text:
Serbia saylawğa, Kosovo bäysezlekkä äzerlänä
Rusiädä prezident saylawına näq ber ay waqıt qalıp bara. Serbiädä isä ilbaşın bu yäkşämbe könne saylıyaçaqlar. Serblar saylawğa äzerlängän ber mäldä, Kosovo bäysezlek iğlan itü aldında tora.
Yäkşämbe könne bulaçaq saylaw näticäse, Serbianıñ kiläçäkkä taba balkandağı täseren küzallawda bik möhim adım bulaçaq. Serbia xalqı 2 atna elek finalğa qalğan däwlät prezidentlığı öçen däğwä beldergän ike namzättän berseñ saylıyaçaq. Berse Yewropa häm Yewropa berlegenä yaqınlığı belän tanılğan Boris Tadiç. Gärçä ul berlekkä yaqın bulsa da, Kosovo mäsäläsendä bäysezlekkä qarşı tora. İkençe namzät isä, ütä millätçe Tomislov Nikoliç. Anıñ Yewropa Berlege turında uylarğa waqıtı da yuq, aradağı zur kertälär säbäble, Rusiägä yöz totqan namzät Serb millätçelegeneñ tugan cirendä, Kosovonı yuğaltuğa qatğiy qarşılıq belderä.
Nikoliç saylawnıñ berençe turında, tawışlarnıñ küpçelegen yawlağan ide.
Saylaw belän mäşğül bulğan ilneñ könüzäk mäsäläseñ tağın da qabındırğan närsä, Kosovo premyerı Haşim Taçineñ, prezident saylawında kemneñ ciñep çığuına qaramastan, Kosovonıñ kiçekmästän bäysezlegen iğlan itäçäkgen qabat täqrarlawı ide.
Çärşämbe könne kamera aldında utırğan ike namzät, saylawçılar aldında üz yünäleşläre häm wäğdäläre turında äytte. Tadiç saylawçılarğa, Serbiä öçen saylanaçaq döres yulnıñ Yewropa tarafına yünälgän yul buluın tağın ber qat xäterlätte:
“Bezneñ aldıbızda ike yul, Berse Yewropa Berlegenä integrasiägä etärgän yul, häm min anıñ yaxşıraq tormış taqdim itäçägenä ışanam. Ä ikençese isä, Serbia Radikal partiäse citäkçeläre Vojislav Şeşel häm Tomislav Nikoliç tarafınnañ 17 yıl buyına propagandalangan yulı. Yewropa öçen başqa alternatif yul yuq. Yewropa yulında, ilebez aldındağı bik küp problemgä çara tabar öçen mömkinçelek teläk häm ömet bar. Bez xäzer bu ike yulnıñ urtasındabız. Häm min anı uñışlı ğına tämamlarbız dip ışanam.”
Partiäneñ, ber yaqtan Yewropa belän bäyläneşlärne köçländerergä tırışuı, ikençe yaqtan Kosovo bäysezlegenä qarşı toruı partiä eçendä qarşılıqlar çığıunı etärä. Bu asılda Tadiçne säyer pozisiägä tarta.
Şul isäptän Tadiçneñ koalisiädäge tarafdarı Serbiä premyer ministrı Vojislav Kostunica Tadiçne yaqlawdan baş tarttı. Säbäbe isä –Tadiçneñ Yewropa Berlege Kosovonıñ bäysezlegen tanığan xäldä, Berlek belän xezmättäşlek itüdän baş tartu.
Kosovo mäsäläsendä kiyerenkelekne tağın da arttırğan soñgı belderü Albania Premyer ministrı Sali Berişadan kilde. Çärşämbe könne Brüsseldä yasağan çığışında, ägär Serbia Kosovonıñ bäysezlek iğlan itüenä açu itep Serbiä belän bulğan çiklärne yapsa, Albaniä Kosovolılarğa yärdäm itärgä äzer dip belderde.
Diñgez belän bäyläneşe bulmağan Kosovoğadiñgezgä açılğan yullarnı qullanunı röxsät iteläçägen beldergän Barişla, şul uq waqıtta Albaniädäge hawa alanlarıda Kosovolılar faydalanu öçen açılaçaq dip äytte.


c: text/html

text:
Rusiä ni öçen Buşerdan çigenä?
Bu atnada Rusiäneñ İrandağı Buşer atom stansiäsen tözüçe belgeçläre annan kitä başladı digän xäbärlär kürende. Räsmi Mäskäwgä yaqın torğan çığanaqlar monı, İran urannı bayıtu taläplären qabul itmäde häm xäzer şunıñ öçen cäzasın ala, dip añlata. Rusiäneñ Tähranğa qarata qırıslana töşkän şuşı mönäsäbäte şimbägä qädär däwam itärme?
Rusiäneñ atom energiäse ministrlığı alay da, urıs belgeçläreneñ Buşerdan kitüe anda eşlägännärneñ ğadi almaşınuı ğına bulıp tora dip belderä. Ämma Mäskäw räsmiläre süzlärennän añlaşılğança, Buşerdağı atom stansiäsen safqa bastıru turında İran belän alıp barılğan söyläşülär älegä tänäfes alğan.
Qayber belgeçlär, bu söyläşülärneñ däwam itüe inde ikele, digän fiker belderä. Kremlgä yaqın torğan Politika fiker üzäge xezmätkäre Väçeslav Nikonov, misal öçen, İrannıñ atom mäs''äläsendäge kirelege, ul çınnan da atom qoralı eşlärgä mataşa axrı digän şiklär tudıra, di. Mondıy şartlarda, dip däwam itä Nikonov, Buşerğa atom yağulığın cibärü mömkin tügel.
Rusiä aylar buyı İrannı, Quşma Ştatlar qarşında da, Berläşkän Millätlärdä dä yaqlap kilde. Ul moña qädär Tähranğa qarşı qırıs çikläwlär kertüne dä kire qağıp tordı. Şunıñ sürätendä soñğı täräqqiät çınnan da wäzğiätneñ kötelmägän töstä üzgärä başlawına işarä itä.
Mäskäwne moña närsä etärä soñ? Moña öç säbäp bula ala, di ikençe ber säyäsi belgeç Aleksey Puşkov. Berençese - Kreml İrannı yaqlaw mäs''äläsendä inde xälennän kilgänen barın da eşläde häm çikkä kilep terälde. İkençese - prezident Putin şulay itep bälkem dä üzeneñ "salqın suğış" çorı fikerläwennän, yäğni Amerikağa naçar bulğan närsä bezgä yaxşı digän fikerläwdän arınuın kürsätergä telider. Häm nihayät, Rusiä İminlek Şurasındağı qalğan äğzalarğa, İrannıñ atom qorallı buluına yul quya almawın kürsätergä omtıla ala.
Rusiäneñ bügenge köndä Amerika Quşma Ştatları belän qarşılıqları bolay da çamadan tış artıp kitte - Gruziä, Ukraina, Azärbaycandağı säyäsi xällär, Üzäk Yewropada raketalardan saqlanu sistemasın urnaştıru niätläre. Yäğni İrannan başqa da Mäskäwneñ Washington belän problemaları citärlek.
Kärim Kamal

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Semberdä Qol Ğali häykäle buldıru çaraları kürelä
“Bolğar yañarışı” häm “Tuğan tel” oyışmaları küptän inde monı xästärlilär. 2003-yılda, bu böyek şäxesneñ 820 yıllığına açarğa ide anı. Şähär Duması fatixa birgäç, urını da bilgelängän ide. Xakimiät almaşınu arqasında bu tırışlıqlar sünderelde. Xäzer isä Qol Ğalineñ tuuına 825 yıl tuluğa bu xıyalnıñ tormışqa aşuına yänä ömetlär uyandı. Şäwkät Bogdanov tırışlığı belän ölkäneñ yuğarı abruylı şäxeslärennän torğan initsiativ törkem tözelde. Anıñ isemennän meriägä tapşırılğan möräcäğät uñay qaraş taptı: qarşı tügel, urın saylağız, digännär.
Atqazanğan uylap tabuçı, grek-rim köräşe buyınça tanılğan trener Nuriazdan Aliev üz qaraşınnan qulay urınnarnıñ fotoräsemnären äzerlägän. Şularnı tikşerü öçen initsiativ törkem cıyıldı. Xäzer ul oyıştıru komitetı dip atalırğa tieş, digän qararğa kildelär. Ä urın saylaw buyınça küp yıllar şähärneñ baş arxitektorı bulıp eşlägän Ramil Valyutkin fikerenä tayanırğa, didelär. Häm anıñ qatnaşlığında 5 keşedän torğan prezidiumın sayladılar. Prezidium meriägä 3 - 4 variant täqdim itärgä tieş. Çönki ber genä bulsa, anı kire qaqqan oçraqta tağın busağalar taptarğa turı kilüe ixtimal.
Şäwkät Bogdanovqa mäğlümäti nigezlämä äzerläw yöklände. Citäkçelekne häm xalıqnı bu böyek şäxesneñ eşçänlege belän tanıştıru, dimäk, häykälneñ kiräklege isbat itü öçen. Şulay uq Qol Ğaligä bağışlanğan kesä kalendar’ı çığarıp xalıqqa taratırğa buldılar. “Aq bars” bankınıñ Ul'yan filialında xäyriä isäp-xisabı açu turında da qarar qılındı.


text:
İzrail premyer-ministrı Ariel Şaron Gazadan atılğan raketalarğa cawap çaraları kürergä färman birgän. Bügen İzrailneñ töbäktäge Hamas suğışçılarına hawa höcümnärendä 20gä yaqın fälestinle cärähätlär alğan. Kiçä 2 fälestinle häläk bulğan dip xäbär itelä.
Fälestin premyer-ministrı Ahmed Qurei, Gazada jurnalistlarğa, ägär dä İzrail köç qullanunı tuqtatmasa, wazğiät kontroldän çığarğa mömkin, dide:
"İzrail Gazada köç qullanunı tuqtatırğa tieş. Alar – üzläre iğlan itkänçä, Gazadan çığıp kitergä tieş. Alar anda qalırğa tieş tügel. Fälestinnärne üterü öçen yañadan anda tanklar cıyıldı. Xalıqara cämäğätçelek cawaplılıqnı üz östenä alırğa tieş, yuqsa wazğiät kontroldän çığaçaq dip qurqam," dide Qurei.
Bügen Könbatış Yarda İzrail xärbiläre Hamas häm İslam Cihadı suğışçıları buluda şiklänelgän 200gä yaqın fälestinlene qulğa aldı.


text:
Tibetqa timer yulı: fayda kemgä?
Qıtaynıñ, Tibet başqalası Lhasağa salğan yaña timer yulı – zamança injenerlıqnıñ zur qazanışı diärgä bula. Könbatıştağı Tsinhai provinsiäsendä başlanıp bu yul 1,100 çaqrımğa suzılğan. Poez, bieklege 5 meñ metrlıq tawlar aşa ütä. Dönyada bu bieklektä salınğan başqa timer yullar yuq. Tözüçelär – kislorod bitlekläre kiep eşläde. Poezlar, oçqıçlar kebek "törelgän" – hawa häm tawış izolyasiäse yasalğan. Bu timer yul açıluına 6 atna waqıt ütte. Poezlar qırıs hawa şartlarına çıdamıy başladı, texnik problemalar barlıqqa kilde. Tibet xalqı isä, bu timer yul - tirä-yaqnıñ maturlığın beterü häm Tibet mädäniätenä ziyan salu öçen eşlängän, dip sanıy.
"Tözüçelär häm başqa taraflarnıñ köräşennän soñ, bez nixayät ber-niçä buın Qıtay xalqınıñ xıyalların tormışqa aşırdıq, bigräk tä azçılıq millätlär yulbaşçılarınıñ xıyalın."
Ämma xıyal çınbarlıqqa äylängäç, problemalar başlandı. Tawlar hawası poezlar häm yulnı eştän çığara. Räsmi açıluğa äle ber ay da bulmağanda, timer yullarınıñ matbuğat wäkule Wang Yongping, bozlanıp qatqan cirgä salınğan timerlärneñ, cir eri başlağaç, sıyfatı üzgärä, dip beldergän ide. Östäwenä, küperlär şığırtıy başlağan dielde.
Belgeçlär süzlärenä qarağanda, bu tör problemalarnı – global cılınu tudıra. Meñnärçä yıl tuñğan kileş torğan cirlär eri , häm yomşaq cirgä salınğan timer yulı awır poezlarğa çıdamıy başlıy. Yıldan yıl bu yaqlarda da hawa aqrınlap cılına bara, belgeçlär äytüençä, problemalar artaçaq.
Timer yulına Tibet bäysezlege tarafdarları qarşı çığa. İrekle Tibet isemle xalıqara oyışmanıñ Londondağı wäkile Yael Weisz-Rind, bu timer yulı – Tibet xalqı faydasına tügel, dip söyläde:
"Älege projektnıñ säyäsi maqsatı bar, bu xaqta Qıtay räsmiläre berniçä tapqır iskä aldı. Häm bu maqsat – Qıtaynıñ Tibetnı kübräk üz kontrolenä aluı. Tibet häm anıñ xalqı turında borçılular arta. Timer yulınıñ tulı köçenä eşli başlawı belän Qıtaynıñ teläsä qaysı waqıtta töbäkkä xärbilär häm qoral cibärü mömkinlege artaçaq."
İrekle Tibet yaqlı studentlar törkeme dä, poez yulı – Tibetnıñ koloniägä äylänüen tizlätäçäk, dip sanıy. Älegä yıraq urnaşqan bu töbäkkä monnan soñ timer yulı belän kübräk qıtaylar kilep urnaşa alaçaq, digän borçılu bar, di alar. Qıtay timer yulına 4 milliard 200 million dollar aqça tottı.
Studentlar süzlärenä qarağanda, Pekin, Tibet xalqınıñ sälämätlek saqlaw häm mäğärifenä soñğı 50 yıl waqıt eçendä şul aqçanıñ 3tän ber öleşen dä sarıf itmägän. İrekle Tibet oyışması wäkile Weisz-Rind, berniçä yıl elek, Bekin timer yulları çeltären kiñäytü turında plan äzerlägän ide, dip iskä ala. Älege plan nigezendä töbäklärgä investisiälär kiterü qaralğan ide. Ämma moñarçı bu proyektlar cirle xalıq faydasına bulmadı. Häm çirattağı yaña yul da, Tibet xalqı häm mädäniätenä ziyan ğına kiteräçäk, dide Weisz-Rind.
Pekin bu borçılularnı bar dip tä belmi. Räsmilär timer yulnı Tibet başqalasınnan Hindstan belän çik buyına taba tağın 270 çaqrımğa, Tibetnıñ ikençe zur şähäre Sigazeğa ozaytırğa teli.
Alsu Qormaş


text:
1 may – säysi firkälär bäyräme…
1 may – säysi firkälär bäyräme…
B.T. Kommunistlar firqäse, xäzerge köndä, köçäyä baramı, ällä sülpänlekkä töşäme? Sez niçek uylısız?
Ä.M. Xalıq naçar yaşäğän waqıtta bu firqä bulaçaq häm haman da üsäçäk.
B.T. Sez tatar xalqınıñ milli mäsälälären xäl itü öçen närsä täqdim itä alasız?
Ä.M. Bez millätçelär tüğel, bezneñ öçen bar xalıqlar da ber tigez. Milli mäsälä bezneñ öçen berençe urında tormıy. Bezğä berdäm, bülenmäs Rusiä kiräk. Tatarstan, Başqortostan, Uzbäkstan – andıy büleneş yuq bezneñ öçen.
Qazan kommunistları oyışması wäkile belän söyläşkännän soñ, hönäri berleklär federatsiäse häm sul qaraştağı firqälär ütkärgän ike çaranı da küzätep torğan Faya apağa möräcäğät ittem. Ul üze bernindi firqäğa kermägän, xezmät iäläreneñ xoquqların yaqlawçı da tügel, Qazanda yäşäwçe ğadi pensioner:
Min monda bolay ğına kildem, xalıq belän aralaşırğa. Minem pensiäm zur tüğel – 1 meñ dä 40 sum, şuña da qänäğәt bulıp yäşim. Suğış qına bulmasın. Dönyalar tınıç, imin bulsın.
Tärtip saqlawçılar mäğlümätlarına qaranda älege uram cıyınında 1,5 meñnän başlap 2 meñgä qädär keşe qatnaşqan. Tatarstannıñ başqalasında häm başqa şähärlärendä ütkän şundıy uq çaralar da, Mäskäwdäge kebek 140 meñ keşe cıya almağan.


text: Çeçnyanıñ Znamenskoe şähärendä düşämbe köne bulğan şartlawlarda alğan cärähätlärdän bügen 10 yäşlek malay wafat buldı. Cirle xakimiät binalarına yasalğan höcümdä häläk buluçılar sanı 60qa citte. 200gä yaqın keşe yaralanğan ide. Çeçnyanıñ Federal İminlek Xezmäte, FSB, nde çärşämbe könne İlisxan-Yurt awılında höcümnär oyıştıruda şiklänelgän 5nçe keşe qulğa alındı, dip xäbär itä. Totqarlanğan keşeneñ iseme bilgele tügel, läkin FSB belderüençä, anıñ qır kamandirı Şamil Basaev törkemeneñ ber äğzası buluı farazlana. Ber atna eçendä Çeçnyada bulğan ikençe terror höcümendä 18 keşe häläk buldı.


