text:
Aqyarda avgustnıñ 8-nde saba üç yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Hastalanğanlar arasında – eki aqyarlı pensioner ve şeerge raatlanmağa kelgen er adamı.
Bu aqta şeerniñ Rusiye ükümetiniñ saytında haber etile.
«Altı kişi yahşı olğan soñ hastahaneden çıqarıldı. Umumen yılnıñ başından Aqyarda 374 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 312 kişi tüzeldi, 11 insan vefat etti», – dep bildirile haberde.
Akimiyetniñ malümatına köre, al-azırda 40 kişi hastahanede buluna, 178 insan yuqunç hastahanesinde közetile, №9 şeer hastahanesinde 107 insan qala, 233 insan yaşağan yerinde közetile.
Avgustnıñ 1-nde berilgen malümatqa köre, Aqyarda 4 pensioner COVID-19 hastalığına oğradı, avgustnıñ 5-nde koronavirusnen hastalanğan esli başlı adamnıñ vefatı aqqında haber etildi.
Keçken künü Qırımda 27 koronavirus hastası qayd etildi. Qırımda, yerli akimiyetniñ malümatına köre, 1437 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 78-i çetelden keldi, 112-si qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 1038 insan yahşı oldı, 16 hasta koronavirustan vefat etti. Aqyarda 371 insan koronavirus yuqunçına oğradı, 306 kişi tüzeldi, 11 kişi vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


c: text/html

text:
Ukraina ve Gürcistan Rusiyeniñ Qara ve Azaq deñizlerinde yapqanlarını Londradaki Halqara deñiz teşkilâtına (HDT) şikâyet etti. Bu aqta Ukrainanıñ Büyük Britaniya elçihanesi bildirdi.
«Ukraina ve Gürcistan eyyetleri HDT aza devletleriniñ diqqatını Qara deñizde, Azaq deñizinde ve Keriç boğazında qıdıruv-qurtaruv tedbirlerine keder etken Rusiyeniñ qanunsız areketlerine celp etti», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, umumiy vesiqağa Avropa Birligi memleketleri ve ABD eyyetleri qoltuttı.
Keçken sene Avropa Birligi, Kanada ve ABD Rusiyeniñ Keriç boğazında kirsetken inspektsion rejimini ve bu boğaz üzerinden köpür qurucılığı sebebinden olğan gemi keçişi içün manialarını takbih etti.
Bıltır aprelniñ 10-nda Ukraina Keriç boğazında «Rusiye tarafından qanunsız köpür qurucılığı ve açılışı», Azaq deñizde ukrain limanlarına ketken gemilerniñ ayırım teşkerilüvi sebebinden Halqara deñiz teşkilâtına narazılıq bildirdi.
Halqara deñiz teşkilâtı ükümetlerara teşkilât, BM ihtisasiy müessisesi ola. HDT faaliyeti halqara ticaret gemilerine tesir etken ayırım areketleriniñ lâğu etilmesi, deñizde telükesizlik teminlevi normalarınıñ tasdıqlanması ve ilk evelâ deñizlerniñ gemilerden bulaştırıluvınıñ ögüni aluvnen bağlıdır.
2014 senesi iyül ayından itibaren Ukraina ükümeti Rusiye işğal etken yarımadanıñ bütün limanlarınıñ işini resmiy şekilde toqtattı, Qırım limanları halqara gemiler içün qapatıldı.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşina qısmı 2018 senesi mayıs ayında yengil maşinalar içün açılğan edi, daa soñra yük maşinalarınıñ areketi başlatıldı. Köpürniñ demiryol qısmı daa azır degil.
Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kremlniñ halqara uquqqa emiyet bermegeniniñ daa bir delili ola, dep bildirgen edi.
Avropa Birligi ve ABD Rusiye ve işğal altındaki Qırım arasındaki Keriç köprüniñ qısmen açılışını takbih etti. Ukraina tarafı 2014 senesi Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye ile köpür qurucılığı añlaşmasından çıqtı.
2014 senesi iyül ayında Ukraina ükümeti ilhaq etilgen Qırımdaki bütün limanlarnıñ işini resmiy şekilde toqtatqan edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mayısnıñ 12-de Kyiv sport sarayında yırcı Jamalanıñ kontserti ötkerildi. Yañı programma, onıñ ilk defa yırlağan aynı isim altındaki single adınen aynı olıp, «I Believe in U», dep adlandırılğan edi.
Aynı sanağa «Golos krayinı» şousında Jamala vasiylik yapqan qırımlı Naile İbraimova da çıqış yaptı.
Jamalanıñ çıqışında ayrıca özüniñ ve ömür arqadaşı Bekir Suleymanovnıñ ana-babası, qırımtatar Meclisiniñ temsilcileri, ukrain failleri ve siyasetçileri bar edi.
Mayısnıñ 9-da Jamala «Eurovision 2017» yarışınıñ ilk yarıfinalında çıqış yapqan edi. O, «Zamanili» ve bıltır İsviçrede oña ğalebe qazandırtqan «1944» adlı türkülerni icra etti.
Jamala 2016 senesi İsviçrede keçken «Eurovision»da ğalebe qazanğan edi. O, «1944» adlı türküni yırlap ğalebe qazandı. Ukrain yırcısı ğalebe qazanğanı sebebinden, 2017 senesiniñ yarışı Kyivde keçirilmekte.


text:
Ukraina Tış işler nazirliginiñ mahsus avaleler boyunca elçisi Dmitriy Kuleba temsilcileri Qırımtatar Milliy Meclisi ile birlikte qırımtatar siyasiy mabüslerge bağışlanğan ayrı haber kampaniyasını keçirmege planlaştırğanı aqqında bildire.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Meclisnen birlikte Qırımda mabüs olaraq tutulğan insanlarnıñ cedvelini tizecek olamız ve, oña köre, şu şahıslarnıñ taqdiri ve meselelerine cümle diqqatını celp etmek içün aktsiya ve adımlarımıznı işlep çıqaracaqmız», – dep qayd etti Kuleba.
Şimdi Qırımda Rusiye taqiqatçıları tarafından açılğan işler boyunca yaqalanğan qırımtatar faalleri süretleriniñ Ukraina Tış işler nazirligi binasında açılğan siyasiy mabüsler gallereyasında olmağanını añlattı.
«Qırımtatar halqı temsilcileriniñ aqlarını qorumağa ve olarnı azat etmege areket etemiz, amma olarnıñ süretlerini diger siyasiy mabüsler ile bir sırada assa edik, Qırımnı ukrain territoriyası olaraq tanımağanımıznı bildirer edik. Bu ise qatiyen öyle degil», – dep qoştı elçi.
Siyasiy mabüsler gallereyası Ukraina Tış işler nazirliginiñ altıncı qatında peyda oldı. Bu sergini Ukrain Tış işler nazirligi «Yevromaydan-SOS» teşebbüsi ile birlikte azırladı.


text:
Birincisi, yırcı Edip Asanovnıñ müellifliginde Elzara Batalovanıñ icrasında «Balalar yaşasın!» video klipi ve ekincisi Qırımtatar milliy bayrağınıñ tarihına bağışlanğan «Bayraq» animatsion filmi.
«Bayraq» plastilin animatsion filmniñ müellifi 10 yaşında İbraim Abduramanov, seslendirgen 3 yaşında Meryem Abduramanova.
Studiya reberi Zarema Hayredinovanıñ aytqanına köre, yarın saat 16-00 festivalge yekün çekilecek ve ğalipler belgilenecek. Amma, endi bugün içtimaiy ağlarda filmni begengenler onı özara paylaşıp başladılar.
«Tılsımlı ekran –XXI asır» balalarnıñ ekran icadı festivaline keçken yılları Ukrainanıñ çeşit şeerlerinden tögerek ve studiyalar qoşula edi, bu sene ise, onda tek yarımadada faaliyet etken bala merkezleri iştirak etmekteler.


text:
Qırımtatar milliy Meclisi Qırımğa qırımtatarlarnıñ aqlarını nezaret etmek içün Birleşken milletler teşkilâtınıñ mahsus eyyetini yollamağa talap ete.
Bunı Kiyevde brifing devamında qırımtatar milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi, dep haber ete RBK-Ukraina.
«BMT-nıñ mahsus eyyetini acele sürette teşkil etmek kerek. Qırım sakinlerinden, jurnalist, uquq qorçalayıcılardan, yalıñız qırımatatarlardan degil de, qırım cemaatçılığınıñ çeşit qısımlarından kelgen malümat ve işğalci akimiyetniñ haber etkenleri bir-birinden ğayet farq ete», – dedi Çubarov.
Onıñ sözlerine köre, BMT çerçivesinde çeşit memleketlerde yaşağan tamır halqlarnıñ aqlarını nezaret etecek mahsus eyyet teşkil etilmekte eken.
Çubarov şunı da qayd etti ki, bu qarar sentâbr 22-23 künleri keçirilgen BMT tamır halqlarnıñ meseleleri boyunca umumdünya konferentsiyasında alındı eken.


text:
İyül 27-sinde Moskova merkezinde izinsiz aktsiyada iştirak etkenlerniñ üzerinde keçirilgen mahkemelerniñ birinci kününde 40 tevqif qararı berildi. Eñ uzun apis müddeti "Navalnıy Live"nıñ alıpbarıcısı Vladimir Milovğa tayinlendi, oña 30 künlük apis cezasını berdiler, dep bildire Azatlıq Radiosı.
On beş künge Qabarcılıq ile küreş Fondunıñ müdiri İvan Jdanovnı da daa üç adamnı tevqif ettiler. Qalğanları üçten on üç künge qadar tutuldı, dep bildire "OVD-İnfo" Rusiye uquq qoruyıcı portalı.
Apis etilgenlerniñ arasında - qayd etilmege namzetler İlya Yaşin ve Konstantin Yankauskas. Olar, sıranen, 10 ve 7 künlük apis müddetini aldı.
İyül 30-ında saba bilingenge köre, Moskova mahkemeleri 79 adamğa umumen bir million rubleden çoq para cezasını ödetti. Eñ azından üç davada mahkeme, büyük cezalarnı tayinledi - 150 biñ ruble. Hususan, bu qadar aqça Pussy Riot iştirakçisi Mariya Alöhinadan alındı.
Moskova şeer mahkemesi, cumaertesi künü keçirilgen aktsiyadan soñ, memuriy qanun bozmaları aqqında paytaht mahkemelerine eki yüzden çoq protokol berildi, dep bildire.
Tutulğanlarnıñ birisi, Rosgvardiya hadimine qarşı zorbalıqnen areket etkeninen qabaatlana. Tahqiqatqa köre Yevgeniy Kovalenko, OMON hadimine çöplüklikni attı. O qabaatını qabul etti ve sentâbrniñ 27-sine qadar apis etildi.
İyül 27-sinde Moskovada Moskova şeer duması saylavlarına mustaqil mabuslarnıñ iştirak etmek içün yiberilmesini talap etken izinsiz aktsiya keçti. Uquq qoruyıcılarğa köre, aktsiyada politsiya ve Rosgvardiya 1373 adamnıtutıp aldı, olardan 200-den ziyadesi geceni politsiya bölüklerinde keçirdi. Narazılıq iştirakçilerniñ 70-den ziyadesi yaralandı.


text:
Qırımlılarnı RF ealini cedvelge aluvda iştirak etmemege çağıramız- Bariyev
Qırımtatar resurs merkeziniñ reisi, qırımtatar Meclisi çetel işler ve huquq meseleleri boyunca idaresiniñ başı Eskender Bariyev ‘Qırım.Aqiqat’ portalına intervyu bergende, qırımlılarnı oktãbrniñ 15- noyabrniñ 14-üne qadar keçirilecek RF ealini cedvelge aluvda iştirak etmemege çağırdı.
‘Asılında, ealini cedvelge aluv muhim bir şey, amma Qırımda onı nasıl keçireceklerine dair şübhelerimiz bar. Birinciden, çeşit ain-oyunlarnıñ bir usulı olaraq işletile bilir. Demograflarnıñ aytqanlarına köre, eali öz millet mensüpligini bulunğan devletke köre saylamaq kerek. Bu cedvelge aluvda da öyle ola bilir ve böyleleliknen, ukrain ve qırımtatarlarnıñ sayısı olğanından azca çıqa bilir’,- qayd etti o.
Bariyev aytqanı kibi, Ukrainanıñ maqsadı- halqara cemaatçılıqnı Kreml areketlerinden haberdar etmek. Ekspertniñ qayd etkenine köre, devletimiz ealini cedvelge aluvğa tesir etemez, amma doğru ve tolu olmağan neticeler olmaması içün vatandaşlarımıznı cedvelge aluvda iştirak etmemege çağırmaq mümkün.


