text:
Çiläbe şähäreneñ yubiley könnäre
Bu könnärdä Çiläbe şähäre üzeneñ 270 yıllıq yubiley könnären bik zurlap bäyräm itä. Şähärneñ tuğan könenä bik zur äzerlek eşläre başqarıldı. Törle şirkätlär köçe belän yort alları, yullar, yortlar tözekländerelde, anda balalar öçen mäydançıqlar tözelde. Bäyräm çaralarınıñ programması ber ayğa isäplängän. Şähärneñ här tarafında: barlıq mäydannarında, parklarda, çiläbelelärneñ iñ yaratqan yal itü urınına äylängän Kirovqa uramında bäyräm çaraları här kön bara. Şul uramda oyıştırılğan «Kitap» kürgäzmäsendä kitapxanälärdän tış, barlıq kitap kibetläre, näşriätlär, Çiläbe yazuçılar oyışması qatnaştı. Kürgäzmädä här oyışma üzeneñ eş näticälären kürsätkän eksponatlar, şähär turında soñğı yıllarda çıqqan basmalar belän tanıştırdı. Monda ni teliseñ şunı satıp alırğa da mömkin ide: Çiläbe şähäreneñ tarixın, bügenge xälen, sänäğäten çağıldırğan kitaplar, qartalar, Kön'yaq Ural tabiğate töşerelgän otkrıytkalar, suwenirlar bar ide. Kürgäzmädä qatnaşuçı oyışmalarnıñ çığışları tanılğan artistlar qatnaşı belän çiratlaşıp bardı. Mäydanda balalar öçen maxsus programma da ütte. Qısqası, Kirovqa uramında irtädän kiçkä qadär cır-moñ tuqtamadı. Bıyıl noyäber ayında 100 yıllıq yubileen ütkärergä äzerlängän Şäixzada Babiç isemendäge tatar-başqort kitapxanäse ayırım ber kürgäzmä oyıştırdı. Tatar häm başqort xalıqlarınıñ könküreşen çağıldırğan kitaplar, milli kiemnärgä kienderelgän qurçaqlar, milli aşlar, yort cihazları kürsätelgän ide. Kürgäzmäne uram buylap ütep baruçı här keşe tuqtap, soqlanıp qarap ütte. Monda Çiläbedä qırıq yıldan artıq eşläp kilüçe Aqmulla ädäbi berläşmäse äğzalarınıñ ayırım kitapların, bergä çığarğan cıyentıykların da kürergä bula ide. Törle yäştäge yazuçılar berniçä säğät buyı kürgäzmädä üzläreneñ şiğırläre, proza äsärläre belän millättäşlärne tanıştırdı. Bıyıl dekaber ayında 90 yıllıq yubileen ütkärergä äzerlängän frontovik Äxmät abıy Rafikovnıñ da, iñ yäş şağirä, küptän tügel Ufada üzeneñ berençe şiğırlär cıyentıygın çığarğan Zilä Gallyamovanıñ da çığışları xalıqnıñ küñelenä xuş kilde.
Millättäşlärne bäyräm belän täbrikläwçelär küp ide. Alar arasında: tatar häm başqort mädäni üzäkläreneñ citäkçeläre, Çiläbedäge milli basmalarnıñ: ölkädä başqort telendä çığuçı «Uralım gäzite», öç teldä çığuçı «Xiläl» dini gäziteneñ möxärrirläre häm Başqortostan Prezidentınıñ Uraldağı daimi wäkile Möxämatulla Xafizov bar idelär. Qotlawlar tanılğan cırçılarnıñ: Marat Qanafin, Flürä Zaripova, Damir Safin, Xatim Möxärrämovlarnıñ cırları belän ürelep bardı. Yubiley çaraları programmasında kürgäzmälär zalında oyıştırılğan Çiläbe şähäreneñ «İctimaği-säyäsi vernisajı» isemle kürgäzmäse öç kön däwam itte. Anda Çiläbedä eşläp kilüçe ike distädän artıq milli-ictimaği oyışmalar belän berlektä, säyäsi firqalar da, barlıq dini konfessiälär dä qatnaştı.
Şähärneñ tuğan könenä bağışlanğan bäyräm çaraları şimbä könne şähärneñ üzägendä: Lenin prospektı häm Revolyutsiä mäydanında däwam itte. Şä'är uramnarı buylap törle şirkät xezmätkärläre bäyrämçä bizälgän kolonnalar belän ütte. Çiläbeneñ här cide rayonınıñ kolonnaları ber-bersen uzdırırğa tırıştı: törle oyışmalarnıñ xezmätkärläre, mäktäp, urta häm yuğarı belem alu yortlarınıñ uquçıları, härber oyışmanıñ üzenä genä xas bulğan maxsus kiemnär kiep, Üzäk mäydannan üttelär. Mondıy demonstratsiälär sovet yıllarınnan birle ütkärelgäne yuq ide. Milli-mädäni üzäklär dä bu çaralardan çittä qalmadı. Şähärdä yäşäwçe törle millät wäkilläre, milli kiemnär kiep, mäydannan üttelär.Şä'är könenä bağışlanğan bäyräm tantanaları şähärneñ üzägendä Mäskäw estrada yoldızlarınıñ konsert programması häm ber säğät buyına däwam itkän feyerverklar festivale belän tämamlandı. Bu festival'dä Mäskäw, Sankt-Peterburg, Çiläbe häm Finlyandiä şirkätläre qatnaştı. Şähär könenä bağışlanğan çaralar sentäber axırına qadär däwam itär.
Çiläbe şähärendäge İsmägıyl' mäçetendä uquçı balalar yakşämbe könne şähärneñ tuğan kön bäyrämen zurlap ütkärde. Balalar bu mäçettä din däreslären genä tügel, tatar telen dä öyränälär.
Bäyrämgä balalar äti-äniläre belän kilgän ide. Şähärneñ nigez saluınnan başlap bügenge könen çağıldırğan kürgäzmä dä eşlängän ide. Bäyrämne ütkärgändä tatar xalqınıñ Çiläbe şähäreneñ tarixına nindi öleş kertkännäre dä añlatıldı. Çiläbe şähäre tatar morzası Möxämmät Täftilev salğan nığıtmadan başlanuı da äytelde. Çiläbeneñ berençe könnärennän ük anda tatarlar yäşäwenä iğtibar birelde. Kürgäzmädä küpsanlı iske fotolar da bar ide. Anda 18-19 ğasırlarda yäşägän tatar säwdägärläreneñ yortları, şul isäptän xäzerge könnärgä qadär saqlanıp qalğan Waliewlarnıñ, Yäuşewlarnıñ yortları, şähärneñ mäçetläre, parkları, uramnarı kürsätelgän ide. Şähär küreneşlären çağıldırğan räsemnär konkursı aldan uq iğlan itelän ide. häm şul konkursqa küp uquçılar üzläreneñ räsemnären kiterde. Konkursnıñ jyuri räise, İsmägıyl' mäçete imamı Abdrauf xäzrät berençe urınnarnı aluçı balalarnı bilgeläde. Küptänge ğadät buyınça bäyräm körän uqudan başlandı. Bäyrämdä uquçılar şähär turında tatar şiğırläre söyläde, cırlar cırladı, milli uyınnar uynadı. Şähärne tiränräk öyränüne maqsat itep quyğan viktorina da ütkärelde. Balalar bergäläp başqarğan «Tuğan yaq" cırı ayıruça matur yañğıradı.
Bäyräm tatar telendä alıp barıldı, çönki bu çaralarnıñ töp maqsatı - bäyrämnär, uyınnar aşa tuğan teldä uquçılarnı aralaşırğa öyrätü.
Mäxälläneñ räise Artur Maxmutov büläklär tapşırıp, balalarnı bigräk tä quandırdı. Törle töstäge şarlar, quıqlar, Çiläbe küreneşläre töşerelgän otkrıytkalar balalarğa bik tä oxşadı.
Bäyräm milli aşlar belän äzerlängän çäy tabını belän tämamlandı. Ata-analar bäyrämneñ töp oyıştıruçısına, mädräsädä tatar telen uqıtuçı Flürä apa Gil'mullinağa räxmätlären belderep, mondıy matur bäyrämnär bulğanda balalar tuğan telebezne öyränergä tırışırlar dip taralıştılar.
Çiläbe, Luiza Zakircan


c: text/html

text:
Äl-Baradei, İrannıñ, atom programması turında bar mäglümätne açuına, şik belderde
Audio (Möxämät Äl-Baradei)
"İrannıñ uran bayıtu programması äle dä kön üzägendä. Monda 2 mäsälä bar: berse – qayber cixazlarda tabılğan uran ezläre, ikençese – sentrifuga. Bu ike mäsälädä İrannıñ tiz arada xezmättäşlekitüe kiräk."
İrtägä İdarä şurası, İran turında qarar ölgesen tikşeräçäk. Fransiä, Germaniä häm Britaniä äzerlägän bu dokumentta İrannıñ İdarä belän xemättäşlege tänqit itelä. İran diplomatları qararnı yomşartırğa, Quşma Ştatlar, kiresençä qırıslatırğa tırışa. Tawış birü şuşı atnada kötelä.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şäymiev Rusiäneñ cirle idärälären tänqitläde
Comğanıñ Tatarstan öçen töp säyäsi waqiğası ul da bulsa, Prezident Şäymievnıñ yıllıq yullaması belän çığış yasawı buldı. Respublikanıñ räsmi matbuğat çaraları bu waqiğanı berniçä kön aldan reklamlap tordılar. Däwlät Sovetı sessiäläre tarixında, comğadağısı iñ qısqası bulğandır, möğayın. Näq menä respublika parlamentı deputatları häm çaqırılğan qunaqlar aldında, prezident uzğan yılğa näticälär yasap, ağımdağısında başqarılaçaq eşlärgä yul kürsätte. Yıllıq yullama, mädäniätle illärdä kiñ taralğan adım. İl başı Amerika bulsınmı, könbatış illärendä bulsınmı, yıllıq yullama belän çığa. Berniçä yıl inde, bu ğädät Rusiädä häm Tatarstanda da ğämäldä.
Tatarstan parlamentı deputatları aldında prezident çığış yasap, şaqtıy küp mä’sälälärne kütärde. Ayırım alğanda, mäsälän, respublikada tatar telen üsterü häm milli mädäniätne saqlaw kebek problemnar kön qadağı bulıp tora, alarnı kisken räweştä uñay yaqqa xäl itäse bar dip belderde. Respublika räsmiläre, tatar tele turında söylilär ul anısı. Tik urısça. Bu oçraqta da şulay buldı. Monnan tış, Prezident Respublikadağı federal' üzäk orğannarınıñ eşen tänqitläde. Mäskäw qaramağında bulğan terkäw palatasına bik qatı eläkte. Bu oyışmanıñ eşçänlegennän bik küplär razıy tügel dip belderde. Palata citäkçese Kuz'minağa, sez bit xatın qız, nişläp xalıqnı yällämisez, anda bit şul qädär çiratlar torıp integä xalıq dide. Kuzmina, bu waqıtta torıp bastı. Prezident anı yañadan urınına utırttı. Sez äle, torıp basıp söyläşerlek tügel dide. Rusiäneñ ber strukturası bulğan Tatarstan terkäw palatasında, may bäyrämnärennän soñ, üzem, berniçä deputat belän terkälergä baram dip tä söyläde Şäymiev. Yäğni, xälne tizräk yaxşırtığız mäğnäsendä. Yaxşırğanlığın üzebezneñ cilkädä tikşeräbez yänäse. Monnan tış, prezident, şulay uq, Rusiä qanatı astında bulğan mäxkämä eşçänlegen dä tänqitläde.
Räfis Cämdixan


text:
Açıq mikrofon: Yal itep tuymadığızmı?
-Yuq, ber dä tuymadıq! Dürt yäşlek qızım bar, bik küñelle yal itäbez.
-Yaldan tuyalar di meni? Öydä televizor, video bar. Tatarçasın da, rusçasın da qarap barabız. Bez keräşennär, balalar kübräk rusçanı qarata inde.
-Yal itü bik räxät inde ul. Ämma tuydırdı inde. Eşkä çığası kilä!
-Öydä tik yatqannan fayda yuq, eşlärgä kiräk.
-Andıy un könlek kanikullarnı may ayında oyıştırsalar, küpkä äybäträk bulır ide dip uylıym. Keşe baqçasında yatar ide. Ä äle närsägä inde ul? Elek ğömerdä dä mondıy ozın qışqı yallar bulmıy ide.
-Yal itep tuyğan inde! Bezneñ äle imtixannar başlandı. Bez biş kenä kön yal ittek. Anda da tormış tuqtağan sıman toyıldı.
Al'bina Zäynulla


text:
Istanbulda çeçen xärbi citäkçesenä höcüm
Törkiädä çeçen xärbi citäkçeseneñ üterelüe, bu xalıq problemasın kön tärtibenä kütärde.
Soñraq üterelgän keşeneñ altı yıldan birle İstanbulda yäşäwçe xärbi citäkçe İslam Canibäkov buluı açıqlandı. Politsiä bu cinayätneñ mafiä, yäki çit il agentları tarafınnan oyıştırılu ixtimallığı turında äytä. Ämma çit il tarafınnan oyıştırğan buluı turındağı faraz alğa sörelä. Çönki İslam Canibäkov İstanbulda waq ber säwdä eşe belän genä mäşgul' bulğan. Xatını häm altı balası belän tınıç tormış alıp barğan.
«Watan» gazetası yazuına qarağanda, höcüm itüçe MSP Grozda qoralınnan atqan. Bu qoral isä xärbi oyışma GRU tarafınnan qullanıla. İslam Canibäkov Çeçnyada 30 keşe üterüdä häm öç bombalı höcüm oyıştıruda gäyeplänä ikän. «Watan» rus basmaları yazuına tayanıp, 2004 elnıñ fevralendä ruslarğa qarşı köräşkän Zälimxan Yändarbievnıñ da Qatar başqalasında ike rus agentı tarafınnan üterelgänlegenä işarä itä. Şuşı ike agent Katarda 25 el törmä cäzasına xökem itelgän. İke ay elek başqa ber çeçen xärbi citäkçese Ğazi Edilsultanov ta İstanbulda üterelgän ide. Anı ütergän qoral yädräläre dä çit ilneke buluına işarä itkän ide.
Dimäk, Rusiä agentları çit illärdä bilgele çeçen citäkçeläreneñ ezen tabıp, alarğa höcüm oyıştırğan. Mäskäw inde ikençe çeçen suğışınnan da uñışqa ireşte. Ul üze yaqlı ber citäkçene xakimiätkä menderde. Çeçen xalqınıñ küñelen kürer öçen Çeçnyada suğış waqıtında cimerelgän binalarnı tözekländerü eşen başladı. Xätta küptän tügel Groznıyda Putin qatnaşlığında mäçet tä açıldı.
Küptän tügel Abxaziä häm Kön'yak Osetiäneñ bäysezlegen tanığan Mäskäw Tön'yak Kavkazdağı, xätta başqa ölkälärdäge avtonom respublika xalıqlarınıñ şundıy uq taläplär belän çığu ixtimallığı uylağandır. Şuña kürä dä mondıy taläplärne bastıru, qurqıtu säyäsäte qısalarındamı İstanbulda çeçen xärbi citäkçelärenä höcüm oyıştırıldı. Monı isbatlawı qıyın bulsa da, şöbhälär tua.
2002 yıldağı xalıq sanın alu näticälärenä qarağanda, Rusiädä 1 million 360 meñ çeçen xalqı bar. Şularnıñ 260 meñe Rusiäneñ törle şähärlärendä yäşi. Ä bu sannarğa kermägän eraq diaspora wäkilläre dä bar. Pol'şa yäşäwçe, üze dä çeçen millätennän bulğan Ramazan Amukaev süzlärenä qarağanda, Evropa illärendä yaqınça 100 meñ çeçen xalqı bar.
Şäyx Şamil ruslarğa ciñelep, Ğosmanlılar da ruslarğa ottırğaç 1850-1880 yıllar arasında tön'yak Kavkazdan Törkiägä sıyınğan yöz meñlägän möselman xalıqları arasında çeçennar da bulğan. Läkin Törkiägä ikençe çeçen qaçqınnar dulqını Çeçnyadağı suğıştan soñ, 2000 yıllar başında kilde. Alarnıñ sanı 1500 tiräse dip farazlana.
Anqara alarğa waqıtlıça tüzemlek kürsätep, sıyınu xoquqı birmägänlektän bik awır wäzğıyättä yäşi. Qısqası, soñğı höcüm Törkiädä çeçen probleması tağın ber märtäbä kön tärtibenä kütärde. Şulay da, Anqara bu mäs'älädä Mäskäw belän nizağlaşırğa uylamıy. Çeçennar dönyada da Törkiädä dä yaqlawsız qalğan ber xalıqqa äwerelde.


text:
Libannıñ könyäğına BMO nıñ xalıqara iminlek köçläre urnaşa başladı. Şimbä könne Liban yarlarına kilgän xärbi korablardan boralaqlar İtalianeñ 880 ğaskärien Tir portına küçerde.
İtalianeñ tışqı eşlär ministrı Arturo Parisi bolay dide: “Bu missiä tınıçlıq saqlawğa yünälgän. Aña ireşü öçen bez nizağtağı barlıq yaqlar belän dä bäyläneşlär buldırırğa tieş. Alar arasında bäreleşlär buldı, ämma bez, tınıç mönäsäbätlär barlıqqa kiler dip, ışanabız”.
BMO İminlek şurasınıñ rezolutsiase nigezendä, 15 meñ keşedän torğan xalıqara tınıçlıq köçläre, İzrail häm Xizbulla arasında kileşüneñ saqlanuın kontroldä totarğa tieş.


