text:
Bir kletkalı haywanlar
Bir kletkalı haywanlar - A'piwayılar XVII a'sirdin' ekinshi yarımında, a'sirese mikroskop payda bolg'annan keyin belgili bola baslaydı. 1845-jılı en' birinshi ret Zibold ha'm Këlliker a'piwayılardın' bir kletkalı organizmler ekenligi tuwralı tusinik islep shıg'adı. XIX a'sirdin' aqırınan baslap adam ha'm haywanlarda awır keselliklerdi payda etetug'ın parazit bir kletkalılardın' dene du'zilisi ha'm olardın' rawajlanıw tsikli haqqındag'ı izertlewler jurgizile baslaydı.
XX a'sirdin' basında Germaniyada Shaudin' ta'repinen kontsidiyanın' tirishilik tsikli izertlenedi. Grassi (İtaliya), Danilevskiy (Rossiya) ta'repinen bezgek (malyariya) keseli menen gu'reste u'lken a'hmiyetke iye bolg'an qan sporoviklerinin' tirishilik tsiklin jazadı.
XX a'sirde a'piwayılardın' du'zilisin ha'm fiziologiyasın izertlewdin' jan'a metodların islep shıg'ıw menen baylanıslı bolg'an jumıslar tez pa't penen rawajlanadı.
Bir kletkalılar kishi du'nyasına kiretug'ın haywanlardın' denesi bir kletkadan yamasa bir-birine usas duzilgen kletkalar toplamınan ibarat. Olardın' kletkasıda tiykarınan ko'p kletkalılar kletkasına usas duzilgen, biraq olardan fiziologiyalıq jaqtan keskin parq qıladı. Sebebi bir kletkalılar erkin o'mir keshiretug'ın organizmler bolıp, olar zat almasıw, ha'reketleniw, ta'sirleniw, ko'beytiw ha'm tiri organizmler ushın ta'n bolg'an basqa barlıq qa'siyetlerge iye. Bunday funktsiyalardı kletkadag'ı arnawlı organoidlar (organellalar) orınlaydı. Bir kletkalılardın' organoidları kletkanın' bir bo'limi bolıwı menen ko'p kletkalılardın' organlarınan parq qıladı.
Bir kletkalılar jalg'an ayaqlar, arnawlı kirpiksheler ha'm qamshılar ja'rdeminde ha'reketlenedi. Dem alıwı dene ju'zi arqalı boladı. Olardın' kislorodqa bolg'an za'rurligi birdey emes. Suw tu'binde ha'm balshıqta o'mir keshiretug'ın haywanlar kislorodtı az talap qıladı.
Bir kletkalılardın' 70 mın'nan ziyat turi ma'lim bolıp, olar Sarkadalılar, Mastigoforalar, Sporalılar, Miksosporidiyalar, Mikrosporidiyalar ha'm İnfuzoriyalar tiplerine ajıratıladı.


c: text/html

text:
Obligatsiya
Obligatsiya – aqsha qarjıları iyesinin' onı o'tkergenin ha'm belgilengen protsentti to'legen halda (shıg'arıw sha'rtlerinde basqashası na'zerde tutılmag'an bolsa) onda na'zerde tutılg'an mu'ddette bahalı qag'azdın' nominal bahasın og'an qaplaw haqqında minnetlemesin tastıyıqlaytug'ın bahalı qag'az.
Obligatsiyalar a'piwayı ha'm utıslı, protsentli ha'm protsentsiz (maqsetli), erkin aylanıslı ha'm sheklengen aylanıslı etip shıg'arılıwı mu'mkin. Qaysı tovarg'a (xızmetlerge) shıg'arılsa, sol tovardı (xızmetlerdi) ko'rsetiw maqsetli obligatsiyalardın' sha'rtli rekviziti bolıp tabıladı.
Ka'rxanalar obligatsiyaları barlıq menshik tu'rindegi ka'rxanalar ta'repinen shıg'arılıwı mu'mkin. Obligatsiyalar iyelerine ka'rxananı basqarıwg'a qatnasıw huqıqın bermeydi.
Ka'rxanalardın' ha'm aktsionerlik ja'miyetlerdin' obligatsiyaların shıg'arıw haqqında sheshim tiyislisinshe administratsiya (basshılıq) ha'm atqarıwshı uyım (basqarma) ta'repinen qabıl etiledi ja'ne bayannama menen ra'smiylestiriledi.
Emitentlerdin' ustavlıq fondın du'ziw ha'm toltırıw ushın, sonday-aq olardın' xojalıq jumısı menen baylanıslı zıyanlardı jabıw ushın ka'rxanalardın' obligatsiyaların shıg'arıwg'a ruxsat etilmeydi.
Aktsionerlik ja'miyetler ustavlıq fondının' 20 protsentinen aspag'an summag'a ha'm shıg'arılg'an barlıq aktsiyalardı tolıq to'legennen keyin g'ana obligatsiyalardı shıg'arıwı mu'mkin. Olardın' ja'rdemi menen mobilizatsiyalang'an kapital aktsionerlik kapitalg'a aylanbaydı. Obligatsiyalardı shıg'arıw – kapitaldı qarız alıw formalarının' biri bolıp tabıladı. Obligatsiyalar emitentinin' ulıwma qa'rejetleri olarg'a xızmet ko'rsetiw ushın ulıwma jıllıq qa'rejetler, shıg'arıw ushın texnikalıq qa'rejetlerden ha'm obligatsiyalardı jaylastırıw ushın qa'rejetlerden quraladı.
Emitent ta'repinen ulıwma kepillik obligatsiyanı mu'ddetli qarız minnetlemesi sıpatında o'tew kepilligi bolıp tabıladı. Ol bankrot bolg'anda emitent o'z minnetlemelerin orınlamag'an jag'dayda mu'lktin' bir bo'legin saqlawshı huqıqın beredi, biraq bul mu'lkti qamawg'a alıw huqıqısız.
Aktsiyalar sıyaqlı, obligatsiyalar da ja'miyet ushın investitsiyalardın' a'hmiyetli da'regi bolıp xızmet etedi. Biraq bul bahalı qag'azlar o'z-ara a'dewir parq etedi.
To'mendegiler en' a'hmiyetli parqları bolıp tabıladı:
- obligatsiyalar iyesi ja'miyettin' kreditorı bolıp tabıladı. Bul onın' korporatsiyanı kreditke alg'anın da'lilleydi.
- aktsioner – korporatsiyanın' menshik iyelerinin' biri.
- aktsiya – bul menshiktin' da'lili;
- obligatsiya iyesi ol boyınsha protsent aladı. Ol belgilengen ha'm anıqlang'an. Bul bahalı qag'az onda qatan' ko'rsetilgen belgili mu'ddet dawamında g'ana da'ramat keltiredi. Protsentti to'lew dividendler boyınsha ha'r qanday basqa to'lemlerdi to'legenge shekem ju'rgiziledi. Protsentlerdi mu'ddetinde to'lewge ja'miyettin' uqıpsızlıg'ı onın' bankrotlıg'ın ta'n alıw menen barabar. Aktsioner dividendler aladı. Olar arnawlı mu'ddetlerde belgilenbeydi ha'm to'lenbeydi. Eger ja'miyet dividendlerdi ja'riyalamawg'a, demek, to'lemewge qarar etse, onda aktsioner bir na'rse islewi a'zzi;
- ha'r qanday basqa kreditor sıyaqlı obligatsiya iyesi de dawıs beriw huqıqına iye emes, ol aktsionerlerdin' jıynalısına qatnaspaydı, aktsionerlik ja'miyetti basqarıwg'a qatnaspaydı. Usının' menen bir waqıtta aktsioner onın' mu'lklik ma'plerine tiyisli barlıq ma'selelerdi sheshkende dawıs beriw huqıqına iye.
Obligatsiya bir qatar sha'rtli elementlerge: nominalg'a, protsent stavkasına, to'lew haqqında rejege, ta'miyinleniwge, emissiya sha'rtnamasına, reytingke iye.
Nominal – obligatsiya sertifikaiının' on' ta'repinde belgilengen aqsha summa, onı iyesi o'tew mu'ddeti kelgen ku'ni aladı.
Protsent stavkası. Emitent ha'r jılı to'lewge tiyisli bolgan nominal bahasının' kelisilgen protsenti. Protsent stavkası jıllıq etip belgilenedi, ol bo'lip – bo'lip, ma'selen, yarım jılda bir ret, yamasa shereginde bir ret to'leniwi mu'mkin.
O'tew sa'nesi – kalendarlı sa'ne, ku'n usı ku'ni, sa'nede aktsionerlik ja'miyet qarıydarg'a obligatsiya nominalına barabar summanı qaytaradı ha'm protsent to'lewdi toqtatadı.
Emissiya haqqında sha'rtnama – obligatsiyalıq zaymdı ko'pshilik shıg'arıwg'a kontrakt (sha'rtnama). Ol qarızdar menen trast kompaniyası arasında sha'rtnama tu'rinde orınlanadı. Son'g'ısı o'z gezeginde emitent ta'repinen o'z minnetlemelerin orınlawı aldında aktsionerlik ja'miyettin' quwatlılıg'ının' kepili bolıp tabıladı.
Emitent penen a'dewir tolıq tanısıw ushın trast kompaniyası onın' finans hu'jjetlerin, emitenttin' investitsiyalıq joybarının' biznes – jobasın u'yrenedi ha'm bunnan keyin g'ana o'z kelisimin beredi.
Usıg'an baylanıslı emissiya xaqqında sha'rtnamag'a trast kompaniyasının' bir qatar sha'rtleri kiritilgen bolıwı mu'mkin. Olardan xalıq aralıq a'meliyatta a'dewir jiyi ushırasatug'ınları to'mendegiler:
- likvidlikliginin' minimal shegi;
- qarızdarlıqtın' shekli da'rejesi;
- aktivlerdi satıwg'a tıyım;
- to'lenetug'ın dividendler mug'darların sheklew.
To'lew haqqında reje – emissiya haqqında sha'rtnamanın' punkti, og'an muwapıq emitent arnawlı o'tew fondın du'zedi, protsent ha'm nominal baha onnan to'lenedi. Bul fond trast kompaniyasının' qadag'alawında boladı.
Emissiya haqqında sha'rtnamada mu'ddetinen burın satıp alıw haqqında, yag'nıy o'z obligatsiyaların mu'ddetinen burın shaqırtıp alıwg'a emitenttin' huqıqı haqqında punkt bolıwı mu'mkin.
Ta'miyinlew – aktsionerlik ja'miyettin' obligatsiyalar shıg'arg'anda girew bolıp xızmet etetug'ın aktivleri yamasa mu'lki. Ta'miyinlewdin' bolıwına tiykarlang'an halda obligatsiyalar ta'miyinlengenler ha'm ta'miyinlenbegenler bolıp bo'linedi.
Ta'miyinlengen obligatsiyalar ja'miyettin' tiykarg'ı aktivlerine umtılıw huqıqın beredi ha'm usının' menen bir waqıtta onın' ayqın mu'lkinin' girewleri bolıwı mu'mkin. Eger korporatsiya o'z obligatsiyaların belgilengen mu'ddette o'tey almasa, onda olardı saqlawshılar girewdi o'z paydasına paydalanıw huqıqına iye. Ko'shpes mu'lk, basqa da bahalı qag'azlar, ko'shpeli mu'lk ta'miyinlew sıpatında bola aladı. Usıg'an baylanıslı to'mendegilerdi ajıratadı:
- ko'shpes mu'lkke qoyılg'an obligatsiyalar, girew qag'azları olardın' ta'miyinlewshileri boladı. Girew qa'dimgi yamasa arnawlı mu'lk (jan'a zavod) penen ta'miyinleniwi mu'mkin;
- basqa kompaniyalardın' aktsiyaları ha'm obligatsiyaları menen ta'miyinlengen, trast sha'rtleri tiykarında saqlanıp atırg'an obligatsiyalar;
- ko'shpeli mu'lk penen ta'miyinlengen obligatsiyalar, bul mu'lkke iyelik etiw huqıqına isenimli wa'kilge iye.
Ta'miyinlenbegen obligatsiyalar ulıwma kepillikke iye yamasa, basqasha so'z benen aytqanda, emitenttin' minnetlemeleri menen, yag'nıy onın' abıraylı ismi menen bekkemlengen qarız minnetlemelerinen ibarat. Bunı tek jaqsı abıroyg'a iye ka'rxanalar g'ana isley aladı. Bunda aldag'ı xojalıq jumısınan tu'simlerge barlıq u'mit etiledi.
Obligatsiyalar reytingi – olardın' investitsiyalıq sıpatlarının' arnawlı firmalar ta'repinen baxalanıwı. A'dette obligatsiyalardın' barlıq shıgarılg'anları emes, al ken' ekilemshi bazardag'ı iyeleri g'ana bahalanadı.
En' joqarı reytingke iye obligatsiyalar «investitsiyalıq klass» obligatsiyaları dep ataladı. Jetkilikli joqarı itimallıq da'rejesi bul klassqa kiritiw kriteriyi bolıp xızmet etedi, bunda emitent o'z minnetlemelerin normal konyunktura sharayatlarında, qolaysız konyunktura sharayatlarında da orınlaydı. To'men reytingli obligatsiyalar sawdagerlik obligatsiyaları bolıp esaplanadı.
Aktsiyalar sıyaqlı obligatsiyalar da nominal ha'm bazar bahasına iye. Obligatsiyanın' nominalına protsent esabındag'ı bazar bahası onın' (obligatsiyanın') kursı dep ataladı. Eger obligatsiyanın' bazar bahası nominalınan joqarı bolsa, onda onın' sıylıq penen satılatug'ının ko'rsetedi. Eger bahası nominalınan to'men bolsa, onda jan'a iyesi onı diskont penen satıp aladı. Eger qarıydar nominalın to'lese, onda paritet ornına iye. Obligatsiyanın' bazar bahası qanday bolmasın, ol boyınsha protsent nominalına esaplanadı.
A'piwayı aktsiyalar menen bolgan jag'day sıyaqlı, usınıwshıg'a obligatsiyalar ha'm atamalı (dizimge alınatug'ın) obligatsiyalar bolıp parqlanadı. Usınıwshıg'a obligatsiya iyesinin' ismi emitent ta'repinen dizimge alınbaydı.
Qarız mu'ddetine tiykarlang'an halda emitentler obligatsiyaları to'mendegishe bo'linedi:
- qısqa mu'ddetli (bir jıldan u'sh jılg'a shekem);
- orta mu'ddetli (u'sh jıldan jeti jılg'a shekem);
- uzaq mu'ddetli (jeti jıldan ha'm onnan joqarı);
Emitentler obligatsiyaları sonday-aq da'ramatlardı to'lew usılı boyınsha parıqlanadı. To'mendegidey obligatsiyalar bar:
- belgilengen protsent stavkasına iye obligatsiyalar. Bul obligatsiyalar bekkem belgilengen stavkag'a iye, olar mu'ddetinen burın shaqırtıp alınıwı mu'mkin;
- jıljımalı protsent stavkasına iye obligatsiyalar. Obligatsiyalardın' bul tu'rinin' o'zgesheligi sonnan ibarat, stavka mug'darı aqsha bazarının' bazalıq stavkasının' o'zgeriwine muwapıq belgilenedi. Biraq jıljımalı quramalı obligatsiya saqlawshısı o'z ma'plerin kreditorlardın' en' son'g'ısı bolıp qanaatlandıradı, bul emitenttin' ustavında kelisiledi.
Obligatsiyalar konvertatsiyalanatug'ın ha'm a'piwayı bolıp bo'linedi. Konvertatsiyalanatug'ın obligatsiyalar ko'binese konvertatsiyalanatug'ın artıqmashlı aktsiyalarg'a uqsas. İnvestitsiyalıq institut (investitsiyalıq diler yamasa investitsiyalıq kompaniya) konvertatsiyalanatug'ın obligatsiyalardı o'tew ushın konvertatsiyalanatug'ın baxalı qag'azlardın' iyesinen alıw ushın eki ku'n dawamında olardın' emitentine beriwi sha'rt. Olar belgili sha'rtler menen tap usı aktsionerlik ja'miyettin' artıqmashlı yamasa a'piwayı aktsiyalarına almasıwı mu'mkin. Bul konvertatsiyalanatug'ın obligatsiyalardı investor ushın a'dewir tartımlı etedi. A'piwayı obligatsiyalar usınday huqıqlarg'a iye emes. Obligatsiyalar olarg'a optsion menen satılıwı mu'mkin. Bul iyesine obligatsiyanı onın' emitentine belgili mu'ddetten son' qaytarıw huqıqın beredi. Emitent obligatsiyalardı nominalı boyınsha o'tewi sha'rt. Usılayınsha satıp alıw finans bazarlarında protsent stavkaları keskin ko'terilgende ko'binese maqsetke muwapıq boladı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gülben Ergen Son Şarkıları Dinle Full
» Hande Duru tarafından yazılmıştır.
gülben ergen,gülben ergen dinle,gülben ergen şarkıları,gülben ergen şarkıları dinle,gülben ergen full dinle,gülben ergen yeni dinle,gülben ergen eski dinle,gülben ergen son albüm dinle,gülben ergen tüm şarkıları dinle,gülben ergen en popüler müzikleri dinle,gülben ergen hit dinle,gülben ergen mp3 dinle,gülben ergen şarkı sözleri,gülben ergen youtube izle,gülben ergen 2012 dinle,gülben ergen 2012 son albüm şarkıları dinle,gülben ergen şarkı listesi dinle,gülben ergen sarkisidinle,gülben ergen 2013,gülben ergen full albüm dinle, alt=
Etiketler: g, gülben ergen


