text:
İran ressamı Şerin Mişat, özüniñ bir resiminde, yırlağan qadınnı tasvir etti. Musulman. O sanada tura. Amma zalda kimse yoq: İran qadınına yırlamağa yasaqtır.
Belli qırımtatar ressamı Zarema Trasinovanıñ pek çoq mühlisleri bardır. O sanağa çıqa ve zal bir vaqıt boş olmay. Amma yüz yıl evelsi, onda ne molbert, ne de mühlisleri olur edi.
Onıñ zamandaşlarınıñ çoqusı, şimdi de öz istidatlarınen qullanıp olamaylar. Musulmanlarğa (aqay olsun, apay olsun) resim yapmaq mümkün degildir. Adet öyle. Amma belli ki, er bir müsülman faniy dinyadaki ayatında, muqaddes kitabı olğan Quran – ı Kerim boyunca yaşamaq kerek.
Qurannı açayıq. Onıñ yanına tefsirlerni qoyayıq. Olar VIIasırda Al – Kurtubi, VIII asırda İbn – Kasir, X asır Al – Callay taraflarından ayzılğan kitaplardır.
Quran – ı Kerimde apayğada, aqayğada yırlamağa yasaq qoyılmağan. Aynı böyle, resim yapmaqtada yasaq yoqtırdır. Bugünki künde, biz, Quran – ı Kerimde, «erkeklernen bir ruhta yaratılğan» (Quran: 4 sure, 1 ayet; 7 sure, 189 ayet) qadınlar içün, daa nasıl yasaqlar olğanını, ya da olmağanını bilmege isteymiz.
Sonki eki yıl içinde Rusiye, Ukraina, Avropada aktual olğan hicab meselesi aqqında Quranda böyle yazılğan: «Öz ziynetlerni köstermesinler, tek olardan körüngenlerinden ğayrı, öz çarşaflarını köküsleri üstindeki kesilişlerge taşlasınlar ve zinetlerini bildirecek qadar ayaqlarınen yerge urmasınlar» (24, 31). Körgeniñiz kibi, Quranda, başını – saçını ve yüzüni qapatma emirleri yoq. Al – Kurtubi, qadınlarnı başlarını qapatma emiri Muhammed (s.a.v)den keledir dey. Yüz ve eller açıq qala bile. Al – Kurtubi, «ayaqlar urma» meselesini de diqqatsız qaldırmağandır: «Onıñ ayaqlarındaki bilezliklerni eşitmege mümkün olğanı qadar yerge urmaq, demek bu zinetlerni köstermek kibi oladır, yani yasaqlanğan iştir» , dey.
Qadınnı evden tış bir yerde serbest yürmesine de, Quranda yasaq yoqtırdır. 33 sureniñ, 33 ayetinde yazılğan «evleriñizde bulunıñ» ibaresi Muhammed (s.a.v)niñ qadınlarına aytılğandır. Amma Sayid Kutb (XX) qayd etkeni kibi, «bu yasaq olarnı tek evde oturmaları içün aytılmağandır».
Qadınlarnı camige barmağa ve erkeklernen ögde, birinci sıralarda turmalarına yasaqlar da yoqtırdır. 9 sureniñ 71 ayetinde böyle denilgen: «İmanlı erkek ve qadınlar dosttırlar ve biri biriniñ qoruycılarıdır. Olar biri birini yahşılıqqa celp eteler, ibadet yapalar ve zekât bereler». Peyğamberniñ zamanında qadınlar erkekler kibi, camilerge barğanlar. Daa belli ki, Abbasidler vaqtında (VIII – XIII as.) erkekler pek çoq vaqıt qadınlar artından namaz qılğanlar. Bu adet, bugünki künde Cenübiy Afrikada ve Avropada canlandırıladır («Musulman olmaq» kitabınıñ müellifi, imam Farid İsakiniñ şaatlığı ve tecrübesi).
Evden tış yerlerde çalışmağa, ya da çalışmamağa, cemaat işlerinen oğraşmağa, ya da oğraşmamağa, musulman qadınları özleri seçe bileler. «Ve Yaratıcı olarğa haber etti: «Ne qadınnı, ne aqaynı yapqan işleri yoq olmasına men yol qoymam: sizler biri biriñdensiñiz» (3, 195). Birinci musulman qadınlar sırasından em cemiyet işini, em de ayle vazifelerini becergen qadınlar olğan. Meselâ, o zamanları, islam dininiñ tarqalması, ekseriyet allarda böyle qadınlar tarafından yerine ketirilgendir. Böyle qadınlarınıñ ilkisi olaraq peyğamberniñ apayı Ayşe bint Talhanı aytalar. O zamannıñ adamları Sayd ben al – Musayabnıñ, Qurannı ezberden bilgen qızı aqqında, fikh bilgili, Fatima bint Aalâ ad – Din as Samarkandini bile ediler. İmanğa kelgen qadınlar, Hicretniñ ilk seneleri cihatlarğa qatılğan ediler. Aişe bint Abu Bakr, Umm Sülâym bint Kyaab kibi qadınlar, cihadta, aqaylar sırasında savaş etkenler. Nasiba on bir kere yaralanğandır ve elini qayb etkendir. O, Umm bint Amru as – Sulâymiyanen ve peyğambernen birllikte, islâm duşmanlarınen muzakereler keçirilmesinde iştirak etkendir.
Zamannen, müsülman qadınnıñ cemiyette alğan yeri sadeleşkendir, qabiliyetini tek ayle çerçevesinde yerine ketire bile edi. Onıñ serbestligi aqqında er kes unutqan edi. Amma XIX asırnıñ ortalarından, belli arap alimi Butrus al – Bustaniniñ yazğan beyannamesinen qadınlar içün yañı ayat başlana. Arap, türkiy ve iran halqlarında yansağan bu meseleler, İsmail bey Gasprinskiyde de parlaq şekilde ifade etilgendir. XX asırnıñ başlarında musulman qadınnıñ yañı obrazı peyda ola. Bu obraz deñişmege ve areket etmege azır edi. 1917 senesiniñ inqilâbından soñ, qırımtatar qadınları, dünyada birinci olaraq deñişmeler kerek olğanını ayttılar. Olarnıñ yetekçisi, Şefiqa hanım Gasprinskaya, o zamanları böyle yazğan edi: «Er Cuma künleri qadınlar içün mahsus dersler keçirmek kerek, ya da zemaneviy mollalarnı diñlemek kerek olacaq, çünki qadınlarımızğa, islâmda qadın aqlarını añlatmamız kerektir». O qadın añlay edi ki, Rusiye demokratik ükümeti, müsülman qadınlarını erkekler ile bir seviyege çıqara bile, ve islâmda olğan adalet, Avropa ve Rusiye demokratiyasınen dialog qurmağa yeterli edi.
Sagit Faizov, tarih ilimler namzeti
Qullanılğan edebiyat
- ЗHaчeHиe и cMыcл KopaHa. Taфcиpы. B чeTыpex ToMax. M., 2002.
- Иkбaл, MyxaMMaд PekoHcTpykция peлиrиoзHoй Mыcли B иcлaMe.M., 2002.
- Иcak, Фapид БыTb MycyлbMaHиHoM.M., 2002.
- PaxMaH X. y. XpoHoлorия иcлaMckoй иcTopии: 570-1000 rr. oT P.X. HижHий HoBropoд, 2000.
- ФaизoB, CarиTT ИcлaM B ПoBoлжbe. VIII XX BB. Oчepk иcTopии. M., 1999.
- Hablemitoglu, Sengul, Hablemitoglu, Necip Sefika Gasp?ral? ve Rusya,da Turk Kad?n Hareketi (1893-1920). Ankara, 1998.
Aлb-XaшиMи, MyxaMMaд Aли ЛичHocTb MycyлbMaHkи corлacHo KopaHa и CyHHы. yфa, 2003.
Müellifniñ fikiri, muarriyet fikirine kelişmey bile
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


c: text/html

text:
Binalarda Azärbaycan bayrağı tösläre
Baqınıñ tanılğan qorılmaları Azärbaycan bayrağınıñ tösläre belän bizälde
Azärbaycanda Ärmänstan okkupaśiyäsendäge cirlärneñ azat itelüe öçen 2020nçe yılnıñ 27nçe sentyabr’ könne başlatılğan 44 könlek suğışnıñ ber yıllığında şähitlärneñ xatiräsenä başqala Baqınıñ tanılğan qorılmalarına Azärbaycan bayrağı çağıldırıldı, hawağa teläk şarları oçırtıldı.
Azärbaycanda kiçä Şähitlärne iskä alu çaraları oyıştırıldı.
Baqınıñ yaña miğmari simvollarınnan Flame Towers häm Xäydär Aliyev üzäge il bayrağınıñ tösläre belän yaqtırtıldı.
İlbaşı İlham Aliyev tarafınnan nigeze salınğan Watan suğışı häykäle belän Ciñü muzeyınıñ mäydanında şähitlärneñ istälegenä yaqınça 3 meñ teläk şarları hawağa oçırtıldı.
2nçe Qarabax suğışında Azärbaycan ğaskäre 2 meñ 907 şähit birgän ide. İlbaşı Aliyev operaśiya başlanğan 27nçe sentyabrne "Şähitlärne iskä alu köne” dip iğlan itkän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyä İlbaşı Ärdoğan Azärbaycanda
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan ber könlek êşlekle säfär belän Azärbaycanda
Ärdoğan Üzbäkstan liderın qotladı
Ärdoğan Mirziyoyevnı Üzbäkstanda qabat ilbaşı bularaq saylanuı belän täbrik itte

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Urumlar
Urumlar - Ukrainanıñ, Donetsk, Mariupol, Zaporijjâ şeerlerinen çevirilgen topraqlarda, çoqusı Azaq deñiziniñ şimaliy yalısında (ukraince Priazovya) yaşağan Qırım tamırlı, hristian dininden, qırımtatar tiline yaqın urum tilinde laf etken bir halqtır. Bu vaqıtta Priazovyada 78 biñge yaqın rum yaşay. Bularnıñ 60-65% urumlar, qalğanı ise kene Qırım tamırlı olğan, hristian dininden, amma yunan tilinde laf etken rumeylerdir.
Qazahistannıñ Kentav ve Gürcistannıñ Tsalka şeerlerinde de yaşağan urum degen başqa halqlar da bar. Bular Anadolunıñ Şarqiy Qara deñiz bölgesinden XIX asırda köçken türkçe laf etken yunan tamırlı millettir.
Qırımdaki urum halqı 1778 senesinde çariçe II Yekaterina vaqtında Qırımdan sürgün etilip Azaq deñiziniñ yalısına yerleştirilgen.
Asılı[deñiştir | kodunı deñiştir]
Bazı tetqiqatçılar urumlar - Anadoludan Qırımğa kelgen ve qırımtatarlar tiline keçken yunanlar dep belleyler, başqa bir versiyağa köre urumlar qırımtatarlarnıñ bir talayı hristian dinine keçüvi neticesinde asıl oldılar[1]
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Бoлbшaя poccийckaя эHциkлoпeдия: Mapиyпoлbckиe rpekи - A. A. HoBиk: «TюpkoязычHaя rpyппa M. r. BoзHиkлa либo B peзyлbTaTe пepexoдa чacTи kpыMckиx rpekoB Ha kpыMckoTaT. яз. (corлacHo oдHoй из rипoTeз, Tюpkckий яз. был BocпpиHяT чacTbю Maлoaзийckиx rpekoB, пepeceлиBшиxcя B KpыM), либo BcлeдcTBиe пpиHяTия чacTbю TaTap xpиcTиaHcTBa.»
- Ortadoks Türkler - Urumlar, Erdoğan Altınkaynak, ISBN 975-6551-55-0


text:
Sentâbrniñ 6-nda qurtarıcılar Sudaq rayonında Qara deñizde suvğa batqan gemide olğan qadınnı qıdırmağa devam eteler, dep bildire TASS Rusiye haber agentilig Qırımnıñ acele hızmetlerine esaslanıp.
İşğal etilgen Qırım müessiseleri bu malümatnı şimdilik tasdıqlamadı.
Haber etilgeni kibi, ğayıp olğan qadın Rusiyeniñ Rostov vilâyetinden keldi.
Tünevin aqşam qurtarıcılar Qara deñizde kezinti gemisi suvğa batqan soñ ğayıp olğan qadın qıdıruvlarını toqtatqan edi.
Bundan evel de qurtarıcılar furtuna sebebinden qadınnı qıdırmağa toqtağan ediler.
Sentâbrniñ 5-nde haber etilgeni kibi, «Kamelot» kezinti gemisi Sudaq rayonında suvğa battı. 12 insan qurtarıldı. Daa bir yolcu qıdırıla.
Geminiñ suvğa batuv resmiy sebebi şimdilik belli degil. Kütleviy haber vastalarınıñ qurtarıcılarnıñ malümatına esaslanıp bildirgenine köre, kezinti gemisi büyük dalğalar sebebinden avdarıldı.
Rusiye Cenübiy naqliyat prokuraturası ve Rusiye Tahqiqat komiteti ilhaq etilgen Qırımda Pribrejnoye köyü yanında kezinti gemisiniñ suvğa batuvını teşkermege başlağanlarını ilân ettiler.


