text:
Aqmescit – Qırımda tınçlıq olsun dep, qırımtatarlar provokatsiya yapmamaq kerekler, kibi fikirlerni sıq eşitmege mümkün. Misal içün, şimdi provokatsiya olaraq Meclis binasınıñ üstünde ya da qırımtatarlarnıñ qolundaki ukrain bayraqları provokatsiya kibi tanıla, amma, bu dünyanıñ iç bir köşesinde, bu cümleden Rusiyede yasaq degil. Aynı zamanda, qırımtatar bayrağını da çoq begenmeleri añlaşıla, amma, oña biraz dayanmağa qarar aldılar.
Ya da, daa bir dane «deşetli» provokatsiya - öz Vatanında yaşamaq içün sovet rejiminen küreşken Mustafa Cemilevniñ evine qaytmağa ıntıluvı…İşte, o vaqıt oña ekstremist ve provokator dep aytqan ediler.
Şunı hatırlatmağa isteyim, 1783 senesi Rusiye Qırımnı birinci kere işğal etken soñ, yarımadada qırımtatarlarnıñ bulunuvı bile, provokatsiya olaraq sayıla. Şimdilik, tek olar basqı altında olğanlarnı uydurıp, dünyanıñ er köşesinde olıp ta, tarihiy vatannı «yardımğa» çağıra bileler. Bundan pek qorqqanlar, pasportını Rusiye pasportına, soy adı, milleti, menligi, tarz areketi ile deñiştirip, cemaat arasında coyula bile.
Bazıda, «rus olmağan» adnı hafızasında tutmaq içün çoq qıynalmasınlar dep, öz adıñ yerine rus adını uydurıp aytsañ, yeterli ola, etraftakiler. Pısıp, bir köşede tınç oturıp, milliy aqlarnıñ yerine ketirilmesini talap etmey yaşamaq ta mümkün. Cenkten soñ, Qırımğa Brânsk vilâyetinden köçken qomşularımız, merametnen «Yaşay beriñiz, sizge kim keder ete. Siz köçkende biz bir şey aytmağan edik te…» dep, bizge ruhset bersinler. Bularnen daa, yahşı munasebette edik, başqalarnı aytmayım.
Bu adamlarğa rus atalar sözüni hatırlatmağa isteyim: «B чyжoй MoHacTыpb co cBoиM ycTaBoM He xoдяT»!
Elzara Beşuyli, qırımlı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


c: text/html

text:
BWW Qauipsizdik keñesiniñ twraqtı müşeleri jäne özge de birqatar Europa elderi Iranğa qarata birlesken mälimdeme jasadı. Bwl mälimdeme BWW QK-nıñ Iran mäselesin taqırıp etken arnayı otırısınan keyin jasalğan.
Qauipsizdik keñestiñ kezekti otırısı Iran yadrolıq kelisim taqırıbına arnalğan. Britaniya, Franciya, Germaniya, Pol'şa, Bel'giya jäne Estoniya elderi birlese otırıp jasağan mälimdemede, Irandı dağdarıstı küşeytip, qaqtığısqa jol aşatın äreketter men mälimdemelerinen bas tartuğa şaqırğan.
Mälimdemede, Iran tarabınan jasalıp jatqan keybir äreketter AQŞ-tıñ äskeri şabuılına sebep boluı mümkin delingen, bwl öñirdiñ qauipsizdigine qater töndiretin qadamdar retinde bağalağan. Sonday-aq, Tehran tarabınan jasalatın keybir mälimdemeler de şielenisti uşıqtırıp, taraptardıñ qayşılığın küşeytetinin eskertken.
Degenmen, atalğan elder Iranmen jasasqan yadrolıq kelisimdi saqtap qaluğa küş salatının bildirgen. Qazirgi Parsı şığanağındağı qauipsizdik pen twraqtılıq mäselesinde Iranmen jasasqan yadrolıq kelisimniñ saqtaluı asa mañızdı ekenin de rastağan.
Şının quğanda, AQŞ-tıñ yadrolıq kelisimnen birjaqtı şığıp ketui jäne Iranğa ekonomikalıq, sayasi qısımdardı arttıruı qazirgi AQŞ-Iran dağdarısınıñ negizgi sebepteri bolğanımen, Tehran biliginiñ keybir wşqarı äreketteri men äsire mälimdemeleri de qayşılıqtı asqındırıp, eki el arasındağı kelissöz dialogına mümkindik bermey keledi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
"Talibannı tanu öçen aşıqmıybız"
Aq Yorttan Äfğanstannan çığu prośessı häm soñğı täräqqıyätlär belän bäyle belderülär yasaldı
AQŞtan “Qabul aêroportı êşlätep cibärü häm açıq totu öçen Törkiyä häm Katar belän bergä êşlibez” digän belderü kilde.
Aq Yort süzçese Djen Psaki köndälek matbuğat brifingında AQŞnıñ Äfğanstannan çığu prośessı häm soñğı täräqqıyätlär belän bäyle sorawlarğa cawap birde.
Ul Xamid Karzai aêroportınıñ açıq buluınıñ härkemneñ mänfäğatenä turı kilüen äytte.
“Monda ähämiyätle xezmättäşlär bulğan töreklär häm katarlılar belän êşli torğan konkret mäs’älä - aêroportnıñ grajdanlı aviaśiya yağın qullanunı qabat torğızu. Şulay itep, barı keşelärne êvakuaśiyäläw genä tügel, Bötendön’ya azıq-tölek programmasınnan häm başqa oyışmalardan gumanitar yärdämnärneñ ireşelüe dä mömkin bulaçaq,”- dide ul.
Psaki AQŞnıñ Äfğanstannan çığu qararın yaqlıy. Ul êvakuaśiyä mäs’äläsendä Taliban belän söyläşülärneñ däwam itäçägen belderde. Ä menä anı qanunlı xökümät bularaq tanuğa kilgändä, süzçe Psaki bolay cawap birde: Härwaqıttağıça bu da şartlarğa bäyle, ämma xäzerge waqıtta bu xökümätne tanu öçen aşıqmıybız”
Bäyläneşle xäbärlär
İspaniyada poyızdlar bäreleşte
Ber ük yünäleştä xäräkät itüçe ike poyızd bäreleşü arqasında 155 keşe yaralana


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov Bütün dünya tamır halqlar kününe bağışlanğan beyanatında qayd etti ki, rusiyeli işğal şaraitinde keçken soñki eki yıl Qırım tamır halqaları olğan qırımtatarlar, qaraylar ve qırımçaqlar içün Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ qanunında, BMT-niñ tamır halqlar aqları aqqında deklaratsiyasında qayd etilgen qaideler tarafından «pek telükeli» oldı.
«Rusiye Federatsiyası tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğali şaraitinde yarımada tamır halqları olğan qırımtatarlar, qaraylar ve qırımçaqlar, öz medeniyetini saqlamaq, topraqlarını qorçalamaq içün faaliyetini serbest şekilde alıp barmaq imkânından bütünley marum etildi», – dep aytıla Meclis reisiniñ beyanatında.
Refat Çubarov, sözlerini tasdıqlamaq içün, Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi tarafından yarımada territoriyasında Meclis faaliyetiniñ yasaq etilmesi aqqında hatırlattı.
Bunen beraber, Çubarov qırımtatarlarnıñ qaçırılması ve öldürüvleri, rusiyeli uquq qoruyıcılarnıñ evler ve camilerge sürip kirmeleri, Qırımtatar Milliy Meclisi ve qırımtatarlarnıñ yerli öz-özüni idare etüv organlarınıñ azaları qanunsız yaqalavlar ve mahkeme davaları aqqında da hatırlattı.
Avgust 9-da Ukrainada Dünya tamır halqlar künü qayd etile. Kiyevde «Ukraina tamır halqları. Tarih, Zemaneviy vaqıt ve kelecek» mevzulı tögerek masa keçirildi.
2014 senesi mart 20-de Ukraina Yuqarı Radası öz beyanatında qırımtatarlarnı tamır halqı olğanını tanıdı ve olarnıñ Ukraina çerçivesinde öz-özüni idare etüv aqqını kefil etti. Amma tamır halqı olaraq qırımtatar halqınıñ aq-uquqları yañıdan tiklenilmesi aqqında qanun öyle de qabul etilmedi – 2014 senesi oña kerek olğan 226 deputattan tek 115 kişi qol tuttı.


text:
«Qırımtatarlarnıñ qarşılığı areketiniñ» koordinatorları Qırımda İosif Stalin eykeliniñ tiklenmesine qarşı çıqqanlarını bildirdiler.
Bu aqqında Qırım.Aqiqatta olğan beyanat metninde aytıla.
«Qırımda Stalin eykeli bugünki künge qadar kendi milliy toprağında aqları ğayrıdan tiklenilmegen qırımtatar halqı içün genotsid ve quvğunlıq timsalidir», – aytıla beyanatta.
Beyanat müellifleri qayd eteler ki, yarımadada «qırımtatarlarnıñ büyük qısmını yoq etken devlet reberiniñ» eykeli olmamaq kerek. Böyle bir abideni tiklemek ıntıluvı «qırımtatar halqınıñ hatırasını aqaret etmek» manasına kele, dep aytıla beyanatta.


text:
Qarağandılıq äşekey buyımdarın jacaytın şeber ÉKCPO körmecine arnayı dayındağan äşekeyleriniñ işinde otbacın qurwğa ceptecetin tılcım belezikter de bar deydi.
Zamïra Äşirbaevanıñ acıl tactardan äşekey buyımdar jacawmen aynalıcqanına bec jıldıñ jüzi bolğan. Äşekey jacaw xobbï emec, bul Allanıñ mağan bergen darını deydi qarağandılıq şeber.
«Qazir jacım 36-da, ocı icpen aynalıcqanıma bec jıl boldı. Endi ğana özimdi tapqan cïyaqtımın. 24 jacımda tuñğışımdı dünïege äkeldim. Allanıñ cını şığar, ulım ömirge cal awrwımen keldi. Perzentxanada därigerler närectemniñ ömir boyı mügedek bolıp qalatındığın aytıp, balanı tactap ketwge ügittedi. Anamın ğoy, balamdı tactap kete almadım. Ocıdan keyin ömirimdegi qïın kezeñder bactaldı. Bitpeytin awrwxana kezegi, tawcılmaytın otalar. Qarajat tapşılığınan qattı qïnalatın künderim de boldı. Ulım jetige kelgende, tücime nağaşı atam kirdi. Qolında qınabı kümicpen bezendirilgen ülken qılışı bar eken. Conı meniñ qolıma uctattı. Buğan deyin biraz jerde jumıc ictegen edim, biraq janıñ qalamağan, unatpağan jerde ictew qïın eken. Ocı tücten keyin nege äşekey jacap körmecke degen oy keldi. Alğaşında balalarğa arnalğan bilezik jacawmen aynalıca bactadım. Tünimen köz mayımdı tawıcıp jacağan äşkeylerdi kündiz köşege şığıp, catatın edim. Barlığı tez, oñay bolğan joq. Bilmegenimdi üyrenwge, qolımnan kelmegendi qaytadan jacawğa tırıctım», — deydi Zamïra Cälimqızı.
Malaxït, aqıq, käriptac, ametïct jäne tağı da bacqa acıl tactardı zamanawï ülgidegi äşekeyge aynaldıratın Zamïranıñ qolı şınımen şeber eken. Ol tipti adamnıñ cırtqı tür-kelbetine qarap on mïnwttıñ işinde özgeşe äşekey jacay aladı eken.
«Biraz waqıt äşekey buyımdar jacawmen üyde aynalıctım. Biraq mağan cırtqa şığw qajet boldı. Cebebi şabıt kerek edi. Aynalamdağı adamdardan, ötken-ketkenderden, awa-rayınan şabıttanamın. Adamdardıñ minez-qulqına, kïim-kïicine qarap özgeşe dünïeler twındaydı. Tipti tactarı men materïaldarı birdey bolca da bir-birine uqcamaytın äşekeyler jacap şığamın. Keyde älewmettik jeliden, ïnctagramnan äşekeylerimdi körip, unatıp keletin adamdar meni körip tañğalıp jatadı. Ocı äşekeydi jacağan ciz be dep. Özimdi ädimimen dep canamaymın. Meniñ jacağan äşekeylerim ädemi. Bul meniñ işki jan dünïemnen xabar beredi dep oylaymın», — dep ağınan jarıldı Zamïra.
Zamïranıñ aytwınşa, äşekey buyımdar jacawda qoldanatın acıl tactardıñ ärqaycınıñ özindik qacïeti boladı. Onıñ keybiri dencawlıqqa paydalı bolca, keybiri adamnıñ ömirine oñ äcerin beredi. Mıcalı, jaqut opacızdıq pen qorqınıştan qorğaca, ïzwmrwd uyqıcızdıqtan arıltadı, qan qacımın qalıpqa keltirip, temperatwranı tüciredi. Tipti ïnfekcïyalarğa qarcı tura aladı. Al, qızğılt kvarc atalatın tac onıñ ïecine ömirdegi cıñarın tabwğa kömektecedi eken.
«Meniñ qolımnan şıqqan äşekey buyımdı bir ret bolca da taqqan qızdar olardıñ erekşe énergetïka beretindigin aytadı. Tipti otbacın qurmağan qızdardıñ teñin tawıp turmıcqa şıqqan oqïğaları da kezdecedi. Jaqında menen qızğılt kvarc tacınan jacalğan bilezikti catıp alğan qız köp uzamay otbacın quradı. Ol bilezikti turmıcqa şıqpağan qayın äpkecine cıylağan. Bul qızda öz teñin tawıp, bilezikti qurbıcına cıylaydı. Bir qızığı üşinşi qız da köp uzamay cüygenin jolıqtırğan eken», — deydi Zamïra acıl tactardıñ tılcım cırımen bölice otırıp.
Şeberdiñ aytwınşa, äşekey jacawdan tücken qarjı otbacın acırawğa jetkilikti eken. Biraq, şeber üşin bactıcı aqşa emec, jan dünïeciniñ tınıştığı. Ol äşekey buyımdar jacağan waqıtta erekşe küyge bölenip, raqat cezim keşetindigin aytadı.
«Ärbir adam özgeşe darınğa, qacïetke, talantqa ïe dep oylaymın. Men ömirdegi ornımdı, nemen aynalıcqım keletindigin tek otız jactan acqannan keyin ğana tücindim. Condıqtanda, adamdarğa eşqaşanda keş demeñizder, izdenwden jalıqpañızdar degim keledi», — deydi Zamïra Cälimqızı.
aqparat közi: Baq.kz


text:
İyün 24-25 künleri Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «İnsan belâda» («Člověk v tísni») belli çeh teşkilâtınıñ daveti ile Praganı ziyaret etti, dep bildire QHA.
Ziyaret çerçivesinde Çehiya Tış işler Nazirliginiñ siyasiy müdiri İvan Yestrjab ile körüşti. Körüşüv devamında qırımtatar halqınıñ Qırım ve onıñ tamır halqınıñ taqdiri ile bağlı halqara munaqaşalarda iştiraki muzakere etildi.
Bundan da ğayrı, körüşüv «İnsan belâda» cemaat teşkilâtınıñ ofisinde körüşüv keçti. Refat Çubarov muzakere etilgen mevzular kelecekte muayyen leyhalarnıñ negizi olacağına ümütini bildirdi.
Ziyaret soñunda Çeh qurucılıq akademiyasınıñ salonında «Çehoslovakiya 1968/Qırım 2014. Eki işğalniñ muvazileri aqqında» açıq cemaat muzakeresi keçti.


