text:
Cemilev: qırımtatarlarnıñ Hersondan uzaq ketmesini istemeymiz
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilev dey ki, qırımtatarlar Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım tışına çıqmağa devam eteler. Qırımtatarlarnıñ yetekçileri mecburiy icret Qırımğa yaqın olğan Herson vilâyeti ile sınırlanmasını isteyler.
Bu aqta o dekabr 21 künü Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde bildirdi.
Cemilevniñ sözlerine köre, qırımtatarlarnıñ çoqusı, yarımadanı terk etip, Ukrainanıñ ğarbiy regionlarına kete.
«Olarnıñ milliy mensüpligi saqlanıp qalmasını ister edik, til müitiniñ olmasını, Qırımğa yaqın, Herson vilâyetinde toplanılmasını ister edik. Qaytmağa qolay olsun dep, em de Herson vilâyetinde ukrain müitiniñ olmasını isteymiz. Anda, söz sırası, «vatniklerniñ» sayısı büyük. Atta memurlardan bazıları özlerinde «eki başlı çernobıl tavuqlarını tuta», – dey Cemilev.
KrımSOS göñülli cemaat teşkilâtınıñ malümatına köre, Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi işğal etilgeninden soñ, yarımadanı 45-50 insan terk etti. Mecliste deyler ki, olardan yarısı – qırımtatarlarıdır.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


c: text/html

text:
Cemile Cevher Çiçek - Ölüm Gezme Arkamsıra indir
Cemile Cevher Çiçek Türküleri
cemile cevher çiçek - oy benum sevduceğum (trabzon)
Cemile Cevher Çiçek - Gene Geldi Yazbaşı
Cemile Cevher Çiçek - Peştemal Tezgahına
Cemile Cevher Çiçek - Sabahtan
Cemile Cevher Çiçek - Karşı Beri Mezere
Cemile Cevher Çiçek - Ayağındaki Mesler
Cemile Cevher Çiçek - Ölüm Gezme Arkamsıra
cemile cevher çiçek - bugün yardan haber geldi (malatya-arapkir)
Cemile Cevher Çiçek - Bana Cevreyleyip
Cemile Cevher Çiçek - Hasta Oldum Derdune

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jwırda änşi Rayım Wayıstıñ ïnstagramdağı paraqşasın buzdı degen edik. Jo-joq, bul jolı eşkimge ğalamtor qaraqşıları tïispedi. Tek, Maqpal Ïsabekova älewmettik jeliden şarşağanın aytıp, öz jazılwşılarımen waqıtşa qoştastı. Köp waqıtın uyalı telefonğa qarawmen ötkizetin Maqpal şığarmaşılığınıñ damwına köp kedergisin tïgizwde deydi. Änşiniñ ïnsta älemine qaytıp oralwı äzirge belgisiz.
Degenmen, Ïsabekova öz paraqşasın öşirgen joq. Alayda, swrettiñ astına suraqtarıñızdı qaldırmasañız da boladı. Sebebi, jawap ala almaysız. Endi ol jaqqa änşi mülde kirmeydi. Bul is quptarlıqtay eken. Sebebi, xalıq üşin änşilerdiñ ne jegeninen köri onıñ şığarmaşılığı bastı jañalıq. Sondıqtan, elmen böliser aytwlı oqïğalarıñız köp bolğay.
Derekközi: gakku.kz
Tegï: Juldızdar älemi,
Kommentarïï


text:
1. One57 Penthouse
Qala: Nyu-York
Bağası: 100,5 mïllïon dollar
Kök tiregen One57 ğïmaratı Manxettendegi eñ sändi qurılıstardıñ birine jatadı. Sol sebepti, onıñ päterleri Nyu-Yorktegi eñ qımbat päterler qatarında. Atalmış jerden päterdi belgisiz birew 2014 jılı satıp alıptı.
Satıp alwşığa 2 qabattan quralatın awdanı 1000 şarşı metrden astam päter berildi. Işinde 6 jatın bölmesinen özge 17 metrlik qonaq üy bölmesi, äynekpen qorşalğan baqşa, basseyn bar.
2. CitySpire Penthouse
Qala: Nyu-York
Bağası: 100 mïllïon dollar
Bul pentxaws 85 qabattı ğïmarattıñ 3 qabatın biraq alğan. Onıñ qojayınında 6 jatın bölmesine köteretin jeke lïft, 9 jwınatın bölme, 20 orındıq asxana, koferenc-zal, medïaortalıq, tipti galereyası boladı. Awdanı 475 şarşı metr.
Bul bölmelerdiñ barlığı 73,74 qabattarğa kiredi. Soñğı qabat – päter qojayınınıñ jeke keñistigi. Budan özge qosımşa qızmetkerlerge arnalğan bölmeler men 1000 şarap qutısı sïyatın şarap qoymasına tağı bir qabat bölingen.
3. Pierre Hotel Penthouse
Qala: Nyu-York
Qunı: 125 mïllïon dollar
Bul pentxawstıñ ïesine 38 qabattan 39-şı qabatına jetkizip salatın jeke lïft beriledi. CitySpire pentxawsı sïyaqtı Pierre Hotel-de de 3 qabat. Qonaqüy 1930 jıldıñ stïlin zamanawï dïzaynmen utımdı biriktirgen.
Bul päterde 16 jatın bölmesi, 4 asüy, 4 alawoşaq bar. Sonımen qatar şved monşası men Ortalıq sayabaqqa ädemi körinis päter ïesiniñ demalwına septik boladı.
4. One Hyde Park Penthouse
Qala: London
Qunı: 200 mïllïon dollar
Pentxawstar sanı boyınşa Nyu-York sözsiz aldıñğı qatarda. Desekte eñ qımbat kelesi päter Londonda jayğasqan. One Hyde Park rezïdencïyasına 4 birdey kök tiregen ğïmarat kiredi. Barlığı da birdey ölşemmen jasalğan: 5 jatın bölmesi, 2 jumıs bölmesi, sportzalı jäne kündiz-tüni jumıs isteytin qızmetkerleri bar 1600 şarşı metr päterler.
Jeke Heston Blumental restoranı men şarap dämin köretin bölme är päterge mindetti türde kiredi. Päter qojayındarınıñ qawipsizdigin brïtandıq arnayı äwe sarbazdarı qamatamasız etedi. Sonımen qatar päterdiñ äynekterinen oq ötpeydi.
5. Sky Penthouse
Qala: Monako
Bağası: 387 mïllïon dollar
Eger siz bul pentxawstıñ qojayını bolsañız, sizdi oylanbastan xanzada äwletine nemese transulttıq bïznes ökiline jatqızadı. Bul qımbat päterdiñ terezesinen Larvotto jağajayına, Lïgwrïy teñizine jäne Monakonıñ özine ğajayıp körinis aşıladı. Pentxawsta 6 jatın bölmesi bar. Ol jerden Jerorta teñiziniñ körinisin tamaşay alasız.
Päterdiñ tunıq basseynine sırğıp tüswdiñ özi bir töbe. Sizdiñ qojalığıñızda märmärdän, qoladan jäne ağaştan salınğan 3000 şarşı metr üy boladı.
Derekköz: Nur.kz
Tegï: Narıq jäne turmıs,
Kommentarïï


text:
Dinmuxamed Qonaev kişipeyil basşı esebinde tanıldı. Ol ertemenen Kommwnïstik dañğıl men Kïrov köşesiniñ (bügingi Abılayxan dañğılı men Bögenbay batır köşesiniñ) qïılısındağı üş qabattı üyden şığıp, ıldïdağı Ükimet üyine qaray jaybaraqat jumısqa bara jatatın. Qonaev sol üyde köp jıldar boyı turdı, tipti, Qazaqstan KP OK-niñ birinşi xatşısı bolğan kezinde de, qalanıñ ortalığında üş bölmeli päteri bola tura älgi üyde turdı. Al basqa üyge köşkende Qonaev päterin öziniñ kadrlıq sayasatın qattı sınap jürgen jazwşı Äljappar Äbişevke sıyğa tartıp ketti.
Men de sol kezde Almatınıñ ortalığında turdım, meniñ de jumısqa baratın jolım Kommwnïstik dañğıldıñ boyı edi. Anda-sanda aldımnan jalğız kele jatqan uzın boylı Qonaevtıñ sımbattı tulğasın sırtınan köretinmin. Osını aytsam, adamdar senbeydi: qalayşa ol küzetsiz jür dep. Rasında da küzet qızmetiniñ sanı köbeytilip, kim köringen janına küzet qaptatıp jatqan waqıtta memlekettiñ birinşi adamı jumısqa jayaw jäne küzetsiz baradı degenge senw öte qïın.
Mïnïstrler keñesiniñ törağası bolğanda Qonaev akademïk atağı üşin özine tölenetin 340 som şamasındağı aqıdan bas tartqanın bilemiz. Bul aqşanı ol balalar men jas ğalımdarğa kömektesw maqsatında jumsawğa buyırdı. Osınday kişipeyildilik onıñ twa bitti qasïeti ekeni közge körinip turdı jäne jurttıñ oğan degen senimin küşeytti. Onıñ jeke basınıñ baylıq-däwletke qızığwşılığı bayqalmadı. Onıñ aynalasındağı adamdardıñ arasında onı ulıqtawdan jarıs bolğan joq, esesine olar onıñ köşbasşılıq bedelin qızğıştay qorïtın, onıñ jetistikterine qılaw tüsirmewge tırısatın.
Madat Aqqozïn jwrnalïst


text:
«Tramptıñ eksperïmenti bastalğanına altı-aq ay ötti. Munday birqatar eksperïmentter keyde etïkalıq sebepterge baylanıstı merziminen burın ayaqtaladı»-deydi ol.
Albert Gordıñ munday mälimdeme jasawına Tramptıñ klïmat mäselelerine qatıstı parïj kelisiminen bas tartwı sebep bolsa kerek.
Albert Gor
Onıñ oyınşa Tramptıñ Parïj kelisiminen şığw twralı şeşim qabıldağanına qaramastan Amerïka qalaları, ştattarı men käsipkerleri osı kelisim şeñberinde AQŞ mindettemelerin atqara bermek.
Sonday-aq burınğı vïce-prezïdent jaqın arada basqa basşınıñ payda bolatınına senim bildirgen.
Derekköz: life.ru
Kommentarïï


text:
SİLİMEYCEK YÜREK YARASI
SİLİMEYCEK YÜREK YARASI
Apla Çalaş ve Ayşe Yaltır Sudaq rayonı Taraqtaş köyünde dünyağa keldiler. Olar aile qurıp çoq yıllar devamında beraber yaşadılar ve yedi qız, beş oğlan östürdiler. Birinci balaları 1922 senesi, soñkisi ise 1940 senesi dünyağa keldi. Bu balalarnı Apla ağa kolhozda yahşı çalışıp, stahanlar sırasında bulunıp, büyütti. Ayşe apte ise evde 12 balanı baqtı, kolhozğa işke kirmedi.
Qırımğa nemseler kelgen vaqıtta halq tarlalarda, bağçalarda çalıştı, tütün östürdi. Yaşlar da tütün qırmağa bara ediler. Balalar mektepte oqudılar. Asiye bita Çalaş 1932 senesi şu qorantada doğdı. O, aileleri aqqında böyle ikâye ete:
– 1943 senesi nemseler Alime-Şerfe ablamnı Keriçke okop qazmağa yollamaq içün köy şurasınıñ idarehanesine çağıralar. Babam, ablam Alime-Şerfeni okop qazmağa yollamağa istemey. “Qız balanıñ anda ne işi bar”, – dey. Onıñ yerine Smail ağamnı yollay. Smail ağam o vaqıtta 16 yaşında edi. Onı ve başqa yaşlarnı Keriçke alıp ketip, okop qazdıralar, soñ 110 insannı olarnen beraber Smail Çalaşnı da Poloniyağa 800 at ketirmek içün saylap alalar.
Yaşlar başta Romaniyağa andan Poloniyağa baralar. Atlarnı alalar. Şu vaqıtlarda ğalebe yaqınlaşa. Bunı añlağan yaşlar atlarnı taşlap qaçalar. Romaniyağa keleler. Anda-mında saqlanıp, ötmek tilenip yüreler. Qırımğa qaytmağa qorqalar, çünki nemseler o vaqıtta daa Qırımda ediler.
Künlerniñ birinde Smailni politsaylar köreler ve tutacaq olalar. Smail qaça, şu yerge yaqın bir evniñ tavanına saqlana. Politsaylar anda-mında baqalar, onı tapıp olamaylar. Soñ tavannıñ tübünden süngünen urıp baqqanda, süngü Smailniñ eline kire. Onı aşağı tüşüreler, kötekleyler, soñ qapaylar. Apshanede bergen ötmeklerini qoluna alıp aşamağa bile küçü, taqatı qalmay. O, bulunğan apshanede tatarlar da çalışa eken. Smailni körip: “Qırımtatar balası eken, bir şeyler etip qurtarayıq, mında qalsa, öler”, – deyler. Bekçiler körmegende, kirip Smailnen laf eteler ve qaçmaq leyihasını tizeler. O, adam aqşam qaranlığında çapçaqnen suv ketire. Suvu boşağan çapçaq içine Smailni oturta ve alıp qaça. Onı bir tatarnıñ evine alıp kele.
Bir qaç vaqıttan soñ o, Qırımğa qaytmaq içün sıñırğa bara. Altı adam olıp, Vatanğa yol alalar. Hersondan Nikolayevden keçitke keleler. Perekop qapalı olğanı içün, Odessağa barıp, anda 40 kün bekleyler. Çaresini tapalmağan soñ, Romaniyağa qaytalar. Smail evel yaşağan adamnıñ evine kele. Onıñ adını, soyadını deñiştireler, üstüne anter kiydireler. Eline urçuq bereler. O, bütün vaqıt yün işlep otura.
Ğalebe qazanılıp, nemseler qaytqan soñ, adını kene Çalaş Smail olaraq qaytara. Smail çalışqan ev saibi bir künü oña: “Smail, men seni evlendireyim. Menim qızımnı al da, bizge kiyev ol”, – dey.
Smail ve Üsniye aile quralar. Olarnıñ Gülnar adlı qızlarrı ola.
1959 senesi oktâbr ayında Smail ömür arqadaşınen Özbekistanğa, Andijan vilâyetiniñ Marhamat rayonına kele. Doğmuşlar körüşeler. 1960 senesi Yılbaş bayramını soy-sopları ve ana-babasınen beraber qarşılay. O üç ay musafir ola. Qaytacaqta anası Ayşe bitay:
– Smail, oğlum, qal mında, saña o qadar asret oldıq, – dey.
– Anam, siziñ balalarıñız tatlımı? İşte, menim de anda Gülnar, Ayşe, Şayzer, Fatma, Kabehan, Semia qızlarım, Samir oğlum bar. Olar da maña tatlı, – dey ve Romaniyağa qayta.
Qardaşları Qırımğa avdet olğan soñ, Smail 1990 senesi 18-inci mayısta Romaniya tatarlarınen beraber doğmuş vatanına kele ve Qarasuvbazar rayonınıñ Ortalan köyünde qardaşlarınen körüşüv ötkere.
Şimdi Smailniñ 7 balası ve 12 torunı bar.
Başından keçken bütün bu künler Smail Çalaşnıñ hatırasından silinmeycek, yüreginiñ büyük ve teren yarası olaraq qalacaq.
Urie Kadirova
Facebook Hesabınızla Yorum Yapabilirsiniz
BENZER HABERLER
KÖŞE YAZARLARITüm Yazarlar
-
Milli mentalitet, türk törəsi, yaxud milli dəyərlər?! Əslində necə deyilməlidir? Aynur Talıblı
-
Kengerler.. Sümer Medeniyetini Kuran Türk Boyu Aziz Dolu Atabey
-
-
-
Täze 2018 ýyl baýramy bilen tüýs ýürekden gutlaýarys! Uzman Dr. Muhtar Fatih
-
-
NASIL AHMET AQAY DED MOROZNIÑ(AYAZ BABA) PABUCUNU DAMĞA ATQAN Muhamed Ali SULAYMANOV
-
-
MEHMET AKİF DÜNYADA DÜRÜSTLÜĞÜN ANITI VE SİMGESİDİR Prof. Dr. Nazif Gürdoğan
-
Nakam-İsmayıl bəy Hacı Məhəmməd bəy oğlu və yaxud Səid Ünsizadənin milli mətbuat uğrundakı mübarizəsində inandığı və güvəndiyi əqidə dostları Nazim Nasreddinov
-
-
TÜRKMENİSTANDA EVLİLİK ÖNCESİ DÜĞÜN HAZIRLIKLARI Dr.Shurubu kayhan


