text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
İsrail ve Rusiye vatandaşı olğan İsrail sakini Yael Ilyinsky, Rusiye Anayasasına deñişmeler kirsetmesinen bağlı referendumda bir künde üç kere rey - elektron şeklinde ve Tel-Aviv ve Hayf şeerlerinde saylav noqtalarında berip oldı. Em onıñ daa 18 yaşını toldurmağan qızına da rey bermege ruhset berdiler: qıznıñ vesiqalarını Rusiye konsullığında sadece teşkermediler.
Saylav protsedurasınıñ mükemmel olmağanını ve falsifikatsiya imkânları bar olğanını tanımaq yerine, Rusiye akimiyeti....İlyinskiyni qorquzıp başladı
Saylav protsedurasınıñ mükemmel olmağanını ve falsifikatsiya imkânları bar olğanını tanımaq yerine, Rusiye akimiyeti... İlyinskiyni cinaiy taqibatnen qorquzıp başladı, qızı konsullıqqa kelip rey berüvinden vazgeçkeni aqqında ariza yazmasını talap etti.
Rusiye Tış İşler Nazirliginiñ matbuat kâtibi Mariya Zaharova ise Yael Ilyinskynı öz saifesinde mısqılladı ve onıñ areketlerine "fantastik qızğançlıqnıñ dünya attraktsionı" dedi.
Bir daa qayd eteyim: bir adamğa üç kere rey bermege izin bergenlerni degil, bu bozuluvnı aşkâr etken adamnı mısqılladı. Rusiye akimiyeti bozuluvlarğa ve falsifikatsiyalarğa yol bermemek içün ne yapacağı memurlar tarafından öyle de añlatılmadı. İlyinskiy özü qabaatlı - vesselâm!
Ve mence İlyinskiy - sadece İsrailde yaşağanı içün - daa qolay qutuldı, oña "diplomatlar"nıñ yapa bilgenlerniñ eñ çoqu - qorquzuvlarnen telefon etmektir. Amma Rusiyede yaşağan "Dojd" telekanalınıñ jurnalisti Pavel Lobkovnıñ evine "diplomatlar" artıq eki kere kele edi. Ve oña qarşı cinaiy dava da açıla bile.
Bu ayıp ikâye maña 2014-ünci senesi hatırlattı. Qırım. Anda "referendumda" kim istese, qaç kere istese "rey berip" oldı
Bu ayıp ikâye maña 2014-ünci senesi hatırlattı. Qırım. Bu, rusiye kanalları içün doğru resim yapmaq ve Mariya Zaharovanıñ çetel jurnalistlerine rev berüvniñ qanuniy olğanını köstermek fırsat bermek içün, işğal etilgen topraqlardaki adamlarnıñ "iradesini" köstergen aynı o birisi kibi "referendum" edi ve anda kim istese, qaç kere istese "rey berip" oldı.
Ve soñra bütün bu ayıplıq yayılıp başladı - parlament, Anayasa mahkemesi, "Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasınıñ terkibine qabul etüv". Ve Rusiyede bu "halqnıñ iradesi olğanında" şübelengen az adam oldı, dep tüşünem. Ebet, halqara uquq tarafından yañlışçadır, Ukrainanen munasebetler tarafından da pek yahşı degildir, amma "halq istedi" de, "Qırım bizimki" de, özleri "rey berdi" de.
Şimdi ise Rusiyeniñ özü de balaban Qırımğa çevirilgenini, falsifikatsiya ve yalannıñ büyük qoruğı olıp turğanını köremiz.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Vitaliy Portnikov, kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi


c: text/html

text:
İşgal etilgen Qırımda bugünki vaziyette qırımtatar halqı inkişafınıñ esas yönelişlerini ömürge keçirmek içün mahsus işçi gruppasını meydanğa ketirdiler.
Bunı öz başına ilân etilgen Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
İşçi gruppası qırımtatarlarnıñ problemlerini çezmege tırışacaq.
«Eñ evelâ gruppa siyasiy, etnikara ve dinlerara kerginlikni yoq etmek maqsadında qırımtatar cemaatınen kenşi mesleatlarnı keçirecek», – aytıla beyanatta.
Gruppa 5 insandan ibaret olacaq, onıñ yolbaşçısı Qırım spikeriniñ muavini Remzi İlyasov oldı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye Devlet duması 1945 senesi Ekinci cian cenkiniñ bitüv kününi sentâbrniñ 2-nden 3-ne deñiştirgen qanunnı qabul etti, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Qanun leyhasınıñ müellifleri Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birligi Yuqarı Şurası prezidiumınıñ 1945 senesi sentâbrniñ 2-nde çıqarğan emrine esaslana, oña köre sentâbrniñ 3-ü Yaponiyanı yeñüv künü olaraq ilân etile.
«Sentâbrniñ 3-ü ibaresi – Ekinci cian cenkiniñ bitüv künü (1945) «cenkten barışıqqa keçüv, barışuv ve işbirligi yollarını qıdıruvnı timsal etmekte», – dep aytıla iza tezkeresinde.
Bütün dünyada Ekinci cian cenkiniñ bitüv künü 1945 senesiniñ sentâbrniñ 2-si sayıla. O künü Yaponiya şartsız teslimiyet aktını imzalağan edi.
Rusiye işğal etken Qırımda 2014 senesinden berli sovetlerniñ ve Rusiyeniñ «Zafer künü» Qızıl ordu ve sovet halqınıñ natsist Almaniyası üzerindeki ğalebe künü olaraq qayd etile. Ukrainada mayısnıñ 8-nde Hatıra ve barışuv künü qayd etile, mayısnıñ 9-ı ise – Ekinci cian cenkinde natsizmni yeñüv künü olaraq.


text:
Ukraina İnformatsion siyaset nazirligi, Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı muqavemetiniñ dörtünci yıllığına bağışlap, informatsion kampaniyanı azırladı. Bunı fevralniñ 20-sinde Kyivde yapılğan matbuat konferentsiyasında informatsion siyaset naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirdi. Onıñ aytqanına köre, kampaniyanıñ merkezinde faal pozitsiyaları ve Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqına narazılıq köstermeleri içün zarar körgen adamlarnıñ taqdirleri buluna.
Ceppar: «Biz, er kün, er ay keçken sayın Kreml mabüsleriniñ sayısı ne içün, teessüf ki,arta, kösterecek olamız: adamlar Rusiyeniñ nizamını qabul etmek istemeyler. Sentsov, Kolçenko, Baluh, Degermenciler qorantası, Çiygoz, Umerov ve digerlerniñ keysleri bar. Bu yılnıñ kampaniyası muqavemetniñ muayen simvolları etrafında aylana. Baş mevzusı olaraq bu insanlarnıñ taqdirlerini kösteremiz, çünki bu, adiy bir vaqia olmayıp, Rusiye işğaliniñ qurbanları olğan ve öz noqtai-nazarları içün zarar körgenlerniñ taqdiridir», – dedi.
O, bu yılda nazirlik tarafından işlep çıqılğan ve cümleden ecnebiy auditoriya içün azırlanğan kontent «tamam bu taqdirler, adamlar, bu muqavemetniñ simvolları aqqındadır», dep qayd etti.
Onıñ aytqanına köre, Qırımnıñ Rusiye tarafından işğaline muqavemet köstermeleri neticesinde zarar körgen 64 Ukraina vatandaşı aqqında ikâye etken bilbordlar, videorolikler ve bukletler közde tutula.
Ukrainada fevral 26 künü, Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı muqavemet künü olaraq tayin etildi. 2014 senesi bu künde Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen miting ötkerildi. O künü miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafını tutqan ve şu cümleden «Rusiye birligi» fırqasına ait olğan faaliyetçiler tura edi.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bağçasaray rayonında yerleşken Aci-Su maden suvu Qırımda ilk olaraq tedaviy-şifaiy yer ve yerli kurort statusını alacaqtır. Bunı Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında noyabr 29-da Rusiye tayin etken Qırım kurort ve turizm naziri Sergey Strelbitskiy bildirdi, dep haber ete RİA Krım.
«Qırımda böyle yerlerimiz yoq. Kelecek sene birinci adım atmaq içün Bağçasaray rayonındaki «Aci-Su» maden suvunı sayladıq», – dedi o.
Strelbitskiy qayd etti ki, Aci-Su maden suvuna tedaviy-şifaiy yer ve yerli kurort statusı berilse, bu topraqnıñ «bir de bir deñişmelerden qorçalanma» ve oña «kelecekte inkişaf etmesi içün belli bir imkânları» olacaq.
Aci-Su maden suvu Bağçasaray rayonındaki Kökkoz özeninde, Yañı-Saladan 3 km mesafede yerleşe. Şifalı maden suvu üç yıldan berli qullanıla ve hlorid-natriy-kaltsiyli serovodorod ile orta minerallı suvğa aittir. Çoqraq suvu revmatizm, radikulit, işias, ekzema ve diger teri hastalıqları içün faydalıdır.


