text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy aprelniñ 10-nda Türkiyede iş ziyaretinen bulunıp, Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan ile körüşecek. Zelenskıynıñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, ziyaret vaqtında eki taraflı vesiqalarnıñ imzalanması beklenile.
Berilgen malümatqa köre, eki devlet prezidentleriniñ reisligi altında Ukraina ve Rusiye arasında yüksek seviyeli strategik şuranıñ doquzıncı toplaşuvı ötkerilecek.
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ resmiy saytında Ukraina prezidentinen keçirilecek körüşüv aqqında haber etile.
Bu malümatqa köre, Erdoğan Zelenskıynen «barışıq ve stabillikni saqlav esasında regional ve halqara meselelerniñ çezilüvini» ve qırımtatarlarnıñ yaşayış şaraitlerini eyileştirüvnen bağlı leyhalarnı muzakere etmege niyetlene.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


c: text/html

text:
Ukrainada keçken künü 910 adam koronavirusqa qarşı aşılanda, aşılama kampaniyasınıñ başlanğanından berli ise 17 947 adam, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Sağlıq saqlav nazirliginiñ malümatına köre, martnıñ 7-nde eñ çoq 240 aşılama Donetsk vilâyetinde yapılğan.
Ukrainada aşılamanı keçenlerde 29 muqavemetlev koçuci brigadası yapqan, dep qoştılar nazirlikte.
Fevralnıñ 24-nde Ukrainada tam şekilde koronavirus uqunçına qarşı aşılama kampaniyası başlandı.
Keçenlerde Ukraina Sağlıq saqlav naziri Maksim Stepanovnıñ haber etkenine köre, koronavirusqa qarşı bedava aşılama içün 155 biñden ziyade adam yazılğan.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bunı NAK «Naftogaz Ukrainı» idare reisi Andriy Kobolev ükümet toplaşuvından soñ bildirdi, dep haber ete Ukraina nazirler Şurasınıñ matbuat hızmeti.
«Şimdi Ukrainağa ucuz gaz teklif etile, 350 dollardan da ucuz olacaq, 320 dollar. Gazı olğan ve Ukrainağa bermege azır olğan Avropa kompaniyalarıdır. Şimdi bunıñ vaqıtı kelgendir», – dedi Kobolev.
O, şunı qayd etti ki, buña «revers» degil de, «Avropadan gaz ketirilmesi» aytmalı. Onıñ aytqanına köre, bunı yapmağa azır olğan şirketler bar.
Şimdi «Naftogaz» eki şirketnen iş tuta – Almaniyanıñ RWE ve Frenkistannıñ Gaz de France.
Hatırlatamız, iyün 16-da Rusiye Ukrainağa gaz berilmesini bütünley toqtattı, ve şimdi yalıñız Avropa Birligi tarafına tranzit yaqarlığı kete.


text:
Rusiyeniñ işğal etilgen Qırımdaki tesiri artıq evelki üç yıldaki kibi küçlü degil. Böyle fikirni Qırım. Aqiqatqa Avrasiya meseleleri eksperti ve ABD Devlet departamentiniñ sabıq talilcisi Pol Gobl bildirdi.
Ekspertniñ fikrince, Rusiyeniñ işğal etilgen Qırımdaki pozitsiyalarınıñ zayıflaşmasına tesir etken üç sebepni bar. Birincisi – Qırımda, ekincisi – Moskvada, üçüncisi – halqara seviyesindeki deñişmeler ile bağlı.
“Bu, Kremlniñ halqra uquqqa uyğun areket etecegi ve Qırımnı Kyiv nezareti astına qaytaracağı manasına kelmey. Bundan ğayrv, bütün bu meyiller Rusiyeniñ tecavuzınıñ artmasına sebep ola bile. Amma bu, 2014 senesi anşlüsni qayd etkenlerniñ onıñ neticelerini bugün ğayrıdan tüşüngenlerini deñiştirmey”, – emin Pol Gobl.
Birinci sebep olaraq o, Qırımdaki amillerni ayta, şu cümleden iqtisadiy ve gumanitar felâketke çevirile bilgen suv buhranınıñ kerginleşmesini saya.
İşğalciler suvnı yeterli qadar miqdarda temin etip olamadılar
“Ukraina qıtasındaki suvdan marum qalıp, işğalciler onı yeterli qadar miqdarda temin etip olamadılar. Pirniç asravı toqtadı ve umumen köy hocalığı kerilegen aldadır. Sanayı işhaneleri de suvnıñ istimalını qısqartmaq kerekler, çünki o yeterli derecede yoq. Eali içün suv cedveller boyunca, künde üç-dört saat berile", – qayd etti ekspert.
Onıñ bildirgenine köre, 2021 senesi vaziyet tek fenalaşacaq ve al etilmesi içün daa çoq para kerek olacaq.
"Resmiy malümatqa köre, Rusiye akimiyeti qoşma quyularnı burğulamaq, suvnınıñ temizlevi maqsadınen yapılğan işler ve Vladimir Putinniñ Azaq deñizinden tatlı suvnı çıqırmaq içün Sovetler şekilinde yapılğan qocaman leyhanı amelge kiçirmek içün resmiy olaraq 50 milliard ruble bugünge qadar endi masraf etti. Bu pek çoq para, bu leyhanıñ amelge keçirilüvi içün faktik masraflar ise daa ziyade olacaqtır", - dep tüşüne o.
Qırımnıñ kelecegine tesir etken ekinci sebep, Rusiyedeki iqtisadiy meselelerdir. Olarnıñ tesiri altında, kettikçe daa çoq memur yarımadanıñ baqıluvına masraflarnıñ maqsatqa uyğun olğanınadan şübe duyalar.
Akimiyet Qırım içün ne qadar para masraf etmek kerek olacağını ve ne qadar vaqıt bu devam eyetcegini rusiyelilerge aytmadı
"Neticede halqara uquqnıñ bu tecavuzı Rusiyege qarşı ğarp sanktsiyalarnıñ qoyuluvına sebep oldı, bunı içün ise eñ çoq zarar eali kördi. Bundan ğayrı, akimiyet Qırım içün ne qadar para masraf etmek kerek olacağını ve ne qadar vaqıt bu devam eyetcegini rusiyelilerge aytmadı. Eger de Rusiyeniñ iqtisadiyatı muvaqiyetli inkişaf etse edi, bir şey olmaz edi. Amma o, tüşken vaziyettedir, bugünde Moskvadan Qırımğa yönetilgen subsidiyalar o qadar arttı ki, atta fedartsiyanıñ er angi diger subyekti içün ayırılğan dotatsiyalardan ziyade oldılar", – dedi o.
Üçünci sebep, Rusiye Federatsiyasınıñ faydasına olmağan halqara deñişmeler.
“Yaqında BMT BA, Moskvadan Qırımnıñ işğalini toqtamağa talap etken qararnı çoqluqnen qabul etti. Moskvanıñ tarafına tek avtoritar ve Şimaliy Koreya kibi red etilgen memleketler tuttı. Daa bir müim şey, Ğarp Rusiye tecavuzına qarşı küçlerini birleştire. ABD-de prezidentiniñ deñişmesi de buña misaldir. Avropadaki deñişmeler de, yani kettikçe Moskva daa büyük tecritke oğray” – ayta ekspert.
Yuqarıda añılğan er şey, Kreml şimdi ya da yaqın kelecekte işğalni toqtamağa azır olğanını köstermey.
“Putini Qırımnıñ zapt etilüvini Rusiyeniñ ululığınıñ ğayrıdan tiklenilüvine çavirdi. 1991 senesi Baltıq memleketlerniñ mustaqilligi tiklenilmesi ŞSCB dağıluvına ketirgeni kibi, Qırımnıñ da Ukraian terkibine qaytarıluvı Rusiyeniñ dağıluvına sebep olacağına emin”, – añlata o.
Rusiyede yaşağan daa çoq adam, Qırım Rusiye içün "tutquçsız cemidan" olğanını añlaycaq
Aynı zamanda Pol Gobl tenbiyeley: Putin iqtidarda qalğance, belki de Qırımdaki esaplanmasını eki qat artıracaq, tatlı suv çoqraqlarına barıp yetmek içün atta Ukrainağa qarşı yañı arbiy kampaniyanı başlay bile.
"Neticede, Rusiyede yaşağan daa çoq adam, Qırım Rusiye içün "tutquçsız cemidan" olğanını añlaycaq. Ukraina ve Ğarp Moskvanı sıqıştırmağa devam etkeni içün ise, Putin degil, adamlar Qırımnıñ kelecegini belgilecekler ve Qırım ahır-soñunda Ukrainağa keri qaytacaq", - dep yekünledi o.


text:
«Böyle añlaşmalar bar edi, çünki bizim vekillerimiz Soçige barıp, Vladimir Vladimiroviç (Putin) ile körüşken ediler. Bu da olması mümkün», – dep tekrarlay Şeremetniñ aytqanlarını Qırım «akimiyetine» yaqın olğan «Krıminform» saytı.
O, şunı qayd etti ki, Moskvağa avtobusnen barıp kelmek ğayesi apasızdan peyda oldı. Olarnı Moskva zenaatdaşları musafirlikke davet etken ekenler.
«Qırım halq imayesi» Rusiyege Keriç boğazından baracaq. Yolda türlü regionlarda cemaatçılıqnen körüşüvler olacaq
Rusiyeden qaytqan soñ, avtobus müzey eksponatı olacaq. «Avtobus müzeyde turacaq, bu bizim tarihımız olacaqtır», – dep ayttı Şeremet.
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi ki, «Qırım samooboronası» qanunlaştırılacaq ve bücet müessisesine çevirilecek.


text:
Kiyevde maarif leyhası inkişaf ete, onıñ maqsatlarından biri – qırımtatar adetlerini ve bilgilerini saqlamaq, bunen beraber, köçken balalarnı Qırımğa qaytuvğa azırlamaqtır. Bu yerde qırımtatar adetleri aqqında añlatalar, milliy oyun ve yırlarğa ögreteler, qırımtatar tilinden ders bereler. Bu aqta leyha teşebbüsçileri – «Krımska rodina» («Qırım vatanı») cemaat teşkilâtı – sentabr 8-de matbuat konferentsiyasında bildirdi.
«Ocalar bu işke pek mesüliyetli davrana, çünki tül ve medeniyetni saqlamaq – bu şaraitte pek müim bir vazifedir. Balalar Qırımğa qaytacaqta, olar ise o yerge qaytacaq, olar, tamırlarından qoparılğan olmamaq içün, em til, em medeniy adetlerni bilmek kerek olur. Merkezde qırımtatar balalarınen beraber diger milletlerge ait olğan balalar da oquy: ruslar, ukrainler – bu Qırımğa qaytacaq ve qırımtatar tilinde laf etecek balalardır», – dedi «Qırım vatanı» cemaat teşkilâtınıñ azası Anna Dremova.
Merkez talebeleri Ukraina medeniy merasimlerinde iştirak ete, oyun ve yırlarnen sanada buluna, böyle etip, Ukraina tamır halqınıñ medeniyetini populârlaştıra.
«Bizim içün bita-qartbabalarımız nümüne ola, olar sürgünlik şaraitinde til, medeniyetni saqlap oldı – bu qaraman nümünesidir», – dep qayd etti «Qırım vatanı» cemaat teşkilâtınıñ idare yolbaşçısı Anife Kurtseitova.
Dersler Kiyevdeki 165 sanlı mektepniñ sınıflarında berile, sentâbr 10-da balalar bayramdan yañı oquv yılını başlaycaq.
Ukraina İçtimaiy siyaset nazirligi, iyül 18-de olğan vaziyetke köre, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdan ve Donbasstan 1 million 774 biñ 627 mecburen köçkenlerni belgiledi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım akimiyeti Aqmescitniñ merkezinde matr 16 ve 18 künleri naqliyat areketini qapatmağa niyetli. Bunı Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Ayırıca, 2017 senesi mart 16 künü saat 08.30 ve saat 10.00 arasında: Kirov caddesinde (Kirov cad. ve Gogol soqağınıñ çatışmasından Kirov cad. ve Nekrasov soqağınıñ yol çatışmasına qadar), Serov soqağında (Aleksandr Nevskiy ve Karla Marksa soqaqlarınen çatışmaları arasında). 2017 senesi mart 18 künü saat 15.30 saat 22.00 qadar: Kirov caddesinde (Kirov cad. ve Gogol soqağınıñ çatışmasından Kirov cad. ve Nekrasov soqağınıñ yol çatışmasına qadar) yol areketi qapatılacaq», – dep haber ete müessise.
Matbuat hızmetinde bildirdiler ki, naqliyat areketiniñ sıñırlanması «referendum» ve «Qırımnıñ Rusiyege qoşulması» yıllığına bağışlanğan tedbirler sebebinden olacaq.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında, dünyada qabul etilmegen, referendum keçirildi, neticede Rusiye Qırımnı özüne qoşqanını ilân etti. Ukraina, Avropa birligi ve AQŞ bu rey berüvini tanımadılar ve Qırım Rusiye tarafında işğal etilgenini tasdiqlay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
«Mayıs 17-den «Danon Dnipro» Herson zavodınıñ mahsulatınıñ toqtatılması aqqında malümat bar. Al-azırda biz bunıñ sebeplerini ögrenemiz, soñra ise çeziliş yollarını tüşünecekmiz. Eminmiz ki, qırımlılar bekleyler ve ukrain mahsulatını eñ yaqın zamanda ala bilecekler», – dep haber etti agentlikke şirketniñ devlet organları ile işbirligi boyunca müdiri Sergey Movçan.
Evelleri matbuat vastalarında yüklerniñ Qırım kiriş noqtalarında Rospotrebnadzor Qırım bölüginiñ izini olmaq kerekligi sebebinden toqtatılması aqqında malümat peyda ola edi.
Bunıñnen beraber Qırım sakinleri işğalden soñ bazı mallarnıñ qıtlığını duyalar, tükânlarnıñ beştahtaları boştır.


