text:
Nazarbaevtı maqtağanı üşin Tramp sınğa wşıradı
TRAMPTI SINAU
Amerikalıq Washington Post gazeti AQŞ prezidenti Donal'd Tramptıñ AQŞ astanasında äskeri parad ötkizu wsınısın sınau küşeyip bara jatqanı turalı jazğan sayasi şoluşı Maks Buttıñ “Amerika Tramptıñ tegeuirinine qarsılıq bildirip jatır. Tek wrınıp qalmañdar” maqalasın jariyaladı. “Tramp “avtoritarlı twlğa» degen wğımğa say” dep sanaydı Maks But.
Şoluşı Qazaqstan prezidenti Nwrswltan Nazarbaevtıñ AQŞ-qa juırdağı saparı kezinde onı Donal'd Tramptıñ maqtağanın eske salğan. “Vladimir Putin, Si Czin'pin, Abdel' Fattah äl-Sisi jäne Rejep Tayıp Erdoğan siyaqtı diktatorlarğa Tramptıñ tänti ekeni qayran qaldırmaydı. Ol tipti “ülken, tamaşa jwmıs atqarğanı” üşin 97,7 payız dauıspen “qayta saylanğan” karikaturalıq keyipker – qazaqstandıq Nwrswltan Nazarbaevtı da maqtağan” dep jazğan Maks But.
Oqi otırıñız: Nazarbaevtıñ saparın jazğan basılımdar “kleptokratiyanı” ayttı
Köre otırıñız: NAZARBAEV PEN TRAMPTIÑ KEZDESUİ
Maqala avtorınıñ sözinşe, Tramp Germaniya kancleri Angela Merkel', Wlıbritaniya prem'er-ministri Tereza Mey siyaqtı demokratiyalıq jolmen saylanğan odaqtastarın mensinbeytinin körsetip jür äri AQŞ basşısı juırda Meymen Densaulıq saqtau wlttıq qızmetiniñ jwmısına baylanıstı tağı da daulasıp qalğan. “Tramptıñ diktatorlardı jaqsı köretin sebebi özi de solar siyaqtı bolğısı keletinine baylanıstı emes pe dep kümändanamın. Ol da 97,7 payız dauıspen “jeñgisi” keledi. Mwnıñ retin keltire almağan kezde ol inauguraciyasında öziniñ jeñisi men qıruar jaqtası jaylı ötirik aytadı” dep jazğan Maks But.
AQŞ-TI “ARZAN URANĞA” BÖKTİRİP JATQAN ELDER
Amerikalıq Wall Street Journal gazetinde AQŞ-tıñ Vayoming ştatınan saylanğan respublikaşıl senator Djon Barrassonıñ “Amerika uran tapşılığın özi qoldan jasap otır” degen maqalası şıqtı. Ol Aq üydi AQŞ-qa arzan uran satıp jatqan öndiruşilerge qarsı şara qoldanuğa şaqırğan. Olardıñ işinde Qazaqstan da atalğan.
“AQŞ-tıñ jılına ondağan million [uran] öndiruge şaması jeter edi, al qalğan qajet böligin Kanada ya Avstraliya siyaqtı dos elderden alıp twrar edi. Biraq bwl element köbinese Resey, Qazaqstan jäne Özbekstan siyaqtı elderden tüsedi. Amerika kommerciyalıq yadrolıq otınnıñ 40 payızğa juığın osı üş elden importtaydı” dep jazğan Djon Barrasso.
Senator AQŞ biligine “Resey, Qazaqstan jäne Özbekstandağı memlekettik jäne memeleket qarjılay demeytin öndiruşilerge qarsı şara qoldanudı” wsınadı. “Bwl elder AQŞ-tı arzan uranğa ädiletsiz böktirip jatır, öytkeni olar AQŞ-qa sayasi ıqpal etu tetigin aluğa müddeli” dep sanaydı Djon Barrasso.
BERLIN QABIRĞASI
Amerikalıq Bloomberg aqparat agenttiginiñ saytı postkommunistik elderdiñ ekonomikalıq ahualın taldağan “Berlin qabırğası äli qwlağan joq” degen maqalasında Qazaqstan men Reseydi “avtoritarlı rejimder” dep atağan.
“Economist Intelligence Unit zertteu tobınıñ älemdegi demokratiya körsetkişine qatıstı soñğı reytingine säykes, postkommunistik elder arasında bir de “tolıq demokratiyalı” el joq, al Europa odağına kirmeytin elderdiñ köbin tipti “demokratiya älsiz” elder dep te atauğa bolmaydı. Olardıñ bäri – “gibrid rejim ornıqqan” (mısalı, Ukraina, Moldova, Gruziya nemese Çernogoriya) elder ya bolmasa avtoritarlı rejimder (mısalı, Resey men Qazaqstan). Bwl elderdi Batıstan bölip twrğan dual korrupciya men naşar ükimet arqılı twrğızılğan jäne Batısqa degen äbden ornığıp alğan senimsizdikke süyenedi, bwl vizalıq jäne sauda sayasatındağı şekteuge äser etedi. Älemniñ bwl böliginde Batıs Europa deñgeyindegi ekonomikalıq konvergenciya (jaqındasu) naqtı iske asatın maqsat retinde sanalmaydı. Arı ketse, şikizat tauarlarınıñ bağasın özgertu mäselesin talqılaudan aspaydı” dep jazğan Bloomberg.
“ÄLSİZ” TEÑGE
Wlıbritaniyalıq Telegraph gazeti “Aldıñğı Olimpiadadan bergi kezeñdegi eñ mıqtı jäne eñ älsiz valyutalar” degen maqalasında älem elderi valyutalarınıñ bağamı Soçide ötken olimpiadadan keyingi tört jılda qalay özgergenin körsetetin derekter keltirgen. Qazaqstan teñgesin älemdegi eñ köp qwldırağan valyutalardıñ birine jatqızğan. “2014 jılı Qazaqstan [Olimpiadada] medal' aldı, biraq 50 payızdan köpke qwldırağandıqtan, teñge basın bwlay asqaq wstay almay twr” dep jazğan basılım.
Oqi otırıñız: TEÑGENİÑ BİR JILDA «JETKEN JERİ»
Telegraph boljamınşa, dollarğa şaqqandağı bağamı jağınan eñ ülken ösimdi bwl kezeñde 14 payızğa nığayğan Islandiya kronası körsetken. Britandıq gazettiñ altın medali Islandiyanıñ wlttıq valyutasına “bwyırğan”. Basılım redakciyası kümis jüldeni Tayland batına, al qola medal'dı Izrail' şekeline “bergen”. Telegraph qazaqstandıq teñgeni qosqan älsiz valyutalar tiziminde Argentinanıñ pesosı, Türkiyanıñ lirası, Braziliyanıñ realı da bar.
KONKURSTAN ŞETTETİLGEN “ARU”
Miss Virtual Kazakhstan virtualdı äyelder konkursında finalğa şıqqan “Arina Alieva” şın mäninde, er adam – 22 jastağı Ilay Dyagilev bolıp şığıp, Qazaqstanda köp şuğa wlsaqan oqiğa jaylı Batıstıñ birneşe basılımı jazğan.
Wlıbritaniyalıq Mirror gazeti «Adam sengisiz jayttı jariya etkennen keyin swlulıq konkursına qatısuşı bayqaudan şettetildi» degen maqalasında «Wlttıq swlulıq bayqauınıñ finalisi öziniñ şın mäninde er adam ekenin jariya etkennen keyin konkurstan şettetildi» dep jazğan. Maqalada bıltır Reseyde de osınday jağday bolğanın eske salğan – ol kezde 20 jastağı Andrey Nagornıy iş kiim modeli retinde şığıp, konkursta jeñip şıqqan (er adam ekeni äşkerelengennen keyin jülde özge qatısuşığa tabıstalğan) .
Bwl oqiğanı “Britandıq baspasözdiñ jazuınşa, qatısuşılardıñ biri öziniñ şın mäninde er adam ekenin jariya etkennen keyin Qazaqstandağı swlulıq konkursınan bereke qaştı” degen maqalasında mal'talıq Independent gazeti de sipattağan.
Wlıbritaniyalıq BBC jañalıqtar saytı jwrttıñ Dyagilevtiñ mälimdemesine qatıstı reakciyası turalı «Miss Virtual Kazakhstan finalına jetken swlu er adam bolıp şıqtı» degen maqalasında “Instagram jelisindegi kommentariylerde jwrt Dyagilevti “birtektes qızdardıñ” ortasında erekşe köringen qatısuşı dep atap äri “özge qızdardıñ bärinen göri ädemirek” dep jazıp, bwl oqiğanı negizinen jılı qabıldağan”. Biraq Dyagilevtiñ äreketin sınağandar da boldı.
Azat Europa / Azattıq radiosı


c: text/html

text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bildirdi ki, bazarertesi künü, sentâbr 8-de, saat 13.30 onıñ Mariupol ziyareti aqqında ilân etilgen soñ, ukrain arbiylerniñ blokpostlarına qarşı ateş açıldı.
«Saat 13.30 kelgenimni ilân etken soñ blokpostlarımızğa qarşı ateş açtılar. Qorquzmağa istediler. Olardan bir kimse qorqmay!», – aytıla devlet yolbaşçısınıñ Twitterdeki mesacinda.
Prezidentniñ matbuat kâtibi Svâtoslav Tsegolkonıñ bildirgenine köre, prezident Mariupolde bulunıp, yerli sakinlernen subetleşti.
«Bizim bu toprağımıznı bir kimsege bermeycekmiz», – dep tekrarladı prezidentniñ aytqanlarını Svâtoslav Tsegolko.
O, Petro Poroşenkonıñ yerli sakinlernen subeti ile fotoresimni yerleştirdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Müftilikte Quran oquvı boyunca yekünleyici ders ötkerildi (FOTO)
Qırım müsulmanları Diniy İdaresinde Quran kurslarına qatnağan talebelerniñ bilgileri teşkerildi. QMDİ “Faydalı ilim” tarafından keçirilgen İslâm temelleri ve Quran oquvı kurslarını yekünlegen 20-den ziyade qadın soñki açıq derste iştirak etti. Er bir gruppa öz bilgilerini numayış etti. Talebelerni QMDİ İslâm dini ocaları hayırladı.
Qadınlarğa kursnı yekünlegenleri aqqında sertifikatlar berildi. Birinci kursnı bitirgen talebeler Quranlarnı aldılar. Yaz mevsimi devamında Quran kursları tezleştirilgen programma boyunca keçirilecek. Dersler er cumaaqşamı ve bazar künleri Kebir camide saat 10:00 ötkerile. Yazılmaq içün telefon +7 (978) 031-75-60.
QMDİ matbuat hızmeti


text:
Yañı yılnıñ birinci künleri Qırımda 27 yanğın yüz berdi, olardan 25 insan tahliye etildi. Bu aqta Rusiye Fevqulâde işler nazirliginiñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«2016 senesi dekabr 31-den yanvar 3-ne qadar 27 yanğın yüz berdi, mından 25 insan tahliye etildi ve 3 qurtarıldı. Suv obyektlerinde 1 insan, dağ-orman yerlerinde – 1 insan qurtarıldı», – qayd eteler nazirlikte.
Nazirlikte bildirilgeni kibi, yanğınlar fişenkler sebebinden yüz bermegen.
Qırımda blackouttan sebep insanlarnıñ çoqusı farqlı aletler yardımı ile evlerini qızdırmağa mecbur.
Dekabr başında Saq şeerinde şahsiy evde yanğın yüz berdi, neticede üç bala elâk oldı – 11 yaşında egizler ve bir yaşında qızçıq. Eki büyük insan ve daa bir bala qurtarıldı.
Qırımda çarşenbe künü aqşam yarımadağa «Kahovka – Titan» yolağı vastası ile berilgen elektrik energiyasınıñ söndürilmesi aqqında bildirdiler. Elektrik teminlevsiz Krasnoperekopsk, Aqşeyh, Aqmeçit, Saq, Canköy rayonları, Saq ve Kezlev rayonları qaldı. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov faallerniñ buña alâqası bar olmağanını qayd ete.


text:
Bugün saat 12.30 Kramatorsk şeerine açılğan ateş neticesinde üç insan elâk oldı, 15 kişi yaralandı, dep haber ete Donetsk vilâyeti devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti bergen malümatına esaslanıp Radio Svoboda.
Vilâyet devlet memuriyeti qayd ete ki, yaralanğanlar şeerniñ hastahanelerine ketirildi, olarğa tibbiy yardım kösterile.
Baş ştab bildirdi ki, separatistler Kramatorsk şeeri ve onıñ civarına ateş açmaqtalar. Ateş BM-21 «Grad» sistemalarından açıla. İlk malümatlarğa köre, ateşte «Tornado» snarâdları da qullanıldı.
ATO ştabı bildire ki, «Tornado» Rusiye Silâlı quvetleriniñ silâsında mevcut.


text:
Kremlniñ nezareti altındaki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 davasını» avgustnıñ 24-ne avuştırdı. Qabaat tarafı oturışqa azırlanamağan eken, dep bildirdi Qırım advokatı Edem Semedlâyev avgustnıñ 18-de Qırım.Aqiqatqa.
«Mahkeme avgustnıñ 24-ne avuştırıldı, prokuror qabaat qararını tasdıqlamağan», – dedi Semedlâyev.
Aynı sebepten mahkeme oturışnı bir aftağa endi qaldırğan edi.
Avgustnıñ 1-de Kreml kontrol etken işğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi «fevral 26 davasınıñ» eki mabüsi Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ ev apislerini oktâbrniñ 7-ne qadar uzatmaq qararından advokatlarnıñ şikâyet arizalarını red etti.
Kreml kontrol etken Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi iyülniñ 20-de «fevral 26 davasınıñ» mabüsleri Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ ev apsinde bulunma müddetini oktâbrniñ 7-ne qadar uzattı.
«Fevral 26 davasınıñ» mabüsleri Mustafa Degermenci ve Ali Asanov aprelniñ 6-dan berli ev apsinde bulunalar. Bundan evel ise Aqmescit SİZOsında yatqan ediler.
2015 senesi yarımadada qırımtatar faallerini 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün mahküm etmege başladılar. Olarnı qalabalıqlarda iştirak etkeninde qabaatlaylar.
Soñra mahkeme «fevral 26 davasını» ekige böldi: Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca esnasnıñ diger iştirakçileri olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev davası şeklinde.


text:
Boyevikler OBSE temsilcilerini «Boing-777» uçağınıñ qazası yüz bergen yerine yol bermeyler. Bunı OBSE eyyetiniñ spikeri Maykl Botsürkiv bildirdi, dep haber ete LIGABiznesInform.
OBSE temsilcileri qaza yerine tünevin keldiler, amma dellilerni toplamağa başlap olamaylar. «Kim olğanımıznı ayttıq. Amma yalıñız turıp, nezaret etemiz. Bugün de irişim bermeyler»,– dedi o.
Boyevikler öz areketini añlatalarmı degen sualge, Botsürkiv dey: «Çoq şey añlatmaylar. Biz silâsız vatandaşlar, şunıñ içün silâlı insanlarğa qarşı çıqamamız».
OBSE vekilleri terroristlerge öz maqsadını añlatıp olamaylar.
«Biz şahsiy şeylerni ögrenip, qara qutular ile ne olğanını añlamağa isteymiz»,– dedi temsilci.
Botsürkiv şunı da qayd eti ki, şimdi uçaqnıñ qısımlarını qaza yerinden cıyıp, yol çetinde tizeler.


text:
Aqmescitniñ Demir yol mahkemesinde mart 9 künü Gagarin bağçasındaki ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatırasına bağışlanğan aktsiyanıñ üçünci iştirakçisi Leonid Kuzminniñ işi boyunca mahkeme toplaşuvı soñuna yetti. Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, oña 40 saatlik mecburiy işlerni belgilediler. Onı Rusiye qanunlarına köre «toplaşuv, miting, numayış, yürüş ya da piket ötkerilmesiniñ teşkil etüv qaidelerini bozuvda» qabaatlı olaraq tanıdılar.
Leonid Kuzmin mahkeme qararına itiraz bildirecegini qayd etti.
«Mahkeme qararı ile razı degilim, qanun boyunca itiraz bidirecek olam», – dey Kuzmin.
Faalniñ adliyecisi Emil Kürbedinov de işbu qararğa itiraz arizası berilecegini bildirdi.
«Küzminge nisbeten mahkeme qararı boyunca mıtlaqa itiraz arizasını berecekmiz. Aktsiyanıñ cemaat işleri ile cezalanğan daa eki iştirakçisi itiraz bildirmege-yoqmı, daa tüşüneler», – dedi Emil Kürbedinov.
Evel bildirilgeni kibi, ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatırasına keçirilgen aktsiyanıñ daa eki iştirakçisine 40 saatlik mecburiy işler belgilendi.
Leonid Kuzmin, Vildar Şukurciyev ve Aleksandr Kravçenko mart 9-da Aqmescitniñ Gagarin bağçasında ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatırasına keçirilgen aktsiyada yaqalanıp, Demir yol rayon politsiya bölügine alıp ketirilgen ediler.
Qırım.Aqiqatnıñ bildirgenine köre, Leonid Kuzminni Aqmescitniñ mektebinden işten boşattılar.


