text:
Qırımda Rusiye tahqiqatı tarafından patlayıcı madde ve silâ saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirovğa ekimler bergen insulin yardım etmey.
Şu sebepten SİZOda tutulğan Bekirovnıñ qan şekeri yüksek olıp qala, yüregi ağırmağa başladı, dep tarif etti fevralniñ 15-nde Qırım.Aqiqat mühbirine advokat İslâm Velilâyev.
«Bugün SİZOda Edem Bekirovnı ziyaret ettim. O, sağlıq vaziyetini şikâyet ete. Qan basımı ve qan şekeri yüksek. Oña künde üç kere insulin berile. Şeker ilâclarını alğanda olar oña yardım ete edi – şekeri köterilmey edi. Bundan ğayrı, insulin berilgeni içün yüregi ağırmağa başladı ve nefes tarlığı ola. İnsulin, malüm olğanı kibi, yürekke tesir ete. Oturıp yuqlay, böyle daa raat», – dep añlattı advokat.
Şu sebepten imaye Bekirovğa berilgen ilâclarnıñ faydalı olğanından şübhelene.
«Bekirovğa berilgen insulinniñ faydalı olğanından şübhe bar. Başqaca aytacaq olsaq, hulâsa çıqaram – bu boş. İnsulin nasıl berilgenini añlatayım: o, qapuğa yaqınlaşa ve «aşlavdan» (mabüske aş berilgen küçük bir teşik – QA) oña insulin inesi urula. Bu şprits içinde ne olğanını bilmeymiz, amma faydasını körmeymiz. Ayağındaki yaranı aytsaq: o, qapanmay. Bütün ilâc, melem, bintlerni tuvğanları ketire. Sarğılavlarnı Özü yapa. Bint ve melem berilüvinde bir problem çıqsa, vaziyet daa beter olur», – dep qoştı Velilâyev.
İmaye, Bekirovnıñ tekrar tibbiy baquvdan keçmesi içün Aqmescit şeer hastahanelerinden birine çıqarıluvını talap etmege planlaştıra.
«Al-azırda onı şeer hastahanesine alıp ketip, endokrinologğa daa bir kere baqtırmalı, çünki qan şekeri yüksek. SİZOdaki tibbiy bölük hadimleriniñ aytqanına köre, nevbetteki tibbiy baquv hastahanede üç aydan soñ yapılmalı. Elbette, o qadar beklep olamaymız. Er kün tahqiqatçı ve SİZO reberligine şikâyet ve muracaat yazıp, eñ yaqın vaqıtta onı hastahanege alıp ketmege talap etecekmiz», – dedi advokat.
Rusiye cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti Bekirovnıñ alınen bağlı advokatnıñ beyanatını daa izaatlamadı.
Bekirovnıñ tuvğanları ayatı telükede olğanını bildirgen edi. Malüm ki, apiske alınğan faal şeker hastası ola. Ayağı kesilgen, muntazam sürette sarğılav yapılmalı.
Fevralniñ 6-nda Kyivdeki matbuat konferentsiyasında Edem Bekirovnıñ qızı Eleonora babasınıñ hastalıqları ölümine sebep ola, dep qorqqanını aydınlattı. Onıñ aytqanına köre, Aqmescit SİZOsında Bekirovğa kerekli tibbiy yardım kösterilmey.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Ukraina Tış işler nazirligi mahkemeniñ qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi.
Yanvarniñ 15-nde Bekirov Aqmescit SİZOsından Semaşko Cumhuriyet hastahanesiniñ endokrinologiya bölügine tibbiy teşkerüvge avuştırılğan edi. Yanvarniñ 18-nde Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Bekirov hastahaneden çıqarılıp, Aqmescit SİZOsınıñ mahsus blokuna yollanıldı, dep bildirdi.


c: text/html

text:
Rusiye tarafdarı olğan faal ve bloger Oleg Koçerov Qırımnıñ şimaliy-şarqiy qısmında tahminlerge köre qıtaylı yatırımcıları issihaneler qurğanı aqqında bir qaç dane video derc etti. Yerli ziraatçılarnı bu mesele ciddiy şekilde raatsızlay. Çiftçiler tek teñsiz reqabetten degil de, qıtaylılar sebze ve meyva asrağanda zeerhimikatlar qullanılacağından da saqınmaqtalar.
Daa yanvar yanında Kreml nezareti altındaki Qırım Ziraat nazirligi, nazirlikniñ yolbaşçısı Andrey Rümşin bir qaç qıtayı yatırımcınen keçirgen körüşüv neticesinde, olar Rusiye ilhaq etken Qırımda pomidor, patıcan, hıyar, havuç, sarımsaq, qavun, qarpuz, yemişasramaq içün 600 million ruble (277 mln grivna –QA) yatırmağa azır olğanları aqqında haber etken edi.
«Qırım qabarcılıqqa qarşı küreş komiteti»niñ reisi, «Altatılğan Qırım» teşkilâtçısı İlya Bolşedvorov, Qırımda Qıtay ziraat yatırımlarını tolu bir yatırım dep saymağa sıra kelmey dep tüşüne.
Qıtaylı yatırımcılar denilgen şahıslar issihanelerni el altından tapılğan materiallardan quralar ve buña yatırım demege sıra tüşmeyİlya Bolşedvorov
– Qıtaylı yatırımcılar denilgen şahıslar issihanelerni el altından tapılğan materiallardan quralar ve buña yatırım demege sıra tüşmey – bu iş asla da böyle olıp körünmey. İnsanlarnı Rusiyede qıtaylı ziraatçılarınıñ itibarı raatsızlay: bu – keyfiyetsiz mahsulat, kübre olaraq nezaretsiz surette himiyeviy maddelerniñ qullanıluvı ve tezce ösmesi ve tış körünişi iyileştirimezsi içün ösümliklerge çeşit türlü boya maddeleriniñ qullanılması demek. Ayrıca insanlar zaten tolıp-taşqan bazarda ilâve reqabet doğuracağından saqınalar. Boğaz keçiti istiqararsız çalışqanı sebebinden rusiyeli kötere müşteriler Qırım ziraat mahsularlarını satın almağa aşıqmaylâr.
İlya Bolşedvorov qayd etkenine köre, Qırımnıñ Seitler rayonında yerli sakinler narazılıq köstergen soñ, qıtaylı isshaneler dağıtılıp alınğan. Faalniñ sözlerine köre, narazılıqlar diger rayonlarda da devam etken, faqat ziyade faal olmağanı içün bir netice bermegen.
Vaziyet kritik bir noqtağa barıp yetmegence bir şey yapılmaz, ancaq yetkeninde de, topraqlar ve Qırımda asralğan ziraat mahsulatları artıq zarar körip yetiştirirİlya Bolşedvorov
– Atta şu Seitler rayonında bile mesele yerli sakinlernen ükümet arasında yani Vladimir Konstantinovnen çatışma olacaq derecege barıp yetti (Qırımnıñ rusiyeli parlamentiniñ yolbaşçısı –QA). Olarğa basqı yapıldı, anda men qarıştım degen manada, atta sımarışlı miting bile toplağan ediler. Daa soñra men bu insanlarnen laf etkenimde, olar mecbur ettiler dep tasdıqladılar. Bu şartlarda birşey yapmaq pek qıyın. İnsanler epbir pek qorqalar, olar köy insanı da. Öz aq-uquqları içün kürşmek pek qıyın. Men bellesem, vaziyet kritik bir noqtağa barıp yetmegence bir şey yapılmaz, ancaq yetkeninde de, topraqlar ve Qırımda asralğan ziraat mahsulatları artıq zarar körip yetiştirir. Menimce, bir şekilde yatırım leyhalarınıñ miqdarını sıñırlamaq kerek.
Ukraina sebze-meyva birleşmesiniñ reberi Födor Rıbalko, qıtaylılarnıñ özleri bile öz çiftçileriniñ mahsulatına işanmağanlarını iddia ete.
– Bir gektarğa million dollar atta daa ziyade yatırım yapılmaq kerek olğan camnen qaplı issihaneler bar. Ayrıca aynı meydan üzerinde yüz biñ dollar sarf etip polietilen çıtanen qaplanğan issihaler de bar. Daa evel Ukrainanıñ cenübiy vilâyetlerinden ucuz fiyatqa mal satın alına edi. Şimdi fiyatlar bayağı arttı ve bu yañı oyuncılar içün bir stimul bere. Men yerli istisalcılar için risk yoqtır dep tüşünem, çünki olar on yıllar devamında çalışa ve bazarları da bar, yerli iklimni de daa yahşı bileler.Men qıtay tehnologiyalarınen Orta Asiyada tanıştım. Anda bir endek qazıp, suvuqtan qorçalamaq içün üzerini sadece polietilen çıtanen qaplay ediler. Atta Qıtaynıñ özünde bile qıtay mahsulatına işanmaylâr, onıñ içün italât miqdarı da arta. Qıtaylı istimalcılar qıtay mahsulatı qullanmamaq içün, ziyade para tölep çetelden uçaqnen bile mal ketirmege azır.
(Metinni Vladislav Lentsev azırldı)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bunı bugün AQŞ Devlet departamentiniñ matbuat kâtibi Jen Psaki bildirdi, dep haber ete Radio Svoboda.
«Mayıs 11 künü şarqiy Ukrainada silâlı separatistler tarafından planlaştırılğan «referendum» Ukraina qanunlarına köre, qanunsızdır ve ileride de bölünüv ve tertipsizlikni meydanğa ketirmek içün yapılğandır. Eger de bu «referendum» keçse, o halqara qanunlarnı ve Ukraina topraq bütünligini bozacaqtır. AQŞ qanunsız referendumnıñ neticelerini tanımaycaq», – dep bildirdi Psaki.
O, Washingtonnıñ «referednumnıñ» keçirilmesine yol bermemek içün öz tesirini qullanmağan» Rusiye akimiyetiniñ areketleri sebebinden közü qaytuvını da bildirdi.
AQŞ Devlet departamentinde Rusiye orduları alâ daa Ukraina sıñırında olğanını da ayttılar.


text:
İrandağı maşina yörtüçelärneñ yaña tärtip kergänçe benzinne kübräk alıp qalırğa teläwe çärşämbegä qarşı töndä ozın çiratlarğa kiterde. Xäbärlärgä qarağanda, xökümät qararınnan qänäğätsezlek şundıy köçle bulğan ki, qayberäwlär benzin stansiälärenä taşlar atıp, prezident Mäxmüt Äxmädinecadqa qarşı näfrätle şiğarlär dä qıçqırğan.
Tährannan tış andıy waqiğälär Ähwaz, İsfaxan, Qazay häm Täbriz şähärlärendä dä bulğan dip xäbär itelä. Ä inde bügen bulğan çualışlarda başqala Tähranda ber xatın-qıznıñ hälak buluı xaqında da äytelä.
Tähranda yäşäwçe jurnalist Färizburz Soruş radionıñ farsı redaksiäsenä andağı xällärne bolay sürätli:
"Tähranda häm başqa şähärlärdä xalıqnıñ benzin stansiäläre yanına cıyıluı turında xäbärlär kilä. Tögälräk äytkändä, keşelär Ğäzwin, Şäryäti, häm başqa uramnarda tuplanıp, anda çualışlar bulıp alğan. Näticädä alar politsiä köçläre belän bäreleşep, hawağa ut açılğan, qayber stansiälärgä ut törtelgän", dip söyli Tährannan jurnalist Soruş.
İkençe ber xäbärçe, Täbrizdän Peyman Pakmehr, ul şähärdä wäzğiätneñ bügen tınıç buluı, xalıqnıñ benzin stansiälärennän inde kitüe, ämma azıq-tölek häm taxi bäyäläreneñ kütärelüe xaqında belderä:
"İt, borçaq, döge häm cimeşlärgä bäyälär arttı. Xalıq satuçılardan "bu nigä şulay?" dip sorağaç, alar monı benzingä bäyäneñ artuı belän añlata", di Täbrizdä yäşäwçe Peyman Pakmehr.
Taxi, häm ğomumän, transport bäyälärenä kilgändä, Xuzistan wilayätendäge Ähwaz şähärendä alar xätta 3-5 märtäbä artqan dip xäbär itelä.
İran xökümäte kertkän yaña tärtip şundıy ki, anda här xosusi maşina iäsenä däwlät bilgelägän bäyägä ayına barı tik 100 litr benzin satu ğına qarala. Taxi xucaları öçen bu san 800 litr bulaçaq. Ä inde kem dä kem şuşı külämne uzıp kitä ikän, ul benzinne qara bazarda ezlärgä mäcbür bulaçaq, ä anda yağulıqnıñ çın bäyäse yaqınça 5 märtäbä kübräk.
İran xökümäte eçke qullanış öçen satılğan benzin bäyälären subsidiäläp tübän tota. İl üze neftkä bik bay bulsa da, anı eşkärtü İranda tübän däräcädä. Şuña da Tähran ildä qullanılğan benzinneñ 40 protsentın çittän satıp ala.
Kärim Kamal


text:
Bınday teatrźar Räsäyźä ösäü genä. Ularźıñ berehe-Başqortostanda. Öfö Nur tatar teatrı xäźer üź mömkinlektären bar sağıulığında kürhätä ala. Bında źur säxnä asıldı. Tamaşalar zalı xäźer 500-gä yaqın xalıqtı hıyźıra, ä zamansa irken säxnälä źur spektakldär quyırğa mömkin. Säxnä irkeneräk, tamaşalar zalı źurıraq bulğan hayın akterźıñ yauaplığı arta, tigän fekerźä Öfö Nur tatar däülät teatrı kollektivı.¥ur säxnälä üźeñde źur beyeklektä osqan qoş keüek toyahıñ. Qanattar irkeneräk talpına, yuğarınan küberäk kürenä. AkterźaR źur säxnä tuylauźı qoş beyeklegenä kütäreleü menän tiñläy. Ä tamaşası irken foye, źur zal uñaylıqtarın toyop qıuana. Nur teatrınıñ źur zalında qatın-qıźźar häm balalar bülmähe lä qaralğan. İke bufet eşläy. Konsığış zauığında töşörölgän biźäktär tiśtälägän köźgölärźä sağıla. Öfö Nur tatar däülät teatrınıñ baş rejisserı Äbelxäyer Säfiullin fekerensä, ijad yortonoñ Tulı qeüätenä eş başlauı, unıñ tarixında yañı bit asılıuğa tiñ.¥ur säxnäne täügelärźän ,,Eźnäkäy,, komediyahı qotlanı. Prem`era tügel, ämmä dramaturgiyanıñ altın fondı. Öfö Nur tatar däülät teatrı xäźer eźläneü häm tabıştar mayźanı. Bında törlö rejisserźar, yañı qaraştar kötälär. Klassikağa yañı hulış, bildäheź äśärźärgä mäñgelek dan kiltererlek kamillıqqa ıntıla ijad kollektivı.
B. Fatkullin, Öfö


