text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukraina ve Rusiye arasında sıñır qapatılmasınıñ ihtiyacını qayd etip, Ukrainadan Rusiye orduları acele sürette çıqarılmaq kerekligini ayttı. Bunı o Davosta Bütündünya iqtisadiyat forumında iştirak etkende CNBC Amerika telekanalına bildirdi, – dep haber ete Radio Svoboda.
«Nevbetteki adım siyasiy dialog olması kerek. Çünki demokratik bir memlekette vaziyetni eyileştirecek yekâne siyasiy adım bar – Ukraina qanunlarına köre serbest ve adaletli yerli saylavlardır», – dep qayd etti prezident.
Malüm ki, Berlinde Donbass zıddiyetini al etüv boyunca «norman formatında» tış işler nazirleriniñ körüşüvi başlanmalı.
RNBO kâtibi Aleksandr Turçinov bildirdi ki, Donbassta 8500 Rusiye askeri cenkleşmekte, Rusiye-Ukraina sıñırınıñ şarqiy qısmında ise tahminen 50 biñ Rusiye askeri cenkke azır olıp tura.
Ukraina ve Ğarp Rusiyeni Donbasstaki separatistlerge qoltutuvda qabaatlay. Moskva bu qabaatlarnı red ete. Moskvanıñ bildirgenine köre, Donbassta Rusiye arbiyleri yoq, lâkin kendi istegi ile cenkleşkenler bar.


c: text/html

text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, Rusiye, Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün mahküm etilgen qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi Ahtem Çiygoznı vefat etken anasınen vedalaşmaq imkânından marum qaldırdı. Bunı Çubarov iyülniñ 2-de Facebook saifesinde yazdı.
«Qardaş, dost, ortağımız Ahtem Çiygoz anasını soñki yolğa ozğarmağa imkânından marum qaldı... Bu imkândan onı 2014 senesi fevral ayında Qırımnı işğal etken ve Ahtemni azatlıqtan marum qaldırğan Rusiye marum etti», – dep yazdı Çubarov.
Aynı vaqıtta Ahtem Çiygoznıñ advokatları iyülniñ 2-de vefat etken anasınen vedalaşmaq imkânı berilmesini talap etecek ola.
Qırımtatar faali Nariman Celâl cenaze iyülniñ 2-de saat 14.00 Bağçasaray rayonınıñ Topçiköy (Dolinnoye) köyünde qılınacaq, dep yazdı.
İyünniñ 15-de Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi eki buçuq yıldan berli SİZOda yatqan Ahtem Çiygoznıñ imayesi bergen hasta anasınen körüşme muracaatını red etken edi.
Bundan evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov Qırımnıñ siyasiy mabüsi Ahtem Çiygoznıñ anası hasta olğanını haber etken edi.
İyünniñ 20-de Ahtem Çiygoznı Aqmescit SİZOsından gizli şekilde çıqarıp, Bağçasarayda hasta anasınen körüşmege imkân berdiler. Ahtem Çiygoz izolâtorğa keri ketirildi, anasınen körüşken soñ mahkeme oturışına devam etip olamadı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aqyarda yanvarniñ 1-nden başlap gaz ve suv fiyatları arttı.
Şeerniñ Rusiye ükümeti bildirgenine köre, suv fiyatı metr kub içün 39,28 ruble oldı, suv – 29,27 ruble.
«Yanvarniñ 1-nden başlap gaz fiyatı metr kub içün 4,27 rublege arttı. Bu fiyat yılda 3500 metr kubqa qadar qullanğan insanlarğa nisbeten işletilecek. Yılda 3500 metr kubdan çoq qullanğanlar içün fiyatlar metr kub içün 8,07 rublege (şimdi metr kub içün 7,90 ruble) artacaq», – dep aytıla haberde.
2018 senesi yazda Aqyarda kommunal hızmetlerniñ fiyatları 4%-ğa arttı.
Qırımda yanvarniñ 1-nden başlap eali içün gaz fiyatları arttı, yılda 3500 metr kubqa qadar qullanğanlar aş pişirmek, suv qızdırmaq ve ev qızdırmaq içün biñ metr kub fiyatı 4 827,08 rublege çıqacaq, yılda 3500 metr kubdan ziyade qullanılsa – 8 627,47 ruble. Bundan evel fiyat 3,9895 ruble edi.


text:
Aqmescit akimiyeti yıl-yıldan dekabr 10-da qayd etilgen İnsan aqlarını qoruv künü munasebetinen bir de bir miting keçirilmesini yasaq etti. Bundan sebep faaller Qırım paytahtında narazılıq piketini ötkerecek olalar.
Bunı Qırımtatar halqı aqlarını qoruv komitetiniñ reisi Eskender Bariyev dekabr 5-te Aqmescitte keçirilgen matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Bizler Rusiye Federatsiyasınıñ qanunına köre şeer şurasına muracaat ettik, lâkin belli olmağan sebeplerden yerli akimiyet tedbir keçirilmesine izin bermey. Bu arada, bizler onı er kün bir de bir tedbir keçirilgen binada yapacaq olamız. Öyle bir fikirimiz bar ki, Qırımda ve, belki de, bütün Rusiye Federatsiyasında halqara insan aqları kününi qayd etmege istemeyler», – dedi Bariyev.
Bundan sebep, Qırımtatar halqı aqlarını qoruv komiteti dekabr 10-da Aqmescitteki merkeziy meydanda piket ötkerecek ola. Bariyevniñ qayd etkenine köre, bu tedbir Rusiye Federatsiyasınıñ Anayasası bile bergen aqlarnı körmemezlikke urğanlarına narazılıq olacaqtır.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım Sport nazirligi, “GTO” (“Gotov k trudu i oborone” - “Emek ve mudafaağa azırım”) Rusiye sınavını keçirmek içün, 142 sport meydançığınıñ temini içün dört kontrakt tizdi. Bu aqta müessisesiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
"Demografiya" leyhası ve "Sport - ayat norması" bölge leyhasına köre, sport meydançıqları, 2019 senesiniñ soñuna qadar 25 müessisede tiklenecek. Meydançıqlarnıñ ölçüsi - 12*15 metr", - denile beyanatta.
Keçken yıl aprelniñ 13-ünde Yaltada “Avangard” şeer satdionında devlet müessiseleriniñ ve şeer memuriyetiniñ işçileri “GTO” (“Gotov k trudu i oborone” - “Emek ve mudafaağa azırım”) normaları boyunca beden medeniyeti testlevini keçti.


text:
Devlet yolbaşçısınıñ resmiy saytında berilgen malümatqa köre, martnıñ 28-de Turçinov esirlikten azat etilgen Ukraina Silâlı Quvetleriniñ zabitlerinen körüşti.
O, qayd etti ki, zabitlerni cesürlik ve mertlik içün mukâfat bekley.
Turçinov Nazirler şurası arbiylerniñ qorantalarına lâyıq şaraitler azırlay, dep aytıp keçti.
Körüşüvde Ukraina arbiy-deñiz quvetleriniñ komandan muavini general-mayor İğor Voronçenko, polkovnik Yuliy Mamçur, deñiz piyade askerleri kombatı podpolkovnik Dmıtro Delâtitskiy ve onıñ muavini – mayor Rostıslav Lomtev iştirak ettiler. Malüm ki, olarnı qanunsız alda tutıp esir alğan ediler.


text:
Çükeç belän timer qağıp, qul belän cir qazıp bayu, zamanaları artta qaldı, cämäğät. Bügen tir tügep tügel, ä uy-fikerne eşkä cigep aqça eşläw faydalıraq. Ni äytsäñ dä, 21 ğasır yaña texnologiälär zamanında yäşibez. Tatarstanda monı añlıylar. Soñğı arada iqtisat ölkäsendä texnopark süze yış qullanıla başladı. Tatarstan başqalası Qazanda da, “İdeyä” innovatsion texnoparkı bar. Anıñ töp maqsatı, yaña texnologiälärne, biznesnı üsterü.
Küptän tügel şuşı texnopark belän dön'yaküläm tanılğan IBM şirkäte arasında kileşü tözelde.
IBM şirkäteneñ komp'yuter cihazların yasaw, biznes öçen innovatsion programmalar tözü buyınça 90 yıllıq täcribäse bar häm ul bu ölkädä aldınğı urınnarda tora. Bügenge köndä anıñ 117 ildä wäkilçelege bar, alarda 335 meñgä yaqın belgeç eşli. Qazan texnoparkınıñ, çit il kompaniäse belän kileşüen, “İdeyä” texnoparkı general' direktorı Sergey Yuşqo bolay bäyäli.
Bu bik zur proyekt häm Rusiädä äle mondıy kileşüneñ bulğanı yuq, häm minem uylawımça yaqındağı 10 yılda äle bulmayaçaq ta. Rusiä tarixında Tatarstan berençelärdän bulıp bu eşne başlap cibäräçäk. Häm min uylım yaña açılaçaq IT üzäk Rusiädä berdänber bulaçaq. Älbättä bu kileşü tik torğannan barlıqqa kilmäde. Tatarstan texnopark tözü buyınça federal' bäygedä ciñgän ide. Qazan texnoparkınıñ ber öleşe bularaq, IBM şirkäte belän bergälektä IT üzäk tözeläçäk. Şunısı quandıra Tatarstan citäkçelege moña zur iğtibar birä. Bezneñ taraftan älege kileşügä alğa taba zur ömetlär bağlana.
Sergey Yuşqo äytüe buyınça, Qazan texnoparkında, eksport bularaq dönya bazarına çığa alırlıq, proyektlar bik küp. Läkin nindi genä eşkä tıtınma, ul iñ elek original' bulırğa tieş. Alğa taba, barı tik ere,bilgele kompaniälär tormışqa aşıra ala torğan, global' proyektlarnıñ ğına yäşärgä mömkin. Monıñ öçen älbättä bay investorlar kiräk. Qazanda IT üzäk açuğa investorlar niçek qarıy. Bügenge köndä alar küpme. Bu sorawğa Sergey Yuşqo cawap birä.
Bay investorlar moña bik yaxşı qarıy. Çönki iñ bay investor bezneñ belän eşlärgä teläk belderüçe IBM şirkäte üze. Barlıq eşlärne bez urtaq başqarırğa cıyınabız. Başqa industrial' investorlar älegä bik küp tügel, läkin bar. İnde bügen ük bezneñ belän eşlärgä teläwçe qayber investorlar, texnopar belän yaqınnanraq tanışa. Bez ışanabız, alarnıñ sanı artırğa tieş.Yaña tözeläçäk IT üzäk , maşina tözeleşe häm nefteximiä ölkäsendä eş alıp barır dip kötelä. Yaqındağı ike ayda texnopark belgeçläre bu ölkälärdä tikşerülär ütkärep, dönya bazarın öyränäçäk. Texnopark citäkçeläre äytüençä yaña üzäkne tözelep, anıñ maqsatların barlawğa yaqınça 6 ay kitäçäk. Annan soñ kiräkle cihazlar satıp alu, belgeçlärne öyrätü başlanaçaq. Barlığı üzäkne tözergä 70 million dollar sarıf iteläçäk. Anıñ yartısın Tatarstan, ikençe yartısın çit il kompaniäse tüli. Yaña üzäk finans yaqtan üz-üzen yäşätä alırlıq däräcägä kütärelgänçe, küpme waqıt uzaçaq. Bu sorauğa Sergey Yuşqo bolay dip cawap birde.
Aldağı täcribägä tayanıp şunı äytergä bula, älege üzäk finans yaqtan üz-üzen yäşätä alırlıq däräcägä 2, iñ kübendä 3 yılda kütäreläçäk. Läkin IBMHың bik köçle şirkät buluın, Tatarstan xökümäte bu yunäleşne bik xup kürüen, Tatarstanda bulğan täcribäne isäpkä alıp bez bu waqıt arası qısqaraq bulır dip uylıybız.IBM şirkäteneñ Tatarstan texnoparkı belän kileşü tözüne, qayberäwlär, Germaniäneñ tanılğan Mersedes kompaniäse bezneñ WAZ şirkäte belän kileşü tözep çit il maşinası çığara başlawğa tiñli. Urtaq kileşügä kilgän şirkätlärneñ köçläre ber bulmasa da, Tatarstan citäkçelege, kiläçäktä Respublikada yaña texnologiälär nıq üseş alaçaq dip ışanalar.
Ğädel Galämetdinov


text:
Bunı öz başına ilân etilgen «Donetsk halq cumhuriyetiniñ» lideri Denis Puşilin bildire, dep haber ete Radio Svoboda.
«Donetsk halq cumhuriyetiniñ halqınıñ iradesini köz ögüne alıp, ve tarihiy adaletniñ tiklenmesi içün Rusiye Federatsiyasını Donetsk halq cumhuriyetiniñ Rusiye terkibine kirgeni aqta sualni baqmağa rica etemiz», – dedi o bazarertesi künü.
Puşlin Donetsk insanları er vaqıt «Rusiye dünyası»nıñ qısmı olğanını aytıp keçti. «Bizler içün Rusiye tarihı – bizim tarihımızdır», – dedi separatistlerniñ lideri.
Ukraina akimiyeti bu bildirüvge daa cevap bermedi.
Tünevin Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde separatistler «mustaqillik» aqqında «referendumnı» keçirdiler.


