text:
Aqaylarnıñ buyruqlarına tabi olmağa kerek olğan qadın, beklenilmezden sovet akimiyetine qarşı çıqtı - qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Ayşe Seytmuratova özü aqqında böyle ayta. O yedi yaşında olğanda, onıñ qorantasını Qırımdan Özbekistanğa sürgün ettiler, bunıñ içün o aqranlarından bir qaç yıl soñra mektepke qatnap başladı. Ayşe Seytmuratova - AQŞ-nıñ vatandaşı, tarihçı, keçmişte - Azatlıq Radiosınıñ, BBB, DW ve "Amerika sesi"niñ hadimi.
Ayşe Seytmuratovanı eki kere apis ete ediler, o Lefortovo türmesinde otura edi, etap vaqtında altı lagerden keçti, koloniyada üç yıl keçirdi. Er şey - kene Qırımğa qaytmaq içün. Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüsinde Seytmuratova türme kitaphaneleri, qartlar evi, icret ve qaytuv, izlenmesi aqqında şübeleri ve 2019 senesi noyabrniñ 9-ında Qırım ve Herson vilâyeti arasındaki memuriy sıñırda olğan şeyler aqqında tarif ete.
"Mında yaşaycağım ve çalışaycağım"
Bir ay evel (2019 senesi noyabr 9-ında - QA), Ayşe Seytmuratova Qırımdan Ukrainanıñ qıtasında ketkende, o "Çaplınka" kiriş-çıqış noqtasında tutulğanı aqqında haber etilgen edi. Bir qaç saattan soñ o Aqmescitte, öz evinde bulunğanını bildirdiler. Seytmuratova ayta: meni tutmadılar deseñ de olur.
Men Rusiye sıñırcısına 82 yaşında olğanımnı ayttım: meni mında çölde gece qaldırsañız, bir şey olsa, cevap bereceksiñiz
"Meni tutmadılar deşeñ de olur, sadece "Çaplınka"dan keçirmediler. Men - amerika vatandaşım, başqa devletlerniñ vatandasları ise, men keççe bilgenim kibi, tek "Çonğar" kiriş-çıqış noqtasında keçe bile edi. O gece saat on birlerde oldı. Men Rusiye sıñırcısına 82 yaşında olğanımnı ayttım: meni mında çölde gece qaldırsañız, bir şey olsa, cevap bereceksiñiz. O, "bekleñiz" dep ketti", - dep hatırlay Seytmuratova.
Keççe maşnanı taptılar, aydavcı Aqşeyhke (Razdolnoye) ketecek edi, amma çetel vatandaşına Aqmescitke ketmek kerek olğanını bilgen soñ, marşrutını deñiştirdi.
"Aydavcı maña keççe aytqanı kibi, men aqqında aytqanlarını birden añladı. O asıl Aqşeyhke baracaq edi, amma aselet Aqmescitke dep ayttı. Bu yigit yanıp kelip: "Ayşe apte, siz çölde ne yapasıñız?" dep soradı. "Ukrainağa yibermediler", - deyim. İşte, böyle etip o gecesi evime kelip çıqtım. Bir aftadan soñ "Çonğar"dan kettim", - dey Seytmuratova.
Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Ayşe Seytmuratova cep telefonnı deyerli qullanmay. Onıñ aytqanına köre, o künü yanına telefonnı almağan edi, çünki Ukrainanıñ qıtasında Qırım operatorlarnıñ bağı çalışmay.
"Bir aftadan soñ Gülnara Bekirovanen körüşkenimde, o, bütün bular olğanda, onıñ telefonı "yana edi", dep ayttı: er yerden telefon ete ediler, ne olğanını añlap olamay ediler. Amma, bilesizmi, bir taraftan bu yahşı, çünki Kaşkanen olğanı kibi olmaq mümkün edi", - dep tarif ete Seytmuratova.
Veteran, onıñ Qırımdaki evini izleyler, dep şübesi bar. O, bir qac afta evel saba kilitinde anahtar sesini eşitkenini ayta.
Signalizatsiyağa bastım, o seslendi. Birev merdivenden aşağı çapqanını eşittim
"Ekinci qattan yavaştan tüştim, ayatnıñ qapısını açtım, birev anahtarnı itep çıqarmağa tırışa edi, amma qapı öyle qapala ki, anahtarnı bir ya da üç kere bursañ, qapı açılamaz. Signalizatsiyağa bastım, o seslendi. Birev merdivenden aşağı çapqanını eşittim", - dey o.
Seytmuratova politsiyağa ariza yazmadı, amma öz şübelerini ağzaviy şekilde ayttı. Politsiya oña kameralarnı qoymağa tevsiye etti.
"Qoydım, yaqında gece monitor yanına kelem - sanki azbarda qar yağa. Pencerege kelsem: anda bir şey yoq. Ekinci qatqa köterildim, baqsam: qarşımdaki evniñ ekinci qatında kimse yaşamay, amma anda birev otura. Tüşünem, signalnı toqtatmaga tırışalarmı?", - ikâye ete Seytmuratova.
2014 senesi dekabrde Ayşe Seytmuratovağa rusiye prokuraturası ve migratsiya hızmetiniñ hadimleri kelip, rusiye qanunını bozğanında qabaatladı ve rusiye vatandaşlığını resmiyleştirmege talap etti.
Meni yaqamdan alıp, Çonğardan çıqaracaq olasızmı? Men sizge sağ oluñız derim
"Men deyim: bağışlañız, amma bütün qanunları bozıp, Qırımnı tutıp alğan sizsiñiz... Siz meni Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarını bozğanımda qabaatlaysıñız. Meni yaqamdan alıp, Çonğardan çıqaracaq olasızmı? Men sizge sağ oluñız derim. Meni endi quva ediler. Men özbek, tatar, rus tillerinde "Amerika sesi" radiosında, "Azatlıq Radiosı"nda, BBC, "Almaniya dalğası"nda çalışa edim. Sovet akimiyetini yıqtıq, sizni de quvarmız. Men mında yaşaycağım ve çalışaycaığım", - dey Seytmuratova.
1999 senesi, Qırımğa qaytqan soñ, Ayşe Seytmuratova sürgün etilgen qırımtatarlar içün qartlar evini açtı. Anda esli-başlı adamlar edi, ekseriyetle Özbekistandan. Şimdi şu ev "Qartlar ve invalidler içün Aqmescit pansionatı"nıñ filialı oldı.
"Men er şeyni temin ete edim, bütün paramnı yatırdım. Ya bugün onen ne yapalar? Müdiri yoq, müavini yoq, buhgalteri yoq. Nadinskiy qartlar eviniñ filialı yapıp qoydılar. O qartiylerni sadece çaypaylar. Olarnıñ pensiyaları büyük, amma bütün aqça Nadinskiyde qala. Mında beş kilogramm qartop, üç kilo soğan, tekaran et ayıralar. Keçken yılda Qurban Bayramğa çoq qoy, tuvar etini ketirdiler: Nadinskiyniñ müdiri kele, er şeyni ala, olarga biraz qaldıra. Açuvlandım. Bu nasıl? Çaypalğan qartbaba ve bitalar kene çaypalamı? Adaletsizlik", - dep aytıp bere Seytmuratova.
"Adamlarnı nasıl işkencege ogratqanlarnı bilem. Ve azırım"
Ayşe Seytmuratova 1964 senesi qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçisi oldı. Bundan bir yıl evel o Samarqand universitetinin tarih fakultetini bitirip işke kirdi. Mektepte bir yıl çalışqanından soñ, mütehassıs, aspiranturağa kirmek içün, Moskovağa ketti, konkurstan keçti, amma oña Moskova yerine Özbekistanda oquşını devam etmege tevsiye ettiler.
Bы He xoTиTe пyckaTb B иcTopию kpыMckyю TaTapky, пoToMy чTo oпacaeTecb. Torдa я Bыxoжy oTcюдa, идy k cBoeMy Hapoдy, и Mы BMecTe бyдeM бopoTbcя зa BoзBpaщeHиe Ha PoдиHy
"Men Taşkentke uçıp keldim, müdir ise, olar öz kadrlarını azırlaylar, dep ayttı. Kettim, universitetke işke kirdim. Ekinci yılı kene Moskovağa ketem, meni kene qabul etmeyler, men üçünci kere ketem ve: Özbekistanda öz kadrları bar, olar qırımtatarlardan tarihçı yapmaylar, dep ayttım.
Meni müdirniñ müavini çağırtıp, men imtianlarnı ne qadar yahşı tapşırsam da, meni qabul etmeyceklerini ayttı. Men ne içün dep soradım, o ise indemedi. Men deyim: "Sualime özüm cevaplanırım. Siz tarihke qırımtatarnı yibermege istemeysiñiz, çünki qorqasıñız. Aysa men mından çıqam, halqıma ketem, ve biz beraberlikte Vanatağa avdet içün, devletçiliknin qaytarılması içün küreşecekmiz.
Soñ ise siz, cumhuriyetim içün men kibi oqumağa istegenlerni binlerce azırlaycaqsıñız". Qapını urdım, ketem, közlerim yaşlana, qan basımım köterildi ve burnumdan qan aqtı. Tışarığa çıqtım, yol ortasında edim, eşitem - artta maşna çanalanala. Aydavcı yanıma çapıp keldi, qaba tarzda meni çevirdi, ya menim betim qanlı. O meni yataqhanegece alıp ketti. Qızlar "acele yardım"nı çağırdı. Esli ekim maña dey: Qızım, saña aspirantura ne kerek? Barıp Qırımda raatlañ. Men nasıl ökürip bağlap başladım: meni anda da yibermeyler, dedim. O añlağandır, soray: qırımtatarsıñmı?", - dep hatırlay Ayse Seytmuratova.
Seytmuratovanı birinci sefer "Halqara zıddiyet çıqaruvı"nda qabaatlap 1966 senesi oktâbrde tevqif ettiler. Onı Moskovada Lefortovo SİZOsına oturttılar. Birinci sorğudan soñ Ayşe ilerideki tahqiqat tedbirlerinde iştirak etmekni ve sorğuğa barmaqnı inkâr etti.
Sorğudan meni alıp ketiñiz. Men er şeyni bilem, men tarihçım, adamlarnı nasıl horlağanlarnı ve işkencege ogratqanlarnı oqudım ve bilem. Ve azırım
"Podpolkovnik Fomin, baba ve qartbabalarımız Vatannı sattılar dep aytıp başladı. Men onı indemeyip diñledim. Soñunda dayanmayıp dedim: "Daa ne qadar yarlıq taqtıracaqsıñız? Vatannı satqan olsalar bile, özüñkini sattılar, siziñkini degil. Babam Vatannı qorçalap elâk oldı. Men dört yaşında edim. Sorğudan meni alıp ketiñiz. Men er şeyni bilem, men tarihçım, adamlarnı nasıl horlağanlarnı ve işkencege ogratqanlarnı oqudım ve bilem. Ve azırım. Tübümden kürsüni tepip çıqara bilesiñiz, arttan kelip, qulaqlarıma ura bilesiñiz". O yerde mayor Sebastyanov otura edi, o dedi: "Bu 37-nci senesi boynumızda asılıp tura". İşte, bundan soñ eki ay sorğularga çıqmay edim", - tarif etti Seytmuratova.
Keççe mahkeme oturışı oldı, qapalı şekilde. Anda bir dava boyunca keçken Ayşe Seytmuratovağa, jurnalist Timur Dağcığa ve Taşkent universitetiniñ Şarq fakultetinin studenti Server Şamratovğa üçer yıllıq şartlı apis cezası üküm etildi.
Men çapıp çıqtım, qapını açtım ve adamlar meni elge köterip tışarığa alıp çıqtılar
Seytmuratova külkü ile hatırlay: " Er kes mahkeme odasından çıqıp ketti, biz üçümiz ise turıp, ne yapacağımıznı bilmeymiz. Bellesymiz: şimdi bizni alıp ketecekler. Tahqiqatçı kele ve dey: Ayşe bir yıl şaşmalamay edi, mında şaşmaladı. Men deyim: şaşmalamadım, lagerge yollanmamnı bekleyim. O dey: ne lageri, siz boşsıñız. Siz mında ne turasıñız? Anda tatarlarıñız şimdi qapılarnı parça-kesek eterler. Men çapıp çıqtım, qapını açtım ve adamlar meni elge köterip tışarığa alıp çıqtılar".
Seytmuratovanıñ birinci ve ekinci apisi arasında dört yılğa yaqın keçti. Ayşe Lefortovo türmesinden çıqqanından soñ Samarqandğa qayttı, soñ - Moskovağa, magistraturağa dörtünci sefer vesiqalarını tapşırmağa ketti.
İşte, birevge menim qorçalanmağanım kerek edi
"Men azırlanmayıp imtian tapşırdım - türmede ne azırlığı olacaq? Meni qabul eteler, amma Özbekistanğa yollaylar. Men tirene edim. Amma Özbekistanda kerekim, dep qandırdılar. Dissertatsiya qorçalavına eki ay qalğanda meni Taskent KGB-si apis ete. Bir ay devamında mahkeme edi, soñra meni Minskke yolladılar. Qabaatlav - içtimaiy ve devlet qurulışına iftira. Men pamuq cıymasına barmaqqa qarşı çıqa edim. İnstitutnıñ partiya teşkilâtınıñ katibi dey: barmaq kerek.
Men deyim: birinciden, anayasağa köre siz resmiy bayram künlerinde anda barmağa mecburlamağa aqqıñız yoq. Raşidov, öglük alıp, yanımda tursa, men de keterim. Turmasa - demek men de ketmeycegim", - dep hatırlay veteran ve qoşa: "İşte, birevge menim qorçalanmağanım kerek edi".
Taşkent, Kuybışev, Râzan, Vâzma, Smolensk, Minsk... Seytmuratovanı Yavas qasabasına altı lagerden keçirip ketirdiler, anda ise cezanıñ çoqusını, koloniyanıñ üç yılını keçirdi. O vaqttaki parlaq hatıralardan - Smolensk koloniyasınıñ kitaphanesi.
"Smolenskte türme kitaphanesi pek zengin. Etap olmağance, anda oturasıñ. Men çoq edebiyat yazdırıp ala edim. Kitaphaneci tarihiy edebiyatnen meraqlanğanımnı kördi. O keldi ve soray: isteysizmi, kamerada oturmaq yerine, sizni kitaphanede çalışmağa alayım? Men, elbette ki, razı oldım. O meni alıp kele edi, men çoq oquy edim ve kitaphanede cıyıştıra edim. Soñra meni Yavas qasabasına ketirdiler. Amma, keççe belli olğanı kibi, menim siyasiy maddem olğanını bilmediler. Meni ayırdılar, çünki siyasiy apisliler ayrı otura edi. Soñra siyasiy apisliler olğan Baraşevoğa yolladılar. Anda ukrain siyasiy mabüslernen tanış oldım, olarnıñ arasında: şaire İrina Senik, Şuheviçniñ kâtibi Darya. Bir aydan soñ meni kene Yavasqa yolladılar". - tarif ete Seytmuratova.
Yavas etapından soñ, Seytmuratova tikiş ustahanesinde çalıştı. Bir kere qalıplarnı hırsızlağanlarını kördi ve tses reberine ayttı.
Mefa aqqında ariza yazacaq olsa edim, daa Özbekistanda yazar edim
"Reber keldi, buña baqtı ve dedi: Ayşa, men - mefa komitetinde mahkeme azasım, mefa aqqında arizanı yazıñız. Men oña dedim: mefa aqqında ariza yazacaq olsa edim, daa Özbekistanda yazar edim, ne sizni, ne Yavas qasabasını körer edim. Men çañdan çañğace oturıp çıqarım. Maña altı aydan soñ körüşüvge keldiler, yüzüm, alma, armut, qarpız, qavun ketirdiler. Tsehımnıñ reberi dedi: aman Tañrım, Ayşe, bütün bularnı türme aşına deñiştirmek?", - dep hatırlay qırımtatar areketiniñ veteranı.
"Bu menim Vatanım, Putinniñ degil"
1978 senesi Seytmuratova AQŞ-na icret etti. Onıñ aytqanına köre, oña qarşı mucbiriy psihiatrik tedaviyleviniñ qullanmasından qorqa edi. Bütün kerekli vesiqalarını toplap, icret etti. İlk teessuratlarından birisi - Kongresste çıqışta bulunğanından soñ AQŞ prezindenti Ronald Reygannen tanışüvıdır.
Я TaM kak эkзoTиka былa: MycyлbMaHka, koTopaя дoлжHa пoдчиHяTbcя зakoHaM Myжeй, Bдpyr BcTaлa пpoTиB coBeTckoй BлacTи
"Beyaz Evde bizni prezident Ronald Reygan qabul etti. Men rak ameliyatından soñ edim. Men ölü kibi bem-beyaz edim. Nutqumnı aytam, o maña baqa ve dey: eger böyle adamlar bu imperiyağa qarşı çıqsa, demek onıñ soñu yaqın.
Men anda ekzotika kibi edim: aqaylarnıñ buyruqlarına tabi olmağa kerek olğan qadın, beklenilmezden sovet akimiyetine qarşı çıqtı. Amma biz akimiyetke qarşı da olmadıq, bizni qorçalanmağa mecburladılar. Qanunlarnen qorçalanmağa - biz sovet qanunlarını yerine ketirmege talap ete edik. Olar şimdi de oturta. Ne içün? Bir patlav olmadı. Adamlarnıñ bu teşkilâtta olğanı bir, amma ne içün 17 yıl bereler? Onıñ içün, adamlarnıñ igrençi, inanmazlığına yol açacaqlar", - dey Seytmuratova.
Şimdi Ayşe Seytmuratova ilhaq etilgen Qırımda yaşay. O AQŞ vatandaşı olğanı içün, onıñ ikâmet ruhsetnamesini 2025 yılına qadar uzattılar. Kene Amerikağa köçmek aqqında tüşünmedimi sualine Ayşe Seytmuratova: "Yoq. Men öz halqımnen olmağa isteyim. Men Qırımda doğdım, bu menim Vatanım, Putinniñ Vatanı degil. Meni bütün ömür Vatanımdan marum qaldıra ediler. Başqa öyle olmaz".