text:
Qırım tarihınıñ saifeleri: «Qırım olmasa, ayatımıznıñ iç bir manası olmaz edi...» – Cınğız Dağcı
«Beş yıldır icadımnıñ esas mevzusı Qırım ola. İç bir qırımtatarı Qırımsız yaşamaz edi. Tatarlarnıñ bar oluv tamırları bu topraqta saqlana», – bu sözler Avropa edebiyatınıñ klassigi sayılğan yazıcığa ait. Mart 9 künü – meşur qırımtatar yazıcısı Cınğız Dağcınıñ doğğan künü, onıñ ömrü ve yaratıcılıq yolu ğayet uzun edi – yüregi 91 yaşında toqtaldı – 2011 senesi sentâbr 22-de. Cınğız Dağcı ömürniñ büyük qısmını İngilterede keçirdi, anda da vefat etti. Lâkin yazıcı olaraq Türkiyede ğayet belli – bunı baş nazir Recep Tayip Erdoğannıñ mektübi ve vatanda defn etilgen yazıcını soñki yolğa ozğarmağa kelgen turk eyyetiniñ ziyareti isbatlay...
Yazıcı vefat etken soñ bir çoq insan – o, kimniñ yazıcısı edi – dep sorağan edi – turklerniñ ya da qırımtatarlarnıñ.
Bu sualge cevapnı yazıcınıñ özü 1999 senesi aprel ayında bergen edi. «Men eserlerini türkçe yazğan qırımtatar yazıcısı olam», – dep yazdı o, onıñ kitaplarını rusçağa tercime etken professor, filologiya ilimleri doktorı Adile Emirovağa.
Qırımnı pek sevgen Cınğız Dağcı cenkten soñ vatanda olmağan edi...
Orta mektepni Aqmescitte bitirgen Cınğız Qırım pedagogika institutınıñ tarih fakultetine oqumağa kirdi. 1940-ıncı yıllarınıñ soñunda askerlikke çağırıldı, soñra – cenk, esaret, ğurbette yaşav. 1946 senesinden başlap ömürniñ soñuna qadar Cınğız Dağcı Londrada yaşadı.
Onıñ icadiy yolu cenkten evel başlandı – çeşit Qırım neşirlerinde onıñ şiir, ikâye ve oçerkleri qırımtatarca derc etilgen edi. Lâkin ikâye, povest, roman ve hatıralarnıñ müellifi olaraq Dağcı çetelde meşur oldı. «Qorqunç yıllar», «Yurtunı ğayıp etken adam», «Üşügen soqaq», «Genç Temuçin», «Olar da insan edi», «Anama mektüpler» – bular onıñ eserlerinden bazıları. Olar da türkçeden tercime etilmesini bekleyler...
Yıllarnen qırımtatar oquyıcısınıñ onıñ eserlerini oqumaq imkânı yoq edi. 1993 senesi onı ILESAM diplomı ile mukâfatlağan ediler – onı Türkiyeniñ alimler ve yazıcılar cemiyeti türk halqlarınıñ edebiyatına qoşqan issesi içün berdi. Soñra Medeniyet ve sanat saasında tedqiqler cemiyetiniñ mukâfatını qazandı (ESKADER).
1998 senesi İstanbulda onıñ «Hatıralarda Cınğız Dağcı» (Yazıcınıñ kendi qaleminden) öz tercimeiyalınıñ romanı bastırılğan edi. Adliye Emirova tarafından tercime etilgen eser 2003 senesi rusça derc etildi.
Satırlarnıñ çoqusı müellifniñ vatanı olğan Qırımğa bağışlanğan eserni saifelep çıqayıq...
«İç bir qırımtatarı Qırımsız yaşap olamaz edi. Tatarlarnıñ bar oluv tamırları bu topraqta saqlana. Bunı em çar, em de inqilâptan soñraki sovet rejimi yahşı añlağan ediler. Olar Qırımnı elde etken soñ olarnı raatsızlağan «Qırım meselesi» tatarlarnı tamırlarından ayırıp, birden al etilir, dep ümüt etken ediler».
Cınğız Dağcı vatanı – Qırım, semetdeşleri – qırımtatarlar, olarnıñ tarihiy taqdiri aqqında fikir yürsete: «Rus milletçileri asırlarnen «tatarlar» adını yamanlamağa tırışıp, ğarp dünyasına tatarlarnı Orta Asiyadan kelgen agressiv küç olaraq tanıtmağa tırıştılar, qırımtatarlar ise Qırım yarımadasınıñ eñ eski halqı olıp, bulğar, macar ve romanlar kibi şarqiy avropalılar ola. Qadimiy zamanlarda farqlı adlarnı taşığan halq islâmnı qabul etken soñ (hususan on üçünci asırda moğol tatarlarınıñ kelmesinden soñ) Giraylar sülâlesi olğanda qırımtatarlar olaraq belli oldı. Men Qırım hanlarınıñ XVI ve XVII asırlarında Rusiye, Poloniya ve Litvaniya topraqlarına yapqan seferlerinen ğururlanmayım; aksine, eminim, bu seferler qırımtatarlarğa fayda degil, zarar ketirdiler... XVIII asırnıñ soñunda ve XVIII asırnıñ başında bizler Avropa ile beraber inkişaf etip olamadıq, sanayı ile oğraşqan Avropağa alışamadıq, bu da bizni beklegen facialarnı tezleştirdi».
Halqnıñ havfsızlığı, daa doğrusı – onıñ bar olması aqqında laf ketken edi, – dep añlata fikirini Cınğız Dağcı.
«Bizim diniy baqışlarımıznıñ deñişmesine bile keder etkenlerni yoldan çekmek ve halqnıñ kelecegini temin etmek kerek edi; iç olmasa kelecek elli yıl devamında halqnıñ beklemelerini tüşünip, olarnı amelge keçirmege tırışmaq kerek edi. İsmail bey Gasprinskiy kibi şahıslar qırımtatarlar arasında pek keç peyda oldı: facia Rusiyeniñ Qırım işğali ile başlap, Stalin rejimi ile büyük sürgünlikke qadar yetti».
Böyle etip on yıllarnen vatanını körmegen yazıcı Qırım aqqında yaza. O, andan iç bir vaqıt ketmegen kibi Qırım aqqında tüşüne...
Belki de, asret o qadar tesir etken satırlarnı peyda ettire bile: «Qırımtatarlar az olğanlarına ve qarşılarında olğan küçniñ insafsızlığına baqmadan dayandılar. Bugün elli yıllıq sürgünlikten vatanğa qaytqan tatarlar bütün dünyağa kösterdiler: Qırımsız qırımtatarlar olmağanı kibi qırımtatarlarsız da Qırım olmay... 1988 senesi avgust ayınıñ birinci aftası men hastahanege tüşken edim. Dört saat devam etken ameliyatta damar yerine suniy bir müçe qoyulğan edi. Bir qaç kün, belki de, eki-üç aydan soñ, maña yürip olacağımnı ayttılar. Men bahtlı edim. Lâkin yalıñız bu sebepten bahtlı degil edim: o vaqıt başlağan qırımtatarlarnıñ vatanğa avdet olması yüregimni yañarta ve pekitken edi. Qızıltaştaki Gelinqaya dağı, Suvuksu yalısı ve Ayu-Dağnıñ etegi artıq yalñız degil edi, mensiz, lâkin şimdi olar, belki de, menim sesim ve nefesime daa çoq muhtac oldılar. Aytacağım, olar iç bir vaqıt mensiz qalmağan ediler: gurzuflı ve qızıltaşlılar ğurbette, sürgünlikniñ facialı şaraitlerinde yaşağanda olar uzaqtan kelgen sesimni eşitken ediler.
Vatan muqaddestir.
Halq muqaddestir.
Vatannı ğayıp etmemek kerek».
Qırımtatarlar qanı ve ömürinen bunı bütün dünyağa isbatlağan ediler, olarnıñ Qırım oğrunda küreşi sovet imperializminiñ sıñırlarında yaşağan diger halqlar içün parlaq bir örnek edi, – dep bitire müellif.
«Yansılarnıñ» dörtünci ve beşinci tomlarını yazğanda Cınğız Dağcı qırımtatarlarnıñ vatanlarına avdet olmalarından ilham alğan ve teren qasevetke dalğan edi.
«Bu eserlerni yazğanda men de olarnen beraber vatanğa qaytqan edim, olarnıñ yanında Tübya bayırında çadır qurğan edim, olarnen beraber bizni elli yıldır körmegen Gurzuf ve Qızıltaş soqaqlarını dolaşqan edim... Qaytıp kelgen qırımtatarlarnıñ vaziyeti er bir taraftan ğamlı edi. İşsiz. Evsiz. Mektepsiz. Sürgünlikten soñ olarnıñ mezarları yoq etildi, ecdatlarınıñ baş taşları ise dağıtılıp, yol ve binalarnıñ qurucılığına qullanılğan edi; yerli sakinler qırımtatarlarğa qarşı çıqıp, olarnı duşman sayğan ediler; olarnıñ adları tarih işleriniñ saifelerinde silingen edi; «qırımtatar» adı yasaq etilgen edi; olarnıñ ecdatları qurğan evlerinde Rusiye ve Ukrainadan kelgenler yaşağan edi. Er şeyni yañıdan qurmaq kerek edi».
Cınğız Dağcı qaramanlarından birisiniñ laflarına böyle sözlerni qoşa: «Sen ölmeyceksiñ – seni tatar ana doğurdı». Bugünde-bugün yazıcı vatanına kitaplar vastasınen qaytıp kelgenini eminliknen aytmaq mümkün – ve oña nesillerniñ yüreklerinde mıtlaqa yetecek...
Er bir qırımtatarı – yaşağan yerine baqmadan – yazıcı ve vatanperver Cınğız Dağcınıñ bu sözlerinen razı olacaqtır: «Bizim içün Qırım maneviy küçniñ çoqrağı oldı. Qırım olmasa, ayatımıznıñ iç bir manası olmaz edi. Bu sözlerniñ quveti ve accını bizler yıllarnen Qırımsız yaşap is ettik».
Lâkin, yahşı ki, bu kederli vaqıtlar keçmişte qaldı, ve ümüt etemiz ki, iç bir vaqıt tekrarlanmazlar...
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Atalğan awmaqtağı ejelgi dünïeden beri kele jatqan tas tulğalı diñgekter tik turğan turbalardı eske tüsiredi. Olar waqıttıñ äseri men tabïğï kataklïzmderdiñ arqılı mïneraldanıp qatıp qalğan ağaştardan quraladı. Al eskertkişterdiñ qurılımdarı är alwan jäne kürdeli bolıp keledi.
Mamandardıñ pikirinşe, bulardıñ qazirgi zamanmen waqıt ayırımı 9 mïllïon jılğa jwıqtaydı. Büginde Navoï oblısı awmağınan osınday üş iri bağandar tabılğan. Olardıñ işindegi Mıñbulaq kolonïyası eñ irisi bolıp tabıladı. Budan basqa tağı Tamdı awdanındağı Qaraqatın jäne Molalı bağandarı da bar.
Taw jınıstarı bolıp qatıp qalğan bul tulğalar boyınan teñiz jırtqıştarınıñ tisteri izderi de tabılıp qaladı. Ğalımdar osınıñ arqasında bir kezderi Qızılqum öñiriniñ muxït tabanı bolğanın, onda är alwan jıldarı dïnozavr, qoltırawın, akwla jäne skat tärizdi jan-janwarlardıñ meken etkenin anıqtadı.
«Memlekettik tabïğattı qorğaw bağdarlamasına säykes, Jaraqudıqtağı tas ormandarı terrïtorïyasınan qorğalatın aymaq jasap, oğan awdandıq tarïxï-ölketanw mwzeyiniñ fïlïalı märtebesin berw mäselesi qarastırıldı. Ötken jıldıñ soñında Özbekstan Respwblïkası olïy mäjilisi janındağı ükimettik jäne kommercïyalıq emes uyımdar men basqa da azamattıq qoğam ïnstïtwttarına qoldaw körsetw qoğamdıq qorınan tas ormanına qorğawlı tabïğï terrïtorïya märtebesin berw jäne oğan jergilikti jastardıñ nazarın awdarw jöninde älewmettik tapsırıs alındı.
Endi bul jerden tabïğï park jasaw onıñ şekarasın nığaytıp, awmağın tolıq baqılawğa alwdı uyımdastırwğa qol jetkizdiredi, sonday-aq twrïstik marşrwttar aşwğa mümkindik beredi», – dep atap ötti oblıstıq tabïğat qorğaw basqarmasınıñ mamanı Zwbayda Dwşanova.
Derekközi: ras.kz
Tegï: Twrïzm jañalıqtarı,
Kommentarïï


