text:
«Veciye Kaşka davası» boyunca qabaatlanğan qırımtatar faali Asan Çapuh SİZOdan ev apsine yiberildi. Bunıñ sebebi «sağlıqnıñ kritik vaziyeti ve SİZOda tedaviylenmesi imkânsız olğanıdır». Bunı advokatı Ayder Azamatov bildirdi.
Malüm olğanı kibi, «Veciye Kaşka davası» boyunca qabaatlanğan Asan Çapuh tibbiy yardım kösterilmesini talap etip, sentâbrniñ 15-nde Aqmescit SİZOsında ilân etken açlıqnı toqtattı. Çapuh alı fenalaşqanı sebebinden advokat Ayder Azamatovnıñ ricasından soñ açlıqnı toqtattı.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeden Asan Çapuhnı azat etmesini talap etti.
2017 senesi dekabr ayında Çapuh SİZOda mikroinsult keçirdi ve acele sürette hastahanege alınması kerek edi. Soñra tibbiy teşkerüvi yapıldı, mabüsniñ diagnozı ve alı advokatı içün qala.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermenci kibi bir gruppa qırımtatarnı tutıp aldı.
Sentâbrniñ 11-nde Rusiye nezaretindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi, «Veciye Kaşka işiniñ» iştirakçilerini eki ayğa daa apiste qaldırdı. Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye telükesizlik hadimleri olarnı tutqan maalde qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramay. Daa soñra qadın vefat ete.
Qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl, Türkiye vatandaşı, Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızlağan edi, dep bildire.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.Qırı


c: text/html

text:
Mayıs 3-te Qırımda ükümet tarafından teşkil etilgen qırımtatar baar Hıdırlez bayramını qayd eteler. Merasim saba saat 10-da Aqmescit-Bağçasaray yolunıñ kenarındaki meydanda başlandı. Bu yerde yarımadanıñ çeşit şeer ve rayonlarından ketirilgen çadırlar yerleştirildi, olarnıñ içinde ameliy sanat sergileri taqdim etilgen, canlı ticaret alıp barıla. O yerde bulunğan adamlarnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgen malümatlarına binaen, ziyafet ve suvenirlerniñ fiyatları beklenilgeni kibi pek ucuz degil.
Böyleliknen, bir filcan qave 75-100 ruble (30-40 grn.), pilâv 150 ruble (60 grn.), elva 250-400 ruble (100-160 grn.) fiyatınen teklif etile. Tamğalı maykalar 250-300 rubleden (100-120 grn.) satıla. Bu merasimde eñ çoq satılğan mahsulat ve ziyafettir, dep qayd eteler iştirakçiler.
Balalarnı attraktsionda eglendimek içün ana-babalar bir qaç daqqa içün 150 ruble bermeli.
Rusiyeli Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov ve Qırım parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov rusiyeli aktör Mihail Poreçenkov refaqatında Hıdırlezge üylege yaqın keldiler. Olar beraberlikte sanağa sözge çıqtılar. Merasimde Aksönovğa boyalanğan yımırtalarnı, Konstantinovğa ise pempe örülgen pardoşnı ve qalpaqnı bağışladılar.
İçtimaiy ağlarda rusiyeli Qırım ükümeti devlet müessiselerde çalışqanlarnı ve mektep talebelerini bayramğa kelmege mecbur etken vesiqa derc etildi.
Bundan evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri Qırımnıñ rusiyeli ükümeti tarafından teşkil etilgen Hıdırlez bayramına bağışlanğan merasimlerde iştirak etmege red etkenlerini bildirdi. Böyle merasimlerden vatandaşlarnı da vazgeçmege çağırdılar.
Qırımdan köçkenler Hıdırlez bayramına bağışlanğan merasimlerni qıtaiy Ukrainada teşkil eteler.
Keçken sene saçuv işleri başlanılmasınıñ timsali olğan Hıdırlez bayramı aynı Rusiye ükümetiniñ teşebbüsi ile qayd etilgen edi. Onı mayıs 3-te Aqmescit-Bağçasaray yolundaki «Şaherezada» medeniy-eglence merkeziniñ yanında teşkil ettiler. Ükümetniñ bildirgenine köre, bayramğa 35-40 biñ insan keldi. Merasimniñ teşkil etilmesinde iştirak etmegen Qırımtatar Milliy Meclisi ise, 5-6 biñ insan qayd etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Kamelot» kezinti gemisi Sudaq rayonında suvğa battı, yolculardan birini qurtarıcılar deñizde qıdıra. Bu aqta Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Müessise malümatına köre, gemide 12 yolcu ve eki ekipaj azası bar edi.
«Olardan 13 kişi qurtarıldı. Şimdi qurtarıcılar daa bir yolcunı qıdıra», – dep aytıla haberde.
Müessise, qaza haberi sentâbrniñ 5-nde saat 13:40-ta keldi, dep bildire. Gemi Meganom burnu rayonında yalıdan 200 metr mesafede battı.
2019 senesi iyül ayında Sudaqta Rusiye qurtarıcıları «Romantika» yahtasını qaradan köterip limanğa ketirdi.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ yañı sağlıq naziri Aleksandr Ostapenko oldı. Kreml kontrolindeki yarımada yolbaşçısı Sergey Aksenov imzalağan ferman Qırımnıñ Rusiye ükümeti saytında derc etildi.
«Ostapenko Aleksandr İvanoviçni Qırım Cumhuriyetiniñ devlet vazifesi – Qırım Cumhuriyeti yolbaşçısınıñ vekâletleri müddetine Qırım Cumhuriyetiniñ sağlıq naziri vazifesine tayin etmek», – dep aytıla buyruqta.
Bundan evel Ostapenko Semaşko Aqmescit hastahanesiniñ baş ekimi edi.
Sentâbrniñ 30-nda berilgen malümatqa köre, Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye kontrolindeki Qırım sağlıq naziri İgor Çemodanovnı işten boşatmağa qarar aldı.
Daa evel Qırımda ekimler koronavirus hastaları ile çalışqanları içün para alamağanını şikâyet etip, akimiyetke video vastasınen muracaat etti. Rusiye Tahqiqat komiteti ekimlerge para berilmegeni sebebinden teşkerüv başlattı.
Çemodanov, qırımlı ekimlerge koronavirus hastalarınen çalışqanları içün 59 mln rubleden çoq berildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina havfsızlıq hızmeti Odessada teraktlarnın teşkil etilmesinde şeklengen insanlar gruppasınıñ areketine yol bermedi. İşbu birleşme azaları Qırımda azırlıq kördiler, dep qayd eteler Ukraina hızmetiniñ matbuat hızmetinde.
Yaqalanğan insanlar – «Kulikovo pole» teşkilâtınıñ azalarıdır. Üçü «Les», «Talib» ve «İntelligent» lağaplarınen belliler.
Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ malümatına köre, avgust ayınıñ soñunda birleşme başlığı «Talib» Moskvağa barıp, «Novaya Rus» Koordinatsion merkezinden» vazife aldı. Böylece, o, Odessada cinayet gruppasını meydanğa ketirip, Ukrainağa qarşı kütleviy aktsiyalarnı teşkil etmek kerek edi.
«Talib» Pridnestrovye Rusiye mahsus hızmetleriniñ zabiti oña er şeyni añlata edi. Aynı bu insan Qırımda mahsus arbiy azırlıqnı teşkil etti. Azırlıqtan soñra olar Odessağa qaytıp, çeşit türlü aktsiyalar keçirecek ediler.
Berilgen malümatqa köre, yaqalanğan insanlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvler vaqtında silâ, patlav maddeleri, topografik haritalar ve arbiy edebiyat tapıldı.
Taqiqat işleri devam etmekte.


text:
Herson vilâyetiniñ akimiyeti Qırım ile memuriy sıñırda «Çonğar» kiriş nezaret noqtasında kiriş-çıqış şaraitlerini Avropa standartlarına köre teşkil etecek ola.
Bunı Herson vilâyetiniñ başı Andriy Putilov bildirdi, denile memuriyet saytında.
Onıñ malümatına köre, işbu leyhanı ömürge keçirmek içün yatırımcılarnı celp etecek olalar. Bu maqsat ile kommunal şirketi teşkil etildi.
«Çonğar» kiriş noqtasında naqliyatnıñ oñaytlı qatnavı içün dört yolaqlı yolnı quracaq olalar. Bundan da ğaryı, musafirhaneler ve maşina turaqları açılacaqtır.
2014 senesi dekabrniñ soñunda Herson viyaletiniñ Geniçesk rayonındaki Çonğar köyü bütünley Ukraina nezareti altına keçti.


text:
«Svoboda» ve «Batkivşçına» fraktsiyaları, em de «Mustaqil avropalı Ukraina» parlament gruppası Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde arbiy vaziyet kirsetilmesiniñ kerekligini qayd eteler, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Svoboda» fraktsiyasınıñ lideri Oleg Tâgnibok onıñ siyasiy küçü tünevin RNBO ve Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tarafından barışıq rejiminiñ toqtatılması aqqında qabul etilgen qararğa qol tutqanını bildirip, arbiy vaziyetni kirsetmek teklifi ne sebepten olmağanını añlap olamağanını ayttı.
«Batkivşçına» fraktsiyasınıñ reberi Serğiy Sobolev qayd etkenine köre, Yuqarı Rada memlekette arbiy vaziyet kirsetilmesine azır.
Onıñ bildirgenine köre, «prezident bunıñnen bağlı buyruqnı qabul etip, onı parlamentke bermeli».
Ukraina şarqındaki vaziyetni al etüv boyunca prezidentniñ vekâletli temsilcisi İrina Geraşçenko, Ukraina prezidenti Ukraina şarqında arbiy vaziyetni kirsetecekmi degen sualge, dos-doğru cevap bermeyip, «ATO ğayrıdan tiklenildi ve bu qararğa em arbiyler, em eali qol tutqanını» bildirdi.


text:
Qırımnıñ Rusiye ükümetinde «Millet» yañı qırımtatar telekanalınıñ başı namzetini belgilediler.
Qırım Nazirler şurasınıñ matbuat hızmetiniñ bildirüvinde aytılğanı kibi, milletlerara munasebetler devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov dey ki, telekanal yolbaşçısı vazifesine «Pervıy krımskiy» telekanalınıñ qırımtatar ve milliy programmaları departamentiniñ şimdiki başı Seyran Mambetovnı teklif etecekler.
«Şimdi öz işini bilgen insanlardan bir taqım teşkil etilmekte. Bundan da ğayrı, telekanalnıñ cemaat şurasına yañı kanal başı vazifesine Seyran Mambetovnı teklif etip, oña insanlarnı tapmaq, kanal yolbaşçısı mesülietinde olğan işni alıp barmaq imkân berecekmiz», – dey Smirnov.
Onıñ malümatına köre, telekanal Rusiye qanuniyetine köre qayd etilmege azırlana. Efirge sentbâr ayında çıqacaqtır.
Aprel 1-den itibaren ATR yayınını toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar ATR media-holdingi Rusiye qanunlarına köre kütleviy haber vastası olaraq öyle de qayd olamadı.
Şirket Roskomnadzorğa vesiqalarını bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytara ediler. Aprel 1-ge keçer gecesi ATR telekanalı, Lâle bala telekanalı işini toqtatmağa mecbur oldılar. «Meydan» ve «Lider» radioları da diñleyicilerinen sağlıqlaştılar. Reberlik telekanalnı qayd etmege tırışacağını bildirdi.
ATR qapatılğan soñ cumhuriyetniñ akimiyeti cemaat qırımtatar telekanalını açmağa teklif etti. Olarnıñ fikirince, qırımtatarlar kerçek malümatnı almaq aqqını qullanacaqlar.


text:
Kiyevde Rusiye Federatsiyasınıñ elçihanesi yanında avgust 25-te Qırım siyasiy mabusları – rejissör Oleg Sentsov ve Aleksandr Kolçenkoğa qoltutuv aktsiyası başladı. Olarğa bugün Rostov-na-Donu arbiy mahkemesinde ükümni seslendireler.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, elçihane binasına tahminen 150 kişi keldi, olarnıñ arasında kinematograf birliginiñ vekilleri, Kolçenkonıñ dostları, Qırımdan köçip kelgenler, uquq qorçalayıcılar bar.
Aktsiya başında uquq qoruyıcılar beti qapalı olğanlarnı maskalarnı çıqarmağa rica ettiler. Lâkin adamlar işğal etilgen topraqlarnıñ sakinleri olğanını ve olar içün telükeli ola bilecegini aytıp bunı yapmadılar.
İnsanlarnıñ qollarında Sentsov, Kolçenko, em de işniñ diger sımaları – Gennadiy Afanasyev ve Aleksey Çirniyniñ fotosüretlerini ve levhalar bar. Levhalar arasında: «Putin, Oleg Sentsovdan ellerini çek», «Siyasiy mabuslarğa azatlıq» ve il.
Aktsiya iştirakçileri elçihane binasınıñ yanında çıqışta bulunalar.
Oleg Sentsov – ukrain rejissöri ve faal, 2014 senesi mayıs ayında Qırımda Rusiye mahsus hızmetleri tarafından yaqalandı ve yarımadadan Rusiyege çıqarılıp, anda SİZOda buluna. Onı Qırımda teraktlar azırlamasında qabaatlaylar. Qabaat tarafı rejissör içün 23 yıllıq apis cezasını talap ete. Daa bir faal Aleksandr Kolçenkonı prokurorlar 12 yılğa qadar azatlıqtan marum qaldırmağa teklif eteler.
Sentsov ve Kolçenko qabaatlarını red eteler. «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi mahkeme etilgenlerni siyasiy mabus olaraq tanıdı. Ukraina ve Avropala salı künü mahkeme etilgenlerge qoltutuv aktsiyaları keçirile.


