text:
Qırımda yarımadada qızamıq profilaktika meseleleri boyunca «sıcaq ağ» açıldı, dep bildire martnıñ 6-nde Rospotrebnadzornıñ Qırım idaresi.
İdareniñ malümatına köre, 2019 senesi martnıñ 4-nden 18-ne qadar vatandaşlarğa mesleat berecek «sıcaq ağ» telefonı (+79789191123) çalışa:
Qırımda qızamıq hastalığınen bağlı epidemik vaziyeti; qızamıq profilaktikası tedbirleri; ealiniñ qızamıqqa qarşı immunizatsiya meseleleri (aşı qayda yapıla, içindekiler, istisalcı, tibbiy müessiselerde olğan aşı); tasil müessiselerinde sıñırlav tedbirleriniñ kirsetilüvinen bağlı meseleler.
«Sıcaq ağ» bazarertesi kününden cuma kününe qadar saat 9:00-dan 18:00-ge qadar çalışa. Cumaertesi, bazar künleri – raatlıq.
Qırım.Aqiqat elde etken malümatqa köre, «sıcaq ağda» yuqunçlı bölükke muracaat etmege tevsiye etile, amma «anda tek diagnoz qoyulğanda baqalar» ve «(hastalarnıñ – QA) talili tek Moskvada yapıla», dep bildireler.
«Sıcaq ağda» şahsiy laboratoriyağa muracaat etmege ve sıvorotka bermege tevsiye eteler, «anda qızamıq çıqsa, M immunoglobulini olacaq».
Martnıñ 6-nda Rospotrebnadzor 2019 senesiniñ başından Qırımda laboratoriyada isbatlanğan 39 qızamıq hastası aqqında bildirdi. Bu raqam keçken sene qayd etilgen seviyege yaqınlaştı. Eñ çoq Aqmescit, soñra Bağçasaray, Aqyar, Canköy, Qurman ve Aqmescit rayonlarında qızamıq hastaları qayd etilmekte.
2018 senesi Dünya sağlıq teşkilâtı Avropada qızamıq hastalığınıñ rekord seviyesine çıqqanını qayd etti. Birinci 6 ayda 41 biñ insan qızamıq oldı, soñki 10 yılda er yıl olğanından daa ziyade.
Qızamıq bir insandan başqasına öksürik, sıqı şahsiy bağlarda keçe. Virus bir yerde eki saat devamında faal qala ve avada saqlana. Başta hastanıñ suvuqlanuv alâmetleri ola: tımav, sıcaq, öksürik, tahminen bir aftandan tökme çıqa (başta, soñra ise – vucutnıñ ust ve alt qısımlarında). Qızamıq ağırlaşuvları arasında – siñir sistemasına zarar ketirüv, pnevmoniya, otit, közlerniñ zayıflaması.


c: text/html

text:
Bunı Ukraina baş prokuraturasınıñ reberi «İnter» telekanalınıñ efirinde bildirdi, dep haber ete «Ukrainskaya pravda».
«Viktor Yanukoviç Ukrainağa kelse, onı yaqalaycaqlar. Onı kütleviy öldürüvlerde şekleyler, onı yaqalamağa qarar alındı, em de mahkeme onı yaqalap, mahkemege alıp kelmek qararını qabul etti», – dedi Mahnitskiy.
Aynı vaqıtta Rusiye prezidenti tarafından tanılmağan Qırım Cumhuriyetiniñ yolbaşçı vazifelerini eda etken Sergey Aksönov Twitterde yazğanlarına köre, Yanukoviç Pashağa Ukrainağa kelecek.
Onıñ aytqanına köre, ordu Yanukoviçke boysuna, onıñ içün o, «huntanı apske almağa» avale etmek kerek.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qazaqstannıñ azamattıq qoğamın jii tolğandıratın mäsele «sayasi twtqındardı» bosatu taqırıbı. El arasında «bilik qısımınıñ» simvolına aynalğan dissident-aqın Aron Atabekti bosatu jöninde qol jinau ayaqtalğanı, bwl qwjat Aqordağa «Estitin memleket» qwrudı közdeytin prezident Toqaevqa joldanğanı habarlandı.