c: text/html

text:
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ altı figurantınıñ menfaatını taqdim etken Qırım advokatı Emil Kurbedinov, aprel 24-te Rostovdaki Rusiye mahkemesi bu iş boyunca qabaatlavnıñ şaatlarından birini sorğulap olamadı, çünki o, «oturışuvğa kelmege qorqtı», dep bildirdi. Bunı qorçalayıcı Qırım.Aqiqat muhbirine ikâye etti.
«Akem Ekstremizmge qarşılıq kösterüv merkezinden berilgen vesiqanı oqudı. Onda, şaatnıñ devletniñ imayesi altında bulunğanı ve oturışuvlarğa kelmege qorqqanı qayd etile. Prokuror, onıñ ifadeleri sadece oqulsın, dep muracaat etti. Aynı zamanda qorçalav tarafı buña qarşı çıqtı, çünki bizim fikrimizge köre, bu istek esassızdır», – dedi Kurbedinov.
Onıñ malümatına köre, şaat, Ukraina militsiyasınıñ sabıq hadimi ola. 2006 senesinde o, sanki «Hizb ut-Tahrir teşkilâtı ile alâqalı olğan» areketler içün aq-uquq qorçalayıcısı Emir-Usein Kukuğa qarşı memuriy protokol tizgen edi.
«Yalta altılığı»nıñ diger advokatı, Edem Semedlâyev: «Amma Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesiniñ, zamanı aşması sebebi ile o işniñ qapatılması aqqında qararı bar. Qorçalavnıñ fikrine köre, tahqiqatçı sadece «Hizb ut-Tahrir» sözüni körip, bundan faydalanacaq oldı. Bu şaatnıñ ne aytacağını bilmeyim, lâkin o, bu ufaq şeyni bile seslendirmege qorqtı», – dep qayd etti.
Adı bildirilmegen şaat tarafından açıq menbalarda izaat berilmedi.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ malümatına köre, aprel 24-te keçken mahkeme oturışuvında prokuror işniñ materiallarını, esasen mahkemelerniñ bir de-bir İslâm edebiyatı eseriniñ yasaq etilmesi ya da ekstremistik olaraq tanılması aqqında qararlarını oqudı. Nevbetteki oturışuv aprel 25, saat 10-ğa tayin etildi.
2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk yaqalandılar. Olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» İslâmiy siyasiy teşkilâtına alâqalı olğanlarında qabaatlaylar.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»ni Aqmescitte keçken köçüci oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinlerini Rostov-na-Donu şeerine yolladılar.
Yanvar 24-te Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantınıñ azat etilmesini talap etti.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetine köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sudaq sakinleri mahkeme binaları yanında tutulğan qırımtatar faalleriniñ memuriy cöremelerini ödemek marafonğa qoşuldılar ve pullar berip başladılar. Bunı Qırım.Aqiqatqa «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildirdi.
Haber etile ki, Sudak sakinleri «Qırım birdemligi»ne 10 rublelik pullarnen fotoresim yollağanlar. Olar, insanlarnıñ para toplağan ve para cezalarını ödegen bir marafonnıñ iştirakçileri oldılar.
Evel bir çoq adam, oktâbrniñ 4, oktâbrniñ 11, oktâbrniñ 25, noyabrniñ 1 ve noyabrniñ 23 adiselerinden soñ «sanitar qaidelerni» ve «kütleviy tedbirler vaqtında özüni tutuv qaidelerini» bozğanlarına köre 1 biñ ve 25 biñ ruble arasında mumuriy cöremeler alğan ediler.
Aqmescitte noyabrniñ 23-nde aqşam Rusiye quvetçileri azatlıqqa çıqqan Edem Semedlâyevni qarşılamaq içün vaqtınca tutuv izolâtorınıñ binasına kelgen faallerni tuttı. 31 insan tutuldı, aralarında 10 qadın, jurnalistler ve matbuat kartları olğan «Qırım birdemliginiñ» mühbirleri bar. Tutulğanlar üç polis bölügine alıp ketirildi.
Aqmescitniñ vaqtınca tutuv izolâtorınıñ binası ögünde tutulğan 15-ten çoq qırımtatar faali Rusiye kodeksiniñ memuriy maddesine istinaden apiske alındı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası qırımtatar faalleriniñ tutuluvı sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina akimiyeti, aq qorçalayıcılar, çetel elçihaneleri ve missiyaları Rusiyeni Qırımda böyle taqiplerni toqtatmasına çağıra. Rusiye akimiyeti böyle çağıruvlarnı körmemezlikke ura.


text:
Xalıqara Atom Agentlığı İrannıñ atom eşçänlegennän wazkiçmäw eşen qarıyaçaq
BMO. Xalıqara atom agentlığı düşämbe könne İran mäsäläsen tikşerergä äzerlänä. Bilgele bulğança İran citäkçese Axmädinejad kiçä BMO Ğomumi Mäclese aldında İran atom yağulığı eşläp çığaru eşen däwam itteräçäk dip belderde. AQŞ,Britaniä,Fransiä häm Germaniä xalıqara atom agentlığın Tehrannnı BMO iminlek Şurası aldına çığaru öçen sorıyaçaqlar dip kötelä. Axmdinejad İrannıñ atom täräqiäte östendä eşläw şul sanda tınıç mäqsatlar öçen uran bayıtu xoquqın yaqlap çıqtı


text:
Qırım ve Aqyarda qızamıq hastalığı adiseleri arta, dep bildire Rospotrebnadzornıñ Qırım idaresi.
“2019 senesinde 114 qızamıq çıquvı qayd etildi, olardan 106-sı Qırımda, 8-i ise Aqyarda”, - denile beyanatta.
Rospotrebnadzornıñ Qırım idaresinde, qızamıq epidemiyasının sebepleri - Ukrainadan kelgen hasta adamlar ve qızamıqqa qarşı aşılanmağan yerli sakinler.
Aprelniñ 8-ine Qırımda 2839 insan aşılandı, olarnıñ arasında 592 bala, Aqyarda ise 206 kişi, olardan 30-ı bala.
Aprelniñ 2-sinde Qırım yarımadasında yılnıñ başından 101 qızamıq çıquvı qay etildi, dep bildire edi.
Qırımda aprelniñ 1-nden başlap ealige qızamıqqa qarşı qoşma aşı yapılıp başladı. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
2018 senesi Dünya sağlıq teşkilâtı Avropada qızamıq hastalığınıñ rekord seviyesine çıqqanını qayd etti. Birinci 6 ayda 41 biñ insan qızamıq oldı, soñki 10 yılda er yıl olğanından daa ziyade.
Qızamıq adamdan-adamğa qolaylıqnen keçe, öksürik, yaqın toqunuvlarnen keçe. Virus eki saat devamında faal qalıp, avada ya da ten üstünde yaşay. Hasta başta sade suvuqlanuv alâmetlerini duya: tımav, sıcaqlıq, öksürik, tahminen bir aftadan eşken peyda ola (evelâ başta, soñ - bedenniñ yuqarı ve tüpteki qısımlarında). Qızamıq sebep olğan ağırlaşuvlarnıñ arasında - siñir sistemasınıñ zararlanuvı (entsefalit), pnevmoniya, otit, körüv qabiliyetiniñ ğayıp oluvı bar.


text:
«Teselli» qırımtatar ansambli yardımğa muhtac qorantalarnıñ balaları içün hayriye kontsertni keçirmege azır. Qırım.Online içtimaiy ağınıñ faalleri bilet parasını berecek insanlarnı qıdıra.
«Bildiremiz ki, «Teselli» ansambliniñ hayriye yubiley kontsertiniñ biletleri daa bir ve eyilik yapmağa azır olğanlarnı bekley! Yardımğa muhtac qorantalarnıñ balalarına bilet alıp, bayramnı ediye etmege ve quvandırmağa azır olğan insanlarnı qıdıramız!», – dep aytıla ilânda.
Oyuncı ve horeograf Münir Ablayevniñ reberiyeti altındaki «Teselli» ansambliniñ yubiley kontserti yanvar 8-de ötkerilecektir.
«Kontsert musafirleri Dj Bebek, Asan Hayretdinov, Arsen Bekirov, Elina Sosnovskaya, Arsen Osmanov ve digerleri olacaqtır!», – dep bildire Qırım.Online.
2016 senesi işğal etilgen Qırımda «Bizim balalar» leyhası başlatıldı. Leyha teşebbüsçisi jurnalist Lilâ Bucurova oldı. Onıñ maqsadı – Qırımnıñ siyasiy mabusları ve ğayıp olğan ya da qaçırılğan qırımtatarlarnıñ qorantalarına yardım etmektir. Leyha yalıñız maddiy yardımnı qabul etmey. Leyha çerçivesinde siyasiy taqiplerge oğrağan insanlarnıñ balalarına yardım kösterile: para, urba ve oyuncaqlar, raatlıq ve tedaviylev, psihologik yardım ve ilâhre.


text:
Parfenon
Parfenon (bor. yunança Πapθevώv — saf, ğiffätle qız) — Yunanstan, Afina Akropolendä urnaşqan antik miğmariäteneñ häykäle, borınğı yunan ğibädätxänäse, borınğı Afinalar töp ğibädätxänäse. Bu şähärne häm böten Attikanı yaqlawçı ğiffätle qız alihä Afinağa (Ἀθnvᾶ Πapθέvoς) bağışlap tözelgän.
BEQ 447-438 yılda İktin proyektı buyınça miğmar Kallikrat tözegän.
BEQ 438-431 yıllarda Perikl idärä itkän çorda Fidiy citäkçelegendä bizälgän.
Xäzerge waqıtta yarım cimerelgän xäldä tora, tözekländerü eşläre alıp barıla.
Tözü tarixı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Yunan-farsı suğışları tämamlağannan soñ, Perikl idärä itkän çorda äle äzerlängän mäydançıqta yaña mähäbät, zinnätle ğibädätxängä salırğa qarar itelä.
Tözeleşkä bu zamandağı iñ yaxşı rässamnar cälep itelä häm küp aqça sarıf itelä.
Borınğı yunan miğmarları İktin häm Kallikrat - Parfenon tözüçeläre bulıp sanala. Tikşerenüçelär buyınça İktin - proyekt avtorı, ä Kallikrat tözeleş belän idärä itkän.
Böyek sınçı Fidiy bizäklär yasağan häm Perikl belän tözeleşne küzätkän.
Tözeleş başlağan waqıtnı ğalimnär märmär taqta kisägendä yazılğan finans xisabı buyınça bilgelägän. Afinalılar öçen bu qazna urlawçılarğa qarşı köräş ısulı bulğan.
BEQ 446-447 yılda cäyge Qoyaş torğınlığı könennän başlap un yıl däwamında tözelgän.
BEQ 438 yılda Panafiniä bäyräme waqıtında izgeländerelgän, läkin eşkärtü (sınnar eşläre) BEQ 432 yılğa qädär suzılğan.
Miğmariät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Parfenon stile - klassik miğmariäteneñ dorik peripter ionik order belän miğmariäte bula.
Öç märmär basqıçta tora, bieklege - 1,5 m.
Yuğarı basqıçlar mäydanı stilobat dip yörtelä, anıñ ozınlığı 68.35 m, kiñlege 30,9 m.
Ğibädätxänä 8 fasadtağı kolonnadan, 17 yandağı kolonnadan torğan peristil belän çolğap alınğan.
Kolonna bieklege 10,4 m, här kolonna 10-12 barabannan tora.
Binanıñ eçendä ike basqıçtan torğan amfiprostil urnaşqan, anıñ ozılığı 56 m, kiñlege 21,7 m.
Borınğı waqıtta ğibädätxänä üzägendä Afina Parfenos sını torğan.
Cimerelü tarixı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
BEQ 267 yılda gerul varvar qäbiläse höcüm itkändä, Parfenonda zur yanğın bulğan. Näticädä tübäse, tüşämäläre cimerelgän. Bina zur zıyan kürgän.
5 ğasırda Rim imperatorı Parfenonnı talağan häm xäzinälären Konstantinopolgä iltep alğan.
Vizantiä waqıtında Parfenon pravoslaw çirkäwenä äylänä.
Täre yawlarınnan soñ katolik çirkäw bulğan.
1458 yılda Ğosmanlı imperiäse Afina şähären yawlap ala.
Töreklär idärä itkän çorda Parfenon mäçetkä äwerelä.
1687 yılda Törkiä-Venetsiä suğışı näticäsendä Parfenon üz taririxında iñ zur zıyan kürä.
Doj Françesko Morozini häm şewit yanaralı Königsmark Akropolnı tuptan atarğa quşa. Parfenonda darı saqlanğan bulğan häm atış näticäsendä bötenese şartlağan. Näticädä borınğı ğibätxänä tulısınça cimerelä diärlek.
19 ğasırdan beraz torğızılğan.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- BиkиҗыeHTыkTa [[Commons:Category: Parthenon BиkиҗыeHTыkTa|Parfenon]] TeMacыHa Meдиaфaйллap бap
- BиpTyaлbHый Typ пo ПapфeHoHy 2010 eлHың 9 июHb kөHeHдә apxиBлaHraH.
- Гaлepeя
- CTaTbя o лopдe ЭлджиHe
- Mиxaил ГacпapoB, «ЗaHиMaTeлbHaя Гpeция», rлaBa ПapфeHoH
- ПapфeHoH (фoTo и pиcyHkи pekoHcTpykции)