text:
Biredä ul jurnalistlar belän oçraşıp Russiä armiäsendä bulaçaq reformalar turında söyläde. Vorobyev fikerençä Russiä armiäse bügen näticäle armiä tügel, büdjet aqçaların aşap beterep kenä bara. Xac säfärennän äylänep qaytqan Täwbä mäçete imamı Malik Xaci Xacğa avtobus belän barıp yul uñayında Ğiraqqa da tuqtaldıq, küp möselmannar kürep qayberlärennän ürnäk, qayberlärennän ğibrät aldıq dide. Ul Ğiraqnıñ bügenge xälen, neft östendä moxtaclıqta yäşäwne dinnän çitläşü näticäse dip bäyäli. Malik Xaci Ğiraqta suğış aldı wäzğiäte buluğa qaramastan ğiraqlılarnıñ üzlären bik tınıç totuına iğtibar itkän.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı.


text:
Zülküf Altan - Evlerinin Önü Darı
Sanatçı : Zülküf Altan
Türkü : Evlerinin Önü Darı
Etiketler : Zülküf Altan - Evlerinin Önü Darı türkü indir, Zülküf Altan - Evlerinin Önü Darı türkü dinle, Zülküf Altan türküleri, Evlerinin Önü Darı mp3 indir, Zülküf Altan türküleri Evlerinin Önü Darı türküsü, Evlerinin Önü Darı sözleri, Zülküf Altan mp3 dinle, Zülküf Altan download, Evlerinin Önü Darı bedava mp3, Zülküf Altan türkü sözleri, Zülküf Altan türkü dinle, Zülküf Altan son albüm indir
Zülküf Altan Türküleri
Zülküf Altan - O Yar Başın Bağlamış
zülküf altan - menzil almak ister isen (erzincan-tercan)
zülküf altan - bir sabah uğradım göl kenarına (sivas-divriği)
Zülküf Altan - Uzun Uzun Kamışlar
zülküf altan - yüce dağ başında armut ağacı (elazığ)
Zülküf Altan - Ne Mestim Ne Serhoşum Ne Mestim
zülküf altan - yaradan kan akıyor yaradan (diyarbakır)
Zülküf Altan - Ne Ağlarsın Benim Zülfü Siyahım
zülküf altan - tükendi nakdi ömrüm (şanlıurfa)
Zülküf Altan - Gazel (Silmedin Gözyaşını)
Zülküf Altan - Vardım Baktım Demir Kapı Sürgülü
Zülküf Altan - Diyarbakır Dört Köşe
zülküf altan - nere gidim gardaş nerem var (şanlıurfa)
zülküf altan - ezo gelin benim olsaydında seni (gaziantep)
zülküf altan - bir güzel ki on yaşına girince (diyarbakır)
zülküf altan - yüce dağ başında ay gandil olur (malatya)
zülküf altan - yaram sızlar ağrır başım (şanlıurfa)
zülküf altan - garibim bu vatanda (diyarbakır)


text: Berniçä atna elek Amerikadan Qazanğa qunaqqa qaytqan Mäsgüdä Şämsetdinova Tatarstandağı mädäni tormışqa qatnaşıp yörgän ide. Sişämbe kiçendä ataqlı kompozitor Qazannan Mäskäwgä yulğa çıqtı. Annarı ul Amerikanıñ Seatl şähäre, üzeneñ ğailäse yanına oça. Qazanğa qaytqaç, Mäsgüdä Şämsetdinova tatar yäşlär teatrında quyılıp yatqan “Saq-Soq” äsärenä muzıka yazu belän şöğellände, tuğan yağına häm Tatarstan rayonnarına bardı. Mäsgüdä Şämsetdinova qızıqlı häm talantlı äsärlär yazğan, milli muzıkanıñ häm klassik sänğät''neñ mäğnäsen añlawçı, bilgele kompozitor. Ul Mäwlid bäyräme turında dissertatsiä yazıp, bu xezmätne filosofiä belgeçlege buyınça Sankt-Peterburgta yaqlağan ide. Mondıy ğilemle häm talantlı şäxeslärne törle illärdä räxätlänep qabul itälär. Amerika Mäsgüdä xanımğa häm anıñ ğailäsenä şul ildä yäşärgä röxsät birgän häm bu ğailä Seatl qalasında yaxşı ğına urnaşıp, ğömer itä başlağan.


text: Ğınwar ayında Äflisün inqilabı näticäsendä Ukrainada xakimiätkä kilgän prezident Viktor Yuçenko bügen xökümät belän berlektä üzeneñ 6 aylıq eşçänlegenä näticä yasıy. Utırış yabıq işeklär artında ütä. Prezidentnıñ matbuğat xezmäte xäbär itüençä, utırışta süz yäşäw däräcäsen kütärü, rişwätçelekkä qarşı köräş häm ber million eş urını buldıru turında bara. Şulay uq bügen Ukrainanıñ köntärtibendä azıq-tölekkä bäyälär artuı, iqtisad üseşeneñ sülpänäyü ixtimalı häm yağulıq qıtlığı kebek çişeläse mäsälälär tora.


text: Brussel -- Yewropa buylap tarala barğan qoş kizüenä qarşı, belgeçlär qoş-qortlarnı vaksinlaw ixtimalın tikşerä başladı. Fransäneñ qaz-ürdäklärne vaksinlaw täqdimenä, Niderland ta quşıldı. Yewropa Berlegeneñ berniçä ile bu ısulnıñ näticäle bulaçağına şik belderä. Ul arada Xorvatiä qoş kizüe tabılğan çirattağı il buldı. Bu turıda bügen ilneñ Veterinaria İnstitutı xäbär itte. Moña qädär virus Macarstanda terkälgän ide. Slovakiädä, qoş kizüennän ülgän dip sanalğan ike qoşnı qabat tikşerü kiräk dielä. Germaniädä virusnıñ tağın berniçä oçrağı terkälgän. 3 yıl elek Aziädä başlanğan bu virustan barlığı 90nan artıq keşe wafat buldı.


text:
Äfğän prezidentı Xämit Qarzai Talibanğa qarşı köçlär citäkçese Äxmät Şah Masudnıñ üterelüenä 4 yıl tulunı iskä alu çığışında ilneñ sanap betergesez qorbannarı turında söyläde.
11 sintäberdä Quşma Ştatlarğa yasalğan terror höcümnärenä 2 kön qala Masudnı äl-Qaidä intixarçıları dip şiklänelgän şartlatuçılar üterde. Masud köçläre 1980 yıllarda Sovet köçlären Äfğänstannan kitärgä mäcbür itte, soñraq, 4 yıl elek New York belän Waşingtonğa terror höcümnärennän soñ AQŞqa Äfğänstandağı Taliban xakimiäten bärep töşerergä bulıştı. Qabul stadionında çığış yasap Karzai böyek ciñü buşqa birelmäde dide.
AUDİO: Bu böyek ciñü buşqa ğına birelmäde. İreklek, milli üzañnı häm ilneñ danın saqlap suğışta ilneñ meñnärçä ulı tormışların birde.
Karzainıñ häm başqa citäkçelärneñ çäçäk saluın qararğı meñnärçä keşe cıyıldı. Elek Taliban keşelärne xalıq aldında cäzalap üterü öçen faydalanğan stadionda çığışı belän taciq Masudnıñ zur süräte elende.


text:
Mintimer Şäymiev «Berdäm Rusiä» qorıltayında qatnaştı…
25 aprildä Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev «Berdäm Rusiä» firqaseneñ berençe qorıltayında qatnaştı. Anda qaralğan mäsälälärne küzdän kiçergäç, inde onıtılıp barğan iske zamanalar iskä töşä. Vladimir Putinnıñ küptän tügel genä bäyän itelgän yullamasınnan alınğan sotsial'-iqtisadi mäsälälär älege qorıltaynıñ iğtibar üzägendä buldı. Älege adımnarı «Berdäm Rusiä»neñ xakimiät firqase bulırğa omtıluın kürsätä. Xäyer, anıñ türälär partiäse delegatlar üzläre, yäğni böten ikänen ilgä tanış citäkçe äfändelär raslap tora. Yış qına säyäsi mäsälärdän taypılıp, KPSS çorındağı kebek ildäge iqtisad, sotsial' mäsälärne kön tärtibenä quyu, çişärgä omtılu da küp närsägä işaräli. Gärçä, Mintimer Şäymiev, bez KPSS xataların qabatlamasqa tieş, dip beldersä dä. Älbättä, älege qorıltay respublika prezidentı öçen tağın ber tribuna, awırtqan problemalar turında söylär öçen östämä mömkinlek. Häm monı ıçqındıru döres bulmas ide.


text:
Ukraina prezidentlığına oppozitsiä namzäte Viktor Yuşçenko ağulanğan, digän xäbärne Avstriä tabipları kire qağa
31 Üktäber, prezident saylawları yaqınlaşqan sayın Ukrainada säylaw aldı köräşe qıza bara. Prezidentlıqqa namzälärneñ berse, oppozitsiä citäkçese Viktor Yuşçenko kötmägändä xäle naçarlanıp Vena xastaxanäsenä yatqannan soñ, anıñ tarafdarları, tabiplarğa tayanıp, Yuşçenkonı ağulap üterü tırışlığı kürelgän, digän xäbär taratqan ide. Çärşämbedä Avstriä tabipları Yuşçenko ağulanğan bulğan dip äyter öçen nigez yuq digän belderü yasadı.
Audio (Nikolay Korpan): "Bu meditsina öçen ğädäti xäl tügel, bik siräk küreneş , qatlawlı awırular belän bergä nindider nerv taypılışları."
Korpan süzlärençä, bu berär törle bilgesez virus, yä, ixtimal, ağulanu näticäse bula ala. Yuşçenkonı törle tarmaq belgeçläre, barlığı 20läp tabip däwalap, axır çiktä ayaqqa bastırğannar. Ber atndan Kievqa qaytqaç ul mondıy belderü yasadı:
Audio (Viktor Yuşçenko): "Minem yözemä qarağız, minem söyläwemne tıñlağız. Minem belän bulğan xäl aşaw belän genä bäyle tügel. Bu – ildäge säyäsi rejim belän bäyle mäsälä."
Yuşçenkonıñ tarafdarları anıñ ağulanğan, xättä nindi matdä belän ağulanğan bulın söyläde, citmäsä şul uq Rudolfinerhaus tabiplarına tayandı. Ämmä çärşämbedä bu xastaxanä, räsmi belderü yasap, bu xäbärlärne kire qaqtı. Belderüdä mondıy süzlär bar: "Ukraina häm dönya-küläm mäğlümät çaralarında Yuşçenkonıñ ağulanğan buluı turında xäbärlär taratıla. Bu xäbärlärdä bezneñ xastaxanä telgä alına. Çınbarlıqa, Rudolfinerhaus isemennän anda eşlämägän keşe söyli. Yuşçenko ağulanğan bulğan dip äyter öçen ber nigez dä yuq." Ber ük waqıtta Avstriä tabipları Yuşçenko belän çınbarlıqta närsä bulğanı turında berni xäbär itmäde. Ul arada çärşämbedä anıñ xäle yänä naçarlanğan digän xäbär taratıldı.
31 Üktäberdä ütäçäk saylawlarda Yuşçenko xäzerge prezident Leonid Kuçma namzäte sanalğan, premier-ministr Viktor Yanukoviç belän köräşä. Soñğı fiker beleşülärgä qarağanda, bu ike namzätneñ reitingları tigezläşkän, ikeseneñ dä 34% çaması. Ber atna elek Yuşçenko berniçä protsentqa alda bara ide.
-Ali Gilmi


text:
Rinat Zakirov tatar studentları belän oçraştı
Oçraşuğa yäşlär küp kenä kilgän ide. Ni disäñ dä, öç yıl däwamında Kongressnıñ yärdäme belän Qazannıñ yuğarı uqu yortlarına 216 bala uqırğa kergän. Şularnıñ 25 BDB illärennän. Cıyılışnı Bötendönya tatar Kongressı Başqarma komitetı räise Rinat Zakirov açıp cibärde
Qazan yuğarı uqu yortlarınıñ mömkinlege çiksez tügel, ämma ul şaqtıy zur. Här VUZ 10 meñnän artıq keşe qabul itä ala. Häm bez Tatarstannan çittä yäşäwçe millättäşlärebezneñ balaları monda uqırğa xoquqlı dip sanıybız. Sanıybız ğına tügel, eşlärgä dä tırışabız. Rusiä töbäklärendä yäşäwçe yäşlärebez tatar telendä belem alırğa teli ikän, alarnıñ berdän ber yulı - Qazanğa kilü, Qazan moxitendä yäşäw, uqu. Tatar studentları belän oçraşuğa Däwlät Sovetınıñ mädäniät, fän, mäğärif häm milli mäs'älälär buyınça komitet räise Räzil Väliev tä kilgän ide. Ul Tatarstan Konstitutsiäsenä, çittäge tatarlarğa yärdäm itü xaqındağı 14 matdäne kertügä zur öleş kertkän keşe. Räzil Väliev söyli
Tatarstan Konstitutsiäseneñ ul matdäsenä bez bolay itep yazıp quydıq. Tatarstan respublikası Tatarstannan çittä yäşäwçe millättäşlärebezgä, alarnıñ milli mäğärifen, mädäniäten üsterüdä, milli üzençäleklären saqlawda yärdäm itä. Bötendönya tatar kongressınıñ çittä yäşäwçe tatar studentlarına yärdäm itüe dä Konstitutsiäseneñ näq şuşı matdäsendä nigezlänep eşlänä.Rusiä töbäklärendäge tatar ictimaği oyışmaları studentlarnı Tatarstanda uqıtuğa citdi qarıy. Ämma BDB häm Baltıyk illäre bu mömkinlektän bik faydalanmıy dide Rinat Zakirov. Rinat äfände küptän tügel Qazanğa uqırğa kilgän Qıtay tatarları turında ozaqlap söyläde. Qıtaynıñ Sin'szan-Uyğır rayonınnan kilgän 36 millättäşebez äle ike telle kurslarğa urnaşa ikän. Kiläse yılğa inde alar Qazannıñ texnologiä universitetına imtixannar tapşıraçaq.
Oçraşuda ğalimnär dä buldı. Mirqasıym Usmanov, Damir İsxaqov, Wasil Ğarifullin häm başqalar kilgän ide. Damir İsxaqov tatar studentlarına ike täqdim belän möräcäğät itte
Minemçä, çittän kilüçe studentlarğa üzläreneñ berläşmälären tözergä kiräk. Yaqtaşlıq nigezendä yäisä vuzlar belän. Anı tatar yäşläre forumına totaştırırğa kiräk. Ul çaqta sezneñ ayırım ber oyışma bula häm kilep tuğan mäs’äläläregezne bergäläp çişärgä mömkinlek tuaçaq. İkençe täqdimem. Uqunı däwam itärgä teläwçelär 2-3 kurslardan uq äzerlänergä tieş. Monıñ öçen fänni-ğamäli konferensiälärgä yörergä, ğalimnär belän elemtälär urnaştırırğa kiräk.Rinat Zakirov äytüençä, uqırğa teläwçelärdän ğarizalar yıl sayın şaqtıy küp kilä. Bıyıl, mäsälän, Kongress 200dän artıq ğariza qabul itkän. Ämma abiturientlarnıñ yartısı diärlek imtixan birergä kilmi. Kilgännärneñ dä qayberläre ğomumän äzerleksez dide ul.
Älege cıyılış üget-näsixätkä qaytıp qaldı. Ğalimnär dä, cämäğät eşlekleläre dä milli berdämlek turında söylädelär. Tik menä studentlarnıñ üzläreneñ Qazanda nindi problemaları bulğanlığı xaqında ğına ber süz dä äytelmäde.
Al'bina Zäynulla


text:
Süriä tışqı eşlär ministrı Farouq al-Şara, Damask, Amerikan Däwlät Sekretare Colin Powellneñ Süriägä säfären xuplar ide, dip belderde. “Ägär dä ul Damaskka kilergä teläsä-bez bu säfärne xuplıybız, ike il arasında söyläşü möhim bulaçaq. Bu şulay uq ike xalıq öçen genä tügel-Yaqın Könçığıştağı totrıqlılıq öçen faydağa bulaçaq,” dide al-Şara.
Bolar xaqında Süriä tışqı eşlär ministrı Qahirädä Misır prezidentı Hösni Möbäräk belän oçraşqannan soñ belderde. Oçraşuda süz Ğiraqtağı wazğiät häm Damask-Waşington arasındağı kierenkelek turında barğan dip xäbär itelde.