text:
Uzğan oçraşu, Şarm äş Şäyxdä, qızıl diñgez yarında uzğan ide. AQŞ häm İran wäkilläre arsında yaqınraq mönäsäbät buldıru maqsatında, kiçke aş öçen ikesenädä ber östäl äzerlängän ide. Läkin İrannılarınñ bülmäne taşlap kitüläre kötelmägän xäl buldı.
Säbäpläre turında törle imeş-mimeşlär taralsa da, matbuğat çaraları monı, utırışta ber nindi dä uñışqa ireşelmäweneñ ber näticäse bularaq añladı.
Bu yulı İstanbulda da ällä ni üzgäreş bulmas kebek.
AQŞ ilçese Ryan Crocker belän İranlı xezmättäşe arasında barğan söyläşülär belän bergä Şarm äş-Şäyx utırışın da quşsan, Tä hran belän Waşiñton arasında, Ğiraq turında söyläşergä ike il öçen dä bik küp mömkinçelek buldı.
Sintäbr ayında Kongres aldındağı çığışta Crocker,
"Bezneñ söyläşülärebezneñ bersendä dä, Ğiraq iminlege mäsäläse xaqında, ber nindi dä küzgä kürelerlek ber täraqqiät bulmadı. Yäğni, min äytkän, İran tıqşınuı, şiğiy suğışçıların öyrätep alarğa aqça yärdäme yasawına bäyli mäsälälärendä." Joost Hilterman, Törkiädäge, Xalıqara Krizis törkeme belgeçe. Ul, İstanbuldağı bu söyläşülär şul uq waqıtta, Törkiyäneñ Tönyaq Ğiraqta PKKğa qarşı operasiä qurqınıçı täserendä, näticäsez qalırğa mömkin digän qaraşta.
“Ğiraqtağı mäsälälär xaqında xäzergäçä törle utırışlar buldı, läkin näticä bulmadı. Bu yıl başında tözelgän komitetlär äle ber nindi eş başlamadı. Häm İstanbulda bulğan bu utırışta, konkret ber cäwap bulır dip kötelmi. Bu öleşçä, Törkiyäneñ kübräk, Ğiraq Törkiä çigendäge PKK mäsäläsenä birelüenä bäyleder. Ğiraqta totırıqlılıqnı tudıru maqsatındağı mäsälä qarşında, älbättä bu problemgä dä küpkä waqıt birelüe ixtimal.”
Bügen bu qaraşlarnı taratıp, Törkiä Tışqı eşlär ministrı Ali Babacan, açıq itterep, Ankara, kön üzäk mäsälär urnına, PKK mäsäläsenen kerüenä yul birmäyäçäk dip açıqladı.
Läkin bu oçraşuda, Rice belän Möttaqi arsında söyläşü buluına kiçkenä genä säbäp bar şikelle. Ul da bulsa, ikele, AQŞnıñ ütkän atna, İranğa qarşı çikläwlär kertüennäñ soñ, İstanbulda alar berençe tapqır oçraşqan bulaçaq.
İstanbuldağı utırış irtägä tämamlana


text:
Qırımtatar faali, «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayevniñ apis cezası iyünniñ 9-na qadar uzatıldı.
Bu qarar aprelniñ 5-nde Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi tarafından çıqarıldı, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsi Facebookta.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İnternette ağğa bağlanmanı şifr etmege ve er angi saytqa anonim olaraq kirmege imkân bergen Private Internet Access ecnebiy VPN-servisi Rusiyeden «Yarovaya paketi» içün kete, dep bildire Radio Svoboda.
Şirketniñ beyanatında bildirile ki, Rusiyede onıñ serverlerinden bazıları yaqında ükümet tarafından, evelden haber etilmeyip ve uquqtan vazgeçip, alındı. Şirketniñ işandırğanına köre, ükümetke müşterilerniñ malümatlarına irişim berilmedi.
Rusiye Devlet Duması deputatı İrina Yarovaya ve Federatsiya Şurası azası Viktor Ozerov tarafından işlep çıqarılğan, antiterroristik qanunlarını qaviyleştirgen qanunlar paketi iyül 7-de prezident Putin tarafından imzalandı. Qanunlarnıñ biri ağ operatorlarını yarım yıl devamında müşterilerniñ yazışmaları ve laflarını, bunen beraber, üç yıl devamında bağlamalar aqqında malümatnı saqlap tutmağa mecbur ete.
Ağ operatorları bir qaç sefer qayd etken edi ki, qanunnıñ ömürge keçirilmesi şirket tarafından büyük masraflarnı talap etecek, bu sebepten ise, hızmetler fiyatları köterilecek.
Qanunlar poçta ağları operatorlarını, yollanmalarda silâ, patlatıcı maddeler ve diger yasaq etilgen madde ve eşyalarnıñ yoq olmasında emin olmaq içün, rentgen-televizion ve radioskop aletlerini, maden detektorları ve diger aletlerni qullanmağa mecbur ete.


text:
Rusiye nezareti altındaki Qırım Yuqarı mahkemesi iyülniñ 26-nda apellâtsion şikâyetni qanaatlendirerek, Bağçasaraydaki «Hizb uTahrir işi»niñ üç iştirakçisi olğan Timur İbragimov, Seyran Saliyev ve Server Zakiryayevniñ apis muddetini uzattı. Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri haber ete.
Mahkeme oturışuvı qapalı rejimde keçti.
Mahkemeci, bir basanmaq mahkemesiniñ qararını olğanı kibi qaldıraraq, adliyecilerniñ apellâtsion şikâyetini qanaatlendirmedi, yani Saliyev, İbragimov veZakiryayevniñ avgustnıñ 9-na qadar apiste qaluv muddetinen bağlı qararı deniştirilmedi.
Adliyeci Edem Semedlâyevniñ malümatına köre, avgustnıñ 8-zi ya da 9-nda işbu dava iştirakçileriniñ cezalav tedbirini uzatuv boyunca tahqiqatçınıñ nevbetteki muracaatı baqılacaq eken.
«Mahkemeci, aqrabalarnıñ mahkemege kirsetilüvi ve imaye altındaki şahıslarnıñ mahkeme zalında şahsen bulunmasınen bağlı muracaatını red etti. Davanıñ diger üç iştirakçisi olğan Süleyman (Marlen) Asanov, Memet Belâlov ve Ernes Ametov boyunca mahkeme, apellâtsion şikâyetniñ qırımtatarcağa tercime etilmegenine esaslanıp, öz teşebbüsinen kün tertibinden çıqarıp taşladı. Mahkeme dava materiallarını uyğun şekilde ketirilmesi içün birinci basamaq mahkemesine keri qaytardı», – dep ikâye etti Semedlâyev.
2017 senesiniñ oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakinini tutıp alğan edi. Bular – Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zakiryayev ve Ernes Ametov. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
Mayısnıñ 21-nde Qırımda «Qırım birdemligi»niñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatar musulmanı Edem Smailov tutulıp alınğan edi. Olarnıñ işi Bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir işi»nen birleştirildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırımda siyasiy mabuslar Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı qorçalağan rusiyeli advokat Nikolay Polozov yaqalandı. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri yanvar 25, çarşenbe künü haber ete.
Rusiye FSB hadimlerinden altı kişi Aqmescitte Serov soqağında musafirhane yanında Polozovnı yaqaladılar ve sorğuğa alıp kettiler.
Qırım.Aqiqat bu adiseniñ tafsilâtını ögrenmekte.
Dekabr 20-de Qırımda advokat Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş ğayrıdan açıldı. Uquq qorçalayıcılar Rusiye uquq qoruyıcı sistemasınıñ bu areketleri Polozovnı «fevral 26 davasınıñ» imayesinden ayırmaq içün yapıla, dep tüşüne.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qırımtatarlar yarımadada Rusiye akimiyetini tanımadı. Böylece, Qırımnıñ şimdiki akimiyeti ve uquq qoruyıcıları olarğa qarşı basqı yapmağa başladılar. Dünya toplulığı Qırımda insan aqlarını qorçalamağa çağıra, Rusiyeden ise yarımadada insan aqlarına riayet etmesini talap ete. Qırımda bir sıra mahkeme esnası keçirile, tintüv ve apis cezaları devam ete. Uquq qorçalayıcılar Rusiye akimiyetiniñ Qırımda yapqanları «siyasetnen bağlıdır» deyler.
2014 senesi mart 20-de Yuqarı Rada qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı olaraq tanıdı. Buña 283 deputat qotuttı.
Ukraina qırımtatarlarğa Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ inkişaf etmesi ve saqlap qalmasını kefil etmektedir.


text:
İşğal etilgen Yaltada «Za russkiy mir! Za Novorossiyu!» şiarları altında keçirilgen miting şeer sakinlerini toplamadı. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri noyabr 4-te bildirdi.
Mitingni «Milliy azatlıq areketi» cemaat teşkilâtı «Halq birligi künü» bayramı çerçivesinde noyabr 4-te teşkil etti.
Teşkilâtçılar bir qaç saat beklegenlerine baqmadan, tedbirde şeerniñ sakinleri çoq olmadı. Umumen mitingde elli insan iştirak etti, olardan çoqusı «Milliy azatlıq areketi» cemaat teşkilâtınıñ faalleridir.
İştirakçiler Rusiye, Qırım bayraqları ve Georgiy şeritlerinen keldiler. Bundan ğayrı, «Novorossiya – mı s toboy!», «Pomogi zemle russkoy!», «Russkiy mir – nadejda çeloveçestva!» levhaları bar edi.
Teşkilâtçılarnıñ bildirgenine köre, miting ve «Milliy azatlıq areketi» işiniñ maqsadlarından biri Vladimir Putinniñ siyasetine qol tutmaq, «inqilâp, separatist ve terroristik areketine yol bermemek», em de referendum vastasınen Rusiye Federatsiyası anayasasını deñiştirmekten ibarettir.
Miting iştirakçileri, olarnıñ aytqanına köre, AQŞ Devlet departamenti ve «Kiyev akimiyeti» Rusiyege qarşı başlağan «informatsion cenkke» qarşı küreşte iştirak etmege çağırdılar.
Mitingde bir qaç «politsiya» hadimi ve kazaklar taqımı, em de «acele yardım» maşinası bar edi.
Salı künü, noyabr 4-te, Qırımda «Halq birligi kününi» qayd ettiler. İşğal etilgen Qırımnıñ farqlı şeerlerinde qayd etilgen bayram fotoresimlerini Qırım.Aqiqat saytınıñ fotogalereyasında baqa bilesiñiz.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq tanıylar.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev ve qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarov aqşam, noyabr 24 künü, Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan ile körüşmek içün Kiyevden Türkiyege yol aldılar. Bunıñ ile Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlu ile körüşüv de nazarda tutıla, dep haber ete QHA agentligi.
Mustafa Cemilevniñ aytqanı kibi, işbu apansız ziyaret çerçivesinde qırımtatar halqınıñ temsilcileri Türkiye yetekçileri ile Qırımda qırımtatarlarnıñ vaziyeti aqqında söz yürsetecekler.
Şu cümleden, qırımtatarlarnıñ yaşayış şaraitlerini ögrenmek içün Qırımğa Türkiyeden resmiy olmağan eyyetniñ yollanılacağı da muzakere etilecek.
Cemilevniñ sözlerine köre, işbu ziyaret bir kün devam etecek.
Noyabr 10 künü Kiyevde jurnalistlerge Türkiye çetel işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu Türkiye Qırım tamır halqınıñ yaşayış şaraitlerini ögrenmek maqsadı ile yarımadağa resmiy olmağan eyyetni yollay bilecegi aqqında aytqan edi.
İşğal etilgen Qırımda ayırım ve repressiyalar aqqında ukrain ve halqara uquq qoruyıcı teşkilâtlar ep aytmaqta. Ukraina çetel işler nazirliginde bu vaziyetni «ekinci sürgünlik» olaraq adladılar. Mında eminler ki, Qırımda repressiyalarnıñ ögüni almaq vazifede yalıñız halqara toplulığı yardımcı ola bile.


text:
Donetsk vilâyetinde yanvarniñ 14-de Volnovaha civarında ukrain blokpostına atış açıluvı neticesinde elâk olğanlarnıñ hatırasına matem kününi ilân ettiler, dep haber ete yerli vilâyet devlet memuriyeti.
İşbu avaleni vilâyet devlet memuriyetiniñ reisi Oleksandr Kihtenko imzaladı.
Qararğa köre, ev, devlet akimiyet organlarınıñ, yerli akimiyet organlarınıñ binalarında, şirket, müessise ve teşkilâtlarda Ukraina devlet bayrağı ve vilâyet bayrağı tüşürilmek kerektir.
«Rayon devlet memuriyetlerine, yerli idare organları, şirket, müessise, teşkilâtlarğa eglenceli tedbir, sport yarışlarınıñ keçirilmesinden vazgeçmege tevsiye etile», – denile beyanatta.
Salı künü, yanvar 13-de, saat 14:25 ukrainlilerniñ Volnovaha civarında yerleşken blokpostına ateş açılğan edi. Patlav aletlerinden biri yerli sakinlerni avuştırğan avtobus yanında patladı. Birden 10 insan elâk oldı. Birazdan daa eki insannıñ ölümi aqqında haber keldi.


text:
Qırımnıñ Rusiye parlamenti üyle vaqtında ses-şamata kötermege yasaq etti. Qanun leyhası birden eki oquvda iyünniñ 26-nda parlament toplaşuvında qabul etildi.
«İşbu qanun leyhasını azırlav sebebi Qırımda vatandaşlarnıñ tınçlığı ve raatlığını teminlevnen bağlı munasebetlerni belgilegen Qırım qanunlarına kirsetilecek deñişmelerge dair vatandaşlarnıñ muracaatları oldı», – dep aytıla qanun leyhasınıñ izaatında.
Yañı qaidelerge köre, tınçlıq vaqtı saat 22.00-da başlap 8.00-ğa qadar ve 13.00-dan 14.00-ğa qadar devam ete.
Rejimni bozğanlar içün ceza deñişmedi: vatandaşlar içün 500-den 1000 rublege qadar, şirketler içün 2 biñden 5 biñ rublege qadar.
Bundan evel tınçlıq saat 23.00-da başlap saat 7.00-ğa qadar devam etken edi.
Yaltanıñ Rusiye memuriyeti yolbaşçısı Aleksey Çelpanov şeer merkezinde şamatanı ölçemege vazife bergen edi.


