text:
Ermenistannıñ Gümri şeerinde bazarertesi künü, yanvar 19-da, qoşma içki ordularnı kirseteler. Radio Svoboda bildire ki, bu keçken afta ücüm vaqtında yaralanğan 6 aylıq bala Yerevan hastahanesinde vefat etken soñ keçirile.
Serj Avetisân – qorantağa yapılğan ücümden soñ sağ qalğan bir kişidir. Ücümden soñra bala ağır alda bulunğan edi.
Ermenistan akimiyetiniñ malümatına köre, Gümrideki Rusiye arbiy bazasında hızmet etken Rusiye askeri Valeriy Permâkov adamlarnı öldürgenini özü ayttı. Biñlernen numayışçı askerniñ teslim etilmesini talap etti. O, Rusiye arbiy bazasında apiste buluna.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin taqiqat yaqın vaqıtta keçirilip, qabaatlı ceza alacaq, dep bildirdi. Faqat bu işni Ermenistan tarafı baqacaqmı-yoqmı aytmadı.


c: text/html

text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halq işleri boyunca vekâletlisi, Ukraina millet vekili Mustafa Cemilev qırımtatarlarnıñ qaçırılması ve öldürülmesine diqqat çekmek için Moskvada keçirilgen aktsiya aqqında Facebook saifesinde bildirdi.
«Rusiyeniñ merkezinde, Moskvada, Kremlinge yaqın yerde şiarlar ve ğayıp olğan uquq qorçalayıcı Ervin İbragimovnıñ reslmlerini asıp, Qırımda qırımtatarlarnıñ qaçırılması ve öldürülmesine diqqat celp ettiler. Öz ailelerine qaytabileceklerge qaytmağa yardım etiñiz! Bu yardım çağuiıruvı eşitilsin dep, bu videonı paylaşıñız», – dep yazdı Cemilev.
Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komiteti faalniñ qaçırılması boyunca cinaiy iş açtı. Rus taqiqatı üç fikir seslendirdi: İbragimov bedel talap etmek içün, ticariy işlernen bağlı sebeplerden ya da Qırımdaki vaziyetni bozmaq maqsadınen qaçırılmaq mümkün edi. İbragimovnıñ aqrabaları ve Meclis azaları onı Rusiye mahsus hızmetleri qırımtatarlarnı ve «razı olmağanlarnı» qorqutmaq içün qaçırğanlarını tüşüneler.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ peokuraturası faalniñ qaçırılması boyunca Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 115 maddesi boyunca iş açtı.
Qırım uquq qorçalayıcı gruppanıñ esaplarına köre, 2014 senesi fevral ayından başlap Qırımda 9 insan zorbalıqnen ğayıp oldı. Onlardan beşi – qırımtatarları. Daa üç adise, uquq qorçalayıcılarnıñ fikrine köre, zorba ile çaçırıluvğa beñzey, lâkin tam olaraq belli değil.
Uquq qorçalayıcılar yarımadada insanlarnıñ ğayıp olması olarnıñ siyasiy mrvamı ya da milliy mensüpliginen bağlı olğanını tasdiqlaylar. Qırım uquq qorçalayıcı gruppa insanlarnı Rusiye akimiyeti ya da onıñ nezareti adındaki silâlanğan gruppalar qaçırdı.
Qırımdaki akimiyet fakt olaraq insanlarnıñ ğayıp olğanlarını qabul ete, lâkin özü bunen bağlı olğanını inkâr ete ve qaçıruvlarnıñ maqsadı – Qırımnıñ işğalinen razı olmağan yarımada sakinkerini qorqutmaq olğanını da red ete.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
A. A. BİLGİN. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2009
BİLGİN, A. A. 2009. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi , pp.240-241.
BİLGİN, A. A. , (2009). Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi.
BİLGİN, Abdullah. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2009
BİLGİN, Abdullah A. . "Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi." Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2009.
BİLGİN, A. A. 2009. "Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi." , Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, pp.240-241.
@encyclopedia{encyclopedia, author={Abdullah Azmi BİLGİN}, title={Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi}, publisher={Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları}, pages={240-241} }


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov er yıl iyünniñ 26-nda qayd etilgen Qırımtatar bayraq künü munasebetinen Kyivde keçirilecek tedbirler cedvelini derc etti. Bu aqta o, Facebook saifesinde bildirdi.
Saat 10:30-dan 10:45-ke qadar qırımtatar bayrağı Ukraina Tış işler nazirligi binasında tantanalı sürette köterilecek. Merasimde Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov iştirak etecekler.
Saat 15:00-dan 18:30-ğa qadar Halqara sergi merkezinden başlap Mustaqillik Meydanında bitecek Kyiv soqaqları boyunca avtoyürüş ötkerilecek. Berilgen malümatqa köre, avtoyürüşniñ iştirakçi yolcuları saat 18:30-nda balaban qırımtatar bayrağını çıqaruv yürüşine qoşulacaq.
Saat 18:30-dan 19:00-ğa qadar tantanalı yürüş olacaq – balaban qırımtatar bayrağı çıqarılacaq. Yürüş Hreşçatık soq., 29/1 (Bessarabskıy bazarı yanındaki «Roşen» tükânı) adresinden başlanacaq. Yürüş Mustaqillik Meydanında yekünlenecek.
Saat 19:00-dan 20:00-ğa qadar Mustaqilli Meydanında Qırımtatar bayraq kününe bağışlanğan miting keçirilüvi planlaştırıla.
Bundan ğayrı, berilgen malümatqa köre, iyünniñ 27-nde Kyivniñ Obolon yalısında tasvir etilgen büyük qırımtatar bayrağı yañıdan boyalanacaq.
Qırımtatar bayraq kününe bağışlanğan tedbirlerniñ teşkilâtçıları merasim vaqtında qullanılacaq qoruv vastaları aqqında hatırlattı – maska, qolçaq, ve koronavirus pandemiyası sebebinden kerekli mesafeni qorumağa çağırdılar.
Hatırlatamız, 2019 senesi Kyivde sergi açılışı, avtoyürüş, bala resimleri yarışı, spikerlerniñ çıqışı, Hreşçatık boyunca tantanalı yürüş, Mustaqillik Meydanında miting ve diger tedbirler ötkerildi.
Er yıl iyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy bayraq kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-nde Aqmescitte ötkerilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü saylânğan edi.
Qırımtatar bayrağı üzerinde altın tamğa tasvir etilgen kök renkli bir bayraqtır.


text:
Kreml nezareti altındaki Keriç seer şurası deputatları avgustnıñ 9-nda ötkerilgen nevbetten tış sessiyasında qomşu Rusiye muessiselerine Keriç boğazı üzerinde qurulayatqan köpür qurucılığı içün 42 dane topraq damartısı ayırıp berdi.
Şeer şurası sayfesinde derc etilgen sessiya qararında bildirilgenine köre, söz araba ve demiryolları keçken Keriç ve Tuzla adasındaki topraq damartıları aqqında yürsetilmekte.
Keriç deputatları olarnıñ 13 danesini rusiyeli «Uprdor «Taman» idaresine, 28 damartını ise, Rusiyeniñ demiryol transport agentligine mulkiyetke bergen.
Keriç boğazında bir keçiş yapılması kerek olacağı aqqında Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım istilâsından soñ 2014 senesi mart ayında şu arada aytqan edi. Köpür 2018 senesi qurulıp, 2019 senesi yazda teslim etilecegine söz berilgen edi.
Ukraina tarafı köpür qurucılığınen bağlı Rusiyenen tizgen añlaşmasından 2014 senesi Qırım zapt etilgen soñ çıqmağa mecbur qaldı.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda mayıs 10-da uquq qoruyıcılar Ay-Petride ticariy noqtalarnı teşkerdi. Bu aqta adliyeci Emil Kurbedinov Facebook saifesinde bildirdi.
Onıñ malümatına binaen, reydni silâlı uquq qoruyıcılar keçirdi, satıcılarnıñ bazıları, hususan qırımtatarlar, ticaretni qapatıp ketmek mecbur oldı.
«Ay-Petri boyunca böyle beyanat keldi: «Eñ azdan 50 silâlı insan. Vesiqalar teşkerüvi (adiy), parmaq izlerini alalar! Malümat 100%», – dep yazdı Kurbedinov.
Uquq qoruyıcılarnıñ ziyareti aqqında malümatnı yerli iş adamları da tasdıqladı. Qırım.Aqiqatqa bergen izaatta olar uquq qoruyıcılar, nezaret strukturalarınıñ temsilcileri bu areketlerni plan boyunca keçirilgen teşkerüv dep adlandırğanlarını ve ticaretke ruhset bergen vesiqalarnı talap etkenlerini bildirdiler.
«Teşkerüv keçirildi. İnsanlarnı, iş adamlarını teşkereler. Er vaqıt olğanı kibi, vesiqalarnı teşkereler. Militsiya, prokuratura, bergi hızmeti... Teşkerüv keçirile, olar bergi nizamını teşkereler, patent barmı yoqmı, ücretli işçiler barmı yoqmı, ve qavehane vesiqalarını teşkereler. Topraq kirası, töleylermi yoqmı», – dep añlattı iş adamlarından biri.
Onıñ qayd etkenine köre, mayıs bayramlarından soñ ticariy noqtalarnıñ saipleriniñ çoqusı bu yerde degil edi. Bunıñ içün yaqın vaqıtta Ay-Petride tekrar teşkerüvlerniñ keçirilmesi beklenile.
İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ idarecisi Abdureşit Cepparov Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında bu yarımadada qırımtatarlarğa qarşı yapılğan böyle reydlerniñ devamı olğanını tahmin etti: «Şimdilik başqa malümat yoq. Ğaliba, «Vostoçkada» (Kezlevdeki qavehane – QA) olğanı kibi ve diger reydler. Şimdilik tek tahmin ete bilemiz», – dedi Cepparov.
Mayıs 7-de mühbir Osman Paşayev Kezlev merkez bazarında rusiyeli uquq qoruyıcılar 25 qırımtatarnı tutqanını bildirdi. Onıñ sözlerine köre, uquq qoruyıcılar yaqalanuvlar Krasnodarda bir qorantanı öldürgen şahıslarnı tutma operatsiyasınen bağlı olğanını añlattılar.
Adliyeci Emil Kurbedinov mayıs 6-da cuma namazından soñ Molodöjnoye köy camisinde 50-den ziyade uquq qoruyıcı yüz musulmannı tutıp, belli olmağan tarafqa alıp ketkenlerini bildirdi. Bundan soñ o, insanlar avtobuslardan azat etilgenini, amma olardan politsiya bölügine mustaqil şekilde kelmelerini talap etkenlerini bildirdi.
Qırım işğal etilgen soñ yarımadada qırımtatarlarnıñ evlerinde, camilerde tintüvler daa sıq oldı, dep bildireler Meclis temsilcileri ve uquq qoruyıcılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Avropa Birliginiñ çetel meseleleri Şurası martnıñ 19-nda ötkerilecek nevbetteki oturışuvında Qırım ilhaqınıñ dört yıllığı ve Rusiyedeki prezident saylâvları çerçivesinde Ukrainanıñ vaziyetini muzakere etecek. Bu aqta AB yönetüv müessiselerine esaslanğan «Ukrinform» yazmaqta.
«Tış işleri nazirleri Ukrainanen bağlı fikir alış-verişi yapalar. AB yuqarı temsilcisi Federika Mogerini nazirlerge martnıñ 11-12-de Kyivni ziyaret etkeni aqqında malümat berecek. AB Şurası Ukrainadaki soñki vaqialarnen, hususan islâat esnasını muzakere etecek», – dep bildire neşir AB Şurasındaki menbaanıñ sözlerini.
Martnıñ 12-nde Kyivde Avropa Birliginiñ çetel işleri boyunca yuqarı vekili Federika Mogerini Kyivni ziyareti çerçivesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ile körüşecek. Körüşüv Rusiyege qarşı sanktsiyalar Qırımda ötkerilecek Rusiyeniñ qanunsız saylâvları muzakere etilecek.
Rusiye prezidenti saylavlarınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırım ilhaqınıñ yıllığı qayd etilgen künge tayın etildi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya cemaatçılığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavlarınıñ neticelerini tanımamağa çağırdı.
Martnıñ 1-nde Yuqarı Rada BMT Telükesizlik Şurası ve Baş Assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini Qırımda Rusiye saylavlarınıñ qanuniyligini tanımamağa çağırdı.


