text:
Andrey Kirillov
Bir qaç afta evelsi Aqyarnıñ meydanlarında şiarlar peyda oldı: «Rus baari. Devamı ne olacaq?». Adiy bir sual. Kimi cevabını bile, kimi yoq. Amma, aqyarlılarnıñ bunen bağlı öz fikirleri bar.
Şeerniñ forumlarında bu şiarlar faal muzakere etile edi: kimi metinni sımarladı, kimi cesaret etti, qaysı reklama şirketi yaptı, şeer şurası qayda baqa, ve atta, bazıları bütün malümatnı toplap, kerekli organlarğa teslim etmege vade ettiler. Politsiyağa şikâyet etecek oldılar.
Meraqlı şey, bazıları çaqmaq işine pek meiller. Em de, edep qaideleri çalışmağan alda, bu kibi şeyler Qırımda kütleviy şekilde yapılıp başladı.
Esasen eki sebepten şikâyet yazalar: birinciden, ya tertipsizlikni qayd etkenleri, ya da tertipni tiklemege istegenleri alda. Yani, çaqacaq adam bir de bir meselege diqqatnı celp etmege istey. Bu yolnı aqyarlılar seçtiler.
Ekinci sebep belli bir imtiyazlar qazanmaq ile bağlı. Bu usullar umumqırım seviyesinde qullana. Çünki, şimdiki künde, işğalci ve tarafdarlarından ğayrı, iç bir kimseniñ başqasınıñ üzerinde üstünligi yoq.
Asılında, işğalniñ özü eali arasında hıyanetlik ve qorqu kibi çirkin duyğularnı coştura. Ve, qırımlılarnıñ biri-birini o qadar çoq çaqacaqlarını bir kimse tüşünmegen edi.
Em de bu saada imkânlar keñişledi, neticeler de ketire. Sovet ükümetinde ösip yetişken, bütün an-anelerini menimsegen, arqadaşlar mahkemelerniñ iştirakçileri olğanlar «Yañı akimiyetniñ bir çoq duşmanı bar, olarnı yaqalmaq istekleri çoq, men de yardımcı olayım», dep oturalar. Sovet ükümetiniñ adetleri öz balalarına da sindirdiler.
Yolbaşçılar hadimlerine, hadimler reberlerine, bir bölükniñ vekilleri digerlerine - işte, devlet müessiselerinde biri-birine şikâyet ete bereler. Bu qurumlarda bu adiy bir al, amma, şimdiki vaqıtta iftira atılğan şahıslarnı FHH (FSB) sorğuları, basqı ve daa kim bilir ne bekley.
İş adamları da raqiplerni çaqıp başladılar. Böyle etip, daa çoq zengileşmege arz etedirler. Akimiyet ile işbirlikte bulunmağa şansları olğanlar aqqında endi çoqtan malümat toplanğandır. Qırım, büyük ada degil, evelden raqiplik meselesi şahsiy alâqalar vastasınen çezzile edi, endi ise, er türlü insaniy munasebetler çette qalmaqta.
Mühbirler Qırımdaki mühbirlerge, baş ekimler meslekdeşlerine, muavinler mektep müdirlerine şikâyet eteler – er kes sadıqlığını köstermege istey. Endi ise, qomşu-qomşusına ariza yazmaqta. Belki soylar ara bu kibi meseleler çıqadır. Amma, siyrek rast keledir. Statistika da yoq.
Bugünki künde işğalcilerniñ areketlerini begenmegen ve keçmişte faal areket etkenlerni qolay-qolay çaqa bileler. Misal içün, ATR kanalındaki tok-şou iştirakçisi olğanlar, ya da keçken sene Taras Şevçenko abidesine çeçek qoyğanlar şikâyetlerge oğray bileler. Ya bugünki vaziyetni begenmegenler! Olar ilk nevbette.
Kimge şikâyetlerni teslim eteler? Qırımda, er türlü küçke malik olğan qurum ve ya müessisege kâğıtçıqlarnı alıp keteler. Aksönov ve «imayecilerge» bütün malümatnı gizliden fısıldaylar. Politsiya, FHH, prokuratura – arizalarnı qabul etken esas organlar.
Nasıl etip er şeyni teşkerip yetiştireler? Er alda, prokuraturadan soñ, vesiqalar FHH-ne teslim etile. Malümatnıñ soñu yoq, meraqlı soyları da bar.
Amma, eñ qıymetli malümat çoqtan ve eminliknen çalışqan - Ukraina Havfsızlıq Hızmetiniñ Qırımdaki idaresinden kele. Bütün arhivler, bağ-alâqa, hadimler işğalcilerniñ qoluna keçti.
Faqat, qırımlılar buña çoq diqqat ayırmaylar. Qırım akimiyet organlarınıñ başlarını aylandırıp, rus bayrağına qıyış baqqan işdeşi ve ya «Pravy sektor» teşkilâtınıñ azasına oşağan qomşusını çaqa bereler.
Andrey Kirillov, qırımlı közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