text:
“Törkiyä 2022nçe yılnıñ iñ populyar yal urını"
Böyekbritaniyälelärneñ kübese kiläse yılda Törkiyädä yal itärgä teli
Angliyäneñ ähämiyätle hawa yulı şirkäte häm turoperatorı EasyJet böyekbritaniyälelärneñ kiläse yıl öçen iñ kübe Törkiyägä bron’ aluların belderde. Bu xaqta oyışmanıñ satu öçen cawaplısı Bred Bennets “Travel Weekly” jurnalına reportajında söyläde. Anıñ äytüençä, 2022nçe yılğı yal sezonına bron’laştırular xäzerdän ük başlandı.
“Bigräk tä, Antaliyägä östenlek birälär,”-di Bennetts.
Yallarnı bron’laştıruda Törkiyädän soñ Portugaliyäneñ Algarve töbäge belän İspaniyäneñ Mayorka utrawı kilä. Kübräk 4 yoldızlı “barısı da kergän” qunaqxanälärgä östenlek birelä.
Angliyäneñ “The Sun” gazetı da “Törkiyä 2022nçe yılnıñ iñ populyr yal noqtası” başçası belän xäbär çığardı.
Törkiyägä koromavirusqa qadärge 2019nçı yılda Böyekbritaniyädän 2 million 562 meñ turist kilgän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
"BMO häm başqa oyışmalarnı üzgärtep qorırğa!"
Törkiyä ilbaşı dön'ya tärtibeneñ tirännän üzgäräçägen küzallıy
"Törkiyä xalıqara sistemadağı qıyınlıqlarnı küzätep bara häm alarnı çişü öçen çaralar kürä"
Bu xaqta ilbaşı idaräseneñ êlemtä bülege başlığı Fäxrettin Altun 5 nçe TRT WORLD Forumı 2021 gä cibärgän videoyullamasında citkerde


text:
Rusiye yazıcısı ve edebiy tenqitçisi Dmitriy Bıkov, Rusiye tarafından Qırım ilhaqına facia dedi. O, NV Radiosına intervyü bergende, yarımadanı 2013 senesinden berli ziyaret etmegenini ayttı.
"2014 yılı baarde Ziyalılar Kongressiniñ bütün bu Qırım davalarına qarşı hitabı yapılğan edi. O zaman biz, halqara uquq tarafında olğan fikir-tüşüncemizni aydınlattıq. Ve böyle usullarnen Qırımnıñ elge almasına qarşı olğanımıznı bildirttik. Qırımnıñ özümsivini yaramay tanığanım açıq-aydın körüne", - dedi Bıkov.
Yazıcınıñ aytqanına köre, Qırım ilhaqı vaziyeti, onıñ içün "büyük bir yara" oldı, onıñ özü ise "Qırımdan marum qaldı ve buña pek yana".
"Eñ güzel metinlerimni men anda yazdım, bütün romanlarımnı anda yazdım, Artekte çalışa edim, anda yasay edim... Ğönlüm haritasından Qırımnıñ ğayıp olğanı men içün bir azaptır. Men anda qatnamağa istey edim. Şimdilik öyle imkânım yoq, buña pek yanam", - qoştı Bıkov.
Amma edebiyatşınas, Qırımnıñ kelecegi ne olacağını bilmey, dep paylaştı.
"O zaman açılğan baş belâsı meni ğayet muğayta. Menim içün bu faciadır". - dep yekünledi yazıcı.


text:
İl prezidentı bu referandum xaqında radiobızğa bolay dide:
"Min tulısınça ışanam säyäsi talaş-tatıştandañ tıyılu kiräk. Çönki anı däwam itterü öçen nigez yuq. Konstitutsiädä, berdäñ ber çığanaq bar, köç xalıqnıñ dip yazılğan. Soñgı 2 yıl eçendä kontitutsiä xaqında bez bik küp bäxäslärgä kerdek, bäxässez qalğan ber maddäse dä yuq."
Şulay da, Qırğız oppozitsiäsı citäkçeläre refarandumğa, anıñ Prezident Qurmanbäk Baqiev köçen nığıtaçaq dip tänqitläp qarşı çıqtı häm tarafdarların yaña konstitutsiägä qarşı tawış birergä çaqırdı. Qırğızstanda, bu refarandum öçen 2 million 700 meñ keşe tawış birä ala. İldäge 2190 tawış berü noqtalarınnañ tış çit illärdäge İl ilçelekläre tawış berü urnı bularaq qullanıla alaçaq.
Refarandumnı küzätü öçen 130 xalıqara küzätüçe belän, 10 meñ cirlä küzätüçe terkälde.
Tawış birü Bişkäk waqıtı belän säğat kiçke sigezdä tämamlana, häm berençe näticälär Märkäzi Saylaw Komissiäse tarafınnañ töngä taba açıqlanaçaq.


text:
Mamıq citeşterü eşlärendä balalarnı qullanğanı öçen Üzbäkstanğa bulğan xalıqara basım inde ber niçä aydan iğtibar üzägendä ide. Xäzer bu boykot xäräkäte tağın da canlandı.
2008 yılnıñ 17 ğinvarda yazılğan açıq xatta, üzbäk oppozisiä wäkilläre häm aktivistläre, däwlät üz ixtiyari säyäsäten qullanıp, kübräk aqça eşläw öçen balalarnı mamıq citeşterü eşlärendä eşlärgä mäcbür itä diyelgän.
Dönyanıñ iñ küp mamıq citeşterelgän 3. ile Üzbäkstanda balalarnı eşlätü sovet waqıtınnan qalğan ğamäl. Läkin keşe xoquqları aktivistları qul quyğan älege xatta, bu ğamälnen soñgı yıllarda ildä kiñeräk tarala başlawı turında kisätelä. Basularda eşlärgä mäcbur itelgän äle baliğ dä bulmağan balalarnıñ eşläw şartları könnäñ kön naçaraya dip belderelä.
Xatqa qul quyuçılar arasında Nadidä Atayeva da bar. Ul Parijdäğe Urta Azia keşe xoquqları oyışmasınıñ başlığı bulıp eşli.
“Belüegezçä, Üzbäkstanda balalar mamıq cıyu häm anı eşkärtü eşlärendä inde küptännän qullanıla. Xäzer inde bu problemne kütärep çığarğa waqıt citdi. Xäzergäçä il eçendä bu mäsäläne çişü tırışlıqları näticä birmäde. Şunıñ öçen bez bu mäsäläne qarap çığuları häm kiräkle ğamällärne kürüläre öçen xalıqara cämäğätçelekkä ğariza yazarğa buldıq.”
Üktäber ayında BBC kanalında, Britaniädä satılğan kiyemnärdä qullanılğan mamıqlarnıñ Üzbäkstannan satıp alınuın, ä anı cıyu eşendä balalarnın qullanıluın kürsätkän dekumental filmnän soñ bu mäsälägä bulğan iğtibar tağın da artqan ide.
BBC kanalınnıñ kiçke xäbär programında kürsätelgän älege filmdä, mäktäp balalarının basularda eşläwen kürsätä. İñ keçesenä 9 yäş bulğan balalar awır şartlarda eşlelär. Milisiä alarnı küzätep toruları bu balalarnıñ maşinalarğa töyälep öylärennäñ yäisä mäktäplärennän mamıq basuına alıp kiterülären kürsätä. Balanıñ berse, taşığan här kilo öçen 2 tiyen tülänüen äytä.
Bu mäsälä xalıqara cämäğätçelekkä mäğlüm bulğannan soñ, qaysıber xalıqara şirkätläre üzbäk mamığın satıp alunı tuqtattı. Şvetsiäneñ zur säwdä çeltäre, H & M, Finlandiäneñ Marimekko häm Estoniäneñ Krenholm kibetläre berençelärdän bulıp mamıq alunı tuqtatuların iğlan itte. Bu ağımğa bu atna, Britaniäneñ zur bazar çeltäre Tesco häm kiyem şirkäte Mark & Spencer quşıldı.
Üzbäkstanda balalarnı eştä qullanuğa qarşı başlağan boykot çaralarının äydamannarınnan Julliet Williams isä, Mark & Spencernıñ bu adımın xuplıy:
“Bez Mark & Spencernın üzbäk mamığın almıyaçağın iğlan itüenä bez şatlandıq. Alar üz idaräsendä eşlägän qorılmalarda Mark & Spencer äyberlärendä üzbäk mamığı qullanılmayaçağına ışandırdı. Bu zur qazanış, bu bezne bik söyenderde.’
Üzbäkstan iqtisadında iñ küp kerem mamıqtan kilä. Yılına 1 milliard dollarlıq mamıq satıla. Läkin boykot ilneñ bu zur külämendäge keremen tuqtatıp andağı bolay da yarlı bulğan ğadi xalıq tormışına ziyan kitermäsme digän soraw qala. Läkin keşe xoquqları aktivistları, Bu keremnän faydalanalmağan ğadi üzbäk xalqına ziyanı bulmas. Çönki bu kerem kübräk türälär häm alarnın tuğannarına ğına qala ide dip añlata.
Üzbäk xaqimiäte xäzergäçä älege boykotqa reaksiä kürsätmäde. Läkin uzğan yıllar moña oxşaş ğayepläwlärdä xaqimiät, balalarnı eşlärgä mäcbür itülären inqar itkän ide.


text:
Rusiye Tışqı işler nazirliginde Ukraina zıddiyeti boyunca üç taraflı körüşüv afta soñuna qadar keçirilecegine ümüt beslegenlerini bildirdiler. Bunı Rusiye MİD reisiniñ muavini Grigoriy Karasin bildirdi, – dep haber ete dekabr 15-te RİA Novosti.
«Onıñ keçirilmesini ister edik. Eñ esası, bütün taraflarnıñ razılığı: Kiyev, Lugansk, Donetskniñ – buña bağlı», – dedi Karasin.
Rusiye Tışqı işler nazirligi Ukrainağa yardım kösterüv boyunca donor konferentsiyasında da iştirak etmek azır olğanını bildirdi. Bu aqqında MİD reisiniñ muavini Grigoriy Karasin bildirdi.
Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük keçken afta dedi ki, Ukrainağa yardım köstermek içün donor konferentsiyası ötkerilmeli.


text:
Herson vilâyetinde 100 gektar oraman yana, dep haber ete Ukraina Devlet fevqulade vaziyetler hızmeti.
«Herson vilâyeti orman-av hocalığı idaresiniñ malümatına köre, 100 gektarlıq maydanda alt taraflarda çıqqan 16, 19, 20, 23 ve 24 kvartallardaki yanğın söndürilüvi devam ete. Üst taraflarda yanğı alâmetleri yoq, meskün yerler yanğın havfı altına kirmegendir», – denilmekte idareniñ beyanatında.
Matbuat hızmeti uçaqlar yanğın üstüne 51 ton suv endirgenini qayd ete. Yanğın söndürmek içün 138 kişi ve 47 dane tehnika celp etilgen.
Daa evel bazaertesi künü, yanğın hızmetine Aleşkov rayonı Radensk köyü civarında saat 13:30da ormannıñ alt taraflarında yanğın çıqqanı aqqında haber etilgen. O zaman qurtarıcılar 20 gektarlıq meydanda yanğın çıqqanını iddia etken ediler.


text:
Avgust 6-sında aqşam Nasipköy (Nasıpnoye) yanında eki maşna - Kamaz ve Renault çatıştı. Qazada bir adam elâk oldı, eki adam yaralandı. Bunı Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ matbuat hımeti bildirdi.
"Yaralanğanlar, Kamaznıñ aydavcısı ve Renaultnıñ yolcusı acele yardım hadimlerine berildi, olarnı Kefe şeer hastahanesine qoydılar. Yazıq ki, yengil maşnanıñ aydavcısı yaralarından elâk oldı", - dedi müessiseniñ başı Sergey Şahov.
Qırım ve Aqyar boyunca rusiyeli Tahqiqat komitetiniñ idaresinde, saba "Tavrida" trassasında olğan qazada doquz adam elâk olğanını ve daa doquz adam yaralanğanını bildirdiler.
Çarşenbe künü, iyül 15-inde, Aqmescit-Kezlev yolunda Opel Vectra ve Škoda Octavia çatıştı. Bir adam yaralandı.
Aqmescitte iyül 3-ünde yol qazası neticesinde Trolleybusnaya soqağında maşna yandı.
İyün 30-ında "Tavrida" trassasında Yedi Quyu rayonında Çuqul (Vinogradnoye) köyünde eki yük maşnası çatıştı.