text:
Federal telükesizlik hızmeti (FSB) ve küç idaresiniñ al-azırda Rusiye akimiyetindeki emiyetine tahmin etmek qıyın. FSBden çıqqan hadimler devletniñ muim vazifelerinde çalışıp, KGBniñ sabıq hadimi olğan prezident Vladimir Putinnen beraber bütün bir devletniñ iç ve tış siyasetini şekillendire. Mustaqil uquqimayecileriniñ fikrine köre, soñki üç yıl zarfında rusiyeli hususiy hızmetler ilhaq etilgen Qırımda – repressiv-cezalayıcı şeklindeki alelhusus rolni oynaylar.
Hususiy hızmetler boyunca ekspert, SBUnıñ sabıq hadimi İvan Stupak, Qırım ilhaqı esasen rusiyeli hususiy hızmetniñ çoq yıllar devam etkenküç-quvetinen yapıldı.
Qırımnıñ ilhaq etilüvinde esas rolni FSB oynadıİvan Stupak
– Qırımnıñ ilhaq etilüvinde esas rolni FSB oynadı, em de bu hızmet bu işni ta 2000-nci yıllardan berli planlaştıtrıp, yarımadadaki SBU hadimlerini yavaş-yavaş öz tarafına çekken. Olarğa – Rusiyede telikesizlik idaresi öz işi içün pek çoq para alğan ürmetli bir tabaqa olğanı aqqında ikâye etkenler. 2014 senesi biz tek bunıñ neticesne şaat oldıq. O zaman Qırım SBUsı parmağını oynatmadan, bunıñ nenen bitecegini beklegen.Namus İnqilâbından soñ devlet başsız qalğan edi, hususan telükesizlik organları. Rusiyelilier o vaqıt Qırımda özlerini ev saibi kibi is ete ediler. Eninde-soñunda SBUnıñ er onuncı hadimi Ukrainağa hainlik yaptı.
İvan Stupak rusiyeliler ukrainlerni ilhaqtan soñ bile öz tarafına çekmege areket etkenlerini qayd ete.
Satqınlarnı iç bir yerde sevmeyler – olarnı qullanğan soñ, çetleştirirp taşlaylârİvan Stupak
– Belli bir vaqıttan soñ, 2014 senesi, esas topraqta yaşağan tanuşıma tanış olmağan nomerden birisi telefon açqan – meger, FSBge keçken bizim zenaatdaşımız eken. Aytqanına köre, pek yahşı aylıq ala eken, er şey daa ziyade meraqlı olğanı ve bizge qarşı çalışqanları aqqında aytqan eken. Kerçek, belli bir vaqıt keçken soñ, SBUnıñ sabıq hadimlerini Rusiyeniñ başqa-başqa regionlarına yollap başlağanlar, şu cumleden Dağıstan ve Uzaq Şarqqa, yani olar hayal etkeni kibi, küneşli Qırımda qalmağa musaade etmegenler. Ketmege istemegen soylârı – işten boşatılğan. Satqınlarnı iç bir yerde sevmeyler – olarnı qullanğan soñ, çetleştirip taşlaylâr.
Rusiyeli uquqimayecisi ve cemaat erbabı Aleksandr Podrabinek, FSB Qırımda KGB rolüni oynay, dep saya.
Uydurılğan qabaatlavlar, zalımca qıynavlar, insanlarnı hırsızlav ve buña baqmadan yaparaq, cezasız qalğan FSB, Sovetler Birligine has qorqu muitini yarataAleksandr Podrabinek
– FSB şimdiki künde selefleri KGB ve NKVDniñ «meşur ananelerini» qullanmağa devam ete. Bilgenim qadar, yaqında Qırımda tutulıp alınğan Asan Çapuh taqiqatnen işnbirligi yapmağanı sebebinden, oña tibbiy yardım kösterilmegen. Uydurılğan qabaatlavlar, zalımca qıynavlar, insanlarnı hırsızlav ve buña baqmadan, cezasız qalğan FSB, Sovetler Birligine has qorqu muitini yarata. Bu o veya bu derecede bütün Rusiyege has, Qırımda ise – bunıñ derecesi daa da şiddetli, daa da küçlü. Eger sizler Rusiyeniñ siyasiy kelecegini bilmege isteseñiz – Qırımğa bir nazar taşlañız. Eñ deşet tarafı şu ki, neticede tarıhtaki bu epizod çekistler içün cezasız qalabile.
Aleksandr Podrabinek, FSB zemaneviy Rusiye akimiyetiniñ tayançı olıp qaldı, artıq olarnıñ taqdiri biri-birinen bağlı degen netice çıqara.
Repressiyasız Putin rejimi çökerAleksandr Podrabinek
– Elbette, bütün insanlardan FSBge qarşılıq kösterip, özlerini qurban eterler dep beklemek yañlış olur – qorquzuv ve repressiya maşnası, tamam bu şekilde çalışa. Ancaq er bir areket qarşılıq köstrmege zorlay, narazılıq keyfi arta. SSCBde bütün dessidentler qapatılsa, olarnıñ areketi coyulır, dep belley ediler amma, yañlıştılar. FSB de qapalı taqip dairesine tüşti, o artıq başqa türlü areket etip olamay, esnasnıñ başqa mantığını añlap olamay. Repressiyasız Putin rejimi çöker, onıñ içün hususiy hızmetlerniñ zemaneviy Rusiye akimiyeti içün böyle bir manası bar. O tıpqı akimiyet kibi.
(Materialnıñ metin şeklini Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 25-te, bazarertesi künü aqşam Meclis boyunca toplaşuvnı aprel 26, salı kününe keçirdi. Toplaşuv saba saat 9:30 başlanacaq. Bunı Qırım.Aqiqatqa ceryannıñ iştirakçilerinden biri bildirdi.
Teneffüsten soñ toplaşuvda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve ATR qırımtatar telekanalınıñ baş müdiri, Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ lideri Lenur İslâmov bulunğan videolarnı ögrene ediler.
Qabaatlağan taraf Qırımtatar Milliy Meclisiniñ 2015 senesi sentâbr ayında başlatılğan Qırımğa ukrain mahsulatı ve malını alıp ketken yük naqliyeni blok etme aktsiyasınen bağlı olğanını isbatlamağa istey.
Aprel 25-te keçirilgen toplaşuvda mahkeme rusiyeli prokuror Natalya Poklonskayanıñ Meclis faaliyetiniñ toqtatılması boyunca qararını davağa qoştı. Poklonskaya toplaşuvda olmadı.
Aprel 13-te Kreml tarafından tayin etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar halqınıñ Meclisi faaliyetiniñ mahkeme qararına qadar toqtatılması aqqında qarar alğanını bildirdi.
Aprel 18-de Rusiye Adliye nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, işğal etilgen topraqlarda ve cebe sıñırında yaşağan balalar içün tasil şaraitlerini qolaylaştıracaq qanun imzaladı. Bunı mart 2 künü Ukraina devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti bildire.
Destek devlet sermiya programmasından berilecek, böylece, meselâ, tasil ödemesi bütünley ya da qısmen qapatılmaq mümkün, bedava derslikler, aylıq burslar, yatahanede yerler berilmek mümkün. Bu tedbirlerniñ ve olarnıñ berme şartlarını Nazirler şurası belgileycek, dep haber etile.
Prezident Poroşenkonıñ sitesinde: «Devletniñ bu kibi kefaleti bu topraqlarda yaşağan gerçlerni Ukraina tarafdarları olaraq yetiştirilmesi ve içtimaiy adaplatsiyağa yol berilmesi içün qoşma alet olacağı beklenile», – dep qayd etile.
Bundan evel Ukraina Yuqarı Radası «Vaqıtınca işğal etilgen topraqlarda ve cebe sıñırında yaşağan adamlarnıñ içtimaiy qorumasına dair Ukraina qanunlarına bazı deñişmelerniñ kirsetilüvi aqqında» qanun qabul etken edi.


text:
«Sual böyledir – nasıl etip ukrain akimiyeti qırımlılarğa saylavlarda iştirakni temin eter? Bizimce, bu Herson ya da Ukrainanıñ diger şeer ve vilâyetleriniñ saylav bölüklerinde ola bile. OBSE Qırım – Ukrainanıñ qısmı olğanını tasdıqlay ve ukrainlilerge vaqtından evel prezident saylavlarını keçirmege yardım eter», – dedi Guldimann.
Mart 20 künü Ukrainada saylav kampaniyanı nezaret etken mahsus missiya çalışmağa başladı. O OBSE insan aqqları ve demokratik institutlarnıñ tahminen 100 temsilcisinden ibarettir.
Saylavlar arfesinde (mayıs 25 künü) Ukrainağa ve diger şeerlerge ukrain halqınıñ irade bildirüv protsessini nezaret etmek içün daa 900 insan kelecek, dep bildirdi Guldimann.


text:
Tanımal portwgaldıq fwtbolşı Krïştïanw Ronaldw qazaqstandıq boksşı Gennadïy Golovkïndi twğan künimen quttıqtap, qolı qoyılğan jeydesin sıyğa tarttı. Osığan deyin madrïdtik klwbtıñ üzdik surmergeni Genanıñ «instagram» jelisindegi resmï paraqşasına jazılğan edi.
Ayta keteyik, GGG 8 säwir küni 34 jasqa tolğan bolatın.
Orta salmaqta WBA (Super), WBS (Interim), IBF jäne IBO nusqaları boyınşa älem çempïonı atağına ïe otandasımız 23 säwir küni şarşı alañğa şığadı. Qarsılası – amerïkalıq Domïnïk Weyd.
massaget.kz
Kommentarïï


text:
Aqın ĞAFU QAYIBEKOVTİÑ TUĞANINA 90 JIL
90 jıl
Aqın ĞAFU QAYIBEKOVTİÑ TUĞANINA 90 JIL
“MEN DE QAYTA TUIP KÖREYİNŞİ
(otızjılbwrınğı merey toydanestelik)
88-jıl bolatın. Ğafañnıñ 60-jıldıq merey toyıArqalıqtanbastaldı. Arqalıqqalasındaoblıstıqpartiyanıñbirinşihatşısıqatısqanşığarmaşılıq keş Gornyak mädenietüyindeötti. Odankeyin Amantoğayda, Amankeldiaudanındaataldı. Joldağısovhozdar Abay, Albarbögettendekütipqonağasıberuşilerboldı.
TorğaydaĞafañnıñatababasınıñtuğanjeriŞwbalañ.
Şwbalañ men audanortalığınıñarasında “Ğ.Qayırbekovaiındağıoquşılarlageri bar, Ğafañ, Bädeşjeñgemiz, jazuşıSäkenJünisov, onıñjwbayımingenmäşinelersolbalalarlagerinesoqtı. Twrğanjerikeremet, suımöldir, tamaşademalısornıeken. Qonaqtarsoğantamsanıpbirazjürdi. Sssınolarbalalarashanasınannanauıztidi.
Sodanşığıp, Merey toydıtoylauşılarTorğayğajaqın, lagerdenbirşaqırımdayjerdetwrğan
Torğay özenniñBatpaqsuat dep atalatın jağasınakeldi. Suatdesedegendey, suğaaparatınjalğızayaqjol bar eken, janjağıqopa. NegizinenosıdanalpısjılbwrınĞafañnıñtuıp, kindigikesilgenjeri osı. Solsuatqakelipköpmäşinelerüyiriliptwraqaldı. Ğafañ ,Bädeşmäşinelerinenasıqpaytüsti. Basqamäşinelerdenbir top äyeldertüsip, aqınğaqarayjamıraykelip, özijepjeñilĞafañdıqoldarınaköteripaldı. Söytse, bwlarjeñgelerieken, “”Qazirsenituğanjeriñeaunatamız!” dedi.
Ğafañjeñgeleriniñaytqanınaköngen
“Al, aunatsañdar, aunatıñdar, men de tağıbirtuıpköreyin” degen.
JeñgeleriĞafañdısöytipözenjağasınabirbiraunatıpalğan. SoljergeBädeşjeñgemizbiruıskümisteñgeşaşqan.
“Onı “Ğafañnıñjasın, abıroyınbersin” depteripalıpjatqandarboldı.
JwmatÄNESWLI
ĞAFUĞA (arnau öleñ)
Batpaqsuat özenniñ bergi beti,
Su aluğa kelinşek barğan kezde,
Batpağı säl tobıqtan asar edi.
Köktemde asıp tasıp, jarqırasa,
jaz kezinde balıq şolpıp jatar edi.
Batpaqsuat Ğafu aqınnıñ tuğan jeri,
Demepti eşkim “Zamanında bolar seri”
Jağağa keşe qonğan oşaqtı üyden,
Estiiledi, jas kelinniñ “Besik jırı”.
Jwmat ÄNESWLI


text:
Qırımdaki riyeltorlarnıñ bildirgenlerine köre, yarımadada mülkni satın almağa istegen rusiyelilerniñ sayısı çoqtır. Amma, yerli sakinler er bir metre kareni palıca satmağa tırışqanları içün, qırım mülküniñ fiatları yüksektir.
«Alliance De Luxe» şirketiniñ Qırım ofisinde qayd etkenleri kibi, Rusiyeniñ çeşit regionlarında yaşağan adamlar, yarımadanıñ mülkünen pek meraqlanalar. Bu sırada birinci yerni Aqyar şeheri almaqta. «Rusiye regionlarınıñ sakinlerini qırım mülkü daha çoq Qara deñiz içün celp etmekte. Bu alış - verişiniñ eñ müim faktorıdır».
Ekseriy allarda, mülkni elde etmege istegenler Rusiyeniñ farqlı köşelerinde yaşağanlardır. İşğal sebebinden yarımadada yüz bergen problemlerni ve vaziyetni köz ögüne almayıp, rusiyeliler büyük paralarnı yatırmağa azırlar. Yerli riyeltorlarnıñ sözlerine binaen, qırımlılar mülkni dollarlarğa satmağa tırışalar.
Qırım blogerı Alöna Bardovskayanıñ qaydlarına köre, Aqmescitte bir odalı, 40 metre kareli kira 2,7 mln rubleni teşkil etecek. Aqyarda aynı kira 3,5 mln ruble olacaq, Yaltada aman-aman 4 mln rubleni teşkil etecek. Bunıñnen bir sırada, mülkniñ fiatları ne yarımadadaki infrastrukturasına, ne de yerli maaşlarğa uymamaqta.
«Rusiye regionları arasında, paalı mülk saasında, Qırım Moskvadan soñ ekinci yerni almaqta. Onıñ içün Qırımğa köçmege isteseñiz, mülk ucuz olmağanı, maaşlar ise moskavadaki kibi olmağanını unutmañız. İnfrastruktura baqımsız olğanı içün, fiatlar yüksektir», - dep ayttı Bardovskaya.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Armenïya qorğanıs mïnïstrligi keşe, 2 säwir küni Äzerbayjan qarwlı küşteriniñ Tawlı Qarabaq aymağımen şektesetin bükil şekara boyına şabwılğa kirisip ketkenin mälimdedi. Bul twralı news.am aqparına süyengen ras.kz xabarladı.
Urıs qïmıldarı säwirdiñ 2-sine qarağan tüni bastalğan. «Novostï Armenïï» aqparat agenttiginiñ xabarlawınşa, äzerbayjan tarapı tank, artïlerrïya jäne äwe küşterin qoldanıp, Tawlı Qarabaqtağı Armenïya qorğanıs şebiniñ işine qaray endep enip, taktïkalıq pozïcïyağa şığwğa umtılğan.
Nätïjesinda Armenïya qorğanıs bölimşeleri bükil maydan şebinde qarsılas jağına toytarıs bergen.
Qazir Armenïya jağınan – 18, Äzerbayjan jağınan 12 jawıngerdiñ oqqa uşqandarı aytılıp jatır.
Bir ayta ketetini, äzerbayjan äskerï basşılığı munday şeşimdi elde prezïdent joq kezde qabıldağan. Al Ïlxam Älïevtiñ osı künderi xalıqaralıq yadrolıq sammïtke qatısw üşin Vaşïngtonda jürgeni belgili.
Sarapşılar Äzerbayjan äskerïlerin munday qadamğa Türkïya äskerïleri ïtermelep otır, degen de boljam jasap otır.
Kommentarïï


text:
Üç politsiya hadimi cuma künü, aprel 24-te, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvı başlamazdan evel Nariman Celâlğa ğayet müim işler taqiqatçısına sorğu celpnamesini berdiler. Subetni soñra keçirmek ıntıluvlarına baqmadan, Meclis reisiniñ muavinini taqiqat komitetine alıp ketiler. Bunı Nariman Celâl Facebookta yazdı.
Onıñ bildirgenine köre, onıñ fevral 26 işinen bağlı fikirleri deñişmedi.
«Sorğu kene de 2014 senesi fevral 26-da olğan adise-vaqialarnen, şu cümleden yaqında yaqalanğan ATR telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyevnen bağlı edi. Menim bu işnen bağlı fikirlerim deñişmedi, bunı taqiqatçığa ayttım. Zanımca, fevral 26 kününiñ adise-vaqialarını Ukraina uquq qoruyıcı organları taqiq etmeli, çünki vaqialar Ukrainada olıp keçken ve Ukrainanıñ topraq bütünligi ile bağlı edi», – dep yaza Celâl.
O, «Ahtem Çiygoznıñ apiske alınmasını ve qabaatını tamamen sebepsiz olğanını» tüşüne, dep bildirdi.
Bir qaç saat devam etken subetten ve video baqqan soñ Meclis reisiniñ muavini taqiqat komitetini terk etti.
Nariman Celâlnıñ aytqanına köre, celpname Meclisniñ daa bir vekiline berilmeli edi, lâkin şimdilik onıñ taqiqatçı ile subeti olmadı.
Nariman Celâlnıñ bu sorğusı birinci degil.
Qırım.Aqiqatnıñ malümatına köre, 2015 senesi mart ayınıñ soñunda Qırımdaki Taqiqat komitetiniñ idaresinde Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnıñ birinci sorğusı keçirilgen edi. Onı 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken adise-vaqialar ile bağlı cinaiy iş çerçivesinde sorğuğa çekken ediler. Sorğudan soñ Celâlnıñ evinde uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri tintüvni keçirdiler. Onı 2014 senesi fevral 26-da muhtariyetniñ parlamenti yanında olıp keçken çoq biñli miting ile bağlı cinaiy işniñ taqiqatı çerçivesinde malümat bermesi içün çağırğan ediler.
Bu kün Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.