text:
Rusiye iqtisadiyat inkişafı nazirligi diger Rusiye organlarınen beraber «Qırım ve Aqyarnı suvnen temin etüv planınıñ leyhasını azırladılar». Bu aqta çarşenbe künü Qırım «kuratorı» olaraq tayinlengen Rusiye ükümetiniñ reis muavini Marat Husnullin jurnalistlerge bildirdi.
«Qırımda suv teminatı meselesi kün tertibimizniñ esas meselelerinden biri ola, regionnıñ bütün sakinleri suvnen temin etilsin dep, onı operativ şekilde al etmeli. Keçken afta bir sıra mesleat keçirdik, olarnıñ neticesinde Qırım ve Aqyarnı suvnen temin etmek içün tedbir planını azırlamağa vazife berdim. Plan leyhası İqtisadiyat inkişafı nazirligi ve federal icra akimiyetniñ diger organları tarafından azırlandı ve ükümet meydançığına çıqarıldı», – dep ayttı Husnullin, dep haber ete TASS.
Onıñ bildirgenine köre, eñ yaqın vaqıtta leyha meraqlı taraflarnen keliştirilecek, tüzetilecek ve para menbaları belgilenecek.
Husnullin Tabiat nazirligine ve Rosgeologiyağa Qırımğa vekillerini yollap, geologik qıdıruv işlerini keçirmege emir etti.
Sentâbrniñ 7-nden itibaren Aqmescitte, Bağçasaray ve Aqmescit rayonlarında qurğaqlıq ve suv anbarlarında suv azlaşqanı sebebinden suv berüv sıñırlarınıñ üçünci, eñ sert etapı başlatıldı.
Qırımnıñ Rusiye ükümeti bildirgenine köre, yarımadanıñ suv teminatı ile «eñ yaramay stsenariyge» azırlanalar. Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, Rusiye Qırımnıñ suv teminatı vaziyeti fevqulâde olğanını tanıy. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Acı Keç
Acı Keç (ukraince XapиToHiBka, Aджи-Keч, rusça XapиToHoBka, Aджи-Keч) – Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 329 kişi (2001 senesi).
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Kefe şeer mahkemesinde qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırovnıñ işi boyunca oturışuvda qabaatlav tarafınıñ şaatı olaraq Qırım FSB idaresiniñ tehnika mutehassısı Aleksandr Vişnânı sorğuladılar.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, sorğulanğan telükesizlik hadimi «Kadırovnıñ Facebooktaki saifesiniñ közden keçirilmesinde» iştirak etti. FSBniñ versiyasına köre, Kadırov anda «Qırım» göñülliler batalyonınıñ meydanğa ketirilmesi aqqında yazğan ve buña para ayırmağa rica etken nasıldır Demyan Demyançenkoğa ait videosınıñ linkini yerleştirdi.
Vişnâ: «2017 senesi martnıñ soñunda men, operativ vekil Dolgaçov Vâçeslav Yevgenyeviç tarafından operativ areketlerge celp etildim. Kadırov arqadaşnıñ saifesine kiriş yapıldı. Saifede «Novıy batalyon. Sbor sredstv» («Yañı batalyon. Para toplav») faylı asuvlı edi. Muellifi Demyan Demyançenko. İyülde men bu saifeniñ közden keçirilmesi içün daa bir kere celp etildim. Anda Kadırov arqadaşınıñ, o, rolik muellifi ile tamamile razı olğanına dair izaatı ve «Qırım er vaqıt Ukrainanki edi ve şimi de böyle qalmaqta» şeklinde ifadesi peyda oldılar», – dep, bildirdi.
Tehnika mutehassısı mahkemede, içtimaiy ağnıñ qullanıcısında «tehnikiy ceetten repost ya da linkni muellifke ait posttan ayırmaq imkânı yoq», dedi.
FSB mutehassısı mahkemede: «Soñki ziyaretçi içün link ya da repost bir-birinden ayırılmaylar. İç bir qullanıcı, bu repostmı ya da saifeniñ muellifi özü bu postnı yerleştirdimi tayin etalmaz. Standart funktsiyalarğa köre, qullanıcı bu saifedeki videonı başqa bir sayt ya da başqa saifege keçmeyip baqa», – dep iddia etti.
Ondan ğayrı mahkemede qorçalav tarafınıñ şaatları – Ukraina İçki işler nazirligi organlarında Kadırovnen beraber çalışqan işdeşi, Kefe şeer poliklinikasınıñ bir tıbbiyet hadimi ve tanışları sorğulandı. Olar Kadırovnı musbet olaraq tavsif etti. Aynı zamanda şaatlar, Kadırov Qırımnıñ aitligine dair noqtai-nazarını hususiy suhbetlerde iç bir vaqıt gizlemedi, lâkin cemaat içinde öz fikrini ifade etmedi, dediler.
Eki şaat mahkemege kelemedi. – Kadırovnıñ soyu Ravi Abibelayev sağlığınıñ vaziyeti munasebeti ile kelmedi. FSB hadimi Miroşniçenko ise «vaziyeti stabil olmağan bölgede hizmet yolculığında buluna». Akem hanım Abibulayevniñ ifadelerini oqudı, Miroşniçenkonıñ ise hizmet yolculığından qaytqanını beklemege qarar berdiler.
Şaatlar sorğulanğan soñ mahkeme işniñ malzemelerini ögrenip başladı.
Mahkemeniñ nevbetteki oturışuvı fevral 12 künü saat 10:00-ğa tayin etildi. Akem, Rusiye FSBsiniñ tahqiqatı içün ekspertizalarnı azırlağan ekspertler ile tahqiqatniñ ekspertizası boyunca hulâsa çıqarğan qorçalav ekspertlerini mahkemege davet etip, sorğulanmalarına dair qarar berdi.
Rusiye telükesizlik hadimleri 2016 senesi oktâbrniñ 5-nde qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırovnıñ evine tintüv etmek içün keldiler. Tintüv esnasında evinden noutbuk ve telefon alındı. Kadırov, Rusiye sıñırlarını tanımamağa davet etkeninden ve «Asker» cemiyet birleşmesine qol tutqanından şubheli tanıldı.
2016 senesi oktâbrniñ 11-nde Kadırovğa qarşı «separatizm» şübhesi ile cinaiy iş açıldı. 2017 senesi aprelinde Rusiyeniñ maliye monitoringi boyunca hizmeti Kadırovnı ekstremistler ve terroristler cedveline kirsetti.
Kadırov özü bu cinaiy işke, onıñ cemiyet içinde faal surette ifadelegen noqtai-nazarı ve aq-uquqnı qorçalav saasındaki faaliyetlerine qarşı mahsus hizmetlerniñ profvakatsiyası, dey.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Rusiye tahqiqatçıları, Aqmescitte tevqif astında bulunğan ağır hasta qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ DNK-sını patron qutusında, patlayıcı maddelerniñ şeritinde ve bu şeyler olğan bel çantasında tapqanını iddia ete. Bu aqta, bir qaç ekspertiza neticelerine esaslanıp, jurnalist Anton Naumlük bildire.
Aynı vaqıtta patronlar ve patlayıcı maddelerniñ özünde onıñ izleri tapılmadı.
“Bekirovnıñ tükürigini eki kere alğan ediler: 2018 senesi dekabr 12-sinde Qırım FSB-sinde ve dekabrniñ 29-ında Aqmescit SİZOsında. Bu resmiy tedbir degil edi, onı bilinmegen ve asker urbası olmağan adam yapqan edi. Mudafaanıñ fikrince, tamam bu - Bekirovdan qanunsız alınğan DNK nümüneleri - patron ve patlayıcılarnıñ sarğılığında tapıldı. İsmail Ramazanovnıñ davasında kibi, yani oña patronlar tintüv vaqtında taşlap qoyulğanında, tahqiqat, eşyaviy delilniñ bütünligi bu sefer bozıp oturmadı”, - yazdı Naumlük Facebookta.
Jurnalistniñ malümatına köre, psihiatrik ekspertizasına binaen, Bekirovnıñ aqlı yerinde, dep qabul etildi.
Daa evel ağır hasta qırımtatar faali Edem Bekirov Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ aprelniñ 26-nda olğan oturışuvda açlıqnı ilân etmek niyeti aqqında bildirdi.
Aprelniñ 26-nda Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Bekirovnıñ SİZOda qaluv müddetiniñ uzatılmasına qarşı imayesi bergen temyiz arizasını red etti. Edem Bekirov iyünniñ 12-ne qadar nezaret altında qalacaq.
Advokat İslâm Velilâyevniñ aytqanına köre, müvekkiliniñ sağlıq vaziyeti soñki vaqıtları daa beter ola.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Bekirov tibbiy teşkerüvge yollanmalı, dep bildirgen edi. Tibbiy teşkerüvden soñ berilgen insulin iñektsiyaları sebebinden allergiyası olğan edi.


text:
N. Ç. AKÇIL HARMANKAYA. İslam Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi, 2004
AKÇIL HARMANKAYA, N. Ç. 2004. İslam Ansiklopedisi , pp.142-143.
AKÇIL HARMANKAYA, N. Ç. , (2004). İslam Ansiklopedisi.
AKÇIL HARMANKAYA, Nesrin. İslam Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi, 2004
AKÇIL HARMANKAYA, Nesrin Ç. . "İslam Ansiklopedisi." Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi, 2004.
AKÇIL HARMANKAYA, N. Ç. 2004. "İslam Ansiklopedisi." , Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi, pp.142-143.
@encyclopedia{encyclopedia, author={Nesrin Çiçek AKÇIL HARMANKAYA}, title={İslam Ansiklopedisi}, publisher={Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi}, pages={142-143} }


text:
Bunı öz başına ilân etilgen Qırım Nazirler Şurasınıñ matbuat hızmeti öz Facebook saifesinde bildire.
«Eñ evelâ vesiqalarnı altı büyük şeer, şu cümleden Aqmescit, Yalta, Keriç, Kezlev, Saq, territorial organlarında qabul etecekler. Soñra organlarnı şekillendirüv esnasına köre rayonlarğa da çıqa bilemiz», – dep bildirdi Gordetskiy.
Onıñ aytqanına köre, al-azırda Qırımda kadastr müendislerini qayd etecek komissiyasını meydanğa ketirüv meselesi baqıla. Olar çalışıp olamaylar, çünki bundan evel Ukraina vesiqaları boyunca hızmet ete ediler.
Şimdi Rusiye Federatsiyası Kadastr palatasınıñ hadimleri vesiqalarnı qabul etecekler.
Qırımlılar topraq damartılarını satın almaq aqqını qazanacaqlar, em de topraq damartını resmiyleştirüv adiseleri birer-birer baqılacaq.
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyeti referendumdan soñ topraq berilmesini toqtatıp, narazılıq meydanlarınıñ artmasına yol bermeycegini bildirdi.


text:
Aqmescit –2014 senesi fevralniñ soñunda daa Qırımnıñ Yuqarı Şurası olaraq, «yeşil adamçıqlarnıñ» silâsı altında toplaşuvlarnı keçirip, deputatalar, Ükrinada endi yasaq etilgen ve dağıtılğan «Rus birligi» teşkilâtınıñ reisi Sergey Aksönovnı Qırım nazirler şurası reisi vazifesine tayin etti. Şu künden soñ 100 kün keçti. Amma, Qırımda bu tarihni añmaylar – iç bir izaat berilmedi, iç bir türlü qayd etilmedi. Yalıñız İTAR-TASS bu vaqianı «qayd etip», şu künniñ «sebepçi»si ile intervyü yazdı.
«Sebepçi»niñ esas fikiri: «Bu (Qırımnıñ işğali - müell.) elbette, belli bir qıyınlıqlar doğura, faqat, biz cedvelni ozıp ketemiz…» «Baş nazir» qayd etti: «Bazı yerlerde bizim areketlerimiz qırımlılar içün oñaytsızlıqlar ketire…» - soñra, «qolaysızlıqlarnı» birer-birer aytıp başlay. Bu cedvel soñsuz kibi körüne, amma, baş nazir yüz bergen meselelerni nasıl etip çezecegini, yahşılıq ne zaman kelecegini bildirip olamağanına baqmadan, ümütnen kelecekkke baqa.
Qırım ne sebepten suküt içinde bulunğanı belli - birinciden, maqtanmağa şey yoq, nevbetler, fiyatlarnıñ vira ösüvi, para qıtlığı sebebinden açuvlanğan qırımlılarnı siñirletmemege daa eyi.
Evelden, Sergey Aksönov Qırım siyasetinde o qadar namlı insan degil edi. O, Sovet Moldovanıñ Beltsı şeerinde doğdı. 1993 senesi Aqmescitteki yuqarı arbiy-siyasiy qurucılıq oquv yurtunı bitirdi, ve birden iş-adamı oldı – «Ellada» kooperativniñ müdir muavini, «Asteriks» şirketinde çalıştı, «Eskada» işhanesinde faaliyet kösterdi. 2008 senesinden başlap, Qırımdaki rus cemiyetiniñ azası, soñra «Rus birligi» firqasına qoşuldı. 2010 senesi Qırım Yuqarı Şurasınıñ deputatı oldı.
Gece rusiyeli mahsus hızmetleri tarafından işğal etilgen parlament binasında toplaşuv qapalı şekilde ötkerildi ve bir çoq malümatlarğa köre, onda episi deputatlar iştirak etmedi. Aksönovnıñ birinci teşebbüslerden biri – Rusiye prezidenti Vladimir Putinge Qırımğa askerlerni celp etmek ricası oldı. Aksönov 2014 senesi mart 16 künü neticeleri sahte olğan «referendumnıñ» keçirilüvini tehnikiy cietinden idare etti.
Biraz soñra, Aksönov diger öz başına tayin etilgen Qırım «reberleri» ile Moskvada Qırım ve Aqyarnıñ «Rusiye Federatsiyası erkânına subyekt olaraq qoşuluvı aqqında» añlaşmanı imzaladı. Daa soñra, Putin Aksönovnı «Qırım yolbaşçısı vazifesini eda etken» olaraq tayin etti. Ne ukrain akimiyeti, ne halqara teşkilâtları bunı qabul etmediler, Qırım nazirler şurası, işğal etilgen ukrain cumhuriyetinde qanunsız çalışqan ükümet olaraq sayıla.
Bu vaqıt içinde «cedvelni ozıp» ketkenler tek eki meseleni çezip oldılar – ukrain grivnasınıñ qullanuvını işten çıqarıp, ve böyleliknen, Qırımda daa çoq meselelerge sebepçi olıp, ukrain ve qırımtatar mekteplerine qarşı basqını quvetleştirdiler. «Qırım anayasasında» üç devlet tili qayd etilgenine baqmadan, tek rus tiliniñ inkişafına emiyet berilip, diger tillerniñ qullanuvı sıñırlana.
Aksönov tarafından teşviq etilgen «büyük deñişmeler» Qırım ayatını daa ziyade beterleştirdi: 2014 seneniñ raatlıq mevsimi bozuldı, qırım dünya kruiz turizmi cedvelinden alıp taşlandı, merkeziy rusiyeli kanallar, yalılarnıñ tolu olğanını köstermek içün haberlerde 2011 seneniñ yazılarını köstereler.
«Aksönovnıñ Nazirler şurası» Şimaliy-Qırım kanalından suvnıñ berilüvi meselesini al etip olamadı, suvsızlıq sebebinden, Qırım çoqtan östürgen ekinlerden vazgeçmege mecbur oldı.
Qırım elektrika ile halqara ticariy fiyatlarğa köre temin etile, yarımadada naqliye kerginligi duyula, aşayıt mahsulatlar tolusınen ketirilmey, ticaret ve hızmet saaları qalabalıq içinde faaliyet köstere, yarımada rusiyeli ordularnen tolu, uçaqlar uçmağanı içün Qırım başqa alemden çette qaldı.
Qanunsız çalışqan «imayecilerniñ» areketleri sebebinden Qırım dünyada eñ havflı yer olaraq tanıldı. Faqat «göñülliler» Donbasstaki cenkke qoşulmağa devam eteler. Bazı malümatlarğa köre, qırımlı «askerler» onlarnen elâk olıp, iç bir kimsege duydırılmay Qırımda defn etildi.
Yarımadada insan aqları bozulıp, işsizlik seviyesi öse, matbuat vastalarınıñ işine keder etile. Qırımlılarnıñ hafvsızlığını temin etecek kibi olğan Rusiyeniñ mahsus hızmetleri kütleviy tedbirlerni idare eteler, hususan, Aqmescitte, bayram künleri soqaqlar maden qorularnen qapatıla ve tek tintüvden keçken soñ, tantanağa qoşulmağa mümkün oldı.
Qırım bütünley Rusiyeniñ «boynuna asıldı». Faqat moskvada Qırım inkişafı leyhası işlep çıqarılğanına baqmadan, ükümet onı maliye etmege red etti, böyleliknen, paranı Rusiye regionları berecekleri qarar alındı. Qırım, Rusiyeniñ çeşit vilâyetleri ile yardım aqında añlaşmalar tize, olar ise, öz nevbetinde sermilarnı qıdırmağa mecburlar. Bundan sebep, Rusiye, bir qaç federal leyhasına paranıñ ayırıluvını toqtattı, regionlarnıñ ükümetleri da bu kibi leyhalarnı toqtatıp, paranı Qırımğa yollaylar.
Qırımda hususiy iqtisadiy mekânnı teşkil etmek vadeleri boşuna olğanı körünip tura, diger yañı ve zemaneviy leyhalar da avada qaldı. Qırım, Rusiyeniñ qoşma arbiy bazasına çevirilip otura, mında qara deñiz flotu ile birlikte, aviatsiya, fişenk, desant ve diger arbiy qısımlar bulunmaqta, arbiy-istisal işhaneleri öz işlerini ğayrıdan başladılar.
«Qırım baş naziriniñ birinci muavini» Rustam Temirgaliyev «Trans-M-Radio»sınıñ efirinde qayd etkeni kibi, ileride de «fiyatlarnıñ biraz ösecegi közde tutlğanını» bildirdi, amma, kerçekten de, fiyatlar endi bir qaç kerege östi ve akimiyet bunı şimdilik toqtatıp olamadı.
Qırım mütehassısları aytqanları kibi, bundan evel Qırım ükümetiniñ iç biri «Aksönovnıñ ükümeti» kibi yarımadada o qadar mesele çıqarıp olamağan edi.
Oles Çeremşina, qırımlı közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Ukraina Tışqı işleri naziri Pavel Klimkin Ukraina qırımtatar halqınıñ çoq yıllıq faciasını bitirmek maqsadında olğanını bildirdi. Bu aqta Klimkin 18 mayıs künü qırımtatar halqınıñ sürgüni munasebetinen «Novoye Vremya» nıñ «Fikir» rubrikasında yazmaqta.
«Bizler öz küreşimizni devam ettirecegimizden emin oluñız. Men er bir körüşüvde bizim çeteldeki dostalarımız ile partnörlarımıznı, Qırım bütün medeniy dünyadan ayırılğan vaziyette bulunğanı ve onıñ qaçınılmaz sayılğan Ukrainağa keri qaytması içün izçen adımlar atmaq kerekligini usanmadan hatırlatıp turam.
Bügün «Bizler epimiz qırımtatarmız! Bizim maqsadımız - çoq yıllar devam etken qırımtatar halqınıñ faciasını bitirmek ve serbest demokratik dünyanı içi qara Rusiye propagandasına qarşı yapılğan küreşte birleştirmekten ibaret», dep yaza o.
18 mayıs künü Ukrainada memorial tedbirlerniñ keçirilmesi planlaştırıla. Er yıl bu künü tamır halq 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa sürülgeninen bağlı facialı vaqialar hatırlana. Episi olıp 180 bin insan sürülgen edi.
Ukrainada qırımtatarlarınıñ sürgüni genotsid dep tanıldı.