Belgili qwqıq qorğauşı Baqıtjan Töreğojinanıñ Facebook jelisine jariyalağan jazbasına qarağanda, Aron Atabekke raqımşılıq jasau turalı hatqa bes kün işinde 2,5 mıñ adam qol qoyğan. Ol atalğan hattı 20 qırküyekte prezident Qasım-Jomart Toqaevqa joldağanın mälimdedi.
Osıdan 15 jıl bwrınğı atışulı Şañıraq oqiğasınan keyin 18 jılğa sottalğan dissident-aqın Aron Atabekke raqımşılıq jasau turalı hatqa qoğam arasında qol jinau nauqanı ötken aptada bastalğan. Oğan deyin biıl qıstan beri belsendini bosatu turalı jazuşılar-ädebietşiler bastama kötergen.
Bwğan deyin, Qazaqstanda Wlttıq aldın alu tetigi (WAAT) qatısuşıları türmede Aron Atabekpen jolığıp, haliniñ naşar ekenin aytqan edi.
«Aldaspan şayır, adam haqınıñ qaysar küresker arı» retinde ardaqtalatın Atabek 2006 jılğı «Şañıraq» oqiğasınan 18 jılğa sottalğan. Bilik onı sol oqiğa kezinde qaza tapqan policeydiñ ölimine kinäli dep tapqan. Qwqıq qorğauşılar ükimniñ negizsiz ekenin aytıp, onı «sayasi twtqın» dep tanığan.
Qwqıq qorğauşı sarapşılar keñesiniñ esebinşe, bosap şıqqandardı eseptemegende qazir elde 23 sayasi twtqın abaqtıda jazıqsız jazalanıp jatır. Halıqaralıq wyımdar Aqorda men «Estitin Ükimetti» azamattardıñ haqın qwrmettep, adam qwqığın qorğap-saqtauğa jii şaqıradı, tipti ekpindi eskertu de jasaydı. Degenmen elde sayasi-azamattıq közqarası berik jandar türli sebeppen köp jauapqa tartıladı.


text:
Bazarertesi künü, fevralniñ 10-nda, qırımlı ukrain yırcısı Jamala «1944» yırı içün YUNA «20 yılnıñ 20 müim yırı» mukâfatını aldı, dep bildirdi. Bu aqta o, Facebook saifesinde yazdı.
«20 yılnıñ tek 20 yırını saylap almaq pek qıyın, dep tüşünem. Bu vaqıt devamında insanlar sevgen bir çoq müim yır yazıldı. «1944» türküsiniñ bu cedvelge kirmesi menim içün pek müim ola. Elbette, anda em «Zaplutalas», em «Şlâh dodomu», em «Çomu kvitı mayut oçi», em… belki, bütün yırlarnıñ kirmesini ister edim», – dep yazdı yırcı.
O, «1944» yırı onıñ içün er vaqıt ayrı oldı ve olacaq, dep qayd etti ve onı añlağan ve qoltutqan er keske teşekkürler bildirdi.
«Añlağan er keske minnetdarım. Meni daa yahşı ve sesli yırlamağa zorladıñız! YUNA bu şeref ve işanç içün sağ olsun. Ukraina muzıkasınıñ tarihında qalacaq yırlarnı yazmağa tırışacam», – dep ayttı Jamala.
Hatırlatamız, fevralniñ 7-nde qırımlı ukrain yırcısı Jamala ve hip-hop icracısı Alyona Alyonanıñ «Jali» yırınıñ klipi çıqtı.
Dekabrniñ 20-nde Jamala ve Alyona Alyonanıñ «Zabıray» klipi çıqtı. Yırnıñ mevzusı kiberbulling oldı.
Jamala ve repçi Jah Khalibniñ «Kohayu» çifti Yuna muzıkalı mukâfatına namzet kösterildi.
Qırımtatar asıllı ukrainalı yırcı Jamala 2016 senesi İsveçiyada «Eurovisionda» ğalip çıqtı. O, qırımtatar halqınıñ sürgünligini tarif etken «1944» yırını icra etti. Ukrainalı yırcı ğalebe qazanğan soñ 2017 senesi yarış Kyivde keçirilgen edi.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar, Avropada işbirlik ve telükesizlik teşkilâtınıñ şimdiki reisi Enn Lindağa Qırım ile bağlı “açıq-aydın mesaj” içün minnetdarlıq bildirdi.