text:
Rusiyege qarşı sanktsiyalar lâğu etilsin dep, o öz ordularını Donbasstan çıqarıp, Qırımnı terk etmek kerek. Bunı Avstriyalı «Profil» mecmuasına Ukraina Tışqı işler naziri Pavlo Klimkin beyan etti, dep bildire TİN öz Facebook saifesinde.
Klimkin: «Rusiye Donbasstan ordularını çıqarmaq kerek – ve farq etmez, olar «tatildelermi», degillermi; Ukrainağa ukrain sıñırında kontrolni qaytarmaq kerek; Qırımnı işğalden azat etmek kerek. Bundan başlanacaq», – dep ayttı.
O dey ki, «cinayetçini halqara uquqnıñ temellerine qaytarıp, öz cinayetlerini doğurtmağa mecbur etmek – doğru mantıq olur edi. Ancaq bundan soñ cezanıñ yımşatılması aqqında tüşünmege mümkündir».
Fevral 2 künü, BM Telükesizlik Şurasınıñ toplaşuvında, Ukrainanıñ şaqrıy topraqlarındaki vaziyet muzakere etilgende, AQŞ temsilcisi Nikki Haley, Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti ve «Rusiyeniñ işğali ve istilâsından horlanğan» ukrain halqına Washington tarafından destek bildirdi. O qayd etti ki, Ukrainanıñ bir qısımı rus işğali astında qala, ve Qırım Ukrainağa qaytarılacağına qadar Rusiyege qarşı sanktsiyalar devam ettirilecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırım matbuatı, Curçı (Pervomayskoye) rayonından adamlarnı maşnanen urıp öldürgen politsiya hadimi aqqında yaza, AQŞ ve İran vaqialarını talil ete ve Aqyardaki inşaat qavğaları aqqında tarif ete.
"Krımskaya pravda" ("Qırım aqiqatı") gazetası "Oturtmaq, oldı!" serlevalı maqalede Curçı rayonınıñ Curçı qasabasındaki yol qazası aqqında yaza, anda Rusiye polisiniñ hadimi üç piyadeni bastı. Matbuatqa köre, politsiya hadimi sarğoş edi. Qaza neticesinde bir adam elâk oldı, daa ekisi hastahanededir. Şimdi Qırımnıñ Curçı rayonı boyunca vekaletli maale polisleri bölüginiñ başı ölümnen bitken yol qazasınıñ sebepçisi olğanında qabaatlanıp tutuldı. Oña qarşı cinaiy dava açıldı. Mahkeme ükmü ile qabaatlanğan adam 2020 senesi matrnıñ 5-ine qadar ev tevqifi astına alındı. "Yazıq, amma bu adamlar olarnı qorumaq kerek olğanlarnıñ elinden ölgeniniñ yekâne adisesi degil, - dep yaza gazet. - Daa bir facialı misal 2017 senesi mart ayında oldı. O vaqıt Qırım boyunca Rusiye İİN-niñ Seyitler (Nijnegorskiy) bölüginiñ hadimi Viktoriya Marçenko 18 yaşındaki qıznı urdı, qız yaralarından elâk oldı. Bir yılğa yaqın Marçenko ev tevqifi astında tutuldı, soñunda qabaatlı tanıldı. Mahkeme oña qasaba şeklinde koloniyada dört yıllıq apis cezasını maküm etti ve eki yıl devamında aydavnen bağlı faaliyetnen oğraşmağa yasaq etti. Ağlarda adamlar çorlana: "Ne içün bu adamlar olarğa er şey mümkün dep tüşüne? İçmek, dümen başına oturmaq ve adamlarnı öldürmek ya da saqat qaldırmaq?", "Bu aqsızlıq ne vaqıt bitecek? Ne vaqıt politsiya ve memurlar adamlarnıñ öldürmesini toqtatacaq?"
"Krımskiye izvestiya" ("Qırım haberleri") gazetası muarrir sutunında "Küçük bir muzaffer cenkiniñ" qıdıruvında" maqalesinde AQŞ ve İran vaqialarını muzakere ete. Mında amerikanlar İranğa qarşı yapqan ava darbeleri ve olarnıñ neticesi olğan on adamnıñ, şu sıradan general Kasem Süleymaniniñ ölümi talil ete. Matbuat, Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyetiniñ mebusı Yuriy Gempelniñ aytqanlarından alıntı ketire. Oña köre, "Bu qadar büyük ve aşaa bir provokatsiya yapmaq - qaplannıñ mıyıqlarından çekmek kibidir". "Qırımlılar, elbette ki, ne içün bu tamam şimdi ve tamam İranda yapılğanını tüşüne", - dep qayd ete müellif. "Bugün ekinci prezident müddetine barmaq içün Trump aynı areketlerni yapa. Böylece, Beyaz Evniñ resmiy nutuqlarını doğru ve insaniyetli ibarelernen sarğan halqara topluluq, ayrı şahıslarnıñ menfaatını tüşüne. Ve AQŞ devlet maşnası tamam şu şahıslarğa hızmet ete. Hayal etmek kerekmey", - dedi Gempel
"Krımskiy telegraf" ("Qırım telegrafı") gazetası "Mimarlıq davaları Aqyarnı açuvlata" maqalesinde şeerde çoq qatlı evlerniñ qanunsız qurulışını, Baydar uvasında litseyniñ qurulışını ve merkezde saqatlar içün kvartiralarnıñ satılmasını tasvir ete. Prokuror teşkerüvlerine köre, 73 qanunsız qurulğan çoq qatlı ev tapıldı. Qaraman şeerde çıqqan daa bir inşaat qavğası Baydar uvasında qurulacaq elit litseynen bağlı. Böyle müessiseniñ kerekligi aqqında fikirler bölündi. Bazıları, litsey yerine 600 qoranta içün kottec şeeri qurulacaq, dep tüşüne. Daa bir dava saqatlar içün reabilitatsiya mekrezinde kvartiralarnıñ satılmasınen bağlı. Onı daa 2014 yıldan evel qurıp başladılar. Bilingeni kibi, bir kvadrat metrniñ fiyatı 86 biñden 118 biñge qadardır. Buña qoşma olaraq alıcılarğa tibbiy kabinetlerniñ bar olacağını vade eteler
Maqalede ilhaq etilgen yarımadada qullanılğan ıstılaat işletile


text:
Ukraina baş naziri Volodımır Groysman mart 14-de Ankarada «Qırım işğaliniñ yıllığına bağışlanğan fotoserginiñ açılışında iştirak etti», dep bildire ukrain ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Onıñ qayd etkenine köre, «1000 künden ziyade ukrain Qırımı Rusiye Federatsiyasınıñ işğali altında buluna».
Bu müddet içinde «acayip ukrain kurortı Rusiye istilâcısı tarafından askerleştirildi, anda din, demokratiya, azatlıq aqqı bozula», – dep qayd etti Volodımır Groysman.
Ukraina baş naziri qayd etti ki, Ukraina Türkiyeniñ onıñ topraq bütünligi ve mustaqilligine qoltutqanına büyük emiyet bere.
«Bilemiz ki, ukrain Qırımı Ukranağa qaytarılacaq. Adalet, qanun ğayrıdan tiklenecek. Bu bizim borcumız ve ğalebedir», – dep ayttı Volodımır Groysman.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aprelniñ 30-ında Qırımda sekiz yañı koronavirus adisesi qayd etildi, böylece umumen 100 adise oldı, bildirdi mayısnıñ 1-isinde rusiyeli Qırım başı Sergey Aksönov.
Onıñ aytqanına köre, yedi hasta evelce tasdıqlanğan COVID-19 adiseleri boyunca epidemiya qarşı tedbirler ve laboratoriya skriningleri yapılğanda tayinlendi. Olardan dörtü aile merkezlerinen bağlı; üçü - ekimler; birisi Ukraina qıtasından keldi.
"Bütün hastalar infektsiya hastahanelerine qoyuldı. Rospotrebnadzor mutehassısları epidemiologiya tetqiqatını yapa, alâqa daireleri belgilendi", - dedi Aksönov.
Qırımda aprelniñ 30-nda daa üç yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Aralarında ağırayaqlı qadın bar.
Böylece, Rusiye akimiyetiniñ malümatına köre, aprelniñ 30-nda Aqyarda 84 koronavirus hastası bar, Qırımda – 92.
Qırımda bir çoq müessise ve teşkilâtnıñ faaliyetini toqtatqan ve vatandaşlarnıñ özüni izolâtsiya etmesini belgilegen yüksek seviyeli azırlıq rejimi devam ete. Aqyarda bu rejim mayısnıñ 30-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kyivte dekabr 5 künü musulman cemiyetleri Ukraina musulmanlarınıñ Muqavelesini imzaladılar. Onda musulmanlarnıñ Ukrain devletinde riayet etecek printsipleri ve davranışları belgilengen. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
«UMMA» Ukraina musulmanlarınıñ diniy idare müftisi Said İsmagilov dey ki, bu vesiqanıñ imzalanması Ukraina musulmanları içüm misilsiz ve emiyetli vaqiadır.
«Bu muqavele bir-çoq musulman teşkilâtınıñ yapqan areketleri, qoşqan isseleri, muzakereleri ve imzalamaları neticesinde meydanğa keldi. Bir taraftan, muqavele musulmanlarıñ kendi aralarında qurğan munasebetlerini ifadeley. Diger taraftan, ukrain musulmanlarınıñ devletke, devlet müessiselerine, ukrain halqını, tiline ve medeniyetine nisbetten davranışnı beyan ete. Musulmanlarnı Ukraina qanunlarını eda etmege mecbur ete. Diger dinlerge ve inançlarğa sayğı kösterilmesini beyan ete. Bu teraqqiy bir vesiqadır», – dep, İsmagilov mezkür vesiqanı izaatladı.
Yaqın Şarq tedqiqatlar Merkeziniñ mudir muavini Sergey Danilovnıñ fikirine köre, Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilmesine musulmanlarnıñ reaktsiyası bu muqaveleniñ peyda olmasına sebep oldı.
«Qırım ve Donetsk ile Lugansk vilâyetiniñ bazı qısımları işğal etilgen soñ Ukrainadaki musulman teşilâtlarınıñ haritası deñişti. Muqaveleniñ peyda oluvı – bügün musulman cemiyetiniñ ve bütün ukrain cmiyeti ögünde turğan küçlü çağıruvlarğa cevap oldı. Bügün biz köremz ki, umumen millet ögünde turğan çağıruvlar ve bir diniy cemiyetniñ hususiy vaziyeti teñ keldi», – dedi İsmagilov.
Vesiqa imzalanğan soñ musulman teşkilâtlarınıñ vekilleri Ukraina musulmanları Muqavelesiniñ maddeleri amelge keçirilmesi içün iş gruppasını teşkil etmege istek bildirdiler.


text:
Ukraina tış işleri nazirligi fevralniñ 7-nde saba qırımtatar Mustafa Kalafatovnıñ evinde tüntüv yapqan soñ alıp ketkenlerini takbih etti.
«İşğalcilerniñ niyeti Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ ilhaqınen razı olmağanlarnı yoq etüvden ibaret. Takbih etemiz. Bütün repressiya faktları BMT Halqara mahkemesindeki partnörlarımızğa bildirilecek», – dep yaza fevralniñ 7-nde Twittrde Ukraina MİD spikeri Maryana Betsa.
Fevralniñ 7-nde qırımtatar Mustafa Kalafatovnıñ evinde tintüv yapıldı. «Qırım birdemligi» haber etkenine köre, tintüvden soñ rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri Kalafatovnı belli olmağan tarafqa alıp ketkenler.
Qırımdaki rusiyeli küç idareleriniñ saytlarında bu vaqia aqqında iç bir malümat yoq.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Yazar: Osman AKÇOKRAKLI
Osman AKÇOKRAKLI.İşbu yanvar 6-cı künü vefat iden Seyit Abdulla Özenbaşlı qırımtatarlarnıñ uyanuv devriniñ ilk künlerinde çalışanlardan birisi idi. 1880–90 senelerini qırımtatarlarınıñ uyanuv devriniñ başlanğıçı saymaq mümkündir. Bir taraftan Terciman çıqa, usul-i cedit üzre mektepler açıla, eski usul medreseleriniñ islahına yollar qoyula, genç tatarlar rusça oqumaya yapışalar, az-çoq rusça bilenler rusça gazetalar aldırıp oquylar ehval-i-alemden haberdar olalar. O asırlarda Avrupada türeyen, canlanan sotsializm cereyanı kerek rus ve kerek türk gazetaları vastasıle Qırımğa aks ide. Bir taraftan Rusiyede, İkinci Aleksander zamanınıñ reformaları, diger taraftan Türkiyede Meşrutiyet (Konstitutsiya) qavğaları qırımtatarı arasında yeñi doğan ufaq bir cemiyetçik arasında habersiz, tesirsiz qalmay. Muhite tenqit nazarıle baqanlar, cemiyetlerde, qavehanelerde serbest ve bu mümkün olmayan yerlerde qapalı olaraq, yine de serbest laf itmeye havesliler çıqa. O devirlerde Qırımnıñ başqa yerlerinde tatarın ehval-i-ruhiyesi ne halda ve ne derecede bulundığından malümat yoq. Lakin Bağçasaraya kelince, bu asırlarda andaki Avrupa qavehanesi bir yeñi fikirler klubu şeklini ala. Anda her kün sağların çarpışması ola. Nihayet, bunlar arasında eñ soñ bir fırqaçıq ayırılıp Çubuqçı qavehanesine avuşalar. Yaşça, ötekilerden daha genç olan bu tabaqa arasında merhum Badaninskiy, Ahmet Nureddin, Mehmetşah Aqçurin, Pıçaqçı Murtaza ve gayrılar ile Seyit Abdulla Özenbaşlılar da bulunalar. Bunlar öz cemiyetlerinde bildiklerine köre, maddiyundan (materialistlerden), tabiyyundan (naturalistlerden), darvinizmden, sotsiyalizmden, iştirakiyundan (sotsialistlerden) bahs idiyurlar. Kenardan baqan halq bunlara farmasonlar, dinsizler adını taqa. Yine o vaqıtlar İstanbulda Meşrutiyete ittigi yemini bozup, ilk meclis mebusanı qapatan Abdul Hamidi indirmek teşebbüsinde bulunan fırqa mensuplarından qırımlı qart inqilapçı Asan Nuriniñ (yerli halq oña Asan Yurgi derlerdi – O.A.) ara-sıra Bağçasaraya kelip-kitmesi gençler fırqasını canlandıra idi. Bağçasarayda meşhur zengin Acı Abdullanıñ ticarethanesinde defterci hızmetinde bulunan Seyit Abdulla Özenbaşlı kendisiniñ urbasını, tıraşını ve daha bilmem nesini şeriat zan ittigi taassup qalıplarına tökmek isteyen Acınıñ millionlarını bıraqıp, öz başına yaşamaya başladı. Seyit Abdulla Özenbaşlı Acı Abdullanıñ hızmetinde bulundığı esnada, Acınıñ etrafını sarmış bir çoq dalqavuq (yaltaq) mollaların quruntılarını köre-köre onlara qarşı onda bir protest fikri uyana. Burada söylemek lazimdir ki, Seyit Abdulla Özenbaşlı gençliginde, atta Üseyin efendide yazı ögrenmekten başqa, mükemmel bir mektep körmedigi halda, öz başına rusça ve türkçe, arabça ve iranca ögrenmiş hudayinabit (öz başına tasil körgen) bir tatar idi. Türkçe şiir yazar, nağış örnek çıqarır, guzel yazı yazar istidatlı bir kişi idi. Şarq muzıkasında da mahareti var idi. İlk şiirleri ile şeriye yapan, yetim malı yiyen, tatarın doğğanında, ölgeninde başı ucuna ancaq alim quruntusı ile çöken nefishor mollalara qarşı protest ile başladı. Yüzden ziyade şiir yazıp, adını Fonograf haqayıq (aqiqat sesi) qoyduğı, divannıñ bir çoq yerleri eski tsenzura tarafından bozulıp kelmiş ve basılamayıp qalğan edi. Qırımtatarları arasında ilk olaraq teatro eseri yazan Seyit Abdulla Özenbaşlı diyerek, yañlış olmaz. 1900 senesi Bağçasarayda ilk teatro sahnası quruldığı vaqıt oynalan yerli eserlerden birisi ve ilkisi Seyit Abdulla Özenbaşlınıñ “Olacağa çare olmaz” namındaki eseri idi. Bu eserde tatarın er şeye kör-körüne inandığı, taqdire til bağlayaraq mesul qaldığı kösterilmek üzre istenile idi. Bu eser oynaldığı vaqıt, Seyit Abdulla Özenbaşlı kendisi de oyunda iştiraq itti. Bir taraftan eserin oynalması, diger taraftan bunda Seyit Abdulla Özenbaşlınñ kendisiniñ de qadın olaraq sahnaya, o vaqıt eski fikirlilerni büs-bütün şaşırttı. Muharrir ve artist Seyit Abdulla nice sögüşlere oğradı, üzerine lanetler, qaharler yağdırıldı. Seyit Abdullla Özenbaşlı bir qaç seneler Terciman gazetasında da çalıştı. Onda onıñ qalemile yazılan tatarın iqtisadiy, içtimaiy hayatına dair maqaleler ve şiirler körülirdi. 1902 senesi qırımtatarınıñ Türkiyeye köçmek meselesi Özenbaşlı keskin bir şiir yazdırdı. Tatarın eskiden bildigi ve zemane uymadığından, kittikçe söndügi sanatlardan faide olmayacağını kören Özenbaşlı, tatarı yeñi sanatlarda teşviq itmek maqsadıle Bağçasarayda ilk olaraq tatar terzihanesi açmış idi. Seit Abdulla Özenbaşlınıñ hayatında diqqat olunacaq bir şey daha var ise, o da oğlu ile qızını muntazam surette oqutmasıdır. Bu işten onu hiç bir türlü müşkülat alaqoyamadı. Eñ muhtac künlerinde bile balalarınıñ terbiyesiniñ çarelerini buldu. Tatarlarda qızını İstanbula mahsus tahsil içün ilk yollayan Özenbaşlıdır-demek mumkündir. İstanbulda türkçe, Qırımda rusça idadiye tahsil kören qızı, darulfununda tahsilde ve oğlu ise, darulfununnıñ tıbbıye şubesini bitirip doktor unvanını almış ve bugün Totayköy terbiye tehnikumı müdiri bulunmaqtadır. Özenbaşlınıñ bu bala terbiyesi meselesinde zevcesiniñ de yardımı olduğı inkar olunmaz, zira eskiden tatar hayatında balaların halı, alelhusus qızların oqumamasında anaların ne qadar fena tesiri olduğı belli bir şeydir. İşte, tatarın edebiy ve içtimaiy hayatında meşaqatlı adımları atanlardan birisi olan mazlum halq şairi Seyit Abdulla Özenbaşlınıñ hayatı ve faaliyeti bu surette keçmiştir.