text:
Aqmescitte silâlı insanlar Mokrousov soqağında yerleşken camini sarıp aldı. Bunı Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
«Aqmescitte Mokrousov soqağında yerleşken camini silâlı insanlar sarıp alğanı aqqında haber keldi. Namaznı qılmağa kelgenlerni bile içeri almaylar», – yazdı Smedlâyev Facebookta.
Onıñ sözlerine köre, bunıñ sebebi belgisizdir.
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Elif bala merkezinde de keçirilgen teşkerüv aqqında bildirdi.
Qırım Rusiye akimiyetiniñ bu aqta izaatı yoqtır.
Bıltır bildirilgeni kibi, Qırımnıñ Rusiye mahsus hızmetleri musulman diniy teşkilâtlarnıñ temsilcileri ile ekstremizm boyunca mesleatlarnı keçire edi. Camilerde nezaret kameralarını qoydılar.


text:
İşğal etilgen Qırım ükümetiniñ Kremlge boysunğan sağlıq saqlav naziriniñ muavini avgust 30-da Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovnı ziyaret etti. Bu aqta rusiyeli adliyeci Nikolay Polozov bildirdi.
Umerov, Rusiyege boysunğan Qırım mahkemesiniñ qararı boyunca, Aqmescit hastahanesinde statsionar psihiatrik ekspertizada buluna.
«Qırım cumhuriyeti sağlıq saqlav naziriniñ muavini şarait ve ekspertiza keçirilmesinen tafsilâtlı meraqlana edi. Körüne ki, rusiyeli ükümet halqara basım astında qorqa. Bunen beraber, İlmi Umerovnen ekspert ameliyatları yapılmay ve onıñ statsionarda bulunmasınıñ devam etmesi sebepleri, FSB, Rusiye ükümetiniñ isteklerinden ğayrı, iç kimseniñ tarafından añlatılmay», – dep qayd etti adliyeci.
Qırım Sağlıq saqlav nazirliginiñ saytında qayd etile ki, müessise yolbaşçısınıñ muavinlerinden biri Marina Savinçukova ola.
Polozovnıñ sözlerine binaen, müessise memuriyeti İlmi Umerovğa, onıñ sağlığına diqqatlı davrana, kerekli mütehassıslarnı bere.
«Bunen beraber Umerovnı bugün FSB hadimi Şevçenko (bundan evel SBU hadimi) ziyaret etti. Onıñ sözlerine binaen, İlmi Umerovnı o yerde sentâbr 7-ge qadar tutacaq olalar. Bugün imayeciler, İlmi Umerovnıñ deral azat etilmesi içün, FSB taqiqatçısına bir sıra şefaat arizasını yollaycaq», – dep qoştı Polozov.
O, ukrain ükümetini «bu meselede daa qattı söz aytmağa ve areket etmege» çağırdı.
İşğal etilgen Qırım ükümeti 59 yaşındaki İlmi Umerovnı televizion yayınında «Rusiyeni Qırımdan ve Donbasstan çıqmaq mecbur etmek kerek» degen sözleri içün Rusiye topraq bütünligini bozmaq çağıruvlarda qabaatlaylar. Avgust 11-de Meclis reisiniñ muavini, sağlıq alına baqmadan, mahkeme qararına binaen psihiatrik hastahanege ekspertizağa ketirildi.
Keçken afta Avropa Birligi Rusiyeni Umerovnı deral azat etmege çağırdı.


text:
Kiyevde raatlıq künleri keçirilgen Ucrazyans içtimaiy teşebbüs festivalinde «KrımSOS» cemaat teşkilâtı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ve Ukraina şarqından köçip kelgenlerniñ balaları içün aqça toplavı boyunca hayriye aktsiyasını keçirdi.
«Belli qırımtatar ustası Rustem Skibin öz müellif örneklerini taqdim etti, köçip kelgenlerniñ balalarına resim yapuv içün zaruriy şeylerge aqça toplamaq maqsadımız ile ediye kartlarını yaptıq», – dey Qırım.Aqiqatqa cemiyet sualleri boyunca «Krım SOS» keñeşçisi Svetlana Oleynikova.
Festival devamında «Krım SOS» çadırında istidatlı köçip kelgenlerniñ işlerini satın almağa teklif etile edi.
«Bu kibi tedbirlerni keçirmege pek müim, köçip kelgenlerniñ özüne işançını arttırmaq, olarğa ukrain olğanını añlamağa yardım etmek, öz işi ile aqça qazana bilgenlerini köstermek», – tarif ete Qırım.Aqiqatqa Lugansk vilâyetinden köçip kelgen Kseniya Gorodnikova.
Ucrazyans içtimaiy teşebbüs festivali Pact halqara teşkilâtı yardımı ile Platfor.ma neşiriniñ teşebbüsi ile keçti.
BMT malümatına köre, Ukrainada köçip kelgenlerniñ sayısı 1,2 milliondan çoq isnannı teşkil ete.


text:
Qırımda Bağçasaray regional Meclis binasını kirağa alğan «Ocalar şurası» ğayrıdan qayd olunmadı. Bunı Qırımtatar Milliy Meclis reis muavini İlmi Ümerov bildirdi.
«Cemaat teşkilâtını ğayrıdan qayd etip olamadılar, yañı teşkilâtnı qayd etmek teklifni aldılar. Çünki işbu teşkilâtnıñ ukrain çalışuv izni müddeti soñuna yetti. Bu sebepten Aqyar apellâtsion mahkemesiniñ binanı terk etmege talabı ile qararını elde etti. Regional meclis azalarından mesleat alıp, binanı öz başına boşatmağa qarar alındı. Mülkiyetni mart 31 künü çıqardılar», – bildire Ümerovnıñ sözlerini Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti.
Regional Meclisi bulunğan Bağçasaray binası yaqında «Bağçasaray inkişaf institutı» belediye muhtar müessisesine berildi.
İlmi Ümerov qayd etkeni kibi, regional meclis toplaşuvları içün şimdi ayrı bir yer yoq, «toplaşuv iştirakçilerine er vaqıt körüşüv olacaq yerni bildirmege mecburmız».


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ er yıl toplağan «büyük matbuat konferentsiyasınıñ» keçirilüvi 2019 senesi dekabrniñ 19-na planlaştırıla. Kremlniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, Qırım saatinen saat 12:00-da (Kyivde saat 11:00-da) Putin kütleviy haber vastalarınen subetleşmege başlaycaq.
«Rusiye Prezidentiniñ matbuat hızmeti ve malümat idaresiniñ akkreditatsiya departameni tedbirde iştirak eteceklerniñ arizalarını qabul etmege başlay», – dep aytıla haberde.
Bıltır Putin «büyük matbuat konferentsiyasını» dekabrniñ 20-nde keçirdi. O vaqıt Qırımda telükesizlikni temin etecek arbiy tehnika sayısı arttırılacaq, dep bildirgen edi.
Bundan ğayrı, Rusiye prezidenti, Ukraina arbiy gemileri Rusiye sıñırcılarınen añlaşmayıp, Keriç boğazında «istegeni kibi areket etemez», dep bildirdi.
Putin, Qırım sakinleri 2014 senesinden soñ Ğarp memleketleri başlatqan sanktsiyalardan zarar köre, dep aytqan edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye yarım yıl evelsi işğal etilgen Qırımda ve Kaliningrad vilâyetinde küçlü silânı yerleştirdi, şu cümleden «İskander» raketa kompleksleri.
Bunı 5 kanal efirinde Ukraina fevqulâde ve vekâletli elçisi Roman Bessmertnıy bildirdi.
«Bugün matbuat vastalarında aytılığan şeyler daa yarım yıl evelsi yapıldı», – dey Bessmertnıy.
Mart 17 künü matbuat vastalarında Rusiye Federatsiyası Silâlı quvetlerinde şimdi olğan teşkerüvler çerçivesine Qırımğa Tu-22M3 strategik raketa taşıyıcıları ketirilecegi aqqında malümat peyda olğan edi.


text:
Qırımda noyabr 11 künü furtuna havfı ilân etilgen, küçlü yağmur ve yağanaqlar beklenile.
Bu aqta Qırımda rusiyeli Fevqulâde işler nazirliginiñ idaresi bildire.
Gidrometeorologiya boyunca Qırım idaresiniñ malümatına köre, çarşenbe künü yarımadada küçlü yağmur, 20-25 m/s şimaliy-ğarbiy yelniñ olması tahmin etile.
Fevqulâde işler nazirligi idrasinde qapılarnı yahşı qapatmağa, soqaqlarda reklama qalqanlarından, büyük tereklerden uzaq turmağa, ve Keriç keçitine barmamağa tevsiye eteler.
Aqyarda ava bozuluvından sebep katerlerniñ areketini toqtattılar.


text:
Rusiye gümrükhanesiniñ hadimleri, Qırımnen Herson vilâyeti arasındaki memuriy sıñırda "Perekop" ("Çaplınka") kiriş-çıqış noqtasında eki künge teçhizat qoyacaqlarını bildire. Bundan sebep, mahsulatnıñ keçirüv qaideleri vaqtınca deñişecek, Cenübiy gümrükhane idaresine atıf etip bildire "Krıminform" matbuatı.
"Krasnoperekopsk gümrükhane postunıñ "Perekop" eki taraflı avtomobil kiriş-çıqış noqtasında gümrükhane organlarınıñ server donatmasınıñ tehnikiy teşkerüvi sebebinden, 2019 senesi noyabr 26 ve 27-sinde saat 10:00-dan saat 16:00-ğace, bu donatmanı toqtatıp, teşkerüv işleri keçirilecek", - dediler müessisede.
Bildirile ki, bu kiriş-çıqış noqtasında "mahsulat, şahsiy naqliyat, halqara taşımalarını becergen naqliyatnnen" bağlı gümrük operatsiyaları keçirilmeycek.
Şahsiy qullanuv içün mahsulatnıñ keçirilmesi sade rejimde yapılacaq, dep qoştılar müessisede.