“OSCE-niñ şimdiki reisi Enn Lindağa, bugün Daimiy şurağa bergen açıq-aydın mesaj içün minnetdarım: 2021 senesi OSCE-de İsveçiya reisligi, Qırım ve Aqyar ile beraberlikte halqara seviyede tanılğan sıñırları içinde Ukrainanıñ suverenitetine ve topraq bütünligine sadıqtır”, – yazdı Ceppar öz Twitter saifesinde.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye arbiyleri, arbiy tehnikanıñ sergisini teşkil etip, «Triumf» S-400 avadan mudafaa sistemasını (AMS) ve «Pantsir S-1» uçaqlarğa qarşı raketa-top kompleksini sergilediler.
Bunı aprel 7-de Rusiye Mudafaa nazirliginiñ matbuat hizmeti bildire.
Bildirüvde: «Tedbirni Cenübiy arbiy okrugnıñ AMS birleşmesiniñ komandanları keçire. Birleşme Qırım ve Aqyarda yerleştirilgen. Onıñ arbiy hadimleri S-400 komplekslerde ülkeniñ arbiy sıñırlarını qorçalav boyunca arbiy nevbet vazifelerini becereler», – denile.
Rusiye telükesizlik muessisesinde, S-400 ve «Pantsir S-1»den ğayrı sergige köçüci radiolokatsion kompleksler, sputnik alâqası sistemaları ve bunıñ kibi de radiotehnik ve zenit-raketa qısımlarınıñ diger tehnikası ketirildi, dep bildirile.
Tedbir, Rusiyede er yıl aprel ayınıñ ekinci bazar kününde qayd etilgen Avadan mudafaa ordularınıñ kününe bağışlanıp teşkil etildi.
Soñ eki yıl devamında Rusiye ilhaq etilgen yarımadanıñ territoriyasında bir qaç S-400 kompleksini yerleştirdi. Kremlde, Qırımda S-400 zenit-raketa kompleksleriniñ yerleştirilmesini «Rusiye-Ukraina sıñırında provakatsiyaları»nıñ ögüni aluv dep añlattılar.
Kyivde, ilhaqtan soñ Qırımda Rusiyeniñ arbiy mevcüdiyetiniñ arttırılmasına defalarca tecavuz areketi dediler. Ğarp devletleri de, Rusiye tarafından yarımadada arbiy talimlerniñ yaptırılması munasebeti ile endişelerini bildirdiler.
Rusiye, onıñ daa evelki S-300PM kompleksiniñ modifikatsiyası olğan S-400 zenit-raketa kompleksiniñ atış menzili 400 kilometr olğanını ve o, bir kereden 80-ge yaqın nişannı közete bilgenini iddia ete. Rusiye böyle sistemanı Suriyeniñ ğarbında daa 2015 senesiniñ soñunda Türkiye uçağı Türkiye-Suriye sıñırında Rusiye uçağını urıp tüşürgende yerleştirdi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqyar mekteplerinde mezuniyet aqşamları keçirilmeycek. Bunı yerli STV kanalınıñ efirinde şeer başı Mihail Razvojayev ayttı.
"Tam mezuniyet aqşmaları olmamalı. Bütün mektep müdirlerine böyle tevsiye etildi", - dedi o.
Şeer başı, bu meselege keççe qaytmaq mümkün olğanını ayttı - "yaz uzundır". O, koronavirus vaziyeti bütünley turğunlaşsa, bu qararnı başqadan baqa bileceklerini bildirdi.
Aqyar mektepleri oquv yılını mayıs 20-sinde bitirdi. Amma koronavirus yayılması telükesi sebebinden "Soñki çañ" bayramı keçirilmedi.
Mayıs 18-inden başlap şeerde özüni izolâtsiya etüv rejimini lâğu ettiler. Amma Aqyar kirişindeki teşkerüv noqtaları alâ daa işini devam ete.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti malümatına köre, bugünge qadar 326 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 9 koronavirus hastası vefat etti. Aqyarda 154 yañı koronavirus hastası qayd etildi, eki kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye Tışqı işler nazirliginiñ temsilcisi Mariya Zaharova, Moskvanıñ Türkiyedeki elçisi Andrey Karlov alğan yaralarından vefat etkenini tasdiqladı.
Karlov dekabr 19 künü Ankarada ağır yaralanğan edi.
Rusiyeli TASS agentligi bildirdi ki, Zemaneviy medeniyet Galereyasında «Türklerniñ közlerinde Rusiye» adlı fotosergide Rusiye elçisi sözge çıqqanda belgisiz silâlı insan oña ateş açtı.
