text:
Avropa ve Avrasiya boyunca Freedom House Amerika aq-uquq qoruyıdıj teşkilâtınıñ programmalar müdiri Mark Berendt Qırımda Azatlıq Radiosınıñ frilanserı (Qırım.Aqiqat leyhası) Vladislav Yesipenkonıñ tevqif etilmesine cevap berdi. Onıñ sözlerine köre, jurnalistniñ tutuluvı – işğal etilgen Qırımda çalışqan mustaqil jurnalistlerni qorqutmaq içün devam etken bir kampaniyanıñ daa bir nümünesidir.
«Faallerniñ ve jurnalistlerniñ siyasiy sebeplerden maqsatlı taqip etilüvi – yarımada içün adiy bir şeydir. Bunen beraberlikte, Qırım sakini Yesipenkonı mustaqil advokatlarnıñ yardımından red etmesi içün basqı yapılğanı aqqında malümat bar. Bu, onıñ ve yarımadanıñ diger sakinleriniñ kibi de adaletli mahme aqqı olmağının köstere», – dep bildirdi Mark Berendt.
Martnıñ 16-nda Rusiye FSBsiniñ cemaat alâqaları merkezi, martnıñ 10-nda Qırımda Vladislav Yesipenko «Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün» malümat toplağanı sebebinden tutuldı, dep bildirdi.
FSB bildirgenine köre, Yesipenko Qırımda yaşayış ve insanlar toplaşqan yerlerniñ foto ve videolarını çıqarğan edi. Mahkeme onı Qırımda apiske aldı.
Müessise, Yesipenkonıñ şaatlığına esaslana. O, «Ukraina Tış istihbarat hızmetiniñ 5-inci departamenti 8-inci yedeginiñ zabiti polkovnik Kravçuk V.A. emrinen Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün malümat topladı ve onıñ tevsiyesinen telükesizligini qorumaq içün maşinasında el yapılğan patlayıcı cihaznı saqladı», dep aytqan eken. Kreml kontrolindeki mahkeme Yesipenkonı mayısnıñ 11-ne qadar apiste qaldırdı.
Ukraina Tış istihbarat hızmeti, FSBniñ Vladislav Yesipenkonıñ Ukraina mahsus hızmetleri ile işbirligi aqqında malümatını Qırım.Aqiqatqa aytıp, «Rusiye mahsus hızmetleriniñ provokatsiyalarını izaatlamay», dep bildirdi.
«Qırım işğaliniñ yılı arfesinde bu propaganda aktsiyası – ealiniñ diqqatını yarımadanıñ iç problemlerinden uzaqlaştırmaq içün yahşı bir manaçıqtır», – dep qoştı Ukraina Tış istihbarat hızmetiniñ matbuat hızmeti.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Ukraina uquq qoruyıcıları Qırımda Vladislav Yesipenkonıñ tutuluvı ve apiske alınması sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı, dep bildirdi.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda tutulğan Vladislav Yesipenkonen mustaqil advokatnı körüştirmege talap ete.


c: text/html

text:
Yañı Zelandiyada eki camige ücüm yapılğan vaqıtta qurban ketken 50 adamnıñ adı martnıñ 29-ında milliy añma tedbirinde oquldı. Qurbanlarnı añmaq icün Kraystçerç şeeriniñ parkına biñlerce adamlar keldi, dep bildire Radio Svododa.
Merasimniñ havfsızlığını polis temin etti. Bütün memlekette de ücümden soñ alâ da yüksek telükesizlik seviyesi tutula.
Yañı Zelandiya baş naziri Casinda Ardern (Jacinda Ardern), bu Al-Nur camisine añma tedbirine onlarnen kelgen çetel musafirlerge öz minnetdarlığını bildirdi.
Martnıñ 15-inde Al-Nur camisinde cuma namazı vaqtında 28 yaşındaki avstraliyalı Brenton Tarrant eki camige silâ ile kelip, 50 insannı öldürildi ve daa 40 kişini yaraladı. Bu insan, ırqçı olıp, atuvlardan evel, areketleriniñ sebebini añlatqan “manifest”ini derc etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırım mekteplerinde ukrain tilli oqutuvı ile sınıflarnıñ sayısı qısqartıla, haber etile Ukraina Yuqarı Şurasınıñ İnsan aqları boyunca er yıllıq maruzasında.
Vesiqada qayd etilgeni kibi, Qırım territoriyasında şimdi ukrain tilli oqutuvı ile oquv yurtlarınıñ sayısı ep qısqartıla, yarımadada yaşağan balalarnıñ devlet tilini ögrenmek aqqı sıñırlana.
«2013-2014 seneleri umumtasil mekteplerinde ukrain tilini 162,7 biñ bala ögrengen olsa, 2014-2015 seneleri – 39,1 biñ bala, dört qat azlaştı», – denile maruzada.
Ombudsmenniñ malümatına köre, Qırımda ukrain tilli mekteplerniñ sayısı da azlaşa.
Evel Qırım Rusiye ükümetiniñ tasil naziri Natalya Gonçarova yarımadanıñ 20 mektebinde ukrain tilli oqutuvı ile sınıf bar olğanı aqta bildirgen edi.


text:
Hasan Sabri Ayvazov bolşeviklerniñ – kommunistlerniñ ecel degirmeninde elâk oldu
Maarifçi, nesirci, dramaturg, ateşin publitsist Hasan Sabri Ayvazov Qara deñiz sailinde yerleşken dülber Alupka köyünde (Qırım) doğdu, 1878 senesi mayıs 6-da. O ilki tasilni iptidaiy mektepte aldı. Medresede oqudı. Medresede oquvını bitirip, mekteplerde muallimlik yaptı. Soñra kendi bilgi seviyesini yükseltmek maqsadında, ketip, İstanbul (Türkiye) ve Kair (Mısır) universitetlerinde tasil aldı.
Hasan Sabri Ayvazov tış memleketlerden qaytıp kelgen soñ, başta Baku şeerinde (Azerbaycan) neşir etilgen “Hayat” adlı gazetada muarrir çalıştı (1905 – 1906 s.s.), soñra Qarasuvbazar şeerinde (Qırım) Abdureşid Mediyev ile beraberlikte “Vetan hadimi” namında gazeta çıqardılar (1906 – 1908 s.s.). Ebet, mezkür tarihiy gazetalarnıñ esas özegi Hasan Sabri Ayvazov edi.
Hasan Sabri Ayvazov özüniñ milliy ruhta yazıları – publitsistikası içün, em de Qırım milliy azatlığı oğrunda alıp barğan areketleri – küreşi sayesinde, çar akimiyeti tarafından toqtamadan taqip etilip barıldı. Velâkin imanı qaviy Hasan Sabri Ayvazov, kendi muqaddes fikirinden, niyetinden vazgeçmedi, o öz faaliyetini ep devam etti. Onıñ usanmadan alıp barğan içtimaiy-siyasiy faaliyeti içün, çar akimiyeti onı Qırımdan çıqıp ketmege mecbur yaptı. O Moskvağa ketip, anda universitetniñ şarq tilleri bölüginde ders berdi.
Hasan Sabri Ayvazov Vetanı Qırımğa avdet olğan soñ, 1913 seneden itibaren, qadimiy Bağçasarayda (Qırım) İsmail bek Gaspralı tarafından çıqarılğan “Tercüman” gazetasında çalışıp başladı. İsmail bek Gaspralı 1914 senesi vefat etken soñra, naşirniñ vasiyeti mücibi, Hasan Sabri Ayvazov “Tercüman”nıñ baş muarriri oldu. Soñra o, Aqmescid şeerinde (Qırım) “Millet” dep adlandırılğan gazeta neşir etti (1917 – 1918 s.s.) ve aynı zamanda bir müddet zarfında Qırım Milliy Qurultayı Reisi vazifesinde bulundı.
Hasan Sabri Ayvazov yigirminci senelerniñ ekinci yarısında Qırım Yañı Elifbe Komitetinde çalıştı. Soñra onıñ baş muarrirligi altında, yañı qabul olunğan latin elifbesi esasında, “Kozaydin” (“Közaydın”) mecmua dünya yüzüni kördi…
Hasan Sabri Ayvazov o qalabalıq devirde, özüniñ artı üzülmegen sağlam ateşin publikatsiyaları ile qırım milletini – qırımlılarını teren yuqudan uyantmağa ıntıldı, asırlar terenliginden yeşerip kelgen doğmuş halqınıñ nasıl bir qudretli ve aynı zamanda temiz tamırdan olğanını teşviqat etip bardı. Onıñ publikatsiyaları, bu cümleden til ve edebiyat mevzularında yazğan ilmiy-publitsistika maqaleleri bugün bile kendi aktualligini coymadı.
Hasan Sabri Ayvazov ateşin publitsist olmaq ile beraber o em yazıcı, em dramaturg, em de acayip edebiy terciman edi. “Annecigim, nerdesiñ?! Kel!”, “Neden bu ala qaldıq…” kibi bediy eserler ile bir sırada İvan Turgenev, Anton Çehov, Lev Tolstoy… Avropa edebiyatından Knut Gamsun, Longvilli… kibi müelliflerniñ ebediyetten yer alğan eserlerini qırım tiline çevirdi – qırımlı oquyıcılarına taqdim etti.
Hasan Sabri Ayvazovnıñ icadiy ömür faaliyeti ğayet gürlegen bir vaqıtta, o, bolşeviklerniñ – kommunistlerniñ ecel degirmeninde elâk oldu, 1938 senesi, aprel 17-de. Allanıñ Rahmetinde olsun.
Leyla emir
Asan Sabri Ayvazovnıñ bu resimi ru.wikipedia.org sayttan alındı.


text:
Kremlge boysunğan Qırım kurort ve turizm naziri Sergey Strelbitskiy ilân etti ki, Qırım Türkiyeden turistlerni qabul etmege azır. Bu aqta Qırım nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Strelbitskiy, Qırım ve Türkiye arasındaki ava yollarınıñ yañıdan açılmasına, ve yarımada «türkiyeli vatandaşlarnı qabul etip olacağına» ümüt besledi.
«O vaqıt çoq turistlerniñ Türkiyeden yarımadağa, onıñ dülberligini körmek, tedaviylenmek ya da sağlığını tüzetmek içün, kelmege imkânları peyda olacaq», – dep qayd etti Sergey Strelbitskiy.
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan kelecek ay Rusiyege zenaatdaşı Vladimir Putin ile körüşmek içün baracaq, dep bildire türkiyeli baş nazir muavini Mehmet Şimşek.
Kremlniñ qayd etkenine köre, bu, Erdoğan 2015 senesi noyabr ayında elâk olğan uçucınıñ qorantasından afu sorağanı ve taziye bildirgeninden soñ mümkün oldı. O vaqıt Türkiye arbiy ava quvetleri Türkiye ve Süriye arasındaki sıñır yanında rusiyeli Su-24 cenk uçağını urdı. O vaqıt Moskva Ankarağa qarşı sanktsiyalar kirsetti.
Bundan evel bu ayda Putin Erdoğanğa telefon açıp, Türkiyede avdarma ıntıluvı munasebetinen destek köstergenini bildirdi. Kremlde qayd ettiler ki, eki lider yaqında körüşecek.


text:
Bugünki künde Rusiye taravfından siyasiy sebeplerden taqip etilgen Ukraina vatandaşlarınıñ sayısı 130 ola, dep bildirdi Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisiniñ kâtibiyeti Azatlıq Radiosınıñ muracaatına cevap berip.
Berilgen malümatqa köre, 111-i (76 qırımtatarı da mında) azatlıqtan marum etüv yerlerinde (koloniya ve tahqiqat izolâtorlarında) buluna, 19-ınıñ areket serbestligi sıñırlandı (şartlı tarzda mahküm etildi, ev apsinde buluna, mecburiy tedaviylevde, memuriy nezaret altında qala).
«Rusiyede ve vaqtınca işğal etilgen Qırımda qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ sayısı er vaqıt deñişe, çünki işğalci akimiyet yañı insanlarnı tutmağa ve yañı sahte cinaiy davalarnı açmağa devam ete, vekâletli ise soy-sop, advokat, aq qorçalayıcı teşkilâtlarından olarnıñ azat etilüvi içün tedbir almasınen bağlı yañı muracaatlar ala», – dep qayd etti ombudsmenniñ ofisi.
Bu yıl avgust ayında Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye 97-si qırımtatarı olğan 133 Ukraina vatandaşını siyasiy sebeplerden tuta, dep bildirgen edi.
Vekâletliniñ kâtibiyeti Azatlıq Radiosına haber etkenine köre, sentâbr ve oktâbr aylarında üç Ukraina vatandaşı apishaneden azat etildi.
Siyasiy mabüslerge qol tutuv programmasınıñ reberi, «Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ şura azası Sergey Davidisniñ bildirgenine köre, merkezleriniñ cedvelinde 315 insan bar, 59-ı – qırımtatarıdır.
2020 senesi yaz başında Ukraina tahqiqat izolâtorları ve apishanelerinde 300 rusiyeli bar edi.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı siyasiy, milliy ya da diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Rusiye akimiyeti bu sebeplerni inkâr ete.