text:
İşğal altındaki Aqyarda keçken künü 15 yaşından 88 yaşına qadar 10 yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Bu aqta Kreml kontrolindeki şeer ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Avgustnıñ 21-nde saba on yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Bütün hastalar – 15 yaşından 88 yaşına qadar yerli sakinlerdir. Yahşı olğan daa dört kişi hastahaneden çıqarıldı. Umumen yılnıñ başından Aqyarda 450 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı», – dep aytıla haberde.
Hastahanelerde 73 insan buluna, 347 kişi tüzeldi, 15 insan vefat etti, dep qayd etile.
«Bugünki künde 166 insan yuqunç hastahanesinde közetile, №9 şeer hastahanesinde 146 kişi buluna. 228 insan yaşağan yerinde közetile. «İzumrud» ve «Solnışko» pansionatları observator rejiminde çalışa», – dep bildirdi matbuat hızmeti.
Aynı vaqıtta, işğal etilgen Qırımda avgustnıñ 21-nde yañı antirekord qayd etildi – bir künde 55 yañı koronavirus hastası, dep aytıla Rusiye kontrolindeki yarımada akimiyetiniñ malümatında.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qazaqstandı köp wlttı el dep aytamız ğoy. Jalpı, osı Qazaqstan kimniñ memleketi?
Men bilsem, «köp wlttı» degen termin Keñes zamanınan qalğan. Bizdiñ eldiñ işindegi, äsirese bilik ökilderi wlttıq taqırıpqa qaray söz qozğanda, oy qozğağanda ünemi Keñestik termindermen, Keñestik payımdarmen baratını men üşin ayqın närse. Eñ aldımen biz termin jağın dwrıstap aluımız kerek. Biz özimizdiñ jadımızdı, ğılımi aynalımdı, jurnalistik bağıttı osınday Keñestik jalğan terminderden qwtqarıp aluımız qajet. Qazaqstan öziniñ «azan şaqırıp atı qoyılğan» sätte qabıldağan eki ülken qwjat Egemendik turalı deklaraciya men Täuelsizdik turalı zañ boyınşa, Qazaqstan unitarlı memleket. Alğaşqı kezdegi wstanımda «Qazaqstan Respublikası wlttıq memleket bolıp tabıladı jäne soğan bükil küşin jwmsauı kerek» degen. Bile-bilseñiz Täuelsizdik turalı zañnıñ soñğı babı bılay dep ayaqtaladı: «Bolaşaqta osı eki zañnıñ negizinde qabıldanatın zañdardıñ barlığı osı maqsattarğa qızmet etui kerek. Öytpegende olardıñ küşi bolmaydı» deydi. YAğni Qazaqstanda Konstituciyadan bastap kez kelgen qabıldanatın zañ ol unitarlı memleket qalıptastıru, wlttıq memleket qalıptastıru, onıñ jağdayattarın jasau degen bağıtta jüru kerek nemese bolaşaqta kez kelgen wrpaq, kez kelgen zañnıñ küşin joyuğa mümkindik aluı kerek. Mınau tüpki maqsattarğa qayşı eken degendey. Eger däleldep şıqsa, sottıñ işinde, basqanıñ işinde.
Qazaqstan sözsiz wlttıq memleket qwruğa bet alğan el. Biz qazir Täuelsizdigimizdiñ, Azattığımızdıñ ekinşi kezeñin bastap jatırmız. Bodan bolğan memleketterdiñ bir de bireui öziniñ Täuelsizdigine sol Täuelsizdik alğan küni jetken joq. Men ne üşin «Qazaqstan öziniñ Täuelsizdiginiñ ekinşi satısın bastadı?» - dep otırmın. Sebebi Qazaqstan öziniñ Täuelsizdigin jariyalağan kezde öz elinde qazaq wlttıq azşılıq bolğan el. Sondıqtan da Keñes zamanında qabıldanğan Til turalı zañdı äli künge deyin özgerte almay kele jatırmız. Sol siyaqtı Konstituciyamız da, basqa zañdarımız da sol 80 jıldardağı üreylerdiñ elesi, salqını bar siyaqtı. Qazirgi mindet sol üreylerdi, sol qatqan närselerdi jibitip jaña bağıtqa tüsu. Osı jılı ülken sanaq boladı. Bwl sanaq qazaq wltınıñ öz elinde absolyuttik köpşilikke jetkenin rastap beredi... Biz Konstituciya boyınşa da, basqa boyınşa da köp wlttı emespiz. Bizde bir ğana wlt bar. Ol – qazaq wltı. Qazaqstandıq degen wlt tarihta, tabiğatta joq närse. Ol keybir jurnalisterdiñ, sayasatkerlerdiñ engizgen uaqıtşa instrumenti ğana. Men şın mäninde özin qazaqstandıqpen dep esepteytin adamdı körgen emespin. Bireñ-sarañ publicist, sayasatker bolmasa, onı köp eşkim ayta bermeydi. Osı twsta bizdiñ elimizde eki qoğam bar ekendigin aytu kerek. Ol azayıp bara jatqan orıs tildi qoğam jäne küşeyip kele jatqan qazaq qoğamı. Äsirese osı ekinşi qoğam «qazaqstandıq», «standıq» degen formattardı moyındamaydı... Qazaqstan sözsiz qazaqtiki.
Bizdiñ sırtqı sayasatta wtqandarımız ben wtılğandarımızdıñ qaysınıñ salmağı joğarı?
Meniñşe, wtqanımızdıñ salmağı joğarı siyaqtı. Jaqsı bolsın, jaman bolsın Qazaqstandağı memlekettik organdardıñ işinde eñ wtımdı sayasat jürgizip jatqan bir ministrlik bar. Ol – sırtqı ister ministrligi. Jaña qazaq öziniñ memleket qwruınıñ ekinşi satısına ötip jatır dedik qoy. Sol birinşi kezeñniñ maqsat-müddesi twrğısınan alatın bolsaq. Şekaranı anıqtauda Qıtaymen, Reseymen, Özbekstanmen, Türkimenstanmen kelissöz jürgizu oñay bolğan joq. Şekara belgileudiñ eki bağıtı bar ğoy. Biri zañ men karta jüzindegi konsepciyasın jasap alu. Ekinşisi bağana qoyu. Sol bağana qoyuğa deyingi jwmısımızdı qazir bitirdik. Osınday iri twrğıdan qaraytın bolsaq, bwl sözsiz jetistik. Kezinde Qazaqstannıñ yadrolıq potencialınan bas tartıp, Budapeşt siyaqtı kelisimge qol jetkizui sol kez üşin ülken jañalıq boldı. Biraq bügin zaman özgerip kele jatır. Bügingi zamandı bayqasañız, kezinde qol qoyılğan qwjattardıñ, äsirese Reseymen qol qoyılğan qwjattardıñ qwnı sol qağazdıñ qwnınan asa qımbat emes. Ukrainada sol Budapeşt memorandumınıñ bir tarauı bolıp tabıladı. Ol qazir Ukraina ne bolıp jatır ? Meniñ tüsinigimde aldağı on jılımız, arttağı otız jılımızdan qiın bolmaq. Qazir bizdiñ sırtqı sayasatta alatın eki ülken bağıtımız bar. Birinşi: Qazaqstanğa bizdiñ jer twtastığımızben, memleket twtastığımızdı odan arı küşeytetin, soğan qosımşa kepildik beretin qwjattarğa qol jetkizu kerek. Ekinşi sözsiz bwl Qıtaydağı qazaq diasporasınıñ mäselesi. Meniñ oyımşa, Qıtayda mwsılman ataulığa ğwmır joq. Tipti islamnıñ özin qıtaylandıru degen sayasattı bastap jatır. Eger sırtqı sayasi doktrinanıñ bastı principi Qazaqstandı Täuelsiz memleket retinde saqtau deytin bolsa. Osınday ülken şaralarğa, ülken bağıttarğa negizdelu kerek siyaqtı. Soñğı kezderi Qıtaymen wstasıp, jeñgen memleket älemde neken-sayaq. Biraq äyteuir halıqtıñ şulauı, halıqaralıq wyımdardıñ aldına şığıp äñgime qozğau twrğısınan alğan kezde. Bir jıldıñ işinde 2-3 mıñ qazaqtıñ mäselesin şeşkenimizdiñ özi, bizdiñ sırtqı sayatımızdıñ dwrıs bağıtta jürip jatqanın jäne onıñ jaqsı bolsın, jaman bolsın bedeliniñ bar ekendigin körsetedi.
«2019 jılı merziminen bwrın prezident saylauı boluı mümkin, boladı, bolmaydı» degen talqı bolıp jatır ğoy. Al saylau boldı delik, osı saylaudan keyin ne bolmaq?
Men de öz basım, saylau üşin saylau ötkizgenin qalamaymın. Saylau degen kem degende 4 jıldıq, 5 jıldıq strategiyanı anıqtau emes pe? «Biz aldağı 5 jılda ne isteuimiz kerek? Saylauda jeñetin partiya neni aytuı kerek?» degendi köp aytuımız kerek. Keremet bolıp, jwrttıñ aldına şığıp kösem boldıñ, şeşen boldıñmen mäsele ayaqtalmaydı. Saylaudıñ özi bolsın delik. Onı ötkizu oñay. Eki aydıñ işinde ötedi de ketedi. Bwl saylau qazaqtı özgeriske alıp keletin saylau bola ma, joq odan arı tığırıqqa aparatın saylau bola ma? Eger ülken özgeris, ülken bağıt alıp keletin saylau bolatın bolsa, onda onday saylaudı qwptauğa da bolatın şığar. Al eger dästürli därejede ötkize salatın, eki aylıq, üş kündik ğwmır keşetin saylau bolatın bolsa, onda ol saylau Qazaqstan memleketin odan arı tığırıqqa tireydi, odan arı şeteldik, äsirese batıstıq izolyaciyağa alıp baradı. Al bizge Qıtay men Reseydiñ däl qazirgi jağdayında Batıspen qwyrıq üzisuge bolmaydı. Biz olarğa barınşa jaqınday beruimiz kerek. Al olarğa jaqındaudıñ alğaşqı şarttarınıñ biri saylaudı dwrıs ötkizu. Saylaudı azdı-köpti bolsa da ädil ötkizu. Öziñniñ qarsılastarıñdı qatıstıra bilu. Oppoziciyanıñ tirkeluine mümkindik, mwrsat beru degen siyaqtı mäseleler. Bwl saylaudıñ erekşeligi äleumettik-ekonomikalıq jağdaydıñ qiındağan twsında ötetininde. Äleumettik-ekonomikalıq jağdaydıñ tömen kezinde ötetin saylaudıñ bir erekşeligi, jaqsı bolsın, jaman bolsın biliktiñ reytingi tüsti degendi körsetuge mäjbür bolamız. Eger halıqtıñ qaltası qağılıp jatsa, jiğan-tergen qorları joq bolıp jatsa, eki ret deval'vaciya bolsa, erteñgi künim ne bolmaq dep köşede jürgen halıqtıñ köñil-küyi basqaşa boladı. Eger bilik osını tüsinse, saylau ötkizgen künniñ özinde dauıstardı eseptegen kezde biliktiñ 20-30 payızğa reytingi tüskenin anıqtauı kerek. Bilikke, Nazarbaevqa da, basqasına da 98 payızdıñ qajeti joq. 70 payızben de, 51,1 payızben de prezident, prem'er bolıp otırğan elderdi körip otırmız. Olardıñ jağdayı bizdikinen jaqsı. Qayta seniñ 60 payız dauıs alğanıñ el üşin jaqsı. Sen tıraştanıp jüresiñ. Meniñ bolaşağım qalay bolar eken? Mağan osı jolı 60 payız ğana dauıs berdi. Erteñ anau 40 payız 60 payızğa auısıp ketpey me eken dep. Bwl seni halıqqa jaqın boluğa mäjbürleydi. Al sen 98 payız dauıs jinap otırsañ, eşteñe isteuge müddeli emessiñ ğoy. Bäri ğajap degen söz. Al elde bäri ğajap pa? Ğajap emes.
Saylau ötkizu biliktiñ qwzıretindegi dünie ğoy. Osığan äser etetin bizde azamattıq qoğam bar ma, qalıptastı ma?
Azamattıq qoğam qalıptasıp kele jatır. Jaña men ayttım ğoy, eşbir el Täuelsizdik jariyalağan küni Täuelsiz bola qoymaydı. Siz de, men de tua salıp twlğa bolıp ketken joqpız. Sol siyaqtı qoğamda pisetin şarua. Qoğamnıñ da aldığa qaray damıp ketetin nemese qwldırauğa tüsip joq bolıp ketetin zamandarı boladı. Osı twrğıdan qaraytın bolsaq, Qazaqstanda şınayı täuelsiz oylaytın azamattıq qoğam jasaqtalıp kele jatır. Oğan ärtürli sebepter bar. Bizdiñ qoğamnıñ ekige bölinui. Jaña ayttıq qoy, orıs tildi jäne qazaq tildi dep. Şındap kelsek, ekeui eki bölek qoğam. Qwndılıqtarı da bölek. Orıs tildi qoğam deytin bolsaq, bwnıñ orta jası 47-48, qazaqstandıq qoğamnıñ orta jası 38-39, al taza qazaq qoğamınıñ orta jası 26-27 jasta. YAğni 26-dağı bala neni oylauı kerek, 37-gi adam neni oylauı kerek, 47-gi adam neni oylauı kerek? Qazaq qoğamı eñ jas qoğam bolğandıqtan onı mayda-şüyde taqırıptar köbirek qızıqtıradı. Biraq qoğam ösip kele jatır. Erteñ eseygennen keyin ana jastar da swraq qoya bastaydı.
Bizdiñ Qazaqstan halqına, biligine äser etetin sırtta biraz küşter bar. Solardıñ qanşalıqtı äseri bar bizge?
Şının aytu kerek, biz özimizdiñ qoğamğa özimizdiñ memleketimizdiñ, özimizdiñ baspasözdiñ sözi ötpey jatqan qoğamda ömir sürip jatırmız. Biz özimizdiñ qoğamğa özimiz tikeley äser etu mümkindigine äli qol jetkizgen joqpız. Elimizdiñ biraz auditoriyası Reseydiñ telearnasın körip otır. Qazaq qoğamınıñ keybir toptarı qazaq eliniñ qwndılığımen emes, özge eldiñ, özge örkeniettiñ qwndılığımen, onıñ işinde dini qwndılığımen susındap jatqan jağdayı bar. Jalpı, Qazaqstan degen eldiñ sırt küşterdiñ oyın alañına, täjiribe alañına aynalıp jatqan jağdayı bar. Onı dwrıs tüsine bilu, ajırata bilu, olarğa qarsı tötep bere alatın antivirus şığara bilu ol bizdiñ qoğamnıñ mindeti. Sırtqı qauip-qaterlerden qorğaytın eñ bastı qwral ol – qazaq tili. Orıstıñ bükil ügit-nasihatşıları qazaqqa bola qazaq tilin oqımaydı.Arab pen qıtay da solay. Sol sebepti de memlekettik tildiñ ayasın keñeytu, memlekettik organdardı qazaq tilinde söyletu bwl wlttıñ imuniteti men twtastığına äser etuşi ekonomikalıq-geosayasi faktor dep aytuğa negiz bar.


text:
Qırımda «Qırım birdemligi» adlı yaqalanğan musulmanlarnıñ soy-sopları birleşmesiniñ faalleri yarımada müftisi hacı Emirali Ablayevnen körüşti. Emirali Ablayev qabaatsız olğanlarnı apisten azat etmek içün destek köstermege vade etti.
Birleşme faali Anna Bogaçevanıñ Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, bundan evel olar müftige muracaat mektübini teslim etti, soñra şahsen onen körüştiler.
«İyün 6-da «Qırım birdemligi» temsilcileri Aqmescitteki Kebir Camige Qırım müftisinen körüşmek içün keldi. Muzakereler devamında Qırımda yaqalanğan musulmanlar meselesi boyunca Müftiyatnıñ noqta-i nazarı bildirildi. Qorantalar işbirlikke çağırdı, ve Müftiyat işsiz oturmağanını, aksine, bu mesele boyunca faal iş alıp barğanını ve alıp baracağını qayd ettiler. Elbet, endi bu işniñ neticelerini körmege ümüt etemiz», – dep añlattı birleşmeniñ faali.
Bundan da ğayrı, Anna «Qırım birdemligi» temsilcileri bu künleri Rusiye prezidentiniñ Qırımdaki temsilcisi Oleg Belaventsevniñ qabulına yazılmağa niyetlengenini bildirdi.
Qırım Müftiyatınıñ matbuat hızmetinde qayd etkenlerine binaen, yaqalanğanlarnıñ soy-soplarına vesiqalar, muracaat etilgen müessiselerniñ cevapları taqdim etildi. Beyanatqa köre, yaqalanğanlarnıñ apayları müftige taqiqatnıñ obyektiv olmağanına ve, olarnıñ fikrince, olarnıñ yaqınları delilsiz apiste bulunğanına şikâyet muracaatınen bulundı.
«Müfti, öz nevbetinde, Müftiyat dava boyunca qararnı deñiştirmek içün kerekli faaliyetni alıp barğanına işandırdı. Bundan da ğayrı, qabaatsızlarnıñ aqlanılması ve azat etilmesi içün bütün imkânlar qullanıla» – dep aytıla Qırım Müftiyatınıñ beyanatında.
Müftiniñ bildirgenine köre, bu mesele boyunca bir qaç sefer uquq qoruyıcı organları, hususan Federal havfsızlıq hızmeti, ve Qırım ükümeti temsilcilerinen muzakereler alıp barıldı. O, yaqalanğanlarnıñ yaqınlarını oña mahkeme davaları ceryanı aqqında haber etmege rica etti ve qabaatlanğanlarnıñ adliyecilerinen mesleat etmek ve ameldeki qanunlar çerçivesinde beraberlikte meseleni çezüv yollarını tapmaq içün körüşmege azır olğanını bildirdi.
Körüşüv bir yarım saattan ziyade devam etti, dep qayd ettiler Qırım Müftiyatında.
Aprel 9-da Aqyarda İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppası ilk sefer yaqalanğan musulmanlar qorantalarınıñ körüşüvini teşkil etti. O vaqıt körüşüvde adliyeci, İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ azası Emil Kurbedinov bu kün Qırımda yaqalanğan musulmanlar qorantalarınıñ beraberlikte alıp barğan faaliyeti meydanınıñ teşkil etilmesi künü olğanını qayd etti.
2015 senesi qışta Aqyarda dört musulman apiske alındı: Ruslan Zeytullayev, Rustem Vaitov, Nuri Primov ve Ferat Sayfullayev. Taqiqat malümatına köre, olar «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları ola. Bir yıl keçken soñ aynı vaziyet Qırımnıñ cenübiy regionlarında oldı. 2016 senesi fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları islâm dinini kütken insanlarnıñ evlerinde tintüv keçirip, adamlarnı apiske aldılar.
Umumen 14 insan yaqalandı, olardan dörtü apiske alındı: İnsan aqları kontakt gruppasınıñ azası Yaltalı Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. FSB taqiqatçıları olarnı da «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etmeleri ile qabaatladı.
Umumen olaraq, «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında qabaatlanğan 14 Qırım musulmanı şimdiki vaqıtta apiste buluna.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescitte qırımtatarlar Rusiye kontrolindeki Qırım garnizon arbiy mahkemesine keldi. Anda oktâbrniñ 11-nde Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine çıqarılğan ükümge qarşı istinaf şikâyeti video bağı vastasınen baqılacaq edi.
Rusiye quvetçileri bir qaç insannı «vesiqalarnı teşkermek» içün tuttı. Olar COVID-19 sebebinden kütleviy tedbirlerniñ keçirilmesi yasaq, dep bildirdi. «Qırım birdemligi» adise yerinden yayın yaptı.
Rusiye polisi tutulğanlarnı avtobusqa ozğarıp, qalğanlarnı tutulacaqlar dep tenbiledi.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
2020 senesi noyabrniñ 3-nde saba Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsi Rustem Emiruseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyevni 17, 13 ve 12 yılğa üküm etti. Olar qabaatlarını tanımadı. Mahküm etilgen qırımlılarnıñ advokatları ükümni şikâyet etip, Avropa insan aqları mahkemesine barmağa niyetlene.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımnıñ işğal başı Sergey Aksönov, akimiyet yarımadada COVID-19 hastalarınıñ sayısı artması sebebinden qoşma sıñırlavlar tayin etilmeycegini bildirdi. Bunı TASS Rusiye devlet malümat agentligi haber ete.
«Şimdige qadar nasıldır bir esnasnı sıñırlaycaq sert qararlar qabul etmeymiz. Şimdilik olğanı kibi aynı protsederalar çerçivesinde areket etemiz», – dedi Aksönov.
Qırımda oktâbrniñ 1-nde saba 398 yañı COVID-19 hastası qayd etildi.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresi bildirgenine köre, Qırımnıñ bir çoq rayonında koronavirus vaziyeti kerginleşti. Müessise, Qırımda dördünci koronavirus dalğası beklenile, lâkin qırımlılar daa az aşı olmağa başladı, dep qayd etti.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bunı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Kelgenler arasında – 552 zabit, 924 adiy asker ve serjant, 103 kursant, Ukraina Silâlı Quvetleriniñ 2 hadimi, 180 qoranta azası ve 57 bala, – dep qayd etile beyanatta.
Qırımdan mecburen ketkenlerni qabul etken noqtalarda 1686 adam qayd etildi, olardan 1535 kişi arbiy adam, 2 hadim ve 149 qoranta azası.
Yarımadadan kelgen arbiy adamlarnı toplav ve qayd etüv noqtaları Kiyev, Vinnitsa, Odessa, Oçakov ve Nikolayevniñ arbiy bölüklerinde açıldı.
Qırımdan 140 dane silâ ve tehnika çıqarıldı (41 tank, 82 avtomobil tehnikası, 17 tirkeme).