c: text/html

text:
Yarımada 90%-ğa ukrain mahsulatlarnıñ ketirilüvine bağlı. Bu raqamnı Qırım.Aqiqatqa adını gizlemege rica etken Qırımda mahsulatlarnı tarqatqan şirket müdiri söyledi. Qırım «ükümetiniñ» maqtanıp, yaqında ukrain mahsulatlarnıñ yerini rusiyeli mallar alacaqları aqqında vadeleri, Nazirler Şurasındaki Qırım ticaret ağlarınıñ vekilleri ile körüşüvlerge deñişti. Amma, yerli ticariy merkezlerni rusiyeli mallar öyle de toldurıp olamadı.
Sıñırnı qapatqanlarını bekleycekmizmi?
Mart ayından başlap, rusiyeli istisalcılarnıñ temsilcileri yarımadağa kelip, mallarnıñ nümüneleri ketirip, tekliflerni seslendireler. Amma, ticaret saasını ögrengen soñ, «elçilerniñ» ruhları birden tüşe.
Qırım.Aqiqatnıñ subetdeşlerinden biri aytqanı kibi, qırımlı iş adamlarına rusiyeli mallarnı satmağa paalığa tüşe: «Rusiyeden kelgen aşayt mahsuslatlarnıñ ekseriyeti ukrain mahsulatlarına köre, keyfiyetsiz. Aynı zamanda fiyatları yüksek. Rusiyeli işdeşler, mallarnı biz endi tükânlarda satqan fiyatlarğa almağa teklif eteler. Rusiye mallarınıñ fiyatları 1,5 – 2 kerege paalı çıqa».
Rusiyeden kelgen menecerlerniñ buña cevabı: bir şey degil, sıñırnı qapatqanını beklermiz. Mahsulatlarnı eki kerege paalı fiyatqa satın alacaq Qırım, daa doğrusı rusiyeli müşterilerniñ meseleleri olarnı çoq meraqlandırmay. Bu iş, vesselâm.
Fiyatlar öse, mallarnıñ türleri artmay
«Qırımnıñ iqtisadiy inkişafı naziriniñ muavini» Yan Latışevniñ bildirgenine köre, bigunki künde Ukrainadan mahsulatlarnı maniasız ketireler.
Latışevniñ sözlerini «akimiyetke» yaqın olğan «Krıminform» saytı ketire: «Perekop» kiriş noqtasında er tarafqa 4 yolaq çalışa. «Er naqliye vastasını 15-30 daqiqa içinde baqıp çıqalar. Onıñ içün bizim tarafımızdan iç bir problem yoq. Ukraina tarafından maşinanı 3-satten -6 saatqa qadar bekleymiz».
Aynı zamanda istisalcılar, fiyatlarnı eki kerege kötergen taşıyıcılarğa şikâyet eteler, olar ise öz nevbetinde Ukrainağa boş qolnen qaytqanlarını bildireler: mayıs 26 kününden başlap, Qırımda Ukrainağa boğday, un, şeker, yağ, yımırta, et mahsulatı, konserva ves yut mahsulatlarnı alıp ketmege yasaq etildi.
Qırım ticaret ağları de-fakto ukrain qanunlarından tış çalışalar, onıñ içün adliye tarafından añlaşılmamazlıqlar yüz bere. İstisalcılar, hususan küçük şirketler, öz mallarını ketirmege saqınalar. Evelden, mallarnı tarqatqan şirketlerge tölemek içün vaqıt bergen olsalar, şimdi evelden paranıñ bir qısımını talap eteler.
Aynı zamanda, mahsulatlarnı tarqatqan şirketler tükânlardan birden para soramağa mecburlar. Tükânlarnıñ ekseriyeti bir kereden çoq malnı satın alıp olamaylar, onıñ içün beştahtalarda mahsulatlarnıñ türleri azlaştı ve yalıñız eñ çoq alınğan mallarnı körmek mümkün.
Qırımdan rublelerni çıqarıp, grivnağa almaştıralar
Ukrain mallarını Qırımda satqan şirketlerge rublne para qaytaralar. Bunen beraber, Ukraina qıtasında yerleşken şirketlernen naqit parası olmadan iş tutıp olamaylar.
Tatlılıqlarnı işlep çıqarğan «Jako» şirketiniñ regional temsilcisi Nikolay Lomaka, Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, bu şirket artıq yarımadada çalışmay, çünki mahsulatı içün paranı alıp olamay.
Lomaka şunı bildirdi: «Qırımdan Ukrainağa naqitsiz ödevler yapılmay. Rublelerni tek devletlerara tış iqtisadiy añlaşma esasında qullanıp olamız. Qırım ise resmiy olaraq Ukrainanın bir qısımı sayıla ve onıñ içün yerli şirketlernen añlaşmalar tizilmey».
Qırımda çalışqan şirketler şimdilik yekâne, amma havflı bir çare taptılar: rublelerni Ukrainağa alıp keteler, soñra, grivnağa almaştırıp, olarnı Herson, Nikolayev ve diger ukrain şeerlerinde banklarğa qoyıp, istisalcılarğa para ödeyler.
Qırımdan naqit alıp çıqarılsa, sıñırda belli bir %-da qabar berile: paranıñ tahminen 20% ödenile.
İşte, bunıñ episi mahsulatlarnıñ paalaşuvına sebepçi ola.
Birleşken Mustaqil Devletlerde çay saasında çalışqan büyükk şirkelerden biri, «May-Ukraina» işhanesiniñ inkişaf boyunca müdiri Dmitriy Konstantinov qayd etkeni kibi, ukrain ükümeti işğal etilgen territoriya aqqında qanunnı qabul etkende, «Qırım Cumhuriyeti» ile iqtisadiy bağlarnıñ hususiyetlerini közge almadı.
«May» kibi halqara şirketleriniñ em Ukraina, em Rusiyede bölükleri bar. Şimdiki vaqıtta, Qırımğa çay krasnodar ülkesinden ketirile. Bu kibi yolnı tatlılıqlarnı azrlağan «7Days» şirketi seçti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
2017 senesi 9 aylıq müddet içinde işğal altındaki Qırım bücetiniñ masrafları 93 mlrd rublege yetti (43 mlrd grivna - QA), bu ise, keçken seneni köstergiçine köre, 41,5% ya da 27,2 mlrd rublege (12,6 mlrd grivna- QA) arttı demektir. Bu aqta Kreml nezaretindeki Qırım maliye naziri İrina Kiviko bildirdi, dep yaza nazirlikniñ matbuat hızmeti.
«Eger keçken sene 9 ay devamında bizim masraflar 65,6 milliard rubleni (30,3 mlrd grivna – QA) teşkli etken olsa, 2017 senesi 93 milliardnı teşkli etti.
Bu arada kassa planı yanvar-sentâbr aylârında 99,2% becerildi. Bu ise, işimizniñ keyfiyeti arttı ve kassa masrafları doğru planlaştırıldı degen manağa kele», – dep qayd ete Kiviko.
Kivikonıñ sözlerine köre, esabat müddeti içinde 46,1 mlrd rubleni (21,3 mlrd grivna –QA) teşkil etken masraflarnıñ ekseriyeti ictimaiy saalarnıñ temin etilmesine yollanılğan.
Qomşu Rusiye iqtisadiy inkişaf naziriniñ yardımcısı Sergey Nazarov bergen malümatqa binaen, Rusiye işğal altındaki Qırımnıñ inkişafı içün 2020 senesine qadar ilâve olaraq 59 millard ruble (26 milliard grivna civarında – QA) ayırğan.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Temsilcisi – KORINEVIÇ Anton Oleksandrovıç
1986 senesi kiçik (fevral) ayı 13 künü Kıyiv şeerinde doğdı.
2009 senesi Taras Şevçenko adına Kıyiv milliy Universitetiniñ halqara munasebetler İnstitutını ”Halqara uquq” zenaatı boyunca bitirip, halqara uquqçı, ingiliz tilinden terciman ihtisasını elde etti.
2011 senesi qural ay (mayıs) 23 künü ”Halqara uquq” boyunca dissertatsiyasını qorçalap, adliy ilimleri namzeti oldı.
2018 senesi halqara uquq kafedrasınıñ dotsenti ilmiy unvanını qazandı.
2011 senesi berim (sentâbr) ayı 3 kününden başlap, Taras Şevçenko adına Kıyiv milliy Universitetiniñ halqara munasebetler İnstitutında halqara uquq kafedrasınıñ assistenti olaraq çalıştı.
2016 senesi oraq (iyül) ayı 3 kününden başlap, Taras Şevçenko adına Kıyiv milliy Universitetiniñ halqara munasebetler İnstitutında halqara uquq kafedrasınıñ dotsenti olaraq çalıştı.
2019 senesi çiçek (aprel) ayı 3 kününden başlap, Taras Şevçenko adına Kıyiv milliy Universitetiniñ halqara munasebetler İnstitutında ilmiy-pedagogik faaliyet boyunca mudir muavini vazifesini becerdi.
Ukraina Prezidenti 2019 senesi ilk yaz (iyün) ayı 25 künü imzalağan 454/2019 sanlı fermanğa binaen Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Temsilcisi vazifesine tayin etildi.
Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Temsilcisiniñ Birinci muavini –
SVIRIDOVA Darya Oleksandrivna
2014 senesine qadar Ukrainanıñ Qırım MC Yalta şeerinde yaşadı. Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri işğal etilgen soñ, Kıyiv şeerine köçti.
2008 senesi ”Tarih. Uquq ilimi” zenaatı boyunca ”Qırım gumanitar universiteti” adlı Cumhuriyet aliy oquv yurtını bitirdi.
2013 senesi Odesa içki işler universitetini ”Uquq ilimi” zenaatı boyunca bitirdi.
”İnsan aqlarını añlaymız” Bütünukrain tasil leyhasınıñ ve İnsan aqlarını qorçalav Avropa merkezi, İnsan aqları boyunca Helsinki Fondu, Kıyıv şeerindeki ”Aspen” İnstitutı ve başqa müessiseler tarafından teşkil etilgen tasil leyhalarınıñ mezunıdır.
2012-2017 seneleri – Ukrainada abulqatlarğa insan aqlarını uzaqtan ögretken halqara kursınıñ (”Grajdanlıq menfaatlarını qorçalav içün halqara uquq” evler ağını teşkil etken Norvegiyalı leyha) milliy yöneticisi.
2012-2019 – fizikiy şahış sıfatında iş adamı. Şahsiy uquqiy faaliyetnen oğraştı. Vaqtınca işğal etilgen Qırımda ve Aqyar şeerinde insan aqlarını qorçalav saasında ”İnsan aqları boyunca Ukraina Helsinki birligi” cemaat teşkilâtınen işbirlikte çalıştı (”Abulqatlarnıñ ve makemlerniñ faaliyetlerinde insan aqları standartları” ve başqa oquv kurslarını keçirdi).
Ukrainada silâlı dava ve bu cümleden Qırım yarımadasınıñ işğal etilüvi şaraitlerinde insan aqlarına riayet etüv boyunca çoqtan-çoq talil vesiqalarınıñ, ”kölge” esabatlarınıñ, aq-uquq qorçalav teşkilâtları tarafından yapılğan ”Ukrainada insan aqları” mevzusında maruzanıñ mütenasip maddeleriniñ, işğal şaratlerinde insan aqlarını nezaret etüvge bağışlanğan ”Qaidesiz Qırım” serlevalı uquqiy talil maqaleleriniñ müellifdeşidir.
Ukraina Prezidenti yanında uquqiy islâat meseleleri boyunca Komissiyanıñ terkibindeki vaqtınca işğal etilgen topraqlarnı ğayrıdan integratsiya etüv boyunca iş gruppasınıñ azasıdır.
Ukraina Prezidenti 04.11.2019 imzalağan emir ile №360/2019-pп Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Temsilcisiniñ Birinci muavini vazifesine tayin etildi.
Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Temsilcisiniñ muavini vazifesi –
TAŞEVA Tamila Ravilivna
1985 senesi Özbekistandaki Samarkand şeerinde sürgün etilgen qırımtatar horantasında dünyağa keldi.
1991 senesi qorantası başqa qırımtatarlarnen beraber Qırımğa qayttı.
2007 senesi V.I. Vernadskiy adına Tavriya Milliy Universitetiniñ qırımtatar ve şark filologiyası fakültetini bitirdi.
2007-2008 seneleri devamında ”Avdet” gazetasında yardımcı/mesleatçı vazifesini becerdi, ”Media-Krım” şirketinde muarrir olaraq çalıştı.
2008/2009 seneleri ”Naşa Ukraina” siasiy fırqasında talilci/mesleatçı vazifesini becerdi.
2009 senesinden 2010 senesinece Ukraina Yuqarı Şurasında Ukraina halq deputatınıñ yardımcısı/mesleatçısı vazifesini becerdi.
2010-2012 seneleri ”Naş format” Sanat agentliginde PR-müdiri vazifesini becerdi.
2012-2014 seneleri devamında “PR Hoshva” agentliginde cemaat ile munasebetler yöneticisi vazifesinde çalıştı.
2004 ve 2013-2014 seneleri Ukrainada yüz bergen ve Ukraina tarihına Portaqal inqlâbı ve Menlik inqlâbı adlarınen kirgen adiselerde faal iştirak etti. Tamila Taşeva Qırım işğalinden evel bir sıra medeniy-tasil leyhalarını ve cemaat teşebbüslerini amelge keçirdi, qırımtatar halqınıñ medeniyetini Ukrainada belli etmege tırıştı, sanat festivallerni ve diger tedbirlerni teşkil etti, ukrain grajdanlıq cemiyetiniñ yaşayışında ve inkişafında faal iştirak etti.
2014 senesi kiçik (fevral) ayında Tamila Taşeva qanunsız Qırım işğalini ve Rusiye Federatsiyasınıñ cezalayıcı siyasetini aydınlatqan, yarımadada insan aqları saasında bozuluvlarnı qayd etken, Qırım ile qıta Ukraina arasında bağ tutqan, em de memleket içinde köçken şahıslarnıñ ve Qırım ile Ukraina şarqında silâlı dava neticesinde zarar körgen diger adamlarnıñ aq-uquqlarını, serbestliklerini ve menfaatlarını qorçalav oğrunda ukrain cemiyetini birleştirgen cemaat teşkilâtınıñ qurucılarından biri ve idare azası edi.
Qırımda insan aqları ve memleket içinde köçken şahıslarnıñ aq-uquqları saalarında vaziyetni aydınlatıp, Taşeva T.R. onlarnen halqara tedbirde devletimizniñ menfaatını qorçaladı. Bundan ğayrı, 2017 senesi Ukrainadan ilk kere taqdim etilgen ukrain grajdanlıq cemiyetiniñ vekili olaraq Amerika Qoşma Ştatlarında ”International Visitor Leadership Program” tasil leyhasında iştirak etti.
2019 senesi qara qış (yanvar) ayından berli “Vidrodjennâ” halqara fondunıñ idare azası olmaqta.
2019 senesi insan aqları ve serbestlikleri oğrundaki küreşi içün ”III derece Knâginâ Olga ordenı” devlet mukâfatı ile taqdirlendi.
2019 senesi boş ayda ”Şahsiyet” kategoriyasında Lehistanda şerefli ”Sergio Vieira di Mello Polish Prize” mukâfatına lâyıq körüldi.
Ukraina Prezidenti 25.10.2019 imzalağan №357/2019-pп emirge binaen Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Temsilcisiniñ muavini vazifesine tayin etildi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Almaniya kantsleri Angela Merkel ile telefonda subetleşti, dep bildire Ukraina devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti.
«Gamburgda Halqara deñiz mahkemesi tarafından 24 ukrainalı deñizciniñ azat etilüv meselesiniñ baqılması çerçivesinde Rusiyede qanunsız tutulğan bütün ukrainalı reinelerniñ azat etilüvini tezleştirmek içün Moskvağa ileride de basqı quvetleştirilmesine ayrı diqqat etildi», – dep aytıla haberde.
Poroşenkonıñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, o, Berlinni sahte pasport buyruqlarını çıqarğan Moskvağa qarşı sanktsiyalarnıñ quvetleştirilmesine qoltutmasına çağırdı.
Merkelniñ matbuat hızmeti bu telefon subeti aqqında şimdilik haber etmey.
Aprelniñ 24-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye qoltutqan aydutlar tarafından kontrol etilgen Ukraina şarqındaki rayonlarnıñ ve işğal etilgen Qırım sakinlerine Rusiye vatandaşlığını qolay almağa imkân bergen buyruqnı imzaladı. Ukraina ve ittifaqdaşları bu qararnı sert bir şekilde tenqit etkenler.
Aprelniñ 27-nde Putin Pekinde olıp, Kreml bütün ukrainalılarğa qolaylaştırılğan esnas boyunca Rusiye pasportlarınıñ berilüv imkânını baqa, dep bildirdi. Mayısnıñ 1-nde o, Qırımda doğğan ve yaşağan ukrainalılarğa üç ay içinde Rusiye pasportlarını bermege imkân bergen buyruqnı imzaladı.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye akimiyetiniñ Rusiye tarafdarları küçleri tarafından işğal etilgen Donbas sakinlerine Rusiye pasportlarınıñ berilüvini qolaylaştırmaq qararını tenqit etti. Ukraina Rusiye akimiyetiniñ işğal altındaki Donbas topraqlarında yaşağanlarğa Rusiye pasportlarını qolay bermek qararı sebebinden Birleşken Milletler Havfsızlıq şurasına muracaat etti.
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Bir künde Aqyarda 36 yañı COVID-19 hastası qayd etildi, dep bildirdi şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Qayd etilgenine köre, yahşı olğan 29 insan yiberildi, 63 ve 77 yaşında eki insan vefat etti.
«Umumen Aqyarda 13 499 kişi yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 12 451 insan yahşı oldı, 575 kişi vefat etti», – dep aytıla haberde.
Aqyarnıñ Rusiye ükümeti 640 insan közetile, dep qoştı.
«Bu insanlar hastalarnen alâqada oldı, amma COVID-19 diagnozları tasdıqlanmadı», – dep qayd etti matbuat hızmeti.
Aprelniñ 8-nde saba Qırımda 91 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 12-siniñ hastalıq alâmetleri yoq.
Rospotrebnadzor, Qırımnıñ yedi regionında koronavirus hastalarınıñ sayısı arta, dep bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri Aleksandr Ostapenkonıñ brifingde aytqanına köre, işğal etilgen Qırımda 100 hasta ağır ve pek ağır alda buluna. Onıñ qayd etkenine köre, Qırımda koronavirus hastalarınıñ sayısı arta.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Türkiyeniñ paytahtı Ankara şeerinde mayısnıñ 13-nde cumaertesi künü qırımtatarlarnıñ sürgünlik qurbanları hatırasına matem mitingi ötkerildi. Failler, ellerinde qırımtatar milliy bayraqlarını tutıp, Ankaranıñ merkezine Anadolu meydanına çıqtılar.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ve Ukrainanıñ Türkiyedeki elçisi Andriy Sıbiga sanadan merasim iştirakçilerine muracaat ettiler.
Sıbiga: «Ankarada qırımtatarlarnıñ sürgünlik qurbanlarını añuv Künü munasebetinen ötkerilgen mitingte sözge çıqmaq şerefine nail oldım. Sarsılmaz qırımtatar halqına qayğıdaşlıq ve birdemligimi bildirem», – dep yazdı Twitterde.
Ukrain elçisiniñ çıqışını Türkiyedeki Ukraina elçihanesiniñ matbuat hızmeti yayınladı.
2016 senesi de mayısnıñ 14-nde Ankranıñ merkezinde Anadolu meydanında qırımtatarlarnıñ sürgünlik qurbanları hatırasına miting ötkerilgen edi.
Ukrainada mayısnıñ 18-nde qırımtatarlarnıñ sürgünlik qurbanlarını añuv Künü munasebetinen hatıra merasimleri teşkil etilecektir. Er sene bu künü 1944 senesiniñ faciası añıla, o vaqıt Qırımnıñ tamır halqı yarımdadan Orta Asiyağa sürgün etilgen edi. Cemi sayıda, 180 biñ adam sürgün etildi.
Ukrainada qırımtatarlarnıñ sürgünligi genotsid olaraq tanıldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
2005 senesi abide qoyulmasınıñ teşebbüsçilerinden biri, cumhuriyet prlamentiniñ sabıq spikeri, şimdi ise «Rusiye kommunistleri» firqasınıñ Qırım bölügi komitetiniñ birinci kâtibi Leonid Graç «büyük üçlükke» abideniñ açılması – qırımtatarlar içün qıyın bir sual olğanını tanıy, amma aynı zamanda tarihiy adiselerge biraz sakince davranmağa çağıra.
Bunı o Qırım.Aqiqat saytına tarif etti.
«Yalıñız Stalinge degil, «büyük üçlükke» qoyulacaq bir abidedir. Bugün buña qarşı çıqacaq olsañız, demek AQŞ ve Büyük Britaniyada yolbaşçılıq etkenlerge de qarşı çıqmalısıñ. Doğru degil», – dedi Graç.
Fikrine köre, tarih saifelerini, «halqara tarihiy ketişatına ait olğan adiseler aqqında aytsaq, saifelemek kerek».
«Yalta konferentsiyasında barışıq abadanlaştıruvnıñ meseleleri çezile edi. Buña raat, duyğulanmayıp, davranmaq kerek. Aks alda ise, Livadiyada Stalinniñ abidesine qarşı çıqsaq, tarihqa qarşımız, demek», – dedi kommunist.
Fevral 5 künü Livadiya sarayında «büyük üçlükke» – Yalta konferentsiyasında iştirak etken devlet başları: İosif Stalin, Franklin Ruzvelt ve Winston Çerçillge qoyulacaq abideniñ açılış tebdiri keçirilecektir. Bundan evel abideni Volgogradda yerleştirecek ediler, amma şeer ve vilâyet akimiyeti öyle de añlaşıp olamadı, şunıñ içün abide Tsereteliniñ ustahanesinde qaldı.
Qırım toplulığınıñ bu aqta fikri ekige bölündi: bazıları bunı tarihiy vaqia olaraq saya, digerleri – «stalinizmniñ qaytarıluvı» dep, qarşı çıqa.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reis muavini İlmi Umerovnıñ qızı Ayşe bildire ki, avgust 11-de mahkeme zalından hastahanege alıp ketirilgen onıñ babası bu yerde bazarertesi kününe qadar qalacaq.
Umerov, Aqmescit 7-ci şeer hastahanesiniñ kardiologiya bölügine infarkt telükesinen yatqızıldı. Onıñ qızı bildirgen malümatqa köre, şimdiki vaqıtta o kapelnitsanen yata.
«Babamnıñ qan basımı tüzetleştirildi, özüne kele. Bazarertesi kününe qadar 7-ci şeer hastahanesi kardiologiya bölüginde bulunacaq», – dep bildirdi Ayşe Umerova Facebook saifesinde.
İlmi Umerovnıñ alı avgust 11-de Qırımda oña qarşı psihiatrik ekspertizanıñ belgilenmesi boyunca mahkemede yaramay oldı. Acele yardım kelip, kardiografik tedqiq yapqan soñ, Umerovnı Aqmescit şeer 7-ci hastahanesine alıp kettiler. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar mahkeme-psihiatrik ekspertizadan keçmesi kerek olğanı aqqında qarar aldı.
Bundan evel Umerov, Kremlge boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesine oña qarşı cinaiy iş açılması aqqında qararğa qarşı şikâyet arizasını berdi. Bunen beraber, o, FSB taqiqatçısı adına ambulatoriyada mahkeme-psihiatrik ekspertizadan öz isteginen keçmege red etkeni aqqında arizanı berdi, bunı şahısnı itibardan tüşürme ve iş adı-sanını aşalama ıntıluvı olaraq körgenini bildirdi.
Qırımda uquq qoruyıcılar İlmi Umerovğa qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi (separatizm) boyunca cinaiy iş açtı.
«Memorial» rusiyeli uquq qoruyıcı merkezinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovğa qarşı işğal etilgen Qırımda cinaiy taqipni qanunsız ve siyasiy sebeplerden olğanını ayttılar, çünki o, zorbalıq areketlerine çağırmay edi.


