text:
Kiyev – Noyabr 19-21 künleri Kiyevde qırımtatar qınalaması dersleri keçirildi. Başta er istegen insannı davet etken ediler. Faqat tedbirni ziyaret etmege istegen insanlarnıñ sayısı Rustem Skibinniñ «Tamğa» merkezi sığdıra bilecek insanlarnıñ sayısından çoq oldı. Bu sebepten qınalamada az insan iştirak etti, Lviv, Kiyev ve Qırımnıñ ustaları tecribenen paylaşıp, bilgilerini arttırdı ve yañı bilgilerni menimsediler. Seminarnıñ soñki künü ressamlar qırımtatar toyunı kösterdiler, sanalaştırmanı er kes İvan Gonçar müzeyinde seyir ete bildi. Qırım.Aqiqat qırımtatarlarnıñ medeniyetinde qınalama alğan yerini ögrenmege istedi.
– Er biriñiz öz örnekni saylamaq kerek. Farqlı olğanlarını hatırlaysıñızdır: erkek ve qadınlarnıñ örnekleri farqlı ola. Qızlar, erkekler, balalar içün örnekler bar. Er bir örnekniñ manası bar. Bunı unutmañız, – dep hatırlata iştirakçilerge örneklerniñ hususiyetlerini Mamut Çurlu. Tünevin o bunıñnen bağlı ders berdi. Seminar iştirakçileri diqqatnen diñlep, kâğıtta örneklerni qarandaşnen yapalar. – Resimni bitirgen soñ
malzemeñiz bozulmasın dep, flomaster ya da qalemnen sızıñız...
– Mence, birden qına ile yapmaq kerek... flomaster ile yapsaq, bam-başqa şey çıqar.
– Belki de, – dep razı ola oca.
– Nar bereket timsali olaraqmı? – dep soray iştirakçilerden biri.
Nar – musulman medeniyetinde bir çoq manada bereket timsalidir. Çünki bir meyva bar, o, açılsa, bir sıra küçük daneçik çıqa...
Nar – musulman medeniyetinde bir çoq manada bereket timsalidir. Çünki bir meyva bar, o, açılsa, bir sıra küçük daneçik çıqa...
Ustalarnıñ işini nezaret etken oca şunı ilâve ete:
– Örneklerde universal ğayeler qullanılsa da, er biriñiz örnek yapıp, özüniñ bir parçasını qaldıra, ressamlar da aynı. Olarnı nasıl birleştirersiñiz, nasıl tanıtırsıñız – er şey neticede körünecek... örneklerde boş yerlerni unutmañız. Olar – muzıkada toqtamalar kibi... Er toqtavnıñ öz manası bar, resimdeki boşluqlarnıñ manası da ola. Resim yapqanda muzıkanı tüşüniñiz.
Mamut Çurlu Qırımdan keldi. Bir çoq insan onı qırımtatar ustalarınıñ icadiy ocası dep saya. Bugün ğayet şemur olğan çolmekçi Rustem Skibinniñ de ocası ola. Amma ondan ğayrı, Qırımdan Kiyevge diger insanlar da keldi. Zera Ablâzisova «Tamğa» merkeziniñ icadiy müitine dalmaq içün Aqmescitni bir qaç künge terk etti. O, Qırım tışına çıqmağa seve, soñki ziyaretlerni quvana-quvana hatırlay: Lvivde «Köçip kelgenler ve Lvivlilerniñ festivali», Amerika elçihanesi ve Pirogovo bağçasında sergiler. Qadın işğalden soñ müim deñişkeninden sebep bir yıllıq toqtama olğanını ayta, Zera içün keyf dos-doğru icatnen bağlıdır:
– Qırımtatarlarnıñ örneklerini aks ettirem, renklerniñ büyük emiyeti bar, alını renklernen bağlayım. Bu apansızdan ola. Keyfiñiz yahşı olsa, menfiy renklerni qullanmaycaqsıñız: qoyu qaverenki ya da qoyu boz renkini kullanırsıñız.
– İcadıñız içün küçüni nasıl topladıñız?
Etrafımda olğanlarnı deñiştiremem, amma dünyanı icadımnen yaraştıra bilemZera Ablâzisova
– Birinciden, Qırımda yaşağanımnı, Qırım menim vatanım olğanını añladım. Andan bir qaç künge ketip, keri qaytqan soñ canım raat ola edi. Raat olğanımnı aytamayım, amma dünyağa aenkli bir şekilde yanaşmağa başladım. Etrafımda olğanlarnı deñiştiremem, amma dünyanı icadımnen yaraştıra bilem. Şimdi bir ğayem bar – etnografik malümatlarnı bermek. Bütün ince şeylerni yetkizmege tırışam. Menim içün müim bir şey. Qırımda sıq-sıq olğan adiyleştirüvlerni istemeyim, meselâ, «qırımtatarlarğa» «tatarlar» deyler. Asılında Qazan tatarlarınıñ öz medeniyeti, halq ağız yaratıcılığı, qıyafet unsurları bar, qırımtatarlarnıñ da ayrı şeyleri bar. Bunı qayd etmege tırışam.
Bugünde-bugün şeerden çıqıp, dağ, orman, deñizge baram ve böylece küç alam, ilham alam. Bu sene, meselâ, üç kün ve üç gece Ayuv dağ eteginde qalğan edim. Deñiz, küneş çıqması ve küneş batması – kâinat kibi, hayal kibi bir şey... Meraqlı bir tüş kördim. «Haytarma» – qaytmaq demektir. Men bunıñ bir manası bar, dep tüşündim.
– Qırımnı terk etmek kibi fikirleriñiz oldımı?
– Musafirlikke barmaq içün, – külümsirep ayta Zera.
– Sebebini añlatırsıñızmı?
– Özbekistanda dünyağa keldim ve anda yigirmi yıl yaşadım. Adamlar Qırımğa qaytıp başlağanda men de bir çoq qırımtatarı kibi Özbekistanda yahşı bir dairemni qaldırıp kettim, qaytqan soñ ise yataqhaneniñ bir odasında yaşamağa başladım, andaki turmuş şaraitleri pek fena edi. Anam ve qorantamnıñ büyük qısmı Özbekistanda ediler, şunı ayta ediler: «Kel, soñra evimizge beraber qaytarıq. Amma men birden bu... nasıl deyim... topraq sesinimi eşittim? (külümsirey) Men evde kibi edim. Vatanında amanlıq ve istiqrar olsa, onı sevmek pek qolay. Menfiy bir şeyler olsa, o vaqıt anda olmaq müimdir. Semetdeşlerine qoltutmaq kerek, öz icadınen eyilik ümütini bermek kerek.
Zeranen subetleşkende, Rustemniñ merkezinde yarın keçirilecek toy merasimi muzakere etile edi:
– Yarın adamlar bizge baqmağa kelecekler, biz ise ne, nasıl ve qayda yapacağımıznı bilmeyik! – biraz açuvlanıp ayta Mamut Çurlu. – Kelinni çıqaramızmı ya da özü kirecek?
Ertesi künü seminar iştirakçileri müzeyge merasimden bir qaç saat ögüne keleler. Qızlar bir-biriniñ saçını öre, bazıları sananı azırlaylar, repetitsiya yapalar. Oyuncılar açuvlana, ara-sıra qavğalaşalar, bazı yerlerniñ hususiyetlerini muzakere eteler. Oyun stsenariyini Yelena Soboleva, qırımtatar medeniyetiniñ tedqiqçisi yazdı. O, bu sene «Qırımtatarlarnıñ toyu: ananeviy şekilleri ve deñişmeleri» kitabını yazdı.
15 daqqalıq oyundan soñ seyirciler alğışlaylar
Çalğıcılar kelgen soñ muzıka ile keçirilgen repetitsiya başlana, oyuncılar yımşay. Zalda bayağı insan toplaşa. Başqa çare yoq – başlamaq kerek. 15 daqqalıq oyundan soñ seyirciler alğışlaylar. Ustalar musafirlerni qınalamanı baqmağa davet eteler. Bir qaç daqqa içinde er bir ressamnıñ ögünde nevbet tizile.
– Hanım efendi, bu qızçıq 20 daqqadan berli bekley, men kördim, bir qaç daqqağa çıqqan edi. Onı alıñız başta, – utanıp ve biraz açuvlanıp ayta qadın.
Elzara – qırımtatarıdır. İşğalden evel Kiyevge oqumağa keldi. Seminar iştirakçilerinen beraber üç kün keçirdi.
– Böyle bir merasim mında, Kiyevde, keçirilgeninden ğururlanam. Mustaqil Ukrainanıñ paytahtında öz medeniyetimizni köstermege imkânımız bar. Artıq resim güzel bir şey olmaqnen beraber, belli bir ğaye taşığanını, tarihı ve belli bir kodu olğanını bilemiz, istegen er şeyni gizley bilesiñ. Üç kün devamında qızlar medeniyetni yetkizmege ögrendiler, medeniyetni yetkizmek de – qolay bir şey degil, mence. Beraber yaşaymız, kim olğanımıznı ve qomşularımız kim olğanını bilmek kerekmiz.


