text:
Aqmescitniñ Kiyev rayonı mahkemesi oktâbr 12-de evlerinde tintüv keçirilgen beş qırımtatarına ceza ükmüni çıqardı. Bunı advokat Emil Kürbedinov Facebookta bildirdi.
«Bir vaqıtları ukrain mahkemecisi olğan insan beş qırımtatarı, Qırım musulmanınıñ apis cezasını çıqarğanda soy-sop, diñleyiciler ve lâqayt qalmağan insanlar mahkemede edi. Bundan ğayrı, mence, eñ küçük zal saylandı, anda üç diñleyici zornen sığdı, mahkemeci İnsan aqları konventsiyasını körmemezlikke urıp, Teymurnı (Teymur Abdullayev – QA) bağlı ve demir qafeste tuttı, soñra da ağlağan anasını quvdı», – dep ayttı advokat.
Onıñ bildirgenine köre, imaye tarafı mahkeme qararından şikâyet etecek ola.
Qırımda çarşenbe künü, oktâbr 12-de, qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler olıp keçti. Qırımtatarlarnıñ advokatları ve Rusiye kütleviy haber vastaları beş tintüv aqqında bildirdiler.
Qırım siyasetşınası Yeleonora Dülber Facebook saifesinde oktâbt 12-de sabadan Rusiye uquq qoruyıcıları kelgen insanlarnıñ adlarını ve yaşağan yerlerini yazdı.
«Tintüv keçirilgen qırımtatarlar cedveli: Rustem İsmailov, 32 yaşında, Boğurça (Kamenka), Abdullayev Uzair, 42 yaşında, Mamaq (Strogonovka), Abdullayev Teymur, 41 yaşında, Mamaq (Strogonovka), Cemadenov Emil, Saledinov Ayder», – dep bildirdi Dülber.
Qırım advokatı Emil Kürbedinov bildirdi ki, Qırımda yaqalanğanlar «terrorizm maddesi» boyunca şeklene.
«Timur Abdullayev 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca qabaatlana, Üzeir Abdullayev, Rustem İsmailov, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca qabaat berile», – dep ayttı advokat.
Qırım jurnalisti Lilâ Bucurova Facebookta bildirdi ki, «Bizim balalar» cemaat areketi oktâbr 12-de Qırımda yaqalanğanlarnıñ balalarını baqacaq.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


c: text/html

text:
Rusiye FSB başlığı Aleksandr Bortnikov, telükesizlik hadimleri Keriç boğazı saasındaki vaziyetniñ, şu cümleden «terroristik tecavuz telükesiniñ red etilmesi» içün kontrol etkenlerini iddia ete. Bunı o, salı künü, aprel 10-da Rusiyeniñ terrorizmge qarşı komitetiniñ oturışuvında çıqışta bulunğanda bildirdi.
Rusiye kütleviy haber vastaları: «Telükesizlik strukturaları tarafından Keriç boğazı saasında ve onıñ üstündeki ava boşluğunda vaziyetniñ kontroli teşkil etildi. Qurulmaqta olğan obyektler içün terroristik tecavuz telükesi peyda olğan taqdirde olarnıñ quvetleri ve vastaları birlikte yapılacaq areketlerge azırlar», – dep Bortnikovnıñ sözlerini naqil eteler.
O, qurulmaqta olğan Keriç köprü üstünden avtomobil areketiniñ açılması beklenilgenini köz ögünde tutıp, bu vaziyette keçitniñ naqliyat içün havfsızlığını temin etmek kerek, dep qayd etti.
Bortnikov: «Obyektlerge qavuşqan su saasına izinsiz kirilmesine yol bermemek içün şaraitni yaratmaq maqsadınen naqliyat infrastrukturası obyektleriniñ telükesizlik zonalarını tayin etüv meselelerini tertipke qoyğan normativ uquqiy bazanıñ mukemmelleştirüvge ihtiyacı bar», – dedi.
Keçken seneniñ dekabrinde, işçilerniñ ilhaq etilgen Qırım ile Rusiyedeki Taman şeeri arasında qurulğan köpürniñ avtoyol qısmındaki közlerni cıymağa bitirgenleri aqqında bildirilgen edi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç boğazından keçit qurmaq niyeti aqqında Qırımnıñ işğalinden aman soñra, 2014 senesiniñ martında ilân etti. Köpürni 2018 senesine qadar qurmağa ve 2019 senesiniñ yazında işletmege açmağa vade ettiler.
Ukraina tarafı Rusiye ile köpürniñ qurulması aqqında añlaşmadan 2014 senesinde – Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ çıqtı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mayısnıñ 9-nda Avropa Şurasınıñ Baş kâtibi Mariya Peyçinoviç-Büriç Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile körüşti.
"2022 senesi Avropa kününde Kıyivde prezident Zelenskıy ile beraber olmaqtan ğurur duyam. Avropa Şurası Ukrayinanı destekley", dedi o.
Ukrayinanıñ Avropa integratsiyası meseleleri baş nazir muavini Olga Stefanişina ile körüşüv vaqtında o, Rusiye ordusınıñ qadınlarğa ve balalarğa qarşı cinsiy zorbalığını "eñ qatiy şekilde" takbih etken.
Zelenskıy Telükesizlik Şurasınıñ başına fevralniñ 24-nde keniş mıqyaslı istilânıñ başlamasından soñ Rusiyeni terkibinden çıqarğan ilk teşkilât olğanına köre teşekkür etti.
"Biz, Ukrayinağa destekni ve Rusiyeniñ memleketimizge qarşı tecavuzkâr cenkini ayıplağan bu kibi adımlarnı yüksek qıymetlendiremiz. Baş kâtip Marii Peyçinoviç-Büriç ziyaret içün minnetdarım. İşğalcilerniñ Kıyiv vilâyetinde yapqan arbiy cinayetlerge şahsen emin olmañız bizim içün müimdir", - dedi devlet başı.
Prezident ofisiniñ malümatına köre, körüşüv iştirakçileri Baş Prokurorğa yardım etecek uquq ekspertlerniñ gruppasını tekşil etilmesini ve Ukrayinada yerli cemiyetlerge destek kösterecek Cities4Cities yañı onlayn platformasınıñ başlanmasını muzakere ettiler.
Aprelniñ 2-nde Kıyiv vilâyeti Rusiye ordusından azat etildi. RF ordusı keri çekilgen soñ azat etilgen şeer ve köylerde silâsız adamlarnıñ kütleviy ölümi alları qayd etildi. İlk nevbette söz Buça aqqında kete.
Ukrayina ve bazı Ğarp memleketleri Rusiyeni Kıyiv vilâyetindeki arbiy cinayetleri içün mesüliyetke çekmege talap eteler.
Rusiye işğal vaqtında yüz bergen öldürüvler faktı satellit resimleri ile tadıqlanğanına baqmadan, Kreml "silâsız adamlarnıñ öldürüvi ile bağlı er angi qabaatlavlarnı red ete".
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net . Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
İşğal etilgen Qırımda mart 16-nı – «referendum» ötkerilgen kününi – tatil olaraq ilân ete bileler. Bunı Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinov «Rossiya segodnâ» radiosınıñ efirinde bazarertesi künü, dekabr 8-de, bildirdi, – dep haber ete Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümet «ruporı» Krıminform saytı.
«Cumhuriyetimiz içün ğayet müim bir kündir. Bizler birinci yıllıqqa yaqınlaşamız, bu bayramnıñ cumhuriyet bayramı olması müimdir. Bizler bu künni tatil olaraq ilân etip, bizler içün ve bütün Rusiye içün ğayet müim bir kün olğanı içün onı yüksek seviyede qayd etecekmiz», – dep qayd etti o.
2014 senesi fevralniñ soñunda, martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
«Aq jol» partïyacınıñ törağacı Azat Perwaşev jäne «Qazaqctannıñ turğın üy qurılıc jïnaq banki» AQ Bacqarma Törayımı Läzzat Ïbragïmova bactap, partïya men bank ökilderi, jwrnalïctter qatıcqan otırıc boldı.
Otırıc barıcında jwrnalïctter bank bacşıcına ärtürli cawaldar qoydı. Curaqtar negizinen memlekettik bank arqılı üy alwdıñ türli tetikteri xaqıcında qoyıldı.
Toq etertin aytqanda, alğıñız keletin üydiñ elw payızın bankke calcañız (jïnaqtap) qalğan comacın bank berip, üy alwıñızğa boladı. Qıcqacı – ocı.
Al, qazirgi narıqtağı bağamen alıp qarağan künniñ özinde jumıccız, biraq ükimettiñ ecebine «özin-özi qamcızdandırwşı» bolıp enip ketken, ülken qalanıñ irgecinen üy jaldap, janımen jan bağıp jürgen mıñdağan adamdar bank arqılı alar bacpananıñ 50% jïnay ala ma?
Bul curaqqa eşkim kecimdi jawap bere almaydı.
Al, bizdegi ecepterdiñ bäri ortaşa aylıq jalaqımen ecepteledi. Bankter zeynetaqı qorıñızğa awdarımdar jüyeliligin bäribir talap etedi. Öytkeni, tölem jacaytın jağdayıñız bar ekenine köz jetkizwi tïic.
Qaytpek kerek?
Ocı oylardı qorıta kele, otırıc barıcında bank bacşılarına «kez kelgen zeynetaqı qorındağı aqşacın bankke calıp, conıñ ecebinen üy alwğa bola ma?» dep curadıq.
Läzzat Ïbragïmova onday jüye qaractırılmağanın ayttı.
Demek, bul mäcele udayı köterilce, Ükimettiñ aldına şığarılca, tübinde şeşimin tabadı. Mcäelen, belgili cayacattanwşı, BJZQ janınan qurılğan qoğamdıq keñectiñ törağacı Docım Cätpaev bir cuxbatında bılay depti:
«Ükimet zeynetaqı jacın öcirwge bac qatırğanşa, calımşılardıñ bir böligine öz jïnağın merziminen burın şeşip alwına mümkindik beretin tetikti qaractırca, jön bolar edi».
Carapşınıñ bul cözi biz cöz etip otırğan mäcelege ücteme beredi. YAğnï, Ükimet calımşılarğa öz jïnağınıñ bir böligin şeşip alwğa nemece Qazaqctannıñ turğın üy qurılıc jïnaq bankine» awdarım jacaw arqılı üy mäcelecin şeşetindey mexanïzmderdi qaractırw tïic. Munday qadam Ükimettiñ özin de tïimdi äri xalıq qoldawına ïe bolatın bactamağa aynalar edi. Eger qoğamdıq qozğaw bolca, Ükimet şeşim qabıldaca, bank tarapı munday bactamanı qoldaytını cözciz.
aqparat közi:Baq.kz


text:
Ukrain siyasetşınası Taras Berezovets Qırım işğali – diqqatnen tüşünilgen bir plan olğanını tüşüne, çünki, aytqanı kibi, «böyle areketlerni azırlamaq içün eñ azından altı ay lâzim». Bu kibi fikirni «İşğal: Qırım adası» kitabınıñ müellifi Taras Berezovets Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde bildirdi.
«Arbiy baqıştan, Qırım kibi obyektniñ zaptını azırlamaq içün, eñ azından, altı ay kerek. 2010 senesi Yanukoviç tarafından «Harkov añlaşmaları» imzalanılğanı aqqında aytmaymız, – esası ne olğanını hatırlañız. (Qırımda – QA) Rusiye (arbiy – QA) yedeginiñ 35 biñge qadar arttırılması… Ameliyat evelden azırlanılğan edi. Çünki liberal prezident Yeltsin vaqtında bile rusiyeliler buña azırlıq köre edi, planları böyle edi. 1993 senesini hatırlatayıq, o vaqıt Rusiye Yuqarı Şurası Aqyar şeeriniñ Rusiye şeeri olaraq ilân etilmesine rey bergen edi», – dey Berezovets.
Ukrain siyasetşınası dey ki, Rusiye Qırm işğalinden evel ukrain arbiylerini öz tarafına çeke edi – yüksek unvan arbiyleri, zabtlerni ve adiy askerlerni.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Trakay
Trakay(Läxçä Troki, Litvaça Trakai häm Qarayça Troch) – Litvada şähär häm kurort, Trakai Milli Parkınıñ ber öleşe, rayon üzäge.
Nöfüs:
- Şähär mäydanı: 11,520 m²
- Şähär xalqı: 6.142 people
- Rayon mäyadnı: 12,027.4 m²
- Rayon xalqı: 38.200 people
Trakai Vilniustan 28 km Könbatışraq urnaşqan. Tirä-yağında 200 kül bar, alardar Galve küle 3.88 km² mäydan tutıra, Wilkokşnis küle – 3.37 km², Skaistis küle – 2.96 km². Rayonda Trakay Trakay Tarixi Milli Park häm Aukştadwaris Regional Parkı urnaşılğan.
Trakai Tarixı Milli Park 1991 yılnıñ 23 aprelendä Litvanıñ däwlätçelege üzägen häm Trakay'nıñ unikal asılnı saqlanu öçen oyıştıralar. Bu Awrupada berdänber tarixı milli park. Parknıñ cire mäydanı 82 km², alardan 34 km² urmannar; küllär mäydanı 130 km².
Aukştadwaris Regional Parkı 1992 yılda qimmätle Werkne häm Strewa cirlären saqlanu öçen oyıştırğan. Park mäydanı 153.50 km², urmannar belän qaplanğan. Bu yaqta 72 kül urnaşqan, alarnıñ iñ zurısı Wilkokşnis küle.
Trakay qalasıYзrәpTү
Berençe küçep kilgän keşelär bu yaqqa 1. meñyıllıq axırında kilälär, iñ soñğısı. Qala da, tirä-yaq ta 13 yözdä, Trakay Böyek Litva kenäzlegeneñ üzäge bula başlağanda, üsep nığıta başlıy. Qulyazmalar buyınça, Gediminas böyek kenäz, uñışlı awdan soñ Kernawe başqalasınnan yıraqta bulmağan matur urını taba häm monda qälğäne tözergä qarar itä. Bu Senieji Trakay'da (şul waqıtta Trakay'nıñ iseme şulay buldı) qälğä tözü turında yazma. Trakai qalası iñ elektä Alman qulyazmalarda 1337. yılda iskä alğan, xäzer bu yıl şähärneñ räsmi nigezgä salu yılı sanala. Gediminas qatğıy Vilniusqa küçergändä, Senieji Trakay'nı Gediminas'nıñ ulı Kestutis kenäz miras itep ala. Trakay Litvanıñ iñ kürenekle idaräçeneñ Böyek Vytautas'nıñ tuu urını.
Kestutis däwerendä Naujieji Trakay kierenke tözü urını bula: Galwe häm Lukos küllär arasında ber qälğä tözilär, ikençese – Galwe küleneñ utırawında. Qälğä yanında awıl üsä. Trakay'ğa yaqınayu yullar Senieji Trakay, Strewa, Brajuwole, Danilişkes h.b. tufraq öyemnär saqlıylar. Vitawtas Böyek Litva Kenäzlegeneñ vassal idaräçe bulğanda, Trakay säyäsi häm administrativ bula başlıy. Qälğälär häm katolik çirkäwe tözep beterälär. Trakay törle millätle keşelär tözgän häm saqlağan şähär. Monda Qaraylar cämğiäte yäşi. Qaraylar – Yähüd dinendä Karait yünäleşen totuçı Törkilär (yäki Törkiçä söyläşäwçe Yähüdlär – bäxesle), 14 yözdä Vitawtas anı Qırımnan küçerä, alardan iñ tanılğan şäxes – İsxaq Trakaylı isemle karait. Başqa millätlär: Litvalar, Polşa-Litva tatarları, Urıslar, Yähüdlär häm Läxlär. Xristian häm Karait mäxälläläre ikese dä xakimiät üz iğlan itkän Magdeburg Xoquqı buyınça yäşägän.
[16. yöz]]dä Trakay üz säyäsi ähämiäten yuğala. Şähär iqtisadı tarqala. 17 yözdäge Räsäy belän suğışı waqıtında Trakay talap alğan häm yanğan, ikese qälğä cimerelgän.
Utıraw qälğäse 20 yözneñ 2 yartısında yanadan tözilär. 1962 yıldan qälğädä tarıx muzeyı eşli. Qälğädä törle cäyge festivallär häm konţertlär ütkärälär. Trakai qalası poçta markalarında kiñ çağıldırğan.
Trakay sularda tözelgän şähär ide. Qalanı Lukos (Bernardinų), Totoriškių, Galvės, Akmenos, Gilušio külläre uratıp alalar. Trakay'da arxitikektur, mädäni häm tarixı häykällär bik küp ide.
Trakay 1996dan Almaniädäge Reyne şähäre, 1997.dän Polşadağı Malbork şähäre belän tuğandaş şähär.