text:
Fransiä Yewropa Berlegeneñ yaña konstitutsiäse yazmışın xäl itä
Yewropa Berlege räsmiläre äytüençä ägär berlektäge ber yäki berniçä il yaña konstitutsiäne kire qaqsa, alğa taba niçek eş itü mäs''äläse açıq qına qaralmağan.
Xäbärçelär häm säyäsi küzätüçelär äytüençä, ägär Fransiä xalqı yuq dip tawış birsä mäs''äläne qaraq ozaqqa suzılırğa mömkin. Yewropa citäkçeläre nindi yalğışlıqlar bulğanlığın, dokumentnı tulısınça yäki öleşçä saqlap qalu öçen ni eşläw mömkinlegen qarıy başlıyaçaq. Fransiä prezidentı Jacques Chirac yaña konstitutsiäne yaqlap çıqtı. Chiraq bu dokument xalıqara säxnädä Berlekneñ tawışın köçleräk itäçäk häm ber yıl elek kiñäyep 25 äğzalıq oyışmağa äylängän Berlektä qarar qabul itü eşen ciñeläytäçäk di. Ämma här 10 Fransiä eşçeseneñ berse eşsez bulğanlıqtan il xalqınıñ qarşı tawış birüe dä ixtimal dip qaralaq. Uzğan comğa tönenä qädär ütkärelgän 15 fiker beleşüneñ barısı da yaña konstitutsiägä qarşı çığuçılarnıñ ciñü mömkinlegen kürsätte. Chiracnıñ köndäşläre bu referendumnı 2007-nçe yılda ütäçäk prezident saylawları aldınnan Chiracka tiskäre mönäsäbät kürsätü mömkinlege dip kürülären äytä. Konstitutsiäne xuplawçı başqa Yewropa illäreneñ räsmiläre Fransiädäge referendum näticälären zur borçılu belän kötä. Tawış birü Qazan waqıtı belän tönge unikedä tämamlanaçaq. Fransiädäge referendum näticäläreneñ tä''sire Yewropadağı başqa illärgä dä taralır dip kötelä. Niderlandta konstitutsiä çärşämbe könne referendumğa çığarıla. Ämma anda referendum nätiäläre ratifikatsiä öçen mäcbüri tügel. Xäbärçelär fikerençä, ägär fransuzlar yuq dip äytsä, Niderland xalqı da şunı qabatlar kebek kürenä. Mondıy ikelätä orım Yewropanı berläşterü öçen eşlängän tarixi proyektnıñ çirattağı zur adımına ayaq çalu bula ala. Bügen Niderland tışqı eşlär ministrı Ben Bot xäbärçelärgä Fransiä dä, Niderland ta äyye dip tawış biräçägenä ömetlänüen äytte. AUDİO: Min soñğı könnärdä berniçä kön elekkege belän çağıştırğanda yuq digän qaraşnıñ köçsezlänüen häm äyye diüçelärneñ köçäyä baruın küräm. Xätta Fransiä yuq dip tawış birsä dä min tulısınça, monıñ Niderlandlılarğa tä''sir itmiäçägenä ışanam.


text:
…yaña Konstitustiä turında…
Säyäsi temalarğa söylägändä, älbättä, Tatarstan Konstitutsiäsenä kertelgän üzgäreşlär, östämälär turında, şartnamä yazmışı turında buldı. Mintimer Şäymiev Konstitutsiäneñ yaña redaksiäsennän qänägät buluı häm şuşı könnärdä anı imzalayaçağı turında belderde. Tatarstan Konstitutsiäneñ yaña redaksiäsendä suveren däwlät digän töşençäsen saqlap qaldıra, häm bu prinsipial' pozitsiä. Çönki Rusiä Konstitutsiäsendä respublikalar däwlät dip atalğan ikän, däwlät suverenitetsız bulmıy. Rusiä Konstitutsion mäxkämäse Tatarstan qanunnarına protestlar çığara häm ul soñğı instansiä bulğanğa kürä, anı şiqäyätläp bulmıy. Läkin bu Tatarstan üz pozitsiäsen yaqlamasqa tieş, digän süz tügel. Mintimer Şäymiev Rusiä Konstitutsiäsendä, xätta, “suveren respublikalar” digän töşençä dä bar, di.


text:
İldä nilär bulıp yata? - 21.III.2008
►Bäysezlek referendumın iskä alıp uram cıyını uzdı ►Açıq mikrofon: 1992 yılnıñ 21martında ütkän Tatarstan referendumın xäterlisezme, qatnaşqan idegezme? ►Pıçraq qar Tübän Qabanğa tügelgän ►Yäşli nikax tansıqmı? ►Tatar matbuğatı satudan alınırğa mömkin
►Bäysezlek referendumın iskä alıp uram cıyını uzdı
1992 yılda 21 mart könne Tatarstan däwläteneñ xalıqara statusı turında referendum uzğan ide. Şunı iskä alıp Qazanda uram cıyınnarı uzdı.
1992 yılda 21 mart könne Tatarstan däwläteneñ xalıqara statusı turında referendum uzğan ide. Yış qına anıñ uñay näticäläre iskä alınmıy. Tik bu referendum milli-demokratik xäräkätne haman da bitaraf qaldırmıy. Tatar ictimağıy üzägeneñ “eşläwçe” qanatı bu uñaydan Qazanda uram cıyınnarın yasadı.
İctimağıy üzäk liderı Yunıs Kamaletdinov radioğa bu turıda bolay dip söyläde. “Bez piketnı berniçä cirdä yasarğa telädek. Xalıq yanına yaqınraq bulırğa, anıñ xäteren yañartırğa telibez”, - dide ul. Piket oyıştıruçı Yunıs Kamaletdinov uyınça, tatarlarnı kimsetü däwam itä.
Marat Mölekov isemendäge ictimağıy üzäk piketta xalıqqa möräcäğäten taratıldı. Ul “Tatarstan bäysezlege turındağı deklarasia häm refrendum - xalıq teläge wä ixtıyarınıñ qağılsız köçe” dip atala. Anda: “Här xalıq öçen dä demokratia milli bäysezlege bulsa ğına qıymmätkä iä. Bäysezlektän başqa demokratia yuq ul”, - dip yazılğan.
Bäysezlektän çigengändä
Möräcäğättä, Tatarstan bäysezlegennän çigengändä, tatar xalqınıñ isän qalu mömkinlege dä qalmıy dip yazıla. “Tarix häm kiläse buınnar bezgä bitaraflıqnı häm bertuqtasız sabırlıq turında şapırınularnı kiçerä almas. Bez millät häm xalıq bularaq ayırım ber keşelärneñ genä bayıp kitüennän şatlanıp yäşi almıybız. Cir yözennän tälyän, moñlı cırlar tawışı astında därtle biülär belän bez yuqqa çığıp kitärgä telämibez”, - diyelä. Cıyınğa çığuçılar “ğömümi bäxetle tormış turındağı küz buyawdan” qotılırğa çaqırdı.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Açıq mikrofon: 1992 yılnıñ 21martında ütkän Tatarstan referendumın xäterlisezme, qatnaşqan idegezme?
- Qayan belim inde 16 yıl elek bulğan xälne. Kiçäge könne belmägänne.
- Ul çorda bezneñ respublikabızda, ğömümän, däwlät kiñlegendä zur demokratik ideälär, suverenlıq ideälärı kütärelep bara ide. Bu referendumda 62%tan artıq xalıqnıñ qatnaşuı, kürsätep tora ide, xalıqnıñ demokratiagä yöz totuın, anıñ demokratianeñ adımnarına bitaraf bulmawın. Üz çorı öçen bu referendum bik möhim buldı, xalıq añında tirän ez qaldırdı, dip uylıym min.
- Suğış aldınnan bulğan waqıtnı xäterlätte ul kön.Çönki ul könne xärbi texnikalarnı, diwiziälärne Kremldän zur-zur “tağaç”lar belän ozattılar. Üzem kürdem .
Vitaliy Loginov, Tatarstan Däwlät Şurası deputatı:
- Referendum bik uñışlı ütte. Ul respublikanıñ säyäsi yaqtan da, bar yaqtan da üseşen bilgeläde. Referendumnıñ uñışlı ütüe, Tatarstan respublikasınıñ Konstitusiasenä dä uñay yoğıntı yasadı.
Albert Ğafurov, ul waqıtta Çallı saylaw komissiase räise:
- Bez bik zur şatlıq belän qarşı aldıq referendumnıñ näticälären. Ul waqıtta ağitatorlar, ğädi keşelär yördelär Tatarstannıñ bäysezlege, anıñ üseşe öçen köräştä. Saylawnıñ sorawı Tatarstannıñ suwerenlığı turında ide. Referendum qabul itelde. Suwerenlıqqa qarşı agitasia alıp baruçılar da küp buldı. Mäskäwdän dä kildelär, xätta Seberdän kilgän ber tatar xatını da qarşı çıqqan ide,Tatarstannan bezne ayırmağız, dip.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Pıçraq qar Tübän Qabanğa tügelgän
Qazan däwlät universitetınıñ ğämäli ekologia kafedrası professorı Näfisä Minhaceva: “Tübän Qaban külendä balıq küpläp ülä”,- dip belderä.
Qazanda küpläp balıqnıñ ülüe berençe oçraq tügel. Mondıy xällär uzğan ğasırnıñ 80-90 yıllarında berniçä tapqır bulğan. “Ul waqıtlarda törle oyışmalar taşlandıq suların ağızu Qaban häm Tübän Qaban küllären üle xälgä kiterä yazğan ide inde”,- di Näfisä Minhaceva. Ä bügenge oçraqqa kilgändä isä ul bolay añlattı.
Qazan häm rayonara tabiğätne saqlaw prokurorınıñ ölkän yärdämçese Ramil Äxmätcanov äytüençä, Tübän Qabandağı balıqlar bötenläy başqa säbäp näticäsendä küpläp ülgän bulırğa mömkin. “Ekologia milisiase wäkilläre Qazan uramnarındağı qarnı tügüçe maşinalarnı Tübän Qaban küle yanında totqan ide. Bügenge köndä bezneñ proquraturı bu xäl uñayınnan tikşerü ütkärä”,- dide Ramil Äxmätcanov. Qazannıñ “Gorvodzelenxoz” şirkäte wäkilläre bu xälne uramdağı pıçraq qarnı tükkändä tieşle urınğa alıp barırğa şähär qaznasında aqça bulmaw belän añlatqan. Şuña kürä, aptırap tormağannar maşinalar qarnı Tübän Qaban küle yarınnan ğına buşatqan. Bu könnärdä tabiğätne saqlaw prokuraturası tikşerü eşe alıp bara. Näticäse atna-un kön eçendä bilgele bulaçaq.
Mondıy xäl Tatarstanda berençe oçraq tügel. Berniçä yıl elek Tübän Kama uramnarındağı pıçraq qar sulıqqa tügelgän bulğan. Tikşerü tabiğätkä zur zıyan yanawın beldergän. Qar tügüçe oyışma başlığı cinayät cawaplılığına tartılğan bulğan
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Yäşli nikax tansıqmı?
Yakemenko fikerençä, fatirsız, az keremle yäşlär ğailäsendä kiresençä balalar kübräk tua ikän. Ämma balalarnı ayaqqa bastıru, cämğeyätkä faydalı itep üsterü turında “Naşi” yäşlär xäräkäteneñ elekke citäkçese Vasiliy Yakemenko ber süz dä äytmi.
Rusiädä statistika kürsätkänçä, yäşli ğailä qoruçılar azayğannan-azaya bara. Däwlät tarafınnan törle programmalar qabul itelügä qaramastan, öyläneşüçelär häm kübräk bala tabarğa teläwçe artmıy. Misal öçen, yäş ğailälärgä ipoteka nigezendä taşlamalı fatir birü, ikençe bala öçen däwlätneñ 275 meñ sum aqçalata tüläme dä yäşlärne ğailä qoruğa etärgeç bulıp tormıy. Yakemenkonıñ yäşli nikaxlarnı arttıru täqdimen küplär nigezsez, uylanıp citmägän, di.
Statistika kürsätkänçä, yäşli öyläneşkännär arasında ayırılışuçılar kübräk. Yäşlär arasında qıznıñ kömänle buluı arqasında ğına qorılğan ğailä küp oçraqta tarqala, di belgeçlär. Ämma yäşli ğailä qorunı täqdim itkän Rusiä yäşlär eşläre däwlät komitetı citäkçese Yakemenko isä aqça azraq, fatirı keçeräk bulğan ğailälärdä kübräk bala bula digän fikerdä tora. Dimäk, Rusiädä yäşlär säyäsäten alğa sörgän keşe fäqıyrlektä balalar kübräk tua häm monı arttırığa kiräk digän fikerdä tora bulıp çığa.
Yäşlär küpçelege yuğarı uqu yortların tämamlağaç qına ğailä qoru yağın qarıy. Psixolok Marat Xäliullin "ayaqqa basqan” yäşlär arasında ayırılışular da azraq, di.
Dönyanıñ ber genä ilendä dä bala tabuğa öndäw öçen totılğan aqçanıñ kötelgän näticälär birgäne yuq. Xäzer Rusiädä yäşlärneñ küpçelege çit ildän ürnäk ala häm yuğarı belem alıp, yaxşı eşkä urnaşqaç qına ğailä qoru yağın qarıy.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Tatar matbuğatı satudan alınırğa mömkin
"Gorpeçät" qayber tatar gazetaları belän xezmättäşlek itüdän baş tarta. Bu towarnı satu fayda kitermi di şirkät
Ozaqlamıy tatar matbuğatı gazeta kiosklarınnan yuqqa çığarğa mömkin. Matbuğatnı taratu çeltärenä investor kergäç, tatar matbuğatı, kitapları annan qısrıqlap çığarıla başladı. Çönki şirkätlär berençe urınğa tabışnı quya. “Soyuz peçät”, “Ekspress peçät” çeltäre Tatarstannıñ räsmi gazetalarınnan baş tartqan ide inde, xosusi investor qulına küçkän “Gorpeçat” çeltäre dä xäzer tatar gazeta-jurnallarınnan baş tarta. Säbäbe – bu towarnı satu fayda kitermi.
Matbuğatnı taratuçı bu oyışma 2007 yılnıñ oqtyaberenä qädär Qazan şähär munitsipal berämlege qulında ide. Xäzer ul Mäskäw inwestorı milkenä äwerelde, ul inde üzeneñ tärtiben urnaştıra. Küptän tügel “Gorpeçat” oyışması respublika häm Rusiäneñ 100 läp näşriätenä xat taratıp çıqqan, alarnıñ yartısı respublikada çığa torğan gazeta-jurnallarnıñ redaksialärenä cibärelgän. Anda xezmättäşlekneñ özelüe turında äytelä.
Tatar matbuğatınıñ satudan çığarıluı gazeta-jurnallarğa faydağa bulmasa da, bik zur zıyan da salmas kebek. Çönki küpçelek milli gazetalar äbünäçelärgä, yazılu kampaniase näticäse bularaq, öylärgä kilep tora.
Alayda, tınıçlanırğa irtä äle, uquçılar öçen köräşergä, alarnı gazetanı aldıruğa künekterergä kiräk, dip sanıy “Şähri Qazan” gazetası baş möxärrire Mansur Mortazin.


text:
Mädäniät xäbärläre.
Şul uq könne Balıq bistäse rayon mädäniät üzägendä tantanalı kiçä ütkärelde.Anda rayonnıñ barlıq tarmaqlarınnan wäkillär häm Qazannan kilgän xörmätle qunaqlar qatnaştı.Foyeda rayondağı här mäktäp yaqtaşları Rawil Fäyzullinğa bağışlap stengazeta elep quyğan ide.15nçe noyäber şimbä könne “Duslıq” yortında Äzerbäycan şağire Gias Hämidneñ tatar telendä dönya kürgän kitabın täqbir itü kiçäse uzdı. Qazanda yäşäwçe äzerbäycan şağireneñ kitabı “Araz ağa, canğa qağa” dip atala. Älege kitaptağı Gias Hämidneñ äzerbaycan telendäge şiğerlären Näcibä Safina tatarçağa tärcemä itkän. Bu kitap Tatarstan-Äzerbaycan xalıqları duslığın gäwdäländerüçe milli-mädäni moxtariät oyışuğa 15 yıl tulu xörmätenä “Keşe xoquqları” näşriäte üzägendä näşer itelgän.
Şulay uq, äytep kitüebezçä, 16nçı noyäberdä S.Säydäşev isemendäge Zur Konsertlar zalında Tatarstannıñ xalıq artistkası Klara Xäyretdinovanıñ yubiley benefis kiçäse uzdı. Klara Xäyretdinovanı qotlarğa TDS räise Färit Möxämmätşin kilgän ide. Ul mäşhür cırçığa Mintimer Şäymievnıñ isemennän “Räxmät xatın”tapşırdı.Konsertnıñ ikençe bülegendä Klara Xäyretdinova uqıtqan studentlar qatnaştı. Yubilyarnıñ qızı Aygöl fortepianoda uynap änisen qotladı. Ä Klara Xäyretdinova härwaqıttağıça ilham, ostalıq belän romanslar, ariälar, xalıq cırların başqardı. Kiçäne bilgele artist Viktor Şäräfetdinov häm Tatarstannıñ atqazanğan mädäniät xezmätkäre, tıñlawçılarıbızğa yaxşı tanış bulğan Näzifä Kärimova alıp bardılar.
Azatlıq radiosı, Qazan , Mälikä Basıyr.


text:
İran parlamentı yökle xatın-qız tormışına qurqınıç yanağan xäldä bala töşerüne röxsät itü turında qanun ölgesen xupladı. Bala yä ana awıru bulğan oçraqta abortqa xatın-qız üze häm balanıñ atası riza bulırğa, yöge 3 aydan artmasqa tieş.
İrannıñ böten qanunnarın küzätep baruçı Saqçılar Şurası äle bu qararnı küzdän kiçerergä, İslam qanunnarı häm İran konstitusiäsenä qarşı kilmäwen tikşerergä tieş.
Älege qanun şulay uq barı tik kiäywdäge xatın-qızlarğa qarıy. Kiyäwgä çıqmıy irlär belän mönäsäbätlär qoru İranda tıyılğan.
Qanun röxsätsez abortlar yasawnı tuqtatu häm balağa uzğan xatın-qızlar arasında ülüçelär sanın kimetü öçen eşlängän.
Röxsätsez bala töşergän häm aña yardäm itkän tabip 10 yılğa qadär törmä cäzasına xökem itelä ala.