text:
«Qırım baari»nen bağlı bütün vaqialar – Rusiyeniñ siyasiy ayatında nasıl etip sağ olıp qalmağa mümkünligini açıq-aydın köstere. Bunıñ eki parlaq misali: aqyarlı Aleksey Çalıy ve aqmescitli Vladimir Konstantinovnıñ tercimei alları mevcut.
Bu eki adam Kreml mimarlarnıñ qolunda Qırım baariniñ yerli qurucıları olğanlar. Aralarında tek bir farq bar: Çalıy, kerçekten de «halq meri» edi – Aqyarda o ğayet belli bir insan olıp qalmaqta. Oña nisbeten farqlı davranmaq mümkün. Amma, soñki yılları rus ğayesiniñ tarafdarı, iş adamı olıp, o öz parasına «35-nci yalı batareyası» hatıra kompleksini inşaat etti, tarihiy yayınlarnıñ azırlanmasını destekledi. Yarımadanıñ grajdanlığı deñişecegi aqqında daa haber bile olmağan vaqıtta o rus ğaelerine sadıqlığını köstergen edi.
Vladimir Konstantinov ise, sovet devirinden qalma adiy ukrain memurıdır. Onıñ bir sıra devlet mukâfatı bar, bu cümleden, 4-nci -5 nci dereceli Yaroslav Mudrıy adına mukâfat, «Yararlıq içün» üç nişanı, ve Ukrainada üç kere nam qazanğan qurucı unvanına nail oldı. Qırım parlamentine üç kere saylanğan edi. Amma, bunıñ episi oña baarde rusiyeli memur olmağa keder etmedi.
Qırımda mart ayından soñ, yüz bergen vaqialar, Moskva içün razılıq qatiy fikirden daa emiyetli olğanını köstere. Aleksey Çalıy «Qırım baariniñ» vekili olaraq, akimiyetni teñkid etti. Yani, sistemalı rusiyeli akimiyet içün sistemsiz bir şahıs olıp qaldı.
Aqyar öz merini saylamaq kerek, kibi teşebbüs onıñ soñki tekliflerden biri edi. Şeer soñki yigirmi üç yıl devamında bundan marum qala edi – Kiyev mer yerine Aqyarnıñ Devlet Şeer yolbaşçısını tayin ete edi, em de şeerniñ içtimaiy-iqtisadiy saasına sermiya qoşa edi. Aqyar grajdanlığını deñiştirgen soñ, merlerni öyle de saylamağa aq qazanmadı – regional parlament Vladimir Putin teklif etken namzetlerden seçecek.
Çalıynıñ teklifi bir sıra fikirlerni asıl etti. Ta Moskvadan içki siyaset boyunca prezident memuriyetiniñ reisi Oleg Morozov keldi. Yerli saylavlarğa köre, Çalıy 24 deputattan 16-nı idare etkenine köre, kelgen memur sabıq «halq meri» göñlüni almağa tırışacaq.
Gubernator vazifesini eda etken Sergey Menâylo şu vazifege tolusınen keçecekmi ya yoq, müim degil. Eñ esası qırımlı memurlarnıñ buña olğan munasebeti.
Çalıynıñ aksi Vladimir Konstantinov ise, doğrudan-doğru keçirilgen saylavlarnı teñkid etip, bu şekilde saylanğan adamnı işten boşatmağa imkânsızdır, dep ayttı. Em de, saylavlar «qaparcılıqnıñ gürlemesi, merlerniñ öldürüvi, mülkniñ saipleştirüvi, akimiyetniñ bir qolda qalmasına» ketire bile, dedi.
Amma, daa yaqında Regionlar firqasınıñ azası Konstantinov, tamam onıñ firqası Qırımda akimiyetni qolda tutqanını unuttımı, aceba? Qırım şeerleriniñ yolbaşçılarıni Nazirler şurasınıñ reisi - merhum Vasiliy Cartınıñ adamları olğanını hatırlaymı? Ya da Viktor Yanukoviç zamanında ombudsmen bile, oña yaqın şahıslardan biri olğanı aqılındamı?
Soñki on yıl içinde Qırımda Regionlar firqasından ğayrı, iç bir kimse üküm etmegenini hatırlaymı? Olar Qırımnıñ al-vaziyeti içün mesülietlidirler. «Qaparcılıq», «mülkniñ saipleştirüvi», «akimiyetniñ qolğa aluvını» tek onıñ firqadaşları yapa bilecegini unutmadımı?
Mesele, mer saylavlarında degil, mesele şunda ki, Çalıyğa baqqanda, Konstantinov Rusiyede siyasiy cietinden sağ qalıp faaliyet etmek tecribesini Viktor Yanukoviç ükümdarlığı zamanında firqa azası olaraq qazandı. Yani, merkeziy akimiyetke qarşı kelmemek kerek. Öz fikirinden vazgeçmeli. Nasıl bir teşebbüs olsa, olsun, onen razı olmalı.
Çalıy bunı ale daa añlap olamadı. Em de avam halqnıñ sevgisi Moskvanıñ közünde qıymetini eksiltkenini de añlamay. Onıñ içün memur akakiy akakiyeviç olmalı, çünki bu soy memurlarnı deñiştirmek qolay. «Halq merleri» ise, mesele çıqara bileler.
İşte, Aleksey Çalıy «keçici» bir şahıs olıp qalacaqtır, çünki idarecilikniñ bir parçası olmamağa tırışa. Aqmescitli meslekdeşi Konstantinov Yanukoviçniñ Ukrainasında tecribe qazanıp yetiştirdi. Çalıy ise, hayallarnı saqlamağa muvafaq oldı.
Amma, bu da çoqqa sürmeycek.
Pavel Kazarin, Qırım.Aqiqatnıñ moskvalı közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Saba, noyabr 2-de, Qırımda ATR qırımtatar telekanalı hadimleriniñ evlerinde tintüvler başlandı. Bu aqta ATR telekanalanıñ muarriri Roman Spiridonov bildire.
Onıñ malümatına köre, bir saat evel ATR telekanalınıñ muarriri Lilâ Bucurova, baş müdiri Elzara İslâmova ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babasınıñ evinde tintüvler başlandı.
Bu malümatnı Qırım.Aqiqatqa telekanal saibi Lenur İsâlmov tasdiqladı. Bildirgeni kibi, tintüvlerni FSB hadimleri keçire. Aytqanı kibi, aynı şu areketler Moskvada yaşağan Lenara tatasınıñ evinde de yapıla.
«Qırımda qomşularım ile bağlandım, tintüvlerni FSB hadimleri keçirgeni aqqına bildirdiler. Arqalarında öyle yazılğandır. Moskvada – tek qaravul ve iqtisat mektebinde oquğan oğlum. Onı mında ketirip olamadıq, çünki mektepni bitirmek kerektip. Anda (Qırımda – QA) 82 yaşında babam, anam da Qırımda, 76 yaşında, evde ekisi, tatamda da aynısı», – dey o.
Lilâ Bucurova ve Elzara İslâmova ile bağ şimdilik yoqtır.
Qırım uquq qoruyıcı organlarınıñ resmiy izaatı da berilmey.


text:
Avgustnıñ 9-nda İslâm Terek qasabasında Rus silâlı hızmetleri tarafından tintilgen Umer Emiramzayevniñ evi yanına onlarnen adamlar keldi. O yerdeki politsiya hadimleri kelgenlerni «akimiyet vekillerine qarşı açıq aqaret» ve «izinsiz kütleviy toplaşuv» içün qanuniy mesüliyet aqqında hatırlata.
O yerden video-levhalarnı qırımlı failler yayınlay.
Videoda körüne ki, Emiramzayevni desteklemek içün kelgenler dua oquy, olarnı silâlanğan uquq qorçalayıcılar sarıp alğan. Silâlı hızmetçilerniñ bazıları olarnı videoğa çeke.
Qırımtatar faili Abdullah Yakubov Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında: «Ket-kete daa çoq adam toplaşa, Umer Emiramzayev – namlı biridir, İslâm Terek rayonında adamlar onı pek seve, o yerli molladır, o et sata ve yerli sakinlerge et satmağa yardım ete», – dep ayttı.
Rusiyeli silâlı hızmet hadimleri çarşenbe künü, avgustnıñ 9-nda, İslâm Terek qasabasınıñ sakini Umer Emiramzievniñ evini tintmek içün kelgen. Bunı içtimaiy ağlarda qırımlı uquq qorçalayıcı ve failler haber etti.
Qırımdaki Kremlniñ nezaretindeki silâlı hızmetlerniñ saytlarında tintüvniñ sebepleri aqqında iç bir şey bildirilmegen.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Bağçasaray mahkemesinde polis hadimini aqaretlegeninde qabaatlanğan Şevket Razzakovnıñ işi boyunca oturışuv tehnikiy bozuqlıq sebebinden başqa künge avuştırıldı.
Aprel 2-de «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesi bildirgeni kibi, akemler maddiy delillerni açıp olamadılar. Aynı zamanda olar, advokatlarnıñ Rusiyedeki Sankt-Peterburgda yapılğan mahkeme ekspertizası boyunca şikâyetini qabul ettiler.
2017 senesi aprel 13-te Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasarayda Seydamet Mustafayevniñ evini tinttiler. Qırımtatar faaliyetçileri, ve olarnıñ arasında Razzakov, polisniñ areketlerini közetmek içün toplandılar. Polis ve OMON hadimleri, küç qullanıp, toplaşqanlarnı dağıtıp başladılar. Neticede 7 kişi yaqalandı. Razzakovğa qarşı ise «tükürüv şeklinde ifade etilgen» polis hadimini aqaretlevde qabaatlav taqdim etildi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve bunıñ kibi de Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalarından dolayı şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yaptıra.


text:
Ukrain rejissöri Oleg Sentsov yanvarniñ 11-ne qadar SİZOda bulunacaq. Böyle bir qararnı Moskvanıñ Lefortov mahkemesi qabul etti, dep haber ete İnterfaks agentligi mahkeme kâtibi Yuliya Skotnikovanıñ aytqanlarına esaslanıp.
Böylece, Oleg Sentsovnıñ aps müddeti sekiz ayğa arttırıldı.
Malüm olğanı kibi, sentâbr 26-da Moskvanıñ Lefortov mahkemesi Sentsov ve diger Ukraina vatandaşları ile yaqalanğan ve terakt azırlanmasında qabaatlanğan qırımlı Aleksandr Kolçenkonıñ aps müddetini yanvar 16-na qadar arttırdı.
Oleg Sentsov 2014 senesi mayıs 11-de Qırımda Rusiye uquq qoruyıcı organlar tarafından yaqalandı. Onı teraktrlar azırlamasında qabaatlaycaq olalar. Avgust 8-de Moskva mahkemesi Sentsovnı apste tutuv apellâtsiyasını red etti.
Sentsovnıñ bir çoq zenaatdaşı ve uquq qorçalayıcıları onı «siyasiy mahbüs» olaraq tanıp, onı azat etmege rica eteler. Olarnıñ fikirince, qabaatlar uydurılğan, rejissörni ise onıñ noqtaiy-nazarı içün yaqaladılar.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Kreml kontrol etken Yuqarı mahkemesi bazarertesi künü, mart 27-de, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş aqmescitli mabusınıñ oturışını tekrar qaldırdı. Mahkemede beş qırımtatarınıñ apis müddetleri uzatılmasından bergen şikâyet arizaları baqılacaq edi. Qabaatlanğanlar ve imayecileri şikâyet arizalarınıñ kopiyalarını vaqtında alamağanından mahkeme oturışı qaldırıldı. Bunı advokat Emil Kürbedinov mahkeme toplaşuvından soñ bildirdi.
«Qabaatlanğanlarnıñ episine şikâyet arizalarınıñ kopiyaları kelmegen eken, bugün belli oldı. Bu sebepten mart 29-da saat 10-da mahkeme mahkeme oturışını kene qaldırdı. Kopiyalarnı almağanlarğa olarnı bugün yollaycaqlar. Em advokatlarğa, em qabaatlanğanlarğa», – dep qayd etti Kürbedinov.
Onıñ bildirgenine köre, toplaşuv qabaatlanğan ve advokatlarınıñ imaye aqqına riayet etilmesi içün olarnıñ ricası ile qaldırıldı.
«Olar (qabaatlanğanlar – QA) buña dair fikirlerini aydınlatmaq kerekler. Olarğa mahkeme oturışından 10 daqqa ögüne şikâyet arizalarınıñ kopiyalarını ketirip, birden videokonferentsiyağa çıqardılar. Qabaatlanğanlar azırlanıp yetiştirmegenlerini aytıp, bu vesiqalarnen bağlı fikirleri olmağanını bildirdiler. Advokatlar da israr etti», – dep añlattı Kürbedinov.
Onıñ aytqanına köre, mahkeme oturışı qaldırılmasınıñ diger sebebi dava mabuslarından biriniñ advokatı Edem Semedlâyevniñ belli bir sebeplerden kelip olamağanı oldı.
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi mart 24-de «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabusı boyunca oturışını qaldırdı. Teymur Abdullayev ve Rustem İsmailovnıñ imayecileri yoq edi.
Kreml kontrol etken Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi mart 7-de «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabusı Emil Cemadenov, Üzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Ayder Saledinov ve Rustem İsmailovnıñ apis müddetini uzattı. Olar 2017 senesi iyün 11-ne qadar apiste yatacaqlar.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Türkiye Çetel işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu qırım buhranınıñ çezilmesi daima yarımadada qalğan qırımtatarlarnıñ vaziyetini nezaret etmek kerek olğan OBSEniñ müimi meseleleri arasında olmasını istey.
Bunı o OBSE memleket-azalarınıñ çetel işler nazirleriniñ dekabr 4 künü Bazelde (İsveçre) keçirilgen toplaşuvda belgiledi, dep haber ete Ukraina prezidentiniñ yanında qırımtatarlarnıñ meseleleri boyunca vekâletli Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, Mevlüt Çavuşoğlu Türkiye Qırımnıñ qanunsız işğalini tanımağanını ve bunı etmek mümkün olmağanını bilddirdi.
«Türkiye yarımdada yaşağan qırımtatarlar vaziyetiniñ OBSE tarafından nezaretini zaruriy bir şey olaraq tanıy», – dep añlata onıñ sözlerini Cemilevniñ matbuat hızmeti.
Teşkilâtnıñ uquq qoruyıcıları yarımada işğalinden soñ qırımtatarlarğa etilgen basım aqqında bildirgen edi. Evel Ukraina çetjl işler nazirligi qırımtatarlar ile yüz bergen vaziyetni sürgünlik kibi adladı.
2014 senesi fevralniñ soñunda, martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin deputat İrina Yarovaya ve Federatsiya Şurası azası Viktor Ozerovnıñ rusiyeli qanunlarnı daa qattı yapqan «terrorizmge qarşı paketini» imzaladı. Bu aqta devlet yolbaşçısınıñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov bildirdi.
Deñişmeler paketi «çaqmama» ve kütleviy nizamsızlıqta iştirak etmesine «yaqınlaşma» içün cinaiy mesüliyetniñ kirsetilmesini belgiley. Bundan da ğayrı, bağ operatorları endi müşterilerniñ bütün telefon laflarını ve mesajlarını yazmaq ve saqlamaq mecbur.
Uquq qoruyıcılar ve muhalifet siyasetçileri, «Yarovaya – Ozerov paketine» qarşı çıqıp, vesiqa «terrorizmge qarşı küreş alıp barmaqtan daa çoq vatandaşlarnıñ aqları ve serbestligini sıñırlağanını» ilân etken edi.
Ziyalılar Kongressinde yañı qaideler Anayasağa zıt kelgenini tüşüneler. «Terrorizmge qarşı paketini» red etmege prezidentniñ İnsan aqları boyunca şura da teklif etken edi.
«Yarovaya – Ozerov paketiniñ» menfiy neticeleri aqqında bağ operatorları da bildire edi. Olarnıñ sözlerine köre, yañı mecburiyetler sebebinden cep bağı hızmetleriniñ fiyatları eki-üç qat ziyade olacaqtır.