text:
Azerbaycan, Beyazrusiye ve esas Ukraina aq qorçalayıcıları işğal etilgen Qırımnı nasıl etip ziyaret etti? Nasıl problemler qayd etildi? Yarımadağa kirmek içün resmiy izin almaq qolaymı? Aq qorçalayıcılarnıñ maqsadı ne?
Bu ve diger suallerniñ cevaplarını Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında Boris Zvoskov Beyazrusiye insan aqları eviniñ vekilleri Tatyana Revâko ve Oleg Matskeviç bere.
– Qırımnı resmiy şekilde nasıl ziyaret ettiñiz?
Revâko: Ukraina akimiyetinden izin aldıq, yani Qırımnıñ şimdiki akimiyetinden ayrı izin istemedik. Anda olğanımıznı gizlememek bizim içün müim edi, işğal altındaki topraqnı ziyaret etmek içün alğan ukrain izni ile memuriy sıñırdan keçkende bizden böyle bir vesiqamız barmı ve ne maqsadnen ketkenimizni, elbette, (Rusiye sıñırcıları – QA) soradılar. Men aq qorçalayıcı tedqiqat keçirip, insan aqları vaziyetini ögrenecekmiz dedim. Biznen çalışqan hadim zenaatdaşını çağırdı, o, biraz şaşmaladı: «Jurnalistlermi yoqmı?» Bizni vagonçıqqa alıp kettiler, vesiqalarımıznı aldılar, kirsetmeyceklerini bekledik. Soñra tecribeli insanlardan FSB odaları olğanını bildik. Çıqtıq, vesiqalarımız qaytarıldı ve keçmege ruhset berildi. Tünevin qaytqanda işimiz aqqında soramadılar, biz de qoşma malümat bermedik.
– Bir maniağa rastkeldiñizmi, taqip ya da buña oşağan bir şey kördiñizmi?
Bizge sabadan aqşamğa qadar qavede musafirlerniñ subetlerini diñlegen adamnı kösterdilerOleg Matskeviç
Matskeviç: Qayd etmek ister edm ki, kim olğanımıznı gizlemedik ve uquqqorçalayıcı olğanımıznı ayttıq. Cümlemiz eski Sovetler Birliginiñ vatandaşları ve aq qorçalayıcı olamız, hususan şu sebepten missiyamız muvafaq olğandır dep tüşünem, olar içün «jurnalist» sözü daa telükeli ola. Qırımda olıp keçkenlerni bilip raat degil edik. 2014 senesinden bugünge qadar men (yarımadada – QA) ilk sefer keldim. Taqip etilgenimizni körmedik, amma körüşkenimiz faaller taqip etilgenini qayd ettik. Bizge sabadan aqşamğa qadar qavede musafirlerniñ subetlerini diñlegen adamnı kösterdiler.
– Ne bilip oldıñız?
Revâko: Bizni fikir bildirüv, toplaşuv, birlik ve uquqqorçalayıcı faaliyet serbestligi meraqlandırğan edi. Elbette, mevzular daa keniş oldı, olarnı ayırmaq kerek: azap, tutuv şaraitleri, mahkeme sistemasınıñ adaletsizligi. Bu er bir davada bar, amma bizim içün eñ müimi degil edi. Bizni bozuv qurbanları, advokat, jurnalist, Qırımda taqip etilgen teşkilâtlarnıñ vekilleri, mabüslerniñ soy-sopları meraqlandıra edi. 20-den ziyade körüşüv keçirip, 50-den ziyade insannı kördik. Zor bir iş edi, Qırım boyunca çalıştıq.
Faal olğan insanlarğa qarşı basqı seviyesi Beyazrusiyege baqqanda bile pek yüksekOleg Matskeviç
Matskeviç: Ayat aqqınıñ bozulması meni şaşırttı. 18 insan qaçırıldı. Lâkin soñki eki yıl içinde ekstremizmge qarşı qanunlar ve milletlerara, ırqiy zıddiyet çıqarılması içün cezalar daa çoq oldı. Faal olğan insanlarğa qarşı basqı seviyesi Beyazrusiyege baqqanda bile pek yüksek. Şaşıp qaldıq. Maña memuriy işlerniñ qararları kösterildi, er şey aynı, tek soyadları deñiştirildi, bir danesinde sannı bile tüzetmege unutqanlar. İnsan şikâyet etse, bunıñ iç bir neticesi olmay. Maña köre, bunı yerli seviyede qalıdır, federal seviyege çıqarmamağa isteyler.
Revâko: Meni insanlarnıñ mahkemeden tış ekstremist olaraq tanılması şaşırttı, insanlar daire içün para tölemege kere – baqsa, ekstremist olğan, esapları blok etildi. İnsan aqları bozulğanını tesadufen ögreneler. Mahkemeniñ açıq faaliyet ve İnternetteki faaliyet yasaqlarını ilk sefer kördim.
– Jurnalist Nikolay Semenada olğanı kibi.
Matskeviç: Tek Semenanıñ davası degil – böyle işlerni kördik. Mahküm etilip qoşma ceza alğan insanlar onıñ manasını añlap olamay. Facebooktaki saifede fotoresim qoymaq açıq faaliyet sayılamı-yoqmı? Bunıñ ne olğanını kimse añlatmay. Mahküm etilgenlerni qorqu basa ve olar daa bir belâ çıqmasın dep, sağğa-solğa adım atmaqtan qorqa.
– Qırımğa kirmek içün Ukraina tarafınıñ iznini almaq qolay edimi?
Qırımğa kirmek içün Ukrainadan izin alma esnası qolaylaştırılmalıTatyana Revâko
Revâko: Bu esnas insanlarnı Keriç köprüne ite. Er kes Ukrainada beş kün qalıp beklep olamay. Beş kün bir yerde qalmaq kerek ve izin berilecekmi-yoqmı bilmeysiñ, em para, em vaqıt coyasıñ. Zenaatdaşlarımız bizni migratsion hızmetlerge ozğarmasa edi, ziyaret maqsadını ukraince yazıp olamaz edik. Tilni ne qadar ürmet etsem de, bunı hatasız yapıp olamayım. Yañlış tizilgen cümle red cevabınıñ sebebi olur edimi-yoqmı? İnsanlar içün daa qolay olmaq kerek, olar Ukraina qanunlarını bozmayıp faydalanmaq kerekler.
– Ziyaretiñizniñ resmiy neticeleri ne vaqıt olup?
Revâko: Maruza oktâbrde azır olur, bitirermiz, dep ümüt etem. Elbette, halqara teşkilâtlarda, Birleşken Milletlerde temsil etilmesi bizim içün müim ola, maruzadaki malümat Qırımdaki insan aqları vaziyetine dair qararlar azırlanğanda qullanılsa doğru olur. Toplağan malümatımız çalışmaq kerek. Bu basqı quvetleştirmesi ve tevsiye azırlama meseleleridir.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Tatyana Kurmanova, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ alıp barıcısı


text:
PACE bu yılnıñ soñuna qadar Rusiyeni rey bermek aqqından, bunen beraber, assambleyanıñ iş organlarınıñ işinde iştirak etüvden marum etti. Rusiye eyyeti toplaşuvnı diqqatsız qaldırıp, narazlıqnı bildirerek PACE-ni terk etti.
Rusiyeni yılnıñ soñuna qadar sessiz qaldırmaq qararı beklenilgen kibi olsa, qoşma yasaq etici tedbirlerni parlamenariyler maruza oqulğan vaqıtta qabul etildi. Azatlıq Radiosınıñ mahsus mühbiri Leonid Velehov Strasburgdan haber etti, rusiyeli vekillerniñ toplaşuvnı diqqatsız qaldıruvına, qoşa sanktsiyalarnıñ kirsetilüvi sebep olğandır, yasaqlarnı rusiyeliler «ürmetsizlik» kibi tanıdılar.
– Bu toplaşuvda Rusiyeniñ qorçalayıcıları olmasa da, amma diaolognı devam ettirmek ve sanktsiyalarnıñ öyle keskin olmaması içün qol tutqanlar bar edi. Amma, rusiyeliler toplaşuvğa kelmegenleri añlaşılğan soñ, ukrain vekili Oleksandr Şevçenko yerinden turıp, «Biz Rusiyeni dialog qurmağa çağıramız, lâkin baqıñız, olardan bir kimse kelmedi, dialognı nasıl etip qurmaq mümkün?», – dedi.
Kompromisske azırlanğanlar, mantıqqa uydılar. Rusiyeniñ PACE-deki aqlarınıñ bütünley sıñırlanuvı aqqında tüzetüvler qabul etilmedi, iştirakçilerniñ tek üçte biri razı oldı. Amma, Rusiyeniñ işini vaqtınca toqtatqan ve qoşma sanktsiyalarnı bir qaç punktqa bölgen «7 nomeralı deñişme» kerekli miqdarda rey topladı. Bu qarar sensatsiya doğurdı. Rusiye vekilleri muzakerelrniñ soñunı beklemeyip, Avropa Şurasınıñ qararını qabul etmegenlerini bildirmek içün matbuat-konferentsiyasını keçirdiler. Olar, Rusiyege nisbeten adaletsiz davranılğanını ve PACE işinde iştirak etmeyceklerini bildirdiler. Puşkov aytqanı kibi, ilerideki adımlar Moskvada bir qaç afta içinde baqılacaq.
– Maruzanıñ içinde ve onıñ rezolütsiyasında «okkupatsiya» ve «agressiya» kibi sözler qullanıldı. Rusiye akimiyetine yalan söylegeni ve provokatsiyalarda qabaatlap, ve Qırım işğalinden soñ, Rusiye bütün Avropa içün havflı olğanını bildirdiler. Soñki yılları PASE faaliyetini aydınlatır ekenim, iç bir vaqıt, Avropa Şurasınıñ iç bir azası, bu cümleden, 2000 senesi ekinci çeçen cenki devamında bile teñqidke oğrağan Rusiyege qarşı böyle seler aytılmadı. Bugünde bugün, PACE Rusiyege nisbeten nasıl yasaqlarnı kirseticegini belgilmek kerek.
Bunen beraber, PACE keskin olmağan yasaqlarnı kirsetkenenen öz işini mürekkepleştirli, çünki rey bermek aqqını qaytarmaq kerek olacaq. Taraflardan biri işni devam ettirmek içün keri çekilmege mecbur olacaq. Çeçen cenki devamında Rusiye PACEde sessiz qalğan edi, o vaqıt Rogozinniñ yolbaşçılığında eyyet Rusiyege qayttı, amma, çıdadı ve aqqı qaytarılğan soñ, yanvarde qayttı. Amma, o vaqıt Çeçenistannıñ özünde vaziyet deñişip başladı, parlamentariyler Rusiye hatalarnı tüzetkenini ilân ettiler. Şimdi ise, kelecek seneniñ yanvar ayına qadar Rusiye Qırımdan vazgeçecegine ümüt beslemek küçtir. PACE içün Rusiye peşman etmegence oña rey berme aqqını qaytarmaq – yuzsiz qalmaq, demektir. Olıp keçken muzakerelerden soñra, Ukrainada alıp barğan siyaseti boyunca Rusiyeniñ tarafdarları da yoq olğanı añlaşıldı, dedi Leonid Velehov.
Avropa Şurasınıñ Parlament Assambleyası Ukrainanıñ suverinetiteti, bütünligi, mustaqilligine qol tuttılar. Assambleya Ukrainanıñ yañı akimiyeti qanun boyunca çalışqanını ve onıñnen işbirlik qurmağa azır olğanını bildirdi. Cevap olaraq, Rusiye Ukraina boyunca maruzanı «Avropa Şurasınıñ tarihında çift standartlarnıñ eñ deşetli ifadesi» olaraq tanıdı.


