text:
Süriägä diplomatik basım arta barğanda BMO Haririne üterü eşen tikşermäkçe
Düşämbedä üterelgän Livannıñ eleke premiere Rafik Harririnı kümü yolasına yözlärçä meñ keşe qatnaştı. İminlek Şurası Dönya Oyışmasın Rafik Haririnıñ häläk buluına kitergän 14nçe fevraldäge bombalau eşen şunduq tikşerergä çaqırdı.Şura şulayuq Livandağı Süriä xärbiläre çigenergä tieş digän üz belderüen täqrarladı.AQŞ Süriäneñ Livanda toruı totrıqsızlandıruçı faktor dip äytep protestın kürsätü öçen Damasktağı ilçesen qaytardı. Yaz aylarında ğomumi saylawlarğa äzerlängän Livanda stabillıq mäsäläse turında tirän borçılu xökem sörä .
Sabliere(audio)
Basım mäsäläse tügel.Ä rezolutsiäneñ ğämälgä quyıluı möhim , bügen İminlek Şurası barlıq taraflardan eleke rezolutsiälärneñ şulsanda 1559nıñ da ğämälgä quyıluı öçen xezmättäşlek itärgä soradı.Ul Livannıñ säyäsi bäysezlege suverenlege häm territorial bötenlege turında
1559nomerlı rezolutsiäne äzerläwçe Fransiä häm Amerika diplomatları Beyruttağı bombalau eşen kem oyıştırğan,älegä äytep bulmıy di.Ämma här ike il här daim Livanda Süriä xärbiläreneñ toruı häm anıñ Livan säyäsätenä tıqşınuı qotırtuçı, açu kiterüçe xäl dip täqrarlap toralar.Damask Livan prezidentı Emile Lahoudnıñ möddäten ozaytu öçen basım yasıy başlağaç Harriri üktäber ayında premyerlek postınnan kitkän ide. Harriri Süriäneñ tıqşınuına qarşı bulğan şäxes dip qaraldı. AQŞnıñ BMOdağı ilçeseneñ urınbasarı Anne Patterson Amerika Livandağı höcümgä säyäsi tösmer birep Süriäne izolatsiädä qaldırırğa tırışa digän fikerlärne kire qağa
Patterson(audio)
Bu säyäsi akt tügel .İminlek Şurası küptännän birle bu mäsälä östendä eşli ,başqa illär Livan eşlärenä tıqşınunı tuqtatırğa tieş digän kündermä bik anıq
K:Annan äle ütkän atnada ğına rezolutsiäne ütäwe xärbilären Livannan çigenderüe öçen basım yasau mäqsatında üz wäkilen Beyrut häm Damasqa cibärgän ide. Annan sonğı höcümne niçek tikşeräçäk bilgele tügel. Sişämbe könne Livan eçke eşlär ministırı Suleyman Franjieh xökümät xalıqara tikşerügä qarşı digän ide. Franjieh Harririgä höcümne oyıştıruçı intiharçı konvoynı şartlatu mäqsatı belän maşinasında kilep bärelde dip söyli. AQŞ diplomatları häcüm öçen cawaplılarğa cazalau çaraları quyılsın dip İminlek Şurasınnan sorağan.Waşingtonda räsmilär äytüenä qarağanda,Bush administratsiäse Damasqa yaña çikläwlär quyarğa äzerlänä. Moña Süriäneñ Livanda ğäskär totuı, şulayuq anıñ fälästin häm ğıraqlı ğıysyançılarğa üz territoriäsennän torıp eşçänlek alıp barırğa röxsät itüe säbäp.Quşma Ştatları sişämbedä Damasqtağı ilçese margaret Scobeynı kire çaqırtuın xabär itte. Däwlät Departamentı süzçese R.Boucher moñı Harririnıñ üterelüenä bäyläp añlattı
Boucher(audio) Bu bilgele insident bezneñ ilçene çaqırtu belän bäylänä. Qotoçqıç insident , Livan säyäsäteneñ sälämät bulmawın , bu xälneñ Süriäneñ anda toruı belän xasıyl buluın kürsätä. Süriä xärbiläreneñ toruı öçen birelgän säbäp,sıltaular döres tügel
İminlek Şurasında Livannıñ suverenlege turında borçılu belderelde, höcüm aprel,may aylarında ütkäreläçäk parlament saylawlarına täsir itmäskä, alar irekle , demokratik räweştä ütkäreelrgä tieş dip basım yasaldı. färidä xämit


c: text/html

text:
Rusiä prezidentı Vladimir Putinnan soñ 17 mayda Başqortostan prezidentı Mortaza Räximov ta respublikanıñ Däwlät Cıyılışı aldında yıllıq yullama belän çığış yasayaçaq. Nihäyät, Ufa tatarlarınıñ milli-mädäni moxtariäte terkälde. Terkälü öçen dokumetların tapşırğan ike oyışma arasında räsmi räweştä terkälügä Zahir Xäkimov citäkçelegendägese ireşte. Tatarstan yazuçılar berlegeneñ Camal Wälidi isemendäge bülägenä Başqortostan ğälime layıq buldı. Älege büläkne tapşıru öçen Ufağa yazuçı Foat Ğälimullin kilde.
Fänis Fätxi, Ufa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ber dä kötelmägändä Törkie terroristlarnıñ hädäfenä äylände.Şimbädä İstanbulda yähüdlärneñ 2 ğıybadätxanäse oyıştırılğan höcümdä 23 keşe häläk buldı. Atnakiçtä İstanbulda Britaniä konsullığı häm Britan bankına oyıştırılğan intihar höcümnärendä 27keşe ülde, yözlärçä keşe yaralandı.Ni öçen terroristlar Törkiädä häcümnär oyıştıra başladı? BU turıda analitiklar närsä äytä
İslamistlar,al Qaida kebek ekstremist törkemnär öçen Törkiä citärlek däräcädä möselman ile tügel,şuña östämä anıñ İsrael belän xärbi, iqtisadi elemtäläre bar. Küplär bu sıltawlar da terroristlarnıñ Törkiäne hädäf itep alularına citä dip söyli. Törkiä tışqı eşlär minsitırı A.Gül bügenge mätbuğat oçraşuında tağı ber säbäp östäde .Gül süzlärençä(audio)
Bez ilebezdä demokratiäne üsteräbez.Bez ber möselman ileneñ demokratik, üte kürenmäle , keşe xoquqları standartlarnıñ in yuğarısın ğämälgä quya alğanın isbatlarğa tırışabız.Bez ber möselman ileneñ modern dönya belän yarışa alaçağın kürsätergä tırışabız.Bu bälkim dä qayber keşelärne borçıy.
Könbatış analitikları bu fikerlär belän kileşä.Törkiä başlıça möselmannar yäşägän il bulsa da ul islamçılarnıñ höcümnärennän imin tügel.Waşingtonda Strategik häm Xalıqara Tikşerenülär Üzägendä eşläwçe, elek Däwlät departamentında küzläw analitığı bulğan Anthony Cordesman qaraşınça mart ayında Törkiäneñ Ğıraq suğışına qatnaşmaw qararı, şulayuq ütkän ayda Ğıraqqa tınıçlıq ğäskäriläre cibärmäwe, al Qaidanıñ simpatiäsen qazanu öçen citärlek tügel ide.Törkiä,Suğut Ğäräbstäne Marokko häm İndoneziädäge höcümnär, möselman dönyasında al Qaida häm şuña oşaş törkemnärneñ bu illärdä irekländerü häm könbatışlaşuğa qarşı sivil suğışqa oşaş suğış başlatqanın kürsätä.Cordesman(audio)
bu sivilizatsiälär,kulturalar arasında tügel ä kulturanıñ üze eçendä bäreleş suğış baruın kürsätä. Keçkenä, azçılıqtağı köç qullanuçı elementlar , möselmannarnıñ küpçelegeneñ üzläreneñ mäqsat häm standartlarına turı kilmäwen, alarnıñ sekular könbatış kebek yäşäwen kürä .
Cordeman süzlärenä däwam itep, ayruça suğışçan möselmannar Törkiäneñ İzrael belän mönäsäbätlärenä ğäräb dönyasına xıyanät dip qarıy dide. Bu fiker bik borınğı 80yıl ävälenä qädär yaqın könçığış belän idarä itkän Ğosmanlı däwlätenä qädär barıp citä. 1990-nçe yıllarda vitse-prezident Al Gorenıñ milli iminlek mäsälälärendä kiñäşçese bulğan Leon Fuerth Cordesman fikre belän kileşep (audio) Törkiäneñ İzrael belän mönäsäbätläre yaqın , bu ğına da terroristlarnıñ Törkiäne häädäf itep aluları öçen citärlek motiv dip söyli İndoneziä , Marokko, Suğut Ğäräbstänstäne häm äle Törkiädäge höcümnär, terroristlarnıñ bälkim dä kiläçäktä islamğa turılıqlı yäşämilär, könbatış idealarına açıq dip qarağan başqa möselman illärendä dä operatsiälären ceyelderüe mömkin dip äytep bula torğandır . Cordesman prezident G.Bush häm anıñ ölkän kiñäşçeseläre terror höcümnäreneñ tönyaq Afrika,yaqın könçığış häm Üzäk Azigä cäyelü mömkinçelege turında kisätep kilä, cämäğätçelek Bush äytkännäreneñ ähämiäten añlamadı di. Cordesman(audio)
AQŞ prezidentı , saqlanu ministırı häm başqaları 1 yäki 2 il tügel ä bu 60-80 ilgä cäyelä ala dip yış qına kisättelär. Höcümnär bulğaç bez şaqqataçaqbız . Alar bulaçaq häm ozaq waqıt däwam itäçäk.
Fuerth ta Cordesman fikernä quşıla , terror höcümnäre ğäräb dönyasında däwam itäçäk dip qurqam, Qatar kebek tınıç bizenes belän şägellänüçe illärdä bulmasın ide digän ömed belderde ul. Furth Qatarnıñ saqlıq belän bulsa da liberal xökümät sistemasına küçä baruına işarä itä.Ul Qatar, Bahrain kebek illär terror höcümnärenä qarşı uyaw häm köräşergä äzerder dip uylıym di. Ämma analitik bu tör terroristlar belän köräşü bik qıyın alarnıñ mäqsatları din genä , alar ğadi basıp kergän armiä kebek tügel alarnı sorağan cirneñ yartısın birep qänäğätländerep bulmıy, alarnı maydan suğışında ciñep bulmıy dip söyli. Yomğaq yasap analitik bolay dip äytte: tınıçlıqqa ireşüneñ berdänber yulı terrorist törkemen sonğı äğzasına qädär yuq itü. Xökümätlär ber qayçan da terrornıñ watandaşlarınıñ iregen çiklävenä röxsät itmäskä tieş yuq isä terroristlar ciñep çığaçaq. Törkiä kiñ küläm mäğlümät çaraları kiçäge şartlawlar häm ütkän şimbädäge şartlawlar öçen cawaplıqlnı al Qaida belän bäyläneñ bulğan Ebu Hafız äl Misri törkeme üz östenä aldı dip xabär itä.
färidä xämit, praga


text:
Tatarstanda su basular kötelä
Bıyılğı qış xalıqnı başta şaqırdatıp qatırdı, ä annarı östebezgä räxätlänep qar işte. Alda - yazğı taşu. Sinoptiklar farazları buyınça, barlıq yılğalar da diärlek yarlarınnan taşıp çığaçaq. Su basularnıñ iñ köçlese Tön'yak Kavkazda, Qalmıqiädä, Stavropol', Krasnodar kraylarında, Kaliningrad ölkäsendä kötelä. Tatarstannı da taşu çitläp ütmäyäçäk. Tatarstanda yazğı taşu aprel'neñ urtalarında başlanır dip kötelä. Bu xaqta respublikada uzğan kiñäşmädä xäbär itelde. Noqrat häm Qama yılğalarında su ğädäti kürsätkeçtän 1,2 metrğa artaçaq. Şulay uq urta İdeldä dä su küp bulaçaq di belgeçlär. Ğädättän tış xällär ministrı Waleriy Vlasov äytüençä, yazğı taşuğa äzerlek eşläre cäy könne ük başlanğan. Respublikanıñ 28 rayonında yılğalarnıñ yulları çistartılğan, 31 rayonnıñ gidrotexnik qorılmalarında häm küllärdä remont eşläre başqarılğan. Remont häm çistartu eşlärenä 47 million sum aqça totılğan. Yazğı taşuğa äzerlek eşlärenä isä barlığı 170 millionğa yaqın sum bülengän. Taşu waqıtında qurqınıç tudırmaw maqsatınnan ğädättän tış xällär ministrlığında biş operativ törkem buldırılğan. Älege eşlärne başqaru öçen mi-8 boralağı da qullanılaçaq dip belderde Waleriy Vlasov.
Yazğı taşu waqıtında respublikanıñ här rayonın diärlek su basa. Yılğalarda su qurqınıç yanıy torğan däräcägä citkän oçraqta yuğaltular zur bulaçaq. Bu xaqta Ğädättän tış xällär ministrlığınıñ Massaküläm mäğlümat çaraları belän eşläw bülege räise Andrey Rodıgin belderde
Bu oçraqta 400dän artıq toraq punktları häm alardağı 70 meñ keşe zıyan kürergä mömkin. Şulay uq 54 xucalıq, 200dän artıq iqtisat obyektları da yuğaltular kiçeräçäk. Su küp cıyılğan oçraqta altı şähärne öleşçä su basarğa mömkin. Süz Qazan, Mendeleewski, Çistay, Alabuğa, Yar Çallı häm Yäşel Üzän turında bara.
Küp kenä yılğalarda inde boz qatlamı neçkärgän. Bu keşe tormışına qurqınıç belän yanıy. Şul säbäple, Tatarstan yılğalarında avtomobil'lär yörüe qatği räweştä tıyıla. Näticälä, “Yuğarı Oslan-Arakçino” häm “Yäşel Üzän-Nijnie Väzovıye” yünäleşlärendä boz aşa çığunı tıya torğan qarar qabul itelde. Şunısı qızıqlı, avtomobil'lärne älege boz yullarınnan çığarunı tıyu yaz citü belän genä tügel, ä texnik qurqınıçsızlıq qağidälären bozu oçraqları artu säbäple dä qabul itelgän.
Al'bina Zäynulla


text:
Ğiraq räsmiläre äytüençä, uzğan ayda Fällucada bulğan bäreleşlär waqıtında torğan cirlären taşlap kitkän keşelär bügen öylären tikşerü öçen şähärgä qaytqan, ämmä bäreleşlär däwam itü säbäple anda ozaqqa qalırğa telämi. Ğiraqnıñ waqıtlı xökümäte belderüençä, qaytqan ğailälärgä şunduq 100 dollar birelä. Bäreleşlär näticäsendä mölkätlärenä zıyan kilgännär 10 meñ dollarğa qädär yärdämgä däğwa itä ala.
Bügen Fällucada Amerikan xärbiläre belän ğisyançılar arasında yaña bäreleşlär bulğan. Amerikan oçqıçları häm tankları ğisyançılar nığıtması dip sanalğan urınnarnı utqa totqan. Amerikan xärbiläre äytüençä, ike yaqtan da qorbannar bar, tögälräk mäglümät älegä yuq.


text:
Xoquq yaqlaw oyışmasın yabarğa telilär
Başqortstanda soñğı könnärdä keşe xoquqların yaqlawçı “Xalıqara standart” dip isemlängän fond tiräsendä cäncal qubıp tora. 18 üktäber könne bu oyışma wäkilläre Federal' terkäw xezmäteneñ Başqortstan idäräsennän “Xalıqara standart” oyışmasınıñ yabılaçağı xaqında däğwä belderüe alğan. Nindi ğäyeplär tağıla soñ bu oyışmağa? Federal' terkäw xezmäteneñ töbäk bülege däğwäsında bu xälne älege keşe xoquqların yaqlawçı fondnıñ tieşle terkäw ütmäwe häm salım xisabın birü tärtiben bozu belän añlatqannar.
Ämma “Xalıqara standart” fondınıñ Ufadağı wäkile Konstantin Potnin bu däğwälarnı kisken kire qağa. “Bu bezneñ oyışmanı yabıp quyu öçen uylap çığarılğan säbäplär genä, - dip belderä ul. – Bez moñarçı oyışmabızğa qarata Terkäw xezmäte tarafınnan administrativ xoquq bozular xaqında bernindi dä kisätülär alğanıbız bulmadı. Terkäw xezmätenä dä, Salım oyışmalarına da taläp itelgän hämmä dokumentlarnı häm xisaplarnı waqıtında birep bardıq”.
Konstantin Potnin äytüençä, “Xalıqara standart” fondına qarata başlanğan törle tikşerülärne häm çoqçınularnı maxsus başlanğan köçle höcüm dip atarğa bula. “Keşe xoquqların yaqlaw buyınça alıp barğan eşçänlegebez respublikadağı qayber namussız türälärgä oşap betmi, şuña kürä dä bezne yabıp quyarğa mataşalar”, - di Konstantin Potnin.
Ufadağı “Xalıqara standart” dip ataluçı keşe xoquqların yaqlaw fondı wäkile Konstantin Potnin üzlärenä qarata Salım oyışmaları häm Terkäw xezmäte tarafınnan bulğan däğwälarnı barmaqtan suırıp çığarılğan uydırmalar dip atıy. Soñğı biş ayda ğına da bu fondnı başta Salım oyışması, annan soñ prokuratura, häm menä inde Yustitsiä ministrlığı wäkilläre tikşerä ikän. “Bu kemneñder quşuı buyınça eşlänä torğan aldan uylanılğan höcüm, - di Potnin äfände. – Bezneñ tapşırğan xisaplarnı häm dokumentlarnı almadıq dip äytüläre ğäcäpländerä”.
“Keşe xoquqların yaqlawçı “Xalıqara standart” dip atalğan fondnıñ Başqortstandağı bülege biredä 1999 yıldan birle ük eşli, - di anıñ Ufadağı wäkile Konstantin Potnin. – Bez keşe xoquqları bozıluğa bäyle cäncallı xällärne tikşeräbez. Blagoveşçendağı waqiğalar uñayınnan alıp barıluçı mäxkämäne dä kontrol'dä totabız. Şul uq waqıtta bez üz eşebezne berkemnän dä qaçmıyça, ä, kiresençä, törle räsmi oyışmalar belän tığız xezmättäşlektä alıp barabız. Başqortstanda keşe xoquqlarınıñ torışı xaqında yıl sayın xalıqara oyışmalarğa xisaplar äzerlibez. Älbättä, ul xisaplardağı döreslek Başqortstanda kemgäder oşap ta betmider. Şuña da bezgä qarşı başlanğan höcüm ber qarağanda ğäcäplänerlek tä tügel inde”.
Konstantin Potnin äytüençä, bäysez cämäğätçelek oyışmaları xaqında Rossiädä qabul itelgän yaña qanunnıñ iñ başta xoquq yaqlaw oyışmalarına kiterep suğaçağı kön kebek açıq ide. “Menä bezneñ “Xalıqara standart” fondı şunıñ berençe qorbanı itep saylandı, axrı”, - di Potnin äfände.


