text:
Qırımda tahqiqatçı, ekstremistik fikirler aytqanından şübheli tanılğan qırımtatar İsmail Ramazanovğa tüzetilgen qabaatlavnı bildirdi. Bunı Qırım.Aqiqat muhbirine «Agora» halqara insan aqlarını qorçalav gruppasınıñ advokatı Aleksey Ladin bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Ramazanovğa Rusiye Cinayet kodeksindeki 282-nci maddeniñ 1-nci qısmı (duşmanlıq ve nefretni qozğama ve bir gruppa şahıslarnı milliy alâmetke köre aşalama) ve 222-nci maddeniñ 1-nci qısmı (qanunsız olaraq patronlar saqlama) boyunca qabaatlav bildirildi.
Tergevci Ramazanovnı qabaatlavnıñ maiyeti boyunca sorğuladı. Qırımlı öz qabaatını tanımadı.
Advokatnıñ aytqanına köre, imayesi altında olğan şahıs patronlar saqlağanına dair, olar oña ait olmağanlarını bildirdi. Onıñ aytqanına köre, patronlarnı tintüv vaqtında evine «polis hadimi ketirip qoydı ve o kişi, Ramazanovnıñ aqlında qaldı». Bu münasebet ile o, bu kişiniñ tanımasını yapıp, ondan soñ onıñnen yüzleştirme yapılmasını istedi.
Ekinci madde boyunca qabaatlavğa dair Ramazanov ifade berip oturmadı, çünki qabaatlanğan olaraq celp etilmesi aqqında qararda onıñ qabaatı olaraq ilân etilgen aytqan sözleri yazılmadı.
Bu mevzuğa dair: Aleksey Ladin: «İsmail Ramazanovnıñ işinde milleti – qabaatnı ağırlağtırğan vaziyettir»
İsmail Ramazanov, yanvar 23-te Rusiye telükesizlik hadimleri Novıy Mirdeki evini tintken soñ ekstremizmniñ propagandasında qabaatlanğan edi. Daa soñra mahkeme, şübheli tanılğanı bildirilgen şahısnı tevqif etti.
Rusiyeniñ Qırım boyunca Tahqiqat komitetinde, internet rediosı vastasınen ekstremistik materiallarnıñ tarqatılmasında qabaatlanğan Aqmescit rayonınıñ sakinine qarşı tergevciler tarafından cinaiy işniñ açılğanını bildirdiler.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler keçire.


c: text/html

text:
Kapitoliydegi şabuıldan keyin AQŞ-ta birneşe memlekettik qızmetker öz erkimen otstavkağa kete bastadı. Bügin Aq üydegi Wlttıq Qauipsizdik Keñesiniñ tağı tört ağa qızmetkeri Vaşingtonda bolğan tärtipsizdikterden keyin qızmetinen ketti. Bwl turalı Reuters agenttigi habarladı.
Qızmetinen ketken şeneunikter qatarında Afrika isteri jönindegi ağa direktor Erin Uolş, qorğanıs sayasatı jönindegi ağa direktor Mark Vandrof, ağa direktor Entoni Rug'erro jäne Tayau Şığıs jäne Afrika isteri jönindegi ağa direktor Rob Grinuey bar. Bwğan deyin Resey jäne europalıq ister jönindegi ağa direktor Rayan Talli qızmetinen ketken.
Beysenbide AQŞ kölik ministri Eleyn Çao men AQŞ bilim departamentiniñ basşısı Betsi Devos tärtipsizdikter kezinde otstavkağa ketti. Sonımen qatar AQŞ-tıñ Soltüstik Irlandiya boyınşa arnayı ökili Mik Mulveni de qızmetten ketti. Ol bwrın Aq üy qızmetkerleriniñ apparat basşısı bolğan.
7 qañtar AQŞ Kongresi saylauşılardıñ dauısın eseptep, 2020 jılğı prezident saylauınıñ qorıtındısın şığaru üşin jinalğan bolatın. Saylauda demokrattar partiyasınıñ ökili Djo Bayden jeñiske jetken edi. Alayda bwğan deyingi prezident Donal'd Tramptıñ jaqtastarı jappay narazılıq akciyasın bastap, olardıñ bir tobı Kongress ğimaratına basıp kirdi. Tün jarımına qaray AQŞ Kongresin jäne Senatın küzetetin policiya Tramptıñ jaqtastarın Kapitoliy aumağınan tıqsırıp şığardı. Senat ğimaratın AQŞ wlttıq wlanınıñ jasağı küzetude. Vaşingtonda komendanttıq sağat engizildi. Keyin Instagram, Facebook, Twitter jäne Youtube Donal'd Tramptıñ akkauntın blokqa qoydı. Narazılıq akciyasınan soñ AQŞ Kongresi dauıstardı sertifikattaudı jalğastıruğa dayın ekenin mälimdegen edi.
Keşe Kongress Djozef Baydendi prezident saylauındağı jeñisin rastadı.o Osılayşa, 78 jastağı Djo Bayden Amerikanıñ 46-prezidenti boldı. Inauguraciya 20 qañtarğa josparlanğan. Donal'd Tramp saylau qorıtındısın moyındaudan bas tartsa da, 20 qañtarda bilikti beretinin habarladı.
Demonstranttardıñ Kongreske basıp kiruin eki jüye qwruşı partiyanıñ sayasatkerleri «Tramp wyımdastırdı» dep ayıptap otır.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye çetel işler naziri Sergey Lavrov Rusiye Federatsiyası «bütün vatandaşlarnıñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ, aq ve serbestliginiñ qorçalavına ayırı diqqat etkenini» bildirdi.
Bunı o çarşenbe künü, oktâbr 29-da, islâm taqvimi boyunca yañı yılnıñ munasebeti ile keçirilgen tedbirde bildirdi, – haber ete TASS.
«Şerikni ve onıñ menfaatını ürmet etmek, qarşılıqlı işanç seviyesiniñ arttıruvı dünya qurulışınıñ esas tendentsiyalarına riayet ete. Rusiyeniñ İslâm işbirligi teşkilâtı ile qurulğan dialognı aydınlatqan bir yanaşuvdır», – dedi o.
«Rusiye çetel işler nazirligi ve İslâm işbirligi teşkilâtınıñ baş kâtibiyeti arasında siyasiy mesleatlar muvafaqiyet ile keçti, neticeler işbirligimizniñ imkâniyetlerini arttıra, şu cümleden BMT ve diger halqara teşkilâtlarnı da qayd etmek kerek. Şu yerde aktual halqara meselelerinde fikirlerimizniñ, insan aqları ile bağlı mevamımıznıñ oşağanını da qayd etemiz», – dedi Lavrov.
«Rusiyede vatandaşlarnıñ aq ve serbestliginiñ qorçalavına, memleketimizde yaşağan halqlarnıñ, qırımtatarlarnıñ da, milliy ve medeniy adetleriniñ destegine ayırı diqqat etile. Rusiye prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ aqlavı boyunca avalesi imzalanıldı. Tillerniñ teñ uquqlığı qanuniy sürette belgilendi. Qırım ve Aqyarnıñ 2020 senesine qadar inkişafı boyunca federal programma tasdiqlanıldı», – dedi Lavrov.
«Bu er şey insanlarnıñ ayatını bir tertipke ketirmek, Vatanında yaşağan er bir halqınıñ inkişaf etmesi içün şaraitlerniñ pekitilmesi içün yapıla»,– dedi Rusiye çetel işler naziri.
Belli olğanı kibi, insan aqları boyunca qırım eyyetiniñ arizasında qırımtatar milliy Meclisiniñ ofisinden quvulğanına ketirgen areketlerniñ hronologik cedveli aşkâr etildi.
Uquq qoruyıcılarnıñ fikrine köre, Qırımnıñ yerli akimiyeti qırımtatar milliy Meclisini yoq etecek siyasetini alıp bara.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar


text:
Qırımda yarımada hastahanelerinde koronavirus hastaları içün yerlerniñ 88%-ı tolu, tibbiy müessiseler qoşma yerlerni aça.
Bu aqta Moskva kontrolindeki baş nazir muavini – Qırımnıñ emek ve içtimaiy qoruv naziri Yelena Romanovskayanıñ matbuat hızmetine esaslanıp Qırım ve Rusiye kütleviy haber vastaları bildire.
«Yerlerniñ 88,4%-ı tolu, oktâbrniñ 14-ne qadar 31 tibbiy teşkilâtta daa 4 410 yer açılacaq. 4 229-ı büyükler, 181-i balalar içün», – dep aytıla haberde.
Qırımda keçken künü 552 yañı koronavirus hastası qayd etildi, tünevin hasta sayısı (544 hasta) daa az edi. Bu yarımadada bir künde qayd etilgen yañı rekord oldı.
Akimiyet, Qırımda COVID-19 ve pnevmoniya hastaları içün 115 yer açıldı, dep bildirdi – al-azırda 4 biñden çoq yer bar.
Qırımda koronavirus pandemiyası sebebinden kirsetilgen yüksek seviyeli azırlıq rejimi dekabr ayına qadar uzatıldı. Oktâbrniñ 11-nde Qırımda yañı koronavirus sıñırlavları işke tüşürildi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırım ile memuriy sıñırda Ukraina devlet sıñır hızmetiñin hadimleri, Rusiyeniñ aviatsiyası faaleşkenini qayd ettiler. Bunı müessiseniñ matbuat-hızmeti dekabr 24 künü beyan etti.
«Berdânsk ve Herson taqımlarınıñ sıñırcıları, ilğalcilerniñ 5 helikopteri uçqanını kördüler. Rusiye arbiy küçleriniñ Mİ-8 helikopterleri işğal etilgen yarımadanıñ üzerinde memuriy sıñırnı boylap keçti. Er sefer sıñırcılar Ukraina arbiy küçleriniñ hızmetteki bölüklerine haber bere ediler», – dep aytıla bildirüvde.
Memuriy sıñır yanında ukrain sıñır bekçileri rus arbiy tehnikanıñ bazı avuşuvlarını közetti, ve deñiz qısımında ava yastıqlı katerlerniñ yürüp, inasnlarnı mindirgeni ve endirgenini qayd etti.
Ukraina devlet sıñır hızmetiniñ videosı
Qırım 2014 senesiniñ başında Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Ukainanıñ qıtaiy qısımı ve yarımda arasında asılında memuriy, lâkin fakt olaraq kerçek «sıñır» keçirildi. Qırım vaqıtınca işğal etilgen topraq olaraq ilân etildi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasağı yıllığında halqara toplulıqnı «Qırım ve Qara ve Azaq deñizleri üzerinde Ukraina devlet suvereniteti ğayrıdan tiklengenine qadar Rusiyege basqı quvetleştirmesini devam ettirmesine» çağırıp, yarımada meselelerini aprelniñ 30-nda olacaq «normand formatında» muzakere etmege teklif etti. Bu aqta o, Facebook saifesinde yazdı.
«Rusiye tarafından vaqtınca işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarğa ve etnik ukrainlerge qarşı quvetleştirilgen repressiyalar vaziyetinde, Rusiye işğalcileri qırımlı siyasiy mabüslerni azat etmege razı olmağanda, Rusiye Federatsiyası resmiy vekilleriniñ «Qırımnıñ kimge ait olğanına dair mesele» qapalı degen lafları vaqtında, 2020 senesi aprelniñ 30-na keçirilüvi planlaştırılğan nazirler seviyesinde «normand formatı» video konferenktsiyasınıñ iştirakçilerini vaqtınca işğal etilgen Qırımda insan aqları ve qırımtatar halqınıñ vaziyetini muzakere etmelerine çağıramız», – dep qayd etti Çubarov.
Onıñ bildirgenine köre, qırımtatar halqınıñ temsiliy organı olğan Meclis yasağı «Rusiyeniñ Qırım istilâsına açıq şekilde qarşı çıqqan ve devam etken ilhaq ıntıluvlarına qarşılıq köstergen Qırımnıñ tamır halqınıñ iradesini ve birligini bozmaq içün Moskvanıñ cinaiy areketlerinden biri ola».
«Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaqlanması işğalci devletniñ halqara uquqnıñ temel normaları, hususan Irqiy ayırım şekilleriniñ yoq etilüvine dair halqara şartname, Avropa Şurasınıñ insan aqları ve esas serbestliklerini qoruv şartnamesi, BM tamır halqlarınıñ beyannamesinini ihmal etkenini ve bozğanını kösterdi», – dep bildirdi Meclis reisi.
Onıñ qayd etkenine köre, «Meclis azaları işğal etilgen Qırımda taqip etile».
Onıñ aytqanına köre, Rusiye «onı qırımtatarlarnı temsiliy qurulışlarını, hususan Meclisni saqlap qalmaq imkânlarını sıñırlağan qararlarnı qabul etmesinden ya da desteklemesinden vazgeçmesine, em de Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reberleri ve azalarınıñ Qırımğa kiriş-çıqışlarını temin etmesine mecbur etken BM Halqara Mahkemesiniñ 2017 senesi aprelniñ 9-nda alğan Emrini açıq-açıq körmemezlikke ura».
2016 senesi Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi, soñra da Rusiye Yuqarı mahkemesi qırımtatarlarnıñ temsiliy organı olğan Meclisni yasaqlamağa qarar aldı. Onı Rusiye topraq bütünligini bozmağa tırışa ve insanlarnı qorquza dep, ekstremist teşkilât dep sayğanlar.
Meclis yasağı teklifi işğal etilgen Qırımnıñ sabıq prokurorı Natalya Poklonskayağa aittir.
2017 senesi Ukraina BM halqara mahkemesinde Rusiyeni Ukrainadaki terrorizm tedbirlerine para bergeni ve qol tutqanı, em de Ukrainağa qarşı istilâ yapıp, ırqiy ayırımda iştirak etkeni sebebinden mesüliyetke çektirmek içün oña qarşı dava açtırdı.
Ukraina, BM Halqara mahkemesine muracaat etip, vaziyetniñ acele olğanına emiyet berip, vaqtınca tedbir almağa rica etti. 2017 senesi aprelniñ 19-nda mahkeme Ukraina talaplarınen bağlı Rusiyege qarşı muvaqqat tedbirlerini kirsetmege qarar aldı.
Vesiqada Rusiyeden Meclis faaliyetini yasaq etmek qararı ile qırımtatar halqınıñ menfaatlarını temsil etmesi mevzusında aq-uquqlarınıñ bozulmasını toqtatmağa ve işğal etilgen yarımadada ukrain ve qırımtatar tillerinde tasil berilmesini temin etmekni talap etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İyün 8-de OSCE Parlament assambleyasında Ukraina eyeti AQŞ eyetiniñ azaları ile körüşüv keçirdi. Onda ilhaq etilgen Qırımnıñ meseleleri müzakere etildi. Bunı Ukraina halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov özüniñ Facebookında bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, körüşüv OSCE komitetleriniñ oturışuvları arasındaki teneffüste keçirildi.
Refat Çubarov: «Qırım ve siyasiy mabüsler meseleleri esas edi. Qısqadan ve tafsilâtsız olsa, noqtai-nazarımız şu: Qırımnıñ uzun sürgen işğali Rusiyeniñ Qırımdan qırımtatar halqını ve etnik ukrainlerni tamamile sıqıştırıp çıqaruv ve aynı zamanda ruslarnı ketirip yerleştirüv boyunca maqsatlarına hizmet ete. Putin halqara uquq normalarına qatiyen riayet etmese, onıñnen er angi dialog – oña bundan soñki cinayetleriniñ işlemesine özgün bir indulgentsiya berilmesidir», – dep bildirdi.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler keçire.


