text:
Keriçniñ merkeziy rayonında, Samoylenko soqağındakanalizatsiya kollektorı yırtılıp çiqqanı içün yolğa çirkef suvları töküldi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Kollektor birinci kere aprelniñ 16-sında yırtılğan edi, Keriç suv hızmetleri tökülivni toqtattı, amma ertesi künü soqaqqa kene çirkef suvlar töküldi.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, qaza alâ daa toqtatılmadı. Kirli suvlar kanalizatsiya quyusından yolğa, çirkef suvu borularına aqa, anda ise Meslek Çesme özenine tüşe.
Şeerniñ rusiyeli akimiyeti bir qaç kün aqıp turğan çirkef suvlarnı, olğan qazanı tefsir etmey.


c: text/html

text:
Aman-aman bir yıl devamında Qırımda SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz dekabr 14 künü 51 yaşını toldura.
Hayırlav sözlerinde Meclis yolbaşçılığı semetdeşine bu sınavlarğa dayanmaq içün sabır, küç, sağlıq ve azatlıqnı tiley.
«Qırımğa sevgiñiz – sevimli Vatanımızğa, sizge sabır ve küç bersin, sağlığıñız qaviy, yüregiñiz raat olsun! Eminmiz, Allahnıñ yardımı ile bu sınavlardan keçermiz ve ğalebe mıtlaqa bizim olacaq!» – denile beyanatta.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı Qırım parlamenti yanında 2014 senesi fevral 26-da keçirilgen kütleviy tertipsizliklerni meydanğa ketirmesi boyunca qabaatlap, 2015 senesi yanvar 29-da yaqaladılar.
2015 senesi noyabr 30 künü Qırımnıñ Yuqarı mahkemesiniñ Çiygoznı 2016 senesi yanvar 29-na qadar apiste bulunması aqta qararını lâğu etmedi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Voda Krıma» müessisesi müşterilerini afta soñuna qadar tamir işleri sebebinden suv temininde aqsavlar olacaq, dep tenbiley. Bu aqta Facebook haberinde aytıla.
Müessise malümatına köre, aprelniñ 23-nde qazaiy-tamir işleri keçirilgeni içün bir sıra adreste suvuq suv berilüvi sıñırlanacaq. Derc etilgen malümatqa köre, Qurman qasabasında saat 15:00-ğa qadar aşağıdaki soqaqlarda suv aqsavları olacaq: Hmelnitskiy, Matrosov, Şevçenko, Lenin, Sovetskaya, Miçurin, Frunze, Krupskaya, Çkalov, Engels, Titov, Telman ve Kiyevskaya.
Qarasuvbazarda saat 17:00-ğa qadar bu soqaqlarda: Amet-Han Sultan, Abdennanova, Küreşçiler, Mamut, Prigorodnaya, İbraimov ve Novaya.
Aqmescitte, müessise bergen malümatqa köre, «Jukov soqağındaki suvuq suv temini hatlarında bozulğan armatura deñiştirilüvi ve «Marşala Jukova» mikrorayonınıñ suvnen temin etken tulumba stantsiyasındaki tamir işleri sebebinden» suv saat 18:00-ğa qadar olmaycaq.
Aqmescitte aprelniñ 21-nden 27-ne qadar suv temini cedvel boyunca kerçekleştirilecek: saba saat 6:00-dan 9:00-ğa qadar, aqşam – 18:00-dan 22:00-ğa qadar.
Bundan ğayrı, Aqmescit rayonınıñ Colman (Pionerskoye) köyünde aprelniñ 27-ne qadar suv temini cedvel boyunca olacaq: saba saat 06:00-dan 09:00-ğa qadar, aqşam saat 18:00-dan 22:00-ğa qadar.
Martnıñ 12-nde Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ reisi Yuriy Gotsanük, suv boru hatları eskirgeni içün yarımadada içme suvunıñ 50 fayızı coyula, dep bildirdi.
Keçken afta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, yağanaqlar olmasa bile, Aqmescitniñ üç esas suv çoqrağı olğan Ayan yapma gölü, Aqmescit ve Partizan suv anbarlarındaki suv yedegi şeerni 3,5 ay devamında toqtamayıp suvnen temin etmek içün yeter.
Herson vilâyetiniñ devlet memuriyeti, aprelniñ 4-nde Şimaliy-Qırım kanalı toldurıldı ve kanaldan işğal etilgen Qırımğa suv berilmey, dep işandırdı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi, Rusiye işğal etken Qırım ve Aqyarğa Şimaliy-Qırım kanalından suv berilüvi tek yarımada işğalden qurtarılğan soñ ola bile, dep hatırlattı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Qırımdan köçip kelgen adamlarnıñ cemaat teşkilâtları Ukraina Baş prokuraturasına muracaatta bulunıp, Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenükni mesüliyetke çektirecek olalar.
Bunı «Ukrain evi» Qırımnıñ iş ve medeniyet işbirligi merkeziniñ reberi Andriy Şçekun mart 11-de Kiyevdeki brifingde bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Şçekunnıñ bildirgenine köre, Rusiyeniñ yarımada işğalinden bir yıl keçse de, Ukraina akimiyeti qurumında Qırım işleri hızmeti alâ daa yoq.
«Qırım işleri boyunca Devlet hızmetiniñ meydanğa ketirilüv müddeti aqqında – bütün müddetler bitti. Bugün «Vaqtınca işğal etilgen Qırım aqqında» qanun ve 2014 senesi iyül 17-de Nazirler şurası qabul etken qarar bozulmaqta. Bizler Baş prokuraturağa muracaatta bulunıp, vazifelerine uymağan ve olarnı beceremegen Arseniy Petroviçni mesüliyetke çekmege rica etecekmiz», – dep ayttı faal.
Onıñ aytqanına köre, aprel 15-ke qadar böyle bir Devlet hızmeti meydanğa ketirilmese ve «devlet cemaatqa betini köstermese», işğal etilgen Qırımdan köçip kelgenler radikal tedbirlerni keçirecekler.
«Tabiiy ki, barışıq tedbirler: birinciden, Ukraina Nazirler Şurasını piket etecekmiz», – dep ayttı Şçekun.
Mart 10-da Kiyevde «Qırım işğaliniñ yıllığı. Neler yapıldı?» tögerek masası olıp keçti. Nazirler şurasınıñ azaları onı körmemezlikke urdılar. Tedbirde Qırımdan köçip kelgenlerniñ meselelerini al etmek ve yarımadanı işğalden azat etmek içün akimiyetke teklifler qabul etildi.


text:
Moldova Cumhuriyeti Kommunist Fırqası
Moldova Cumhuriyeti Kommunist Fırqası (romence Partidul Comuniştilor din Republica Moldova) - Moldovanıñ eñ büyük siyasiy fırqalarından birevidir. 1993 senesinde teşkil etilgen fırqa 2001 senesinden berli Moldova ükümetinde yer ala ve eski ŞSCB cumhuriyetleri arasında saylavlarnen iqtidarğa kelgen yekâne kommunist fırqasıdır. Fırqanıñ reisligini memleketniñ prezidenti Vladimir Voronin yapa. Daa evel tek kommunizm ve internatsionalizm olğan fırqanıñ ideologiyası şimdi sotsial demokratiya ve Avropa Birligidir. Fırqa Kommunist adlı aftalıq gazetanı neşir ete.


text:
Metan
Metan — issez häm tössez gaz, hawadan ike tapqır diärlek ciñelräk. Ul tabiğättä üsemlek häm xaywan qaldıqları hawasız şartlarda tarqalğanda barlıqqa kilä. Şuña kürä ul sazlı sulıqlarda, taşkümer şaxtalarında oçrarğa mömkin. Metannıñ iñ kübe xäzer könküreştä häm proizvodstvoda yağulıq itep faydalanıla torğan tabiği ğazda.
Metan molekulasında vodorod atomnarı belän uglerod atomnarı arasındağı ximik bäyläneş kovalent xarakterlı bula.
Metan, iñ küp oçrıy torğan uglevodorod bularaq, ximik çimal sıyfatında torğan sayın kübräk qullanıla bara.
Metannıñ yanu häm tarqalu reaktsiäläre tipoğrafiä buyawın häm qawçuqtan rezina äyberlärne yasawğa kitä torğan qorım citeşterüdä faydalanıla. Şul maqsat belän maxsus miçlärgä metan belän bergä metannıñ berqädär öleşe genä yanarlıq miqdarda hawa kertelä. Yanu temperaturası yuğarı bulu näticäsendä ğaznıñ qalğan öleşe tarqalıp, ayıruça waq qorım xasil itä.
Metan — ammiaq häm başqa organiq quşılmalar sintezlaw öçen promışlennost'ta wodorod tabunıñ töp çığanağı bulıp sanala. Metannan wodorod tabunıñ iñ kiñ taralğan ısulı — aña su parı belän tä'sir itü.


text:
Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi Moskva vilâyeti sakininiñ Köktebel köyü yanındaki Uzun Sırt (Klementyev) dağında paraplannen tüşkeninde elâk olğanı aqqında bildire.
Müessise matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, 45 yaşındaki aqay kişi tüşkende yıqıldı ve hastahanege yolda acele yardım maşnasında vefat etti. Rusiyeli taqiqat organları vaqia şaraitini ögrenmek içün teşkerüv keçire.
Keçken sene Uzun Sırt (Klementyev) dağı yanında «Cessna» şahsiy uçağı uruldı, dört kişi elâk oldı. Uquq qoruyıcılar uçaq urulğanı taqiqatı çerçivesinde «Köktebel» planer sport merkezi» müdirini yaqaladı.
Ameldeki Qırım ükümeti Köktebelde olimpik paraplanerist mektebini açmağa niyetlene.
Uzun Sırt dağı planerizm sevdalarınıñ begengen yeri ola.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina Qırım içün Rusiye ile halqara mahkemelerde davalaşacaq.
Bunı Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük bildirdi.
«İnsan aqları boyunca Avropa mahmesinde Qırımnıñ qanunsız işğalinden olğan zarar boyunca Rusiyege qarşı mahkeme ketişatlarına başladıq. Terrorizm ile küreş aqqında halqara añlaşmanı bozğan Rusiyege nisbeten mahkeme ketişatına başladıq. Rusiyeni Ukrainağa qarşı istilâsı, halqara uquqnıñ bozuluvı, ukrain Qırımnıñ arbiy hırsızlavı içün mahkeme etecekmiz… Gaaga mahkemesinde ketişatqa başlaymız ve Adliye nazirligi delillerni toplamaq içün mütenasip avaleni aldı», – dedi o.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Ukrainada iyün 26 Qırımtatar bayrağı kününe bağışlanğan «Eki bayraq – bir memleket» kampaniyası «Qırım – Ukrainadır» kampaniyasınıñ devamıdır.
Bu aqta Ukraina haber siyaseti naziriniñ keñeşçisi Sergey Kostinskiy bildire.
Onıñ malümatına köre, kampaniya Ukraina Haber siyaseti Nazirliginiñ, Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ umumiy leyhası ola.
«Hatırlatam, büyük kampaniyanıñ birinci pıtağı – mayıs 18 künü Qırımtatarlarnıñ sürgünlik qurbanlarını hatıra kününe bağışlanğan «Mayıs 18 künü epimiz – qırımtatarmız» teşebbüsi oldı», – dey Kostinskiy.
Aqmescit akimiyeti iyün 26 künü qayd etilgen Qırımtatar milliy bayraq Kününe tedbir ve avto yürüşleriniñ teşkilâtçılarına bayramnı keçirmege üç kere yasaq etti. Bu sebepten qırımtatarlarnı evler ve maşinalarını milliy bayraqlarnen yaraştırmağa çağıralar.
Evel bildirilgeni kibi, iyün 3 künü Kiyevde fleş mob başlandı, maqsadı – qırımtatar bayrağını Ukraina şeerlerinden keçirip, destek timsali olaraq onı qırımlılarğa bermek.
Kiyevde Qırımtatar milliy bayraq Kününi marş, avto yürüşi, sergi ile qayd etecekler.
Qırımtatarlarnıñ bayrağı – üstünde altın tamğa tasvir etilgen kök tüslü ketendir. Qırımtatar bayraq künü 2009 senesi teşkil etildi.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Rusiyeniñ Soçi şeerinde ötkerilgen Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannen körüşüvinden soñ noyabrniñ 13-nde, eki devlet arasındaki munasebetler aman-aman tolu kölemde evelki alğa keldi dep saymaq mümkün olğanını bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Rusiyenen Türkiye arasındaki mal aluv ve satuv köleminde keçken yılda 30 faiz eksilüv olğan soñ bu yılnıñ ilk aylarındaki artuv 38 faiznı teşkil etti.
Putin, Rusiyenen Türkiye, cümleden telükesizlik ve Suriyede nizamnıñ tiklenmesinde olğanı kibi «praktik olaraq bütün yönelişlerde işbirligini devam ettireler», dep ilâve etti.
Erdoğan bu körüşüvge ketmezden evel bazarertesi künü İstanbulda Putinge nisbeten «aziz dosum» ibaresini qullandı, dep bildire Qırım.Aqiqat.
Türkiyeniñ prezidenti Rusiyede, Ankaranıñ Moskvadan S-400 uçaqlardan qoruma raketa sistemalarını satın aluv planlarınıñ tafsilâtlarını muzakere etmek niyetindedir.
Keçken sefer eki prezident sentâbrniñ 28-nde Ankarada körüştiler.
2015 senesiniñ noyabr ayında Türkiye Suriyeniñ sıñırına yaqın yerde Rusiyeniñ arbiy uçağını urıp tüşürgen soñ Rusiyenen Türkiye arasındaki munasebetler birden bozuldı. Ankaranıñ NATO tarafından tasdiqlanğan malümatına köre, Rusiyeniñ uçağı bir qaç tenbilevge rağmen Türkiyeniñ ava boşluğınıñ sıñırlarını bozdı. Moskva bunı red ete.
Lâkin Türkiyede 2016 senesiniñ yazında muvafaqiyetsiz devirüv teşebbüsi yapılıp, keñiş mıqyaslı on biñlerce «işançsızlar»nı bastıruv kampaniyası olıp keçken soñ Ğarp tarafından keskin bir tenqitke oğrağan Türkiyeniñ akimiyeti tekrar Rusiyege muracaat etti. Erdoğannen Putin eki devlet arasında ğayrıdan munasebetler qurıp başladılar.
Aynı zamanda eki taraf Suriyedeki vaqialarda bir-birine qarşı olıp iştirak eteler. Rusiye Suriyeniñ avtoritar prezidenti Başar al-Asadnıñ rejimine arbiy ve diplamatik saalarda qoltuta. Türkiye ise Asadnı yıqmaq istegen Suriye küçleriniñ bir qısmına yardım ete.