text:
Rusiye Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti yasaq etilmesini tasdıqladı, şikâyet arizası red etildi, dep bildire mahkeme zalından Radio Svoboda mühbiri.
Kremlge boysunğan Qırım üyken prokurorı Vladimir Çuhrin toplaşuvda «Meclis faaliyeti devlet ve cemaat havfsızlığı içün telükeli» olğanını israrlıqnen aytqan edi.
İmaye tarafınıñ qayd etkenine köre, Meclisniñ davalı olması mümkün degil, çünki bu, cemaat teşkilâtı degil. İmayeciniñ bildirgenine köre, Meclis organları diger devletniñ (Ukraina) toprağında faaliyet alıp bara, böyle etip, Rusiye antiekstremistik qanunları çalışmağan topraqta Qırımtatar Milliy Meclisini yasaq etmek mümkün degil.
Sentâbr 29-da, cumaaqşamı künü Rusiye Yuqarı mahkemesinde «Qırımtatar Milliy Meclisi» cemaat birleşmesi faaliyetiniñ yasaq etilmesi aqqında» işi boyunca, «Ekstremistik faaliyetke qarşılıq aqqında» Federal Qanunnıñ 25.07.2002 qabul etilgen 1145-FQ sanlı 9-cı maddesine esaslanıp, toplaşuv keçirildi.
Aprel 26-da Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Meclisniñ işğal etilgen yarımada territoriyasında faaliyetini yasaq etti. Dünya toplulığı rusiyeli ükümetniñ böyle areketlrine qarşı qattı narazılıq bildirdi. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı mahkemesine şikâyet arizasını yolladı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Meclisniñ Rusiyede yasaq etilecek alda, müessise «qattı cevap» berecegini ilân etken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bunı Qırım «iqtisadiy inkişaf ve ticaret naziri» Svetlana Verba bildirdi, dep haber ete öz başına tayinlengen akimiyetiniñ ruporı «Krıminform» saytı.
Onıñ aytqanına köre, Nazirler Şurasınıñ qararı bugün alındı.
«Yarından başlap (aprel 16) koeffitsiyent 1 grivnağa 2,8 ruble miqdarında olacaqtır», – dedi Verba.
O şunı da qayd etti ki, maaş ve diger içtimaiy ödevler içün koeffitsiyent yılnıñ soñuna qadar 3,8 olacaq eken.
Ticariy ameliyatlar içün de başta 3,8 koeffitsiyenti kirsetildi, amma grivna kursı eksiltmesinen 3,1 bir oldı.
Yañı koeffitsiyent – 1 grivnağa 2,8 ruble – Nazirler Şurasınıñ nevbetteki qararına qadar saqlanılacaq.


text:
Kezlev akimiyeti qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan İsmail-bey mikrorayonınıñ abadanlaştıruvı aqta bildire. Şu cümleden, Ablâmit-Acı soqağında fenerlerni yerleştirdiler.
Şeer Rusiye memuritiniñ matbuat hızmeti bildirgei kibi, akimiyet planlarında – mikrorayonnıñ esas soqaqlarında asfalt qoyulmasıdır.
«Kelecek sene mikrorayonnıñ esas soqaqlarında asfalt qoyulması planlaştırıla. Bu maqsatlar içün şimdilik leyhalar azırlanıla», – dep bildire memuriyet başınıñ muavini Elmar Mambetov.
Evel Qırım akimiyeti Rusiye bücetinden sürgün etilgen vatandaşlarnıñ abadanlaştıruvına 800 million ruble ayırılğanı aqta bildirgen edi.


text:
Türkiyeniñ Eskişehir şeerinde iyülniñ 2-nde qırımtatar diaspora vekilleri milliy medeniyet ve adetlerge bağışlanılğan ananeviy bayramnı keçirdi. Merasimde ukrain diplomatları ve yerli akimiyet temsilcileri de iştirak etti. Bunı Twitterde Türkiyedeki Ukraina elçihanesiniñ matbuat hızmeti haber etti.
«Eskişehirniñ şeer akimiyeti temsilcileri Rusiyeni Qırımdan ellerini çekmege çağırdı ve Ukrainağa destek bildirdi», – dep aytıla bildirüvde.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımda FSB idaresinde aqmescitli rejissör, «Karman» art-merkeziniñ reberi Galina Cikayevanıñ oña Rusiye mahsus hızmetleri tarafından etilgen basım aqqında bildirüvini izaatlamaylar.
«İzaatlar içün ya oña (Cikayevağa – muar.), ya bu bildirüvni aşkâr etken matbuat vastasına muracaat etiñiz», – dediler Qırım.Aqiqatqa hızmetniñ matbuat merkezinde.
«Bu sebepten iç bir izaat olmaycaq», – dep qoştılar matbuat merkezinde.
Qırım.Aqiqat malümatına köre, Galina Cikayeva endi yarımadanı terk etti ve al-azırda qıtaiy Ukrainada buluna.
Aqmescitli rejissör yaqında bildirgeni kibi, o, FSB hadimleri tarafından etilgen basım neticesinde yarımadanı terk etmege mecburdır. Onı terroristik areketlerniñ teşkil etilmesine bağlaylar.
Şu cümleden, Cikayevanı FSB-ge çağırıp, o, «ukrain rejissörı Oleg Sentsovnıñ işi boyunca qabaatlı olğanını» bildirdiler. Onı Qırım FSB hadimleri mayısta yaqaladılar. Al-azırda o, diger yaqalanğan aktörlar ile Rusiye SİZOsında bulunmaqta.


text:
İşğal etilgen Qırımda bazı ilâchaneler fiyatlarnı Qırım «Nazirler şurası» talapları boyunca belgilemege razı olmadılar. Bunı Qırım «Sağlıq saqlav nazirliginde» bildireler.
İlâchane saipleri öz areketlerini mahsulatnıñ qalımtısı qararnıñ alınmasından evel satılğanı ile añlatalar.
«Bazı subyektler ilâclarnı 25% arttıruv ile satmağa istemegeni aqqında bildirdiler», – denile beyanatta.
Aynı zamanda, Qırım «sağlıq saqlav nazirliginde» şunı bildireler ki, iyül 29 künü Qırımda ilâc boyunca devlet hızmeti yarımadada satılğan ilâclarnıñ fiyatları ile bağlı bayağı bozuluvlarnı tapqan eken.
Evel qayd etilgeni kibi, Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş nazir Sergey Aksönov ilâc fiyatları tüşürilmegen olsa, satıcılarğa teşkerüvlerni keçirmege vade etken edi.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Romaniyada Parlament saylavlarında ğalebe qazanğan sotsial-demokratik fırqası tarafından beklenilmegen adım yapıldı. Olar yañı akimiyetiniñ yolbaşçısı olaraq qırımtatar qadını Sevil Şaidehni saylamağa teklif ettiler, bundan evel o Romaniya Regional inkişaf naziri edi.
Keçken sene Şaideh hanım, Romaniya nazirlerinden birinci olıp, Quranğa el qoyıp yemin etken edi. Şimdi ise o Romaniyada baş nazir vazifesine tain etilgen ilk qadın, ve Avropa Birliginde ilk musulman baş nazir olmaq mümkün. Em de Sevil Şaydeh bu maqamğa saylanılsa, o Klaus Iohannis ile birlikte çalışacaq – o ise alman ve protestanttır. Romaniyanıñ siyasiy leyhasını bundan daa güzel şekilde tasvir etmege, belki de, mümkün degildir.
Qırımda qırımtatarlarnıñ vekili akimiyet yolbaşçısı iç bir vaqıt olmadı
Sevil Şaideh Romaniya tatarlarınıñ vekili ola. Bu halq – Rusiye iperaratorluğı Qırımnı işğal etken soñ, yarımadanı terk etken musulman muacirlerini birleştire. Elbette ki, bu toplulıqnıñ esası – qırımtatarlar. Az sayıda olsalar da, romaniya tatarları er zaman Köstenceniñ içtimaiy ve siyasiy yaşayışında emiyetli yer ala ediler, mında qurulğan camiler ise olarğa Qırımnı hatırlara edi. Romaniyanıñ olacaq baş naziri de öz siyasiy yolunı Köstencede başlağan edi. Ve şimdi onıñ tain etile bileceği, atta sotsial-demokratik fırqanı desteklemegenlerni coştura: Şaydeh hanım – sadece mutehassıs degil de, öz firqasınıñ popülist safsatasını (şu cümleden, saylavaldı kampanyası devamında çoq kere seslendirilgen şovinistik şiarlarnı) yeñe bilecek birisidir.
Parlametteki çoqluq desteklese, Sevil Şaideh – 20 000 insanı teşkil etken milliy azlıqnıñ temsilcisi – Romaniya akimiyetiniñ yolbaşçısı olmaq mümkün.
Qırımda ise, ne birinci, ne de ekinci Rusiye işğalinden soñ akimiyet yolbaşçısı vazifesini iç bir qırımtatarı almağan edi.
Vitaliy Portnikov, jurnalist ve siyasiy izaatçı, Radio Svoboda közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Moskva Ukraina topraq bütünligi ve devlet sıñırlarına qoltutqan dünya devletleriniñ birdemligini, hususan Türkiyeniñ Qırım işğalinen bağlı qararlarını bozmağa tırışa.
Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov Facebook saifesinde yazdı.
«Türkiye reberligini Qırım fikirlerini yımşatmasına qandırmaq Moskva içün pek müim ola. Moskva, hususan Rusiye Tış işler nazirligi, qullanğan bir sıra ayneci usullar arasında soñki bir-bir buçuq yıl devamında Türkiyede «qırımtatar medeniyetini tanıtma künlerini» keçirmesi bar», – dep yazdı siyasetçi.
Çubarovnıñ bildirgenine köre, Moskva Qırımdaki «Rusiye işğalci akimiyetiniñ qanunsız organlarını», Türkiye tarafından ise Ankarada qayd olğan ve Rusiye tarafından desteklengen «Kırım kalkınma vaqfını» ögge sürecek ola».
«Moskvanıñ evelki eki ıntıluvını Ankara red etken edi. Şimdi Moskva üçünci ıntıluvğa başladı», – dedi Çubarov.
O, «Rusiye diplomatiyasında olğan menbalardan» Ukraina tarafından alğan vesiqalarnı aydınlattı.
Türkiye Ukraina topraq bütünligi ve devlet sıñırlarına qoltutıp, Rusiyeniñ Qırım işğalini tanımay. Bu aqta Türkiye Tış işler naziriniñ muavini Yavuz Selim Kıran2018 senesi sentâbr ayında Ankarada Ukraina-Türkiye diplomatik munasebetleriniñ 100 yıllığına bağışlanğan konferentsiyada aytqan edi.
2016 senesi avgustnıñ 20-nde Türkiye Cumhuriyeti prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ile telefonda laf etip, Ukraina topraq bütünligine qoltutmağa devam etkenlerini qayd etken edi. Türkiye prezidenti, Türkiye Cumhuriyeti Qırım işğalini tanımaycaq ve qırımtatarlarğa qoltutmağa devam etecek, degen edi.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Cengiz DAĞCI , Sayı: 203 , Yıl: 1994 , Kategori: Henüz aktarılmamışDevamı »
Cengiz DAĞCI YAZILARI
Gurzuf ve Kızıltaş
Cengiz DAĞCI , Sayı: 218 , Yıl: 1997 ,
Cengiz DAĞCI. Sürgünün elli üçüncü yılında Kırım’ın uzağında ölenlerin aziz hatıralarına. Gurzuf. Güzel Gurzuf. Geçen yılın başlarında Kırım Tatar Millî …Devamı »
SEVDİGİM YALTA
Cengiz DAĞCI , Sayı: 229 , Yıl: 2009 , Kategori: Dergi İçeriği, Şiir
CENGİZ DAĞCI 90 YAŞINDA SEVDİGİM YALTA * Cengiz DAĞCI Keçmişler bu yerde tarihlar yazdı, Soyuma-sopuma mezarlar qazdı. Baq, bugün evladıñ …Devamı »


text:
Lvov vilâyetinde mecburen bulunğan insanlar ve Donbasstaki arbiy areketlerde iştirak etken adamlarğa topraq ayırılacaq.
Bunı Lvov vilâyetindeki «Qırımdan köçip kelgenler» mesken kooperativiniñ» faali Rustem Emiraliyev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Sokolnitskiy köy şurasında qayd etilgen ve mesken kooperativ azası olğan 45 köçip kelgen insan ve ATO iştirakçisi topraq damartısını alacaq. Kelecek afta topraq saipleri damartılarında direklerni qaqacaqlar.
Lvov vilâyetindeki Pustomıtov rayonında topraq içün mahkeme davası 2014 senesi iyül ayından berli devam etti.