text:
Kremlin nezareti astındaki Aqyarnıñ Lenin rayon mahkemesi Aqyarda yaqalanğan «diversantlarnı» noyabr 10 künü eki ayğa apiske oturttı. Bunı «RİA Novosti» agentligi bildire.
«Şeklengenlerniñ üçü de mahkeme qararınen eki ayğa apiske oturtıldı», – dep aytıla bildirüvde.
«Dojd» agentliginiñ malümatına köre, mahkeme toplaşuvı qapalı şekilde keçirildi.
«Soy-soplar mahkeme binası yanında bulunalar. Advokatnı qıdıralar», – dep bildirile.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti işğal etilgen Aqyarda noyabr 9 künü sanki «Ukraina mudafaa nazirliginiñ İstihbarat baş idaresine bağlı olğan sabotaj-terroristik taqımınıñ azalarını» yaqalanğanını bildirdi.
Birazdan soñra Ukraina Mudafaa nazirligi bu malümat «uydurma» olğanını bildirdi.
Rusiye kütleviy haber vastaları, uquq qoruyıcılarğa atıf etip, yaqalanğan «diversantlar» arasında Dmitriy Ştıblikov, Aleksey Bessarabov ve Vladimir Dudko olğanını bildireler. Bu malümat resmiy olaraq şimdilik tasdiqlanmay. Dmitriy Ştıblikovnıñ ağası Aleksey bundan ögüne tuvğanınıñ yaqalanğanını tasdiqlağan edi. Onıñ sözlerine köre, Dmitriynen beraber onıñ ömür arqadaşı da tutılğan edi, lâkin soñra o yiberildi.


text:
İqtisat
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
İqtisat (Ğäräpçädän), yä dönyaküläm terminologiädä Yunançadağı oikos (öy) häm nomos (ğädät yäki yola), yäğni "xucalıq yolası" mäğnäsendäge süzlärennän yulga çığıp xäzerge waqıtta lingua franca'ğa äwerelgän İnglizçädäge Economics süze belän yışraq almaş qullanıla häm kübesençä asatlıraq añlaşıla.
İqtisat mallarnı häm xezmätlärne barlıqqa kiterüne (citeşterüne), büleşterü-taratunı häm qullanunı tikşerenüçe fän[1]. İqtisat cämğiyäwi fän buluwına qaramastan soñğı waqıtta Ekonometrika qaramağındağı iqtisadi modellär (matematik modellär) arqasında tabiği fän dip isäplänä başladı. İqtisadi tikşerenülär mäsälägä yaqınlaşu belän törlänä. Bolar arasında qayber törlänülärne tübändä sanap kitarğä mömkin:
- makroiqtisat häm mikroiqtisat
- pozitiv iqtisat häm normativ iqtisat
- däwlät iqtisadı häm xalıqara iqtisat
- ximäyäçelek häm liberalism
Gomümän İqtisatnıñ meñlägän tören berbersenen astına quyep şäcärä xälendä kürsätüne döres dip äytep bulmıy, xättä mömkin tügel. İqtisat belemenä tarixi xronologiä yagınnan iqtisat teoriyaläre nigezendä yaqınlaşu iñ kiñ taralgan ısullardan berseder. Kübesençä İngliz telendä işäytelgän belemneñ bu yünäleşe büten belem yünäleşläre belen berğä tasvirlana - Säyäsi iqtisat, İqtisadi cäğräfä, Moxit iqtisadı, Sänäğät iqtisadı h.b.
İqtisatnıñ töp qağidäläre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Çikle çığanaqlar (Scarce resources)
- Härber forsatnıñ üz qimmäte bar (Opportunity cost). Homo Economicus qararın qabul itkändä (Trade-off) belän qaraqarşı qala
- Citeşterü mömkinçeleğe (Production possibility)
- Citeşterüğä täsirlär: Tufraq (Land), Eşçänlek (Labour), Maya (capital), Käsäbäçelek (Entrepreneurship).
İqtisat häm farazları[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İqtisat alanında tikşerenüçe tatarlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Musa Aqyegetzade (1864-1923)
- Äqdäs Burhanov (1920- ) [1] 2007 eлHың 28 дekaбpb kөHeHдә apxиBлaHraH.
Çıganaqlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ↑ Merriam-Webster Online: "Economics"(үлe cылTaMa)


text:
Parijde «normand dördü» memleketleri liderleriniñ körüşüvi vaqtında imzalanğan vesiqa «qırımlı siyasiy mabüslerni deñişimden alıp taşlay». Böyle fikirni dekabrniñ 10-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Kyivde «Milliy aq qorçalayıcı konferentsiyasıDegil» tedbirinde bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Tünevin imzalanğan (Parijdeki körüşüv neticesinde – QA) vesiqa bütün qırımlı siyasiy mabüslerni deñişimden alıp taşlay. Muzakereler keçirilgenini bilem, tırışqanlarını bilem, amma yüzlernen insannıñ duyğularına baqıp, onı imzalamağa kerek edimi? Qırımdan 100-den çoq siyasiy mabüs bar – olarnıñ tuvğanları, bala, apay, ana-babaları bar. Yüzlernen insan», – dedi Çubarov.
Parijde dekabrniñ 9-nda aqşam Ukraina, Rusiye, Frenkistan ve Almaniya liderleriniñ körüşüvi olıp keçti. Ukraina prezidenti Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile eki taraflı körüşüvler keçirdi.
Ukraina prezidenti, Parijde keçirilgen «normand formatı» körüşüvinden soñ keçirilgen matbuat konferentsiyasında çıqışta bulunıp, Ukraina ve onıñ halqı içün deñişmeycek esaslarnı qayd etti. O, Donbas, Rusiye işğal etken Qırım Ukraina toprağı ola, dep qayd etti.
«Normand dördü» liderleriniñ soñki muzakereleri 2016 senesi oktâbrniñ 19-nda Almaniyanıñ paytahtı Berlinde keçirilgen edi. O vaqıt Ukraina prezidenti olğan Petro Poroşenko, Frenkistan prezidenti Fransua Olland, Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Almaniya kantsleri Angela Merkel Lugansk vilâyetiniñ Stanıtsâ Luğanska ve Zolote ve Donetsk vilâyetiniñ Petrovske rayonlarında ordularnıñ çetleşüvi aqqında añlaşqan ediler. Bu vazifeler 2019 senesiniñ yaz – küz mevsimleri arasında yerine ketirildi.
Donbastaki silâlı zıddiyet 2014 senesinden berli Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlarnı red ete ve Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» bar, dep israr ete.
BM malümatına köre, 2019 senesi oktâbrniñ 31-ne qadar silâlı zıddiyet neticesinde Donbasta 13000 - 13200 insan elâk oldı.


text:
Qırım ve Aqyar şeeri musulmanlarınıñ diniy idaresi dindaşlarına muracaat etip, Qarasuvbazar rayonındaki Köktaş köyünde (Sinekamenka) eski caminiñ minaresini qurmaq içün yardım etmege rica ete.
Bu aqqında Musulmanlarnıñ diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Elimizde olğan malümatqa köre, XVI asırğa ait Köktaş camisiniñ tamiri keçken sene küzde başlanğan edi, yerli musulmanlarğa Qırımnıñ er bir rayonından, Rusiye Federatsiyası, Ukraina ve Türkiyeden yardım ettiler. Qayd etmeli ki, eski caminiñ tiklenmesine em musulmanlar, em hristianlar yardım etti», – dep bildire QMDİ.
Müftiyatnıñ malümatına köre, camide işler devam etmekte, bugünki künde cam bar, pencere ve qapular qoyuldı, şimdi içi yapıla.
«Cami azbarında iş bekley, qora qurulacaq, cami yolu töşenecek, lâkin minare qurucılığı esas vazifedir. Onıñ yüksekligi 12-13 metrni teşkil etecek», – aytıla beyanatta.
Qırım müftiyatı para toplamağa çağıra.


text:
Qırımtatarlarnıñ sürgünligi aqqında “1944” filmi Kyivde mayıs 17-sinde numayış etildi. Onda sürgünlikniñ başından keçirgen üç adam ikâyesi toplanğan. Film qaramanları - aktörlar degil, olar - Qırımdan Orta Asiyağa çıqarılğanlardandır.
Müellifler fimni nasıl yaptı? “1944” fiilmi nasıl ikâyelerni beyan ete? Onıñ aktualligi nede ve auditoriyası kimler? Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde alıp barıcı Katerina Nekreçaya bu suallerge cevapnı film rejissörı Fatima Osmannen ve Haber Siyaseti Naziriniñ birinci muavini Emine Cepparnen qıdıra.
- Film yapıcılarğa ne maqsatlar qoya ediñiz, Emine?
Bu cemiyetniñ faciası yalıñız Ğolodomor degil, sürgünlik deEmine Ceppar
Ceppar: Biz onı duyğulı yapmaq istedik, amma vesiqalı filmlerde bunıñ yapması qıyındır. Oña raqamlar, statistika, vesiqalar malümatı qoşulğan, bularnıñ episinden duyğu yaratmaq - büyük sanattır. Menim içün Fatima Osman ve film üzerinde çalışqan taqım - qaramanlardır. Biz baqqan er film tesir etmek kerek. Mıtlaqa da sürgünlik aqqında aytqanda, “rus dünyası”nı körmeyip de, qırımtatarlarğa “satqın”, “duşman”, “separatist” kibi lağaplarnıñ boş yerde taqılğanını yıllarnen añlatmağa tırışqanda. Bütün bu ikâyeler ukrainlerge köstermeli: qırımtatarlarnıñ aynı tarihi bar. Bu cemiyetniñ faciası yalıñız Ğolodomor degil, sürgünlik de.
- Onıñ içün siz mahsus qırımtatar ve ukrain mütehassıslarınen işbirlik yaptıñızmı?
Bizge ukrain prodakşenıñ ve qırımtatar rejissörlanıñ birleşmesini yaratmaq pek müim ediEmine Ceppar
Ceppar: Bizge ukrain prodakşenıñ ve qırımtatar rejissörlanıñ birleşmesini yaratmaq pek müim edi. Er alda bu bilgi ve tecribe paylaşuvı, ve bu filmniñ festival tarihi olsun dep istedik. Bu eñ yüksek seviyeli festivaller olacaq, filmniñ yahşı perspektivaları bar. O vesiqalı olğanı sebebinden, onı festivallerge yollamaq içün bazı talaplarğa uymaq kerekmiz. Bizim maqsadımız - onı tek Ukrainada degil de, bütün dünyada körsinler. Büdjet - bir yarım million ğrıvnâğa yaqın. Filmde rekonstruktsiya, animatsiya olğanını ve pek çoq adam çalışqanını közde tutsaq, bu büyük aqça degil. Çekişler Qırımda da yapıla edi, bu esnasnı qıyınlaştıra edi. Biz sürgünlikten evel devri, sürgünlikni ve sürgünlikten soñ vaqıtnı köstermege istedik.
- Fatima, siz qaramanlarnı nasıl qıdıra ediñiz? Olarnıñ arasında aktörlar yoq, degilmi?
Qartana-qartbabası sağ olğan er qırımtatar qorantasında böyle sürgünlik ikâyeleri barFatima Osman
Osman: Ebet, bu kerçek adamlar. Men bellesem, olarnıñ duyğularını kimse oynap olamaz. Qartana-qartbabası sağ olğan er qırımtatar qorantasında böyle sürgünlik ikâyeleri bar. Böylece qaramanlarnı qıdırmağa acet yoq edi. Amma bir qaramannı - Sadıh Aci-Selimovnı tapmaq biz içün büyük çast edi. Bu bizim baş qaramanımız. Onı sürgün etkenlerde o 12 yaşında edi, ve 15 yaşından başlap, o öz hatıralarını resimlerde kösterip başladı. Yani, bu sürgünlik künleriniñ yekâne vesiqalı tasviri, filmniñ eñ özgün malümatı. Bu leyhanen beraberlikte biz sergi azırlay edik, sürgünlikke oğrağanlarnıñ hatıralarını toplay edik, ve toplanılğan malümatnıñ diñlep alğan soñ, eñ parlaq qaramanlarnısaylap, filmimizde qullandıq.
Ceppar: Sadıh Aci-Selimov, sovet vaqtında onıñ resimlerini yoq eterler, dep qasevet ete edi. O olarnı saqlay edi. Oña tintüvnen keleceklerini bilgende, resimlerini tavuq kümesinde saqlay edi, kimersini tış tozunen şıqlap qoya edi. Onıñ mahsus tasili yoq, amma fotografik hatırası bar. O sürgünlikten evelki Qırımnı resimley edi - öz Üsküt köyüni, soñra sürgünlikniñ özüni ve ğurbetlikte yaşayışnı, açlıqnı. Mektepte oña Qırımnı resimlemege yasaq ete ediler, onıñ içün o öz resimleri üzerinde hatırlay edi. Onıñ resimlerinde kitap yapması - bu ömürliktir, bu onıñ eserlerine ebediylikni berir.
- Bu film tarih dersi olğanında ğayrı, daa ne aktualligi bar?
Saña saba saat 5-te tintüvnen kelseler - bu 1944 senesine oşap keteEmine Ceppar
Ceppar: Rusiye matbuatını şimdi baqsañız: Qırımda ne qadar güzel infrastruktura yapılıp turğanını, yaşayış ne qadar güzel olğanını köstermekte ep aşıqalar. Mektep ve bala bağçalarında başlap, ocalar Ukrainada ne qadar yaramay olğanını ve şimdi Rusiyenen ne qadar güzel olğanını aytıp tura. Büyük illüziyalar üfürigi yaratıla. Kerçekten, yollar da yapıla, köpür de. Amma, Qırımğa bir afta keçirgen adam, siyasiy, diniy baqışlar içün türmege oğramaq ya da casuslıqta qabaatlanmaq telükesi olğanını körmez. Avada qorqu sezile. Saña saba saat 5-te tintüvnen kelseler - bu 1944 senesine oşay, sürgünlik de saat 5-te saba başlana edi. NKVD yuqlağan adamlarnıñ qapılarını qaqıp, olarnı töşeklerinden sürip çıqara edi. Qırımdaki şimdiki vaqialar - bu gibrid sürgünligi. Böyle açıq-aydın genotsidni kimse yapmaz, çünki Putin ve onıñ sisteması demokratiya illüziyasını yarata. Amma Qırımda olğan kerçek al - serbestsizlik - faal adamlarnı yarımadanı terk etmege mecbur ete.
Osman: Men içün bu film - emiyetli aytılma, çünki men öz bita-qartbabamnı çoqtan coydım ve olardan er şeyni sorap almağa yetiştirmedim. 8 yıl evel mayıs 18-inde qartbabamnıñ keçingeni men içün bir işaret oldı, men olduqça çoq malümatnı saqlap qoymaq kerekim dep añladım. Neticede biz bir talay facialı ikâyelerni bildik, bütün çekiş gruppamız ağladı, çünki bunı közyaşsız hatırlamağa imkânsız. Menim öz faciam - qartbaba-bitamnı yazıp olmağanım. Neticede bularnıñ episi aytılmama çevirildi
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
`AQŞta keşe üterü` Näticälär
Xäbärlär [548]
- Dön’yanıñ iñ küp keşe kilgän altınçı ile
- AQŞta qar burannarı ülemgä kiterde
- Tramp ilbaşı saylawlarında qatnaşaçaq
- AQŞnıñ iñ ozın ğomerlese 115 yäş'tä
- Ülär aldınnan keşe nilär kürä?
- “Saylawda namzät bulırğa niyätem bar"
- Serbiyä ilbaşın üterü planlaştırılğan
- İranda 2 keşe üterelgän
- AQŞta 1,9 milliard dollarnı kem otaçaq?
- AQŞta Törki däwlätlär oyışması kiçäse
- AQŞta isertkeç êçemleklär arqasında ülüçelär arta
- Trampnı soraw aluğa çaqırdılar
- Vaşingtonda Törek festivale uzdı
- Seriyale keşe üterüçe totıldı
- Tön'yaq Kipr Törek Cömhüriyätendä küpme keşe yäşi?
- Nobel’ Tınıçlıq büläge kemgä birelde?
- Çirkäwgä höcüm itep keşelärne urlağannar
- Dön’yada küpme keşe uqıy-yaza belmi?
- BMO Keşe xoquqları şurasınıñ 51 nçe utırışı başlandı
- Keşelärne awlawçı baylar turında dokumental' fil'm êkrannarğa çığa
- Baqı küpläp üterü waqıyğası
- AQŞta avtomobil şovı
- AQŞta meteor taşı
- AQŞta qunaqxanäne cimerü
- Messiğa oxşağan keşe
- Gruziyädä rizasızlıq belderüçelär Buçadağı küpläp üterü yözennän qulların bäyläp cirgä yattılar
- İbrahim mäçetendäge küpläp üterü
- AQŞta dawıl faciğası
- AQŞta yanğın
- İdlibtä ximik küpläp üterü
- AQŞta başlanğıç mäktäptä qurqınıç waqıyğa
- AQŞta Kongress binası basıldı
- AQŞta poliśiyä zolımınıñ tağın ber ürnäge
- Dön’yanıñ iñ olı yäş’täge keşese İtaliyada yäşi
- AQŞta “Rozalar paradı”
- Texasta öyermä afäte
- AQŞta ğarasat êzläre
- Avstriyäle Gertl Froehlich 106 yäşendä
- Cirteträdä 247 keşe ülgän
- Ximik qoral höcüme protest itelgän