text:
Teatrlarğa bergäläp yoğıntı yasarğa bula
Jurnalistlar häm teatr tänqitçeläre belän berençe tapqır şulay açıqtan- açıq söyläşü küp närsälärgä etärgeç yasadı. Teatrlar tormışında üzgäreşlär bulsın öçen tänqitçelär dä, xäbärçelär dä yoğıntı yasarğa tieş. Ministrlıq ta monı qüätli. Zölfirä Salixova äytüençä, iyül ayında uq inde Qazan urıs yäş tamaşaçılar teatrınıñ premyerasın, moña qädär bulmağan xäl, jurnalistlar, tänqitçelär, belgeçlär bergä utırıp qarağannan soñ açıqtan- açıq söyläşü bulaçaq. Bu oçraşuda säxnägä quyılğan äsär turında ğına tügel, ä teatrnıñ bügenge xälen dä urtağa açıp salırğa mömkin bit.
Ministrlıq wäkile äytüençä, soñğı waqıtta säxnägä quyılğan äsärlär turında Respublika mäğlümlät çığanaqlarında tänqitçelärneñ mäqäläläre bötenläy kürenmi başladı. Bu xäl bigräk tä tatar teatrlarına qarıy. Uñışlar häm problemalarnı yıllar buyına cıyıp kilep, anı ber oçraşuda ğına sibep cibärep kenä xäl itep bulmıy.
Beläsez bit inde, tamaşaçı ayağı belän tawış birä, dip äytälär. Qaysı teatrğa keşe kübebräk yöri, şul teatr uñışlı eşli, dip äytergä bula. Misal öçen, iyün, iyül cäy aylarında opera- balet teatrında här könne anşlag. Ber genä bilet ta yuq. Tatarstan mädäniät ministrlığınıñ sänğätne üsterü bülege başlığı äytüençä, teatrlar tormışındağı uzğan sezonnıñ iñ zur uñışı näq şuşı teatrda “Şağir mäxäbbäte” operasınıñ quyıluı bulğan. Ul zamana taläplärenä dä turı kilä. Yaña texnologiälär qullanu da äsärneñ abruyın arttıra ğına. Teatrlar tormışında, ministrlıq wäkile äytüençä, kemneñ alda, kemneñ artta ikänen açıqlaw, yäğni reytingnı bilgeläw yulları da xäl itelmägän. İñ küp tamaşaçı cıyğan spektakl', bu ayda, yäki bu sezonda iñ yaxşı uynağan artist häm başqa yullar belän dä monı açıqlarğa mömkin. Teatrlarğa üz qazannarınnan çığarğa waqıt citkän.
28 iyün könne bulğan oçraşu waqıtında teatr belgeçläre artistlarnıñ torır urınnarı bulmaw turında äytep uzğan ide. Xätta teatrda yoqlap yörüçe artist ta telgä alındı. Zölfirä Salixova bu xaqta da üz fikeren belderde. Anıñ äytüençä, tänqitçelär ber yaqlı ğına fiker yörtä häm wäzğıyätne bik ük añlap ta betermi. Ämma soñğı yıllarda sänğät keşelären fatirlı itü öçen ministrlıq qulınnan kilgänneñ barsın da eşli. Urınnardağı xakimiät başlıqlarına ipotekada berençe çiratta artistlarnıñ teläge qaralsın ide digän xatlar cibärä, törle şirkät başlıqlarınnan yärdämnär sorıy.
Zamana taläplärenä turı kilgän dramaturgiäneñ bulmawı mäs’äläsendä, bu soraw da oçraşuda kütärelgän ide, Zölfirä Salixova andıy problema yuq digän fikerdä. Ämma şul uq waqıtta ul tatar teatrları tarafınnan dönya teatrları tormışına, qaya taba häm niçek baruına iğtibar citep betmi, dide. Nail Alan


text:
Awstraliäneñ SBS televideniese AQŞ xärbi törmäsendä Ğiraqlılarnı azaplaw küreneşläre dip şiklänelgän moñarçı kürsätelmägän foto häm video sürätlärne kürsätte.
SBS äytüençä, bu sürätlär 2003-nçe yıl axırında Bağdadnıñ Äbü Ğraib törmäsendä, ğiraqlı totqınnarnı azaplawlar turında elegräk kürsätelgän başqa sürätlär belän bergä alınğan bulğan.
Bügen kürsätelgän sürätlärdä beräwneñ dä AQŞ xärbie buluı açıq kürenmi.
Elekke fotolar AQŞ soldatlarınıñ bäğersez ğämällärenä açu uyatqan ide. Näticädä Konress tikşerüe ütkärelde häm qayberäwlär xärbi mäxkamälärdä xökem itelde.


text:
Tatarstan möselmannarı Qorban bäyrämenä äzerlänä
Tatarstan möselmannarı Qorban bäyrämenä äzerlänä
Tatarstan Diniä nazaräte, Qorban bäyräme uñayınnan Tatarstan möselmannarına «Gäräpçä Qorban bäyräme xötbäse», möfti Ğosman xäzrät İsxaqinıñ «Qorban ğäyete» wäğäzen häm Qorban ğäyete belän qotlawın tarattı. Anda mondıy yullar bar. «Möxtäräm cämäğät, totqan yulıbıznı dälilläp, Tatarstan cömhüriäte möselmannarınıñ İkençe qorıltae uzdı. Tatarstan mäxällärennän wäkillär, yıraq töbäklärdän qunaqlar ciıldı. Uzğan qorıltay berdämlekne tağın ber qat rasladı häm Rusiä Federatsiäse möselmannarı öçen dä qayğırtıp, näticä yasarğa ber säbäp buldı. Älxämdülilläh, Tatarstannı, Qazannı tanıylar—Allahı Täğälädän xezmätebezgä xäyerle kiläçäk sorıyq. Qorıltay aşa miña häm nazarätkä kürsätkän ışanıçığız öçen räxmät. Küñellärebezdä nindi genä izge teläk, izge niätlär bulsa, şul teläklärebezgä bergä ireşergä nasıyp äyläsen. Allahı Sübxänähü wä Täğälä itäğät ilä yäşärgä härberebezgä dä miässär qılsın. » Möfti Ğosman xäzrät İsxaqi Qorban ğäyete wäğäzen Bolğar mäçetendä uqırğa niätli. Comğa könne irtänge namaz 6-da, Ğäyet namazı irtänge 7.40-ta başlanaçaq. Qazannıñ barlıq mäçetlärendä dä Qorban çalu häm Qorbanğa xaywannar satu oyıştırıla. Bıyıl sarıq bäyäläre 1500-1800 sum çaması bulır, dip farazlana.
Azatlıq» radiosı öçen Qazannan Yunıs Ätnäle.


text:
Berläşkän Millätlär Oyışması İminlek Şurası Ğiraqtan sanksiälärne alu häm xökümät tözelgänçe il belän idarä itüne Amerika Quşma Ştatlarğa tapşıru turındağı rezolyutsiäne xupladı. Rezolyutsiädä Ğiraqta küçeş çorı xökümäte tözüdä Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ qatnaşaçağı, Ğiraqqa qoral inspektorlarınıñ qaytuı, qoral belän bäyle sanksiälärdän tış başqa çikläwlärneñ Ğiraqtan alınuı turında süz bara. Süriä tawış birüdä qatnaşmadı, qalğan 14 wäkil rezolyutsiäne xupladı. Süriä-rezolyutsiä ölgesen "okkupatsiä köçlärenä xoquqlar birüdä" ğayeplägäp tawış birüdän baş tarttı. Neftkä –azıq-tölek programması 6 ay däwam itäçäk.
Ğiraq suğışı Berläşkän Millätlär Oyışması İminlek Şurasında citdi fiker ayırmalıqların tudırdı. Suğışqa qarşı bulğan illärneñ berse-Fransiä, rezolyutsiä ölgeseneñ xäzerge eçtälege-Fransiä täqdimenä yaqın, dip beldergän ide. Bügen suğışqa qarşı bulğan Fransiä, Germaniä häm Rusiä dä rezolyutsiäne xuplap tawış birde.


text:
Çallıda İjaw qunaqları
Çärşämbe könne Çallığa Udmurtiädän ber törkem cämäğät eşlekleläre kilde. Alar arasında Udmurtiä tatarlarınıñ ictimaği üzäk citäkçese Fnün Mirzayanov, İjaw şähärendä çığa torğan "Yañarış" gazetasınıñ baş möxärrir urınbasarı Zäquan Nuretdinov, şuşı gazeta qarşında eşläp kilüçe ädäbi tügäräk citäkçese Rinat Battalov ta bar ide. Qunaqlar Çallı şähärendäge tatar matbuğatı redaksiälärendä buldılar, Çallı yazuçılar berlege räise Waxit İmamov belän oçraştılar. Şulay da, İjaw tatarları delegatsiäseneñ Çallığa kilüeneñ maqsatı nidän ğibärät soñ? "Azatlıq" xäbärçeseneñ älege sorawına "Yañarış" gazetası baş möxärrir urınbasarı Zäquan Nuretdinov cawap birde.
-Bezgä, çit töbäklärdä yäşäwçe tatarlarğa Tatarstanğa barıp, yörep, daimi aralaşıp yäşärgä- kiräk. Çallı tatar möxitle şähärlärneñ berse. Bez monda televidenie, radio, "Mäydan" jurnalı redaksiälärendä buldıq. Soñğısı belän 25Hчe oktäberdän Udmurtiädä 3 könlek ädäbi häm mädäni çaralar ütkärü xaqında söyläştek.
-İjauda bulaçaq şuşı oçraşular nindi mäğnägä iä bulaçaq soñ?
-Bu oçraşular bik kiräk. Barı tik şundıy yullar belän genä tatarlığıbıznı kürsätä, raslıy alabız"- Udmurtiä tatarlarınıñ "Yañarış" gazetası möxärrir urınbasarı Zäquan Nuretdinovnıñ fikerläre şundıy. Ul İjaw delegatsiä sostavında Çallı şähäre belän mädäni häm ädäbi bağlanışlarnı yañartu teläge belän kilgän ide.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text:
Vil Mirzayanovnıñ kitabı täqdir itelde
Şul uq könne kiçen milli-mädäniät üzägendä ber törkem millätpärwärlär Vil Mirzayanovnıñ “BызoB” isemle kitabın täqdir itüdä qatnaştılar. Bu çaranı oyıştıruçılar soñğı mizgelgä xätle avtor üze kiler dip ömetlänsälär dä, anı kürergä nasıyp bulmadı. Vil Mirzayanov häm anıñ xäläl cefete Gale xanımnı çik saqçıları Qazan aeroportında “HeзBaHый rocTb xyжe TaTapиHa” digän traditsiä buyınça qarşı alğannar bulsa kiräk. “Sezneñ vizagız Mäskäwgä genä, Qazanğa yuq”- dip, Vil äfändene aeroport binasınnan çığarmağannar. Näticädä qunaqlar Frankfurtqa oçıp kitärgä mäcbür bulğannar. Ä bit yış qına bezgä “Qazan -- ul Russiä”- dip täqrarlap toralar.
Täqdir itü kiçäsen BTİÜ “Qazan” milli-mädäniäte üzäge belän bergäläp uzdırdı.


text:
Qıtay astronavtı Yañ Liway ilneñ tönyaq-könbatışındağı Jiuquan İärçennän Oçıru üzägennän Şenjou-5 raketası belän oçtı.
Raketa oçıp kitü belän Qıtay prezidentı Hu Jintao zur ciñü çığışı belän Qıtay xalqına möräcäğät itte häm monı Qıtay xalqınıñ mäğnäle tarixi adımı dip bäyäläde.
Rusiä Ğäläm Agentlığı mödireneñ urınbasarı Nikolay Moiseyev Qıtaynı ğäläm däwlätläre klubına quşılu uñayınnan täbrikläde.
Qıtaynıñ räsmi kiñküläm mäğlümät çaraları xäbär itüençä, Yañ cirne 14 märtäbä äylänep çıqqannan soñ pänçeşämbe irtän Mongoliägä töşärgä tieş.


text:
Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov bügen Moldovanı Dnestr buyı turındağı söyläşülärne totqarlawda ğäyepläde.
Bu xaqta Lavrov Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyışmasınıñ räise Dimitrij Rupel belän oçraşu waqıtında belderde. Moldovanıñ küptän tügel berniçä Rusiä watandaşın şpionlıqta ğäyepläp ildän quuın Lavrov "qabul itelmäslek" xäl dip belderde. "Moldova räsmiläre Dnestr buyı kileşüenä ireşüne buldırmawnı ğına tügel, ä söyläşülärgä qomaçawlar öçen häm Rusiä-Moldova mönäsäbätlären naçaraytu öçen mömkin häm mömkin bulmağan barlıq çaralarnı da kürä digän täsir qala," dide Lavrov. Moldovanıñ könçığışında Ukraina belän çik buyında urnaşqan Dnestr buyı töbäge 1992nçe yılda 1500 keşeneñ ülemenä kitergä qısqa suğış näticäsendä ayrılıp çıqtı. Dönyada räsmi tanılmağan bu töbäkkä Rusiä yärdäm itep tora, xäzerge waqıtta anda 1800 Rusiä xärbie bar. Kişinew Mäskäwdän ğaskärlärne çığarunı taläp itä.


text:
Räsmi bulmağan çığanaqlar Prezidentnıñ küptän tügel Mäskäwgä säfäre uñayınnan östämä mäğlümatlar ireşterde.Mortaza Räximov 6nçı may Vladimir Putin belän anıñ Yaña Oğärevqadağı rezidensísında oçraşqan ide.Räximov Putin belän oçraşu waqıtın bilgeläwne ber atna kötkän.Oçraşuda republíknıñ qadrlar säyäsätenä qağılışlı mäsälä dä qaralğan.Ul — Premier-minister wazífası.Ul xäbärlärgä qarağanda, republíknıñ bügenge Premier-ministerı Baydäwlätov “Başkirenerğo“ğa kitäçäk.“Başkirenerğo“ xucası Qurapov Ufa şähäre merı wazífasına küçereläçäk.Ufanıñ bügenge merı Qaçqayıvqa witse-premier känäfie bireläçäk.Ä menä yaña Premier kem bulaçaq — monısı bilgele tügel.Premier çağıştırmaça yäş häm ul kiläçäktä Mortaza Räximov urınına qalaçaq dip ireşterä räsmi bulmağan çığanaqlar.
Republík Prezidentı ike Färman imzaladı.Berençese — Xökümätkä 2005-07nçe yıllarğa Başqortstannıñ iqtisadí-finans programın buldıru turında.İkençe färman buyınça töbäqärä energetík komíssísına citäkçe bilgelände.Ul Walentin Aleksandrov.Walentin Aleksandrov moña qädär “Başinerğo“nıñ general direktolrı urınbasarı ide.


text:
Jağımdı jañalıq. Endi tww twralı kwälikti bir ay` kütpesten, üş künde jasatwğa boladı. Küni keşe Sırboy`ılıq analardıñ alğaşqı legi perzentxanadan şıqpay`-aq, säbïiniñ tölqujatın alıp ülgerdi. Bul bïıl qabıldanğan jaña zañ jobasınıñ jemisi, dep xabarladı «Qazaqstan-Qızılorda» arnası.
Säbïdiñ töl qujatın tabıstaw waqıtın qısqartw qajettiligi osığan dey`in jïi ay`tılıp keldi. Al, twwdı tirkewdiñ zañda belgilengen merzimine naqtı özgeris şilde ay`ında qoldanısqa engizildi.
«Neke jäne otbası twralı» kodekstegi tağı bir özgeris: kompozïttik qızmet qoldanısqa engizildi. Yağnï, balanıñ twwın tirkew, oğan järdemaqı tağay`ındaw, älewmettik tölemderdi räsimdew, sonday`-aq balanı balabaqşa kezegine qoyu sındı 4 birdey` qızmet endi perzentxanada körsetiledi. Tağı bir jañalıq: säbï dünïege kelgennen key`ingi qajetti qujattardı qabıldaw jumıstarı élektrondı türge awıstı. Ol üşin XQKO oblıstağı ärbir emxana, perzentxanalarda «e-gove» burışın aşwdı qolğa almaq, - dey`di oblıs boy`ınşa ädilet departamentiniñ basşısı Qaldıbek Saparov.
kyzylorda-news.kz


text:
Yevropa Berlegeneñ tışqı eşlär ministrları bügen İran, Rusiä häm Yaqın Könçığış mäs'älälären tikşerer öçen Brüsseldä cıyıldı. Britaniä tışqı eşlär ministrı Jack Straw comğa könne İranda uzğan saylawlarğa täñqit belderde, anıñ näticäse döres tügel, dip östäde.
Yevropa Berlege belän İran arasındağı berençe kileşü tözü mäs'äläsendä söyläşülär kiçektereler dip kötelä. Yevropa Berlege Xalıqara Atom Energiäse Agentlığınıñ İrannıñ üz wazifaların ütäwe turında xisabın kötä.
Cıyınğa kilgän tışqı eşlär ministrları şulay uq Rusiägä Yevropa Berlegeneñ yaña äğzaläre belän dä säwdä häm xezmättäşlek kileşülären tözüenä basım yasarğa cıyına.
Qabul itelgän belderülär arasında – Serbiä häm Çernogoriä turındağısı bar. Yevropa Berlege räsmiläre bu ilgä könbatış berlekkä quşılu şartların quya, atap äytkändä – säyäsi häm iqtisadi reformalar, Hague'tağı suğış cinäyätläre mäxkämäse belän xezmättäşlek itü.