text:
Saniyä Ğiffät (CaHия ГыйффәT)
Töreklär häm tatarlar: urtaq qıymmätlär 14
Töreklär häm tatarlar: urtaq qıymmätlär 14
►Töreklär häm tatarlar: urtaq qıymmätlär 14
Färidä Ğaffarova arxivınnan alınğan fotosürättä Ğayaz İsxaqıy, qızı Lalä häm Saniyä Ğıyffät.
Törek häm tatar milläteneñ urtaq qimmätlärennän, tatar zıyalılarınnan şağirä Saniyä Ğiffät (Ğıyffät) xaqında qısqaça küzätü
Saniyä Ğıyffät (Saniyä Xäbircan qızı Qadıyrova) 1899nçı yılda Çistay şähärendä säwdägär ğailäsendä tuğan. Änise bik yäşli ülep kitä.S aniyä keçkenädän äbi-babalarında tärbiyälänä. Tatar mäktäbendä belem ala, üzlegennän urıs telen öyränä. Soñraq ataqlı Bubi mädräsäsendä uqıy. Äbisennän xalıq icatı äsärlären tıñlaw keçkenä qıznıñ küñel dönyasın bayıta. Ul ünike yäşennän şiğırlär yaza başlıy. Anıñ “Ülsäm ägär…” isemle berençe şiğıre “Sibiriya” gazetında basıla. İnqıylabqa qadär ul möğallimä bulıp êşli, gazet-jurnallarğa yazışa. Yäş’ kileş ul ğaräp tele belgeçe häm möğallim, tärcemäçe, jurnalist, tarixçı, Milli mäcles idaräse äğ’zası Zakir Qadıyriğa kiyäwgä çığa. Saniyä Ğıyffätneñ Ufada çıqqan “Tormış” gazetında küpsanlı şiğırläre, mäqaläläre basıla. Şuşı yıllarda uq inde ul milli şağıyrä bularaq tanıla. İnqıylabtan soñ (1918nçe yılda) Saniyä Ğıyffät ire häm ike balası belän çit ilgä kitä. Yazmış alarnı Qızıl’yar şähäre aşa başta Golca, Xaylar, Pekinğa, soñraq Törkiyä häm Finlyandiyägä iltep taşlıy. 1957nçe yılda Saniyä Ğıyffät Änkara şähärendä wafat bula.
Çit illärdä yäşäw däwerendä Golcada, Haylarda, Helsinkidä şağıyrä balalar uqıta, “Milli yul”, ”Yaña milli yul”, ”Milli bayraq” gazet-jurnallarına yazışa, şiğır’lären, mäqalälären bastıra.
Saniyä Ğıyffät möhäcirlektä dramaturg bularaq ta tanıla. Anıñ berniçä säxnä äsäre bilgele: ”Tormış közgese”, ”Xan büläge”, ”Yaña awıl”.
Tarixçı Färidä Ğaffarova üzeneñ ber xezmätendä şağıyräneñ “Xayät borçuı” isemle äsäre buluın da äytep ütä: “…Finlyändiyä tatarları tarafınnan anıñ bol’şeviklar zolımın sürätlägän “Xayät borçuı” isemle draması säxnäläşterelä”. Bezneñçä, Färidä Ğaffarova mäqaläsendä süz “Tormış közgese” äsäre xaqında bara, çönki älege dramada bol’şeviklar xakimiyätkä kilgäç, ildä kilep tuğan qanlı waqıyğalar üzäk urın alğan, dielgän.
Xatıyp Miñnegulov bilgelägänçä, Saniyä Ğıyffätneñ äsärläre qarşılıqlı häm bäxäsle. Ämma şağıyräneñ icatın öyrängändä möhacirlek şartlarınıñ ictimağıy-tarixi üzençäleklären isäpkä alırğa kiräk. ”Milli üzañnı, anıñ üzençälekle ber töre bulğan poêziyäne tarixi cirlektän ayırıp qararğa yaramıy”. Äye, möhacir millättäşlärebezgä kilep tuğan yaña şartlarda üz yulların, yäşäw mäslägen, ruxi qıyblaların tabarğa, kiläçäk buınğa tuğan telne öyrätergä, millätne inqıyrazdan saqlarğa kiräk bula. Näticädä, ädäbiyatta da şuşı mäs’älälär üzäk urınnı ala. Watanınnan, tuğan cirennän ayırılğan şağıyräneñ küñelendä sağınu xisläre tulı şiğır’lär tua:
Şul bolıt qaplansa,
Tuğan ilgä oçırsa…
Sağındım diyär idem,
Tufrağın übär idem,
Qoçaqlap,qoça-qoça
Küz yäşem tügär idem… (“Sağınğanda” şigıre)
Watanğa qaytırğa mömkin bulsa, lirik geroy tuğan ilneñ tufrağın übär, il taşların sıypap yuatır ide. Şiğırlärendä lirik geroynıñ ruxi xaläte, can tınıçsızlığı, uy-kiçereşläre, teläk-omtılışları tösmerlänä. Bu xislär şağıyräneñ üz kiçereşläre ikänlege açık kürenä.
Şağıyräneñ şiğırlärendä möhacir millättäşlärebezneñ köräş ruxı gäwdäläneş tapqan.
Qol bulırğa tumadım,
Üz ilemdä tuyladım,
“İdel-Ural” buyların
Cırlıy-cırlıy buyladım…(“Uğlımnıñ cırı” şiğire)
Äye, Saniyä Ğıyffätneñ “baş birmäm”, ”kol bulalmam” süzlärendä yıraq babalarıbıznıñ azatlıq xisläre çağılğan. Bu şiğırendä avtornıñ törki xalıqlarnı ber böten itep qaraw, alarnıñ tarixın ideallaştıru da küzgä çalına. Ğıyffätneñ törek marşı köyenä salınğan “Uğlımnıñ cırı” şiğıren xalıqqa ber rux birerleq däräcädä itep ütkärde”. Dimäk, älege şiğır’ne xalıq uñay qabul itkän, xätta cır itep başkarğan.
Törki xalıqlar yäşägän här töbäk lirik geroy öçen yaqın häm qaderle, äytik İdel-Ural-“üzäge”, Törkiyä - “küz bäbäge”, Törkistan -“kiñ kükräge”, Qırım- “qan tamırı”, Äzerbäycan - “qulları”, Qazaq-Qırğız-“uñ yağı”, Başqortstan - “üz yağı”.
Tağın bar küp ıruım,
Totqan ilem-tufrağım,
Alar belän min “böten”
Ayırmas bezne berkem - digän yulları belän şağıyrä bu qardäş xalıqlarınıñ berböten buluına ışanuın belderä.
Çit illärdäge tatarlarnıñ ictimağıy mäs’äläläre Saniyä Giyffätneñ icatında da urın alğan. 1938nçe yılda Milli Mäcles cıyıluğa 20 yıl bula. Şuşı uñaydan şağıyrä “20 yıl êlek il” isemle şiğıren icat itä. Bu waqıyğa Rusya tarixında ähämiyätle urın alıp tora. Tatar xalqı berniçä ğasırdan soñ üzeneñ möstäqıyl’lekkä xoquqın kütärep çığa.
Şağıyräneñ böyek şäxeslärebez Ğabdulla Tuqay, Ğayaz İsxaqıy, Yosıf Aqçurağa bağışlap yazğan şiğır’läre dä iğ’tibarğa layıq (“Kiçer”, ”Qara köçkä”).
Saniyä Ğıyffät neçkä lirik, köräşçän publiŝist, millät söyüçe şağıyrä, keşe küñelen, psixologizmın toya belüçe dramaturg bulıp citeşkän. Anıñ tatar ädäbiyatında layıqlı urını bar.
Törle çığanaqlardan tuplap äzerläwçe Kädriyä Mäyvacı
Saniyä Ğiffät (latin) / Kiril variantı (CaHия ГыйффәT) tübändäge sıltamada:
Çığanaqlar:
1)Minnegulov X.,Saniyä Ğıyffät/X.Minnegulov//Söembikä.-1991.N2
2)Minnegulov X.,”Tufrağın übär idem”/X.Minnegulov//Şähri Qazan.-1991.-4 aprel’.
3)Miras.-1992.-N8.-B.39-41
4)Ğaffarova F.,Kem ul Saniyä Ğıyffät?/F.Ğaffarova//Tatar ile.-2001.-N44.
5)Muhammed Ayaz İshaki.Hayatı ve faaliyeti.100 doğum yılı dolayısıyla.-Ayyıldız Matbaaası A.Ş.-Ankara,1979
6)Ğaliullin T.,Şiğriyät basqıçları.Ädäbi tänqıyt’ mäqaläläre.Qazan:Mäğarif,2002


text:
İslâm esasları ocaları – Qırımnıñ maneviy kelecegidir! (FOTO)
Azov (Qalay) İslâm ilimleri medresesiniñ qadınlar bölüginde mezunlar bayramı olıp keçti. Mezunlarnı hayırlamaq içün bayramğa studentlerniñ soy-sopları ve yaqınları keldi. Olarnıñ episi diplomlarnı alıp, kendi regionında İslâm dininden ders berecektir. Tedbir çerçivesinde yılnıñ neticeleri çıqarıldı, mezunlar öz bilgi ve becerikliklerini kösterdiler. Mezunlarnı Azov medresesiniñ başı Emir-Asan Ümerov hayırladı.
O, bilgi insan şekillenmesinde pek müim olğanını qayd etti ki. “Diniy tasil pek müimdir, çünki maneviy tasil – milletimiz ve Qırımnıñ sağlam, ahlâqiy kelecegidir. Bu milletimiz içün pek müim bir vaqia, çünki yarımadada daa 12 diniy tasil ocağı açıldı”, – dep ayttı Emir-Asan Ümerov.
Tedbir çerçivesinde naşid ve ilâhiler yañğıradı, mezunlar şiirler oqudılar, bayram iştirakçileri ögünde kontsert programmını kösterdiler.
Adet üzre, er bir mezun bilgi tacını aldı, demek, medrese mezunı alğan bilgilerine köre yaşap, olarnı darqatmaq kerek olğanını temsil ete. Tedbirde ana-baba ve ocalar çıqışta bulunıp, ögütler berdiler, studentler ise öz sağlıqlaşuv sözlerini ayttılar.
QMDİ matbuat hızmeti


text:
Yabanci Kino FIlm DIzi Seriyal izle » Azeri Seriyallar » Kölgə 35.Bölüm izle
Kölgə 35.Bölüm izle
Kölgə 35.Bölüm izle,kolge 35 bolum izle,kolge 35 ci seriya izle,kolge azeri seriali izle,kolge 35,kolge izle,kolge 35.bolum online seyret,kolge 35-ci seriya izle,kolge seriyalina bax,kolge azerbaycan seriyali izle
Kölgə 35.Bölüm izle kolge 35 bolum izle kolge 35 ci seriya izle kolge azeri seriali izle kolge 35 kolge izle kolge 35.bolum online seyret kolge 35-ci seriya izle kolge seriyalina bax kolge azerbaycan seriyali izle