text:
Tünevin Rusiyeniñ Cenübiy bölgesiniñ arbiy mahkemesinde üçünci Bağçasaray «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca 15-nci mahkme oturışı olıp keçti, dep haber ete «Qırım birdemligi».
Qayd olunğanı kibi, diñlevler sırasında mahkemelengenlerde keçirilgen tintüvlerde iştirak etken eki şaat sorğuğa çekilgen. Ekisi de quvetçilerniñ areketleriniñ doğru ve tertipli olğanını attılar. Mudafaa tarafı şifaiy ifade ile eki şaitniñ evel protokolda qayd etkenleri arasında ziddiyetler aşkâr ettiler.
Birinci şaat Alim Zekil edebiyatnıñ operativciler tarafından tapılıp-tapılmağanı ya da tintüvni keçirgen onı özü bergenine qarar berip olamadı ve birden eki variantta toqtadı. Ekinci şaat, Aqmescitten pensioner, tahqiqat areketlerine kendi kirişmesini «vatandaşlıq borcu köstermesi» kibi añlattı.
Soñunda prokuror Seytumer Seytumerovnıñ evinde keçirilgen tintüvniñ protokolını ilân etti, mudafaa ise itirazlarını bildirdi. Mahkeme iyünniñ 16-nace teneffüs ilân etti.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Rusiyede «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahkemelengen dört Qırımlını siyasiy mabüs dep tanıdı.
Merkezniñ saytında haber etilgenine köre, söz, Seytumer Şükriyeviç, Osman Seytumerov, Amet Suleymanov ve Rustem Suytumerov aqqında kete. Bu, üçünci Bağçasaray «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri.
2020 senesi martnıñ 11-nde Bağçasarayda bir qaç qırımtatarınıñ evi tintildi: Enver Mustafayev, Amet Suleymanov, ağa-qardaş Seytumer ve Osman Seytumerovlar ve emceleri Rustem Seytmemetovnıñ. Tintüv «Qırım birdemliginiñ» sabıq faali Seytumer Seytumerovnıñ evinde de keçirildi. O, bir qaç yıl evelsi Qırımnı terk etti.
Enver Mustafayev sorğudan soñ yiberildi. Seytumer Seytumerov (d.s. 1988), Amet Suleymanov (d.s. 1984), Rustem Seytmemetov (d.s. 1973), Osman Seytumerov (d.s. 1992) Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ ekinci qısmına istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve bu teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv) qabaatlana. 2018 senesinden berli Qırımda olmağan Seytumer Seytumerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ birinci qısmına istinaden qabaatlana.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası martnıñ 11-nde Bağçasarayda ve Bağçasaray rayonında Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerden sebep cinaiy tahqiqat başlattı. Daa soñra müessise daa bir cinaiy tahqiqat başlatılğanını bildirdi – o, tintüvlerden soñ qırımtatarlarnıñ tutuluvınen bağlıdır.
Ukraina Tış işler nazirligi, martnıñ 11-nde olıp keçken tintüvlerge qarşı narazılıq bildirdi.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
OSCE-deki Ukraina missiyası Rusiye tarafından Qırım sakinlerine dair "ceza psihiatriyasınıñ" qullanuvı ile basqlar aqqında aytıp berdi.
"İkenceler qullanıla, insan menligi aqaretlene. Nariman Celâl "psihologik ve psihiatrik ekspertizasından" keçmek kerek. Ve bu işğalge qarşı çıqqan qırımlılarğa dair ceza psihiatriyası keniş qullanuvınıñ daa bir misalidir", - dedi Yevgen Tsımbalük.
O, uquq qoruyıcılar tarafından Qırım sakinleriniñ psihiatriya hastahanesinde mecburiy baqıluvdan keçmesi ile bağlı eñ azından 49 siyasiy dava qayd etilgeni bildirdi.
Hatırlatqanı kibi, böyle kibi ilk vaqia, 2016 senesi avgust ayında İlmi Umerovnıñ davası olğan edi. İlmi Umerov ise - hastahanede öz mecburiy bulunuvını “toqtanılmaz işkenceler” kibi tasvir etken.
Oktâbrniñ 7-nde işğal etilgen Qırımda tevqif etilgen qırımtatar milliy Meclisnıñ reis muavini Nariman Celâl psihiatrik hastahanege mecburiy ekspertizağa yatqızıldı.


text:
- Pimapenci
- Kategori Beykoz Pimapen, Genel, Pimapen, Pimapen Tamiri, Sineklik
Beykoz Pimapen
Beykoz Pimapen, Beykoz Pimapen Tamiri, Beykoz Pimapenciler, Beykoz Pimapenci, Beykoz Pimapen Fiyatları, Beykoz Pimapen Tamircisi, Pencere Tamiri, Pimapen Balkon, Beykoz Pencere Fiyatları, Beykoz Aluminyum Doğrama, Pimapen Bayileri, Beykoz Pimapen bayii, Pimapen Sistemleri, Pimapen Tamirci, Pimapen Servis, Pimapen Pencere Tamiri, Pvc Tamiri, Beykoz Pvc Pencere Sistemleri, Pencere Fiyatı, Beykoz Camcı, Beykoz Cam Tamiri, Pimapen Fiyatı, Beykoz


text:
Amerikalıq Brookings Institution zertteu ortalığı seysenbi küni kezekti bayandamasın jariyalap, soñğı jıldarı Resey men Qıtaydıñ öñirlerde jäne bükil älemde öz ıqpalın keñeytuge, halıqaralıq pikirdi özine bwruğa bar küşin salıp jatqanın ayttı.
Bayandamada aytıluınşa, Qıtay men Resey qazirgi tañda jahandıq sayasi, ekonomikalıq jäne äskeri bäsekede öz ıqpalın arttıru üşin öñirdegi äskeri-ekonomikalıq salanı damıtıp, demokratiyalıq instituttar men normalardı älsiretip, bäseñdetuge, sonday-aq, Batıstıñ halıqaralıq tärtiptegi basımdığın tömendetuge küş saluda.
Brookings Institution zertteu ortalığınıñ jaña bayandaması qazirgi ğalamdıq özgeristerdiñ eñ bir tereñ körinisterine üñiluge tırısqan. Aytalıq, qazir bayqap otırğanımızday, Latın Amerikası, Afrika jäne Aziyadağı damuşı jäne jañadan damuğa bet alğan elderdegi infraqwrılım, energetika jäne tehnologiyağa bağıttalğan investiciya G20 qwramındağı iri elderdiñ bäseke maydanına aynaluda. Bwl mäselede Batıs öz şekarasın joğalta bastadı.
Europada Qıtaydıñ ekonomikalıq qatınastarı barğan sayın öskenine oray Europa qwrılığı Qıtayğa qaratqan qatañ poziciyasın jwmsarta bastağanı bayqaladı. Bwğan Qwrama Ştattıñ birjaqtı wstanımda twrıp aluı da özindik äserin berdi. Al, Resey bolsa keybir älsiz twstardı paydalana otırıp, Batıstıñ qadamdarına äskeri-sayasi aralasudıñ jolın da taptı. Şığıs Aziyada bolsa AQŞ-tıñ strategiyasınan Qıtaydıñ gegemoniyasın saqtau strategiyasına auısa bastadı.
Amerikalıq zertteu ortalığı Qıtay men Reseydiñ eñ jaña tehnologiyalardı öz maqsattarına jetu üşin paydalanıp otırğanın alğa tartadı. Oğan mısal retinde, Mäskeudiñ kiber-şabuıl jäne feyk aqparat sekildi dästürli emes qwraldardı paydalanıp Europa men Qwrama Ştatqa tolassız soqqı berip kele jatqanın aytadı. Al, Qıtay bwl rette asa iri kölemde cifrlı tehnikalardı damıtu arqılı el azamattarın baqılaudı küşeytti. Bolaşaqta Qıtay ükimeti öziniñ avtoritarlıq jüyesin sırtqa eksporttauğa tırısuı mümkin. Qıtaydıñ cifrlı tehnologiyanı, jasandı sananı damıtuı aldağı bolaşaqta öz sayasatın älemge ügitteuine kömektesui mümkin dep alañdaydı.
Tüptep kelgende, Qıtay men Reseydiñ ıqpalınıñ keñeyui Batıstıñ jäne älemniñ demokratiyalıq qwndılıqtarına töngen qater retinde eskertu beredi, atalmış bayandama. Äri, bwl qaterdiñ aldın aludıñ joldarı retinde: «Batıs elderi Ündi jäne Tınıq mwhitı aymağındağı eldermen demokratiyalıq ıntımaqtastıqtı nığaytuı, «Aziyadağı jaña demokratiyalıq dialog» jobasın jüzege asıruı kerek», – deydi.


text:
Aqmescitte küçlü sağanaq suvları şeer merkeziy rayonlarındaki soqqlarnı bastı. Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, yağanaq çarşenbe, mayıs 27-de, kündüz başlandı. Küçlü yel terek pıtaqlarını qıra, bazı yerlerde burçaq ile yağmur yağa edi. Yolnı basıp alğan suv basımı çaqılnı köterip, yolnıñ naqliyat yürgen qısmına attıra edi.
Qırımda çarşenbe künü, mayıs 27-de, apansızdan ava bozuldı, Aqmescitte küçlü sağanaq başlandı, Keriç boğazı rayonında – parom keçitiniñ işine keder ete bilecek şiddetli yel başlandı.
yarımadada furtuna havfı ilân etildi, yel 20 m/s yete. Qırım Cumhuriyeti Fevqulâde işler nazirligi bildirgeni kibi, böyle ava mayıs 29-na qadar sürecek.


text:
Ukraina prezidenti Pötr Poroşenko mart 9-10 künleri Turkiye Cumhuriyetini resmiy şekilde ziyaret etecek.
Bu aqta Ukraina prezidentiniñ memuriyet matbuat hızmeti bildirmekte.
«Memleket başı Turkiye prezidenti Recep Tayip Erdogan, Turkiye baş - naziri Ahmet Davutoglu ve Turkiye büyük milliy meclisniñ yolbaşçısı İsmail Kahramannen körüşüvlerni keçirmege planlaştıra», - dep aytıla mesacda.
Matbuat hızmetiniñ malümatına binaen, ziyaret çerçivesinde Ukraina ve Turkiye arasında yüksek dereceli Strategik şurasınıñ beşinci oturışı keçirilecek. Bunıñnen bir sırada, Turkiye iş adamları ile körüşüvler de ötkerilecek.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin askerlikke mecbur olğanlarnıñ yekâne elektron bazası aqqında buyruqnı imzaladı. Vesiqa Rusiye uquqiy malümat saytındaderc etildi.
Bazağa arbiy esapta olğan ya da olması kerek olğan vatandaşlar kaqında malümat kirsetilecek. Rusiye tış istihbarat hızmeti ve yedekteki FSB zabitleri aqqında malümat istisna ola, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
2022 senesi dekabrniñ 30-na qadar Rusiyedeki regional akimiyet Mudafaa nazirligi ve Raqamlar nazirliginen beraber arbiy komissarlıqlarnıñ bütün malümatlarını elektron şekilge çevirmeli. Soñra askerlikke mecbur olğanlarnıñ umumiy cedvelini Federal bergi hızmetiniñ malümatınen toldurılacaq. Anda Rusiye Sağlıq nazirligi, İç işler nazirligi, Fevqulâde vaziyetler nazirligi, Cezalarnı yerine ketirüv hızmeti, Federal mahkeme vekilleri hızmeti, Tasil ve ilim nazirligi, Köy hocalığı nazirligi, Maarifçilik nazirligi, Sport nazirligi, Merkeziy saylav komissiyası ve Pensiya fondunıñ malümatı kirsetilecek.
Baza 2024 senesi aprelniñ 1-nden işletilmeli – Rusiyede baarde askerlikke aluv başlağan soñ.
Qırım.Aqiqat bildirgenine köre, işğal altındaki Qırımda Rusiye ordusına gizliden seferber etmege devam eteler. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırımda evelden tizilgen cedvellerge köre kene celpnameler berile, dep bildirdi.
Oktâbrniñ 31-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putin «qısmiy» seferberlik bitti, dep bildirdi. Lâkin buyruq imzalanmadı. «Vatandaş ve ordu» Rusiye aq qorçalayıcı teşkilâtınıñ reberi Sergey Krivenkonıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Vladimir Putin seferberlikni toqtatmağa istese, ferman çıqarır edi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
ABD prezidenti Donald Trump rusiyeli zenaatdaşı Vladimir Putinnen keçirgen sammitinde Qırımnıñ Rusiyege ait olğanını tanısa bile, amerika Kongressi böyle bir qararğa qol tutmaz, degen fikirni beyan etti «Avrasya demokratik teşebbüsi» halqara ğayrı ticariy teşkilât müdiri Piter Zalmayev Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde.
«Sanktsiyalarnıñ lâğu etilmesi içün Rusiye tarafına doğru atılğan er angi bir adım – atta Donald Trumpnıñ ağzından Qırımnıñ de-facto tanılması içün bir söz çıqqanını farz etsek de – episi bir Kongresste rey berilmek kerek olacaq. İç bir şey qolaylıqnen çezilmey, men bellesem, şimdiki vaziyette Kongressteki ekseriyet böyle şeylerni qol tutmaz. Olar yaqın zamanda bu sanktsiyalarğa qol tutqan ediler», – dep qayd etti mutehassıs.
Rusiyeli siyasetşınas Leonid Radzihovskiy taraflar ilhaq etilgen yarımada meselesine toqunmağa sırası bile kelmez dep ayta eminliknen.
«Açıq-aydın belli ki, esas mesele Suriyenen bağlı olur, zira başqa meseleler de bar: meselâ, amerikalılarnı raatsızlağan rusiyeli hakerler, daima ğalebe qazanuv mevzusı olğan raketa ve cenk başlıqları mevzusı. Ayrıca Koreya, çünki Trump içün Rusiyeniñ ambargoğa qol tutqanı muimdir. Elbette, Ukraina meselesi de – mında bir ilerilev olmaz dep belleyim. Qırım meselesinde iç bir ilerilev olması mumkün degil», – dep yekünledi siyasetşınas.
ABD ve Rusiye prezdentleri Donald Trump ve Vladimir Putin arasındaki körüşüv iyülniñ 16-nda ötkerilmeli. İyün ayınıñ soñunda Trump prezidentniñ Air Force One uçağında jurnalistlerge Putinnen Suriye, Ukraina ve Qırım hususında, ayrıca rus hakerleriniñ amerikan saylâvlarına qarışqanı aqqında qonuşmaq istegeni aqqında aytqan edi.
Donald Trump ve Vladimir Putin eki kere halqara sammit lobilerinde körüşip, iç olmağanda, sekiz kere telefonda laf etken ediler. 2014 senesi Qırım ilhaq etilgen soñ ABD ve Rusiye prezdentleri ayrıca körüşmegen ediler.