text:
UMMA Ukraina musulmanları Diniy idaresiniñ müftisi, şeyh Said İsmagilov dindaşlarnı evlerini terk etmege mecbur olğan Qırım ve Donbas sakinlerine, em de yaralanğan, yetim ve qartlarğa sadaqalarnı yollamağa çağırdı, – haber ete Qırım.Aqiqat.
Bu çağıruvnı İsmagilov öz Facebook saifesinde aşkâr etti.
Musulmanlarnıñ Diniy idaresi müftisi dey ki, Avropa memleketlerinde adet üzre iane aşnen degil de, paranen berile. «Ukrainada bu sene al-fitrniñ miqdarı bir insandan 75 grivnanı teşkil ete. İmam an-Navavi dey edi: İnsan al-fitrni özü içün ve paranı masraf etken insanlar içün: qadını, bala ve ana-babası içün bermeli», – dey İsmagilov.
Onıñ sözlerine köre, al-fitr fuqare, yetim, saqat, hasta insanlarğa, evsiz qalğan qaçaqlarğa berilmeli.
«Maalesef, bugün böyle insanlarnıñ sayısı pek büyük. Böyle ianeni bermek içün parası olmağanlarğa al-fitr farz degil, işbu insanlar özleri onı elde ete bileler. Zakâtnı bayramdan bir qaç kün evel başlap bermege mümkün», – dey müftiy.
Hatırlatamız, iyün 18-den musulmanlarda muqaddes Ramazan ayı başlandı. Ay devamında islâmnı kütken er bir insan orazanı tutmaq kerek.


text:
Qarasuvbazarnıñ (Belogorsk) yanında maşna uçurımdan tüşkeni neticesinde üç adam elâk oldı ve daa ekisi yaralandı. Bunıñ aqqında Rusiye İİN-niñ (İçki işler nazirligi) matbuat hızmeti haber etti.
“Cip aydayıcısı, Qarasuvbazar-Üsküt yolundan ketip, taşıt yolu sıñırından çıqtı ve maşna uçurımdan aşağa tüşti. Yol qazası neticesinde üç adam elâk oldı, daa ekisi yaralandı”, - haber ettiler müessisede.
Polisniñ malümatına köre, yol qazasınıñ sebeplerini ekspertler tahqiq ete.
Bir kün evel Kefe (Feodossiya) - Keriç yolunda avgustnıñ 12-sinde saba eki yol qazası olıp keçti, olarnıñ neticesinde bir adam elâk oldı, daa 14 adam yaralandı.
İyülniñ soñunda Kefe yanında yengil maşna ve mikroavtobusnıñ uruşqanı neticesinde sekiz adam zarar kördi.


text:
Ukraina prezidentiniñ Ofis reberi Andriy Yermak ve Rusiye prezidenti memuriyetiniñ reber muavini Dmitriy Kozak tutulğan şahıslarnı «er kesni er keske» formatında azat etüv meselesini muzakere ettiler. Körüşüv Minskte olıp keçti, bu aqta Ukraina prezidentiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Muzakerelerde Ukraina ve Rusiye eyyetleriniñ vekilleri de iştirak etti.
«Körüşüvde taraflar «normand dördü» liderleri 2019 senesi dekabr ayında Parijdeki sammitte añlaşqan tutulğan şahıslarnı «er kesni er keske» formatında azat etüv meselesini muzakere ettiler», – dep qayd etile haberde.
Andriy Yermak deñişimniñ nevbetteki basamağını martta keçirmek niyetini qayd etti. Körüşüv iştirakçileri, «normand formatındaki» sammitte tizilgen añlaşmalarnı tolusınen yerine ketirmek içün muzakerelerni devam ettirmeli, dep qayd etti.
2019 senesi dekabr ayında Parijde olıp keçken sammit arfesinde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Ukraina içün «kelecek formulasını» tizecek bir sıra faktornı aydınlattı.
«Novoye vremâ. Mir v 2020 godu» («Yañı devir. 2020 senesiniñ alemi») mecmuasınıñ mahsus sanındaki maqalesinde «barışıq olmasa, inkişaf olamaz», dep qayd etti.
«Bizim şartlarımız esasında barışıq olmasını isteymiz. Yani topraqlarımız ve insanlarımız Ukrainağa qaytarılacaq», – dep qayd ete Volodımır Zelenskıy.
Ekinci faktor «semereli institutlar ve er kes içün mecburiy olacaq açıq oyun qaideleri», qabarcılıq ile küreşte ğalebe ve adaletli mahkemeler, er kesniñ qanun ögünde musaviyligi, mal-mülk aqlarınıñ qorçalanması ola, dep qayd etti.
Ğayret, neticeleri ve Minsk esnası
Ukraina siyasetşınası Aleksandr Paliy, Minsk esnasında neticege irişmege tırışqan Ukraina akimiyetiniñ ğayretini qayd ete.
Şimdilik Andriy Yermaknıñ kelmesi Ukrainağa bir fayda ketirmegenini köremizAleksandr Paliy
«Volodımır Zelenskıy bu muzakerelerni keçirmege tırışa, olarnı er vaqıt keçire edi, em akimiyetke kelmezden evel, ve añlağanıma köre, muzakerelerniñ bir neticesi olmadı. Köremiz ki, Rusiye yalçılarınıñ cenk faaligi devam ete, Rusiye tamamen teslimiyet olmasını istey, ve şimdi mesele Ukraina reberligi nasıl küreşecekte degil, cemiyetke Kremlden teslimiyet nasıl tanıtılacaqnen bağlı», – dep ayta Aleksandr Paliy «Amerikanıñ sesi» rus hızmetiniñ hızmetine.
Aleksandr Paliyniñ qayd etkenine köre, Ukraina akimiyetiniñ areketleri – «Ştaynmayyer formulasınıñ» imzalanması, sıñır çizgisinden toplarnıñ çekilüvi – Minsk añlaşmalarını yerine ketirüv esnası olaraq degil, ilâve olaraq baqılmalı.
Siyasetşınasnıñ fikirince, bugün Andriy Yermak Ukraina tarafınıñ Kreml ile esas muzakerecilerinden biri ola, dep aytmaq mümkün.
«Yermaknıñ «Ştaynmayyer formulasını» imzalaması – Minsk añlaşmalarında yoq. Ordunıñ sıñır çizgisinden çekilüvi de «Minsk-2-de» yoq. Anda ağır toplarnıñ çekilüvi aqqında aytıla. Şimdilik Andriy Yermaknıñ kelmesi Ukrainağa bir fayda ketirmegenini köremiz», – dep qayd ete Aleksandr Paliy.
Kremlniñ Ukrainağa qarşı siyaseti, onıñ aytqanına köre, Vladislav Surkovnıñ intervyüsında yahşı aks etilgen, «Ukraina yoq, ukrainlik bar» dey.
Kremlniñ vegetarian olıp, Ukrainanı yoq etmege istemeycegine inanmaq – hayaliy ümütlerdirAleksandr Paliy
«Surkov, Rusiye uzun zamandır yapqan siyasetni aks etti. Amma Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ yardımcısı Vladislav Surkov aytqan siyaset Kremlniñ siyaseti olıp qala, ve bu vaziyette Ukraina reberligi Kremlnen nasıl laf etecegini ögrenmek kerek edi. Kremlniñ vegetarian olıp, Ukrainanı yoq etmege istemeycegine inanmaq – hayaliy ümütlerdir», – dep qayd ete Aleksandr Paliy.
Küçük uzlaşuvlarnıñ strategiyası aqqında
Ukraina siyasiy eksperti Yaroslav Pavlovskiyniñ fikirince, bugünki künde Ukraina ve Rusiye arasında Donbas dialogınıñ «vaziyeti belli degil».
bugünki Donbastaki vaziyetni al etüv esnası ve Qırımnıñ reintegratsiyasını yapmaq arzusı «pauzada» bulunaYaroslav Pavlovskiy
«Zelenskıynıñ taqımı olar qarşılıqlı küçük uzlaşuv yolunen areket etecek dep tüşündi, Putinnen bağda olacaq, laf etecek insanlarnı deñiştirmek esas şey olğanını tüşündi. Olar arbiy esirlerni deñişim şeklinde bir netice kördi, amma muzakereler devam etkende – Donbasnen bağı dialog kerçekleşemedi», – dep ayta Yaroslav Pavlovskiy.
Onıñ aytqanına köre, Andriy Yermak ve Dmitriy Kozaknıñ körüşüvi resmiy beyanatlarda umumiy laflarnen tanıtılğan, amma eki tarafnı da Donbas meselelerinen oğraşqan muzakereciler temsil etti.
«Körüşüv neticelerine baqsaq, Donbasnen bağlı bir netice olğanını aytıp olamaymız. Sebebini tek tahmin ete bilemiz. Amma Surkovnıñ intervyüda aytqan Ukrainağa munasebet paradigması Kremlniñ beyanatında qala ve resmiy Kyiv tarafından qabul etilmeycek», – dep qayd ete Yaroslav Pavlovskiy.
Onıñ fikirince, bugünki Donbastaki vaziyetni al etüv esnası ve Qırımnıñ reintegratsiyasını yapmaq arzusı «pauzada» buluna.
«Añlaşılğanına köre, Yermak Rusiye ile muzakerelerde yañı kün tertibini teklif etmege ister edi, Zelenskıynıñ belli bir planı bar edi, amma Kreml onı qabul etmege istemeydir», – dep ayta Yaroslav Pavlovskiy.
Malümat: Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ malümatına köre, Rusiye apishanelerinde 113-ten 115-ke qadar insan tutula, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
İşğal etilgen Qırımnıñ Rusiye kontrolindeki insan aqları vekâletlisi Larisa Opanasük, Ukraina uquq qoruyıcıları 41 qırımlını apiste tuta, dep bildirdi.
Amerikanıñ sesi
«Amerikanıñ Sesinden» alındı


text:
Bunı Ukrinform agentligine Devlet sıñır hızmeti Memuriyetiniñ sıñır teşkerüvi ve qayd etüv idaresi yolbaşçısınıñ muavini polkovnik Aleksandr Jdanenko bildirdi.
«Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Ukrainanıñ qıtaiy qısmı arasında yaqalav talili köstere ki, Ukraina şarqında separatistler ve kütleviy tedbirler keçirilmesini aynı Qırımdan maliye etecek olalar», – dep qayd etti Jdanenko .
Onıñ aytqanına köre, bunı yaqalanğan küryerlerniñ aytqanları tasdiqlay. Bundan ğayrı, qıtaiy qısımğa silâ, imaye vastaları – bronejilet, kaska, teşviqat edebiyatını ketirmege tırışalar.
Sıñırcı şunı qayd etti ki, Qırım yönelişi tınç degil, onıñ içün eñ yaqın vaqıtta sıñır em tehnikiy ceetten, em de adamlar tarafından quvetleştirilecek.


text:
İyülnıñ 16-da ADRİANA layneri 14 iyül künü işğal etilgen Aqyarğa kirgen soñ İstanbulğa qayttı. Bunu blackseanews bildire.
«Blackseanews» bildirgenine köre, layner Aqyarğa iyülnıñ 14-de Kiyev vaqtında köre, saat 15.00 keldi em de şu künü saat 20.40 andan ketti.
Onıñ Aqyarğa kirilecegi aqqında evelden haber etilmedi.
«Soñki eki kün içinde ne rus KHV, ne Aqyar KHV Aqyarğa Soçiden kelecek ve soñ İstanbulğa «yani suv qurşavnı bozup» ketecek layner aqqında bir haber olmadı. Yalñız ilerde pasajırlerni İstanbuldan Yalta ve Aqyarğa keçirilecegi aqqında anonslar oldı», - dep yazıla maqalede.
Kruizler sezonı başlanmazdan evel, bu geminiñ rus operatorı Soçi-Novorossiysk – Sevastopol – İstanbul – Yalta – Soçi marşrutını planlaştıra edi.
Ukraina Tış işler nazirligine, Türkiyedeki Ukraine elçiligine ve Ukrainanıñ İstanbuldaki General konsulluğına resmiy muracaat etken soñ layner Aqyarğa kirmesini lâğu etti ve Soçi-Novorossiysk-İstanbul-Yalta-Soçi (yani, İstanbulğa Rusiye territoriyasından kele) marşrutını tayinlediler.
Amma 2014 senesi İyülnıñ 2-den başlap Esen Elita Tur adlı türk şirketi içtimaiy ağlarda Aqyar-İstanbul arasında kruiz seyaatlar aqqında ilân ete edi.
Layner Aqyarğa «gizli» kirgeniñ sebebi bu Türkiyeniñ ve Halqara deñiz teşkilâtnıñ BMT martnıñ 27-de 2014 senesi Ukraina birdemligi aqqında qabul etilgen rezolütsıyasına uymağanına reaktsıyanı körecek oldılar.
ADRİANA layneri Aqyardan çıqqanda Soçige ketecegini bildirdi, lâkin özü İstanbulğa yol aldı, bildire «blakseanews».
İyülnıñ başında Türkiye Tış işler nazirligi Türkiyeniñ transport ve alaqa nazirligini Ukrainanıñ Nazirler Şurasıda 2014 senesi aprelnıñ 30-da Qırımda vaqtınca ava ve deñiz limanlarda 27 keçme punktları qapatılması aqqında qarar alınğanını bildirdi. Bu qararğa binaen Türkiye Tış işler nazirligi Türkiye transport ve alâqa nazirliginden Qırımdan kelgen amma «Ukraina» nişanı olmağan bir transportnı qabul etmemege talap etti.