c: text/html

text:
Tıbbiyet hadimleri, dekabrniñ 15-nde İsrail telükesizlik hadimleri ile çatışmalar esnasında dört filistinli elâk oldı, 160-ı yaralandı, dep bildirdiler. Çatışmalar, AQŞ prezidenti Donald Trampnıñ, Qudüsni İsrailniñ paytahtı tanımaq qararı ile alâqalı.
Azatlıq Radiosı bildirgeni kibi, zararlanğanlarnıñ çoqusı Ğazzeden. Anda biñlerce filistinliler pekitilgen qora artından İsrail askerlerini taş boranına tuttı. Tıbbiyet hadimleriniñ bildirgenine köre, anda narazılıq köstergenlerniñ ekisi elâk oldı. Olardan biri saqatlar telekesinde (arabaçığına) edi. Daa 150 kişi yaralandı.
Ondan ğayrı Ğarbiy Şeriada (Ürdün özeniniñ ğarbiy sailinde) İsrail telükesizlik hadimleriniñ qurşun atışı neticesinde narazılıq köstergenlerniñ ekisi elâk oldı ve daa 10 kişi yaralandı.
Dekabrniñ 6-sında Amerika Qoşma Ştatlarınıñ prezidenti Donald Tramp, AQŞniñ Qudüsni İsrailniñ paytahtı olaraq resmen tanığanını ilân etip, AQŞ elçiligini Tel-Avivden anda avuşturmağa vade etti.
Trampnıñ bu adımı filistinliler ile olarnıñ arap ittfaqdaşları ve bunıñ kibi de Ğarp devletleri tarafından tenqit etildi.
Qudüsniñ statusı, İsrail-Filistin çatışmasınıñ er bir tarafı içün tesirli meseledir. Filistinliler Şarqiy Qudüsni, ileride qurulacaq devletleriniñ paytahtı olmaq kerek, dep sayalar.
BMTniñ 1947 senesine ait, o zaman Britaniya mandatı altında bulunğan Filistinniñ toprağında yeudi ve arap olaraq eki devletni qurmaq planı boyunca Qudüs, BMTniñ idaresi altında mahsus bir halqara rejimi ile ayrı bir birlem olmaq kerek edi.
Aqiqatta ise 1948 senesinde İsrail birinci Arap-İsrail cenkiniñ neticeleri boyunca şeerniñ ğarbiy qısmını kontroli altına aldı ve 1949 senesinde Qudüsni öz paytahtı ilân etti. Şarqiy Qudüs o zaman Ürdün tarafından işğal etildi. İsrail 1967 senesi Altı künlük cenki esnasında Şarqiy Qudüsni de Eski şeer ile beraber zapt etti ve daa soñra, bu territoriyanı ilhaq etkenini ilân etip, bütün Qudüs onıñ bolünmez paytahtı olğanını bildirdi.
Halqara cemaatçılığı 1947 senesiniñ planı esasında Qudüsniñ İsrailge ait olğanını, hususan Şarqiy Qudüsniñ İsrail tarafından ilhaq etilgenini ve bütün şeerniñ ülkeniñ paytahtı ilân etilgenini tanımay. Asılında bütün devletlerniñ ve şu cümledeñ AQŞnıñ elçilikleri Tel-Avivde buluna.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukrainada, Rusiyede cemaatçılıq ekige bölüngenini tüşüneler. Birinci, büyükçe olğan gruppa, DHC (DNR) ve LHC (LNR)ge qol tutıp, Ukrainanıñ dağıluvını arz ete. Diger – azlıqnı teşkil etken gruppa – Rusiye Sovet Birligi sıfatından vazgeçkenini istey, çünki zaman köpçegi devletni 1961 senesi, Gagarin ve sputnik devirine degil de, 88 senesine, cumhuriyetlerniñ mustaqillik ilân etken vaqıtlarına alıp ketmesi mümkün.
İşte, bu, cenk zamanınıñ hususiyeti – er şey qara-beyaz tüslerge boyalana. Asılında ise, er şey daa çoq mürekkep. Hususan, DHC ve LHC-ni desteklegen, «#putinordunıkirset» dep qıçırğanlarnıñ al-vaziyeti diqqat çeke. Çünki, olar bir soy olıp körünseler de, ep bir farqlanalar.
Olar da ekige bölüneler. Birinciler – akimiyet etrafında bulunıp, onıñ alğışını qazanmağa isteyler. Olarnıñ fikirleri «sovet» ükümetiniñ mevamını añdıra: Ukrainanıñ eyi ve merametli şarqiy topraqları bar, anda «faşistlernen» küreşeler ve eñ esas maqsad – olarğa «halqlar qorantasına» keri qaytmağa yardım etmekten ibaret. Bu vilâyetlerni Rusiyege qoşmaq degil, «federativ Ukrainanıñ» terkibinde qaldırıp, onı idare etmek, Kiyevden mustaqil olğan ve merkezniñ qararlarını istegeni kibi eda etken bir regionnı teşkil etmek mümkün, dep sayalar. Ukraina ile olğan sıñırlar iç bir zaman bozulmasın, bufer – qaviy olmalı, Donetsk ve Lugansk ise, vaqtınca qaçırılğan Kiyev olmalı.
Bu kibi fikirde olğanlar atta, sovet usullarnı qullanalar – onıñ içün, «faşistler», «banderovetsler», «kollaboratsionitler» aqqında aytmağa pek seveler. Em de Ulu Vatan Cenkine ait alâmetlerni işleteler: er kesni azat etermiz, Varşava blokunı qoşarmız ve yerli an-anelerni inkişaf etermiz, çünki biz «doğru» halqlarnen dostluqnı pekitemiz. Bu sebepten Novorossiya olar içün - «Ukrainanıñ doğru parçasıdır».
Ekinci gruppağa kirgen adamlar da bar. Onıñ tarafdarları, Ukraina soñki 20 yıl devamında milliy menlikni tikledi, dep saya. Bu ceryannıñ eñ yüksek noqtası – Maydan oldı. Şu Maydanda, Ukraina Rusiyeden ayırıldı. Parçalanğan savutnı yañıdan yasamaq yerine, Ukrainanıñ degerliklerni qabyl etmegen insanlarğa yardım etmek kerekligini tüşüneler. Rusiye Federatsiyasınıñ terkibine Ukrainanıñ bir qısımını qoşmaq ya da şu topraqlarda diger Rusiyeni qurmaq mümkün, deyler. Bundan sebep, olar içün, Ukrainanıñ şarqındaki vaqialar «faşizm» ile küreş degil, «cenüp-şarqta» yaşağan ruslarnıñ ukrainlilernen küreşi.
Birinci gruppa – bu resmiy ve oña yaqın küçler: Lavrovdan başlap, Sergey Markovğa qadar, «Rossiya 24»ten Sergey Kürginânğa qadar. Ekincisi – radikallıq seviyelerine köre farqlanğan milletçilerdir: Holmogorovdan başlap Ölşanskiyge qadar, Prosvirninden başlap Krılovğa qadar. Birincilerniñ maqsadı – er şeyni keri qaytarmaq, Maydannıñ yeñişlerini yoq etmektir. Ekincilerniñ istegi – ukrain milliy tiklevini qullanıp, tamam bu kibi ceryannı bütün Rusiye boyunca olmasa da, iç olmadım «Novorossiya»nıñ topraqlarında başlamaqtır.
Birincileri, Rusiyeniñ özünde deñişmeler yüz bergenini istemeyler: olar içün er şey yeterli. Ekinciler aksine, şu deñişmeler aqqında arzu eteler, Rusiye aqiqiy imperiya olıp ta, tek ruslarnıñ devletine çervirilmesini isteyler.
Birincilerniñ vazifesi – Ukrainada vaziyet kergin, ekincilerniñ - DHC ve LNC-niñ vaziyeti eyi olmalı. Birinciler içün, «Novorossiya» Kiyevniñ küçsiz qalması içün, ekincilerge, milliy menlik tikleviniñ bir misali içün kerek.
Eñ meraqlısı şu ki, bu gruppalar arz etken Rusiyeni qurmaq niyeti peşinde olıp, Ukrainanı tikleyler. Olarnıñ faaliyeti sayesinde, 20 yıldan soñ, Donbasstaki vaziyet aqqında ukrain kitaplarında neler yazılacagını men pek yahşı bilem.
Bunıñ episi, Rusiyeniñ, bazı yerli sakinlerge tayanıp yapqan istilâsı dep yazılacaq. «Uzun ve qanlı uruşlardan soñ ukrain ordusı devletniñ mustaqilligini qorçaladı», ya da «ukrain ordusı, ale daa Donetsk ve Lugansk vilâyetlerini qanunsız şekilde basıp alğan separatistlerniñ, ilerige areketini toqtattı» dep qayd eterler. Yani, olacaq esas vaqialar endi belli.
Ruslarnıñ tarih kitaplarında neler yazılacağını men bilmeyim. Olar, «Moskva, Donbasstaki vaqilarğa lâqayd davranıp olamadı ve ordularını yolladı», ya da «Moskva provokatsiyalarğa aldanmayıp, ordularnı yollamadı», ya da «Moskva yollağan ordular öz vazifesini eda etip, keri qayttılar», ya da asılında bir şey yazmamaları mümkün.
Biz, 20 yıldan ziyayde bu deñişmeler sebebinden Rusiyeniñ alı ne olacağını tahmin etip olamaymız. Çünki, siyasiy yöñelişi, esas degerlikleri, sıñırını bilmeymiz. Çünki şimdiki vaqıtta, Donbassta, Ukrainanıñ taqdiri degil, daa çoq Rusiyeniñ kelecegi belgilene. Ukrainanki endi belli.
Pavel Kazarin, qırımlı mühbir, Qırım.Aqiqatnıñ moskvalı közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Ukrayına Mudafaa nazirliginiñ Baş idaresi bu küzni cenkniñ müim vaqtı dep saya, dep bildirdi.
«Küz müim bir devir olacaq. Tabiat ve iklim şaraitleri aqqında aytsaq – sentâbr-oktâbr olacaq. Soñra ava yaramay olacaq, noyabr, qış, amma cenk areketleri devam etecek. O qadar faal olmaycaq, belki, amma Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı quvetleri bıltır qışta Sumı ve Çerniğiv vilâyetlerimizge qarşı küç qullanğan edi. Anda qaçqanlarına baqmadan, Rusiyede sıñırlarımız yaqınlarında tahminen 4 batalyon taktik gruppası qala. Ola, birinciden, toprağımızğa ateş aça. Ekinciden, kerginlikte tuta ve küç ve vastalarnıñ diqqatını celp ete», – dep bildirdi Ukrayına istihbarat idaresiniñ vekili Vadım Skibitskıy RBK-Ukrayına neşirine bergen intervyüsında.
Onıñ aytqanına köre, «ne de olsa», qış qıyın olacaq, «çünki Ukrayına Silâlı quvetlerini kerginlikte tutmaq içün cenk areketleri olacaq».
«Ekincisi – Rusiye vaziyetimizni kerginleştirmek içün kesen-kes qullanacaq energetik resurslar. Böyle etip baarge, küçlü cenk areketlerine azırlanacaqlar», – dedi Skibitskıy.
O, Ukrayına quvetleri planlaştırğan areketlerniñ «muvafaqiyeti olacaq», dep ümüt etti.
«Rusiye Federatsiyasınıñ işğal, Donetsk regionı planlarını bozacaqmız. Elimizdeki imkânlar yeterli olmasa da, yardım kele, cenk areketlerini planlaştıramız. Olarnıñ idare noqtalarına, silâ anbarlarına, arbiylerine ücüm etemiz», – dedi o.
Skibitskıynıñ aytqanına köre, bugünki künde fevral ayından berli cenk areketlerinde iştirak etken Rusiye Federatsiyasınıñ bazı bölük teminlevi 30% ola.
«Bu kereginden azdır. Olarnı toldurmaq kerek, amma statistik malümatta körgenimiz kibi, Moskva qurğan añlaşma esasında, göñülli aluv planlarınıñ 50%-ı yerine ketirile. Ve umumiy seferberlik de öyle: belki, vaqıt kelir, Rusiyeniñ maqsadlarına irişmek içün – Ukrayınanıñ bütünley işğali – umumiy seferberlikni ilân etmege mecbur olacaqlar», – dedi Ukrayına istihbaratınıñ temsilcisi.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayınağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayınadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayınanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayınanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Kreml nezareti altındaki Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi «26 fevral işi»niñ oturışuvını prokurornıñ kelmegeni ve advokatniñ meşğul olğanı sebebinden saat 16:30ğa avuştırdı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa rusiyeli Azatlıq Radiosınıñ muhbiri haber etmekte.
2015 senesinde bir gruppa qırımtatar faallerine qarşı, 2014 senesi fevralniñ 26-sında Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingde iştirak etkenleri içün mahkeme başlatıldı. Olar kütleviy nizamsızlıqlarda iştirak etkenlerinde qabaatlandı.
Daa soñra mahkeme «Fevral 26 işi»ni ekige ayırdı: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nabiyevniñ işinden ayırıldı.
Rusiye akimiyeti oktâbrniñ 25-nde Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umerov ve Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Bu sene acılıqqa barmağa istegen Qırım musulmanları meningokkok infektsiyasına qarşı aşılamanı yapmalı, – haber ete Qırım musulmanlarınıñ diniy idaresiniñ matbuat hızmeti.
«Krım Media» bildirgeni kibi, bunı seyyalar №2 Aqmescit hastahanesinde ete bilecekler. Olarnı avgust 17-den bir afta devamında qabul etecekler.
Aşılamanı Saudiy Arabistan Qırallığına kirmezden eñ az 10 kün evel ve eñ çoq 3 yıl evel yapmaq kerek.
«Acılıqqa vizanı almaq içün aşılamanıñ yapılması dünyanıñ bir çoq memleketinde şarttır», – haber ete Qırım musulmanlarınıñ diniy idaresiniñ matbuat hızmeti.
Bundan da ğayrı, er bir acığa gripp hastalığına qarşı aşılamanı yapmağa tevsiye eteler. Hususan esli başlı insanlarğa ve ciger, yürek, büyrek hastalığı, şeker hastalığı olğanlarğa.
2015 senesi acılar Saudiy Arabistanğa avgust 16-da kelmege başlaycaq, noyabr 12-ne qadar keri qaytacaqlar.


text:
Qırımda «fevral 26 işi» baqılacaq Yüksek mahkemeniñ birinci toplaşuvına insanlarnı saylap alalar, mahkemege kirecek tuvğanlar bile saylana. Zalda yer yoq deyler, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Toplaşuv zalınıñ yanında ayatta aman-aman 60 kişi tura, adamlar olarnı da içeri almağa talap eteler. «Yol beriñiz!» – dep qıçıralar qadınlar. Mahkeme bekçileri zalda yer olmağanını bildire. Mahkeme temsilcileriniñ aytqanına köre, zalda zarar körgenler otura. Mahkümlerniñ babaları mahkeme temsilcileri ile devamlı davalaşsa da, zalğa kiremediler. Ahtem Çiygoznıñ ömür arqadaşı ve 12 yaşında oğlu zalğa kirip oldılar.
Dekabr 28-de Aqmescitteki Qırımnıñ Yüksek mahkemesinde «fevral 26 işiniñ» birinci mahkeme toplaşuvı keçirile. Onlarnen insan mahkümlerge qoltutmağa keldi.
Rusiye taqiqatçıları Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoznı 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti binası yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Rus birligi» firqasınıñ faalleri iştirak etken çoq biñli mitingde yüz bergen «kütleviy çatışmalarda» iştirak etüv ile qabaatlaylar.
Aqmescit mahkemesi üçüniñ de apis cezası müddetini bir qaç kere uzatqan edi. «Fevral 26 işi» iştirakçileriniñ adliyecileri birinci instantsiya mahkemesiniñ qararına apellâtsion şikâyet bergen ediler. Faqat yalıñız bir kere Qırımnıñ Yüksek Mahkemesi Çiygoznıñ adliyecisi bergen muracaatnı qısmen qarşılap,Meclis reisi muavininiñ apiste yatuv müddetini noyabr 19 künü yerine avgust 19-na qadar qısqarttı. Lâkin birinci instantsiya mahkemesi apis müddetini tekrar noyabr 19-na, soñra ise – 2016 senesi yanvar 29-naqadar uzattı.