Şaatlardan biri Hurriyet Daily News türk gazetasına, ücümci başta sergi ziyaretçileri tarafına bir-qaç kere avağa ateş açıp ve soñra elçini atıp yaralağanını bildirdi.
Yayınlanğan videoda, ücümci ateş açıp «Allahu Ekber» bağırğanı eşitile.
Dekabr 20 künü Türkiye TİN yolbaşçısı Mevlüt Çavuşoğlu Moskvanı ziyaret etip, Rusiye ve İran Tışqı işler nazirlerinen Suriyedeki vaziyetni muzakere etmek kerek edi.


text:
Donbass zıddiyetiniñ al etilmesi boyunca muzakereler soñuna yetti. Frenkistan prezidenti François Hollande, Almaniya kantsleri Angela Merkel, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ körüşüvi 14 saat sürdi.
Jurnalistler muzakere neticelerini ögrenmek içün devlet başlarınıñ çıqışını bekleyler.
«Normand formatında» körüşüv fevral 11 künü saat 19:00 başlandı. Başta memleket başları özara subetleştiler, soñra olarğa tış işler nazirleri qoşuldı, yarı gecede François Hollande, Angela Merkel, Petro Poroşenko ve Vladimir Putin kene özleri qaldılar.


text:
Cumaaqşamı künü, mayısnıñ 21-nde, saat 13:00-da «KrımSOS» aq qorçalayıcı teşkilâtınıñ Facebook saifesinde «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ koordinatorından biri, Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Server Mustafayevniñ Aqmescit SİZOsında bulunğanda yazğan kitabı taqdim etilecek.
Qayd etilgenine köre, kitapnıñ adı «Kamera altındaki kamerada yaşayış. Server Mustafayevniñ kündeligidir».
Taqdim merasimi Server tutulğanınıñ yılında olacaq. Bir yıl evelsi – mayısnıñ 21-nde – Mustafayevniñ evine Rusiye FSBsi tintüvnen keldi.
«Server Mustafayevniñ evinde apayı ve dört balası qaldı. Apiske alınğanda kiçik qızı Naciye 2 aylıq edi… Serverniñ tutuluvı faal zorbalıqsız aq qorçalayıcı faaliyeti, Rusiye uquq qoruyıcı organları ve akimiyetini tenqit etkeninen bağlı. Siyasiy mabüs «Qırım birdemligi» cemaat areketiniñ faaliyetinde faal iştirak etti. Bu birleşme Rusiye akimiyeti tarafından taqip etilgen qırımtatarlar ve musulmanlar ve olarnıñ qorantalarına uquqiy, informatsion ve maddiy yardım köstere», – dep aytıla «KrımSOS» haberinde.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi Server Mustafayevni siyasiy mabüs olaraq tanıdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar Maaliy Merkezi, qırımtatar halqınıñ açıq diplomatiya stradegiyasını kerçekleştirip, açıq diplomatiya Akademiyasını teşkil etmege niyetli. Bunı dekabr 15 künü matbuat-konferentsiyası devamında Qırımtatar Milliy Meclis azası Eskender Bariyev bildirdi, dep haber ete RBK-Ukraina.
«Qırımtatar Malliy Merkezi, bu strategiyanı amelge keçirmek içün mahsus programma azırladı, onıñ adı «Açıq diplomatiyanıñ turğun inkişafı ile Qırımda insan aqlırınıñ qorçalanması». Bu programmanıñ bir-qaç yöñelişi bar, olardan birincisi – Açıq diplomatiya Akademiyası», – dep beyan etti Bariyev.
Onıñ sözlerine köre, istegen insanlarnıñ arizaları qabul etilgen soñ, 20 insandan ibaret belli bir gruppa teşkil olunacaq ve olarğa tasil berilecek.
«Böyle etip, biz halq diplomatlarını azırlaycamız, olar halqara teşkilâtlarda nasıl çalışmaq kerek olğanlarını bilecekler», – dedi Bariyev.
Bariyevniñ sözlerine köre, seminarlarda ders bermek içün halqara ekspertler, em de Haber siyaseti ve Tışqı işler Nazirliklerinden mutehassıslar celp etilecek.