text:
İyül 27-sinde, bazarertesi künü, Kyivde üç yaşındaki Musa Süleymanovnıñ duası keçirildi. Balanı iyül 26-sında Aqmescit rayonınıñ Vasiyet qasabasında ölü taptılar. Duağa 120 qadar adam keldi. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri haber etti.
Duağa kelgenlerniñ arasında qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis müavinleri Ahtem Çiygöz ve İlmi Ümerov, Qırımtatar resurs merkeziniñ reisi, Meclis azası Eskender Bariyev bar edi.
"Bugün biz mında dua keçirmek içün keldik, çünki tünevin küçük Musa Süleymanovnı taptılar ve bugün defin ettiler. Ve bugün biz, qırımtatarlar, musulmanlar kibi, bütün halqnen beraber Musa içün dua etmek içün mında toplandıq", - dedi qırımtatar faal İsmail Ramazanov.
İyül 27-sinde Aqmescit rayonınıñ Vasiyet (Stroganovka) köyünde, iyül 26-sında bir qaç künlük qıdıruvlardan soñ tapılğan üç yaşındaki Musa Süleymanovnen vedalaştılar.
Aqmescit civarındaki Mamaq (Stroganovka) köyünde iyülniñ 26-nda üç yaşında Musa Suleymanovnıñ cesedi tapıldı.
Oğlançıq iyülniñ 24-nde ğayıp oldı. Balanı Rusiye politsiyasınıñ hadimleri, kinologlar, Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idare vekilleri ve «Liza Alert» teşkilâtınıñ göñüllileri qıdırdı.
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi üç yaşında Musa Suleymanovnıñ iyülniñ 24-nde Aqmescit civarında Mamaq köyünde ğayıp oluvınen bağlı cinaiy dava açtı. Qırımnıñ Rusiye prokuraturası Rusiye Ceza kodeksiniñ 105-inci maddesiniñ 2-nci qısmınıñ «v» noqtasına istinaden – küçük bala öldürilüvi – cinaiy dava açtı.
Elâk olğan oğlançıq - cemaat jurnalisti, ekinci Aqmescit "Hizb ut-Tahrir dava"sınıñ iştirakçisi Ruslan Süleymanovnıñ oğlu.


text:
Aqmescitte, Tavrida merkeziy müzeyinde keçirilgen sergide Rusiye qıraliçesi II Yekaterinağa Qırım paytahtında qoyulacaq abideniñ maketini kösterdiler.
Müzeyde qayd etilgeni kibi, maket «Rusiye birligi» cemaat teşkilâtınıñ maliye destegi ile ve müzeylerde, şahsiy toplamlarda saqlanılğan fotolar esasında yapıldı.
Müzey musafirleri Aqmescitniñ Şeer bağçasında II Yekaterina abidesi qoyulacaq yerde bundan evel olğan abide fotolarını kösterdiler.
Aqmecsit merkezinde II Yekaterina abidesiniñ qoyulması içün taş daa 2006 senesi qoyuldı. Abideniñ qoyulmasına qırımtatarlar qarşı çıqqan edi. Meclis başı olğan Mustafa Cemilev Qırımda böyle abideniñ olması qırımtatarlarnı aşalaycağı aqqında dey edi. 2007 senesi qırımtatarlarnıñ narazılıq numayışları keçirile edi.


text:
Mahküm etilgen Qırım faali Kurtseit Abdullayev Aqmescitniñ Demir yol rayon mahkemesiniñ qararı ile razı degil. Malüm olğanı kibi, mart 30 künü mahkeme oña memuriy bozuluvdan sebep – Aqmescitte mart 9 künü Taras Şevçenko hatırasına keçirilgen aktsiyada Ukraina bayrağını kötergeninden sebep mecburiy işlerni berdi.
«Soqaqlarnı sipirmecem», – dedi o Qırım.Aqiqat mühbirine ve evel aytqanı kibi, mecburiy işlerniñ yerinde 15 kün apiste oturmağa razıdır.
O, qanunsız iç bir şey yapmağanını tüşüne ve bunı mahkemelerde isbaatlamağa azırdır.
«Qanunsız bir şey yapmadım ki. Bu devletniñ bayrağını elimde tutmağa aqqım bar edi, çünki Şevçenko ukrain şairidir. İtirazımnı bildirecek olam, Qırımda toqtalmam, ğaliba, Moskvağa barıp yetecekmiz», – dedi faali.
Aqmescit Demir yol rayon mahkemesinde mart 30 künü Aqmescitte mart 9-da ukrain şairi TarasŞevçenko hatırasına keçirilgen aktsiyada iştirak etken Kurtseit Abdullavniñ işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçti. Oña 20 saatlik mecburiy işlerni maküm ettiler.
Malüm olğanı kibi, Aqmescitte «politsiya» hadimleri Şevçenko doğğan kününe bağışlanğan mitingniñ teşkilâtçısı Leonid Kuzmin ve daa eki iştirakçini yaqaladılar. Politsiya hadimleriniñ sözlerine köre, sebep – mitingde ukrain timsalleriniñ olması. Mahkeme üç faalni mecburiy işler ile cezaladı. Faaller mahkeme qararına şikâyet ettiler.


text:
Tarihçı ve publitsist Sergey Gromenko «Qırım içün 500 uruş» kitabını neşir etti, kitapta yarımadanıñ arbiy tarihı cıyılğan ve tertipke ketirilgen. Bu aqta neşir müellifi Facebook saifesinde bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, bu «çoq azaplardan keçken kitap eki yıllıq keçiktirmelerden keçip, neticede «Stilos» neşriyatında çıqarıldı». Bu iş, yarımada arbiy tarihı aqqında malümatnı cıyğan ve tertipke ketirgen tarihşınaslıqta soñki eki yarım biñyıllıq devamında ilk ıntıluv ola.
Bu yerde Qırımnı elde etmek içün 507 uruş cedveli bildirile, cedvel çoq menbanıñ esasında tizildi. Resimler olaraq müelliflerniñ haritaları qullanılğan.
«Qırım içün 500 uruş» kitabı Sergey Gromenkonıñ birinci işi degil. O, aynı vaqıtta «Stepy, morze i gory. XVIII asırnıñ soñu – XX asırnıñ başı Poloniya seyataçıları Qırım aqqında» neşriniñ müellifi ola.


text:
Moskvanıñ Lefortovo rayon mahkemesi iyülniñ 23-nde devlet hainliginde qabaatlanğan 65 yaşında Aqyar sakini Galina Dovgopolayanıñ apiste tutuv şeklinde sıñırlav tedbirini üçünci kere uzattı. Bu aqta «Qırım aq qorçalayıcı gruppası» haber ete.
Qayd etilgenine köre, SİZOda tutuv müddetini uzatmaq qararını qadı Albina Galimova qabul etti.
Apis müddeti ne qadarğa uzatıldı haber etilmey. Mahkeme saytında da bu malümat yoq.
Bundan evel Aqyar sakininiñ apis müddeti aprel ayında – iyülniñ 27-ne qadar – uzatılğan edi.
2019 senesi noyabr ayınıñ soñunda Rusiye Federal telükesizlik hızmeti işğal etilgen Aqyarda Ukraina Mudafaa nazirligi içün istihbarat yapqanından şübheli sayılğan qadın yaqalandı, dep bildirdi. Daa evel belli olğanına köre, devlet hainligi davası aynı maddege istinaden Rusiyeniñ Cenübiy arbiy okruşınıñ arbiyine qarşı açıldı.


text:
«Qırım platformasında» iştirak etmek içün Kyivge kelgen Poloniya prezidenti Ancey Duda Rusiye işğal etken Qırımnen beraber Ukrayınanıñ bütün topraqları işğalden azat etilmeli, dep bildirdi.
«Qırım Ukrayınanıñ bir parçası olğanı kibi Gdansk ve Lüblin de Poloniyanıñ bir parçası ola», – dedi Duda.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye Federatsiyası Ukrayınağa büyük istilâ başlatqan soñ Rusiye ile «adiy bizneske»qaytalmaz.
Duda, yarımada Rusiye ordusından azat etilgen soñ Ukrayına prezidenti oña Qırımnı kösterecegine inana, dep qayd etti.
Ukrayına prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım platforması» sammitini açıp, qırımlılarğa Ukrayına akimiyeti Qırımğa «kesen-kes qaytacaq», dep ayttı.
Avgustnıñ 23-nde bu yıl Rusiyeniñ Ukrayınağa qarşı büyük istilâsından soñ online keçirilgen «Qırım platformasınıñ» ekinci sammiti başlandı.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Telegram kanalında Ukrayına akimiyetini «Qırım platformasını» teşkil etkeni içün tenqit etti.
«Qırım platforması» – Ukrayınanıñ teşebbüsinen qurulğan halqara mesleat-koordinatsion formattır. Onıñ maqsadı Qırım işğaline qarşı halqara cevap semereligini arttırmaq, telükesizlik havflarınıñ artmasına cevap bermek, Rusiye Federatsiyasına qarşı halqara basqını quvetleştirmek, insan aqlarınıñ bozuluvına yol bermemek ve Rusiye rejiminiñ qurbanlarını qorumaq, em de esas maqsadı Qırımnı işğalden azat etip, Ukrayınağa keri almaqtır.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Bunı Rusiye mudaafa naziri muavini Anatoliy Antonov bildirdi, dep haber ete Radio Svoboda.
«Rusiye halqara mecburiyetlerge riayet ete, ve Paris hartiya çerçivesinde, Helsink aktı, BMT ve Avropa havfsızlıq ve işbirlik boyunca teşkilâtınıñ qararları çerçivesinde öz boynuna silânı temin etmemek ya da silâ teminlevinde özüni sıñırlamaq qararnı aldı», – dedi Antonov.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina şarqı ve cenübiy-şarqı bugün «qızğın noqta» ekendir.
«Bu sebepten mudaafa naziri, ordu generalı Sergey Şoygu evelleri Ukraina mülkü olğan silânıñ teminlevini toqtatmağa qarar aldı», – dedi nazir muavini.
Faqat, Antonovnıñ aytqanı kibi, gemi ve aviatsiya bu qararğa kirmey.
Bugün Ukrainağa endi 389 zıhr tehnikanı, şu cümlede 8 vertolöt ve 3 arbiy gemini berdiler, dedi mudaafa nazirniñ muavini.


text:
Küzde işğal etilgen Qırımğa suv satmaq ğayesi aqqında aytqan Ukraina Yuqarı Radası bücet komitetiniñ yolbaşçısı Yuriy Aristov bu mesele artıq muzakere etilmey, dep bildire. Bu aqta o, Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Siyasetçi ya da bücet komiteti olaraq menba qıdırsaq, imkânlarnı qıdıramız (bücetni tolduruv imkânlarını – QA), bu tek imkânlarnı qıdıruv edi, bir areketnen alâqası yoq edi. Bir esap, bir şey yoq edi, tek ğaye bar edi. Şimdi bu mesele artıq muzakere etilmey», – dep işandırdı o.
Tafsilâtlıca «Qırım.Aqiqat» teleleyhasında seyir etiñiz.
Daa evel Ukraina Yuqarı Radasınıñ bücet komitetiniñ yolbaşçısı Yuriy Aristov Rusiye işğal etilgen Qırımğa suv satmaq ğayesi aqqında Azatlıq Radiosınıñ leyhası olğan «Shemı» mühbirine (video 2019 senesi oktâbrniñ 17-nde çıqarıldı – QA) izaat berip ayttı.
Rusiye Devlet Dumasınıñ Qırım deputatı Mihail Şeremet, Rusiye tarafı Dnipro suvınıñ esas Ukrainadan işğal etilgen Qırımğa satuv ğayesine «tek qoltutacaq», dep ayttı.
Aqmescit memuriyetiniñ Rusiye yolbaşçısı Yelena Protsenko, suvnı tutumlı qullanmaq içün aqmescitlilerge sıcaq suv tek raatlıq künleri berilecek, dep vade etti.
Bu afta Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gotsanükniñ bildirgenine köre, «Voda Krıma» müessisesinde toplaşuv ötkerildi, anda qırımlılarnı içme suvınen teminlev ve suv teminlev hatlarında onı coymamaq içün qullanılacaq usulları muzakere etildi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç, yarımada işğalden qurtarılğanına qadar Şimaliy-Qırım kanalından Qırımnıñ suv teminlevi imkânsız ola, dep işandıra.
Ukraina akimiyeti işğal etilgen Qırımnıñ suvnen teminlevi tek yarımada işğalden qurtarılğan soñ yañıdan başlatılacaq, dep çoq bildirgen edi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Rusiyeniñ uquqiy malümat portalında derc etilgen emirlerde, Rusiye prezidenti Vladimir Putin bir qaç Rusiye arbiy qısmına Ukraina ve Belarus şeerlerniñ şerefine fahriy unvanlar berdi, denile.
Emirler iyül 2-de derc etildi.
Vesiqada, fahriy unvanlar türlü qısımlarğa «şanlı askeriy ananelerini saqlap qoymaq, arbiy hadimlerni vatanğa sevgi ve arbiy borcğa sadaqat ruhunda terbiye etmek maqsadınen belidli», dep qayd etile.
Al-azırda Rusiyede bir qaç arbiy qısım şöyle adlandırıldı:
6-ncı gvardiya Lvov tank polku,
68-nci gvardiya Jitomir-Berlin tank polku,
163-nci gvardiya Nejin tank polku,
90-ncı gvardiya tank Vitebsk-Novgorod diviziyası,
856-ncı gvardiya motorlı artilleriya Kobrin polku,
102-nci motorlı tüfek Slonim-Pomeraniya polku,
381-nci gvardiya artilleriya Varşava polku,
400-nci motorlı artilleriya Transilvaniya polku,
144-nci gvardiya Yelnâ motor tüfek diviziyası,
150-nci İdritsa-Berlin motorlı tüfek diviziyası,
933-nci Verhnedneprovsk zenit-raketa polku.
Ondan ğayrı emirde, unvanlrda Ukraina, Belarus ve Avropa şeerleriniñ adları, bu şeerlerniñ «Ulu vatan cenki» yıllarında azat etilmesini hatırada ebediyen qaldırmaq içün añılalar, denile.
2018 senesi aprelniñ başında Ukraina mudafaa naziri Stepan Poltorak, Rusiye Ukraina ile sıñırında 77 000-den ziyade kişilik 19 birinci ve ekinci eşelon batalyon taktik gruppasını topladı, dep bildirdi. Bir gruppirovkağa biñge yaqın tank, 2,3 biñ arbiy maşina, 1,1 biñden ziyade artilleriya sisteması ve 400-ge yaqın çoq namlulı raketa sistemaları kire.
Daa evel Ukrainadaki NATO ofisi mudiriniñ muavini Ann-Kristin Bergene, Qırımnıñ arbiyleştirilmesi ve Qara deñiz bölgesinde Rusiye arbiy bulunuvınıñ kenişletilmesi munasebeti ile endişe bildirdi.
2018 senesinde Aqyardaki Fiolent burnunda S-400 «Triumf» ava mudafaası zenit-raketa kompleksleri arbiy nevbetke turdı.
2014 senesinde Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye yarımadada muntazam surette arbiy talimlerni yaptıra. Ukrainanıñ Baş ştabında, Rusiyeniñ Qırımdaki areketlerine qanunsız deyler.
.