text:
Cuma künü, mart 13-de, Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi mart 11 künü «fevral 26» işi boyunca yaqalanğan qırımtatar faali Talât Yunusovnı eki ayğa apis etmek kibi qarar çıqardı.
Bunı Qırım.Aqiqatqa faalniñ adliyecisi Cemil Temişev bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, imaye işbu qararğa endi itiraz arizasını azırlay.
«Fikrimizge köre, Yunusovğa nisbeten böyle qattı cezanıñ olmasına sebep yoq. O, mitingde iştirak etti, amma bu qadar. Tevqif etilmesine acet yoqtır. Onıñ yaqalanuvı protsessual areket degil de, zaruriy malümatnı elde etmek içün tesir usulıdır», – dedi adliyeci ve üç kün içinde itiraz arizası berilecegini bildirdi.
O, Talât Yunusovda 3 yaşında qızçığı bar olğanını qayd etti.
Çarşenbe künü, mart 11-de, saba Qurman rayonınıñ Temir köyünde (Yastrebovka) 1984 senesi doğma Talât Yunusov yaqalandı. Babasınıñ aytqanına köre, saba saat 7-de evlerine silâlı adamlar kirdi.
Mart 6-da, bu iş boyunca Asan Çaruhov yaqalanğan edi. Bir qaç saat devam etken sorğudan soñ onı azat ettiler.
Bundan evel Rusiye Taqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznı yanvar 29 künü «kütleviy nizamsızlıqnı teşkil etüvde» şeklep, oña 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgilediler.
«Fevral 26 künü» işi çerçivesinde uquq qoruyıcılar mitingniñ daa bir iştirakçisi Eskender Kantemirovnı da yaqaladılar. Oña eki aylıq apis cezası belgilendi.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımtatar Milliy Meclis ve «Rusiye birligi» tarafdarları ile kütleviy miting keçti.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ faaliyetini temin etüv bölüginiñ başı Arsen Jumadilov Odessa vilâyetinde Belâyevsk rayon devlet memuriyeti başınıñ vazifesine yarış basamaqlarından keçti.
Bu aqta Jumadilov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Odessa vilâyet devlet memuriyeti seviyesinde saylav basamaqlarını keçtim, rayon merkezinde – Belâyevka şeerinde cemaat diñlevlerinden de keçtim. Tünevin Prezident memuriyetinde subet olğan edi, onı da keçtim. Şimdi resmiy momentler qaldı, vesiqalarnı toplap, çeşit müessiselerge bermelim», – dey Jumadilov.
Onıñ malümatına köre, eki afta içinde onı tayinlemek kerekler.
Arsen Jumadilov ile onıñ yañı vazifesi ve Mustafa Cemilevniñ ofisinde iş neticeleri aqta Qırım.Aqiqatnıñ maqalesini birazdan oquñız.
Belâyevsk rayon devlet memuriyetleriniñ başı vazifesine üç namzet kösterilgen edi: Odessa adliyecisi Oleg Varivoda, Teplodar iş adamı Andrey Dotsenko ve yarımada işğalinden soñ Kiyevde yaşağan ve çalışqan Qırım siyasetşınası Arsen Jumadilov. Vilâyet devlet memuriyetinde bildirilgeni kibi, «Ukraina tarihında ilk sefer rayon devlet memuriyetleriniñ başını tayinlev ketişatına yerli sakinler ile körüşüv kirsetildi.
Belâyevsk rayonı – Ukraina Odessa vilâyetiniñ cenübiy-şarqındaki memuriy birlemdir.


text:
Bağçasaraynıñ Rusiye memuriyeti öz saytında adnı, «belki de taqdirni» nasıl deñiştirmek mümkün olğanı aqqında ZAGS hadimleriniñ izaatını bastırdılar.
«Zaman ve ahlâq deñişti, balanıñ adı endi o qadar hoş kelmese, ana-babasınıñ er şeyni deñiştirmege imkânı bar», – denile beyanatta.
Bunıñ ile memuriyette Rusiye Federatsiyasınıñ çağına yetken er bir insannıñ adnı deñiştirmege aqqını teminlegen Anayasasına tayanalar.
Beyanatta bildirilgeni kibi, tek adnı degil de, soyadını ve baba adını da deñiştirmege mümkün.
Bunıñ ile beyanatta nasıl bir adnı saylamaq kibi tevsiyeler berile. Amma cedvelde tek slav adları yazılğan: Yelena, Natalya, Tatyana, İrina, Nikolay, Mihail, İvan, Aleksandr.
Malüm ki, Bağçasarayda yaşağan qırımtatarlarnıñ sayısı büyüktir. Rusiye Qırımnı işğal etkeninden evel şeerde yarımadağa kirişi yasaqlanğan qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilev yaşay edi. Şimdilik Bağçasaray Meclisiniñ başı Ahtem Çiygoz «fevral 26» işi boyunca SİZOda buluna.


text:
Apiske alınğan qırımtatar faallerinden biri Ruslan Suleymanov onı ve diger faallerni Qırımdan Rostov-na-Donu şeerine nasıl alıp ketkenlerini tarif etti. Bu aqta «Qırım birdemligi» birleşmesi müvekkilini ziyaret etken advokat Lilâ Gemeciniñ malümatına esaslanıp bildirdi.
Suleymanovnıñ aytqanına köre, onı ve tutulğan qırımtatarlarnı Aqmescitten Rostov-na-Donuğa uçaqnen alıp ketkenler.
«Uçaqtaki bütün illüminatorlar qapatılğan edi, uçaqtan er kesni telükeli cinayetçilerni kibi şapkada, qapalı közlernen çıqarğanlar. Ruslan qayda olğanını añlamağan edi, tünevin SİZOda vesiqalar ketirilgen soñ Rostov-na-Donuda olğanını añladı. Ruslan Suleymanov ve apiste olğanlar tuvğanlarına, Ukraina konsulı Taras Malışevskiyge bulunğan yerlerini bildirmege rica etti, amma «olmaz» cevabını aldı», – dep bildire advokat Lilâ Gemeciniñ aytqanlarını faaller.
Onıñ bildirgenine köre, Ruslan Suleymanov 6 ve 1,5 metrelik kamerada daimiy video nezareti altında buluna. Kamerada eki kişi olmaq kerek, amma şimdi bir özü qala.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan bütün faallerni apiske aldı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqabildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Aleksandra Kujelni Qırımğa tatasınıñ cenazesine kirsetmeyler.
Bunı o Facebook saifesinde yazdı.
«Bugün saba erte tatam keçindi. Menim eñ yaqın insanım. O, 75 yaşında edi. Ve o devamlı hasta edi, hastahanege yattırmağa onı istemediler. O, Aqyarda yaşadı. Ve Aqyarda vefat etti. Bir ay evelsi Neleçka telefon etken edi, maña Kiyevge kelmege pek istedi. Kelip olamadı. Yetiştiremedi. Şimdi ise men oña barıp olamayım... Yaqın insanımnen vedalaşıp olamayım. Çünki Qırımğa kirişni lâin bir ükümdar yasaq etti», – dep yazdı Kujel.
Aleksandra Kujel «Devlet şurası» yarımada işğalinden soñ Qırımğa kirişi istenilmegen şahıslar cedveline kirmekte.
Qırım «parlamentiniñ» mezkür cedvelinde noyabr 21-de 334 insan bar edi.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatlarına bu afta Qırım işğaliniñ yılı munasebetinen çetel devletleriniñ parlamentlerine muracaatnı baqmağa teklif etildi, dep bildirdi cumaertesi künü, fevralniñ 15-nde, «Sluğa narodu» fraktsiyasınıñ yolbaşçısı Oleksandr Korniyenko.
«Qırım işğaliniñ yılı yaqınlaşa. Halqara komitetniñ diger devlet parlamentlerine muracaatı bar. Onı kün tertibine kirsetip baqmaq mümkün edi, dep tüşünem», – dep bildire Korniyenkonıñ aytqanlarını «İnterfaks-Ukraina».
Hatırlatamız, Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 26-sını Qırım ve Aqyarnıñ vaqtınca işğaliniñ künü dep ilân etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescitte Qırımtatar Milliy Meclisiniñ binası «Qırım» Fondu»nıñ mülkiyeti ola ve oña nisbeten mahkeme ketişatları alıp barılğanı sebebinden başqa bir kimsege teslim etilemez.
Bu aqta fondnıñ baş müdiri Riza Şevkiyev Qırım.Aqiqatqa bildirdi. Onıñ sözlerine köre, nevbetteki mahkeme toplaşuvı cuma künü, oktâbr 16-da, keçirilecek.
«Mahkeme ketişatı devam ete, toqtatılmadı. Mahkemeleşmege devam etemiz. Bugün Aqyarda mahkeme toplaşuvı keçirilecek, bu binada tamir işleri onıñ (Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti – QA) aytqanı kibi, 2014 senesi qadar degil de, 2010 senesine qadar alıp barılğanını tasdiqlamaq içün ekspert teşkerüvini keçirmek kibi talabımız baqılacaq», – dey o.
Fondnıñ başı şunı da qayd etti ki, Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti tarafından zapt etilgen Meclis binasınıñ meselesi İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesinde baqıla.
«Avropa mahkemesine arizanı berdim. Eki aydan ziyade keçti, baqıla, Avropa mahkemesiniñ qararını bekleyim. Menimce, vaziyetimiz muvafaqiyetlidir», – dey o.
Riza Şevkiyev şunı hatırlattı ki, Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ, yarımada akimiyeti «faal sürette «Qırım» fondunı yoq etmege başladı».
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası bu tarihnı yarımada işğaliniñ başlanuvı künü olaraq ilân etti.