text:
Yalta arhivinde, "Ukraina devri vesiqalarını qayddan silip, yoq eteceklerini" bildirdiler.
Bu malümat Rusiye nezaretindeki Yalta şeer memuriyetiniñ saytında derc etilgen edi.
Arhiv işleri boyunca idareniñ başlığı Valentina Jerdeyeva añlatqanı kibi, bu yoq etüv, "lâğu etilgen 7 qasaba şurasınıñ ve 2014 senege qadar Alupka şeeriniñ faaliyetine bağlı vaqtınca saqlav içün qaldırılğan vesiqalarğa ait".
Memuriyet başqa tafsilâtnı aydınlatmadı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda bir yıl evelsi yerli deputalarnıñ 2014 senesi mart ayında Rusiye tarafından Qırım işğaline ketirgen qararları mecburiy olğanını tasdiqlağan delillerni «yoq eteler».
Bu fikrini Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov bildire.
«2014 senesi fevral 26 künü mevzusı ile bir sırada, bu mevzu boyunca işğalci akimiyet endi bir qaç ay devamında çalışa, menimce, Qırım Muhtar Cumhuriyeti akimiyetiniñ vekilleri, şu cümleden QMC Yuqarı Şurasınıñ deputatları nişan altında qarar almağa mecbur olğanını tasdiqlağan bütün malümatnı «temizlemek» kibi acele avale berildi…», – yazdı o Facebookta.
İgor Girkin (Strelkov), Rusiye vatandaşı ve Kiyevde terroristik teşkilât olaraq tanılğan «DHC» yolbaşçılarından biri, «Neyromir-TV» Rusiye internet-telekanalında efirde bulunıp, Qırım Yuqarı Şurasınıñ deputatları Ukrainadan ayırıluvğa qol tutmağa mecbur olğanları aqqında bildirdi.
Bazarertesi künü, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi. Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında Qırımnıñ ayırıluvına qol tutqanlar ve Ukraina birdemligi tarafdarları arasında muqavemet-mitingi keçirilgen edi. Ekinci tarafnıñ esas qısmı qırımtatarları edi.


text:
Estoniya prezidenti Kersti Kaljulaid Ukrainanıñ şarqındaki çatışmanı cenk dep tanımağa çağırdı. Keçken afta Donbassnı ziyaret etken Kaljulaid bu aqta, iyünniñ 1-nde sabıq prezident Lennart Meriniñ adına bağışlanğan konferentsiya iştirakçilerinen keçirgen üyle yemegi esnasında ayttı, dep haber ete Estoniya prezidentiniñ matbuat hızmeti.
«Ukrainada yalıñız soñki afta devamında yapılğan atışlar neticesinde dört kşi öldürildi, olar arasında 15 yaşında bir qız bar edi ve 15 kişi yaralandı. Bu buzlatılğan çatışma degil de – bu cenk», – dedi Kaljulaid.
O ayrıca, Ukraina bayağı inkişaf etkenini de qayd etti.
«Eger biz unıutsaq, bularnıñ epsi ğayıp olur. Eger qulaq asmasaq. Eger bizim iqtisadiy menfaatlarımıznı birinci sırağa, degerliklerni – ekinci sırağa qoysaq. Ya da sadece özümizniñ zayıflığımıznı is etip, mında, Avropada, dört yıldan berli cenk yoq dep kösterecek olsaq», – dedi Estoniya prezidenti.
O, bu yıl Ğarp Gürcistannıñ bir qısmı işğal etilgenine «bir şey yapıp olamağanına» 10 yıldan tolacağını hatırlattı. «Bizler Gürcistandaki hayırsız işğal sıñırını muqayıtlıqnen başqa türlü adlandıramız», – dep qayd etti Kaljulaid.O, gürciler ögünde olarğa ait topraqnıñ bir qısmı işğal etilgenini tanımağa çağırdı.
Mayısnıñ 24-nde birleştirilgen küçler Operatsiyası ştabınıñ matbuat hızmeti, Estoniya prezidenti Kersti Kaljulaid Donbasstaki ayıruv sızığını ziyaret etken çetel devletniñ ilk lideri olğanını haber etken edi.
Donbasstaki silâlı çatışma 2014 senesinden itibaren, Rusiye Qırımnı ilhaq etkeninden berli devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlay. Kreml bu qabaatlavlarnı inkâr ete ve Donbassta olsa bile, rusiyeli «göñülliler» bardır dey. BMTniñ malümatına köre, çatışma esnasında 10 000-den ziyade kişi elâk oldı.


text:
Rusiyede Sıktıvkar şeeriniñ hastahanesinde 53 patsiyent koronavirusnen hastalandı, olardan 52-si - bir künde. Bunı Azatlıq Radiosı bildire.
Rusiye matuatı bildire ki, hastahane patsiyetlerini ekimlerden birisi hastalata bildi, onıñ balaları fevralniñ soñunda Avropada oldı. Bu malümatnıñ resmiy tasdıqlavı yoq.
Komi Cumhuriyetiniñ Sağlıq naziri Dmitriy Berezin, hastahanede virus tarqalamaşını ocağı olğanını tasdıqladı ve bugünden başlap anda sert karantin şaraiti olacağını bildirdi.
Belgilengen hastahaneden ğayrı, Komide yalıñız bir COVID-19 adisesi qayd etilgen edi.
Resmiy malümatqa köre, Rusiyede 2 777 adamnıñ koronavirus hastalığı bar. Olardan 25-i öldi, 190 adam yahşı oldı.


text:
Qırımda yarımada mesken yerleriniñ tarihiy adlarınıñ cıyıntığı taqdim etildi. Bu aqqında «Krım» teleradiokompaniyasınıñ levhasında aytıla.
«O (cıyıntıq – QA), tek tarihnı sevgenler içün degil, reabilitatsiya etilgen vatandaşlarnıñ ayrı problemlerini çezecek akimiyet vekilleri içün de meraqlı olur», – dep aytıla haberde.
Cıyıntıqnıñ birinci cemisi biñ daneni teşkil etti, lâkin ileride o da arttırılacaqtır. Tarihiy adlar cıyıntığı İnternette elektron şeklinde de olacaq.
Haber etilgeni kibi, Kyivde 2014 senesi Qırım işğali aqqında kitap taqdim etilecek. Prezentatsiyası Knijnıy Arsenal çerçivesinde olacaq. Tedbir iştirakçileri bu kitapnıñ müellifleri ve qaramanlarınen laf ete bilecekler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İlyas Bahşiş – meşur bestekâr, dirijör, cemaat erbabı, gençlerniñ ocası. O, 1913 senesi mart 23-te Aqmescitte dünyağa keldi. İlyas balalıqtan berli muzıkanı begene edi. «8-9 yaşında mandolina, balalayka, pianino, kemane çala edim... Muzıka menim resimlerimde bar edi», – dep hatırlağan edi bestekâr.
Mektepni ve Moskvadaki Kommunal hocalıq müendisleriniñ institutını bitirgen İlyas yarış boyunca Qırım radio komitetine qırımtatar tilinde diktor olaraq kire.
Radio komitetiniñ hadimleri bayağı çoq edi – 150 kişi. Şu vaqıt İlyas istidatlı adamlar – yırcılar Sabriye Erecepova, Zeynep Lümanova, Ediye Topçi, ressam Memet Abselâmov, bestekârlar Yaya Şerfedinov, Asan Refatov ve onıñ ağası – çalğıcı Reşat Refatov ile tanış ola. Mında Bahşiş ilk yırlarını yazdı – dört yüzniñ birinci yırlarını!
İlyas Aqmescit muzıka tehnikumında oquy, onıñ ocası belli bestekâr Nikolay Rimskiy-Korsakovnıñ talebesi İvan Çernoye olğan edi. Soñra Moskva konservatoriyasında ğayet meşur olğan bestekâr, Sovet Sotsialistik Cumhuriyetleri Birliginiñ halq artisti professor Reyngold Glierniñ sınıfında staj yaptı.
1937 senesi Muzıka fondu meydanğa ketirilgen edi, bir qaç yıldan soñ oña SSCB Bestekârlar birliginiñ Bölügi adı berile. Onıñ başında İlyas Bahşiş olğan edi; aynı vaqıtta da Radio komitetinde muzıka yayınlarınıñ muarriri olıp çalıştı.
Bestekârnıñ hatıralarına köre, 1937 senesi «Qırım ükümetiniñ daveti ile Aqmescitke bestekâr Lev Knipper kelgen edi – Qırım paytahtında tatar opera ve balet teatrini qurmaq içün. Knipperniñ ğayesine devlet qoltuttı ve izin berdi. 1937 senesi avgust 23-te Tatar opera ve balet teatriniñ müdiri olaraq Akimov Arif Akimoviç tayinlengen edi. Maalesef, onıñ işi çoqqa sürmedi»...
Qıyın zamanlar keldi. 1937-1938 seneleri tarihta «Büyük terror» olaraq qayd etildi. Stalin repressiyalarınıñ büyük maşinası çalışmağa başlağan edi, qırımtatar ziyalılarınıñ büyük qısmı yoq etildi. İlyas Bahşiş qurtuldı... 1940 senesi oña «Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetinde nam qazanğan sanat erbabı» unvanı berildi, onıñ nezareti altında Qırım bestekârlarınıñ eserleri ve halq yırları cıyıntığı neşir etilgen edi.
1940 senesi mayıs ayında İlyas Bahşiş Aqmescit ve Yalta taqımlarınıñ birleşmesi neticesinde meydanğa ketirilgen qırımtatarlarnıñ yır ve oyun devlet ansambliniñ bediiy reberi olaraq tayin etildi. Ansambl Moskvada Qırım MSSC sanatınıñ on kününi keçirmek içün teşkil etilgen edi – bu büyük tedbirniñ keçirilmesi 1943 senesine planlaştırılğan edi... Ansambl içün ayrı bina ayırıldı, kostüm tikilmesi içün basmalar berildi, hadimlerniñ sayısı 75 adamğa qadar arttı.
Azırlıqlar başlandı... Ne yazıq ki, cenk bu planlarnı bozdı...
1941 senesi iyün ayında bir qaç artist cebege çağırıldı, qalğanları arbiy bölük ve hastahanelerde çıqışlarda bulunğan ediler... İlyas Bahşiş hatırlay edi: «Bir qaç kere Or Qapıda ve Canköyde ansamblimiz ateş altında qalğan edi. Bizler açıq meydanda, uydurılğan sana ve meydançıqlarda çıqışta buluna edik... Kene yahşı, bir kimse ölmedi».
Tezden aman-aman bütün Qırımnı alman orduları işğal etti... 1941 senesi oktâbr 29-da ansambl Aqmescitke qayttı.
«Sanat idaresi Keriçke qaçıp, bizni orta yolda qaldırdı. Tahliye aqqında kimse tüşünmegen edi. Bizler şeerde qaldıq, imayesiz ve kendi ükümni almaq beklemeleri ile», – dep hatırlağan edi Bahşiş.
Qırımtatar teatrinde genç bestekâr Abibulla Kavri reberliginde gizli bir gruppa bar edi. «1942 senesi mart ayından 1943 senesiniñ oktâbr ayına qadar men Abibulla Kavri vastasınen gizli gruppanıñ emirlerini yerine ketirgen edim. Bir qaç kere men ormanğa yollanacaq edebiyatnı saqlağan edim», – dep qayd etken edi Bahşiş.
Soñra Abibulla Kavri, em de oyuncılar Reşit Asan, Ali Temindar faşistlerniñ qollarından elâk oldılar. 1943 senesi qırımtatar dramatik teatriniñ truppası bestekârnen beraber Romaniyağa kelip, yemek parasını zornen qazanğan edi... Lâkin Qızıl Ordunıñ 1944 senesi avgust ayında Romaniyağa kelmesi de quvandırmadı. Olar cenk esiri olmaq ne olğanını endi bile ediler...
Bir çoq sovet vatandaşı olaraq olar da eki diktaturanıñ qurbanı oldılar – sovet ve natsistlerniñ. Kendi vatanında olar satqın ve hain sayıla ediler... Bazıları öyle de ğurbette qaldılar, lâkin ekseriyeti olarnı belâ beklegenini añlasa da, SSCB-ne qaytıp keldi.
Truppa artisti Bilâl Parıkov başqa yolnı saylap aldı – özüni öldürdi...
1944 senesi noyabr 15-te qırımtatar drama teatriniñ artistler truppası Köstenceni terk etken edi...
Bir buçuq aynı teşkerüv lagerinde keçirip, 1945 senesiniñ ekinci yarısında Tacikistanğa kelip çıqtılar – Leninabad stantsiyasına – faqat artıq mahsus keçkenler olaraq.
Olarnı Özbekistanda ve Qırğızistanda uran maden ocaqları olğan №6 kombinatqa yolladılar. Böyle etip Qırım bestekârları birliginiñ sabıq yolbaşçısı İlyas Bahşiş Qırğızistannıñ Maydi-Su maden ocağına tüşip, şahtada çalıştı.
1945 senesi dekabr ayınıñ soñunda onı idareci Şçedrin çağırıp, onıñ qorantasınen beraber acele Leninabadğa ketmesi kerek olğanını ayttı. Mında oña Taşkentke yol almağa avale etilgen edi.
Niayet, er şey belli oldı. Leninabaddaki vokzalğa kelip, Bahşiş Qırımdaki tanışına rastkele, o, onı Moskvağa SSCB Yuqarı Şura Prezidiumınıñ reisi Mihail Kalininge mektüp yazıp, başına kelgenlerni añlatmağa zorlay.
Bahşiş bu mektüpni unuttı, lâkin... mücizeler de ola eken.
Taşkentte İlyas Bahşişqa filarmoniyada muzıka muarriri vazifesini teklif ettiler, lâkin evsiz. 1946 senesi fevral ayında onı Ferğanağa Özbek muzıka drama teatrine yollaylar. Mında o, «Leylâ ve Mecnun», «Tahir ve Zuhra» oyunlarını sanalaştırğan edi. Aynı vaqıtta Maksim Gorkiy adına Rus drama teatrinde çalışqan edi, mında da «Mariya Stüart», «Pesnâ jizni», «Sluga dvuh gospod» oyunları içün muzıkanı yazdı.
Er bir mahsus keçken adam olaraq onıñ serbest areket etüvi yaşav yerinen sıñırlanğan edi, komendant rejimini bozğanlar yigirmi yılğa qadar apiske alınğan edi. Qomşu vilâyetke kontsert içün çıqmaq içün Taşkentten izin almaq kerek edi – bu sebepten çoqusı allarda Bahşişniñ reberligi altında çalışqan taqım kontsertlerge onsız barğan edi.
Niayet, 1956 senesi sürgün olunğan halqlar, şu cümleden qırımtatarlarnıñ komendant rejimi lâğu etildi. Sürgün etilgen halqlarnıñ ekseriyeti eski yaşav yerlerine qayttı. Qırımtatarlar buña nail olmadılar...
Bu sene İlyas Bahşişni Özbekistanda qırımtatarlarnıñ yır ve oyun milliy ansamblini qurmaq içün davet eteler. 1957 senesi iyün 6-da Taşkentteki eski estrada teatriniñ zalında «Haytarma» qırımtatar ansambliniñ ilk kontserti olıp keçti.
Sürgünlikte qırımtatar muzıka ananelerini saqlap qalmaq içün ansambl elinden kelgenini yapqan edi... İlyas Bahşiş ise emin edi, onıñ tuvğan – qırımtatar muzıkası – halqınen beraber vatanına qaytacaq. O, qırımtatar simfonik muzıkasınıñ inkişafına büyük isse qoştı. Ğurbette XX asırnıñ 70-inci senelerinde Bahşiş simfonik orkestr içün «Qırımtatar halq nağmeleriniñ beş variatsiyasını» ve «Vatan türküsinden» muzıkalı süitlerini yaza. 1978 senesi Bahşiş eñ büyük simfonik eserlerinden biri «Tatar epik yırını», soñra da «Vatan türküsini» yaza.
1989 senesi qırımtatarlar vatanına avdet olmağa başlağanda Qırımda Qırımtatar drama teatrini canlandırmağa qarar alınğan edi. İlyas Bahşiş onıñ bediiy reberi oldı.
1990 senesi aprel 5-te Aqmescitte qırq yıldan soñ «Arzı Qız» oyunı kene de sanalaştırıldı – daa yarım asır evelsi bu oyunnı ezberden bile ediler...
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Kiyevde iyül 10 künü «Qırım: İşğal hronikaları» toplamınıñ ekinci çıqışını taqdim ettiler. «Cemaat serbestligi merkezi» ve «Yevromaydan SOS» teşebbüsiniñ faalelri Qırımda siyasiy taqiplerniñ devam etkeni ve artqanı aqqında bildirdiler, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Şu cümleden, faaller Qırımda iyün ayı devamında vatandaşlarnıñ zulumı aqqında malümatnı taqdim eteler.
«Teessüf ki, yaz istenilgeni kibi başlanmadı. Noqtaiy nazarı farqlı olğan ealiniñ faal qısmı taqip etilmekte. Bizge 9 mahkeme toplaşuvı, bir makeme ükmü, 3 para cezası, 10 yaqalav, 7 sorğu, 3 tenbiye aqqında haber keldi. Vaqtınca işğal etilgen territoriyada bu şimdi pek mot. İyünde daa 6 cinaiy iş, bina zaptı ve bir sıra diger bozuluv qayd etildi», – dey «Cemaat serbestligi merkeziniñ» koordinatorı Mariya Lısenko.
Faaller deyler ki, şimdi olğan yuridik mehanizmler vatandaşlarnı qorumağa imkân bermey.
Bu kibi toplamlarnı faaller er ay azırlay, mündericesi ile mezkür teşkilâtlarnıñ saytlarında tanış olmaq mümkün.