text:
Qırım tarihınıñ saifeleri: Qırımtatarlarnıñ «KİYEV-92» aktsiyası (soñu)
1992 senesi mart 18-de saba militsiya hadimleri Ukraina parlamenti ve onıñ yanındaki meydannı köpekler ile sarıp aldılar, OMON ile avtobuslar turğan edi. Qırımtatarlarnıñ «KİYEV-92» aktsiyası iştirakçileriniñ deputatlar ile körüşüvinde Ukraina Yuqarı Radasınıñ Reis muavini Vasiliy Durdiney memleket reberligi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ eyyeti ile mart 21-de körüşecegini bildirdi. Aynı vaqıtta o, «Ukraina Yuqarı Radası qırımtatar halqınıñ milliy devletçiliniñ ğayrıdan tiklenmesi aqqında siyasiy qararnı şimdilik qabul etip olamağanını» qayd etti.
Mart 19-da Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi İvan Plüşç, onıñ muavini Vladimir Grinev ve Ukraina baş naziri Vitold Fokin ile körüşüvde piket iştirakçileri «İttifaqdaşlıq devletleriniñ yolbaşçılarına muracaatnı» berdiler, onıñ esas talabı Qırımda qırımtatarlarnıñ milliy devletçiliginiñ ğayrıdan tiklenmesi aqqında siyasiy qararnıñ qabul etilmesi olğan edi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi İvan Plüşç qırımtatarlarnıñ siyasiy talaplarını qabul etmek imkânsız olğanını ayttı. Aynısın Vladimir Grinev de bildirdi. Qırımtatarlarnıñ temsilcileri maqsadına irişeceklerini ayttılar...
«Berkut» mahsus bölüginiñ yüzlernen hadimi vazife alıp, qırımtatarlarnı köteklemege, köz yaşlatqan gaznı qullanmağa başladı. Erkekler qadın ve qartlarnı qorup, qarşılıq köstermege tırıştılar
Körüşüvden soñ Ukraina Yuqarı Radasınıñ binası yanında qırımtatarlarnıñ mitingi olıp keçti, Meclis azaları muzakerelerniñ menfiy neticeleri aqqında tarif ettiler. «Berkut» mahsus bölüginiñ yüzlernen hadimi vazife alıp, qırımtatarlarnı köteklemege, köz yaşlatqan gaznı qullanmağa başladı. Erkekler qadın ve qartlarnı qorup, qarşılıq köstermege tırıştılar.
Bu uruş 10-12 daqqa sürdi. Niayet, «Berkut» zıncırını keçip, qırımtatarlar Ukraina Yuqarı Radası yanında Gruşevskiy soqağını qapattılar. Çatışma yerinde Kiyevniñ yüzlernen sakini toplaştı, olardan bir çoqu qırımtatarlarnıñ areketlerine birdemlik köstergen edi. Ağır yaralı olğan üç qırımtatarı hastahanege alıp ketirildi.
Aqşam Kiyev şeer icra komiteti Yuqarı Radadan eki yüz metrlik mesafede çadırlarnı qoymağa izin berdi.
Ertesi künü Mihaylovskaya meydanında çoq biñli umum Kiyev mitingi olıp keçti. Mitingde Refat Çubarov çıqışta bulundı, o, Ukraina ve Rusiye Qırım aqqında davalaşqanda qırımtatarlarnıñ vaziyeti ne qadar qıyın olğanını ayttı.
Miting qırımtatar halqınıñ milliy devletçiligini ğayrıdan tiklemek aq-uquqlarını tanımaq talabı ile rezolütsiyanı qabul etti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Mustafa Cemilevniñ muracaatı tarqatılğan edi: «Ukraina akimiyeti mart 19-da Kiyevde qırımtatarlarnıñ barışıq numayışını tarqatıp, şübesiz, Ukrainadan ayırılmasına qoltutqan Qırım şovinistleriniñ alğışlarını qazanğandır, olarnıñ Qırımdaki yolunda turğan yekâne küç Qırımtatar Milliy areketi ola. Bizim Ukraina akimiyetinden adam aqıllı areketlerni beklemek aqqımız bar edi, eñ azından kendi menfaatlarını tüşünse edi».
Qayd etmeli ki, Kiyev sakinleri Kiyevge kelgen aktsiya iştirakçilerine elinden kelgeni qadar yardım etken ediler. Bir çoq adam evini bedava berdi, çadırlarğa aş ve urbalarnı ketirgen ediler. Mart 20-de bir kün içinde paytaht sakinleri piket iştirakçileri içün 3,5 biñ ruble topladılar.
1992 senesi mart 21-de Ukraina Halq Areketiniñ Küçük Şurasınıñ toplaşuvında bir halqnıñ aq-uquqları bozulğanı içün Ukraina üzerinde demokratik esnaslar içün havf aqqında beyanat qabul etildi. Areket mart 19-nıñ vaqialarını taqiq etmek içün deputatlar komissiyasını meydanğa ketirmege çağırıp, Ukraina Prezidenti, Ukraina Yuqarı Radasınıñ Prezidiumı tarafından qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını ve Ukraina terkibinde Qırımda onıñ devletçiligi ğayrıdan tiklev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ bütün muzakerelerinde iştirak etmek aqqı aqqında beyanatnıñ qabul etilmesini talap etti.
1992 senesi mart 25-te Ukraina Yuqarı Radasınıñ plenar toplaşuvında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini, OKND reisi Refat Çubarov çıqışta bulundı – Ukraina parlamentiniñ reberligi oña söz bermege istemese de.
«Sayğılı deputatlar!
Milliy devletçilikniñ ğayrıdan tiklenmesi bizim içün maqsatnıñ özü degil. Bu qırımtatarlarğa canlanmaq ve etnos olaraq saqlap qalmaq yardım etecek yekâne şarttır. Bu bütün aq-uquqlarımız boyunca ğayrıdan tiklenecegimizniñ kefaletidir. Bizim fikirimizce, bir de bir halqnıñ aq-uquqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesi siyasiy küçlerniñ yerine bağlı olmamaq kerek, ve bu halqnıñ sayısı 50 million, 1 million ya da 600 biñ insannı teşkil etkenine baqılmamaq kerek. Qırımtatar Milliy Meclisi halq ögünde mesülietini añlap, Qırım meseleleri qırımtatar halqınıñ aq-uquqları tiklenmegenine qadar çezilmeycegine esaslana. Bilemiz ki, bütün meselelerniñ al etilmesi içün – şu cümleden qırımtatar milliy meselesiniñ de – epimizge Qırım ve umumen Ukrainada stabil vaziyet kerek.
Bizler Qırımda stabil vaziyet olması içün böyle şartlarnı köremiz.
Birincisi. Qırımğa qırımtatarlarnıñ kelecegini belgilemek aqqı esasında Ukraina terkibinde milliy-territorial devlet cumhuriyeti statusınıñ berilmesi. Men siziñ aman-aman bir ağızdan qabul etken Ukraina devlet mustaqilligi aqqında deklaratsiyanı qabul etmege rica etem. Anda aynı böyle aq ukrain milleti içün qayd etilgen. Bizler de bundan ziyadesini istemeyik, amma bundan azı da olmaz.
Ekincisi. Qırım sakinleriniñ millet mensüpligine baqmadan, aynı siyasiy, iqtisadiy, medeniy ve diger aq-uquqlarına riayet etilmesi.
Üçüncisi. Qurultayda saylanğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ qırımtatar halqınıñ yüksek vekâletli temsil organı olaraq tanılması ve onıñ qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını ğayrıdan tiklüv ve Qırım statusınıñ berilmesi meseleleriniñ al etilmesinde aynı iştirak etmesi».
Eki künden soñ Ukraina Yuqarı Radasınıñ Prezidiumı toplaşuvında «KİYEV-92» aktsiyasınıñ iştirakçileri qabul etken talapları esasında tizilgen Qırımtatar Milliy Meclisi ve OKND vesiqaları muzakere etilgen edi.
Toplaşuvda aşağıdaki maddeler ile qarar qabul etildi:
1. Körüşüvde Yuqarı Rada ve Ukraina ükümeti alğan mevamına qoltutmaq.
2. Ukraina Nazirler Şurasına ve Qırım Cumhuriyetiniñ Nazirler şurasına qırımtatar halqınıñ temsilcileri ile beraber bu seneniñ aprel ayı devamında sürgün olunğan qırımtatarlarnıñ Qırımğa avdet olması meselesini muzakere etmek, em de bunıñnen bağlı içtimaiy-iqtisaliy teminlev tedbirlerini azırlamaq.
3. Qırım Yuqarı Şurasına körüşüvde aydınlatılğan qırımtatar halqınıñ içtimaiy-iqtisadiy, siyasiy ve medeniy meselelerni muzakere etmek ricası ile muracaat etmek.
4. Ukraina Yuqarı Radasınıñ reis muavini Grinevge Qırım Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şura reberligi ile beraber Ukraina ve Qırım Cumhuriyeti arasında vekâletlerni paylaşuv aqqında ilerideki muzakereler içün Qırım Cumhuriyetiniñ eyyet erkânına qırımtatar halqınıñ temsilcilerini kirsetmege avale etmek.
«Kiyev-92» aktsiyasınıñ iştirakçileri qayd ettiler ki, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatlarından ciddiy bir siyasiy qararlar beklemek kerekmey ve yalvarıcı rolüni qaldırıp, barışıq aktsiyasını toqtatmağa qarar aldılar. Aktsiya iştirakçileri numayışnı bitirip, ukrain halqı qırımtatar halqınıñ acısını ve qayğısını eşitmegen parlament areketlerinden mesülietli olmamaq kerek. Eki halqnıñ añlaşuv timsali vaqia yerinde qırımtatar ve ukrainler tarafından oturtılğan kestane fidanları oldı...
Bundan soñra 22 yıl devamında Ukrainanıñ siyasiy reberligi qırımtatar halqınıñ ana vatanında milliy canlanması oğrunda küreşini añlamadı ve körmemezlikke urdı
Maalesef, bundan soñra 22 yıl devamında Ukrainanıñ siyasiy reberligi qırımtatar halqınıñ ana vatanında milliy canlanması oğrunda küreşini añlamadı ve körmemezlikke urdı.
Şimdiki ukrain siyasetçileriniñ bu hatalarnı tüzetmek imkânları bar. Eñ esası, buña siyaset ceetinden azır olmaq ve barışıq, adaletli Ukrainada yaşayışqa azır olmaq...
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Qırımda memurlarnıñ qoruvı boyunca komissiyanı teşkil ettiler
Qırımda yarımadada devlet vazifelerini eda etken insanlarnıñ qouvı boyunca mahsus komissiya teşkil etildi
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenovnıñ mütenasip avalesi Nazirler Şurası saytında aşkâr etilgen.
Vesiqada qayd etilgeni kibi, komissiyanı «devlet akimiyetiniñ itibarını tüşürmemek» maqsadı ile teşkil eteler.
Vesiqada şunı qayd eteler ki, komissiya cinaiy işlerniñ açılması, memurlarğa qarşı taqiqat areketleriniñ keçirilmesine tez sürette seslenecektir.
«Eger de komissiya Qırım Cumhuriyetinde devlet vaziflerini, Qırım Cumhuriyetiniñ devlet vatandaşlıq hızmeti, belediye hızmetinde vazifelerni eda etken şahıslarnıñ aq-uquqlarınıñ bozuluvını qayd etse, Rusiye Federatsiyası prezidentini haberdar etmek kibi qarar alına», – denile vesiqada.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ soñki toplaşuvına Aksenov Qırım memurlarına qarşı cinaiy işlerni «tarik» olaraq adladı ve şahsiy qoruvnı vade etti.


text:
Celâl: «çetel agenti» KHVnen bağlı qanun Rusiye prezidenti saylâvından evel informatsion meydannı temizlemek maqsadınen yapıldı
Kreml Rusiye prezidentiniñ saylâvından evel «çetel agenti» qanunı yardımınen informatsion meydannı temizley dep saya, qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl. Böyle bir fikirni o Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde beyan etti.
«Çetel jurnalistleriniñ imkânlarını sıñırlayaraq, (Rusiye akimiyeti – QA) bazılarına nisbeten yımşaq davranacaq, bloger ve cemaat jurnalistleri kibi digerlerini ise, olmağan hatalarda qabaatlap, cöreme yazıp, apiske qapatacaq. Şimdi Qırımda bu artıq yapılıp tura», – dep saya faal.
Rusiye adliye nazirligi dekabrniñ 5-nde Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı (PCE/PC),«Nastoyaşeye vremya» telekanalı, Azatlıq Radiosunuñ tatar-başqırd hızmeti (Azatliq Radiosi, «Idel.Aqiqat», «Faktograf», «Kavkaz.Aqiqat» Qırım.Aqiqatnı«çetel agenti» cedveline kirsetti.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin noyabrniñ 25-nde Federatsiya Şurası tarafından qabul etilgen KHVnen bağlı «çetel agenti» qanunını imzaladı. Bu qanunğa istinaden Kreml, çetel haber vastalarınıñ maddiy yardım menbalarını açıp bermesi istemege ve rusiyeli seyircige bu şekildeki haberni azırlağan malümat menbalarını «çetel agenti», dep tanımağa imkân bere.
Rusiyedeki KHV faaliyetiniñ sıñırlanmasınen bağlı qarar, Rusiye tarafından finansirlengen RT telekanalında ABD akimiyetiniñ ABDde «çetel agenti» sıfatında qayd olması talabına cevap bergenini ilân etken soñ peyda oldı.
Washington ABD havfsızlıq hızmetleri bıltır keçirilgen prezident saylâvlarında ABD saylâvcılarına tesir etmek içün devlet KHV faydalandı degen hulâsağa kelgeninden soñ, böyle bir adım atmağa mecbur qala. Moskva bunı defalarca inkâr etti.
ABD Devlet departamenti, ABDniñ «çetel agenti» qanunı Rusiyedeki soyundan pek farqlı olğanı ve informatsiya serbestligini sıñırlamağanı aqqında beyan etti.
Rusiye adliye nazirligi daa evel Qırım.Aqiqat Azatlıq Radiosı leyhasına işiniñ sıñırlanabileceginen bağlı tenbiyelev yollağan edi.
Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı korporatsiyası öz beyanatında – Rusiye ükümeti tarafından çetel KHV qarşı nasıl tedbirler kirsetilecegi ve işbu tedbirler media teşkilâtına nasıl tesir etecegini tahmin etmekten çekingen edi.
Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı korporatsiyasınıñ maqsadı - dünyadaki çeşit devletlerde, şu cümleden Rusiyede de, oquyıcı ve seyircilerge doğru ve halis malümat taqdim etmekten ibaret olğanını qayd ete. «Bizler muhbirlik işimizni devam etecekmiz», – denilmekte beyanatta.


text:
Qıtaylıq Huawei Qırğızstanda "aqıldı qala" twrğızadı
Qırğızstandağı "Aqıldı qala" jobasın qıtaylıq Huawei Technologies Co kompaniyası jüzege asıradı. Kompaniya ökilderimen kelisim-şartqa 11 qañtarda qol qoyıldı.
Qırğız ükimeti baspasöz qızmetiniñ habarlauınşa, jobağa 60 mln dollar investiciya salınğan.
Jobanıñ alğaşqı kezeñinde Bişkek jäne Oş qalalarındağı köşelerde qauipsizdik küşeytiledi.
Qırğız prem'er-ministri Sapar Isakov jobanı jüzege asıru bir jarım jılğa sozılatının ayttı.
Bwğan deyin Isakov Huawei – öte küşti kompaniya dep mälimdegen edi. «Kim «Aqıldı Dubay» jobasın jüzege asırdı? Huawei. Tehnologiya däl sol Dubaydağıday boladı», - dedi ol.
Abai.kz


text:
«Putinniñ yeri Gaagada»: Pragada Rusiyeniñ Ukrainadaki istilâsına qarşı narazılıq numayışını keçirdiler
Bazar künü, aprel 19-da, «Praga Maydanı»nıñ iştirakçileri «Cenkke qarşı sanat» aktsiyasını çerçivesinde sanalaştıruv şeklinde Ukraina ve Qırım vaziyeti aqqında tarif ettiler. Fallerniñ esas şiarı – «Putinniñ yeri Gaagada».
Radio Svoboda bildirgeni kibi, qısqa sanalaştıruv – «Praga Maydanı» iştirakçileri tarafından azırlanılğan aktsiyanıñ esas qısmı – seyircilerge sabıq ukrain prezidenti Viktor Yanukoviçniñ rejimi ukrainalılarnı Menlik İnqilâbına itegeni, Kremlniñ Qırım işğali ve Ukraina şarqındaki ziddiyeti aqqında tarif etti.
«Sanalaştıruv çerçivesinde biz memleketimiz içün istenilgen kelecekni kösterecek olamız: yani, azatlıqnı, Qırımnıñ qaytarıluvını ve Putinniñ Gaagada olmasını isteymiz», – dey tarif ete Praga faali Yekaterina.
Aktsiya üç saat devam etti. Bu vaqıt içersinde iştirakçiler Ukraina içün qol tutuv imzalarnı, gumanitar yardımnı topladı, ukrain, çeh, ingliz yırlarını icra ettiler, resim yapıp, onı soñ aprel 19 künü Pragada keçken «Okean Elzı» taqımınıñ kontsertinde satqan ediler. Anda yerli faaller hayriye sergisini azırlap, Ukraina içün yardım topladı.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi işğal etti.


text:
FSB Qırımda ukrain «sabotaj taqımı» yaqalağanı aqqında bildire
Noyabr 9 künü Rusiye Federal telükesizlik hızmetiniñ temsilcileri işğal etilgen Aqyarda sanki «Ukraina mudafaa nazirliginiñ İstihbarat baş idaresine bağlı olğan sabotaj-terroristik taqımınıñ azalarını» yaqaladı. Bunı müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
Matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, «sabotaj taqımınıñ azalarını» Qırım yarımadasındaki arbiy infrastruktura ve ayat teminleyici obyektlerde sabotaj areketlerini yapmağa planlaştıra edi.
«Tutıqlanğalnardan küçlü patlama tertibatları, silâ ve toldurıcılar, mahsus bağ aletleri ve olarnıñ cinaiy areketlerini isbaatlağan diger şeyler alındı, şu sırada yapılacaq sabotajlarnıñ harita-shemaları da bar», – qayd ettiler Rusiye FSB matbuat hızmetinde.
Müessisede bildireler ki, şimdiki vaqıtta yaqalanğanlar içün ceza tedbirler baqılmaqta, acele-qıdıruv areketleri ve taqiqat işi devam etilmekte.
Avgust 10-da FSB bildirdi ki, avgust 7-ge keçer gecesi «ukrain diversantları» taqımı yaqalandı, olar sanki Qırımda terakt azırlay ekenler. Bundan ögüne zapt etiilgen Qırımnıñ Rusiye kontrolündeki memuriy sınırnıñ keçitleri üç kün devamında qapatıla edi.
Ukraina ükümeti qabaatlavnı red ete ve yüz bergen vaqianı rusiyeli mahsus hızmetlerniñ «provokatsiyası» dep adlandıra.
Avgust 12 künü REN-TV rus telekanalınıñ sitesinde ukrainalı Yevgeniy Panovnıñ sorğudan keçirüv videosı peyda olğan edi ve o yerde o FSB-niñ bütün qabaatlavlarıını qabul ete. Bundan soñ uquq qorçalayıcıları yaqalanğannıñ bedeninde azaplarnıñ izleri qalğanını bildirgen ediler.