text:
İşğal etilgen Qırımda, Yedi Quyu rayonında büyük qaza yüz berdi. Rusiye Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ Qırım baş idaresiniñ bildirgenine köre, Kefe-Keriç yolunda Minareli Şiban (Yerofeyevo) köyü rayonında beş maşna çatıştı, zararlanğanlar bar, olarnıñ sayısı bildirilmey.
«Qaza neticesinde zararlanğanlar bar. Rusiye Fevqulade vaziyetler nazirligi hadimleri zararlanğanlarnı bloktan azat etti», – dep qayd etile beyanatta.
Keriçke qadar yol keçken sene kurort mevsimi başlanmazdan evel tamir etilip başladı, bu ise, bu yönelişte areketni sıñırladı. Qırımda problema bar olğanını tanıdılar – tamirge ayırılğan bücet parasınıñ işke tüşürilmesi imkânsızdır.
İyül ayında Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Dmitriy Medvedev yarımadada Qırım yollarınıñ keyfiyeti meselesi boyunca toplaşuv keçirdi.
Avgust 11-de Sudaq civarında yolda avtobus yarğa tüşti, yedi kişi elâk oldı, 13 adam zararlandı.
Avgust 14-te, aynı Yedi Quyu rayonında büyük qaza yüz berdi, bir insan elâk oldı.
Qırım işğal etilgen soñ yarımadada yol qazalarınıñ sayısı arttı. Qırım sakinleri yollarda maşnalarnıñ sayısı da artqanını, bunen beraber, meskün yerlerde ve şeerlerara yollarda yol areketi qaideleri bozuvlarını qayd ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine Rusiye dzüdo Federatsiyasınıñ prezident muavini, Rusiyede nam qazanğan sport ustası Tamerlan Tmenov bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, bu eksperementni o yıl devamında Osetiya mekteplerinde sınap baqtı.
«Osetiyada sınap baqtıq – anda beş mektepte beden terbiyesi derslerine dzüdo kire. Derste 15 daqiqa dzüdoğa ayırıla. Sentâbr ayından bunı Qırım mekteplerine de kirsetmege teklif etecem», – dedi Rusiyede nam qazanğan sport ustası.
Tmenovnıñ sözlerine köre, federatsiya Qırımda tek dzüdonı degil de, diger sport çeşitlerini inkişaf etmege azır. Mında «bereketli region» olğanını qayd etti.


text:
Bu aqta Qırımnıñ öz başına tayinlengen baş naziri Sregey Aksönovnıñ ve Rusiye Federatsiyası Ükümetiniñ baş nazir muavini Olga Golodetsniñ iş kollektivi ile körüşüvde belli oldı, dep bildire Qırım «ükümeti»niñ matbuat hızmeti.
Aksönovnıñ sözlerine köre, keçici müddet devamında «Artek»niñ yolbaşçılığında turğan İgor Leli komandada qala ve bala merkezinde işine devam etecektir.
Golodets şunı qayd etti ki, Rusiye ükümetiniñ esas vazifesi – «lagerni dünya tasil ve sağlamlaştıruv standartlarına ketirmek» ve bala merkezini kelecek sene qayd etilecek 90 yıllığına azırlamaqtan ibaret.
Öz nevbetinle Aleksey Kasprjak «Artekni» «memlekette eñ eyi lager» seviyesine inkişaf ettirmege vade etti.
Malüm olğanı kibi, Aleksey Kasprjakta oca tasili bar, iqtisadiy ilimler namzeti ola. Rusiye Federatsiyasınıñ Tasil nazirliginde çalışa edi. 2001-2012 seneleri Rusiye Milliy taqiqat universiteiniñ prorektorı olıp çalıştı. 2011 senesinden Rusiye idareciler Birleşmesiniñ prezident muavini ola.


text:
Aqmescitte belgisiz şahıslar Ukraina Devlet bayrağı künü munasebetinen Taras Şevçenko eykeline qoyulğan çeçek demetini yırtıp taşladılar, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Yerli sakinlerniñ bildirgenine köre, saba eykel yanında mavı ve sarı renklerde demetler peyda oldı. Lâkin saat 15-lerde çeçeklerni yırtıp taşladılar. Mavı kâğıtqa sarılğan demetten sarı çeçekler çıqarıldı ve etrafqa dağıtıldı.
Bazar künü, avgust 23-te, Ukraina Devlet bayrağı kününi qayd ete.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Amerika Qoşma Ştatlarındaki Ukraina elçihanesi AQŞ Atlantik Şurası ile beraber Qırımda insan aqlarına riayet etüv vaziyeti kerginleşkenine halqara toplulıqnıñ diqqatını celp etmek içün 1944 senesi qırımtatar sürgünligi-genotsidi qurbanlarını añma tedbirini keçirdiler.
Bu aqqında AQŞ ukrain elçihanesi saytında aytıla.
«Daa bir facianıñ ögüni almaq: qırımtatarlarnıñ vaziyeti» mevzusında açıq munaqaşa keçirildi.
Tedbirde Amerika Qoşma Ştatlarındaki Ukraina elçisi Valeriy Çalıy, Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar iştirak ettiler.
Tedbir iştirakçileri Ukraina haber siyaseti azırlağan «Qırım. Qarşılıq» vesiqalı filmini seyir ettiler, levha Qırımnıñ qanunsız Rusiye işğali ve işğalde insan aqları vaziyetini aydınlata. Filmde 1944 senesi qırımtatar halqı sürgünliginiñ facialı saifeleri kösterile.
Valeriy Çalıy qayd etti ki, «Ukraina Qırımnı qaytarmaq ğayretlerinden vazeçmeycek ve yarımadada qırımtatarlar ve diger milletlerge nisbeten insan aqlarına olğan ürmetni ve barışıq tertibini ğayrıdan tiklemege tırışacaq».
O, 2014 senesi mart ayında Birleşken Milletler Teşkilâtında «Ukraina topraq bütünligine qoltutuv» rezolütsiyasını imzalağan 100 memleketke teşekkür bildirip, AQŞ, Avropa Birligi ve diger ortaqlarından yarımadanı işğalden qurtarma yolunda ğayretlerini belgilemege rica etti.
Emine Ceppar Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarğa qarşı yapqan repressiyaları, tintüv, qorquzuv, qaçıruv, apis cezaları ve öldürüvler aqqında tarif etti. O, dünya toplulığını «Avropanıñ merkezinde etnik sebeplerden daa bir genotsid sebebi olacaq areketlerge köz yummağa» çağırdı.
Valeriy Çalıy ukrainlerni qırımtatar yırcısı Jamalanıñ «Eurovision-2016» yır yarışında ğalebe qazanmasını tebrikledi. Onıñ fikirince, bu ğalebe bütün dünyanıñ diqqatını Qırım ve Ukrainağa celp ete.
Mayıs 18-i – qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma künüdir. 1944 senesi qırımtatarlar yarımadadan Orta Asiyağa sürgün etildi. Umumen 180 biñ kişi sürgünlikke oğratıldı.
Er sene Qırımda matem kününe bağışlanğan kütleviy merasimler, bu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde Meclis tarafından teşkil etilgen matem mitingi keçirile edi. Amma Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Aqmescit merkezinde bu kibi merasimlerniñ keçirilmesi yasaq oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Avropa komissiyasınıñ reisi Jan-Claude Juncker AB özüniñ Rusiyenen olğan munasebetleriniñ eyileştirilmesi aqqında tüşenmeli dep tüşüne. Ancaq bu arada Avpora qıymet ve printsiplerine de riayet etmeli ki, işğal altındaki Qırım meselesi de şu cumledendir.
Bu aqta Juncker avgustnıñ 29-nda AB Brüsselde keçken diplomatik temsilcilikler yolbaşçılarınıñ körüşüvinde beyan etti.
«Men bellesem, biz Rusiyenen aramızdaki munasebetlerni eyileştirilmesi aqqında tüşünmelimiz. Bu mesele Rusiyege bağlı. Lâkin bizim meselemiz de ola. Kelecek asırlarda Avropa havfsızlığı Rusiyesiz olması mümkün degil. Avropa Birligi 5,5 mln km kare ise, Rusiye öz başına 17,5 km kareni teşkil etmektedir. Başqa meseleler de barmı? Onıñ içün bizler öz qıymet ve printsiplerimizden vazgeçmeden (Qırımnıñ işğal etilmesi ve saire kibi), Rusiyenen aramızda kelecegimiz içün uyğun olacaq bir diskurs taplamılız», – dedi Juncker.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye kontrolindeki İçki rayon mahkemesi Enver Topçige qarşı «çaqmama davası» boyunca qabaatlav şaatlarınıñ sorğusını bitirdi. Qabaatlav tarafı yazma delillerni de kösterip başladı, hususan Topçiniñ «qabaatını boynuna alıp kelgeni» oquldı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bugünki oturışuvda 2 şaat sorğuğa çekildi – Useinov tahallüsli gizli şaat ve Aqyardaki Moskva devlet universitetiniñ filialında çalışqan ve mütehassıs olğan şaat Martınkin. Gizli şaat bir şey añlatıp olamadı ya da şahsiyeti belli ola bile dep, bazı suallerge cevap bermekten vazgeçti. Bir qabaatlav yoq edi ve bir şey de haber etmedi. Martınkinni aytsaq – FSB hadimleri oña bet ve bayraqlarnen fotoresim kösterdi, o da, FSB hadimlerine bu bayraqlar IŞİD bayraqları ola, dep ayttı. Onıñ tasili aqqında soradıq, o, «arap tili tercimanlığı» bölügini bitirdi, dep cevap berdi, ve «Musulman qardaşlar» ile bağlı islâm mevzuatı boyunca dissertatsiyanı qorçaladı», – dep tarif etti advokat Emil Kurbedinov.
Mahkeme oturışuvı vaqtında qabaatlav tarafı ekspertiza neticelerini ve Enver Topçiniñ evinde keçirilgen tintüv protokolını taqdim etti.
«Şaatlarnıñ sorğusı bitken soñ tahqiqat yazma delillerni kösterip başladı. Bizim fikirimizce, olarnıñ Enver Topçiniñ qabaatlavınen iç alâqası yoq, amma, FSB tahminlerine köre, Suriyede bulunğan Dadaconov Umiconnen daa çoq bağlı. Qadı Enver Topçiniñ qabaatını boynuna alğanını bildirdi, epimiz bilemiz ki, Enverge basqı yapıldı, bir qaç advokat FSB binası ögünde bir qaç saat bekledi, olarnı kirsetmediler, ve Enverden qabaatını boynuna almasını talap etkenler, o, eñ eyi tahqiqat üslübinde yazılğan», – dep ayttı Kurbedinov.
Avgustnıñ 31-nde Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñ evinde tintüv keçirdi.
Dört qırımlığa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesine istinaden (cinayet aqqında haber etmeme) dava açıldı. Oña köre 100 biñ rublege qadar para cezası, 1 yılğa qadar mecburiy işler ya da aynı müddetke apis cezası berile bile.
Mabüsler uquq qoruyıcı organlarına Umicon Dadajonov ile içtimaiy ağlarda yazışqanını bildirmegeninde qabaatlana. O, FSB bildirgenine köre, «Rusiyede terror teşkilâtı tanılğan «IŞİD» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etken edi».
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.


text:
Qırımda köy hocalığı yoq olmaq havfı altındadır, dedi Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Ukraina agrar siyaseti nazirliginiñ iş gruppasınıñ mütehassısı Dmitriy Nezviskiy.
Onıñ sözlerine köre, yarımadağa Dnepr suvunıñ berilmesi toqtatılğanından soñ, Qırımda köy hocalığı saası ziyan körmektedir.
«Qırımda köy hocalığı saası ziyan körmektedir. Esas ziyan Şimaliy-Qırım kanalında Dnepr suvunıñ olması ile bağlı. Qırımda tabiat ve coğrafik şaraitlerine köre, yaırmada suvsız yaşap olamay. Köy hocalığı da 100% suvğa bağlı. Bugünde-bugün köy hocalığı yoq olmaq havfı altında olğanını ayta bilemiz», – dedi o.
Dmitriy Nezviskiy şunı da qoştı ki, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti daa bir buçuq yıl evelsi bu meseleniñ çezüv usullarını qıdırmağa başlağan edi, amma muvafaqiyetsiz.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.


text:
Qırım prokuraturası cumaaqşamı künü, mayıs 14-te, Qırımtatar Milliy Meclisine mayıs 18 sürgünlik kününde bir de bir aktsiyalarnı keçirmek yasaq olğanını hatırlattı. Bu aqqında Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Facebook saifesinde bildirdi, – dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Qırım Cumhuriyeti prokuraturasınıñ federal havfsızlıq, milletlerara munasebetler, ekstremizm ve terorizm ile küreş qanunlarınıñ yerini ketirilmesini nezaret etken bölük prokurorı Valentin Çupkin bugün maña mayıs 18-de qırımtatar sürgünliginiñ qurbanlarını añma künü munasebetinen yapılacaq tedbirler meselesinde Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya tarafından imzalanğan tenbini oqudı», – dedi o.
Nariman Celâlnıñ aytqanına köre, Meclis Qırımda qırımtatar sürgünligi künü keçirilecek bir de bir tedbirniñ teşkilâtçısı olmasa da, vesiqada ne sebepten Meclis tenbiyelengenini añlatalar.
«Vesiqada keçken sene mayıs ayında Meclis liderleri Refat Çubarov ve Ahtem Çiygoznıñ qırımtatarlarğa qanunsız ve ekstremistik areketlerde (isbat olaraq 2014 senesi mayıs 3 vaqialar örnek kösterile) iştirak etmek çağıruvları neticesinde bir çoq qırımtatarı cezalandırılğanı aytıla. Keçken künlerden berli Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini olğanımdan sebep Qırım prokuraturası meni liderlerimizniñ yapqan «hatasını» tekrarlamamaq meselesinde tenbiyeledi», – dep añlattı Nariman Celâl.
Onıñ aytqanına köre, prokuror Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hatıra tedbirlerini keçirmek qararını alğanını bildirip, Milletlerara munasebetler devlet komitetinen beraber olarnı teşkil etmege ve keçirmege çağırdı.
«Bir temsil organı olaraq Qırımtatar Milliy Meclisi işbu tedbirlerni teşkil etmey ve keçirmey, bu sebepten tedbirler içün mesüliyet resmiy teşkilâtçılar üzerinde qala. Ne men, ne de Qırımtatar Milliy Meclisi bir de bir qanunsız kütleviy numayışnı keçirmeycegimizni bildirdim», – dep qayd etti Meclis reisiniñ birinci muavini.
Malüm olğanı kibi, Aqmescitniñ Rusiye şeer memuriyeti Qırımtatar Milliy Meclisine sürgünlik yıllığına bağışlanğan matem mitingini keçirmege resmiy şekilde yasaq etti.
Aynı vaqıtta Meclis işğalci akimiyet tarafından provokatsion mitinglerniñ ötkerilecegini red etmey.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.
Qırım akimiyeti sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra kününiñ «yañı formatını» belgiledi.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.