text:
Kalendar
Kalendar bul kalendar sa'nelerin ku'nlerge belgilew sisteması. Sa'neler aspandag'ı zatlar, ma'selen ku'n yamasa aydın' qozg'alıwına tiykarlang'an bolıwı mu'mkin.
Kalendar tag'ı da jazılg'an sistemanı ko'rsetiwshi qandayda bir zattı (a'dette qag'azdı) an'latıw ushın qollanıladı (ma'selen, stol u'stinndegi kalendar).
Bul termin rejelestirilgen waqıyalar toplamın an'latıw ushın da qollanıladı (ma'selen, kort kalendarı). Batıs xalıqlarının' ko'pshiligi Gregorian kalendarın qollanadı.
Qosımsha mag'lıwmat[o'zgertiw]
- Anno Domini (AD)
- Jan'a Era (CE)


text:
TAMAMINI GÖRMEK İÇİN TIKLAYINIZ
7.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 132’Nin Cevaplari Meb Yayınlari
Yazan: kinafulu Şubat 24, 2013 in Uncategorized
Etiketler: 2012-2013 yılı Türkçe meb yayınları çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Meb Yayınları Türkçe çalışma kitabi cevapları, 7. sınıf Türkçe 5.tema Doğa ve Evren meb çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe meb çalışma kitabı cevapları, 7.sınıf türkçe cevapları, 7.sınıf Türkçe meb yay çk cevapları, 7.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 132'Nin Cevaplari Meb Yayınlari, meb yayınları çk cevapları, Sular metni cevapları, Türkçe çalışma kitabı cevapları, Yüksek yüksek tepelere metni cevapları


text:
Aravind Adiga
Aravind Adiga - belli indistanlı yazıcı ve jurnalist. 2008 senesi onıñ "The White Tiger" adlı birinci romannıñ içün Buker mukâfatı aldı.
Aravind Adiga 1974 senesi oktâbr 23 künü İndistan Tamil Nadu ştatınıñ paytahtı olğan Madras şeerinde (şimdiki adı Çennai) dünyağa keldi. Onıñ ana-babası kannadiga halqından edi. Balalıqta Karnataka ştatında, müim port olğan Mangalore şeerinde yaşadı. İlk ve orta tasilini "Canara High School" mektebinde aldı. 1990 senesi "St. Aloysius High School" adlı iyezuit kollecini bitirdi. Aravind ana-babasınen Avstraliyağa köçken soñ, Karlingford şeerinde "James Ruse Agricultural High School" adlı mahsus mektepte oqudı (bu mektep yüksek akademik aqibeti şuret qazandı). Nyu York ştatında Kolumbia universitetiniñ Kolumbia kollecinde ingliz edebiyatını ögrendi. Anda Aravind o zamannıñ belli muallimi Simon Schamadan ders ala. 1997 senesi ilmiy derece "salutatorian" aldı. Adiga "Financial Times" adlı ingliz gazetasında maliye jurnalistiniñ karyerasını başladı. Daa soñ, "Mooney" ve "TIME" mecmualarında çalıştı.


text:
Ağustos 30 2009
İğne Oyası Bohça Örnekleri
Etiketler : bohca, Bohça Kenarı Çeşitleri, Bohça Kenari Dantelleri, Bohça Kenarı Modelleri, Bohça örnekleri, İğne Oyası Bohça, İğne Oyası Bohça Çeşitleri, İğne Oyası Bohça Kenarı, İğne Oyası Bohça Kenarları, İğne Oyası Bohça Modelleri, İğne Oyası Bohçalar
İğne Oyası Bohça, Bohça Kenarı Dantelleri, İğne Oyası Bohça Kenarları, İğne Oyası Bohça Kenarı, Bohça, Bohça Kenarı Modelleri, Bohça örnekleri, İğne Oyası Bohça Modelleri, İğne Oyası Bohça Çeşitleri, Bohça Kenarı Çeşitleri, İğne Oyası Bohçalar
—İğne Oyası Bohça Örnekleri & İğne Oyası Bohça Kenarları—
—İğne Oyası Bohça Modelleri 2009 & İğne Oyası Bohça Çeşitleri 2010—


text:
Asya Dizi
My Love, Madame Butterfly
My Love Madame Butterfly 51. Bölüm Final izle
Etiketler: My Love Madame Butterfly 51. Bölüm, My Love Madame Butterfly 51. Bölüm izle, My Love Madame Butterfly 51. Bölüm kore dizisi, My Love Madame Butterfly 51. Bölüm türkçe altyazılı izle, My Love Madame Butterfly izle, kore dizi,
Kategori: My Love, Madame Butterfly
My Love Madame Butterfly 50. Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 50. Bölüm, My Love Madame Butterfly 50. Bölüm izle, My Love Madame Butterfly 50. Bölüm kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 50. Bölüm kore dizisi, My Love Madame Butterfly 50. Bölüm kore dizisi izle, My Love Madame Butterfly 50. Bölüm türkçe altyazılı, My Love Madame Butterfly 50. Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: My Love, Madame Butterfly
My Love Madame Butterfly 49. Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 49. Bölüm, My Love Madame Butterfly 49. Bölüm izle, My Love Madame Butterfly 49. Bölüm kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 49. Bölüm kore dizisi, My Love Madame Butterfly 49. Bölüm kore dizisi izle, My Love Madame Butterfly 49. Bölüm türkçe altyazılı, My Love Madame Butterfly 49. Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: My Love, Madame Butterfly
My Love Madame Butterfly 48. Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 48. Bölüm, My Love Madame Butterfly 48. Bölüm izle, My Love Madame Butterfly 48. Bölüm kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 48. Bölüm kore dizisi, My Love Madame Butterfly 48. Bölüm kore dizisi izle, My Love Madame Butterfly 48. Bölüm türkçe altyazılı, My Love Madame Butterfly 48. Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: My Love, Madame Butterfly
My Love Madame Butterfly 47. Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 47. Bölüm, My Love Madame Butterfly 47. Bölüm izle, My Love Madame Butterfly 47. Bölüm kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 47. Bölüm kore dizisi, My Love Madame Butterfly 47. Bölüm kore dizisi izle, My Love Madame Butterfly 47. Bölüm türkçe altyazılı, My Love Madame Butterfly 47. Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: My Love, Madame Butterfly
My Love Madame Butterfly 46. Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 46. Bölüm, My Love Madame Butterfly 46. Bölüm izle, My Love Madame Butterfly 46. Bölüm kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 46. Bölüm kore dizisi, My Love Madame Butterfly 46. Bölüm kore dizisi izle, My Love Madame Butterfly 46. Bölüm türkçe altyazılı, My Love Madame Butterfly 46. Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: My Love, Madame Butterfly
My Love Madame Butterfly 45. Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 45. Bölüm, My Love Madame Butterfly 45. Bölüm izle, My Love Madame Butterfly 45. Bölüm kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 45. Bölüm kore dizisi, My Love Madame Butterfly 45. Bölüm kore dizisi izle, My Love Madame Butterfly 45. Bölüm türkçe altyazılı, My Love Madame Butterfly 45. Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: My Love, Madame Butterfly
My Love Madame Butterfly 44. Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 44. Bölüm, My Love Madame Butterfly 44. Bölüm izle, My Love Madame Butterfly 44. Bölüm kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 44. Bölüm kore dizisi, My Love Madame Butterfly 44. Bölüm kore dizisi izle, My Love Madame Butterfly 44. Bölüm türkçe altyazılı, My Love Madame Butterfly 44. Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: My Love, Madame Butterfly
My Love Madame Butterfly 43. Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 43. Bölüm, My Love Madame Butterfly 43. Bölüm izle, My Love Madame Butterfly 43. Bölüm kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 43. Bölüm kore dizisi, My Love Madame Butterfly 43. Bölüm kore dizisi izle, My Love Madame Butterfly 43. Bölüm türkçe altyazılı, My Love Madame Butterfly 43. Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: My Love, Madame Butterfly
My Love Madame Butterfly 42. Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 42. Bölüm, My Love Madame Butterfly 42. Bölüm izle, My Love Madame Butterfly 42. Bölüm kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 42. Bölüm kore dizisi, My Love Madame Butterfly 42. Bölüm kore dizisi izle, My Love Madame Butterfly 42. Bölüm türkçe altyazılı, My Love Madame Butterfly 42. Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: My Love, Madame Butterfly
My Love Madame Butterfly 41. Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 41. Bölüm, My Love Madame Butterfly 41. Bölüm izle, My Love Madame Butterfly 41. Bölüm kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 41. Bölüm kore dizisi, My Love Madame Butterfly 41. Bölüm kore dizisi izle, My Love Madame Butterfly 41. Bölüm türkçe altyazılı, My Love Madame Butterfly 41. Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: My Love, Madame Butterfly
My Love Madame Butterfly 40. Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 40. Bölüm, My Love Madame Butterfly 40. Bölüm izle, My Love Madame Butterfly 40. Bölüm kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 40. Bölüm kore dizisi, My Love Madame Butterfly 40. Bölüm kore dizisi izle, My Love Madame Butterfly 40. Bölüm türkçe altyazılı, My Love Madame Butterfly 40. Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: My Love, Madame Butterfly
My Love Madame Butterfly 39. Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 39. Bölüm, My Love Madame Butterfly 39. Bölüm izle, My Love Madame Butterfly 39. Bölüm kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 39. Bölüm kore dizisi, My Love Madame Butterfly 39. Bölüm kore dizisi izle, My Love Madame Butterfly 39. Bölüm türkçe altyazılı, My Love Madame Butterfly 39. Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: My Love, Madame Butterfly
My Love Madame Butterfly 38. Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 38. Bölüm, My Love Madame Butterfly 38. Bölüm izle, My Love Madame Butterfly 38. Bölüm kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 38. Bölüm kore dizisi, My Love Madame Butterfly 38. Bölüm kore dizisi izle, My Love Madame Butterfly 38. Bölüm türkçe altyazılı, My Love Madame Butterfly 38. Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: My Love, Madame Butterfly
My Love Madame Butterfly 37. Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 37. Bölüm, My Love Madame Butterfly 37. Bölüm izle, My Love Madame Butterfly 37. Bölüm kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 37. Bölüm kore dizisi, My Love Madame Butterfly 37. Bölüm kore dizisi izle, My Love Madame Butterfly 37. Bölüm türkçe altyazılı, My Love Madame Butterfly 37. Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: My Love, Madame Butterfly
My Love Madame Butterfly 36. Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 36. Bölüm, My Love Madame Butterfly 36. Bölüm izle, My Love Madame Butterfly 36. Bölüm kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 36. Bölüm kore dizisi, My Love Madame Butterfly 36. Bölüm kore dizisi izle, My Love Madame Butterfly 36. Bölüm türkçe altyazılı, My Love Madame Butterfly 36. Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: My Love, Madame Butterfly
My Love Madame Butterfly 35. Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 35. Bölüm, My Love Madame Butterfly 35. Bölüm izle, My Love Madame Butterfly 35. Bölüm kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 35. Bölüm kore dizisi, My Love Madame Butterfly 35. Bölüm kore dizisi izle, My Love Madame Butterfly 35. Bölüm türkçe altyazılı, My Love Madame Butterfly 35. Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: My Love, Madame Butterfly
My Love Madame Butterfly 34. Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 34. Bölüm, My Love Madame Butterfly 34. Bölüm izle, My Love Madame Butterfly 34. Bölüm kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 34. Bölüm kore dizisi, My Love Madame Butterfly 34. Bölüm kore dizisi izle, My Love Madame Butterfly 34. Bölüm türkçe altyazılı, My Love Madame Butterfly 34. Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: My Love, Madame Butterfly
My Love Madame Butterfly 33. Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 33. Bölüm, My Love Madame Butterfly 33. Bölüm izle, My Love Madame Butterfly 33. Bölüm kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 33. Bölüm kore dizisi, My Love Madame Butterfly 33. Bölüm kore dizisi izle, My Love Madame Butterfly 33. Bölüm türkçe altyazılı, My Love Madame Butterfly 33. Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: My Love, Madame Butterfly
My Love Madame Butterfly 32. Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 32. Bölüm, My Love Madame Butterfly 32. Bölüm izle, My Love Madame Butterfly 32. Bölüm kore dizi izle, My Love Madame Butterfly 32. Bölüm kore dizisi, My Love Madame Butterfly 32. Bölüm kore dizisi izle, My Love Madame Butterfly 32. Bölüm türkçe altyazılı, My Love Madame Butterfly 32. Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: My Love, Madame Butterfly


text:
Bu Kanalları İzlediniz mi ?
Kategori : Müzik
Etiketler : canlı number 1 türk izleme, hd number 1 türk, internetten number 1 türk seyret, nr1 türk, nr1 türk izle, nr1 türk pop tv, nr1 türkçe izle, nuber 1 türk tv, number 1 türk, number 1 türk bedava izle, number 1 türk canlı izle, number 1 türk canlı yayın, number 1 türk frekansı, number 1 türk hd canlı izle, number 1 türk izle, number 1 türk kanalı, number 1 türk kesintisiz izle, number 1 türk live izle, number 1 türk online izle, number 1 türk seyret, number 1 türk webten izle, number 1 türk yayın akışı, number 1 türk yayını izle, number one türk izle
Hakkında :
NUMBER 1 TÜRK KANALINI İZLİYORSUNUZ…
Number 1 Türk izle, Number 1 Türk canlı izle, Number 1 Türk canlı yayın, Canlı Number 1 Türk izle, Number 1 Türk Hd izle, Number 1 Türk yayın akışı, NR1 Türk, NR1 Türk izle
“Number 1 Türk izle“ için Gelen Aramalar
- number one türk izle
- number one turk canlı ızle
- nr1 türk
- number one turk tv
- nr1 turk izle
- number one türk canlı
- nr1 türk canlı izle
- number one tv türk
- nr1 türk canlı
- number one türk
- nr1 izle
- canlı number one türk izle
- number one türk hd izle
- n1 türk
- number one türk tv izle
- numberone turk izle
- nbr1 turk
- number 1 türk canlı
- nbr1 türk canlı
- nbr1
- number one turk canlı yayın izle
- number one türk canlı yayın
- nbr 1 türk izle
- number one türk tv canli
- number 1 türk canlı izle
- nb1 türk
- number 1 türk izle
- nb1 türk izle
- nbr türk izle
- number 1 türk


text:
cevşen duası
-
21:26
türkçe cevşenül kebir1sesli türkçe cevşen video
türkçe cevşen cevşen türkçe cevşenül kebir türkçe türkçe cevşenül kebir cevşen türkçe m4 türkçe ceşenm4 ısmail ozdemir cevşen türkçe seslendirme ismail özdemir cevşentürkçe türkçecevşen cevşenülkebir türkçe türkçe cev5.259 izlenme 4 yıl önce
-
21:38
cevşen türkçe cevşenül kebir2sesli türkçe cevşen
türkçe cevşen cevşen türkçe cevşenül kebir türkçe türkçe cevşenül kebir cevşen türkçe m4 türkçe ceşenm4 ısmail ozdemir cevşen türkçe seslendirme ismail özdemir cevşentürkçe türkçecevşen cevşenülkebir türkçe türkçe cev2.804 izlenme 4 yıl önce
-
24:28
cevşen türkçe cevşenül kebir3sesli türkçe cevşen
türkçe cevşen cevşen türkçe cevşenül kebir türkçe türkçe cevşenül kebir cevşen türkçe m4 türkçe ceşenm4 ısmail ozdemir cevşen türkçe seslendirme ismail özdemir cevşentürkçe türkçecevşen cevşenülkebir türkçe türkçe cev2.209 izlenme 4 yıl önce
-
21:26
türkçe cevşenül kebir1.bl turkce cevsenfon muzik
türkçe cevşen cevşen türkçe cevşenül kebir türkçe türkçe cevşenül kebir cevşen türkçe m4 türkçe ceşenm4 meleğin kaanı cevşen türkçe seslendirme ismail özdemir cevşentürkçe türkçecevşen cevşenülkebir türkçe türkçe cev1.812 izlenme 4 yıl önce


