıq – qorquzuv vastasıdır. Razı olmağanlarnıñ qorquzuvıdır», – dedi o.
Evel Human Rights Watch işğal etilgen Qırımda insanlarnıñ ğayıp oluvı boyunca öz qasevetini bildirgen edi. Soñki arizasında aytılğanı kibi, Qırımda Rusiye işgaline qarşı çıqqan insanlarnıñ, esasen qırımtatarlarnıñ ayırımı yüz bere.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya qırımtatarlarnıñ toplu yaqalanmasına dair haberni «mühtekirlik» olaraq adlap, Aqmescitte 30-dan ziyade musulman «profilaktika tedbirlerinden» sebep yaqalanğanını bildirdi. Qırımnıñ Rusiye prokurorınıñ aytqanlarını «RİA Novosti» agentligi derc ete.
«Ukraina kütleviy haber vastaları malümatnı qarıştırıp aselet mühtekirlik yapalar. Qırımtatarlarnıñ yaqalanması aqqında laf bile yoq», – dedi Natalya Poklonskaya.
Onıñ bildirgenine köre, İçki işler nazirliginiñ Qırım idareleri, Federal migratsion hızmeti, Rusiye Federatsiyasınıñ narkotiklerni satuv nezareti Federal hızmetiniñ hadimleri gece eglence müessiseleri ve klublarda profilaktika tedbirlerini alğanlar.
«Umumen 50 kişi teşkerildi, anda rus, ukrain, qırımtatar, çeçen, dagestan ve diger milletler bar edi. Kimse yaqalanmadı, episi qıdırılamı-yoqmı teşkerildi. Episini teşkerip yiberdiler, yaqalanğanlar yoq, arizalar olmadı, insan aqları bozulmadı», – dep tüşüne Qırım prokurorı.
Onıñ aytqanına köre, bazı şahıslarğa qarşı narkotik qullanğanından memuriy bozuv protokolı tizildi.
«Bazılarını eñ çoq 2 saatke vesiqalarını teşkermek içün politsiya bölügine alıp kettiler. Şahsiyetleri ögrenilgen soñ evlerine kettiler. Kimse yaqalanmadı», – dep ayta Poklonskaya.
Qırım adliyecisi Emil Kürbedinovnıñ bildirgenine köre, aprel 1-de aqşam Qırımnıñ Colman köyündeki «Bagdad» qavehanesinde 35 musulman yaqalandı. Emil Kürbedinovnıñ bildirgenine köre, yaqalanğanlar – qırımtatarlar, olarnı Ekstremizm ile küreş merkezine «profilaktik teşkerüv» içün alıp ketken ekenler. Qavehanede bulunğan slavân sıfatlı insanlarnı birden yiberdiler, dep ayttı adliyeci.
Diger mustaqil menbalarnıñ malümatı şimdilik yoq, Qırımnıñ uquq qoruyıcı organları resmiy bir şey bildirmedi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescit – Yarımadanıñ büyük şeerlerinde soñki bir qaç ay devamında tibbiy sigortalar berile. Onıñ saibi tibbiy müessiselerniñ hızmetinen bedava qullana bile. Sigortanı elde etmege istegenlerniñ sayısı çoq olğanı içün büyük nevbetler tizile.
Aqmescitniñ Karl Marks soqağındaki sigortalarnıñ berüv merkezi bir ay devamında çalışmaqta. Er kün mında yüzlernen adamlar toplaşa. Sigortanı almaq içün, Rusiye pasportı ve olsa, şahsiy esapnıñ sigorta nomerini (SNİLS) teslim etmeli.
Kelgenlerni evelden tertip etilgen cedveller boyunca qabul eteler. Nevbetni bir aftağa tizeler. Qırım sigorta tibbiyet şirketi künde orta esapnen 400 adamğa vesiqanı berip yetiştire. Bazı sakinler saatlernen nevbette turmağa mecbur olğanından çorlanalar.
Nefaqacı Valeriy Nikolayeviç Qrım.Aqiqatqa şikâyet etti: «Men saba saat 8-de keldim. Mında endi adamlar tura edim, 320 nci olıp yazıldım. Saba saat 9-da adamlarnı qabul etip başladılar. Şimdi endi saat 15-30, iş kününiñ soñuna qadar kirip olurım, dep ümüt etem».
Nevbette turğanlarnıñ ekseriyeti – ihtiyar yaşındaki sakinler. Sigortanı alıp, tibbiy müessise ve hastahanelerde bedava tedaviylenecegine ümüt besleyler. Aynı zamanda Qırımda sigorta tolusınen 2015 senesi yanvar 1 kününden başlap çalışacaq. Şimdiki vaqıtta ise, tibbiy müessisede vesiqa işke tüşürildimi, dep soramaq kerek.
Aqmescitte mecburiy tibbiyet sigortasınıñ berüv merkeziniñ yolbaşçısı Darya Kovılinanıñ malümatına köre, başından sakinlerge 30 künlik sigorta berile. «Bu müddet içinde Moskvada daimiy sürette çalışacaq sigortalar yapıla. Soñra, müşterige üstünde gologramması olğan sigortanı teslim etemiz», - dep añlattı Kovılina.
Aytqanına köre, çalışıp olğanlar tibbiy sigortasını almalılar çünki onsız resmiy olaraq işke almaylar.
Bu kibi merkezler Aqyar, Keriç, Kezlev ve Sudaqta çalışalar. Amma, anda da büyük nevbetler tizile. Darya Kovılina aytqanı kibi, şirket nevbetlerni qısqartmaq içün qolundan kelgenini yapa. Amma, nevbetler ep bir azalmay.


text:
Aqmescitte fevralniñ 16-nda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı İzet İzedinovnen vedalaştılar. O, 83 yaşında edi, COVID-19-ğa oğrap vefat etti. Yaşına baqmadan, İzet İzedinov ayatınıñ soñki kününe qadar qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçisi olıp qala edi.
İzet İzedinov semetdeşleriniñ esnasları keçken mahkeme binalarına barıp, «Qırım birdemli» cemaat birleşmesiniñ er ay toplaşuvlarını ziyaret etken edi. Yarımada işğalinden soñ Qırımğa qaytuv qırımtatar milliy areketiniñ veteranları insan aqları oğrunda küreşni yañıdan başladı: olarnıñ arasında rahmetli Veciye Kaşka, Server Karametov, Ali Kadırov. Bu aqta ve milliy areketke qoşqan isseleri aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
Qırımtatar faali Nariman Celâl 1944 senesi sürgün etilgen halq arasında aq qorçalayıcı areketiniñ başlanğıçı aqqında Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
Sürgünlikten soñraki yıllarda milliy areketniñ bir çoq faali insan aqları oğrunda küreşmege qarar berdiNariman Celâl
– Sürgünlikten ğayrı, repressiyalarğa oğratılğan halqlarnıñ, hususan qırımtatarlarnıñ aqları çoq bozuldı, içtimaiy liftlerniñ qapatıluvı, serbest areket yasağı, belli vazifelerde bulunmaq, bazı aliy oquv yurtlarında oqumaq imkânsız oldı. Sürgünlikten soñraki yıllarda milliy areketniñ bir çoq faali insan aqları oğrunda küreşmek kerek, dep tüşündi. Olarnen bağlı büyük fikirler Ekinci cian cenkinden soñ peyda oldı, ve qırımtatarlar olarnı bile edi. Mustafa Cemilev ve dostları vatanğa qaytmaq içün kommunist rejimini yeñmek kerek degen ğayeni inkişaf ettirgen edi. Sovetler zamanınıñ aq qorçalayıcıları Andrey Saharov ve Petr Grigorenkonen tanış olğan soñ olar insan aqları oğrunda küreş ğayesini qabul etti.
Nariman Celâlnıñ fikirince, Sovetler Birliginiñ akimiyetinen küreşken qırımtatarlar 2014 senesinden soñ endi bilgen şaraitlerde qaldı.
2014 senesi bir çoqu yañı şaraitlerge azır degil edi: yaşlar qorqtı, ne yapacağını bilmedi – ve esli-başlı insanlarnıñ tecribesi pek kerekli ediNariman Celâl
– Olar içün şimdiki Rusiye daa çirkin ve tsinik sıfatta yañıdan doğğan Sovetler Birligi demektir. Milliy areketniñ veteranları şu sebepten küreşine qaytmağa istedi. Ebet, areket gençleşti, amma 2014 senesi bir çoqu yañı şaraitlerge azır degil edi: yaşlar qorqtı, ne yapacağını bilmedi – ve esli-başlı insanlarnıñ tecribesi pek kerekli edi. Bugün qırımtatarlarnıñ esas ğayelerinden biri – Ukraina terkibinde milliy territorial muhtariyetini ğayrıdan tiklemektir, ve esas aletleri insan aqları oğrunda, hususan tamır halqlarnıñ aqları oğrunda küreş ola. Şimdi Rusiyede uquqsızlıq üküm süre, mında mahkemelerde qorçalanmaq imkânsız, siyasiy taqipler devam ete. Sovetler zamanında olğanı kibi, aq qorçalayıcılar Rusiyeni bozuvlarnı toqtatmasına zorlamaq içün halqara toplulıqqa yetmege tırışa.
2019 senesi iyülniñ 10-nda saba Moskvanıñ Qızıl meydanında fotosüret çıqarğan turistler arasında bir qaç on esli-başlı qırımtatarı bar edi. Olar yazuvlı şiarlarını alıp sırağa tizildi: «Balalarımız terrorist degil», «Qırımtatarlarğa qarşı repressiyağa STOP», «Qırımda terrorizm ile küreş – farqlı fikir ile küreştir» – ve Qızıl meydanda dağılğanlar. Bu aktsiya Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qol tutmaq içün yapıldı, ve o, 1987 senesi yazda olğan numayışlarnı hatırlattı, o vaqıt Moskva merkezine halqınıñ Qırımğa qaytmasını istegen yüzlernen qırımtatar faali çıqqan edi.