text:
Aqmescit – Mecliste, Refat Çubarovnıñ yarımadağa yiiberilmemesi ve atta apiske alınması mümkünligi aqqında bilgenlerini aytalar. Bunıñ episi, «Devlet şurasına» 2014 senesi sentâbr 14 künü ötkerilecek saylavlarnı boykot etmek qararı sebebinden yapılğandır, dep belleyler. Temsiliy organ reissiz çalışa bilecekmi? Ve soñki vaqialar qırımtatarlar ile rusiyeli akimiyet arasında munasebetlerge nasıl tesir etecek? Bu kibi meselelerni Qırım.Aqiqat saytına Meclis reisi muavini Nariman Celâl izaatladı.
Çubarovğa Qırımğa kelmek yasağı, ne qadar ilân etilse de, çoqqa sürmez, - dey Nariman Celâl. Meclis işini toqtatmaycağına baqmadan, bu yasaqlav onıñ faaliyetine ciddiy tesir etecektir.
«Refat Çubarov, menimce, bir küç olıp, akimiyetke qararlarnı qabul etmege bermey edi. Bir taraftan, o, qırımtatarlarnıñ aqlarını qorçalamaq içün añlaşma yollarını bulmaq kerekligini añlay, diger taraftan ise, milliy areketniñ devamcısı olaraq milliy davanıñ esaslarını yahşı bile. Bu noqtai nazardan, onıñ Qırımda bulunmaması pek yaramay. Amma, zemaneviy tehnikiy usullar bağ tutmağa yardım ete, misal içün Skype vastasınen o Meclisniñ toplaşuvlarında iştirak etip olur»,– dey Nariman Celâl.
Meclis ufqiy bir qurum olğanı sebebinden, reissiz de çalışa bilecegini tahmin etmek mümkün. Meselâ, yerli meclisler o qadar mustaqil oldılar ki, atta bazıda, Merkeziy Meclisniñ qararlarına baqmay, faaliyetlerini alıp baralar.
«Biz iç bir vaqıt bir ya da eki adamnıñ fikirine tayanıp areket etmey edik. Bu yañlış bir fikir. Mustafa Cemilevni ürmet eterek, kendi fikirimizde soñunace tura edik. Qararlar tek demokratik usulda qabul etile edi. Ve Meclis azaları daima özleri tüşünip, özleri mesüliet çeke ediler», – qayd etti Nariman Celâl.
Çubarovnıñ Qırımğa kelmek yasağı sebebinden adiy qırımtatarlar arasında narazılıq dalğası köterildi. Nariman Celâlnıñ sözlerine binaen, iyül 7-8 künlri Meclisniñ soñki vaqialarnen bağlı resmiy beyannameleri çıqacaqtır.
«Biz qırımtatarlarnñ menfaatlarını közge alaraq, «akimiyet» ile añlaşmağa tırıştıq. Fakaat, bu işbirlikniñ maiyetini bam-başqa köre ekenmiz. Qorqu yoq. Qanun boyunca faaliyet etecekmiz, Meclis azalarından iç birine zarar kelmesin. Amma, menim ve bazı işdeşleriminiñ fikirince, bunıñnen akimiyet sıñırlanmaycaq. Ya da umumen Meclis, ya da ayırı şahıslarnıñ siyasiy faaliyetini toqtatmaq içün basqı yapılacaqtır», – kayd etti Nariman Celâl.
Hatırlatamız, iyül 5 künü, Herson vilâyeti Geniçesk qasabsında toplaşuvnı keçirgen Meclis reisi Refat Çubarovnı akimiyet yarımadağa yibermedi. Oña 5 yıl devamında Rusiyege, ve bu cümleden Qırımğa kelmekni yasaq ettiler.
İnsan aqları boyunca Ukraina Yuqarı Radasınıñ vekili Valeriya lutkovskayanıñ fikirince, Meclis reisine Qırımğa kelmege yasağı BMT ve Rusiye Federatsiyası qanunlarını boza. Rusiyeniñ bu kibi areketlerini o «etnik cietinden aşalav» kibi adlandırdı. Ukraina tış işler nazirligi, Çubarovğa Qırımğa kelmek yasaqnı «Kreml işğaliniñ qabaatlavı» olaraq tanıdı.


text:
Qırım musulmanları diniy idaresi Qırımda medeniy asabalığınıñ qoruvı boyunca «Devlet komitetni» ve Eski Qırım şeer akimiyetini eski musulman mezarlığında borularnıñ qoyulmasını toqtatmağa rica ete.
Bunı QMDİ matbuat hızmeti bildire.
«Dekabr 8 künü, «Vetan» Eski Qırım musulman diniy toplulığınıñ daveti ile mezarlıq tapılğan yerge uquq qoruyıcı organları ve şeer akimiyetiniñ temsilcileri keldi. Politsiya hadimleri neticede protokolnı tizdi», – deyler matbuat hızmetinde.
Evel QMDİ bildirgeni kibi, XIII-XIV asırğa ait olğan baştaşlarnıñ qısımları ve insan suyekleri Eski Qırım yanında yerleşken «Kemal-ata» obasında tapılğan. Müftiyat yolbaşçılığı bu işke atiqiyatçılarnı celp etmege istey. Bundan soñra naaşnı ğayrıdan kömmege planlaştıralar.


text:
Muzeylar "onlayn işeklären" açtı
Virtual’ säyäxät programması belän Törkiyädä genä tügel, dön’yadağı bik küp muzeyğa “kerergä” mömkin
Koronavirustan saqlanu çaraları qısalarında muzeylar da waqıtlıça işeklären yaptı. Ämma alar sänğat’ söyüçelärgä onlayn xezmät kürsätä.
Virtual’ säyäxät programması belän Törkiyädä genä tügel, dön’yadağı bik küp muzeyğa “kerergä” mömkin. Andağı äsärlärne yaqınnan qarap, mäğ’lümat alıp bula.
Älege programma belän saray, mäçet, kärwansaray, qal’gä şikelle mädäni häm tarixi ähämiyätkä iyä urınnarda da virtual säyäxät itü mömkin.
Sänğat’ söyüçelär sanaq häm aqıllı telefon sıman texnologik cihazlar yärdämendä ireşä aluçı onlayn muzeylar uquları tuqtatılıp toruçı balalarğa da qızıqlı çaralar täq’dim itä.
Törkiyä mädäniyät häm turizm ministrlığına bäyle ob’yektlarnı https://www.ktb.gov.trinternet adresınnan kerep qarıy alasız.
Bäyläneşle xäbärlär
“Xäzer êlekkegä qarağanda tağın da kübräk dialogqa ixtıyac bar”
TRT Törkiyä teleradiokompaniyası Ğomum mödire Mäxmät Zahid Sobacı dönyanıñ xäzer êlekkegä qarağanda tağın da kübräk dialogqa, bäxäskä, urtaq töple aqılğa, fiker almaşuğa häm yaña añlayış qamilläşterügä ixtıyacı buluın äytte


text:
Qırımtatar asıllı ukrainalı rejissör Nariman Aliyev Avropa kinoakademiyasınıñ azası oldı. Bu aqta Ukraina Devlet kinosınıñ matbuat hızmeti haber ete. Aliyev özü de bunı Facebookta bildirgen edi.
Devlet kinosınıñ reisi Filipp İlyenko Nariman Aliyevniñ Avropa kinoakademiyasınıñ akademik statusını alğanınen tebrikledi.
«Narimannıñ icadında «Qırım ikâyeleri» qısqa film üzerindeki rejissör işi bar. «Evge» filmi ise Aliyevniñ uzun metraj filminde rejissör debüti oldı – bu sene Ukrainanı Cannes kinofestivaliniñ «Ayrı bir baqış» (Un Certain Regard) programmasında temsil etti», – dep aytıla Ukraina Devlet kinosınıñ haberinde.
Aliyev Avropa kinoakademiyasında qırqıncı ukrainalı kinematografist oldı.
Nariman Aliyev – qırımtatar rejissöri, «Qırım ikâyeleri» trilogiyasınıñ (qısqa film) müellifidir. Onıñ «Sensiz» filmi 66-ncı Berlin kinofestivaliniñ Generation 14+ çerçivesinde taqdim etilgen edi. Öz işlerinde Aliyev qırımtatarlarnıñ qoranta munasebetleri, ananeleri ve turmuşını aks ettire.


text:
Bunı Qırım «akimiyetine» yaqın olğan «Krıminform» saytı bildirdi.
«Bizler gumanitar yardımnı alıp ketmek yollarnı qıdıramız, çünki tünevin Donetsk, ve acele yardımğa muhtac olğan Kramatorsk sakinleri yükni Rusiyede ala bileceklerini aytqan ediler. Tünevin bu şeerlerden kelgen malümatqa köre, olarnı er taraftan sarıp aldılar, ve olarğa çıqmağa imkân bermemek içün sıñırnı qapattılar», – dedi Roslâkov.
Onıñ aytqanlarına köre, bugün gumanitar yardımnı yetkizüv yollarnı qıdıralar.
«Bizler Donbasstan kelgen uzun cedvelge köre ilâc toplaymız. Bu cedvelde, eñ evelâ, yaralanğanlar içün ilâclar mevcut», – dep ayttı Roslâkov.
Aqyar «halq imayesi» bergen malümatqa köre, bugün aman-aman 500 insan Donbass ve Lugansk vilâyetine ketti.
Bazar künü, iyün 1-de, Aqyardaki Donbass sakinlerine qol tutuv mitinginde çıqışta bulunğan «Qara deñiz yüzü» kazaklar atamanı Anatoliy Mareta azırlanmaq, raatlanmamaq ve beden terbiyesinen oğraşmağa çağırdı.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım melioratsiya ve suv hocalığı devlet komitetiniñ başı İgor Vayl, Aqmescitni ğıdalağan suv anbarlarında ne qadar suv qalğanını bildirdi.
Onıñ malümatına köre, Ayan suv anbarınıñ 44% acimi bar - bu 1 million 710 kub metr suv, Aqmescit suv anbarınıñ - 18%, yani 4 million 390 kub metr suv, Sabla (Partizanskoye) suv anbarınıñ - 18,5% - bu 6 million 318 kub metr suv.
Bu malümatnı o Qırım suv teminatı aqqında muşaverede seslendirdi.
Bundan ğayrı Vayl, Aqmescit künde 108-110 biñ kub metr suv qullanğanını qayd etti.
Daa evel Qırım sakinlerine şahsiy gigiyena içün künde 4 litrge qadar suv qullanmağa tevsiye etildi.
İyül ayında Qırımda suv anbarlarından Aqmescit ihtiyacalarına suv berecek suv borusını qurğan Rusiye arbiyleri keldi.
İyülniñ 13-nde Rusiye Mudafaa nazirligi bildirdi ki, Rusiye ordusınıñ bölükleri Taygan ve Aqmescit suv anbarlarını birleştirecek borunıñ 50-den çoq kilometrini qoydı.
İyünniñ 11-nde Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov, Taygan suv anbarını Aqmescitni suvnen temin etüv sistemasınen vaqtınca birleştirecek suv boruları Rusiyeden Qırımğa keldi, dep bildirdi.
İyülniñ 8-nde berilgen malümatqa köre, Aqmescit içün suv yaqın suv anbarlarınıñ yedeklerinden 110 künge qaldı.
«Fobos» Rusiye ava merkeziniñ mütehassısı Yevgeniy Tişkovets, 2019 senesi küzde başlağan qurğaqlıqtan soñ yaz yağmurları Qırımda suv qıtlığı problemini tolusınen al etip olamaz, dep qayd etti.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Mart 18 künü New Yorktaki Jurnalistlerni qoruv komiteti Roskomnadzorğa Qırım matbuat vastaları, şu cümleden ATR yekâne qırımtatar telekanalınıñ qayd etüv redini añlatmaq kibi talabını yolladı.
Komitette qayd etilgeni kibi, cevap alâ daa kelmegen.
İşbu teşkilâtnıñ malümatına köre, matbuat vastaları üzerinde nezaret organı aprel 1 künü soñuna yetecek qayd etüvge vesiqalarnı yollağan bir sıra qırım matbuat vastalarınıñ arizalarını red etti. Şu cumlden, QHA haber agentligi de.
Komitetniñ beyanatında aytılğanı kibi, 2014 senesi mart ayında başlanğan Rusiye işğalini aks etken jurnalistler ücüm, taqip etile, sorğuğa çekile edi. Muarririyetlerde tintüvler keçire, haberlerni efirge çıqarmay ediler. Jurnalistlerniñ bir qısmı Qırımnı terk etmege mecbur oldı.
Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksenov ATR yekâne qırımtatar telekanalınıñ işini tenqid etip, bunıñ kibi siyaseti olğan kütleviy haber vastaları yarımadada çalışamazlar, dep qayd etti.
ATR telekanalınıñ reberligi 2015 senesi aprel 1-den soñ işine devam etip olamaycaqlarını tahmin ete. Bu mesele mart 16-da Jenevada Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ İnsan aqları komitetinde muzakere etilgen edi.
Telekanalnıñ işi toqtatıla bile dep, seyirciler ve faal cemaat Rusiye prezidenti Vladimir Putinge yarımadada milliy kütleviy haber vastalarını saqlap qalmaq açıq muracaatını yolladılar.


