text:
Mwzıkalıq strïmïngtik Spotify qızmeti Barak Obamağa 20 qañtarda prezïdenttikten bosağannan keyin özderine jumısqa şaqırdı, dep xabarlaydı BBC.
Spotify kompanïyası saytında President of Playlists (Pleylïst prezïdenti) qızmetine jaña vakansïya aşıldı. Xabarlamada bul orınğa kelgen adam pleylïsttiñ quralwın qadağalap, 60-tan astam elde qızmet keñseleri jumısın tekserip otırmaq.
«Pleylïst prezïdentiniñ» bastı maqsatı kompanïya üşin jaña ïdeya oylap tabw jäne älemdik köşbasşılıqqa jetelew. Osı maqsatta atqarılatın jumıstardıñ bir nusqası retinde xabarlamada «ultqa joldaw retinde densawlıq saqtaw zañnamasın da qoswğa boladı» dep jazılğan. Ayta keteyik, prezïdenttik kezinde Obamanıñ «Obamasaqtaw» (Obamacare) attı densawlıq saqtaw bağdarlaması bolğan.
Bos vakansïyağa ïe bolw üşin xabarlamada mınaday talaptar jazılğan: «Sıylı eldi basqarwda segiz jıl täjirïbesi men Nobel’ sıylığı bolwı kerek.»
Xabarlamada Obamanıñ atı tikeley atalmağanımen, atalğan talaptarğa Obama tolıqtay say keledi. Xabarlamanı Obamanıñ özi körwi üşin atalğan kompanïyanıñ atqarwşı dïrektorı Danïél’ Ék Obamağa twït jazğan.
Äzirge Obama bul usınısqa jawap bergen joq.


c: text/html

text:
Mäşhür cırçı Färidä Qudaşeva 85 yäşen bäyräm itä
Tatar xalqınıñ böyek qızı, kürenekle cırçı Färidä Qudaşeva bu könnärdä üzeneñ 85 yäşlek kürkäm yubileen bilgeli. Atnakiç könne anıñ fatirı irtädän alıp kiçkä qädär keşedän özelmäde. Respublika citäkçeläre, mädäni oyışmalar wäkilläre, Çişmä rayonınnan kilgän yaqtaşları Färidä Qudaşevağa zur-zur çäçäklär bäylämnäre, istälekle büläklär tapşırdı.
Tatar xalqınıñ moñ alihäse, sanduğaçı ilneñ küp töbäklärennän qotlaw telegrammaları da aldı häm bügen dä ul täbriklämälär kilüe däwam itä. Xalıq cırçısın matur yubiley belän Başqortstan Prezidentı Mortaza Räximov belän Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev, şulay uq Tatarstannıñ mädäniät ministrı Zilä Wälieva, Bötendönya Tatar kongressı Başqarma komitetı räise Rinat Zakirov häm başqa kürenekle keşelär qotladı häm iñ ixlas teläklären citkerde.
Yubiley aldınnan Färidä Qudaşeva törle yärdämçelär bulışlığı belän zur xezmäten dönyağa çığardı. Başqortstan “Kitap” näşriätendä anıñ tormış yulına häm icatına bağışlanğan zur külämle bik matur fotoal''bom näşer itelde. Anda moñarçı berqayda da basılmağan fotosurätlär dä bar. Kitapta şulay uq xalıq cırçısınıñ icatı xaqında küp sanlı yazmalar, şağirlärneñ aña bağışlap yazğan baytaq şiğerläre dä urın alğan.
“Azatlıq” radiosı xäbärçese dä talantlı şäxes belän oçraşıp, yubiley uñayınnan berniçä soraw belän möräcäğät itte. “Üz yazmışımnan bik qänäğätmen, - di Färidä xanım. – Xoday birgän talantım arqasında sänğät yulınnan kittem häm ğömerem buyı cır dönyasında yäşäp, xalıqnıñ söyenä, tirän xörmätenä ireştem. Moñardan da zurraq bäxet bula almıy. Şuña da älege yubileemnı da yaxşı käyeflär belän qarşı aldım. Yaratqan tamaşaçılarım xäzer yubiley kiçäsendä oçraşuıbıznı kötä. Şuña äzerlek xästärleklären başlıym”.Tatar xalqınıñ mäşhür cırçısı Färidä Qudaşeva buldı bu. 15 dekaber könne aña 85 yäş tuldı. Xalıq cırçısınıñ yubiley kiçäse Ufada näq ike aydan soñ, fevral'' urtasında zurlap ütkäreläçäk. Anda Tatarstannan häm başqa töbäklärdän küp kenä qunaqlar da çaqırıla.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Ämerxan Sämerxanov Başqortostanda iñ bildäle keşelärźyıñ berehyı bulıp kitte. Respublika profsoyuzdar federasiahı başlığı küptän tügel Räsäy yämäğätselek palatahına ağza itep haylanğaynı. Loyallege, vläst menän urtaq tel taba beleüyı uğa inde tistä yıldan aşıu almaştırğıhıź profsoyuzdar liderı bulıp qalırğa mömkinlek birgän. Bögön Öfölä profsoyuzdarźıñ otçet-haylaw ultırışı ütte. Unıñ eşendä Räsäyźeñ Boyondoroqhoź profsoyuzdar federasiahı räyese urınbasarı Vitaliy Budko, Germanianıñ Baden-Würtenberg yere profsoyuzdar berlege väkildäre qatnaştı.


text:
Ministrlar Kabinetında elemtä häm tözeleş mäs’älälärenä bağışlangan brifing uzdı...
Elemtä ministrı süzne jurnalistlarnı iñ qızıqsındırğan temadan başladı. “Tatarstan yaña ğasır” tele-radio kanalı tapşıruları respublika xalqınıñ 90% ireşterelgän. Läkin bu yünäleştä äle ike yıllıq eş bar. Tağın 47 retranslyator tözise bar. Moña 2003 yılğa respublika byudjetınnan telefon elemtäse programmasın finanslaw xisabına 60 million rubl' birelgän. Telefonlaştıru programması xarap bulğan ikän dip uylamağız tağı. Awılnı telefonlaştıru, ministr süzlärençä 98,8% citkän. Zamança texnologiälär üzläşterüdä qazanışlar bar. Tatarstanda 50 İnternet-provayder eşli, İnternet qullanuçılar sanı 160 meñ. Bu san yıl sayın 2-3 tapqır arta.Tatarstan elemtäçeläreneñ soñğı qazanışı - mäğlümat tapşırunıñ respublika däwlät multiservis çeltären oyıştıru. Mäğlüm ki, 2nçe yündä älege çeltärne täqdir itü buldı. Respublika citäkçelege Qazannan rayon başlıqları belän turıdan-turı video-elemtägä çıqtı. Elemtä tarmağında nindi problemalar bar soñ? Problemalarnıñ berse itep jurnalistlar çıbıqlı radionıñ yuqqa çığa baruın quydılar. Rinat Zalyalov çıbıqlı telefon artta qalğan tarmaq bularaq ğämäldän çığa bara, di. Mondıy radio qullanuçılar öçen Elemtä ministrlığı UKD radioalğıçlar satu oyıştıra. Bäyäläre 100-150 sum. Elemtäçelärneñ tağın ber artta qalğan tarmağı - poçta elemtäse. Poçta elemtäse äle dä 90-yıllar başında tuğan wäzğıättän, krizistan çığa almıy. Tatarstannan çittä yäşäwçe millättäşlärebez öçen respublika matbuğatı äle tağın berniqädär tansıq äyber bulıp qalır. Xäyer, xäzerge zamanda xat yazışa almasañ, qärdäşlären yanına barıp kilü dä, äytkändäy, ike tien ber kömeş.
Yunıs Ätnäle, Qazan.


text:
Yekaterinburda “Ural sanduğaçı” töbäkara cır bäygese uzdı
Bu könnärdä Yekaterinburg şähärendä “Ural sanduğaçı” dip atalğan töbäqara tatar cırı festivale bulıp uzdı. Festival'ne Yekaterinburg şähärendä eşläp kilüçe Milli media-xolding, Bötendönya tatar kongressı başqarma komitetı, “Salawat” estrada teatrı ğamälgä quydılar.
Milli media-xolding citäkçeläre başlanğıçı belän mondıy festival' inde ikençe märtäbä oyıştırıla. Ul Ural töbägeneñ tanılğan cırçısı Rezeda Yärullinanıñ yaqtı istälegenä bağışlanıp dönyağa kilgän ide. 2004 nçe yılda uzdırılğan berençe festival' Sverdlovski ölkäse külämendä uzdırılıp, “Rezeda” iseme belän ataldı. Ul waqıtta oyıştıruçılar festival'ne här ike yıl sayın uzdırıp torırğa süz quyışqannar ide. Häm menä ike yıldan soñ, festival'neñ statusı üste häm ul üz qanatı astına Perm, Çiläbe, Kurgan, Tömän, Sverdlovski ölkälärennän kilgän Ural sanduğaçların cıydı.
Konkurs programmasında 16 yäştän 35 yäşkä qädär bulğan barısı illedän artıq yäş talantlar qatnaştı. Bäygedä qatnaşuçılarnıñ çığışın zur däräcäle wäqälätle jyuri bilgeläde. Jyuri äğzaları bulıp tatar estradasınıñ asıl zatları – Salawat Fätxetdinov, Firzär Mortazin, Al'fred Yakşimbetov, Röstäm Zakirov, Al'bina Kinjalieva häm şulay uq Ural yoldızları Xäydär Gıyl'fanov, Marat Qanafin, Ğayfulla Abzalov eşlädelär.
Bez här ike festival'dä dä jyuri räise bulıp eşlägän Salawat Fätxetdinov belän äñgämä qorıp aldıq. İnde ikençe märtäbä Ural töbägenä festival'dä eşlärgä kilüen ul biredä tatar tormışına bitaraf bulmağan yaqın dusları buluı belän añlattı. “Millätne millät itep, üz-üzegezne xörmät itep yäşisez, bu bik zur äyber. Bez tatarlar tatarlarğa ğına kiräk. Ber-berebezgä şulay bulışıp, yärdämläşep yäşik. Bu bezneñ duslığıbıznıñ urtaq cimeşe”, - dide ul.
“Ural sanduğaçı” töbäqara tatar cırı festivalendä Gran-pri ğa Sredneural'ski şähärennän Ruslan Vakkasov layıq buldı. “Tatar cırın iñ yaxşı başqaruçı” nominatsiäsendä berençe urınnı Perm ölkäseneñ Oktäberskiy bistäsennän kilgän Gölnaz Zinnätova aldı. İñ yaxşı vokal' ansambl' bulıp Pervoural'ski şähärennän “Ural moñnarı” ansamble tanıldı.
Konkurs näticäläre buyınça şulay uq här ike nominatsiädän ikençe, öçençe urınnı alğan lawreatlar, jyuri tarafınnan bilgelängän maxsus prizlarğa layıq biş konkursant häm tağın biş diplomant bilgelände.
Ural töbäge cırçılarınnan alğan tä'sirleren jyuri äğzası, tanılğan kompozitor, Tatarstannıñ atqazanğan artistı Firzär Mortazin bolay dip söyläde:
- “Tatar bar ikän äle dip söyenep utırdıq. 16-17 yäşlek qızlar, yegetlär çığıp mönäcät tä äytälär, xalıq cırların da akapella başqaralar. Urıs arasında yäşäp, andıy cırçılar buluı bik quanıç. Oyıştıruçılarğa räxmät. Min bik ğorurlanam monda kilgänemä”, - dide ul.
Kiç belän meñnän artıq keşe sıyışlı zalnı şığrım tutırıp cıyılğan tamaşaçı iğtibarına festival'dä ciñüçelär häm jyuri äğzaları tarafınnan zur Ğala-konsert täqdim itelde. Buınnar almaşın çağıldırğan, mul bizäkle, tatar estrada yoldızları balqışı belän bayıtılğan Ğala-konsert xalıq öçen çın mäğnäsendä tatar cırı bäyrämenä äwerelde.
Fäwiä Safiullina, Yekaterinburg


text: Ul Tönyaq Afrikanıñ berniçä däwlätendä bulıp terrorçılıqqa qarşı köräş turında söyläşülär ütkäräçäk. Säfären başlar aldınnan Ramsfeld hawa kiñleklären AQŞ oçqıçlarına açqan, qayber xärbi basalarnı birgän häm küzläw mäğlümätlären urtaqlaşqan öçen Eritrea, Efiopia häm Djibutiğa räxmät äytergä ciınuı turında belderde. Rumsfeld bu töbäktä Äl-Qaidä terror çeltäre äğzaları bar, ämma xalıqara basım alarnıñ qayber eşlärenä qomaçawlıy dide. Rumsfeld Afrikadan soñ Qatarğa da barırğa ciına. Qatarda AQŞ ğäskärläre Ğiraqqa qarşı başlanırğa mömkin höcümgä äzerlek künegüläre ütkärä. Ramsfeld Ğiraqnıñ qoral programmaları turındağı Bağdad xisabına waqıtınnan alda bäyä birep bulmıy, 12 meñ bitlek dokumentnı öyränü öçen atnalarça waqıt kiräk bulırğa mömkin dide.


text:
26 martta Ufada berläşkän oppozitsiäneñ çirattağı mitinğası uzdırıldı. Mitingnı oyıştıruçılar äytüençä, Ufanıñ Lenin isemendäge mäydanında ütkän bu mitingqa 18-20 meñ keşe cıyılğan. Başqortstanda ütüçe rizasızlıq çaraları öçen bu bik zur san bulıp tora. Xätta tuqsanınçı yıllar başındağı fenol faciğäsennän soñ da Ufadağı mitinglarğa 10 meñnän kimräk keşe cıyıla ide.
26 martta ütkän mitignıñ töp taläbe – Başqortstan prezidentı Mortaza Räximovnıñ kiçekmästän üz urınınnan kitüe. Başqortstandağı oppozitsiä Mortaza Räximovnı ulı belän berlektä Başqortstannıñ neft häm neft ximiäse tarmağın üzläşterüdä, xalıqnıñ könnän kön nığraq bölä baruında, respubliktağı saylawlar, referendum häm, xätta, xalıq sanın isäpkä alu näticälären bozuda, “ğäilä” häm autoritar idarä itü rejimı urnaştıruda, millätara tatulıqnı bozuda ğäyeplilär.
Ämma, berläşkän oppozitsiä Mortaza Räximov adresına şundıy citdi ğäipläwlär taşlap anıñ kitüen taläp itsä dä, qayber analitiklar bu ğämällärneñ çınlap ta Räximovqa qarşı yünältelgänlegenä, döresräge aña qarşı eşläwenä şik belderä. Şulay Lenta.ru saytınıñ 24 mart säxifäsendä Başqortstandağı soñğı prezident saylawlarında prezidentlıqqa kandidat bularaq qatnaşqan Aleksandr Arinin respublikadağı rizasızlıq çaralarınıñ xakimiät tarafınnan oyıtırıluı ixtimallığına işarä yasıy. Anıñ fikerençä, Räximov “ğäiläse” respublikada kütäreleşlär tudırıp, Kremlne, Başqortstanda totrıqlılıqnı fäqät Mortaza Räximov qına täemin itä ala, dip ışandırırğa mataşa. “Mosqovskiy qomsomoles v Ufe” gäziteneñ 3 mart sanında “Nowıy region” mäğlümat ağentlığı küzätüçese İrinä Vinogradovanıñ :”Xätta Räximovnı urınınnan kitärgä çaqırğan mitinglar da, Räximov faydasına eşli kilep çığa”,- digän süzläre kiterelä. Bu fikeren Vinogradova, şulay uq, Arininnıqı kebek dälillär belän dälilli. Qayber säyäsätçelär Ufadağı mitinglar artında Başqortstannıñ yağulıq-energetiqä qompleksı citäkçelären häm, şäxsän, BR prezidentınıñ ulı Ural Räximovnı şäylilär. Şulay “Novaya politikä” internet jurnalında politolog Sergey Miğalkin şuşı tezisnı alğa sörä. Şunısı iğtibarğa layıq, soñraq bu tezisnı Başqortstan citäkçelege wäkilläre dä qabatlıy başladılar. “Azatlıq” radiosı xäbärçesenä, Başqortstandağı oppozitsiäneñ kürenekle wäkile Ramil Bignov “min ni öçen räsmi xaqimiätneñ şundıy yalğan taratuın añlıym” dide. Bignov äytüençä, Mortaza qomandası oppozitsiä eçenä üzara ışanmawçılıq, tarqawlıq kertergä teli, şuña kürä aldaşu belän şöğellänä.
Ä şulay da Başqortstandağı inqilab nindi töstä soñ? 26 marttağı mitingta qatnaşqan bilgele xoquq yaqlawçı, “Keşe xoquqları öçen” Bötenrusiä xäräkäte citäkçese Lev Ponomarev Başqortstandağı rizasızlıq çaralarına bäyä birep, Başqortstannı Qırğızstan belän çağıştırdı. Ämma, başqa säyäsätçelär Başqortstandağı mitinglarnıñ nindider grafik buyınça, siräk, ayına ber ütkärelüen bilgelilär. Ä, mäğlüm buluınça, xalıqnı kütärü öçen ictimağıy temperaturanıñ kütärelüe kiräk, yağni rizasızlıq çaraları özelmiçä däwam itelüe kiräk. Bälki şunı isäpkä alıptır inde, 26 marttağı mitingta BR oppozitsiäse üz aqsiälären yışraq ütkärergä cıyınuın belderde.
Ämma, barıber, BR oppozitsiäse üz ğämällären inqilab teoriäsenä yaraşlı itep oyıştırsa da, Başqortstanda, möğayın, Gruziädäge yäisä Uqrainadağı häm, bigräk tä, Qırğızstandağı kebek inqilab bula almayaçaq. Berençedän, soñğı waqıtlarda Räximov rejimı Kreml ixtıyarınnan çıqmıy. Rusiä prezidentın saylağanda Putinğa fantastik tawış birü oyıştırıldı, xalıq sanın isäpkä alu waqıtında da Rusiädäge urıs şovinistlarınıñ küñelenä xuş kilerlek tatarlarnıñ “kimüe” oyıştırıldı, zawod-fabriklar da aqrınlap federäl üzäk qulına küçerelä bara. İkençedän, Rusiä citäkçelegeneñ il urtasında, bigräk tä küpmillätle respublikada, qızğılt-sarı, yäisä başqa töstäge inqilablar kütärelügä yul quyuı ütä şikle. Ni disäñ dä, ber töbäktä qabınğan yalqınnıñ böten ilgä taralıp Kremldägelärne dä ötterüe ixtimal. Şuña kürä Başqortstandağı xalıq kütäreleşeneñ Kremlneñ Mortaza Räximovnı “üz ixtıyarı” belän alıştırırğa mäcbür buluı belän tämamlanuı ixtimalraq bulıp kürenä. Küpmillätle respublikadağı bolğanışlar, qağidä bularaq, millätara ızğış töse ala başlıy. Ä xällärneñ andıy yünäleş aluın Rusiä citäkçelege telämi, älbättä.
Kärim Yawşev, Ufa


text: Berlin -- Germaniäneñ xökümäte häm möselman oyışmaları citäkçeläre Ğiraqtağı ğisyançılarnı totıq itep alınğan 2 alman injenerın irekkä çığarırğa çaqırdı. İnjenerlar Ğinwarnıñ 24ndä totıq itep alınğan ide. Germaniä Ğiraq xökümäte belän elemtäsen özmäsä ğisyançılar alarnı üterü belän yanıy. Germaniäneñ İslam Şurası başlığı Ali Qızılqaya totıq aluçılarnı İslamnıñ yözen pışratuda ğäyepläde. Germaniä Tışqı eşlär ministrı Frank-Walter Steinmeir süzlärençä, räsmilär urlawçılar belän älegä elemtägä kerä almağan.