text:
İşğal etilgen Qırımda ğayıp olğan 20 yaşındaki Cohar Melâsanov ölgen tapıldı. Bu aqta Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
«Şimdi kederli haber keldi. İyün 4-te ğayıp olğan Cohar Melâsanov Yalta morgında buluna. İlk tahminlerge köre, o qayadan tüşti. Onıñ soy-sop ve yaqınlarına teren taziyeler bildirem», – dep yazdı Smedlâyev Facebook saifesinde.
Qırımtatar Milliy Meclisi azası Eskender Bariyevniñ bundan evel bildirgen malümatına köre, politsiya gençniñ ğayıp olması aqqında arizanı almağa red etti.
Cohar Melâsanov Qırım federal universitetiniñ 3-ci kurs talebesi ola, o, iyün 4-te yataqhaneden çıqtı ve bundan soñ onıñ bulunğan yeri belli degil edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Soñki üç ay içinde 70%-ğa eksildi. Yanvar-fevral bir yoruq edi», – dedi Akulov.
Onıñ aytqanına köre, «Rusiye demir yolları» taşımalarnen oğraşa, Ukraina trenleri ise Rusiyede maniasız çalışa.
Akulovnıñ bildirgenine köre, Ukrainadan Qırımğa ketken yolcularnıñ sayısı çoq degil. Aynı vaqıtta, onıñ aytqanına köre, mayıs ayında Qırım yönelişinde Ukrainadan keçmeyip Anapa yolundan ketmek içün 72000 yekâne bilet satın alındı. Yekâne biletler demir yol, parom ve avtobus alâqalarını birleştire.
Keçken aynıñ soñunda «Ukrzaliznıtsâ» bildirdi ki, 2014 senesi iyün 1-den başlap işğal etilgen Qırım ve Rusiye yönelişinde yolcular az olğanından sebep trenlerniñ sayısı qısqartılacaq.
Yañı cedvelde Rusiye yönelişinde trenlerniñ 9 çifti lâğu etile, er kün qatnağan trenlerniñ 5 çifti ise eki künde bir kere yürecek.


text:
İraqta Bağdad şeerindeki ticariy merkezde yüz bergen patlavlarnıñ qurbanlarına bağışlanğan üç kün matem ilân etildi. Teraktlar neticesinde 119 insan elâk oldı, tahminen 200 kişi yaralandı.
İyül 4-te İraq baş naziri Hayder al-Abadi ücüm yerini ziyaret etti. O, memurlarğa vaqianı bütünley taqiq etmege, bütün qabaatlılar cezalansın dep, avale etti.
114 insan Karrada merkeziy rayonında yük maşnası patlavı neticesinde elâk oldı. Bu vaqia içün mesüliyetni «İslâm devleti» boynuna aldı.
Diger patlav Şaab şimaliy rayonında yüz berdi, neticede daa 5 kişi elâk oldı.
Beyaz Saray patlavlarnı takbih etti, ve ücümler Amerika Qoşma Ştatlarınıñ «İslâm devletine» qarşı turmağa qararını qaviyleştirgenini ilân etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, 2016 senesi ilhaq etilgen Qırımda hırsızlanğan Bütündünya Qırımtatar Kongressiniñ azası Ervin İbragimov yaşay ve küreşmege devam ete, dep saya.
Bu aqta o, mayısnıñ 27-nde Kyivde Ervin İbragimovqa qol tutmaq maqsadınen keçirilgen futbol matçınıñ başındaki kiriş sözünde ayttı.
«Onı alıp qaçqanlarında o 31 yaşında edi. Artıq eki yıldan berli ondan iç bir haber alamaymız. Bizler o yaşay ve küreşmege devam ete degen fikirge bazanamız. Erte-keç epimiz qaytırmız. Bizler ille ki Ervinniñ ve başqa semetdeşlerimizniñ qaytqanını da körermiz. Bizler ille ki Qırımda olurmız», – dedi Çubarov.
Bütündünya Qırımtatar Kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayıs ayında Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından hırsızlandı. Video nezaret kamerası Rusiye yol inspektorları urbasındaki eki kişi İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa çekip kirsetkenini qayd ete.
Qırım uquqimaye gruppası bu hızrsızlıqqa rusiyeli akimiyet ya da paramillitar gruppalarnıñ alâqası bar olğanını iddia ete.
Qırımdaki Rusiye Taqiqat komitetiniñ Rusiye idaresi hırsızlıq boyunca cinayet işi asqan olsa da, ale bu küngece Ervin İbraimov ne yerde olğanına dair malümat yoqtır.


text:
Ukraina Yuqarı Rada fraktsiyalarınıñ ve gruppalarınıñ ekseriyeti qırımtatar muhtariyetiniñ Anayasada pekitmesine qoltuta, dedi Qırım.Aqiqatqa tefsir bergende Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko.
"Qırımtatar muhtariyetiniñ qanun boyunca pekitilmesine parlament fraktsiyalarınıñ büyük ekseriyeti qol tuta. Menimce, bu mesele parlamentniñ bir fraktsiya ve gruppasından ğayrı, qalğanlarnı birleştire bile. Ve men büyük bir optimistim. Bir vaqıtlar iş gruppasını yaratqan edik. Şimdi fraktsiyalarnıñ çoqusı, bu mesele tamamıle real olğanını eñ azından beyan ettiler", - dedi Poroşenko.
O qoştı: "Adım-adım. Cemiyet bu adımnıñ kerekligini ket-kete daa yahşı añlay".
Poroşenkonıñ qayd etkenine köre, bu meseleni daa 25 yıl evel çezmek kerek edi, o zaman "bütün vaziyet belki de başqace çezilir edi".
"Mustaqil Ukraina devletiniñ Qırımğa munasebeti asıl başqace qurulmaq kerek edi", - saya Poroşenko.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, Qırımnen bağlı qanunlarnıñ qabul etilüvi Rusiyege Ukrainanıñ işğal etilgen yarımadanı qaytarmaq niyetinde olğanını kösterecek yahşı bir işaret olacaq.
Keçken sene mayıs ayında Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko, Ukraina Yuqarı Radası mustaqil Ukraina terkibinde qırımtatar muhtariyetine dair deñişmelerni Ukraina Anayasasına kirsetmeli, dep bildirgen edi.
2014 senesi martnıñ 20-nde Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 halq deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınen diger milliy azlıqlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil olmaqta.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamentiniñ divarları altında keçken kütleviy tertipsizlik aqqında malümatlarnı mahkemege avgustnıñ soñunda – sentâbr başında berecekler. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
«Tertipsizlikler aqqında cinaiy işni mahkemege 2015 senesi avgustnıñ soñunda – sentâbr başında berecekler», – yazdı o Facebookta bazar künü.
Poklonskaya dey ki, bugün bu işte birinci şeklengen insan – apiste bulunğan Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygozdır. «A.Çiygoz ve onıñ tarafdarlarınıñ yapqan cinayetleri neticesinde elâk olğan eki insan bar. Şunıñ içün qırımtatar halqınıñ aqları bozuluvında mühtekirlik etmege, sanki qanunsız taqiplerni teşkil ettiler, kerekmey. Eki vefat etken insan aqqında tüşünmek kerek, olardan biri – qırımtatarıdır. Bunı afu etmek kerekmizmi?!» – yaza Qırımnıñ Rusiye prokurorı.
«Kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi iyül 28 künü Çiygoznı 2015 senesi noyabr 19-na qadar apiste qaldırdı.


text:
Qırımda silâ ve patlayıcı maddelerni qanunsız saqlağanında qabaatlanğan ağır hasta qırımtatar faali Edem Bekirovnı Ermeni Bazarğa çıqara bileler, anda onıñ içün şaraitler yoq. Bu aqta Bekirovnıñ advokatı Aleksey Ladin iyünniñ 29-nda «Qırım birdemliginiñ» toplaşuvında ayttı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«İmaye içün vaziyetni zorlaştırmaq içün davanı Ermeni Bazarğa yollamağa isteyler, dep tahmin etem. Amma esas mesele şu ki, Qırımda tek bir tahqiqat izolâtorı bar, demek, Bekirovnı Ermeni Bazarnıñ vaqtınca tutuv izolâtorında tutacaqlar, anda ise o qadar hasta adam içün şarait yoq. Bekirov tahqiqatçığa ayttı: «Dava Ermeni Bazarğa yollanılsa, meni anda tek küçnen çıqaracaqsıñız». Çünki bu ölümnen bir ola», – dedi Ladin.
Advokat iyülniñ 3-nde Qırım Yuqarı mahkemesi imayeniñ Bekirovnıñ apis müddetini uzatuv qararına qarşı temyiz arizasını qanaatlendirip, onıñ sıñırlav tedbirini deñiştirecek, dep ümüt ete.
«Bu dava Qırımdaki mahkeme işleri içün istisna olacaq ve Bekirovnı ev apsine yollarlar dep belli bir ümütler bar», – dep ayttı o.
Bekirovnıñ advokatı cinaiy dava malümatlarını ögrenmege başladı, yaqın vaqıtta onı mahkemege yollaycaqlar, dep bildirdi.
«Dava malümatında yañı bir şey yoq. Edem Bekirovnı gizli şaatqa aman-aman 14 kg silâ ve patlayıcı madde bergeninde qabaatlaylar. Hatırlatam, birinci derece saqatı, ayaqsız, o vaqıt yaqında keçirgen infarkt ve yürekten ameliyat olğan kişi bir kilogrammdan ziyade aqibetlersiz köterip olamaz edi, dep başından berli aytam. Qabaatlav – olmaycaq bir şey», – dedi advokat.
Bu afta başında Bekirovnı Aqmescit SİZOsında ziyaret etken advokat Aleksey Ladin qırımtatar faali «qan şekeri yükselir dep, pek az aşay», dep bildirgen edi.
Rusiye prokuraturası, Rusiyeniñ cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti Bekirovnıñ beyanatlarını izaatlamay.
İyünniñ 11-nde Avropa insan aqları mahkemesi Qırımda silâ ve patlayıcı maddelerni saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca qarar çıqardı. Mahkeme onıñ hastahanege acele yatqızılmasını talap etti.
Daa evel Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararına baqmadan, Qırımdaki Rusiye Federal telükesizlik hızmeti idaresiniñ üyken tahqiqatçısı İvan Romanets işğal etilgen Qırımnıñ Aqmescit SİZOsında tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirovnı hastahanege yatqızmağa razı olmağanını bildirgen edi.
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası FSBniñ Bekirovnı hastahanege avuştırmamaq qararına qoltuttı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Rusiye ve Ukraina Avropa Birliginiñ aracılığı sayesinde ukrain istimalcılarına gaz berilmesi aqqında añlaşıp, onıñ 2015 senesi mart ayına qadar şartlarını belgilediler.
İşbu añlaşma cumaaqşamı künü aqşam Brüsselde eki memleketniñ energetika nazirleri Aleksandr Novak ve Yuriy Prodan, em de Avropa komissiyasınıñ prezident muavini Günter Ettinger tarafından imzalandı. İşbu añlaşmanıñ ayrı ilâvesini «Gazprom» ve «Naftogaz Ukrainı» yolbaşçıları Aleksey Miller ve Andrey Kobarev imzaladılar, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
İmzalanğan vesiqalarğa binaen, 2014 senesi noyabr ayından itibaren 2015 senesi mart ayına qadar Rusiye Ukrainağa biñ kubometr gaz içün 100 dollarlıq endirim berecek. Böylece, bu müddet devamında ukrain istimalcıları içün Rusiye gazınıñ fiyatı 385 dollarnı teşkil etecek, aqımdaki seneniñ soñuna qadar ise daa da ücüz olması mümkün.
Ukraina alğan gaz içün 1,45 milliard dollar Rusiyege bergen soñ, gaz berilmesi yañıdan tiklenilecek. Umumen aqımdaki seneniñ soñuna qadar 3,1 milliard dollar ödenecek. Ukrainanıñ 2013 senesi noyabr ve dekabr ayları ve 2014 senesi aprel-iyün ayları içün borcu bar. Günter Ettinger bergen malümatına köre, bu borclarnı qapatmaq içün para Avropa Birligi ve Halqara para fondundan berilecek.
Planlarğa köre, yılnıñ soñuna qadar Ukraina Rusiye gazınıñ 4 milliard kubometrini satın alacaq. Rusiye energetika naziri Aleksandr Novak bildirdi ki, Ukraina tarafı memleketniñ yaqarlıqnı ödemek sermiyası bar olğanını tasdıqladı.
Rusiye, Ukraina, Frenkistan ve Almaniya liderleri telefon subetinde gaz boyunca muzakerelerniñ neticelerinen memnün olğanlarını bildirdiler.