text:
Qırımdaki mahkeme yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini apiste qaldırdı – «Qırım birdemligi»
Kremlniñ nezareti altında Qırım Yuqarı mahkemesi yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini apiste qaldırdı. Bunı avgustnıñ 18-de «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorı Dilâver Memetov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Er vaqıt olğanı kibi oldı. Mahkeme oturışı qapalı oldı. Soy-soplarını qarar seslendirilgende bile almadılar. Şikâyet arizaları qanaatlendirilmedi. İmaye bergen delillerni mahkeme qabul etmedi», – dedi Memetov.
Kremlniñ nezareti altındaki Qırım Yuqarı mahkemesi avgustnıñ 4-de «Hizb ut-Tahrir davasını» altı mabüsini oktâbrniñ 8-ne qadar apiste qaldırdı. Emir-Üsein Kuku ve Vadim Siruktan ğayrı apiste Enver Bekirov, Müslim Aliyev, Refat Alimov ve Arsen Cepparov yatalar.
Yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Refat Alimov ve Arsen Cepparov 2016 senesi aprel 18 künü Qızıltaşta yaqalanğan soñ apiste yatalar. Birinci dört Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ» mabüsi 2016 senesi fevral 11 künü yaqalanğan edi. Olardan eñ çoq tanılğan insan aqları kontakt gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kukudır. Ondan ğayrı qurucı olıp çalışqanlar aluştalı Muslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, em de Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk tutulğan edi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Mäşür SASİQOV, «Uyğur avazi»/ Yeqinda Talğir nahiyäsiniŋ Besağaş yezisidiki sport mäydanida Talğir nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkizi yenidiki Sport keŋişiniŋ uyuşturuşi bilän märhum, millätpärvär insan Täl°ät haҗim hoşurovniŋ hatirisigä beğişlanğan futbol turniri bolup štti. Uniŋğa Täşkänsaz, Tuzdıbastav, Besağaş vä Avat yeziliriniŋ futbol komandiliri qatnaşti. Turnirniŋ eçiliş märasimida sšzgä çiqqanlar, җümlidin Talğir nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ räisi İminҗan Tohtahunov, nahiyäniŋ baş jigitbeşi Oktyabr' Qurbaniyazov vä Besağaş yezisiniŋ jigitbeşi Ähmätҗan Ahmollaev hazir yaşlar arisida sağlam hayat tärizini tärğip qilişqa muhim ähmiyät berilivatqanliğini alahidä täkitläp, bügünki musabiqä uyuşturğuçiliriğa vä märkäz yenidiki sport komitetiniŋ räisi Äkräm Nurdunovqa minnätdarliğini izhar qildi.
Andin komandilar top-topqa bšlünüp, šzara küç sinaşti. Qiziqarliq štkän oyun futbol işqivazlirida çoŋ qiziqiş hasil qildi. Oyun yäküni boyiçä avatliq futbolçilar ğalip ataldi.
Mukapatliq orunlardin kšrüngän komandilarğa tärkividä Tayir Ähmätov, Kärim Amiraliev vä Musaҗan İdrisov bar mähsus kommisiya kubok vä nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ Pähriy yarliğini tapşurdi. Buniŋdin taşqiri, äŋ yahşi oyunçilar Täl°ät haҗim hoşurovniŋ oğli, sahavätlik insan Bilal hoşurov atiğan maddiy soğilarğa muyässär boldi.


text:
Qırımtatar futbol komandası sport kedikleriniñ elde etilmesine grant qazandı
«Adalet» qırımtatar futbol komandası Kiyevde açıq idmanda yañı sport kediklerini qazandı. KrımSOS uquq qoruyıcı teşkilâtnıñ saytında bildirilgeni kibi, kedikler KrımSOS ve Stabilization Support Services grant programması sayesinde satın alındı.
Uquq qoruyıcılar sportçularğa sıcaq çamaşır, top, fırçı, konus ve diger sport kediklerini berdi. Bütün bularsız taqımnıñ idman ve oyunları imkânsız olur edi, qayd eteler KrımSOSta.
Köçip kelgenlerniñ abadanlaştıruvi grant programması 2015 senesi sentâbr ayından Ukraina şarqiy regionlarından ve Qırımdan köçip kelgenlerge yardım ete.
BMT esabatına köre, Ukrainada Qırım ve Donbasstan 1 438 000 köçip kelgen insan bar. Faqat, Qırım Muhtar Cumhuriyetinden köçip kelgenlerniñ sayısı resmiy statistikağa köre, eñ azından, eki qat büyüktir.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda sağanaqtan sebep furtuna havfı ilân etildi
Qırımda oktâbr 31-de sağanaq olacaq dep, furtuna havfı ilân etildi. Bunı Kreml kontrol etken Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırımnıñ gidrometeorologiya ve etraf müiti monitoringiniñ idaresi bildirgenine köre, yaqın eki-üç saat devamında Qırımda küçlü yağmur, dağlarda – küçlü qar yağması beklenile», – dep qayd ete nazirlik.
Matbuat hızmetiniñ qayd etkenine köre, böyle ava Qırımda kün devamında üküm sürecektir.
«Afat topraqnı suvnen örte bile, eşik sebebi ola bile», – dep qoştı nazirlik.
Qurtarıcılar aydavcılarğa Keriç keçitiniñ işinde ola bilecek deñişmelerge diqqat etmege tevsiye ete.
Oktâbr 30-da «Deñiz müdirligi» şirketi furtunadan sebep Keriç parom keçitiniñ işi toqtatılğanını bildirdi.
Keriç boğazındaki parom keçiti Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar ülkesi ile bağlağan yekâne naqliye bağı ola. Ukraina qanunlarına köre, Qırımğa Keriç keçitinden kirmek yasaqtır ve devlet sıñırını keçiş qaideleriniñ bozulması sayıla.


text:
Aksönovnıñ yañı «ükümetinde» 16 «nazir» işleycek
İşğal etilgen Qırımnıñ «baş naziri» Sergey Aksönov «Nazirler şurasınıñ» terkibini tasdiqladı, mında 16 «nazir» çalışacaq.
Qırım «başınıñ» mütenasip qararı öz başına tayin etilgen ükümetniñ saytında aşkâr etildi.
Vesiqağa köre, Sergey Aksönovda beş muavin olacaq: birinci muavin, birisi aynı zamanda içki siyaset, haber ve alâqa «naziri» vazifelerini eda etecek, ekincisi – Rusiye Federatsiyası prezidenti yanında Qırım Cumhuriyeti daimiy temsilcisi olacaq, daa birisi – «Nazirler Şurası» apparatınıñ yolbaşçısı vazifelerini eda etecek. Beşinci muavin daa nasıl vazifelerni becerecegi aqqında malümat yoq.
Bunıñ ile iqtisadiy inkişaf, maliye, medeniyet, kurort ve turizm, köy hocalığı, emek ve içtimaiy qoruv, sağlıq saqlav, mesken-kommunal hocalığı, fevqulâde vaziyetler, sanaiy siyaset, yaqarlıq ve energetika, naqliye, ekologiya ve tabiat resursları, qurucılıq ve mimarcılıq, mülkiyet ve topraq munasebetleri, «adliye nazirlikleri» tasdiqlanıldı.
İşbu nazirliklerniñ memurlarınıñ adları şimdilik belgisizdir.


text:
Edem Asanovnıñ ölümi: cevaplar yerine daa çoq sualler doğura
Saq şeeri – Salı künü, oktâbrniñ 7-nde Saq şeeriniñ qabristanında Edem Asanovnı kömdiler. Onıñ ceseti Kezlevniñ civarında baqımsız binada asılı tapıldı. Evelki tahminlerge köre, genç öz-özüni astı ve bundan evel tezkere yazıp qaldırdı. Amma, Edemniñ tuvğanları ve soyları, yaş oğlan öz-özüni öldürgenine işanmaylar.
Edem Asanovnen vedalaşmaq içün yüzden ziyade insan keldi. Onıñ babası Ablâziz ağa közyaşlarını tutalmadı.
Küler yüzlü, şeñ, muzıka ve sportnen oğraşqan edi – Edemniñ dayısı Ridvan Caparov merhumnı böyle şekilde hatırlay. Aytqanına köre, facia olacağını bir kimse tüşünmegen.
Tuvğanlar bildirgenine köre, soñki kere Edemni sentâbr 29 künü körgenler. Şaatlarnıñ malümatına binaen, şu künü yaş Kezlevniñ avtostantsiyasında buluna edi. O vaqıttan berli ondan haber kelmedi. Asanovnıñ «VKontakte» saifesinde onıñ soñki kere bulunğan vaqtı qayd etilgen: sentâbr 29 künü 6:40.
Soñra, yaqınları oğlannıñ yoqsuzlığınen qasevetlenip, qorçalayıcı organları ve matbuat vastalarına Edem ğayıp olğanını haber ettiler. Künler keçti, onıñ aqqında iç bir malümat kelmedi. Bağ yoq edi. Bir aftadan soñ, Edemniñ ölgeni belli oldı.
Merhumnıñ dayısı aytqanı kibi, cesetni Kezlev civarındaki baqımsız binada oynağan balalar taptılar. Bu qorqunçlı tapılma aqqında politsiyağa haber ettiler. Facia yerinde Edemniñ babası bulundı. Amma, tavsilâtlı malümatnı bildirmedi. Belli olğanı kibi, Asanovnıñ ceseti asılı edi. Anda o bir afta asılı turdı. Em de tezkere de bar edi. Onıñ mündericesi aqqında aileniñ dostu Seyare İsmailova ikâye etti. «Tezkerede, menim ölümim içün bir kimseni qabaatlamañız, dep yazılğan edi», – dedi qadın mühbirlerge. Amma, yaş yigit öz özüni öldürgeninde Seyare hanım şübelene.
«Edem – aliy tasil aldı, musafirhane hocalığı institutını tamamladı, Kezlevdeki «Ceval» qavehanesinde, soñra «Freşte» çalıştı, soñ Primoryede qurtarıcı oldı. O anasına yardım etmege tırıştı, ana-babasını, qorantasını pek seve edi», – dey İsmailova.
Aynı zamanda, «15 minut» saytı öz qaynaqlarına tayanıp, Edem hasta olıp, artıq yaşamağa istemegeni aqqında bildirile edi. Aynı zamanda, ana-babası ve dostları bundan haberleri yoq. Qorçalayıcılar analiz yapmaq içün materiallar alıp, teşkerüvler yapacaqlar, olarnıñ neticelerine köre, yaşnıñ bir de bir hastalığı olğanı belli olacaq.
Qaynaqnıñ malümatına binaen, merhumnıñ cesetinde iç bir yara, ya da zorbalıq izi yoq edi. «Şeyleri yahşı alda, bürüşmegen ve yırtılmağan. Qol, parmaq ve bütün bedeni siyarmağan», – dep bildirdi qaynaq.
Siyasiy teşkilâtlarğa qoşulmadı
Er alda tuvğanları ale daa yüz bergen vaqianı aqıllarına sığdırıp olamaylar: nasıl etip te öyle şeñ yigit öz-özüni öldürdi dep tüşüneler. «Pek ağır, er keske qıyın. Ölecegini iç kimse tasavvur etip olamay edi, nasıl etip olğanını añlamayım, – dey merhumnıñ dayısı. – Edem siyasiy teşkilâtlarğa qoşulmağan edi, iç bir arekette iştirak etmedi».
Tuvğanlarnıñ sözlerini gençniñ «VKontakte» saifesi tasdiqlağan kibi körüne. Mında em yalıda, em dostlarnen, Edem çalğan muzıkal taqımnıñ resimlerini körmek mümkün. Er birinde yüzü küle. Ümütsizlik ve depressiya iç te duyulmay.
Yaş öz-özüni öldürgenine milliy lider Mustafa Cemilevniñ apayı Safinar Cemileva da işanmay.
«Faciadan evel Edem sigaret satın alğan. Adam özüni öldürecek olğan olsa, sigaret alırmı? Ayatından vazgeçmege istegen adam ümütsizlikke qaplana, bunı birden körmek mümkün, – dey Cemileva. – Onı, qırımtatarı olğanı içün (belgisizler. – Müel. qaydl.) yaqaladılar. Men böyle tüşünem».
Onıñ fikirince, yigitni öldürmeleri mümkün, amma onıñ ölümini - suiqast kibi köstermege isterler, ve qabaatlılarnı tapmazlar. «Sovetler devrinde bir bu sistema ile küreşe edik, amma oyunnıñ qaideleri belli edi: bir de bir şeyni yapsañ, seni cezalarlar.Mında ise, qaideler yoq. Olar,cezasız qalacaqlarını bileler, istegenlerini yapalar, – dey Cemileva. – Biz yarımadada esir olıp qaldıq. Biznen esirlernen davranğanları kibi davranalar. Eñ qorqunçlısı şu ki, iç bir kimse mesülietni öz boynuna almay ve qabaatlılarnı iç bir vaqıt tapamazlar». Qadın bildirgenine köre, bu kibi vaqialar tekrarlana bile.
Qayd etmeli ki, Asanovnıñ ceseti tapılğan künü, «Zona Prava» uquq qorçalayıcı teşkilâta tarafından teşkil etilgen, «MediaZona» rusiyeli mühbirler leyhasında Aqmescitli rejissör Oleg Sentsov «kirgen» «Pravıy sector» diversion-terroristik gruppası» işi boyunca qabaatlanğanlarnıñ sayısı 8-ge qadar artqanını bildirgen ediler. Añılğan soy adlrından biri - Asanov edi. Bazı matbuat vastaları buña diqqat ayırdılar. Amma, Sentsovnıñ işi boyunca keçkenniñ soyadı qısmen Asanovnıñ soyadınen bir kele.


text:
Qırımlılar – yalıboylu, tat ve noğaylar
Qırımnıñ tamır halqı – qırımtatarlar – üç esas subetnik gruppağa bölüne: yalıboylu, tat ve noğaylar. Er biriniñ özüne has hocalıq ve medeniyet hususiyetleri bar, er biri farqlı olıp, öz adını taşığan edi. Er bir gruppa öz topraqlarında yaşap, mezkür gruppalarnıñ hususiyetlerini 1944 senesi mayıs ayına qadar saqlap qalğan edi.
Qırım hanlığı ve Qırım tarihınıñ saifeleri – Qırım.Aqiqat leyhasında, Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» video bloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır
Videoda «Larişes» müzeyi ve Tashlar saytından resimler, em de belli Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmey


text:
Aqmescit kommunal hızmetlerine Salğır özenini temizlemege avale ettiler
Rusiyege boysunğan Aqmescit akimiyeti Salğır özeniniñ yatağını temizlemege avale etti, dep bildire şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
Elde etilgen malümatqa binaen, ot faal şekilde çalına, çöplük toplanıp çıqarıla.
Tünevin Qırım.Aqiqat Aqmescitte Salğır özenine belli olmağan qaverenkli maddeler tökülgenini köstergen videonı paylaştı.
Yaz başında Salğır bataqlıqqa oşay edi. Suv seviyesi alçaq oldı, tübünü ösümlikler qaplap aldı. Yalı kenarı temiz degil, bazı yerlerde bozulğan.
2013 senesi Qırım Ukraina nezareti astında bulunğan vaqıtta bu yerde yalı kenarınıñ yañıdan yapılması çerçivesinde damba qurulacaq edi, bu Şmidta soqağından Kirova soqağına qadar özenniñ qısmında suv seviyesini kötermege yardım eter edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Jüktilik kezinde äyel ağzasında köptegen özgerister boladı. Onıñ sırı bolaşaq ananıñ boyındağı därwmenderge qursaqtağı näresteniñ ortaqswında. Mäselen, kalcïdiñ, ftor jäne fosfordıñ jetkiliksizdigi - süyek pen tistiñ bosawına, şaştıñ tüswine alıp keledi. Nazarlarıñızğa jüktilik kezinde analar marjanday tizilgen tisterin saw küyinde saqtawdıñ joldarın usınamız, dep jazadı Massaget portalı Densawlıq aydarında.
Tistiñ beriktigi, aqtığı, sawlığı kalcïdiñ jetkiliksizdigine nemese şamadan tıs artıq bolwına baylanıstı. Jükti äyelderdiñ arasında jïi kezdesetin qïındıqtardıñ biri - qızıl ïektiñ qantalawı. Onı gïngïvït nemese parodontoz dep ataydı. Bul jükti äyelderdiñ boyında gormonaldi özgerister saldarınan twındaydı. Eger tis tazalağanda şetkañızdıñ qanğa boyalğanın körseñiz derew därigerdiñ qabıldawına barğanıñız jön. Maman tisiñizdiñ awırw sïpatına qaray qajetti em şaraların tağayındaydı.
Jüktilik ïmmwndı jüyeni älsiretetindikten awız qwısında mïkroorganïzmderdiñ ömir sürwine jaqsı jağday twadı. Bärimizge belgili munday jağdayda tis jegi, qızıl ïek awrwları tez orın aladı. Der kezinde aldın alıp, emdewdi bastamasa tis jegisi jüyke jüyesiniñ pwlpïtine nemese perïodontïtke alıp keledi. Köñil bölmey jüre berseñiz, säbïdiñ ağzasına ïnfekcïya tüswi ıqtïmal. Al bul balanıñ bolaşaqta allergïyalıq awrwlarğa beyim bolwına alıp keledi.
Jüktilik kezinde tis därigerine barwdıñ qanşalıqtı durıs ekendigi kez kelgen ananı mazalaytını zañdı. Tis därigerine jükti ekeniñizdi eskertwdi umıtpasañız, qursaqtağı säbïge zïyanı tïmeytindey barlıq ädisterdi qarastıradı.
Este ustañız!
Jalpı jüktilik kezeñinde stomatolog kabïnetine bolaşaq ana kem degende 3 ret barwı tïis. Alğaşqı bas suğw - 20 aptağa deyin, ekinşi ret 20 men 32 apta aralığında, üşinşi ret 32 aptadan soñ.
Tis awrwı mazalağan jağdayda birinşi üş aylıqta tek tis jegiden tazalap, plomba salıp, tisti tazalaw procedwraların jasawğa ruqsat berilse, ekinşi üş aylıqta rentgen zerttewler jasawğa boladı. Öytkeni, bala ağzası bul kezeñderde sırtqı ortadan keletin qawipterden qorğana aladı. Tek arnayı rentgen säwlelerinen qorğaytın aljapqıştı äyeldiñ işine jabw kerek.
Jüktilik kezeñinde quramında adrenalïni bar därilerdi salwğa bolmaydı. Sonımen qatar, ağartw, protezdew jumıstarın jürgizwge ruqsat berilmeydi.
Tis därigeriniñ esigin jïi qaqqıñız kelmese mınaday qarapayım awız qwısın taza ustaw erejelerin este ustañız:
1. Tisti kem degende künine 2 ret jww kerek. Är tistiñ arasın muqïyat tazalap, tağam qaldıqtarınıñ qalmawın qadağalañız.
2. Är tamaqtanwdan soñ awız qwısın swmen şayıp otırıñız.
3. Tispen qatar til, tañday, urttı da tazalağan jön.
4. Quramında kalcïy, ftor, fosforı mol tağamdardı tutınıñız.
Eñ durısı, jükti bolmay turıp stomatologqa köringen durıs. Awız qwısında payda bolğan nemese payda bolabastağan awrwlardıñ aldın alw.
QazAqparat
Tegï: Densawlıq,
Kommentarïï