text:
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ «Qırım» firqalarara deputat birligi qırımtatar yetekçileriniñ Qırım ile sıñırnıñ qapatılmasına qol tutqanını bildire.
Bu aqta «Petro Poroşenkonıñ bloku» firqasınıñ matbuat hızmeti tarafından aşkâr etilgen deputat birliginiñ arizasında aytıla.
«Ukraina Yuqarı Şurasında «Qırım» firqalarara deputat birligi qırımtatarlarnıñ Qırım ve qıtaiy Ukraina arasında yolnıñ qapatılması boyunca vatandaşlıq teşebbüsine qol tuta», – denile bildirüvde.
Qayd etilgeni kibi, «Qırımnıñ qıtaiy Ukraina ile yolunıñ qapatılması ilk evelâ Kremlniñ işğalci rejimine qarşıdır».
«Qamaçav yarımadanıñ işğal etilgen territoriyalarındaki vaziyetten Kremlniñ maliyeviy ve içtimaiy mesüliyetine ketirmeli. Qırımğa sanaiy teminlev, suv ve elektrik energiyasınıñ 80% Rusiyeden degil, qıtaiy Ukrainadan ketirile. Halqara qaidelerge köre, işğal etilgen territoriyalarnıñ uquqiy, maliyeviy ve içtimaiy vaziyeti içün işğalci mesüliyetlidir», – denile beyanatta.
Deputatlar yerli akimiyetniñ mevamı ile razı olmağanlar vatandaşlarnıñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ aqları bozulğanı, Ukraina vatandaşları üzerinde Rusiyede keçirilgen mahkemelerni hatırlattılar ve yarımada sakinlerini «siyasiy mabüsler» olaraq adladılar.
«Siyasiy mabüsler degende Qırım yarımadasınıñ ealisini nazarda tutmalımız. Qırım yarımadasınıñ sakinleri Kremlniñ iradesiz reineleridir», – deyler deputatlar ve halqara cemaatçılıqnı Qırım vaziyetine diqqat ayırmağa ve «Ukrainağa yarımdanıñ bir 2 million reinesiniñ azat etilmesine» yardım etmege çağırdılar.
Hatırlatamız, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Qırım ile memuriy sıñırnı blok etip, işğalci yarımadağa ukrain malınıñ ketirilmesini toqtatmaq niyetindeler. Qırımtatar halqınıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev aytqanı kibi, «Ukraina Qırmınıñ işğalci rejimini temin etmemeli».
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov yarımada qıtaiy Ukrainadan malnıñ ketirilmemesine bütünley azır olğanını bildirdi. Bu mevzuda «iç te qorqu olmağanını» da qayd etti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Refat Çubarov sentâbr 16 künü parlament toplaşuvında bildirgeni kibi, qırımtatarlar sentâbr 20 künü, üylede, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa mahsulatnı ketirgen yük maşinalarınıñ areketini blok etmek niyetindeler.
Ekspertler Qırımğa ukrain malınıñ ketirilmemesi ile bağlı aktsiyanı – qaparcılıqqa cevap olaraq adladılar. Ukrainanıñ icraiy akimiyeti ve prezidenti Petro Poroşenko qırımtatarlarnı Qırım ile memuriy sıñırnıñ qamaçavı ile bağlı niyetlerini izaatlamaylar.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ABD Temsilciler palatası ABD Senatınıñ Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı kenişletme ve quvetleştirme qanun çıqarıcı teşebbüsine qoltutar, dep ümüt ete. Bunı o Amerika Birleşken Devletleri Kongressiniñ eyyeti ile körüşip ayttı.
Prezident memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire ki, Poroşenko ABD Kongressine Ukrainağa Rusiye istilâsına qarşı çıqmağa ve islâatlarnı kerçekleştirmege köstergen eki firqalı yardımı içün teşekkürler bildirdi.
Mezkür körüşüvde Ukraina mudafaasınıñ pekitilmesi, ABD bücetinde Ukraina havfsızlığınıñ maliye etilmesi muzakere etiildi.
İyün ayında Amerika senatorları Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı kenişletken İranğa qarşı sanktsiyalarğa dair qanun leyhasınıñ deñişmelerine qoltuttı. Bunıñ maqsadı Moskvanı 2016 senesi ABD prezident saylavlarına kirişkeni, Qırımnı işğal etkeni ve Suriyede altı yıl devam etken cenkte ükümetke qoltutqanı içün cezalamaqtır. Qanun leyhası Beyaz Sarayğa Kongress qararı olmasa, santsiyalarnı yımşatmağa, toqtatmağa ve lâğu etmege yasaq ete.