text:
Nepalnıñ ğarbindeki dağ rayonlarında yolcu uçağı radarlardan ğayıp oldı. Uçaqta eñ azından 21 yolcu ve hadimleri bar, dep haber ete BBC memleket akimiyetiniñ malümatına esaslanıp.
Berilgen malümatqa köre, Pokhara-Jomsom seferli uçaq uçıp çıqqanından 20 daqqa keçken soñ bağğa çıqmadı.
İlk malümatlarğa köre, uçaqta eki çetel adamı ve eki bala bar edi.
Al-azırda aviatsiya yardımınen uçaqnı qıdırmağa devam eteler, amma ava bozulğanından sebep qıdıruv işleri zor keçmekte.
1949 senesinden başlap, ilk uçaq Nepalda engende, aman-aman 70 uçaq qazası yüz berdi, tahminen 700 insan elâk oldı.
2013 senesi havfsızlıq talaplarına riayet etilmegeninden sebep Avropa Birligi Nepal ava şirketlerine Avropa Birligi memleket-azaları üzerinde uçaq seferlerini kerçekleştirmege yasaq etti.


text:
zil sesi indir
indir
General Mobile Zil Sesleri, Huawei Zil Sesleri, iphone zil sesleri, OnePlus Zil Sesleri, Oppo Zil sesleri, Realme Zil sesleri, Samsung Zil Sesleri, Vivo Zil Sesleri, Xiaomi Zil Sesleri, Yerli Zil Sesleri, zil sesi indirTürkçeÜcretsiz2 MB
indir
Dizi Zil Sesleri, Fon Müziği zil sesi indir, General Mobile Zil Sesleri, Hayvan Zil Sesleri, Huawei Zil Sesleri, ilahi zil sesleri, iphone zil sesleri, Komik Zil Sesleri, Korkunç Zil Sesleri, OnePlus Zil Sesleri, Oppo Zil sesleri, Realme Zil sesleri, Samsung Zil Sesleri, Vivo Zil Sesleri, Xiaomi Zil Sesleri, Yabancı Zil Sesleri, Yerli Zil Sesleri, zil sesi indirTürkçeÜcretsiz2 MB
indir
Dizi Zil Sesleri, Fon Müziği zil sesi indir, Hayvan Zil Sesleri, Huawei Zil Sesleri, ilahi zil sesleri, iphone zil sesleri, Komik Zil Sesleri, Korkunç Zil Sesleri, Oppo Zil sesleri, Samsung Zil Sesleri, Xiaomi Zil Sesleri, Yabancı Zil Sesleri, Yerli Zil Sesleri, zil sesi indirTürkçeÜcretsiz2 MB


text:
Oktâbrniñ 1-nde Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde Ukraina tarafdarı qırımlı faal Oleg Prıhodkonıñ davası boyunca daa bir oturışuv olacaq edi, amma başlağanınen başqa künge qaldırıldı. Apiske alınğan qırımlı apishane hadimleri oña tuvğanları ketirgen ilâclarnı bermese, «damarlarnı yarar», dep bildirdi.
Bu aqta faalleri mahkemede olğan «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber ete.
Olarnıñ malümatına köre, Rostov mahkemesine advokat Nazim Şeyhmambetovnen beraber Qırımdan Oleg Prıhodkonıñ ömür arqadaşı ve qızı kelgenler. Qadı mahkeme esnasınıñ başlanğıçını onı başqa künge qaldırmaq teklifinen seslendirdi, çünki prokuror tatilde buluna.
Mahküm Prıhodko qadıdan qızınıñ tahqiqat izolâtorına yollağan ilâclarınıñ oña berilüvi aqqında soradı.
«Maña ait şeylerni bermege talap etem! Bütün şikâyetlerim advokatlarım üzerinden Avropa mahkemesine ketecek! Bir afta içinde ilâclarım berilmese, damarlarımnı yararım, söz berem!», – dep ayttı Prıhodko. Qadı, «bu mahkemege ait bir vazife degil», dep cevap berdi.
Prıhodko, tutuv şaraitleri fenalaştı, dep şikâyet etti. Qırımlınıñ aytqanına köre, onı kiçik kamerağa avuştırğanlar.
Nevbetteki mahkeme oturışuvı oktâbrniñ 15-ne belgilendi.
Sentâbr ayında Nazim Şeyhmambetov mahküm Oleg Prıhodkoğa tahqiqat izolâtorına ilâclar berilsin, dep rica etken edi.
Mahkeme muracaatını qanaatlendirdi. Rostov vilâyetindeki Rusiye Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti mahkeme qararını izaatlamadı.
Rostov-na-Donu Rusiye mahkemesi sentâbrniñ 7-nde Prıhodkonıñ apis müddetini üç ayğa uzattı. Advokat Nazim Şeyhmambetovnıñ bildirgenine köre, «ciddiy bir şey olmasa», «Oleg Prıhodko davası» boyunca üküm bir ay içinde çıqarılacaq.
Aprelniñ 7-nde belli olğanına köre, Prıhodko Rostov-na-Donu SİZOsına ketirildi.
Yanvarniñ 16-nda berilgen malümatqa köre, Prıhodko «patlayıcı maddelerni ve tertibatnı qanunsız aluv, berüv, satuv, saqlav ve taşuvda» qabaatlandı. Prıhodko daa bir şeyde qabaatlandı – Lvivdeki Rusiye baş konsullığınıñ binasında patlav azırlağanında.
Oleg Prıhodko 2019 senesi oktâbrniñ 10-nda tutuldı. Rusiye FSBsi onı terror ücümini azırlağanında ve patlayıcı maddelerni qanunsız yapqanında qabaatladı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda faalniñ apiske alınğanı sebebinden Ukraina Ceza kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (azatlıqtan qanunsız şekilde marum etüv) cinaiy tahqiqat başlattı.
Advokat Nazim Şeihmambetovnıñ malümatına köre, Prıhodko Aqmescit SİZOsınıñ mahsus blokunda tutula.
Bundan evel Prıhodko memuriy dava boyunca işğal etilgen Qırımda mesüliyetke çekildi.
Kreml kontrolindeki Qırımnıñ Saq rayon mahkemesi iyünniñ 25-nde qırımlığan 2 biñ ruble para cezasını berdi. Mahkeme onı Rusiye memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesiniñ birinci qısmına istinaden qabaatlı dep tanıdı. Qırım.Aqiqatnıñ elinde olğan mahkeme qararına köre, faalniñ evinde tintüv vaqtında tutıp alınğan eşya ve vesiqalarnıñ «tedqiqatı» «Prıhodko üçünci şahıslarnıñ bu eşya ve vesiqalarğa irişmesi vastasınen natsist timsallerini propaganda etkenini ve köstergenini» işaretlemekteN
Faalniñ özü evindeki bütün timsaller «antika», dava malümatında olğan svastikalı kölmek ise «suvenir» ve 2010 berli onda olmağanını ayttı.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Oleg Prıhodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler.


text:
Bunı «İzvestiya» gazetası yaza.
Rusiye maliye Nazirligi böyle bir qanun leyhası «Devlet şurası» ve «Qırım ükümetinen» beraber azırlanılğanını tasdıqladı.
«Al-azırda «Rusiye Federatsiyası terkibine Qırım Cumhuriyetini qabul etüv aqqında» federal qanunğa riayet etmek içün cumhuriyet ükümeti Qırım Cumhuriyetinde keçici müddet devamında bergi ve alımlar aqqında qanunlarnıñ hususiyetleri köz ögüne alınacaq bir sıra uquqiy vesiqalar azırlay, – dep bildirdi nazirlikniñ resmiy vekili. – Olarda cumhuriyette bergi tölev şartlarına emiyet berile, em de bu mesele muzakere etile».
Ekspertlerniñ qayd etkenine köre, borc ve para cezaları – Ukraina bücetine ait.
Qırım ve Aqyarnıñ 191 teşkilâtı ve 59 iş adamı yañı imkânlardan faydalanıp, biznesni Ukraina ve Kiyevde ğayrıdan qayd etti.
Qırımda Yekâne qayd etüv merkezinde ise 68 teşkilât ve 14 iş adamı ariza qaldırdı.


text:
Keriçte, anaları tükânğa ketkende ev içinde kilitlengen balalarnı qurtardılar. Bunı, Rusiye FVN-niñ malümatına atıf etip, RİA Novosti Krım rusiye matbuatı haber ete.
Müessisege köre, eki yaşında ve sekiz aylıq olğan balalar evde özleri qaldı, anaları qaytqanda ise, qapını açıp olamadı.
Qurtarıcılar, FVN-niñ hadimleri mahsus aletnen qapını kesip, balalarnı boşatqanını haber etti. Vaqia yerine politsiya hadimlerini de çağırttılar.
Keçken afta devamında qurtarıcılar 11 yol qazası yerine çağırıldı, doquz adamnı qurtardı, olarnıñ arasında bir bala, eki adam elâk oldı.


text:
Paqıstanda yawım-töşem küpme can aldı?
14 iyun'nän birle musson yañğırları arqasında 1606 keşeneñ ğomere özelde
Paqıstanda 14 iyun’ könennän bügengä qadär küzätelgän musson yañğırları arqasında 1606 keşeneñ ğomere özelde.
Paqıstannıñ Milli afät belän idarä itü agentlığı mäğlümatlarına kürä yawım-töşemnär arqasında 579ı balalar häm 325e xatın-qız bulğan barlığı 1606 keşe ülde, 12 863 keşe yaralandı.
Yawım-töşemnär arqasında 2 million 16 025 öy zıyan kürde, bolarnıñ 805 003e bötenläy cimerelde.
Su basularda barlığı 13 074 çaqrım yul, 392 küper cimerelde häm 1 million 67 241 ferma xayvanı yuqqa çıqtı.
Yawım-töşemnärdä 33 million 400 meñ keşe täêsirlände.
Türkiyä Paqıstanda su basuda zıyan kürüçelärgä yärdämnären däwam itterä.
Bäyläneşle xäbärlär
Zelenskiy äsirlektän qotqarıluçılarğa büläklär tapşırdı
Rusiyädän äsir almaşu yulı belän qaytarılğan ğaskäri, poliśiyä häm mediśina xezmätkäre däwlät bülägenä iyä buldı
Rodos utrawında xärbi künegülär
Xalıqara kileşülär nigezendä älege utrawda xärbilär häm qorallar tıyıla


text:
Qırım «emek ve içtimaiy qoruv Nazirligi» Zenaat tasili Cumhuriyet merkezine Keriç-Kuban köpür qurucılığında kerek olacaq zenaatlarnı belgilep, oña köre işsiz qırımlılarnı ögretmege avale etti.
Bunı Federatsiya Şurasınıñ içtimaiy siyaset komitetiniñ reisi Valeriy Râzanskiy ile onlayn-konferentsiyasında Qırım «emek ve içtimaiy qoruv naziri» Yelena Romanovskaya bildirdi, dep haber ete KİA.
Onıñ fikirince, köpür qurucılığı Qırımda işsizlik derecesini eksilte bile, çünki yañı iş yerleri olacaq.
Keriç boğazından qurulacaq köpürnen oğraşacaq şirketler yarışı daa yekünlenmedi. Malüm ki, mında Rusiye, İtaliya ve Qıtay şirketleri namzet köstergen ediler.


text:
Toqaev Aday jılqısın asıl twqımdı jılqı retinde damıtudı tapsırdı
Bügin Mañğıstau oblısı halqımen kezdesken Memleket basşısı Qasım-Jomart Toqaev Aday jılqısınıñ mäselesin qozğadı.
-
Qazaq batırlarınıñ qalmaq twlparın sınauı(«Jantay batır» jırınan üzindi) …Bet tüzep sonıñ biri Ereymenge, Kürkirep wşan küşpen jönelgende, Körindi twqırınğan qılañ-baran Twlparlı batırlardıñ bitimi özge.
-
Eger men atbegi bolsam…Äueli bwl maqalanıñ orıs tilinnen audarılğanın eskertemiz. Ekinşiden, bwl taza qandı jılqı wstaytındarğa arnalğan. Üşinşiden, özderiñiz oqu barısında bilesizder, qısqa qaşıqtıqtağı, yağni wşqır bäyge attarın dayındaytın atbegilerge kerek boluı mümkin keñester dep qabıldağandarıñız dwrıs. Argymaq.kz Eger men atbegi bolsam, özim ...
-
43 künniñ kemdigi… Qazaqtıñ twñğış atbegi qızı – QwrtqaAt baptau – ayrıqşa öner. Jüyrik pen jorğanı wlı-jiñgir bäygege qosu, qosıp qana qoymay, kömbege birinşi keltiruge dämeliniñ barşasınıñ armanın adıra qılıp, märe sızığın oq boyı ozıq qidıru – bapkerdiñ bapkeriniñ ğana qolınan keletin öner.
-
Mwhamet-Salıq Babajanov. Sınşılıq önerÄygili Mwhamet-Salıq Babajanovtıñ bwl maqalası 1871 jıldıñ qañtarında Reseyde jarıq köretin «Jurnal ohotı»-dıñ 1-2 nömirinde basılğan edi. Tüpnwsqada orıs tilinde jazılğan maqalanı qazaqşağa audardıq.
-
Mwhamet-Salıq Babajanov. İşki Ordanıñ atbegileriÄygili Mwhamet-Salıq Babajanovtıñ bwl maqalası 1871 jıldıñ qañtarında Reseyde jarıq köretin «Jurnal ohotı»-dıñ 1-2 nömirinde basılğan edi. Tüpnwsqada orıs tilinde jazılğan maqalanı qazaqşağa audardıq.
Aday jılqısı – wlttıq brend
Qazaqstan Respublikasınıñ Prezidenti Q.Toqaevtıñ qoldauımen, Mädeniet jäne sport ministrliginiñ wyımdastıruımen elimizde alğaş ret «Wlı dala jorığı» marafon-bäygesi ötti.
Qazaqstan çempionatı. Wlı alamannıñ üzdigi anıqtaldı
Respublika küni merekesi qarsañında Almatı oblısı Talğar audanındağı Bayserke ippodromında bäyge türlerinen Qazaqstan Respublikasınıñ çempionatı ötti.