text:
Ekrem Çelebi - Çiçekler Ekiliyor
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Çiçekler Ekiliyor
Etiketler : Ekrem Çelebi - Çiçekler Ekiliyor türkü indir, Ekrem Çelebi - Çiçekler Ekiliyor türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Çiçekler Ekiliyor mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Çiçekler Ekiliyor türküsü, Çiçekler Ekiliyor sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Çiçekler Ekiliyor bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Gitme Bülbül Gitme
Ekrem Çelebi - Bende Bu Dünyaya
Ekrem Çelebi - Kınaman Komşular
Ekrem Çelebi - Kütahya nın Pınarları
Ekrem Çelebi - Adana nın Bayırına
Ekrem Çelebi - Yaralandım Aşk Elinden
Ekrem Çelebi - Bu Dağın Karı Erimez
Ekrem Çelebi - Oyna Gül Yüzlüm
Ekrem Çelebi - Sen Bunu Unuttun Mu
Ekrem Çelebi - Hani Nerede Babam


text:
Belarus ğalime Yuri Bandazevski – onıtılğan wöcdan totqını
10 dikäber Xalıqara keşe xoquqları köne. Dönyada törle çaralar belän iskä alınğan şul kön aldınnan bez xoquq yaqlawçılarnıñ ''wöcdan totqınnarı'' dip atağan keşelärne iskä töşerergä buldıq. Alarnıñ yözlärçäse törmälärdä qotoçqıç şartalarda yäşi, bik kübese belenmi yädä onıtılğan. Ämma alarnıñ qayberläre cämäğötçelek xäterennän kitmi, çönki xoquq yaqlawçılar iskä töşerep tora. Alarnıñ berse Belarus ğalime Yuri Bandazevski.
(audio)
Bandazevski isemeneñ sonğı waqıtlarda Rusiä häm Belarusta xabärlärdä telgä alınuına tanılğan muzıkantlar şulsanda Britan gruppası The Cure- Bandazevskinıñ irekkä çığarıluın sorap Belarus prezidentına cibärelgän möräcäğätkä qul quydı. 1986nçe yılnıñ aprelendä Çernobılda sovetlar tözegän atom reaktorı şartlağaç radiatsiä Belarus territorieseneñ dürttän ber öleşen ağuladı.Sovet xakimiätläre üzläreneñ idaräsen çağıldırağan bäla qazanı uñışsız räweştä yäşerergä tırıştı älbättä .Xoquq yaqlaw törkemnäre A.Lukaşenko da Bandazevski tikşerülären yäşerergä tırıştı di. Ğalim Belarusta ber million yarım keşe äle dä ağulanğan urınnarda yäşi dip äytkän ide.Çerbobıldan soñ kötelmägän mäñnnärçä ülem , ğarib, çirle balalar tuu, yökle xatınnarnıñ balaların yuğaltuı profesor tikşerüläreneñ döreslegen kürsätkän kebek, xakimiätlärneñ çaralar kürmäwen dä faş itte. Älbättä bu citäkçelekneñ qänäğätsezlegen arttırdı ğına. Ber törkem militsionerlar 1999nçe yılnıñ 13nçe iyülendä Bandazevskinı tön urtasında Gomeldän alıp kitä. Alar moñı terrorğa qarşı aşığış çaralar dip añlattı. Ber aydan soñ prokurorlar ğalimgä rişwät alu ğäyebe quydı.Häm mäxkämä añı 8yılğa xökem itte. Ğalimneñ sälämätlege sonğı aylarda nıq qaqşağan. Nikitin möräcäğätlärdän soñ ber närsä işetelmäsä dä,ömedne özmägän
(audio)
Bez älegä Belarus xakimiätlärennen ber närsä dä işetmädek .Optimist keşe bularaq här törle tırışlıqnıñ faydası bar dip uylıym. Belarusta vöcdan totqınnarı bar dip küpme kübräk keşeneñ iqtibarın cälep itä alsaq totqınnağa şul qädär kübräk fayda kiteräçäk. Belarus basmalarınıñ bu mäğlümätne basıp çığaruına bik şatlanam. Belarus xalqı da bu turıda belä. Ämmä dä läkin vöcdan totqınnarı turında çan qağu alarnıñ irekkä çığarıluına kiteräme digän sorawğa Aİnıñ Londondağı Belarus tikşerenüçese bolay digän cawap birä
(audio)
Bezneñ Bandazevski kebek ozın möddätkä xökem itelgän vöcdan totqınnarı belän eşläwdä täcribäbez bar.Uñay näticälär bulsa da Aİnıñ tırışılqları säbäple dip äytü bik qıyın.Ämma bez mondıy mäsälälärne köntärtibendä totu , keşelärgä bu turıda xäterlätü , bu turıda yazu näşer itü alarnı onıttırmaw belän –bu töp mäsälä –progress yasıy alabız.Progres yasarbız dip ömed itäbez .Här waqıt progres bulmasa da , bez monıñ ber metod buluına ışanabız. The Cure cämäğätçelekkä Bandazevski häm anıñ kebeklärne xäterlätte. Bu anıñ Out of this World , bu dönyadan çittä isemle parçasınnan özek ide.
Färidä Xämit


text:
Äfganstanda bulıp qaytqan BMOsı İminlek Şurası missiäse ildäge politik protsess terror, firqalar arasındağı suğış häm canlanıp kitkän äfyün säwdäse säbäple qurqınıç astında dip belderde. Missiä citäkçese Germaniä ilçese Günter Pleuger ütkän atnada Äfganstandağı oçraşularda iminlek mäsäläläre üzäk urında tordı dip äytte. AQŞ Könyaq häm könçığış töbäklärendä iminlekne arttıru turında işarä itsä dä ,Qabulda NATO citälägän köçlärdä bernindi xäräkät sizelmi
Germaniä ilçese Günter Pleuger citäkçelegendäge BMO iminlek şurasınıñ missiäse Qabul, Herat häm Mazar-ı Şärif kebek şähärlärdä cirle räsmilär belän oçraştı.Sişämbedä ul NYtağı başkvartirada üz säfäre turında xisap birde. Günter Pleuger 2 yıl elek Taliban bärep töşerelgännän birle alğa kiteş buldı , ämma rekonstruksiä eşläre terror, firqalar arasındağı suğış häm narkotik säwdäse säbäple nıq aqırınaya di.Pleuger süzlärençä(audio) ışanıçlı politik prosess öçen kiräk bulğan şartlar älegä yuq. Milli tatulaşuğa kübräk ähämiät birelergä ,säyäsi partiälärneñ täräqiäte öçen waqıt kiräk.Törle oyışma, institutlar reformalanırğa tieş. Firqa,qabilä citäkçeläreneñ xakimiäte kimetelergä tieş.
Pleugernıñ radiobızğa belderüenä kürä Äfganstannıñ tönyaq häm könyağında iminlekkä tuğan qurqınıç ayırmalı. Tönyaqta üzbäk generalı Dostum belän tadcik komandirı Möxämmäd xakimiät öçen köräşä häm üz soldatların ilneñ armiäsenä quşunı kire qağa. İminlek şurası äğzaları här 2 komandir belän dä oçraşıp, alarnı reforma protsesına qatnaşu öçen künderergä tırıştı.Könyaqta isä möhim citäkçelär yuq ikän.Pleuger bolay dide(audio)
Könyaqta keçkenä awıl vä şähärlär belän idarä itkän komandirlarnıñ ilneñ kiräkläre turındağı perspektivaları bik çiklängän.Näticädä rekonstruksiä genä totqarlanmıy, ä küpçelektäge paştunnar üzlären politik protsess häm rekonstruksiä eşlärenä qatnaştırılmıy dip xis itä bu bik qurqınçlı.
İminlek Şurası missiäse Äfganstanda xatın qız, sivil xoquq oyışmaları häm başqalarnnan cirle komandir häm qabilä citäkçeläre äfgannarnıñ xoquqların boza , ezärlekli digän şiqäyätlär işette. Pleuger İminlek Şurasında yasağan çığışında narkotika ekonomikası äfyün häm mäk üsterelüe belän köçlänep kitte.Yustitsiä oyışmaları zäğif, narkotika ekonomikasın kontrol itä almıy, bu tör ekonomikanıñ sonğı aylarda tizlektä üsüe rekonstruksiä häm iqtisadnı totrıqlandırudağı keçkenä qazanışlarnı yanıy dip söyläde. Bu tiskäre täräqiätkä qarşı toru öçen missiä qayber kiñäşlär birde häm Hamid Karzai citäklägän äfgan waqıtlı administratsiäsen qıyulandıru öçen BMO fondına xalıqara finans yardäme birelsen dip möräcäğät itte.Missiä şulayuq Karzainıñ kiläse yılda Bonn konferensiäseneñ däwamı bularaq xäyriä birüçe illärne yañadan cıyılışqa çaqıruın yaqlap çıqtı. İspanyanıñ BMOdağı wäkile İnnocencio Arias cıyınnnan soñ jurnalistlarğa (audio) xalıqara cämäğätçelek birgän wäğdälären tulısınça ütämäde alar bigräk tä armiä, politsiä köçlären oyıştıru häm alarğa tüläw öçen yardämgä moxtaç dide. İminlek Şurası küptän genä NATO citäkçelegendäge tınıçlıq köçlärenä Qabuldan çittä dä urnaşırğa röxsät birde. Ämma berektäşlek älegä bu turıda qarar birmägän. Pleuger süzlärençä AQŞ räsmiläre, missiägä Äfganstannıñ könyaq häm könçığışındağı provinsiälärgä rekonstruksiä törkemnäre cibärü plannarı turında beldergän . Äfgannar da BMo da amerikannarnıñ plannarın xuplap qarşı aldı. Äfganstanda PRT dip qısqartılıp yöretelgän rekonstruksiä törkemnäre keçkenä, alar iminlek problemalarına cawap birä almıy , bigräk tä il saylawlarğa äzerlängändä.Qayber töbäklärdä andıy tözü törkemnäre eşli häm alarğa yañaları quşıla.
färidä xämit,praga


text:
Masqara! şetelge bala satw jağınan Qazaqstan üşinşi orın aladı eken. Ïä, üşinşi orındamız. Ay`ğay`lap ay`tpaw kerek munı. Bet joq. Qay` betimizden ay`tamız? Bala satw degen sözdiñ özi sonşalıqtı soraqı estiler me edi.
Ötkende jazdıq. Eşkim elemedi. Oqıdı. Oy`lanğan joq. Adamnıñ özi tasbawırğa ay`nalıptı. Öz oşağı özinde. Özgeleriñ ädirem qal dey`di.
Biz ne jazdıq? Bilesizder me?
Biz osı waqıtqa dey`in 9 mıñğa jwıq balanı şeteldikter asırap alğanın ay`tqanbız. Oy`lap köriñizşi 9 mıñ. Toğız mıñ tastandı bala şetel asqan. 25 jılda erteñ otbasın qurıp, adam qatarına qosılatın 9 mıñ baladan «tiridey` ay`ırılıppız».
Osı toğız mıñ balanıñ 6 mıñğa jwığın AQŞ, amerïkalıqtar asırap alğan. Bir balanıñ qunı da belgili. Şamamen 25-30 mıñnıñ ay`nalasında. Dollarmen sanañız.
Olar bizdiñ bolaşağımız edi, anığında. Biz bolaşağımızdı sattıq, sawdaladıq. Bay`qay`sız ba, bizdiñ el bala satwdı bïzneske ay`naldırğan sïyaqtı. Joq, kinä bïlikte emes. Mına biz ben sizde jatır.
Küni keşe Bas prokwratwra xabarladı. Elimizde bala asırap alw faktisi kemip, qay`ta zañsız jolmen şarananı sawdalaw isi birneşe esege ösipti. Al biz orıstıñ sözine erip «AQŞ pen Batıs azıp baradı» dey`miz.
Azıp bara jatqan olar ma, biz be?
Biz bala asırap alğımız kelmey`di. Şeteldi qarañızşı. Gollïvwd juldızdarın qarañızşı. Solar quday` biledi, jumaqqa baradı. Sebebi, bala asırap aladı. Ananıñ jılwı, äkeniñ mey`iriminen qağılğandardı bawırına basadı.
Joq, ras qoy`. Körip jürmiz ğoy`. Oqıp jürmiz ğoy`.
Al bizdiñ änşi-bïşilerdiñ arasında bala asırap alğan kimderdi bilesiz? «Mey`rambek Bespaev ata-anası tastap ketken qazaqtıñ qara balasın bawırına basıptı» degendi qulağıñız şalğanı bar ma? Bolmasa Qay`rat Nurtastıñ qay` jetimdi panalatqanın estidiñiz? Säkenniñ şe (May`ğazïevti ay`tamız)? Bir qızdı tärbïelep ösirgen Maqpal Jünisovanıñ ata-ana qamqorlığınan qağılğan bir emes, birneşe jetimdi bağıp-bağıp, jetkizetin jağday`ı bar ğoy`. Solay` emes pe?
Elimizdegi änşilerdiñ barlığı «şirigen bay`». Joq, ras. Toy`-bïznes olarğa tirşilikten tarıqpay` kün körwge mümkindik berip otır. Biraq, ömir baqï sawıq qwwğa bola ma?
Ärïne, änşiler özi biledi. Olarğa ömir sürwdi üy`retetin biz emes qoy`. Belgilisi olardıñ jağday`ı bar. Jağday`ı bar adam jaqsılıq jasasa jaman ba? Ay`talıq, osı waqıtqa dey`in şetel asqan 9 mıñ balanıñ tım qurımağanda teñ jartısın elimizdegi qaltalı degen – käsipkerler, änşiler, tamadalar asırap alsa qazir biz şetelge bala satw jağınan älemde üşinşi orında turmas edik qoy`.
Jaray`dı, osımen toqtalıq. İştegimizdi ay`ttıq. Ärïne, kelispey`tinder tabıladı. Bizdiki öz pikirimizdi bildirw bolatın.
kaz.365info.kz


text: Tanılğan Rusiä eşquarı, “Maşina tözüçe zawodlar berläşmäse” dip atalğan şirkätkä nigez saluçılarnıñ berse Kaxa Bendukidze Gruziäneñ iqtisad ministrı itep bilgelängän. Bendukidze Gruziä xökümätendä çit il keşeläreneñ ikençese. Mart ayında tışqı eşlär ministrı itep Fransiä watandaşı, xatın-qız Salome Zurabişvili bilgelängän ide. Qanun buyınça xökümättäge wazifalarğa barı tik Gruziä watandaşları ğına bilgelänergä tieş. Läkin küptän tügel genä Gruziä prezidentı Mixail Saakaşvili, Gruziä watandaşı bulırğa telägän barlıq gruzinnarğa da ul mömkinlekne biräçäk, dip belderde.


text:
Xatın-qızlar: Üzäk Aziädäge qızlar, mäktäpne tämamlağaç uq, kiyäwgä çığa
Üzäk Aziädäge qız-balalar öçen belem alu nigezdä urta mäktäptän soñ tämalana. Yaxşı eş häm üsü mömkinlege bulmaw säbäple, elekke sovet respublikarındağı ata-analar qızlarınıñ yuğarı belem alularına köç salırğa telämi, kiäwgä birüne qulayraq kürä.
Sovet zamanında, mäktäp tämamlawçı 17 yäşlek qızlar, mäktäptän soñ yuğarı häm hönär birüçe uqu yortlarına kerergä tırışa torğan bulğan. Kiäwgä çığu öçen uñay waqıt - 21-22 yäş tiräse, dip isäplände. Läkin xäzer qızlar irtäräk ğailä qora. Üzbäkstandağı 18 yäşlek Alo Hamidova äytüençä, anıñ belän bergä Tashkenttağı meditisina kollejında uquçı qızlarnıñ kübese – kiäwdä inde. "Bügenge köndä qızlar 18-20 yäştä gailä qora. Misal öçen, bü meditisina kollejında uquçı qızlarnı kübese – kiäwdä inde. Bu Taşkentta şulay. İlneñ başqa yaqlarında qızlar irğä beraz soñraq çığa 19 belän 22 yäş tiräsendä. İñ berençe çiratta, ata-analar alarğa bay käläş tabırğa teli. Anıñ häm anıñ ata-analarınıñ statusı bik möhim." Üzäk Aziäneñ küpçelek illärendä yuğarı belem alu tüläwsez, ämma tolay toraqta toru häm kitaplar alu da küp ata-analarnıñ xälennän kilmi. Şulay uq, yuğarı belem aluğa küp açqa totıp ta, xatın-qız belgeçlär eş taba almıy. Qızlarnıñ bik azı ğına, çit il oyışmaları tülägän aqçağa belem ala ala. Taşkenttağı jurnalist Shahnoza Karimova, mäktäp tämamlağaç, küp qızlar, aqça kiterä alırlıq hönärne saylarğa tırışa, di. " Kilenneñ uqığan buluın kem bulsa da teli mikän, çönki ul eş taba almayaçaq. Ata-analar aqça kiterlek hönäre bulğan kilenne kürergä telär ide. Tegüçe, çiğüçe, şäfqättutaşı. Yegetlär mäktäpne betergäç, aqça eşlärgä Rusiägä kitä. Qızlar kiçlären yaña hönär oyränä, köndez fermalarda eşli. Mondıy xäldä ata-analar qızları öçen borçılıp yäşi, şuña aqıllı keşe kilep çığuğa tizräk anı kiäwgä birergä tırışa."
Üzäk Aziädä ayrılular da bula. Mäñğe yalğız yäşäwğä qarağanda, küp xatın-qızlar ölığayğan irneñ yäş xatını bulırğa rizalaşa. Aqçağa möhtaclıq - bu küreneşneñ säbäpläreneñ berse. Böten Aziädä, irgä irtä çığu xas bulsa, energiägä bay bulğan Kazaxstanda 30 yäşkä qädär oylänmiçä, kiäwgä çıqmyıça yörgän yäşlärneñ sanı arta. Alar ğailä qoru eşen çitkä quyıp, başta belem alırğa, eşlägän urında üsärgä tırışa. Ämmä boten Aziä illärendä eş bulmağan şartlarda, kiäwgä çığunı kiçekterep toru faydasına äytelgän dälillär yuqqa çığıp bara. Qazanda ütkärelgän qısqaça soraştıruda cawap birüçelärneñ kübese, mäktäptän soñ kiyäwgä çığu uñay waqıt tügel, başta belem alırğa kiräk, dip belderde.
Bikä Timerova.