text:
“Eñ birinci - birlik olayıq”: qırımtatarlar beraberlikte apis etilgen Mecit Abdurahmanovnıñ evini qura (video)
Martta kütleviy tintüvlerden soñ tutılıp alınğan ve qomşu Rusiyege alıp ketilgen Mecit Abdurahmanovnıñ qorantasına yardım etmek içün, qırımtatarlar haşar yaptı. Olar, qurucılıq malzemelerni ketirip, Abdurahmanovlarnıñ evini kötere edi. Şimdi qoranta vagonçıqta yaşay. “Eñ birinci - birlik olayıq, biri-birimizge yardım qolunı uzatayıq, bir birimizni qardaş sıfatında tutayıq”, - dep ayta Abdurahmanovnıñ babası Anafi ağa. Mecit Abdurahmanov tutulğanda, onın qadını yüklü edi ve aprelniñ 29-ında olarnıñ qızı Sülbiye doğdı. (Video: Qırım birdemligi)


text:
Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırım ve Ukrainanıñ qıtadaki qısmı arasında keçken memuriy sıñırda 24 yaşlı qırımtatar, Kezlev sakini Abdulla İbragimov ğayıp oldı.
Bunı martnıñ 8-de aqşam «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesi bildire.
Olarnıñ bildirgenine köre, İbragimov Hersondan ilhaq etilgen Qırımğa kete edi. Martnıñ 8-nde, üylede o, Ukrainanıñ keçirüv noqtasından keçip, Rusiyeniñkine taba yol aldı. Aqşam saat 18-ge qadar İbragimovnıñ Rusiye telefon nomerası alâqada edi, lâkin ondan soñ irişüv zonasınıñ tışında oldı.
Qırımtatar faaliyetçileri, ondan soñ onıñnen alâqa yoq, dep iddia eteler. Onı qıdırmaq içün memuriy sıñırğa İbragimovnıñ yaqın aqrabaları ve adliyeci Rustem Kâmilev kettiler.
Bildirilgenine köre, ihtimal ile, ğayıp olğan şahısqa naqil etüv hizmetini «Bravo Lüks» naqliyat şirketi berdi. Faaliyetçiler, taşıyıcı bunı iza etmek istemedi, dep iddia eteler.
Rusiye sıñırcıları tarafından şimdilik bu hususta açıq menbalarda izaat berilemdi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplinka».


text:
Aqmescitte Kiyev rayon mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ve onıñ imayesine işiniñ malümatı ile tanışuv müddetini 2015 senesi dekabr 4-ne qadar qısqarttı. Bunı Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi.
«Bugün Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde taqiqatçınıñ Ahtem Çiygoz ve onıñ imayesine işiniñ malümatı ile tanışuv müddetini 2015 senesi dekabr 4-ne qadar qısqartmaq aqqında şefaatını baqtılar. Taqiqatnıñ bildirgenine köre, Çiygoz aselet işniñ 24 cıltı ile tanışuv müddetini uzattıra. Şimdilik imayesi tek altı-yedi cıltnı ögrendi. Öyle aşıqmaq kerekmi, evel taqiqat uzattırıla edi, añlaşılmay», – yazdı o Facebookta.
Onıñ sözlerine köre, Çiygoznıñ 2015 senesi yanvar 29-da yaqalanuvından evel oña qarşı delillerni bergen gizli şaat bar eken.
«Mahkemeci qararnı oqup Çiygozndan «Er şeyni añladıñızmı?» sorağanda, o: «Añlaşılmazmı? Başqa qarar alsa ediñiz, mında menim yerimde siz olur ediñiz», – dedi Celâl.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı Qırım parlamenti yanında 2014 senesi fevral 26-da keçirilgen kütleviy tertipsizliklerni meydanğa ketirmesi boyunca qabaatlap, 2015 senesi yanvar 29-da yaqaladılar.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde noyabr 17 künü Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ ceza qararı boyunca mahkeme toplaşuvı keçti, neticede apis müddetini 2016 senesi yanvar 29-na qadar uzattılar.


text:
Azat etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ICTV telekanalındaki «Svoboda slova» yayınınıñ efirinde, işğal altındaki Qırımğa qaytmağa niyeti olğanını izaatladı.
«Men bu hususta plan qurmayım, men evine ketecem, o qadar. Bu menim degil de, olarnıñ meselesi. Buña nasıl çare tapacağını olar tüşünsin», – dedi Çiygoz alıp barıcınıñ, rusiyeli küç hadimleri onı kirsetmegen taqdirde ne yapacağına dair bergen sualine.
Ahtem Çiygoz ayrıca, esas Ukrainağa eki oğlunı da köçürmek istegenini ayttı.
«Men olarnı (evlâtlarını – QA) nasıl bir alğa tüşseler de, o vaziyetke uyacaq qolaylıq qıdırmasınlar, dep terbiye etken edim. Ağır olsa da, olmasa da – o vatandır, bütün er şey seniñ ruhıñnen nefes alğan yer. Ne yapıp-yapıp, bizler, vatannı terk etmege mecbur qalğanlar, epbir evimizge qaytırmız», – dedi o.
Çiygoz ayrıca, apiske aluvdan evel FSB, işbirlikniñ er türlü şekillerini teklif etkeni, lâkin keççe taktikasını deñiştirip, onı «sındırmağa» areket etkenlerini de qayd etti.
«Bu – olar alışqan bir usul. Alışmañ içün, olarnıñ işi satın almaq, sındırmaq veaşalamaqtır. Rusiyede bu akimiyetniñ başqa bir faaliyeti yoq», – dedi o.
İşğal altındaki Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov oktâbrniñ 25-ndeTürkiyege teslim etilgen edi.
Ğayrı resmiy malümatqa köre, Ahtem Çiygoznen İlmi Umerovnıñ teslim etilmesi boyunca Türkiye Cumhuriyetiniñ prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen yapqan soñki körüşüvi esnasında añlaşqanlar.
Rusiye Devlet Duması, prezident Vladimir Putinden qırımtatar milliy areketiniñ liderleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznıñ afu etilmesini, Qırım musulmanlarınıñ müftisi Emirali Ablayev rica etken eken dep ayta.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde Umerovnı eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etip, eki yıl devamında açıq faaliyetnen oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqış yapmasını yasaqlanğan edi. Umerov kutleviy surette separatizmge çağırmaqta qabaatlanğan edi. Onıñ özü oña qarşı qozğatılğan cinaiy iş siyasiy renk taşığanını aytqan edi.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi. O, 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alınğan edi. Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Çiygoznı kutleviy nizamsızlıqlar teşkil etmekte qabaatlay.


text:
Bunı tanılmağan Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet şurasınıñ matbuat-merkezi bildirdi.
Aqmescitte «Yedinaya Rossiya» Umumrusiye siyasiy firqasınıñ regional bölüginiñ tesis konferentsiyası olıp keçti. Mında «Yedinaya Rossiya» Umumrusiye siyasiy firqasınıñ kâtibi, RF Devlet Dumasınıñ Federal Toplaşuvınıñ Reisi muavini Sergey Neverov iştirak etti.
İşke başlamazdan evel o, «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ biletini qanunsız parlament reisi Vladimir Konstantinovqa taqdim etti. Konstantinov «Yedinaya Rossiya» Umumrusiye siyasiy firqasınıñ Qırım regional bölüginiñ kâtibi oldı.
Şu sırada firqa biletleri evelleri Regionlar firqasınıñ azaları olğan deputatlarğa Sergey Tsekov, Grigoriy İoffe, Konstantin Baharev, Sergey Zayats, Petr Zaporojets, Larisa Georgiadige berildi. Bundan da ğayrı, biletlerge öz başına tayinlengen Qırım akimiyetiniñ içtimaiy siyaset «naziri» Yelena Romanovskaya, Andrey Közenko ve digerleri lâyıq oldılar.
«Yedinaya Rossiya» firqasınıñ regional siyasiy şurasına 15 insan kirdi. Regional kontrol-teftiş komissiya boyunca leyha qabul olundı. Onıñ terkibine 3 insan kirdi.


text:
Kiyevde dekabr 8 künü aqşam bir 20 insan, Qırım qamaçavı iştirakçileriniñ temsilcileri, Kiyevde Ukraina prezidenti memuriyetiniñ binası yanında toplanıp, ukrain devleti başına faalleriniñ Qırım strategiyası aqqında noqtaiy nazarını bildirmege niyet etkenler.
Aktsiya teşkilâtçısı Qırım «vatandaşlıq qamaçavınıñ» faali Gayde Rizayeva edi. Aytqanı kibi, faaller Qırım meselesiniñ Minsk añlaşmalarına qoşulacağına ümüt besleyler.
«Bu qamaçavda ilk evelâ siyasiy mabüslerimizniñ azat etilmesini talap etemiz. İşğal etilgen Qırım territoriyası ne içündir alâ daa Minsk añlaşmalarına qoşulmağan, «DHC» ve «LHC» qoşulğanı kibi. Ne içün Qırımnı Minsk añlaşmalarına qoşıp olamaymız?» – dey Gayde Rizayeva.
Faaller Petro Poroşenkodan suallerge cevapnı üç kün bekleyler, bu talapnı aktsiyanıñ esas maqsadı olaraq qayd eteler.
«Bir elektrik yolağını işlettirdiler. Ebet, çoqumız bunıñ ile razı degilmiz. Siyasetçilerimizni añlaymız, bunı yapmağa mecbur etken dünya toplulığı bar, amma siyaset ve halqnı adaştırmamağa rica etemiz. Halq bunen razı degil, biz, faaller kibi, qaza vaqtında bütün tamir işlerine keder ete edik», – dey Rizayeva.
«Avtomaydan – Kiyev» teşkilâtınıñ idarecisi Dmitriy Karp, prezident memuriyeti binası yanında keçirilgen aktsiyağa qoşulıp, ukrain ükümetine Qırım energetik qamaçavı meselesinde ğarbiy memleket liderleri basqı kösterdi.
«Bugün Yuqarı Radağa qarar kirsetildi, oña köre, elektrik teminlevi devlet seviyesinde toqtatılmalı. Devletimiz bir şey yapsın, deputatlarımznıñ areketlerine baqarmız», – qayd etti Karp.
Qıtaiy Ukrainadan işğal etilgen Qırımğa elektrik energiyasını bergen yolaqlardan biri «Kahovka – Titan» yolağı elektrik energiyasına bağlandı.
Yaqında Qırım qamaçavı ştabınıñ reberi Lenur İslâmov ştab «Ukrenergo»ğa «Kahovka-Titan» elektrik yolağını Qırımğa ceryannı bermek içün tamamınen azırlamağa ruhset bergenini bildirdi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarovnıñ sözlerine köre, faaller tamirlengen elektrik yolağını qullanmağa fırsat berirler. Dekabr 7 künü «Pravıy sektor» ve «Aydar» temsilcileri bunıñ ile razı olmağanlarını ve aktsiyada artıq iştirak etmeycegini bildirdiler.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım qamaçavı teşebbüsçileri dekabr 6 künü qıtaiy Ukrainadan yarımadağa elektrikniñ bir yolaq vastası ile berile bilecegi aqqında bildirgen ediler. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tasdiqladı.


text:
“Litva keşe taşuçılarnıñ transit ütkän illärdäñ berse. Geografik urnı säbäble il Transit bularaq qullanıla, şuña da bu cıyılış bu illärdäñ bersendä uzdırıluına qarar itelde. Maqsat barı tik iğtibarnı bu temağa tartu tügel, şul uq waqıtta bu tiskäre yoğıntığa qarşı çaralar kürü öçen başqalar belän fiker urtaqlaşu.”
Yewropa iminlek häm xezmättäşlek oyışmasınıñ yäşeren keşe taşunı kisätü wäkillegeneñ yuğırı kiñäşçese, Vera Gracheva, Yäşeren keşe taşu digändä, yışqına yarlı illärdäñ könbatış illärenä faxişälekkä alıp kiterelgän keşelär aqılğa kilä di,
"Bez anıñ böten törlär xaqında söylibez. Faxişä bularaq eşlätüçelär me yäisä awır eşlärdä eşlärgä mäcbür itüçelär me, köçläp öyländerergä teläwçelär, xäyer soraşuçılıqnı oyışturu diseñ me, anıñ bik küp törläre bar."
Cıyılışta, matbuğat çaralarıñ bu köräşkä qarşı qullanunıñ ähämiätenä tuqtala. Wazgiätne barlıq yaqları belän añlatıp birmäyençä, barı tik xisle äkiätlär söyläw belän genä känäğatlänü citmäs di Gracheva.
Bu cıyılışqa Litva jurnalistläre genä tügel, törle illärdäñ kilgän matbuğat ähelläre dä qatnaşa.
Gracheva, cıyılışta matbuğat mäsäläsennäñ başqa, arzan eşçelek taläplären kimetü, kebek temalarda qaralaçaq di,
Qanunsız keşe taşu, Yewropa Berlege eçendäge illär arasında da zur problem di Gracheva, fäqirräk bulğan illärdäñ, könbatışqa äybäträk eş tabırğa kitä xalıq.
Älbättä bu eşdäñ, taşuçılar faydalana. Jusys, küpkenä könbatışta awır häm aqçası äz eşlärdä eşlägän Litvalılar, pasportları cinäyätçelär tarafınnañ alına häm axırda, ber nindi dokumentsız häm aqçasız qalalar di.
2008nçe yılnıñ Ğinvar ayınnañ başlap bu xällär tağın da qatlawlanaçaq. Çönki Yewropa Berlegenä yaña quşılğan illärneñ Schengen kileşüenä kirüe belän çiklär beterelä. Bu da taşuçılarnıñ, Yewropa Berlege illäre arasındağı eşeñ tağın da ciñeläyäçäk.