text:
Rusiyedeki «Memorial» uquqimaye merkezi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçileri olğan Muslim Aliyev, Enver Bekirov, Vadim Sirük, Refat Alimov ve Arsen Cepparovnı siyasiy mabüs dep tanıdı. Bu aqta«Memorial»nıñ saytında söz yürsetilmekte.
«Bizim fikrimizce, bu esassız bir qabaatlavlar. Mahkeme etilgenler terroristik faaliyetnen oğraşmaq çette tursın, cemaatçılıq içün havflı olğan er angi bir areket bile yapmağanlar», – denilmekte uquqimaye merkeziniñ haberinde.
Uquqimayeciler Qırımnı «Rusiye tarafından ilhaq etilgen» dep saya ve Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçilerini tez vaqıtta azat etilgenni talap eteler.
2016 senesi fevral-mart ayları arasında Yaltada Arsen Cepparov ve Refat Alimov, Emir-Üsein Kuku, Muslim Aliyev, Enver Bekirov ve Vadim Sirük tutulıp alınğan edi. Olar Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqası olğanındsa qabaatlana.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» mahkemelerini Aqmescitte köçme oturışuvda keçire edi. Ondan soñ tevqif etilgen qırımlılar Rostov-na-Donu şeerine yollanıldı.
Yanvarniñ 24-nde Ukraina tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» altı iştirakçisiniñ azat etilmesi talap etken edi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar rejissöri Nariman Aliyevniñ «Evge» levhası Bükreşteki halqara kinofestivalinde eñ eyi film mukâfatını aldı. Bu aqta festivalniñ resmiy saytı haber ete.
«Qırımtatar Mustafa ve oğulları aqqında ikâye Avropadaki seyaatını devam etip, seyircilerni celp ete! Festival teşkilâtçıları ve jürisine teşekkürler ve bütün icadiy taqımnı tebrikleymiz», – dep bildire «Evge» filminiñ Facebook saifesi.
«Evge» levhası qırımtatarı Mustafa aqqında tarif ete. Eki oğlu Qırım işğalinden soñ Kyivge ketti. Büyük oğlu Nazim vefat ete, babası onı Qırımğa alıp, musulman ananelerine köre defin etmek ve küçük oğlu Alimni evge qaytarmaq içün paytahtqa yol ala.
«Evge» filminiñ baş rollerini Ahtem Seitablayev («Kiborğı» rejissöri) ve Remzi Bilâlov oynadı. Levha prodüseri Vladimir Yatsenko («Dıke pole») oldı, film yapıluvınen ise Limelite kino şirketi oğraştı. Film Ukraina medeniyet nazirliginiñ yardımınen çıqarıldı, onıñ halqara satışınen ise Wild Bunch şirketi oğraşacaq.
Aliyevniñ «Evge» filmi Cannes festivaliniñ «Ayrı bir baqış» yarış programmasınıñ iştirakçisi edi.
Daa evel Nariman Aliyev Avropa kinoakademiyasınıñ azası oldı. Aliyev avropalı kinoakademikler sırasında qırqıncı ukrain kinematografı oldı.
Nariman Aliyev — qırımtatar rejissöri, «Qırım ikâyeleriniñ» (qısqa levha) müellifi. «Sensiz» filmi 66-ncı Berlin kinofestivaliniñ Generation 14+ çerçivesinde taqdim etilgen edi. Aliyev öz işlerinde qırımtatarlarnıñ qoranta munasebetlerini, anane ve turmuşını köstere.


text:
Belgili futbolşı Kriştianu Ronaldu Madeyra qalasında karantinge jatqızıldı. Bwl turalı Daily mail habarladı.
Jaña COVID-19 koronavirusı «YUventus» futbol klubınıñ oyınşısı Daniele Ruganiden tabılğan soñ, anasınıñ halin bilu üşin Madeyra qalasına barğan Kriştianu Ronaldu da oqşaulanğan. Madeyra densaulıq saqtau ministri Pedru Ramoştıñ aytuınşa, oyınşınıñ özinde de, otbası müşelerinde de koronavirus belgileri joq.
Ramoş: «Ronaldu birneşe kün bwrın Italiyadan ketken. Onı oqşaulau Madeyrağa kelmey-aq bastalğan edi. Äzirge odan da, otbası müşelerinen de eşqanday simptomdar bayqalğan joq», - dedi.
Ayta keteyik, bwğan deyin Kanada prem'er-ministri Djastin Tryudo da karantinge jatqızılğan bolatın. Älem boyınşa qauipti koronavirus dertine şaldıqqandar sanı 133543 adamğa jetse, 5 mıñğa juıq adam köz jwmğan.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/12-13
Henrix IV (13.12.1553, Po, / Navarra patşalığı - 14.05.1610, Parij, Frantsuz imperiäse) — Burbonnar näselennän / Navarra patşalığı häm / Frantsiä patşalığı patşası.
Änise anı protestantlıq ruxında tärbiyäli. Protestantlar belän katoliklarnı tatulaştırır öçen Karl IX señlese Margarita Valua ğa öylänä.
Varfolomey tönendäge suyışta isän qalğan Henrix berniçä tapqır din alıştıra. Katoliklıqnı qabul itkäç, Nant färmanın imzalawınnan soñ Hugenotlar suğışların tuqtatuğa ireşä.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Bunı Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ reis muavini Viktor Mişakovskiy bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, qıyınlıqlar Lugansk ve Donetsk vilâyetlerinde bar, mında sıñır taqımlarına ücüm etmeleri mümkün.
Ukraina tış işler Nazirligi Rusiyeni mayıs 21-den 25-ne qadar Lipetsk, Voronej ve Râzan rayonlarında ilân etilgen talimlerni lâğu etip, Ukrainada saylavlar vaqtında vaziyetni kerginleştirmemege çağırdı. Mayıs 19-da Kremlniñ bergen malümatına köre, Rusiye prezidenti Ukraina sıñırından «talimler» keçirgen Rusiye ordularını daimiy bulunuv yerlerine keri qaytarmağa avale etti.
Mayıs 21-de Rusiye mudafaa Nazirligi bildirdi ki, Ukraina sıñırı yanında yarım yıl devamında talimler keçirile, iyün 1-ne qadar ordular daimiy bulunuv yerlerine keri qaytacaqlar.


text:
Oñtüstik Koreyanıñ äue küşteri AQŞ-qa tapsırıs bergen F-35A soğıs wşağın tapsırıp aldı. Oñtüstik Koreya resmileriniñ mälimdeuinşe, Koreyanıñ F-35 besi..
Türkiya ükimetiniñ Süriyanıñ Afrin aymağındağı "Zäytün bwtağı" operaciyasınan keyin Manbidj aymağın da YPG terrorlıq wyımınan azat etuge bekingeni bel..
Soltüstik Koreya basşısı Kim Joñ Un (Kim Jong Un/Kim Çen In) Qıtay basşısımen kezdesu kezinde, Korey tübeginiñ yadrolıq qarusızdanu isin jüzege asıruğ..
Şveciyalıq jürgizuşisiz jük kölikteri biılğı jıldıñ küzinde satılımğa şığadı. Einride kompaniyasınıñ injenerleri qwrastırğan T-pod jük köliginiñ quatı..
"Ündistannıñ şığısındağı Assam ştatında twratın bes millionğa juıq mwsılman, tisti organdarğa özderiniñ nemese özderine deyingi otbası müşeleriniñ 197..


text:
Tış işler komitetiniñ azaları senatorlar Lindsey Graham ve Robert Menendez yaqında Rusiyege qarşı ilâve sanktsiyalar kirsetilecegine dair qanun leyhası taqdim eteceklerini bildirdi.
«Qanun leyhasını yaqın künlerde taqdim etecekmiz. Bu leyha CAATSA («Mecburiy sanktsiyalar vastasınen Amerika duşmanlarına qarşı küreş» - QA) çerçivesinde mecburiy sanktsiyalar kirsetmege yardım etecek. Ayrıca buKreml ile onıñ bizim demokratiyağa qarşı yürsetken kampaniyasınamaksimum basqı yapmaq içün ilâve sanktsiyalar kirsetmege yardım etecek. Aynı şekilde Vladimir Putin de amerikan memuriyetine qarşı areket başlatacağı aqqında bildirdi. Birleşken Devletler öz milletini qorçalaycağını añlaşılacaq tarzğa ketirmelimiz», – denilmekte senatorlarnıñ komitet saytında derc etken beyanatında.
Beyanatta teklif etilgen sıñırlav tedbirleri energetika saası, maliye, Rusiyedeki kiberşirketler ve Rusiyeniñ borcunen bağlı olacağı qayd etilmekte.
İyün ayında ABD maliye nazirligi «zararlı kiberfaaliyetke» alâqadar olğanında şübeli olğan Rusiyeniñ üç vatandaşı ve beş şirketine qarşı sanktsiyalar kirsetken edi. Aprel ayında ABD bir qaç Rusiye iş adamına qarşı sanktsiyalar kirsetti.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov bu sene yarımadada 3,3 million turist raatlandı, dep bildire. Bu aqta o, qomşu Rusiyeniñ baş naziri Dmitriy Medvedevge Qırım ziyareti vaqtında ayttı, dep yaza Rusiye kütleviy haber vastaları.
«Yazda esas kâr menbası kurort mevsimi ola, bugünge qadar Qırımda 3,3 million turist raatlandı, bu keçken sene raqamlarından 10% çoq ola», – dedi Aksenov.
Qırımnıñ Rusiye kurort ve turizm nazirligi iyünniñ başında yılnıñ başından yarımadanı 2 milliondan ziyade turist ziyaret etti, dep bildirgen edi.
Ukraina sıñırcıları Qırım ve Aqyardaki Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresiniñ ilhaq etilgen Qırımnıñ memuriy sıñırında olğan «qalabalıq» laflarını inkâr etken edi. Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ malümatına köre, memuriy sıñırdan eki tarafqa da künde orta olaraq 4 biñ vatandaş ve 400 naqliyat vastası keçe.
Rusiye sıñır idaresi ise memuriy sıñırdaki keçiş noqtalarında «er kün tahminen 11 biñ insan ve 1,5 biñ qadar tehnika qayd etile», dep bildirgen edi.
Qırımnıñ Rusiye kurort nazirligi ilhaq etilgen yarımada 2018 senesi 6,8 mln turistni qabul etti, dep bildirgen edi. Bu raqam 2017 senesine köre üç qat ziyade oldı. Nazirlikniñ malümatına köre, millionğa yaqın insan Ukraina vatandaşı edi. Ukraina Devlet sıñır hızmeti Qırımnıñ memuriy sıñırından keçken yolcularnıñ sayısına esaslanıp, mezkür malümatnı red etken edi.


text:
Ukraina Nazirler kabineti qırımtatar tili elifbesiniñ latin urufatına keçmesini tasdıqladı.
Muvafıq qarar sentâbrniñ 22-nde ükümetniñ oturışında qabul etildi, dep haber ete Ukraina Reintegratsiya nazirligi.
Latin elifbesi 31 ariften ibaret. Qayd etilgenine köre, o, A.Yu. Krımskiy adına şarqşınaslıq institutınıñ, A. O Potebnâ adına tilşınaslıq institutı, T.Şevçenko adına filologiya institutınıñ ve V. Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetiniñ mütehassısları Qırımtatar Milliy Meclisi ile beraberlikte azırladılar.
«Ükümet fermanı, diger şeyler arasında, qırımtatar tilinde tasil esnasınıñ 2025 senesi sentâbrniñ 1-nece latin urufatınıñ qullanmasına keçirilmesini közde tuta», – dep haber ettiler nazirlikte.
Bundan ğayrı, yaşayışnıñ diger saalarında latin elifbesine esaslanğan qırımtatar tiliniñ qullanmasını rağbetlendirmege avale etilgen.
«Endiden başlap, qırımtatar tili 1991 senesinden soñ ve şimdi latin elifbesine keçken diger türkiy tiller ile daa çoq uyğun şekelde inkişaf etecek. Ve bu Ukrainanıñ strategik ortaqları ve türkiy memleketler ile qarşılıqlı munasebette qoşma imkânlar yaratmaq kerek», – dep qayd etti Teintegratsiya naziri Oleksiy Reznikov.
Ukraina Nazirler şurası aprelniñ 7-nde qırımtatar tiliniñ inkişaf kontseptsiyasını tasdıqladı.
Bu mesele kün tertibinde birincilerden biri edi.
Daa 2015 senesi qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev Ukraina Medeniyet nazirliginden qırımtatar tiliniñ latin urufatını qullanmasını rica etken edi.
Daa evel berilgen malümatqa köre, 2014 senesi mart ayında Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada qırımtatar tiliniñ kirill urufatından latin urufatına keçüv meselesi baqılmay qaldı.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/09-15
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Agata Kristi (15.09.1890, Devon graflığınıñ (en) Torki (en) qalası, Angliä, Britaniä imperiäse - 20.01.1976, Oksfordşir graflığınıñ (en) Wallingford (en) qalası, Angliä, Böyekbritaniä) — ingliz yazuçısı.
Anıñ detektiv äsärläre 100 dän artıq telgä tärcemä itegän.
Agata yazğan "Tıçqan täbäse" (The Mousetrap) iñ küp uynalğan pyesa bulıp tora.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Bir qatar şeteldik BAQ-tıñ habarlauında Düysenbi küni tañerteñ Reseydiñ eki birdey aerodromında jarılıs bolıp, eki bombılauşıı Tu-95 wşağı zaqımdalıp,..
Bügin Armeniya parlamentinde prem'er-ministri Nikol Paşinyan Äzerbayjanmen qaqtığısta 49 adamnıñ qaza tapqanın habarladı. Paşinyan «Armeniya Qorğanıs ..
Ukraina prezidenti Zelenskiydıñ video ündeui, Resey Zaporoj'e stanciyası arqılı bükil älemdi bopsalap otır, «Ülken jetilik» jäne BWW Reseyge eskertu j..
AQŞ-tıñ Täjikstandağı elşiligi habarlauınşa Täjikstanda 10 tamızdan bastap AQŞ qarulı küşteriniñ ortalıq basqarması wyımdastırğan äskeri jattığu bast..
Izrail' qarulı küşteriniñ joğarı qolbasşısı mälimdeme jasap, Livandağı Hizbullah küşterine tiesili delingen äskeri maqsattağı nısandardı anıqtalğanın,..