text:
Tatarstanda yäşäwçe ukrainnar Prezident saylawında qatnaşırğa telägän
Saylawğa ber niçä kön qala, alar Ukraina Prezidentın saylawında qatnaşırğa ömetlänep torğan. Ukrainnar cämğiäte räise Vladimir Lubçenko xäbär itkänçä, Ukraina yağı täqdime belän, Tatarstannıñ 3 şähärendä, Qazan, Çallı, Tübän Kama da saylaw urınnarın oyıştırırğa äzerlänep torğan. Tatarstandağı ukrainnarnıñ 529zı saylaw xoquqına iä bulğan. Ämma, soñğı mizgeldä, saylaw urınnarın oyıştırırğa röxsät itelmägän. Vladimir Lubçenko äytkänçä, ägär saylawlar bulsa, Tatarstandağı ukrainnar tawışların Viktor Yanukoviç häm Viktor Yuşenkoğa birer ide. İsäp, Ukrainadağı saylawlarğa yaqın bulır ide, dip farazladı Vladimir Lubçenko. Tatarstanda, bügenge köndä, räsmi bulmağan isäp belän 3 meñläp ukrain yäşi.Bikä Timerova. .


text:
Çexiädä ütkän ğömüm saylawlar säyäsi bilgesezlekkä kiterde
Parlamenntağı 200 urınnıñ ber yözen sulçılar, ikençe yözen urta-uñçılar aldı. Xökümät tözü öçen berseneñ dä citärlek tawışı yuq.
Şuşı sannar bilgele bulğannan soñ Sotsial-Demokratlar citäkçese, premier-ministr Jiri Paroubek ciñelüen tanudan baş tarttı, ODS citäkçese Mirek Topolanek yaña xökümät tözi almayaçaq dide:
"Topolanek äfändeneñ yaña xökümät tözü öçen 101 tawışı yuq, bu fakt. Prezident Klaus ta, Topolanek äfände üze dä monı añlarğa tieş" di Sotsial-Demokratlar citäkçese.
Ul şulay yuq saylaw aldı yarışında aña qarşı qaraltu kampaniäse alıp barıldı dip ul Yuğarı mäxkämägä möräcäğät itü niäten belderde.
ODS partiäse dä, zamanında şul uq partiä wäkile bulğan prezident Vaclav Klaus ta premier ğäyepläwlären kire qaqtı. Klaus düşämbedä ODS başlığı Topolanek belän yaña xökümät mäsäläsendä söyläşülär başlayaçağın belderde:
"Fäqät şunı äytäsem kilä, düşämbedä Prağa sarayına ciñgän partiäne çaqıram. Älegä şul" di Çexiä prezidentı.
Saylaw-aldı kampaniäse barışında salımnarnı kimetü, pensiä reforması, korrupsiägä qarşı köräşü wäğdäläre birgän ODS citäkçese Mirek Topolanek:
"Xäzer bez Xristian-demokratlar häm Yäşellär belän berläşep qararbız. Älbättä bu qayber wäğdälärgä zıyan kiterä ala, läkin bu qurqınış tügel" di ixtimal yaña xäkümät citäkçese.
Ämmä belgeçlär fikerençä, başqa koalitsiälär dä tuarğa mömkin. Sotsial-demokratlar belän kommunistlar, Yäşellärne üzläre yağına awdarıp qarıy ala. Xättä ODS belän Sotsial-demokratlarnıñ zur kolaitsiäse ixtimal di alar.
Läkin, axır çiktä nindi genä xökümät tözelmäsen, bu ilneñ yünäleşen ällä ni üzgärtmäyäçäk di prezident Klausnıñ elekke kiñäşçese, säyäsät belgeçe Jiri Pehe:
"Bu oçraqta optimizm yä pessimizm turında söyläp bulmıy. Saylaw näticäläre ilneñ yünäleşen üzgärtä almıy. Xökümät härwaqıt azmı-küpme urtada baraçaq, tışqı säyäsättä citdi üzgäreşlär, eksperimantlar bulmayaçaq" di säyäsät belgeçe.
İke yıl elek Yewropa Berlegenä quşılğannan soñ bu Çexiädä berençe parlament saylawları buldı.
ali ğilmi


text:
Törkiä belän äğzalıq söyläşülären başlarğamı digän soraw Yevropa Berlegeneñ atnakiçtä başlanğan 2könlek summmitınıñ köntärtibendä torğan in möhim mäsälä.Törkiä ''qabul itelmäslek şartlar'' quyılsa äğzalıq söyläşülären başlawnı kire qağaçağın belderep quydı. Brüsseldege räsmilär, Fransiä,Avstriä häm Daniä summit deklaratsiäsenä äğzalıq tügel ä privilegiäle partnörlıq digän maddäneñ kertelüe öçen tırışa dip äytsälär dä, ğomumän diplomatlar Brüsseldän Ankarağa uñay cawap bireläçäk dip ışana.
Yevropa Berlege citäkçeläre bügen kiçke aşta Törkiä belän söyläşülär başlaw könen bilgeliäçäk.Äğza illärne häm dä Törkiäne qänäğätländeräçäk çara tabılırğa tieş.Töp mäsälä Yevropa cämäğätçelegeneñ zur öleşe Törkiäneñ Berlekkä kerüen yaqlamıy,moñı ütkärelgän fiker beleşülär kürsätä.Fransiä prezidentı Jacques Chiraq kiçä kiç Fransiä TV birgän ängämädä Ankaranıñ Berlekkä äzğalığın yaqlawın äytsä dä kiräk bula qalsa bu turıda referendum ütkäreler dip äytep işekne açıq qaldırdı. Törkiä tışqı eşlär ministrı Abdulla Gül(audio)
Bez Törkiä yöklämälären ütäde dip ışanabız.Bez Yevropa Berlege citäkçeläre alğa taba qarap elek birgän süzlären , quyğan imzaların xäterlärlär häm 2005nçe yılda äğzalıq söyläşüläre başlaw öçen kön bilgelärlär dip ömed itäm
Törkiä premyer ministırı Recep Tayyip Erdoğan da bu atnada privilegiäle partnörlıq kebek täqdimnärneñ qabul itelmiäçägen äytep quydı.Brüsseldäge räsmilär bälki dä kompromis yasalır häm söyläşülär bilgesez näticä belän tämamlana ala digän maddä kerteler belderügä dip äytä ..Yevropa Komissiäse prezidentı J.M.Barosso bügen Brüsseldä jurnalistlarğa (audio)
Ägär dä bez Törkiä belän söyläşülär başlarğa telibez ikän , aña Yevropa Berlegendä tulı äzğalıq bireläçägen xäterdä totırğa tieşbez Sonğı mizgeldä şartlar, yaña kirtälär quyılmasqa tieş Minemçä Törkiä belän söyläşülär başlaw öçen waqıt kilep citkän.
Barosso süzlärenä däwam itep Kipr mäsäläsenä dä tuqtalıp bolay dide (audio)
Törkiä belän äzğalıq söyläşüläre başlanğanda östel artında Kipr da utıraçaq . Üzen quşılarğa telägän klubtağı barlıq äzğalarnı tanımasan sin nindi kündermä cibäräsen dip Törkiädän sorıym.
Yevropa Komissiäse prezidentı çärşämbedä Yevropa Parlamentı küpçelek tawış belän Törkiä belän söyläşülär başlaw qararın qabul itkänçe yasağan çığışında ,Germaniä häm Ankaranıñ äğzalığın yaqlağan başqa Berlek illäre kebek, Törkiäne äle çitlätü anda barğan demokratik reformalarnıñ tuqtaluına kiteräçäk digän argument qullandı.Ul Törkiä parlamentında düşämbedä genä raslanğan xökem qararın ğämälgä quyu praktikasına kertelgän reformalarnı maqtadı.häm Yevropa Şurası Törkiägä birgän wäğdäsen ütäp anıñ belän äğzalıq söyläşülären başlaw könen belderergä tieş dip äytte.Törek diplomatları şulsa nad Gül belän Ärdoğan kiçädän birle Brüsseldä Berlek illäre räsmiläre belän ikele söyläşülär alıp bara , mätbuğat belän oçaraşa Premyer Erdoğannın yevropa Berlege xalqına töbälgän xatı bügen Törkiä häm Germaniä gazetasında basıp çıqtı. Şuşı xatta Erdoğan töreklär ireklek häm demokratiä prinsıpları öçen yevropalı dusları belän ber tübä astında yäşäwne kötä dip yazğan. Ämma Erdoğan ber yk waqıtta kötelmägän şartlar aldıbızğa quyılsa bez dä Norvegiä kebek eşne kisep taşlarbız dip tä yanadı ber mätbuğat oçraşuında Brüsseldä. Ankara aldında in zur problema bulıp Kipr tora. Ul könyaqtağı xäzer Berlek äzğası grek maxalläsen tanımıy . Ber mömkin kompromis 25 Berlek ileneñ 9 ğına kürsätelgän 1970-nçe yılğı Ankara kileşüen yañartıp Kiprnı tanuı. Ämma Törkiä äğzalıq söyläşüläre başlanğannan soñ ğına Kipr eşenä qaytırğahäm anıñ BMO qaramağında xäl qılınuın teli
färidä xämit


text:
AQŞlarınıñ kürşe Afganstanda terrorğa qarşı alıp barğan kampaniesen nıq yaqlağan Üzäk Azie illäre citäkçeläre ,potensial Ğıraq suğışın yaqlarğa ber cıyınmıy şikelle. Cirle belgeçlär fikrençä Ğıraq Üzäk Azie citäkçeläre öçen dilemma täşkil itä. Citäkçelär Quşma Ştatları belän mönäsäbätlären nığıtırğa teläsä dä, alar Ğıraq rejimı bärep töşerelgäç AQŞnıñ yaña hädäfe kem bulır mikän ? digän sorau quya.
Buluı mömkin Ğıraq suğışına qarşı dönyanıñ törle illärendä ütkän şimbädä millionlarça keşe protest beldergändä,Üzäk Aziedä Almaatanı küzdä totmağanda beräü dä uramğa çığıp mäşäqätlänmäde. Anda da kübese pensienerlar 60 keşe uram cıyını ütkärep Ğıraq krizisınıñ tınıç yullar xäl qılınuın taläp itte. Cıyınnı Qazax kommunistlar partiäse oyıştırğan ide.
60keşe dingezdäge ber tamçı su. Nigezdä Waşingtonnıñ Ğıraq säyäsätenä qarata qänäğätsezlek Üzäk Aziedä bik kiñ cäyelgän. Ütkärelgän fiker beleşülär xalıqnıñ bik zur öleşeneñ Ğıraq suğışına qarşı buluın kürsätä. Afganstanda terrorğa qarşı suğışta AQŞnıñ töp berektäşe bulıp torğan Üzäk Azie illärendä amerikan xärbiläre urnaşqan. Şulay da Qırğızstan prezidentı A.Aqayev töbäktä Ğıraq suğışına in küp qarşı çıqqan citäkçe bulıp tora. Ul Fransie, Germanie , Russieneñ krizisnı tınıç yullar belän xäl qılu tırışılıqlarına yardäm itäçägen belderde. Tışqı eşlär ministırı Askar Aitmatov ,Qırğızıstan üz territorieseneñ Ğıraqqa häcüm öçen qullanıluına röxsät itmiäçäk dip äytte. Şulayuq AQŞ berektäşe Üzbäkstan da xalıqara cämäğätçelek Bagdadnı qoralsızlandıru öçen başqa çarlar qullanırğa tieş dip belderde. Qazaxstan isä saqlıqlı pozitsie alğan. Ütkän atnada Almatada ütkän xalıqara tınıçlıq häm añlaşu konferensiesendä prezident Nazarbayev Ğıraq turında läm mim süz quzğatmadı. İlneñ politik opozitsiese monıñ öçen citäkçelekne tänqitläp çıqtı. Töbäktä Ğıraq mäsäläsendäge qatnaş kündermälärne , Üzäk Azie xökümätläreneñ cämäğätçelekneñ suğışqa qarşı xisläre belän AQŞbelän räsmi mönäsäbätlärne nığıtu telägen tängälläşterä almawı belän añlatıp bula torğandır. Tadcik näşriätçese Umed Boboxonov süzlärençä :
(audio)
Qayber küzätüçelär fikrençä, bälkim dä Üzäk Azie citäkçeläre Ğıraq krizisına üzläreneñ säyäsi iminlegen yanağan potensial qurqınıç dip qarıy. Töbäktäge opozitsie partiäläreneñ qayberläre Bagdadqa qarşı köç qullanunı ‘autokratik citäkçelär’gä qarşı kampanie dip bäyäli.Qazaxstanda Demokratik Saylau Xäräkäteneñ tanılğan äğzası Nurbolat Massanov fikrençä ,S.Xösäingä suğış iğlan itü, dönyadağı başqa diktatorlarğa açıq kündermä bulıp tora . Ul bolay di (audio)
Üzäk Aziedä räsmi terkälgän berdänber islamçı xäräkät Tadcikstanda , häm ul İslamçı Yañarış Partiäse dip atala. Anıñ citäkçeläre Ğıraq krizisınıñ xärbi çaralar belän xäl qılınuına qarşı. Partiä citäkçeseneñ urınbasarı Muhiddin Kabiri radiobızğa bez xärbi aksiegä qarşı çönki bu suveren däwlätkä intervensie bulıp tora dip äytep tağı bolay dide ( audio) :
ÄlbättäTadcikstannıñ möselman xalqı Ğıraq xalqına simpatie belän qarıy, solidarlıq kürsätä.Ämma bez belgeç vä säyäsätçelär bularaq başqa küzlektän qarıybız. Möselman bulmağan başqa ber il dä şundıy xäldä qalsa pozitsiebez üzgärmiäçäk.
Kabiri BMOnıñ raslauı bulmıy torıp suğış başlansa , Dönya Oyışmasına ışanıç kimiäçäk häm anıñ kiläçäge sorau astında qalaçaq dip äytä
Färidä Xämit, Praga


text: Madrid. Bügen irtän İspaniäneñ tönyağındağı İrun şähärçegendä, maşinalar tuqtalışında bulğan şartlaw näticäsendä 11 yök maşinası yuq itelgän. Politsiä, monı basklarnıñ ETA törkeme oyıştırğan digän şik belderä, gärçä cawaplılıqnı älegä berkem dä üz östenä almağan. İrun şähäre İspaniäneñ Fransiä belän çige yanında urnaşqan. Politsiä birgän mäğlümatqa qarağanda, tuqtalıştağı ike maşinağa berär kilolıq şartlatqıç quyılğan bulğan, şular şartlaw näticäsendä tağın 9 yök maşinasına zur zian kilgän. Bask ileneñ İspaniädän häm kürşe Fransiädän bäysezlek aluwı öçen 1968-nçe yıldan birle terror köräşe alıp barğan ETA törkemeneñ ğämälläre nigezendä barlığı 840-tan artıq keşe hälak buldı.