text:
Tatar teleneñ orfografiäse
Orfografiä — döres yazu qağidäläre digän süz. Ul bilgele ber alfavitqa nigezlänä. Bu orfografiä Tatarstan Respublikası Prezidentı tarafınnan 1999 yılnıñ 15 sentäberendä qul quyılğan Zakonda qabul itelgän alfavitqa nigezlänep tözelde. Yaña alfavit 34 xäreftän tora, anda suzıq awazlarnı belderüçe — 9, tartıqlarnı belderüçe — 25 xäref kürsätelgän.
Apostrof, siräk qullanılğanlıqtan, alfavitta ayırım urın almağan, ul, hämzäne (tä'min) belderüçe häm neçkälek bilgese bularaq, barı orfografiädä genä isäpkä alına. Bu zakondağı alfavit, nigezdä, 1927—1939 yıllarda qullanılğan “Yañalif” alfavitın yañadan torğızuğa qaytıp qala. Läkin biredä “Yañalif”ne tulısınça şul kileş kire qaytaru yuq, häm ul bula da almıy, çönki anıñ qullanılmawına 60 yıl ütte, tormış üzgärde: yazuları latin grafikasına nigezlängän Könbatış tellären öyränü massaküläm küreneşkä äylände, xalıqara urtaq kompyuterlar belän eş itü, xätta dönyaküläm informatsiä sistemasına — internetqa çığu ğädätkä kerde, törki xalıqlarnıñ üzara aralaşa, ber-bersen ruxi bayıta alu mömkinlekläre açıldı. Menä şul şartlarda “Yañalif” üzgärtelmiçä torğızılğan bulsa, tatar balası, tatar häm çit il latinitsaları arasındağı ayırmalarnı kübräk kürep, qıyın xäldä yışraq qalır ide, tatar keşese, kompyuter qullanğanda, bigräk tä anıñ yärdämendä internetqa çığıp eşlägändä, qıyınlıqlarnı kübräk kürer ide, törki tuğannarınıñ yazuların uqırğa turı kilsä dä, törle çitenleklärgä duçar bulır ide. Şuşı äytelgännärne istä totıp, TR Däwlät Sovetı Zakonğa “Yañalif”ne beraz üzgärtep tözelgän yaña alfavitnı täqdim itte, häm ul, bilgele, kimçelekläre bulsa da, xäzerge zaman taläplärenä nığraq cawap birä.
ЭчTәлek
Tatar orfografiäsen tözü prinsipları[үзrәpTү]
Härber telneñ orfografiäse törle prinsiplarğa nigezlänep tözelä. Tatar orfografiäse tübändäge prinsiplarğa nigezlängän.
Fonetik prinsip[үзrәpTү]
Fonetik prinsip — işetelgänçä yazu digän süz. Tatarnıñ töp süzläre häm tatarça äyteleşkä buysınğan yäki turı kilgän alınmalar işetelgänçä, yäğni fonetik prinsipqa nigezlänep yazılalar: äni, ulım, öydägelär, kürşe awıllarda, büränä, säläm, kitap, namaz, magazin h.b. Grafik prinsip — alınma süzlärne birüçe teldägegä oxşatıp yazu digän süz. Tatarça äyteleşkä buysınıp citmägän alınma süzlär, grafik prinsipqa nigezlänep, birgän teldäge yazılışqa oxşatıp yazılalar: tarixi (tarixıy tügel), Talip (Talıyp tügel); morfologiä (marfologiä tügel), motor (mator tügel), traktor (traktır tügel) h.b. İskärmä. Tarixi, Talip kebek süzlärdä i yazu (ıy yazmaw) misalında bez ekonomiä prinsibın da küzätäbez [Ekonomiä prinsibınıñ 3-nçe punktın qarağız].
Morfologik prinsip[үзrәpTү]
Morfologik prinsip — söylämdä üzgäreşkä oçrağan morfemanı yazuda üzgäreşsez qaldıru: [umber, umbiş] digändä un morfeması [b] awazı tä'sirendä üzgärä, läkin ul üzgäreş yazuda kürsätelmi, un morfeması saqlana: un ber, un biş, yaz — yazsa (yassa tügel), süzçän (süsçän tügel), rusça (ruçça tügel), irtänge (irtäñge tügel), isänme (isämme tügel) h.b.
Ekonomiä prinsibı[үзrәpTү]
Ekonomiä prinsibı — yazu protsessında waqıtqa häm urınğa ekonomiä yasaw öçen, süzlärne qısqartıp yazu digän süz. Bu prinsip şaqtıy küp küzätelä. 1. Teldä yış qullanıla häm küplärgä tanış quşma atamalar andağı süzlärneñ baş xäreflären genä yazu yulı belän qısqartılalar: Berläşkän millätlär oyışması — BMO; Tatarstan Respublikası Ministrlar Kabinetı — TR MK; Tatarstan Fännär akademiäse — TFA; Tel, ädäbiyat häm sänğät institutı — TÄhSİ. Yış oçrıy torğan ike süz qısqartılğanda, ul süzlärneñ berençe (yul) xärefläre genä noqta quyılıp yazıla: häm başqalar — h.b.; häm başqa şundıylar — h.b.ş. Küplärgä tanış bulmağan atamalarnı qısqartıp yazarğa kiräk bulğanda, ayırım tekstlarda ul atama başta tulısınça yazıla, şunda uq cäyälär eçendä anıñ qısqartılması birelä, ul tekstta annan soñ barı qısqartılma süz genä yazıla, mäsälän, Min bu mäqälämdä Tatarstan Respublikasınıñ Ekologiä institutı (TR Eİ) turında söylärgä cıyınam,— dip kürsätkännän soñ, avtor bu süzlär tezmäsen yañadan tulısınça yazmıy, anı barı TR Eİ dip kenä qısqartıp birä. 2. Quşma atamalardağı yä ber süzneñ, yä barlıq süzlärneñ dä yä ike xärefe, yä ber icege yazıla: KamAZ, AlAZ, YuXİDİ, KamGes, univermag h.b. Quşma süzneñ soñğısı tulı kileş, baştağıları qısqartılıp yazılırğa da mömkin: dramtügäräk, Tatpotrebsoyuz, Kazjilstroy h.b. 3. Ekonomiä prinsibı yarımäyteleşle awazlarnı yazuda kürsätmäwdä dä çağıla, mäsälän, su süzendä ike awaz arasında ı işetelgän kebek bula, läkin ul yazuda kürsätelmi (sıu dip yazılmıy); uqı, tuqı süzlärenä [u] awazı quşılğaç, [u] aldınnan [ı] işetelgän kebek bula, läkin ul yazuda kürsätelmi, uqıu dip yazılmıy, uqu dip yazıla; baru, kilü kebek fiğellärdä, tartım quşımçası aldınnan [w] işetelğän kebek bula [baruwı, kilüwe], läkin ul yazuda çağılmıy, baruı, kilüe räweşendä genä yazıla; iä, iäk, orfografiä kebek süzlärdä, [i] häm [ä] awazları arasında [y] işetelgän kebek bulsa da, anı, ekonomiä prinsibınnan çığıp, yazuda kürsätmilär. (Tağın 31-nçe §nıñ 2-nçe iskärmäsen häm 33-nçe §nıñ 2-nçe iskärmäsen qarağiz).
Tarixi prinsip[үзrәpTү]
Tarixi prinsip — başqaçaraq işetelsä dä, süzlärne elekke çordağıça yazu digän süz. Bu prinsip iske yazulı tellärdä (mäs., ingliz telendä) yış küzätelä, tatar telendä yuq däräcäsendä az. [o], [ö] awazları berençe icektä genä tügel, ikençe, öçençelärendä äytelsä dä, alarnı barı berençe icektä genä yazarğa digän qağidä elektän “Yañalif” orfografiäsennän küçerelde, dimäk, anıñ yazılışı, bilgele däräcädä, tarixi prinsipqa nigezlängän. Döres yazu qağidäläre
Suzıq awaz xärefläreneñ yazılışı[үзrәpTү]
- § 1. A xärefe [a] awazı äytelgän här urında yazıla: ağaç, qara, kamzul, garmun h.b.
Tatar häm rus tellärendäge [a] awazları berqädär ayırılalar. Tatar telendäge [a] awazı, basımsız icektä irenläşep, [o] awazı tösmere belän äytelä [baola, baolaolar], läkin bu yazuda çağılış tapmıy: bala, balalar, 5 ballı sistema. Ä rus alınmalarında qayber pozitsiälärdä [a] awazı işetelsä dä, grafik prinsiptan çığıp, o xärefe yazıla: agronom, orfografiä, kolonna h.b.
- § 2. Ä xärefe [ä] awazı äytelgän urınnarda yazıla: äni, ğädät, qänäğät, yäş, säyäxät h.b.
- § 3. O xärefe ike awazğa bilge bulıp yöri:
a) qısqa äyteleşle [o] awazın beldergän o xärefe süzneñ barı berençe icegendä genä yazıla, başqa iceklärdä [o] awazı tösmere bulsa da, tarixi prinsiptan çığıp, ı xärefe yazıla: bolıtınıñ, totti rdığız, totıp, botı, qotıp, soñğı h.b.; ä) rus alınmalarında ozın äyteleşle [o] awazın belderä, häm, grafik prinsiptan çığıp, rus telendä o xärefe yazılğan urınnarnıñ härqaysında yazıla: foto, morfologiä, motor, traktor, psixologiä h.b.
- § 4. Ö xärefe, [ö] awazın belderep, barı berençe icektä yazıla, başqa iceklärdä [ö] awazı tösmere bulsa da, tarixi prinsiptan çığıp, e xärefe yazıla: böterelep, kötterde, bötenese, kötep, söte, döres, töten, böten, törle, söñge h.b.
İskärmä. Berençe icegendä [o] yäki [ö] awazı bulğan süz quşma süz eçendä kilgändä, o yäki ö xärefe quşma süzneñ ıkençe yäki öçençe iceklärendä dä yazıla ala: ösqorma, aqqoş, ozınborın, Gölyözem, Miñlegöl.
- § 5. U xärefe [u] awazı äytelgän här urında yazıla: ut, qul, sarut, kul'tura, uqu, totu h.b.
- § 6. Ü xärefe [ü] awazı äytelgän här urında yazıla: bül, irtük, kätük, bällür, kürü, törü h.b.
İskärmä. U häm Ü xärefläre, isem fiğel quşımçası bularaq, [a], [ä] awazlarınnan başqa awazlarğa betkän fiğel nigezlärenä yalğanalar: yazu, uqu, totu, tıyu, tiü, üsü, kürü h.b.; [a] yäki [ä] awazına betkän fiğel nigezlärenä [w] awazı yalğana, häm ul yazuda da şulay kürsätelä: barlaw, çarlaw, söyläw, köyläw h.b. (31 §nı qarağız).
- § 7. I xärefe e-ı bulıp parlaşıp kilä torğan qısqa äyteleşle [ı] awazın belderä häm açıq işetelä torğan, ansız mäğnä bozıla torğan urınnarda yazıla: Iq, ılıs, ındır, qıtıqlıy h.b.
[I] awazı, qısqa bulğanlıqtan, qayber oçraqlarda açıq işetelmi yäisä ul töşep qala, andıy urınnarda ı xärefe yazılmıy: a) azaqlarında [ı] awazı bulmağan tamırlarğa -raq quşımçası yalğanğanda, arada [ı] awazı işetelsä dä, ı xärefe östäp yazılmıy: qızıq-qızığraq [qızığıraq], waq-wağraq [wağıraq] h.b.; ä) tübändäge ımlıqlarda, [ı] awazı işetelsä dä, ı xärefe yazılmıy: Mm! Tss! Qxx! Prx!; b) il isemnären belderü öçen yalğana torğan -stan kisäge aldında [ı] awazı işetelsä dä, ı xärefe östäp yazılmıy: Tatarstan, Hindstan, Qazaqstan h.b.; c) tamırlarında [ı] awazı bulıp ta, quşımçalar yalğanğanda, icek çikläre üzgärgän häm ädäbi äyteleştä tulı reduksiä küzätelgän tübändäge süzlärdä bu awaznı belderüçe xäref yazılmıy: tartım quşımçası yalğanıp kilgän ğäräp-farsı alınmalarında: xalıq-xalqı, xalqım; sıynıf-sıynfı yasağıç quşımçalar yalğanıp kilgän qayber süzlärdä: utır-utraq, utraw; qayber fiğellärneñ yaña törläre yasalğanda: qurıq-qurqa, qurqu; yolıq-yolqa, yolqu (läkin mäğnägä zıyan kilgändä, ul yazıla: qızıq-qızığa, aşıq-aşığa h.b.). I xärefeneñ yazılmıy qalu oçraqları şiğri äsärlärdäğe rifma-ritm saqlaw belän dä bäylängän: awıl-awlı, küñel-küñle kebek qısqartular da bula ala.
- § 8. E xärefe ike awazğa bilge bulıp yöri:
a) rus telennän häm rus tele aşa kergän alınmalarda süzneñ teläsä qaysı urınında ozın äyteleşle [e] awazın belderä: elektr, telefon, bilet h.b.; ä) töp süzlärneñ teläsä qaysı urınında qısqa äyteleşle [e] awazın belderä häm açıq işetelä torğan, ansız mäğnä bozıla torğan urınnarda yazıla: eşçe, elek, et h.b. [E] awazı, qısqa bulğanlıqtan, qayber oçraqlarda açıq işetelmi yäisä ul töşep qala, andıy urınnarda e xärefe yazılmıy: a) azaqlarında [e] awazı bulmağan tamırlarğa -räk quşımçası yalğanğanda, arada [e] awazı işetelsä dä, e xärefe östäp yazılmıy: tiz-tizräk, bik-bigräk, belep-belebräk h.b.; ä) tamırlarında [e] awazı bulıp ta, quşımçalar yalğanğanda icek çikläre üzgärgän häm ädäbi äyteleştä tulı reduksiägä yulıqqan tübändäge süzlärdäge bu awaznı belderüçe xäref yazılmıy: yasağıç quşımçalar yalğanıp kilgän qayber süzlärdä: yäşer-yäşren, töyen-töynä, ğilem-ğilmi, räsem-räsmi, şiğer-şiğri, sixer-sixri; qayber fiğellärneñ yaña törläre yasalğanda: selek-selki, berek-berket.
- § 9. İ xärefe [i] awazı äytelgän här urında yazıla: inä, äni, kitap, tipik, bismilla h.b.
İskärmä. Ğäräp-farsı alınmalarında i häm ıy xärefläre yazılışın 39-nçı §-tan qarağız.
Tartıq awaz xärefläreneñ yazılışı[үзrәpTү]
- § 10. B xärefe [b] awazı işetelgän här urında yazıla: babay, bäbi, bint, Boris h.b.
Qayber alınmalarda süz azağında [p] awazı işetelsä dä, grafik prinsiptan çığıp, b xärefe yazıla: korab, käbab, tabib, klub, krab, kub, ştab h.b.
- § 11. C xärefe [c] awazı işetelgän här urında yazıla: cir, cır, cämäğät, täcribä, ğäciz, Cämil h.b.
- § 12. Ç xärefe [ç] awazı işetelgän här urında yazıla: çaba, çıq, çeben, çuq, çüp, açqıç, oça, kiç, çex, çin, çekist, maçta h.b.
- § 13. D xärefe [d] awazı işetelgän här urında yazıla: dawıl, däw, döres, äydäw, dekan, djungli, dzyu-do h.b.
Qayber alınmalarda, süz axırında [t] awazı işetelsä dä, grafik prinsiptan çığıp, d xärefe yazıla: sud, paroxod, reyd, marmelad, hind h.b.
- § 14. F xärefe [f] awazı işetelgän här urında yazıla: fal, fiker, Safa, saf, fond, tif h.b.