1980-lerniñ soñunda Qızıl meydanğa çıqqan milliy areket veteranı Bekir Umerovnıñ fikirince, bugünki vaziyet o vaziyetten pek farqlı.
Ebet, Sovetler Birligine oşağan şeyler bar, amma Rusiye akimiyetiniñ şimdiki mantığını añlamaq zorBekir Umerov
– 1987 senesi tam deñişmeler vaqtı edi, amma ne yönelişte ve ne qadar teren olacağını kimse bilmey edi. Qızıl meydanda büyük risk aldıq, meselemiz çezilmese de, biraz ileriledik. Bugünki vaziyetnen bir şey aynı, adaletsizlik bar ve oña razı olmağan insanlar bar. Ebet, Sovetler Birligine oşağan şeyler bar, amma Rusiye akimiyetiniñ şimdiki mantığını añlamaq zor. 1987 senesi qırımtatarlarnıñ vatanğa qaytuv problemi bar edi: onı çezmege istedik, duşmanlarımız istemedi. Er şey añlaşılğan edi. Bugün terror ücümleri yoq, silâ yoq, patlayıcı yoq, amma terrorizmnen bağlı bir sıra dava açıla.
Qırım tarihçısı Gülnara Bekirova emin ki, qırımtatar milliy areketiniñ veteranları insan aqları oğrunda küreşte izinden keteceklerge pek yardım ete.
– Tam tarihiy bir müddetlik bar. Büyükler, milliy areketniñ titanları bugün yaramay vaziyette olğanlarğa omuzını qoya – tarihçı olaraq buña şaşmayıp, mantıqlı sayam. Bir çoqunı tanımaq menim içün şereftir – Veciye Kaşkanı, başqalarını. Mence, şimdi bir çoqu «telükede» olacaq edi.
Rusiyeli advokat Nikolay Polozov, semetdeşleriniñ davaları baqılğan Rusiye mahkemeleri ögünde qırımtatarlarnıñ büyük gruppaları onı başta şaşırttı, dep hatırlay.
İnsan oña qol tutmağa kelgenlerni bilse, bu oña küreşmek içün küç, Rusiye repressiv maşinasınıñ basqısı altında yıqılmamaq içün ilâve resurs bereNikolay Polozov
– Lâqayt qalmayıp, semetdeşlerine qol tutmaq içün mahkeme ögüne kelgen insanlarnıñ birligi – Rusiye böyle bir şey yoq. Soñra olarnen, esli-başlı qırımtatarlarnen subetleşip, añladım ki, bu bir anane, sürgünlik yerlerinden Qırımğa qaytuv küreşi vaqtında peyda olğan bir adet. O vaqıt Mustafa Cemilev, diger faallerge qarşı mahkemeler oldı, Qırım işğali başlağanınen, Rusiye kelgen soñ ise milliy areket vetenranları bu ananelerni yañıdan tiklep, genç faallerge kösterdi. Birinciden, mabüslerge kösterilgen maneviy yardım: insan oña qol tutmağa kelgenlerni bilse, bu oña küreşmek içün küç, Rusiye repressiv maşinasınıñ basqısı altında yıqılmamaq içün ilâve resurs bere.
Nikolay Polozovnıñ fikirince, Rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ birligini körip, ileride de böyle barışıq tirenüv köreceklerini añlay.
Qırımlı aq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyeva daa teren tarihiy beñzerlikler qura.
Qırımtatarlarnıñ kimligi yardımlaşma, bir-birini qoruv, ideallar içün – hususan diniy qıymetler içün – bir şeyni feda etmege azırlığından ibaretLutfiye Zudiyeva
– Men 18-inci asırda olğan birinci ilhaqnı ve qırımtatarlarğa qarşı birinci repressiyalarnı aytmaq ister edim. Qırımtatarlarnıñ areketleri, birdemligi, birligi o vaqıt bile şimdi körgenimizge oşağan edi. Qırımtatarlarnıñ kimligi yardımlaşma, bir-birini qoruv, ideallar içün – hususan diniy qıymetler içün – bir şeyni feda etmege azırlığından ibaret. Çar rejiminiñ basqısı neticesinde qırımtatarlar dalğalarnen Qırımdan ketip başladı, ve bugünde-bugün diasporada yaşağan halqımız tarihiy vatanında yaşağanlardan qat-qat çoqtır. İnsanlar köylernen kete edi, ve bir-birlerine o qadar yaqın ediler ki, Türkiyede şimdi bile Qırım adlarını taşığan köyler bar. Mence, 2014 senesiniñ adise-vaqiaları qırımtatar halqınıñ keçmişi, bugüni ve kelecegi arasında pek müim yerge ketirdi.
Lutfiye Zudiyeva, oña halqınıñ aqları oğrunda küreşi içün ilham bergen ikâyeni ayta.
Qırımtatarlarnı, qırımlı musulmanlarnı yıqmaq içün er şey yapalarLutfiye Zudiyeva
– Qartlar Rusiye quvetçilerine kelip, olarnı gençler yerine apiske almalarını rica etmege azır edi: biz endi yaşadıq, yaşımız büyük, kiçik balalarımız yoq dep. Yani olar apisteki gençlernen yer deñişmege azır edi. Bunı eşitkende añlaysıñ ki, evde qapalıp oturmağa, siyasiy kün tertibini körmemezlikke urmağa ve qırımtatar milliy areketiniñ veteranları yapqan çoq yıllıq emekni devamsız qaldırmağa mümkün degil. Rusiye akimiyeti yañı-yañı darbeler yapa – fevralniñ 17-nde kene tintüvler oldı ve faaller tutuldı. Qırımtatarlarnı, qırımlı musulmanlarnı yıqmaq içün er şey yapalar, amma buña qarşı küreşimiz o qadar doğru ki, quvetçiler Qırımda daa sert stsenariylerni işletip olamay – ve bu olarnı pek açuvlandıra.
Lutfiye Zudiyevanıñ qayd etkenine köre, Qırımda ekstremizm ve terrorizmde qabaatlanğan bir çoq «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri olarnıñ qabaatlavlarını qanunlaştırmamaq içün Rusiye tahqiqatınen işbirligi yapmay, qabaatını tanımay. Ukraina akimiyeti, «Memorial» halqara aq qorçalayıcı merkezi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etüv içün Rusiye taqiplerini siyasiy sebepli, mahküm etilgenlerni ve mabüslerni ise siyasiy mabüs dep saya.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Halvet halinde iken okunması gereken dualar ve virdler vardır. Kendisine halvet yolu gözüken salik halvet yerine girdikten sonra gündüzleri oruçlu geçirmeli, beş vakit namazlarını mümkünse cemaatle kılmalı namazın tüm şartlarına riayet etmelidir.
Her gece teheccüd namazını kılmalı, kuran okumalı, zikirle de meşgul olmalıdır. Gün doğduktan sonra; iki rekat işrak namazı kılınmalı, bu namazdan sonra iki rekat istiaze namazı kılmalıdır. Felak ve nas süreleri okunması uygundur. Bundan sonra iki rekat istihare namazı kılmalı her rekatta bir ayetel kürsi ve yedi ihlas okunmalı.
Duha namazı kılınmalı altı veya on iki rekat namazı arzu edilen süreler okunarak kılar. Duha(kuşluk) namazından sonra iki rekat keffaret namazı kılmalı üzerinize sıçraması muhtemel necaset için, her rekatta yedi kevser okumalı.
Tesbih namazı kılmalı bu namaza devam edilmeli bunu ister gece isterseniz gündüz kılınız. Halvet yolunu tutan herkesin bu namaza icab eder.
Şeyhin verdiği virdler yapılmalı ayrıca vermişse Seyfi duası okunmalı bir veya iki kere günde okunmaya devam edilmelidir.
Hizbü’s-Seyf – Hz Ali (r.a.) Kılıç Duası :
BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Allâhümme entel melikül haggulllezî lâ ilâhe illâ ente,ente Rabbî ve ene abdüke,alimtü sûen ve zalemtü nefsî vağtareftü bi zenbî. fağfirlî zünübî fe innehû lâ yağfiruzzünûbeillâ ente,yâ Ğafûru yâ Şekûru yâ Kerîmu yâ Halîmu yâ Rahîm.Allâhümme innî ahmeduke ve ente lil hamdi ehlün alâ mâ hassastenî bihî min mevâhibirrağâibi,
ve evsalte ileyye min fedâilis sanâi-i, ve evleytenî bihî min ihsênike,
ve bevve’tenîbihî min mazinnetis sıdgi indek,
ve eneltenî bihî min minenikel vâsıleti ileyye,
ve ahsenteileyye fî külli vagtin minin difâil beliyyeti annî vettev fîgi lî vel icâbeti li duâî hîneünâdîke dâiyen ve ünâcîke râğiben ve ed’ûke mudârian musafiyen,
ve hîne ercûke fe ecidükefil mevâtıni küllihê lî câran hâdiran hafiyyen bêrran,
ve fil umûri nâsıran ve nâzıran ,
ve lil hatâyâ vez zünûbi ğâfiran,
ve lil uyûbi sêtiran,
lem e’dem ihsâneke ve avneke annîve birreke ve hayrake lî tarfete aynin münzü enzeltenî dêral ihtibâri vel fikri vel iğtibârili tenzura mâ ugaddimu ileyke li dâril garâri, fe ene atîguke yâ mevlâye min cemî-ilmedârri vel medâlli vel mesâibi vel meâibi vel levêzibi vel levêzimivel humûmilletîgad sêveratnî fîhel ğumûmu bi meârîdi esnâfil belâi ve durûbi cehdil gadâ-i.