text:
Qırım müftisi Emirali Ablayev qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ bildirüvi sebebinden onı Meclis erkânından çıqarmağa qarar alacaq Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvına «semereli işni» tiledi.
«Müfti Mustafa ağağa sağlıq ve Allahnıñ razılığını, Meclisniñ olacaq toplaşuvına ise semereli işni tiledi», – dep bildirdiler Qırım.Aqiqatqa Qırım Musulmanları Diniy İdaresiniñ matbuat hızmetinde.
Yaqın vaqıtta Qırımtatar Milliy Meclisi temsiliy organnıñ erkânından Qırım musulmanl arınıñ müftisi Emirali Ablayevniñ çıqarılması aqqında qarar alacaq.
Bunı Qırım.Aqiqatqa qırımtatar halqınıñ yetekçisi, halq deputatı Mustafa Cemilev, onıñ Emirali Ablayevniñ Ankarada Meclis reisi Refat Çubarov ile körüşüvinden soñ olğan mevamına munasebeti ile bağlı sualge cevap bergende ayttı.
2015 senesi avgustnıñ soñunda Ankarada Meclis başı Refat Çubarovnıñ Qırım musulmanları müftisi Emirali Ablayev ile körüşüvi keçti. İşbu körüşüvniñ neticeleri iştirakçileri tarafından farqlı tarzda añlatıldı. Çubarov Ablayev ile mündericeli subet olğanını qayd etti, soñkisi ise «qırımtatar halqınıñ Qırımdaki vaziyeti boyunca muayyen teklifler olmağanını» bildirdi. Rusiye tarafı Çubarov ve onıñ yardımcıları müftiy eyyetine ücüm etkenini bildirgen edi.


text:
Keriç keçiti fevral 18 künü üyle vaqtına işine devam etti. Bunı Yekâne naqliyat müdirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Keriç keçitinde yel küçü 12-17 m/s qadar eksildi. «İonas» ve «Olimpiada» paromları yürmege başladı», – deyler müessisede.
Müdirlikniñ malümatına köre, «Kavkaz» limanında nevbetni 240 yengil ve 81 yük maşinası bekley, «Qırım» limanında – 90 yengil ve 45 yük maşinası tura.
Saba, fevral 18-de, Keriç parom keçitin rayonında yel suratı 14 m/s qadar eksildi ve paromlarnıñ qatnavı yañartıldı. Bundan evel keçit çalışmay edi.
Qırımda fevral 18 künü furtuna havfı ilân etildi.


text:
Qırımlı advokat Emik Kurbedinov fikirine köre, Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ işini Kreml nezaretindeki Qırım mahkemesi tarafından bir ay içinde baqılmağa başlaycaq.
Bunı Kurbedinov mart 1 künü İlmi Umerov Rusiyeniñ Qırımdaki FSB idaresine çapırttırılğan soñ dedi.
İlmi Umerovnıñ qızı Aqşe Facebookta yerleştirgen video-levhada advokat: «Bugün bizge cinaiy iş boyunca taqiqat endi yekünlengenini ve bugünden başlap işniñ malümatları ögrenilecek. Anda üç cılt toplanılğan, er biri 250 saifelik. Bugün bir qısımnıñ fotokopiyalarını aldıq, ve yaqın zamanda cuma ve bazarertesi künleri kopiyalar çıqaracağımız aqqında añlaştıq. Bundan soñ taqiqatqa bir qaç muracaatımız olacaq, bundan soñ ise bir ay içinde işiniñ maddeleri mahkemede baqılıp başlaycaqtır», – dep ayta.
İlmi Umerovğa qarşı ekstremizm maddesi boyunca FSB tarafından cinaiy iş açılğanını 2016 senesi mayıs 12 künü Qırımnıñ sabıq prokurorı Natalya Poklonskaya beyan etken edi.
Meclis reisi muavininiñ yaqalanuvı, tintüvi ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada razonans çıqarğan edi.
İlmi Umerovnıñ qızı Ayşe 2016 senesi dekabr 30-da bildirdi ki, babası Rusiye maliye monitoringi federal hızmetiniñ saytında derc etilgen terrorist ve ekstremistler cedveline kirsetilgen. Onıñ nomerası 5826. Umerov, bu cedvelge kirsetilmesine qarşı mahkemede itiraz bildirmege niyetli olğanını beyan etti.


text:
Bazarertesi künü işine başlağan Ukraina – Avropa birligi Şurası vizasız rejim olması içün areket etmege azır olğanını bildirdi. Lâkin bundan evel şahıslarnıñ areketleri teşkil etilmeli ve nezaret etilmeli, dep qayd etile Avropa birligi şurasınıñ saytında derc etilgen şuranıñ birinci inauguratsion toplaşuvınıñ neticeleri boyunca matbuat vesiqasında, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Vesiqada qayd etile ki, taraflar Ukrainanıñ vizasız rejim yolunda atqan ilk adımlarına müsbet qıymet kesip, bunıñ ekinci basamaq areketlerini ögrenmege başlay.
Bundan ğayrı, vesiqanıñ bir çoq maddesinde Avropa Birligi ve Ukrainanıñ Rusiyeniñ Qırım işğalini takbih etmesi qayd etile. Olar işğal, Ukrainada bulunğan qanunsız askerler, silâ ve cenk tehnikası iç bir vaqıt tanılmaycağını bildireler.
Avropa birliginiñ çetel işleri ve havfsızlıq siyasetiniñ yuqarı vekili Federica Mogherini toplaşuvdan soñ ötkerilgen matbuat konferentsiyasında cumaaqşamı kününe planlaştırılğan Avropa birligi toplaşuvından evel Avropa birliginiñ Qırımğa qarşı yañı ceza belgilenmesine ümüt beslegenini bildirdi.
Avropa birliginiñ Şurası tışqı işler nazirleri seviyesinde Rusiyeniñ Qırım ve Aqyar işğali sebebinden qoşma sıñır tedbirleri teklifine razı oldı. Al-azırda tehnikiy muzakereler keçirile eken.


text:
Martin Lüter King
Martin Lüter King (inglizçä Martin Luther King; 1929, Corciä ştatı, AQŞ - 1968, Memfis, Tennessi, AQŞ) - afroamerikan iñ tanılğan baptist wäğäzçese, osta söyläwçe, AQŞta qaratänle keşelär watandaşlar xoquqları öçen xäräkäteneñ citäkçese. AQŞ progressivizmı iñ kürenekle wäkile.
Martin Lüter King - AQŞ qaratänle xäräkäteneñ berençe aktiv eşleklese häm AQŞta qaratänle keşelär watandaşlar xoquqları öçen berençe kürenekle köräşçe bulğan. Diskriminatsiägä, segregatsiägä qarşı köräşkän.
AQŞ kolonial' säyäsätenä qarşı (şul isäptän Vyetnamda) çığış yasağan.
AQŞ cämğiäten demokratiäläşterügä zur öleş kertkäne öçen 1964 yılda Martin Nobel premiäsenä layıq bulğan.
1968 yılnıñ 4 aprelendä Martin Lüter King Tennesi ştatı, Memfis şähärendä çamalap Ceyms Erl Rey tarafınnan üterelgän.
2004 yılda AQŞ iñ yuğarı büläge - Kongress Altın medalenä layıq bulğan (ülgäç).
ÄsärlärYзrәpTү
- M. Л. KиHr. БCЭ(үлe cылTaMa)
- M. Л. KиHr. KpyrocBeT 2009 eлHың 24 rыйHBap kөHeHдә apxиBлaHraH.
- M. Л. KиHr. PeфopMaция и пpoTecTaHTизM(үлe cылTaMa)
- King
- Tpyды M. Л. KиHra Ha пpoekTe «BHe Hacилия»
- KиHr M. Л. Bepyю и Bижy. ЛюбиTe BparoB Baшиx. ПpoTиB aHTиceMиTизMa. ПaлoMHичecTBo k HeHacилию


text:
"Aeroflot" Rusiye şirketi, özüniñ ve terkibindeki şirketlerniñ ("Rossiya" ve "Avrora") uçaqlarına Aqmescitke, Uzaq Şarqqa ve Kaliningradğa imtiyazlı biletlerni satıp başladı. Bu ava yolunıñ saytında bildirile.
Fiyatlar, 2020 senesi yanvar 1-isinden dekabr 31-ine qadar ekonom sınıfdaki bu barış noqtalarına ketken uçaqlarğa ait.
Böylece, Soçi - Aqmescit uçuşı 2500 rublege çıqacaq, Krasnoyarsk - Aqmescit ise 7000 rublege.
Şirket qayd etti ki, imtiyazlı fiyatqa biletlerniñ 23 yaşından yaş ve 60 yaşından büyük rusiyeliler, I gruppa saqatları, II ve III gruppa balalıqtan saqatlar, I gruppa saqatını ve saqat balanı ozğarğan adamlar ve çoq balalı qorantalar ala bilr.
Noyabrde "Aeroflot"nıñ Moskva - Anapa uçağınıñ ekinci pilotı uçuş vaqtında elâk oldı.
2014 senesi mart ayında Rusiye Qırımnı işğal etkeninden soñ, Ukraina akimiyeti qararınen Qırım ava limanları qapatılğan edi. Anda ve andan yapılğan er uçuş Ukraina qanunları ve halqara qaideleriniñ bozulıvı sayıla.