text:
Moskvanıñ Basman mahkemesinde çarşenbe künü, mayıs 6-da, ukrain arbiyi Nadejda Savçenko içün acele yardımnı çağırdılar.
Nadejda Savçenkonıñ adliyecisi Twitterde bildirdi ki, Savçenko yaramadı ve yürek ağrısından şikâyet etti.
Bu sebepten mahkemede teneffüs ilân etildi. Moskvanıñ Basman mahkemesi taqiqatnıñ Savçenkonıñ apis cezasını iyün 30-ğa qadar arttırmaq muracaaatını baqa.
Berilgen malümatqa köre, Moskvanıñ Basman mahkemesi mayıs 6-da Rusiyede apiste bulunğan Nadejda Savçenkoğa Ukraina delegatı olaraq Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ (PACE) sessiyasında iştirak etmege izin bermegen taqiqatçınıñ areketlerini qanunğa uyğun kibi tanıdı.
Nadejda Savçenko keçken seneniñ iyül ayından itibaren Rusiye apishanesinde buluna. O, qabaatını red etip, separatistler tarafından esir alınğanını ve Ukrainadan Rusiyege qanunsız alda çıqarılğanını bildire.
Oktâbr 26-da olıp keçken Ukraina Yuqarı Radasınıñ nevbetten tış saylavlarında Savçenko «Batkivşçına» firqasınıñ cedvelinde birinci yerde edi ve sekizinci çağırılış Ukraina parlamentiniñ halq deputatı olaraq saylandı. Rada onı PACE eyyetiniñ erkânına kirsetti.
Mart 16-da ukrain uçucısı SİZOda açlıqqa tekrar başladı.


text:
Bunı Ukraina Mudaafa Nazirliginiñ matbuat-hızmeti bildirdi.
«Göñülli ve lâqayd olmağan insanlar yardımı ile şahsiy erkânnı qıtağa alıp ketmek içün 4 avtobus ve diger naqıl vastaları teşkil olunğan edi», – dep aytıla beyanatta.
Podpolkovnik Yuriy Golovaşenko ile tünevin Ukrainağa qorantalarınen beraber 157 arbiy adamı qayttı. Yaqın vaqıtları brigada bütünley teşkil olunıp, öz vazifelerni qıtaiy garnizonlarında eda etecektir.
Ukrainanıñ qıtaiy qısmına Qırımdan qorantalarınen beraber 1059 arbiy adamı köçip ketti.


text:
- Pimapenci
- Kategori Pimapen, Pimapen Servisi, Pimapen Tamiri, Sineklik, Şirinevler Pimapen Servisi, Şirinevler Pimapen Tamiri
Şirinevler Pimapen Servisi
Şirinevler Pimapen Servisi, Şirinevler Pimapen Tamiri, Şirinevler Pimapenciler, Şirinevler Pimapenci, Şirinevler Pimapen Fiyatları, Şirinevler Pimapen Tamircisi, Şirinevler Pencere Tamiri, Şirinevler Pimapen Balkon, Şirinevler Pencere Fiyatları, Şirinevler Pimapen Bayileri, Şirinevler Pimapen bayii, Şirinevler Pimapen Sistemleri, Şirinevler Pimapen Tamirci, Şirinevler Pimapen Servis, Şirinevler Pimapen Pencere Tamiri, Şirinevler Pvc Tamiri, Şirinevler Pvc Pencere Sistemleri, Şirinevler Pencere Fiyatı, Şirinevler


text:
Mayıs 16-da Rusiyege boysunğan Aqmescit akimiyeti mayıs 18-de keçirilecek Qırımdan sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan merasimlerniñ cedvelini taqdim etti. Rusiyeli Aqmescit memuriyetiniñ saytında bildirilgen malümatqa binaen, merasimler şeerdeki memorial abidelerge çiçeklerniñ qoyulmasınen başlanacaq.
Böyleliknen, çarşenbe künü çiçekler saat 9:00-da demiryol vokzalı yanındaki şeer bağçasında, saat 9:20 Qırım Federal universiteti yanındaki abidege, saat 9:40 Qırım müendislik ve pedagogika universitetindeki abidege qoyulacaq.
Plan boyunca, üyle vaqtında Bağçasaray rayonındaki Süyren demiryol stantsiyası yanında Qırımdan sürgünlik qurbanlarına bağışlanğan memorial kompleksiniñ açılış merasimi keçirilecek. Süyren stantsiyasından 1944 senesi mayıs 18-de Orta Asiyağa qırımtatarlarnen ilk eşelon yollanıldı.
Saat 19:30 Aqmescitteki Lenin meydanında «Yüregiñde çıraq yaq» aktsiyası teşkil etilecek.
Bildirilgen malümatqa köre, mayıs 18-de Qırımnıñ bütün camilerinde ve kilselerinde sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına dua merasimleri keçirilecek.
Bundan evel ameldeki Aqmescit akimiyeti Sürgünlik qurbanlarını añma kününe bağışlanğan uyğunlaştırılmağan aktisyalarnı keçirmekten vazgeçmege tenbiyeledi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâlnıñ Qırım.Aqiqatqa bergen izaatta bildirgenine köre, Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti qırımtatar halqınıñ sürgünligi qurbanlarını añma kününe bağışlanğan kütleviy aktsiyalarnı yarımadada keçirmege bermez O, qırımtatarlar matem mitingini keçirmek içün ep bir ükümetke ariza bereceklerini qayd etti.
Mayıs 18 – Qırımdan qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma künüdir. Bu kün 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnen ilk eşelon yollanıldı. Umumen olaraq, 180 biñden ziyade insan sürgün etildi.
Er sene Qırımda matem kününe bağışlanğan kütleviy merasimler, bu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde Meclis tarafından teşkil etilgen matem mitingi keçirile edi. Amma Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Aqmescit merkezinde bu kibi merasimlerniñ keçirilmesi yasaq oldı.
Kiyevde ve bütün Ukraina boyunca bir sıra merasimler teşkil etilecek: kütleviy mitingler keçirilecek, mekteplerde qırımtatar halqınıñ sürgünligine bağışlanğan dersler berilecek ve ilâhre.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımnıñ İçki rayonı rusiyeli memuriyetiniñ başı Vladimir Tregub mekteplerde ukrain ve qırımtatar tilleriniñ ögrenilmesi ile bağlı «musaviysizlik»niñ olmaycağını vade ete.
«Ana-babalarnıñ arizaları olğan rayonnıñ er bir mektebinde qırımtatar tiliniñ ögrenilmesi alğışlanıla, çünki o devlet tillerinden biri ola», – dep bildire Tregubnıñ sözlerini raoyn memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
Evel tasil naziri Natalya Gonçarova yarımada mekteplerine bu sene qırımtatar tilinde yazılğan dersliklerniñ berilmeycegi aqqında bildirgen edi.
«Maarif» qırımtatar tasil hadimleriniñ birligi 2015-2016 oquv yılları arfesinde Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenovğa yarımadada qırımtatar tilinde tasil meseleleriniñ çezilmesinde muayyen qararlarnı almaq teklifi ile muracaat etti.
Bundan evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri ve cemaatçılar, Qırım Rusiye nezareti altına keçkenden soñ, yarımadada devlet tilleriniñ ögrenilmesine ayırılğan saatlerniñ teñ olmağanı aqta bildirgen ediler.


text:
Rusiye işğal etken Qırımda qırımtatarlarğa qarşı repressiyalar arta. Bunı qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev bildirdi.
«Devleti, toprağı ve halqına sadıq qalğanlarğa qarşı repressiyalar quvetleşti ve çoqlaştı. Bugünki künde 13 semetdeşimiz apiste yata», – dep ayttı Cemilev Kyivde aprel 6-da keçirilgen matbuat konferentsiyasında, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Mustafa Cemilev bildire ki, yarımadada tintüv ve yaqalavlar adiy şeyge çevirildi.
Onıñ aytqanına köre, eki yıl içinde 200 tintüv keçirildi. «Olarnıñ aman-man 95% qırımtatarlarnıñ evleri, mektepleri, camilerinde oldı», – dep qayd etti Mustafa Cemilev. Onıñ aytqanına köre, tintüv sebebi olaraq «silâ ya da yasaq etilgen edebiyat qıdırıla», dep bildirgen ediler.
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri qayd ete ki, tintüvler Rusiye Federatsiyasınıñ qanunları bozulıp keçirile. «Bir de bir vesiqa, mahkeme ya da prokuraturanıñ qararı yoq. Sizde silâ ya da edebiyat bar kibi malümatımız bar aytalar», – dedi Mustafa Cemilev.
Halqara teşkilâtlar, şu cümleden Avropa parlamenti Rusiye işğal etken Qırımda insan aqları bozulğanını bildirip, Moskvanı bu cinayetlerni toqtatmağa çağırğan ediler. Rusiyege boysunğan Qırım akimiyeti bunı «abartılğan bir malümat» dep adlay.
Ukraina Baş prokuraturası 2016 senesi başından başlap Rusiye işğal etken Qırımda insan aqları ve azatlığınıñ bozulmasından sebep başlatılğan 60 cinaiy taqiqat aqqında bildire.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kremlge tabi olğan Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde, çarşenbe künü, qırımtatar milliy areketiniñ yetekçilerinden biri İlmi Umerovğa qarşı üküm çıqaracağı beklenile. Toplaşuv saat 11:30 başlanacaqtır.
Umerovnıñ imayecisi Mark Feygin Qırım.Aqiqatqa dedi ki, imaye tarafı qabaatlayıcı ükümniñ çıqarılmasına azırlana. Bunen beraber, aytqanına köre, bu vaqia aqqında malümatnıñ dünyada yayılması umumen ükümge tesir ete bile.
«Dünya bu davanıñ ketişatından haberdar etilgeni endi tesir etken edi, çünki, hatırlatayım, keçken sene o psihologik-psihiatrik ekspertizağa yerleştirilgende, bu munasebetnen bir-çoq ükümet ve cemaat teşkilâtları seslengen edi. Bunıñ sayesinde Umerovğa qarşı kerçek apis müddeti degil de, şartlı ceza qararı çıqarılmaq mümkün», – dedi Feygin.
Advokat qayd etti ki, sentâbrniñ 25-nde İnsan aqları melesinde BMT Baş komissarı tarafından Qırımdaki vaziyet aqqında taqdim etilgen maruza da Umerovğa berilecek cezanı hafiflete bile.
Rusiyeli prokuror İlmi Umerovnı 3 yıl ve 6 ay müddetine şartlı surette azatlıqtan marum etmege, oña 3 yıllıq sınav müddetini tayin etmege ve üç yıl devamında cemaat faaliyetini ve ocalıq yapmaqnı yasaqlamağa teklif etken edi.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ekstremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
2017 senesi iyünniñ 7-nde istilâ etilgen Qırımda Kremlge tabi olğan Aqmescit rayon mahkemesi İlmi Umerov davasınıñ asılını baqıp başladı.
İlmi Umerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, añlamlarnı qarıştırğanını ayta.


text:
Qırımda koronavirus hastalığından vefat etken adamlarnıñ sayısı arttı. Qırımnıñ rusiyeli Sağlıq Nazirliginiñ malümatına köre, iyül 1-ine binaen umumen 28 adam vefat etti. Tünevin daa bir adam vefat etti. Patsiyent aqqında başqa tafsilâtlı malümat yoq.
Müessisege köre, Qırımda tibbiy nezaret altında 3675 adam buluna, olardan 2740 adam evlerinde, 284 adam hastahanelerde, 651 adam observatorlarda baqıla.
Tünevin ilhaq etilgen Qırımda yedi yañı koronavirus adisesi qayd etildi.
Yerli akimiyetniñ malümatına köre, umumen Qırımda 698 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 36-sı çetelden keldi, 94-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 517 insan yahşı oldı, 27 kişi vefat etti. Aqyarda 235 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı, dört kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi, Aqmescit rayonında dağdan yuvarlanıp tüşken maşnanıñ içinde qaldırılğan qızçıqnıñ ölümi aqqında beyanatnı teşkere. Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Tahqiqatqa köre, mayıs 28-inde aqşam aqay, apay ve yaş qızçığı VAZ-2121 maşnasınen Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Stroganovka) köyüne açıq avada raatlanmaq içün ketti. Anda kelgeninen, Murun-Qır dağına aşamaq ve manzaranı közetmek içün köterildiler. Aş aşağan vaqıtta bala ana-babasından ayırılıp, maşnağa oturdı, bundan soñ maşna bayırdan aşağı ketti. Ana-baba maşnanı toqtatıp olamadı. Keççe bala yaralardan keçirngeni bildirile.
Beyanatqa köre, “şimdilik tahqiqatçılar, vaqia sebeplerini ve tafsilâtını bilmek içüntahqiqat ve teşkerüv tedbirlerini becere”.
Daa evel Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Stroganovka) köyünde Murun-Kir dağından yuvarlanıp tüşken maşinanıñ içinde olğan bala elâk oldı, dep bildirile edi.


text:
Greśiyäne kisätü
Tışqı êşlär ministrı grek xökümäten töreklärgä qarata basımnı tuqtatırğa çaqırdı
Tışqı êşlär ministrı Mäwlet Çavuşoğlu Greśiyäneñ Könbatış Trakiyasında töreklär saylağan möftilärgä qarata basım säyäsäten häm intervenśiyä praktikasın tuqtatırğa kiräklegen belderde. Ul Twitterda Könbatış Trakiya törek azçılıqları konsul’tativ şurası räise häm Komotininıñ saylanğan möftiye İbriahim Şärifneñ yazmasın da urtaqlaştı. Anda bolay diyelä: “5 yıl êlek Alankuyundağı qardäşlä...
-
-
07.10.2022
-
07.10.2022
-
07.10.2022
-
07.10.2022

seg_langs: fin_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
HEMEN ARA
esat alüminyum kapı pencere tamiri servisi ankara
büyük küçük iş ayrımı yapmaksızın kağan alüminyum pencere kapı tamiri ankaranın tüm semtlerinde hizmetimiz vardır. -En uygun fiyatlar ile sizlere alüminyum kapı pencere tamir ve bakım hizmeti vermekteyiz- ankara alüminyum kapı pencere alüminyum pencere kapıtamiri fiyatları alüminyum kapı pencere tamiri ve bilgi için bize telefon numaralarımızdan ulaşabilirsiniz. başta çankaya alüminyum pencere kapı tamiri,etlik alüminyum pencere kapı tamiri,emek alüminyum pencere kapı tamiri,dikmen alüminyum pencere kapı tamiri,elvankent alüminyum pencere kapı tamiri,ayrancı alüminyum pencere kapı tamiri,akdere panjur tamiri,sincan alüminyum kapı pencere tamiri ,pursaklar alüminyumkapı pencere tamiri,atapark alüminyum kapı pencere tamiri tüm ankarada alüminyum kapı pencere tamir servisimiz vardır. bizi 7/24 arayabilirsiniz…
Comments are closed