text:
Kyivniñ Hreşatık soqağında «Qırım marafonı» çerçivesinde para toplanuvınen bağlı soqaq aktsiyası ötkerilmekte.
Aktsiyanıñ teşebbüsçisi «Qırımnıñ uquqimaye areketi» cemaat teşklâtıdır, dep haber ete Qırım.Aqiqatnıñ muhbiri.
«Bizim aktsiyamız kelgende, bizler Qırımdaki «marafonğa» nasıl yardım etip olur ekenmiz, dep pek çoq tüşüngen edik. Neticede, bunı bir soqaq aktsiyası olaraq teşkil etilmesi uyğun olur dep kördik. Böyleliknen, soqaqtan keçkenlernen Kyiv sakinlerine Qırımda olıp keçken vaqialar aqqında malümat berip olurmız», – dep ikâye ete Qırım.Aqiqatqa teşkilât idaresiniñ reisi Enver Kadırov.
Onıñ sözlerine köre, buña beñzer aktsiyalar yanvarniñ 23-nde Odessa, Lviv, Dnipro, Herson ve Novaya Kahovkada da teşkil eteilgen.
İyülniñ 31-nde «Qırım birdemligi» ilhaq etilgen Qırımda «Qırım marafonı» serlevası altında, yarımadadaki siyasiy mabüs ve faallerge qol tutmaq maqsadınen, para cıyuv aktsiyası ilân etken edi.
Aktsiyanıñ meramına köre, «narazı olğanlarnıñ birligini» köstermek içün paralar 10 rusiye rublelik monetaları sıfatında (4 grivnağa yaqın – QA)toplana.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Zöyä
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Zöyä awılı (Urısça: CBияжck), Yäşel Üzän rayonında, rayon üzägennän 12 km könyaq-könçığıştaraq, Zöyä yılğası tamağında utrawda. 1551. yılda Qazan xanlığına qarşı suğışta Urıs ğäskärläreneñ xärbi bazası häm qälğä bularaq nigez salına. 16. yözneñ 2. yartısınnan - öyäz üzäge, 1920-1927. yıllarda Zöyä kantonı üzäge, 1927-1931. yıllarda TASSRnıñ Zöyä rayonı üzäge. 1932. yıldan awıllar rätendä. 1989. yılda 747 keşe (Urıslar- 66%, Tatarlar - 27%), 2000. yılda 258 keşe yäşi. Xalqınıñ töp şöğele - terlekçelek. Tulı bulmağan urta mäktäp. Klub.
Zöyä arxitektur-sänğät muzeyıYзrәpTү
Muzey 1987. yılda açıla. 16-18. yözlär arxitektura häm monumental istälekle kompleksı. Töp tarixi istälekläre: Uspenie irlär monastırınıñ Troitsa, Sergi, Nikolski çirkäwläre, Konstantin häm Yelena çirkäwe, Uspenie soborı (cämiğ çirkäwe).


text:
Yanvar 23 künü Meclis azaları Eskender Bariyev ve Abmecit Suleymanov ile birlikte Qırım çıqışında Rusiye sıñır bekçileri tarafından yaqalanğan qırımtatar milliy areket iştirakçisi Sinaver Kadırov Ermeni Bazar mahkemesiniñ qararı ile Qırımdan sürgün etilecek.
Bunı Sinaver Kadırov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Mahkeme eki biñ rublelik para cezası ve sürgünlik cezası aqqında qarar aldı», – dedi o.
Faal şunı da qayd etti ki, mahkeme onıñ sağlığı aqqında aytqanlarına qulaq asmadı.
«Men, elbet de, mahkemeniñ işbu qararına itiraz bildirmege tırışacam. Lâkin buña vaqıt kerek», – dep qoştı Kadırov.
Faalniñ aytqanına köre, mahkeme qararından soñ onı politsiya hadimleriniñ nezareti altında «sıñırğa» alıp kettiler.
«İstanbul uçağına, añlağanıma köre, keç qaldım. Olar mında uçaqqa keç qalsın dep, aselet sozalar. Qayda yol alacağımnı bilmeyim», – dedi Kadırov.
Qırımda onıñ apayı qaldı, oğlu ise Kiyevde oquy.
Sinaver Kadırov – çoq yıllar devamnda uquq qorçalayıcı ve qırımtatar milliy areketiniñ faali, dissidenttir. 2000-li seneleri «Azatlıq» areketiniñ qurucısı edi, yarımada işğalinden soñ ise Qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetine kirdi
Sinaver Kadırov bildirdi ki, Rusiye pasportını almadı, amma Rusiye vatandaşlığından da vazgeçmegen edi. Rusiye qanunlarına köre o Rusiye vatandaşı ola, çünki 2014 senesi mart 16-da keçirilgen «referendum» künü yarımadada qayd etilgen edi.
Onıñnen beraber gece yaqalanğan Meclisniñ eki azası azat etilip, Hersondan İstanbulğa yol alalar.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, yanvar 23-de gece Qırımtatar halqınıñ aq-uqularını qorçalav komitetiniñ koordinatorları Eskender Bariyev, Abmecit Suleymanov (ekisi de Meclis azası ola) ve Sinaver Kadırov Çonğar «Rusiye sıñırında» uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri tarafından yaqalandılar. Er biri ukrain pasportını kösterdi.
Sinaver Kadırov ekimniñ mesleatına yol alğan edi.
Lâkin Rusiye mahsus hızmetleri oña, çetel vatandaşına kibi, sıñırdan keçüv vaqtında memuriy bozuv aqqında bildirip, bir qaç saatlik «subetlerden» soñ mahkemege alıp kettiler.
Sinaver Kadırov çoq yıllar devamında uquq qorçalayıcı ve qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçisi ola. Dissidentler gruppalarında iştirak etti, sovetlerge qarşı faaliyeti içün apiske alındı ve mahküm etilgen edi. 2004 senesi «Cotton Club» barınıñ işi» boyunca mahküm etilgen qırımtatarlarnı imaye etken «Azatlıq!» areketiniñ qurucısı oldı. Yarımada işğalinden soñ Qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetine kirdi.


text:
Kiyev – Türkiye Ukrainağa maddiy yardım kösterip, Donbassqa Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ barıştırıcılarını kirsetmek ğayesine qoltuttı. Türkiye devlet yolbaşçısı ile körüşüvniñ bunıñ kibi neticeleri aqqında Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tarif etti. Eki liderniñ körüşüvi planlaştırılğan saatten çoq devam etip, Qırım ve qırımtatarlar meselesinen bağlı edi, dep tüşüneler siyasetşınaslar. Bazı ekspertler deyler ki, Erdoğannıñ ziyareti yalıñız Türkiyeniñ Ukraina tarafında olğanını köstermey, bu memleketniñ regionda tesirini arttırmaq istegini isbatlay.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve Türkiye Cumhuriyetiniñ yolbaşçısı Recep Tayip Erdoğan üç saat devamında Kiyevde subetleştiler. Asılında ise şahsiy muzakereler bir saat sürecek, dep planlaştırılğan edi. Bundan soñra eki prezident eki memleketniñ memurlarınıñ iştiraki ile keçirilgen Ukraina-Türkiye yüksek Strategik şurasınıñ toplaşuvında iştirak ettiler.
Türkiye Ukrainağa gumanitar yardım kösterip, ukrain büceti defitsitiniñ eksilmesi içün para ayrmağa istey, dep ayttı Petro Poroşenko Türkiye prezidenti ile körüşüvinden soñ.
«Bizler memleketimizge 10 million dollarlıq gumanitar yardım berilmesi içün minnetdarmız», – dedi Poroşenko. Ukraina prezidenti bildirdi ki, Türkiye Ukrainağa devlet bücetiniñ defitsitini qapatmaq içün 50 million dollarlıq kredit bermege qarar aldı.
Poroşenko Türkiye zenaatdaşına Ukrainağa Donbass zıddiyetiniñ al etüv meselesinde köstergen qoltutuvı içün teşekkürler bildirdi.
«Men Ukraina Şarqında zıddiyetni al etmek içün BMT barışıtırcı missiyasını davet etmek qararına qoltutqanı içün prezidentke ayrı teşekkürler bildirmek ister edim», – dep qayd etti Poroşenko. Ve dedi ki, olar Erdoğan ile iqtisadiyatnıñ farqlı alanlarında, şu cümleden avacılıq saasında işbirlik aqqında añlaştılar. Kâinat leyhaları ve Türkiye içün uçaqlar azırlanması aqqında laf kete.
Türkiye NATO memleketi olaraq Qara deñiz regionında havfsızlıqnı saqlamaq içün er şey yapa, dep ayttı Recep Tayip Erdoğan.
«Türkiye Qara deñiz regionında barışıqnı saqlap qalmaq içün bütün imkânlarını qullana – em deñiz, em avada, em qarada. Bizler NATO memleketi olaraq bütün tedbirlerni yapıp bekleymiz. Türkiye Qara deñiz regionında havfsızlıq meselesiniñ qorçalayıcısıdır», – dedi Erdoğan.
Ekspertlerniñ aytqanına köre, prezidentler daa bir sıra añlaşmalar tizgendirler, olarnıñ arasında – Qırım ve Ukraina şarqında Rusiye-Ukraina zıddiyeti meselesidir. Recep Tayip Erdoğannıñ Kiyev ziyareti yarımadanıñ Ukraina nezareti altına qaytarılması içün ğayet emiyetlidir, dep ayttı siyasiy tehnologiyalar mütehassısı Taras Berezovets Radio Svobodağa.
«Türkiyede 2-4 million qırımtatarı yaşay, ve Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ birinci künlerinden başlar olar buña ve Türkiye ükümetiniñ passiv olğanına qarşı narazılıq bildirdiler. Erdoğannıñ özü olarnıñ fikirlerini köz ögüne ala ve qırımtatarlarğa qoltuta, – dep ayta közetici. – Onıñ Rusiye prezidenti Vladimir Putinden qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge Qırımğa kirmege izin berilmesini rica etkenini hatırlayıq. Bugünki künde Türkiye Ukrainağa em sözde, em işte birdemlik köstere: bunı onıñ maddiy yardımı isbatlay».
Bunıñnen beraber, Berezovetsniñ aytqanına köre, ukrain cemaatı ve qırımtatarlar qırımtatar halqına ve Qırımnıñ statusı meselesinde Türkiyeniñ faal olacağını bekleyler.
Türkiye Ukraina meselesinde faal olıp, regiondaki tesirini arttırmaqta – ekspert
Aynı vaqıtta, bazı ukrain ekspertleri Türkiye prezidentiniñ Ukraina ziyaretine o qadar ciddiy qıymet kesmeyler. Misal olaraq, Halqara munasebetler eksperti Vladimir Nagirnıy böyle bir fikirni Radio Svobodağa bildirdi.
«Türkiye Avropa siyasetinde yerini ve rolüni quvetleştirecek ola, dep aytmaq mümkün. Devlet lideri üküm sürgen vaqialarda, şu cümlenden Ukraina-Rusiye zıddiyetinde olmağa tırışa. Türkiye Avropa Birligi ile munasebetlerde areket itmege istey, ve bu dialognıñ bir qısmı devletniñ Ukrainadaki vaqialar meselesinde faal olmasıdır», – dep qayd ete ekspert.
Qırım işğali meseleleri boyunca bir sıra siyasetşınas ve ekspert Türkiye Ukraina topraq bütünligine qoltutqanını kösterip, Rusiye ile iqtisadiyat saasında işbirlikni terenleştire ve Avropa Birligi, Kanada ve Amerika Qoşma Ştatları ilân etken cezalarğa qoşulmağa istemegenini qayd etken edi.


text:
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ azası, Meclis azası Eskender Bariyev Rusiye prezidentiniñ «istenmez teşkilâtlar» aqqında qanunını ve Refat Çubarovğa qarşı cinaiy işniñ açılması işğal etilgen yarımadada Meclisniñ faaliyetini bütünley yasaq etmek içün yapılğan ıntıluv olaraq tanıy
«Adım-adım yapılğan areketler, soñ maqsadı – Qırımda Qırımtatar milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek», – yazdı Bariyev Facebookta.
Çubarovğa qarşı açılğan işni qırımtatarlarnı qorquzmaq maqsadı ile yapılğan ıntıluv olaraq tanıdı.
«Qırımtatar halqınıñ faallerine basqı etüv usulı. Ayırım devam ete, Qırım akimiyetine yañı cinaiy işler zarurdır, qırımtatarlarnı cinaiy işlerniñ qapağı astında tutmaq kerekler», – yazdı o.
Qırım akimiyeti Poklonskayanıñ Çubarovğa qarşı cinaiy işniñ açılması aqta bildirüvini izaatlamadı.
Qırımda Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) idaresiniñ taqiqat bölügi Qırımtatar Milliy Meclis reisine qarşı cinaiy işni açtı.
Bunı akimiyet tarafdarı Krıminform saytına Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, cinaiy iş devletniñ topraq bütünliginiñ bozuluvına çağıruvları ile bağlı.
«Qırım Cumhuriyeti boyunca Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) idaresiniñ taqiqat bölügi devletniñ topraq bütünliginiñ deñiştirilmesi ile bağlı areketlerge çağırğan Çubarovğa nisbeten cinaiy iş açtı. Taqiqat çerçivesinde taqiqatçılar vatandaş Çubarovğa qarşı qanuniy qararlarnı çıqaracaqlar», – dey o.
Poklonskaya şunı da qayd etti ki, Refat Çubarov qıdıruvğa ilân etilecek.


text:
«QaraDeniz Production» Qırım studiyasınıñ «Lâle» bala muarririyetiniñ kollektivi işiniñ toqtatılması aqqında bildire. Kollektivniñ muracaat metnini dekabr 16 künü Qırımda işiniñ toqtatılması aqqında bildirgen «15 minut» saytı aşkâr etti.
«Lenur İslâmov – Kiyevge avuştırılğan ve terkibinde «Lâle» bala telekanalı olğan ATR media-holdinginiñ saibi mezkür brandge aqqını bildirgeni sebebinden işbu qarar alındı», – denile kollektivniñ beyanatında.
Qırımda ATR qırımtatar telekanalı ile bir media-holdingge kirgen «15 minut» haber saytınıñ hadimleri yarımadada işiniñ toqtatılması aqqında bildireler. Bu aqta dekabr 16-da, çarşenbe künü, aşkâr etilgen beyanatta söz kete.
Aytılğanı kibi, soñ vaqıtları sayt ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq baş müdiri Elzara İslâmova ve onıñ sabıq muavini Lilâ Bucurova meydanğa ketirgen «QaraDeniz Production» studiyasınıñ terkibinde çalışa edi.
«15 minut» saytınıñ hadimleri «yap-yañı internet-leyhasınıñ meydanğa ketirilmesi üzerinde çalışmağa» niyetini bildirdi.
ATR media-holdinginiñ saibi Lenur İslâmov Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, «15 minut» saytını qıtaiy Ukrainağa avuştırmağa ve bu maqsadı ile Qırımdan hadimlerniñ köçip kelmesini teşkil etmege planlaştıra. İslâmov şunı qayd etti ki, saytnıñ hadimlerinden bar qısmı yarımadanı terk etmege istemey.
2015 senesi aprel 1-den dünyada yekâne ATR qırımtatar telekanalı, «Lâle» bala telekanalı, «Meydan» radiosı Roskomnadzor litsenziyasını alalmayıp, işğal etilgen Qırımda yayınlavını toqtatmaq mecbur oldı. İyün 17-den ATR ve «Lâle» Kiyevden yayınlavına devam etti, «Meydan» internette çalışmağa başladı.
Dekabr 8 künü Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov «Tatlı ses» bala istidat yarışınıñ teşkilâtçıları ve ğalipleri ile körüşüvde «Lâle» telekanalına litsenziyanı bermege vade etti.
«Lâle» telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov oña Qırımda telekanalnıñ çalışmasına litsenziya kerek olmağanını bildirdi.
Lenur İslâmov Qrımınıñ Rusiye akimiyeti takbih etken Qırım vatandaşlıq qamaçavınıñ teşebbüsçisi ola, yerli prokuratura oña qarşı cinaiy işni açtı. Mında Lenur İslâmovnıñ mülkiyetiniñ apis etilmesi aqqında da bildirgen ediler.