text:
Aqmescitte, qırımtatar faali ve siyasetçi Nariman Celâlnıñ davası boyunca mahkeme oturışı başlamazdan evel, Rusiye polisiniñ hadimleri kelgen insanlarnı mahkeme binasına yibermeyip, olarnıñ pasport malümatını yazıp alalar. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete. Bugün Nariman Celâlnıñ apiske alınmasına qarşı berilgen istinaf şikâyetini baqıla.
«Biz keldik ve dediler ki, federal polis qanunı esasında biz qora arqasına ketmelimiz», – mahkemege kelgen Femiye Seydametov aytıp berdi.
Aynı zamanda, polis hadimleri mahkeme binası yanında faal Leylâ Yaşlavskayanı tuttılar. Belrilge malümatqa köre, o, Aqmescitteki Kiyev rayon polisiniñ bölüginde tutula.
Biraz soñra, mahkeme outrışı qapalı şekilde keçirilecegi ilân etildi.
Polozovnıñ bildirgenine köre, Nariman Celâlov mahsus blokta tutula – tek tış dünyanen degil, diger mabüslernen bile bağı mümkün olğanı qadar sıñırlanğan SİZOnıñ mahsus bölüginde.
Bundan evel berilgen malümatqa köre, faalniñ qabaatlavı sertleştirildi, şimdi 20 yılğa qadar azatlıqtan marum etile bile. FSB, Nariman qabaatlanğan diversiya yapıluvına yardım etüvni diversiyada iştirak etüvge deñiştirip, qabaatlavnı sertleştirgen edi.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Ukraina Baş prokuraturası yanındaki QMC prokuraturası dekabr 9 künü FSB hadimleri tarafından ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq baş müdiri Elzara İslâmovanıñ evinde keçirilgen qanunsız tintüv boyunca mahkemeden evel taqiqatqa başladı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa prokuraturada bildirdiler.
Cinaiy iş aynı şu künü – tintüv aqqında haber peyda olğanda, açıldı.
«Qırım territoriyasında havfsızlıq organı – Rusiye Federatsiyasınıñ FSB bölüginiñ hadimleri tarafından Elzara İslâmovanıñ evinde keçirilgen tintüv boyunca cinaiy iş açıldı. Evel onıñ evinde noyabr ayında keçirilgen tintüv boyunca QMC prokuraturası Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 162 maddesi 2-nci qısmına ve Ukraina CK 187 maddesi 3-nci qısmına köre qanun bozuluvı hususiyetleri boyunca mahkemeden evel taqiqatlarnıñ yekâne cedveline malümat kirsetilgen edi», – deyler prokuraturada.
İslâmovanıñ evinde nevbetteki tintüv FSB hadimleri tarafından dekabr 9-da keçirildi. Qırım qamaçavı idarecisi, ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmovğa nisbeten açılğan cinaiy işniñ çerçivesinde keçirilgen ekinci tintüvdir.
Qırımda noyabr 2 künü ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq hadimleriniñ – Elzara İslâmova, Lilâ Bucurovanıñ evlerinde ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babasınıñ ve Moskvadaki onıñ şahsiy evinde tintüvlerni keçirdiler. Bu sene mayıs ayında ATR sabıq baş müdiri Elzara İslâmova Lilâ Bucurova ile birlikte «QARA DEÑİZ PRODUCTION» mustaqil production studiyasını teşkil ettiler.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı boyunca eki cinaiy işni açtı.


text:
Kömırtek saudasy men dekarbonizasiany damytudyñ kelesı qadamdaryn talqylau boiynşa saraptamalyq yntymaqtastyqty arttyru üşın Agenttık emisialyq saudany damytu naryğynyñ belsendı oiynşylary, sondai -aq EICON öz täjıribesımen bölısken vebinardy ötkızdı.
Atap aitqanda, seminar kelesı 2 taqyrypqa arnaldy: «Kömırtek sauda jüiesınıñ damu perspektivalary» jäne «Ofset saiasaty jäne kömırtegı naryğynyñ damuyndağy monitoriñ, esep beru men tekserudıñ rölı».
Qūramyna Qazaqstan Respublikasy Ekologia, geologia jäne tabiği resurstar ministrlıgı, AHQO, Düniejüzılık bank, EICON JŞS, Kaspi birjasy, emisialardy tekseruşı kompanialar, biznes -qauymdastyqtardyñ, naqty sektor kompanialarynyñ ökılderı kırgen seminarğa qatysuşylar. jäne sarapşylar naryqtyñ qalai jūmys ısteitının tüsınu üşın köptegen mäselelerdı talqylady: şyğaryndylardy esepke alu jüiesınıñ sipattamasy, jüienı retteu, tekseru, aqparatty aşu, parniktık gazdar şyğaryndylaryn satu jüiesın reformalaudyñ negızgı bağyttary jäne prosestı retteu, tarihi mälımetter men zertteuler jürgızıldı.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasınıñ hadimleri vatandaşlarnı Geniçeskte qabul etip başladı. Bunı Qırım.Aqiqat muhbirine QMC prokurorınıñ muavini Sergey Popov haber etti.
«O yerde qabul etmekniñ sebebi ya da kerkligi nedir? Bu qabul etüvler vatandaşlarnıñ yaşağan yerlerine mümkün olğanı qadar yaqın olmasıdır. İdaremiz, vatandaşlar içün, olarnıñ menfaatı ve aqlarını qorçalamaq meseleleride muracaat ete bilsinler dep, ayda eki kere tışta qabul etüvni kerçekleştirmege qarar aldı. Bu yerde em menzil uquğı, em territoriya saylamaq aqqı, em de Ukraina qanunlarında yer alğan başqa uquq qorunacaqtır», – dedi Sergey Popov.
Onıñ sözlerine köre, Geniçeskte ayda eki kere qabul etüvler ötkerilecek. Prokurorlarğa Qırım sakinleri, köçkenler, 1944 senesi qırımtatar halqı sürgünliginde zarar körgenler ve şaatlar muracaat ete bile.
2015 senesi dekabr ayında QMC prokuraturası, 1944 senesi qırımtatar halqı ve başlğa milliy toplulıqlar Qırım SSCB topraqlarından sorbalıqnen sürgün etilgenini taqiq etip başlağan edi. Ukraina Baş prokuraturası, İosif Stalinni ve Lavrentiy Beriyanı qırımtatar halqına qarşı genotsid yapqanlarında şeklegenini ilân etti.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Bundan evelki maqalede çar saraylarınıñ virtual turlarınen tanış ettik. Faqat Qırımda karantin vaqtında online ziyaretçileri içün virtual turlarnı azırlağan bir qaç on diger büyük müzey bar. Olar ne köstere? Qırımdaki müzeylerniñ angileri eñ eski ola? Doğru – Hersones Tavriçeskiy (Tavrik Yarımadası) qoruğı, Sudaqtaki Ceneviz qalesi ve Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğı.
Soñkisinden başlayıq. Bağçasaray qoruğınıñ portalı – dört bölükte 36 paragraftan ibaret büyük bir malümat cıyıntığıdır. Müzey tarihı, Han Sarayı tarihınıñ oçerki, Demir Qapı portalınıñ tasviri (Aleviz portalı), Küçük Cami, Çeşme azbarı, Saray meydanı, Şahin qullesi, Han Camisi, Dilâra Bikeçniñ Dürbesi ve digerleri.
Amma bu tek metinde berilgen malümat. Virtual ekskursiyanı aytsaq, Viktor Gavrişniñ «Han Sarayı» adlı interaktiv mültimedia leyhası bar, onı baqmaq içün bilgisayarğa qoşma flash player yüklenmeli. Saytta diger resursta yerleştirilgen video atfı bar: anda 6 daqqa 8 saniyelik bir levha bar, elbette, o, saray aqqında tolu malümat bermey.
Bağçasaray qoruğınıñ resmiy saytı Rusiye medeniyet nazirliginiñ «yolbaşçılığı» altında buluna, o ise Rusiyege tabi olğan bir tarzda bir sıra malümat qoştı, meselâ, Bağçasaray sarayını ziyaret etken Puşkin ya da Karlo Bossoli doğğanınıñ 205 yılı munasebetinen bölük, vastalı malümat çoq bar, ya da Bağçasaray qoruğına iç alâqası olmağan şeyler.
Saytta 15 mevzuda sergi numayış etilgen: «XVIII-XIX asırlarnıñ süret ressamlığı ve ameliy sanatı», «1853-1856 seneleriniñ Qırım cenki XIX-XX asırlarnıñ resim ve ameliy sanatında», «XVIII-XIX asırlarnıñ çinisi» bölükleri ve iç kelişmegen «Cenk tarihınıñ müim künleri», «Alma uruşı», Ekinci cian cenkinde qazanılğan ğalebeniñ 75 yılı, Moskva civarındaki uruş bitmesiniñ 78 yılı, Qırım anasayasınıñ künü, «Rusiye turizminiñ yubileyine» bağışlanğan bölükler, "Qırım cenki zamanlarında Bağçasaray ve etrafı" lektsiyaları. Ve iç uyğun olmağan şey – tarihiy saytta qabarcılıq ile küreş aqqında bölük bar.
Malüm olğanı kibi, Bağçasaray sarayından evel Qırım hanlarınıñ Çufut Qale yaqınlarında Aşlama sarayı bar edi, Bağçasaraydaki saraynen beraber ise Qırımnıñ çeşit yerlerinde daa beş sarayları bar edi. Olar qayda? Olar ekskursiyada aytılsa da, tek «qalmadı» sözlerinen qayd etile, Minih yaqqan Bağçasaray sarayı aqqında ise «saraynıñ ilk körünüşi saqlanmadı, bir çoq kere ğayrıdan qurulğan edi» dep aytıla.
XVII asırdan soñ, hususan II Yekaterina kelişi ögüne, keçirilgen ve saray körünüşini bozğan, o devirge ait çizgilerini yoq etken bir sıra «restavratsiya» aqqında da tafsilâtlıca aytılmay. Közyaş divarı yanında Puşkinniñ büstı ögünde Mustafa Cemilevnen turğanda ne aytqanı alâ daa aqlımda: «Bu ulu Rusiye adamı bu yerni ziyaret etkeni içün Bağçasaray sarayı qaldı», ve II Yekaterina, şunıñ içün yoq etmediler, qalğan er şey, mezarlıqlardan başlap saraylarğa qadar, yoq etildi.
Rusiyeniñ ceneviz bastionları
Adı «Sudaq qalesine» qadar qısqartılıp cenevizler Qırım tarihından silingen Sudaqtaki Ceneviz qalesiniñ virtual turı tasvirlevni pek bozğan manzara fotoresimlerinden ibarettir. Sayttaki video ekskursiyalar bölügi mında da alâqasız levhalarnen toldurıldı, müzeynen bağlı tek üç video qoyulğan.
Meselâ, Ceneviz qalesi aqqında tarihiy saytta «Lenin ve Sudaq» videosı ne maqsadnen derc etilgenini kim añlatıp olur, proletariat başı Qırımda bile olmağan edi, ya da «Ölümsiz polk» aktsiyası, «II Yekaterinanıñ Qırımnıñ Rus İmperatorlığına kirüv beyannamesi neşir etilgeniniñ kününe» bağışlanğan video ekskursiyası, Arina Novoselskayanıñ eski intervyüsı, anayasa kününen bağlı video hayırlavı, koronavirus ve gençlik forumı aqqında malümat, qoranta, sevgi ve sadıqlıq künü qutlama levhası, «İvan Kupalada Sudaq» levhası, çeşit yırlar ve ne içündir «Sudaq – Rusiye kününe» adını alğan adiy kontsert anda ne içün bar? Mında esas olacaq ve er yerden körünecek Ceneviz qalesi aqqında videolar olarnıñ arasında coyula.
Saytta müellifleri «Rusiye bastionları» adını bermege unutmağan «Sudaq qalesi» vesiqalı filmi yerleştirildi. Ve elbette – küreş bölügi, bu sefer qabarcılıqnen degil, terrorizmnen küreş. Bu olmasa olmaz.
Hersonesliler – Rusiye halqımı?
«Hersones Tavriçeskiy» saytı malümat ceetinden pek zengin. Bu Hersones tarihınıñ pek yahşı oçerki, amma anda da Putinniñ Hersones pravoslavlıqnıñ beşigi olğanına dair lafları bar. 2015 senesi dekabrniñ 7-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Hersones Tavriçeskiy» Devlet tarihiy-arheologik müzey qoruğı» federal devlet bücetiniñ medeniyet müessisesini Rusiye Federatsiyası medeniy mirasınıñ qıymetli obyektlerine kirsetüv» fermanını imzaladı. Hersonesliler Rusiye halqı eken, eskiden ise bizans yunanlar edi.
2013 senesi iyünniñ 26-nda 37-nci UNESCO sessiyasında «Hersones Tavriçeskiy eski şeeri ve onıñ toprağı» (№1411) obyekti UNESCO Dünya mirası cedveline kirsetilgen edi. Özümiz içün qayd eteyik – qadimiy şeer ve onıñ toprağı, yani o qadar alimler tarafından da degil, qoruqnıñ yolbaşçılığını yapacaq olğan Hersones manastırınıñ vekilleri tarafından deñiştirilgen şimdiki qoruq degil.
Saytta 2015 ve 16 seneleriniñ video bölügi – virtual ziyaretçilerge obyektnen tanış olmağa imkân berecek video ekskursiyaları degil de, «Vladimir Putin ve Silvio Berluskoni Hersonesni ziyaret etti», «Qırım közlerniñ dülberligi» foto sergisi, «XEPEONOE ΘEMATA: İmperiya ve Polis» VII Halqara Bizans seminarı, sanat gecesi, müdirniñ matbuat konferentsiyası, restavratsiyanı añlatqan levhalar, çeşit tele yayınları kibi levhalar yerleştirilgen müzeyniñ video yılnamesidir.
Ve, niayet, 2017 senesiniñ videoları – «Hersones – tarihım» serialı, «Hersones sırları» vesiqalı filmi ve yüzlernen diger levha, hususan şeer ve Rusiye televideniyesiniñ yayınları ve Putinniñ Qırım ziyaretleri aqqında levhalar, atta quş ve ayvan sergisini teşkil etken obyekt boyunca video ekskursiyaları. Hersones tarihınen bağlı çoqusı levhalar YouTubeqa da qoyuldı. Umumen 590 levha bar. Amma bu yılname 2017 senesinde bite ve ondan soñ olğan bölükler saytta yoq. Belki, iştede?
Bu seriallarnıñ atıfları saytnıñ baş saifesinde de bar, bundan ğayrı, müzey er kesni «Hersones online» leyhasına qoşulmağa davet ete, anda ziyaretçiler Hersones yerlerini virtual şekilde ziyaret ete, eksponatlar aqqında malümat ala ve viktorinalarda iştirak ete bile. Müzey saifelerinde er kün saat 12.00-da yañı virtual Hersones ekskursiyaları ola, 15.00-da – müzey haberleri, 17.00-da – müzeyniñ fond kollektsiyasındaki eşyalar aqqında maqaleler.
Böylece, baqqan müzey saytlarımızğa köre, olarnı yapqanlar siyasiy mündericesini yañıdan baqtı, Rusiye olarnıñ tarihını, atta antik yadikârlıqlar tarihını özümsidi.
Bu müzeylerniñ kerçek tarihiy mündericesi ekinci planda qaldı ve tek ekzotika ola, onı tarihnen beraber siyasetni körecek ziyaretçilerni celp etmek içün qullanalar.
Mence, bütün alim ve müzey hadimleri virtual sergilerniñ böyle teşkil etilüvine razı degil, amma Rusiye şaraitlerinde siyaset üstünligine qatlanmağa mecbur.
Bütün bular – tarihqa zarar, amma keçer, dep tüşünem. Ve Klio adını ğayrıdan tikler.
Mıkola Semena, qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat közeticisi
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Keşe, 6 şildede Oralda ekpeni mindetteuge qarsı ötken mitingke şıqqan belsendiler Mira Ahmetova men Vasiliy Hasanov wstaldı. Olar policiya bölimşesinde birneşe sağat bolğan. Bwl turalı Azattıq radiosı habarladı.
– Alañğa jaqın (mindetti ekpege qarsı miting ötedi delingen Mänşük Mämetova atındağı alañ) jerdegi ayaldamadan tüsken kezde meni wstap, qalalıq bölimşege jetkizdi. Birneşe sağat wstap, tergedi, – dedi Vasiliy Hasanov Azattıq tilşisine.
Mira Ahmetovanıñ sözine qarağanda, onı policiya keşki sağat altı jarım şamasında üyiniñ mañınan wstağan. Oğan policiyağa şaqırtu qağazı berilmegen.
– Meni keşki sağat ondar şamasında bosattı, Oqasovtıñ isi (jergilikti belsendi Orınbay Oqasovtıñ üstinen 405-bap boyınşa qozğalğan is) boyınşa wstadı. Wzaq uaqıt qwr bosqa wstap, bir sağat qana tergedi, – dedi Azattıqqa Mira Ahmetova.
Batıs Qazaqstan oblısı policiya departamenti baspasöz qızmetiniñ mamanı Möldir Sırğalieva 6 şilde küni wstalğandar turalı Azattıq tilşisiniñ swrağına belsendiler "Oral qalası policiya basqarmasına kuäger retinde jetkizildi, tergeuden keyin bosatıldı" dep ayttı.
Biraq ol Qılmıstıq-processualdıq kodekstiñ 201-babına süyene otırıp (sotqa deyingi tergeu amaldarınıñ mälimetterin jariyalamau) eki belsendini policiyanıñ qanday is boyınşa bölimşege jetkizgenin aytpadı.
Şetelde quğında jürgen bwrınğı bankir Mwhtar Äblyazov jaqtastarın 6 şildede bilikke qarsı narazılıqqa şığuğa şaqırğan. Tuğan elinde ol qılmıstıq baptar boyınşa kinäli dep tanılıp, ömirlik türme jazasına kesilgen. Bwrınğı bankirdiñ özi tağılğan ayıptardı joqqa şığarıp, öziniñ sayasi sebeppen qudalanıp jatqanın aytqan.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ ofisinde mayıs 18 künü Qırımda yerli akimiyet Sürgünlik qurbanları hatırasına kütleviy numayışlarnıñ keçirilmesini kene yasaq ete bilecegini tüşüneler. Bunıñ ile Kiyevde facia yıllığına bir sıra tedbirniñ ötkerilmesine azırlıq köreler.
Bunı 5 kanal efirinde Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisiniñ faaliyetini temin etüv bölüginiñ reberi Arsen Jumadilov bildirdi.
«Qırımda sürgünlik qurbanlarını añmağa yasaq ete bileler. Kiyevde, bunı endi ayta billem, Mustaqillik Meydanında büyük bir numayışnı azırlaymız. Yalıñız qırımtatarlarnı degil de, qırımtatar halqınıñ bu deşetli faciasınıñ qurbanlarını añmaq içün bütün Kiyev sakinlerini davet etecekmiz», – dey o.
Qırımda mayıs 18-de Matem Kününiñ lâğu etileceginden Qırımtatar milliy areketi de qorqa.
Soñki yigirmi yıl devamında Qırımda Sürgünlik qurbanları hatıra künü adet üzre mayıs 17-18 künleri qayd etile edi. Bu künleri Aqmescitte 1944 senesi sürgünlik qurbanları abidelerine gülçemberlerni qoya, Qırım Ukraina Muzıkalı Teatrinde hatıra kontserti keçirile, mayıs 17 künü Lenin meydanında – «Yüregiñde ateş yaq» aktsiyası ötkerile edi. Mayıs 18 künü Qırım paytahtınıñ baş meydanında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ teşebbüsi ile bütünqırım matem mitingi keçirile edi, mında yarımadanıñ çeşit şeer ve rayonlarından 10-30 biñ insan kele edi.
Bundan istisna keçken sene oldı, Qırımnıñ Rusiye baş naziri Sergey Aksönov öz fermanı ile Aqmescitniñ merkezinde matem mitinginiñ keçirilmesini yasaq etti. Neticede miting Aqmescitniñ civarında – qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan Aq-Meçet qasabasında keçti.