text:
Neşet Çelebi - Yeşil İpek Bükeyim
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Yeşil İpek Bükeyim
Etiketler : Neşet Çelebi - Yeşil İpek Bükeyim türkü indir, Neşet Çelebi - Yeşil İpek Bükeyim türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Yeşil İpek Bükeyim mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Yeşil İpek Bükeyim türküsü, Yeşil İpek Bükeyim sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Yeşil İpek Bükeyim bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Dağların Eteklerinde
Neşet Çelebi - Pencereden Bakan
Neşet Çelebi - Beyaz Giyme Toz Olur
Neşet Çelebi - Dünya Adana nın
Neşet Çelebi - Yürü Bre Fani Dünya
Neşet Çelebi - Cananısın Canısın
Neşet Çelebi - Telli Gelin (Barak)


text:
Çallı yäşläre uramda qaldı
18 nçe mayda tatar yäşläre üzläreneñ çirattağı cıyınnarın uzdırırğa teatr binasına cıyıldı. Läkin alarnı binanıñ yabıq işekläre häm militsiä törkeme genä qarşı aldı. Moña qädär cıyınnarda tatar yäşläre aralaşu klubı, yäşlärneñ ana telendä gazetaların buldıru häm mäktäplärdä tatarça uqıtu problemaları xaqında söyläşkännär ide. Söyläşüneñ däwamı bulmadı, yäğni 100 dän artıq yeget häm qız cıyın bulası binağa kertelmäde. Yuğisä, uzğan yılnıñ 26 nçı fevral' köne belän şähär xäkimeneñ elekke urınbasarı F.Mostafina yäşlär cıyının teatr binasında ütkärergä röxsät käğäze birgän. Yäşlärne binağa kertmäwneñ säbäbe nidä? Tatar yäşläre oyışması aktivistı İlnur Şäyxetdinov üzeneñ farazları turında "Azatlıq"qa bolay dide:
- Bezneñ bügenge çığışlarda bernindi reaksion äyber yuq ide. Balalar baqçalarında, mäktäplärdä häm yuğarı uqu yortlarında tatar teleneñ torışı xaqında xakimiät keşeläre belän äñgämä genä qaralğan ide. Läkin şuşı äñgämädän nikter räsmi xakimiät qaçtı.
Kiçke säğät 7дә cıyılğan xalıq taralırğa aşıqmadı. Teatr binası basqıçların mönbär itep, miting başlap cibärdelär. Basqıçqa A.Xälim kütärelä:
- Şuşı problemasız şähärdä araqı eçärgä telämägän, narkoman bulası kilmägän, imanlı bulırğa telägän tatar yäşläre xakimiätkä äñgämä täqdim itä. Nişläp xakimiät qaça?
Tatar yäşläre berlege citäkçese Damir Şäyxetdin:
- Bez üzebezneñ tuğan cirebezdä köräşäbez. Eşebez izge. Bernigä qaramastan, aldağı cıyınnarnı şuşı teatr binasında uzdıraçağıbızğa imanım kamil.
Bügenge teatr binasın 90Hчы yıllarda milli xäräkätkä yörgän xalıq, qorallanğan militsiägä qarşı torıp, tatar teatrına alıp birgän ide. 15-16 yıl ütteme, yuqmı, şuşı teatr öçen köräşkän tatar xalqınıñ balaların tatar telendä söyläşergä, uqırğa öndägän öçen, teatr binasına kertmilär.Çığış yasawçılar şuşı küreneşkä basım yasadılar.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text:
Ukraina prezidentı häm premyer-ministrı kileşügä yaqınlaşa
Bügen Kiev mäydannarına yañadan xalıq ağıldı. Ber yaqtan prezident Viktor Yuçenko yaqlılar, ikençe yaqtan – premyer-ministr Viktor Yanukoviç tarafdarları üzläreneñ uram cıyınnarın uzdırdı. Xakimiät büleşü nizağınıñ azağı kürenäme?
"Prezident üz färmanın kiçekterergä äzerme? Ägär dä qısqa waqıt eçendä qatği säyäsi kileşülärgä ireşelsä, min äzer."
Parlamentnı taratıp saylawlarnı 27 mayğa bilgeläw turındağı färmanın prezident 2 april könne iğlan itte. Yuçenko Yanukoviçnı qanunsız räweştä deputatlarnı anıñ koalisiäsennän üzenekenä tartuda ğäyepläde.
Yanukoviç färmannı qanunsız dip atadı häm anı ütäwdän baş tarttı. Xäzer Yuçenko, deputatlarğa parlament eşlärenä 10-12 qanuni üzgäreş kertergä dip basım yasıy.
Yanukoviç kiçä uram cıyını uzdırğan tarafdarları aldına çığıp, kiläse atnada kileşügä ireşüne wäğdä itte:
"Prezident Yuçenko belän böten añlaşılmawçanlıqnı kiläse atnada çişep beterergä kileştek. Prezident bügen üz färmanınnan çigenügä äzer bulğanın häm kileşü telägänen belderde, monıñ öçen bezgä nizaqqa säyäsi häm qanuni çişeleş tabarğa kiräk."
Ofıqta inde kileşügä yaqınlaşu kürensä dä, Kiev uramnarına bügen meñlägän keşe çıqtı. Biredä bu nizaqqa bik qatnaşı bulmağan elekke premyer Yulia Tymoşenkonı yaqlawçılar da bar. 20 meñ keşelek uram cıyını aldında Tymoşenko, saylawlarnı kiçekterü kebek kenä çigeneş bulırğa mömkin, yaña tawış birü barıber bulaçaq, dide:
"Ul ber nindi färmanın da ğamäldän çığarmayaçaq. Yanukoviç klanı da – yaña saylawlar – nizaqtan çığunıñ berdänber yulı ikänen añlağannan soñ, prezident tawış birüne ikençe waqıtqa ğına küçeräçäk."
Prezident Yuçenko färmanınıñ qanunilığı xäzer Ukraina Konstitusiä mäxkämäsendä tikşerelä. Prezident häm premyer-ministr ikese dä, mäxkämä qararı belän riza bulaçaqların belderde.
Alsu Qormaş


text: Yevropa illäre, Osama ben Laden tawışı yazılğan dip farazlanğan tasmadağı, waqıtlı kileşü turındağı fikerne kire qağa. Yevropa komissiäse başlığı Romano Prodi, İtaliä xökümäte, Britaniä häm İspaniä, Yevropa illäre ber nindi wazğiättä dä terrorçılar belän kileşügä barmayaçaq, dip belderde. Bügen ğäräp telekanalları tapşırılğan, üzen Ben Laden dip atağan keşeneñ tawışı, ägär Yevropa illäre möselman illärenä qarata doşmanlıqtan baş tartsa, ul illärgä bernärsä dä yanamayaçaq, läkin Quşma Ştatalar belän solıx kileşüe turında süz bulırğa mömkin tügel dip belderde. Tasmada yañğırağan tawış 11 martta İspaniädäge terror ğämäle, Yevropanıñ Ğiraq belän Äfğanstandağı xäräkätläre öçen üç alu bulsa, Quşma Ştatlarda 2001 yılnıñ 11 sintäberendäge şartlawlar İzrailgä teläktäşlek beldergännäre häm Ğäräp yarımutrawına basıp kergännäre öçen üç alu dip belderde.


text: Bügen biredä ärmän-törek basması möxarrire östennän mäxkämä eşe başlandı. Törkiädä tuğan ärmän Hrant Dinkka, üz gazetında "törkilekne mısqıl itüne – cinäyät dip tapqan qanunnı täñqitläwdä ğäyepläw belderelgän. Älege qanun berençe dönya suğışı waqıtında ärmännärneñ töreklär tarafınnan küpläp üterelüe turında söyägän yazuçılar häm ziyalılarğa qarşı qullanıla. Andıy ziyalılar arasında jurnalist Hrant Dink üze häm yazuçı Orhan Pamuknı atap bula. Pamuk häm Dinkka qarşı mäxkämä eşläre, Yevropa Berlegenä kerergä telägän Törkiädä – süz irege torışı turında borçılu uyata. Mäxkämädä bügen "Agos" basmasınıñ tağın 3 xezmätkäre, şulay uq möxarrirenıñ ulı qatnaştı.


text:
Tösle inqilablar närsägä kiterde?
Şuşı könnärdä, Gruziä häm Ukraina, üz illärendä bulğan tösle inqilablarınıñ 3 häm 2 yıllğın iskä ala. Säyäsi küzätüçelär xäzer 2003dağı Tiflista häm 2004 yılda Kievta bulğan waqiğalarnıñ näticäse turında uylana. Xakimiätlär, meñlägän keşe qatnaşlığında barğan inqilablarnıñ qıymmätlärenä tuğrılıqlı qaldımı, bu tarixi waqiğalarnıñ kiläçäk öçen ähämiäte närsädä?
Waqilar bez kötkänçä barmadı. Bez, sistema üzägrer dip uylagan idek, häm säyäsi elita yañarır, çistar dip kötkän idek, boları bulmadı.
Hrygori Wahapov Ukraindagı Noviy Kanal televidenye şirkäte xäbärçese. Ul da distälägän meñ keşe belän bergä 2 yıl elek, xärämläşülärdän soñ barğan saylawlardan soñ, Bäysezlek Mäydanına çıqqan häm Viktor Yuşenkonı prezidentlıqqa alıp kilgän keşeläreñ berse bulğan.
Äflisun inkilabı dönyanıñ iğtibarın cälep itkän ide, Mäskäw basımınnan azat itelüneñ bilgese bularaq küplär tarafınnan xuplanğan ide. İke yıldan soñ, äflisün inkılabınında qantaşuçılar iñ küp qarşıq beldergän keşe Viktor Yanukoviç, xakimiät başına mende. Ul bügenge köndä premyer-ministr häm aña parlamenttağı koalitsiä teläkteşlek kürsätä. Yuşenko, isä, inqilabtağı köräştäşe xarizmatik Yulya Timoşenko belän xuşlaştı häm “Bezneñ Ukraina” blogınıñ oppozitiägä küçüen kürde.
Ukrainıñ äflisün inkilabınıñ 2 yılı, Gruziä neñ göllär inqilabınıñ 3 yıllığı belän ber waqıtqa turı kilä. 2003 yılda, oppozitisä wäkilläre, yaña saylawlar ütkärüne taläp itep, Gruziä parlamentı yawlap alırğa tırıştı. İnkibap yaña buyın citäkçese , könbatışqa yoz tötqan Mikheil Saakashvili tarafınnan alıp barıldı. Ul 2004 yılda Prezident saylawlarında da ciñde. Saakashvili, Ukrainadağı uğarı citäkçe belän çağıştırğanda, säyäsi yunäleşne saqlawda zurraq uñışqa ireşte şikelle. Küptän tügel bulğan, Eçke eşlär minisitrılığındağı üzgärtep qorular, Gruziä citäkçelegeneñ berdämlegendä şik tudırğan ide. Alayda, üktäberdä ütkän cirle saylawlarda , Saakaşvili tarafdarları ciñde.
Rusiä belän mönäsäbätlär, Gruziä cämğiäten berläşterüçe äyber bulıp tora. Bu yaqtan Gruziä Ukraindan ayırıla, anda Rusiä faktorı cämğiätne bülgäläwçe äyber bulıp tora. Mäskäwneñ Gruziä häm Ukrainağa täesir itü köçe haman da bar. Üzläreneñ könbatışqa borıluı belän Tiflis häm Kievta da Rusiäneñ cen açuın çığara.
2005 yıl yazında bulğan Qırğıstandağı Lälä inqilabı, başqa tösle inqilablardan ayırılıp tora. Qırğızstandağı säyäsi wäzğiät totrıqlı buludan yıraq, küptän tügel bulğan häm oppozitisiä oyıştırğan qarşılıq çaraları, Konstitutsiägä Prezidentnıñ xakimiäten çikläwçe üzgäreşlär kertügä kiterde. Küzätüçelär fikerençä, tösle inqilablarnıñ kiläçäk öçen ähämiäten älegä bäyäläw awır bulsa da, xäzergä, anıñ qıymmäte bar. İñ yaxşı kürenä torğan misal ul, Ukraina bula ala. Xäzer äflisun inqilabına teläktäşlek kürsätüçelär, üzgäreşlär buluına ömmetläreneñ betüen kürä. Polşada urnaşqan häm demokratiäne üsterü öçen eşläwçe Stefan Batory fondı belgeçe Jakup Boratynski bu xaqta bolay di:
Äflisun inqibanıñ ähämiäte - Ukrainadağı keşeläreneñ xakimiätne saylıy alabız, dip xis itüendä. Bu fiker yaña tügel. Ämma uylawımça, bu nigez, bu fakt, mäsälän Rusiädäge wäzğit belän çağıştırganda, bik zur ayırma buluın kürsätä.
Bikä Timerova.


text: Qazanda şağir Musa Cälilneñ tuğan könenä dä äzerlänälär. Pänceşämbe, 13 fevral' könne, respublikanıñ arxiv idäräsendä şağirneñ tuğan könenä bağışlanğan kürgäzmä açılaçaq. Arxiv idäräse xezmätkärläre süzlärenä qarağanda, älege kürgäzmädä Musa Cälilneñ tormışına qağılışlı, anıñ icatın çağıldırğan qızıqlı eksponatlar küp bulaçaq. Alar arasında berençe märtäbä kürsätelä torğannarı da baytaq ikän. Ä menä Baltaç rayonınıñ Qaraduwan awılında şuşı könnärdä Musa Cälil könnäre ütä. Älege könnär barışında awıl mäktäbendä, şağirneñ muzeyında törle konkurslar, şiğerlär bäygese, Qazannan kilgän şağirlär, ğalimnär, jurnalistlar belän oçraşular ütä.