text:
Moskva merkezinde belgisiz şahıslar Boris Nemtsovnıñ hatıra timsallerini aramladılar, dep bildirdi twitterde muhalifniñ safdaşı İlya Yaşin.
Nemtsovnıñ portretlerinde aqaretleyici yazılar qaldırıldı. «Nemtsov köprü»ne köstergen adres levhaçığı bozulğan.
Vandallıq aqqında bildirüvler salı künü aqşam içtimaiy ağlarda peyda oldı. Beyanatqa bu areketni ete bilgen dört qadın ve üç erkekniñ fotoları qoşluğan.
Aktsiya mesülietini özüne «SERB azatlıq areketi» aldı. Uquq qoruyıcı organlarınıñ areketleri aqta şimdilik bir şey belli degil.
İnsanlar endi er şeyni cıyıştırdı ve Boris Nemtsovnıñ ölümi yerine yañı çeçek ve çıraqlarnı ketirdiler.
Boris Nemtsov fevral 27 künü Moskva merkezinde öldürildi. Öldürüvge alâqası olğanında beş insan qabaatlana. Rosbalt agentlikniñ malümatına köre, şimdi iş şaatı olaraq sorğuğa çekilecek Rulsan Geremeyev tapıldı. O, Calka çeçen köyünde buluna, itibarlı çeçen ailesiniñ azası ola. Novaya gazetanıñ bergen malümatına köre, o, Çeçenistan Federatsiya Şurasınıñ azası ve Devlet Duma deputatı Adam Delimhanovğa torun ola. Onıñ adı Zaur Dadayevniñ sorğusı vaqtında ortağa çıqtı.


text:
Avgustnıñ 23-ünde Ukrainada Devlet bayrağı Künü qutlaylar. Bu bayramnı 2004 senesi öz qararınen prezident Leonid Kuçma tayin etken edi, ondan soñ prezidentlik yapqan Viktor Yuşenko, 2009 senesinde, avgust 23-ünde Ukraina bayrağınıñ köterilmesi merasimini başladı, bilidre Azatlıq Radiosı.
Bayram arfesinde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, avgust 23-ünde Devlet bayrağı kününde, mavı-sarıikrain bayrağını asıp, fleşmob keçirmege teklif etti.
"Öyle yerler bar ki, anda Ukraina bayrağı içün adamlarnı apishanege alalar ve, bellesem, bu adamlar, öz bayrağınen serbest yürmek imkânı içün bayağı şeyden vazgeçir edi. Onıñ içün, keliñiz erinmeyip, soqaqlarımıznı sarı-mavı renklernen bezeteyik", - dedi Zelenskıy.
Cuma künü Kyivde Sofiyskaya meydanında Ukraina prezidenti, Ukraina bayrağınıñ tantanalı köterilmesi merasiminde iştirak etecek.
Resmiy malümatqa köre, 1991 senesi avgust 23-ünde bir qaç halq mebusı Yuqarı Radanıñ Sessiya zalına mavı-sarı bayraqnı ketirdi. O bayraqnı papaz Petro Boyko taqdis etken edi. Tamam bu vaqiağa Leonid Kuçmanıñ "Ukraina Devlet Bayraq Künü aqqında" fermanı bağışlanğa, Ertesi künü, 1991 senesi avgust 24-ünde Ukraina öz mustaqilligini ilân etti.
Anayasağa köre, Ukraina devlet bayrağı — eki sarı ve mavı yatma sızıqlı sancaqtır.


text:
Rusiye FSBsi, onıñ bildirgenine köre, içtimaiy ağdaki saifesinde «terrorizmge çağırğan» 26 yaşında Canköy sakinine qarşı cinaiy dava açtı.
«Er adam içtimaiy ağdaki saifesinde terror faaliyetine çağırğan ve terrorizmni aqlağan video levhalarını sıñırsız serbest açıq irişimde yerleştirdi», – dep bildire müessise malümatını akimiyetke yaqın «Krıminform» saytı.
Qayd etilgenine köre, Rusiye quvetçileri «elektron malümat taşıyıcıları ve esap tehnikasını» aldı.
«Sorğu vaqtında şübheli qabaatını tanıdı ve yapqanlarına peşman etti. Oña qarşı sıñırlav tedbiri olaraq ketmemezlik seneti saylandı».
Erkekni beş yılğa qadar apis cezası bekley.
Cankoyliniñ adı ve soyadı aytılmay.
Bu malümatnı tasdıqlağan diger menbalar da yoq.
Daa evel Kreml kontrolindeki Aqyarnıñ Gagarin rayon mahkemesi yerli sakinge içtimaiy ağda qaldırğan «aşalayıcı tefsirleri» içün 10 biñ ruble para cezasını berdi.
İşğal etilgen Qırımda içtimaiy ağda yazılğanlar içün ilk sefer cezalamaylar. 2018 senesi mayısnıñ 4-nde Kreml kontrolindeki Aqyarnıñ Gagarin rayon mahkemesi ekstremizmde qabaatlanğan İgor Movenkonı 2 yılğa üküm etti. Aqyarlı «VKontakte» Rusiye içtimaiy ağında «Qırım – Ukrainadır» gruppasında qaldırğan bir qaç tefsir içün qabaatlandı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Aqyardaki Rusiye mahkemesiniñ qararına qarşı narazılıq bildirip, Movenkonıñ azat etilüvi içün küreşe, dep ayttı. İyünniñ 26-nda Aqyar şeer mahkemesi Movenkonıñ ükmüni şartlı cezağa deñiştirip, onı der-demez azat etmege qarar berdi.


text:
Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında rusiye quvetçileri "Qırım birdemligi" teşebbüsiniñ koordinatorı Mustafa Seydaliyevniñ qayd etilgen yerine keldi. Bunı teşebbüs Facebook saifesinde bildire.
Seydaliyev qayd etilgen yerinde yaşamağanı içün, 2020 senesi mayıs 1-5-inde qanunsız aktsiyalarda iştirak etmemesi aqqında ihtar vesiqasını anasına oqudılar.
"Anamnı qısqada sorğuladılar. Meni ne vaqıt soñki kere kördi, yaşağan adresimni bilemi. Bu afta Qarasuvbazarda olsam, olar kireyim, dep ayttılar", - aytıp berdi Mustafa Seydaliyev.
Rusiye kontrolindeki Qırım prokuraturasınıñ hadimleri qırımlı Abdureşit Cepparovğa 2020 senesi mayısnıñ 1-nden 5-ne qadar qanunsız aktsiyalarda iştirak etmek yasaq olğanına dair tenbi vesiqasını berdi.
Qırımnıñ Seyitler rayonında martnıñ 26-nda Rusiye politsiyası qırımtatarlarnı 2020 senesi mayısnıñ 1-nden 5-ne qadar qanunsız aktsiyalarda iştirak etmek yasaq ola, dep tenbiledi.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Aktsiya mayısnıñ 3-nde keçirilecektir.
Çubarov, Kreml, «Qırım yürüşi» arfesinde qırımtatarlarnı qorquzmağa tırışa, dep ayta.
Rusiye Tış işler nazirligi, Qırımtatar Milliy Meclisi ilân etken «Qırım yürüşi» aktsiyasını «provokatsiya» dep adlandırdı.


text:
Odessada cuma künü saat 2:00 soñ eki küçlü patlav yüz berdi. Biri şeer merkezinde Büyük Arnaut ve Staroportofrankovskaya soqaqlarnıñ çarpazında, ekincisi – Admiral caddesinde yanğıradı. Yerli matbuat vastaları bildirgeni kibi, patlav neticesinde bilbordlar parlandı, olardan birinde Qırım – Ukraina olğanı aqta yazılğan edi.
Dumskaya.net yerli neşirniñ malümatına köre, qurban ve zarar körgenler yoqtır.
Militsiya hadimleri vaqia yüz bergen yerniñ etrafında eki vatandaşnı yaqaladı ve olarnıñ şu adisege alâqasını teşkereler.
#Oдecca. 1 BзpыB. Бoлbшaя ApHayTckaя, yroл CTapoпopToфpaHkoBckoй. BpeMя 02:09. EcTb фoTo c MecTa.3 oбpaHi TBiTи
Mayıs 14 künü Odessada kommunikatsion quyuda patlav yüz berdi.
Soñki yılnıñ devamında Ukrainada gece patlavları sıq bir şey oldı. Odessa ve Harkov böyle vaqialar boyunca birinci yerde turalar.


text:
Fevralnıñ 3-nde Rostov-na-Donudaki Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesi "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ mabüsi olğan arap tili mütehassısı İsmet İbragimovnıñ tevqif müddetini yarım yılğa uzattı.
Bunı “Qırım birdemligi” cemaat birleşmesine advokat Ayder Azamatov bildirdi.
Advokatlar diñlevlerde Rusiye nezaretinde olğan Qırım garnizon arbiy mahkemesinden video bağ vastasınen iştirak etkenler.
“Bu mahkeme oturışı mudafaa tarafınıñ muracaatı ile keçirildi, çünki mudafaa tarafı tahqiqat safhasında bir sıra usul bozuvı olğanına inana ve bugün (fevralnıñ 3-nde – QA) mudafaa tarafı davanıñ materiallarında olğan bozuvlarnı kösterdi”, – dep haber etti advokat.
Onıñ sözlerine köre, mudafaa tarafı bir sıra muracaat bergen: köçme mahkeme oturışınıñ keçirilüvi, IV Jeneva şartnamesiniñ qullanuvı, prokurorğa davanıñ qaytarıluvı.
Qabaatlav tarafı ise tek bir muracaatni bildirdi – İsmet İbragimovnıñ tevqif meddetiniñ 6 ayğa, 2021 senesi iyülniñ 24-nece uzatılması aqqında.
“Mahkeme bir saattan ziyade mesleatlaştı. Diger davalarda olğanı kibi aynı qarar çıqardı – mudafaa tarafınıñ bütün muracaatlarını red etmek ve devlet qabaatlayıcısınıñ İsmetniñ tefqif müddetiniñ 6 ayğa uzatılması aqqında muracaatını qanaatlendirmek”, – dedi Azamatov.
Bundan ğayrı mahkeme, İbragmovnı Aqmescitte Rostov-na-Donudaki 1-nci tahqiqat tevqifhanesine etap etmege qarar çıqardı.
Nevbetteki mahkeme oturışı fevralnıñ 10-nda olacaq.
Aqmescitte Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi istinaf şikâyetini red etip, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi olğan arap tili mütehassısı İsmet İbragimovnı2021 senesi martnıñ 2-ne qadar uzattı.
İsmet İbragimov iyülniñ 7-nde Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında tutuldı. O künü daa altı qırımtatarı tutuldı. İbragimov Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» faaliyetini teşkil etkeninde qabaatlana.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Bazarertesi künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin Türkiye zenaatdaşı Recep Tayip Erdoğan ile Ankarada körüşmeli, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Rusiye prezidentiniñ tışqı siyaset mesleatçısı Yuriy Uşakov bildirdi ki, körüşüv Suriye meselesinen bağlı olacaq.
«Boyevikler azırlıq körgen Türkiyedeki lagerler aqqında da söz yürsetilecek», – dedi Uşakov.
Putin ve Erdoğan energetika saasında işbirligini, şu cümleden Rusiye tabiiy gazınıñ ucuzlaştırılması ve qışta italât arttırılmasını muzakere etecek olalar.
Rusiye Suriye prezidenti Başar al-Asadnıñ baş ittifaqdaşı olıp qala, lâkin Erdoğan Suriye prezidentiniñ devirmesini istey. Ankaranı Rusiyeniñ Qırım işğali ve qırımtatar halqı uquqlarınıñ bozulması da raatsızlay.
Qırımtatar Milliy Meclisi Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, Türkiye prezidenti Pütin ile körüşip, Qırımda tamır halqnıñ vaziyeti ve qırımtatar halqınıñ liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ yarımadağa kiriş meselesi aqqında qonuşmaq niyetinde.