text:
Aprelniñ 13-ünde natsistlerden azat etilmesiniñ 75 yıllığına bağışlanğan tedbirlerniñ keçirüvinden sebep Aqmescit merkezi qapatılacaq.
Şeer memuriyeti bildirgeni kibi, yol areketi saat 8:00-dan saat 12:00-ğace toqtatılacaq.
“Pavlenko soqağı, Aleksandra Nevskogo soqağından Y.A.Gagarin adına parkınace qapatılacaq”, - debile beyanatta.
Ğalebe paradı mayısnıñ 9-da Qırımnıñ Aqyar, Keriç ve Aqmescit olmaq üzre üç şeerinde keçirilecek.
Rusiyede mayısnıñ 9 Qızıl ordunen sovet halqınıñ natsist Almaniyağa qarşı yapılğan cenkte Ğalebe qazanılğan kün olaraq qayd etile.
Ukrainada mayısnıñ 9 1939-1945 seneleri Ekinci dünya cenkinde natsizm üzerinden qazanılğan Ğalebe künü olaraq qayd etile. İşbu hatıra kününi 2015 senesi aprelniñ 9-da Ukraina Yuqarı Şurası kommunizmden qurtulma siyasetini uyğulamaq (dekommunizatsiya) maqsadınen saylâğan edi.


text:
“Qırım titanı” zavodı ekşilik toplağıçınıñ yel tarafından cihazlar azamiy maqbul qoyulanmasından defalarca yükselgen Kükürt angidridiniñ kölemini kösterdi dep haber etti Qırım.Aqiqat Radiosına Qırım ekologik esenlikmerkeziniñ reberi Anton Kovalçük.
“Biz ekşilik toplağıçına yel esken taraftan yaqınlaşqan soñ, anda köstergiçler kerçekten pek büyük edi, normadan tış çıqtılar, atta cihaz qayd ete bilecek sıfırdan yüksek edi. Kükürt angidridi havflı kölemde edi. Cihazımız eñ çoqu - 20 milligram bir mert kubğa köstere, mında ise 1 milligramlıq azamiy maqbul qoyulanmasından artqaç edi”, - dep qayd etti ekolog.
Kovalçüknıñ aytqanına köre, ekşilik toplağıçınıñ bütünley quruğanı birden köründi. Yağanaqlar zararlı buvlarnı yerge qaytarmaq kerek, ekşilik yağmırları ise bu alda yağmamaq kerek dep tüşüne ekolog.
“Yağğan yağmırlarnıñ büyük kölemini diqqatqa alsaq, olar sağlıqqa zararlı olacağından qorqmaq kerekmey. Biş teşkerdik, Aqmescitkece kelip yetken yağmırlarnıñ terkibinde ekşilik normadan tış çıqmay”, - dep bildirdi Kovalçuk.
Birinci bilinmegen taşlamalar avgustnıñ 23-ünden 24-üne gecesi qayd etildi. Bir gecede Ermeni Bazar şeeri ve yaqın köylerde qora, ev damları, aletler ve ösümlikler üstünde yapışaq yeşil pas peyda oldı ve avada keskin ekşilik qoqusı sezile edi.
Sentâbrniñ 4-ünde saba Ermeni Bazar mektepleriniñ müdirleri, birinci sınıf talebeliniñ ana-babalarına telefon etip, şeerden tış çıqacaqları aqqında haber etti. Balalarnen beraber analar da sanatoriylerge yollanılacaqları aqqında aytıldı. 2-11 sınıf talebeleri ise özleri ketmek kerek edi.
Qırımnıñ şimalinde zararlı taşlamalarnıñ kölemi normadan tış çıqtı. Qırımnıñ rusiyeli başlığı Aksönovnıñ aytqanına köre, “Qırım titanı” zavodınıñ işi eki aftağa toqtatıldı.


text:
Gazpromnı däwlät eçendä däwlät dip atıylar. Yeltsin çorında bu şirkät maxsus status, salım tüläwdä taşlamalar alıp qaldı. Şirkät başlığı Viktor Çernomırdin bulğanda, Gazprom – qanunnarnı tanımağan şirkät dip sanaldı, dip yaza radiobıznıñ Rusiä häm Ukraina belgeçe Roman Kupçincky. Citäkçelekkä Rem Vyaxirev kilgäç Gazprom tirän rişwätçelek cäncallarına battı.
İñ qarañğı häm qatlawlı çor 2001nçe yılda Gazprom başlığı urınına Aleksei Miller kilgäç başlandı. Miller elek elektän bulaçaq prezident Vladimir Putin häm soñınnan Kremldä yuğarı wazifalarnı alaçaq keşelär belän yaxşı tanış ide. Miller citäkçe bulu belän Gazprom Törkmänstan gazın Ukrainağa quu eşendä aradaşçı sıyfatında Budapeştta urnaşqan Eural Trans Gaz isemle şirkät qordı. Şirkätneñ yabıq häm nindi eşlär başqarılğanı bilgesez buluı säbäple basım artqaç, 2004nçe yılda ul yabılıp, baş fatirı Şveytsariädä bulğan yañası , RosUkrEnergo şirkäte açıldı.
Uzğan yılnıñ ğinwarında gazğa xaqlar mäsäläsendä kileşä almıyça Ukrainağa gaz torbaların yabu waqiğasınnan soñ Könbatış Gazpromğa bötenläy artı belän borıldı. Küplär şirkätneñ Kreml quşqanın eşläwen, monıñ säbäbe itep – Kremlneñ Ukrainada saylanğan yaña prezident Viktor Yuçenko häm anıñ Äflisün Koalisiäsenä mönäsäbäten belderü dip kürde. 2005nçe yılda Putin Ukrainada Viktor Yanukoviçqa yaqlaw beldergän ide.
Küzätüçelärne aptıraşta qaldırğan tağın ber äyber buldı. Gazprom Ukrainağa gaznı turıdan turı Törkmänstannan tügel, ä üzeneñ serle RosUkrEnergo şirkäte aşa satıp alırğa quştı.
Şulay itep Gazpromğa qarata bilgele ber mönäsäbät tudı, xäzer inde tanılğan öç şirkät anı üzgärtergä tırışaçaq. Azatlıqnıñ Rusiä häm Ukraina belgeçe Roman Kupçinsky süzlärenä qarağanda, yıllar buyına tözelgän bu imidjnı tiz genä üzgärtü bik ciñel bulmayaçaq. İñ zur problema şunda ki - Gazprom ber qayçan da üzeneñ eşçänlegen çittän tikşerergä röxsät itmäde. Gazprom eşendä cawapsız häm şikländerä torğan oçraqlar tapqan Hermitage Capital Management isemle ber şirkätneñ başlığı William Browderğa uzğan yıl Rusiä kilergä birmägännär, säbäben – bu keşe Rusiäneñ milli iminlegenä yanıy, digännär.
Ni öçen Gazprom xäzer genä yaxşı bulıp kürenergä tırışa?
Kupçinsky:
"Xäzer Gazpromnıñ imidjı Rusiä imidjına yoğıntı yasayaçaq."
Putin Rusiäneñ ğorurlığın häm köçen kire qaytarırğa tırışa. Monı ul 8 yıl prezidentlığı däwerendä demokratik xoquqlarnı çikläp, ildä häm tışında üzen täñqitläwçelärgä qarşı pıçraq alımnar qullanıp häm Rusiäneñ tabiği baylıqlarına tayanıp qaytarırğa tırışa, di Kupçinsky. İkençe möddät prezidentlığınıñ soñğı ayları qalıp barğanda, Putin Gazprom idarä häm açıqlıq mäsäläsendä Könbatış standartlarına yaqınlaşa dip kürsätergä teli, di belgeçlär. Yaña PR kampaniäse barı tik küz buylaw bulırmı, ällä çınnan da Gazpromda üzgäreşlär yasarmı, älegä ber kem dä bu sorawğa cawap birä almıy.


text:
Böyle teşebbüs ile LDPR firaqsınıñ deputatı Andrey Lugovoy çıqışta bulundı.
Vesiqağa ketirilgen añlatuv tezkeresinde leyha «ecnebiy agentniñ vazifelerini eda etken, amma mütenasip reyestrge kirsetilmegen NKOnıñ cemaat nezaretiniñ pekitilmesi içün ticariy olmağan teşkilâtlar aqqında qanunlarnıñ eyileştirmesi çerçivesinde» işlep çıqarılğanı aqqında aytıla.
Mında böyle qararğa mahkeme organlarında itiraz bildirmek mumkün olğanı da qayd etile.
«Agora» uquq qorçalayıcı birliginiñ malümatına köre, Rusiyeniñ 8 regionında ticariy olmağan teşkilâtlarnıñ «çetel agentlerni» belgilemek ve ekstremizm areketlerni belgilemek maqsadı ile teşkerüvleri keçti.


text:
Er yıllıq «Merhametlik-2014» hayriye aktsiyası çerçivesinde eki million ruble topladılar.
Bunı Qırım musulmanları Diniy idaresi (QMDİ) bildire.
Aktsiya er yıl mubarek Ramazan ayı devamında keçirile. Para hasta balalarğa berile.
Müftiyat yardımğa muhtac olğan adamdan 153 muracaatnı aldı. Onkologiya hastalığından zarar körgen ve QMDİ ilk sefer muracaat etken balalar 42 biñ ruble, tekrar muracaat etkenler – 27 biñ ruble aldılar.
Diger ağır hastalıqları olğan balalar 17 biñ ruble, tekrar muracaat etkenler 12 biñ ruble aldı.
«Merhametlik» hayriye aktsiyası 2009 senesinden berli devam ete. 484 balağa maddiy yardım kösterildi.


text:
İçtimaiy ağlarda sentâbr 14 künü keçirilgen Qırım «saylavlar»ından bülletenlerniñ fotoları peyda olmağa başladı.
Fotolarğa köre, bülletenlerge Ukraina tuğrasını çezip, «Ukrainağa şan-şerefler olsun» ve «Putin, Qırımnı yerine qaytar» degen yazılarnı qaldırdılar.
Bunıñ ile içtimaiy ağlarda «Qırım – Ukraina», «Ukrainağa şan-şerefler olsun» degen yazıları ile bülletenler Rusiyeniñ diger regionlarından da peyda olmağa başladı.
Bazar künü, sentâbrniñ 14-nde işğal etilgen Qırımda birinci kere Rusiye qanunlarına köre, «Devlet şurası», Aqyarda ise, «Şeerniñ qanun çıqarıcı toplaşuvı» akimiyet organlarına saylavlar keçti. Bunen beraber yerli akimiyet organlarna da saylavlar ötkerildi.
Ukraina baş prokuraturası, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde qanunsız saylavlarnıñ ötkerilüvi cinayetçilik olğanını hatırlattı. Saylavlarnıñ teşkilâtçılarını 10 yılğa apiske ala bileler.
İşğal etilgen Qırımda saylavlarğa öz menfiy munasebetini Ukraina SNBO, İçki İşler Nazirligi de bildirdi.
Qırımtatar milliy meclisi ve qırımtatarlarnıñ bir sıra teşkilâtçıları vatandaşlarnı saylavlarnı boykot etmege çağırğan edi.


text: Házirgi dáwir talabına juwap beretuǵin qánigelerdi tayarlawda, bakalavriat basqıshındaǵı studentlerge fizika páni tiykarların úyretiwden tiykarǵı maqset – olarda házirgi zaman ilimiy – texnikalıq kóz-qarastı qáliplestiriw, olarǵa zamanagóy texnika quralları tiykarların tanıstırıw hám olardan paydalanıwǵa tiykar jaratıwdan ibarat. Sonı este tutıw kerek, fizika páni joqarı oqıw orınlarında oqıtılatuǵın joqarı matematika, informatika, informaciyalıq texnologiyaları, elektr shınjırlar teoriyası, radioelektronika, mikroelektronika tiykarları hám basqa pánler menen tıǵız baylanısqan.