text:
TRT WORLD Forumı
Ul bıyıl 19-20 nçe oktyabr’ könnärendä “Köç häm paradoks: 21 nçe ğasırda zur strategiyäne aňlaw” teması astında onlayn rejimda uzaçaq
5 nçe TRT WORLD Forumı 19-20 nçe oktyabr’ könnärendä “Köç häm paradoks: 21 nçe ğasırda zur strategiyäne aňlaw” teması astında onlayn rejimda uzaçaq.
Törkiyä teleradiokompaniyäse TRT beldergänçä, 2017 nçe yıldan başlap dön’yanıň möhim global’ problemaların çişü maqsatınnan oyıştırılğan forum bıyıl da dönyanıň törle poçmaqlarınnan akademiklar, ictimaği oyışmalar, fiker iyäläre, säyäsätçelär ,belgeçlär häm matbuğat äğ’zaların bergä oçraştıra.
Forumda üz ölkälärendä belgeç bulğan dön’yaküläm tanılğan şäxeslär soňğı yıllardağı säyäsi häm ictimagi temalar, problemalar turında 16 utırışta fiker alışaçaq.
Global’ gumanitar krizislar, xalıqara qurqınıçsızlıq säyäsätläre, global’ ğadellek temalarına bağışlanğan panel’lär belän böten keşelekne borçığan sorawlar qaralaçaq.
Şul uq waqıtta Talibannıň Äfganstanda kontrol’ne üz qulına aluınnan soň “Talibannıň kire qaytuı: xatalar häm sabaqlar” isemle sessiya TRT WORLD forumına östälde.
5 nçe TRT World Forumına https://www.trtworldforum.com/trt-world-forum-2021/ adresınnan terkälergä bula.
Bäyläneşle xäbärlär
Konyada velosipedta yörergä yaratalar
Bu şähärdä köndälek tormışta velosiped qullanu ğadäti xälgä äwerelgän


text:
Gürcistan Baş naziri İrakli Garibaşvili Ukrainağa resmiy ziyaretnen keldi. Gürcistan delegatsiyası «Qırım platforması» forumında da iştirak etecek.
Ziyaretniñ eki künlik programmasınıñ esas maqsadı Gürcistan baş naziriniñ, Tış işler naziri David Zalkalianiniñ «Qırım platforması» sammitinde iştiragidir, dep haber ete Azatlıq.Radiosı.
«Gürcistan baş naziri İrakli Garibaşvilini Ukrainada selâmlamayım. Lviv ve Kyivde büyük bir programma bekley: telükesizlik, ticaret, iqtisadiy, energetik, turistik muzakereler ve daa çoq diger mesele. Gürcistan delegatsiyası Qırım platformasınıñ tesis sammitinde iştirak etecek. Biz Gürcistannıñ halqra seviyede tanılğan sıñırlarında topraq bütünligi ve suverenitetini desteklemege devam etemiz. Bizge de aynı destek içün ortaqlarımızğa minnetlarmız», – dep yazdı Ukraina baş naziri Denis Şmıgal.
Avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilecek «Qırım platforması» sammitinde Amerika Birleşken Devletleriniñ temsilcisi Energetika naziri Jennifer Granholm olacaq.
Ukraina TİN Dmıtro Kuleba avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilecek «Qırım platforması» sammiti iştirakçileriniñ tolu cedvelini ilân etti.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Avgustnıñ 12-nde Kreml kontrolindeki Qırım Nazirler şurasınıñ reis muavini, Rusiye prezidenti yanındaki Qırım vekili Georgiy Muradov «Qırım platformasınıñ» iştirakçilerini «ağır aqibetler» bekley, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Kyivdeki Rusiye elçihanesi ögünde yanvarniñ 25-nde «FIND&FREE» informatsion kampaniyası çerçivesinde «İnsanlarnıñ hırsızlanmasınen bağlı tahqiqatlarnı kim aydınlata» aktsiyası olıp keçti.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ faalleri Rusiyeden işğal etilgen Qırımda insanlarnıñ ğayıp olmasını tahqiq etmesini 31-inci kere talap ete.
Aktsiya vaqtında faaller elçihane ögünde ğayıp olğan qırımlılarnıñ adları ile levhalarnen bir sırağa tizildi. Olarnıñ ögünde qandillernen advokat ve faaller yürdi. «KrımSOS» uquqçısı Denis Savçenkonıñ bildirgenine köre, olar ğayıp olğanlarnıñ taqdirinen meraqlanğanını köstermege istedi.
«Aktsiya «İnsanlarnıñ hırsızlanmasınen bağlı tahqiqatlarnı kim aydınlata» dep adlandırıla. Laf insanlarnıñ hırsızlanmasınen bağlı tahqiqatlarnı devam ettirmek ve yañı malümat almaq içün özüni telükege oğratqan, belki be, yekâne alet olğan advokat ve faaller aqqında kete», – dep añlattı Savçenko.
Rusiye elçihanesiniñ vekilleri faallerge çıqmadı.
Qırım ilhaqından soñ, yarımadada hususan qırımtatarları ğayıp olıp başladı. Bu arada Rusiye nezaretindeki Qırım Tahqiqat Komiteti «yarımadada qırımtatarları kütleviy bir şekilde ğayıp olmay» dey.
Faallerniñ malümatına köre, Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, Qırımnıñ 44 sakini coyulğan, 15-i aqqında alâ daa iç bir malümat yoq.


text:
Mäskäw – Rusiä kommunistläre başlığı, ilneñ möhim industriäläre yañadan däwlätkä qaytarılırğa tiyeş dip äytte. Kiläse ay bulaçaq prezident saylawlarına namzät Gennady Zuganov, möhim iqtisadi industriälär däwlätkä kire qaytarılırğa tiyeş dide. Vladimir Leninneñ tuğan cire Ulyanda bulğan saylaw aldı çarasında Zuganov däwlätläşterügä başta elektrdan başlap, sonınnañ timer yulları häm telekomonikasiäne qaytarırğa kiräk dide.
Rusiä komunist partiäse başlığı däwlätläşterügä çaqıra
Mäskäw – Rusiä kommunistläre başlığı, ilneñ möhim industriäläre yañadan däwlätkä qaytarılırğa tiyeş dip äytte. Kiläse ay bulaçaq prezident saylawlarına namzät Gennady Zuganov, möhim iqtisadi industriälär däwlätkä kire qaytarılırğa tiyeş dide. Vladimir Leninneñ tuğan cire Ulyanda bulğan saylaw aldı çarasında Zuganov däwlätläşterügä başta elektrdan başlap, sonınnañ timer yulları häm telekomonikasiäne qaytarırğa kiräk dide.


text:
Bunı Rusiyeniñ baş kommunisti «Russkaya slujba novostey» radiosına bildirdi.
«Ulu Vatan cenkinden soñ tek eki şeerniñ adı deñişti – Leningrad ve Stalingrad. Olar qaraman şeer unvanına tesadüfen lâyıq olmadılar. Dünyada bu şeerlerni Leningrad ve Stalingrad kibi tanıylar. Bu teşebbüs ile bir qaç kere çıqqan edik, akimiyet alâ daa razı olmay. Şimdiki Sankt-Peterburg grajdanlarına muracaat etmelimiz», – dedi o.
Federatsiya Şurasınıñ azası Vadim Tülpanov vatandaşlar öz mevamını 1991 senesi, Leningrad Sankt-Peterburg olğan vaqıtta bildirgenini qayd etti.
«20 yılda bir kere referendumnı keçirmege acet barmı? Men bunıñ manasını körmeyim. Şeer adınen beraber taqdirini de qabul ete. Misal: Sankt-Peterburgnıñ adını Petrograd qoydılar, tezden o paytaht olaraq sayılmay başladı. Şunıñ içün, fikrimce, Peterburgnı Leningrad etmege keremey», – dedi Tülpanov.
Sankt-Peterburg 1914 senesi avgust ayında Petrograd oldı. 1924 senesi yanvarde Leningrad, 1991 senesi, referendum neticesinde, tarihiy adını qaytarıp, Sankt-Peterburg oldı.
Hatırlatamız, yaqında Rusiye Volgograd şeerine Stalingrad adı qaytarıla bilecegi aqqında malümat peyda olğan edi. Böyle teklif ile prezident Vladimir Putinge Ekinci cian cenkiniñ veteranlarından birisi bulundı. Putin regional referendumnı teşkil etmege mümkün olğanını ayttı.


text:
Bu sene Qırım ve Ukraina arasındaki sıñırda ealige memuriy hızmetlerni taqdim etüv merkezleri peyda olacaq.
Bu aqta Ukraina infrastruktura naziriniñ muavini Yuriy Lavrenük bildirdi.
Lavrenükniñ sözlerine köre, ukrain keçirüv noqtalarında mahsus merkezlerde er Qırım sakini ukrain vesiqalarını yaptıra bilecek, dep bildire UNN.
«O yerge Ukrainanıñ er vatandaşı kelip, pasport, spravka, şeadetname kibi vesiqlarnı yaptıra bilecek. Bu oñaytlı olmaq kerek», – dep ayttı Lavrenük.
Merkezlerniñ teşkil etilmesine para Ukraina bücetinden ayırılacaq. Fevral 27-de Herson vilâyetinde Qırım-Ukraina sıñırında çalışqan kontrol-keçirüv noqtaları kütleviy şekilde teşkerilip başladı. Ukrain memurlarından ibaret olğan komissiya üç keçirüv noqtasını baqıp çıqtı. Ermeni Bazardaki (Armânsk) «Kalançak» keçirüv noqtasında avtostantsiya yapılacağı aqqında qarar alındı.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Canköy
Canköy (ukraince ДжaHkoй, rusça ДжaHkóй) — şimaliy Qırımda bir şeer. Cumhuriyetke boysunğan şeer statusı bar. Şeerniñ adı cañı köy (cañı ~ yañı) söz birikmesinden asıl oldı. Şeer Canköy rayonınıñ merkezidir, lâkin rayon terkibine kirmey, cumhuriyetke boysunğan 11 şeerniñ birisi ola. Aqmescitten şimalge taba 93 km qadar uzaqlıqta buluna.
1926 senesi Canköyge şeer statusı berildi.
Şeerdeki işhaneler: maşna-qurucılıq, demirbeton konstruktsiya, konserv, süt, kombikorm zavodları, et kombinatı ve hocalıq malları fabrikası. Bundan da ğayrı Canköyde ihtisas-tehnikiy oquv yurtu ve ülkeşınaslıq müzeyi bar.
İklimDeñiştir
İklim quru, orta sıcaq, orta yımşaq qışlı. Yanvarniñ orta arareti –1,8°C, iyülniñ +23,3°C. Yıllıq yağanaqlar — 418 mm.
Halq sayısınıñ dinamikasıDeñiştir
- 1805 — 173 kişi (167 qırımtatar, 7 esir)
- 1926 — 8310 kişi (5603 rus, 933 yeudi, 473 alman, 322 qırımtatar).
- 1939 — 19 576 kişi
- 1970 — 43 000 kişi
- 1989 — 53 464 kişi
- 2001 — 42 861 kişi
BağlantılarDeñiştir
AtıflarDeñiştir
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
Rusiye Devlet dumasınıñ malümatına köre, prezident Vladimir Pütinge qırımtatar milliy areketiniñ liderleri İlmi Ümerov ve Ahtem Çiygoznı afu etmek ricasınen Qırım musulmanları müftisi Emirali Ablayev muracaat etken edi, dep israr ete. Bu aqta Devlet dumasınıñ milletler meseleleri komitetiniñ reis muavini Ruslan Balbek ayttı, dep haber ete Radio Svoboda.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko oktâbrniñ 25-de Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğanğa Qırımda mahküm etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ azat etilmesine köstergen ğayreti içün teşekkürler bildirdi.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde Umerovnı eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etken edi. Bunıñnen beraber, Umerovğa eki yıl devamında açıq faaliyet ile oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqış yapması yasaqlanğan edi. Umerov kutleviy surette separatizmge çağırmaqta qabaatlanğan edi. Onıñ özü oña qarşı qozğatılğan cinaiy iş siyasiy renk taşığanını aytqan edi.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi. Çiygoznıñ özü çıqarılğan ükümni Aqmescit SİZOsında bulunaraq videobağ vastasınen diñlegen edi. Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alınğan edi.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ suv hocalığı ve melioratsiya devlet komitetiniñ bildirgenine köre, yarımada suv anbarlarındaki suv yedekleri 2020 senesi iyün ayına qadar yeter. Bunıñnen bağlı malümat yanvarniñ 27-nde müessise saytında derc etildi.
«Suv anbarlarınıñ toldurılması dos-doğru özenlerniñ suvı, ava vaziyeti ve yağanaqlarğa bağlı. Tabiiy aquv suv anbarlarınıñ 37%-ı tolu. Bu suv yedekleri, kelecek suv esaplanmasa, aqımdaki seneniñ iyün ayına qadar suv teminlevi içün yeterlidir», – dep qayd etti Qırımnıñ Rusiye Suv hocalığı komitetiniñ yolbaşçısı İgor Vayl.
Onıñ malümatına köre, yarımada akimiyeti Keriç, Kefe, Sudaq ve Yedi Quyu mesken yerleriniñ ealisini 79 km uzunlığında Biyuk Qarasuv özeni boyunca tabiiy aquv Qarasuvbazar ve Taygan suv anbarlarından Şimaliy-Qırım kanalına ve Nejinskiy, Prostornenskiy ve Novogrigoryevskiy yerastı suv aluvlarından ileride onı Şarqiy Qırımnıñ suv anbarlarına doğrultıp, suv bermek işlerini teşkil etip, «suvnen temin etüv meselelerini al etmege» devam ete.
Daa evel Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ suv hocalığı ve melioratsiya devlet komiteti, yarımada suv anbarlarınıñ üçte biri tolu, dep bildirgen edi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Qıtay avgust ayında bulaçaq Olimpia uyınnarında terror xöcüme oyıştırunı planlaştıruda ğayeplängän 2 terrorçı törkemneñ tabıluın belderde. İminlek ministrlığı süzçese Wu, şulay uq Sincan töbägeneñ başqalası Urumçidä barğan operasiä waqıtında, 10 kilogramnı şartlatqıç maddä häm dini yazmalar tabıluın belderde. Qıtay, dini ber törkemneñ äğzäse buluda ğayeplägän keşelärneñ xökümgä tartıluın belderde. Uyğırlar tarafınnan Şärqi Törkistan dip atalğan Sincan töbägendä Qıtay xaqimiäte soñgı 3 ayda 40lap keşene törle ğayepläwdän qulğa aldı.
Törkestanlı keşe xoquqları aktivistları isä, Qıtaynıñ terorçı xöcüm ğayepläwe belän töbäktäge basımın arttırırğa tırışuın belderep, ğayepläwlärne inqar itä.
Qıtay neft ixtiyacınıñ küpçelek öleşen şuşı Şärqi Törkestan töbägennän tämin itä. Cir astı baylıqlarına mul Törkestanda yaqınça 20 million xalıq yäşiy. Küpçelekne täşkil itkän uyğırlar da qazaq häm üzbäklär kebek törki möselman xalıq. Läkin iqtisadi üseş artqan sayın, Qıtay uyğır cirlärenä üz xan qıtay xalqın kiterep urnaştıra. Yäğni Tibettä barğan xalıq sanın tegezläw säyäsäte Şärqiy Törkestanda da bara. Könçığış Törkestan ike tapqır 1930-1940 yıllarda bäysezlegen iğlan itte, läkin sonınnañ 1949 yılda bäysezlegen yuğaltıp Qıtay xaqimiäte astına kerde.
Uyğırlar da Tibetlär kebek uq, bäysezlegen yuğaltqannan soñ yıllar buyı Qıtay qullığı astında yäşärgä mäcbur qaldı. Dini basımnar äle däwam itä. Könnän kön üz mädäniätlären üz watanların qıtaylaştıru säyäsäte arqasında yuğaltu qurqınıçı yanağan ğisyançı uyğırlar, bäysezlekkä omtıla.
Läkin uyğırlar Pekinneñ terrorçılıq belän köräş iseme belän küp kenä tapqır Sincan töbägendäge uyğırlarnı bastırırğa tırışuda ğayeple.
Şvetsiädäge bötendönya uyğır qorıltayı süzçese Dilşat Räşit, Pekin uyğırlaga basımnı arttıru öçen, Qıtaynıñ Olimpia uyınnarın qullanuın äytä:
“Qıtay Olimpia uyınnarında iminlekne arttıram uyğırlarğa qarşı basımnı taığn da arttıra başladı. Şulay uq, uyğırlarnı kontrol astında totar öçen Olimpia uyınnarı ber säbäp kürsätelä”
Sörgendäge uyğır aktivistlarınnañ Rabiğa xanım Qadir, ul şul uq waqıtta uyğırlarnıñ Dalai Laması dip tä atala, Tibet kebek uq Törkestanda da soñgı arada xaqimiätneñ basımnarnı arttıruın äytä:
“Qıtay xaqimiäte, Tibettä tınıç qına başlanğan protest çaralarınnan qurıqtı häm anı bastırırğa tırışa. Sonınnañ Qıtay Şärqi Törkestanda da ğadättän tış xäl iğlan itep, töbäktäge xällärne bik yaqınnan küzätä başladı”
Rabiğa xanım şulay uq xaqimiätneñ qatı kontrolı astında küpkeneä mäktäp häm yuğarı uqu yortlarında küzätelep toruın belderde. Läkin şuña da qaramastan, uyğırlarnı bäysezlekkä öndägän broşurlärneñ uramnarda taratıluın belderä. Törle illärdä yäşägän uyğır aktivistlar da, Qıtaydağı keşe xoquqları xällären naçarıyuna borçılı belderä.
Doşmanımnıñ doşmanı minem dusım şiğare belän London, Parij häm San Fransiskoda barğan olimpia utın eltü çarasınnan faydalanıp Qıtay xaqimiätenä protest beldergän Tibetle protestçılargä köç birep, bu çaralarda uyğırlar da äwzem qatnaşa ikän.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Sağlıq nazirligi koronavirustan vefat etken daa bir hasta aqqında bildire. Bu sentâbrniñ 1-nde Qırım müessisesiniñ keçken kününiñ COVID-19 vaziyetine dair derc etken malümatında bar.
Böylece, Qırımda bu yuqunçtan can bergenlerniñ sayısı 31 oldı.
«1230 insan tibbiy közetüv altında buluna, 12-si evde dinamik közetüv altında qala, 1056 insan hastahanede buluna, 162 kişi observatorlarğa alındı», – dep aytıla Qırım Sağlıq nazirliginiñ malümatında.
Müessise bildirgenine köre, 751 insan Qırımnıñ tibbiy müessiselerinde tedaviylene, 1695 insan tüzelgen soñ çıqarıldı.
Keçken aylarda Qırımda bir künde qayd etilgen koronavirus hastalarınıñ sayısında altı kere rekord qayd etilgen edi, eñ çoq hasta (84) avgustnıñ 27-nde oldı. Qırımda koronavirus hastalarınıñ sayısı eñ yüksek raqamlarda sentâbrniñ ortasına qadar olacaq, dep bekleyler.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qıtayda yañı koronavirustan elâk olğanlarnıñ sayısı bir künde 26 insandan 41 insanğa qadar arttı. Memleketniñ 29 vilâyetinde 1287 insan hastalandı, 237 hasta ağır alda buluna. Bu aqta Azatlıq Radiosınıñ rus hızmeti bildire.
Elâk olğanlar arasında Hubey şeerinde hastalarnı baqqan ekim bar, andan yañı çeşit pnevmoniya başladı.
Berilgen malümatqa köre, eki hasta Parijde hastahanege alındı, daa bir kişi – Bordoda. Eki hasta aqqında ABDde haber etildi – Seattle ve Chicagoda. Avstraliyanıñ Viktoriya ştatında da bir hasta qayd etildi.
Virus çetelde, hususan Singapur ve Vyetnamde tarqala. Yaponiya, Filippinler, Cenübiy Koreya, Tayvan, Tailand, Saudiy Arabistan ve ABDde, em de Qıtaynıñ Gonkong ve Makaosında hastalanğanlar bar.
Qıtay akimiyeti tarqalğan yañı koronavirus sebebinden 41 million insan yaşağan 13 şeerni karantinge qapattı.
Dünya sağlıq teşkilâtı, diger beş memlekette hastalar qayd etilgenine baqmadan, dünyada fevqulâde vaziyetni ilân etmedi. Yanvarniñ 23-nde DST «halqara fevqulâde vaziyetni» ilân etmege acet yoq, dep bildirdi, amma «Qıtay içün bu fevqulâde vaziyet».
2019-nCoV olaraq belli virus koronavirusnıñ yañı çeşiti sayıla, daa evel insanlarda olmağan edi. Yañı virus 2000 yıllarınıñ başında dünyada 800 insannı öldürgen SARS virusına oşağanı içün ğam-qasevet doğurdı.