text:
KEÇİÖREN EV TADİLAT FİRMASI,KEÇİÖREN EV DEKORASYON FİRMASI,KEÇİÖREN KIZLARPINARI CAD.YUSUF-AYŞEN TÜRE ÇİFTİ EV TADİLATI,HAYIRLI OLSUN
HASTANE FABRİKA tadilat, BİNA tadilat, YAPI tadilat, ANKARA ev tadilatı, ÇAYYOLU ev tadilatı, BATIKENT ev tadilatı, ERYAMAN ev tadilatı, ÜMİTKÖY EV tadilat, GÖLBAŞI ev tadilatı, KEÇİÖREN ev tadilatı, SİNCAN ev tadilatı, UFUKTEPE ev tadilatı, TÖREKENT ev tadilatı, MAMAK ev tadilatı, TÜRKKONUT ev tadilatı, BEYSUKENT ev tadilatı, KONUTKENT ev tadilatı, ev tadilatı, MALTEPE ev tadilatı, ev tadilatı, ŞENTEPE ev tadilatı, DİKMEN ev tadilatı, BALGAT ev tadilatı, YÜZÜNCÜYIL ev tadilatı, CEBECİ ev tadilatı, GAZİOSMANPAŞA ev tadilatı, SEYRANBAĞLARI ev tadilatı, KÜÇÜKESAT ev tadilatı, BÜYÜKESAT ev tadilatı, ALTUNİZADE ev tadilatı, BAĞLARBAŞI ev tadilatı,ANGORAEVLERİ ev tadilatı, YAŞAMKENT ev tadilatı, MUSTAFA KEMAL MAHALLESİ ev tadilatı, ESAT ev tadilatı, ÇANKAYA ev tadilatı, SANCAK MAHALLESİ ev tadilatı, KIRKKONAKLAR ev tadilatı, ÇANKAYA ORAN ev tadilatı, ORAN ev tadilatı, BALGAT ev tadilatı, KEÇİÖREN EV DEKORASYONU, ATAPARK ev tadilatı, ESERTEPE ev tadilatı, DEMETEVLER ev tadilatı, YENİMAHALLE EV tadilat,ÇAYYOLU MUTFAK DOLABI,KEÇİÖREN MUTFAK DOLABI,SÖĞÜTÖZÜ ev tadilat,kırkkonaklar ev tadilat,çankaya ev tadilat,çayyolu ev tadilat,yaşamkent ev tadilat,ankara ev tadilat,ankara ev tadilatı,anahtar teslim ev tadilatı,ankara komple ev tadilatı,mutfak dolabı modelleri,ankara mutfak dolabı,İNCEK ev tadilatı,İNCEK mutfak dolabı,SERHAT MAHALLESİ ev tadilatı,SERHAT MAHALLESİ mutfak dolabı,BATIKENT EV TADİLATI,BATIKENT MUTFAK DEKORASYONU,BATIKENT TADİLAT VE DEKORASYON,BALGAT ev tadilatı,BALGAT mutfak dolabı,ANKARA anahtar teslim ev tadilatı,ÇUKURAMBAR ev tadilatı,ÇUKURAMBAR mutfak dolabı,ev tadilat,ev dekorasyon,GAZİOSMANPAŞA ev tadilatı,gop ev tadilat,GAZİOSMANPAŞA mutfak dolabı


text:
Borıspil hawa alanı
Borıspil xalıqara hawa alanı (ukrainça MiжHapoдHий aepoпopT «Бopиcпiлb») - Ukraina başqalası Kiev şähäreneñ xalıqara hawa alanı. Ukrainanıñ iñ zur hawa limanı.
Räsmi isem - Däwlät şirkäte "Borıspil xalıqara aeroportı".
Miğmarlar A. Dombrovskiy, A. Malinovskiy, D. Polenko proyektı buyınça tözelgän.
Kiev çigennän 18,5 km aralıqta, Kiev ölkäse Borispil şähärendä urnaşa.
Ukraina xalıqara 62% hawa taşuğa xezmät kürsätä.
2011 yılda passajir äyläneşe 8 mln. keşe.
Härber hawa sudnoları tören qabul itä ala.
Xärbi hawa alanı nigezendä 1959 yılda açılğan.
Terminallar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Hawa limanında 5 terminal urnaşa:
- Terminal A - Ukraina eçke oçışları, xäzer yabıq.
- Terminal B - Ukraina eçke häm tışqı oçışlarına xezmät kürsätä
- Terminal C - VİP passajirlar öçen
- Terminal D - Ukraina eçke häm tışqı oçışlarına, VİP passajirlarğa xezmät kürsätä
- Terminal F - xalıqara, ayıruça çarter oçışlarına xezmät kürsätä
- Yök terminalı «BW».
Transport[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Kiev şähärennän 322 nomerlı avtobus, Borıspil qalasınnan 2, 2-B, 11, 16, 17 nomerlı avtobus belän barıp citep bula.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Räsmi säxifä (ykp.) (pyc.) (иHrл.)


text:
Qırımda eñ yaqın vaqıtta qırımtatarlarnıñ Ekinci cian cenkinde ğalebege qoşqan issesini tüzlegen edebiyat teşkerilecek, dep ayttı Qırım spikeriniñ muavini Remzi İlyasov.
Bunı Qırım ükümetiniñ saytı bildire.
«Qırım Cumhuriyetiniñ nazirler şurasına edebiyatnı talil etecek ve bunıñ kibi neşirlerni yasaq etecek işçi gruppasını şekillendirmek vazifesi berildi», – dedi İlyasov.
Onıñ malümatına köre, alman-faşist işğalcileri ile küreşte qırımtatar halqınıñ roli aqqında bilgilerni toplamaq içün ilmiy-ameliy konferentsiyanıñ keçirilmesi planlaştırıla.
«Konferentsiyada qırımtatarlarnıñ Ulu Vatan cenkinde ğalebeleri, partizan areketlerinde iştiraki, qırımtatar teatri, qırımtatar qadınları ve yazıclarınıñ faşistlerge qarşı küreşi muzakere etilecektir», – dep ayttı İlyasov.
Onıñ malümatına köre, Ğalebe Künü vatanperver kontserti ve qırımtatar partizanı Alime Abdunnanova aqqında oyun sanalaştırılması beklenile. Tedbirlerge Qırım mektepleriniñ talebeleri ve gençler celp etilecek, dep qayd etti spiker muavini.


text:
Aqmescit supermarketlerinde tibbiy maskalar satılıp başlandı. Beş bir kerelik maskalarnıñ fiyatı 175 ruble oldı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Kassa yanındaki ilânda aytılğanına köre, maskalarnıñ sayısı sıñırlandı ve memuriyet olarnıñ satışını sıñırladı – bir insanğa eñ çoq bir taqım berilecek.
İçtimaiy ağlarda elnen tikilgen çoq kerelik maskalar ilânı peyda oldı, olarnıñ fiyatı 40-tan 500 rublege qadar deñişe.
Keçken afta Qırımnıñ Rusiye ükümeti yolbaşçısı Yuriy Gotsanükniñ aytqanına köre, Qırımğa 5 mln tibbiy maska kerek. Qırımnıñ Roszdravnadzor yolbaşçısı Vasiliy Klimovnıñ bildirgenine köre, Qırım aphanelerine martnıñ 21-nde tibbiy maskalar ketirilmedi. Müessise, qırımlılarğa maska tikmege teklif etti.
Daa evel berilgen malümatqa köre, martnıñ 30-na qadar Qırımda 2801 insan tibbiy közetüv altında, 62 insan hastahanede, 10 kişi observatorlarda buluna.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiyedeki «Hizb ut-Tahrir davaları» çerçivesinde qırımlılarğa qarşı bütün malümat halqara mahkemelerge berildi, dep bildirdi Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ muavini Tamila Taşeva Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina bu davalarnı qanunsız sayıp, qırımlılarnıñ Rusiye akimiyeti tarafından taqip etilmesinini «insaniyetlilikke qarşı davalar» olaraq tanıy.
«Bu malümat bütün halqara mahkeme qurulışlarına, hususan BM halqara mahkemesine berile. Şübhesiz, bu taqiplerni terrorist taqibi olaraq degil, etnik ve diniy alâmetlerge köre taqip olaraq tasnif etemiz. Bunı insaniyetlikke qarşı cinayet olaraq tasnif etmek kerek», – dedi Taşeva.
Rostov-na-Donu şeeri Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 12-nde Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsini koloniyada qalmasına üküm etti. Mahkeme qararına köre, Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
Rusiyeniñ Amnesty International reisi Aleksandr Artemyev işbu ükümni «siyasiy taqip» dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Atıp üterü
Atıp Üterü - üterü törläreneñ berse. Üläçäk keşegä atuçı qoral (mıltıq, avtomat, pistolet belän başına (sirägräk - başqa tän öleşenä) atıla.
Moña birle atıp üterü AQŞ, Qıtay, Törkiä, Törekmänstan häm başqa qayber illärdä qullanıla. Tatarstanda 1994 yıldan birle atıp üterü cazasını moratoriy (tıyu) salınğan.
Atıp üterelgän şäxeslär
Musa Cälil - Tatar yazuçısı häm şagire, Sovetlar Berlege häm Tatarstan qaharmanı. 1944. yılda Alman Plötzensee törmäsendä atılğan.
Lavrentiy Beriä - Räsäyneñ Sovet çorı säyäsätçeläreneñ berse, NKVD başı. 1956. yılda atılğan.
Nikolay Çauşesku - rumın diktatorı. 1989. yılda Rumın oppozisiäse tarafınnan uzdırılğan mäxkämä qararı buyınça xatını Yelena Çauşesku belän atılğan.


text:
Ant etkenmen
Ant etkenmen - Qırımtatar milliy gimni. Sözler ve muzıkasını Noman Çelebicihan yazdı.
Çelebicihannıñ yazğan şiiriniñ asıl metni[deñiştir | kodunı deñiştir]
Ant etkenmen, tatarlarnıñ yarasını sarmağa,
Nasıl bolsun bu zavallı qardaşlarım çürüsin?
Onlar içün ökünmesem, qayğurmasam, yaşasam,
Yüregimde qara qanlar qaynamasın, qurusın!
Ant etkenmen, şu qaranğı yurtqa şavle serpmege,
Nasıl bolsun iki qardaş bir-birini körmesin?
Bunı körip buvsanmasam, muğaymasam, yanmasam,
Közlerimden aqqan yaşlar derya-deñiz qan bolsun!
Ant etkenmen, söz bergenmen bilmek içün ölmege,
Bilip, körip milletimniñ közyaşını silmege.
Bilmiy, körmiy biñ yaşasam, Qurultaylı han bolsam,
Yine bir kün mezarcılar kelir meni kömmege.
Bugün gimn olaraq qullanılğan versiyası[deñiştir | kodunı deñiştir]
Ant etkenmen, milletimniñ yarasını sarmağa,
Nasıl olsun bu zavallı qardaşlarım çürüsin?
Onlar içün ökünmesem, qayğırmasam, yaşasam,
Yüregimde qara qanlar qaynamasın, qurusın.
Ant etkenmen, şu qaranğı yurtqa şavle sepmege,
Nasıl olsun eki qardaş bir-birini körmesin?
Bunı körip buvsanmasam, muğaymasam, yanmasam,
Közlerimden aqqan yaşlar derya-deñiz qan olsun.
Ant etkenmen, söz bergenmen millet içün ölmege,
Bilip, körip milletimniñ köz yaşını silmege.
Bilmey, körmey biñ yaşasam, Qurultaylı han olsam,
Kene bir kün mezarcılar kelir meni kömmege.
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- YouTube saytında videosı
- ЧeM чpeBaTo иckaжeHиe cTиxoTBopeHия «AHT эTkeHMeH»? — Avdet (gazeta), Riza Fazıl


text:
27-mart-Xalıqaralıq teatrlar kúni. Bul sáne hár jılı respublikamızda kóterińkilik penen belgilenedi.
Teatr – bul xalqımızdıń ruwxıy dúnyasınıń ajıralmas bir bólegi bolıp, ol haqıyqıy turmıs kórinislerin sáwlelendiretuǵın mádeniy-ruwxıy dárgay bolıp esaplanadı.
Mine, usı sáne múnásibeti menen paytaxtımızdaǵı Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik akademiyalıq muzıkalı teatrında bayram keshesi ótkerildi.
Teatr aldına qara úy tigilip, átirapı ráńbáreń gúller menen bezelgen. Bayram tamashalarına qatnasıwshılardı duwtarshı qızlar ózleriniń yoshlı nama-qosıqları menen kútip aldı.
Teatr foyesinde Qaraqalpaqstan Respublikası tariyxı hám mádeniyatı mámleketlik muzeyi tárepinen óziniń ómirin teatrǵa baǵıshlaǵan ustaz aktyorlardıń dóretken obrazlarınan saxnalıq kórinisleri túsirilgen súwretler kórgizbesi orın alǵan.
Sonday-aq, simfoniyalıq orkestrdiń janlı koncert baǵdarlaması jıynalǵanlarǵa ózgeshe keypiyat baǵıshladı.
Keshede Qaraqalpaqstan Respublikası Mádeniyat ministri shıǵıp sóylep, teatr xızmetkerlerin, taraw pidayıların kásiplik bayramı menen qızǵın qutlıqladı.
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarı Keńesi komiteti hám Mádeniyat ministrligi tárepinen tayarlanǵan «Húrmet jarlıqları» Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik akademiyalıq muzıkalı teatrı, Qaraqalpaq mámleketlik jas tamashagóyler teatrı, Qaraqalpaq mámleketlik quwırshaq teatrı xızmetkerlerine tapsırıldı.
Keshe qatnasıwshılarına kórkem óner sheberleri, jas talant iyeleri hám teatrdıń balet artistleri tárepinen tayarlanǵan yoshlı qosıqlar hám ayaq-oyınlar qoyıp berildi.
Teatr aktyorları tárepinen dramaturg K.Raxmanovtıń «Ínjıqtıń muhabbatı» komediyasınan úzindi, «Parodiyashılar», «Prodyusser», «Jezde hám baldızlar», Ózbekstan mámleketlik kórkem óner hám mádeniyat institutı Nókis filialınıń talantlı studentleri atqarıwındaǵı «Studentler» intermediyası kórsetilip, jıynalǵanlarda jaqsı tásir qaldırdı.
Tárbiya SEYTNAZAROVA,
Qaraqalpaqstan xabar agentligi xabarshısı


text:
Elektrik tiremelerniñ patlavı Qırımnıñ energetik qamaçavınıñ başlanuvı sayılamı, bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde bildirdiler. Programma musafirleri – energetika meselelerinden ekspert, «Strategiya XXI» merkeziniñ prezidenti Mihail Gonçar ve Ukraina halq deputatı Aleksey Gonçarenko.
Yayın iş künleri saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında efirge çıqa.
Efirge (044) 490-29-05 nomeralı telefon vastasınen bağlanmaq mümkün.
Qırımnıñ büyük qısmında radionı diñlemege imkân bar.
Diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.
Qırım.Aqiqat Radiosı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ Qırımda radio yayınlavınıñ teklinmesi boyunca leyhasınıñ ekinci basamağı çerçivesinde işlep çıqarıldı.