text:
Açıq mikrofon: Qazannı qayçan, kemnär yawlap alğan?
İctimaği üzäk Xäter könen yäkşämbe könne ütkärergä cıyınğan arada, ber törkem millättäşlärebez 12 üktäberdä Söyembikä manarası yanına barıp, anda doğa qılıp Qazannı alğanda şähit kitkän ata-babalarıbıznı inde iskä dä aldı. Xäter könen 15 üktäberdä tügel, 12 dä ütkärergä täqdim itüçelär älege data tarixi yaqtan döresräk, iske imla belän 1552 yılnıñ 2 üktäbere xäzer 12 senä turı kilä, bezneñ belän astronomiä häm tarix ğalimnäre dä kileşä, dip bara. Häm ictimaği üzäkkä dä Xäter könen 15nän 12nä küçerergä täqdim itä. Xäyer, älegä milli oyışmalar bu täqdimne xuplamıy häm tatar xalqınıñ matäm könen ğädättägeçä 15nä bilgeläp ütä. Ä milli cämäğätçelek büleneşep härkem üzençä şähit kitkän ata-babalarıbını iskä alğanda, Xäter könenä kilüçelär sanı yıldan-yıl kimi bara. Ğomumän, Qazannı yawlap alğan kön turında qazanlılar närsä belä, Qazannı qayçan, kemnär alğannar?
Qazan 1552 yılnıñ 2 üktyabrendä Yawız İvan tarafınnan basıp alınğan. Xäzer inde yaña stil'gä küçergändä, bu waqiğa 5 ğasır elek bulğanğa 10 köngä alğa küçerelä, şunlıqtan ul 12 üktäbergä turı kilä.
Minem bu turıda işetkänem yuq, min belmim.
Qazan bik bay häm matur şähär bularaq bilgele bulğan. Şunlıqtan anı ayulap alu teläge bik zur bulğan häm berniçä tapqır qabatlanğan. Şunnan 1552 yılda Yawız İvan azannı ayulap ala.
Äye, min bu qara datanı beläm. Ul 15 üktäber 1552 yıl. Bu datanı min elek belmi torğan idem, mäktäptä uqığanda bezgä anı bik söyläp tormadılar. Ä menä monnan ber 15 yıl elek tatar ictimaği üzäge daimi räweştä xäter könen uzdıra başladı. Menä şunnan soñ ğına min anı belä başladım.
Qazan 1552 yılnıñ üktäbr urtalarında ayulap alınğan. Läkin bu turıda bäxäslär bara 12 könneme, ällä 15 könneme? Minemçä monıñ älläni ayırması yuq.
Yuq, minem bu xaqta işetkänem yuq, min tarix belän qızıqsınmıym.
Qazan xanlığın Yawız İvan 1552 yılda basıp alğan häm xäter köne dip 15 üktäbr isäplänä.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Çallıda Minzälä teatrı "Möhacirlär" spektaklen quydı
Mäxmüt Ğaläw tatar uquçısına "Bolğançıq yıllar", "Möhacirlär" romannarı belän bilgele. Äsärneñ soñğısın Fänil Galiev häm rejisser Rinat Äyupov Minzälä tatar teatrı artistları belän dramatik novella räweşenä kiterep, säxnädän kürsäterlek tamaşa yasadılar. Tarixi romannan eşlängän spektakl'neñ premyerası Çallınıñ S.Sadıykova isemendäge konsertlar zalında, 800 tamaşaçı qatnaşında ütte. 45 artist häm texnik xezmätkärneñ köçe kergän spektakl' ber genä kön bardı. Tamaşadan soñ teatr belgeçe Aygöl Äxmätğalieva belän berniqädär waqıt äñgämä qordıq. Aygöl xanım, "Minzälä teatrı kollektivı", "Möhacirlär"ne säxnäläşterep, ğälämät zur eş başqarğan, tarixi romannı 2 säğätlek säxnä telenä küçerü zur ostalıq sorıy. Bu eşne barısı da cirenä citkergän dide häm äydägez, anıñ fikerläreneñ däwamı:
- Romannıñ eçtälegenä tuqtalam. Waqiğalar 19Hчы ğasır axırında bara. Tatar awıllarına çuqındıru digän afät kilä. Şunnan qaçıp, tatarlar Törkiä yaqlarına kitä, üzlärenä bäxet tabarğa omtıla. Böten citeşsezleklären, artistlarnıñ uynawın isäpkä alıp, avtor äytergä telägän ideyä nigezdä tormışqa aşqan, dip äytä alam. Kostyum häm säxnä bizäleşenä dä tel-teş tidererlek tügel. Artist Xafiz Xammatullin berüze 3 rol' başqarıp, tamaşaçınıñ küñelen ayuladı.
Minzälä teatrı artistları "Möhäcirlär" tamaşası belän tatar xalqınıñ çuqındırılu, küçenü häm tormışnıñ başqa problemaların bügenge kön yassılığına çığardı, dip sanıy teatr belgeçe Aygöl Äxmätğalieva.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text:
Tatarstan parlamentına saylaw aldı kampaniäse qızulana bara
Tatarstan xalıq deputatları isä çınlap torıp mart saylawlarına äzerlänä. Daimi komissiä utırışlarına jurnalistlarnı çaqırıp, saylawçılar xäterenä, xalıqnı yaqlawçılar bulıp uyılıp qalırğa teli. Tatarstan parlamentına saylaw aldı kampaniäse dä qüätlänä bara. Sişämbe könne, Üzäk saylaw komissiäsendä ütkän cıyılışta, saylaw isemlekläre raslandı. Mäsälän, xakimiät firqäsennän 90 keşe nämzät itep täqdim itelgän. Alarnıñ 42-se ber mandatlı okruglardan, 48-geze isemlek belän bara. Üzäk Saylaw komissiäse inde 6 firqäneñ isemlegen tikşergän inde, yaqın arada «Uñ köçlär berlege» häm Jirinovskiy firqäsennän nämzätlär turındağı dokumentlarnıñ kitergänen kötälär. Bu könnärdä genä, cirle «Uñ köçlär berlege» konferensiäsen ütkärep, üz wäkile itep Aleksandr Tarkayıvnı kürsätte. Ä firqä isemlegenä, moña qädär qatnaşmağan keşelär täqdim itelgän.
Bikä Timerova.


text:
Depwtattar terrorïzm jäne ékstremïzm baptarı boy`ınşa sottalğandardı qamay`tın arnay`ı kolonïyalar nemese türme işinde jeke ay`maq qurwdı usınıp otır. Bügin Mäjiliste ötken jalpı otırısta depwtat Ïrïna Smïrnova osınday` mazmundağı sawalın Ükimet basşısı Baqıtjan Sağıntaevqa joldadı, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
«2014 jılı jaña qılmıstıq-atqarw kodeksin qabıldaw kezinde Işki ister mïnïstrliginiñ basşısı bizdiñ äriptesterimizdi jwıq arada jeke menşik türmeler pay`da boladı dep sendirgen bolatın. Birinşi osınday` türmeni Qarağandıda jeke ïnvestorlardıñ esebinen 25 mlrd teñgege salw josparlandı. Biraq äli künge dey`in elimizde birde-bir jeke menşik türme joq. Munday` jobağa ïnvestïcïya salwğa ıntalı käsipkerler bar. Al xalıqaralıq täjirïbe jeke menşik türmelerdiñ oñ nätïjesin körsetip otır. Bul täjirïbe byudjetke tüsetin jükti jeñildetedi», - dey`di Ï.Smïrnova.
Depwtattıñ ay`twınşa, büginde sottalwşılardıñ temir tordıñ ar jağınan şıqqannan key`in qoğamğa qay`ta bey`imdelwi asa özekti tüy`tkil. Al key`bir ékstremïstik uy`ımdar memlekettik qurılımdar sïyaqtı emes, bul mäseleni mıqtap qolğa alğan.
«Olar öz adamdarına jäne türmeden bosap şığıp, qatarına jaña qosılğandardı jumıspen qamtıp, baspana beredi. Otbasın qurwğa kömektesedi. Yağnï, bostandıqqa şıqqan sottalwşılar materïaldıq jäne psïxologïyalıq järdemdi memleket pen qoğamnan emes, ékstremïstik toptardan tabadı», - dey`di depwtat.
Qazirgi waqıtta zañdı türde terrorïstik jäne ékstremïstik qılmıs üşin jaza merzimin ulğay`tw közdelip otır. «Bul türmedegi älewetti terrorïster men ékstremïster sanınıñ öswine äkelwi mümkin» - dep qawiptenedi depwtat.
«Osığan oray` Qazaqstanda terrorïzm jäne ékstremïzm baptarı boy`ınşa sottalğandar üşin arnay`ı kolonïyalar nemese türme işinde jeke ay`maq qurw mäselesin tez arada şeşw kerek. Bul radïkaldıq ïdeyalar, äsirese jastar arasında keñinen taramawı üşin kerek», - dep tüy`indedi sözin Ï.Smïrnova.


text:
1989nçe yılnıñ 17nçe fevralendä Qazanda Tatar İctimaği Üzägeneñ berençe qorıltayı uzsa – şul uq könne Tömän ölkä radiosında "Duslarğa suqmaq" isemle berençe tatar tapşıruı efirğa çıqtı. 15 yıl eçendä tapşıru üz dusların taptı, tatar redaksiäsen qotlarğa kilüçelär sanı bik küp ide. Tatar jurnalistların ölkä radiosı başlığı A. Omelçuk qotladı, gubernator urınbasarı ölkä citäkçelege isemennän qotlaw süzlären belderde. "Duslarğa suqmaq" tapşıruın 15 yıllığı belän qotlarğa Tömängä böten ölkädän tatar oyışmaları wäkilläre, cırçılar, biüçelär kilgän ide. Tamaşa 5 mart könne uzdı.
Nail Alan, Tömän


text:
Ğıraq suğışı häm aña bäyläneşle waqıyğälär şulayuq İzrael säyäsäten nıq yaqlawı säbäple bu aralarda ğäräb dönyasında , AQŞqa qarata ışanıç,simpatiä kimegän.Mätbuğat xabärlärenä qarağanda ,AQŞnıñ pensiädäge 53 diplomatı,Waşingtonnıñ İzraelne häm premyer Sharonnı yaqlawı Amerikanıñ abruyın ,dusların,ışanıçnı yuğaltuğa kiterä digän borçılu beldergän xat yazğan.
Ütkän atnada Britaniäneñ eleke 52 diplomatı qul quyğan xat premyer T.Blairğa cibärelde. Xatta Ğıraq häm yaqın könçığışta amerikan säyäsäten nıq yaqlağan Britaniä xökümäte tänqitlände.Britaniä tışqı eşlär ministırı Jack Straw Britaniäneñ AQŞları belän mönäsäbätlären zäğiflätü omtılışların kisken tänqitläp, bezneñ öçen AQŞ belän bergäläp eşläw häm qotıplaşuğa yul quymaw bik möhim çönki bu bezneñ häm Yevropanıñ täsiren zäğifläter ide dip belderde. Qayberläre ğäräb illärendä xezmät itkän elekege AQŞ diplomatları Waşingtonnıñ İzrael premyereneñ säyäsäten yaqlawına nıq borçılu belderä. BBC mäğlümätenä qarağanda , xatta bez eleke diplomatlar britaniäle 52 kollegabıznıñ T.Blairnıñ yaqın könçığış säyäsäten tänqitlägän häm Britaniäne AQŞqa kübräk täsir itergä çaqırğan xatın xuplıybız dip yazılğan. Sişämbe könne Waşingtonda mätbuğat oçraşuında cämäğätçelekkä açıqlanaçaq bu xatnıñ kopyaları Reuters, BBC kebek mäğlümät agentlıqlarına tapşırılğan. Xatta bolay dip yazılğan:Sharonnıñ fälästin terror oyışmaları citäkçelären törle yullar belän ütertüen , İzraelneñ Berlin diwarına oxşaş divar tözü häm okupatsiä astındağı territoriälärdä kisken xärbi çaralar kürüen prezident Bushnıñ yaqlap çığuı häm anıñ Sharonnıñ ber yaqlı planın qıyulandıruı ilneñ ışanıç abruy häm dusların yuğaltuğa kiterä. Bu inisiativanı citäklägän 1977 belän 80-nçe yıllar arasında Qatarda ilçe bulıp torğan Andrew Killgore süzlärençä xatqa küp kenä elekege ilçelär yäki elek Däwlät Departamentında eşläwçelär qul quyğan.Xatta tağı mondıy yullar bar: prezident Bush ütkän ayda İzraelneñ ber yaqlı Gazadan çigenü planıñ qıyulandırıp, distälärçä yıl däwam itkän AQŞnıñ diplomatik traditsiälärennän çitläşte . Ul fälästinnär belän söyläşü , fälästin däwläte turındağı idealarnı çitkä qağıp AQŞnı tınıçlıq urnaştıruda ışanıçsız partnär xälendä qaldırıp çit illärdä xezmät itkän AQŞ diplomatları, sivil häm xärbilären qıyın xätta qurqınıçlı pozitsiädä qaldırdı. Xatqa imza quyuçılar Waşingtonnı yünäleşen üzgärtegä çaqıralar. Alar AQŞlarınıñ xärmät itelgän ğädellek traditsiälärenä kire qaytuı Yevropa ,yaqın könçığış xätta Ğıraqta xökem sörgän tiskäre tendänsiäne üzgärtäçäk dip belderälär. Sharonnıñ Gazadan çigenü belän berrättän Könbatış Üzänendä qayber utarlarnı saqlap qalu häm 48ñ-nçe yılda öylären taşlap kitergä mäcbür bulğan fälästinnärneñ kire qaytuın tuqtatu planıñ G.Bushnıñ yaqlap çığuı Ğäräb dönyasında uzğan ayda zur şau-şuğa säbäp buldı. AQŞnıñ traditsion dustı Yordaniä patşası Abdulla şuşı xabärdän soñ Waşingtonğa bilgelängän vizitın kiçekterde.Yordaniädä ber million 700meñ terkälgän fälästin mohacire yäşi,ikençe törle äytkändä xalıqnıñ 60%ın fälästin mohacirları täşkil itä. Amman öylärenä qaytarılmağan fälästinnär İzrael belän tözeläçäk tınıçlıq kileşüendä kompensatsiälänäçäk digän yazulı belderü taläp itte Waşingtonnan . Patşa bu turıdağı dokument min Aqyortqa vizit yasağan çaqqa turı kiterelep iğlan itelsen dip sorasa da, administratsiä bu mömkin tügel, säfärdän soñ belderü yasalır, ämma anda Yordaniä sorağan mäsälä bulmayaçaq dip äytep quydı. Waşington ğäräb dönyasında izolatsiägä kerep barğanda Yordaniä kebek urta yulda toruçı ilneñ yaqlawı bik möhim di Yordaniä universitetı säyäsi fännär profesorı Gazi Rababa
färidä xämit,praga


text:
Tatarstannıñ Balıq Bistäse rayonı Yaña Sala awılı tarqalu xälenä citkän bulsa da, soñğı yıllarda ayakqa basa başladı
SSSR pasportları ğämäldän çığarıldı. Yöräk yanında tärele pasport yörtergä telämäwçelärgä bu zur qıyınlıqlar tudıra. 80rә yaqınlaşıp kilgän Gabdelmäcit ağay barıber pasport almayaçağın belderä. Ä saqlıq bankında pensiä alır öçen qızına doverennost' birgän. Urıs älifbasında tatarnıñ iñ yış qullanıluçı awazlarğa tieşle xäreflär bulmaw säbäple, pasportlarda tatar isem-familiäläre bik nıq bozılıp yazıla. Ä menä Yaña Sala awılında tuıp üskän Nurulla Garipov, forsattan faydalanıp, “ğäriplektän” qotılğan häm familiäsen “Ğarif” dip kenä qaldırğan. Häm “uqımışlı” digän süzne añlatuçı bu familiä anıñ xatını häm balalarına da beryulı birelgän.
Nurulla Ğarif çınlap ta uqımışlı keşe. Qatnaş xalıqlı Daçnıy awılında (Biektaw rayonı) informatika uqıta, anda tatar canın saqlawğa fidaqär xezmät itä, cäylären keçkenä ulı Azamat belän bergä arxeologik qazılmalarda uzdıra, berniçä kitap avtorı, waqıtlı matbuğatta yazmaları yış oçrıy, yazuçılar berlege äğzası, tarix buyınça dissertatsiä yazu belän mäşğul: tizdän ğalimlegen räsmi räweştä raslayaçaq.Nurulla tuğan awılınıñ, xalqıbıznıñ kiläçägenä zur ömetlär bağlıy. Yaña Sala awılına ğaz häm asfal't kilüe awıl xadlqınıñ tormışın tamırdan üzgärtep cibärgän. Berençedän, eçkeçelek bik tä sirägäygän, xalıqta yäşäw därte uyanğan. Moña gaz kertü dä säbäp bulğandır inde. Äytik, elek pensioner äbilär utın kiskän öçen, ğädättä, şul “zäxmät” belän tülägännär. Xäzer isä utın kiräkmi. Ä eşläp alğan aqça ixatañnı tözätergä kitä. İkençedän, şul uq uñaylıqlar arqasında şähärgä omtılış süngän. Annan tış şähär cirendä cinayätçelekneñ kiñäyue dä örketäder inde. Ä biredä – tınıç, härkem ber-bersen belä, kümäkläp, üzara yärdämläşep yäşärgä bula.
Ä iñ möhime: 40 yäşne uzğannar da öçençe bala tabuğa cör'ät itälär. Öylänüçelär dä işäya bara. Mondıy üzgäreşlärneñ töp säbäpçese maltabar Şamil Fäxretdinow ikän. Näq ul, 10лaп awılnı üz qaramağına alıp, çın mäğnäsendä yaqtı yul açqan. Anıñ tamırı nıq, imanlı bulğan ikän: babası şuşı yaqlarda mulla bulıp torğan. İñ yaratmağanı – eçkeçelek häm qaraqlıq. Moña yul birmäw – äxlaqnı nığıtuda töp şart bulıp tora. Bik tä kiläçäk buınnıñ äxlağın qayğırta, di Şamil Fäxretdinow. Öç awılda mäçetlär tözetkän. Härbersenä yäş imamnar kitergän. Töp wazifaları – balalarğa islam dinen iñderü. Yaxşı uquçılarğa büläklär birä. Ämma iñ zur büläk – yıl sayın Bilär, Bolğarlarğa säyäxätlär oyıştıru, anda yal itterü. Näq şundıy cegärle häm imanlı yegetlärebezdä inde xalqıbıznıñ ömete. Alar isemlegendä çın millätpärwar Nurulla Ğarif ta soñğılar sanında bulmas.
“Azatlıq” radiosı, Ayrat İbrahim, Sember.