text:
«Qırım diasporası» cemaat teşkilâtı memleket içinde köçip kelgenler içün ekologik yerleşme qurucılığı planları aqqında bildire. Teşkilâtnıñ matbuat hızmeti bergen malümatqa köre, Kyiv vilâyetiniñ akimiyeti Vışgorod rayonınıñ Abramovka köyü yanındaki yerni teklif etti.
«Sekiz ay devamında «Qırım diasporasınıñ» faalleri memleket içinde köçip kelgenler içün Kyiv vilâyetinde ekologik yerleşmeniñ qurucılıq leyhası üzerinde çalıştılar. Şimdige qadar köçip kelgen 439 qoranta leyhağa qoşulmağa istegenini bildirdi», – dep aytıla haberde.
Leyha aprel 12-de Kyiv vilâyeti devlet memuriyetiniñ binasında muzakere etilecektir. «Qırım diasporasınıñ» malümatına köre, toplaşuvda ekologik yerleşmeniñ maqsadı, yerli infrastrukturanıñ hususiyetleri, vesiqalarnı resmiyleştirüv qaideleri, leyha çerçivesinde halqara yardımnı elde etüv imkânları tarif etilecek.
Ukraina içtimaiy siyaset nazirliginiñ malümatına köre, 2016 senesi aprel 4 kününe qadar Rusiye işğal etken Qırımdan ve Donbasstan köçip kelgen insanlarnıñ sayısı 1 mln 760 biñ 972 kişini teşkil etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar bayrağı Qırım işğaline qarşı küreş timsali oldı. Bu aqta Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Kiyevde Qırımtatar Bayrağı Kününde çıqışta bulunıp ayttı, – haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Şimdi bu bayraq toprağımızda işğalci rejimge qarşılıq timsali oldı, tek qırımtatarlar içün degil, Qırım işğalcilerden bir kün azat etilecegine, demokratik Ukraina terkibinde Qırım muhtar cumhuriyeti olacağına inanğan er kes içün timsali oldı», – dey Cemilev.
98 yıl evelsi altın tamğa ile kök tüslü keten Qırımtatarlarnıñ birinci Qurltayında qırımtatarlarnıñ milliy bayrağı olaraq ilân etilgen edi
O şunı hatırlattı ki, 98 yıl evelsi altın tamğa ile kök tüslü keten Qırımtatarlarnıñ birinci Qurltayında qırımtatarlarnıñ milliy bayrağı olaraq ilân etilgen edi. Qırımtatar Bayrağı Kününde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov da çıqışta bulundı.
Mustafa Cemilev işğalden azat etilgen Qırımda Ukraina terkibinde qırımtatar muhtariyeti ilân etilecegine, qırımtatarlarnıñ bayrağı ise Qırımda Ukraina bayrağı ile resmiy timsal olacağına ümütini bildirdi.
Kiyevniñ Şevçenko bağçasında keçirilgen tedbirde bir 200 insan iştirak etti.
Qırımtatarlarnıñ bayrağı – üstünde altın tamğa tasvir etilgen kök tüslü ketendir.
Qırımtatar bayrağı künü 2009 senesi teşkil etildi.


text:
Aluştada Vinograndaya soqağında yerleşken yañı bazar mart ayından başlap çalışmağa azır. Qırımdaki ükümetke çalışqan «Krıminform» haber agentliginiñ bildirgenine köre, bunı jurlalistlerge fevral 6 künü «Aluşta bazarlar idaresi» yekâne şirket müdiri Valeriy Petrovskiy beyan etti.
Petrovskiy: «Bazarda 130 satıcı yerleşe bilecek, bazar artında ise 40 araba sığdıracaq meydan bar, anda da ticaret alıp barılmaq mümkün. Bunda da ğayrı, bazarda veterinar-sağlıq ekspertiza noqtası çalışacaq, bu ayvan mahsulatlarını o yerde teşkirmege imkân berecek», – dep qayd etti.
O, bu bazar büyük tamirinden soñ mart 8 künü açıla bilecek, dep işandıra.
Şimdi Vinogradnaya soqağındaki bazarda rahatlıq künleri yarmalıqlar keçirile ve, Petrovskiyniñ sözlerine köre, olarda ekinci satıcı degil de, mahsular istisalcıları, Qırımdaki çiftlik hocalıq temsilcileri iştirak etel.


text:
SSCB adını alğan canavar memleketniñ birinci yıllarından başlap ateizm teşviqat etilgen edi. Devlet Allah yoq dep ayta edi, buña qarşı çıqqanlar ise apiske alına, mahkeme etile ve qurşunğa tizile edi. Qırım musulmanları da bunı yaşadılar.
Qırım ve qırımtatarlarnıñ tarih saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ leyhasında, «Tuğra» videobloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda Nizami İbraimovnıñ kollektsiyasından resimler, em de belli Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmey


text:
Rostov-na-Donu (Rusiye) №1 tahqiqat izolâtorında tutulğan Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Mecit Abdurahmanovnıñ sağlıq vaziyeti pek fenalaştı. Bu aqta Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Facebook saifesinde bildirdi.
«Mecit Abdurahmanov sırtı ağıra, dep şikâyet ete, özü areket etip olamay. Mecitniñ daa bir mahkeme oturışuvında bulunması içün oña yerli anesteziya yapıldı. Bundan soñ areket etmesi içün mahsus tibbiy vasta yardımmınen mahkemege ketirildi», – dep aytıla haberde.
Denisovanıñ malümatına köre, SİZO hadimleri Abdurahmanovnıñ memuriyetke tibbiy yardım aqqında muracaatlarını körmemezlikke ura, bu da insan aqlarını boza.
«Bugün SİZO memuriyeti Ukraina vatandaşına kerekli tedqiq ve tedaviylev köstermey, SİZO tibbiy bölügine berilgen muracaat ise körmemezlikke urıla. Bu BM İqtisadiy ve İçtimaiy şuraları qabul etken Mabüslerge yanaşuv esas qaideleriniñ 22-nci maddesini boza ve işkence ya da insaniyetsiz, ya da itibarnı aşalağan yanaşuv sayıla», – dep yazdı Denisova.
Denisovanıñ qayd etkenine köre, o, Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Abdurahmanovnıñ aqlarını ğayrıdan tiklemege ve oña kerekli tibbiy yardım köstermege talap etti.
Hatırlatamız, fevral ayında Mecit Abdurahmanov daa 12 qırımtatarınen beraber Rostov-na-Donu №1 tahqiqat izolâtorına etap etildi. Onı Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi olaraq tutalar.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi.
2019 senesi martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi bütün tutulğanlarnı apiske aldı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Milliy polis ve Milliy gvardiya Qırım ve Donbassnıñ işğali alıp taşlanğan soñ azat etilgen topraqlarda beraber çalışacaq ve bu sebepten şimdiden endi buña azırlanmaq kerekler. Bunı Ukraina İİN yolbaşçısı Arsen Avakov İçki işler nazirliginiñ (İİN) yılda bir kere ötkerilgen kollegiyasında söyledi.
Azatlıq Radiosı Avakovnıñ sözlerini şöyle naqil ete: «Ukraina Milliy polisi ile Milliy gvardiya şimdilik işğaletilgen territoriyalarğa kirecek vaqıtları tezden kelecek ve anda tertipni nezaret etmek kerek olacaq. İşğal etilgen territoriyalarnı azat ve muafaza etmek – pek murekkep iş ve biz bunı Lugansk ve Donetsk vilâyetleriniñ territoriyalarını azat etkende endi yapqan edik. Oña şimdiden azırlanmaq kerek».
Nazir, «diqqatnı çekip alğan sahte mitingler devri keçken soñ» şahsiy talim kerek olacaq, dep qayd etti.
Al-azırda Ukraina uquqqoruyıcı organları yalıñız Kyivniñ kontroli altında bulunğan Luhansk ve Donetsk vilâyetleriniñ territoriyasında bulunalar. Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda Kremlniñ kontroli altında bulunğan telükesizlik hadimleri areket ete.


text:
İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyetiniñ reis muavini Olga Skripnik yarımadada, yerli Anayasağa köre, ukrain, rus ve qırımtatar tilleri devlet tilleri olaraq qayd etilgenine baqmadan, aqiqiy vaziyet bam-başqa olğanını bildire.
Bunı o 5 kanal efirinde bildirdi.
«Misal içün, eger de ukrain tili aqqında aytacaq olsaq, ukrain tilini ögrengen talebelerniñ sayısı altı qat eksildi. Ukrain telekanalları yoq. ATR telekanalınıñ misalinde aynı şeyni köre bilemiz», – dedi Skripnik.
Evel uquq qoruyıcı teşkilâtta qayd etkenleri kibi, 2014 senesi mart ayında Rusiye tarafından Qırım işğal etkeninden soñ yarımadada ukrain tili ocalarınıñ sayısı qısqartıdı. Ukrain mekteplerinden Qırımda yalıñız Yalta şeer mektebi qaldı.


text:
Avropa Şurasınıñ Baş kâtibi Thorbjorn Jagland Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini sıñırlamamağa çağıra.
«Men Meclis faaliyetiniñ sıñırlanması ve onı ekstremistik bir teşkilât olaraq ilân etilmesi içün bir şey yapmamağa çağıram. Meclis Qırımda faaliyetini devam ettirmeli. Yanvar ayında yarımadağa yollağanım İnsan aqları missiyası bu meseleni köterdi, Rusiye Tışqı işler naziri Sergey Lavrovğa qasevet etkenimni bildirdim», – dep aytıla aprel 14-te derc olunğan Yaglandnıñ beyanatında.
Onıñ aytqanına köre, Qırımda Meclis yasaqlanması bütün qırımtatar halqına qarşı ayırımdır.
Aprel 13-te Moskva tayin etken Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti aqqında mahkeme qararı olmasa da, Meclis çalışmaycaq, dep bildirdi. Meclis adliyecileri bu qarardan şikâyet eteceklerini bildirdiler.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Meclis faaliyetiniñ toqtatılması qararından sebep dünya toplulığına muracaat etti. Ukraina devlet yolbaşçısınıñ aytqanına köre, «bu cinayetni» toqtatacaq tek bir yol bar – yarımadanıñ işğalden azat etilmesi.
Meclis reisi Refat Çubarovnıñ qayd etkenine köre, «Kremlniñ emri» ile qabul etilgen Poklonskayanıñ qararı oña qarşı qabaat, şu cümleden devlet hainliginiñ temeli olacaq.
2015 senesi fevral ayında Natalya Poklonskaya Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesine muracaat etip, Meclis faaliyetini yasaq etmege talap etti. Mart başında işbu dava boyunca mahkeme esnası başlandı. Nevbetteki mahkemeniñ keçirilmesi aprel 15 kününe planlaştırıla.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bunı Ukraina Mudaafa nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Arbiyleriniñ çıquvı içün «Aqyar-Kiyev» poyezdiniñ 4 vagonı ayırılğan edi.
Bundan evel Odessağa maşnalar vastası ile Nahimova adına Arbiy-Deñiz Quvetleriniñ akademiyasınıñ kursant ve zabitleri kelgen edi. Bundan da ğayrı, Nikolayev şeerine Aqyardan Arbiy-deñiz litseyi de avuştırılğandır.
Al-azırda vaqtınca işğal olunğan Qırım toparğında Ukrainağa sadıq qalğan Ukraina Silâlı Quvetleriniñ Arbiy-deñiz ve Ava Quvutleriniñ arbiy hızmetçileri qalğanlar. Şimdi arbiy tehnika ve gemileriniñ alıp çıquvı azırlana. Bundan da ğayrı yarımadadan çıqmaq içün öz nevbetini beklegen arbiy adamlar ve olarnıñ qorantaları da bardır.


text:
Atışlar yäkşämbe könne iminlek köçläre Tripolida bank talawda şiklänelgän suğışçılarnı ezläp tentü ütkärgännän soñ başlandı. Suğışçılar Fätah äl-Islam dip atalğan sönni törkem äğzaları.
Uzğan cäydä Izrail belän bulğan qatı bäreleşlärdän Liban zur zıyan kürgän ide. Xäzerge atışlar isä 17 yıl elek tämamlanğanğan watandaşlar suğışınnan soñğı iñ qanlı bäreleşlär. Häm bu xällär bar dönyada borçılu uyata.
BMO general sekretare Bank Ki Munnıñ süzçese Michele Montas düşämbe könne xäbärçelärgä borçılu belderde.
"BMO general sekretare Fatah äl-Islam suğışçıları belän Liban armiäse arasındağı bu atışlarğa tirän borçıla. Fatah äl-Islamnıñ ğämälläre Libannıñ totrıqlılığına häm suverenlığına höcüm. General sekretar Libandağı fälestin törkemnäreneñ Liban armiäsenä qarşı bu höcümnärne berdäm räwetşä xökem itüen xuplıy. Ul barlıq taraflarnı ğäyepsez tınıç xalıqnı yaqlaw öçen mömkin bulğança tırışırğa çaqıra" dide Montas.
Libannıñ iqtisad häm säwdä ministrı Sami Häddad BBCğa xökümät bu höcümnär artında Süriä tora dip isäpli dide.
Yäkşämbe könne Tripolida başqa ber ministr Äxmät Fatfat bu bäreleşlärne BMOnıñ 2005-nçe yılda elekke premyer ministr Räfiq Xäririne üterüçelärne xalıqara xökümgä tartu tırışlığana qarşı çığu belän bäylägän ide.
BMOdağı Süriä ilçese Bäşär Cäğfäri mondıy ğäyepläwlärne kire qağıp Süriäneñ Fatah äl-Islam belän bäyläneşläre yuq dide. Ul şulay uq bu oyışmanıñ qayber äğzalarınıñ äl-Qaidäne yaqlawda ğäyeplänep Süriädä törmägä yabılğan buluın da telgä aldı.
"Fatah äl-Islam citäkçeläre süriälelär tügel. Häm alar, äytüemçä, äl-Qaidä äğzası bulğan öçen Süriä törmäsendä berniçä yıl utırdı. Şuña kürä bu törkemneñ xäzerge eşlärenä Süriäneñ bernindi qatnaşı da bula almıy. Ägär alar Süriägä kiläsälär törmägä yabılaçaqlar" dide Cäğfäri.
Cäğfäri şulay uq ul suğışçılarnıñ küpçelegeneñ fälestinle buluına da basım yasadı.
Libandağı barlıq fälestin törkemnäre dä Fatah äl-Islamnı xökem itep çıqtı. Süriäne yaqlawçı Xizbulla da üzeneñ bu törkemnän ayırım buluın belderde.
Libanda 400 meñläp fälestin qaçağı yäşi. Alarnıñ küpçelege 1948 yılda Izrail däwläte tözelgännän soñ öylären taşlap kitärgä mäcbür buldı.