- § 15. G xärefe [g] awazı işetelgän här urında, qalın suzıqlar yanında da, neçkä suzıqlar yanında da yazıla: göl, gäräbä, ägär, garmun, garaj, vagon h.b.
Qayber alınmalarda süz axırında [k] awazı işetelsä dä, grafik prinsiptan çığıp, g xärefe yazıla: Varyag, pirog h.b.
- § 16. Ğ xärefe [ğ] awazı işetelgän här urında, qalın suzıqlar yanında da, neçkä suzıqlar yanında da yazıla: ğasır, sağız, ğädät, ğömer, Säğit, mäşğül, Ğömär h.b.
Qayber alınmalarda süz azağında häm sañğıraw tartıqlar aldında [q] awazı işetelsä dä, tarixi prinsiptan çığıp, ğ xärefe yazıla: sämruğ, cämiğ, Mäğsüm h.b.
- § 17. H xärefe [h] awazı işetelgän här urında yazıla: hawa, şähär, şöhrät, cihan, Hadi h.b.
İskärmä. Söylämdä [h] häm [x] awazların butaw bik yış oçrıy torğan orfoepik xata bulğanğa, bu xäl qaywaqıt yazuda da çağılış taba. Şuña kürä bu xäreflärneñ yazılışına ayıruça iğtibarlı bulırğa kiräk.
- § 18. J xärefe [j] awazı işetelgän här urında yazıla: ajdaha, jiräbä, jurnal, jeton, jälläw, jandarm h.b.
Qayber alınmalarda süz axırında [ş] awazı işetelsä dä, grafik prinsiptan çığıp, j xärefe yazıla: garaj, ekipaj h.b.
- § 19. K xärefe [k] awazı işetelgän här urında, qalın suzıqlar yanında da, neçkä suzıqlar yanında da yazıla: keşe, kil, kamzul, Kama, Kamal, kino, kosmos, apteka, brak h.b.
[K] awazına tämamlanğan süzlärgä suzıq awazdan yäki [r] awazınnan başlanğan quşımça yalğanğanda, [k] awazı yañğırawlaşıp, [g] awazı belän çiratlaşa, bu yazuda da çağılış taba: çik-ä > çigä, köräk-e > köräge, siräk-räk > sirägräk h.b.
- § 20. Q xärefe [q] awazı işetelgän här urında, qalın suzıqlar yanında da, neçkä suzıqlar yanında da yazıla: Qor'än, qat, qol, uqu, çaq-çaq, qödrät, qüät h.b.
[Q] awazına tämamlanğan süzlärgä suzıq awazdan yäki [r] awazınnan başlanğan quşımça yalğanğanda, [q] awazı yañğırawlaşıp, [ğ] awazı belän çiratlaşa, bu isä yazuda da çağılış taba: aq-a > ağa, taraq-ı > tarağı, waq-raq > wağraq h.b.
- § 21. L xärefe [l] awazı işetelgän här urında yazıla: lapas, ala, läkin, göllär, Alla, ladya h.b.
- § 22. M xärefe [m] awazı işetelgän här urında yazıla: malay, tama, tämle, küm, mart, mina, tema h.b.
- § 23. N xärefe [n] awazı işetelgän här urında yazıla: naz, ana, tön, Nailä, nalog, tank, ton, Nikolay h.b.
- § 24. Ñ xärefe [ñ] awazın belderä, icek axırında häm süz eçendäge icek başında yazıla, süz başında yazılmıy: çañ, çıñlıy, zäñgär, aña, sıña h.b.
- § 25. P xärefe [p] awazı işetelgän här urında yazıla: par, tup, apa, papaxa, trap h.b.
[P] awazına tämamlanğan süzlärgä suzıq awazdan yäki [r] awazınnan başlanğan quşımça yalğanğanda, [p] awazı yañğırawlaşıp, [b] awazı belän çiratlaşa, bu yazuda da çağılış taba: tap-a > taba, kitap-ı > kitabı, küp-räk > kübräk h.b.
- § 26. R xärefe [r] awazı işetelgän här urında yazıla: räxät, ara, tar, rama, direktor h.b.
- § 27. S xärefe [s] awazı işetelgän här urında yazıla: su, asa, Saniä, signal, sezon h.b.
- § 28. Ş xärefe [ş] awazı işetelgän här urında yazıla: şar, şikär, aşa, köräş, tuş, şaxmat, şpion, Şärif h.b.
- § 29. T xärefe [t] awazı işetelgän här urında yazıla: tar, tik, ata, qat-qat, ton h.b.
- § 30. V xärefe barı tik rus telennän häm rus tele aşa kergän qayber alınmalarda ğına yazıla häm tatar telendäge iren-iren tartığı [w] dan üzgä bulğan iren-teş tartığı [v] awazın belderä: vagon, vint, kvadrat, Vasiliy h.b.
Rus alınmalarında, familiälärdä süz axırında häm sañğıraw tartıqlar aldında kilgän [v] awazı sañğırawlaşıp, [f] awazına yaqın äytelsä dä, yazuda v xärefe saqlana: ustav, aktiv, sostav, avtor, avtomobil, avtobus, Ğälimov, Älmievkä, İvanovta h.b.
- § 31. W xärefe [w] tartığın belderä, teläsä nindi pozitsiädä yazıla: waq, taw, awıl, däwlät, Wäli, däwa, dawıl h.b.
- W xärefe, [a] yäki [ä] awazına betkän fiğel nigezenä yalğanıp, isem fiğel quşımçası bulıp kilä, häm bu yazuda kürsätelä: cırlaw, aşaw, bäyläw, şäyläw h.b.
İskärmä. Süz axırındağı [u] häm [ü] awazınıñ çista suzıq tügel, ä [w] belän kilğän diftong kebek äytelüe ([buw], [suw], [başkaruw], [üsüw], [kötterüw] yazuda çağılış tapmıy.
- § 32. X xärefe [x] awazı işetelgän här urında, qalın suzıqlar yanında da, neçkä suzıqlar yanında da yazıla: xat, xäbär, xıyänät, säxär, Xälil, xlor, xor h.b.
- § 33. Y xärefe [y] awazı işetelgän här urında yazıla: yal, yul, yoqı, yükä, ay, öy, uy, Yalta h.b.
- 1-nçe iskärmä. Y xärefeneñ yazılışın tatarça yäki rusça kirillitsadağı ю, я, ë, e, ы xärefläre äyteleşe belän çağıştırıp tikşerep bula:
- 1. Kirillitsada ю xärefe belän belderelgän oçraqlar tübändägeçä yazılalar:
a) qalın iceklärneñ başında yu xäreflär tezmäse, neçkä iceklärneñ başında yü xäreflär tezmäse belän: yul, yuqa, qayulı, yükä, yünsez h.b. ;
- läkin ю xärefe и xärefennän soñ kilsä, [i] awazı [y] ne almaştıra, şuña kürä bu oçraqta kirillitsadağı ю xärefe latinitsadağı ü xärefe belän genä birelä: kiü, tiü, biü, diü h.b.
ä) rus alınmalarında icek urtasındağı ю xärefe neçkä tartıqtan soñ kilgän [u] awazın beldergängä, latinda yu xärefe yazıla: menyu, byuro h.b.
- 2. Kirillitsada я xärefe belän belderelgän oçraqlar tübändägeçä yazılalar:
a) qalın iceklärneñ başında ya xäreflär tezmäse, neçkä iceklärneñ başında yä xäreflär tezmäse belän: yal, yaqa, cäyä, säyäxät;
- läkin я xärefe и xärefennän soñ kilsä, [i] awazı [y] ne almaştıra, şuña kürä bu oçraqta kirillitsadağı я xärefe ə xärefe belän genä birelä: ия—iä, ияk—iäk, бия—biä, чия—çiä, Əлфия—Älfiä, opфorpaфия—orfografiä, cTaHция-stansiä h.b.
ä) rus alınmalarında icek urtasındağı я xärefe neçkä tartıqtan soñ kilgän [a] awazın beldergängä, latinda ya xäreflär tezmäse yazıla: Tanya, Valya, tyagaç h.b.
- 3. Rus alınmalarında kirillitsada ë xärefe belän yazıla torğan süzlär, grafik prinsiptan çığıp, tübändägeçä birelälär: şofyor, pulemyot, samolyot h.b.
- 4. Kirillitsadağı e xärefe latinitsada yı yäki ye räweşendä birelä: ereT — yeget, eл — yıl, бyeHчa-buyınça,
- läkin e xärefe и dän soñ kilsä, [i] awazı [y] ne almaştıra, şuña kürä bu oçraqta kirillitsadağı e xärefe latinitsadağı e belän genä birelä: Tиeш-tieş, kиeH-kien, ƏлMиeB—Älmiev, ГыйлbMиeB—Ğilmiev, HypиeB—Nuriev h.b.
- 5. Rustan häm rus tele aşa [ы] awazı belän kergän alınmalarda ы xärefe urınına latinitsada ıy yazıla: cыp — sıyr, Bышka — vıyşka, пocылka — posıylka, Myзыka — muzıyka h.b.
- 2-nçe iskärmä. Süz axırındağı [i] awazınıñ çista suzıq tügel, ä diftong bulıp äytelüe ([tiy], [eşliy]) yazuda çağılış tapmıy: eşli, ki, ti h.b. Barı rus alınmalarında oçrıy torğan [iy] quşılmaları ğına, grafik prinsiptan çığıp, yazuda kürsätelä: kriteriy, geniy, alyuminiy h.b.
- § 34. Z xärefe [z] awazı işetelgän här urında yazıla: zur, taza, tözü, zilzilä, Zöhrä, zavod, fizika h.b.
- § 35. “'” (apostrof) tamğası tübändäge oçraqlarda yazıla:
a) “hämzä” tartığın belderü öçen: ma'may, mäs'ül, mäs'älä, tä'min, tä'sir, Qor'än h.b.; ä) rus alınmalarında qalın suzıqlardan soñ kilüçe neçkä tartıqlarnı (kübräk [l'] awazın) belderü öçen: rol', kul'tura, tal'yan, asfal't, Pol'şa, Xar'kov, kon'yak, sekretar' h.b.
- § 36. Rus alınmalarında kirillitsada щ xärefe belän yazıla torğan tartıq awaznı belderü öçen şç xäreflär tezmäse yazıla: şçotka, borşç, Şçerba h.b.
- § 37. Rus alınmalarında kirillitsada ц xärefe belän yazıla torğan tartıq awaznı belderü öçen süz başında, süz axırında häm tartıq awazlardan soñ s xärefe, suzıq awazlar arasında, saf [ts] awazları äytelgängä, ts xäreflär tezmäse yazıla: stansiä, sink, kvars, sirk, pitsa, kirillitsa, pozitsiä, revolyutsiä h.b.
Ayırım süzlärneñ yazılışı[үзrәpTү]
- § 38. Tatar ädäbi teleneñ töp süzlärendä härwaqıt diärlek singarmonizm saqlana, bu yazuda da çağılış taba, berençe icek qalın suzıqlı bulsa, başqalarında da qalın suzıqlarnı belderä torğan xäreflär, berençe icek neçkä suzıqlı bulsa, başqalarında da neçkä suzıqlarnı belderä torğan xäreflär yazıla: başqaruçılarında, imännärebezdä h.b.
Tübändäge oçraqlar iskärmä bulıp toralar: a) quşma süzlär: bilbaw, öçayaq, härwaqıt, berqayçan h.b.; ä) siña, miña almaşlıqları b) -su quşımçası belän yasalğan qayber süzlär: zäñgärsu, kölsu, yäşkeltsu h.b.
Singarmonizm[үзrәpTү]
- § 39. Ğäräp-farsı alınmaları singarmonizmğa buysınu-buysınmaw yağınnan ike törkemgä bülenälär:
- a) äyteleşläre dä, yazılışları da singarmonizmğa buysınğan süzlär: cämäğät, cänübi, citdi, cismi, dini, fänni, ğäräbi, ğilmi, ğäskäri, ğädäti, körsi, qädimi, mädäni, milli, mäcbüri, mäcüsi, möfti, mäğnäwi, nisbi, räsmi, säyäsi, şiğer, şiğri, tärbiäwi, täräqqi, tänqidi, xäyäti h.b.;
- ä) singarmonizmğa buysındırılmıyça qabul itelgän häm yazıla torğan süzlär: adämi, äxlaqi, daimi, imtixan, islam, ilahi, ictihat, kitap, qağidä, miladi, matdi, Nizametdin, ruxiät, samimi, Sämiğulla, şağir, şimali, surät, tabiği, tarix, tarixi, tämam, xanä (aşxanä), xatirä, xisap, waqiğa, ictimaği, iqtisadi, ilahi, ixtiari, miladi, razi, ruxi, samimi, sıynfi, şimali, tabiği, tarixi, şäytani, mäğlümat, Xalidä, Salix, Talip, Nuriä h.b.;
- b) kirillitsada singarmonizmğa buysındırılmıyça yazılğan süzlärneñ qayberlären xäzerge latinitsada singarmonizmğa buysındırıp yazu täqdim itelä: cämäğät, qiämät, matbuğat, şiğer, ädäbiät, näşriät, mädäniät, säläm, sälämät, häläk, idärä, yäki, Näğimä, Fäğilä, Basıyr, Nasıyr, Sadıyq h.b.;
- c) ike qalın icekle yäki soñğı ike icege qalın bulğan süzlärdä i quşımçası singarmonizmğa buysınıp qalınaya, yağni ıy yazıla: narasıy, xıyalıy, xoquqıy, xosusıy, xaqıyqıy, ruxanıy, zarurıy, zobanıy, qanunıy, mantıyqıy h.b.
- ç) sıyfat quşımçası i ber genä qalın icektän soñ saqlana, ıy ğa üzgärtelmi: dahi, matdi, ğadi, icadi, miladi, şimali, fani, farsi, ruxi, äxlaqi, cismani, iqtisadi, ictimaği, islami, dönyawi, roMyMи — ğömumi h.b.;
- d) ğäräp-farsıdan kergän isemnärdä dä singarmonizm saqlanğan, saqlanmağan häm ike variantta yazu oçraqlari bula:
1. singarmonizm saqlana: Basıyr, Sadıyq, Nasıyr, Baqıy h.b. 2. singarmonizm saqlanmıy: Xalit, Xalidä, Salix, Talip, Nuriä h.b. 3. ike variantta yazu: Nuri—Nurıy, Näsix—Nasıyx, Nazir—Näzir, Hadi—Hadıy, Waqif—Waqıyf, Fatıyx—Fatix—Fätix, Nasıyri—Nasıyrıy h.b.
Ay isemnäre[үзrәpTү]
- § 40. Tatarça ay isemnäre dä alınmalardan tora, häm alar tübändägeçä yazılalar: ğinwar(da), fevral'(dä), mart(ta), aprel(dä), may(da), iyün(dä), iyül(dä), avgust(ta), sentäber(dä), oktäber (dä), noyäber(dä), dekäber(dä).
- § 41. Tatar ädäbi telenä bik küptännän, äyteleşläre nıq üzgärtelep kergän alınmalar şul üzgärgän formalarında yazılalar: çäynek, eskäter, eşläpä, garmun, karawat, samawır h.b.
Tatar familiäläre[үзrәpTү]
Tatar familiäläreneñ nigeze [a], [ä] awazlarına tämamlansa, nigezdäge bu awazlar töşep qala, häm -in, -ina quşımçaları yalğana; nigez [i], [y], [c], [ş] awazlarına tämamlansa, yäki soñğı icegendä neçkä suzıq bulsa, -ev, -eva; [i] awazına tämamlansa -ev, -eva, qalğan oçraqlarda -ov, -ova quşımçaları yalğana: Safa — Safin, Safina, Xämzä — Xämzin, Xämzina, Ğalimulla — Ğalimullin, Ğalimullina, Wäli — Wäliev, Wälieva, Gäräy — Gäräyev, Gäräyeva, Minhac — Minhacev, Minhaceva, Yuldaş — Yuldaşev, Yuldaşeva, Bulat — Bulatov, Bulatova, Talip — Talipov, Talipova h.b.
İskärmä[үзrәpTү]
"ә ө ŋ" küp şriftlarda, gadjetta yuqlıq arqasınnan İnternetta "ä ö ñ" qullanıla.
Sıltamalar[үзrәpTү]
"TATAR TELENEN̨ ORFOGRAFİӘSE", Qazan, Mәğәrif nәşriәte, 2000 yıl