text:
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya bildirgenine köre, avgust ayına köre yarımadada koronavirus hastalarınıñ sayısı 13 qat arttı.
«Soñki üç afta vaziyet biraz stabilleşti, dep aytqan edik. Dekabrniñ ortasında hasta sayısı artacağını tahmin etken edik ve bütün tahminlerimiz doğru çıqa. Amma, avgust ayına köre, kurort regionlarında (hasta sayısında – QA) artış olğanda, hasta sayısı 13 qat arttı. Em de çalışqan yaşlarda – 12 qat», – dep ayttı Penkovskaya dekabrniñ 9-nda COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
Onıñ malümatına köre, soñki üç aftada hasta sayısı umumen 1,7 qat arttı. Hastalıq qapıluv yerleri – naqliyat, tükân, büyük tükânlar, yerleşüv yerleri (ötel, musafirhaneler).
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov, yarımadada koronavirus yuqunçınıñ tarqaluv vaziyeti fenalaşa, dep qayd etti.
Keçken künü Qırımda 278 koronavirus hastası qayd etildi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescit – Qırım «yolbaşçısı» Sergey Aksönov yarımadada yerleşken narazılıq meydançıqlarını yoq etecegini aytıp, qorquza. Baş nazirniñ sözlerine köre, olarnıñ resmiyleştirilüvi aqqında atta söz yürütilmey. «Narazılıq meydançıqlarnıñ» iştirakçileri Aksönovnıñ sözlerini eşitip, qasevetke daldılar. Amma, topraqlarnı boşatmaycaqlar. Mecliste, akimiyet meseleni çezecek kibi olsa, aytqan laflarğa muqayt olmalı.
Qırım Cemaat palatası toplaşuvında Nazirler Şurası «reisi» Sergey Aksönov, narazılıq meydançıqlarnıñ iştirakçilerine topraq ayırılmaycağını bildirdi.
«Narazılıq meydanlarında bulunğan bütün inşaatlar yoq etilecek. Olarnıñ remiyleştirilüvi aqqında söz bile yürsetilmey. Em de olarğa tamam şu yerde topraq ayırılacağı aqqında bir kimse aytmay», – dep ayttı Aksönov.
Aksönov, muavini Dmitriy Polonskiyge baş planlarnı azırlamağa avale etti, em de muhtac vatandaşlar arasında taqsimlemek içün topraq arsalarnı azırlamağa buyurdı. Onıñ sözlerine köre, bunıñ episi ileride qaparcılıqtan vazgeçmek içün bilgisayar vastasınen topraqnıñ ayırıluvı içün kerek.
«Devlet milletler komiteti» reisi Zaur Smirnovnıñ fikirince, narazılıq meydançıqlarnıñ iştirakçileri topraq alsalar, özleri bu inşaatlarnıñ yoq etilüvini isterler. «Saman evçikleri aqqında söz yürütile, olarnı iç bir kimse ev olaraq qullanmaz», – dep añlattı Smirnov Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ sözlerine köre, bugünki künde eñ esas problema, topraq almağa istegenlerniñ cedvelleri tizilmegeninen bağlı. «Narazılıq meydançıqlarnıñ» reberleri işini tezleştirmek kerekler. Telefon ve pasportlar olmağanı sebebinden cedveller azır degil, dep aytalar, men bunı añlamayım. Bugünki künde cedveller keregi kibi tez azırlanmay. Biz bu ceryan o qadar uzaycağını tüşünmey edik», – dedi Smirnov.
«Biz küreşecekmiz»
Aqmescit rayonı Çistenkoye köyü civarındaki «Qurban köy» qasabasında qırımtatarlar toplu şekilde yaşaylar. O sekiz yıl evelsi mında peyda oldı. O vaqıt adamlar ufaçıq evçiler qurdılar, atta eki qatlı evlerni inşaat ettiler. Amma, qasabada daimiy şekilde yaşağanlarnı tapmaq küç. Yarıq, suv, gaz, yollar olmağanından sebep adamlar yaşap olamaylar.
«Narazılıq meydannıñ» iştirakçisi Zair – 45 yaşlarında. Soyu Ernestnen bir yıldan ziyade ev qura.
«Bu meydanda sekiz yıldan berli turamız, daire kiralaymız, mında ev quramız. Para peyda olğanınen ev malzemelerni satın alamız. Elbette, yetişmey. Balalar oquylar, olarnı kiyindirmek kerek, hastalansalar ilâc alamız. Er şey paalı. Tapqanımnı evge sarf etemiz», – dey betonnı qarıştırğan Zair.
Aksönovnıñ laflarını eşitip, «Qurban köy» sakinleri qasevetke daldılar.
«Adamcasına degil, elbette. O qadar küç sarf ettik. Mümkün olğanı qadar adamlarğa topraq bersinler. Qararlarnı ğayrıdan baqıp çıqsınlar: kimniñ evi bar, kimniñ yoq»,– dey Ernest.
Bizim subetimizge Bahtiyar ağa qoşuldı. İnşaatlar yoq etilmesi aqqında eşitip, eayecannen: «Biz küreşecekmiz, coyacaq şeyimiz yoq, iç bir kimse inşaatlarnı bozmağa yol bermez. Eyisi öleyik».
Daniyal Ametov: «Dava olması mümkün»
Mecliste, cumhuriyet «yolbaşçısınıñ» sözlerini izaatlap, «narazılıq meydanlarnıñ» teşkil etilüvine bağlı olmağanını aytıp, onıñ içün iç bir tedbir alınmadı, dediler. Amma, temsiliy organda, qırımtatarlarnıñ topraq saibi olmaq aqqı yerine ketirilmesini taqip etkenlerini ayttılar. Aynı zamanda, «baş nazirniñ» sözlerini desteklemeyler, dediler.
«Men, kerçek aytsam, topraq meselesiniñ çezilüvi başlamağan alda, bu kibi beyanatlardan saqınır edim. Amma, belli bir netice, ciddiy çalışmalar olğan olsa, o vaqıt riayet etmek mümkün. Aksi alda, vaziyetni kerginleştirmek mümkün, çünki adamlar siñirleneler, bu mevzulda aytılğan er sözge eyecannen davranalar», – dep ayttı Meclis reisi muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa.
«Menimce, Aksönov ufaq inşaatlar aqqında ayttı. Men bellesem, olarnı qourmağa aşıqqan olmaz, bu belgilev sözüdir», – dey Meclis reisi muavini.
O emin, topraq meselesiniñ çezilüvi ekige bölünmeli. «Birinciden, imkân olğan yerde, topraqnı ayırmaq kerek. Ne sebepten böyle teklifler yaplıdı, dep añlatmaq kerek. Ekinciden, topraq damartalarını almağa istegenlerniñ ayırı cedvelleri tizilmeli. Men bilem, anda er şey doğru degil: ölgen adamlar da bar, çeşit soy adlarnen qayd etilgen adamlar», – dep añlattı Celâl. Bu meseleni çezmek içün, bütün iştirakçilerni celp etmeli.
«Narazılıq meydançıqlarnıñ» evelden faal iştirakçisi, «Selâm» diniy cemiyetiniñ reisi Daniyal Ametovnıñ fikirince, inşaatlarnıñ bozmaq ıntıluvları «eñ beklenilmegen stsenariy boyunca» devam etmesi mümkün. «Statistikağa köre, er halqnıñ tahminen 10% passionarlardır. Qırımda vaziyetni kerginleştirmek içün 10-15 biñ adam yeterli. Qırımtatar halqı arasında biñden birisi faal olsa-olsun. İç bir kimse kefil bermez. Allah bersin, adamlar özlerini qolda tutsınlar, amma dava açılması mümkün», – dep ayttı Ametov Qırım.Aqiqatqa.
O aytqanı kibi, allı-taqatlı insanlar azır evlernen sağlıqlaşmağa azırlar. «Amma, soñki parasını toplap, balasını köyden çıqaracaq olğan adam, belki de bu adiy evçikni qurmaq içün er şeyni satqan soyu içün evlerniñ yoq etilüvi ciddiy bir darbe olacaq. Bu alda adamnıñ coyacaq şeyi yoq. İşte, bütün telüke bundadır», – dedi Ametov.
«Nazirler şurası» yanında topraq komissiyasınıñ malümatına köre, Qırımda 59 narazılıq meydançığı bar, olarnıñ meydanlığı 1451 ga teşkil ete. Narazılıq meydançıqlarnıñ eñ büyük qısımı Aqmescit ve Aqmescit civarında yerleşe – 1363 ga meydalıqnı alğan 33 qasaba, dep aytı Krıminform.
Aqmescitte ötkerilgen matbuat-konferetsiyada Qırım mülk ve topraq «naziri» Aleksandr Gordetskiy bildirgeni kibi, topraqlarnıñ cedvelge aluvdan soñ, olardan üçte biriniñ endi saipleribar olğanını köstere. Böyle etip, 90 ga sabıq kolhoz ve sovhoz hadimlerine ait, 32 ga kiralanğan topraqlarda buluna, daa 410 ga devlet şirketlerge ait.


text:
Amerika Birleşken Devletleriniñ Ukraina elçihanesi ABD Qırımda Kremlniñ kontrolini iç bir vaqıt tanımaycağını bildirdi. Elçihanede hatırlatqanlarına köre, beş yıl evelsi Rusiye yarımadada «sahte referendum» keçirdi.
«ABD Arbiy-deñiz quvetleriniñ «Donald Kuk» gemisi Odesağa kelgende fikrimizni ayttıq – ABD Ukrainanıñ devlet sıñırları ve topraq bütünligine qoltuta», – dep aytıla ABD Ukraina elçihanesiniñ haberinde.
Bundan evel Türkiye Tış işler nazirligi, resmiy Ankara 2014 senesi martnıñ 16-nda Qırımda keçirilgen «referendumnı» tanımay ve Ukraina topraq bütünligine qoltutqanını daa bir kere tasdıqlay, dep bildirgen edi.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İnterpol – halhara cinaiy polis teşkilâtınıñ preziden muavini vazifesine ilk kere Rusiye vekili genaeral-mayor Aleksandr Prokopçuk saylanıldı. Radio Svobodanıñ haberine köre, bu malümat teşkilâtnıñ Twitter saifesinde bildirile.
İnterpolnıñ Rusiyedeki bölgini idare etken Prokopçuknıñ namzeti içün 127 delegat rey berdi, on vekil qarşı çıqtı ve sekizi bitaraf qaldı, dep haber ete RİA Novosti agentliginiñ rusiyeli eyyetteki menbaaları.
İnterpol Assambleyası Endoneziyanıñ Bali adasında keçirile. Noyabr 10 künü teşkilâtnıñ yañı icra komiteti saylanıldı. İnterpolnıñ yañı prezidenti olaraq Çin Cemiyet telükesizligi naziriniñ muavini Men Hunvey saylanıldı.
Şimdiki vaqıtta çeşit devletlerniñ uquqqoruyıcı organlarınıñ küçlerini birleştirmek içün teşkil etilgen İterpol terkibine 190 devet kirmekte.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/06-5
Adam Smit (inglizçä Adam Smith, 1723 -1790, Edinburg, Şotlandiä) - Şotlandiä iqtisadçısı, etik-fälsäfäçe, zamança iqtisadi teoriägä nigez saluçılarnıñ berse.
Kerkoldi şähärendä tamğaçı ğailäsendä tuğan. Glazgo Universitetın tämamlağan, Oksford kölliätendä uqığan. Edinburg, Glazgo Universitetında uqıtqan.
Smit iqtisadi qanunnar obyektivlığın yaqlağan. Smit eşkärtkän sistema irekle bazar eşen taswirlağan, eçke iqtisadi mexanizmnar (tışqı säyäsi idärä bulmağanda) nigezendä bazar mönäsäbätläre taswirlana. Bu qaraş älegä iqtisadi belem nigeze bulıp sanala.
Smit "iqtisadi adäm" häm "tabiği tärtip" mäsläklären täğbir itkän. Bu qaraşı buyınça adäm - böten cämğiätneñ nigeze bulıp sanala, ä keşeneñ totışı şäxsi tabış häm fayda belän bäyle ikän dip taswirlana.
Con Meynard Keyns (inglizçä John Maynard Keynes, 1st Baron Keynes; 5 iyün 1883 - 21 aprel 1946) - ingliz iqtisadçısı, İqtisat fänendä makroiqtisad teoriäse nigezlären buldıruçısı, kredit-aqça häm büdjet mäsläklären täqdim itä.
Böyek Oktäber inqıylabınıñ häm 1929—1933 yılda AQŞta bulğan Böyek depressiä tä'sirendä bulğanda Keyns töp xezmäten - "Mäşğüllek, protsent häm aqçanıñ ğomumi teoriäse" (en) icat itä. Keyns buyınça: ägär mass-külämle satıp aluçı milli iqtisad qısalarında ğomumi iqtisadi täläpne tä'min itä almıy ikän - bu iqtisadi täläpne däwlät buldırırğa tieş.
Keynsnıñ xatını - rus balerinası bulu säbäple, ul Rusiädä bulğan waqiğaları belän dä qızıqsına.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Fevral 23-den martnıñ 15-ne qadar köçip kelgenler yarımadanıñ Rusiye tarafından işğali yllığı munasebeti ile «Qırım – Ukrainadır» aktsiyasını keçirecekler. Bu sebepten bazarertesi künü Kiyevde Rusiye elçihanesi yanında mitingniñ keçirilmesi planlaştırala.
Bunı «Almenda» vatandaşlıq maarifi merkezinde bildireler.
«Almenda» ve «Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ teşkilâtlarını idare şurası» fevral 23 künü saat 11:00 Vozduhoflotskiy caddesi, 27 adresi boyunca yerleşken Rusiye elçihanesini yanında keçirilecek numayışqa qoşulmağa çağıralar.
Teşkilâtçılarnıñ aytqanı kibi, numayışta Rusiye istilâsınıñ foto-faktlarınıñ sergisi taqdim etilecek.
2014 senesi fevralniñ soñunda – martnıñ başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden ordular Qırım yarımadanı zapt ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Türkiyede qırımtatar diasporası qırımtatar abidesi – büyük saatnıñ yoq etilmesinden kederlene. Onı avgust 5-de gece Derince belediyesiniñ küçleri ile yıqtırdılar, haber ete QHA.
«Bu meydannı qırımtatarlarğa sadıqlıq hatırası olaraq qurdıq. Atatürk zamanında mında Konstantsadan kelgen qırımtatarlarğa topraq berile edi. Derince olardan başlap meskün yer oldı. Qırımtatar abidesi qırımtatarlarnıñ ilk yerleşken yerinde tura edi. Aynı şu sebepten bu yerni saylağan ediler», – dedi neşirge Derince belediyesiniñ sabıq başı Aziz Alemdar.
Qırımtatarlarnıñ medeniyet ve yardımlaşma derneginiñ Kocaeli bölüginiñ başı Suavi Oktay aytqanı kibi, em saatta, em meydan mimarcılığında qırımtatar elementleri qullanılğan. Saatnıñ er tarafından qırımtatar timsali – tamğa tasvir etilgen edi. Tamğa saatqa yaqın olğan banklarnıñ binalarında da tiklengen edi.