text:
Ukraina: säyäsi körçekkä noqta, "äflisun inqilabına" yasinmı?
Atnakiç irtäsendä prezident Viktor Yuşenko 2004 yıl Äflisun İnqilabı çorında üzeneñ töp köndäşe bulğan Viktor Yanukoviçnı premier-ministr itep bilgeläde. Şuşı awır adımğa barıp Yuçenko ildä 4 ay däwam itkän säyäsi körçekkä noqta quydı. Aylarça säyäsi bilgesezlektän ğarıq bulğan Ukrainnarnıñ kübese nixayät, irken sulap quydı, ämmä qayberläre bu qarar Äflisun İnqilabı qimmätlärenä yasin bulmasmı, dip borçıla.
"Min Viktor Yanukoviçnı Ukraina premier-ministrı itep bilgelärgä qarar ittem. Monıñ belän bäyle awırlıqlarnı tulısınça añlıym. Bar ilne şunı añlarğa çaqıram - bezneñ säyäsi añlaşuğa kilü öçen unikal forsatıbız bar" di Ukraina prezidentı.
Yanukoviçnı raslaw mäsäläsen Yuğarı Rada comğa könne qararğa cıyına. Ul arada atnakiçtä Ukrainanıñ alğa taba eçke häm tışqı säyäsäten bilgelägän Milli Berdämlek Universalı dip atalğan dokument imzalandı. Ukrainanıñ NATO häm Rusiä belän mönäsäbätläre, däwlät telläre, pravoslav çirkäweneñ statusı kebek çeterekle mäsälälärdä Yuçenko häm Yanukoviç firqäläre soñğı säğätkä qädär bäxäs alıp bardı. Axır çiktä bu dokumentnı Yulia Timoşenko blogınnan qala barlıq fraksiälär dä imzaladı. Äflisun inqliabı waqıtında Yuçenkonıñ iñ yqın tarafdarı bulğan Yulia Timoşenko isä oppozitsiägä küçüen iğlan itte.
Şulay itep, Ukrainada qarşılıqlı xakimiät barlıqqa kilde. 2004 yıl prezident saylawlarında ber-bersenä qarşı köräşkän ike keşe – berse prezident, ikençese premier buldı.
Bu Äflisun İnqilabı ğimmätlärenä yasin uqu, Ukrainanıñ yünäleş üzgärtüen añlatamı? Mondıy borçular bulsa da, alarnı artıq küperü döres bulmastır. Ätik, Yanukoviç üze çärşämbedä Kievtağı tarafdarları aldında çığış yasağanda Äflisun İnqilabına mondıy bäyä birde:
"Bez şunı añladıq, 2004 yıl bezneñ küzlärebezne açtı, kemneñ kem ikänen añladıq. Bu barıbızğa da fayda, çistarınu kiterde" di Viktor Yanukoviç
Yuçenko Ukrainanı NATOğa kertergä teli, Yanukiviç moña qarşı, dilär, şulaydır. Läkin şul uq waqıtta bu Yanukoviçnıñ ğına tügel, millionlağan ukrainnıñ da qaraşı. İkençedän, 2003 yılda näq menä Yanukoviç premier bulıp eşlägändä Ukraina NATO belän tığız xezmättäşlek urnaştırdı.
Yuçenkonıñ tağın ike xıyalı – Ukrainanı Dönya Säwdä Oyışması häm Yewropa Berlegenä kertügä kilgändä, bu maqsatlarnı Yanukoviç ta xuplıy.
Qısqası, belgeçlär fikerençä, Yanukoviç xökümäte dä şaqtıy Könbatış qaraşlı bula ala. Ägär şuşı yaña xökümät üzgäreşlär programın raslap, anı tiz arada ğämälgä quya alsa, Yuçenko üze äytkän "ilne berläşterü forsatın" tormşqa aşıra ala. Yuq ikän – Ukrainanı alda tağı da yamanraq büleneş kötergä mömkin.
ali ğilmi


text:
Yuğalğan keşelär könendä - Xalıqara törkemnär alarğa iğtibarnı arttırırğa çaqıra
Qaysı beräwlär, suğıştan qaçqan. Başqalar tön urtasında qulğa alınğan häm tağın alardañ ber xäbär bulmağan. Suğışta ülep, bilgesez qaberlekkä cirlängän keşelär sanı da äz tügel. Dönyada barlıqqa kilgän här ber tärtepsezlek häm nizaq keşelärne ğailäsennäñ ayırıp bilgesez yuğaluğa tap itkänder. Bügen, Xalıqara Yuğalğannar könen belgelängändä, dönyanıñ tanılğan ike zur torkeme, yuğalğan keşelär häm alar ğailälärenä qarşı kübräk bulışırğa çaqırdı.
Ul, Rusiä köçläreneñ Çäçniädäge öyeneñ işeğen şaqığan kön, qalğanıñ üzennäñ tıñlıyq:
“Ul könne irtä bez işekkä bärgän qatı tawış belän uyandıq. Min närsäder bulğanıñ sizenep aldım. Sikerep torıp, - tuqtağız xäzer açırğa kiläm - dip qıçqırıp işekkä taba çaptım. Läkin alar min ölgergänçe, işekkä bärep kerde dä Mine diwarğa teräp, qoralnı miña taba tottı. Annañ alar yoqı bülmäsenä kerde häm ber ni soramiy iremneñ qulınnañ totıp,boğawlap başına qapçıq kiderdelär. Häm cirgä ırğıtıp isemen soradılar da annañ alıp kittelär.”
Ul irtä alıp kitkän keşelärdäñ altısı sonınnañ üle tabıldı di Asxorova. Läkin anıñ öçen ireneñ başında yılap utırırlıq suiq qaber taşı da yuq.
Dönyanıñ küp cirendä, Asxarova misalında bik küp keşe bar. Alar tuğannarınnıñ, xäyättä yäisä ülgän buluın yıllar buyı qaylarda yäşäwlärendä belmilär.
“Törle nizaqlar yäisä köç qullanular waqıtında yugalğannar sanı yöz-meñlärçä.”
Bu Carla Haddad süzläre ide, Ul Xalıqara Qızıl Xac törkemedä yuğalğan keşelärne ezläw belän mäşğül. Anıñ törkeme, dönyadağı yuğalğannar ğailäsenä kübräk iğtibar kürsätergä digän yaña xisap belän çıqtı.
Qızıl Xac törkeme, Ğiraqnıñ üzendägenä, suğış yılları häm Saddam Rejimi waqıtı belän bergä soñğı yıllardağı nizaqlar waqıtında yaqınça 375 meñ keşeneñ yuğaluı turında belderä.
Yewropada da şul isäptän yuğalğannar sanı bik küp. Tawlı Qarabağ- häm Görcesttannıñ Könyaq Ossätiä häm Abxaziädä çıqqan fetnälär waqıtında küp keşe yuğala. Häm, könbatış yaqtaraq, Balkan suğışı qorbannarın da iskä alırğa keräk.
Bosniädä äle yuğalğan mäyetlärne tanu öçen dä, Xalıqara yuğalğan keşelär komissiäse tarafınnañ küp eş başqarıla. Älbättä ülgänneñ kem buluın tanuı bik awır eş, qaysı beräwlärneñ inde, kümäk qaberleklärdä mäyet äğzäläre başqalar belän butalğan yäisä yuğalğan xäldä. Läkin bu eştä ğiylem yärdemgä kilä. Alar qorbannıñ DNK ürnäklären, tuğannarı belän çağıştırıp taba ala. DNK yärdemendä distä meñ keşeneñ mäyete tanılğan. Häm komissiä qalğan 13 men yuğalğan qorbannı da şulay uq DNA yärdemdä tanılır digän ömettä qala.
Larisa Aşxorova, irene yuğaltuına 6 yıl tula inde. Ämmä ul äle dä ğadellek, hiç yuğı tormış iptäşeneñ yazmışı turında ber süz bulsa eştü ömete belän yäşi.
Ul xaman iren alırğa niçä xärbi maşina kilgäneñ xäterli, Läkin ber kemdä di ul awır sulap, anı eşetergä telämi di ul.


text:
Tatarstan xökümäte yubiley häm istälekle könnär ütkärü tärtiben rasladı
15 ğinwarda Röstäm Miñnexanov raslağan nigezlämädä kemnärne nindi uñaydan häm nindi çığımnar isäbenä zurlap täbrik itärgä kiräklege kürsätelä. Törle däwlät oyışmalarınıñ istälekle könnäre Prezident apparatı häm Xökümät belän kileşep uzdırıla. Şähär, awıl, poselok häm törle oyışmalar tözelüweneñ 25-50 yıllığı uñaennan häm alğa taba 25 yıl saen bilgeläp üzıla. Ayırım oçraqlarda ğına 50 yıllıqtan soñ, här 10 yıl saen yubiley ütkärergä mömkin. Kürenekle eşleklelärgä dä şundıy uq qaraş. Läkin moña qarap qına törle yubileylar ütkärügä kitkän çığımnar kimer mikän?


text:
Fahriye Hanım - Urfalıyam Ezelden
Sanatçı : Fahriye Hanım
Türkü : Urfalıyam Ezelden
Etiketler : Fahriye Hanım - Urfalıyam Ezelden türkü indir, Fahriye Hanım - Urfalıyam Ezelden türkü dinle, Fahriye Hanım türküleri, Urfalıyam Ezelden mp3 indir, Fahriye Hanım türküleri Urfalıyam Ezelden türküsü, Urfalıyam Ezelden sözleri, Fahriye Hanım mp3 dinle, Fahriye Hanım download, Urfalıyam Ezelden bedava mp3, Fahriye Hanım türkü sözleri, Fahriye Hanım türkü dinle, Fahriye Hanım son albüm indir
Fahriye Hanım Türküleri
Fahriye Hanım - Urfalıyam Ezelden


text:
Kongressmen Smith Üzäk Aziä illärenä yardäm demokratik reformalarnmıñ ütälüenä bäyle bulırğa tieş digän qaraşta
AQŞ Väkillär Palatasında keşe xoquqların yaqlauı belän tanılğan kongressman Chris Smith, AQŞnıñ Üzäk Aziägä xärbi häm ekonomik yardäme demokratik reformalardan bäyle bulırğa tieş digän qanun ölgese täqdim itte. Ul radiobız xäbärçese belän ängämä ütkärgändä, AQŞ xökümäte Üzbäkstan kebek illärne keşe xoquqları häm qanun xakimiäte kebek mäsälälärdä dialogqa cälep itärgä tieş dip belderde.
Audio
"Bez Üzbäkstannıñ häm başqalarnıñ terrorğa qarşı suğışta bezneñ belän xezmättäşlek itülären xuplasaq ta, keşe xoquqları da minimum bulsa da ütälergä tieş dip kötäbez. Bez 20,30, 40 yıllar elek eşlägän xatanıñ qabatlanuın telämibez. Bez xalıqnı cäberlägän diktatorlar belän xezmättäşlek ittek."
Smithnıñ süzlärençä, Washngton regindağı yaña berktäşlärenä demokratiäläşüläre öçen basım yasarğa tieş, Üzbäkstandağı köç qullanu belän eş itmäv ildä yañadan qan qoyuğa kiterä ala.
Audio
"Üzbäkstan kebek il belän xzmättäşlek itkändä bezneñ cavaplılığıbız arta, cönki mönäsäbätlärebez bar. Bez ul mönäsäbätlärneñ bigeräk tä terrorğa qarşı suğışta tiränäyüen häm çäçäk atuın telibez. Läkin, tänkneñ ikençe yağın da onıtmasqa kiräk. Ni öçen bez monı eşlärgä tieşbez? Çönki bez demokratiä häm keşe tormışın xörmät itü mäsäläsendä dä progressnıñ buluın telibez. Yuqsa xezmättäşlekneñ nindi mäğnäse bar?"
Smith Belorus Demokratiä Aktınıñ da sponserı ide. Prezident Buş üzğan yılnıñ közendä aña qul quyğaç ul qanuntösen aldı. Yaña qanun prezidentqa demokratik politik partiälärneñ täräqqiäten yaqlauğa häm demokratiäne üsterü öçen xökümättän bäysez törkemnär buldıruğa xoquq birä. Kongresman Rusiä häm Qıtay kebek illärneñ Könbatışnıñ keşe xoquqları ölkäsendäge aktivlığı eşke eşlärgä tıqşınu bulıp tora digän belderülären belä. Sovet citäkçeläre häm Könyaq Afrikadağı elekke apartheid rejimı da süz xoquq mäsäläsenä kilep terälgäç şundıy uq belderülär yasağannarın iskä töşerde. Smith yardäm mäsäläsen keşe xoquqlarına bäylävneñ qayber illärdä uñay näticä birgänen dä telgä aldı, ber ük vaqıtta Üzäk Aziädä üzgäreşlärneñ ber tön eşendä bulmauaçağın da äytte. Smith täqdim itkän qanun ölgese buyınça tıñlaular Kongress Sintäber ayında cäyge yaldan qaytqannan soñ başlayaçaq.
Färit İdelle, Praga.


text:
Bizdiñ Täwelsizdikti alğanımızğa 25 jıl toldı. Egemendik alıp, jeke memleket boldıq. Elimiz jıldan-jılğa körkey`ip ösip keledi. Memleketimizben birge tilimiz de täwelsizdik alıp, qazaq tiliniñ märtebesi körkey`di. Elbasımız Nursultan Nazarbaevtıñ tuğırlı bağdarlaması boy`ınşa keleşek jas urpaqtardıñ üş tildi meñgerwi qolğa alındı. Bizdiñ zañğa köptegen özgertwler engizildi. Osınıñ barlığı bizdiñ bolaşağımız. «Urpağı jaqsı el azbay`dı» demekşi, bizdiñ babalarımız, batırlarımız salıp ketken sara jol key`ingi bizderge, yağnï urpaqtarına qaldırğan. Qazaqstan Respwblïkasınıñ Täwelsizdigi jolında bizdiñ ağa-apalarımız mert boldı. Sonıñ işinde Qay`rat, Läzzat, tağı da basqa mert bolğan ağa-apalarımız bar. Sol kezdegi batırlarımızdıñ erlikteriniñ arqasında baqıttı balalıq şağımız ötwde. Elbasınıñ eren eñbeginiñ arqasında osınday` jarqın, bey`bit künde ömir sürip jatırmız.
Alʹmïra ABÏLOVA, M.Rwsakov atındağı №2 mektep-ïnternatınıñ 3-sınıp oqwşısı


text:
Samarda Salawat ike zur konsert birde
İke zur zalğa biletlar ber atna eçendä satılıp bette. Şunısı iğtibarğa layın, Salawat konsertları turında xätta reklama da yasap tormadılar. Xalıq ber- bersenä äytep, yögerep kilep biletlarnı alıp beterdelär. Salawatnıñ elekkege konsertlarında bildän tübän şayarularğa urın muldan birelä ide. Bu yulı cırçı nindiräk programma kürsätü turında üz fikerläre belän “Aq bäxet” isemle radiotapşırular alıp baruçı Nailä xanım Sabircanova urtaqlaşa:
Salawatnıñ bu konsertın min xätta spektakl' dip äyter idem, häm beraz köç quyıp tırışqan xäldä çın tatar muzıykal' spektakl' bieklegenä kütärep bula, häm, hiçşiksez, berär dramaturg belän elemtägä kerep bu äsärne yazarğa kiräk. Bu p'yesada töp geroylar – Şüräle, Salawat häm oluğ kompozitorlar cırları.
Konsert- tamaşa Salawatnıñ professor isemenä layıq. äxlaqi yaqtan da, muzıykal' yaqtan da. Soqlanğıç cırlar,iskitmäle dekoratsiä. Bayançılarnıñ milli kiemnän buluları küñelgä yomşaqlıq östi. Salawatnıñ kiemnäre dä zäwıq belän milli ruxta. “Afärin, Salawat!”- dip äytäse kilä.
Nailä xanım, här konsertta kul'minatsion mizgel bula. Salawat konsertında bu tawçıq qay cirendä küzätelde dip sanıysız?
Älbättä bu yuğarı noqta – ul Salawatnıñ “Qazanımda kilä yäşisem” cırı. Bu cır ruxi märkäzebezgä gimn bieklegendäge tatar yörägennän sarqıp çıqqan mädxiä. Çittä yäşäwçe tatarlarnıñ kübese Qazannı kürmi yäşilär. bu cır yañğırağanda minem küzläremnän yäş aqtı.
Nailä xanım, küzdän yäş ağunıñ säbäbe bula bit?
Säbäbe bik ğadi. Cırı bik tirän eçtäleqle, Qazanda yäşise kilep kitte. Salawat cır başqarğanda zur ekranda Qazannıñ iñ matur cirläre kürsätelde. Min üzem Salawatqa tügel, ä küzläremne ekrannan almadım.
Dimäk, bügenge tamaşaçığa tä'sir köçen arttırır öçen äle texnik çaralar da kiräk bulıp çığamı?
Ul här cırğa da kiräkmi inde älbättä. Ä menä “Qazan…” cırına bik kiräk.
Nailä xanım, ä menä tulayım bäyälägändä professor cırçı Salawatnıñ öç säğätlek programmasına nindi bilge quyar idegez?
Salawatnıñ här programması yañalıq, läkin dä monısı barçasınnan da ayırılıp tora. Üzeneñ tatar qaharmanlığı belän öç säğät buyına qazanğa, Tatarstanğa, tatar xalqına, tatar äxlağına mädxiä cırlana.
Konsert- tamaşa axırında Salawat:”Bez üzebezne üzebez genä saqlap qala alabız”,- dide. Zalda utıruçı tamaşaçığa bu öygä eş bulıp yañğıradı, ä ürnäkne Salawat kürsätte. Tatar bulıp qalasıbız kilsä, bez tatar tösmerläre kergän kiem kiärgä, tatar cırın tıñlap, tatarça söyläşep, tirä- yünebezdä tatar moxite tudırıp, dinebez islamnı Konstitutsiäbez itep qabul itep üz qabığıbızğa biklänep yäşi belergä tieşbez. Şul waqıtta globalizatsiä iblise tatar öçen qurqınıç bulmayaçaq.
Şamil Bahautdin, Samar