text:
Yalutrdan Yärkäwgä taba yul totqanda Pumayır awılına kilep citäräk 1 çaqrımnar qala manarası belän kükkä aşqan kömeş ayı balqığan Allahı täğälä yortı sälamli. Ğıynuarnıñ 15 yendä İzge Qorban bäyrämenä sanawlı könnär genä qalğanda Pumayırda mäçet açıldı. Ap-aq kirpeçtän salınğan, qalay tübäle, awıl öçen ğädäti bulmağan küreneş- plastik täräzäle bu Bismilla yortı qarşına tezelgän Djiplar, Toyotalar, Rusiäneñ üz maşinaları yänäşäsenä cigüle at ta üz däräcäsen belep kilep tuqtağan. Arbadağı tolıpqa menep yatqan yomşaq yonlı et, olısı-keçese mäçetkä ağılğan bu minutlarda, kürşe yorttan çıqqan 5-6 yäşlek malaynıñ qapqa töbenä basıp aptırap qarap torın küzätä. Alik mäçet qarşındağı yortta tora. Qapqalarına elengän taqtadağı buyawları qubıp betkän yazunı, bik tırışsañ, uqıp bula- Kommuna uramı, 7 nçe yort dip yazılğan.
Taşmuxammetova: Xökümätebez qarşı kilep, 1929 nçı yılnı mäçetneñ manarasın kisep töşerälär. Şulay da awılıbız keçkenä genä bulsa da, möselman yulınnan hiç taypılmadı.
Bezneñ äti-änilärebez, yuğarıdan röxsät bulmasa da, ay yaqtısında namazların uqıdılar, ay yaqtısında urazaların tottılar. Üz balalarına ğına bulsa da “Bismilla” belän “Sälam birüne” onıttırmadılar, dip söyli 41 yıl buyı balalarnı uqırğa häm yazarğa öyrätkän uqıtuçı Rawiä apa Taşmöxämmätova. Rawiä apa süzlärençä, 29 nçı yılda manarası kiselgän mäçet binası awıl öçen 2002 nçe yılğa qädär tarixi istälek bulıp utırğan. Awılnıñ iñ ölkän aqsaqalı Möxtäbär äkä Yörtlıbayıvnıñ äytüenä qarağanda, mäçetne awılnıñ üz waqıtındağı iñ kürenekle keşese- ikençe “Gildiä” kupes- säwdägäre Fättax Ramazanov 18 nçe ğasırnıñ ikençe yartısında tözetkän bulırğa tieş. Bügen Pumayırda 200 läp keşe yäşi.
2002 nçe yılnıñ 19 nçı iyüle könne bar xalıq ömägä cıyıla. Mäçet tözelüne başlap yörgän Timerxan abıy Äbdelxäyevne tıñlıyq äle.
-Traktorda eşläp yöri idem. Awıl xalıq poprosit itep mine soradılar. Mäçet yuq. Kürşedä bar. Bez qaldıq. Sezneñ texnik bar. Bez dä alardan kim meni. Ber süzgä kilep. İske mäçetne sütep. Pensiädän- keçkenä malaylar. Sütep taşladılar. Tazartıp betep quydılar. Uylamağan xäl. Ğäliev Rail taşlar birep taşladı. Allahı täğälä räxmäte belän şul mäçetne başlap cibärdek. Pumayır mäçeten açu tantanasında qatnaşqan Tömän ölkäse diniä idaräseneñ räise Ğälimcan xäzrät Bikmullin: “Xakimiätlär yäki Ğäräplär aqçasına salınğan Allahı täğälä yortlarınıñ kübesendä at başı xätle yozaq tora. Xalıq üz köçe belän tözegännärendä namaz uqıylar, wäğaz tıñlıylar”,- dide.
Pumayır awılı Aslana xakimiätenä qarıy. Xalıq anı Qaşawıl dip yörtä. Menä şuşı Aslana xakimiäte başlığı Mönir Xälilov süzlärençä, bügenge köndä xalıqnıñ ğomümän ışanır äybere qalmadı. Mönir Xalilov:
-5 nçe awılda 5 nçe mäçetne açabız. Xalıq dingä ışansın, mäçetkä yöresen. Bütän ışana torğan äyber yuq. Bu mäçetne stroit itkäle bulışqan osnovnom xalıq köçe belän. Mäçetneñ mullası Timerxanğa, anıñ xatınına räxmät. Alar azaplanmasa ul bulmas ide. Ber yılnıñ eçendä anı yasap çığu ul zur xalıq äle tırışatı çtob bulsın.
Mäçet açu tantanasında Yalutr rayon xaqimiäte wäkile Aysılu Makarova da qatnaştı. Xakimiät cılıtu problemı bulmasın öçen mäçetkä ğaz kertkän.
Bu çara matur awıl bäyräme ide. Äytelgän süzlär dä çın küñeldän ide, büläkkä alıp kilengän kelämnärne dä çın küñeldän tapşırdılar. Täwge namaz tämam bulğannan soñ tiz genä qorılğan bäyräm tabınına toqmaçlı aş taşığan yäşüsmerlärneñ dä bu eşne çın küñeldän başqarğanlıqları sizelep tordı.
Renäl Xäyrullin: 11 klassta uqıym. Plitqalar alıp kerdem. Su taşıdıq.
-Käläpüşeñ bik matur.
Timerxan baba birep tordı. Öylä ezlädek taba almadım.
-Mäçetkä yöri torğan keşe bulırmı?
Bulır min yörermen berär waqıt.
Tantana tämam bulıp yulğa quzğalır aldınnan, awıl tarixın cıyuçı Rawilä apadan: “Mäçetkä yörerdäy keşelär barmı soñ?”,- dip soradım. Ul: “Älegä bez 7-8 xatın-qız yörerbez. Ber-ike babay bulır. Bezgä kemnär östäler, ansın waqıt kürsäter”,-dide.
Nail Alan, Tömän


text:
London,Britaniä politsiäse atnakiçtä London transport çeltärenä yasalğan uñışsız höcüm belän bäyläneşle ikençe keşene qulğa alğan.Politsiä anı comğa kiç Londondonda Stockwelldä qulğa alsa da, başqa detallärne äytmäde. Politsiä başlığı İan Blair (audio) Bu London politsiäneñ älegäçä ütkärgän in zur ezläw operatsiäse .Min London politsiäse häm aña bäyle bülekçälär bik zur xezmät kürsätä ämma alar şulayuq elek belenmägän qurqınıçlar, yañaular aldında tora dip uylim dide.
Politsiä metroda ber keşene atıp ütergännän soñ 4şikleneñ foto räsemen tarattı.Şunnan soñ ber keşe qulğa alınğan. Politsiä üterelgän häm qulğa alınğan keşe turında bernindi dä mäğlümät birmi.
Londonda bügen 7nçe iyüldäge terror höcümendä häläk bulğan 52 keşe öçen Şähärneñ Westminster Katedralendä kümü yolası ütkärelde.


text:
Guantanamodağı Rusiä watandaşları ilgä qaytarıla
AUDİO: Bez Guantanamodağı 7 Rusiä watandaşın tikşerü ütkärü häm kiräk bulğan oçraqta cäzağa tartu öçen Rusiä xökümätenä qaytaruıbıznı raslıybız. AQŞ xökümäte totqınnar öçen cawaplılıqnı üzenä alırğa äzer bulğan, totqınnarnıñ xalıqara xämäğätçelekkä qurqınıçsılığın tä'min itkän däwlätlärgä, bilgele şartlar ütälgän oçraqta mömkin qädär kübräk totqınnarnı qaytarırğa tırışa.
İlçelek Rusiä xakimiätlärenä tapşırılğan bu keşelärneñ qayda yabıp totıluı turında berni dä äytmäde. Rusiä tışı eşlär ministrı urınbasarı Vyaçeslav Trubnikov Waşington belän Mäskäw totqınnarnı küçerüneñ texnik yaqların caylıy dide. Quşma Ştatlarnıñ Guantanamo törmäsendä 600-dän çit il watandaşı yabıp totıla.


text:
Bu respublikanıñ Däwlätnarkokontrol' xezmäte tikşerenüendä açıqlandı. Älege xezmät narkotiklarnı su yulı aşa taşunı tikşergän. Narqotik taşuda ğäyeplängän tağın öç teploxod ekipäjı qulğa alınğan. Alar “Wasiliy Çapayıv“ , “Mullanur Waxitov“ häm “Vladimir Zaysev“ teploxodlarınıñ ekipäj äğzaları.
Törle kälibrdağı ezärleklänülär däwam itä. Beräwlär säyäsi , ikençelär milli qaraşları öçen ezärleklänsä , qayberäwlär xezmät itkän , yäşägän urınnarında türälär tarafınnan basımğa duçar bula. Büzdäk rayonınıñ Küzäy awılında yäşäwçe Dinar Sälimov awıl türäläre tarafınnan ezärleklänüen belderde. Ul monı üzeneñ respublikanıñ gäzit häm jurnallarına cirle xucalarnı tänqitläp yazğan yazmaları belän añlata. Dinar Sälimov süzlärenä qarağanda , anıñ payğa alğan 5 gektar ciren tartıp alğannar , xäzer awıldan cibärü çaraların kürälär.


text:
Respubliqa mäktäptärendä qımıź-bal menän hıylayźar
Başqortostan balaları berźäm Räsäy firqähenä räxmätle. Tap oşo firqä başlanğısı menän bıyıl 1-se sentyabrźan Başqortostan mäktäptärendä balalarğa bal häm qımıź birelä başlayasaq. Bıl turalağı fekerźe Mäğarif ministrlığı la xuplağan älbittä. Bığa tiklem Öfö mäktäptärendä başlanğıs sinıf uqıusıların höt menän tuqlandırıu mäsälähen dä ıñğay xäl itkäynelär. Qala merı Pawel Kaçqaew qaźnanan aqsa etärlek külenäsäk, balalar höthöź qalmayasaq tip ışandırğaynı. Tik ata- äsälär arahında höt, qımıź häm bal xaqın tülätmäśtärme ikän tigän uy yöröy. Respubliqanıñ umartasılıq häm apiterapiya üźäge etäksehe Ämir İşemğolov balalarźıñ barıhına la bal etkerä alabıź tip belderźe.


text:
BTİÜneñ räise itep yañadan Räşit Yağfarov saylandı
Şimbä könne 18 uktäberdä BTİÜ Plenumınıñ çirattağı utırışı uzdı.BTİÜ Plenumı Karl Marks uramında uzarğa tieş ide.Läkin keşe küp cıyılu säbäple anı Qazan milli mädäni üzägendä uzdırırğa buldılar. Plenum tınıç qına başlanıp kitä almadı. BTİÜräise Räşit Yağfarov tribunağa menü belän, Yunıs Kamaletdinov xalıq aldında mikrofon aşa Plenum utırışın Zäki Zäynullin alıp barsın digän täqdim yasadı.Häm şunda uq Zäki Zäynullin tribunağa menep Räşit Yağfarovtan mikrofonnı tartıp aldı. Milli xäräkät aktivistları känäğätsezlek belderep şawlaşa başladı.Şul waqıtta Räşit Yagfarov cıyılğan xalıqqa belderü yasap ölgerde. Plenum äğzalarına, çaqırılğan qunaqlarğa TİÜneñ Karl Marks uramında urnaşqan töp binasına barıp Plenumnı şunda uzdırırğa täqdim itte.Şunnan soñ Çallı bülegendä eşlägän ämma Plenum äğzası bulmağan Damir Şixraziev cıyılğannarğa, bu Yunıs Kamaletdinovnıñ täqdime biş töbäk isemennän yäğni, Aznaqay, Çallı, Çistay, Zelenodol, Qazan bülege täqdime dip añlatmaqçı buldı. Cıyınğa kilgän keşelär ikegä bülende. Küpçelek zaldan çığıp kitte häm TİÜneñ biş regionnan başqa wäkillär çirattağı utırışın uzdırırğa buldı. BTİÜneñ Prezidium, häm Plenum äğzaları barlığı 40 keşe. Şularnıñ 22 se üzläre qatnaştı. Ä 7әrъзa üzläreneñ Plenum qararı belän kileşäbez digän rizalığın aldan telegrammalar, xatlar belän cibärgännär. Barısı 29 tawış. Plenum çirattağı utırışın uzdırırğa xoquqlımı digän soraw tawışqa quyıldı. Plenum äğzaları mandatların kütärep bu täqdimne bertawıştan qabul ittelär.Utırışnı mullanıñ doğa uquınnan başlap cibärdelär. Plenum utırışında Räşit Yağfarovnı räis itep yañadan saylap quydılar. Ämma Räşit Yağfarov waqıtlıça, üzenä yöklätelgän wäqälätlärne ütärgä Plenumda TİÜräiseneñ berençe urınbasarı itep saylanğan Räyef İbrahimovqa tapşırırğa täqdim itte. Plenum utırışınıñ kön tärtibendäge tağın ike mäs'älä qaraldı. Anıñ berse TİÜaldında torğan burıçlar bulsa, 2 nçe mäs'älä oktäber ayında “Xäter köne”n uzdıru ide. Ğalimnär fän buyınça Qazan xanlığınıñ cimerelü köne yaña stil' buyınça 12okTябpbrә turı kilä dip dälilläsälär dä, matäm könen uzdırunı bıyıl da 15 uktäbrgä täğäyenlädelär.Qazan milli mädäni üzägendä qalğan Zäki Zäynullin, Färit Xäbibullin, Çallıdan Damir Şixraziev nindi utırış ütkärüe turında mäğlümat bilgele bulğaç sezgä xäbär itärbez. Räşit Yağfarov häm Räyef İbrahimov citäklägän BTİÜneñ Plenumı rezolyutsiä qabul itte. Anda mondıy süzlär bar.: “Soñğı yıllarda Rossiädä demokratik qazanışlardan çigenü bara. Törle millätlärneñ , möselmannarnıñ sotsial' xoquqları häm bigräk tä dini xisläre qıyırsıtıla. Kavkazda kolonial' suğış alıp barıla. Rossiä Prezidentınıñ xakimiätnı üzgärtep qoru buyınça alıp barğan säyäsäte, ildäge Konstitutsiägä, yäki qanunnarğa däwlättä tüntäreleş yasaw bulıp tora, grajdannarnıñ sotsial' , häm iqtisad xoquqın kimetä.İğlan itelgän Milli eşlär buyınça ministrlıqnı buldırmaw, anıñ urınına Regionnar buyınça ministrlıq buldıru, ildä milli säyäsät buyınça bernindi dä eşlär alıp barılmayaçağın dälilli. Şunıñ säbäple BTİÜ xalıqnıñ demokratik qazanışlarına häm Rossiäneñ federativ tözeleşenä qarşı alıp barılğan höcumgä protest belderä. Häm barlıq xalıqnı demokratiä öçen köräşkä berläşergä çaqıra. ” –dip yazılğan BTİÜ Plenumı qabul itkän rezolyutsiädä. Azatlıq radiosı Mälikä Basıyr , Qazan.


text:
Qazanda tatar yäşlär Kongressına äzerlek mäs’äläläre qaraldı.
26nçe fivraldä Bötendönya tatar kongressınıñ başqarma komitetında tatar yäşlär oyışmalarınıñ koordinatsion şurası utırışı buldı. Tatarstan xökümäte Kongressınıñ täqdimen xuplasa, 2004 yılnıñ cäyenä Bötendönya tatar yäşläre qorıltayı ütäçäk. Pänceşämbe könne bulğan utırışta bu çarağa äzerlek mäs’äläse qaraldı.
Bötendönya tatar yäşlär kongressın ütkärü täqdime, milli xäräkät başlanıp kitkän zamannardan birle äytelep kilde. Yäşlär oyışmaları citäkçeläre däwlät oyışmalarına xatlar yazıp qaradı, läkin uñay cawap ala almadı. «Azatlıq» yäşlär berlegeneñ ber cielışında şundıy ber süz bulğan ide: yäşlär kongressın ütkärü turındağı çirattağı möräcäğätkä Tatarstan Prezidentı:«Tatarlarnı yäşlärgä häm qartlarğa bülergä kiräk mikän?», digän cawap birgän bulğan
Yäşlär oyışmaların milli-mädäni eşlärdän çitläşterälär, dip äytep bulmıy. Barlıq Kongresslarda da yäşlär problemalarına bağışlanğan seksiälär eşläde. Soñğı tatar kongressınıñ qararlarına da tatar yäşlär kongressın ütkärergä, digän cömlä kertelgän ide. Bu yulı älege täqdimneñ tormışqa aşırıluı ixtimallığı zurraq. Kongressnıñ başqarma komitetı tırışlığı belän, älege mäs’älä xökümätneñ kön tärtibenä kertelde. Läkin, qarar äle qabul itelmägän, Kongressnıñ başqarma komitetı mäs’äläne tulısınça tikşerep, täqdimnär ciep häm küpme aqça kiräk bulaçağın sanap, aldağı yaz aylarında ğına anı xökümät xozurına täqdim itärgä ciena. Pänceşämbe könne bulğan cielışta 20 Rusiä töbägennän kilgän wäkillärdän täqdimnär ciela başladı.
Samara, Tübän Novgorod, Ekaterinbur, Omskiy, Çuaşstan häm başqa töbäklärdä eş itüçe yäşlär oyışmalarınıñ äyter süzläre buldı. Alar äytelde dä, läkin kübesençä urıs telendä genä.
Tatar yäşlär kongressı älegä 23-27 yun tiräsenä planlaştırılğan. Bu waqıtta tatar yäşägän töbäklärdä Saban tuylar ütkärelgängä kürä, cielışta, yäşlär Kongressın başqa waqıtqa küçerü täqdime yañğıradı.
Ğomumän, qorıltay ölkännär kongressı şikelle uq, zur çara itep ütkärelgängä oşıy. Berençe könne tantanalı töstä qarşılaw, kiçen teatrğa baru bulsa, ikençe köngä – plenar utırışlar, söyläşülär, annan soñğı köngä- fänni-praktik konferensiälär planğa kertelgän. Häm dä, oyıştıruçılar, Bötendönya tatar yäşlär kongressına kilüçelärgä Qazandağı Saban tuynı da qarap kitärgä täqdim itälär.
Başqarma komitetnıñ süzlärenä qarağanda, Bötendönya tatar yäşlär kongressına 1000 meñgä yaqın delegatnıñ kilüe kötelä. Alarnıñ 400-ze Tatarstannan, 250se Rusiä töbäklärennän, 150-läp keşe BDB illärennän çaqırılırğa tieş.
Bikä Timerova.