text:
Regensburg, Heidelberg ve Leinfelden-Echterdingen alman şeerçikleri bu sene köçip kelgen balaçıqlarnı tatillerge qabul eter. Bunı Münchende Ukraina baş konsulı Vadim Kostük bildirdi.
Facebookta yazğanı kibi, 2015 senesi Bayern ve Baden-Württemberg şeerlerine kiçkene ukrainlerniñ altı gruppası kelgen edi. Ziyaretler Bayern Qızıl Haç, Bayern devlet kantselâriyası, UkraineKinderHilfe Augsburg e.V., DMP Development Group (Ukraina) ve JK Development (İsveçre) şirketleri tarafından teşkil etildi.
«Yılnıñ soñuna qadar daa üç gruppanıñ (20-30 bala) kelmesi beklenile», – dey Kostük.
2015 senesi avgust 31-ne Ukraina İçtimaiy siyaseti nazirliginiñ malümatına köre, Qırım ve Donbasstan kelgen 1 million 459 biñ 226 insan ve 1 million 145 biñ 645 qoranta qayd etilgendir.


text:
Ukrainanıñ Amerika Qoşma Ştatlarındaki elçisi Valeriy Çalıy, AQŞ saylanılğan prezidenti Donald Trumpnıñ milliy telükesizlik meselesinde mesleatçısı Michael Flynn ile yaqın şlbirlikniñ planlarını muzakere etti. Bunı Çalıy öz Facebook saifesinde yazdı.
«Amerikanıñ bu ananesini, fikirimce, Ukraina da özüne ala bile: Barışıq institutında, akimiyetniñ bir taqımından diger taqımına estfetanıñ teslim etilmesi. AQŞ prezidenti Barack Obamanıñ milliy telükesizlik mesleatçısı, kendisine işbirlik içün teşekkür bildirgenim, Susan Rice ve AQŞ saylanılğan prezidenti Donald Trumpnıñ milliy telükesizlik mesleatçısı general Michael Flynn, onnen yaqın kelecekteki işbirlik planlarını muzakere etemiz», – dep yazdı Ukraina elçisi.
Yanvar 20 künü AQŞ saylanılğan prezidenti Donald Trump iqtidarğa keçecek. Prezident vazifesine başlamazdan ögüne o kelecek bütün taqımını tizip bitire.


text:
İyül burçağınıñ Qırım çiftçilerine 500 million rublelik zararı tiydi, dep ayttı Qırımnıñ Köy hocalığınıñ rusiyeli naziri Andrey Rümşin.
"Burçaqtan köy hocalığınına umumen 500 million rublelik zarar tiydi. 1 biñ gektar saçuv meydanı, 100 gektarğa yaqın yüzümlik ve 12 gektarğa yaqın teplitsalar ziyan oldı. "Qırım meyva şirketi"nde büyük bağça hocalıqlarınıñ 2,6 gektar yerlerini burçaq urdı, zararnı onlarce million ruble, dep saydılar. Bağçasaray rayonında tereklerge zarar tiydi, teplitsa kombinatınıñ ziyanı ise 120 million ruble oldı", - dep yaza nazirniñ sözlerinden TASS.
Daa evel, 7,6 biñ gektarlıq köy hocalığı topraqları iyünde burçağından zarar körgen, dep bildirilgen edi.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/07-15
Märğubä Xösäyen qızı Sırtlanova (15.07.1912, Bäläbäy, Ufa gubernası, / Rusiä İmperiäse - 1.10.1971, Qazan, TASSR, RSFSR, / SSRB) — Qızıl ğaskärneñ gvardiä ölkän leytenantı, oçuçı, Sovetlar Berlege qaharmanı.
Urta mäktäpne tämamlağaç, ul 1929 yıldan Taşkentta telegrafist bulıp eşli, annarı graydannar aviatsiäseneñ Urta Aziä idäräsendä hawa liniäläre texniğı wazifasın başqara. Mäğubä Tbilisida aeroklub häm Üzäk planer mäktäben tämamlıy.
1941 yılnıñ iyülennän M.Sırtlanova Sovet armiäsendä zveno komandirı bulıp sanitar aviatsiä otryadında oça. 1942 yılnıñ dekaberennän ul Böyek Watan suğışı frontlarında tönge bombardirovşçiklar aviatsiäse diviziäseneñ 46-nçı gvardiä polkında eskadrilya komandirı urınbasarı bula, 1945 yılnıñ mayına qädär 780 suğışçan oçış yasıy häm doşmannıñ küp kenä ğäskäri köçlären häm texnikasın yuq itä.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Qırım boyunca rusiyeli Fevqulâde işler nazirliginiñ idaresi yarımada ealisini haberdar etüv tertibatını teşkerecek ola. Yarımada sakinlerini raat olmağa çağıralar.
Bu aqta Qırım rusiyeli ükümetiniñ saytında aytıla.
Şu cümleden, sirenalarnı 2015 senesi noyabr 26 künü teşkerecek olalar.
Malümatqa köre, sirenalarnı (yerli vaqıtqa köre) saat 10:00, 13:00 ve 15:00 işletecekler.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi işğal etkeninden soñ, yarımadada daima Aqmescit ve Aqyarda haber etüv sistemalarını teşkereler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Memleket tarihında ilk sefer, etnik sırp partiyasınıñ temsilcisi olğan bir siyasetçi, Hırvatistan Cumhuriyetiniñ topraq bütünliginiñ tiklenmesini qutlağan "Burâ" arbiy operatsiyasınıñ 25 yıllığına bağışlanğan qutlamalarğa qoşuldı. 90-ıncı yıllarda eski Yugoslaviyada qanlı bir cenkni başlağan siyasetçiniñ addası sırp partiyasından Hırvatistandan baş nazir yardımcısı Boris Miloşeviç, bütün milletlerden qurbanlarnıñ hatırasına sayğı duyulmasınıñ kerekligi aqqında ayta edi. Ve Hırvatistan bas naziri Andrey Plenkoviç ve memleketniñ başqa siyasetçileri ve cemaat erbapları onen razı oldı. Sadece qomşu ülkelerdeki, Sırbistan ve Bosna ve Hersekteki çoq adamlar razı olmadı. Anda Boris Miloşeviçni merasimlerde iştirak etkeni içün tenqit ete ediler, amma bunı tahmin etmek mümkün edi.
Mиp бeз cпpaBeдлиBocTи пpeBpaщaeTcя B дoлroe пpoзябaHиe Ha okpaиHe coбcTBeHHoro бyдyщero
Budır paradoks: Bosna ve Hersek de topraq bütünligini ğayrıdan tiklegen devlettir. Amma anda tecavuzcı ve yardımcılarına qarşı ğalebe olmadı. Bosnada halqara topluluqnıñ basqısı sayesinde barışıq quruldı. Onıñ içün Bosnadaki cemiyetlerniñ muabbetleşüvi aqqında tek hayal etmek mümkün. Hırvatistan - büyük zametler ile, amma milliy muabbetleşüvge yaqınlaşa, Hırvatistan ükümetindeki sırpler artıq red etilmey ve hucur körünmey. Bosna ve Hersekte ise alâ daa er adam özü içün. Barışıq bar, amma adalet yoq. Ve bu, memlekette Srebrenitsadaki facialı vaqialarnı, yani Bosna sırpları ordusı şeerniñ bütün erkek-aqaylarını öldürgenini, hatırlağanda er sefer körmek mümkün. Bosnadaki musulmanlarnıñ ve hırvatlarnıñ o cenk ve o yoq etüv aqqında öz aqiqatı bar.
Bosna sırplarınıñ ise - öz aqiqatı bar, atta bu aqiqatnıñ kerçekten olıp keçkenlernen iç bir alâqası olmasa da. Sırp siyasetçisi Srebrenitsadaki merasimlerde iştirak etmege istese bile - böyle şey 2015-inci yılda Sırbistannıñ prezidenti Aleksandr Vuçiçte olğanı kibi - bu alğışlanmay, sadece açuv-ğadapnıñ sebebi ola. Çünki bu adaletsizlikniñ qanuniyleştirmesine oşay. Çünki seniñ kelgeniñ degil, ne aqiqatnen kelgeniñ müimdir.
Ukrainada, Qırım ve Donbassnıñ kelecegi aqqında tecavuzcınıñ talaplarını qabul eterek razılaşmaq mümkün dep inanğanlar, kelecekte, adaletsizliksiz dünya, öz keleceginiñ kenarında uzun süyreklemege çevirilgenini körmege mecbur olacaqlar. Bunı añlamaq içün Hırvatistan ve Bosnanıñ taqdirlerini qıyaslamaq yeterlidir.
Vitaliy Portnikov, kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi


text:
Oyın
Oyınlar ku'lki ha'm waqıttı jaqsı o'tkeriw ushın oynaladı. Oyın bir yamasa ko'p adamlar ta'repinen oynalıwı mu'mkin.
Oyın a'dette qatnasıwshılar ne islewi ha'm ne islemewi kerekligi haqqında qag'ıydalarg'a iye. Oyın dawamında qatnasıwshılar usı qag'ıydalarg'a boysınadı. Geybir oyınlar ko'p qag'ıydalarg'a iye ha'm quramalı bolsa, geybir oyınlarda qag'ıydalar az ha'm an'sat. Oyında bir adam utıwı ha'm ekinshisi utılıwı mu'mkin. Yamasa olar ekewide utıwı yamasa utılıwı mu'mkin. Hesh jen'impaz ha'm jen'iliwshiler bolmag'an oyınlar ten' juwmaqlı oyın dep ataladı. Oyınlar kompyuterde oynalıwı yamasa top yamasa taxta ja'rdeminde oynalıwı mu'mkin. Geybir oyınlar, ma'selen "Ko'z baqlawı" tek g'ana zatlarg'a qaraw arqalı oynalıwı mu'mkin.
Oyınlarg'a mısallar:


text:
«Yedi gruppası» devletleriniñ liderleri Moskvanıñ Ukraina zıddiyetinde rolü içün cezalarnı quvetleştirmege azır olğanı aqqında Rusiyeni tenbiyelediler. Bunı Büyük Britaniya, Kanada, Frenkistan, Almaniya, İtaliya, Yaponiya ve Amerika Qoşma Ştatlarınıñ liderleri iyün 8-de Bavyera Alplerinde olıp keçken eki künlik sammitten soñ bildirdiler.
Cezalarnıñ müddeti «Rusiye tarafından Minsk añlaşmalarına riayet etilmesi ve Ukraina mustaqilligine sayğı kösterilmesi ile» bağlı, – dep aytıla beyanatta.
G7 liderleriniñ qayd etkenine köre, «Rusiyeniñ areketleri cezalarnıñ quvetleştirilmesini talap etse, sıñırcı areketler devam ettirilecek».
Bu sene fevral ayında imzalanğan Minsk añlaşmaları feval 15-ten itibaren Donbassta ateş toqtatılmasını, em de çatışma yerinden ağır silânıñ çektirilmesini belgiley. Lâkin añlaşma şartları bütünley yerine ketirilmey, taraflar bir-birini qabaatlaylar.
Rusiye ve Ğarpnıñ munasebetleri Ukraina vaziyetinden kerginleşti. Keçken sene iyül ayında Avropa Birligi ve AQŞ Rusiye iqtisadiyatınıñ sektorlarına qarşı cezalarğa başladılar. Rusiye ise cezalarnı kirsetken milletlerden aşayt mahsulatınıñ italâtını sıñırladı.


text:
Beyazrusiye musulmanlarınıñ muftisi Abu-Bekir Şabanoviç ve Estoniya musulmanlarınıñ muftisi İldar Muhamedşin işğal etilgen Qırımnı ziyaret ettiler. Bu aqta öz Facebook saifesinde Ukraina musulmanlarınıñ «UMMA» Diniy idaresiniñ muftisi Said İsmagilov bildirmekte.
«Beyazrusiye musulmanlarınıñ muftisinen Estoniya musulmanlarınıñ muftisiniñ işğal etilgen Qırımda ne işleri bar? Bağçasarayda Gasprinskiy muzeyinde yapılğan kitap tanıtuvınen bağlı taze haber kördim. Açqanımda baqsam, fotoresimde yerli diniy erbaplarnen beraber Beyazrusiye musulmanlarınıñ muftisi Abu-Bekir Şabanoviç ve Estoniya musulmanlarınıñ muftisi İldar Muhamedşinni körem», - dep yaza o.
Qırım.Aqiqat Ukraina MİD idaresinden bu meselenen bağlı izaat almağa tırışa.
2014 senesi Ukraina cinaiy kodeksine №332-1 maddesi kirsetilgen edi. O maddede vaqtınca işğal etilgen Ukraina territoriyasına kiriş ve çıqışnı bozğanlar içün mesuliyet tayin etilgeni aqqında söz yürsetilmektedir.
Daa evel Ukraina MİD idaresi muracaat derc etkende, çetel vatandaşları ve vatandaşlığı olmağan sahıslarnıñ Qırımğa qanunsız kiriş yapmamalarınen bağlı tenbiyelegen edi.