text:
Eski Qırım şeerinde “Qadınlar içün liderlik mektebi” adlı üç künlük forum olıp keçti. Tedbir, QMDİ terkibinde çalışqan “Büllür” qadın-qızlar cemaat teşkilâtınıñ teşebbüsinen ötkerildi.
Forumda Qırımnıñ çeşit şeerlerini temsil etken tahminen 30 hanım iştirak etti. Üç kün devamında iştirakçiler trening, seminar, lektsiyalar, kvest ve subetlerde iştirak ettiler. Derslerni tecribeli din ocaları, maarif leyihalarınıñ reberleri, ruhiyatşınaslar, mühbirler, fıqıh boyunca ocalar, iqtisadiyatçılar alıp bardılar.
Bundan da ğayrı, qadın-qızlar içün eglenceli-maarif programması taqdim etildi, sport yarışları, master-klass, şeer boyunca kezintiler, fotosessiya ve deñizge sefer – bir kimseni lâqayd qaldırmadı.
“Faydalı ilim” leyihasınıñ reberi Zeyneb Bairovanıñ bildirgenine köre, bu forum yañı ufuqlarnıñ açıluvı, tecribe paylaşuvı meydançığına, bilgi aluv çoqrağına çevirildi.
“Mektebimiz muvafaqiyet qazandı, bizge Qırımnıñ çeşit köşelerinden hanımlar keldi. Forumnıñ er iştirakçisi meraqlı ve faydalı bilgilerniñ saibidir. Ümüt etemiz ki, “mektebimiz” qızlarımızğa fayda ketirir, maqsad ve vazifelerni qoyıp, olarnı doğru çezmege yardım eter”, – dedi Zeyneb oca.
Soñunda “Müsülman qadınları içün liderlik mektebi”niñ iştirakçileri forum programmasını keçkeni aqqında sertifikat aldılar.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Bunı «Krımskiy fors-major: svoboda kreditov» cemaat areketiniñ koordinatorı Viktoriya Jukovskaya bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bizler uquqçılar olaraq buña yeñilmegen küç alı dep aytamız. Çünki bir kimse böyle bir fors-major olacağını tüşünmegen edi, mında em Ukraina, em de Rusiye qanunları çalışa», – dep ayttı Jukovskaya.
Onıñ bildirgenine köre, Ukrainanıñ Grajdanlıq kodeksinde 607-inci madde bar, oña köre, yeñilmegen küç alı olsa, bütün añlaşmalar bozula.
«Rusiye qanunları boyunca – Grajdanlıq kodeksiniñ 416 maddesine binaen, Rusiye ukrain bankları ile tizilgen kredit añlaşmalarınıñ borclarını temin ete, bu añlaşmalarnı boza. Bizler Rusiye Federatsiyasında bulunamız, Rusiye vatandaşları olamız, onıñ içün bu madde ukrain bankları ögünde olğan borclarımıznı qapata», – dep qayd etti uquq qorçalayıcı.
Leyha koordinatorları ukrain banklarına para qaytarmaycaq yarımada sakinlerine Ukrainağa barmamağa tevsiye eteler, çünki anda olarnı apske almaları mümkün.
Hatırlatamız, 2014 senesi mayıs 6-da Ukraina milliy bankı vaqtınca işğal olunğan yarımadada ukrain banklarınıñ müessiseleri ve bölükleriniñ işini mecburen toqtatmağa qarar aldı.


text:
Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçisiniñ qızı Gülsüm Aliyeva Aluştanıñ Rusiye Tahqiqat komitetinden qoyıp yiberilgen. Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri haber etmekte.
Anası Naciye yaramağanı içün Gülsüm Aliyeva al-azırda evine kete.
Mevzunen bağlı olaraq: Qanlı imayeciler: Qırımda mabüslerniñ aqrabaları nasıl etip faal şahıs olıp qala
Daa evel, iyülniñ 19-nda saba, Rusiye telükesizlik organlarınıñ hadimleri Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»niñ iştirakçisi Muslim Aliyevniñ evinde «tahqiqat tedbirler» keçirgeni aqqında haber etilgen edi. Daa soñra belli olğanına köre, onıñ üyken qızı Gülsüm Aliyevağa protokol tizilgen. O, Rusiye CK (milletlerara zıddiyet çıqaruv) 282-nci maddesine köre qabaatlana.
«Qırım birdemligi» birleşmesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçisiniñ qızı Gülsüm Aliyevanıñ evinde ötkerilgen tintüvni onıñ faalligi içün yapılğan tazyıq dep tanıy. Bu aqta birleşmeniñ beyanatında söz yürsetilmekte.
Bu iş boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada tutlğan ediler. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlana.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqası olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirip başladı.
Qırım ükümeti yarımadada insanlarnıñ fikir serbestliginen bağlı aqları bozulğanını inkâr ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
«MSK daa bütün beyanatlar kelmese bile, birinciden, reylerniñ sayuv vaqtında qayd etilgen meyilge köre, ekinciden, prezident namzetlerine berilgen reylerniñ sayısına köre ve namzetlerniñ birisi, bes-belli, regionlarnıñ episinde birincilikte olğanına köre, tekrar saylavlarnıñ keçirimesi zarursız olğanını aytmağa mümkün», – dedi Ohendovskıy.
O şunı da qayd etti ki, al-azırda MSK-na Donetsk vilâyetiniñ 3 bölüginden: №47 (Aleksandrovka), №50 (Krasnoarmeysk), №60 (Velikaya Novovselovka) protokollarnıñ işlenilgeni aqqında iç bir bildirüv kelmedi.
Onıñ sözlerine köre, %60 bölüginde neticelerni kompyuter tertibatına kirsetmek içün imkân yoq eken.
Protokollarnıñ 85,12% işlenilgeni neticesinde halq deputatı Petro Poroşenkoğa saylayıcılarnıñ 54,04%, «Batkivşçina» firqasınıñ lideri Yuliya Tımoşenkoğa – 13,12% qol tutqanını añlamaq mümkün.


text:
Cuma künü, iyül 17-de, Qırım ve Aqyarda tatil ilân etildi, musulmanlar Oraza bayramını qayd eteler.
Bu kün saba saat 6-da Aqmescitniñ zenaat birlikleri medeniyet sarayında bayram namazı qılındı, paytahtta Cuma cami alâ daa yoq. Bayram namazına Qırım müftisi acı Emirali Ablayev de qoşuldı.
Malüm olğanı kibi, Kiyevniñ İslâm medeniyet merkezinde iyül 17-de ukrain paytahtınıñ musulmanları Ramazan bayramını qayd etecekler.
Oraza bayram – Ramazan ayınıñ orazası bitkenini ifadelegen islâm taqviminiñ eki büyük bayramından biridir
2014 senesi Qırımnıñ Rusiye akimiyeti «Qırım Cumhuriyetinde bayram ve hatıra künleri, zenaat bayramları ve müim künler aqqında» qanun leyhasını qabul etken edi.
Vesiqada Pasha, Troitsa, Oraza bayramı, Qurban bayramı din bayramları olaraq qayd etile.
Oraza bayram – Ramazan ayınıñ orazası bitkenini ifadelegen islâm taqviminiñ eki büyük bayramından biridir. Bu sene bayram iyül 17-ge rastkeldi, bayramnı üç kün boyunca qayd eteler.


text:
Aqyarda tünevin 20 yañı COVID-19 hastası qayd etildi, dep bildire şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
"Hastalıqqa oğrağanlar - 32-den 87 yaşınace adamlar, olarnıñ arasında 16 yerli sakin ve 4 ketirilgen adise bar edi. Daa 12 adam yahşı olıp hastahaneden çıqtı. Umumen yılnıñ başından berli Aqyarda 713 adam koronavirusnen hastalandı. Şimdilik hastahanelerde 164 adam bar. 500 adam yahşı oldı, 21 adam vefat etti", - denile beyanatta.
Qayd etilgeni kibi, infektsiya hastahanesinde 214 adam baqıla, 9-ıncı şeer hastahanesinde 179 adam bar. Yaşağan yerlerinde 470 adam közetile.
"İzumrud" ve "Solnışko" pansionatları observator rejiminde çalışa.
Tünevin Qırım Cumhuriyetinde 78 koronavirus adisesi qayd etildi. 33-ü tibbiy yardım içün muracaat etkende belli oldı, 35-i daa evel hastalanğanlarnen alâqada oldı, 10-u sağlam ealiniñ skriningi neticesinde belli oldı.
Umumen Qırımda, akimiyetniñ malümatına köre, 3 494 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 94-ü çetelden keldi, 124-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Yaqın zamanda Qırımda er aftalıq «Novıy Krım» («Yañı Qırım») gazetası işini toqtatacaq. Bunı neşriat öz saifelerinde haber ete.
2016 senesi noyabr 10 künü tarihı ile çıqqan aftalıq gazetada baş muarrirniñ imzası ile böyle muracaat yazılğan: «Muaririyetniñ ağır tehnik ve maddiy vaziyeti olğanı sebebinden biz noyabr 17 kününden soñ «Novıy Krım» er aftalıq gazetanı derc etilmekten vazgeçmek mecburiyetindemiz».
Muarriyet daimiy oquyıcı ve abunecilerden «samimiy afu sorap», «ancaq añlacaqlarına» ümüt etkenini bildire. Yazıda, gazeta 2017 senesi içün abunelik bermeycegini bildirile.
«Novıy Krım» er aftalıq gazetası 2014 senesi avgust ayında işini başladı. Muaririyetniñ siyaseti – Qırımda olıp keçken siyasiy ceryanlarnı desteklemekten ibaret edi.
Açıq menbaadan alınğan malümatqa köre, gazetasınıñ tesisçisi ve neşir eticisi – SMC (Sıñırlı mesüliyet cemiyeti) «Novıy Krım», baş muarrir – İgor Azarov. Aslında neşirniñ saibi «Çernomorneftegaz» şirketiniñ sabıq baş müdiri, qırımlı iş adamı, ATS «TES» saibi Sergey Beym ola. Er aftalıq neşir 10 000 nusha ile derc etile edi. Gazeta cümaaqşamı künleri çıqa edi.


text:
Qırımtatar milliy areket iştirakçisi Nariman Celâl, 2016 senesi küzde «112 Ukraina» kanalında çıqqan yayınğa atıf ile yapılğan çaquv sebebinden ektremizmge qarşı küreş merkezine çağırıldı. Yayın devamında, alt yazıda, Celâl Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini olaraq tanıtılğan edi. Bunı Qırım.Aqiqatqa faalniñ özü bildirdi
«Men anda Meclis reisiniñ muavini olaraq tanıtılğan edim. Bu munasebetnen o («E Merkezine» çaqqan kişi – QA) dey ki, men Meclisniñ, yasaq etilgeb teşkilâtnıñ, azı olam, ve demek ki, maña qarşı, ektremistik cemiyette iştirak etkenim sebebinden, Rusiye Federatsiyasınıñ cinaiy kodeks maddeleri qullanılmaq kerek. İşbu beyanqa dair ifadelerimi almaq içün, ekstremizmge qarşı küreş Merkeziniñ hadimi meni çağırttırdı», – dedi Celâl.
Faaliyetçi öz ifadelerini berdi. Bundan soñ, başqa odada Celâldan Marlen Mustafayev ve onıñ evi yanında yaqalanğan diger 10 adam ile olğan munasebetleri aqqında soraştırdılar.
«Sanki men içtimaiy saifemde olardan birisi ile dostlaşam. Menden izaat soradılar, ve men, içtimaiy ağlardaki dostlsrımdan çoqusı ile şahsen tanış olmağanımı añlattım», – dep qoştı cemaat faali.
Celâl «E Merkezinde»tahminen eki saat bulundı, ve devamında kene çağırıla bilecegini ve tartışacağını tüşüne.
Mart 13 künü saba qırımtatar milliy areket iştirakçisi Nariman Celâl, Aqmescitte ektremizmge qarşı küreş merkezine kelgeni aqqında malüm olğan edi.
Fevral 21-de Aqmescit civarında Marlen Mustafayevniñ evinde «ekstremist timsalleriniñ» numayışı davası boyunca tintüv keçirildi. Mustafayevge qoltutqanlar oldı, on insan kelip, er şeyni videoğa çıqara edi. Olarnı da yaqaladılar. Mustafayevni 11 künge, ortaqlarını beş künge qadar apiske aldılar.
2016 senesi aprelde Rusiyeniñ nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi işğal etilgen yarımadada Meclisniñ areketini yasaq etti. Dünya cemaatı, Rus akimiyetiniñ böyle areketlerine qarşı çıqıp, qattiyen narazılıq bildirdi. Meclisniñ imayesi Rusiyeniñ Yükek mahkemesine itiraz yolladı, lâkin apellâtsiya mahkemesi de Meclisniñ yasaq etilmesine qol tuttı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi, işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinen raatsız olğanını bildirdi ve basqılarnı toqtatmağa çağırdı.


text:
Bağçasaray tarih ve medeniyet qoruğınıñ sabıq mudiresi Elmira Ablâlimova, Rusiye ukümeti tarafından yapılğan Bağçasaraydaki Han sarayınıñ «rekonstruktsiya»sı boyunca dava halqara mahkemede baqılmaq kerek, dep saya.
Qırım.Aqiqat muhbiri, Ablâlimovanıñ bunı aprel 16-da Kyivde «İşğalciler Qırımda Han sarayını ne içün mahv ete?» matbuat konferentsiyasında söylegenni bildire.
Ablâlimova: «Bugün Ukrainanıñ Rusiyege qarşı halqara mahkemelerde açılacaq büyük bir dava azırlana. Menim fikrimce, işğal etilgen territoriyada (Qırımda – QA), ayrıca Han sarayınıñ misalinde, medeniy silme dosyesi bu davağa kirsetilmek kerek», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, şimdi Qırımda medeniy mirasqa qarşı cinayetlerni tasdiqlaycaq materiallar azırlana.
Mart 19-da Kyivde Rusiyeniñ Ukrainadaki elçihanesi yanında Qırımda Han sarayınıñ viran etilmesine qarşı tedbir keçti.
Rusiye ukümeti Bağçasaraydaki Han sarayında «qazağa qarşı ilk nevbetteki işler»ni yapmağa devam ete. Ukraina Medeniyet nazirligi, Qırımdaki Rusiye ukümeti tarafından Bağçasaray qoruğınıñ territoriyasında işlerniñ yapılması neticesinde Han sarayınıñ baş binası içün mahv etilmek telükesi bar, dep iddia ete.
Bağçasaraydaki Han sarayı muzeyi – qırımtatarlarnıñ tarihı ile alâqalı olğan eñ belli muzey, Qırımda olğan Geray hanlarına ait yazlıq rezidentiya yeri. Muzey kompleskiniñ territoriyasında saray, harem binası, han mezarlığı ve cami bulunalar. O, UNESCOnıñ Dünya mirası cedveline kirsetilmege namzettir.