text:
Kiyev – Üç kün devamında Rusiye telekanalları ve neşirleri Slavânskta yaqalanıp, köteklengen «Alfa» mahsus bölügi ukrain ofitserleriniñ sorğularından resim ve levhalarnı toqtamay kösterip turdılar. Ne içündir yalıñız rus matbuat vastalarınıñ qoluna tüşken «eksklüzivniñ» eñ yüksek noqtası, mühbirlerniñ esirler ile yazılğan blits-intervyüsı (!) oldı. Yani, sorğuda özleri de iştirak etkenlerini añlamaq mümkün, dep yaza «Den» gazetası. Maqalede, Ukrainanıñ şarqında bulunuvını endi gizlemegen Rusiye, terrorizmniñ usullarını qullanğanı aqqında deñile. Bu cümleden, insanlarnı esirlikke alıp, qıynap, bunıñ episini kamerağa çıqarğan soñ, qorqu ve telâş siñdirip, levhalarnı tarqatıp, elbette, esir içün para soramaq usulları añıla. Sorğuda iştirak etken mühbirlerni gazeta, terroristlerniñ ortaqları kibi adlay. Olarnı mühbirlik işinden çetleştirip, mahkeme etmek kerek, dey. Bunıñ aqqında «Eksklüziv» ya da «mahsus operatsiya?» maqalesinde söz yürütile.
«Segodnâ» neşiri yazğanı kibi, Kiyevde Rusiye ücümından saqınıp oturğan vaqıtta, informatsion cenki çoqtan başladı. Kremlniñ matbuat vastaları, Donetskte ukrainli numayışçılarına ücümni qolaylıqnen «faşistlerge qarşı yürüş iştirakçilerine, milletçilerniñ basqısına» çevire bileler. İnformatsion cebesiniñ ukrain askerleri duşmanğa cevap bermege tırışalar. Kremlni yeñmek içün mahsus strategiya teklif etildi. O, rusiyeli kanallarnı söndürmek, duşmannıñ aqiqiy yüzüni köstermek, aldanğan Rusiye ve şarqiy Ukraina vatandaşlarına kerçekni yetkizmekten ibaret. Aynı zamanda, Pütin Kreml teşviqatı basqısı altında desteklengeni aqqında yazıla. Faqat, bu yerde sebep ile aqibet arasındaki bağ ters kele: insanlarnıñ dünya baqışı memnüniyet ile teşviqatnı qabul etmege mecbur ete. Ulu Rusiye aqqındaki ruh berici hayallar, Amerikanı ise, yernen-yeqsan etmek istekleri ğayet modtır. Sovet devirinden soñra, adiy sakin haberlerni ögrenip, kendi noqtai nazarını şekillendirmek yerine, oña teklif etilgen haberlerni seçip ala. Kelişmegen faktlarnı alıp taşlay, kelişken yalan ise, gizlengen şekilde qabul etile. Mühbirniñ fikirince, informatsion cenkini yalıñız ayat yeñe bile, çünki ömürde hayallarğa yer yoq. Lâkin, müellifniñ fikirince, aqiqatnı pek keç ayırıp başlaylar.
«Ukraïna moloda» yazğanına köre, portaqal taqımı azaları arasındaki davalar ne ile yekünlengenini unutqan kibi, soñki vaqıtları Yuliya Timoşenko Pötr Poroşenkonıñ teñqidine oğradı. Añlaşıla ki, keçmişten ders alınmay, akimiyetni elgen almaq istegi, aqılnı yeñe ve devlet menfatlarını artqa çeke. Em de olğan vaziyetlerni teñeştirmege mümkün degil. Gazeta qayd etkeni kibi, amanlıq zamanında, içki davalar siyasiy ceryannıñ bir qısımı olaraq tanılsa, tıştan ücüm etilgeni vaqıtta, olarnı memleketniñ arqasına urulğan pıçaq kibi tanımaq kerek.
«Gazeta po-ukraïnski» bildirgenine binaen, Ukrainağa avtoritorizm iç siñmey. Onıñ içün, devletniñ Qazahistandaki kibi Nursultan Nazarbayev, Aqrusiyedeki kibi Aleksandr Lukaşenko ya da Rusiyedeki Vladimir Putin kibi yolbaşçıları iç olmaycaqtır. Birinci – geosiyasetinen bağlı. Ukraina coğrafiyası boyunca Avropada yerleşe. Avropanıñ idare etüvi ve siyasiy vekâletligi tecribesiniñ saibidir. Daa bir sebep – Ukrainanıñ ne yermayı, ne de gazı bar. Yermaydollarına ealiniñ sevgisini qazanmağaimkân yoq. Kelecekte de, avtoritar ükümdar peyda olmaz. Çünki ukrain halqı akimiyetten daa da küçlüdir, dep yaza neşir.


text:
Meclisniñ tış alâqalar idaresiniñ reberi Ali Hamzinniñ fikirince, Ukrainanıñ cenüp-şarqındaki Malayziya Boinginiñ ficiası Rusiye ve Ğarp arasındaki munasebetlerde yañı esap noqtasıdır.
Bunı Ali Hamzin Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
O, Boingniñ rusiyeliler tarafından urıp tüşürilgenini istisna etmey.
«Çeşit memleketlerdeki nezaret etici aletler bunı tasdiqlaylar. 1983 senesi Sovet Birligi Uzaq Şarqta cenübiy korâlılarnıñ tamam bu kibi Boingini yoq etti, o vaqıt sovet küçleri de yapqanlarını boynuna almay ediler, soñra ise, qabaatını tanıdılar. Malayziya Boingi faciası da bunı tekrarlay bile. Amerikanlı Pentagon, Merkeziiy istihbarat idaresi ve digerleri «Buk» türüne ait raketanıñ uçurtqanlarını qayd ettiler», - dedi A.Hamzin.
Aytqanı kibi, bu vaqialar dünyadaki kerginlikni küçleştire bile.
Hatırlatamız, iyül 17 künü saat 16:20 Amsterdam - Kuala-Lumpur seferi boyunca ketken Malaysia Airlines şirketiniñ Boeing-777 uçağı Donetsk vilâyetinde tüşürildi. Fevqulâde vaziyetler boyunca Ukraina devlet hızmetiniñ malümatına köre, uçaqta 298 insan bar edi, şu cümleden 15 eyyet azası.


text:
Qırımtatarlar
- Buñı daa baqıñız: Tatarlar
Qırımtatarlar, Qırımlar ya da Qırımlılar – Qırımda yaşağan bir halq, Qırımnıñ tamır halqı. Türkiy til zümresine mensüp olğan qırımtatar tilinde laf eteler.
Esas qısmı Qırımda (260 biñge yaqın — resmiy malümatı, 450 biñ resmiy degil malümatı), qalğanları ise Türkiyede, Bulğaristanda, Romaniyada, Özbekistanda, Rusiyede oturalar. Türkiyedeki qırımtatar diasporası bayağı büyüktir.
Qırımtatarlarnıñ çoqusı – musulmanlar (sünniyler), Anefi mezebine ait olalar.
Qırımtatar halqından bolğan halqlar:
- Dobruca tatarları - Qırımtatar halqınıñ bir parçasıdır ve çöl şivesinde laf eteler. Qısqaça Dobrucağa köçken Qırımtatarları.
- Noğaylar, Yedisan noğayları (Cedisan noğayları), Bucak noğayları ya da Dobruca noğayları - Noğay bolsalarda Qırımtatarlar kibi onlarda Qırımnıñ parçası. Aynı zamanda Qırım Hanlığını öz devletleri kibi köreler çünki onlarda Qırım Hanlığınıñ kurulmasında çoq yardımcı boldular. Avropada yaşağan noğaylarnıñ tilleri Osmanlı tilinden etkilengeni içün, Rusiyede yaşağan Noğaylardan daha yakındır. Eskiden çoqusı Qırımnıñ dışında yaşağan olsada, Qırımda yaşağanlarıda bar edi. Çoqu kişi bilmey ki, onların bazıları özlerine Qırım Noğay Tatarı, Qırım Tatar Noğayı yada Qırımlı diye.
- Lipka tatarları - Çoqu Qırımtatar halqından, Belarus, Lehistan ve Litvaniyada yaşaylar.
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
Etnogenez[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qırımtatarlar – halq olaraq Qırımda şekillendi. Çeşit zamanlar Qırımda yaşap qırımtatar milletiniñ etnogenezinde iştirak etken esas halqlar bular: tavrlar, skitler, sarmatlar, alanlar, yunanlar, gotlar, proto-bulğarlar hazarlar, peçenegler; qırımtatarlar etnogenezinde ayrı yer ğarbiy qıpçaqlar (XIII asırdan soñ olarnıñ öz adı — «tatarlar») alalar, Rusiyede olar polovetsler olaraq , ğarbiy Avropada ise kumanlar olaraq belli. Ertiş (ИpTыш) özeni yalılarından kelip qıpçaqlar 11-12 asırlardan başlap Edil, Azaq deñizi ve Qara deñiz yanlarındaki çöllerine köçip yaşap başladılar (bu yerler şu zamandan berli tap XVIII asırğa qadar Deşt-i Qıpçaq, farsça دشت قپچاق – “Qıpçaqlar çölü” denile edi). Körünip tura ki, o zamanda olar Qırımğa da kirip başladılar.
Lâkin qırımtatarlarnıñ etnogenez Uluğ Ulus (Altın Orda) vaqtında oldı. Olarnıñ etnogenezde tatarlar (türkiy milleti, kerçekten moğol degil) eñ büyük bir röl oynâdılar.
Qırım hanlığı[deñiştir | kodunı deñiştir]
Tamamen halq Qırım Hanlığı devrinde şekillendi. Qırımtatarlarnıñ memleketi — Qırım Hanlığı 1441 senesinden 1783 senesine qadar yaşadı. Öz tarihınıñ ekseri devamında Qırım hanlığı Osmanlı Devletine bağlı olıp onıñ ittifaqdaşı edi. Qırımda üküm sürgen sülâle Geraylar sülâlesi edi, onıñ temelcisi ilk han I Hacı Geray edi. Qırım hanlığı devri — qırımtatar medeniyeti, sanatı ve edebiyatı inkişafınıñ zamanı. O devirdeki qırımtatar şiiriyetiniñ klassiki — Aşıq Ümer edi. Diger şairlerden eñ ziyade belli olğanlar Mahmud Qırımlı ve II Ğazı Geray han ediler. O zamandan saqlanıp qalğan mimarcılıq abidelerinden eñ müimi — Bağçasaraydaki Hansaraydır.
Rusiye İmperiyasınıñ terkibinde[deñiştir | kodunı deñiştir]
1736 senesi Rusiye orduları feldmarşal Kristof Minih yolbaşçılığı altında Bağçasaraynı yaqıp Qırımnıñ dağ aldındaki yerlerini berbat ettiler. 1783 senesi Rusiye Osmanlı Devletini yeñgen soñ Qırım başta işğal olundı, bundan soñ ise Rusiye tarafından anneksirlendi. Bunıñ ile qırımtatarlar tarihında olar tarafından “Qara asır” denilgen devir başlandı.
Rusiye memuriyeti zulum etkenleri qırımtatarlar kütleviy tarzda Osmanlı Devletine (esasen Dobruca ve Anadoluğa) icret etip başlağanlarınıñ sebebi oldı. İcretniñ eki esas dalğası 1790 ve 1850 seneleri edi. Bazı malümatlarğa köre 1790 senesi icretçilerniñ sayısı Qırımnıñ qırımtatar ealisiniñ 4/5 qısmına yetişti. İcretten evel yarımadada 600—700 biñge yaqın qırımtatar oturmaqta edi. Hanlıqnıñ ealisi ise 1783 senesine qadar tahminen 1,5 million kişiden ibaret edi. 1850 seneleri Qırımdan 300 biñge yaqın qırımtatar kettiler. Olarnıñ balalarından şimdi Türkiyedeki, Bulğaristandaki ve Romaniyadaki qırımtatar diasporası ibaret. Neticesinde köy hocalığı tüşkün alğa oğradı, Qırımnıñ çölü ise deyerli taqır oldı. O zamanda Qırımdan qırımtatar asılzadeleriniñ çoqusı ketti. Bunıñ ile beraber Rusiye ükümeti metropoliya territoriyasından icretçilerni celp etmeknen Qırımnı müstemleke ete bermekte edi. Neticesinde Rusiye Qırımnı anneksirlegen vaqıtta anda oturğan bir million qırımtatardan XIX asır soñunda 200 biñden az qaldı (Qırım bütün ealisiniñ 25 faizidir).
Qırımtatar medeniyetiniñ yañıdan yaratıluvı ulu maarifçi İsmail Gasprinskiy adınen bağlı. Aslında o yañı edebiy qırımtatar tilini yarattı. Gasprinskiy “Terciman” adlı ilk qırımtatar gazetasını neşir etip başladı. Gasprinskiy pantürkizm mefküresiniñ temelcilerinden biri olaraq sayıla.
Vatandaşlıq cenki ve Qırım MŞSC[deñiştir | kodunı deñiştir]
1917 senesi mart 25-de Aqmescitte qırımtatar qurultayı ötkerildi. Anda 2000-den ziyade delegat keldi. Qurultay Muvaqqat Qırım Musulman İcra Komitetini (MQMİK) sayladı, Başı olaraq Noman Çelebicihan saylandı. Bunıñ ile qırımtatarlarnıñ medeniy-milliy muhtariyetiniñ quruluvı başlandı.
Rusiye Vatandaşlıq cenki qırımtatarlar içün ağır müsibet oldı. 1917 senesindeki Fevral inqilâbından soñ qırımtatar halqınıñ ilk Qurultay toplanğanınen Qırımnı çoq milletli mustaqil bir devlet etmege qarar çıqarıldı. İlk Qurultaynıñ reisi Noman Çelebicihannıñ şiarı böyle edi – “Qırım – qırımlılar tili(yani Qırımda yaşağan adamlar) içün” (yani milletke baqmadan bütün yarımadanıñ ealisi közde tutula). Amma 1918 senesi Çelebicihan yaqalanıp bolşevikler tarafından qatil etildi. 1921—1922 seneleri arasındaki açlıq neticesinde 15 %-ge yaqın qırımtatar elâk oldı.
1921 senesi Rusiye Şuralar Federativ Sotsialistik Cumhuriyeti terkibinde Qırım Muhtar Şuralar Sotsialistik Cumhuriyeti meydanğa keldi. Onıñ memleket tilleri rus ve qırımtatar tilleri ediler, aliy başlıqları esasen qırımtatarlardan ibaret edi. Lâkin soñ 1937 senesi Stalin repressiyaları başlandılar. Qırımtatar müneverleriniñ çoqusı repressiyalarğa oğratıldı, bu cümleden belli siyasetçi Veli İbraimov ve alim Bekir Çoban-zade. 1939 senesindeki cedvelge aluvnıñ malümatına köre Qırımdaki qırımtatarlarnıñ sayısı 218179 kişi edi, yani yarımadanıñ cümle ealisiniñ 19,4 %.
Sürgünlik[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qırımtatar halqınıñ temsilcileri Qızıl Ordu saflarında faşistlerge qarşı cenkleşkenlerine ve partizan areketinde faal tarzda iştirak etkenlerine baqmadan bazıları faşitlerge qol tutqanları sürgün etüvniñ esas sebebi oldı. 1944 senesi mayıs 18 künü Stalin Urus emperialı sozdıneip Qırım tili içinde eskiYad Alimpiy Adamları SıqırC(Y)ıl EnEra TopRayi ğayip etmek uçun, episi Dunyia Adamlarını Anan Ruhunı anamağan balalar Ana*Yerde yaşap, Anan tanımamaq, oksüz Qalqları qaldırma stiyler. Qırım devletını ve Qırım til içinde Atalar Yazğanını AyLaf(OnLaf Alantarda) yoq etmege stiyler, Un uçun denatsıfıkatsıaden ziyade denatsionalizatsia qırımtatarlarını başladılar. Qırımtatar adı olsa epsı kıtaplarını yoq etileler. SSSR okmeti tutqan yerının epsı Adamlarğa , bule Qalq "Qırımtatar" yoqtır, bule aytıp epsi duniyanı Adamlarını aldatalar. Qırım Qalqını Qırım erinden boşetıp, İsrael devletını bir yil ogne qurulmaq uçun stiyip kibi, ozinine ekinci avtanomıy urus ve ızraıl ukmet qoşıp qurumaq aqılına kele. Un uçun urus masalı kolabırıtsionızm uçun: - Alman devletını qol tutqanınen qabaatlanğan qırımtatar halqı Özbekistanğa, Qazahistanğa, Tacikistanğa, Mari Cumhuriyetine, Uralğa, Kostromağa sürgün etildiler.
Sürgün etmek içün resmiy sebep 1941 senesi Qızıl ordu saflarından kütleviy tarzda dezertirlenüvi (aytılğan sayı 20 biñge yaqın kişi), alman odrularını yahşı qarşılav ve alman ordu teşkilâtlarında, politsiyada, jandarmeriyada, apishaneler ve lagerler apparatında iştirak etüvi edi. Bunıñnen beraber qırımtatar kollaboratsionistleriniñ çoqusı sürgünlikke oğramadı. 1944 senesi aprel ayındaki Qırımnı azat etüv oğrunda uruşlarda elâk olmağanlar çoqusı almanlar tarafından Almaniyağa evakuirlenip 1945 senesi ğarbiy ittifaqdaşlarğa teslim oldılar. Qırımda qalğanları ise İçki İşler Halq Komissarlığı (HKBД) tarafından 1944 senesi aprel-mayıs aylarındaki “zaçistkalar” devamında izar etilip Vatanına hainlik yapqanlar olaraq makum etildiler (episi olıp 1944 senesi aprel-mayıs içinde Qırımda çeşit milletlerniñki tahminen 5000 kollaboratsionist izar etildi). Qızıl ordu saflarında da cenk etken qırımtatarlar sürgünlikke oğradılar. B 1949 senesi sürgünlik yerlerinde 8995 qırımtatar cenk veteranı, bu cümleden 524 zabit ile 1392 serjant bulunmaqta ediler.
İşğal vaziyetinde üç yıl yaşap çoq sürgün etilgen zayıflaşıp 1944-45 seneleri açlıq ve hastalıqlardan elâk oldılar. Sovet çeşit resmiy organları bildirgenine köre qırımtatar halqınıñ 15-25 %, 1960 seneleri vefat etkenler aqqında malümat toplağan qırımtatar areketiniñ iştirakçileri bildirgenine köre ise 46 % elâk oldı.
Avdet oğrunda küreş[deñiştir | kodunı deñiştir]
1944 senesinde sürgün etilgen milletlerge 1956 senesi öz Vatanlarına avdet etmege ruhset berdiler, qırımtatarlarnıñ ise Şuralar Birligi Kommunistik Fırqasınıñ Merkeziy Komiteti (ЦK KПCC), Ukrain Kommunistik Fırqasınıñ Merkeziy Komitetine (ЦK KПy) ve vastasız sovet memleketiniñ liderlerine muracaat etkenlerine baqmadan 1989 senesine qadar böyle aqqı yoq edi. 1960 senelerinden başlap Özbekistandaki qırımtatarlar oturğan yerlerde Qırımğa avdet etmeknen halq aqlarını yañıdan tiklemek oğrunda milliy areket quvetleşip başladı.
Qırımğa qaytuv[deñiştir | kodunı deñiştir]
Kütleviy tarzda qırımtatarlar 1989 senesi avdet etip başladılar. Bugün Qırımda tahminen 270 biñ qırımtatar yaşay (2001 senesindeki bütün Ukraina boyunca cedvelge aluvğa köre 243 433 kişi [3]). Sürgünlik yerlerinde de tahminen 150 biñ kişi qaldı.
1991 senesi II Qurultay toplanğanınen qırımtatarlar milliy öz-özüni idare etme sisteması yaratıldı. Er beş yıl Qurultay saylavları ötkerile, Qurultaynı Qırımtatar Milliy Meclisi tize. 1991 senesinden berli Meclisniñ almaştırılmağan reisi Mustafa Cemilevdir.
Din[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qırımtatarlarnıñ çoqusı — musulmanlar (sünniyler). Qırımtatarlar İslâmğa dönüvi uzun müddetli olıp millet şekillenüvinen parallel tarzda keçmekte edi. Bu yoldaki ilki adım XIII asırda selcükler tarafından Sudaq ve onıñ civarını basıp alğanınen tasavvuf qardaşlıqları darqaluvı edi, soñki adım ise — 1778 senesindeki Qırımdan sürgün etilüvinden qaçınmağa istegenler Qırım hristianlarınıñ kütleviy tarzda İslâmğa dönüvi edi. Qırım ealisiniñ ekseri ise İslâmğa Altın Ordu ve Qırım Hanlığı devirlerinde döndi. Şimdi Qırımda üç yüzge yaqın musulman cemaatı bar, olarnıñ ekseri Qırım Musulmanlarınıñ Diniy İdaresine birleşti (Anefi mezebine ait ola).
Subetnoslar[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qırımtatar halqı üç subetnik gruppadan ibarettir: noğaylar (çöllü qırımtatarlar), tatlar (dağlı qırımtatarlar) ve yalıboylular (yalıboylu tatarlar).
Tatlar[deñiştir | kodunı deñiştir]
Sürgünlikten evel tatlar (dağlı qırımtatarlar) dağlar ve dağ aldında yani orta yolaqta yaşay ediler. Tatlarnıñ etnogenezi — ğayet mürekkep ve tamamen talil olmağan bir protsess. Bu subetnos şekillengeninde Qırımda çeşit zamanlar yaşağan bar milletler ve qabileler deyerlik cümlesi iştirak etti: tavrlar, sarmatlar, skitler, alanlar, gotlar, rumlar, çerkezler, hazarlar, bulğarlar, peçenegler, ğarbiy qıpçaqlar (Avropa menbalarından kumanlar, rus menbalarından ise polovetsler olaraq belli) ve tatarlar (türkiy milleti). Tat şivesinde em oğuz, em de qıpçaq hasiyetleri mevcut. Bu şive zemaneviy qırımtatar tiliniñ esasıdır.
Noğaylar[deñiştir | kodunı deñiştir]
Noğaylar (çöllü qırımtatarlar) çölde yaşay ediler. Olarnıñ etnogenezinde esasen tatarlar (türkiy milleti), ğarbiy qıpçaqlar (kumanlar), şarqiy qıpçaqlar iştirak ettiler. Irq ceetinden noğaylar avropalılar, lâkin turanidlik alâmetleri de bar. Noğay şivesi türkiy tillerniñ qıpçaq gruppasına mensüptir.
Yalıboylular[deñiştir | kodunı deñiştir]
Sürgünlikten evel yalıboylular (yalıboylu tatarlar) Qırımnıñ cenübiy yalı boyunda yaşay ediler. Bu gruppa etnogenezinde rumlar, gotlar ve çerkezler, Yalı boyu şarqındaki sakinler etnogenezinde ise italiyalılar da (cenevizler) iştirak ettiler. Yalıboylu şivesi türkiy tiller oğuz gruppasına mensüp, türk tiline yaqındır. İşbu şivede çoq yunan ve italiyan alınmaları bardır. İsmail Gasprinskiy yaratqan eski qırımtatar edebiy tili aynı bu şive esasında edi.
Şimdiki vaziyet[deñiştir | kodunı deñiştir]
1944 senesine qadar yalıboylular, tatlar ve noğaylar özara deyerlik qarışmay ediler, faqat sürgünlik ananeviy yaşap turğan areallarını bozdı. Keçken 60 yıl devamında işbu üç subetnik gruppa qarışıp başlağanınen yekâne milletke çevirilüv protsessi quvetleşti. Şimdi ekseriy ailelerde aqay-apay çeşit subetnoslerge mensüp. Bir çoq sebepten qırımtatarlar çoqusı Qırımğa qaytıp ecatları yaşap turğan yerlerde oturalmaylar, bunıñ içün qarışuv ep devam etmekte.
Qırımtatar edebiyatı[deñiştir | kodunı deñiştir]
Belli qırımtatarlar[deñiştir | kodunı deñiştir]
Belli qırımtatar şairleri[deñiştir | kodunı deñiştir]
Bularnı da baqıp çıqıñız[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Qırımtatar tili
- Qırımtatar gimni
- Qırımtatar bayrağı
- Qırımtatar tamğası
- Qırımtatar medeniyeti
- Qırım Hanlığı
Edebiyat[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Valeriy Vozgrin “Qırımtatarlarnıñ tarihiy taqdirleri” (Rusça)
- “Qırımtatar entsiklopediyası”, tizgen - Refiq Muzafarov, Aqmescit 1993-95. (Rusça)
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Qırımtatar Milliy Meclisi
- Qırımtatar saytlarına bağlantılar cıyıntığı
- Alem-i Medeniye - Qırım halqınıñ medeniyet hazinesi
- Qırımtatar muzıkası
- “Bizim Qırım” teşkilâtınıñ saytı
- Milliy Fırqa adlı siyasiy fırqa
- Qırımtatarlar aqqında maqalelerniñ kitaphanesi (79 maqale) (Rusça)
- Qırım gençleriniñ saytı (Rusça)
- Türkiyedeki qırımtatar diasporasınıñ portalı (Türkçe)
- Qırımtatarlarnıñ dekorativ-tadbiqiy sanatı