text:
Musıl
Musıl (be Erebki: الموصل, Suryanki: ܢܝܢܘܐ, Ninew u Kurdki: Mûsil/Nînewe), jew suka İraqia ke Royê Dicley ser de ca gêna. Suka Musıli, İraqi de jew suka gırda u nıfusi cı 1.800.000 o. Musıl de Ereb, Tırkmeni u Kurdi esti. Şari Musıli, Musıli ri vani 'Mevsil' ya zi 'Hevlen'. Cayê xo İraqi de zıme de, mıntıqa El Cezire de, suka Ninowa çewt de maneno. Caê xo semedê seveknayene howlo, harê xo zaf mexsuldara. Dıma dewro antiki ra suka Musıli biya merkezi Xıristiyaniye. Dewrê Umeri de Musıl kowta İslam, dewrê Emevi u Ebasiyan de ehemiyeti xo sevekna (sıtar kerda). Serra 1092 de biya merkezi İmperatoriya Selcuqıcano Gırd. Dıma selcuqıcani, İmameddin Zengi suka gıroto Musıli ra u Musıl bıni idarey Dewleta Zengiyan kowta. Serrani 1127-1146 miyan de suke zaf aver şiya u suka gırde biya. Suke de kelay, bostani u boni gırdi vıraziyayi. Serra 1261 de Musıl de Istıleyê Moğolan biya u Moğoli suka Musıli pêro xırabe kerdi, suke pêro veşaya, merdumi pêro kışiyayi u çi nêmendo. Serra 1871 de viniyao ki, suke de 18 (des u heyşt) camiy, 300 (hirise) mescidi, 14 (des u çeher) medresey, 10 (des) hânkâh, 2 pırdi (dı) 1 (jew) ki dêsi awi est bi. Nê boni terefê İmperatoriya Usmanıcani ra vıraziyayi. Dıma İstıleyê Moğolani ra suka Musıli ehemiyeti xo kerda vini. Serra 1667 de suke de jew erdlerz ameo meydan, erdlerz zaf zaf merdımi merdi. Nêweşiye veciya u şari Musıli, terk kerdi Musıl. Suke de zaf kemi merdumi mendi u ê zi Yezıdiyi Sincari ra kışiyayi, inan ra zulım diyi. Dewri İmperatoriya Usmanıcani de suka Musıli biya wılayete. Çı wext musiyao ki suka Musıli de petrol esto, Dewleti imperyalisti çımi inan suka Musıli ser çarni. Cengê Dınyay I. de Musıl terefi İngılızani ra işğal diya. Çı wext Usmanıcan cengê dınya ra veciyi meğlub, waziyeti Musıli zi nêşınasiyao. Çunki suka Musıli zerrey Misak-ı Milli de mendêne. Serra 1926 de suka Musıli ser problem peyni di, Musıl zerrey İraqi de menda. Suka Musıli ewro İraqê Zımeyi u İraqi miyan de problema emma zerrey İraqi de ca gêna u leteya İraqia.
Tarixi Heziran 24 de Dewleta İraq u Şamia İslam suka Musıli işğal kerda. Key militani Dewleta İraq u Şamia İslam amey suka Musıli, eskeri İraqi remayi suke ra u inan pey de silahi, bombay, tanki, teçhizati eskeri, bankay, perey zaf mendi. Militani Dewleta İraq u Şamia İslam uca de eskeri İraqi pey ra çi mendi, çi esti heme inan desti xo ra gıroti. Dewleta İslam suka Musıli ra perey zaf qezenç kerda u biya organizasyona zengıne. Inka Musıl leteya İraqia emma bıni Dewleta İslami İraq u Şam de işğal dera.


text:
Seadet Geray Han – Mengli Geraynıñ küçük oğlu. O, devletni tertip-nizamğa ketirip, deñişmelerge yol açtı. Onıñ zamanında yengil silâ işlep çıqarıldı, Or-Qapı qalesi yañıdan quruldı. Han oquv yurtlarına büyük bir diqqat ayırğan edi.
Videobloglarınıñ yañı bölügi Qırım hanlarınıñ Geraylar sülâlesi aqqında tarif ete. Bu adamlar kim edi, nasıl etip akimiyetke kirdi ve nasıl bir iz qaldırdılar. Er bir bölükniñ merkezinde – qaramanlardan biriniñ taqdiri.
Qırım hanlığı ve Qırım tarihınıñ eñ meraqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañartılğan leyhasında, Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» videobloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki meselelerini añlamaq içün bir anahtardır
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki meselelerini añlamaq içün bir anahtardır.
Metn müellifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejisser Fatima Osmanova, operator ve montaj rejisseri Eldar Halilov, ğaye müellifi Emine Ceppar.
Videoda aşağıdaki levhalar qullanıldı: Hürrem Sultan bediiy filmi (rejisser Fatih Aksoy, 2003 senesi), em de Matti Paalanen – Drama, Plastic3 – Epic dramatic film music muzıkası.


text:
Bağçasarayda 2016 senesi mayısnıñ 24-nde aqşam şeer şurasınıñ deputatı, Dünya Qırımtatar Kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimov hırsızlanğan edi. Onıñ maşinası yol ortasında tapıldı. Ğayıp olğan kişi mayısnıñ 25-nde Meclis azalarınen beraber Sudaqqa baracaq edi, anda qırımtatar faalleriniñ mahkemesi planlaştırılğan edi.
Qırımtatar faali Nariman Celâl tutulğanını video nezareti kameraları qayd etti, dep bildirdi. Video uquq qoruyıcı organlarına berildi.
«Videoda, onı körgenlerniñ aytqanlarına köre, yol patrul hızmetiniñ urbasında insanlar bar, olar Ervin İbragimovnı toqtatıp, maşinadan alalar ve diger avtobusqa mindireler, ondan soñ ise keteler», – dep aytqan edi Celâl 2016 senesi.
Daa soñra Ervin İbragimovnı Bağçasarayda tutuv videosını kütleviy haber vastaları derc etti.
Ğayıp olğan insannıñ babası yarımadanıñ Rusiye prokuraturasına ariza berip, oğlunı qıdırmağa rica etti.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Ervin İbragimovnıñ ğayıp olmasınen bağlı mahkemeden evel tahqiqat keçirmekte.
Qırım aq qorçalayıcı gruppası İbragimovnı Rusiye akimiyeti ya da onıñ kontrolindeki gruppalar hırsızladı, dep tahmin ete.
Kyivde Ervin İbragimovnıñ ğayıp olğanını hatırlatmaq içün er ay «Ervin qayda?» aq qorçalayıcı aktsiyaları keçirilmekte.


text:
Halqara para fondu 2016 senesi Rusiyeniñ İçki ğayrı safi mahsulat kölemi 0,6% eksilgenini bildirdi. Bunı Radio Svoboda haber ete.
Lâkin fondta, 2017 senesi Rusiye iqtisadiyatı ğayrıdan tiklenecegini bekleyler.
HPF hadimleri bu aynıñ başında Moskvanı ziyaret etken ediler ve olarnıñ tahminleri 29 noyabrde beyan etildi.
Halqara para fondunda deyler ki, Rusiyeniñ iqtisadiyatı eki darbe aldı – yermay fiyatları ve ğarbiy yaptırımlar, lâkin «qara altınnıñ» fiyatı paalılaşacaq ise, 2017 senesi iqtisadiyat köterilecektir.
Tahminlerge köre, yılnıñ soñunda inflâtsiya 5,6% qadar eksilip, 2017 senesi eksilmege devam etecektir.
Fondta bildirdiler ki, Rusiyede «bücet sağlamlaştırması» devamlı struktura islâatlarına tayanmaq kerek. Mesele pensiya islâtınen, bergilernen, devlet ve şaysiy yatırımlarnıñ qorulmasınen beraber subsidiyalarnıñ berilmesinen bağlı.


text:
Tarlabaşı Boya Badana Ustası || Tarlabaşı Boya Badana Fiyatları || Tarlabaşı Boya Ustası || Tarlabaşıda Ev ve İşyeri ofisleriniz kaliteli boyanır
Tarlabaşı Boya Badana Ustası|| Tarlabaşı Boyacı Badanacı |Tarlabaşı|Dekorasyon Fiyatları || Boya Ustası Tarlabaşı|| Tarlabaşı Boya Badana Ustası || Boya Ustası Tarlabaşı| Tarlabaşı Boya Ustası | Tarlabaşı Boya Ustası || Tarlabaşı Boya Badana Ustası || Tarlabaşıda Kaliteli Boya Badanacı || Profesyonel Boya Badana Ustası || Tarlabaşı Boya Badana Fiyatları||
Her Türlü Boya ve Badana İşleriniz İçin Bizleri Arayabilirsiniz
Tarlabaşı Boya Badana||Ustası Boyacı Badanacı||Dekorasyon Fiyatları || Boya Ustası Tarlabaşı|| TarlabaşıBoya Badana Ustası || Boya Ustası Tarlabaşı|| Tarlabaşı Boya Ustası || Tarlabaşı Boya Ustası || Tarlabaşı Boya Badana Ustası || Tarlabaşıda Kaliteli Boya Badanacı || Profesyonel Boya Badana Ustası || Tarlabaşı Boya Badana Fiyatları||
Kaliteyi ve Ekonomiyi Usta Ellerle Buluşturduk
Tarlabaşı BOYA||Tarlabaşı BOYA USTASI||Tarlabaşı BOYACI||Tarlabaşı BOYACI USTASI||Tarlabaşı BOYA USTASI FİYATLARI||Tarlabaşı BOYA USTALARI||Tarlabaşı BOYA USTASI İSTANBUL||Tarlabaşı BOYACI USTALARI||Tarlabaşı BOYACI ARIYORUM||Tarlabaşı EV BOYAMA||Tarlabaşı EV BOYAMA USTASI||Tarlabaşı EV BOYASI||Tarlabaşı EV BOYACISI||Tarlabaşı EV BOYA FİYATLARI|| Tarlabaşı EV BOYAMA USTALARI||Tarlabaşı DAİRE İÇİ BOYAMA||Tarlabaşı DAİRE İÇİ BOYA||Tarlabaşı DAİRE İÇ BOYA||Tarlabaşı DAİRE BOYA FİYATLARI||Tarlabaşı BOYA BADANA||Tarlabaşı BOYA BADANA USTASI||Tarlabaşı BOYA BADANA FİYATLARI||Tarlabaşı BOYA BADANA İŞLERİ||Tarlabaşı MOTİF BOYA||Tarlabaşı MOTİF BOYAMA||Tarlabaşı MOTİF BOYA USTASI||Tarlabaşı VİLLA BOYASI||Tarlabaşı VİLLA BOYAMA||Tarlabaşı VİLLA BOYA USTASI||Tarlabaşı VİLLA BOYACISI||Tarlabaşı VİLLA BOYA USTASI||Tarlabaşı VİLLA BOYAMA USTASI||Tarlabaşı VİLLA BOYAMA UYGULAMALARI||Tarlabaşı BOYACILAR ARANIYOR||Tarlabaşı ALÇI BOYA||Tarlabaşı ALÇI BOYAMA||Tarlabaşı ALÇI BOYASI||Tarlabaşı ALÇI BOYA İŞÇİLİK FİYATLARI||Tarlabaşı ALÇI BOYA USTASI||Tarlabaşı EV BOYASI SEÇİMİ|| Tarlabaşı EV BOYASI DESENLERİ||USTA BUYACI Tarlabaşı||USTA BOYACI ARANIYOR Tarlabaşı
VERDİĞİMİZ BAZI HİZMETLER
Tarlabaşı Boya Badana Ustası, Tarlabaşı Boyacı Badanacı, Tarlabaşı Boya Badana Fiyatları, Tarlabaşı Ev Boyama Ustası, Tarlabaşı İşyeri Boyama Ustası, Tarlabaşı Ofis Boyama Ustası, Tarlabaşı Dış Cephe Boyama Ustası, Tarlabaşı İç Dekorasyon Ustası, Tarlabaşı Alçıpan Ustası, Tarlabaşı Alçı Sıva Ustası, Tarlabaşı Ev Boyama Fiyatları, Tarlabaşı Alçı Sıva Fiyatları, Tarlabaşı Dekoratif Boya Ustası, Tarlabaşı Badana Renkleri, Tarlabaşı bina dis cephe boyalari, Tarlabaşı dekoratif duvar boyalari, Tarlabaşı bina dis cephe dekorasyon, Tarlabaşı ev boyama fiyatları istanbul, Tarlabaşı dışcephe boyaları, Tarlabaşı desenli duvar boyalari, Tarlabaşıev dekorasyon boyama, Tarlabaşı istanbulda boyacı arayanlar, Tarlabaşı usta dekorasyon, Tarlabaşı duvar boyasi fiyatlari, Tarlabaşı badana fiyat, Tarlabaşı ev dekorasyonu boyama. Tarlabaşı en iyi dış cephe boyaları, Tarlabaşı alçı ustası aranıyor, Tarlabaşı boyacı badana, Tarlabaşı simli duvar boyalari, Tarlabaşı cephe montalama, Tarlabaşı iç sıva fiyatları, Tarlabaşı dış çephe boyaları, Tarlabaşıalçı sıva fiyat, Tarlabaşı iş arayan ustalar, Tarlabaşı boyaustasi, Tarlabaşı dekorasyon ve tadilat, Tarlabaşı boyacilar, Tarlabaşı stropiyer boyası, Tarlabaşı ev dış dekorasyon, Tarlabaşı cephe boyama, Tarlabaşı boyacılar sitesi, Tarlabaşı dekorasyon boyaları, Tarlabaşı istanbul’da fayans ustası, Tarlabaşı boyacı badanacı, Tarlabaşı ic dekorasyon ve duvar boyama, Tarlabaşı mobilya tadilatı, Tarlabaşı badana boyası, Tarlabaşı fayans boyaları, Tarlabaşı badana boyası fiyatları, Tarlabaşı alçı ustası arayanlar, Tarlabaşı duvar boyaları dekorasyon, Tarlabaşı oto boyacı, Tarlabaşı dekoratif dış cephe boyaları, Tarlabaşı tadılat dekorasyon, Tarlabaşı kartonpiyer ustası arayanlar, Tarlabaşı evin dış cephe boyası, Tarlabaşı ev tadilatı nasıl yapılır, Tarlabaşı ev dış cephe boyası, Tarlabaşı tamirat işleri, Tarlabaşı alçı sıva ustası arayanlar, Tarlabaşı dış çephe, Tarlabaşı tadilat tamirat işleri, Tarlabaşı badana boyaları, Tarlabaşı stropiyer boyama, Tarlabaşı dekorasyon ustası arayanlar, Tarlabaşı iç sıva, Tarlabaşı ev boyatma fiyatları, Tarlabaşı simli badana boyası, Tarlabaşı kartonpiyer ustası aranıyor, Tarlabaşı inşaat tadilat işleri, Tarlabaşı tadilat istanbul, Tarlabaşı ev tadilat firmaları, Tarlabaşı dış cepe boyaları, Tarlabaşı boyacı ustası istanbul, Tarlabaşı inşaat dekorasyon tadilat, Tarlabaşı dekorasyoncu arayanlar, Tarlabaşı fayans işleri, Tarlabaşı ev boyaları fiyatları, Tarlabaşı ev badana fiyatları, Tarlabaşı dekorasyon ustası, Tarlabaşı ev boyaları dış cephe, Tarlabaşı İstanbul boyacı ustası, Tarlabaşı sıva ustası arayanlar, Tarlabaşı cephe boyaları, Tarlabaşı alçı sıva ustası, Tarlabaşı iç mekan duvar boyaları, Tarlabaşı daire boyama fiyatları, Tarlabaşı boyabadana, Tarlabaşı ev tadilatı yapan firmalar, Tarlabaşı daire içi dekorasyon, Tarlabaşı alçı ustası, Tarlabaşı ofis tadilatı, Tarlabaşı istanbul fayans ustası, Tarlabaşı fayans ustası arayan firmalar, Tarlabaşı sıva ustası, Tarlabaşı alci siva, Tarlabaşı sıva işçilik fiyatları, Tarlabaşı dış cephe ev boyaları, Tarlabaşı fayans ustası fiyatları, Tarlabaşı dış cephe ustası, Tarlabaşı stropiyer ustası, Tarlabaşı istanbul boyacı, Tarlabaşı yapi dekorasyon, Tarlabaşı simli duvar boyası renkleri, Tarlabaşı ev boyaması, Tarlabaşı badana ustası, Tarlabaşı boyacı arayan firmalar, Tarlabaşı daire tadilatı, Tarlabaşı ev dış cephe, Tarlabaşı kartonpiyer boyama, Tarlabaşı iç cephe boyaları fiyatları, Tarlabaşı ucuz boyacı, Tarlabaşı ev tadilatı fiyatları, Tarlabaşı dış cephe boyaları fiyatları, Tarlabaşı iç duvar boyaları, Tarlabaşı iç cephe dekorasyon, Tarlabaşı tadilat ustası, Tarlabaşı komple ev tadilatı, Tarlabaşı alçı kartonpiyer fiyatları, Tarlabaşı boyacı arıyorum, Tarlabaşı ev boyası fiyatları, Tarlabaşı boyacı badana ustası, Tarlabaşı boyacı ustası arayanlar, Tarlabaşı inşaat boyaları, Tarlabaşı dış cephe fiyatları, Tarlabaşı boyacı aranıyor, Tarlabaşı duvar boyasi, Tarlabaşı fayans ustası aranıyor, Tarlabaşı alçı kartonpiyer, Tarlabaşı kartonpiyer ustası, Tarlabaşı tadilat fiyatları, Tarlabaşı ev boyama teknikleri, Tarlabaşı alçı sıva işçilik fiyatları, Tarlabaşı usta arayanlar, Tarlabaşı badana fiyatları, Tarlabaşı dekorasyon işleri, Tarlabaşı iç cephe, Tarlabaşı dış cephe boyama, Tarlabaşı ev tadilat işleri, Tarlabaşı tadilat tamirat, Tarlabaşı dekorasyon tadilat, Tarlabaşı boyacı istanbul, Tarlabaşı boyacı Tarlabaşı, Tarlabaşı boyacı arayanlar