text:
Rusiye nazaretinde olğan Aqyar şeeriniñ Lenino rayon mahkemesi, avgustnıñ 17-nde Rusiye quvetçileri tarafından tintüvlerden soñ yaqalağan faal Zaur Abdullayevniñ tevqif müddetini dört ayğa devam etti.
Bunı «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi advokat Aleksey Ladinge atfı etip bildirdi.
Advokatnıñ sözlerine köre, qabaatlav tarafı, mahkemelengen "şaatlarnı tehdit ete bileceginde ve Ukraina vatandaşı olğanı içün gizlene bileceginde" turdı ve onıñ tevqifli qaldırılmasını talap etti.
Mhkeme qabaatlav tarafınıñ delillerine razı olıp, Abdullayevniñ tevqif müddetini 2021 senesi yanvarnıñ 22-nedej uzatttı.
Evel, Rusiyeniñ nezaretinde olğan Aqyar şeer mahkemesi, avgustnıñ 17-nde Rusiye quvetçileri tarafından tintüvlerden soñ yaqalağan faal Zaur Abdullayevniñ tevqif etilmesine dair evelki mahkeme qararına berilgen istinaf şikâyetini red etti.
Hatırlatamız, avgustnıñ 17-nde Rusiye quvetçileri Qırımda birden beş qırımtatarınıñ evini tintti. Soñra faaller Rustem Murasov ve Rustem Tairov, Aqyarnıñ Balıqlava rayonında Cebbar Bekirov, Bağçasaray rayonında Zaur Abdullayev, Aqmescit rayonında Raif Fevziyev tutuldı.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi advokat Aleksey Ladinniñ malümatına esaslanıp bildirgenine köre, tutulğan qırımtatarlar «terror teşkilâtını qurğanından ve iştirak etkeninde» şübhelene.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova avgustnıñ 17-nde tintüvlerden soñ tutulğan qırımtatarlarğa çıqarılğan qararnı «qanunsız» dep saya.
Sekiz aq qorçalayıcı teşkilât Rusiyeden avgustnıñ 17-nde tutulğan qırımtatarlarnı azat etmesini talap etti.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Moldova lideri Mayya Sanduğa, “Qırım Ukrainanıñki olğanını atmaqtan qormağanı” içün minnetdarlıq bildirdi. Bu aqta devlet başı öz Twitter saifesinde yazdı.
“Bu, Ukraina ve Moldova arasında yañı munasebetlerniñ başlanuvıdır. Bizni ortaq degerliklerimiz ve Avropa kün tertibi nizamınıñ sualerine dair mevamlarımız birleştire. Moldova prezidentiniñ Ukrainanıñ suverenitetini ve topraq bütünligini desteklegenine, Qırım Ukrainanıñki olğanını aytmaqtan qorqmağanına büyük qıymet beremiz”, – dep yazıla bildirmede.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kulebanıñ fikirince, yañı saylanğan prezident Mayya Sandu yolbaşçılığında Moldova halqara meydançıqlarda Qırım teşebbüsleriniñ ilerilevinde ortaq olacaq.
Daa evel Mayya Sandu «Yevropeyska pravda» içün intervyü berip, Ukraina topraq bütünligini ürmet ete ve Qırımnı Ukrainanıñ bir parçası dep saya, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ayasofiyanıň qabat mäçetkä äwerelderelüe häm anıň Awraziyadağı çağılışı
Awraziya qaytawazı 29
Bügenge yazmabızda Ayasofiyanıň qabat mäçetkä äwerelderelüe häm anıň Awraziyadağı çağılışı xaqında süz alıp barabız.
Ağımdağı yılnıň 10 nçı iyülendä Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğannıň imzası belän Ayasofiya muzeyı yaňadan mäçetkä äwerelderelde. Bu qarar Awraziya illärendä kiň çağılış taptı. Mäs’älä belän bäyle yözlärçä xäbär, analiz dönya kürde. Çönki Ayasofiya Awraziya xalıqlarına turıdan - turı qağılğan ğıybadätxanä.
Awraziyanıň pravoslaviye dine illärendä dini liderlar häm qayber säyäsätçelär älege qararğa reakśiya belderde, töbäkneň törki häm möselman xalıqları isä bu qararnı xupladılar. Qırğızstanda beräw yaňa tuğan bäbiyenä Ayasofiya isemen quştı.
İlbaşı Ärdoğannıň bu qararğa qağılışlı belderülärendä Ayasofiyaıň mäçetkä äwerelüeneň möhim qarar buluına basım yasaldı.
Qararğa reakśiya belderüçelär Törkiyädä dönyawilıqnıň betüenä basım yasawlarına qaramastan üz reakśiyälareneň dini sizgerlek arqasında kilep çıqqanın aňlamıy , şuna kürä dä üzendä qapma – qarşılıq bulğanın abaylap betermi. Östäwenä üzläre şulay uq İslam ğıybadätxanälären yapqan , alarnı çirkäw , muzey yäisä başqa ber däwlät binasına äwereldergän illär äğ’zaları. Soňğı ğasırda ateizm säyäsäte alıp barğan Rusiya Kommunistlar partiyäseneň älege qararğa reakśiya belderep Rusiya xalqın Törkiyägä barmasqa çaquruı tragikomik wazğiyät’ barlıqqa kiterde.
Qayber rus yazuçıları älege temağa qağılışlı mäqalälärendä İstanbulnıň ciňep alınuın 11 nçe sentyabr’ waqıyğalarına oxşattılar. Tarixi faktlarnıň alay tügellegen härkem belä. Tarix belän bäyle bularaq şunı da assızıqlap äytergä kiräk: “Mäskäw - öçençe Rim” ğıybaräse soňınnan ğamälgä kergän.
İstanbul xälifätneň üzäge itep iğ’lan itelgännän birle Awraziyada yäşägän möselmannar xac ğıybadäten ütägändä yullarınıň ozınlığına qaramastan İstanbul aşa Ğaräbstanğa baruğa zur ähämiyät birgännär. Ğosmanlı padişahına baru, xälifä belän comğa namazı uqu, Äyup Soltan, Soltan Äxmät , Aysofiya kebek İstanbul mäçetlärendä ğıybadät qılu xacilarnıň İstanbuldağı iň zur teläkläre bulğan. Awraziya möselmannarınıň İstanbul belän bäyläneşläre şähärdäge törle därwişlär yortları aşa tormışqa aşqan. Bu qısada Awraziya möselmannarı cähätennän Ayasofiyaıň qabat ğıybadätkä açıluı zur ähämiyätkä iyä.
Törkiyä soňğı yıllarda pravoslaviye dönyasında üz säyäsätlären tormışqa aşıra başladı.
Pravoslaviye häm sönni möselman wäkilläre ğasırlar däwamında ber ük geografiyädä yäşi.Üzara êlemtä, qarşılıqlar qotılğısız bulsa da alar bergä yäşärgä tiyeş. Bu bäyläneştä pravoslavie dönyasınıň Ayasofiyanıň mäçet itep açıluın qabul itüläre häm törle qotqı-qotırtularğa birelmäwläre, iğ’tibar itmäwläre kiräk.
Ayasofiyanıň ğıybadät qılu öçen açıluı - törki İslam dönyasınıň Törkiyä äydäp baruçanlığında üz yulın, üz yünäleşen üze bilgeläweneň simvolı ul.


text:
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ idarecisi, Meclis azası Eskender Bariyev dey ki, Qırımda «yarımada saibi» olaraq Rusiye prezidentine bağışlanğan timsaliy «altın beşik» – «qırımtatar, qaray ve qırımçaqlarnıñ degerlikleri, namus, serbestlik ve mustaqilliginiñ aqaretlevi»dir.
«Çünki, efsanege köre, ecdatlarımız altın beşkini toprağımıznı zapt etmege ve halqnı dünya yüzünden silmege istegen duşmandan qobada saqlağan ediler», – yazdı Bariyev Facebookta.
O, işbu «bağışlavda» iştirak etken qırımtatarlarnı da tenqit etti.
«Bu adisede qırımtatarlarnıñ iştiraki… Olarğa qıymet kesmege bile qıyın… Allah er şeyni köre… Yani, bu vicdannı, can, namus, serbestlik ve mustaqillikni bermek, ananı satmaq ya da duşmannı yataq odasına kirsetmek kibi», – dey Bariyev.
Yaltada Rusiye prezidenti Vladimir Putinge Qırımnıñ milliy cemaat teşkilâtlarınıñ temsilcileri ile körüşüvde timsaliy Altın beşikni bağışladılar.
Qırımnıñ regional alman milliy-medeniy muhtariyetiniñ reisi Yuriy Gempel degeni kibi, bu aqta «qadimiy efsaneler» bar eken.
«Qırımda qadimiy, ğayet qadimiy bir efsane bar. Bu efsanede Qırımda saqlanılğan Altın beşik aqta söz kete, bu beşikniñ saibi – Qırım, sulh ve fikirdeşlik saibi olacaq», – dey Gempel.
Bazarertesi künü, avgust 17-de, Yaltada Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Devlet şurası prezidiumınıñ turizm inkişafı boyunca toplaşuvını keçirdi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye prezidenti Vladimir Putinninniñ Ukraina tarafı ile uyğunlaştırılmağan Qırım ziyaretini – medeniy dünyağa qarşı areket olaraq adladı. Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve baş naziri Dmitriy Medvedevniñ işğal etilgen Qırım ziyaretine narazılığını bildirdi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar. Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta
Rusiye prezidentiniñ ziyareti devam ete. Putinniñ malümatına köre, çarşenbe künü, avgust 19-da, o Qırımda uquq qoruyıcılarnen körüşmek niyetindedir.


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov «DHC» başı Aleksandr Zaharçenkoğa onıñ Qırımda elektrik teminlevi başlanılmağance Ukrainağa kömür ketirilmesini toqtatmaq vadesi içün teşekkürlerini bildirdi. Mütenasip bildirüvni Aksenov Facebook saifesinde yazdı.
«Bir-birimizge yardım etmelimiz. Qırım, bütün Rusiye kibi, er vaqıt yaş cumhuriyetlerge qol tuta edi. İlk evelâ, gumanitar yardım meselesinde. Bugün, Qırım qıyın vaziyette olğanda, Donetsk bizge yardım ete. Bugün Kiyevniñ kabinetlerinde oturğan iylekârlarnen birlikte küreşecekmiz», – dedi Aksenov.
Evel «DHC» başı Aleksandr Zaharçenko aytqanı kibi, ukrain akimiyeti Qırımga elektrik energiyasınıñ berilmesini ğayrıdan başlamaq kerek. Sözlerine köre, böyle yapmasalar, «DHC» territoriyasından Ukrainağa kömür berilmeycek.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
63 migrant qotqarıldı
Alar Greśiyä köçläre tarafınnan Törkiyägä taba êtelde
İzmir töbäge Çişmä rayonı sulıqlarında Greśiyä köçläre tarafınnan Törkiyägä taba êtelgän 63 migrant qotqarıldı.
Alar rezin sallarda bula.
Diñgez urtasında qalğan keşelär turında xäbär aluğa Törkiyä yar buyı iminlege xezmätläre şunda yul tota. 3 salda tirbälüçe 63 migrantnı
qotqaralar.
Şul uq waqıtta, cilkänle köymä belän qanunsız räweştä çik aşa ütärgä mataşuçı 38 qaçaq ta êläkterelde.
Çit il çığışlı qaçaqlarnı töbäkneñ migraśiyä idaräsenä yulladılar.
Bäyläneşle xäbärlär
Törek yortınıñ tözeleşe minut yarımlıq videoda
Törek yortı binasınıñ 4 yıllıq tözeleşen üz êçenä alğan video çıqtı


text:
«Vaqtınca işğal etilgen Qırım ve Rusiye imperatorlığınıñ akimiyeti ukrain faallerini qullanıp, diger faallerni qorquzacaq ola. «Terroristler» cedveline Qırım işğalini tanımağan ve millet mensüpligi, til ve dinge baqmadan yarımadada qalğan insanlar kirsetile», – dep qayd eteler faaller.
İyün 6-da Frenkistanda Normandiyada ittifaqdaşlar orduları qonmasınıñ 70 yıllığınen bağlı tedbirler ötkerilecek. Bu tedbirlerge Rusiye Prezidenti Vladimir Putin davet etildi.
«Onıñ içün Ukraina vatandaşları Frenkistan ükümetine muracaatta bulunıp, 200 yıl evelsi dünyağa «İnsan ve vatandaş aqları aqqında Beyannameni» bağışlağan memleket bu vaziyetke lâqayt qalmamaq kerek ve qabaatsız Qırım faalleriniñ azat etilmesini talap etmek kerek», – dep aytalar piket teşkilâtçıları.
Bu sene mayıs ayınıñ ortasında Aqmescitte Rusiye mahsus hızmetleriniñ hadimleri cemaat faallerini – ukrain kinorejissöri Oleg Sentsov, Aleksandr Kolçenko ve digerlerini yaqaladı. Er birini Qırımda terakt azırlanmasında qabaatlaylar. Yaqalanğanlarnı Moskvağa alıp ketip, apshanede tutalar ve eñ yaqın vaqıtta olarnıñ qabaatını seslendirecekler.
Ukraina tış işler Nazirligi Rusiyeni Qırım siyasiy mabüslerni azat etmege çağırdı. Bundan ğayrı, Ğarpqa da bunıñnen bağlı muracaat yollanıldı, Ukraina şeerlerinde ise Qırımnıñ siyasiy mabüslerine qol tutuv aktsiyaları keçirildi.


text:
Qırım akimiyeti ATR mustaqil telekanalına nisbeten repressiyalarnı toqtatmalı.
Bu kibi bildirüvi ile New Yorktaki Halqara jurnalist aqlarını qorçalav komiteti çıqışıta bulundı, dep bildire Golos Ameriki.
«ATR işine keder etken ücüm – Qırımda mustaqil ve tenqidiy matbuat vastalarını sustırmaq içün teşkil etilgen bir areketniñ qısmıdır,– dedi Avropa ve Merkeziy Asiya boyunca komitet bölüginiñ hadimi Muzaffar Suleymanov. – Biz Moskva ve Qırım akimiyetini ATR mühbirleriniñ taqibini toqtatmaq ve kanalnıñ işine keder etmemege çağıramız».
Malüm ki, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi
Telekanal yolbaşçılığı bu areketni yarımadanıñ tamır halqına etilgen nevbetteki toqat olaraq tanıdı. Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ATR qırımtatar telekanalına kelgen silâlı insanlarnıñ esas maqsadı – onıñ astını-üstüne çevirmekten ibaret olğanını bildirdi.
Tintüv bütün kün devam etti. Qırımnıñ içki siyaset, informatsiya ve alâqalar «naziri» Dmitriy Polonskiy dedi ki, ATR qırımtatar telekanalınıñ reberleri ve jurnalistleri «kendi areketlerinden mesülietni akimiyetke qaldıracaq olalar».
Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskayanıñ aytqanına köre, tintüv taqiqatçınıñ qararı ile açılğan cinaiy iş çerçivesinde keçirildi.


text:
Salı künü, fevral 3-te, Aqmescitte Kuzma Skrâbin kibi belli olğan Andriy Kuzmenkonıñ Qırım mühlisleri elâk olğan icracını añmaq içün birden eki yerde toplaştılar.
Qırım.Aqiqat mühbirleriniñ bildirgenine köre, Lenin meydanındaki aktsiyağa çeçekler ile kelgen 20 kişini «politsiya» birden quvdı.
«Politsiya» hadimleri jurnalistlerge foto ve video çıqarmağa yasaq ettiler.
Ekinci körüşüv başqa yerde keçirildi, iştirakçiler onı ilân etmediler, çünki em «politsiya», em de jurnalistlerniñ diqqatından qorqtılar.
Aqmescit rayonlarınıñ birinde balalar meydançığında tahminen 30 kişi toplaşıp, çıraqlardan «Kuzma» yazdı. Çıraqlarnı yaqıp, cep telefonlarında «Skrâbin» taqımınıñ bir qaç yırını açtılar.
Hatırlatamız, bazarertesi künü, fevral 2-de, Aqyarnıñ tahminen on sakini Taras Şevçenko eykeline kelip, elâk olğan Andriy Kuzmenkonı añmaq istedi.
Fevral 2-de Dnepropetrovsk vilâyetinde yüz bergen yol qazası neticesinde «Skrâbin» ukrain taqımınıñ lideri Andriy Kuzmenko elâk oldı.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, aydavcalırınıñ bazıları öz işini künniñ ortasında bitirmege mecburlar, çünki yol parasını qabul etip olamaylar.
Bazıları yolculardan yol parasını ufaq aqça ile bermege talap ete, aks alda olarnı maşınadan tüşürmege vade ete ediler.
Ufaq paranıñ qıtlığı sebebinden marşrutkalarda şeer sakinleri de şamata qoparalar.
«Men qaytımnı beralmayım, insanlar daima 50 ruble küpüraları ile tölemege tırışa ve qaytımnı ufaq para ile almağa isteyler. Men olarnı qaydan alayım? Öyle de yarım kün tükânlarda yürip, paranı bozmağa rica etem. Bir qaç insannı endi bedava alıp bardım. Tünevin maşınamnı duraqqa saat birde qoydım: ufaq para bitkeninen iş künüm de bitti», – dep şikâyet ete Qırım.Aqiqat mühbirine marşrutka aydavcısı.
Bir afta evelsi marşrutka aydavcıları ödevni ukrain ufaq para ile almağa razı degil edi. Bazıda kapiklerni yolğa taşlap kete ediler.


text:
Bu aqta Azatlıq Radiosı efirinde Türkiyede Meclis vekili Zafer Karatay bildirdi.
«Rusiyeniñ Qırım işğali ve qırımtatar halqınıñ ayatında olğan bu ağır künleri sebebinden bayram tedbirlerini keçirmege doğru olmaz edi», – dep añlattı Karatay.
Onıñ aytqanına köre, tedbir yerine bu sene miting ve diger tınç numayışları keçirelecek.
Bu sene Hıdırlezniñ qayd etüvini Qırımda da lâğu ettiler. Başta merasimniñ qayd etüvini qırımtatar milliy Meclisiniñ ve Qırım «Rusiye akimiyetiniñ» vekilleri planlaştıra edi.
Amma neticede iç bir eglence olmadı. Qırımtatarlar bu künü Ermeni Bazarda öz yetekçisini Mustafa Cemilevni qarşılay edi. Amma onı yerli «akimiyet» öyle de Qırımğa kirsetmedi, memurlar ise tebdirni Odessa adiseleri sebebinden lâğu ettiler.