text:
Ukrainanıñ teşebbüsinen fevralnıñ 23-nde Donbasnıñ işğal etilgen topraqlarındaki ve ilhaq etilgen Qırımdaki vaziyet boyunca BMT Baş Assambleyasınıñ toplaşuvı ötkerilncek. Bunı LB.ua-ge BMT yanında Ukrainanıñ daimiy temsilcisi Sergiy Kıslıtsâ bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, kün tertibiniñ suallerinden biri Donbas aqqında maruzanıñ muzakere etilmesi olacaq. Ukraina qanunsız sürette teşkil etilgen “Rusiye Donbası” Rusiye forumı aqqında meseleni köterecek.
“Fevralnıñ 23-nde Ukrainanıñ daimiy temsilciligi vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ meseleleri boyunca Nazirliginiñ reberliginiñ reisiligi altında bütün BMT azaları içün brifing teşkil etecek. Anda vaqıt müddeti olmadan cebedeki adiselerniñ ketişatı aqqında er şeyni aytıp olacaqmız”, – haber etti o.
Keçenlerde, Ukraina TİN, fevralnıñ 17-nde Qırımda olıp keçken ve tevqifler ile yekünlegen kütliy tintüvler ve yaqalavlar aqqında malümatnı BMT Baş Assambleyasınıñ baqıluvına çıqaracaq ola, dep bildirdi.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Avropa birliginiñ tış işler nazirleriniñ şurası Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda ATR qırımtatar telekanalında keçirilgen politsiya tintüvini takbih ete, dep bildirde Radio Svoboda.
Ukraina vaziyetine bağışlanğan nevbetten tış Avropa birligi Şurasınıñ toplaşuvı neticesinde aytılğanı kibi, bu areket qırımtatar halqını qorquzmaq ve yarımadada matbuat vastalarınıñ serbestligini sıñırlamaq maqsadı ile yapıldı. Bu sebepten, Şura kene de taraflarnı halqara uquq qoruyıcılarğa Ukrainanıñ bütün qısımlarına, şu cumlden Qırım ve Aqyarğa – olarnıñ işğalini AB tanımay ve takbih ete – tam, serbest irişimni temin etmege çağırdı, dep qayd etile vesiqada.
Avropa Birligi memleketleriniñ tış işler nazirleri Rusiyege nisbeten kirsetilgen cezalarnı sentâbr ayına qadar uzatmaq qarar aldılar. AB işbu cezalarnı arttırmaq imkâniyetini baqacaq ola.
yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi.


text:
Halq deputatı Anton Geraşçenko, Ukraina qanunlarını bozıp Qırımnı ziyaret etken rusiyeli muhbirler, «Eurovision-2017» yır yarışı aqqında haber azırlamaq içün Ukrainağa kirsetilmeycegini beyan etti. Bu aqta Geraşenko mayısnıñ 7-de özüniñ Facebook saifesinde yazmaqta.
«Kyivde Yevrovideniyede akkreditasiyası olğan, lâkin daa evel Ukraina sıñırını bozıp, qanunsız şekilde Ukrainağa bağlı Qırımnı ziyaret etken rusiyeli muhbirlerniñ iç birisi devletimiznñ territoriyasına kirsetilmeycek», - dep yaza Geraşçenko.
«Eurovision-2017» yarışınıñ yarıfinalı mayısnıñ 9 ve 11-de, finalı ise, mayısnıñ 13-de Sol saildeki Halqara sergi merkezinde keçirilecek. Ukrainanı bu yıl Yevrovideniyede Time türküsinen O.Torvald gruppası temsil etecek.
Yarışta 43 devlet temsilcisi iştirak etecek ve bu soñki yıllardaki eñ yüksek köstergiç esaplana. Aynı zamanda, «Eurovisionda» Rusiye temsilcisi olğan Yuliya Samoylovanıñ işğal altındaki Qırımda kontsertler bermesi sebebinden Ukraina SBUsı tarafından memleketimizge kirmesi yasaqlanğandır.


text:
Rusiyede mahküm etilgen qırımlı anarhist Aleksandr Kolçenko Çelâbinsk vilâyetindeki Köpeysk koloniyasınıñ ceza izolâtorına qapatıldı.
Bu aqta Rusiye aq qorçalayıcısı Tatyana Şçur «Ukrinform» agentligine haber etti.
«Saşa Kolçenko mayısnıñ 9-nda adet üzre ceza izolâtorında buluna, taqvimniñ er «qırmızı künü» olğanı kibi. Mayısnıñ 10-nda onı çıqarmağa isteyler, ğaliba. Advokatımız oña mayısnıñ 13-nde baracaq, o vaqıt bilecekmiz», – dedi Şçur.
Onıñ aytqanına köre, bayram künleri sebebinden rejim quvetleştirile ve «ağır» maddeleri olğan bütün mabüsler profilaktika maqsadınen alına.
Mart ayında Ukraina konsulına Kolçenkonen körüşmege kene imkân berilmedi. Aleksandr Rusiye vatandaşı ola, dep bildirgenler.
Oleg Sentsov ve Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti. Rusiyede mahküm etilgen Oleg Sentsovnı qurtarmaq çağıruvı ile petitsiya Beyaz Saraynıñ saytında 100 biñden ziyade insan tarafından imzalandı.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Qırımnı işğalden qurtarğan soñ ukrainler ve qırımtatarlar «rusiyelilerniñ yapqanlarını zararsız alğa ketirmek içün» çoq şey yapmağa mecbur olacaq, dedi. Bu aqta o, «Ukrain cemiyeti ve Qırım – kelecekke baquv» açıq munaqaşası vaqtında ayttı.
«Köy hocalığı, hususan, Qırımnıñ şimaliy qısmında aman-aman yoq etildi. Dnipro suvı kelmegeni içün yüzlernen artezian quyusını qazıp, tarlalarnı mineral suvnen suvarmağa tırışqanlar. Neticede yerastı suvları tahminen 17 metrge tüşti. Topraq tuzlana, köy hocalığı içün ise kelişmey», – dedi Cemilev.
Onıñ qayd etkenine köre, «Qırımnı qurtarğan soñ onı ğayrıdan tiklemek içün çoq küç ve sermiya kerek olacaq».
Cemilev Ukrainanıñ BM daimiy vekili Volodımır Yelçenkonıñ malümatına esaslanpı, Qırımğa işğalden soñ 100 biñden ziyade Rusiye vatandaşı ketirildi, dep qayd etti. Bu insanlarnı Ukraina sıñırından qanunsız keçkenleri içün ceza bekley, dedi.
«Ukrain cemiyeti ve Qırım – kelecekke baquv» açıq munaqaşası Qırım.Aqiqat qurulğanınıñ beş yılına bağışlana.
Qırım.Aqiqat – Azatlıq Radiosı ukrain bürosınıñ Qırım leyhasıdır – 2014 senesi mart ayında, işğalden soñ ve Rusiyeniñ Qırım ilhaqı vaqtında, çalışıp başladı.
Azatlıq Radiosınıñ Qırım taqımı üç tilde haber saytını yapa: rusça, ukraince ve qırımtatarca, aftada eki kere «24» haber telekanalında ve «Nastoyaşçeye vremâ» halqara telekanalında «Qırım.Aqiqat» televizion programmalarını azırlay.
2015 senesi sentâbr ayında Qırım taqımı Ukraina radiosınen beraber Qırım.Aqiqat Radiosını açtı. O, Qırımnıñ büyük qısmında, Ukrainanıñ cenübi-şarqında ve Rusiyeniñ Şimaliy Kavkaznıñ dağ rayonlarında yayınlana, 2017 senesi sentâbr ayından başlap ise Qırım.Aqiqat Radiosınıñ kanalı gece-kündüz 105,9 FM dalğasında çalışa.


text:
Musulmanlarnıñ Qurban bayramı Qırımda raatlıq künü olaraq ilân etildi. Bundan sebep işğal etilgen yarımada sakinleri oktâbr 6-da raatlanacaqlar.
Bunı Qırım «baş naziriniñ muavini» Ruslan Balbek jurnalistlerge bildirdi.
Onıñ bildirgenine köre, Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov imzalağan «buyruqqa» binaen, Qurban bayramınıñ birinci künü cumaertesi kününe rastkelgeni sebebinden raatlıq künü bazarertesi künü oktâbr 6-na keçirildi.
Balbek şunı qayd etti ki, Qırım akimiyeti musulman bayramlarını raatlıq künleri olaraq ilân etip, Qırım musulmanlarına olğan sayğılarını kösterdi.
Qurban bayramı – hacnıñ yekünlenmesini ifade etken islâm bayramıdır, onı Oraza bayramından 70 kün keçken soñ qayd eteler.


text:
İyün 19-da, bazar künü Bağçasarayda ğayıp olğan Ervin İbragimovnıñ evi yanında dua keçirmege planlaştıralar, böyle malümatnı QHA agentligi, Qırım menbalarğa esaslanıp, bildire.
Dua yerli vaqıtnen saat 18:00-den 19:00-ğa qadar keçirilecek.
Devlet şurasınıñ sabıq deputatı, Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ İcra komitetiniñ azası Ervin İbragimov mayıs 24-te gece hırsızlandı, onıñ maşnası yol ortasında qaldırılğan tapıldı.
Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi ğayıp olğan Qırım sakinini qıdırmağa başladı.
Mayıs 24-te Bağçasarayda hırsızlanğan Ervin İbragimovnıñ soy-sopları onıñ qaytarılması içün 1 million ruble bereceklerini ilân etti.
Qırım işğal etilgen soñ yarımada territoriyasında adamlar, hususan qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Bunen beraber, Rusiyege boysunğan Qırım taqiqat komitetinde «yarımadada qırımtatarlar kütleviy şekilde ğayıp olmağanını» bildireler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda rusiye polisi, Kezlev sakinini sahte patlav qorqutuvları içün tutıp alığanını bildire.
Rusiye İİN-niñ Qırım idaresiniñ malümatına köre, matr 1 gecesinde bir qaç belgisiz telefon çağıruvlar oldı. Telefon etken adam, Kezlev çoq qat evleriniñ birisi minalandı dep bildirdi. Bir saattan soñ nevbetçi qısımğa, yerli supermarket minalanması aqqında bildirdiler.
Polis hadimleri patlayıcı madde ya da cihazlarnı tapmağanları ve bundan soñ qısqa vaqıtta 22 yaşındaki Kezlev sakinini tutqanları aqqında bildirile. O, qabaatını tanıp, sarğoş olğanını ayttı.
Oña qarşı cinaiy dava açıldı. Qanun maddesine köre, oña büyük para cezasından üç yıllıq apis cezasınace maküm etile bile.
Yanvar soñunda tahliye ilhaq etilgen Qırımda da yapılğan edi. Aqmescit ve Aqyarda bir qaç mektep ve hastahanelerniñ minalanması aqqında sahte bildirmeler keldi.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanları diniy idaresi, ukrainalı tedqiqatçı Mihail Yakuboviçniñ «Qırım hanlığınıñ islâm mirası» kitabını ukraince ve qırımtatarca basıp çıqardı. Bu aqta kitap müellifi Mihail Yakuboviç Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Kitap 50 müellifniñ tecimeiyalını ve 120 işni aydınlata. Kitapta añılğan alimlerniñ çoqusı – din felsefecileri, qadı ve Qırım hanlığınen bağlı diger meşur şahıslardır», – dep qayd etti müellif.
Onıñ aytqanına köre, kitapqa Osmanlı imperatorlığı tarafından kontrol etilgen Ukraina cenübindeki topraqlarnıñ belli erbapları da kirsetildi.
«Başında tercimeiyalları berile, soñra eserler ve olarnıñ neşir etilgen, saqlanğan yerleri, elyazmalar olsa, edebiyat cedveli berile, eñ müimi de, fotoresimler… Aynısı qırımtatar tilinde de bar», – dep qoştı tedqiqatçı.
Onıñ qayd etkenine köre, kitapqa Türkiye ve Almaniya kütüphanelerinde tapılğan elyazmalar kirdi. Kitap üzerinde iş on yıl devam etti. Kiriş sözüni QMC MDİ müftisi Ayder Rustemov ve Diniy idare alimler şurasınıñ yolbaşçısı Suleyman Hayrullayev yazdılar. Müellifniñ aytqanına köre, kitap ilmiy toplulıq içün neşir etildi.
«Kitap eki tilde basılğan, iş serlevaları ve alimlerniñ adları osmanlıca/arapça yazılğan, onı em Türkiyede, em arap memleketlerinden, em ğarbiy ilmiy dünyada oquy bileler», – dedi Yakuboviç. Onıñ bildirgenine köre, kitapnıñ cemi bir qaç yüz nushası bar.
2016 senesi noyabr ayında Qırımdan köçip kelgen musulman cemiyetleri toplaşıp, esas Ukrainada Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanlarınıñ diniy idaresini qurmağa qarar aldı. Müfti olaraq Ayder Rustemov saylandı. 2017 senesi oktâbr ayında Ukraina medeniyet nazirliginiñ millet ve din departamenti Rustemov yolbaşçılığında Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanlarınıñ diniy idaresini qayd etti.