ilâhî,lâ ezkuru minke illel cemîle,
ve lem era minke illet tafdîle,hayruke lî şâmilün,
ve sun-uke lî kâmilün,ve lutfuke lî kâfilün,
ve fadluke aleyye mütevâtirun,
ve niamuke indîmuttasılatün,lem tuhfir lî civârî,ve saddagte racâ-î,ve sâhabte esfêrî,ve ekramte ahdârî,ve şefeyte emrâdî,ve âfeyte evsâbî,ve ahsente ileyye müngalebî ve mesvâye,ve lem tüşmit bîağdâ-î,ve rameyte men ramânî,ve kefeytenî şerra men âdânî,fe hamdî leke vâsibun ve senê-îleke mütevâtirun dâimun mined dehri iled dehri bi elvânit tesbîhi vet tagdîsi vet temcîdivet tahmîdi,hâlisan li zikrike ve merdiyyen leke bi nâsi-it tevhîdi ve ihlâsit tefrîdive imhâdit tahmîdi bi tûlit teabbudi vet ta’dîdi,lem tuan fî gudratik,
ve lem tüşârek fÎ ulûhiyyetik,ve lem tuğlem leke mâiyyetün ve mâhiyyetün fe tekûne lil eşyâ-il muhtelifetimücânisen,
ve lem tuâyen izê hubisetil eşyâu alel azâimil muhtelifêti,ve lâ haragatil evhâmuhucubel ğuyûbi ileyke fe ağtagide minke mahdûden fî azametike;lâ yebluğuke buğdul himemi,ve lâ yenâluke ğavsul fitani,ve lâ yentehî ileyke basarun nâzırîne fî mecdi ceberûtike,irtefeat an sıfatil mahlûgîne sıfâtu gudratik,ve alâ an zikriz zâkirîne kibriyâ-u azametik,felâ yentegisu mâ eradte en yezdêde,ve lâ yezdêdu mâ eradte en yentegisa,ve lâ dıdde şehidekehîne fetartel halga,ve lâ nidde hatarake hîne bere’ten nufûse,kelletil elsünü an tefsîrisıfatike,ven haseratil ugûlü an künhi mağrifetike,ve keyfe yûsafu künhü sıfatike yâ Rabbüve ente Allâhul Melikül Cebbârul Guddûsüllezî lem tezel ezeliyyen ebediyyen sermediyyen dêimenfil ğuyûb,vahdeke lâ şerike lek,leyse ehadün ğayruk,ve lem yekun ilâhün sivâk,hâret fî bihârimelekûtike amîgâtü mezêhibit tefkîr,ve tevâda-atil mülûkü li heybetik,ve anetil vucûhu bi zilletil istikêneti li izzetik,vengâde küllü şey’in li azametik,vestesleme küllü şey’inli gudratik,ve hada-at leker rigâb,ve küllü dûne zêlike tahbîrul luğât,ve dalle hünâlikettedbîru fî tasârîfis sıfât,fe men tefekkera fî zêlike raca-a tarfuhû ileyhi hasîran ve agluhûmebhûten ve tefekküruhû mütehayyirâ.Allâhümme lekel hamdü hamden kesîran dêimen mütevêliyen mütevâtıran müttasiganmüttesi-an müstevsigan yedûmu ve lâ yebîd,ğayra mefgûdin fil melekût,ve lâ metmûsin fil meâlim,ve lâ müntegisin fil irfân,fe lekel hamdü alâ mekêrimikelletî lâ tuhsâ fî (elleyli iz edber.ves subhi izê esfer.) ve fil berri vel bihâri vel ğuduvvi vel êsâli vel aşiyyi vel ibkêri vez zahîrati vel eshâr,ve fî külli cüz’in min eczâil leyli ven nehêr.Allâhümme bi tevfîgike gad ahdartenin necât,ve cealte lî minke vilâyetel ismeti,felem ebrah minke fî subûği nağmâike ve tetâbu-i êlêik,mahrûsen leke fir raddivel imtinâi,mahfûzan leke fil men-ati veddifâ-i annî,velem tükellifnî fevga tâgatî,ve lemterda annî illê tâ-atî,fe inneke ente Allâhüllezî lâ ilâhe illâ ente,lem tağib ve lâ tağîbuanke ğâibetün,ve lâ tahfâ aleyke hâfiyeh,ve len tadılle ankefî zulmil hafiyyâti dalleh,innemâ emruke izê eradte şey’en en tegûle lehû kün feyekûn,emruke mâdin ve hükmüke hatmün.Allâhümme lekel hamdü misle mâ hamidte bihî nefseke ve hammedeke bihil hâmidûn,ve meceddeke bihil mümeccidûn,ve kebberake bihil mükebbirûn,ve helleleke bihil mühellilûn,ve azzemeke bihil muazzimûn,ve sebbehake bihil müsebbihûn,hattâ yekûne leke minnî vahdî fî külli tarfeti aynin ve egalle min zêlike mislü hamdi cemî-il hâmidîn,ve tevhîdi esnâfilmuvahhidîne vel muhlisîn,ve tagdîsi ecnâsil ârifîn,ve senê-i cemî-il mühellilîne vel musallînevel müsebbihîn,ve mislemâ ente bihî âlimun ve hüve mahmûdun ve mahbûbun min cemî-i halgıkeküllihim minel hayavânâti vel cemâdât,ve erğabu ileyke fî bereketi mâ entagtenî bihî min hamdik,femâ eysere mâ kelleftenî bihî min haggik,ve ağzame mâ veadtenî bihî alâ şukrik,ibtede’tenî bin niami fadlen ve tavlê,ve emertenî biş şükri haggan ve adlê,ve veadtenî aleyhied’âfen ve mezîdê,ve ağteytenî min rızgıke ihtiyaren ve rıdâ,ve se-eltenî minhü şükran yesîransağîrâ,iz necceytenî ve âfeytenî min cehdil belê-i,ve lem tüslimnî lisû-i gadâike ve belâ-ik,ve cealte melbesil âfiyeh,ve evleytenil bestate ver rahâ-e,ve sevvağte lî eyserel gasdi,ve dâ-afte lî eşrafel fadli mâ veadtenî bihî minel mehaccetiş şerîfeh,ve bellağtenî bihîve beşşertenî bihî mined deracetir rafîah,vestafeytenî bi ağzamin nebiyyîne dağveten,veerfaihim deraceten,ve efdalihim şefâ-aten,ve evdahihim hucceten, Muhammedin sallallâhüteâlâ aleyhi ve alâ âlihit tayyibînet tâhirîne ve sahbihil kirâmil berereti ecmaîne ve sellem,ve alâ cemî-il enbiyâi vel murselîn.Allâhümmağfirlî mâ lâ yeseuhû illâ mağfiratük,ve lâ yemhaguhû illâ af-vuk,ve lâ yükeffiruhû illâ tecâvüzüke ve fadluk,ve heblî fî yevmî hêzê ve leyletî hêzihî ve şehrî hêzêve senetî hêzihî yagînen sâdigan yühevvinü aleyye mesâibed dünyâ vel âhirati ve ahzânehümâ,ve yüşevvigunî ileyke ve yürağğibunî fîmâ indek,vektüb lî indekel mağfirah,ve belliğnil kerâmete min indek,ve evziğnî şükra mâ en’amte bihî aleyye,fe inneke entallâhül vâhidül ehadüs samedül mübdi-ür rafî-ul alîm,ellezî leyse li emrike medfe-un ve lâ an gadâ-ike men-atün,ve eşhedü enneke Rabbî ve Rabbu külli şey-in fâtırussemâvâti vel ardi âlimul ğaybi veş şehêdetil aliyyul kebîrul müteâl.