text:
«Fevral 26 işi» figurantları Mustafa Degermenci ve Ali Asanov, olranı şartlı olaraq 4 yıl ve 6 ayğa azatlıqtan marum etilmesine ve 3 yıllıq sınav müddetine mahküm etken Aqmescitteki Merkeziy rayon mahkemesiniñ qararına qarşı apellâtsion şikâyetler berdiler.
Qırım.Aqiqat muhbiri, bunı «Qırım birdemligi»niñ oturışuvında Asanovnıñ advokatı Edem Semedlâyev bildirdi, dep haber bere.
Semedlâyev: «Tünevin men, imayem altında olğannıñ adından apellâtsiya berdim. Bilgenim qadar, Mustafanıñ advokatı Aleksandr Solodkov da aynı şeyni yaptı», – dedi.
Mustafa Degermenciniñ anası Aliye, oğlunıñ ükmüne qarşı apellâtsiyanıñ berilmesini izalarken: «Biz soñuna qadar barmaq kerekmiz. Üç yıl ğayet büyük müddet, ve toqtamaq içün vaqıt kelmedi», – dedi.
Mevzuğa dair: «Fevral 26 işi» boyunca mahküm etilgenler: olar kim?
İyün 19-da Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 işi» figurantlarını şartlı apis müddetlerine mahküm etti. Ali Asanov ve Mustafa Degermenci 4 yıl ve 6 ay şartlı apis müddetine, Arsen Yunusov ve Eskender Kantemirov 4 yıl şartlı apis müddetine ve Eskender Emirvaliyev 3 yıl ve 6 ay şartlı apis müddetine mahküm etilip, episine 3-er yıl sınav müddeti tayin etildi.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutqanlar ve qarşı çıqqanlarnıñ keniş mıqyaslı mitingi keçti. Birinciler sırasında qırımtatarlar ve Ukraina tarafını tutqan faaliyetçiler buluna edi. Olarğa qarşı Rusiyeniñ tarafını tutqan faaliyetçiler çıqtı. Olar, şimdi Rusiyege tabi Qırım ükümetiniñ başında turğan Sergey Aksönov başlığındaki «Rus birligi» liderleri tarafından teşkil etilgen ediler.
2015 senesiniñ yanvarinde Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım idaresi fevral 26 mitingi esnasındaki kütleviy qarışıqlıqlar boyunca cinaiy iş açtı.
Yaqalanğanlar arasında Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutqanlardan: Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ve, ondan ğayrı, faaliyetçiler Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev buluna ediler.
Daa soñra mahkeme, baş şübheli – o vaqıt Qırımda amelde Meclis lideri rolüni eda etken Ahtem Çiygoznı ayrı bir mahkeme davasına ayırıp, «fevral 26 işi»ni ekige böldi.
Advokat Cemil Temişevniñ teşebbüsi ile faaliyetçi Talât Yunusov ve ATR telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev, bergen ifadeleriniñ «fevral 26 işi»niñ diger figurantlarına qarşı delil olaraq qullanılmaycağını şart qoyıp, tahqiqatnen añlaşma yaptı ve özlerine qarşı qabaatlavlarnı tanıdılar. 2015 senesinde Talât Yunusovğa şartlı olaraq 3,5 yıl ve Eskender Nebiyevge, aynı bunıñ kibi, şartlı olaraq 2 yıl ceza müddeti berildi.
2017 senesi sentâbr 11-de Rusiye mahkemesi Çiygoznı, yarımadanıñ Rusiye tarafından ilhaqı ile bağlı narazılıqlarnı közde tutqan «kütleviy qarışıqlıqlar»nıñ teşkil etilmesinde qabaatlav boyunca sert rejimli koloniyada sekiz yıl apis cezasına mahküm etti. 2017 senesi oktâbr 25-te Rusiye ükümeti, Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoznı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra o, Kyivge keldi.


text:
2017 senesiniñ soñki künlerinde Qırım sakinleriniñ on eki ay içinde nasıl yaşağanlarını hatırlamağa teklif etemiz. Qırım.Aqiqat sizler içün, olar bir yıl içinde nege ümüt etken, nege quvanğan ve nege qasevet etkenleri aqqında malümat topladı.
Yılnıñ narazılığı
Rusiye kontroli altında bulunğan Aqyar akimiyetiniñ yolbaşçısı Dmitriy Ovsânnikov tarafından yapılğan şeerniñ esas planını deñiştirmek teşebbüsi keniş mıqyaslı bir narazılıqqa çevirildi. Vesiqa hususiy sektordaki topraqnı az qatlı ve çoq qatlı qurucılıq zonasına keçirilmesini közde tuta ve bu topraqlardaki şahsiy evlerni yıqtırıp yoq etmege resmen izin bere. Ondan ğayrı, Aqyar sakinleri tarafından yıllarca qullanılğan topraqlar yañı esas plan boyunca Rusiye Mudafaa nazirliginiñ qullanuvına berileler.
Ökelengen Aqyar sakinleri şeerde buña qarşı kütleviy surette narazılıq kösterdiler.
Qırım de-facto Rusiye tarafından kontrol etilgeninden berli onda böyle kütleviy tedbirler olmadı. Bu sebeten oña yılnıñ narazılığı demek mümkün.
Yılnıñ ğayıbı
Bu yıl Qırımnıñ bazı mimari abideleri içün soñki yıl olmaq mümkün.
Keriçte yaşı 150 yılğa yaqın olğan Korolenko adına 2-nci nomeralı belli mektep-gimnaziya yoq etilüv telükesine oğradı. Bu yılnıñ yanvarinde binada damnıñ bir qısmı yıqılğan soñ o, oqutuv içün kelişmez alğa keldi. 200-ge yaqın talebeni mecburen şeerniñ başqa mekteplerine avuştırdılar. Memurlar gimnaziyanı «buzlattı» ve onıñ ileride oqutuv içün asıl da qullanılmaycağınıñ imkânı bar, deyler.
Keriçte 2015 senesinde dağılğan meşhur Mitridat merdiveniniñ yañartılmasında da inkişaf yoq. Onıñ restavratsiyası bu yılda başlandı, amma onıñ bitirüv muddetini ep uzatalar.
Bağçasarayda qırımtatarlarnıñ dünyada yekâne han sarayı mimarisiniñ örnegi olğan Han sarayını mahv eteler. Endi büyük han camisiniñ üç yüz yıllıq kerişleri mahv etildi, tarihiy divar yazıları zarar köre. Bütün bu işler Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Qırım akimiyetiniñ teşebbüsi ile başlanğan restavratsiya manaçığınen yapıla.
QMC Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri boyunca Cumhuriyet komitetiniñ sabıq rehberi Edem Dudakov, işler yapılğan yerni ziyaret etip, Qırımdaki Rusiye akimiyeti tarafından yapılğan keyfiyetsiz restavratsiya işleri neticesinde Bağçasaraydaki Han sarayı UNESCOnıñ dünya mirası obyektleri cedveline kirmek imkânını bütünley ğayıp etti, dep bildirdi.
Yılnıñ muvafaqiyetsizligi
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ teşebbüsinen Soçiden Qırımğa qatnamağa başlağan kruiz deñiz layneri «Knâz Vladimir»niñ çalışuv neticesi muvafaqiyetsiz oldı. Birinci, teşkerüv içün yapılğan seferden başlap, gemide problemler başlandı. Dört aylıq navigatsiyanıñ neticeleri de quvandırmadı. Yalıñız beş biñden biraz çoq yolcu «Knâz Vladimir»niñ hizmetlerinden faydalandı. Seferleri esnasında geminiñ yüklenmesi orta esapnen 50% edi. Yani büdjet dotatsiyası sayesinde nisbeten ucuz olğan biletlerge baqmadan, marşrut kâr ketirmedi.
Yılnıñ muvafaqiyeti
Yarımadağa Ukraina radio yayınlarınıñ qaytarılmasına, yılnıñ ğalebesi ve muvafaqiyeti dep qıymet kesmek mümkün. Qırım ile memuriy sıñırda qoyulğan telequle sayesinde Qırım sakinlerinde de FM dalğalardaki Ukraina radiosını diñlemege imkânı peyda oldı. Yarımadada Meydan Radiosı, Qırım.Aqiqat radiosı ve Hayat Radiosı efirge çıqıp başladılar.
Rusiye kontroli altında bulunğan Qırım akimiyetiniñ yolbaşçısı muavini Dmitriy Polonskiy buña cevap olaraq, yarımadada Ukrainanıñ radio yayınlarına qarşı küreşüv boyunca tedbirlerniñ sertleştirilecegini bildirdi.
Bu sene Qırımda ukrain tilinde çıqqan «Krımskıy teren» gazetası da peyda oldı. Onı Aqmescitteki Ukrain medeniyeti merkeziniñ faaliyetçileri çıqara. Olarnıñ fikrine köre, neşir, 2014 senesiniñ baarindeki adiselerden soñ yarımadada qalmağan ukrain basma sözüni anda qaytarmaq kerek. Bugünki vaziyette gazetanı «samizdat» şeklinde çıqara ve qoldan qolğa tarqatalar.
Kyiv appelâtsion memuriy mahkemesi tarafından qabul etilgen Ukraina Nazirler meclisiniñ Qırımnıñ mal qamaçavı aqqında 1035 nomeralı qararınıñ lâğu etilmesi aqqında qararı da bu yılnıñ daa bir muvafaqiyeti oldı. Böylelikle vatandaşlarnıñ şahsiy eşyalarını memuriy sıñırdan keçirmege imkân bermegen bütün yasaqlar lâğu etildi.
Qırım ile memuriy sıñırnı keçken adamlarnıñ aytqanına köre, Ukraina gümrükçileri anda öz istegine köre areket eteler . Olarnıñ em şahsiy eşyalarnıñ keçirilmesine izin bermegenleri, em de 1035 nomeralı qararda yasaq etilgen eşyalarnıñ keçirilmesine itiraz etmegenleri oldı.
Mahkemede 1035 nomeralı qararnıñ lâğu etilmesi boyunca davanı qazanğan advokat Yuliya Lesovaya, öz eşyalarını memuriy sıñırdan keçirgen Qırım sakinlerine, Nazirler meclisiniñ qararını lâğu etken mahkeme qararınıñ basılğan nüshasını yanlarında bulundırmağa tevsiye ete.
Yılnıñ azat etilüvi
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ Aqmescitteki muvaqqat izolâtordan azat etilüvi iç beklenilmegen ve büyük aks-sada doğurğan adise oldı. O, eki yıldan ziyade «Fevral 26 işi» boyunca apiste bulunıp, neticede 2014 senesi fevralniñ 26-sında Qırım parlamentiniñ binası yanında «kütleviy qarışıqlıqlarnı teşkil etüv»de qabaatlanıp, 8 yılğa azatlıqtan marum etüv cezasına mahküm etildi.
Yarımadanı Ukrainanıñ kontroli altına qaytarmaq içün Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı arttırmaq kerekligi aqqında sözlerinden soñ Qırımda eki yıl muddetine koloniya-meskün yer cezasına mahküm etilgen Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi, Bağçasaray rayon memuriyetiniñ sabıq rehberi İlmi Umerov da cezasını çekmek kerek edi.
Oktâbrniñ 25-nde Çiygoz ve Umerov başta Türkiye akimiyetine teslim etildi ve soñundan Kyivge yollandılar.
Türkiye KHVniñ malümatına köre, Türkiye olarğa qarşı Rusiyege casuslıqta ve öldürmekni azırlağanlarında qabaatlanğan rusiyeliler Aleksandr Smirnov ve Yuriy Anisimovnı tesilim etti.
Çiygoz ve Umerov mahkeme vastasınen azat etilüvleriniñ şartları aqqında malümatnı almaq isteyler. Aynı zamanda olar, Qırımğa qaytmağance özlerini azat etilgen saymaylar.
Yılnıñ itirafları
Bu yıl türlü mahkeme davaları sayesinde 2014 senesindeki «Qırım baari» adiseleriniñ yañı tafsilâtları belli oldı.
Ahtem Çiygoznıñ, Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesindeki şaatlıqları sayesinde Rusiye tarafından yarımadanıñ ilhaqından evel yerli memurlarnıñ kabinetlerinde neler olıp keçe edi belli oldı. «Panikağa qaplanğan Konstantinov» ve onıñ Qırımtatar Milliy Meclisi reisinen körüşüvi aqqında mında oquñız. Ukrainanıñ qaçaq prezidenti Viktor Yanukoviçniñ devletke hainligi boyunca mahkeme işiniñ baqılması neticesinde ise 2014 senesiniñ fevralinde yarımadağa Ukraina TİN rehberi Arsen Avakov ve o vaqıt SBUnıñ faaliyetini nezaret etüv boyunca vekil olğan Valentin Nalivayçenkonıñ yarımadağa kelgenleriniñ tafsilâtları belli oldı.
Ondan ğayrı bu iş sayesinde 2014 senesinde «Qırım baari»niñ adiselerini Rusiyeden kim ve nasıl idare etkeni aqqında malümat neşir etildi.
Yılnıñ satın aluvları
Bu yılda Qırımda büdjet esabına Rusiye kontroli altında bulunğan yerli telükesizlik hadimleri içün mesken alındı. Bu cümleden mesken meselesi Qırım prokurorları ile Qara deñiz flotu ve sıñır hizmetiniñ arbiy hadimleri içün çezildi. Qırım.Aqiqat yarımadada Rusiye telükesizlik strukturalarınıñ hadimleri içün meskenniñ faal surette qurulğanını diqqatnen közetip, FSB hadimleri yarımadanıñ qayerinde yaşağanlarını bildi.
Yılnıñ tüñülüvi
Qırım sakinleri bu yıl içinde yarımadadaki tıbbiy hizmetniñ keyfiyetine faal surette şikâyet ete ediler. Olar, kerek olğan ekimge aftalarnen, belki de aylarnen oğramağa imkân bermegen bedava tıbbiy yardım almaq istegenlerniñ qocaman nevbetlerinden memnün degil.
Öz nevbetinde Qırım ekimleri de, insanlarnı tedaviy etmek içün kerek olğan ilâclarnıñ olmağanına ve ufaq aylıqlarğa şikâyet eteler .
Qırım Nazirler şurasında, memurlar tarafından meseleler çezilmegeniniñ esas sebebi, olarnıñ öz vazifelerini keregi kibi eda etmegenleridir, dep tanıdılar.
Ondan ğayrı, yarımadanıñ strategik ceetinden muim olğan saalarğa 28 milliarddan ziyade ruble ketirecek olğan 21 investitsiya añlaşmasınıñ lâğu etilmesi aqqında qararlarnı da yılnıñ tüñülüvleri sırasına qoşmaq kerek.
Daa soñra Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Qırım akimiyetiniñ maliye naziri İrina Kiviko daa kederli statistikanı seslendirdi. 2017 senesinde nazirlik tarafından investitsion leyhaları boyunca çıqarılğan hulâsalarnıñ ekseriyeti menfiy olıp çıqtı.
Yılnıñ tedbiri
Fikrimizce, «Qırım marafonı», yılnıñ eñ keniş aks-sada doğurğan cemiyet tedbiri oldı. O, Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından evlerinde tintüvler yapılğan yurtdaşlarına qol tutmaq içün kelgen qırımtatar faaliyetçilerine büyük miqdarda cöremeler tayin etilip başlağan soñ ilân etildi . Mahkeme tarafından tayin etilgen cöremelerniñ miqdarı bazan bir kişi içün degil, bir qoranta içün de köterilmesi imkânsız olğan yükke çevirile edi.
«Qırım marafonı»nıñ çerçivesinde kerekli paranıñ 10 rublelik maden aqçalar şeklinde toplanması ilân etildi. Tedbir öyle bir kütleviy oldı ki, cöremeler içün zarur olğan para bir ay içinde toplandı.