text:
Kyiv – «Fevral 26 işiniñ» beklenilmegen deñişmeleri oldı. Qırım Yüksek mahkemesi onı ğayrıdan taqiq etmek içün prokuraturağa yolladı. Baş qabaatlanğan Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ adliyecisi Nikolay Polozovnıñ fikirince, böyle etip prokuratura delillerni oña kerek olğanı kibi deñiştirmek içün vaqıt qıdıra. Faqat aynı vaqıtta Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya mahkeme qararını qanunsız sayıp, ondan şikâyet etecegini bildirdi.
Mahkeme fevral 15-de saba olıp keçti. Qırımdaki Uquq qorçalayıcı alan merkeziniñ koordinatorı Aleksandra Krılenkova Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, mahkeme içün küçük bir salon berildi, er kes kirip olamadı.
«Keçken mahkeme toplaşuvlarına baqqanda bugün politsiya ve uquq qoruyıcılar az edi. DAİ, OMON yoq, belki, bugün mahkeme olmaycaq kibi şaqalar da oldı», – dep ayttı uquq qorçalayıcı.
Malüm olğanı kibi, «fevral 26 işinde» altı kişi qabaatlı sayıla: Eskender Kantemirov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov, Mustafa Degermenci ve Ali Asanov ve Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz. Al-azırda üçü apiste yata.
İş iştirakçileri 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitte olıp keçken çoq biñli mitingde iştirak etüv ile qabaatlana. O künü Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Radası yanında eki büyük aktsiya keçirilgen edi, neticede olar çatışmağa çevirilgenler. Meclis topraq bütünligi içün telükeli ola bilecek parlament sessiyasınıñ keçirilmesine qarşı miting teşkil etti, Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqası ise tarafdarlarını Yuqarı Rada toplaşuvınıñ keçirilmesine qoltutmaq içün topladı. Neticede Ukrainağa qoltutuv aktsiyasınıñ iştirakçileri çoq oldı, ve olar olarnı parlament binasından uzaqlaştırdılar.
Yarım yıldan soñ Qırımnıñ Rusiye prokuraturası fevral 26 vaqialarını kütleviy çatışmalar olaraq tanıp, cinaiy iş açtı. Prokuratura malümatına köre, Ukrainağa qoltutuv aktsiyasınıñ iştirakçileri qabaatlı ola, Rusiyege qoltutuv mitinginiñ iştirakçileri ise zarar körgenler. Taqiqatnıñ zanınca, «cinaiy bir maqsat» bar edi, onıñ teşebbüsçilerinden biri ise Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ola. Qalğan mahküm etilgen kişiler ise qırımtatar liderleriniñ «cinaiy añlaşmasını» yerine ketire ediler. Qayd etmeli ki, Qırım parlamentiniñ yanındaki mitingler «Qırımnıñ Rusiyege qoşulmasından» evel olğan edi, yani yarımada Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına köre bile Ukrainanıñ bir qısmı sayıla edi.
Delillerni deñiştirmek içün bir manaçıq
Ahtem Çiygoznıñ adliyecisi Nikolay Polozov bundan evel de işni ğayrıdan taqiq ettirmek içün muracaatta bulunğan edi, çünki içinde qabaatlanğan kişige nisbeten tam olmağan qabaatlar bar. Mahkeme mezkür muracaatnı red etken edi, ve apansızdan fevral 15-de bu vesiqanı tekrar baqmağa qarar aldı.
«Mahkeme muşavere odasına ketip, qaytqan soñ işni prokuraturağa tekrar bermek kerek olğanını bildirdi, amma diger sebeplerge esaslandı. Zarar körgenlerniñ sayısı belli degil eken. Anda añlaşmamazlıq bar: iş malümatında zarar körgenlerniñ bir sayısı qayd etile, qabaat qararında ise – bam-başqa. Bir qaç adamlıq farq. Zarar körgenlerniñ tam zararı yoq», – dep ayttı Polozov Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ fikirince, başından berli bu iş tez-tez keçirilsin ve talap etilgen neticege irişilsin dep, sahte deliller ketirilgen edi. Faqat sımarış bergen insanlar beklemegen bir şeynen qarşılaştılar, Polozovnıñ fikirince, iş bir çoq insannıñ diqqatını celp etti, bu sebepten Qırım mahkemecileri ve prokurorları bu işke diqqatnen yanaşmalı. Adliyeciniñ zanınca, bu sebepten iş tekrar taqiq etilmesine yollanıldı.
«Añlağanıma köre, Poklonskaya, oña boysunğan prokurorlar işni tekrar taqiq etilmesine yollaycaqlar. Anda zarar körgenlerniñ cevelini qoşacaqlar, belki, bir qaç zarar körgen kişi daa ilâve etilecek. Ketirilgen zararnıñ sahte delilleri bile kirsetile bile. Çünki zarar körgenlerniñ çoqusı bunı tasdıqlağan bir de bir vesiqa almağan edi», – dedi Polozov.
Adliyeciniñ fikirince, mahkeme qararı qabaatlanğanlar içün yahşı bir şey olacağını ifade etmey. Onıñ zanınca, mahkemeciler aman-aman azır olğan üküm kerçek bir şeyge oşasın dep, elinden kelgenini yaptılar.
Bu işni sozmaq ıntıluvı da ola bile, onıñ keskinligini eksiltmege tırışadırlarNikolay Polozov
«Bu iş bir qaç ay süre bile. İlk taqiqat tüzetmelerge ne qadar vaqıt sarf etecek oña bağlı. Azırlanıp bir afta içinde yapa bileler, amma bir qaç ayğa qadar soza da bileler. Bundan soñra iş malümatınen tanış olunacaq, buña da bayağı vaqıt kerek ola bile. Bu işni sozmaq ıntıluvı da ola bile, onıñ keskinligini eksiltmege tırışadırlar», – dedi adliyeci.
Polozovnıñ bu izaatı çıqqan soñ Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya mahkeme qararını apansızdan tenqit etti.
«Bu qarar işke tüşürilmedi. Ondan şikâyet etecem, çünki mahkemeniñ bu qararı qanunsız ve sebepsizdir», – dep yazdı o Facebook saifesinde.
Siyasiy mabüsler statusı
Kremllerinde bir şey oldı, ğaliba. Soñki vaqıtları çoq şey ola, de qabarcılıq, öldürüv qabaatları, de Boeing, de Poloniya uçağı. Yuqarıda bir şeyler olayata. Bu iş ile qabaatlanğan Ahtem ve diger insanlar içün müsbet bir işaret ola bile, menceİlmi Ümerov
Qırımtatar Milliy Meclisi «fevral 26 işiniñ» ğayrıdan taqiq etilmesine yollanması müsbet bir işaret olğanını tüşüne. «Kremllerinde bir şey oldı, ğaliba. Soñki vaqıtları çoq şey ola, de qabarcılıq, öldürüv qabaatları, de Boeing, de Poloniya uçağı. Yuqarıda bir şeyler olayata. Bu iş ile qabaatlanğan Ahtem ve diger insanlar içün müsbet bir şey ola bile, mence», – dep ayttı Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Ümerov Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ zanınca, «fevral 26 işi» büyük diqqat celp etti, halqara teşkilâtlarnıñ seslenmesi müsbet bir rol oynay ve neticede iş qapatılmasınıñ sebebi ola bile.
Uquq qorçalaycı Aleksandra Krılenkovanıñ aytqanına köre, işni tekrar taqiqatqa yollamaq qararınıñ seslendirilmesinden evel mahkemeciler beş daqqa subetleşken ediler, demek, qarar evelden azır edi.
«Tekrar baqılmasına yollamaq – maña köre, müsbet bir şey, çünki imaye de bunı istegen edi – deliller az, olarnı mahkemege bermeyler. Başqa bir derecede baqılacağına ümüt etem – bundan evel olğanı kibi olmasa, güzel olur», – dedi Krılenkova.
Aqmescitte keçirilgen mahkeme vaqtında «fevral 26 işinen» bağlı müim bir vaqia oldı. «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermencini siyasiy mabus tanıp, olarnı acele sürette azat etmege talap etti.
«Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermencini siyasiy mabus tanıp, olarnı acele sürette azat etmege talap etti
«Siyasiy sebep bellidir, yalıñız «Euromaydanğa» qoltutqan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri basqı altında qalğanlar, amma eki taraf da aynı derecede küç qullandı. Bundan ğayrı, iştirakçiler qabaatlanğan memuriy binanıñ zapt etilmesi aynı gece belli olmağan insanlar tarafından tekrarlanğan edi, amma Rusiye akimiyeti onı cinaiy taqiqat sebebi olaraq degil, «qanuniy» referendum keçirilmesine azırlıq kibi tanıy», – dep aytıla teşkilâtnıñ saytında derc etilgen beyanatta. «Fevral 26 işi» iştirakçileriniñ adliyecileri ve uquq qorçalayıcı cemiyetiniñ iştirakçileri «Memorial» beyanatına müsbet yanaştılar.
«Müim bir şey, çünki adamlar bir sıra sebepke esaslanıp siyasiy mabus tanıla. İşniñ siyasetnen bağlı olması, mahkemeniñ obyektiv olması, bütün taraflarnıñ delillerine emiyet berilemi, fikirleri içün taqip etilelermi baqıla. Demek, dünya derecesinde çalışqan ekspertler bu işni talil etip, adamlarnı siyasiy mabus tanıdılar», – dep ayttı uquq qorçalayıcı Krılenkova.
Onıñ bildirgenine köre, «Memorialnıñ» beyanatı «fevral 26 işini» halqara teşkilâtlar seviyesinde tarqatacaq, böylece mahkeme ve uquq qoruyıcılarğa basqı quvetleştirile bile.


text:
Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier
Jañ-Baptist Şarl Buve de Lozye (фp. Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier, 14 ğinwar 1705, Plödiyeñ-sür-Rañs, Bretan, Fransiä — 1786, anda uq) — fransuz diñgez säyäxätçese, tädqiqätçe, Maskaren utrawları göbernatorı.
Tärçemäi xäleYзrәpTү
Cide yäştä yätim qalğan. Parijda başlanğıç belem alğaç, Señ-Maloğa navigatsiä belemen üzläşterergä cibärelä. 1731 yılda Fransuz Ost-Hind şirkätenä xezmätkä kerä. 1733 yılda ul eş birüçesen Könyaq Atlantikağa ekspedisiä ütkärü kiräklegenä ısandıruğa ireşä. Ekspedisiä 1738 yılda Loryañnan diñgezgä çığa. 1739 yılnıñ 1 ğinwarında ul anıñ iseme belän atalaçaq keçkenä utrawnı käşef itä. Anıñ aldında könyaq kontinentnıñ tönyaq çığıntısı dip uylap, Buve ani Xodaynı sönnätläw borını dip atıy. Kilep tuqtaw omtılışları barıp çıqmağaç, Buve Käyptawnğa yul ala. 1739 nıñ 24 iyünendä ekpedisiä Loryañğa kire qayta.
Gärçä Buve oyıştırğan ekspedisiä bigük uñışlı bulmasa da, Parijda anı zurlap qarşılıylar. Un yıl ütkäç ul Maskaren utrawları gubernatorı itep bilgelänä. 1763 yılda Fransiägä qayta.
Buve ekspedisiäse Awrupağa fäqät könyaq diñgezlärda oçrıy torğan östälsıman boztawlar (aysberglar), ğädättän tış zur kitlar öyerläre häm awrupalılarğa äle mäğlüm bulmağan piñwinnär turında mağlümatlar alıp kilä.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin kene bir kere işğal etilgen Qırımnıñ kelecegini qırımlılarnıñ özleri belgilegeni aqta bildirdi.
«Yoq, men bu aqta bir şey izaatlamayım, çünki Qırımnıñ kelecegini bu topraqta yaşağan insanlar belgiledi. Olar Rusiye ile birleşüvge qol tuttılar. Bu qadar. Noqta», – dedi o salı künü, avgust 18-de, Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ Rusiye siyasetçileriniñ Qırım ziyareti aqta sözlerini izaatlap.
Bazarertesi künü, avgust 17-de, Yaltada Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Devlet şurası prezidiumınıñ turizm inkişafı boyunca toplaşuvını keçirdi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye prezidenti Vladimir Putinninniñ Ukraina tarafı ile uyğunlaştırılmağan Qırım ziyaretini – medeniy dünyağa qarşı areket olaraq adladı. Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve baş naziri Dmitriy Medvedevniñ işğal etilgen Qırım ziyaretine narazılığını bildirdi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar. Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta


text:
Bunı Devlet saylayıcılar cedveliniñ belgilev hızmet reberiniñ muavini Aleksandr Stelmah bildirdi, dep haber ete «İnterfaks-Ukraina».
Stelmahnıñ malümatına köre, Devlet cedvelini tizüv organlarına Qırımnıñ 4 biñ 451 sakini ve Aqyarnıñ 1 biñ 587 sakini ariza berdi.
Olardan çoqusı Kiyevde rey berecek ola – 1 biñ 483 adam, Odessa vilâyetinde (800), Nikolayev vilâyetinde (763), Herson vilâyetinde (388), Kiyev vilâyetinde (412), Lvov vilâyetinde (379), Dnepropetrovsk vilâyetinde (272), Harkov vilâyetinde (248), Zaporojye vilâyetinde (234).
Mayıs 25-de Ukrainada sıñırcılar halqara ekspertler ve Qırım saylayıcılarını sadeleştirilgen qaideler boyunca kirsetecekler.