Allâhümme innî es’elükes sebête fil emri,vel azîmete aler rüşdi, veş şukra alâ niamike,ve eûzü bike min cevri külli câir,ve bağyi külli bâğin,ve hasedi külli hâsidin,ve mekri külli mâkirin,ve keydi külli kâidin,ve ğadri külli ğâdirin,ve şemâteti külli kâşihin.Allâhümme bike esûlu alel ağdâ-i,ve iyyâke ercû velâyetel ahibbâ-i vel evliyâ-i,felekel hamdü alâ mâ lâ estatî-u ihsâ-ehû ve lâ tağdîdehû min avâ-idi fadlike ve avârifirızgıke ve elvâni mâ evleytenî bihî min erfâdike,fe inneke entallâhüllezî lâ ilâhe illâ ent,elfâşî fil halgi hamdük,elbâsitu bil cûdi yedek,lâ tudâddu fî hukmik,ve lâ tünâze-u fîsultânike ve mülkike ve emrik,temliku minel enâmi mâ teşâ-ü,ve lâ yemlikûne minke illâ mâ türîd.Allâhümme entel mün-imul mufdilul gâdirul gâhirul mugtedirul guddûsü fî nûril gudsi,tereddeyte bil izzi vel alâ-i,ve te-ezzerte bil azmeti vel kibriyâ-i,ve teğaşşeyte binnûri ved dıyâ-i,ve tecellelte bil mehêbeti vel behê-i,lekel mennul gadîm,ves sultânuş şâmih,vel mülkülbâzih,vel cûdül vâsiğ,vel gudratül kâmileh,vel hikmetül bâliğah,fe lekel hamdü alâ mâ cealtenîmin ümmeti Muhammedin sallallâhu aleyhi ve sellem,ve hüve efdalu benî âdemellezîne kerramtehümve hameltehüm fil berri vel behri ve razagtehüm minet tayyibâti ve faddaltehüm alâ kesîrinmim men halagte tafdîlê,ve halagtenî semîan basîran sahîhan seviyyen sêlimen muâfê,ve lemteşğalnî bi nugsânin fî bedenî an tâ-atik,ve lem temnağnî kerâmeteke iyyâye,ve husnü sanî-ikeindî,ve fadle menâihike ledeyye ve nağmâike aleyye fid dünyâ vel âhirati rızgâ,ve faddaltenîalâ kesîrin min halgıke tafdîlê,fe cealte lî sem’an yesme-u êyêtik,ve aglen yefhemul îmâne bik,ve basaran yerâ gudratek ,ve füêden yağrifu azametek,ve galben yağtegidu tevhîdek,fe innîlifadlike aleyye hâmid,ve leke nefsî şâkiratün ve bihaggike şâhideh,fe inneke hayyün gablekülli hayyin,ve hayyün bağde külli meyyitin,ve hayyün lem terisil hayâte min hayyin,ve lemtagta’ hayrake annî fî eyyi vagtin,ve lem tünzil bî ugûbêtin nigami,velem temna’ annî degâigalisami,ve lem tuğayyir aleyye ve sêigan niami, felev lem ezkur min ihsânike illâ afveke annîvet tevfîga lî vel isticâbete li duâî hîne rafa’tü savtî bi tevhîdike ve temcîdike ve tahmîdik,ve illâ fî tagdîrike halgî hîne savvertenî fe ahsente sûratî,ve illâ fî gısmetil erzâgi hîne gaddertehê lî,lekâne fî zêlike mâ yeşğalü şükrî an cehdî,fe keyfe izê fekkertü fin niamilletîetegallebü fîhê ve lâ ebluğu şukra şey’in minhê,felekel hamdü adede mâ hafizahû ilmuk,ve adedemâ vesiathu rahmetük,ve adede mâ ehâtat bihî gudratuk,ve ed’âfe mâ yestevcibuhû cemî-u halgik,Allâhümme fetemmim ihsâneke ileyye fîmâ bagiye min umrî,kemâ ahsente ileyye fîmâ medâminhü.Allâhümme innî es’elüke ve etevesselü ileyke bi tevhîdike ve temcîdike ve tahmîdikeve tehlîlike ve kibriyâike ve kemâlike ve tekbîrike ve tağzîmike ve nûrike ve ra’fetike verahmetike ve uluvvike ve vegârike ve mennike ve behêike ve cemâlike ve celâlike ve sultânikeve gudratike ve ihsânike vem tinânike ve nebiyyike ve itratihit tâhirîn,en lâ tahrimnî rifdekeve fadleke ve cemâleke ve fevâide kerâmetik,fe innehû lâ yağterike likesrati mâ gad neşertebihî minel atâyê avâ-igul buhli,ve lâ yengusu cûdeket tagsîru fî şükri niğmetik,ve lâ tünfidühazâineke mevâhibukel muttesiah,ve lâq tüessiru fî cûdikel azîmi minahukel fâigatül cemîletülcelîleh,ve lâ tehâfu dayme imlâgin fetükdiye,ve lâ yelhaguke havfu ademin fe yengusa min cûdikefeydu fadlik.
Allâhümmerzugnî galben hâşian hâdian dâriâ,ve bedenen sâbirâ,ve yagînen sâdigâ,ve lisenen zêkiran ve hâmidê,ve rizgan vâsiâ,ve ilmen nâfiâ,ve veleden sâlihâ,ve sinnen tavîlê,ve tevbeten magbûleh,ve aynen bêkiyeh,ve amelen sâlihâ,ve es’elüke rizgan halêlen tayyibê,ve lâ tüemminî mekrak,ve lâ tekşif annî sitreke,ve lâ tügannıtnî min rahmetik,ve lâ tüba’idnîmin kenefike ve civârik,ve eiznî min sehatike ve ğadabik,ve lâ tüeyyisnî min rahmetike ve ravhik,ve kün lî enîsen min külli rav’atin ve vahşeh,vağsımnî min külli helekeh,ve neccinîmin külli beliyyetin ve âfetin,ve ğussatin ve mihnetin ve şiddetin fid dârayni,inneke lâ tuhliful mîâd.Allâhümmerfa’nî velâ teda’nî,vedfa’ annî velâ tedfa’nî,ve ağtınî ve lâ tahrimnî,ve ekrimnî ve lâ tühinnî,ve zidnî ve lâ tengusnî,verhamnî ve lâ tuazzibnî,vensurnîve lâ tahzulnî,ve êsirnî ve lâ tü’sir aleyye,vesturnî velâ tefdahnî,vahfaznî velâ tüdayyi’nî,fe inneke alâ külli şey’in gadîr,ve sallallâhu alâ seyyidinâ Muhammedin ve alâ âlihit tayyibînet tâhirîne ve sahbihil kirâmil berereti ecmaîn,yâ ZelCelâli vel ikrâm.Allâhümme mâ gadderte lî min emrin ve şerağtü fîhi bi tevfîgike ve teysîrik,fe temmimhülî bi ahsenil vücûhi küllihê ve aslahihê ve asvebihê,fe inneke alâ mâ teşê-ügadîrun ve bil icâbeti cedîr,yâ men gâmetis semâvâtü vel eradûne bi emrihî,yâ men (yümsikus semâ-e en tega-aalel ardi illâ bi iznihî), yâ men (emruhû izê erâde şey’en en yegûle lehû kün feyekûn . fe sübhânellezî biyedihî melekûtü külli şey’in ve ileyhi turceûn.).Ve sallallâhu alâ seyyidinâ Muhammedin ve alâ âlihit tayyibîne ve ıtratihit tâhirîneve ashâbihî ecmaîn,velhamdülillâhi Rabbil âlemîn.[Allâhu Ekber,Allâhu Ekber,Allâhu Ekber,lâ ilâhe illallâhu vallâhu Ekber,Allâhu Ekber ve lillâhil Hamd


text:
“Fälästinle batır qız”nıñ maxkämäse küçerelde
Tramp qararın tänqıyt’läp uramğa çığuçılar arasında bulğan 16 yäş’lek Ahäd ät-Tämimine İzrail xärbiläre öyenä kilep qulğa alğan ide
İzrail xärbi mäxkämäse fälästinle qız Ahäd ät-Tämimineñ utırışın 2nçe tapkır küçerde. Bu qıznıñ ğailäseneñ teläge belän êşlänä. Ätise Basim ät-Tämimi beldergänçä, yaqlaw komitetı cinayät’ êşendäge ğayepläwlärne centekläp öyränü öçen 6nçı fevral’dä bulaçaq utırışnı 13enä küçerüne taläp itkän. Moña qadär ul 29nçı ğıynvardan 6nçı fevral’gä küçerelgän ide.
AQŞ prezidentı Donald Trampnıñ Kudüsne İzrail başqalası bularaq tanuı dön’yada qarşılıqlı fikerlärgä säbäp bulğan ide. Bu qararnı tänqıyt’läp uramğa çığuçılar arasında bulğan 16 yäş’lek Ahäd ät-Tämimine 19nçı dekabr’dä İzrail xärbiläre öyenä kilep qulğa alğan.
Qızı turında xäbär alu öçen nazärätkä kitkän änise Närimannı da İzrail ğaskärläre saq astına alğan.
“Fälästinle batır qız” iseme birelgän Ahäd 2012nçe yılda abıysı saq astına alınğanda İzrail ğaskärenä kürsätkän qarşılığı öçen İstandulda “Hanzalä qıyulıq büläge”nä layıq bulğan ide.


text:
Siyasetçi ve tarihçılarnıñ Aqyar – «rus şeeri», Qırım ise – «asıl rus toprağı» olğanı aqqında bildirüvleri – efsanedir. Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde Qırım tarihçısı, Milliy hatıra ukrain institutınıñ hadimi Sergey Gromenko ayttı.
«Ruslar Qırım ealisiniñ büyük qısmını tek 1917 senesi teşkil etmege başladı. Bundan evel azlıq ediler. 18 – 19 asırnıñ başında Qırım ealisiniñ bir 5% ruslar teşkil etken edi… Bu da qırımtatarlarnıñ icreti ve merkeziy akimiyetniñ siyaseti neticesinde ruslar ealiniñ büyük bir qısmını teşkil ete edi. Qırım iç bir vaqıt rus degil edi. Diger devletten, daa doğrusı Qırım hanlığından tutıp alınğan vilâyet bar», – dedi o.
Tarihçınıñ aytqanı kibi, Qırım Rusiye terkibinde 200 yıl evelsi olğan edi. Şunıñ içün Qırımda iç bir zaman slav çoqluğı yoq edi – ne qadimiy zamanda, ne orta asırlarda.
«1783 senesinden 1954 senesine qadar 171 yıl keçti, 1918 senesi, 1941 ve 1944 senesi alman işğali devirlerini saymasaq. Qırım üç biñ yıllıq tarihında rus Qırım – beş buçuq fayızdır. Qırım er vaqıt Rusiyege ait olğanı aqqında aytmaq içün bu pek az», – dedi Gromenko.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırım advokatı Aleksey Ladin Aqmescitteki tahqiqat izolâtorınıñ rehberlerine ve onıñ yanındaki tibbiy bölükke, imayesi altında olğan ve cinaiy işi 205.2 maddesiniñ 2-nci qısmı («terroristik faaliyetke açıqtan yapılğan davetler») boyunca açılğan İsmail Ramazanovğa tibbiy yardımnıñ kösterilmesine dair arizalar yolladı.