text:
1944 senesi mayısnıñ 18-20-nde NKVD-NKGB mahsus tedbirleri vaqtında Qırımdan Orta Asiya, Sibir ve Urağa bütün qırımtatarlar sürgün etildi (resmiy malümatqa köre – 194 111 insan). 2004-2011 seneleri Qurultaynıñ Mahsus komissiyası «Unutma» umumhalq aktsiyasını keçirip, sürgünlik şaatlarınıñ 950-ge yaqın hatırlavını topladı. Qırım.Aqiqat arhivlerdeki hatıralarnı derc ete.
Men, Lennar İbraim oğlu Tızıkov, qırımtatarım, 1936 senesi aprelniñ 15-nde Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Aluşta rayonındaki Tuvaq (1945 senesinden soñ Rıbaçye) köyünde dünyağa keldim.
Sürgün etilgende qorantamızda qartanam Tevide Garak, babam İbraim Tızıh (d.s. 1905), anam Gülişe Tızıh (d.s. 1915), men, Lennar Tızıh (d.s. 1936), qardaşım Nariman Tızıh (d.s. 1938), qardaşım Nayr Tızıh (d.s. 1939), qız qardaşım Nayle Tızıh (d.s. 1941) ve qız qardaşım Diyara Tızıh (d.s. 1943) bar edi.
Cenk başlanğanda, 1941 senesine qadar, eki dayım Murat Garak ve Erecep Garak Qızıl orduğa seferber etildi. Cebeden öyle de qaytmadılar. Bir buçuq qatlı yañı evde otura edik. Ayvan aranımız bar edi. Bir sığır ve 10 eçkimiz bar edi. Babam vetfelşeri, firqa azaları namzeti edi. Qırım işğali vaqtında nemseler onı Aluştağa esir aldı. Eki aydan soñ köy sakinleriniñ ricasınen yiberdiler, çünki köyniñ yekâne veterinar ekimi edi.
Sürgün etkende bir buyruq oqumadılar. Olar [askerler] bütün tatarlar Qırımdan çıqarıla, dep aytqan ediler. Toplanmaq içün 15 daqqa berildi.
Bir qaç künlik urba ve aştan ğayrı, başqa bir şey almağa ruhset bermey ediler. Bizni eki tüfekli asker ozğardı.
Bizni mağaz yanındaki meydanda toplap, aqşamğa qadar tuttılar. Soñra maşinalarğa mindirip, Aqmescit tren vokzalına alıp ketkenler. Anda ayvan vagonlarına yüklegenler. Er bir vagonda eñ az altı qoranta bar edi, yerde yatqan ediler. İnsanlar bitlendi. Kenef ve bet yuvacaq suv yoq edi, künde bir kere aş bere ediler. Ölgenlerni defin etmege çare yoq edi, naaşları duraqlar vaqtında yolda qaldırılğan edi. Yolda ekim ve tibbiyet hadimlerini körmedim.
18 künde Özbekistanğa bardıq. Bizni Ferğana vilâyetiniñ Massalskaya stantsiyasına ketirgenler. Stantsiyada vagonlardan çıqarıp, duşqa yuvunmağa yolladılar. Soñra özbek arabalarına yüklep, kolhozlarğa alıp ketkenler.
Suvnı köyden keçken arıqtan ala edik. Aş bermegen ediler
Qorantamız sağ qaldı. Kelgen Haraman kolhozında bizni boş odaları olğan özbek qorantalarına ayırdılar. Ailemiz sobasız ocaqlı bir közlü odağa yerleştirildi. Yaqıt bermediler, suvnı köyden keçken arıqtan ala edik. Aş bermegen ediler. Topraq bermediler. Bizim qorantamız ödünç almadı, amma alğanlar da oldı. Çaresi olğanlar kolhoz tarlalarında çalıştı.
Qorantamız sıtmağa oğradı, qız qardaşlarım Nayle Tızıh ve Diyare Tızıh ve qartanam Tevide Garak vefat etkenler
Komendnant izin bermese, bir yerge ketmege mümkün degil edi. Başqa vilâyetlerge qaçqanlar 20 yıl katorga işlerinen cezalandırılğan edi.
Sürgünlikniñ birinci yılı qorantamız sıtmağa oğradı, qız qardaşlarım Nayle Tızıh (d.s. 1941) ve Diyare Tızıh (d.s. 1943) ve qardaşım Tevide Garak (70 yaşında) vefat etkenler. Şaraitler olmağanı içün ve aş yetmegeni içün qırımtatarlar kütleviy şekilde can bere edi. Bazıları qorantalarnen vefat ete edi.
Milliy arekette faal olğanım içün 1966 senesi Özbek Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Angren şeerinde 10 insan arasında mahküm etilip, 2 yıl umumiy rejim lagerlerinde qalmama üküm etildim
Tek özbek mekteplerinde oqumağa çaremiz bar edi. Qorantamız Molotovskiy (1957 senesinden soñ Uçkuprik rayonı – QA) rayonınıñ Uçkuprik rayon merkezine köçken soñ rus mektebine oqumağa kirdim. 7 sınıfnı bitirip, 1954 senesi Kokand avtomobil yolları oquv yurtuna oqumağa kirdim, 1958 senesi onı bitirdim.
Milliy ananelerimizni tek 1956 senesinden soñ kütip başladıq. Akimiyet vekillerinen vatan Qırımğa avdet meselelerini laf etmege, qırımtatarlarnıñ vatan Qırımğa qaytmasınen bağlı mektüp yazıp Sovetler Birligi Kommunist Firqasınıñ Merkeziy Komitetine yollamağa yasaqlanğan edi. Milliy arekette faal olğanım içün 1966 senesi Özbek Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Angren şeerinde 10 insan arasında mahküm etilip, 2 yıl umumiy rejim lagerlerinde qalmama üküm etildim.
1992 senesiniñ soñunda Qırımğa qaytıp oldım. Qarasuvbazar rayonında, Burulça (Tsvetoçnoye) köyünde yaşayım.
(2009 senesi sentâbrniñ 6-nda yazıp alınğan hatırlavlar)
Elvedin Çubarov, Qırım tarihçısı, Qurultaynıñ qırımtatar halqı genotsidini ögrenüv ve aqibetlerini yeñüv Mahsus komissiyasınıñ reis muavini azırladı


text:
`zaryadka cihazı` Näticälär
Xäbärlär [12]
- TruGo zaryadka cihazların sınıy başladı
- Ärdoğan yaña rentgen cihazın qaradı
- Törkiyäneň sulış alu cihazları Braziliyädä
- Meñnän artıq sulış apparatı êksportlandı
- AQŞtan Hindıstanğa yärdäm
- Rusiyädä "Aventa-M" sulış alu cihazları tıyıldı
- Sulış cihazı êksportında alröxsät şartı ğamäldän çığarıldı
- Cirle sulış alu cihazı
- Mersedesnıñ sulış cihazı
- "Mersedes" koronavirus belän köräştä
- Avtomobil' urınına - sulış alu cihazı
- Êlon Mask yasalma sulış cihazı täq'dim itä


text:
Wikİpedia saytınıñ platformasında keçirilgen «Ukrainanıñ diqqatqa lâyıq yerleri: Qırım» yarışında «Diqqatqa lâyıq olğan qırımtatar yerleri» namzetligi açıldı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbirine «Wikimedia Ukraina» icraiy müdiri, ukrain «Wikipedia»sınıñ reberi Natalya Tımkiv bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, yarış çerviçesinde ayrı namzetlikniñ peyda olmasından evel qırımtatar mevzusında endi eki maqale çıqqan edi.
«Qırımtatarlarnıñ diqqatqa lâyıq olğan yerleri aqqında maqaleler arasında – Bağçasaraynıñ Orta ve Yeşil camileri. Cami binalarınıñ taqdiri farqlı, amma ağır edi, olar cenk ve zelzele vaqtında zarar körgenler. Amma birinci 2013 senesi ğayrıdan quruldı, 1946 senesi bozulğan ekinci caminiñ yeri bile tam belli degil», – tarif ete Natalya Tımkiv.
Hatırlatamız, iyün 26 – avgust 31 künleri Wikipedia saytınıñ platfomrasında «Ukrainanıñ diqqatqa lâyıq olğan yerleri: Qırım» yarışı devam ete.
Yarış çerçivesinde er istegen insan Wikipediada taqdim etilgen namzetlikte maqaleni yaza bile: «Qırımnıñ diqqatqa lâyıq olğan yerleri», «Qırım sımalarda», «Qırımnıñ areketli yerleri», şimdi «Diqqatqa lâyıq olğan qırımtatar yerleri» adlı yañı namzetlik peyda oldı, «Wikimedia Ukraina»dan ediyelerniñ olması beklenile.


text:
Berlinniñ Baş prokuraturası bir qaç şeerde terror eyleminiñ azırlamasında şübelengen "çeçen islâmcıları"nda tintüv keçirilgenini haber etti. Müessise öz beyanatınnıñ resmiy Twitter saifesinde derc etti, yaza "Nastoyaşçeye Vremâ".
Beyanatqa köre, "devletke qarşı ciddiy zorbalıq eyleminiñ" yapılacağında "islâmiy alanlarnda" bulunğan Çeçenistandan kelgen sakinler şübelene. Baş prokuratura, tintüvlerni Berlin, Brandenburg ve Türingiya ve Şimaliy Reyn-Vestfaliya bölgelerinde yapqanını haber etti.
Bundan daa tafsilâtlı malümat şimdilik yoq.
Bild nemse matbuatı yazğanı kibi, eñ azından dört adamnı tuttılar.


text:
Türkiye şimaliy şarqında yüz bergen arbiy vertolöt qazası neticesinde yedi kişi elâk oldı, sekiz insan yaralandı, dep bildire devletniñ Silâlı quvetleri.
Vertolöt türkiyeli askerler ve olarnıñ qorantalarını taşıy edi, elâk olğanlar arasında türkiyeli ordunıñ brigada generalı da oldı.
Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlu uçaqqa ücüm yapılğanını ya da onıñ urulmasını red ete.
«Bu yaramay ava vaziyeti sebebinden yüz bergen qazadır», – dep qayd etti Ahmet Davutoğlu.
Vertolöt Qara Deñiz rayonındaki bazadan qayta edi, o yerde apaylar ve balalar aqaylarını ve ana-babalarını Oraza bayramınen hayırlamaq içün ziyaret ete edi.


text:
Kyivte sentâbr 30 künü «Selâmaleyküm» serlevalı qırımtatar elifbesiniñ taqdim merasimi keçti, dep haber ete Qırım.Aqiqat muhbiri.
Kitapnıñ dizayner-müellifi Sevilya Ibrahimovanıñ sözlerine köre, bu qırımtatar tilinde artbook şekilinde çıqqan ilk elifbe, onda «er şey resim ve mudericege bağlı».
«Qırımtatar tilinde episi olıp 31 arif, ve, adetince, ar bir arif içün resim bar. Bizim elifbemizde ise resimler qırımtatar halqınıñ milliy medeniyetinen ve turmuşınen tanış ete», – dep qay ete dizayncı.
Qırımtatar metsenatı ve işadamı, «ATR» telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov dey ki, soñki vaqıtları er kes Qırımdan tek yaramay haberler almağa alıştı, «lâkin Sevilya Ibrahimova kibi istidatlı adamlar sayesinde qırımtatar tarihında yañı bölük açılacaq».
«Selâmaleyküm» elifbesinin taqdim merasimini «Eurovision-2016» ğalibi Jamala da ziyaret etti.
«Ukrainliler qırımtatar tilini, bu elifbeden olsa da, ögrense ediler, men bellesem, bizim halqlarımız daa ziyade yaqınlaşıp olu ediler», – dey o.
Kitapnıñ taqdimini desteklep, merasimde «Şatur Gudur» taqımı icra etti.
Er istegen insan «Selâmaleyküm» elifbesini «Sâyvo Knıgı» kitap tükânında 320 grivnâdan ala bilir.