text:
Intel küçük sunucularýn pazar segmentinde anahtar oyuncular kimler? Ne her birinin güçlü ve zayýf yönleri vardýr ve ne zaman bir daha bir daha uygundur?
pdf bicimlendirme arac
, pc sunucu , pdf sunucu , pdf terminal sunucusu , yazýcý sunucusu , proliant DL580 sunucu , proliant sunucu , dört çekirdekli sunucu , , raf tipi sunucu monte , raf sunucu , rackmounted sunucu , uzaktan sunucu kontrolü , sunucu , sunucu kullanýlabilirliðini , sunucu kriterler , blade sunucu , sunucu konsolidasyonu , sunucu donanýmý sunucu yönetimi , sunucu yönetimi yazýlýmý , sunucu kontrolü , sunucu izleme aracý , sunucu izleme araçlarý , sunucu rafý , sunucu rafý dolap , sunucu
Devamı…


text:
Aqmescit
Aqmescit (ukraince CiMфepoпoлb, rusça CиMфepoпoлb) – merkeziy Qırımda Salğır özeni boyunda bulunğan bir şeerdir, Qırımnıñ paytahtı.
Rus ve başqa yabancı tillerinde yunan tilinden alınma "Simferopol" adı (eski yunanca ἡ Euuφepoύπoλις, /hē sümferúpolis/ - “umumiy fayda şeeri”) qullanıla.
Münderice
Coğrafiya[deñiştir]
Coğrafiy yerleşme[deñiştir]
Qırımnıñ Tış ve İçeri dağ sıraları arasındaki vadiy Salğır özeniniñ deresi ile çatışuvı neticesinde asıl olunğan yılğada buluna. Şeerniñ yanındaki özende Aqmescit suv anbarı meydanğa ketirildi.
İklim[deñiştir]
İklimi yarım quru, issidir, yımşaq qış ile. Yanvarniñ orta arareti +0,4 °C, iyülniñ orta arareti +23,3 °C. Yağanaqlarnıñ orta yıllıq derecesi 509 mm, yılnıñ küneşli saatlarnıñ orta miqdarı 2469. Qış avanıñ de yımşaması, de suvuması ile dekabrniñ 29-dan fevralniñ 25-ece devam ete.
Tarih[deñiştir]
Zemaneviy Aqmescitniñ topraqlarında insannıñ ilk yerleşmeleri daa qadimiy devirlerde peyda oldı. Şeerniñ seleflerinden eñ bellisi milâttan evel III asırda meydanğa kelgen ve tahminen hunnular tarafından viran olunğan skit devletiniñ paytahtı Neapolistir. Neapolisniñ viranesini Salğırnıñ sol yalısındaki Petrovskaya Balka (ПeTpoBckaя Бaлka) adlı yerde körmek mümkün.
Qıpçaq qabileleri ve Altın Ordu devrinde bu ortalıqta Kermençik adlı qasaba bar edi. Qırım Hanlığı devrinde ise qalğanıñ bulunğan mekânı olğan Aqmescit şeeri (rus menbalarda Ak-Meçet (Ak-MeчeTb) olaraq keçe edi) peyda oldı. Qalğanıñ sarayı şimdiki Salgirka (Caлrиpka) adlı parkta buluna edi. O vaqıt qurulğan maallelerge Eski şeer (CTapый Гopoд) deyler. Bu yer qararnen Lenin, Sevastopolskaya, Krılov, Krasnoarmeyskaya adlı soqaqlarnen sıñırlana. Eski şeer şarq şeerlerine has yerleşüvnen, tar ve qıyış soqaqlarnen ayırılmaqta.
Qırım Rusiye İmperiyasınıñ eline keçkenden soñ Tavriya guberniyası (vilâyeti) meydanğa ketirildi. Guberniya merkeziniñ temelini Aqmescitte qoymaq qarar etildi. 1784 senesi Grigoriy Potömkinniñ reberligi altında bu yerde memuriy ve mesken binalarniñ, hristian ibadethaneniñ qurucılığı başlandı. Terkibine em Aqmescitni, em de yañı qurulğan maallelerni kirsetken şeerge Simferopol adı berildi. Yunancadan Simferopol ‘fayda şeeri’ tercime etile. O vaqtından bugüngece Simferopol Qırımnıñ memuriyet merkezidir.
Rusiyedeki Vatandaşlıq cenki vaqtında Aqmescitte biri-birini tez deñiştirgen ükümetler yerleşe ediler. Cenkniñ bitmesinen ise şeer Qırım Muhtar Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetiniñ paytahtı oldı. 1941-1944 seneleri Aqmescit natsistlerniñ istilâsını ve qırımtatar halqnıñ sürgün etilüvini başından keçirdi. 1945 senesi cumhuriyetiniñ yoq olunuvınen Rusiye Şuralar Federativ Sotsialistik Cumhuriyetiniñ terkibine kirgen Qırım vilâyetiniñ merkezi oldı. 1954 senesi Qırım vilâyeti Ukraina Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetiniñ terkibine kirsetildi. 1991 senesi cumhuriyetniñ yañıdan tiklenüvinen şeerge kene paytaht mertebesi qaytarıldı.
Eali sayısınıñ dinamikası[deñiştir]
- 1792 — 2 000 kişi
- 1839 — 7 000 kişi
- 1864 — 17 000 kişi
- 1887 — 38 000 kişi
- 1897 — 49 000 kişi
- 1914 — 91 000 kişi
- 1926 — 88 000 kişi
- 1939 — 143 000 kişi
- 1959 — 186 000 kişi
- 1970 — 249 000 kişi
- 1989 — 364 700 kişi
- 2001 — 363 600 kişi
- 2006 — 340 600 kişi
İqtisat[deñiştir]
Aqmescit – müim sanayı merkezidir. Maşna qurucılıq, aş ve yengil sanayı esas saalarıdır. Şeerde qararnen 70 müessise bardır. Olar arasında "Foton" televizion zavodı, "Pnevmatika", "Santehprom" adlı zavodlar, "Fiolent" maişiy tehnika zavodı, konserva zavodları, tiküv fabrikaları ve ilâhre.
Naqliyat[deñiştir]
Aqmescit Qırımnıñ müim naqliy qavuşağıdır. Cumhuriyetniñ tış dünya ile alâqa vastalarınıñ çoqusı Aqmescitten keçeler. Şeerde demiryol vokzalı, avtovokzal, 3 avtostanstiya, 2 ava limanı (birisi halqara, digeri maalliy) bardır. Aqmescit, Aluşta ve Yalta arasında dünyada eñ uzun (96,5 km) trolleybus yolu bar.
Tasil ve ilim[deñiştir]
Qırımnıñ aliy oquv yurtlarınıñ ekseriyeti Aqmescitte buluna. Olarnıñ sırasında cumhuriyetniñ baş universiteti – V.N. Vernadskiy adında Tavriya Milliy universitetidir. Diqqata lâyıq universitetlerden Agrar universiteti, Tibbiyet universiteti, Müendislik ve pedagogika universiteti, Tabiat qoruv ve kurort qurucılığınıñ milliy akademiyasını añmaq lâzim. Şeerde 12 orta mahsus oquv yurtu, 37 ihtisasiy oquv yurtu, Qırım ve Ukraina İlimler Akademiyasınıñ ilmiy-araştırma institutları buluna.
Medeniyet[deñiştir]
Aqmescitte ülkeşınaslıq, etnografik ve bediiy müzeyleri, Gorkiy adında Rus akademik dramatik teatri, Qırımtatar akademik muzıka ve drama teatri, qoqla teatri, filarmoniya, tsirk bar.
Mahsus itibarğa lâyıq yerler[deñiştir]
Qırımnıñ başqa şeerleriniñ çoqusına baqqanda, Aqmescitte ayrı diqqatqa lâyıq yerler, mimariy abideler çoq degil. Şeerde Ulu Vatan cenkiniñ qaramanlarına, medeniyet ve sanat erbaplarına qoyulğan eykeller, 1944 sene sürgünliginiñ qurbanlarına memorial bardır. Mimarcılıq abidelerinden Aqmescitniñ saqlanılıp qalğan binalardan eñ eskisi, 1508 senesi qurulğan Kebir Cami ve Mihail Vorontsovnıñ sarayı ayırılıp turmaqtalar. Şeerniñ belli mimariy abidesi olğan Neapolniñ viranesi şimdi ğayet harap olundı.
Qırımtatar Milliy Meclisi[deñiştir]
Qırımtatar halqını temsil etken yuqarı vekaletli tek organı Qırımtatar Milliy Meclisniñ bulunğan yeri de Aqmescittir. Meclis, öz çalışmaları aqqında Qurultayğa esap bermekte olıp, Qurultay qararları, mezkür nizamname, milletlerarası uquq normaları ve bu normalarğa uyğan Ukraina qanunçılıq qararları esasında iş köre.
Bağlantılar[deñiştir]
- Niyara Bekirova. Aqmescit camileri Yañı Dünya, 2008-02-29
- Şeer memuriyetiniñ resmiy saytı
- Aqmescit resmiy saytı
- Aqmescit şeeriniñ saytı
- Aqmescitniñ tarihı ve büyük fotogalereyası
- Aqmescit - malümat merkezi
- V.İ. Vernadskiy adına Tavriya Milliy Üniversitetiniñ resmiy saytı
Atıflar[deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
Bolğar şähäre
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bolğar (pyc. Бoлrap) — Tatarstannıñ könyaq-könbatışında, İdelneñ sul yaq yarında (Kuybışev susaqlağıçı) urnaşqan, rayon buysınuındağı şähär. Spas rayonı üzäge (1930 yıl). 1991 yılğa çaqlı Kuybışev. Bolğar şähärlege çitendä, borınğı häykälläre yanında "Bolğar" aerodromı urnaşa.
2014 yılnıñ 23 iyünenda Qatar başqalası Dohada uzğan çirattağı 38nçe utırışında Bolğar tarixi-arxeologik kompleksı YUNESKO bötendönya mirası isemelegenä kertelde [1].
ЭчTәлek
- 1 Urnaşu
- 2 Borınğı Tarix
- 3 Soñğı Tarix
- 4 İstäleklär
- 5 Galereya
- 6 Monı da qarağız
- 7 İskärmälär
- 8 Tışqı sıltamalar
Urnaşu[үзrәpTү]
Çardaqlı timer yulı stantsiäsennän tönyaqqa taba 71 km yıraqlıqta (Ulianovsk — Ufa yünäleşe). Qazanğa qädär — 140 km. Mäydan — 8 km². Xalıq sanı — 8,3 meñ keşe (2009). Ruslar — 83,4 %, tatarlar — 12,9 %, çuaşlar — 2,1 % (1989). Azıq-tölek predpriätieläre, tegü fabrikası bar.
Borınğı Tarix[үзrәpTү]
İdel Bolğarında berençe şähärlär X yözneñ 20 nçe yılları başında kürenä başlıy. Bu xäl elekke yarımküçmä tormıştan utraqlaşıp kön itügä küçü belän bäyle. Berençe bolğar şähärläreneñ üsep çığuı islam qabul itü çorına turı kilä. Bu — oçraqlılıq tügel, ä zakonlı tarixi protsess. Näq menä dönyanıñ iñ qüätle dinnäre, şul isäptän islamnıñ taraluı şähärlär barlıqqa kilü, tsivilizatsiä üseşe belän bäyle. Bolğarda da şulay bulğan. Bu däwlättä berençe şähärlär üsep çığu belän bergä bolğarlarnıñ üz aqçaların suğu da başlanğan.
Däwlät başqalası[үзrәpTү]
Bolğarnıñ X yöz başınnan, däwlät oyışqanda uq, başqala sıyfatında üsep kitüe tabiği bulğan. Çönki ul bik uñaylı urınğa, İdel belän Kama totaşqan cirgä—Könçığış Awrupanıñ iqtisadi häm strategik yaqtan zur ähämiäte bulğan ike zur su yulı buyına utırğan. Başqalanı şundıy möhim urında tözü bolğar cirlären ber üzäk däwlätkä berläşterüdä, İdel Bolğarın häm anıñ başqalasın Könbatış belän Könçığış arasında iqtisadi häm mädäni elemtälär üzägenä äwerelderüdä ifrat zur rol' uynağan. Bu oçraqta däwlätneñ säyäsi üzäge şul däwlätneñ üzeneñ häm anıñ töp xalqınıñ iseme belän ataluı bik tä tabiği bulğan. XII yözdä Bolğarğa ike ğäräp säyäxätçese kilep çıqqan. Anıñ berse—bezgä az tanış äl-Cäwaliki, ikençese inde berniçä tapqır telgä alınğan äl-Ğarnatıy. Äl-Cäwaliki Bolğarğa 1145 yılda kilgän, tik anıñ yazmaları bezneñ könnärgä qädär saqlanmağan. Tatar tarixçısı M. Rämzi Qazan, Bolğar häm tatar däwlätläre turındağı kitabında añardan qayber özeklär birgän: «Alarnıñ (bolğarlarnıñ) qorılmaları Rum (Vizantiä) qorılmalarına oxşağan. Alar zur xalıq, alarnıñ şähäre Bolğar dip atala. Ul bik zur şähär».
Äl-Ğarnatıynıñ Bolğar şähäre turındağı mäğlümatları beraz qısqaça, ämma bik qimmätle, çönki alar şähärneñ şul çaqtağı tışqı yözen surätlilär: «Ä Bolğar da ğäyät zur şähär, ul gel narat ağaçınnan ğına tözelgän, ä şähär diwarı — imännän». Şäreq geografiäsendä şulay uq «eçke» Bolğardan, yağni Bolğar şähäreneñ üzennän tış tağın däwlätne tışqı dönya belän bäyli torğan säwdä urını sıyfatındağı «tışqı» Bolğar turında da xäbärlär oçrıy. Anısı—İdel buyındağı ataqlı Ağa bazar, zur yärminkä urını. Tarixi çığanaqlarda şulay uq Bolğarnıñ annan 20 könlek yul arasında urnaşqan borınğı Rus'nıñ başqalası Quyabtan, yağni Kievtän keçeräk buluı äytelä.
İsemnäre[үзrәpTү]
Mongollarğa qädärge çornı çağıldırğan rus yılyazmalarında şähär bularaq Bolğar iseme oçramıy («Böyek Bolğar» bilgelämäse berençe tapqır XIV yöz azağında barlıqqa kilä—ul turıda Altın Urda xaqındağı bülektä söylärbez). «Bolğar» süze Altın Urdağa xätle çorda ğomumän bolğar cire ataması bularaq qına qullanıla. Ä borınğı Bolğarnı 1164 yılda Tönyaq-Könçığış Rus kenäzeneñ İdel Bolğarına yawı uñayınnan yılyazmada telgä alınğan Bräximov (İbrahim) şähäre itep qaraw ğädätkä kerep kitkän. Dimäk, Bolğar äle ul waqıtta başqala bulğan. Ul XII yözneñ berençe yartısında da şulay bulıp qalğan; härxäldä, äl-Cäwaliki häm äl-Ğarnatıy anı ilneñ baş şähäre itep yazğannar, alar şul şähärdä tuqtalğannar da.
Bolğar Ämirläre häm Täñkäläre[үзrәpTү]
Mäğlüm bulğança, Urta Aziädä Samanilar idärä itkän çorda (IX—X yözlärdä) Yevropa belän Aziä arasında säwdä bağlanışlarında ğäräp dirhämnäre—qufi kömeş täñkäläre zur urın totqan. X yözneñ 20 nçe yıllarınnan başlap bolğarlar, samanilarğa oxşatıp, üz idäräçeläre isemennän, tik yılların häm Urta Aziä şähärläreneñ isemnären quyıp, aqçalar suğarğa öyrängännär. Mäsälän, Mikail ibne Cäğfär atlı bolğar ämire isemennän suğılğan, läkin Sämärqand, Şaş (Taşkent), şulay uq Farsınıñ, yağni İrannıñ Bälx, Nisabur şähärläreneñ isemnäre quyılğan aqçalar yörüe bilgele. Ämma ozaq ta ütmästän Bolğarda, üz şähärlären kürsätep, küpläp üz aqçaların suğu başlanğan. Mäsälän, 931, 948—959 yıllarda Nasıyr ibne Äxmät häm Talib isemennän suğılğan aqçalar mäğlüm.
Talibnıñ soñraq idärä itkän ulı Mö'min ber ük waqıtta Suarda da, Bolğarda da aqça suqqan. Anıñ 976 yılda suqqan täñkäläre tabıldı. Tik şunnan soñ, 980 yılğa qädär, aqça suğu bütän Mö'min—İbne Xäsän isemennän barı Bolğarda ğına alıp barılğan. Älege xäl Suarnıñ bu waqıtqa, elekke säyäsi qüäten yuğaltıp, ilneñ başqalası bulğan şähre Bolğarğa tulısınça buysınuın kürsätep tora. Şunısın da äytergä kiräk, bolğar aqçalarınıñ taralış geografiäse bik zur bulğan. Bay xäzinälär eçendä alar ber-ber artlı Yuğarı İdel buyında, Novgorod häm Pskov cirlärendä, Baltıyq buyında, Sqandinawiä illärendä häm xätta Daniädä tabıldı (Daniädä tabılğanı—Suar täñkäse).
Altın Urda däwere[үзrәpTү]
Altın Urda oyışqan çağında, möstäqillegen cuyğan başqa däwlätlär kebek ük, İdel Bolğarı da ulus sıyfatında yaña mämläkätkä kerä—XIII—XIV yözlärneñ tarixi çığanaqları şunı raslıy.
Altın Urda oyışqanda aña kerep qalğan Bolğar bu däwlät köçäyep kitkän zamannarda anıñ ähämiätle ber öleşen täşkil itä. Cuçi ulusınıñ üz şähärläre qalqıp çıqqançı, İdel buyındağı säwdä üzäge bularaq, däwlätneñ märkäze wazifasın da üti, cuçi täñkälären dä iñ äwwäl iqtisadi nığıp ölgergän Bolğar qalasında suğa başlıylar. XIII yözneñ 50—60 nçı yıllarında suğılğan aqçalı xäzinälär änä şunı raslıy. Soñğı yıllarda Tatarstannıñ Apas rayonınıñ Borındıq awılı yanınnan 995 täñkädän torğan zur ğına xäzinä tabıldı.
XIII yözdä säyäxät itkän italian keşese Marko Polo yazıp qaldırğança, Altın Urdanıñ baştağı xannarı Batu belän Bärkä Saraydan torıp ta, Bolğardan torıp ta idärä itälär. Ä inde XIV yözdä Bolğar qalası Altın Urdanıñ ayıruça zur häm mäşhür şähärlärennän bersenä äwerelä. Dimäk ki, Bolğar qalası da, elekkege Bolğar däwläteneñ bilämäläre dä tulayım Altın Urdağa kerä häm anıñ tönyağındağı ulusnı täşkil itä; urta ğasırlardağı bu mäşhür däwlätkä, yağni Altın Urdağa, Bolğarnıñ qatnaşı bulmağan, digän fikerne alğa sörü öçen bernindi fänni nigez yuq. Din berlege (bigräk tä Üzbäk xan waqıtında islam däwlät dine bularaq nığıp alğaç), urtaq tel, şähär mädäniätendäge — arxitektura-tözeleştä, yüwelir sänğäte häm hönärçelekneñ başqa törlärendäge— oxşaşlıq Bolğarnı Altın Urdağa bik nıq bäyli, anıñ ayırılğısız öleşenä äwerelderä.
Näq menä şuşı däwerdä Bolğar cirendä zur üzgäreşlär, alğa kiteş bula: çuyın qoya başlıylar (anıñ seren Üzäk Aziädän tatarlar alıp kilä); berençe utlı qoral qullana başlıylar; bizäp-maturlap qäber taşları quyu ğädätkä kerä; çülmäkçelek hönäre alğa kitä, çınayaq kirpeçlär citeşterü, bizäk töşerep yäki yazu yazıp häm anı qalın yaltırawıq belän qaplaw, zatlı sawıt-saba yasaw, taş-kirpeç arxitekturada mozaika häm mayolika ışanıçlı urın yawlap ala.
Bolğar öçen köräş[үзrәpTү]
Cuçi ulusında Bolğar XIV yözneñ berençe yarısında bik nıq alğa kitsä dä, annan soñ Sarayda täxet öçen köräş başlanğaç, xällär üzgärä.
1361 yılda Bulattimer digän ämir, Bolğar qalası belän Urta İdelne tartıp alıp, Cuçi ulusınnan ayırılıp çıqmaqçı bula. Ämma 1367 yılnı ul Suzdal' kenäze ğäskärläre belän suğışıp ciñelä dä Sarayğa qaça häm anda Altın Urda xanı Gaziz tarafınnan üterelä. Rus çığanaqları ikençe ber xannıñ—Xäsänneñ, Altın Urda täxetennän töşerelgäç, tönyaqqa qaçuın häm üzen Bolğar ämire dip iğlan itüen yazalar. (Yılyazmalarda ul Asan, Osan iseme belän 1370 häm 1376 yıllarda telgä alına.)
1391, 1395 yıllardağı suğışlarda Aqsaq Timerneñ Tuqtamış xannı ciñüe bu cimerelüne tizlätä. 1395 yılnı Tönyaq Qawqaz tirälärendäge suğışta ciñelgäç, Tuqtamış tönyaqqa—Bolğarğa qaça. Şul çağında, Altın Urda xanın ezärlekläp, Aqsaq Timer Bolğar ciren yawlap alğan ikän, şähärne cimergän digän fiker fändä şaqtıy kiñ taralğan.
Cimerü[үзrәpTү]
Bolğar cirenä bäla-qazanıñ zurrağın rus uşquynikları (yılğa yulbasarları) kiterä. İdel buylap köymälärdä yaw belän kilep, Kostroma, Ugliç, Nijniy kebek rus qalaların talap, bölgenlekkä töşerep yörüçe yulbasar uşquyniklar Sarayda ığı-zığı barğanın, üzäkneñ dilbegäne buşatqanın abaylap alalar da 1360, 1366, 1374, 1391 yıllarnı Bolğarğa, İdeldäge häm Qamadağı bütän qayber şähärlärgä yabırılalar. Xalıqnı talap, yolım alıp qına qalmıyça, köymälärgä äsirlärne dä töyilär. Rus kenäzläre dä qul quşırıp utırmıylar—Urta İdelgä 1370, 1376, 1431 yıllarnı yaw belän kilälär. Olı kenäz Vasiliy II neñ woyevodası Fedor Pestrıy, 1431 yılnı Bolğarğa zur yaw belän kilep, şähärne talap-cimerep kitä. Şunnan soñ inde Bolğar berqayçan da ternäklänep kitä almıy.
Bolğarı "torğızuı"[үзrәpTү]
1712 yılnı Qazannıñ xristian dine başlığı borınğı «Bolğar möselman şähärlege» urınına monastır' saldıru niäte belän gubernatorğa möräcäğät itä, «borınğı taş binalardan» başqa anda berni yuq, dip yaza. Gubernator röxsät birä häm irlär monastıre qorırğa dip kileşälär. Şähärlekneñ qıl urtasındağı Camiğ mäçet belän Bolğar ämireneñ saray urınnarın mäğqül kürälär, ä inde qayber arxitektura yädkärlären çirkäw itep, xätta äle baz bularaq ta faydalanalar. 1732 yılnı Qazannıñ bay satuçı Mixlyayev monastır'ğa atap borınğı Bolğar urınına «wo imya Uspeniä Boğomateri» digän taş çirkäw tözetä. Şähri Bolğar xärabäläreneñ taşı çirkäw binasına yarap quysa, yazulı qäber taşların... fundamentqa, çirkäw astına salıp qaldıralar. Monastır'nı 1770 yıllarda yabalar, şundağı bistä çirkäw iseme belän «selo Uspenskoyı» dip yörtelä başlıy, soñraq iske iseme—Bolğar qayta.
Petr I, Yekaterina II kilüläre[үзrәpTү]
Äle 1722 yılnı İranğa poxod belän İdel buylap barğanda, yul uñayınnan Bolğarğa Petr I dä suğılıp uza. Ul çağında äle şähärlektä azmı-küpme isän 70 läp bina bula. Ä inde 1766 yılnı Äbi Patşa (Yekaterina II) kilgändä alar 44 kä genä qala. Arxeoloğlarnıñ tırışlığı belän bügenge köngä şähärçek urınında bezgä 70 läp borınğı bina qaldığı mäğlüm. Şularnıñ fäqät altısı, azmı-küpme elekke xälenä qaytarılıp, borınğı arxitekturabız yädkäre bularaq saqlana.
Bolğarnıñ baş mäçete sanalğan älege mäçetkä teräp salğan manaranıñ bieklege 25,5 m bulıp, ul 1841 yılnı awıp töşä. Anıñ yanında ike törbä: könçığıştağısına xannar näselennän çıqqan xatın-qıznı, tönyaqtağısına ir-atnı cirli torğan bulalar. Şunnan yıraq tügel genä—ämir sarayı; bezgä mäğlüm A. Mixaylov yazmalarında ul «tsarskiy dom» (patşa yortı) dip birelä. Uspen çirkäwe näq şunıñ urınına qorılğan.
Riwäyätlär[үзrәpTү]
Xalıq telendä mondıy riwäyät bar. Aqsaq Timer şähri Bolğarnı ala da barça xalqın qırıp beterä. Ğabdulla xan üzeneñ ğailäse belän Xökem pulatına kerep biklänä. İlbasarnıñ ämere belän pulatqa büränälär öyep, ut törtälär. Xannıñ ğailäse yanıp häläk bula, fäqät güzäl xan qızı ğına, xoday quşıp; isän qala—anı pulatnıñ gömbäzendä utırğan xäldä kürälär.
Riwäyättäge Xökem pulatın bügengäçä saqlanğan Qara pulatqa yurıylar: anıñ taş diwarları yanıp qaralğan, yänäse. härxäldä, bu binanıñ Tatarstan cirendäge urta ğasırlardan qalğan iñ üzençälekle monumental' arxitektura yädkäre bularaq qimmäte zur. Anıñ yanında—Aq pulatnıñ qaldıqları: ul uzğan ğasırnıñ 60 nçı yıllarında cimerelä. Aq pulat cämäğät munçalarınıñ berse bula: urtada basseynlı zur yuınu bülmäse, poçmaqlarında—nomerlar. Üzäktän cılı kilä, balçıq häm timer torbalardan qaynar häm salqın su ağıp tora. Taw itägendä arxeoloğlar yänä ber munçanıñ—Qızıl pulat digäneneñ qaldıqların qazıp çığaralar; eçke diwarları qızılğa buyalğanğa kürä şundıy isem birälär. Anısınıñ üzäk zalında fontan atıp torğan. Bolğarda iñ äybät saqlanğan arxitektura yädkäre—Keçe manara; anıñ bieklege 15 m. A. Mixaylov 1712 yılnı anıñ yanındağı mäçetne dä bilgeläp quya; xärabäläre äle uzğan ğasırnıñ 20 nçe yıllarına çaqlı saqlana. Qazan xanlığı däwerendä älege mäçetneñ tübänge qatı xannar törbäse bularaq faydalanıla. Ğomumän, ul tirälär xannar ziratı digän isemdä yörtelä; şundağı isän qalğan Xan törbäseneñ zamanında aq häm zäñgär mozaika belän bizälgän buluı mäğlüm. Şähärlekneñ nığıtmaları tışında Keçe şähär urnaşqan; anıñ qapqasınnan qalğan xärabälär, aq taştan qorılğan binanıñ nigezenä qarap, Bolğar xakimiäteneñ cäyge rezidensiäse bulırğa tieş, digän fiker yäşäp kilä. Şähär tışında — Grek pulatı, yağni ärmän bistäsendä Qawqazdan kilgän säwdägärlär, qunaqlar öçen qorılğan çirkäw bulğan, ämma ul da inde küptän cimerelgän. Basım yasap şunısın äytergä kiräk: yuğarıda sanap kitkän yädkärlär hämmäse dä XIV yözgä, Altın Urda zamanına qarıy.
Soñğı Tarix[үзrәpTү]
Xäzerge Bolğarı tarixı Bolğarlar awılınnan başlıy. Revolyutsiägä qädär Qazan gubernasınıñ Spas öyäze eçendä bulğan, sovetlar waqıtında — TASSR Kuybışev rayonında. Kuybışev susaqlağıçı tözü waqıtında Quybışev şähäre su astında qaldı. Şähär xalqı häm xakimiäte 1953–1956 yıllarında Bolğarlar awılına küçte. 1957 yılda awılğa Quybışev isemene birdelär häm ul TASSR Quybışev rayonınıñ üzäge bulıp çıqtı. 1991 yılda şähärgä Bolğar isemene birdelär. 2010 yılda şähärdä turistik üzäk tözüe başlandı.
Rayon üzägennän könçığışta Bolğar däwlät tarixi-arxitektura muzey-tıyulığı urnaşqan. X–XII ğasırlarda biredä İdel-Çulmandağı Bolğar däwläte başqalası urnaşa. Bolğar yanında mäçetlär, mawzoleylar, munçalar saqlanğan. Biredä toraq, hönärçelek, säwdä kvartalları da bulğan.
İstäleklär[үзrәpTү]
- Bolğar şähärlege:
- Camiğ mäçete
- Zur manara (zamança qorılma)
- Könçığış dörbä
- Tönyaq dörbä
- Keçe manara
- Aq pulat
- Qara pulat
- Xan munçası
- Xan dörbäse
- Keçe şähärçek
- Ğabdraxman qoyısı
- Rabiğa küle
- Uspenye çirkäwe (1732), xäzerge waqıtta — tarixi-arxeologiä muzeye
- Aq Mäçete
- İkmäk muzeye
- hönärçelek muzeye
Galereya[үзrәpTү]
Monı da qarağız[үзrәpTү]
- Bolğar bizäleş sänğäte
- Bolğar çigä asılması
- Bolğar
- Ağa bazar
- Böyek Bolğar ile
- İdel Bolğarı ictimaği-säyäsi tözeleşe
- Bolğar-Rus kileşüläre
İskärmälär[үзrәpTү]
- ↑ http://www.azatliq.org/archive/news/20140623/570/570.html?id=25431821 Бoлrap Tapиxи-apxeoлorиk koMплekcы ЮHECKO иceMлereHә kepTeлдe
Tışqı sıltamalar[үзrәpTү]
- Bolğar däwläte
- ПoBecTb BpeMeHHыx лeT. M.-Л., 1950. Ч. 1-2; ПoлHoe coбpaHиe pycckиx лeToпиceй. M., 1949. T. 2; M., 1962. T. 1, Bып. 2.
- Boлжckaя Бyлrapия и Pycb. KaзaHb, 1986.