text:
İşğal etilgen Qırımdan saylanğan Rusiye senatorı Sergey Tsekov iyünniñ 20-de «Çiygoz davası» baqılğan Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesine sorğuğa keldi. Bunı Radio Svoboda jurnalisti Anton Naumlük Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Sorğu vaqtında Tsekov Qırımnıñ sabıq baş naziri Anatoliy Mogilevniñ istifası ve bu vazifege Sergey Aksenovnıñ tayinlenmesi Ukrainanıñ sabıq prezidenti Viktor Yanukoviçnen muzakere etilgenini bildirdi. Tsekovnıñ aytqanına köre, bu qarar 2014 senesi fevralniñ 26-dan evel qabul etilgen ve bunı isbatlağan vesiqa bile bar eken.
İyünniñ 20-de kelecek ekinci şaat – işğal etilgen Qırımdan saylanğan Rusiye Federatsiya Şurasınıñ senatorı Olga Kovitidi – daa kelmedi. Üyleden soñ kelmesi beklenile.
Çiygoznıñ advokatları bugün 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ nevbetten tış toplaşuvı içün azırlanğan vesiqalarnıñ aydınlatılmasını istedi. Mahkeme imaye tarafınıñ bu muracaatlarını red etti, dep bildire jurnalist.
İyünniñ 20-de «Çiygoz davasınıñ mahkemesinde» işğal altındaki Qırımnıñ Kreml kontrol etken milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlarnıñ işleri komitetiniñ reisi Zaur Smirnov sorğuğa çekilecek edi. Faqat Smirnov mahkeme kelmeyip, iş yollanmasına ketti. Onıñ sorğusı iyünniñ 21-ne avuştırıldı.
Bundan ğayrı, imaye tarafı Qırım memurları Vladimir Konstantinov, Viktor Plakida, Remzi İlyasov, Lentun Bezaziyevni şaat olaraq mahkemege sorğuğa çağırmağa rica etti. Qadılar Bezaziyevni çağırmağa razı oldı, onıñ sorğusı iyünniñ soñunda olacaqtır.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba bildirgenine köre, Rusiyeniñ «Qırım platformasına» bergen «açuvlı cevabı» Kyivniñ doğru yolda olğanını isbatlay. Bu aqta o, «Prâmıy» telekanalınıñ yayınında ayttı.
«Menim içün «Qırım platformasında» doğru areket etkenimizniñ esas köstergiçi açıq ve qapalı kanallardan alğan muntazam malümatım ola, areketlerimiz Rusiyede ne qadar ses-şamata çıqarğanını ve açuvlandırğanını köremiz. Anda er kes bu teşebbüske qarşılıq köstermek içün seferber etildi. Eki vazife berildi. Birincisi «Qırım platformasını» başında itibardan tüşürmek, ekincisi – avgustta olacaq inauguratsion sammitte dünya liderleriniñ iştirakine yol bermemek. Buña ne qadar da açuvlanıp, muntazam sürette cevap berip başlağanlar – «Qırım platformasını» yapıp, olarğa ne qadar telüke ketirgenimizniñ daa bir delilidir», – dedi Kuleba.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 21-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Karmen
Karmen (Kirill: KapMeH), Corc Bize (äyteleş: [Corc Bizé]) tarafınnan yazılğan iñ tanılğan operalarnıñ berse.
Romantik yıllardan başlap küpsanlı yazuçılar, kompozitorlar häm sänğät ähellären ispaniä üzenä tartqan. Şularnıñ berse fransuz yazuçısı Prosper Mérimée (äyteleş: [Prosper Merime]). Ğailäse Romantik çor belän bäylänmägän bulsa da, Mérimée şul stildä dä äsärlär icat itügä ireşä. İñ tanılğan äsärläre arasında Kolomba häm Karmen.
Yazılu tarixı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Karmen sujetın dönyaküläm tanıtqan daxi isä - Bizet bula. Ul Prosper Mérimée'nıñ romanın muzıkağa küçerä, häm opera formasında säxnäläşterä. Bizet Karmen äsären yazunı 1873 yılda başlıy, häm berençe repetisialär şul uq yılnıñ oqtyaberenä täğäyenlängän bula. 1873 yılnıñ cäyendä avtor berençe aqtnı tämamlıy, opera quyılışı Opéra-Comique teatrında kiçekterelä, häm Bizet ikençe opera yazuğa küçä. 1873 yılnıñ öktäbrendä Opéra yana häm Bizetnıñ äsäre kön tärtibennän töşep qala.
Berniçä aydan soñ Opéra citäkçelege Karmennı 1874 yılnıñ avgustına quyırğa dip täqdim yasıy. Şunnan Bizet operanı tiz arada, ike ay eçendä orkestrlaştıra. Repetisialär 1874 yılnıñ oqtyabrendä başlanıp kitä häm berniçä ayğa suzıla. Karmennıñ berençe säxnä quyılışı Opéra-Comique teatrında 1875 yılnıñ 3 martında ütä. Tänqitçelär operanı oşap betermäsälär dä, xalıq arasında ul dan qazana. Berse artınnan berse postanovqalar başlança: Viennada, Brüsseldä, Sankt-Peterburgta, Londonda häm New-Yorkta. Şulay itep Carmen Pótr Ilyiç Çaykovski süzlärençä, dönyanıñ iñ popular operasına äwerelä.
Sujet[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Propser Mériméenıñ äsärläre ğädättä berençe zattan, yağni avtor isemennän yazılalar. Mérimée da, xikäyäläwçe dä äsärneñ töp heroylarına moräl yaqtan bäyä birmi, neyträl pozisiadä toralar. Karmen äsärendä xikäyätçe – arxeolog bula. Ul 1830 yılda Caesarnıñ İspan suğışı qırın öyränü öçen İspaniagä kilä. Başta arxeolog Andalusianıñ dalasında küpne kürgän bandit José Navarro (äyteleş: [Xose Navarro]) belän oçraşa häm anı soldatlar tarafınnan qulğa alınudan qotqarıp qala. Tizdän, Cordoba (äyteleş: [Kordoba]) qalasında ul çegän qızı Karmennı oçrata, häm bu qız anı yazmışın küzallap birü öçen öyenä çaqıra. Seans qıznıñ xucası, José Navarro tarafınnan tuqatıla. Läkin, soñınnan arxeoloğ qunaqxanägä qaytqaç, altın säğäteneñ yuğalğanlığın sizep ala, häm Karmennı urlawda şikli.
Ikençe könne xikäyätçe Seville şähärenä säyäxät itä, häm berniçä aydan Kordoba'ğa kire äylänep qayta. Şunda ul José Navarronıñ zindanda keşe ütergäne öçen ülem cäzasın kötkänen belä. Räsmilärdän säğäten taptırğaç, xikäyätçe José Navarro yanına kilä. José Navarro aña üzeneñ tormış yulın, törmägä niçek kilep eläkkänen söyläp birä. José Basq provinsiaseneñ Navarro şähärendä tuan bula, läkin bilgele säbaplär arqasında şähärdän qaçarğa mäcbür bula. José drağunnan otryadına quşıla häm qapral däräcäsenä kütärelep, Seville (äyteleş: [Sevilyä]) qalasına bilgelänä.
Könnärneñ berendä, 400-500 läp xatın-qız eşlägän tämäke fabrikası yanında kizü torğanda, José Navarro tılsımlı kölü tawışın işetep ala. Bu irennärendä al çäçäk totqan çegän qızı bulıp çığa. İseme - Karmen. Soñınnan fabrikada cäncal quba, anıñ säbapçese bulıp, Karmennı çegän ikänlegen mısqıllap äytüçe ber xanım bula. Qızlar suğışıp kitä. José Navarroğa Karmennı törmägä alıp kilärgä ämer birälär, läkin ul Karmenğa qaçarğa mömkinlek birä, häm üze zindanğa yabıla. Zindannan çıqqaç anıñ däräcäsen ğädi soldat däräcäsenä töşerälär, läkin ul çegän qızın yezläwne tuqtatmıy.
Kiçlärneñ bersendä, polkovniknıñ ştabınıñ tışında kizü torğanda, Karmen häm berniçä sçegän qızı ofitserlarnıñ küñelen açarğa dip kilälär. Näfrät utında yanğan José alarnıñ östäl ästendä biülären patio işege arqılı küzätä. Binadan çıqqanda Karmen Joséğa ber kafeda bik yaxşı balıq äzerlänüwen şıpırt itep äytep qala. Kizü toru waqıtı ütkäç tä, José Navarro şul kafeğa omtıla häm anda Karmennı taba. Alar aşap alalar, Karmen, watılğan tälinkä kisäklären castaneta kebek qullanıp biep kürsätä. Kire komendaturağa qaytu kiçekterep, José Navarro tönne Karmen yanında ütkärergä bula. Yeget çegän qızına mäxäbbätennän şaşqan bulsa da, şul tönnän soñ qız yuğala.
Mönäsäbätlär, Karmen başqa cinayätçelär Gibraltar kontrabandaçın José Navarro saqlağan diwar qapqası arqılı alıp kergännän soñ, dörläp qabınıp kitä. José Navarro Kamrennı ber ofitser yanında kürgäç, ofitsernı üterä häm urmanğa qaça. Şunnan soñ José Navarro kontrabanidstlar törkemenä quşıla. Berse artınnan berse üterülär kitä. Başta yeget Karmennıñ çegän iren ütersä, ikençesendä, Gibraltarnıñ ingliz ofitserın. Tizdän Karmen toreador Lucas'qa (äyteleş: [lukas]) ğaşıyq bula, häm José Navarro, näfrätenä tüzä almıyça, qıznı tawlarğa iltep üterä. İkençe könne, ul polisiagä birelergä qarar qıla.
Tözeleş[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Prelude
Berençe aqt[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Sur la place chacun passe
- Regardez donc cette petite
- Avec la garde montante
- Filez, filez, vite, vite
- La cloce a sonné
- Mais nous ne voyons pas la Commencita ?
- L’amour est un oiseau rebelle
- Carmen ! sur tes pas nous nous pressons tous !
- Quelle enfronterie !
- Parle-moi de ma mère
- Attends un peu maintenante
- Au secours ! Au secours !
- Voyons, brigadier...
- Tra la la la
- Où me conduirez-vous ?
- Près des remparts de Séville
- Voici l’ordre : partez
İkençe aqt[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Entr’acte
- Les tringles des sistres tintaient
- Allons, messieurs, messieurs
- Vivat ! vivat le torero
- Votre toast, je peux vous le rendre
- Allons, messieurs, messieurs, il commence à se faire tard
- Toréador, en garde !
- Porquoi étais-tu si pressé de les voir partir ?
- Nous avons en tête une affaire !
- Amoreuse.. ce n’est pas une raison cela
- Halte-là ! Qui va là ?
- Enfin... te voilà !
- Je vais danser en votre honneur
- La fleur que tu m’avais jetée
- Non ! tu ne m’aimes pas !
- Holà ! Carmen ! Holà !
Öçençe aqt[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Écoute, compagnon, écoute
- Nous allons nous arrêter ici
- Mêlons ! – Coupons !
- Voyons, que j’essaie à mon tour... En vain, pour éviter les réponses amères
- Eh bien, nous avons aperçu
- Quant au douanier, c’est notre affaire
- Noys y sommes
- Je dis que rien ne m’éouvante
- Mais... c’est Don José
- Je suis Escamillo, torero de Grenade
- Holà ! José !
- Entr’acte
Dürtençe aqt[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- A deux cuartos
- Les voici, voici la quadrille
- Su tu m’aimes, Carmen
- C’est toi ? - C’est moi !