text:
Ukrainada prezident saylawları, 2nçe tur: xärämläşülär turında xäbärlär kilä
Ukrainada bügen prezident saylawlarınıñ xälitkeç, ikençe turı ütä. Belgeçlär fikerençä, saylaw näticäläre Ukrainanıñ qaysı yuldan kitäçägen xäl itäçäk: demokratiä häm Könbatışqa yaqınayu yulınnanmı, ällä Rusiägä yaqınayıp, avtokratiä yulınnanmı.
Ğämäldäge prezident Leonid Kuçma uzğan töndä televidenie aşa çığış yasap, oppozitsiäne ildä inqilab oyıştıru niätendä ğäyepläde. Kuçma, açıqtan-açıq Yanukoviç yağın alıp, oppozitsiägä kisätülär yasadı:
Audio (Leonid Kuçma)
"Tawış birülär tınıç ütsen öçen xäkümät qulınna kilgänen eşliäçäk. Xökümät tawış birülärneñ köç qullanu, inqilabqa äylänüenä yul quymayaçaq."
Kuçma süzlärençä, oppozitsiä exit-poll näticälären qullanıp xökümätne xärämläşüdä ğäyeplärgä tırışaçaq. Läkin barı tik Üzäk saylaw komisiäse iğlan itkän näticälär isäpkä alınaçaq dide ul:
Audio (Leonid Kuçma)
"Bez beläbez, inqilabnı xıyalıylar uylap çığara, fanatiklar başqara, näticäre belän oyatsız keşelär faydalana. Bernindi inqilab bulmayaçaq."
Ämmä bügen irtä belän oppozitsiä wäkilläre Yanukoviç faydasına xärämläşülär turında xäbär itte. Alar äytüençä, xakimiätlär, keşelärne avtobuslarğa töyäp, ber tawış birü urınınnan ikençesenä yörtkän. Alar berketmä talonnar belän berniçä tapqır tawış birä alğan, dielä. Xökümät urınnarında eşläwçelärgä, monı eşlämäsälär, eş urınnarın yuğaltu belän kisätkännär.
Studentlarnıñ oppozitsiä yaqlı "Pora" törkeme wäkilläre "Oyat" digän şiğärlär qıçqırıp şul avtobuslarnıñ yulına çığıp yatqan:
Audio
Abtobusta utırğannarnıñ kübese interview birüdän baş tartqan. İsemen äytergä telämägän ber ir-at, "Bez piknikka barabız, Kievta hawa naçar, şuña kürä şähärdän çitkä kitäbez" dip añlatqan:
Audio
Hawa torışı salqınraq bulu säbäple qatnaşu däräcäse berençe tur belän çağıştırğanda tübänräk dielä. Ukrainada barlğı 27 millionlap saylawçı terkälgän, 35 meñläp tawış birü urını bar. Şularnıñ ber öleşe Qırımda. Tawış birülär Qırımda niçek ütä soñ? Xäzer süzne Qırımdağı xäbärçebez Diläwär Osmanğa biräm:
Audio (Diläwär Osman)
Diläwärgä östäp tağın şunı äytim, Üzäk saylaw komissiä räise Serhi Kovalov süzlärençä, könbatış Ukrainanıñ Volyn töbägendä bilgesez keşelär tawış birü urınına kilep saylawçılar isemlege saqlanğan seifnı urlap kitkän. Bu töbäktä dä saylawlar tuqtatılğan dielä.
Namzätlärneñ berse Viktor Yuçenko bügen Kievnıñ ber tawış birü urınıda tawış birep, bu saylawlarnı demokratiä sınawı dip atadı:
Audio (Viktor Yuçenko)
"Min xalqıma bu demokratiä sınawın ütüen telim. Här xalıqnıñ awır waqıtalrı bula, här xalıq ireklek, mullıq häm demokratiä şartlarında yäşäw öçen äzerlek sınawın ütergä tieş. Bügen Ukraina cawap tota. "
-Ali Gilmi


text:
Tönyaq Korea atom sınawı ütkärde. Dönya illäre kisken tänqit belderä
"Fänni tikşerenü häm centekle xisap nigezendä başqarılğan atom sınawı näticäsendä taralğan nurlanıştan bernindi qurqınıç ta yuq. Bu sınaw 100% üzebezneñ belem häm texnologiä näticäse. Älege tarixi waqiğa armiäne dä, qüätle, ışanıçlı saqlanu telägän Korea xalqın bik nıq quandırdı" di Tönyaq Korea televideniesendä xäbärlär çığarılışın alıp baruçı.
Kilgän xäbärlärgä qarağanda cir astı sınawı cirle waqıt belän irtänge 10 säğät 35 minutta ütkärelgän. Kürşe illär üzlärendä cir teträwen terkägän.
Bu xäbär dönyada ğäcäplänü wä tänqit belän qarşı alındı.
Yaponia xökümäte wäkile Yashuisa Shiozaki Tokioda ütkän matbuğat oçraşuında bolay dide: "Xäbär döres bulsa, bu bezgä genä tügel, Aziäneñ başqa illärenä, bar xalıqara cämäğätçelekkä citdi yanaw bulıp tora. Bu şulay uq Pxenyan deklaratsiäsen bozu, atom qoralın taratmaw kileşüenä orım bulıp tora."
Räsmi Washington sınawnı provakatsiä ğämäle dip atadı. Aq Yort wäkile Tony Snow, Berläşkän Millätlär kiçekmästän cawap çaraları kürer digän ömet belderde.
Qıtay sınawnı oyatsızlıq dip atadı.
Rusiä prezidentı Vladimir Putin bu sınaw küpläp üterü qoralın çikläw tırışlıqlarına zur zıyan yasadı dide. "Rusiä hiçşiksez bu sınawğa täniqit belderä. Eş Koreanıñ üzendä genä tügel, küpläp üterü qoralın çikläw tırışlığına zur zıyan kiterelde. Korea söyläşülärgä qaytır dip ömetlänäm. Tışqı eşlär ministrlığına bu xaqta BMOnıñ İminlek Şurası belän kiñäşülär ütkärergä quşam" di Rusiä prezidentı.
Mäskäw bu mäsälädä qatnaşqan başqa illärne tüzemlek kürsätergä çaqırdı.
Könyaq Korea qırıs cawap belän yanadı. "Xalıqara cämäğätçelek sınawnı ütkärmäskä öndäp kilsä dä, Tönyaq Korea bu adımğa bardı. Bezneñ xökümät Tönyaq Korea atom qoralına iä bulmasın öçen qırıs çaralar küräçäk" di Könyaq Korea prezidentı süzçese Yoon Tae-Yong.
Bügenge sınaw 6 il qatnaşında berniçä yıl barğan söyläşülärneñ näticäsezlegen kürsätte. Quşma Ştatlar, Rusiä, Qıtay, Yaponiä, häm Könyaq Korea Pxenyannı künderä almadılar.
Sınaw Pxenyan säyäsätendä dä kisken üzgäreş bulıp tora. Tönyaq Korea atom qoralı buluın küptän tanısa da, Könbatış yärdäme häm iminlek garantiäse bäräbärenä qoral programmasın tuqtatırğa äzer ide kebek.
Dönyada iñ xäyerçe illärneñ berse bulğan Tönyaq Korea çit il yärdämenä moxtac. Qıtay, küpmeder däräcädä Rusiä, soñğı waqıtta Könyaq Korea bu il belän säwdä itep anıñ iqtisadına yärdäm itep kilde.
Düşämbedä Amerikan prezidentı George Bush sınawğa tänqit belderep, Tönyaq Koreağa çikläwlär kertergä, söyläşülärdä qatnaşqan illärne berdäm xäräkät itergä çaqırdı. Qıtay belän Rusiä Pxenyanğa qarşı qırıs çaralarnı xuplarmı, älegä äytüe qıyın. Moñarçı alar bu mäsäläne fäqät diplomatik çaralar belän xäl itergä çaqırıp kilde.
Düşämbedä BMOnıñ İminlek Şurası Tönyaq Korea mäsäläsen tikşerü öçen aşığıç utırışqa cıyıldı.
Ali Ğilmi


text:
Rusiä prezidentı Vladimir Putin Aziä däwlätläre buylap säfären Qırğızstan belän yomğaqlıy
Tağın ber kileşü-Qırğızstannıñ Rusiägä bulğan burıçların tüläw tärtiben üzgärtü turında ide. Prezident Akayev, Rusiädä eşlärgä telägän qırğızlar öçen uñay şartlar tudırunı sorap Putinğa möräcäğät itte. Rusiädä 500 meñgä yaqın Qırğızstan watandaşı yäşi dip isäplänä. Akayev, şulay uq, Qırğızstannıñ, Rusiä öçen Üzäk Aziädäge iñ zur strategik xezmättäşenä äylänäçägenä ömet belderde. Putin, Rusiä Qırğızstan belän qızısına, dide. Bişkäkkä kiçä kilgän Rusiäneñ Saqlanu ministrı Sergei İvanov, Üzäk Aziädä wazğiät äle tınıç tügel, dip belderde.
Bäysez Däwlätlär Berdämlegendäge Urtaq İminlek Kileşüe qısalarında soñğı könnärdä Qırğızstannıñ Kant xärbi hawa bazasına Rusiäneñ xärbi oçqıçları kitertelä. Rusiä saqlanu ministrı Sergey İvanov süzlärenä qarağanda, bu ğamäl-Rusiäneñ Üzäk Aziädä xärbi köçen arttıru öçen eşlänmi. Oçqıçlar bilgesez waqıtqa Qırğızstanda qalaçaq. Älege waqıtta respublikada Quşma Ştatlar citäkçelegendäge terrorğa qarşı köräş koalitsiäseneñ 2 meñgä yaqın xärbie urnaşqan.


text:
Rusiäneñ tağın ber ere neft şirkäte salımnan qaçuda ğäyeplänä. TNK-BP Yukos yazmışın qabatlarmı?
Rusiäneñ federal salım xezmäte tağın ber ere neft şirkätenä, bu yulı TNK-BP isemle urıs-britan kompaniäsenä milliard dollar çaması salım tülämäwdä ğäyepläwlär belderde. Berniçä kön elek kenä Rusiä prezidentı Vladimir Putin, Germaniä säfäre waqıtında, çit il investorların cälep itergä tırışıp, xosusıylaştıru näticäläre kire qaralmayaçaq, dip ışandırğan ide. Salım xezmäteneñ soñğı belderüe Rusiädä yaña "Yukos eşe" başlana, digän borçular tudırdı.
Berniçä kön elek kenä, Rusiä prezidentı Vladimir Putin, Hannoverda, çit il investitsiälären Rusiägä cälep itergä tırışıp, xökümät xosusıylaştıru eşlären kire qaramayaçaq, Kreml eşquarlıqqa tıqşınmayaçaq, dip ışandırğan ide:
Audio (Vladimir Putin)
"Rusiädä xosusıylaştıru näticäläre kire qarala digän ğäybätlär – nigezsez. Kiresençä, bu mäsälägä kire qaytunı buldırmas öçen bez tikşereläse eşlärneñ möddäten 10 yıldan 3 yılğa qısqartabız."
Rusiä belän eş itüçe çit il eşquarları xäzer prezident häm salım räsmiläreneñ şuşı qapma-qarşı qaraşların niçek añlarğa, dip baş wata. Citmäsä, urıs-britan kompaniäse sanalğan TNK-BP isemenä ğäyepläwlär, Londonda Rusiä iqtisadı forumı barğan köndä yasaldı. Britan investorların Rusiädäge mömkinleklär belän qawıştıruçı İBM and Computer Consultancy şirkäte başlığı John Bamford süzlärençä, forumda qatnaşuçılarnıñ kübese, bu eş artında da, Yukosta şikelle, säyäsät tora dip sanıy:
Audio (John Bamford)
"Bu xäbärneñ näq menä forum waqıtına turı kilüe şaq qatırlıq. Äyterseñ, kemder monı maxsus eşli, häm bu ğadi salımçı eşe genä oşamağan."
Salım xezmäteneñ belderüe prezident Putinnıñ, 3 yıl häm annan elegräk bulğan xällär tikşerelmäyäçäk, digän süzlärenä dä qarşı kilä. Çönki TNK-BP 2001 yılda, yağni 4 yıl elek tülänmägän salımnar öçen ğäyeplänä.
2003 yılda Tömän Neft Kompaniäseneñ British Petrolium belän quşılıu zur qazanış itep kürsätelgän ide, Kreml aña üz fatixasın birde. İnde şundıy kompaniägä dä häcümnär başlanğaç, çit il investorları tämam poşamanğa qaldı.
Salımçılar belän prezident arasındağı qarşılıqqa kilgändä, qayber küzätüçelär monı xättä Putin administrtsiäsendä aña qarşı eşlägän köçlär belän añlata. Mäskäwdäge Aton Capital isemle şirkät belgeçe Dmitri Lukaşov süzlärençä, ägär şulay bulsa, bu Putinnıñ yögännärne ıçqındıruın añlata:
Audio (Dmitri Lukaşov)
"Mine şul borçıy, ägär salım räsmiläreneñ ğäyepläwläre prezident tarafınnan raslanmağan bulsa, bu prezidentnıñ yögännärne ıçqındıruın añlata."
Xäyer, Rusiädä salım tülämäwdä ğäyeplängän här şirkät axır çikä Yukos kebek cimerelä diyü döres bulmas ide. Äytik, şul uq miliard dollar burıçta ğäyeplängän Vımpelkom burıçların kimetä aldı, 79 million dollar salım tülämäwdä ğäyeplängän Japan Tobacco mäxkämädä ciñep çıqtı.
TNK-BP başlığı Robert Dudley dä sişämbedä bezneñ eş Yukos eşenä äylänmäs digän ışanıçın belderde. Şulay da, Rusiä räsmiläre iqtisad östennän kontrolen köçäytä bara, häm bu borçulı xäl dide ul.
-Ali Gilmi


text:
Sişämbe könne, 25 dekaberdä, Rusiä Federatsiäseneñ Konstitutsion mäxkämäse Tatarstandağı «PaBHoпpaBиe и зakoHHocTb» xäräkäte aktivistları Soltanov, Ştanin, Xafizov däğwası buença qarar çığardı. Nindi däğwa ide soñ ul? Şuşı yılnıñ başında Soltanov, Ştanin, Xafizov Tatarstan Yuğarı mäxkämäsenä Tatarstan üzäk saylaw komissiäseneñ Däwlät Sovetı deputatlığına saylawlarda qatnaşqan 56 rayon başlıqları häm başqa citäkçelärne Tatarstan parlamentı deputatı itep terkäwe turındağı qararı döres tügel, dip yazılğan ide bu däğwa. Tatarstan Yuğarı mäxkämäse älege eşne qaramıyça, kire qaytarğan ide. Monıñ öçen nigez itep, Rusiä grajdanlıq-protsessual' Kodeksınıñ 208 maddäseneñ ikençe öleşe qullanılğan. Yäğni, Soltanov, Ştanin, Xafizownıñ Tatarstan Saylaw komissiäse östennän birgän şiqayäte tikşerelmägän kileş kire qağılğan bulğan. 25 dekaberdä Rusiä Konstitutsion mäxkämäse älege d bayağı Grajdanlıq protsessual' Kodeksınıñ 208 maddäseneñ ikençe öleşe Rusiä Kontstitutsiäsenä täñgäl kilmi, digän näticä yasalğan. Bu ni digän süz? Ägärdä-mägär Ştanin, Xafizov, Soltanov Tatarstan Yuğarı sudına kilep, respubliqa saylaw komissiäse rayon başlıqların deputat itep terkämäskä tieş ide, digän ğariza birsälär, däğwaçılarnı kire borıp çığarmıyça, mäxkämädä eşne qararğa tieşlär. Bu eşne Yuğarı mäxkämä kem faydasına xäl itüe bilgele tügel, monısı mäxkämä bulğan oçraqta ğına açıqlanır ide.
Qısqası, xäzer administratsiä başlıqlarına deputat mandatı birüne kire qağu turında ğarizanı tikşermiçä, xiç yaramıy. Ämma-läkin xäzergä 56 deputatnıñ waqälätläre yukqa çığarıldı, dip tawışlanu irtäräk. Çönki soñraq qabul itelgän qanunnıñ köçe artqa taba tügel, alğa taba, kiläçäkkä tä'sir itä. «Rosbizneskonsalting» agentlığı Rusiä Konstitutsion mäxkäsämeneñ qarar turıdağı xäbärne şundıy baş astında tarattı. Soltanov, Ştanin, Xafizov wıigradi v Yeonstitutsionnom sude RF delo o 56 deputatax Gossoveta RT. Tatarstan Yuğarı mäxkämäse äğzası Rafael' Şaqircanownıñ şul uq sişämbe könne birgän añlatmasına qarağanda, Konstitutsion mäxkämäse Tatarstan qanunın Üzäk saylaw komissiäse qararın tügel, ä Rusiäneñ Grajdanlıq protsessual' Kodeksınıñ 208 maddäseneñ ikençe öleşen yukqa çığarğan. Däğwaçılar qanäğät, läkin xäzergä deputat mandatlı glavalarnıñ tübäsenä «su ütte», dip äytergä dä irtäräk. Rusiä qanunnarınıñ aerım maddäläre Rusiä Konstitutsiäsenä turı kilmägäç, alarnı yukqa çığaralar ikänlegen belep torırğa kiräk. Mondıy xoquqıy kolliziä häm elmäkle-qarmaqlı qanun yulların töşener öçen yurisprudensiä belän mawıqmağan millättäşlärebezgä Alla üze yärdäm itep, zihen häm tel açqıçları birä kürsen. Ni qızğanıç, bezneñ xalıq mondıy äkämätlärneñ eçtälege belän siräk qızıqsına. Xäzerge säyäsi wäzğıättä xoquq normaların tögäl itep öyränüneñ ähämiäte arta bara.