text:
Er bir halqnıñ bu cemiyetniñ bütün temsilcileri tanığan şahsiyetleri bar. Olar qavimniñ temeli ola, oña küreş içün ilham bere, eñ zor zamanlarda bile saqlap qalmağa yardım ete...
Qırımtatarlar içün böyle bir şahsiyet Noman Çelebicihan ola – Qırım müftisi, I Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ teşkilâtçılarından biri, 1917 senesi qurulğan Qırım Demokratik Cumhuriyeti ükümetiniñ reisi; şair, yazıcı.
Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ tarihiy tecribesi ve Çelebicihannıñ faaliyeti bugünde-bugün yalıñız Qırım ve qırımtatarlar içün degil, Ukraina terkibinde qırımtatar muhtariyeti aqqında munaqaşalardan sebep bütün Ukraina içün aktual ola.
«Kerçek Müftimizniñ sözleri!», – dep yaza Facebookta Qırımnıñ vatandaş qamaçavınıñ teşkilâtçılarından biri, Noman Çelebicihan göñülli batalyonınıñ teşebbüsçisi Lenur İslâmov.
O, Çelebicihannıñ sözlerini qayd ete: «Qırımtatarlarnıñ azatlığı oğrunda küreş yolunda elâk olğanlar – milliy qaramanlardır!».
Fevral 23-te qıtaiy Ukraina ve Qırımda Noman Çelebicihannı añma tedbirleri ötkerilecek.
Ayatınıñ soñki yılı «tarih içün meraqlıdır», amma bu yıl ve facialı ölümi onı bütün milletniñ bir timsali şekline ketirdiler
Ayatınıñ soñki yılı «tarih içün meraqlıdır», amma bu yıl ve facialı ölümi onı bütün milletniñ bir timsali şekline ketirdiler. Onıñ bundan evelki tercimeiyalı ise – bu senege azırlıq kibi...
O, 1885 senesi Canköy yanındaki Or uyezdiniñ Büyük Sonaq köyünde imam İbraim Çelebiniñ qorantasında dünyağa keldi. Başlanğıç tasilini köy mektebinde aldı, soñra Aqçora ve Zıncırlı medreselerinde oqudı.
Yigirmi üç yaşında bir genç Türkiyege kelip, İstanbul universitetine oqumağa kire. Uquq ve ilâhiyatnı oqup, cemaat faaliyetinen oğraşa – «Qırımtatar yaşlar cemiyeti», «Qırımtatar talebe cemiyeti», «Vatan» teşkilâtlarını qura.
1908 senesi türk inqilâbınıñ ğayeleri, Rusiyedeki iñkilâp deñişmeleri gençni Qırımnı Rusiye zulumından azat etmek ve qırımtatar devletçiligini ğayrıdan tiklemek içün qırımtatar milliy areketi yañıdan başlana bilecegine işandıra.
Birinci cian cenki başlağanınen Çelebicihan Qırımğa qayta.
1917 senesi mart 25-de Aqmescitte Bütünqırım musulman qurultayı olıp keçti. Qurultayda Vaqtınca Qırım-Musulman icra komiteti saylandı, reisi Noman Çelebicihan oldı. O, müfti vazifesine tayinlendi – Tavriya magometan din idaresiniñ yolbaşçısı oldı, vekâletlerini Poloniya ve Litvaniya tatarları da tanıdı.
Çelebicihan yolbaşçılığında Musulman komitetiniñ idaresi keniş bir faaliyetke başlay: din ve topraq idareleri, «Millet» ve «Golos tatar» («Tatarlar sesi») gazetaları meydanğa ketirile, milliy maarif müessiselerinde islâatlar keçirile.
Vaqtınca Qırım musulman icra komitetiniñ 1917 senesi iyül 22-de çıqqan «Golos tatar» gazetasınıñ maqalesinde qırımtatarlarnıñ siyasiy baqışları aks ettirilgen edi: olar «siyasiy muhtariyet olmasını talap etmeyler, amma medeniy, tarihiy, etnografik aqqı olmağan halqlarğa Qırımda siyasiy gegemoniyanı tiklemege imkân bermezler».
1917 senesi yazda Qazandan qaytıp kelgen Çelebicihannı, onıñ ortağı, 1-inci Qırım musulman batalyonınıñ komandanı Şambarovnı apiske alğanlar. Qırım Müftisi devlet hainligi ile qabaatlandı – duşman Türkiye ile alâqaları olğanını ayttılar; müftiniñ qırımtatar köyleriniñ arbiy imaye ile temin etilmesi hainlik olaraq tanıldı.
Bir çoq qırımtatarı apishane binasına yol alıp, liderlerini azat etmege talap etti. Apishane memuriyetiniñ müfti mında olmağanına dair bildirgenine inanmayıp (onı Aqyarğa alıp ketken ediler), qırımtatarlar bütün odalarnı baqıp çıqtılar. Ertesi künü qırımtatar teşkilâtlarınıñ toplaşuvı olıp keçti; aynı künü güberniyanıñ memuriyeti Çelebicihannı azat etmege mecbur oldı.
1917 senesi avgust 20-de çıqqan «Baku musulman cemaat teşkilâtlarınıñ malümatlarında» aytıla ki, qırımtatar müftisiniñ apiske alınması «aqıl zorbalığı olaraq tanıldı, çünki halq müftini yalıñız halq areketiniñ lideri degil, halq saylağan kişi, halq namusı, ğururı, añı olaraq körgen edi».
Halq genç bir insanğa – 32 yaşında bir gençke– ne qadar sayğı köstergen edi, onı ne qadar sevgen edi!
1917 senesi oktâbr 1-de Aqmescitte qırımtatar cemaat teşkilâtlarınıñ ekinci toplaşuvı olıp keçti. Qırım musulman icra komitetiniñ yarım yıllıq işine dair esabatnı seslendirgen reisi Noman Çelebicihan qayd etti ki, yarımadanıñ er bir şeer ve köyünde cemaat-siyasiy teşkilâtları quruldı.
«Rusiyede bir millet olaraq tış siyaset ve arbiy meselelerden ğayrı, mustaqillik qazanmağa yardım etecek demokratik federativ cumhuriyetniñ tiklenmesi içün ğayret kösteremiz», – dep qayd etti Noman Çelebicihan.
1917 senesi noyabr 26-da Bağçasarayda I Qırımtatar Milliy Qurultayı açıldı. Dekabr ayında Qurultayda Çelebicihan ve ortaqları azırlağan demokratik Anayasa qabul etilgen edi. Vesiqada umumiy saylav aqqı, unvan ve imtiyazlarnıñ lâğu etilmesi, erkek ve qadınlarnıñ aynı seviyede olması, parlament çağıruvları ve milliy ükümet saylanma tertibi qayd etilgen edi.
Çelebicihan milliy ükümet reisi ve adalet idaresiniñ yolbaşçısı olaraq saylanğan edi. Qurultay qırımtatar ükümetini saylap, Qırımda yaşağan diger halqlarnıñ aq-uquqlarına qast etmegenini qayd etken edi.
Çelebicihan tuvğan Qırımınıñ böyle kelecegini körgen edi: «Qırım yarımadasında türlü renklerde bir çoq zarif güller, zanbaqlar, lâleler bardır. Ve bu lâtif ruh-i naz çeçeklerniñ episiniñ kendilerine mahsus bir güzelligi, özlerine mahsus lâtif qoquları bar. Bu güller, bu çeçekler Qırımda yaşağan milletler: tatar, rus, ermeni, yeudiy, nemse ve başqalarıdır. Qurultaynıñ maqsadı olarnı bir yerge toplap episinden bir güzel ve nefis buket yapmaqtır, güzel Qırım adasında aqiqiy medeniy bir İsviçre tesis etmektir. Tatar Qurultayı yalıñız tatarlarnı degil, asırlardan berli tatarlarnen beraber qardaşça yaşap kelgen diger milletlerni de tüşünmekte. Olarnı da işke davet eterek, olarnen qol-qolğa berip ketecektir».
Maalesef, qırımtatar cumhuriyetine bu esaslarnı yerine ketirmege qısmet olmadı... 1918 senesi yanvar başında bolşevikler Qurultayğa şart qoyğanlar, muzakereler neticesiz oldı. Qanlı çatışmalardan soñ bolşevikler Qurultaynı dağıtqanlar.
1918 senesi fevral 22-den 22-ne qadar Aqyar apishanesinde aman-aman 600 kişi, şu cümleden Qırım müftisi Noman Çelebicihan qurşunğa tizilgen edi. Halqınıñ kerçek vatanperveri facialı bir şekilde vefat etti.
Ölümini «Ant etkenmen» şiirini yazğanda körgen edi sanki: «Ant etkenmen, söz bergenmen millet içün ölmege...»
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Aprel 12 künü Hersonda tamır halqı ve küçük halqlar meseleleri boyunca ukrain eksperti, Pilip Orlık adına demokratiya İnstitutınıñ mutehassısı Natalya Bilitserniñ «Tamır halqı olğan qırımtatarlar» kitabınıñ taqdimi olacaq. Bu aqta Herson Vilâyet devlet memuriyetiniñ sitesinde haber etile, aynı bu binada taqdimi de ötkerilecek.
Matbuat hızmetiniñ ilânında: «Bu neşir – qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalamaq oğrunda ve Ukrainada adaletli ve tolerant cemiyetni qurmaq peşinde areket etken Natalya hanımnıñ yıllar devamında yapqan emeginiñ nenicesi. Bu kitap başta bir bu mevzuda çalışqan, ya da işi işğal olunğan topraqlardaki ceryanlarnen bağlı olğan, ve, elbette, Ukrainanıñ tamıq halqlarından biri olğan qırımtatarlarnen yaqınca tanış olmağa istegenler içün meraqlı olacaq», – dep aytıla.
Tedbir «Küreş» QMSM hayriye teşkilâtı, Herson şeer Meclisi, Herson Vilâyet devlet memuriyeti desteginen ötkerilecek. «Tamır halqı olğan qırımtatarlar» kitabı «Qırım Evi» desteginen azırlap neşir etilgeni aqqında haber etile.


text:
İşğal etilgen Qırımğa sürgün etilgen 10 biñ alman qayta bile.
Bunı ATR telekanalınıñ efirinde Qırım almanlarınıñ cumhuriyet cemiyetiniñ reisi, «Devlet şurası» deputatı Yuriy Gempel bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, prezidentniñ sürgün etilgen halqlarnıñ aqlavı boyunca avalesi çıqqanınen, cemiyetke repressiyalarğa oğrağan almanlarnıñ ailelerinden mektüpler kelip başladı. Umumen, tahminen 1200 aileden mektüp keldi, olardan 400-den ziyadesi şimdi Almaniyada yaşay.
Gempel qayd etkeni kibi, bugün Qırım, onıñ fikrine köre, işbu meseleni çezip olamay, amma sürgün etilgen nemselerniñ aileleri insanlarğa vatanğa qaytmağa imkân berecek avaleniñ amelge keçirilüvini ep bekleyler.
«Menimce, insanlar qaytıp başlasa, tarihiy adaletlik üstün çıqar edi»,– dedi Gempel.
Alman toplulığınıñ başı qırım nemselerniñ 30-35% sürgünlikte elâk olğanı aqqında da haber etti.
Hatırlatamız, Almaniya yolbaşçılığı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda yaşağan alman qavmiy azlıqqa yardım etmesini toqtattı.


text:
Evel Ukraina içün yunan-roma küreşi boyunca «altın»nı qazanğan qırımlı Emin Seferşayev Sırbistanda keçirilgen Avropa birinciliginde Rusiyeni temsil etti ve altın medalni elde etti. Qırımnıñ Sport nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, Seferşayev Avropa çempionatında Subotitse sırb şeerinde çıqışta bulundı.
«Yarışnıñ final uruşında sportçumız Bulğaristan sportçusını Dimitar Sandovnı 4:2 esabatı ile yeñdi. Tunç mukâfatı saipleri Abdulsamet Basar ve Giovanni Freni oldılar», – denile beyanatta.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, idmancı Sergey Popenkovnıñ şegirti Emin Seferşayev Qırım işğalinden evel halqara yarışlarda Ukrainanı temsil ete edi. 2013 senesinde Seferşayev yunan-roma küreşi boyunca Dünya ve Avropa çempionatlarında ğalebe qazanğan edi. Bu ğalebeleri tuvğan şeerinde qayd etilgen edi: Keriçte «Altın grifon» şeer reytinginiñ taqdirlev merasiminde 15 yaşında Emin Seferşayev «Yıl insanı» unvanını aldı.
Qırım.Aqiqat sabıq ukrain sportçusınıñ Avropa birinciliginde iştiraki aqta Ukrainanıñ yunan-roma küreşi federatsiyasından izaat bekley.


text:
Ankaradaki II Bütündünya qırımtatar kongressine kelgen Moskva Qırımtatar cemiyeti idaresiniñ reisi Erik Kudusov Rusiye akimiyetine qırımtatar muhtariyetiniñ zaruriyeti aqta bildirecek ola.
Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında o, Kongressten Rusiyege qaytıp kelgeninde «qırımtatarlarnıñ aqlavı aqqında» aytacağını bildirdi. «Yani, qırımtatarlarnıñ muhtariyeti olmalı. Ayırım usulları ile meni yeñip olamadılar. Olar (Rusiye akimiyeti. – QA) meni diñlemege mecbur olacaqlar. Putinden areket etecek olam», – dey o.
Bütündünya qırımtatar kongressiniñ prezidenti kim olmaq kerek degen sualge Kudusuv dey ki, 2009 senesi o, bu vazifege Refat Çubarovnıñ saylanılmasına qarşı çıqqan edi eken. «Bu vaqıt içerisinde o deñişti ve onıñ yerini alacaq başqa namzetni bilmeyim», – dey o.
II Bütündünya qırımtatar kongressi Ankarada (Türkiye) avgust 1-2 künleri keçirilecek. Forum vekilleri Ankarağa cuma künü, iyül 31-de, kele.
Rusiye yarımadanı işğal etkeninden soñ, 2014 senesi fevral 27 kününden ve bugüngece, 15 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur oldı. Bunıñ ile qırımtatar halqınıñ yetekçilerine Qırım kirişi yasaqlandı, qanuniy sürette saylanılağan ve bütün dünyada tamır halqlarınıñ öz-özüni idare etüv organlarınıñ nümünesi olğan Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Qırımtatar Milliy Meclisi işine devam etmek imkâniyetinden marum qaldılar.
İşbu vaziyetni nazarda tutıp, II Bütündünya qırımtatar kongressini Türkiye paytahtı – Ankarada keçirmek kibi qarar alındı. Ankarada qırımtatarlarnıñ eñ büyük diasporası yaşamaqta.


text:
Rusiyede qırımtatar jurnalisti, «Moskovskiy komsomolets» gazetasınıñ baş muarrir muavini Ayder Mujdabayev Moskva Helsinki gruppasınıñ insan aqlarını qoruv saasında mukâfatına nail oldı. Bunı o Facebook saifesinde yazdı. Mukâfatnı Rusiye uquq qorçalayıcısı ve dissident Lüdmila Alekseyeva berdi.
«Moskva Helsinki gruppasınıñ taqdirlenmek fursatını bergen er bir azasına teşekkürler bildirem. Lâkin bu mukâfat menim degil. Men yahşı añlayım ki, Qırımnıñ qanunsız «qoşulması» olmasa edi, mukâfatnı diger jurnalist alır edi. Buña ne qadar bermege azır olğanımnı bilse ediñiz», – dep yazdı Mujdabayev.
Rusiye jurnalisti bu mukâfatnı «qırımtatar halqı, er bir qırımtatarı, em de ATR telekanalınıñ hadimlerine» bağışalğanını ayttı.
«Eminim, kerçek yeñecek, ve millet mensüplige köre horlavlar cezasız qalmaycaq. Men qanunsız areketler ve yamanlıq yapqan adamlarğa bunı hatırlamağa rica etem. Qırımtatarlarğa ve Qırımnıñ bütün namuslı insanlarğa sabırlı olmağa tileyim. Daa bir zaman devamında er şey yaramay olacaqtır. Lâkin soñu yahşı olacaq», – dedi o.
Bu sene mukâfat alğan insanlar arasında – «Maşina vremeni» gruppasınıñ lideri Andrey Makareviç, Pskov şeer qanun keñeşiniñ deputatı Lev Şlosberg, «Grajdanskoye sodeystviye» komitetiniñ reisi Svetlana Gannuşkina, «Eho Moskvı» radiosınıñ alıp barıcısı Natella Boltânskaya, adliyeci Ramil Ahmetgaliyev ve digerleri.
Moskva Helsinki gruppasınıñ mukâfatı er sene İnsan aqları kününde berile. Bu sene taqdirlev merasimi dekabr 9-da Moskva Saharov merkeziniñ Sergi salonında olıp keçti.


text:
Soçi yanında yüz bergen uçaq qazasında elâk olğanlarnıñ hatırasına, Rusiye prezidenti Vladimir Putin dekabr 26 kününi umummilliy matem künü olaraq ilân etti. Rusiye devlet yolbaşçısı qaza diqqatnen taqiq etilecegini ve qurbanlarnıñ soy-sopına yardım berilecegini vade etti.
Rusiye Mudafaa nazirliginiñ Tu-154 uçağı dekabr 25 künü saba avağa köterilgende qazağa oğradı. Liner Suriyege yol tuta edi, uçaqta 92 insan bar edi, olarnıñ çoqusı – Aleksandrov adına yır ve oyun ansambliniñ iştirakçileri, Halepte kontsert berecek ediler. Ölgenler arasında «Adaletli yardım» fondunıñ yolbaşçısı Yelizaveta Glinka, ve doquz jurnalist te barlar.
Tu-154 qazasını tedqiq etecek komissiya, qazanın esas sebebi olaraq, uçaqnıñ tehnikiy nuqsanlığını baqmaqta.
Ölgenlerniñ ailelerine, TASS haber etkenine köre, altışar million ruble berilecek.