text:
Ukrainada fevralniñ 26-sı, bazaertesi künü, cemaatçılıqnıñ teşebbüsinen «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» olaraq qayd etile. 2014 senesi bu künü Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina torpaq bütünligine bağışlanğan miting ötkerilgen edi. O zaman miting iştirakçilerine Rusiye tarafdarı olğan faaller, şu cümleden «Rus birligi» firqasınıñ vekilleri qarşı çıqqan edi.
Daa evel Ukraina informatsion siyaseti Nazirligi bu künniñ resmiy dep tanılmasınen oğraşqanı ve bunen alâqalı ferman Ukraina prezidenti Memuriyetinde bulunğanı aqqında haber etken edi.
Fevralniñ 26-nda Ukraina ile bütün dünyada qırımlılarğa qol tutmaq maqsadınen devletniñ topraq bütünliginen bağlı aktsiya, muzakere, forum, miring ve yürüşler keçirile.
Fevralniñ 26-sı, bazarertesi künü, 5 Kanal, Qırım.Aqiqat, QHA (Qırım haber ajansı) ve Radio Hayatnıñ – «4 yıllıq tirenüv» adlı ortaq marafon ötkerecek.
0,Kyivniñ Mustaqillik Meydanında miting ötkerilmesi, ayrıca ukrain ve çetel siyasetçi ve memurlarınıñ iştirakinen «Zapt etilgen yarımada: dört yıllıq tirenüv» adlı halqara forum keçirilmesi planlaştırıla.
Aynı zamanda Lviv, Odessa, Çernihiv ve Herson vilâyetinde de aktsiyalar keçirilmesi planlaştırıla.
Bir kün evel amerikan PEN-merkezi fevralniñ 26-nda, bütün dünyada Rusiye apishanesinde tutulğan ukrain kinorejissörı Oleg Sentsovqa qol tutuv aktsiyası keçirmege çağırdı. Aktsiyalar, muzakereler ve Sentsov çekken filmliniñ numayışları Minsk, Parij, Warşawa, Riga, Toronto, Berlin ve Stenfordta keçecek.
Oleg Sentsov Rusiyeniñ hususiy hızmetiniñ hadimleri tarafından 2014 senesi Qırımda tutulıp alınğan edi. O, yarımadada teraktlar teşkil etüvde qabaatlana.
2015 sensi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerinde keçken Ruisye mahkemesi Sentsovnı Qırımda terroristik faaliyet keçiriüvde qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli apis cezasına mahküm etken edi.«Memorial» uquqimaye teşkilâtı Sentsovnı siyasiy mabüs dep tanıdı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Keriçniñ Rusiye memuriyeti «VKontakte» içtimaiy ağındaki saifesinde Rusiye Z-arbiyiniñ resminen «añlaşmalı 6 aylıq arbiy hızmet» reklamasını derc etti.
Keriç akimiyetiniñ haberinde Aqmescitteki saylav noqtasına (Kiyevskaya soq., 152) muracaat etmege çağıralar.
«Mahsus arbiy operatsiyanıñ» iştirakçilerine (Rusiye Federatsiyası Ukrayınağa qarşı cenkni böyle adlandıra – QA) «qoşma içtimaiy kefaletler» vade etile. Tam olaraq bildirilmey.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgenine köre, Qırımda Aqyarda yerleşken Rusiye Qara deñiz flotu deñiz piyadesiniñ 810-uncı brigadasına «göñülli» qıdıralar. Ukrayına Silâlı quvetleri Baş ştabınıñ malümatına köre, deñiz piyade askerleriniñ 810-uncı brigadası askerleriniñ 85%-ını coydı.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov esas Ukrayınağa 1200 «göñüllini» yolladı ve daa eki batalyon azırlay, dep bildirdi. Qırımdaki Rusiye kütleviy haber vastaları «añlaşmalı arbiy hızmetniñ» reklamasını yapa.
Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti işğal etilgen yarımadadan elâk olğan ve yaralanğan rusiye arbiyleriniñ tam sayısını aydınlatmay. Rusiye Federatsiyasınıñ Mudafaa nazirligi Ukrayınada körgen zararları aqqında iç malümat bermey.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov qırımlı Rusiye arbiyleriniñ elâk olğanını tanıdı, amma tam sayısını aytmadı. Qırım.Aqiqat bildirgenine köre, Rusiye arbiyleriniñ cenazeleri Aluşta, Sudaq, Saq, Keriç ve Yaltada oldı.
Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti resmiy şekilde esas Ukrayınada Aqyarda yaşağan eñ az 40 Rusiye arbiyi elâk oldı, dep bildirdi.
Ukrayına prokuraturasınıñ malümatına köre, 2015 senesinden başlap Rusiye Qırımda Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı quvetlerine askerlikke aluv qanunsız kampaniyasını 15 kere keçirdi. Aq qorçalayıcılar Qırım ve Aqyar sakinleriniñ Rusiye ordusına aluvını halqara uquq bozuluvı dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Avropa parlamenti tarafından Qırım boyunca qabul etken beyannamesi ameliy degil de, ğayeviy manasını taşıy, dep tüşüne Rusiye siyasetşınası İvan Preobrajenskiy. Bunı o Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde bildirdi.
«Bir işarettir, er kes oña baqacaqtır. Qırım boyunca şahsiy mevamı olmağan devletler, Avropa birliginde olar ise alâ daa çoqluqnı teşkil ete, işbu işaretke baqacaqlar… Rusiye-Ukraina munasebetleri, Donbass cenki boyunca şahsiy mevamı olmağan devletler», – dey ekspert.
Avropa parlamenti Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qırımlı, şu cümleden qırımtatarlarnıñ aqlarınıñ bozuluvını takbih etti. İşbu rezolütsiyağa Avropa parlamentiniñ deputatları Strasburgda fevral 4 künü qol tuttı.
Avropa parlamenti fevral 4 künü qabul etken beyannamesinde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım üzerinde ukrain mustaqilliginiñ qaytarılması içün «Jeneva plüs» formatını teşkil etmek kibi ukrain teşebbüsine qol tuttı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ limanına kirgen «SKY MOON» gemisi Ukraina tarafından musadere etilmek mümkün. Bunı 6 dekabrde Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat-hızmeti haber etti.
«Geminiñ kapitanı ve erkânına para cezası berilmek mümkün ya da memuriy ceza olaraq 15 künge apiske oturtılmaq mümkünler. Memuriy işler endi qarar alacaq mahkemege teslim etildi. Başlanılğan cinaiy işke kelgende ise, qanunnı bozğan gemi de tutuldı ve devlet tarafından musadere etilmek mümkün», – dep aytıla bildirüvde.
Matbuat-hızmetinde qayd ettiler ki, «SKY MOON» – bu «Ukrainanıñ vaqıtınca işğal etilgen topraqlarınaki deñiz limannı ziyaret etkeni sebebinden bu kibi qattı ceza alacacaq birinci gemidir».
Noyabr 30, çarşenbe künü, Devlet sıñır hızmetiniñ «Grif» deñiz qoruma kateri Tuna özeniniñ ukrain tarafında «SKY MOON» deñiz yük gemisi (Tanzaniya bayrağı astında) 9 insanlıq erkânı ile yaqalandı. İnfrastruktura nazirliginiñ «Ukraina deñiz limanlar idaresi» devlet şirketi, bu gemi Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ vaqıtınca qapalı olğan limanına qanunsız kirgenini bildire.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımnı işğalden soñ terk etken qırımtatarlar qıtaiy Ukrainada tuvğan tilini bazar mekteplerinde ögrene bilecek.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Ukraina Nazirler Kabineti yanındaki QMC işleri boyunca devlet hızmetiniñ başı Aslan Ömer Qırımlı bildirdi.
"Biz medeniy merkezler ile, şu cümleden Lvivde de, qırımtatar tiliniñ ögrenüvini teşkil etmek teklifimiz ile muzakerelerni keçiremiz. Şimdilik bazar mektebi şeklinde. Şimdilik, teessüf ki, öyle"
QMC işleri boyunca devlet hızmeti qırımtatar tiliniñ ögretilmesi içün bazar mekteplerini açmaq niyetindedir
, – dey Qırımlı.
Qırımtatar tiliniñ ögretilmesi planlaştırılğan şeerler arsında Kiyev ve Vinnitsanı aytıp keçti. Qırımlı dey ki, böyle qararnıñ sebebi – qırımtatarlarnıñ qıtada toplu yaşağan yerler sayısınıñ az olğanı. Bundan ististna – Herson vilâyetiniñ Novoalekseyevka ve Kalançak rayonları, mında umumtasil mekteplerde qırımtatar tiliniñ ögretilmesi ile sınıflar bardır.
Qırımda bazar mekteplerinde ögretüv ne vaqıt başlaycağını aytmadı, çünki Ukraina Nazirler Kabineti Qırım işleri boyunca Devlet hızmetiniñ işini belgilegen qararlarnı daa qabul etmedi.
Evel bildirilgeni kibi, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti umumtasil mekteplerde qırımtatar ve ukrain tili saatlerini aşğariy derecege qadar eksiltti. Akimiyet qırımtatarlarnıñ mekteplerde tuvğan tilni ögrenmege aqqını bozğanı aqta Qırımtatar Milliy Meclisi de bildirgen edi.


text:
Rusiyeli advokat Nikolay Polozov öz Twitter saifesinde 25 noyabrde, onıñ müşterisi Hayser Cemilev, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ oğlu azat etilgenini haber etti.
«Hayser azatlıqta!», – dep yazdı Polozov.
24 noyabrde Polozov haber etti ki, Astrahan mahkemesi Heyser Cemilevniñ artından memuriy nezaret alıp barılacağı aqqında qararnı lâğu etkenini haber etken edi. Bu oña Rusiyeden tış çıqmağa imkân berecek.
Cumaertesi künü, 26 noyabrde, Hayser Cemilevge belgilengen ceza müddeti soñuna yetecek. Lâkin, Rusiye qanunlarına köre, onı, müddetniñ biteceginden ögüne soñki iş kününde, yani cuma künü, 25 noyabrde, yibermek kerekler.
2013 senesi o, aileniñ dostu olğan Fevzi Edemovnı muqaytsızlıq ile babasınıñ tüfeginden öldürgeninde qabaatlandı.
Qırım işğal etilgen soñ Rusiye taqiqat organları onıñ işini ğayırdan baqmağa qarar aldılar. Hayserni Aqmescit apishanesinden Krasnodar bölgesine alıp ketti.
Rusiye Federatsiyasınıñ Yüksek mahkemesi, Hayser Cemilevge Krasnodar mahkemesi tarafından tainlengen 5 yıllıq apis müddetini bir-buçuq yılğa qısqarttı. Bunen beraber Kyivniñ Dnepr mahkemesi 2015 senesi aprel ayında oña ceza müddeti olaraq 3 yıl 8 ay apis cezasını belgilegen edi.


text:
İşğal etilgen Aqmescitte cumaaqşamı künü, yanvar 22-de, belgisiz şahıslar Ukraina Birdemlik Künü munasebeti ile Taras Şevçenko abidesine demetlerni ketirdi, amma birazdan yerli vandallar olarnı darma-dağın etti.
Qırım.Aqiqat mühbiri bergen malümatqa köre, aqmescitliler, sabadan başlap, Şevçenko abidesine çeçeklerni ketire edi. Bazı demetler Ukraina devlet bayrağı tüsünde toplanğan edi, aynı şu güldesteler vandallar tarafından dağıtıldı.
Şaatlarnıñ sözlerine köre, abide ögünde yanvar 22 künü mavı susam ve sarı küz çeçeginden toplanğan güzel demetler bar edi. Amma aqaşam, saat beşlerge, demetlerden bir şey qalmadı, belgisiz şahıslar güldestelerden sarı küz çeçeklerini çıqarıp, meydan boyunca dağıttılar, – haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Böyle bir vaqia bundan evel endi yüz bergen edi. Qırım.Aqiqatnıñ haber etkeni kibi,İşğal etilgen Aqmescitte Yevromaydan yıllığında, noyabr 21-de, İtibar ve Azatlıq Kününde, qırımlılar Taras Şevçenko abidesine çeçeklerni ketirdiler, amma soñra belgisiz vandallar güldestelerni dağıtıp aldılar.
Aytqanlarına binayen, Ukraina tuğrası şeklinde ve bayrağı tüsünde yapılğan qanser gülçemberi ayırı diqqatnı celp ete edi, birazdan bu güldeste de vandallarnıñ tarafından dağıtıldı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Noyabr 24-te aqşam işğal etilgen Aqmescitteki fevruşat anbarında yanğın yüz berdi. Bunı Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Berilgen malümatqa köre, Danilov, 43 adresi boyunca yüz bergen yanğın aqqında haber saat 16.00 keldi.
«Bir qatlı bina, tuman 800 kvadrat metrlik meydannı qaplap aldı, yanğın meydanı ögrenile. İlk malümatlarğa köre, bir kimse yaralanmadı», – dep qayd ete FVN Qırım idaresi.
Vaqia yerinde 11 esas ve mahsus maşina ve 72 qurtarıcı çalışa.
Malüm ki, bazarertesi künü, noyabr 24-te, saba Aqmescitteki Merkeziy bazarınıñ bir qısmı «Yujnaya» podstantsiyasında yüz bergen yanğın sebebinden yaşıqsız qaldı, – umumen 25 biñ insan ışıqsız qaldı.


text:
Ukraina Yuqarı Radası iyünniñ 6-nda muvaqqat tahqiqat komissiyaları ve mahsus parlament komissiyaları aqqında qanunnı qabul etti. Bu qanun memleket prezidentiniñ impiçment usulını da belgilemekte, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Vesiqağa 279 deputat rey berdi.
Qanun leyhasına binaen, Yuqarı Radanıñ mahsus muvaqqat tahqiqat komissiyasınıñ erkânına halq deputatları, mahsus prokuror ve mahsus tahqiqatçılar kirmekte. Olar Ukraina prezidentiniñ devlet hainligi ya da diger cinayetini tahqiq etmekte. Bu cinayetler Radanıñ anayasa erkânınıñ çoqusı halq deputatları tarafından imzalanğan cedvelde mevcut.
Muvaqqat tahqiqat komissiyası hulâsa ve tekliflerini parlament belgilegen müddet içinde bermeli, amma eki aydan ziyade keçmemeli.


text:
Mikheil Saakaşviliniñ ukrain vatandaşlığından marum etilmesine qarşı narazılıq bildirmek içün 400-ge yaqın adam Kyivniñ merkezine çıqtı. Radio Svoboda muhbiriniñ bildirgenine köre, Mustaqillik meydanında (Maydanda) miting sabadan berli devam etmekte.
İştirakçiler iç bir fırqanıñ bayrağını ketirmedi, ancaq ukrain devlet bayraqlarını ellerinde tuta. Faillerniñ sözlerine köre, olar ayrı bir siyasetçini desteklemek içün degil, «akimiyetniñ qanunsız areketlerine» qarşı itiraz bildirmek içün çıqqanlar. Bazı iştirakçilerniñ firine köre, ileride başqa ukrain siyasetçileriniñ de vatandaşlığı lâğu etilmek mümkün.
Mitingte farqlı regionlardan adamlar iştirak etecegi beklenile, iştirakçilerniñ sözlerine köre, bazı adamlar keç qala, çünki haçlı yürüş sebebinden paytahtnıñ merkezinde areket sıñırlanğan.
Gürcistannıñ sabıq prezidenti ve Odesa vilâyetiniñ sabıq yolbaşçısı Saakaşviliniñ vatandaşlığı toqtatılğanı aqqında malümat iyülniñ 26-nda peyda oldı. Bildirilgen sebep – vatandaşlıq arizasını yazğanda Saakaşvili, Gürcistanda oña qarşı cinaiy dava açılğanını bildirmegenidir.
Başta bu malümat resmiy olaraq tasdiqlanmağan edi. Aqşam Devlet migratsiya hızmetiniñ matbuat hızmeti, prezident tarafından vatandaşlıqnıñ toqtatılması aqqında ferman imzalanğanı aqqında beyanat yayınladı, faqat bu ferman Saakaşvilige ait olğanı tam belli degil edi.
Şimdiki vaqıtta ABD-de bulunğda Saakaşvili, iyülniñ 27-ne keçer gecesi, qaçaq olmağa istemegenini ve Ukrainağa qaytmaq içün qanuniy aqqını talap etecegini beyan etti.
Gürcistannıñ sabıq prezidenti Mikheil Saakaşvili 2015 senesiniñ mayıs ayında, Petro Poroşenkonıñ fermanı esasında, ukrain vatandaşlığını qabul etip Odesa vilâyetiniñ devlet memuriyetinde yolbaşçı vazifesine tain etilgen edi.
2016 senesi noyabrniñ 7-nde Mikheil Saakaşvili vazifesinden istifağa ketkenini ilân etti. Öz qararını o regiondaki qabarcılıq seviyesinen ve Ukraina akimiyeti buña destek bergeni sebebinen añlatqan edi.
Noyabrniñ 9-nda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Nazirler Şurasınen mesletlaşıp, Saakaşviliniñ istifası aqqında ferman imzaladı.
Gürcistanda şimdiki akimet sabıq devlet yolbaşçısı Saakaşvilini bir sıra cinayetlerde qabaatlay, ve ukrain vatandaşlığı berilgeninden soñ onı gürci vatandaşlığından marum etken.