text:
Qırımlı advokat Emil Kurbedinovnıñ fikirince, Rusiye Adalet nazirliginiñ onı «Qırımnıñ merkeziy advokatlar kollegiyasından» çıqarmaq talabı oña ve diger zenaatdaşlarına yapqan işleri sebebinden basqı ola.
Bu aqta o, Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«İkâyeniñ esas hulâsası şudır: ekstremizm ve terrorizm ile küreş qanunı – advokat, faal ve jurnalistlernen küreş aletidir. Menim vaziyetim – diger advokatlar içün telükeli bir emsal. Advokat statusından tek ihtisaslı komissiya marum ete bile, mında ise memuriy dava kibi alet ve Adalet nazirliginiñ talabı peyda ola. Bu usul anayasa qaidelerine zıt kele», – dedi advokat.
Kurbedinovnıñ aytqanına köre, bu vaziyette yalıñız onıñ işi sual altında qalmay, advokat kollegiyadan çıqarılmasa, kollegiyanı yoq etmeleri mümkün.
«Reis şimdi toqmaq ve sandal arasında: ya maña qarşı bir tedbir alacaq, ya da kollegiyanı qapatırlar», – dep bildirdi Kurbedinov.
Qırımlı advokat Emil Kurbedinovnı Rusiye uquq qoruyıcıları 2018 senesi dekabrniñ 6-nda tutıp aldı. Mahkeme onı 2013 senesi Facebookta paylaşqanları içün ekstremist teşkilâtlarnıñ işaretleri ya da timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayış etilmesi sebebinden 5 künge apiske aldı. Kurbedinovnıñ zenaatdaşları dey ki, onı Suriye paytahtı Dimaşqqa köçken Qırım sakini şikâyet etti.
Advokatnıñ fikirince, onıñ dekabrniñ 6-nda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulması «olmaycaq sebeplerden» yapıldı, o, ekstremizm qabaatlarını tanımay. Emil Kurbedinov qayd etkenine köre, tutulmasınıñ kerçek sebebi onıñ aq qorçalayıcı faaliyeti, siyasiy mabüslerge köstergen yardımı ve Ukraina askeri Bogdan Nebılitsanı qorçalağanı ola.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
İyün 15-te Rostov-na-Donu şeerinde mahkeme «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında şeklenilgen Qırım musulmanları işini baqmağa devam ete.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, çarşenbe künü Aleksandr taqma adlı «sırlı» şaat sorğuğa çekilmek kerek. O endi mahkemege keldi ve toplaşuv keçirilgen zalı yanındaki odada buluna.
Qabaatlayıcı aktqa binaen, Aleksandr yaqalanğanlarnıñ birinen camide tanış oldı, dostluq munasebetleri quruldı, bunıñ neticesinde «sırlı» şaatqa Aqyarda «Hizb ut-Tahrir» faaliyeti aqqında añlatıldı.
Mahkemede qabaatlanğanlarnıñ adliyecileri, toplaşuvda Rostov-na-Donudaki Ukraina konsulı Leonid Osavolük buluna, o yaqalanğanlarnen körüşmege tırışa.
Salı künü toplaşuvda üç şaat sorğuğa çekildi, olar, esasen, qabaatlayıcı delillerni bildirmekten vazgeçti. Kurbedinovnıñ sözlerine köre, toplaşuv «farsqa, taqiqatnıñ farsına oşamağa başlay».
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Qavqaz okrug arbiy mahkemesi iyün 1-de dört Qırım musulmanı – Ferat Sayfullayev, Nuri (Yuriy) Primov, Rustem Vaitov, Ruslan Zeytullayevge qarşı cinaiy işni baqmağa başladı. Bu toplaşuvda prokuror olarğa qabaatlav neticesini oqudı. Qabaatlanğan Qırım sakinleri 2015 senesi Aqyar şeerinde yaqalandı. Taqiqatnıñ noqta-i nazarına binaen, olar «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ iştirakçileri ola.
«Hizb ut-Tahrir» – halqara islâm siyasiy firqasıdır. Onıñ resmiy maqsadı islâm devletini ve musulman yaşayış tarzını qurmaqtır. Bu teşkilât Rusiye, Qazahistan ve Almaniyada yasaq etildi; Ukraina ve diger memleketlerde onıñ faaliyeti qanun boyunca keçirile bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye kontrolindeki Canköy rayon mahkemesi salı künü, iyülniñ 14-nde, aq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyevanıñ Rusiye politsiyasından kelgen tenbilerniñ qanunsız tanılmasına dair memuriy davası boyunca oturışuvnı kene başqa künge avuştırdı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etti.
«Oturışuvda Canköy rayonlarar prokuraturasınıñ vekili iştirak etti, o, Qırım Cumhuriyeti Prokuraturasınıñ vekilini cevapkârdaş olaraq celp etmege muracaat etken edi. Mahkeme bu meseleni muzakerege çıqarıp, esnas iştirakçilerinden soradı. Advokat (Nazim – QA) Şeyhmambetov qarşı çıqmayıp, bu böyle ihtarlarnıñ sebeplerini ögrenmege yardım eter, dedi», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, Zudiyevanıñ davası boyunca nevbetteki oturışuv iyülniñ 23-ne belgilendi.
Daa evel dava oturışuvı cevapkâr – Qırımnıñ Rusiye İç işler nazirliginiñ vekili – esnasqa kelmegeni içün başqa künge avuştırılğan edi.
Hatırlatamız, işğal altındaki Qırımda tahminen 60 kişi ihtar aldı. Olarnıñ arasında – advokat, aq qorçalayıcı, bir kişilik narazılıq aktsiyalarınıñ iştirakçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları, «Qırım birdemliginiñ» faalleri.
Advokat Edem Semedlâyevniñ bildirgenine köre, Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ «ekstremist faaliyeti qabul etilmeycegine» dair ihtarları basqı ve qorquzuv aleti ola.


text:
Aqyarlı yaldayıcı marafoncı, sovet dissidenti Oleg Sofânik Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıyge muracaat etip, işğal etilgen Qırımnı terk etmesine yardım etmesini rica etti. Bu aqta Sofânik Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Prezident Volodımır Zelenskıyge elektron poçta vastasınen ariza yolladım. Çıqmağa (Qırımdan esas Ukrainağa – QA) isteyim, amma memuriy sıñırda ne olacağını bilmeyim. Anda narkotik ve silâ gizliden qoyula bile. Memuriy sıñırda meni er vaqıt teşkereler: bir qaç saat tutalar, işançsız insanlar cedvellerinde, FSB malümat bazalarında bulunam. Ukraina meni vatandaşı olaraq qorçalasın, mından (işğal etilgen Qırım aqqında aytıladır – QA) niayet ketip olurım, dep ümüt etem», – dep añlattı Sofânik.
Fevralniñ 11-nde Oleg Sofânikniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, çağırılğan Aqyar psihiatrik hastahanesinde qalmaqtan qorqa. 2019 senesi noyabrniñ 14-nde Rusiye quvetçileri Oleg Sofânikni Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tuttı. Bundan evel o, Lukull limanından (Qırımnıñ ğarbinde) Aqyardaki Ömega körfezine yaldadı. 30 km mesafeni 10 saat içinde yaldadı – raatlanmayıp ve bir özü olıp. Bunı Sofânik qırımtatar sürgünliginiñ 75 yılına bağışladı.
Oleg Sofânik – meşur aqyarlı yaldayıcı marafoncı, Ukraina rekordları kitabınıñ rekordçısıdır. 2012 senesi mayıs ayına qadar Sofânik 50 marafonda yaldadı, eñ uzunı 350 km Cenübiy-Qıtay deñizinden edi.
Sofânik Aq deñiz, Marmara deñizi, İstanbul boğazını, Çanaqqale boğazını yaldap keçti. Qırım yalısında 100 kilometrge qadar marafonlarda iştirak etti. Qışta suvuq suvda da yaldağanınen bellidir.
Aqyarlı dissident ola. Askerlikten ve Sovetler Birliginiñ vatandaşlığından vazgeçkeni içün onı psihiatrik tedaviylevge mecbur etken ediler.


text:
Ukraina Yuqarı Şurası deputatı, qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ öldürüvde qabaatlanğan oğlunıñ imayesi işniñ Krasnodardan Qırımğa qaytarılmasını talap etecek.
Bunı TASS agentligine Hayser Cemilevniñ adliyecisi Nikolay Polozov bildirdi.
Polozov şunı da qayd etti ki, imaye bunı yarımadada Yuqarı mahkemeniñ teşkil etilmesinden evel de talap ete edi.
«Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ çıqarğan qararlarınıñ kopiyalarını elde ettik. Ve şimdi itiraz bildirmege bizge bir şey keder etmey. Eger de Yuqarı mahkeme meseleni prezidiumğa berse, iş baqıluvı Qırımğa avuştırıla bilecek», – dedi Polozov.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi.
Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.


text:
Kelecek yılda olacaq "Büyük Yedi" (G7) memleketleriniñ nevbetteki sammitini, AQŞ prezidenti Donald Trumpnıñ Trump Doral kurortında keçirecekler. Bunı Beyaz ev apparatınıñ reisi Mik Malveyni haber etti, dep bildire "Ğolos Amerıkı".
Beyaz evniñ qararını tefsir etip, Malveyni, AQŞ prezidenti sammit keçirileceginden kâr çıqarmaycaq ve hızmetler öz fiyatınen sayılacağını qoştı. Malveyniniñ aytqanına köre, G7 sammitini Trump Doralda keçirmege - AQŞ prezidentiniñ teklifi edi.
Malveyni, mahsus komissiya başqa yerlerni de baqqanını qoştı, amma bu kurort maqsatlarğa kelişe ve "millionlarnı" iqtisat etmege imkân bere, dep qoşa.
Amerika jurnalistlerniñ malümatına köre, Frolira ştatınıñ teftişi, Trump Doralda sonki yılları bir çoq bozmalarnı qayd ete edi.
"Büyük Yedi"niñ kecken sammiti Frenkistanda Biarritzde oldı.
Tramp, AQŞ-nda keçecek sammitke musafir olaraq Rusiye prezidenti Vladimir Putinni çağıracaq edi.


text:
"Üzäk Yewropada urnaştırılası raketa qalqanı Rusiägä qarşı tügel. Rusiäneñ strategik qüätenä anıñ yoğıntısı bulmayaçaq. Bez Rusiä belän açıq häm tulı xezmättäşlek öçen. Bez Rusiä yağına törle täqdimnär yasadıq" dide Pentagon başlığı Robert Gates.
Küräseñ, amerikan räsmiläre Rusiä yağın bu yulı da ışandıra almağan. Rusiäneñ tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov säyläşülärdän soñ bolay dide:
"Amerikan räsmiläre bu 3nçe rayon Rusiägä qarşı tügel, dip ışandıra. Läkin Gates äfände üze dä, küpmeder yanaw buluın tanıdı. Älbättä bez moña qarşı çaralar kürergä tieş. Gärçä monı telämäsäk tä. Bezneñçä, iñ möxime – dönyadağı çın yanawlarnı açıqlaw" dide Rusiä ministrı.
Amerikan häm Rusiä belgeçläreneñ xezmättäşlege näticäle bulsın öçen, Lavrov Yewropada qalqan tözü planın tuñdırıp torırğa täqdim itte.
Rusiä prezidentı Vladimir Putin Quşma Ştatlarğa Yewroada yaña radar tözegänçe Äzärbaycandağı Ğabala radarın bergäläp qullanırğa täqdim itkän ide. Ämmä amerikan belgeçläre, sovet çorında tözelgän bu qorılmanı amerikan sistemasına yaraqlaştırıp bulmıy dip belderä.
Mäskäwdä ütkän "2x2" söyläşülärendä İrannıñ atom programması dä tikşerelde. Bu mäsälädä dä taraflar ber-bersemneñ eşçänlege belän qänäğät tügel.
"İranğa çikläwlär kertü maqsatı belän beryaqlı adımnar yasalmasa, bezneñ urtaq eşebez küpkä näticäleräk bulır ide. İranğa qarşı köç qullanu öndäwlären inde äytep tä torası yuq. Mondıy beryaqlı adımnar urtaq eşebezne yuqqa çığara" dide Rusiä ministrı.
Quşma Ştatlar däwlät sekretare Condoleezza Rice bez İrannıñ qoral yasaw niätenä yul quymayaçaqbız, häm Amerika qanunnarı nigezendä, monıñ öçen qulanılğan xisaplarğa, andıy keçelärgä çikläwlär kertäçäkbez dide.
Rice xanım şulay uq Rusiägä kilgän sayın keşe xoquqları mäsälsäen kütärüen häm bu yulı da sibil cämğiät wäkilläre belän oçraşıağa cıyınuın äytte.
ali ğilmi