text:
Qazaqstanda dästürli emes jäne dästürli medïcïna mamandarı mwzıka kömegimen türli awrwlardı emdey bastadı. Aytwlarınşa, ulttıq aspaptarda orındalatın twındılardıñ paydası zor.
«Köptegen logopedter mwzıkamen emdep jür. Kün sayın eki sağattan Mocarttı tıñdasañ, aqawdan arılwğa jetkilikti ekeni anıqtaldı. Osılayşa balalıq şağında akter Jerar Deparde kekeştikten arılğan. Aldıñda öziñ şeşe almay jürgen mindet bar deyik. Jay ğana Mocarttı tıñdañız. Köp uzamay kürmewi qïın mäseleñiz şeşimin tabadı. Bul kompozïtordıñ äweni mïdıñ qabığına äser etip, adamnıñ parasatın köterip, tılsım küş beredi. Bul ğılımï däleldengen fakti», – dedi elordalıq psïxolog Ayaş Qurbaeva.
Al Qayrat Nurtastıñ ənderin paydalanıp, jüykesi sır bergenderdi emdeydi. Onıñ aytwınşa, tömen dawıspen än aytatın er adamdardıñ kompozïcïyası nawqastarğa jaqsı kömektesedi eken.
Derekközi:baistars.kz
Kommentarïï
-
Madïna2015-08-04 00:57:22Kayrat Nwrtas anderï kattı wnaïdı ol bawırıma sattïlïk tïleïmïn


text:
+0 BƏYƏN
Suyumbike Destanı
Dr. AZİZ SÜTBAŞ
Bir Nogay Kani bolgan Yusup Mırza Han Turk binen Tatar birligi sebepli 15 insi yuzyillikta kızı Süyümbikedı, 18 yasinda eken Kirim Kani vasitsiminan Kazan Kani'man uylendirgen. Onung Oyu uykenlegen Oris balesi bolgan Meskuv Kan'ina karsi birlik yasamak edi. Ama tavarih Yusup Kan'din oylaganinday bolmas. Nav biyit ale de soylenipturgan Tatar ma? Turk be? Nogay ma? soravina en aruv yavaptir.
Kazanga üş kayta han bolgan Safagerey ölgen vakıtında, ulı Ötemıs Gereydıng yaslıgı sebeplı, ökımet ıslerı dörtınşı hatını Süyımbikege tapşırgan. Hurşid Ana(Handın üken hatını bolsa yaray) kunlesıp, özı han hatını bolmaga ınyetlenıp, Astrahannan kazanga Yadıger Handı keltırgen. Meskuv hanı man bolgan solıklardı neşe kayta bızsalar da, ol ıslerdıng künasın "Süyımbikedıng ısı, Nogaylardın, Kırımlılardıng ısı" dep (Süyımbike üstınnen) Hurşid Ana Meskuvge hat yazgan.
Sol sebeplı, Meskuv Hanı bır kelısken vakıtta tul kalgan Nogay Yusup Mırza kızı Süyümbikedı, dört yaslık uvılı Ötemis-Gerey men ekısın, Meskuvge yesır etıp uzatuvga şart kılgan. Kazan törelerı Meskuvge doslıkları bolmasa da, özlerın ayıpsız etıp körsetuv uşun, Süyımbikedı takatınnan, vaktısınnan ayırıp, yılatıp, Meskuvge uzatkannar. Sol kün, kaladan şığarıp, Kazankı suvına yetkenşe, Kazan muzıkantlarıng oynap bargan munglı küyıne yazılgan yır Süyımbike dıng öz avzınnan söylep aytılagan deydiler.
آردینی اوخو/Ardını oxu
BÖLÜM :
Dəstan,


text:
Rusiye adliyecisi Mark Feygin aprel 14-te Moskvanıñ Meşçansk mahkemesinde qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ Federal havfsızlıq hızmetine Rusiye işğal etken Qırımğa kiriş yasağınen bağlı açtırğan davası boyunca toplaşuv aqqında bildirdi.
Adliyeciniñ bildirgenine köre, devlet sırı olğanına esaslanıp, iş Moskva şeeriniñ mahkemesine yollandı.
«Cemilevniñ FSBden şikâyeti boyunca mahkeme toplaşuvı olıp keçti. Devlet sırı olğanını aytıp, Moskva şeeriniñ mahkemesine berdiler. Eñ azında, kiriş yasağı vesiqasını körermiz», – dep yazdı Feygin Twitterde.
Fevral ayında Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ matbuat hızmeti adliyeci Mark Feygin tarafından qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge Qırımğa kirişi qanunsız şekilde yasaq etilgeninden Rusiye Federal havfsızlıq hızmetine qarşı dava açtırğanını haber etken edi. Aynı yasaq Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa da berildi. Bu işlerni İnsan aqları Avropa mahkemesi de baqa.
Bundan evel Cemilev Qırımğa kirişi yasaq etilgeninden sebep Rusiye Federal migratsion hızmetine qarşı dava açtırğan edi.
2014 senesi aprel 22-de Mustafa Cemilevge 5 yıl devamında Qırımğa kelmege yasaq ettiler.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ Mustafa Cemilev Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi vazifesine tayin etildi.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Bayqawğa älemniñ 36 memleketinen 1600 şığarma tüsken. «Qara oramal» poeması atalmış bayqawğa qatısqan elderdiñ tiline awdarıladı.
Xalıqaralıq «Alaş» ädebï sıylığınıñ lawreatı, aqın Ğalım Jaylıbaydıñ «Qara oramal» kitabınıñ tusawkeser keşi 2014 jıldıñ 29 mamırında Qarağandıda ötken.
Aqınnıñ näwbet jıldardı arqaw etip, sayasï qwğın-sürgin qurbandarına arnalğan «Qara oramal» dastanı «Bolaşaq» baspasınan orıstıñ belgili aqını Nadejda Çernovanıñ awdarmasımen eki tilde jarıq körgen bolatın.
XX ğasırda el basına töngen zulmat zaman aşıq jazılğan dastan «Qarağandı lageri», «Karlag qaqpası», «Axmetjan Sarmantayulınıñ «58-statya» küyi», «Qızjılağan», «Ïrïna Borxmannıñ «Üzilgen sapar» kartïnası», «Mamoçkïna molası», «Üş qağıs» attı tarawşa jırlardan turadı.
Derekközi: Otandıq BAQ materïaldarınan
Kommentarïï


text:
Aqmescitte Qırım musulmanları diniy idaresinde qadınlar içün diniy-maarif seminarları keçirilecek. QMDİ matbuat hızmetiniñ bildirgeni kibi, yañı oquv yılında birinci seminar sentâbr 9 künü keçirilecek.
Kurslar Qırım musulmanlar diniy idaresiniñ «Faydalı ilim» tasil leyhasınıñ çerçivesinle keçirilecek. Bildirilgeni kibi, islâm ilimleri ocası Zeyneb Bairova İslâmda musulman qadınınıñ inkişafına, turmuş, aileviy, içtimaiy ayatında maarifine, diniy bilgilerniñ arttırılmasına bağışlanğan seminarlarnı er afta keçirecektir.
Qırım musulmanlar diniy idaresinde bildirilgeni kibi, kurs programması ekinci sene devam ete.


text: «Qazaq gazetteri» җavapkärligi çäklängän yoldaşliğiniŋ Baş mudiri — Muhärrirlär keŋişiniŋ räisi Ş.Patteevniŋ buyruğiğa benaän, uzun jillardin beri «Uyğur avazi» geziti tähriratida Ähbarat vä reportajlar bšlüminiŋ muhärriri lavazimini egiläp kelivatqan Bähtişat Sopiev mäzkür gezit Baş muhärririniŋ orunbasari lavazimiğa tayinlandi. Bähtişat Mähämät oğli 1972-jili Uyğur nahiyäsiniŋ Ğalҗat yezisida tuğulğan. Äl-Farabi namidiki Qazaq milliy universitetiniŋ jurnalistika fakul'tetini tamamlidi. 1994-jili «Uyğur avazi» geziti tähriratiğa işqa orunlişip, muhbir, çoŋ muhbir, bšlüm başliği, bšlüm muhärriri lavazimlirini egilidi. Qazaqstan Jurnalistlar ittipaqi mukapitiniŋ laureati (2008), Ähbarat vä kommunikatsiyalär ministrliginiŋ «Aqparat salasınıŋ üzdigi» bälgüsi (2015) bilän mukapatlanğan.


text:
Traktorında Rusiyägä kitte
Säyäxät 25 kön däwam itte
Germaniyada yäşäwçe 70 yäş’lek Hubert Wirth kärwanğa äyländergän 1936 yılğı traktorı belän FIFA Dönya kuboğın qarar öçen Germaniyadän Rusiyägä yul tottı.
Wirthnıň säyäxäte 25 kön däwam itte.
Layıqlı yalğa çıqqan, läkin haman da êşläwçe alman watandaşı Hubert Wirth maşina tözekländerüdä êşlägän waqıtta traktorın kärwanğa äyländerde.
Maqsatı isä – ile öçen uynawçı Germaniya milli taqımın FIFA 2018dä xuplar öçen Rusiyägä baru.
Alman babayı êten dä alıp, may ayı urtalarında yulğa çıqtı.
Başta Germaniyadän Pol’şağa, annan Belarus’ka kitte.
Mäskäwgä dä barıp citte.
Ber köndä iň küp 100 çaqrım bara aluçı traktör kärwanda aşap êçte.
Barlığı 2600 çaqrımlıq yulnı uzdı ul.
Wirth ile öçen uynawçı taqımınıň 17 iyun’ könge matçın qarayaçaq.
Soňınnan Rostov-na-Donu, Sankt Peterburg şähärlärendäge matçlarğa da traktör belän baraçaq.


text:
Törek matbuğatına küzätü 16.05.2018
16nçı may könne basılıp çıqqan qayber törek gazetlarına küzätü
“Sabah” gazetı: "Ärdoğannıñ Fälästin diplomatiyası däwam itä”
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Fälästindäge soñğı täräqqıyätlär belän bäyle bularaq Germaniya Kanślerı Merkel, İran İlbaşı Hasan Ruhani häm Rusiyä Däwlät başlığı Vladimir Putin belän telefonnan ayırım ayırım söyläşte. Ärdoğan Merkel telefon söyläşüendä Ğazzädä fälästinlelärneñ tämek itep alınuı näticäsendä yäşängän kiyerenkelek xaqında fikerlär belän almaşıldı. Söyläşü waqıtında xäzerge küreneşneñ problemağa çişeleş tabıluın awırlaştıruına da basım yasaldı. Ärdoğan İran İlbaşı Ruhani belän telefon söyläşüen dä ütkärde. Ärdoğan Fälästindäge soñğı täräqıyätlär belän bäyle bularaq iñ soñ Rusiyä Däwlät başlığı Putin belän telefonnan söyläşte.
“Star” gazetı: "Törkiyä belän AQŞ arasındağı möhim söyläşülärneñ waqıtı bilgele buldı”
Tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu Amerika Quşma Ştatları däwlät särkätibe (särkätıybe) Mayk Pompeo belän 4nçe iyün’dä Amerika Quşma Ştatlarında küreşäçäk. Pompeo belän Çavuşoğlu Amerika Quşma Ştatları başqalası Waşingtonda oçraşaçaq. Çavuşoğlu belän Pompeonıñ söyläşüe waqıtında Süriyädäge häm Yaqın Könçığıştağı täräqqiyätlär (täräqqıyätlär), ike yaqlı mönäsäbätlär, “PKK” terror oyışması häm “Fätullahçı” (FETÖ/PDY) terror oyışması/parallel däwlät qorılışı belän köräş kebek mäs’älälärneñ quzğatıluı kötelä.
“Watan” gazetı: “Akardan ike kritik söyläşü”
Ğomum ştab başlığı armiya generalı Hulusi Akar Greśiya häm Amerika Quşma Ştatları ğomum ştab başlıqları belän küreşep söyläşte. Akar kiçä NATO xärbi komitet ğomum ştab başlıqları cıyılışında qatnaşu öçen kitkän Bel’giya başqalası Bryussel’dä Greśiya ğomum ştab başlığı belän küreşte.
Ägäydäge kiyerenkelektän soñ berençe oçraşu buldı. Ğomum ştab başlığı armiya generalı Hulusi Akar Amerikalı xezmättäşe armiya generalı Josef Danford belän oçraştı. Oçraşu waqıtında Akar häm Danford ike yaqlı mönäsäbätlär belän bergä Süriyädäge häm Yaqın Könçığıştağı täräqqiyätlär (täräqqıyätlär) xaqında fikerläre belän almaştı.
“Xörriyät” gazetı: "Şimşäktän iq’tisad belän bäyle bik möhim tweet”
Baş ministrnıñ iq’tisadtan cawaplı urınbasarı Mäxmät Şimşäk “Twitter”dan yasağan belderüendä säyäsät cıyılmasınıñ saylawdan soñ yaxşıraçağın belderde. “Bloomberg News”nıñ Törkiyä byurosı citäkçese Benjamin Harvey urtaqlaşqan xäbärgä cawap birüçe Şimşäk: "Säyäsi pragmatizm axır çiktä xakim bulaçaq. Qağidägä nigezlängän bazar iq’tisadı alğa taba baru öçen berdänber ışanıçlı variant”, - dip äytte.
“Yäni Şafak” gazetı: "Aqdağ İzrail häm Misır yaralanuçılarnı alıp baraçaq oçqıçqa röxsät birmäde”
Baş ministr urınbasarı Räcäp Aqdağnı Tön'yaq Kipr Törek Cömhüriyäte İlbaşı Mustafa Aqıncı häm Baş ministr Tufan Ärhürman ayırım ayırım qabul itte. Aqdağ Kiprda yasağan belderüendä: "Fälästindäge yaralanuçılarnıñ Törkiyägä kiterelüe öçen İzraildä yäisä Misırda oçqıçnıñ töşüe kiräk. Här ike il dä xäzergä çaqlı moña röxsät birmäde”, - dip äytte.


text:
Milli muzeyıbız - Anadolu śivilizaśiyäläre muzeyı
Törkiyäneñ mädäniyät xäzinäläre 39
Törkiyäneñ mädäniyät xäzinälärendä bu atnada sezgä ilebezneñ ğorur çığanağı bulğan Milli muzeyıbız Anadolu śivilizaśiyäläre muzeyın tanıtaçaqbız.
Törkiyä Cömhüriyäte däwläteneñ qorıluı aldınnan, Azatlıq suğışı däwam itkändä Mustafa Kemal Atatörek mädäniyät ölkäsendä iniśiativalarnı planlaştırğan. Bu iniśiativalardan berse dä Änkara manarasında ber Hitit muzeyinıñ qorılu fikere ide.
Polatlıda atılğan döşman tup tawışları Änkarada işetelgändä, Milli Köräşneñ üzägeneñ Kayserigä küçenüe bäxäsläşkändä muzey qoru êşçänlekläre başlanğan ide. Böten iktisadi çığanaqlarnıñ Milli Köräşne alıp barılğan bu çorda muzey qorıluı öçen ênergiya häm täwäkkäl torış däwlätebezneñ qoruçısınıñ aldan kürüçänlekneñ mohim ber kürsätkeçe bulıp tora.
Änkara Manarasında ber bersenä yaqın torğan ike Ğosmanlı binası bulğan Fatih çorınıñ Äsäre Paşa säwdä üzäge häm Kurşunlu qunaqxanä müzeyi öçen uñay bulğan.
Törkiyäneñ här poçmağınnan Xett äsärläre monda, Hacıbayram mäçete yanındağı Ogastes ğibadätxanäse häm Rim hamamında ciyıla başlandı.
Ber taraftan da muzey binasınıñ restovraśiyäse häm tirä-yäqnı tärtipkä salu däwam itä ide.
1938nçe yıldan 1968nçı yılğa qadär däwam itkän êşçänleklär häm tärtipkä salular bu waqıtta tämamlanğan. Muzey barı tik Xett äsärlärne genä tügel här çordan äsärlärne qabul itä başlağan.
Xäzerge köndä Mahmut Paşa säwdä yortı häm tirä yağında urın alğan Arasta müzeyi kürgäzmä zalları bularaq qullanıla.
Kurşunlu qunaqxanä isä muzeynıñ idarä binası bularaq xezmät itä.
Böten dönyada tanılğan häm belengän Muzeyda mägärä çorı äsärlärennän Ğosmalnı çorı äsärlärenä qadar suzılğan xronologiyada kiñ ber geografiyadan kilgän äsärlär kilüçelärgä täqdim itelä.
Muzey yäşel baqçası belän sezne qarşı ala, iskitkeç matur ağaçlar häm tirä-yäqnıñ tärtibe belän sezne täêsirliy. Baqçanıñ här tarafına taralğan Xett, Greśiya häm Rim çorınnan xäykällär, amforalar, taş tabutlar, kolonnalar arasında yöriy alasız. Muzeynıñ töp kerü qapqasınnan êçkä kergändä suvenir-büläklärneñ satu urını bar. Monnan Anadolu Madäniyätlärneñ saylanğan äsärläreneñ ürnäklären satıp alırğa mömkin.
Paleolitik- İske urta ğasır mägärä çorı äsärläreneñ bulğan bülemnän soñ dönyanın iñ iske awıllarınnan berse bulğan Konya Çatalhöyüktä urnaşıp muzeyğa küçengän ber yortnı kürä alasız.
Bezneñ erağa qadär 8500 yıl êlek bulğan bu awıl tarixnıñ belengän iske urnaşu urınnıñ üzäge bulıp tora. Öyneñ diwarları ügez başlı xäykällär belän bizängän.
Monda bulğan ber diwar räsemendä urın alğan Çatalhöyük täswire şul uq waqıtta dönyanıñ iñ iske kartası bulıp tora.
Waqıt êçendäge yulçılığığız koridor buyınça däwam itä, Kayseri Kaniş Karum säwdä üzägendä bulğan yazılu balçıq plitkalar Anadoluda tarixnı başlatıp cibärä.
Artınnan Xett bülemendä Xett äsärlärne kürä alasız. Gordionnan kiterelgän Frigiy patşası Midasnıñ qaber bülmäse, Şanlıurfa-Göbeklitepe büleme häm Van cirennan Urartu äsärläre iğtibarnı caläp itä.
Säwdä yortınıñ êçena kergändä Anadolunıñ törle töbäklärennän kiterelgän xäykällär häm taş relyefları Säwdä yortınıñ yuğarı ğömbäzläreneñ astında sezne ayırı ber dönyağa alıp kitä.
Bu bülemdä şul uq waqıtta Karun xäzinäläreneñ iñ mohim äsärlärennän berse bulğan Uşak muzeyınnan urlanıla, soñınnan qabat qulğa töşerelgän Kanatlı Diñgez Atı broşnı da kürä alasız.
Muzeynıñ asttağı qattında Rim, Ğosmanlı çorınıñ äsärläre dä bar. Monda Rim hamamında bulğan häm monda küçengän iskitkeç Rim atletınıñ xäykäle sezne qarşı ala. Törle cirlärdä tabılğan xäzinälär häm iske aqça ürnäklärne dä kürä alasız.
Baqçadağı östämä binada uquçılar häm balalarğa iske çor tormışın yäşäp öyränüläre öçen ürep yasalğan äyberlär, kasä,çülmäk häm aqça bastıru bülemnäreneñ dä bulğan êşxanäläre urın ala.
1997nçe yılında Lozanda ütkärelgän saylawlarda 68 nämzät muzey arasınnan “Awrupanıñ yılnıñ müzeyi” titulın qazanğan ide. Anadolu śivilizaśiyälärınıñ saylanğan ürnäklärne ber urında xronologiya buyınça kürä alasız, Sezne ilebezneñ Anadolu śivilizaśiyäläre muzeyına çaqırıp qalabız.