text:
CAMİLERNİ YAŞATMAQ
Yüce dinimiz camilerge ve olarnı yaşatqan cemaatqa pek büyük emiyet ayıra. Çünki olar bir-birini tamamlağan eki müim unsurdır. Bunıñ içün Peyğamberimiz (a.s.) Medinege köçip kelgende, evelâ, cami qurulmasından başlağan edi. Allahnıñ evi qurulıp bitti, ondan soñ özüne ev qurğan edi. Çünki, evelâ, ahiretini, soñra dünyalığını tüşüne edi. Böylece, iman, ibadet, ihlâs ve samimiyetniñ yayılmasıña sebep olacaq cami merkezli medeniyet inşa etildi. Peyğamberimiz (a.s.) mal, mülk ve dünyağa bağlı bir medeniye qurmağan. O, ahiret içün çalışqan kimse em bu dünyada, em de ahirette bahtlı olacağını bile edi.
Alimlerimiz din ve imannıñ qorçalanması içün üç esasqa diqqat çekkenler, bular:
1) Allahıñ emirlerini yerine ketirip, yasaqlarından uzaq turmaq;
2) Mabet, mescit ve cami kibi müesseselerni qurıp, toplumnı terbiyelep yetiştirmek;
3) Din ve imannen alâqalı müesseselerni yayğınlaştırmaq.
Peyğamber Efendimiz (a.s.) cami qurğan kimse içün Yüce Allah tarafından cennette bir saray berilecegini bizlerge müjde etken. Amma, elbette, cemaat olmasa, caminiñ de emiyeti qalmaz. Bunıñ içün, camiden evel, cemaatnıñ bar oluvı ve birligi müimdir. Dinimiz camilerde Allahnı ep beraber añıp, Oña ep beraber ibadet etmekni emir buyura, qarşı kelgen, fitne ve fesatqa sebep olğan kimselerni azarlay ve bu işni yasaq ete.
Bunen alâqalı Yüce Kitabımız böyle buyura: “Allahnıñ mescitlerinde; Onıñ adı añılmasıña mania olğan, olarnıñ (camilerniñ) harap olması içün tırışqandan daa zalım kim bar? Qorqa- qorqa kirmelerinden başqa çareleri yoqtır. Dünyada alçaqlıq, ahirette ise, olarğa azap bar” (“Baqara” suresi, 114).
Peyğamberimiz (a.s.) camige kelmegen kimselerni ziyaret etip, hasta olıp-olmağanlarını ögrenmege tırışa edi. Musulmanlarnı tek bir bedenge oşatıp, ağa-qardaş yaptı ve bu qardaşlıq asırlar içinde devam etti. Şimdige qadar minarelerden yükselgen ezan sesi bu topraqlarnı daima İslâm ve iman nurunen toldurmağa çalıştı. Aysa, Rabbimizniñ bu davetini qabul etip, camilerimizni tekrardan qurıp yaşatayıq, cemaatnen namazlarımıznı qılmağa ğayret eteyik. Peyğamberimiz (a.s.) böyle buyurğan edi: “Cemaatnen yapılğan namaz tek başıña yapılğan namazdan 27 derece daa faziletlidir” (Buhari). Başqa bir hadiste ise, böyle buyurğan: “Bir kimse eñ yahşı şekilde abdest alsa ve sadece namaz içün camige ketse, camige qadar atqan er adımı onıñ derecesini yükseltir ve günahını siler” (Ebu Davud).
Yüce Rabbimiz Quran-ı Kerimde böyle buyura: “Allahnıñ mescitlerini tek Allahqa ve ahiret kününe iman etken, namaz qılıp, zekât bergen ve Allahtan başqa kimseden qorqmağanlar yaşatalar. İşte, bular hidayetke irişken kimselerdir” (“Tövbe” suresi, 18).


text:
Çuvaş tili
Çuvaş tili (öz adı ЧӑBaш чӗлxи) - uzaq bir türkiy tildir. Añlaşlıq kelişik çoq alçaq olğanı içün uzun devir Türkiy til olğanı qabul etilmegendir.
Rusiyede Çuvaşistan Cumhuriyetinde ekinci resmiy tildir. Diger Türkiy tillerinden ayrı qalıp, izolâtsiyanda digerlerinden uzaqlaşqan Çuvaş tili laf etken Çuvaşlar hristiandır. Çuvaş tilini eski Bulğar Türkleriniñ musulman olmağan köylülerniñ keliştirgeni ve bugünge qadar ketirgeni tüşünile.
Fonetik hususiyetler[deñiştir | kodunı deñiştir]
Künümizde diger Türkiy tillerge eñ uzaq olğan Çuvaş tiliniñ müim ses deñişimleri bar:
- Ş > L deñişme: meselâ çul (taş) (bu yerde ayrıca t>ç ve a>u deñişimleri de bar), kĕmĕl (kümüş).
- A > U deñişme: meselâ ut (at)
- Z > R deñişme: meselâ epir (biz), sakăr (sekiz), esir (siz), păru (buzağı).
- D > R deñişme: meselâ eski Türkçe hadaq>adaq>uraq>urağ> ura (ayaq); eski Türkçe hud->hur- (qoymaq).
- T > Ç deñişme (bazı sözlerde olmaylar): meselâ çul (taş). Bazı fiillerde bu tür deñişmelerge rastkelmey; tolmaq fiiliniñ Çuvaşça (tul-) şeklindedir.
- Q > Y deñişme: meselâ yun (qan).
Çuvaşlar bayağı deñişik bir Kiril elifbesinde oqup yazalar.


text:
Yanvar 12 cuma künü Kremlniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi «Veciye Kaşka işi» figurantlarına apis muddetini eki ayğa uzattı. Aynı zamanda ekimler ve advokatlar, tevqif etilgenlerden biri, qırımtatar faaliyetçisi Bekir Degermenciniñ sağlığı kritik vaziyette, dep qayd eteler.
Degermencide sürekli astma bar. Tahqiqat izolâtorında sağlığınıñ vaziyeti birden yamanlaştı. Dekabrniñ 6-sında Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ zalında faaliyetçige «acele yardım» çağırıldı.
Dekabrniñ 14-ne keçer gecesinde o, reanimatsiyağa tüşti. Dekabrniñ 20-sinde Aliye Degermenci, aqayınıñ reanimatsiyadan keçirilgenini ve pulmonologiya bölügi tolu olğanı içün bu bölükniñ koridorında yerleştirilgenini bildirdi. Daa soñra Degermencini tahqiqat izolâtorına qaytardılar.
Qabaatlanğannıñ advokatı Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqat içün bergen izaatta: «Sağlığınıñ vaziyeti, elbette, endişeler doğura. Bunı em köznen körmek mümkün, em de spravkalar sağlığınıñ kritik vaziyette bulunğanını ve onı tahqiqat izolâtorında tutmaq olmağanını köstereler. Lâkin mahkeme bu spravkalarnı köz ögüne almadı», – dedi. Degermenciniñ diger imayecileri Emil Kurbedinov ve Ayder Azamatov da aynı fikirdeler.
Edem Semedlâyev özüniñ videomuracaatında: «Bekir reanimatsiyağa tüşkende ekim oña: «Daa 20 daqqağa keçikse ediñ, seni qurtarıp olamaz edik», degen edi. Lâkin tahqiqat izolâtorınıñ hadimleri ve tergevciler içün insan ayatı iç bir şey degil», – dedi.
Emil Kurbedinov: «Daa bir qaytması mümkün olmağan noqta keçildi ve uquq saasında qanunsızlıqnıñ çıtası daa da yükseltildi. Men, bütün iş tecribemde bu maalgece böyle vaziyetlerni iç de körmedim», – dep, oña zil tuta.
Aynı şu künü Ukraina Tış işleri nazirligi, sağlıq vaziyetiniñ kritik olğanını qayd etip, Rusiyeden Bekir Degermencini azat etmekni talap etti.
Bildirüvde: «İşğalci qırımtatarlarnı yavaştan öldürmege devam ete. Rusiyege narazılıq bildiremiz, azat etilmesini talap etemiz», – denile.
Qırımtatar faaliyetçisi Zair Smedlâyevniñ Qırım.Aqiqatqa añlatqanına köre, Degermenci hastahanede bulunğanda Qırımda yerli ekimlerniñ konsiliumı toplandı ve olar episi «forma-3» adlı, insannıñ tahqiqat izolâtınında bulunıp olamağanını tasdiqlağan vesiqanı imzaladılar.
Smedlâyev: «Bütün qırımtatar ekimleri konsiliumdan çıqarıldı. Bes-belli, olar, qalğanları akimiyetke kerek olğan er türlü vesiqanı imzalarlar, dep ümüt etkendirler. Lâkin konsiliumde bulunğan ekimlerniñ aqlarını bermek kerek – olar, Hippokrat yeminine sadıq qalıp, Bekir Degermenci içün tahqiqat izolâtorında qaldırılmasınıñ ölüm derecesinde havflı olğanını tasdiqladılar», – dep ikâye etti.
Lâkin, Zair Smedlâyev ve Edem Semedlâyevniñ añlatqanlarına köre, mahkeme, vesiqa «munasip şekilde tasdiqlanmadı» dep, onı asıl da baqmaq içün qabul etmedi.
Zair Smedlâyev: «Mesele şu ki, spravkanıñ originalı advokatqa iç bir vaqıt berilmey. O, hastahanede qala ve yalıñız tahqiqatçığa berile. Lâkin advokatlarda vesiqanıñ tahqiqat izolâtorında munasip şekilde tasdiqlanğan kopiyası bar edi. Ondan ğayrı, prokurornıñ istegi ile akem bu kopiyanı «munasip degil» dep red etkende tahqiqatçı original vesiqanıñ onda olğanını tasdiqladı. Amma akem, «muzakerelerge qarışmaq kerekmey», dep, oña söz bermedi. Onıñ yalıñız, deliller ve qanunlarğa baqmayıp, apis muddetini uzatmaq vazifesini becergeni körünip tura edi», – dep bildirdi.
Emil Kurbedinov, mahkeme qararına şikâyet etmege vade etip: «Bundan soñ Edem Semedlâyev prokurornı red etti, lâkin buña da razılıq berilmedi», – dep ilâve ete.
Akem ve prokuror diñleyicilerniñ telükesizligi içün qorqalar emiş, dep mahkeme oturışuvınıñ qapalı rejimde ötkerilmesi de daa bir protsessual bozuluvdır
Akem ve prokuror diñleyicilerniñ telükesizligi içün qorqalar emiş, dep mahkeme oturışuvınıñ qapalı rejimde ötkerilmesi de daa bir protsessual bozuluvdır.
Zair Smedlâyev, mısqıllap: «Bu, aşkârlıq printsipiniñ açıq-aydın bir bozuluvıdır, bu işte devlet sırı ya da aqılbaliğ olmağanınıñ menfaatlarını qorçalav baqılmay. «Diñleyicilerniñ telükesizligini temin etüv»ge kelgende ise, camlı bölmede bulunğan qabaatlanğanlarnıñ diñleyiciler içün telüke doğuracağını tasavur etmek pek qıyın. Yoqsa akem ve prokuror, telüke olardan ya da mahkeme pristavlarından kele bilecegine işaret etelermi?» – dey.
Aynı zamanda, Degermenciniñ sağlıq vaziyeti aqiqaten ciddiy endişe doğura.
O, kerçekten de tahqiqat izolâtorında ölmek mümkün. Lâkin «uniformalı adamlar» degenlerinden vazgeçmeyler: bütün qabaatlanğanlar eñqastan hastalıq körünişini yapalar emişZair Smedlâyev
Zair: «Al-azırda Bekirde astma yüregine tesir ete. Reanimatsiyada o bir qaç kün suniy yuqu vaziyetinde keçirdi. Onı, organizminde tüzetilmez deñişmeler olmasın, dep, bu yuquğa daldırdılar. Sağlığı içün telüke şimdi de er vaqıt bar. Yañı bir astma tutuvı ne zaman başlaycaq, kimse bilmey. Aqcigeriniñ dombuqlığı yañıdan başlaycaqmı, yoqmı, yürekke kritik yük nege ketire bilir – belli degil. O, kerçekten de tahqiqat izolâtorında ölmek mümkün. Lâkin «uniformalı adamlar» degenlerinden vazgeçmeyler: bütün qabaatlanğanlar eñqastan hastalıq körünişini yapalar emiş, deyler de, ekimlerniñ delillerini köz ögüne almaylar», – dep ikâye ete.
«Kaşka işi» boyunca yaqalanğanlarnıñ daa biri, Asan Çapuhnıñ sağlıq vaziyeti de endişeler doğura. Qabaatlanğannıñ advokatı Ayder Azamatovnıñ Qırım.Aqiqatqa añlatqanına köre, eñ yaqın vaqıtta onı ekimniñ teşkerüvine alıp ketecekler.
Zair Smedlâyev, bularnıñ qırımtatar halqınıñ fizikiy mahv etilüvi olğanına emin.
«Eger «eski yañı yıl»nıñ qayd etilüvinden soñ, hususan saylavdan evelki devirde telükesizlik hadimleri tevqif, tintüv ve diger repressiyalarnıñ yañı dalğasını başlasa, men taaciplenmem», – dep ilâve etti o.


text:
Orman qaravulları, Sudaq yanındaki El Buzlu (Perevalovka) köyünde emen ve kökağaç tereklerini pıçqan aqaynı tuttılar. Bunı Qırım ekologiya nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
"Cenüp-şarqiy orman müdirliginiñ hadimleri El Buzlu köyüniñ sakinini tuttı, o emen ve kökağaç tereklerini pıçıp, maşnasına yükley edi", - denile beyanatta.
Müessisege köre, ormancılar polis hadimlerini çağırttı, olar ise tereklerniñ qanunsız pıçılması sebebinden memuriy ve cinaiy protokol tizdi.
Daa evel Aqyarnıñ Leninskiy rayon prokuraturası, Qızıl Kitapta olğan üç çam tereginiñ qanunsız pıçılması aqqında haber etti.


text:
Kremlge tabi olğan Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi sentâbrniñ 5-ne keçirilmesi planlaştırılğan «fevral 26 davasınıñ» oturışını belli olmağan müddetke qaldırdı. Qırımlı advokat Edem Semedlâyevniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, qadı diger esnasta meşğul.
«Prokuratura qabaatlayıcı qararnı bilip, imaye tarafınıñ delillerini taqdim etecek», – dep ayttı Semedlâyev.
Bundan evel mahkeme prokuror tatilde olğanı içün oturışnı sentâbrniñ 5-ne avuştırğan edi. Avgustnıñ 18-de Kremlge tabi olğan Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi oturışnı avgustnıñ 24-ne avuştırğan edi. Sebebi – qabaatlayıcı taraf oturışqa azırlanıp olamadı.
Kreml kontrol etken Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi iyülniñ 20-de «fevral 26 davasınıñ» mabüsleri Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ ev apsinde bulunma müddetini oktâbrniñ 7-ne qadar uzattı.
«Fevral 26 davasınıñ» mabüsleri Mustafa Degermenci ve Ali Asanov aprelniñ 6-dan berli ev apsinde bulunalar. Bundan evel ise Aqmescit SİZOsında yatqan ediler.
2015 senesi yarımadada qırımtatar faallerini 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün mahküm etmege başladılar. Olarnı qalabalıqlarda iştirak etkeninde qabaatlaylar.
Soñra mahkeme «fevral 26 davasını» ekige böldi: Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca esnasnıñ diger iştirakçileri olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev davası şeklinde.


text:
«Halıqaralıq ğalımdar tobınıñ payımdauınşa, äleumettik jağdayı tömen er adamdarğa qarağanda, näzik jandılarda jürek aurularınıñ payda bolu qaupi joğar..
Amerika ğalımdarınıñ zertteuinşe, seriyalı türde şığatın biosenserler adamdağı aurudıñ alğaşqı belgileri bayqalmas bwrın, diagnozdı anıqtaydı – dep..
Adamzat balasınıñ organizmine belgili bir preparattardıñ dwrıs äser etu-etpeuin anıqtau üşin ğalımdardıñ alğaşqı täjiribesin egeuqwyrıqtarğa jasaytını..
Steyk, gamburger jäne özge de batıs ashanasındağı tağamdarmen jii tamaqtanatın adam semizdikke wrınatını belgili. Onıñ sebebin «Physiology & Behav..
Oñtüstik amerikalıq qansorğış-jarğanattardıñ qwrbandarı – qwstar, onıñ işinde üy qwstarı. Alayda ğalımdar jaqında ğana olardıñ bir böliginiñ adam qan..