text:
Qırımtatar yaşları Türkiye aliy oquv yurtlarında tasil ala bilecek, dedi Qırım.Aqiqatqa Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev, Türkiyege iş ziyareti neticelerini izaatlap.
Aytqanı kibi, körüşüvde «qırımtatarlarnıñ alı ve Türkiyeniñ işbu vaziyette yapa bilecegi» muzakere etildi. Şu cumleden, qırımtatar studentleriniñ oquşı ile bağlı mesele köterildi.
«Şimdi Qırım territoriyasından Türkiyege oquşqa ketmege yasaq ettiler. İşte, biz o zaman balalarnı Qırım tışına, Herson vilâyeti ya da Kiyevge çıqaracaq, ve (Türkiye aliy oquv yurtlarına – QA) yollaycağımıznı qayd ettik», – dedi Mustafa Cemilev.
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri dekabr 16-17 künleri memleketniñ birinci şahısları ile körüşmek içün Türkiye Cumhuriyetine iş ziyareti çerçivesinde kelgenler. Dekabr 16 künü Cemilev ve Çubarov Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan, baş naziri Ahmet Davuotğlu ve Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu ile körüştiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
ATR qırımtatar telekanalı «cenk balaları» ve 1944 senesi mayıs 18-de olğan qırımtatar sürgünligine bağışlanğan vesiqalı filmler üzerinde işni bitirmekte. Filmler ATR telekanalı ve «15 minut» haber portalınıñ saytlarında yerleştirilecek. Bunı çarşenbe künü, mayıs 6-da, ATR telekanalınıñ muarriri Roman Spiridonov Facebookta bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, ATR telekanalınıñ haber muarririyeti haber levhaları ve mahsus levhalarını çıqarmağa ğayrıdan başlaycaq, olarnı da bu saytlarğa qoyacaqlar.
«Aprel 1-den itibaren ATR telekanalı yayınını toqtatmağa mecbur oldı. Lâkin... Al-azırda jurnalistler «Cenk balaları» ve 1944 senesi mayıs 18 facialı adise-vaqiaları – qırımtatarlarnıñ sürgünligine bağışlanğan vesiqalı filmler üzerinde işni bitirmekte. Bundan ğayrı, haber muarririyeti işine qayta – haber levhaları ve mahsus levhalar çıqarılacaq. «Zaman» haberlerini bu saytlarda ögrenmek mümkün», – dep yazdı Roman Spiridonov.
Malüm olğanı kibi, 2015 senesi aprel 1-de ATR ve Lâle qırımtatar telekanalları, Meydan ve «Lider» radioları Rusiye qaydınıñ olmağanından sebep işini toqtattılar.
Aprel 2-de «Qırım» qırımtatar cemaat areketi cumhuriyetti qırımtatar cemaat teleradiokompaniyasını açmağa teklif etti. Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksönov qırımtatar cemaat teleradiokompaniyasına 177 million ruble ayırılacağını bildirdi.
Yañı cemaat qırımtatar teleradiokompaniyasınıñ adı «Millet» olacaq. Bunı Qırım ükümetiniñ baş nazir muavini Ruslan Balbek bu künleri bildirdi.


text:
Bağçasaray regional meclisi qırımtatarlarnıñ aq-uquqları ve serbestliginiñ sıñırlanmasına açuvını aks ettirgen beyanatnı qabul etti.
Beyanatta aytıla ki, «Qırımnıñ şimdiki akimiyeti qırımtatarlarnı qorquzacaq ve aşalacaq ola».
Vesiqa müellifleri mezkür areketlerniñ örneklerini qayd eteler: ev, mektep, cami ve medreselerde silâlı tintüvler; qırımtatar kütleviy haber vastalarına yapılğan basqı ve tsenzura; qırımtatar halqınıñ liderleri ve faalleriniñ vatanından sürgün etilmesi; sebepsiz yaqalav, apis ve para cezaları; qırımtatarlarnıñ işten boşatılması; Qırımnıñ üç devlet tilinden biri olğan qırımtatar tilinde tasil berilmesiniñ qısqartıluvı.
«Bugün qırımtatar halqı tarihiy vatanında olıp, ğayet sert bir siyasiy basqı altında imayesiz qaldı», – aytıla beyanatnıñ metninde.
Bağçasaray regional meclisiniñ azaları qayd eteler ki, qırımtatarlar aq-uquqlarını ğayrıdan tiklemek içün qanunğa köre areket eteler.
Bağçasaray meclisi halqara toplulıq tarafından qoruv olacağına ümüt eteler.
«On yıllar devamında demokratik ve uquq qoruyıcı yollar vastasınen areket etken qırımtatar halqı siyasiy problemleriniñ al etilmesi ve uydurılğan sebepler esasında yaqalanğan Ahtem Çiygoznı azat etmek talapları mevzusında halqara toplulıqnıñ yardım olacaq, dep ümüt ete», – dep aytalar vesiqa müellifleri.


text:
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugının arbiy mahkemesi çarşenbe künü, oktâbrniñ 2-nde, terrorizmge açıq çağırğanında qabaatlanğan vatandaş jurnalisti, qırımlı bloger Nariman Memedeminovnıñ ükmüni çıqardı. Mahkeme Memedeminovnı 2 yıl ve 6 ay yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildirdi.
Memedeminov bir sıra ukrain ve çetel kütleviy haber vastaları ile işbirligi yaptı, Qırım.Aqiqatqa da malümat bergen edi.
Kyivniñ merkezinde oktâbrniñ 1-nde jurnalist ve aq qorçalayıcılar Memedeminovğa qoltutuv aktsiyasına çıqtı.
Tünevin Memedeminov soñki sözüni aytıp, Rusiyedeki mahkeme ve uquqnı «şablon» dep adlandırdı ve jurnalistlerni Qırımdaki vaziyetten ve yarımada sakinleriniñ mahkemelerinden haberdar tutmasına çağırdı.
Rusiye prokurorı Aleksey Aydinov Memedeminovnıñ altı yıl umumiy rejim koloniyasında qalmasını istedi.
2018 senesi martnıñ 22-nde Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik hadimleri ve uquq qoruyıcıları Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Ondan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketildi. Martnıñ 23-nde mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatlaylar.
Martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Aqmescitniñ Bavurçı (Kamenka) mikrorayonında çöplükni saylap ayırğan zavod çalışıp başladı, dep haber ete fevralniñ 2-nde Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Qayd etilgenine köre, kompleksniñ küçü yılda 150 biñ tonna qattı kommunal qalımtılarını yapmağa ve Aqmescitniñ bütün qattı kommunal qalımtılarını işlemege yete.
«Obyekt, 2021 senesiniñ soñuna qadar çalışıp başlaycaq ekinci nevbetten soñ yılda 250 biñ tonna qattı kommunal qalımtıları olacaq çöplük saylap ayırğan kompleksniñ birinci nevbeti ola», – dep bildirdi matbuat hızmeti.
Kompleks çerçivesinde ekinci hammal (plastik ve polimer) işlenmesini teşkil etmege planlaştırıla.
Qırımnıñ Rusiye ükümeti bildirgenine köre, kompleks donatmalarına 220 million rubleden çoq sarf etildi. Ekinci nevbetten soñ masraflar 300 milliondan çoq olacaq.
Kreml kontrolindeki Qırım ükümeti, «kompleks donatmaları ekologik qanunlarnıñ bütün sert talaplarına riayet ete», alınğan tedbirler ise «qalımtılarnıñ dağıluvına, topraqqa tiymesine ve kompleks tışında yaramay qoqu tarqalmasına yol bermeycek», dep işandıra.
Hatırlatamız, bıltır dekabr ayında Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Bavurçıdaki çöplükni saylap ayırğan zavod mikrorayon sakinleri qarşı olğanı içün çalıştırılmadı, dep bildirgen edi. Mesken evler pek yaqın.
Aqmescitteki Bavurçıda şeerniñ esas çöplük alanı yerleşe, 2017 senesi onı resmiy şekilde qapatqanlar. Çöplükni işleycek büyük kompleks bir yıl devamında quruldı.
Aqmescitniñ Rusiye akimiyeti qattı turmuş qalımtıları problemini qısmen çezmege tırışa.
Yerli sakinlerden ibaret teşebbüs gruppası çöplükni saylap ayırğan kompleksniñ işine qarşı çıqa. Faaller, Tahqiqat komitetinden kompleksniñ baş planını teşkermesini rica etti.
2020 senesi iyül ayında Bavurçı sakinleri Rusiye prezidenti Vladimir Putinge video muracaatını yazıp, çöplükni saylav ayırğan stantsiyanı qapatmağa rica etti.


text:
Ukraina ordusı halqara yardımğa muhtacdır. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko AQŞ Kongressinde bildirdi,– haber ete UNİAN.
Prezident şunı qayd etti ki, ukrainliler şimdi demokratiya oğrunda küreşip, bütün dünyanı istilâcıdan qorçalay.
«Ukraina askerleri serberst dünya oğrunda cenkleşeler», – dedi Poroşenko.
Petro Poroşenko hatırlattı ki, 20 yıl evelsi Budapeşt memorandumı imzalanıldı, Ukraina ise o vaqıt özekten vazgeçken edi.
Prezident Donbass ve Abhaziya areketlerini qıyasladı ve Ukrainanı bu ağır vaqialar ile öz başına qaldırmamağa rica etti.


text:
Rusiyeniñ kontroli altında olğan İslâm-Terek (Kirovskoye) qasabasınıñ mahkemesinde qırımtatar faaliyetçisi Giray Kulametovnıñ anası Zarema Kulametovanıñ işi baqıla. Onı, Rusiyeniñ polis hadimini aqaretlegeninde qabaatlaylar. «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ bildirgenine köre, oturışuv diñleyiciler içün qapalı, dep ilân etildi.
Oturışuv zalına yalıñız advokat Emil Kurbedinov, qabaatlanğan hanım, qabaatlavnıñ şaatları ve Zarema Kulametovanıñ eki qızını yiberdiler. Zarar körgen polis hadimi özüne 50 000 ruble (23 biñ hrivnağa yaqın – QA) miqdarında maneviy zararınıñ ödenmesini talap ete.
Advokat Emil Kurbedinov, tışarda bu iş boyunca pek çoq diñleyici toplaşqan içün daa büyük zalnıñ ayırılmasına dair muracaat etti. Ondan ğayrı, işniñ materiallarınen tanış olmaq içün vaqıtnıñ ayırılmasına dair muracaat etilgen edi.
Polis tarafından açıq menbalarda bu adisege boyunca izaatlar berilmedi.
Fevralniñ başında Zarema Kulametovanı, polis hadimine «aqaret etken» içün polis bölügine çağırdılar.
Qırımtatar faaliyetçisi Giray Qulametov, 2012 senesinde içtimaiy ağda videorolik derc etken içün alğan on kün apis muddetinden soñ yanvar 29-da Qarasuvbazar muvaqqat izolâtorından çıqtı.
Yanvar 18-de Kremlniñ kontroli altında olğan İslâm-Terek rayon mahkemesi, yanvar 18-de Eski Qırımda evi tintilgen soñ yaqalanğan qırımtatar faaliyetçisi Giray Ametovnıñ işini baqıp çıqtı. Kulametovnı «ekstremistik artibutika ya da simvolikanıñ propagandası»nda qabaatladılar.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalarından dolayı şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq kütleviy surette tintile.


text:
Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisovanıñ bildirgenine köre, Rusiye siyasiy sebeplerden 133 Ukraina vatandaşını taqip ete. Bunı o, 2020 senesi Ukrainada vatandaş ve insan aqları ve azatlıqlarına riayet etme ve qorunma vaziyeti aqqında yıllıq esabatnı taqdim etkende bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Rusiye siyasiy sebeplerden 133 Ukraina vatandaşını taqip ete. Olardan 114 tevqif etilgen: 97 Rusiyede, 17 Qırımda. Usul uquqlarnıñ esas bozuluvı, qanunsız olaraq tevqif etilgen qırımtatarlarnıñ Qırım yarımadasında tahqiqat tevqifhanelerinde yaramay şaraitte, tıbbiy yardım olmadan, COVID-19 vaqtında şahsiy qoruyıcı vastasız tutulması. Ve Jeneva şartnamesine baqmadan vatandaşlarımıznıñ Rusiye Federatsiyasında yaramay şaraitte qanunsız qalması», – dedi o.
BMT insan aqları boyunca 46-ncı sessiyasınıñ iştirakçilerine muracaat etip, Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, vaqıtnca işğal etilgen Qırımda ve Donbasnıñ bölgelrinde Rusiye ve onıñ tarafdarı olğan küçler 376 kişini qanunsız tuta, dep bildirdi.
Qırım işğali
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Sentâbr 30-da, cuma künü, 50 kilogrammlıq aviabomba zararsız alğa ketirilecek vaqıt, Aqmescit-Aqyar Elektrik ağı şeritiniñ söndürilmesi planlaştırıla. Bu aqta Aqyarda Fevqulade vaziyetler nazirligi rusiyeli idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«50 kilogrammlıq aviabomba qurulğan Aqyar TES-2 yanında tapıldı. Bu topraq sarımğa alınacaq. Telükeli tapılmanıñ sentâbr 30-da zararsız alğa ketirilmesi planlaştırıla. İşler saat 9.00-dan başlanacaq», – dep aytıla beyanatta.
Matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, «SD-50» almaniyalı bombası topraqta Ekinci cian cenki zamanından berli tura ve topraq işleri alıp barılğan vaqıtta tapıldı. Tehnikiy sebeplerden, pirotehnika hızmetiniñ hadimleri onı bu yerde zararsız alğa ketirmege qarar aldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Beş yıl evel Qırımda faal, Bütün dünya Qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov hırsızlandı. O olâ daa tapılmadı.
Qırımtatar Milliy Meclis azaları İbragimovnıñ qaçırıluvını hatırlaylar.
Bağçasarayda qırımtatar faali Ervin İbragimovnıñ hırsızlanmasınen bağlı tahqiqat daa 2017 senesi toqtatılğan eken. Bu aprelniñ 16-nda Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesiniñ «Mustafa Cemilev davası» oturışuvında belli oldı.
Bağçasarayda 2016 senesi mayısnıñ 24-nde aqşam şeer şurasınıñ deputatı, Dünya Qırımtatar Kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimov hırsızlanğan edi. Onıñ maşinası yol ortasında tapıldı. Ğayıp olğan kişi mayısnıñ 25-nde Meclis azalarınen beraber Sudaqqa baracaq edi, anda qırımtatar faalleriniñ mahkemesi planlaştırılğan edi.
Ervin İbragimov hırsızlanğan soñ Kyivde Rusiyeniñ Ukraina elçihanesi ögünde «Ervin qayda?» muntazam aktsiyaları keçirile.
Bağçasarayda 2016 senesi mayısnıñ 24-nde Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası, Bağçasaray şeer şurasınıñ sabıq deputatı Ervin İbragimov hırsızlanğan edi. Maşinası orta yolda tapıldı.
Qırımtatar faali Nariman Celâl tutulğanını video nezareti kameraları qayd etti, dep bildirdi. Video uquq qoruyıcı organlarına berildi.
Ğayıp olğan insannıñ babası yarımadanıñ Rusiye prokuraturasına ariza berip, oğlunı qıdırmağa rica etti.
Prezidentniñ Qırımdaki temsilciligi bir haber alınmağan ğayıp olğan qırımlılarnıñ cedvelini de derc etti: Valeriy Vaşçuk, İvan Bondarets, Vasiliy Çernış, Timur Şaymardanov, Seyran Zinedinov, İslâm Cepparov, Cevdet İslâmov, Eskender Apselâmov, Fedor Köstenko, Muhtar Arislanov, Arlen Terehov, Ruslan Ganiyev, Arsen Aliyev, Eskender İbraimov ve Ervin İbragimov.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Ervin İbragimovnıñ ğayıp olmasınen bağlı mahkemeden evel tahqiqat keçirmekte.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada insanlar, hususan qırımtatarlar, sıq-sıq qaçırılmağa başladı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi, «yarımadada qırımtatarlarnıñ kütleviy ğayıp olması» qayd etilmey, dep israr ete.