text:
Prezïdent küni merekesin atap ötw älemniñ örkenïetti elderinde burınnan qalıptasqan dästür. Qazaqstanda da soñğı jıldarı elimizdiñ tuñğış Prezïdenti küni merekesiniñ atalıp ötwi xalıqtıñ keñ qoldawına ïe bolwda. Öy`tkeni, Täwelsizdiktiñ 25 jılında Qazaqstandı örkendetwde Elbasınıñ atqarğan eñbekteri orasan. «Intımaq bar jerdi ırıs mekendey`di»- dey`di naqıl sözde. Eñ bastısı El Prezïdenti Nursultan Äbişulı Nazarbaevtıñ ult sayasatındağı ustanğan jolı men bağdarlaması Qazaqstandağı turaqtılıqtıñ kepili bolıp keledi.Ärkimniñ ortaq Otanımen qatar öziniñ jüregine ıstıq kişi Otanı bar. Men üşin sol kişi Otanım özime uzaq jıldardan beri tawı da, tası da, orman swı da, azamattarı da etene jaqın bolıp ketken Narınqol awılı. Awdanda uzaq jıl orman şarwaşılığın basqarıp, bul ölkeniñ sulwlığı men ulılığına äbden tänti bolğan azamatpın.
Sonımen qatar awdannıñ är awılında da quşağımdı ay`qara aşıp, sağınısıp körisetin zamandastarım, bawırday`, dostay` bolıp ketken sırlastarım bar. Elbasınıñ sarabdal ult sayasatınıñ nätïjesinde Qazaqstanda turatın ärbir ult ta özara bawır, twıstay` ömir sürwde. Mısalı, Germanïyağa qonıs awdarğan bir nemis äy`eliniñ tarïxï Otanına üy`rene almay` qay`tadan twıp-ösken Semey` öñirine jetkende qwanıştan «Ay`nalay`ın, qazaq dalası!» -degenin teledïdardağı suxbatınan estigen edim. Äldebir jumıspen sırtqa is-saparğa şığıp oralsam, awdannıñ şekarasına jetkende meniñ de jüregimniñ tüpkirinde osınday` bir jılı sezim twlap jatadı. Elbası atap ötkendey`, ärbir azamat «Qazaqstan –meniñ Otanım, meniñ elim» degen urannıñ mañay`ına toptassa, tabısımız da molaya bermek. Elbasımızdıñ bastamasımen qolğa alınğan birtutas rwxanï, mädenï bay`lanıstarımız jalğasa bersin. Tuñğış Prezïdent küni merekesi quttı bolsın, jerlester!
Vïktor BWXANCOV, eñbek ardageri, Narınqol awılı


text:
Liberiädä Amerika häm Nigeriä wäkilläre şuşı arada baş kütärüçelär belän oçraşıp, alarnı ilneñ başqalası Monroviägä yulnı açarğa künderergä teli. Älegä Nigeriäneñ tınıçlıq urnaştıru köçläre, xezmäten barı tik xakimiät ğäskärläre bulğan könyaq rayonnarda ğına alıp bara. Ä inde ikençe ölkälärgä alar azıq tölek häm meditsina yärdämen kürsätä almıy.
Baş kütärüçelär Monroviädäge kontrol'ne tınıçlıq köçlärenä, barı tik prezident Charlez Teylor ilne taşlap kitkännän soñ ğına tapşırırğa wäğdä itä. Teylor 11 avgustta ildän çığıp kitäçägen belderä.


text: Rusiä bügen Üzäk Aziä Xezmättäşek Oyışmasına quşıldı. Düşänbedä Oyışmanıñ utırışında qatnaşıqan Rusiä prezidentı Vladimir Putin, bügen anıñ başqa äğzaläre – Qazaxstan, Qırğızstan, Taciqstan, Üzbäkstan häm Törkmänstan citäkçeläre qatnaşında bu xaqta protokolğa qul quydı. Üzbäk prezidentı İslam Kärimov, Rusiä bu töbäktä totrıqlılıq faktorı bulaçaq, dip belderde. Şulay uq oyışmağa Äfğanstannıñ quşıluı da ixtimal. Taciqstan prezidentı İmomali Raxmonov, Rusiäneñ oyışmağa kerüe – anıñ potensialın arttıra, qayber proktlarnı Rusiäsez başqaru – mäğnäsez ide, dip belderde. Raxmonov oyışmanıñ yaña räise itep saylandı. Terrorğa qarşı köräş mäs'äläsendä, taraflar 3 ay eçendä terrorçılar, tıyılğan dini häm extremist oyışmalarnıñ citäkçeläreneñ urtaq isemlegen buldırırğa kileşte.


text:
Yäşlär eşläre ministrlığına qurqınıç yanıy
Bu könnärdä xör fikerle Qazan xalqı törle taraflar, törle mänfäğätlär turında bersennän-berse xikmätle xäbärlär işetä. Ni öçender ber tawış belän Qazan merı dip atap yörtelgän Kamil İsxaqov çınlıqta respublika prezidentı tarafınnan quyılğan şähär xakimiäte başlığı. Yış qına çeterekle mäs’älälärneñ cep oçı aña kilep çığa. Şul uq Peterburg uramınıñ başında Yäşlär eşläre, sport häm turizm ministrlığı urnaşqan. Tatarstan-Yaña ğasır televideniese menä şuşı ministrlıq xezmätkärläreneñ üz binası basqıçı aldında nindider xosusıy firma üz ofisın tözüenä qarşı piket häm blokada ütkärüen kürsätte. Bu xäldän soñ, säyer tözeleş tuqtalıp torğan ide. Ämma ul yañadan däwam itä. Şähär xakimiäte Tuqay mäydanı dip atalğan metro stansiäse häm Tatarstan qunaqxanäse yanındağı meñ kvadrat cirne xosusıy firmağa satqan bulıp çıqtı. Ägär dä bu firma üze telägän häm räsmiläştergän binanı tözesä, ministrlıq binasın sügärgä yäki küçerergä turı kiläçäk. Bäxäs qızğannan-qıza bara, şähär xakimiäte xosusıy firmağa köndez genä tügel, tönlä dä tözeleş eşlären alıp barırğa kiñäş birgän. Monda isäp şundıy – ministrlıq xezmätkärläre kiçlären öylärenä qaytıp kitälär, menä şul waqıtta alarnıñ eş urını xosusıy firma binasınıñ yanqormasına äylänä baraçaq ta inde.
Tatar ictimaği üzägeneñ Yunıs Kamaletdinov citäklägän törkeme şimbä könne Lenin baqçası qarşında piketqa çıqtı. Şiğärlärdä şuşı törkemneñ 22 iyüldä qarşılıq aksiäsen ütkärüenä qomaçawlawğa häm başqa ğämällärgä protestı äytelä. Şulay uq bu törkem Çerek külgä barıp, uzğan comğada yanıp betä yazğan FSB binası qarşında piket ütkärde.
Rimzil Wäli


text:
Sember Sabantuyında 110 çaması Çistay qunağı qatnaştı; ölkä başlığı Vladimir Şamanov jurnalistlar sorawlarına cawaplar birde
Sabantuy bilgelängän waqıttan soñraq başlandı. Monıñ säbäbe – ölkä xaqimiäte başlığı general Şamanovnıñ yartı säğätkä soñğa qaluı häm, kilgäç tä, jurnalistlar sorawlarına cawap birügä waqıt sarıf itüe. Forsattan faydalanıp, tatar jurnalistları da awırtqan cirläre turında soraw birdelär: “Nihayät, qayçan ölkä üzägendä ayırım tatar mäktäbe, kitapxanäse açılır, bomj xälendä kön kürüçe Tatar mädäni üzägeneñ üz binası bulır?”
Ölkä başlığı mondıy sorawnı qunaqlar aldında birügä beraz qanäğätsezlek belderde, läkin uñayraq cawap birergä tırıştı. Cawap – ğadättägeçä inde: bez bolay da tırışabız, läkin matdi yak qısan, şulay da kiläçäktä bu ixtıäclar ütäler...
Sabantuynı räsmi açu tantanasında Çistay rayonı başlığı Vladimir Şamanovqa, Ul'yan qalası merı Romanenkoğa, cirle avtonomiä räise Kurçakovqa zatlı töbätäy häm çapannar büläk itte. Azat Kurçakov üz çığışında ölkäneñ Tatarstan belän iqtisadi bağlanışları nığıw turında misallar kiterde. Şamanovnıñ süze ğibrätle yañğıradı: “Soñğı waqıtta Ul'yan ölkäsen Tatarstanğa quşu (prisoedinenie) turında süzlär yöri. Duslar aldında äytäm: mı nikogda ne otsoedinyalis' ot Tatarstana”. Milli köräştä ciñüçelärneñ Tatarstan wäkilläre buluı da mäğnäle. Absolyut batır - Nurlattan kilgän köräşçe Abbasov İldar, ikençe urında - bualı Ramil Camaletdinow, öçençe – Dimitroğradta yäşäwçe Sergey Pawlik. Qızğanıç, töp qunaqlar wäkile – Çistay rayonınıñ absolyut batırı Rawil Nurullin iñ köçle köräşçelär arasında dürtençe urınğa ğına layıq buldı.
Ayrat İbrahim, Sember


text:
Bäysezlek söyüçän estonnar Yevropa Berlegenä quşılunı xup kürde
Yäkşämbedä referendum Baltıyq diñgezeneñ ikeneç yağı - Estoniädä dä uzdı, xörmätle tıñlawçılar. Xalqı million yarımğa da tulmağan şuşı ildä Yevropa Berlegenä quşılu mäs''äläse xäl itelde. 12 yıl elek kenä sovet xakimiatennän qotılğan häm üz bäysezlege sağında nıq torğan Estoniä, bar qurqularğa qaramastan yaña berlekkä quşılunı sayladı.
Audio, Juhan Parts
Ä tawış birüneñ näticäläre tübändägeçä. Saylawda qatnaşu xoquqı bulğan 850 meñ keşedän referendumğa 63 protsentı kilgän, şulardan yaqınça 67 protsentı ilneñ Yevropa Berlegenä quşıluwın yaqlap çıqqan. "Yuq" diyüçelär sanı 33 protsent tiräsendä. Şulay itep bar xalqı million 400 meñ caması ğına bulğan şuşı Baltıyq buyı ile kiläse yılnıñ mayınnan inde Yevropa Berlege äğzası bulaçaq. Anıñ belän bergä tağın 9 il quşıla, şularnıñ 7-sendä referendumnar inde uzdı, alarnıñ näticäläre dä uñay ide, şuşı atna azağında Yevropa Berlegenä kerü mäs''äläsen Latviä xäl itäçäk. Ä inde 10-nçı nämzät il, Kipr referendum ütkärep tormayaçaq. Estoniädäge wäzğiatne bigräk tä anıñ kürşese Latviä yaqınnan küzätep tora, çönki anda da Yevropa Berlegenä quşıludan şürläwçelär citärlek. Estonnarnıñ uñay cawabı latışlar arasında da Yewropa yaqlılar sanın arttırır dip kötelä. Baltıyq buyındağı öçençe däwlät, Litvada referendum may ayında ütep, Berlekkä quşılunı anda qatnaşqannarnıñ 91 protsentı yaqlağan ide. Litvada da, Estoniädä dä, xäzerge waqıtta Latviädä dä Yevropa belän berläşüne yaqlaw, monıñ iqtisadi yaqtan faydalı buluwın isbatlaw, häm iminlek öçen dä zarurlığın añlatu belän bergä bardı. Ser tügel, ikençe dönya suğışınnan soñ sovetlar tarafınnan basıp alınıp, bäysezlegen 12 yıl elek kenä qaytara alğan Baltıyq däwlätläre öçen kürşedäge Rusiäneñ tä''sirennän qotılu möhim ber maqsat bulıp tora. Üzlären Yevropa Berlege belän bäyläp estonnar, latişlar häm litwalılar dürt distä yıl däwam itkän basıp alu çorın yaba. Estoniä referendumı turında ilneñ prezidentı Arnold Ruutel bolay di.
Audio, Arnold Ruutel
"Referendumnıñ näticäse uñay, bezneñ öçen bik uñay, xäzer inde Estoniä öçen bar närsä dä şäp bulaçaq" di prezident Ruutel. Äytkändäy, eston däwläten bäysezlekkä, başqalar belän bergä, älbättä, näq menä Arnold Ruutel kitergän ide.


text:
Ekaterina II
Ekaterina II Alekseyevna (Yekaterina II Aleksey qızı, tumıştan Sophie Augusta Fredericka of Anhalt-Zerbst, Tatarlarda – Äbi Patşa) (1729. – 96.), Räsäy imperatritsası (1762. yıldan). 1767. yılda Qazanda bula. Yekaterina II idarä itkändä Rusiä İmperiäsendä yäşäwçe Tatarlar tormışında uñay üzgäreşlär küzätelä: 1783. yıldan möselmannarğa din irege iğlan itelä, dini ezärlekläw çiklänä, 1788.dän möselmannar öçen Diniä Näzaräte oyıştırıla; üz xoquqların dälilli alğan Tatar morzaları Rus aqsöyäkläre belän xoquqi yaqtan tigezläşterelä (1784.), Tatarlarğa irekle säwdä itü häm säñäğät-citeşterü belän şöğellänü xoquqı h. b. mömkinleklär birelä.


text:
Bäläbäy tatar gimnaziäsen akkreditatsiädän mäxrüm itälär
Başqortstannıñ Bäläbäy şähärendäge tatar gimnaziäse östendä çirattağı tapqır qara bolıtlar quyıra. Başqortstan Mäğärif ministrlığı danlıqlı gimnaziägä kiläçäktä eşläw öçen akkreditatsiä birüdän baş tartqan. Bu xaqta “Azatlıq” xäbärçesenä tatar gimnaziäse direktorı Nurmöxämät Xösäenov xäbär itte.
“Bäläbäy tatar gimnaziäse bıyıl üzeneñ unberençe uqu yılın tämamlıy, di Nurmöxämät äfände. – Şuşı unber yıl - tatar gimnaziäsen saqlap qalu öçen köräş yılları buldı. İke yıl elek, törle säbäplär tabıp, gimnaziägä litsenziä birüdän baş tartqannar ide. Ber yıl elek mäxkämägä möräcäğät itü belän yanaw aşa, anı aluğa ireşte gimnaziä kollektivı. Ä litsenziä ber yılğa totqarlanu säbäple, anıñ attestatsiä möddäte dä çıqqan ide. Küp tartqalaşa torğaç, Başqortstan Mäğärif ministrlığı gimnaziäne attestatsiäläü könen aprel' ayı azağına bilgeläde”.
Nurmöxämät Xösäenov süzlärençä, 28 aprel'dä biregä kilgän attestatsiä komissiäse tatar gimnaziäseneñ eş däräcäsen tikşerep, anı attestatsiälängän dip tanıy häm attestatsiä öçen Mäğärif ministrlığı
türälärenä täqdim itä. 4 may könne Başqortstan Mäğärif ministrlığınıñ attestatsiä komissiäse utırışı Bäläbäy tatar gimnaziäse mäs’äläsen qarağan. Ämma Nurmöxämät äfände äytüençä, älege utırışta qatnaşuçılar, yäğni mäğärif ministrı urınbasarı İldar Aetkulov citäkçelegendäge komissiä äğzaları “akkreditatsiägä bulğan üteneçne kire qağarğa” digän qarar çığara. Monıñ säbäben alar bik ğadi genä añlata. İmeş, Bäläbäy tatar gimnaziäseneñ iseme döres tügel ikän. Mäğlüm buluınça, bu uqu yortınıñ tulı iseme “sänğät bülekçäle tatar gimnaziäse” dip atala. Menä şul isemneñ “sänğät bülekçäle” digän öleşe qanunğa turı kilmi, dip añlatqan mäğärif ministrlığı wäkilläre. İmeş, gimnaziä iseme, bernindi quşımtalarsız, fäqät “gimnaziä” dip kenä yazılırğa tieş ikän.
Nurmöxämät Xösäenov belderüençä, Başqortstan Mäğärif ministrlığınıñ dälile bernärsägä dä nigezlänmägän. “Bernindi qanunda da gimnaziä isemen quyuğa bäyle ayırım taläplär yuq, - di Nurmöxämät äfände. – Monı bez barı tik Bäläbäy tatar gimnaziäsenä qarata çirattağı üçläşü ğämäle dip kenä bäyälibez. Bäylänergä başqa säbäp taba almağaç, xäzer gimnaziäneñ isemendä xata tapmaqçılar”.
Şulay itep Bäläbäy tatar gimnaziäse bıyılğı uqu yılı tämamlanu aldınnan tağın ber problema aldında torıp qaldı. Uqu-uqıtu eşlärendä başqalarğa ürnäk bulğan, yaxşı ölgereşkä ireşüçe tatar gimnaziäse kollektivı Başqortstan mäğärif ministrı urınbasarı İldar Aetkulov citäkçelegendäge attestatsiä komissiäse däğwälarınıñ döres tügellegen isbat itäçägenä häm barıber akkreditatsiä aluğa ireşäçägenä ışana.