text:
Älifba
Älifba här telneñ awazlarına turı kilgän xäreflär tezemeder. "Älifba" süze ğäräp teleneñ berençe ike xärefe isemennän oyışqan.
Tatar teleneñ xäzerge waqıtta berniçä älifbası bar: 1. Räsmi bularaq qullanışta bulğanı - Kiril älifbası. 2. 2000. yıllar başında kertelä başlanğan, läkin soñraq Räsäy xökümäte tarafınnan tıyılğan Yañalif.
Yazu bilgeläre buyınça tellär ike törgä bülenä: tawışçıl tellär (fonetik tellär) häm ideogramlı tellär. Tawışçıl tellärdä här ayırım bilgeneñ añlamı bulmıy, ul berär awaznı ğına belderä häm añlamnı başqa xäreflär belän bergä kilgändä genä qazana. İdeogramlı tellärdä ğädättä här bilge berär äyberne añlata, qayber äyberlär ike yä kübräk bilge belän belderelä (ürnäge: Yapon tele).
Ölkälärdä qullanıla torğan älifbalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Älifbalar :
Latin älifbası ,
Kiril älifbası ,
Latin da Kiril älifbaları ,
Yunan älifbası ,
Görci häm Ärmän älifbaları
Abyatlar: Ğäräp älifbası , Ğäräp häm Latin älifbaları , Yähüd häm Ğäräp älifbaları
Abugidalar: Tunyak Indik , Kunyak Indik , Thaana , Efiopik , Efiopik hem Arep
Logografik+eyikli: Saf logografik , Bootalgan logografik hem eyikli , Elifba-beyli eyikli de ciklengen dereyede logografik Elifba-beyli eyikli
Monı da qarağız[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]


text:
Soñki 8 ay devamında rusiyeli turistlernen (189 kişi) ilk uçaq Antalyağa (Türkiye) keldi.
TASS ve ğarbiy agentliklerniñ, Türkiye medialarğa esaslanıp, bildirgen malümatlarına köre, bu «Rossiya» ava şirketiniñ Moskvadan doğru çarter seferi edi.
Bundan evel Türkiye ükümeti Rusiyenen çarter ava taşımasına razılıq berdi, amma şimdilik rusiyeli ükümet resmiyleştirmenen bağlı meselelerni soñuna qadar çezmedi. Cuma künü Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev bildirdi ki, mütenasip vesiqa ükümetke bir afta devamında teslim etilecek.
İyün 30-da Rusiye prezidenti Vladimir Putin Türkiyege turlarnıñ satılmasına sıñırlanmanı red etti. Bunen beraber, Rusiye ve Türkiye arasında çarter ava seferlerine yasaq lâğu etildi.
Kremlniñ qayd etkenine köre, bu, Erdoğan 2015 senesi noyabr ayında elâk olğan uçucınıñ qorantasından afu sorağanı ve taziye bildirgeninden soñ mümkün oldı. O vaqıt Türkiye arbiy ava quvetleri Türkiye ve Süriye arasındaki sıñır yanında rusiyeli Su-24 cenk uçağını urdı.


text:
Slavânsk, Kramatorsk, Artömovsk ve Drujkovka ealisiniñ ekseriyeti ukrain arbiylerini alğışlay. Bunı Ukraina içki işler naziriniñ mesleatçısı Zorân Şkirâk bildirdi.
«Bizim içün bu ğayet müimdir. Anda yaşağan adamlarnıñ üç çeşiti bar: birincisi – aqiqiy ukrain vatanperverleri, ekincisi – az olsa da, Rusiyege qol tutqan vatandaşlar. Üçünci gruppa DNR ya da Novorossiya kibi şeylerden közleri qaytqan adamlardan ibarettir», dep bildirdi Şkirâk.
Onıñ aytqanına köre, Slavânsk, Artömovsk, Kramatorsk ve Drujkovkanıñ azat etilgen mesken yerleri yavaş-yavaş normal yaşayışqa qaytalar.
Ukraina şarqında terroristlerden azat etilgen şeerlerniñ ğayrıdan tiklenmesi aqqında Ukraina içki işler naziriniñ mesleatçısı Zorân Şkirâk Ukraina İçki işler nazirligindeki brifingde bildirdi.
«Slavânsk ve Kramatorsk yavaş-yavaş normal yaşayışqa qaytalar. Şeerlerge onlarnen gumanitar yük ketirildi. Adamlar tuvğan şeerine keri qaytalar, olar boyeviklerden azat etilmesine quvanalar ve bugünki akimiyetke qol tutmağa azırlar», dep ayttı Şkirâk.
Onıñ qayd etkenine köre, Slavânsknıñ 6 mikrorayonında elektrik teminlevi ğayrıdan tiklenildi. Sakinler içtimaiy ödevlerni elde eteler, migratsion hızmeti ve nefaqa fondu çalışıp başladılar. Vesiqalarnı ğayrıdan azırlap başladılar.


text:
Ukraina akimiyeti Rusiyeni ilhaq etilgen Qırımda mecburiy ğayıp olmalar içün mesüliyetke celp etmek maqsadınen halqara ortaqlarnen çalışmağa devam ete. Bunı Halqara mecburiy ğayıp olmalar kününide Ukraina TİN birinci muavini Emine Ceppar hatırlattı.
«Ukraina halqra ortaqları ve Qırım platforması iştirakçileri ile ilhaq etilgen Qırımda mecburiy ğayıp olmalar içün Rusiyeni mesüliyetke celp etmek maqsadınen halqara ortaqlarnen çalışmağa devam etecek», – Ukraina TİN matbuat hızmeti Cepparnıñ aytqanlarından alıntı ketire.
Ukraina nazirliginde, ilhaqnıñ devamında Qırımda eñ azından 44 insan ğayıp olğanını, olarnıñ arasında 15-niñ taqdiri aqqında iç bir şey belli olmağanını hatırlattı.
«Bu insanlarnıñ çoqusı işğalge qarşı çıqqan Ukraina tarafdarı falleridir», – dep yazıla bildirmede.
Ukraina TİN, Qırım MC Prokuraturası 112 cinayet davası açılğanını da qayd ettiler.
«Rusiye Federatsiyasından işğalci devlet olaraq halqara gumanitar uquqqaa ve halqara insan aqlarına binaen mucburiyetlerine riayet etmesini talap etemiz», – dep qayd ettiler TİN-de.
İyülniñ 26-nda QırımSOS cemaat teşkilâtınıñ faalleri Kyivdeki Rusiye elçiligi yanında işğal etilgen Qırımda mecburiy ğayıp olğanlarnıñ ve olarnıñ tuvğanlarınıñ destegine 60-ncı aktsiya keçirdiler - «Ne vaqıt qaytacaqsız...».
Qırım ilhaqından soñ yarımadada insanlar, hususan qırımtatarlar, sıq-sıq qaçırılmağa başladı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi, «yarımadada qırımtatarlarnıñ kütleviy ğayıp olması» qayd etilmey, dep israr ete.
Prezidentniñ Qırımdaki temsilciligi bir haber alınmağan ğayıp olğan qırımlılarnıñ cedvelini de derc etti: Valeriy Vaşçuk, İvan Bondarets, Vasiliy Çernış, Timur Şaymardanov, Seyran Zinedinov, İslâm Cepparov, Cevdet İslâmov, Eskender Apselâmov, Fedor Köstenko, Muhtar Arislanov, Arlen Terehov, Ruslan Ganiyev, Arsen Aliyev, Eskender İbraimov ve Ervin İbragimov.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Qabarcılıq ile küreş Milliy bürosınıñ yarış komissiyasınıñ üç azasını tayinledi. Bular uquq qorçalayıcılar Refat Çubarov, Yevgeniy Zaharov ve tarihçı Yaroslav Gritsaktır, dep haber ete devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti.
Komissiya büro müdiri vazifesine yarış keçirecek. Parlament ve ükümet komissiyanıñ üçer namzetini tayinlemek kerekler.
Refat Çubarov Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Bütündünya qırımtatarlar kongressinıñ prezidenti ola. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ şimdiki qanunsız akimiyeti oña Qırımğa kirişini yasaq etti
Yevgeniy Zaharov – İnsan aqları boyunca Ukraina Helsinki idaresiniñ reisi, İnsan aqları halqara cemiyeti ukrain sektsiyasınıñ azasıdır.
Yaroslav Gritsak – tarih ilimleri doktorı, Ukraina Katolik Universitetiniñ professorı, Franko adına Lvov milliy universitetiniñ tarihiy tedqiqler İnstitutınıñ müdiri, «Kiyevo-Mogilânskaya akademiya» Milliy universitetiniñ fahriy professorıdır.


text:
Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulıp, Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayılğan Büyük Onlar qasabasınıñ sakini Eskender Abdulganiyevniñ anasına oğlunı körmege izin berilmedi. Bunı aprelniñ 9-nda «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Facebookta haber ete.
Rusiye tahqiqatçısınıñ aytqanına köre, körüşüvde «malümat berilmesi mümkün».
«Qabaatlanğan Abdulganiyev E. birinen körüşse, yaqın soylarına ileride diger şahıslarğa belli ola bilecek malümat bere bile, olarğa nisbeten ise tahqiqat ve diger tedbirler alına bile, belki», – dep aytıla Rusiye FSBsiniñ Tahqiqat bölügi vesiqasında. Onı tutulğannıñ anası Emine Abdulganiyeva derc etti.
Emine Abdulganiyeva mart ayında da oğlunı körip olamağanda aynı vesiqa alğan edi.
Fevralniñ 14-nde Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emirüseinov alındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
«Eurovision» yarışınınıñ ukrain saylavından soñ türk haberlerinde, yerli gazetalarda Jamalanıñ yırı aqqında yazmağa başladılar, dep ayttı TRT telekanalınınh rejisseri Neşe Sarısoy Karatay Qırım.Aqiqat mühbirine.
Onıñ aytqanına köre, «Jamala internette fenomen oldı», ve yırcını yarıştan evel bu yırnen Türkiyege davet etmek kerek.
«Türkiye ve türk halqı, tabiiy ki, qoltutacaqtır. Çünki qırımtatarlar ve türkler – aynı ananıñ eki balası. Olarnıñ acısı – bizim acımız, bizim quvançımız – olarnıñ quvançı. Faqat bu sene Türkiye TRT aza memleketler arasında sınıf farqı körülgeni içün Eurovisionda iştirak etmey. İştirak etse edi, bütün reylerimiz Jamalağa keter edi», – dep ayttı Neşe Sarısoy Karatay.
Onıñ fikirince, Jamala «muzıka keyfiyeti içün birinci yer qazana bile».
«Birinci olmasa bile, insanlarnıñ yüreklerinde birinci olacağına inanam. Bilesiñiz, Eurovision yır yarışında reylerge siyasiy dostluqlar, aqraba cemiyetleri ve qomşulıqlar menfiy tesir ete. Kerçekten, yırğa rey berilse, diger yırlarnı eşitmedim, amma insanlıqnıñ aynı yarası ve acılarından olğan sürgün mevzusına kelgeni içün acayip bestesi ve mükemmel sözlerinen Jamala birinci yerge lâyıq. Zaten Avropa muzıka alanında endi-endi yanğıramağa başladı «1944» yırı. Jamala insanlıq acılarına diqqat celp ete. Qırımtatarlarnıñ ordusı yoq, Milliy neşriyatı yoq, halqı dört bir yana dağılğan, vatanları Rusiye tarafından işğal etilgen. Sürgünlikten yoq olması beklengen bir millet küllerinden yañıdan doğup, yañı qaramanlarnı çıqara», – dep qayd etti türk rejisseri.
Jamala qırımtatar halqınıñ faciası aqqında «1944» yırını taqdim etti. Onıñ sözlerine köre, bu kün – «hatıra. Bu yıl biñlerce qırımtatarnıñ ayatını deñiştirdi. Yırcı sms-rey berüvde seyircilerniñ eñ çoq sesini qazandı. 300 biñden ziyade insan rey berdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ sakinleri rey berüvge qoşulıp olamadı, çünki Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda ukrain mobil operatorları çalışmay.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov dey ki, Qırımda mobil operatorları yarımada sakinlerine Ukraina içün rey bermege musadere etmedi.
Ukraina prezidentiniñ matbuat kâtibi Svâtoslav Tsegolko dey ki, Jamala «1944» yırı ile «Eurovision yarışında dünyada qırımtatarlarğa qarşı cinayetler aqqında hatırlatır.
Ukraina bıltır «Eurovision-2015» yarışında iştirakindenvazgeçti. Sebepler arasında ukrain topraqlarınnı zaptı ve Donbass arbiy ziddiyeti qayd etilgen edi.
Ukraina «Eurovision» yarışını 2005 senesi qabul etti. Ğalebeni 2004 senesi Ruslana Lıjiçko qazandı, aynı şu senesi Ukrainada nam qazanğan artisti unvanını qazandı.