text:
Ukraina aq qorçalayıcı teşkilâtları Rusiyeden bütün siyasiy mabüslerni, hususan Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Enver ve Riza Ömerovlar, Ayder Cepparovnı acele azat etmesini talap ete. Bu talap yanvarniñ 11-nde derc etildi. Şu künü bu dava boyunca mahkeme oturışuvı ötkerilmeli ve qırımlılar soñki sözüni aytmalı.
Aq qorçalayıcılar «qırımtatarlar, qırımlı musulmanlarnıñ taqiplerini, memuriy apis cezaları, cinaiy qabaatlav, mal-mülkniñ çekip alınması ve diger repressiyalarnı; Qırımda siyasiy sebepli taqipler içün Rusiyeniñ terror ile küreş qanunlarınıñ qullanıluvını toqtatmağa» talap ete.
Arizanı imzalağanlar: ZMINA insan aqları merkezi, Kreml siyasiy mabüsleriniñ soy-sopları birleşmesi, Vatandaş serbestlikleri merkezi, Krım-SOS, Qırım aq qorçalayıcı gruppası, İnsan aqları media teşebbüsi, Ukraina insan aqları Helsinki birligi.
Ayder Cepparov, Enver ve Riza Ömerovlarnıñ ükmü soñki sözlerinden soñ çıqarılacaqtır.
Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri soñki sözüni aytacaq Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi oturışuvı dekabrniñ 28-nde qadı Roman Saprunovnıñ hastalığı sebebinden lâğu etildi.
2019 senesi iyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında keçirilgen tintüvlerden soñ 8 kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov ve Eskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımdaki apiske aluvlarğa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi, Avropa Birligi Parlament Assambleyasınıñ (ABPA) rehberleri ve azalarına muracaat azırlap, onda Assambleyanı Rusiye eyetiniñ qaytarılmasına yol bermemege davet etti.
Bunı dekabrniñ 12-sinde Facebooktaki saifesinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov bildirdi.
ABPA rehberlerine doğrultulğan muracaatnıñ metninde: «Rusiye iç bir şartsız ABPAğa qaytsa, Assambleya ve onıñ azaları Moskva ile birlikte Qırımda bundan soñ farqlı tüşünüv ve azatlıqnı bastırmaq maqsadınen yapılacaq alıp qaçuvlar, tevqif etüvler ve eziyetlevler içün mesuliyetli olacaqlar», – denile.
Ondan ğayrı Çubarov, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz dekabrniñ 13-nde Strassburgda bir qaç körüşüv yapıp, «ABPAda Rusiye eyetiniñ vekâletlerini qaytarmaq/qaytarmamaq meselesi boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ baqışını tanıtacaq», dep bildire.
Qırımnıñ ilhaqından soñ ABPA tarafından eyetine qarşı sıñırlavlar tatbiq etilgen içün (eyet rey berüv ve onıñ azaları Assambleyanıñ baş olrganlarında çalışuv aqqından marum etildi) Rusiye özü Assambleyanıñ işlerinde iştirak etüvden vazgeçip, aqımdaki yılnıñ yazında Avropa Birligine azalıq bedeliniñ tölevinden vazgeçti. Moskva, kelecekte böyle sanktsiyalarğa yol bermemek içün ABPAdan reglamentniñ deñiştirilmesini talap ete.
Halqara teşkilâtları, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri oña qarşı bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar BM insan aqları Şurasınıñ 45-inci sessiyası çerçivesinde online çıqış yapıp, «Rusiye elinde suv silâ ola», dep qayd etti.
«Körgenimiz kibi, şimdi Qırım özenlerini barbarca qazğan Rusiyeniñ elinde suv silâ ola – em qoruma altındaki şahıslarnı qorquzuv vastası, em artqan işğalci maşinağa qol tutuv aletidir. Arbiy infrastruktura ve arbiy-sanayı obyektleriniñ inkişafı, asker sayısınıñ arttırılması ve Rusiye vatandaşlarınıñ işğal etilgen Qırımğa faal yerleştirilmesi suv resurslarına olğan ihtiyac artmasınıñ sebebi ola. Yerli ealiniñ ihtiyacları ise prioritet degil. İnsanlar Rusiye içün bir vaqıt prioritet olmadı. İşğalcini tek bir şey meraqlandıra – hayırsız geopolitik ambitsiyalarını yerine ketirmek içün topraq ve deñiz», – dedi Ceppar.
Rusiye akimiyeti Cepparnıñ beyanatına resmiy şekilde cevap bermedi.
Sentâbrniñ 7-nden itibaren Aqmescitte, Bağçasaray ve Aqmescit rayonlarında qurğaqlıq ve suv anbarlarında suv azlaşqanı sebebinden suv berüv sıñırlarınıñ üçünci, eñ sert etapı başlatıldı.
Qırımnıñ Rusiye ükümeti bildirgenine köre, yarımadanıñ suv teminatı ile «eñ yaramay stsenariyge» azırlanalar. Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, Rusiye Qırımnıñ suv teminatı vaziyeti fevqulâde olğanını tanıy. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Sentâbrniñ 28-nde Aksenov quyularını «qullanmağan bermegen» saiplerden suv quyularını mecburiy satın aluv aqqında emir berdi.
BM Ukraina Monitoring missiyası Qırım yarımadasınıñ işğaline esaslanıp, «Rusiye Qırımda qorçalanğan insanlarnıñ suvnen temin etilüvinden mesüliyetlidir», dep israr ete.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
1944 senesi mayıs 18-20 künlerinde NKVD-NKGBniñ mahsus operatsiyası esnasında bütün qırımtatarlar Qırımdan Orta Asiya, Sibir ve Uralğa sürgün etildi (resmiy malümatqa köre, 194 111 kişi sürgün etildi). Qurultaynıñ mahsus komissiyası «Unutma» umum halq kampaniyasını keçirdi. Onıñ esnasında sürgünlikniñ şaatlarına ait 950 hatırlav toplandı. Qırım.Aqiqat bu arhivlerde yer alğan şaatlıqlarnı derc ete.
Men, Tayfik Mamutov, qırımtatarım (d.s. 1938), Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyeti Aluşta rayonınıñ Uskut (1945 senesinden soñ Privetnoye – QA) köyünde doğdım.
Sürgün etilgende qorantamıznıñ erkânı böyle edi: anam Hatice Mamutova (d.s.1911), ağam Mamedi Mamut (d.s. 1932), ağam Yaqub Mamut (d.s. 1936), men, Tayfik Mamut (d.s. 1938), qardaşım Şevqi Mamut (d.s. 1941) ve qız qardaşım Fatime Mamut (d.s. 1944).
Sürgün etilgende Ferğana vilâyetine tüştik, Kirov (1992 senesinden soñ Beşarık rayonı – QA) rayonına, Tavul köyüne tüştik.
Sürgünlik vaqtında babam Ali Mamut (d.s. 1915) cebede edi ve 1945 senesi Özbekistanda olğan qorantasına qavuştı.
1944 senesi mayısnıñ 18-nde gece 2-de tüfekli üç asker evimizniñ qapusını qaqtı. Anam qapunı açqanda şöyle aytqanlar: «Eşyalarıñıznı toplamaq içün 15 daqqañız bar, soñra çıqıñız». Anam bizni aydutlar çıqara dep, kiydirdi, eñ kerekli şeyler alıp, balalarınen soqaqqa çıqtı.
Tren vokzalına ketirip, yük vagonlarına yüklegenler ve Sovet imperiyasınıñ çöllerine yollağanlar
Cami yanındaki meydanda köy sakinlerini toplap, maşinalarğa mindirgenler, tren vokzalına ketirip, yük vagonlarına yüklegenler ve Sovet imperiyasınıñ çöllerine yollağanlar. Bir ay trennen kettik, aş ve tibbiy yardım yoq edi. Aç edik, urbamız yaramay edi. Yolda, 506 saattan soñ, tren bir kere toqtadı, suv ve taze ava aldıq. Vagonlar rıqma-rıq tolu, kirli, avasız edi. Bir çoq insan hasta olıp, açlıq ve avasızlıqtan can bergen edi.
Bizni ketirip, 6-8 qorantanı bir azbardaki inşaatqa yerleştirgenler. Şaraitler yaramay edi: yerde yatqan edik, pencere ve qapular yoq edi, ayvan şaraitleri. Azbarımıznıñ yanında arıq bar edi, anda bet yuvmaq ve içmek içün suv ala edik.
Biz, balalar, özbeklerniñ evlerine barıp, ötmek soray edik: birisi ötmek, birisi un ya da boğday bere edi
1946 senesi ana-babam meni balaları olmağan özbek qorantasına berdi. 8 yaşında olarnıñ ayvanlarını baqtım, bala evinde oldım. Biz, balalar, özbeklerniñ evlerine barıp, ötmek soray edik: birisi ötmek, birisi un ya da boğday bere edi.
1948 senesi özbek mektebiniñ birinci sınıfına kirdim, yahşı oqudım, 1955 senesi mektepni bitirip, o yıl Taşkentke qurucılıq tehnikumına kirmege kettim. 1959 senesi tehnikumnı bitirip, qurucı tehnik zenaatınıñ saibi oldım. 1959 senesinden 1962 senesine qadar Sovet ordusınıñ saflarında askerlik yaptım. 1962 senesinden 1988 senesine qadar Golodnostepstroynıñ «Mirzaçulsovhozstroy» qurucılıq teşkilâtlarında usta, baş qurucı ve bölük yolbaşçısı olıp çalıştım.
1988 senesi M.S.Gorbaçevniñ ğayrıdan quruluvı sayesinde öz isteginen Qırımğa tarihiy vatanıma, Krasnoperekopsk şeerine keldim, mında 10 yıl konserva zavodında qurucı olıp çalıştım. 40 yıl iş tecribem bar, emek veteranı olam.
Babam cebeden qaytıp, 1953 senesi suvuqlanıp vefat etti. Biz, altı bala, anamıznen qalıp, qıyın bir ömür yaşadıq.
1950 senesi, ekinci sınıfta olğanda, Yaqub ağam ve diger balalarnen beraber tarlağa boğday toplanğan soñ qalğan başaqlarnı toplamağa kettik. Eñ çoq 200 gramm boğday olğan başaqlarnı elimizde körgen reis bizni tanıdı ve oquğan mektebimizde babamnı tapıp, at üstünden babamnı bir qaç kere qamçınen urıp ketti. Arqasından baqtım ve ösip babam içün bu alçaqnı cezalarıp, dep söz berdim. Daa soñra onı Allah cezalağanını eşittim – o, balalarsız qalıp kör oldı.
Sovetler akimiyeti birinci kününden başlap halqımıznı pek çekiştirdi
Qayd etmege isteyim ki, sovetler akimiyeti birinci kününden başlap halqımıznı pek çekiştirdi. Köyümizniñ sakinleri çıplaq qalğanda akimiyet soñki ötmeklerini tutıp alğan, insanlar saatlarnen aman-aman parasız işlegen kolhozğa barıp çalışmağa zorlağan edi, yoq degenlerinde ise olarnı ziyankâr dep çeşit cezalar bergen ediler. Emekleri sayesinde ayvanları olğanlar ise kulak dep Sibirge, diger suvuq yerlerge sürgün etilgen edi. Bunı köyümizniñ büyük sakinlerinden bilem.
Balalarımnen beraber (umumen 4 kişi) Qırımğa öz paramızğa qayttım, ev alıp ğayrıdan qurdım. Büyük balalarım (32 ve 37 yaşında) ve eki oğlu olğan qızım Aqmescitte şahsiy dairelerde yaşay, birisine çalışa, ne evleri, ne daireleri bar. Devlet köçkenime ve abadanlaşmama bir kapik para bermedi.
Mamut Sultan (Dobroye) köyünde alğan üç topraq damartısı içün dört yıldan berli köy akimiyeti izin bermey, ev leyhası ve diger vesiqalar 100% azır endi. Ukraina devleti halqımıznıñ topraq, siyasiy ve milliy saalardaki anayasa aqlarını aqsımlamağa ve bozmağa devam ete, qırımtatarlarnıñ tuvğan toprağı Qırımda milliy muhtariyetlerini ğayrıdan tiklemeyip, assimilâtsiyağa oğrata.
Devletçilik olmasa, halq da olmaz: Ukraina devletiniñ halqımıznı «tüşüngenini» böyle añlaymız.
(2009 senesi noyabrniñ 26-nda yazılğan hatırlav)
Neşirge Qırım tarihçısı, Qurultaynıñ qırımtatar halqınıñ genotsidini ögrenüv ve onuñ neticelerine qarşı çareler körüv boyunca mahsus komissiya reisiniñ muavini Elvedin Çubarov azırladı


text:
Kuliçki
Kuliçki (ukraince IзoбiлbHe, TaMak, rusça ИзoбилbHoe, TaMak) - Qırımnıñ Seyitler rayonında ölü bir köydir.
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
Qırım trenleriniñ biletleri satışqa çıqarılğan ilk künü 5 biñden çoq bilet satıldı, dep bildirdi «Grand Servis Ekspress» taşıyıcı şirketiniñ matbuat hızmeti.
«İlk künü Qırımğa ve andan 5 biñden çoq bilet satıldı. Yolcu vesiqalarınıñ eñ az 6%-ı balalarğa ait», – dep bildirdi şirket.
Taşıyıcınıñ malümatına köre, eñ çoq biletlerni Moskva ve Moskva vilâyetiniñ sakinleri demiryol kassalarında satın aldı.
Rusiye müessiseleriniñ saytlarında Qırımğa satılğan biletlerniñ sayısına dair malümat şimdilik tasdıqlanmay.
Grand Servis Ekspress saytında qomşu Rusiyeden işğal etilgen Qırımğa ketken trenlerniñ cedveli derc etildi.
«Grand Servis Ekspress» naqliyat şirketi noyabrniñ 8-nde saba Keriç köprüden ketecek Qırımnıñ yolcu trenlerine bilet satmağa başladı.
Sentâbrniñ 24-nde Rusiye kütleviy haber vastaları dizelli lokomotiv test şeklinde Keriç köprüniñ demiryol qısmını keçti, dep bildirdi. «Stroygazmontaj» şirketiniñ müdiri, Rusiye iş adamı Arkadiy Rotenbergniñ bildirgenine köre, köpürniñ demiryol qısmında areket 2019 senesi dekabr ayında başlatılacaq.
Daa evel Rusiye akimiyeti Keriç köprüne 166 «yañı vagonnı» bermege vade etken edi. «Qırım demiryolları» müdiri Aleksey Gladilin Keriç köprüniñ demiryol qısmı açılğan soñ andan qomşu Rusiyeniñ 11 şeerinden trenler keçecek, dep ilân etti.
2019 senesi mayıs ayında Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç köprüniñ demiryolu «cedvelden daa tez qurarlar», dep bildirdi.
Keriç köprüden keçecek yük trenleriniñ areketini 2020 senesi iyün ayında başlatmağa planlaştıralar.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşina qısmı 2018 senesi mayıs ayında yengil maşinalar içün açılğan edi, daa soñra yük maşinalarınıñ areketi başlatıldı. Köpürniñ demiryol qısmı daa azır degil.
Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kremlniñ halqara uquqqa emiyet bermegeniniñ daa bir delili ola, dep bildirgen edi.
Avropa Birligi ve ABD Rusiye ve işğal altındaki Qırım arasındaki Keriç köprüniñ qısmen açılışını takbih etti. Ukraina tarafı 2014 senesi Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye ile köpür qurucılığı añlaşmasından çıqtı.
2014 senesi iyül ayında Ukraina ükümeti ilhaq etilgen Qırımdaki bütün limanlarnıñ işini resmiy şekilde toqtatqan edi.