text:
Mariupolde Dramatik teatriniñ dağıntıları altında 1300-den ziyade adam qala. Bunıñ martnıñ 18-nde Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova bildirdi.
"Şimdilik 130 adamnı qurtarıp oldılar, amma malüm olğanı kibi daa 1300-den ziyade adam mağazlarda, bomba sığınağında bulunmaqta. Episiniñ sağ qalması içün dua etemiz, amma şimdilik iç bir malümat yoq", - dedi o.
Onıñ bildirgenine köre, şeerdeki evlerniñ 70 faizi bozulğan, bazılarını ğayrdan tiklemek mümkün degil, bu da çoq sayılı ihtimal qurbanlarınıñ olğanını köstere.
"Elbette, bütün infraterkip yoq etilgen, gumanitar yardım bermek kerek, çünki adamlar 17 kün mağazlarda aşsız ve suvsuz oturalar, anda bir şey yoq. Şunıñ içün gumanitar yardım aqqında añlaşmalar mıtlaqa olmalı", - dedi Denisova.
Fevralniñ 24-nde saba saat 5-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ «muracaatından» soñ Donbasta «mahsus operatsiya» başlatqanını ilân etti. Bundan soñ Kyiv, Harkiv, Odesa, Kramatorsk, Berdânskta patlav ve raketa darbeleri aqqında haber etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy umumiy seferberlik buyruğını imzaladı. Ğarp memleketleri Ukrainağa yapılğan ücüm sebebinden Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnı qullanıp başladı.
Doğrudan ücümge baqmadan, Kreml Ukraina işğali niyetini inkâr ete. Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire.
Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire. Başta Rusiye arbiyleri ölgenini inkâr ettiler. Amma fevralniñ 27-nde Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirliginiñ resmiy vekili İgor Konaşenkov Ukrainada ölgen ve yaralanğan Rusiye askerleri bar, dep ayttı. Sayısını aytmadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Üsein Bahçisaraylı
Sudaq – Sudaqtaki Yañı Maale qasabanıñ sakini Ayşe Seytosmanova 78 yaşında. 1944 senesi o 8 yaşında edi.
Ayşe tuvğanlarınen beraber Taraqtaş köyünde yaşay edi. Mayıs 18 künü tañda evniñ qapusını qaqtılar. Kelgen askerler: «Davay, davay, davay!», – dep qıçıra ediler, dey qadın.
Sürgünlikten bir kün evelsi köy yanında askerler ve maşinalar toplanğan edi. «Biz o vaqıt, olar ne sebepten kelgenini bilmey edi»,- dep hatırlay Ayşe Seytosmanova. Qırımtatarlarnı alıp ketecekte, anası azbar ayvanlarnı çezip, ölüvden qurtardı. «Evimizde olğan er şey qomşu ruslarğa qaldı», - dey qartana.
Özbekistanğa yol alğan trenni Ayşe Seytosmanova endi hatırlamay. Yalıñız vagonnı esinden çıqarmay, anda o, 8 yaşında qız bütün yol oturıp ketti.
Ğurbetlikke kelgeninen qorantağa ufaçıq ev ayırdılar. Qartana hatırlağanı kibi, «evniñ ne penceresi, ne qapusı bar edi, o qadar sers edi ki, atta taymaq mümkün edi». Ayşeniñ 16 yaşındaki ağası tarladan pirniç tobannı ketirdi, onı töşek ve yastıq yerine qullandılar.
Bütün ömür devamında Ayşe Seytosmanova pamuq cıyıp yaşadı. «Biz östürip, toplay edik», - dey qartana. Özbekistanda, qoranta Marhamat rayonınıñ Palvantaş qasabasında yaşadı. Qırımdan ketirilgen eşyalarnı qullanmay tuta ediler, adamlar Qırımğa qaytacaqlarına ümüt besley ediler.
1991 senesi Ayşe Seytosmanova qorantasınen berber tuvğan Qırımğa qayttı. Şimdiki vaqıtta doğğan, ösken ve sürgün etilgen evniñ yanında yaşay.


text:
Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi salı künü keçirilgen toplaşuvda avtomobiller yaqalavında şeklenilgen Muyeddin Alivapovnıñ cezasını çıqmama aqqında imzağa deñiştirmege qarar aldı. Bu aqta malümatnı Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
«Bugün Aqmescit şeeriniñ Kiyev rayon mahkemesinde avtomobiler yaqalavında şeklenilgen ve apiste yanvar 23-ten başlap bulunğan Muyeddin Alivapovnıñ apiste bulunma müddetiniñ uzattırılması boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvı keçirildi. Mahkeme, Muyeddin Alivapovnı çıqmama şartınen iyül 23-ten azat etmek qararını qabul etti», – dep yazdı o Facebook saifesinde.
Smedlâyevniñ qayd etkenine köre, böyle qararnıñ sebebi ne olğanı belli degil.
«Belki, onıñ qabaatı isbatlanmağanı sebebindendir, belki de, yañı yaqalanacaqlar içün yerler azırlanğanı sebebindendir, baqarıq!» – dep yazdı o.
Yanvar 23-te Alupka ve Simeizde üç yerli sakin yaqalandı, olarnıñ arasında 21 yaşındaki qırımtatar kişi Muyedin Alvapov oldı, olarnı Qırımnıñ cenüp yalısında maşinalarnı yaqqanlarında qabaatlaylar. Umumen olaraq, 2016 senesi yanvar ayında Büyük Yaltada 12 maşina yandı.
Amma olar yaqalanğan soñ maşnalarnıñ yaqalanuvı toqtatılmadı. Aynı bu iş boyunca Çelâbinsk şeeriniñ sakini de yaqalandı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bunı İsveçiya çetel işler nazirliginiñ naziri Karl Bildt Ukraina ziyareti devamında bildirdi, dep haber ete Radio Svoboda.
Ukraina akimiyetiniñ effektiv siyaseti ve AB destegi ileride memleketni Avropa agrosanayi merkezi ete bilecek, dep tüşüne Bildt.
«Ukrainağa AB tarafından etilgen esas yardım – Rusiyege qarşı cezalar degildir, çünki sanktsiyalarnıñ çalışmağa başlanması içün vaqıt kerek. Eñ müimi, Ukrainağa demokratiya stabilligini, iqtasadiy islâatlarnıñ işançlılığını ve devlet idaresiniñ pişkinligini temin etmek», – dep tüşüne o.
Siyasetçi emindir ki, Ukrainanıñ mustaqilligi yıllarında o iqtisadiy inkişafnıñ yañlış yolu ile kete edi. Faqat şimdi çoq yıllıq maliye ve idare etüv buhrannıñ aqibetlerini tazmin emtek vaqıt keldi, qayd etti Bildt.
«Büyük qabaat Yanukoviçte ve onıñ yolbaşçılığı vaqtında üküm sürgen qabarcılıqtadır. Büyük, amma bütün degil. Şimdi buhrannıñ tamırları terendir. Faqat men baş nazir Yatsenük akimiyetiniñ islâatlarını alğışlayım. Olardan bazıları cemiyette pek populâr olmasa da, episi bir, kerekler»,– dey Bildt.
İsveçiya çetel işler naziri Ukrainada mayıs 17 künü keçirilecek Avropa Kününe bağışlanğan tedbirerde iştirak etecek.