text:
«Varyag» paromı Türkiyeniñ Zonguldak limannda yüklengen soñ Aqyarğa qayttı, dep bildire «Forpost» şeerniñ haber portalı.
«Türkiyede pek yahşı qarşıladılar. Er kes kelip, Aqyar ve Türkiye arasında parom bağları ğayrıdan tiklengenini tebrikley edi, kapitan ve taqımğa ürmet köstergenini ayttı. Türkiyeniñ «Yeni Adım» gazetasında «Varyag» aqqında haber çıqtı», – dep tarif etti OOO «Qırım deñiz agentligi» müdiri (parom ağınıñ operatorı) Stanislav Gvozdilov.
Onıñ aytqanına köre, gemi 700 tonna portaqal ve mandarin, qurucılıq malzemeleri ve turmuş tehnikasını alıp keldi.
Oktâbr 29-da «Varyag» paromı Aqyardan Türkiyeniñ Zonguldak limanına kelip çıqtı.
2015 senesi avgust ayından noyabr ayına qadar Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Aqyar ve Zonguldak arasında parom keçiti çalışqanını bildirgen edi. Naqliye bağları Rusiye-Türkiye munasebetleri kerginleşken ve Türkiye-Suriye sıñırında Rusiye cenk uçağı tüşürilgen soñ Rusiye prezidentiniñ buyruğı esasında toqtatıldı.
2014 senesi iyün ayında Ukraina işğal altındaki Qırımda gemilerni qabul etken deñiz limanlarını qapattı: Kezlevde, Keriçte, Aqyarda, Kefede, Yaltada; halqara teşkilâtlar da haberdar etildi.
2014 senesi aprel 27-de «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarında vatandaşlarnıñ aq-uquqlarını teminlev ve uquqiy rejim aqqında» qanun işke tüşürildi, ceza kodeksine №332-1 maddesi kirsetildi. Maddede Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarına kiriş ve çıqış qaideleriniñ bozulmasından mesüliet qayd etilgendir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aleksey Navalnıy Manejnaya meydanına barıp çıqmadı, onı yaqaladılar – bunı Rusiye muhalifi öz twitter saifesinde bildirdi.
«Manejnaya meydanına qadar barıp yetmedim. Amma siz bunı becere bilirsiñiz. Sizlerni qaytmamaq çağıram. Er kesni yaqalap olamazlar», – dey Navalnıy.
İçtimaiy ağlarda politsiya Navalnıynı yaqalağan vaqıtta çıqarılğan fotosüretler peyda ola.
«Navalnıy Ritts Karlton yanında yaqalandı»,– dep yazdı tevqifni çıqarğan Anton Belitskiy.
Aynı zamanda, Aleksey Navalnıy öz twitter saifesinden Rusiye sakinlerine numayışnı qaldırmamağa çağıra.
«15 daqiqa olsa da, millionlarnen insannı toplağan bir şahıs olmağa pek memnün edim. Meni yaqalasar da, müim degil. Siz yapa bilecegiñizni men yapıp olamam», – dep yazdı Navalnıy.
Bu vaqıtta Manejnaya meydanında tevqif devam ete edi. meduza neşiri bergen malümatqa köre, tahminen 40 insannı tutıp yaqaladılar, politsiya küçüni qullana edi.
«OMON yuvurdı, Tverskaya soqağında ve Manejnaya meydanında çoq insan yaqalandı. Er kesni yaqalaylar, qattı sürette»,– dep bildire şaatnıñ sözlerini neşir.
Evel bildirilgeni kibi, Rusiye Federatsiyasınıñ paytahtı Manejnaya meydanında narazılıq numayışı keçirile.
Ev tevqifine baqmadan, Rusiye muhalifi Aleksey Navalnıy da numayışqa qoşulacaq edi.


text:
Cuma künü, iyünniñ 27-de, Kiyevde ukrain yırcısı, qırımlı Jamala iştirak etecek «Tripolskiy krug» festivali ötkyerilecek.
Öz çıqışını Jamala Facebook saifesinde ilân etti.
Onıñ aytqanına köre, Ukrainanıñ eñ yahşı çalğıcılar taqımı festival musafirleri içün bir sıra meraqlı şeyler azırladı.
«Tripolskiy krug» – halqara eko-medeniyet festivali. Onıñ vazifesi – qoranta ve gençlerge raatlıqnıñ alternativ imkânlarını köstermek, etnik ananelerni ğayrıdan tiklemek, ve olarğa insan yaşayışınıñ türlü saalarında qazanğan zemaneviy yeñişlernen birleştirmektir.
Festivalniñ sağlamlaştıruv, sport, muzıka, ekologiya, tasil, sergi ve diger medeniy-eglence ve medeniy-maarif etnik programmaları mevcut.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ paytahtı Moskvada jurnalist, Dmitriy Kiselövnıñ rusiyeli haber agentliginiñ prodüser merkeziniñ yolbaşçısı Anton Kostılöv özüni öldürdi.
Lifenews Rusiye neşiri haber etkeni kibi, erkekni vannahanede tuvğanları taptılar.
«Rossiya segodnâ» neşiriniñ prodüseri qızdıruv tertibatınıñ borusında qayışta asıldı, – dep yaza neşir.
Moskvanıñ uquq qoruyıcı organlarında olğan qaynaqlarınñ malümatına köre, Kostılöv ölümden evel iç bir tezkereni qaldırmadı. Tuvğanlarınıñ aytqanı kibi, soñ zamanları adamnıñ ruhiy alı tüşkün edi.
Belli olğanı kibi, Dmitriy Kostılöv 2013 senesi RİA Novosti, soñra ise MİA «Rossiya segodnâ» baş prodüseri olğan edi.
Bundan evel jurnalist birqaç neşir ile işbirlikte buluna ve bir sıra internet-matbuat vastalarında yüksek vazifelerni eda ete edi.


text:
Ciňü bäyräme
30 nçı avgustta Törkiyädä Ciñü bäyrämeneñ 99 yıllığı bilgeläp ütelä
30 nçı avgustta Törkiyädä Ciñü bäyräme bilgeläp ütelä.
Berençe Bötendönya suğışı näticäsendä Ğosmanlı däwläteneñ ciñelüe häm il cirläreneñ çit il köçläre tarafınnan basıp alınuına Greŝiya armiyäseneñ Anadolunı yawlap alu kereşüe dä östälde. Şulay itep berniçä yıl däwam itäçäk Azatlıq köräşe başlandı.
Azatlıq suğışınıñ soñğı êtabı 1922 nçe yılnıñ 30 nçı avgustında ciňü belän tögällängän Särğaskärlek mäydan suğışı buldı. Bu ciñü bäysez Törkiyä Cömhüriyäte tözelügä mömkinlek tudırdı.
Qaharman törek armiyäse häm xalqınıň 30 nçı avgust - Ciñü bäyräme qotlı bulsın. Bu ciñügä üzennän öleş kertkän, batırlarça köräşkän häm bu Watannnı bezgä büläk itkän äti - babaylarıbıznı xörmät xisläre belän iskä alabız.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Ukraina mustaqillik Künü işğal etilgen Qırımda yaşağan vatandaşlarına muracaatta bulunıp, Rusiye akimiyetiniñ devirilmek qorquları aqqında ayttı. Cemilev bu qorqu Ukrainağa istilânıñ sebebi olğanını qayd etti.
Bunı o, Qırım.Aqiqatnıñ mahsus leyhası – «Qıtadan hayırlavlar» – çerçivesinde ayttı.
«Mustaqillikniñ 25 yılı devamında ukrainler bir çoq netice çıqardılar, olardan biri budır – memlekette er şey yahşı olmasa, qorqmayıp areket etmek kerek ve halq menfaatları ve memleket menfaatlarına hızmet etmegen akimiyetni devirmek kerek. Diger memleketler içün de güzel bir örnek, ve bu sebepten örnegimizden qorqıp, qomşu memleket bizge istilâ etti», – dedi o.
Cemilev emin ki, Ukraina bu zıddiyette yeñecek.
Ukraina mustaqillik Künü Cemilev vatandaşlarına muracaat etip, ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ eserinden sözlerni hatırladı.
«Şevçenkonıñ böyle sözleri bar: «Tuvğan memleketni sevmegenler yüregi saqat olğanlardır. Ümüt etem ki, bunıñ kibi saqatlar yıl-yıldan azlaşacaq. Semetdeşlerimni, canını feda etmege azır olğan askerlerimizni, Qırımda yaşap, işğalcilerge qarşılıq köstergen vatandaşlarımıznı Ukraina mustaqillik Künü ile can-yürekten hayırlayım», – dedi o.
Ukrain bayramı munasebetinen Qırım.Aqiqat mahsus leyhağa başlay – «Qıtadan hayırlavlar». Kün devamında Qırım.Aqiqat siyasetçi, memur, siyasetşınas ve jurnalistlerniñ yarımadada yaşağan qırımlılar içün qayd etken video muracaatlarını aydınlatacaq. 2014 senesi mayıs ayından berli Rusiye akimiyeti Cemilevge yarımadağa kirişini yasaq etti.


text:
Krasnoperekopsk
Krasnoperekopsk (ukraince KpacHoпepekoпcbk, rusça KpacHoпepekoпck) – şimaliy Qırımda bir şeer, Krasnoperekopsk rayonınıñ memuriy merkezi, lâkin özü rayon terkibine kirmeyip cumhuriyetke boysunğan 11 şeerden birisidir.
Coğrafiya[deñiştir | kodunı deñiştir]
Şeer Or boynunıñ cenübiy qısmında buluna. Aqmescitten şimalge taba avtomobil yolunda 124 km qadar uzaqlıqtadır. Krasnoperekopsknıñ yanında Şimal-Qırım kanalınıñ suvları keçe. Şeerniñ meydanlığı - 2241,98 km².
İklim[deñiştir | kodunı deñiştir]
İklim yarım sahralıq, sıcaq, orta yımşaq qışlı. Yanvarniñ orta arareti –1,4°C, iyülniñ +27,3°C. Yıllıq yağanaqlar seviyesi — 301 mm.
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
- 1932 s. — Yañı Bromzavod qasabası meydanğa keldi.
- 1936 s. — Grajdanlıq cenki vaqtındaki Or boynunda olğan Perekop dögüşi şerefine qasabanıñ adı Krasno-Perekopsk dep qoyuldı.
- 1966 s. — Qasabağa şeer statusı berildi[4].
Eali[deñiştir | kodunı deñiştir]
Şeerniñ ealisi - 31 800 kişi (2001 s.), bu cümleden:
- ruslar — 16 561 kişi (50 %);
- ukrainler — 13 602 kişi (41 %);
- qırımtatarlar — 1 121 kişi (3 %);
- başqa millet vekilleri — 6 %[5].
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Tarih şeer şurasınıñ resmiy saytında
- ↑ ДHicTpяHcbkий M. C. ETHoпoлiTичHa reorpaфiя ykpaïHи. ЛbBiB: ЛiToпиc, 2006. C.452-453.
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]


text:
Salı künü Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçmeli. İşi, avdokatı Emil Kürbedinov aytqanı kibi, 20 cılttan ibaret.
Noyabr 17 künü daa eki qırımtatar faali – Ali Asanov ve Mustafa Degermencige, Ahtem Çiygoz kibi «fevral 26 işi»niñ iştirakçileri olğanlarğa ceza qararını belgileycek mahkeme toplaşuvları da keçirilmeli.
Üçü de SİZOda buluna. Olarnı bir buçuq yıl evelsi 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti yanında teşkil etilgen «kütleviy tertipsizlik»lerde iştirak etkenleri sebebinden qabaatlaylar.