Bunı Ladin mayıs 8-de Qırım.Aqiqat muhbirine bildirdi.
Advokat: «Bir şey olsa mesüliyetni bir-birine aqtarmasınlar dep, poçtada doğrudan tahqiqat izolâtorınıñ rehberine ve tibbiy bölükniñ rehberine – birden eki ariza yolladım. Şikâyetler, imayem altında olğan İsmail Ramazanovğa acele surette tibbiy yardımnıñ kösterilmesi ile alâqalı, çünki soñki oturışuvda o, maña sağlığı ile problemalar olğanını bildirdi», – dep añlattı.
Aqmescitniñ tahqiqat izolâtorında bulunğan Ramazanovda, yaqalanğan vaqtında köteklengen soñ sağlıq vaziyeti pek fenalaştı. Daa evel advokat, «tecrübe, birinci arizadan soñ ekimniñ kelmegenini köstere», dep, Ramazanovnıñ ekim tarafından teşkerilmesi içün er kün ariza yazacağını bildirdi.
Mayıs 5-te Rusiye arbiy tahqiqat bölüginiñ rehberi, İsmail Ramazanovnıñ 2018 senesiniñ yanvarinde yaqalanuvı esnasında Rusiye FSBsi hadimleri tarafından köteklenmesi adisesi boyunca cinaiy işniñ açılmasını red etken tahqiqatçınıñ qararını lâgu etti. Ramazanovnıñ köteklenmesi adisesi boyunca FSB hadimleri tarafından qoşma teşkerüv keçirilmek kerek. Onıñ neticesine köre, cinaiy işniñ açılmasına dair qarar alınacaq.
Aprel 18-de Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescit rayon mahkemesi ekstremistik ifadeler etkeninden şübheli tanılğan İsmail Ramazanovnıñ tevqif muddetini mayıs 18-ge qadar uzattı.
Yanvar 23-te Novıy Mirde Rusiye telükesizlik hadimleri, qırımtatar İsmail Ramazanovğa ekstremizmniñ propagandasında qabaatlavnı bildirip, evini tinttiler. Daa soñra mahkeme yaqalanğannı tevqif etti.
İlhaqtan soñ Qırımda faktik Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli tanılğan Qırım musulmanlarda ötkerilgen kütleviy tintilüvlerni qullana.


text:
Bиkипeдия:General disclaimer
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Ğomumi cawaplılıqtan baş tartu - Wikipediadä päyda bulğan mäğlümatqa ışanu xäwef-xätärle buluı ixtimallığı! - Wikipediä meditsina ölkäsendä kiñäşlär birmi - Wikipediä eçtälege xoquqi mäsälälärdä dälil bularaq qullanıla almıy - Wikipediädä qortqıçlar häm sezgä qabul itelä almaslıq dip kürengän eçtälek bar
WİKİPEDIÄ ÜZ EÇTÄLEGENEÑ DÖRES BULUI TURINDA GARANTIÄ BİRMİ
Wikipediä - ul açıq eçtälekle online entsiklopediä, yäğni keşelek belemeñ tuplawçı resursnı buldıruçı ireklelär törkemnäre häm ayırım şäxeslärneñ urtaq kerteme näticäse. Proyektnıñ strukturası İnternetqa bäyläneşe häm päräwezdäge web-säxifälärne qaraw mömkinlegen birüçe gizgeçe bulğan härber şäxeskä monda päyda bulğan eçtälekne üzgärtergä mömkinlek birä. Şul säbäple, Wikipediä tabılğan bar mäğlümatnı ayrım belem ölkäsendä professional ekspertlar tarafınnan tikşerelmägänen istä totu zarur häm monda tabıla alğan materialnı teläsä nindi tema buyınça tulı, döres häm ışana alırlıq çığanaq dip kürü döres bumıy.
Tik bu Wikipediäde qıymmätle häm döres mäğlümat az buluı bilgese tügel, ämmä
- Mäqälä avtorları, başqa kertem yasawçılar, sponsorlar, idaräçelär, sistema administratorları yäki Wikipediä belän niçek bulsa da bäyle bulğan bernindi başqa şäxeslär monda döres bulmağan yäki yalğışlığı turında däğwalarğa säbäp bula alğan mäğlümatnıñ päyda bula aluı yäki sezneñ bu säxifälärdä yäki sıltalğan tışqı resurslarda urnaşqan mäğlümatlarnı niçek qullanğanığız öçen bernindi cawaplılıqnı üz östenä ala almıy.
Monı uquğa waqıt tapqanığızğa räxmät. Wikipediägä räxim itegez.


text:
Ukrainlilerniñ aman-aman 70% Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı Ukraina devletiniñ toprağı olaraq saya.
Bunı «Demokratik teşebbüsler» Fondunıñ müdiri İrina Bekeşkina Kiyevde keçirilgen tögerek masa devamında bildirdi, dep haber ete Ukrinform.
«Qırımnı Rusiye toprağı olaraq vatandaşlarnıñ yalıñız 14% tanıy. Bunıñ ile şunı qayd etmek isteyim ki, olardan yalıñız 8% Qırım qanuniy sürette işğal etildi dep tüşüne», – dedi Bekeşkina.
Onıñ sözlerine köre, bu şunı tasdiqaly ki, Qırım Rusiye Federatsiyasınıñ territoriyası olğanı aqta fikir cemiyette keñ tarqatılğanı ile bağlı malümat yañlıştır.
O şunı da qayd etti ki, soravdan keçken er onuncı insan Qırımnı ne Ukraina, ne Rusiyege ait olğan topraq olaraq tanıy, daa 8% öz mevamını bildirip olamadı.
İçtimaiy sorav yanvar ayından Ukrainanıñ 11 regionında, Lugansk vilâyeti ve Qırımdan ğayrı, 4413 insan arasında keçirildi.
2014 senesi fevralniñ soñunda – martnıñ başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden ordular Qırım yarımadanı zapt ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Moskvanıñ Basmannıy rayon mahkemesi qırımlı iş adamı Resul Velilâyev ve oña ait «KrımOpt» şirketiniñ müdiri Ali Bariyevniñ apis müddetini aprelniñ 25-inece uzattı. Bu aqta tuvğanları Facebook saifesinde bildirdi.
“Mahkeme sıñırlav tedbirlerini uzattı, Resül Velillâyev ve Ali Bariyev 2019 senesi aprel 25-ine qadar apiste bulunacaq. Aprelniñ 26-sında vatandaşlarımıznıñ tutulıp alınğanından doğru bir yıl olacaq, Rusiye qanunlarına köre ise adamnı bir yıldan çoq bir madde boyunca tutıp olamaylar. Tahqiqatçılarnıñ malümatına köre, tahqiqat tedbirleri soñuna kele ve aprelniñ 25-ine qadar Resül Velillâyev ve Ali Bariyevniñ taqdiri belgilenecek”, - denile beyanatta.
Resul Velilâyev Qırımda iş adamı ve metsenat olaraq belli. Onıñ «KrımOpt» şirketi 1997 senesinden berli çalışa, «Güzel» ticaret ağı da oña ait.
İş adamı Resul Velilâyev ve «KrımOpt» şirketiniñ müdiri Ali Bariyev aprelniñ 26-nda Qarasuvbazarda Rusiye telükesizlik hadimleri Velilâyevge ait «Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketinniñ tükânlarını tintken soñ tutulğan edi.
Daa soñra, Velilâyev 2 ayğa tevqif etilerek, Moskvadaki Lefortovo taqiqat izolâtorına (SİZO) qapatıldı. Qırımda oña qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 238-nci maddesiniñ 2-nci qısmına binaen («Telükesizlik talaplarına uymağan mallar ve mahsulatnıñ istisalı, saqlanması ya da satılması, ve bunıñ kibi de işlerniñ yapılması ve hizmetlerniñ kösterilmesi) boyunca iş açıldı.
Qırımtatarlardan ğayrı, Rusiyede yasaqlanğan "İyegova şaatları" diniy teşkilâtınıñ azaları da basqığa oğradı. FSB hadimleri "ekstremist cemiyetni teşkil etüv" davasınıñ tahqiqatı çerçivesinde Canköyde sekiz tintüv keçirdi, keçken sene yoq etilgen "Sivaş" yerli teşkilâtınıñ sabıq reberi Sergey Filatov tutuldı, oña qarşı cinaiy iş açıldı.


text:
Külmeñiz, amma şahsen men keçenlerde birni domuz grippinen qorqutqan Yuliya Vladimirovna Timoşenkoğa soñsuz minnetdarım, onıñ sayesinde ailemizde bir top maska bar. Olsun özüminz tikken marlâ maskaları, amma bizde olar bar, çünki şimdi Keriçte yerli tikici fabrika bile berilgen hammaldan maska tikmek içün sımarış aldı. Şeerde yerleşken koloniya ise başqace, reberligi şimdi populâr olğan bizneske azırlandı: apisliler evelden alınğan basmalardan tike.
Saibimizniñ kâtibi aydavcısı ile bütün şeerni aylandı ve özüni halq qaramanı saya, çünki o, beş danesi 40 ruble olğan eki qatlamlı salfetkaları bar olğan ilâchaneni taptı, endi tek reznaçıq iliştirsen - maska azır. O soñki 16 paketni aldı, böyleliknen epimiz bir aftalıq tatilgece raat yaşap olamız.
Rusiye qıtasında maska ve respirator sımarlamağa, sanki mümkün, amma tefefon ile birden mallarnıñ olmağanı aqqında haber eteler.