text:
«Qırımnıñ merkeziy advokatlar kollegiyası» Rusiye Adliye nazirliginiñ talabına uymayıp, advokat Emil Kurbedinovnı öz saflarından çıqarmağa razı olmadı. Bu aqta o, fevralniñ 22-nde Facebook saifesinde bildirdi.
«Kollegiya meni öz saflarından çıqarmamağa qarar aldı. Qırımnıñ Advokatlar palatasınıñ prezidenti Kançi Yelena Andreyevnağa printsipial ve küçlü qararı içün teşekkürler bildirem! Kollegiya reisi Velilâyev İslâm da sağ olsun! Maña qoltutqan er keske teşekkürler bildirem! Birlikte quvet!», – dep yazdı Kurbedinov Facebook saifesinde.
Daa evel haber etilgeni kibi, fevralniñ 22-nde «Qırımnıñ merkeziy advokatlar kollegiyası» prezidium toplaşuvını keçirip, Rusiye Adliye nazirliginiñ qırımlı advokat Emil Kurbedinovnı erkânından çıqarmaq talabını baqacaq.
2019 senesi yanvar ayında Rusiye Adliye nazirligi Kurbedinovnı 2019 senesi martnıñ 1-ne qadar «Qırımnıñ merkeziy advokatlar kollegiyasından» çıqarmağa talap etken edi.
Kurbedinovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, Rusiye Adliye nazirliginiñ onı advokatlar kollegiyasından çıqarmaq talabını şikâyet etecek.
Qırımlı advokat Emil Kurbedinovnı Rusiye uquq qoruyıcıları 2018 senesi dekabrniñ 6-nda tutıp aldı. Mahkeme onı 2013 senesi Facebookta paylaşqanları içün ekstremist teşkilâtlarnıñ işaretleri ya da timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayış etilmesi sebebinden 5 künge apiske aldı. Kurbedinovnıñ zenaatdaşları dey ki, onı Suriye paytahtı Dimaşqqa köçken Qırım sakini şikâyet etti.
Advokatnıñ fikirince, onıñ dekabrniñ 6-nda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulması «olmaycaq sebeplerden» yapıldı, o, ekstremizm qabaatlarını tanımay. Emil Kurbedinov qayd etkenine köre, tutulmasınıñ kerçek sebebi onıñ aq qorçalayıcı faaliyeti, siyasiy mabüslerge köstergen yardımı ve Ukraina askeri Bogdan Nebılitsanı qorçalağanı ola.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Jurnalist, iqtisadiy ekspert Andrey Yanitskiy dey ki, Qırımda fiyatlar daa yarımadanıñ sentâbr 20 künü Herson vilâyeti tarafından başlanğan «erzaq qamaçavından» evel paalılaşqanını bildire. Onıñ fikrine köre, ticaret yañı şaraitlerde bile zenginleşmek imkâniyetini qaçırmaz.
Bunı o sentâbr 22 künü Qırım.Aqiqat radiosınıñ efirinde bildirdi.
«Fiyatlar daa qamaçavdan evel paalılaştı, çünki satıcılar içün fiyatlarnı kötermek güzel bir manaçıq edi. Bilemiz ki, iş adamı iç bir vaqıt mal fiyatını kötermek fırsatını qaçırmaz», – dey o.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Yaňa transport sisteması - giperlup
Dön'yada nilär bar 32
Cir öste, hawa, diňgez häm timer yulınnan soň 5nçe transport sistemasın üsterü êşçänlekläre däwam itä. Cir östendä tawış tizlegenä yaqın tizlek belän säyäxät itüne täêmin itäçäk giperlup sisteması belän yaqınnan tanışıyq.
Berençe itep SpaceX häm Tesla Motor şirkätläre iyäse bulğan İlon Mask tarafınnan 2013nçe yılda tanıtılğan proyekt yaňa transport tören täqdim itä. Giperlup yägni vakuum poyezdları rel’sı bulmağan poyezdğa oxşağan. Bu texnologiya yärdämendä kük yözenä kütärelmiçä dä tawış tizlegenä yaqın tizlek belän säyäxät itü mömkin.
Bu räweşle säyäxät itü qalğan transport sistemalarınnan tağın da tiz bulaçaq. Mäsälän, Änkaradan İstanbulğa bulğan yaqınça 450 çaqrım yıraqlıqnı yartı sägät’tä uzıp bulaçaq. Ayıruça vakuum poyezdları aêroportlar kebek şähärdän çittä tügel, ä şähär üzägenä yaqın urınnarda tözeläçäge öçen transportnı tağın da ciňeläytäçäk, xätta yıraq cirlärgä oçqıçtan tizräk barıp citep bulaçaq.
Vakuum poyezdları nindi texnologiya yärdämendä baraçaq häm tizlege sägätenä niçä çaqrımğa citä alaçaq soň?
Sägätenä yaqınça 1200 çaqrım tizlek belän säyäxät itä alu öçen vakuum poyezdları qullanılaçaq maxsus tonnel’lar kiräk. Yulçılar utıraçaq kapsulanıň bu maxsus tonnel’ êçendä bik yuğarı tizlek belän bara aluı öçen aêrodinamik ışqılunı azaytu zarur.
Aêrodinamik ışqılu köçen kimetü öçen tonnel’dağı hawa basımın töşerergä kiräk. Şul räweşle bik yuğarı tizleklär belän ênergiya sarıf itüne kimetep, alğa baru öçen tonnel’ êçendäge hawa basımın mömkin bulğança töşerü zarur.
Vakuum poyezdı yärdämendä tiz yöreşle poyezddan 3 tapqır tizräk barıp bulğanı öçen İlon Mask vakuum poyezdında säyäxät itüne poyezdda çınğa aşuçı turbulentlık bulmağan oçqıç säfäre kebek kürä. Läkin sistemanıň berdänber uňaylığı tizlek tügel. Vakuum poyezdınıň êlektr yärdämendä baruı häm êkologik sistema buluı da planlana. Êlektr tonnel’ östenä urnaştırılaçaq qoyaş panel’läre yärdämendä citeştereläçäk. Şulay uq cıyılıp baraçaq artıq qoyaş ênergiyase batareyalarda depolanaçaq häm qoyaş panel’läre östenä citärle miqdarda qoyaş töşmägän waqıtlarda, mäsälän bolıtlı könnärdä yäisä tönge säfärlärdä qullanılaçaq. Şul räweşle yaňa sistema fosil’ ênergiya qullanunı häm tirä-yaq moxitnıň pıçranuın azaytaçaq.
Kapsula tonnel’ êçendä niçek xäräkät itäçäk soň?
Vakuum poyezdı kapsulalarında normal’ poyezdlar kebek tägärmäçlär yuq. Kapsulalar hawa basımı tübän bulğan tonnel’da hawa mendäre östendä bara ala. Şulay itep ışqıluğa bäyle ênergiya yuğaltuı bulmayaçaq. Yäisä Maglev poyezdlarında bulğanı kebek magnit levitaŝiyase texnologiyase yärdämendä kapsulalarnı rel’s östendä kütärep bulaçaq häm ber cirgä dä timiçä hawada xäräkät itä ala. Maglev texnologiyasendä kapsulalar häm rel’ska urnaştırılaçaq êlektromagnitlar kapsulalarnı hawada tota häm dä alğa êtä. Fäqat bu texnologiya öçen kiräkle materiallar qıybat bulğanğa Tesla Motor şirkäte bu ısulnı küzdä totmıy.
Vakuum poeyzdları tonnele buyınça qoyaş panel’lärennän ênergiya aluçı tizlätüçelär urnaştırıla. Alar här kapsulada bulaçaq rotorlarğa ênergiya biräçäk. Kapsula oçında êlektrlı kompressor bar. Ul kapsula aldında cıyılğan hawanı kapsulanıň qırıyları häm arqasında küçerä. Ayıruça Tesla Motor şirkäte oçqıçlarda bulğanı kebek kapsulalarğa da şassi quyılaçağın häm bu şassinıň ğomüm iminlek sisteması bula alaçağın belderä.
Vakuum poyezdları qullanılaçaq transport sistemaları öçen älegä standart bilgelänmäde. Törle şirkätlär giperlupnıň çınğa aşırıluı östendä êşli. Bolardan berse bulğan Virgin Hyperloop şirkäte berençe vakuum poyezdı säfären 2020nçe yılnıň 8nçe noyabrendä Nevada çülendä uňışlı räweştä başqardı. Läkin proyektnıň hamanda üsterelüe, kontrol’ itelüe häm sınap qaraluı zarur. İlon Mask häm törkeme dä uzğan yıllarda giperlupnıň üsterelüe öçen dön’yanıň här poçmağınnan studentlar qatnaşa alaçaq SpaceXHyperloopPod bäygesen başlattı. Bu bäygedä sistemanı üsterügä öleş kertä alaçaq şaqtıy yaňa fiker päyda buldı. Ayıruça Türkiyedä oyıştırılğan TEKNOFEST Aviaŝiya, ğaläm häm texnologiya festivale bäygelärenä bıyıl “Giperlup sistemasın üsterü” kategoriyase dä östälde.
Vakuum poyezdı sisteması ışanıçlı, êkonomiyale häm ul’tra tiz cämğıyät’ transportın maqsat itä. Şulay uq fosil’ yağulıq qullanunı azaytıp, klimat häm tirä-yaq moxitnı saqlawğa öleş kertep, däwam itterep bula torğan transport sistemasın täqdim itä. Ayıruça giperlup sisteması tormış räweşebezne dä üzgärtä ala. Mäsälän, keşelär êş häm belem alu öçen zur şähärlärgä küçenergä mäcbür qalmas, megapolislarnıň artıq üsüen dä tuqtatıp bulır.
Çığanaq – fän häm texnologiya jurnalı “TÜBİTAK”


text:
Qırımda koronavirus infektisyasından ölgen adamlarnıñ sayısı 11-ge keldi. Bunı mayıs 25-inde Qırımnıñ rusiyeli Sağlıq Nazirligi derc etken malümat köstere. Bundan evel COVid-19 diagnozı olğan doquz adamnıñ ölümi aqqında bildirile edi. Daa eki hastanıñ ölümi aqqında tafsilâtlar yoq.
Bildirile ki, 184 koronavirus hastasından dörtü ağır aldadır, 136-sı orta alda ve 44-ü yahşı aldadır.
Mayıs 25-iniñ sabasına qadar Aqyarda daa eki koronavirus adisesi qayd etildi. Bir adam - 92 yaşındaki qadın - öldi. Onıñ hronik hastalıqları bar edi.
Tünevin Qırımda altı yañı koronavirus adisesi qayd etildi. Böylece, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti malümatına köre, bugünge qadar 346 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 25-i çetelden keldi, 44-ü Rusiyeden keldi. 153 kişi tüzeldi, 9 koronavirus hastası vefat etti. Aqyarda 155 yañı koronavirus hastası qayd etildi, eki kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
«Sıñırsız mühbirler» halqara teşkilâtı «Meduza» mühbiri İvan Golunovnıñ azat etilüvinen tebriklep, Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda eñ azından altı jurnalist uydurılğan davalar boyunca apiste qala, dep hatırlata.
Azatlıq Radiosınıñ bildirgenine köre, olarnıñ arasında «Grani.ru» qırımlı jurnalisti Remzi Bekirov bar. O, Rusiyede ve ilhaqı altındaki yarımadada yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkeninde qabaatlana. Teşkilât «Tvoya gazeta» Aluşta neşiriniñ muarriri Aleksey Nazimovnıñ davası aqqında da hatırlattı. Onı «Yedinaya Rossiyadan» para talap etkeninde qabaatlap, 4 yıl ve 7 ay koloniyada qalmasına üküm ettiler.
«Sıñırsız mühbirler» «Novıye kolesa» Rusiye neşiriniñ baş muarriri İgor Rudnikov, «Ukrinform» agentliginiñ mühbiri Roman Suşçenko, «Upolnomoçen zayavit» gazetasınıñ neşircisi ve rostovlı jurnalisti Aleksandr Tolmaçev, «BlogSoçi» saytınıñ temelcisi Aleksandr Valovnı da azat etmege çağıra. Bu jurnalistler Rusiye apishanelerinde tutula.
Bu sene aprel ayında «Sıñırsız mühbirler» dünyada söz serbestliginiñ bozuluvına dair maruzanı derc etti. Rusiye 180 yerden 149-ıncı yer aldı ve matbuat serbestliginiñ vaziyeti qıyın olğan memleketler sırasına kirdi. Aq qorçalayıcılar Rusiyede sebepsiz tintüv ve apis cezaları bar, mustaqil kütleviy haber vastaları ve internetke basqı yapıla, dep bildire.
«Sıñırsız mühbirler» – merkezi Parijde olğan halqara ükümetten tış teşkilâttır. Söz serbestliginiñ dünya reytingini teşkilât 2002 senesinden itibaren er yıl tize.


text:
Kyivde faaller rusiyeli muhalefetçi jurnalist Arkadiy Babçenkonıñ ölüminden soñ Ukrainadaki Rusiye elçihanesi ögünde piket keçire.
Azatlıq Radiosı canlı yayın yapa.
Rusiyeli muhalefetçi jurnalist Arkadiy Babçenko mayısnıñ 29-nda aqşam Kyivde öldürildi. Bu vaqia o tükândan qaytqan arada kvartirasına kireyatqanında olğan. Sırtından yaralanğan Babçenko «acele yardım» maşnasında vefat etti.
Ukraina uquqorçalav organları «qastlı öldürilüv» maddesi boyunca cinaiy iş açtı. Politsiya qatil fotorobotını aşkâr etti.
Ayrıca şunı oquñız: Arkadiy Babçenko: «İnfantilizm Rusiyeniñ milliy ğayesine çevirildi»
Babçenko Rusiyeni 2017 senesi fevral ayında terk ete. O, öz qararını oña qarşı cinaiy iş açılma ihtimali bar dep izah ete.
Bundan bir qaç ay evelsi, 2016 dekabr ayında, o TU-154 uçağında, öz arbiylerini Suriyege Yañı yılnen hayırlamağa ketken Rusiye arbiyleri, jurnalistleri ve Aleksandrov adına ansambl artistleri uçaq qazasından ölgenlerine iç acınmağanını bildirgen edi. Bundan soñ Rusiyede Babçenkonı vatandaşlıqtan marum etmek içün imzalar toplanıp başlandı.
Soñki zamanlarda jurnalist Kyivde qırımtatar ATR telekanalında çalışa edi.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ Kezlev şeerinde televideniye hızmetlerini köstergen «Elas» şirketi cuma künü, aprel 17-de, ukrain telekanallarını söndürdi. Bunı Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri bildire.
Cuma künü beş kanal söndürildi: 2+2, «Perşıy natsionalnıy», «STB», «Ukraina» ve «Yenter-film».
Ekranda «Rusiyede qayd etilmegen telekanallar yayınlav cedvelinden çıqarıldı» yazısı bar.
«Ukraina ile soñki bağlarnı üzeler! İnsafsızlıq, bizim yerimizge saylaylar – ne baqacaqmız, ne baqmaycaqmız», – dep açuvlandı Kezlev sakini Yekaterina, soyadını aytmamağa rica etti.
Al-azırda Kezlevde ukrain telekanallarından «İnter+» kanalı qaldı. Ukrainanıñ diger kanalları bundan evel ğayıp olğan edi.
2015 senesiniñ başında Qırım memurları qırımlılarnı ukrain telekanallarından marum qaldırmaq imkânları barmı-yoqmı dep soramağa başladılar. Bunı yanvar 27-de Qırımnıñ mülümat siyaseti, bağ ve kütleviy alâqalar devlet komitetiniñ toplaşuvında muzakere etken ediler.