text:
Bunı Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Onıñ aytqanına köre, jurnalistler «Ukraina sıñırından keçüv nizamına diqqatsızlıqnen davranğanı» içün olarnı Qırımğa kirsetmediler.
Bazı jurnalistler öz ziyaretiniñ yañlış maqsadını ve yerini ayta edi. Digerleri Devlet sıñır hızmetiniñ teftişçi terkibini mahsus aldatmağa areket ete edi. Öz istegi ile sıñırdan keçmege istemegen soyları da tapıldı. Bir Rusiye vatandaşı içün Ukraina toprağına kirişi yasaq olğanı aqqında uquq qorçalayıcılarnıñ emiri bar edi.
Bundan da ğayrı, qayd eteler sıñırcılar, Ukrainağa kelgen Rusiye matbuat vastalarınıñ bazı temsilcileri sıñır rejimni ve Ukraina qanunlarını boza edi.
Mart 13 künü, misal içün, devlet sıñırnı qanunsız sürette keçken Rusiye vatandaşı «Argumentı i faktı» neşirniñ hadimi olıp çıqtı. Onı Donetsk vilâyetiniñ «Novoazovsk» bölük qısmında yaqaladılar. 51 yaşında olğan adamnıñ çetel pasportında devlet sıñırdan keçüvi aqqında qayd em de immigratsion varaqası da yoq edi.
Mart 19 künü Donetsk avalimanına kelgen daa eki Rusiye vatandaşı Ukraina ziyaretiniñ açıq-aydın maqsadını aytıp olamadı.
«Soñra qanunnı bozğanlar «Rossiya-1» telekanalnıñ temsilcileri olğanı ve Donetskke Ukraina siyasiy adiselerni aydınlatmaq içün kelgenleri aqqında haber ettiler. Olar şunı da qayd ettiler, sıñırdan keçkende, öz ziyaretiniñ kerçek maqsadını bildirmemek – yolbaşçılarnıñ emri edi eken», – dep aytıla beyanatta.
«NTV» telekanalınıñ hadimleri, sıñırcılarnıñ malümatlarına köre, Donetsk otrâdnıñ «Amvrosiyevka» sıñır qısımında devlet sıñır donatuvını kamerağa çıqarıp, «qıçırır eken, yerli sakinlerniñ diqqatını celp etmege tırışa ediler».
«Sıñırcılarnı körip, olar maşnada qapandılar ve tek Ukraina qanunlarını añlatqanından soñ, öz vesiqalarnı taqdim etmege razı oldılar. Olardan birisi sarhoş edi, sıñırcı ve Ukraina vatandaşları tarafına qaba ve pis sözlerni ayta edi», – deyler Devlet sıñır hızmetinde.


text:
Äli Xamenei
Äli Xamenei yä Säyed Äli Xösäini Xamenei (farsı سید علی حسینی خامنهای , әзepи. سید علی حسینی خامنهای / Seyyid Əli Hüseyni Xamenei) - (1939, Mäşhäd) - İrannıñ Yuğarı citäkçese (Rahbar) 1989 yıldan, İran prezidentı (1981-1989), Ruhallah Xomeyni yaqın köräştäşe.
Tärcemäi xälYзrәpTү
Äli Xösäini Xamenei 1939 yılda Mäşhäd şähärendä tuğan, äzärbaycan millätennän. Säyed ıruğınnan çığa.
1957 yılda Kum şähärendä Ruhallah Xomeyni belän tanışa.
1964 yılda Bircänd qalasında qulğa alına.
1963-1975 yılda 5 tapqır törmägä elägä.
1979 yılğı İran İslam inqıylabında aktiv qatnaşa.
1979 yıldan Comğa namazı citäkçese.
1981 yılda partizan oyışması anı ütermäkçe bula.
1985 yılda prezident itep saylanğan.
1989 yılda İslam inqıylabı citäkçese Ruhallah Xomeyni ülgännän soñ İran Yuğarı citäkçese bulıp saylana.
QaraşlarYзrәpTү
Äli Xamenei AQŞ imperiäçel säyäsäten tänqitli, ayıruça İzrailne yaqlaw öçen, häm Ğiraqqa qarşı höcüme öçen.
Ayätallah Xamenei İzrail qanunsız basıp aluçı rejimğa bularaq qarıy.
Fälästin bäysezlegen häm qorallı köräşne yaqlıy.


text:
«Asker» cemaat birleşmesiniñ reisi Lenur İslâmov Seit-İbraim Zaytullayev bir vaqıtları teşkilât erkânında olğanını tasdıqladı, lâkin eki ay evelsi işten «boşatılğanını» qayd etti. Bunı Radio Svoboda mühbiri Anton Naumlük Facebookta yazdı.
«İslâmov Zaytullayevniñ istidatlı bir çalğıcı olğanını, «problemlerini qasevetlengenini ve ana-babasını sağınğanını», esas Ukrainadaki tehnologik institutqa kirmege niyeti olğanını ayttı», – dep yazdı Naumlük.
Rusiye kütleviy haber vastaları Qırımdaki FSB idaresiniñ malümatına köre, Qırımnıñ esas Ukraina ile memuriy sıñırda «Asker» teşkilâtınıñ iştirakçisi Seit-İbraim Zaytullayevniñ yaqalanmasını aydınlatqan ediler.
Zaytullayev teşkilât Qırımda, şu cümleden devlet sıñırındaki Rusiye kiriş noqtalarında, diversion-terroristik areketlerni yapacaq mütehassıslarnı azırlay, dep tarif etti.
Lenur İslâmov qurulayatqan Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap ete.
Ukraina uquq qoruyıcı organları keçken yıldan berli qırımtatar batalyonınıñ meydanğa ketirilmesini muzakere ete. Qırımtatar Milliy Meclisi bunıñnen bağlı bütün malümat Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve İçki işler naziri Arsen Avakovğa berildi, dep bildirgen edi.


text:
Bolgariyada protestlar
İldäge tormış standartları arqasında xökümätkä rizasızlıq belderelde
Bolgariyada xökümätkä qarşı protest çaralarında ilneň çik buyı qapqaları häm qayber avtoyullar waqıtlıça yabılıp tordı.
Başqala Sofiya häm zur şähärlärdä uzğan çaralarda xalıq Awrupa Berlegeneň iň fäqir’ ile bulğan Bolgariyadağı tormış standartları arqasında xökümätkä rizasızlıq belderde.
Soŝial’ mediada oyışma qorğan protestçılar zur avtoyullarnıň törle urınnarına çıqtı, maşinalarnıň uzuına kirtä quydı.
Êçke êşlär ministrlığı isä kiň qırlı iminlek çaraları kürde.
Şul arada rizasızlıq belderüçelärneň ber ay tiräse här atna azağında oyıştırğan protest çaraların däwam itteräçäkläre dä citkerelde.
Bäyläneşle xäbärlär
35 meñ keşe ut êçendä
Yämändä Marib, Şabva häm Äl-Bäyda cirleklärendä soñğı atnalarda suğışlar köçäyde


text:
Qırım «spikeri»Vladimir Konstantinov qırımtatar milliy Meclis azalarını region akimiyeti ile «yañı Qırım»nı qurmağa çağıra.
Bunı o, çarşenbe künü, iyül 30-da, Aqmescitte «parlament» toplaşuvından soñ jurnalistlerge bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Meclisniñ ayırı azalarınıñ mevamı yalıñız bozuluv degil de, siyasiy ceetten amelge keçmeycek bir şeydir. Olar Qırımda yaşamaylar, em de olayatqan adiselerge qıymet kesip olamaylar», – dedi o.
Konstantinov şimdi Qırımda «spiker muavini» olğan Remzi İlyasovnıñ faaliyetini müsbet misal olaraq ketirdi.
«Remzi İlyasoviç cümhuriyet Delvet şurası künlerinde iştirak ete, köylerge bara, mitinglerde iştirak ete. O, insanlarnıñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ da keyfini köre. Bayağı mesele toplandı endi, olarnı bir kimse çezmeli. Akimiyet bugün bunı becermege azır», – dedi Konstantinov.
Onıñ malümatına köre, Rusiye Qırımğa sürgün etilgen vatandaşlar programması boyunca 800 million ruble ayırğan eken.
«Bu kibi yardımnı, Meclis azaları içün hatırlatam, biz iç bir vaqıt körmedik – ne Yuşçenko, ne Kuçma, ne Yanukoviç zamanında, – dedi Konstantinov. – Meclis azalarınıñ büyük bir qısmı aqıllı insanlar olğanını tüşünem ve olar yañı Qırımnıñ endi başlanğan qurucılıq ketişatına qoşulır».
Qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa yarımadağa kirişini yasaq ettiler, Qırım «prokurorı» ise atta Meclis faaliyetini yasaq etmege vade etti. Bundan evel bu kibi yasaq qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge de berildi.
Evel Meclis «Qırım Devlet Şurası»na saylavlarnı boykot etmege çağırdı.


text:
Qırım «akimiyeti» Rosselhoznadzorğa yarımdağa ketirüvi yasaq etilmegen ukrain süt mahsulatınıñ cedvelini arttırmağa ricada bulundı.
Bunı jurnalistlerge bazarertesi künü, avgust 11-de, Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi, dep haber ete İnterfaks-Ukraina.
«Qırım içün ayırı leyha olmalı. Rosselhoznadzorğa Ukraina istisalcılarına yarımadağa süt mahsulatını ketirmege izin berilmesi aqta mektüpler yolanıldı», – dedi Aksönov.
Rusiye iyül 28 kününden Ukrainadan süt mahsulatınıñ ketirüvini yasaq etti.
Aynı zamanda Qırım «baş nazir muavini» Nikolay Yanaki iyül 30 künü şunı bildirdi ki, işbu yasaq süt mahsulatınıñ 11 büyük istisalcısına tarqatılmay eken.
Qırımlılar keçken afta Youtube ağında süt paketlerinden suv tökülgenini köstergen video peyda oldı.


text:
Bu oquv yılında Qırım mektepleri qırımtatarca basılğan kitaplarnı almaycaqlar. Qırımnıñ Rusiye tasil, ilim ve gençlik naziri Natalya Gonçarova Krıminformdaki matbuat konferentsiyasında bildirdi ki, mektep dersliklerini yılnıñ soñuna qadar qırımtatarcağa tercime etmek kerekler, soñra «Prosveşçeniye» neşriyatı olarnı neşir etmege başlaycaq, dep haber ete «Krıminform».
Rusiye Federatsiyasınıñ tasil ve ilim naziri Dmitriy Livanov bir yıl evelsi Qırımnı ziyaret etip, kelecek oquv yılında qırımtatarca ve ukraince yañı ders kitapları olacağını vade etken edi.
Gonçarovanıñ aytqanına köre, kitaplarnı tercime etken gruppa teşkil etildi, mektep programmasınıñ bütün derslikleri qırımtatar tiline tercime etilecek: riyaziyat, fizika, himiya, biologiya ve digerleri.
«Müellif aqı bu dersliklerni bergen neşriyatlarğa ait. Olarnen iş tutmağa devam etecekmiz», – dep añlattı Gonçarova. Kitaplarnıñ basılmasına 49 mln ruble lâzim, olardan 15 mln rub endi elde etildi.
«Bu yılnıñ soñuna qadar tercime işlerini bitirmek içün bu para yeter», – dep ayttı nazir.
Onıñ bildirgenine köre, qıımtatar tiliniñ fakultativ olaraq ögrenilmesi içün derslikler oktâbr 1-ge qadar mektepler arasında dağıtılacaq, «ocağa usuliy derslik yeter».
Qırım tasil naziri dey ki, qırımtatar tilli mektepler çalışmağa devam ete.
«15 mektep bar ve 15 danesi çalışacaq. Bundan ğayrı, qırımtatarca tasil alğan 29 sınıfqa başlanğıç mektepniñ daa 3 sınıfı qoşulacaq», – dep ayttı Gonçarova.
Qırımtatar tilli mektepler 100% tolu degil. 464 talebeni sığdıra bilgen Qarasuvbazar mektebinde 299 talebe bar, Aqmescitteki mektepte 700 talebe yerinde 400 kişi oquy.