text:
FSB, Novooleksiyıvkalı qırımtatar faali Edem Bekirovnı silânı qanunsız qullanuvında ve patlayıcı maddelerni qanunsız berüv, satuv, saqlav ve taşuvında resmiy şekilde qabaatladı. Dekabrniñ 12-nde Bekirov işğal etilgen Qırımnıñ kirişinde tutuldı, Aqmescitke ketirildi, soñra da Rusiye mahkemesiniñ qararınen SİZOğa (cezalav izolâtorına) avuştırıldı. Soy-sopları dey ki, 57 yaşında saqat Qırımğa anasını ziyaret etmege ketken edi.
Rusiye tahqiqatı Edem Bekirovnı Qırımda davanıñ gizli şaatı olğan taksicige 12 kilogramm trotil ve aman-aman eki yüz patron ile torbanı saqlamaq ricasınen bergeninde qabaatlay. «Agora» halqara aq qorçalayıcı gruppasınıñ advokatı Aleksey Ladin bu imkânsız bir şey, dep ayta.
– Onıñ sağlıq vaziyetinde o, 14 kilogrammlıq çantanı degil, 2-3 kilogramm bile köterip olamay, bunı ekimler yasaqladı. 2018 senesi mayısta o, yürek adalesinden ameliyat oldı, ekimler oña öksürmege bile yasaq etken edi. O, bu torbanı berip olamaz edi. Mence, FSB hadimleri bu gizli şaatnı sorğuğa çekkende Edem Bekirovnıñ sağlıq vaziyetinden haberdar degil edi. Bundan da ğayrı, müşterim mayısta Qırımğa soy-soplarına kelgende qayda ve kimnen olğanını añlattı, aman-aman er adımını, er saatını. Onıñ eki cep telefonı bar edi, yani bulunğan yerini ögrenmek mümkün. O, FSBniñ malümatına köre, patron ve patlayıcı maddeler berilgen adreste iç yoq edi.
Aleksey Ladinniñ qayd etkenine köre, dekabrniñ 26-na imayeniñ muracaatı ile Edem Bekirovnıñ qızı Eleonoranıñ sorğusı belgilendi, faqat bulunğan yerini teşkerüv qararı daa yoq.
Kene yahşı, SİZOda Edem Bekirovğa ilâclar berildi, bu olmasa edi, o, can berir edi. Künde oña 16 farqlı ilâc kerekAleksey Ladin
– Kene yahşı, SİZOda Edem Bekirovğa ilâclar berildi, bu olmasa edi, o, can berir edi. Künde oña 16 farqlı ilâc kerek, er kün melem ile sarğılav yapılmalı. Şimdi özüne tibbiy yardım köstere, amma bu yeterli degildir. İmaye, Edem Bekirovnıñ tahqiqat izolâtorında tutulması imkânsız olğanını isbatlamaq içün mütehassıslarnı davet etmek ve teşkerüv keçirmek içün bütün vastalarnı qullana. Añlağanıma köre, onıñ hastalıqları SİZOda tutulmasına mania olğanlar cedvelinde bar. Bir netice olmasa, eñ yaqın vaqıtta Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etecekmiz.
Aleksey Ladinniñ tahmin etkenine köre, Bekirovnıñ tutıp alınması Qırım işğalinen bağlı fikirleri ve onı Ukraina toprağı saymağa devam etkeninen bağlıdır.
Edem Bekirovnıñ ömür arqadaşı Gülnara Bekirova onı Qırımda ne içün tutqanlar eki aftadan berli añlap olamay.
Onıñ faaliyeti qırımtatar halqınıñ zorbalıqsız küreşi çerçivesinde ediGülnara Bekirova
– Olmaycaq şey, iç bir vaqıt böyle bir şeyge alâqamız yoq edi – ne Sovetler Birligi, ne Ukraina bizge iç bir vaqıt iddiada bulunmağan edi. 37 yıldan berli beraber yaşaymız, o, namuslı, işkir adam, agronom. Onıñ faaliyeti qırımtatar halqınıñ zorbalıqsız küreşi çerçivesinde edi. Edem aqsaqallar şurasınıñ azası edi, qasabada qırımtatar halqını cedvelge aluvda, bayram ve mitinglerde iştirak etken edi. On üç kün keçti, men er şeyni tüşündim, bir sebep yoq, tek Ukraina ve qırımtatar halqına olğan munasebetimizge (Rusiye uquq qoruyıcıları – QA) ilişmeleri mümkün. Men bunı tek böyle körem. Amma bugün eñ müim mesele – onıñ sağlığıdır. Zeyerlenüv olsa, ayağı tiz üstü kesilecek. Oña endi 12 kesüv yapıldı. Edemniñ ayaqlarınıñ aşağı paraparezi ve şeker hastalığı bar.
Gülnara Bekirova qayd ete ki, bugün qorantası ve imayesi mabüsni tibbiy blokqa avuştırmağa talap ete.
Ukraina Helsinki insan aqları birligi Aleksandr Pavliçenkonıñ bildirgenine köre, Rusiye adalet sistemasında bunıñ kibi taqipniñ qurbanlarını uquq ceetinden qorçalamağa imkânsızdır.
Bu insanlarnıñ qabaatsız olğanını uquq ceetinden isbatlamağa imkânsız ola, çünki qarağa beyaz deylerAleksandr Pavliçenko
– Sovetler Birligi vaqtında olğanı kibi, duşman sıfatı yaratıla, onı er daim saqlap qalmaq kerek. Kerçek bir şey olmasa, olarnı uydurmağa başlaylar. Mında insan yañlış yerde ve yañlış vaqıtta ola, belli alâmetlerge uya, qırımtatar halqınıñ vekili cinayetçi olğanını isbatlağan sımarlanğan işniñ nişanı ola. Edem Bekirovnıñ davasında qorqutuv ve şantaj alâmeti bar. Onıñ Qırımda bir işareti ola bile, amma bütün halqnı şantaj alâmeti mevcut. Aqiqiy bir tahqiqat yoq, bu insanlarnıñ qabaatsız olğanını uquq ceetinden isbatlamağa imkânsız ola, çünki qarağa beyaz deyler. Rusiye beñzep ketken Şimaliy Koreyanıñ uquq aletlerini qullanmaq kibi.
Aqyarda ise «ukrain diversantları davasınıñ» mabüsleri Vladimir Dudka ve Aleksey Bessarabov operativ-qıdıruv tedbirleri keçirilgende tahqiqat sahtelendi, dep bildirdiler. Bu aqta advokat Sergey Legostov haber etti. Dudka, Bessarabov ve «Nomos» Qırım analitik merkezindeki zenaatdaşları Dmitriy Ştıblikov 2016 senesi noyabr ayında Qırımda Ukraina istihbaratınıñ istegi ile diversiya azırlağanlarında qabaatlandı. Dekabrniñ 25-nde bu davanıñ daa bir mahkemesi olacaq.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Aleksandr Golubov, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ alıp barıcısı


text:
İşğal etilgen Qırımğa Rusiyeden ekimler kelmege istemeyler, çünki olarğa mesken berip olamaylar. Bunı bazarertesi künü, noyabr 3-de, Aqyar şeeriniñ sağlıq saqlav idaresiniñ yolbaşçısı Aleksandr Fomenko bildirdi, dep haber ete Novosti Krıma.
Fomenkonıñ sözlerine köre, yaş mütehassıslarnıñ şartlarından biri – meskenniñ olmasıdır. Faqat Aqyarda ekimler içün olğan yataqhanelerde boş yerler şimdi yoqtır.
«Bizge Rusiyeden mütehassıslar telefon aça, kelmege isteyler, amma mesken olmağanını añlap, kelmekten vazgeçeler», – dedi o.
Bunıñ ile Fomenko şunı da bildirdi ki, Aqyar hastahanelerinde 75% mütehassıs çalışa.
Onıñ aytqanı kibi, tibbiy müessiselerde terapevt, anesteziolog, reanimatolog, infektsionist ve acele yardım ekimleri yetişmey.
Fomenkonıñ sözlerine köre, bugün Qırım ekimlerniñ orta aylığı 37 biñ ruble, tibbiyet adamınıñ – 21 biñ ruble, sanitarlarnıñ – 12,5 ruble miqdarındadır.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Fevral 1 künü Qurman rayonı Büyük Onlar qasabasında Sovet Birliginiñ eki defa qaramanı, nam qazanğan sınavcı-uçucı Amet Han Sultan hatırasına VI Cumhuriyet boyunca gençlerara küreş yarışı keçti. Tedbirge qaramannıñ eki doğmuş qardaşı Nebi Sadlayev da keldi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Yaş balalar şimdi sport salonında buluna, diger yerlerde degil, menimce, bu büyük bir iştir. Qorantamızdan bütün iştirakçi ve teşkilâtçılarğa minnetdarlığımıznı bildirem»,– dedi Nebi Sadlayev.
Yarışta Büyük Onlar, Aqmescit, Saq, Kezlev, Seitler ve Qırımnıñ diger meskün yerlerinden genç sportçular iştirak etti. Ğaliplerge medal, kup ve degerli bahşışlarnı ediye ettiler.
Tedbir çerçivesinde Medeniyet evinde qırımtatar qaramanına bağışlanğan sergi de azırlanğan edi.
Amet Han Sultan (1920-1971) – Sovet Birliginiñ eki defa Qaramanı, SSCB nam qazanğan uçucısıdır. Ekinci cian cenkiniñ iştirakçisi, uçucı-qırıcı 603 arbiy uçuşnı keçirdi, öz başına 30 uçaqnı, taqım terkibinde 19 uçaqnı urıp tüşürdi. Cenkten soñ sınavcı uçucı olaraq çalıştı. Sınav uçuşında elâk oldı.


text:
Avropa Birligi Rusiyege qarşı iqtisadiy sanktsiyalarnı yarım yılğa muzakeresiz uzatacaq, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ Brüssel mühbiri.
Qarar dekabrniñ 10-nda, AB liderleriniñ körüşüvinden soñ alınmalı.
2014 senesi Qırım işğali ve Donbastaki cenk uruşları başlağan soñ Avropa Birligi Ukraina topraq bütünligi ve mustaqilliginiñ bozuluvınen bağlı sanktsiyalarnı kirsetti.
Sektoral iqtisadiy sanktsiyalar belli Rusiye bankları ve şirketleriniñ Avropa Birligindeki ilkingi ve ekilemci sermiya bazarına kirişlerini sıñırlay, silâ ticaretinde ihrac etüv ve ital etüvni yasaqlay, arbiy qullanuv ya da Rusiyede arbiy alıcılar içün eki yönelişli mal ihracını yasaqlay ve Rusiyeniñ cermay çıqarılmasında ve onıñ qıdırıluvında qullanıla bilgen bazı tehnologiya ve hızmetlerge irişmesini sıñırlay.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildire. Bu aqta Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharova ayttı, dep haber ete TASS.
«(Désirniñ – QA) böyle lafları bizni şaşıra. Bizler, şübhesiz, OSCE ögünde bu meseleni köterecekmiz, memurğa kerekli malümat yollap, böyle qıymet kesüvler ve malümatlar onıñ mandatına lâğu degil, dep kösterecekmiz. Désirni bunıñ kibi şeylerge, hususan terrorizm kibi ciddiy halqara telükenen bağlı adiselerge qıymet keskende daa diqqatlı yanaşmasına çağıramız. Qırımdaki kütleviy haber vastalarınıñ vaziyetine qıymet kesilgende üçünci memleketlerden, yarımadağa iç bir alâqası olmağan şübheli teşkilâtlarnıñ sebepsiz ve siyasiy beyanatlarına esaslanmamalı», – dedi Zaharova.
Onıñ bildirgenine köre, «laf terrorist teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkeninden ve cinayet işlegeninden şübheli sayılıp tutulğanlar aqqında kete».
«OSCE böyle faaliyetni er angi bir şekilde aqlağanına inanmağa istemeymiz», – dep qoştı o.
«OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi meseleleri vekili terrorizmde qabaatlanıp tutulğanlarnı «vatandaş jurnalistleri» dep aytqanda ne demek istegenini bilmeymiz. Rusiye tarafı bu ceetten jurnalist ıstılasınıñ keniş izasını tanımay. Kütleviy haber vastalarınıñ hadimi statusı Rusiye qanunlarına köre alına ve, ilk evelâ, zenaat faaliyeti esasında», – dep ayttı Zaharova.
Bundan ğayrı, Zaharova «Désirni Qırımnı ziyaret etmege ve zenaatdaşlarınen fikirlerini şekillendirmege bir qaç kere çağırğanını» ayttı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırdı.
OSCE qayd etkenine köre, Qırımda martnıñ 27-nde keçirilgen tintüvlerden soñ vatandaş jurnalistleri Osman Arifmemetov, Rustem Şeyhaliyev, Remzi Bekirov tutuldı.
Bundan ğayrı, Désir 2018 senesi mart ayından berli «terrorist faaliyetine açıq çağırğanında» qabaatlanıp nezarette tutulğan qırımtatar blogeri Nariman Memedeminovnıñ devam etken apsi sebebinden qasevetlengenini bildirdi.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Demokratlar härxäldä şulay dip belderä. Aq yort isä Bush süzlären şulay täfsirläwne kire qağa.
Bäxäs asılda Bushnıñ İzrail parlamentı knessetta yasağan çığışındağı ber özek tiräsendä bara. Anda ul Xämas häm Hizbulla kebek törkemnärneñ İzrailgä qarata doşmanlığı häm İran prezidentı Mäxmüt Äxmädinecad turında söylägän ide.
"Qayberäwlär, bezgä terrorçılar häm radikallar belän söyläşülär alıp barırğa kiräk dip uylıy kebek. Bezneñ mondıy axmaq ilüziälärne inde elek tä işetkän bar. Natsi tankları 1939-nçı yılda Pol'şağa kergändä, ber amerikan senatorı "İ Allam, Hitler belän aldan söyläşä alğan bulsam, eş moña qädär barıp citmäs ide", dip beldergän ide. Monı bezgä niçek tieş şulay atarğa kiräk - bu tarix tarafınnan qabat-qabat kire qağılğan yawıznıñ küñelen kürü ğädäte", dip belderde knessetta amerikan prezidentı.
Anıñ demokrat köndäşlären bu süzlär çın mäğnäsendä yarsıttı - eş şunda ki, prezident yarışına çıqqan töp nämzätlärneñ berse, Barak Obama, üzeneñ ägär dä inde Aq yortqa saylana qalsa, İran tösle Amerikağa doşmani illärneñ citäkçeläre belän dä oçraşırğa äzer buluın äytkän ide.
Demokratlar xäzer, Bush natsilarğa tiñläwne näq menä Obamağa qarşı höcüm yasaw maqsatında qullandı dip isäpli. Demokrat senator Joseph Biden respublikan prezidentnıñ borıçlı süzlären "çep-çi yalğan" dip atadı.
Obama üze bu uñaydan maxsus belderü yasap, Bushnı "şom salu säyäsätenä" quşıluda häm säyäsi höcüm yasawda ğäyepläde.
Demokratlar partiäseneñ bu mäs'älädäge qaraşın açıgraq häm täfsille itep Wäkillär pulatı citäkçese Nancy Pelosi bilgeläde:
"Bezdä şundıy tärtip, ğädät bar - prezident çittä bulğanda bez anı tänqitlämibez. Häm bu prezident öçen dä şulay bulırğa tieş dip uylarğa mömkin - yäğni çittä ul da amerikannarnı tänqitlämäskä buldıra ala. Minemçä, prezident eşlägän eş ul prezident däräcäsennän tübän ber ğämäl bulıp tora", di Pelosy häm härber citdi keşe Bush süzlärennän çitläşer digän ömeten belderä.
Aq yort bar bu fiker tufanına barı tik, Bush süzläre ayırım ber şäxesne küzdä totmıy ğına äytelgän ide, dip belderä. Prezidentnıñ matbuğat wäkile Dana Perino, yuğarı urınğa däğwalağan nämzätlär qaywaqıt bar dönya alar tiräsendä genä äylänä dip uylıy, digän farazın äytte.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım tasil, ilim ve gençlik nazirligi netice kollegiyasınıñ iştirakçileri Qırım müendislik ve pedagogika universitetine temelcisi, Ukraina Qaramanı Fevzi Yakubovnıñ adını berüv teşebbüsine qoltuttı. Bu aqta «Krımskaya pravda» yerli neşiri yaza.
«Bunı eñ qısqa müddet içinde yapmaq içün qarar bugün tizilecek», – dedi kollegiya toplaşuvında Rusiye naziri Natalya Gonçarova.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov bu qararnı «adaletli» dep adlandırdı.
Aliy oquv yurtuna Fevzi Yakubovnıñ adını bermek teklifi Rusiye tarafdarı olğan «Qırım» cemaat areketiniñ prezidium azalarından keldi.
Fevzi Yakubov cuma künü, avgustnıñ 23-nde, 82 yaşında devamlı hastalıqtan soñ vefat etti. Bazar künü, avgustnıñ 25-nde, Qırım müendislik ve pedagogika universitetiniñ hollında vedalaşuv merasimi olıp keçti.
Yakubov – tehnik ilimleri doktorı, professor, Özbekistanda nam qazanğan ilim erbabı, Ukrainada nam qazanğan tasil hadimi, Qırımnıñ nam qazanğan vatandaşı, Ukraina Qaramanıdır.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ Yakubov Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ işançlı şahsı oldı.