text:
Bir qaç bala kilim üstünde ayaqlarını uzatqan alda oturıp, bir daire teşkil eteler.
Yetekçi “Davul taqtım boynuma” sayımını ayta ve balalar öz arasında oyunnı başlaycaq birinci oyuncını seçeler. Seçilgen bala sayımnı ayta ve dairedeki ayaqlarnı saymağa başlay. Sayımnıñ soñundaki “qantar” sözü kimniñ ayağına tüşse, şu bala ayağını tez-tez çekip yetiştirmek kerek.
Çekip yetiştirse, demek, oyunda qala ve sayımnı aytıp, oyunnı devam ete. Eger ayağını çekip yetiştirmese, oyundan çıqa. Oyunnı ise birinci bala devam ete. Öyle etip, episi balalar oyundan çıqqance devam eteler. Soñunace qalğan bala ğalip tanıla.
Davul taqtım boynuma
Çıqtım deve yoluna,
Deve yolu bit bazar,
Bit bazada ayuv bar.
Ayuv meni qorquttı,
Qulaqların sarqıttı,
Antar-mantar,
Çek ayağıñ, qantar.


text:
Meclisniñ reis muavini Nariman Celâl aytqanı kibi, qırımtatar temsilcileriniñ Rusiye akimiyeti ile yüksek seviyede fikirdeşligi olmasa, bir de bir leyhalar aqqında aytmağa acet yoq.
Faqat, Bütündünya tatarlarnıñ kongressi icraiy komitetiniñ reis muavini Renat Valiullin bunı Qazanğa Meclis reisi Refat Çubarov kelmegeninen añlattı. 31 insandan ibaret olğan eyyetniñ erkânında Refat Çubarovnıñ olmağanını Meclinsiñ tışqı alâqlar boyunca idare yolbaşçısı Ali Hamzin regiondaki ağır rvaziyeti ile añlattı.
«Tasavur etiñiz, 2 kün evelsi Mecliske ücüm ettiler, bizde er vaqıt çeşit türlü tarik ve qorquzuvlar yüz bere. Şunıñ içün böyle vaziyette o pk istese de, ketip olamaz edi», – dedi o.
Meclis temsilcileri Tatarstanğa musafirçenlik içün teşekkürlerini bilrdi ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin qırımtatarlarnıñ liderlerini, olarnıñ meselelerniñ çezüv yollarını belgilemek içün, körüşüvge davet etmek kerekligini qayd ettiler, dep haber ete RBK-Tatarstan.
15 minut bergen malümatqa köre, aprel 25 künü Qırımdan Qazanğa qırımtatarlarnıñ eyyeti yol alğan edi. Körüşüv çerçivesinde qırımtatar halqınıñ Meclis ile Btuyündünya tatarlarnıñ kongressi arasında işbirlik aqqında eki taraflama añlaşmanıñ imzalanuvı planlaştırıla edi.
Eyyet Qazanda aprel 29 kününece bulunacaq.


text:
Rusiye ukümeti ilhaq etilgen Qırımğa qomşu Rusiyeden millionğa yaqın kişini ketirip yerleştirdi. Bunı Ukrainanıñ «Ukrinform» haber agentligi içün bergen intervyüde Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işleri boyunca vekili, halq deputatı Mustafa Cemilev bildirdi.
Cemilev: «Olar (Rusiye ukümeti) Qırımğa büyük sayıda (diger bölgelerden) kişilerni ketirip yerleştireler. Lâkin bu, arbiy sır kibi gizlene, çünki olar, bunıñ cinayet olğanını pek yahşı bileler», – dedi.
O, 2014 senesinden soñ yarımadada qalğan Qırım sakinlerinden alğan malümatqa atıfta bulunıp, al-azırda 850 biñden millionğa qadar kişi aqqında söz yürsetilmek mümkün, dep qayd etti.
Deputat ayrıca: «Rusiye bugün, II-nci Yekaterina zamanındaki birinci işğal vaqtında qullanğan strategiyasını aynı şekilde tatbiq ete. O zaman demiryol, vagonlar olmağan içün insanlarnı sürgün etmek içün imkân yoq edi. Olar, insanlarnı icret etmege mecbur etmek içün sadece dayanılmaz yaşayış şaraitini yarattı, ve qırımtatarlar qısqa vaqıt içünde milliy azlıqqa çevirildiler», – dedi.
Aynı zamanda o, Qırımda içtimaiy ve emotsional vaziyetten dolayı yüksek ölüm seviyesi közetile, dep qayd etti.
Cemilev: «Resmiy malümatqa köre, işğal etilgen yarımadada ölüm seviyesi doğuv seviyesinden 38% yüksektir. Ve tarihta ilk defa qadınlardaki ölüm seviyesi erkeklerdekinden yüksek oldı», – dep ikâye etti.
Ekspertler, Rusiye vatandaşlarını ketirip yerleştirüv yolunen Qırım ealisiniñ demografik terkibiniñ deñiştirilmesini, halqara cinaiy mahkede baqılacaq eñ zalım arbiy cinayetlerinden biri, dep adlandıralar.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Azärbaycan Ärmänstan hawa kiñlegen qullana başladı
“AZAL” Azärbaycan hawa yulları oçqıçı Baqı-Naxçıvan arasındağı oçışın Ärmänstan hawa kiñlegen qullanıp başqardı
“AZAL” tarafınnan yasalğan belderüdä Baqı-Naxçıvan êçke reysların başqaruçı oçqıçlarnıñ bügennän soñ Ärmänstan hawa kiñlegen qullana başlawı citkerelde. Belderüdä bu adımnıñ Azärbaycannıñ töbäktäge transport êlemtäsen açuğa qağılışlı täwäkkällegen kürsätüe, böten çik buyı däwlätläreneñ mänfäğätlärenä turı kilüe iskärtelep uzıldı.
Belderüdä: "Baqı-Naxçıvan oçışınıñ marşrutınıñ üzgärtelüe oçış waqıtın häm yağulıq qullanuın azaytaçaq. Bu räweşle “AZAL” şuşı oçış waqıtında Ärmänstannan häm İrannan uzğan koridorlar belän dä bergä xäzerge böten hawa koridorların qullana ala,” – dip äytelde.
Baqı-Naxçıvan reysı moñarçı İran aşa yasala ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Tatarstanda kürmäwçelärgä yärdäm qağıydäläre
Tatarstan başqalası Qazanda “Aq tayaq” köne / “Ak Taяk” kөHe
Gäncädä Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı
Tawlı Qarabaxnıñ ikençe zur şähäre Gäncädä uzğan yıl Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı


text:
İşğal etilgen Qırımdan saylanğan Rusiye senatorı Sergey Tsekov Ahtem Çiygozğa qarşı şaatlıq etmedi. Bunı iyünniñ 20-de oturışnıñ birinci qısmından soñ Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov bildirdi. Radio Svoboda jurnalisti Anton Naumlük ve Qırım.Aqiqat «Çiygoz davası» baqılğan mahkeme yanından canlı kösterdiler.
«Tsekov Çiygozğa qarşı malümat bermedi. O, Çiygoznıñ faaliyeti aqqında bir şey bilmegenini ayttı: cinaiy plannıñ teşkil etmesi, Çiygoznıñ fevralniñ 26-da Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ binası yanında yapqanlarından haberi yoq», – dedi Polozov.
Mahkeme saat 14:30-da devam etecektir. Ekinci şaat, işğal etilgen Qırımdan saylanğan Rusiye senatorı Olga Kovitidiniñ sorğuğa çekilmesi beklenile.
Bundan evel işğal etilgen Qırımdan saylanğan Rusiye senatorı Sergey Tsekov «Çiygoz davası» baqılğan Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesine sorğuğa keldi, dep bildirilgen edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Qırımdaki vaziyet aqqında tanışlarımnen pek sıq subetleşem. Qırımtatarlarnıñ ekseriyeti bu meselede status-kvo tiklenecegine ümüt besley. Faqat bazıları, dünya cemaatçılığıbu qıyın meseleni al etip olacağından şubelene. Lâkin çoqsı epbir adalet yeñip cıqacağından ümüt kesmey.
İşbu ğayet ağır ve murekkep meselede halqara qanun çerçivesiniñ tışına çıqmamalı. Ebet, bu pek çoq vaqıt alır, ebet, bu qolay olmaz, lâkin bu barışıqlıq ve qanuniy yolnen çezmekniñ yekâne bir yoludır.
Qırım meselesi boyunca iç olmağanda Halqara cinayet mahkemesi çalışa, qabaatlı olğanlar cinayetçi olaraq tanılacağına bir esas bar. Rusiye siyasetine tesir etecek küçke saip diger halqara teşkilâtlar da bar. Eger birisi bu mesele boyunca tesirli bir adımlar atılmay dep tüşünse, bu soñ derece yañlış bir fikir. Putin “Qırım meselesi qapatıldı” degen ola bile, bir qaç yıl evelsi o rusiyelilerniñ pensiya yaşı köterilmeycek degeni de alâ daa aqlımızda.
Afsus ki, Qırım mahkemeleri halqara uquq normalarından pek uzaq. Adliyeciler, Qırımda çalışqan mahkemecilerniñ ekseriyeti qarar qabul etkeninde halqara norma ve standartlarğa esaslanmağanlarını qayd ete. Aslında bu devlet mecburiyetleriniñ bir qısmı sayıla, şu cumleden mahkemeler de. Adliyecilerniñ malümatına köre, memurlarnıñ mahkemecilerge bergen gizli kösterişleri – Qırım mahkemecileri mustaqil olmağanını tasdıqlay.
Al-azırda Rusiye halqara uquqnıñ (iştirakçi-devletlerniñ riyayet etmege mecburiy olğan mahkeme organlarınıñ muqavele ve qaralarını) qattı normalarını boza. Sanktsiyalar ve diger tedbirler qanunnı bozğan ve qattı uquq normalarına riayet etmegen cinayetçilerge tesir etüv usullarından biridir. İşte, şimdi Rusiyege qarşı buılar yapılğanını köremiz.
Pek çoq şey Qırım sakinleri, uquqimayeci ve faallerge bağlı. Şimdi Qırımda insan aqları saasında degerlikler inflâtsiyası köz etilmekte. Ve bu esnas Qırımdan ğayrı qomşu Rusiyeniñ diger regionlrında da devam ete. Ealiniñ vatandaşlıq ve siyasiy aqları ictimaiy-iqtisadiy ceetten de fenalaşıp barayata.Artıq bunı er kes vazgeçilmez bir yamanlıq dep qabul ete. Amma bu yanlış.
Cemaatçılıq şimdiki vaziyette bile öz aqları qorçalaybile, yeter ki, sebat ve istek olsun
Boksta: “Er kes oña raqibi ruhset etkeni qadar bokslaşır” degen atalar sözü bar. Cemiyetimizdeki yaşayış da aynıdır. Demek, Qırımda uquqiy aqsızlıq yapmağa özümiz izn beremiz. Bu sebepen cemiyet içinde insan aqlarına olğan işançnı ğayrıdan canlandırmaq kerek. Özlerimiz faalleşip, insan aqlarını qorçalavda halqara mehanizmlerni işletmek kerekmiz. Bunıñ çaresi de bar. Bu yerde KHV, bloger, adliyeci, uquqimayeci ve cemaat erbaplar pek büyük rol oynay - devletni insan aqlarına riayet etmege hususan olar mecbur etmeli.
İyün ayında Qarasuvbazar rayonı Yañı Burulça (Tsvetoçnoye) köyünde qırımtatar sınıfını qapatmağa istegenlerinde ana-babalar susıp oturmadı. Uquimayecilerge muracaat etip, öz aqlarını qorçalamağa başladı – eninde-soñunda sınıfnı saqlap qaldılar. Bu yazda olıp keçken diger bir misal. Qarasuvbazarda 4-nci mektepniñ mudiri eki dane qırımtatar sınıfını birleştirecek ola. Ana-babalar kene buña qarşı çıqa, cemaat faallerini, uquqçılarnı celp eteler ki – mektep mudiri keri çekilmege mecbur qala. Yani şimdiki vaziyette bile cemaatçılıq öz aqlarını qorçalaybile, yeter ki, sebat ve istek olsun.
Zarema Seitablayeva, Qırım sakini, bloger (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz noqtai-nazarlarını aks etip, muarririyetniñ noqtai-nazarını aks etmesi şart degil


text:
Bağçasaray rayonınıñ Ulaqlı (Glubokiy Yar) köyü civarında "Tavrida" trassasında fevralniñ 5-inde aqşam yol qazası oldı. Neticede üç adam yaralandı.
Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti haber ete.
Müessise, yolda Mazda, Audi ve Ford Focus maşnaları urulğanını qoştı.
"Qaza neticesinde Mazda maşnasındaki üç adam zarar kördi, olarnıñ birisi 5 aylıq bala. Aydavcı maşna içinde qısılğan qaldı. Qurtarıcılar onı mahsus aletniñ yardımınen çıqardı. Adamlarnıñ üçüni de Bağçasaraynıñ Merkeziy rayon hastahanesine alıp kettiler", - aytıp berdi Rusiye nezaretindeki Qırım fevqulâde vaziyetler naziri Sergey Şahov.
Fevralniñ 6-sında saba Aqmescit-Bağçasaray-Aqyar yolunda yengil maşna ve yük maşnası çatıştı, qazada üç adam elâk oldı.
Fevralniñ 4-ünde aqşam "Kezlev - Aqmeçit" yolunda Saq rayonında eki yengil maşna - VAZ-2112 ve Geely - çatıştı. Qazada yedi adam yaralandı.
Qırımda fevralniñ 3-ünde, neticesinde piyadeler öldürilgen eki yol qazası oldı. Bir maşna Aluşta civarında aqaynı urıp öldürdi. O piyadeler keçitinden yolnı keçe edi. Ekinci qaza Keriçte oldı, anda tükân yanında aydavcı esli qadınnı bastı.
Daa evel İslâm Terek (Kirovskoye) rayonında fevralniñ 3-ünde aqşam "Tavrida" trassasında yengil maşna ve yük maşnası çatıştı. Üç adam yaralandı, olarnı hastahanege alıp kettiler.