text:
Şakir Selimniñ cıyıntıqlarından birini saifelegende, közüm "Qarğış" şiirinde toqtaldı. Bir qaç kere tekrarlap oquğan soñ, bu eser sade bir şiir olmağanını añladım. Bu şiir- yıllar, asırlarnıñ küzgüsi, bir adam degil, bütün halqnıñ qocaman bir tarihını, Yüce Rabbiniñ eñ büyük Yaratığı olğan insannıñ eñ teren duyğularını aks etken bir levha, bir spektakl.
Qarğış.. sözniñ özü bile qorqunçlıdır.. Bu qarğış bir ananıñ balasına aytılsa, o qorqunç degil de, deşet ola. Em de nasıl!! O sözler köklerni sarsıta, qayalarnı titrete, bir yıldırım kibi yürekni parçalacaq qadar müdhiştir. Elbet te, bir ana evlâdına yaramaylıq istemez. Böyle eken, bir tel saçına bile canını qurban etmege azır olğan anağa öz evlâdına qarğış ayttırğan dert ne derecede olmalı? Demek, müellif, bu qarğış vastasınen ğurbet ellerde can çekişip, bir başına evlâdını östürmek, er künlük boğaz davasını, ömür mucadelesini çekmege mecbur qalğan bir qadınnıñ ağır vaziyeti, teren derdi, çaresizlik, maneviy mecalsızlıq, azabı eñ yüksek noqtasına kelip, canına taq etkenini soñ derece ifadeli añlata.
Eserniñ tizilişi, qurulışı, ikâyesi, süjeti, tili ayrı ilmiy işlerniñ mevzusı olmağa lâyıqtır. Balalarnıñ oyunları, munasebetleri, areketleri, fikirleri, sözlerinde em turmuş, em de balanıñ içki dünyası, psihologiyası, maneviy vaziyeti aks oluna.
Eser satırlarınıñ eca sayısı, qurulışı bazıda onı folklorğa has tarzında yazılğan bir ikâyege oşattıra. Bu yerde nesirnen nazm birleşken kibi olalar. Amma satırlarnıñ aenkli birikmeleri, qafiye ve vezin, seslerniñ uyuşması eserniñ eñ tolu manada şiir olğanına iç bir şübe qaldırmay.
Sürgünlik, cenkniñ aqibetleri, "ulu babamız"nıñ vefatı, Ural, avdet ve Vatanda yañı ayat- aman -aman yarım asırlıq vaqialar bir şiir içinde ifadelengen. Eser qaramanlarınıñ şu tarihiy vaqialarğa munasebetleri -bütün halqnıñ mevamıdır, çekkenleri -bütün halqnıñ vaziyetidir. Qarğış- bir qadınnıñ feryadı degil, bir halqnıñ aizarıdır.
...Sözniñ küçü büyüktir. Söznen sevdirmek te, öldürmek te mümkün.
Soñsuz azap ve dertlerniñ yanardağından taşıp çıqqan bütün menfiy is-duyğular, qara tüşünceler, qaar-qasevetler "qarğış" seline çevirilgende eñ yaqın varlıq, can parçasına bile istemeden zarar ketirecek küçge malik ola ekenler.
Azap çekkenler ve çektirgenler, masüm ve zalımlar öz lâyığına qavuşacaqlar. Barem ceza meselesi de onı eñ Adil, eñ Haqlı şekilde yapacaq Hakimge qalsın.
Dilyara IBRAGIM
Şakir Selim
Qarğış
Sürgünlikte yazılıp başlanğan ve Vatanğa qaytqan soñ bitken şiir
-Asa-a-a-an!
Asa-a-an!
Alla canını alsın, Asan!
Doğmağa yetişmegeydiñ, Asan!
Eki yaqañ bir- birine kelmesin, Asan !
Uruvıñ kim olğanın kimse bilmesin, Asan!
Bir qopka suvğa zar ettiñ, Asan!
Dünyamı başıma tar ettiñ, Asan!
Qayda coyulıp kettiñ, hayırsız bala?
Dep qıçıra bütün kün zavallı ana?
Biz Asannen çelik oynaymız.
Kün boyu çelik oynamaqtan toymaymız.
Menim işim- eçki baqmaq.
Asannıñ işi- suv taşımaq.
Menim işim qolay, eçki qazıqqa bağlı.
Künde eki-üç yerge avuştırmaq kerekim-
Avuştırmayım. Çelikten qol tiymey.
Asannıñ işi qıyın: özenden suv taşımaq.
Asannıñ anası er kün çamaşır yuva,
(Amma, ğarip, zar bir qopqa suvğa),
Çamaşır yuvğanına Asan qabaatlı-
Artıq doquz yaşına kire;
Amma acetin tek tüşünde köre…
Biz Asannen çilik oynaymız.
Ne eçkini, ne suvnı oylaymız.
Asannıñ qopqası fırlanıp yata,
Şırq etip burnın çeke de, ep çilik ata.
Evge qaytsaq, körersiñ, degenday,
Menim eçkim açlıqtan bir şeyler çaynay.
-Men yigirmi beş oldım,-dey Asan,
-Men- yigirmi dört,-deyim. –baq Asan, küneş bata.
-Batsa-batsın, daa bir qol oynayıq, -dey Asan,
Çilikni tayaq ucuna alıp fırlata.
Qaş qararğanda evge qaytamız,
Asannıñ qopqası boş. Menim eçkim aç.
-Men yigirmi altı,- dey Asan,- ya, sen qaç?
-Ya, evde analarımızğa ne aytarmız?
-Özende suv bitti,- dep aytarım,- dey Asan,-
Sen ise otlar qurıp bitken, dersiñ.
İşte, öyle aqıllı edi dostum Asan.
Asannıñ anası- Emine yeñge.
Çırayı balavuz kibi. Özü qurıp qalğan.
Urmağa bile taqatı yoq.
Peştimalınen közyaşını sile- sile
Qırıq sesinen dar dünyada bir Asannı söge:
-Qarnımda doğmay qalğaydıñ, Asan,
Azrail canıñnı alğaydı, Asan..
Açlıqtan qurıp qatqaydıñ, Asan,
Qopqanen özende batqaydıñ, Asan!
Babañ cenkte ölmegeydi de
Bu künlerni körmegeydik, Asan!
Çilik oynağan bahtlı künlerimizden birinde
"Ulu babamız" öldi.
-Bugün çilik oynamayıq, yas tutayıq,- dedi Asan,-
Amma anam niçündir pek şeñ köründi.
-"Er kes ağlay, anam, ya sen niçün sevinesiñ?-desem,
-Ebet, balam, çoqtan külmedim,-dedi,-
Balam, ilk sefer tübüñe siymediñ, dedi.
Asanlarnıñ soyları tapılğan Uralda.
Anasınen köçip kettiler.
Öksüz kibi qaldım Asansız.
Ömürler keçip ketti amansız…
Avdet başlandı ana-Vatanğa.
Men de qaytıp keldim qırcıman olıp,
Qalbime nice asretlikler, qayğılar tolıp,
Canköy bazarında rastketirdim Emine yeñgeni,
Közler çökken, beller bükülgen,
Saçlar çalarğan, tişler tökülgen…
Özümni tanıttım. Sarıldı maña.
Ağlamağa çaresi yoq, teni şaltıray.
Menim de vucudım dır-dır qaltıray.
-Asan qayda?-dedim.
-Sorama,-dedi.-Allah meni urdı, sen urma,-dedi.
Qazağa oğradı Asanım Uralda,
Yatarken töşekte ağır bir alda:
-Anam, çoq qarğışını aldım, afu et, -dedi..
Ah, Asanım. Ne qadar aqıllı edi!..
Men saçlarımnı yulqtım, ağladım,
Balam, dedim, sen degil, ükümetni qarğadım,
Sözlerimni eşitmedi Asanım.
İşte dünyada paynozüm qaldım.
Sağlıqlaştıq Emine yeñgenen.
O siñip ketti ömür bazarına ..
Men siñip kettim Vatan aizarına.
ИзoбpaжeHиe: AлekcaHдpa Ли "Гope", 1983


text:
Ukraina Haber siyaseti Nazirligi ve Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki temsilciligi Qırım jurnalistleriniñ Hersonda media-merkezniñ teşkil etilmesi aqta leyhalarına qol tutar. Bu aqta Qırım haber siyaseti meseleleri boyunca nazir keñeşçisi Sergey Kostinskiyniñ Ukraina prezidentiniñ Qırımda daimiy temsilcisi Natalya Popoviç ile körüşüvi devamında belli oldı.
Körüşüv Hersonda ötkerildi, Qırım yarımadasınıñ işğalinden berli temsilcilik mında buluna, – dep haber eteler Nazirlikniñ matbuat hızmetinde.
«Ukraina Haber siyaseti Nazirligi Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki temsilciligi ile işbirlikte Qırım jurnalistlerine Hersonda media-merkezni teşkil etmege yardım etecektir. Merkez memleketniñ qıtaiy qısmı ve Qırım ile arasında media tüyüm olmalı. Bundan da ğayrı, Nazirlikniñ temsilciliknen daimiy işbirligi qırımlılarğa qıtada öz aqlarını amelge keçirmege imkân berir», – dey Sergey Kostinskiy.
Körüşüvde Hersonda Qırım media-merkeziniñ yerleştirilüvi içün bina berilmesi ve Herson vilâyetinde umumiy haber kampaniyalarınıñ amelge keçirilmesi kibi meseleler muzakere etildi.


text:
Qırım ve Sevastopol müsülmanları diniy idaresi yanında çalışqan Qırım müsülman fondı ağır alda bulunğan vatandaşımız Anife hanımğa maddiy yardım kösterdi.
Qadın 90-ncı seneleri Qırımğa köçип keлbди.
Aileviy sebeplerden ötrü vaqtınca Ukrainağa keTип, şu yerde yaşap, çalıştı. 2010 senesi Vatanğa qayttı. 2014 senesi propiskası Ukrainada olğanı içün Rusiye grajdanlığını alamadı.
Evsiz-barqsız, soy-sopsız ve vesiqalarsız qalğan qadın ne işke kirip ola, ne de nefaqanı resmiyleştirip ola. Bu sebepten Müftiyatqa yardım sorap, muracaat etti.
Qırım Müsülman Fondı Anife hanımğa ev-meskenni kiralamağa yardım etti ve vesiqalarnı resmiyleştirmek içün teşebbüs kösterdi. Fond hadimleri yaqında qadınnı ziyaret etip, aşayt mahsulları ve kerekli donamatlarnen teminlediler. Maddiy yardım köstermege ya da iş teklif etmege istegen vatandaşlar Aqmescit şeeri, Kurçatov soq., 4 menzili boyunca muracaat ete bileler. Malümat içün telefon: +7(978) 211 13 46
QMD MDT matbuat hızmeti


text:
Qalın - Sallivan oçraşuı
Oçraşu Aq Yortta uzdı
Törkiyä ilbaşı idaräse süzçese tulı wäqalätle ilçe İbrahim Qalın Aq Yortta Amerika Quşma Ştatları milli qurqınıçsızlıq kiñäşçese Djeyk Sallivan belän küreşep söyläşte.
Oçraşuda ike yaqlı mönäsäbätlär, Kovid -19, global’ klimat üzgäreşe , Äfganstan, Süriyä, Ğıyraq, Liviya, Kipr, Könçığış Urta diñgez häm başqa regional’ mäs’älälär söyläşelde.
Törkiyä - AQŞ mönäsäbätläreneñ strategik ähämiyäte assızıqlanğan söyläşüdä iq’tisadi xezmättäşlekne arttıru adımnarı turında fiker alıştılar.
İke ilneñ säwdä külämen 100 milliard dollarğa citkerü öçen kiräkle mexanizmnarnı aktivlaştıru häm ike yaqlı yuğarı däräcäle säfärlärne arttıru turında süz bardı.
Törkiyä belän AQŞ arasında Äfganstan mäs’äläsendä tığız êlemtäneñ däwam itäçägenä basım yasaldı.
Oçraşu barışında NATO berlektäşläre arasında teläktäşlek häm tayanışunıñ möhimlege assızıqlandı.
Törkiyä ilbaşı idaräse süzçese tulı wäqalätle ilçe İbrahim Qalın belän Amerika Quşma Ştatları milli qurqınıçsızlıq kiñäşçese Djeyk Salivan söyläşüendä Qarabax ciñüennän soñ Qavkazdağı soñğı wazğıyät’ tä bäyälände.
Töbäk tınıçlığı häm totrıqlılığı öçen küpqırlı tırışlıqnı däwam itüneñ möhimlegenä basım yasaldı.