text:
Ukraina aliy oquv yurtları qırımlılarğa «Ukrainanıñ işğal etilgen territoriyasında vatandaşlarnıñ aq-uquqları ve azatlıq teminlevi aqqında» qanunğa köre tasil almağa imkân bere.
İşbu vesiqağa binaen, Qırımda añlaşma esasında oquğanlar devlet büceti parasına tasil ala bileler.
Lâkin uquq qorçalaycılar bildireler ki, er bir aliy oquv yurtı qanunğa riayet etmege azır degil ve Qırımda añlaşma esasında oquğanlarnı bücet yerlerine qabul etmey.
«Almenda» vatandaşlıq maarifçiligi Merkeziniñ gençler programmalarınıñ koordinatorı Ruslan Niçeporuk Qırım.Aqiqat saytına bergen malümatlarına köre, İ.Franko adına Lviv milliy universiteti oquş parasını ödemegen qırımlılarnı qabul etmeycegini bildirdi.
«Studentler qıyın bir vaziyetke oğradılar. Kelgende olardan imtianlar berilmesini talap ettiler ve qabul olunacaqlarını vade ettiler. Neticede olar imtianlarnı muvafaqiyetli berdiler, lâkin yalıñız bücet parasına oquğanlar qabul etildi. Añlaşma esasında tasil alğanlarğa ise oquş parası ödemegence qabul etmeyceklerini bildirdiler», – dedi Niçeporuk.
Ukraina tasil ve ilim naziri Serğiy Kvit bildirdi ki, onıñ yuqarıda añılğan vaqialar aqqında haberi de yoq. Onıñ aytqanına köre, nazirlik bunıñnen bağlı bir de bir şikâyet almadı.
«Qırım studentleri oquş yılınıñ soñuna qadar para tölememek kerekler. Olarnıñ oquşnı bedava yekünlemege aqqı bar. Em de bu studentler Qırımda oquğanda para tölegen ediler. Onıñ içün olar eki kere para tölememek kerekler», – dep ayttı Qırım.Aqiqatqa Serğiy Kvit.
O, bücet parasına oqumağa imkânından marum qaldırılğan qırımlılarnı bunı nazirlikke bildirmege tevsiye etti.


text:
Qırım «nazirler şurası» «Qırım Cumhuriyetinde devlet akimiyet organlarınıñ keçindirüvine ayırılğan para miqdarı aqqında»qararnı qabul etti. Onıñ yardımı ile keçici müddet devamında regional bücet bir terptipke ketirilecek, dep bildirdi Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov.
Bunı Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildirdi.
«Qırım Cumhuriyetiniñ büceti esabına bir şey satın almaycaqmız. Bu qarar vastası ile keçici müddet devamında regional bücet bir terptipke ketirilecek Bütün memurlarğa orta sınıf maşinalarğa keçmege teklif etem. Bu adiy bir aldır», – dedi Aksönov.
İşbu vesiqağa köre, «Nazirler Şurasınıñ başı» ve «Devlet şurasınıñ spikeri» 900 biñ rubleden paalı olğan maşinalarnı qullanıp olamazlar
Bu memurlarnıñ iş odalarında mefruşatnıñ yañartıluvı 45 biñ rubleden paalı olmamalı. Olarnıñ muavinleri özlerine fiyatı 27 biñ ruble olğan mefruşatnı ala bileler.
28 biñ ruble şahsiy bilgisayarlarğa ayırılacaq.
«Akimiyet» organlarnıñ adiy hadimleriniñ iş yerlerine olacaq masraflar böyledir: yazuv masası 1,8 biñ rubleden paalı olmaycaq, kâğıt içün dolap – 2,1 biñ ruble, yımşaq kreslo – 900 ruble, oturğıç – 450 ruble.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ iqtisaditını kreditleycek büyük bank oyuncıları yetişmey. Bunı «Qırımda Sputnik» radiosında Kremlge bağlı Qırımnıñ İqtisadiy inkişaf nazini Andrey Melnik dedi.
«Bizde Qırımda üç büyük bank çalışmaqta. Daa bar, amma pek küçükler, kerçekten emiyetli bank oyuncılarından sadece üçi bar, ve olar yeterli degil. İleride iqtisadiyatqa ödünç ayırmaq içün olarnıñ kapitalı sıñırlana. Sigorta bölüginde de aynı vaziyet», – dedi Melnikov.
Yanvar 19 künü Kremlge bağlı Qırım akimiyeti RNKB Bankı ile añlaşma imzalağanı aqqında haber etilgen edi.
2016 senesi yanvarnıñ ortasında «Rusiye milliy ticaret bankı» (RNKB) teşkilâtı «Rusiye mülkü» sıfatında Rusiye devletiniñ mülküne keçti.
RNKB – Qırımnıñ sistemasını tizgen bank, o Qırımnıñ Rusiye tarafından zapt etilgeninden soñ meydanğa ketirdi ve ukrain PrivatBankınıñ binasında yerleşti. Yarımadada 211 bölük açıldı. 1,2 million insan ve 37 biñ şirket bu banknıñ müşterisi ola. RNKB – Qırım işğalini tanımağan AQŞ tarafından yaptırımlar cedveline kirsetildi.
PrivatBank Qırımda 790 bin şahsiy zat ve 12 biñ şirketke hızmet ete edi. Qırım işğal etilgen soñ PrivatBank qırımlılarnıñ esaplarında 8 milliard 215 million grivna köleminde sermiyalarnı blok etti.


text:
Qırımtatar faaliyetçisi, «Veciye Kaşka işi» figurantı Asan Çapuh, keçirgen insultından soñ ağır bir sağlıq vaziyetinde buluna. Bunı tünevin faaliyetçi Zair Smedlâyev Facebookta bildirdi.
Smedlâyev: «İç bir tıbbiy muayene ve tedaviylev yapılmay. Ondan ğayrı, onda sol qolu ve ayağınıñ areketleri sıñırlı. Eger oña ileride de böyle munasebet kösterilse, o, açlıq ilân etmek niyetindedir!» – dep bildirdi.
Bu malümatnı jurnalist Anton Naumlük de tasdiqlay.
Onıñ malümatına köre, Çapuhnı diagnostika içün hastahanege yollav aqqında yazılı buyurıq endi üç künden berli eda etilmey.
65 yaşlı Asan Çapuh muvaqqat izolâtorda mikroinsult keçirdi ve acele surette hastahanege yatqızılmaq kerek. Onıñ advokatı Ayder Azamatov, imayesi altında bulunğannıñ şeer hastahanesine keçirilmesini talap ete edi.
Noyabrniñ 23-nde kündüz Aqmescitte telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Olar Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlanalar. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Noyabrniñ 24-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi yaqalanğan qırımtatar faaliyetçilerini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apiste qaldırdı.


text:
Aqmescit şeeriniñ Kiyev rayon mahkemesi GTRK «Krım»da qırımtatar leyhalarnıñ icadiy birliginiñ müdiri Seitislâm Kişveyevniñ davasını qabul etti ve onı ğayrıdan vazifelerine tayinledi.
Bunı QHA agentligine Seitislâm Kişveyev bildirdi, – dep haber ete sentâbr 23 künü qırım neşiri.
Mahkemede Kişveyevniñ talaplarınıñ bir qısmını qabul etmege qarar berdi. Şu cümleden, mahkeme 2014 senesi iyün 25 künü GTRK «Krım» yolbaşçılığınıñ Kişveyevni işten boşatmaq qararını qanunsız tanımaq ve onı lâğu etmege avale çıqardı.
Onı 2014 senesi iyün 25-den GTRK «Krım» qırımtatar leyhalarnıñ icadiy birliginiñ müdiri vazifesine ğayrıdan tayinlemege qarar çıqarıldı.
Bundan da ğayrı, mahkeme GTRK «Krım»dan Kişveyevge 10 biñ ruble miqdarında tazminatnıñ ve işlemegen künleri içün aylıqnıñ ödenilmesini belgiledi.
İslâm Kişveyev QHA agentligine aytqanı kibi, bu qararğa baqmadan, o, GTRK «Krım»da vazifelerinden öz istegi ile çıqacaq eken.
«Arizanı yazdım. GTRK-da çalışmağa niyetim yoq, çünki, kerçekten aytsam, halqıma hızmet etmege ister edim, amma memurlarğa boysunmacam. Eñ esası – işten boşatılğanım adaletsiz olğanını tasdiqladım, amma anda işlemecem. Vaqıt deñişe, belki qaytırım, amma şimdi degil», – dedi Kişveyev
O, işbu dava boyunca üç mahkeme toplaşuvı olğanını bildirdi, soñkisi sentâbr 15 künü keçirildi.
Seitislâm Kişveyev kelecekke olğan planları ile paylaştı: «Bağçasarayda balalar ile çalışmağa niyet etem, bilgenimni balalarğa ögretecem. Mediatasil ile bağlı tögereklerni açarım, belki. Bağçasaray mektebinde tögerekni açıp, balalarnı ögretmege isteyim».
Seitislâm Kişveyevni GTRK «Krım» qırımtatar leyhalarnıñ icadiy birliginiñ müdiri vazifesinden iyün 25 künü boşattılar. Bunı Ukrainanıñ İş aqqında qanunlar kodeksiniñ 40-ncı madde, 3-nci qısımına (hadimniñ öz vazifelerini, maqbul sebepleri olmadan, becermegeni) esaslanıp yaptılar.


text:
İsrail sabıq prezidenti ve Nobel mukâfatınıñ laureatı 92 yaşındaki Şimon Peres sentâbr 28-de insulttan soñ vefat etti. Bu Tel-Aviv yanındaki hastahanede oldı, dep bildirdi ekimler ve İsrail kütleviy haber vastaları.
Şimon Peres, zemaneviy İsrail Devletiniñ tesisçilerinden biri olaraq, devletniñ büyük itibarlı lideri edi. Yetmiş yıl siyasiy karyerası devamında Peres İsrail tarihınıñ müim devirlerinden keçti – 1950-ci seneleri özek silâ mağazınıñ yaratılmasından başlap, 1990-ci seneleri filistinlernen barışıq munaqaşalarğa qadar. 1994 senesi Şimon Peres işbu munaqaşalarda esas rol alğanı içün Nobel mukâfatınen taqdirlendi.
«Barışıqnıñ alternativası yoq. Cenkke tüşmekniñ manası yoq», – dep aytqan edi Peres.
«Terror ötmek pişirip olamaz ve nefes almaq içün taze ava teklif etip olamaz. Bu, paalı, faydasızdır, ve o (terror – QA) bir şey yaratmay», – dep aytqan siyasetçi.
Bunen beraber, Peres çetelde de itibarlı edi. Onıñ 80 yıllığına bağışlanğan merasimde sabıq prezidentler Bill Klinton ve Mihail Gorbaçöv iştirak etken edi. Rejissör Vudi Allen «yaramay yeudiden – ulu yeudige» sözlerinen hayırlavnı yolladı.


text:
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ faali Osman Belâlovnıñ tutulması teşkilâttaki faaliyetinen bağlı, dep tüşüne advokat Ayder Azamatov. Bunı o, sentâbrniñ 14-nde Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Osman – siyasiy mabüslerniñ qorantalarına yardım etken, diger faallerniñ para cezalarını ödegen, mahkemelerge qatnağan bir faaldir. Elbette, oña apansızdan kelmediler. Tünevinki tintüv, bugünki memuriy iş, «Birdemlikniñ» işinen bağlı sualler, Marlen Mustafayevnen olğan alâqalar – biri-birinen bağlı olğan şeyler, bunı birleştirmege tırışalar», – dep qayd etti Azamatov.
Advokatnıñ aytqanına köre, mahkeme qararında olğan bütün videolardan tek bir danesi Belâlovnıñ içtimaiy ağdaki saifesinde mevcuttır.
«Neticede ceza bir – umumen 5 kün, sentâbrniñ 19-nda saat 11:20-de bite. Qayd etmeli ki, qararda qayd etilgen videolardan tek bir danesi saifesinde bar. 8 yıl devamında bu video tek 11 kere baqıldı. Belâlov mahkemede aqlında olsa edi, çoqtan silip taşlar edi, dep ayttı, amma mahkeme buña emiyet bermedi», – dedi Azamatov.
Belâlov Aqmescitteki mahsus izolâtorında tutulacaq, çünki Bağçasaraydaki vaqtınca tutuv izolâtorında boş yer qalmadı.
Kreml kontrol etken Bağçasaray şeer mahkemesi «Qırım birdemliginiñ» faali Osman Belâlovğa memuriy ceza berip, onı 5 künge nezaret altına aldı. Belâlov «yasaqlanğan teşkilâtnıñ timsallerini numayış etmesinde ve ekstremist malümatlarını kütleviy tarqatmasında» qabaatlandı.
Tünevin Rusiye uquq qoruyıcıları «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtınıñ faali Osman Belâlovnıñ evinde tintüv ötkerdi. O, evde degil edi. Aqmescitke ketti, amma baralmadı. Faalniñ tuvğanları bulunğan yerini bilmey edi. Soñra olarnen bağlanıp oldı.
Tintüvden soñ Belâlovlarnıñ babası tutuldı ve soñra çıqarılıp yiberildi.
Ukraina Tış işler nazirligi «Qırım birdemligi» faaliniñ evinde ötkerilgen tintüvni takbih etti.
2016 senesi Qırımnıñ rus mahkemesi Osman Belâlovqa 10 biñ ruble para cezasını tayin etken edi. O, 2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasaraydaki «Salaçıq» kafesi yanında «ruhsetsiz mitingte» iştirak etüvde qabaatlanğan edi. O künü faaller Rusiye telükesizlik hadimleri qırımtatarlarda tintüv yapqanını eşitip, kafe yanında toplaşqan ediler.


text:
Qırımda 2014 senesi fevral 26 künü «kütleviy numayışlarda iştirak etüv»de qabaatlanğan ATR qırımtatar telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyevge aprel 22 künü keçirilmesi mümkün olğan mahkeme toplaşuvında ceza qararını ala bileler. Bunı Qırım.Aqiqatqa Nebiyevniñ advokatı Cemil Temişev bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Eksender Nebiyev özüni yahşı duya, oña nisbeten küç qullanmaylar.
Qırım.Aqiqat bildirgeni ki, Eskender Nebiyevni aprel 20-de aqşam evinde tintüv keçirilgen soñ yaqaladılar.
Bundan evel mezkür iş boyunca Ali Asanov yaqalanğan edi.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.