text:
Aqmescitte Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca şaatlarnıñ sorğuğa çekilmesi devam ete. Kremlge boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi onı 2014 senesi fevral 26-da ukraina tarafdarlarınıñ mitinginde iştirak etkeninde qabaatlay.
Qırımtatar Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevniñ sözlerine binaen, qabaatlav şaatları «meraqlı şeyler» ayta. Hususan, olardan aman-aman iç biri qabaatlav versiyasını tasdıqlap olamay.
«İşbu deliller bu mahkemede olmasa, diger bir mahkemede kerekli olurdır», – dep ayttı Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında.
«Tek bir militsioner Ahtem Çiygoznıñ qırımtatar tilinde emirler bergenini tasdıqladı. Digerleri, onıñ, Qırım Yuqarı Radasını zapt etmesi boyunca er angi cinaiy planlarını işlep çıqarğanını tasdıqlap olamay», – dedi o.
Smedlâyev, qabaatlav sırlı şaatlarnı qullanacağınıñ telükesi bar olğanını ayttı. Olarnıñ delilleri doğru olacağı şübe doğura.
«Bu adamlar skype vastasınen, resimsiz, deñiştirilgen sesnen şaatlıq etecek. Yani, aktör-ses yapıcıları evelden yazılğan cevaplarnı oquycaq, – dep emin olğanını bildirdi o, – biz bunı endi körgen edik».
Smedlâyev hatırlattı ki, qabaatlav şaatlarınıñ sayısı tahminen 80 kişiden ibaret, şimdilik tek 10 adam diñlenildi.
Ahtem Çiygoz 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radası binası yanında Ukraina topraq bütünligine destek olaraq keçirilgen mitingde iştirak etkeni içün 2015 senesi yanvar ayında yaqalandı. İşğal etilgen Qırımnıñ rusiyeli ükümeti onı kütleviy nizamsızlıq yapqanında qabaatlay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Şura “LMC/DMC” tanımanı teşebbüs etken Rusiye Devlet Dumanıñ mebuslerine qarşı sanktsiyalarını qayd etmege teklif ete
Ukraina Yuqarı Şurası milliy telükesizlik ve mudafaa Şurasına “LMC/DMC” terroristik teşkilâtlarını mustaqıl cumhuriyetler tanımanı teşebbüs etken Rusiye Devlet Dumanıñ mebuslerine qarşı sanktsiyalarını qayd etmege teklif ete.
Çarşanbe künü, kiçik aynıñ 23, parlament azalırı bu qararğa öz imdatlarını bildirttiler.
Oña “taraf” 322 milliy mabusler oldılar.
Sanktsiyalar Rusiye Federatsiyası Ukraianğa qarşı silâlı tecavuzı ve RF Devlet Dumanıñ Rusiye prezidentine tanımamış “LMC/DMC” tanımağa hatipnıñ çerçivisinde qayd etilecekler. Bu Ukraina milliy telükesizligine ve territorial bütünligine zarar eteyü Bunı vesiqağa qoşuoğan añlatuv yazmada bildirttiler.
Milliy mabusler böyle şahsiy ve mahsus içtimaiy sanktsiyalarını ve başqa tedbirlerini teklif eteler:
- aktivlernıñ blok etüvi - şahsiyetnıñ mülkuyetnen qullanmağa vaqıtace yasağı;
- ticariy ameliyatlarnıñ sınırlavı;
- Ukraina territoriyası ile resurslar tranitnıñ sınırlavu ya da toqtatuvı;
- Ukraina sınırlarından kapitalnıñ çıqaruvnıñ evelden yoq etmek;
- iqtisadiy ve para mecburiyetnıñ toqtatuvı;
- litsenziyalarnıñ ya da başqa razılıqlarnıñ red etüvi, faydalı qazımtılarnen qullanmağa yasağı;
- başqa devletnıñ rezidentlerine ya da olarnıñ meraqlarına areket etken şahsiyetlerine devlet mülkuyetnıñ privatitsiya, kiralıq yasağı;
- Ukraina radiotezlik resursnen qullanmağa yasağı;
- elektron kommunikatsiya hızmetlernıñ ve elektron kommunikatsiya ağlar hızmetlernıñs sınırlavı ya da toqtatuvı;
- sanktsiya astında oğrağan insanlarğa qıymetli vesiqalar ile areketlernıñ yasağı;
- tış devletnıñ rezidentlerine Ukrainağa ya da Ukrainadan çetel devletine razılıqlarnıñ, litsenziyalarnıñ, valüta qıymetlernıñ toqtatuvı;
- telükesizlik ve mudafaa saalarda ticariy añlaşmalarnıñ, ortaq leyhalarnıñ ve iş programmalarnıñ toqtatuvı;
- intellektual mülkuyet obyektlerine tehnologiyalar ve aqlar berüvine yasaq;
- çetel devletlernen ve çetel uquq şahsiyetlernen ilmiy, maarif, eglenç ve başqa programmalarnıñ toqtatuvı;
- çetel devletler rezidentlerine tış devletlernıñ vizalarnıñ berüvine yasaq ve olğan vizalarnıñ red etüvi;
- resmiy ziyaretlernıñ, oturuşlarnıñ, aytışmalarnıñ red etüvi;
- Ukraina devlet mukâfatlarnıñ red etüvi;
- yerli meydanlarnıñ mülkuyetine almağa yasaqları;
- bu qanunnıñ çerçivisinde uyğkn sanktsiyalarnıñ qayd etüvi;
Sanktsiyalar cedveline 351 şahsiyetini qoştılar. MTMŞ bu cedveline kiçik aynıñ 22 tanımamış “LMC/DMC” tanımasını teşebbüs etken rus siyasetçilerini qoşmağa teklif etti.
Belli olğanı
- Rusienen “DMC” ve “LMC” mustaqıl tanıması sebebinden Avropa Birliknıñ devlet-azaları yañı Rusiyege qarşı sanktsiyalar paketini qayd ettiler. Olar RF Devlet dumanıñ 351 mebusine ve 27 bediy ve uquq şahsiyetlerge qarşı qayd etilecekler. Bunı kiçik aynıñ 22 AB yuqarı vekili Jozep Börrel haber etti.
- Britaniya beş banklarğa ve üç dane rus oligarhlarğa sanktsiyalarını qayd etti.
- AQŞ prezidenti Co Bayden Rusiye Federatsiyağa qarşı Rusiyenen “DMC” ve “LMC” mustaqıl tanıması sebebinden yañı sanktsiyalarnıñ qayd etüvi aqqında haber etti. Eki dane bank , RF mustaqıl borc ve qorantalarnıñ azaları bu sanktsiyalar astında tuştılar.
- AQŞ tış işler naziri Entoni Blinken haber etti ki, o Rusiyenen “DMC” ve “LMC” mustaqıl tanıması sebebinden rus zenaatdaşınnen Sergiy Lavrovnen evelsi plan etilgen körüşüvini red etti.
- RF “L/DMC” mustaqıl tanımağa tecavuziy qararını 46 devlet ve 5 halqara teşkilâtı maküm ettiler.
- TİN Ukraina prezidentnı RF ile diplomatik munasibetlerini toqtatmağa talap ete.
- 2Kiçik aynıñ 21 “Donetsk ve Lugansk milliy cumhuriyetlernıñ” başları Denis Puşilin ve Leonid Paseçnik beraber Rusiye prezidentine Volodimir Putinge hatip etip, “L/DMC” tanımağa rica ettiler.
- Kiçik aynıñ 21 RF prezidenti Volodimir Putin tanınmamış Donetsk ve Lugansk “milliy cumhuriyetlernıñ” Rusiyenen subyektlik aqını qabul etti ve uyğun emirini imzaladı.
- Ukraina ve Ğarp beyan ettiler ki, “L/DMC” qabul etüvi Rusiyenıñ Minsk añlaşmalarından çıqaruvını tasdıqday.
- “L/DMC” Rusiyenen qabul etüvinden soñ, Moskva sanki tınç maqsadınnen olarnıñ territoriyalarına öz ordularını kirsetmege başladı.
- Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy beyan etti ki, Rusiye Normand formatnıñ çerçivisinde qabul etilgen qararlarını körmemezlikke ursa de, Minsk añlaşmalarından çıqsa de, halqara qayd etilgen Ukraina sınırları denişmesiz qalacaqlar.
- Ukraina “normand dörtnıñ” acele samitını teşebbüs etti. Ukraina tış işler nazirligi “Budapeşt memorandum” çerçivisinde soratma yolladı ve acele mesleatlarını keçirmege talap etti.
- Büyük Britaniyanıñ premyer-naziri Boris Conson Rusiyege qarşı sanktsiyalarını qabul etmege Ğarpnıñ niyetini tesvir etti. O fikir ete ki, Ğarpnıñ Qırımnıñ işğaline reaktsiyası “yımşaq” edi.
Bizni Telegram’da oquñız


text:
Şri Lanka akimiyeti yuzni qapatqan urbanı kiymege yasaq etti. Azatlıq Radiosınıñ bildirgenine köre, bu yasaq 250 insannıñ ölümine sebep olğan patlavlardan soñ kirsetildi.
Qanun aprelniñ 29-nda işke tüşürile. Qarar ükümetniñ teklifinen qabul etildi. Baş nazir Ranil Vikremesingniñ tevsiyesinen sıñır tedbirleri islâm din adamlarınen mesleatlar içün qaldırılğan edi.
Şri Lanka politsiyası aprelniñ 21-nde katolik Pashanıñ qayd etilüvi vaqtında yüz bergen patlavlarnı teşkil etüvden şübheli sayılğan eki insannı yaqalap apiske aldı. Yerli kütleviy haber vastalarınıñ bildirgenine köre, yaqalanğanlar ağa-qardaş ola. Olarnıñ adları – Mohammad Sadik Abdul-Hak ve Mohammad Şahid Abdul-Hak.
Aprelniñ 21-nde Şri-Lankada patlavlar oldı. Canlı bombalar Pasha qayd etilgen bir qaç kilsege ve çetel turistleri qalğan musafirhanelerge ücüm etti. «İslâm devleti» terror teşkilâtı mesüliyetni öz boynuna aldı.


text:
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov «fevral 26 işi» boyunca qabaatlayıcı tarafından şaat ola, amma mahkemebe bulunacaqmı-yoqmı – belgisiz».
Bunı Qırım.Aqiqatqa Nikolay Polozov – Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ Rusiye advokatı bildirdi.
Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoz bir buçuq yıl evelsi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Russkoye yedinstvo» («Rusiye birligi») firqasınıñ faalleri arasında teşkil olunğan «kütleviy tertipsizliklerde» iştirak etüvleri içün qabaatlana.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, 11 ukrain siyasiy mabüsine Levko Lukyanenkonıñ adına stipendiyasınıñ tayinlemesi aqqında fermannı imzaladı, dep bildirile devlet başınıñ saytında.
"Qanunsız apiste tutulğan müddetke ve azat etilüvden soñ daa bir yılğa devlet stipendiyasını böyle kişilerge tayinlemek: Aleksey Bessarabov, Valentin Vıgovskiy, Pavlo Ğrıb, Volodımır Dudka, Mıkola Karpük, Stanislav Klıh, Oleksandr Kölçenko, Yevğen Panov, Aleksey Sızonoviç; bir yıl müddetine: Ğenadiy Afanasyev Yuriy Yatsenko", - denile beyanatta.
2016 senesi noyabrniñ 9-nda Aqyarda «Nomos» Qırım analitik merkeziniñ hadimleri Dmitriy Ştıblikov, Aleksey Bessarabov ve yaqın dostu Vladimir Dudka tutulğan edi. Üçü de Ukraina istihbaratınıñ isteginen Qırımda diversiya azırlağanında qabaatlandı. Rusiye nezareetindeki Aqyar şeer mahkemesi 2019 senesi aprel 4-ünde "ukrain diversantları" davasınıñ" iştirakçileri Vladimir Dudka ve Aleksey Bessarabovğa 14 yıllıq apis cezasını üküm etti.
2016 senesi avgust ayında Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) ilhaq etilgen Qırımda «ukrain diversantları» yaqalanğanını ilân etken edi, olar yarımadada terakt kerçekleştirmege azırlanğan ekenler. Tutulğanlar belli bir müddet devamında Moskvanıñ Lefortovo SİZOsında olıp, Qırımğa ketirilgen edi.
2018 senesi iyülniñ 13-nde Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Panovnı 8 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti. O, tahqiqat ile kelişmege razı olmadı.
Ukraina vatandaşları Oleg Sentsov, Aleksandr Kolçenko, Gennadiy Afanasyev ve Aleksey Çirniyni Aqmescit şeerinde 2014 senesi mayıs ayında Rusiye Federal telükesizlik hızmeti yaqaladı. Olarnı Qırımnıñ Rus cemaatı ofis qapusı ve «Yekâne Rusiye» fırqasınıñ ofis pencerelerini ateşke bermesinen qabaatladılar. Bu areketler Rusiye taqiqatı tarafından «terrorizm» olaraq tanıldı.