text:
Türkiye häm İzrail ike yaqlı bularaq ilçe bilgeliyäçäk
İke il mönäsäbätlärendä yaña çor açılırğa tora.-
Yıllar buyı däwam itkän kiyerenke mönäsäbättän soñ mart ayında İzrail prezidentı 15 yıldan soñ berençe tapqır Türkiyegä kilde.
İke taraf ta bu säfarne “tarixi” häm “borılış noqtası” itep taswirladı.
İzrailneñ 2008dä Ğazzägä höcüme, 2010da İzrail xärbiläreneñ Ğazzäneñ blokada astındağı watandaşlarına yärdäm alıp baruçı törek gumanitar yärdäm köymäsenä höcüm itüe belän barlıqqa kilgän Mavi Marmara waqıyğası, qanunsız tözelgän yähüd bistäläreneñ kiñäytelüe häm Yerusalimnıñ statusı belän bäyle bäxäslär ike il mönäsäbätlären in tübän däräcagä kitergän ide.
Xäzerge waqıtta isä ike il mönäsäbätlärendä yaña çor açılırğa tora.
Türkiye tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu: “Türkiye bularaq İzrailğa, Tel’-Avivğa ilçe bilgelärgä qarar birdek. Bu mäs’älädä qararnamäbez dä bar. Kiläse barışta bilgelänäçäk ilçelär isemlegen dä prezidentıbızğa täqdim itkännän soñ prośess räsmi räweştä başlanaçaq. İlçelärneñ qabat bilgelänüe ike yaqlı mönäsäbätlärebezneñ üsterelüe cähatennän dä möhim. Şulay uq härwaqıt äytkänebez kebek Fälästin, Qudüs-Yerusalim häm Ğazzäneñ xaqların yaqlarğa däwam itäçäkbez. Yullamalarıbıznıñ turıdan ilçe yärdämendä dä Tel’-Avivka citkerelüe monıñ öçen bik möhim.”
İzrail däwlät başlığı İśxak Gerśog sośial’ säxifädä bu täraqqıyät’kä uñay qarawın açıqladı.
İzrail prezidentı İśxak Gerśog: “Türkiye belän diplomatik mönäsäbätlärneñ qabat urnaştırıluın täqdir itäm. Bu – uzğan yıldan birle östenlek birelgän, tağın da köçle iqtisadi mönäsäbätlärne, ike yaqlı turizmnı häm İzrail belän törek xalıqları arasındağı duslıqnı täşwik itäçäk möhim täraqqıyät’. Yaqın Könçığıştağı yaxşı kürşelek mönäsäbätläre häm partnyerlık ruxı barıbız öçen dä möhim. Barlıq din iyäläre yägni möselmannar, yähüd häm xristiyannar bergäläşep tatulıqta yäşi ala häm yäşärgä tiyeş tä.”
Änkara häm Tel’-Aviv citäkçelekläre bıyıl ênergetika proyektları östendä bergä êşläw, saqlanu ölkäsendäge xezmättäşlekne nığıtu häm säwdä külämen 10 milliard dollarğa citkerü mäs’äläsendä kileşte.
Türkiye citäkçelege İzrail belän mönäsäbätlär normal’läşügä qaramastan Fälästinneñ xaqların yaqlaw häm üsterü säyäsäteneñ däwam itäçägen belderde.
Häm Änkaranıñ Qudüs belän bäyle qızıl çikläre üzgärmäde.
Bäyläneşle xäbärlär
İlbaşı Ärdoğan Tel bäyräme belän qotladı
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Tel bäyrämeneñ törekçäneñ yäşätelüenä, kiläse buınnarğa böten originallege häm tiränlege belän citkerelüenä forsat buluın teläde
Törek hawa yulları qayber reysların qabat kiçekterde
Törek hawa yulları bu xaqta soŝial’ çeltärlärdä açıqlaw yasadı


text:
Skitler
Skitler (yunanca Ekύθnς) — milâttan evel VII asırda Avropanen Asiyanıñ ğarbiy qısmında yaşağan qadimiy bir halqtır. Skit tili İran ya da Türk gruppasına mensüp. Skitrlerniñ mifalogiyada, olarnıñ soy başı — Tarğıtay edi.
M. E. III-I asırlarda — skit memleketiniñ merkezi Özü özeni boylarından Qırımğa avuştı. Skit devleti Qırımda bulunğanda paytahtı Neapolis şeeri edi. Bugün Neapolis viranesi Aqmescit şeerinde buluna.
Frenk tarihçı Pyer Düval (Pierre Duval) 1676 s. yazğan "Dünya ve ya universal coğrafiya" («Le monde ou La géographie universelle») kitabında qırımtatarlar oña skitler bizim ecdatlarımızdır dep aytqanlarını yazdı[1].
İhtarDeñiştir
- KoлoBpaT Ю A. ЗMиeBckoй kpaй B ckифo-пepcидckoй BoйHe Haч. VI B. дo H. э. / Ю. A. KoлoBpaT // ИcTopия ЗMиeBckoro kpaя. — ЗMиeB. — 26.12.2010.
- Düval, Piyer Le monde ou La géographie universelle : contenant les descriptions, les cartes, et le blason, des principaux païs du monde., 1676


text:
İşğal FTH Qırımda teraktnıñ azırluvı davanıñ çerçivisinde altı dane “Pravıy sektor” teşkilâtnıñ azalarını toqtattı
İşğal Federal Telükesizlik Hızmeti Qırımda teraktnıñ azırluvı davanıñ çerçivisinde Rusiye territoriyasında yasaq etilgen “Pravıy sektor” teşkilâtnıñ 6 dane azalarını toqtattı. Bu davağa köre, Qırımdaki pravoslav kilsesine patlav azırlanğan edi.
Bunı işğal FTH metbuat hızmeti haber etti.
Toqtatılğan adamlırını Qırımdaki pravoslav kilsesine patlav azırlanğanına qabaatlaylar”, - haberde aytıla.
“İnterfaks” qayd ete ki, Grajdan bağlar Merkeznıñ (GBM) malümatlarına köre, FTH hadimleri toqtatılğan adamlar birnıñ gardına patlav aletini taptı. Daa şübelengen insanlarnıñ patlıv aletlerini nasıl yaamağa talimatlarına ve “Pravıy sektor” teşkilâtnıñ timsallarını taptılar.
UPD: İnsan aqlar suallerden regional merkezinin uquqçisı Mıkola Kikkas Suspilne Qırımğa berilgen tasvirine ayttı ki, işğalcilarnıñ areketleri provokatsiyanen ola bileler.
"Biz bilemiz ki, teşviqatçilar Ukraina pravoslav kilsenıñ faaliyetini Pravıy sektor teşkilâtnıñ faaliyetinnen bağlağan ediler, yamanlağan ediler. Ayta ediler ki, Qırımdaki parafiyanlarnıñ çoqsı pravoslav kilsenıñ esasına Pravıy sektornıñ bölügini teşkil eteler. Neticelerini çıqarmağa daa ertedır, lâkin yaqın zamanda bu mevzu ya da inkişaf etilecek, ya da tınıp başlacaq", -aytti.
Belli olğanı
- Bir afta evelsi işğal FTH Rusiye regionlarında 14 insannıñ toqtatuvı aqqında haber etti. Olarnı Rusiyedeki, MDB ve tanımamış Donetsk ve Lugansk “cumhuriyetlerine” oquv yurtlarında patlavlar aqqında haberlernıñ tarqatuvına qabaatlaylar. Miqyas tahliyeler devlette yanvar ayında qayd etildiler, patlav aqqında haberler qalp ediler. Bu terroristik areketler aqqında yañlış hayerlernıñ tarqatuvınnen sayıla (CQ 207 maddesi).


text:
Ukraina mekteplerinde mayıs 18-de qırımtatar halqınıñ sürgünligi qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan yekâne ders keçirilecektir. Bunı «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, bu yönelişte teşkiliy işni «Almenda» vatandaş tasiliniñ merkezi «KrımSOS» cemaat teşkilâtınıñ yardımı ile baqa.
«Sürgünlik kününe bağışlanğan ders leyhalarınıñ yarışı aqqında laf kete. Mayıs 18-de ukrain mekteplerinde böyle ders keçecek. Lâkin başta onı, tabiiy ki, azırlamaq kerek. Şunıñ içün şimdi ocalar leyhalarını azırlaylar. Arizalar qabul etile. Mayıs 18-ge qadar yetiştirirmiz, dep tüşünem», – dep ayttı Taşeva.
«KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı qayd etti ki, Ukraina tasil ve ilim nazirligi işbu leyhağa qoltuttı. Qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanları hatırasına ders ukrain mekteplerinde ilk sefer keçirilecektir.
Bu aqqında tafsilâtlı malümatnı Tamila Taşevanıñ intervyüsında ögrene bilesiñiz. Maqale eñ yaqın vaqıtta Qırım.Aqiqatta bastırılacaqtır.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilüv künüdir. 1944 senesi o künü qırımtatarlarnıñ birinci treni Orta Asiyağa yollanğan edi.
Qırım işğalinden evel Aqmescitte yıl-yıldan Bütün Qırım matem mitingi keçirilgen edi.


text:
Bunı o bugün Kiyevde Radio Svobodağa bergen intervyüde bildirdi.
Onıñ fikrince, AQŞ Ukrainağa qoruv içün vasta ve donatmanı, şu cümleden, silânı bermeli.
«Menimce, Amerika Ukrainağa qol tutmalı ve Rusiyeniñ arbiy areketlerine, Ukrainağa etken arbiy istilâsı ve memleketniñ havfsızılığını bozmaq içün ıntıluvına qarşı çıqmalı», – dedi Cruz.
Ukraina prezidenti namzeti Petro Poroşenko «Washington Post» gazetasına bergen intervyüsinde AQŞ Ukraina ile havfsızılq saasında yañı añlaşmanı qabul etmege ve oña arbiy yardımnı köstermege çağırdı.
Ukrainada ilk sefer bulunğan senator Cruz bugün Kiyevde Maydan liderleri ve ukrain-amerikalı iş şurasınıñ vekilleri ile körüşti. Petro Poroşenko ile körüşüv de planlaştırıla.


text:
Bundan tamam otuz yıl evelsi aynı avgust ayında Taşkentte bir qaç yaş teşebbüsçiler tarafından azırlanılğan «Qasevet» mecmuasınıñ birinci sanı çıqtı. Maşinkada basılğan ve sigaret kâğıtında qolnen çoqlaştırılğan neşirniñ 40-50 nushadan ibaret tirajı ğayet gizli bir şekilde qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde tarqatıldı.
1978 senesi iyün ayında Qırımnıñ Beşterek köyünde Musa Mamut özüni yaqqan soñ Özbekistanda bir gruppa yaşlar onıñ adına teşebbüsçi gruppasını teşkil etip, milliy areketniñ faaliyeti, Qırımda, Moskvada ve Özbekistanda olıp keçken vaqialar aqqında operativ haber bergen informatsion bülleten çıqarmaqnı qararlaştıralar.
- Bülletennen bir sırada mende medeniy-tarihiy bir mecmua da çıqarmaq, adını da «Qasevet» dep qoymaq ğayesi doğdı. Bilesiñiz ki, teşebbüs saibine şu teşebbüsni kerçekleştirmek vazifesi de yüklenile. Tükânlardan qıdırıp zornen bir yugoslav basma maşinkası, papiros kâğıtı tapıp aldım. Mecmunıñ birinci sanına yazılarnı bir yıl devamında topladım ve onıñ birinci sanı 1984 senesi avgust ayında oquyıcılarına qavuştı - dep ikâye ete Qırım. Aqiqat saytınıñ mühbirine mecmuanıñ baş muarriri Şevket Qaybullayev.
Mecmuanı azırlamaq ve tarqatmaq havflı bir iş edi. 1985 senesi Sinaver Qadırov ve Reşat Ablayev yaqalanğanda «Qasevet»ni çıqaruv ve tarqatuvda iştirak etkenlerinde qabaatlandılar.
1987-1988 senelerde mecmua demokratiya şaraitinde yaşağan Litvada tamırları Qırımdan olğan Adas Yakubauskasnıñ yardımı ile azırlandı. Ve ancaq beş yıldan soñ «Qasevet» Qırımda çıqıp başladı.
«Qasevet»nıñ soñki sanları evelkilerinden em müncerice, em dizayn ceetinden farq ete. Yılda bir kere çıqqan ve artıq Ukraina, Rusiye, Amerika, Türkiye ve diger devlet kütüphanelerinen yollanılğan mecmua bugünde-bugün ilmiy seviyege köterildi. 30 yıl içinde mecmuanıñ 42 sanı dünya yüzüni kördi. Şevket Qaybullayevniñ bildirgenine köre mecmuanıñ yañı sanı yeterli kölemde maqale toplanğanına bağlı. Bazı yıllarda, meselâ, 2008 senesi 3 nusha çıqtı, bazı yılda ise iç bir sanı çıqmadı. Bunı tarih saasında çalışqan mütehassıslarnıñ azlığı ve netice olaraq bu yönelişteki malzemelerniñ tansıqlığınen añlatmaq mümkün. Lâkin mecmuada yalıñız tarihiy mevzular degil de, edebiyat, felsefe, ülkeşınaslıq, arheologiya meseleleri de muzakere etile.
Mecmuamıznıñ esas maqsadlarından biri – Qırım ve qırımtatarlar şanlı Altın Ordunıñ varisleri olğanını yaş nesilimizge aşlamaq, etraftakilerge ise unuttırmamaqtır, - dey Şevket Qaybullayev.
– Bu saada filologiya ilimleri namzeti Nariman Abdulvaapovnıñ Qırım hanlığı devrine ait araştırmaları, dünyaca meşur qırımtatar ülema, alimlerniñ faaliyeti aqqındaki maqaleleri pek büyük bir iş yapa.
Eger mecmuağa temel qoyğan yaş teşebbüsçilerniñ çalışmağa, araştırmağa istekleri büyük olıp, imkânları sıñırlı olsa, bugünki zamanda arhivlerde çalışmağa, çeşit menbalarğa ulaşmağa imkân mevcutlığında bu işni bedava, göñülli olaraq yapacaqlar pek az.
«Avdet» gazetasınıñ da baş muarriri olğan Şevket Qaybullayevni endi bir qaç kere prokuraturağa çağırdılar. 80-nci yıllarda gizli rejimden soñra aşkâr vaziyette çalışqan «Qasevet» mecmuası Qırımdaki yañı şaraitlerde öz işini devam etip olacaqmı-yoqmı belli degil. 30 yıl içinde qırımtatarlarnıñ kelecegi içün qasevet eksilmedi, aksine artmaqta.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Aqmescit rayonındaki Bavurçı (Kamenka) qasabasında noyabrniñ 28-nde Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüv keçire.
Bu aqta noyabrniñ 28-nde qırımlı advokat Mammet Mambetov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Tintüv Ruslan Murtazayevniñ evinde ve babası ve qardaşı yaşağan qomşu evde keçirile. Ev Adamanov soqağında yerleşe. Tintüvniñ sebepleri daa belli degil. Tintüv vaqtında Ruslan evde yoq edi. Şimdi anda ketem», – dedi Mambetov.
Rusiye uquq qoruyıcıları noyabrniñ 28-nde saba Aqmescitte Ukrain medeniyet merkeziniñ faali Galina Balabannıñ evinde tintüv keçirip, tehnikanı alıp ketti.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ andaki akimiyet mustaqil jurnalist, cemaat faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Milliy Meclis azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqaları bar olğanında şeklengen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde sıq-sıq tintüv keçire.


text:
Qırım.Aqiqat malümatına köre, al-azırda «Ermeni Bazar» kiriş noqtasına taba yüzlernen qırımtatarlar kete. Bazıları qırımtatar bayraqlarınen keleler.
Olar bir qaç kolonna olaraq Qırımnıñ çeşit köşelerinden keleler. Şimdiki «akimiyet» tarafından maşinalar toqtatılmasın dep, bir kolonna olaraq ketmege istemediler.
Mustafa Cemilev Herson vilâyeti tarafından maşinanen «Ermeni Bazar» kiriş noqtasına keleyata. Malüm ki, tünevin onı Moskvadan Qırımğa yibermediler. O, yarımadağa uçaqnen kelecek edi.
Qırımtatar Milliy Meclisi bunı «serbest avuşma ceetten insan aq-uquqlarınıñ bozuluvı olaraq» tanıdı.
«Efsaneviy uquq qorçalayıcı, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Vatanına – qorantası, tuvğanları, yaqın dostları yaşağan Qırımğa kirsetmeyip, qırımtatar halqınıñ açuvını çıqaralar», – dep aytıla Meclis beyanatında.
Şu sebepten «Ermeni Bazar» kiriş noqtasında Cemilevni qarşılav barışıq aktsiyasını keçirmege qarar alındı.