text:
Rusiyeli muhalefetçi hurnalist Arkadiy Babçenko sağ, dep haber etti mayısnıñ 30-nda brifingte Ukraina Telükesizlik Hızmetiniñ (SBU) reisi Vasiliy Gritsak.
O, jurnalistniñ zalğa kirgenini rica etti. Babçenko bir ay evelsi onı öldürmek istegenleri bilgeni aqqında ayttı.
Gritsanıñ sözlerine köre, Ukraina Telükesizlik Hızmeti jurnalistniñ öldürilüvinen bağlı planlarnı meydanğa çıqarğan. SBU, öldürivni teşkil etmek içün Rusiye mahsus hızmetleri tatarfından kiralanğan Ukraina G... vatandaşını tevqif etken.
«O, tamam 3 saat evel yaqalandı », – dedi Gritsak.
Babçenkonıñ öldürilgeninen bağlı malümat mayısnıñ 29-nda aqşam peyda olğan edi.
Babçenko Rusiyeni 2017 senesi fevral ayında terk etip, Pragada yaşap turmağa imkânı olsa da, Kyivde qırımtatar ATR telekanalında alıp barıcı olaraq çalışmaqnı saylağan edi.O, özüniñ Rusiyeden ketüv qararını oña qarşı cinaiy iş açılma ihtimali bar dep izah ete.


text:
Änkarada Ali Aqış iskä alındı
Änkara 17.12.2016
“İdiliya” tatar aşları yortında Bötendönya tatar ligasınıñ berençe qoruçı başlığı, kürenekle cämäğät êşleklese, jurnalist Ali Aqışnıñ ülemenä 5 yıl tulu mönäsäbäte belän iskä alu kiçäse ütkärelde. Mostafa Gültäkin fotosürätläre.
Etiketlar: Änkarada Ali Aqış iskä alındı , Ali Aqış , jurnalist Ali Aqış , Ali Akış , Ali Aqışnıñ ülemenä 5 yıl , İdiliya tatar aşları yortı , Ömär Özcan , Gönül Pultar , Saide Akış , Tuncär Kalkay , İlyas Miftaxov , Mustafa Gültekin , Mostafa Gültäkin


text:
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ mühbiri Zidan Acikelâmovğa «tahqiqat tedbirleri» ile bir qaç polis ve FSB hadimi keldi. Bunı Qırım.Aqiqatqa birleşmeniñ faalleri bildirdi.
Faallerniñ malümatına köre, Acikelâmovnıñ ana-babasınıñ evinde de polis hadimleri buluna.
«Eylemler, İçki rayonı, İçki qasabası, Turgeneva soqağı 30-nci ev adresinde keçirile. Ev teşkermesi İçki rayon mahkemesiniñ qararı esasında yapıla. Zidan Acikelâmov, «Qırım meselesi» programmanıñ müellifi ve alıp barıcısı, «Qırım birdemliginiñ» operativ mühbiri ve jurnalisti», – dep aytıp berdiler birleşmede.
Diger tafsilâtlar yoq, Rusiye qanun qoruyıcı organlarınıñ tefsirleri de yoq.
Qırımnıñ Aqmescit rayonında mayısnıñ 11-nde Rusiye quvetçileri Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayub) Rahimovnı tintüv vaqtında atıp öldürdi. Resmiy versiyağa köre, erkek «qıdıruvğa ilân etilgen halqara terror teşkilâtınıñ azası olıp», FSB hadimlerine qarşı ateş açtı.
Mayısnıñ 12-nde Rusiye nezaretinde olğan İçki rayon mahkemesi, mayısnıñ 11-nde Rusiye quvetçileri tarafından atıp öldürilgen Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayuba) Rahimovnıñ apayını Sohiba Burhanovanıñ memleketten çıqarımasına qarar berdi.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
Rusiyeniñ Perm devlet universitetine kerçekleştirilgen silâlı ücüm neticesinde yaralanğan 24 insandan doquzınıñ alı ağır qala, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Rusiye sağlıq naziri Mihail Muraşkonıñ «Rossiya-24» telekanalınıñ yayınında aytqanına köre, alı pek ağır olğan hastalar Perm ülke hastahanesinde tedaviylenecek.
Sekiz kişige ambulator tibbiy yardım kösterildi, ekisi hastahanege yatmaqtan vazgeçti.
Bazarertesi sabası uquq fakültetiniñ studenti Perm devlet milliy tedqiqat universitetiniñ korpuslarından birinde ateş açtı. Altı insan elâk oldı, 24 kişi yaralandı. Ücüm etken kişi yaqalanğanda yaralandı ve hastahanege alındı. Öldürüv aqqında cinaiy dava açıldı.


text:
Türkiye Tış işler naziri Qırımda keçirilgen Rusiye Devlet dumasınıñ saylav neticelerini tanımay, dep haber ete nazirlikniñ matbuat hızmeti.
«Türkiye Ukraina topraq bütünligine qoltutmağa devam ete ve Qırımnıñ qanunsız ilhaqını tanımay. 2021 senesi sentâbrniñ 17-nden 19-na qadar Qırımda keçirilgen RF Devlet Dumasınıñ saylavlar neticelerini aytsaq, Türkiye içün uquqiy bir küçü yoq», – dep aytıla haberde.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırımda keçirilgen Rusiye Devlet Duma saylavlarınıñ neticelerini ve rey berüv esnasını Büyük Britaniya, ABD ve AB memleketleri tanımay.
Sentâbrniñ 17-nde Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda teşkil etilgen Rusiye saylavlarına ve işğal etilgen Donetsk ve Lugansk vilâyetleri rayonlarınıñ rey berüvge celp etilmesine qarşı narazılıq bildirdi.
Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa şurası işğal etilgen Donbastan ve Qırımdan kösterilgen 33 namzetke qarşı sanktsiyalar kirsetti.
Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa şurası Qırımda ve Donbasta Rusiye Devlet Duması saylavlarında komissiya erkânına kirgen, teşviqatçılar, namzetler ve közeticilerge qarşı sanktsiyalar kirsetmege vade ete.
Rusiye Qırımnı Rusiye toprağı dep saya ve, Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov 2016 senesi bildirgenine köre, halqara toplulıqnıñ işğal altındaki yarımadada saylavlarnıñ keçirilüvine bergen cevabına «qulaq asmay».


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin dey ki, «Qırımda, qırımtatar mevzuatını qullanıp, vaziyetni kerginleşmege tırışqanlar öz siyasiy niyetlerini amelge keçirmege ve aq-uquqlar oğrunda küreşçi olaraq halqara grantlarnı elde etmege istey». Bu aqta Putin Qırımda avgust 17 künü bildirdi, haber ete RİA Krım.
«Siz vaziyetni, esasen qırımtatar mevzuatı ile bağlı vaziyetni kerginleştirmege tırışqanlar aqqında aytqan ediñiz. Kim aqqında söz ketkenini yahşı bilemiz. Özlerini aq-uquqlar oğrunda küreşçi olaraq tanığan bir sıra insan bar. Bu insanlar içün nasıl aq, kimniñ – müim degil. Olarnıñ küreşçi olğanları müim ve bu küreşleri içün halqara grantlarnı, şeref qazanmağa ve öz niyetlerini, siyasiy niyetlerini de, şu cümleden, amelge keçirmege isteyler», – dey Putin.
Bazarertesi künü, avgust 17-de, Yaltada Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Devlet şurası prezidiumınıñ turizm inkişafı boyunca toplaşuvını keçire.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye prezidenti Vladimir Putinninniñ Ukraina tarafı ile uyğunlaştırılmağan Qırım ziyaretini – medeniy dünyağa qarşı areket olaraq adladı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Rusiyede bir künniñ içinde 62 bölgede 228 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Umumen ülkede 1264 hasta bar, haber ete Azatlıq Radiosı.
Martnıñ 28-inde Orenburg şeerinde koronavirus hastası ölgeni belli oldı. Bir kün evel ekimler, onıñ pnevmoniyası bar olğanını ayttı. Bu Rusiyede koronavirus hastalığında ölgenlerniñ 5-inci adisesi.
Epidemiyanı tutmaq içün Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 28-inden aprelniñ 5-indece çalışmağan afta kibi ilân etti. Moskova ve Sankt-Peterbur akimiyeti bu afta tükân, park, restoran ve kafelerni qapattı.


text:
Aprel 22-de, cuma künü Aqyarda politsiya hadimleri cami etrafını sardı ve içinde olğan er insannıñ vesiqaları ve cep telefonlarını teşkerdi.
Bu aqta Qırım qamaçavı aktsiyası ştabınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Facebook saifesinde bildirdi.
«Bugün Aqyarda (Sevastopolde) cuma namazından soñ rus politsiyası keldi, cami etrafını sardı, ve er kesten pasport ve cep telefonlarınıñ malümatını köstermege talap etti», – dep yazdı İslâmov.
Uquq qoruyıcılar rusiyeli mahsus hızmetler Qırımda musulman cemiyetleriniñ temsilcilerinen ekstremizmniñ ögüni almaq içün subetler keçirgeni aqqında çoq kere haber ete ediler.
Qırımtatar Milliy Meclis ve uquq qoruyıcı teşkilatları bir qaç sefer ilân etkenlerine köre, 2014 senesi Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada qırımtatarlarğa qarşı repressiyalar yüz bere, amma Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti bunı red ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kiyevde Mustaqillik Meydanında Qırımtatar Milliy Meclisine destek aktsiyası başlandı. Bu yerde onlarca insanlar toplaştı, olarnıñ arasında uquq qoruyıcılar, Meclis azaları, ukrain deputatları, cemaat erbapları bar, olar ellerinde «meclisniñ yasaqlanması, halqnıñ yasaqlanmasıdır» şiarınen levhalarnı tuta, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Beklenilgenine köre, bu kibi aktsiyalar dünyanıñ diger şeerlerinde de keçirilecek. Latviyada Ukraina elçiliginde, qırımtatarlarğa destek olaraq, qırımtatar bayrağı tiklenildi.
Radio Svoboda mühbiriniñ bildirgenine binaen, Moskvada Meclisniñ yasaq etilmesi boyunca mahkeme toplaşuvı açıldı. İmaye adliyecileri – Marina Agaltsova ve Kirill Koroteyev.
Sentâbr 29-da, cumaaqşamı künü saat 11.00-de Rusiye Yuqarı mahkemesinde «Qırımtatar Milliy Meclisi» cemaat birleşmesi faaliyetiniñ yasaq etilmesi aqqında» işi boyunca, «Ekstremistik faaliyetke qarşılıq aqqında» Federal Qanunnıñ 25.07.2002 qabul etilgen 1145-FQ sanlı 9-cı maddesine esaslanıp, toplaşuv keçirile.
Aprel 26 Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Meclisniñ işğal etilgen yarımada territoriyasında faaliyetini yasaq etti. Dünya toplulığı rusiyeli ükümetniñ böyle areketlrine qarşı qattı narazılıq bildirdi. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı mahkemesine şikâyet arizasını yolladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Germaniya biligi Türkiya prezidenti Rejep Tayıp Erdoğannıñ G20 sammiti kezinde Gamburgte twratın Türkiya azamattarı aldında söz söyleuge baylanıstı sw..
Qızılorda oblısında QR Prem'er-Ministri Baqıtjan Sağıntaev Şalqiya qorğasın-mırış ken ornın qalpına keltiru boyınşa jwmıspen tanıstı jäne tau-ken bayı..
QR Parlamenti senatorları plenarlı otırısta "Elektroenergetika mäseleleri boyınşa QR-nıñ keybir zañ aktilerine özgerister men tolıqtırular engizu tur..
AQŞ Senatınıñ Qarulı küşter komiteti (Senate Armed Services Committee) jariyalağan Jıldıq qorğanıs esebinde AQŞ-tıñ Tayvan'ğa qaratqan sayasatında bir..
Qazaqstan prem'er-ligasınıñ jalpı narıqtıq qwnı 112 030 000 euronı qwraydı eken. Transfermarkt.de derekterine säykes, Qazaqstan prem'er-ligasındağı 1..


text:
Cumaaqşamı künü, iyülniñ 25-nde, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsi (Qurman gruppası) psihiatrik hastahanege yatqızıldı. Bu aqta advokat Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, o, «tahqiqat izolâtorına müvekkili Arsen Abhairovğa kirip olamadı» ve yaqında stantsionar ekspertiza qararı ile tanıştırılğanı içün psihiatrik hastahanege yol aldı.
Advokatnıñ bildirgenine köre, müvekkiliniñ «alı bir qarar», lâkin «psihiatrik hastahanege yerleştirilmesi onı aşalay», dep qayd ete. Semedlâyev bunı «cezalandırıcı psihiatriya şekli» olaraq tanıy.
«Balalar tahqiqatnen işbirligi yapmağa razı olmağanı içün, qabaatlanğan cinayetni işlegenini tanımağanı ve özüni terrorist dep saymağanı içün olar basqığa oğray, psihiatrik hastahanege yerleştirile», – dep qayd etti imayeci.
Advokatnıñ tarif etkenine köre, Arsen Abhairovdan ğayrı, psihiatrik hastahanede Rustem Emiruseinov ve Eskender Abdulganiyev buluna.
Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ psihiatrik hastahanege yerleştirilmesine dair malümatnı izaatlamay.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Arsen Abhairov, Eskender Abdulganiyev ve Rustem Emiruseinovnıñ sıñırlav tedbirini sentâbrniñ 13-ne qadar uzattı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Olaf Şol’ś koronavirus êläkterde
Şol’ś 24nçe-25nçe sentyabr’ könnärendä Soğud Ğaräbstanı, Berläşkän Ğaräp Ämirlekläre häm Katarğa säfär yasağan ide
Germaniyä xökümäte räise Olaf Şol’śnıñ koronavirus êläkterüe belderelde. Nemeś xäbär agentlığı DPAda urın alğan xäbärgä qarağanda, kanślernıñ Kovid-19 testınıñ pozitiv çığuın xökümät süzçese Şteffen Xebestrayt citkerde. Ul Şol’śnıñ xökümät yortı binasındağı fatirında izolyaśiyälänüen äytte.
Xebestrayt citkergänçä, kanślerda ciñelçä cuıq tiyü simptomnarı bar. Ul bu atnada planlaştırılğan cämäğat’çelekkä açıq oçraşuların ğamäldän çığara. Tik töbäk başministrları belän bulaçaq cıyılışlarda onlayn qatnaşırğa uylıy.
Şol’ś 24nçe-25nçe sentyabr’ könnärendä Soğud Ğaräbstanı, Berläşkän Ğaräp Ämirlekläre häm Katarğa säfär yasadı.
Şul uq waqıtta, Germaniyä êçke êşlär ministrı Nensi Freyzer da Twitter aşa üzeneñ Kovid-19 êläkterüen belderde häm härkemgä közge aylarda diqqat’le bulırğa kiñäş itte.
Bäyläneşle xäbärlär
Êş urınında 5 keşeneñ berse naçar möğamälä kürä
“Strep A” bakteriyase 9 can aldı
Belfastta 5 yäş’lek qız bala älege infekŝiyadan ğomere özelgän 9nçı bala buldı