text:
QABAT RAMAZAN HÄM KRİZİSLARNI ÇİŞÜ ÖÇEN BÄRGÄLÄNÜÇE TÖRKİYÄ
Ramazan ayın cir şarınıñ qanap toruçı yarası Ğazzädän şähit xäbärläre belän qarşıladıq
Dön’ya barğan sayın idarä itelä almas proşessqa êtärelgän, terrorçılıq, êçke bäreleşlär häm suğışlar belän totrıqsızlıqqa taba kitüçe däwerdä şäfqat’lelek häm yarlıqaw ayı Ramazannı cir şarınıñ qanap toruçı yarası Ğazzädän şähit xäbärläre belän qarşıladıq.
İzrail’neñ tözeleşen, yaqınça 750 meñ fälästinleneñ isä räximsez räweştä watannarınnan sörelüen, üz cirlärendä möhacir xälenä töşüen iskä alu könendä zolım yärdämendä barış yasarğa mataşuçılar êşkä totınğan ide.
Qudüsneñ statusı
Ğasırlardır İbrahim dinläreneñ barısı öçen izge bulğan Qudüskä buşqa ayırım ber status birelmägän. Dön’yanıñ barlıq däwlätläreneñ Qudüsne qaysı bulsa da däwlätneñ başqalası bularaq qabul itmäwe häm hiçbereneñ ilçelegeneñ Qudüstä bulmawınıñ säbäbe bardır. Çınnan da, Berläşkän Millätlär oyışmasınıñ 1947nçe yılğı 181nçe qararı Qudüs öçen BMO idaräsendä xalıqara rejim küzdä tota ide. İzrail’, 1948dä tözelgännän soñ, başta Könbatış Qudüsne, 1967nçe yıldağı “6 kön suğışı”nda isä Könçığış Qudüsne basıp aldı. BMO İminlek şurası Yaqın Könçığışta ğadel häm däwamlı tınıçlıq urnaştıru öçen kiräkle dip tapqan prinśipların 242 nomerlı qararında belderde. Ul İzrail’ne 1967nçe yılda suğış waqıtında basıp alğan cirlärdän çigenergä çaqıra. Ämma ul waqıttan birle İzrail’ Qudüsne parlamentı häm ministrlıqları urnaşqan faktik başqalası itep kürä. 1980nçe yılda İzrail’, Qudüs qanunı çığarıp, şähärne bötenläy bülenmäs başqala bularaq iğ’lan itte. BMO İminlek şurasınıñ 478nçe qararı anı kire qaqtı, Qudüstä diplomatik wäkillekläre bulğan illärne anı Tel’-Avivqa küçerergä çaqırdı. Şuranıñ daimi äğ’zası AQŞ tawış birüdä qatnaşmadı, ämma qararğa veto da quymadı. Şul könnän başlap Qudüstä ilçelege bulğan Boliviya, Dominikana, Êkvador, Gvatemala, Gaiti, Niderland, Kolumbiya, Panama, Çili, Urugvay häm Venesuêla diplomatik wäkilleklären Tel’-Avivqa küçerä başladı. 2006nçı yılda Sal’vador häm Kosta-Rikanıñ da ilçelekläre Tel’-Avivqa küçkännän soñ şähärdä ber ilçelek binası da qalmadı.
AQŞ närsä êşlärgä mataşa
1995nçe yılda AQŞ kongressı, BMO İminlek şurasınıñ 478nçe nomerlı qararına qarşı kilep, Qudüsne İzrail’neñ başqalası bularaq iğ’lan itüçe häm İzrail’däge ilçelegen Tel’-Avivtan Qudüskä taşunı küzdä totuçı Qudüs ilçelek qanunın (Jerusalem Embassy Act of 1995) çığardı. Anda Qudüstäge ilçelekne 1999nçı yılnıñ mayına qadär tözep beterü kiräklege urın ala. Ämma bu mäs’äläneñ neçkälelege häm Yaqın Könçığışta naçar näticälärgä kiterä aluın isäpkä alıp barlıq ilbaşları tarafınnan kiçekterelde.
2017nçe yılnıñ 6nçı dekabrendä, Ğosmanlı cirlärendä yähüdlär öçen ber milli däwlät qorunı ışandırğan Balfur deklaraśiyäsennän soñ näq’ 100 yıl ütkäç, AQŞnıñ 45nçe ilbaşı Donal’d Tramp Tel’-Avivtağı AQŞ ilçelegen küçerü qararına baruın belderde. Bu belderü Yaqın Könçığıştağı tınıçlıq prośessına häm töbäkneñ ixtıyacı bulğan totrıqlılıqqa biräçäk zararları yağınnan tarixi, häm şulqadär ük uñışsız ide. Bu küçenü - ğadi urın alıştıru tügel, basıp aluğa xalıqara qanunlılıq birergä mataşunıñ ber öleşe.
AQŞ, töbäktä kiyerenkelekne arttıracağın, bäreleşlärgä säbäp buläçäğın belä torıp, xalıqara cämäğat’çelekneñ berdäm räweştä “yuq” diyüenä “äye” diyep, böten dön’ya qarşında xalıqara xoquqqa açıqtan-açıq qarşı kilüçe qararın tormışqa aşırıp, İzrail’däge ilçelegen Qudüskä küçerde.
Fälästinlelär öçen ayıru divarı närsä bulsa, qamalış närsä bulsa, bu qarar da şundıy uq tabiğat’tä. Xalıqara cämäğat’çelekneñ kisken qarşılığına qaramastan, kiregä adım yasamağan AQŞnıñ bu xäräkäte, tabiğıy bularaq, fälästinlelär tarafınnan zur açu häm êzärleklänü xise belän qarşılandı. Näticädä grajdannarnıñ buysınmawı häm passiv qarşılıq yulı belän xoquq häm ğadellekkä çaqırğan meñnärçä keşegä qarşı ülçäwsez köç, zolım qullandılar. Fälästinlelär xalıqara cämäğat’çelek häm medianıñ küze qarşında İzrail’ poliśiyäse tarafınnan awlanğan şikelle şähit itelde, meñlägän keşe yaralandı. İzrail’ tözelgän waqıtta küpläp üterügä duçar itelgän häm cirlärennän mäcbüri yäki xäylä yulı belän quılğan, tuğan cirlärendä möhacir, xätta watansız xälgä kilgän fälästinlelär öçen “böyek fälakät” mäğ’näsendäge Näkbädän soñ 70 yıl ütügä qaramastan bernärsäneñ üzgärmäwe böten tulılığı belän kürende.
Yaqın Könçığıştağı yanğınnı sünderüçe Törkiyä
İslam xezmättäşlek oyışmasınıň çirattağı başlığı sıyfatı belän Xörmätle Ärdoğannıň çaqıruı belän 18 may könne cıyılğan Qudüs-Yerusalim oçraşuı barlıqqa kilgän bu aqılğa sıymaslıq häm legal’ bulmağan ğamällärne tuqtatu cähatennän bik möhim ide. Bar dönyada çağılış tapqan oçraşu şaqtıy regional’ häm xalıqara oyışmanıň başqara almawın yasadı. Törkiyäneň sizgerlege häm humanitar mäs’älälärdäge liderlığı arqasında Yerusalim statusınıň aqılğa sıymaslıq häm xoquqsız ğamällär belän üzgärtelä alınmayacağı tağın ber tapqır kürsätelde.
Törkiyä yasalğan bu adımnarnıň başta İzrail zararına buluın, BMO qorılğannan birle çişelä alınmağan Fälästin mäs’äläseneň beterelüendä bulışmayaçağın, kiresençä problemanı tağın da çişelmäslek xälgä kertäçägen häm töbäkne qabat yanğın urınına äyländeräçägen härwaqıttağıça citkerde. Töbäktä daimi tınıçıqnıň urnaştırıluı, bäreleşlärneň häm krizislarnıň buldırılmawı öçen iň zur ğayrät quyğan häm fidaqarlıq kürsätkän il Törkiyä buldı. Qızğanıç, bu tırışlıqlar äňgämädäşläre tarafınnan täqdir kürmäde häm tınıçlıq urnaştıru ömetläre buşqa çıqtı.
Mazlumnarnıň qayğısın azaytu öçen Mavi Marmara köymäse cibärelgändä ğayepsez häm qoralsız keşelär üterelde. Yaralar uzmasa da, fälästinlelär östendäge basımnıň ciňeläyüe öçen Törkiyä İzrailgä kompensaŝiya tüläp häm ğafu ütenep, krizisnı çişü forsatın täqdim itte. Läkin bu tapqır da kürsätelgän yärdämnärgä yalğan yağarğa tırıştılar, tap töşerü propagandaların alıp bardılar. Bombalar töşkändä keşelärgä cılı aşlar ireşterelde. Läkin rizıqlarnıň ixtıyac iyälärenä tügel, ä terrorçılarğa citkerelüe turında yalğan süzlär çıqtı. 4 meň yäş’ keşeneň ğailä qoruına yärdämçe bulğan Törek xezmättäşlege häm koordinaŝiya agentlığı TİKAnı terrorçılarğa yärdäm kürsätü belän ğayeplärgä tırıştılar.
Aqıllı fiker yörtsäk, Törkiyä yärdämnäreneň basımnı niçek töşerüe, krizislarnıň naçar täêsirlären niçek itep azaytuı küreler. Törkiyä barlıq bolarğa qaramastan töbäktä xozur häm tınıçlıqnıň qabat urnaştırıluı öçen motivaŝiyasen yuğaltmıyça êşçänlek başqarunı däwam itterä. Bu Ramazan ayında da yaralarnıň beterelüe öçen daru häm mediŝina materialları Ğazzägä ireştereläçäk, Ramazan ayı buyınça här kön meň ğailägä, barlığı yaqınça 200 meň keşegä cılı aş taratılaçaq häm 12 meň ixtıyacı bulğan ğailägä yärdäm kürsäteläçäk.
Törkiyäneň bu tırışlıqları ğadellek häm tınıçlıq östendä qorılaçaq ike däwlätle çişeleşne xuplıy. İzrail monnan soň ayıruçı diwarları, qoral häm bombaları belän fälästinlelärne yuqqa çığarırğa tırışıp tügel, ä ğadellek, märxämät belän citäkläp, legallek urnaştıra alacağın kürergä tiyeş.
Krizislarnıň betüe öçen tırışuçı Törkiyä
Ğadellek häm märxämät qimmätlären yaqlawnı tarixi missiyase häm däwlät tradiŝiyase bularaq üz itkän Törkiyä din, tel häm rasağa qaramıyça härwaqıt zolımğa qarşı, mazlum yanında buldı. Monıň iksez-çiksez ürnägen kürä alabız. 1492 yılda 200 meň tiräse yähüd İspaniyada duçar qalğan basım häm zolımnan Ğosmanlı İmperatorlığına sıyına, xozur häm imin cirlärdä yäşi. Ğosmanlı İmperatorlığında yähüdlär cämğiyät’ häm däwlättä möhim wazifalarğa kütärelä. Oxşaş ürnäklärne Cömhüriyät tarixında da kürergä mömkin. Törkiyä yähüdlärneň 2nçe Bötendönya suğışında naŝist zolımınnan saqlanuı öçen qulınnan kilgänne başqara. Ul waqıttağı Marsel’ konsulı Näcdät Känt naŝist yawlawındağı Franŝiyadä yäşäwçe häm alman cıyu şähärçeklärenä cibärelergä telängän şaqtıy yähüdne üz tormışın risk astına quyıp, Törkiyä çit il pasportın çığara häm alarnı bu zolımnan qotqara. Yänä şul uq çorda Törkiyäneň Rodostağı konsulı bulğan Sälahattin Ülkümän Germaniya belän Törkiyä arasında krizis riskın belä torıp, Rodos utrawınnan cıyu şähärçeklärenä alıp barıluçı Törkiyädäge yähüdlärne alman generalına tapşırmadı. Tarixtağı bu ürnäklärgä küz salğanda Törkiyäneň bügenge tırışlığı tağın da yaxşı aňlaşıla.
Törkiyäneñ üzen ayırılğısız öleşe itep kürgän geografik kiñlektä tınıçlıq häm totrıqlılıq täêmin itü tırışlıqlarınıñ qaderen belergä häm bu tarixi forsatnı ıçqındırmasqa kiräk. Bügenge köndä bäreleş häm totrıqsızlıq üzäge itep kürelgän töbäkne 400 yıl buyı ğadel räweştä idarä itkän häm törle din äğ’zalarınıñ tınıç şartlarda yäşäwen täêmin itkän Ğosmanlı imperatorlığı mirasına iyä däwlät şöbxäsez töbäktäge bäreleş häm totrıqsızlıq problemasın çişügä dä möhim öleş kertäçäk.
Törkiyäneñ maqsatı berqayçan da başqa illädä xakimiyät qorıp alarnı êkspluataśiyäläw häm üz minminçel mänfäğät’lären tormışqa aşıru bulmadı, kiresençä üz milli çikläre tışındağı keşelär öçen dä dönyanıñ ğadel häm yäşärlek urın buluın täêmin itü buldı.
Törkiyä üz ilendäge 80 million keşeneñ genä tügel, dönyadağı 7 milliard yarım keşene qızıqsındıruçı global’ maqsat öçen tırışa. Bu mäs’älädäge êçkersezlegen yaqında Myanma häm Bangladeşta kürsätte. Arakanda küpläp üterügä duçar bulğan häm Bangladeşqa sıyınğan yöz meñnärçä ğayepsez,cäberlängän keşegä yärdäm qulı suzdı.
Törkiyä ilbaşı krizis barlıqqa kilgännän başlap tığız diplomatiya alıp barıp dönyanıñ iğ’tibarın biregä cälep itärgä tırıştı, töbäkkä üz ğailäsen cibärep krizis täêsirlären ciñeläytü öçen Törkiyäneñ yärdämnären ireşterde. Bangladeşqa sıyınıp lager’larda yäşi başlağan yöz meñnärçä qaçaqqa Törek xezmättäşlek häm koordinaśiya agentlığı (TİKA)nıñ qaynar rizıq taratuı här kön däwam itä. Törkiyä 5500 çaqrım yıraqlıqta mondıy yärdäm başqarğanda kem anı mänfäğät’läre turında uylıy dip äytä ala? Törkiyä barı tik qorılğan sistemanıñ üz mänfäğät’läre öçen dönyanı könnän kön idarä itelä almaslıq xälgä kiterü tırışlığın tuqtatu öçen tırışa.
Törkiyä - İzrail’ mönäsäbätläre
Törkiyä Cömhüriyäte İzrail’ belän diplomatik mönäsäbätlären töbäk tınıçlığı häm totrıqlılığına öleş kertäçäk tırışlıqlarnıñ möhim öleşe itep kürä. İzrail’neñ töbäk illäre belän suğışlar häm kiyerenkelekläre küz uñında totılğanda mönäsäbätlärne normal’ räweşta däwam itterü İzrail’neñ töbäktä yalğız qaluın da totqarlıy.
Fälästindäge här krizistan soñ Törkiyä –İzrail’ mönäsäbätläre kiyerenke tös ala. Törkiyäneñ keşeleklelege qayçaq İzrail’ xökümätenä oşap betmi häm bu ike arasındağı diplomatik mönäsäbätlärgä dä yoğıntı yasıy.
Ğazzädäge soñğı krizistan soñ tulı wäqalätle ilçelärneñ waqıtlıça illärenä qaytuı diplomatik mönäsäbätlärneñ däräcäsen töşerep töşermäw sorawların da tudırğan ide. İlçelärneñ ike yaqlı bularaq waqıtlıça kitüe döres adım bulır, ämma diplomatik mönäsäbätlärne ozaqqa özü fälästinlelärgä sankśiya kertügä barıp citärgä mömkin.
Mavi Marmara höcümennän soñ 6 yıl däwam itkän kiyerenkelek ike yaqlı bularaq tulı wäqalätle ilçelärneñ bilgelänüen täêmin itüçe kileşü näticäsendä kimegän ide. Yañadan başlanğan diplomatik mönäsäbätlär bar närsägä qaramastan Törkiyäneñ Fälästin mäs’äläsenä öleş kertüen häm moxtaclarğa yärdäm ireşterüne ciñeläytte.
Qudüs/Yerusalim basıp alınğan, Ğazzä blokadada, Yordannıñ könbatış üzänlege isä qamaw astında häm Fälästingä ireşü yulları xoquqsız räweştä bulsa da İzrail’ kontrolendä. Bu noqtada xis-toyğılarğa birelmiçä,aqıllı fiker yörtep problemalarnı tiränäytäçäk adımnardan yıraq toru kiräk. Oyışmalarıbız da bu noqtada koordinaśiyäle xäräkät itärgä ,êşçänleklären diplomatik missiyälärebez häm TİKA ofisı belän kiñäşläşep planlaştırırğa tiyeş.
İzrail’ citäkçelege bügenge köngä qadär monı êşlämäsä dä monnan soñ xalıqara cämğiyät’neñ tawışına qolaq salırğa häm fälästinlelärgä qarata zolımnı tuqtatırğa tiyeş.Üz tarixında iñ küp sörgengä duçar bulğan millät wäkilläreneñ ütkännärdä kiçergän qayğı-xäsrätne bügenge köndä başqalarına yäşätmäwe zarur. Krizisnı tiränäytkän, keşelärne qotırtqan häm töbäkne totrıqsızlıqqa êtärgän ilneñ “aradaşçı” rolen üz östenä ala almawın kürü kiräk. 100 yıldır tınıçlıqqa susağan Qudüstä ütkännärdä bulğanı kebek törle din äğ’zaları tınıç şartlarda yäşärgä tiyeş.
Keşelär irekle häm imin räweştä xäräkt itä alğan häm säwdä canlanğan här cirdä älbättä solıx urnaşaçaq. Törek xezmättäşlek häm koordinaśiya agentlığı TİKAnıñ missiyäse – üze bulğan töbäklärdä iq’tisadi qalqınu asqormasın nığıtıp tınıçlıqnı saqlaw, ul bozılğan urınnarda anı qabat urnaştıru öçen tırışu.