text:
Kremlniñ işğal etilgen Qırımda ve Rusiyede tutqan ukrainalılarnıñ azat etilüvinen bağlı muzakereler toqtamayıp keçirile.
Bu aqta aprelniñ 30-nda Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ matbuat kâtibi Yuliya Mendel Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında ayttı.
«Fikirlerimiz deñişmey, muzakereler daima keçirile. Tutulğan ukrainalılarnıñ telükesizligi maqsadınen tutulğan şahıslarnıñ (Ukraina ve Rusiye arasında – QA) eki taraflama deñişimi nasıl keçecegini aydınlatmağa istemeymiz», – dedi Mendel.
Onıñ aytqanına köre, «muzakereler deñişe» ve Prezident ofisi bu esnasnıñ tafsilâtlarını aydınlatsa, «deñişim vaqtında istenilmegen aqibetlerniñ» sebebi ola bile.
Aprelniñ 16-nda Donbasta daa bir deñişim kerçekleştirildi. Berilgen malümatqa köre, deñişim Ğorlivka civarındaki «Mayorsk» keçiş noqtası rayonında oldı, 19 Ukraina vatandaşı qaytarıldı. Prezident ofisiniñ qayd etkenine köre, Qırımda ve Rusiyede tutulğan ukrainalılarnıñ azat etilüvinen bağlı muzakereler devam ete.
Volodımır Zelenskıynıñ aprelniñ 17-nde bildirgenine köre, Rusiye ile deñişimni koronavirus sebebinden «buzlatmağa» teklif etilgen edi.
Prezidentniñ aytqanına köre, «teşkerüvden» soñ bir deñişimde yigirmi insannı da, atta «bir insan yerine birini» deñiştirmege azır.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısını aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
Keçken künü Aqyarda 27 yañı COVID-19 hastası qayd etildi, dep bildirdi şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Aynı zamanda 71 yaşından 77 yaşına qadar üç insan vefat etken. 40 hasta tedaviylengen soñ hastahaneden çıqarılğan.
«Umumen Aqyarda 14 239 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. Al-azırda 13 132 kişi tüzeldi, 643 insan vefat etti», – dep qoştılar matbuat hızmetinde.
260 insan közetile – olar hastalarnen alâqada oldı, amma COVID-19 diagnozı tasdıqlanmadı.
Tünevin Qırımda 104 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 4-niñ hastalıq alâmetleri yoq edi. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov bildirdi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.


text:
QRM AQŞ elçiligine qırımtatarlarnıñ sürgünini genotsıd olaraq tanılmasınıñ kerekligi haqqında vesiqalarnı teslim etti
Cuma künü, oktãbrniñ 1-inde qırımtatar resurs merkeziniñ temsilcileri Ukrainada AQŞ elçiligi hadimleri Tatyana Steçak ve Patrik Knappnen körüştiler. Diplomatlarğa işğal etilgen Qırımda insan haqlarınıñ bozuluvı, 1944 senesi qırımtatar sürgünligi haqqında añlatıldı.
Körüşüvde Ukrainada AQŞ elçiligi siyasiy bölüginiñ hadimi Tatyana Steçak, Ukrainada AQŞ elçiliginiñ insan haqları meseleleri boyunca mesleatçısı Patrik Knapp, Qırımtatar resurs merkeziniñ reisi, qırımtatar Meclisi çetel işler ve huquq meseleleri boyunca idaresiniñ başı Eskender Bariyev, QRM menecerleri Zarema Bariyeva ve Lüdmila Korotkih iştirak ettiler.
Qırımtatar resurs merkeziniñ temsilcileri AQŞ diplomatlarına işğal etilgen Qırımda insan haqlarınıñ bozulması haqqında hikãye etip, şu bozuvlarğa alãqası olğan şahıslar cedvelini teslim ettiler.
Tatyana Steçak ve Patrik Knappnı işğal vaqtında ğayıp ve elãk olğanlar, siyasiy mahbüsler haqqında haberdar etip, munasip malümat berdiler. QRM tarafından işlep çıqarılğan ‘Qırım işğaliniñ qurbanları’ diagramması taqdim etildi.
QRM reisi 1944 senesi qırımtatarlarnıñ sürgünligi haqqında añlatıp, 238500 adam köçürilgeni, sürgünlikniñ ilk yılları ise 110 200 adam elãk olğanını bildirdi. Bariyev elgilikni AQŞ senator tarafından sürgünlikni genotsıd olaraq tanılmasında yardım etmege çağırdı.
‘AQŞ qırımtatar sürgünligini genotsıd olaraq tanılması mühim bir adım olur edi. Böyle etip, bütün bir milletke qarşı yapılğan cinayet içün bir kün mıtlaq cevap bermek kerekligi hatırlatılır’,- dedi Bariyev.
QRM tarafından qırımtatar sürgünligini genotsıd olaraq tanılması içün vesiqalar teslim etildi:
-qırımtatar Milliy Meclisiniñ OON azaları olğan devlet parlamentlerine muracaatı;
-qırımtatar resurs merkeziniñ AQŞ Senat Prezidentine muracaatı;
-Ukraina Yuqarı Şurasınıñ ‘Qırımtatar sürgünligini genotsıd olaraq tanılması haqqında’ fermanınıñ kopiyası;
-Ukraina Yuqarı Şurasınıñ ‘UYŞ-nıñ OON, Avropa Parlamenti, PASE, PA OBCE, PA NATO, PA OÇES, dünya devlet parlamentleri ve hakimiyetlerine qırımtatar sürgünlik qurbanlarınıñ şereflemesi ve RF qırımtatarlarnıñ haq ve serbestliklerini bozmasınıñ takbihi haqqında muracaatı boyunca’ fermanı;
-Latviya Cumhuriyetiniñ ‘Qırımtatar sürgünliginiñ 75-yıllığınıñ hatırası ve Qırımnıñ qanunsız işğalini qabul etmemek siyasetiniñ destegine’ muracaatı;
-Litva Cumhuriyetiniñ ‘Sovet Birligi tarafından qırımtatar halqınıñ yoq etilmesini genotsıd olaraq tanılması haqqında’ muracaatı;
-qırımtatar sürgünligini tamır halqqa qarşı yapılğan halqara cinayet olaraq tanığan yuridik ihtisas.
QRM temsilcileri qırımtatar sürgünligi halã devam etkenini qayd ettiler. 2014 senesi işğalinden soñra biñlernen qırımtatar öz siyasiy mevamları içün yarımadanı terk etmege mecbur oldılar. Şundan da ğayrı, RF-nda uyğun kelmegen ealini, eñ-evelã da qırımtatarlarnı sürgün etmek içün yol açqan ‘zorbalıqlı evakuatsıya’ haqqında qanun peyda oldı.


text:
Rusiye Cenüp arbiy bölgesiniñ mahsus quvetleri taqımı 500 km keçip, Krasnodar ülkesi ve Qırım poligonlarına avuştı.Bunı aprel 8-de Cenüp arbiy bölgesiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Rostov vilâyetinde başlağan taqım-ştab talimleri çerçivesinde Cenüp arbiy bölgesiniñ mahsus quvetleri talimlerniñ faal qısmına başladı. Mahsus bölük gruppaları farqlı usullar ile, «Tayfun» ve «Tigr» zırhlı maşinaları ve arbiy-naqliyat aviatsiyasınıñ uçaqlarından paraşüt ile enip, Krasnodar ülkesi ve Qırım cumhuriyetiniñ poligonlarına vazifelerini becermek içün avuştırıldı», – dep qayd etti matbuat hızmeti.
Qayd etile ki, talimlerge 450 asker, 100 daneden ziyade mahsus tehnika celp etildi.
Mart 24-de Qırımda Rusiye ava-paraşütçi ordusınıñ üç bölügi ile taqım-ştab talimleri yekünlendi. Olarnı Ava-paraşütçi ordusınıñ komandanı general-polkovnik Andrey Serdükovnıñ reberiyeti altında Opuk poligonında keçirdiler.
Ukraina Baş ştabı Qırımda Rusiye askerleriniñ talimlerini qanunsız dep adlandırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kreml nezareti altındaki Aqmescitniñ rayon mahkemesinde qırımtatar milliy areketi liderlerinden biri İlmi Umerovnıñ davası boyunca oturışta imaye şaatlarınıñ sorğusı aynıñ soñuna qadar qaldırıldı. Qırımtatarca bilgen terciman tapılmağanı içün oturışlar cedveline deñişmeler kirsetildi.
Qabaatlanğannıñ qızı Ayşe Umerovanıñ aytqanına köre, qadı, «Lingvist» tercimeler bürosında böyle mütehassıslar yoq, Qırım müendislik-pedagogika universitetiniñ tercimanları avgustnıñ 28-ne qadar tatilde dep, mahkeme terciman tapıp olamağanını bildirdi.
İmaye terciman kerek olmağan şaatlarnı sorğuğa çekmege teklif etti. Lâkin şaatlar ana tilinde şaatlıq etme anayasa aqqı yerine ketirilmesini talap eteler.
Çarşenbe künü, avgustnıñ 16-da, mahkemede imaye şaatlarınıñ sorğusı olacaq edi. Olar qırımtatarca şaatlıq etmege istedi.
İyünniñ 7-de işğal etilgen Qırımda Kremlniñ nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi İlmi Umerov davasınıñ esasını baqıp başladı. Er afta çarşenbe künleri mahkeme oturışları olacağı haber etile.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ektremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
İlmi Umerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne, ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, añlamlarnı qarıştırğanını ayta.


text:
Ayşe Umerova – Qırım psihiatrik hastahanesinde mecburen tutulğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ qızı babasınıñ tıbbiy köstergiçleri yaramaylaşqanı, bunen beraber, oña aş berilmesi sıñırlanğanı aqqında bildire.
Onıñ sözlerine köre, psihiatrik hastahanede 6 kün devamında bulunğan soñ, bundan evel İlmi Umerovdan alınğan talil neticeleri bildirildi.
«Bütün köstergiçler qarardan ziyade: şeker, holesterin, bilirubin. Onıñ alı eyileşmey – er kün qan basımı köterile, şeker deñişe, o özüni zayıf duya. Onı ziyaret etkenimiz vaqıt da biznen çoq qonuşıp olamay – yatıp raatlanmağa istey, çünki onıñ çoq turmağa ya oturmağa küçü yoqtır», – dep yazdı Ayşe Umerova Facebook saifesinde.
Amma böyle şaraitke baqmadan, Ayşeniñ aytqanına köre, onıñ babası ruhundan tüşmey ve halqqa destek köstergeni içün teşekkür bildire.
Rusiyeli FSB bu sene mayıs ayında İlmi Umerovğa qarşı «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açtı. Kremlge boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya ayttı ki, o, ukrain ATR telekanalınıñ yayınında Rusiye topraq bütünligini bozuvına çağırğan edi.
Sağlıq alına baqmadan, Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar mahkeme-psihiatrik ekspertizadan keçmesi kerek olğanı aqqında qarar aldı.
Avgust 26-da, cuma künü Mustaqillik Meydanında İlmi Umerovğa destek olaraq aktsiya keçirmege planlaştıralar.


text:
“Sarı yelekler” fransız areketiniñ iştirakçileri aprelniñ 27-sinde ülke prezidenti Emmanuel Macron ve onıñ akimiyetiniñ siyasetine qarşı aktsiyalarını devam etti. Strasbourgde Avropa parlamentine narazılıq yürüşi yapılacaq edi, amma polisler kirişti.
Çatışma neticesinde narazılıq köstergen 42 adam tutılıp alındı, ve yüüş iştirakçilerini quvmaq içün polis köz yaşartıcı gaznı qullanğanı sebebinden altı adam zararlandı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Numayışlar Parij, Lion ve Bordo şeerlerinde de keçti, amma anda çatışmalar olmadı.
Frenkistan İçki İşler Nazirliginiñ bildirgenine köre, bu 25-inci narazılıq aktsiyalarında bütün memleket boyunca 5500 adam iştirak etti.
Makron bergilerni eksiltkeninden eki kün keçkeninden soñ (bu qarar 5 milliard yevroğa tüşti), narazılıq aktsiyaları kene yañıdan başladı. Teklif narazılıq numayışlarına cevap edi.
2018 senesi noyabrde yaqıt fiyatlarınıñ köterilüvine qarşı narazılıq kibi başlağan “sarı yelekler” areketi, şimdi fransız akimiyetiniñ yönelişine qarşı olğan adamlarnı, şu sıradan sağcı ve solcılarnı da, birleştire. Soñki vaqıtta iştirakçi sayısı ve zorbalıq seviyesi bayağı eksildi.


text:
Qırım akimiyeti 2014 senesi mart ayında Rusiye yarımadanı işğal etken soñ qabul etilgen Qırım Anayasasını tarqatuv aktsiyasını keçirmege qarar aldı.
Bunı Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Anayasanı aprel 10-da tarqatmağa planlaştıralar.
«Qırım malümat poligrafiya imkânları institutınıñ göñülli studentleri tarqatacaq Anayasanıñ nushaları Qırımnıñ üç devlet tili – rusça, ukraince, qırımtatarca bastırıldı», – aytıla beyanatta.
Nazirler şurası bu aktsiyanıñ maqsadı olaraq «Cumhuriyetniñ esas Qanunı – Anayasanı bilüv derecesini arttıruv, em de Qırım Anayasası Künü munasebeti» dep adladı.
2014 senesi aprel 11-de Qırım Devlet Şurasınıñ plenar toplaşuvında 8 bab ve 95 maddeden ibaret olğan «Qırım Cumhuriyetiniñ Anayasası» qabul etilgen edi. Qırımtatar Milliy Meclisi Anayasanı qabul etilemeycek bir vesiqa olaraq adlap tenqid etti.