text:
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
keşe 22:47 583
-
keşe 22:15 268
-
-
keşe 21:53 191
-
keşe 21:46 164
-
keşe 21:14 217
-
-
keşe 20:15 328
-
-
-
-
-
keşe 18:17 263
-
keşe 18:06 185
-
keşe 17:50 319
-
-
keşe 16:57 309
-
-
keşe 16:29 318
-
-
-
keşe 15:34 331
-
keşe 15:07 557
-
-
keşe 14:38 364
-
keşe 14:15 355
-
-
keşe 13:49 491
Qıtaydağı qazaq otbası Altay aymağında «Dïnanıñ üyi» attı sayaxat üyin aştı- Şeteldegi qazaq tildi BAQ-qa şolw
ASTANA. QazAqparat - «QazAqparat» XAA nazarlarıñızğa ädettegidey şet elderdegi qazaq tilinde taraytın buqaralıq aqparat közderine aptalıq şolwın usınadı.
Moñğolïyalıq qazaq strïng artpen el prezïdentiniñ swretin salıp tañğaldırdı - kaznews.mn
Qayrat Ayatulınıñ sızğan Moñğolïya prezïdenti Xaltmaagïyn Battwlganıñ swreti Jaña jıl qarsañındağı bässawdada 5,0 mln tögrögke (şamamen 700 mıñ teñge) satıldı. Bul twralı osı aptada moñğolïyalıq aqparattıq portal kaznews.mn xabarlağan bolatın. «Strïng art» dep atalatın bul öner şege jäne tigin jibi arqılı sızılatını belgili.
Aqparat köziniñ mälimetine süyensek, Qayrat Ayatulınıñ bul önerge qızığwşılığınıñ artwına qırğız eliniñ swretşisi Azamat Janalïev sebepker bolğan eken. Swretşi Moñğolïya prezïdenti Xaltmaagïyn Battwlganıñ osı swretin nebäri 10 künde jasap şıqqanın aytadı. «Sonımen qatar, swretşiniñ «Abay», «Qazaq batırı», «Tulpar» sekildi strïng art janrımen salğan swretteri bar» dep jazadı kaznews.mn.
Qazaqstan Prezïdenti Qıtaymen bolğan qarım-qatınasına asa män beretinin bildirdi - «Xalıq gazeti»
Däl osınday taqırıptağı jañalıq qıtaylıq tanımal aqparattıq portal «Xalıq gazetinde» jarıq kördi. Nursultan Nazarbaevtıñ «Täwelsizdik däwiri» kitabınıñ elektrondıq nusqası akorda.kz saytındağı Memleket basşısınıñ derbes paraqşasına jarïyalandı delingen qıtaylıq basılımda.
Bul xabarda kitaptıñ Qıtay men Qazaqstan arasındağı sayasï, ekonomïkalıq qarım-qatınastarı twralı bölimine ayırıqşa toqtaladı. «Atap aytar bolsaq, «Täwelsizdik däwirinde» Qazaqstan Qıtaymen bolğan jan-jaqtı strategïyalıq, seriktestik qatınasınıñ damwına asa män beretinin, Qazaqstan men Qıtay ekonomïka jäne sayasï jaqta tatw körşi, senimdi dos jäne seriktes el ekenin aytadı», delingen aqparatta.
N. Nazarbaevtıñ kitabında eki elge ortaq «Jibek jolı» ekonomïkalıq beldewi ayasında «Nurlı jol» bağdarlaması arqılı Qazaqstan öz eliniñ awıl şarwaşılıq önimderin Qıtayğa eksporttawda. Elbasınıñ «Täwelsizdik däwiri» kitabında jazılğan «Qıtaydan şığıp Qazaqstan arqılı Resey, Ewropa, Ortalıq Azïya jäne Kaspïy teñizi jağalawındağı elderine qatınaytın jük poyızı tasımal mölşeriniñ jıl sayın artıp bara jatqanına da toqtaladı». Sonday-aq, Qıtay men Ewropa elderi ortasındağı jük tasımalına qolaylı bolw üşin, Qazaqstannıñ Kaspïy teñizi jağalawınan arnayı port salğanın, Qazaqstan men Qıtay şekarasına ornalasqan «Qorğas» ötkeliniñ Qıtay men Ortalıq Azïyadağı barlıq elderdi özara tutastırğanı jazılğanın, söz etedi atalğan aqparattıq portal.
Qazaq jigiti «Qıtaydıñ boks koroli» atandı - «Jenmïn jïbao» (People Daily)
Jıl sayınğı Qıtaydıñ «Boks koroli» çempïonatınıñ 2017 jılğı dodası qorıtındılandı. Bul twralı osı aptada People Daily saytı xabarladı.
6 qañtar küni Xañjow qalasında 75 kelige deyingi salmaqta kezdeswler ötip, şınjañdıq qazaq boks şeberi Toqtarbek Tañatqan osı dodanıñ çempïonı Wın Ïnxañdı utıp, «korol» çempïondıq beldigin jeñip aldı.
People Daily portalınıñ xabarlawınşa, onıñ bul jolğı qarsılası Wın Ïnxañ budan burın Tyanjïnde ötken bokstan el birinşiliginde 75 kelige deyingi salmaq sanatı boyınşa altın medal ïegeri, sonımen qatar osı twrnïrdiñ eki märte «Qıtaydıñ boks koroli» atanğan. Al Toqtarbek Tañatqan keyin şıqqan boksşı. Ol buğan deyin osı atalğan jarısqa qatısıp, kümis medal enşilegen. Onıñ sol kezdegi qarsılası da däl osı Wın Ïnxañ bolğan eken.
«Bul jolğı 8 rawndqa sozılğan ayqasta töreşiler 2:1 degen eseppen Toqtarbek Tañatqanğa 2017 jılğı bokstan Qıtaydağı «boks koroli» atağın bergen» dep tüyindegen qıtaylıq aqparat közi «Jenmïn jïbao».
Qazaq otbası Qomnan «Dïnanıñ üyi» attı sayaxat üyin aştı - Tyan-şan portalı
Qıtaydağı qazaqtar mekendeytin Altay aymağı, Bwırşın awdanına qarastı äygili sayaxat öñiri sanalatın «Qanas köli» mañı qıs künderi de twrïsterdiñ ayağı üzilmeytin quttı mekenge aynalıp otır. Bunday aqparat osı aptada Tyan-Şan portalında xabarlanğan bolatın.
Osığan oray qazaq baqtaşısı Jeken qazir sayaxat käsibine beyimdelip, Qom qıstağındağı Sulw şoqınıñ eteginen «Dïnanıñ üyi» attı sayaxat üyin aşqan.
«2017 jılı qaraşadan qazirge deyin 400-ge jwıq qonaq qabıldağan qazaq otbasınıñ büginde kirisi eselep artqan», - dep jazadı atalğan aqparattıq portal. Jeken men jubayı Säwlen dämi til üyiretin jılqı eti men qaymaqtı şaydı äzirlep, twrïsterdiñ talğamına qaray tağam türlerin de molaytwda. Olardıñ aytwınşa, jaqınğı jıldardan beri, sayaxat öñirinen tapqan kirisi kün sanap ösip, qazir «Jumaq meken» atanğan Qanastıñ jazı ğana emes, tört mawsımınıñ bäri de sayaxattıñ sara mezgiline aynalğan.
Atalğan aqparat köziniñ mälimetinşe, äygili twrïstik ortalıqta jergilikti orın, jaña qolğa alınğan «Qısqı sayaxat» jobası aq körpesin jamılıp, mülgip jatqan «Qanas köli» mañın uyqısınan oyatıp, sonda mekendeytin turğılıqtı qazaqtarğa tıñ tirşilik sıylaptı. «Osınday oraylı sätti mıqtı ïgergen jergilikti turğındar alıs öñirden kelgen özge ult ökilderine qazaqı salt-sana mädenïetin tanıstıradı äri qar baylığınan tïimdi paydalanıp, qar betindegi qızıqtı ulttıq jäne sporttıq şaralardı da ötkizip otır» dep tüyindeydi kz.ts.cn.
Ïran men Qazaqstan birdey örkenïettik şeñberde ornalasqa» - Pars aqparat agenttigi
Ïran Ïslam Respwblïkasınıñ Qazaqstandağı elşisi Tehran-Astananıñ türli salalardağı qarım-qatınastarınıñ serpindi jäne özara tïimdi müddelerge negizdelgenin ayttı. Qazaqstandıq gazetke bergen Ïran Ïslam Respwblïkasınıñ Qazaqstandağı elşisi Modjtaba Demïrçïlwdıñ suxbatındağı eñ negizgi oyların tüyindegen ïrandıq basılım osınday aqparat jarïyaladı.
Ïran Ïslam Respwblïkasınıñ Qazaqstandağı elşisi qazaq-ïran qarım-qatınası men ortaq rwxanï ündestik birneşe ğasırdan beri jalğasın tawıp kele jatqanın aytqan. «1992 jıldıñ qañtar ayınıñ 29-ı küni Ïran men Qazaqstan arasında dïplomatïyalıq qatınastar ornadı. Bul şın mäninde birneşe ğasır burın ïrandıqtar men qazaqtar arasında bolğan qatınastardı qayta jandandırw sanaladı»,- delingen agenttikte.
Modjtaba Demïrçïlw mırza Ïran men Qazaqstan arasındağı mädenï baylanıstardı ortaq tarïx, ortaq din, parsı jäne qazaq tilderinde kezdesetin ortaq sözderden bayqawğa bolatının aytqan.
«Ïran men Ortalıq Azïya memleketteriniñ, äsirese Qazaqstanmen mädenï jäne tarïxï baylanıstarınıñ ötkeni tereñde jatır. Ïran men Qazaqstan birdey örkenïettik şeñberde ornalasqan dep aytwğa boladı», - degen elşi sözimen tüyindegen parstoday.com.
Altıngül Bolatqızınıñ qazaq mädenïeti twralı kitabı moñğol tilinde jarıq kördi - KAZNEWS
Doktor, professor Altıngül Bolatqızınıñ «Qazaq xalqınıñ mädenïeti, salt-dästüri», «Francïyanıñ moñğoltanwı» attı kitaptarı moñğol tilinde jarıq kördi. Onda köşpeli qazaq xalqınıñ ömiri onıñ mädenïeti men salt dästüri körinis tapqan. Ultımızdıñ mädenïeti twralı bunday jağımdı jañalıq moñğolïyalıq kaznews.mn portalında jarıq kördi.
Atalğan aqparat köziniñ mälimetinşe, Altıngül Bolatqızı öziniñ «Qazaq xalqınıñ mädenïeti, salt-dästüri» attı kitabında qazaqï salt-dästürdiñ erekşelikterin atap körsetken. Sonımen qatar, «Francïyanıñ moñğoltanwı» attı kitabında moñğoltanwşı ğalımdardıñ ömirbayanı men eñbekteri jazılğan.
Doktor, professor Altıngül Bolatqızı Moñğolïyanıñ Ulttıq wnïversïtetinde francwz jäne rwmın tilderi kafedrasınıñ meñgerwşisi qızmetin atqaradı.
- Ïtalïya: Qazaqstandıq bïatlonşı eñ üzdik nätïjesin körsetti
- Özin zorlaw oqïğasın oydan şığarğan qarağandılıq qız 2 jılğa sottaldı
- Awıl taksïsteri zañsız adam tasığanı üşin jawapqa tartıldı
- Qazaqstan swïcïdpen küreste birneşe salanıñ basın biriktirdi - şeteldik sarapşı
- Astanada QR-kod taqtalardı ne üşin ornattı
- Qazaq qızı Moñğolïyada tüsirilgen fïlminiñ bastı rölin somdadı - Şeteldegi qazaq tildi BAQ-qa şolw
- Facebook jalğan aqparattarmen küreswdiñ jaña ädisin taptı
- «Şımkent-Taşkent» bağıtındağı avtobwstarğa bïlet arzandadı
- Elbası joldawı
- Joldaw jüktegen mindetter
- Qazaqstan tarïxı
- Älemdik BAQ Qazaqstan twralı
- Jaña ïndwstrïyalandırw
- Bolaşaqqa 100 qadam


text:
Ukraina Tışqı işler nazirligi Rusiyeni Qırımda yaqalanğan jurnalistni azat etmege çağırdı
Ukraina tışqı işler naziri Pavlo Klimkin Rusiyeni cuma künü, mart 13-te, Qırımda FSB tarafından yaqalanğan jurnalist Natalya Kokorinanı azat etmege çağırdı. Bunıñnen beraber, Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ yolbaşçısı «Qırımda söz serbestligini yoq etüv esnasını toqtatmağa çağıra».
«Kokorina azat etilmeli. Rusiye istilâcı memleket olaraq Qırımda söz serbestligini yoq etüv esnasında toqtamaq kerek. Qırım Ukrainadır. Bu qadar», – dep yazdı Klimkin Twitterde.
Malüm olğanı kibi, OSCE söz serbestliği reisi Dunja Mijatović Qırımda jurnalistlerge yapılğan basqını takbih etip, «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» haber neşiriniñ jurnalisti Kokorinanı acele sürette azat etmege çağırdı.
Mart 13-te saba «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» mühbiri Natalya Kokorina işdeşlerine saat 8:00 oña ana-babasınıñ dairesine kelmege rica etkenlerini haber etti. O, dairege kelgen soñ onıñnen bağ üzüldi. Tintüvden soñ onı yaqaladılar.
Rusiye uquq qoruyıcıları adliyecini tintüv keçirilgen dairege almasalar da, Kokorinağa kirsettiler.
Cuma künü, mart 13-te, FSB hadimleri işğalden soñ Qırımnı terk etip, al-azırda Kiyevde yaşağan daa bir Qırım jurnalisti Anna Andriyevskayanıñ ana-babası yaşağan dairede tintüv keçirdiler. Jurnalistniñ babasına Aqmescit mahkemesiniñ qararını kösterdiler. Vesiqağa binaen, Andriyevskayağa nisbeten «Qırımda akimiyetni devirmek çağıruvları ile maqale içün» cinaiy iş açıldı.