text:
Mart 14-te Londonda Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznıñ Britaniyanıñ tış işleri naziri Boris Conson ile qısqa bir körüşüvleri keçti.
Umerov Qırım.Aqiqatqa: «Boris Conson, Ukrainanıñ problemasını yahşı bilgenini, ve bu çatışmada oña qol tutqanını tasdiqladı. Rusiyeden ise sanktsiyalarnı alıp taşlamaycaqlar, aksine – olarnıñ arttırılmasına qol tutalar. Olar, Sergey Skripal ve onıñ qızınıñ zeerlenmesinden soñ Rusiyege pek açuvlılar. Mustafa ağa böyle yanaşuv içün teşekkür bildirdi ve meraqlandı: «Qıral ailesiniñ şimdiki futbol çempionatına barmağanı, İngiltere taqımınıñ da onı boykot etecegi manasına kelemi?» Buña Conson, «ülkemizde bu sportnı pek seveler ve taqımımız baracaq», dedi», – dep, ikâye etti.
Aynı şu künü Ukraina vekilleri Forin-ofisiniñ İnsan aqları ve demokratiya meseleleri boyunca şubesiniñ mudiri Riçard Conson ile körüştiler.
Umerov: «Biz Qırımnıñ problemaları aqqında, anda cümleden qırımtatarlarğa qarşı yapılğan terror, bu territoriyada qaç tintüv, tevqif, yaqalav, cöreme, öldürüv, ğayıp oluv olğanı aqqında ikâye ettik», – dep, qayd etti.
Ondan ğayrı, Büyük Britaniya parlamentinde «Ukraina dostluğı gruppası»nıñ reisi ve azaları ile körüşüv ve Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqına bağışlanğan «Qırım vaziyeti: ilhaq etilgeninden dört yıl soñra» tedbiri çerçivesinde vekillerniñ çıqışları yapıldı.
Bundan başqa, Cemilev, Umerov ve Çiygoz Britaniyanıñ BBC devlet cemiyet teleradio yayınlav teşkilâtına intervyü berdiler.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Reintegratsiya nazirliginiñ emrinen tasdıqlanğan territorial cemaatlarnıñ cedveli turğan degil - olar er vaqıt yañartılır. Onıñ temelinde de devlet içinde alınğan kişilerge (DAK) ödemeler yapılır.
2022 s. iyül ayınıñ 27-sinde arbiy (cenk) areketler rayonlarında yerleşken ya da vaqtınca işğal etilgen, qırşavlanğan (bloklanğan) territorial cemaatlarnıñ yañartılğan cedvelinde 9 vilâyet kirsetildi.
Bu, Dnipropetrovsk (7), Herson (49), Harkiv (56), Mıkolayıv (25), Donetsk (tüm 66), Lugansk (tüm 37), Zaporijjâ (55), Sumı (21) ve Çernihiv (5) vilâyetleriniñ territorial cemaatlarıdır. Umumen, şu anda cedvelde 321 cemaat buluna.
Demek ki, mezkür cemaatlarda qayd etilgen devlet içinde alınğan kişilerge devletten kefaletli tarzda yardım alacaqlar.
Haberdar etkenimiz kibi, mezkür Cedvel, Mudafaa nazirliginiñ tasdılamasınen ve maqbul vilâyet, Kıyv şeer arbiy memuriyetleriniñ teklifleri esasında şekillendirilir.
Esaslanğan üç kriteriy bar. Olarnıñ arasında:
• vaqtınca işğal etilgen topraqlar;
• qırşavlanğan (bloklanğan) topraqlar;
• faal arbiy areketler olğanı topraqlar.
Böylece, mezkür vilâyetlerniñ birinde qayd olsañız, cedvelde cemaatıñız olmasa, siziñ arbiy memuriyetiñizge hitap etmege tavsiye etemiz (şahsen ya da "sıcaq hat" vastasınen) ve malümatnı soraya bilirsiñiz.