text:
2016 senesi Kreml tayin etken Qırım bala aqlarından vekâletlisi İrina Klüyevağa 1,5 biñ insan muracaat etti. Bunı o «Qırım gazetası» ile «İş üylesi» vaqtında ayttı, dep yaza KİA.
Onıñ aytqanına köre, 2015 senesi aynı raqamlar olğan edi, amma şimdi muracaatlarnıñ mevzusı deñişti.
«2015 senesi mektepten aldın tasil ve vatandaşlıq mevzusı müim olğan olsa, şimdi o qadar sıq-sıq rastkelmey. Çağına yetmegenlerniñ mesken aqqını yerine ketirilmesinen bağlı muracaatlarnıñ sayısı arttı», – dep ayttı İrina Klüyeva.
Bundan ğayrı, Qırım bala aqlarından vekâletlisine balalarğa tibbiy yardım kösterilmesinen bağlı problemler ile muracaat ete ve yazda sağlıq tüzetilmesi vaqtında çağına yetmegenlerniñ aqqları bozulğanından şikâyet eteler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Cenübiy federal okrug aqqında» fermannı imzaladı, bu okrugnıñ içine işğal etilgen Qırımnı kirsetti. Böyleliknen, 2014 senesi yarımadanıñ işğalinden soñ teşkil etilgen Rusiyede Qırım federal okrugı yoq etildi.
Vesiqada aytılğanına köre, böyle qarar «devlet ükümeti federal okrugları faaliyetiniñ effektivligini arttırmaq maqsadınen» qabul etildi.
«Cenübiy federal okrugnı ve Qırım federal okrugını Cenübiy federal okrugğa deñiştirmek. Ustinov Vladimir Vasilyeviçni, onıñ eda etken vazifesinden boşatıp, Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ Cenübiy federal okrugında vekâletli temsilcisi vazifesine tayinlemek», – dep aytıla fermanda.
Bunen beraber, Rusiye Federatsiyası ükümetine işbu fermannıñ işke tüşürilmesi boyunca kerekli tedbirlerni teşkil etmek, aktlarnı işbu fermanğa uyğan şekilge ketirmek avale etildi.
Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ memuriyeti yolbaşçısına Rusiye prezidentiniñ vekâletli temsilcisiniñ apparatınıñ terkibi ve ştat miqdarını belgilemek avale etildi.
Böyle etip, fermanğa binaen, yañı tizilgen Cenübiy okrugğa Adıgeya Cumhuriyeti (Adıgeya), Kalmıkiya Cumhuriyeti, Qırım, Krasnodar ülkesi, Astrahan vilâyeti, Volgograd vilâyeti, Rostov vilâyeti, Aqyar kirdi.
Bundan da ğayrı, iyül 28-de Putin öz fermanınen işğal etilgen Aqyar gubernatorı Sergey Menaylonı istifağa çıqardı ve onı Sibir federal okrugına vekâletli temsilci vazifesine tayinledi. Menâylo yerine vaqtınca Dmitriy Ovsânnikov belgilendi.
Putinniñ diger fermanına binaen, yarımada işğal etilgen soñ Rusiye prezidentiniñ Qırımda vekâletli temsilcisi vazifesinde bulunğan Oleg Belaventsev Şimaliy Qavqaz federal okrugında prezidentniñ vekâletli temsilcisi olaraq tayinlendi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bügin, 19 qazanda Türkistan öñirindegi jekemenşik balabaqşalardıñ jüzden asa qızmetkeri bala basına memleketten beriletin qarajat köleminiñ mardımsızd..
Äl-Farabi atındağı QazWU jariyalağan kampus aumağına 10,9 mlrd teñge qarjığa qızmet körsetu jönindegi daulı memlekettik satıp alu habarlandıruı belgil..
Äl-Farabi atındağı Qazaq wlttıq universiteti (QazWU) infraqwrılımdı kütip-wstauğa kölemi şamamen 11 mlrd teñge qarajat bolatın tender jariyaladı. Alay..
Ärbir ata –ananı balağa bilim beru mäselesi tolğandıratını anıq. Balası mektepke bararda özine bilim berudiñ mañızdılığı, qajettiligi, sapası turalı..
Qazaqstan oquşıları pandemiyanıñ ekinşi oqu jılında mektepke barıp bilim aladı. Büginnen bastap jaña oqu jılınıñ bastaluına oray alğaşqı qoñırau soğıl..


text:
İlhaq etilgen Qırımda advokat Rifat Yahinniñ Aqmescit SİZOsına qarşı açılğan davası boyunca mahkeme oturışınıñ kününi belgilediler. Oturış dekabrniñ 25-inde Rusiye nezaretindeki Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesinde keçecek.
Bunı Yahinniñ özü Qırım.Aqiqat mühbirine aytıp berdi.
"Bu menim Aqmescit SİZOsına qarşı açılğan davam aqqında. O, müşterim Cemil Gafarovnen bağlı, onıñ, saqatlıq gruppasını tasdıqlamaq içün, tibbiy tedqiqini yapmaylar", - dedi o.
Daa evel bildirilgeni kibi, advokat Rifat Yahin, ekinci Aqmescit "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi Cemil Gafarovnıñ tibbiy tedqiqini yapmaq ricası ömürge keçirilmegeni içün Aqmescit SİZOsına qarşı dava açtı.
Daa evel Cemil Gafarovnıñ advokatı Rifat Yahin müvekkiliniñ sağlıq vaziyeti fenalaşqanı ve mabüsniñ aqları bozulğanı içün Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat etti.
Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova işğal etilgen Qırımdan ukrainalı siyasiy mabüsler Cemil Gafarov, Server Gaziyev, Enver Ömerov veAsan Yanikovnıñ (Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» mabüsleri) sağlıq vaziyeti fenalaşqanını bildirgen edi. Şu sebepten Denisova Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Ukraina vatandaşlarınıñ tibbiy tedqiqi içün yardım etmesini rica etti.
Daa evel Gafarovnıñ advokatı müvekkiliniñ alı kritik oldı, dep qayd etken edi. Cemil Gafarov üçünci derece saqatı, büyrekleri hasta ve yürek hastalıqları bar. Advokat Gafarovğa ilâc bermeyip, hastahanege avuştırmağa razı olmadılar, dep qoştı.


text:
Bunı Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ matbuat hızmetinde bildireler.
Tedbir mayıs 29 künü Kiyevde olıp keçecek.
«Vesiqalar arasında qırımtatarlarnıñ tuvğan evlerinden eki künlik sürgünliginiñ planı ve amelge keçirilüvi aqqında unikal malümatlar bar: yuqarı firqa yolbaşçılığına haber tezkereleri, qırımtatar halqınıñ sürgünlikte bulunuvı ve olarnıñ arasında muhtar areketiniñ başlanması aqqında vesiqalar», – denile beyanatta.
Vesiqalarnıñ taqdim eyüvinde Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ müdiri İgor Kulık iştirak etecek.


text:
Qırım.Aqiqat saytı YouTube ağında kendi kanalını qayd etti. Endiden soñ sayt oquyıcıları kanalğa abune olıp, işğal etilgen Qırım ve qıtaiy Ukrainağa köçip ketken qırımlılarnıñ yaşayışı aqqında video haberlerini ala bileler.
YouTube kanalında sayt mühbirleriniñ levhaları, ekspertlerniñ izaatları ve video levhaları yerleştirilecek.
«Qırım.Aqiqat saytı – adise-vaqialar yerinden Qırım kerçegi: meraqlı haber, fotoresim, video ve bloglar», – dep aytıla saytnıñ kanalında.
Kanal bir qaç kün evelsi qayd etilgenine baqmadan, seyircilerniñ sayısı yüzlerni teşkil ete. Dekabr 1-de qoyulğan «Qırımtatarlarnıñ Putinge qoltutuv mitingi» videosını tahminen 1000 kişi baqtı.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunda olğan askerler Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırımnıñ rusiyeli naqliyat naziri Sergey Karpov, "Krımavtotrans" devlet müessisesiniñ yañı başlığını taqdim etti. Bu hususta, müessiseniñ matbuat hızmetine esaslanıp, "Krıminform" haber resursı bildirdi.
"Krımavtotrans" reberlerinen muşavere keçti, anda yañı müdir Rıjkin Yuriy İgoreviç taqdim etildi. Naqliyat naziri, iç meselelerni çezmege ve areketlerniñ kelişilgenligi temin etmege buyurdı", - dep bildirdi matbuat hızmeti.
Yañı reber, müdir vazifesini vaqtınca icra etecek. Matbuat hızmeti bildirgeni kibi, nazir, er afta devlet müessiseniñ işi aqqında esabat bermege buyurdı.
Qırım Naqliyat Nazirliginiñ ve "Krımavtotrans" saytlarında yañı tayinlev aqqında şımdilik malümat yoq.
Yuriy Rıjkin 2015 yılından 2019 yılınace "Qırım demir yolu" müessisesinde çalıştı. Soñki vaqıtları - baş müdirniñ muavini olıp.
Daa evel matbuat, quvetçiler "Krımavtotrans" müessisesiniñ ofisinde tintüv yapa, dep bildirgen edi. Amma müessise matbuat hızmeti, "Krımavtotrans" çalışqanı kibi çalışa ve ofisinde iç bir türlü tahqiqat tedbirleri keçirilmey, dep bildirdi.


text:
Bunı «Almenada» grajdan maarif merkeziniñ reisi muavini Valentina Potapova bildirdi, dep haber ete Gromadske radio.
«Ukrainağa tasil almaq içün ketken qırımlı studentler vaqtınca yataqhanede yazılalar. Şimdi Qırım sıñırcıları içün olar ecnebiyler. Şunıñ içün migratsion kartında yarımadada bulunuvınıñ aşğariy müddeti — 90 kün yazılmalı. Eger bir aftalıq müddet yazılsa, problemler ola bilir. Tasavur etiñiz, student hastalanıp, vaqtında ketip olamaz. Böyle alda o, qanunlarnı boza ve oña kirişi Qırımğa yasaq ete bileler», – dey Valentina Potapova.
Valentina Potapova qırımlı studentlerde peyda olğan diger problemler aqqında da tarif etti.
«Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar aqqında» umumiy qanun bar. Olarğa Qırımda qalğan ve qıtağa köçip ketken vatandaşlarnıñ aqları kefil etile. Aq ve serbestliginiñ kefaleti aqqında qısımda studentlerniñ tasil aqqı kefil etile. Faqat qanun umumiy ve yaşayışnıñ çeşit adiselerini idare etmey. Tasil nazirligi studentlerde peyda olğan problemlerni qoşma sürette idare etmeli», – dey mütehassıs.
Qırımda yüz bergen bu vaziyetten evel studentler bir aliy oquv yurttan digerine tek yılnıñ soñuna keçe bile edi. Siyrek allarda — semestriniñ soñunda. Başta qıtada aliy oquv yurtlarına studentlerini vesiqasız qabul ete ediler, Çünki Qırım aliy oquv yurtları studentleriniñ başqa universitetlerge keçüvine keder etmege tırışa edi. Studentler şimdi mahkemege davalarnı bereler.


text:
Yanvar 23-ne keçer gecesi yarımada çıqışında Rusiye sıñır bekçileri tarafından yaqalanğan qırımtatar uquq qoruyıcıları ve Meclis azalarını Rusiye Federatsiyasında bulunuv tarzınıñ bozuluvında qabaatlaylar.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına Meclis azası, Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ reisi Eskender Bariyevniñ qadını Zarema bildirip, onıñ ömür arqadaşı diger yaqalanğanlar ile Ermeni Bazarnıñ kiriş noqtasından keçmege areket etkenini tasdiqladı.
Onıñ haber etkeni kibi, Rusiye mahsus hızmetleriniñ hadimleri yaqalanğanlarnı birer-birer çağırıp, olar, çetel vatandaşları olıp, Rusiye Federatsiyasınıñ toprağı olğan Qırımda bulunuv tarzını bozğanı aqqında haber eteler. Meclis temsilcileri ve uquq qoruyıcılarğa olarnıñ Qırımda bulunuvı 90 künden ziyade olmamaq kerekligini bildirdiler.
«Birer-birer subetke çağıralar ve, açıqtan bir şey añlatmayıp, nasıldır bir protokollarnı tizeler», – dedi Zarema Bariyeva ve yaqalanğanlar Qırım qaydı ile Ukraina vatandaşları olğanını qayd etti.
O şunı da bildirdi ki, Sinaver Kadırov yürek ameliyatını yapmaq içün çıqacaq edi.
Qırım.Aqiqat yaqalanğanlar ile bağ qurmağa areket ete, amma telefonları cevap bermey. Tuvğanlarınıñ fikrine köre, Rusiye sıñırcıları telefonlarını tutıp ala bile edi.
Rusiye qanunlarına köre, Rusiye Federatsiyasında çetel vatandaşlarınıñ ya da vatandaşlığı olmağan şahıslarnıñ bulunuv tarzınıñ bozuluvı «memuriy para cezasınıñ berilmesi ile Rusiye sıñırlarından sürgün etilmesini nazarda tuta».
Cuma künü, yanvar 23-de, gece maalde, Qırımtatar halqınıñ aq-uqularını qorçalav komitetiniñ koordinatorları Eskender Bariyev, Abmecit Suleymanov (ekisi de Meclis azası ola) ve Sinaver Kadırov Çonğar «Rusiye sıñırında» uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri tarafından yaqalandılar.
Olarnı bir vagonğa qapattılar, sıñır nezaret vekilleri ile qavğa yüz berdi, bundan soñ olarğa maşinağa qaytmağa musaade ettiler, faqıt maşina anahtarını tutıp aldılar. Uzun vaqıt devamına qırımtatar faalleri maşinada oturıp, iza subetini keçirecek uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimini bekley ediler.