text:
Sacidä Söläymanova tuuğa 80 yıl
Sacidä Söläymanovanıñ iseme küplärgä tanış. Anı tatar Axmatovası dip tä yörtälär. Sacidä Söläymanovanıñ şiğerlären rus häm başqa tellärgä dä tärcemä itälär.
Şağiräneñ tuğan yağı - Başqortstannıñ Yañawıl rayonı. Şunda pedagogika institutın tämamlap, Sacidä apa 1955 yılda Tatarstanğa kilä. Häm ozaq yıllar däwamında Älmät şähärendä yäşi. Älmättä Sacidä Söläymanova neft' texnikumında uqıta. Şunda icat ta itä başlıy. Anıñ tuğan yağına, anıñ keşelärenä mäxäbbät xise belän suğarılğan berençe şiğerläre dönya kürä. Monnan soñ Sacidä apanıñ distädän artıq şiğer cıyentıkları basıla. Anıñ “Sabır qanatları” digän şiğer cıyıntığı, “Qırğı miläş” poveste häm başqalar da xalıq küñelenä bik yaqın bula.
Şağir Äxmät Räşit Sacidä apanı bik küptännän belgän keşe. Ul üzeneñ istälekläre belän urtaqlaştı:
Ul waqıtta äle isän bulğan Xäsän Tufan, Sibgät Xäkimnär dä Sacidä Söläymanovanıñ xalıq arasında şul qädär populyar buluına ğäcäplängännär ide. Yuğisä ul üze ällä närsä turında yazmağan da kebek. Ğadi keşe tormışın çağıldırdı. Menä ber şiğerennän özek: Üskän çaqta tormış nazlamadı Bizämäde qulı baldaqlar Baldaq-baldaq bulıp sızılıp qaldı Uraq kiskä ezlär barmaqta…
Üskän çaqta tormış nazlamadı
Bizämäde qulı baldaqlar
Baldaq-baldaq bulıp sızılıp qaldı
Uraq kiskä ezlär barmaqta…Äxmät Räşit äytüençä, Sacidä Söläymanova Tuqay premiäsenä layıqlı şağirä ide. Ämma aña ul tapşırılmağan. Xalıq yaratsa da, isän çağında şağirä başqa büläklärdän dä, ğomumän tieşle iğtibardan çittä qalğan. Şulay da anı onıtmıylar. Äxmät Räşit däwam itä:
İñ xikmätlese şul - äle ul üze ülgäç tä, anı äledän äle iskä alalar. Däräcäle büläklär alğan şağirlär bar, ämma alar onıtılğan, ä Sacidä apa yuq. Sişämbe könne Qazannan ber törkem yazuçılar Älmät şähärenä kitte. Bu könne Älmät şähärendä şağirlärgä, yazuçılarğa Sacidä Söläymanova isemendäge premiäne tapşıru tantanası ütte. Bigräk tä yäş qäläm iäläre öçen Sacidä Söläymanova ul üzenä kürä ber ostaz, ostalıq mäktäbe dip äyter idem. Annan bik küp närsägä öyränergä bula.Al'bina Zäynulla


text:
Bügen biredä Fransiä, Britaniä häm Germaniä räsmiläre İran wäkilläre belän Tährannı atom texnologiälären üsterüne tuqtatırğa ügetläw öçen çirattağı söyläşülären başladı. Nindi dä bulsa alğa kiteş bulır dip kötelmi.
Kiçä İrannıñ Atom Energiäse oyışması vise-prezidentı Mohammäd Saeedi, tağın ber tapqır, xalıqara basım İrannıñ atom programmasın tuqtatuına kitermiäçäk, dip qabatladı.
Fransiä, Britaniä häm Germaniä İrannı uran bayıtu programmasın tuqtatırğa ügetli. Bayıtılğan urannan atom qoralı citeşterep bula. Moña cawap itep Yevropa illäre İranğa säyäsi häm iqtisadi yardäm täqdim itä.
Fransiä, Britaniä häm Germaniä, ägär dä İran uran bayıtu programmasın tärräqi itüne däwam itsä, alar da Quşma Ştatlarnıñ planına quşılıp, İran mäs'äläsen Berläşkän Millätlär Oyışması İminlek Şurası köntärtibenä quyarğa täqdim itäçäk, dip belderde.


text: Germaniä tışqı eşlär ministrı J:Fischer monda barğan Xalıqara İminlek Konferensiäsendä transatlantik mönäsäbätlärne yañartırğa çaqırıp AQŞları belän Yevropa Berlege berbersennän nıq bağlı dip äytte . Ul şulayuq NATOnıñ transatlantik mönäsäbätlärdäge ähämiätenä tuqtaldı. Ul yaña transatlantik mönäsäbätlär NATOğa qarşı tügel dide. Fischer bu komantarın Germaniäneñ kiçä NATO dağı üzgäreşlär Dönyadağı üzgäreşlärne çağıldırırğa tieş dip belderüennän soñ yasadı. AQŞ saqlanu ministrı D.Rumsfeld häm NATO general sekretarı Jaap de Hoop Scheffer monıñ belän kileşmi. Bügen elegeräk BMO general sekreatrı K,Annan yevropalılar häm amerikannarnı ozın möddätle global kümäk iminlek planlaştırırğa öndäde.


text:
Mixail Stolyarov: Tatarstan-Rusiä şartnamäse Rusiä Konstitutsiäsenä nigezlängän
Tatarstanda bu aralarda respublika belän Rusiä arasındağı wäkälätlärne büleşü turındağı şartnamä iğtibar üzägendä. Döresräge, älege şartnamäneñ kileşelgänçä 13 dekaber könne Rusiä Däwlät Dumasında qaralmawı häm şuşı dokument xaqında yasalğan belderülär. Xäyer, belgeçlär fikerençä, älege mäs’älä Tatarstan öçen genä tügel, ä ğomumän Rusiä öçen dä bik möhim häm aktual’ dip sanıy. Mäsälän, Tatarstannıñ Rusiädäge wäkileneñ berençe urınbasarı, säyäsät fännäre doktorı Mixail Stolyarov, şartnamä mäs’äläse Rusiäneñ federativ kiläçägenä bäyle, dip sanıy. Konstitutsiä buyınça, Rusiä demokratik häm federativ il, näq menä şuña nigezlänep Tatarstan şartnamä imzalarğa täqdim itte, di ul. Läkin monıñ belän kileşmäwçelär dä az tügel bügenge Rusiädä. Menä Däwlät Duması räise Boris Grızlov Tatarstan belän Rusiä arasındağı şartnamäne tikşerü bilgesez waqıtqa kiçekterelä, dip belderde 19 dekaber könne. Bu dokument östendä eş däwam itä, deputatlarnıñ aña äle sorawları bar, dide ul. Ä Federatsiä Şurası citäkçese Sergey Mironov isä, bu şartnamä ğomumän kiräkmi, dip sanıy häm Şurağa anı raslamasqa täqdim itte.
Bu xaqta Tatarstannıñ Rusiädäge wäkileneñ berençe urınbasarı, säyäsät fännäre doktorı Mixail Stolyarov menä nindi fikerdä tora.
Mironov şartnamäne tänqitläp, ul Rusiäneñ cimerüenä kiteräçäk digändä, ul, minemçä, xaqiqätkä qarşı kilä. Säyäsätçe bularaq ul bik äybät añlıy, şartnamä kiresençä, töbäklärneñ resursların tuplarğa häm Rusiä xäl itä torğan zur häm möhim burıçlarğa ireşergä yärdäm itä. Ğalim bularaq, minem fikerem şundıy. Sergey Mironov citäklägän Spravedlivaya Rossiya – Ğädel Rusiägä üzlären xalıqqa kürsätü çaraları citep betmi. Bälki şartnamägä qarşı çığu şunıñ öçen kiräk bulğandır. Bu oçraqta Mironov Federatsiä Şurası citäkçese tügel, ä Ğädel rusiä firkäse başlığı bularaq eş itäder. Bu qaraş qızğanıç, älbättä. Mintimer Şäymiev, Färit Möxämmätşin şartnamä xaqında üz fikerlären inde şaqtıy belderde. Menä şuşı respublika xalqı telägen beldergän citäkçelekneñ dä , tatarstannıñ da fikere Däwlät Duması tarafınnan da, Federatsiä Şurası tarafınnan da işeteler, dip kenä ömetlänäse qalaSäyäsät fännäre doktorı Mixail Stolyarov, respublika citäkçelegenä şartnamä turında uñay fiker buldırırğa, anıñ Rusiä Konstitutsiäse nigezendä eşläwen añlatırğa kiräk, digän fikerdä tora.
Gölnaz İlgizär


text:
Fransiä tışqı eşlär ministrınıñ Ğiraq säfäre AQŞ belän mönäsäbätlärne yaxşırtu omtılışın kürsätä
Ğiraq suğışınıñ başınnan birle AQŞ citäkçelegendäge köçlärneñ ilgä bärep kerüenä qarşı çığıp kilgän Fransiä berençe märtäbä üzeneñ yuğarı räsmien Bağdadqa cibärde. Fransiä tışqı eşlär ministrı Bernard Kouchnernıñ bu säfäre aldınnan ğına Fransiä prezidentı Nicolas Sarkozy AQŞ prezidentı George Bush belän oçraşqan ide. Bu xällär ike il arasında mönäsäbätlärneñ yaxşıruın kürsätü tırışlığı bularaq qabul itelä.
Kouchner yaña täqdimnär belän tügel, ä kiresençä tıñlarğa kilgänlegen äytte.
Şul uq könne matbuğat oçraşuında ul Yewropa Berlegendä äğza bulğan ilneñ mondıy mönäsäbäte iğtibarnıñ artuına kiterer dide.
Elegräk Kosovodağı BMO idaräsen citäklägän Kouchnernıñ bu säfäre bik tä simvolik säfär bularaq sürätlänä.
4 yıl elek ul çaqtağı Fransiä prezidentı Jacques Chiracnıñ Ğiraq suğışına qarşı oppozitsiäne citäkläwe AQŞ-Fransiä arasındağı mönäsäbätlärne şaqtıy suıtqan ide.
Ul çaqta xätta AQŞ Wäkillär Pulatınıñ aşxanäsendä French fries dip atalğan qızdırılğan bäräñgeneñ isemennän Fransiägä işaräne alıp atıp Freedom Fries dip üzgärttelär.
Ämma uzğan may ayında Fransiädä xakimiätkä Amerika yaqlı prezident Nicolas Sarkozy kilde.
Sarkozy 2 atna çaması elek kenä AQŞ prezidentı George Bush belän oçraştı, anıñ yortına töşke aşqa qunaq bulıp bardı.
Sarkozy yaqındağı New Hampşir ştatına yal itärgä barğan ide. Ämma Bushlar ğailäsenä aña bik ozın yul aşa ütärgä turı kilde. Sarkozy başta möhim cenazada qatnaşu öçen Fransiägä oçtı, annan soñ Bushlar belän hamburger aşarğa kire Amerikağa qayttı.
Bu xällär mönäsäbätlärne yaxşırtu omtılışın kürsätüçe dälillär bularaq qarala. Aq Yort süzçese Tony Snow Sarkozy säfärenä berniçä kön qala "Fransiä belän mönäsäbätlärdä yaña başlanuçı çor çigendä torabız kebek. Bu yaxşı närsä. Häm prezident Bush başqa däwlät başlıqları belän şäxsi mönäsäbätlär qoruğa ömetlänä. Bu töşke aş şul yünäleşkä turı kilä" dide.
Aq Yort Kouchnernıñ Ğiraq säfären dä xupladı. Süzçe Gordon Johndroe Bu dönyada Ğiraqnı totrıqlı häm imin il itärgä yardäm itü telägeneñ artuına tağın ber misal dide.
Ğiraqta ğäskärläre bulmağan Fransiäneñ nindi rol üti alaçağı älegä açıq tügel.
Şulay da Ğiraq tışqı eşlär ministrı Xoşiär Zebari bu säfär Fransiäneñ Ğiraq belän eşçänlek däräcäse artuına, anıñ tışqı eşlär ministrı eşçänlegenä tiñ däräcägä kütärelüenä kitersen ide dip teläwen äytte..
Düşämbe könne premyer ministr Nuri äl-Mäliki häm Zebari belän oçraşqan Kouchner Fransiä Ğiraqtağı tatulaştıru eşendä yardäm itärgä äzer, ämma çişeleş barı Ğiraqlılarnıñ üzennän genä kilä ala dide.
Naif Aqmal


text: Bu suğış islam radiakallarınıñ yaña ağımın tudırdı häm global terror qurqınıçın arttırdı. 2003 yıldan birle dönyadağı xällärgä bäyä birgän şuşı küzätüne New York times gäzite bastırıp çığara. Gäzit amerikanıñ 16 küzläw xezmäte äzerlägän xisabka nigezlänep yaza. Gäzit yaşeren xisapnıñ tekstın kitermi, ämma xisaptağı yomğaqlaw fikerlären Quşma Ştatlar xökümäte wäkilläre häm belgeçlär rasladı. New York Times yazğança, ekstremisitlarğa, inde Al-Qayda häm Osama bin Laden bekän bäyle bulmağan häwäskär terror törkemnär quşılğan.


text:
Fransiä prezidentı Jak Şirak häm Germaniä kanslerı Gerhard Şröder, ike il arasında köndäşlekkä noqta quyğan, 1963 yılda tözelgän kileşüneñ 40 yıllığı uñayınnan bügen Parijda ike ilneñ urtaq xökümät utırışın ütkärde. İke citäkçe bar Yevropa Berlegenä ürnäk bulırday berläşü misalı buldırırğa wäğdä itte. Süz, Fransiä belän Germaniäneñ iqtisad, saqlanu, tışqı säyäsättä nığraq xezmättäşlek itüe turında bara. Şröder, bu alyans berkemgä dä qarşı tügel, dip belderde:
Audio
Fransiä belän Germaniä arasındağı xezmättäşlek berkemgä dä qarşı yünälmägän. Kiresençä, ul bezneñ tarafdarlarnıñ mänfägätlärenä turı kilä.
Bügenge tantana çaraları qısalarında Versal sarayında barlığı 1200 deputat qatnaşında, ike ilneñ Parlamentları berençe tapqır urtaq utırış uzdıra.


text: Vatican. Comğağa qarşı töndä xäle kinät awırayıp kitkän Papa İoann Paul İkençe üz añında, häm aña nindi xäldä buluı xaqında äytelde dip xäbär itelä Vaticannan. Papanıñ sälämätlege turında räsmi belderü yasağan Joaquin Navarro Valls, Vaticannıñ matbuğat wäkile, 84-yäşlek Papanıñ xäle totrıqlandı, läkin bik awır bulıp qala dide häm anıñ Vaticanda qalırğa buluı xaqında äytte: "Älegä Papa üzeneñ Vaticandağı fatirında qalırğa buldı, anda aña tulı wä effektiv meditsina yardäme kürsätelä" di Navarro Valls. Anıñ süzlärençä, katolik cirkäwe başlığınıñ qan basımı sikerep tora häm ul sulış aluda zur awırlıqlar kiçerä. Aña inde yasin çığuı da mäğlüm.