text:
Qırımğa ketem – avgustnıñ soñuna qadar anda olacam. Ömürimde birinci kerek istemeyip yolğa çıqam. İşğalden soñra endi eki kere bardım. İgrendim. Sanki dersiñ, eviñe yat adamlar kirip, er yerde qarıştıralar, aşap-içip, şu yerde acetini yerine ketireler.
Nege anda baram? Ya nasıl barmayım. 2005-te anda ev satın aldım. Aldım, çünki Qırımnı pek sevem. Can yürekten.
Ev saipleri qazaqlar edi – dört bala, içip yürgen baba ve ayattan bezgen qadın. Evniñ içi püsür, azbar püsür. Amma, men birden duydım. Maña pek yaqın. Bu eski tatar evçigi edi. Ondan 1944 senesi saiplerni çıqarıp, yoq ettiler. Divarlarnı tutıp yürdim. Saman. O canlı. Er şeyni hatırlay.
Tamir ettim, terek ve güller saçtım, er yıl dostlraımnı qabul ettim.
İyünde hurma teregi yanına turıp ağladım. Birinci kere meyva berdi – ufaçıq yeşil sadefler.
– Sen ne içün ağlaysıñ?
– Nasıl pişeceklerini körip olamam.
– Men onı saña bir qutuğa toplap yollarım.
– Men aşamaq degil, özüm pişkenini körmege isteyim (o vaqıt 90 kün yarımadada bulunıp, artıq kelip olamaycağımnı tüşündim. Rusiyeli sıñırcı öyle ayttı. Baqarıq).
Anda oğlum östi. O şimdi de anda. Men adetince onı aprelde alıp kettim, noyabrde alıp qaytacam. O endi qanunsız yaşay – ille bulunuv müddetini bozacaq. Bu qanunnı bozğan oğlan 25 künlik olğanda birinci kere Qara deñizde yuvundı. O, taşçıqlar üstünde yatıp, başını kötermege ögrendi. Üç aylıq olğanda Ceneviz qalesini körip, birinci kere sesli küldi. O, üç yaşında olğanda bir kün içinde Aylanma köyünden Arpatqa qadar barıp yetti. O yat, telükeli oldı – Ukraina marşını yırlap, yerli oğlanlarğa Maydan aqqında ikâye etip yüre.
– Siz Rusiye pasportlarını alacaqsızmı? – dep soradı qomşu Tanâ qartana. Ondan oğlum er kün eçki sütüni satın ala.
– Ne aytasız şu. Biz ukrainlilermiz da. Anam, banderovka olğanını ayta.
Eçki üç kün süt bermedi. Dörtünci künü saranlıq aqılsızlıqnı yeñdi.
Telükeli adamlar anda endi çoq
Qomşum Dilâra telükeli – yat bayraqnı asmay, Ukrainanı seve ve er keske bunı bildire. Dostum Svetlana telükeli – evinde qapalıp, ukrain muzıkasını diñley ve ağlay.
7 yaşındaki Yeva qızı da telükeli – er kün evge qaytqanda, ukrain ve rus nomerleri olğan maşinalarnı saya. Evge kelgende, quvançnen haber ete: «Bizimkiler daa çoq. Ukraina yeñe». Svetlana qızınıñ ağzını qapatıp yetiştirmese, qadınlardan balasını terbiyelep olmağanı aqqında öpkeler diñley.
Diger qomşum, Mustafa qartbaba da telükeli, o altı yaşında sürgünlikke oğrağan edi. O referendumğa barmadı, er vaqıt olğanı kibi saba saat 5-ten bostanında çalışa edi. Apayı da telükeli. Mart ayından «huntadan azat etilme quvançına» dayanmayıp, şimdi töşekten aman-aman turmay. Bazıda aqayı onı çıqarıp skemleçikke oturta.
Qırım olarnıñ
Olarnıñ, menim diger qomşum, Mişa kibi soylarnıñ, saba saat 10-nda endi saroş yürgenlerniñ. (– Ölka ber 30 grivna, saña ep bir şey olmaz, men ise bütün küni içip yürerim).
Olarnıñ, Rusiyede ölmege arz etken soylarnıñ – qomşu-nefaqacı, şeer şurasınıñ eki defa vekili, torunı üç yaz devamında oğlumnen beraber azbarımda oynadı, dey: «Men sizni hohollarnı o qadar nefret etem. Ne vaqıt sizlerden boşanacamız?».
Olarnıñ, yaznı beklep, raatlanğanlarnı sevemegen soylarnıñ ( – Artlarından pollarnı da yuvmadılar, qum, suv er yer toldı, yarıqnı artqaç qullandılar. Eşçekler.).
Olarnıñ, iç bir vaqıt dağlarğa barmağan, yalıda yuqlamağan, bir terek oturtmağan, köylerniñ tarihlerini bilmegen bu kibi soylarnıñ.
Qırım menim. Men borşç pişirip, yantıqlar qavuracam, Okean Elzı taqımını diñleycem, vişne qurutacam, Qoznıñ kiyik yalılarında kezecem, Ay-Georgiy dağına minip, kün batqanını közetecem.
Olga Vasilçenko, Ukraina PİMA İnstitutınıñ ileri ilmiy hadimi, psihologiya ilimleri doktorı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Küper cimerelgän
Bu xäl Tayvan’da bulğan
Tayvan’neñ Yilan töbägendäge Nanfangao portında küper cimerelgän.
Waqıyğada kim digändä 10 keşe yaralanğan, 5 keşe yuğalğan.
140 metr ozınlığındağı küperneñ ber öleşe cimerelü säbäple küper aşa uzuçı neft’ tankerı sudağı köymälär östenä kilep töşkän.
Waqıyğa urınına êzläw-qotqaru törkemnäre cibärelgän.
Yilandağı turistik urınnarnıñ berse bulğan Nanfangao küpere 1998 nçe yılda qullanılışqa tapşırılğan bulğan.
Bäyläneşle xäbärlär
Livanda maşina yörtüçeläreneñ yağulıq protestı
Livan başqalası Beyrutta maşina yörtüçeläre artqan yağulıq bäyälärenä rizasızlıq belderü öçen maşinaları belän yullarnı transport xäräkätenä yaptı
İzrail çüplären Fälästingä iltep tügä
Fälästin xökümäte räise Möxämmät İştiyyä İzrailneñ üzlären çüplek bularaq qullanuınnan zarlandı


text:
Bursada Qızıl armiya xorı konŝert quydı
Konŝertta törek sänğat’çese Xaluk Levent tä çığış yasadı
Törek sänğat’çese Xaluk Levent häm Rusiyäneñ Qızıl armiya xorı Bursa şähärendä konŝert quydı.
Turnirda soñğı bulğan bu konŝert Qızıl armiya ğaskärläreneñ Törkiyä häm Rusiyä bayraqların säxnägä urnaştıruları belän başlanıp kitte.
Rusiyä xorı cırlarınnan soñ säxnägä çıqqan sänğat’çe Xaluk Levent Çanakkale, İzmir häm Cömhüriyät marşların başqardı.
Konŝert repertuarında Rusiyä marşları da bar ide.
Bäyläneşle xäbärlär
TRT WORLD FORUM 2021: Klimat krizisı belän köräş yulları
Angliya wäkile Bridge: “Törkiyä bik möhim iq’tisad. Tübän häm nul’ uglerod citeşterä aluı cähätennän dä möhim il”
Kuşadasına ike kruiz qorabı belän 570 turist kilde
Aydınnıñ Kuşadası ilçäsenä berse Norvegiya, ikençese Bagamı bayraqlı ike kruiz köymäse belän 570 turist kilde


text:
2017 senesi fevral ayında Qırımğa 10 Rusiye ava şirketiniñ uçaqları uçuş kerçekleştirdi. Öyle neticege «Maydan zakordonnıh sprav» ve BSNews nezaret taqımları keldi.
«Aeroflot», «Rossiya», «Ural ava yolları», «Globus», «S7 Airlines», «Vim-Avia», «YVT», «Red Wings», «Nordwind Airlines», «Ikar (Pegas)» avia şirketler uçuş yapqanları aqqında haber etile.
Nezaretçiler taqımınıñ malümatına köre, keçken sene 12 öyle avia şirketler bar edi, 2015 senesiniñ başında ise – 11. Aqmescit avalimanından ve oña kelgen uçuşlarnıñ sayısı 2015 senesi fevralde – 1246, 2017 senesi fevralde – 1756, ve 2017 senesi fevralde – 1252 teşkil etti.
2014 senesi mart ayında Rusiye Qırımnı zapt etken soñ Qırım avalimanları Ukraina akimiyetiniñ qararınen qapatıldı. Andan ve anda uçuşlar Ukraina qanunlarını ve halqara qaidelerini bozması olaraq sayıla,onıñ içün avia şirketlerge qarşı Ukraina ve grajdanlıq aviatsiya Halqara teşkilâtı (GAHT) tarafından sanktsiyalar kirsetilmek mümkün.
Şimdilik Qırımğa uçuşlarını sadece rusiyeli avia şirketler yapa.


text:
Rusiye FSBsi hadimleri Eski Qırım sakini, qırımtatarı İsmet Memetovnıñ evini tintip bitirdi. Tintüv noyabrniñ 21-nde kün devamında keçirildi. Memetov «Meclis faaliyetinen alâqaları bar olğanında» şeklene, dep haber ete «Qırım birdemligi».
«Tahqiqat tedbirleri yekünlendi. Protokol tizildi. Advokatlarnıñ izaatlarını bekleymiz. Emil Kürbedinov, Rustem Kâmilev, İsmet Memetov ve uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri evden çıqtı. Protokolnı toldurmaq içün başqa binağa keçti. Er yer baqıldı», – dep aytıla haberde.
Haber etile ki, advokat mahkeme qararı olmağanı içün evniñ baqılmasına qarşı çıqtı. Buña baqmadan, Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri İsmet Memetovğa ait binalarnı baqıp çıqtı: eki tehnik baquv stantsiyası, tükân, qave, soñra da ev.
Qırım.Aqiqat Memetov ve advokatlarınıñ izaatlarını almağa tırışa.
Şaatlarnıñ qayd etkenine köre, Rusiye FSBsi hadimleri keçirgen tintüv vaqtında evde 2-5 yaşlarında balalar bar edi. İsmet Memetovnıñ altı balası bar, dep qayd etti «Qırım birdemligi».
Qırımtatar faaline qoltutmaq içün bir çoq insan keldi. İsmet Memetovnıñ imayesine advokat Emil Kürbedinov ve uquqçı-aq qorçalayıcı Rustem Kâmilev keldiler.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqatqa izaat berip, İsmet Memetov ürmet qazanğan bir insan olğanını ayttı. Çubarov, «Meclis faaliyetinen alâqaları bar» kibi şübeler «tintüv keçirmek içün manaçıq» olğanını tüşüne.
Noyabrniñ 21-nde Rusiye FSBsi hadimleri Eski Qırım sakini, qırımtatar faali İsmet Memetovnıñ evinde tintüv keçire, dep bildire «Qırım birdemligi».
Memetov Rusiyede ve onıñ işğali altındaki Qırımda yasaqlanğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetinen alâqaları bar olğanında şeklene. FSB malümatına köre, Memetov Meclisni maliye ete ve «ekstremist edebiyatnı saqlay».
İsmet Memetov oña aydınlatılğan qabaatlarnen razı degil ve yapılğan basqınıñ siyasiy mabüslerniñ mahkemelerine faal qatnağanınen bağlı olğanını tüşüne.
Rusiye uquq qoruyıcıları Eski Qırımdaki tintüvlerni izaatlamay.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Advokat Emil Kürbedinov Qırımda qırımtatarlarğa qarşı yañı cinaiy işlerniñ sahtesi peyda olğanı aqqında bildire, bu kibi işlerden sebep Aqyardan dört musulman adamı yaqalanğan edi. Olarnı «Hizb ut-Tahrir»ge alâqası bar olğanında qabaatlaylar.
«Olğan malümatqa köre, Aqyar FSB kene qırımtatarlarğa qarşı yañı cinaiy işlerniñ sahtesini meydanğa ketire, bu kibi işlerden sebep Aqyardan dört musulman adamı yaqalanğan edi – Ruslan Zeytullayev, Rustem Vaitov, Nuri Primov, Ferat Sayfullayev. Menimce, Elvina R. İGİLge qoşulmağanı aqqında malümat peyda olğanından soñ ve Qırım musulmanlarına, qırımtatarlarğa terroristik ruhu olğan halq obrazını yapıştırmağa imkânları yoq olğanından soñ – Aqyar sımaları daa bir qaç terroristik iş ile «oynamağa» qarar aldı!», – yazdı o Facebookta.
Fevral 11 künü sabasından Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirile. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber eteler. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Fevral 9 künü belli olğanı kibi, 2016 senesi yanvar 13-den qıdıruvğa ilân etilgen 16 yaşında Elvina Razakova Krasnodarda tapıldı. Babası aytqanı kibi, qız özü tuvğanlarına telefon etti. Advokat Emil Kürbedinov aytqanı kibi, Elvina Razakovanıñ ailesi «Life news» Rusiye teleşirketine qarşı mahkeme davasını açacaq ola. Adliyeci aytqanına köre, telekompaniya qıznı «İslâm devletine» bağlağanda, aqlı degil edi».
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Gece Bişkekte (Kırgızistan) ava limanında politsiya 3 saat devamında Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevni tuttı, dep haber ete QHA.
Neşirniñ malümatına köre, Cemilev mesleatçısı, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Ümerov ile beraber Bişkekke konferentsiyağa Dubaydan keldiler. Ekisiniñ de pasportlarını aldılar.
Mustafa Cemilev haber agentligine bergen malümatına köre, olarnı azat ettiler, ve olar musafirhanege yol aldılar.
Cemilevniñ aytqanına köre, o, uquq qoruyıcılarğa ziyaretniñ maqsadı aqqında bildirdi – halqara konferentsiyada iştirak etmek, em de Rusiyege kirişi 5 yılğa qadar yasaq etilgenini ayttı.
Kırgızistan uquq qoruyıcıları işbu malümatnı daa tasdıqlamadılar. Qırım.Aqiqat Cemilevden tafsilâtlı malümat alacaq edi, lâkin iyün 2-de saba onıñ telefonı qapalı. Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Cemilevniñ matbuat hızmeti vaqia aqqında çoq şey bilmey, lâkin tezden malümat bermege vade ete.


text:
Cuma künü, iyünniñ 26-nda, Qırımtatar bayraq künü munasebetinen Qırımdaki Aq Qayada balaban qırımtatar bayrağı açıldı.
Hayırlav videolarını Facebookta qırımtatar faalleri Nariman Celâl ve Rolan Salimov derc etti.
«Aktsiyamız soñuna kele. Bir qaç közeticiden ğayrı, bir özümiz qaldıq», – dep bildirdi Osmanov.
Odesağa qaytqan «Yañı Qapu» buksirinde Qırımnıñ tamır halqı qırımtatarlarnıñ milliy bayraq künü munasebetinen Ukraina ve qırımtatar bayraqları köterildi. 2018 senesi noyabr ayında gemige zarar ketirildi ve Keriç boğazı yaqınlarında Rusiye quvetçileri tarafından zapt etilgen edi.
Ukraina prezidentiniñ ofisinde iyünniñ 26-nda qırımtatarlarnı milliy bayraq kününen tebriklep, Rusiye apsinde tutulğan faaller aqqında hatırlattılar.
Ukraina prezidentiniñ ofisinde iyünniñ 26-nda qırımtatarlarnı milliy bayraq kününen tebriklep, Rusiye apsinde tutulğan faaller aqqında hatırlattılar.
Qırımtatar resurs merkeziniñ reberi Eskender Bariyevniñ qayd etkenine köre, Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti qırımtatar faallerine qarşı çift standartlarnı qullana. Böylece, iyünniñ 26-nda Qırımtatar bayraq künü munasebetinen aktsiyalarnıñ keçirilüvine keder etmege tırışa.
Er yıl iyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy bayraq kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-nde Aqmescitte ötkerilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü saylânğan edi.
Qırımtatar bayrağı üzerinde altın tamğa tasvir etilgen kök bayraqtır. Tantanalı tedbirler em Qırımda, em esas Ukrainada, em çetele ötkerile.