text:
Türkiye gemi saiplerini işğal etilgen Qırım limanlarına istenmez kirüv aqqında tenbiyelediler.
Bunı Türkiye elçisi Ukrainada Yonet Can Tezel bildirdi, dep haber ete UNİAN.
«İnstitutlarımız Türkiye ve onıñ tışına olğan taşuvlar içün mesülietlidir. Gemi saasınıñ temsilcileri, şirketler, mütenasip agentlikler yapmağa mümkün ve mümkün olmağan şeyler aqqında haberdarlar. Türkiye akimiyeti Qırım işğaliniñ tanılması ile bağlı çeşit türlü bildirüvlerni tanımay. Demek, bizim içün – Qırım – Ukrainadır, mında iç bir şübe olmamalı»,– dey diplomat.
O şunı da qayd etti ki, Qara deñiz büyüktir, şunıñ içün gemilerniñ çoqusı şahsiy sektorlarğa ait. Olardan bazıları kirağa berile ve diger memleket ve şirketler tarafından qullanıla bile, böyleliknen qaidelerniñ bozuluvı peyda ola bile.
Evel haber etilgeni kibi, saba, oktâbr 23-de, Keriç balıq limanında Blue Way türk tanker-gazovozı buluna edi. Teşkerüvge köre, gemi Keriçke oktâbr 9 künü keldi. Bundan ğayrı, işbu tanker Keriçke iyül 5-8 künleri kirgen edi.
Oktâbr 20 kun Türkiye elçisi Ukrainada Yonet Can Tezel türk ticariy gemiler işğal etilgen Qırım ve Türkiye arasında yürmegeni aqqında haber etti.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırımğa işğalden soñ kelgen Rusiye uquq qoruyıcıları anda yerleşmege devam ete. Yarımadada olar içün çoq qatlı evler qurula, yerli mesken rayonları nıqtala. Yañı qurulğan evlerniñ daireleri arbiy ve mahsus hızmetlerniñ hadimlerine berile. Qırımlılar böyle qomşularğa razı olmağa mecbur. Bu mesken fondunı qullanıp, yıllarnen nevbette turğan insanlarnıñ daire meselesini çezmege niyetleri yoq.
Rusiye akimiyeti Qırımda yañı meskenlerni yarımada işğalinden soñ birden qurmağa başladı. Bu esnas problemsiz olmadı – arbiylerniñ daire meselesiniñ çeziliş müddetleri er vaqıt deñiştirile. Başında Rusiye Mudafaa nazirligi Qırım arbiylerini 2016 senesine qadar dairelernen temin etmege vade etken edi. «İlk evelâ çoq balalı qorantalar daire alacaq. Soñra – qalğanları. Rusiye Mudafaa nazirliginiñ emri – 2016 senesine qadar bütün daire meseleleri al etilmelidir», – dep bildirgen edi Rusiye Federatsiyası Silâlı quvetleriniñ «Zvezda» telekanalı.
Amma bu vadeni vaqtında yerine ketiremediler – bir çoq ev al-azırda qurucılıqnıñ birinci basamağında buluna. Olarnı Rusiye Mudafaa nazirliginiñ parasına quralar, lâkin masraflarınıñ miqdarı belli degil.
Arbiylerge mesken: dört yıllıq bekleme
Qırımda yañı qurulğan evlerniñ birinci daireleri Rusiye Qara deñiz flotunıñ askerlerine berildi. Arbiylerniñ 639 qorantası Rusiyeniñ yarımada işğaliniñ birinci yılında Aqyarnıñ Kazak körfezinde ev aldı. O vaqıt anahtarnı Qara deñiz flotunıñ komandanı Aleksandr Vitko bergen edi.
Bu daireler Rusiye Mudafaa nazirligi işğalden soñ yarımadanı terk etken ukrain arbiyleriniñ ailelerini hızmet meskeninden quvmağa tırışqan soñ berilgen edi.
2020 senesine qadar er kesni hızmet meskeni ile temin etmek vazifesi berildi ve eminim, bizler onı becerirmizAleksandr Vitko
Bir yıldan soñ Vitko Aqyarda kene ev anahtarlarını üleştirgen edi. Lâkin añlaşıldı ki, 2016 senesine qadar qalğan Rusiye arbiyleri içün mesken qurulacağı ilân etilse de, bunı yapıp olamadılar. Qara deñiz flotunıñ bu müddetni dört yılğa arttırdı. «Aqyarda arbiyler içün ev qıtlığı 3,5 biñ daire ve Qırımda 4 biñ daireni teşkil etmekte. 3,5 biñden 1470 danesin bizler aynıñ soñuna qadar qapatamız. 2 biñ daire qala, Qırımda da 2 biñ. Bu sene Qırımda qurucılıqqa başlap, kelecek sene Aqyarda da qurucılıqnı devam ettirecekmiz. 2020 senesine qadar er kesni hızmet meskeni ile temin etmek vazifesi berildi ve eminim, bizler onı becerirmiz», – dep ayttı o, «Aqyarnıñ haber kanalına».
Yerli riyeltorlarnıñ zanınca, arbiyler olğanından Kazak körfezindeki mesken fiyatı Aqyar boyunca eñ yüksek qala.
Arbiyler olğanından Kazak körfezindeki mesken fiyatı Aqyar boyunca eñ yüksek qala
Rusiye arbiyleriniñ kelmesi Canköyde de kira fiyatınıñ artmasına sebep oldı, dep yaza Rusiye kütleviy haber vastaları. «Canköyde arbiylerniñ peyda olması ve mesken fiyatlarınıñ artmasını yerli sakinler böyle añlata: arbiyler – parası olğan insanlardır. Daa doğrusı, 14 biñ rublelik kiranı olarğa devlet tazmin ete.   Bugün mında arbiyler – eñ zengin sınıftır. Olarnıñ sayesinde yerli ticaret dayana», – dep añlata jurnalistler.
Aynı vaqıtta, Rusiye akimiyeti Aqmescit rayonınıñ Anğara (Perevalnoye) qasabasında beş qışlanıñ qurucılığı aqqında esabat berdi. Olar 1,5 biñ insannı sığdırıp, toplar taqımınıñ askerleri içün ayırıla.
Qırımdaki «Oboronstroy» regional idaresiniñ yolbaşçısı Vladimir Rogojinniñ aytqanına köre, al-azırda Keriç, Kezlev ve Aqmescitte arbiyler içün ev ve yataqhane qurulması içün leyha vesiqaları azırlanıla.
FSB: birisinden tutıp almaq, özüne qurmaq
Qırımda Rusiye mahsus hızmetleriniñ hadimleri içün de evler faal qurula. Bu yılnıñ başında Aqyarda Hersones manzaralı daireler Rusiye sıñırcılarınıñ 97 qorantasına berildi. Rusiye telekanalları eskiden ukrain sıñır hızmeti saflarında çalışqan, 2014 senesi ise Rusiyege ant etken qırımlılarnı ayrıca qayd etti.
2017 senesi Aqyar, Canköy ve Ermeni Bazarda 910 daire qurulacaqVladimir Kulişov
Hatırlatmaq kerek ki, bu evni qurmaq içün FSB qurucılıq şirketi qomşu binanıñ ev yanındaki sekiz metrlik toprağını tutıp aldı. Açuvlanğan yerli sakinler Rusiye prezidenti, prokuratura ve Rusiye kontrol etken Aqyar insan aqları vekâletlisine muracaat etken. İnsanlar narazılıq bildirse de, qurucılıq ep devam etti.
Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ sıñır hızmeti reberi Vladimir Külişovnıñ aytqanına köre, Qırımda mahsus hızmetlerniñ hadimleri içün ev qurucılığı devam etecek. «FSB Qırımda qurğan ev (Aqyarda – QA) birinci oldı. Bu iş devam etecek. 2017 senesi Aqyar, Canköy ve Ermeni Bazarda 910 daire qurulacaq», – dep bildire o.
«Olmağan bir yerden Qırım ealisiniñ 5-7% çıqa»
Qırım Rusiye kontroli altında bulunğan üç yıl içinde uquq qoruyıcılar içün umumen ne qadar mesken qurulğanı belli degil. Ukraina kelecek institutınıñ mütehassısı İgor Tışkeviç keçirgen tedqiqatında uquq qoruyıcılar içün qurulğan on biñlernen daireler aqqında ayta. Qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti arbiylerine hızmet meskenini berip, olarnı Qırımda beklenilmegen bir vaziyet içün qaldıracaq ola.
2014 senesi devamında Qırımğa eñ az 20 biñ arbiy nefaqacı keldiİgor Tışkeviç
«İşğalden soñ Rusiyeniñ ilk yapqan işi – arbiy nefaqacı ve arbiy hızmetçiler içün mesken qurucılığı programmasını başlatmasıdır. 2014 senesi devamında Qırımğa eñ az 20 biñ arbiy nefaqacı keldi. Arbiy hızmetçilerniñ meskeni statistikağa alınmay, bu insanlar Qırım sakinleri olaraq sayılmay. Lâkin istifağa çıqqan soñ olar hızmet meskeninde qala bileler. Böyle soyları da eñ az 20 biñ. Qoranta azaları sayılsa, tahminen aytacaq olsaq, Qırım ealisiniñ 5-7% olmağan bir yerden çıqa», – dep añlattı Tışkeviç Qırım.Aqiqat radiosınıñ yayınında.
İgor Tışkeviçniñ esaplarına köre, qomşu Rusiyeden Qırımğa Rusiye mahsus hızmetleriniñ eñ azından 6 biñ hadimi keldi.
«2016 senesi Rusiye sıñırcılarınıñ qorantaları içün birinci ev berilgeni haber etilgen edi. 2017 senesi daa bir danesi berildi, 96 daireli. Yılnıñ soñunace – daa 910 daire. Bu – sıñır hızmetiniñ 3 biñ insanı. Yapqan işleri köz ögüne alınsa, FSB gümrükçileri ve zabitleri (sıñırcılar sayılmay) içün de qararnen aynı sayıda daire qurulacağını tahmin etmemiz mümkün. Yani daa 3 biiñ kişi», dep añlata ekspert.
Onıñ Rosstat malümatına esaslanıp yapqan esaplarına köre, üç yıl içinde Qırımnı 100 biñ insan, şu cümleden arbiyler terk etti, qomşu Rusiyeden ise eñ az 50-60 biñ qoranta kelip yerleşti.