text:
İlhaq etilgen Qırımda 1927 adam koronavirus sebebinden közetile, 854 adam observatorlarda buluna, daa 120 - hastahanelerde. Bunı Qırım Sağlıq Nazirligi bildirdi.
Rospotrebnadzornıñ malümatına köre, Qırımda 128 koronavirus hastası bar. Aqyarda - 91, eki adam öldi.
Qırımda şübeli COVID-19 hastası öldi. Bundan ğayrı onıñ daa bayağı hastalığı bar edi: yürek hastalığı, ekinci tipteki şekerli diabet, üçünci seviyede semirme ve ilâhre.
Qırımda bir çoq müessise ve teşkilâtnıñ faaliyetini toqtatqan ve vatandaşlarnıñ özüni izolâtsiya etmesini belgilegen yüksek seviyeli azırlıq rejimi devam ete. Aqyarda bu rejim mayısnıñ 30-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Dekabr 3-ünde qırımtatar Milliy Meclis azası. Qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalav komitetiniñ reisi Eskender Bariyev, ilhaq etilgen Qırımda yaşağan doğmuşlarını FSB hadimleri sorğuğa çekkenini bildirdi. Bariyevniñ aytqanına köre, FSB onıñ 85 yaşlı babasına ve eki tatasına keldi.
“Tuvğanlarımı tiymeñiz, olarnıñ menim faaliyetime ve noqta-i nazarıma iç bir alâqası yoq. Men gizlenmeyim. Men areketlerimni açıq yapam. Kyivde yasayım. Men öz baqışlarımnı, Qırımda işğalci akimiyet insan aqlarını bozğanı aqqında açıq, atta halqara seviyeyesinde ifade etem. Menimce, Qırımda işğalci akimiyet insan aqlarını boza, basqınç yapa ve menim halqımnı genotsidke oğrata”, - dep yaza Bariyev öz Facebook saifesinde.
Bariyev, FSB böyleliknen oña “biñlernen adamlarQırımnı serbest etmek içün ve qırımtatar halqına birdemlik köstegen içün Halqara areketine qoşulğanı içün basqınç” yapmağa tırışqanını beyan ete
Qırımda ve Aqyarda rusiyeli FSB milliy meclis azası Eskender Bariyevniñ beyanatına tefsir bermedi.
Uquq qoruyıcılarnıñ malümatına binaen, Rusiye ve o ilhaq etken Qırımda 60-tan ziyade Ukraina vatandaşı siyasiy sebeplerden dolayı serbestlikten marum etilgen buluna. Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyege, anda tutulğan ukrainalılarnı azat etmesi talabınen 300-ge yaqın nota yolladı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Sovet Birliginde qırımtatarlarnıñ olacaq lideri Mustafa Cemilevni sayısız-esapsız kere mahkeme ettiler. İlk sefer onı 1969-ıncı yılda, Leonid Brejnevniñ şüretsiz akimiyetiniñ vaqtında apis ettiler. Rusiyeniñ olacaq prezidenti o zaman daa mektepte oqıp imtianlarına azırlana edi.
Bir daa onı 1974-ünci yılda tevqif ettiler. O vaqıt Putin Leningrad universitetiniñ uquq bölüginde oqudı ve belki de KGB-de çalışmağa hayal etti.
B cTpaHe cTapeющero ПyTиHa пpoTиB cTaporo диccидeHTa ДжeMилeBa зaBoдяT HoBыe yroлoBHыe дeлa. ЭTo былo бы cMeшHo, ecли бы He былo Tak oTBpaTиTeлbHo
1976-ncı yılda Cemilev kene makeme etildi, bu sefer Omskta, bu mahkeme protsessi Cemilevniñ 303 künlük siyasiy açlıq nezaretine ola sesli ve belli oldı. Vicdan mebusına o vaqıt Andrey Saharov, Petro Ğrığorenko, Reiman Aron, Lev Kopelev, Heinrich Belle, Aleksandr Galich, Lidiya Çukovskaya, Elena Bonner ve daa çoq başqa belli uquq qoruyıcı, yazıcı, sanatçılar qol tuttı. Putin ise artıq ömür arzusını kerçekleştirdi ve SSSR KGB-sinde çalışıp başladı.
1979-ıncı yılnıñ fevralinde Cemilevni kene apis eteler ve sürgünge yollaylar. O vaqıtta Putin KGB-niñ aliy mektebinde oquy.
1983 -ünci yılnıñ noyabr ayında Cemilevni beşinci kere tevqif eteler. O arada Putin uydurılğan ad alıp KGB-niñ Krasnoznamennoye institutında oquy.
Beş yıldan soñ Sovet Birligi de, kommunistler partiyası da, KGB de yoq olacaq. Qırımtatarlar ise niayet tarihiy Vatanına qaytmaq aqqını alacaq
1986-ncı yılnıñ dekabrinde Cemilevni kene mahkeme eteler, bu sefer Magadan vilâyetinde, apis yerinde. Putin o devirde GDR-de sovet tış razvedkasında çalışa, nemse tanışları peyda ola, soñra ise, ğarp ve Rusiye matbuatı yazğanı kibi, olarnen beraber qabarcılıq hatlarını tizecektir.
Beş yıldan soñ Sovet Birligi de, kommunistler partiyası da, KGB de yoq olacaq. Qırımtatarlar ise niayet tarihiy Vatanına qaytmaq aqqını alacaq. Cemilev nezaretçilerni yeñecek.
O zaman Putin Sankt-Peterburg meri Anatoliy Sobcaknıñ taqımına qoşuldı ve, ğaliba, demokratik deñişmelerniñ tarafdarı kibi özüni köstermege başladı.
Deyerli bütün ömür yahşılıq ve yamanlıqnıñ akis taraflarında olğan bu eki adam yalıñız bir kere laf etecek: Putin işğal etilgen Qırımda keçirilecek "referendum"dan bir qac kün evel meşür dissisentni qırımtatarlarnıñ "bahtı" vadelerinen satıp almağa tırışqanda. Şimdi ise "baht"nıñ ne olğanını köremiz.
Endi ise qartayıp turğan Putinniñ memleketinde qart dissident Cemilevge qarşı yañı cinaiy davalarnı açalar. Bu qadar pis olmasa, külünçli olacaq edi.
Vitaliy Portnikov, kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi


text:
Bugün Lütfiye Zudiyeva ve Mümine Saliyevanıñ memuriy davaları baqılacaq Rusiye nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi yanına rusiye quvetçilerinen avtozaklar keldi. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildirmekte.
Bu malümatqa köre, mahkeme yanına polis hadimleri ve OMON askerleri bir qaş gruppa olıp keldi.
Bildirilgeni kibi, bütün Qırımdan 300-ge yaqın adam Rusiye nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi yanına Lütfiye Zudiyeva ve Mümine Saliyevaga qol tutmaq içün keldi, bugün olarğa qarşı Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine köre qabaatlavlar baqılacaq. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Mahkeme oturışı saat 9:30 başlanacaq edi, amma keçke qala, çünki dava malümatı alâ daa mahkeme kantselâriyasına berilmedi.
Rusiye quvetçileri mayısnıñ 30-nda eki qırımtatar faalini tuttı: aq qorçalayıcı ve cemat jurnalisti Lutfiye Zudiyevanı ve Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ ömür arqadaşı, «Qırım balalığı» teşebbüsiniñ koordinatorı Mümine Saliyevanı. Ekisi de Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine istinaden qabaatlana – yasaqlanğan timsallerniñ numayışı.
Zudiyeva aytqanına köre, dava malümatında 2014 yılı aprelde yapılğan Tagir Minibayevniñ yazısı keçe, o internet yazıda Zudiyeva qayd etilgen edi.
Al-azırda Qırım ve qomşu Rusiyeniñ müessiseleri bir de bir izaat bermediler.


text:
Buddizm
Buddizm (sanskritshe – बुद्ध धर्म, buddha dharma buddanın' ilimi) – du'nya ju'zine ken'in taralg'an negizgi 3 dinnin' biri. B. z. b. V–VI İndiyanın' bu'gingi Bihar shtatında payda boldı. Buddizmnin' negizin salıwshı Siddhartha Gautama dep esaplanadı. Buddizm basqa ilim-an'lawlardı boyına oday sin'irdi ja'ne onın negizgi qag'ıydası jan iyesine jamanlıq jasamaw bolg'anlıqdan, jer ju'zine sog'ıssız taradı. Ha'zirgi gezde Buddizm dinin 1 mlrdqa jaqın adam uslanadı. Buddalıq diniy ilim ko'z-qaraslardın' quramalı sisteması b. t.
Isenim[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Ol diniy shıg'armalar jıynag'ı "Tripitakada" ("U'sh sebet") bayanlang'an. Buddizmnin' na'siyatlarının' o'zine ta'n o'zgeshelikleri bar. Buddizmde du'nyanı jaratıwshı Quday jayındag'ı ideya aytılmaydı. Buddizm o'tkinshi o'mirdin' azapları – awrıw, g'arrılıq, o'limnen qutılıw jolın izleydi. Ol o'mirdin' ha'sireti – na'psinin' tilegine baylanıstı dedi. Adamnın' denesi waqıtsha o'mir su'redi. Al na'psi qanaatsız tilegi menen, o'limnin' qorqınıshı menen ılg'ıy azap tuwg'ızadı. Sonlıqtan na'psinin' tileginnen qutılıw kerek. Ol ushın to'rt hasıl haqiyqattı biliw qa'jet:
- Azap bar;
- Azapta sebep bar;
- Azapta son' bar;
- Jol azaptın' toqtalıwı bar.
Ahimsanı ju'zege asırıw ushın Buddizm Vedanı joqqa shıg'aradı. budda iliminde etika ma'selelerine ko'p kewil bo'lingen. Buddizmnin' negizine qorshag'an ortadan bo'linbey qarastırılatug'ın jeke adamdı asıra maqtaw ja'ne bolmıstı pu'tkil du'nya menen baylanısıp jatqan erekshe psixologiyalıq protsess retinde qabıllaw printsipleri alıng'an. Buddizmdegi negizgi en' iri bag'ıtlaar - hinayana ja'ne mahayana. Buddizm o'zinin' rawajlanıw barısında u'sh da'wirden o'tti: hinayana, ha'r kimdi tuwıw – o'liw aylanısınnan qutılıwdı u'yretetug'ın baslang'ısh danalıq mektebi (b.z.b. V a'. – b.z. bası); ekinshi, bodhisattva – qutqarıwshı ko'megi menen qutılıw; u'shinshi, mahayana (b. z. V a'.-ına deyin) gezi. mahayana negizinde budda (iso'kirek ko'zi ashılg'an) bolıwg'a mu'mkinlik beretug'ın jan'a paydalı usıllar diniy na'siyat berildi (V a'.-dan keyin). Ol vajrayana dep ataladı. Aziyanın' ko'plegen ellerinde Buddizm ha'zirgi gezdin' o'zinde ja'miyetlik ja'ne jalpı ma'ml. o'mirge a'hmiyetli ta'sir etip otır. Bul ellerdin' bir qatarında Buddizm memleketlik din bolıp esaplanadı. Imperialistler Buddizmnin' ta'sirin esapqa ala otırıp, bul dindi o'zinin' reaktsiyashıl sıyasıy maqsetlerine paydalanıwg'a tırısadı. Son'g'ı on jıllıqta neobuddizm yamasa metabuddizmnin' bir qatar jan'a bag'ıtları payda boldı. Ha'zirgi waqıtta budda uyımları Aziya ellerinde ha'r tu'rli ja'miyetlik rol atqaradı. Olardın' geybirewleri kolonializmge qarsı, ultlıq g'a'rezsizlik ushın gu'reske belsene qatısıwda. Bizdin' elimizde budda lamaitlerdin' izin quwıwshılardın' kishkene toparları Qalmaq, Buryat, Tuvada turadı. Buddizm ko'z-qarasına du'nyadan beziwshilik, jeke o'zine ta'nlik ta'n. Qanawshı ja'miyette baylıq, ku'sh, hu'kimet kimnin' qolında bolsa, sog'an jalbırı- nuw jer betindegi azap shekkeni ushın gu'nadan qutqaradı dep tu'sindiredi. Sonlıqtan adam o'tkinshi, jalg'an o'mir su'retug'ın mısal denesin oylamay, ma'n'gi o'mir su'retug'ın janın qutqarıwdın' qamın oylawı kerek. Bul – qanawshılar menen kelisiwdi diniy na'siyat beretug'ın Buddizm dinnin' reaktsiyalıq jaqlarınnan biri. Ol dindi qabıllag'an ellerdin' o'mirine a'dewır ta'sir jasadı. Buddizm taralıwı sinkretikalıq ma'deniy komplekslerdin' qurılıwına ta'sir etti. Bulardın' jiıyındısı budda uyımı – 1950 j. qurılg'an buddashılardın' du'nya ju'zlik doslıg'ı.
Buddizm ha'm sıyasat[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Bir-birine belgili bir qatnastag'ı ja'miyetlik fenomenler. Buddizmnin' ja'miyetlik o'mirge ja'ne adamnın' o'mirlik minnetlerin anıqlawı tikkeley usı diniy isenim menen tıg'ız baylanıstı. Onın asa man'ızlı qag'ıydası turmıs men azap shegiwdi uqsastırıwında. Buddizm ja'miyetlik qatnaslardı o'zgertiwge, onı jaqsılawg'a ku'sh salmaydı. Ol adamlarg'a awqamnın' mu'sheleri retinde jaqsı halda ko'riniwi ushın du'zeliwge minnetlemeydi. Buddizm adamdı o'zi tuwg'an, o'mir su'rip otırg'an ja'miyetlik shınlıqtan alıslatıwg'a tırısadı. Usı orayda, Buddizmde ja'miyetlik doktrinanın' barlıgın sha'rtti tu'rde g'ana moyınlawg'a boladı.