text:
Yuqarı Şurada Ukrainanıñ azat etilmesi içün kureş beyannamesini qabul ettiler. Bu beyannamege 226 zaruriy deputattan, 274 deputat rey berdi.
Bu vesiqada ukrain akimiyeti halqara toplulıqnı öz-özüni "Qırım Cumhuriyeti" dep adlağan ve Rusiye Federatsiyası tarafından Qırımnen Aqyarnı "halqara uquqlarınıñ esas qararları ve devletler bar olğanları printsipleriniñ qaba şekilde bozuluvınen" basıp alınğanını tanımamaq çağıra.
"Ukraina Yuqarı Şurası Ukraina halqı adından Qırım Ukraina terkibinde olğanını ve bar olacağını bildire. Ukraina halqı Qırımnı işğalcilerden azat etmek içün öz kureşini, o ne qadar ağır ve devamlı olmasa da, iç bir vaqıt ve iç bir şaraitlerge baqmadan toqtamaycaq", - dep aytıla vesiqada.
Bundan da ğayrı, Ukraina parlamentı qırımtatar halqını Qırımnıñ tamır halqı olaraq ilân etti ve onıñ yerli idarelerniñ – Meclis ve Qurultaynıñ vekâletini de tasdıqladı. Bu qanun leyhasını Pötr Poroşenko teklif etti, oña 284 deputat rey berdi. Bunıñnen beraber, parlament qırımtatarlarğa nisbeten bir sıra qanunlarnıñ işlep çıqarılmasını vade etti. Bu teşebbüske qırımtatar halqınıñ lideri, "Batkivşçina" firqasınıñ deputatı – Mustafa Cemilev qol tuttı.
"Zenaatcaşımız Pötr Poroşenkonıñ teklif etken qarar qırımtatar halqınıñ aqqlarınıñ Ukrainada ğayrıdan tiklenmesine yol bere. Bu vesiqa Ukraina avropa, halqara qararlarını ve insan aqqlarını urmet etken medeniy devletiniñ inkişaf yolunı seçip alğanını tasdıqlay" - dep qayd etti öz çıqışında Cemilev.
Qırımnı Ukrainanıñ işğal olunğan ve mahsus statusnı alğan toprağı olaraq tanıdılar.
Rusiye ordusınıñ tarafından işğal olunğan ve Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ emrinen Rusiyege qoşulğan Qırım, Ukrainanıñ işğal olunğan yeri olaraq esaplana. Vaqtınca işğal olunğan yerde mahsus uquqiy rejimniñ kirsetilüvi ve mında yaşağan grajdanlarnıñ aqqlarınıñ idare etilüvi aqqında maddege birinci baquvda 276 deputat rey berdi.
Vaqtınca işğal olunğan yer endiden Qırım ve Aqyar, içteki suvlar, deñiz, olarnıñ etrafındaki deñizastı ve ava boşluğı sayılmaqta.
İnsan aqqlarınıñ bozuluvı, medeniy asabalıqnıñ qaravulı içün mesulietlikni ve ziyan tazminatını Yuqarı Şura Rusiyege yükletmege qarar etti. İşğal etici idare bolükleriniñ qararı qanunsız sayıla, Qırımğa ise çetel ve ukrain grajdanları tek ukrain tarafınıñ izini ile kire bileler. Qanun leyhasını daa da işlep baqacaqlar ve parlament işke çıqqanda, yani salı kunünde qabul ete bilecekler.
Ukrain arbiyleri Qırımdan silâ ve gemilernen çıqmaq kerekler – Sobolev
"Batkivşçina" firqasınıñ yolbaşçısınıñ birinci muavini Sergey Sobolev Ukrainanıñ öz grajdanlarını işğal olunğan yerde yardımsız qaldırmağanını, olarğa mıtlaqa destek kosterilecegini ve Ukrainanen bağları kesilmecegini qayd etti. Ukraina Qırımda ukrain grajdanlarınıñ qalmaması içün qaçaqlarnıñ sayısını arttırmağa çalışqan Rusiyege qarşı areket etmege azırdır. Ukraina silâlı quvetlerine kelgende ise, olarnı Ukraina qıtasına çıqarmağa dep tüşüneler, qayd etti Sergey Sobolev.
"Ukrain arbiylerini vaqtınca işğal olunğan topraqtan çıqarmaq içün uyğun şaraitler olmalı. Tehnika, silâlandıruv, butün kerekli şeylernen. Rusiyeniñ teklifi ise, er şeyni bıraqıp, tiz çökip qıtağa qaytmağa – aqarettir. Şunıñ içün biz halqara toplulıqnı celp etmek içün muzakereler keçiremiz", – qayd ete Sobolev.
Boyle qararlarğa Regionlar firqası da razı oldı, rey bermegenler tek kommunistler oldı. Regionlar firqasınıñ yolbaşçı muavini Mihail Çeçetovnıñ aytqanına kore, Ukrainağa qarşı kosterilgen istilâ şaraitte davalaşmağa vaqıt yoqtır.
"Bizden qanunsız şekilde toprağımıznıñ bir qısmını almağa areket eteler – demek, biz bar quvetimiznen qıçırmaq ve butün dünyağa öz mevamıznı bildirmek kerekmiz. Siyasette ise bir-birimizniñ yerlerimizni soñ baqarmız. Em akimiyet, em parlament öz birleşken mevamını kosterdi. İleride nasıl areketler etmege ve olıp keçken adiselerge nasıl qıymet kesmege hususında fikirlerimiz birdir", - bildirdi Çeçetov.
Parlament salı kunüne qadar toplanmaycaq, lâkin spiker ve deputatlar akimiyetnen işlerini devam etecekler. Firqalar yolbaşçıları, deputat gruppaları ve komitet reisleriniñ Nazirler Kabinetiniñ iqtisadiy bolüginiñ temsilcilerinen korüşüvi otkerilecek. Muzakereler Qırım ve Ukraina vaziyeti aqıqında olacaqtır.


text:
Moskva vilâyetiniñ Vlasiha şeer okrugındaki Arbiy istinaf mahkemesi oktâbrniñ 26-nda advokat Lilâ Gemeci ve imayecisi Edem Semedlâyevniñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ oña qarşı qararına berilgen istinaf şikâyetini baqacaq.
«Qırım birdemligi» bildirgenine köre, mahkeme, Gemeci «mahkeme oturışuvlarınıñ reglamentini çoq bozdı» dep qarar aldı ve 2020 senesi avgustnıñ 17-nde qararını mahkemede seslendirdi.
«Bu şahsiy tarif ile kesen-kes razı degilim. Bir çoq insan bu tarif nasıl çıqarılğanınıñ şaatı oldı. O, qanunsız çıqarıldı, çünki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi evelki mahkeme oturışuvlarına esaslandı. Maña mahkeme oturışuvınıñ protokolını bermeyip, davanı advokatlar palatasına yollağanlar. Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ tarifi lâğu etilmeli, dep tüşünemiz. Mahkeme meni eşitir, dep ümüt etem», – dep izaatladı advokat.
Gemeciniñ fikirince, bu şahsiy şikâyet – oña müvekkilini cinaiy davada faal qorçalağan imayecige olaraq yapılğan basqı şeklidir. O, mahkemede qırımlı aq qorçalayıcı ve «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayevniñ menfaatlarını temsil etti. Mustafayev 2020 senesi sentâbrniñ 16-nda 14 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi. Faal Amnesty International tarafından vicdan mabüsi olaraq tanıldı.
«Bu qararnıñ belli bir suvuqlatıcı effekti bar, müvekkilerimniñ imayesinde faal olmamnı eksiltmek ve ileride mahkemege baqıp areket etmem içün. İstinaf şikâyetlerimizniñ mahkeme qararı ne olsa olsun, fikrim deñişmeycek. Müvekkillerimniñ aqlarını, menfaatlarını faal sürette qorçalamağa ve qabaatsız olğanlarını isbatlamağa devam etecem», – dep ayttı Gemeci.
Oña qarşı qararnı bir örnek sayıp, kelecek sefer mahkeme izni olmağanda bir şey aytmağa tırışsa, çetleştirilecegini köstermege tırışalar, dep ayta.
«Başta müvekkilim Server Mustafayev çıqarıldı, ileride meni sustıracaq olalar. Tek maña degil, siyasiy sebeplerden açılğan davalarda iştirak etken advokatlar şahsında bütün aq qorçalayıcı toplulıqqa qarşı bir basqı», – dep ayttı advokat.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi sentâbrniñ 16-nda Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca üküm çıqardı. Marlen Asanov 19 yıl sert rejimli koloniyada, Memet Belâlov 18 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Timur İbragimov 17 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Server Zekiryayev 13 yıl sert rejimli koloniyada; Server Mustafayev 14 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Seyran Saliyev 16 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Edem Smailov 13 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlavğa üküm etildi. Ernes Ametov qabaatsız tanılıp, mahkemede azat etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bu aqta o öz-özüni ilân etken Qırım akimiyetine yaqın olğan «Krıminform» saytına bildirdi.
«Bir de bir insan Qırımda raatlanmağa istese, mahsus operatorlarğa telefon açıp hafsızlıq, naqliye, ava arareti, itibarğa nail olğan yerler ve eñ esası sanatoriylernen doğru bağ aqqında malümat ala, bu turistik mahsulnıñ inkişaf etmesi içün yahşı bir mevzu»,- qayd etti Amunts.
Bunıñnen bir sırada o, akimiyet tarafından evel ilân etilgen 6-7 million adamnıñ Qırımğa kelmesini red etip, vaziyetke real baqmağa çağırdı.
Aynı 3 million insan er yıl Turkiyege raatlanmağa bara. Amma şimdiki vaqıtta Qırımğa meraq pek büyük, onıñ içün bizge tek servisni lâyıq derecege kötermek kerek. Fiatlarnı pek yükseltmege de olmaz,- dep tüşüne Rusiye turizmniñ yolbaşçısı.


text:
Almatı oblısı Talğar audanında Kalininge arnalğan eskertkişter alınıp tastaldı. Twzdıbastaudağı Kalinin eskertkişi "Alaş" arıstarına arnalğan eskertk..
Ortalıq saylau komissiyasınıñ bügin tüsten bwrın keşegi ötken kezekten tıs prezident saylauınıñ qorıtındısın jariya etti. OSK-nıñ qorıtındısına say qa..
"Astana" alañın qorşap twrğan policiya alañğa kelgen adamdardı bir-birlep wstap, policiya kölikterine otırğıza bastağan. Alañdağı tilşilerdiñ habar..
Bügin Dala Kökjalı, XX ğasırdağı qazaqtıñ wltazattıq qozğalısınıñ jetekşisi – Ospan batır Silämwlınıñ atılğan küni. Ospan batır ötken ğasırdıñ orta şe..
Ospan batır – 120 jıl. Wltazattıq köterilisiniñ jetekşisi Ospan batır Silämwlınıñ 120 jıldıq mereytoyı halıqaralıq deñgeyde atalıp ötilde. Osı aptada ..


text:
Şarqi Türkistan- شارقي تۇركىستان Çin Türkistan- چين تۇركىستان Şıñ Şısaydıñ Şıñjañdı on bir jıl bilep-tösteu kezeñi, Şığıs Türkistandağı sovettik mäd..
Qırğız-qıpşaq eliniñ ör ruhtı jigitterine arnalğan än – Qwrmanbek.
Tarihımız tım arıdan barıp toğısatın tübi bir tuısımızdıñ biri YAkut-Sahalar. Bügingi dini-dästür, salt-sana, tilimizde ayırmaşılıq bolğanımen keşe b..
Köne türktiñ közindey bolıp büginge jetken Qorqıttıñ qobızınıñ mürageri kim? Tüp tuısımız Altaylardan tıñdayıq... “The Qazaq Times” ..
Qazaqtar turalı barlıq zertteutilerdiñ aytuınşa da, barlıq geografiyalıq nwsqaularda da; qazaqtar mwsılmandar, biraq şamandıq ırım, senimdi de wstandı..


text:
Üç dere benti
Üç dere benti (çince 三峽, 三峡, Sānxiá) - Çinde Yañdzı özeni üzerinde işlegen gidroelektrik stantsiyadır. Hubey vilâyetinde Yiçañ şeer nahiyesinde Sandoupiñniñ yaqınında buluna. Nominal qudret köstergiçlerge köre ve yıllıq elektrik imalatına köre de (101,6 milion kVs, qıyaslama içün, İtaypu - 98,6 milion kVs) dünyanıñ eñ büyük elektrik stantsıyası.[1][2][3]
Üç dere benti GESniñ qarşımuntazamcısı, 3,15 GWlıq yataq türlü bir gidroelektrik stantsiyası olğan Gecou GEStir.
Umumiy tasviri[deñiştir | kodunı deñiştir]
GESnıñ inşaatı 1992 senesi başlandı, inşaatnıñ bütünley tamamlanması ve resmiy işletmege alınması 2012 senesi iyül aynıñ 4-ünde yerine ketirildi[4].
GESniñ terkibi:
- uzunlığı 2335 m ve yüksekligi 181 m olğan gravitatsion beton bent;
- sol yalıda bent yanında 14 gidroagregatlı bir gidroelektrik stantsıyasınıñ binası;
- oñ yalıda bent yanında 12 gidroagregatlı bir gidroelektrik stantsıyasınıñ binası;
- oñ yalıda yer astında 6 gidroagregatlı bir gidroelektrik stantsıyasınıñ binası;
- eki hatlı beş basamaqlı gemi şlüzi (esas olaraq yük gemileri içün yapılğan, şlüzden keçüv vaqtı qararnen 4 saat, kamera ölçüsi 280 x 35 x 5 m);
- Gemi kötergiçi (esas olaraq yolcu gemileri içün yapılğan, köterilip olğan yük 3000 tonna, köteriliş vaqtı 30 daqqa)
- ↑ Generation. Itaipu Binacional. 2015 yanvarniñ 2 teşkerilgen.
- ↑ Three Gorges breaks world record for hydropower generation. Xinhua (Şablon:HumanizeDate). 2015 yanvarniñ 2 teşkerilgen.
- ↑ Drought curbs Itaipu hydro output (5 January 2015). 5 yanvarniñ 2015 Tиkшepeлдe.
- ↑ B KиTae B эkcплyaTaцию cдaHa kpyпHeйшaя B Mиpe ГЭC Şablon:Webarchive. (rus.)