text:
Janwardıñ ïesi onı tusap ketkenin keşke ğana esine tüsirgen. Ol tüyeni bosatpaq bolğanda, janwar ïesine şabwıldağan.
Kwägerlerdiñ sözine qarağanda, tüye er adamnıñ moynınan tistep, köterip kelip jerge urğanda basın julıp alğan, dep jazdı RÏA Novostï.
Janwardı sabasına keltirw üşin 25 adam altı sağat arpalısqan.
Ündistannıñ bul aymağında, Radjastan ştatında, aptap ıstıqtıñ rekordtıq körsetkişi anıqtalğan. Oqïğa bolğan küni awa temperatwrası +43 gradwsqa deyin köterilgen.
Tegï: Glavnaya, Janwarlar älemi,
Kommentarïï


text:
Kişkentay Abay esimdi säbï tamız ayınıñ 14-i küni bir jasqa toladı. Nağaşı atası Saparğalï men äjesi Qorlan Kwkwmbaevtar bügingi şarağa Aqsw qalasına qarastı Jolqudıq awıldıq okrwginen arnayı şaşw ala kelgen.
- Balğınbek Ïmaşev jïenimizge batasın berse, Aynur Tursınbaeva tusawın kesti. Köpşilik aldında qolma-qol swırıp salıp aytılatın söz sayısı men jır jarısında top jarıp jürgen osınday aqındardıñ izimen jüretin ülken azamat bolsın degen nïetpen kelip otırğan jayımız bar. Erteñ Töreğalï Töreälige awzına tükirtkimiz keledi. Bul qazaqtıñ ejelden kele jatqan ırımı. Özim jeti bala tärbïelegen "Altın alqa" ïegerimin. Abaydıñ anası Maqpal kenje qızım. Abay kişkentay bolsa da, dombıranıñ dıbısın estise, selt etedi, - deydi Qorlan Kwkwmbaeva.
Näresteniñ nağaşı atası Saparğalï Kwkwmbaev 1989 jılı Amanjol Ältaev sındı aytıskermen bir saxna törinde aytısqanın aytadı. Qazirgi tañda mädenïet üyinde jumıs isteydi.
- Jıl sayın ötkizilip turatın festïval xalıqqa jergilikti deñgeyde nasïxattalsa, munday şaranıñ bereri mol. Ulttıq dästürge köñil bölip, alıs jäne jaqın şetelden qonaqtardı şaqırğanı köñilge qwanış uyalatadı. Eki künde ötetin şarağa tıñğılıqtı dayındalğanı körinip tur. Qazaqstannıñ qay aymağı bolsa da kïeli. Degenmen Ertis öñiri aqındıq pen şeşendiktiñ, batırlıqtıñ, ğılımnıñ mekeni. Ulı dala eli dep aytwğa layıq. Qazaqstannıñ rwxanï jañğırwına üles qosıp otırğan Pavlodar öñiriniñ abıroyı asqaqtap, rwxanï ordağa aynalsın, – deydi Balğınbek Ïmaşev.
Aqbota Seysenbaeva
Swretti tüsirgen – avtor
http://pavlodarnews.kz/index.php?id=1050
Kommentarïï


text:
Aqmescit merkezinde qırım «halq imayesi»niñ lageri peyda oldı
Qırım paytahtı merkezinde Qırım «halq imayesi» ve GİBDD hadimleri nevbette turacaq gece-kündüz közetme noqtası peyda oldı, haber ete Krım Media.
Aqmescit memuriyetiniñ başı vazifelerini eda etken Gennadiy Baharev aytqanı kibi, işbu noqta oktâbr 29 künü Karl Marks ve Serova soqaqlarnıñ çarpışmasında peyda oldı.
«Halq imayesi» ve GİBDDniñ esas vazifesi – şeer merkezine naqliyatnı kirsetmemek.
Yaqında közetüv noqtasında PPS bölügi da nevbette turacaq.
Neşirniñ malümatına köre, GİBDD hadimleri oñaytsızlıqlar olmasın dep şeer merkezinde yaşağan aqmescitliler aqqında malümatnı topladı – olar maniasız keçe bilecekler.
Qalğanlarnı piyade zonasına kirsetmecekler, deyler Aqmescit memuriyetinde.


text:
Tuğra leyhası. Qırımnıñ birinci tarihçısı Remmal Hoca
Belli qırımtatar alimi, tercimeialcı, yıldız falcısı ve tibbiyet adamı Kaysuni-zade Mehmed Nedai, ya da Remmal Hoca, özünden soñ bayağı kitap qaldırğan, amma esas emegi: «Sahib Girey hannıñ tarihı» oldı.
Qırımtatarlar ve olarnıñ devletçiligi, Şarqiy Avropanıñ eñ nufuzlı devletlerinden biri – Qırım hanlığı tarihınıñ acınıqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası – Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» adlı videoblogunda.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki aqiqatına olğan hususiy bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissörFatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda meşur Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası, «Larişes» müzeyi saytınıñ malümatı qullanıla.
Bloglar rubrikasında aydınlatılğan fikirler müelliflerge ait ve muarririyetniñ fikir-tüşünceleri ile aynı olmaması mümkün


text:
Yasaqlanması havfı altında bile Meclis Ukrainağa sadıqlığını köstere
Aqmescit – Qırımtatar halqı Meclisine qarşı yapılğan basqı ep küçleşse de, Aqmescitteki binası üzerinde milliy bayraqnen birlikte ukrain bayrağı da yelpirey. Yerli ealiniñ bir qısımı buña menfiy baqsa da, Meclis azalarınıñ sarı-mavılı bayraqnı alıp taşlamağa niyetleri yoq.
Aynı zamanda, mütehassıslarnıñ fikirince, Rusiye akimiyeti Meclisni idare altına alıp olamasa, ileride bu qurumnı yasaqlay bileler.
«Biz kelecegimizni Ukraina ile köremiz», – miliy areket iştirakçisi
Aprel ayında Qırım «imayecileri» tarafından alıp taşlanğan ukrain bayrağını kene de yerine tiklegen milliy areket iştirakçisi Zodiye Saliyeva aytqanına köre, ileride de ukrain timsalini qorçalamağa azır.
«Biz qorqmaymız… Biz Qırımğa qayttıq ve kelecegimizni Ukraina ile birlikte köremiz, onıñ içün em bu bayraqnı, em bizim bayrağımıznı köz bebegi kibi qorçalaymız. Bunıñ artında bizim devletimiz. Bizim kelecegimiz tura», - dedi Zodiye apte Qırım.Aqiqatqa.
Zodiye apteniñ sözlerine köre, qırımlılarnıñ bazıları qırımtatarlarğa qol tutalar, amma açıqtan-açq fikinlerini bildirmege saqınalar.
Faqat, soravdan keçkenlerniñ büyük bir qısımı Meclis binasındai bayraqnıñ asılı turğanına qarşı çıqtılar.
«Men Qırım sakinim ve Meclis üzerindeki ukrain bayrağınıñ turmasına qarşı çıqam, çünki olar bazılarğa «separatist» dep aytalar, özleri şunı yapalar», - dedi Aqmescitli sakin Vladimir İliç.
Meclisni yasaqlay bileler, – ekspert
Yaqın şarq taqiqatları Merkeziniñ müdiri İgor Semivolosnı yerli ealiniñ menfiy munasebeti iç te taaciplendirmedi.
İgor Semivolos Qırım.Aqiqatqa şunı bildirdi: «Olar evelden de qırımtatarlarnı separatizmde qabaatlay ediler. Bu ruslarnıñ menlik meselesedir, çünki olar eñ başından qırımtatarlarnı «rus dünyasına» qarşı çıqqanlrını añlay ediler».
Ekspert bildirgeni kibi, şimdiki vaqıtta «akimiyet» Meclisni idare altına almağa istey, amma, niyetlerine irişmeseler, qırımtatarlarnıñ temsiliy organını ekstremistik olaraq adlap, yasaqlay bileler.
Vaziyet nasıl etip deñişecegi Qurultaynıñ sessiyasına bağlı olacaq. Semivolosnıñ sözlerine binaen, «kollaboratsionist -satqınlar» vastasınen Qırım «akimiyeti» kendi niyetlerine irişseler ve reberlerni ğayrıdan saylasalar, temsiliy organ olarğa boysunacaq. Qurultay vekilleri toplaşuvnı Herson vilâyetinde keçirseler ve vekiller Meclisniñ siyasetine qol tutsalar, «akimiyet» Meclisni yasaqlamaq içün çalışacaq.
Şimdiki vaqıtta Meclis binası – Qırımda ukrain bayrağı yelpirep turğan yekâne bina, desek yañlış olmaz.


text:
Rusiyeniñ silâlı hızmetleri Emil Kurbedinovnıñ evinde tintüv keçire
Advokat Emil Kurbedinovnıñ evinda yanvar 26 künü Rusiye FSB hadimleri tintüv keçireler. Bunı Radio Svoboda muhbiri Anton Naumlük haber ete.
Bundan evel, advokatnıñ ofisinde tintüv keçirilgeni aqqında haber etilgen edi.
Bundan ögüne, Edem Semedlâyev ve Emil Kurbedinovnıñ qullanğan maşnanı polis hadimleri toqtatqan ediler. Soñra ise şu yerge FSB hadimleri kelip Kurbedinovnı yaqaladılar. Advokatnı «ekstremistik malümatlarnıñ tarqatılmasında» qabaatlaylar, oña qarşı toqtatuv tedbiri aqqında qarar Kreml kontrolündeki Aqmescitniñ Demryol rayon mahkemesinde qabul etilecegi belli oldı.
Emil Kurbedinov «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca bir-qaç mahkümniñ ve jurnalist Nikolay Semenanıñ advokatı ola.
Keçende Aqmescitte FSB hadimleri, İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznıñ işlerinde advokat olğan Nikolay Polozovnı yaqalap, sorğuğa alğan ediler. Polozov bu yaqalamanı qaçıruv olaraq tanıy.


text:
Qırğız qızı Elnwra Orozbaeva Qırğızstannıñ fwtbol quramasınıñ qorğawşısı Danïel Tegoğa qız twıp berdi. Ganalıq Tego afrïkalıq monarxtardıñ biriniñ murageri.
«Bosanğannan keyin qïın kezeñ boldı. Bosanğannan keyingi küyzelis bolar. Danïel munı jaqsı tüsinedi. Mağan üy şarwasına kömektesti. Men mundaydı kütpep edim»-deydi qızdıñ özi. Onıñ aytwınşa, toydan keyin köpşilik olardı sınğa alğan. «Qïın boldı, renjidim, jılağım keldi. Biraq Danïel «Nazar awdarma, bul bizdiñ ömirimiz. Eşkimniñ onı söz etwge quqığı joq» dep jubattı»-deydi.
Afrïkalıq xanzada Qırğızstanda 2008 jıldan beri turadı. Azamattıq alıp ülgergen. Elnwramen ğalamtor arqılı tanısqan. Eki jastıñ toyı bıltır qırğız dästürine say ötken bolatın. Jas jup nekelerin äzirge resmï türde zañdastırğan joq.
Derekköz: news.mail.ru
Kommentarïï


text:
Brazïlïyanıñ burınğı prezïdenti Ïnasïw Lwla da Sïlva men onıñ äyeline mïllïardtağan dollardı jımqırw faktisi boyınşa resmï türde ayıp tağıldı.
Prokwratwra Petrobras munay kompanïyası arqılı qılmıstıq jüyeni basqarğan deydi. Odan kelgen şığın kölemi 12,6 mlrd dollardı qurağan. Sonday-aq Sïlva 3,4 mln real köleminde para alğan.
Petrobras-tıñ jemqorlıq jüyesi twralı eki jıl burın belgili bolğan. Onıñ birneşe joğarı lawazımdı basşıları para alw üstinde ustalğan. Bul aqşalar sayasatkerler men lawazımdı tulğalarğa berilwi tïis bolğan. Bïlik olardıñ osılayşa 3,8 mlrd dollar tapqanın aytwda.
Prokwratwra nawrız ayında Sïlvanı tutqındawdı talap etken bolatın.
Derekköz: Argwmentı ï faktı
Kommentarïï


text:
Qırım Müftiyligi bildirgeni kibi, Seyitler rayonında camini ateşke bermege ıntılğanlar
Dekabr 24 künü sabası Seyitler rayonı Çaya (Jelâbovka) köyünde musulman ibadet evini ateşke bermege ıntıldılar, dep bildire Qırım Musulmanlarınıñ Diniy İdaresiniñ matbuat hızmeti.
Qırım Müftiyliginiñ malümatına köre, bunı camige saba namazına kirgen Sudaq sakinleri taptı. Erkek camiden çıqqan tumannı kördi.
«Olğan malümatqa köre, cinayetçi camige pencereni qırıp kirdi. İbadet odasında cinayetçi islâm edebiyatı ve muqaddes Quran kitabınıñ nushaları ile dolapnı yaqtı. Çastımızğa, ateş binağa yayılmadı, neticede odanıñ tek bir köşesi yandı», – denile beyanatta.
Seyitler rayonınıñ musulman diniy cemiyetleriniñ reisi Rustem Temirov aytqanı kibi, Çaya köyündeki camini endi bundan da evel ateşke bermege tırışqan ediler.
«Yedi-sekiz yıl evelsi de camini yaqmağa tışırqan ediler. Köyniñ çetinde yerleşe, mında sebze çarşısı da yanında bar. Köy küçük, cuma namazına 25-30 mümin kele, başqa künleri bina qapatıla, anahtarnıñ ne yerde olğanını tek musulmanlar bile. Qaravul ve video nezareti sisteması yoq», – dey Rustem Temirov.
QMDİ bildirgeni kibi, vaqia yerine uquq qoruyıcı organları, Fevqulâde işler nazirligi, Seyitler rayonı akimiyetiniñ temsilcileri keldi.
«Köy musulmanları yüz bergen vaqiadan sebep qasevet çeke ve bunı tarik olaraq tanıy, çünki er keske belli ki, tünevin musulman dünyası Muhammed peyğamberniñ doğğan kününi qayd etken edi», – deyler Müftiylikte.
Caminiñ ateşke berüvi aqqında malümat Qırımda Rusiye İçki işler nazirliginiñ resmiy saytında şimdilik daa yoqtır


text:
Qazaqstan alğaş ret BUU Qawipsizdik Keñesiniñ 2017-2018 jıldarğa turaqtı emes müşesi bolıp saylandı, dep xabarlaydı TASS. Bas Assambleyada ötken dawıs berw kezinde Qazaqstan 138 memlekettiñ qoldawına ïe boldı. Ol bul saylawda 55 dawıs jïnağan Taïland memleketinen basım tüsti.
Ayta keteyik, Azïya-Tınıq muxïtı aymağı memleketteri atınan 1 orınğa Qazaqstan jäne Taïland elderi talasqan bolatın.
«Dawıs berwşilerdiñ üşten ekisiniñ qoldawına ïe bolıp, Qazaqstan Qawipsizdik Keñesine 2 jılğa turaqtı emes müşe bolıp saylandı, 1 qañtardan bastap qızmetin bastaydı», - dep mälimdedi Bas Assambleyanıñ 70-sessïyasınıñ törağası Mogens Lyukketoft.
Ötken jılı BUU Qawipsizdik Keñesiniñ 2016-2017 jıldardağı turaqtı emes müşeligine Mısır, Senegal, Wkraïna, Wrwgvay jäne Japonïya elderi saylanğan bolatın.
Osı jıldıñ 31 jeltoqsanınan bastap Angola, Malayzïya, Veneswela, Jaña Zelandïya jäne Ïspanïya memleketteri Qawipsizdik Keñestegi orındarın bosatadı.
BUU Qawipsizdik Keñesine 15 memleket müşelik etedi. Ulıbrïtanïya, Qıtay Xalıq Respwblïkası, Francïya, Resey Federacïyası jäne Amerïka Qurama Ştattarı - Keñestiñ turaqtı müşeleri. Odan bölek 10 turaqtı emes müşe memleketti Bas Assambleya eki jılğa saylaydı. Är jıl sayın onıñ besewi jañarıp otıradı.
Kommentarïï


text:
Andrey Şçekun Qırım meseleleri boyunca Devlet hızmetini yarımada qamaçavını izaatlamağa çağırdı
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar meseleleri boyunca Ukraina devlet hızmeti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yarımada ile naqliyat alâqasını blok etmek niyetini izaatlamay. Bunı Kiyevde çarşenbe künü, sentâbr 16-da, «Ukrayinskıy dim» Qırım emek ve medeniy işbirlik merkezi»niñ reisi Andrey Şçekun bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Andrey Şçekun dey ki, devlet hızmeti alâ daa çalışmay: «Qırım meseleleri boyunca devlet hızmetiniñ mevamını eşitmege isteymiz. Çünki bugün anda yalıñız karyeranı tüşüneler».
Cemaat faali QMC ve Aqyar meselelerinden devlet hızmetiniñ sabıq başı Aslan Ömer Kırımlını Meclisniñ qıtaiy Ukraina Qırım arasında naqliyat alâqasını blok etmek niyetini izaatlamağa çağırdı.
O, Qırım işğali ile bağlı meselelernen oğraşmağa mecbur olğan devlet akimiyeti organlarınıñ qırımlılarnıñ cemaat teşkilâtları ile bağı qaviy olmağanını qayd etti. Şçekun Ukraina İçki işler nazirliginiñ hadimleri Herson vilâyeti ve Qırımnıñ memuriy sıñırını blok etecek faallerniñ havfsızlığını temin etip olacağından şübesini bildirdi.
Avgust 19 künü Nazirler Kabineti QMC ve Aqyar şeeri meselelerinden Ukraina Devlet hızmetiniñ başı vazifesine Nariman Ustayevni tayinledi. Bu vazifeni eda etken Aslan Ömer Kırımlı Qırım ve Aqyar meselelerinden akimiyet vekâletlisi oldı.
Hatırlatamız, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Qırım ile memuriy sıñırnı blok etip, işğalci yarımadağa ukrain malınıñ ketirilmesini toqtatmaq niyetindeler. Qırımtatar halqınıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev aytqanı kibi, «Ukraina Qırmınıñ işğalci rejimini temin etmemeli».
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov yarımada qıtaiy Ukrainadan malnıñ ketirilmemesine bütünley azır olğanını bildirdi. Bu mevzuda «iç te qorqu olmağanını» da qayd etti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Refat Çubarov sentâbr 16 künü parlament toplaşuvında bildirgeni kibi, qırımtatarlar sentâbr 20 künü, üylede, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa mahsulatnı ketirgen yük maşinalarınıñ areketini blok etmek niyetindeler.