text:
14 sentâbr künü Bağçasarayda «Qırım birdemligi» teşkilâtiniñ faalleri, «Qırım marafonı» çerçevesinde keçirilgen aktsiyasında Zarema Umerovanıñ para cezasını tölediler.
Hatırlatamız, Qırım mahkemesi Zarema Umerovağa, Rusiyeniñ cinayi kodeksiniñ 282 maddesi boyunca, para cezası ükümini bergen edi. Bu ceza oña, Facebook saifesinde Ukraina tarafdarlığı olğan haberler ile paylaşqanı içün berilgendir. Para cezasınıñ kölemi 300 biñ ruble teşkil etkendir.
Saba faaller, Bağçasaray rayonınıñ mahkeme pristavları bulunğan bina yanında toplandılar, dep haber ete «QırımAqıqat».
«Bizler birinci cezanı ödemek içün, hazine idaresiniñ yanına keldik. 300 biñ miqdarındaki ceza parasını, kâpik şeklinde kedirdik – onıñ çekimi 135 kilo oldı. Bu qopqalarda ve torbalardaki paralarğa baqqanda keyfiñ guzelleşe, çünki er bir kâpikniñ arqasında bir adam tura. Böyleliknen, biz özlerimizniñ birligimizni kösterdik, yani bu problema bir insannıñ probleması degil de, bütün halqnıñ qayğısıdır», – dep ayttı Dilâver Memetov.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Qırımdaki hastahanelerde pnevmoniyağa oğrağan 182 hasta buluna, 11-iniñ alı ağır. Dört koronavirus hastasınıñ da alı ağır, üçü reanimatsiyada buluna.
Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım sağlıq naziriniñ muavini Anton Lâskovskiy Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında ayttı.
«157 insandan (koronavirus hastasından – QA) 4-üniñ alı ağır, 3 hasta 7-nci Aqmescit şeer hastahanesiniñ reanimatsiyasında ve bir hasta Kezlev şeer hastahanesinde buluna», – dedi o.
Lâskovskiyniñ malümatına köre, 110 COVID-19 hastasınıñ alı orta ağır, 43 hastanıñ alı bir qarar. Qırımda 2356 insan koronavirus sebebinden tibbiy közetüv altında buluna.
Keçken künü Qırımda 6 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Böylece, Qırımda 361 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 26-sı çetelden keldi, 74 kişi qomşu Rusiyeden keldi. 11 insan vefat etti. Aqyarda 160 COVID-19 hastası bar, üç kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda tünevin üç maşna yandı, adise tafsilâtını ekspertler bilmege tırışa. Bu aqta Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmetiniñ malümatından "RİA Novosti Krım" haber agentligi bildire.
Böylece, tünevin aqşam Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında UAZ maşnası yandı. Yanğın neticesinde maşnanıñ kabinası bütünley yanıp ketti, yaralanğanlar yoq. Maşna saibini qıdıralar.
Bundan ğayrı tünevin gece daa eki maşna yanğını yüzberdi. Agrarnoye köyünde VAZ 21101 maşnası yandı.
Qurtarıcılar yanğın tarqalmasını toqtatıp oldı, amma maşna bütünley yanıp ketti. Yanğın 5 metr kvadratlıq mıntaqanı qaplap aldı, ekspertler onıñ sebeplerini bilmege tırışa.
Aluştanıñ Partenit qasabasında ise VAZ 2104 maşnası yandı. FVN-niñ bildirgenine köre, maşnanıñ bütüni yanıp ketti, saibi daa belli degil, yaralanğanlar yoq.


text:
Gurzufnıñ yalı kenarında ticaret noqtaları ve qavehaneler yıqıla. Olarnı Qırımnıñ rus akimiyeti qanunsız dep tanığan. Bunı mayısnıñ 17-nde Qırımnıñ rus ükümetiniñ «ruporı» «Krıminform» saytı bildire.
Yıqma işlerini OOO «Spetsstroy» ve SK «Universal» yapıp, bir afta içinde bitirecegini aytalar. Berilgen malümatqa köre, «Şarm» qavehanesi, «Seyf» ve «Taverna «Lidiya» restoranları endi yıqıldı.
Yerli akimiyet yalı kenarını tamir etip temizleyler, dep bildire.
Soñki üç yıl içinde Qırımda yıllarnen turğan bir sıra inşaat yıqtırıldı. Yaltadaki Primorskiy plâjında «Hottabıç» qavehanesi yıqılğan soñ saibi Aleksandr Strekalin özüni ateşke berdi. Yalta yalı kenarındaki «Yeda» restoranı ve Aqmescitteki Kozlov soqağında bazar yıqılğanda da büyük rezonans olğan edi.


text:
Rusiyede üç yañı COVID-19 koronavirus adisesi qayd etildi. Operativ ştatınıñ malümatına köre, koronavirus Belgorod, Kaliningrad ve Moskova vilâyetleriniñ sakinlerinde tapıldı, Rusiye matbuatına atıf etip haber ete Azatlıq Radiosı.
Bildirile ki, hastalanğanlar yaqında İtaliyadan qayttı.
Rusiyede koronavirus hastalarınıñ sayısı 17 oldı. Daa üç Rusiyeli "Diamond Princess" gemisinde hastalandı. Yaqında Moskova sakinini hastahanede çıqardılar, daa evel - eki qıtaylını, olarda koronavirus yanvarniñ soñunda tapılğan edi. Daa 14 adam tedaviylene.
Umumen dünyada 105 biñden ziyade koronavirus hastası qayd etildi. 3 600-den çoq adam öldi. Adiselerniñ çoqusı - Qıtayda, biñlerce - Cenübiy Koreya, İtaliya ve İranda. Almaniya, Frenskistan ve İspaniyada hastalarnıñ sayısı biñge yaqınlaşa.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Rostov-na-Donu şeerinde Rus akimiyeti Ukrain konsullarını «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» açlıq ilân etken mabusı Ruslan Zeytullayevke yibermey. Bunı Qırım.Aqiqatqa Uktaina TİN temsilcisi Maryana Betsa heber etti.
O dedi ki: «Ukain tarafınıñ, Ukraina TİN adından ve Rusiyedeki Ukarain elçihanesi adından Rusiye Federatsiyasına yapqan bir-çoq muracaatlarına baqmadan, bügünge qadar bizim konsulımız, Rusiye Federatsiyasında qanunsız tutılğan ve apis etilgen qırımtatarı Ruslan Zeytullayevni ziyaret etmek içün ruhset alıp olamadı».
TİN temsilcisi Rusiye tarafınıñ areketlerini halqara uquqnıñ, hususan Konsullıq munasebetleri aqqında Viyana muqavelesiniñ bozuvı olaraq tanıdı. Bunen beraber, onıñ sözlerine köre, Zeytullayevniñ iştiraginen keçken bütün mahkemelerni ukrain konsulları er sefer ziyaret ete, kendisine ve adliyecilerine destek bermege tırışa.
Bu meselede Rusiye tarafınıñ izaatları yoq.
Ruslan Zeytullayev, aprel 4 künü Rostov-na-Donu şeerinde, Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesiniñ toplaşuvında, müddetsiz açlıq tutacağını ilân etti. O Rus tarafına bir sıra talaplarını seslendirdi: qırımtatarlarnı «terrorizm» ve «ekstremizm» maddeleri boyuncataqip etmemege, Ukraina TİN temsilcilerini oña muvaqqat apiske yibermege, ve Aqyarlı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» başqa mabuslarını azat etmege talap etti.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi, 2016 senesi sentâbr 7 künü Zeytullayevni «terroristik cemiyette iştirak etkeninde» qabaatlı tanıdı ve oña 7 yıl apis cezasını berdi. Rusiye prokuraturası Rusiye Aliy mahkemeniñ bu qararına itiraz bildirdi ve dava, tekrar baqılmaq içün, kene de Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesine yollanıldı. Taqiqat organları, Zeytullayevnıñ terroristik cemiyet iştirakçisi degil de, teşkilâtçı olaraq tanılğanını istey. Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ böyle maddesi, eñ azından 15 yıl ve atta ömürlik apis cezasına ketirmek mümkün.


text:
Bunı Ukraina prezidenti vazifelerini eda etken, Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi Oleksandr Turçinov bazar künü özü rey bergen saylav bölüginde keçirilgen brifingde bildirdi.
«Kiyev, ve umumen Ukraina, saylav bölüklerinde nevbetler bar», – dedi o.
Turçinovnıñ malümatına köre, bugün Donetsk vilâyetinde yedi bölge komissiyası çalışa, ve sekizincisini açmaq içün iş alıp barıla. Lugansk vilâyetinde, parlament yolbaşçısınıñ aytqanına köre, tek eki bölge komissiyası çalışa. «Tabiiy ki, bu regionlarda saylavlar qıyın bir vaziyette keçe», – dep ayttı o.
«Rusiye Federatsiyasınıñ reberligi Ukrainada, şu cümleden onıñ şarqiy vilâyetlerinde, saylavlarnı bozmaq içün er şey yapa. Lâkin qorquzuvlarğa baqmadan, biñlernen saylav bölükleri endi çalışa», – dep qayd etti Turçinov.
O, emin ki, saylavlar bozulmaycaq, vatandaşlar rey berip, prezidentni saylaycaqlar, dep haber ete UNİAN.