text:
Törki dönya xezmättäşiegenä zur öleş kertkän zıyalı Yosıf Aqçura
Törkiyä häm Awraziya 47
1900 nçe yıllar başı - törki dönyada bergälek xaqında fikerlär tua başlağan häm bu mäs’älä kiñ planda söyläşelä başlanğan, törki häm möselman xalıqlar Könbatış mädäniyatınıñ kütärelüen kürep üzlären yañadan tanıtuğa kereşkän däwer. Bu däwerne nigezdä törki häm möselman cämğiyät’lär öçen uyanu çorı dip äytergä mömkin. Qazan şähäre häm anıñ tirä yağında din ölkäsendä başlanğan bu uyanu ,çınbarlıqnı añlıy başlaw barışı soñraq mäğarif reforması xäräkäte, yäğ’ni cäditçelek räweşendä däwam itä .20 nçe ğasır başında isä säyäsi häm milli êşçänleklär räweşendä kiñ xäräkätkä äwerelä. 1908 nçe yılda İstanbulda tormışqa aşqan Jön Törek inqıylabı rusiyäle törki zıyalılarnı İstanbulğa kitertä. Bu däwerdä İstanbul Rusiya häm Törkestannan kilgän zıyalılarnıñ fiker üzäge bula. Ğosmanlı däwläte häm Rusiya törkiläre arasında mädäni yaqınlıqnıñ artuı häm köçle fiker almaşular bu däwerdä tormışqa aşa. Qazan, Qırım, Kavkaz häm Törkestan zıyalıları Ğosmanlınıñ säyäsi häm mädäni tormışında möhim rol’ uynıy.
Yosıf Aqçura törki dönyada berlek fikere digändä iñ berence bulıp küz aldına kilgän keşelärdän berse.Aqçura 1879 nçı yılnıñ 2 dekabrendä Semberdä dönyğa kilä. Matdi säbäplär arqasında 7 yäşendä İstanbulğa küçep kilergä mäcbür bula. Yosıf Aqçura -59 yıllıq ğomerendä möhim waqiğalarğa şahit bulğan törki zıyalı. Rusiya törkiläre belän tığız mönäsäbätlär bulğan däwerdä yäşi ,bu mönäsäbätlärneñ kübesendä lider rölen başqara.
Yosuf Aqçuranıñ fiker üseşendä ciznise İsmäğil’ Ğaspralı möhim urın alıp tora. Yosıf Aqçura İsmäğil’ Ğaspralını iskitkeç uqıtuçı, bik sälätle jurnalist, yaxşı yazuçı häm törkilekkä armıy-talmıy xezmät itüçe bularaq taswırlıy. Yosıf Aqçura törkilekneñ tönyaq törkeme äğ’zası bulu belän bergä könyaq törkilek mädäniyatı tiräsendä yäşägän şäxes bularaq böten törkilekne üz êçenä aluçı añlayışqa iyä bula.
Aqçura 1904 nçe yılda Qırımğa qaytqaç “Üç törle säyäsät” isemle mäşhür mäqaläsen yaza häm anı Qahirädä çıqqan törek gazetında bastıra. Rusiya patşalığında törkilärgä qarata basımnıñ artuı näticäsendä Yosıf Aqçura küzätü astına alına.Ğosmanlı däwlätendä 2 nçe Mäşrutiyät iğ’lan itelgännän soñ 1908 nçe yılda İstanbulğa qayta.
Aqçura Ğosmanlı imperatorlığında törek millätçelegenä nigezlängän täwge oyışma bulğan Törek cämğiyätenä nigez saluçılar arasında urın ala. 1911 nçe yılnıñ 18 nçe avgustında Mähmät Ämin Yurdakul, Ähmät Hikmät Müftüoğlu, Xösäyenzadä Ali häm doktor Akil Muhtar bäylär belän bergä Törek yortı cämğiyäten buldırıp “Törek yortı” isemle jurnal da çığara. Älege jurnalda nigezdä törki uquçılarğa törki dönya tanıtıla. 1912 nçe yılnıñ 12 nçe martında Aqçura Mähmät Ämin Yurdakul, Ähmät Färit bäy, Ähmät Ağaoğlu häm doktor Fuad Sabit bäylär belän Törek uçağın tözi.
Yosıf Aqçura fikerençä, törkilärneñ ul waqıttağı sanı 45-50 million tiräse häm alar 5 törkemnän tora:Ğosmanlı törekläre, Kavkaz törkiläre, Qırım tatarları, şimal törkiläre häm şärıq’ törkiläre. Yosıf Aqçurağa kürä törkilär yäşägän geografik kiñlek – alarnıñ tarixi mirası. Bu cirlärgä törkilär iyä bulırğa tiyeş. Anıñ fikerençä,telläre, ğoref-ğadätläre,dinnäre ber ük törle bulğan, Aziyanıñ zur öleşe belän Awrupanıñ könçığışına taralğan törkilärneñ berläşüe alarnı qalğan millätlär yanında östenlekle wäzğiyät’kä kiteräçäk.
Yosıf Aqçuranıñ fiker mirası bügenge köndä Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan ,Qazaqstan ilbaşı Nursoltan Nazarbayev häm Azärbaycan ilbaşı İlham Aliyevnıñ tırışlıqları belän törle xalıqara oyışmalarda çağılış taba. Törki şura, TÖREKSOY, törki akademiya berençe çiratta bulu belän bergä törle xalıqara oyşmalar bu yünäleştä êşçänleklär başqara.


text:
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri tarafından ilân etilgen Qırımnıñ «erzaq qamaçavı»ndan yarımada sakinleri içün sebzeler paalılaşır, Herson ve Nikolayev vilâyetleriniñ istisalcıları içün menfiy aqibeti olur. Bunı Qırım.Aqiqatqa «Qırım ticaretine yardım» birliginiñ başı Sergey Makeyev bildirdi.
«Problemler yalıñız tez bozulğan mahsulat ile ola bile edi, çünki parom keçiti bazıda furtunalardan sebep çalışmay tura. Amma üç künden ziyade olmay. Eali içün ciddiy aqibetlerni körmeyim. Herson ve Nikolayev vilâyetleriniñ istisalcılarına ve sebzelerge zarar olur», – dey Sergey Makeyev.
Fikrine köre, yarımada sakinlerini sebze ile Kuban teminley bile.
«Qartop biraz paalılaşır, belki, çünki uzaqtan ketirilecek, amma Kuban de uzaq degil, mında da o çoqtır», – qayd etti o.
«Qırım ticaretine yardım» birliginiñ başı aytqanı kibi, bugün Qırımnıñ raflarında biraz ukrain malı bardır.
«Sebze – yarısından çoq, ukrain eti – bir 30%. Ukrain mahsulatı biraz bar, süt mahsulatı, şu sıradan», – dey Sergey Makeyev.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Refat Çubarov sentâbr 16 künü parlament toplaşuvında bildirgeni kibi, qırımtatarlar sentâbr 20 künü, üylede, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa mahsulatnı ketirgen yük maşinalarınıñ areketini blok etmek niyetindeler.


text:
Bunı AQŞ devlet kâtibi muavini Victoria Nuland bildirdi, dep haber ete Radio Svoboda.
Çarşenbe künü Bratislavda havfsızlıq boyunca konferentsiyada çıqışta bulunıp, Nuland Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde insanlarnıñ mayıs 25 künü prezident saylavlarında iştiragi müim olğanını aytıp keçti.
Nuland aytqanı kibi, AQŞ öz şerikleri ile aydın bir mehanizmniñ işlep çıqarılması üzerinde çalışa eken. Yani mayıs 25 künü saylavlar keçirilmese ve Rusiye vaziyetni kerginleştirmege devam etse, Rusiyege qarşı sektoral iqtisadiy cezalar kirsetilecektir.
Tüşünemiz ki, cezalar endi «tişlemege» başlay, dep qoştı o.


text:
Aqmescit videooperatorı Amet Ümerov bildirdi ki, aprel 11-de Ekstremizm ile küreş merkezine sorğuğa daa 6 kişi ketirilgen edi. Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Menden ğayrı anda daa altı kişi oturğan edi, olarnıñ bilgisayarları ve videotehnikası alındı. Olardan ekisi qırımtatarlarğa oşay edi», – dedi o.
Ümerov dedi ki, saba saat 7-de onıñ evine tintüv ile keldiler. «E» Merkeziniñ vekilleri patlav maddelerini ve silânı qıdırdılar. Bunıñnen beraber, Ametniñ bilgisayarında içtimaiy ağlardaki şahsiy mesaclarını oqudılar.
Tintüvden soñ onı Ekstremizm ile küreş Merkeziniñ idaresine alıp kettiler. Ümerovnıñ aytqanına köre, «E» Merkeziniñ hadimleri Ametniñ Aleksey Râbinin ile alâqalarını soradılar. Ümerov bu adamnı tanımağanını bildire, ve bilgisayar teşkerilgende bu adamnen mektüpleşüv tapılmadı.
Qırım.Aqiqatqa haberi olğan qaynaqnıñ bergen malümatına köre, «E» Merkezi Aqmescit sakini Aleksey Râbinin aqqında malümat toplay. Bu adam özü yapqan patlav maddesinden elâk oldı. «E» Merkezi vekilleriniñ malümatına köre, o, Qırımda mayıs 9-da teraktlarnı yapacaq edi.
Sorğudan soñ Amet Ümerovnı azat ettiler. Ümerov ömür arqadaşı, küçük balası ve ana-babasınen yaşay. Al-azırda videooperator Ekstremizm ile küreş boyunca Aqmescit İdaresinde buluna. Bir qaç yıl evelsi Amet Ümerov ATR telekanalınıñ operatorı olıp çalışqan edi. Şimdi ise toylarnı çıqara.


text:
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ idarecisi, Meclis azası Eskender Bariyev dey ki, Qırımda «yarımada saibi» olaraq Rusiye prezidentine bağışlanğan timsaliy «altın beşik» – «qırımtatar, qaray ve qırımçaqlarnıñ degerlikleri, namus, serbestlik ve mustaqilliginiñ aqaretlevi»dir.
«Çünki, efsanege köre, ecdatlarımız altın beşkini toprağımıznı zapt etmege ve halqnı dünya yüzünden silmege istegen duşmandan qobada saqlağan ediler», – yazdı Bariyev Facebookta.
O, işbu «bağışlavda» iştirak etken qırımtatarlarnı da tenqit etti.
«Bu adisede qırımtatarlarnıñ iştiraki… Olarğa qıymet kesmege bile qıyın… Allah er şeyni köre… Yani, bu vicdannı, can, namus, serbestlik ve mustaqillikni bermek, ananı satmaq ya da duşmannı yataq odasına kirsetmek kibi», – dey Bariyev.
Yaltada Rusiye prezidenti Vladimir Putinge Qırımnıñ milliy cemaat teşkilâtlarınıñ temsilcileri ile körüşüvde timsaliy Altın beşikni bağışladılar.
Qırımnıñ regional alman milliy-medeniy muhtariyetiniñ reisi Yuriy Gempel degeni kibi, bu aqta «qadimiy efsaneler» bar eken.
«Qırımda qadimiy, ğayet qadimiy bir efsane bar. Bu efsanede Qırımda saqlanılğan Altın beşik aqta söz kete, bu beşikniñ saibi – Qırım, sulh ve fikirdeşlik saibi olacaq», – dey Gempel.
Bazarertesi künü, avgust 17-de, Yaltada Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Devlet şurası prezidiumınıñ turizm inkişafı boyunca toplaşuvını keçirdi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye prezidenti Vladimir Putinninniñ Ukraina tarafı ile uyğunlaştırılmağan Qırım ziyaretini – medeniy dünyağa qarşı areket olaraq adladı. Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve baş naziri Dmitriy Medvedevniñ işğal etilgen Qırım ziyaretine narazılığını bildirdi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar. Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta
Rusiye prezidentiniñ ziyareti devam ete. Putinniñ malümatına köre, çarşenbe künü, avgust 19-da, o Qırımda uquq qoruyıcılarnen körüşmek niyetindedir.


text:
BQO-da Taqsay xanşayımınıñ kesenesi aşıldı
ORAL. QazAqparat - Batıs Qazaqstan oblısında «Rwxanï jañğırw» bağdarlaması ayasında Taqsay xanşayımınıñ kesenesi aşıldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Terekti awdanı Dolïnnıy awılı mañında ornalasqan Taqsay keşeni - BQO-dan Qazaqstannıñ kïeli orındarı qatarına engizilgen jeti nısannıñ biri.
Batıs Qazaqstan oblıstıq tarïx jäne arxeologïya ortalığı 2012 jılı qazba jumıstarın jürgizgen kezde bul jerden bes birdey qorğan (oba) tabılğan bolatın. Osı jumısqa jetekşilik etken atalmış ortalıqtıñ ğılımï qızmetkeri Yana Luqpanovanıñ aytwınşa, mundağı eñ bastı jañalıq keyin «Altın xanşayım» bolıp atalğan, ejelgi sarmat kezeñine jatatın aqsüyek bay äyeldiñ jerlengen ornınıñ anıqtalwı edi. Jası 35-40-tardağı äyeldiñ qabirinen köptegen altın buyımdar tabılıp, onıñ jalpı salmağı 3 kelige jwıqtadı. Tipti köylegi men jamılğısı da altın jippen tigilgen. «Altın xanşayımmen» birge eki küzetşiniñ jerlenwi onıñ märtebesi joğarı bolğandığın körsetedi. Altın buyımdarmen birge qola ayna, tumarlardıñ tabılwı onıñ sarmattıñ abız äyeli ekendigin tanıtadı.
Taqsay qorğan keşeninen tabılğan «Altın xanşayımdı» zerttewge şeteldik mamandar da qatısıp, qalpına keltirw isimen qazaqstandıq ğalım-restavrator Qırım Altınbek bastağan mamandar aynalıstı. Sodan keyin «Altın xanşayım» Astana qalasındağı QR Ulttıq mwzeyine qoyıldı.
Jergilikti mecenattardıñ qoldawımen turğızılğan aq şañqan keseneniñ bïiktigi - 7 metr, eni - 4 metr.
Keseneniñ aşılw saltanatına BQO äkiminiñ orınbasarı Ğabïdolla Ospanqulov qatısıp, Taqsay xanşayımı kesenesiniñ «Rwxanï jañğırw» bağdarlaması ayasında jüzege asqan jobalardıñ biri ekendigin, el tarïxın tanwdağı munday isterdiñ aldağı waqıtta da jalğasatının jetkizdi.