text:
Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri qırımtatar faaliyetçisi Rustem Osmanovnı yaqaladılar. Onı, ruhsetsiz ötkerilgen mitingde iştirak etkeninde qabaatlaylar, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Saba, üstlerinde tanıtıcı belgileri olmağan adamlar Osmanovnı evden alıp kettiler. Daa soñra onıñ, Bağçasaray Rayon içki işler bölüginde bulunğanı belli oldı.
Mahkeme oturışuvı dekabrniñ 11-ne tayin etildi, dep bildirile.
Yaqalanğannıñ anası bildirgeni kibi, Rustem Osmanovnen beraber bölükke babası ketti.
Rusiye tarafından ilhaqından soñra Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Gaz
Gaz yäki rix (niderl. gaz, yunança xάoς) — matdäneñ dürt agregat xaläteneñ berse, ayırım öleşläre (molekulalar, atomnar, ionnar) arasında bik zäğif bäyläneş köçläre häm zur xäräkätçänlege belän sıyfatlana.
Rix kisäkçäläre xaotik, tärtipsez, irekle räweştä xäräkät itä, häm ber-berse belän bäreleşkännän soñ, alarnıñ xäräkäte üzgärä.
Şulay uq gaz - temperaturası çik noqtanı arttırğan matdä, bu temperaturada gaz qısu sıyıqçanı buldırmıy. Näq ul üzlege belän gaz budan ayırılıp tora, çönki basım artqanda tuyındırılğan bu öleşçä sıyıqçağa äylänä, ä gaz äylänmi.
Totrıqlı sıyıq yäki qatı agregat xäle mömkin bulğan matdälärneñ gazı - bu dip yörtelä.
Sıyıqça kebek gaz ağuçanlıq häm deformatsiägä qarşı toruçanlığı üzleklärenä xas.
Sıyıqçadan ayırmalı bularaq gaz bilgelängän külämgä iä bulmıy häm irekle öslegen buldırmıy, ä böten ütärlek külämne tutırırğa tırışa.
Gaz xaläte - Ğälämdä (yoldızara matdä, yoldızlar, tomanlıqlar, hawa) matdäneñ iñ taralğan xaläte.
Gaz häm gaz qatnaşmaları ximik üzlekläre küp törle - inert gazlardan şartlatqıçlarğa qädär.
TörlärYзrәpTү
- İdeal' gaz - molekulalar arasındağı tä'sir iteşü tik parlı bäreleşlär bularaq qarala, farazğa nigezlängän, tabiğättä bulmağan gaz, Klapeyron-Mendeleev tigezlämäse belän taswirlana:
- Real' gaz - matdäneñ agregat xaläte. Kondesatsiä temperaturası häm çik noqtadan yıraq bulğan xalätlär yaqınça Klapeyron tigezlämäse belän taswirlana.
- Van der-Waals gazı - Van der-Waals tigezlämäsenä buysınğan ideal' gaz, molekulalar üzara tä'sir iteşe isäpkä alına.
- Plazma - öleşçä yäki tulısınça ionlaşqan gaz
Töp üzleklärYзrәpTү
Gaz molekulaları cılılıq xäräkäteneñ töp üzlege - xäräkätneñ tärtipsezlege.
Molekulalar özleksez xäräkäteneñ dälilläre - diffuziä häm broun xäräkäte bulıp tora.
Basım, küläm, kisäkçälär sanı häm temperatura belän taswirlana.
Qatı cisem gazğa äylänüe sublimatsiä dip yörtelä.
Avogadro qanunıYзrәpTү
Telägän gazlar bertigez külämnäre bertigez basımda häm temperaturada - bertigez molekulalar sanına iä bula.
Ul qanun 1811 yılda Amedeo Avogadro tarafınnan açılğan. Läkin bu qanun bik qısılğan gazlarnı taswirlamıy.
Matdäneñ molekulär massası mol' (gramnar sanı) belän isäplänä. Avogadro sanı - ber mol'da bulğan molekulalar sanı:
ГOCT 3651.2-97 buyınça
- NA = 6,0221367 · 10 23 ± 0,0000036 · 1023 mol−1
CODATA−2010 buyınça
- NA = 6,02214129 · 10 23 ± 0,00000027 · 1023 mol−1
İdeal' gazYзrәpTү
Klassik ideal' gaz xaläte tübändägeçä tigezlämä belän taswirlana:
- ,
gomum gaz qanunı formasında:
- ,
Monnan Boyl-Marriott, Şarl häm Gey-Lüssak qanunnarı çığarıla:
- — Gey-Lüssak qanunı
- — Şarl qanunı
- — Boyl-Marriott qanunı
İdeal' gaznıñ eçke energiäse:
biredä
- maxsus konstanta (3/2 beratomlı gaz öçen)
- U — eçke energiä
- P — basım
- V — küläm
- n — matdä miqdarı (mol')
- R — gaz daimie
- T — abs. temperatura
- N —molekulalar sanı
- k — Boltsman daimie
Real' gazYзrәpTү
Real' gaz - gaz molekulaları arasında üzara tä'sir iteleşe isäpkä alına. Molekulalar arasında üzara tä'sir iteleşe R ≤ 10−9 m arada kürenä.
1873 yılda Van der-Waals real' gaz öçen yaqınça tigezlämä täqdim itä:
- a - molekulalar arasında üzara tartım köçen isäpkä ala
- b - gaz molekulalarınıñ küläme
SıltamalarYзrәpTү
- ПepeлbMaH Я. И. ЗaHиMaTeлbHaя физиka. — MockBa: Hayka, 1979. — T. 2.
- ЭлeMeHTapHый yчeбHиk физиkи / Пoд peд. ЛaHдcбepr Г. C.. — Изд. 8-e. — M.: Hayka, 1972. — T. 2. — C. 230—268.
- ГOCT 30319.1-96. Гaз пpиpoдHый. MeToды pacчeTa физичeckиx cBoйcTB. OпpeдeлeHиe физичeckиx cBoйcTB пpиpoдHoro raзa, ero koMпoHeHToB и пpoдykToB ero пepepaбoTkи


text:
Rusiye Havfsızlıq şurasınıñ başı Nikolay Patruşev «Moskovskiy komsomolets» gazetasına bildirgeni kibi, Rusiye tarafınlan Qırım işğali «halqara uquq qaidelerine» ve BMT nizamnamesine lâyıq olğan edi.
Onıñ fikrine köre, «Qırımnıñ Rusiye terkibine kirmesi yerinde yarımadada qan töküvi ola bile edi».
Rusiye Havfsızlıq şurasınıñ kâtibi Ukraina yolbaşçılığını takbih etti ve olarnı «memleketniñ Rusiyeden uzaqlaşmasına yönelgen yabancı iradesini yerine ketirgen AQŞ tarafdarları» olaraq adladı. Bunıñ ile o şuña da diqqat etti ki, Donbass Ukraina terkibinden çıqmadı ve Ukrainanıñ bölünmesi Moskvanıñ merağında olmağanını bildirdi.
Bundan da ğayrı Patruşev şunı da qayd etti ki, AQŞ Rusiyeni zayıflaştırmaq içün «onıñ qocaman mineral resurslarına irişimni elde etmege» tırışa. Rusiye ve Ğarp arasında munasebetlerniñ bozuluvında da Patruşev AQŞnı qabaatladı.
Patruşev dey ki, «AQŞ dünyada ileri memleket olmağa istey».
«Olarğa küçlü Rusiye kerekmey. Aksine, memleketimizni mümkün olğanı qadar zayıflaştırmağa isteyler. Bu maqsatqa irişmek içün, Rusiye Federatsiyasınıñ dağılması da mümkün. Birleşken Ştatlar içün Rusiyeniñ zengin resurslarına irişim açılır», – dey o.
Keçken afta Londonda FSB sabıq hadimi Aleksandr Litvinenkonıñ öldürüvi şaraitleri aqqında aşkâr etilgen malümatlarda Patruşev onıñ öldürüvi boyunca ameliyatnıñ yolbaşçısı olaraq belgilendi.


text:
Fevral 28 künü Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde, faal Marlen Mustafayevniñ evinde tintüv keçirilgenini videoğa çekken ve 5 künge apis etilgen faallerniñ şikâyet arizalarınıñ baqılması başqa künge qaldırıldı.
Radio Svoboda jurnalisti Qırım.Aqıqatqa bildirgeni kibi, Marlen Mustafayev, Osman Arifmemetov, Alim Karimov ve diger üç Qırımlınıñ mahkeme toplaşuvları mart 1 çarşenbe kününe keçiktirildi.
Fevral 21 künü saba faal Marlen Mustafayevniñ evinde tintüv ötkerildi. Rusiyeniñ silâlı hızmetleri onı eki yıl evelsi içtimaiy sitesinde Rusiyede yasaq olğan «Hizb ut-Tahrir» temsili ile yazı yerleştirgeni içün yaqaladı. Bunen beraber Marlen Mustafayevni desteklemek içün kelgen insanlardan da 10-dan ziyadesi yaqalandı. Mustafayevke 11 kün, digerlerine ise, «kütleviy merasimler aqqında qanunlarnı bozğanları» içün 5 kün apıs cezası berildi.
Ukraina Tışqı işler nazirligi defalarca zapt etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarına qarşı basqı ve taqip areketleri yapılğanınen raatsız olğanını bildire edi, ondan da ğayrı Rusiyeni yerli sakinlerge basqını toqtatqanını ve ukrainalı siyasiy mabuslarını azat etilmege çağıra edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Kyiv işğal etilgen Qırımnı siyasiy-diplomatikusullarnen qaytaracağını beyan etti. Bunı mayısnıñ 18-nde prezidentniñ matbuat hızmeti bildire.
«Ukrainanıñ ayırılmaz parçası olğan, amma işğal olunğan Qırımnı – siyasiy-diplomatik usullarnen qaytarmaq içün qattı qararlımız», – dedi Poroşenko.
Prezidentniñ sözlerine köre, Ukraina kelecekte de, dünya cemaatınıñ desteginen, bütün ukrain vatanperverleriniñ aqlarını qırını ve serbestligini muntazam surette qorumağa devam etecek ce olarnıñ işğalcilerge qarşı köstergen qarşılıqlarına qol tutacaq.
Ukrainanıñ qıtaiy qısımında, işğal etilgen Qırımda, ve dünyanıñ çeşit memleketlerine mayısnıñ 18-nde qırımtatarlarnıñ sürgünlik qurbanlarını añuv Künü munasebetinen hatıra merasimleri teşkil etilecektir. Er sene bu künü 1944 senesiniñ faciası añıla, o vaqıt Qırımnıñ tamır halqı yarımdadan Orta Asiyağa sürgün etilgen edi. Cemi sayıda, 200 biñden ziyade adam sürgün etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aprelniñ 5-inde Aqmescitniñ bir qaç soqağı bütün kün yarıqsız olacaq.
Bu aqta “Krımenergo” müessisesiniñ matbuat hizmeti bildirmekte.
Haber etilgenine köre, yarıq söndürilmesi temelli tamir işlerinen bağlı.
“Aprelniñ 5-inde böyle adresler boyunca yarıq olmaycaq: Vodnikov soq., 55-57; Vodnikov aral., 31; Lesnaya soq., 50-60/51; Rodnikovaya soq., 33-75; Morskaya soq., 64, 64a; Bagrationa soq., 2-26; Vısotnaya soq., 110-137, Doletova soq., 94-138; Kizilovaya soq., 112, 113-127; Nesterova soq., 105-115”, - denile beyanatta.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.
Martnıñ 18-inde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyarğa keldi, anda ise Balıqlava TES-iniñ açılışında iştirak etti.


text:
Sentâbrniñ 14-nde Aqmescitniñ avtovokzalında, bedenindeki kötek izlerinen tapılğan qırımlı Renat Paralamov, teşkerüvden soñ Aqmescitniñ №6-ncı tez yardım şeer hastahanesi çıqarıldı. Al-azırda o rusiyeli politsiya hadimleri tarafından sorğulanmaqta. Bu aqta Facebook saifesinde qırımtatar faali Abdullah Yakubov bildirmekte.
Qırımlı faaller ayrıca Paralamovqa, özü yürip olamağanı sebebinden, politsiya maşnasınace barmasına yardım etken videonı yerleştirdi.
Advokat Emil Kurbedinov öz nevbetinde «Renatnıñ alı bir qarar olğanı ve artıq laf etmege çaresi olğanı aqqında» bildirdi.
Qırım.Aqiqat advokatnen bağlanıp daa da tafsilâtlı malümat almaq istey.
Daa evel Aqmescit avtovokzalında tapılğan qırımlı Renat Paralamovnıñ aqrabaları ve advokatı, bunıñ arfesinde maska kiygen belgisiz şahıslar tarafından belli olmağan yönelişte alıp ketilgen Paralamovnı «areket etalmaycaq» derecege ketirilgence köteklengeni aqqında haber etken edi.
Ondan soñ Paralamovnıñ advokatlarından biri olğan Rustem Kâmilev, köteklengen Qırım sakinini №6-ncı şeer hastahanesi qabul etkeni aqqında bildirgen edi.
Paralamov, sentâbrniñ 14 kündüz künü öz soy-soplarınen bağlana. O, Aqmescit avtovokzalında ekenligi belli ola. Yerli faaller onen körüşmege keteler. Yerli faaller Facebookta Paralamovnen yapqan körüşüvlerinen bağlı videonı yerleştirip, o pek qattı köteklengeni aqqında haber eteler.
Sentâbrniñ 13, saba Qırımnıñ Seitler qasabasında yaşağan qırımlı Renat Paralamovnıñ evinde, küç idaresiniñ hadimleri «tedqiqat ve taqiqat areketleri» dep adlandırğan tintüv ötkerilgen edi. Advokat Emil Kurbedinovnıñtahminlerine köre, «teşkerüv» Paralamovnıñ diniy saadaki faalleginen bağlıdır. Şaatlarnıñ aytqanlarına köre, maska kiygen ve urbasından kim ekenligi belgisiz olğan şahıslar Parlamovnı belli olmağan tarafqa alıp ketken. Keççe belli olğanı kibi olar onıñ kitap ve notebookını çekip alğanlar.
Qırımdaki rusiyeli küç idarfeleri mesele boyunca resmiy izaat bermegen edi.
Qırım Rusiye nezaretine keçkenden soñ, FSB yarımadada muntazam surette tintüvler keçire, jurnalist, faaller, cemaat erbaplarını sorğulay, qırımtatar vatandaşları tutup ala. Uquq qorçalayıcılar bunı «farqlı tüşüngenlerge qarşı küreş» dep tanıy.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Mingrellär
Mingrellär, yä Megrellar (üzataması Margali) – Görcestanda (Gruziädä) xalıq, ilneñ könbatış rayonnarında yäşilär. Görcelärneñ ber subetnik törkeme sanlalar. Öydä Megrel telendä söyläşälär. Bu tel qayber oçraqlarda Görce telenä dip qarílar, läkin başqa Görce söylämnärennän ul bik nıq ayırıla (Görcedäge 7 kileş urınına 9 kileş). Bu tel räsmi bulmağan räweştä Görce älifbası qullana. Xäzerge Mingrellar Görceçä dä, Urısça da belälär, Abxazíadä yäşägännär Abxazça da söyläşä alalar. Típik Mingrel familiälär -ia (-iä), -aya, -ava, ua quşamçılarına betä (Jvania, Şengelaya, Eliava, Çkadua). Mingrel familiäläre Abxazlarda oçrílar.
Soñğı Urta Ğasırlarda Mingrellär Görce patşalarınnan autonomiä itep yäşägännär, üze Samegrelo kenäzlegen nigezlänep.Kenäzlegendä Dadiani näsele idarä itkän. 1803. yılda Samegrelo Räsäy İmperiäsenä (Kutaisi gubernasına) kerä, Mingrellär Aleksander I patşağa ant itälär. Dadianilarnı Räsäy aqsöyäklekkä quşalar (1857). 1918. yılda Mingrellar Görcestan Demokratik Cömhüriätenä kerä.
1920. yıllarda Sovetlar Berlegendä Mingrellar mädäni autonomiäne üsterälär (säyäsi autonomiä bulmağanda), Mingrel telendä gäzetlär bastırıp çığalar. Belem aluda häm ädäbiättä Görce teleneñ qullanışı däwam itä. 1950. yıllarda Mingrel Lavrenti Berianıñ säyäsi doşmannarı Mingrel Partiä eşlekleselärgä qarşı Mingrellär ğämäle çığaralar, ğämäl näticäsendä Mingrellär ayırım xalıq sanamílar, Mingrel telendä näşer itü tíıla. Stalin ülemennän soñ uzğan reabilitasiägä qaramastan Mingrel tele küxnä tele bulıp qala.
Görcestannıñ berençe präzidente Zviad Gamsaxurdia Mingrel buluı säbäple, bärep töşerelüdän soñ Mingrel başqalsına Zugdidigä qaça. Läkin Zviadistlar ciñelälär, şundí suğış Samergeloğa zían kiterä.
1990. yıllardağı Abxazíada bulğan etnosara konfliktlar näticäsendä Mingrelärneñ ber öleş häläk bula, köpçelege Abxazíadan Räsäygä häm Görcestanğa qaçalar.
Mingrellär sanı 200 000 dän 700 000 gä törlelänä, çönki küp Mingrel üzen Görce bulıp belderälär. Räsäydä Mingrel millätennän100 keşe isäplänä.