text:
Almaniya kantsleri Angela Merkel cumaertesi künü, yanvarniñ 11-nde, Moskvağa Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen muzakere keçirmege keldi, dep bildire Rusiye kütleviy haber vastaları.
Kreml, yanvarniñ 11-nde keçirilecek körüşüv «Suriye ve Libiyadaki vaziyet, Yaqın Şarqtaki vaziyet kerginleşüvinen bağlı olacaq», dep bildirdi. Almaniya kantsleri yazıhanesiniñ haber etkenine köre, Merkel Yaqın Şarqtaki «problemlerini» muzakere etmege istey, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Merkel ve Putin keçken ay Parijde Ukraina şarqındaki vaziyetni al etüv boyunca «normand körüşüvi» çerçivesinde körüşti.
Yaqın Şarqtaki vaziyet İran generalı Kasem Suleymani öldürilgen Amerika ava ücüminden soñ kerginleşti. Böylece, regionda yañı silâlı zıddiyet telükesi peyda oldı. İran quvetleri 176 insan bulunğan Ukraina yolcu uçağını «hata yapıp» tüşürgen soñ vaziyet kene kerginleşti.


text:
Qırımnıñ Rusiye naqliyat nazirligi naqliyatnıñ marşrutlarğa çıquvı cedvelleriniñ bozuluvı sebebeinden naqliyat şirketleri ile yolcularnıñ taşuvına añlaşmalarnı lâğu etti.
Bu aqta nazirlik reisiniñ muavini Gennadiy Raskeviç yanvar 4 künü fevqulâde vaziyetke qarşılıq boyunca ştabnıñ toplaşuvında bildirdi.
Qırım Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, bu sebepten Qırım Rusiye akimiyetiniñ başı Sergey Aksenov Qırım naqliyat nazirligine işbu taşıyıcılarnı yolcularnıñ taşuvına keçirilecek yarışlarğa qabul etmemek avale etti.
Yaqında fevqulâde vaziyetke qarşılıq boyunca ştabnıñ toplaşuvında Qırım Rusiye akimiyetiniñ başı Sergey Aksenov «cemaat naqliyatınıñ işi ile bağlı meseleni al etmege emir etti».
Aqmescitte yıl başından şeer boyunca cemaat naqliyatı yardımı ile areket etmege qıyın oldı, çünki o yürmey. Problemler dekabr 31 künü aqşam başlandı, Yılbaş arfesinde. Taksi çağırmağa imkânsız edi. İnsanlar cayav ketmege mecbur edi.
Aqmescitte elektrik teminlevi ile olğan problemlerden sebep trolleybuslar toqtaldı. Aqyarda trolleybuslarnı avtobuslarğa deñiştirseler, mında öyle bir şey yoq.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur.
Rusiye FİN Qırım idaresiniñ reberi Sergey Şahov aytqanı kibi, Qırım şimdi kerek olğan 1350 megavattan 931 MVt ala.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, keçken yıl Rusiye ve Ukraina arasında esirlerniñ "büyük deñişim"ini hatırladı, o vaqıt Keriç boğazında FSB tarafından zapt etilgen bir sürü Ukraina deñizcileri ve yarımadanıñ ilhaqından soñ Rusiyede maküm etilgen bazı qırımlılar boşatıldı. Zelenskıy "bütün ukrainlerniñ evlerine qaytarılması" üzerinde işlerniñ yapılğanında işandırdı.
"O zaman er kes özüni ğayet küçlü duydı. Çünki yalıñız küçlü bir devlet vatandaşlarınıñ er birisi içün küreş ete ve olarnı evlerine qaytara. İç bir "amma" olmadan. Bir yıl evel böyle edi. Soñra olğan deñişim, qaytaruv ve evakuatsiyalar vaqtında oldı. Öyle edi, öyle bar ve öyle olacaq. Çünki Ukraina özünkilerini qaldırmay", - dey Facebooktaki beyanatında Zelenskıy.
Qırım.Aqiqat bir yıldan soñ azat etilgenlerniñ arasında olğan Oleg Sentsovdan adaptatsiya nasıl keçkenini, yüksek diqqatnen beraber ne kelgenini, onıñ şimdi nasıl yaşağanını ve yarımadadaki şimdi vaziyet aqqında ne tüşüngenini soradı.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
Sinan
Mimar Sinan, Miğmar Sinan yäki tulı iseme Abdülmennan oğlu Sinaneddin Yusuf (1489-1588, İstanbul) - Ğosman İmperiäseneñ böyek miğmarı häm injenerı.
1538 yıldan baş ğosman miğmarı.
Söläyman I, Selim II, Murad III idärä itkän çorda Sinan tözeleş eşlären ütkärä, watandaşlar binaları, mäçetlär, mäktäplär, akveduklar, küperlär, nığıtmalar tözi.
Miğmar Sinan mäşhür Roksolana munçaları häm anıñ törbäsen tözegän.
Sinan uquçısı Sedefkar Mehmed Ağa İstanbulda Zäñgär Mäçeten tözegän.
Sinan uquçısı Süriä miğmarı Ustada İsa Xan Böyek Mogollar İmperiäsendä mäşhür Tac Mahal mäçete proyektın yasağan.
Tärcemäi xäle[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Sinan 1489 yılda Ağırnas awılında (Anatoliä) xristian ärmän (başqa çığanaq buyınça grek) ğailäsendä tuğan. Tumışttan soñ İosif (Yusuf) iseme alğan.
Ätise taşçı häm balta ostası bilıp eşlägän, şuña kürä Sinan şuşı hönärlär yaxşı belgän.
1512 yılda Sinannnı devşirme buyınça (rekrut çaqıruı) yanıçar (yaña çir - yaña ğäskär) korpusına çaqırıp alınğan, häm İstanbulğa yünältelgän, anda ul İslam dinen qabul itä.
Öç yldan soñ ul miğmari häm injener mäktäben tämamlağan.
Selim I suğış kampaniäsendä qatnaşa, ike yıldan Belgrad şähären basıp alunı küzätkän.
Yanıçar korpusında Söläyman I (Qanuni) ğäskärendä Mohaç bäreleşendä, Avstriägä qarşı yawda qatnaşqan.
Şuşı yawdan soñ Sinan kadet cäyäwle korpusı, soñraq 62-nçe uqçı korpusın citäklägän.
1535 yılda Bağdad kampaniäsendä qatnaşa, anda ul su nığıtmäalarınıñ tözeleşe belän idärä itkän.
1537 yılda Korfu, Apuliä, Moldaviägä qarşı yawda qatnaşa.
1538 yılda Qähirä şähären alğannan soñ Söläyman soltan Sinannı saraynıñ töp miğmarı itep bilgelägän.
1539 yılda Miğmar İstanbul şähäreneñ töp miğmarı itep bilgelängän.
Tözelgän binalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Mäçetlär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Küperlär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Mirası[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Üz eşçänlege näticäsendä Sinan 300 bina çaması tözegän - mäçetlär, mäktäplär, xäyriä aşxanäläre, xastaxanälär, akveduklar, kärwan-saraylar, saraylar, munçalar, törbälär, fontannar. Sinannıñ iñ mäşhür äsärläre - Şehzade Mäçete, Söläyman Mäçete (tör. Süleymaniye Camii), Edirnada Selimiye Mäçete (tör Selimiye Camii).
1588 yılda Sinan ülgän, üze tözegän törbädä Söläyman Mäçete diwarı yanında kümelgän.
İcat[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- BиkиҗыeHTыkTa [[Commons:Category: Mimar Sinan BиkиҗыeHTыkTa|Sinan]] TeMacыHa Meдиaфaйллap бap
- BeйMapH Б. ИckyccTBo Typции
- ПopTaл Islam.by Bыдaющийcя ocMaHckий apxиTekTop MиMap CиHaH. 2012 eлHың 18 июлb kөHeHдә apxиBлaHraH.


text:
Rusiye Devlet Dumasında «istilâcı memleket» ibareni añlatqan qanun leyhası kirsetildi. Böylece, Rusiye, onıñ vatandaşları ve yuridik şahıslarını cezalağan devletler yuqarıdaki ibarenen ifadelenecek, – dep haber ete TASS.
Teşebbüs müellifleri Yedinaya Rossiya azaları Yevgeniy Fedorov ve Anton Romanov, em de LDPR fraktsiyasınıñ deputatı Sergey Katasonov oldılar.
Vesiqağa binaen, «istilâcı memlekette» qayd etilgen yuridik ve fizik şahıslar, em de bunıñ kibi çetel şahılar ile alâqası olğan rusiyeli yuridik şahıslarğa Rusiyede audit, yuridik ve diger tevsiye hızmet faaliyetlerinen oğraşmağa yasaq etile.
Bunıñ kibi cedvelni tizmek vazifesi ükümetke qalacaq. «Ceza kirsetilgen künden itibaren otuz kün devamında» cedvel tizilmeli. Nazirler Şurası Rusiyede yapılması yasaq etilgen diger faaliyetlerni de belgilemek kerek.
Neşirniñ malümatına köre, qanun leyhası iyül ayında azır edi, lâkin kirsetüvni dekabr ayına qaldırğan ediler. Devlet dumasınıñ anayasa qanunları ve devlet qurucılığı komiteti işbu ğayeni neticesiz dep adladılar.


text:
Qırımnıñ Aqmescit rayonı Colman (Pionerskoye) köyünde Rusiye küç idaresiniñ hadimleri Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Asan Egizni tutıp alğanlar, dep haber etti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov.
«Mavı signal ışığı yanıp turğan ve ses cihazlarınen donatılğan Wolksvagen maşnasında rus aydutları, dümeni başında Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Asan Egiz olğan maşnanı toqtamağa mecbur eteler. Toqtatılğan şahıs Asan Egiz olğnından emin olğan soñ, rus aydutları onı öz maşnasınen belli olmağan yönelişke alıp keteler», – dep yaza Çubarov.
Çoqqa barmay vaqia yerine yetip kelgen Asannıñ ağası, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Abduraman Egiz «artıq Asannıñ maşnası da coyulğanını köre».
Çubarovnıñ malümatına köre, al-azırda Abduraman Egiz qardaşını qıdırıp Qırımdaki Rusiye FSB idaresine ketken.
Qırımlı adliyeci Ayder Azamatovnıñ malümatına binaen Egizniñ maşnasını «mavı signal ışığı yanıp turğan kümüş tüslü, tahminen DPSke ait Wolksvagen maşnası toqtatqan».
Rusiye küç idaresi hadimleriniñ bu hususnen bağlı daa bir açıq izaatı yoq.
«Asan artıq körip olamağan, amma bu vaqianı yani onıñ boş maşnası ve yanında turğan DPS maşnasını körgen şaat bar. Şaat, maşna Egizge ait olğanını añlağan. Şimdi men bulvar Frankoda FSB idaresi yanında turam. Er zamanda olğanı kibi maña: mında bu şahıs ketirilmedi, şimdi mında Asannıñ aqrabaları kelir, - dediler», – dep ikâye etti Azamatov Qırım.Aqiqat muhbirine.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilip başladı.


text:
Ürmetli musulmanlar! Aziz vatandaşlar!
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi ve şahsen öz adımdan sizni mubarek Qurban bayramınen hayırlayım!
Yüce Rabbimizniñ rahmeti ile biz kene musulmanlarnıñ büyük bayramına qavuştıq.
Ekinci yıldır toqtamağan koronavirus hastalığı pandemiyası sebebinden bayram alışmağanımız şekilde qayd etile. Artıq ekinci yıldır Qırım musulmanları muqaddes Mekke ve Medine topraqlarına hacılıqnı yapıp olamay. Amma bütün imtianlar Allahtandır. Bu imtianlardan nasıl keçecegimiz biznen bağlıdır.
Bayramlarımız – milletimizni birleştirgen qıymetlerdir. Qurban bayramı bereket ketire, birlik ve muabbetlikni qaviyleştire, er birimizde cümertlik, merhametlik, birdemlik duyğularını pekite.
Qurban bayramı ğam-qasevetler ve eski can ağırtuvları unutılğan zamandır. Bu vaqıtta yaqın insannıñ destegini duymaq pek müimdir. Bayram künleri, şeñlik ve sevinç künleri olmaqnen beraber, mesüliet ve destek vaqıtıdır. Bu künleri musulmanlar bir-birine yardım qolunı uzata ve qurbanlıq ayvannı çalıp, Rabbine daa yaqın olmağa, muhtaclarğa yardım etmege tırışa.
Tuvğanlarımız ve yaqınlarımıznı hayırlağanda, öksüz balalarnı, qartlarnı, ağır hastalarnı, yardımsız qalğanlarnı da unutmamalımız.
Bugünki künde hızmetlerinen vatandaşlarımıznı qurtarğan insanlarnı – ekim ve emşirelerni de dualarımızda unutmayıq.
Biz Yüce Rabbimizge dua etip, musulmanlarğa sabır bermesini, yüreklerimizni imannen toldurmasını tileymiz. Musulmanlarnıñ birleşmesi, barışıqlıqnıñ saqlanması içün niyaz etemiz, Vatanımıznıñ güllemesini isteymiz!
Er bir musulmannıñ evinde amanlıq ve bereket olsun.
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri Müftisi
hacı Emirali Ablayev