text:
2014 senesi fevral 28-de qızım İstanbulğa ketecek edi. Men aqayımnen beraber onı Aqmescit ava limanına alıp kettik. Halqara ava yollarınıñ binası yanında maşinanı toqtattıq, birden añlaşılmağan qara bir urbada yigirmi kişi yaqınlaştı. Men bizni başqa seyyareniñ adamları qarşılay, dep şaqa ettim.
Soñra qara mikroavtobus keldi, andan Rusiye Devlet dumasınıñ eki deputatı, Tsekov ve daa bir qaç çıqtı. Tabiiy ki, bizni sarıp aldılar ve bu eyyetten uzaqlaştırdılar, bir çoq mühbir ve jurnalist bar edi.
Türk ava yollarınıñ uçağını beklegende is etken duyğularımnı ifade etmek zordır, soñra da İstanbuldan uçaqnıñ enmesi aqqında haber bekledik
Soñra biz bina tarafına kettik, lâkin qavehaneni yeşil urbada silâlı adamlar sarıp alğan edi, qızım birden telefonını alıp, foto çıqarıp başladı, lâkin avtomat ile adamlardan biri oña yaqınlaşıp, sert bir şekilde mından çekilmek kerek olğanını ayttı. Soñra biz uçaqqa qayd olmağa kettik ve uçaqnı beklemege başladıq.
Tahminen 3 saat keçti, Türkiye uçağı ava limanını belgisiz silâlı adamlar zapt ettiler dep, enmedi. Bizler ava limanında aqşamğa qadar oturdıq, çünki daa bir uçaq kelecek edi, lâkin o da enmeyip, aylanıp ketti.
Ava limanınıñ izni olmağanından sebep uçaqlar qonmay, dep ayttılar, yalıñız bir Moskva uçağı engen edi. Soñra türkler qorqıp qonmağa istemegenlerini bildirmege başladılar.
Ava limanında bir sıra silâlı adamlar bar edi, ve olar qırımlılardan degil ediler. Bazılarınıñ yanına barıp, yüz ve qollarında Qırımğa ait olmağan yanmışlıqnı kördim. Daa doğrusı, onıñ olmağanını añladım .
Aqşam beklemekte fayda olmağanını ve er şeyni telefon vastası ile ögrenmek mümkün olğanını ayttılar, biz evge qayttıq. Lâkin ava limanınıñ çıqışında avtobus durağınıñ artında patlav yüz berdi. Bu deşetli levhalarnı tasvirlemek zor. Qızım ve men bir qaç kün yuqlap olamay edik.
Mart 1-de bizge telefon etip, işğalciler ile añlaşqanını ve türkler 300 adamnı sığdıracaq uçaq yollaycaqlarını ayttılar. Bizler zapt etilgen ava limanına tekrar keldik. Aynı silâlı adamlar, bir sıra silâ, açuv ve qorqu. Türk ava yollarınıñ uçağını beklegende is etken duyğularımnı ifade etmek zordır, soñra da İstanbuldan uçaqnıñ enmesi aqqında haber bekledik.
Adiy Qırımlı
«İşğal delilleri» rubrikasında bildirilgen fikirler müelliflerniñ fikir-tüşüncelerini aydınlatıp, muarririyetniñ fikirleri ile aynı olmay bile
Körgen ve bilgen şeyleriñizni bizlernen paylaşıñız, emailge yazıñız: krym_redaktor@rferl.org


text:
«Fikir» rubrikası, mahsus Qırım.Aqiqat içün
Aleksandr Lukaşenko ile ortaq matbuat konferentsiyasında Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukraina ile muzakere esnası Qırım, Aqyar ve Donbas sebebinden «bir çıqmazğa» keldi, dep bildirdi – Ukraina tarafı Ukrainağa berilecek halqara kefalet rejiminden bu topraqlarnı çıqarmağa razı olğan eken, soñra ise vazgeçken. Ve kene bir çıqmaz oldı.
Vladimir Putinniñ diplomatik kinayelernen laf etkeninin añlamaq kerek. Ve onıñ içün Qırım, Aqyar ve Donbasnı kefalet rejiminden çıqaruv birinciden Ukraina tarafından Qırımnıñ «Rusiye statusını» ve «halq cumhuriyetleriniñ» «mustaqilligini» tanuvdır.
Qırım ve Donbas «meselesini çezmek» talabı Moskvanıñ Ukraina ile muzakerelerinde esas talaplarından biri edi
Qırım ve Donbas «meselesini çezmek» talabı Moskvanıñ Ukraina ile muzakerelerinde esas talaplarından biri olması iç tesaduf degil edi – ve kün tertibinden bir yerge ketmeycek. Belki, Putin Ukrainanıñ neytraliteti ve NATOdan vazgeçüvge razı olur dep bir hayal peyda ola bile, ebet. Amma Ukraina eyyeti neytralitetke razı olğanını aytqanda şu daqqası masada Qırım peyda ola. Muzakerelerniñ Ukraina iştirakçileri teklif etkeni kibi, 15 yılğa «qaldırılğan statusı» degil, Qırımnıñ «Rusiye statusınıñ» tanıluvı. O qadar.
Ebet, Vladimir Putin Qırımnıñ «Rusiye statusına» Ukraina razılığını ne içün o qadar istey, ne içün bu muzakerelerniñ printsipial meselesi ola degen sual peyda ola bile, ebet. Amma Ukrainağa qarşı cenkniñ maqsadlarında Putin mantıqlıdır, Ukrainanıñ Qırımnıñ «Rusiye statusını» tanıması, eminim, onıñ içün bir maqsat ola.
Böyle tanuv, Rusiye prezidentiniñ fikirince, diger memleketlerni «Qırım üzerindeki Rusiye suverenitetini» tanımağa aveslendirecek
Birinciden, böyle tanuv, Rusiye prezidentiniñ fikirince, diger memleketlerni «Qırım üzerindeki Rusiye suverenitetini» tanımağa aveslendirecek. Ğarp memleketleri bunı yapmasa da, Qırımnıñ Ukraina tarafından tanıluvı Kreml ittifaqdaşları tarafından böyle qararlar içün imkân yaratacaqtır. Ve er bir böyle adım dünyanı Qırım meselesi al etilgenine işandıracaq, em de Ukraina bu topraqtan vazgeçse.
Ekinciden, eminim, böyle tanuv Rusiye prezidentine «mahsus operatsiyanıñ» esas maqsadlarından biri yerine ketirildi, «Rusiyeniñ Qırımı» içün bir telüke yoq dep aytmaq içün imkân berecek. Ukraina kene de NATOğa kirse, Qırımnı küçnen qaytarmaycaq, çünki özü onıñ toprağı olmağanına razı oldı. Demek ki, Putin Üçünci Cian cenkiniñ ögüni aldı.
Ve üçünciden, bu kene «salâmi siyasetidir». Bugün Ukraina Qırımnıñ Rusiye statusını tanıy ve Ukraina devleti topraqlarınıñ ilhaqını tanuv emsalini yarata. Yarın ise, eminim, Moskva Donbasnı qoşıp, Ukrainadan Donbasnıñ Rusiye statusına razı olmasını talap etecek. O birisi kün ise «Rusiyege qoşuluv referendumı» bir «Herson halq cumhuriyetinde» keçe – ve onıñ Rusiyege kirgenini tanımağa teklif etile.
Putin içün Qırımnı tanımaq – onıñ içün Ukrainanı yoq etmege devam etmek imkânıdır.
Ukrainağa ücüm etmezden evel Putin «Ukrainanıñ bütün halqlarına» «taqdirini belgilev» aqqı berilmeli, dep boşuna aytmağandır. Rusiye Federatsiyasına qoşulmaqtan ğayrı bu taqdir daa ne ola bile – Ukraina da razı olsa, daa yahşıdır.
Şunıñ içün Putin Qırımnı tanuv talabından vazgeçmeycektir, dep tüşünem. Onıñ içün Qırımnı tanımaq – onıñ içün Ukrainanı yoq etmege devam etmek imkânıdır. Bu da, eminim, esas maqsadıdır.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Avropa Birligi memleketleriniñ elçileri iyünniñ 10-nda Qırım sanktsiyalarınıñ uzatılmasına qol tuttı.
«AB elçileri Qırımğa yatırım yapmaq yasağını bir yılğa deñişmesiz uzatmağa qarar aldı», – dep yazdı Azatlıq Radiosınıñ mühbiri Rikard Jozwiak.
Laf AB iştirakçi memleketleriniñ Rusiye işğal etken Qırımğa yatırım yapmaq yasağı aqqında kete.
Böyle tedbirler ilk sefer 2014 senesi Rusiyeniñ Ukrainağa ait yarımadanı qanunsız ilhaq etmesine cevap olaraq kirsetilgen edi. Ukraina sertifikatı olmağan mallarnıñ Qırımdan ketirilmesi yasaqlana, AB memleketleriniñ ya da aza devletleriniñ kontroli altında olğan birleşmelerniñ bayraqları altında Qırımda kruiz gemileriniñ kirmesi yasaqlana, Avropa Birliginiñ şirketleri tarafından işğal etilgen topraqta mülk ve şirketlerniñ satın alınması yasaqlana.
Naqliyat, tele bağları ve energetika sektorları içün mal ve tehnologiyalar Qırım şirketleri tarafından ihrac etilemez ya da yarımadada qullanılamaz.
Sanktsiyalar ilk sefer 2014 senesi iyülniñ 31-nde Rusiyeniñ Ukrainadaki vaziyetni kerginleştirüv areketlerine cevap olaraq kirsetilgen ve 2014 senesi sentâbr ayında quvetleştirilgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
«Evelden alınğan malümatqa kore, ucüm neticesinde bir qaç ukrain askeri yaralanğandır. Batalyonnıñ komandanı podpolkovnik Dmitro Delâtitskiy ve şahsiy erkânnıñ işlerinen oğraşqan hızmetçiniñ muavini Rostislav Lomtev eñ ağır zararlarnı korgenlerden oldılar. Olarnı ucüm etkenler yerge avdarıp, ayaqlarnen betlerine ura ediler. Bundan soñ, eki ukrain ofitserni vertolötqa oturttıp, belgisiz yönelişke alıp kettiler» – dep bildirile muessisede.
Nazirlikte olğan malümatqa binayen, rusiye askerleri Ukraina Silâlı Quvetleriniñ arbiy adamlarını hastahanelerge, zaruriy tibbiyet yardımı içün alıp barmağa imkân bermediler.
«Al-azırda Aqyarnıñ deñiz limanında 60-tan 80-ge qadar ukrain piyade askerleri rusiye arbiylerniñ esaretinde bulunalar. Olarnı ruhiy ceetten sıqıştırmağa devam eteler», – qayd eteler Ukraina Mudaafa Nazirliginde.
Batalyon askerleriniñ aytqanı kibi, rusiye arbiylerniñ esas talabı – ukrain arbiy qısmı ofitserleriniñ Qırımdan Ukrainağa mecburiy alda ketkenleridir. Tek boyle alda esirlerni yollaycaq ekenler.
Rusiye arbiyleri Aqyardaki deñiz piyade askerlerniñ ucümini bugün saat 04:20 civarında başladılar. Ucüminiñ başlanmasınen ukrain arbiy qısımına eki Mi-8 vertolötından rusiye desantı endi. Arbiy qısımınıñ ucümini granata ve avtomatik silâ qullanuvınen ile keçirdiler. Rusiye Federatsiyasınıñ SQ askerleri batalyon perimetriniñ etrafını sarıp, yolnı eki BTRnen qapatıp, kazarmanıñ ucümina başladılar.


text:
Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirliginiñ yolbaşçısı İgor Çemodanovnıñ bildirgenine köre, sentâbrniñ 30-ndan itibaren koronavirus hastalığı yengil keçken insanlar evde tedaviylenecek.
Bu aqta Qırımda bu yuqunçnıñ tarqaluvı ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
«Bugünden başlap hastalığı yengil ve alâmetsiz keçken insanlar evde tedaviylenecek. Rospotrebnadzor ve Roszdravnadzor ile algoritmni işlettik», – dedi Çemodanov.
Onıñ aytqanına köre, hastanıñ hastalıq seviyesini ekimler evine barıp belgileycek.
Koronavirus hastalarını evde tedaviylemek qararı aqqında akimiyet sentâbrniñ 23-nde haber etti.
Keçken künü Qırımda 90 koronavirus hastası qayd etildi. Umumen Qırımda, akimiyetniñ malümatına köre, 4564 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 105-i çetelden keldi, 128-i qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen bağda olğanlar, 2808 insan tüzeldi.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ahtem Çiygoznıñ ömür arqadaşı Elmira Ablâlimovanıñ fikirince, «Çiygoz davasınıñ» ükmü ancaq 2017 senesi fevral ayında çıqarıla bile.
«Zarar körgenler daa sorğuğa çekilmedi. Mahkemege kelmege istemegenler ve qabaat tarafınıñ gizli şaatları qaldı. Olardan soñ imaye tarafınıñ şaatları kele. Biz Nikolaynen (Polozov – QA) esapladıq, ancaq fevral ayında ükümge kelirmiz. İşniñ üçünci yıllığı arfesinde netice çıqarmağa isteyceklerini tahmin etemiz – qapatacaqlar», – dep ayttı Ablâlimova Qırım.Aqiqat saytına.
Onıñ bildirgenine köre, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini davasında aqlaycaq üküm olacağına ümüt qalmadı. Ahtem Çiygozğa azatlıqqa çıqmağa yardım etecek tek bir yol bar – Ukraina akimiyetiniñ kirişmesi.
«Ümüt etemiz ki, Ahtem ve apiste yatqan diger siyasiy mabuslarğa olar küreşken devlet yardım etmege kelip. Ümütimiz bu, başqa çare qalmadı», – dep ayttı Çiygoznıñ ömür arqadaşı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Twitter sośial’ çeltärenä 3 million sum ştraf
Rusiya mäxkämäse şundıy qarar qabul itkän
Rusiya mäxkämäse tıyılğan yazmanı sörtmägän öçen Twitter sośial’ media platformasına 3 million sum ştraf saldı.
Ul yaqınça 41 meň AQŞ dollarına turı kilä.
Ştraf Molotov kokteyl’lären yasaw buyınça kürsätmälär urın alğan häm Rusiyädä tıyılğan yazmanı Twitternıň betermäwe öçen salınğan.
“İnterfaks” agentlığı xäbärenä qarağanda, Rusiya moňa qadär şul uq säbäp arqasında Google ga da şundıy uq külämdä ştraf salğan bulğan.
Bäyläneşle xäbärlär
Ukrainadan 7 köymä xäräkät itte
Aşlıq cibärü qısalarında bügen Ukraina portlarınnan 7 köymäneñ xäräkät itüe belderelde


text:
Avropa Birliginde, Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda bütün qanunsız mahküm etilgenlerniñ, vaqıt uzatmadan, azat etileceklerini bekleyler. Bunı Azatlıq Radiosı muhbirine ABniñ tış işleri boyunca matbuat kâtibi Maya Kosyançiç söyledi.
Kosyançiç: « Sibirniñ şarqına sürgün etilgen rejissör Oleg Sentsov 2018 senesi mayıs 14-te, apis etilgeniniñ dört yılından soñ açlıq tutmağa başladı. Daa bir qanunsız mahküm etilgen Ukraina vatandaşı Volodımır Baluh endi eki aydan berli açlıq tuta. Olar Qırım yarımadasınıñ qanunsız ilhaqına narazılıq bildire edi ve ABde yurisdiktsiyaları tanılmağan mahkemeler tarafından, halqara uquqnıñ ve adliyeniñ elementar standartlarınıñ bozuluvı ile mahküm etildiler», – dedi.
Ondan ğayrı o, yarımadada qırımtatarlarğa qarşı taqipniñ devam etkenine diqqat çekti. Şu cümleden, o, mayıs 21-de Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan «Qırım birdemligi» koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatar, musulman Edem Smailovnıñ yaqalanmasını hatırlattı.
Mayıs 16-da, Sentsovnıñ, Rusiye apishanelerinde bulunğan bütün Ukraina siyasiy mabüslerni azat etmek talabınen muddetsiz açlıq ilân etkeni belli oldı.
Volodımır Baluh, özü uydurmalardır degen mahkeme taqiplerine narazılıq bildirip, 2018 senesi mart 19-da ilân etken muddetsiz açlıqnı tutmağa devam ete.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko qanunsız olaraq apishanelerde tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ eñ qısqa vaqıtta azat etilmesi içün halqara toplulığını Rusiyege tazyiqnı devam etmege davet etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Faaller «Ervin qayda?» bannerini asıp qoydı. Böylece, Bağçasaray regional Meclisiniñ azası Ervin İbragimovnıñ qaçırılmasını taqiq etmege talap ettiler.
2016 senesi mayısta Bağçasarayda kimligi belli olmağan insanlar Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimovnı qaçırğan edi. Video nezareti kamerası Rusiye yol hızmeti urbasında eki insan İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı öz mikroavtobuslarına mindirgenlerini çıqardı.
Qırım aq qorçalayıcı gruppası, Ervin İbragimovnı Rusiye akimiyeti ya da olarnıñ kontrolinde olğan taqımlar qaçırdı, dep tahmin ete.
Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi qaçıruv aqqında cinaiy iş açqan edi. Faqat bugünge qadar Ervinniñ bulunğan yeri aqqında bir malümat yoq.