text:
Aqmescit (Simferopol) şeeri peyda olğanından 232 yıllığını qayd ete. Adet üzre, Şeer künü iyün ayınıñ ilk bazar künü qayd etile. Amma işğal etilgen Qırımda üç kün bayram merasimleri keçirilecek.
Kremlge boysunğan Aqmescit memuriyeti matbuat hızmeti Şeer kününe bağışlanğan merasimlerniñ cedvelini taqdim etti. Böyle etip, Trenöv bağçasında çiçek ve ev ösümlikleri sergisi teşkil etilecek, şeer tarihı müzeyinde ise «Açıq qapu künü» olacaq.
Şeer sakinleri içün sport yarışları, aqşam ise bayram fişenki teşkil etilecek.
İyün 6-da Qırım paytahtı merkezinde şimdiki yarımada ükümeti Puşkin soqağı bayramı olaraq «Rusiyede Puşkin kününi» keçirmege istey.
Qırım.Aqiqat saytında «Aqmescitni ne qadar yahşı bilesiñiz» adlı test yerleştirildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Çonğar» kiriş-çıqış noqtasında Berdânsk sıñır bekçileri taqımı 10 Tacikistan vatandaşını yaqaladı. İnsanlar gece, 25 noyabrde, memuriy sıñırnı kerekli vesiqalarsız qanun bozuvlarınen keçmege tırıştı. Bunı Ukraina Devlet sıñır hızmeti haber ete. Bildirüvde aytılğanı kibi, Tacikistan vatandaşlarından biri sıñır bekçisine 10 biñ ruble miqdarında habar bermege tırışqan.
«Tacikistan vatandaşları işğal etilgen Qırımğa qapalı kiriş noqtalarından keçtiler. Qanunnı bozğanlarğa üç yılğa Ukrainağa kiriş yasaq etile», – dep qayd ettiler Ukraina Devlet sıñır hızmetinde.
Noyabr 23 künü Berdânsk taqımınıñ sıñırcıları «Çonğar» kiriş-çıqış nezaret noqtasında memuriy sıñırnı bozuv ile ve talap etilgen vesiqasız keçecek olğan 15 Özbekistan vatandaşını tutqan edi.


text:
Qırımnıñ Bağçasaray rayonında keçken kün içinde evlerge tek 2 saatke yarıq berildi. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Mobil ağı çalışa, amma zayıf. Bazarertesi künü erzaq tükânları açıldı ve dizel generatorlarını qullana.
Yerli sakinler evlerinde suvuqqa şikâyet etmey, tışarıda +20.
Bağçasaray RES reberi Yuriy Dekonçuk dey ki, rayon «bütünley ceryansızdır».
«Rayonğa köre, şeerde vaziyet eyice… Gece bizge 15 megavatt berdiler, köylerni 2-3 saatke teminledik. Rayonnı idare etip olamaymız, çünki elektrik energiyası Aqmescit yolaqlarından berile», – dedi o.
Dekonçuknıñ sözlerine köre, içtimaiy müessiseler «ihtiyaclarına köre» generatorlar içün dizel yaqarlığı ile teminlengen.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen.
Qırım.Aqiqat mühbirleri bildirgeni kibi, bala bağçaları, mektep ve aliy oquv yurtları çalışmay. Hastahane, poçta, ava limanı, demiryol vokzalı çalışa.


text:
BWW men NATO bas hatşıları Bas Assambleya otırısınıñ ayasında kezdesti. Halıqaralıq qauımdastıq pen älemdegi eñ iri qorğanıs alyansınıñ joğarı ökilderi Auğanstan mäselesin qamtığan jahandıq qauipsizdik pen klimat özgerisi taqırıptarın talqılağan.
Kezdesu turalı NATO tarabı taratqan resmi mälimetke qarağanda, N'yu-Yorkte ötken kezdesude BWW bas hatşısı Antoniu Gutteriş NATO bas hıtşısı Yens Stoltnbergpen beybitşilik pen qauipsizdik jäne terrorizmge qarsı küres taqırıptarında auqımdı talqı ötkizgen. Äri talqı barısında halıqaralıq qauipsizdik pen NATO arasındağı ıntımaqtastıqtı damıtuğa kelisken.
Kezdesuden mälim bolğanday, NATO men BWW arasında Auğanstandağı qauipsizdik pen adam qwqığın qorğau boyınşa ortaq jwmıstar jürgizilmek. Auğanstanda twraqtılıqtı qamtamasız etu üşin NATO halıqaralıq qauımdastıqtıñ Auğanstan missiyasımen tığız baylanısta boladı jäne özindegi mañızdı barlau mälimetterimen de bölisetin boladı.


text:
Bunı Facebook saifesinde Qırım «baş naziriniñ birinci muavini» Rustam Temirgaliyev bildirdi.
«Şeer civarında yerleşken Kefe ve Kezlev limanları yavaş-yavaş işini toqtatacaqlar; Aqmescit ve Kefe qoşma aylanma yollarını alacaq; Aqmescit ve Keriç bir demir yolunen birleştirilecek (şimdi yol Canköyden kete); Yalta-Aluşta-Kefe zemaneviy yolnıñ qurması planlaştırıla; Aqmescit ava limanınıñ yañı terminalı şeernen demir yol «aeroekspressnen» birleştirilecek...», – dep yazdı o.
Temirgaliyevniñ malümatına köre, leyhanı Olimpik Soçiniñ leyhasını işlep çıqarğan institut azırlaycaq.


text:
Cumaertesi künü, oktâbr 4-te, Ukrainanıñ musulman cemiyetleri musumanlarnıñ eki büyük bayramlarından biri olğan Qurban bayramını qayd etecekler.
Bu sene «Umma» Ukraina musulmanları Diniy idaresiniñ din cemiyetleri Qırımdan ve Donbassta keçirilgen arbiy areketler yerlerinden köçip kelgen adamlarğa qurban etini tarqatmağa qarar berdiler.
Bunı «Umma» UMDİ matbuat hızmeti bildire.
Cumaertesi künü saat 8:30 bayram namazı qılınacaq. Onı «Umma» UMDİ müftisi Said İsmagilov Kiyev İslâm medeniyet merkeziniñ camisinde keçirecek. Ondan soñra balalar ve büyükler içün kontsert ötkerilecek.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, bayram tedbirlerinden soñ ve bayramnıñ ekinci künü qurbanlar çalınacaq. İmkânı olğan er bir musulman adamı qurban çalmaq kerek.
«Bu sene «Umma» UMDİ din cemiyetleri qurban etini Qırım ve ATO yerlerinden köçip kelgen adamlarğa bermege qarar aldılar. Paytahtnıñ (Kiyevniñ – muarrir) yardımğa muhtac musulmanları ve köçip kelgenler bazar künü, oktâbr 5-te, etni alacaqlar», – dep bildire UMDİ.
Buğa, qoy ve tekeler qurban ayvanları sayıla. Bayram namazından soñ, ya da bayramdan soñ eki kün içinde qurban çalına. İmkânı olğan er bir musulman qurban çalıp, yardımğa muhtac olğan adamlar ve musafirlerinen paylaşmalı.
Qurban etini üç parçağa böleler: birincisini özüne qaldıralar, ekincisini musulmanlarğa hayriye olaraq bereler, üçüncisini ise – soy-soplarğa bereler.
Musulmanlarnıñ Qurban bayramı Qırımda raatlıq künü olaraq ilân etildi. Bundan sebep işğal etilgen yarımada sakinleri oktâbr 6-da raatlanacaqlar.
Qurban bayramı – hac ibadetiniñ yekünlenmesini ifade etken islâm bayramıdır, onı Oraza bayramından 70 kün keçken soñ qayd eteler.


text:
Bunı Merkeziy banknıñ matbuat hızmeti bildire.
Böyleliknen, «Daniel» ticaret bankı (Kiyev), «Kapital» aktsioner-ticaret bankı (Donetsk), «Kliringovıy dom» bankı (Kiyev), «Nadra» ticaret bankı (Kiyev) ve «Real bank» (Harkov) bölükleriniñ işi toqtatıldı.
Böyle etip, yarımadada 34 ukrain bankı filialınıñ faaliyeti toqtatıldı. Aynı vaqıtta Qırımda Rusiye banklarınıñ 300 bölügi açıldı.
Ukraina milliy bankı Rusiyeniñ Qırım işğali yekünlenmegenine qadar yarımadada banklarnıñ faaliyetini yasaq etti. NBU Qırımda banklarnıñ faaliyetini nezaret etip olamay.


text:
Mayısnıñ 10nen 28-zi arasında İvan Kavalerdzeniñ muzey-ustahanesinde yaş ressam Sergey Burbelonıñ «Qırım» («Qırım.Ukraina») adlı boyalı resim sergisi ötkerilecek. Bunı ressamnıñ matbuat hızmeti bildirmekte. Qırım boylâp kezgende ressam belli olğan yerlerni ziyaret ete, ancaq anda da tenbel turistler kirip olamağan yerler de mevcut. Belli bir vaqıt anda qala, açıq kök tübünde geceley, «topraqnı» is ete. İşte bu yerden itibaren– yani tedqiq obyekti olğan yernen doğrudan-doğru alâqa qurulğan soñ – «asırlar boyu sürgen mevzunıñ «ögrenilüviniñ» icadiy añlama yolu başlay», - dep yaza sergi aqqında Dnepropetrovskbediy muzeyiniñ ilmiy hadimi Olga Şçerbina.
Mart ayınıñ başında sergi Dnepropetrovsk bediy muzeyinde kösterilgen edi. Kyivde sergilengen soñ, Sergey Burbelonıñ bediy proyektiniñ çetelde de kösterilmesi planlaştırıla.


text:
Mart 3 künü Vinnitsa vilâyetiniñ Apelâtsiya mahkemesi, devlet sıñırını qanunsız şekilde keçmesini teşkil etkeni boyunca qabaatlanğan ve 7 yıl apis cezasını alğan Qırımlı Ridvan Abilevniñ şikâyet arizasını baqıp başladı. Bunı Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında Abilevniñ advokatı Vladimir Sauşkin bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Apelâtsıya mahkemesiniñ birinci toplaşuvında qorçalağan taraf esas şaatnıñ ifadesiniñ kopiyasını talap etti.
Advokat, onıñ muşterisi tevfiqhaneden ketirilgeni ve mahkeme toplaşuvında bulunğanını qayd etti. Nevbetteki mahkeme toplaşuvı mart 20 kününe tainlendi.
UTH «Qırım» göñüller ordusınıñ sabıq askeri 30 yaşındaki Abilevni, Ukraina devlet sıñırından qanunsız ecnebiylerni keçirgeninde qabaatladı. Mahkeme qararı alınmağanına qadar Abilev 121 bi grivna pey bermeknen azatlıqta edi. Abilevniñ cenk iştirakçısı unvanı yoq, o Donetsk vilâyeti topraqlarında terroristlerge qarşı küreşte iştirak etkeni belli.
Qırımtatarlarnıñ teşkil etkeni «Qırım» göñüller batalyonı, Şarqiy Ukrainada 2014-2015 seneleri cenkte iştirak ete edi, soñra o dağıtılğan edi.


text:
Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerden soñ 8 er adam tutuldı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Aluştada Ruslan Nagayev ve Eldar Kantemirov, Büyük Lambat (Malıy Mayak) köyünde Ruslan Mesutov, Körbek (İzobilnoye) köyünde Lenur Halilov, yerli din cemiyetiniñ reisi tutuldı. Halilov Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir» bölügini qurğanında (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmı) qabaatlana. Tahqiqatnıñ malümatına köre, bu bölükke Kantemirov ve Nagayev kire.
Qarasuvbazar rayonınıñ Zuya köyünde faal Ayder Cepparov, Qarasuvbazarda Riza Ömerov tutuldı. Babası Enver Ömerov saba erte Rostov-na-Donuğa ketkende tutıp alındı. Enver Ömerov qızı Fatma İsmailova, siyasiy mabüs Rustem İsmailovnıñ ömür arqadaşı, ile beraber Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mahkeme oturışuvına kete edi.
FSB hadimi Enver Ömerov Keriçteki Rusiye İç işler nazirliginiñ idaresine alıp ketirilecek, dep bildirdi. Amma İsmailova anda kelgende babası ketirilmedi, dep aytqanlar. Enver Ömerovnıñ bulunğan yeri belli degil.
Aqmescit civarındaki Mamaq (Stroganovka) köyünde 2019 senesi martnıñ 27-nde kütleviy tintüvler neticesinde apiske alınğan siyasiy mabüs Ruslan Suleymanovnıñ qardaşı Eskender Suleymanov tutuldı. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ malümatına köre, tintüvni Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» tahqiqat gruppasınıñ yolbaşçısı olğan Sergey Mahnev keçirdi. Tintüv vaqtında Mahnev Eskender Suleymanovnıñ davası qardaşınıñ davasınen birleştirilecek, dep ayttı.
Rusiye FSBsi tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesi (terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ya da iştirak etüv) boyunca cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Daa evel qırımtatar faalleri Qırımda Rusiye quvetçileri bir qaç rayonda tintüv keçire, dep bildirdi Facebookta.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina aq-uquq qoruyıcıcları, Qırımda mevcüt olğan mabüslerge tıbbiy yardım kösterüv şartları, olarnıñ sağlığı ve ayatları içün telükelidir, dep iddia eteler. Bu, dekabrniñ 14-nde yarımadadaki vaziyetniñ talilini ilân etken Qırım aq-uquq qoruyıcı grubu mutehassıslarınıñ hulâsasıdır.
Bildirüvde: «İnsaniyetsiz munasebet kösterüv ve mabüslerge muntazam surette yardımnıñ kösterilmemesi olarnıñ ayatı ve sağlığı içün ciddiy bir telükedir. İşğalci akimiyetniñ böyle areketleri yalıñız Qırımda de-facto icra etilmekte olğan Rusiye qanunlarına zıt kele degil, aynı zamanda temelli insan aqlarını da bozalar», – denile.
Aq-uquq qoruyıcıları, Qırımdaki azatlıqtan marum etüv yerlerinde muntazam surette tıbbiy yardımnıñ kösterilmemesi ve insaniyetsiz şaraitler mabüslerge bedeniy azap bere ve ölümlerine ketirmek mümkünler, dep qayd eteler.
Qırım aq-uquq qoruyıcı grubu, Rusiye akimiyeti «eziyetlev, insaniyetsiz munasebet kösterüv ve olarğa musaviy dep qabul etilgen qastlı olaraq tıbbiy yardımnı köstermeme tecribelerini deral toqtatmaq» borclu, dep qayd ete.
Dekabrniñ 14-nde «Veciye Kaşka işi» figurantları Bekir Degermenci ve Asan Çapuhnıñ advokatları, imayeleri altında bulunğanlarğa tıbbiy yardımnıñ berilmesini temin etmegen muvaqqat izolâtornıñ hadimlerine qarşı Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım prokuraturasına şikâyet ettiler.
Bekir Degermenci dekabrniñ 14-ne keçer gecesinden başlap, pek ağır vaziyette reanimatsiya bölüginde buluna.