text:
AQŞ prezidentı Buşnıñ Yordaniädäge summitta zur tantana belän iğlan itkän tınıçlıq inisiativasına ber atna ğına vaqıt ütkän bulsa da, şuşı plannıñ ütäläçägenä köçle şik tudı. Radikal fälästin oyışması Hamas "yul kartası" dip atalğan tınıçlıq planın kire qaqtı. İzrail üz nävbätenä dokumentnıñ qarası qorırğa da ölgermäde Hamas citäkçelärenä höcümnären yañarttı.
Prezident Buşnıñ Yaqın Könçığışqa säyäxäte vaqıtında ütkärgän summitta üzeneñ yul kartası dip atalğan tınıçlıq planıñ İzraeil premiere Şarom belän Fälästin xökümät başlığı Abbasqa qabul itterüenä ber atna vaqıt ta ütmäde, ä inde anı ğämälgä quyıp bulmas digän qaraş bik köçle. Ni öçen? Monıñ öçen ike yaq ta ğäyeple. Hamas häm başqa fäläsinle radikal törkemnär Maxmud Abbas belän İzraeilgä qarşı höcümnären tuqtatuğa bağışlanğan söyläşülärne tuqtattılar , yul kartasın kire qaqtılar. İzraeil premiere Şaron üz nävbätendä Abbasqa yardäm itü öçen totnaqlıq kürsätäse urınğa Hamas citäkçelärennän Rantisine üterü öçen boralaqlar belän ul utırğan aftomobilgä höcüm itterte. Hamasnıñ cavabı kiçekmäde. Jerusalemde intixarçı fälästinle aftobusqa menep anı şartlattı. 45 minut ta ütmäde İzrail boralaqlar belän höcüm itep ike militantnı häm biş tınıç fälästinlene üterde. Biş säğättän soñ İzrael Gazağa höcüm oyıştırdı. Xäzer inde Hamasnıñ cavabın yäisä İzrealneñ yaña höcümen kötärgä qaldı. Fälsätin premiere Abbas, Hamasnı köç belän qorallandırmayaçağın belderüe belän İzrailgä küç qullanuı öçen argument birde. Läkin, ikençe yaqtan İzraeilneñ fälästin iminlek köçlärenä häcümnäre, anı zäğiflätte häm Hamasqa qarşı küç qullanu mömkinlegen çikläde. Şulay uq Abbasnıñ Fatax oyışmasında da berdämlek yuq. İzrael premiere Şaron da ber yaqtan Buşnı açulandırmas öçen kileşü şartların ütägän bulıp qılına, ikençe yaqtan terrorğa qarşı köräş digän bulıp plannıñ ğämälgä quyıluın qıyınlaştırğan adımnar atlıy. Terror höm qarşı terror solıx inisiatiasın başlatıp cibärägn AQŞ prezidentı Buşnıñ abruyın töşergäne kebek, anıñ açuın da kiterä. Şulay da , ul kisken reaksiä kürsätäse urınğa, İzraelneñ häcümnären dä, Hamasnıñ terror aktların da tuqtatırğa çağırğan yomışaq qına tänqitlävdän yıraqqa kitmäde. Ä inde andıy belderülärnıñ Yaqın Könçığışta qan qoyunı tuqtata almıyaçağı kön kebek açıq. Buş Yaqın Könçığışta tınıçlıq urnaştıru planınıñ ğämälgä quyıluı öçen üzeneñ basımın ike yaqqa ta köçäytergä tieş. Annan başqa fälästinnär arasında AQŞnıñ bitaraflığına şik köçle bulğannıqtan, fälästinnärgä basım yasauı öçen Yevropa Berlege belän xezmättöşlek itärgä häm aktivlığın koordinatsiälärgä tieş. Bu älegä kürenmi. Ägär dä Fälöstinärgä dä , İzrael xökümätenä dä totnaqlıq kürsätüläre häm kileşü şartların ğämälgä quya başlauları öçen qatı basım häm xätta sansksiälär quyu belän kisätülär yasalmasa, Buşnıñ yul kartası dip atalğan tınıçlıq planınıñ ul yazılğan käğäz qädär dä qimmäte qalmas.
Färit İdelle, Praga


text:
İnalif İnternetta taralırmı?
Bezneñ variant räsmi qabul itelgän imladan ällä ni ayırılmıy, barı tik İnternetta qullanır öçen caylaştırılğan ğına. Latinda da kirildağıça qalğan Ä, Ö, Ü tatar xärefläre urınına, bez alarnı A’, O’, Y’ räweşendä yazarğa täqdim itäbez. Şulay uq Ш, Ч kebek xäreflärne bez ingliz telendäge kebek ikeşär xäref belän yazabız – SH, CH itep. Şulay uq tağın berniçä şundıyraq ayırımlıqlar bar. Läkin minemçä, bezneñ imla qullanu öçen bik caylı häm kompyuter qullanuçılar bezneñ variantnı xuplarlar dip ömetlänämŞunısın da äytergä kiräk, İnalif imlasın täqdim itüçelär latin grafikasında tatar teleneñ yış häm kiñ qullanılmağanın xäzerge imlanıñ törek kodirovkasında eşläwe, standart klaviaturada barlıq tatar xärefläreneñ bulmawı belän añlatalar. Şuña da yaña täqdim itkän variantta alar standart kompyuter klaviaturasında ğına qullanılğan xäref häm simvollar belän eş itälär. Älege imla proyektı belän İnternetta tanışıp bula. İşetkänegezçä, proyektnı täqdim itüçelär kompyuter qullanuçıları arasında üzläreneñ imlalarınıñ kiñ taraluında şiklänmilär. Xäyer, bu fikerne xuplamawçılar da bar. Tatnetta, yäğni tatar İnternetında bu xaqta söyläşü, fikerläşü inde başlanıp ta kitkän. Mäsälän, Tatarskaya gazeta bitlärendä bu imla İnternet belän bik siräk qullana torğan keşelär tarafınnan äzerlängän, ul tatar imlasın ingliz asılına kertep bezneñ grafikanı kimsetä, tatar telen latin grafikasına qaytarunı totqarlarğa mömkin digän fikerlär dä yañğırıy. Qayber xäreflärne başqa törle itep yazarğa täqdim itüçelär dä yuq tügel monda. Ğomumän alğanda, älege imla qullanuçılarnı bitaraf qaldırmadı, kiresençä, üze xaqında fikerläşü, söyläşüne başlap cibärde.
Gölnaz İlgizär


text:
Britan tabibları elekke Rusiä küzläw ofitserı Aleksandr Litvinenkonıñ ülemenä kitergän nurlanışlı matdäne qayçan häm niçek alğanın açıqlaw öçen anıñ cäsäden tikşerä başladı.
Litvinenko uzğan atnada Londonda wafat buldı.
Anıñ sidegendä nurlanışlı poloniy-210 matdäse tabıldı.
Belgeçlär anıñ cäsäden tikşergändä maxsus saqlağıç kiem kiä häm nurlanış däräcäse daimi tikşerelep tora.
Litvinenko eşen tikşerü barışında 13 urında nurlanış ezläre tabıldı.
1-nçe noyäberdä London restoranına Litvinenko belän oçraşqan italiäle Mario Scaramella tänendä dä poloniy-210 buluı açıqlandı. Litvinenkonıñ xäle Sraramella belän oçraşudan soñ berniçä säğät üktäç kisäk naçarayıp kitkän ide.


text:
Tatarstan Fännär Akademiäseneñ yıllıq utırışı: yäş ğalimnär kiräk
Tatarstannıñ räsmi oyışmaları belän bergä yılğı yomğaqnı Tatarstan Fännär Akademiäse dä yasadı. Tatarstan fännär akademiäse Prezidentı Mansur Xäsänov üzeneñ 1 säğättän artıq däwam itkän çığışında Akademiäneñ här tarmağına iğtibar birergä tırıştı, qazanışlar, basılıp çıqqan fänni xezmätlär, ütkärgän fänni ciennar turında söyläde. Ul üz çığışında tänqit süzlärenä dä şaqtıy urın birde. Prezident, şulay uk, fän ölkäsenä yäşlärne çaqırdı, alarnı cälep itü yulların tabu kiräklegenä basım yasadı.
Prezident çığışı ğalimnärgä nindi tä’sir yasadı, alar işetergä telägän fikerlärne buldımı anda? Bu sorawğa Tarix İnstitutı wäkile, fälsäfä fännäre doktorı Rafik Möxämmätşin cawap birde:
AUDİO: Ul küp ölkälärgä iğtibar birde. Problemalar turında äytte. Alar xäl itelerme, yuqmı? Xäl iteläse mäs’älälär yıl sayın kütärelä.... Mine anıñ gumanitar fännär turındağı süzläre qızıqsındırdı. Fännär Akademiäse Prezidentı fänni-ezlänü institutların waq, tar temalarnı tikşerüdän baş tartırğa çaqırdı
Rafik Möxämmätşin fikerençä, yäş ğalimnär üsep çıqsın öçen, süzlär genä citmi, alarnı cälep itärlek real çaralar kiräk.
Ütkän yıllarda Fännär Akademiäseneñ utırışlarında Tatarstan Prezidentı da qatnaşa torğan ide. Zamanında ul Fännär Akademiäse aldında neft yatmaların, neft eşkärtüne, bitum qatlamnarın nıqlabraq öyränü burıçın quyğan ide. Prezidentnıñ bu boyırığı ütäldeme yuqmı, bilgesez, Fännär Akademiäse prezidentınıñ çığışında bu xaqta süz alıp barılmadı. Ämma räsmi xakimiätneñ fänni cämäğätçelekkä quyğan taläpläre turında süz buldı yıllıq utırışta. Räsmi keşelärdän älege cielışta Tatarstan däwlät şurası räise Färit Möxämmätşin çığış yasadı. Ul üze dä fännär doktorı, ğalim, şuña kürä fän ölkäsendä bulğan problemalarnı ul yaxşı añlıy. Fän iqtisatqa häm cämğiät eşenä xezmät itärgä tieş, dide ul. Maşina tözeleşe, neftne eşkärtü, awıl xucalığı ölkäläre – ayıruça iğtibar üzägendä bulsın ide, digän teläk belderde. Ğalimnärneñ qartayuı zur problemağa äylänä bara, yäşlär fängä yaña sulış örer ide, dip tä östäde Färit Möxämmätşin. Anıñ «Fännär Akademiäsen zamançalaştırıp üzgärtep qorırğa kiräk», - digän süzlärennän soñ, küp kenä ğalimnär tirän uyğa battı. Däwlät Şurası räise - ğalim genä tügel, säyäsät keşese dä. Şuña kürä ul iñ aktual sorawlarğa da qağılmıy kitä almadı :
AUDİO: Canisäp bilgese astında ütkän 2002 yıl millät berdämlege problemasınıñ niqädär kisken torğanın kürsätte. Başqa millätlärneñ üseşe mäs’äläse dä tora. Irıs, mari, çuaş häm başqa xalıqlarınıñ xäzerge zaman tarixın tikşergän fundamental` xezmätlär hamanda yuq. Keräşennär bülegen açu yöklämäsen Akademiä ütämäde. Keräşen mäs’äläse xaqında nindi genä fikerlär yañğıramadı. Mäğlümat çaralarında dönya kürgän qapma qarşı mäqälälär cämğiät añın butaştırdı. Şuşı şartlarda da fänni cämäğätçelek üzen kürsätmäde. Cämğiät fänen öyränüçe ğalimnär dini häm millätara mönäsäbätlärne yaxşırtu yünäleşendä xakimiät oyışmaları qıla alırlıq konkret adımnar täqdim itsen ide.
İñ möhime, Färit Möxämmätşin, däwlät fänneñ här tarmağın da finanslıy almıy, dip kisterep äytte. Respublika fundamental fängä yärdäm itäçäk, ämma ğämäli fännär byudjettan tış fondlar belän xezmättäşlek urnaştıru, grantlar alu, biznes belän elemtä qoru yağın qararğa tieş, dip belderde ul. Bazar mönäsäbätläre urnaşa başlağanğa da inde 10 yıldan artıq, ämma fänni mäktäplärneñ nindider biznes şirkätläre belän elemtä urnaştırıp, ezlänülär alıp baruları turında ber ni dä işetelmi. Ğomum alğanda, Däwlät Şurası räise, ğalimnärgä üz könen üzlärenä kürergä çaqırdı.
Tatarstan Fännär Akademiäseneñ tel, ädäbiät häm sänğät institutı başlığı Nurmöxämmät Xisamov şuşı cielışta işetkän notıqlarnı yuğarı bäyäläde, ämma anıñ fänni insitutınıñ Prezident çığışında «sıyığraq» çaqıluwına üpkä belderde. Nörmöxämmät Xisamovqa Mäskäwdän kilgän qunaq Mäxmüt Gäräevnıñ çığışı ayıruça oşağan ikän. Äye, Mäxmüt Gäräev anda buldı, Prezidiumda utırdı häm notıq tottı.


text: Fälästinlelär, İzrail gäskärläre kiñ külämle xärbi operatsiä äzerlägän Gaza sızığındağı Rafax şähärennän qaça. Şähär törle yaqtan tanklar belän uratılğan. İzrail xärbiläre Mısır belän çiktäge yözlärçä yortnı cir belän tigezläde inde. Xärbi citäkçelekneñ süzlärenä qarağanda, biredä cir astı yulları aşa fälästin suğışçıları Mısırdan qoral kitergän. Quşma Ştatlar prezidentı milli iminlek kiñäşçese Condaleezza Rice bügen Berlinda Fälästin autonomiäse premer ministrı Äxmät Qurei belän oçraştı. Söyläşülär xaqında täfsille mäğlümät yuq. Kiçä German televideniesenä birgän äñgämäsendä Condaleezza Rice, Quşma Ştatlar möstäqil Fälästin däwläte tözü yaqlı dip rasladı. Şul uq waqıtta Rays, iñ başta autonomiädä ışanıçlı säyäsi häm iktisadi strukturalar buldırırğa kiräklekkä basım yasadı.


text:
İstanbulda tatarlarnıñ iftar mäclese uzaçaq
İstanbulda Tatarstannıñ Törkiädäge wäkilçelegendä iftar kiçäse bulaçaq.
Yäğni iftar kiçäse dini genä tügel milli kiçä tösen dä ala. Bu yulı da 26-nçı sentyaber' şimbä köne Üsküdarda ber restoranda iftar aşı bulaçaq. Bu sıy mäclese İstanbulda uqığan tatar studentlarına, başqalarğa üzara küreşü mömkinlege dä tudıra. İnde İstanbulda yäşägän ber uç tatar Tatarstannıñ wäkilläre Ramil Mäülyutov belän Radik Gıymatinovlar bulmasa, ber arağa kilä alırlar ideme äytüe qıyın.


text:
Mödäris Äğlämgä “Tatarstannıñ xalıq şağire” iseme birelde
Ğ.Tuqaynıñ Qazandağı muzeyında kürenekle şağir Ğ. Tuqay büläge iäse Mödäris Äğlämgä 60 yäş tuluğa bağışlanğan “Täräz şaqıy iman” dip isemlängän ädäbi - muzıkal' kiçä bulıp uzdı. Şağirneñ yubileyı uñayınnan Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev Mödäris Äğlämovqa “Tatarstannıñ xalıq şağire” iseme birelüe turındağı ukazına qul quydı. Bügenge köndä şağir üze awırıp tora. Anıñ 1977 yılda şiğerlären üz tawışı belän uqığanda yazdırılğan tasması saqlanıp qalğan. Anda ul üzeneñ “İsänme yöräk” “Awılda şiğer kiçäse” “Tiz erüdä meni? “Sağışlı tön” “Yalğış qına” “Ber köndä sawma”, “Küz” häm başqa şiğerlären uqıy. Soñğı yıllarda icat itelgän şiğri tälgäşläreneñ berniçäsen comğa könne “BaTaHыM TaTapcTaH”gäzitendä uqırğa bula.
Ä Tatarstan Mädäniät ministrlığı häm Yazuçılar berlege Mödärris .Äğlämgä 60 yäş, häm anıñ icadi eşçänlegenä 40 yıl tuluğa bağışlanğan ädäbi- muzıkal' kiçä ütkärä. “Xalqıñ tapşırğan qäläm” dip isemlägän älege kiçä 30 oktäberdä Qazan milli mädäni üzägendä säğät 18.00 dä uzaçaq.
Bügenge matbuğatta büläkläwlär turında tağın ber mäğlümat.
27 oktäber könne Tatarstan respublikası xaqına namuslı xezmäte , qanunnı nığıtudağı, keşelärneñ xoquqların häm qanunlı mänfäğät'lären yaqlawdağı qazanışları öçen Tatarstan respublikası Prezidentınıñ Däwlät-xoquq idaräse başlığı Säxieva Räisä Ğabdulla qızı “Fidaqar xezmät öçen” medale belän büläklände.
Qazanda bu könnärdä kompozitor Sara Sadıyqovanıñ tuuına 100 yıl tuluğa bağışlanğan mädäni çaralar däwam itä. Andıy çaralar respublikanıñ yäşüsmerlär kitapxanäsendä dä , häm başqa mäktäplärdä dä ütkärelä .Ä inde 28 oktäberdä Qazan şähäreneñ Kirov rayonınıñ 4 gimnaziäsendä Respublika buyınça festival' başlana. Anda Rusiäneñ başqa töbäklärennän dä uquçı balalar Sara Sadıyqovanıñ cırların başqarır öçen festival'dä qatnaşırğa kilälär.
Cırçı Zöhrä Säxäbieva da küptän tügel genä Tatarstannıñ muzıka sänğätenä ozaq yıllar buyı fidaqär xezmäte öçen Tatarstan respublikası Prezidentınıñ Räxmät xatı belän büläklände.. Sara Sadıyqova belän Ğömär Bäşirov icat itkän“Cidegän çişmä“ cırın berençelärdän bulıp qabatlanmas moñlı tawışı belän xalıqqa citkergän cırçınıñ icat kiçäse 28 oktäberdä Musa Cälil isemendäge opera häm balet teatrında uzaçaq.
Mälikä Basıyr