text:
Qırımda bazarertesi künü, mayıs 18-de, politsiya «Za prava çeloveka» («İnsan aqları içün») neşiriniñ jurnalistlerini yaqaladı. Bunı Qurultay Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Facebook saifesinde bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Onıñ aytqanına köre, jurnalistler Aleksey Russkih ve Yekaterina Lısenkonı politsiya hadimleri vokzalda yaqaladılar.
«Al-azırda olar Jeleznodorojnıy rayonınıñ politsiya bölüginde bulunalar», – dep ayttı Smedlâyev.
Qırım politsiyası izaatlar bermey.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, mayıs 18-de Aqmescitte uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri qırımtatar sürgünliginiñ qurbanları hatırasına keçirilgen avtoyürüş iştirakçilerini «Zapadnaya» avtostantsiyasında blok ettiler.
Aman-aman 60 kişini yaqaladılar.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.
Bu sene Qırımtatar Milliy Meclisine miting keçirmege izin bermediler.
Qırım akimiyeti sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra kününiñ «yañı formatını» belgiledi.


text:
Kyivdeki «Oskar» kinoteatrinde noyabrniñ 5-nde qırımtatar asıllı ukrainalı rejissör Nariman Aliyevniñ «Evge» filmi taqdim etildi.
Tedbirde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, qırımlı ukrain rejissöri Oleg Sentsov, qırımtatar asıllı ukrainalı yırcı Jamala, Ukraina halq deputatı, yırcı Svâtoslav Vakarçuk, Ukraina halq deputatı, sportçı Jan Belenük ve digerleri bar edi.
«Filmimiz vastasınen Qırım, qırımtatarlar meselesini tek Ukrainada degil, çetelde de kötere bilgenimizge quvanam. Film üzerinde çalışqan taqımımızğa minnetdarım. Olarsız film olmaz edi. Çekimlerniñ birinci künü olarğa şöyle aytqan edim: leyhamıznı bitirgende onıñ üzerinde çalışqanıñıznı aytmağa utanmañız dep ister edim. Ümüt etem ki, utanmazlar, seyirciler utanmaz – iç birimiz ukrain kinosı içün utanmaycaq», – dep qayd etti taqdim merasiminde rejissör Nariman Aliyev.
«Bu taqımda çalışmaq – insannıñ zenaat bahtıdır, çünki çekim meydanında ve onıñ tışında er kes er şey olsun dep elinden kelgenini yapa. Ümüt etem ki, bir yerden, aman-aman patriarhal qırımtatar qoranta ikâyesi olaraq başlağan bu ikâye er keske añlaşılacaq. Film kösterilgende ya da ondan soñ duyğularnı pek körmege isteyim», – dep qayd etti filmde baş rollerden birini oynağan qırımtatar asıllı ukrainalı oyuncı Ahtem Seitablayev.
Daa evel Nariman Aliyev Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında «Evge» filmi içün oyuncılarnı nasıl saylağanını tarif etti.
Qırımtatar rejissöri Nariman Aliyevniñ «Evge» filmi oktâbrniñ 24-nde «Eñ eyi uzun film» nominatsiyasında «Kinokolo» Ukraina kinokritikleri milliy mukâfatını aldı.
Levha 7-inci Halqara Bosfor film festivaliniñ eñ eyi çetel filmi olaraq tanıldı.
Nariman Aliyevniñ filmi «Oskar» mukâfatınıñ long listine kirdi. Film, Odesa halqara film festivalinde gran-pri qazandı.
Aliyevniñ «Evge» filmi Cannes festivaliniñ «Ayrı bir baqış» yarış programmasınıñ iştirakçisi edi, Bükreşteki halqara kinofestivalinde eñ eyi film mukâfatını qazandı.
«Evge» levhası qırımtatarı Mustafa aqqında tarif ete. Eki oğlu Qırım işğalinden soñ Kyivge ketti. Büyük oğlu Nazim vefat ete, babası onı Qırımğa alıp, musulman ananelerine köre defin etmek ve küçük oğlu Alimni evge qaytarmaq içün paytahtqa yol ala.
Nariman Aliyev — qırımtatar rejissöri, «Qırım ikâyeleriniñ» (qısqa levha) müellifi. «Sensiz» filmi 66-ncı Berlin kinofestivaliniñ Generation 14+ çerçivesinde taqdim etilgen edi. Aliyev öz işlerinde qırımtatarlarnıñ qoranta munasebetlerini, anane ve turmuşını köstere.


text:
Salı künü, mart 17-de, Brükselde Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev NATO Ukraina eyyetiniñ başı İgor Dolgov ile NATO baş kâtibiniñ muavini Aleksandr Verşbou ile körüşüvni keçirdi.
Bunı Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
Aynı şu künü qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Ukraina-NATO komissiya tolpaşuvında iştirak etti ve daa bir qaç diplomat ile körüşti, denile matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Mart 18 künü Cemilev Halqara matbuat merkezinde ukrain ve çetel matbuatınıñ temsilcileri ile körüşecektir.
Evel bildirilgeni kibi, Cemilev Brükselde Şimaliy atlantik Birliginiñ memleket temsilcileriniñ toplaşuvında çıqış etecektir. Ukraina prezidentiniñ vekâletlisi Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ onıñ işbu toplaşuvda Qırım adından iştirak etüvi aqta ricasına seslendi. O, işğal etilgen yarımadanıñ şimdiki vaziyeti aqqında tarif etecek.


text:
Advokat Nikolay Polozov Rusiye advokatlar cemiyetine muracaat etip, uquq qorçalayıcılarğa yapılğan er angi basqığa sert şekilde cevap bermege rica etti. Bunı advokat Facebook saifesinde yazdı.
«Qırımda insan aqlarınıñ kergin vaziyeti köz ögüne alınsa, advokatlar ve müşterileriniñ aqlarını bozacaq Rusiyeniñ Qırım ve Aqyardaki Federal havfsızlıq hızmeti idaresiniñ taqiqat organları Rusiye Federatsiyası devlet akimiyetiniñ diger organları, prokuratura, mahkeme ile bağlı, devlet akimiyeti advokatqa basqı yapa, bu regiondaki işimnen bağlıdır», – dep yazdı advokat.
Polozov FSB organları Rusiyede diger advokatlarğa da basqı yapqanını qayd etti.
«Yaqında belli oldı ki, Samara vilâyetinde de advokat şaat olaraq sorğuğa çağırılğan edi, bundan evel diger regionlarda da aynısı olğan edi», – dep yazdı advokat öz muracaatında.
Dekabr 13-de, Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Kiyev mahkemesi FSB taqiqatçısı Skripkanıñ Nikolay Polozovnı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerovnıñ davasında şaat olaraq sorğuğa çekilmesi iznine dair muracaatını baqtı.
Polozov qarardan şikâyet etmek niyetindedir.
Nikolay Polozov mahkemede İlmi Ümerov davasınıñ şaatı olaraq sorğuğa çekilse, advokat davadan imayeci olaraq çetleştirilecektir.


text:
Aqmescit sakinleri ictimaiy ağlarda Rusiye nezareti altındaki Qırım ükümeti Yuriy Gagarin parkında yapılğan tamir işlerini muzakere ete. Şeer sakinleri işlerniñ keyfiyeti ve tereklerniñ yoq etilüvinden memnün degil. Facebookta bunen bağlı muzakere saifesi açıldı.
«İgrenç ve berbat olıp qaldı», – dep yaza Aqmescitli Sergey Dudçenko.
«Bozup taşlanğan parkqa kim yardım eter? Qıçır, bağır, sögün, lâkin ne fayda, urdım duymazlar ne añlar!!! Lânet ziyankârlar, dört yıl içinde er şeyni batırdılar», – dep şikâyet ete Tatyana Afanasyeva.
«Ya Salğır boyundaki öksüz talçıqlar ner alda? Bütün dülberlikni pıçıp attılar, baştan ayaq ziyankârlıq! Buña daa ne demek mümkün», – dep ilâve ete Antonina Fadeyeva.
2017 senesi küzde Rusiye nezaretindeki Aqmescit akimiyeti parknıñ tamir işine kirişti. Bücetten bu işler içün umumen 43 million ruble (21.3 mln grivnağa yaqın) ayırılğan edi.


text:
Nyü-Yorkta faaliyetçiler Ukraina rejissörı, Qırım sakini Oleg Sentsovğa qol tutuv tedbirini keçirdiler.
Tedbir iştirakçileri, Sentsovnı apisten azat etmek talabınen Tayms-skver soqağına çıqtılar. Olarnıñ bir qısmı qolunda Free Sentsov plakatlarını tuta, digerler ise improvizatsiya etilgen mabüsler kiyimlerini kiyip, qollarında qum saatları ile soqaqnıñ ortasında yerge oturdılar.
Tedbirni teşkil etkenlerniñ Facebooktaki bildirüvinde: «Muddetsiz açlıq sebebinden vaqıt Sentsov içün soñuna yetti. Aqları ve menlikleri aşalanğan insanlar içün de vaqın soñuna yetmek üzre. Rusiyeniñ Ukrainağa ve bütün azat dünyağa qarşı tecavuzına emiyet bermemege devam etsek, bizim toplulığımız içün de vaqıt soñuna yetecek», – denile.
Tedbirde 50 qadar insan iştirak etti.
Oleg Sentsov, Aleksandr Kolçenko ile beraber Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesiniñ mayısında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp, yaqalandılar. 2015 senesiniñ ağustosında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, sert rejimli koloniyada 20 yılğa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımadı.
Ukraina rejissörı, Qırım sakini Oleg Sentsov Yamalo-Nenetsk muhtar okrugınıñ Labıtnangi şeerindeki 8 nomeralı («Beyaz ayuv» adlı) koloniyada buluna.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti.


text:
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov, "canla bağda" yaqında keçirilecek "Qırım platforması" sammitini tefsir etip, bu meydan Qırımnı arbiy yolnen qatmarmaq imkânsız olğanı içün yaratılğanını bildirdi.
«Qırım platforması özümizni boğmaq içün azırlanğan. Qırımnı arbiy yolnen qatmarmaq içün planlar ve imkânlar yoq. Bunı dünyanıñ iç bir memleketi yapıp olamaz - biz öz tarihiy vatanımızğa ebediyen qayttıq. Şunıñ içün bütün laflar yaşayış seviyesi eksilecegi ve Ukrainağa keri qaytmağa kerek olacağı aqqındadır. Bu bir deliniñ saçmasıdır», – dedi o.
Dmıtro Kulebanıñ bildirgenine köre, «Qırım platforması»nıñ sammitinde böyle paneller olacaq:
- Qırımnı ilhaq etme ıntıluvnıñ tanımamazlığı aqqında;
- Azaq-Qara deñiz bölgesiniñ arbiyleştirilüvi aqqında;
- insan aqları ve turğun inkişaf yolunen Qırımnıñ reintegratsiya yolları aqqında;
- qırımtatar halqınıñ aqlarınıñ tiklenilmesi aqqında.
Onıñ qayd etkenine köre, temsilcileri Kyivge kelip olamaycaq devletler Sammitte qabul etilecek beyannamege qoşula bilecek.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba avgustnıñ 23-ne planlaştırılğan «Qırım platformasınıñ» sammitinde 38 memleket iştirak etmege razı oldı, dep bildirdi.
«Qırım platforması» sammitini qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Jamala «1944» yırınen açacaq. Bu aqta UNN neşiri Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Cepparnıñ malümatına esaslanıphaber ete.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, mahkemeniñ «Yedinaya Rossiya» firqası ve «Avtokanal Sevastopolâ» teşkilâtınıñ azası İgor Kuçerâvıyge qarşı cinaiy davanı qapatmaq qararını izaatladı. Müessiseniñ qayd etkenine köre, aqyarlı qabaatını tolusınen tanıdı.
«Kuçerâvıynı aytsaq, qabaatını tolusınen tanıdı. Faqat mahkeme oturışuvında imaye tarafı mesüliyetke çeküv müddeti yekünlengeni içün azat etmege rica etti. Neticede mahkeme advokatnıñ muracaatını qanaatlendirdi», – dep bildirdi prokuraturanıñ matbuat hızmeti Qırım.Aqiqatqa.
Kuçerâvıynıñ advokatı İgor Mokinniñ yanvarniñ 28-nde Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, müvekkili Hersonda buluna. İşğal etilgen Qırımğa qaytmağa niyeti barmı bilmey.
Yanvarniñ 27-nde «Jurnalist tahqiqatları merkezi» haber agentliginiñ «Mahkeme malümatı bürosı» mahsus leyhası, Kyivniñ Dnepr rayon mahkemesi İgor Kuçerâvıyge qarşı davanı qapattı, dep bildirdi.
Onıñ Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında Ukraina telükesizlik hızmetiniñ hadimleri tarafından yaqalanması aqqında 2019 senesi dekabrniñ 3-nde belli oldı. Ertesi künü UTH, er adam Ukraina pasportını almaq içün esas Ukrainağa ketti, dep bildirdi.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda UTH ve Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Prokuraturası Kuçerâvıyge Ukraina Ceza kodeksiniñ 110 maddesiniñ 1-inci qısmına (Ukraina topraq bütünligi ve toqunılmazlığına qast etüv) istinaden şübheli sayılğanını bildirdiler. 2019 senesi dekabrniñ 10-nda Herson şeer mahkemesi İgor Kuçerâvıynı 60 künge ev apsine aldı.
İgor Kuçerâvıy «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ ilkingi bölüginiñ kâtibi ola, ilhaq etilgen Aqyarda «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ regional bölükniñ siyasiy şura erkânına kirmekte.