text:
«Qırım vatandaşlıq qamaçavı» ştabında aktsiya işitarkçileriniñ Herosn vilâyetinde elektrik tiremeleriniñ patlavına alâqası olmağanı aqqında bildireler. Bu aqta ştabnıñ beyanatında aytıla.
«Qırımnıñ vatandaşlıq qamaçavınıñ Kahovka – Titan elektrik yolaqlarınıñ patlavına alâqası yoq. QVQ ştabınıñ başı bildire: «Birinci patlavlarğa, ekinci, üçünci patlavlarğa Qırım qamaçavı vatandaşlıq teşebbüsiniñ iç bir alâqası yoqtır», – denile beyanatta.
Ştabda qayd etilgeni kibi, dekabr 31-de saat 00:00 yarımadağa elektrik energiyasınıñ berilmesi boyunca muqaveleniñ müddeti bite.
«Yani, saat 00:01 Qırımğa yarıq berilmeycek. Yañı muqavele yoq. Eski muqavele esasında berüvni ğayrıdan tiklemege imkân yoq. Asılında, şimdi de yarıq yoq. Amma, de-yüre, onı saat 00:00 söndürecekler. Yani, energetik qamaçavı da yeñdi», – denile beyanatta.
Qırım vatandaşlıq qamaçavı boyunca aktsiya teşebbüsçilerinden biri Lenur İslâmov «Kahovka – Titan» yolağınıñ söndürilmesi küçlü yelden sebep olğanını tüşüne. Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, «Ukrenergo» şirketiniñ matbuat hızmetinde tiremeniñ tüşmesini dekabr 30 künü saat 23:35 taptılar.
Qırımda çarşenbe künü aqşam yarımadağa «Kahovka – Titan» yolağı vastası ile berilgen elektrik energiyasınıñ söndürilmesi aqqında bildirdiler. Elektrik teminlevsiz Krasnoperekopsk, Aqşeyh, Aqmeçit, Saq, Canköy rayonları, Saq ve Kezlev rayonları qaldı. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov faallerniñ buña alâqası bar olmağanını qayd ete.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene edi. Amma bu yeterli degil edi. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukrainada Türkiyeniñ eñ küçlü TRT teleradiokompaniyasıñ temsilciligi açılmaq mümkün, ve onıñ erkânına ukrain ve qırımtatar tilinde yayınlar azırlaycaq ukrain muarririyeti kirece bilecek. Bunı Ukraina baş naziri Volodımır Groysman Türkiye baş naziri Binali Yıldırım ile körüşkende ayttı.
Mart 14 künü Ukraina akimiyetiniñ matbuat hızmeti bildirdi ki, Türkiye Cumhuriyetinde resmiy ziyarette bulunğan Ukraina baş naziri Volodımır Groysman, Ukraina Tüekiyeniñ haber saasında müsbet şekilde yer alğanında meraqlanğanını bildirdi.
Ukraina baş naziri, Ukraina öz tarafından kösterilgen leyhalarda er taraftan yardımcı olmağa ve Türkiye mevzusını Ukraina malümat fezasında keñişletmege azır olğanında işandırdı.
Ukraina akimiyetinde qayd ettiler ki, Türkiye baş naziri Ukrainannı islâat yolunda desteklegenini bildirdi.
Körüşüv devamında taraflar eki taraflı işbirlik yapıla bilecek saalar, ayırıca – mudafaa-sanayı, avacılıq-kâinat, turizm ve infrastruktura saaları aqqında muzakereler ötkerdiler.


text:
Bağçasaray – 1991 senesi iyün ayınıñ soñunda Aqmescitte tarihiy olğan Ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayı olıp keçti. 24 yıl evelsi Milliy Qurultaynıñ delegatları bir sıra müim qararnı, şu cümleden Qırımtatar halqınıñ milliy mustaqilligi Beyannamesi, Qırım, Birleşken Milletler Teşkilâtı, SSCB prezidentine Muracaatlar ve diger vesiqalarnı qabul ettiler. Qırımtatar Milliy Meclisi de saylanğan edi. Temsil organınıñ reisi Mustafa Cemilev, onıñ 1-inci muavini ise Refat Çubarov oldı. İyül 6-da Meclisniñ ilk toplaşuvı olıp keçti.
Ekinci Qurultayğa azırlıq, delegatları rastkelgen qıyınlıqlar ve Mustafa Cemilevden ğayrı Meclis reisi vazifesine saylanacaq insan bar edimi suallerine 24 yıl evelsi olğan vaqialarnıñ iştirakçisi, Meclis reisiniñ muavini ve temsil organınıñ daimiy azası İlmi Ümerov Qırım.Aqiqatqa cevap berdi.
– 1991 senesiniñ Qurultayına azırlıq nasıl vaziyette keçe edi?
– Ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayı aqqında aytmazdan evel milliy areketniñ tarihını biraz hatırlamaq kerek. 1956 senesine qadar, komendant rejimi olğanda (sürgünlikte qırımtatarlarğa nisbeten, – muar.), milliy areket yoq edi, ayrı adamlar ayrı-ayrı faal ola ediler, Qırımğa barıp bir de bir muracaat yazmağa tırışqan ediler. 56 senesi komendant rejimi lâğu etilgen soñ milliy areketniñ işi teşkil etilmege başladı. Soñra ara-sıra faal ve, aksine, passiv ola ediler. Misal olaraq, 60-ıncı seneleriniñ ortaları pek faal edi, bunıñ neticesinde SSCB Yuqarı Şurası Prezidiumınıñ buyruğı esasında qırımtatarlarğa sürgün olunğan yerlerinden ğayrı, Sovetler Birliginiñ er angi yerinde yerleşmege izin berildi. Lâkin 1967 senesi çıqqan yañı fermandan soñ bu sıñırlar lâğu etildi. Bir çoq qırımtatarı Qırımğa yol alğan edi, lâkin Raşidov (Özbekistan Kommunistler firqası Merkeziy komitetiniñ birinci kâtibi – muar.), Brejnev (Sovetler Birligi Kommunistler firqasınıñ Merkeziy komitetiniñ baş kâtibi Leonid Brejnev, – muar.) kibi firqa yolbaşçıları añlaştılar, ve tolu avdet öyle de olmadı. Bir qaç qoranta qaytıp yetiştirdi, lâkin olarğa basqı yapıp qayd etmegen ediler.
80-inci seneleri de büyük faaliyet qayd etilgen edi. 1986 senesi yanvar ayında olıp keçken KPSS Merkeziy komitetiniñ plenar toplaşuvında Mihail Gorbaçev (Sovetler Birligi Kommunistler Firqasınıñ Merkeziy komitetiniñ baş kâtibi, – muar.) mevzunı aydınlatmayıp, memlekette çezilmegen milliy meseleler bar olğanını bildirdi. Milliy areket, milliy kimlik kene faal olmağa başladı, bunıñ neticesinde Moskvada, şu cümleden Qızıl meydanda ve paytahtnıñ diger yerlerinde faal areketler başladı. Bir qaç biñ qırımtatarı bu esnasta iştirak etti. Neticede qırımtatar milliy areketi keyfiyetli seviyege köterildi. 1989 senesi Qırımtatar milliy areketiniñ teşkilâtını (OKND) meydanğa ketirdik – uquq alanlarında ğayet meşur. Onıñ reisi Mustafa Cemilev, muavini – Refat Çubarov oldı. Qırımtatar Milliy Qurultayı keçirilmek kerek, delegatlarnıñ saylavları ötkerilmek kerek, dep aytmağa başladıq. Qurultayda Qırımtatar Milliy Meclisini şekillendirmege qarar aldıq, bunı da ileride yaptıq.
Menim o vaqıtlarnen bağlı hatıralarım bir vaqıtları teşkil etkenim «Avdet» gazetası olacaq. Muarririyeti menim Bağçasaraydaki evimde yerleşken edi. Ekinci Qurultaynıñ aman-aman bütün vesiqaları anda azırlanğan edi. O vaqıt aftalarnen, aylarnen menim evimde Vildan Şemi-Zade, Refat Appazov, Julvern Ablâmitov, Refat Çubarov kibi adamlar qala edi – olar kün-künden, afta-aftadan gecelernen oturıp Qurultay vesiqalarını azırlay ediler. Men gazetanıñ basılmasınen oğraşqan edi, onıñ saifelerinde bütün azırlıq aydınlatıla edi. Er şey közümniñ ögünde keçe edi ve belli bir derecede men de iştirak ettim.
– «Avdet» gazetasından ğayrı daa nelernen oğraşa ediñiz? Esas işiñiz bar edimi?
– Men Qırımğa 1988 senesi keldim. İşke qabul etmediler, ve men zenaatımnı coydım, dep aytmaq mümkün: men – ekimim. O vaqıt milliy areketnen oğraşmağa başladım. Onıñnen yaşay edim. Gazetanı satıp para qazana edim.
– Belli ki, akimiyet Qurultay keçirilmesine qarşı edi. Belki de, «Avdet» gazetasınıñ tesisçisi olaraq basqığa oğray ediñiz?
– Sovetler Birliginiñ dağılması yaqınlaşqan edi. Büyük memleketniñ ciddiy basqı yapmaq içün ceza quvetleriniñ ne fizik, ne de maddiy imkânları qaldı. 80-inci seneleri bu sistema taqip etse, makheme etse, apiske alğan olsa, 90-ıncı seneleri bunı yapamay edi. Repressiyağa oğratmaq istekleri olsa da, bir de bir areketler olmağan edi. Biz toplaşuvlarğa raat kele edik, olarnı qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde keçire edik. Misal olaraq, OKND Merkeziy şurasınıñ soñki toplaşuvlarından biri Zalanköy (şimdiki – Holmovka) köyünde (Bağçasaray rayonı, – muar.) soñuna qadar qurulmağan evler arasında keçirgen edik. Bazı toplaşuvlarnı devlet müessiselerinde bile keçirgen edik: Ukrain muzıkalı teatriniñ binasında, bir de bir klublarda.
Amma daa çoq bir-biriniñ evinde keçire edik. Akimiyet bir de bir çetel eyyetleriniñ kelmesini istemese de, buña keder etemedi. SSCB dağılğan soñ bizim de issemiz olğanını is etip, ğurur duya edik.
– 1991 senesi Qurultay nasıl keçirilgen edi? Delegatlar bir fikirde edilermi ya da muhalifet fikirleri bar edi?
– Qurultay qırımtatarlarnıñ farqlı baqışları, fikirleri, şu cümleden siyasiy fikirlerini birleştirdi. Er bir kuçt Qurultayda iştirak etsin istedik. Amma Qırımtatarlarnıñ milliy areketi adlı siyasiy küç istisna oldı – o, başından işke qoşulmağan edi. Qurultay devamında farqlı meselelerden munaqaşalarımız ola edi, soñra reylerniñ çoqluğı ile qarar alınğan edi. Söz sırası, olar müellifleri ya da Qurultay-Meclis liderleri teklif etken şekilde qabul etile edi.
– Mustafa Cemilev Meclis reisi olaraq saylanğanda başqa namzetler bar edimi?
– O vaqıt Mustafa Cemilevden ğayrı başqa namzetler yoq edi, 20 yıldan soñ da alternativa olmadı (Meclis reisi vazifesinden ketkende, – muar.), şimdi de alternativalar yoq. O qadar tecribeli, bilgili ve itibarlı uquq qorçalayıcısı qırımtatar halqında başqa yoq, bazı halqlarnıñ ise iç olmadı.
– Ne sebepten 24 yıl devamında qırımtatarlar Qırımtatar halqınıñ milliy mustaqilligi Beyannamesinde esas maqsat olaraq qayd etilgen milliy mustaqil devletke irişemediler?
– Bu Beyanname bizim içün esas qanundır. Qırım – qırımtatar halqınıñ milliy toprağıdır ve Qırımda taqdirini belgilemek aqqı yalıñız qırımtatarlarğa ait olmalı. Qırımnıñ devletçiligini qırımtatar halqınıñ istekleri belgilemeli. Devletçilik şekilleri ise farqlı ola bile: muhtariyet, mustaqil cumhuriyet ya da birine bağlı olmaq – çeşit türlü variantlar mevcut. Qırım bu müddet devamında Ukraina terkibinde edi, bizim bütün isteklerimiz bir edi: Ukrainada milliy-territorial devlet qurulışı. Faqat Ukrainanıñ büyük probleması bar – Rusiye adlı qomşu memleketiniñ tesiri. O, o qadar küçlü edi ki, bizne ya da Ukrainağa istegenimiz kibi meseleni al etmege bermedi. Bazı vaqıtları Ukrainada çoq dost, tarafdarımız olğanını is ete edik, lâkin Yuqarı Radada bunıñnen bağlı qararnıñ qabul etilmesi içün yeterli degil edi. Bu, söz sırası, şimdi de bar. Qırım işğalinden soñ Ukrainadaki tarafdarlarımız çoqlaşsa da, siyasiy talaplarımıznıñ tolusınen al etilmesi içün kene yeterli degil.
– Bu arada, Ukrainanıñ yañı Anayasasını muzakere etip, prezident Petro Poroşenko qırımtatarlar içün milliy-medeniy muhtariyet aqqında ayttı. Meclis reberligi açuvlandı. Ne sebepten qırımtatarlar içün milliy-territorial muhtariyet aqqında laf yürsetilmey?
– Mence, Ukraina bunı yapa bile, ve o bunı yapar. Poroşenko bunı aytqanda milliy-territorial ve milliy-medeniy muhtariyet arasına farq bar olğanını da añlamağandır. Doğrusını aytqanda, men böyle tüşünem. Yaqın zaman kösterecek, aqlım ya da yoq.
Asılında, menimi fikirimce, bizler Ukraina prezidenti ile yalıñız Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov seviyesinde çalışmamaq kerekmiz, Kiyevde bulunıp devlet akimiyeti organlarında çalışqan insanlarımız tek baş nazir ve nazirlernen degil de, çeşit vesiqalarnı azırlağan mesleatçıları, mütehassısları ile laf etmek kerekler.
Qurultay ve Meclis vazifeleriniñ müddeti 2018 senesi bite, lâkin vatanımıznıñ işğalinden vazifelerimizni tolusınen beceralmayıq
– Bugünki vaziyette Qurultaynıñ kelecegi barmı?
– Qurultay ve Meclis vazifeleriniñ müddeti 2018 senesi bite, lâkin vatanımıznıñ işğalinden vazifelerimizni tolusınen beceralmayıq. Şimdiki akimiyetniñ tesiri sezile. Qurultay sessiyalarını keçirmek imkânımız yoq, ve bu sebepten bizler belli olmağan müddetke qadar toqtatacaqmız. Qurultay delegatları kelecek saylavlarğa qadar delegat sayılacaqlar. Olarnı bizler Qırım azat etilgen soñ ilân etecekmiz. Yerli ve regional meclislerniñ vaziyeti de aynı. Saylavlarnıñ belli qaideleri bar, olarnıñ vaqtı keldi.
– Avgust ayında Ankarada Bütündünya qırımtatar kongressi keçirilecek. Bu vaqia ile bağlı ümütleriñiz nasıl?
– Menim fikirimce, o müim ve işaretli olacaq. Belli bir müddetke qadar aktsentler Qırımnıñ tışına çıqarılacaq. Bütündünya qırımtatar kongressi ve onıñ isntitutları esas qurulış ola bile.
– Siz iştirak etmege planlaştırasıñızmı?
– E, men baracaq olam.
Qırımdan Bütündünya kongressine baracaq er bir insan tedbirniñ em mesüliyetini, em de telükesini añlamaq kerek.
– Qaytqan soñ basqıdan qormaysıñızmı?
– Qorqam. Lâkin qorqu qorqaqlıqqa çevirilmemeli, ve halq içün, milliy areket içün, bala ve yaqınlarımız içün yapılacaq işni devam ettirmek kerek.
Al-azırda Qırım delegatlarınıñ cedveli şekillendirile. Mence, er bir insan özü qarar alacaq: kongresste iştirak etmekmi-etmemekmi. Eñ qorqunçlısı şu ki, kimse kefil berip olamay: qaytqan soñ repressiyalar olacaqmı, ve qaytıp olurmızmı. Bizler kefil etip olamayıq. Qırımdan Bütündünya kongressine baracaq er bir insan tedbirniñ em mesüliyetini, em de telükesini añlamaq kerek.
– Ekinci Qurultaydan 24 yıl keçken soñ başqaca yapar edim dep tüşünmeysiñizmi ya da er şey doğru yapılğanından eminsiñiz?
– Mence, o vaqıt er şey doğru yapıldı. Menim iç bir şübem yoq.