text:
Keriçte, Qamış Burun (Arşintsevo) köyü yanında yerleşken eñ eski plâjlardan birisi bozuldı. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, şeer hızmetleri bu rayonda yalını kurort mevsimini daa azırlap başlamadı.
“İnstitut” turağında yerleşke plâj keriçliler ve şeer musafirlerniñ begengen yeridir, amma bu yıl bu yer raatlanuv içün azır degil.
Yalını topraq eşilüvinden qorçalağan yerli qaburçaq taşından yapılğan tayanç divarı bütünley dağıldı. Taştan yapılğan qalav plâjğa tüsken, taş obaları alâ daa qumda yata, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Keriçniñ rusiyeli memuriyeto yerli plâjlarnıñ alı aqqında şimdilik açıq tefsirler bermegen.


text:
Çıňğız Aytmatov iskä alınğan
Yazuçınıň qaberenä çäçäk quyılğan, Qor’än-i Kärim uqılğan
Bar dönyağa tanılğan qırğız yazuçı Çıňğız Aytmatov tuuınıň 89 yıllığında Qırğzıstan başqalası Bişkäktä iskä alınğan.
Aytmatovıň Ata Bäyit däwlät ziratındağı qaberenä çäçäk quyılğan iskä alu tantanasında Qor’än-i Kärim uqılğan.
Yazuçınıň ğailäse tarafınnan muzeyğa äyländerelgän öye dä kilüçelär öçen açılğan.
Aytmatov qırğız teleneň üsüenä häm dönyağa tanıluına zur öleş kertte.
Fännär akademiyasendä dä Aytmatov äsärläre tanıtılğan kürgäzmä oyıştırılğan. Çarada ministrlar häm küp sandağı belgeç qatnaşqan.
Aytmatovnıň äsärläre 150dän artıq telgä tärcemä itelä, yazuçı 1963tä Lenin bülägen alğan bula.
Bäyläneşle xäbärlär
ӘxMәT HaиM ATacәBәp BaфaT / Äxmät Naim Atasävär wafat
KүpeHekлe TaTap диH әheлe ӘxMәT HaиM ATacәBәp BaфaT бyлды / Kürenekle tatar din ähele Äxmät Naim Atasävär wafat buldı
Tatarstannıñ teläge isäpkä alınırmı?
ДeпyTaTлap "пpeзидeHT" aTaMacыH бeTepүrә kapшы чыkca дa, KpeMлb үзeHчә xәл иTәprә MөMkиH / Deputatlar "prezident" atamasın beterügä qarşı çıqsa da, Kreml' üzençä xäl itärgä mömkin
Törkiyä İlbaşı Ärdoğan Azärbaycanda
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan ber könlek êşlekle säfär belän Azärbaycanda


text:
Qırımda aprelniñ 10-12-sinde yüksek yanğın telükesi aqqında haber etildi.
FVN-niñ Qırım idaresi bildirgeni kibi, yarımadanın merkeziy rayonlarında yüksek yanğın telükesi beklenile.
Bundan sebep qurtarıcılar, ateş yaqmağa, mangal ve başqa ateş aletlerini dağda, terekler ve quru ot yanında qullanmağa yasaq ete, bundan ğayrı ateşni baqmayıp qaldırmağa, dağda kerosin ya da bensiznnen sılatılğan şeylerni qaldırmağa yasaqlanıla.
Daa evel yılnıñ başından Qırımda yanğınlarda elâk olğanlarnıñ sayısı eki kere arttı, dep bildirilgen edi.
2019 senesiniñ başından berli Qırımda quru otnıñ 160-dan ziyade yanğını çıqqanı qayd etildi, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
Avgustnıñ 11-inde üyleden soñ Üç Qoş deresinde yanğın başlandı. Fevqulade vaziyetler hızmetiniñ (FVH) haber etkenine köre, yanğın uzaq dağlıq yerinde, 45-80 derecelik bir bayır capında başlandı. Ateşniñ söndürmesine, derede 15-20 m/s qadar köterilgen küçlü yel mania ola.


text:
İşğal etilgen Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge aydınlatılğan qabaatlavnı derc etti. Bu aqta müessiseniñ saytı bildire.
Berilgen malümatqa köre, Cemilev «Rusiyege kirişine izin berilmegen çetel vatandaşı ya da evelden añlaşqan gruppa tarafından Rusiye devlet sıñırından keçüv (Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); aqibetleri ağır olsa, diger insannıñ qullanılmasına yol açqan nariye silâsını diqqatsız saqlav (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız aluv ve saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)» istinaden qabaatlandı.
Tahqiqat bildirgenine köre, 2014 senesi mayısnıñ 3-nde «Cemilev diger insanlarnen beraber Rusiye devlet sıñırından «Armânsk» (Turetskiy val) keçiş noqtasından keçti, faqat Qırım cumhuriyetinde bulunmasınen bağlı qanunsı areketlerine quvet bölükleriniñ hadimleri yol bermedi».
Bundan ğayrı, Rusiye tahqiqatı «Cemilev Bağçasaraydaki evinde 7.62 mm kalibrli OP-SKS karabinini saqladı, seyf anahtarınıñ yerini oğlu bile edi, 2013 senesi mayıs ayında ise Cemilevniñ oğlu silânı qanunsız alıp, insannı atıp öldürdi», dep bildire.
Cemilev «ateş içün kerek olğan ve vatandaşlarnıñ qullanılması yasaqlanğan 7.62 kalibrli nariye silâsı içün patronlarnı qanunsız alıp saqlağanında» qabaatlana.
Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov qabaatlav aydınlatılğanını bildirdi. Advokatnıñ aytqanına köre, Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
«Ekinci ve üçünci maddeni aytsaq, Tahqiqat komitetiniñ versiyasına köre, olar Mustafa Cemilevniñ oğlu Haysernen bağlı, o, 2013 senesi mayıs ayında Bağçasaraydaki eviniñ azbarında babasınıñ tüfeginden apansızdan ateş açıp, qoranta tanışını öldürdi. Bu davanıñ mahkemesi başta Ukrainada oldı, amma Qırım işğalinden soñ onı Krasnodarğa avuştırğanlar. Bu maddeler şimdi babasına qarşı qullanıla. Vesiqalarnı tedqiq etip başlağanda bir qısmınıñ ukrain tilinde olğanını kördim. Yani yarımada işğalinden evel arhivlerde olğan vesiqalarnı Rusiye Tahqiqat komiteti şimdi yañı davalarnı açmaq içün qullana», – dep qayd etti Polozov.
Onıñ aytqanına köre, Mustafa Cemilevniñ ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ davasında bir tahqiqatçı bar – Magomed Magomedov.
«Cemilevniñ davasında tahqiqatçı tahqiqat tedbirleri başlamazdan evel maña bildirmemezlik senetini imzalamağa teklif etti. Men red etip, vesiqa ifadeleri tam degil dedim, ve tahqiqatçı eki şaatnıñ yanında red cevabımnı qayd etti», – dedi Polozov.
Onıñ bildirgenine köre, Çubarovğa qarşı ilk tahqiqat vesiqalarını körip olamadı, «çünki tahqiqatçı olarnı bermege azır degil edi».
Rusiye Tahqiqat komiteti ve Qırım ve Aqyardaki idaresiniñ saytında Mustafa Cemilevge qarşı tahqiqat areketleri aqqında malümat ve advokat qayd etken tahqiqatçı izaatları yoq.
Daa evel Cemilevniñ Qırım.Aqiqatqa tasdıqlağanına köre, Qırımda Rusiye Tahqiqat komitetiniñ hadimleri onı qabaatlamağa azırlana. Advokatı Nikolay Polozov, Tahqiqat komiteti qabaatlav kününi başqa vaqıtqa qaldırdı, dep bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.
2014 senesiniñ başında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnıñ liderleri Refat Çubarov, Mustafa Cemilevniñ yarımadağa kirişini beş yılğa yasaqladı.
2016 senesi yanvarniñ 20-nde qırımlı advokat Cemil Temişev Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ qararı esasında Mustafa Cemilevniñ ğıyabiy apiske alınması aqqında bildirdi. Bu malümatnı daa soñra Qırımnıñ sabıq Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya da tasdıqladı.
Temişevniñ malümatına köre, Rusiye organları Cemilevni 2014 senesi mayısnıñ 3-nde Ermeni Bazarda Qırımnıñ memuriy sıñırından qanunsız keçkeninde qabaatlay. Rusiye tahqiqatı, Rusiye Cemilevniñ yarımadağa kirişini endi yasaqlağan edi, dep bildire.
Ukraina Tış işler nazirligi Mustafa Cemilevniñ Rusiye mahkemesi tarafından ğıyabiy apiske alınmasını takbih etti.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
Bundan evel Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiyeniñ Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını «siyasiy taqip» dep adlandırdı.


text:
Akar: “Urını häm waqıtı citkäç zarur bulğan başqarılaçaq”
Törkiyä Milli saqlanu ministrı: (Süriyädän Törkiyägä yünälgän terrorğa qarşı) “Urını häm waqıtı citkäç zarur bulğan başqarılaçaq"
Milli saqlanu ministrı Hulusi Akar Süriyäneñ tön’yağınnan yasalğan “PKK/YPG” separatist terror oyışması höcümnäre belän bäyle bularaq: "Xoquqlarıbıznı häm mänfäğätlärebezne saqlaw häm yaqlaw öçen başqarıluı zarur bulğannı, xörmätle İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan liderlığında bügengä qadär yasalğanı kebek, urını häm waqıtı citkäç şuşındıy uq räweşle yasalaçaq. Monnan berkemneñ dä şö...
-
-
20.10.2021
-
20.10.2021
-
-
20.10.2021

seg_langs: crh_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
Kezlevde Ali İbragimovnıñ evinde keçirilgen tintüv yekünlendi, eki büyük oğlu Mustafa ve Abdulla İbragimovlarnı Rusiye quvetçileri belli olmağan yerge alıp ketti.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Evden ğayrı, Rusiye quvetçileri İbragimovlarğa ait tükânda da «tahqiqat tedbirlerini» keçire.
Advokat Edem Semedlâyevniñ faallerge bildirgenine köre, Rusiye quvetçileri onı evge kirsetmedi. Advokat bunı «qanun bozuluvı» dep adlandırdı.
«Kelgeninen kirmege tırıştım, lâkin uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri meni sert bir şekilde kirsetmedi. Beklememni istediler. Vatandaşnıñ uquqiy yardım aqqı bar, şunıñ içün bu qanun bozuluvı ola. Menim zenaat faaliyetime de mania yapıla», – dep aytıla haberde.
Advokat, işbu tintüv vaqtında Rusiye quvetçileriniñ areketleri qanunsız tanılsın dep, Qırım prokuraturasına muracaat etmege niyetlene, dep ayttı.
«İleride (polis – QA) hadimleriniñ bütün areketleri qanunsız tanılsın dep, Qırım prokuraturasına zenaat faaliyetime keder etilgenine dair şikâyet berecem».
Hatırlatamız, iyülniñ 22-nde saba Rusiye quvetçileri 57 yaşında Ali İbragimov ve 27 yaşında oğlu Mustafa İbragimovnıñ evini tintip başladı. Daa soñra Ali İbragimovnıñ evine acele yardım maşinası keldi.
Rusiye quvet müessiseleri vaziyetni açıq şekilde izaatlamay.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Rusiye quvetçileriniñ Kezlevde 57 yaşında Ali İbragimov ve 27 yaşında oğlu Mustafa İbragimovnıñ evinde keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlatıldı, dep bildirdi.
Bundan evel Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova halqara toplulıqnı Rusiye quvetçileriniñ yapqanlarına cevap bermesine çağırdı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Rusiye quvetçileriniñ Kezlevde qırımtatarı Ali İbragimovnıñ evinde keçirgen tintüvini «qırımtatarlarnı ayrı qorquzuv şekli» ve «esas insan aqlarını ihmal etüv» dep adlandırdı.