text:
Şeer quruvı ve topraq resursları bölüginiñ yolbaşçısı Elza Makarova ve memuriyet yolbaşçısı muavini Aleksandr Trânov Kremlge boysunğan Bağçasaray memuriyeti yolbaşçısı vazifesine namzet oldı. Konkurs komissiyası tarafından qabul etilgen bu qarar «Krım 24» yayınında seslendirildi, dep bildire «Krıminform» saytı.
Bildirilgenine köre,daa bir namzet, Bağçasaray şeer şurası yolbaşçısınıñ muavini Andrey Pozdnâkov konkurs komissiyasınıñ saylavından keçmedi.
Bundan evel deputatlar sessiyada Bağçasaray memuriyeti yolbaşçısı İgor BEletskiyniñ öz isteginen istifağa çıqqanı aqqında ve Bağçasaray memuriyeti yolbaşçısı vazifesine konkurs ilân etüv aqqında arizanı baqtı.
BEletskiyniñ istifağa çıqqanı aqqında Kreml tarafından tayinlengen Qırım ükümeti yolbaşçısı Sergey Aksönov bildirgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları boyunca vekâletlisi Valeriya Lutkovskaya Qırımda halqara teşkilâtlarnıñ imayesi altında insan aqlarınıñ qoruvı boyunca eyyetiniñ teşkil etilmesi zaruriy olğanını bildirdi, bunı o çarşenbe künü, dekabr 2-de, yedi ukrain matbuat vastasınıñ efirinde bildirdi.
«Qırımda insan aqlarını qorumaq içün yekâne imkân – anda daima çalışacaq bir qaç halqara eyyetni teşkil etmektir. Amma eki olmasın – Ukraina ve Rusiye Federatsiyasınıñ ombudsmenleri, böyle alda obyektivlik meselesi meydanğa kele. Halqara teşkilâtnıñ şemsiyesi astında bir merkez olmalı: OSCE, Avropa Şurası, BMT olsun. Amma halqara teşkilâtlar bugün Qırımğa kirmeli», – dey Lutkovskaya.
Qırım.Aqiqat, Tsentr jurnalistskih rassledovaniy, Hromadske.TV, ATR telekanalı, «Ukrainskaya pravda» neşiri, UA: Pervıy, Çernomorskaya TRK akimiyet ve cemaat arasında munasebetni tiklemek içün eki saatlıq efir içün birleştirler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye advokatı Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, Qırımda apis etilgen qırımtatar milliy Meclisi yolbaşçısı muavini Ahtem Çiygoznıñ apishanede bulunma müddeti soñuna keldi.
Amma buña baqmadan, Çiygoz Aqmescit SİZOsında ale daa qalmaqta, qayd ete Polozov.
«Ahtem Çiygoznıñ soñ berüv tedbirlerge köre, 2016 senesiniñ mart 8 kününe qadar apishanede bulunmaq qarar alınğan edi. Bugün martnıñ 9, başqa normal devletlerde Çiygoz çoqtan endi azatlıqta olacaq edi. Bunıñnen bir sırada o, Mustafa Degermenci ve Ali Asanov kibi Aqmescitniñ SİZOsında makeme qararsız qalmaqta», - dep yazdı advokat Feybuk saifesinde.
«Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnı reine olaraq tutmağa devam ete. Amma men eminim ki, qanunsız azattan marum etilmesi kibi deşetli bozuvlarnıñ keñiş şekilde muzakere etilmesi, bunıñnen bir sırada YESPÇniñ Çiygoz işi ile bağlı olğan müsbet qararlarınen birlikte, neticede rusiye akimiyetine basqı, Ahtem Çiygoz ve başqa siyasiy reinelerniñ azatlıqqa, adaletke ketirir», - dep qoştı o.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. Aqmescit SİZOsında yatqan Ahtem Çiygoz da bu iş ile qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste yatqan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Aqmescit SİZOsında yatqan Yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Arsen Cepparov acele ameliyatqa muhtac. SİZO memuriyeti oña kerekli tibbiy yardım köstermey. Bunı Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ oturışından soñ aprelniñ 20-de advokat Cemil Temişev bildirdi.
«Al-azırda Arsen Cepparov ağır alda buluna. Boynunda svişç bar edi, şimdi qızardı. Sol qulağı eşitmey. Aqmescit şeeriniñ SİZO memuriyetine bir qaç kere muracaat etip, ameliyat yapmalarını talap etken edik. Şimdige qadar bir şey yapılmadı... Ayat telükesi bar. Yardım kösterilmegeni tek basqı olaraq degil, tam bir azap olaraq tanıyım», – dedi Temişev
Advokat SİZO memuriyetini prokuraturağa şikâyet etecegini, Cepparovğa tibbiy yardım kösterilmegeninden de mahkemede şikâyet etecegini bildirdi.
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi aprelniñ 20-de Yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cepparovnı apiste qaldırdı.
Yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Refat Alimov ve Arsen Cepparov 2016 senesi aprel 18 künü Qızıltaşta yaqalanğan soñ apiste yatalar. Birinci dört Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ» mabüsi 2016 senesi fevral 11 künü yaqalanğan edi. Olardan eñ çoq tanılğan insan aqları kontakt gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kukudır. Ondan ğayrı qurucı olıp çalışqanlar aluştalı Muslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, em de Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Sirük tutulğan edi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
AQŞ, Angliya häm Awstraliya yaña iminlek xezmättäşlegen urnaştırdı
AQŞ, Angliya häm Awstraliya “Aukus” isemle yaña iminlek xezmättäşlegen tözede
Amerika Quşma Ştatları, Angliya häm Awstraliya liderları “AUKUS” iseme astında yaña iminlek xezmättäşlegen tözülären häm bu qısada AQŞ belän Angliyanıñ Awstraliya belän atom-töş ênergiyalı suastı texnologiyası belän urtaqlaşaçağın belderde.
AQŞ İlbaşı Djo Baydennıñ Aq Yortta oyıştırğan matbuğat oçraşuında Angliya Baş ministrı Boris Johnson häm Awstraliya Baş ministrı Scott Morrison da virtual’ bularaq qatnaştı.
Liderlar AQŞ, Angliya häm Awstraliya arasında “AUKUS” isemle yaña iminlek xezmättäşlegeneñ urnaştırıluın citkerde.
Bayden matbuğat oçraşuında yasağan çığışında, Awstraliya häm Angliya belän urtaqlıqlarınıñ ozaq yıllarğa barıp totaşuın iskärtep uzıp, 21nçe ğasırda oçraşılğan awırlıqlar belän dä bergä köräş alıp baraçaqların belderde.
Hind-Tın okeanı töbägendäge xäzerge wazğiyätneñ dä şuşı öç ilneñ xezmättäşlegen zarur qıluına basım yasawçı Bayden: "Xäzerge waqıtta bülenüebez yäki ber-berebezdän ayırıluıbız öçen mantıyqlı säbäp yuq”, - dip bäyäläw yasadı.
Bayden: "AUKUS astında iñ möhim proyekt bularaq Awstraliyanıñ konvenśial’ qorallı atom ênergiyalı suastı köymäsenä iyä buluı öçen kiñäşmälärebezne başatabız. Biredä atom qorallı suastı köymäse turında tügel, atom reaktorları belän êşläwçe konvenśional’, ğadäti qorallı suastı köymäse turında süz alıp barabız. Bu texnologiyanıñ qurqınıçsız buluı raslandı. AQŞ häm Angliya distä yıllar däwamında monı qullana”, - dip äytte.
Kiläse 18 ay buyı şuşı kiñäşmälärneñ däwam itäçägen citkerüçe Bayden bu kiñäşmälärneñ alıp barıluı öçen AQŞ Saqlanu ministrı Lloyd Austinğa boyırıq birüen häm Saqlanu ministrlığınıñ ênergetika häm däwlät departamentı, tışqı êşlär ministrlıqları belän bergä êşçänlek alıp baraçağın äytte.
Bäyläneşle xäbärlär
"Fälästinneñ däwlät tözü tırışlıqların yaqlıybız"
Awrupa Berlege idaräse Fälästinneñ däwlät tözü tırışlıqların yaqlawların belderep İzrail-Fälästin mäs’äläsendä ike däwlätle çişeleşkä uñay qarawların rasladı
Hindstan ballistik raketanı sınap qarağan
Hindstan 5 meñ çaqrım radiusqa iyä atom-töş kontinental’ ballistik raketa sınawın ütkärüen belderde


text:
İranda uçaq qazasında elâk olğan ukrainlerniñ cesetlerini Kyivge yanvarniñ 19-ında ketirecekler, dep bildirdi «Ukraina halqara ava yolları» ava şirketiniñ matbuat hızmeti.
"İran İslâm Cumhuriyetinde «Ukraina halqara ava yolları» ava şirketi uçağınıñ qazasında elâk olğanlarnıñ añma merasimi "Borispol" halqara ava limanınıñ B terminalında keçirilecek. Er kes qoşula bile. Toplaşuv B Terminalı kirişi yanında saat 12:00. Elâk olğanlarnen saat 13:00 - 19:00 vedalaşmaq mümkün", - haber ete Azatlıq Radiosı.
Ukraina prezidentiniñ Ofisi, qurbanlarnıñ añma merasimi yanvar 19-ında saat 11:30 başlanacaq, dep haber etti.
Daa evel Ukraina İçki İşler Nazirligi, İranda uçaq qazasında elâk olğan ukrainlerniñ cesedleriniñ identifikatsiyası yekünlendi, dep bildirdi.
«Ukraina halqara ava yolları» ava şirketiniñ PS752 seferli Boeing 737-800NG uçağı yanvarniñ 8-nde saba Tehrandan Kyivge yol alıp, İran paytahtınıñ halqara ava limanından çıqıp tüşti. 176 insan elâk oldı, 167-si yolcu ve 9 ekipaj azası edi. Elâk olğanlar arasında – 11 Ukraina vatandaşı (ekipaj azaları ve 2 yolcu).
Uçaq 2016 senesi yapıldı. Şirketniñ bildirgenine köre, bir problemi yoq edi ve yanvarniñ 6-nda uçuştan evel tehnik teşkerüvi yapıldı.
Daa evel bir sıra kütleviy haber vastası ABD ve diger memleketlerniñ istihbarat menbalarına esaslanıp, Ukraina halqara ava yolları ava şirketiniñ «Boeing» uçağı İran raketasınen tüşürildi, dep bildirdi, daa soñra bunı Kanada ve Büyük Britaniya liderleri de ayttı. İran akimiyeti 176 insan elâk olğan Ukraina uçağı tüşürilgenine dair versiyanı inkâr etken edi.


text:
Qırımda yanvarniñ 16-sında Kreml nezaretindeki mahkeme qapalı şekilde keçken oturışta ekinci "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi Cemil Gafarovnı tevqif adtında qaldırdı. Bunı "Qırım birdemligi" cemiyet birleşmesi haber etti.
Qayd etilgeni kibi, bu mahkeme oturışında Gafarovnıñ advokatı Rifat Yahinniñ, müşterisiniñ apis müddetiniñ uzatılmasına apellâtsiya şikâyeti baqıla edi.
Gafarovnıñ advokatı Emine Avamileva Rifat Yahinniñ şikâyeti qoltuttı. Onda bayağı müim talaplar bar, amma esası - Gafarovnıñ sağlıq alı aqqında qasevetlev, çünki onıñ eki ağır hastalığı bar: 4-ünci stadiyada hronik büyrek hastalığı ve işemiya yürek hastalığı, bildire "Qırım birdemligi".
Noyabr 19-ında advokat Rifat Yahin, ekinci Aqmescit "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi Cemil Gafarovnıñ tibbiy tedqiqini yapmaq ricası ömürge keçirilmegeni içün Aqmescit SİZOsına qarşı dava açtı.
Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova işğal etilgen Qırımdan ukrainalı siyasiy mabüsler Cemil Gafarov, Server Gaziyev, Enver Ömerov veAsan Yanikovnıñ (Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» mabüsleri) sağlıq vaziyeti fenalaşqanını bildirgen edi. Şu sebepten Denisova Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Ukraina vatandaşlarınıñ tibbiy tedqiqi içün yardım etmesini rica etti.
Daa evel Gafarovnıñ advokatı müvekkiliniñ alı kritik oldı, dep qayd etken edi. Cemil Gafarov üçünci derece saqatı, büyrekleri hasta ve yürek hastalıqları bar. Advokat Gafarovğa ilâc bermeyip, hastahanege avuştırmağa razı olmadılar, dep qoştı.


text:
Bunı Ukraina içki işler Nazirliginiñ matbuat-hızmeti bildire.
Olğan malümatqa köre, mında hızmet etmek içün er kün 300-den ziyade uquq qorçalayıcı celp etile.
Aprel 7-ne Rusiye ile devlet sıñırında içki işler territorial bölükleri ve Devlet sıñır hızmeti tarafından 126 blokpostlarda nevbetçilik alıp barıla. Olardan 80 – statsionar, 46 – avuştırılğan.
«Rusiye Federatsiyası ile devlet sıñırında 71 blok post yerleşken, Pridnestrovye ve Aqrusiye Cumhuriyetleri yanındaki sıñırlarında 34 ve 21 blokpost bardır. Bundan da ğayrı, mart 31 kününden başlap, Vinnitsa, Odessa, Çernovetsk vilâyetleriniñ İçki işler nazirliginiñ cemaat havfsızlıq departamentiniñ bölükleri sıñır hızmeti tarafından teşkil etilgen «Rubej» operativ tedbirde iştirak ete», – dep aytıla beyanatta.
Teşkil olunğan blok postlardaki nizamlıqnı cemaat vekilleri temin ete. Rusiye Federatsiyası ile sıñırda – 149, Pridnestrovye Cumhuriyeti sıñırında ise – 118.
Devlet sıñırınıñ uzunlığı 3,1 biñ kilometrni teşkil ete, Rusiye ile – 1,9 biñ, Pridnestrovye Cumhuriyeti ile – 452 km ve Moldaviya ile – 770 km.


text:
ABDde aprelniñ 26-nda 2018 senesiniñ soñunda qayd olmağan çetel agenti olıp çalışmaq içün Birleşken Devletlerge qarşı areket etkenini tanığan rusiyeli Mariya Butinağa üküm ilân etilecek, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Washington mahkemesi yerli saatqa köre saat 10:00-da (Kyiv saatına köre 17:00-da) toplaşuv başlamağa planlaştıra.
30 yaşında Butina beş yılğa apiske alına bile, amma Amerika akimiyeti rusiyelini 18 ayğa tevqif etmege ve onı sürgün etmege talap ete.
Bütina «Silâ aqqı» Rusiye areketiniñ esasçısı ola. Rusiyeli 2018 senesi iyülniñ 15-nde yaqalandı. Onı resmiy kanallar tışında Rusiye ve ABD prezidentleri arasında bağ qurmağa tırışqanında qabaatlaylar.
2018 senesi dekabr ayında Butina ABDge qarşı fitne yapqanında özüni qabaatlı tanıp, tahqiqat ile işbirligi yapmağa razı oldı. Diñlevlerde rusiyeli resmiy şahısnıñ reberligi altında areket etkenini ve cumhuriyetçiler ve ABD Milliy atıcılar birligi ile bağ qurmağa tırışqanını bildirdi.
Qabaat tarafı Butinanıñ sabıq Rusiye deputatı ve Rusiye Merkeziy bankınıñ azası Aleksandr Torşin ile bağları aqqında aytqan edi. Butinanıñ apiske alınmazdan üç ay ögüne ABD Maliye nazirligi Torşinğa qarşı maliye sanktsiyalar kirsetken edi.
Kreml Butinağa qarşı qabaatlarnı «delilsiz» dep adlandırdı.