text:
Eyecanlandırıcı resim beklemizñiz, olar olmaycaq - nudistler yoq. Yani olarnı bir elniñ parmaqlarında saymaq mümkün. Ve sıfatları öyle ki, olarnı körmeseñiz yahşı.
Amma başından başlayıq. Biz Qoz (Solneçnaya Dolina) köyünden deñiz yanınace ketemiz. Yerli jargonda oña deyler - Solidoldan Kırpırğace.
İç şübelenmeñiz: Qoz köyüniñ ad yazısını kimse deñiştirmedi.
Ekinci cian cenkinde elâk olğanlarğa qoyulğan abide yañı. Köy küçüciktir, men bellesem, o vaqıtları eki adamdan biri telef olğan edi. Şimdi köyniñ adı Solneçnaya Dolina, amma evel o Qoz edi ve mında tek qırımtatarlar yaşay edi. İşte, bunı taşta da körmek mümkün.
Ve, elbet, Qoz köyüniñ şarap yapqan zavodını süretke çıqarmamaq mümkün degil. Mence o tatlıcaraq, amma pek meşur. Zavodnıñ özü anda, qayalarda, ve çalışa. Qaya tübünde qazılğan mağazlarda ise o demlene.
İşte, daa sadece beş kilometr - ve biz deñiz yanında. Bu Qara Töbe qasabası. Plâjda sigaret içüv yerine rastkelmek oşlu.
Bundan soñ yolumız dağlarnıñ yanından yalı boyu keçe. Kimerde qışta tüşken taşlarnı aylanmaq içün, suvdan keçmek kerek. Amma pek dülber. Ve kimsesizlik.
Amma, birevniñ, ğaliba, siñirleri dayanmadı, bu tahtalı sofrada pıçaqnen yapılğan yazıdan körüne.
Daa bir-bir yarım saat - ve yolnıñ eñ qıyın qısmı arqada olacaq. Ketmege qıyıncaraq - taşlar, qum…
Taşlarda kesertki çoq. Kelip keçken turistler, bu yıl yılan çoq, dep ayta ediler, amma daa bir danesinerastkelmedim - tek kesertkiler.
Bu ise belli kino şeeri. Onı 2004 yılı “Tiri balıq” (“Jivaya rıba”) filmini çıqarğanda qurdılar. Filmniñ oynatuvı öyle de olmadı. Qırım yalısında ise güzel qalıntılar qaldı, on daneden çoq, - ve e, olar alâ daa dağılıp tura.
Budır ise Eçki Dağnıñ (Lisya buhta) başı. Amma, ğaliba, mında birevler bütün yıl devamında yaşay. Sağ taraftan - Gonduras (Eçki Dağnıñ başında turğan bir top çadırlarğa öyle deyler), ondan soñ Yamayka - o biraz kenarda qala. Adlar eski, olar 15-20 yıl evel mında peyda oldı.
Amma şimdi mında adam az demezsiñ, olar deyerli yoq. Biraz uzaqça canları sıqılğan ayaqçılarnen 3-4 kafe bar: olar mevsimni bekledi. Sıcaq, oba-oba turist-nudist kelmek kerek - amma, mına saña kimse yoq.
Daa 5-7 kilometr keçsek, ögde deñiz yalısı körünecek. Amma anda yetmek içün töpeden tüşken taşlarnıñ arasından keçmek kerek olacaq (em de töpege baqıp, mıqayt olmaq - daa bir taşçıqnıñ tüşmek niyeti yoqtırmı dep, olar ise soqaqnı bozıp, er qış bunı yapa).
OT CoлHeчHoй дoлиHы пyTb зaHиMaeT чacoB пяTb. Ho пpoдeлaTb ero cToиT.
Qoz köyünden mındace beş saatlıq yol. Amma bunı iç olmağandan bir kere yapmaq kerek.
Armen Haçaturov, Kefeden bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Qırımnıñ Canköy rayonında eki binden çoq adam yarıqsız qaldı. Bunı oktâbr 30-ında saba "Krımenergo" müessisesi bildirdi.
Cadra Borlaq, Maryino, Acay Qat köylerinde saba saat 6:30-da yarıq söndi. Şimdilik bozulğan yerni qıdıralar.
Yarıq söngeniniñ sebepleri belli degil.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.
Martnıñ 18-inde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyarğa keldi, anda ise Balıqlava TES-iniñ açılışında iştirak etti


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ yalısında Qara deñizde zelzele oldı. Bu aqta Rusiye ilimler akademiyasınıñ Yekâne geofizik hızmetiniñ saytındaki malümatta haber etile.
10 km terinliginde yerastı sarsıntıları cumaertesi künü, aprelniñ 6-nda, künniñ birinci yarısında oldı. Olar yarımadanıñ şarqiy yalısında qayd etildi. Büyükligi 3,8 baa oldı.
Vernadskiy Qırım Federal universitetiniñ zelzeleşınaslıq ve geodinamigi institutınıñ müdiri Yuriy Volfman RİA Novosti Krım agentligine yarımada yanında zelzele olğanını tasdıqladı.
«Küçük yer teprenüvi Qırımnıñ cenübi-şarqında, Sudaq rayonında, Qara deñizniñ teren suv çuqurınıñ sıñırında qayd etildi. Eali onı is etmedi», – dedi o.
Onıñ aytqanına köre, bir yılda Qırımda mütehassıslar 150-160 zelzele olğanını qayd ete.


text:
Aqyarda yuvunma mevsimi iyünniñ 1-inde başlap, sentâbr 15-ine qadar devam etecek. Böyle qararnı şeerniñ rusiyeli akimiyeti bazarertesi künü oturışta qabul etti.
Akimiyetniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, şimdilik plâjlarnıñ mevsimge azırlanması yapıla.
“Bu vesiqanı qabul etilüvi, plâjlarnıñ qabul etilüvini başlamağa yol berecek. Bizde umumen 36 plâj bar, olarnıñ ekisi - operatorlarnen kontrakt tizmekniñ soñ basamağındalar, qalğanlarnıñ operatorları endi belli. Eki plâj - Balıqlava ve Uşakov yılğasında - sanepidemnadzornıñ razılığını endi aldı”, - dep qoştı Tarasov.
Keçken yıl şeerniñ rusiyeli başı Dmitriy Ovsânnikov, kirağa alğanlar plâj abadanlaştıruvınıñ keyfiyetini kötermese, olarnen kontraktlarnı bozacağı aqqında bildirdi.


text:
Oktâbr 1-inden başlap Rusiyede balkonlarda sigaret içmesi yasaqlana. Bu deñişmeler yanğın qaidelerine kirsetildi. Bunı, rusiye haber agentliklerine atıf etip, Radio Svoboda bildire.
Agetnlikler atıf etken Rusiye Fevqulâde Vaziyetler Nazirliginiñ vesiqasında, kvartiralarnıñ balkon ve loccialarında, yataqhanelerniñ mesken hanelerinde ve musafirhane odalarında açıq ateş qullanması yasaq, dep belgilengen. Adamlarnıñ, şaşlıq qavurmaq ve çıraq yaqmaq aqqı yoq, dep añlata müessise.
Qaide bozması içün üç biñge qadar para cezası berile bile.
FVN-niñ malümatına köre, balkon yanğınlarınıñ 60%-ınıñ sebebi - sigaret içmesidir.


text:
Twitter kommunistlarnıñ xisapların "tuñdırdı"
Kubanıñ kommunistlar partiyäse liderları häm jurnalistlarnıñ Twitter säxifäläre yabıldı
Twitter sośial’ mediası Kubanıñ kommunistlar partiyäse liderı Raul Kastro, anıñ qızı Mariêla Kastro häm däwlät kontrolendäge media oyışmalarınıñ xisapların “tuñdırdı”. Moña qağıydälärne bozu säbäpçe bulğan.
Kuba jurnalistlar berlege küp sanda qaläm iyäse häm matbuğat çaralarınıñ Twitter xisapları yabıluına rizasızlıq belderde. Alar śenzura dip bäyälänüçe älege programmanı tänqıyt’läde.
Süz unayınnan, Twitternıñ älege xisaplarnı tuñdıruı Kuba däwläte başlığı Migel’ Dias Kanel’nıñ “AQŞ sankśiyäläre säbäple ildä yağulıq probleması bulaçaq” belderüe belän ber ük waqıtqa turı kilüe iğ’tibarnı cälep itte.
Bäyläneşle xäbärlär
Ukrainada xastaxanägä höcüm
Kupyansk şähärendäge xastaxanägä oyıştırğan raketalı höcümdä ber anesteziolog ülde


text:
«Grivnanıñ yerine rubl qullanıp başlandı, amma, umumen grivna ğayıp etilecek zamanı belgilenmedi. Bunıñ aqqında biz şahıs ve şirketlerni bir ay evelsi haberdar etermiz», – dedi R. Temirgaliyev.
Grivnanıñ resmiy yürüşi toqtatılğan soñ, Qırımda ukrain paralarnı rusiye parasına problemsiz deñiştirmek mümkün olacaq.
«Grivna naqit ve naqitsiz dönüvinden çıqqan soñ, onı deniştirüv noqtalarda Merkeziy bank kursı boyunca serbest deñiştirmek mümkün olur», – qayd etti R. Temirgaliyev.
Rusiye Merkeziy bankı bazı ukrain maliye müessiselerniñ faaliyetini yasaq etti, olarnıñ arasında «Privatbank» (Dnepropetrovsk ş., Ukraina), «Vseukrainskiy aktsionernıy bank» PAO «ViEyBi Bank» (Kiyev ş., Ukraina),
PAO «Bank «Kiyevskaya Rus» (Kiyev ş., Ukraina) ve AO «İmeksbank» (odesa ş., Ukraina).


text:
Rospotrebnadzornıñ Qırım idaresi, deñiz suvunıñ laboratoriya analizini yapqan soñ, vaqtınca Bağçasaray rayonında Acı Bolat (Uglovoye) köyündeki plâjda, Aqyarda "Mramornı" ve "Gorodskoy" plâjlarında ve Aluştanıñ 7 plâjında vaqtınca yuvunmaqnı yasaq etti.
Bu aqta müessiseniñ saytında haber etile.
"İyülniñ 12-ne qadar, 3428 deñiz suvu nümünesi (3288 - Qırımda, 140 - Aqyarda) mikrobiologiya köstergiçleri içün tetqiq etildi, olardan 59 nümüne, yani 1,7% mikrobiologiya köstergiçleriniñ telükesiz seviyesini aşqan edi", - denile beyanatta.
Müessisede, deñiz suvunı ğayrıdan teşkerecekler, dep bildirdiler.
Daa evel, Aqyar (Sevastopol) merkezinde olğan "Hrustalnıy" plâjını qapattılar, dep bildirile edi. Suvda enterokokki bakteriyası tapılğan edi.


text:
Lugansk civarındaki blokpostqa qarşı açılğan mina atışı vaqtında eki arbiy hızmetçi elâk oldı, «İnter» telekanalınıñ jurnalisti yaralandı.
UNİAN mühbiriniñ malümatına köre, bunı ATO malümat merkeziniñ vekili Andriy Lısenko iyülniñ 9-da Kiyevdeki brifingde bildirdi.
Yaralanğan jurnalist Roman Boçkala arbiy hastahanede yardım körgenini Facebook saifesinde yazdı.
Lugansk ve Donetsk vilâyetlerinde terrorizmge qarşı tedbirler aprelniñ 15-den berli devam ete.
İyülniñ 1-de Ukraina prezidenti Pötr Poroşenko tarafından ilân etilgen 10 künlik barışıqtan soñ ükümet orduları Rusiyege qol tutqan separatistlerge qarşı ucumlarnı ğayrıdan başladılar.


text:
Aqmescitteki qırımtatarlar toplu yaşağan Bor Çoqraq (Fontanı) qasabasında yañı mektep qurula. İşğal etilgen Qırımnıñ ameldeki ükümeti ayta ki, obyekt bu seneniñ soñuna qadar qurulıp bitirilecek.
«Qurucılıq işleri evel belgilengen grafik boyunca yapıla. Obyekt mürekkeptir, vaqıt çoq degil: dekabr ayında leyha bütünley bitirilmek kerek», – dep qayd etti Kremlge boysunğan Qırım parlamentiniñ yolbaşçısı Vladimir Konstantinov qurucılıqnı ziyaret etkende. Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
Elde etilgen malümatqa köre, Konstantinov Qırımda qırımtatar tilinde tasil berilgen mekteplerniñ teşkil etilmesi kerek olğanını tasdıqladı.
«Onıñ sözlerine binaen, qasaba sakinleri mektepniñ işke tüşürilmesinen pek meraqlana, oquv yurtuna ihtiyac büyüktir», – dep aytıla beyanatta.
Matbuat hızmetinde bildireler ki, yañı mektepte 900 talebe oquycaq, bina «Rusiye Federatsiyasınıñ bütün talaplarına uyğan» eñ zemaneviy aletlernen, bu cümleden yanğın havfsızlığı ve video nezaretinen, temin etilecek.
Qırım ve Sevastopol musulmanları diniy idaresinde de qırımtatar tiliniñ inkişafı ve saqlanması meselesini qayd etken ediler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadanıñ milliy mekteplerinde bile balalar rus tilinde tasil ala, qırımtatar mekteplerinde ne oquv kitapları, ne de derslikleri bar. Bunı er vaqıt Mecliste ve qırımtatar cemaat teşkilâtlarında qayd eteler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Öldürilgen Rusiye muhalifi Boris Nemtsovnı Moskvada mart 3-de Troyekurovskoye mezarlığında defin ettiler. Radio Svoboda mühbiri bergen malümatqa köre, bir qaç saat sürgen vedalaşuv tedbirge bir qaç biñ insan keldi.
Vedalaşuv tedbirden soñ Nemtsovnıñ cesedini mezarlıqqa alıp kettiler. İnsanlar: «Rusiye azat olacaq!» dep qıçıra ediler.
Rusiye muhalifetiniñ liderlerinden biri Boris Nemtsov fevral 27-de aqşam Moskvanıñ merkezinde Kremlniñ yanında atıp öldürildi. Nemtsovnıñ öldürüvinden üç kün keçkenine baqmadan, taqiqatnıñ ilerilemesi aqta iç bir malümat yoq.
Rusiye Taqiqat komitetiniñ malümatına köre, şaatlar sorğuğa çekile, tış nezaret kameralarından video baqıla, mahkeme ekspertizalar keçirile.
Taqiqatçılar öldürüvniñ bir qaç sebebini ögrene: siyasiy tarik, esktremistlerniñ intiqamı, «ukrain izi», şahsiy sebep.