text:
Prezident tarafdarı olğan «Halq hızmetçisi» («Sluğa narodu») Ukraina firqası Qırım ilhaqı yılında «o taraftaki» insanlar içün küreşmege devam etecek, dep vade ete. Bu aqta firqanıñ matbuat hızmeti Facebookta bildire.
«Halqara uquq qaidelerine baqmadan. Ortaqlıq ve işbirligi añlaşmalarına baqmadan. Sağlam fikir ve medeniy dünyanıñ qaidelerine baqmadan. Fevralniñ 20-nde Qırımda Rusiyeniñ silâlı istilâsı başlandı. Duşmannıñ bugünde-bugün işğal etilgen topraqta yapqanları qabul etilmeycek. Ukrainanıñ küçlü olması içün elimizden kelgenini yapacaqmız», – dep aytıla firqanıñ beyanatında.
Bundan evel Qırımnıñ Rusiye ilhaqı başlağanınıñ yılında Büyük Britaniya Ukraina topraq bütünligine qoltutıp, Rusiyeni yarımadadan ketmesine çağırdı.
Ukrainada fevralniñ 20-nde Sema Yüzü qaramanları añıla. 2014 senesi fevralniñ 18-nden 20-ne qadar Kyivniñ merkezinde yüzden çoq kişi elâk oldı, eñ çoq insan fevralniñ 20-nde atıp öldürildi. Narazılıq aktsiyasınıñ elâk olğan iştirakçilerini «Sema yüzü» dep adlandırıp başladılar. Elâk olğanlar arasından ondan çoq uquq qoruyıcı da bar edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Uzun zamandır SİZOda bulunğan Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ közleri zayıfladı. Bu aqta advokat Lilâ Gemeci Qırım.Aqiqat mühbirine tarif etti.
Advokatnıñ qayd etkenine köre, Timur İbragimov, Server Mustafayev ve Edem Smailovnıñ közleri yaramay köre, imayeciniñ aytqanına köre, «yatqan kameralarında baqışlarını fokuslandırmağa qıyın ola».
«Kün ışığınıñ olmaması, kameralardaki pek tonuq ışıq – vaziyetni daa beter ete. Közleri zayıflay», – dedi Lilâ Gemeci.
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde fevralniñ 17-nde Rusiye prokuraturası Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca ekspertizalarnı seslendirip başladı.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqmağa başladı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Onıñ aytqanı kibi, bayramnıñ, adet üzre, bazar künü keçirilgenine baqmadan, bu sene Hıdırlezni cumaertesi künü qayd etecekler.
«Adetimizge köre, bayramnı mayıs birinci bazar kününde qayd eteler. Amma bu sene bu kün mayıs dörtü ve ondan soñ iş künü olacağından sebep, biz Meclisniñ teşkiliy komitetiniñ toplaşuvında onı cumaertesi künü keçirmege qarar aldıq», — dep bildirdi o.
Onıñ bergen malümatına köre, tebdir saat 10-dan 18-gece devam etecektir.
«Menimce, azırlav, teşkiliy qısımlar deñişmeyip qalır», - dep işandırdı o.
Hatırlatamız, Hıdırlez tedbiri adet üzre Aqmescit-Bağçasaray yol boyundaki meydanında keçirile. Er yıl mında Qırımnıñ çeşit köşelerinden biñlerce qırımtatarlar kele.


text:
Qırım ve Sevastopol şeeri Müftiligi “Faydalı ilim” maarif leyhası çerçivesinde peyğamberlerniñ ayatlarına bağışlanğan on-layn seminarlar devresini başlay. Er çarşenbe künü, saat 18:00 “Faydalı ilim”-niñ Instagram saifesinde peyğamberlerniñ ayatları ve ömürlerindeki ikmetler tarif etilecek. Er bir meraqlanğannı davet etemiz.
Birinci seminar yanvar 20 künü, saat 18:00 olıp keçecek.
Mevzu: “Birinci insan ve peyğamber Adem (a.s.)”.
Seminarlarnı alıp barğan İslâm temelleri ocası Ayşe Duran qayd etkenine köre, şimdilik sıñırlanuvlardan sebep seminarlar on-layn şekilinde ötkerilecek ve istegenler, evinden çıqmayıp, bilgi ala bilecekler.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Yanğın söndüriciler Sudaq yanında orman yanğınını söndürdi. Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirgeni kibi, yanğın sebebi söndürilmegen ateş olması mümkün.
FVN-niñ malümatına köre, orman yanğınınıñ mıntaqası tahminen 400 metr kvadrat edi.
“Ekspertlerniñ ilk malümatına köre, yanğın sebebi - turistlerden soñ qalğan soñunace söndürilmegen ateş olmaq mümkün edi. Böylece, adamnıñ emallıq ve mesüliyetsizliginiñ facialı neticeleri olmaq mümkün edi, çünki orman yanğınını söndürmek ğayet qıyın. Quru, sıcaq ve yelli ava içün ateş pek tez tarqala”, - dedi nazirlikniñ başı Sergey Şahov.
Müessisede, mayısnıñ 19-ınace Qırımda yüksek yanğın telükesi bar, dep hatırlattılar.


text:
Keriç keçitiniñ yük ve yolcu yolaqları açılğan, amma furtuna havfı saqlanılmaqta.
Bu aqta Yekâne naqliyat müdirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Keçit avağa köre çalışa. «Glükofilousa» paromı seferlerni keçire», – denile beyanatta.
Keriç parom keçitiniñ işi dekabr 23 keçer gecesi ava şaraitleri sebebinden toqtatıldı. Dekabr 23 künü, yel suratı 22 m/s yete. Künniñ ekinci yarısında yel suratı 28 m/s ola bile. Qırım gidrometeomerkeziniñ malümatına köre, bu kibi ava şaraitleri daa bir qaç kün devamında saqlı olacaq.
Aydavcılarğa seferlerden vazgeçmek ve vaqtını keçitten uzaq yerlerde keçirmege tevsiye eteler.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ bildirgenine köre, Donbasnıñ işğal etilgen qısımlarında, işğal etilgen Qırımda ve Rusiyede tutulğan ukrainalı reine ve siyasiy mabüsler aqqında haberler derc etilgen soñ, ombudsmenniñ saytına haker ücümleri kerçekleştirildi.
Denisovanıñ qayd etkenine köre, böyle areketler neticesinde resurs işini vaqtınca toqtata, bazıda ise ücümlerden soñ derc etilgen malümat yoq ola.
«Misal olaraq, tünevin ukrainalı siyasiy mabüs Serğiy Buğayçuknıñ koronavirus yuqunçına oğrav şübhesi bar olğanına dair haberden soñ sayt böyle ücümlerge eki kere oğradı», – dep aytıla haberde.
Denisova, Ukraina telükesizlik hızmetiniñ yolbaşçısı İvan Bakanovğa muracaat etip, tahqiqat tedbirlerini başlatmasını ve qabaatlılarnı tapmasını rica etti.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı siyasiy, milliy ya da diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Rusiye akimiyeti bu sebeplerni inkâr ete.


text:
Dört yıl evel ilhaq etilgen Qırımda hırsızlanğan faal, Bağçasaray rayon meclisiniñ azası Ervin İbragimov 35 yaşını toldurdı, haber etti Facebookta Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov.
"Vaqianıñ obyektiv taqiqatını talap etken ana-babasınıñ ve tuvğanlarınıñ, cemaatnıñ ve advokatlarnıñ ıntıluvları bir neticege ketimedi. Qırımdaki işğalci rusiye akimiyeti Ervin İbragimovnıñ hırsızlanmasınıñ teşkil eticileridir. Biz seni bekleymiz, ürmetli Ervin!", - yazdı Çubarov.
Ervin İbragimov hırsızlanğan soñ Kyivde Rusiyeniñ Ukraina elçihanesi ögünde «Ervin qayda?» muntazam aktsiyaları keçirile.
Bağçasarayda 2016 senesi mayısnıñ 24-nde Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası, Bağçasaray şeer şurasınıñ sabıq deputatı Ervin İbragimov hırsızlanğan edi. Maşinası orta yolda tapıldı.
Qırımtatar faali Nariman Celâl tutulğanını video nezareti kameraları qayd etti, dep bildirdi. Video uquq qoruyıcı organlarına berildi.
Ğayıp olğan insannıñ babası yarımadanıñ Rusiye prokuraturasına ariza berip, oğlunı qıdırmağa rica etti.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Ervin İbragimovnıñ ğayıp olmasınen bağlı mahkemeden evel tahqiqat keçirmekte.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada insanlar, hususan qırımtatarlar, sıq-sıq qaçırılmağa başladı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi, «yarımadada qırımtatarlarnıñ kütleviy ğayıp olması» qayd etilmey, dep israr ete.


text:
Qırımda Aqmescit ihtiyaclarını qarşılamaq içün Qarasuvbazar ve Taygan suv anbarlarından suv alınuvı toqtatıla.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgenine köre, 15 borudan tek yarısında suv yavaş aqa.
Eñ çoq çetteki boru suv bere, amma andan sarı suv kele.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, dekabrniñ 15-nde bu eki suv anbarlarından suv alınuvı toqtatıla.
Aqmescitke suv bermek içün 50 kilometrlik suv borusı avgustnıñ 10-nda açılğan edi. Onı Mudafaa nazirligi qurdı.
Qırımlı iş adamı Oleg Zubkov yazda Taygan suv anbarında pek az suv qaldı, dep haber etken edi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Türkiye din adamlarnıñ ekseriyeti Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı Rusiye qanunlarınıñ hususiyeti sebebinden terk ete. Olarğa köre, çetel vatandaşları içün missionerlik faaliyeti yasaq etile.
QHA agentliginiñ malümatına köre, yarımadada çoq yıllar devamında İslâm ocaları Qırımda Türkiye Cumhuriyetiniñ din işleri boyunca İdare leyhası boyunca faaliyet alıp bara ediler.
Qırımda Türkiye işleri boyunca idare tesisçisi Mevlüd Seyhan şunı bildire ki, din adamlarnıñ çoqusı Qırımnı terk etmege mecbur, çünki Qırımda yaşamağa imkân bergen malümat kâğıtlarınıñ müddetini uzatıp olamadılar.
Neşirniñ malümatına kore, Qırımda tek beş oca qaldı.
«Belki de, leyhanıñ müddeti uzanır ve ocalar qaytıp olurlar»,– tahmin ete Mevlüd Seyhan.
Qırım musulmanları Müftisiniñ muavini Esadullah Bairov aytqanı kibi, Qırımda Türkiye Cumhuriyetiniñ din işleri boyunca İdare leyhası boyunca faaliyetni İslâm ocaları artıq alıp baralmaz, çünki Rusiye qanunlarına köre, «diger memleketniñ vatandaşı missionerlik faaliyeti ile oğraşıp olamaz».
«Er bir oca oturuv izini bitkeninen Qırımdan çıqa ve artıq qaytıp olamaz. Olar musafir olaraq kele ve yalıñız keñeşçi vazifesini eda ete bileler. İdarelerde de çalışmağa imkânları bar, amma missionerlik faaliyeti ile oğraşıp olamazlar», – dedi Bairov.
Onıñ fikrince, Qırımda Türkiye ocalarnıñ bulunuvı devlet seviyesinde baqılmalı – Türkiye ve Rusiye nazirlikleri seviyesinde.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, Ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye zenaatdaşı Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Aqmescit «Hizb ut-Tahrir» davasınıñ hastalanğan mabüslerine tibbiy yardım kösterilmesini istedi. Bunıñ aqqında Lüdmila Denmsova içtimaiy ağlarındaki saifesinde yazdı.
«Ekinci Aqmescit «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca (Cemil Gafarov, Erfan Osmanov, Alim Karimov, Servet Gaziyev ve Seyran Murtaza) mahkeme oturışı mahkemelengenler hastalnğanı içün başqa künge deñiştirildi. Mahkemede Rusiye FSİN-niñ FKUZ FVN-den 2021 senesi iyünniñ 24-ü tarihlı bir malümatnamesi ilân etildi. Oña köre Gaziyevni yüksek sıcağı ve keskin nefes virus yuqunçı sebebinden etap etmek mümkün degil. Aynı malümatname Osmanov Erfanda. Qanunsız sürette tevqif etilgen Ukraina vatandaşlarınıñ sağlıq alı aqqında bilmek içün advokat SİZO müdiriyetinen korüşmege istedi, amma COVID-19 sebebinden tayin etilgen karantin rejimi içün körüşip olamadı. Şunıñ içün, Servet ve Erfan koronavirusqa oğrağanlarını tahmin etmek mümkün!» – dep qayd etti o.
Denisova, SİZO müdiriyetiniñ areketleriniñ BMT-niñ İqtisadiy ve İçtimaiy Şurası tarafından tasdıqlanğan mahkemelengenlernen davranuv qaideleriniñ 22-nci maddesini ve Dünya sağlıq saqlav teşkilâtınıñ ve İskencelerge qarşı BMT komitetiniñ tevsiyelerini boza dep bildirdi.
Rusiyeniñ Cenübiy bölgesiniñ arbiy mahkemesinde Aqmescit «Hizb ut-Tahrir» davası ile bağlı oturış, dava iştirakçileri olğan Servet Gaziyev, Cemil Gafarov ve Erfan Osmanovnıñ sağlıq alı sebebinden tarihı deñiştirildi, dep haber etti advokat Ayder Azamatov.
Rostov vilâyeti Rusiye İnsan aqları vekâletlisiniñ apparat reberi Vladimir NekrasovAqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Servet Gaziyevniñ sağlıq vaziyeti fenalaşqanı içün tibbiy teşkerüv keçirmek talabınen muracaat yolladı. Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Gaziyevniñ aqlarını ğayrıdan tiklemege, oña kerekli tibbiy yardım köstermege ve sağlıq vaziyeti sebebinden sıñırlav tedbirini deñiştirmege talap etti.
Rostov-na-Donu (Rusiye) mahkemesi yaramağan dava mabüsi Servet Gaziyevniñ sağlıq vaziyeti sebebinden Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» oturışuvını başqa künge qaldırğan edi. Oña yatıp raatlanmağa tevsiye etilgen edi.
Mayısnıñ 13-nde Rostov-na-Donu mahkeme oturışuvında Servet Gaziyev yaramağan edi. «Acele yardım» feldşeri bir qaç ağrı kesici ine urdı, amma Gaziyev mahkeme soñuna qadar raatsızlanğan edi. Martnıñ 30-nda Gaziyevniñ aşqazan ağrıları sebebinden de mahkemege «acele yardım» çağırılğan edi.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler.
2019 senesi martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi bütün tutulğanlarnı apiske aldı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.