text:
İşğal etilgen Qırımda ğayıp olğan 20 yaşındaki Cohar Melâsanov ölgen tapıldı. Bu aqta Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
«Şimdi kederli haber keldi. İyün 4-te ğayıp olğan Cohar Melâsanov Yalta morgında buluna. İlk tahminlerge köre, o qayadan tüşti. Onıñ soy-sop ve yaqınlarına teren taziyeler bildirem», – dep yazdı Smedlâyev Facebook saifesinde.
Qırımtatar Milliy Meclisi azası Eskender Bariyevniñ bundan evel bildirgen malümatına köre, politsiya gençniñ ğayıp olması aqqında arizanı almağa red etti.
Cohar Melâsanov Qırım federal universitetiniñ 3-ci kurs talebesi ola, o, iyün 4-te yataqhaneden çıqtı ve bundan soñ onıñ bulunğan yeri belli degil edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Özbekistanda Samarkand şeerinde keçken gece merkeziy soqaqlarnı ve bağçalarnı temizlevnen oğraşqan abadanlaştıruv idaresiniñ hadimleri sentâbr 2-de öz işini devam etti.
Radio Svobodanıñ Radio Ozodlik Özbek hızmetiniñ bildirgenine köre, Samarkand şeerinde prezident İslam Karimovnıñ cesedini defin etilmesi içün mahsus dürbe qurula.
Şahi Zind dürbesine yaqın yerleşken Hazrat Hizr camisi yanında dürbe quruvı boyunca işler faal şekilde yapıla, Radio Ozodlik menbalarınıñ malümatına binaen, qurucılıq işlerine yüzden ziyade adam celp etildi, bu yerde ekskavator, kran ve diger tehnika çalışa.
İslam Karimov doğğan Samarkand şeerinde camige alıp barğan yollarğa bir gece içinde asfalt qoyuldı.
Sentâbr 2-de Özbekistan devlet televizionı prezident İslam Karimovnıñ ölümi aqqında ilân etti, böyleliknen, Orta Asiyanıñ eñ çoq nufuslı devletiniñ lideri endi ölgeni aqqında çoq devam etken mühtekirlikke noqta qoydı. Resmiy beyanatqa köre, prezident sentâbr 2-de, cuma künü aqşam, yerli vaqtınen saat 20:25-te vefat etti.
Cenaze sentâbr 3-te, cumaertesi künü Samarkand şeerinde keçirilecek. Bunen beraber, cumaertesi kününden başlap, Özbekistanda üç kün matem ilân etildi.
İslam Karimov 78 yaşında edi. O, soñki 27 yıl devamında Özbekistan yolbaşçısı edi.


text:
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya bildirgenine köre, yarımadada koronavirus hastalarınıñ sayısı arta.
«Vaziyet eyileşmey, eki aftadan berli hasta sayısı arta. Soñki eki künde bir künlik koronavirus hastalarınıñ sayısı ilk sefer Rusiyeniñ orta seviyesini aştı», – dep ayttı Penkovskaya dekabrniñ 19-nda COVID -19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
Onıñ aytqanına köre, koronavirus hastalarınıñ sayısı artmağa devam ete.
Penkovskaya qayd etkenine köre, bunıñ sebebi epidemiya ile küreş ve profilaktika rejiminiñ bozuluvı ola.
Keçken künü Qırımda 354 koronavirus hastası qayd etildi.
Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirligi bildirgenine köre, pandemiya başlağanından bu yuqunçtan 385 kişi vefat etti.
Aqyarda, soñki malümatqa köre, yılnıñ başından 5445 kişi yañı koronavirus yuqunçına oğradı, 5041 insan tüzeldi, 175 kişi vefat etti.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiyedeki Kirov vilâyetiniñ Omutninsk rayon mahkemesi martnıñ 13-nde Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ferat Sayfullayevniñ şartlı olaraq müddetinden evel azat etilüv meselesini baqacaq. Bu aqta «Qırım birdemligi» teşebbüsi advokat Emil Kurbedinovnıñ malümatına esaslanıp, Facebookta bildire.
Kurbedinovnıñ özü mahkemege kelemez, Sayfullayevni başqa advokat imaye etecektir. Oturışuv saat 13:30-ğa planlaştırıla.
2017 senesi sentâbr ayında Rostov-na-Donudaki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi üküm çıqardı. Oña binaen, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» aqyarlı mabüsleri Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primov beş yıl apis cezasına üküm etildi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina Mustaqillik Künü munasebetinen Ukraina devlet mukâfatlarınen taqdirlev buyruğını imzaladı. Mukâfat alğanlar arasında qırımlılar bar.
Prezident, Ukraina Pravoslav kilsesiniñ Aqmescit ve Qırım mitropoliti Klimentni «II derece yararlıq» nişanınen taqdirledi.
«III derece yararlıq» nişanını alğanlar:
- Aq qorçalayıcı, Ukrain institutınıñ baş müdir muavini Alim Aliyev.
- Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl.
- «Qırım ailesi» cemaat teşkilâtınıñ reisi Anife Kurtseitova.
- Aq qorçalayıcı, «Qırım birdemligi» areketiniñ koordinatorı Server Mustafayev. O, Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanıp, Rusiye SİZOsında tutula.
Ukraina prezidenti «Qırım» qırımtatar ansambliniñ solisti Afize Kasarayeva, artist, baletmeyster, horeograf Remziye Tarsinovağa «Ukrainada nam qazanğan artist» unvanını berdi.
«Ukrainada nam qazağan halq icadı ustazı» unvanına çölmekçi, ressam-dizayner Rustem Skibin nail oldı.
«Ukrainada nam qazanğan ressam» unvanı ressam Zarema Trasinovağa berildi.
Ukraina mustaqilliginiñ 29-ıncı yılını qayd ete. Kyivde Mustaqillik Künü munasebetinen resmiy tedbirler keçirile.
Qırımlı arbiyler, hususan qırımtatarlar, Kyivdeki Ukraina Mustaqillik Yürüşinde (ya da İmayeciler Yürüşinde) ayrı kolonna olaraq keçti.
ABD Baş kâtibi Ukrainanı Mustaqillik Künü ile tebriklep, Qırım beyannamesi aqqında hatırlattı.
ABD ve Almaniya prezidentleri ukrainalılarnıñ Mustaqillik Kününi tebrikledi.


text:
Ukrain rejissöri Oleg Sentsov ile beraber Rusiyede Qırımdaki teraktlarnıñ azırlanmasında qabaatlanğan Qırım faali Aleksandr Kolçenko Avropa İnsan aqları mahkemesine oña Rusiye vatandaşlığı berilgeninden şikâyet etti. Bunı adliyecisi Svetlana Sidorkina bildirdi, dep haber ete «Vedomosti».
Adliyeciniñ aytqanına köre, Kolçenko adına 2014 senesi mayıs 26-da berilgen Rusiye pasportı qanunsız, çünki o apiste bulunğan edi. Vesiqanı babası aldı, amma buña Kolçenkonıñ razılığı yoq edi. Yanvar ayında Kolçenkonıñ Ukraina vatandaşlığını tanımaq muracaatı Aqmescit mahkemesi tarafından qabul etilmedi.
Kolçenkonıñ Strasbourg mahkemesine bergen şikâyetinde aytıla ki, Rusiye vatandaşı olıp, onıñ halqara uquq imayesine aqqı yoq oldı. O, Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadanıñ diger sakinlerine berilgen Rusiye vatandaşlığına itiraz bildire.
Ukrain ombudsmeniniñ ofisi Ukraina Migratsion hızmetiniñ Kölçenkonıñ Ukraina vatandaşlığını tasdıqlağan vesiqanı derc etti.
Qırım faali Aleksandr Kolçenko 2014 senesi mayıs 17-de Qırımda «Yedinaya Rossiya» ofisiniñ ateşke berilmesinde şeklenip yaqalanğan edi. O künden berli onı Moskvadaki «Lefortovo» SİZOsında tutalar.
Aprel 9-da Lefortovo mahkemesi Aleksandr Kolçenkonıñ apis müddetini arttırmaq qararını baqacaq.


text:
Dekabrniñ 3-nde ve 4-ndu Londrada keçirilgen NATO sammitinde iştirakçiler «terrorizm esas duşman» olğanına razı olıp, «terrorizm» olaraq tasnif etilecek areketler meselesinde bir fikirge kelip olamadılar.
NATO baş kâtibi Jens Stoltenberg 2019 senesi dekabrniñ 3-nde Londradaki sammitte çıqışta bulunıp, kün tertibinde «terrorizm ile küreş, silâ üzerinde kontrol, Rusiye ile munasebetlerimiz, ve tarihta ilk sefer NATO liderlerinen Qıtay quvetleşkenini laf etecekmiz», dep qayd etti.
Faqat sammit Şimaliy atlantik ittifaqnıñ 70-inci yılında keçirilgenine baqmadan, Jens Stoltenberg bazı NATO memleketleriniñ liderleri arasında çıqqan qavğalarnı ara-sıra yımşatmağa mecbur edi.
Macron, Türkiyeni tenqit ete
Frenkistan prezidenti Emmanuel Macronnıñ Türkiyege nisbeten aytqan iddiaları eñ çoq diqqat celp etti. Macron, Türkiyeniñ NATOda mesleat keçirmeyip, keçken ay Suriye şimalinde başlatqan tedbirleri diger memleketlerniñ telükesizlik menfaatlarına tesir ete, dep bildirdi.
Bu tenqit Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ Suriyede telükesiz alannı quruv planını muzakere etken prezident Donald Trumpnen de bağlı olması mümkün.
Ankara «terror» dep adlandırğan Suriyedeki kürt quvetlerine yapılğan türk ücümları ABD prezidenti Donald Trump Amerika ordusınıñ regiondan çıqqanı aqqında ilân etken soñ başlandı.
«Bağışlañız, amma terrorizm ne olğanını bilmeymiz. Türkiyege baqsam, bizim tarafımızda, «İslâm devletine» qarşı omuz-omuzğa cenkleşkenlerge qarşı cenkleşkenini körem. Ve bazı vaqıtları olar (Türkiye tarafı) «İslâm devletiniñ» arqasında turğan küçlernen işbirligi yapa», – dep bildirdi Emmanuel Macron.
Nazir Prıstayko Rusiyeniñ areketleri aqqında
Terrorizm nedir degen sualini Londrada Ukraina Tış işler naziri Vadım Prıstayko da berdi. O, NATO sammitinen parallel keçirilgen konferentsiyada çıqışta bulundı.
Prıstayko, Frenkistan prezidentiniñ «NATOnıñ duşmanı Rusiye ya da Qıtay degil, terrorizm ola» beyanatını izaatlap, terrorizm ile küreş Rusiye tecavuzına qarşılıq ihtiyacına zıt kelmey.
Terrorizm ve Rusiye arasında farq körmeyimVadım Prıstayko
«Terrorizm ve Rusiye arasında farq körmeyim. Terrorizm – küç qullanuv yolunen siyasiy maqsadlarğa irişmek içün yapılğan areketlerdir. O, ukrainalılarnı öldüre, Avropa Birliginde himik silâ qullana», – dedi Vadım Prıstayko.
Ukraina naziriniñ aytqanına köre, Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı istilâsı – «eñ yüksek seviyede, devlet seviyesinde terrorizm ola».
Ukraina memurı, Ukrainanıñ da «qabaatı» bar, dep qayd etti. Çünki Ukraina Sovetler Birligi dağılğan soñ Şarqiy Avropanıñ diger memleketleri kibi Şimaliy atlantik ittifaqına ve Avropa Birligine kirmedi.
Amerikanıñ Sesinden alındı


text:
Törkiyädä Kovid -19: soňğı sannar
İldä soñğı täwlektä 278 keşe koronavirus qorbanı buldı
Törkiyädä sonğı täwlektä koronavirustan 278 keşeneñ ğomere özelde.
Ber köndä 283 meñ 385 test yasaldı häm Kovid -19nıň 20 meň 33 yaña oçrağı terkälde.
Uzğan täwlektä sawıqqan keşe sanı – 19 meň 464.
Törkiyädä älegä qadär yasalğan berençe, ikençe, öçençe doza vakśinalar sanı 96 million 761 meň 208 buldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Törek yortınıñ tözeleşe minut yarımlıq videoda
Törek yortı binasınıñ 4 yıllıq tözeleşen üz êçenä alğan video çıqtı


text:
Amazon da'ryası
Amazon da'ryası (İspan ha'm Portugalshada Rio Amazonas) Qubla Amerikanın', tiykarınan Braziliyanın' tropikalıq tog'aylarınan ag'ıp o'tetug'ın dar'ya esaplanadı. Ol Atlantika okeanına quyadı. Bul dar'ya ag'ıp o'tetug'ın suw ko'lemi boyınsha en' u'lken da'rya esaplanadı. Amazon da'ryasınan onnan keyin turatug'in segiz dar'yanın' suwın qosqanda payda bolatug'in suwdanda ko'birek suw ag'ıp o'tedi. Amazon da'ryası du'nyada en' u'lken basseynge uye. Onnan dun'yadag'ı uliwma da'ryalardan ag'ıp o'tetug'ın suwlardın' besten biri ag'ıp o'tedi. Jawınlı ma'wsimde da'ryanın' ayırım jerlerinin' eni 190 kilometrden asıp ketedi. Ko'leminin' u'lkenligi sebepli oni Da'rya Ten'iz depte ataydi. Ol du'nyanın' en' u'lken dar'ya sisteması esaplanadı. Du'nyanın' en' uzın da'ryası Nil dar'yası esaplanadı.


text:
Recep üç mubarek aynıñ (racab, şa'ban, ramadan) nevbetini aça, o dört yasaq (racab, zul-kaada, zul-hica, muharram) aylardan biri de ola. Şu vaqıtta Allah cenk ve ziddiyetlerni yasaq etti.
Recep sözü «tarcib» sözünden kele ve «ürmet», «ibadet» kibi manalarnı taşıy. Bu ay içinde oraza tutqanlarğa Allah günâhlarnı bağışlay ve eñ yüksek sevaplarnı ayıra.
Muqaddes hadisleriniñ birisinde böyle aytıla: «Recep – Allahnıñ ayıdır. Bu ayğa ürmet köstergenlerge, Allah kelecek dünyada ürmet kösterir».
Bu künleri musulmanlar bütün etilgen günahlar içün afu sorap, öz canını haram fikirlerden temizlep, eyilikni yapmalıdırlar.