text:
Tunis diger arap memleketlerinden ne ile farqlana? Bu, qaideni tasdiqlağan istisna ya da digerler içün parlaq misal.
Beklenilgeni kibi, bu devlette ötkerilgen parlament saylavlarında - lâdiniy siysiy küçler, ilk nevbette «Tunis çağıruvı» bloku ğalebe qazandı. Ekinci yerde «An-nahda» islam firqası kete, bu küç 2011 senesi tınç inqilâbda ğalebe qazanıp, demokratik ve grajdanlıq cemiyetiniñ inkişafı içün akimiyetten çetleşti.
Mesele nede? «Arap baari» başlağan devlet Tunis ne içün başqacasına areket ete, Mısır ve diger memleketlerden ne ile farqlana?
Birinciden, tarihte şahsiyetniñ rolü aqqında söylemege isteyim. Otuz yıl devamında devlet mustaqil olğanınen onı Habib Burgiba idare etti. Amma, onı Naser kibi diktatrlar degil, daa doğrusı Atatürknen teñeştirmek kerek, bazı yerlerde ise, Nelson Mandelağ oşap kele. O, eyi siyasetçi, inqilâpçı olıp, arbiyli degil edi. Sorbonna mezunı, birinci apayı frenk edi, o özüni avropalı Tunis sakin olaraq duya edi, devleti de Avropanıñ Ğarbınen ve medeniyetinen bağlı olğanını tüşüne edi. Ekinci ciaan cenkine qadar, Burgiba mustaqillik içün küreşti, çoq yıllar Frenkistannıñ apishanelerinde bulundı. Bu insan, Frenkistandan nefret etmek kerek edi. Bunı Almaniyanıñ istilâcı akimiyeti tüşüne edi, Burgiba olarnıñ tayançı olacağına işana ediler.
Amma, Burgiba olarnıñ şaşırttı. Almanlar onı frenk apishanesinden azat etken soñ, «sağ olıñız» dep, antisemitizm ğayesine resmiy olaraq bile qol tutmadı. Romada italyan faşistleri onı tunisliler içün çıqış yapmağa mecbur ettiler, amma, o frenklerniñ zapt etici siyasetine qarşı çıqmağa çağırmaqnen sıñırlanıp, başqa teşviqat yapmadı. Faşistlerniñ yardımınen vatanğa qaytıp, yahşılıq bilmegen kibi, Almaniya devleti mağlübiyetke oğraycağı ve Tunisniñ kelecegi Batı ve AQŞ-nen bağlı olğanını ilân etti.
Tunisniñ birinci yolbaşçısı olıp pek çoq adamnıñ sevgisini qazanğan edi. Otuz yıl devamında devlette islâatlar keçirmege tırıştı. Burgibanıñ ükümdarlığı devamında zemaneviy infrastruktura teşkil etildi, turistik saası ileriledi, diger arap devletlerge baqqanda köy hocalığı da inkişaf etti. Neticede, bütün Afrika boyunca Tunis allı-taqatlı devlet olaraq tanıldı. Burgiba cemiyetniñ orta qaplamını asıl etmege tırıştı, ealini tasil almağa teşviq etti. Şariatnı adliyeden çetleştirdiler, qadınlarğa bir sıra aq berildi.
Amma, Burgiba demokrat degil edi, onıñ gizli politsiyası dissidentlerni apiske taşlay edi, söz serbestligi, toplaşuv ve birliklerniñ teşkil etilmesi tek kâğıtta qala edi. Amma, Burgiba tarafından aybetlegen orta qatlam, şeer yaşları, ziyalılar, frenk edebiyatnı oqup, filmlerni baqıp daa çoq serbestlik istediler.
Tunisniñ çastına baş-nazir Ben Ali aqıldan tayğan Burgibanı akimiyetten davasız çetleştirdi. Qartlanğan ükümdarnıñ soñki istegi islamcılarnıñ sıqıştıruvı ile olarnıñ reberlerini qatil etmege edi. Politsiyanıñ sabıq reberi Ben Ali bunıñ episi qanlı vatandaşlar cenkine çevirilecegini añlay edi. Amma, başqa taraftan, Ben Ali Burgibanıñ yolunı devam etti. Tek ziyalılarğa sıñırlı serbestlik berip, muhalifetke biraz yol açtı. Amma, Tunisniñ yañı elitası içün bu azlıq yaptı. Ben Ali ve onıñ qaparcı tarafdarları soqaq narazılıqları ile yoq etildi.
Devletniñ islam areketi lideri Raşid al-Gannuşi ayırı diqqatqa lâyıq şahıstır. Onıñ mefküresi Büyük Britaniyada yaşağan vaqıtta şekillendi. Diktatorlıq ile küreşke çağırıp, aynı zamanda «zorbalıqnı inkâr etken» islam aqqında arz ete edi. Aman-aman yigirmi yıl devamından vatandan tış bulunıp, tantanalı şekilde keri qayttı.
Biñlerce adamlar onı ava limanında beklep oturdılar. Amma, al-Gannuşiniñ birinci sözleri ve areketleri sebebinden bir çoq adamnıñ közünden qayttı. Devlet bütün akimiyetni oña bağışlamağa azır edi, amma, o onı qabul etmedi, «An-Nahda»nıñ ğayeviy lideri olıp qaldı. Demokratiya, insan aqları ve serbestligi, soñra islam aqqında söz yürüte edi.
O alğışlağan vaqtınca ükümetke eki qadın kirsetildi, birisi hicabnı kiymege istemey edi. Özü de, avropalı insan kibi kiyine. İslam firqalardan Türkiyeniñ İnkişaf ve Kalkınma firqası oña eñ yaqın olğanını ayta. Al-Gannuşi Anayasanıñ qabul etilüvine qol tuttı, devletniñ kanunlarında «şariat» sözü bile kirsetilmedi.
Demek, yaqın kelecekte Tunisni lâdiniy siyasetçiler idare etecekler. İslam areketi tarafdarları ya olarğa qoşulırlar ya da muhalifetniñ yerini alırlar. Amma, Tunisniñ demokratiyası daa pekinmedi.
Bazı lâdiniy erbapları arasında raqiplerni saylavlarda degil de, küç ile yeñmege istegenler bar. Bir qısım siyasetçilerniñ üküm etkenlerden közü qayttı. «An-Nahda» yetekçileri eñ çoq cail avam halq tarafından destekleneler. Amma, er alda, tarafdarlarnıñ isteklerine uymaylar, çünki bunda bir havfnı duyalar. Onıñ içün, al-Gannuşi er kimni razı etmege tırışa.
Daa bir hucur fikir bar: «An-Nahda» firqası «İhvana Müslimin» ve «Yedinaya Rossiya» ile teñeştirsek, asıl radikal degil. Tuniste olıp keçken soñki saylavlar da, eñ açıq, adaletli ve açıq olğanı tasdiqlandı. Diger arap memleketlerinde ise, vaziyet bam-başqa. Rusiyede olğanı kibi.
Andrey Ostalskiy, londralı mühbir ve siyasiy izaatçı
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ baş nazir muavini Yelena Romanovskaya, koronavirusqa qarşı rus vaktsinanen aşılanması tevsiye etilmegen insanlar kategoriyasını adlandırdı.
Onıñ aytqanına köre, autoimmunitet sisteması hastalıqları olmağan 18 yaştan büyük vatandaşlar aşılana bile.
“Emizdirgen ve yüklü qadırlarğa aşılanma tevsiye etilmey”, – qayd etti Romanovskaya.
O, 55 yaştan büyük ve sürekli hastalıqları olğan sakinlerni “ilk nevbette aşılanmağa davet eteler”, dep qayd etti. Onıñ sözlerine köre, “vaktsina telükesiz ve teşkerilgen”, amma er bir insan "farqlıdır”.
“Bir kimse aşılanğanını duymaz bile, bir kimse alsızlıq duya bilir. Bütün alâmetler aşılanğan kişiniñ kündeligine yazılmalı. Aynı alâmetler gripke qarşı vaktsinatsiya ile ola bile”, – dep inandıra Romanovskaya.
Hatırlatamız, bıltır dekabr ayında Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov yarımadada koronavirus yuqunçından kütleviy şekilde aşı yapmağa başlaylar, ilk olaraq tibbiyet hadimleri aşı alacaq, dep bildirgen edi.
Bazı memleketlerniñ Rusiye aşısınıñ keyfiyeti ve tedqiqat doğrulığı şübhe doğura. Meselâ, Türkiye Rusiye aşısını almaqtan vazgeçti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Android esasında cep telefonları içün qırımtatar luğatını azırlağanlar ilâvege qırımtatarca-ukraince ve ukraince-qırımtatarca luğatlarnı qoştı. Bu aqqında leyhanıñ Facebooktaki saifesinde aytıla.
«Qırımtatar luğatı içün küçük bir yañılıq azırladıq, daa bir til qoşuldı, rusçadan ğayrı – ukrain tili de olacaq. Latince yazılğan qırımtatar sözlerini kirill urufatına da çevirdik», – dep aytıla haberde.
İşbu qırımtatar luğatı medeniye.org saytındaki luğat esasında azırlanğandır. İlâve internet bağı olmasa da çalışa.
İlâveni Google Play saytından endirmek mümkün.
Malüm ki, Medeniy Qırım qırımtatar teşebbüsçi gruppası iOS ve Android smartfonları içün qırımtatar luğatını azırladı – Canlı Luğat.


text:
AQSH qorǵaw ministrligi
Amerika Qurama Shtatları Qorǵaw ministrligi (DoD, USDOD yamasa DOD) federal húkimettiń ijroiya bólimi bolıp, húkimettiń milliy qawipsizlik hám Qurama Shtatlar Qurallı Kúshleri menen tikkeley baylanıslı bolǵan barlıq agentlikleri hám funksiyaların muwapıqlastırıw hám baqlaw menen shuǵıllanadı. DOD dúnyadaǵı eń iri jumıs beretuǵın bolıp, 2021-jıl jaǵdayına kóre 1,4 millionnan artıq múddetli áskeriy xizmetkerlerge (askarlar, teńizshiler, ushqıshlar hám qaraqshılar ) iye. 826 000 den artıq xızmetkerler Milliy gvardiya hám rezervshiler esaplandı. qurallı kúshlerden hám 732 000 den artıq tınısh xalıqtan jámi 2,8 millionnan artıq xızmetkerlerge iye. Shtab-kvartirasi virjiniya shtatınıń Arlington qalasındaǵı Pentagonda jaylasqan.


text:
Er künkük monitoringniñ malümatına köre, Qırımda koronavirus pandemiyası sebebinden tibbiy nezaret altında 2907 adam buluna, olardan 1715-i evlerinde, 222-si - hastahanelerde, 970-i - observatorlarda közetile.
Bunı Rusiye nezaretindeki Qırım Sağlıq Nazirliginiñ matbuat hımeti bildire.
Tünevin 121 adam nezaret altına alındı, hastahenelerge 13 adam qoyuldı, observatorlarğa 41 adamnı yerleştirdiler.
Tünevin ilhaq etilgen Qırımda 25 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Qırımda 483 koronavirus hastası qayd etildi, 33-ü çetelden keldi, 86-sı qomşu Rusiyeden kelgen ve olarnen alâqada olğan insanlardır. 350 insan tüzeldi, 15 hasta vefat etti. Aqyarda 177 insan COVID-19 hastalığına oğradı. 145 kişi tüzeldi, üç insan vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ózbekistan boyınsha tek 5 student ılayıq kórilgen Muhammed ál-Xorezmiy atındaǵı stipendiyanıń iyesi, bir qansha xalıqaralıq hám jergilikli ilimiy konferenciyalardıń toplamlarında jarıq kórgen 13 ten aslam ilimiy tezislerdiń avtorı, Tashkent informaciyalıq texnologiyalar universiteti Nókis filialınıń Telekommunikaciya texnologiyaları baǵdarı studenti Ulbosın Saparova kishi kúshleniwdi talap etetuǵın qurılmalar ushın quwatlandırıwshı úskene (blok pitaniya) oylap taptı.
Bul úskene elektr togi dáreginen kelip turǵan 220 voltlıq kúshleniwdi 0 volttan 12 voltqa shekemgi ózgermes kúshleniwge aylandırıp beredi. Shet ellerden alıp kelingen ámeliy texnologiyalıq laboratoriyalar kishi kúshleniwdi talap etetuǵın bolsa, usı qurılmadan paydalansa boladı. Ol birgelesip bir funkciyanı atqaratuǵın transformator, ózgeriwsheń rezistor, diod, plata, kondensator, ózgeriwsheń qarsılıq, TT-905 markalı tranzistorlardan quraladı.
Ápiwayılastırıp aytqanda, qurılma qol telefonlarınıń batareyasın quwatlandırıp beriwshi «tasbaqa» dep atalatuǵın úskenege uqsap ketedi, biraq Ulbosın jaratqan qurılmada quwatlanıw dárejesin qol menen belgilep te ala beriwge boladı hám bul úskene menen saat yamasa pult ushın arnalǵan batareyalardı da quwatlandırıw múmkin. Sebebi, bunday kishi batareyalar kishi kúshleniwge (1 yarım – 2 volt kwshleniwge) quwatlanadı. Qurılmanıń jáne bir jetiskenligi ol arqalı berilgen kúshleniw ózgermes, yaǵnıy tok birese kúsheyip, birde azayıp turǵan bolsa da, kúshleniw belgilep alınǵan dárejeden ózgermeydi.
– Kishkentayımnan kóp nárselerdi buzıp, qayta jıynawǵa, ishinde ne bar ekenin biliwge qızıqqanman. Ásirese, shash keptiretuǵın fenniń motorınan paydalanıp, vertolyotke uqsaǵan bir nárselerdi qurastırıp islegenmen, – deydi U.Saparova. – Meniń usınday injenerlikke bolǵan qızıǵıwshılıǵım Tashkent informaciyalıq texnologiyalar universiteti Nókis filialına oqıwǵa jeteledi. Izlenislerdi dawam ettiremen. Oylap qoyǵan rejelerim kóp. Oylap tapqan jańalıqlarım adamlardıń iygiligine jarasa – sol maǵan úlken baxıt.
M.PIRNAZAROVA.
Qaraqalpaqstan xabar agentliginiń xabarshısı


text:
Rusiye ile muzakerelerde Ukraina eyyetiniñ azası, Ukraina halq deputatı Rustem Umerov Kyiv işğal etilgen Qırım meselesinde bir uzlaşuv tüşünmey, dep bildirdi. Bu aqta o, Facebook saifesinde haber etti.
«Ukraina tek 1991 senesinden olğan halqara seviyede tanılğan sıñırlarnı tanıy. Añlaşmada taraflarnıñ 15 yıl devamında Qırım ve Aqyarnen bağlı meselelerni Ukraina ve Rusiye Federatsiyası arasında eki taraflı muzakereler vastasınen çezmek ıntıluvını qayd etmek imkânı muzakere etile. Soñki 8 yılda Ukraina Qırım ve Donbasnı işğalden qurtaruv meselesi tek siyasiy-diplomatik yolnen al etilmeli, dep qayd etken edi. Biz bunıñ tarafdarı olıp qalamız. Amma Ukraina ve Rusiye Federatsiyası Qırım ve Aqyar meseleleri cenk yolunen çezmeycekler dep, bunı uquqiy ceetten qayd etmege isteymiz. Tek muzakereler», – dep bildirdi Umerov.
O, Rusiye eyyeti «Qırımnen bağlı laf etmege, Qırımnen bağlı bazı meselelerni çezmege azır sanki», dep bildirdi. Gumanitar meseleler ve siyasiy mabüsler aqqında aytıla.
Rustem Umerov Rusiye eyyetiniñ Qırımnen bağlı diplomatik, siyasiy muzakerelerge azır olğanını «müsbet bir işaret» dep saya, dep qayd etti.
Martnıñ 29-nda İstanbulda Rusiye ile keçirilgen muzakerelerde Ukraina eyyeti Rusiyege Moskva ve Kyivniñ işğal etilgen Qırımnen bağlı fikirleri 15 yılğa qayd etilecek bir añlaşma teklif etti.
Ukraina prezidentiniñ ofisi, Kyivniñ Kremlge cenk toqtatıluvı içün teklif etken Ukrainanıñ telükesizlik kefaletleri Rusiye işğal etilgen Qırımda ve Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal altındaki topraqlarında vaqtınca çalışmaycaq, dep bildirdi.
Martnıñ 30-nda Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov Ukraina eyyetiniñ teklifini izaatlap, Kreml Qırımnı Rusiyeniñ bir parçası dep saya, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, Rusiye Anayasası işğal altındaki yarımadanıñ statusınen bağlı er angi muzakerelerniñ keçirilüvini yasaqlay.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Ukraina ve Rusiye arasında añlaşmada Qırımnıñ işğal etilgen topraq olğanı mıtlaqa qayd etilmeli, dep bildirdi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Moskva ve Kyivniñ işğal etilgen Qırımnen bağlı fikirleri 15 yılğa qayd etilecek bir añlaşma teklifini takbih etti.
Martnıñ 21-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy cenk bitken soñ ve telükesizlik kefaletleri alınğan soñ Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen yapacaq muzakerelerinde Rusiye işğal etken Qırım ve işğal etilgen Donbas topraqları meselesini kötermege niyetlene, dep bildirdi.
Baş nazir muavini – Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziri İrına Vereşçuk Ukraina işğal etilgen Qırımnı bir vaqıt Rusiye dep tanımaycaq, dep bildirdi.
Ukrainağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrainağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d3enufiq6nhnir.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ukraina tasil ve ilim nazirligi Dnepr, Lviv, Kyiv, Zaporijjya, Mıkolayiv, Harkiv ve Odessanıñ 35 dane aliy oquv yurtı esasında, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımdan kelgen abituriyentlerniñ oquvğa kirmesi içün, sadeleştirilgen tasil merkezleri açmaq niyetinde.
Bu aqta bir kün ögüne keçken matbuat brifinginde Ukraina tasil naziri Liliya Grineviç beyan etti.
«Eger olarnıñ (abituriyentlerniñ –QA) Ukrainadan alınğan tasilni tasdıqlağan vesiqası olmasa ve olar tışqı mustaqil teslevde iştirak etmegen olsalar, o zaman 2016-2017 seneleri olğanı kibi biz «Qırım-Ukraina» merkezleri açacaqmız», – dep bildire Grineviçniñ sözlerini «İnterfaks-Ukraina».
Merkezler 2018 senesiniñ sentâbr ayına qadar çalışacaq, dep qayd ete o. Anda abituriyentler «tasil deklaratsiyası» toldurıp, angi fenlerni ögrengenlerini yazğan soñ, üç aylıq kurslarnı bitirip, tasil alğanı aqqında vesiqa alabileler.
«Ondan da ğayrı, aliy oquv yurtına oqumağa kirmek içün olar ukrain tili, Ukraina tarihı, zenaatınen bağlı imtian bermek kerekler», – dep qayd etti nazir.
Daa evel haber etilgeni kibi, 2017 senesi Qırım ve nezaret tışında qalğan Donbass territoriyasından kelgen abituriyentler TMT (VNO) keçmeden, «Qırım-Ukraina» ve «Donbass-Ukraina» merkezleri yardımınen ukrain aliy oquv yurtlarına oquvğa kirmege nail olğan ediler.