text:
Etrafta açlıq ve hastalıqlardan çoq sürgün etilgen qırımtatarlar öle edi
Ekim 9, 2010 by admin
Filed under Sürgün Hatıraları
Urmus Mustafayeva Aqmescit şeerinde 1925 senesi yanvar 25 künü doğdı. Aile İnvalidnaya soqağı, 125 adresi boyunca evde yaşay edi, ev şimdi de tura. Aile çoq balalı edi – 8 bala. Onıñ içün ana çalışmay edi, ev işleri çoq edi. Baba kolhozdan kirağa topraqalıp, qarpız, qavun saça edi. Qırımtatarlarnıñ çoqusı kibi, zengin yaşamay ediler. Soñ cenk başlandı. Urmus bita o vaqıt №12 qırımtatar mektebiniñ doquzıncı sınıfında oquy edi, ondan büyügi tek ağası edi. Babası endi 65 yaşında edi, orduğa onı çağırmadılar, ağasını ise aldılar.
Sürgünlik aqqında şaatlıq: Mamutova Şaziye
Ekim 9, 2010 by admin
Filed under Sürgün Hatıraları
Mamutova Şaziye, qırımtatar, 1929 senesi 12 dekabr künü Qırım ASSR Kuybışev rayonınıñ Ayrigül köyünde doğdı.
Sürgünlik vaqıtında, men anam – Seferova Rebiya, 1906 d.s. – ile Ayrigül köyünde, qartbabam Celil Bekirniñ einde yaşay edik. Qartbabam 1930 senesi qartanam ve üç qızları – Ayşe, Pakize, Cevair- ile Uralğa sürgün etilgen ediler. Azbarda büyük meyva bağçası, qararnen 100 terek, qavehane ile tükân bar edi. Sürgünlik gecesi qartbabam babama ayttı: “Balalarnı (men ve tatam Naciye), apaynı al ve Özenbaştan ve dağlardan Abdulla emcene ket”. Abdulla emcem Yaltada yaşay edi, Zagorodnâya, 5. Ermeni kilsesiniñ yanında, anda soñ babam qaravul olıp kirdi. 5 yıldan soñ, anam ve babam propiska olundılar, olar tütünfermzavodına, tütün boyunca mutehassıslar olaraq, işlemege kirdiler. 1937 senesi Abdulla emcemi, halq duşmanı olaraq, “üçlük” qabaatlap, apiske aldılar.
1941 senesi 27 iyun künü, cenk başlağanınen, babam Celilov Sefer-Ali Qızıl orduğa alınğan edi. O aqqında iç bir haber yoq edi, 3 yıldan Uralda, şahtada çalışqanı aqqında haber aldıq. Başqa bir şey bilmedik, öyle de ğayıp oldı.
Anamda biz üç qız edik – Naciye, Şaziye ve küçük qardaşımız Selime, o aqcigeryañğısınen hastalandı ve öldi, onı 1944 senesi 16 mayıs künü kömdik. 1944 senesiniñ 17 mayıs künü tatam Naciye Şeküre alamnen Yaltadan Aqmescitke soylarımızğa kettiler, biz ise köyge qayttıq, çünki anam çalışıp olamay edi, özümiz qalamadıq. Saba daa qaranlıq edi, yağmur sepeley edi, qapımız qaqıldı, yaş asker kirip, ayttı: “Sizge 15 daqiqa, kiyiniñiz, tışarıda maşina bekley”. Resmiy şekilde iç bir vasiqa oqunmadı, iç bir şey añlatılmadı.
Anam ağlamağa başladı ve askerlerge qardaşım ölgenini, tatam Aqmescitte olğanını aytmağa başladı, o, soñ bizni nasıl tapar. “Anda stantsiyada da taparsıñız”, – dedi o. Biz tek anterlernen olıp, bir şey almağa yetiştirmedik, öyle de çıqtıq.
Bizni Süren stantsiyasına ketirdiler, mal vagonlarına oturttılar, aç, buzlağan edik. 20 künden ziyade kete edik, er vagonda 80-90 insan. 90 insan olğan vagonda 20 bala, 3 yüklü qadın, qalğanları qartlar edi. Üstümde mavı tüste anter bar edi, beyaz bitler onıñ üstünde pek yahşı körüne ediler, men olarnı vagon derezesine qaqa edim. Biznen dostum Fevziye kete edi, 5 künden qardaşı öldi, gece saat ekide cesetni vagondan alıp, perronda attılar. Onıñ anası Zeyneb dağıtığan saçlarınen askerler artından çapa edi, artından daa 6 bala, çapıp, bağıra edi: “baba askerlikten qaytsa, men oña ne aytırım”. 10 daqiqadan soñra onı essiz alda, artından 6 balasını vagonğa attılar, o, eki saattan özüne keldi.
Yol devamında ayaqyol, suv ile teminlenmegen edik, toqtağanda, eşelon çölde 20-30 daqiqa tura edi, bazıda 1-2 saat, bu vaqıt içinde insanlar ayaqyolğa bara ediler, ne tapsalar, aş pişire ediler, suvğa bara ediler. İç bir mahsulat berilmey edi, ekim ve emşireler yoq edi. Qomşu vagonlarda pek çoq insan ölgen edi, olarnı yol boyunda qaldıra ediler. Böyleliknen biz Özbekistanğa keldik, Andijan vilâyeti, Stalin rayonı, st. Şarihanğa. Stantsiyada bala ve qartlarnı arabalarğa yüklediler, qalğanlar cayav Karl Marks adına kolhozına kettiler, anda biz 2 ay baraqta yaşadıq. Meni ve qomşu oğlu Nurini cugara tarlalarından quşlarnı aydamağ qoyğan ediler, ana-babalarnı farqlı yerlerge. Bir kün saba biraz keç qaldıq, komendant atnen artımızdan yetti ve çölde bizni qamçı ile urdı, çünki quşalr cugaranı aşağan ekenler. Oğlnçıq pek qorqtı, bir aydan öldi.
Eki aydan soñ st. Şarihanğa köçtik, anda pamuq zavodı bar edi, barakta yaşamaq içün yer berdiler, anam işke kirdi, künde oña 300 gramm, maña 200 gramm ötmek bere ediler. Qış suvuq edi, çoqusı açlıq çeke edi, çöplüklerni qarıştırmağa mecbur ediler, insanlar yıqılıp, köz ögünde öle ediler. 6 aydan naciye tatam tapıldı, Samarkandta, anam oña barıp olamay edi, izinsiz çıqsa edi, 25 yıl bere ediler. 1 aydan alam tatamnı ketirdi, büyük quvanç edi.
Aygül köyden qomşumız, olacaq aqayımnıñ babası – Ganiyev Mamut, biznen beraber sürgün etilgen edi, o, açlıqtan öldi, küçük oğlu Mamutov Serverni özbekler özlerine alğan ediler. Büyük oğlu Mamutov Enver Ganiyeviç, Qızıl orduğa 1939 senesi alınğan edi ve tek 1946 senesi qaytqan edi.
Qaytqan soñ, Enver Ganiyeviç anamnı taptı, soylar aqqında soraştırdı, menim qyda olğanımnı bildi. O vaqıt men özbekelerde hızmetçi olıp çalışa edim, meni tapıp, keldi ve ayttı: “Anañda şimdi yaşa, soñ men kelip, seni alırım”, men oqumağa istegenimni ayttım, o: “Birden olmaz, soñ yardım eterim”. 1946 senesiniñ soñunda yaqınlarını toplap, bir aqşam keçirdi. Ondan soñ biz Çinbad rayonına kettik, anda onı yahşı mutehassıs olaraq (Moskva selhozinstitutınıñ iqtisadiyat fakultetini bitirdi), selhoz bankı bölüginiñ idarecisi vazifesine qoydılar. Men kurslardan soñ, Çinbad sberkassasına kontrolör işine kirdim.
1948 senesi yanvar ayında para islâhı keçirile edi, raatlıq künleri işke barmay edim, kassir ve baş muhasebeci öz soyları yardımınen büyük parağa orderler yaptılar ve kassanı mensiz abradılar. Bazarertesi künü işke kelgende, kassir maña bir oba order berip, imzalamağa ayta, men olarnı imzalamadım, amma işten çıqmağa mecbur edim. Soñra mahkeme oldı, baş muhasebeci ve kassirni 20 v e25 yılğa oturttılar, meni yiberdiler, ve vesiqalarnı imzalamağanımnı yahşı dediler, amma işke men başqa çıqmadım. 10 künden aqayım, Mamutov Enver Ganiyeviçke, işine prokuror ve muavini kelip, bankta büyük paraqa esap açmağa qandıra ediler, aqayım razı olmadı. Kelecek gece evimizge militsiya keldi, biz yuqlay edik, onı apiske aldılar. Er qadın kibi, men ağlamağa başladım. O, 8 ay oturıp çıqtı. Men anama Şarihanğa kettim, işke kirip olamadım. Enver Ganiyeviç oqumışlı, namuslı insan edi. Moskvada oquğanda çoq dostlerı bar edi, episine yardım ricasınen yaza edim. 9 aydan mahkeme oldı. Mahkemede Moskvadan insanlar, Andijandan bu işnen oğraşqan mahkeme ekspertleri bar ediler. Mahkeme qararnı oqudı: “Enver Ganiyeviç, siz namuslı adam olaraq, cezadan boşanasıñız. Prokuror ve muavini qabaatlanacaqlar, sizge ise 9 ay içün 2 qat aylığıñız berilecektir”. Bundan soñ, bi Şarihanğa köçtik, aqayım selhoz banknıñ idarecisi vazifesine tayin etildi ve ev qurulması içün topraq aldı. Aqraba ve yaqınlarımız yardımınen ev qurdıq. Sağolsunlar. 1949 senesi Rustem oğlumız doğdı, 1952 senesi Lilâ qızımız, 1955 senesi Reşat oğlumız doğdılar. Men endi pamuq işletken zavodqa baş muhasebeci işn ekirdim.
Ebet, ağır edi, balalarnı oqutmaq kerek edi, yetişmemezlik, yahşı ki, biznen anam yaşay edi, pek yardım ete edi ve özü de pamuqzavodında çalışa edi,tavuq ve sığır tuta edik. 1963 senesi daa bir ibraim oğlumız doğdı.
1969 senesi aqayımnı iş boyunca samarkandğa keçirdiler, anda özü 9 ay yaşap, çalıştı. Soñra işten kvartira berdiler, ve bütün ailemiz Samarkandğa köçti.
Men 20 yıl devamında Uzmejkolhozproyekt leyha institutında baş muhasebeci olaraq çalıştım. Aqayım Oblkolhozstroy trestinde baş muhasebeci olıp çalıştı. Ebet, sağlığı yaramay edi, 7 yıl askerlikte, cenk cebesinde, kontuziya ve eki yaralanma. Çoq mukâfatları olğanına baqmadan, iç bir imtiyazları yoq edi, o, akimiyet halqımızğa öyle davranğanına memnün degil edi. O, halqımız sürügn etilgegenini bilmey edi. 1946 senesi, qaytqan soñ, Qırımğa aqrabalarına ketti, ve tek anda er kesni sürgün etkenlerni bildi. Sürgünlikte o, eñ yaqınlarını ğayıp etti – babsı ve ağası Özbekistanda açlıqtan öldiler, anası olar daa küçük olğanda, ölgen edi. O, aileni pek qıymetli saya edi, balalarnı seve edi, ve olarğa qırım aqqında çoq tarif ete edi. Er vaqıt ayta edi: “Belki, men onı körmem, amma balalarımız ve halqımız mıtlaq Qırımğa qaytırlar”. Enver Ganiyeviç Samarkandta 1982 senesiniñ 8 mart künü keçindi, biz onı bir vaqıt unutmaymız ve unutmaycaqmız.
Balalarımız östiler, tasil aldılar: büyügi mimarcılıq institutını bitirdi, qızım ve ortancı oğlum – tıbbiyet, küçügi – iqtisadiyat fakultetini bitirdi.
1988 senesi balalarımıznen Vatanğa – Qırımğa qaytmağa qarar berdik, ve endi 1989 senesi bir yıl içinde, dört aile de Qırımda edi. Balalar Qurman rayonında yerleştiler, Rovnoye, Pâtihatka ve Muskatnoye köylerinde, çünki Aqmescitte propiska etmey ediler. Soñ Aqmescitke keçtik, tek büyük oğlum yerinde qaldı, çünki kelinim endi 20 yıl Pâtihatka köyünde baş ekim olıp çalışa.
Bugün 6 torunım ve 9 torunçem bar, ve tilegenlerimden eñ müimi – vatanlarında muabbet yaşamaq. Başımızdan keçkenler ise iç bir kimsede tekrarlanmasın.
Men Aqmescit şeerinde, Mirnoye köyünde, Yevpatoriyskaya soq. 110 evde yaşayım, telefon 310-643.
15.11.2009 s.


text:
İqtisat
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
İqtisat (Ğäräpçädän), yä dönyaküläm terminologiädä Yunançadağı oikos (öy) häm nomos (ğädät yäki yola), yäğni "xucalıq yolası" mäğnäsendäge süzlärennän yulga çığıp xäzerge waqıtta lingua franca'ğa äwerelgän İnglizçädäge Economics süze belän yışraq almaş qullanıla häm kübesençä asatlıraq añlaşıla.
İqtisat mallarnı häm xezmätlärne barlıqqa kiterüne (citeşterüne), büleşterü-taratunı häm qullanunı tikşerenüçe fän[1]. İqtisat cämğiyäwi fän buluwına qaramastan soñğı waqıtta Ekonometrika qaramağındağı iqtisadi modellär (matematik modellär) arqasında tabiği fän dip isäplänä başladı. İqtisadi tikşerenülär mäsälägä yaqınlaşu belän törlänä. Bolar arasında qayber törlänülärne tübändä sanap kitarğä mömkin:
- makroiqtisat häm mikroiqtisat
- pozitiv iqtisat häm normativ iqtisat
- däwlät iqtisadı häm xalıqara iqtisat
- ximäyäçelek häm liberalism
Gomümän İqtisatnıñ meñlägän tören berbersenen astına quyep şäcärä xälendä kürsätüne döres dip äytep bulmıy, xättä mömkin tügel. İqtisat belemenä tarixi xronologiä yagınnan iqtisat teoriyaläre nigezendä yaqınlaşu iñ kiñ taralgan ısullardan berseder. Kübesençä İngliz telendä işäytelgän belemneñ bu yünäleşe büten belem yünäleşläre belen berğä tasvirlana - Säyäsi iqtisat, İqtisadi cäğräfä, Moxit iqtisadı, Sänäğät iqtisadı h.b.
ЭчTәлek
İqtisatnıñ töp qağidäläre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Çikle çığanaqlar (Scarce resources)
- Härber forsatnıñ üz qimmäte bar (Opportunity cost). Homo Economicus qararın qabul itkändä (Trade-off) belän qaraqarşı qala
- Citeşterü mömkinçeleğe (Production possibility)
- Citeşterüğä täsirlär: Tufraq (Land), Eşçänlek (Labour), Maya (capital), Käsäbäçelek (Entrepreneurship).