text:
Martnıñ 12-nde BMT çerçivesinde «Arriya formulası» şeklinde «Qırım: Ukraina suverenitetiniñ ve topraq bütünliginiñ yedi yıl bozulması» resmiy olmağan virtual körüşüv olıp keçti. Körüşüvniñ esas teşkilâtçısı, yanvar ayında Telükesizlik şurasında muvaqqat azalığını başlağan Estoniya oldı.
Estoniya TİN başı Yeva-Mariya Liymets Amerkia sesine intervyü vaqtında, körüşüvniñ maqsadı Qırımnıñ işğal etilüv meselesi unutılmağanını köstermektir, dep bildirdi.
«Estoniya «Arriya formatında» körüşüvni Qırımnıñ Rusiye tarafından qanunsız işğal etilmesine diqqat celp etmek içün keçire. Keçken sene Qıırmda insan aqlarınıñ bozuluv vaziyetini muzakere etmek içün körüşüv keçirgen edik. Bu pek müim munaqaşalar edi. Ve bu sene de körüşüvde pek çoq iştirakçi toplaşqanına quvandım. Bu körüşüvnen, yalıñız ukrain halqı ve Qırım sakinleri içün degil, mıntaqaviy telükesizlik içün hafvlı vaqia olğan işğalniñ yedinci yılını qayd etmek isteymiz», – dedi o.
Onıñ sözlerine köre, Qırımnıñ işğali ve Kremlniñ diger tecavuziy areketlerinden Estoniya pek raatsız.
«Rusiye ile yahşı qomşu munasebetelrimiz olmasını ister edik. O Ukraina kibi bizim qomşumızdır. Amma yazıq ki, bir çoq saada Rusiye ile mevamlarımız farqlıdır. Rusiyede insan aqlarınıñ bozuluvı, Kremlniñ qomşularına tecavuziy areketlerinden raatsızmız. Pek çoq mesele bar. Ve çoqu doğrudan mıntaqaviy telükesizlikke bağlıdır ve Estoniya bundan raatsız», – dep qayd etti nazir.
Avropa Birligi, «Ukraina topraq bütünligini yıqma içün» Ukraina ve Rusiyeden 177 vatandaş ve 48 uquqiy şahısqa qarşı qoyulğan sanktsiyalarnı yarım yılğa uzattı. Bu aqta AB Şurasınıñ cuma künü yayınlağan beyanatında yazıla.
Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba, Rusiye Ukrainağa qarşı tecavuziy siyasetinden vazgeçmeli, dep saya. Bunı o, Avropa Birliginiñ «Ukraina topraq bütünligini yıqma içün» Ukraina ve Rusiyeden 177 vatandaş ve 48 uquqiy şahısqa qarşı qoyulğan sanktsiyalarnı yarım yılğa uzatılması aqqında qararını tefsir etip, bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukrainada fevral 26-sında qayd etilgen “Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü”nde, “Strategiya-18” faalcileri Moskova soqaqlarına bir kişilik piketnen çıqtı. Öz plakatlarınen olar, “rusiyelilerge, ilhaq etilgen Qırımda qırımtatar ve ukrain faalcilerniñ kerçek alı aqqında hatırlata”. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa aktsiya iştirakçisi Vera Levreşina aytıp berdi.
Plakatlarda: “Biz eyi devlet degilmiz. Qırım işğali - Rusiye masharılığı”, «Crimea is Ukraine. Russia out», “Fevral 26-sı - Qırımtatarlarnıñ RF işğaline qarşı tirenüv künü”, “Qırım - bu Ukraina” ve ilâhre.
İştirakçilerniñ birisi qırımtatar bayrağınen edi.
Sankt-Peterburg ve Moskvadan olğan Rusiye faaliyetçileri, qırımtatarlarnıñ 1944 senesi mayıs 18-de sürgün etilüvi hatırasına «Strategiya-18» adlı muddetsiz tedbir içün birleştiler. Er aynıñ 18-nci kününde faaliyetçiler, ilhaq etilgen Qırımdaki vaziyet aqqında ikâye etmek ve Rusiye cemaatçılığına insan aq-uquqları ve ürriyetleriniñ bozuluvı vaqiaları aqqında haber bermek içün şeerniñ soqaqlarına çıqalar.
2014 senesi şu künü Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçken edi. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarı olğanlar, hususan «Rus birligi» firqası çıqtı.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
«Ümüt etem ki, vaqtınce vazifelerni eda etken insanlar ileride tüzetilmeycek areketlerni yapmazlar», – dedi Rusiye lideri, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
O, Ukrainada mürekkep siyasiy protsessler olıp keçkenini de aytıp keçti ve Rusiye Çetel işler Nazirliginiñ «vaziyetniñ tüzeltüvi boyunca etken areketleriniñ aqibeti müsbet olacağını» da qayd etti.
Aprel 6-7 künleri separitistler Harkov, Donetsk ve Luganskta bir qaç memuriy binalarnı zapt ettiler. Harkov vilâyet memuriyetni ve Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ Harkovteki vilâyet idaresiniñ binasını endi boşattılar. Donetsk vilâyet memuriyeti ve Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ Lugansktaki vilâyet idaresi alâ daa rusiye tarafdarlarınıñ qollarındadır.
Eñ qıyın vaziyet Luganskta, mında radikallar silâ mağazını zapt etti ve bugüngece bir çoq insannı esirlikte tuta ediler. Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ malümatına köre, binanıñ yuqarı qatlarında minalar bar eken.
İçki işler naziri Arsen Avakov Ukrainanıñ şarqiy vilâyetlerinde vaziyet 48 saat içinde çezilecegini bildire. Onıñ aytqanına köre, uquq qorçalayıcalrnıñ vaziyetni çezmek içün eki variant bar – muzakereler ve küç qullanuvı.


text:
AQŞ prezidenti Donald Trump tünevin, "Şimaliy aqım-2" gaz hattınıñ qurulmasında iştirak etken şirketlerge qarşı sanktsiyalar aqqında qanun leyhasını imzaladı.
Esas tış icracısı boru töşemesini toqtatqanını bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Sanktsiyalar, “Şimaliy aqım – 2” ve "Türkiye aqımı" gaz hattısınıñ quruluvına alâqası olğan şirketler ve etel vatandaşlarına qarşı Amerika vizalarından marum etlecegini közde tuta. Olar Amerika Qoşma Ştatlarınıñ mudafaa büceti aqqında qanunınıñ bir qısmı ola. Amerika vekilleri, Rusiye tabiiy gazı Almaniyağa temin etilmek kerek olğan qaz borusına bir qaç kere Avropanıñ energetik havfsızlığına telüke, dep ayta edi. Qanun leyhasında o "mecbur etüv aleti" dep adlandırılğan.
Almaniya Amerika sanktsiyalarını tenqit ete.
Dekabr 17-sinde AQŞ Kongressiniñ vekiller palatası, “Şimaliy aqım – 2” ve "Türkiye aqımı" gaz hattısınıñ quruluvına alâqası olğan şirketlerge qarşı sanktsiyalar qoyuluvı aqqında vesiqanı qabul etti.
Sanktsiyalar deñiz seviyesinden 100 fut aşağı taba terenlikte borularnı toşegen gemilerge ve bu leyhanıñ quruluvına añlı tarzda gemilerni satqan ya da kiralıq bergen çetel adamlarğa qoyula.
Qarar daa Senat tarafından qabul etilmek kerek. Bunıñ kelecek atfanıñ başında olacağı beklenile.
«Şimaliy aqım-2» (Nord Stream-2) leyhası gaznı Rusiyeniñ şimalindeki yataqlardan, Ukraina ve Poloniyadan keçken ananeviy tranzit marşrutlarını çette qaldırıp, Baltıq deñizniñ tübünden doğrudan Almaniyağa alıp barıp teslim etecek. Leyha, artıq qurulğan birinci «Şimaliy aqım»nıñ imkânlarını kenişletecek.
Avropa komissiyasında, «Şimaliy aqım-2»niñ qurulması taqdirde şeffaflıq, diskriminatsiyanıñ olmaması ve musaviy irişüv printsipleri bozulacaq, dep bildirdiler.


text:
İşğal etilgen Qırımda Rusiye Devlet Dumasına saylavlar vaqialarsız keçti. Bu aqta Rusiye Fevqulade vaziyetler nazirligi Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Qayd etilgenine köre, «Qırım Cumhuriyeti yanğın qoruvı» müessisesiniñ hadimleri 94 saylav bölügini nezaret etti, hadimler tahminen 300 talimat keçirdi.
Bundan da ğayrı, «KRIM-SPAS» qaza-qurtarıcı taqımlarınıñ 36 hadimi saylav bölüklerinde havfsızlıqnı teminley edi.
«Umumen olaraq, rey berüv künü havfsızlıq teminlemesi boyunca profilaktika tedbirleri çerçivesinde 1198 saylav bölügi baqıldı, tahminen 200 yanğın ve qaza-qurtarıcı tehnika celp etildi», – dep aytıla beyanatta.
Sentâbr 18-de, bazar künü Rusiyede Devlet Dumasına saylavlar keçirildi. Moskva rey berüvni işğal etilgen Qırımda da keçirmege qarar aldı, bunı ise, Kiyev ve bir sıra Çarp devletleti qattı tenqit etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kyivniñ Dnepr rayon mahkemesi «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ ve «Avtokanal Sevastopolâ» teşkilâtınıñ azası İgor Kuçerâvıyge qarşı davanı qapattı. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası bu malümatnı Qırım.Aqiqatqa tasdıqladı.
«Jurnalist tahqiqatları merkezi» haber agentliginiñ «Mahkeme malümatı bürosı» mahsus leyhasınıñ bildirgenine köre, dava cinaiy mesüliyetke çekmek içün müddet bitkeninden qapatıldı.
Qırım.Aqiqat, tafsilâtlı malümat almaq içün Küçerâvıynıñ advokatınen bağlanmağa ırışa.
2019 senesi dekabrniñ 10-nda Herson şeer mahkemesi İgor Kuçerâvıynı 60 künge ev apsine aldı. Onıñ Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında Ukraina telükesizlik hızmetiniñ hadimleri tarafından yaqalanması aqqında 2019 senesi dekabrniñ 3-nde belli oldı. Ertesi künü UTH, er adam Ukraina pasportını almaq içün esas Ukrainağa ketti, dep bildirdi.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda UTH ve Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Prokuraturası Kuçerâvıyge Ukraina Ceza kodeksiniñ 110 maddesiniñ 1-inci qısmına (Ukraina topraq bütünligi ve toqunılmazlığına qast etüv) istinaden şübheli sayılğanını bildirdiler.
İgor Kuçerâvıy «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ ilkingi bölüginiñ kâtibi ola, ilhaq etilgen Aqyarda «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ regional bölükniñ siyasiy şura erkânına kirmekte.


text:
Xojeli
Xojeli - Qaraqalpaqstan Respublikasındag'ı qala. No'kis qalasınan 10 km uzaqlıqta jaylasqan. Xalqı sanı 105٫466 (2010)[1] adamdı quraydı. Klimatı : Keskin kontinental. Xo'jelide paxta tazalaw, gerbish zavodı, paxta mayı, su't zavodları, tigiwshilik fabrikası, Nan, go'sh kombinatları, ga'z kompressor stantsiyası, 4 avtoka'rxana , miyribanlıq u'yi, 20g'a jaqın ulıwma bilim beriw mektebi, ka'sip-wo'ner kollejleri, 2 mu'zika, balalar ha'm o'spirimler sport mektebi, xalıq teatrı, 4 ma'deniyat u'yi, 14 kitapxana, ma'deniyat ha'm istiraxat bag'ı ha'm estelik bar. Oraylıq emlewxana ha'm onın' bo'limleri, poliklinika, 2 meditsina dispanseri, ha'm tez ja'rdem bo'limi qizmet ko'rsetedi.


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Qırımdaki Rusiye FSBsi ve Rusiye İç işler nazirliginiñ idaresinen beraber cep telefonları vastasınen izolâtsiyada olğanlarnı kontrol etecek.
Bu aqta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımda koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı operativ ştab toplaşuvında ayttı.
«FSB ve İç işler nazirligi zenaatdaşlarımız sağ olsun, izolâtsiyada olğanlar üzerindeki kontrolni billing, telefon vastasınen kerçekleştirmege añlaştıq. Sankt-Peterburgda, Kalmıkiyada zenaatdaşlarımız endi çalışa. Zemaneviy tehnik vastaları evge barmayıp, hadimlerge kontrol etmege imkân bere. İç işler nazirligine doğru bağda olmağa acet qalmaycaqtır», – dedi Aksenov.
Onıñ qayd etkenine köre, evde özüni izolâtsiya etkenlerniñ elektron bazası endi azır.
«Tehnik vastalar, uquq qoruyıcılarımıznıñ yardımınen şeerlerni dolaşmaycaqlarnı kontrol eteyik», – dep qayd etti Aksenov.
Aprelniñ 12-si sabasına qadar Qırımda 31 koronavirus hastası qayd etildi. 2973 insan közetüv altında buluna. Aqyarda altı insan hastalandı, dördü tüzeldi.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Shın'g'ısxan
Shın'g'ısxan (shama menen 1162 - avgust, 1227) - Mong'ol urıwların birlestirgen ha'm Mong'ol İmperiyasın payda etken du'nyanın' en' ku'shli a'skeriy jolbasshılarının' biri. Onın' balaları ha'm aqlıqları onın' tajına miyrasxorlıq etti ha'm du'nyadag'ı en' u'lken imperiyanı payda etti.
Shın'g'ısxannın' aqlig'i, Qublay Xan, Qıtayda Yuan Dinastiyasının' (1271-1368) birinshi İmperatorı boldı. Shın'g'ısxannin' jerlengen jeri usı ku'nge shekem belgisiz. Ol sawashta ko'plep tabislarg'a eristi ha'm ko'plep dushpanların o'ltirdı, solardin' ishinde ol Jin Dinastiyasında jen'di. Ol Qitaydın' ko'pshilik bo'legin ha'm Qıtayg'a qon'sılas ma'mleketlerdin' ko'pshiligin basıp aldı. Na'tiyjede ol kushli imperiya payda etti.
Shın'g'ısxang'a tuwılıwında Temujin isimi berildi. Urıw basshısı sıpatinda ko'p jerlerdi basıp alıp, u'lken tabıslarg'a eriskennen keyin adamlar oni Shın'g'ıs dep atay basladi, shin'g'is degen "Ja'ha'n basqariwshısı" degendi an'latadı. Bir neshe on jıllıqta Shın'g'ıs u'lken a'skeriy ju'risler qılıp, ko'p adamlardı o'ltirip ju'da u'lken jerlerdi basıp aldı. Usının' menen ol o'zine tariyx kitaplarında "jabayı monster" degen ataqqa iye boldı.
Shın'g'ıs xan (mong. ЧиHrиc XaaH, Chingis Khaan; 1162 - 18 avgust, 1227) — Mongol imperatorı ha'm Mongol qa'wimlerin birlestirip, Mongol İmperiyasının' tiykarın salg'an a'skriy basshı. Onnan keyingi bolg'an xanlar Mongoliyanı adamzat tariyxındag'ı en' ullı imperiyag'a aylandırdı.
Shın'g'ıs xan Qitaydag'ı Yuan dinastiyasının' birinshi imperatorı Qublay xannın' atası bolg'an. Ha'zirgi waqıtqa shekem Shın'g'ıs xannın' qay jerde jerlengenligi anıq belgili emes.