text:
Xabarıńız bar, Ğárezsizligimizdiń 31 jıllıģın múnásip belgilew maqsetinde Respublikamız boylap kóplegen mádeniy kesheler hám sport jarısları bolıp ótpekte. Mine, usınday ilájlardıń biri “Jańa Ózbekstanda el áziz, insan ázizˮ súreni astında ótkerilgen jaslar marafonı boldı.
Bul marafonģa Muhammed al-Xorezmiy atındaģı Tashkent informaciyalıq texnologiyaları universiteti Nókis filialınan da bir qatar shaqqan, ziyrek hám sportqa qızıģıwshı jasları qatnastı.
Bárshe qatnasıwshılar 2-sanlı medicinalıq kolledjinen start alıp, finish sızıģı qos bayraqqa shekem óz qabıletin sınnan ótkerdi.
Bunda álbette, student-jaslardıń belsendiligin asırıw, olardı jaqınnan qollap-quwatlaw maqsetinde filialdıń Jaslar menen islesiw, ruwxıylıq hám aģartıwshılıq isleri boyınsha direktor orınbasarı, fakultet dekanları, tyutorlar da óz belsendiligin kórsetti.
Bul kibi sport jarıslar jaslardı salamat turmıs keshiriwge iytermelese, bir tárepten olardı shaqqanlıqqa tárbiyalaydı.
TITU Nókis filiali baspasóz xızmeti


text:
Gaspra
Gaspra — Qırımnıñ cenübiy yalı boyunda, Yalta regionında, Yaltadan ğarpqa taba 12 km qadar uzaqlıqta bulunğan bir qasabadır. Gaspra terkibinde Qurucılıq şeerçigi (CTpoйropoдok) ve Marat maalleleri bar. Gaspranıñ ğarbiy yanından Koreiz qasabasınen sıñırdaş.
Gaspranıñ adı «aspro» degen yunan sözünden asıl oldı, tercimesi — aq (tüs).
Rus edebiyatında Gaspra aqqındaki ilk añma acayip seyaatçı ve naturalist akademik Peter Simon Pallasqa mensüp. O 1793—1794 seneleri Qırım boyunca seyaat etkeni aqqında meraqlı tezkereler yazdı.
Gaspra qasabası şerefine 951 Gaspra isimli asteroid adlandırılğan.
Gaspra — Qırımnıñ yalı boyundaki eñ yahşı kurortlardan biri. Mında bir çoq sanatoriy, pansionat, bağça, tar yolçıq, plâj bar. Gaspra iklimi bütün Ukraina yerlerine köre eñ issi iklimlerden biri (Mishor da böyle).
Gasprada eki mektep bar: Qurucılıq şeerçiginde (1-3 seviyeli) ve Maratta (yalıñız 1-ci seviyeli).
Naqliye
Avtobus marşrutları:
47 marşrut — Koreiz (yuqarı Mishor) Yalta (merkez) ile bağlay, Gaspra içinden keçe.
26 marşrut — Simeiz-Yalta (avtovokzal).
Bundan da ğayrı Gaspra içinden 32 marşrut ve Forosqa barıcı reys avtobuslar keçeler.
Mahsus itibarğa lâyıq yerler
Qarılğaç Yuvası (1911-1912 seneleri, mimar — A. Şervud);
Gaspranen Livadiya bağlağan «Küneşli tar yolçıq»;
Tavr nekropolleri (milâttan evel V-I asırlar);
Haraks adlı Roma qalesi (I-III asırlar);
Ay Todor lampatı.
Atıflar
Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri – Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.


text:
Kreml nezareti altındaki Bağçasaray mahkemesinde politsya hadimini aqaretlegeninde qabaatlanğan Şevket Razzaqovnıñ işi boyunca mahkeme taqiqat bitti. Anda şaatlar politsiya hadimi aqaretlenmegenini tasdıqladılar. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa adliyeci Mammet Mambetov haber etti.
«İmayeci Razzaqovnıñ ahlâqiy davranışı boyunca hulâsa çıqarğan mütehassısnı sorğulamağa rica etti. Bunen beraber imayeci, Razzaqov tükürgeninden ğayrı, politsiya hadimini sözlernen aqaretlegenini iddia etken mütehassısnıñ mahkemege çağırılıp, sorğulanmağa rica etti. Cinaiy iş materiallarında, bu mütehassıs video çekilüvlerindeki dudaq areketlerinden oquğanını köstergen iddialarından ğayrı, Razzaqov politsiya hadimini aqaretlegenine dair iç bir delil yoq. İş obyektiv şekilde baqılğanında Razzaqov aqaretleycek bir areket yapqanını ne biri, ne de digeri yüz faiz tasdıqlap olamay», – dep ikâye ete adliyeci.
Mambetov ayrıca, kelecek oturışuvda munaqaşalar yapılcağını qayd etti.
2017 senesi aprelniñ 13-nde rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri Bağçasaray sakini qırımtatar faali Seydamet Mustafayevniñ evini tintken edi. Politsiya areketlerini taqip etmek içün qırımtatar faalleri, su cümleden Razzaqov toplanğan ediler. Politysiya hadimleri ve OMON toplanğan şahıslarnı quvıp, küç qullanğandı. Neticede yedi kişi tutlıp alınğan edi, Razzaqov ise politsiya hadimine «tükürerek aqaretlengeninde» qabaatlanğan edi.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqası olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
İyünniñ 21-nde, bazarertesi künü, Avropa Şurası Parlament Assambleyasınıñ yaz sessiyası başlana. Kün tertibinde – Rusiye işğal etken Qırımda qırımtatar halqınıñ aqlarınıñ qorunmasına dair qarar.
Bunıñ aqqında PACE saytında haber etile.
Qararda, hususan, aşağıdakiler talap etile:
- Qırımnıñ qanunsız işğalini lâğu etmek;
- işğalni tenqit etken siyasiy faallerniñ ölümi ve ğayıp olması ile bağlı tam ve şeffaf bir araştırma keçiremek;
- mustaqil medianı qapatmaq içün yapılğan tazyıq ve tehditlerni toqtatmaq ve ATR qırımtatar telekanalınıñ işini yañartmaq;
- qırımtatar müessise ve teşkilâtlarğa qarşı tazyıq ve taqiplerni toqtatamaq;
- Qırımtatar Milliy lideri Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa Qırımğa qaytmağa ve memuriy sıñırdan serbet kemçege izin bermek;
- qırımtatar ve ukrainlerniñ aqlarına riayet etmeni temin etmek.
Ukrainanıñ delegatsiyası, Rusiye bu qararğa müsbet rey bermesiniñ qarşısını alacağını bekley.
«Qararnıñ baqılması başqa vaqıtqa qaldırılmaması biz içün pek müim edi. Bu mevzuğa qaytmaq müim bir ğalebedir, çünki Qırımdaki işğal organlar tarafından qırımtatarlarnıñ aqlarınıñ bozulması alâ daa devam ete, adamlarnıñ qoruv ve adaletke ihtiyacı bar. Rusiye delegatsiyası müsbet rey berilmesine keder etecegini bekleymiz», – dep yazdı Facebookta PACE-deki daimiy temsilcilikniñ azasınıñ muavini Yevgeniya Kravçuk.


text:
Aluştanıñ mesken evleriniñ birinde Ukraina milliy bayrağını astılar. Bunı «Argumentı nedeli.Krım» bildire.
Neşirniñ bildirgenine köre, bayraq Aluştadaki evniñ yedinci qatında asıldı. Ukraina devletiniñ tuğrası daireniñ iç tarafına baqa.
«Azbar qomşuları çorlana ve daire saibinden qomşu devletniñ timsalini alıp taşlamağa talap eteler. Amma sakinlerden bazıları buña lâqayt qala, misal içün nefaqacılar. «Amerika bayrağını assıñ ve öz-özünen yaşasıñ», – yaza neşir.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay


text:
Rusiyeli kanallar çökmekte olğan Avropa ve Amerika, Ukrainada da aman-aman kollaps başlaycağı, İŞİDten (İGİL) kelgen telüke aqqında ikâye etip oturğa arada, Qırım sakinleriniñ buz dolaflarındaki vaziyet, ketken sayın fenalaşmaqta. Aynı zamanda olarnıñ yüregini de kün sayın acınıqlı alda.
Qırım sakinleri özlerini aldatılğan dep is ete. 2014 senesi – ukrain fiyatları olğan vaqıtta – 12-15 biñlik aylıqlar olar içün pek yüksek dep körüne edi. Lâkin artıq üç yıl keçken soñ, bu aylıq – yoqsulluqnı añdıra. Onı kimse kötermek niyetinde de degil. Amma fiyatlar ep artıp otura.
Rusiyeliler de özüni aldatılğan dep saya. Olarğa «krımnaş»nı (Qırım bizim oldı) – ğayrıdan doğğan imperiya timsali kibi tutturıp qoydılar amma, aslında impariya, hususan, iqtisadiy olaraq küçsüz olğanı ortağa çıqtı.
Oktâbr ayında faqırlıqqa qarşı bütün Rusiye boyunca keçken mitingler, Navalnıynıñ PR kampaniyası degil de, 2013 senesinen qıyaslanğanında (eñ adiy esaplarğa köre) rusiyelilerniñ ayat seviyesi aman-aman eki qattan ziyade tüşkenini köstergen ezici bir kerçek edi. Yazıq ki, Rusiyede başlağan bütün menfiy esnaslar, artıq Qırım sakinlerine de tesir etip başladı.
Yaqında Qırım köyleriniñ birindeki mektepte ocapçe olıp çalışqan bir soyumnen laf ettim. Şok ve açuvınıñ sıñırı yoq. Pek az olğan oca aylıqlarını az olsa da uyğun bir derecege ketirgen rağbetlendirici tölevler, ketken sayın ep kesilmekte. Eninde-soñunda, olarğa bu tölevler mektep fondından tölenecegi aqqında haber etkenler, bu ise kapikler tölenecek degen manağa kele. Ondan da ğayrı, staj ve ocalıq kategoriyası içün qoşulacaq koeffitsiyentler endiden soñ keçirilgen dersler içün degil de, berilgen aylıqqa köre esaplanacaq eken. Yani, ocalarnıñ real aylığı artacağı yerine, ep tüşmekte. Ancaq talaplar daa ziyade arta. Plan ve esabat yazmaqtan başını köteralmağanından, balalarnen oğraşmağa vaqıt qalmay, dep ayta. Lâkin eñ deşet şey daa ögde. Aytqanlarına köre, 2018 sensinden başlap Qırımnıñ bütün mekteplerinde talebe sayısına köre aylıq tölenecek eken. Rusiyeniñ bu şekildeki yañılığı ocalarnı tamamile faqırlaştırır, çünkü köyde oquğan talebe sayısı pek az. Zaten mekteplerniñ bu şekilde ayaqta qalması da küç olur. Akimiyet ise bunı pek begenir, çünki muvafaqiyetli optimizatsiya yapıldı dep, esabat berir!
Elimizge Qırımnıñ bir rayon memuriyetinen qonuşma fursatı da keçti. O da, memnün degil. Al-azırda çalışqan soylarına para yetişmey turğanda yañı bala bağçası qurmağa ne mana bar, dep ayta. Bücetni «tübü tamırınen kesip alalar». Yerli memuriyetlerniñ bir derdi bar– bücet esabındakilerniñ aylığını ödemek içün, qaydan para tapmaqnı qasevet eteler. İşte bu sebepten de, toqtamayıp iş adamlarnı teşkerip, olarğa yüksek cezalar yazalar – para bir yerden temin etilecek ya!
Qırım memurları iqtisadiyatnı ileriletmek yolunen para qazanmağa bilmegenleri, kederli bir al, ebet. Onı da nasıl becersinler, mında idarecilik vazifesine tayin etüv printsipi soy-sop ve dostluq üzerine qurulğan.
Al-azırda Rusiyede olıp keçkenlerniñ epsi, maña SSCB soñki yıllarını hatırlata. O zamanlardaki «perestrpoyka» eyforiyası bütün ealini sarıp alğan edi, ancaq ondan soñ, faqırlıq ve yoqsullıq dalğası er kesni yıqıp taşladı. Artından devlet de dağılıp, dünyanıñ siyasiy haritasından ğayıp olıp ketti.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (havfsızlıq maqsadınen muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün.


text:
Şu künleri «Viki alemni seve» üçünci ukrain foto yarışı soñuna yetti – qoruq, tabiat qoruv territoriyalarnıñ, Ukrainanıñ unikal yerleriniñ foto yarışı. Foto yarışına yollanılğan 14770 foto resimden 582 foto Qırım aqqında ve Qırımdan edi.
Yarış «Vikipediya» – «Vikimedia Ukraina» ukrain temsilciligi tarafından teşkil etildi.
Qırım.Aqiqat mühbirine «Vikimedia Ukraina» icraiy müdiri Natalya Tımkiv aytqanı kibi, er sene yarışqa Qırımdan yüzlerce, atta biñlerce foto yollanıla.
2015 senesi qırımlılar, evel olğanından, daa da az foto yolladı. Eger de 2013 senesi Qırımdan yarışqa 79 iştirakçiden 1877 foto kelse, 2015 senesi Qırımdan 30 insan 582 foto yolladı. Aqyardan Vikipediyağa fotolarnı 9 insan yolladı.
«Vikimediya Ukraina» malümatına köre, QMC cedvelinde – 198 tabiat qoruv obyekti bar. Yarış devam etken yılları olardan 139 fotoğa çekildi ve Vikipediya yarışları içün yüklenildi.
Bıltır yarış ğalibi – Qırımdan Vitaliy Başkatovnıñ «Demerci qayaları» foto resimi oldı.
Qırımıñ eñ populâr obyektleri: Ayuv dağ, Demerci, Qaradağ tabiat qourğı, Ay-Petri, Livadiya bağçası.
Yarışnıñ milliy basamaq jürisi iyün 15 künü işke başlaycaq, halqara – iyül 15. Ğaliplerni avgust başında ilân etecekler.