text:
Kamil İsxaqovnıñ eş xaqı 30 meñnän artmasqa tieş
Däwlät Şurasınıñ byudjet mäsälälären bağuçı komitet deputatları, munisipal xakimiättä eşläwçelärneñ eş xaqların bilgeläde. Eş xaqı berämlektäge keşelärneñ sanına qarap arta bara ikän. «Tatar-inform» agentlığı xäbär itkänçä, komitetta eş xaqları turında maxsus dokument tikşerelgän. Şulay itep, Yäşel Üzän, Älmät, Tübän Kama şähärläre başlıqlarınıñ eş xaqları 5 300dän dä artmasqa tieş. Minzälä, Bolğar, Ägerce, Mamadış kebek keçkenä şähärdä eş xaqı 4030 sum, ä annan keçeräk berämleklärdä,awıllarda eş xaqı 3500 sum bulır dip uylanıla. Çallı başlığınıñ eş xaqı 27 meñnän dä zurraq bulmasqa tieş, ä Qazan şähär başlılığına 30 meñnän dä artıq eş xaqın alunı qanun tıya. Awıldağı citäkçelärneñ eş xaqların, eşneñ awırlılığına, täcribägä qarap östämä tüläwlär belän arttıru mömkinlege dä bar, dip tınıçlandıra deputatlar. Eş xaqınnan 150% külämendä xätta. Bu aqçalar, Tatarstan budjetınnan tügel, ä cirle rayonnan qaznasınnan bülenäçäk ikänBikä Timerova


text:
Foto: Altaynews.kz
Qazaqstan xalıqtarı assambleyasın qurw twralı ïgi bastamanı Nursultan Nazarbaev alğaş ret 1992 jılı Qazaqstan xalıqtarınıñ İ-şi forwmında kötergeni belgili. Osınaw jemisti sayasattı jüzege asırwda, yağnï birtutas ult qalıptastırwda 1995 jıldıñ 1-nawrızında Qazaqstan Prezïdenti Nursultan Nazarbaevtıñ Jarlığımen qurılğan Qazaqstan xalıqtarı assambleyasınıñ ülken roli bar.
Qazaqstan xalıqtarı Assambleyasınıñ bastı erekşeligi – onıñ konstïtwcïyalıq statwsında ekeni anıq. Tek Qazaqstanda ğana Xalıq Assambleyasın memleket basşısı basqaradı. Basqa memleketterde munday` ïnstïtwttar xalıqtar assambleyası dep atalsa, onıñ Qazaqstandağı atawı – Xalıq Assambleyası. Öy`tkeni qazaq jerinde tatw-tätti turmıs keşip jatqan är ult sanına, étnïkalıq jäne dinï ay`ırmasına qaramastan birtutas Qazaqstan xalqınıñ bir bölşegi bolıp tabıladı. Qazaqstan Assambleyası ärtürli étnostardıñ mädenïetin saqtap, damı- twğa köptep köñil bölinip keledi. Bul Assambleyanıñ irgetasınıñ qalanıp, şañırağınıñ köterilwi tikeley` El Prezïdenti Nursultan Nazarbaevtıñ eñbegi dep bilemin. Memleketimizde bey`bit ömir men el birliginiñ saqtalğandığın zor maqtanışpen ay`ta alamız. Elin süy`gen Elbasınıñ salïqalı sayasatınıñ arqasında özara tığız ékonomïkalıq bay`lanıs orın alwda. Bïıl el täwelsizdigine 25 jıl toladı. Osı aralıqta elimiz El Prezïdenti N.Ä. Nazarbaevtıñ basşılığımen özge de damw- şı elder qatarına qosılıp, qarıştap alğa ozwda. Ulttar dostığına ulı jol aşıldı. Jır alıbı Jambıl aqın atındağı köp ulttı awdanda är ult ökideri tatw-tätti bir şañıraq astında baqıttı ömir sürip kelemiz. Bärimiz teñ quqılı, bir atanıñ balasınday` bir dastarxannan däm tatıp, ortaq maqsat jolında eñbektenwdemiz. Bügingi tañda awdanımızda türik, orıs, uy`ğır étno mädenï ortalıqtarı bar. Kezinde türik étno mädenï ortalığına jetekşilik jasadım. Qazir bul ortalıqtı jalın jigerli jas Rafïk Gwnyaşev basqaradı. Barlıq merekelik is-şaralarğa qatısqan türik ultınıñ ökilderi Elbasınıñ dana, dara sayasatın qwattap, qoldap keledi. Ulan-ğay`ır ulı dala eliniñ enşisi bölinbes bir müşesi retinde dostıq twın berik ustawdamız. Öy`tkeni, birlik bar jerde qwattı tirlik bar ekenin jaqsı bilemiz. Nursultan Äbişulı ult köşbasşısı ekendigin däleldegen birden-bir ulı tulğa. 2007 jılı Elbasınıñ bizdiñ awdanğa, yağnï Uzınğaşqa kelgen saparında aldına şığıp söz söy`lew baqıtı mağan buy`ırğan edi. Men sonda ulttar dostığı men Assambleya twralı qazaqşa, orısşa bayandama jasadım. Mağan Prezïdent Nursultan Äbişulı öziniñ jürekjardı rïzaşılığın bildirdi. El erteñin oy`lağan kemeñger tulğamen kezdesw men üşin zor qwanış, mol baqıt bolğanı belgili. Ay`nalıp kelgende, twısqandıq pen bereke birlik ulttar arasındağı altın köpirge Qazaqstannıñ tabandı tiregine ay`naldı. 1-şi jeltoqsan – Prezïdent küni ulıq mereke. Osı mümkindikti pay`dalana otırıp, elin kemeldi keleşekke bastağan Nursultan Äbişulınıñ aldağı jawaptı qızmetine tabıs tiley`min. Elimiz aman, zaman tınış bolsın.
Ansar Éyubov, Qazaqstannıñ Xalıqtıq assambleya müşesi, Jambıl awdanınıñ qurmetti azamatı, «Nur Otan» partïyasınıñ müşesi


text:
Fännärne öyränüdä nindi telgä östenlek birergä?
Global'läşü çorında fännär öyränüne niçek alğa cibärep bula? Bu yunäleştä törle tellär qullanu faydalanılamı? Düşämbe könne Rusiä däwlät gumanitar universitetınıñ Qazan filialında uzğan «Berdäm mäğlümat qırında fännär üseşe» digän Xalıqara fänni konferensiäsendä süz şul xaqta bardı.
Konferensiä şaqtıy kiñqırlı buldı. Tellär, bügenge tarix mäs’äläse Rusiä belän Tatarstan arasındağı Şartnamä qaraldı. Tellärgä kilgändä, xäzer fännärne öyränüdä dä ingliz telenä östenlek birergä kiräk, global'läşü çorında tatar teleneñ kiräge yuq. Ul kiresençä, ber urında taptanıp toruğa ğına kiterä digän fikerlär dä yañğıradı Qayberläre iqtisad ölkäsendä rusça da, tatarça da terminnar bula almıy dip bilgelädelär. Bu utırışta Qazan däwlät universitetı, Rusiä däwlät gumanitar universitetınıñ Qazan filialı ğalimnäre, studentlar qatnaştı. Professor Ölfät Fätxullin:
Bez härwaqıt rusça öyrändek, xäzer inglizçä öyränergä kiräk, çönki iqtisad ölkäse çit ilneke belän täñgälläşterelä. Bez tatar tele dip artta qalabız. Çit illär bezdän şaqtıy alğa kitkän. Ğalim Ölfät Fätxullin belem birü yunäleşendä tögäl fännärgä iğtibar itärgä kiräklegen äytsä professor Engel' Tahirov isä tarix fäne üseşe turında söyläde. Engel' Tahirov:
Ber ildä üz tarixın yañartmıyça qalmadı. Xäzer Rusiädä dä 200дәH artıq yaña tarix kitapları bar. Xäzer tatar tarixına qaytqanda mäs'älälär awır. Ul barı Rusiä däwläte tarixı bularaq qarala. Anı üzgärtü yunäleşlären kürsätergä kiräk.Ğalim Engel' Tahirov xäzer Sivilizatsiälär kiseşkän çorda tatarlar tarixı digän kitap yazuın äytte. Anı törle tellärgä çığarıp çit il tarixçılarına da taratu küzdä totıla. Bu xaqta UNECKO wäkilläre belän söyläşü bulğan.
Konferensiädä şulay yuridik fännär doktorı Boris Jeleznov Rusiä belän Tatarstan arasındağı Şartnamä turında çığış yasadı. Ul aña yurist bularaq üz fikeren belderde. Qısqaça Şartnamäneñ tarixı belän tanıştırdı.Älege dokumentnıñ waqıtı çiklänmägän buluına qaramastan Rusiä isä 2005 yılnıñ 8 avgustınnan Şartnamäne tuqtatuın äytte. Tağın şunısın da assızıqladı, älege ike yaqlı Şartnamäne isä Rusiä belän Tatarstan ike yaqlı söyläşü näticäsendä genä beterä ala ide dide. Ä monı Rusiä üze genä başqarıp quydı dide Boris Jeleznov.
Ğalim Boris Jeleznov Konstitutsiä nigezendä xäzer kileşterü komissiäsen tözü mömkinlege barlığın belderde. Häm ul saylawlarğa qädär eşlänsä Şartnamä qabul iteler digän ömet buluın äytte.
Landış Xarrasova


text:
Kördlär tuğan teldä uqıtunı taläp itä
Törkiädä kördlärneñ mädäni taläpläre belän säyäsi taläpläre arta bara. Xökümät öçen isä bu problemalarnı çişü qatlawlı.
Menä şuşı kördlärneñ idän astı PKK isemle oyışması Törkiädä 30 yıldan artıq qorallı köräş alıp bara häm terror oyıştıra. Törek politsiäse, armiäse häm kördlärdän tözelgän saqçıları belän PKK arasındağı bäreleşlär tuqtalğanı yuq. Här kön sayın diärlek ber iminlek xezmätkäreneñ bigräktä PKK tarafınnan yullarğa salınğan minalar arqılı şähit buluı turındağı xäbär kilep tora.
Açıq säyäsi platformada isä körd deputatlarınıñ küpçelege xakimiättäge AQ partiä saflarında. Alar körd mäs’äläsendä bik ük tawış kütärmilär. Ä parlamentta 20 äğzası bulğan Demokratik cämğiät partiäse (DTP) isä kördlärneñ problemaların häm taläplären kön tärtibenä kiterep tora. Bu taläplärneñ baytağı küpçelekneñ açuın kiterä. Çönki DTP terror oyışması dip bäyälängän PKK-nı häm anıñ berniçä yıllardan birle törmädä totılğan liderı Abdullah Öcalannı tänqitlämi, bitärlämi. Kiresençä DTP oyıştırğan cıyılışlarda, mitinglarda, piketlarda gel PKK bayrağı, Öcalannıñ fotoları kütärelä häm anı yaqlağan şiğar'lar äytelä. Yäğni ber terror oyışmasın yaqlaw, törek qanunnarına kürä cinayät. Şul säbäple dä konstitutsiä mäxkämäsendä DTP-ne yabu taläbe belän xökem protsessı bara. Ozaqlamıy şuşı mäxkämäneñ näticäse bilgele bulaçaq.
DTP dä şuşı xökem qararı çıqmas borın körd balalarına körtçä uqu mömkinlegen birü taläben kütärep çıqtı. Berençe demonstratsiä 15 sentyaberdä İzmirda ütkärelde. Yaqınça ike meñ keşe qatnaşqan demonstratsiädä TZP Qurdi oyışması äğzası Serdar Balcı, kördçäneñ Törkiädä räsmi tel bularaq tanıluın taläp itte. Bu protest cıyılışına räsmi ber reaksiä bulmawın kürgäç bulsa kiräk, bu yulı DTP Diärbaqır, Van, Batman kebek kördlär küpçelektä yäşägän şähärlärdä meñlägän keşe qatnaşqan demonstratsiälär ütkärep, şuşı taläpne qabatladılar.
Demonstratsiägä balalarnıñ mäktäp kiemennän qatnaşuı iğtibarnı cälep itte. Xätta mäydanda ber säğät çaması körd tele däresläre uqıtıldı. Demonstratsiä waqıtında PKK belän Öcalannı yaqlağan şiğar'lär da kütärelde. DTP deputatı Özçälikneñ törekçä häm körtçä yasağan çığışında: “Tel keşeneñ milli añı. Bez körd teleneñ xörmät itelüen taläp itäbez”, dide. Niçä yıllar törmädä yatqan iske deputat Leyla Zana da kördçä: “Hämmägezgä äytäm, öyegezdä gel kördçä söylägez, kördçä uqığız, kördçä televizor qarağız. Tele bulmağannıñ ber närsäse dä bula almıy”, digän üget näsıyxät birde.


text:
Tatar awılların kütärü öçen iñ zarur närsä – eş urınnarı buldıru
Sverdlovski ölkäsendäge tatar awılları, başqa awıllardan uñğan xuca qulı tigän tözek yortları, matur uramnarı belän ayırılıp torsa da, awıl xucalığınıñ böten il külämendäge möşkel xäle üzeneñ möheren alarğa da suqmıy qalmağan. Äledän-äle oçrağan buş cirlär, cimerek terlekçelek fermaları uzıp kitkän yulçını küñelsez uyğa töşererlek. Xalıq bişege bulğan awıllarnı niçek saqlap qalırğa? Awıl xalqı üze bu turıda nindi fikerdä? Bügen bezneñ äñgämädäşebez – Tübän Sırğa rayonı Qantuğan awılında yäşäwçe ir-yeget Nail Hadi ulı Mortazin. Nail äfände tuğan awılın torğızu öçen canı-täne belän yanıp-köep yörgän keşe.
Nail äfände söyläwençä, bügen awıl cirendä eşlärgä, xucalıqnı torğızırğa qulı qıçıtıp toruçı buldıqlı, uñğan keşelär bar. Yäşlär dä awılda qalıp eşlärgä äzer. Bügen küp kenä irlär ğailälären qaldırıp vaxta ısulı belän eşkä yörergä mäcbür. Qayberäwlär oçraqtan-oçraqqa çığıp torğan waqıtlı eşkä riza bulıp yäşilär. Bötenläy töşenkelekkä birelüçelär eçärgä sabışa, dip söyli Nail äfände.
Tiräsendä meñ yarım gektar buş cir yatqan awılda yäşäwçelär arasında fermer xucalığı oyıştırıp cibärergä teläwçelär bar. Nail äfände dä uzğan yıl 87 gektar cirne 49 yılğa arendağa alırğa dip artınnan yöri başlağan. Dokumentlarnı Tübän Sırğa rayonı xakimiäteneñ munitsipal' milek belän idärä itü komitetına tapşırğanğa ber yıl bula inde, dip söyli ul.
“Uzğan yılnıñ aprel' ayında iltep tapşırğan idem. Şunnan birle törle säbäp tabıp alarnı qarawnı suzalar. Fermer bularaq terkäldem min, salım orğannarına waqıtında xisap yasap, otçetın birep baram. Otçetımda gel nul'lär genä. Cirne miña birü turındağı dokumentlar äzer bulmıy torıp, anı üzemneke kebek itep eşkärtä almıym bit äle.” – di ul.
Şäxsi xucalıqnı üsterergä dip kredit alıp, ul aqçağa 38 baş sarıq, 7 baş sıyır malı satıp alğan Nail äfände. Malqaylarnı urnaştırırğa yaña ferma tözise ide, küpme artınnan yörep tä tözeleş öçen ağaç alıp bulmıy, qul-qulnı yua digändäy, anda da ayırım cay äzerläp quyğannar ikän, di ul. Byurokratlıqmı, citäkçelärneñ awılğa qarata bitaraflığımı bu? Här zur eşne başlap cibärü öçen iñ berençe kapital kiräk bit äle
“Birsennär ide ber biş yılğa kiçekterep tüli başlarlıq itep ssuda. Texnika alıp cibärer idek, cir sörep, mal ürçetep, igençelek, terlekçelek belän şöğelläner idek. Biş yıl waqıt ayaqqa basıp, burıç tülär öçen citärlek bulır ide dip sanıym. Xäzer bit ssudanı alırğa ölgermiseñ, şunda uq zur protsentların tüli başlarğa kiräk. Eşli başlamıy torıp, ul aqçanı qaydan alırğa?”
Bügenge köndä Nail Mortazin bu kirtälärne tiz genä ciñep çığıp bulmayaçağın añlağanğa kürä, üzenä aqçalı partner ezli.
- “Texnika alır öçen yärdäm itüçe bulsa, it belän tülär idem, yä bulmasa bergäläşep eşläwneñ başqa yulların tabar idek”, -di ul.
Nail Mortazin, anıñ awıldaşı, şundıy uq uylar belän yanıp yörüçe Räşit Xatipov, awıl xakimiäte başlığı İl'dar Färxitov belän bergä xökümät orğannarına häm deputatlarğa möräcäğät belän çığarğa qarar ittelär.
Awıl cirendä daimi xezmät xaqı tä'min itep torırlıq eş urınnarı bulmasa, awıl betügä duçar. Eş bulsa, yäşlär dä bulır, balalar da tuar, awıllarğa ğaz da kerer, yullar da salınır. Alarnıñ moña imanı kamil.
Fäwiä Safiullina,Yekaterinburg


text: Lusaka – Könyaq Afrika citäkçeläre bügen Zimbabwedä prezident saylawınnan soñ däwam itkän kieyerenkelekne çişär öçen ğadättän tış cıyın uzdırıdı. Cıyınğa şulay uq oppozisä başlığı da çaqırılğan. Xäbärlägä qarağanda cıyılışta 28 yıl xaqimiät başında qalğan äledä xaqimiättäge köçen saqlarğa cıyınğan Zimbabwe prezidentı Robert Mugabenı kisätü isäbennäñ anı Könyaq Afrika täraqqiät şurasına qabul itmäw taqdime alğa sörelgän. Zimbabwedä prezident saylawı uzuına 2 atna waqıt ütsä dä äle räsmi näticälär iğlan itelmäde. Oppozisiä başlığı Morgan Tsvangirai Mart ayında bulğan saylawda üzeneñ ciñüen belderä. AQŞ häm Britaniä Mugabegä ildäge köç qullanunı beterep, oppozisiä belän eş itärgä çaqırdı.