İlâchanelerde telâş ve nevbetler yoq, çünki şimdi qıtlıq olğan mal bir qaç afta evel bitti. Gigiyena ve dezinfektsiyağa lâyıq er şey birden satıldı. Ve şeerde olğan lâqaytlıqqa bu ters kele. Soñ künlerde maskalı adamlar daa çoq olsa da, olarğa küncelik ve saqınlıqnen baqalar, sanki maskanı qayda satın alğanlarını bilmek isteyler. Rusiye qıtasında maska ve respirator sımarlamağa, sanki mümkün, amma tefefon ile birden mallarnıñ olmağanı, fiyatı belli olmağanı ve teminat müddeti malüm olmağanı aqqında haber eteler. Kâtibimiz, misal içün, yalıñız aprelniñ 10-una sımarış almaq nevbetine qoyuldı. Böylece, bizge nevbet kelse bile, fiyatı iç 36 ya da 58 ruble bile olmaz.
Şimdi Keriç ilâchanelerinde 100 millilitrlik degil, 10 millilitrlik şişeçiklerge tökülgen hidrogen peroksidini teklif etip başladılar. İlâchane hadimleri, olarnen azbar ayaqqabını sıypamaq, tükân ve naqliyatta qullanmağa tevsiye ete. Yardım etermi, yoqmı - belli degil, amma 37 rublelik fiyatı ucuz kele, onıñ içün yahşı satın alalar.
Adamlar yardım eter, dep ümütlene, çünki keçken afta 60 ruble olğan spirtniñ 100 millilitrlik şişesi bu afta endi 128 rubledir.
Bütün ilâclarda bayağı paalılaştı. Bunı dollar ve yevro fiyatınıñ köterilmesinen añlatalar. Alıcılarnıñ bütün şikâyetlerine ilâchane işçileri, Rusiye ilâclarnıñ istisalında çetelden kelgen komponentler qullanğanını, böylece fiyat köterüviniñ mantıqı bar olğanını añlata. İlâclar uzanıp paalılaşa der edim: başta 480 ruble edi, siñra 504, şimdi 535. Bu Hindistanda istisal etilgen "Enzistal" ilâcınıñ fiyat artmasınıñ nümünesidir. Ve bütün şey böyledir. Amma tükânlarını bir qaç saatqa esaplamaqqa qapatıp, soñra yañı fiyat yarlıqlarınen açqan tükânlarğa oşamayıp, ilâchaneler, eski fiyatlı ilâclar keçken ketirüvden olğanını açıq ayta.
Bint ve pamuq aqqında suallerge itirazlardan bezgen ilâchaneciler "şimdilik bar" dep cevaplana. Ancaq paratsetamolnı sorasañ, açuvlanıp başlaylar. "Ne deysiñiz? Onı yigirmişer, otuzar, qırqar dane ala ediler, - dey bir ilâchaneniñ işçisi. - Ap degil, paket! O koronavirustan tedaviylemegenini añlatmağa fayda yoq edi. İlâcnıñ qullanuv müddeti bar - o konyak degil, vaqıt keçkeninen yahşıca olmay. Amma yoq, sanki özlerine degil topnen ala ediler. Belki, kerçekten de özlerine degil, yañıdan satmaq içün?"
Rusiye ilâc teminatı saytlarını baqsañ, ketirilmesi bir qaç künge keç qalğanı körüne, çoqusında ise büyük arifler ile "satlıqta yoq" dep yazılğan. Bu, koronavirus hastalığınıñ körüngen bir mürekkepleşmesidir.
Andrey Furdik, qırımlı, bloger
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Ukraina havfsızlıq hızmeti Herson vilâyetiniñ Novoalekseyevka qasabasında terakt keçirgen İzmail sakini Nikolay İorgovnı qıdıra. Bunı hızmetniñ spikeri Yelena Gitlânskaya bildirdi.
«Bizler (UHH – QA) ögrendik ki, teraktnı kerçekleştirgen şahıslardan biri İzmail sakini İorgov Nikolay ola. Qırım, Rusiye Federatsiyasına bir qaç kere barğan edi. O, mahsus hızmetlerniñ reberlerinen bağ tutqan edi», – dep ayttı o brifingde, dep bildire Qırım.Aqiqat.
Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ malümatına köre, İorgov fevral 24-te Rusiye işğal etken Qırımğa ketip, andan Murmanskqa yol aldı ve mahsus azırlıqtan keçti. Mart ayında Donbasstaki Alçevsk şeerine keldi, Ukrainağa qaytmazdan evel mart 25-28 künleri Qırımda soñki azırlıq kördi.
Novoalekseyevka qasabasında aprel 14-te terakt olıp keçti. VAZ-2101 maşinası patladı. Bir insan elâk oldı, altı kişi yaralandı.
Mayıs 9-da Ukraina havfsızlıq hızmeti aprel 14-te Novoalekseyevkada patlav kerçekleştirgen bir qaç insan yaqalanğanını bildirgen edi.
Herson vilâyeti Geniçesk rayonınıñ Novoalekseyevka qasabası 2014 senesinden berli Rusiye işğal etken Qırım ile memuriy sıñırda yerleşmekte.


text:
Türkiye Tış işler nazirligi, Rusiyeniñ qanunsız Qırım ilhaqını ve yarımadada keçirilgen «referendumnı» qabul etmeycek, qırımtatarlarnıñ amanlığı ise Ankara içün prioritetli ola, dep bildirdi.
Bu aqta Tış işler nazirliginiñ «referendum» yılı aqqında beyanatında aytıla.
«Qırımtatarlarnıñ tarihiy vatanlarında amanlıq ve telükesizlik içinde yaşamaları, medeniy kimliklerini qorumaları ve ilhaqtan sebep olğan çekişüvleriniñ bitmesi Türkiye içün prioritetli olmağa devam etecektir», – dep aytıla beyanatta.
Nazirlik, Ukrainanı Türkiyeniñ strategik ortağı dep adlandırdı.
Daa evel Avropa Biroigi Ukraina topraq bütünligine qoltutıp, Qırımda halqara uquq bozuvlarını takbih etken edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Mart 15 künü AQŞ Senatında «Rusiyege qarşı sanktsiyalar, nevbetteki adımlar» mevzusında muzakereler ötkerildi. Ekspertlerniñ fikirlerine köre, sanktsiyalar şahsen prezident Vladimir Putinge tesir etmey, amma sıñırlamalarnıñ lâğu etilmesi mümkün degil.
Senatta, akimiyet Putin elinde toplanğanınen raatsız olğanlarını qayd ettiler, ve Rusiye prezidenti öz ariketlerini rusiyelelerniñ menfaatlarınen gizlegenini qayd ettiler, bu ise sanktsiyalarınıñ işini zorlaştıra.
Bunen beraber, ekspertler, IŞİD-ke qadşı küreşmek maqsadınen sanktsiyalardan vazgeçmek ğayesi «yañlış adım» olğanını ve sanktsiyalar şiddetleşe bilecegini tüşüneler.
Mutehassıslarnıñ sözlerine köre, Amerikanıñ uquq qoruyıcı organları Rusiyeli oligarhlarnıñ Amerika Qoşma Ştatlarında olğan taşımaz mülküni esapqa alalar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye nezareti altında olğan Qırmda «ukrain jurnalistleri üzerinde horlav»nı mümkün olmağan bir şey olaraq tanıy.
Böyleliknen nazir noyabr 2 künü ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq hadimleriniñ ve telekanal saibiniñ ana-babasınıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerni izaatladı.
«Belli qırımtatar jurnalisti Liliya Bucurovanıñ ve ATR kanalı hadimleriniñ evlerinde keçirilgen tintüvler – yarımadada insan aqlarınıñ nevbetteki bozuluvı ve itibarını saqlağan ve Qırım işğalini tanımağan vatandaşlarımızğa intiqam ıntıluvıdır» , – denile Poroşenkonıñ beyanatında.
Onıñ fikrine köre, Qırım tintüvleri oktâbr 30 künü BMT 7-nci Baş assambleyası çerçivesinde 36 devletniñ Qırım insan aqları saasındaki vaziyeti aqqında qabul etilgen añlaşmasına ters kele.
Noyabr 2-de saba Qırımda ATR telekanalınıñ sabıq hadimleri Lilâ Bucurova, Elzara İslâmova ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babası yaşağan evleri, em de Moskvadaki evinde tintüvler yapılmağa başladı.
Qırımnıñ Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) idaresiniñ malümatına köre, tintüvler ATR saibine qarşı açılğan cinaiy iş çerçivesinde keçirile.
Noyabr 2-de saba Rusiyeniñ Merkeziy bankı İslâmovğa ait OOO «Cast Bank» müessisesiniñ litsenziyasını lâğu etti. Qırımtatar iş adamınıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, bu tedbirlerni Qırım qamaçavı ile bağlay. O, onıñ teşkilâtçılarından biri ola.
Ukraina İçki işler nazirligi ATR qırımtatar telekanalınıñ müdiri Lenur İslâmov ve telekanalnıñ sabıq hadimleriniñ evlerinden keçirilgen tintüvler, em de Qırım işğaline qarşı çıqqan cemaat teşkilâtlarınıñ faaliyetine keder etüv kibi insan aqlarınıñ bozulması boyunca eki cinaiy taqiqatqa başladı.


text:
İyün 6-da Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Havfsızlıq Şurasınıñ toplaşuvında Avropa Birligi Tışqı meseleler vehavfsızlıq siyaseti boyunca yuqarı temsilcisi Federika Mogerini Qırım ve Aqyar işğalini hatırladı.
Bu aqta Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ matbuat hızmeti bildire.
Onıñ qayd etkenine köre, ukrain davasınıñ toqtatılması Avropa birliginiñ esas maqsatlarından biri ola.
«Avropa birligi Ukrainanıñ topraq bütünligi tarafını tutmağa devam etecek ve Qırım ve Aqyarnıñ qanunsız işğalini tanımaz», – dedi Federika Mogerini.