text:
Qırım ile memuriy sıñırda oktâbr 17 künü Ukrainada barışıqnıñ olması içün dua oqudılar. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildirdi.
«Bütün bu duşman aramzadeler evlerine qaytsın dep, Qırım – Ukrainadır. Başqasınıñ toprağını boşatıñ», – dedi dua vaqtında papazlardan biri.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko musulmanlarnı üç kün devam etken Oraza bayramınen hayırladı. Bu sene bayram iyül 5-te başlandı.
Poroşenkonıñ qayd etkenine köre, bu bayramnıñ «teren diniy manası bar, o insannıñ eñ yahşı hususiyetlerini aça ve ahlâq tarafından yañılaşuvğa yol bere».
Bunen beraber, Petro Poroşenko ukrain halqınıñ birlik-beraberlik olıp, diniy ve milliy farqına baqmadan, beraber manialarnı yeñmege azır olğanını qayd etti.
«İnanam ki, Ukraina içün küreşte ğalebe qazanırmız ve tuvğan topraqqa çoq beklenilgen barışıq ve amanlıq kelir. Er keske sağlıq, quvanç ve muvafaqiyetler tileyim», – dep aytıla prezident memuriyetiniñ saytındaki beyanatta.
Bundan evel ukrain spikeri Andrey Parubiy iyül 5-te Yuqarı Radası toplaşuvında Ukraina musulmanlarını Oraza bayramınen hayırladı. Bundan da ğayrı, Kiyev şeer devlet memuriyetiniñ saytında Kiyev şeer yolbaşçısı Vitaliy Kliçkonıñ hayırlav sözleri yerleştirilgen.
Ukraina haber siyaseti naziri Yuriy Stets öz hayırlavında Ukrainada islâmnıñ esas merkezi, Qırım olğanı ve olacağını qayd etti. Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov Qırımnıñ işğalden azat etilmesi içün küreş muvafaqiyetli olmasını tiledi.
Tünevin Ukrainada ve işğal etilgen Qırımda musulmanlar Oraza bayramını qayd etmege başladı. Camilerde bayram namazı qılındı, çeşit bayram merasimleri keçirildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda koronavirus hastaları içün yerlerniñ 94%-ı tolu, dep bildirdi oktâbrniñ 8-nde «Krım 24» telekanalınıñ yayınında Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ baş nazir muavini Yelena Romanovskaya. Onıñ aytqanına köre, bölüklerde boş yerler kün-künden eksile.
«Tünevin yerlerniñ 8%-ı boş olsa, bugün 6%-ı boş, em de gece daa 40 qoşma yer açtıq. Bugün reanimatsiya yerlerini de açacaqmız», – dep tarif etti telekanalğa Romanovskaya.
«Krıminform» saytı Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirliginiñ malümatına esaslanıp haber etkenine köre, oktâbrniñ 7-nde Qırımda koronavirus hastaları içün 3859 yer açıldı.
Berilgen malümatqa köre, kövid gospitalleri olaraq çalışqan Aqmescit hastahaneleri tolıp taşa – «acele yardımnen» ketirilgen hastalar Qırımnıñ diger regionlarındaki tibbiy müessiselerge yollanıla.
Neşirniñ haber etkenine köre, Aqmescitteki Cumhuriyet bala yuqunç hastahanesi de koronavirusqa oğrağan kiçik balalar tolu.
Daa evel berilgen malümatqa köre, keçken künü 472 yañı koronavirus hastası qayd etildi, pandemiya başlağanından berli bu raqam rekord oldı.
Hatırlatamız, altı künden berli bir künde qayd etilgen COVID-19 hastalarınıñ sayısında rekord qayd etile, oktâbrniñ 4-nde 435 hasta qayd etildi, oktâbrniñ 3-nde ise 421 hasta oldı. Qırımda sentâbr ayından itibaren qayd etilgen koronavirus hastalarınıñ sayısı er kün arta. Yerli Rospotrebnadzor idaresi yaqınlaşqan dördünci koronavirus dalğası aqqında bildirdi, faqat qırımlılar daa az aşı ola.
Qırım akimiyeti hasta sayısı artqanı içün COVID-19 hastaları içün qoşma yerler aça.
Qırımda sentâbrden başlap koronavirus hastalarınıñ sayısı arta. Yerli Rospotrebnadzor idaresi dördünci koronavirus dalğası olacaq, faqat qırımlılar daa az aşı ola, dep bildirdi. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov, yarımadada COVID-19 hastalarınıñ sayısı artsa da, akimiyet qoşma sıñırlavlar kirsetmeycek, dep ayttı.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye ükümetiniñ RSD092 nomeralı «Tu-204-300» uçağı Moskvadan Kyivge kele, bunı Flightradar saytındaki malümat tasdıqlay, dep bildire Azatlıq Radiosı. Bu uçaqnı Rusiye memurlarını taşığan «Rossiya» Rusiye mahsus uçuş otrâdı müessisesi qullana.
Uçaq saat 9:20-de «Vnukovo» Rusiye ava limanından çıqtı. Saat 10:30-da «Borıspil» ava limanında qona.
Daa evel haber etilgeni kibi, politsiya ve mahsus hızmetler refaqatında eki büyük turist avtobusı Moskva merkezinden Kiyev şossesi boyunca pek tez keçip, «Vnukovo-2» ükümet terminalına kirdi.
Bundan evel avtobuslar «Lefortovo» SİZOsını terk etti. Advokatlar gruppasınıñ reberi Nikolay Polozov apiske alınğan ukrainalı deñizciler cumaertesi künü Moskvadaki «Lefortovo» SİZOsını terk etti, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa.
Avgustnıñ 30-nda gece Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnıñ deñişüvi olacağına dair ilk haberler peyda oldı. Bu aqta keçken çağırılış halq deputatı Artur Palatnıynıñ yardımcısı Anna İslamova yazdı, onıñ malümatını Ukrainanıñ yañı baş prokurorı Ruslan Râboşapko paylaştı. Daa soñra bu yazı yoq oldı.
Ukraina telükesizlik hızmetiniñ spikeri Olena Ğitlânska avgustnıñ 30-nda saba bildirdi ki, «reinelerni deñişüv boyunca zor muzakereler esnası devam ete». O, jurnalistlerni «yañlış malümat tarqatmamalarına» çağırdı. Aynısını Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ ofisi de yazdı.
Daa soñra Ukraina telükesizlik hızmeti Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv künü belgilengen soñ onı kütleviy haber vastalarına bildirmege vade etti.
Soñki aftaları kütleviy haber vastaları Rusiye ve Ukraina «33-ke 33» deñişüv (Rusiye Deñiz uquqı boyunca halqara mahkemeniñ qararı esasında azat etilecek Qara deñizde zapt etilgen ukrainalı deñizcilerni de bu formulağa kirsete) aqqında añlaştı, dep bildire. Avgustnıñ 23-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüvniñ «birinci neticeleri» eñ yaqın vaqıtta olacağına ümüt etkenini bildirgen edi.


text:
Qırımda Rusiyeniñ ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri advokat Emil Kürbedinovnı tutıp aldı. Bu aqta qırımlı advokat Edem Semedlâyev Facebook saifesinde bildirdi.
Jurnalist Anton Naumlükniñ malümatına köre, Kürbedinov Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesi boyunca (natsist işaretleri ya da timsalleri, ekstremist teşkilâtlarnıñ işaretleri ya da timsalleri, ya da federal qanunlarnen yasaqlanğan işaret ve timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayış etilmesi) şeklene.
Kürbedinov evden ofiske ketkende tutuldı. Bunı İç işler nazirliginiñ idaresinden haber etip oldı.
Rusiyeniñ Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri ve üyken prokuror Valentin Çuprina Emil Kürbedinovnı ekstremizm ve terrorizm qanunları bozulamaz, dep tenbiyelegen edi.
Oktâbrniñ 27-nde Aqmescitte keçirilgen «Qırım birdemliginiñ» toplaşuvına Rusiye prokuraturasınıñ vekilleri ve kimligi belli olmağan maskalı insanlar, em de politsiya hadimleri keldi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Ukraina Maliye Nazirligi ve Halqara işbirlik Yaponiya agentligi Ukrainağa 108 million iyen (tahminen 870 million dollar) miqdarında ödünç añlaşmasını imzaladılar. Añlaşmağa köre, para Kiyev civarında Bortnik aeratsiya stantsiyasınıñ tamir işleri içün ayırıla.
İyün 15 künü añlaşmanı maliye naziri Natalya Yaresko ve Yaponiya agentliginiñ prezident muavini Masakazu İçikava imzaladılar.
Ödünç 40 yılğa 0,1% yıllıq stavkası ile berille.
Nazirler kabinetiniñ malümatına köre, işbu ödünç añlaşması Yaponiya tarafından Ukrainağa berilgen 1,5 milliard dollar miqdarında maliye desteginiñ qısmı ola.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkova ile Rusiyede apiste tutulğan Edem Bekirov, Volodımır Baluh ve Volodımır Dudkağa mustaqil tibbiy teşkerüv berilüvi aqqında añlaşqanlarını bildirdi.
Bu aqta Denisova iyülniñ 15-nde Kyivde Moskalkova ile keçirgen brifingde ayttı.
«Azatlıqtan marum etüv yerlerinde bulunğan ayrı vatandaşlarınıñ tibbiy yardımını temin etüv meselesinde añlaştıq. Edem Bekirov, Pavlo Ğrıv, Volodımır Baluh, Vladimir Dudka ve Stanislav Klıhnıñ meselelerini baqtıq. Moskalkova vatandaşlarımıznı baqtırmaq içün mustaqil ekimlerni kirsetüv meselesini baqacaq, dep keliştik», – dedi Denisova.
Onıñ bildirgenine köre, Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımda bulunğan Ukraina vatandaşlarını qaytaruv mehanizmi de muzakere etildi.
Bundan evel qırımtatar faali Edem Bekirov, «ukrain «diversantları» davasınıñ mabüsi Vladimir Dudka ve ukrain faali Volodımır Baluhnıñ sağlıq vaziyeti fenalaştı, dep haber etilgen edi.
Dudkanıñ oğlu İlya babası «gipertonik kriz telükesi altında buluna», dep bildirgen edi. Bekirovnıñ advokatı Aleksey Ladin müvekkili «qan şekeri yükselir dep, pek az aşay», dep aytqan edi. Advokat Olga Dinze Volodımır Baluhnıñ sağlıq vaziyeti «yahşı degil», dep tarif etti. O, ağrıları olğanını şikâyet ete, ayağı şişti.
2016 senesi noyabrniñ 9-nda Aqyarda «Nomos» Qırım analitik merkeziniñ hadimleri Dmitriy Ştıblikov, Aleksey Bessarabov ve yaqın dostu Vladimir Dudka tutulğan edi. Üçü de Ukraina istihbaratınıñ isteginen Qırımda diversiya azırlağanında qabaatlandı.
Rusiye kontrolindeki Aqyar şeer mahkemesi aprelniñ 4-nde «ukrain diversantları» davasınıñ» mabüsleri Vladimir Dudka ve Aleksey Bessarabovnı 14 yılğa üküm etti. Mahkeme er birine para cezasını da berdi: Dudkağa – 350 biñ ruble, Bessarabovqa – 300 biñ ruble.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.
Volodımır Baluh – qırımlı çiftçi, ukrainalı cemaat faali, Ukrain milletçileri kongressiniñ azası. Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ Rusiye vatandaşlığından vazgeçti. 2013 senesi qışta evinde Ukraina bayrağını astı, daa soñra «Sema Yüzü qaramanları soqağı» levhasını tikledi.
2016 senesiniñ soñunda Volodımır Baluhnı Rusiye FSBsiniñ hadimleri tutıp aldı. Olar Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi onı 5 yılğa azatlıqtan marum etti – eki cinaiy dava boyunca: silâ saqlaması ve «Aqşeyh vaqtınca tutuv izolâtorınıñ yolbaşçısını köteklev» dep adlandırılğan adise.
Baluh qabaatını tanımayıp, açlıqqa başlağan edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
Ärdoğan 100 yıldan soñ üç alamı?
Franśiyä basması Törkiyä ilbaşınıñ ber ğasır êlek bulğan waqıyğalardan revanş aluın belderä
Franśiyäneñ “Le Monde” gazetı ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğannıñ “Sevr kileşüe” öçen üç aluın yaza. 1920nçe yılnıñ 10nçı avgustında imzalanğan älege dokument Ğosmanlı cirlären Awrupa illäre arasında büleşüne küzallıy. Franśiyäneñ Sevr şähärendä kileşügä qul quyılğanda padişahlıqnıñ mäydanınıñ kübese Antanta däwlätläre tarafınnan basıp alınğan bula. Töreklärgä anda keçkenä genä cir bülep birelä.
“Le Monde” gazetınıñ “Yöz yıldan soñ Ärdoğannıñ Sevr kileşüennän üç aluı” dip ataluçı xäbärendä Törkiyä ilbaşı häm Liviyä xökümäte räise Fayiz äs-Serracnıñ Tön’yaq Afrika häm Urta diñgezdäge strategik uyınnı üzgärtäçäk onıtılmas kileşü imzalayaçaqları häm monıñ öçen zinnätle häm tarixi nigezle urınğa ixtiyac toyuları belderelä.
Yazmada äytelgänçä, bu nisbättän İstanbuldağı Dolmabahçe sarayı bik urınlı bulaçaq. Ärdoğan belän Serrac biredä 2019nçı yılnıñ noyabrennän 2020nçe yılnıñ fevralenä qadär kileşü belän bäyle räweştä 4 tapqır oçraştı.
Xäbärdä Tripoli xökümäteneñ, Törkiyäneñ Liviyağa xärbi häm logistika yärdämenä cawap itep, Änkaranıñ Urta diñgezneñ könçığışındağı maqsatlarına qarşı çıqmawnı küzdä totuçı diñgez çikläre prinśibın qabul itüe alğa sörelä. Anda Ärdoğannıñ 2019nçı yılnıñ 16nçı dekabrendä Serrac belän Dolmabahçe sarayında ikençe oçraşuın uzdırğannan soñ “Bu xärbi häm ênergetika kileşüe näticäsendä Sevr solıxın bozdıq” dip belderüe xäterlätelä. Şul räweşle, Törkiyä ilbaşınıñ älege kileşüdän revanş aluı farazlana.
Xäbärdä Awrupa Berlege häm AQŞnıñ Süriyädä DEAŞ terrorçıları belän köräşü öçen separatist terrorçı oyışması YPG/PKKğa yärdäm itüe assızıqlana.
Yazmada belderelgänçä, FETOnıñ 2016nçı yılnıñ 15nçe iyül’ tüntäreleş kereşüennän soñ Törkiyä Süriyä çigendä terrorçı oyışma PKKğa qarşı köräşne arttırdı. “Ärdoğan häm unışsız tüntäreleş kereşüennän soñğı çiktän tış uñçı urtaqlarınıñ küzendä mäs’älä yaña Sevr kileşüe tozağınnan qaçu” diyelä anda.
Xäbärdä Ayasofiya-i Käbir mäçeteneñ ğıybadätkä açılu köneneñ oçraqlı bulmawı da äytelä. 24nçe iyül’dä 97 yıl êlek Lozan kileşüe tözelde häm Sevr solıxı belän tartıp alınğan cirlär Törkiyäneke bularaq tanıldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Aliyev Törkiyäneñ Cömhüriyät bäyrämen qotladı
Aliyev Cömhüriyät bäyräme mönäsäbäte belän Ärdoğannı qotladı
29 köymä belän 29 portta Cömhüriyät bäyräme qotlana
Törkiyä Diñgez köçläre qaramağındağı 29 köymä 29nçı üktäbr’ Cömhüriyät bäyräme qısalarında 29 portta tuqtalaçaq
4 terrorçı täêsirsez xälgä kiterelde
Şırnakta jandarmeriya berlekläre oyıştırğan “Ärän-13” operaśiyaları qısalarında separatist terror oyışmasınıñ 4 äğ’zase täêsirsez xälgä kiterelde


text:
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi 9 ay içerisinde insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi 9 ay içerisinde insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde 46 tintüv, 238 tutuqlama, 238 sorğu yüz berdi. 9 ay devamında 147 yaqalama qayd etildi: 25 yañı, 18-administrativ , 83- hapiste tutulma müddetini uzatuv, 22- mahkeme hükmü. Adaletli mahkeme haqqı 292, fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine haqqı 122 kere bozuldı. Şundan da ğayrı 38 siyasiy mahbüs Qırımdan başqa yerge keçirilgeni belli. 55 kere para cezasına mahküm etildi.