ABD, Avropa Birligi ve diger ğarp memleketleri Rusiyege qarşı bir qaç kere sanktsiyalarnı kirsetken ediler. Başta Qırım işğali, soñra Donbasstaki silâlı zıddiyette Moskva alğan rolü sebep olğan edi.


text:
Ukraina ve Türkiye Tin başları Dmıtro Kuleba ve Mevlüt Çavuşoğlu Qara deñizde telükesizlik vaziyetini ve "Qırım platforması"nı muzakere ettiler. Bunı Ukraina TİN-niñ matbuat hızmeti haber etti.
"TİN başları, Qara deñiz bölgesindeki telükesizlik vaziyetine, hususan bu sene "Kvadriga" formatında Ankarada Ukraina ve Türkiyeniñ tış siyaset ve mudafaa nazirlikleriniñ reberleri seviyesinde siyaset ve telükesizlik mevzusında mesleatlaşmalarnıñ azırlanmasına diqqat ayırdılar. Dmıtro Kuleba ve Mevlüt Çavuşoğlu deñiz quvetleri arasında em eki taraflı, em çoq taraflı formatta işbirliginiñ quvetleştirilmesini muzakere ettiler dep yazıla bildirmede.
"Qara deñiz memleketlerden biriniñ tecavuzkâr areketleri içün yer olmamalı. Ukraina ve Türkiye bu maqsadğa irişmek içün sıq işbirlik ete, - dep qayd etti Kuleba.
Taraflar "Qırım platforması" çerçivesinde işbirlikni muzakere ettiler, işğal etilgen yarımadada insan aqları vaziyetine diqqat ayırmaq ve areketleri koordinatsiya etmege añlaştılar.
Çavuşoğlu öz Twitter saifesinde Türkiye Ukraina topraq bütünligini desteklegenini bildirdi.


text:
Kyivde yañı saylanğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ inauguratsiyası başlandı. Qırım.Aqiqat ve «Nastoyaşçeye vremâ» telekanalı canlı yayınnı köstere.
Yañı saylanğan Ukraina prezidentiniñ inauguratsiyası üç kere repetitsiya yapıldı.
Ukraina Yuqarı Radası yañı saylanğan prezident Volodımır Zelenskıynıñ inauguratsiyasını mayısnıñ 20-ne saat 10:00-ğa belgilegen edi.
Merkeziy saylav komissiyasınıñ malümatına köre, Zelenskıy prezident saylavlarınıñ ekinci turında reylerniñ 73,22%-ını qazandı. Şimdiki prezident Petro Poroşenko – 24,45%.


text:
Bir aftadan berli Bağçasaray rayonınıñ Tav Badraq (Skalistoye) köyüniñ merkeziy yolu çetinde tiklenilgen haç tura. Onı dos-doğru qırımtatar halqınıñ sürgünliginden evel olğan musulman mezarlığınıñ qarşısında tiklediler. Musulman cemiyeti haçnıñ başqa yerge avuştırılmasını talap etecek ola, dep haber ete QHA.
Agentlikniñ malümatına köre, haçnı er kün politsiya hadimleri qoruy. Aynı vaqıtta Tav Badraq köy şurası haç tiklenilmesi içün bir de bir ruhset vesiqalarını bermegen edi.
«Almin zavodınıñ müdiri (PAO «Qurucılıq malzemeleriniñ Alman zavodı» reisi Yuriy Lovâgin – muarrir) bu haçnı bıltır sımarlağan edi, ğaliba. Ve onı mında tikleycek oldı. Lâkin bizler razı olmadıq, bundan soñ mesele qaldırıldı. Soñki sessiyada ise keşişhane yol işareti aqqında mesele baqıldı, haç aqqında bir şey aytılmadı. Bizler razı oldıq, böyle bir işaret olmalı. Neticede olar ise bu haçnı tiklediler», – dep añlattı köy şurasınıñ deputatı Remziye Kerimova.
Onıñ qayd etkenine köre, haç eski musulman mezarlığından 3-4 metr mesafede yerleşe.