text:
Ruslar
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Urıslar (üzatama: pycckиe, russkiie), Slaván xalqı.
1989. yılda Sovet Berlegendä ğomumí sanı 145,16 million keşe, ş.i. Räsäydä 119,87 million, Tatarstanda 1,157 million keşe. Urıs telendä söyläşälär. Dinnäre – Xristian dineneñ Ortodoks (Urısça: ПpaBocлaBиe) tarmağı. Millät bularaq, Ukrain häm Belarus xalıqları kebek ük, Könçığış Slaván qäbiläläre berdämlekläreneñ tarqaluı barışında borınğı Kiev Ruse kenäzlege cirlegendä barlıqqa kilä. Taríxí-etnik bilämälre zurayu häm başqa qäbiläläre belän quşılu barışında Tönyaq, Könyaq häm Urta Urıs söylämıkönküreş törkemnärenä ayırıla. İdel buyında Urat Urıs söyläm törkemeneñ berniqädär üzençälege bar. Xäzerge Tatarstan cirlärenä Urıslar 15. yözdän küçep utıra başlílar. Qazan xanlığı yawlap alınğannan soñ (1552.), alanıñ küçenü xäräkäte tağı da köçäyä. Cirle Törki häm başqa xalıqlar belän aralaşu näticäsendä Urıslar etnokultur üzgäreşe kiçergännär (bu yöz-qiäfät, tormış-könküreş ğädätläre, kiem-salım, azıq-tölek häm başqa çağıla). Üz näwbätendä Urıslarnıñ İdel-Ural xalıqlarınıñ tormığı-könküreşenä, tel-söylämenä, matdi häm ruxí tübänäyüenä yoğıntısı bar.
Tatar Ensiklopediä Süzlege. Qazan, Tatar Ensiklopediäse İnstitutı, 2002.