text:
Mecburiy tibbiy sigortasınıñ Rusiye Federal fondı parası işğal etilgen Qırımda mecburiy tibbiy sigorta tertibatınıñ teşkil etilmesine ayırılacaq.
Mütenasip qararnı iyül 22 künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin imzaladı, – dep bildire Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyetine yaqın olğan «Krıminform» saytı.
Vesiqağa köre, bu seneniñ soñuna qadar Qırımnıñ mecburiy tibbiy sigorta territorial fondına 60 mln ruble ve Aqyarğa 15 mln ruble ayırıla bile.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, Ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Bazarertesi künü, noyabr 2-de, Rusiye Merkeziy bankı saytında ATR telekanalınıñ saibi, iş adamı Lenur İslâmovnıñ «Just Bank» şirketiniñ bank ameliyatlarınıñ keçirilmesine litsenziyanıñ qaytarılması aqqında malümat peyda oldı.
Mında añlatılğanı kibi, işbu qarar «bank faaliyetini idare etken federal qanunlarnıñ ödünç qaideleriniñ, em de Rusiye Bankınıñ uquqiy qararlarınıñ amelge keçirilmemesi» sebebinden alındı.
Şusı bildirile ki, «Just Bank» şirketinde muvaqqat memuriyet tayinlengen.
Evel noyabr 2 künü Qırımda ATR telekanalınıñ hadimleri, İslâmovnıñ ana-babasınıñ evinde ve Moskvadaki oğlu yaşağan evinde keçirilgen tintüvler aqqında bildirilgen edi. Birazdan tintüvler İslâmovnıñ bütün şirketlerinde FSB tarafından oña nisbeten açılğan cinaiy işniñ çerçivesinde keçirilgeni aqqında malümat peyda oldı.
İslâmovnıñ fikrine köre, işbu areketler – onıñ Kremlge qarşı mevamınıñ neticesi ve onıñ tarafından teşkil etilgen Qırım qamaçavına cevaptır.


text:
Kyivde dekabr 14 künü Ukrain akimiyetiniñ nevbetteki toplaşuvında, Qırımnıñ informatsion qaytarılması boyunca Strategiya işlemelerini taqdim etecekler. Strategiya üzerinde saanıñ ekspertleri çalışa. Bunı dekabr 13 künü Ukraina haber siyasetiniñ birinci muavini Emine Ceppar haber etti.
«Strategiyanıñ özü degil de, olacaq vesiqanıñ esas parametrleri taqdim etilecek, onıñ azırlanılmasınen oğraşqan gruppa meraqlanğan taraflarnen sıq işbirlikte bulunıp onı yazacaq», – dep añlattı Ceppar.
Ukraina haber siyaset naziriniñ Qırım meseleleri boyunca mesleatçısı Yuliya Kozdobinanıñ sözlerine köre, vesiqanıñ üzerinde çalışmalar alıp barılğanda içtimaiy tedqiqatlar, haber vastalarınıñ nezareti, analitik merkezlerinde Qırım mevzusında keçirilgen tedqiqatlarnıñ talil etilmesi ötkerilecektir.
Strategiya eñ azından üç ay devamında azırlanılacaq, dep qayd ettiler nazirlikte.
9 dekabr künü 2016 senesi Ukraina Haber siyaset nazirliginde Qırımnıñ informatsion qaytarıluv Strategiyası boyunca iş gruppası nevbetteki toplaşuv ötkergen edi.
Ekspertler taqımı noyabrniñ soñunda vesiqanıñ azırlanılmasını başladı. Strategiya üzerinde Ukraina Haber siyaset nazirligingi, Vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri boyunca nazirlik, Milliy strategik tedqiqatlar institu, Milliy telükesizlik ve mudafaa Şurasınıñ apparatı, Siyasiy tedqiqatlar Ukraina mustaqil merkeziniñ mutehassısları celp etildi.


text:
Fevralın 16-na koronavirusa yoluxanların sayı 69 256 nəfərə yüksəldi, 1,669 nəfər öldü. Bu barədə Azadlıq Radiosu yazır.
Fevralniñ 16-sına binaen koronavirusnen hastalanğanlarnıñ sayısı 69 256 adam oldı, 1 669 adam öldi. Bunı Azatlıq Radiosı haber ete.
Eñ çoq infeksiya ve ölüm qıta Çinde qayd etildi. Birer ölüm adisesi - Filippinde, Hong Kongda, Yaponiyada ve Frenkistanda.
9 645 hasta adam tedaviylendi.
Tünevin Frenkistanda koronavirustan Qıtay studenti elâk oldı.
Fevralniñ 14-de Rusiye ile Çin arasında çarter reyslerine yasaq ükümsürip başladı. Rusiyede resmiy malümatqa köre, al-azırda hastalar yoq.
Bütündünya Sağlıq Teşkilâtınıñ (BST) konsultatnı Ayra Longini söylegenine köre, dünya ealisiniñ üçte ekisiniñ yañı bir koronavirusqa yoluqa bile.
Çinniñ Hubei vilâyetinde 242 ölüm ve 14 840 koronavirus hastalığı adisesi aqqında bildirdiler. Bu diagnostikanıñ metodologiyası deñişkeninden soñ oldı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Keriçte hasta olğanıñıznı tasavvur eteyik. Meselâ, közüñiz ağırdı. 2015 senesi yanvar ayında sizni yazılmağa mecbur etken poliklinikke ketesiñiz, anda bala ekimi balalığıñızdan başlap sizni baqtı, amma «tuvğan liman» kelgeninden berli anda köz ekimi yoq. Amma daa evel ihtiyacıñız olmağanı içün bunı bilmey ediñiz. Sizge yekâne variant teklif etile – Keriçniñ şahsiy tibbiy merkezlerinden birinde paralı baquv. Amma aqlıñızdadır, «limanğa» kirgende sizge bedava tibbiy hızmet ve tedaviylevni kefil etken mecburiy tibbiy sigortanı almaq içün er biri bir qaç saat devam etken bir-eki nevbette suvuqta beklediñiz. Ve aqlarıñıznı qorumağa başlaysıñız, başta qayd olğanda, soñra terapevt ya da feldşer baqqanda, soñra ise – poliklinikniñ müdirinde. Bedava tedaviylenmek istegiñiznen musallat olıp o qadar bezdiresiñiz ki, parasız variantnı teklif eteler. O qadar uzun ki, siz ya dayanıp közni baqtırmaycaqsıñız, ya da bir-bir buçuq biñ ruble berip baqtırırsıñız.
Kvest tuvğan şeer polikliniginde başlay. Qayd etem – şeer, çünki bedava rayon polikliniginiñ köz ekimi qabul ete, o, Keriçniñ merkezinde yerleşe, binanı köyden bir türlü alıp olamadılar. Sıra beklep, feldşerge kartnı bermege rica etesiñiz. Kartıñıznı birden tapıp olamazlar, belki, çünki soñki yedi yılda olarnı yañı Rusiye qanunlarına köre bir qaç kere deñiştirgenler.
Kvest tuvğan şeer polikliniginde başlay
Feldşer odasınıñ ögünde daa bir nevbette turıp, andan bazılarını qomşu odağa, acele yardım ekimine yollaylar, ögüne oturasıñız ve ne istegeniñizni aytasıñız. Siz ise rayon polikliniginiñ köz ekimine körünmek isteysiñiz. Odada çoq oturasıñız, çünki feldşerge qayda ve ne ağırğanını aytasıñız, aytqanlarıñız bilgisayarğa kirsetile, ve tek bundan soñ yollanma alasıñız, başqa odağa barıp, anda qayd olasıñız: mecmuağa yazalar ve müür basalar.
Nevbetteki adım daa zor. Rayon polikliniginiñ qayd penceresinde Keriçte bedava köz ekimine baracaq yekâne kişi olmağanıñıznı eşitesiñiz, eñ güzel ihtimalde sırañız bir buçuq-eki aydan soñ kelir. Yaşıñız müim degil, sovet DNAsı olğan insansıñız ve rayon polikliniginiñ hadimleri arasında tanışlarıñıznı qıdırasıñız. Ve, elbette, tapasıñız, çünki Keriç – 2014 senesine qadar er kes bir-birini tanığan «büyük köydir».
Rayon polikliniginiñ qayd penceresinde Keriçte bedava köz ekimine baracaq yekâne kişi olmağanıñıznı eşitesiñiz, eñ güzel ihtimalde sırañız bir buçuq-eki aydan soñ kelir
Köz ekimi baqa, problem olğanını ayta, diagnoz qoya ve oftalmologik hastahanesine yollay. Amma anda bu yollanmanen barmaqta fayda yoq, dep tenbiley, çünki 57-nci forma olmasa, sizni kimse qabul etmeycek. Formanı ise poliklinigiñizniñ terapevti bere.
Birinci yollanma alıp quvanıp kelgen yerge qaytasıñız ve qayd olıp, sırañız kelecek eki afta bekleysiñiz. Terapevt diagnozıñıznı baqıp laf etkende emşire tibbiy müessiseniñ malümat bazasını aça ve köz ekimine bardıñızmı ya da yollanmanı soqaqtan ketirdiñizmi baqa. Bilgisayar tuşluqına küçlü basıp, ekim qabulinen bağlı qoşma malümatlar yaza ve talillerge yollay. Siz siydik taliliniñ közüñiznen alâqası olmağanını yüz kere aytıp, kene de bir sıra yollanma alasıñız: eñ az altı danesi qan, elektrokardiyogram ve ebet, koronavirus testi. Bütün talillerni yapıp neticelerini alğanıñızğa qadar terapevt o 57-nci formanı bermez.
Eñ qolayı ve vaqıt almağan şey – siydik talilidir. Bir-eki saat sıra beyleysiyeiz – ve elektrokardiogram alasıñız. Amma qan talili yaptırmaq – o altı yollanma bar da – daa eki afta qan bermek içün beklemek ve tahminen on kün neticelerini almaq içün. Kovid testini berip olamaysıñız, çünki neticesi tek yedi kün qabul etile. Ve bekleysiñiz, amma oftalmologik hastahanede köz ekimi sizni şimdi bile ameliyatqa almağa azır. Oña siziñ talilleriñiz kerekmey, amma emşire karantin qaidelerine riayet etilgenini kontrol ete ve sizni ameliyathanege almay, ekim ise Rusiye qaidelerine riayet etip, uzun ve zor yoldan keçken şeyni sizge beş daqqada yapmağa aşıqa.
Andrey Furdik, qırımlı bloger, keriçli
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bağçasaray rayonında Biya Sala (Verhoreçye) orman müdirligi territoriyasında yanğın oldı. Onı 12 saattan soñ söndürip oldılar. bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresinden bildirdiler.
"Yanğın yerine kelgende, 1 gektarlıq mıntaqada quru ot yanğanı belli oldı. Bir kün evel saat 19:35-te ateşni toqttattılar. Tünevin yanğınnı söndürdiler", - denile beyanatta.
Aprelniñ 7-sinde aqşam dağcılar Yalta orman qoruğında Botkin soqağı civarında 0,6 gektarnı qaplap alğan yanğınnı söndürgenleri aqqında belli oldı.
Daa evel bildirile edi ki, aprelniñ 5-inde Yalta orman qoruğında olğan yanığn söndürildi.
Rusiyeniñ Qırım boyunca FVN-niñ malümatına köre, kecken afta yarımadada 84 yanğın oldı.
Qurtarıcılaq martnıñ 16-sında aqşam Yalta dağ-roman qoruğında Üç Qoş deresindeki olğan yanğınnı söndürdi. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirdi.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti Avropa memleketlerinden siyasetçi, jurnalist ve cemaat erbapları eyyetiniñ avgust ziyareti aqqında ilân etti.
«Avgust ayında musafirlerimiz olacaq, jurnalistlerniñ iştiraki ile eki büyük gruppa, olarnen endi çalışqan edik… Siyasetçi, jurnalist, sportçı, cemaat erbapları», – dep tarif etti Qırım parlamentiniñ milletlerara munasebetler komitetiniñ reisi Yuriy Gempel RİA KRIM neşirine.
Parlament vekili eyyetlerniñ erkânında kütleviy haber vastalarınıñ temsilcileri olacaq, dep qayd etti.
Bundan ğayrı, parlament komitetiniñ reisi al-azırda Qırımda alman biznesi bar, dedi.
«Bugün mında küçük, orta alman biznesi bar… Muvafaqiyetli çalışa, dep aytmağa isteyim», – dep qoştı o.
Gempel, oktâbr ayında alman-norveg eyyetiniñ yarımada ziyareti planlaştırıla, dep tasdıqladı. Eyyet erkânında Almaniyanıñ ükümran firqalarınıñ vekilleri olacaq.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ malümatına köre, 2018 senesiniñ başından 740 yabancınıñ ilhaq etilgen Qırım ve Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal etilgen topraqlarını ziyaret etkeni içün Ukrainağa kirişi üç yılğa yasaqlandı.
Çetel vatandaşlarını Qırımğa davet etip, yarımadanıñ Rusiye akimiyeti onıñ ilhaqını qanunlaştırmağa tırışa.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ qayd etkenine köre, çetel siyasetçileriniñ Qırım ziyaretleri resmiy degil. Ukraina nazirligi 2016 senesi iyül ayında muracaat derc etip, çetel vatandaşlarını ve vatandaşlıqsız şahıslarnı Qırımğa qanunsız ziyaretlerden vazgeçmege çağırdı.