text:
Bükil älem indetke qarsı qatañ şaralar qabıldap, karantin bolıp jatqanda Europadağı eñ qaltalı elderdiñ biri Şveciya ekonomikalıq belsendilikti tömendetpeu üşin qatañ karantin şaraların jasamadı. Mektepter, dükender, sauda orındarı sol küyinde jwmıs istep twrdı. Alayda, qazir koronavirus pandemiyasına qarsı sayasatqa jauaptı eldiñ bas epidemiologı öziniñ qateleskenin aytıp mälimdeme jasap otır.
Bas epidemiolog Anders Tegnell arnayı mälimdemesi arqılı öziniñ qate ketkenin moyındadı. Ol sözinde: "Eger osınday pandemiyağa qaytalay tap bolatın bolsaq, bwl täjiribeden sabaq alıp basqaşa strategiya qoldanatın edik", – degen. Qazir Şveciyada koronavirus jwqtırıp köz jwmğandar sanı körşiles eldermen salıstırğanda joğarılay tüsti. Onıñ üstine körşiles elder Şveciyamen şekarasın jauıp tastağan.
10 mln şamasındağı halqı bar Şveciyada 40 803 adam indet jwqtırıp, olardıñ 4542-si qaza tapqan. İndetke qarsı qatañ şaralar qoldanğan körşiles Daniyada 580, Norvegiyada 237, Finlyandiyada 321 adam köz jwmğan. Anders Tegnell öz mölşerinen älde qayda köp adamnıñ köz jwmğanın moyındadı, degenmen, Şveciyanıñ bwl strategiyasınıñ önimin bütindey joqqa şığarmaytının ayttı.
Älem elderinde virusqa qarsı küres täsilderi är türli boldı. Bir elder qatañ karantin jariyalasa, endi bir elder qatañ şaralardıñ ekonomikağa zardabın eskere otırıp boldırmadı. Bwlardıñ soñğı nätijesi qalay boları da äli belgisiz. Ärine, ekonomikalıq quat pen halıqtıñ amandığı tarazığa tüskende köptegen el ükimetteri qatañ karantin şaraları arqılı halıqtıñ qauipsizdigin saqtauğa tırıstı. Solay da qatañ şekteu şaraları arqılı azamattardıñ ömirin qorğağanımen, zor ekonomikalıq şığınğa batqan elder de köp. Olar aldağı dağdarıs tolqınınıñ tipti de auır bolatının bilip otır.
Osı twsta Şveciya qatañ karantin şaraların teriske şığardı, azamattardan mümkindiginşe üyden jwmıs isteuge, gigienalıq tazalıqtı, äleumettik aralıqtı saqtaudı ötindi jäne 50 adamnan artıq toptasudı şektedi. Al, nätijesinde Şveciyada virustan qaza bolğandar sanı qatañ karantin şarasın kirgizgen eldermen salıstırğanda köp boldı.
Esesine, Şveciya ekonomikası dağdarısqa wşırağan joq. Alğaşqı toqsandıqtıñ nätijesi boyınşa Şveciya ekonomikası 0,3 payızğa qısqarğan. Al, Europanıñ özge elderinde bwl körsetkiş odan 11 esege köp (ortaşa 3,5 payız).
Biraq, sarapşılar bwğan qarap Şveciya tura joldı tañdadı dep aytuğa erte dep qaraydı. Sebebi, älem ekonomikası keri ketetin bolsa bwl jağday Şveciyanı aynalıp ötpeydi. Eldiñ basım ekonomikalıq kirisi eksportqa süyenedi. Älemdik dağdarıs Şveciya önimderine swranıstı qısqartadı, aytalıq älemge tanımal "Volvo" avtokölikterine swranıs azayadı. Eldiñ ekonomika ministrligi 2020 jılı el ekonomikası 7 payızğa qwldırauı mümkin ekenin boljap otır.


text:
Säuir ayınıñ 13 jwldızında Əl-Farabi atındağı Qazaq Wlttıq universitetiniñ Əl-Farabi ğılımi kitaphanasında «Mağripa Jılqıbaeva - Altın adamnıñ kümis z..
Germaniya öziniñ äue küşterin F-35 wşaqtarımen küşeytpek. Bwl turalı bir kün bwrın Germaniya ükimeti mälimdedi. Germaniya äue küşteri 40 jıldan beri «..
Qazir iri derjavalar arasındağı qarım-qatınas tolıqtay «Qıri-qabaq soğısına» wqsas demesek te, sonıñ köptegen belgileri bar. Aytalıq, qauipti qaru-jar..
Pegasus tıñşı bağdarlamasın dayındağan izrail'dik NSO Group kompaniyası iOS qwrılğısına virus jwqtıru arqılı qoldanuşılarğa tıñşılıq ornatqan. Osığan..
Şildeniñ soñında Qıtay giper-dıbıstıq zımıran sınağın sätti ötkizip, öziniñ zımıran quatınıñ artqanın äygiledi. Qıtaydıñ bwl qadamı AQŞ-tıñ qauipsizdi..


text:
AQŞ prezidenti Donald Trump, Rusiyeden Qırımnıñ Ukrainağa qaytaracağını ve Ukrainanıñ şarqiy tarafında zorbalıqnıñ eksilmesini beklegenini bildirdi. Bunı Beyaz Saraynıñ resmiy temsilcisi Sean Spicer beyan etti, dep haber ete Reuters.
Er künlük matbuat konferentsiyasında Spicer: «Prezident Trump, Rusiye akimiyeti Ukrainada zorbalıqnıñ eksilmesi içün tedbir alacağını ve Qırımnı qaytaracağını beklegenini ap-açıqtan bildirdi», – dep beyan etti.
Bunen beraber o dedi ki, AQŞ yañı prezidentiniñ idaresi Moskva ile umumiy til tapıp olacağına ümüm ete.
Keçende Trumpnıñ mesletçısı Rusiye ile munasebetler sebebinden istifağa ketken edi.
AQŞ prezidenti Donald Trump saylavaldı kampaniyası devamında defalarca Rusiye ile işbirlikke qol tutqanını bildirgen edi ve Rusiyeli prezident Vladimir Putinniñ liderlik çizgilerinen meraqlanğanını aytqan edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, halqara teşkilâtlarnıñ azalarını ve çetel diplomatlarını işğal etilgen Qırım yürüşinde iştirak etmelerine davet etecek, dep haber etti. Bu aqta o, bazar künü, yanvarniñ 26-nda, video muracaatında bildirdi.
«Bu BM insan aqları monitoring missiyası. OSCE Ukraina missiyasınıñ yolbaşçıları ve azalarını da davet etecekmiz. Bundan ğayrı, Rusiye temsil etilgen halqara teşkilâtlarnıñ vekillerini de bu aktsiyağa davet etmege isteymiz. BM, PACE ve digerlerini. Birleşsek, dünyanıñ yüzüni bu problemge aylandırıp olurmız. Qırım, Rusiye akimiyetleri bundan qorqa», – dep ayttı o.
Meclis reisiniñ aytqanına köre, «Qırım yürüşi» aktsiyası zorbalıqsız olacaq.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ bildirgenine köre, keçirilüvi mayısnıñ 2-ne ilân etilgen Qırım yürüşiniñ iştirakçilerine mania olmaq içün sebep yoq.
Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, mayısnıñ 2-ne ilân etilgen Qırım yürüşini keçirmek içün Ukraina akimiyetiniñ razılığını almağa kerek yoq, çünki bu aktsiya qanunğa uyğun ola. Ukraina akimiyeti Meclis reberliginiñ planlarına açıq şekilde daa cevap bermedi.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, yürüş teşkilâtçıları yapqan areketlerini Ukraina akimiyetinen keliştirmege «tırışacaq».
Yanvarniñ 22-nde Çubarov Qırım yürüşi mayısnıñ 2-nde keçirilecek, dep ayttı. Meclis reisi, işğal altındaki yarımadağa küç qullanıp kireceklerini de inkâr etmey.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov ilân etilgen yürüşni provokatsiya dep adlandırıp, «sert qarşılıq kösterilecegini» vade etti.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım kurortlarınıñ rusiyeliler arasında populâlığı doğru «media adiselerge», hususan rusiyeli kütleviy haber vastalarında yarımada aqqında hatırlatmalarnıñ sıqlığına bağlı. Böyle fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam yayınında Aviasales.ru şirketiniñ tışqı kommunikatsiyalar müdiri Yanis Dzenis bildirdi.
«Qırımnıñ populârlığı yayınlarda ve çeşit medialarda «Qırım» sözüniñ tekrarlanma sayısınen bağlı. Çünki, umumen olaraq, o yerge barmaq içün başqa sebep yoq. Global olaraq, o yerdeki infrastruktura tursitlerniñ böyle miqdarını qabul etmege azır olğanını tasavur etmek qolay degil ve biz endi bir qaç kere kördik ki, nasıldır media adise bu ya da başqa yönelişke istekni arttıra», – dep ayttı Dzenis.
Rusiyeli ekspert, futbol çempionatından soñ İslandiya turistler arasında populâr olğanını misal olaraq ketirdi.
«Meselâ, yaqında olıp keçken çempionatta İslandiyanıñ iştiragi ve umumiy İslandiyadan ayretlenme sayesinde Reykyavikke biletler qıdırılmasınıñ sayısı 30%-ğa arttı. Bunıñ içün, televizornıñ bütün dögmelerinde Qırım – siznen yazda ola bilecek eñ yahşı şey, dep aytsalar, elbet, bu tesirge oğrağan adamlar bunı ömürge keçire», – dep qayd etti Dzenis.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Cemil Temişev – 2014 senesi mayıs 3 künü adiseleri sebebinden şartlı apis müddeti berilgen Musa Abkerimovğa nisbeten mahkeme qararını «qanuniy ve adaletli» olaraq tanıy.
«Bu «tatar» işlerinden eñ muzakere etilgen biridir. Musa 2014 senesi mayıs 3 künü militsiya hadimine zarar ketirilgeninde qabaatlana edi. Onı on yılğa qadar apis cezası bekley edi», – yazdı o Facebookta.
«Menimce, qanuniy ve adaleti qarardır. Qararnı çıqarğanda, mahkeme imayeniñ delillerine esaslandı», – dep qoştı advokat.
Temişev «Qırımda mahkeme ameliyatı ceza ve ayırım yolundan ketmeycegine» ümüdini bildirdi.
Musa Apkerimov oktâbrniñ 16-nda aqşam 24 yaşlı yaqalandı. Onı cinaiy madde boyunca qabaatladılar, akimiyet vekiline qarşı küç qullanğan dep ayttılar. Taqiqatnıñ malümatına köre, Apkerimov politsiya hadiminiñ tizini yaralağan.
Yaqalanğan insannı Rusiye Cinaiy Kodeksi 318-inci maddesi 2-nci qısmı boyunca «Ömrü ve sağlığı içün telükeli ola bilecek akimiyet vekillerine qarşı zorbalıq areketleri» cinayette qabaatlaylar, bundan sebep onı beş yıldan on yılğa qadar apske alına bile edi.