text:
Qırğızstanda nayzağaydıñ saldarınan 300-ge jwıq qoy ölip qalğan, - dep xabarlaydı Turmush.kg.
Oqïğa 16 mawsımda Djalal-Abad oblısı Aqsıy awdanında bolğan. Şopan maldardı Kaşka-Sww jayılımına aydap bara jatadı. Biraq qarañğı tüswine baylanıstı şopan Swwk-Dobo aswına toqtağan. Sodan jalpı 600 maldı aydap jetkizgen.
Şopannıñ aytwınşa, nayzağaydıñ nätïjesinde 120 qoy sol jerde ölip qalğan. Al 145 qoy qorqıp, aswdan sekirip ketipti. Biraq şopan zardap şekpedi. "Swwk Tobo jayılımına bir künde jetw qïın. Şopan qoylarmen aswdan ötip, jayılımğa jetpekşi bolğan. Sodan ol öziniñ eki kömekşisine şatır qurwdı tapsırdı. Keyin şopan qoylardı bir jerge jïnap, şatırğa kïimin awıstırw üşin kirgen. Osı waqıtta nayzağay urıp, nätïjesinde 120 qoy ölip qaldı", - dedi kwägerler.
Sonımen qatar, jumısşılar jarğa qulağan 115 qoydıñ öligin tawıp alıptı. Al qalğan qoylardıñ öligi äli tabılmadı. Ayta keteyik, mal Taş-Kwmır qalası men Aqsıy awdanınıñ fermerleriniki eken. Janwarlardıñ ïesiniñ aytwınşa, olardıñ şopanğa eş şağımı joq.
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï


text:
Bügin Almatı halqı akter, qazaqtıñ Tölegeni Qwman Tastanbekovtı aqtıq saparğa şığarıp saldı. Aktermen qoştasu räsimi Almatı qalasındağı M. Äuezov atındağı Qazaq memlekettik akademiyalıq drama teatrında ötti.
Aktermen qoştasu räsimine Qazaqstannıñ Halıq ärtisi Asanäli Äşimov, Almatı qalasınıñ äkimi Bauırjan Baybek, QR Mädeniet jäne sport ministri Arıstanbek Mwhamediwlı jäne Mañğıstau oblısı men Batıs Qazaqstan oblısı äkimderiniñ orınbasarları qatısıp, Qwman Tastanbekovtıñ otbasına köñil ayttı.
"Dosım, inim, bauırım, äriptes partnerim, süyenişim o dünielik degende "Apır-ay, aldında Amerikada, Londonda on kün, bir apta boldıq. Qasımda jürip edi. Sonda nege bir qwşaqtap süymedim" dep ökinip jatırmın. Kirşiksiz taza jigit ekenin eldiñ bäri biledi. Jaqsı adamnan ğana jaqsı akter şığadı. Qwmannıñ janı kirşiksiz taza edi. Külip qana twratın akter, jaydarman jigit ortamızdan ketti. Änuar Moldabekov üşeumizdiñ dostığımız "Qız Jibekten" bastalğan... Ol kezde Meruert onınşını endi ayaqtağan, 17-18 jasta. Bizder otızdamız. Qız Jibekke qatısqan bükil sostavtan üşeumiz ğana qalıp edik. Bwl tarih. Qwman ölmeydi degen söz. Onıñ isi ölmeydi", - dep köñil ayttı Asanäli Äşimov.
"Ağamızdıñ sanalı ğwmırı 1945 jılı Almatı oblısında düniege kelgennen osı Almatı qalasınıñ sahnasında jalğastı. Bügin ärbir qazaq üşin qaralı kün. Ornı tolmas qaza. Ağamızdı elimizde bilmeytin qazaq joq şığar... Sondıqtan Almatı jwrtşılığınıñ atınan sizderge köñil aytamın", - dedi Almatı äkimi Bauırjan Baybek.
QR Mädeniet jäne sport ministri Arıstanbek Mwhamediwlı Prezident Nwrswltan Nazarbaevtıñ köñil aytu jedel hatın Qwman Tastanbekovtıñ otbasına tabıstadı.
Qwman Tastanbekov 1945 jılı Almatı oblısı, Sarqant audanı, Ekiaşa auılında düniege kelgen. Ol qazaq halqına Swltan Qojıqovtıñ 1970 jılı jarıq körgen «Qız Jibek» fil'mi arqılı tanıldı. Sodan beri ol "Aqqular wşıp keledi", "Provinciyalıq hikaya", "Ağama arnalğan qalıñdıq", "Ağam meniñ", "Köşpendiler", "Mahambet", "Mahabbat jañğırığı" sındı fil'mderge tüsken.
Ol 1993 jılı Qazaqstan Respublikasınıñ halıq ärtisi atanıp, 2008 jılı "Qwrmet" ordeni, 2015 jılı "QR konstitutciyasına - 20 jıl" merekelik medali jäne 2016 jılı "Parasat" ordenimen marapattaldı.
Qwman Tastanbekov 17 jeltoqsan küni 72 jasında dünieden ötti.


text:
Aldın ala mälimetterge säykes, jarılıs saldarınan 27 adam qaza taptı. Onıñ işinde 4-ewi şeteldik azamattar. Tağı 80 adam türli därejede jaraqat aldı. Oqïğa ornında tergew tobı jumıs istewde. Äzirge polïcïya motocïkl nemese avtomobïldiñ jarılğandığı twralı naqtı ayta almay otır. Taïland televïzïyası bul lañkestik şabwıl bolwı mümkin ekendigin joqqa şığarmaydı.
Oqïğa ornı äli de qorşawda tur. Bïlik şeşimimen Bangkokta barlıq mektepter jabıldı, alayda bankter men memlekettik mekemeler jumısın toqtatpadı.
Taïlandtıñ qorğanıs mïnïstri Taïlandtıñ ulttıq twrïstik jäne ekonomïkalıq bïznesine nuqsan keltirw maqsattarında jasalğan dep xabarladı. Zardap şekkenderdiñ basım böligi Bangkokke Qıtaydan kelgen twrïster.
Derekközi: dni.ru
Kommentarïï


text:
ATR müdiriniñ muavini Ayder Mujdabayev oña ücüm etmek ıntıluvı aqqında bildirdi
Musafir Kiyev qavehanesinde belgisiz şahıslar ATR telekanalınıñ baş müdiri muavini Ayder Mujdabayev ve qırımtatar faali Seit-Bekir Suleymanovğa ücüm etmege tırıştı. Bu aqta Mujdabayev öz Facebook saifesinde bildirdi.
«Qavehaneniñ beş sağlam vucutlı ziyaretçisi turmuş sebebinden ziddiyetni meydanğa ketirip ve qavehaneden çıqqanımızda ya da soñ başqa bir yerde bizge bedence ya silâ qullanıp zarar ketirecekleri ile qorquzıp, bizge küfür lafnı aytmağa başladı», – yazdı jurnalist.
Mujdabayevniñ sözlerine köre, bir qaç kere olarğa qol köterip, belgisiz şahıslar çıqıp kettiler. Havfsızlığına telüke olğanından sebep jurnalist politsiyanı çağırdı. Mujdabayev bu ziddiyette siyasiy sebep olmağanını qayd etti.


text:
Qırımda 10 biñ Rusiye pasportı berildi
Qırımda Rusiye Federatsiyası vatandaşlarınıñ pasportlarını berüv noqtalarınıñ sayısı arttı.
Bunı Rusiye Federal migratsion hızmetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım Cumhuriyetiniñ rayon ve şeerleri, em de Aqyar şeeriniñ sakinleri Rusiye Migratsion hızmetiniñ 31-inci bölüginde vesiqalarını resmiyleştire bileler. Bugünki künde aman-aman 10 biñ pasport azır», – dep qayd eteler matbuat hızmetinde.
Hızmette vade etkenlerine köre, Qırım ve Aqyar sakinlerine vesiqa berüv esnası üç aydan ziyade devam etecek.
Bunı Rusiye Federal migratsion hızmetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım Cumhuriyetiniñ rayon ve şeerleri, em de Aqyar şeeriniñ sakinleri Rusiye Migratsion hızmetiniñ 31-inci bölüginde vesiqalarını resmiyleştire bileler. Bugünki künde aman-aman 10 biñ pasport azır», – dep qayd eteler matbuat hızmetinde.
Hızmette vade etkenlerine köre, Qırım ve Aqyar sakinlerine vesiqa berüv esnası üç aydan ziyade devam etecek.


text:
Belgisiz şahıs Ukraina Yuqarı Radası binasında mina olğanı aqta bildirdi – militsiya
Kiyevde Ukraina İçki işler nazirliginiñ idaresi bildire ki, belgisiz şahıstan Kiyevde Yuqarı Radası binasında mina olğanı aqta bildirüv keldi.
Militsiya teşkerüvni keçirdi ve şübeli bir şey tapmadı. Memuriy bina işi ğayrıdan başlandı.
Uquq qoruyıcılar mina aqqında bildirgeni şahısnı qıdıra.
Saat 14:00 Yuqarı Rada toplaşuvı olmalı.
Avgust 31-de Ukraina Yuqarı Radası Anayasağa detsentralizatsiya ile bağlı deñişmelerge birinci oquvda qoltuttı.
Parlament binası yanında yüz bergen çatışma vaqtında numayışçılar tarafından uquq qoruyıcılarğa arbiy granata atıldı. Neticede, bir asker can berdi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko buña Ukrainağa qarşı bir aktsiya aytıp, teşkilâtçılar cezasını almaq kerek, dep qayd etti.
Uquq qoruyıcılar avgust 31-de Kiyevde Yuqarı Rada binası yanında olıp keçken adise neticesinde yaqalanğan 13 insannı azat etti. 18 kişi apiste qala.


text:
Qurban bayramında Qırımda «cenk zamanınıñ şaraitlerinde» grajdanlıq mudafaa boyunca büyük bir idman keçirilecek
Cumaertesi künü, oktâbr 4-te, musulman Qurban bayramınıñ birinci künü, işğal etilgen Qırımda grajdanlıq imayesi boyunca büyük bir idman keçirilecek.
Qırım «ükümeti» matbuat hızmetiniñ ilânına binaen, tedbir kün devamında – saat 6-dan saat 18-ge qadar yerli vaqıtına köre keçirilecek.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, idmanğa icra akimiyeti federal organları, Rusiye Federatsiyası subyektleriniñ icra akimiyet organları ve yerli idare organları celp etildi.
Musulmanlarnıñ Qurban bayramı Qırımda raatlıq künü olaraq ilân etildi. Bundan sebep işğal etilgen yarımada sakinleri oktâbr 6-da raatlanacaqlar.
Ukraina musulmanları Diniy idaresiniñ din cemiyetleri Qırımdan ve Donbassta keçirilgen arbiy areketler yerlerinden köçip kelgen adamlarğa qurban etini tarqatmağa qarar berdiler.
Qurban bayramı – hac ibadetiniñ yekünlenmesini ifade etken islâm bayramıdır, onı Oraza bayramından 70 kün keçken soñ qayd eteler.


text:
Jean Charles de Menezes
Jean Charles de Menezes (7 ğinwar 1978–22 iyül 2005) – 21 iyül London terroristik höcümendä qatnaşqan şäxeslärneñ berse dip şiklänelep politsiä höcüme näticäsendä üterelgän ğäyepsez braziliäle elektrikçısı.
Dine buyınça Rim Katoligı, Londonnıñ könyağında urnaşqan Tulse Hill bistäsendä yäşäğän. Braziliä'däge Gonzaga, Minas Geraistä tuğan Menezes Böyekbritaniä'gä 3 yıl elek kilgän ide.
Faciğa[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
27-yäşlek Jean Charles de Menezes ozaq waqıt Britaniädä yäşägän. Politsiä başta anıñ London transport sistemasın bombalarğa teläwçelär belän turıdan turı elemtäse bar digän ide. Xäzer isä tragik yalğışlıq dip qızğanıç belderä. Britaniädäge möselman törkemnäre şok xälendä häm açu belderä.Alar yalğışlıqlar yäki politsiäneñ xissezlege möselman maxalläsen çitläşterep, terror tikşerülärendä xezmättäşlekne kimetä ala dip kisätä. London politsiäse comğa könne metroda gönaxsız , terror törkeme belän ber bäyläneşe dä bulmağan keşene atıp üterüen iqrar itte. 27 yäşlek elektrikçe de Menezes yıllardan birle Londonda yäşgän. Comğa könne ul Stockwell stansiäsendä metroğa yögergändä sivil kiemle politsiä tarafınnan atıp üterelde. Mark Whitby isemle pasajir politsiäneñ 5 märtäbä De Menezesneñ başına atuın bolay añlattı: ...metro işekläre açıq şaqıtí ğına waqıt stansiädä tordı. Min kitegez, ielegez digän qıçqrular işettem uñ yağıma qarasam beräw poyızğa taba yögerä ide, ul bik tiz yögerä ide .. şunnan soñ 5 märtäbä atu tawışı,...
Atudan soñ London politsiä başlığı Ian Blair: Mindäge mäğlümätkä kürä, atu antiterror operatsiäse belän turıdan turı bäyläneşle. Äytergä tieşmem här ülem qızğanıçlı , añlauma kürä ul politsiä kürsätmäsenä buysınunı kire qaqqan.
London mere Ken Livingston başta atunı yaqlap, yaña anti terror säyäsätendä üterü öçen atu mäqsatı quyıla digän ide:
Ägär dä sin intihar bombalauçı belän eş itäsen ikän. Alar añında bulsalar plastik şartlağıç yäki başqa şartlağıçnı şartlata ala.Şuşı şartlarnı küzdä totıp üterü öçen atıla...
Politsiä häm şähär Möselmannarı reaksiäse[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ämma Menezes tä bernindi şartlağıçlar tabılmadı detektivlär da soñraq anıñ atnakiçtäge terror omtılışı belän ber bäyleneşe bulmawın açıqladı. Politsiä tragedie, qızğanıçlı xäl dip belderä tikşerü başlataçaq .Londondağı terror waqığälärennän soñ üç alu omtılışları bulaçaq dip borçılğan möselman maxalläläre , yalğışlıq belän atıp üterü waqíğäsenä tınıçsızlanıp qarí Britaniädäge Möselman Şurasınıñ süzçese Inayat Bunglawa:
...Bu bik borçuçı aspekt, bigräk tä möselmannnar öçen ,çönki alar xäzer ägär üzlärennän şiklänelsä alarğa da şuluq xäl bulaçaq dip uylí. Minemçä alarnıñ iminlek xezmätläre belän xezmättäşlegenä tiskäre tä'sir yasadı.
Qayber möselmannar xäzer Londonda rüksak yöretü yäki cämäğätçelek trasportın qullanırğa qurqa dip belderelä. 7. Yüldän soñ London politsiäse radikal islamçılar belän normal möselmannar arasındağı ayırmağa basım yasap möselmannarnıñ ışanıçın qazanğan ide comğadağı insident häm üterü öçen atu turındağı yaña säyäsät küp närsäne üzgärtte dip belderä möselman törkemnäre.London politsiäse bezneñ tikşerüdäge uñış möselman maxalläläreneñ xezmättäşlegennän bäyle dip basım yasarğa däwam itä. Atnakiçtäge terror omtılışı belän bäyleneşle 4 keşe ezlänä ike şikle qulğa alındı, alar turında mäğlümät birelmägän kebek ike keşe äledä irektä.
Braziliä xökümäte comğa könne Londonda atıp üterelgän Braziliä watandaşı turında açıqlau taläp itä.
Çığanaqlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
London politsiäse gönahsız keşene üterüen iqrar itte,möselmannarnıñ reaksiäse - Azatliq.org


text:
Üzeir Abduramanov
Üzeir Abduramanov (1916 s. mart 25, Qaşıq Degrimen ya da Cağa Mamış köyü, Qırım — 1992 s., Navoiy şeeri, Özbekistan) - II Cian cenki iştirakçisi, Şuralar Birliginiñ Qaramanı, sapör askerleri starşinası.
Üzeir Abduramanov 1916 senesi Qırımda, Büyük Onlar rayonınıñ Cağa Mamış (başqa menbalarğa köre Qaşıq Degirmen) köyünde fuqare qorantada doğdı. O, balalıqtan çoq zorluq çekti ve ağır işlerde çalışmağa mecbur oldı. Üzeir Abduramanov duşmanğa qarşı çoqtan-çoq uruşlarda iştirak etti, ğalebe qazanuvğa degerli isse qoştı.
Sapör Üzeir Abduramanov qattı uruşlarda özüni batır, cesür komandir olaraq köstergeni içün, oña Şuralar Birliginiñ Qaramanı unvanı berildi ve “Altın Yıldız” taqdim etildi.