text:
Rusiye taqiqat komiteti Estoniyada oturuv izni olğan Leningrad vilâyetiniñ sakinine qarşı cinaiy iş açtı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Adı aydınlatılmağan rusiyelini FSB hadimleri bu sene oktâbr ayında Rusiyeden çıqqan vaqıtta yaqaladılar. Onı ya eki yüz biñlik para cezası, ya da dört yüz saatlik cemaat işleri bekley.
Aqımdaki sene avgust ayında Rusiyede ekinci vatandaşlıq ya da diger memlekette oturuv izni aqqında Federal migratsion hızmetine haber etilecegi aqqında qanun işke tüşürildi. Mezkür cinaiy iş bu saada ilk sefer açıldı.
Migratsion hızmetiniñ malümatına köre, qanun işke tüşürilgen soñ yarım milliondan ziyade Rusiye vatandaşı eki vatandaşlığı olğanını bildirdi.


text:
Skype
Skype — paydalanıwshılarg'a internet tarmag'ında telefon qılıw imka'niyatın berıwshı da'stur. Xizmetdin' basqa paydalanıwshılarına (kompyuterden kompyuterge) qon'ıraw qılıw bepul, biraq u'y telefonı ha'm mobil telefonlarg'a qon'ıraw qılıw ushın haq to'lenedi. Sonın' menen birge, skype qısqa xabar jollaw, fayllar almasıwı ha'm video konferensiya uqsag'an imka'niyatlarg'a iye.
2011-jıl 10-mayda Microsoft shirketı Skype'dı $8.5 milliardg'a satıp aldı.[1][2][3] Bul Microsoft'dın' en' u'lken sawdası boldı.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım sağlıq naziri İgor Çemodanov, qırımlı tibbiyet hadimlerine koronavirus hastalarınen çalışqanları içün 59 mln rubleden çoq qoşum yapıldı, dep işandıra.
Bu aqta o, mayısnıñ 26-nda Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, tibbiyet hadimlerinden vade etilgen qoşum alamağanlarına dair çoq haber kele.
«778 insan federal subsidiyalardan 13 mln 370 biñ ruble miqdarında stimul ödemelerini aldı. 448 qarar esasında 443 insan 23 million 348 biñ ruble miqdarında para aldı, subyekt qararımız esasında 1745 insan 25 mln 575 biñ rubde miqdarında para aldı. Ödemelerniñ umumiy sayısı 59,1 mln ruble oldı», – dep tarif etti Çemodanov.
Qırımda ekimler koronavirus hastalarınen çalışqanları içün qoşum para alamağanını şikâyet ete ve akimiyetke video vastasınen muracaat ete. Rusiye Tahqiqat komiteti tibbiyet hadimlerine berilmegen paranen bağlı teşkerüv başlattı.
Qırımda keçken künü üç yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Böylece, Qırımda 349 koronavirus hastası qayd etildi. 26-sı çetelden keldi, 73-ü – 154 insan tüzeldi. Rusiyeden kelgen ve olarnen alâqada olğanlar. 11 koronavirus hastası vefat etti. Aqyarda – 157 hasta, üçü vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqyardaki Rusiye taqiqat idaresiniñ hadimleri şeerniñ mekteplerinde ekstremizm ve terrorizmge qarşı küreş derslerini keçire.
Rusiye hızmetiniñ sentâbrniñ 27-nde bildirgenine köre, bunıñ kibi dersler Aqyarnıñ mekteplerinde yañı oquv yılında başladı. Anda «gençlerge ekstremizm ve ekstremist teşkilâtlarınıñ havflı olğanını aytıp, bu müitke celp etilmesine mania olmağa» tırışa ekenler.
№6 iç işler içtimaiy-gumanitar profiliniñ 10-uncı kadet sınıfı, №16 mektebiniñ 7-11 sınıfları ve Baydar (Orlinoye) köyüniñ №47 mektebiniñ talebeleri ile subetler keçirildi.
Rusiye uquq qoruyıcıları Aqyarnıñ oquv yurtlarında çalışqan ocalarnen de subetleşe.
«Mektep ocalarınıñ qayd etkenine köre, Aqyardaki Rusiye Federatsiyası Taqiqat komitetiniñ taqiqat idaresi vekillerinen ilk sefer laf etmeyler, ve gençlerniñ, hususan İnternet ağı vastasınen, böyle gruppalarğa celp etilmesine mania olmaq içün işbirligi yapmağa azırlar», – dep aytıla matbuat hızmetiniñ haberinde.
Aqyardaki Rusiye gvardiyasınıñ SOBR «Sokol» Rusiye mahsus bölüginiñ askerleri «Rubej-51» arbiy-vatanperver sport oyunı finalınıñ açılışında iştirak etti, ve mektep talebeleri içün yaqalav kösterip, silâ ve asker urbasınıñ sergisini keçirdi.
Rusiye mudafaa nazirligi, 2018 senesi mayısnıñ soñunda «Yunarmiya» Rusiye areketine 500-den ziyade Aqyar mektep talebesi qoşulğanını bildirgen edi. Ukraina aq qorçalayıcıları, işğal etilgen Qırımda balalar arbiy formatta terbiye etilgenini bir çoq kere qayd etken edi. Psihologlar zemaneviy Rusiye tasilinde balalarnıñ añına basqı yapılğanını bildire.


text:
Lviv – Qırım hanlığı boyunca mütehassıs, tarihçı ve ATR telekanalınıñ alıp barıcısı Oleksa Gayvoronskiy Ukraina ve Qırımnıñ umumiy tarihiy bağları aqqında tarif etti. İlk Lvov kütüphanesiniñ divarlarında keçken körüşüv devamında alim qırımtatarlarnıñ Ukraina devletiniñ tarihında olğan rolü ile bağlı öz hususiy noqtaiy-nazarını bildirdi.
Oleksa Gayvoronskiy lektsiyanı böyle bir malümattan başladı: Ukraina şimdi añlaşılmağan bir vaziyette buluna ve Qırım ile ne yamaq kerekligini añlamağa tırışa. «Qırım şimdi anayasa sıñırlarımızda degil, Ukraina şimdi bir saqattır. Hoşsuz bir al. Faciadır», – dedi alim.
Qırımnıñ ğayıp etilüvi, Gayvoronskiyniñ fikrine köre, – ukrainliler içün yarımadağa olğan munasebetini ğayrıdan tüşünmek ve facia yalıñız territoriyanıñ ğayıp etilmesinde olmağanını añlamaq içün bir imkândır. «Ukraina eki tamır halqından birini coydı. Esas zenglinlik – topraq degildir. Zenginlik – insanlardır. Ukrainanıñ faciası şundadır ki, o kendi sıñırlarında bir halqnı ğayıp etti», – dedi tarihçı.
Oleksa Gayvoronskiyni Qırımnıñ ğayıp etilmesine onıñ, aytqanı kibi, ziyalılarnı teslim etken ve fikirleri içtimaiy ketişatqa tesir etken ukrain dost ve tanışlarınıñ munasebeti pek ıncıttı. «Lvivde yaşağanlar maña: «Ne olsa-olsun, Qırım iç bir zaman bizimki degil edi. Anda işanmağa mümkün olmağan tatarlar ve er vaqıt Ukraina terkibinden çıqmağa istegen rusiyeliler yaşay edi. Bizge elektoral vaziyetni ep beter etken diyar nege kerek. Er vaqıt anda Rusiye ve kommunistik küçlerine rey bere ediler, Qırımnıñ özü ise daima devlet yardımına muhtac edi» kibi laflarnı aytqanda, men ep şaşam,– tarihçı öz ukrain tanışınıñ sözlerini aytıp berdi.
Böyle bir fikir, Gayvoronskiyniñ aytqanı kibi, qıtaiy Ukraina sakinlerinde Qırımnı bilmegenleri içün bardır. Yarımadanıñ qıtada Qırımnıñ menfaatını añlata bilgen şahsiy «elçileri» az sayıda olğanı sebebindendir. «Qırımnı Ukraina ile tek gaz, ışıq, suv keçken borular ile bağlamamaq içün faal sürette çalışmaq kerek edi. İnsaniy munasebet ağlarını teşkil etmek kerek edi»,– dey tarihçı.
O emindir ki, Qırımdan vazgeçmek – devlet hainligi ile bir kele. «Topraq bütünligi olmağan devlet iç bir vaqıt tam uquqlı olamaz», – dedi Gayvoronskiy.
Tarihçı şuña da qayd etti ki, Ukrainağa Qırımnı añlatmaq ve Ukraina neniñ oğrunda küreşecegini köstermek içün farqlı mütehassıslarnıñ areketleri olmalı. Gayvoronskiyniñ özü ise, Qırım hanlığı boyunca mütehassıs olıp, Ukraina ve Qırım hanlığınıñ üzülmez alâqası aqqında ayttıp berdi.
Altın Ordu devri
Özüne ukrain knâzlıqlarnı alğan Ulu Litvan Knâzlığınıñ ve Qırım menfaatı Altın Ordunı devirmek meselesinde bir edi. O vaqıt Qırımda tamır qavim teşkil etilmege başladı. Ukraina ise, Litvan knâzlığı sayesinde ordu üküminden azat olundı.
Litvan knâzi Vitovt Altın Ordu çöl padişaqlığına «destek taqımını» teşkil etmege başladı ve Qırımğa öz adamını – Lidede (şimdi Aqrusiye) doğğan Hacı Geraynı yolladı. Litvan knâzi yardımı ile Haci Geray öz ğalebe yolunı Kiyevden Qırımğa başladı. Kiyevde qırım ziyalılarnıñ temsilcileri ile Haci Geray yarımadağa keldi ve bir qaç ay devam etken mucadeleden soñra tahtqa turdı. Bundan soñ Ordu leh-litvan sıñırlarını artıq tiymedi, çünki han, sıñırlarını qorup, Leh-Litvan devletini qorçalay edi. Bunıñ sayesinde leh vaqanuvislerden ukrain topraqlarnıñ bekçisi unvanını qazandı.
Menfaatlarını qorçalap, Haci Geray ukrain topraqlarını da qoruy edi. Şunıñ içün Qırımda mustaqil devlet qurulmasınıñ leyhası çalıştı – Şarqiy Avropanıñ ayatı sakin oldıOleksa Gayvoronskiy.
Menfaatlarını qorçalap, Haci Geray ukrain topraqlarını da qoruy edi. Şunıñ içün Qırımda mustaqil devlet qurulmasınıñ leyhası çalıştı – Şarqiy Avropanıñ ayatı sakin oldı,– dey Oleksa Gayvoronskiy.
Faqat Ordunıñ zevalı müsbet neticelerni tek Qırımğa degil, Moskva knâzlığına da ketirdi. Bunıñ ile Moskoviya Qırımnıñ Altın Orduğa qarşılığında şerigi edi ve Litva ve Poloniyadan daa da faydalı edi. Çünki o vaqıtları Ordu bulunğan topraqlar ile sıñırdaş edi.
Moskva ve Qırım öz işbirligini pekitkende, Litva ve Poloniya ile qırım munasebetleri beterleşmege başladı. Ulu Litvan Knâzlığı ve Moskva knâzlığı şimaliy ukrain topraqları mevzusında territorial davanı başladı. Moskva Ordudan azat olğanı sebebinden bu davada ğalebe qazanmaqta edi. 1482 senesi Qırım hanı Moskvanıñ sımarışı ile Kiyevni yaqtı.
«Qırım hanlığınıñ süreti ğayet havflı edi. Ukrain ve qırım halqlarnıñ munasebetleri uzlaşuvsız olğanı kibi korüne edi. Amma mesele qomşularnıñ ahlâqiy printsiplerinde degil edi. Mesele yarımadanıñ menfaatlarını qorçalağan muayyen qanunlarda edi»,– dep añlata alim.
Qırımnı havflı bir devlet olaraq tanıy ediler, amma o ğayet zayıf ediOleksa Gayvoronskiy
Esas meraq Qırımnıñ öz devletliginiñ saqlanması edi. «Qırımnı havflı bir devlet olaraq tanıy ediler, amma o ğayet zayıf edi. Altın Ordu ile mucadele vaqtında yarımada bir qaç kün içinde bütünley bozula edi. Qırım qıtada areket etken ve er ande oña tüşe bilgen küçlerden qorqa edi»,– dey tarihçı.
Bu şaraitlerde, Oleksanıñ sözlerine köre, qırım hanları küçlerni öz sıñırlarında tutmağa tırışa ediler. Ve hanlarnıñ Ukraina ile munasebetleri de bu qaidege riayet ete edi. «XVI asırda Selimniñ qanunı bar edi. Qırım hanı de Moskva, de Poloniya yönelişini saylap alğanını añlatqan bir qanun edi. Mesele şunda ki, han Moskvanıñ ğalebesini körse, Qırım Moskvağa ücüm ete. Eger Poloniya ğalebe qazansa, han küreş yolu ile Poloniyağa kete. Qıtada küçlerniñ zayıflaşuvı Qırımnıñ özüne telükeli edi», – dep añlata Gayvoronskiy.
XVII asırda bu qaide bozuldı. İslâm III Geray han Bogdan Hmelnitskiy ile Reç Pospolitayağa qarşı muvafaqiyetli seferlerni yapa edi. «Ne sebepten öyle oldı degen sualge – han hain edi kibi cevapnı bermek mümkün. Amma hannıñ iç bir areketi mündericesiz degil edi. O vaqıt Poloniyada Qırımnı zapt etmege ciddiy bir niyeti bar edi, şunıñ içün han Hmelnitskiy ile ittifaqnı qurdı. Poloniya zayıflaştı ve, belki de, han, maqsadına irişkenini belledi. Amma Poloniya buhranı fonunda Moskva küçüni qaviyleştirdi ve balans bozuldı. Moskva özüne Ukrainanı qoştı ve daa da küçlü olmağa başladı. Neticede em Qırım, em de Poloniyanı yuttı. İşte, bu – küçler balansınıñ tüşürilüvi demektir», – dep yekün çeke tarihçı.
Qırımda qul satuvı. Kârnıñ sekiz fayızı
Oleksa Gayvoronskiy şunı da qayd ete ki, ucmler em Qırımdan qıtağa, em kazaklar tarafından yarımadağa etile edi. O vaqıt insanlarnı qulluqqa yollay ediler. Bugün qul satuvı meselesini Qırımda hanlıqnı «iqtisadiyatı qul satuvında şekillengen zararlı bir devlet» olaraq köstermege tırışqan Rusiye tarihçıları qullanıla. Faqat Gayvoronskiy Qırım hanlığı aqqında bu kibi teessuratlarnı red ete. «Kefede Qırımdaki eñ büyük qul satuv çarşısı yerleşe edi. Mında bergi qaydlarında qul satuvından kârnıñ fayızı 8% teşkil ete edi. Şunıñ içün Qırım aqqında tek qul satuvı ile yaşağan bir devlet aqqında aytmağa mümkün degil», – dey Gayvoronskiy.
Tarihçı böyle sual bere: slav halqları daima tatarlarğa, şu cümleden, qırımtatarlarğa nefret duyğanı aqqında aytqan rusiyeli tarihçılar ile razı olmaq kerekmizmi? «Bunı afu etmek ve unutmaq mümkün degil. Bu duşmanlıq qanımızdadır ve barışmaq, bir-birimizni quçaqlamaq ıntıluvlar ola bilmez, çünki bu kibi tarihiy keçmişimiz bar. Bu tarihçılar aqlılarmı?», – dep soray alim.
Ve kendi sualine cevap bere: «Qırım – yağmacılarnıñ kelgen yeridir, eger de kazaklar olarğa keder etmese, olar kerçekten de abrap keterler. Qırım – kazak ve lehler qorçalap olamağan insanlarnıñ esirge tüşken yeridir. Amma Qırım – insanğa kârnı ketire bilgen bir yerdir. Qırımğa etilgen kazak ücümleri da yarımada içün ğayet ağır edi», – dey alim.
Amma bu eki halqnıñ munasebetleriniñ yalıñız bir tarafıdır. Ukrainliler Qırımğa ticariy ücümlernen de kelgen edi. «Misal içün, Çumatskiy şlâh – tuz seferi. Satuv çarşıları, Dnepr otlağı, mında em qırım, em ukrain çobanları ayvanlarını otlata edi, hırsızlıq da olur edi»,– dedi tarihçı.
Gayvoronskiy qırımlı ukrainliler içün er vaqıt yeñilmez ve belgisiz bir yerden kelgen bir deşet kibi edi. İşte, mında Rusiye tarihiy tercribesi ile farqlılıq saqlıdır. «Rusiye Qırım ile sıñırdaş degildir. Yani Rusiye çoq asır devamında sabır etip, qırımlılarnı öz halq ağız yaratıcılığında yeñilmez bir deşet olaraq köstere edi», – dedi alim.
Ukrainlilireniñ qırımlılarğa olğan nefretini Gayvoronskiy Qırım arbiy areketçinliginden eñ çoq Galiçina ve Podolye zarar körgenini tasdiqladı. «Biz şimdi qırımlılarğa qanda aqqan nefretni köremizmi? Bu qırımtatarlar içün eñ lütüfkâr regiondır», – dey tarihçı.
Neticede Gayvoronskiy Qırım ve Ukrainanıñ umumiy tarihınıñ başlanuv vaqtını añlattı. «O uzaq 1954 senesinde başlandı. Nikolayev vilâyetiniñ cenübinde Ölviya qadimiy antik polisi bar. İşte, mından çıqqanlar Hersonesni meydanğa ketirdiler. Bu şimdi antik devirinden bir misaldir»,– dedi Gayvoronskiy.
«Qırım hanlığı ve Ukraina: taqdirniñ umumiyligi» serlevalı lektsiya «Qırımtatarlar kimlerdir?» mevzusında keçirilgen dörtünci lektsiya edi. Lektsiyalarınıñ teşkilâtçıları – «Krım SOS» cemaat teşkilâtı ve Ukrainada Avropa Şurasınıñ ofisi.