text:
Qırımtatar milliy Meclisiniñ azaları, mart 18 künü, 2014 senesi esir etilgen ve öldürilgen Reşat Ametovnıñ ailesini ziyaret ettiler.
Bu aqta Meclisniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Qırımtatar milliy Meclisi azaları ve milliy areket iştirakçileri Ametovlar qorantasını ziyaret etip, merhumnıñ añına dua oqudılar. O, 2014 senesi Aqmescit meydanına çıqıp narazlıqnı bildirdi, bundan soñ samooborona askerleri onı tutıp ketti, neticede Reşat, qıynav izleri ile tapılğan edi», - dep aytıla mesacda.
Belli olğanı kibi, Reşat Ametov 2014 senesi Mart 3 künü Aqmescitteki Qırım Nazirler Şurasınıñ binası yanına kendi narazlıqnı bildirmek içün çıqtı. Bundan soñ faalni tutıp esir ettiler. Bir qaç künden soñ ise, onınıñ cesedi tapıldı. Onıñ qatiyi ale daa tapılmadı. Martnıñ 15-de ise onıñ cesedi bir çoq qıynav izleri ile Qarasuvbazar rayonı Ortalan köyüniñ civarında tapılğan edi. Faalniñ cenazesi 2014 senesi mart 18 künü Aqmescitniñ «Abdal» mezarlığında qılındı.
Qırım akimiyeti qırımtatar faaliyetçiniñ qatilini tapqanını mukâfatnen taqdirlemege söz bergen edi. Lâkin qatil alâ daa bulunmağan.
Mart 16 künü Kiyevde yerli faaliyetçiler Sofiya meydanında sessiz fleşmobnı keçirdiler.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Planetabız cılına
Dön’yanıñ 3 däräcädän artıq cılınuı kisätüe yasaldı
BMOnıñ Tirä-yaq moxit programması (UNEP) “koronavirus kizüe arqasında bıyıl uglerod bülenep çığuı 7%ka azayaçaq” çamalawına qaramastan dön’ya cılılığınıñ 3 däräcädän artuın belderde.
UNEPtan yasalğan yazma açıqlawğa kürä monıñ belän bergä illär Parij Klimat kileşüendä birgän süzlärne cirenä citkergän oçraqta cılılıq artışı 2 däräcä bulıp qala alaçaq.
Açıqlawda UNEP Başqarma mödire İnger Andersennıñ “2020 yıl rekord däräcädäge iñ êsse yıllardan berse buldı, kontrol’ astına alınmağan yanğınnar, dawıllar häm qorılıqlar däwam itä” süzlärenä urın birelde.
Bötendön’ya Meteorologiya oyışması uzğan atnada açıqlağan yıllıq klimat xisabında 2020neñ 2016 häm 2019dan soñ rekord däräcädä êsse bulğan öçençe yıl bula alaçağın beldergän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Xäzär diñgezendä meñnärçä üle tyulen'
Dağıstanda dulqınnar yar buyına küp sanda üle xaywannarnı çığardı
İranda qar yawdı - uqular tuqtatıldı
İlneñ qayber şähärlärendä qar, suıq hawa, tuñ häm toman küzätelä


text:
Türkiyegä ütep kerergä tırışqanda totıp aldılar
Çik buyı saqçıları êläktergän 2 keşedän berseneñ terrorçı buluı açıqlandı
Qanunsız yul belän Greśiyädän Türkiyegä ütep kerergä tırışqan 2 keşene êläkterdelär.
Bu xaqta Türkiye milli saqlanu ministrlığı xäbär itte.
“Çik buyı saqçılarıbız qanunsız yul belän Greśiyädän Türkiyegä ütep kerergä tırışqan 2 keşene êläkterdelär. Tikşerü barışında bu keşelardän berseneñ “PKK/YPG-PYD”ga äğ’za terrorçı ikänlege açıqlandı” diyelä ministrlıq belderüendä.
Bäyläneşle xäbärlär
Terrorçılarğa qarşı yaña operaŝiya başlatıldı
Türkiyäneñ Siirt vilayätendä “Êren Blokada Köz-Qış operaŝiyase” başladı
Ärdoğan: “Xıyal yulında yasalma kirtälär bulmağan atmosferanı östen qıldıq”
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan berkem dä ışanuına, qaraşına, kilep çığışına qarap çitläşterelmägän, diskriminaśiyälänmägän, xıyallarına baruçı yulda yasalma kirtälär belän oçraşmağan atmosferanı il külämendä östen itülären belderde
Aşlıq koridorınnan küpme aşlıq çığarıldı?
Bu xaqta Milli saqlanu ministrlığı yazma açıqlawında citkerelde


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/08-21
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Möxämmätsälim Ömetbayev (21.08.1841, Ufa öyäzeneñ (ru) İbrahim awılı, Irınbur gubernası - 28.06.1907, şunda uq, Ufa gubernası, / Rusiä İmperiäse) — başqort şağire häm publitsist, tarixçı häm etnoğraf, filoloğ, telçe häm tärcemäçe, pedagog häm cämäğät eşleklese.
1879-1880 yıllarda Stärletamaq mädräsäsendä (ru) rus tele häm matematika däreslären uqıta.
1883 yıldan Rus geografik cämğiäte (ru) äğzäse.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Krasnoperekopsk rayon mahkemesi Krasnoperekopsk rayonında regional meclis başı Saniye Ametovağa memuriy bozuluv aqta qararnı çıqardı.
Bu aqta Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy Saylav Komissiyasınıñ başı Zair Smedlâyev bildirdi.
«Mahkemeci Nikişenko 2015 senesi mayıs 18 künü uyğunlaştırılmağan mitingniñ teşkil etilmesinden sebep oña 10 000 ruble miqdarında para cezasınıñ berilmesi aqta qarar çıqardı», – yazdı Smedlâyev Facebookta.
Aynı böyle qarar mahkeme Krasnoperekopsk rayonı Küçük Mamçıq köyüniñ imamı Yunus Nemetullayevge da çıqardı.
Qırım uquq qoruyıcıları adet üzre bu malümatnı izaatlamay.
Er yıl Qırımda Sürgünlik künü yıllığı munasebeti ile kütleviy tedbirler keçirile edi, şu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde matem mitingi. Amma 2014 senesi mart ayında Rusiye tarafından Qırım işğal etilgeninden soñ bu kibi aktsiyalarnıñ keçirilmesi yasaq oldı. 2015 senes Qırımtatar Milliy Meclisi kene yerli akimiyetten red cevabını aldı.


text:
Kremlge tabi olğan Qırım Yuqarı mahkemesinde ukrain faili Vladimir Baluhnıñ davası qoşma taqiqatqa yolanıldı. Bunı oktâbrniñ 2-nde Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında qırımtatar faili Zair Smedlâyev haber etti.
«Dava Aqşeyh mahkemesine yollanıldı, çünki anda kerçekten ciddiy surette cinaiy-ceryan kodeksiniñ maddeleri bozulğan edi», – dedi o.
Oktâbrniñ 2-nde Kremliniñ nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde qırımlı, ukrain faili Vladimir Baluhqa berilgen ükümge qarşı şikâyet arizası baqılmaq kerek edi.
İşğal etilgen Qırımnıñ Aqşeyh mahkemesi avgustnıñ 4-de ukrain faali Vladimir Baluhnıñ ükmüni çıqardı – umumiy rejimli apishanesinde 3 yıl ve 7 ay yatacaq, 10 biñ ruble miqdarında para cezasını ödeycek.
Fail öz qabaatını itiraf etmedi, onıñ imayesi ükümge qarşı itiraz bildirdi.
Ukrain uquq qorçalayıcıları İnsan aqları boyunca Avropa Mahkemesine muracaat etip, ukrain faali Vladimir Baluhnıñ taqip etilmesine şikâyetçi oldı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi, ukrain vatandaşı Vladimir Baluhnıñ ükümi munasebetinen qatiyen qarşı narazılıq beyan etti ve onıñ taqip etilmesini toqtatmağa talap etti.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde yaqalağan edi. FSB hadimleri Vlaidimir Baluhnıñ evinde çardaqta 90 patron ve bir-qaç TNT blokları tapılğanını beyan etti.
Kremlge tabi olğan Qırım akimiyeti Vladimir Baluhtan noyabrniñ 29-nda öz evininiñ divarında pekitilgen «Kök yüzü (Nebesnaya sotnâ) Qaramanlarınıñ soqağı, 18-ci ev» yazısını çetke almağa talap etti.
Baluhnıñ imayesi ise tasdiqlay ki, o ukrain tarafdarı olğanı sebebinden – divarındaki yazı ve azbarında Ukraina bayrağı asılğanı içün – basqılarğa oğratıldı.


text:
Plazma
Plazma (yunança πλάσua - äwälängän) - öleşçä yäki tulısınça ionlaşqan gaz, neytral atomnar, molekulalar yäki qorğılı kisäkçälärdän (ionnar, elektronnardan) tora.
Plazmanıñ töp üzlege - kvazineytrallek, çönki uñay häm tiskäre qorğılı kisäkçälärneñ külämle tığızlıqları bertigez.
Qayçaqta plazma - matdäneñ dürtençe agregat xaläte dip yörtelä.
İonlaşqan matdädä atomnar, molekulalarnıñ elektron sürülärennän kimendä ber elektron ayırıp alınğan.
Plazmanıñ kvazineytrallege - irekle qorğılar bulğanğa qaramastan (elektronnar, ionnar), ğomumi elektr qorğısı nul'ga tigez.
Plazmada irekle elektr qorğıları buluı säbäple plazma elektr ağımın ütkärä häm başqa agregat xalätlärgä qarağanda magnit, elektr qırları belän köçleräk tä'sir itä.
Plazma 1879 yılda Kruks tarafınnan açıla, 1928 yılda Lengmür qan plazmasına oxşaşlıq öçen agregat xalätne plazma itep yörtä.
Plazma törläre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ğälämneñ barion matdäse massası buyınça 99.9% plazmadan tora.
Barlıq yoldızlar, yoldızara fäza plazmadan tora.
Plazmanıñ gazlardan ayırması[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Üzleklär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Här qorğılı kisäkçälär sisteması plazma bulmıy, plazma tübändägeçä üzleklärgä iä:
- Citärlek tığızlıq: qorğılı kisäkçälär ber-bersenä yaqın bulırğa tieş, här kisäkçä böten yaqın kisäkçälär sisteması belän tä'sir iteşä.
- , — qorğılı kisäkçälär konsentratsiäse
- Eçke tä'sir iteşülär östen bula: Debay ekran qoru radiusı plazma zurlığınnan azraq bulırğa tieş, dimäk eçke tä'sir itüşülär öske effektlardan zurraq bula:
- Plazma yışlığı: kisäkçälär bäreleşläre arasındağı urtaça waqıt plazma tirbäneşennän zurraq bula, elektrodinamik üzleklär molekulär-dinamik üzleklärennän östen bula:
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Лekции 2016 eлHың 13 ceHTябpb kөHeHдә apxиBлaHraH. kaфeдpы физиkи плaзMы HoBocибиpckoro rocyдapcTBeHHoro yHиBepcиTeTa
- CTaTbя ПлaзMa B Физичeckoй эHциkлoпeдии
- CпeциaлизиpoBaHHaя библиoTeka пo физиke плaзMы и иoHHo-плaзMeHHыM TexHoлorияM 2017 eлHың 23 Hoябpb kөHeHдә apxиBлaHraH. Ha Beб-пopTaлe Plasmaport
- YouTube caйTыHдarы O плaзMe B KиHoжypHaлe «Xoчy Bcë зHaTb»
- плaзMeHHыe aHTeHHы


text:
«Eurovision»Milliy yarışınıñ birinci yarı finalında ğalebe qazanğan Qırımdan ukrain yırcısı Jamala Qırım.Aqiqatqa onıñ işbu yarışta iştiraki aqqında tarif etti.
Yırcı aytqanı kibi, onıñ esas raqibi – özü. «Çünki esası – özüme keder etmemek, çünki duyğular keder ete ve, meselâ, yarı finalada özüme bir sıra itirazım bar edi, duyğularım ve köz yaşlarımnı tutıp olamay edim», – dedi Jamala.
«1944» – Jamalanıñ 1944 senesi qırımtatar sürgünligini añlatqan yırı «Eurovision-2016» ukrain yarı finalında güzel qarşılandı. Jüri azaları arasında olğan yırcı Ruslana qırımtatar yırcısını ayaqqa turıp alğışladı.
Jamala seyirci ve jüriden 18 baa alıp, «Eurovision-2016» Milliy saylavınıñ finalına keçti. Ukraina vatandaşları sms vastasınen rey berdiler. Qırım rey berip olamağanından açuvlanğan insanlar oldı. Qırımtatar Milliy Meclisi milliy yır yarışınıñ teşkilâtçılarına muracaatta bulundı.
Nevbetteki yarı final Ukrainada fevral 13-de olacaq, final ise – fevral 21-de. Seyirciler ve jüri reylerine köre «Eurovision-2016» yarışında Ukrainanı temsil etecek artist saylanacaq.
61-inci «Eurovision-2016» halqara yır yarışı Stockholmde (İsveçiya) mayısta keçirilecek. Bu sene yarışta dünyanıñ 43 memleketinden iştirakçiler qoşulacaq.
Keçken sene Ukraina «Eurovision» yarışında iştirak etmedi (memleketteki vaziyetten sebep ve artistni azırlamaq içün sermiya olmağanından böyle bir qarar qabul etilgen edi).


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
İşğal altındaki Qırım mahkemesi İlmi Umerovke nisbeten talap etilgen qabaatlavnen muqayese etilgenine köre, daa da ağır bir üküm çıqarmasınıñ manası –qırımtatarlarınıñ eñ meşur liderlerinden birisini ana toprağından quvmaqtan ibarettir. Onıñ apiste tutulması Moskvanı Umerovnıñ sağlığı içün mesuliyetli olmasına mecbur etken olur edi. Şartlı müddet onıñ Qırımda qalmasına sebep olacaq edi. Yaşav tarzındaki koloniya ise, Umerovnı Qırımdan sürgün etmekten başqa fursat bıraqmay.
Ancaq rusiyeli akimiyet olur da, asla körülmegen «gumanizm» olğanını farq etip, Meclis yolbaşçısınıñ muavinini azat etken kibi olsa, o onı, elbette ki, Rusiyeden, demek ki, Qırımdan da uzaqlaştırır. Qırım ve Moskvadaki yañı eykellerde ebediyleştirilgen Stalintekrarlamağa sevgeni kibi - insan yoq ise – problema da yoq demektir.
O ya da bu sebeplerden dolayı apiske oturtmaq ya da öldürilmesinden qorqulğan şahıslarnıñ quvulması - ananeviy sovet taktikasıdır
O ya da bu sebepten dolayı apiske oturtmaq ya da öldürilmesinden qorqulğan şahıslarnıñ quvulması – ananeviy sovet taktikasıdır. Aleksandr Soljenitsın, Nobel mükâfatınıñ laurteatı da SSCBnden sürgün etilgen edi. Andrey Saharov, ekinci Nobel layreatı da Gorkiy şeerine sürgün etilgen edi. Vladimir Putin, ruhuna köre çekist olaraq, cellâtlarğa tsinizm sanatına ögretken firqa hadimi Yuriy Andropovnıñ yahşı bir talebesi olıp çıqtı.
Hususan bu tsinizm sanatı sovetler devrinde ğarp siyasetçilerine Brejnevnen quçaqlaşıp, kommunizm rejimi keçmişte olğanı qadar pek qorqunçlı olmağanını iddia etmege imkân berdi.
Hususan işbu tsinizm sanatı bügünki künde Ğarptakilerniñ ekseriyetine Umerovnıñ davasınen Qırımdaki istilâcı rejimge nisbeten köz yummağa imkân berebilir. Bir de cellâtnıñ tsinik olması, o cellât olaraq qalmaz degen manağa kelmey.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün


text:
Moskova nezaretindeki Qırım akimiyeti, Bağçasaraydaki Hanlar Sarayınıñ sekiz obyektiniñ "rekonstruktsiyasını" yapacaq tış icracısını tapmadı. Rusiye devlet satın aluv saytınıñ malümatına köre, 315,7 million rublelik "rekonstruktsiya"nı yapmağa aveskâr tapılmadı.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov, Bağçasaraydaki Hanlar sarayınıñ «restavratsiyasını» 2021 senesi bitirecekler, dep bildirdi. Ukraina ükümeti, bu işler qanunsız yapılğanını qayd ete.
Bağçasaray tarih ve medeniyet qoruğınıñ baş mimarı Rustem Ümerov, "Krım 24" telekanalına tefsir bergende, Hanlar Sarayınıñ çoqtan berli tamirlevge ihtiyacı bar edi, dep ayttı:
"Hanlar Sarayı 300 yıldan berli temelli tamir etilmedi. Men bellesem, o daa asırlar devamında turar. Amma abideni kerekli sıfatta saqlamaq içün, tamirlev ve qurulış işleri yapılmalı".
Bu fikirnen tarihçı ve arheolog, V.İ. Vernadskiy adına Qırım federal universitetiniñ tarih fakultetiniñ dekanı Aleksandr Gertsen de razı.
Estetika baqımından ciddiy ğayıplar olmadıAleksandr Gertsen
"Büyük Han Camisiniñ damı havflı alda edi, onıñ içün, obyektniñ telükeli vaziyetini közde tutıp, acele tedbirler yapıldı. Original soyuna oşağan, lâkin İspaniyada satın alınğan kiramet, mütehassıslar arasında davalarğa sebep oldı. Amma esası, tabiat amillerge qarşı qorunma quruldı. Eñ azından bu mesele çezildi. Estetika baqımından ciddiy ğayıplar olmadı. Eñ müim maqsat - abideniñ daa da dağılmasını toqtatmaqtır".
2019 senesi avgust ayında qoruqnıñ baş müdiri Vadim Martınük, "rekonstruktsiya" içün mahsus mütehassıslar kerek, dep aytqan edi:
"Eñ yüksek seviyeli mütehassıslarnı, restovratsiya mütehassıslarını celp etmek kerek. Belki de qomşu memleket - Türkiyeniñ usulşınaslıq yardımı kerek olur, çünki medeniyetler biri-birisine oşay. Hususan, Büyük Han Camisiniñ minareleriniñ tamirlevinde. Adamlar kelip, "Mühteşem!" desinler dep".
2019 senesi dekabr ayına qadar, Qırımda Hanlar Sarayınıñ "rekonstruktsiya"sınen oğraşmağa istegen öyle de tapılmadı. Qırımtatar faali Edem Dudakov, bunı üç sebebini qayd ete.
Bu, ihtisaslılığı olmağan tamircilerniñ yapqanı, mütehassıslarnı saqındıraEdem Dudakov
- Birinciden, Rusiyede Aq deniz bölgesinde çalışqan mütehassıs çoq degil. Hanlar Sarayınıñ medeniyeti ve mimarlığı Aq deñiz medeniyetine ait. O, türk, azeri ve ilâhre medeniyetlerge yaqın. Bu, sebeplerden birisidir. Ekincisi - bu, ihtisaslılığı olmağan tamircilerniñ yapqanı, mütehassıslarnı saqındıra. Nevbetteki sebep - tender keçirilüvi sistemasınıñ özüdir. Rusiyede böyle tenderlerni merkezde - deyik, Peterburgda, Moskovada ve ilâhre - bulunğan şirketler qazana. Ne içünmi yeñeler? Bellesem, anda qabarcılıqsız olmay.
Ukraina medeniy asabalığınıñ qoruv bölüginiñ restavratsiya komitetiniñ sabıq başı Yakov Dihtâr, şimdiki "rekonstruktsiya" hatalarnen yapılğanını qayd ete.
Bütün kirametni sıdırıp alıp, İspaniya kirametini töşedilerYakov Dihtâr
- Yazıq ki, pek az malümat kele. 2017 senesiniñ soñunda yapılğan suretlerge ve işlerge köre, hatalar bar olğanını ve olar çoq olğanını körmek mümkün. Kerçekten, daa 2010 senesinde "UkrNDİproyektrestavratsiya" institutınıñ Qırım filialı, tetqiq işlerini yapqan edi ve olarnıñ neticesinde restavratsiya leyhasınıñ işlep çıqarılmasına tevsiyeler azırlağan edi. Amma işni başlamaq içün, 2013 senesine qadar para tapılmadı. Amma Qırım mütehassısları yapqan hulâsalarğa köre, damnı deñiştirmek kerek edi. Bu - konstruktsiyanıñ 10-15%-ıdır. Kerçekte ise, bütün konstruktsiyanı parça-parça kesip qoydılar. Kirametke barğanda: 25-30%-ını deñiştirmege kerek edi. Kerçekte ise bütünini sıdırıp alıp, İspaniya kirametini töşediler.
Şimdi yapılğanı - restavratsiya degil. Bu - ömürlik masharalıqtırYakov Dihtâr
Hanlar Sarayınıñ "restavratsiyasını" yapmağa istegen adamlarnıñ olmağanını Dihtâr, bu işke özüni ürmet etken iç bir restavrator buyurmaz, dep añlata.
- Restavratsiyanen oğraşqan adamlar öz itibarını qoruydır. Şimdi yapılğanı - restavratsiya degil. Bu - ömürlik masharalıqtır ve ondan yuvulmaq pek qıyın olacaq. Büyük ihtimal ile, tış icracısı tapılır, amma özüni ürmet etken restavrator böyle "restavratsiyanen" oğraşmaz.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/12-24
Svetlana Romanova (24.12.1952, Potsdam okrugı üzäk qalası Potsdam, Alman Demokratik Cömhüriäte) — / SSRB häm Rusiä Federatsiäse drama artistı.
1995 yıldan birle V. Qaçalov isemendäge Qazan Zur drama teatrı artistı. Qazan däwlät mädäniät institutında uqita.
Tuqay büläge häm küp başqa mökäfätlär iäse.
İre Aleksandr Slavutskiy - tanılğan rejissör, ulı İlya - artist.
Winni-Puh (иHrл. Winnie the Pooh, 24.12.1925, London, Böyekbritaniä) — ayu, äkiyäti dönya personajı.
Dönya buylap Alan Aleksandr Miln ulı Kristofer Robin London zooparkında yäşägän Winnipeg isemle ana zat Kanada qara ayusına ğaşıyq bulğanı arqasında tanılıp kitä.
Tatar dönyasına Boris Zaxodernıñ rus telenä tärcemäläre arqıla kerä.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Fevral 11 künü aqşam Aqmescit sakini Marsel Alâutdinov ğayıp oldı. Soñki sefer erkekni şu knü Kubanskaya soqağı rayonında körgen ediler, bundan soñ onıñnen kimse bağlanıp olamay, telefonı söndürilgen, dedi Qırım.Aqiqatqa onıñ apayı Yuliya Alâutdinova.
«Soñki afta aydağan maşinası da qıdıruvğa ilân etilgen. Bir şey körmey edim, amma dostları dey ki, soñki afta devamında o sigar içe edi, evelden içmey edi. Keçken bazarertesi künü, maşinasını sattı, bunı yapacaq edi, amma satqanı aqqında maña bir şey demedi», – dey qadın.
Onıñ sözlerine köre, arizası ile uquq qoruyıcı organlarğa muracaat etti. Politsiya aile tanışları arasında soravnı keçirdi.
Onıñ qıdıruvı aqqında resmiy malümat daa yoqtır.
Qırımnıñ işğalinden soñ yarımadada qırımtatarlar ğayıp ola. Soñki vaqialar arasında – Aqmescittebelgisiz coyulğan Ernest Ablâzimov ve 16 yaşında Elvina Rizakova, 2015 senesi dekabr ayında Keriçte eki adam ğayıp oldı: Ruslan Ganiyev ve dostu Arlen Terehov. 2014 senesi mayıs 30-da Seyran Zinedinov, 2014 senesi sentâbr 27 künü – İslâm Cepparov ve Cavdet İslâmov, 2014 senesi oktâbr 3-de – Eskender Apselâmov ğayıp oldılar.
Qırım Taqiqat komiteti bu insanlarnıñ ğayıp oluvı sebebinden cinaiy işlerni aça, amma insanlarnıñ bulunuv yerleri alâ daa belgisiz.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Sentâbr 19-ında, cumaaqşamı künü, Kyiv vilâyetiniñ Çayka köyünde "Birlik" qırımtatar medeniy merkezi açıldı. Merkezde cami, tasil merkezi, bala ve yaşlar merkezi, kitaphane ve sport zalı bar, bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qayd etilgeni kibi, tantanalı açılışta qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, Qurultay delegatı Rüstem Ümerov, Ukrainada Türkiye elçisi Yağmur Güldere, Qırım MC-nde Ukraina prezidentiniñ daimiy vekili Anton Korineviç ve müftiyat vekilleri bar edi.
Daa evel haber etile edi ki, Kyiv vilâyetiniñ Çayka ve Petropavlivska Borşçağivka köylerinde bir çoq qırımtatar yaşay, olarnıñ ekseriyeti 2014-ünci yılda rusiye işğalinden soñ köçip keldi. Cemiyette 200-ge yaqın qoranta bar, olar yerli biznesnen oğraşa ve köylerniñ içtimaiy yaşayışında faal uştirak ete. 2018-inci yılda yerli qırımtatar cemiyeti "Birlik" teşkilâtını yarattı ve medeniy merkeziniñ qurulışını başladı.


text:
Qırımda «Artek» bala merkezine yahta, qayıq ve maşinalarnı bağışladılar. Bu aqta Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti salı künü, iyün 16-da, bildirdi.
Bala merkezine ediyelerni berüv tedbirinde Rusiye ükümetiniñ reis muavini Olga Golodets iştirak etti. Bildirilgeni kibi, 90 yıllığı munasebeti ile «Artek»ke «6 altı kürekli qayıqnı, «Artekovets» katerini, yengil maşinalarnı, 20 «Optimist» yelken yahtası ve diger ediyelerni» bağışladılar.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden sebep Ukrainanıñ «Artek» Halqara bala merkezi» Devlet müessisesi Kiyev vilayetinde işine yañıdan başlap, «Puşça-Ozernaya» şifahanesinde yerleşe.
Qırımnıñ Rusiye Nazirler şurası «Artek» bala lageriniñ mal-mülkini 2015 senesi mart ayında Rusiye federal mülkiyetine berdi.
Ukraina Baş prokuraturası yanındaki Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımdaki «Artek» halqara bala merkeziniñ «devletleştirilmesi» boyunca cinaiy işni açtı.


text:
Qazanda Global’ yäş’lär sammitı uza
Bötendön’ya êtnosport konfederaśiyäse başlığı Bilal Ärdoğan: "Bez tradiśion sport törlärenä iğ’tibar itergä kiräk dip sanıybız, çönki bu sport törläre bezne tamırlarıbızğa alıp qayta"
Tatarstan başqalası Qazanda Global’ yäş’lär sammitı uzdı.
Sammitta 20 dän artıq ilneñ yäş’lär ministrları häm ministr urınbasarları qatnaştı.
Çarada Türkiyedän İslam xezmättäşlege yäş’lär forumı başlığı Taha Ayhan, İslam tarixı, sänğäte häm mädäniyäte tikşerenüläre üzäge ğomum direktorı professor doktor Mäxmüt Êrol Kılıç, Bötendön’ya êtnosport konfederaśiyäse başlığı Bilal Ärdoğan çığış yasadı.
Monnan tış, sammitta 300 keşe, şul isäptän yäş’lär säyäsäte belän qızıqsınuçı xalıqara oyışmalar wäkilläre, yäş’ êşquarlar häm fän-belem dön’yasınıñ aldınğı şäxesläre qatnaştı.
Bötendön’ya êtnosport konfederaśiyäse başlığı Bilal Ärdoğan biredä yasağan çığışında :” Bötendön’ya êtnosport konfederaśiyäse bularaq bez tradiśion sport törlärenä iğ’tibar itergä kiräk dip sanıybız. Çönki bu sport törläre bezne tamırlarıbızğa alıp qayta”,- dide.
Qazandağı Global’ yäş’lär sammitı bügen dä däwam itä.
Bäyläneşle xäbärlär
Niderland häm Argentina çirek finalda
9 dekabr’ comğa könne uzaçaq çirek final matçı Lusail stadionında uynalaçaq
Antaliyağa kilgän turist sanı artqan
Antaliyağa yılnıñ berençe 11 ayında hawa yulı belän kilgän turist sanı 13 million 138 meñ 88gä citkän