text:
Bağçasaray
Bağçasaray (ukraince Бaxчиcapaй, rusça Бaxчиcapaй) – cenüp-ğarbiy Qırımda tarihiy bir şeerdir, Qırım Hanlığınıñ sabıq paytahtı, Bağçasaray rayonınıñ merkezi. Qırımnıñ İçeri dağ sıralarınıñ capında, Çürük Suv özeniniñ yılğasında buluna. Qırımnıñ paytahtı olğan Aqmescit ve Bağçasaray arasındaki mesafe 38 km.
Münderice
Coğrafiya[deñiştir]
İqlim[deñiştir]
İqlimi yarım qurğaqlı, issidir, yımşaq qış ile. Yanvarniñ orta arareti +0,3 °C, İyülniñ orta arareti +21,7 °C. Yağanaqlarnıñ orta yıllıq derecesi 500 mm.
Tarih[deñiştir]
Bugünki Bağçasaray toprağında evel-ezelden bir qaç meskün yer bar edi. XVI asırnıñ birinci yarımında şeer meydanğa kelgen vaqıtta üç esas meskün yer bar edi: Qırq Yer qalesi (şimdiki Çufut Qale), Salaçıq ve Eski Yurt köyleri. Salaçıqta ve Qırq Yerde Altın Ordu zamanlarından berli memuriy merkezler bar edi. XV ile XVI asırlarnıñ sıñırında I Meñli Geray Salaçıqtan iri paytaht yaptırmaq niyetinen anda qurucılıq başlattı. 1532 senesinece Salaçıq Qırım Hanlığınıñ paytahtı edi. İşbu senede Meñli Geraynıñ oğlu I Sahib Geray Salaçıqtan 2 km uzaqlıqta yañı han rezidentsiyasınıñ temelini qoydurıp onı Bağçasaray dep adlandırdı. Soñ yañı han rezidentsiyasınıñ etrafında şeer meydanğa keldi.
XVII asırnıñ ortalarında Bağçasarayda 2000 ev bar edi. Olardan üçte biri yunanlarnıñki edi. 1736 senesi Kristof Minih yolbaşçılığı altında Rusiye ordusı şeerni bütünley yaqtı. Bugüngece saqlanılıp qalğan han saraynıñ yapıları 1740-1750 seneleri şeerniñ ğayrıdan tiklenüvi ketişatında quruldı. 1794 senesi Bağçasarayda 5 degirmen, furunlar, sepici, demirci, ayaqqap, tüfek ustahaneleri, bayağı ticaret evleri ve tükânlar, 17 kervan-saray bar edi.
XIX asırda ve XX asırnıñ başında şeer qırımtatarlarnıñ medeniy ve içtimaiy yaşayışlarınıñ merkezi edi. 1944 senesi mayıs 18 künündeki qırımtatar halqınıñ sürgünligine qadar Bağçasaray ealiniñ çoqluğını qırımtatarlar teşkil etken 3 şeerlerden biri (Qarasuvbazar ve Aluştanen beraber) edi.
Eali sayısınıñ dinamikası[deñiştir]
- 1930 — 10 450 kişi (7420 qırımtatar, 1850 rus, 315 yeudi, 205 yunan, 185 ukrain, 50 alman, 30 ermeni, 30 bulğar, 365 başqaları).
- 1939 — 10 891 kişi
- 1989 — 25 363 kişi
- 2006 — 26 400 kişi
Rayonlarğa resmiy sayılmağan bölünüvi[deñiştir]
Zemaneviy Bağçasaray meydanlığı tahminen teñ kelgen bölüklerden ibarettir. Bu – Eski şeer, Yañı şeer ve yañı qırımtatar maalleleridir. Eski şeer Çürük Suv özeniniñ tar deresinde buluna. Bağçasaraynıñ bu rayonı orta asırlardan qalma yerleşüvnen (yani tar, qıyış soqaqlarnen) ve eski, deñişmegen qırımtatar evlernen ayırıla. Ulu Vatan cenkinden soñ qurulğan maallelerge Yañı şeer deyler. Şeerniñ üçünci bölümini 1990 seneleri sürgünlikten qaytqan qırımtatarlar qurdılar. Cenkten soñ Eski Yurt, Aziz, Aqçoqraq ve Salaçıq (Staroselye) köyleri şeerniñ terkibine kirsetildiler.
Mahsus itibarğa lâyıq yerler[deñiştir]
Hansaray - Qırım hanlarınıñ sarayı Bağçasaraynıñ eñ müim tarihiy abidesidir. Saraydaki Közyaş çeşmesi Aleksandr Puşkinniñ “Bağçasaray Çeşmesi” (rusça «Бaxчиcapaйckий фoHTaH») eserinde şereflengen. Salaçıq maallesinde Zıncırlı medrese ve onıñ yanındaki I Hacı Geraynıñ dürbesi buluna. Şeerniñ yanında erkekler hristian keşişhanesi (CBяTo-ycпeHckий MoHacTыpb) ve orta asırlardan qalma Çufut Qale (sıq “qoba şeeri” olaraq adlandırıla) bar.
İçtimaiy saa[deñiştir]
Şeerde ihtisasiy oquv yurtu, qurucılıq tehnikumı, tabiat evi, seyaat ve kezintiler bürosı çalışalar.
Resimler[deñiştir]
-
Бaxчиcapaй. ДBopeц-caд by Eugene Badusev.jpg
“Bağçasaray” (2013)
-
Bakhchysarai (by Eugene Badusev).jpg
“Bağçasaray. Hansaray” (1995)
-
Пo Бaxчиcapaю (by Eugene Badusev).jpg
“Bağçasarayda” (2013)
-
Бaxчиcapaйckиe kpыши (by Eugene Badusev).jpg
“Bağçasaray damları” (2013)
-
BAKHCHYSARAI. ISMI HAN CAMI MOSQUE (by Eugene Badusev).jpg
“Bağçasaray. Ismi Han Cami” (2013)
-
CTapый Бaxчиcapaй. MeчeTb Myллa MycTaфa ДжaMи (by Eugene Badusev).jpg
“Bağçasaray. Molla Mustafa Cami” (2013)
-
Golden sunset above Bakhchysarai (by Eugene Badusev).jpg
“Bağçasaray üstünde bir altın küneş batması” (2013)
-
KaMeHHыe иcпoлиHы CyBлy-Kaйa (by Eugene Badusev).jpg
“Suvlu Qayaniñ taş devleri” (2013)
Bağlantılar[deñiştir]
- Bağçasaraynıñ şeer forumı
- Hansaraynıñ resmiy saytı
- Bağçasaraydaki Hansaraynıñ fotogalereyası
- «Qobalı şeer» Çufut Qale
- Bağçasaraynıñ videosı
- "Bütün Qırım avuç üstünde" saytı. Bağçasaray: raatlıq, tarih, foto, Bağçasaraydaki mahsus itibarğa lâyıq yerler, veloturizm, iklim
Atıflar[deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
Räşid Sönniev
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Räşid Ğäli ulı Sönniev (PәшиT Гaли yлы CөHHиeB) – tanılğan Räsäy ğälime, cämğiät eşleklese. Tatar millätennän. Üzbäk Sotsialist Cömhüriäteneñ Taşkent şähärendä 1943 yılnıñ 1çe martında dönyağa kilä. Räşid Sönniev – Rusiä Fännär Akademiäseneñ şäräfle äğzası.
Tormış yulı[үзrәpTү]
Räşid Sönniev Mäskäw fizika-texnika institutın häm Mäskäw däwlät universitetın tämamlıy. Fizika-matematika fännäre doktorı (1973), MFTI porfessorı (1974). Ul Rusiä Fännär Akademiäseneñ yuğarı energiä bülegen citäkli, Ğäläm tikşerenüläre institutınıñ äydäp baruçı fän xezmätkäre. Şulay uq, Maks Plank Astrofizika institutı direktorı (Garhing, Almaniä).
Ya. Zeldoviç belän xezmättäşlekltä ‘’Sönniev-Zeldoviç effektı’’ isemle teoriä avtorı. Bu teoriä nigezendä, Ğälämdä relikt nurlanışı elektronnar tä'sire astında waqıt ütü belän tarala.
N. Şakura belän berlektä R. Sönniev matdälärneñ qara tişekkä töşüe häm ikele sistemanıñ (ber yoldız qara tişek yäki neytron yoldız bulğanda) köçle rentgen nurlanışı astında barlıqqa kilgän akkretsion disklar modelen eşli.
Räşid Sönniev Mir orbital kompleksına kergän “Kvant” module tözegän häm anıñ belän idarä itkän törkemne citäkli. Bu modul yärdämendä 1987 yılda berençe tapqır ör-yaña yoldıznıñ rentgen nurlanışı yazıla. Xäzerge waqıtta R. Sönniev bülege ‘’Spectrum-X-Gamma’’ isemle xalıqara astrofizika proyektın äzerläwdä qatnaşa. Ber ük waqıtta ul Garhingta Awropa kosmik agentlığınıñ ESA Planck kosmik appartın Ğälämgä cibärü eksperimentları östendä eş alıp bara.
Büläklär[үзrәpTү]
- Bruno Rossi Prizı (1998)
- Royal Astrnomical Society’nıñ altın medale (1995)
- Bruce medale (2000)
- Rusiä däwlät premiäse (2000), 1990-1998 yıllarda Granat astrofizika observatoriyäsendä alıp barılğan qara tişeklär häm neytron yoldızlarnı rentgen häm gamma nurlanış yrdämendä öyränülär öçen
- RFAneñ A. Fridman premiäse (2002)
- Heineman Prize (2003)


text:
Jaganʻ
Jaganʻ /jaGAN'/ (Fransuzça häm Almança Sagan) ul Polşa könbatışındağı qala. Xalıq sanı 26,665 keşe (2004), Jaganʻ öyäze başqalası.
1999. yıldan Lubuş Voivodlığında, ä başta (1975-1998) Zelöna Gora Voyıvodlığında urnaşqan Jaganʻ Sagan isemle qälğä urınında tora. Sagan feodal bilämäseneñ üzäge bula, elekke iäse Alberch von Wallenstein Utız Yıllı Suğışta ğäskär başlığı bula. Annan Sagan danlıqlı Lobkowitzlarğa, Bohemia ıruğına küçä. 1786. yılda Sagan bilämäse Peter Bironğa, Kurlândiä kenäzenä, ä annan Dorothea isemle qızına küçä. Dorothea ire, böyek Fransuz diplomatı Charles Maurice de Talleyrand-Périgord Jaganʻda otstavka yılların ütkärä. 1845. yılda Prussia patşası käğäze Dorothea'nı Sagan herzoginäse nulıp iğlan itä. Napoléon III bu titulnı Fransiädä taní, Doroteya ulı Luis kenäz häm duc de Sagan bulıp kilä. İkelätä titul, Fransuz ta, Pruss ta "duc de Sagan"-ğa İkençe Bötendönya Suğışı waqıtında bitaraflıq saqlarğa bulışa: anıñ Château de Valençay bilämäsendä Fransiäneñ Alman okkupasiäse waqıtında Louvre xäzinäse saqlana.
İkençe Bötendönya Suğışı waqıtında şähärdä az bilgele Nazi Alman Ştalag Luft III xärbi büläge tora.


text:
Böyek Macarstan
Böyek Macarstan (Magna Hungaria), Macarlarnıñ riwäyätlärdä taswirlanğan borınğı watanı. Qayber tarixi çığanıqlardan häm istäleklärdän mäğlüm. Şul riwayätlärdä taswirlanğança, Böyek Macarstan qayçandır Skiflar berlegeneñ ber ölkäse sanalğan, doşmannarınnan ciñelgäç, xalıqnıñ ber öleşe Almuş (иHr. Álmos) citäkçelegendä Pannoniagä (Dunaynıñ urta ağımı ölkälärenä) küçenep kitä. 13-14. yözlärdä Awrupı säyäxätçeläre (Julian, Rubrouck, Carpini h.b.) Böyek Maçarstannı Ural aldı töbegendä dip bilgelilär. 19-20. yözlär Macar ğälimnäre (Vamberi, Cegledi, Gomboc, Nemet h.b.) anı Tönyaq Qawqaz yäki Urta Aziağa bulğan dip, xäzerge zaman Urıs, Macar, Tatar ğälimnäre isä Könyaq Ural belän Çulman tamağı aralıqlarında urnaşqan dip farazlıylar. Könyaq Ural belän Çulman buylarında 7-14. yözlärgä qarağan, Böyek Macarstanğa yaqınlığı bulğan arxeologik kulturalar (Kuşnarenko, Postpetrogrom, Çiälek h.b.) saqlanğan, monda elek Macarlar qärdäş uğır telle Macar qäbiläläre yäşägän.


text:
Vahiy
Vahiy (arapça وحي) - Allahnıñ öz buyruq ve sözlerini peyğamberlerge bildirilmesi ve bu tarzda bildirilgen bilgiler.
İslâmğa köre, vahiy peyğamberlerge meleklerniñ büyügi Cebrail vastasınen ya da vastasız şekilde ene. İnsanlarğa vahiy yollamasınıñ bir taqım sebepleri bar, bularnıñ eñ müimi Allahnıñ insanlarğa doğru yolnı köstermege istemesidir. Allah Qurannıñ nasiat ve ögüt olğanını ve añlaşılmaq içün endirilgenini bildire. Vahiy ile insanlıqqa kerçek inanç esasları, eyilik, eş areket ve tavırnıñ doğru ve güzel olğanı ögretile.