text:
Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkova, ukrain SİZO ve türmelerinde olğan 36 rusiyeliniñ taqdirini közetkenini haber etti, amma almaşuv cedvellerini başqa organlar tize ve tarihlerni daa aytıp olamay, dep qoştı. Bunı "İnterfaks" rusiye haber agentligi bildire.
"Maña özü ya da soyları vastasınen muracaat etken şimdilik 36 adam bar, olarğa ayrıca diqqat etem. Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovağa, olarnıñ sağlıq alını közetsin, dep muracaat etem", - dedi o.
Daa evel Ukraina tış işler naziri Vadım Prıstayko, Radio Svobodağa intervyü bergende, Ukraina ve Rusiye arasında almaşuv muzakereleri soñki basamaqtadır, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Ukraina, Rusiye, Frenkistan ve Almaniya liderleri «norman formatında» körüşken soñ Ukraina ve Rusiye arasında yañı mabüs deñişiminiñ künü belli olacağında emin olğanını, oktâbr 9-ında Qırım.Aqiqartqa ayttı.
Oktâbrniñ 1-nde olğan brifingde prezident Volodımır Zelenskıy, Minskteki Üç taraflı bağ gruppasınıñ toplaşuvında ukrainalı mabüslerniñ azat etilüviniñ ekinci basamağı muzakere etildi, dep bildirdi.


text:
Ukraina Telükesizlik hızmeti, yedi yıl evel, 2014 senesi martnıñ 16-nda, Ukraina ve dünya toplulığı tarafından tanılmağa Qırımdaki «referendum» aqqında hatrlattı. İdarede qayd ettiler ki, 2014 senesi rey berüv «silâ altında» keçti.
«Silâ altında Qırımdaki «referendum» ukrain halqınıñ degil, rus işğalcilerniñ ifade etilgen iradesidir. 2014 senesi martnıñ 16-nda bütün dünya Rusiyeniñ mıtlaqa cevap berecek cinayetiniñ şaatı oldı. Çünki Qırım bu Ukrainadır!» – dep yazıla bildirmede.
Keçenlerde Kremlniñ nezaretinde olğan Qırımnıñ başı Sergey Aksönov, «Qırım referendumı» yıllığınıñ munasebeti ile kütleviy tedbirler keçirmege izin bermek içün koronavirus pandemiyası sebebinden yarımadada tayin etilgen yüksek azırlıq vaziyeti aqqındaki fermannıñ maddesine deñişmeler kirsetti.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Öyle vaqıya «Sobıtiya Krıma» saytnıñ baş muarriri Ruslan Yugoşnıñ soylarınen olğan.
«Maña bir basqı yapacaqlarına azır olmadım desem – yalan olur. Amma o qadar olacağını bilmedim. «Politsaylar» men şimdi Qırımda olmağanımnı bilip, menim 73 yaşlı anamnı, esli başlı ve hasta babamnı sorğularğa şeerniñ başqa çetine davet ettiler. Em de bir de bir resmiy kâğıtlar yoq», - dedi Yugoş öz Facebook saifesinde.
Onıñ sözlerine köre, o anasınen 16 yaşından berli yaşamay em de anası onıñ işi aqqında tek umumiy haberi bar.
«Şunıñ içün ondan menim işim aqqında soramağa, saytnıñ adını bile bilmegen anamdan ne içün öyle yazğanımnı aqqında ya da başqa yaramay şeyler aqqında soraması – ahmaqlıqtır», - yaza jurnalist.
Onıñ fikirince mahsus hızmeler oña psihologik basqı yapmaqa tırışalar.
«Hasta qadınnı ileride daa da beter olacaq dep, men fikirimni deñiştirmesem meselemni endi FSB baqacaq dep aytqanlar. Bunı yapqanlarına – maqsadıñızğa yetmezsiñiz – dep aytmağa isteyim. İşime bir alâqası olmağan hasta ve qart adamlarğa toqunmağa – pek yaramay şeydir», - dedi Yugoş.
İyün 2-de Aqmescitte Qırım «halq imayesi» «Jurnalistler taqiqat merkezi»niñ eki hadimini, muarrir Sergey Mokruşin ve rejısör Vladlen Melnikovnı yaqalap köteklegenler.
Ondan soñ olarnı Merkeziy rayon bölügüne alıp bardılar. Anda olarnıñ aytqanlarını yazıp yibergenler. Ondan soñ Mokruşin ekimlerniñ yardımına muhtaç olıp hastahanege tüşti.
Qırımnıñ «İçki işler nazirliginde» bu meseleni ögreneler dep bildirdiler.
«Sıñırsız reportörlar» Qırımda ve Ukrainanıñ şarqında jurnalistler ğayıp olğanları içün ğayet raatsızlanalar. Uquq qoruyıcılar ukrain akimiyetini ve Ukrainanıñ şarqında areket etkenlerine KHVnıñ hadimleriniñ olar qaysı taraftan olğanına baqmadan aqlarını qorçalasını talap eteler.


text:
Türkiye tış işler nazirligi ATR telekanalına nisbeten etilgen basqını takbih etti. Bu aqta onıñ resmiy saytında aşkâr etilgen beyanatında yazıla.
Türkiye tış işler nazirliginde telekanalağa Qırım uquq qoruyıcı organları tarafından kösterilgen basqı matbuat serbestliginiñ bozuluvı olğanını qayd eteler.
Türkiye tış işler nazirliginiñ beyanatında yazılğanı kibi: «ATR telekanalınıñ – qırımtatarlar içün çalışqan yekâne televizion kanalınıñ mania, basqı ve qorqutuvsız yayınlavınıñ devam etmesi Qırımnıñ tamır halqı olğan soydaşlarımıznıñ haber almaq aqqıdır. Türkiye öz mevamını er vaqıt demokratik yollardan ifade etken soydaş qırımtatarlarnıñ aqlarını qorçalamağa ve olarnıñ vaziyetini taqip etmege devam etecektir».
İşbu beyanatnıñ vastası ile Türkiye Qırımda yanvar 26 künü ATR qırımtatar telekanalında keçirilgen tintüvge öz munasebetini bildirdi.
yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi.


text:
Bağçasaray rayonıñ Tav Badraq köyünde (Skalistoye) camini ateşke berüv ıntıluvı boyunca cinaiy iş açıldı, dep haber ete Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti İçki işler nazirliginiñ Qırım idaresine esaslanıp.
Matbuat hızmeti qayd ete ki, al-azırda bir sıra taqiqat tedbiri keçirilmekte.
Malüm olğanı kibi, aprel 25-ten 26-na keçer gecesi cami binasına yanıcı qarışma ile şişeler atıldı. Cami büyük zarar körmedi. Bu cami üç yaqın köyge hızmet etmekte.
2014 senesi noyabr 12-de Sudaq rayonınıñ Qoz köyünde (Solneçnaya Dolina) camini ateşke bermek istediler. Cinayetçiler alâ daa tapılmadı, dep bildire QMDİ.


text:
Kimmerler
Kimmerler - 3000 yıl evel Qara deñizniñ şimalinde yaşağan, milâttan evel VIII asırnıñ soñunda Skitlerniñ ücümlerinden qaçaraq Anadoluğa köç etken bir İnd-Avropa halqı.
Herodotosqa köre milâttan evel VII ve VIII asırda Şimaliy Kavkazda şimdiki Rusiye ve Ukraina vilâyetinde yaşağan atlı köçebe Kimmerler, Skitlerniñ basqısınen yurtlarını terk etip Kavkazdan Anadoluğa kirdiler.
Qara deñiz şimaliy yalılarındaki atiqiy qazılardan kimmerler ile bağlı çoq az bilgige rastlanğandır. Amma katakomb medeniyetinden soñ ortağa çıqqan srubnaya medeniyetinen beñzerlikler taşımaqtadır.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayserniñ tuvğanları ve yaqınları aytqanlarına köre, olarğa mahkeme ükmü seslendirilecek vaqıtnı haber etmediler. İyün 10-da Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi Hayser Cemilevni beş yılğa qadar azatlıqtan marum qaldırdı.
Bunı Mustafa Cemilevniñ ömür arqadaşı, Hayserniñ anası, Safinar Cemileva Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, o, mahkemege baracaq edi, lâkin tuvğanlarını ükümni seslendirgende davet etmediler.
«Biz Qırımda edik. Adliyeciniñ de haberi yoq edi: bu kün üküm çıqarılacaqmı-yoqmı belli degil edi. Oña da aytmadılar: olar toplaşuv odasına çıqıp ükümni çıqardılar. Bu sebepten mahkemede Hayserniñ soy-soplarından kimse yoq edi», – dep ayttı Safinar Cemileva.
Qadın mahkeme qararına şaştı.
«Qanunğa köre, qabaatnıñ esas maddesi (diqqatsızlıqtan öldürüv – muar.) boyunca eki yılğa qadar azatlıqtan marum etseler, diger madde boyunca ceza olmamalı», – dep qayd etti o.
Cemilevanıñ aytqanına köre, oğlunı silâ hırsızlığında da qabaatladılar.
«Öz evinde hırsızlıqmı olur? O, silânı izinsiz aldı, ariza yoq edi», – dedi o.
Qadınnıñ fikirince, mahkeme esnası «bir çoq hata» ile yapıldı.
«Rusiye uquq qoruyıcı organları bu iş boyundca mahkeme iznini almayıp taqiqatqa başladılar. Bu işni tekrar taqiq etmege kim emir etti? Mahkeme qarar almaq kerek», – dedi o.
Onıñ qayd etkenine köre, mahkeme qararından şikâyet etecekler. O, Hayser Ukrainağa berilecegine ümüt ete.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi çarşenbe künü, iyün 10-da, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayserni beş yılğa qadar umumiy nizam apishanesine almaq qararını qabul etti.
Devlet qabaatlayıcısı Svetlana Nekoz Hayser Cemilevge 5,5 yıllıq apis cezasını bermege teklif etken edi. Advokat Nikolay Polozovnıñ sözlerine köre, Cemilev böyle qattı cezasını qazanmadı. Em de cezasını Rusiyede degil, Ukrainada körmeli.
İyün 2 künü Krasnodar mahkemesinde mahkemeci olmağanlar maqsatlı öldürüvde qabaatlanğan Hayser Cemilevni aqladılar. Ömür cezasını belgilegen öldürüv qabaatı lâğu etildi. Cemilevniñ imayesi qarardan memnün qaldı.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı. Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.
Hayser Cemilev qabaatını tanımay. Adliyecisi öldürüv diqqasızlıqtan sebep olğanını bildire. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey.


text:
Ukraina ükümeti yanındaki «Qırım evi» devlet şirketi muzıka studiyası içün aqça toplamağa devam ete ve endi birinci satın alınğan şeyler aqqında esabat berdi.
Devlet şirketi sentâbr 11 künü vatandaşlarğa muracaat etip, köçip kelgenler içün binanıñ abadanlaştıruvı ve tamirine yardım etmege ricada bulundı. Söz 43 biñ grivna aqqında kete edi.
«Muzıkalı studiya içün aqça toplanmağa başlağanından soñ, biz endi pianino satın aldıq ve tamirge 4,5 biñ grivna topladıq. Yardım içün minnetdar olurmız», – yazdı «Qırım eviniñ» müdiri Aleksey Skorik Facebookta.
Mında bala horu, qırımtatar halq çalğı aletleriniñ taqımı, ses yazıcı studiya ve başqa şeyler olacaqtır


text:
Sentâbr 27-de Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca mahkeme toplaşuvında Amnesty International nezaret missiyasınıñ temsilcileri buluna. Bu aqta adliyeci Nikolay Polozov Twitterde bildirdi.
Sentâbr 21-de keçirilgen «Çiygoznıñ işi» boyunca keçken toplaşuvda Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi üç zararlanğan kişini sorğuğa çekti. Olardan iç biri Çiygoznıñ qabaatını tasdıqlap olamadı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Ahtem Çiygoz mahkemede özüni qabaatlı tanımadı.


text:
Ukraina Telükesizlik hizmeti (SBU), 2017 senesinde Aqyar şeer şurasınıñ 11 deputatına qarşı devlet hainligi zanı ile mahkemeden evelki tahqiqatnı başladı, dep bildire. Bunı muessiseniñ matbuat hizmeti bildirmekte.
«SBUnıñ hadimleri, 2010 senesinde Aqyar şeer şurasınıñ nevbetteki saylavlarında saylanğan 6-ncı çağırış deputatlarınıñ Ukraina Anayasası ve Ukrainanıñ qanunlarını bilerek bozğanlarını tayin etti», – denile bildirüvde.
SBU matbuat hizmeti, uquqqoruyıcı organları hadimleriniñ deputatlar tarafından Ukrainanıñ mustaqilligi, topraq bütünligi ve toqunılmazlığına ketirilgen zararnı vesiqalı şeklinde qayd etkeniniñ altını sızmaqta.
«Deputatlar Aqyarnıñ, Ukrainanıñ ayırılmaz qısmı olğanını bilip, onıñ «mustaqilligi ve şeer şurasınıñ «Aqyar şeeriniñ qanun çıqarıcı toplaşuvı» şeklinde ğayrıdan adlandırılması içün rey berdiler. Ondan ğayrı olar sözde «Qırım Cumhuriyeti»niñ meydanğa ketirilmesi ve onıñ Rusiyege qoşulması içün de rey berdiler», – dep izalaylar SBUda.
Al-azırda tahqiqatçı ve prokurorlar Qırım parlamentiniñ sabıq deputatlarına qarşı 59 qabaatlav aktı ile Aqyar Devlet şurasınıñ sabıq deputatlarına qarşı 7 qabaatlav aktını mahkemege yolladılar.
Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-sinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko munasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.


text:
17 nçe Qazan xalıqara möselman kinosı festivale açıldı
Bıyıl älege çarada 24 ildän 50 fil’m qatnaşa
Kiçä Tatarstan başqalasıında 17 nçe Qazan xalıqara möselman kinosı festivale açıldı.
Ul bıyıl “Śivilizaśiyälär dialogınnan dialoglar śivilizaśiyäsenä “ şiğare astında uza.
Festival açılu tantanası bıyıl Qazan Ratuşasında ütkärelde.
Qızıl keläm dä biregä cäyelgän ide.
Festival’dä 24 ildän 50 fil’m köç sınaşa.
Törkiyädän 3 fil’m konkurs programmasında, 2 fil’m isä konkurstan tış qatnaşa.
Festival’ 10 nçı sentyabr’dä yabıla.