text:
Kamal teatrında "Telsez küke" premyerası
“Telsez küke” spektakle başlanıp kitkäç, anıñ berençe öleşeneñ baytaq waqıtı rus telendä bara. Çönki spektakl'neñ syujetına uzğan ğasırnıñ 40 yıllarında barğan SSSR belän Karelo-finnar suğışı çorı alınğan. Bu suğış waqıtında törle millät keşeläre arasında ikese ike yaqta suğışqan tatar keşeläre ber bersen cır aşa tanıylar. Fin suğışı waqıtı äle berqayçan da teatr säxnäsendä çağıldırılğanı yuq. Spektakl'neñ üzençälege şunda. Monda geroylar,personajlar, tatarça da, finça da, rusça da söyläşälär. Ämma urtaq tel cır häm milli berdämlek xisläre , ikese ike yaqta suğışqan soldatlarnı qoralsızlandıra. Xalıqlar öçen bik möhim bulğan Tel häm Moñ mäs’äläse spektakl' küreneşendä yarılıp yata . Uzğan ğasırlarda uq torğan cirlärennän kitkän tatar keşeläre Finlyandiädä yäşäsä dä, üzläreneñ tellären ğöref-ğadätlären saqlawları belän , üz tuğan tellären balalarına onıqlarına tükmi-çäçmi citkerälär. Bu p'yesanı säxnäläştergän Ğ.Kamal teatrınıñ baş rejisserı Färit Bikçäntäev menä närsä dide:“Tatarnı berläşterä torğan ike närsä bar, ul- cır häm tel. İñ töp fiker şul”- dide ul. Bu spektakl'gä muzıkanı Başqortstanda yäşäwçe kompozitor Rim Xäsänov yazğan. Süz aña.“Başqortstanğa kirägem çıqmağanda, anda eş bulmağaç, anda kirägem çıqmağan çaqta, başqa cirdä kirägem bar ikän. Menä oşbu Qamal teatrı mine ezläp taptı. Häm menä bıyıl inde ike spektakl'gä muzıka yazam . Dimäk,Tatarstanğa minem kirägem bar. Min bik räxmätle Färit Bikçäntäevkä häm Şamil' Zinnurovqa mine çaqırğan öçen. ”,- dide ul. Sezneñ iğtibarığızğa p'yesanıñ avtorı Zölfät Xäkim fikerläre“P'yesanı maxsus ike teldä yazdım.Tatarça häm rusça. Ber teldä genä bulsa , Karel urmannarında rus soldatları arasında ike tatarnıñ ber bersenä endäşüeneñ effektı bulmas ide.Bez monıñ turında bik küp uylaştıq häm tamaşaçı monı añlap qabul itär dip uylıybız”,- dide ul. Kamal teatrı direktorı Şamil' Zakirov fikere: “Bu temanıñ ideyäsı inde 1995 yılda uq tuğan ide. Bezneñ teatrıbızğa layıq spektakl' bu. Bu bezgä kisätä, millätebez belän, ilebez belän telsez qaluıbız ixtimal, dip” –dide ul. Ä menä tatar yäşüsmerlär teatrı direktorı Robert Mortazin fikere , “Bu temağa bağışlanğan , bu temanı yaqtırtqan , naxaqqa törmä faciğälärenä eläkkän keşelär turında quyılğan spektakl' äle yuq ide”,-dide ul. P'yesanı saylağanda jyuri räise bulğan professor Roza Usmanova fikere: “Xalıqqa bilgele bulmağan äyberlärne açıp sala bu spektakl'”,- dide.Akter Rämil Töxvätullin fikere “Bu spektakl' suğış turında ğına tügel.Milli ğorurlıq, milli ideya xisläre belän bäylängän spektakl' bu ”,-dide ul. Bu waqiğalarda üzläre qatnaşqan, yäki işetep belgännär küp bulmasa da, ölkän buın keşeläre bu çorlarnı yaxşı xäterlilär. Artistqa Roza Xäyretdinova fikere “Bez fin suğışı waqıtlarında bala-çağa ğına bulsaq ta, bik xäterlibez ul çorlarnı .Artistlarnıñ uynawları da çın küñellärennän, iskitkeç yaxşı”,-dide. “Telsez küke” suğış turında , häm millät turında . Tel häm cır keşelärneñ tuğanlığın saqlıy, qorallarnı , doşmanlıqnı yuqqa çığara. Yaña spektakl'dä menä şundıy fiker yata.
Mälikä Basıyr Qazan.


text:
Saqusqay mäçeteneñ 120 – yıllığı tantanasına bağışlanğan comğa namazınnan soñ. Ölkä möftie Fatıyx xäzrät Aliullov imamnarnı çäy östälenä äñgämägä çaqırdı.
Anda ul süzen Räsäydä İslam dinenä qarata “üzençälekle” mönäsäbätlär turındağı mäğlümätlärdän başladı. Mäsälän, bolay dide: “Mäskäwdä “Möselmannar tınıçlıq häm tatulıq öçen” digän xalıqara konferensiä buldı. Läkin anıñ turında ber genä üzäk matbuğat çarası da xäbär birmäde. İslam dinen terror, ekstremizm, banditlıq kebek töşençälär belän genä bäyläw kampaniäse barğanda, möselmannarnıñ iminlekkä omtıluın kürsätü İslam dine doşmannarınıñ qotqısına qomaçawlar ide. Ä bu qotqı köçäya genä bara. Şunlıqtan İslam dinen torğızu öçen, üzebezdän tırışlıq, ücätlek, dinebezgä fidaqar xezmät itü taläp itelä.”
Süz, nigezdä, yäş buınğa iman iñderü aldında torğan qıyınlıqlar häm alarnı ciñü yulları turında bardı. İñ möhime – mäktäplär belän tığız elemtä urnaştıru, däğwatçılar äzerläw.
Bu yaktan İske Mayna rayonı İske Qızılsu awılı imamı İbrahim xäzrät, Qarsun rayonı Noğay ilenennän – Nail xäzrät, İske Qulatqıdan Änwär xäzrät täcribä urtaqlaştılar. Läkin küpçelek çığışlar yasalma kirtälärne ciñep çığu yulların ezläwgä bağışlanğan ide. Zarlanular da baytaq işetelde. Mäsälän ölkä üzägeneñ Mostovaya bistäse mäçete imamı Änwär Xucin fikerençä, xaqimiät bezne añlamıymı, ällä añlarğa telämime inde: här yaxşı ğamälgä al'ternativ eşlär oyıştırıla, moña üzebezneñ möselman keşeläre cälep itelä. Yäğni “bülgälä dä xaqimlek it” äsasınıñ qullanılışı küzgä çağıla.
Tatarstannıñ Bua rayonı imam-möxtäsibe Linur xäzrät Sabircanov üz “bilämälärendä” däğwatçılar äzerläw täcribäse bulän urtaqlaştı. “Tuğan tel” oyışması wäkilläre Sember qalasınıñ Wırıpay mäçete qaramağındağı mädräsäne dä däğwatçılar äzerläw yağınnan qullanu mömkinlegenä iğtibar yunälttelär. Älegä anda tormışta qullanılışı bik az bulğan ğaräp imlyasın öyränü häm doğalar yatlaw belän genä çiklänälär. Ä tormışçan ğamällär, bügenge wäzğıätkä tä'sir itärlek çaralar qullanılmıy häm, näticädä, mädräsäneñ eşçänlege tä'sire xalıqqa islam tärbiäse birüdä yuk däräcäsendä.
Läkin din citäkçelege bu möhim täqdimnärgä üz mönäsäbäten anıq beldermäde. Farazlarğa ğına qala: bulğan mömkinleklärne qullanunı da küzgä kürenmägän su astı taşları totqarlıydır, küräseñ.
Ayrat İbrahim, Sember.


text:
Almira Adiatullina üz aldına aña maqsatlar quya
«Möslimä» xatın-qızlar oyışması başlığı Almira Ädiätullina, bu könnärdä «Azatlıq» radiosına şaltıratıp, üze citäklägän oyışmanıñ aldağı yılğa eş planı belän tanıştırdı. Almira Aidatullina Qol Şärif mäçete yanınnan sıraxanäne aldıruğa ireşkän, pasport räsemenä yawlıq kiep töşü öçen köräşkän cämäğät eşleklese bularaq ta bilgele. Şuña da, älege oyışmanıñ eş plannarı iğtibarnı cälep itä. Alğa taba Almira xanım nindi maqsatlar quya. Möselam xatın-qızlar oyışması, soñğı utırışların ütkärgändä, alğa taba 3 zur eşne bilgeläp quyğan. Alarnıñ berse, Qazannıñ Mäskäw rayonında, «Söyembikä» mäçeten buldıru. Ul mäçetkä bez nigez salğan, taş quyğan ide, dide ul. Älege oyışma wäkilläre şulay uq, Qayum Nasiri uramındağı 10nçı yortqa, Şiğabedtin Märdcäni yäşägän yortqa iğtibarnı cälep itä. Anıñ äytüenä qarağanda, bu bina cimerelü xälendä. Täräzäläre qoyılğan, ramnarı süsärgän, basqıçları tuzğan. Märdcäni näsele däwamçısı Sufiä xanım, anda Märdcäni muzeyın oyıştırırğa xıyallanıp yörgän ide, ämma xäzer inde ülep kitte, dip söyläde Almira xanım. «Möslimä» oyışması, xäzer başqa täqdim kertä. Märdcäni yäşägän yortnı torğızıp, anda islam etnografik muzeyın oyıştırırğa, di. Möselman xatın-qızların borçığan tağın ber mäs’älä, ul da bulsa, «Gosmaniä» möselman mäktäbeneñ kiläçäk yazmışı. Älege urta mäktäpne, xakimiätlär, dönyawi mäktäpkä quşarğa teli ikän. Möslimälär, bu balalarnıñ bik äxlaqle bulıp üsüen kürep, mäktäpneñ şul kileş saqlansıp qaluın teli. Älege möräcäğätne, «Möslimä» xatın-qızlar oyışması citäkçese, şähär häm respublika xakimiätlärenä taratıp çıqqan. Alardan bu mäs’älälärdä nindi reaksiä bulır, älegä bilgele tügel. Tatarstanda ale 10 könlek yallar betmägän.


text:
Tatarstan aviakompaniäse xucası alışındı
Respublika xökümäte Tatarstan aviakompaniäsen Nur-avia şirkätenä sattı. Aviakompaniä belän bergä Nur-avia üz qulına Begiş hawa alanı da töşerde. Älege hawa alanın KamAZ şirkäte dä üzeneke itmäkçe ide, läkin küräseñ, Nur-avia kompaniäse häm anıñ citäkçese Mannaf Säğdiev küräseñ qulayraq şartlar häm bäyä wäğdä itkän. Älegä xökümätkä tieşle aqçanıñ yartısı ğına tülänelgän, anıñ qalğan öleşen satıp aluçı ber yıl däwamında birep beterergä tieş, dip xäbär itä Kommersant gäcite. Xäyer, Nur-avia şirkäte Tatarstan aviakompaniäsenä çit tügel. Alar inde ber yıl diärlek älege aviaşirkät belän idärä itep kildelär. Xäzer menä üzläre xuca da buldı. Äle küptän tügel genä xäbär itkänebezçä, Tatarstan aviakompaniäse öçen Nur-avia 6 Bombardier oçqıçın satıp alırğa cıyına. Moña qädär kompaniäde çit il oçqıçları yuq ide. Tatarstan aviakompaniäsendä 20 oçqıç bar, şularnıñ 16 xezmät yulçılarğa xezmät kürsätä. Belgeçlär fikerençä, aviakompaniäneñ bazar bäyäse xäzerge köndä 20 million dollar tiräse.
Tatarstanda Perm’ ölkäse delegatsiäseneñ räsmi säfäre däwam itä. Ölkäneñ gubernatorı Oleg Çirkunov citäkçelegendäge wäkillär sişämbe könne Gorbunov isemendäge aviatsiä berläşmäsendä buldılar. Qunaqlarğa TU-214 oçqıçın cıya torğan cirne kürsättelär. Nigä näq menä TU-214 kürsätkännär perm’lılarğa dip sorasağız, cawabı da bar. Bu hawa qorablarına Perm’ dä eşlänelgän dvigatel’lär quyalar ikän.
Respublika parlamentı deputatları tarafınnan tatarstannıñ kiläse yılğa byudjetın tikşerü däwam itä. 31 oktäberdä Däwlät Şurasınıñ byudjet, salım häm finanslar komitetı utırışında 204 tözätmä qaraldı. Utırışta respublika xökümäte citäkçese Röstäm Miñnexanov ta qatnaştı. Tözätmälärgä kilgändä isä, alar nigezdä byudjetnıñ östämä keremnär öleşe, xoquq saqlaw organnarı eşçänlegenä häm iminlek tarmağına tağın beraz aqça bülep birügä qağıla.
Gölnaz İlgizär


text:
Kiçä Gruziä premyer-ministrı Zurab Jvania ülemennän soñ bügen parlament başlığı Nino Burjanadze İtaliägä säfären tämamlamıyça bügen Tbilisiğa qayttı.
Gruzinnarnıñ kübese Jvania ülemeneñ räsmilär iğlan itkän säbäbenä ışanmıy. Pänceşämbegä qarşı töndä Gruziä premyerı Tbilisidağı ber fatirda is tiep ağulanıp ülgän kileş tabıldı.
Başqalağa qaytqaç ta Burjanadze, Jvania – täcribäle säyäsätçe ide, häm Gruziä säyäsätendä anı alıştırırlıq keşe yuq, dide. Xökümätkä möräcäğät itep, Burjanadze, eşne däwam itergä çaqırdı.


text: Törkiä bügen Kipr häm Yevropa Berlegeneñ 9 yaña äğzası belän tamoj berlegenä kerde. Tışqı eşlär ministırlığı yasağan belderüdä bu qarar'Kiprnıñ grek öleşen tanu tügel 'dielä.Yevropa Berlege belän Törkiä arasında towarlarnıñ irekle kerep çığuına mömkinlek birgän qarar, Ankara belän Berlek arasında äğzalıq söyläşüläre başlau turındağı kiñäş birelüdän berniçä kän elek kenä köçkä kerde. Yevropa Komisiäse Kipr häm tamoj berelegen xäl qıluı öçen Ankaranı kisätkän ide.Törkiä, Yevropa Berlegeneñ tamoj berlegenä 1995nçe yılda kerde.


text:
Tarazda jas aqındar arasında «Memlekettik til – Täwelsizdik kepili» attı jır müşäy`rası ötti, dep xabarlay`dı Baq.kz.
Qazaqstan Täwelsizdiginiñ 25 jıldığına oray`lastırılğan is-şarağa Taraz memlekettik pedagogïka ïnstïtwtınıñ 200 stwdenti qatıstı.
Ädebï bay`qaw eki kezeñ boy`ınşa jürgizildi. Alğaşqı kezeñde jürekterinen jır terbegen jas aqındar Täwelsizdik taqırıbına arnap şığarğan öleñderin oqısa, ekinşi kezeñde qazaq aqındarınıñ biriniñ egemendikke arnağan öleñin oqıp sınğa tüsti.
«Müşäy`ra taqırıbı täwelsizdikti, Astananı jırğa qoswğa bağıttaldı. El tarïxındağı jarqın sätterdi jırğa arqaw etw. Osı arqılı jastardı otansüy`giştik pen patrïottıqqa tärbïelewimiz kerek», – dey`di şara uy`ımdastırwşıları.
Qazılar alqasınıñ şeşimimen Aqädil Aspetov, Ğalïya Rawşanbek, Nargïz Nazambay`, Ernur Bey`senov, Ömirbek Erkebay` jäne Nurïla Isqaqova sındı stwdentterdiñ öleñderi üzdik dep tanılıp, jüldeger atandı.


text:
Ekrem Çelebi - Al Gonca Gül Deremedim
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Al Gonca Gül Deremedim
Etiketler : Ekrem Çelebi - Al Gonca Gül Deremedim türkü indir, Ekrem Çelebi - Al Gonca Gül Deremedim türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Al Gonca Gül Deremedim mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Al Gonca Gül Deremedim türküsü, Al Gonca Gül Deremedim sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Al Gonca Gül Deremedim bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Gidenin Üçü Güzel
Ekrem Çelebi - Bu Dağın Karı Erimez
Ekrem Çelebi - Kütahya nın Pınarları
Ekrem Çelebi - Al Gonca Gül Deremedim
Ekrem Çelebi - Dayanılmaz Bir Çile
Ekrem Çelebi - Gel Sevdiğim Gel
Ekrem Çelebi - Çakmak Çakmaya Geldik
Ekrem Çelebi - Niçin Ağlamayayım
Ekrem Çelebi - Çaya İner Ağlarım
Ekrem Çelebi - Türkü Sever Türkü Söyler