text:
Qırımdan köçip kelgen insanlar Lvov vilâyetinde 22 gektarlıq topraq içün mahkemede ğalip çıqtılar. Bu aqqında Lvovdaki Qırımdan köçip kelgenlerniñ teşebbüs gruppasınıñ lideri Rustem Emiraliyev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Bizler mahkemede ğalip çıqtıq. Şimdi qarar Sokolnitskiy köy şurasına qala», – ayta Rustem Emirsaliyev. Onıñ bildirgenine köre,bu topraqta mecburen köçip kelgenler ve ATO iştirakçileri içün mesken qurulacaq.
Sokolnitskiy köy şurası mecburen köçip kelgenler ve Donbasstaki arbiy areketler iştirakçilerine mesken qurulması içün topraq damartısını ayırmağa razı oldı, lâkin bu topraqnıñ saibinen bağlı mesele al etilmedi. 2014 senesi iyül ayından berli 22 gektar içün mahkeme davası devam etti.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Moskva, Qırımnı bir platsdarm olaraq qullanıp, Ukrainağa qarşı provokatsiya azırlay. Bir sıra faktlar Kreml, Ukrainanıñ itibarını tüşürmek ve memurlarğa «terorist hunta» yarlığını asmaq maqsadınen, nevbetteki «aynecilik plan» işlep çıqarğanını köstere. Qırım ise bu operatsiya içün pek kelişe.
Ukraina halq deputatı, «Haber qarşılığı» gruppasınıñ koordinatorı Dmıtro Tımçuk, Kremlniñ mahsus hızmetleri, ihtimal, Qırım ealisine qarşı terroristik areketler azırlap, soñradan Kyivni qabaatlaycaq ola, dep ayttı.«Toplanğan malümatqa köre, Rusiye mahsus hızmetleri yaqın zamanda (iyül soñu- avgust ayınıñ başında) ilhaq etilgen Qırım MC territoriyasında, şu cumleden, ilhaq etilgen Qırım ealisine qarşı kütleviy qurban ketirecek terroristik aktlar ötkerecek provokatsiyalar teşkil etmege istey», - dep yaza deputat Facebookta.
Onın malümatına köre, ücüm etilecek noqtalar olaraq halq toplanğan yerler (alış-veriş merkezleri, bazarlar, kütleviy tedbirler ötkerilgen yerler), em de suv teminlev noqtaları ve yaqıt ambarları qullanıla bile.
Rusiyeli akimiyet olıp bitkenlerde nasıldır bir «ukrain diversantlarını» qabaatlamaq istey
Rusiyeli akimiyet olıp bitkenlerde bir daa nasıldır bir «ukrain diversantlarını», qabaatlamaq istey dep saya halq deputatı. Onıñ malümatına köre, Kremlniñ mahsus hızmetleri bunıñ içün siyasiy temel azırlamaqta. Rusiye Havsızlıq Şurasınıñ kâtibi Nikolay Patrusev Qırımnı ziyaret etken vaqıtta, dersiñ Kyivde çalışqan Ukraina tarafdarı olğan teşkilâtlarnıñ areketlerinden dolayı «anda istiqrarsızlıq telükesi devam ete eken» dep ayttı. «Rusiye mahsus hızmetleri ötkergen aktsiya tendentsiyaları taqip etilse, bundan evel Kreml nezareti altında bulunğan KHV mevcut tehdit aqqında cemaatçılıq fikrini şekillendirüvnen bağlı kampaniya başlatqanını körmek mumkün. Ve aslında, Herson vilâyetiniñ cenübiy-ğarbiy qısmını zapt etip almaq maqsadınen Rusiye ordusınıñ qullanılması içün suniy manaçıq yaratmağa areket ete», – dep yaza Dmıtro Tımçuk.
İnfrastruktura obyektlerini zapt etip almaq, Qırımğa Dnipro suvını yibermek içün tosmenni açmaq maqsadınen Herson vilâyetine ücüm etüv ihtimali – problemanıñ ufaq bir parçası sayıla. Rusiyelilerniñ esas maqsadı, Qırım sakinlerini suv ve elektriknen teminlevden daa da farqlı. Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ faalligine baqılacaq olsa, Kreml üç meseleni çezmek istey, yani: yañı sanktsiyalarğa yol bermemek, al-azırdaki soylârını yımşatmaq ve işğal etilgen Donbasstaki vaziyetil legalleştirmek.
AQŞ ükümeti bu baarde kirsetken sıñırlavları Kreml oligarhları üzerine ciddiy bir darbe endirdi. Sanktsiyalar daa ziyade arttırılğan taqdirde Moskva içün bu artıq devlet içinde büyük iqtisadiy problemalar çıqmasına sebep olacaq. Vladimir Putin «Minsk añlaşmalarını» becermeden ve işğal etilgen Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde (İEDLV-ORDLO) qalmaq maqsadınen bundan qaçınmağa areket ete. Kreml nevbetteki «aynecilik planını» çevirip, Ukraina esabına maliyeviy ve siyasiy problemelarını al etmege areket ete.
Kreml nevbetteki «aynecilik planını» çevirip, Ukraina esabına maliyeviy ve siyasiy problemalarını al etmege areket ete
Bloomberg agentligi haber etkenine köre, Helsinkide keçken sammit esnasında Vladimir Putin Donald Trumpqa Donbaassnıñ «halq cumhuriyetleri» denilgen cumhuriyetlerinde «referendum» keçirmekni teklif etken. Agentlikniñ subetdeşleri iddia etkenine köre, Trump, «AQŞ prezidenti bunı tüşünmege çaresi olsun dep», onı bu ğaye aqqında nihaiy matbuat konferentsiyasında söz etmemege rica etken. Neşir menbaları bildirgenine köre, Putin halqara cemaatçılıq imayesi altında Donbassnıñ statusı içün rey berilgenini teklif etken. Beyaz ev şimdilik teklifnen bağlı izaat bermedi.Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Donbass boyunca «bazı yañı ğayeler muzakere etildi» ve olar «işlenmek kerek» degen sözler ayttı.
Añlaşılğanına köre, «rey berüv» neticesinde Kreml, işğal etilgen rayon sakinleri adından Kyivden İEDLVge iç olmağanda, öz tış siyaset aqqına saip muhtariyet statusı isteycektir. Söz, terroristik «cumhuriyetlerniñ» legalleştirilmesi, artından da, sanktsiyalarnıñ lâğu etilmesi aqqında kete. Moskvanıñ daa evelki «aynecilik planlarına» baqacaq olsaq, Bloombergniñ malümatı doğru olıp çıqa. İşte bu da, Qırımda ihtimal berilgen provokatsiyalarnen doğrudan doğru bağlı olğanını köstere. Donbassta nebvetteki «referendum» keçirilmesi ancaq AB ve AQŞ Kyiv üzerine bastırğan taqdirde mumkün olur, lâkin bunıñ içün ciddiy bir sebepler kerek.
Kreml, sanki dersiñ, Donbass ve Qırım sakinlerini qorçalamaq içün «terroristik hunta» tezisini canlandırmağa istegeni pek elverişli sayıla
Rusiye akimiyeti ve mahsus hızmetleri böyle manaçıq tapmaq oğrunda faal çalışmaqta. Yarımadada terroristik aktlarnıñ sanalaştırıluvı ve Ukraina şarqında yapılğan arbiy provokatsiyalar Moskva içün kerekli informatsion muitini yaratabile. Kreml, sanki dersiñ, Donbass ve Qırım sakinlerini qorçalamaq içün «terroristik hunta» tezisini canlandırmağa istegeni pek elverişli sayıla. Yaqında Vladimir Putinniñ Donbassta «vaziyetniñ kerginleşme ihtimali bar» eken degen sözleri işbu kanava içün tamam uyğun.
Ortağa şöyle bir manzara çıqa. İlk başta Nikolay Patruşev Qırımda «istiqrarsızlıq telükesi devam ete» dep ayta, ondan soñ, Vladimir Putin Ukrainanıñ şarqındaki vaziyetnen bağlı noqta-i nazarını aynı sözlernen ifade ete. Eki sefer de söz, tamamile Kreml nezareti altında bulunğan territoriyalar aqqında yürsetilgen edi. Rusiyeniñ yolbaşçıları İEDLVde arbiy areketlerniñkerginleşmesinen beraber, Qırımda provokatsiyalar yapılabilecegini, buña faqat özü alâqadar olğanında «tahmin etip olabile».
Sergey Stelmah, qırımlı siyasiy közetici (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmey bile


text:
Dönya matbuğatına küzätü 31.08.2021
Qayber çit il basmalarına küzätü
“Al-Quds Al-Arabi” basması Abu - Dabi täxet varisı Möxämmäd bin Zayed Äl Naxyannnıň Törkiyä - Berläşkän Ğaräp Ämirlekläre mönäsäbätläre naçarlanğannan soň berençe tapqır Törkiyä ilbaşı Ärdoğan belän êlemtägä kerüen , alarnıň telefonnan söyläşüe turında yaza.
“Al-Dustour” gazetı qurqınıçsızlıq xisaplarınıň “Livanda sośial’ kütäreleş, bäreleş qotılğısız buldı” dip kisätüen citkerä.
“Al-Raya” basması yazğança, İzrailneň Yordannıň Könbatış üzänlegendäge xoquq bozuların dokumentlaştırğan BMO xisabına kürä, 2021 nçe yılda basıp aluçılarnıň pulyalarınnan 55 fälästinle şähit bulğan.
“Deutsche Welle” media oyışması Germaniya 2021 nçe yılnıň berençe 6 ayında 47 meň 400 sıyınuçı qabul itte dip belderä.
“Tagesschau.de” soňğı 28 yılda Germaniyädä inflyaśiya külämeneň iň yuğarı däräcäsenä citüen xäbär itä. Avgustta inflyaśiya 3,9 % täşkil itkän.
“Wiener Zeitung” yazğança, Avstriya prem’yer-ministrı Sebast’yan Kurz wazıyfasınnan kitäçäk Germaniya kanślerı Angela Merkel belän Berlinda soňğı tapqır oçraştı. Alarnıň mönäsäbätläre härwaqıt salqın ide.
“El Comercio” basması AQŞ 20 yıllıq suğıştan soň Äfganstannan kitte häm ilne Talibanğa birde dip citkerä.
“TASS” agentlığı citkergänçä, Rusiyäneň İrkutsk töbägendäge ber şirkät Qıtaynı ağaç kontrabandası öçen sudqa birde.
“İzvestiya” gazetı yazğança, Ukraina ilbaşı kiňäşçee Aleksey Arestoviç Rusiya belän säwdä mönäsäbätlären tuqtatunıň ilenä faydalı bulaçağın belderde.
“Le Monde” basması 20 yıllıq suğış häm Djo Bayden citäkçelegeneň 5 ay buşqa waqıt uzdıruınnan soň Amerika ğaskärläre Qabuldan kitte dip yaza.
“Le Figaro” gazetı citkergänçä, Kön’yaq Afrika ğalimnäre Kovid-19nıň ğadäti bulmağan mutaśiya tizlegenä iyä yaňa variantın küzätälär.
“Le Matin” basması AQŞ xakimiyäte Kovid -19 êpidemiyäse arqasında üz watandaşların Şveyśariyägä barmasqa çaqırdı dip yaza.
“Tatar - inform” mäğ’lümat agentlığı xäbär itkänçä, Rusiya 2027 nçe yılda yaňa ğaläm stanśiyäse tözi başlarğa mömkin.
Bäyläneşle xäbärlär
Dön’ya matbuğatına küzätü 27.08.2021
27nçe avgust könne çıqqan qayber çit il matbuğatı çaralarına küzätü
Dön’ya matbuğatına küzätü 26.08.2021
26nçı avgust könne çıqqan qayber çit il matbuğatı çaralarına küzätü


text:
Neandertal
Neandertal - borınğı maymıl-keşe. Söyäk qaldıqları berençe tapqır Almaniäneñ Neandertal üzänlegendä tabılğanğa kürä, bu iñ borınğı keşelär fändä şul urın iseme belän atalğannar.
Keşeneñ üseş çılbırında neandertal' iñ borınğı maymıl-keşe belän bügenge keşe arasındağı buınnı täşkil itä. Neandertallär—berençe awçılar; tupas häm bik ğadi xezmät qoralları — çapqıç, qırğıçlar, taş pıçaqlar belän eş itkännär, kümäkläşep qırğıy cänleklär awlağannar häm tabışların tigezläp bülgännär. Neandertal bazıq gäwdäle, kiñ kükräkle, zur başlı, köçle keşe; ayaqları qısqa, tez tiräsenä kütärelgäç bögelgän häm qulları şaqtıy ozın bulğan.
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- AлekcaHдp MapkoB, ЭBoлюция чeлoBeka. KHиra пepBaя: OбeзbяHы, kocTи и reHы. — M.: AcTpeлb, 2012. — ISBN 978-5-271-36293-4