text:
Qırımnıñ Saq rayonında benzin kanistrasınen oyunağan dört bala yaralandı, olardan üçüni hastahanelerge uçaqnen alıp kettiler. Bunı Qırım sağlıq naziri İgor Çemodanov bildirdi.
"Bizde Saq rayonında tünevin dört bala benzin kanistrasınen oynap, onı yaqtılar... dörtü yandı. Üçüni hastahanelerge uçaqnen alıp kettiler", - haber etti o.
Nazir, bir balağa bugün ameliyat yapacaqlarını bildirdi, onıñ 2-3 derecede yanğınları bar, bedeniniñ 34%-ı yandı. Daa eki balanıñ nefes yollarında yanıqlar bar.
Yarımadada aprelniñ 10-unda mahsus yanğınğa qarşı rejim ilân etildi.


text:
Aprelniñ 21-nde, çarşenbe künü, Hersonda Rusiye işğal etken Qırımğa suv berilmesine qarşı olğan faaller Herson vilâyet devlet memuriyetiniñ binasına öz mevamını bildirmek ve bunıñ aqqında Herson vilâyeti reberliginin fikrini eşitmek içün keldiler. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildirdi.
«Soñki ayda bu mevzu ğayrıdan ortağa çıqtı. Vaziyet kerginleşe. Türlü teşkilât ve areketlerniñ temsilcileri ile beraber toplanıp bu meseleni Azatlıq Meydanında vilâyet akimiyetinen muzakere etmege qarar berdik. Biz akimiyetniñ mevamını bilmek içün keldik», – dedi «Herson samooboronası» cemaat areketiniñ başı İnna Usaçeva.
Onıñ sözlerine köre, arbiy talimler ve Rusiyeniñ tecavuziy ritorikası sebebinden Qırım ile memuriy sıñırdaki vaziyet kerginleşkeni içün bu mevzu «bir uğunlaşma qattı» ola bilir, bunıñ içün akimiyetniñ mevamını añlamaq kerek.
Herson vilâyet devlet memuriyeti başınıñ muavini Nikolay Yakimenko faallerniñ qarşısına çıqtı.
«İşğalden azat etilgenine qadar iç kimse Qırımnı suv ile temin etmeycek», – dedi o.
Yaqın kelecekte faaller Qırımnıñ suv techizatı meselesinde mevamını eşitmek içüye Herson şeer başı İgor Kolıhayevnen körüşecek olalar.
Hatırlatamız ki, evel Herson şeer başı İgor Kolıhayev iqtisadiy munasebetler tarafdarı olğanını aytıp, Qırım işğalden azat etilgenine qadar suvnıñ satılmasına qoltutqanını bildirgen edi.
Qırımnıñ suv teminlevi
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Rusiye FSB-siniñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti, Aqyarda Yañı Şüli (Şturmovoye) köyünde yerli sakinniñ evinde tintüvniñ ve tutulmasınıñ videosını derc etti. Rüstem Abilev “ekstremist areketlerine çağıruv”da şeklene. Videonı “Krıminform” matbuatı derc etti.
Videoda quvetçiler, ev kompyuteriniñ sistema blokı, bir qaç cep telefonı, fleş-kartalar, vesiqa, kitap ve elyazmalarnı tutıp alğanı körüne.
Tintüvden soñ aqaynı “Gazel” maşnasına oturtıp, tahqiqat tedbirlerini devam etmek içün alıp kettiler. Rüstem tirenmedi.
Aqyarnıñ Balıqlava rayonınıñ Yañı Şüli (Şturmovoye) köyünde Aqyar soq., 48 adresi boyunca aprelniñ 15-nde cami imamı Rustem Abilevniñ evinde tintüv keçirilgen edi. Tahqiqat tedbirleri başta Abilevniñ imamlıq yapqan camide keçirildi, soñra quvetçiler Rustem Abilevniñ evine keldi. Rusiye quvetçileri, aprelniñ 15-inde Yañı Şüli köyünde keçirgen tintüvden soñ, imam Rüstem Abilevni Rusiye FSB-siniñ bölügine ketirdi.


text:
Qırımda «Qırım baari» olaraq adlandırılğan vaqialarnıñ birinci yıllığına bağışlanğan tedbirlerni belgilediler.
Qırım ükümeti tedbirler cedvelini derc ete.
Olarnıñ çoqusı Aqmescitte keçirilecek.
Tedbirlerniñ cedveline binaen, mart 10-da «Qırım poçtası» bir yıl evelsi olıp keçken vaqialarğa bağışlanğan mektüp pulunı azırlaycaq.
Mart 11-de akimiyetniñ işini aydınlatqan Krıminform agentliginiñ matbuat merkezinde «Qırım baari» mevzulı fotoresimler albomını taqdim etecekler.
Mart 12-den 22-ge qadar Devlet akademik muzıkalı teatrinde «Seniñ Qırım baariñ» cumhuriyet fotosergisi keçirilecek.
Mart 16-da, «referendum» keçirilgen künü, Qırım Devlet şurasınıñ meydanında medeniyet tedbirleri keçirilecek, soñra ise parlament binasınıñ foyyesinde «Qırım baari» fotoresimler sergisi açılacaq.
Aynı bu künü yerli saatke köre saat 18:00 Aqmescitteki Lenin meydanında tantanalı tedbir ve bayram kontserti keçirilecek.
Mart 18-de yerli saatke köre saat 09:00 «Birleşüv» aktsiyası ötkerilecek, onıñ çerçivesinde Rusiye Federatsiyası subyektleriniñ devlet binalarında Qırım Cumhuriyetiniñ bayrağı köterilecek.
Bu künü aqşam Aqmescitteki Lenin meydanında tantanalı toplaşuv ve bayram kontserti ötkerilecek.
Beyanatta qayd etile ki, tedbirler Qırım Cumhuriyetiniñ «Anayasası» qabul etilgen künü, aprel 11-de, bitecek. Qırımlılarğa üç devlet tili – rusça, ukraince, qırımtatarca – bastırılğan Qırım Cumhuriyetiniñ Anayasasını dağıtacaqlar.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Ukrainada Qırımdan köçip kelgen adamlarnıñ teşebbüsi ile Qırım işğaline qarşı informatsion kampaniya başlandı. Onıñ çerçivesinde fotosergi, brifing, telemarafon, konferentsiyalarnıñ keçirilmesi planlaştırıla. Qırım işğaliniñ yıllığı ile bağlı tedbirler mart 15-ke qadar devam etecek.


text:
Qırımda iyülniñ 7-nde saba keçirilgen kütleviy tintüvler vaqtında Rusiye quvetçileri Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde saqat qırımlı Aleksandr Sizikovnı tuttı, dep haber ete «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
Onıñ tutuluvınen bağlı qoşma tintüvler apayı qayd olğan Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında ve Bağçasaray rayonınıñ Teberti (Turgenevka) köyünde qartanasınıñ evinde keçirildi. Bu aqta uquqçı Elvina Semedlâyeva bildirdi.
«Aleksandr Sizikov 2009 senesi soqurlaştı. Siyasiy mabüs, «Topçiköy» din cemiyetiniñ reisi, Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi, apiske alınmazdan evel Sizikovnıñ vasiyi olğan Edem Smailovğa qol tutmaq içün eki kere bir kişilik narazılıq aktsiyalarına çıqqan edi», – dep tarif etti Semedlâyeva.
Tintüvni videoğa çıqarğan faallerniñ aytqanına köre, Sizikov apayınen beraber tutuldı, çünki bir özü areket etip olamay.
Tintüvler iyülniñ 7-nde saba erte yedi qırımlınıñ evinde keçirildi: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında yaşağan Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında yaşağan İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde yaşağan Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde yaşağan Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) qasabasında yaşağan Vadim Bektemirov ve Aluştada yaşağan Dilâver Memetovnıñ evinde. Memetov tintüv vaqtında evde yoq edi, onı qıdırmağa devam eteler.
Tintüv sebepleri belli degil, Qırımnıñ Rusiye quvet müessiseleri vaziyetni izaatlamay.
Advokat İslâm Velilâyev, onı FSB hadimleri tintüv keçirgen evge kirsetmedi, dep ayttı.
2014 senesiniñ Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ mustaqil jurnalist, vatandaş faali, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, avgustnıñ 17-nde qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge qarşılıq kösterdi.
«İşğalci devlet kene qırımtatarlarnı qorquta ve taqiplerge oğrata. Ukraina vatandaşlarınıñ evlerinde tintüvler halqara uquq qidelerini, hususan İnsan aqaları ve esas azatlıqlar aqqında Şartnameniñ 5-nci maddesini, Şahsiy ve aile ayatına riayet etilme aqqı aqqında Şartnameniñ 8-nci maddesini qaba şekilde boza», – dep yazdı Denisov Facebook saifesinde.
O, dünya toplulığını Rusiye quvetçileriniñ arektelerine qarşılıq köstermege ve Rusiyege tazyıqnı arttırmağa çağırdı.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ faalleri, avgustnıñ 17-nde saba qırımtatrlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerden soñ beş insan yaqalanğanını bildireler.
Aqyarnıñ Nahimov rayonında FSB hadimleri Rustem Murasov ve Rustem Tairov,Aqyarnıñ Balıqlava rayonında Cebbar Bekirov, Bağçasaray rayonında Zaur Abdullayev, Aqmescit rayonında Raif Fevziyevni yaqaladı.
Faallerniñ malümatına köre, Cebbar Bekirov, Zaur Abdullayev ve Rustem Tairovnıñ evlerinde tintüvler Aqyarnnı Lenino rayon mahkemesiniñ qararı ile keçirildi.
Raif Fevziyevniñ evinde keçirilgen tintüvge avdokat Edem Semedlâyevni yibermegenler. Advokatnıñ malümatına köre, imam Rusiye CQ 205.5 maddesine binaen qabaatlana.
Qırımdaki Rusiye qanınun qoruyıcı organlarnı vaziyetni tefsir etmeyler.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar avgustnıñ 17-nde qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge cevap berdi. O buña devam etken «qorqutuv siyaseti» dedi.


text:
İlhaq etilgen Qırım kelecek yılda yollarnıñ tamiri ve rokonstruktsiyasına 1,8 milliar ruble ala bile. Bu aqta “Krım” radiosı efirinde Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov bildirdi.
“Havfsız keyfiyetli yollar”. Bu programmağa binaen biz yollarnıñ tamiri ve rekonstruktsiyasına 1.8 milliard ruble ala bilemiz. 2024 senesine qadar yollarnıñ 40 %-ını normağa uyğan alğa ketirmek içün. Bu şeerara, köyara yollar”, - dedi Aksönov.
Dekabr 29-da Qırımda yañı “Tavrida” yolunıñ Aqmescitten (Simferopol) Qarasuvbazarğace (Belogorsk) qısmını açtılar. Dekabr 30-ında yol areketi içün “Tavrida” yolunıñ daa eki qısmını - Qarasuvbazardan Kefegece (Feodosiya) - açmağa niyetlenile. Dekabr 31-inde Kefeden Keriçke yol açılacaq.
Böylece, yılnıñ soñunace “Tavrida”nıñ Keriçten Aqmescitkece 190 kilometrlik yol qısmını (qurulışnıñ birinci basamağı) açmağa niyetleneler. Yañı trassanıñ eki yolağı olacaq.


text:
Herson vilâyeti Geniçesk rayonıñ sabıq başı, yarımadada Qırım akimiyetine yaqın olğan «Qırım birligi» qırımtatar teşkilâtınıñ reberi Seytumer Nimetullayev Herson vilâyetinde keçirilmesi planlaştırılğan Qırım qamaçavına qarşı aktsiyanıñ azırlanuvına öz alâqasını red etti.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Aytqanı kibi, oña Geniçesk rayonınıñ sakinleri telefon etip, qamaçav iştirakçilerine şikâyet ete ve «tevsiye soraylar».
«Balalar anda çalışa ve ailelerini baqmağa tırışalar. Bu qamaçav siyasiy degil, iqtisadiydir, er kes öz aile menfaatını tüşüne. Çoqusınen telefonlaşamız, laf etemiz. Olarnıñ aytılacaq şeyleri bar. Olarğa şöyle aytıldı: barıñ, ariza yazıñ, aktsiyanı keçirmege istegiñizni bildiriñ. Añlağanıma köre, olar Geniçesk rayonınıñ memuriyetine barıp, izin aldılar. İnsanlar öz fikirlerini bildirmege isteyler. Menimce, bu adiy bir şey», – dedi o ve Qırım qamaçavı iştirakçileriniñ aqça berilmesi aqqında bildirüvini red etti.
«Kimse aqça bermedi. İnsanlar «Pravıy sektor»nıñ idare etken sıñır yanındaki zonada yaşamaqtan bezdiler. Gecelernen yürip, balalarnı qorquza ediler, evlerni, maşinalarnı yaqmağa vade ete ediler», – dey o.
Onıñ fikrine köre, ileride yerli eali arasında narazılıq aktsiyaları başlana bile.
«Olarğa fikirni aydınlatmağa yasaq etseler, yarın, o birisi kün halq narazılıqqa çıqar. Geniçesk çoq milletlidir ve kimse başqasınıñ itibarını aşalap olamaz», – dey Nimetullayev.
Herson vilâyetinde oktâbr 28 kününe planlaştırılğan Qırım qamaçavına qarşı aktsiyanı lâğu ettiler.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye «115 ukrainalını yalan ve siyasiy sebeplerge esaslanğan qabaatlar boyunca qanunsız şekilde taqip ete», dep bildirdi. Bu aqta o, Berlindeki «İşğal etilgen Qırım: andaki vaziyet» munaqaşası vaqtında tarif etti.
«40 qırımtatarı Rusiyede azatlıqtan marum etüv yerlerinde buluna, 32 kişi vaqtınca işğal etilgen Qırımda apiste yata, cezadan şartlı olaraq azat etilgen 15 insan Qırım yarımadasında yaşağan yerinde buluna. Olar esas Ukrainağa çıqıp olamaylar, çünki areket serbestligi ve yaşav yerini saylav aqları bozula», – dedi Denisova.
Ukraina ombudsmeni, Rusiye BM qararını yerine ketirmeyip, IV Jeneva şartnamesini boza, dep qoştı.
«Eminim ki, halqara basqı ve sanktsiyalarnıñ quvetleştirilmesi sayesinde Ukraina vatandaşlarınıñ azatlığını, Ukrainanıñ da topraqlarını qaytarmaq mümkün», – dep qayd etti Lüdmila Denisova.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye tutulğan şahıslarnı almaştırdı. 35 ukrainalı olğan uçaq «Borıspil» ava limanında qondı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, qırımtatar faalleriniñ Rusiye apishanelerinden azat etilüvi Ukraina-Rusiye deñişiminiñ ekinci basamağı olacaq.