text:
Qazaxstan: oppozitsiä citäkçese Ğalimcan Jakianov törmädän çığarıldı
Şimbä könne irekkä çığarılğan Qazaxstan oppozitsiäse citäkçese Ğalimcan Jakianov yäkşämbedä Almatığa qayttı. Qazaxstannıñ Demokratik saylaw xäräkätenä nigez saluçılarnıñ berse, Jakianov, 2002 yılda 7 yıl törmägä xökem itelgän ide. 3 yıldan artıq utırğannan soñ ul waqıtınnan alda irekkä çığarıldı.
Pavlodar ölkäse xakime bulğanda wäkälät arttıruda ğäyeplänep, ul 2002 yılnıñ Awgustında 7 yıl törmägä xökem itelgän ide. Xalıqara xoquq yaqlaw oyışmaları, şul isäptän Amnesty İnternational, bu xökemne säyäsi qarar dip atadı. 2001 yılda Jakianov Qazaxstannıñ Demokratik Saylaw xäräkätenä nigez salğan ide. 3 yıldan soñ bu xäräkät qanunsız dip iğlan itelde.
Xökemneñ yartısın utırğannan soñ, süz birep waqıtınnan alda çığaru tärtibe nigezendä irekkä çığarılğan 42 yäşlek Jakianov, yäkşämbedä Almatıda, xälegez niçek digän sorawğa "şäp" dide. "Menä Bismilla äytep 4 yıldan soñ Almatıda berençe adımnarnı atlıym. Duslarımnı, tuğannarımnı kürüemä bik şatmın, bu minem öçen zur quanıç," di Ğalimcan Jakianov.
Anı qarşılarğa oppozitsiädäge "Ğädel Qazaxstan öçen" xäräkätneñ xäzerge citäkçese Jarmaxan Toyaqbay, dusları, tuğannarı kilgän ide. Ğalimcannıñ xäläl cefete Qarlığaç Jakianova da şatlığın yäşermäde. "Bügen bik quanıçlı kön. Bez anı ozaq köttek. Kiläçäkkä ömet belän qarıybız, uñay üzgäreşlär kiterer dip. Bu ğailäbez häm bezneñ yandağı keşelär öçen dä şatlıqlı mizgel," di Qarlığaç Jakianova.
Ğalimcan Jakianov, prezident Nursoltan Nazarbaevnıñ çärşämbedä ütkän inaguratsiäsennän soñ ğına azat itelde. Ğärçä, törmädäge yartı möddäte uzğan yılnıñ üktäberendä ük çıqqan ide. Azat itü qararın mäxkämä Dikäberneñ 14ndä çığardı. Törmä räsmiläre bu kiçekterüne Ğalimcannıñ törmädä tärtip bozuları belän añlattı. Oppozitsiä isä, räsmilär prezident saylawlarınıñ ütüen kötkän dip sanıy. Üze dä törmädä utırıp çıqqan bäysez jurnalist Sergei Divanov Azatlıqqa "Ul küptän irekkä çığarılırğa tieş ide. Räsmilär maxsus suzdı, Jakianovnıñ çığuı saylawdan soñğı wazğiätne üzgärter, alar öçen tiskäre bulır dip qurıqtılar," dide.
4 Dikäberdä Nazarbaev tağın 7 yılğa prezient bulıp saylandı. Räsmi sannarğa qarağanda 91% tawış belän. Bäysez küzätüçelär küp sanlı tärtip bozlular, bülleten tutırular, oppozitsiäne qısular turında söyläde. Yewropada İminlek häm Xezmättäşlek oyışması saylawlar xalıqara taläplärgä turı kilmäde dip bäyäläde.
"Ğädel Qazaxstan öçen" xäräkäte citäkçese, prezident saylawlarında nazmät bulğan Jarmaxan Toyaqbay fikerençä dä, Ğalimcannı irekkä çığarğan räsmilär Nazarbaevnıñ inaguratsiäsen kötkän. "Bez monı ğädellek dip äytä almıybız. Räsmiläre Ğalimcannı azat itergä mäcbür buldı. Ber yaqtan bu oppozitsiä köçläreneñ basımı näticäse. İñ möxime – ul xäzer irekätä, bezneñ arada, bu bezgä eşebezne äwzemläşterergä mömkinlek biräçäk," di Toyaqbay.
Oppozitsiädäge Nağış Aq Yol partiäse räistäşe Altınbäk Sarsenbaev "Qazax xalqı Ğalimcannı azat itü öçen köräşmäsä, ul äle dä törmädä utırır ide. Ul törmädä çağında da xäzerge rejimğa yaraqlaşmadı. İrekkä çıqqaç ta cäyäsi äwzemlegen däwam itergä tieş. Çirattağı adım – demokratik köçlärne berläşterü" dide.
Ğlaimcan Jakianov üze, yäkşämbedä, säyäsi plannarı turındağı sorawğa cawap birmäde. Qanunnı bozğan oçraqta aña qabat törmägä qaytu yanıy. Küzätüçelär fikerençä, anıñ irekkä çığuı räsmilär öçen baş bäläse bulıp tora. Qazax räsmiläre isemenä bolay da, oppozitsiäne törmgä utırtu öçen küp tänqitlär äytelä. 2009 yılda Qazaxstan Yewropada İminlek häm Xezmättäşlek oyışmasında räislek itergä cıyına.
Ali Gilmi


text: “Yewropa öçlege” Xalıqara atom energiase agentlığınıñ xälitkeç kiñäşmäse aldınnan, İran belän söyläşäwlär ütkärergä rizalağan birde. Britania, Germania, Fransiä diplomatları 3 martta Venada İran wäkile Ali Laricani belän oçraşaçaq. Laricanínıñ Mäskäwdä ütkärgän söyläşüläre, näticäsez ütkängä oxşıy. Biredä Rusiäneñ täqdime belän İrannıñ atom programması öçen urannı Rusiädä bayıtu tikşerelgän ide. XAEİnıñ 6 martqa bilgelängän kiñäşmäsendä İrannıñ atom programması mäglümätlären Berläşkän millätlär oyışmasınıñ iminlek şurasına tapşıru qaralğan.


text: İran Prezidentı Nicaragua President Daniel Ortega belän soyläşer öçen Nicargua ilenä kilde. Soyläşülär iktisad ölkäsendäge kileşülär turında barır dip kötelä. Äxmädinecad Latin Amerika buylap säfärendä sulçılar kontrollegendä bulğan häm Washingtonğa qarata tänqitçän qaraşta torğan illärgä bara.Üzeneñ säfären ul Caracasta başlağan ide. Anda ul Venesuella Prezidentı Hugo Chavez belän soyläşte. Hugo Chavez , İran Prezidetnı belän OPEC illären neft exportın kimetergä çaqıru xaqında kileştek, dip belderde.


text:
İsmail İpek - Doldur Meyhaneci
Sanatçı : İsmail İpek
Türkü : Doldur Meyhaneci
Etiketler : İsmail İpek - Doldur Meyhaneci türkü indir, İsmail İpek - Doldur Meyhaneci türkü dinle, İsmail İpek türküleri, Doldur Meyhaneci mp3 indir, İsmail İpek türküleri Doldur Meyhaneci türküsü, Doldur Meyhaneci sözleri, İsmail İpek mp3 dinle, İsmail İpek download, Doldur Meyhaneci bedava mp3, İsmail İpek türkü sözleri, İsmail İpek türkü dinle, İsmail İpek son albüm indir
İsmail İpek Türküleri
İsmail İpek - Ağlamak Bize Yakışmaz
İsmail İpek - Doldur Meyhaneci
İsmail İpek - Ruhumda Sıkıntı Var
İsmail İpek - Anaları Ağlatmayın
İsmail İpek - Ben Sensiz Nasıl Yaşarım


text:
Tatarstan başqortları Qorıltayı
Tatarstan başqortları Qorıltayı
Başqort awılları Tatarstannıñ könçığışında ğına tügel, Başqortostan könbatışında da oçramıy. Mäsälän, İleş, Dürtile, Çaqmağış, Täteşle, Boray, Baltaç, Yañawıl rayonnarında xalıq üz teläge belän başqort awılı bulıp sanağan ber genä awıl da yuq. Şulay da, tuğandaş başqortlar Tatarstanda yäşi, alar şaqtıy çäçelep yäşäsälär dä, aktivlıqları belän ayırılıp tora. Şimbä könne säğät 10da Qamal teatrında bulaçaq Tatarstan başqortları Qorıltayında başqortlarnıñ milli tormışı problemaları tikşereläçäk.
Elegräk bu Qorıltay Qazan milli-mädäni üzägendä ütä, dip bilgelängän ide. Ämma çit töbäklärdäge millättäşlärgä iğtibarlı bulğan Başqortostan Respublikası Qazanğa 84 keşelek delegatsiä cibärgän. Şul isäptän ataqlı Biyü ansamble dä Qazanğa kilü säbäple, artistlarğa çığış yasaw uñaylı bulsın öçen zurıraq säxnäle Kamal teatrı Başqort qorıltayın ütkärüçelärgä birelgän. Bu cıyınnı ütkärü buyınça Oyıştıru komitetın Däwlät Şurası räise urınbasarı Robert Miñnullin citäkli. Şunı da äytergä kiräk, Robert äfände şul uq comğa könne Ätnä rayon şurası sessiäsendä qatnaşıp, Qazanğa qayta, annarı Älmätkä barıp, kürenekle yazuçı häm säyäxätçe Mirğazıän Yunısnıñ yubileenda Däwlät Şurası qotlawların tapşıra.
Mädäni mäşäqätlärneñ kulminatsiäse şimbä häm yakşämbe könnärenä turı kilä. Törki xalıqlar teatrlarınıñ festivale qısalarında Änkara şähäreneñ Antalya däwlät teatrı spektakle bula, Törkiäneñ general konsullığı kürenekle Qazan zıyalıların bu tamaşağa maxsus çaqırğan. Ä Näwrüz festivale yäkşämbe könne, 26 mayda tantanalı räweştä yabıla.


text:
Nefteuganskinıñ Talyan tatar-başqort mädäniäte üzägeneñ sänğat citäkçese Vener Möhammädievqa Xantı-Mansi avtonomiäle okrugnıñ atqazanğan xezmätkäre iseme birelde
Yıl axırında Xantı-Mansi avtonomiäle okrugı gubernatorı Fillipenko törle tarmaqlarda eşläwçelärgä okrugnıñ atqazanğan xezmätkäre isemen birü qararın imzalıy. Bıyıl bu büläkkä mädäniät häm sänğat ölkäsendä eşläwçe 13 keşe arasında Nefteuganski qalasınnan Talyan tatar-başqort mädäniät üzägeneñ sänğat citäkçese Vener Möxammädiev ta layıq buldı. (tasma)
-Vener abıy, niçä yıl sezneñ xäzer tönyaqta? -20 yıl inde -Äräm kitkän xezmät dip isäplämisezme monı? -Yuq. Qayda yäşäsäñ dä barıber tügel meni. Niçekter monda eşne nıñraq, qabınıbraq kitep eşlägängä min quanıp yäşim. Kübräk eş eşlände monda kilep. Tegendä ul tiklem eşläsäñ dä, bälkem, kürenmäs ide. Ä bu yaqta üzebezneñ tege çitkä kitkän xalıq arasnda bulğaçtın anısı da bardır inde anıñ. Eş tä kübräk buldı diärgä kiräk, cirenä citebräk eşlände eş. -Näticä dä kürende. -Äye, näticäse dä kürende. -Tege üz waqıtında çiräm cirlärne sörergä kitep igen üsterrgännär bit äle. Şunı- şikelle qotıpqa kitep, burannı eretep, tatar-başqort xalqınıñ yörägenä cılı salu bula inde bu. -Änä-änä şulay inde, şulay. -Uzğan yıl sezneñ Awılım xätiräse digän cırığız yıl cırı bulıp isäplängän ide Tatarstanda. Äle andıy cır bulırday cır icat itmädegezme bu aralarda -Anıñ näticäsenä barıp citärlek cır älegä yuqtır dip uylıym. Närsäder bar barıber. Min aldan qıçqırırğa yaratmıym bit. Cırlar yazılıp, xalıqqa taralıp çıqqaç alar üzläre kilep çığa. Min üzemne ToлkaTb itkenem yuq. Cırnı ber waqıtta da artınnan yörep niçekter sorap yöregänem yuq, şunı cırlağız, monı cırlağız, dip Üze taba ul cır xucasın, matur itep xalıqqa kiterep citkerä torğan keşesen.
Möxammädievnıñ Awılı xätiräsen başqarğan öçen cırçı Zäynäp Färxetdinova Altın Bars bülägenä iä bulğan ide. Xalıq yörägenä barıp citärday tağın qaysı cırı üz başqaruçısın ezli torğandır, anısı yazmış qulında. Vener äfändeneñ süzlären dälilläp, Talyan üzäge äle yañaraq qına ütkärgän ber çara turında söylisem kilä. Noyabr axırında alar Başqortstan kongressı wäkillären häm okrugtağı törle şähärlärdän cıyılğan başqort millätennän bulğan delegatlarnı qabul ittelär. Monnan soñ Nefteugansk’nıñ tatar-başqort mädäniatı üzäge okrugtağı başqort xalqı milli tormışınıñ üzäge bulaçaq. Bu oyıştıru konferensiäsendä telne, ğöref-ğadätlärne saqlau mäs’äläläre kütärelgän. Häm Vener Möxammädievnıñ süzlärençä, bu çarağa cıyılğannarnıñ küñelläre kütärelgän. Nindider ömetlär belän taralışqannar. “Bezneñ şähär buıynça artta qalış bulmadı. Çönki bez Talyan mädäniat üzägen açqanda uq bu maqsatlarnı küzdä tottıq. Okrug buyınça eş alıp barılmıy ide. Böten yaqlap qarağanda da niçekter tatarlarğa kübräk iğtibar birelde. Başqort milli mäs’äläläre küp cirlärdä niçekter arttaraq qalıp bara. Annan soñ, döresen äytkändä, başqort xalqı üze bu mäs’älägä awırlıq belän qarıy torğan ide. Işanıçsızlıq sizelep tordı, dide miña Vener Möxammädiev.
Küñel belän genä bulsa da Nefetuganski qalasınnan xäzer Tübän Vartağa küçäbez. Bu şähärdä Tübän Varta Däwlät Pedagogiä İnstitutı bar. Başta Tubıl pedinstitutı filialı bulğan bu uqu yortı menä inde 10 yıl tulı xoquqlı belem birü mäktäbe bulıp tora. Xantı-Mansi gubernatorı Fillipenki üzeneñ Yaña Yıl aldı qararında yuğarı uqu yortınıñ ike sudentıa okrug laureatı premiäsen birü turında qararnı imzaladı. İkeneñ berse –institutnıñ fizik tärbiä häm sport fakultetı studentı Azaman Rinat ulı Axunov. Azamat 5nçe kursta uqıy. Studentlar berlege, yağni profkom räise. Azamat minem belän telefonda söyläşkän waqıtta, “böten sotsial problemalarnı xäl iterä tırışabız. Berlkenıñ student xalqı arasında abruyı zur”, dide.
Anıñ citäkçelegendä şähär külämendä yäşlär oyışması üzägeneñ yaña ölgese äzerlänä. Bu üzäk vojatıylar mäktäbe, mäğlümat agentlığı, icatqa teläktäşlek, mädäni-sport çaraları tarmaqların üz eçenä alaçaq. Maqsatı-yäşlär arasında zamana çirlärenä qarşı toru. Azamatnıñ 5 yıl uqu däwerendä ber genä tapqır da 4le bilgese alğanı yuq. İnstitutnı qızıl kenägägä tämamlarğa ömetlänä. 14 yäşennän birle boks belän şöğellänä. Sport masterı ul. “Sin üzeñne kem dip sanıysıñ-zamanlaşqan tatar malayımı , ällä ruslaşqan tatar malayımı”, digän sorauğa ul, “Bälki ikençeseneñ sıyfatları kübräkter. Äti-äniemneñ tuğan yaqlarında Çaqmağış rayonında yal waqıtlarında yış bulsam da tatarça añlıym, söyläşä belmim”, dide.
Nail Alan, Tömän


text:
Oyışmanıñ Qaçaqlar yuğarı komissionerı Ruud Lubbers bügen Qabulda çığış yasap, inde yardäm törkemnäre oyıştırıldı, häm AQŞ xärbi höcüm başlağan oçraqta qaçıp kitärgä mömkin keşelärgä qayber kiräk-yaraqlar äzerläde dide.
Lubbers jurnalistlarğa bezneñ agentlıq Ğiraqnıñ kürşeläre bulğan İran häm Törkiädäge yardäm oyışmaları belän eşläsä dä, başqa däwlätlärneñ häm oyışmalarnıñ kübräk yardäm itüe zarur dip äytte.
Lubbers Agentlıq Törkiäneñ häm İrannıñ Qızıl Yarımay oyışmaları belän tığız xezmättäşlek itäçäk dide
Qabulda ul äfğän qaçaqların öylärenä qaytaru eşe turında söyläşülär alıp bara.