text:
Qırımda fevralniñ 3-ünde, neticesinde piyadeler öldürilgen eki yol qazası oldı, haber ete Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti.
Müessise malümatına köre, bir maşna Aluşta civarında aqaynı urıp öldürdi. O piyadeler keçitinden yolnı keçe edi, Ekinci qaza Keriçte oldı, anda tükân yanında aydavcı esli qadınnı bastı.
"Olğan malümatqa köre, tahminen saat 15:00 Ford Transit maşnasınıñ aydavcısı Vokzalnoye Şosse soqağı yanında, artqa ketkende, areketniñ havfsızlığını teşkermeyip. 1927 senesi doğma qadınnı bastı. Piyade o yerde yaralardan elâk oldı", - denile beyanatta.
Daa evel İslâm Terek (Kirovskoye) rayonında fevralniñ 3-ünde aqşam "Tavrida" trassasında yengil maşna ve yük maşnası çatıştı. Üç adam yaralandı, olarnı hastahanege alıp kettiler.
Aqyar-Yalta trassasında Hmelnitskoye köyüniñ yanında yanvarniñ 14-ünde yol qazası oldı, onıñ neticesinde dört adam yaralandı.
Aqmescitte yanvarniñ 7-sinde "Ravon" maşnasınıñ aydavcısı, Davıdovka köyünden Kezlev şossesine taba ketkende, süratnı aştırıp, elektrika tayanğıçına uruldı.


text:
Kiyev – Qırımlılarnıñ qıtaiy Ukraina ile memuriy sıñırda qabarcılıq ve qanunsızlıqqa rastkelgen vaqıtları keçmişte qala. Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ reberligi bildire ki, adamlarnıñ bir sıra muracaatları baqıldı, bundan soñra içki teşkerüvler keçirilip, qabar alğan ve vazifesini becerip olamağan hadimler işten boşatıldı. Bundan ğayrı, al-azırda Ukraina Devlet sıñır hızmeti memuriy sıñırdan keçüv qaidelerini azırlap, ileride olarnı Qırımğa qatnağan trenlerniñ er bir vagonında asmağa vade ete.
Qırım ile sıñırda vesiqalar teşkerilip başlağan soñ ukrain sıñırcılarından şikâyet etip başladılar. Yolcularnıñ aytqanına köre, olarnı sebepsiz trenlerden çıqara ediler, qoşma vesiqalar talap etip, eşyalarını baqtılar ve qabar alğan ediler. Uquq qorçalayıcılar memuriy sıñırda bozuvlarnen oğraşıp başladılar ve noyabr soñunda bunıñ ilk neticeleri sezildi. Memleketniñ qıtaiy qısmına kirgen qırımlılarnıñ sıñırcılardan şikâyetleri qat-qat eksildi.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti qabarcılardan temizlendi
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ reberligi bildirdi ki, hadimlernen keçirilgen iş sıñırda nizam olmasına yardım etti. Hızmetniñ matbuat kâtibi Oleg Slobodân Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, qıtaiy Ukrainağa kirgen vatandaşlardan umumen 219 şikâyet keldi.
«Olardan 36 şikâyet qabarnen bağlı edi, 10 – çirkin areketler ve 56 şikâyet suniy nevbetlernen bağlı edi», – dedi Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ vekili.
Devlet sıñır hızmetiniñ reberligi bu şikâyetlerge sert yanaşıp, büyük bir içki teşkerüvler keçirdi.
«İçki havfsızlıq idaresi 197 teşkerüv keçirdi. Qayd etilgen 202 bozuv yuqarı reberlikke yetkizildi. 106 iş taqiqatı ve 96 iş teşkerüvi belgilendi. Olarnıñ neticesine köre eki arbiyniñ malümatları Herson prokuraturasına berildi», – dedi Slobodân.
Onıñ aytqanına köre, 234 insan nizam mesüliyetine çekildi, 2 insan işten boşatıldı, 32 hadim diger bölüklerge avuştırıldı ve 57 arbiy sıñır nezaretinden çekildi. Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ reberligi bildire ki, teşkerüvler devam etecek.
Kiriş qaideleri açıq olacaq
Devlet sıñır hızmeti sıñırdan keçüv qaidelerini açıq-aydın yapmaq içün bir sıra vesiqalarnı azırlaycaq ola. Bu işke memurlar İnsan aqları Ukraina Helsinki birligi ve diger cemaat teşkilâtlarınıñ vekillerini celp etecekler.
«Bizler memuriy sıñırdan keçken vatandaşlarnıñ aqları ve sıñırcılarnıñ vekâleti ile vesiqa azırladıq. Ümüt etem ki, onı tren ve vokzallarda, maşina nezaret noqtalarında yerleştirilecek», – dep ayttı İnsan aqları Ukraina Helsinki birliginiñ esperti Sergey Zayats Qırım.Aqiqat saytına.
Onıñ qayd etkenine köre, uquq qorçalayıcı teşkilâtlarnıñ uquqçıları ve sıñır hızmetiniñ reberligi qıtaiy Ukrainağa kiriş yasağı aqqında nizamname azırlaycaqlar.
«Bu yazma bir vesiqa olacaq, onıñ içinde kiriş yasağınıñ sebepleri aydınlatılacaq. Böylece insan yasaq sebebini ögrenip, sıñır hızmetiniñ hadimler areketlerinden şikâyet ete bilecek», – dedi uquqçı.
Uquq qorçalayıcınıñ aytqanına köre, sıñırcı kiriş yasağı aqqında aytsa, bunı tasdıqlağan vesiqanı köstermek kerek, böyle etip qanunsız areketler yapıp olamaz.
«Adsız sıñırcılar trenden çıqarıp, keri yollay ediler. Endiden soñ bunı belli bir adam yapacaq. Ve onıñ qararı qanunsız olsa, ondan şikâyet etecekler, sıñırcını ise cezalaycaqlar», – dedi Zayets.
Uquq qorçalayıcılar ve Ukraina Devlet sıñır hızmeti qıtağa kirüv qaideleri ve yolcu ve sıñır hızmeti hadimleriniñ aqlarını belgilegen Qırım ile memuriy sıñırdan keçüv nizamnamesini azırlaylar. Şimdi olar çetel pasportını kösterip, Qırımğa kireler, lâkin yaqın zamanda olar Devlet migratsion hızmetinden mahsus izin alacaqlar.
«Vaqtınca işğal etilgen yerge kirmek içün mahsus izin alma tertibini belgilegen vesiqa Nazirler şurası tarafından baqıla», – dedi Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ qayd ve pasport işi bölüginiñ birinci zabiti Vasiliy Barabaş.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti reberliginiñ tahminlerine köre, yarımada ile sıñırdan keçüv ve Qırımğa kirişnen bağlı vesiqalar dekabrniñ üçünci aftasında tasdıqlanacaq.


text:
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Halqara mahkemesi Rusiyede insan aqlarınıñ bozulması toqtatılsın dep alğan tedbirler işğal etilgen Qırımda repressiyalarnı eksiltecektir, dep bildirdi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqatqa.
«Bu Ukraina vatandaşları ve, ilk evelâ, qırımtatarlarğa qarşı repressiyalarnı azlaştırır edi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ işi, söz serbestligi, insan aqları, barışıq toplaşuvlar aqqı aqqında laf kete. Bularsız cemiyet yaşap olamay, amma al-azırda Qırım bu adiy şeylersiz yaşay», – dep ayttı Çubarov.
O, BMT Halqara mahkemesinde dava baqılğanda Ukrainanıñ imkânlarına qıymet kesip, esnas uzun olacaq, amma «bunı yapmaq kerek», dep qoştı.
Yanvar 16 künü Ukraina BM Halqara mahkemesine muracaat etip, terrorizm ve ırq ayırımına maddiy destekekniñ toqtatılması aqqında halqara konventsiyalar Rusiye tarafından bozulğanına şikâyet etti. Ukraina Tışqı işler naziligi Rusiye Qırımda rus olmağan cemiyetler, şu cümleden etnik ukrain ve qırımtatarlarnı ayırımğa oğratıp, millet ayırımınıñ er angi çeşiti ile küreş Konventsiyasını boza, dep qayd ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aprelniñ 9-ından soñ Qırımğa kelgen er kes eki aftağa özüni izolâtsiya etmege ya da öz isteginen observatorğa barmağa mecbur. Bunıñ aqqında Qırım başı Sergey Aksönovnıñ buyruğında bildirile.
"Qırım Cumhuriyetiniñ territoriyasına kelgen bütün vatandaşlar yaşağan yerlerinde 14 künge özüni tecrit etmeli. Yaşağan yerlerinde bunıyapmağa imkânları olmağanlar observatorda tibbiy nezaret astında olmalı", - denile buyruq metninde.
Daa evel Aqyarda koronavirusqa oğrağan beş kişi aqqında haber etilgen edi, dördü tüzeldi. Aqyarda koronavirusnen hastalanğanlardan biri ağır alda buluna, pnevmoniyası başlandı. Aprelniñ 9-nda saba 584 insan yaşağan yerinde közetüv altında qala.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 12-ne qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ermeni Bazarda "Qırım titanı" zavodınıñ taşlantılarından hocalıqlar zarar kördi, hususan yüzümlikler. Bunıñ aqqında Qırım.Aqiqatqa uquqqoruyıcı Abdureşit Cepparov haber etti.
"Bugün zenaatdaşımnen Ermeni Bazarda bulundıq. Pek eziyetli müit. Şeerden tezce ketmege isteysiñ. Soqaqlarda adam az, amma tereklerden tüsken yapraqlar er yerge savurılğan. Sebzeler pek zarar kördi, bundan ğayrı yüzümlikler de - yapraqları ekşilik taşlantılarından yanğan", - dep haber etti uquqqoruyıcı.
Malüm olmağan ilk madde taşlantıları avgustnıñ 23-ünden 24-üne gecesi qayd etildi. Bir gece Ermeni Bazar şeeri ve yaqın köylerde qora, ev damları, aletler ve ösümlikler üstünde yapışaq yeşil tot peyda oldı ve avada keskin ekşilik qoqusı sezile edi.
Sentâbrniñ 4-nde saba Ermeni Bazar mektepleriniñ müdirleri, birinci sınıf talebeliniñ ana-babalarına telefon etip, şeer tışına çıqacaqları aqqında haber etti. Balalarnen beraber analar da sanatoriylerge yollanılacaqları aqqında aytıldı. 2-11 sınıf talebeleri ise özleri ketmek kerek edi.
Qırımnıñ şimalinde zararlı taşlantılarnıñ kölemi normadan tış çıqtı. Qırımnıñ rusiyeli başlığı Aksönovnıñ aytqanına köre, “Qırım titanı” zavodınıñ işi eki aftağa toqtatıldı.


text:
Çarşenbe künü, iyül 15-inde, Aqmescit-Kezlev yolunda Opel Vectra ve Škoda Octavia çatıştı. Bir adam yaralandı. Bunı Qırım boyunca Rusiye FVN-niñ matbuat hızmeti bildire.
"FVN hadimleri zarar körgen adamnı mahsus aletlerniñ yardımınen maşnadan çıqardı ve acele yardım maşnasına alıp ketti", - qayd etile beyanatta.
Aqmescitte iyül 3-ünde yol qazası neticesinde Trolleybusnaya soqağında maşna yandı.
İyün 30-ında "Tavrida" trassasında Yedi Quyu rayonında Çuqul (Vinogradnoye) köyünde eki yük maşnası çatıştı.
Qırımda Seyit Eli (Juravki) köyü ve Curçı (Pervomayskoye) qasabasınıñ arasında "Tavrida" trassasında yol qazası oldı, Hyundai yük maşnasınıñ aydavcısı elâk oldı.


text:
Rusiyeniñ Qırım işğali belli bir maqsat ile yapıldı: Qara deñiz regionını nezaret etmek içün yarımadanı arbiy bazağa çevirmek isteyler, dep ayttı Latviya Avropa deputatı Sandra Kalniete.
«Halqara toplulıq Rusiye küç ile deñiştirgen Avropa sıñırlarını qabul etmez. Putin ve Rusiye qıyın vaziyetke oğraylar. Olarnıñ arbiy bazaları olur, amma Avropa Birligi ile strategik işbirligi artıq olmaz», – dep ayta Kalniete.
O, emin ki, Qırım Ukrainağa qaytarılacaq. «Ne vaqıt kimse aytıp olamay, lâkin men eminim: bir kün kelir ve Qırım Ukrainağa qaytacaq», – dep ayttı o.
Kalniete tenqit beyanatlarından sebep Rusiyege kirişi yasaq etilgen siyasetçilerniñ «qara cedveline» kire.
İyün 10-da Avropa parlamentinde Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ onıñ arbiyleştirüvini muzakere etecekler. Bu meselede Romaniyadan Avropa deputatı İvon Mirça Paşku esabat ile çıqışta bulunacaq.
Qırım işğali ve Moskvanıñ Donbassta Rusiyege qoltutqan boyeviklerge köstregen yardımı sebebinden Ğarp memleketleri Rusiye ve şirketlerine, em de Qırımnıñ şimdiki akimiyetiniñ vekillerine qarşı ceza kirsettiler.