text:
Fändäs Safiullin: “Bu säyäsätne alıp baruçılar Rossiä ber millätle, ber telle, ber dinle genä däwlät bulırğa tieş digän fikerdä tora. Törle dinnär, törle tellär, törle kul''turalar bulu Rossiäne tarqata dip uylıylar. Menä şuña kürä dä bötenesen tigezläp, federatsiä formasın beterep, unitar däwlät tözärgä tırışalar”. Watanım Tatarstan
Xalqıbıznıñ güzäl bäygese il buyınça xäräkäten däwam itä. İjevsk, Tübän Novgorod, Perm, Samara, Peterburg, Mäskäw Sabantuyları äle alda. Bıyıl Sabantuyları san yağınnan da rekord yawladı. Rossiä kiñleklärendä cämğısı 46 Sabantuyı uzdırılaçaq. Biergä tabanıñ tüzsen dä, cırlarğa tawışıñ qarlıqmasın!Rossiä subyektların ereländerü, ilne guberniälärgä bülü turındağı xäbärlär yañadan kürenä başladı. Watanım Tatarstan gazetasınıñ 27 yündä dönya kürgän sanında “Ereländeräbez digän bulıp” isemle yazmada Däwlät Duması deputatı Fändäs Safiullin belän qızıqlı intervyu basılğan.
Fändäs äfände, ğädättägeçä, sorawlarğa cawapnı turıdan bärgän.“Milli respublikalar kemgä qomaçawlıy soñ?” digän sorawğa ul bolay dip cawap birä:“Bu säyäsätne alıp baruçılar Rossiä ber millätle, ber telle, ber dinle genä däwlät bulırğa tieş digän fikerdä tora. Törle dinnär, törle tellär, törle kul'turalar bulu Rossiäne tarqata dip uylıylar. Menä şuña kürä dä bötenesen tigezläp, federatsiä formasın beterep, unitar däwlät tözärgä tırışalar.
Rossiädä milli däwlät formaları bulu ul bolşeviklarnıñ yalğışı tügel, kiresençä, Rossiäne isän qaldırırğa tırışunıñ ber çarası ide. Ägär Oktäber revolyutsiäse aldınnan bolşeviklar partiäse oyıştırğan bu borılış xalıqlarğa üzbilgelänü xoquqı birergä wäğdä itmägän bulsa, Rossiä berençe bötendönya suğışı waqıtında uq taralıp betkän bulır ide. Rossiä xalıqlarğa azmı-küpme birelgän şul irek arqasında isän qaldı. Bügen Rossiäne ber telle, ber millätle oyıştırırğa tırışu anıñ üz eçendä ük qarşılıqlar tudıra, tışqı yanawlar östenä bik küp eçkelären östäw digän süz.”Fändäs Safiullin respublikalarnı niçek bulsa da saqlap qaldıru yağında tügel ikän. Respublikalarnıñ beterep, xalıqlarnıñ ğöref-ğadätlären, kul'turasın, telen, mäğärifen, dinnären saqlaw öçen böten çaralarnı kürsälär häm alarnı ğämälgä aşırsalar – ul waqıtta xalıq respublikanıñ nigä kiräge bar, bu ber formal'lek kenä, Rossiä däwläte bezneñ xaqta naçar qayğırtmıy diär ide. Läkin eşlär bolayğa barmıy. Fändäs äfände fikerençä, kiresençä, respublikalar äle beterelmägän, ä inde xalıqlar tarafınnan birelgän xoquqlarıbıznı da bezgä qarşı quyalar.İntervyuda Fändäs Safiullin milli azçılıqlarnıñ mänfäğätlären ğämäldä yaqlağan Yevropa illären iskä ala:
“Yevropanıñ küp kenä illärendä respublikalar yuq. Äytik, Vengriädä azçılıqnı täşkil itkän 20 millät bar dip sanala. Alar räsmi isemlekkä kertelgän. Vengriä federativ däwlät tügel. Anda milli respublikalar, ölkälär yuq. Ämma şul räsmi isemlekkä kergän keçe millätlär, äytik, bolğarlar, xorvatlar, ukrainnar yäki çegännärdän sigez ğailä cirle xakimiätkä barıp, bezgä milli mäktäp açığız, dip ğariza yazsalar - açalar. İkençe ber ğibrätle misal - Rumıniädä törle xalıqtan 18 milli cämğiät sanala. Anda ruslarnıqı da, tatarlarnıqı da bar. Menä şuşı 18 cämğiätneñ härbersenä Rumıniä parlamentında daimi ber urın-kvota berketep quyılğan. Respublikalar, milli ölkälär bulmağan oçraqta da, bu xalıqlar turında Rossiädägegä qarağanda 10 tapqır artıq qayğırtalar.”Watanım Tatarstan urnaştırğan yazmada Fändäs Safiullin xalıq sanın alğan çorda bulğan xärämläşülär xaqında Rossiä xökümäte citäkçese Mixail Kasyanov yullağan öç zaprosın iskä töşerä. Deputat alarğa xäzergä xätle töple cawap ala almağan. Tatar cämäğätçelege Fändäs Safiullinnı latin grafikasın yaqlap çığuçı iñ ayausız köräşçe dip belä. Bu yulı da Fändäs äfände latinnı yaqlawçı tatarlarnı Rossiäneñ iminlegenä qurqınıç tudıruçı xalıq dip isäplänüen iskä ala.
“Elek ul ğäybät kenä ide, xäzer Duma tellär turındağı zakonnı qabul itkäç, räsmi tös aldı. Qızğanıç, bez üzebezne aqlıy almadıq.”Fändäs Safiullin süzlärenä qarağanda, subyektlarnı berläşterüne Rossiä xakimiäte bil bökterü, yäğni basım yasaw yulı belän alıp baraçaq.
Tatarstan matbuğatı pänceşämbedä “Qazanorgsintez” aksionerlıq cämğiäteneñ isäp-xisap cıyılışında bulıp uzğan üzgäreşlär turında täfsilläp yazdı. BocToчHый эkcпpecc gazetası alarnı “Ximik revolyutsiä” dip atasa, Watanım Tatarstan “Orgsintez”nıñ kiläçäge ışanıçlı, dip yazdı. Eş närsädä soñ? Tatarstannıñ byudjetına şaqtıy öleş kertep baruçı bu şirkät “TAİF” aksionerlıq cämğiäte qanatı astına kerä. Däwlät wäkile Färit Tuktarov küzätüçelär şurasınıñ räisennän kitep, anıñ urınına “TAİF”nıñ general' direktorı Al'bert Şihabetdinov saylandı. BocToчHый эkcпpecc gazetası farazlawınça, yaña xucalar yıl axırına xätle “Orgsintez”neñ aksiäläreneñ 51% iä bulaçaqlar. Ber qaraşqa, ğadi üzgäreşlär, läkin kiläçäktä 72 yäşlek nefteximiä aqsaqalı, “Orgsintez”nı 17 yıl citäkläp kilgän Nail Yosıpov urınınnan kitärgä mömkin. BocToчHый эkcпpecc süzlärenä qarağanda, “anıñ könnäre sanawlı”.“TAİF”nıñ könnän-kön köçäyä, zuraya baruın qayberäwlär anıñ citäkçelegendä Radik Şäymievnıñ buluı belän dä bäylilär. Moña xätle general' direktornıñ baş kiñäşçese bulıp uñışlı eşläp kilgän Radik äfände eşçänlege matbuğatta bik yaqtırtılmasa da, “Piramida” küñel açu üzägen täqdir itü kiçäsendä anıñ iseme yañğıradı häm ul säxnädä ideyä avtorı bularaq büläkkä dä layıq bulğan ide. Şuña kürä Watanım Tatarstannıñ “Orgsintez”neñ kiläçäge ışanıçlı, dip yazuın urınlı dip äytep bula.
“Araqı häm tatar tuyı”- menä şundıy kötelmägän yaqtan analizlıy Bulat Xanov millätebezneñ tormışına tiränten kergän xämer eçü problemasın Tatarstan yäşläre gazetasınıñ pänceşämbe sanında. Mäcleslärne araqısız uzdıru qızıl qar kebek bik siräk oçrıy torğan küreneş. Bulat äfände fikerençä, tuynı araqı oyıştıra häm şul ğına tuy itä dip çın inanuçılar bar ikän.“Nişlik soñ, araqığa mäxäbbättän araqılı mäxäbbätlär dä tua başladı. Töbenä töşep qarasañ, araqı dönyadağı ber genä problemanı da xäl itmi. Şul isäptän isertkeçneñ käyef kütärü wazifası da şikle. Döresräge, ul käyeflärne qıru, üzara mönäsäbätlärne qatlawlandıru, ğailälärne tarqatu wazifasın teläbräk başqara şikelle. Härxäldä, iblis tarafınnan aña näq menä şul wäqälätlär birelgän. “
Bu cähättän mäqäläneñ avtorı tuğan awılında uzğan tuy mäclesen iskä töşerep bolay dip yaza:“Zatlı rizıqlardan äzerlängän tabınğa duñğız näcesennän eşlängän kolbasa da quyılmağan. Xärämnän başqa da tabın menä digän bula ikän. (Döresräge, xärämnän başqa ğına şulay bula ala da inde ul). Mäcles islamça yäşäw räweşeneñ iblis tuyına qarağanda här yaqtan östenräk ikänlegen kürsätüçe matur ürnäk ide. İsertkeçtän baş tartu näticäsendä genä keşeneñ tormıştan çın läzzät alaçağı häm çın käyef kütärenkelegenä ireşäçägen raslağan bu tuy matur istälek kenä bulıp qalmıyça, başqa öyläneşüçelär dä qabatlasın ide.”
Moña östäp şunı äytäse kilä, älbättä, stakan kütärüneñ ber genä mäğnäse, yäğni küñel açu ğına tügelder. Xökümät tırışa-tırışa araqı çığarunı arttıra. Häm bez bu ölkädä dönya çempionnarı. Ä inde aynımas keşelär belän idärä itü dä küpkä asatraq. Härxäldä, alar ireklek, demokratiä dawlap mäydannarğa protest belän çıqmayaçaq.Matbuğat bitlärendä berniçä kön rättän İmam Gimaev wafatı uñayınnan nekrologlar näşer itelep kilä. Kem soñ ul Gimaev? Bäyrämnärdä xämer kütärüçelär belälär: Gimaev ozaq yıllar Çistay araqı şirkäte direktorı bulıp eşlägän keşe. Anıñ xörmätenä çığarılğan “Gimaev”, “Çistay”, “ЮбилeйHaя” araqıları çistalığı, irtän başnı azraq awırttıruı belän dan qazanğan eçemleklär. Ğädättä, alar däräcäle mäcleslärdä, qabul itülärdä tabınnarda başqa rizıqlar arasında poçetnıy urınnarnı alıp tora. Xäyer, soñğı yıllarda “Tatspirtprom” araqı çığarunı arttırıp qına qalmıy, anıñ sıyfatın da yaxşırta başladı.
Damir Ğısmetdin, Qazan


text:
…san aluçılar “Tuğan telegez nindi?” digän soraw birergä tieş
…san aluçılar “Tuğan telegez nindi?” digän soraw birergä tieş
Ä menä Başqortostanda xalıq sanın aluçılar, perepisçiklar, küräseñ, maxsus östämä instruktajlar da alğannar. Başqortostannıñ Tatar ictimaği üzäge räise Başqortostanda Şaran, Çaqmağış raoynnarında millät turında grafanı buş qaldıruları, yä bulmasa, bötenläy keşeneñ barlıq mäğlümatların däftärgä genä yazıp çığıp kitü ğamälläre bar dip xäbär itte. Stärletamaqta, Ufada keşelärne başqort dip yazılırğa öndäw yä bulmasa, “başqortça beläseñme” dip sorap, “beläm” digäç, başqort telen tuğan tele grafasına yazıp quyu oçraqları turında faktlar kiterelä.
9 oktäber -- Bötenrusiä xalıq sanın alunıñ berençe könendä Tatarstan citäkçeläre Rusiä citäkçelärennän ayırmalıraq, xalıq sanın alu anketalarına statsionar punktlarğa kilep cawap birdelär. Tatarstannıñ barlıq televizion kanalları da şulay Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşinnıñ Qazan üzägendäge statsionar punktqa kilep, anketadağı sorawlarğa cawap birde. Xäbärlärdä başqa citäkçelär dä şulay uq anketalarnı statsionar punktlarğa kilep tutırırğa cıyınalar, dip xäbär itelde.


text:
Tatar telen däwlät tele däräcäsenä niçek kütärergä?
Qazanda “Küptellelek häm iketellelek teoriäläre häm praktikaları” dip isemlängän İdel buyı fänni-ğamäli cıyını uzdı. Anı Tatarstan Ministrlar Kabinetınıñ Tatarstan xalıqları tellären üsterü bülege Qazan däwlät universitetınıñ Jurnalistika häm sotsiologiä fakul'tetı belän berlektä ütkärde. Cıyında student-aspirantlar häm yäş jurnalistlardan tış tel belgeçläre häm Däwlät Sovetı deputatlar da qatnaştı.
Tatarstanda ike däwlät tele. Rus häm tatar telläre. Bu alarnıñ ikese dä ber ük däräcädä qullanılırğa xaqlı, ikese dä ber ük köçkä iä digän süz. Xäyer, rus teleneñ qullanılışı turında artıq borçılır urın yuq. Rusça añlamağan häm söyläşä belmägän keşelär yuq däräcädä. Ä menä tatar tele, ni öçender, nıqlap däwlät tele däräcäsenä citä almıy äle.
Cıyında çığış yasağan Däwlät Şurası deputatı İndus Tahirov, tatar tele –dönyada aralaşırğa mömkin bulğan 14 tel arasına kerä, dide. Şuña kürä, üsep baruçı buın ike telne - rus häm tatar tellären kamil belergä tieş. İndus Tahirovnı tıñlıyq.
Min tağın ber qat assızıqlap kitäsem kilä. Tatar telen belü – Rusiä öçen bik möhim. Çönki törki respublikaları belän Rusiä arasında xezmättäşlek mä’säläläre yata. Ni öçen respublika xalqı ike telne dä belergä tieş? Üsep kilüçe buın däwlät belän idärä itüdä, xökümät oyışmalarında bezgä almaş bulıp tärbiälänergä tieş. Tatar teleneñ bügenge xäle 90 yıllar belän çağıştırğanda, küpkä yaxşıraq ikän. Monı İbrahimov isemendäge Tel, ädäbiät häm sänğät institutınıñ ölkän fänni xezmätkäre Zäytünä İsxaqova äytte.
Yuğarı sıynıflarda uquçı tatar balalarınıñ 70 protsentı tatar telen yaxşı beläm dip cawap birdelär. Alar arasında 1,1 protsentı tuğan telne bötenläy belmi. Bu rus mäktäplärendä. Ä menä rus balalarına kilgändä, alarnıñ 12 protsentı ğına tatar telen bötenläy belmi. Qalğannarı isä tatar telen añlıy, kiräk waqıtta xätta aralaşa da belälär. Zäytünä İsxaqova äytüençä, 2002 yılda xalıq sanın isäpkä alğanda, rus balalarınıñ 4,3 protsentı tatar telen beläbez digännär. Ä menä 89 yılda isä tatar telen belüçe rus balalar sanı nibarı 1,1 protsent qına bulğan.
Citäkçelär häm qayber belgeçlär tatar tele soñğı yıllarda üsep kitte dip sanasalar da, bu ölkädä başqarılası eşlär baytaq. Zäytünä İsxaqova äytüençä, barlıq yuğarı uqu yortlarında da tatar telen tulı däräcädä öyrätüne kertep bulmıy. Qayber waqıtta moña ata-analar uq qarşı kilä. Kiläçäktä balalarnıñ mömkinleklären tormışqa aşıru qıyın buluına borçıla alar. Xäyer, bu mäktäplärdä dä şulayraq. Däwlät citäkçeläre ike telne belüçe xezmätkärlär kiräk dip äytep torsalar da, tatarça uqıp eş taba almıy integerlär dip uylawçılar sanı Tatarstanda haman da az tügel.
Tatar telen ikençe däwlät tele dip qabul itügä menä inde 15 yıllap waqıt uzdı. Ämma çınlıqta isä ana telebez rus tele däräcäsenä äle dä citä almıy. Qazan uramnarında da kübräk tatarça tügel, näq menä rus telendä söyläşälär. Tatar teleneñ däräcäsen niçek itep üsterergä? Yäşlär uqu yortlarında ğına tügel, ä uramnarda da saf tatarça söyläşsennär öçen nişlärgä kiräk? Cıyında çığış yasağan citäkçelär häm ğalimnär fikerençä, tel belgeçlären dä, däwlät citäkçelären dä menä şundıy sorawlar borçıy.
Güzäl Zıyätdinova.