text:
Qırım platforması, Ukraina prezidentiniñ teşebbüsinen yaratılğan ve Qırımnıñ devam etken işğaline halqara qarşılıqnıñ semeriligni arttırmaq, artqan telükesizlik tehditlerine cevap bermek, Kremlge halqara tazyıqnı arttırmaq, insan aqlarınıñ daa da bozulmasınınıñ qarşısını almaq ve işğalci rejimniñ qurbanlarını mudafaa etmek ve Qırımnı işğalden azat etmek ve Ukrainağa qaytarmaq maqsadı olğan yañı halqara mesleatlaşma ve koordinatsiya formatı.
Qırım platforması, halqara teşkilâtlar, diger halqara ükümetke bağlı olğan ve bağlı olmağan forumlar çerçivesinde Qırım mevzusında bütün mevzulı tedbirler ve teşebbüslerni imayesi altına toplamaqnı közde tuta.
Platformanıñ faaliyeti bütün seviyelerde ömürge keçirilecegi farz oluna: bu em devlet ve ükümet başları, em tış işler nazirleri, em parlament azaları ve ekspertler.
Platformanıñ esas iş saaları bulardır:
- Qırım MC ve Aqyar şeerini işğal etmege ıntıluvnıñ tanımama siyaseti;
- telükesizlik ve dolaşuv serbestligi;
- sanktsiyalar;
- insan aqlarınıñ ve halqara gumanitar uquqnıñ bozuluvı;
- ekologik ve iqtisat telükeleri.
Parlament meydanında, 2020 senesi ilk qış ayında Ukraina Yuqarı Radasında yaratılğan «Qırım platforması» Fraktsiyalarara birleşmesi müim yer alacaq. Fraktsiyalarara birleşmesi parlamentlerara dostluq gruppaları ve halqara teşkilâtlarnıñ parlament assableyaları çerçivesinde çalışacağı beklenile.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ keçirilmesi mayısnıñ 2-ne ilân etilgen Qırım yarımadasına taba yürüş aqqında malümatını provokatsiya dep adlandırdı.
Aksenovnıñ aytqanına köre, bu tedbirniñ iştirakçilerini «sert qarşılıq» bekley.
«Sıñırdan qanunsız keçüv areketleri, Rusiyege kirüv ıntıluvları olsa, böyle areketler, şübhesiz, sert ve qanunğa köre qarşılıq alacaq. Ukraina aikmiyeti provokatsiyanıñ aqibetlerini tüşünmeli», – dep yazdı Aksenov Facebookta.
İşğal etilgen Qırımnıñ sabıq prokurorı, Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı Natalya Poklonskaya da Çubarovnıñ ilânına seslendi, o, yürüş iştirakçileri Qırımğa qadar kelip olamaycağından emin.
Çubarov, «5 kanal» Ukraina telekanalına izaat berip, mayısnıñ 2-nde qırımtatarlar Qırımnıñ memuriy sıñırından «Çonğar» keçiş noqtasından kütleviy şekilde keçmege planlaştıra, dep bildirdi. Meclis reisiniñ qayd etkenine köre, birinci sıralarda Meclis azaları, halq deputatlar, ğarbiy ortaqlar ketecek. Çubarov, işğal altındaki yarımadağa küç qullanıp kire bileceklerini inkâr etmey.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Çubarov esas Ukrainadan Rusiye işğal etken Qırımğa taba yürüş keçirilecek ve azırlıq başladı, dep ilân etti. Çubarovnıñ bildirgenine köre, belli mesleatlardan soñ erkânı aydınlatılacaq ştab endi quruldı.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Aqmescit "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçileriniñ anası Dilâra Abdullayeva, oğulları Üzeir ve Teymur Abdullayevler mahsus blokqa oturtılğanlarını haber etti. Bunı o Facebookta yazdı.
"Oğullarımnıñ tutuluv şaraitini daa kergin yaptılar. Üzeir eñ soñ qatta mahsus blokta bir kişilik kamerada tutula, Teymurnı ise avtozaktan birden mağazdaki kartserge oturttılar. Dayanılmaz şaraitten ğayrı, olarğa qılınalar ve "bu Rostov SİZOsı olmağanını körersiñiz" dep qorquzalar", - yazdı Abdullayeva.
Abdullayevanıñ yazğanına köre, Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ qararından soñ, oğullarına terror eylemini yapqan terrorcılarğa kibi baqıp başladılar.
"Ne yapmalı? Qabaatsız oğullarımızğa qarşı işkencelerni ne etip toqtatmalı? Bilgenim bu - susıp oturmaq mümkün degil. Balalarımız türmede olğance susmaq aqqımız yoq!", - yazdı mabüslerniñ anası.
"Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçileriniñ tutuluv şaraitini kerginlestirilgeni nenen bağlı olğanı belli degil.
Rusiye Yuqarı mahkemesi dekabrniñ 24-nde istinaf şikâyetini baqıp, «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ (Aqmescitteki birinci gruppa) ükmüni deñiştirdi. Qırımlılarnıñ apis cezaları 6 ayğa eksildi.
Böylece, Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov 11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñ ükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bağçasarayda yaqalanğan qırımtatar faaliyetçileri Server Mustafayev ve Edem Smailovnıñ işlerini Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» ile birleştirdiler. Onıñ çerçivesinde 2017 senesinde altı kişi tevqif etilgen edi. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Qırım advokatı Ayder Azamatov bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Mustafayev ve Smailov ifade bermekten vazgeçti.
Advokat: «Mende olğan malümatqa köre, mayıs 22-de Aqmescitniñ Kiyevskiy rayon mahkemesinde tahqiqatnıñ sıñırlav tedbiriniñ saylanması aqqında muracaatı baqılacaq. Adet üzre, böyle maddeler boyunca tahqiqat izolâtorında eki ay tutulmasını soraylar, mahkemeler ise bunı isteknen qarşılaylar. Bu, 205.5 maddesi, ekinci qısım – Rusiyede terroristik tanılğan teşkilâtta iştirak etüv. Onda tayin etilgen ceza – cöreme ile 10 yıldan 20 yılğa qadar azatlıqtan marum etüv… Tahqiqatçılar bu işlerni, daa 2017 senesiniñ oktâbrinde yaqalanğan Bağçasaraydaki altı yigitniñ işinen birleştirilmesine dair qararlarnı endi çıqardılar. Böyle protsessler, adet üzre, qapalı rejimde keçe», – dedi.
Mayıs 21-de Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasarayda «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve Bağçasaray rayonınıñ Topçıköy (Dolinnoye) köyünde Edem Smailovnıñ evlerini tintti. Aynı şu künü Rusiye FSBsi, Rusiye ve ilhaq etilgen yarımadada yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübhe etilgen eki kişiniñ Qırımda yaqalanğanını bildirdi. Yaqalanğanlarnıñ adları bildirilmedi.
2017 senesiniñ oktâbrinde Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakinini tevqif etti. Bular – Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametov. FSB olarnı Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesi, dep köstereler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar olğanını ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğalci devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Fevralnıñ 24-nde Kreml nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkeme “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabüsi Riza Ömerovnıñ apayı Sevilâ Ömerovağa qarşı açılğan davanı kene baqıp çıqmağa qarar çıqardı.
Bunı Qırım.Aqiqatqa “Qırım birdemligi” cemaat birleşmesiniñ faalleri advokat Ayder Suleymanovğa atfı etip bildirdi.
"Polis hadimleri ve mayor Litvinov Canköy mahkemesiniñ qararından memnün olmadı ve Qırımnıñ Yuqarı mahkemesine şikâyet berdi. Mudafaa tarafından başlanğıç mahkemeniñ qararı ile olar razı olğanlarını ögrendi, amma epsi bir davanı Canköy mahkemesine tekrar baqıluvğa yolladı. Öz qararını, Sevilâ Ömerova kerekli kibi haberdar etilmegeni ile añlattı. Bunen mahkeme oturışı bitti. Nevbetteki Canköy mahkemesiniñ zalında keçirilecek", – dep yazıla “Qırım birdemligi”niñ malümatında.
Faallerniñ malümatına köre, Sevilâ Ömerovağa Canköy rayonınıñ Qalay (Azovskoye) qasabasında bir kişilik narazılıq aktsiyasını keçirgeni içün memuriy dava açılğan edi. Canköy mahkemesi cinayet faaliyeti olmağanı içün davanı qapatqan edi.
2020 senesi dekabrniñ 27-nde Sevilâ Ömerova Canköy rayonınıñ Qalay (Azovskoye) qasabasında bir kişilik narazılıq aktsiyasını ötkerdi. Qadınnıñ yazuvlı şiarında «Qırımtatarlar terrorist degil! Repressiyalarnı toqtatıñız! Aqayımnı azat etiñiz».
Yanvarnıñ 12-nde, salı künü, Rostov-na-Donudaki Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesi Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabüslerine üküm çıqardı: Enver Ömerovğa 18 yıl Ayder Cepparovğa 17 yıl, Riza Ömerovğa 13 yıl.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, yanvarnıñ 12-nde Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesi Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabüslerine çıqarğan ükümni takbih etti ve halqara toplulıqnı küç-quvetini birleştirmege davet etti.
Ukraina TİN Rusiyeden Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesiniñ Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası” boyunca qararınıñ lâğu etilmesini ve “mahküm etilgen Enver ve Riza Ömerovlar ve Ayder Cepparovnıñ ve diger ukrain siyasiy mabüsleriniñ deral azat etilmesini” talap ete.
Avropa elçileri Rusiyeniñ Rostov-na-Donu mahkemesiniñ Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri, qırımtatar musulmanları Enver Ömerov, Riza Ömerov ve Ayder Cepparovğa çıqarğan ükümini takbih etti. Olar qırımlılarnı azat etmege çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Pavlo KazarinŞimdiki vaqıtta ukrain vatanperverliginiñ esas işareti – Ukraina Qırımnı qaytaracaq, demektir. Teñqidçılarnıñ aytqanına köre, bu saçmalıqtır, Rusiyede merkez küçsüzlenmegence, Ukraina Qırımnı elde etalmaycaq. Kerçekçiler ise, Qırımnıñ Ukraina tarihındaki rolü tek şimdi belgilengenini qayd eteler. Çünki yarımadanıñ qaytarmaq ceryanı, neticeden daa müim bir maqsadqa çevirildi.
Keliñiz, hayallarnı çete qaldırayıq. Qırım Ukrainañki edimi? Edi. Qırım Ukrainalı edimi? Yoq, doğrusı yoq. Yarımadada Ukraina tarafdarları eñ çoq – qırımtatarlar edi. Aqyarda ise, olar da yoq edi, ukrainlikniñ timsali şeerde hızmet etken milliy Arbiy Deñiz Hızmetleri edi.
Qırım er yıl ukrain bücetinden qullanğan sermilardan daa az qazana edi. Qattı ukrainleştirüv ceryannı yalıñız «Rusiye 24» kanalınıñ hadimleri körip oldılar, parlaq kelecekniñ arzusı qırımlılarnıñ çoqusı sovet devirinen bağlay ediler. Yarımada, Ukrainanı añlamayıp, qabul etmegen, devletniñ erkânında yerini tapmağan baş fronda – regionı edi. Sovet devirinden 20 keçken soñ da, Ukraina yaqlı müneverler qatlamınıñ meydanğa kelüvi vaziyetni deñiştirmedi, olar, Qırımnıñ qalğan ealisi içün nümüne olıp olmadılar.
Separatist keyflerniñ derecesi soñki 20 yıl devamında daima yüksek edi. Atta fevralniñ ortasında, Kiyevdeki qanlı vaqialardan, Yanukoviçniñ qaçuvı, «Aqlı sektor» teşebbüsçiler haberlerniñ esas qaramanları olmazdan evel, yarımadanı Rusiyege qoşmaq ğayesine ealiniñ 41 fayızı qol tutqan edi. Qırım yat edi – Finlândiya erkânındaki Aland adaları kibi yabancı. Keçken asırnıñ yigirminci yıllarında, Helsinki haritalarında kendi regionı istegen tüske boyalamaq maqsadında adalarnı cumjuriyet sıfatına ketirdiler: isveç tili yekâne devlet tili oldı, yerli sakinler devletniñ ordusında hızmet etmeyler, memuriyet cietinden mustaqillik ilân etildi. Region İsveçiya terkibine kirmemesi içün Finlândiya bu islâatlarnı yapmağa mecbur oldı.
Şimdi ise, yerliler eñ yaqın vaqıtta Rusiyeniñ siyasetinden közü qaytacaq dep, öz-özümizni tınçlandırmaq kerekmiz. Doğrusını aytayıq, er alda yaqın kelecekte közü qaytamaz. Başından, Rusiyeniñ imkânı olğanı qadar onı köz boyama içün süslendirecekler. Bunen beraber, eminlik doğurmaq içün Ukrainadaki yaşayış ne qadar alçaq seviyede olğanını añlatmağa tırışacaqlar. Üçünciden, qırımlılarnıñ ekseriyeti içün nasıl olsa olsun, amma, sadece, Rusiyeniñ terkibinde olmaq müimdir. Yarımada sakinleriniñ Rusiye vatanperverligi de küçsiz demege mümkün degil. Ve niayet, yarımada qanun boyunca Rusiye erkânından çıqıp olamaz, çünki devletniñ öyle qanunları yoq.
Yarımadanı ğayıp etüvi – Ukraina içün yañı devlet olmaq imkânıdır
Umudeştirecek kibi olsaq, Ukraina dotatsion, rus yaqlı ve ukrainlikni qabul etmegen regionı ğayıp etti. Yarımadada çetel devletniñ deñiz arbiy küçleri de yerleşkeni bir manaçıqtır. Ebet, tabiatı acayip bir regiondır. Amma, onıñ ğayıp etilüvi memleket içün daa müim şeylerni ediye etti.
Meselâ, Ukraina hayallarnı terk etti. Endi, devlette, iç bir añlaşma küçlü ordunıñ yerini alıp olamaycağı ve umumiy havfsızlıq meselesi müim olğanını añladılar. Endiden, memlekette, şimaliy qomşu ile imzalanğan muqayelelerniñ fiyatı bir kapik olğanını da bileler. Memleketniñ içki siyasetinde de kim ne olğanını ve yatıştırma hayallar içün yer qalmağanını ap-açıq kördiler. Ve bunen beraber, Rusiye medeniyet temsilcileriniñ da «sevigisini» is ettiler. Bunıñ içün, Rusiye prezidentiniñ Qırım işğali boyunca areketlerini alğılağan şhıslarnıñ cevdelini oqumaq yeterli.
Aynı zamanda Ukraina rus yaqlı firqalarğa daima qol tutqan milliondan ziyade saylayıcını ğayıp etti (Merkeziy saylav komissiyanıñ saytında köre bilirsiñiz). Ukrain leyhasına qoşulmağa istemegen yarımadanı coydı. Bunıñ yerine memleket milliy ğayeni elde etti. Onıñ esasında satqınlıq (küçsüz qomşudan topraqnı qırsızlamaqnı başqan türlü adlandırmazsıñ) ve pempe arzulardan vazgeçme kibi esasılar tura. Bunıñ episi, milletniñ birleşüvine bir siltem oldı. Devletniñ yañı tarihiy saifesi açıldı, kelecek nesiller artıq rus ğayelerden uzaqlaşacaqlar. «Ağa-qardaşmilletler» mevzusı uzaq keçmişke döndü.
Endiden soñ, er türlü dialog Qırımnıñ taqdirinen başlanacaq ve bitecek. Moskva iç bir zaman köpçekni artına aylandırmaz. Kiyev de, iç bir vaqıt yarımadasını tanımaz. Kendi küçüni sezmek ve bir sıra qurbanlarnı bağışlağan Maydandan soñ, Kreml Ukrainağa duşmanlıqnı kösterdi. Devlet ve milliy qurucılığı içün ğayet eyi basamaqlardır. Bu merdivenge Ukraina küreş neticesinde degil de apansızdan, ta 90-ncı seneleri adım bastı, amma yuqarı köterilmedi.
Qırımnı qaytarmaq – Rusiye ile küreşte millet birleşecek lâyıq bir ğaye. Küreş içün meydanda ğayet keñiştir – devlette yaşayış seviyesini kötermek, kerçekten çalışacaq devlet apparatını meydanğa ketirmek, musaviy imknâlarnı temin etecek iqtisadiyatnıñ meydanğa kelüvi, içtimaiy yardım, ordunıñ tiklenüvi, gumanitar saasınıñ canlanuvı müimdir. Ukraina, kendi ealiniñ tüşkünligi degil, inkişafı içün effektiv devlet ola bilecek. Ve kelecek planları arasında daima Qırımnıñ qaytuvı kibi istek olacaq.
Yarımadadnıñ ğayıp etüvi – Ukraina içün yañı devlet olmağa bir şanstır. Yañı devletke Qırım kerek olacaqmı ya yoq – bu belli degil.
Pavlo Kazarin, qırımlı közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Qırımnıñ Lenin rayonı Aq Manay köyünde cuma künü yanvar 29-da uquq qoruyıcılar bir qaç qırımtatarnıñ evinde tintüvlerni keçirdi. Bunı Qırım jurnalisti Lilâ Bucurova Facebookta bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, uquq qoruyıcılar özünen beraber «Ametovlarnıñ qorantasını, mektete oquğan balalarnı bile, alıp kettiler».
Qırım Rusiye akimiyetiniñ ve yerli uquq qoruyıcılarnıñ bu aqta resmiy malümatı şimdilik yoqtır.
Yanvar 28 künü Aqmescitte İslâm medeniy merkeziniñ binasında keçirilgen tintüv aqqında haber peyda oldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Sanskrit
Sanskrit (devanagari: संस्कृता वाक्, saṃskṛtā vāk, “ustalıqnen yaratılğan bir til”, sanskritçe saṃskṛtam, [ˈsɐ̃skr̩tɐm]) - İnd-Avropa til ailesine ait olğan, İndistanda qullanılğan qadimiy edebiy til. Sanskritçe ilk edebiy metinler 3,5 biñ yıl evel yazılğan. Sanskrit, qadimiy İndistanda şekillenip, alimler, din adamları ve medeniyet tili olıp qaldı ve alâ bugün diniy edebiy til olaraq qullanıla. Sanskrit, milâttan evel endi I biñyıllıqnıñ ortasında laqırdı tili olmağan edi, amma sanskritni qullanıp laf etmege adeti o zamandan berli bugünge qadar iç bir vaqıt toqtatılmay edi. Sanskritniñ sarfı sintetik ve mürekkeptir. Sanskritniñ bir qaç şekli bar, bu cümleden klassik sanskrit, klassikten evelki sanskrit, epik sanskrit, Veda sanskriti (“Rigveda” din kitabınıñ tili).


text:
İosif Stalinni begengen rusiyelilerniñ sayısı soñki 16 içinde eñ yüksek seviyege arttı, dep köstere Rusiyedeki «Levada-merkeziniñ» sorav malümatları.
Yanvar ayında keçirilgen sorav neticelerine binaen, cevap bergenlerniñ 46 fayızı Stalinden «ayrette», onı «ürmet ete» ya da «begene». 2016 senesi mart ayında böyle insanlarnıñ sayısı 37 fayıznı teşkil etken edi.
Soravğa köre, rusiyeliler Leonid Brejnev ve Vladimir Putinge daa yahşı yanaşmağa başladı. Brejnev tarafdarlarınıñ sayısı 11 yıl içinde 39-dan 47 fayızğa qadar arttı, Rusiyeniñ şimdiliki prezidenti Putinniñ ise – 76-tan 83 fayızğa qadar.
Soravğa köre, rusiyeliler eñ çoq Mihail Gorbaçev, Boris Yeltsin ve Nikita Hruşçövdan şikâyet ete.
«Levada-merkeziniñ» bundan evel derc etilgen sorav neticelerine köre, rusiyelilerniñ üçte biri soñki 100 yıl içinde Rusiyedeki yaşayış Pütin zamanında eñ yüksek seviyege köterilgenini tüşüne. Cevap bergenlerniñ 29 fayızı Brejnev vaqtını mükemmel tarih devri dep adladı.