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, cuma künü, sentâbr 11-de, er yıllıq «Yalta Avropa Strategiyası» (YES) körüşüvinde çıqışta bulunıp, Ukraina Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım üzerinde nezaretini qaytarmağa planlaştırğanını bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Eki yıl evelsi Yaltada körüşip, kelecekke umumiy vazifelerimizni muzakere etkende, böyle olacağını tasavur etken edikmi? Tezden, yaqın zamanda anda qaytıp olacağımıznı arz etem. Maqsadımız bu»,– dedi Poroşenko, ecnebiy siyasetçilerge Qırım işğali aqqında hatırlatıp.
Bildirilgeni kibi, Kiyevde 12-nci er yıllıq «Yalta Avropa Strategiyası» (YES) körüşüvi keçirile. Sentâbr 11 künü, cuma, tedbirni Ukraina prezidenti Petro Poroşenko aça, çıqışı al-azırda 350 ecnebiy siyasetçi arasında keçe – siyasetçi, diplomat, iqtisatçı, mütehassıslar, ressamlar, cemaat erbapları.
«Telüke zonasında: Yañı Ukraina taqdiriniñ Avropa ve dünyağa tesiri» şiarı ile tedbir cumaertesi kününe qadar keçecek.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
XIII-ci «Kezlev qapusı» qırımtatar ve türk medeniyeti açıq festivali Kezlevde avgust 17-20 künleri keçirilecek. Bu aqta malümat Rusiyege boysunğan şeer memuriyetiniñ saytında bildirile.
Kremlniñ nezareti astında bulunğan Kezlev memuriyeti yolbaşçısınıñ muavini Elmar Mambetovnıñ aytqanına köre, festivalnıñ esas maqsadı, «Qırım halqlarınıñ milliy medeniyetleri ve adetleriniñ yañıdan tiklenilmesi ve inkişafı, milletlerara munasebetler medeniyeti teşkil etilmesiniñ terenleştirilmesi, umumiy türk halqları medeniy asabalığınıñ populârlaştırılmasıdır».
Festivalnıñ ilk künü Aşıq Umer şeer bağçasında ananeviy aşıq küreşleri keçirilecek. Qırım çalğıcıları şiiriyet ve muzıka sanatında yarışlaşacaq. Bunen beraber, milliy dekorativ-ameliy ve resim sanatı sergi-satuv teşkil etilecek.
Avgust 18-de «Lazurnıy bereg» plâjında qırımtatar küreşi boyunca turnir keçirilecek.
Avgust 19-da festival Karaimskaya soqağına keçecek, o yerde şeer ve Qırım icadiy bala taqımları sanağa çıqacaq, bundan da ğayrı, halq ünerleri mahsulatı sergi-satuvı çalışacaq.
«Kezlev qapusı» avgust 20-de Teatralnaya meydanında yekünlenecek. Festival iştirakçileri şeer soqaqlarında kostümlernen keçecek, saat 20:00-de gala kontsert taqdim etilecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kyivde aprel 15-de, cumaertesi künü, qırımtatar şairi, terciman ve publitsist Şakir Selimniñ doğğanından 75 yıllığı munasebetinen edebiyat aqşamı keçirilecek.
Aqşam teşkilâtçılarınıñ bildirgenine köre, tedbir çerçivesinde müellifniñ eserleri taqdim etilecek, şairniñ yaşayışı ve edebiy faaliyetini añlatqan film numayış etilecek, genç qırımtatar yazıcıları, tarihçılar, Ukraina halq deputatları ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri çıqışta bulunacaq.
Tedbir saat 14:00-16:00 Ukraina Milliy parlament kütüphanesinde olacaqtır.
Teşkilâtçıları «Qırım ailesi» cemaat teşkilâtı, Qırımtatar Milliy Meclisi ve ATR telekanalı olalar.
Şakir Selim (1942 – 2008) – qırımtatar şairi, terciman, publitsist. Bir qaç şiiriyet cıyıntığı, klassik eserlerniñ qırımtatar tiline tercimeleriniñ müellifidir. Olarnıñ arasında Adam Mitskeviçniñ «Krımskiye sonetı», Aleksandr Puşkinniñ «Kavkazskiy plennik» ve «Malenkiye tragedii», Taras Şevçenkonıñ «Katerina», Aleksandr Tvardovskiyniñ «Po pravu pamâti», Mustay Karimniñ «V noç lunnogo zatmeniya», Mihail Lermontovnıñ şiirleri bar. Qırımtatar drama teatrinde onıñ tercime etken sanalaştırmaları oldı. Olarnıñ arasında – Nikolay Gogolniñ «Jenitba», William Shakespeareniñ «Makbet» eserleri. Şakir Selim ömrüniñ 45 yılını icadiy faaliyetine bağışladı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Rusiyeniñ Soçi şeerinde ötkerilgen Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannen körüşüvinden soñ noyabrniñ 13-nde, eki devlet arasındaki munasebetler aman-aman tolu kölemde evelki alğa keldi dep saymaq mümkün olğanını bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Rusiyenen Türkiye arasındaki mal aluv ve satuv köleminde keçken yılda 30 faiz eksilüv olğan soñ bu yılnıñ ilk aylarındaki artuv 38 faiznı teşkil etti.
Putin, Rusiyenen Türkiye, cümleden telükesizlik ve Suriyede nizamnıñ tiklenmesinde olğanı kibi «praktik olaraq bütün yönelişlerde işbirligini devam ettireler», dep ilâve etti.
Erdoğan bu körüşüvge ketmezden evel bazarertesi künü İstanbulda Putinge nisbeten «aziz dosum» ibaresini qullandı, dep bildire Qırım.Aqiqat.
Türkiyeniñ prezidenti Rusiyede, Ankaranıñ Moskvadan S-400 uçaqlardan qoruma raketa sistemalarını satın aluv planlarınıñ tafsilâtlarını muzakere etmek niyetindedir.
Keçken sefer eki prezident sentâbrniñ 28-nde Ankarada körüştiler.
2015 senesiniñ noyabr ayında Türkiye Suriyeniñ sıñırına yaqın yerde Rusiyeniñ arbiy uçağını urıp tüşürgen soñ Rusiyenen Türkiye arasındaki munasebetler birden bozuldı. Ankaranıñ NATO tarafından tasdiqlanğan malümatına köre, Rusiyeniñ uçağı bir qaç tenbilevge rağmen Türkiyeniñ ava boşluğınıñ sıñırlarını bozdı. Moskva bunı red ete.
Lâkin Türkiyede 2016 senesiniñ yazında muvafaqiyetsiz devirüv teşebbüsi yapılıp, keñiş mıqyaslı on biñlerce «işançsızlar»nı bastıruv kampaniyası olıp keçken soñ Ğarp tarafından keskin bir tenqitke oğrağan Türkiyeniñ akimiyeti tekrar Rusiyege muracaat etti. Erdoğannen Putin eki devlet arasında ğayrıdan munasebetler qurıp başladılar.
Aynı zamanda eki taraf Suriyedeki vaqialarda bir-birine qarşı olıp iştirak eteler. Rusiye Suriyeniñ avtoritar prezidenti Başar al-Asadnıñ rejimine arbiy ve diplamatik saalarda qoltuta. Türkiye ise Asadnı yıqmaq istegen Suriye küçleriniñ bir qısmına yardım ete.


text:
Ukraina Nazirler kabineti mayıs 10-da keçken oturışuvında Qırımtatarlarğa qarşı genotsid qurbanlarınıñ hatıra künündeki tedbirlerniñ planını tasdiqladı. Bunı muessiseniñ matbuat hizmeti bildire.
Bu yıl mayıs 18-de Kyivde Sofiya meydanında qırımtatar halqına qarşı genotsid qurbanlarınıñ hatırasına miting keçecek, ve ondan ğayrı Mustaqillik (Nezalejnosti) Meydanında, qırımtatar halqınıñ sürgün etilmesi ile alâqalı facialı vaqialarğa bağışlanğan fotosergi yapılacaq.
Aynı şu künü Qırımtatarlarğa qarşı genotsid qurbanlarınıñ hatıra kününe bağışlanğan «Rekviyem aqşamı» olacaq. Onda devletniñ vazifeli şahısları, cemiyet liderleri, siyasiy liderler, çetel devletleriniñ Ukrainadaki diplomatik missiyalarınıñ rehberleri, halqara teşkilâtlarnıñ temsilcileri, medeniyet ve ilim erbapları ve diniy teşkilâtlarnıñ rehberleri iştirak etecekler.
Mayıs-iyün aylarında, NKVD tarafından 1944 senesi mayıs 18-de başlanğan qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi mevzusında tele ve radio yayınlarınıñ ve vesiqalı filmlerniñ kösterilmesi ve şu cümleden «Haytarma» ve «Yabancı dua» («Çujaya molitva») filmleriniñ kosterilmesi planlaştırıldı.
Ondan ğayrı sıñırlar tışındaki Ukrainanıñ diplomatik temsilcilikleri qırımtatar halqına ve diger halqlarnıñ vekillerine qarşı genotsid ile alâqalı facialı vaqialarğa bağışlanğan bir sıra informatsion-añlatıcı tedbirler keçirecekler.
Daa evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov, mayıs 18-de Kyivde Mihaylovskaya meydanında qırımtatar halqınıñ sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına tedbirler ötkerilecek, dep bildirdi.
Çubarov, ilhaq etilgen Qırımdaki qırımtatarlarnı mayıs 18-de, Qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlama kününde umum Ukraina sükünet daqqasına qoşulmağa davet etti.
O, Ukrainanıñ qıtadaki qısmında, qırımtatar halqını sürgün etüv qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri Herson vilâyeti, Geniçesk rayonı, Novoalekseyevka, Odesa, Lviv ve tedbirler ukrain ve yeudi cemaatlarınıñ iştiraki ile Holokost muzeyinde yapılacaq Dneprde keçecekler, dep qayd etti.
Onıñ bildirgenine köre, Türkiyedeki Ankara ve İstanbulda da, munasip şekilde mayısnıñ 13 ve 20 künlerinde qırımtatar halqına qarşı yapılğan genotsid neticesinde qurban ketkenlerniñ hatırasına mitingler keçecek.
Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgün etilmesi neticesinde qurban ketkenlerni hatırlama künü er yıl mayıs 18-de qayd etile. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.


text:
Kramatorskta göñülliler Rusiye quvetçileri Qırımda "gaz borusında diversiya yapqanından" şübheli sayılıp apiske alınğan qırımtatar faali Nariman Celâlnıñ resminen qırımtatar ve ukrain bayraqlarını bir-birine quraştıra. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri haber etti.
"Bu iş içün Ukrainağa olğan sevgimden, Rusiyeni yeñmek istegimden ilham alam. İşğalciler topraqlarımızden ketip bizni ve teuvğan topraqoarımıznı Qırım ve Donbasnı raat qaldırğanlarını isteyim", - dedi Yasinovttan köçip kelgen Oksana Muravlöva.
Balaban bayraqnı Kramatorsktaki 9-nci mektepniñ sport zalında tikeler. Mektep müdiri Vitaliy Antonenko göñüllilerge yardım etti, "çünki bu adamlar Ukrainanı seve ve bu yeterlidir".
Haber etilgeni kibi, oktâbrniñ soñunda faaller Çonğar ya da Kalançaktan bayraqnı uçurtacaqlar. Böyle etip, göñülliler qırımtatarlarğa ve Qırım sakinlerine destek bildirmege isteyler.
Oktâbrniñ 1-nde Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar faali ve siyasetçi Nariman Celâlnıñ apiske alınmasına qarşı berilgen istinaf şikâyetini baqıp, tevqif müddetini bir künge qısqarttı. Böylece, faal SİZO-da noyabrniñ 3-nece bulunacaq.
Bundan evel berilgen malümatqa köre, faalniñ qabaatlavı sertleştirildi, şimdi 20 yılğa qadar azatlıqtan marum etile bile. FSB, Nariman qabaatlanğan diversiya yapıluvına yardım etüvni diversiyada iştirak etüvge deñiştirip, qabaatlavnı sertleştirgen edi.
ABD OSCE missiyası Nariman Celâlnı ve üç doğmuş qardaş Ahtemovlarnı acele azat etmesine çağırğan edi.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Rusiye nezaretinde olğan Qırımnıñ İçki rayon mahkemesi Rusiye Ceza qanunnamesiniñ 205.6 maddesine binaen (cinayet aqqında haber etmeme) qabaatlanğan qırımlı Enver Topçige üküm çıqardı. Mahkemeci Topçini 40 biñ ruble para cezası berilmesine mahküm etti, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qabaatlav tarafı ise 50 biñ ruble para cezası berilmesini istegen edi.
«Bugün Enver Topçige üküm çıqarıldı. O, «cinayet aqqında haber etmeme» davası boyunca 40 biñ ruble para cezasına mahküm etildi. Biz onıñ aqqında çoq ayttıq, amma mahkeme Enver Topçini qabaatlı dep tanıdı. Enver Topçi FSB istegeni kibi ariza yazmadı, mına saña taqip ve qabaatlav ükmü. Bu bütün halqqa tazyıqtır», – dedi advokat Emil Kürbedinov.
Martnıñ başında olğan mahkemede dinşınas, bundan evel ise FSB şaatları ve gizli şaat sorğuğa çekildi.
Avgustnıñ 31-nde Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñ evinde tintüv keçirdi.
Dört qırımlığa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesine istinaden (cinayet aqqında haber etmeme) dava açıldı. Oña köre 100 biñ rublege qadar para cezası, 1 yılğa qadar mecburiy işler ya da aynı müddetke apis cezası berile bile.
Mabüsler uquq qoruyıcı organlarına Umicon Dadajonov ile içtimaiy ağlarda yazışqanını bildirmegeninde qabaatlana. O, FSB bildirgenine köre, «Rusiyede terror teşkilâtı tanılğan «IŞİD» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etken edi».
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönovnıñ resmiykeliri beş yıl devamında eki kere arttı, qadınınıñ ise - dört kere. Rusiyeli Qırım akimiyetiniñ saytında derc etilgen Aksönovnıñ keçken yıl beyannamesine köre, o, 2,9 million ruble qazandı. 2014 senesi Qırım başınıñ keliri 1,6 million ruble edi.
Aksönovnıñ qadını, Yelena Aksönova 2014 senesi deyerli 3 million ruble qazandı, keçken yıl ise onıñ keliri 13 million ruble edi.
Amma 2016 senesi beyannamede o 32 million rubleni qayd etti.
Aksönovnıñ 607 metr kvadratlıq toprağı ve 577,5 metr kvadratlıq mesken evi bar. Qırım başlığınıñ maşnaları yoq.
Onıñ qadınında üç kvartira ve altımesken olmağan bina bar. Bundan ğayrı, onıñ BMW 750 LI XDRIVE yengil maşnası bar.
Qırımnıñ rusiyeli parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov 2018 senesi alğan keliri aqqında malümatnı aydınlattı. Yarımada parlamentiniñ saytında derc etilgen bildirüvge köre, Konstantinovnıñ keliri 6 million 955 biñ ruble oldı, bu ise 2017 senesi içün derc etilgen resmiy kelir malümatına köre, üç kere azca: o yılı vesiqalarda 22 million rubleden çoq yazılğan edi.
2018 senesiniñ kelir beyannamelerine köre, Qırımnıñ rusiye parlamentiniñ eñ bay mebusı OOO “FM” şirketi”niñ başı Frunze Mardoyan oldı. Qırım parlamentiniñ saytında yerleştirilgen resmiy malümatqa köre, 2018 senesi Mardoyannıñ resmiy keliri 103,4 million ruble oldı.