text:
Bunı Krımskoye informatsionnoye agentstvo haber ete.
Birinci sırada yañı kvartiralarğa veteranlar ve çoqbalalı qorantalar saip oldılar. Anahtarlarnı Qırım «ükümeti»ne Milliy Meclisten vekil kösterilgen Lenur İslâmov, o şimdi vitse-premyerniñ vazifesini eda ete ve Milletlerara munasebetleri ve sürgünlikke oğrağan vatandaşlar işleri boyunca Cumhuriyet Komitetiniñ şimdiki yolbaşçısı Zaur Smirnov teslim ettiler.
«Bizler toqtamaycaqmız ve yılnıñ soñunace episi 180 kvartiranı teslim etermiz. Bundan ğayrı, yaqın yerde mektep açmaqnı közde tutamız», – dedi Smirnov.
O bergen malümatqa köre, sürgünlikke oğrağanlarnıñ abadanlaştıruv meselelerni çezilüv federal programmasınıñ ayatqa keçirüvi boyunca, yılnıñ soñunace 800 mln. rub. yollanılmaq planlaştırıla, olar birinci nevbette çoqqa sürülgen, 50% ziyade azır olğan, qurucılıq obyektlerine masraf etilecekler.
Mayısnıñ 17-sinece kvartira anahtarlarnı Lenino, Kirovskoye ve Canköy rayonlarındaki qorantalar da alacaqlar, dep qoştı Smirnov. Zuya qasabasında elektrik ağı ve Aqmescit rayonı Monetnoye köyünde gaz ağı çalışıp başlacaqlar.


text:
Rusiye havfsılıq Şurasınıñ kâtibi Nikolay Patruşev ilhaq etilgen Qırmda qabarcılıq yüksek seviyede olğanını bildirdi. Keçken sene yarımadada qabarcılıqqa qarşı küreş qabunnamesi 2 biñden ziyade sefer bozulğanı ve biñge yaqın mesül şahıs cevapkârlıqqa çekilgeni qayd etile.
Böyle bir beyanat nenen bağlı olabile? Qırımda angi saalarda qabarcılıq seviyesi daa da yüksek? Qırım ile Rusiye qabarcılıqlıları arasındaki farqı nede? Bu ve diger suallerge Qırım.Aqiqat Radiosınıñ musafirleri ve mutehassıslar cevap bere.
«Qırım qabarcılıqqa qarşı küreş komiteti»niñ reisi, «Aldatılğan Qırım» teşkilâtçısı İlya Bolşedvorov Qırımda memurlar iç bir yerde olmağanı qadar hırsızlıq yapqanlarından emin.
Qabarcılıq seviyesi yüksek degil – o qarardan ziyade yüksek. Akimiyet başına soqaqtan insanlar keldi, olarnı kimse saylâmağan ediİlya Bolşedvorov
– Qabarcılıq seviyesi yüksek degil – o qarardan ziyade yüksek. Men bellesem, bu mesele Qırımnıñ zemaneviy yolbaşçılarınıñ kadrlar siyasetinen bağlı. Olar 2014 senesi yüz bergen vaqialar neticesinde akimiyet başına keçip oturdı, yani olarnıñ professional idareciliknen asla alıp berecekleri yoq. Akimiyet başına soqaqtan kelgen insanlar keçip oturdı, olarnı kimse saylâmağan edi. Olar hayaliy yararlıqlarından dolayı aqrabalıq sebebinden, ya da dostluğı, tanışlığı ve saire sebeplerden dolayı tayin etilgen edi. Ukraina devrinde belediye memurlarınıñ seviyesi bayağı yüksek edi ve işlerine qarışmağa acet qalmay edi. Eninde-soñundsa akimiyet içine «Rus birligi» (Russkoye yedinstvo) teşkilâtınıñ kadrlar rezervinde beklegen – Sergey Aksönovqa (Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ yolbaşçısı –QA) sıcaq baqqan soylârı keldi. Onıñ seviyesi ise, cinayetçi çeteniñ sabıq azası seviyesine uyğun edi.
İlya Bolşedvorov, Qırımğa Rusiyeden para kelip başlağan soñ, yerli memurlar bücet paralarını özleri añlağan «menimsev» tarzında menimsep başladı degen netice çıqara.
– Beş yıl içinde Qırımda iç bir şey deñişmedi ve insanlar cezalanaraq, yerlerine başqaları keldi, zira olar evelkilerinden de beter olıp çıqtı.
Bizde paralarnıñ ekseriyeti şeffaf olmağan mal satıcısı yolunen, ya da mal satqan şirketler üzerinden paylâştırıla. Topraq damartıları akimiyetniñ riyayetkârlığına ya da gizliden alıp kirilgen para miqdarına köre tarqatıla, lâkin Topraq ve mülkiyet mınasebetleri Nazirligi ve belediyeler çoqusı allarda öz vazifelerini ve mahkeme qararlarını becermey. Men bellesem, yerli Qırım akimiyeti içün bu çoqtan berli bir siyasiy netice ketirmekkerek edi. İşbu akimiyet printsipsiz yüssüzlik ile er şeyni közümiz ögünde yapıp otura.
Ukrainalı siyasetşınas Konstantin Batozskiy yarımada ilhaqında iştirak etkenleri, Qırım memurlarını Rusiyeniñ qabarcılıqqa qarşı alıp barğan kösterişli küreşinden qoruy.
Qarşılıq kösterüv isteklerini azaltmaq içün qabarcılıqqa qarşı, dersiñ, nevbetteki küreş cereyanı ilân etileKonstantin Batozskiy
– Adet-üzre Rusiyede qabarcılıqqa qarşı büyük bir küreş başlatılsa, demek ki bu esasen halqnıñ diqqatını esas problemlerden çekmek maqsadınen yapıla. Bu – ealiniñ közlerini «köpüknen toldurmaqnıñ» esas misallerinden biridir. Men bellesem, Qırımda hususan işte şu yapıla: çoqtan berli bir mucize yoq ve rusiyeli akimiyet vadeleriniñ üzerini baş nazirniñ «Para yoq, amma sizler dayanıñız» degen ibaresi yahşı qaplap ala. Belli ki, qarşılıq kösterüv isteklerini azaltmaq içün qabarçılıqqa qarşı, dersiñ, nevbetteki küreş cereyanı ilân etile. Sıradan er angi bir memurnı butün dertlerde qabaatlap, ictimaiy fikirge uymaq maqsadınen apiske qapatalar vesselâm. Bu mesele Aksönov ile digerlerine toqunmaz ve al-azırdaki siyasiy tizilişke tesir etmez.
Aleksandr Golubov
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Roskomnadzor Facebook, Gmail ve Twitterge Rusiyede «malümatnı tarqatuv teşkilâtçıları» olaraq qayd etilmek kerek olğanlarını bildirdi, dep yaza «İzvestiya» neşiri hızmetniñ reber muavini Maksim Ksenzovnıñ aytqanlarına esaslanıp.
Onıñ aytqanına köre, Amerika internet-servisleri Rusiye qanunlarına riayet etmese, olarnı memuriy cezalar bekley. Ekinci tenbiyelevden soñ sayt qara cedvelge kirsetile bile.
Roskomnadzorda malümatnı tarqatuv teşkilâtçıları olaraq qayd etilgen soñ bunıñ kibi sayt altı ay devamında «Rusiye Federatsiyasında ses, metin, resim ya da diger internet ağınıñ malümatını yollav, aluv, deñiştirüv aqqında malümatnı» saqlap qalmalı. İşbu talapqa riayet etilmese, 500 biñ rublelik para cezası belgilene.
Ksenzovnıñ qayd etkenine köre, Rusiyeniñ «Vkontakte», «Yandeks», Mail.Ru Group. endi qayd etildiler.
Avgust 1-den itibaren Rusiyede «Şahsiy malümat aqqında» ve «Malümat, informatsion tehnologiyalar ve malümatnı qoruv aqqında» qanun deñişmeleri işke tüşürildi. Yañı qaidelerge binaen, internet-şirketleri yarım yıl devamında qullanıcılarnıñ malümatlarını saqlap qalmaq kerekler.


text:
Keriç merkezinde Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ süreti ile iç bir graffiti qalmadı. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, şeer yalı kenarı rayonında çalışmağan yaz kinoteatrı divarında soñki büyük süreti noyabr soñunda belgisiz şahıslar tarafından bozuldı, kommunal hızmetniñ hadimleri onı da bej tüslü boya ile boyaladılar.
Böyleliknen, şeer merkezinde böyle tüste boyalanğan üçünci divardır, mında itibarğa lâyıq olğan yerlerniñ yanında Rusiye yetekçisi tasvir etilgen edi. Em de graffiti şeerli ve şeer musafirleri arasında rağbetli edi: mında daima foto çıqarğan insanlarnı körmege mümkün edi.
Keriçte Putinniñ süreti ile graffiti yazda peyda oldı. Süretlerniñ müellifleri, yerli akimiyetniñ aytqanına köre, Keriç ve Moskvanıñ yaş ressamlarıdır.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Sovetler Birligi dağılğan soñ, dünyada bayağı turğun istiqrar temelleşken edi. Rusiyeniñ özünde bile 90-lardan soñ adiy vatandaşlarnıñayat seviyesi yükselip başlağan edi. Atta bücet esabından aylıq alğanlar bile Qırım, Türkiye, Mısır ve çetel kurortlarına raatlanmağa barıp başlağan ediler. Mında olarnı körgen quvana edi.
Putin daima davet etilgen ve onı sıcaq qarşılğan çetel sammitlerinen diger tedbirlerni ziyaret ete edi. Umumen alğanda Rusiyeniñ ömüri yoluna kirgen edi.
Lâkin 2014 senesi kelgen soñ – er şey baştan ayaq deñişti. «Qırım öz tuvğan limanına» qayttı denilgen soñ Rusiyeniñ er şeyi qarma-qarışıq olıp kete. Devlet ve onıñ vatandaşlarından bütün dünya yüz çevirip başlay. Artıq rusiyeliler özlerini çetelde beklenmegen musafir olaraq köreler – atta bazen nefretnen qarşılaşılanalar, olarnıñ prezidenti ise quvulğandan beter etile.
«Qırım öz tuvğan limanına» qayttı denilgen soñ Rusiyeniñ er şeyi qarma-qarışıq olıp ketti
Rusiyelilerniñ maddiy kelirleri de suvğa batıp başlay. «Para yoq, amma sizler dayanıñız» degen ibare artıq tek pensioner degil de, bücetten aylıq alğanlar içün de aktual olıp qala. Oca ve ekim zenaatları kene de şerefli olmaqtan tüşip, az aylıq tölengen zenaatlar sırasına kire.
Amma bizler Qırımdaki vaziyetke qaytayıq. Muessiselerniñ divarlarındaki Putin portretleri ketken sayın azlaşa, quvanç ve maqtanuvlar daa az eşitilip başlay. Qasevet ve qabaat duyğuları ep artmaqta.
Yaz aylârınıñ birinde men, muim vaqia nişanlanğan, sıylı sofra başında oturaraq, aşap içken ve dertlerine tökmege başlağan ğayet yüksek seviyedeki insanlar bulunğan bir muitke tüşken edim. Bir maalde subet Qırımnıñ kelecegi barıp yetti. Bu insanlar biri-biri artından özü ya da bazıları yaqın soy-sopı üzerine Krasnodar ülkesinden kvartiralar satın almağa başlağanları aqqında aytıp başladı. Olarnıñ Qırımnıñ keleceginen bağlı muzakerelerinde Keriç köpüri, «Tavrida» trassası ve olarnen bağlı kelecek aqqında ne içündir asla söz yürsetilmey edi. Söz, dünya cemaatçılığı dünyanı bir tertipke ketirgen vaqıtta o yerden sıptırılmaq aqqında kete edi.
Olarnıñ Qırımnıñ keleceginen bağlı muzakereleri vaqtında sıptırılmaqnen bağlı edi
«Yüksek seviyedeki sımalar» qaçmağa azırlanğanlarına köre, gemi batıp başlaydırmı aceba, dep tüşündim o zaman. Kerçekten de, Qırımnıñ şimdiki statusı ne qadar qararsız. Dünya cemaatçılığı onı kesen-kes tanımamaqta ve Rusiyeni onıñ status-quosını keri qaytarmağa çağırmaqta. Em de bu arada öz talaplarını nevbetteki sanktsiyalarnen qaviyleştirmekte. Bir de sanktsiyalar ep maqsatlı şekilde yapılıp, Putinniñ etrafındakilerine daa ziyade tesir etip başlay. Böyleliknen demek ki, Rusiye prezidentine tışarıdan yapılğan basqı ketken sayın artqanından ğayrı, onıñ içerdeki oligarh çevresi tarafından yapılğan basqı da iç eksilmey.
Qırımdaki «yüksek seviyedeki sımalar» artıq özleri içün yedek yuvalarnen «qara kününde» işletecek paralar da azırlap qoyğanlar. Ancaq olarnıñ özüni mot etip, üfürik kibi şişip, ağzını toldurıp vatanperverlik aqqında söz yürseterek, Ukrainanıñ bütün ecdatlarını baştan ayaq söggen, şimdi Rusiyeni kökke kötergeni kibi, üç yarım yıl onı maqtağan «öşekçi köpekleri» ne aqqında tüşenmektedir, aceba? Olarnıñ Krasnodar ülkesinde kvartirası yoq, endi parası da yoq, artıq kimsege de kerekmeyler. Lâkin bir amması bar ki, olar «Mirotvorets» (Barışıqçı) cedveline kirsetildi.
Aceba, «X saati» kelgende işbu «alışuvcılar» öz istidatını nasıl qullanır ekenler. Lâkin qorqum şudır ki, bu sanatnıñ ustalığını soñ derece menimsegen er türlü mazüha ve formançuklar bile bu sefer küçsüz qalır...
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (telüke sebebinden muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün.