text:
AQŞ prezidentı George Bush bügen Üzäk Küzläw Agentlığı CİA başlığı itep Aq Yortnıñ küzläw idaräse citäkçese, respublikan Porter Grossnı bilgeläde. Agentlıqnıñ elekke başlığı George Tenet ber ay elek, 2001neñ 11nçe sintäberendäge terror höcüme turında küzläw mäğlümatläre bulmawı häm Ğiraqnıñ küpläp üterü qoralları turında nigezlänmägän xäbärlär mäs'äläsendäge basım sürätendä, bu wazifadan kitkän ide.
Kongresstağı Florida ştatı wäkile Porter Grossnıñ bilgelänüen bügen prezident üze iğlan itte: "Porter Gross – Üzäk Küzläw Agentlığınıñ reformatorı bulaçaq. Min anıñ küzläw eşlären yañartu häm qullanu mäs'äläsendäge kiñäşlären kötäm, bu eştä şulay uq 11nçe sintäbr höcümnären tikşergän komissiä mäğlümatläre dä qullanılaçaq," dide George Bush. 65 yäşlek Gross elek tä CİA agentı bulıp eşlägän häm Quşma Ştatlar xärbi köçläreneñ küzläw ofiserı bulğan. Anı bu wazifada Senat raslarğa tieş.


text: İzrail premier-ministrı Ariel Şaron, törmädä utırğan intifada citäkçese Märwän Barğuti Fälestin citäkçese saylawlarında qatnaşa ala, dip belderde. 9 ğinwarğa bilgelängän saylawlarda barlığı 10 namzät terkälgän, Fatx xäräkäte citäkçese Barğuti şularnıñ berse. Fatx xäräkäte üzeneñ namzäte dip Fälestinne Azat itü Oyışması citäkçese Mäxmüt Abbasnı täqdim itkän ide, şul säbäple Barğuti namzätenä qarşı çığa. Misır prezidentı Xösni Mäbäräk tä, Barğutinıñ saylawlarda qatnaşu niäte Fälestin xalqında büleneşkä kiteräçäk, dide. Ul arada İslam Cihadı törkeme üz tarafdarların saylawlarda qatnaşmasqa çaqırdı. Şul uq öndäwne kiçä Hamas törkeme yasağan ide.


text:
İran üzeneñ atom programması tiräsendäge kierenkelekne çişü öçen söyläşülärne däwam itü strategiäsen saylıy. Yuğarı milli iminlek şurasınıñ matbuğat wäkile Ali Ağa Möhammädi, İSNA mäğlümat agentlığına, başqa yul yuq, dip belderde.
İran üzeneñ tınıç maqsatlarda atom eşçänlegenä xoquqı buluına basım yasıy, Yevropa Berlege häm AQŞ, İran atom energiäsen qoral öçen texnologiädä qullana, dip belderä. AQŞnıñ Däwlät Departamentında Yevropa häm Yevraziä öçen cawaplı yuğarı räsmi wäkile Kurt Volker, EU3 bularaq bilgele bulğan Germaniä, Fransiä, Britaniä häm Amerika Quşma Ştatları İran mäsäläsendä berdäm fikerdä bulırğa tieş, dip belderde.


text: İsraeldän kilgän xäbärlärgä qarağanda, uzğan töndä İsrael xärbiläre Fälestinnärneñ Gaza sızığında 8, Jordannıñ könbatış yarında - 2 yortın cimergän. Hebron şähärendä cimerelgän tağın ber yort – uzğan yılnıñ aprilenedä, Jerualemda, üzen-üze şartlatıp, 6 İsrael keşeseneñ ğämeren özgän Fälestin suğışçısı yortı dielä. Uzğan yılnıñ avgustınnan birle İsrael xärbiläre, Jordannıñ könbatış yarında barlığı 130-lap yort cimerde. Xärbilär äytüenä qarağanda, bu yortlar Fälestin suğışçılarınıñ sıyınu, häm Misırdan qoral taşığanda tunelgä kerü urınnarı bulğan.


text:
Ästerxan, Sarıtaw tatar şähärläre bulğanmı?
Soñğı yıllarda Qazan tarixına ğalimnär, arxeologlar, tarixçılar zur iğtibar birä başlawı mäğlüm. Bilgele bu berençe çiratta Qazannıñ 1000 yıllığı belän bäyle. Törle açışlarnıñ näticäläre fänni kitaplarda urın ala başladı. Ägär elek başqala tarixı turında xezmätlär sanawlı ğına bulsa, xäzer uramnıñ här çatında tösle-tösle Qazan turındağı kitaplarğa tap bulasıñ. Konferensiäneñ açılışında süz Qazanğa bäyle fänni xezmätlär turında bardı. “ДpeBHяя KaзaHb”, “Bce oб иcTopии ropoдa KaзaHи”, “Borınğı Qazan – yaña arxeologik açışlar” bu konferensiädä bäye birelgän, başqala turındağı kitaplarnıñ berniçäse genä.
Tarix institutı tarafınnan uzğan yılnı barlığı 40 kitap çıqqanı bilgeläp uzıldı. 30 avgustqa, yäğni Qazannıñ 1000 yıllıq bäyrämenä äle tağın 15 fänni xezmät dönya küräçäk ikän. Ämma elek çıqqan kitaplarnıñ da, näşer iteläçäkläreneñ dä küp öleşe urıs telendä buluı mäğlüm. Bu xaqta “Azatlıq” radiosına tarix fännäre kandidatı İldus Zaxidullin
Tatar telendä yazuçılarnıñ kübese awıldağı aspirantlar. Alarğa tulay toraq yuq, şul säbäple bik awır şartlarda eşlilär. Fänni xezmätlär turında çığışlardan soñ konferensiädä sessiä eşläre başlandı. İke köngä barlığı 4 sessiä bilgelängän. Berençe sessiädä çığışlar kübräk arxeologiä qazılmaları, törle tabıldıqlar turında bardı. Arxeolog Fayaz Xucin borınğı şähärlärneñ barlıqqa kilüen bilgelär öçen metodologik alımnar qullanuın äytte. Häm bu xaqta Fayaz Xucin
Berençe çiratta cirneñ qatlamın, annarı toraqlarnı, ziratnı tikşerü tora. Barı şunnan soñ ğına şähärneñ barlıqqa kilüe turında näticä çığarıla Fayaz Xucin kiläçäktä Qazan Kremle eçendä arxeologiä muzey buldırırğa xıyallana. Çönki barlıq tabıldıqlarnı xalıqqa kürsätü teläge belän yana.
Döres tarixnı açıqlaw öçen qazu eşläre äle küp cirdä alıp barılırğa tieş dip sanıy arxeologlar. Berniçä yıldan isä şähärneñ barlıqqa kilü yılı döres bilgelängänlekne açıqlar öçen yaña cihazlar yärdämendä tağın tikşerülär uzdıru zarur. Ämma xäzerge waqıtta küp oçraqta cir qazılıp yaña binalar salına häm şul säbäple inde cir qatlamı bozıla. Häm inde qazular alıp baru mömkin tügel. Ayıruça iske tatar bistäse öçen borçıla ikän arxeologlar.
Konferensiädä şulay uq elekke tatar-bolğar şähärçeklären öyränergä kiräklegenä basım yasaldı. Urta İdeldäge küp şähärlär bolğar däwerenä qarıy dip sanıy arxeologlar. Mäsälän, çuaş tarixçıları tikşerü eşläre alıp barğanda, Çabaqsarda bolğar çorına qarağan tabıldıqlarğa tap bulğannar. Fayaz Xucin fikerençä
Tatarstannıñ Täteş, Arça häm küp başqa şähärlär datası bilgelänmägän. Bu äle Tatarstan cirlegendä genä. Ästerxan, Sarıtaw kebek ölkälär urıs şähärläre bulıp sanala. Ä isemnäre tatar. Qaysı urıs patşası üz şähärenä tatar iseme quşar ikän.Konferensiä irtägä üz eşen däwam itäçäk. İke sessiädä Qazan, Arça, Mäskäw ğalimnäre çığışları qaralğan.
Landış Xarrasova


text:
AQŞ däwlät sekeratırı C.Powell Yordaniädä barğan Dönya Ekonomik Forumı konferensiäsendä yasağan çığışında , prezident G.Bush yaqın könçığış konfliktın xäl qıluda ike däwlät fikren yaqlıy häm AQŞ Gazada Rafahta fälästin yortlarınıñ cimerelüenä qarşı dip äytte .
Powell süzlärençä (audio)
bez yortlarnıñ cimerelüenä qarşı ,Bez izraelneñ üzen yaqlaw xoquqı buluın beläbez. Ämma Rafahtağı kebek fälästin yortların cimerügä bez qarşı.
Däwlät sekretarı İzrael yuğarı mäxkämäseneñ cimerü turındağı qararı Waşingtonğa mäğlüm dide. Şuşı qarar izrael armiäsenä , Gaza –Misır çigendä izrael kontrolendäge Filadelfi buffer zonasına yaqın torğan yortlarnı cimerü mömkinlegn birde. Powell Ariel Sharonnıñ körçekkä terälgän Gazadan çigenü ,İzrael utarların sütep taşlaw planın ğämälgä quyarğa çaqırdı. Anıñ süzlärençä ,(audio)
Bez premier Sharonnıñ Gazadağı barlıq häm Könbatış Yordan üzänendä qayber utarlarnı sütep taşlaw fikernä yaña mömkinçelek dip ışanabız.Minemçä Tel Avivdä bu täqdimne yaqlap ütkän zur demonstratsiä , İzrael xalqınıñ bu yünäleşne arta barğan räweştä yaqlawın kürsätä.
İzrael prezidentı Moshe Katsav bügen İzrael xalqınıñ zur öleşe Gaza Sızığınnan çigenüne yaqlıy dide. 2nçe mayda ütkärelgän referendumda Likud partiäse Sharon planın kire qaqsa da , premyer keçkenä üzgäreşlär kertep 2-3 atna eçendä plannı yañadan kabinet aldına kiteräçäk dip äytä anıñ ölkän yardämçese.Sharon planına qarşı buluçılar çigenü 3 yıllıq köç qullanudan soñ ,terrornı büläkläw bulır ide digän qaraşta .Ämma fiker beleşülär izraellelärneñ 70%nıñ plannı yaqlawın kürsätä.Powell:(audio) prezident Bush ike däwlätneñ yänäşä tınıçlıqta yäşäwe turındağı qaraşına turılıqlı bulıp qala dide
Yordaniä tışqı eşlär minıstırı Marwan Moaşer AQŞnıñ yaqın könçığıştağı abruyınıñ ber qayçan da bügenge kebek tübän bulğanı yuq ide Waşington wazığiätne yaxşırtu öçen adımnar atlarğa tieş , Powell prezident Bushqa yaqın könçığışta töp mäsälä ğäräb-izrael konfliktı dip äytergä tieş dip söyläde. Moaşer Ğıraqnı ğıraqlılarğa tapşıru mäqasatında ışınıçlı politik protsess alıp baru ğäräb dönyasında AQşnıñ abruyın kütärer ide.
färidä xämit,praga


text:
Gürsel Şekercioğlu - Türkmen Boyu
Sanatçı : Gürsel Şekercioğlu
Türkü : Türkmen Boyu
Etiketler : Gürsel Şekercioğlu - Türkmen Boyu türkü indir, Gürsel Şekercioğlu - Türkmen Boyu türkü dinle, Gürsel Şekercioğlu türküleri, Türkmen Boyu mp3 indir, Gürsel Şekercioğlu türküleri Türkmen Boyu türküsü, Türkmen Boyu sözleri, Gürsel Şekercioğlu mp3 dinle, Gürsel Şekercioğlu download, Türkmen Boyu bedava mp3, Gürsel Şekercioğlu türkü sözleri, Gürsel Şekercioğlu türkü dinle, Gürsel Şekercioğlu son albüm indir
Gürsel Şekercioğlu Türküleri
Gürsel Şekercioğlu - Türkmen Boyu
Gürsel Şekercioğlu - Kurtar Allahım
Gürsel Şekercioğlu - Allah İçin
Gürsel Şekercioğlu - Yaralı Kerkük
Gürsel Şekercioğlu - Günahkarım


text:
Başqortstanda Qorban bäyräme kiñ qolaçlı ütte
Qorban çaldırularnıñ zur küpçelege Qorban bäyrämneñ berençe könendä, yäğni 10 ğinwarda uq başqarılğan bulsa da, çärşämbe häm atnakiç könnärendä dä Qorban çaldıruçılar şaqtıy bulğan. Ufadağı Tuqay uramındağı Cämiğ mäçetendä häm “İxlas” mäçetendä bäyrämneñ soñğı könendä dä qorban çaldıruçı din qärdäşlär bulğanlığı xäbär itelde. Ğomumän, bäyrämneñ öç könendä Tuqay uramındağı mäçet işegaldında 170, ä “İxlas” mäçete yanında 250rә yaqın sarıq häm 5 sıyır qorbanlıqqa çaldırılğan. Comğa könne “İxlas” mäçete ruxaniları biregä kilgän hämmä keşe öçen aş mäclese oyıştıraçağı häm qorbanlıq itlären moxtaclarğa öläşäçägen dä äytte.
Qorban bäyräme könnärendä respublikada tanılğan sänğät ostaları qatnaşlığında törle konsertlar häm kiçälär dä oyıştırıldı. Mondıy mädäni çaralar soñğı yıllarda inde ğädätigä äylänä bara. Başqortstan sänğät''kärläre arasında xätta dini temağa yazılğan cırlar häm mönäcätlär başqaruçı cırçılar buını üsep kilüe dä küzätelä. Misal öçen, tatar cırçısı Radik Dinäxmätov mönäcätlär başqaru ostası bularaq tanıldı. Mönäcätlär häm fol''klor cırlardan tulı ber repertuar tözegän ul. Älege Qorban bäyräm könnärendä dä Radik Dinäxmätov törle çaralarda qatnaştı häm yaratqan mönäcätlären başqardı. Bu janrdağı äsärlärgä tartıluı tarixın bolay iskä töşerä ul.
- Min ber konsertımnı da doğalardan häm mönäcätlär başqarudan başqa ütkärmim. Mönäcätlärne küptän başqaram, yaratıp başqaram. Berençe tapqır mönäcätlärne tanılğan fol''klorçı Rozaliä Soltangäräyewa başqaruında Mäcit Ğafuri isemendäge Başqort däwlät akademiä drama teatrında 1989 yılda işetkän idem. Şunda ğaşıyk buldım mönäcätlärgä. Ä öç yıl elek Qazandağı Bars-media şirkäte yärdäme belän gel mönäcätlärdän genä torğan kompakt tälinkämne çığaru bäxetenä ireştem, dide Başqortstanda yäşäp icat itüçe tanılğan tatar cırçısı, mönäcätlär başqaru ostası Radik Dinäxmätov.
Qorban bäyräme uñayınnan oyıştırılğan çaralar bıyıl Başqortstanda zurlap bilgelände. Anda ölkännär belän bergä yäşlärneñ häm balalarnıñ da küp qatnaşuı küzätelde. Qorban ğaete könnärendä respublikanıñ berniçä rayonında ör-yaña 4 mäçet tä üz işeklären açtı häm din totuçılar anda bergäläp täwge bäyräm namazların uqıdı häm wäğäzlär tıñladı.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Törek armiäse Säddamnıqınnan köçsezräkme?
Barzaninıñ Törkiäne açulandırğan çığışınnan soñ Premier Erdoğan “Alar astında qalaçaqları süzlär äytmäsennär. Soñında bu süzlärneñ astında üzläre izelerlär. Törkiä belän çiktäş bulğan Tönyaq Ğıyraq xäzerge waqıtta atlağan adımnarında bik citdi xatalar yasıy häm monıñ näticäse alar öçen bik awır bulır” digän reaksiä kürsätte. Tışqı eşlär ministere Abdullah Gül dä jurnalistlarğa bik qısqa ğına itep, nindi çara qullanaçağıbıznı küräçäksegez” dip äytte. Monnan tış ul AQŞ tışqı eşlär ministere Condoleezza Rice’tan Barazaninıñ kisätelüwen taläp itte. Talabani Barzaninınıñ mätbuğatta çıqqan süzlärennän qayğılanuwı turında äytkän. AQŞ tışqı eşlär ministerlege süzçese Sean McCormack “ Mondıy belderülär , Törkiä belän Ğıyraqnıñ urtaq problemalarnı çişüdä xezmättäşlek urnaştıruına hiç tä yardäm itmi” dip belderde. Şuşı belderülärdän soñ Barzani “İnde ber il niçek itep üzendä başqa ber ilneñ eç eşlärenä qatnaşu xoquqın kürä ,ämma üzenä qarata şuña oxşaş kisätü alğanda tınıçsızlana” dip süzlärennän kire qaytmağan buluın kürsätte. Ul “min bezgä tıqşınsalar, bez dä şul uq räweştä cawap qaytarırbız dip äytkän idem, dide.
Unlağan tank Ğıyraq çige tiräsendä manevrlar ütkärä başladı. Generalştab başlığı armiä generalı Yaşar Büyükanıt 12-nçe Apreldä töştän soñ jurnalistlarğa töbäp yasağan çığışında, ber soraw säbäple, Barzani äytkän süzlär tübän däräcäle ide, ämma anıñ süzlärenä tügel, aña bu süzlärne äyttergän köçkä ähämmiät biräm dide. Ul ayruça parlamenttan röxsät bulsa, Törek Qoralı Köçläre tiyeşle operatsiäne yasap, uñışlı da bulır ide dide. Büyükanıt mondıy ber xärbi operatsiäneñ faydası bulaçağına da işarä itte. Başqa ber sorawğa isä Ğıyraq öçkä bülenä, yaqın häm urta kiläçäktä Ğıyraqta problemalar çişelmäyäçäk, sönnilär Kördlärne AQŞ yaqlıy dip belälär dip äytte. Ber kön elek isä Büyükantınıñ arası bozıq dip bäyälängän politsiägä vizit yasawı, “ bez imenlek köçläre hämmäbez it belän tırnaq” dip äytewe, Törkiäneñ zurıraq ber operatsiägä äzerlänüenä işarä itä.
Qısqası Törek cämağätçelege PKK terrorına qarata çaralar kürelüen taläp itä. Bu çaralar arasında Tönyaq Ğıyraqta urnaşqan PKK xärbi bazaların yuq itü dä bar. Läkin AQŞ bu mäs`älädä problemanı dialog aşa çişü pozitsiäsendä torğanlıqtan, başqa süzlär belän äytkändä Törkiäneñ xärbi çara kürüenä yäşel ut yandırmağanlıqtan, Tönyaq Ğıyraqqa Törek armiäse ütep kererme älegä bilgele tügel. Äxtäm İbrahim, İstanbul