text:
Azeri Dublyaj Dizi Serial Kino Film izle » Azeri Dublyaj » Köpək Balıqları 2 - Shark Attack 2 (2000) Azeri Dublyaj izle
Köpək Balıqları 2 - Shark Attack 2 (2000) Azeri Dublyaj izle
Köpək Balıqları 2 - Shark Attack 2 (2000) Azeri Dublyaj izle,Shark Attack 2 azerice dublyaj izle,Shark Attack 2 azeri dublaj izle,kopek baliqlari 2 azerbaycanca dublyaj kino film izle,akyлы 2 Filmi azerice online bax,akyлы 2 azeri dublyaj izle
Köpək Balıqları 2 - Shark Attack 2 (2000) Azeri Dublyaj izle Shark Attack 2 azerice dublyaj izle Shark Attack 2 azeri dublaj izle kopek baliqlari 2 azerbaycanca dublyaj kino film izle akyлы 2 Filmi azerice online bax akyлы 2 azeri dublyaj izle


text:
Halloween bäyräme Qazanda da uza
Kön tudımı yaña ğädät kilä xäzer. Globalizatsiä şartlarında yäşäwebezne televizor qarap, yäki kampiter artında utırıp qına kürmibez. Çit qäwem, başqa millät yolaları basa tora. Bu inde kürşedä genä yäşägän Maryusa apa ğädäte genä tügel. Anısına iäläşep betkän inde. Xäzer, yıraq Amerika da kürşe abzarda ğına ğädätläre belän yäşäp yata. Menä bu könnärdä genä kiçke Qazan uramnarı buylap şamaqay bulıp kiengän yäşlär törkemnären kürergä mömkin ide. Böten Könbatış häm bigräk tä Amerika Helloween bäyrämen uzdıra. Dimäk Qazanğa da kilep citkän.
Ä bu borınğı kel'tlarnıñ mäcüsi bäyräme. Qabaq bäyräme. Qabaqnıñ eçen çistartalar da, anda awız, küz yasap, eçenä şäm tığıp tönlä keşe qurqıtalar. Monnan tış, bu 1 nçe noyäbergä qarşı töndä böten izgelär wä ülgännär köne sanala. Şul töndä alarnıñ ruxları belän oçraşır öçen şamaqay bulıp yäki törle qotsız qiäfätkä kerep kienälär. Añlaşıla, Rusiädäge din ähelläre, ataqaylar bu mäcüsi bäyrämne bilgeläp ütügä qarşı. Şulay uq, älege çit ğädätkä möselman din ähelläre dä qarşı çığa. Mäcüsi bit. Anısı, tatarlarda da, awıl cirendä Şamaqay bulıp kienep, keşe qurqıtıp yörü ğädäte bulğan dilär fol'klor belgeçläre. Anısı da ayırım ber bäyrämnärdä. Läkin, bu Helloween tügel. Qazanda, ingliz telen tiränten öyränüçe mäktäplärdä dä Helloween bäyräme inde distä yıllar buyına bilgeläp ütelä. Älege mäktäpne tämamlawçılar bu çaranı matur itep iskä ala. Bu könnärdä Helloween Qazannıñ tönge klublarınıñ bersendä dä uzaçaq. Ä tatar yäşlärenä bu äyber kiräkme soñ? Çit-yat ğädätlär basıp barğanda, tatarnıñ üzeneke onıtıla bit ul. Şul xaqta, “Üzebez” yaña buın xäräkäte koordinatorlarınıñ berse Rezeda Safiullina belän söyläşäbez:
Bezneñ üz matur ğädätlärebez dä bar. Şularnı şähärläşterep, urbanizatsiäläp kertep cibärergä kiräk. Bu mömkin xäl. Xäzerge yäşlärne dä, ub çit ğadätne bäyräm itüçelärne, añlap bula. Alarğa nindider yañalıq kiräk. Yäşlek çorı bit. Läkin, üzebeznekendä matur itep törep kürsätsäk, tatar ğöref-ğadätläre dä yaña şartlarda yäşäp kitär dip uylıym. Bez bu könnärdä diskussiä-oçraşular uzdıra başlıybız. Bu mä’sälä şunda ayırım tikşereler dip uylıym. Sez “Üzebez” yaña buın xäräkäte koordinatorlarınıñ berse Rezeda Safiullina fikerlären işettegez.
Räfis Cämdixan


text:
Rusiä Däwlät Duması häm Başqortstanda bigräk tä prezident saylawları yaqınlaşqan sayın, şuşı mäs'älä respublika tormışında alğa planğa çığa bara, xörmätle tıñlawçılar. Äle saylawlarda qatnaşırğa äzer bulğan namzätlär üz isemnären räsmi iğlan itmäsä dä mäğlümat häm matbuğat çaralarında saylawaldı kierenkelege könnän kön centekleräk çağılış taba. Şuşı wazğiättä Başqortstanda zur xalıqara ähämiätkä iä çaralar da uza. Bügen Ufada törki däwlätlärneñ mädäni oyışması Törksoy'nıñ ike könlek eşe tämamlandı. 11 üktäbr könne Baqortstan respublika könenä äzerlänä.
Wildan Ğalin, Ufa


text:
Tatarstan Fännär Akademiäse yaña texnologiälärne üsterergä teli. 2003 näticäläre
Ütkän yılda fännär akademiäse Tatarstan prezidentı quyğan burıçnı ütär öçen maqsatçan eş alıp barıdı. Tatarstan Fännär Akademiäse prezidentı Mansur Xäsänov üzeneñ çığışında, änä şulay dide. Bu oçraqta suz, fänne yañartu, sänäğättä qullana alırlıq fänni texnologiälärne üsterügä yünältelgän däwlät programması turında bara.
Mansur Xäsänov şulay uq, fänneñ barlıq tarmaqlarına bäyä birep çıqtı, näticälär yaxşı bulsa da , qänäğätlänergä irtä äle, dide.
2003 yılda ğalimnär fideralizmnıñ fänni nigezlären öyränüne däwam itkän, assimetrik federalizmı üsterügä zur öleş kertkän. Ämma, Fännär Akademiäse Prezidentı äytkänçä, ğalimnärgä, aqça citmäwgä gel sıltap utırmasqa, üzlärenä dä finans yaqlarnı qayğırtırğa öyränergä kiräk. Uñay misal itep ul, Tarix İnstitutın kiterde. Bu fänni berläşmädä eşläwçe ğalimnär, «Tatneft» şirkäteneñ yärdäme belän Älmät yağınıñ tarixına bağışlanğan fänni xezmätlär çığara.
Gumanitar fännär aldında torğan burıçlarnıñ berse itep, Mansur Xäsänov, Rusiä regionnarında «tatar mäs’äläsen» öyränüçe ğalimnärneñ eşçänlegen koordinatsiäläw mäs’äläsen bilgeläp ütte. Prezident fikerençä, bu eş belän, Fännär Akademiäse genä tügel, Tatar kongressı da şöğellänä alır ide.
Ul, tarixçılarnı, Qazannı yañartıp qoru eşlärendä kübräk qatnaşırğa çaqırdı. Tatarstan fäneneñ meditsina tarmağı uzğan yılda küzgä kürenerlek näticägä ireşte, dide. Mäsälän, ğalimnär çit ildä citeşterelgän aspirinnı alıştıra alırlıq, daru uylap çığarğan. Neft häm ximiä ölkäsendä eşläwçelär, böten tırışlıqların, neft çığarunı arttıru häm anı eşkärtü sıyfatın üsterügä quyarğa tieş, dide Fännär Akademiäse prezidentı.
Mansur Xäsänovtan soñ çığış yasağan Tatarstan xökümäte räise Röstäm Miñnexanov, ğalimnärne fänneñ fundamental` öleşen alıp baru belän bergä, iqtisatnı üsterügä yärdäm itkän öleşenä dä iğtibar birergä çaqırdı. Ul şulay uq, Tatarstan fännär Akademiäsenä struktur üzgäreşlär kiräk, digän belderü dä yasadı.
Tänäfestä «Azatlıq» radiosı xäbärçese, berniçä ğalim belän , eş şartları turında söyläşep aldı. Alarnıñ äytülärenä qarağanda, formal räweştä ütkärelgän cielışlardan fayda az. Tatarstan fäne tağı da alğa barır ide, ägär anı finanslaw tieşle däräcädä alıp barılsa, dilär alar. Şuña ğalimnärgä tamaq yalğarlıq aqçanı qayadır çittä eşlärgä turı kilä.
Bikä Timerova.


text:
"Tatar tele häm ädäbiäte buyınça däwlät standartları" proyektı tikşerelde
Törle fännär buyınça belem birüneñ däwlät standartları Rossiä külämendä eşlänä, ä tatar tele häm ädäbiäte buyınça standart Tatarstanda yasala. Älege standart Rossiäneñ Mäğärif häm fän ministrlığınıñ töbäk komponentın isäpkä alıp başqarıla. Älege standart eşläwgä zakaznı Tatarstan fän häm mäğärif ministrlığı birgän, eşçe törkem anı ber yılda başqarğan. İnde ekspert komissiäse dä tikşergän.
Standartqa kilgändä, ul 5 törkemgä bülengän – Tatar mäktäbe öçen tatar telennän däwlät standartı, tatar ädäbiätınnan däwlät standartı, Rus mäktäbe öçen şulay uq ayırım tatar tele häm ayırım ädäbiäte däwlät standartı, monnan tış rus telle uquçılarğa tatar telen uqıtunıñ däwlät standartı.
Ämma älege standartlar qaywaqıt ber-bersen qabatlıy da ikän. Bu xaqta kiñäşmädä äytelde. Rus mäktäbendäge tatar törkemnäre öçen tözelgän standartnıñ tatar mäktäbe öçen standarttan ayırılırğa tieş tügellege dä assızıqlandı qayber wäkillär tarafınnan. Ädäbiät ğalime Flera Ğaniewa
Bez berençe çiratta mäktäp uquçısına närsä kiräk, yuğarı uqu yortında närsä kiräk. Şunı küzdä totıp eşlädek.
Ğomumän standartqa iñ tanılğan ädäbi äsärlär, söyläm telen üsterüçe tekstlar ğına kerergä tieş digän fikerlär äytelde. Xäzer uquçılarnı ädäbiät belän qızıqsındıru bik awır. Kiñäşmädä rus mäktäbendä tatar ädäbiäten uqıtu standartı tulıraq eşlängäne bilgeläp ütelde. Şul säbäple zamança uquçılarnı qızıqtıra torğan äsärlär kertü kiräk digän süzlär yañğıradı kiñäşmädä. Uquçı äsärlärne mäcbüri uqırğa tieş tügel, ä şunıñ arqılı berençe çiratta söyläşergä, aralaşırğa öyränergä tieş.
Professor Mirfatıx Zäkiev fikerençä, tatar mäktäbendä tatar telen uqıtu, berençe çiratta, ana telen, millätne torğızu häm saqlawğa xezmät itärgä burıçlı. Şuña uquçı belem alu belän genä çiklänmäskä, mäktäptän telne belep, aralaşırğa öyränep - telne saqlarğa äzer bulıp ta çığıp kitärgä tieş. Ä xäzerge waqıtta tel öyrängändä kübräk törle neçkäleklärgä iğtibar birelä.
Yaña eşlängän belem standartlarınıñ başqa predmetlarnıykınnan awırraq bulmawı zarur. Çönki kübese tatar telen öyränüneñ awırlığınnan zarlana. Qazan şähäre mäğärif idäräse başlığı urınbasarı Marat Lotfullin fikerençä, mäktäptä iñ kiräkle mänfägat'lärne istä totıp belem birergä kiräk. Mäsälän, mäktäp tel belgeçe äzerläp çığarmıy. Tel belgeçe bulırğa telägännär sintaksisnı yuğarı uqu yortında da öyränä ala. Ä mäktäptä anıñ belän balanı yalıqtıru kiräkmi. Şuña monıñ işe äyberlärgä iğtibar itü zarur.
Yaqın tirädä proyekt TR Ministrlar Kabinetınıñ Tellärne üsterü bülegendä häm TR Däwlät Sovetınıñ Mädäniät, fän, mäğärif häm milli mäs'älälär komitetında tikşereläçäk, annan soñ sessiädä zakon bularaq qabul itelergä tieş. Ä ğämälgä ul, 2006 yılda keräçäk dip kötelä.Landış Xarrasova.


text: Bäyälär sikerä. Yaña tuğan et yılı bäyälär “teşläşüe” belän başlandı. Ğinwar başınnan tramway-trolleybuslarda yörügä, utqa, ğazğa häm kommunäl xezmätlärgä bäyälär sikerde. Yaña yıl bäyrämnäre däwam itä. Respublikada yañalıqlarğa qıtlıq. Gäzitlärneñ täwge sannarı dönya kürde. Alarnıñ tirajı şaqtıy çuar. Töp räsmi öç gäzit arasında iñ zur tiraj başqort telendä näşer itelüçe “Başqortstan”da. Ul 43982 abunäçe cıyğan.“Qızıl tañ” — 28157, “Respublika Başqortstan”nıqı 32911. Respublikada çığuçı gäzitlär arasında iñ zur tirajnı tatar yäşläre gäzite “Ömet” cıyğan.Bıyıl aña 44069 keşe yazılğan. Jurnallar arasında iñ küp tirajlısı “Başqortostan uqıtıusıhı”.Aña 34868 keşe yazılğan. Tatar telendä näşer itelüçe “Tulpar” 12580, balalar öçen çığuçı “Ällüki” 5015 abunäçe cıyğan.


text: Bügen İnguşetiä räsmiläre, düşämbe könne bulğan xöcümnär nätisendä barlığı 92 keşe haläk bulğan dip belderde. Şularnıñ 67-se xoquq saqlaw xezmätkärläre, qalğan 25-e – sivil keşelär. 120-dän artıq keşe yaralanğan sanala. Xöcümçelär yaığnda qorbannar turında xäbär itelmi. Töbäkneñ iminlek xezmäte başlığı urınbasarı Andrei Konin süzlärençä, xöcümnärgä yartı säğät qala, maşinada xäräkät itkän qorallı keşelär turında mäglümät kilgän, läkin iminlek xezmätläre xöcümnärneñ beryulı 15 urında başlanasın kötmägän. Xalıqara Amnesty İnternational oyışması üzeneñ bügenge xisabında Rusiä xärbiläreneñ xoquq bozu ğämälläre Çeçnyadan kürşe İnguşetiägä dä taralğan, digän näticä yasadı.


text:
Başqortstan tatarlarınıñ 27 noyäberdä Mäskäwdä ütäçäk qorıltayı delegatları 25 noyäber könne töş waqıtında autobuslarğa utırıp yıraq yulğa çıqtı. Mäskäwdäge zur cıyınğa Başqortstannıñ qırıqqa yaqın rayonınnan häm Ufadan saylanğan 150 wäkil bara. Başqortstanda çärşämbe könneñ kiçendä ük başlanğan köçle qar buranı atnaqiç könne dä däwam itte häm barlıq zur yullarda da maşinalar öçen küp qıyınlıqlar tudırdı. Bu xäl yıraq rayonnardağı deleğätlarnıñ Ufağa kilüenä qomaçawlıq tudırır digän qurqular da bulğan ide. Ämma barlıq keşe dä kilep citte häm Ufadağı Urıs däwlät drama teatrı binası qarşında cıyılışıp betkäç, autobuslarda yulğa çıqtılar.
Autobuslar quzğalır aldınnan, bez deleğätlarnıñ qayberläre belän söyläşep aldıq. Başqortstan Tatar kongressı Başqarma komitetı äğzası, tanılğan kompozitor Alik Loqmanov fikerençä, Başqortstan citäkçelege älege qorıltaynı Ufada ütkärergä mömkinlek birmiçä, çirattağı xatasın eşläde. «Älbättä, Mäskäwdäge qorıltaydan soñ da respublika tatar cämägätçelek oyışmalarına qarşı höcümnär köçäyep kitärgä mömkin. Ämma moña qarap qına Başqortstan tatarları mänfägätlären yaqlawdan baş tartıp bulmıy iç inde», – dide Alik Loqmanov.
Başqortstan tatarları qorıltayında qatnaşuçılar yulğa çıqqan könne, yağni 25 noyäberdä täwdä Çallı şähärendä, annan soñ kiçen Qazanda tuqtap mitinglar da ütkärergä tieş. Mitinglar dimäktän. Mäğlüm buluınça, qorıltay deleğätları Mäskäwgä barğanda Tübän Novğorod şähärendä dä tuqtap, anda da uram cıyını oyıştırırğa tieş ide. Ul mitingnı ütkärü öçen un kön elek ük räsmi rizalıq ta alınğan bulğan. Ämma çärşämbe könne Tübän Novğorod şähäre xaqimiätennän bötenläy başqa törle xäbär kilep töşkän: bu mitingnı ütkärügä röxsät birelmäyäçäk ikän. Qorıltaynı oyıştıru qomitetı äğzaları fikerençä, älege xäldä Başqortstan citäkçeläreneñ möräcäğäte rol' uynağan bulırğa tieş. Şulay itep, älegä Tübän Novğorodtağı mitingnı ütü – ütmäwe soraw astında.
Başqortstan tatarlarınıñ Mäskäwdäge qorıltayı ber töp mäsäläne – Başqortstan Tatar milli – mädäni moxtäriäten oyıştıru mäsäläsen qarayaçaq. Anda qabul iteläçäk qararlar häm doqumentlarnıñ ölgeläre xäzerdän ük äzerlänä inde. Tatar oyışmaları liderları belderüençä, Başqortstan Tatar milli – mädäni moxtäriäten oyıştıru, qayberäwlär äytüençä, respublikta tartqalaş tudıru öçen tügel, ä barı tik respublikta yäşäwçe tatarlarnıñ milli – mädäni mänfägätlären näticäleräk yaqlaw öçen genä tözelä.
Fänis Fätxi, Ufa


text: Başqortostan yıtäkseläre yılqısılıqqa nıqlap totonorğa bulğan. Äle respublikala 155 meñ samahı yılqı iźäplänä. Qımıź eşläw, yılqı ite yeyetştereü tabışlı şöğöl bulıuın respublikala añlay başlanılar. Urtasa iźäplägändä, beyä hötönöñ litrı 80 humğa yetä. Başqort toqomlo ber beyä yäqınsa 2-3 meñ dollar tora. Äle Başqortostanda ber şeşä qımığğeñ xaqı 40 ñumdan da käm tügel, yäğni hırağa qarağanda ber–nisä tapqırğa qimmäteräk. Xökümät premyer– ministrı Rafael Baydäwlätov yılqısılıq buyınsa alğa kitkän Uçalı rayonında bulğanda, at ürseteügä yetdi totonasağın äytte.