Mayıs ayında Federika Mogerini Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ onıñ Ukrainadaki alıp barğan faaliyeti içün iyül ayında devam ettirilmesini beklegenini ilân etti.
2014 senesi Avropa birligi, Moskva Qırımnı qanunsız işğal etkeni ve Ukraina şarqında Rusiye tarafını tutqan silâlı taqımlarğa destek köstergeni içün, Rusiyeniñ yermay, mudafaa ve bank saalarına qarşı sanktsiyalar kirsetti. Sanktsiyalar çalışqan müddeti iyül ayınıñ soñunda bite.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye nezareti altındaki Aqmescit Kiyev rayonı mahkemesinde, Qırım advokatı Emil Kürbedinovnıñ davası boyunca mahkeme oturışını dekabr 7, cuma kününe keçirdiler, oturış saat 9:30 başlana dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Dekabr 6-sında keçirilgen oturışta eki şaatnı ve memuriy protokolnı tizgen şahısnı sorğuğa çektiler. Şaat Sergey Dremov, tehnika mütehassısı, yazını qullanıcınıñ özü ya da o saifeniñ login ve paroli olğan adam derc etkenini tasdıqladı. Mahkeme, şaatqa bütün suallerni soramağa imkân bermeyip, onıñ sorğusını toqtattı.
Sumı şeerinden şaat Vladislav Strelçenko mahemede, divarında “qaranen beyaz bayraqlar” olğan saifeniñ baqıluvınıñ şaatı olğanını söyledi. İleride sorğu devamında, o saife baqıluvını yalıñız özü yapqanı bilindi, bu ise qanun köre protseduranı boza. Mahkemeci şaattan kerekli malümat almağa tırıştı. Soñra, mudafaa ve mahkemelengenniñ suallerini diñlep bitirmeyip, şaatnı yiberdi.
Dava şaatı Ruslan Şambazov, mahkemede onıñ “içtimaiy ağlarda ekstremist malümatını qırırmaq içün şahsiy know-how bar olğanını” beyan etti.
Bundan soñ mahkeme alternativ ekspertizanıñ keçürivini kene red etti ve IP aqqında vaziyetni açıqlamaq icün, dava malümatında belgilengen Luğansk vilâyetinden mütehassısnı çağırtmaqtan vazğeçti.
Mahkeme Kürbedinovnıñ şahsiy şeylerini - iphone, macbook ve 1 terabaytlı hatıra diski - qaytarmaqnı red etti, çünki olar “memuriy qanun bozuvınıñ aletleri ola bile”. Kürbedinov, bunıñ mantıqasız olğanını iddia etti, çünki 2013 senesi, o yazı yapılğanda, ne iphone, ne de macbooknıñ bu modelleri daa olmadı.
Advokat Edem Semedlâyev, elektron taşıyıcılardaki advokat sırı aqqını qorumaq içün, advokatlar palatasınıñ vekilini celp etmege talap etti. Mahkeme bunı red etti.
Dekabr 6-sında Rusiyeniñ ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri advokat Emil Kürbedinovnı tutıp aldı. Onı Rusiyeniñ memuriy uquq bozuvları aqqında kodeksiniñ 20.3 maddesine köre ((natsist işaretleri ya da timsalleri, ekstremist teşkilâtlarnıñ işaretleri ya da timsalleri, ya da federal qanunlarnen yasaqlanğan işaret ve timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayış etilmesi) qabaatlaylar.
Advokatqa 2013 senesi Facebookta derc etilgen yazı içün memuriy tevfiq mahküm etile bile. Kürbedinovğa çaquvnı şimdi Dimaşqta yaşağan sabıq Qırım sakini yazdı.
Qırımda Rusiye İçki İşler Nazirliginiñ idaresi bu malümatnı tefsir etmey.
Rusiyeniñ Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri ve üyken prokuror Valentin Çuprina Emil Kürbedinovnı ekstremizm ve terrorizm qanunları bozulamaz, dep tenbiyelegen edi.
İşğalden soñ Qırımdaki Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Qırımda şifahanelerniñ «milliyleştirüvi» cumaaqşamı künü, oktâbr 1-de, saat 18:30 Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirininiñ mevzusı olacaq. Alıp barıcı Aleksandr Yankovskiy mevzunı programma musafiri, Milliy buhranğa qarşı gruppanıñ şerigi Taras Zagorodniy ile muzakere etecek.
Qırım.Aqiqat radiosı – Radio Svoboda ve Ukrainske radio Birinci kanalınıñ umumiy leyhasıdır. Programmanıñ birinci efiri bazarertesi künü, sentâbr 21-de, çıqtı. Programma er kün saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında çıqacaq.
Efirge (044) 490-29-05 nomerası boyunca telefon etmege mümkün, ve diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.
Qırım.Aqiqat Radiosı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ Qırımda radio yayınlavınıñ teklinmesi boyunca leyhasınıñ ekinci basamağı çerçivesinde işlep çıqarıldı.


text:
Bunı Aqmescitte matbuat konferentsiyasında «Çernomorneftegaz» müessisesiniñ baş «müdiri» Adrey İlin bildirdi, dep haber ete KİA.
«Asılında, «Çernomorneftegaz» müessisesiniñ çetelde aktivleri, esapları yoq, o, anda çalışmay bile. Müessise maqsadı – içki bazarnı tabiiy gaznen temin etmektir. Doğrusını aytqanda, qasevetlenmege sebep yoq, bizge qarşı cezalar nasıl etip kirsetilecegini añlap olamayım», – dep qayd etti İlin.
AB tış işler nazirleri tarafından Qırım «parlamenti» tarafından Rusiyege berilgen «Çernomorneftegaz» müessisesine qarşı ceza kirsetmek içün uquqiy esaslar tapıldı.
Ukraina baş naşçiri Arseniy Yatsenük bildirdi ki, Ukraina Stokgolm Halqara arbitraj mahkemesinde bunıñnen bağlı dava açtıracaq.
Mart ayında Qırım «baş naziriniñ birinci muavini» Rustam Temirgaliyev Qırım cermay gaz çıqarıcı şirket satılacağını bildirgen edi. Müessise aktivlerini «Gazprom» satın alması mümkün edi.
«Çernomorneftegaz» «Naftogaz Ukrainı» şirketine ait ve devlet mal-mülki sayıla. Lâkin Qırım işğalinden soñ öz başına tayin etilgen baş nazir Sergey Aksönov «Çernoforneftegaznıñ» reberligini deñiştirip, baş müdir vazifesine Andrey İlinni tayin etti. Bundan evel o, «Krımskiye generiruyuşçiye sistemı» devlet müessisesiniñ baş müdir muavini edi.


text:
Rusiyeniñ Baş prokuraturası Rusiyeli televizion alıp barıcı Kseniya Sobçaknıñ ilhaq etilgen Qırım aqqındaki sözlerini teşkere. Bunı o, «Eho Moskvı» radiostantsiyasınıñ canlı yayında söyledi, dep yaza Azatlıq Radiosı.
Televizion alıp barıcı bunı prokuraturanıñ resmiy mektübinden ögrengenini bildirdi, dep yaza neşir.
Kseniya Sobçak oktâbrniñ 18-nde prezident saylavında iştirak etmek istegenini resmen bildirdi. O, özüne «er keske qarşı» namzetim, dey. Sobçaknıñ özüni prezident saylavına namzet olaraq kösterüvine ihtimal ile Rusiye prezidenti memuriyetiniñ alâqası olğanı daa evel kütleviy haber vastalarında bildirilgen edi. Televizion alıp barıcı ise Kreml ile alâqasını red ete.
Rusiyede president saylavına namzetini köstermek planları ile paylaşqan Sobçak, ilhaq etilgen Qırımda saylavdan evelki teşviqat kampaniyasınıñ yapılmaycağını söyledi.
O, Rusiye Qırımnı ilhaq etip, halqara mecburiyetlerini bozdı, dep bildirdi.
Ondan ğayrı Kseniya Sobçak ilhaq etilgen Qırımda yarımadanıñ statusına dair «yañı mustaqil referendum»nı ötkermege teklif etti.
Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-sinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko munasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.


text:
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca qabaatlanğan Qırımnıñ siyasiy mabusları FSB hadimleri tarafından faal maneviy ve beden basqığa oğraylar. Bunı «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorı Abdureşit Cepparov Aqmescitte dekabr 24-de olıp keçken doquzıncı toplaşuvdan soñ ayttı, dep bildire Qırım.Aqiqat.
«Körüşüvde «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» şahısları SİZOdan FSBge ketirilgende aşalanğanını aytılar. Bundan ğayrı, qollarını arqadan baylap, başlarına çuval kiydirip, yerge yatqızıp, maşinadan ayaqlarından tutıp çıqarğanlar. Köteksiz de olmadı. Elbet de, bu vaziyette olarğa er angi maneviy yardım kerek», – dep ayttı Cepparov.
Onıñ bildirgenine köre, apishanede davanıñ bir çoq şahsı sağlığı fenalaşqanını ayta. «Körüşüvde Qırım siyasiy mabuslarınıñ sağlığına dair malümat seslendirildi – yalıñız ekisiniñ sağlığı bir qarar kibi qala, qalğanları ciddiy problemler aqqında bildireler», – dep qayd etti uquq qorçalayıcı.
2016 senesi dekabr 6-da Aqyarda Qırım insan aqları bağ gruppası Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları apiske alğan musulmanlarnıñ qorantalarını topladı. Körüşüvge advokatlar da davet etildi.