text:
İşğal etilgen Qırımda yılbaş narat ve çam qıtlığı beklenile. Bu sene yarımadanıñ orman hocalığı Yañı yılğa qadar 10 biñ terekni azırlap olur. Bunı noyabr 19-da Aqmescitte matbuat konferentsiyası devamında Qırımnıñ orman ve av hocalığı boyunca «Devlet komitetiniñ» reisi Vasiliy Çebanov bildirdi, – dep haber ete «Krım 24».
Onıñ sözlerine köre, terekler çarşığa seneniñ soñunda yapılğan sanitar yaravı neticesinde ketirile. Bunıñ ile qırım terekleri er vaqıt yetişmey edi, em de olar, qıtadan ketirilgen tereklerge köre, daima paalıca çıqa edi.
«Şimdi bu mesele boyunca malümat yoq. Amma ticaret boş alannı qapatmalı, körermiz»,– dedi komitet reisi.
Vasiliy Çebanov şunı da ayttı ki, keçken sene orman hocalığı tahminen 6,5 biñ naratnı sattı eken, çünki paalı olğanı sebebinden olarnı az satın ala ediler.


text:
Törkiyä 93 ilgä qızıl borıç sattı
Qızıl çili borıçı êksportında berençe urında Germaniya tora
Törkiyädä citeşterelgän häm tabınnarnıñ alıştırğısız tämlätkeçlärennän berse bulğan qızıl çili borıçı 93 ilgä satıldı.
Könçığış Anadolu êksportçılar assośiaśiyäse mäğ’lümatlarına qarağanda Törkiyä 2021 nçe yılda 9 million 222 meñ dollar külämendä açı qızıl borıç êksportladı.
Ağımdağı yılnıñ berençe 6 ayında isä çit illärgä 2 meñ 185 tonna çili borıçı cibärelde häm annan 4 million 967 meñ dollar tabış alındı.
Qızıl çili borıçı êksportında berençe urında Germaniya tora.
Älege ilgä 1 million 199 meñ dollarlıq êksport başqarıldı.
Germaniyädän soñ Niderland häm Angliya da iñ yaxşı öçlekkä kerde.
Bäyläneşle xäbärlär
Bötendön’ya bankı Türkiyägä kreditnı rasladı
Türkiyägä 512 million 200 meñ dollar külämendä kredit bireläçäk
Qara diñgezdä tabiğıy gaz êşçänlege däwam itä
Türkiyä ênergetika häm tabiğıy çığanaqlar ministrı Fatih Dönmäz Qara diñgez gaz mäydanında kabel’lärne diñgez töbenä salıp quyaçaq köymäneñ Bosfor buğazına kilüen belderde


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Anayasa komissiyasınıñ toplaşuvında onıñ iştirakçilerini qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorumağa çağırdı. Bunı Devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Prezident vatandaşlarnıñ aq-uquqları ve serbestligini anayasağa köre temin etüvniñ eyiliştirmesi aqqında aytıp, Anayasa komissiyasına qırımtatar halqınıñ aqlarını Ukrainanıñ tamır halqınıñ olaraq qorumağa, onıñ etnik, medeniyet, til ve din hususiyetlerini saqlap qalmaq ve inkişaf ettirmege teklif etti», – dep aytıla matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Bundan evel Ukraina prezidenti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı Anayasa komissiyasınıñ erkânına kirsetken edi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ATR qırımtatar telekanalınıñ yayınlavını bütün Ukrainada tiklemege avale etti. Devlet yolbaşçısınıñ qayd etkenine köre, bu Ukraina akimiyeti içün şeref meselesidir. Poroşenko bildirdi ki, Ukraina ATR telekanalını Strasburgnıñ İnsan aqlarını qorçalav halqara mahkemesinde qorumağa azır.


text:
Milonov häm Rusiyä dumasınıñ tagın öç deputatı üzlären Ukrainadagı sugışka cibärülären sorap gariza yazgan
Deputatlarnıñ bu garizaları karalgannan soñ Saklanu ministrlıgına tapşırılaçak.
Bu – Rusiyä dumasınıñ saklanu komitetı räise urınbasarı Dmitriy Sablin, ğailä, hatın-kızlar häm balalar mäsäläläre komitetı räise urınbasarı Vitaliy Milonov, Rusiyä dumasınıñ sälamätlek saklau komitetı räise Dmitriy Hubezov häm iqtisadi säyäsät komitetı räise urınbasarı Sergey Sokol diyelä.
Turçak äytüençä, Hubezov, Sablin häm Milonov sugışnıñ berençe könennän birle Donbassta eşli häm "tınıç halıknı Kiyev recimı kullarınnan kotkara".
Deputatlarnıñ garizaları karalgannan soñ Rusiyä saklanu ministrlıgına tapşırılaçak.
Elegräk deputat Vitaliy Milonov televideniyedän mobilizatsiyägä fiker beldergän ide. Ul küp balalı atalarnı küz uñında totıp, "alarga prezident berençel censi bilgeläre yagınnan gına tügel, çınlap ta ir-at buluların dälilli alu mömkinlege birde" dide.


text:
Ciñü bäyräme
30 nçı avgustta Törkiyädä Ciñü bäyräme bilgeläp ütelä
30 nçı avgustta Törkiyädä Azatlıq suğışında qazanılğan Ciñü bäyräme qotlana.
Berençe Bötendönya suğışı näticäsendä Ğosmanlı däwläteneñ ciñelüe häm il cirläreneñ çit il köçläre tarafınnan basıp alınuına Greŝiya armiyäseneñ Anadolunı yawlap alu kereşüe dä östälde. Şulay itep berniçä yıl däwam itäçäk Azatlıq köräşe başlandı.
Azatlıq suğışınıñ soñğı êtabı 1922 nçe yılnıñ 30 nçı avgustında qazanılğan Särğaskärlek mäydan suğışı buldı. Bu ciñü bäysez Törkiyä Cömhüriyäte tözelügä mömkinlek tudırdı.
Qaharman armiya häm millätebezneñ 30 nçı avgust - Ciñü bäyräme qotlı bulsın. Bu ciñügä üzennän öleş kertkän,qaharmannarça köräşkän häm bu Watannnı bezgä büläk itkän äti - babaylarıbıznı xörmät xisläre belän iskä alabız.
Bäyläneşle xäbärlär
Çavuşoğlu Yaponiyägä kitä
Ul êlekkege Yaponiyä xökümäte räise Şinzo Abenıñ räsmi cenaza cıyınında qatnaşaçaq
“İzgelek poyızdı” quzğaldı
Türkiyädän yulğa çıqqan 12nçe "İzgelek poyızdı" paqıstanlılarğa yärdäm iltä


text:
Mahkemeci olmağanlardan şekillendirilgen eyyet qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Cemilevniñ işini salı künü, aprel 14-te, baqacaq. Çarşenbe künü, aprel 8-de, adliyeci Nikolay Polozov bildirdi ki, Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi Hayser Cemilevniñ işi boyunca mahkemeciler olmağanlarnıñ eyyetini şekillendirdi.
«16 mahkemeci olmağan şahıs saylandı, olardan 12 esas ve dörtü qoşma olaraq. Birinci toplaşuv aprel 14-ke belgilendi», – dep yazdı Nikolay Polozov Twitterde.
Malüm olğanı kibi, Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi aprel 8 künü qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Cemilevniñ işi boyunca itiraz arizasını qabul etmedi.
Adliyeci Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, Onıñ malümatına köre, itiraz arizası lâğu etilgeninden soñ, Hayser Cemilevniñ işi boyunca mahkemeci olmağanlarnıñ eyyeti teşkil etilmege başlandı.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi.
Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.


text:
Ukraina tış işleri naziri Pavlo Klimkinniñ Almaniya tış işleri muessiseniñ yolbaşçısı Zigmar Gabriel ile körüşüvinde, ilhaq etilgen Qırım ile Rusiye apishanelerinde tutulğan siyasiy mabüslerni azat etüv meselesi muzakere etildi. Bunı Ukraina TİN siyasiy şubesiniñ yolbaşçısı Aleksey Makeyev Twitterde bildirdi.
Makeyev: «Pavlo Klimkin ve Zigmar Gabrielniñ bugünki subetlerinde, işğal etilgen Donbasstan rehinlerniñ, em de Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımdan Kremlniñ siyasiy mabüsleriniñ evge qaytarılması muim edi. Pavlo Klimkin siyasiy mabüslerniñ cedvelini berdi. Almaniyanıñ bu meseledeki tesiri – al eticilerden biridir», – dep qayd etti.
Almaniya tış işleri naziri Zigmar Gabriel resmiy ziyaret ile Ukrainada buluna.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
«Çiygoz davasınıñ» nevbetteki mahkeme oturışında qabaat tarafı olmayğan qurulışlar imzalağan vesiqalarnı berdi. Bunı dekabr 12-de advokat Nikolay Polozov Qırım.Aqiqatqa tarif etken.
Advokatnıñ bildirgenine köre, prokuror zarar körgen Arbatlı ve qabaat şaatı Şlâginni tapmaq imkânsız olğanına dair vesiqalarnı bermege tırıştı. Prokuror Federal migratsion hızmetiniñ müüri olğan vesiqalarnı berdi.
«Men FMH yarım yıldan berli yoq, Rusiye prezidentiniñ buyruğı esasında dağıtılğanını ayttım. Bu vesiqalar kerçek degildir. Prokuror bu muracaatından vazgeçmege mecbur oldı», – dep añlattı Nikolay Polozov.
Dekabr 12-de Polozov Çiygoznıñ apis cezasını uzatmaq qararından şikâyet etecegini aydınlattı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi, Ukraina halq vekili Refat Çubarovnıñ fikirine köre, «LNR» (Lugansk Halq Cumhuriyeti) ve «DNR» (Donetsk Halq Cumhuriyeti) zümreleriniñ liderleri İgor Plotnitskiy ve Aleksandr Zaharçenko Qırımnı ziyaret etkenleri – Rusiye, terroristik ücümlerniñ teşkil etilmesinde ortaq olğanını isbatlay bile. Böle fikirni Çubarov, yanvar 17 künü Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında seslendirdi.
«Bizler nervalanmaq ve itiraz bildirmek kerek degilmiz, bizler tetamatnen qayd etmek kerkmiz. Bügün, Ukrain devleti Rusiyege qarşı Halqara mahkemege şikâyet etkeninden ekinci kün. Terroristik teşkilâtlarnıñ yetekçileri Qırımğa kelgenleri, ve bunıñ episi Rusiye nezaretindeki topraqlarda olıp keçkeni – Rusiye devleti zemaneviy dünyada terroristik ücümlerniñ azırlanılmasında ve teşkil etilmesinde ortaq olğanına daa bir isbattır», – dep ayttı Refat Çubarov.
Keçende rus haber vastaları, «LNR» ve «DNR» zümreleriniñ liderleri Qırımğa kelgenini bildirdiler. Plotnitskiy ve Zaharçenkonıñ ziyareti Pereyaslav Radasınıñ 363-ci yıllığınıñ qayd etilmesinen bağlı olğanı tahmin etile.
Yanvar 16 künü Ukraina BM Halqara mahkemesine muracaat etip, terrorizm ve ırq ayırımına maddiy destekekniñ toqtatılması aqqında halqara konventsiyalar Rusiye tarafından bozulğanına şikâyet etti.


text:
Meclis reisi Refat Çubarovnıñ Qırımğa kirişi yasaq olğanı sebebinden qırımtatarlar narazılıq numayışılarını keçire bile.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına qırımtatar milliy Qurultayınıñ merkeziy saylav komissiya yolbaşçısı Zair Smedlâyev bildirdi.
«İşimizni devam etecekmiz, bizni bu al qorquzmaz ve toqtatmaz»,– dedi o ve qırımtatarlar insan aqları boyunca Avropa mahkemesine muracaatta bulunmağa planlaştırğanını da aytıp keçti.
Bundan da ğayrı Smedlâyev bir qaç noqtanı ayırı qayd etti. Birinciden, aytqanı kibi, «Refat Çubarov «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet Şurası» deputatı ola». Ekinciden, kiriş yasağınıñ esası olğan ekstremizm tenbisini Çubarovğa evel kimse bermedi, şunıñ içün o itiraz etip olamadı.
«Er ceetten qanunlarnıñ körmemezlikke urulğanını köremiz»,– dedi Smedlâyev.
Keçken raatlıq künleri Qırımnıñ öz başına tayin etilgen «akimiyeti» Herson vilâyeti Geniçiskte iyül 4-5 künleri keçirilgen toplaşuvdan qaytqan qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarovnı yarımadağa kirsetmedi. Refat Çubarovğa beş yıl devamında Qırımğa kelmege yasaq etildi.
Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov Çubarovnıñ kiriş yasağı «Qırımda milletlerara ziddiyetniñ yüz berecegi içün etken areketleri» ile bağlı olğanını ayttı.


text:
«Qırımtatarlarnıñ qarşılıq areketi» spiker muavini Remzi İlyasovnıñ başlığında yañı teşkil etilgen «Qırım» qırımtatar cemaat birliginiñ Meclis faaliyetini muzakere etmek ve Qırım tamır halqınıñ kelecegini belgilemek maqsadı ile Qurultaynı çağırmaq niyetine narazılığını bildirdi.
Bu aqta Areket koordinatorlarınıñ mütenasip vesiqasında aytıla.
«Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet Şurası reis muavini vazifesini eda etken Remzi İlyasovnıñ Qırımtatar Milliy Meclisine alâqası yoq», – denile beyanatta.
«Qırımtatar Milliy Meclis vekâletlerinden faydalanmaq içün qanuniy negiz ve Milliy Meclisni akimiyet organlarında taqdim etmek içün vekâletleri yoq, bazıları ise bunı yapmağa tırışa», – denile vesiqada.
Öz narazılığında Areket faalleri Qırımtatar Milliy Meclisi qırımtatarlarnıñ yekâne temsiliy organı ve Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ icraiy organı olğanı aqta bildireler. Şunıñ içün Meclisniñ qayd etüv ketişatına Qurultaynıñ qararı olmadan irişmege mümkün degil.
«Yuqarıda añılğan şeyler bu kibi bildirüvlerge diqqat etmege sebep olmağanını tasdiqlay. Şunıñ içün «Qırımtatarlarnıñ qarşılıq areketi» koordinatorları devlet struktura memurlarına, akimiyet menfaatında areket etken şahıslarğa öz narazılığını bildire», – qayd eteler faaller.
Mart 3 künü bir sıra qırımtatar cemaat teşkilâtlarınıñ vekilleri Aqmescitte keçirilgen matbuat konferentsiyasında Qırımtatar Milliy Qurultayında «Qırım» firqasınıñ teşkil etilmesi aqqında bildirdiler. Firqağa kirgen vekiller ileride Qurultaynı çağırıp, Meclis reisi Rufat Çubarovnı Qırım spiker muavini, «Qırım» areketiniñ başı Remzi İlyasovğa deñiştirecek olalar.


text:
AwtoWAZ işçilerin alapaların tüşürejek
Rus karxana «AwtoWAZ» özünü işçilerini alapaların yuzden yigirmasın tüşürejek. Onu haqında press-konferansda Rus Yayılış-basma
GAZETA.RUğa göre bildirildi.
15-çi çilleden başlap, AwtoWAZ iş günlerin beşden dört ete, o uçun işçilerin alapalan tüşürmege toqtaşdı.
Bu ma'lumatnı karxananı başçısı Bu Andersson berdi. Oğar göre bussahat da 3 000 işçi camiyat işlege çığarıldı.
Ondan alda İşçilik Bağanlıqnı başçısı Maksim Topilin AwtoWAZ bu yılnı uzağında 2 000 adamnı taydırajağın belgili etdi. Amma bu azlewler xıyallağa göre ekenin de aytdı.
Ma'lumatlağa göre 2015-çi yılda AwtoWAZ karxananı dilerleri 269 000 araba satdı, bu hisap yuzden otuzğa 2014-çi yılda bolğan satıwdan az. 2014-çi yılda bolğan satıwnı hisabı 387 000.