text:
Qırım Müftisiniñ muavini Esadullah Bairov İslâm tahsili şurasınıñ umumiy toplaşuvında iştirak etti.
Oturış devamında iştirakçiler 2020 senesinde İslâm tarihı ve medeniyetini terenden bilgen mütehassıslarnı azırlav programmasınıñ ömürge keçirilmesiniñ neticelerini muzakere ettiler ve 2021 senesinde İslâm tahsili şurasınıñ iş planını tasdıq ettiler. Hususan, oquv usuliyeti ile diniy oquv faaliyeti, uquq meseleleri boyunca komissiyanıñ işi ve halqara faaliyet muzakere etildi. Bundan da ğayrı, oturışta ilmiy derecelerniñ, hususan, İslâm ilimleri doktorı derecesiniñ berilmesi aqqında nizamname, yek elektron kitaphaneniñ toplanıluv usulları ve islâmiy oquv yurtlarınıñ yek tahsil platformasınıñ meydanğa ketirilüvi meseleleri baqıldı.
Qırım Müftisiniñ muavini Esadullah Bairovnıñ sözlerine köre, işbu toplaşuv İslâm tahsiliniñ ilerideki maqsatlarını ve vazifelerini konkret şekilde şekillendirmekte.
Oturış devamında İslâm tahsili şurasına yañı azalar qabul etildi – Dağıstan Cumhuriyeti (Mahaçkala şeeri) ve Çeçenistan Cumhuriyetiniñ (Groznıy şeeri) islâmiy oquv yurtları, Perm şeeri ve Sunca şeeriniñ (İnguşetiya Cumhuriyeti) islâmiy köllecleri.
Qalay islâmiy ilimleri medresesi 2014 senesinden berli İslâm tahsili şurasınıñ azasıdır.
QMDİ matbuat hızmeti


text:
ABD prezidenti Joe Biden Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen körüşip, Ukraina topraq bütünligine qol tuta, dep bildirdi. Bu aqta o, Jenevadaki sammit neticelerinen bağlı brifingde ayttı, dep yaza Azatlıq Radiosı.
«Birleşken Devletlerniñ Ukraina suvereniteti ve topraq bütünligine qol tutqanını ayttım. Minsk añlaşmalarını muzakere ettik. Minsk añlaşmalarınen bağlı fikrimni ayttım. O, (Vladimir Putin – muar.) inkâr etmedi. Amma, farqlar bar edi, ebet», – dedi Biden.
Vladimir Putin ABD prezidenti Joe Biden ile körüşken soñ yapqan matbuat konferentsiyasında Rusiyeniñ Ukrainanen bağlı tek bir mecburiyeti bar – Minsk añlaşmalarınıñ yerine ketirilmesine yardım etmek, dedi.
«Ukrainanı aytsaq, bu mevzu köterildi. Tafsilâtlı olğanını aytıp olamayım. Prezident Bidenni añlağanıma köre, Ukraina şarqındaki vaziyetniñ al etilmesiniñ temeli Minsk añlaşmaları olmalı. Ukrainanen bağlı mecburiyetlerimizni aytsaq, tek bir danesi bar – Minsk añlaşmalarınıñ yerine ketirilmesidir. Ukraina tarafı buña azır olsa, şübhesiz bu yoldan ketecekmiz», – dedi Putin.
NATO sammit neticesinde yapqan resmiy beyanatında Rusiyeniñ Minsk añlaşmalarına köre mecburiyetleri aqqında hatırlatıp, Ukraina sıñırları yaqınlarında askerlerniñ toplanmasını takbih etti.
İyünniñ 16-nda İsviçreniñ Jenevasında ABD prezidenti Joe Biden Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen sammiti ötkerildi.
Körüşüv arfesinde Biden Putinni «sert» ve «lâyıq raqip» dep adlandırdı: «Rusiyenen qavğa etmege istemeyim, amma Rusiye duşman faaliyetini devam ettirse, cevap berecekmiz». ABD prezidentiniñ aytqanına köre, Putin ile körüşüvde «qırmızı sızıqlar» qayd etilecek.
Kreml, Putin Biden içün öz «qırmızı sızıqlarını» belgileycek, dep bildirdi.
Rusiye prezidenti böyle «qırmızı sızıqlardan» biri Ukrainanıñ Şimaliy atlantik ittifağına kirüv ihtimali ola, dep ayttı.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Salı künü, iyünniñ 15-nde, Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisi añılğan BM Baş kâtibiniñ maruzasını gazette derc etkeni içün para cezasını alğan Qırım gazetiniñ baş muarriri Bekir Mamutovnıñ istinaf şikâyetini red etti. Bu aqta «Qırım aq qorçalayıcı gruppası» bildire.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, qadı Yelena Toşçeva birinci instanktsiya mahkemesiniñ qararını deñiştirmedi, istinaf şikâyetini ise qanaatlendirmedi.
Gazetniñ baş muarriri bu qararnı temyiz mahkemesinde şikâyet etecekmi daa qarar almadı, dep qayd etti.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi bu qararnı takbih etip, Bekir Mamutovğa qarşı yapılğan areketlerni «söz serbestligini taqip etüv ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetine keder etüv siyaseti» olaraq saya.
Hatırlatamız, aprelniñ 20-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayonı Mirovoy mahkemesi Qırım gazetiniñ baş muarriri Bekir Mamutovğa 4 biñ ruble para cezasını berdi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Mamutovnı taqip etken Rusiye akimiyetiniñ Qırımda yapqanları içün takbih etti.
2016 senesi Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi, soñra da Rusiye Yuqarı mahkemesi qırımtatarlarnıñ temsiliy organı olğan Meclisni yasaqlamağa qarar aldı. Onı Rusiye topraq bütünligine qast etüv ve insanlarnı qorquzuv manaçığınen ekstremist teşkilâtı dep tanığanlar. Meclis faaliyetini yasaqlav teşebbüsi işğal etilgen Qırımnıñ sabıq prokurorı ve Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı olğan Natalya Poklonskayağa aittir.
2017 senesi BM halqara mahkemesinde Ukraina Rusiyeni Ukrainadaki terrorizm tedbirlerine para bergeni ve qol tutqanı, em de Ukrainağa qarşı istilâ yapıp, ırqiy ayırımda iştirak etkeni sebebinden mesüliyetke çektirmek içün oña qarşı dava açtırdı.
Ukraina, BM Halqara mahkemesine muracaat etip, vaziyetniñ acele olğanına emiyet berip, vaqtınca tedbir almağa rica etti. 2017 senesi aprelniñ 19-nda mahkeme Ukraina talaplarınen bağlı Rusiyege qarşı muvaqqat tedbirlerini kirsetmege qarar aldı.
Vesiqada Rusiyeden Meclis faaliyetini yasaq etmek qararı ile qırımtatar halqınıñ menfaatlarını temsil etmesi mevzusında aq-uquqlarınıñ bozulmasını toqtatmağa ve işğal etilgen yarımadada ukrain ve qırımtatar tillerinde tasil berilmesini temin etmekni talap etti.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım blogeri, cemaatçı Yelizaveta Bogutskaya qıtaiy Ukrainadan Qırımğa mal ketirilmesiniñ qamaçavına cevap – «antimaydan» olacağından saqına. Bu kibi fikirni o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Aktsiyamıznı «Qırım maydanı» olaraq adladıq. Ve mında Qırım «antimaydanı» toplana bile. Yani, adiy vatandaşlar memuriy sıñırnı keçe, mında ise bayraqlar ile çıqıp, yük maşinalarınıñ Qırımğa kirsetilmesini talap ete bileler. Böyleliknen, olarnıñ vatandaşlıq qarşılığı artıq dostane olamaz», – dedi o.
Bogutskaya şunı da qayd etti ki, «Qırım maydanına» nasıldır bir qarşılıq memleket içerisinde de ola bile, çünki «oligarhlar kârnıñ coymasına qarşı çıqacaq».
«Maqsat – Qırımnıñ Ukrainağa qaytarılması. Er şey kete-kete, adım-adım etile. Yevromaydan başlağanda, Pşonka, Yanukoviçni quvamaq kibi maqsat yoq edi. İnsanlar akimiyet areketleri ile razı olmağanını köstermek içün keldiler. Biz da razı olmağanımıznı köstermek içün keldik, fikrimiz bar, oña diqqat etmek kerek», – dey Bogutskaya.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Qırğızstandağı Şolpan-Atada ötip jatqan EAEO ükimet basşılarınıñ keñeytilgen otırısı bügin ayaqtaldı. Onda birqatar jaña kelisimderge de qol qoyıladı dep kütilgen bolatın.
Wyımdastıruşı el retinde Qırğızstannıñ Ministrler kabineti basqarması baspasöz mälimdemesin tarattı. Onda kezekti sammittiñ Auğanstandağı jaña jağday jäne pandemiyağa baylanıstı aymaqtağı ekonomikalıq qiınşılıqtar twsında ötip jatqanın basa belgilepti.
Qırğızstan ministrler kabineti törağası Wlıqbek Maripovtıñ aytuınşa, kezekti keñeytilgen otırıs kezinde Euraziya Ekonomikalıq Odaqtıñ kezdesken qiınşılıqtarın qamtığan 20-dan astam taqırıp qarastırılğan. Solardıñ qatarında müşe elderdiñ işki jäne sırtqı sauda qatınasına qoldau körsetu, Auğanstan men pandemiyanıñ jaña jağdaylarında wyımnıñ özara ıntımaqtastığın tereñdetu, sonday-aq sırtqı kedendik salqıtar mäselesin de qarastırılğan.


text:
Ruisye nezaretindeki Yalta akimiyeti, turistler aqıntısı 15%-ğa artar, dep ümüt ete. Bu aqta şeerniñ rusiyeli memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
"Yılnıñ başından berli Yalta bölgesine, şahsiy sektorlarda raatlanğanlarnı saymasaq, turistlerniñ umumiy sayısı 176 biñ adam oldı. Keçken yılğa köre, bu 12%-ğa çoqçadır. 2018 senesine köre, turistlerniñ sayısı 15%-ğa artar, dep bekleymiz", - dep yaza şeerniñ rusiyeli başı Aleksey Çelpanovnıñ sözlerinden matbuat hızmeti.
Turistlerniñ sayısı, "Yaltada meraqlı merasimler ve festivaller keçirilgeni" içün arttı, dep saya Çelpanov. Yalta başı, yaz başında yekünlengen "Bospor padişalığınıñ altın yüzügi" festivalini, misal olaraq ketirdi.
Rusiye nezaretindeki Aqyar akimiyeti, keçken yılğa köre, bu yıl Aqyarda turistlerniñ sayısı 23%-ğa arttı, dep bildirgen edi.
Qırımnıñ rusiyeli Kurort ve turizm nazirleginde, yılnın başından yarımadanı 2 milliondan çoq turist ziyaret etti, dep bildirgen ediler.
Qırımdaki Rusiye kurort nazirliginiñ bildirgenine köre, 2018 senesi ilhaq etilgen yarımada 6,8 mln turistni qabul etti, bu raqam 2017 senesinde olğan turistlerden aman-aman üç qat ziyadedir. Nazirlikniñ malümatına köre, olardan yarım millionğa yaqın kişi Ukraina vatandaşı edi. Ukraina Devlet sıñır hızmeti Qırımnıñ memuriy sıñırından keçken yolcularnıñ sayısına esaslanıp, bu malümatnı inkâr etti.


text:
Al-azırda Aqmescitte apiste yatqan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Ahtem Çiygoz sürgünlik yıllığında semetdeşlerine muracaat etti.
Ahtem Çiygoznıñ mektübini ömür arqadaşı Elmira Ablâlimova Facebookta paylaştı.
«Halqımıznıñ başına bir sıra sınav keldi, ve bizler olarnı şeref ile yeñemiz. Bizni apishane ve lagerler yoq etemez! Tintüv ve apis cezaları qorquzamaz! Qoqlalar aldatamaz! Qırım artıq iç bir vaqıt qırımtatarlarsız olmaz!», – dep aytıla mektüpte.
Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi ki, Çiygoznıñ mektübi Kyivde keçirilecek Umumukrain matem mitinginde seslendirilecek.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar 29-dan itibaren Aqmescitt apiste yata. Aprel 29-da onıñ apis cezası kene uzatıldı – mayıs 22 kününe qadar.
Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi mayıs 13-te «fevral 26 işi» iştirakçileri Ahtem Çiygoz ve Ali Asanovnıñ apis cezasını uzatma şikâyetlerini red etti.
18 mayıs – Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarını añma künüdir. 1944 senesi yarımadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ birinci eşelonı yollandı. Cemi olaraq tahminen 180 biñ insan sürgün etildi.
Ukrainada qırımtatar sürgünligi genotsid olaraq tanıldı. Memlekette bunıñnen bağlı matem tedbirleri keçirilmekte. Sürgünlik qurbanlarını çetelde de añalar.
Er yıl Qırımda sürgün kününe bağışlanğan kutleviy tedbirler keçirile edi, şu cümleden matem mitingi. Amma 2014 senesi mart ayında Rusiye yarımadanı işğal etken soñ böyle bir tedbirlerniñ Aqmescit merkezinde keçirilüvi yasaq etildi.
Kyiv ve bütün Ukrainada bir sıra tedbirler keçirilecek: kütleviy mingler, mekteplerde qırımtatar halqınıñ sürgünligine bağışlanğan dersler. Ukraina
Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqyarda dekabrniñ 24 sabası itibarınen 81 yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Hastalar – 5 yaştan 86 yaşqa qadar insanlar. 130 adam tüzelgen soñ hastahaneden çıqarıldı. 57-75 yaşlarındaki dört hasta öldi.Bu aqta şeerniñ Rusiye ükümeti zaber etti.
“Umumen yılnıñ başından Aqyarda 6175 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 5797insan tedaviylendi, 211 öldi. 155 hasta statsionarlarda, 178 ambulator tedaviylevde” – dep yazıla haberde.
560 nezaret astında buluna – bular daa evel qayd etilgen hastalarnen alâqada olğanlar, olarda koronavirus diagnozı tasdıqlanmadı.
Yerli akimiyetniñ malümatına köre pandemiya vaqtında koronavirusqa 22818 adam oğrağan, tedaviylengen soñ 17360 hastahaneden çıqarılğan,451 ölgen.
Rospotrebnadzor Qırımda COVID-19, gripp ve keskin nefes virus yuqunçı (KNVY) hastalarınıñ sayısı artqanını bildire. Eñ çoq koronavirus hastası Yalta, Aluşta ve Aqmescitte.
Prezident Vladimir Putinniñ avalesinen Rusiye Mudafaa nazirligi Yalta ve Aqmescitte koronavirus gospitalerini yerleştirecek.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.