text:
Yunus Qandım 2005 senesiniñ mart 20-de vefat etti
Qırımtatar zemanevi şiiriyetinin belli isimlerinden yazıcı, şair, gazetaci Yunus QANDIM’ın ölüm kününde rahmetle anamız (1959-2005).
Yatqan yerin cennet olsun Qırımnı ve milletini sevgen insan…
Men keterim beyazlarğa,
Qaralarnı bağlamanız.
Ketti diye menim içün
Kok törüne sıqılmanız.
Kozyaşları Salğırımdan
Alıp mana ağlamanız.
Son nefesim milletkedir,
Ona yalan bağlamanız.
Memba : Zelfira Shukurdzhiyeva
Yunus Qandım Qırımtatar şair ve yazıcı.
YUNUS QANDIM
1959 senesi sentâbr 4-te Taşkent vilâyetiniñ Aqqurğan rayonındaki Aqqurğan sovhozında dünyağa keldi. 1981 senesi Taşkent Devlet pedagogika institutının qırımtatar tili ve edebiyatı bölügini bitirdi. 1981-1989 seneleri “Lenin bayrağı” gazetasında çalıştı. 1989 senesi Qırımga köçip keldi. Mında o “Dostluq” ve “Yañı dünya” gazetalarında çalıştı. 1993-1996 seneleri Qırımtatar medeniyet vaqufınıñ reisi vazifesinde bulundı. 1996-2000 seneleri kene “Yañı dünya” gazetasında edebiyat ve tarih bölüginiñ müdiri olıp çalıştı. 2001 senesinden ise Yunus Qandım Ukraina İnformatsiya siyaseti, televideniye ve radioeşittirüvler devlet komitetiniñ Aqmescitteki Bütün ukraina informatsiya-medeniyet merkeziniñ baş muarriri ve aynı zamanda muarririyet-neşriyat bölüginiñ başı olıp çalışmaqta. 1999 senesinden berli yaş edebiyat aveskârlarınen çalışuv boyunca edebiyat birleşmesiniñ reisi vazifesinde buluna.Yunus Qandımnıñ birinci şiiri 1979 senesi derc olundı. Onıñ şiirleri daimiy sürette “Lenin bayrağı”nda ve “Yıldız” jurnalında basıldılar. Bir sıra şiirleri 1982 senesi Taşkentte çıqqan “Qarılgaçlar” cıyıntığına kirsetildiler. Soñra onıñ şiirleri ukrain, rus, türk, azerbaycan ve bir sıra digger tillerde çıqqan gazeta ve mecmualarda neşir olundılar.Yunusnıñ özüniñ “Sen deñizge beñzeysiñ” adlı şiirler cıyıntığı (Taşkent, 1988), qırımtatar halqınıñ 1917 senesi olıp keçken 1 Qurultayı aqqında “Qurultay: o nasıl olğan edi” adlı tarihiy-publitsistik kitabı (Bağçasaray, 1991), eki tilde – ukrain ve qırımtatar tillerinde “Sarı an – Jovta mit” şiirler kitabı (Kiyev, 1997), “Ümüt yipi” şiirler kitabı (2001), “Küreş meydanı otaymaz: Noman Çelebicihannıñ tercimeiy alına dayr qısqa öçerk” adlı ilmiy-tarihiy eseri (2001) çıqtı.Yunus şiiriyette ep yañılıq araştıra, yañı şekillerde öz küçüni sınay. Şiiriyetimizge yañı nazm şekillerini alıp kelmeknen birge, unutılğan qırımtatar nazm janrlarını canlandıra. Meselâ, o, “Palindrom”lar yaza. Bu demek ki, adetince qısqa satırlarnen yazılğan böyle şiirde satırlar soldan sağga ve sağdan solğa oqulalar ve aynı vaqıtta belli bir mana, mantıq taşıylar, böyle palindrom elementleri bundan aman-aman üç yüz yıl evel yaşap icat etken qırımtatar şahzadesi Şain Geraynıñ “Tsiklik oda”sında rastkele. Yunus akroşiirler muaşşaqlar yaça. Akroşiir degeni, bu – şiirde er bir satırnıñ bnrinci arifleriiden şiir bağışlanğan şahenıñ yahutdiger bir obyektniñ adı kelip çıqa. Qırımtatar edebiyatında unutılğan bu janrnı 30-ıncı senelerde şair Yunus Temirqaya canlandırğan olsa. aradan altmış yıl keçken soñ bu janrnı onıñ addaşı Yunus Qandım yañıdan tikledi.Yunus Qandımnıñ şiirlerine bir sıra bestekârlar tarafından muzıka yazıldı. Yunus Qandımnıñ soñki yıllarda yapqan esas hızmetlerinden biri Londonda yaşağan qırımtatar yazıcısı Cınğız Dağcınıñ eserlerini, şu cümleden “Olar da insan ailer”, “Anama mektüpler”,”Yurtunı ğayıp etken adam”, “Qorqunç yıllar” romanlarını, “C.Dagcı yazıcınıñ öz qaleminen” hatırlavlarını turk tilinden qırımtatarcağa tercime etüvidir. O Cınğız Dağcı aqqında kitapnı tertip etti ve neşir ettirdi. Bunen birge o, G.Şevçenkonıñ şiirlerini, bu cümleden “Kavkaz” poemasını (poema 2001 senesi dört tilde — ukrain, rus, ingliz ve qırımtatar tillerinde Yunusnıñ muqaddemesinen ayrı kitap olaraq neşir etildi), Lesâ Ukrainkanıñ şiirlerini, bir sıra poemalarını. Mihaylo Kotsübinskiynin ikâye ve povestlerini, zemane yazıcı ve şairlerinden Yu.Müşketikniñ, P.Movçannıñ, M.Miroşniçenkonıñ, V.Basırovnıñ ve diger bir çoq edipleriniñ eserlerini qırımtatar tiline tercime etti.Yunus Kandım qırımtatar tarihı, edebiyatı boyunca ilmiy araştırmalarnen, ukrain-qırımtatar, azerbaycan-qırımtatar edebiy alâqalarınen ciddiy oğraşa. Bunen birge Yu.Qandım Uluslarara şiir festivalinde (Bursa, 1992), Avropada yaşağan milliy azlıqtaki halqlarnıñ edebiyatlarına bağışlangan Avropa yazıcılarınıñ II Halqara körüşüvinde (Köstence, Rumıniya, 2001). Avropa şairleriniñ 3-Tögerek masasında (Latviya, Riga 2001), ulu ukrain şairi Taras Şevçenkoga bağışlanğan halqara tedbirlerde (Lugansk. 1998; Kamenets-Podolsk, 2000; İvano-Frankovsk. 2001) ve diger tedbirlerde iştirak etti ve bu tedbirlerde qırımtatar edebiyatınıñ tarihı, medeniyeti ve halqımıznıñ bugünki vaziyeti aqqında maruzalarnen çalışta bulundı. Yunus Qandım 1990 senesindsn SSSR yazıcıları birliginiñ azası edi, 1993 senesinden ise Ukraina yazıcıları milliy birliginiñ azası. 2000 senesi Yunus Qandımga Ukrainada nam qazanğan sanat erbabı unvanı berildi.
Riza Fazıl, Safter Nagayev. Qırımtatar edebiyatınıñ tarihı. – Aqmescit, 2001. – S.579-581.


text:
Kiyev – Üç kün devamında Rusiye telekanalları ve neşirleri Slavânskta yaqalanıp, köteklengen «Alfa» mahsus bölügi ukrain ofitserleriniñ sorğularından resim ve levhalarnı toqtamay kösterip turdılar. Ne içündir yalıñız rus matbuat vastalarınıñ qoluna tüşken «eksklüzivniñ» eñ yüksek noqtası, mühbirlerniñ esirler ile yazılğan blits-intervyüsı (!) oldı. Yani, sorğuda özleri de iştirak etkenlerini añlamaq mümkün, dep yaza «Den» gazetası. Maqalede, Ukrainanıñ şarqında bulunuvını endi gizlemegen Rusiye, terrorizmniñ usullarını qullanğanı aqqında deñile. Bu cümleden, insanlarnı esirlikke alıp, qıynap, bunıñ episini kamerağa çıqarğan soñ, qorqu ve telâş siñdirip, levhalarnı tarqatıp, elbette, esir içün para soramaq usulları añıla. Sorğuda iştirak etken mühbirlerni gazeta, terroristlerniñ ortaqları kibi adlay. Olarnı mühbirlik işinden çetleştirip, mahkeme etmek kerek, dey. Bunıñ aqqında «Eksklüziv» ya da «mahsus operatsiya?» maqalesinde söz yürütile.
«Segodnâ» neşiri yazğanı kibi, Kiyevde Rusiye ücümından saqınıp oturğan vaqıtta, informatsion cenki çoqtan başladı. Kremlniñ matbuat vastaları, Donetskte ukrainli numayışçılarına ücümni qolaylıqnen «faşistlerge qarşı yürüş iştirakçilerine, milletçilerniñ basqısına» çevire bileler. İnformatsion cebesiniñ ukrain askerleri duşmanğa cevap bermege tırışalar. Kremlni yeñmek içün mahsus strategiya teklif etildi. O, rusiyeli kanallarnı söndürmek, duşmannıñ aqiqiy yüzüni köstermek, aldanğan Rusiye ve şarqiy Ukraina vatandaşlarına kerçekni yetkizmekten ibaret. Aynı zamanda, Pütin Kreml teşviqatı basqısı altında desteklengeni aqqında yazıla. Faqat, bu yerde sebep ile aqibet arasındaki bağ ters kele: insanlarnıñ dünya baqışı memnüniyet ile teşviqatnı qabul etmege mecbur ete. Ulu Rusiye aqqındaki ruh berici hayallar, Amerikanı ise, yernen-yeqsan etmek istekleri ğayet modtır. Sovet devirinden soñra, adiy sakin haberlerni ögrenip, kendi noqtai nazarını şekillendirmek yerine, oña teklif etilgen haberlerni seçip ala. Kelişmegen faktlarnı alıp taşlay, kelişken yalan ise, gizlengen şekilde qabul etile. Mühbirniñ fikirince, informatsion cenkini yalıñız ayat yeñe bile, çünki ömürde hayallarğa yer yoq. Lâkin, müellifniñ fikirince, aqiqatnı pek keç ayırıp başlaylar.
«Ukraïna moloda» yazğanına köre, portaqal taqımı azaları arasındaki davalar ne ile yekünlengenini unutqan kibi, soñki vaqıtları Yuliya Timoşenko Pötr Poroşenkonıñ teñqidine oğradı. Añlaşıla ki, keçmişten ders alınmay, akimiyetni elgen almaq istegi, aqılnı yeñe ve devlet menfatlarını artqa çeke. Em de olğan vaziyetlerni teñeştirmege mümkün degil. Gazeta qayd etkeni kibi, amanlıq zamanında, içki davalar siyasiy ceryannıñ bir qısımı olaraq tanılsa, tıştan ücüm etilgeni vaqıtta, olarnı memleketniñ arqasına urulğan pıçaq kibi tanımaq kerek.
«Gazeta po-ukraïnski» bildirgenine binaen, Ukrainağa avtoritorizm iç siñmey. Onıñ içün, devletniñ Qazahistandaki kibi Nursultan Nazarbayev, Aqrusiyedeki kibi Aleksandr Lukaşenko ya da Rusiyedeki Vladimir Putin kibi yolbaşçıları iç olmaycaqtır. Birinci – geosiyasetinen bağlı. Ukraina coğrafiyası boyunca Avropada yerleşe. Avropanıñ idare etüvi ve siyasiy vekâletligi tecribesiniñ saibidir. Daa bir sebep – Ukrainanıñ ne yermayı, ne de gazı bar. Yermaydollarına ealiniñ sevgisini qazanmağaimkân yoq. Kelecekte de, avtoritar ükümdar peyda olmaz. Çünki ukrain halqı akimiyetten daa da küçlüdir, dep yaza neşir.