text:
Keriç keçitinden yolcu demir yol seferlerniñ açıluvı Ukrainadan keçken seferlerniñ qısqartuvına ketirmez. Bunı iyül 29 künü «Qırım demir yolu» şirketiniñ başı Andrey Karakulkin bildirdi.
«Ne seferlerniñ, ne Ukrainadan keçken trenlerniñ vagon qısqartuvını planlaştırmaymız. Aksine, ukrain yönelişi boyunca baracaq trenlerniñ sayısını artacaq olamız», – dedi Karakulkin.
Onıñ sözlerine köre, Moskva-Aqmescit yañı treni «Ukraina buhranı sebebinden adetiy naqliyat ile faydalanmağa qorqqan» yolcular içün Keriç keçitinden Ukrainanı dolanıp keçecek.
«Rusiyelilerniñ çoqusı Cenübiy-Şarqta olğan buhran sebebinden Qırımğa Ukrainadan barmağa istemey», – dey Karakulkin.
O şunı da qayd etti ki, Ukrainadan kelgen yolcularnıñ trenlerden kütleviy sürette endirilgeni qayd etilmey, amma sıñırdan keçkende, bazı qaidelerge uymağa tevsiye etti.
«Yanına em Rusiye, em Ukraina pasportını alğan yolcularnı kimerde trenden tüşüreler. Buña oğramamaq içün özüni yahşı alıp barmağa, tek bir pasport ile seferlerge çıqmağa ve ayınıq olmağa tevsiye etem», – dey Karakulkin.
Evel qayd etilgeni kibi, Moskva-Aqmescit treni Ukraina etrafından avgust 1-den yürecek.
.


text:
RPR-Parnas firqasınıñ siyasiy şura bürosınıñ azası İlya Yaşin aytqanı kibi, «Domodedovo» Moskva ava limanında firqanıñ regional bölükleriniñ eki yetekçisini yaqaladılar.
Yaşin Facebookta yazğanı kibi, yaqalanğanlardan biri – RPR-Parnas Çelâbinsk bölüginiñ reberi Aleksey Tabalov. Evel matbuat vastaları Moskvağa kelgen Altay cumhuriyetiniñ muhalif Sergey Mihaylovnıñ yaqalanuvı aqqında bildirgen ediler.
Yaşin aytqanı kibi, yaqalanuv sebebi olaraq ava limanlarına Ekstremizmge qarşılıq merkezinden kelgen vesiqa kösterile. İlya Yaşinniñ sözlerine köre, aprel 17 künü RPR-Parnas reisdeşi Boris Nemtsovnıñ ölüminden soñ federal siyasiy şurasınıñ ilk toplaşuvı keçirilecek.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Bavariyada iyün ayında keçirilecek «G 7» sammitine davetli olğanlarnıñ sırasına kirmege fırsatı yoqtır.
Bunı, Reuters bildirgeni kibi, Almaniya kantsleri Angela Merkel Frankfurter Allgemeine Zeitung gazetasına ayttı.
«G 7» ve sabıq «G 8» özüni er vaqıt degerler üzerinde teşkil olunğan toplulıq olaraq tanıta edi. Qırım işğali halqara uquqnıñ ve şarqiy Ukraina vaziyetleri umumiy degerlerniñ qaba bozuluvıdır»,– qayd etti Almaniya kantsleri.
Bu sebepten, dep qoştı Merkel, Putinni sammitke davet etmeycekler.
O şunı da qayd etti ki, Avropa tarafından Rusiyege nisbeten cezalarnıñ kirsetilmesine sebepler yoq olmağanına qadar, bu cezalarnı kimse lâğu etmez.
AQŞ, Avropa birligi ve diger memleketler Moskvağa nisbeten Qırım işğalinden ve şarqiy Ukraina ziddiyetinde onıñ iştiraginden sebep cezalarnı kirsetken edi.


text:
Rusiye tarafdarı olğan faalciler, martnıñ 23-ünde “Qırım akimiyetiniñ zulumına” qarşı körüşüv ötkerecek ola. Bu hususta Facebook saifesinde Qırım faalcisi ve blogeri Oleg Koçerov yazdı.
İçtimaiy ağlardaki ilânğa köre, körüşüvde Qırımnıñ sabıq prezidenti Yuriy Meşkov, “Rusiye kommunistleri” partiyasınıñ lideri Leonid Graç ve “Taygan” parkı ve “Skazka” ayvanat bağçasınıñ müdiri Oleg Zubkov çıqışta bulunacaqlar.
Martnıñ 18-inde Qırımda yarımadanıñ rusiyeli akimiyetine qarşı bir adamlıq piketler keçti.


text:
Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba Letoniya TİN başı Edgars Rinkeviçs ile telefonnen laf etip, Rusiye tarafından Qırım ve Donbasta vaziyetniñ kerginleşmesini muzaker etti.
«Dmıtro Kuleba Letoniya zenaatdaşına Rusiyeniñ turğunsızlaştıruv arekteleri aqqıda aytıp berdi. Bularnıñ arasında Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde ve Qırımda vaziyetniñ kerginleşmesi, ateşni toqtatuv rejimini bozuv, devletimizniñ sıñırları yanında orudsınıñ toplaması, şiddetli Rusiye propagandası», – dep yazıla Ukraina TİN matbuat hızmetiniñ bilidrmesinde.
Letoniya TİN başı Ukrainağa birdemlik ve Letoniya Ukraina toparq bütünligi ve suverenitetini desteklemege devam etkenini bildirdi.
«Edgars Rinkeviçs, Ukraina Rusiye tecavuzına qarşı turıp olması içün halqara destekni arttırmaq maqsadınen Letoniya Ukrainanı yalıñız ekitaraflı seviyede degil, amma AB, NATO ve diger halqara formatlarda da desteklemege devam etecegine inandırdı», – dep yazla bildirmede.
Evel Ukraina Silâlı Quvetleri Baş ştabınıñ yolbaşçısı Ruslan Homçak bildirdi ki, martnıñ başında Novorossiysk ve Stavropolden işğal etilgen Qırımğa talimler içün avuştırılğan Rusiye ordusı yarımadada qalmağa devam ete.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov bildirgenine köre, «Rusiyeniñ memleket topraqlarında istegeni kibi ordu avuştırmağa aqqı bar».
Beyaz ev ABD prezidenti Joseph Biden ve Ukraina devlet başı Volodımır Zelenskıy telefondan laf etkenlerini resmiy tasdıqladı ve Amerika devlet başı «Rusiyeniñ Qırım ve Donbastaki devam etken tecavuzı qarşısında Ukrainağa» destegini tasdıqlağanını bildirdi.
Qırım işğali
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Nigeriyädä êbola virusı turında kisättelär
Anıñ ildä taralu qurqınıçı zur
Nigeriya üz watandaşların êbola virusınıñ ildä taralu qurqınıçı turında kisätte.
Nigeriya awırularnı kontrol’dä totu üzäge belderüendä Ugandada ütergeç êpidemiyägä qarşı köräş däwam itkändä virusnıñ başqa Afrika illärenä taralu qurqınıçı barlığı äytelä.
”Xäzerge mäğ’lümatlarğa qarağanda êbola virusınıñ Nigeriyägä taralu qurqınıçı zur. Êbolanıñ Sudan variantın xäzerge waqıtta däwalaw öçen êffektiv daru yäki profilaktika öçen liśenziyäle vakśina yuq” diyelä belderüdä.
Ugandada 19 nçı sentyabr’dä 24 yäş’lek ber keşedä siräk oçrıy torğan Sudan variantı buluı belderelgän êbola virusı tabılğan ide.
Êbola berençe tapqır 1976 nçı yılda Sudannıñ Nzara häm Kongonıñ Yambuku şähärlärendä ber ük waqıtta kilep çığa.
2013 nçe yılnıñ dekabrendä ul Könbatış Afrikada tarala.
2014-2017 nçe yıllarda Gvineya, Liberiya häm S’yerra-Leoneda bulğan êpidemiyädä 30 meñ keşe virus belän zararlana häm ul 11 meñnän artıq keşene yaqtı dön’yadan alıp kitä.
Bäyläneşle xäbärlär
İtaliyädä cir ubıluda yuğalğannarnıñ gäwdäläre tabıla
26nçı noyabr’dä bulğan afättä yuqqa çığuçılarnı êzläw däwam itä
Qıtay Ayda baza tözergä niyätli
Atom-töş ênergiyäse belän êşläwçe bazanıñ tözeleşen 2028nçe yılğa qadär tögällärgä planlaştıralar
İranda media xezmätkäre qulğa alınğan
İran üzäge Londonda urnaşqan oppoziśiyäçel media organı "Iran International" televideniyese öçen êşläwe alğa sörelgän ber keşeneñ qulğa alınuın belderde


text:
«Gaz borusındaki diversiya davası» boyunca apiske alınğan qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl «tış dünyadan ciddiy bir izolâtsiyada» tutula. Bu aqta advokat Nikolay Polozov müvekkilinen Aqmescit SİZOsında körüşken soñ ayttı.
«Onıñ ne gazeta, ne radio, ne de televizorı bar. Bir ay içinde oña tek beş mektüp berildi (SİZOdaki tsenzorlarda ise dost, tanış ve lâqayt qalmağan insanlar yazğan onlarnen, atta yüzlernen mektüp bar). Ebet, bu akimiyet bergen vazifedir – Narimannıñ sesini bastırmaq, onı bütünley izolâtsiya etmek. O yoq kibi yapmaq», – dep bildirdi Polozov.
Advokat, soñki vaqıtları Nariman apishane kitaphanesinden çoq kitap oqudı, dep tarif etti.
Polozovnıñ malümatına köre, Celâlnıñ kamerasını qızdıruv probleması «çezildi ve qoşma olaraq qızdırğıç berildi».
«Apishane turmuşında qalğanları pek deñişmedi. Onı alâ daa pek telükeli mabüsler içün «Mahsus blokta» ve daa bir mabüsnen eki kişilik kiçik kamerada tutalar. Munasebetleri yahşı. Qabaatlayıcı qarar berilüvini bekley, soñra prokuror imzalamasını», – dep bildirdi advokat.
Rusiye apishane hadimleri Polozovnıñ aytqanlarını tefsir etmey.
Nariman Celâlnıñ apis müddeti 2022 senesi fevralniñ 23-ne qadar uzatıldı.
2021 senesi dekabrniñ 15-nde advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, Rusiye quvetçileri Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası boyunca ilk tahqiqatnı yekünledi, Nariman Celâlğa daa bir qabaatlav berildi.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Soltüstik Koreyanıñ lideri Kim Joñ Unnıñ (Kim Jong Un) tuğan künine oray Pioñyañ (Phen'yan) jaña, zamanaui ozıq qarulardı jasauğa äreket etip jatqanda..
AQŞ prezidenti Donal'd Tramp Djozef Baydenniñ inauguraciyası qarsañındağı qauipsizdik şaralarına baylanıstı tötenşe jağday jariyalap, Vaşingtonğa fede..
12 qañtarda brifingte Ortalıq saylau komissiyası Mäjilis saylauınıñ qorıtındısın jariyaladı. Parlamenttiñ tömengi palatasına deputattıqqa boyı äbden ü..
Vladimir Putin, Il'ham Äliev jäne Nikol Paşinyan Taulı Karabaq mäselesi boyınşa Mäskeude jiın ötkizdi. Kelissöz boyınşa uağdalastıqtı iske asıru üşin ..
2020 jılğı Qazaqstannıñ ekonomikası älsirep, jalpı işki önim (JİÖ) körsetkişi 2,6%-ğa kemigen. Seysenbi tañda ädettegidey ükimet otırısı ötti. «2020..


text:
Bunı Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat kâtibi Yevğen Perebiynis Kiyevde keçirilgen brifingde bildirdi, dep haber ete «Ukrainskaya pravda».
Onıñ aytqanına köre, böyle bir körüşüv aprelniñ 25-ne planlaştırıldı.
«Bugün Jeneva añlaşmalarınıñ tarafları ve OSCE missiyasınıñ nevbetteki körüşüvi ötkerilmek kerek. Er bir memleket iştirak etecegini tasdıqladı, lâkin Rusiye Federatsiyasınıñ vekili iştirak etmeycegini bildirdi», – dep qayd etti Perebiynis.
Bundan evel peyda olğan malümatqa köre, Almaniya OSCE teşkilâtından Ukrainadaki buhrannı al etüv ve Jeneva añlaşmalarına riayet etüvni kefil etmek içün faal areketlerni talap ete.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/12-28
Näbilä Wälitova (28.12.1928, Başqort ASSRnıñ Bäläbäy kantonı Sıyırışbaş awılı, RSFSR, / SSRB - 11.10.2006, Voronej ölkäse başqalası Voronej şähäre, Rusiä Federatsiäse) — balet artistı, möğällim, baletmeyster.
Leningrad xoreografiä uquxanäsen tämamlağaç, Başqort opera häm balet teatrında solist bularaq eşli başlıy.
Voronej opera häm balet teatrına küçkäç, cirle kölliätendä uqıta başlıy. Teatr baş baletmeysterı, soñraq balet sänğät citäkçese bulıp eşli.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.