text:
Otbasınıñ tuñğışı dünïege kelgende Balmïya – ana, Tölewbay` – äke atanıp, şañıraq şattıqqa keneldi. Erli-zay`ıptılar alğaşqı böpelerin ülkenderden tığıla ay`maladı. Tölewbay` – Kötentäwip atanıñ jetinşi urpağı. El işinde eñbekqorlığımen erekşelengen, aqköñil jigit. Balmïya – Dosımxan esimdi abız qarttıñ ükilep ösirgen jalğız qızı. Qarttar jağı köpten kütken nemerelerin ïiskep, emirengende osı qwanışqa jetkizgen Jaratqanğa mıñ şükir ay`ttı. Dosımxan atanıñ seksen jasqa kelgende körgen alğaşqı nemeresi ömiriniñ bar qızığı edi. Qarïyanıñ jan dünïesi nurlanıp, qwanışı jüzinen bay`qalıp, qızılşıray`lanıp sala berdi. Köpşilik te süy`egi asıl qarïyanıñ tilegin qabıl etken Allağa mıñ şükirşilik etip, säbïdiñ esimin qoyu qurmetin nağaşı atasına usındı. «Seksenge kelgende körgen közqwanışım. Balamnıñ esimin Seksembay` qoyamın.
Urpağıma pey`ilim erekşe tüsti. Körgen bey`netimdi emes, jasımdı bersin. Eline elewli, xalqına qalawlı azamat bolsın», – dep bata berdi abız qart şaranağa.
Seksembay` elgezek bolıp östi. Ülken-kişimen birden til tabısa ketetin aqköñil. Adamdı alalawdı bilmey`di. Bastağan isin soñına dey`in jetkizbey` qoy`may`tın tabandı boldı. Otbasınıñ tuñğışı bolğandıqtan özinen key`ingilerdi tärbïelewdi, äwlettiñ atın şığarwdı, el-jurttıñ keregine jarap, nardıñ jügin arqalawdı moy`nına alğan. Öz-özine qoy`ğan talap pen jawapkerşilik azamattı abıroy` bïigine köterdi. Adamğa baq tabannan bastap qonadı. Tabanına baq qonğan bala quldırañdap, eñbekqor bolıp ösedi. Körsem, bilsem, kerektisin boy`ıma siñirsem dep tınım tappay`dı. Jaqsı iske quştar keledi. Solay`şa talaptı erge nur jawadı. Seksembay` Bekişov oy`ına alğan isin büge-şigesine dey`in meñgeretin erekşe qasïetimen erekşelendi. Ol eñbek jolın Sarqan awdanına qarastı Novopokrovka awılında jumısşı bolwdan bastadı. Ujımşardıñ basşısı jas jigitti şarwaşılıqtıñ kez kelgen jumısına jumsay`tın. Birde astıq egwge qolğabıs etse, birde mal şarwaşılığına kömekke baradı. Sekeñ qay` jumısqa barsa da tıñğılıqtılığımen erekşelenetin. Berilgen tapsırmanı talapqa say` orındap, nätïjesin basşığa kelip bayanday`dı. Nağız komsomol, partïyanıñ qolğanatı. Eñbekqor jigit birden öz ortasında belsendiligimen közge tüse bastadı. Qanday` jumıstı qolğa alsa da döñgelentip äketetin eptiligimen tanıldı. Osılay`şa tası örge domalap kele jatqan jigit 1975 jılı äsker qatarına alındı. Otan aldındağı borışın abıroy`lı atqarğan bozbala ösken ortasınıñ ıstıq-swığına tözimtal, könbis azamat bolıp oraldı. Bir jaqsısı, äskerde kölikti jürgizwdi meñgergen edi. Buzılğan kölikti jöndewge kelgende aldına jan salmay`dı. Awılğa oralğan soñ bar bilgenin el ïgiligi üşin pay`dalanwdıñ da säti tüsti. Qanğa siñgen ädetimen birden eñbekke aralaswdı oy`ladı. Üy`elmeli-süy`elmeli otbasınıñ tuñğış ulı ata-anağa qolğabıs etwdi kişkentay` kezinen sanasına siñirip ösken edi. Sol oy`-armanın ötew üşin «Énergïya» ujımşarındağı maşïna-traktor stansısına barıp, kölik tizginin ustadı. Awılda qısı-jazı demalıs degen joq. Jıl boy`ına bitpey`tin şarwa. Köktemde şama-şarqınşa jöndewden ötkizip alğan kölik jıl boy`ı toqtamawı tïis. Tuqım tasımaldaw, astıq egw, jazda mal azığın day`ındaw, küzde jïın-teringe kömektesw, qısta şalğay` jatqan qıstaqtağı malşılardıñ kerek-jarağın jetkizw, tört tülikti jemşöpsiz qaldırmaw jürgizwşilerdiñ mindeti.
Boran soğıp ketti, jol lay`sañ, aq jawınnıñ astında qalamın degen sıltawlardı ay`tw Seksembay` Tölewbay`ulına jat. Sanawlı köliktiñ birine mingen eken, ujımşardıñ bar şarwasına atsalısw parız. Basşılıq ay`ttı, buljıtpay` orındawı tïis.
Qazaqï uğımda «Mañday`ğa jazılğan» degen tämsil bar. Sekeñ de şır etip dünïege kelgendegi buy`rıq boy`ınşa köptiñ işinen öz teñin taptı. Birde özi qatarlı jastar uy`ımdastırğan bï keşine barğan edi. Sol jerde mektepte özimen birge oqığan Älïya esimdi qızdı kezdestirdi. Basında ekewi ata-analarınıñ quda bolamız degen sertin äzilge ay`naldırıp, qalıñdıq pen küy`ew jigitpiz dep qaljıñdasıp jüretin. Biraq oy`ınnıñ soñı lawlağan maxabbat otına ay`naların ol kezde ekewi de sezbep edi. Älde, ay`tqandarın perişte qoldap jiberdi me, äy`tewir ekewi kün sanap bir-birine bawır bastı. Sekeñ Älïyanıñ aq jüzin körmese sağınatın küy`ge tüsti. Añqıldağan, qurbılarınıñ ortasında şoqtığı bïik turatın Älïya kez kelgen jannıñ armanı. Äsirese, awıl qarïyaları minezi aşıq, ülken-kişige sıy`-qurmet körsetetin, aqıldı qızdı kelin etip tüsirsek dep armanday`tın. Tärbïeli qızdan jaqsı kelin, ulağattı ana şığatının qarttar sol kezde-aq sezgen. Biraq buy`ırğan alıp, aqqwdıñ kögildirindey` ädemi qız Älïya Seksembay` bozbalanıñ qolına qondı. Balmïya ana tuñğış kelinin baq-qusına baladı. Töliniñ bası – tekti jerden qız aldı. Qazaqta: «Aldıñğı arba qalay` jürse, soñğı arba solay` jüredi»,– degen qağïda bar. Qudaları da elge sıy`lı jandar. Örisi keñey`ip, Tölewbay` ağa ekewi quda-qudağï atandı. Älïya otbasındağı mey`irim men şapağattıñ qay`nar közine ay`naldı. Pay`ğambardıñ xadïsinde: «Jaqsı jar küy`ewiniñ ğumırın eki ese uzartadı», – dep jazılğan. Älïya şañıraqtıñ otın mazdata jaqtı. Jarınıñ jağday`ın jasadı. Älïyanıñ keñpey`iline jürek jılıp, dastarqanına darqandıq darıp, mey`irimine dos-jaran swsındadı. Sekeñ jastıq şağın eske ala otırıp, eñ bir umıtılmay`tın oqïğanı eske aldı. Sol sekseninşi jıldardıñ basında şarwaşılıqqa jañadan «Zïl –130» köligi alınadı. Eldiñ bäri alañdawlı. Kölik kimge tïedi eken? Qalıptasqan zañdılıq boy`ınşa, maşïna ozat jäne kölikti kütip ustay`tın jürgizwşige berilwi tiïs. Basqarma basşısınıñ uy`ğarımı boy`ınşa swday` jaña «Zïl» avtoköligi Seksembay` Bekişevtiñ taqımına tïedi. Sol kezde jürgizwşiniñ qwanışında şek bolmadı. «Jük köligine emes, özimdi uşaqqa otırğanday` sezindim. Eñsem köterilip, mañday`ımnan jel esip şığa keldi. Abıroy` degen bir künde artadı eken. Kölikten tüskim kelmey`di. Basqalarğa şekemnen qaray`mın. Maşïna – meniñ bedelimdi asırdı. Jumıstan key`in garajğa qoy`ğan soñ, tastap ketkim kelmey` biraz waqıt ay`nalşıqtap jüremin. Bul da meniñ tapsırmanı burınğıdan da ıntamen atqarwıma septigin tïgizdi», – dey`di ol albırt şaqtıñ qızığımen bölisip. Bul kezde Sekeñniñ bağıtı ay`qındalıp, partïya qatarına ötip, maşïna, traktor stansısınıñ bastawış partïya uy`ımın basqarğan edi. Täjirïbeli maman qızmet baspaldağımen köterilip, tabanğa qonğan baq kewdege jetti. Sol kezdegi zañdılıq boy`ınşa, eñbekte özin körsetken, el senimin aqtağan azamattar Joğarı partïya mektebine oqwğa jiberiletin. Sekseninşi jıldardıñ soñına taman Seksembay` Bekişov Almatı Joğarı partïya mektebine tıñdawşı retinde jiberildi. Mañday`ı jarqırağan Sekeñ öz ortasında bedeldi edi. Sol jerdegi jastardıñ özderi say`lap alğan aqılşısı, keñesşisi bolatın. Osını bay`qağan partïya jetekşileri uy`ımdastırwşılıq qasïeti joğarı jigitti tıñdawşılardıñ köşbasşısı etip say`ladı.
Köşbasşınıñ negizgi mindeti – eldegi sayasattı ustanıp, zamandastarın soñınan erte bilwi tïis. Tipti atqarw komïtetin basqarwşılardıñ özi köşbasşını şaqırıp, jastardıñ betalısın, arman-tilegin bilip otıratın. Seksembay` Tölewbay`ulınıñ uy`ımdastıra biletin qasïeti tanılıp, arı qaray` bilim alwına mümkinşilik jasaldı. Partïya mektebine tüsip, key`innen Qazaqstan menedjment, ékonomïka jäne boljaw ïnstïtwtında oqıp, bilim aldı. Mine, osı jıldarı qosağı Älïya otbasın ustap, bala-şağağa özi ïe boldı. Ay`gül, Saya, Almas esimdi üş bala birinen key`in biri ömirge kelip, şañırağı keñey`e tüsti.
Ol özi twıp-ösken, küşin sala eñbek etken Sarqan awdanına basşılıqqa bardı. Awılşarwaşılığı şatqayaqtap, käsipkerlik qurılmay` turğan kezde awdannıñ jetekşiligin qolğa alw, ärïne, tınbay` eñbektenwdi qajet etti. Şarwa qojalıqtarı jañadan qurılıp jatqan kez. Jekemenşikterge mamannıñ keñesin bergizw kerek. Jer ïgerwdiñ qır-sırın, awıspalı egis jüy`esin saqtaw barısında älsin-älsin semïnarlar uy`ımdastırıldı. Jïın-terin kezinde texnïka tapşılığı sezildi. Äsirese, keş jïnalatın maqsarı ösimdigi texnïkanıñ jetispewşiliginen qardıñ astında qalıp jattı. Ne istew kerek? Lïzïngke texnïka alwdan basqa amal joq. Oğan barlıq şarwanıñ küşi jete bermey`di. Baqwattı qojalıqtar zamanawï kombay`ndardı alıp, pay`dalanıp edi, dala jumısına öte tïimdi eken. Tuqımdı özi sebedi, jerdi qopsıtadı, önimdi tüptey`di, soñında jïın-terindi atqaradı. Basqalar da osınday` texnïka alw üşin birneşe şarwaşılıqtı qosıp, irilendirwge twra keldi. Äy`tpese, usaq şarwalarğa bank nesïe bermey`di. Lïzïngtik kompanïyalar da kepilge jıljımay`tın mülik suray`dı. Osılay`şa birneşe qojalıqtı qosw arqılı iri şarwaşılıqtar qurıldı. Jer kölemi ulğay`ıp, mal bası köbey`gen seriktesterge qay`ta öñdew käsiporındarı kerek boldı. Endi awdanda klasterlik ädisti jandandırw mindeti turdı. Nätïjesinde, Sarqanda nan zawıtı, élektr stansısı, may` sığatın cex, tağı birneşe irili-usaqtı käsiporın iske qosıldı. Bul – köptegen adamdı jumıspen qamtwğa negiz boldı. Mal tuqımın asıldandırw barısında etti-sütti bağıttağı iriqara köptep alındı. Sonıñ nätïjesinde, bes sïırğa şığatın şığın bir sïırğa ğana şığıp, maldan alınatın önimniñ kölemi men sapası arttı.
Şalğay` jatqan awdanda mädenïet oşaqtarın jandandırw waqıt küttirmes mäsele edi. Muxametjan Tınışpaev, Muqan Tölebaev, Erkeğalï Raxmadïev, Muxtar Arın, Quman Tastanbekov, Käkimjan Qazıbaev şıqqan ölkeniñ mädenï murası jandandırıldı. Muqan Tölebaevtıñ murajay`ın qay`ta jöndewden ötkizdi. Muxametjan Tınışpaevtı mäñgi este qaldırw barısında eskertkiş ornatıldı. Qoy`lıq awılında Käkimjan Qazıbaevqa arnalıp tuğır qoy`ıldı.
Awdanda alğan täjirïbe oblıstağı käsipkerlik pen awılşarwaşılığı salasın basqarğanda köp septigin tïgizdi. Oblıs agrarlı ölke bolğandıqtan Seksembay` Bekişovke awılşarwaşılığı basqarmasın basqarwdı tapsırğanda moy`nına qırwar şarwa jükteldi. Töl daqıl qant qızılşasın qay`ta ösirwdiñ jawapkerşiligi şaş etekten. Bul jöninde oblıs basşısı Amandıq Batalov basqarma basşısına naqtı tapsırma berdi.
– Bïıl qızılşa şarwaşılığınıñ jumısın baqılay`tın arnay`ı top qurdıq. Olar dänniñ sebilgeninen bastap, qalay` kütilgenin, jïın-terinniñ uy`ımdastırılwın nazarda ustay`dı. Jıl soñında baqılawşılar şarwaşılıqtıñ qant qızılşasın kütip-baptawğa qalay` män bergenin saraptay`dı. Sonıñ negizinde tätti tübir ösirwşilerge swbsïdïya beriledi. Alqaptıñ är gektarına 60 mıñ teñge jäne är tonnağa swbsïdïya berw qarastırıldı. Bïılğı josparımız boy`ınşa är gektardan orta eseppen 300 centnerden önim alwdı maqsat tutıp otırmız. Sonda 120 mıñ tonna qant qızılşası ösirilwi tïis. Bul kölem oblısımızdı qantpen qamtwğa jetedi. Elbası Nursultan Nazarbaev özi tapsırma berip, qadağalap otırğan şarada kem-ketik degen bolmawı tïis. Jıl soñında joğarı nätïje körsetken şarwalardı memlekettik marapattarğa usınatın bolamız. Köksw, Eskeldi, Aqsw, Sarqan, Alaköl jurtşılığı negizgi künköris közine ay`nalğan daqıldı ösirwge qay`ta jumıldırılwı tïis, – dedi oblıs basşısı män-jay`dı tüsindire kelip. Mäselege awılşarwaşılıq mamandarı bel şeşe kiristi. Küzde nätïjesi köñil tuşıttı. «Önimdi joğarı deñgey`de alw üşin eñ aldımen tuqımına zey`in qoyu kerek. «Tuqımı asıl – tozbay`dı», – degen qağïda bar. Sondıqtan, tätti tübir ösirwde şeteldiñ önimdi mol beretin tuqımdarı pay`dalanıldı. Bïıl da önimdilik jaman emes. Oblıs äkiminiñ tapsırması boy`ınşa, 6 mıñ gektardan asa jerge tätti tübir sebildi. Şığımı da oy`dağıday`», – dey`di şarwa jay`ın egjey`-tegjey`li äñgimelegen basşı. Jetistikke jetwdiñ mänisin Seksembay` Tölewbay`ulı qant qızılşasın ösirwge jasalğan memlekettik kömektiñ jan-jaqtılığımen tüsindiredi. Şındığında, töl daqıldı qay`ta ösirw üşin şarwalarğa swbsïdïya berilip, tuqım waqıtında tasımaldanıp, texnïka alwğa järdem körsetilgen edi. Ümit pen senim aqtaldı.
Soñğı jıldarı oblıs äkiminiñ bastamasımen ïrrïgacïya jüy`esin qalpına keltirwdiñ jobaları jasalğan edi. Respwblïkalıq byudjetten bölingen qarjı orındı pay`dalanılıp, nätïjesinde qırwar şarwa tındırıldı. Ol is te awılşarwaşılıq basqarmasınıñ basşılığımen jüzege astı. Köpten beri şatqayaqtap turğan özekti mäsele qolğa alındı. Astıq alqaptarına sw jetkizw üşin atızdardı tazalaw, arnasın keñey`tw şarası iske asırıla bastadı. Soñında pïlottıq joba nätïjesin berdi. Swarmalı alqaptıñ kölemi ulğay`dı. Endi şarwaşılıqtar swdan tapşılıq körmey`tin därejege jetti. Kezinde jabay`ı ağaş qawlap ösip, qamıspen kömkerilip qalğan kanaldıñ jağası bïiktetilip, ortasına tas tögilipti. Bul – swdı ısırap etpes üşin jasalğan ädis-täsil. Basşılar aqıldasa kelip, atızdıñ key`bir jerlerine beton qoyu kerektigin oy`lastırdı. Oğan özimizde şığatın önimderdi pay`dalanw közdelindi. Sonımen, kanaldıñ key` jerlerine Taldıqorğandağı temir-beton zawıtı şığarğan betondardan qalqa jasaldı. Büginde ïgerilmey` jatqan swarmalı jerlerdiñ köbi el ïgiligine pay`dalanılwda.
Soñğı jıldarı awılşarwaşılıq salasında ilgerindi ister köp. Bir kezderi waqıtında ïgerilmegendiktiñ saldarınan räswä bolğan jügeri büginde tüp-tügel qay`ta öñdelwde. Jarkentte kraxmal-sirne zawıtı aşıldı. Ïgiligin el körwde. Sonday`-aq, tört oblıspen ékonomïkalıq bay`lanıs ornatwğa kelisimşart jasalındı. Soltüstik Qazaqstan, Petropavl, Şığıs Qazaqstan oblıstarımen jürgizilgen kelisimniñ nätïjesinde, awılşarwaşılıq önimderin öndirw, qay`ta öñdew birlesip atqarılwda. Qala xalqın arzan azıq-tülikpen qamtamasız etw jaqsı jolğa qoy`ılğan. Ülken şaharlarda bizdiñ öñirden barğan tağamdar tabïğï taza önim retinde birden satılıp ketip jatadı. Jäne moldığımen erekşelenedi.
Awılşarwaşılığınıñ tïimdi ädisterin uy`ımdastırwda Seksembay` Bekişevtiñ siñirgen eñbegi zor. Mine, Seksembay` Tölewbay`ulı el ékonomïkasın arttırwğa barınşa küş salıp jürgen azamat. Öz isin jaqsı biledi. Awılşarwaşılığınıñ bilikti mamanı. Ulağattı ul. Jaqsı jar. Mey`irimdi äke, qamqor ata. Agrarlı ay`maqtağı negizgi salanı basqarıp otırğan azamat bolaşaqtağı jumıs josparında öñirdi örkendetetin maqsat-mindetter qoy`ğan. Awıl jurtınıñ eñse köterwine ıqpal etetin strategïyalıq josparlardıñ köptiñ köñilinen şığıp, salağa serpin twdıratınına senim mol.
Ömirderek
Seksembay` Tölewbay`ulı 1956 jılı 26 qaraşada Sarqan awdanı Novopokrovka awılında dünïege kelgen.
1970 jıldardıñ soñınan 1980 jıldardıñ ortasına dey`in «Énergïya» ujımşarında jürgizwşi, qurılıs şeberi bolıp jumıs istedi.
1986–1993 jıldarı Almatı joğarı partïya mektebiniñ tıñdawşısı, key`innen Qazaqstan menedjment, ékonomïka jäne boljaw ïnstïtwtında bilim aladı.
1993–94 jıldarı «Alataw» assocïacïyası bastığınıñ orınbasarı.
Sodan key`in awdanğa élektr qwatın tasımalday`tın «Beket» jawapkerşiligi şektewli seriktestiginiñ basşısı.
1999–2010 jıldarda Sarqan awdanı äkiminiñ orınbasarı jäne atalmış awdannıñ äkimi qızmetterin atqardı.
Al 2010 jıldan 2013-ke dey`in oblıstıq käsipkerlik jäne önerkäsip basqarması basşısınıñ orınbasarı.
Qazirgi tañda awılşarwaşılıq basqarmasınıñ basşısı.
Güljan Tursın