text:
Qırğızstan üzendäge üzbäk qaçaqların öçençe ilgä - Romaniägä cibärä
İke kön elek Qırğızstannıñ könyağınnan başqala Bişkäkkä kiterelgän 440-lap üzbäk qaçağı comğa könne maxsus oçqıç belän Romaniägä yul tottı. Tağın 15 keşe äle haman da Qırğızstanda totqında qala, xakimiat xäzer alarnıñ Üzbäkstanda çaqta nindi dä bulsa cinayät qılu-qılmawın tikşerä. Näq menä şunı sıltaw itep Taşkent qaçaqlarnıñ kire Üzbäkstanğa qaytarıluın taläp itep kilde. Xalıqara oyışmalar häm qayber illär isä qaçaqlarnı öçençe ilgä cibärü basımın yasadı.
Audio, Roza Otunbayeva
Qaçaqlar mäs''äläsendä qırğız xökümätenä soñğı berniçä atnada zur basım yasalıp kilde. Beryaqtan, Üzbäkstan xakimiatennän, ä ikençe yaqtan, Berläşkän Millätlär häm anıñ qaçaqlar idaräse yağınnan. Alarnı öçençe ber ilgä cibärep Bişkäk bik ziräk eş itä dip uylıy Qırğızstannıñ elekke tışqı eşlär ministrı Moratbäk İmanaliev:
Audio, Moratbäk İmanaliev
"Minemçä, qaçaqlarnı öçençe ber ilgä cibärü iñ qulay mömkinlek, çönki kürgänebezçä, qırğız xökümäte ike ut arasında qalğan ide", di İmanaliev, bu mäs''älädä Qırğızstan xakimiatenä ike yaqtan yasalğan basım turında - xalıqara oyışmalar qaçaqlarnıñ xoquqların yaqlawnı taläp itsä, Üzbäkstan citäkçelege alarnı kire üzenä alırğa teläde häm anı bu eştä qayber başqa illär dä yaqladı. Ämma Taşkenttan yasalğan köçle basımğa qaramastan Qırğızstan xökümäte üzeneñ xalıqara oyışmalar, berençe çiratta Berläşkän Millätlär belän eş itärgä cıyınuın kürsätergä buldı häm bu, Üzäk Aziä belgeçe Alex Vatanka fikerençä, iğtibarğa layıqlı ber işarä - Bişkäktäge yaña xakimiat üzen bar dönyağa uñay yaqtan kürsätte:
Audio, Alex Vatanka
"Qırğızstan bu wäzğiatne dönyağa şunı äytü öçen qullana - menä qarağız, bez qaçaqlarnı yaman qullarğa tapşırmıybız, yänäse. Qaçaqlarnı öçençe ilgä cibärü asılda Üzbäkstannıñ üzenä dä faydağa ğına", dip däwam itä Vatanka, häm Taşkentnıñ yöze soñğı aralarda inde bolay da qorımlanğan ide, aña qaçaqlarnı üzenä qaytarıp, dönya matbuğatınıñ yänä bu xaqta tawış quptaruı kiräkmi" dip belderä. İnde xäbär itelgänçä, Ändicannan qaçqan 440-lap üzbäk comğa irtän maxsus oçqıç belän Romaniägä kitte, älegä totqında qalğan 15 qaçaq ta tizdän alar artınnan öçençe ber ilgä cibäreler dip farazlıy Alex Vatanka.
Kärim Kamal


text:
Qotqaru eşlären alıp baruçılar könyaq Rusiädä Zapadnaya şaxtasında atnakiçtän birlä şaxtadan çığa almağan şaxtörlarnıñ 19 qotqarıp çığardı. Atnakiç Zapadnaya şaxtasın su basqaç 46şaxtör anda yabılıp qaldı. 33şaxtörnıñ urını bilgelänep alarnı çığaru eşläre başlandı. 14şaxtör qotqarıluların kötä. 13 keşelek ikençe törkem şaxtörlarnıñ yazmışı älegä bilgele tügel. Rostov töbäge gubernatorı Vladimir Çub qotqaru missiäse bik awır şartlarda bara dide Çub süzlärençä (audio)
Şaxtanı su basqanda şaxtörlar 800m tiränlektä eşli ide.


text:
Bäyräm aldınnan iminlek çaraları sınaldı
21 avgust, yäğni yäkşämbe könne Qazan şähäre yubiley uñayınnan, şähärdä respublika xoquq saqlaw orğannarınıñ çirattağı öyränüläre uzdı. Bu künegülärdä näq yubiley waqıtındağı iminlek çaraları sınaldı.
Şul säbäple, şähär üzägendä, waxitov häm İdel buyı rayonnarında avtotransport xäräkäte totqarlandı. Ä İrek mäydanına yaqın kilgän Tolstoy uramınnan başlap, Tuqay mäydanına qädär şähär transportı ğına kertelde. Xosusi maşinalar belän yörüçelärgä bu uramnardan äylänep ütärgä turı kilde.
Üzäktä häm İrek mäydanı yanında eşläwçelärgä maşina belän kerü öçen maxsus dokumentların kürsätergä turı kilde. Ä şähärneñ törle noqtalarında şikle keşelärne xoquq saqlaw orğannarı tuqtatıp, şäxes tanıqlıqların tikşerdelär. Rusiä watandaşlıqları bulğan keşelärne şunda uq cibärelgän, ä çit ildän kilüçelärneñ terkälü ütü, ütmäwlären qarağannar.
Xoquq saqlaw orğannarınıñ şäxesne açıqlaw eşläre härkemgä prinsipial' bulğan. Äytik, şähär başlığı urınbasarı Älfiä Tutayıwanıñ tuqtatıp ike tapqır pasportın sorağannar, ä Prezident apparatı citäkçese Yuri Kamaletdinovnı Kreml'gä barğanda avtomaşinasında şäxese açıqlanğançı totqarlağannar digän xäbärlär dä bar.
Yäğni bu çirattağı terrorizmnan saqlanu çaraları.
Qayber mäğlümatlarğa qarağanda, Qazanda terkälü ütmägän çit il keşelären şähärdän çığarıp cibärgännär. Monı beleşü öçen bez Tatarstannıñ eçke eşlär ministrlığınıñ pasport-vizalarnı terkäw idäräse citäkçese Xalitov İldarğa möräcäğät ittek. Yäkşämbe köne buluğa qaramastan ul üz eş urınında ide häm terkälü mäs’äläsendä bernindi problema yuq dip äytte:“Pasport idäräse üzeneñ eş grafigı buyınça eşli. Härkem üzeneñ pasportı belän yörsä, alarğa bernindi sorawlar bulırğa tieş tügel. Çit illärdän kilüçelärneñ bez härbersen terkibez. Nindi dä bulsa sorawlar tusa 91-23-63TeлeфoHыHa sorawlarığıznı birä alasız.” İldar äfändeneñ äytkän süzlärenä qarağanda, Bötendönya tatar kongressı çaqıruı buyınça kilgän qunaqlarnı terkäw öçen, bu idärä xezmätkärläre kongress binasına kiläçäk. Yäkşämbe könne ütkän künegülärdän şunısı açıqlandı, tieşle dokumentları bulğan qazanlılar häm çit il keşeläre şähärdä yöri alaçaq. Ä şäxes tanıqlıqları üzläre belän bulmağan häm terkälü ütmägän qunaqlarnı uramda zur uñaysızlıqlar kötäçäk.
Gölnaz Şäyxetdinova


text:
Osman Öztunç - Köroğlu
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Köroğlu
Etiketler : Osman Öztunç - Köroğlu türkü indir, Osman Öztunç - Köroğlu türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Köroğlu mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Köroğlu türküsü, Köroğlu sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Köroğlu bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Çakırcalı Mehmet
Osman Öztunç - Kendime Bağırdım
Osman Öztunç - Geri Gelen Mektup
Osman Öztunç - Bugün Ayın Işığı
Osman Öztunç - Üç Ayak Bir Şafak


text:
Paqstan tışqı eşlär ministrlığı Paqstannan İranğa atom texnoligiäläre kiterelgän buluı ixtimal dip belderde. Ministrlıqnıñ matbuğat wäkile Masood Khan, İslamabadta jurnalistlar aldında çığış yasap tikşerülär "qayber ayırım keşelärneñ şäxsi ambitsiäläre arqasında İranğa qoral texnologiäläre satqan buluları ixtimal" dide ämmä Paqstan räsmiläre äle soñğı qararnı qabul itmäde, dip östäde Khan.
Kiçä Paqstannıñ iñ zur atom ğalimnäreneñ berse Abdul Qadir Khannan soraw alınğan. İranda – Paqstanda citeşterelgän texnoligiälärgä oxşaş qoral tabılğannan soñ Paqstan räsmiläre bu xälne tikşerä başladı.


text: Üzäk klinik dawaxana baş tabibı Aleksandr Nikolaev Çeçnyä premier-ministrın belä torop ağıulaw turahındağı imeş-mimeştärze kire qaqtı. Çeçnyä premier-ministrı Anatolıy Popov äle üzen yaqşı toya häm şişämbe Çeçnyäğa qaytırğa uylay. Ul ağıulanıu diağnozı menän Mäskäwgä kilterelgäyne. Popovtı ağıulağandar tigän yurama äle tikşerelä. Çeçen respublikhı proqurorı urınbasarı Aleksandr Nikitin hüzzärenä qarağanda, respublik prokuraturahında unday mäglümättär yuq. Anatolıy Popov Gudermes rayonında gaz ütkärges asıu tantanahınan huñ ağıulanğaynı.


text:
Vadim Çurbanov: «Millätçelek – ul Tatarstan kerep utırğan häm annan niçek çığasın uylamağan ber qazan. Anıñ zurlığın küpertergä kiräkmi: anda qaynağan keşelär sanı alay uq zur tügel. Läkin anıñ tiränlege – bötenläy başqa mäs’älä ... Xakimiät büleşkän mäldä, şul qazanda qaynağan şulpa tatarlar östenä tügelsä, ni bula?» TaTapckий Mиp.
.
Ğomum alğanda, bu atnada matbuğatta iñ küp qabatlanğan häm törleçä añlatılğan tema – xalıq deputatlarınıñ konstitutsiägä kertkän üzgäreşläre buldı. Älege tözätmälär firqälär turındağı qanun nigezendä saylanğan deputatlarnıñ sanına häm parlamentnıñ eş tärtibenä qağıla ide. Şuña da, bik küp mäqälälärdä deputatlar sanı tiräsendä süz uynatıldı. Gäzit bitlärendä «Tatarstan parlamentı ike tapqırğa zurayaçaq», «4 millionlı respublikağa 50 deputat az» häm başqa şundıy isemnär kürende. Qanunlıq komissiäse citäkçese Midxät Qormanov añlatqança, östämä 50 urın firqä isemlekläre belän saylanğan deputatlar öçen birelä. Läkin parlamentnıñ 100 deputatnıñ yartısı qına daimi räweştä eşläyäçäk
Matbuğat çaraları fikerençä, yaña parlament elekkegesennän möstäqillege, bäxäs çığara aluı belän ayırılaçaq. Läkin BeчepHяя KaзaHb gäzitendä çığış yasağan ber belgeç, bu parlament xakimiätlärgä barıber bäyle bulırğa mömkin. Çönki xakimiätlär tabiplar, uqıtuçılar, däwlät oyışmaları xezmätkärlären deputatlıqqa nämzät itep kürsätkän häm alar saylanğan oçraqta, bu deputatlar barıber bäysez bulmayaçaq, dip yazdı şul gäzit. Tatar matbuğatı isä bu xälgä bäyä birmäde, barı qorı mäğlümat qına tarattı.
«İmeş, keräşennär Yawız İvanğa qädär uq xristian bulğannar. Bu yalğannıñ cöyläre tırpayıp tora. Berençedän, köçläp çuqındırılğannar qaya kitep betkän? İkençedän, mondıy faraznıñ bernindi tarixi, fänni nigeze yuq. Eş menä närsädä. Pravislaviäneñ bügenge forması Rusiädä barı tik 1666nçı yıldan soñ ğına nıqlap urnaşqan, «raskol» dip atalğan waqiğalardan soñ gına. Ämma bernindi raskol turında süz yörtü mömkin tügel. Bu – barı tik Rusiä xristian dineneñ Gretsiädän kiterelgän variantın ciñüe genä.«Bötendönya tarixı»nıñ 5nçe tomında döres äytelä: «Rus çirkäwendä grek häm könyaq slavyan cirlärendä bulmağan obryadlar nıq tamır cäygän.» Menä şul iske yolalarnı yaqlağan öçen ayawsız ezärlekläwlärgä duçar itelgännärne «staroobryatsı» dip atağannar ide.» - dip yaza älege mäqäläneñ avtorı. Ul şulay uq Morat Aci isemle tarixçınıñ « Qıpçaq qırı qılğanı» isemle xezmätenä tayanıp, qızıqlı fikerne ütkärä. Şuşı tarixçı uylawınça, qıpçaqlarda bulğan täñreçelek ärmännär tota torğan xristian dineneñ nestorian tarmağı. Marat Aci şulay uq, qazaq, ukrain, kulugur, molokannarnı, «staroobryadtsı» yäğni «iske yola totuçılar»nı slavyanlaşqan qıpçaqlar, dip atay.
İnde xäbär itkänebezçä, jurnalistlar törkeme Tatarstanda qunaqta bulğannan soñ, Rusiä mäğlümat çaralarında respublika xaqında yazmalar çığa başladı. KoMMepcaHT gäzite «Qazan kremle» digän yazma bastırdı. MockoBckиe HoBocTи gäzite dä Tatarstannı urap uzmadı. Anda keräşen mäs’äläsenä qağılışlı yazma basılıp çıqtı. Bu xaqta xäbär itkän idek inde. İnde ber törkem keräşennärneñ tatar millätennän ayırılıp çığu telägenä qarata tatar matbuğatı mönäsäbät kürsätte. Tatarstan yäşläre gäzitendä Semberdä yäşäwçe millättäşebez Ayrat İbrahimnıñ «Bergä yäşise bar bit äle» dip isemlängän yazması basılıp çıqtı. Ul anda keräşennärneñ bik borınğı xalıq häm pravoslav dinen Borınğı Rusiä qädär irtäräk qabul itüläre xaqındağı ixtimallıqnı kire qağa. Mäsälän ul anda bolay yaza.
Qıpçaqlarğa öydä genä törki teldä söyläşergä röxsät itelgängä kürä, alar äkren-äkren rus telenä küçep betä ikän. 1859nçı yılğı xalıq sanı mäğlümatlarına qarağanda Sarıtaw, Volgograd häm şul yaqlardağı awıllarda yäşäwçelär ike isem yörtkän, berse törki, ikençese rus-pravoslav dinendägese. «Bu isä anda yäşäwçelärne qayçandır törki bulğannarın isbatlıy», dip fikerläre belän urtaqlaşa Tatarstan yäşläre gäzitendä çıqqan mäqäläneñ avtorı. «Ägär bezneñ keräşennär Yawız İvanğa qädär çuqınğan bulsalar, alar «starover» iske yolanı totuçılar bulır ide», dip süzen däwam itä ul. Avtornıñ fikerençä, pravoslav dineneñ xäzerge forması alarğa qağılmas ide. Dimäk alar köçläp çuqındıru säyäsäte qorbannarı, digän näticä çığara Semberdä yäşäwçe millättäşebez.
Çurbanov äfände monda Bötendönya Tatar kongressına da, federal’ avtonomiägä dä törtkele süzlär äytä, alarnı eşsezlektä gäyepli. Şulay uq Tatarstan prezidentınıñ säyäsi kiñäşçese Rafail Xakimneñ fikerlärenä dä tänqit utın yawdırıla. Anıñ iseme açıqtan açıq äytelmäsä dä, Tatarstan keşeläre kem turında süz barğanın çamalıy ala. «Zur Tatarstan» proyektı turında, tıñlawçılarıbız da xäterlider. Rafail Xäkim üzeneñ «Kem sin tatar» digän mäqälälär şälkemendä tufraqsız avtonomiälär aşa çittäge tatarlarnıñ Tatarstan belän nıqlı elemtädä toru mömkinlege turındağı fikerläre belän büleşkän ide. Şuşı «Zur Tatarstan» proyektın da Çurbanov äfände qatı tänqitläp çığa. Latin grafikasına küçügä dä mönäsäbät belderelä anda. Rusiä Dumasına anı tıyarğa kiräkmi ide, ämma Tatarstannıñ böten tatarlar öçen xäl itärgä xaqı yuq ide, digän fikerdä tora avtor.
Mäskäwdä çığa torğan TaTapckий Mиp gäzite bu atnada «Qazan qazanı» dip isemlängän külämle mäqäläne bastırıp çığardı. Anıñ avtorı Vadim Çurbanov. Älege mäqälä internet-forumnarda häm fänni cämäğätçelek arasında da küp bäxäslär kilep çığardı. «Tatarstan respublikası 90nçı yıllarda moña qädär bulmağan ireklek ala aldı. Läkin xakimiätlär bu ireklekne döres itep qullana belmäde», dip başlap cibärä mäqäläsen Vadim Çurbanov. «Tatarstan xakimiätlären çamadan tış ambitsiäle maqsatlar quyğan ide, häm tatarlar soñğı yıllarda milli üseş yulında başqa Rusiä xalıqlarına qarağanda yırağraq ütä aldı», digän fiker äytä anda avtor. Vadim äfände şulay uq Rusiädä ber genä tatar kitabınıñ çıqmawın, tatar yazuçıları äsärlären häm tatar matbuğatınıñ Tatarstanda da bik az danädä taraluın bilgeläp ütä. «Globalläşü barışında tatar tele yuqqa çıqmasın öçen, mäğärif ölkäsendä nıqlap häm zur tüzemlelek belän eşlärgä kiräk. Ä xäzerge tatar tele uqıtu metodikası belän, Tatarstan balaları rus telen tieşençä öyränmi häm alarnıñ tatarçası da çamalı ğına bula. Tatarstannan çittä isä tatar tele yä bötenläy uqıtılmıy, yäki tatar telendä uquçı sıynıflarda balalar bik az, häm alarnıñ ni däreslekläre, ni başqa cihazları bulmıy...» - di avtor.
«Millätçelek – ul Tatarstan kerep utırğan häm annan niçek çığasın uylamağan ber qazan. Anıñ zurlığın küpertergä kiräkmi: anda qaynağan keşelär sanı alay uq zur tügel. Läkin anıñ tiränlege – bötenläy başqa mäs’älä ... Xakimiät büleşkän mäldä, şul qazanda qaynağan şulpa tatarlar östenä tügelsä, ni bula?» - dip yaza
Tatarstannıñ Rusiä federatsiäsendäge wäqälätle wäkile bar. Ul Volgogradta çığa torğan «İman» gäzitenä intervyu birgän bulğan. Bu äñgämä dä Çurbanovnıñ iğtibarınañnan çittä qalmıy, ul anda Tatarstannıñ Rusiädäge wäkile äytkän süzlärendä ber tögälsezlek taba, häm anı Konstutusiäne bozuda ğäyepli. Bu oçraqta süz Näzif Mirixanov turında bara dip uylarğa bula. Ğomumän avtor Tatarstannıñ räsmi xakimiätlären ul’tramillätçektä ğäyepli. Yazma şundıy süzlär belän tämamlana:
TaTapckий Mиpgäziteneñ baş möxärrire Vadim Çurbanov.
Vadim Çurbanov tänqitläsä dä säyäsätçe Rafail Xakimneñ Tatarstanda abruyı zur. Anı Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev Ğayaz İsxaqi häm Yosıf Aqçura belän berrättän, ütkän ğasırnıñ iñ kürenekle säyäsätçelär isemlegenä kertkän ide. Ütkän matbuğat küzätüendä BocToчHый эkcпpecc gäzite «Tatar ğasırı» isemle mäqälälär şälkeme qısalarında Tatarstan prezidentı belän äñgämäne bastırğan ide. Anda Mintimer Şäymievnıñ «Ütkän ğasırnıñ iñ kürenekle säyäsätçeläre, ğalimnäre, cämäğät eşlekleläre, eşmäkärläre, sänäğätçeläre» digän sorawlarğa cawaplar isemlege dä basıldı. Bu isemlek Qazanda xakimiät dairälärendä, sänäğät şirkätlärendä, cämäğät eşlekleläre arasında zur qızıqsınu uyatqan. Prezident atağan keşelär turında söyläşälär, şul isemlekne tikşerälär, bäxäsläşälär. Anda, äytkänemçä, iñ kürenekle säyäsätçelär isemlegendä Ğayaz İsxaqi, Yosıf Aqçura, Mirsäyet Soltanğaliev, Fikrät Tabiev, Gomär Usmanov häm Rafail Xakim bar. İñ ataqlı sänäğätçelär rätenä Tatarstan Prezidentı ataqlı Rämievlär belän bergä, elekke rayon başlığı Wağiz Minğazovnı häm sıra şirkäte citäkçese Ayrat Xäyrullinnı atağan. Älege isemlek tiräsendäge söyläşülär ozaqqa barırmı-yuqmı aldağı matbuğat küzätüe kürsäter.Bikä Timerova, Qazan.