text:
Bunı müessiseniñ baş müdiri Boris Ostapük bildirdi, dep haber ete şirketniñ matbuat hızmeti.
Endiden soñ er kün Qırımğa Ukraina, Rusiye ve Aqrusiye trenleriniñ 30 çifti qaytnaycaq.
Qırım.Aqiqat bildirgenine köre, qıtaiy Ukraina ve Qırım Muhtar Cumhuriyeti arasında qatnağan tren biletleriniñ fiyatı deñişmey qaldı.
Evel olğanı kibi yol parası deñişmedi, dep aytıla «Ukrzaliznıtsâ» müessisesiniñ matbuat hızmeti bergen beyanatında.
OAO «Federal yolcu şirketiniñ» malümatına köre, paalı fiyatlardan bilet alğan yolcular aynı stantsiyalarnıñ kassalarında parasını ala bileler.
«Ukrzaliznıtsâ» iyün 16-dan 30-na qadar Qırım Muhtar Cumhuriyetinden ve keri qatnağan tren biletlerini 2014 senesi iyün 12-de satıp başlaycaqlar.
«Ukrzaliznıtsâ» müessisesi bergen malümatlarğa köre, fiyatlar deñişmedi ve Rusiye tarafından bunıñnen bağlı bir de bir resmiy malümat olmadı.
Qırım demir yollarınıñ malümat hızmetinde bildirgenlerine köre ise, biletler fiyatı kerçekten arttı.
«Bugünden başlap Aqmescitten Kiyevge platskart yeri – 2330 ruble, kupe – 3370 ruble tura. Bu al Rusiye elektron tertibatı qoyulması ile bağlı, o avtomatik şekilde böyle fiyatlarnı belgiley», – dep bildireler mında.
Qırım.Aqiqat işğal etilgen Keriçte demir yol biletleriniñ fiyatı eski fiyattan satılğanını bildirgen ediler.
İyün 11-de saba Keriç demir yol kassasınıñ hadimi «Aqmescit-Kiyev» biletiniñ ukrain nümünesini sattı. Küpe vagonında eki yer fiyatı 2004 ruble 41 kapikni teşkil etti.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ meselelerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Vilniuske (Litvaniya) yol aldı, mında aprel 11-13 künleri Dünya qırımtatar kongressiniñ toplaşuvı keçecek.
Bunı Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
Plan boyunca, tedbir «İşğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı» halqara konferentsiyasından başlaycaq.
Litvaniyağa işbu tedbirge Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov da ketti.
Evel bildirilgeni kibi, konferentsiya Litvaniya parlamentiniñ reisi Loretta Graujinene reberligi altında Litvaniya parlamenti binasında azırlanacaq.
Bütündünya qırımtatar kongressiniñ eyyetleri Litvaniya reberligi tarafından qarşılanacaq.
İdare şura toplaşuvında Qırım, Türkiye, Romaniya, Poloniya, Kanada, Amerika Qoşma Ştatlarından tahminen 70 teşkilât temsilcisi iştirak etecektir.
Fevral 4-te Avropa parlamenti Rusiye işğal etken Qırımda qırımlılar, hususan, qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarınıñ bozulmasını takbih etip, bunıñnen bağlı rezolütsiyanı qabul etti.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımadada insan aqları bozulmağanını bildire. Qırımtatar resurs merkezi mart ayı devamında Qırımda aq ve serbestlik bozulmasını 68 kere qayd etti. Merkez Qırımda insan aqlarınıñ bozulması artqanını bildire. Fevral malümatına binaen, 40 bozuv qayd etilgen edi.
Tintüv, yaqalav, qorquzuv, çeşit türlü yasaqlar Qırımda adiy bir şeyge çevirildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi yaqalanğan Ahtem Çiygoznıñ işinde bir de bir müsbet deñişmeler olacağına inanmayıp, onı 10 yılğa qadar azatlıqtan marum eteceklerini red etmeyler.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Kiyevdeki matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Özüni Qırım prokurorı olaraq tanıtqan kişi Ahtem Çiygoz on yılğa qadar apiske alına bile, dep ayttı, ve olar bunı yapacaqlardır. Eñ yaqın vaqıtta Ahtem Çiygoz yerini Poklonskaya almasını isteyim», – dedi Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, qırımtatarlarğa yapılğan basqığa, şu cümleden Çiygoznıñ yaqalanmasına qarşı areket etmek içün dünya toplulığı Rusiye istilâsı ile küreş içün büyük tedbirler keçirmeli.
Çubarovnıñ bildirgenine köre, yaqalanğan Çiygoznıñ adliyecisi bar, ve İnsan aqları Ukrain Helsinki gruppasınıñ vekilleri yardım etmege azırlar.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Çiygoznı 2015 senesi fevral 19-na qadar apiste qaldırdı.
Yanvar 30-da sabadan berli Çiygoznıñ Bağçasaraydaki evinde tintüv keçirile. OMON hadimleri ev etrafını sarıp aldılar. İçeride Çiygoznıñ apayından ğayrı başqa bir kimse yoq. Uquq qoruyıcılar vaziyetni izaatlamay.


text:
Kreml kontrol etken Bağçasaray rayonı memuriyetiniñ yolbaşçısı Viktor Knâzev ve Aluşta memuriyetiniñ yolbaşçısı İgor Sotov işten boşatıldı. Bunı Rusiye tayin etken Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov belediyelernen video vastasınen bağlanıp ayttı, dep bildire RİA Novosti Krım.
Belli oldı ki, Kreml tayin etken Qırım ükümetiniñ Rusiye yolbaşçısınıñ muavini Öleg Kazurin işten ayırılacağına dair ariza yazdı. Sergey Aksenov buyruqnı imzaladı.
Bundan evel Qırımnıñ baş mimarı Aleksandr Küznetsov da işten ayırılacağına dair ariza yazdı.
Bundan ğayrı, dekabr 29-da Rusiye tayin etken Qırım qurucılığı hızmetiniñ reberi İvan Poyda teşkerüv vaqtında işten uzatıldı.


text:
İşğal etilgen Qırımda İndistandan turistlerni celp etmege isteyler, böyle maqsat ile «Açıq Qırım» forumı çerçivesinde İndistan turistik biznesi ve kütleviy haber vastaları temsilcileri içün Qırım boyunca reklama-tanıştıruv turnıñ keçirilmesi planlaştırıldı. Bu aqta Kremlge boysunğan Qırım Kurort ve turizm nazirliginiñ saytında bildirile.
«Beş kün devam etecek ziyaret çerçivesinde Deli, Mumbai, Ahmadabad, Uttar-Pradeş, Çennay, Varanasi, Lakhnau, Bangalor ve Goadan turistik saasındaki mütehassıslar ve kütleviy haber vastaları Köktebel, Sudaq, Novıy Svet, Aluşta, Yalta, Aqyar, Qarasuvbazar ve Bağçasaray rayonlarındaki ekskursiya ve yerleşüv obyektlerini ziyaret etecek. Bundan da ğayrı, olar «Açıq Qırım» forumınıñ iş programmasında iştirak etecek», – dep bildire resurs.
Ameldeki Qırım kurort ve turizm naziri Sergey Strelbitskiyniñ fikrince, musafirlerge «yarımada raatlıq içün havfsız ve oñaytlı» olğanını köstermek kerek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Dekabr 28 künü Yuqarı mahkemede «fevral 26 işi» boyunca keçirilgen toplaşuvğa kirip olamağanlar mahkeme başı adına şikâyet arizalarını yazmağa başladı. Bir on ariza endi bardır, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Beyanatta müellifler mahkeme reisini esnasnı alıp barğan ve insanlarnı salonğan kirsetmegen mahkemecige nisbeten tedbirlerni almağa ve ileride toplaşuvlarnıñ keçirilmesine büyükçe odalarnı ayırmağa çağırdı. Arizalarnı Qırımnıñ Yuqarı mahkemesiniñ iş ketişatı bölügine bereler. Arizanı yazğanlardan biri – Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Ümerov.
Aqmescitte «fevral 26 işi» boyunca bazarertesi künü birden eki mahkeme toplaşuvı keçe – Qırımnıñ Yuqarı Mahkemesi ve Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesinde. Yuqarı Mahkeme binası yanında onlarnen insan toplandı, amma toplaşuv salonına tek bir qaç insan kirip oldı, çoqusı, şu cümleden, mamahkümlerniñ – Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Arsen Yunusov ve Eskender Emirvaliyevniñ tuvğanları kiremedi.
Rusiye taqiqatçıları olarnı 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti binası yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Rus birligi» firqasınıñ faalleri iştirak etken çoq biñli mitingde yüz bergen «kütleviy çatışmalarda» iştirak etüv ile qabaatlaylar.


text:
Podmoskovyede onlayn rey berüv başlana: işğal etilgen Qırımdan işbu vilâyetke nasıl mahsulatnı ketirmege – bunı rey berüv iştirakçilerine belgilemege teklif etile.
Moskva vilâyetiniñ istimal çarşı ve hızmetler nazirliginiñ matbuat hızmeti bergen malümatına köre, yerli sakinlerge: «Qırımdan nasıl mahsulatnı satın almağa azırsıñız?» degen sualge cevap bermege teklif etile.
Cevaplar arasında – balıq, deñiz malları, süt mahsulatı, şarap, konyak, meyva ve sebzeler. Bunıñ ile iştirakçiler öz cevabını yaza bileler. Bu soravnıñ teşkilâtçısı Moskva vilâyetiniñ istimal çarşı ve hızmetlerniñ nazirligi oldı.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, Ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Almaniyada Ukrainanıñ Fevqulâde ve Vekâletli elçisi Pavel Klimkin, OSCE Baş kâtibiniñ Mahsus vekili Haydi Talyavini ve Rusiye Federatsiyasınıñ Vekâletli elçisi Mihail Zurabov bulunğan toplaşuvda Poroşenko taraflar Normandiyada Almaniya kantsleri Angela Merkel, Frenkistan prezidenti François Hollande ve Rusiye Prezidenti Vladimir Putin ile keçirilgen körüşüvde olğan añlaşmalarğa riayet etmek kerek, dep qayd etti, aytıla prezident matbuat hızmetiniñ beyanatında.
«Bizler bu afta ateşni toqtatmaq kerekmiz. Adamlar ölgen er bir kün, Ukraina o qadar zarar körgen er bir kün menim içün maqbul olmay. Onıñ içün, birinciden, Donbassta yaşağan farqlı siyasiy fikirleri olğan er bir Ukraina vatandaşınıñ havfsızlığını kefil etmek içün Ukraina devlet sıñırınıñ işini ğayrıdan başlamaq kerek», – dep qayd etti Ukraina prezidenti.
Poroşenko Ukraina şarqında vaziyetni al etüv planını yerine ketirmek içün yapqan adımlarnı talil etmek ve ileri areketlerni teşkil etmek içün üç taraflı kontakt gruppasınıñ toplaşuvlarını er kün keçirmege teklif etti.


text:
Zamandaşları Tukay turında
I Xalkıbıznıñ iñ söekle şagıyre häm xalkıbıznı — kartıbıznı, yaşebezne häm sabıylarıbıznı — çın küñeldän söygän, şul xalkıbız öçen çın küñelennän kaygırgan, ärnegän Gabdulla ülde!.. Ul yaş ide. Läkin anıñ yaşlege: yaş sabıylarıbıznıñ häm aksakal...
Välit ALIEV Sägıyt Rämiev belän (Gabdulla Tukay Ästerxanda)
Tukay Ästerxanga kilgändä, Sägıyt Rämiev minem abıem Daut Möxämmädevlärdä tora ide. Daut abıy köymälär kütärüçe häm konopatçı eşçelär brigadirı bulsa da, bik progressiv keşe ide. Ul Nariman Narimanov belän dä dus, anıñ belän yöreşä ide....
Xälil ÄBELXAN Tukay abıy ülgändä… (Tukaynıñ üleme)
Aprelneñ 4 nçe köne ide. Şundıy uk matur, küñelle, saf havalı, yaktı koyaşlı, yazgı irtä ide. Cılı koyaşnıñ yaltıragan yaktı nurlarına küz sala-sala, kaltıranıp, törleçägä borgalap sayragan sıerçıklarnıñ kolaknı yarıp kerä torgan ütken tavışların tıñlap,...
B.ÄMIROVA Tukaynı karşılau (Tukay säyaxät itkändä)
Bu 1911 nçe elda buldı. Bez Saratov şähärendä «Berençe mäxällä kızlar mäktäbe» dip atalgan mäktäptä ukıy idek. Bu mäktäp xökümät karamagında bulmıyça, xalıktan cıelgan akça xisabına yaşäde. Ukıtuçıbız Mäüsüfä Yaraeva digän yaş ber mögallimä ide....
Rabiga ÄMIROVA–ÄXMÄTCANOVA Tukay Öçile avılında
Minem elekke irem Käbir — Gabdullanıñ änise Mämdüdä abıstay belän bertugan, tik ana gına başka… Gabdulla anı «abıy» dip yöri ide. Gabdulla Kazanda torganda, ul härvakıt anıñ yanına barıp yöri ide. Min Käbirgä 1909 nçı...
Fatix ÄMIRXAN Tukay ülem aldınnan (Tukaynıñ üleme)
(Xatirä) Tukay 1913 nçe elda (mart başına kadär) «Amur» nomerlarında tordı. Anıñ nomerı belän mineke kürşe ide. Anıñ köne vä täne bue gorık-gorık yötkergäne miña aermaçık işetelep tora ide. Şul könnän el yarım elek kenä:...
Fatix ÄMIRXAN Tukay tugrısında iskä töşkännär (Tukay Kazanda)
Minem öçen şomlı 1907 nçe elnıñ soñgı aylarınnan berse ide. Min Yaña bistädä atam yortında tora idem. Kiçlärneñ bersendä minem yanıma Borhan Şäräf äfände kilde. Ul üze belän bergä ikençe ber kunak ta alıp kilgän...
Fatix ÄMIRXAN Tukay (Tukay turında tänkıyt)
Azmı kakkannı vä sukkannı kütärdem min yatim?! Azrak üsterde sıypap tik mañlaemnan millätem. Tukay. Şimal törekläre* (*Şimal törekläre — monda tönyak törkiläre (tatarlar) mägnäsendä) bügen üzläreneñ iñ mäşhür, iñ söekle şagıyrlären kümälär. Şimal törek ädipläre...
Fatix ÄMIRXAN Küpme kakkannı vä sukkannı kütärde bu yatim (Tukay turında tänkıyt)
Üzen-üze belä başlaganda, ul inde häm atasız, häm anasız yatim; asramaga alıngan artık tamak; kapitalizm dönyasınıñ beräügä dä gaziz bulmagan ügi balası! Üzen-üze belep citä başlaganda, ul inde asrau malay. Annan soñ aç-yalangaç şäkert malay,...
Şähit ÄXMÄDIEV Şagıyrebez Gabdulla Tukaevnıñ xatınnarga karaşı
Gabdulla Tukaev çın milli tatar şagıyre ide. Ul millätneñ nindi genä küñelsez yakları bulsa, hämmäse öçen uf ordı, ärnede, köyde, sızlandı. Üzeneñ açı xäsrätlären matur tezelgän, ciñel gıybaräle şigırläre belän cırladı. Anıñ cırlavın da, küz...


text:
Ärdoğan Putin belän söyläşte
Telefon söyläşüendä ike yaqlı häm regional’ mäs’älälärdä fiker alışıldı
Törkiyä ilbaşı Ärdoğan Rusiyä däwlät başlığı Vladimir Putin belän telefonnan söyläşte.
İlbaşı idaräse çığanaqlarınnan alınğan mäğlümatqa kürä Ärdoğannıñ bügen Bayburtta bulğanda ütkärgän telefon söyläşüendä ike yaqlı häm regional’ mäs’älälärdä fiker alışıldı.
Törkiyä-Rusiyä arasındağı iqtisadi häm säwdä mönäsäbätläreneñ uñay baruınnan, saqlanu sänägäte häm ênergetika ölkälärendäge xezmättäşlekneñ däwam itüennän qanäğat’ buluların citkergän ike lider Süriyä krizisı häm moña bäyle bularaq alıp barıluçı Astana barışına qarağan soñğı täraqqıyät’lärne qaradı.