text:
Bunı Bağçasaray qoruğınıñ sabıq baş müdiri tünevin Qırım nazirler Şurasında Qırım baş nazirinen keçirilgen toplaşuvdan soñ hadimlerine bildirdi, dep haber ete qha.com.ua.
«Qarar alındı. Bugünden başlap men qoruqnıñ müdiri degilim. Baş nazirge (Qırımnıñ öz başına tayinlengen Sergey Aksönov – muarrir) bir şey añlatıp olamadım, şu sebepten ariza imzalandı. Yarından başlap men qoruqnıñ baş müdiri degilim. Baş nazirniñ kendi sebepleri bar, müessiseni inkişaf etüv boyunca fikirleri mevcut», – dedi o.
Naumenkonıñ aytqanına köre, bugün Aksönov Bağçasarayğa barıp, qoruqnıñ hadimlerinen körüşecek.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ baş müdir vazifesine Bağçasaray rayon devlet memuriyetiniñ yolbaşçı muavini Elmira Ablâlimova tayin etilmesi mümkün.


text:
Ukraina şarqındaki cenk uruşları alanında bulunğan ukrain askerleri 8 mart Dünya qadınlar künü munasebetinen video hayırlavını azırladılar.
Hayırlav Ukraina Arbiy televideniyesiniñ YouTube kanalında yerleştirildi.
Askerlerden biri Belaya Tserkov şeerinden Aleksey ömür arqadaşı, ana ve qızlarğa erkeklerni beklegenleri içün minnetdarlığını bildirdi.
«Biz qaytacaqmız, biliñiz», – dep ayta Aleksey qolunda avtomatnı tutıp.
Malüm olğanı kibi, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko 8 mart bayramı munasebetinen göñülli, ekim, qurtarıcı ve uquq qoruyıcı qadınlarnı mukâfatlarnen taqdirledi.


text:
«Qırım» regionlarara cemaat areketiniñ temsilcisi Murat Yazıciyevniñ qırımtatarlar içün milliy devletçilikten vazgeçmek kibi ğayesi şaşıracaq bir şey degil. Sovet zamanları bu aqta qırımtatar halqınıñ duşmanları defalarca aytqan edi.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Tış alâqalar bölüginiñ reberi Ali Hamzin bildirdi.
«Qırımtatarlarğa sürgünlikten evel milliy muhtariyet şeklinde olğan qırımtatar devletçiliginden vazgeçmek ğayesi aqqında aytacaq olsaq, halqımıznıñ duşmanlarında daima bar edi. Bu ğaye şaşırtacaq bir şey degil», – dey o.
Hamzin dey ki, «Rusiye I Petr yolbaşçılığında daa ayaqqa turmağan vaqıtta, ukrainlerde o iç te olmağanda», qırımtatarlarnıñ devletçiligi endi bar edi.
Meclis temsilcisi aytqanı kibi, Yazıciyevniñ beyanatı açıq-aydın degil ve aqiqaten «bu şaraitlerde milliy devletçilik ğayesi manasız» olğanını bildire. «Müellif Rusiye şaraitlerini nazarda tuta», – dey Hamzin.
«Aqlı olğanını tanımaq kerek. Rusiyede qırımtatarlarnıñ milliy problemasına böyle yanaşuv olğanda, Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ Qırımdan sürgün olunğan bir de bir beş halqnıñ aqlavı aqqında añlaşılmağan fermanını nazarğa alsaq, kerçekten de milliy devletçilikniñ ğayrıdan tiklenüv ğayesi imkânsız ola. Bildirüviniñ esas manası budır, bayraq altında birleşmek ğayesi, sanki, biz rusiyelimiz, şeytandandır», – dey o.
«Qırım» regionlarara cemaat areketiniñ prezidium azası Murat Yazıciyev qırımtatarlarğa milliy devletçilik ğayesinden vazgeçmege ve özlerini Rusiye vatandaşları sayıp, bundan ğururlanmağa teklif etti.
«Qırım» cemaat areketiniñ reberi – Qırım Devlet şurasınıñ reis muavini Remzi İlyasov.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Qazan tatar milliy-medeniy muhtariyeti qayd etildi, onıñ yolbaşçısı Marat Bagautdinov oldı.
Bu aqta Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ meseleleri boyunca Devlet komitetiniñ beyanatında bildirile.
«Muhtariyet teşkil etilmesiniñ maqsadı, Qırımda Rusiye Federatsiyası halqlarınıñ biri olaraq Qazan tatarlarınıñ özgünligi saqlanması, til, tasil ve milliy medeniyetniñ inkişaf etmesidir. Yaqın künlerde muhtariyet regional statusını alacaq. Bütün mütenasip vesiqalar endi azır», – dep bildire müessiseniñ matbuat hızmeti Marat Bagautdinovnıñ sözlerini.
Qırım komitetiniñ yolbaşçısı Zaur Smirnovnıñ aytqanına köre, Qırımda endi 12 milliy-medeniy muhtariyet resmiy olaraq qayd etilgen.
«Bugünki künde Qırım Cumhuriyetinde bir sıra milliy-medeniy muhtariyet qayd etilgen, olar Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ meseleleri boyunca Devlet komitetinen muvafaqiyetli işbirlik tuta ve devlet destegini ala», – dep ayttı Smirnov.
İyün 12-de Qırım Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ meseleleri boyunca Devlet komitetiniñ yolbaşçısı qırımtatar federal milliy-medeniy muhtariyetini teşkil etmek niyeti aqqında ilân etken edi. Onıñ sözlerine köre, böyle teşkilât qırımtatarlarğa özgünlik saqlaması meselelerini çezmege, til, milliy medeniyet, tasil saasında inkişaf etmege yardım etecek, muhtariyet yolbaşçısı ise Milletlerara meseleler boyunca Rusiye prezidenti yanındaki Şurada taqdim etilecek.
Qırımtatar Milliy Meclisinde böyle teşebbüsni «qırımtatar meselelerini ükümetniñ Qırımnıñ tamır halqı aqqında kösterme qayğıruvı divarı artında saqlamaq» ıntıluv, dep adlandırdılar.
2015 senesi iyül ayında Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukraina Esas qanunına Qırımda qırımtatarlarnıñ milliy muhtariyeti aqqında maddelerni kirsetmege kerek olğanı aqqında ilân etti. O, aynı vaqıtta, halq deputatlarını devlet Anayasasına mütenasip deñişmelerniñ kirsetilmesine qol tutmağa çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kremlniñ nezaretindeki Aqmescitniñ Demiryol rayon mahkemesi qırımlı jurnalist Nikolay Semenanıñ davasını iyünniñ 14-nde baqmağa devam etecek. Bunı iyünniñ 5-nde Semenanıñ advokatı Aleksndr Popkov Qırım.Aqiqatqa bergen izaatnıda haber etti.
«Yazılı delillerniñ ilân etilmesinen bağlı rutin işleri (iyünniñ 5-nde ötkerilgen toplaşuvda – QA) devam etti. Devlet qabaatlayıcısınıñ sözlerine köre, bütün vesiqalar seslendirildi: çeşit teftiş vesiqaları, aqtaruv tedbirleriniñ kâğıtları, vesiqa tercimeleri. Nevbetteki toplaşuv iyünniñ 14-ne saat 12-ge tayin etilgen», – dedi Popkov.
Dekabrni 7-de taqiqatçı jurnalist Nikolay Semenağa Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmındaki «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozacaq areketlerge açıq çağıruv yapması» ile qabaatlanğanını aydınlattı. Taqiqatçı tizgen cinaiy iş 6 cılttan ibaret.
FSB sorğusında Nikolay Semena yazğan işlerinde «fikirini bildirme» aqqını qullandı, dep bildirile.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşları, şu cümleden Nikolay Semenanıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, oña qarşı yapılğa basqını toqtatmağa çağıra.


text:
Qırım qamaçavınıñ faalleri tarafından ilân etilgen nevbetteki adımlar yarımada sakinleri içün zararlı ola bile, amma olduqça semerelri, dep tüşüne Anton Krut. O emindir, Qırım vaziyeti ileride tek fenalaşacaqtır.
Bu aqta o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde bildirdi.
«Qırımtatar halqı tarafından qamaçav tedbirleriniñ arttırılmasını beklemek kerek. Bu vaziyet tek kerginleşecek. Hatırlatam, bazarertesi künü Türkiye niayet Qırım ile parom alâqasını toqtattı, bu ise Qırımğa erzaq artıq ketirilmese, Rusiye akimiyetini işandırğan yolçuqlardan biri edi», – dedi o.
Siyasetşınas emindir ki, Ukraina ve qamaçav faallerinde «Keriç parom keçitiniñ işine tesir etmek içün mehanizmleri bar».
«Halqara uquq boyunca Qırım alâ daa Ukrainanıñ qısmı ola, Keriç boğazı ise Rusiye ve Ukrainanıñ qullanuvında buluna. Yani, Ukraina alâ daa işbu regionda gemilerniñ areketini nezaret ete bile. Ukrain gemisiniñ nasıldır bir bozuluvı ola bilecegini red etmeyim, eñ kelişmegen yerde ve eñ kelişmegen saatte», – dedi Krut.
Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq aktsiyasınıñ idarecisi Lenur İslâmov aytqanı kibi, Qırımğa mal, erzaq ve elektrikniñ ketirilmesi toqtatılğanından soñ, yarımadanıñ «deñiz qamaçavı» başlanır, şu cümleden Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar diyarı ile bağlağan yekâne naqliyat arterriyası olğan Keriç keçitiniñ qamaçavı da.
Qırım rus ükümetiniñ birinci baş nazir muavini Mihail Şeremet Qırım qamaçavı teşkilâtçılarını yarımadanıñ «deñiz qamaçavı» aqta planlarnı qurmamaq çağırdı. Qırım Nazirler şurasında eminler, faallerniñ bu kibi ıntıluvı olsa, Rusiye sıñırcıları «ateş açarlar».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
Cumaertesi künü, avgust 8-de, Rusiye ve Gürcistan arasında arbiy ziddiyetniñ başlanuvına 7 yıl tola.
2008 senesi avgust 8-ne keçer gecesi Tbilisiniñ öz başına ilân etilgen Cenübiy Osetiya ve Abhaziya cumhuriyetleri üzerinde nezaretini tiklemek ıntıluvından soñ Gürcistanğa Rusiye küçleri kirdi.
Bazı qaynaqlarğa köre, tahminen biñ insan ziddiyet qurbanı oldı.
5 künlük cenkniñ neticesinde Rusiye Gürcistannıñ eki regionı – Abhaziya ve Cenübiy Osetiyanıñ mustaqilligini tanıdı ve işbu territoriyalarda öz arbiy bazalarına qoşma ordu ve silâlandıruvını kirsetti. Dünya devletleri – Rusiye, Venesuela, Nikaragua ve Naurudan ğayrı – bu territoriyalarnı Rusiye tarafından işğal etilgen Gürcistan toprağı olaraq tanıy.
2012 senesi soñunda, üzülgen diplomatik munasebetlerge baqmadan, Rusiye ve Gürcistan ticariy-iqtisadiy ve gumanitar meseleleri boyunca dialognı ğayrıdan tiklediler.
Gürcistannıñ topraq bütünligine kelsek, işbu sul Kavkazda havfsızlıq ve stabillik boyunca Jeneva munaqaşalarında muzakere etile.


text:
`İtaliyada yaña kabinet qorıluı barışı däwam itä` Näticälär
Xäbärlär [696]
- Keniyada qorılıq fillärgä dä täêsir itä
- Qara diñgezdä tabiğıy gaz êşçänlege däwam itä
- Ärdoğan: “Bez döres yuldan baruıbıznı isbatladıq”
- Ukrainadan aşlıq cibärü däwam itä
- İke bala mäyeten çemodannarğa tutırıp qaçqan
- Ukraina portlarınnan aşlıq cibärelüe däwam itä
- İlbaşı yaña uqu yılın açu programmasında çığış yasadı
- Papua Yaña Gvineyadağı cir teträwdä ülüçelär
- Papua-Yaña Gvineyada cir teträwdä ülüçelär bar
- Papua - Yaña Gvineyada cir teträde
- “Formula 1” İtaliyada
- Yaña Zelandiyä Qışqı uyınnarı
- Angliyädä yaña xökümät räise
- Yaña virus: nindi ul?
- Ärdoğan yaña xicri yıl belän qotladı
- Maymıl çäçäge Yaña Zelandiyägä barıp citte
- Tatarstanda umartaçılıq, “Tübätäy” tramvayı häm Räsäyneñ iñ zur bäleşe
- NATOnıñ yaña strategik konśepśiyası
- AQŞ: “İke il arasındağı konstruktiv mönäsäbätlärneñ däwam itüen telibez”
- Ärdoğan: “Yaña xäräkätlärgä başlıybız”
- ӘpMәHcTaHHың TыHыч xaлыkka hөҗүMHәpe дәBaM иTә - Ärmänstannıñ tınıç xalıqqa höcümnäre däwam itä
- Rumıniyada protestlar däwam itä
- İlbaşı idaräse kölliyäte qarşında demokratiya näwbäte däwam itä
- Mäydannarda demokratiya näwbäte däwam itä
- Cirteträwdän isän-imin qotıluçılar
- İtaliyada küper faciğası
- İtaliyada 30nçı üktäbr’däge cirteträwe
- Cirteträdä 247 keşe ülgän
- İtaliyada cirteträw tawnı çatnatqan
- Qıtayda yaña qurqınıç virus çıqtı
- Yaña Zelandiya cirteträwennän soñ
- PKKğa qarşı operaśiyä
- Tramp İtaliyada
- İtaliyada Hokusai kürgäzmäse
- İtaliya cirteträwennän soñ
- Cirteträw zur zıyan salğan
- İtaliyada cirteträw
- Yaña Zelandiyädäge höcüm
- Tatar telle "Törkiyä awazı"nnan Yaña yıl teläkläre
- İstanbul yaña hawa mäydanı açıla


text:
Qırım musulmanları Diniy idaresi musulmanlarnı qorunmağan camilerge diqqatlı olmağa çağırdı. Böyle bir beyanat QMDİ resmiy saytında bu künleri Qırım camilerinde olıp keçken bir qaç hırsızlıqtan soñ derc etildi.
Müftiyat qayd ete ki, camilerde qıymetli şeylerni qaldırmamaq, sadaqa parasını ise cuma namazından soñ almaq kerek. Kerek olsa, camide video nezareti tiklenmeli.
«Camilerni nezaretsiz qaldırmayıq, ibadet etmek içün Allahnıñ Evini sıq-sıq ziyaret etip, cinayetçilerge cinayet yapmağa fursat bermeyik!
Hatırlatamız, Qırım camilerinde sadaqa paralarını eskiden de hırsızlağan ediler, cinayetçilerni tapıp, ceza bergen ediler, ekseriyette bu adamlar apisten çıqqan ve narkotik qullanğanlardan edi», dep qayd ete QMDİ matbuat hızmeti.
Malüm olğanı ki, Qırımda eki kün içinde eki camide hırsızlıq oldı. Fevral 9-dan fevral 10-na keçer gecesi Aqmescit rayonınıñ Mamaq köyündeki «Yeşil camide» hırsızlıq oldı. Fevral 9-da aqşam Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında belgisiz şahıslar camige kirip, sadaqa parasınıñ qutusından para aldılar.