«Qırım birdemligi» birleşmesi Rusiye uquq qoruyıcıları «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile bağlı olmasınen qabaatlağan insanlarnıñ tuvğanlarından ğayrı, Qırımnıñ diger siyasiy mabusları, em de qaçırılğan ve ğayıp olğan musulmanlarnıñ aileleri içün açıq oldı.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesinde «Çiygoz davasınıñ» iyülniñ 6-da keçirilgen oturışına işğal etilgen Qırımdan Rusiye senatorı Olga Kovitidi keç qalıp keldi, dep bildire Radio Svoboda mühbiri. İmaye tarafı onı sorğuğa çekmege talap etken edi.
Kovitidiniñ sorğusı saat 12:00-da başlaycaq edi, lâkin bu vaqıtqa kelmegeni içün sorğusı avuştırıldı.
İyülniñ 5-de Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi Çiygoznıñ imayesine Qırım müftisi Emirali Ablayevni sorğuğa çekmege kene izin bermedi.
İyülniñ 5-de «Çiygoz davasınıñ» oturışına işğal etilgen Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ deputatı Lentun Bezaziyev de kelmedi. O, «işte meşğul olğanını» ayttı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Ev apsinde bulunğan “Veciye Kaşka davası”niñ iştirakçileri, qırımtatar miiliy areketniñ faalleri Bekir Degermenci ve Asan Çapuhqa iş künleri sabadan üylegece hastahanege barmağa razı oldılar.
“Qırım birdemligi” bildirgenine köre, böyle qararnı fevral 5-unde Kreml nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi qabul etti.
Nevbetteki oturışta advokatlar, Ruslan Trubaçqa da hastahane ziyaret etüv razılığı aqqında muraacat berecek olalar.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi yanvarniñ 24-nde «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnıñ sıñırlav tedbirini deñiştirdi. Olar SİZOda degil de, ev apsinde bulunacaqlar.
Daa evel Qırımdaki mahkeme dava mabüsi Asan Çapuhnı ev apsine avuştırğan edi.
Yanvarniñ 7-ne keçer gecesi Çapuh Aqmescit hastahanelerinden birine acele sürette alındı. Advokat Ayder Azamatov mabüsni Aqmescitteki №6 şeer hastahanesinde ziyaret etip, alı bir qarar olğanını bildirgen edi.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
İşbu dava iştirakçileriniñ sağlıq problemleri bar. Degermenci – astma hastasıdır, Çapuh SİZOda mikroinsult keçirdi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Yalta jurnalisti Yevgeniy Gayvoronskiy, “Primeçaniya” haber saytı ondan Vladimir Putin tenqidi içün ayırıldı, dep tüşüne. Bu aqta o martnıñ 25-inde Qırım.Aqiqatqa ikaye etti.
Onıñ aytqanına köre, “o matbuat, bütün yaman ve yaramazlıqnıñ sebebi Kremlde olğanını ve Qırımnıñ ilhaqını qabul etmege cesüriyeti yetmey”.
“Men evelde de aqiqatnı ayta edim, amma, belki de, bütün inciliklerni bilmegendirim. Şimdi ise men olğanı kibi yazam. Men “Primeçaniya”nı ürmet etem. Bayağı meraqlı maqale basılğan edi, muarriri pek küçlü, yüksek seviyeli.. Amma men olarnen iş tutqance, Putinge qarşı bayağı tenqit yazğan edim ve maña gece bile “Sen neler yapasıñ? Epimizge zarar tiydireceñ” dep telefon ete ediler. İşbirligimizniñ red etmesi de - menden ayırılmaq ıntıluvıdır”, - dep saya Gayvoronskiy.
Yaltada Rusiye uquq qoruyıcıları martnıñ 6-nda «Primeçaniya» Aqyar neşiri ile iş tutqan jurnalist ve bloger Yevgeniy Gayvoronskiyniñ yaşağan yerini tintti. Bu aqta Rusiye tarafdarı cemaatçısı İlya Bolşedvorov Qırım.Aqiqatqa haber etti.
Yevgeniy Gayvoronskiy Donetskte dünyağa keldi, yerli aliy oquv yurtunıñ jurnalistika bölüginde oqudı ve şeerde jurnalist olıp çalıştı. Yaltada bir qaç yıl yaşay. Daa evel «Narodnoye yedinstvo» yerli Rusiye tarafdarı cemaat teşkilâtınıñ matbuat kâtibi olıp çalışqan edi. Onıñ faalleri 2014 senesi mart ayında yarımadanıñ Rusiyege qoşuluvı aqqında «referendum» keçirilmesi içün imza toplağan edi. Soñra Gayvoronskiy «Yevraziyskiy jurnal» Rusiye tarafdarı mecmuasınıñ muarriri oldı. Bu vazifede Yalta yalısında kösterilgen Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ er yılki beyanatı vaqtında onı maqtağan edi. Bir müddet Gayvoronskiy «Komsomolskaya pravda» Rusiye neşiriniñ Qırım muarririyetinde mühbir olıp çalıştı. İşten boşatılğan soñ ise yerli akimiyetni tenqit etkeni içün muhalifet dep adlandırılğan «Primeçaniya» Aqyar neşiri ile işbirligi yapmağa başladı. Bazı maqaleler içün jurnalist Yalta akimiyetini de raatsızlay. Ara-sıra onı şeer şurasınıñ sessiyasına yibermeyler.
2018 senesi fevral ayınıñ başında qırımlı jurnalist Yevgeniy Gayvoronskiy onı Yalta merkezinde köteklegenler, dep bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, o künü oquyıcı ile körüşip, şeer parkında olacaq tamir işlerini muzakere etecek edi. Jurnalist bu ücümni Yalta iş adamı Dmitriy Tükayev sımarladı, dep tüşüne. Gayvoronskiy onıñ «işine ve qanun bozuvlarına» bir qaç jurnalist tahqiqatını bağışlağan edi. Tükayev bu ikâyede onıñ adı keçkeni içün Gayvoronskiyge qarşı namus, itibar ve iş reputatsiyasını qorçalamaq içün dava açtırğanını bildirdi. Gayvoronskiy olıp keçken adiseni özü azırlağanında qabaatlandı.


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov Keriçni mayıs 15-inde ziyaret etecek ola, ondan soñ o Yaltağa baracaq ola. Bu aqta o Qırım parlamentiniñ oturışında ilân etti, dep bildire Qırım medialarsı.
“Şimdi ekinci sefer aylanıp baqacaqmız. Yarın Keriçke ketemiz - berilgen buyruqlarnı yerine ketirdilermi, yoqmı baqacaqmız. Çoqusını maña canı ağıracaq dep evelden aytam. Yarın Keriç, aqşamğa endi keyfleri bozulır, o birisi kün Yalta”, - dedi Aksönov.
Keçken yılnıñ soñundan Aksönov, “memuriy terror” çerçivesinde Qırım şeerlerinde köçme oturışlanı ötkere.
Fevralniñ 21-nde Keriçniñ Rusiye memuriyetiniñ toplaşuvında, Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov Keriçniñ Rusiye memuriyetine çöplük çıqarılmasınen bağlı meseleni al etmege emir etti: 30 kün içinde çöplük içün yañı yerlerni tapıp, şeer içindeki eski soylarını qullanmamaq kerek. Em de o zaman Aksönov, Keriç mer muavini Dilâver Melgaziyevni vazifesinden boşatmağa emir etti.
Keçken yılnıñ soñundan berli Aksönov, Qırım şeerlerinde köçme oturışlarnı keçire. O Keriç, Yalta, Kefe, Aluşta, Ermeni Bazar şeerlerine barğan edi.


text:
Ukraina devlet sıñır hızmeti, evel FSB tarafından derc etilgen malümatnı ve Qırım ile memuriy sıñırda Ukraina vatandaşı yaqalanğanınıñ sebeplerini tasdiqladı. Ukraina tarafından yapılğan teşkerüvniñ neticelerini Qırım.Aqiqatqa Devlet sıñır hızmeti yolbaşçısınıñ yardımcısı, matbuat kâtibi Oleg Slobodân bildirdi.
«Bu adise yanvar 5 künü yüz bergen edi. Bu vatandaşqa, bese-belli, Rusiye Fedeatsiyasına kirmege yasaq etilgen edi. O pasportını coyğan ya da bir de bir qanuniy esaslarda vesiqanı diger belgilerge alğan edi. Böylece, onı yaqalamaq içün sebeplerimiz yoq edi, belki de, filtrleme tedbirleri çerçivesine, işğal etilgen topraqta rus akimiyetiniñ vekilleri bu vatandaşqa Rusiye Federatsiyasına keçmege yasaq etilgenini belgiledi ve bundan soñ o, başqasınıñ belgileri ile pasport alğanını itiraf etti», – dedi Slobodân.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti bu adise boyunca teşkerüvlerni devam ettire. Lâkin, yaqalanğan şahısnıñ işğal etilgen yarımadadaki taqdiri aqqında malümatnı sıñır hızmetiniñ vekillerinden ögrenmege mümkün degil.
Yanvar 10, salı künü Kremlniñ nezareti astında çalışqan Qırım sıñırındaki FSB idaresi, yanvar 5 künü Ukraina vatandaşı yaqalanğanını bildirdi, o sanki, yarımadağa keçmek içün soyadını deñiştirgen. Herson vilâyetiniñ 43 yaşındaki sakini köstergen pasportta qayd etilgen malümatlar – Rusiyege kirişi yasaq etilgen insannıñ malümatları ile aman-aman aynı edi.
Qırım 2014 senesiniñ başında Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Ukainanıñ qıtaiy qısımı ve yarımda arasında asılında memuriy, lâkin fakt olaraq kerçek «sıñır» keçirildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.