text:
Rusiye havfsılıq Şurasınıñ kâtibi Nikolay Patruşev ilhaq etilgen Qırmda qabarcılıq yüksek seviyede olğanını bildirdi. Keçken sene yarımadada qabarcılıqqa qarşı küreş qabunnamesi 2 biñden ziyade sefer bozulğanı ve biñge yaqın mesül şahıs cevapkârlıqqa çekilgeni qayd etile.
Böyle bir beyanat nenen bağlı olabile? Qırımda angi saalarda qabarcılıq seviyesi daa da yüksek? Qırım ile Rusiye qabarcılıqlıları arasındaki farqı nede? Bu ve diger suallerge Qırım.Aqiqat Radiosınıñ musafirleri ve mutehassıslar cevap bere.
«Qırım qabarcılıqqa qarşı küreş komiteti»niñ reisi, «Aldatılğan Qırım» teşkilâtçısı İlya Bolşedvorov Qırımda memurlar iç bir yerde olmağanı qadar hırsızlıq yapqanlarından emin.
Qabarcılıq seviyesi yüksek degil – o qarardan ziyade yüksek. Akimiyet başına soqaqtan insanlar keldi, olarnı kimse saylâmağan ediİlya Bolşedvorov
– Qabarcılıq seviyesi yüksek degil – o qarardan ziyade yüksek. Men bellesem, bu mesele Qırımnıñ zemaneviy yolbaşçılarınıñ kadrlar siyasetinen bağlı. Olar 2014 senesi yüz bergen vaqialar neticesinde akimiyet başına keçip oturdı, yani olarnıñ professional idareciliknen asla alıp berecekleri yoq. Akimiyet başına soqaqtan kelgen insanlar keçip oturdı, olarnı kimse saylâmağan edi. Olar hayaliy yararlıqlarından dolayı aqrabalıq sebebinden, ya da dostluğı, tanışlığı ve saire sebeplerden dolayı tayin etilgen edi. Ukraina devrinde belediye memurlarınıñ seviyesi bayağı yüksek edi ve işlerine qarışmağa acet qalmay edi. Eninde-soñundsa akimiyet içine «Rus birligi» (Russkoye yedinstvo) teşkilâtınıñ kadrlar rezervinde beklegen – Sergey Aksönovqa (Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ yolbaşçısı –QA) sıcaq baqqan soylârı keldi. Onıñ seviyesi ise, cinayetçi çeteniñ sabıq azası seviyesine uyğun edi.
İlya Bolşedvorov, Qırımğa Rusiyeden para kelip başlağan soñ, yerli memurlar bücet paralarını özleri añlağan «menimsev» tarzında menimsep başladı degen netice çıqara.
– Beş yıl içinde Qırımda iç bir şey deñişmedi ve insanlar cezalanaraq, yerlerine başqaları keldi, zira olar evelkilerinden de beter olıp çıqtı.
Bizde paralarnıñ ekseriyeti şeffaf olmağan mal satıcısı yolunen, ya da mal satqan şirketler üzerinden paylâştırıla. Topraq damartıları akimiyetniñ riyayetkârlığına ya da gizliden alıp kirilgen para miqdarına köre tarqatıla, lâkin Topraq ve mülkiyet mınasebetleri Nazirligi ve belediyeler çoqusı allarda öz vazifelerini ve mahkeme qararlarını becermey. Men bellesem, yerli Qırım akimiyeti içün bu çoqtan berli bir siyasiy netice ketirmekkerek edi. İşbu akimiyet printsipsiz yüssüzlik ile er şeyni közümiz ögünde yapıp otura.
Ukrainalı siyasetşınas Konstantin Batozskiy yarımada ilhaqında iştirak etkenleri, Qırım memurlarını Rusiyeniñ qabarcılıqqa qarşı alıp barğan kösterişli küreşinden qoruy.
Qarşılıq kösterüv isteklerini azaltmaq içün qabarcılıqqa qarşı, dersiñ, nevbetteki küreş cereyanı ilân etileKonstantin Batozskiy
– Adet-üzre Rusiyede qabarcılıqqa qarşı büyük bir küreş başlatılsa, demek ki bu esasen halqnıñ diqqatını esas problemlerden çekmek maqsadınen yapıla. Bu – ealiniñ közlerini «köpüknen toldurmaqnıñ» esas misallerinden biridir. Men bellesem, Qırımda hususan işte şu yapıla: çoqtan berli bir mucize yoq ve rusiyeli akimiyet vadeleriniñ üzerini baş nazirniñ «Para yoq, amma sizler dayanıñız» degen ibaresi yahşı qaplap ala. Belli ki, qarşılıq kösterüv isteklerini azaltmaq içün qabarçılıqqa qarşı, dersiñ, nevbetteki küreş cereyanı ilân etile. Sıradan er angi bir memurnı butün dertlerde qabaatlap, ictimaiy fikirge uymaq maqsadınen apiske qapatalar vesselâm. Bu mesele Aksönov ile digerlerine toqunmaz ve al-azırdaki siyasiy tizilişke tesir etmez.
Aleksandr Golubov
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Qırımda keçken afta 48 yanğın ve 11 yol qazası oldı, bildire Qırım boyunca Rusiye Fevqulâde Vaziyetler Nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Qayd etilgeni kibi, yol qazalarında 10 adam qurtarıldı, ekisi elâk oldı.
"Bundan ğayrı 48 yanğın söndürildi, olardan 23-ü - quru ösümlik ve çöplük yanması. Ve bir orman yanğını söndürildi/ Yarımadanıñ suv obyektlerinde bir adam qurtarıldı", - denile beyanatta.
Qırımda yaz yanğın mevsiminiñ başlanğıçı aprelniñ 1-ine tayinlendi. Orman ziyareti yasağı mayıs 12-sinece uzatıldı.
Hatırlatayıq, aprelniñ 28-inde Qırımnıñ cenübiy yalısında dağda yanğın oldı, onı sadece ertesi künü söndürip oldılar.
Aqyarnıñ rusiyeli ükümeti mayıs 21-inece dağlarnıñ ziyaretini yasaqladı.
Qırımda yaz yanğın telükesi mevsimininiñ başlanğıçını aprelniñ 1-inde ilân ettiler. Oramn ziyaretiniñ yasağı mayısnıñ 12-sinece uzatıldı.


text:
Qırımnıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafı boyunca federal yekâne leyhasınıñ amelge keçirilüvi 2020 senesine qadar qoşma iş yerlerni peyda etmege imkân berir, dep bildirdi Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov Sudaq ziyareti çerçivesinde.
Bunı RİA Novosti bildire.
«Federal yekâne leyhasınıñ amelge keçirilüvi 100 biñ qırımlığa iş tapmağa yardım eter», – dedi Aksönov.
Bunıñ ile o, Keriç köpüriniñ qurucılığı aqqında hatırlattı. Mında qırımlılar da iştirak etmege istey eken.
«Biz Qırımnıñ saa temelini ve onıñ istisal quvetlerini işletecekmiz. Qurucılıqta qırımlılar iştirak etip, aylıq alacaqlar», – dey o.
Evel qayd etilgeni kibi, Rusiye ükümeti 2014 senesi işğal etilgen Qırım ve Aqyarğa iş çarşısınıñ destegine 661 mln ruble ayırdı.


text:
«Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» firqası ile alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan 10 Tataristan (Rusiye) sakinini siyasiy mabüs olaraq tanıp, olarnı azat etmege çağırdı. Mahkeme esnası Samarada keçe.
Aq qorçalayıcılarnıñ aytqanına köre, dava malümatlarından iç birisi tutulğanlar zorbalıq cinayetlerini kerçekleştirmege niyetlengenini isbatlamay. «Memorial» dava mabüsleri terror areketlerini planlaştırmağan edi, dep israr ete. Şu sebepten şübhelilerniñ cinaiy taqibi sebepsiz ola, dep tüşüne aq qorçalayıcılar, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Hizb ut-Tahrir» firqası ile alâqalar sebebinden politsiya 2017 senesi oktâbr ayında Tataristannıñ on sakinini tutqan edi. Bu dava boyunca 2019 senesi mart ve aprel aylarında Samarada daa on kişi mahküm etildi. Olarnı 13 yıldan 22 yılğa qadar azatlıqtan marum ettiler.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Rusiye nezareti astında bulunğan Aqmescit şeher memuriyeti haber etkeni kibi, mart 18 kününden başlap, avalimanına ketken «Merkeziy» adlı trolleybus marşrutı öz işini toqtatacaq.
«Yañı trolleybus ağınıñ qurulıvı ve montaj etilüvi, bunıñnen bir sırada yañı pavilyonnıñ qurulması sebebinden, avaliman tarafına ketken «Merkeziy» trolleybus naqliyatı mart 18 kününden başlap, eki afta devamında çalışmaycaq», - dep aytıla memuriyet mesacında.
Berilgen malümatlarğa köre, belgilengen vaqıtqa yolcular, Aeroflotskiy qasabasında yerleşken «Gastronom» adlı durağından areket ete bilecekler.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Rusiye nezareti astında bulunğan Aqmescit memuriyeti, Aqmescitniñ 300 - den ziyade soqaqlarnı yarıqlatmaq içün kerekli vesiqalar azırlamaqta. Bu aqta şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Qırım paytahtınıñ 330 soqağı yarıqnen temin etilecegi planlaştırıla. Buña 164 mln ruble kerek olacaq. Keçken sene bu leyhağa köre, Kozlov, Puşkin, Lesâ Ukrainka, Nagornıy aralığı, Reçnaya soqaqları ve Zapadnaya avtostantsiyasınıñ cayav keçiti yarıqnen temin etilgen edi», - dep aytıla mesacda.
Belli olğanı kibi, şimdiki vaqıtta Aqmescitte yarıq keçirilecek yerlerde 21biñ noqta donatılğan.
Aqmescitte elektrik energiyasınıñ yetişmemezligi sebebinden, keçken seneden başlap soqlardaki fenerler muntazam sürette söndürülmekte. Şeerni Fevqulade Vaziyetler hızmetiniñ yarıq küleleri yardımı ile aydınlatmaqtalar.
2015 senesiniñ dekabr 30 kününden başlap, Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ kelmesi toqtatıldı. Bugünki künde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım kendi generatsiya, Rusiyeden generator tertibatı ve Kubandan yapılğan energo köpüriniñ yardımı ile teminlene. Köpür böyle yükke dayanamay, bundan sebep sıq olğan qazalar yüz bermekte.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Ukraina Nazirler kabineti Adliye Nazirliginiñ evlenüvni bir kün içinde qayd etmek mümkün olğan bir qaç şeerde deñeme leyhanı ömürge keçirmek teklifine qol tuttı. Böyle qarar ükümet toplaşuvında qabul etildi.
Adliye naziri Pavel Petrenkonıñ bildirgenine köre, bu kibi deñeme leyha Kiyev, Odessa ve Lvovda teşkil etilecek. Böyle hızmetni Hersonda da peyda etmege teklif eteler, o yerde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ sakinleri bunı qullanıp olur.
Bundan da ğayrı, Ukraina şarqında dava zonasında da leyhanıñ ömürge keçirilmesi planlaştırıla: Mariupol ve Severodonetskte. Donbass şeerlerinde leyhanıñ teşkil etilmesi teşebbüsine izaat berip, Petrenko böyle hızmetni Ukraina Silâlı quvetler askerleri qullanıp olacağını qayd etti.
Nazirniñ sözlerine binaen, deñeme leyha çerçivesinde ariza berilgen soñ evlenüvniñ qayd etilmesiniñ minimal müddeti 30 künden (şimdiki vaqıtta olğanı kibi) bir künge qadar qısqartılacaq.
2017 senesinden başlap Adliye nazirligi bu hızmetniñ bütün regionlarda çalışacağını planlaştıra.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqyarda fevralniñ 1-nde saba 101 yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Tüzelgen 15 kişi yiberildi. 64 yaştan 91 yaşqa qadar üç insan vefat etti, dep haber ete şeerniñ Rusiye ükümeti.
«Umumen Aqyarda 9805 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. Al-azırda 8739 kişi tüzeldi, 396 insan vefat etti. Bugünki künde COVID-19 tasdıqlanğan 416 insan hastahanelerde buluna. Alı yengil hastalar bölüginde 104 kişi yata», – dep aytıla haberde.
Müessise malümatına köre, 634 insan közetile, 1780 kişi COVID-19 aşısı oldı, 692 insan ekinci aşısını aldı, al-azırda oca ve tibbiyet hadimlerine aşı yapıla.
Yanvarniñ 30-nda 101 yañı COVID-19 hastası qayd etildi, yanvarniñ 29-nda 103 hasta qayd etilgen edi.
Keçken künü Qırımda 156 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bunı Zelençuknıñ matbuat-hızmetinnde bildiriler, dep haber ete RBK-UKraina.
«Bugün Turçinov Ukraina devletiniñ Qanunlarını bozğan, Ğarptan Şarqqace bütün ukrain halqına qarşı cinaiy areketler etken separatistler içün cinaiy mesülietni lâğu etmege vade ete. Al-azırda memlekette üküm sürgen müşkül içtimaiy-siyasiy şaraitlerde cinayetçilerge nisbeten meramet köstermek – itişamdır», – dey Zelençuk.
Şunıñ içün o Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatlarına «Harkov, Donetsk, Lugansk vilâyetlerine arbiy vaziyetni kirsetmege, bundan soñ bir sıra cinayetler, şu cümlede separatizm ve vatan hainlikke çıqıruv içün ölüm cezası aqqında qanun leyhasını baqıp çıqmağa» teklif etti.
«Bundan soñ yat memleket içün can bermege azır olğanlar tapılırmı? Tapılmaz dep tüşünem!» – dey Zelençuk.
Zelençuknıñ matbuat-kâtibi Natalya Küznetsova RBK-Ukrainağa añlattı ki, Zelençuk Ukraina topraq bütünligine qol tutqan ve Qırım ile Aqyarnıñ RF terkibine kirmesine qarşı çıqqan Aqyar şeer şurasındaki deyerlik yekâne deputatıdır.


text:
ABD ve Halqara tedqiqat ve deñişüv şurası (IREX) Ukrainada memleket içinde köçip kelgen insanlarnı birleştirmek içün eki million dollarlıq programmanı başlattı, dep bildirdi ABD Ukraina elçihanesi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Birleşken Devletler IREXintl ile beraber eki million dollarlıq eki yıllıq programmanı başlatmaqtan şeref duya. Onıñ maqsadı Ukrainanıñ memleket içinde köçip kelgen insanlarını birleştirmek ve Rusiye istilâsı ögündeki içtimaiy dayanıqlığını pekitmektir», – dep aytıla elçihaneniñ Twitter haberinde.
İçtimaiy siyaset nazirliginiñ malümatına köre, Ukrainada noyabrniñ 10-na qadar vaqtınca işğal etilgen Donetsk ve Lugansk rayonlarından ve işğal altındaki Qırım ve Aqyardan köçip kelgen 1458050 insan qayd etildi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescitteki Merkeziy bazar rayonında maşinalar içün yerastı duraqnı qurmağa planlaştıralar.
Bunı «Aqmescit şeer şurasınıñ» reisi Viktor Ageyev bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, bu şeer akimiyetiniñ eñ müim vazifelerinden biri ola, dep haber ete şeer şurasınıñ matbuat merkezi.
«Böyle etip soqaqların boşatacaq olamız. Anda birinci qat olacaq – şimdi bazar civarında ticaretnen oğraşqan satıcılar içün alışveriş noqtaları açılacaq», – dep qayd etti o.
Ageyevniñ aytqanına köre, akimiyeti yerastı maşina durağı içün yer belgiledi. «Biz onı «Lokomotiv» stadionı ve Merkeziy bazar arasında meydanda quracaqmız. Biz bunı yer astında yapacaq olamız», – dedi Ageyev.
Akimiyet Merkeziy bazar ögündeki meydannı bütünley boşatacaq ola. Qırım «yolbaşçısı» Sergey Aksönovnıñ avalesi ile andaki bütün inşaatlar yıqtırılacaq.


text:
Qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikrine köre, eger de Ğarp Rusiyege nisbeten sanktsiyalarnı daa biraz arttırsa, Ukrainanıñ Qırımnı qaytarmaq imkânları daa da çoq olur.
Bunı o, Lvovda Ukrain katolik universitetiniñ studentleri ile körüşüvde ayttı. Çıqışında aytılğan şeyler IA ZIKtarafından neşir etildi.
«Şunı aytmaq kerek ki, ziddiyetniñ eñ yüksek noqtasına biz daa yetmedik. Bugünge olğan sarsıntılardan daa beteri ögdedir. Putinniñ (Rusiye prezidenti – muar.) areketleri, eger Ğarp sanktsiyalarını arttırsa ve Putin siyasetine nisbeten olğan hoşnutsızlıqnı pekitse, bu yalıñız Şarqta vaziyetni tınçlandırmaq degil de, Qırımnı da qaytarmağa yardım eter», – dedi Çubarov.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunda olğan askerler Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.