text:
Tatarlar çit illärdäge Rusiä watandaşlarınıñ sport bäyrämendä qatnaştı
Çit ildä yäşäwçe Rusiä watandaşlarınıñ sport festivale bıyıl berençe tapqır ğına uzğan. Anı Mäskäw Xökümäte häm Rusiä watandaşlarınıñ Xalıqara Şurası oyıştırğan. Barlığı 24 yaqın häm yıraq çit illärdän, ayırım alğanda Amerika, Slovakiä, Baltıyk buyı illärennän 600rә yaqın Rusiä watandaşları qatnaşqan. Alar arasında 11 keşelek keçkenä genä Tatarstan törkeme dä bulğan. Barlığı isä här ildän 30 keşe qatnaşa alğan.
Rusiä watandaşları Şurası Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetına da täqdim belän çıqqan. Kongress çit il illärgä şundıy festival''dä qatnaşa alasız dip xatlar cibärgän bulğan. Üzbäkstan, Qazaqstan, Äzerbäycandağı millättäşlärebez teläk beldergännär. Äzerbäycandağı tatarlar ğariza birergä soñğa qalğan. Ä Üzbäkstandağı mini (keçe)-futbol buyınça 9 keşelek komanda häm Qazaqstandağı ciñel atletika buyınça 2 keşe qatnaşqan. Älege delegatsiäne tuplap barğan Bötendönya tatar kongressı başqarma komitetınıñ çit illärdäge tatar oyışmaları belän eşläw bülege referentı Al''bina Nuretdinova
Üzbäkstannan Marat Kabaev citäkçelegendäge 15 yäşlek mini-futbol belän şöğellänüçe yäşlär qatnaştı. Qazaqstannan isä ciñel atletiqa buyınça Katya Gimazetdinova häm atalı ullı Yura häm Ruslan Gıymranovlar.
Al''bina Nuretdinova sport festivaleneñ yuğarı däräcädä ütkänen belderde. Anıñ tantanalı açılışı Mäskäwneñ Lujniki sport sarayında uzğan. Yäşüsmerlärne Mäskäw merı Yuriy Lujkov, Fransiädän graf Şeremetov sälämlägän. Törle estrada yoldızları qatnaşında zur konsert bulğan.
Festival'' qısalarında törle sport yarışlarınnan tış, yäşüsmerlär öçen küñel açu çaraları, Mäskäwneñ istälekle urınnarı belän tanışular, säyäxätlär oyıştırılğan. Çığımnarnıñ barısın da Mäskäw Xökümäte qaplağan. Xätta delegatsiälär tektergän sport kostyumnarı öçen dä tülägännär. Tatarlar isä cir şarına Söyembikä manarası töşerelgän futbolkalarda barğan. Çit illärdän kilgän yäşüsmerlär arasında tatarlarğa qaraş turında Al''bina Nuretdinova
Bu tatarlarnı täqdim itü kebegräk buldı. Çönki kübese anda tatarlar turında rusça belmägän, “qarañğı” xalıq kebek fiker yörtä ide.
Al''bina Nuretdinova belderüençä, Baltıyk buyı illärendäge trenerlarnıñ kübese Tatarstannı belä häm qızıqsına ikän. Sport festivale 1 atna däwamında Mäskäwneñ Lujniki, Çertanovo, Luç kebek bilgele sport kompleksları – stadionnarda uzğan. Anda keçe-futbol, ciñel atletikadan tış, östäl tennisı häm şaxmat uyınnarı da bulğan. Tatarlar isä yuğarı urınnarnı alğan. Al''bina Nuretdinova
Mini-futbol buyınça Üzbäkstan komandası II urınnı, Katya isä ciñel atletika buyınça III, Ruslan çabu buyınça VI urınnı aldı
Al''bina Nuretdinova äytüençä, Üzbäkstan häm Qazaqstannan kilgän yäş millättäşlärebezgä älege festival'' bik oşağan. Üzbäkstandağı mini-keçe futbol qumandasın tanılğan sportçı Alinä Qabayıwanıñ ätise futbol ostası teläk belderep Marat Kabaev tuplap kilgän. Ul älege qumandanı maxsus äzerlägän. 24 il arasında tatarlarnıñ 2Hчe urın aluına ul bik ğorurlanğan.
Rusiä watandaşlarınıñ Xalıqara Şurası mondıy festival''lärne yıl sayın uzdırırğa niätli. Kiläse yılğa ul fol''klor buyınça bulaçaq.
Landış Xarrasova


text: İran BMOsı inspektorlarınıñ üzeneñ atom programmasın qatıraq tikşerü taläplären ,bu turıda qarar birü öçen kübräk waqıt kiräk digän argument belän kire qaqqan.Xökümät süzçese Abdulla Ramezan zadä bugen yasağan belderüendä, İran kübräk söyläşülär alıp baruğa uñay qarıy dip äytkän. Waşington häm Xalıqara Atom Agentlığı Tehrannıñ atom qoralların cäyeldermäü turındağı kileşügä östämä protokolga riza buluı n teli. Bu protokol Atom Agentlığı inspektorlarına ilneñ atom qorılmalarına kötelmägändä vizit yasau mömkinçelegen birer ide. .Älege waqıtta Xalıqara Atom agentlığı bilgelängän waqıtta ğına bara ala. Söyläşülär däwam itsä dä , xalıqara cämäğätçelek İran bälkim dä sivil atom energiäse programması astında qoral täräqi itterä digän borçılu bar.Tehran ägär dä kileşügä äğza illär atom programmasına yardäm itsä, qatıraq tikşerülärgä riza bulaçaq dip äytä.


text:
Yevropa Berlege: Ukraina, Moldova, Gruziägä äğza bulırğa äle bik yıraq
Elekke sovet illärendä inqilap näticäsendä xakimiätkä kilgän yaña citäkçelär, üz illäreneñ Yevropa Berlegenä kerüen töp maqsatlarnıñ berse itep quya. Ul arada sişämbedä Yevropa Berlegeneñ Tışqı mönäsäbätlär komissarı Benita Ferrero-Waldner Ukraina, Moldova häm Gruziägä äğzalıq turında söyläşülär başlawnıñ mäğnäse yuq, alar barıber qabul itelmiäçäk, bu illärne Berlekkä kerügä äzerläw öçen äle bik küp eşlärgä kiräk dide. Berük waqıtta ul Berlekneñ yaqın kürşeläre belän tığızraq mönäsäbätlär urnaştırırğa çaqırdı.
Audio (Peter Zervakis)
"Uzğan yılğa küz salsaq, şul kürenä: yaña äğzalar kiñäyüdän älbättä fayda kürgän."
Ä menä Berlekneñ iske äğzaları turında alay özderep äytep bulmıy. İnvestitsiälär bu illärdän yaña äğzalarğa taba ağa başladı. Yevropa komissiäseneñ xezmät kürsätü tarmağında urtaq bazar buldıru niäte dä yaña äğzalarğa östenlek biräçäk, çönki bu illärdä xezmät xaqı tübänräk. Fransiä häm Germaniä kebek illär älbättä monı telämi. Peter Zervakis süzlärençä, bağqa awırlıqlar da bar:
Audio (Peter Zervakis)
"Monnan tış Könbatış Yevropalılar - şul uq Germaniä, Avstriä – eşsezlekkä qarşı köräşergä mäcbür. Ä bu isä globalläşü häm şul uq kiñäyüneñ cimeşläre."
Yevropa Berlegeneñ berençe konstitutsiäsen raslawdağı awırlıqlar wazğiätne tağı da qatlawlandıra. Qısqası, Rumıniä häm Bolğarstannıñ 2007dä Berlekkä quşıluı älegä bilgesez. Törkiäneñ dä aldağı 10-15 yıl eçendä Berlekkä kerü ixtimalı bik tübän.
Menä şuşı sürättä Yevropa Berlegeneñ Tışqı mönäsäbätlär komissarı Benita Ferrero-Waldner sişämbedä Ukraina, Moldova häm Gruziägä Berlekkä äğzalıq mäsäläsendä möräcäğät itmäskä kiñäş itergä kiräk, çönki alar barıber kire qağılaçaq, dip belderde. Ukrainada tınıç ütkän äflisün inqilabı ukrainnarda Yevropa qimmätläre buluın kürsätte, läkin küktän cirgä töşergä kiräk. Ukraina kebek ere ildä, äğzalıq turında uylağançı, äle bik küp üzgäreşlär başqarırğa kiräk. Şul uq süzlär Moldova belän Gruziägä dä qağıla dide ul. Monıñ urınına Benita Ferrero-Waldner Berlekneñ kürşe illärenä äğzalarğa ğına qaralğan qayber östenleklärne birergä çaqırdı, ämmä tögäl närsä ikänen açıqlamadı.
Yevropa Berlegenä yaña äğzalar alırğa iñ nıq çaqırğan il – Polşa. Üze dä Berlekkä bıltır ğına quşılğan Polşa, Peter Zervakis süzlärençä, qatı eşçänlek alıp bara:
Audio (Peter Zervakis)
"Säxnä artında Warşaw Ukraina, Moldova, xättä Kavkazdağı Gruziäne Berlekkä alırğa çaqırğan iñ äwzem öndäwçe bulıp tora."
Zervakis süzlärençä, bu Polşanıñ geosäyäsi qaraşına turı kilä: könçığış Yevropa illäre mömkin qädär tizräk Mäskäw qanatı astınnan alınıp könbatışqa yaraqlaşırğa tieş. Şul uq waqıtta Könbatış räsmiläre beraz başqa qaraşta: alar töbäktä iminlek xaqına dip Rusiäneñ üzen dä cälep itergä tırışa.
Rusiäneñ Yevropadağı urınına qarata şuşı fiker ayırmalığı Berlekneñ kiñäyüe tiräsendäge bäxäslärgä dä täesir itä. Kemder, bigräk tä könbatış illär, Berlekne başqa kiñäytergä kiräk tügel, kürşe illär belän yaxşı mönäsäbät säyäsäte dä bik citkän digän fikerdä. Kemder – Berlek alğa taba da kiñäyergä tieş, xakimiäte alışınğannan soñ anda xättä Belarusnı da alıp bulaçaq dip sanıy.
-Ali Gilmi


text:
Açıq mikrofon: Balalarnı mäktäpkä äzerläw küpmegä töşä?
“Kitaplar” kibete satuçısı:
- Älifba 50-55sum tora. Añ a yazu däftärläre 18 sum. Şulay uq anıñ aña eş däftärläre Älifbağa 20 sum berençe häm ikençe bülek. Tağın Xäydarova avtorınıñ uqu kitapları 75-83 sum. Anda tatar tele häm uqu kitabı ikese bergä, şuña alar qimmäträk. Berençe sıynıf balası öçen - tatar tele däresläre öçen genä 200 sum bulsa, bar kitap- däftärlär öçen – barısı 500 sum aqça kiräk. Bu äle “Mäğärif” näşriätendä basılğan kitaplar. Rus bülegendä ingliz tele kitabı 150 sum.
Berençe sıynıf balası öçen - tatar tele däresläre öçen genä 200 sum bulsa, bar kitap- däftärlär öçen – barısı 500 sum aqça kiräk. Bu äle “Mäğärif” näşriätendä basılğan kitaplar. Rus bülegendä ingliz tele kitabı 150 sum.Äni belän bala :Äle sumka ğına aldıq- 550 sum. Däftärlär alınmağan äle. Äle irtäräk mäktäpkä kiräk äyberlärne alırğa.
Qız bala :
-5 klassqa baram. Şkol''naya forma däftär penal, ruçqa flomaster, rubaşqalar, külmäklär, itäklär kiräk. 10 sıynıfqa barırğa äzerlängän qızlar:
Däftärlär 20 sum , 10 sum , ruçkalar 5 sum Mäktäp formasın alırğa kiräk bazarda ul anda 1000 sum tora , oçsızraq. Kibettä qıymmät. 2000 sum tiräse.
- Däw änise belän onığı: Bez Yäşel Üzän rayonı Aydar awılınnan kildek. Fizkul''tura däresenä krasovqa kiräk. Korrespondent tawışı : Profsoyuzlar uramınıñ 3 sanlı yortında “Adonis” tegü fabrikasınıñ üz kibetendä mäktäp formaları satalar. Kerep qarıyk äle, anda küpme tora mikän bu mäktäp formaları?
“Adonis“ kibete satuçısı: - berençe sıynıf qızları öçen kostyumnar jilet belän 1217cyM , rubaşkalar- 175cyM , yäşüsmerlär öçen 200 sum tora. Änise, ulı , äbise :
- Berençe sıynıfta uquçı ulıbız öçen bez mäktäp forması aldıq. Ul tora - kostyumnan, yäki çalbar belän pinjäk , galstuk, häm 3 külmäktän. Barısı bez tülädek 1760 sum. Ayaq kiemen bez “Spartak” kibetennän alaçaqbız.
Mälikä Basıyr


text:
Aq äbi. Küzlärennän eçkersez iman nurı balqıp torğan, çista küñelle, başına ap-aq yualıq bäylägän olı yäştäge apa-äbilärne bezneñ tatar xalqında şulay matur itep ataw ğädätkä kergän. Yekaterinburg şähärendä yäşäwçe Tänzilä Tahir qızı Sal'qayıwa şundıy “aq äbi”lärneñ berse ide.
Bu könnärdä 68 yäşlek Tänzilä apanıñ yöräge kisäk kenä tibüdän tuqtadı. Yekaterinburg şähäreneñ tatar cämäğätçelege zur yuğaltuğa duçar buldı.
Anıñ ğömere küplärgä ürnäk bulıp torırlıq. Tänzilä Tahir qızı Sal'qayıwa Penza ölkäseneñ Älmäş digän matur ğına tatar awılında, uqıtuçılar ğailäsendä tuıp üskän. Anıñ ätise Tahir ağa tirä-yun'dä tanılğan uqıtuçı, mäktäp direktorı, zur xörmätkä layıq keşe bulğan. Peduçilişçe tämamlap, ätise suqmağınnan uqıtuçı bulıp kitkän qızına, Tahir ağa, kiläçäktä niçek itep bulsa da tatar xalqınıñ, islam dineneñ çın tarixın öyränep, xalıqqa citkerüen telägän.
Yazmış cilläre yäş qız Tänziläne Üzbäkstanğa, Sämärqand şähärenä alıp kilä. Biredä Sämärqand däwlät universitetınıñ filologik fakul'tetın uñışlı itep tämamlağannan soñ, ul ğömeren yäş buınnı tärbiäläwgä, uqıtuğa bağışlıy. Tınğı belmäs xolqı arqasındadır inde, cämäğät eşläre belän dä bik aktiv şöğellänä ul. Tormış qorıla, balalar tua. İke balasın, annan soñ tuğan onıqların insaflı, tärbiäle itep üsterä Tänzilä xanım.
Şul uq waqıtta ätisenä birgän süze dä tınğılıq birmi aña. Ämma çın-çınlap bu eşkä totınıp, birelep kitüe layıqlı yalğa çıqqannan soñ başlana. Üzlegennän ğäräp häm törek tellären öyränä başlıy, Boxarada ruxi seminariä tämamlıy. Törki xalıqlarnıñ, tatarlarnıñ tarixın öyränügä ayıruça citdi qızıqsınuçanlıq kürsätä.
Yaqınnarı äytüençä, soñğı säğätenä qädär belemen kamilläşterergä omtılıp yäşägän ul. Şul uq waqıtta belgännären xalıqqa, yäşlärgä citkerep qalırğa aşıqqan.
Taşkentta yäşägän çağında uq yaña oyıştırılğan tatar milli oyışmalarına yörep, milli mäğärifne üsterügä zur köç quyğan.Ä 1994 inçe yılda Tänzilä xanım qızı häm kiäwe ğailäse belän Uralğa, Yekaterinburg şähärenä küçep qaytqan. Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkillegenä kilep, Sverdlov tatarlarınıñ milli mäğärifen torğızuğa üzennän zur öleş kertkän.
Törle laklap olı ğilemgä iä bulğan bu xanımnı Sverdlov tatarları tiz arada üz itälär, üzara yaratıp, “Tänzilä abıstay” dip yörtä başlıylar. Ul Tatarstannıñ Uradağı daimi wäkillege qarşında oyıştırılğan yäkşämbe mäktäplärendä tatar häm ğäräp tellären uqıtudan tış, mäçettä olılarnı din däreslärenä öyrätergä yöri. Qor’änne döres itep uqu, asılın tögäl itep tıñlawçılarğa citkerä belüe belän mäçet qartları arasında olı xörmät qazana. Xätta anıñ cenazasın uqırğa kilgän xäzrätlär arasında da, bu közdä Tänzilä abıstay däreslärenä yörep alırğa cıyınğan idek, diyuçelär tabıldı.
Monnan tış, soñğı 2 yılda Tänzilä abıstay Yekaterinburg şähäreneñ lingvistik üzägendä ğäräp häm törki tellärne uqıttı.
Ämma berniçä yıl elek awılğa qaytıp, awıru änisen häm olı apasın tärbiäläp, ozaq qına anda yäşäp kilgännän soñ, Tänzilä abıstaynıñ üz sälämätlege dä qaqşap kitä. Bersennän-berse qatlawlı berniçä operatsiä kiçergännän soñ, yöräk bireşä başlıy. Belgännären uquçılarına citkerep qalırğa aşqınıp, ul üz-üzen artıq ayamağan. Soñğı könenä qädär eştä, xalıq arasında bulğan.
Anıñ quanıçı, yaratqan onığı, äbisenä layıqlı almaş bulıp üsep citkän Elina Darjeeva turında berniçä süz äytep kitäse kilä. Elinağa äle 18 genä yäş. Şulay bulsa da, keçkenädän ük äbise belän bergä üskängäme, ğäräp häm törki tellärne yaxşı belä. Yaqınnarı äytüençä, Elina belän äbise arasında ällä nindi ruxi berdämlek, tılsımlı bäyläneş bulğan. Sverdlov däwlät universitetınıñ xalıqara mönäsäbätlär fakul'tetında, könçığışnı öyränü bülegendä uñışlı uqıp kilüe belän berrättän, äbise belän bergä lingvistik üzäktä uqıtırğa da yörgän Elina, yäş buluına qaramastan, Üzäkneñ tıñlawçıları arasında zur xörmät qazana. İreşkän uñışları öçen qız Qahirä universitetı qarşında oyıştırılğan ğäräp telen öyränüne kamilläşterü gruppasına elägä.
Bu xäbärne işetep bik quanğan äbise onığın Misırğa ozatırğa ölgermi qaldı. Beräwne dä borçımıyça, tın ğına dönyadan kitep bardı. Tänzilä abıstaynıñ yaktı istälege Sverdlov ölkäse tatarları küñelendä ozaq saqlanır.
Fäwiä Safiullina, Yekaterinbur