text:
ИcпoлHиTeлb:Bahadır Ali
ПecHя:Bütün Cihan Türkün Olsun
CkaчaHo:
7
ДлиTeлbHocTb:
4:26
PaзMep:
8.33 MB
KaчecTBo:
256
ДaTa peлизa:
11 aBrycT 2022
CkaчaTb пecHю Bahadır Ali - Bütün Cihan Türkün Olsun Typeцkaя Myзыka - (ДaTa peлизa: 11 aBrycT 2022, ДлиTeлbHocTb MP3: 4:26, БиTpeйT: 256 kbps, PaзMep: 8.33 MB) бecплaTHo и cлyшaTb oHлaйH Bahadır Ali - Bütün Cihan Türkün Olsun
CлyшaTb oHлaйH Bahadır Ali - Bütün Cihan Türkün Olsun
TekcT пecHи Bahadır Ali - Bütün Cihan Türkün Olsun
Bahadır Ali - Bütün Cihan Türkün Olsun
Bahadır Ali - Bütün Cihan Türkün Olsun
Bahadır Ali - Bütün Cihan Türkün Olsun mp3
CMoTpeTb kлип Bahadır Ali - Bütün Cihan Türkün Olsun
PekoMeHдaции


text:
Rusiye FSBsi işğal etilgen Qırımda aqsız yerde mal-mülk veya para talap etüv boyunca cinaiy işniñ açılğanını ilân etti. Aqmescitte beş qırımtatar faaliyetçisi yaqalandı: Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kâzim Ametov, Qurtseyit Abdullayev ve Ruslan Trubaç. Olarnıñ yaqalanuvı operatsiyası ötkerilgende o yerde qırımtatar milliy areketiniñ 83 yaşlı veteranı Veciye Kaşka buluna edi. O, yaramay oldı. Daa soñra o, acele yardım maşinasında vefat etti.
Noyabrniñ 23-nde yaqalanğan qırımtatar faaliyetçileri Qırımnıñ farqlı bölgelerinde yaşaylar. Bekir Degermenci ve Kâzim Ametov Suvdağnıñ sıñırları içinde bulunğan Suvuq Sala (Gruşevka) köyünde qomşu olıp yaşaylar. Qurtseyit Abdullayev Aqmescitli, Ruslan Trubaç – Kefe yanındaki Bay-Buğa (Beregovoye) köyüniñ sakini, Asan Çapuh ise Koreizden. Buña baqmadan episi Aqmescitte yaqalandı. Degermencinen Ametovnı Vorovskogo soqağında bulunğan «Medoborı» kafesinde tuttılar. Noyabr 23 sabasında Kaşka, Asan Çapuhnen beraber kafege kirdi. Bir ara dört kişi olıp, anda oturdılar. Soñ Çapuhnen Kaşka o yerden çıqtı ve ondan soñ içerige mahsus quvetniñ hadimleri basıp kirdiler.
«Polis hadimleri basıp kirdi, bir aqaynı yerge yıqıp, episini yaqaladılar. Biz pek qorqtıq»
Kafeniñ hadimi: «Saba üç aqaynen bir qartana kirdi. Tınç otura, laf ete ediler. Soñ qartananen bir aqay çıqtı. Artından polis hadimleri basıp kirdi, bir aqaynı yerge yıqıp, episini yaqaladılar. Biz pek qorqtıq», – dep ikâye etti. Rusiyeniñ FSBsi, üstünde yaqalanuv qayd etilgen videonı derc etti. Videoğa köre, mahsus quvetler yalıñız «Medoborı»ğa degil, aynı zamanda oña yaqın yerde bulunğan «Marakand» kafesine de basıp kirdiler. Video bir-birine yapıştırılğan ayrı levhalardan ibaret olıp, olarda formalı adamlar bu eki muessisege basıp kireler. Onda mahsus quvet hadimleriniñ «Medoborı» kafesinde Degermencinen Ametovnı yerge yüzüqoyun yatqızıp yaqalağanlarını körmek mümkün.
Qararnen aynı vaqıtta bu muessiselerge yaqın yerde Çapuhnen Kaşka da yaqalanğan ediler. Olar nasıl yaqalandı, şimdilik belli degil. Yaqalanuv vaqtında Veciye Kaşka yaramadı. Oña «acele yardım»nı çağırdılar. Hastahanege alıp ketilgende o, vefat etti.
Qırımtatar faaliyetçisi Qurtseyit Abdullayev şeerniñ başqa köşesinde – öz evinde yaqalandı. Bir grup telükesizlik hadimleri evini tintmek içün keldi. Ondan soñ onı «Gazel»ge oturtıp, belli olmağan yerge alıp kettiler. Qurtseyitniñ qızı babasınıñ ne yerge alıp ketilgenini sorasa da, formalı adamlar suallerine cevap bermedi.
Şimdige qadar alınğan ilk haberge köre, telükesizlik hadimleri daa bir faaliyetçi, Ruslan Trubaçnı qadını ile beraber avtobustan endirdiler.
FSBniñ versiyası
Yaqalanuv vaqtında Rusiye haber agentlikleri faaliyetçilerge qarşı açılğan cinaiy iş aqqında haberni darqattılar. Yaqalanğanlardan iç birisi Meclis azası olmasa da, bildirüvlerde olar «meclisovtsı» («Meclis adamları») dep adlandırıla.
FSBniñ matbuat hizmeti cinaiy işniñ Rusiye cinaiy kodeksiniñ 163-nci maddesi, 2-nci qısmı – bir grup şahıslar tarafından yapılğan aqsız yerde mal-mülk veya para talap etüv boyunca açılğanını bildirdi. Telükesizlik hizmetiniñ iddiasına köre, yaqalanğanlar Türkiye vatandaşından hususan büyük miqdarda para talap etkenler emiş. FSBniñ versiyası işte bu malümattan ibarettir.
Qırımtatar liderlerinden biri Nariman Celâl, asılında iç bir aqsız talap olmadı, dep iddia ete. Onıñ aytqanına köre, asılında yaqalanğan faaliyetçiler Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan Veciye Kaşkanıñ qorantasından hırsızlağan paralarnıñ qaytarılmasını talap ete ediler.
«Türkiye vatandaşı Yusuf Aytan, bir dolandırıcıdır. O, belli bir qırımtatar (Veciye Kaşkanıñ – QA) ailesiniñ işançını qazanıp, ondan büyük miqdarda para hırsızladı. Yaqalanğan faaliyetçiler, bu qorantanıñ alını bilip, türkni paralarnı qaytarmaq kerekliginde qandırmağa tırışa ediler. Neticede ya türkniñ özü bu diqqattan qurtulacaq oldı, ya da telükesizlik hadimleri bu grup faaliyetçilerge tazyıq etmek içün fırsattan faydalanacaq oldılar», – dedi Celâl.
Faallerni boysundıruv
Soñ vaqıtlarda Veciye Kaşka hasta edi. Mayıstan ağustosqa qadar Türkiyede tedaviylendi
Vefat etken Veciye Kaşka qırımtatar milliy areketiniñ eñ belli azalarından biri edi. O, 83 yaşında dünyadan ketti. Öz halqınıñ aqları oğrundaki arekette 50-nci yıllarnıñ soñundan başlap iştirak ete edi. Soñ vaqıtlarda Veciye Kaşka hasta edi. Mayıstan ağustosqa qadar Türkiyede tedaviylendi. Bu müddet içinde milliy areket iştirakçileriniñ ğayretinen evinde tamir işleri yapıldı. Eki afta evel Veciye Kaşkanıñ evinde dua yapmaq içün 100-ge yaqın vatandaşı toplandı.
Aqsız yerde para talap etüvde qabaatlanıp yaqalanğanlarnıñ episi qırımtatar milliy areketiniñ faal iştirakçileridir.
«Men olarğa bir grup deyim. Çünki olar, fikirdeş olıp, daima biri-birine qatnaşa, ep birlikte mahkemelerge kele ediler. Olar episi milliy areketniñ faaliyetçileri, episi siyasiy mabüslerniñ qorantalarına qoltuta ediler. Mustafa Degermenci ve Ali Asanovnıñ mahkemelerine kele ediler. Olar öz arasında dostlar kibi. Biz epimiz bir-birimizni bilsek de, içimizde kene de ayrı ufaq gruplar bar. Olar tamam böyle ufaq gruplardan biridir», – dep ikâye etti qırımtatar siyasetçisi Nariman Celâl.
Yaqalanğan Bekir Degermenci, «Fevral 26 işi»niñ figurantı Mustafanıñ babasıdır. Oğlunı, 2014 senesi fevralniñ 26-sında Aqmescitte Ukrainanıñ topraq bütünligine qoltutqanlar tarafından ötkerilgen mitingde iştirak etkeni içün muhakeme eteler. Mustafa eki yıl Tahqiq izolâtorında (SİZO) keçirdi. Lâkin aprel ayında onı ev apisine keçirdiler. Yaqalanğan Kâzim Ametov, Degermenciler qorantasınıñ qomşusı ve dostudır.
Aqsız yerde para talap etüv boyunca cinaiy işniñ daa bir figurantı Qurtseyit Abdullayev, Qurultay revizion komissiyasınıñ sabıq azası. O, 2004 senesi Aqmescitteki «Cotton» klubında slavân ve qırımtatar gençleri arasındaki çatışmada iştirak etkeni içün 9 yıl koloniya cezasına mahküm etildi. 2007 senesinde Ukraina prezidenti Viktor Yuşçenko Abdullayevni afu etti.
2014 senesinde faaliyetçi Qırımnıñ Rusiyege «qoşuluvı»na qarşı narazılıq bildirdi. 2015 yılında Aqmescitte Abdullayev Taras Şevçenkonıñ doğğan künü munasebetinen ötkerilgen tedbirde iştirak etip, üzerinde rus tilinde «Qırım – Ukrainadır» degen yazısı olğan sarılı-mavılı bayraqnı köterdi. Bunıñ içün oña 20 saat mecburiy iş cezası berildi.
Tintüvler dalğası
Aqsız yerde para talap etüvde qabaatlanıp yaqalanğanlarnıñ evlerinde tintüvler yapıldı. Bekir Degermenciniñ evinde, apayınıñ aytqanına köre, telükesizlik hadimleri kompyuter, pasport ve «Fevral 26 işi» aqqında risaleni alıp qaldılar.
Aqmescitte telükesizlik hadimleri yalıñız Qurtseyit Abdullayevniñ evinde degil, aynı zamanda doğmuş qardaşı Eldarnıñ evinde de tintüv yaptılar.
«Eldar Abdullayevniñ evinde tintüv 13:00-de başladı ve 15:00-ke qadar devam etti. Eki «UAZ Patriot» maşinası, bir yengil maşina ve bir «Gazel» keldi. Başta adaşıp (yol qapıları bir-birine pek oşağanları içün) qomşularına kirdi ve yüzüqoyun yerge yatqızdılar. Episiniñ qolunda avtomatlar bar edi. Tintüvniñ soñuna qadar olar yattı», – dep bildirile «Krımskaya solidarnost’» birleşmesiniñ saifesinde.
Telükesizlik hadimleri eşyalarını aqtarıp qarıştırğan soñ Abdullayevler ağa-qardaşnı Rusiyeniñ Ekstremizmge qarşı küreşüv merkezine alıp ketti, lâkin daa soñra Eldarnı yiberdiler.
Ondan ğayrı Bay-Buğa (Blijneye, Kefe) köyündeki Ruslan Trubaç, Koreizdeki Asan Çapuh, Sarabuzdaki (Gvardeyskoye) Remzi Beytullayev ve Sultan Sala (Yujnoye) köyündeki Elvira Gaziyevanıñ evlerinde tintüvler yapıldı. Bulardan Remzi Beytullayev ve Elvira Gaziyeva yaqalanmadılar ve olarnıñ aqsız yerde para talap etüv boyunca cinaiy işke alâqası barmı, yoqsa olarğa qarşı yapılğan tahqiqat areketleri başqa sebebten yapılamı, belli degil. Elvira Gaziyeva bu arada Qırımnıñ tışında buluna.
Yaqalanğan beş faaliyetçi muvaqqat izolâtorğa alıp ketildi. Olar içün sıñırlav tedbiri ne vaqıt tayin etilecek, şimdilik belli degil.


text:
Rusiye nezareti altındaki Qırım Yuqarı mahkemesi iyülniñ 9-nda qırımtatarlalarnıñ sürgün hatırasına bağışlanğan tedbir iştirakçisi Seytasan Asanovnıñ davasını toqtataraq, yarımadanıñ Rusiye politsiyası oña qarşı bergen apellâtsion şikâyetini qanaatlendirmedi. Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri haber etmekte.
Dava materiallarınıñ baqıluvı ve şaatlarnıñ sorğulanuvı esnasında mahkeme Merkeziy rayon mahkemesiniñ qararı esaslı ve qanuniy olğanını, em de Seytasan Asanovnıñ areketlerinde qanun zıt kelgen arketler olmağanını qarar bererek, davanıñ toqtatılacağına dair qarar çıqardı.
«Dava materiallarında mevcut raportlarda, menim imayem altındaki şahıs transport areketini bloklağanı, faqat politsiya hadimleri sorğulanğanda işbu vaziyet tasdıqlanmağanı aqqında aytıla. Şaatlıqlarda o yalıñız saaatlıq yapmaq içün olarnen beraber barmağa razı olmağanı aqqında aytılmaqta. Böyleliknen mahkeme, politsiyanıñ Merkeziy rayon qararına qarşı bergen şikâyeti esassız olğanını, şu sebepten davanı toqtataraq, Asanovnı aqlap çıqtı degen hulâsağa keldi», – dep ikâye etti Seytasan Asanovnıñ adliyecisi Nazim Şeyhmambetov.
Seytasan Asanov mayısnıñ 17-nde aqşam keç maalde Aqmescitte qırımtatarlar toplu yaşağan Aq-Meçet rayonında keçken qırımtatarlarnıñ sürgüni hatırasına bağışlanğan tedbirden soñ tutulıp alınğan edi.
Olar arasında çağına yetmegen balalarnen beraber tutulğan yigirmige yaqın kişini beş polis maşinası ile Aqmescitniñ çeşit içki işler bölüklerine alıp ketken ediler.
Daa soñra tutulğanlarnıñ bazıları, başta añlatuvlarını, parmaq izlerini ve DNE nümunelerini alınaraq, yiberildi.
Mayısniñ 18-nde Kreml nezareti altındaki Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi Seytasan Asanovğa dair «polis hadiminiñ qanuniy talaplarına boysunmağanı aqqında cinaiy işniñ yürütilmesini, cinayet terkibiniñ olmağanı sebebinden toqtattı».
Qırımtatar halqını Qırımdan sürgün etüv qurbanlarınıñ hatıra künü er yıl mayısnıñ 18-nde qayd etile. Şu künü qırımtatarlar tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.


text:
Rusiye Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi fevralniñ 20-ne qadar Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca teneffüs ilân etti.
Qırım.Aqiqat muhbiri haber etkenine köre, mahkemede muim şaat olğan – Qırım ve Aqyar FSB idaresiniñ hadimi Aleksandr Kompaniytsev sorğulandı.
Sorğulavnı qabaatlanğan Muslim Aliyev ve Enver Bekirov keçirdi. Añılğan soñki şahıs FSB hadimini ilk sefer SİZOda körgeni, o ise anda, Bekirovnı işbirlik yapmağa zorlağa, aks alda onıñ aqrabası olğan Refat Alimovnı tevqif eteceginen qorquzğanı aqqında ikâye etip berdi. Bekirov red etüvi neticesinde, Alimov bir qaç aydan soñ tutulıp alına.
«Bu iş, işbu muim şaatnıñ qabaatlavından soñ başlana. Aslında o, qabaatlanğan şahıslarnıñ qanunğa zıt kelecek faaliyetini tasdıqlaycaq iç bir muayyen malümat taqdim etip olamadı. Atta mahkeme, onıñ «Hizb ut-Tahrir» faaliyeti, peyda oluvı aqqındaki mulâazalarğa dalğanı sebebinden çıqışını toqtatmağa mecbur qalaraq, muzakere etilgen mevzunıñ tışına çıqmamağa rica etti», – dep ikâye etti Qırım.Aqiqatqa advokat
İmayeci Sergey Loktev ayrıca, Kompaniytsev qabaatlanğanlarnıñ areketlerine qıymet kesmek içün mahsus bilgige saip olmağanını, lâkin olarnıñ körüşüvleri şübeli olğanından şübelengeni aqqında beyan etkenini qayd etti. Körüşüv diñlemeleriniñ audioqaydlarına qıymet kesmek içün o FSB ekspertine yollağan eken.
Kompaniytsevniñ sorğulanuvı fevralniñ 20-nde ötkerilecek nevbetteki oturışuvda devam ettirilecek.
2016 senesi fevral-mart ayları arasında Yaltada Arsen Cepparov ve Refat Alimov, Emir-Üsein Kuku, Muslim Aliyev, Enver Bekirov ve Vadim Sirük tutulıp alınğan edi. Olar Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqası olğanındsa qabaatlana.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.