text:
Obligatsiya
Obligatsiya – aqsha qarjıları iyesinin' onı o'tkergenin ha'm belgilengen protsentti to'legen halda (shıg'arıw sha'rtlerinde basqashası na'zerde tutılmag'an bolsa) onda na'zerde tutılg'an mu'ddette bahalı qag'azdın' nominal bahasın og'an qaplaw haqqında minnetlemesin tastıyıqlaytug'ın bahalı qag'az.
Obligatsiyalar a'piwayı ha'm utıslı, protsentli ha'm protsentsiz (maqsetli), erkin aylanıslı ha'm sheklengen aylanıslı etip shıg'arılıwı mu'mkin. Qaysı tovarg'a (xızmetlerge) shıg'arılsa, sol tovardı (xızmetlerdi) ko'rsetiw maqsetli obligatsiyalardın' sha'rtli rekviziti bolıp tabıladı.
Ka'rxanalar obligatsiyaları barlıq menshik tu'rindegi ka'rxanalar ta'repinen shıg'arılıwı mu'mkin. Obligatsiyalar iyelerine ka'rxananı basqarıwg'a qatnasıw huqıqın bermeydi.
Ka'rxanalardın' ha'm aktsionerlik ja'miyetlerdin' obligatsiyaların shıg'arıw haqqında sheshim tiyislisinshe administratsiya (basshılıq) ha'm atqarıwshı uyım (basqarma) ta'repinen qabıl etiledi ja'ne bayannama menen ra'smiylestiriledi.
Emitentlerdin' ustavlıq fondın du'ziw ha'm toltırıw ushın, sonday-aq olardın' xojalıq jumısı menen baylanıslı zıyanlardı jabıw ushın ka'rxanalardın' obligatsiyaların shıg'arıwg'a ruxsat etilmeydi.
Aktsionerlik ja'miyetler ustavlıq fondının' 20 protsentinen aspag'an summag'a ha'm shıg'arılg'an barlıq aktsiyalardı tolıq to'legennen keyin g'ana obligatsiyalardı shıg'arıwı mu'mkin. Olardın' ja'rdemi menen mobilizatsiyalang'an kapital aktsionerlik kapitalg'a aylanbaydı. Obligatsiyalardı shıg'arıw – kapitaldı qarız alıw formalarının' biri bolıp tabıladı. Obligatsiyalar emitentinin' ulıwma qa'rejetleri olarg'a xızmet ko'rsetiw ushın ulıwma jıllıq qa'rejetler, shıg'arıw ushın texnikalıq qa'rejetlerden ha'm obligatsiyalardı jaylastırıw ushın qa'rejetlerden quraladı.
Emitent ta'repinen ulıwma kepillik obligatsiyanı mu'ddetli qarız minnetlemesi sıpatında o'tew kepilligi bolıp tabıladı. Ol bankrot bolg'anda emitent o'z minnetlemelerin orınlamag'an jag'dayda mu'lktin' bir bo'legin saqlawshı huqıqın beredi, biraq bul mu'lkti qamawg'a alıw huqıqısız.
Aktsiyalar sıyaqlı, obligatsiyalar da ja'miyet ushın investitsiyalardın' a'hmiyetli da'regi bolıp xızmet etedi. Biraq bul bahalı qag'azlar o'z-ara a'dewir parq etedi.
To'mendegiler en' a'hmiyetli parqları bolıp tabıladı:
- obligatsiyalar iyesi ja'miyettin' kreditorı bolıp tabıladı. Bul onın' korporatsiyanı kreditke alg'anın da'lilleydi.
- aktsioner – korporatsiyanın' menshik iyelerinin' biri.
- aktsiya – bul menshiktin' da'lili;
- obligatsiya iyesi ol boyınsha protsent aladı. Ol belgilengen ha'm anıqlang'an. Bul bahalı qag'az onda qatan' ko'rsetilgen belgili mu'ddet dawamında g'ana da'ramat keltiredi. Protsentti to'lew dividendler boyınsha ha'r qanday basqa to'lemlerdi to'legenge shekem ju'rgiziledi. Protsentlerdi mu'ddetinde to'lewge ja'miyettin' uqıpsızlıg'ı onın' bankrotlıg'ın ta'n alıw menen barabar. Aktsioner dividendler aladı. Olar arnawlı mu'ddetlerde belgilenbeydi ha'm to'lenbeydi. Eger ja'miyet dividendlerdi ja'riyalamawg'a, demek, to'lemewge qarar etse, onda aktsioner bir na'rse islewi a'zzi;
- ha'r qanday basqa kreditor sıyaqlı obligatsiya iyesi de dawıs beriw huqıqına iye emes, ol aktsionerlerdin' jıynalısına qatnaspaydı, aktsionerlik ja'miyetti basqarıwg'a qatnaspaydı. Usının' menen bir waqıtta aktsioner onın' mu'lklik ma'plerine tiyisli barlıq ma'selelerdi sheshkende dawıs beriw huqıqına iye.
Obligatsiya bir qatar sha'rtli elementlerge: nominalg'a, protsent stavkasına, to'lew haqqında rejege, ta'miyinleniwge, emissiya sha'rtnamasına, reytingke iye.
Nominal – obligatsiya sertifikaiının' on' ta'repinde belgilengen aqsha summa, onı iyesi o'tew mu'ddeti kelgen ku'ni aladı.
Protsent stavkası. Emitent ha'r jılı to'lewge tiyisli bolgan nominal bahasının' kelisilgen protsenti. Protsent stavkası jıllıq etip belgilenedi, ol bo'lip – bo'lip, ma'selen, yarım jılda bir ret, yamasa shereginde bir ret to'leniwi mu'mkin.
O'tew sa'nesi – kalendarlı sa'ne, ku'n usı ku'ni, sa'nede aktsionerlik ja'miyet qarıydarg'a obligatsiya nominalına barabar summanı qaytaradı ha'm protsent to'lewdi toqtatadı.
Emissiya haqqında sha'rtnama – obligatsiyalıq zaymdı ko'pshilik shıg'arıwg'a kontrakt (sha'rtnama). Ol qarızdar menen trast kompaniyası arasında sha'rtnama tu'rinde orınlanadı. Son'g'ısı o'z gezeginde emitent ta'repinen o'z minnetlemelerin orınlawı aldında aktsionerlik ja'miyettin' quwatlılıg'ının' kepili bolıp tabıladı.
Emitent penen a'dewir tolıq tanısıw ushın trast kompaniyası onın' finans hu'jjetlerin, emitenttin' investitsiyalıq joybarının' biznes – jobasın u'yrenedi ha'm bunnan keyin g'ana o'z kelisimin beredi.
Usıg'an baylanıslı emissiya xaqqında sha'rtnamag'a trast kompaniyasının' bir qatar sha'rtleri kiritilgen bolıwı mu'mkin. Olardan xalıq aralıq a'meliyatta a'dewir jiyi ushırasatug'ınları to'mendegiler:
- likvidlikliginin' minimal shegi;
- qarızdarlıqtın' shekli da'rejesi;
- aktivlerdi satıwg'a tıyım;
- to'lenetug'ın dividendler mug'darların sheklew.
To'lew haqqında reje – emissiya haqqında sha'rtnamanın' punkti, og'an muwapıq emitent arnawlı o'tew fondın du'zedi, protsent ha'm nominal baha onnan to'lenedi. Bul fond trast kompaniyasının' qadag'alawında boladı.
Emissiya haqqında sha'rtnamada mu'ddetinen burın satıp alıw haqqında, yag'nıy o'z obligatsiyaların mu'ddetinen burın shaqırtıp alıwg'a emitenttin' huqıqı haqqında punkt bolıwı mu'mkin.
Ta'miyinlew – aktsionerlik ja'miyettin' obligatsiyalar shıg'arg'anda girew bolıp xızmet etetug'ın aktivleri yamasa mu'lki. Ta'miyinlewdin' bolıwına tiykarlang'an halda obligatsiyalar ta'miyinlengenler ha'm ta'miyinlenbegenler bolıp bo'linedi.
Ta'miyinlengen obligatsiyalar ja'miyettin' tiykarg'ı aktivlerine umtılıw huqıqın beredi ha'm usının' menen bir waqıtta onın' ayqın mu'lkinin' girewleri bolıwı mu'mkin. Eger korporatsiya o'z obligatsiyaların belgilengen mu'ddette o'tey almasa, onda olardı saqlawshılar girewdi o'z paydasına paydalanıw huqıqına iye. Ko'shpes mu'lk, basqa da bahalı qag'azlar, ko'shpeli mu'lk ta'miyinlew sıpatında bola aladı. Usıg'an baylanıslı to'mendegilerdi ajıratadı:
- ko'shpes mu'lkke qoyılg'an obligatsiyalar, girew qag'azları olardın' ta'miyinlewshileri boladı. Girew qa'dimgi yamasa arnawlı mu'lk (jan'a zavod) penen ta'miyinleniwi mu'mkin;
- basqa kompaniyalardın' aktsiyaları ha'm obligatsiyaları menen ta'miyinlengen, trast sha'rtleri tiykarında saqlanıp atırg'an obligatsiyalar;
- ko'shpeli mu'lk penen ta'miyinlengen obligatsiyalar, bul mu'lkke iyelik etiw huqıqına isenimli wa'kilge iye.
Ta'miyinlenbegen obligatsiyalar ulıwma kepillikke iye yamasa, basqasha so'z benen aytqanda, emitenttin' minnetlemeleri menen, yag'nıy onın' abıraylı ismi menen bekkemlengen qarız minnetlemelerinen ibarat. Bunı tek jaqsı abıroyg'a iye ka'rxanalar g'ana isley aladı. Bunda aldag'ı xojalıq jumısınan tu'simlerge barlıq u'mit etiledi.
Obligatsiyalar reytingi – olardın' investitsiyalıq sıpatlarının' arnawlı firmalar ta'repinen baxalanıwı. A'dette obligatsiyalardın' barlıq shıgarılg'anları emes, al ken' ekilemshi bazardag'ı iyeleri g'ana bahalanadı.
En' joqarı reytingke iye obligatsiyalar «investitsiyalıq klass» obligatsiyaları dep ataladı. Jetkilikli joqarı itimallıq da'rejesi bul klassqa kiritiw kriteriyi bolıp xızmet etedi, bunda emitent o'z minnetlemelerin normal konyunktura sharayatlarında, qolaysız konyunktura sharayatlarında da orınlaydı. To'men reytingli obligatsiyalar sawdagerlik obligatsiyaları bolıp esaplanadı.
Aktsiyalar sıyaqlı obligatsiyalar da nominal ha'm bazar bahasına iye. Obligatsiyanın' nominalına protsent esabındag'ı bazar bahası onın' (obligatsiyanın') kursı dep ataladı. Eger obligatsiyanın' bazar bahası nominalınan joqarı bolsa, onda onın' sıylıq penen satılatug'ının ko'rsetedi. Eger bahası nominalınan to'men bolsa, onda jan'a iyesi onı diskont penen satıp aladı. Eger qarıydar nominalın to'lese, onda paritet ornına iye. Obligatsiyanın' bazar bahası qanday bolmasın, ol boyınsha protsent nominalına esaplanadı.
A'piwayı aktsiyalar menen bolgan jag'day sıyaqlı, usınıwshıg'a obligatsiyalar ha'm atamalı (dizimge alınatug'ın) obligatsiyalar bolıp parqlanadı. Usınıwshıg'a obligatsiya iyesinin' ismi emitent ta'repinen dizimge alınbaydı.
Qarız mu'ddetine tiykarlang'an halda emitentler obligatsiyaları to'mendegishe bo'linedi:
- qısqa mu'ddetli (bir jıldan u'sh jılg'a shekem);
- orta mu'ddetli (u'sh jıldan jeti jılg'a shekem);
- uzaq mu'ddetli (jeti jıldan ha'm onnan joqarı);
Emitentler obligatsiyaları sonday-aq da'ramatlardı to'lew usılı boyınsha parıqlanadı. To'mendegidey obligatsiyalar bar:
- belgilengen protsent stavkasına iye obligatsiyalar. Bul obligatsiyalar bekkem belgilengen stavkag'a iye, olar mu'ddetinen burın shaqırtıp alınıwı mu'mkin;
- jıljımalı protsent stavkasına iye obligatsiyalar. Obligatsiyalardın' bul tu'rinin' o'zgesheligi sonnan ibarat, stavka mug'darı aqsha bazarının' bazalıq stavkasının' o'zgeriwine muwapıq belgilenedi. Biraq jıljımalı quramalı obligatsiya saqlawshısı o'z ma'plerin kreditorlardın' en' son'g'ısı bolıp qanaatlandıradı, bul emitenttin' ustavında kelisiledi.
Obligatsiyalar konvertatsiyalanatug'ın ha'm a'piwayı bolıp bo'linedi. Konvertatsiyalanatug'ın obligatsiyalar ko'binese konvertatsiyalanatug'ın artıqmashlı aktsiyalarg'a uqsas. İnvestitsiyalıq institut (investitsiyalıq diler yamasa investitsiyalıq kompaniya) konvertatsiyalanatug'ın obligatsiyalardı o'tew ushın konvertatsiyalanatug'ın baxalı qag'azlardın' iyesinen alıw ushın eki ku'n dawamında olardın' emitentine beriwi sha'rt. Olar belgili sha'rtler menen tap usı aktsionerlik ja'miyettin' artıqmashlı yamasa a'piwayı aktsiyalarına almasıwı mu'mkin. Bul konvertatsiyalanatug'ın obligatsiyalardı investor ushın a'dewir tartımlı etedi. A'piwayı obligatsiyalar usınday huqıqlarg'a iye emes. Obligatsiyalar olarg'a optsion menen satılıwı mu'mkin. Bul iyesine obligatsiyanı onın' emitentine belgili mu'ddetten son' qaytarıw huqıqın beredi. Emitent obligatsiyalardı nominalı boyınsha o'tewi sha'rt. Usılayınsha satıp alıw finans bazarlarında protsent stavkaları keskin ko'terilgende ko'binese maqsetke muwapıq boladı.


text:
Meydanlığına köre memleketlerniñ cedveli
Bu saife meydanığına köre devletler cedvelidir. Cedvelde Birleşken Milletler Teşkilâtı tarafından mustaqil devlet olaraq qabul etilgen devletler, qaplağanlar meydanlarına köre büyükten küçükke doğru derecelendirilgendir. İçki suvlar (göller ve özenler) bu ölçümniñ bir parçasıdır, amma qıta şelfleri ve Antarktidadaki aq iddiaları sayılmağandır.
Dünyanıñ toplam meydanlığı 510 065 284 km². Bu meydanlıqnıñ 70,8 % (361 126 221 km²) suvlar ile, 29,2 % (148 939 063 km²) qara ile qaplıdır.
Bazı memleketlerniñ ale daa kesin olmağan, ya da añlaşmazlıq sebebi olğan vilâyetleri bardır. Bularnen bağlı malümatnı bu maqaleniñ İnglizce versiyasında tapıp olasıñız: List of countries and outlying territories by total area


text:
Yanvarniñ 25-ndeki vaziyetke köre, Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası, deñiz gemileriniñ Ukraina tarafından qapatılğan Qırım limanlarına 665 kere kirgenini qayd etti. Bunı yanvarniñ 25-nde Qırım.Aqiqatqa muessiseniñ matbuat kâtibi Tettâna Tıhonçık bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, QMC prokuraturası gemilerniñ kirüv adiselerini qayd etmege ve tahqiqat areketlerini yapmağa devam ete.
2014 senesiniñ iyülinden başlap, Ukraina akimiyeti Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımdaki bütün limanlarınıñ çalışqanını resmen toqtattı. Yarımadanıñ limanları halqara deñiz naqliyatı içün qapaldı.
2014 senesi dekabrinde Avropa şirketlerine Qırımda turizm saasında hizmet köstermek ve sefer gemilerine yarımadanıñ limanlarına kirmek yasaq etildi. Ukraina Nazirler kabineti, Qırım limanlarını çetel gemileri içün açıq limanlar cedvelinden 2015 senesinde çıqarıp taşladı.
Daa evel Ukraina Devlet sıñır hizmeti, 2014 senesi martından başlap, Ukraina qanunlarını bozğan ve ilhaq etilgen Qırımnıñ limanlarına kirgen 652 çetel gemini közetkenini bildirdi.