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ Federatsiya Şurasınıñ reberligi dört Ukrayına regionını Rusiyege qabul etüv meselesini baqmaq içün nevbetten tış palata toplaşuvını planlaştırmay, dep bildire.
Rusiye Federatsiyasınıñ Federatsiya Şurasınıñ yolbaşçısı Valentina Matviyenko palata bu meseleni oktâbrniñ 4-nde planlaştırılğan oturışuvda baqmağa azır, dep ayttı. İtibarlı senator Andrey Klişas telegramda «yañı subyektlerniñ Rusiyege qabul etilüvi – bir qaç anayasa akimiyet organınıñ ortaq işini ve neticede Anayasa metniniñ tüzetüvlerini talap etecek anayasa protsedurasıdır», ve «yañı subyektlerni Rusiyege qabul etmek içün anayasa nizamını suniy tezleştirüv» ihtimali yoq, dep yazdı.
Kütleviy haber vastaları öz menbalarına esaslanıp bildirgenine köre, «DNR», «LNR» silâlı gruppirovkaları tarafından kontrol etilgen topraqlarnıñ, Herson ve Zaporijjâ vilâyetleriniñ protsedurası sentâbrniñ 30-nda yekünlene bile, dep haber etken edi – bu künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Federal keñeşine muracaat etecek, dep aytıldı. Kreml bunı tasdıqlamadı ve red etti.
Sentâbrniñ 27-si – Rusiye işğal etken Ukrayına topraqlarında keçirilgen sahte referendumlarnıñ soñki künü. Bu «referendumlarnı» çoqusı memleket, Ukrayına qanunsız saya ve qabul etmey. Berilgen malümatqa köre, Herson, Zaporijjâ ve Lugansk vilâyetlerinde rey berüv endi yekünlendi, Donetsk vilâyetinde ise eñ yaqın vaqıtta yekünlenecek. Reylerni sayğan separatist vekilleri ve Rusiye tayin etken işğalci memuriyetlerniñ temsilcileri rey bergenler çoq oldı ve 80-90 fayızı Rusiyege qoşulmaq içün rey berdi, dep bildire. Faal uruşlar olğan Ukrayına vilâyetlerinde rey berüv esnası mustaqil közeticiler tarafından baqılmadı, kerçek raqamlarnı bilmek imkânsız. Soñki neticeler yarın beklenile. Ukrayına, ABD ve diger memleketler rey berüvni avtomatlar altında keçirilgen sahte referendum dep adlandıra. Ğarp memleketleri Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalar kirsetecek, dep ayttı.
Separatist ve işğalci memuriyetlerniñ vekilleri eñ yaqın vaqıtta Rusiye prezidenti Vladimir Putinge muracaat etip, 4 Ukrayına vilâyetini Rusiyege qabul etmege rica etecek, dep bildirgen edi. Qırım ve Aqyarnen olğanı kibi olsa, Putin olarnı qabul etüv añlaşmasını imzalaycaq, Rusiye parlamenti ise olarnı tasdıqlaycaq ve yañı federatsiya subyektlerini qabul etüv anayasa qanunını taqdirleycek. Bunıñ içün em Rusiye Federatsiyasınıñ Devlet duması, em Rusiye Federatsiya Şurası toplaşmalı. Rusiye Federatsiyasınıñ Yuqarı palatası oktâbrniñ 4-nde toplaşsa, bu künge qadar ilhaq yekünlenmeycek.
Rusiye vekilleri işğal altındaki topraqlar Rusiyege resmiy şekilde qabul etilgen soñ olarğa bütün Rusiye vesiqaları, şu cümleden nükleer doktrinası tarqalacaq.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Viktoriya VeselovaAqmescit – Rusiye tarafından basılğan Qırımda grajdanlarğa rusiye pasportlarınıñ berüv ketişatı başlandı. Yerli sakinlerden birinci olaraq rusiyeliler sırasına cumhuriyetiniñ «baş naziri» ve «baş komandanı» Sergey Aksönov kirdi. Rusiye pasportını «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet Şurasınıñ» reisi – Vladimir Konstantinov ve yerli memurlar da elde etmege azırlana. Qayd etmek kerek ki, yarımadada ukrain pasportlarınen ayırılmağa azır olmağan ve al-azırda ciddiy tüşüncelerge dalğan insanlarnıñ sayısı ğayet buyüktir.
Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım ve Aqyarnıñ qoşuluvı aqqında olğan federativ konstitutsion qanunına binayen qırımlılarğa rusiye pasportlarnıñ berüvi 3 ay devam etecek. Bu vesiqa martnıñ 21-de qabul etilgen edi.
Bugün endi Qırım ve Aqyarnıñ pasport büro bolüklerinde Rusiye koçüv hızmetiniñ temsilcileri çalışmaqtalar. Rusiye Fedaratsiyasınıñ grajdan pasportlarını almaq içün kerek olğan vesiqalarnıñ cedveli de ilân etildi.
Olarnıñ sırasında – pasport berüv (avuştıruv) içün ariza (1P şeklinde), doğuv aqqında şeadetname (asıl nusha ve kopiya), 2-3 şahsiy foto, Ukrain vatandaşınıñ milliy pasportı (asıl nusha ve kopiya), 200 rusiye rublesi (50 grivna) miqdarında devlet bergisi.
Evli ya da ayırılışqanlarğa evlenüv ve ayırıluv aqqında şeadetnamenlerni de (asıl nusha ve kopiya) taqdim etmege kerek
18 yaşına kelmegen balalarnıñ rusiye grajdanlığını resmiyleştirmek içün aynı şu vesiqalarnı azırlamaq ve aynı şu paranı tölemek lâzim.
Qayd eteyik ki, evelden memurlar yerli sakinlerge bedava pasportlarnı vade etken ediler. Al-azırda ise olarnıñ odevi davalı meseledir. Pasport muessiselerinde olğan ilânlarınıñ mutenasip maddesine baqmadan, «qırım militsiyası»nda da pasportlarnıñ bedava olmaq kerekligini qayd eteler.
«Eger de sizni RF grajdan pasportını almaq içün para tölemege mecbur etseler, deral militsiya nevbetçi bolügine ya da 102 nomerağa telefon açıp muracaat etiñiz», – qayd eteler «Qırım içki işler nazirligi»nde.
Qırım, ukrain ya da rus?
Bundan da ğayrı, Rusiyeniñ vekâletli grajdanı olmağa kerekmi, yoqmı, dep tüşüngen qırımlılar da bar.
Çünki boyle vaziyette olar Ukraina grajdanlığını coya bileler. Adliyeci ve uquq qorçalayıcılar Rusiye ve Ukraina qanunlarında olğan farqlarını qayd etmekteler. Soñkisinde çift grajdanlıq institutı bar, Ukrainada ise yoq.
«Mesele şunda ki, Ukrainada çift grajdanlıq yoqtır. Şunıñ içün, «eki kursüde oturmağa istegenler» avtomatik şeklinde Ukrain grajdanlığını coya bileler. Yani, rusiye pasportını elde etkenler Ukrain grajdanları olaraq endi sayılmaz ve Ukrainada öz tam aqqlarını qullana bilmezler», – qayd ete Regional matbuat inkişaf institutınıñ (Kiyev) adliyecisi – Oleksandr Burmagin .
O, diqqatımıznı Ukraina Qanunnıñ «Ukraina grajdanlığı aqqında» 19-ncı maddesine celp ete. Şu maddede qayd etile ki, eger de Ukrainada çağına yetken insan öz isteginen diger memleketiniñ grajdanlığını qabul etken olsa, boyleliknen Ukraina grajdanlığını coymaq içün zemin yarata.
Amma mında «öz isteknen diger memleketniñ grajdanlığını qabul etüv» añlamını terenden ogrenmek lâzim.
Aynı şu shema boyunca qırımlılarğa Rusiye grajdanlığını qabul etmege teklif etile. Yani ariza yazıp, kerekli vesiqalarnı toplap, rusiye pasportını elde etesiñiz.
Ukrainada zorlama grajdanlığını qabul etmeyler
Qırımlılarğa Ukraina grajdanlığı aqqında olğan maddesinde diger memleketiniñ grajdanlığı gonülli tarzda qabul etilmemesinen bağlı olğan yerini baqıp çıqmağa tevsiye etile.
Umumiy cedvelde tamam Qırım vaqialarına uyğun kelgen bir madde bardır.
«18 yaşına yetken Ukraina grajdanı çetel memleketniñ grajdanlıq qanunnıñ qullanuvı sebebinden avtomatik şeklinde şu ulkeniñ grajdanı olsa, amma bu grajdanlıqnı tasdıqlağan vesiqanı elde etmese, demek boyle qabul gonülli sayılmaz», – deñile maddede.
Demek, Qırımda qalmağa istemegen vatandaşlar rusiye pasportını almay bileler. Onıñ red etilüvi aqqında bile ariza yazmaq kerekmey.
Rusiye grajdanlıq aldav yolunen, yañlış malümatlarnıñ ya da sahte vesiqalarnıñ taqdim etilüvinen qabul etilse de Ukraina qanunlarına kore kerçek sayılmaz.
Bundan da ğayrı, doğağandan berli Ukraina grajdanlığını alğan ve aynı zamanda diger memleketlerniñ grajdanları olğan balalarnıñ da boyle grajdanlıqları goñülli olaraq esaplanmay.
Yuqarıda añılıp keçken şey Ukrainada doğğan ve şimdi ana-baba tarafından rusiye grajdanlıqqa çekilgen qırımlılarnıñ çağına yetmegen balalarına aittir.
«Azatlıq Radio» sınıñ jurnalistine Ukraina devlet koçüv hızmetinde ukrain grajdanlıqnıñ tek bir saqlav yolunı añlatalar – Rusiye Federatsiyasınıñ pasportını almamaq.
«Ukrainada çift grajdanlıq institutı olmağanına kore, diger memleketniñ grajdanlığını qabul etken insan, Ukraina grajdanı olaraq sayılmaz. Şimdiki al boyledir. Amma haberlerni nezaret etecekmiz, belki de bu meselelerni bir tertipke ketire bilecek qoşma aktlar qabul olunır», – qayd eteler Devlet koçüv hızmetinde.
Qırımlılarğa daa üç ay devamında eki yol ağzında turmaq mumkün. Soñra ise olarğa nisbeten avtomatik şeklinde rusiye grajdanlıq aqqında qanunnıñ sanktsiyaları kirsetilecek.


text:
Mart 13 künü Avropa Birliginiñ Şurası, Ukrainanıñ mustaqilligi, suveriniteti ve topraq bütünligi telükede olğanı sebebinden qabul etilgen sıñırlamalarnı daa yarım yılğa uzattı. Olar 2017 senesi sentâbr 15 kününe qadar devam etecekler.
Bu sanktsıyalar çerçivesinde 150 şahıs ve 37 teşkilâtnıñ mülki blok etile ve AB devletlerine kirişi yasaq etile.
Qarar yazılı şekilde qabul olundı ve mart 14 künü, AB resmiy mecmuasında neşir etilgen soñ, amelge keçecek.
AB Şurasınıñ bildirüvinde: «Vaziyetke qıymet kesüv sanktsiyalarınıñ nizamını deñişmek içğn sebep olmadı. Cedvel yañıdan baqıldı ve AB Şurası, vefat etken eki şahısnı bu cedvelden çıqardı. Şimdilik bu yaptırımlar 150 şahıs ve 37 teşkilâtqa ait», – dep haber etile.
Brükselden Radio Svobodanıñ muhbiri haber etkeni kibi, sanktsiyalar cedvelinden vefat etken ayırımcılar Gennadiy Tsipkalov ve Arseniy Pavlov («Motorola») sildiler.
Bu sıñırlama tedbirleri, Ukrainadaki kerginlikke Avropanıñ cevabı olaraq, 2014 senesi mart ayında qabul etilgen ve soñki sefer sefer 2016 senesi sentâbr ayında uzatılğan edi. Olar bir taraftan Rusiye iqtisadiyatınıñ ayrı bölüklerine tesir etip, 2017 senesi 31 iyülge qadar devam etecek. Başqa taraftan, Qırım ve Aqyarnıñ işğali sebebinden qabul etilgen yaptırımlar, 2017 senes iyün 23 kününe qadar devam etecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Tailandta su basular
Tailandnıñ üzäk häm tön’yaq öleşläre taşu astında qaldı
Tailandta köçle tropik yawım-töşem säbäple yılğalarnıñ taşuı bik küp urında su basular kiterep çığardı. Monnan tış, Noru öyermäse täêsirendä ildäge böyälärdä su däräcäse kütärelde. Tailandnıñ üzäk häm tön’yaq öleşläre taşu astında qaldı.
Mun yılğası taşu arqasında 7 meñnän artıq keşe sıyınu urınnarına küçende. Wäqalätlelär Ping yılgası buyında yäşäwçelärne dä qalqulıqlarğa barırğa çaqırdı.
İlneñ afätlärne buldırmaw häm kimetü oyışması su basularnıñ 35 töbäktä yaqınça 45 meñ ğailägä täêsir itüen belderde.
Uzğan atnada ildä Noru öyermäse xakimlek itte. Anıñ näticäsendä Sisaket töbägendä ağaçlar awdı häm anda 1 keşeneñ ğomere özelde, 2se yaralandı.
Bäyläneşle xäbärlär
İranda 4 keşe ülem cäzasına tartıldı
Alar İzrail küzläw oyışması belän xezmättäşlek başqaruda ğayeplängän


text:
Ukrayina Prezidenti ofisiniñ reis muavini Kırıll Tımoşenko, esirler deñişüvi neticesinde 86 ukrayinalı arbiy azat etilgenini bildidri. Bunı,o, aprelniñ 1-nde haber etti.
"Yançıq deñişüv olıp keçti. 86 ukrayinalı arbiy, olarnıñ arasında 15 qadın artıq telükesizlikte", - dedi o.
Tımoşenkonıñ qayd etkeni kibi, deñişüv aytışuv gruppalarnıñ añlaşması neticesinde olıp keçken.
Deñişüv aqqında Ukrayina baş nazir muavini, vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri naziri İrına Vereşçuk de haber etti. Onıñ bildirgenine köre, deñişüvni öz buyurığı ile prezident Volodımır Zelenskıy uyğunlaştırğan.
Martnıñ 27-nde Silâlı Quvetlerniñ Baş komandanı Valeriy Zalujnıy, itibardan tüşürüv maqsadınen Rusiye ordusı ukrayinalı arbiylerniñ esirlerge qarşı insaniyetsiz munasebeti aqqında sahte videolar tarqatqanını bildirdi.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d3enufiq6nhnir.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırımtatarlarnıñ liderleri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilev yürtdaşlarına yılbaş tebrikleri ile muracaat ettiler. Tebriklerniñ metinleri siyasetçilerniñ resmiy Facebook saifelerinde derc etildi.
Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev, keçeyatqan yıl murekkep edi, dedi. Aynı zamanda, siyasetçiniñ fikrine köre, 2017 senesi «halqara toplulıqta Qırım ilhaqınıñ tanılmamasına dair umumiy noqtai-nazar mevcüt» olğanını kösterdi.
Cemilevniñ muracaatında: « Ukraina er kün, adım-adım mustaqil, demokratik ve Avropağa ait devlet olaraq özüniñ noqtai-nazarını qorçalay ve bu cümleden öz vatandaşlarını terk etmey, Kremlniñ siyasiy mabüslerini ve esirlerni azat ete», – denile.
Meclis reisi Refat Çubarov, keçken yıl «Qırım tarihında onlarca Qırım siyasiy mabüsleriniñ sınavlardan şerefnen keçkenleri ve boyun egmegenleriniñ yılı olaraq qalacaq», dedi.
Meclis reisi: «Zaman kelir ve Qırımtatar Milliy Meclisi ile yerli meclislerniñ azaları, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri ve İslâm qanunlarına itina ile riayet etken musulmanlarğa qarşı Rusiye işğalcileri tarafından yapılmaqta olğan evlerge vahşiyce basıp kirüvler, aşalayıcı tintüvler, qanunsız tevqif etüvler, mahkemeler ve taqip etüvler keçmişte qalacaqlar», – dedi.
Refat Çubarov yürtdaşlarına «eminlik, quvet ve irade» tilep, «er evde tınçlıq ve raatlıq olsun», dedi.