text:
İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ Qırımğa kiriş yasağı baqılacaq. Bunı Ukraina adalet nazirligi Pavlo Petrenko bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Onıñ aytqanına köre, qırımtatarlarğa nisbeten insaniyetlikke uymağan munasebet Halqara cinaiy mahkemesine berilecek «Rusiye akimiyetiniñ vekillerine qarşı» muracaatnıñ sebebi olacaqtır.
İyülniñ 5-de Herson vilâyetinde olıp keçken Meclis toplaşuvından qaytqan Refat Çubarovnı Qırımğa kirsetmediler. «Çonğar» kiriş noqtasında «Qırım» prokurorı Natalya Poklonskaya oña «ekstremiz faaliyeti» aqqında tenbiyelevni seslendirdi. Meclis reisine beş yıl devamında Qırımğa kelmege yasaq etildi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa «fevral 26 işi» iştirakçilerine nisbeten mahkeme qararlarını izaatlap, çoqusı bu işniñ aselet uzattırılmasını qayd etkenini bildire.
«Taqiqat işniñ pek şübeli olğanını añlay. İşniñ esasını baqmağa, ğaliba, saqınalar. Şaatlar yoq, olsa bile, ölzlerini öyle tanıttılar ki, pek qıyın. Misal içün, Ahtem Çiygoznı onıñ kütleviy tertipsizliklerniñ ne teşkilâtçısı, ne iştirakçisi olğanını, o künü teşkil etilgen siyasiy mitingniñ iştirakçisi olğanını tasdiqlağan bir çoq şaat bar», – dep qayd etti Celâl.
«Eger de fevral 26 işi kerek olğanı kibi taqiq etilse, bugün yüksek vazifelerde bulunğan bir çoq insan oña celp etilmeli», – dey o.
Olarnıñ arasında, Meclisniñ bir qaç sabıq azası ve Qırımnıñ bazı yolbaşçıları.
Qırım akimiyeti bu iş boyunca mahkeme toplaşuvlarını izaatlamay.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi noyabr 17 künü fevral 26 vaqiaları boyunca yaqalanğan ve apiste bulunğan eki qırımtatar faali Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ tevqif müddetlerini 2016 senesi fevral 19-na qadar uzattırdı, olar şimdi Aqmescitniñ SİZOsında bulunalar. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ ceza qararı boyunca mahkeme toplaşuvı keçti, neticede apis müddetini 2016 senesi yanvar 29-na qadar uzattılar.


text:
Qırımda rusiyeli arbiy tehnika yarımada boyunca areket etmege devam ete. Tehnika kolonnasını köstergen yañı videonı YouTube saifesinde Alim Aydamak paylaştı.
Bundan evel o qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen videolarnı paylaştı.
Mayıs 26-da paylaşılğan videoda onlarca BTR, tank ve arbiy avtomobillerniñ kolonnanen vatandaşlıq maşnaları arasında yolda ketkeni körüne. Videonı tarqatqan Qırım mühbirleri bu videonıñ Aqmescit-Kefe (Simferopol-Feodosiya) yolunda çıqarılğanını qayd ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda tünevin deñizde 2 adam battı - ekisi de Kezlevde. Bunı Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, avgust 27-sinde aqşam qurtarıcılar, Kezlevde Gorkiy adına yalı kenarındaki "İzumrudnıy" plâjında - yalıdan 70 metr uzaqlıqta - qadın cesedi suvdan çıqarılğanı aqqında bildirme aldı. Ekimler ölümni tasdıqladı, politsiya tahqiqat işlerini yapa, mevtanıñ şahsı belgilene.
"Solâris" plâjında (Kezlev) plâj qurtarıcıları ve o yerde olğan adamlar suvdan 1952-nci yıl doğma qadınnı çıqardı, o yalıdan 40 metr mesafede yaldamağa ketti ve boğulıp başladı. Acele yardım haimleri ölümni tasdıqladı. Tahqiqat işleri yapıla", - bildireler müessisede.
Bir kün evel ise Qırımda deñizde eki adam elâk oldı, bir adam qurtarıldı. Kezlevniñ bir plâjında qurtarıcılar suvdan 1937 yılı doğma aqaynıçıqardı. Oña ilk yardım yaptılar ve ekimlerniñ ellerine berdiler. Kefede qurtarıcılar yalıdan 30 metr uzaqlıqta qararnen 60 yaşındaki qadınnıñ cesedini taptı.


text:
30 iyün könne Çiläbedä 7 Federal' Sabantuy uzaçaq. Bilgele bulğança, Federal' sabantuy yıl sayın Rusiäneñ berär şähärendä oyıştırıla häm anda barlıq diärlek töbäklärdän millättäşlärebez qatnaşa. Çiläbedä uzaçaq Sabantuy uñayınnan bu könnärdä bäyrämneñ oyıştıru komitetı utırışı ütkän.
Çiläbedäge Federal' Sabantuy şähärneñ yaña ğına tözelgän stadionında uzaçaq. Milli bäyrämne oyıştıru komitetı wäkilläre şulay xäl itkän. Berniçä cirne qarap yörgäç, alar şunda tuqtalğannar. ki, Çiläbe xakimiäte öçen bu bik qimmätkä töşkän qäderle urın di. Läkin Federal' Sabantuy bulğaç birergä bulğannar. Ni disäñ dä oyıştıru komitetın Çiläbe gubernatorı üze citäkli. Älege stadionda tuqtalu şunıñ belän dä bäyle - anıñ artında ğına küle bulğan zur park bar ikän. Oyıştıru komitetı utırışında milli bäyrämgä äzerlekneñ barlıq neçkälekläre tikşerelgän. Anda Çiläbedän Xökümät wäkilläre, Tatarstan yağınnan mädäniät ministrınıñ berençe urınbasarı Aydar Ğaynetdinov, Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı räiseneñ berençe urınbasarı Renat Wäliullin, federal' sabantuylar rejisserı - Xalisä İsmäğileva qatnaşqannar. Tatar kongressı xezmätkäre Renat Wäliullin belderüençä, milli bäyrämgä äzerlek tulı köçkä bara ikän. Renat Wäliullin:
Eşlägän eşläre şaqtıy küp. Mäsälän, Çiläbedä bäyrämneñ rejissurası buyınça törkemne saylap quyğannar, yäğni ayırım ber firma şöğellänä. Bez bu ölkädä inde üz täcribäbez barlığın belderdek häm şul nisbättän älege törkem wäkilläre yaqın tirädä Qazanğa kilep däreslär alıp kitäçäkRenat Wäliullin süzlärenä qarağanda, Çiläbe yağınnan oyıştıru komitetı wäkilläre Sabantuyğa kerüne çaqıru biletları belän eşlärgä täqdim itkännär, çönki Stadionğa 6 meñ keşe genä sıya ikän. Ä Sabantuyğa isä yıl sayın 60 meñläp keşe cıyıla. Läkin qazanlılar monıñ belän kileşmägän. Renat Wäliullin:
İnde ğadät buyınça, här Sabantuyğa nindi dä bulsa Tatarstan rayonı cawaplı bula. “TR Prezident Apparatı belän kileşüe näticäsendä, Çiläbedäge Federal' Sabantuyğa cawaplı itep Nurlat rayonı bilgelände.
Renat Wäliullin äytüençä, Sabantuyda 40TaH artıq Rusiä töbäklärennän millättäşlärebez qatnaşır dip kötelä. Läkin oyıştıru komitetı utırışı waqıtında Başqort qorıltayı wäkilläre şaqtıy üzençälekle üz täqdimnären dä kertkän. Renat Wäliullin :
Çiläbedäge başqort Qorıltayı wäkilläre Sabantuynı Başqortstannıñ Rusiägä irekle räweştä quşıluına 450 yıllıq nigezendä uzdırırğa soradılar. Läkin bez bäyrämne säyäsät belän bäylämibez dip añlattıq.Tatar kongressı räise urınbasarı Renat Wäliullin belderüençä, Sabantuy ul tatar bäyräme, anda här millät wäkilenä şat bulaçaqlar, ämma säyäsät belän bäyläw bulmayaçaq.
Renat Wäliullin äytüençä, oyıştıru komitetı utırışında tatar köräşe turında şaqtıy süzlär bulğan. Çiläbe wäkilläre üteneçe buyınça köräş öçen cawaplı wäkillär aldanraq barıp anda uqular uzdıraçaq.
Landış Xarrasova


text:
Ukraina Telükesizlik hizmeti (SBU), «Rusiye tarafınıñ sımarışı ile» Kyivde yapılması planlaştırılğan qırımtatarlarğa qarşı tedbirniñ ögüni alğanı aqqında bildire. Bunı tünevin müessiseniñ matbuat hizmeti bildirdi.
Bildirüvde: «Ecnebiy ziyankâr merkezlerniñ niyetine köre, Ukrainada emirleri altında bulunğan şahıslar, bu yılnıñ iyül 1-nde «Jovten» kinoteatrinde ötkerilmesi planlaştırılğan «Hıdır-Dede» adlı birinci qırımtatar masal filminiñ taqdimine yol bermeycek ediler. Rusiye tarafınıñ kontroli altında bulunğan Ukraina vatandaşları Kyivde 100 qadar kişini para ile tutıp, olarnı sanki ukrain milletçileriniñ üç gruppasına bölmek kerek ediler», – denile.
Mahsus hizmette: «(Gruppalarnıñ) birincisi qırımtatar halqınıñ liderlerine qarşı narazılıq tedbirini keçirmek kerek edi. Ekincisi – zalda seyirciler arasında provokativ harakterge malik vereqalar atıp, dağıtmalı edi. Üçüncisi – film yaratılmasınıñ teşebbüsçileri üstüne «zelönka» (yeşil tüslü tibbiy spirt irintisi) tökmek kerek ediler. Provokatsiyanıñ keçirilmesine yol bermemek içün onıñ teşkilâtçılarını azırlıq keñeşi esnasında Kyivdeki cemiyet ğıdalanuv müessiseleriniñ birinde yaqaladılar. Olardan evelden azırlanğan «zelönka», provokativ mündericeli plakatlar, vereqalar ve ecnebiy kuratorlardan alınğan talimatnameler müsadere etildi», – dep qayd eteler.
Bildirüvde aytılğanına köre, cinaiy işniñ alıp barılması, Ukraina Cinayet kodeksindeki 161-nci maddeniñ 3-nci qısmında: vatandaşlarnıñ ırqqa, milletke ya da dinge ait olğanlarına köre müsaviyligini bozuv, şeklinde tayin etilgen cinayetniñ işlenmesi alâmetleri ile qayd etildi. Maddeniñ sanktsiyası, eki ile beş yıl arasındaki müddetke azatlıqtan marum etüv şeklinde cezalavnı közde tuta.
Ondan ğayrı, matbuat hizmetinde, qırımtatar halqına qarşı milletlerara zıddiyetniñ qozğalmasına yönetilgen tedbirni teşkil etkenlerniñ, iyün 20-de Macaristan elçihanesi yanındaki provokatsiyanıñ keçirilmesine alâqası olğanı tam olaraq belli, dep qayd eteler.
Bundan evel SBUda, mahsus hizmetniñ aks-keşfiyatı hadimleri prokuraturanıñ protsessual idaresi altında, Rusiye mahsus hizmetleri tarafından sımarış etilgen Harkivde UPA askerleriniñ eykeli yanındaki terroristik aktnıñ ögüni aldılar, dep bildirdiler.


text:
AQŞnıñ RQ-4A Global Hawk pilotsız uçağı bir qaç saat devamında Qırımnıñ yalısı boyunca uçuş yaptı.
Bunı aviatsiyanıñ areketlerini közetken CivMilA resursı Twitterde bildire.
Bildirüvde: «Pilotsız uçaq 53 000 fut yüksekliginde şarqiy Ukraina, Qırım ve sail çizgisi boyunca keşfiyattan soñ Yunanistanğa yol almaqta», – denile.
Plane-Radar Twitter-esabında bildirilgenine köre, pilotsız uçaq Sigonella (Sistiliya) aviabazasından avalandı ve ondan soñ bir qaç saat 16 biñ metr yüksekliginde ilhaq etilgen yarımadanıñ ğarbiy ve cenübiy yalısı boyunca uçtı.
Qırım yalılılarınıñ keşif etmesinden evel pilotsız uçaq Donbassta ayırma sıñır çizgisi boyunca uçtı.
Bu yılnıñ yanvarinde eki Amerika uçağı – deñiz keşfiyatçısı P-8A Poseidon ve uzaq mendilli pilotsız uçaq RQ-4A Global Hawk Qırım territoriyasını da qaplap alğan keşfiyat operatsiyasını keçirdiler.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
7 biñden çoq asker Rusiyeniñ büyük talimlerinde iştirak ete, askerlerniñ bir qısmı işğal etilgen Qırımda askerlik yapa. Bu aqta Rusiye mudafaa nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Rusiye Cenübiy arbiy okrugınıñ matbuat hızmeti yolbaşçısı Vadim Astafyevniñ tarif etkenine köre, Qırımda motoatıcılıq ve tank bölükleriniñ eki taraflı rota taktik talimleri keçirilecek. Planlaştırılğanına köre, er bir talimde eki rota taktik gruppası biri-birine qarşı areket ete. Rusiye Mudafaa nazirligi, komandanlardan «zemaneviy silâlı zıddiyetlerdeki, şu cümleden Suriyedeki tecribeni qullanıp», standarttan tış qarar kösterecegini bekley.
Haber etilgeni kibi, talimlerniñ keçirilüvinde 50 uçaq ve vertolöt, tahminen 2 biñ arbiy tehnika qullanıla.
Bundan evel Qırımda Rusiye arbiyleri Rusiye Qara deñiz flotunıñ deñiz aviatsiyası yerleşkenler uçaq alanlarından birine yapılğan diversion-istihbaratçı gruppasınıñ ücümine qarşılıq kösterüv talimlerini keçirdi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada arbiy talimler muntazam sürette keçirilip başladı. Ukraina Baş ştabı, Rusiye arbiyleriniñ areketlerini qanunsız dep adlandıra.
2018 senesi dekabrniñ 17-nde Qırım, Qara ve Azaq deñizleriniñ askeriyleştirilüvinen bağlı qabul etilgen BM Baş Assambleyasınıñ rezolütsiyası Rusiyeni Qırımdan askerlerini çıqarmasına çağırıp, Qara ve Azaq deñizlerinde asker sayısınıñ arttırıluvını takbih ete.