text:
Äl-Qaidäneñ 3nçe keşese totılğannan soñ bin Ladennı totu da ciñeläyä digän fikergä belgeçlär şik belderä
Çärşämbedä Paqstan räsmiläre Äl-Qaidäneñ 3nçe keşese sanalğan, çığışı belän Liviäle, Äbü Farraj äl-Libbineñ qulğa alınuı turında xäbär itte. Amerikan prezidentı George Bush, Quşma Ştatlarnıñ qurqıç doşmanı bulğan bu keşeneñ qulğa alınuın zur ciñü, dip atadı. Paqstan räsmiläre äyütençä, äl-Libbineñ qulğa alınuı Osama bin Ladennıñ üzen awlawda yärdäm itäçäk. Ämmä qayber bäysez belgeçlär moña şik belderä.
Audio (George Bush)
"Äl-Libbi bin Ladennıñ yuğarı däräcäle generalı, Äl-Qaidä çeltärendä baş oyıştıruçı, töp başqaruçı ide. Anıñ qulğa alınuı Amerikanıñ häm ireklek yaratuçı härkemneñ qurqınıç doşmanın yuq itte."
Däwlät sekertare Condoleezza Rice ta äl-Libbine Äl-Qaidäneñ möxim keşese dip atadı:
Audio (Condoleezza Rice)
"Bez, terrorğa qarşı suğışta qatnaşuçılar, bu keşene kön sayın diärlek küzätep bardıq, ul Äl-Qaidä çeltäreneñ bik möxim keşese ide."
Amerikan küzläwçeläre fikerençä, 11 sintäber höcümnären oyıştıruçı dip sanalğan Xalid Şäix Möxämmät 2003neñ Martında İslamabadta qulğa alınğannan soñ, äl-Libbi Äl-Qaidäneñ 3nçe keşese bulıp qalğan. Bin Laden Paqstandağı islam suğışçıları belän elemtäne anıñ aşa totqan. Paqstan prezidentı Pärwäz Möşärräf üzenä qarşı höcümnär oyıştıruda äl-Libbine ğäyepli.
1965 yılda tuğan äl-Libbi, Quşma Ştatlar tarafınnan xuplanğan cihad, Äfğanstandağı sovet ğäskärlärenä qarşı izge suğışta qatnaşu öçen 80nçe yıllarda Paqstanğa kilgän. Osama bin Laden kilgänçe ük ul anda ğäräp suğışçıların tuplaw belän şöğellängän. Bin Laden belän ul 90nçı yıllar başında Sudanda tanışqan dielä.
Paqstannıñ qayber räsmiläre menä şundıy keşe qulğa alınğannan soñ xäzer bin Laden häm äl-Zäwähirine dä eläkterergä küp qalmadı dip ömetlänä. Ğärçä eçke eşlär minisitrı Aftab Şerpao moña äle irtä di. Qayber bäysez belgeçlär şulay uq şik belderä. Şul isäptän Jane''s Defence Weekly isemle basmanıñ Äfğanstan, Paqstan häm Hindstan xäbärçese Raul Bedi:
Audio (Raul Bedi)
"Min başqa belgeçlär belän kileşäm. Bin Ladennı totu ul bötenläy başqa närsä. Ber Äl-Qaidä räsmien eläkterü äle bin Ladenğa yaqınayunı añlatamıy. Äye, qulğa alınğan keşelärne soraştıru, computer cihazların öyränü küp mäglümät biräçäk. Läkin bu bin Ladennı totu operatsiäsen başlarlıq tögäl mäglümät bulmayaçaq."
Eş şunda ki, Äl-Qaidä ber üzäktän idarä itelgän oyışma tügel, ä möstäqil xäräkät itüçe keçkenä törkemnär çeltäre.
Bu fiker belän Amerikanıñ Küzläw İdaräse veteranı Gary Schroen da kileşä. 63 yäşlek Schroen 11 sintäberdän soñ Äfğanstanğa cibärelgän berençe törkem safında ide. Kiläse atnada anıñ bu xaqta xatirä-kitabı dönya kürä. Äl-Libbineñ qulğa alınuın xuplasa da, Schroen, monıñ bin Ladennıñ totıluına kiteräçägenä şik belderä. Anıñ süzlärençä, İslam dönyasında bin Laden üzenä kürä "Robin Hood" kebek, anıñ abruyı şul qädär yuğarı ki, Pasqtannıñ anı qulğa alırğa cörrät itüe - ikele.
-Ali Gilmi


text: Ankara -- Törkiäneñ Sälämätlek ministrlığı, kiçä Van şähäre xastaxanäsendä wafat bulğan 14 yäşlek malay "qoş kizüennän" ülmäde, dip belderde. Doğu-bayazit töbägendä yäşägän bu yeget awılda qoş-qort belän eş itkännän soñ awırğan, dip xäbär itelgän ide. Tabiplar bu töbäkneñ tağın 5 keşesen, şul isäptän 4 balanı tikşergän. Sälämätlek ministrı Turan Bozğan süzlärençä, 3sendä virus tabılmağan, ikesen tikşerü däwam itä. Törkiä, Romaniä, Xorvatiä häm Rusiädä H5N1 virusı belän zararlanğan qoşlar tabıldı. Ämmä çirneñ keşelärgä küçü oçrağı älegä terkälmäde. Könçığış Aziädä 2003 yıldan birle qoş kizüennän 70läp keşe ülde.


text:
Yaña yıl kiçendä Qazanda 20 sabıy dönyağa kilgän
Yaña yılnıñ berençe eş köne ğadättä awır başlana. Ğadät buyınça uzğan yıl yomğaqların bilgeläp ütü näticäläre genä yasala. Berençe çiratta, älbättä, törle iminlek, tärtip, sälämätlek saqlaw oyışmaları xisap tota. İnde Qazanda Yaña yıl çırşıları yanında Yaña yıl kiçendä fälänçä cirdä fälänçä yäşlär törkeme suğışqannar, bärgäläşkännär, suyışqannar, digän mäğlümätlär bar. Qazannıñ bala tudıru yortlarında Yaña yıl kiçendä 20 sabıy dönyağa kilüe mäğlüm. Aşığıç yärdäm xezmäte Yaña yıl tönendä 1,5 meñ çaması meditsina yärdäme sorap, şaltıratu buluı turında xäbär itä. Älbättä, 1 millionlı Qazan häm 4 millionğa yaqın xalqı bulğan Tatarstan öçen bu waq-töyäk küñelsezleklär. Küpçelek xalıq Yaña yılnı ğadät buyınça bar bulğanın östälgä quyıp, dus-işlären, tuğan-tumaçaların çaqırıp, mul bäyräm öställäre artında qarşıladı, şöker.


text:
Iran säyäsätçeläre kürşedä AQŞ raketa qalqanın urnaştıru täqimenä qarşı çığa
Iran säyäsätçeläre Rusiäneñ AQŞqa raketa qalqanın Üzäk Yewropada tügel, ä Iranda urnaştırırğa täqdim itüenä rizasızlıq belderä. Mondıy belderülär Iran säyäsätçeläre arasında Mäskäwgä şik belän qarawnı, Mäskäw Iran mäsäläsendä Könbatış belän satulaşıp kileşülärgä äzer dip isäpläwne kürsätä diärgä bula. Qänäğätsezlek şulay uq kürşe Azärbäycanğa da belderelä.
Sişämbe könne Iran parlamentınıñ Däwlät Iminlege häm Tışqı Säyäsät Komitetı äğzası Xämit Riza Xaci-Babay Rusiä prezidentı Vladimir Putinnıñ bu täqdimen Bush säyäsätennän şayartu, hiç tä tormışqa aşmaslıq närsä dip atadı. Xaci-Babay Rusiä Amerikanıñ Yewropadağı raketa qalqanı Iranğa qarşı bulmıyaçağın belä, bu qalqannıñ maqsatı Amerika başlağan dönyaküläm qorallanunı canlandıru di. Şul uq waqıtta başqa küp kenä belderü yasawçılar kebek ük Haci-Babay da qalqannıñ Iran mänfäğätlärenä qarşı bulmawı turında tulı ışanıç belän äytä almıy.
Şul uq könne şul uq komitetnıñ räis urınbasarı Möxämmät Näbi Rudaki Putin täqdime Polşa belän Çexiädä AQŞ xärbi qorılmaları urnaştırıludan qotılu maqsatında bulırğa mömkin dide. Şul uq waqıtta Rudaki bu täqdim Rusiä belän Quşma Ştatlar arasında Irannı awızlıqlaw turında kileşügä dä işaräli bulırğa mömkin di.
Komitetnıñ tağın ber äğzası Xişmätulla Fäläxätpişi Rusiäneñ Iranğa mönäsäbäte härçaq satulaşularğa nigezlängän ide di. Fäläxätpişi Ruslarnı ütkändä dä zur kileşülärdä Irannı satuda ğäyepläde. Küptän tügel BMO Iminlek Şurasında Irannıñ atom programması mäsäläsendä tawış birüdä Mäskäw Könbatış täqdimen xuplağan ide.
Fäläxätpişi ämma Iran Rusiä satulaşularına qarıy torğan illär rätendä tügel dide. Irannıñ Yewropa belän xezmättäşleke anıñ Yewropa illärenä qurqınıç tudırmawın kürsätä dide Fäläxätpişi.
Däwlät Iminlege komitetınıñ başqa ber äğzası Riza Talainik Rusiä älbättä üz iminlegen qayğırtıp eş itä bulırğa mömkin, ämma Putinnıñ AQŞ radarların Azärbäycanda urnaştıru täqdime elekke ısullarnıñ, Rusiäneñ Irannan da, Könbatıştan da çigeneşlärgä ireşüeneñ däwamı buldı dide. Ul Irannı üz çigendä yaña küzläw qorılmaları urnaştırıluğa kisken häm sizelerlek itep cawap birerä, bu plannıñ tormışqa aşuına yul quymas öçen kürşe illär belän diplomatik eşçänlek başlarğa çaqırdı.
Parlament äğzaları şulay uq Baqığa şik belän qarawların, anıñ bu täqdimne xuplawına açu belderde. Rudaqi Irannıñ Azärbäycan belän mönäsäbätläre soñğı yıllarda täräqiät itä kilde, ämma Baqınıñ Rusiä täqdimen xuplawı töbäktäbe xalıqlarğa xörmätsezlek buldı häm bu hiçşiksez Iran belän Azärbäycan arasındağı säyäsi häm iqtisadıy mönäsäbätlärgä dä täesir itäçäk dide.
Däwlät Iminlege komitetı äğzası Ali Äxmädi Azärbäycan prezidentı Ilham Alievnı xalıq yaqlamıy, Aliev köçleräk däwlätlärdän yaqlaw tabarğa teli, soñğı yıllarda ul ildä xätta izraillelär dä eş alıp bara başladı di. Baqınıñ säyäsäte şulay uq Iranda yäşäwçe küpsanlı azärilärgä qarata da şik belän qarawnı köçäytep cibärde.
Raketa qalqanı mäsäläse Iran säyäsätçeläre arasında soñğı aradağı qayber borçılularnı assızıqladı. Şular arasında Irannı izolyatsiäläw turındağı, köçle däwlätlär Irannıñ başına citü öçen maxsus şundıy kileşülär tözi digän borçılular. Şulay Rusiägä mönäsäbät. Rusiä älbättä partner dip qarala, ämma şul uq waqıtta ul dus bularaq ta qabul itelmi. Moña Azärbäycanğa, bu küptänge kürşeneñ qayçaqlarda Könbatış belän açıqtan-açıq tabışlı häm cılı mönäsäbätlär urnaştıru telägenä açu belderü dä östälä.


text:
Sember ölkäseneñ Mäläkäs şähärendä oluğ mädäni çara uzdı
Çara, 15 yäşennän ük ayaq-qulları xäräkätsez buluğa qaramastan, qälämen teşlärenä qıstırıp bulsa da, şiğerlär icat itkän, räsemnäre öçen “Filantrop” isemle xalıqara premiägä layıq bulğan häm Ğayaz İxaqi premiäse laureatı Ğaqi Säğirevneñ 6-nçı kitabın xalıqqa täqdim itü häm şuşı uq şähär şağire, suğış veteranı Näbiulla ağa Galiullovnıñ 80 yıllıq yubileyıena bayğışlanğan ide.
Mäläkäs şähäreneñ “Vosxod” isemle iñ zur mädäniät sarayı şığrım tulı ide. Tamaşaçı arasında yäş buınnıñ bik küplege dä iğtibarnı cälep itärlek. Çığışlar, älbättä inde, ike şağirebezgä dä soqlanu, alar belän ğorurlanu mäğnäsendä bardılar. Menä tanılğan şağirebez İdelbikädän ber özek:
Räxmät, Gakıyl', olı şağir,
Jällämiçä aqtıq köçeñ,
Teträndergeç yöräk seren
Bezgä büleşkäneñ öçen.
Yubilyar Näbiulla ağa tamaşaçığa 80 yäşlekkä citkänen sizmi dä qalğanı häm äle dä üzen yäş keşedäy xis itüe turındağı şiğeren citkerde. Gakıyl' Sägıyrev isä, cıyılğannarğa räxmät belderep, elekke oçraşularnı da iskä töşerde, häm bu yulı “Yöräk sere” isemle kitabın çığuın citkerde. Ä annan soñ näq yöräk turındağı şiğeren tamaşaçığa citkerüne Rawil Şäfıyğullinnan soradı, çönki üzem sänğäti uqıy almıym, dide.
Kiçä üze isä, şağirlärebezne olılawdan tış, räsmi xakimiätneñ häm kürşe xalıqlarnıñ Mäläkäs tatarlarına qarata ixtiramın da kürsätte, dide zalda utıruçı kürşe xanım. Anda şähärneñ barlıq diärlek citäkçeläre dä qatnaştılar, şağirlärgä häm cıyılğan xalıqqa cılı süzlär citkerdelär. Läkin süz genä dä tügel.
Ölkä üzägennän ayırmalı bularaq, monda başqa millätlär wäkilläre citäklägän sänğät kollektivları tatar mädäniätenä dä tirän iğtibar häm ixtiram kürsättelär. Svetlana Qoçneva kollektivınıñ iseme dä – “Sanduğaç”. İlham Şakirovnıñ “Sin sazıñnı uynadıñ” digän cırı xätta üzençälekle şärqi bizäleştä äzerlängän.
Annan Telikova citäkçelegendäge - “Antel”, İrina Yakovenkonıñ “Rossiänoçqa” isemle biü kollektivları çın tatar milli ruxlı öçär biü äzerläp alıp kilgännär. Älbättä, härwaqıttağıça, üzebezneñ Fäniä Xäliullova citäkçelegendäge “Qarlığaç”, “Sünmäs yoldızlar” isemle ansambl'läre çığışları da kiçäne bizädelär. 4 säğät barğan tamaşada yalğız cır belän çığuçılar da baytaq buldı. Ämma iñ küñelgä bal da may bulıp yatqanı – barlıq kollektivlarnıñ da güzäl tatar milli kiemnärendä buluı. Ölkä üzäge belän çağıştırsañ, cir belän kük arasıday.
22-mäktäp direktorı Mönirä Djumaeva äytüençä, tatar milli kiemnärenä dä aqça tabıluı – şähärneñ Mädäniät häm sänğät idäräse başlığı Lyudmila Jukova xezmäte. Tamaşadan soñ, Lyudmila xanımnan mondıy uñay qaraşnıñ säbäpläre turında soraw birergä dä forsat tabıldı. “Tatarlar, dide ul, tirän tarixlı, tırış häm uñğan xalıq. Min monı küptän beläm, çönki Qazanda tuğanmın, yartı ğömerem anda uzdı. Qazannıñ könnän-kön çäçäk ata baruına şatlanam, anıñ xalıqara dan qazanuı belän ğorurlanam. Ä Dimitrovgradta barlıq millätlärgä qarata da şundıy mönäsäbät. Bigräk tä ike böyek xalıq – urıs belän tatarğa qarata uñaylıqlar küp, çönki alar üzläre dä bik aktivlar.”
Ä Sember belän Mälәkäs tatarlarınıñ milli tormışındağı upkınday ayırmalar turında isä ayırım söyläşü taläp iteläder.
Ayrat İbrahim, Mäläkäs-Sember