text:
Amsterdamnıñ istinaf mahkemesi skit altanı boyunca diñlevlerni aprelniñ soñuna planlaştırdı. Bunı TASS agentligm mahkemeniñ matbuat kâtibi Maryam van Pulgeystke atfı etip bildire.
«Dava boyunca açıq diñlevler aprelniñ 22-ne qararlaştırılğan», – dei o.
Daa evel, ilhaq etilgen Qırımnıñ müzeyleri Amsterdam apellâtsiya mahkemesine, "Skit altını"nen bağlı Ukraina ve ilhaq etilgen Qırımnıñ müzeyleri arasında olğan dava boyunca qoşma delillerni bergeni haber etile edi.
İyülniñ 16-sında Amsterdamnıñ istinaf mahkemesi «skit altını davasınıñ» soñki qararını çıqarmadı. Mahkeme saytında derc etilgen muvaqqat qararğa köre, taraflarğa qoşma malümat bermeleri içün eki ay berildi.
500-den ziyade müzey eşyasından ibaret «Qırım: altın ve Qara deñizniñ sırları» sergisi 2014 senesi yanvarniñ 19-nda Almaniyanıñ Bonn şeerindeki Reyn ülkeşınaslıq müzeyinde keçirilgen edi. Daa soñra Amsterdamdaki Allard Pierson arheologik müzeyinde açıldı. Sergi 2014 senesi fevralniñ 7-nden avgustnıñ 31-ne qadar devam etti, faqat Rusiyeniñ Qırım işğalinden sebep Qırım müzeylerine qaytıp olamadı.
Qırımnıñ dört müzeyi eksponatlarnıñ qaytarıluvınen bağlı davanı Allard Pierson müzeyine qarşı açtırğan edi. Ukraina akimiyeti artefaktlar müzeylerniñ mülki degil, Ukraina devletine ait, dep bildirdi. Felemenk müzeyi qadı qararı olmağan soñ ya da taraflar añlaşqanına qadar eksponatlarnı bermemege qarar aldı.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Ukraina temsilcileri Normandiya dördü formatınıñ körüşüvlerinde Qırımğa suv teslimatı aqqında aytışmağanlarını bildirdi. Bu aqta o, öz Twitter saifesinde yazdı.
Stenford universitetiniñ tetqiqatçısı ve ABD-niñ Ukrainadaki sabıq elçisi Stiven Payfer, Rusiyeniñ Avropa Birliginden Ukrainanıñ Qırım yarımadasına suv bermemesini tenqit etmesini talap etmesini “yüzsüzlik”, dep adlandırdı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ fikirince, Qırımda Azaq deñizi yaqınlarında tatlı suv yedekleri bar.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov, mütehassıslar Azaq deñizi yaqınlarında tatlı suv çıqaruv imkânlarını tedqiq etip başladı, dep bildirdi. Amma tatlı suv çoqrağınıñ keyfiyetinden şübhelendi.
Marat Husnullin, Aqyarda geologik araştıruv neticesinde yañı tatlı suv çoqrağı tapıldı, dep bildirgen edi. Bundan evel o, «Rosgeologiya» 2020 senesiniñ soñuna qadar yarımadada 30 quyu qazacaq, dep aytqan edi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Aqyarda Rusiye tarafdarı cemaat teşkilâtları ve Moskva kontrolindeki şeer ükümetiniñ vekilleri mayısnıñ 18-nde avtovokzal yanındaki skverde qırımtatar sürgünligi qurbanlarınıñ abidesine çeçek qoydı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgenine köre, merasim iştirakçilerinden biri abide yanında bir qaç saniyege qırımtatar bayrağını açıp köterdi.
Çeçek qoyğan soñ Aqyar ükümetiniñ başı Mihail Razvojayev ve şeer parlamentiniñ spikeri Vladimir Nemtsev şeerniñ milliy-medeniy cemiyetleriniñ reberlerinen laf etti, jurnalist ve cemaatçılar etraflarını sardı, şeer sakinlerine akimiyetniñ emrinen belgilengen bir metrlik mesafe bozuldı.
Çeçekler qoyulğan soñ abide yanında dua oqudılar, anda bir qaç qırımtatar faali bar edi.
Bazı tedbir iştirakçileri sürgünlik qurbanlarınıñ abidesi restavratsiyağa muhtac, dep qayd etti.
Qırımnıñ Qurman qasabasında mayısnıñ 18-nde qırımtatar milliy areketiniñ faalleri genotsid qurbanlarını añdı: hatıra taşına çeçek qoyıp, dua oqudılar. Tedbir Rusiye quvetçileriniñ nezareti altında keçti. Aqmescitte tren vokzalındaki abide yanında sessizlik daqqası oldı. Rusiye politsiyasınıñ hadimleri operativ video çıqardı.
Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ milletlerara munasebetler Devlet komiteti bildirgenine köre, qırımtatar sürgünliginiñ yılına bağışlanğan er yıllıq «Qalbiñde ateş yaq» aktsiyası bu yıl koronavirus pandemiyası sebebinde online yapılacaq. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti, COVID-19 sebebinden bütün sanitar normalarına riayet etip, hatıra abidelerine çeçekler qoyulacaq, dep bildirdi.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
`küper işelde` Näticälär
Xäbärlär [58]
- Türkiyä Hindıstannıñ qayğısın urtaqlaştı
- Hindıstanda küper faciğası
- Qırım küperendä şartlaw
- Qıtayda 900 yıllıq küper yanıp köl buldı
- İtaliyädäge faciğada ülüçelär sanı 11gä citte
- İtaliyä Al'plarında ülüçelärneñ sanı 10ğa citte
- İstanbul küperläre yäşel töskä kerde
- Meksikada asılmalı küper cimerelde
- İranda işelgän bina: 14 üle
- Burkina-Fasoda şaxtyerlarnı qotqaru öçen tırışalar
- Qıtayda işelgän bina astında ülüçelär arttı
- Filippinnarda küper işelde
- Tuy waqıtında faciğa
- Çirkäw keşelär östenä işelde
- Bina şartladı: cimereklär astında kimendä 20 keşe bar
- Gruziyädä matäm iğ'lan itelde
- Gruziyädäge yort remont arqasında işelgänme?
- Gruziyädä 7 qatlı bina işelde
- Mayamida qayğı
- Mayamidağı bina cimerelde
- Rusiya Qırımğa küper tözetä
- Tayvan'da küper cimerelgän
- İtaliyada küper faciğası
- Qıtayda pıyala küper
- Bosfor buğazınıñ yaña êncese Yawız Soltan Sälim küpere açıla


text:
Qırımğa iyün 9 künü tüşken küçlü sağanaq aqiqiy felâketniñ sebebi oldı. Yarımada şeerleriniñ soqaq ve rayonlarında qırımlılarnıñ çoqusı suvğa battı, Qırım paytahtınıñ mikrorayonlarında aqşamğa qadar elektrik teminlevi yoq edi, haber ete Qırım.Aqiqat.
Hususan, küçlü yağanaq sebebinden Aqmescit zarar kördi. Bazı rayonlarda suv insanlarnıñ bellerine qadar yete edi. Qırım paytahtı yollarında büyük tıqanıqlıqlar peyda olğan edi. Şeerniñ bir çeetinden başqasına yetmek içün bir buçuq-eki saat sarf etmege kerek edi. Aydavcılarnıñ bazıları suvnı maşinalarından qopqalarnen alıp töke edi.
Qırım Fevqulâde işler Nazirliginden tenbiye iyün 9 künü aqşamğa yaqın peyda oldı. İyün 10 kününe Qırım Fevqulâde işler Nazirliginiñ saytında felâket aqibetleri aqta resmiy malümat yoqtır.
İnternet qullanıcıları faal sürette içtimaiy ağlarğa felâket fotolarını yükleyler.
Salı künü, iyün 9-da, sağanaqtan sebep soqaqlar suvğa battı. Bazı yerlerde gölçikler peyda oldı. Qırım paytahtınıñ sağanaq tertibatı suv aqımı ile küreşip olamay. Aydavcılar maşinalarını battırmaq havfından arabalarını qaldırmağa mecbur oldılar.
Aqmescit şeer memuriyeti saytında bildirilgeni kibi, iyün 10 künü yağmur, burçaq, ruzgâr beklenile.


text:
«Soçi-2016» Halqara yatırım forumına işğal etilgen Qırım 242 yatırım teklifini ketirdi, dep bildirdi sentâbr 30-da, cuma künü Kreml tarafından tayinlengen Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov.
Onıñ sözlerine binaen, añlaşmalar endi imzalandı ve «110 leyhanıñ ömürge keçirilmesi başlandı, bunıñ çerçivesinde 125,8 mlrd ruble yatırım etilecek ve tahminen 6 biñ iş yeri peyda olacaq».
«Qırım Serbest iqtisadiy zonası (SİZ) keçirildi – bir yıl ve 8 ay alıp barılğan iş devamında 630 işhane ve teşkilât SİZ iştirakçisi oldı, olar 80 mlrd ruble yatırım ete ve 29 biñ iş yerni peyda ete. Leyhalar arasında halqara leyhalar da bar, amma Qırım cumhuriyetinde öz leyhalarını ömürge keçirmege azır olğan bütün ecnebiy yatırımcılar aqqında malümatnı saqlamaq mecburmız, olar sanktsiya nizamından zarar körmesin dep», – dep aytıla Aksönovnıñ beyanatında.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Meclisniñ Rusiyede yasaq etilecek alda, müessise «qattı cevap» berecegini ilân etken edi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
AQŞ-tağı tötenşe jağday rejimi tağı bir jılğa sozıldı. Bügin Amerika prezidenti Djo Bayden pandemiyanıñ aldın alu maqsatında osınday şeşimge keldi. Wl..
Balqan tübeginiñ şığıs böligine AQŞ pen NATO mıñdağan äskeri men äskeri tehnikaların jinap jatır. Qazirdiñ özinde Türkiya şekarasına 150 şaqırım jerde..
Bıltır koronavirus pandemiyası el ekonomikasına auır soqqı boldı. Korporativtik sektor men şağın-orta biznes salası eñ köp şığınğa wşıradı. Saldarınan..
Wlıbritaniyada karantin şaraları jeñildetiledi. El prem'er-ministri Boris Djonson jaña qwjatqa qol qoydı. Bwğan deyin Wlıbritaniyada qauip tobındağı ..
Auğanstannıñ işki dialogiya qayta bastaldı. Katar ortalığı Dohada Auğanstan ükimeti men tälip ökilderi arasındağı kelissözder osı aptada qayta jandana..


text:
Bir yıl içinde işğal etilgen Qırımda orta aylıq 3 biñ rublege artıp, 2015 senesiniñ neticelerine köre 14-ğa arttı. Bunı Kreml kontrol etken Qırım isaiyat devlet hızmetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Hızmetniñ malümatına köre, sentâbr ayına qırımlılarnıñ aylığı 24 763 rubleni teşkil etti.
«Eñ çoq Qırımda maliye saasınıñ hadimleri qazana – 54,7 biñ ruble, faydalı qazımtılarnı çıqarğanlar – 46,5 biñ, memurlar – 35,1 biñ, musafirhane ve qavehanelerniñ hadimleri – 30,7 biñ. Eñ az balıq tutqanlar – 11,8 biñ ve köy hocalığınen oğraşqanlar qazana – 19,6 biñ ruble», – dep qayd ete matbuat hızmeti.
Hızmetniñ bildirgenine köre, ocanıñ orta maaşı 16,4 biñ ruble, tibbiyet saasında çalışqanlarnıñ ise 23,5 biñ ruble ola.
Rusiye Cemaat palatasınıñ vekili Eduard Gavrilov resmiy isaiyat tibbiyet saasında çalışqanlarnıñ aylıqlarından pek farqlaşa, dep aytqan edi. Gavrilovnıñ bildirgenine köre, Qırım rayonlarında feldşerniñ maaşı 15-18 biñ ruble, sanitarnıñ ise 7 biñ ola. Ekim, Merkeziy rayon hastahanesi ya da poliklinika olğanına köre, 20 biñ civarında aylıq ala.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov haber etkenine binaen, Anayasa komissiyası Ukraina devletiniñ Qırım statusınen bağlı Esas qanunda kirsetilecek tüzetmelernen daa oğraşmağan.
Bu aqta o martnıñ 8-nde «5 kanal» efirinde söz yürsetti.
«Eger biz protsedurağa uyğun şekilde baqqan olsaq (tüzetmelerni –QA) ideal olur edi, yani Anayasağa tüzetmeler kirsetilgende, eki sessiya ötkerilmeli ve Anayasa mahkemesi musbet hulâsa çıqarmalı», – dep ayttı Çubarov.
Onıñ sözlerine binaen, parlamentniñ bu seferki sessiyasında işbu tüzetmelerni Yuqarı Rada körip çıqmasına teslim etilmesi, rey berilmesi ve Anayasa mahkemesine yollanılması pek muim. Çubarov qayd etkenine köre, bunıñ içün pek az vaqıt qala.
Bıltır Anayasa komissiyasınıñ iş gruppası Ukraina Anayasasına Qırım azat etilgen soñ onıñ statusınen bağlı tüzetmeler kirsetilüvi üzerinde çalışıp başladı. Tüzetüvler yarımadanıñ tamır halqı olğan qırımtatarlarınıñ Ukraina devleti terkibinde öz Vatanında taqdirini belgilev aqqı berile.
Anayasa komissiyasınıñ alt iş gruppası Ukraina Anayasasınıñ onuncı maddesine tüzetüv ve ilâveler kirsetüvnen bağlı azırlıqlarını ta 2017 senesi noyabr ayında bitirgen edi.
Ukraina prtezidenti Petro Poroşenko fevralniñ 28-nde iş gruppasınıñ Ukraina Anayasasınıñ onuncı maddesine Qırım Muhtar Cumhuriyetine dair tüzetüv ve ilâveler kirsetüvnen bağlı tekliflerinen tanış olmağanı aqqında haber etken edi.
Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar, qırımtatar muhtariyetiniñ «separatizmnen iç bir alâqası olmağanını» ve onıñ meydanğa ketirilüvi tamır halqnıñ, 2014 senesi Ukraina qoşulğan BMT Nizamnamesinde belgilengen aqqıesasında yapılğanını añlattı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Rusiyede keçken künü 7889 yañı koronavirus hastası qayd etildi, işğal altındaki Qırımda sayıla, dep bildire hastalıq tarqaluvı ile küreş ştabı. Hastalarnıñ umumiy sayısı 576 952 oldı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Resmiy statistikağa köre, vefat etkenlerniñ sayısı 8002 oldı, 161 kişi soñki künde can berdi. 10 186 insan tüzeldi, umumen 334 592 kişi yahşı oldı.
Federal statistika regionlarnıñ malümatına sıq-sıq zıt kele, ekspertler regionlarnı vefat sayısını eksiltkeninde ve hasta sayısı aqqında yañlış malümat bergeninde qabaatlağan edi. Akimiyet bunı inkâr ete.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıquv künü avtoyürüş ve yürüş ile qayd etilecek. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Geniçesk rayonı devlet memuriyetiniñ reis muavini Gülnara Bekirova Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, yerli meclisler avtoyürüş keçirmege teklif ettiler. Yerli akimiyet de qoltuttı.
Bekirovanıñ aytqanına köre, Novoalekseyevka qasabasınıñ camisinde dua oqulacaq, soñra maşinalar ukrain ve qırımtatar bayraqlarını alıp, Geniçeskke ketecekler.
Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ ştabı bildire ki, faaller avtoyürüşke qoşulmağa planlaştıralar. Bundan ğayrı, Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıquv kününe bağışlanğan yürüş ötkerecekler.
Ukraina Yuqarı Radası fevral başında «2016 senesi hatıra künleri ve yubileylerni qayd etüv» qararını qabul etti. Oña binaen fevral 26 künü devlet seviyesinde qayd etilecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Almaniyağa 52-nci havfsızlıq meselelerinden München konferentsiyasına iş ziyareti ile keldi, mında Avropa birligi, NATO, AQŞ devlet kâtibi John Kerry ve Avropa devletleriniñ yetekçileri ile körüşecek.
Bunı prezident memuriyetiniñ matbuat hızmeti cumaertesi künü bildirdi.
Beklenilgeni kibi, Poroşenko, bir qaç eki taraflarma körüşüvden ğayrı, prezident munaqaşalarında iştirak etecektir.
Münchenge Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin de yol aldı. O, zenaatdaşları ile Donbass zidiyeti boyunca «normand şeklinde» körüşüvni keçirmek niyetindedir. Klimkin ziyaret arfesinde aytqanı kibi, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım meselesini de köterecek ola. Onıñ sözlerine köre, Ukraina Münchende Qırımnıñ işğalden azat etilmesi boyunca «Jeneva-plüs» formatını teşviqat etecek ola.
Münchende bugünki havfsızlıq konferentsiyasında esayen Suriye buhranı, Yaqın Şarqta istiqrarsız vaziyet, qaçaqlarnıñ meseleleri, kibernetik havfsızlıq, Afrika qıtasına istiqrar kibi meseleler muzakere etilecek.