text:
Keriç boğazında yel küçü 11-13 m/s yete, Keriç keçitiniñ limanlarında yüzlerce maşina nevbette tura, esasen ek maşinaları.
Bu aqta Yekâne naqliyat müdirliginde aytıla.
Soñki malümatqa köre, saba fevral 27 künü «Kavkaz» limanında nevbette 25 yengil ve 80 yük, «Qırım» limanında 20 yengil ve 11 yük maşinası tura. Yük yolağında: «Novorossiysk» limanı – 144 maşina, Slavânsk-na-Kubani – 335, Keriç ava limanında – 180 avto tura.
«Qırım» limanında iskele tamir işleri devam ete, bu sebepten Keriç keçiti yerli vaqıtqa köre 6:40-15:00 saatler arasında çalışmay


text:
Cumaertesi künü, noyabr 22-de, Ukrainada Golodomor qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirler keçirile.
Berilgen malümatqa köre, «Ukrainada golodomor qurbanları hatırasına abide» milliy müzeyinde 1932-1933 seneleriniñ Golodomornıñ qurbanı olğan millionlarnen insannıñ hatırasına matem mitingi keçirile.
Mitingde akimiyet, çetel devletlerniñ elçihane, cemaat ve diniy teşkilâtlarnıñ vekilleri iştirak eteler. Aktsiya iştirakçileri abidege çeçek qoyıp, elâk olğanlarnı sükünet daqqası ile añalar.
Aktsiyağa Ukrainanıñ merkeziy telekanalları da qoşuldı – sükünet daqqalarını köstereler.
Ukrain evinde 1932-1933 seneleriniñ Golodomor vaqtında ukrainlerniñ qarşılığı aqqında milliy hatıra aqqında Ukraina institutınıñ ekspozitsiyası çalışa.
Ukraina ilimler milliy akademiyasınıñ malümatına köre, 1932-1934 seneleri Ukrainada Golodomor neticesinde tahminen 4,5 million insan elâk oldı.
Ukrainlilerniñ ekseriyeti (72%) 1932-33 seneleriniñ Golodomorını ukrain halqınıñ genotsidi olaraq tanıy.


text:
Vaqıtınca işğal etilgen topraqlar boyunca ukrain nazirligi Qırımğa dair nasıl plan azırladı? Nasıl adımlar atılacaq? Qırımnen bağlı angi qanun leyhaları şimdi eñ kerekli?
Bu ve diger suallerge Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde vaqıtınca işğal etilgen topraqlar boyunca nazirniñ birinci muavini Yusuf Kurkçi ve Ukrain mustaqil siyasiy tedqiqatlar merkeziniñ demokratik ceryanlarğa destek programmasınıñ reberi Yüliya Tişçenko cevap berdiler.
– Azırlanılğan plannıñ esas mebdeleri nedir, Yusuf bey?
Kurkçi: Onıñ maqsadı – ukrain devletini işğal etilgen topraqlardaki vatandaşlarğa yaqınlaştırmaqtır. Akimiyet organlarınıñ bütün ğayretlerini öz vekâletleri çerçivesinde tertipledik, ve vazifelerni, mesuliyetli kişilerni, kerçekleştirüv müddetlerini yazıp alğan vesiqa tizdik. Bunıñ sayesinde vatandaşlarımıznıñ imkânları artmalı – vesiqalarnı azıramaq ve memuriy sıñırnı keçmek meselelerinden başlap, elektron şekilde tibbiy yardım körmek, uzaqtan tasil almaqqa qadar ve saire. Meselâ, bir qırımlı Hersonda ekimge evelden yazılıp, öz vaqıtında kele bilir.
– Qırımdan bizge telefon açqan diñleyicimiz bar. Buyurıñız.
Radio diñleyicisi: Lütfen, aytarsıñızmı, Ukraina öz elçihanesini Aqmescitte ya da Aqyarda açacaq olmaymı?
Kurkçi: Men hatırlatayım da, Qırım ve Aqyar – Ukraina topraqlarıdır. Devlet öz topraqlarında bir de bir diplomatik vekâlethaneler açmaz. Ancaq ukrain yurisdiktsiyası astında başqa devletlerniñ elçilikleri, konsullıqları açılmaq mümkün.
– Qırım sakinerini qıtada tam olaraq neler meraqlandırğanını siz qaydan bilesiñiz?
Vazifemiz – qırımlılarnıñ bu yerde olmalarını mümkün olğanı qadar qolaylaştırmaqtırYusuf Kurkçi
Kurkçi: Memuriy sıñırnı keçken adamlarnıñ maqsatlarını talil etemiz. Soñki tedqiqatımıznıñ neticeleri MinTOT saytında derc etilgen. Körine ki, qırımlılarnıñ büyük qısımı qıtağa vesiqalarnı azırlamaq içün kele. Soñra tasil, sağlıq kete, soy-sopnı ziyaret etmek ise – ancaq dörtünci yerde. Vazifemiz – qırımlılarnıñ bu yerde olmalarını, bürokratik ceetten, mümkün olğanı qadar qolaylaştırmaqtır. Memuriy hızmetlerni olar keçit noqtasına eñ yaqın yerde körmeliler. Elbet, Memuriy hızmetler Merkezlerini açmaq niyetlerimiz aqqında aytam.
– Ukrain akimiyetiniñ Qırımğa dair yañı planı aqqında siz ne dersiñiz, Yüliya hanım?
Tişçenko: Teklif etilgen plannı strategiya olaraq adlamaz edim, çünki MinTOT öz salâhiyetine köre çalıştı. Anda tasil, sağlıq saqlav ile, siyasiy mabuslarğa destek bermeknen bağlı esas içtimaiy-gumanitar körünişler qayd etilgen. Bilgenim qadar, plannıñ azırlanılmasına cemaat teşkilâtları celp etilgen edi, olarnıñ teklifleri bir-de-bir şekilde vesiqada akis etilgendir. Şübesiz, ukrain akimiyetiniñ strukturaları arasında pek doğru koordinatsiya etüv, paranen temin etilüv ve ilâve olacaq qanun çerçiveleri kerek olacaq. Meselâ, biz siyasiy mabuslarğa yardım etsek, olarnı nasıl tesbit etmelimiz? Yuqarı Rada cevap bermeli.
– İşğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiyası aqqında ise tüşünmege bügün vaqıt daa keledimi?
Tişçenko: Ebet, lâkin, başqa devletlerniñ tecribesine köre, bunen ayrı nazirlik degil de, akimiyet sistemesinıñ tik sızığı oğraşmalı. Çeşit saalarda, çeşit strukturalarda siyasiy irade olmalı. Meselâ, yol qurucılığı – bu da reintegratsiya mevzusı. Şimdilik o Ukrainada pek tar surette baqıla.
Kurkçi: Qayd etmelim ki, Memuriy hızmetler Merkezleri leyhasını bizler İnfraterkip nazirligi ile sıqı işbirlikte bulunıp azırlay edik. Para ayırılğanda, leyhanı tamam o amelge keçirecek. Bu hususta ayrı nazirliklernen bizim işbirligimiz güzel tizilgen, biz neticeni közlemektemiz.
(MetinniVladislav Lentsev azırladı)


text:
Qırımtatar halqı liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ imayesi işğal etilgen Qırımnıñ Kremlge tabi olğan Yuqarı mahkemesiniñ 8 yıl apis cezası qararından şikâyet etecek ola. Bu aqta Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov mahkeme binası yanında toplaşqan insanlarğa ayttı.
Polozovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye mahkemesi Ahtem Çiygoznı Ukraina vatandaşı olaraq tanıdı.
Advokatnıñ aytqanına köre, imaye Ukraina ükümetinen beraber Çiygoznıñ azat etilmesini talap etecek.
«Ahtem Çiygozğa qarşı üküm – bütün qırımtatar halqına qarşı bir ükümdir. Er biriñiz bugün 8 yıl apis cezası aldı», – dep qayd etti Polozov.
Polozov sözge çıqqan soñ insanlar «Ahtem, biz yanındamız!» degen şiarlarnı seslendirgenler.
Kremlge tabi olğan Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznı 8 yılğa azatlıqtan marum etti.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ başı Zair Smedlâyev ATR telekanalınıñ sabıq muarriri Lilâ Bucurovanıñ evinde tintüvniñ bitmesi aqqında bildire.
Onıñ malümatına köre, tintüv neticesinde Rusiye mahsus hızmetleri Bucurovadan tehnika ve telefonnı tutıp aldılar.
Qırım.Aqiqat mühbirleri Bucurova ile bağlanıp olamay, telekanalnıñ sabıq baş müdiri Elzara İslâmova ile de, onıñ evinde de noyabr 2 künü tintüv keçirildi.
Saba noyabr 2 künü Qırımda ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov ana-babasınıñ evinde tintüv keçirildi. Moskvada yaşağan İsâlmovnıñ tatası Lenaranıñ evini de tinteyler.
Qırım uquq qoruyıcı organlarınıñ işbu sebepten resmiy izaatları şimdilik yoqtır.
Aynı zamanda, Qırımnıñ Devlet milletler komitetiniñ başı Zaur Smirnov RİA Krım neşirine aytqanı kibi, İslâmov «Rusiyege qarşı ekstremist faaliyeti içün cevap bermeli».
Rusiye Merkeziy bankı saytında ATR telekanalınıñ saibi, iş adamı Lenur İslâmovnıñ «Just Bank» şirketiniñ bank ameliyatlarınıñ keçirilmesine litsenziyanıñ qaytarılması aqqında malümat peyda oldı.
Şimdi İslâmov qıtaiy Ukrainada yaşay ve sentâbr 20 künü başlanğan Qırım qamaçavınıñ teşebbüsçilerinden biri ola.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Rusiyege boysunğan Bağçasaray rayon şurası deputatları nevbetteki sessiyada Bağçasaray rayonı memuriyetiniñ yolbaşçısı vazifesine Viktor Knâzevniñ tayinlenmesi içün rey berdi. Bu aqta rayon memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Bundan evel Viktor Knâzev Bağçasaray rayonı memuriyeti yolbaşçısınıñ birinci muavini vazifesini eda etken edi.
«Konkurs komissiyasınıñ qararına binaen, bu vazifege namzetlernen subetleşme neticelerine köre, Viktor Viktoroviç ihtisas talaplarına uyma boyunca eñ çoq baa aldı», – dep aytıla müessise matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Elde etilgen malümatqa binaen, Knâzev 1979 senesi noyabr ayından 2011 senesi avgust ayına qadar KGB ve FSB sıñır ordusında hızmet etti. O, sıñır qaravul gemisiniñ topçu taqımı yolbaşçısı, yalı bazasınıñ mahsulat hızmeti müdiri, arqa boyunca merkezniñ müdir muavini vazifelerini eda etken edi. Arbiy hızmetten 1-ci rang kapitanı unvanında ihtiyatqa çıqarıldı.
2011 senesinden 2012 senesine qadar Yeudiy muhtar vilâyeti ükümeti ve gubernator apparatı yolbaşçısınıñ muavini, bundan soñ, 2015 senesine qadar Yeudi muhtar vilâyeti Leninskoye belediye rayonınıñ memuriyeti yolbaşçısınıñ birinci muavini edi.
2016 senesi iyün 9-da Bağçasaray rayonı memuriyeti yolbaşçısınıñ birinci muavini vazifesine tayinlendi.
Bağçasaray rayonı şurasınıñ ameldeki reisi Refat Derdarov Viktor Knâzevni vazifege buyurğanınen hayırladı ve onıñ «Bağçasaray rayonı memuriyeti yolbaşçısınıñ vazifesini eda etip çalışqan vaqıt devamında köstergen zenaat muvafaqiyetleri ve işke mesüliyetli davranmasını» qayd etti.
2016 senesi fevral ayınıñ ortasında rusiyeli Bağçasaray memuriyeti yolbaşçısı Vladimir Verhovod ve Kremlge boysunğan Bağçasaray şeer şurası reisi Yuriy Gulâyev vazifelerinden boşatıldı.
İyül ayında Bağçasaray memuriyeti yolbaşçısınıñ muavini vazifesine Şevçenko adına Kiyev universitetiniñ mezunı Dana Korotkova tayinlendi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İşğal etilgen Aqyar, “RİA Novosti” haber agentligi tizgen rusiye şeerlerniñ aylıqları cedveliniñ soñdan ögündeki, yani 99-ıncı yerni aldı.
Bildirilgenine köre, reyting tizilmesinde Qırım ve qomşu Rusiyeniñ şeerlerindeki ortaq aylıqnıñ ortaq istimalcı sepetine köre nisbeti qıyaslanğan edi.
Habercilerniñ malümatına köre, 2018 senesiniñ birinci yarımında Aqyarda ortaq aylıq 25,7 biñ rubleni (10,7 biñ grivna) teşkil ete. Aynı vaqıtta, rusiye ekspertleri, şeerdeki yüksek fiyatlarnıñ sebebini “turistler ve arbiyler tarafında olğan talap”ta köreler, “arbiylerniñ qazançları ise aylıq statistikasında sayılmay”.
Sentâbrniñ soñunda, 160 biñ qırımlınıñ resmiy işi olmağanı haber etilgen edi.
Krımstat 2018 senesiniñ beş ayı boyunca Qırımdaki aylıq oranlarınen bağlı malümat derc etti. Orta esapnen o, 29 257 rubleni teşkil ete ve keçken sene aprel ayına nazaran 2,6%ge, mayısqa köre – 11,7%ge yükselgen. Statistika Aqyarda oranlar yarım biñge azca yani – 28 713 ruble olğanını iddia ete.
Rosstatnıñ malümatına köre, 2018 senesi iyül ayında qomşu Rusiyede aylıq borcları arttı. Cemi 586 million rubleden aştqan.


text:
Urlanğan töreklärneñ xälläre yaxşı
Alarnı qotqaru êşçänlekläre däwam itä
Nigeriyäneñ könyağındağı Kwara vilayätendä uzğan atnada 4 Törkiyä watandaşın urlağannar ide.
Alarnıñ xälläre yaxşı buluı belderelä.
Aqça soraw öçen urlanğan törekläne qotqaru êşçänlekläre däwam itä.
Nigeriya su kiñleklärendä qorallı keşelär küptän tügel 18 törek bulğan köymägä höcüm itep 10 törek diñgezçene dä urlağan ide.
Bäyläneşle xäbärlär
"İzge kiçäneň böten keşelek dönyasına yaxşılıq häm izgeleklär kiterüen telim"
Törkiyä ilbaşı urınbasarı Fuat Oktay Mäwlid kiçäse uňayınnan yullama yasadı