text: Qatardağı AQŞ üzäk komandalığında kapitan Frank Thorp belderünä kürä ,Ğıraqnıñ Umm Qasr portına ike korap 56meñ tonna boday kiterä. Koraplarnıñ berse Amerikadan yulğa çıqqan. Kilgän boday 4million yarım ğıraqlığa ber ayğa çitäçäk. Koalitsiä köçläre Umm Qasr häm Qultıqqa bäylängän su yulı Xawr Abd Allahdağı minalarnı çistarta, bu humanitar yardemneñ taratıluına mömkinlek biräçäk. Süzçe Thorp könyaq Ğıraqta xalıqara yardäm oyışmaları xezmätkärläre ğıraqlı injiner häm texniklar belän bergäläp su çistartu qorılmaların tözätä dip belderde


text:
Podpolkovnik seksual qıyırsıtuda ğäyeplänä
Bu könnärdä Vaxitov rayonı mäxkämäse qazan metropolitenınıñ militsiä bülegeneñ elekke citäkçesenä qarar çığardı. Podpolkovnik Fidail Xäbibullin xezmät itü urınında aqça urlawda häm seksual' xarakterdağı qıyırsıtularda ğayıplänä.
Qazan metrosınıñ militsiä bülegen Fidail Xäbibullin 2004 yıldan citäklägän bulğan, dip yaza “Kommersant” gäzite. Tikşerülär kürsätkänçä, 2005Heң may-sentäber aylarında Xäbibullin üz xezmättäşläre bulğan - öç xatın qıznı seksual' mönäsäbätlärgä kerergä mäcbür itkän. Eş buyınça çaqırtqan bulıp naçal'nik alarğa şundıy täqdimnär yasağan bulğan. Ämma ber xezmättäşe dä Xäbibullin belän intim mönäsäbätkä kerergä rizalaşmağan. Citäkçe üzen bik qırıs totqan, ber xatın-qıznıñ tänendä cäräxätlär qalğan äle dä. Dekaber ayında bu xatınnar Tatarstannıñ transport prokuraturasına ğariza yazğan. Şul uq waqıtta prokuraturağa Fidail Xäbibullinnı ğayıpläp tağın berniçä ğariza kiterelgän. Ul metro militsiäseneñ başqa xezmätkärlärennän ide. Alar podpolkovnik Xäbibullinnı aqça urlawda ğayıpli. Citäkçe xezmätkärlärgä Qazan eçke eşlär idäräsennän birelgän 40 meñ sumlıq premiä aqçasın urlağan dip bara alar. Fidail äfändeneñ bu ğämälläre öçen cinayät eşen quzğatala. Anı wazıyfasınnan alalar.
Barlıq mäxkämä utırışları da yabıq rejimda ütä. Şul isäptä mäxämä qararına da protsessta qatnaşuçılardan başqa berkemne dä kertmilär. Älbättä, advokat mäxkämägä iptäş Xäbibullinnı fäqät uñay yaqtan açarğa tırışa. Anıñ süzlärençä, podpolkovnik eçke eşlär ministrlıysında 1986 yıldan xezmät itä häm anda ul däräcäle xezmätkär sanala. Maqtawlı xezmäte öçen ul küp kenä däwlät büläklären alğan. Bu Xäbibullin advokatınıñ süzläre. Fidail äfände üze bernindi ğayıben dä tanımıy.
Näticädä mäxkämä ğayıplänüçene aqladı. Ämma aqça talaw mäs’äläsendä genä. Bu isbatlanmağan digän säbäp belän. Şulay da xatın-qızlarğa bäylänüe öçen Xäbibullin ğayıple dip tabıldı. Läkin aña barıber caza birelmäde. Çönki mäxkämä qararı aldınnan ğına älege xatınnar yañadan mäxkämägä ğariza kitergän. Alar citäkçeläreneñ moral' zıyanğa kompensatsiä birüen häm anıñ belän duslaşuı xaqında äytkän.
Däwlät ğayıpläwçese Maksim Gavrilov isä mäxkämä qararı belän riza bulmağan. Ul qarnı üzgärtergä taläp itep yuğarıraq sudqa şikäyät yazarğa cıyına. Maksim Gavrilov Xäbibullinnı 8 yılğa irektän mäxrüm itärgä kiräk dip sanıy.
Al'bina Zäynulla


text:
Tatarstan Däwlät Şurasındağı urınnar bülenep bette
Bikä Timerova.
Yaña saylanğan Däwlät Şurasınıñ berençe sessiäse bäxäsle buldı. Oppozitsiä wazifasın ütärgä alınğan deputatlar, üz rol’lären berençe könnän uq başqara başladı. Läkin, säyäsät belän qızıqsınuçılarnıñ iğtibarın, Aleksandr Ştaninıñ häm kommunistlarnıñ çığışları tügel, ä yaña saylanğan räis urınbasarlarnıñ, komitet başlıqlarınıñ isemnäre nığraq cälep itte.
Parlament räise itep Färit Möxämmätşin sanlanğaç, ul, ike urınbasar urınına Yuriy Qamalıtdinovnı häm Rimma Ratnikovanı täqdim itte. Alarğa deputatlar da ışanıç belderep, saylap quydı. Valentina Lipujina da Däwlät Şurası särkätibe wazifasın başqara başladı. Däwlät tözeleşe häm cirle üzidarä komitetı belän Aleksandr Fedorov citäkçelek itäçäk, fän, mäğärif, milli mäs’älälär yañadan Razil Wäliev qulında bula. Rinat Abdullin ekologiä, tabiğät baylıqları, cir belän qullanu komitetı başlığı itep saylandı. Marat Ğäliev iqtisadi mäs’älälär belän şöğellänäçäk, Aleksandr Gusev – qanunçalıq, deputat etikası komitetı başlığı bulaçaq. Byudjet, salım häm finans mäs’älälär belän yañadan İlsur Safiullin şöğellänergä tieş. Bu keşelärneñ kübese, «Berdäm Rusiä» firqäsennän saylanğan deputatlar. Kommunistlarğa komitet eläkmäsä dä, Aleksandr Saliynı Däwlät Şurasınıñ Prezidiumına kertkännär. Anda şulay uq, hönär berlekläre başlığı Tatyana Vodopyanova, Federal İminlek xezmäteneñ Tatarstan idäräseneñ elekke başlığı Aleksandr Gusev, deputat Robert Miñnullin da bar.Elekke parlamentta urınbasar bulıp eşlägän Robert äfände, xäzer başqa eş belän şöğellänäçäk. Ul ike däwlät telendäge qanunnarnıñ ber bersenä täñgällegen tikşerüçe komissiä başlığı itep saylandı. Şulay itep, Tatarstan qanun çığaru oyışması tulısı belän oyışıp bette.


text:
Xatlarğa küzätü
Sarıtaw şähärennän Flera xanım Ğälimcanovada Fän häm texnika programmasında bulğan Al’bert Aynşteyn turındağı yazma bik qızıqlı istäleklär uyatqan. Ul bu xaqta menä niçek yaza. 1965 yıl, Qazan däwlät pedagogiä institutınıñ çit tellär fakul’tetında uqığan çağım. Mine ber törkem studentlar belän Qazan organik-sintes zavodında eşläwçe Federativ Germaniädän kilgän almannarğa tärcemäçe wazifasın başqarırğa cibärdelär. Alois Kreppel’ digän ber nemetsqa bilgeläp quydılar. Könnärneñ bersendä ul minem instituttağı xällärem belän qızıqsınıp, sez Aynştaynnıñ kem ikänen beläsezme, Flera, dip soradı. Bez bit böyek fizik, Nobel premiäse lawreatın mäktäp busağasınnan alıp Al’bert Eynşteyn, dip äytergä künekkän. Şuña da, min sorawğa, yuq, dip cawap birdem. Kreppel’ äfände bik ğäcäplände, ise-aqılı kitte. Niçek inde yuğarı uqu yortında uqıp, Aynştaynnı belmäskä bula, närsä genä uqıtalar soñ sezgä?, dip aptıradı. Kinät kenä isemä töşte, süz bit Al’bert Eynşteyn turında bara! Tiz genä Kreppel’ äfändegä bezdä ğalimneñ familiäse Eynşteyn dip äytelä häm min anı, älbättä, belüemne künderdem. Şulay itep, min elekke Sovetlar berlegendä yuğarı belem birü däräcäsenä alman keşese qarşında äzdän genä tap töşermi qaldırdım, dip yaza Sarıtawdan Flera Ğälimcanova. Ul, şulay uq, Azatlıq radiosınıñ berär Aulaq öy utırmasında yıldan-yıl arta barğan törmädä utıruçı yäşlär, alarnıñ tormışı, belem alu däräcäläre turında da uylanırğa täqdim itä. Mäsälän, Sarıtawdağı tözätü koloniäsendä 6 yıl inde urta mäktäp eşläp kilä ikän. Anda 60tan artıq möselman, şular arasında tatarlar da bar. Küptän tügel genä möselmannar öçen namaz uqu bülmäse dä açılğan. Mäçettän Abdul xaci kilep, totqınnarğa Qor’än, ğäräpçä uqırğa öyrätä. Başqa illärdäge törmälärdä tärtip, belem birü sisteması turında söyläsägez bik qızıq bulır ide, dip yaza Flera Ğälimcanova. Şulay uq ul, üzeneñ Azatlıq radiosına yullağan tağın ber xatında Flera xanım bilgele şağir Fänis Yarullinnı uzğan tuğan köne belän qotlawnı da ütenä. Efir waqıtı az bulğanlıqtan, Yarullinğa yazılğan xatnı uqıp bulmıy, älbättä. Läkin mömkinlege bulğanda bez şağirgä yullanğan yazmanı tapşırırğa tırışırbız.
Tatarstannıñ Ägerce rayonı Çişmä awılınnan Dinar Latıpovnı isä Mäskäwdäge xäbärçebez Näzifä Kärimovanıñ anda eşläp kilüçe Zıyalılar klubı turındağı yazması ayıruça qızıqsındırğan. Aldağı tapşırularda älege klub, anıñ eşçänlege belän yaqınraq tanıştırsağız ide, klubnıñ adresın dä äytsägez ide, dip ütenä ul. Min Zıyalılar klubı äğzäläre belän daimi räweştä icadi xatlar alışıp torır idem, icadi oçraşuların da oyıştırır idem, dip yaza bezgä Dinar Latıpov. Üze turında ul küp kenä Rusiä töbäklärendäge tatar oyışmaları, matbuğat çaraları belän elemtädä torğanı turında yaza häm üzeneñ kiläçäkkä plannarı belän dä urtaqlaşa. Min Rusiäneñ häm BDB illäreneñ ere şähärlärendäge Zıyalılar klubları, milli-mädäni oyışmalar, möxtariätlär, cämğiätlär belän elemtä urnaştırırğa, tatar-başqort mäğlümät çaraları, tatar xalqınıñ kiñ qatlam icat keşeläre belän xezmättäşlektä torırğa telim, dip yaza Azatlıq radiosına Dinar Latıpov häm anıñ belän aralaşırğa telägän bar keşelär öçen üzeneñ adresın xäbär itä. Tatarstan, Ägerce rayonı, Çişmäle awılı, Tsentral’naya uramı, 15 yort. Dinar Latıpovqa.
Çirattağı xatıbıznıñ avtorı Kirov ölkäseneñ Malmıj şähärendä yäşäwçe Qasıym Äxmädiev. Ul üze Azatlıq radiosın daimi tıñlap baruı turında yaza häm bezgä berniçä täqdimen dä citkerä. Efirda 7 minut qına külämdä çığa torğan xalıqara xäbärlär waqıtın arttırıp, anda kübräk illärdäge soñğı, möhim yañalıqlar belän tanıştırırğa täqdim itä. Ağımdağı waqiğalarnı taswirlağanda, anda añlatu bötenläy yuq, dip yaza Qasıym äfände. Monda unı äytäse kilä, Azatlıq radiosı jurnalistları añlatmalar birmi, alar tıñlawçılarğa barı tik mäğlümät citkerä häm sezne belgeçlärneñ fikerläre belän tanıştıra. Şulay uq Qasıym Äxmädiev Tatarstan häm Başqortstan yañalıqları çığarılışı, tatar dönyası xäbärlärenä dä tänqidi qaraşların citkerä. Tıñlawçıbız tapşırularda kiñräk temalarğa söylärgä, kübräk mäs’älälärgä fikerläşergä, analitik tapşırular, tügäräk östäl söyläşüläre oyıştırırğa, dini tormışnı centekläbräk yaqtırtırğa täqdim itä. Häm Azatlıq radiosı citäkçelegennän tatar-başqort programmaları öçen kübräk waqıt sorarğa kiräklegen dä iskärtä. Qasıym Äxmädiev Ana tele köne uñayınnan radiobız tarafınnan ütkärelgän bäyge xaqında da üz fikerlären citkerä. Berençe qaraşqa ğadi genä kürengän bu eş millätebezgä zıyan kiterergä mömkin, di ul. Häm ni öçen ikänen dä añlata. Xattan ber özek. Här xalıqnıñ (millätneñ) üz süz xäzinäse bar. Bu xäzinä barlıq xalıqta da urtaça ber külämdä – 70-80 meñ tamır süz. Şulay bulğaç, süzlär sanı tatarda da monnan kim tügel. Niçek inde ul rusqa suıq bulğanda, tatarğa da suıq bulmasın. Şulay bulğaç, tatar, hiçşiksez, suıq süzen uylap çığarırğa tieş. Ämma ber millät, ikençe millätneñ közgedän çağılğan süräte tügel, här millätneñ üzençälege bar. Bernindi tel dä ikençe telneñ süzgä-süz, täñgäl tärcemäse tügel. Bu tatar telenä dä, rus telenä dä, başqa tellärgä dä qağıla. Bu äle şuşı süzlärgä kergän mäğnä tatar telendä yuq digän süz tügel, bu mäğnälär bezdä ikençe süzlär belän añlatıla. Azatlıqnı küp tatar tıñlıy. Redaksiäneñ andıy tabışmaqların küpçelek tıñlawçılar, älbättä, çişä almayaçaq. Şunnan, tatarlar uylana-uylanalar da, tatar tele zäğif ikän, rus tele bik bay ikän, böyek tel ikän, digän fikergä kilälär, dip yaza bezgä Kirov ölkäseneñ Malmıj şähärennän Qasıym Äxmädiev.
Ä sezneñ bu xaqta fikerläregez nindi, xörmätle tıñlawçılar? Şuşı häm başqa mäs’älälär turında, Azatlıq radiosınıñ eşçänlege, bezneñ tapşırularıbız xaqında äyter süzläregez bulsa, radiobızğa xatlar yullağız. Alarnı elektron räweştä azatliq@azatliq.ru adresına cibärep bula. Elekkeçä, poçta aşa da xat yullap bula bezgä. Adresıbız – 420012 Qazan-12, 155 abonent tartması, Azatlıq radiosı. Sezdän xatlar kötep qalabız.
Gölnaz İlgizär


text:
шиMбә, 10 дekaбpb 2016, KaзaH BakыTы 08:10
Saylaw aldı yalına çıqqan Mintimer Şäymiev çärşämbe könne yıraq İtaliädä buldı. Ul anda räsmi vizit belän kitkän Rusiä prezidentı Vladimir Putin delegatsiäseneñ eşendä qatnaşa. Şunısı qızıqlı, qayber mäğlümatlarğa qarağanda, Vatikanda oçraşu waqıtında Rim ataqayı İoann Pavel II Vladimir Putinğa Kazanskoy Boj’ey materi ikonasın tapşıraçaq. İntertat.ru agentlığı mäğlümatlarına qarağanda, Şäymievneñ İtaliägä kitüe dä näq menä şunıñ belän bäyle. Älege ikonanıñ Qazanğa qaytarıluı turında süzlär küptännän yöri ide inde. Läkin Rus pravoslav çirkäwe häm Katoliklar arasındağı nizağlar arqasında, ikona haman da Qazanğa qaytıp citä almıy ide. Xäyer, bu eşkä Rusiä prezidentınıñ totınuı, älege wazğiätne bälki üzgärter. Ä Tatarstan xalqı çärşämbe könne bäyräm uñayınnan bilgelängän yallarğa äzerlänä. 6nçı noyäber – Tatarstan Konstitutsiäse, 7nçe noyäber – Kileşü häm tatulıq könen Tatarstanda 4 kön bäyräm itäçäklär. Respublika Konstitutsiäse qabul itelügä 11 yıl tulu bäyräme aldınnan inde täbrikläwlär dä dönya kürä başladı. Berençelärdän bulıp tatarstanlılarnı respublikanıñ prezidentı, parlamentı häm xökümäte isemennän parlament räise Färit Möxämmätşin qotladı. Ul anda Tatarstanıñ töp qanunı bügen dä säyäsättä unitaristik tendentsiälären barlıqqa kilü faktorım buldırmaw öçen ğayät möhim funksiä başqara digän. Älege bäyräm belän qotlawlar xätta kürşe respublikadan da kilep ireşte. Başqortstan respublikası prezidentına nämzät bulıp terkälgän Sergey Veremeyenko Tatarstan prezidentına xat yullağan. Anda ul Mintimer Şäymievne häm anıñ yözendä barlıq respublika xalqın Konstitutsiä köne belän täbriklägän häm Tatarstanğa kiläçäktä dä duslıq, tatulıq, anıñ cäcäk atuın telägän.
Gölnaz İlgizär