text: Brüssel. Yevropa komissiäse bügen Rusiäne, YUKOS şirkäte tiräsendäge xällärne qanun nigezendä eş itärgä öndäde. Komissiä wäkile Diego de Obejda, YUKOSnıñ Mixail Xodorkovski häm şirkätneñ başqa citäkçeläre qulındağı 44 protsent aksiälären tuñdırıp toru qararın "borçuğa" salırlıq dip bäyäläde. "YUKOS aksiäläreneñ şul xätle zur öleşen tuñdıru Rusiä finans bazarlarında şaqtıy citdi totrıqsızlıq wä bilgesezlek xise tudırdı, Rusiädä inde äytelgänçä, bu ber dä uñay täräqqiat bulıp tormıy" di Yevropa Komissiäse wäkile de Obejda. Anıñ süzlärenä qarağanda, Yevropa Berlege illäre älege oçraqnı Rusiäneñ eçke qanuni eşe dip bäyäläsä dä, anı qanunnı xörmät itärgä çaqıra.


text: 15 may Ufada piket bulıp ütte. Ul başqala meriäse qarşındağı Lenin mäydanında uzdı. Çarada 30ğa yaqın keşe qatnaştı. Piketçılar xaqimiättän tatar gimnaziäsen cimerüne tuqtatunı taläp itte. Xäbär itüebezçä, eşquarlar tatar gimnaziäse öçen birgän binanı cimerü eşläre başlanğan ide. Qarşılıq aksiäsendä qatnaşuçılarnı xakimiät binası täräzäsennän binokl belän küzättelär. Tärtip urnaştırırğa kilgän militsiä xezmätkärläre piketçılardan kübräk ide. Mondıy qarşılıq aksiäläre Ufada tağın berniçä kön ütäçäk.


text:
Terrorğa qarşı xalıqara suğışnıñ 2nçe yılı tämamlansa da kemneñ ciñgäne ber dä bilgele tügel.2003nçe yılda Al Qaida citäkçelegeneñ ike möhim äğzası şulayuq başqaları qulğa alındı. Suğut Ğäräbstäne terrorğa qarşı suğışqa quşıldı. Dönyanıñ törle urınnarında şartlawlar däwam itä. Ğıraq yaña terror oyasına äylänep bara.. 2003yılda terrorğa qarşı suğışta närsägä ireşelde .
Terrorğa qarşı alıp barılğan xalıqara suğış ikençe yılın tämamladı , qayber uñışlarğa ireşelde, Al Qaidanıñ ike tanılğan äğzası qulğa alındı ämma , küp keşeneñ häläk bulğan bomba höcümnäre ciñep çiğunıñ äle yıraqta buluın kürsätep tora. AL Qaida citäkçese Osama bin laden äle dä totılmadı. 2003 başlarında Pakstan küzläw idaräse agentları 11nçe sintäberne oyıştıruçılardan berse Xalid Şaix Möxämmädne qulğa aldı.Älege waqıtta Ul AQŞta cämäğätçelekkä bilgele bulmağan törmädä totıla. Şotlandiedä Saint Andrews Universitetı Terrorizm tikşerenüläre Üzäge direktärı Magnus Ranstorp Möxämmädneñ qulğa alınuı turında bolay dip äytte(audio)
Minemçä, monıñ ähämiäte bik zur. Küz aldına kiteregez, xärbi komitetnıñ başı , qatmarlı zur operatsiälärne äzerläwçe, anıñ bulmawı Al Qaidanıñ zur külämle operatsiälär oyıştıru sälätenä bik zur orım yasıy.
Möxämmäd 1998nçe yılda Kenya häm Tanzaniädäğe AQŞ ilçeleklären şartlatu häm 2000de Yemendä USS Cole-ğa höcüm oyıştıruğa qatnaşqan dip uylanıla. Ul şulayuq Pakstanda jurnalist Daniel Pearlne üterüdä rol uynadı dip şiklänelä.August ayında Tailandta Hambali iseme belän yöretelgän Riduan İsamuddin qulğa alındı. Ul İndoneziädä Jemaah İslamiyanıñ citäkçelärännän häm Al Qaidanıñ Könyaq Könçığış Aziädägä operatsiälären oyışıtıruçılarınnan berse dip farazlana. 2002nçe yılda Balidä 200dän artıq keşeneñ häläk buluına kitergän bombalaunı planlaştırğan dip şiklänelä.Ämma anıñ qulğa alınuınnan soñ şartlawlar däwam itte. Höcümnärneñ berse dä 11nçe sintäber külämendä tügel ide.Qulğa alularğa qaramastan Al Qaida häm başqa törkemnärneñ qurqınıç tudıruın kürsätep tora. 2003nçe yılda küpçelek könbatış hädäflärenä höcümnär oyışıtırılsa da qorbannarnıñ zur öleşe möselmannar buldı. Suğut Ğäräbstänendä may häm noyäber aylarında 2 toraq kompleksına höcümnär oyıştırıldı 53 keşe häläk buldı, alarnıñ zur öleşe çit il möselmannarı ide. İstanbulda noyäberda ike bomba höcümendä 60tan artıq keşe ülde .Höcüm öçen öçen cawaplılıq Al QAida belän bäyläneşe bulğan cirle törkemnärgä quyıldı. Yähud Ğıybadätxanäse , Britan Konsullğı häm Britan bankı filialına oyıştırılğan höcümnärdä ülüçülärneñ zur öleşe şulayuq möselmannar ide. Qayber belgeçlär fikerençä, terrorğa qarşı barğan xalıqara kampaniä , terrorsitlarnı yomşaq hädäflär saylarğa mäcbür itä häm bu qotılğısız räweştä möselman qorbannar sanın arttıra. İkençeläre terrorçılar möselmannarnı üterep, xalıq arasında qurqu xasıyl itergä häm şulay itterep könbatış yaqlı cirle xäkümätlärgä xalıqnıñ basımın artırırırğa tırışa dip äytä.
2003yılda Suğut Ğäräbstäneneñ terrorğa qarşı suğışta xezmättäşlek itä başlawı uñay küreneş bulıp tora. AQŞ terrorçılarnı qulğa almıy, terror törkemnären aqçalata yaqlap kilä dip suğut xökümäten tänqitläp kilde.11nçe sintäber häcümenä qatnaşqan 19 intixar terrorçısınıñ 15e çığışları belän Suğut Ğäräbstännän ide.Londonda urnaşqan patşalıq institutınıñ Yaqın Könçığış häm Tönyaq Afrika Programması citäkçese Daniel Neep radiobızğa birgän ängämädä bolay dide(audio)
Waşington Suğutlarnıñ terrorğa qarşı effektiv kampaniä alıp barmawın nıq tänqitläde. Älbättä suğutlar sonğı ber niçä ayda bik zur progress yasadı. Sonğı atnalarda Riyad, Cedda häm başqa urınnarda qulğa alular buldı.
Qulğa alulardan başqa suğut basmaları elek eşlämägän eş eşläp terrorda şiklänelgän 26 keşe, şulsanda ildäge Al Qaida citäkçese dip şiklänelgän şäxesneñ isemnen basıp çığardı. Gazetalar bu isemlektäge keşelärneñ qulğa alınuına yardäm itüçelärgä zur summa aqça büläkläre biräçägen belderä.Ğıraq suğışınıñ ozın möddätle täsire nindi bulır äytüe qıyın. Yıl tämamlanğanda AQŞ citäkçelegendäge koalitsiä köçläre Ğıraqta ğıysyançılarğa qarşı suğış alıp bara. Waşington anda Al Qaida belän bäyläneşe bulğan törkemnär dä suğışa dip däğwä itä.AQŞ citäkçeläre qaraşınça demokratik Ğıraq terrorğa qarşı suğışta yardäm itäçäk ,çönki yäş möselman ir at yäğni bula alaçaq terroristlar Amerikanıñ töbäktäge mäqsatlarınıñ çın buluın añlayaçaqlar.Ämma ikençeläre Ğıraqta progress bulsa da däwam itkän İzrael-Fälästin konfliktı häm küpçelek ğäräblär Amerika İzraelne yaqlıy digän qaraşta bulğanlıqtan , monıñ ähämiäte kimiäçäk dip äytä.2004nçe yıl öçen belgeçlär faraz, täxminnnär äytergä telämäsä dä , yaña qulğa alular bulaçaq häm bombalawlar däwam itäçäk dip söyli.
färidä xämit,praga


text:
AQŞları häm başqa berektäşläreneñ terroristlarnıñ taläplärenä buysınmasqa digän çaqırularına qaramastan Pilipin xökümäte Ğıraqta totıq itep alınğan watandaşın saqlap qalu öçen comğada üzeneñ humanitar kontingentın ildän çığara başladı.
Filipin tışqı eşlär ministırı Delia Albert televidiniädä yasağan çığışında 10 ğäskär şulsanda 51 keşelek humanitar kontingentnıñ citäkçese general Jovito Palparan, totıq itep alınğan filipin watandaşın ülemdän qotqaru öçen , comğada Ğıraqtan çığıp kitä dip belderde.Albert süzlärençä ( audio)
Angelo de la Cruznıñ imin räweştä irekkä çığarıluı öçen tırışlıqlar däwam itä.Angelonı xelel cifäte häm 8 balasına qawıştıru öçen bezneñ belän xezmättäşlek itüçelärgä räxmätlebez. Atnakiçtä terrorçılar cibärgän videoda ,totıq filipin şäfere Angelo de la Cruz tizdän öydä bulaçaqmım dip äytä. Ämma terroristlar Manila barlıq ğäskärilären Ğıraqtan çığarıp betergännän soñ ğına Cruz irekkä çığarılaçaq dip belderde al Cäzirä televidiniäsendä tapşırılğan kündermädä . Filipin totığın qotqaru öçen Süriäneñ yardämen sorağan Filipinnıñ milli iminlek mäsäläsendäge kiñäşçese Norberto Gonzales kiçä Damaskta bolay dide (audio)
Bezneñ Ğıraqta toru möddätebez 20nçe augustta tämamlana . Prezidentıbız ber filipinlınıñ ğämeren saqlap qalıp bula ikän , bälkim dä bez annan elegeräk çığıp kitü eşen qararğa tieşbez dip äytte
Filipin prezidentı Arroyo totıq aluçılarnıñ taläplärenä buysınu säbäple çittäge basım häm berektäşlärneñ tänqitlärenä reaksiä kürsätmäde. Avstralia premiäre John Howard radio çığışında min dustıbızğa qarata qatı bulırğa telämim ämma bu xata monıñ belän sez üzegezgä iminlek satıp almadığız dip äytep(audio)
bu bik yaman qarar, ägär dä terrorçılarğa buysınsan, moñıñ yañadan qabatlanuın tuqtatıp bulmayaaçq ,terrorçılarnı zurıraq terror aktları eşlärgä däğwät itäsez çönki alar uñışqa ireşäçäklären belä dide.
Yaponiä dä Manilanı totıq aluçılarğa qarşı nıq torırğa çaqırğan belderü yasadı. Möselman Maleziäneñ tışqı eşlär ministırı Hamid Albar bu suveren ilneñ qararı,minemçä alar xisaplanırğa tieşle eşlärne xisaplağandır dip yomşağraq tonda söyläde. AQŞları Manilanıñ qararına qarata qänäğätsezlek belderde. Aqyort süzçese Scott McClellan Filipin yalğış işarä cibärä, terroristlar belän ayrım tınıçılq kileşüe tözelmiäçäk dip äytte Ämma ul İspaniä , Dominikan Respublikası, Nikaragua häm Hondurasınıñ Ğıraqtan çığıp kitüenä qaramastan koalitsion köçlär nıq bulıp qala birä dide. Xabärlärgä qarağanda bu törkemgä ber il tağı östälä Tailand . McClellan Manilanıñ qararın tänqitläsä dä, ul Waşington belän mönäsbätlärenä täsir itmiäçäk bez bergäläp eşlärgä däwam itäçäkbez dide .Ämma qayber analitiklar qaraşınça çigenü , Manila belän Waşington mönäsäbätlären nıq kiskennöşteräçäk , AQŞnıñ millionnarça dollarlıq yardämen kimetügä kiteräçäk häm xökümätkä ışanıçnı beteräçäk. AB Kapitalnıñ ekonomik analitiğı Jose Vistan Ğıraqnı tözekländerü eşlärenä qatnaşu mömkinçelege xäzer yuqqa çıqtı dip äytte. Prezident Gloria Arroyo terrorğa qarşı suğış häm Ğıraq suğışında AQŞnıñ Aziädäge in yaqın berektäşlärennän berse. Başta ul terrorçılarnıñ taläplären kire qaqqtı. Ämma eçtä totıq dela Cruznı qotqaru öçen basım şul qädär arttı ki, ul fikren üzgärtergä mäcbür buldı. Çittä eşlägän filipin eşçeläreneñ iminlege Arroyo öçen bik näzberek mäsälä. Ul 10nçe mayada 2nçe mäddätkä saylandı. Här 10filipinleneñ berse çit ildä eşli. Çittäge eşçelär bıyıl da illärenä 8milliard dollar aqça cibäräçäk dip kötelä.
färidä xämit,praga