text:
Rusiäneñ Üzäk Bank räsmie atıp üterelde
Rusiäneñ Üzäk Bank räise urınbasarı Andrei Kozlov, aña yasalğan höcümnän soñ berniçä säğät ütügä, atnakiç irtäsendä xastaxanädä wafat buldı. Tikşerüçelär monı yallap üterü dip bäyäli häm bankirnıñ eşçänlege belän bäyli. Andrei Kozlov Rusiäneñ "qarañğı" bank sistemasında tärtip urnaştıru belän şöğellängän bulğan.
Kozlovnı şähsän belgän bankirlar anıñ üterelüeneñ professional eşçänlege belän bäyle buluda şiklänmi. Rusiä Bankları Berläşmäse başlığı Garenin Tosunian, radiobızğa äytüençä, 4 yıl eçendä Kozlov şaqtıy küp doşman tuplağan:
"Ul bank ölkäsendä kontrol öçen cawap birgän, anı ütä kürenmäle itü öçen, soñğı yıllarda kisken üzgäreşlär başqarğan keşe ide. Ällbättä andıy keşeneñ doşmannarı bula. Bu şunıñ belän bäyle" di Banklar Berläşmäse başlığı.
Çärşämbe kiçendä bankirlar arasında futbol uyınınnan qaytıp barğanda Kozlovqa ike bilgesez keşe atqan. Yörtüçese şunduq häläk bulğan, Kozlov isä başına häm kükrägenä awır cäräxätlär alğan, yaqındaığ xastaxanägä kiterelgän. Tabiplar aşığıç operatsiä yasağan, läkin ğömeren saqlap qala almağan.
Andrei Kozlov soñğı berniçä yılda Rusiädä üterelgän iñ yuğarı räsmilärneñ berse buldı. Bu xäl ildäge iminlek häm totrıqlılıqqa künegä başlağan eşquar wä säyäsmännärne şaq qattırdı.
Bügenge xökümät utırışın premier-minisrı Mixail Fradkov Andrei Kozlovnı iskä aludan başladı:
"Bu zur yuğaltu, Üzäk bank citäkçeläreneñ berse, bezneñ kollega, 3 balası qaldı, tormış iptäşeneñ, tuğannarınıñ, yaqınnarınıñ qaysın urtaqlaşam" Rusiä premier-minisrı.
Eçke Eşlär ministrı Räşit Nurğaliev tikşerüneñ iñ yuğarı däräcädä ütkäreläçägen äytte. Baş prokuror Yuri Çaika tikşerüne üz kontrolenä aldı.
Kozlovnıñ kollegaları bu Rusiäneñ bank sisteması öçen zur yuğaltu di:
"Şuşı wazifada eşlägän däwerdä ul kontrolne bik yaxşırtı. Bank sisteması ütä kürenmäleräk buldı, bu anıñ wazifası da, xıyalı da ide. Ul zur uñışqa ireşte, anıñ eşlägänen añlarğa äle berniçä yıl kiräk bulır" di Dumaıñ bank eşläre komitetı başlığı Pavel Medvedev.
Finans ministrı Aleksei Kydrin da Kozlovnı finans cinätälärenä qarşı köräşneñ başında torğan batır häm ihlas keşe dip atadı.
Uzğan atnada ğına Soçida ütkän ber cıyında Kozlov, aqça yuu ğämällärendä totılğan bankirlarğa bank sistemasında eşläwne ğömer buyına tıyarğa täqdim itkän ide.
Ali Ğilmi


text:
Teleintervyu
Teleintervyu - informatsiyalıq janr bolıp, onda telejurnalistikanın' o'zine ta'nligi da'rhal ko'rinedi. Teleintervyudın' du'zilisi eki bo'limnen turadı: jurnalisttin' komponent shaxsqa berip atırg'an sorawları ha'm bul sorawlarg'a alıng'an juwapları, intervyu alıp atırg'an jurnalisttin' tiykarg'ı maqseti – intervyu berip atırg'an shaxstan ilajı barınsha ko'birek mag'lıwmat alıw ha'm teletamashagoylerge tu'sinikli etip jetkerip beriw.
Teleintervyudın' gazetadag'ı intervyudan ayırmashılıg'ı gazetada jurnalist intervyudı o'zi bayan etedi, yag'nıy sorawlardı ha'm alg'an juwaplardı qa'legen ta'rtip ja'ne bag'darda bere aladı. Televideniede bolsa intervyu alıp atırg'an payıtta teletamashagoy ta'repinen qabıl etiledi, gazetadag'ı jurnalist intervyu alıng'annan keyin g'ana ol u'stinde jumıs alıp baradı. Telejurnalist bolsa, kerisinshe, intervyu alıw ushın aldın tayarlanadı. İntervyu bergen shaxstın' juwapların, oy-pikirlerin gazetashı-jurnalist tuwrılap, du'zetip beriwi mu'mkin, televideniede bolsa bul juwaplardı du'zetip, durıslap bolmaydı. Olar qalayınsha tasmag'a jazılg'an bolsa, yamasa tuwrıdan-tuwrı efirden berilgen bolsa, televizor ko'riwshiler ta'repinen solayınsha qabıl etiledi.
İntervyu da g'a'rezsiz ko'rsetiw sıpatında da basqa ko'rsetiwler quramında beriliwi mu'mkin. G'a'rezsiz ko'rsetiw sıpatında teleintervyu kompozitsion ha'm mazmunlıq jaqtan tamamlanıwı menen ajıralıp turadı. Basqa janrlarda paydalanatug'ın intervyu bolsa eki funktsiyanı orınlawı mu'mkin:
- Sıpat funktsiyası intervyu ko'riwshini intervyu berip atırg'an adamnın' pikiri, ko'z-qarasları menen tanıstıradı, ishki du'nyasın ashıp beredi.
- Mug'dar funktsiyası - intervyu barısında so'z etilip atırg'an waqıya haqqındag'ı ayırım konkret da'liller, ma'limlemelerge anıqlıq kirgiziledi.
Teleintervyuda jurnalist sorawlardın' avtorı, atqarıwshı, sho'lkemlestiriwshi ha'm ma'lim da'rejede ko'rsetiwdin' rejisserı rolin atqaradı. Sonın' ushın komponent shaxslar menen so'ylesiwge tayarlang'an waqıtta, ol to'mendegi talaplarg'a juwap beriwi lazım:
- intervyu qaharmanın jaqsı biliwi sha'rt, sonda berip atırg'an sorawları anıq ha'm mazmunlı bolıp shıg'adı;
- intervyudın' maqseti ha'm redaktsiyanın' wazıypaları haqqında umıtpaw kerek;
- intervyu alıp barıp atırg'anda teletamashagoylerdin' talap ha'm qızıg'ıwshılıqların esapqa alıw za'ru'r;
- jaqsı qoyılg'an, jag'ımlı hawaz iyesi ja'ne tartımlı bolıw lazım.
İntervyu aldınan bir neshe minut, mu'mkinshiligi bolg'ansha intervyu beriwshi menen ra'smiy emes formada so'ylesip alıw, onı tasmag'a jazıp alıwg'a tayarlaw kerek. Onda jurnalisttin' sa'wbetlesi intervyudın' maqseti ha'm tayarlang'an sorawları menen tanısıp shıqsa maqsetke muwapıq boladı. İntervyu bolatug'ın ornında ashıq kewil, doslıqlarsha ortalıqtı ju'zege keltiriw za'ru'r. Eger tayarlıq jaqsı alıp barılsa, intervyu beriwshi mu'layım boladı, pikiri so'z etilip atırg'an sorawlarg'a qaratılg'an, basqa so'z benen aytqanda, ha'r ta'repleme intervyu ushın tayar boladı ha'm hesh bir tele texnikag'a jaltaq bolmay, berilgen sorawlarg'a ta'biyiy ja'ne isenimli juwap bere aladı.
İntervyu alıp atırg'an waqıtta telejurnalist te o'zin erkin sezse, onın' sa'wbetlesi de o'zin biyma'lel, erkin tutadı.
İntervyu qaharmanına beriletug'ın sorawlar anıq ja'ne a'piwayı bolıwı kerek. Beriletug'ın sorawlar a'piwayı ja'ne konkret formada g'ana, paydalı ma'limleme alıw mu'mkin.
Teleintervyu jurnalisttin' yaki sonın' sa'wbetlesinin' monologına aynalıp qalmawı kerek. Ha'dden tısqarı berilgen sorawlar da intervyudın' kompozitsiyasın buzıp jiberedi. Jurnalist a'depli, o'tkir zeyinli, ju'da' sheberlik penen so'ylesiwdi alıp barıwı lazım.
İntervyu alıwda telejurnalistke mınaday a'meliy qag'ıyda ha'm usıllarg'a a'mel etiw usınıladı:
- provokatsion sorawlardı bermewlikke umtılıw;
- bir waqıttın' o'zinde eki soraw bermewge umtılıw;
- juwabı birdey bolg'an sorawlardı du'zbew;
- intervyu beriwshinin' so'ylewine mu'mkinshilik beriw, onı son'ına shekem esitiw, ga'pin orınsız bo'lmewge umtılıw;
- intervyu beriwshinin' juwap beriwden qashıwg'a jol qoymaw;
- intervyu berip atırg'an shaxstın' ko'rinisi ha'm so'ylewi jaqsı shıg'ıwına ko'meklesiw.


text:
Polşa ruxanie şpion bulğanın tanıdı
"Çirkäw qanunınıñ 2nçe matdäse nigezendä min Papa isemenä Warşaw arxiepiskobı wazifasınnan çigenüemne belderäm" di Stanislav Wielgus.
Beledict 16nçı anıñ çigenüen qabul itte.
Wielgus bu wazifağa uzğan ayda ğına bilgelängän ide. Soñğı ike atnada Polşa matbuğatında, Wielgus 1960nçı yıllarda, 20 yıl buyı maxsus xezmätlärgä mäğlümät tapşırıp yatqan digän, xäbärlär dönya kürde.
Wielgus anti-kommunist kardinal Yozef Glemp''nı alıştırğan ide. Xäzer Glemp bu wazifağa waqıtlıça kire qayta.


text:
Mäğlüm buluınça, 26 iyün köne – narkomaniägä qarşı Xalıqara köräş köne bularaq bilgelänä. Şuşı uñaydan Rusiä Federätsiäseneñ narkotik häm psixotrop matdälär äyläneşenä qontrol'lek itü buyınça Başqortstan idaräse başlığı Ämir Niğmätcanov «Başinform» mäğlümat ağentlığında jurnalistlar öçen matbuğat oçraşuı ütkärde. Anda ul üze citäklägän idaräneñ bıyılğı yartı yıllıq eşçänlege yomğaqları belän tanıştırdı. Matbuğat oçraşuında kiterelgän qayber sannar Başqortstanda narkomaniäneñ kiñ taraluı häm narkotik matdälär belän alış – bireş itüneñ bik nıq artuı xaqında söyli. Ämir Niğmätcanov äytüençä, bügenge köndä Başqortstanda räsmi terkälgän narkomannar sanı altı- cide meñ tiräse. Läkin bu san çınlıqta 80 – 90 meñgä citä, dide ul. Alar arasında betep betkän narkomannar da, äle yaña ğına şuşı tayğaq yulğa kerä başlawçılar da bar. Ayıruça narqomannarnıñ yäşärä baruı borçuğa sala. 14 – 15 yäştäge äfyünçelär dä bar ikän xäzer. Ämir Nigmätcanov süzlärençä, Başqortstan narkotiklarnı qullanuçı töbäk kenä tügel, ä alarnı başqa töbäklärgä ütkärüçe tranzit respublikağa da äylände. Äfğanstannan uq kiteleüçe äfyünnär Taciqstan, Qazaxstan, Irımbur häm başqa töbäklär aşa Başqortstan cirenä kilep kerä häm inde Başqortstan aşa ütä alsa, il eçenä dä könbatışqa taba yulın däwam itä. Narkotik matdälär Başqortstanğa nigezdä automobil yulı belän kerä ikän.
Bıyılğı 5 ayda ğına da Başqortstanda narkotiklar belän bäyle 412 cinayät terkälgän, 366 cinayät eşe quzğatılğan. Şularnıñ 70 protsentı awır cinayätlär sanala. Bıyıl ğına da Başqortstanda 18 kilogramğa yaqın geroin, 21 kiloğramm mäk sabaqları, 16 kiloğa yaqın marixuana, ike kilo yarım opiy tartıp alınğan.
Matbuğat oçraşuında äytelüençä, bügenge köndä Başqortstanda narkotiklarnıñ qanunsız äyläneşe belän bäyle yegermegä yaqın zur oyışqan cinayätçelek törkeme bar dip isäplänä. Kiläçäktä bu sannıñ da artuı bik ixtimal, dide narkotiklarğa qarşı köräş idaräse başlığı. Kiläçäktä bu oyışma täcribä tuplıy başlağaç, andıy törkemnärne tabu häm cinayätçelärne mäxkämä aldına bastıru ciñelräk bulaçaq. Äle ber yıl ğına eşläwçe narkopolıytsiäneñ älbättä bu ölkädä eşçänlege tieşle däräcädä bulıp betä almıy. 70 protsent xezmätkärlären elekke salım politsiäse wäkilläre täşkil itkän bu oyışmağa äle täcribä tuplıysı da tuplıysı. Kem äytmeşli, bu oçraqta eş barışında öyränäçäklär inde.


text:
Xatın-qızlar: Pepsida Indra Nooyi; Äfğanstanda muzıka däresläre
Äfğanstannıñ tönyağında xatın-qızlar öçen muzıka mäktäbe açıldı. Taliban çorında xatın-qızlarnı monıñ öçen ülem cäzasına xökem itkän bulırlar ide. Bügen alarğa ülem yanamıy, ämma qurqu xise barıber bar. Qadimi islam ruxaniläre – Qor''än – xatın-qızlarğa cırlarğa häm muzıkal intrumentlarda uynarğa tıya, dip belderep tora. Ul arada eçemleklär citeşterüçe dönyanıñ iñ ere şirkätläreneñ berse bulğan – Pepsi Kola başlığı itep xatın-qız, çığışı belän Hindstannan bulğan İndra Nuyi bilgelänä.
"Muzıka cannarıbızğa räxätlek birä. Muzıka aşa bez üz qaraşlarıbıznı citkerä alabız. Muzıka ul – tınıçlıq. Ul här keşegä kiräk."
Talibälärneñ iñ yäşe, 14 yäşlek Zohra Amiri, anıñ muzıkanı söyüe – kürşelärenä oşamıy, di:
"Älege waqıtta xatın-qızlarnıñ muzıkağa öyränüe bik çikle, keşelärgä bu oşamıy. Bolar barısı da ildä iminlek häm ireklek bulmağanğa. Ämma kiläçäkkä ömet bar. Alla boersa, kiläçäk yaxşıraq bulır."
Ömet tulı şuşı süzlärne 14 yäşlek Zohra äytä. Alar 2 yıl elek İrannan qaytqan. Taliban çorında Äfğanstanda yäşägän xatın-qızlar isä bu muzıka mäktäbenä äle dä kilmi. Mazar-i-Şäriftä yäşäwçe Gül Sanam öyennän çıqqanda üzen tulısınça qaplağan xicap kiep çığa:
"Xatın-qızlarğa muzıka uqırğa yaramıy. Bez möselmannar, häm muzıkanıñ İslam şäriğate qanunnarına qarşı bulğanın beläbez."
Xatın-qızlarnıñ cırlawı belän islam ruxaniläre dä qänäğät tügel. Şähärneñ cämiğ mäçetendä balalarğa Qorän däresläre birgän mulla Abbas, şähärdä muzıka mäktäbe bulğanın yaratmıy:
"Şäriğat qanunnarı nigezendä, xatın-qız tawışın ir keşe işetergä tieş tügel. Şuña kürä, xatın-qız – muzıkant bula almıy. Şuña kürä – öyränergä dä tırışmasınnar."
Xatın-qızlarnı mäktäptä ike ir uqıtuçısı uqıta. Xälil Baxtari häm Nadair Xarimi, xanımnarnı saksofon häm yapon taqtası – sintezator kebek könbatış instrumentlarınnan başlap, Äfğan moñnarın iñ yaxşı çağıldırğan üz instrumentları – tabla, garmun häm rababta uynarğa öyrätä.
Bolar barısı da, äfğan cämğiätendä xatın-qıznıñ däräcäsen üsterü öçen eşlänä, di programmanı tormışqa aşırırğa yardäm itkän BMO wäkilläre.
Xatın-qıznıñ däräcäse digännän... 1 üktäberdän başlap dönyada iñ tanılğan eçemleklärneñ berse bulğan Pepsi Kola citeşterüçe şirkätneñ prezidentı – xatın-qız, çığışı belän Hindstannan bulğan İndra Nooyi bulaçaq. 50 yäşlek İndra xanım, eşmäkärlek dönyasında iñ yuğarı wazifağa bilgelängän. Pepsi-Kola şirkäte aldında bügenge köndä yaña burıçlar tora. Hindstanda bu eçemlekkä qarşı çığalar, cirle säyäsätçelär anı tıyarğa çaqıra. Pepsi şirkätenä üzenä yaña bazarlar ezlärgä, yaña strategiä uylap tabırğa kiräk bulaçaq. Häm böten bu eşneñ başına xatın-qız bilgelänä. 500 ere amerikan şirkätlärennän 11en xatın-qızlar citäkli. Belgeçlär fikerençä, tärräqiät öçen bu bik az. 94nçe yılda – beräw dä bulmağan.
Alsu Qormaş