text:
Meteorit
Meteoritler - tiykarınan tastan, temir, tas-temirden ha’m bazı bir muzdan ibarat boladı. tariyx adamlar bir neshe ret aspan denelerinin’ Jer «qıdırıp kelgen» «wa’kili» nin’ muzdan ibarat bolg’anlıg’ın ko’rgen. Jerdin’ betine tu’sip atırg’an meteorittin’ aspanda qaldırg’an izi - bolid. Bazda aspannın’ tasları bir qansha u’lken bolıp Jer atmosfera qatlamınan o’tip baratırg’anda janıp u’lgermeydi ha’m bolid tu’rinde Jerdin’ betine tu’sedi. Olar meteoritler degen at penen ataladı. Birinshi bolıp aspannan tastın’ tu’siwinin’ mu’mkin ekenligin Peterburg Ilimler akademiyasının’ xabarshı ag’zası Xladniy o’zinin’ 1794-jılı basılıp shıqqan «Pallas ta’repinen tabılg’an temir bo’leginin’ kelip shıg’ıwı ha’m ol menen baylanıslı ta’biyat qubılısları haqqında» shıg’armasında ilimiy jaqtan tiykarladı. E.F.Xladniy Krasnoyarsk u’lkesine tu’sken temir meteoritti uzaq waqıt u’yrenip, onın’ aspannan tu’skenligine tolıq isenim payda etti ha’m joqarıda tilge alıng’an ilimiy shıg’armanı jazıw menen meteoritika birinshi bolıp tiykar saldı.
Meteoritlerdin’ basqa da atları bar bolıp: aerolitler, siderolitler, uranoliti, meteorilitler, betiller (baituloi), aspnlıq, hawa, atmosferalıq ya’ki meteorlıq taslar dep te ataydı.
Meteoritlerdin' Jerge tu'siw protsesi[o'zgertiw]
Aspan taslarının’ Jerge tu’siwi ju’da’ a’yyemnen beri baqlang’an bolıp, bul taslar quday Jerlilerge inamı dep qarar ha’m muqaddes dep esaplanatug’ın edi. Aspanda ha’r qıylı u’lkenlikke iye bolg’an ha’r qıylı taslar mın’-mın’lap tabılatug’ın bolıp, olar da planeta sıyaqlı Quyash a’tirapında aylanadı. Olardın’ ishinde ha’r qıylı orbita menen birge, orbitaları jalg’ız bolg’anları da ko’plep ushıraydı. Mısalı: ıdırag’an kometa («quyrıqlı juldız») orbitasında mın’lap ha’r qıylı u’lkenliklerdegi aspan deneleri de ushıraydı. Orbitası boyınsha qozg’alatug’ın bunday mayda deneler Jerge jaqınnan o’tip baratırıp onın’ ku’shli ta’sirine beriledi ha’m o’z «jolların» planetamız ta’repke qaray burıwg’a ma’jbu’r boladı. Meteoritler Jer atmosferasına sekundına onlag’an kilometr tezlik iye halda kirse de hawanın’ u’lken qarsılıq olardın’ tezden «ha’wirden tu’siredi». Esaplawlardın’ ko’rsetiwinshe Jerge urılıw payıtında olardın’ ortasha tezlik sekund 200-300 metr quraydı. Stanyakovish tezligi sekundına 4 kilometrge shekem bolg’an taslardın’ Jerge urılıwı partlanıw menen tamam bolatug’ınlıg’ın jaqtan tiykarladı. Partlawg’a meteorit urılıw payıtında krater (ha’wiz) payda etip, onın’ bo’lekleri bir neshe kilometrge shekem atılıp ketedi. Tezligi sekundına 4 kilometrden artıq bolg’an aspan tasının’ Jerge urılıwınan ajıralıp shıqqan energiya mug’darı sonday massalı partlawshı zatlardan (partlaw payıtında) ajıralg’an energiyadan bir neshe ese artıq boladı. Bunday u’lken tezlik penen urılıwshı meteorit energiyasının’ bir bo’limi onı tolıq puwlandırıp jiberiwge sarıp etilse, qalg’an bo’limi krater payda qılıw ha’m topıraq qızdırıwg’a ketedi. Bunday u’lken tezlikke erisiwshi meteorittin’ massa ju’da’ u’lken (shama menen 100 tonna) bolıwı esaplawlardan ma’lim. Sonın’ ushın da massası 100 tonnadan artıq aspan «miyman»ların Jerde tabıwg’a bolmaydı, olar «avtograf» sıpatında Jerde u’lken kraterler g’ana qaldıradı. Meteorit Jerge urılg’anda onın’ tezligine baylanıslı ha’r qıylı u’lkenliktegi ura (oyıqtı) payda etedi. Uranın’ teren’ligi urılıw ornının’ jumsaqlıg’ına da baylanıslı. Esaplawlardın’ ko’rsetiwinshe planetamızg’a jılına 500 den artıq bunday taslar kelip tu’sedi. Biraq Jer betinin’ shama menen 70 payız suw menen qaplang’anlıg’ın itibarg’a alsaq, bul taslardın’ 350 ge jaqını ten'iz ha’m okean tu’plerinen orın alıp, izsiz jog’alatug’ınlıg’ı ma’lim boladı. Qalg’an qurg’aqlıqqa tu’setug’ın 150 tastın’ ba’rshesi de adamlar jasaytug’ın orınlarg’a tu’se bermeydi.
Jer betine tu'sken en' belgili meteoritler[o'zgertiw]
Planetamızda tabılg’an iri meteoritler ishindegi en’ irisi tu’slik-batıs Afrika «o’kpelew qa’dem»in qılg’an bolıp, bul temir meteorittin’ boy ha’m uzınlıq shama menen 3 metr, eni bolsa 1 metrden artıq. Bul gigant temir «miyman»nın’ awırlıg’ı 60 tonna. Alım Gordon anıqlawı boyınsha meteorit Jer atmosferasına kirmesten aldın 100 tonna shıg’atug’ın bolg’an.
Ullı Karl zamanındag’ı qol jazbalardın’ birinde bolsa aspannan u’lkenligi sa’l kem u’ydey keletug’ın muz bo’leginin’ tu’skenligi haqqında jazıladı. 1908-jılı Sibir taygasına «miyman» bolg’an basqa bir aspan denesinin’ neden ibarat bolg’anlıg’ın anıqlaw alımlar arasında on jıllap sozılg’an talıqlawlarg’a sebep bolıp, ha’zirge shekem o’z sırın saqlamaqta.
1970-jıldın’ 8-mayında Kiev oblastının’ İagotina qalasında bultsız ashıq hawadan u’lken muz bo’legi Jerge urılıp, bir neshe bo’lekshelerge ıdırap ketken. O’lshep ko’rilgende bo’leklerdin’ ulıwmalıq awırlıg’ı 15 kilogrammg’a jetken.
Meteorit payda qılg’an iri kraterlerdin’ biri Arizona shtatında (AQSH) tabılg’an bolıp, onın’ diametr 1300 metrge, teren’ligi bolsa 175 metrge jetedi.
1891-jılı bir topar AQSH alımları Arizona shtatı boyınsha saparg’a shıqqanda olar sahra ortasında ju’da’ u’lken ura (urag’a) dus keldi. Voronka a’tirapında 10 kilometrge shekemgi qashıqlıqqa ılaqtırılg’an taslardın’ tabılıwı, voronka topırag’ının’ bir bo’liminin’ ezilip untaq topıraqqa aylandırılg’anlıg’ı ha’m basqa bir bo’liminin’ erip bolıp qatpag’a aylang’anlıg’ı tiykarında alımlardın’ ta’repinen krater partlawg’a baylanıslı ju’zege kelgen degen juwmaqqa keliwlerine tiykar boldı. Alımlar nabıt bolıw ju’z bergen bul orınnan ko’p uzaqta bolmag’an orında jasag’an, a’yyemgi waqıtlardag’ı belgili hind qa'wim a’wladlarınan sorastırıp, krater a’tirapı zonasın Alvasti jırası dep atalatug’ınlıg’ın ha’m a]psana sa’ykes, «bul Jerge bir waqıtları qudaydın’ o’z ot arbasında tu’skenligin» anıqladı. Bunnan son’ alımlar krater - aspan tasının’ «isi» degen gu’man menen onın’ a’tirapın qıdırdı. Na’tiyjede krater qasınan ha’m ha’tte onnan onlag’an kilometrge shekemgi qashıqlıqlardan meteorit bo’leklerin taptı. Mın’lap tabılg’an meteorit bo’leklerinin’ ulıwmalıq awırlıg’ı 20 tonnadan artıq bolıp shıqtı.
Aspan «miyman»larının’ biri 1514-jılı Germaniya tu’sken tas meteorit bolıp, ol tu’sken orıng’a jaqın jaylasqan shirkew ornatılg’an ha’m qaytadan «aspang’a ushıp ketpesligi» ushın temir shınjırlar menen baylap qoyılg’an. Bul shirkew de qudayg’a tabınıwshılar ushın muqaddes orıng’a aylang’an.
İri meteorit payda qılg’an kraterlerden ja’ne biri Texas shtatında tabıldı. Onın’ diametri 162 metr bolıp, teren’ligi 5 metrdi quraydı. Krater ha’m onın’ a’tirapındag’ı maydanda shama menen bir yarım mın’ temir meteorit bo’lekleri tabılg’an.
1931-jılı Avstraliya Xenberi sho’linde bolsa meteoritler «jawını»nan payda bolg’an 13 krater tabıldı. Olardan en’ u’lkeninin’ diametri 165 metr bolıp, teren’ligi 15 metrge jetedi. Kraterlar toparı jaylasqan maydannan shama menen bir yarım mın’ meteorit bo’leklerinin’ tabılıwı da jergilikli turg’ınlar arasında tarqalg’an «tik jar artında janıp tu’sken Quyash» a’psanası bul kraterlerdin’ aspan tasları «bombardirovka»sının’ aqıbeti ekenliginen derek beredi. Tabılg’an taslardın’ awırlıg’ı bir neshe kilogrammnan yarım tonnag’a shekem jetedi.
1871-jıl 10-dekabrde Banduga (Yava) qasındag’ı sho’l maydang’a tu’sken meteorittin’ awırlıg’ı 8 kilogramm bolıp, Jerge 1 metrge shekem kirip ketken. 1910-jıldın’ 12-iyulında Sant-Mixel(Finlyandiya) qasına tu’sken aspan tasının’ awırlıg’ı bolsa 10 kilogramm bolıp, yarım metr teren’liktegi uranı payda etken.
1948-jılı Norton (Kanzas shtatı) qalası qasındag’ı ma’kke atızına tu’sken aspan deneleri «wa’kili» nin’ awırlıg’ı bir tonnag’a jaqın bolıp, payda qılg’an urasının’ teren’ligi u’sh metrge jetti.
Sibir «miymanı» Podkamennaya Tunguska da'rya on’ jag’asında jaylasqan Vanovare awılınan ju’z kilometrge jakın arqa-batısqa ertelep, Quyash biraz ko’terilgende kelip tu’sken. jer silkiniw salıp, planetamızg’a «qa’dem qoyg’an» bul aspan denesi keyinirek Tungus meteoriti meteoriti atı menen ilimde ken’ tanıldı.
1947-jıldın’ 12-fevral ku’ni basqa bir aspan tası - Sixote-Alinsk meteoritinin’ tu’siwine Uzaq Shıg’ıstag’ı İman qalashasında islewshi xudojnik Medvedev gu’wa boldı. Onın’ aytıwınsha, otlı shar arqasınan burqırag’an tu’tinli iz qaldırıp ha’m ha’r qıylı ta’replerge ushqınlar atıp, u’lken tezlik penen gorizont ta’repke ushtı. Otlı shar gorizonttan jog’alg’annan keyin ol ta’repten ju’da’ ku’shli partlaw dawısı esitildi. Keyingi jılları bul temir meteoritti u’yreniw boyınsha sho’lkemlestirilgen ilimiy ekspeditsiyalar bul «aspan miymanı»nın’ Jer betine tu’spesten aldınıraq hawada ıdırag’anlıg’ın ha’m onın’ bo’leklerinen payda bolg’an voronkalar bir neshe kvadrat kilometr maydandı iyelegenligin anıqladı. Payda bolg’an voronkalardın’ (uralardın’) diametri 60 santimetr 28 metrge shekem bolıp, olardan tabılg’an meteorit bo’leklerinin’ awırlıg’ı 1 kilogrammnan 70 kilogrammg’a shekem boldı. Esaplawlar meteorit bo’leklerinin’ ulıwmalıq awırlıg’ının’ 100 tonnadan kem emes ekenligin ko’rsetti.
Qızıqlı faktler[o'zgertiw]
Shixuaxua (Meksika) tabılg’an Morita dep atalatug’ın tuwrı konus ta’rizli meteorittin’ awırlıg’ı 11 tonna bolıp, ha’zir Mexiko saqlanadı. Argentina Kampo-del-Selo («Juldızlı maydan») maydanında tabılg’an aspan «wa’kili» nin’ awırlıg’ı 13 tonnanı, Amerikanın’ ta’biyat tariyxı muzey saqlanıp turg’an 1902-jılı Oregona tog’aylarınan tabılg’an Villamette temir meteoritinin’ awırlıg’ı 14 tonnanı quraydı. Sinszyan (Qıtay) oblastının’ Armanti qalashası qasına tu’sken meteorittin’ awırlıg’ı 20 tonna, Tanganika tu’sken Mbozi atlı basqa bir meteorittin’ boyı 4 metr shamasında bolıp, eni ha’m qalın’lıg’ı 120 santimetr, awırlıg’ı bolsa 25 tonna. Meksikanın’ Sinapoa shtatına tu’sken aspan tası da basqalarınan qalıspaydı. Onın’ boyı 4 metrdi, eni shama menen 2 metrdi, qalın’lıg’ı bolsa 1 metr 60 santimetrdi qurap, awırlıg’ı 27 tonna shıg’adı. Shıg’ıs Grenlandiya tu’sken meteorit Jerge urılg’anda bo’leklenip ketti. 1897- jılı Nyu-York alıp kelingen ha’m Keyi-York dep atalatug’ın bul meteorittın’ u’sh u’lken bo’leklerinin’ awırlıg’ı 30 tonna («Palatka»), 3 tonna («Ayol») ha’m 408 kilogramm («It») nı quraydı.
Pu’tkil insaniyat tariyxında meteorlardın’ 15 danası g’ana adamlar jasaytug’ın orınlarg’a tu’skenligi anıq esapqa alıng’an. Sonnan to’rtewinde adamlar jen’il jaraqatlang’an ha’m kontuziya alg’an.


text:
Polimetilmetakrilat
Polimetilmetakrilat — tössez, ütä kürenmäle häm yaqtılıqqa çıdamlı qatı matdä. Ul bärelgändä ualmıy, kislota häm selte eremälärenä bireşmi. Ütä kürenmäle buluı arqasında polimernı organik pıyala dip yörtälär. Anı buyarğa da mömkin.
Ğädättäge silikat pıyaladan ayırmalı bularaq, organik pıyalanı mexanik ısullar belän telägänçä eşkärtergä, yabıştırırğa mömkin.
Polimetilmetakrilat oçqıç, sudno, avtomobil täräzälärenä quyu, yaqtılıq texnikası kiräk-yaraqları eşläw, linzalar, zuraytıp kürsätüçe pıyalalar yasaw öçen häm lazer texnikası materialı bularaq h. b. faydalanıla.


text:
Çin tili
Çin tili (çince: 汉语 / 漢語, pinyin: hàn yǔ) - Çinde ve etrafında yaşağan 1 milliarddan ziyade kişi tarafından laf etilgen biñlerce kiçik tillerniñ cümlesine birden berilgen addır ve bular tek bir til sayılsa, dünyada en çoq qullanıcısı olğan tildir. Bu til Çin-Tibet til ailesine mensüp.
Dünyadaki er beş kişiden bireviniñ tuvğan tili olaraq laf etkeni Çince, tamamen ayrı birer til olaraq qabul etile bilecek qadar farqlı "tilçik"lerden ibaret. Onıñ içün Çinceniñ bir til degil, bir til ailesi olğanı iddia etile. Eñ çoq laf etilgeni Mandarindir, faqat Çinden tış yaşağan Çinliler arasında eñ çoq Kanton şivesi qullanıla. Bunıñ sebebi, köçmen Çinlilerniñ esasen cenübiy kesimlerden olmasıdır.
Çin yazısı bu tilge has bir yazı sistemidir. Bu sistemniñ 3500 yılğa barğan bir tarihı bardır.
Tış bağlantılar[deñiştir]
Lüğatlar[deñiştir]
- MDBG free online Chinese-English dictionary
- Chinese Characters Dictionary
- Chinese - English Dictionary: from Webster's Online Dictionary - the Rosetta Edition
- CEDICT Chinese-English Dictionary Project
- English-Chinese Translation Dictionary
- CantoDict: Cantonese-English Dictionary Project
- Chinese-English dictionary
- Deutsch - Chinesisch Almanca - Çince Sözlük
- Learn Chinese -- 学习中文


text: Amerikan Pastası 7 Tek Link İndir (Aşk Kitabı – 2009 Türkçe Düblaj) gezginler, Amerikan Pastası 7 Tek Link İndir (Aşk Kitabı – 2009 Türkçe Düblaj) torrent, Amerikan Pastası 7 Tek Link İndir (Aşk Kitabı – 2009 Türkçe Düblaj) full, Amerikan Pastası 7 Tek Link İndir (Aşk Kitabı – 2009 Türkçe Düblaj) 2012 Tek Link İndir, Amerikan Pastası 7 Tek Link İndir (Aşk Kitabı – 2009 Türkçe Düblaj) Rapidshare, Amerikan Pastası 7 Tek Link İndir (Aşk Kitabı – 2009 Türkçe Düblaj) bedava, Amerikan Pastası 7 Tek Link İndir (Aşk Kitabı – 2009 Türkçe Düblaj) no dvd crack


text:
Mustafa Abdülcemil Qırımoğlu
Mustafa Abdülcemil oğlu Cemilev (Qırımoğlu) (1943 d.) — Qırımtatar Milliy Areketiniñ belli erbabı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, evelde sovet aq qoruyıcı, dissident.
Mustafa Cemilev 1943 senesi noyabr 13-de Qırım çölündeki Bozköy köyünde doğdı, lâkin qorantası Sudaq regionınıñ Ay Serez köyü tamırlı. 1944 senesi Mayıs 18-de cümle qırımtatar halqınen beraber Qırım'dan Özbek ŞSC'ne sürgün etildi. Taşkentteki aviatsion zavodta tornacı olıp çalıştı.
Aq Qoruyıcılıq[deñiştir]
1961 senesi Mustafa Cemilev qırımtatar dostlarınen birlikte Qırımtatar Gençleri Birligi'ni meydanğa ketirdiler. 1969 senesi o “Şuralar Birliginde insan aqlarını qoruyıcı teşebbüskâr gruppa” temelcilerinden biri oldı. Antisovet faaliyeti içün sürgünlik ve apishanede episi olıp 15-ke yaqın yıl keçirdi.
İçtimaiy ve Siyasiy Faaliyet[deñiştir]
1989 senesi Mustafa Cemilev ailesinen beraber Qırımğa Bağçasaray şeerine köçip keldi. Bundan biraz evelce ğıyabiy sürette Qırımtatar Milliy Areketi Teşkilâtı (QMAT) Merkeziy Şurasınıñ Reisi olıp tayin olundı. 1991 senesi iyün ayında uzun bir müddetten soñ ilk defa Qırımtatar Halqınıñ Qurultayı toplandı. O zamanda da bu teşkilâtnıñ prezidiumı — Qırımtatar Milliy Meclisi saylandı. Meclisniñ reisi olaraq Mustafa Cemilev saylandı. O bugünge qadar bu vazifededir.
1990 seneleriniñ ortasında Mustafa Cemilev Ukraina Halq Areketi (HapoдHий Pyx ykpaïHи) degen fırqanen yaqınlaştı. 1998 senesindeki parlament saylavlarında o Ukraina Yuqarı radasınıñ halq deputatı olıp saylandı (UHA fırqa cedvelinde 9 nomerası). 2002 senesindeki Parlament saylavlarında Mustafa Cemilev “Bizim Ukraina” blokunıñ saylav cedveliniñ 28 nomerası ile parlamentke kirdi. 2006 senesindeki parlament saylavlarında o kene “Bizim Ukraina” blokundan Ukraina Yuqarı Radası'nıñ deputatı oldı (bu sefer saylav cedvelindeki 45 nomerası).
Mukâfatlar[deñiştir]
- "Nansen Mukâfatı" degen Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ (BMT) Qaçaqlar işleri Yuqarı Komissarı idaresiniñ er yılki aq qoruyıcılıq mukâfatınıñ laureatı.


text:
Leonardo da Vinci
Leonardo da Vinci (aytılıwı: Leonardo da Vinchi, 15 aprel, 1452 - 2 may, 1519) İtaliyanın' Florentsiya qalasında tuwılg'an italiyalı su'wretshi, skulptor, qurılısshı, do'retiwshi ha'm injener.
Leonardonın' en' ataqlı su'wretleri The Last Supper ha'm Mona Lisa.
Leonardo da Vinci su'wretshiliktin' jan'a stilin jaratqan. Onın' da'wirinin' su'wretshileri a'dette su'wrettin' artqı ko'rinisi sıpatında aq ren'nen paydalang'an. Bul tiykarg'ı obektte u'sh o'lshemli effekt payda eter edi. Ol, sonın' menen birge, ko'p sayalı bolg'an qaran'g'ı stilde su'wretler do'retiwi menen belgili bolg'an.
Leonardo da Vinci joqarı Renessans da'wiri su'wretshilerinin biri bolg'an. Onın' realistlik suwretlerge qızıg'ıwshılıg'ı u'lken bolg'anı sonshelli, ol adam denesi qalay islep turg'anlıg'ın ko'riw ushın deneni jarıp ko'rgen.
Qosımsha mag'lıwmat[o'zgertiw]
To'mendegi Renessans dawirinin' su'wretshilerinin' da Vinci menen baylanısı bolg'an:


text:
Ortodokslıq
Ortodokslıq yani Ortodoks Kilsesi - IV ve VIII asırlar arasında toplanğan Umumdünya Konsillerniñ kanonik olğanını qabul etken eñ eski Hristian mezebidir. Dünyada 300 millionğa yaqın cemaatı bar. Katoliklik ve Protestantlıqtan soñra üçünci büyük Hristian mezebidir.
Ortodoks Kilsesi esasen Şarq Ortodoks Kilsesi olaraq añıla. Kilseniñ başı (teñlerniñ birincisi) İstanbuldaki patriktir. Şarq Ortodoks Kilsesi bir qaç mustaqil kilselerden ibaret. Olardan eñ müimleri Yunanistan, Rusiye, Bulğaristan, Romaniya ve Sırbistan kilseleridir.