text:
Mäskäwdä Sara Sadıyqova yubileyı
Sara Sadıyqovanıñ tormışı Mäskäw belän tığız bäyle bulğanğadır, anıñ 100 yıllıq yubileyın mäskäwlelär öçençe tapqır bäyräm itte. 25 noyäberdä Mädäni üzäktä uzğan bu çarağa äzerlek tä , xalıqnıñ ixlas küñel belän ğayät küp däräcädä cıyıluı, Sara Sadıyqova xatiräsenä bulğan räxmät xisläre belän berrättän, ul konsertta barı tik Qazan artistları qatnaşuı belän dä bäyle bulğanğadır. Mädäni üzäktä ütkän ul tamaşanı Sara Sadıyqovanıñ qızı Älfiä Aydarsqaya äzerlägän. Yubiley yılınıñ bu programmasın Piterburda da, Çallıda da kürsättek, xezer inde anıñ cırları cıyıntığın çığarırğa yöribez, konsert bula da betä, ä cıyıntıq istälek bulıp qalaçaq, dide Älfiä Aydarsqaya. Älfiä xanım şulay uq, minem üzem öçen Piterbur qaderle bulsa, çönki min anda uqıdım, Sara Sadıykova öçen Mäskäw bik qaderle ide. Alar ätiem Ğaziz Aydarski belän Donbass şaxtalarına Mäskäwdän barıp cırlağannar. Şaxta zaboylarına töşep, basıp cırlarğa mömkinlege bulmağanlıqtan, minem äni anda yatıp cırlağan, dide Älfiä Aydarsqaya. Mäskäwdäge oçraşuda Älfiä xanım şulay uq internetta Sara Sadıyqova säxifäsen buldırğan Ğayar İskändärovqa räxmäten belderep, bu säxifäneñ konkursta «Tatar dönyası» nominasiäsendä berençe urın aluın äytte häm Ğayar İskändärovqa diplom da tapşırdı. Ul könne tamaşağa kilgän bar keşe dä Sara Sadıykova muzıykası aldında mökibbän bulğannarın belderergä aşıqtı. Ä inde konsertta Zöhrä Säxäbieva başqaruında “Cidegän çişmä” cırın berkem dä bitaraf küñel belän tıñlamağandır. Sara Sadıyqovanıñ uquçısı bulğan Zöhrä Säxäbievağa Orenburdan kilgän ber xanım, säxnägä menep iñnärenä mamıq şäl saldı. Ä inde tamaşa zalında utırğan Xäydär Bigiçev awılınnan bulğan ber törkem apalar, tänäfes waqıtında da küz yäşlären tıya almadılar. Tatarça, awılça , ozınçalatıp ayulıq yapqan ber apa yanınnan bolay ğına uzıp kitä almıy, añar da süz qattım. 83 yäşlek Ğiffät isemle äbi Başqortstannan bulıp çıqtı. “Cidegän çişmäne” tınıç qına tıñlap bulmıy. Anı minem qızlarım da cırlıy, dide ul. Konsert, ğäcäyep ber tamaşa buldı ul könne. Säxnä türen Sara Sadıyqovanıñ Piterbur rässäme Fäyzeräxman Kamalov yazğan räseme bizäp tordı. Daniä Nurullina häm Xälim Cälälov başqaruında Sara Sadıyqovanıñ üze yazğan häm aña bağışlap yazılğan şiğerläre söylände. Sara Sadıyqova muzıkası Marat Äxmätov başqaruında skripkada, Margarita Kavarskaya başqaruında fortepianoda, Axmät Kärimov başqaruında bayanda yañğıradı. Mäskäwlelär şulay uq Ruslan Däminov, Zölfiä Zaripova, Aygöl Xäyri, Almaz Nurgaliev İskändär Biktahirov başqaruında yañğırağan cırlarnı bik yaratıp qabul ittelär. Ä inde «Bergä ğömergä” digän cırnı başınnan alıp axırına qädär alqışlar belän tıñladılar. Konsert programmasın bik yağımlı itep Albina Möxämätşina alıp bardı. Milli mädäni möxtäriät tamaşadan soñ barlıq artistlarnı çäy östälenä çaqırdı. Bäyräm barı şunda ğına, ğädätkä kergänçä, Ğabdulla Tuqaynıñ “Tuğan tel” cırı belän tämamlandı.
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text:
Xärbilär soldatnıñ gäwdäsen vokzalda taşlap qaçqan
18 yäşlek Rail Bikmöxämmätov 2006 yılnıñ cäyendä xärbi xezmätkä çaqırıla. Saxalin utrawında yartı yıl xezmät itkännän soñ, Rail asılın ülä. Xärbi prokuratura Rail belän bergä xezmät itkän keçe serjant Çernakovqa häm yefreytor Denis Ğun'ğa qarata cinayät eşe quzğata. General-podpolkovnik Oleg Salyukov äytüençä, xärbilärneñ Bikmöxämmätovnı qinawı, ruxi yaqtan kimsetüe raslanğan. 4 dekäberdä, Railneñ ülemenä 9 kön qalğanda, Çernakov Railgä çirattağı tapqır xöcüm itep, qinap, käräzle telefonın tartıp alğan. Alay ğına tügel, yeget ülgäç, anıñ gäwdäsen mıqsıl itü däwam itä. Xärbilär Railneñ gäwdäsen Qazan vokzalında qaldırıp, qaçıp kitälär.
Tatarstan prezidentı da Rusiä armiäsendäge dedovşçina, ağayçılıq ğalämätläre belän borçuların belderde. Keşe xoquqların yaqlawçılarnıñ möräcäğätennän soñ, M.Şäymiev Rusiäneñ Saqlanu ministrı Sergey İvanovqa xat yulladı. Anda ul xärbi xezmättä üterelgän Çistay yegete Rail Bikmöxämmätov häm ülem xälendä Qazanğa qaytarılğan Radik Xäbirov oçraqların tikşerergä çaqırdı. Şuşı oçraqlarnı buldıruda häm Rail Bikmöxämmätovnıñ gäwdäsen vokzalda qaldırıp kitüdä gäyeplelärne tabıp, alarğa caza birergä kiräklegen äytte prezident İvanovqa yullağan xatında.
Düşämbe könne xärbilär Railneñ ätise Ramil Bikmöxämmätovnı tikşerü näticäläre belän tanıştırdı. Çistay yegeteneñ gäwdäsen tuğan yağına qaytaru eşe öçen cawaplı itep xärbi bülek citäkçelege Aleksey Juravlevnı bilgelägän. Ölkän leytenant Juravlev üz çiratında eşlärne yefreytorğa yöklägän. Äye, Railne daimi räweştä kimsetkän häm qinağan yefreytor Denis Ğun Çistay yegeteneñ gäwdäsen yulğa tieşleçä äzerlärgä tieş bulğan. Yefreytor isä yegetneñ yalan ayaqlarına botinkalar kidergän. Häm Rail şuşındıy qifättä äti-änise yanına qaytarılğan.
Qazanğa Railne ozata barğan ölkän leytenant Aleksey Juravlev häm moyor Viktor Buslaev yegetneñ gäwdäsen, anıñ dokumentların vokzalda taşlap qaçqannar. Häm tiz genä kire Saxalin utrawına qaytıp kitkännär. Xärbi bülek citäkçese Konstantin Bel'skiy häm tağın öç xärbi wazıyfaların naçar başqaruları xaqında kisätelgän.
Al'bina Zäynulla


text:
Şuşı könnärdä Frantsiäneñ Kaan şähärendä milek ölkäsendäge investitsia proektları kürgäzmäse “MİPİM 2007” açıldı. Rusiäneñ 40 yaqın töbäge belän bergä anda Tatarstan isemennän Qazan şähäre dä qatnaşa. Bar Rusiä stendınnan çittäräk, Krasnodar ölkäse belän Qazan şähäre ayırım zur kürgäzmä oyıştırğan. Soçi, 2014 qışqı olimpiadağa äzerlek eşlären kürsätsä, Qazan wäkilläre, investorlarnı iske tatar bistäse, Zilant-City, barlığı 12 proekt belän cälep itärgä teli.
Qazan bıylğı MİPİM kürgzämäsenä 72$ million dollarlıq proekt alıp barğan. “Kommersant” gäziteneñ Tatarstan quşımtası :“bu Rusiä qalası, Rusiä stendınnan ayrım üzeneñ kürgäzmäsen oyıştırıp, dönya kapitalınıñ iğtibarın cälep itü häm Mäskäw belän Piterburdan investitsiälärne üzenä tartu maqsatın quya” dip yazdı. Kaandağı kürgäzmädä Tatarstan iqtisad ministrı Boris Pavlov häm Qazan şähär başlığı İlsur Metşinnıñ citäkçelegendäge wäkillek eşli. İlsur Metşin bügen iske tatar bistäse proektın yasağan Barselona baş arxitektorı Xose Asebilyo belän oçraştı. Qazan şähär başlığı süzçese äytüenä qarağanda, iske tatar bistäse proyektı kürgäzmädä şaqtıy qızıqsınu uyatqan. Qazansu yılğası yarlarında urnaşırğa tieşle Millenium-Zilant-City kebek zur proekt ta kürgäzmädä qantaşuçı xalıqara proektlaw buroların cälep itkän. Qazan şähär başlığı süzçese Yulia Vasileyva bolay dide:
Bu poektlar belän qısızsınu zur, itkän yıldan birle Zilant-City proektın tormışqa aşıru belän tanılğan Holland arxitektorı şögellänä, bıyıl, Zilant- City xalıqara proektlaw burolarınıñ iğtibarın cälep itte. Qazan şähär başlığı şundyı buronıñ berse belän bügen oçraşırğa tieş.
Tanılğan arxitektolarnı häm xalıqara däräcädä eşläwçe proektlaw buroların cälep itep Qazan citäkçelege zur investorlarnıñ ışanıçın yawlarğa teli. Ütkän yılda Kaanda şundyı uq kürgäzmädän söñ, Zilant-City proektı belän qızısınıp, Holland arxitektorı Qazanğa kilgän ide. Kaanda täqdim itelgän iske tatar bistäse proyektı, Barselona arxitketorı Xose Asebilyo iseme belän bäyle häm ul anı üze täqdim itä. Ütkän yılda da, Kaandağı MİPİM kürgäzmäsendä qatnaşqan Qazan şähär başlığı süzçese Yulia Vasilyevanıñ äytüenä qarağanda, aqçalar öçen köräş Rusiä töbäkläre arasında arta bara.
Rusiä töbäkläreneñ İnvestorlar öçen köräşe köçäyä. Barlıq töbäklär üzlären yaxşı kürsätä. Bigräktä, Krasnodarnıñ kürgäzmäse köçle. Qazan, Mäskäw häm Piterburdan qala, kürgäzmädä ayrım şähärne wäkillek ikän berdänber qala. Bu bezneñ “Qazan Rusiäneñ öçençe başqalası” digän şiğarne dä raslıy. Krasnodar belän Qazan stendları qara qarşı urnaşqan häm kürgäzmädä qatnaşuçılarnıñ äytüenä qarağanda, kürgäzmädä iñ qızıqlı kürgäzmälär bulıp tora.
Qazan wäkilläre üzläre belän ber törkem çibär qızlar da alıp barğan. Alarnıñ maqsatı 3 meñ roza çäçäge belän Qazan kürgäzmäsenä çaqıru käğäzen taratu ide. Anda bulğan Tatarstan wäkilläre äytünçä, MİPİM üzägendä küp kenä keşe roza çäçägen kütärep yörgän.


text:
Rusiä prezidentı yullamasına Qazan xalqınıñ mönäsäbäte nindi?
«Azatliq» xäbärçese Rusiä Prezidentınıñ yullaması turında xalıq fikeren beleşergä dip, uramda soraştıru ütkärde. Düşämbe könne, Qazan üzägendä oçrağan keşelärneñ küpçelege yullamanı işetmägän bulıp çıqtı, şuña sorawıbızğa cawap birüdän baş tarttılar. Qazan däwlät universitetı studentları, yullamanı işetmäsälär, dä Rusiä Prezidentınnan häm başqa citäkçelärdän närsä kötkännären äytep birdelär. Alar tatar tele qullanışı artuı, anıñ däräcäse kütärelen telilär. Pensioner abıylar, yullama belän azmı küpme tanışıp ölgergännär, ämma byudjet oyışmalarında eşläwçelärneñ eş xaqların bäyälärğä qarağanda kübräkkä artırırğa kiräklege turındağı belderülärgä bik ışanmawın äyttelär. Çönki, ber niçä yıldan Vladimir Putinıñ mötdäte betär, wäğdälärne kem ütär, dip äytä alar. Pensioner abıylarnıñ küñelenä ütkän başqa äyber bar, ul da bulsa – monetizatsiä. Alarnıñ fikerenä qarağanda, Putin, monetizatsiäne ütkärgän keşelärne quyıç çığarırğa tieş bulğan. İr-at xärbilär, Vladimir Putin yullamasın işetkän bulıp çıqtı. Anıñ xoquq saqlaw sisteması turında äytkän fikerlären ayırım igtibar belän tıñlağan alar. Reforma ütkärelüenä häm eş xaqı artıuna ömmetlänä alar. Äñgämädäşlärneñ berse, wäğdälärğä bik ışanıp betmäwen belderde.
Säyäsi firqä citäkçeläre häm respublikanıñ iñ yuğarı citäkçelege, Vladimir Putinnıñ yullamasında äytelgän qaraşlarğa, Rusiäneñ töp üseş yünäleşläre turında fikerlären älegä qädär beldermäde.
Bikä Timerova.


text:
«Tatarstan - yaña ğasır» xäräkäte latin grafikasın yaqlıy.
«Tatarstan - yaña ğasır» xäräkäte üzeneñ 3 yıllığın bilgeläp ütä.
Sişämbe könne bu xäräkätneñ säyäsi şurası ciıldı. Anda qabul itelgän ber qarar bezneñ iğtibarnı da cälep itte. Tatarstan mänfäğätlären yaqlap kilgän bu säyäsätçelär, Rusiä Däwlät Duması deputatlarına möräcäğät itte. Älege dokumentta, latin grafikasın tıya torğan tözätmäneñ qabul itelüe, tatar xalqınıñ üz telen üsterü mäs’älälären möstäqıl xäl itügä xoquqın bozu häm Tatarstan eşlärenä tıqşınu, dip bäyälänä. «Tatarstan - yaña ğasır» xäräkäte duma Deputatların şuşı problemanı tikşerügä yañadan äylänep qaytırğa çaqıra. «Bügen Däwlät Duması aldında çınlıqta latin yäki kiril imlasın saylap alu tügel, ä federalizmmı, unitarizmmı, Rusiäneñ etno-mädäni problemaların demokratik häm avtoritar ısullar belänme xäl itü probleması tora», — dielä älege möräcäğättä.
Xakimiätkä yaqın torğan elege xäräkät küp oçraqlarda räsmi qaraşnı belderep kilä. Bu añlaşıla da. Anıñ säyäsi şurasında Prezident kiñäşçese Rafael Xäkim, yış qına killeşterü kommissiälärendä eşläwçe deputat Marat Ğaliev äğzä bulıp tora. Ä xäräkätneñ yulbaşçısı — Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin.
Soñğı ciılışta bu säyäsätçelär aktivlıqların arttıru teläge turında iğlan itte. Säyäsi firqälär turındağı federal qanunda kürsätelgänçä, parlament saylawlarında regional' xäräkätlär qatnaşa almıy. Ämma «Tatarstan— yaña ğasır»nıñ barıber säyäsättän kitäse kilmi. Çärşämbe könne Färit Möxämmätşin, xäräkätneñ matbuğat klubında jurnalistlar häm internet qullanuçılar sorawına cawap birde. Oçraşu xäräkätneñ web-bite häm Intertat.ru säxifäse aşa internetta tapşırıldı. Färit Möxämmätşinğa sorawlar birergä telägän härkem, internetta, maxsus bilgelängän säxifälärdä fikerlären yazıp qaldıra aldı. Mäsälän, andıy täqdim Intertat.ru säxifäsendä ber ay çaması elenep tordı.
Oçraşuda Färit Möxämmätşinğa kübräk däwlät eşleklese, parlament räise bularaq cawap birergä turı kilde. Qazan-Mäskäw arası, Konstitutsiä, Şartnamä östendä eşläw, parlamentnıñ taratılu qurqınıçı, latin grafikasınıñ kertelüe häm kertelmäwe xaqında da sorawlar birelde anda.