text:
Ukraina akimiyeti tutulğan şahıslarnı almaştırmaq içün azırlıq köre, dep ayttı Ukraina prezidentiniñ yardımcısı Andriy Yermak LB.ua neşirine, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Jurnalistniñ hatırlatqanına köre, Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ malümatına esaslansa, Rusiye ve işğal etilgen Qırımda 113 Ukraina vatandaşı apiste tutula. O, Ukraina akimiyeti kontrol etmegen Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ rayonları boyunca böyle cedveller barmı, dep soradı.
«Ebet. İş yapıla. Raqamlarnı aytıp olamayım, yüzlernen insan. Bir aydan soñ raqamlarnı bilecekmiz, dep tüşünem. Bu gruppanı azat etüv müddetlerini belgilev esnasına keçmek içün mimdi insanlarnıñ sayısını muzakere etemiz», – dedi Yermak.
Onıñ qayd etkenine köre, oktâbrniñ soñu tutulğanlarnı almaşuv içün kelişmeycektir.
«Lâkin nevbetteki deñişüv tez vaqıtta olsun dep elimizden kelgenini yapamız», – dedi Yermak.
Onıñ bildirgenine köre, Rusiyeniñ Ukrainadan kimni istegenini aytmaq qıyın.
«İstemeyim degil, soyadlarını bilmeyim. Bunı Ukraina telükesizlik hızmeti ve «Minsk» gruppası baqa. Neticede prezident qarar alacaq, amma kim qayda olğanını ve davalarınıñ statusını bilip, cedvellerni azırlamaq kerekmiz», – dep qayd etti prezidentniñ yardımcısı.
Ukraina telükesizlik hızmetiniñ malümatına köre, aydutlar Donbasta 227 ukrainalını tuta.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Sentâbrniñ 13-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Kyiv yañı cedvellerni azırlay ve tutulğanlarnı deñişüvniñ yañı basamağı olacağını bekley, dep bildirdi. Kreml de yañı almaşuv olacağını inkâr etmey.
Vadim Pristayko, «yaqın vaqıtta» Rusiye ile tutulğanlarnı almaşuvnıñ yañı basamaq planları aqqında tarif etti.


text:
Regionda bulunuv izni bitken vatandaşlarnı Qırımdan sürgün etmeycekler. Bunı Qırım Cumhuriyeti milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca «Devlet komitetiniñ» reisi Zaur Smirnov.
Böyle etip o, İnsan aqları boyunca Qırım alan missiyasınıñ (QAM) beyanatına cevap berdi. QAM işğal etilgen Qırım akimiyeti bulunuv izni bitken Orta Asiyadan kelgen repressiyalarğa oğratılğan qırımtatarlar ve diger halq temsilcilerini sürgün etecek, dep bildirgen edi.
«Bazı kütleviy haber vastaları Qırım akimiyeti Orta Asiya memleketlerinden kelgen ve bulunuv izni bitken repressiyalarğa oğratılğan biñlernen qırımtatarı ve diger halq temsilcilerini sürgün etecekler degen haberni aydınlatqan ediler. Men bu matbuat vastalarına muracaat etmege isteyim: siz başta akimiyetten soruñız da, soñra ise matbuatta bastırıñız. Yalıñız kerçek malümatlar aqqında yazıñız, qavğa, dubara artıq mot degil», – dep tekrarlay Smirnovnıñ aytqanlarını «Goskomnats» matbuat hızmeti.
Smirnovnıñ bildirgenine köre, Qırım «yolbaşçısı» Sergey Aksönov da Qırımdan bir kimse sürgün etilmeycegini ayta. Smirnov emin ki, repressiyalarğa oğratılğan grajdanlarnıñ yarımadada bulunuv müddetini arttırmaq içün qanuniy tedbirler alıp barılacaq.


text:
Avropa Birligi memleketleriniñ elçileri iyünniñ 10-nda Avropa Birligi iştirakçi memleketleriniñ işğal etilgen Qırımğa yatırım yapmaq yasağına dair qararnı qabul etmeli. Bu aqta Azatlıq Radiosınıñ mühbiri Rikard Jozwiak Tvitter saifesinde yazğan edi.
Böyle tedbirler ilk sefer 2014 senesi Rusiyeniñ Ukrainağa ait yarımadanı qanunsız ilhaq etmesine cevap olaraq kirsetilgen edi. Ukraina sertifikatı olmağan mallarnıñ Qırımdan ketirilmesi yasaqlana, AB memleketleriniñ ya da aza devletleriniñ kontroli altında olğan birleşmelerniñ bayraqları altında Qırımda kruiz gemileriniñ kirmesi yasaqlana, Avropa Birliginiñ şirketleri tarafından işğal etilgen topraqta mülk ve şirketlerniñ satın alınması yasaqlana.
Naqliyat, tele bağları ve energetika sektorları içün mal ve tehnologiyalar Qırım şirketleri tarafından ihrac etilemez ya da yarımadada qullanılamaz.
Sanktsiyalar ilk sefer 2014 senesi iyülniñ 31-nde Rusiyeniñ Ukrainadaki vaziyetni kerginleştirüv areketlerine cevap olaraq kirsetilgen ve 2014 senesi sentâbr ayında quvetleştirilgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
#LiberateCrimea halqara cemaat areketiniñ faalleri fevralniñ 27-nde Mustaqillik Meydanında «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününe» bağışlanğan «Ukraina, unutma: Qırım işğal altında» aktsiyasını keçire.
Aktsiyanı canlı yayında Qırım.Aqiqat köstere.
Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, aktsiyanıñ maqsadı – işğal etilgen Qırımda Ukrainağa sadıq qalğan qırımtatar halqı, yüz biñlernen ukrain ve yarımadanıñ diger millet vekillerine birdemlik köstermek.
Ukrainada salı künü, fevralniñ 26-nda, «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» qayd etildi. 2014 senesi şu künü Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçken edi. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, hususan «Rus birligi» firqası çıqtı.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ärdoğan: “Törkiyä gidroêlektr köçendä berençe 10 il arasında”
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Törkiyäneñ gidroêlektr köçendä berençe 10 il arasında buluın belderde
İlbaşı Ärdoğan sośial’ media akkauntınnan Törkiyäneñ gidroêlektr köçe belän bäyle yazma urnaştırdı.
"Xakimiyätebez waqıtında bez tözegän gidroêlektr stanśiyaları belän Törkiyäne bu ölkädä bik törle ülçämgä citkerä aldıq. Monnan soñ da kapital saluıbıznı däwam itäçäkbez, ênergetikada ilebezne, inşallah, tağın da alğa taba alıp baraçaqbız. Bezgä ışanığız”, - dip äytüçe Ärdoğan Törkiyäneñ gidroêlektr köçendä berençe 10 il arasında buluın belderde.
İlbaşı Ärdoğan Törkiyäneñ 31 meñ 436 megawatt köçe belän 735 gidroêlektr stanśiyasınıñ buluın, tuplam êlektr êşläp çığaruındağı gidroêlektr öleşeneñ 20,1% buluın citkerde.
Bäyläneşle xäbärlär
Çavuşoğlu wazıyfadaşları belän telefonnan söyläşte
Ul İran häm Berläşkän Ğarap Ämirlekläre tışqı êşlär ministrlarına şaltırattı
Akar NATO ştabında
Milli saqlanu ministrı Hulusi Akar NATO saqlanu ministrları cıyılışında qatnaşu öçen kitkän Bel’giya başqalası Bryussel’däge NATO ştabında buldı


text:
Ukrainalı uquq qorçalayıcılar iyünniñ 15-nde Urojaynoye qasabasında Qırım sakinleriniñ evinde ötkerilgen kütleviy vesiqa teşkerilüvinen bağlı malümat almağa areket eteler. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Qırım uquq qorcalayıcı gruppasınıñ reberi Olga Skripnik bildirmekte.
«Şimdilik bizler, bu malümat tasdıqlanğanı ve pasportlarnen bağlı böyle bir reydler keçirilgenini bilemiz. Tutulğanlar aqqında malümat yoq, lâkin gizlilikke qarışılqanları aqqındaki malümat tasdıqlanmaqta», – dep qayd ete Skripnik.
İyünniñ 15-nde qırımtatar Meclis azası Eskender Bariyev özüniñ Facebook saifesinde, Urojaynoye qasabasında Rusiyeli küç-quvvet hadimleri yerli sakinlerniñ evlerinde, pasport teşkermek maqsadınen reyd keçirgenleri aqqında yazmaqta. Quvvet hadimleri vesiqa teşkerilüvini qasabanıñ, «Qırım sıñır zonasında» bulunması sebebinden yapılmaqta dep köstereler.
Qırım işğal etilgen soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar milliy areketi faalleri, Meclis azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İşğal etilgen Qırımdan Kyivge avuşqan V.İ.Vernadskiy adına Tavriya Milliy Universitetinde oquv yılınıñ ekinci yarısı başlandı. Bunı Qırım.Aqiqatqa universitet müdiri Vladimir Kazarin tarif etti.
Kazarin: «Birinci semestr bizler içün pek müim edi, lâkin ekincisiniñ de emiyeti eksik olmaycaq. Kelecegimiz içün büyük planlar quramız», – dep ayttı.
Müdirniñ sözlerine köre, eñ yaqın zamanda himiya ve ayatiyat fakultetleri ğayırdan açılacağı belgilene.
Rektor: «Eñ yaqın zamanda bizler himiya ve ayatiyat fakultetlerini ğayırdan açmağa niyetlenemiz. Birinci vaqıtları bu umumiy himiya-ayatiyat institutı olacaq. Öz bölügimizni Lutsk şeerinde açacamız, anda bir aliy oquv yurtı ile birleşüv aqqında añlaştıq. Bundan da ğayrı, uzaqtan tasil berüv imkânlarını qullanıp, Avropa universitetlerinen beraberlikte tasil programmasını başlatmaq niyetindemiz», – dep bildirdi.
Vernadskiy adına Tavriya Milliy Universiteti (TMU) 2016 senesinden başlap Ukrainanıñ qitaiy qısımında çalışa. Universitette yedi «Qırım – Ukraina» tasil merkezlerinden biri teşkil etilgen. Qırımdan kelgen abituriyentler, mında kelip, Tışqı mustaqil imtihanlarını tapşırmayıp ukrain tasilini alabileler.


text:
Annapolis konferensiäseneñ ähämiäten Quşma Ştatlar däwlät departamentınıñ räsmi wäkile Sean McCormack bolay añlata:
"Bu cıyın İzrail premyer-ministrı Ehud Olmertnıñ häm fälästin räise Mäxmüt Ğabbasnıñ qıyu tırışlıqları xalıqara däräcädä dä xuplanuın kürsätäçäk, häm küz aldında İzrailne dä, fälästin däwläten dä totqan söyläşülär öçen yaña başlanğıç bulaçaq", di amerikan däwlät departamentı wäkile aldağı xalıqara konferensiäneñ ähämiäte turında.
Ser tügel, 2001-nçe yılnıñ 11-nçe sintäbre waqiğäläre häm annan soñ başlanğan terrorğa qarşı suğış, Amerika Quşma Ştatlarınıñ Yaqın Könçığışta solıx urnaştıru tırışlıqlarına iğtibarın bermä-ber kimetkän ide. Amerikan tışqı säyäsäteneñ üzägendä äle bügen dä Ğiraq suğışı, Äfğänstandağı totrıqlılıq qala birä, çönki anda Amerika turıdan-turı, üz ğäskärläre belän qatnaşa.
Soñğı aralarda isä Washington üz qaraşların Yaqın Könçığışqa häm anda üzäktä torğan İzrail-fälästin mäs'äläsenä yänä bora başladı. Töbäktäge täräqqiät çınnan da üzgärä bara - fälästin cirläreneñ tulı ber öleşe, Ğäzzä sızığı radikal' islamçılar qulına küçte. Alarğa Amerikanıñ qan doşmanı sanalğan İran xökümäte yardäm kürsätä dip farazlana. Libanda da üz eşendä İranğa häm Süriägä qarağan Xizbulla xäräkäte köçäyep kilä. Washingtonda, bu täräqqiätkä xäzer waqıtında iğtibar birmäw kiläçäktä yaña yanawlar çığuğa kiterä ala dip isäplilär.
Annapolis konferensiäsenä, inde äytelgänçä, küpsanlı qunaqlar kötelsä dä, anıñ tiräsendä äle dä sorawlar qala birä. Misal öçen, anda ğäräp illäreneñ ni däräcädä qatnaşuı axırğaça bilgele tügel. Mısır prezidentı Xösni Möbäräkneñ kilüe mäğlüm, ä menä söğüdilärdän kem bulır - monısı bilgesez.
Riad ğäräp dönyasınıñ İzrail belän araların caylaw öçen zamanında üz planın täqdim itkän ide. Anıñ töp şartı - İzrail üzeneñ 1967-nçe yılğı çiklärenä qaytırğa tieş. Ämma yähüd yağı monı kire qaqtı.
Ğäräp illäreneñ Annapolis konferensiäsenä qatnaşuı mäs'äläse pänceşämbe könne qaralaçaq, Qahirädä şul illärneñ tışqı eşlär ministrları oçraşa.
Menä şuşı bilgesezleklär älegä Annapolistäge xalıqara konferensiägä ällä ni zur ömetlär bağlamawğa etärä. Anda asılda yaña yul yarular bulmas, häm älege cıyın, inde mäğlüm qarşılıqlarnı tağın ber qat qabatlaw urını ğına bulır kebek. Monı xuca il dä añlıy bulsa kiräk - başta konferensiä 3 kön baraçaq dip planlaştırılğan ide, xäzer inde anı ber kön eçendä tögälläw qarala.