text:
Sudaq - Qırımnıñ eñ populâr kurortlarından birisi, o, Yalta, Aluşta ve Kezlevge (Yevpatoriya) bu ceetten raqip ola bile. Sudaqnıñ manzaraları, tabiatı, meşur Ceneviz qalesi adamlarnı celp ete. Amma yazıq ki, Sudaqnıñ cazibesi coyula ve bu kurorttan köz qayta.
Bilem, Sudaq iş adamları ve meskenni kirağa bergen sudaqlılar bu maqaleni begenmez, afu etiñiz, faqat, aytılğanı kibi, "Platon menim dostum, amma aqiqat daa qiymetlidir". Bu yıl büyük yaşlar "Tarvida" forumı açılğanından başlayıq. Neticede Kapsel körfeziniñ çoqu turistler ve sudaqlılar içün qapalı. Bundan ğayrı, federallar, "Tavrida" içün Sudaqtan Meganom burnuna qadar bütün körfezni alacaq ola. İşte, Meganomnıñ özüni de qurucılıqqa berecek olalar. Onıñ tabiat abidesi olğanına baqmadan.
Tabiiy manzaralarnı ve kiyik raatlıqnı sevgen turistler bayağı yazıqsınır ve, belki de, bundan sebep Sudaq bölgesine turistlerniñ kelmesi azlaşır. Çünki Meganim yanındaki Kapsel körfezi maşnalı turistler içün populâr bir yer edi.
Sudaqnıñ eñ büyük meselelerinden birisi iyül 23-ünde özüni kösterdi - bu ipranğan çirkef ağı boruları, temizleyici sistemalar çoqtan endi öz işini becermey. Neticede - kollektorda qaza ve yerli plâjlarnıñ yalısına çirkef suvlarınıñ aqması. Bu qazanıñ masştablarıaqqında aytmaylar, amma o ekologiya felâketinen bir kele. Sudaq suv kanalında çalışqan tanışımnıñ aytqanı köre, kollektornı yalıñız iyül 25-inde iş kününiñ soñunda vaqtınca tamir ettiler. Eki kün devamında ise çirkef suvları Cenevez qalesinden Meganomğa qadar deñiz suvuna qoşula edi. Böyle şaraitte raatlanıyıcılar tedaviylenme yerine ters effektke oğray.
Sudaqlılar açuvlana, çoqusı, Rusiye akimiyeti "Tavrida" forumınıñ quruvı yerine, temizleyici inşaatnı yañartqaydılar, dep ayta. Bundan ğayrı, biñ adamlıq "Tavrida"nıñ çirkef suvları qayda aqacağını añlamaq içün çoq aqıl kerekmey. Uzun lafnıñ qısqası - Sudaq yalısınıñ temizligi aqqında şimdi tek hatırlap, arzu etmege qaldı.
"Tavrida" forumı, suv yetmemezligini duyğan Sudaqtan tatlı suvnı aldı, çünki Qarasuvbazar suv anbarından keçirilgen suv endi yetmey. Şimdi Sudaqta suv meselesi daa kergin oldı, çünki suv temini künde yalıñız bir qaç saat yapıla.
Aynı zamanda "Tavrida"da Kreml propagandasınen "miy çayqaylar". Bu künleri mında bestekâr İgor Krutoy kelgen edi, o da rusiye gençleriniñ acayip perspektivaları aqqında ayta edi. Amma bu forumda bir cınıslı öpüşlernen qavğalı adise, bu propagandanıñ semereliligini şübe astına ala, gençler oña pek uymaydırlar.
Yerli jivodör-fotograflarnıñ mafiyasını da turistler begenmey. Olar, turistlerge gögercinnen süret çekmekni, misal içün, 100 rublege teklif ete. Sadedil turist inana ve onıñ üstüne birden bir qaç quşnı oturtalar. Soñ ise, 100 ruble degil de, er quş içün yüzer ruble talap eteler. Turist şaşmalay, amma onı qorquzıp. tölemege mecbur eteler. Böyle fotograflarnıñ tarafından meniviy ve bedeniy zorbalıqnıñ misalleri çoq, olardan birisiniñ videosını çekip, internetke yolladılar. Cemiyet şaşıp qaldı. Bundan soñra turistlerniñ telükesizligi aqqında asıl nasıl laf olur?
Maşna tıqanıqlığı - daa bir mesele. Yazda Sudaq maşnalarnen tola, olar şeerde yüzmekni zorlaştıra ve avanı pek bulaştıra.
Qayd etmek kerek ki, turistlerniñ tek Sudaqtan degil közü qayta, amma qalğan Qırım kurortlarından da. İlhaqtan evel Qırım, birinciden tabiat dülberligi ve ekologiya temizliginen adamlarnı celp etse, şimdi o, kütleviy qurulış, ocaq teşikleri, eki künlük maşna turistleri, maşna tıqanıqlıqları, yol qazaları ve arbiy kolonnalar ile tolğan bir yerge çevirildi.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Yarma êksportı arttı
8 aylıq êksport sannarı açıqlandı
Törkiyädän bu yılnıñ ğıynwar-avgust çorında çit illärgä 5 milliard 579 million 520 meñ dollarlık börtekle häm quzaqlı kul’turalar, maylı orlıqlar häm êşlänmäläre satıldı.
Törkiyädäge Êksportçılar berlegeneñ börtekle häm quzaqlı kul’turalar, maylı orlıqlar häm êşlänmäläre idarä şurası başlığı Mahsum Altunkaya yazma açıqlaw yasap, Törkiyäneñ Yaqın Könçığış öçen möhim êksport üzäge buluın belderde.
Altunkaya: “Bu yılnıñ 8 ayında Törkiyädän 5 milliard 579 million 520 meñ dollarlık êksport başqarıldı. Êksportıbız uzğan yılnıñ şul uq çorına qarağanda 21,17%ka arttı. İñ küp êksport Yaqın Könçığış, Afrika, Amerika häm Awrupa Berlege illärenä çınğa aşırıldı,” – dide.
Bäyläneşle xäbärlär
Śitrus cimeşläre êksportı arttı
Ul bıyılnıň 9 ayında uzğan yılnıň şul uq çorı belän çağıştırğanda 14%qa artıp 427 million 29 meň dollarğa citte
Törkiyä iq’tisadı bıyıl 8,6%qa üsäçäk
Xalıqara kredit bäyäläw oışması “Standard & Poor’s" şulay dip farazlıy
"Afrikada xezmättäşlek başqarılmağan il qalmayaçaq”
İlbaşı bu xaqta üzeneň sośial’ media akkauntında Törkiyä – Afrika iq’tisad häm êş forumına qağılışlı belderüendä citkerde


text:
İlhaq etilgen Qırımnıñ şeer ve rayonlarında memuriyet başlıqları vazifesine konkurslar yekünlendi. Bunı Qırım ükümet başı Yuriy Gotsanük haber etti.
"Qırımda bütün şeer ve rayonlarınıñ başlarını sayladılar. Yerli akimiyet tamamınen quruldı", - yaza Gotsanükniñ sözlerinden rusiyeli ükümetniñ matbuat hızmeti.
"Qırımda bütün şeer ve rayon başları saylanğanınen er kesni hayırlamağa isteyim. Yerli akimiyet tamamınen quruldı. Eminim ki, iqtisadiyat ve milliy leyhalarnıñ ömürge keçirilmesi içün qoyulğan maqsatlarğa irişip olacaqmız", - dedi Yuriy Gotsanük.
Oktâbrniñ 1-nde nevbetten tış parlament sassiyasında, Rusiye kontrolindeki Qırım parlamenti ükümet reisi vazifesine Yuriy Gotsanükni tayin etti.


text:
Qırımda Rusiyege boysunğan akimiyet regional meclislerge mayıs 18-de qırımtatar sürgünligine bağışlanğan matem merasimlerini keçirmek içün razılıq bermey.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa bergen izaatta Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini bildirdi.
Onıñ malümatına binaen, Qırımtatar Milliy Meclisi Sürgünlik qurbanlarını añma künü merkeziy merasimlerni keçirmek içün ariza bermemege qarar aldı. Celâlnıñ añlatqanına köre, böyle muracaatnıñ mantığı yoqtır, çünki «neticesi bellidir».
«Regional meclislerge merasimlerni keçirmege tevsiye ettik ve bazı rayonlarda ariza berdik. Hususan, Sudaqta matem merasimini keçirmek içün ariza berildi, onı red ettiler. Aynı vaziyet Krasnoperekopskta oldı, amma o yerde zenaatdaşlarımız areketlerini devam etti, olar miting keçirilmesi red etilgeni içün mahkemege muracaat etmege planaştıralar. Bazı yerlerde ariza bermedik, adamlar toplaşacaq, qırımtatar sürgünligi genotsidiniñ qurbanlarına bağışlanğan abidelerge çiçekler qoyacaqlar», – qayd etti Celâl.
Onıñ bildirgenine köre, rayonlarda akimiyet meclis temsilcilerine beraberlikte merasimler keçirmege teklif eteler.
«Çoqusı allarda red eteler, çünki ükümet, bu cümleden yerli akimiyet, o qadar özlerini itibardan tüşürdiler da, adamlar bu matem kününi daima yalan aytqan kişilerniñ yanında keçirmege istemey. Ükümet bazı resmiy merasimlerni teşkil etmege istey, amma ne men, ne zenaatdaşlarımdan kimse olarda iştirak etmeycektir», – dep qayd etti Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl.
Mayıs 16-da Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti mayıs 18-de keçirilecek Qırımdan sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan merasimlerniñ cedvelini taqdim etti.
Mayıs 18 – Qırımdan qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma künüdir. Bu kün 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnen ilk eşelon yollanıldı. Umumen olaraq, 180 biñden ziyade insan sürgün etildi.
Er sene Qırımda matem kününe bağışlanğan kütleviy merasimler, bu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde Meclis tarafından teşkil etilgen matem mitingi keçirile edi. Amma Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Aqmescit merkezinde bu kibi merasimlerniñ keçirilmesi yasaq oldı.
Kiyevde ve bütün Ukraina boyunca bir sıra merasimler teşkil etilecek: kütleviy mitingler keçirilecek, mekteplerde qırımtatar halqınıñ sürgünligine bağışlanğan dersler berilecek ve ilâhre.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda iyünniñ 15-inece amamlar, saunalar, fitnes klubları, qapalı havuzlar, SPA merkezleri ve sport zalları çalışmaycaq. Bunı Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov bildirdi.
Amma açıq avada sportnen oğraşmaq ve kezinmek mümkün, dep qoştı o.
Daa evel Aksönov bildirdi ki, iyünniñ 15-inden başlap Rospotrebnadzor talaplarına uyıp sanatoriy ve kurort saası çalışıp başlaycaq, amma anda yalıñız qırımlılar raatlana bile.
Ve yarımadada iyünniñ 1-inden başlap kafe ve restoranlarnıñ açıq meydançıqları çalışıp olacaq.
Şimdilik Qırımda 369 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 27-si çetelden keldi, 74 kişi qomşu Rusiyeden keldi. 11 insan vefat etti. Aqyarda 161 COVID-19 hastası bar, üç kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İçtimaiy siyaseti nazirligi bildirgenine köre, mart 28 kününe Ukrainada 1 mln 574 biñ 901 köçip kelgen insan qayd etildi.
Hızmetniñ malümatlarına köre, Qırımdan ve Donbasstan köçkenler arasında resmiy olaraq 1 403 623 aile keçmekte. 781 biñ aileden ziyade devlet yardımını soradı, 730 biñi bu yardımğa nail oldı. 2016 senesiniñ başına köçkenlerge masraf etilgen paranıñ miqdarı 868 biñden ziyade grivnanı teşkil etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, biñlerce adamlar esasiy Ukrainağa köçip ketti. Uquq qoruyıcılar, yarımadada yapılğan insan aqları bozulması aqqında defalarca bildirgen ediler.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Şri-Lanka polisi, memlekette Pasha bayramında olğan bir sıra patlavnıñ qurbanları aqqında malümatnı yañarttı. Azatlıq Radiosı bildirgeni kibi, eñ azından 310 adam elâk oldı ve 500-ge qadar yaralandı.
Aprelniñ 23-ünde polis haber etti ki, Şri Lanka paytahtı Kolombodak ve etraftaki qasabalardaki patlavlarğa alâqası bar olğanından şübheli sayılğan 40 insan yaqalandı.
Şri Lanka prezidenti Maitripala Sirisena fevqulâde vaziyetni ilân etti, o aprelniñ 23-ünden başlandı. Böylece, polis ve arbiy adamlar, insanlarnı mahkeme razılığısız tutıp, sorğuğa çeke bile. Bundan ğayrı prezident ofisi, ücümcilerniñ çetel bağlarını aydınlatmaq içün halqara yardımnı soracaqlar, dep bildirdi.
Şimdilik aprelniñ 21-nde patlav mesüliyetini öz boynuna alğanlar yoq. Amma Şri Lanka ükümeti tünevin yüz bergen patlavlardan «Camaat at-Tauhit» yerli radikal islâm gruppası mesüliyetli, dep bildirdi.
Bundan ğayrı, ükümet, politsiya kilselerge yapıla bilecek ücümler aqqında bilip, olarnıñ ögüni alamadı, dep bildirdi.
Ükümetniñ fikirince, üç kilse ve üç musafirhanege canlı bombalar ücüm etti.
On yıl evelsi mında vatandaş cenki bitken soñ bu ücüm adada kerçekleştirilgen eñ büyük zorbalıq oldı, dep aytalar.
Politsiyanıñ malümatına köre, elâk olğanlar arasında – 35 çetel vatandaşı, ABD, Büyük Britaniya, Qıtay, Felemenk, Portugaliya vatandaşları.


text:
İyünniñ 10-nda saba Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Suleymanovnıñ ağası Eskender Suleymanovnıñ evinde keçirilgen tintüv vaqtında ağa-qardaşlarnıñ anası ve Rusiye quvetçileri arasında qavğa oldı. Zera Suleymanovanıñ aytqanına köre, quvetçilerden biri onı silânen qorquzmağa başladı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
«Olarnı qarğamağa başladım. Biri çıqıp pıştavnı çıqardı ve menim tarafıma yöneltti. Ateş aç dedim, bir oğlumnı alğanlar, ekincisini de alalar», – dep ayttı qadın.
Ana-babanıñ aytqanına köre, Eskenderni «qayırıp», yerge yatqızğanlar, soñra turmağa izin bergenler.
Cep telefonları alındı, advokatqa telefon etmege ruhset berilmedi. Anası tintüv vaqtında yaramadı, acele yardım çağırıldı.
Rusiye quvet müessiseleri bu malümatnı şimdilik izaatlamay.
İyünniñ 10-nda saba Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerden soñ 8 er adam tutuldı.
Rusiye FSBsi tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesi (terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ya da iştirak etüv) boyunca cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Qırımda Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerden sebep cinaiy tahqiqat başlattı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.