text:
Aqmescitte faal, "Qırım kazaklığı" teşkilâtınıñ atamanı Sergey Akimov suv vaziyeti sebebinden Qırım parlamenti yanında bir kişilik oiket yaptı. Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Akimov ellerinde: "Mavı çapçaq - meseleniñ çezilmesi degildir. Suv beriñiz", "Devlet şurasını - istifağa! Qırımğa kanalda suv kerek, kresloda Konstantinov degil kerek" yazılarını tuta edi.
Faal, soñki altı yıl içinde Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti "eñ esasını - suv keçirmekni unuttı".
Qırım Rusiye akimiyetinden Akimovnıñ bir kişilik piketine cevabı yoq.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
“G7”neñ däwlät êşlekleläre N’yu-Y orkta cıyıldı
“G7”neñ aldınğı tışqı êşlär wäkilläre êşlekle aş mäclesendä cıyıldı.
Aş mäclesendä Awrupa Berlege tışqı êşlär häm iminlek säyäsäte yuğarı wäkile Federika Mogherini, Franśiya Tışqı êşlär ministrı Jean-Mark Ayrault, İtaliya Tışqı êşlär ministrı Paolo Gentiloni Silveri, Amerika Quşma Ştatları däwlät särkätibe Jon Kerri, Yaponiya Tışqı êşlär ministrı Fumio Kişida, Germaniya Tışqı êşlär ministrı Frank-Walter Steinmeier, Kanada Tışqı êşlär ministrı Stefane Dion häm Böyek Britan Tışqı êşlär ministrı Boris Jonson qatnaştı.
Däwlät zatları Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ ğomum şurası (gerenal’ assambleyası) öçen N’yu-Y orkqa kilgän.


text:
Yanvarniñ 1-isinden başlap Avropa Birligi Şurasında reislik yapması Hırvatistanğa keçti. Zagrebniñ salâhiyet müddeti altı aydır - 2020 senesi iyün 30-ınace, dep bildire Azatlıq.Radiosı.
Avropa Birligi Şurasınıñ saytılnda yazılğanı kibi, memleket bu vaqıtnı esas dört mevzuğa bağışlaycaq ola:
- İnkişaf etken Avropa
- Birleştirgen Avropa
- İmaye etken Avropa
- Tesir etken Avropa
Bu 2013 senesi Hırvatistannıñ Avropa Biriligine qoşulğanından soñ ilk AB Şurasında reislik yapması olacaq.
Yarım yıldan soñ reislik Almaniyağa keçecek.


text:
Eski Qırımnıñ 76 yaşında sakini Server Karametov Qırımnıñ siyasiy mabüslerine qoltutmaq maqsadınen yalıñız başına narazılıq keçirgeni içün apiske alınğan soñ yarımadada yañı narazılıqlar başladı. Qırımlı nezaret altında buluna, onıñ aqqında haberler ise Ukraina tışında aydınlatıla. Halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlar faalni azat etmege çağıra.
Rusiye uquq qoruyıcıları Server Karametovnı avgustnıñ 8-de tuttı. O, Aqmescitteki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ yanına «Putin, balalarımız terrorist degil!» yazuvlı şiarınen keldi. Bu şekilde o künü mahkemede soñki sözüni aytqan siyasiy mabüs Ahtem Çiygozğa qoltutmağa istedi.
Karametovğa qarşı eki memuriy protokol tizildi: biri – «yalıñız başına piket keçirüv qaidelerini bozğanı», ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün edi. Onı 10 künge apiske alıp, 10 biñ ruble para cezasını berdiler.
«Server ağa – işkir adam»
Eski Qırımda faal öz halqınıñ vatanperveri olaraq biline. O, yaşı ve bir sıra hastalığına baqmadan, qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını qorçalamaq içün açıq tedbirlerde iştirak ete.
Qartbabanıñ yanında qırımtatar bayrağı bar. O, er avada kele
«Server ağa mayısnıñ 18-de, qırımtatar sürgünliginiñ yıllığında, er vaqıt çıqışta buluna. Qartbabanıñ yanında qırımtatar bayrağı bar. Onıñ qorantası da Qırımdan sürgün etilgen edi, matem tedbirlerinde iştirak etmek onıñ içün – muqaddes bir şey, o, er avada kele», – dep ayta Server Karametovnıñ tanışı.
76 yaşında faal ömür boyu farqlı işlerde çalıştı. 1944 senesi ailesi sürgün etilgen Özbekistanda gaz hızmetiniñ mehanik müendisi olıp çalışqan edi. Tuvğan Eski Qırımğa qaytqan soñ ise yerli kolhozda traktorcı ve çoban edi, dep aytalar tuvğanları.
Yaş olğanda Server Karametov Vladivostokta gemici edi, dep tarif ete imayecisi, ukrain rejissöri Valeriy Balayan:
«Dört buçuq yıl SSCB Arbiy-deñiz quvetleriniñ Tınç okean flotunda hızmet etti. Vladivostokta suvustü gemileriniñ deñizcisi edi. Bu sözde sovet vatanına borcunı ödedi. Server ağa işkir bir adam».
Karametov yaşı ve hastalıqlarğa baqmadan, Qırımdaki repressiyalarnıñ qurbanı olğan semetdeşlerine faal sürette qoltuta.
Evde oturmay, qırımtatar halqı ırq ayırımına oğrağanını añlay
«Server ağa qart olsa da, hasta olsa da, evde oturmay, qırımtatar halqı ırq ayırımına oğrağanını añlay. Bu sebepten bu insannı bugün Ahtem Çiygoznıñ azbarında, yarın «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ mahkemesi olğan azbarda körmek mümkün ve ilâhre. İnsan ömrüniñ yarısını faal keçire, qırımtatar milliy areketiniñ veteranı ola ve ömürniñ soñuna qadar böyle olacaq. O, vicdanlı biri, dindar, Allahnıñ buyurğanlarını yerine ketire, oraza tuta, namaz qıla», – dep tarif etti «Qırım birdemligi» cemaat areketiniñ faalleri.
Server Karametov bir özü yaşay, ömür arqadaşı keçingen. Bala ve torunları ayrı yaşay, lâkin onı baqalar. Faalniñ küçük oğlu Enver Karametovnıñ aytqanına köre, babalarını avgustnıñ 8-de Aqmescitke barmamağa rica etken ediler. Lâkin diñlemeyip avtobus biletini aldı, kimsege bir şey aytmadı. Karametov apiske alınğanda balaları raatsız olmasın dep, olarnıñ telefonlarını bermege istemey edi, dep ayta Valeriya Balayan.
Er vaqıt soray edi: «Paramı? Para?»
Rusiyeniñ nezareti altındaki Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi faalni on künge apiske alıp, 10 biñ ruble miqdarında para cezasını berdi. Server Karametov mahkeme qararını tanımay ve özüni qabaatlı dep saymay. «Men (mahkeme qararını – QA) tanımadım ve tanımayım, qabaatım yoq. Toplaşmaq kerekmiz – on insan degil, on-yüz biñ kişi», – dep ayttı o mahkeme oturışından soñ.
Qarar seslendirilgende Karametovnıñ advokatları esnasqa alınmadı. İmaye Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy mahkemesiniñ qararına itiraz bildirdi, lâkin qarar deñiştirilmedi.
Apiske alınacağını añlağanda şaştı, biz de şaşıp qaldıqValeriy Balayan
«Server ağa ne kibi ceza berilgenini añlamadı. Er vaqıt soray edi: «Paramı? Para?», para cezasını ödemek kerek olur, dep tüşüne edi. Apiske alınacağını añlağanda şaştı, biz de şaşıp qaldıq», – dep ayta Valeriy Balayan.
Advokatlar, faal uquq qoruyıcılarğa qarşı çıqmağanını ayta ediler, yapqan areketleri hastalığınen bağlıdır. Karametov bedeniniñ areketlerini kontrol etip olamay.
Qadığa qasevetlense, sağlığına tesiri olup, dep ayttıq. Lâkin qadı aytqanlarımızğa qulaq asmayElvina Semedlâyeva
Advokatlar, sağlığı fena olğanı içün onı izolâtorğa qapatmağa olmay, dep israr ete ediler. «Karametov Server er vaqıt ilâc qullanmaq kerek. Mahkeme künü bir ilâcnı evde unuttı. Qadığa qasevetlense, sağlığına tesiri olup, dep ayttıq. Közleri kör ola bile. Lâkin qadı aytqanlarımızğa qulaq asmay», – dep ayta uquqçı Elvina Semedlâyeva.
Al-azırda Karametov Aqmescitniñ taqiqat izolâtorında buluna. Tuvğanları aş yollay, imayecileri onı ziyaret ete bile. Olar faal «cesür, raat» olğanını aytalar. Karametov nezaret altında bulunğanını böyle izaatladı: «Hastahaneni añdıra».
«Tamamen insaniyetsiz bir qarar»
Server Karametovnıñ semetdeşleri apiske alınğanını adaletsiz dep saya.
«Aqmescitte ne qadar aktsiya olsa – ep ögde edi. Büyük ağamız, qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını qorçalağanlarnıñ birinci saflarında edi. Er kes oña qardaş ve oğul edi, er biri içün qasevetlene edi. Sürgünlikni körgen çoq qartımız küreşe, er biri öz usulını qullana. Bu adam insan aqları bozulğanını açıq-açıq izaatlay edi», – dep tarif ete faalniñ tanışları.
Öz halqınıñ vatanperveridir, onıñ içün canını feda eter
«Onı tanıymız, öz halqınıñ vatanperveridir, onıñ içün canını feda eter. Yahşı bir adam. Onıñ sayesinde evimde gaz bar – gaz keçirilmesini talap etip irişti. O, er vaqıt camide, er vaqıt namaz qıla», – dep ayta Karametovnıñ qomşusı.
Halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlar faalniñ tarafını tuttı.
«Esas aqqını barışıq bir şekilde yerine ketirgen Karametovnıñ tutulması ve memuriy apiske alınması basqılar kampaniyasınıñ daa bir alâmetidir – Rusiye akimiyeti bunı toqtatmaq kerek», – dep bildirdi Human Rights Watch.
Amnesty International halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtı Rusiye akimiyetinden Server Karametovnı acele azat etmesini talap etti.
Karametovnıñ apis cezası ve avgustnıñ 14-de oña birdemlik köstermege çıqqanlarnıñ tutulması Ukrainadaki Birleşken milletlerniñ insan aqları monitoring missiyasınıñ ofisinde muzakere etildi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Server Karametov apiske alınğanından esas Ukrainadaki Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturasına muracaat etti. Prokuratura Ukraina Ceza kodeksiniñ eki maddesine köre cinaiy taqiqat başlattı: 146 (azatlıqtan qanunsız şekilde marum etüv) ve 340 (toplaşuv, miting ve numayışnıñ teşkil etilmesi ya da keçirilmesine qanunsız mania olma). İşbu maddeler 3 yıldan 5 yılğa qadar apis cezası berilmesini belgilemekte.
Karametovnıñ imayecisi Valeriy Balayan faalniñ apiske alınmasını Rusiye akimiyetinden birisi istegen, dep tahmin ete:
Tamamen insaniyetsiz bir qarar, Rusiyeni masqara eteValeriy Balayan
«Esnas ketişatı böyle qarar olacağını köstermey edi. Menim fikirimce, qadınıñ üç saat devamında birisinen aqıl tanışması er şeyni belli ete, qarar yuqarıdan bir yerden kele. Tamamen insaniyetsiz bir qarar, Rusiyeni masqara ete. Çaresiz qartnı çekiştirgenlerniñ adlarını unutmaycaqmız. İnsannıñ kör olğanını, zornen areket etkenini körip, onı apiske qapatalar! Faşizm budır! Başqa bir şey aytıp olamayım».
Karametovnı kim qapattı
Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesinde Server Karametovğa qarşı memuriy protokolnı Marina Kolotsey baqtı. Yarım yıl evelsi qadı oldı – martnıñ 2-de ant etti.
Karametovğa qarşı apis ve para cezaları qararını Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qadısı Natalya Terentyeva tasdıqladı. O, qadılar şurası ve istifağa çıqqan qadılarnıñ statusları meseleleri komissiyasınıñ erkânına kire. Terentyeva Qırımğa 2014 senesi dekabr ayında tayinlengen edi. Bundan evel Rusiyeniñ Saratov şeerinde Lenin rayon mahkemesiniñ qadısı olaraq on yıl çalıştı, anda esasen mal-mülk davalarını baqqan edi. Keçken sene Terentyeva Qırımtatar Milliy Meclisini ekstremist teşkilât olaraq tanıp, onıñ yasaqlanması qararını çıqardı. Qadınıñ adı «Mirotvorets» cedveline kirsetildi. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası oña qarşı cinaiy iş açtı. Natalya Terentyevanıñ areketleri Ukraina Ceza kodeksiniñ 161-inci maddesiniñ 1-inci qısmı (vatandaşlarnıñ ırqiy, milliy ya da diniy mensüpligine köre musaviy uquqlığınıñ bozulması) ve Ukraina Ceza kodeksiniñ 353-ünci maddesiniñ 1-inci qısmına binaen (akimiyet ya da memur vazifelerine öz başına keçüv) tasnif etildi. Bu maddeler para cezası, mecburiy işler, altı ay apis cezası ya da beş yılğa qadar azatlıqtan marum etilmesini belgilemektedir.


text:
İyül 27-sinde Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Stroganovka) köyünde, iyül 26-sında bir qaç künlük qıdıruvlardan soñ tapılğan üç yaşındaki Musa Süleymanovnen vedalaşalar.
Crimean Tatars cenaze yerinden canlı yayınlay.
Bildirilgenine köre, balanıñ cesedini bazarertesi künü saba Süleymanovlar qorantasınıñ evine ketirdiler. Şimdi anda tuvğanlarına taziye bildirmek ve Musa Süleymanovnen vedalaşmaq içün adamlar toplana.
Tünevin "Qırım bildemligi"niñ koordinatorı Lütfiye Zudiyeva yazğanı kibi, qorantası, balanı Musa yaşağan yerde, Vasiyet qasabasında defn etmege qarar aldı.
"Qıdıruvda tek qırımtatarlar degil iştirak etti. Bu eki künde balanı samimiy qayğırğan çoq adam kördik, olar içün Musa yaqın bir adam oldı. Ruslar, ukrainler, yunanlar, ermeniler. Balanı qıdırğan biñlerce adam içün bu emiyetsiz edi", - yazdı o Facebookta.
Qıdıruvda tek qırımtatarlar degil iştirak etti. Bu eki künde balanı samimiy qayğırğan çoq adam kördik, olar içün Musa yaqın bir adam oldı
Kyivde de Qırımda elâk olğan Musa Süleymanovğa dua adamağa isteyler.
Aqmescit civarındaki Mamaq (Stroganovka) köyünde iyülniñ 26-nda üç yaşında Musa Suleymanovnıñ cesedi tapıldı.
Oğlançıq iyülniñ 24-nde ğayıp oldı. Balanı Rusiye politsiyasınıñ hadimleri, kinologlar, Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idare vekilleri ve «Liza Alert» teşkilâtınıñ göñüllileri qıdırdı.
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi üç yaşında Musa Suleymanovnıñ iyülniñ 24-nde Aqmescit civarında Mamaq köyünde ğayıp oluvınen bağlı cinaiy dava açtı. Qırımnıñ Rusiye prokuraturası Rusiye Ceza kodeksiniñ 105-inci maddesiniñ 2-nci qısmınıñ «v» noqtasına istinaden – küçük bala öldürilüvi – cinaiy dava açtı.