text:
Rusiä belän Ukraina arasındağı gaz bäxäse
Rusiä belän Ukraina arasında tabiğıy gaz bäyäse turındğı bäxäs kiskennäşä bara ,taraflar pozitsiälären üzgärtergä telämi.Ukraina premyere Mäskäwneñ gaz bäyäse turındağı täqdime qabul itelmäslek häm ul Ukraina iqtisadına turıdan turı basım bulıp tora , bäxäs sonğı çiktä xalıqara arbitraj mäxkämäsenä tapşırıla ala dip belderde. Gaz täminatı kontraktına 31.dikäberdä qul quyılmasa , närsä bula ala ?
Ukrainanıñ Yevropa istiğmalçılarına cibärelgän gaznı alıp qalaçaqbız digänbügenge belderüe.Çınbarlıqta gaznı urlaw bulıp tora digän cawap qaytardı
Ukraina cir astındağı 13 saqlağıçtağı gaznı qullanırğa mäcbür qala ala. Anda 34milliard yarım kubik meter gaz saqlaw mömkin bulsa da Neftohaz Ukrayini çığanaqları saqlağıçnıñ 60-65% ğına tulı ämma qış aylarda qıtlıq bula qalsa, citärlek gaz bar dip belderde. Tik zapastağı gaznıñ xucaları törle . Törkmänstan gazın Ukrainağa taşığa Ukraina, Rusiä, Macaristan häm RosUkrEnergo şirkätläre qatnaşa, alarnıñ hämmäse dä saqlağıçtağı gaznıñ nindider öleşe üzeneke dip däğwä itä. Başqa ber mömkinçelek isä Ukraina bäxäsne Stockholmdağı Säwdä Bülmäse yäğni Arbitraj oyışmasına tapşıra ala. Ukraina premyre inde bäxäsne arbitrajğa tapşıru belän yanap quydı da. . Bäxäs qaydan kilep çıqtı soñ?Ukraina 128 milliard kubik meter gaznı könbatış Yevropağa küçergän öçen aqça alıp tora. Üze Gazpromdan yıllardan birle bik arzanğa gaz satıp ala.Meñ kübik meterga 50 dollar ğına tüli .Ni öçen Gazprom şundıy arzanğa Ukrainağa gaz sata , säbäbe ber qayçan da tulısınça açıqlanmadı. Här ike yaqta tözelgän kontraktlarnı säwdä serre dip yäşerä..Älege bäxäsne bälkim dä Russiäneñ Ukraina gaz transportı sisteması yäğni Soyuz, Duslıq Ütkärgeçläre häm 72 kompressor stansiäsen kontrol itü teläge belän añlatu mömkin. 2002. yılda Ukraina belän Rusiä Ukraina tözätügä möxtaç gaz çeltären yañartu öçen xalıqara konsortium oyıştıru turında kileşte. Ämma Ukraina Rusiäneñ ütkärgeç sistemasınıñ 50% Gazpromğa tapşırılırğa tieş digän taläben kire qaqtı. 2003. yılnıñ üktäberendä Yekaterinburgta ütkän cıyılışta prezident V.Putin könbatışqa gaz alıp barğan ütkärgeçlär SSSR waqıtnda tözelde, milli mänfäğätlärebezne saqlau öçen Rusiä çikläre tışındağı sistemanı da tözätü bezneñ xoquq ,eşebez dip äytkän ide. Äle bu arada ğına Gazprom başlığı Aleksey Miller äğär dä Ukraina ütkärgeçlärneñ 50% Gazpromğa qaytarsa, gaz bäyäse turında söyläşebez digän ide. Ukraina xakimiätläre täqdimne şuluq könne kire qaqtı.
Xälbuki bu strategiä Belarusta uñışlı buldı.Ul meñ kübik meter gazğa 47 dollar tülärgä däwam itä.Gazprom Gruziä belän Ärmänstanğa da şunduyuq täqdimnär, yäğni ütkärgeçne tapşıruğa cawap itep gaz bäyäsen töşerü täğdimen kertte. Alar äle bu täğdim turıda qarar birmägän. Älege bäxäsne tağı bolay añlatıp bula: Rusiä Ukrainada mart ayında ütäçäk parlament saylawlarına täsir itärgä mataşa. Putin ütkändä yalğış atqa aqça salıp-Viktor Yanukoviçnı yaqlap ,şaqtıy qıyın xäldä qalğan ide.Gaz konfliktına qarap Rusiä Ukrainada üz täsiren nığıta dip äytep bula.Ämma iqtisadi faktorlar da yuq tügel. Rusiädä energiä analitikları Gazprom , yaña gaz yatmaların eşkärtäçäk xäldä tügel, ul üze citeşmäwçänlek qıtlıq aldında qala ala dip äytä.Gazprom moñı kire qaqsa da 2006nçe yılnıñ ğıynuarınnan başlap Törkmänstanan kübräk gaz satıp alu öçen kontrakt tözegän . färidä xämit


text:
Mäşhür opera yoldızı Luciano Pavarotti wafat
Pänceşämbe irtäsendä 71 yäşendä Italiäle opera yoldızı Luciano Pavarotti wafat buldı. Bıltır anda yaman şeş awıruı tabılğan ide. Ğömereneñ soñğı säğätlären ul tuğan şähäre Modenada ğailäse belän bergä uzdırdı.
Pavarottida muzıqağa mäxäbbät äle Modenada yäşägändä keçkenädän ük tärtbiälänä. Atası, ikmäk peşerüçe häm sälätle cırçı ul çornıñ bik küp tenorlarınıñ cırları yazılğan tälinkälär tuplağan bula.
9 yäşendä Pavarottinı cirle çirkäw xorına birälär.
1965 yılda Milannıñ La Scala, Londonnıñ Covent Garden säxnälärendäge çığışları anıñ zur säxnädäge berençe zur uñışları bula.
1990 yılda Puccininıñ Turandot operasınnan Nessun Dorma ariäsen başqaruı Pavarottinı superyoldız däräcäsenä kütärä.
Nessun Dorma şul yılda BBCnıñ Italiädäge dönya futbol berençelegen yaqtırtu muzıkası bula häm Pavarottinıñ iñ mäşhür cıyına äwerelä.
Dönya Berençelegeneñ final kiçendä Pavarotti, häm tağın 2 tenor Placido Domingo belän Jose Carrerasnıñ Rimda yazdırılğan konsertı bügenge köngäçä iñ yaxşı satılğan klassi yazma bulıp qala birä.
90-nçı yıllarda 3 Tenor bularaq tanılğan bu törkem dönyanıñ törle urınnarında açıq hawada çığışlar yasap yözlärçä meñ tamaşaçı cıya, ul çığışlarnı televidenie aşa tağın millionnarça keşe qarıy.
Londonnıñ Patşa Opera Yortı bügenge belderüendä Pavarotti "bar dönya buylap törle hönärdäge keşelärneñ tormışlarına täesir itkän siräk bula torğan artistlarnıñ berse ide" di.
Luciano Pavarotti şimbä könne tuğan şähäre Modenada cirlänäçäk.


text:
Tatar bal qortları tatar balın cıya
Cäy könnäre awıl xucalığı xezmätkärläre öçen iñ awır häm qatlawlı eş waqıtlarınıñ berse bulıp sanala. Şuşı esse, qızu yül könnärendä qış buyına citärlek terlek azığı da äzerläp qalırğa da, inde borın östendä torğan urıp-cıyuğa da keşelärne, texnikanı, yağulıqnı xästärläp ölgerergä dä kiräk. Respublikada awıl xalqı menä şul eşlär belän mäşğül xäzer. Awıl xucalığı ministrlığı mäğlümätlärenä qarağanda, Tatarstanda inde 850 meñ tonna terlek azığı äzerlängän. 450 meñ gektar utırtılğan cir isä qortqıçlarğa qarşı eşkärtelgän. Şul uq waqıtta texnikanı urıp-cıyu eşlärenä äzerläw dä bara. Yañğırlar yawa başlağançı äzer uñışnı yuğaltularsız cıyıp alu öçen respublikada bıyıl 6200 kombayn häm maşina cıyıştırılıp quyılğan. Äytergä kiräk, bu san bıltırğıdan azraq. Şulay itep, Tatarstannıñ awıl xalqı alda torğan zur eşlärgä äzerlänä.
Ä menä respublikanıñ umartaçıları isä bu könnärdä üzläreneñ Rusiädäge kollegaları belän kiñäşläşä, täcribä urtaqlaşa. 21-22 yül könnärendä Qazanda Rusiädä umartaçılıq eşe xaläte häm kiläçäktä üseş mömkinlekläre dip isemlängän bötenrusiä kiñäşmäse uza. Älege seminarnıñ Tatarstanda uzuı ğäcäp tügel, çönki respublikada umartaçılıq tarmağı şaqtıy alğa kitkän. Barlığı bezdä 155 meñ umarta ğailäse xisaplana ikän, här ğailägä urtaça 11 kg bal alınğan, dip xäbär itä İntertat elektron gäcite. Şunısı da qızıq, respublikada balnı küpçelektä urtarus toqımınıñ tatar näsele bal qortları taba ikän. Älege näselneñ yaxşılığın häm alar tapqan tatar balınıñ tämlelegen istä totıp, Tatarstanda alarnı ürçetü buyınça maxsus umartalıq oyıştıru turında da süz bardı Qazanda uza torğan umartaçılar cıyılışında.
Gölnaz İlgizär


text:
İzgelek qılırğa äle waqıt bar
Ramazan ayı tämamlanıp kilä. Bu könnärdä, möselmannar Qäder kiçäsen kötte. Ul Ramazan ayı betügä, 10 kön qalğan arada bula, dip sanala. Ğäyet namazı – 3nçe noyäber könendä ütkäreläçäk. Tatarstanda 2 million tatar, dip isäplänä. Alarnıñ küpçelege möselmannar, dip farazlarğa bula. Şähärdäge möselmannarnıñ barısı da mäçetkä yörep, urazanı totmasalar da, Qazandağı tatarlar arasında, sädäkäsen birep, iftar mäcleslären uzdıru ğädäti xälgä äylänä bara. Abıstaylarnı, mullalarnı mäcleskä alu awır, alarnıñ här könenä plan qorılğan, qayda, kemnärgä iftarğa baru turında söyläşelgän bula. Qazanda, xäläl aşlar birä torğan aşxanälärdä, awız açar waqıtta, keşe kübäyä, çiratlar xasil bula. «Azatlıq» radiosı xäbärçesenä şundıy xälne, Qazan üzägendäge ber kafeda kürergä turı kilde.
Ramazan ayı betügä qädär sanawlı könnär genä qaldı. Ämma, aña qädär möselmannar ber möhim burıçnı ütärgä tieş. Fitr sädäkäsen birergä. Anı birü tärtibe häm küläme turında bezgä Diniä Näzaräteneñ uqıtu bülege başlığı Rifqät äfände Nasıbulla söyläde. Anıñ äytüençä, urazalar qabul bulsın öçen, moxtaclarğa fitr sädäkäsen birü tieşle. Anıñ küläme möselmannar plenumında, 15 sumnan da kim bulmasqa tieş, dip bilgelände, dide Rifqät xäzrät. Ä ikençe törle sädäkä, zäkätne, bayraq keşelär tülärgä tieş. Ägär yıl däwamında, keşeneñ totılmıyça 36 meñ sum aqça saqlana ikän, ul keşelär baylıqlarınnan 2,5% külämendä öleş çığarıp, möhtaclarğa bülep birergä tieş ikän. Tatarstanda, küpme bay keşe, kapitalınnan küpme aqçasın bülep çığarğan, bezgä bilgele tügel, ämma Qazandağı ere eşmäkärlär arasında, mäcleslär ütkärü ğädäte bar. Mäçetlärdä dä, daimi räweştä, sädäkälär cıyılp bardı, ğibädät qılu yortlarında maxsus tartmalar tordı, dip xäbär itelä. Ğäyet namazına äzerlek eşläre başlandı inde. «TNV» kanalı Qol Şärif mäçetennän, turı transätsiä alıp barırğa cıyınuı turında xäbär itte. Qol Şärif mäçete imamı Ramil xäzrät Yunısov, härkem, Qol Şärif mäçetenä ğäyetkä kilä ala dide. Ul möselmannarnı ğäyetkä qädär, irtänge namazğa uq kilergä çaqıra. Ğäyet, 7 säğät 40 minutta uqılaçaq.
Bikä Timerova


text:
Britan xärbiläre Ğiraqnıñ köyağında tormış elekke ezenä qayta bara, dip xäbär itä. Läkin Basra şähäre tiräsendä wazğiät kierenke bulıp qala. Anda Britan ğaskärläre belän Ğiraq köçläre arasında kön sayın qatı bäreleşlär däwam itä. Kapitan Al Lockwood Umm Qasr häm Zubayr şähärlärendä tınıçlıq urnaşa, dip belderde. “Ğadäti tormış kire qayta. Kibetlär, mäktäplär açıla. Uzğan töndä Umm Qasrda elektr utı birelde. Normal’ tormış urnaşa bara häm xalıq şunı añladı-bez alarnı yawlap alırğa kilmädek-bez alarnı azat itergä kildek”, dide britan xärbi wäkile kapitan Al Lockwood.
Amerikan xärbiläre birgän mäğlümatkä qarağanda Bağdad yanında Ğiraq Cömhüriät saqçılarınıñ safları kimegän.
Tönyaq Ğiraqta da bombalaw däwam itä.
Könbatış televideniä kanalları (CNN häm BBC) kiçä Kirkuk şähärennän qaçqan Ğiraq ğaskärläre töşerelgän tasmalarnı kürsätte. Tönyaqtağı şähärlär bügen dä utqa totılğan.
Ğiraq Mäğlümat ministrı Mohammäd Said al-Sahaf , “tere qalqan” bulıp suğışqa qarşı torırğa äzer bulğan ixtiyarılar tulğan 2 Ğiraq avtobusın Amerikan xärbi oçqıçı utqa tottı, berniçä keşe yaralandı, dip xäbär itte. Bu mäğlümat başqa çığanaqlarda äle raslanmağan.
Britaniäneñ tışqı eşlär ministrı Jack Straw-Ğiraqnıñ yaña citäkçelegen bilgelär öçen xalıqara konferensiä uzdırırğa çaqırdı. Yaña Ğiraq xökümäte Berläşkän Millätlär ximayäsendä uzaçaq cıyında saylanırğa tieş, dip östäde Straw.
Amerikan maxsus ğaskärläre häm Ğiraq kördläre xärbi köçläre Tönyaq Ğiraqta Al-Qaeda belän bäyläneş ebulğan terror oyışmasın yuq itüe turında xäbär itte. Ansar al-İslam terrorçılar törkemeneñ küpçelek äğzase üterelgän, dip xäbär itelä
Yevropa Komissiäse kiçä Najaf şähäre yanındağı tikşerü noqtasına kisätülärgä qaramastan yaqınlaşqan maşinadağı 7 keşeneñ-küpçelege xatın-qızlar häm balalarnıñ atıp üterelüe uñayınnan alarnıñ ğailäläreneñ qayğısın urtaqlaştı. Komissiäneñ matbuğat wäkile Reijo Kemppinen, mondıy “qotoçqıç faciğa” -berdän ber oçraq tügel, suğış alıp baru texnologiäläre ni qadär alğa kitkän bulsa da mondıy yalğışlarnı buldırmağan suğış barıber bula almıy, dide. Kempinnen ike tarafnı da tınıç xalıqqa höcüm itmäskä, suğış totqınnarına Geneva konvensiäse nigezendä mönäsäbät kürsätergä çaqırdı.


text:
Milli mäcles qorıltayı ütte
Soñğı könnärneñ iñ xikmätle häm kiñ cämäğätçelekkä taralmağan yañalığı milli mäcles oyışmasınıñ Qazanda ütkän qorıltayı. Matbuğatta, televidenie häm radioda anıñ qayda, qayçan ütäçäge iğlan itelmäde. Xäzergä şul bilgele Milli mäcles qorıltayı ütkän, moña qädär anıñ räise bulğan Gabdulla Ğaliullin urınına ğalim häm cämäğät eşleklese İldus Ämirxanov saylanğan. Şulay itep milli mäclesneñ iñ berençe räise Tälğat Abdullin, annarı Fäwziä Bäyrämova, Aydar Xälim häm Gabdulla Ğaliullinnan soñ İldus Ämirxanov şuşı oyışmanıñ yazmışı öçen cawap birä. Tatar xalqınıñ milli mäclese qorıltayı delegatları fevral' ayında ütäçäk Tatarstan möselmannarı qorıltayına möräcäğät qabul itkännär, anda respublikada İslam dineneñ torışı, diniä näzaräte eşçänlegenä mönäsäbät belderelä. Möselmannar qorıltayında yaña räis häm möfti wazifasına nämzätlär arasınnan milli mäcles Gabdulla Ğaliulla kandidaturasın yaqlıy.
Rimzil Wäli


text:
Netanyahu, Misır prezidentı belän oçraşa
Söyläşülärdä şulay uq Izrailneñ Fälästin cirlärenä cäyelü säyäsäte dä qaralır dip farazlana. AQŞ häm başqa dönya illärneñ qarşı çığıuna qaramastan Izrail Ürden yılgasınıñ könbatış yarında yahüd mäxälläsen arttıru säyäsäten däwam itä.
Izrail matbuğatı, ziarät aldınnan Benjamin Netanyahunıñ, Fälästin başlıgın Tel Aviv belän söyläşülärne başlatuı öçen Möbäräkkä basım yasıyaçagın yazıp çıqqan ide. Izrailneñ Haaretz gazetası isä Izrail-Fälästin söyläşüläreneñ kiläse ay başlıyaçagın yazdı.


text:
Yäkşämbe könne Lviv şähäreneñ Sknıliv hawa alanındağı iskä alu cıyınında meñläp keşe qatnaştı.
Ber yıl elek biredä oçışlar tamaşası waqıtında ber oçqıç kontrol'dän çığıp cirdäge tamaşaçılar östenä töşep şartlağan ide.
Näticädä 77 keşe hälak buldı, 150-dän artıq keşe yaralandı.
Bu waqıyğanı iskä alu öçen bügen Ukraindada matäm köne iğlan itelde.
Qorbannarnıñ tuğannarı häm yaralanuçılar älege qaza öçen cawaplılarnı, şul isäptän Ukraina saqlanu ministrlığın sentäbr ayında mäxkamägä tapşırırğa cıyına.


text:
Neşet Çelebi - Yol Üstüne Oturdum
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Yol Üstüne Oturdum
Etiketler : Neşet Çelebi - Yol Üstüne Oturdum türkü indir, Neşet Çelebi - Yol Üstüne Oturdum türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Yol Üstüne Oturdum mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Yol Üstüne Oturdum türküsü, Yol Üstüne Oturdum sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Yol Üstüne Oturdum bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Pencereden Bakan
Neşet Çelebi - Yorma Beni Dünya
Neşet Çelebi - Karga Olan Gül Kıymeti Bilmez
Neşet Çelebi - Harmana Serdiler
Neşet Çelebi - Esme Deli Rüzgar
Neşet Çelebi - Yoruldum Da Yol Üstüne
Neşet Çelebi - Dağların Eteklerinde
Neşet Çelebi - Dünya Adana nın