text:
Araylım Şegenova cambodan el çempïonı atandı
Cambo küreci türleri boyınşa el çempïonatı Taraz törinde ötti. Tört jüzge jwıq cportşı qatıcqan birinşilik tartıcqa tolı boldı. Elimizdiñ kil mıqtıları qatıcqan dodada jerlecterimiz jaqcı nätïjelerimen közge tücti. Äckerï cambodan eki birdey oğlanımız kümic medalmen küpteldi. 62 kelidegi Nurjan Äşir men 57 kelidegi Camat Acawbek aqtıq cınğa deyin cürinbey jetkenimen, qarcılactarına ece jiberip aldı. Äckerï cambodan oblıctıñ komandacı üzdik üştikke ene almağanımen, jaqcı nätïje körcetkeni ayqın.
Erler aracında 68 keli calmaqtağı Rwclan Jalğacbaev, 82 kelidegi Şıñğıc Jaqıp, 90 kelidegi Amanğalï Jartıbaev ekinşi orınğa ïe bolca, 90 kelide tağı bir oğlanımız Nurcultan Tören qola medaldi enşiledi.
Äyelder aracında 80 keliden joğarı calmaqtağı Araylım Şegenovağa qarcılac şaq kelgen joq. Qarcı kelgendi alıp urğan Şegenova el çempïonı atandı. 48 kelidegi Azïnat Xajw, 80 kelidegi Aytolqın Cmağanbetova ekinşi orınnan körince, 52 kelidegi Jancaya Jacuzaqova üşinşi orınğa turaqtadı. Jalpı ecepte äyelder quramacı top jarğanın da ayta ketw kerek.
Tabïğat Abaïldaev,
«Aq jol».


text:
Bügin Qazaqstanda parlament saylauı bastaldı. Toqaev «narazılıq bildiruşilerge eşqanday repressiyalıq şaralar qoldanılmaydı» dese de, Almatı men astan..
Almatı qalasında azamattıq jurnalister QT redakciyasına jeke telefonındağı interneti öşirilgenin habarladı. Oyan, Qazaqstan belsendisi, jurnalist Äsem..
Bügin, 10 qañtarda tañerteñ Almatı qalası men oblısındağı saylau uçaskelerine aqparat taratu üşin barğan Azattıq tilşilerin negizsiz talappen kirgizbe..
Bügin tañda Qazaqstanda parlament mäjilisi men jergilikti mäslihattar saylauına dauıs beru bastaldı. 10 qañtar küni jergilikti uaqıtpen ..
2 jeltoqsan küni Qazaqstan prezidenti Toqaev 2021 jıldıñ 10 qañtarında ötetin mäjilis jäne mäslihattar saylauın «aşıq äri ädil ötkizuge nietti» ekenin..


text:
Qırımnıñ büyük şirketleri yarımadanıñ sport federatsiyalarına maliyeviy destek kösterecek, dedi Qırmınıñ Rusiye başı Sergey Aksönov.
Bunı Qırım Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Aksönovnıñ sözlerine köre, Qırım sport federatsiyalarına maliyeviy yardımını «Çernomorneftegaz», «Krımgazseti» ve «Krımenergo» özüne alacaq.
«Olarnı resmiy şekilde mesüliyetli etermiz. Qırımnıñ sport komandalarına ayaqqap alır, kiyndirir. Böyleliknen biz Qırım komandalarınıñ er bir yarışta iştirakini 100% temin etermiz», – dedi o.
Rusiye Devlet duması 2014 senesi iyül 1 künü Qırımnıñ sport tertibatını Rusiye uquqiy alanına kirsetecek qanunnı qabul etti. Bunıñ ile halqara sport cemiyetleri Qırımnıñ işğalini tanımay.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırımda mart 30-da mahkeme oturışında Aqmescitte uquq qoruyıcılar tarafından yaqalanğan faal Belâl Adilovğa nisbeten alınacaq tedbirler belgilenecektir. Bunı advokat Edem Semedlâyev aydınlattı.
«10 saat devamında müşterim Kiyev rayonınıñ Taqiqat komitetinde bulundı. Soñra vaqtınca tutuv izolâtorına yolladılar, 91-inci maddege köre yaqalav protokolı tizildi, mart 30-da alınacaq tedbirlerni belgileycek mahkeme olacaqtır», – dep tarif etti Semedlâyev Facebooktaki «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ saifesinde derc etilgen videoda.
Advokatnıñ aytqanına köre, Adilovnı Bavurçıda (Kamenkada) olğan tintüvler vaqtında politsiya hadimleriniñ qorantalarını qorqutqanınen qabaatlaylar.
Qırımda Belâl Adilovnıñ qaçırılmasını körgen Rustem Muyedinov bildirdi ki, politsiyanıñ Jeleznodorojnıy rayon bölüginde insan qaçırılğanına dair arizasını qabul etmek yerine onı sorğuğa çektiler.
Çarşenbe künü, mart 29-da, Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı şurasınıñ binası ögünde belgisiz maskalı insanlar Belâl Adilovnı yaqaladı.
Adiseni videoğa çıqarğan şaatnıñ telefonını atıp, Adilovnıñ özüni mikroavtobusqa mindirip alıp kettiler. Soñki malümatlarğa köre, yaqalanğan insan Qırımdaki Taqiqat komitetiniñ Rusiye idaresinde buluna.
Advokat Emil Kürbedinovnıñ bildirgenine köre, Adilov Rusiye Ceza kodeksiniñ 318-inci maddesi boyunca qabaatlana – akimiyet vekiline qarşı zorbalıq ya da telüke qullanması.
Qırım Rusiye kontroli altına keçken soñ yarımadada FSB jurnalist, advokat, cemaat erbabı ve qırımtatarlarnı sorğuğa çekip, evlerinde tintüvler keçire.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, basqı kösterilmesini toqtatmağa çağırdı.


text:
Rostov-na-Donudaki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkeme oturışuvında iyünniñ 17-nde Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine soñki söz berilmeli.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsi haber ete.
Birleşmeniñ malümatına köre, mabüsler mahkemege daa ketirilmegeni içün oturışuv başlamadı. Mahkemege qabaatlanğanlarğa qoltutmaq içün yigirmige yaqın insan keldi.
Mahkeme oturışuvı saat 14:00-da başlamaq kerek edi.
Haber etilgeni kibi, qabaatlav tarafı Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri içün istegen apis cezalarınıñ müddetlerini aydınlattı. Prokuror Teymur Abdullayev içün 17 yıl, Rustem İsmailov içün 13 yıl, Uzeir Abdullayev ve Ayder Saledinov içün 12-şer yıl, Emil Cemadenov içün 11 yıl koloniyada qalmasına üküm etilmelerini istey.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etilgen edi
Keçken sene dekabrniñ 6-nda belli oldı ki, Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rostov-na-Donu SİZOsına etap etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Yanvarniñ 9-ında kececek Amerika akademiyasınıñ mukâfatı "Oscar"nıñ berilmesi ekinci yıldan berli alıp barıcısız olacaq. Bunı Azatlıq Radiosı haber ete.
Bıtlır da merasimniñ alıp barıcısı olmadı - er kategoriyanı çeşit-türlü meşur artistler ilân ete edi. Bu 30 yılnıñ içinde birinci sefer oldı: tedbirni alıp baracaq aktör ve komik Kevin Hart, Twitterde gomofobik sözleri etrafında çıqqan qavğa sebebinden merasimden vazgeçti.
Soñki seferleri 2017 ve 2018 yıllarda merasimniñ alıp barıcısı komik ve televizion alı barıcı Cimmi Kimmel edi.


text:
Kyivdeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanları diniy idaresiniñ binasında mayısnıñ 2-nde «Bir vucud» adlı qırımlı siyasiy mabüslerge qoltutuv aktsiyası keçirildi. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, aktsiya martnıñ 27-nde FSB tarafından keçirilgen tintüvlerden soñ tutulğan qırımtatar faallerine bağışlandı.
Tedbirni Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Ayder Rustemov açtı. O, «Rusiye yarımadada yaşağan qırımtatarlarnı Qırım ilhaqını tanımağanları içün taqip ete», dep ayttı.
«Rusiye Federatsiyasınıñ repressiv maşinası klassik usullarnı qullana. Bugün olar «Hizb ut-Tahrir» ve diger manaçıqlarnı qullana. Amma bütün bu aletler qırımtatarlarğa, Ukraina vatandaşlarına qarşı gibrid repressiyalarnı yapmaq içün qullanılğanını añlaymız. Bu insanlar Rusiye işğalini tanımay», – dedi Rustemov.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «siyasiy mabüslerniñ azat etilüvi ve Qırımnıñ işğalden qurtarıluvında halqara yardım müim ola», dep qayd etti.
«Qırımtatar halqına, bu siyasiy mabüslerden er birine yardım etmek ve Qırımnı qurtarmaq içün ortaqlar ne qadar çoq olsa, o qadar yahşı. Biz öz başına Qırımnı azat etip olamamız. Çaremiz olsa da, şimdi barıp azat eter edik. Siz barmaycaqsıñızmı? Men de barmaycam. Çünki bunı özümiz yapıp olamamız. Ukraina öz başına, Devlet olaraq, bunı özü yapamaz», – dedi Çubarov.
Tedbir vaqtında ATR telekanalınıñ jurnalisti Seytumer Seytumerov martnıñ 27-nde keçirilgen tintüvler ve tutulğanlar aqqında tarif etti. Aktsiyanıñ soñunda QMC Musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Ayder Rustemov dua oqup, SİZO ve apishanelerde tutulğan qırımlılar ve «işğalci Rusiye akimiyeti tarafından repressiyalarğa oğratılğan qırımtatar halqı ve avtoritar memleketlerde qanunsız taqip ve repressiyalarğa oğrağa bütün insanlar» içün yardım istedi.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqabildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.


text:
Abdureim Reşidov
Abdureim Reşidov - II Cian cenki uçucısı, Sovyetler Birliginiñ Qaramanı, podpolkovnik.
Abdureim Reşidov 1912 senesi Qırımda, Mamaşay köyünde köylü qorantasında doğdı. O, yaşlıqtan uçucılıq zenaatına aveslendi ve Aqmescit aeroklubına oqumağa kirdi. Soñra Ades (Odessa) arbiy uçucılar mektebini bitirdi ve arbiy uçucı oldı.
Abdureim Reşidov bombalayıcı ağır uçaqlar eskadrilyasınıñ komandiri edi. O özüniñ cenkâver dostlarınen duşmanğa qarşı uruşlarda misli yoq cesürlik, fedakârlıq, erlik kösterdi. Çoq cenkâver medallernen taqdirlendi.
1945 senesiniñ iyün ayında Abdureim Reşidovğa uruşlarda köstergen cesürlik, fedakârlıqları içün Şuralar Birliginiñ Qaramanı unvanı berildi ve “Altın Yıldız” taqdim etildi.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Mart 8 künü doğğanlar
- 1912 senesinde doğğanlar
- Bиkипeдия:CTpaHицы c HeoдHoзHaчHыMи reoцeпoчkaMи
- Oktâbr 24 künü ölgenler
- 1984 senesinde ölgenler
- Şuralar Birliginiñ Qaramanları
- Qızıl Bayraq ordeni kavalerları
- Vikipediya:CTpaHицы c иcпoлbзoBaHиeM пapaMeTpa «HaзBaHиe» B шaблoHe «Infobox»
- Elifbe sırasına köre adamlar
- II Cian cenki qaramanları
- Uçucılar