«Şimdi köy şurası Aqmescitke, yadikârlıqlarnı qoruv ve medeniyet bölügine muracaat etti. Andan kelgen malümatqa köre, böyle bir mezarlıq yoq. Lâkin, mencesine, cenkten soñ bütün mezarlıqlarnı cedvelge almadılar, şimdi men deputat olaraq Bağçasaray qoruğına muracaatta bulundım», – dedi deputat.
Onıñ bildirgenine köre, köy şurası haç tiklenilmesi içün bir de bir ruhset vesiqalarını bermegen edi, topraq damartısı ayırılmadı.
Tav Badraq musulman cemiyeti haçnı başqa yerge avuştırmağa talap etecek. Faaller ise mında eski mezarlıq yerleşkenini tasdıqlağan vesiqalarnı toplaycaqlar.


text:
Bunı öz Facebook saifesinde «İnformatsionnoye Soprotivleniye» gruppasınıñ yolbaşçısı Dmıtro Tımçuk bildire.
«Hususan, al-azırda «Belbek» aerodromında elge keçirilgen arbiy komplektlerniñ yükletüvi ve arbiy uçaqlarnıñ yaqarlıq ile temini keçirilmekte»,– dep yazdı o.
Onıñ sözlerine köre, evelleri Rusiye tarafı Ukrainağa 37 ukrain uçağını teslim etti, esasen – bozulğan soylarını. Bozulmağanlarğa iş kelgende, Rusiyeliler teslim etüv ketişatını toqtattılar.
«Belbek» aerodromında şimdi Rusililer tarafından MiG-29 9 uçağı azırlanğandır. İşbu uçaqlarda ukrain belgileri ve Ukraina Silâlı quvetlerinde olğan «bizim-yabancı» tanıtuv tertibatı bardır»,– dep yaza Tımçuk.
O şuña israr ete ki, bu uçaqlarnıñ bir qısmı Qırımdan qullanılacaq, diger qısmı ise Rusiye territoriyasına berilecektir.


text:
Qırımnıñ Rus Yuqarı mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ» mabusı Muslim Aliyevniñ şikâyet arizasını red etti. Bunı Qırım.Aqıqatqa bergen izaatında mabusnıñ advokatı Sergey Legostov bildirdi.
«Olar (mahkemeciler – QA) kene qabul etmege sebep körmediler, o mahsus hızmetlerde saqlı turğan maddiy delilerini yoq ete bilir, o şaatlarnı qorquzdıra bilir, sanki yañı cinayet işlemek mümkün, sanki bir de bir yerge ğayıp olmaq mümkün dep bellidiler», – tarif etti advokat.
Legostovnıñ sözlerine köre, Muslim Aliyev, oña qarşı açılğan cinaiy iş «siyasiy sımarışı olğanını» ayta. Ondan da ğayrı o mahkemeciler kollegiyasını ve prokurornı işten çeştirilmesini talap etti, amma bu da red etildi.
«Hizb ut-Tahrir» davasınıñ Yaltalı iştirakçileri yarım yıldan ziyade apiste yata. Birinci dört kişi 2016 senesi fevral 11-de yaqalanğan edi. Olarnıñ arasında İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku da bar. Ondan ğayrı qurucılıqnen oğraşqan Aluşta sakini Müslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, ve Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk da yaqalanğan edi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bu aqta o, Kiyevde olıp keçken matbuat konferentsiya devamında bildirdi.
Onıñ aytqanı kibi, qırımtatarlar mayıs 18 künü sürgünlikniñ 70 yıllığı munasebeti ile adetiy matem tedbirlerini keçirmege planlaştıra, faqat olarnıñ keçirilmesini Qırımnıñ şimdiki «akimiyeti» begenmey bile.
«Qırımtatarlar milliy bayraqlar ile Ukraina bayraqlarını kötere bileler. Rusiye akimiyetine, bilgeniñiz kibi, bu bayraq qırmızı basma kibi körüne. Böyle alda cebren çeziliş de ola bile. Adiselerniñ er birinde bir de bir ziddiyetniñ olması mümkün», – dedi Cemilev.
O şunı da qayd etti ki, bu yıl Romaniya, Türkiye, AQŞ ve Avropa bir sıra memleketlerinden qırımtatar diaspora temsilcileri Qırımda olmaycaq, çünki yarımadanıñ diger memleketer ile ava bağı yoqtır. Bu da, öz nevbetinde, vaziyetni kerginleştire.
«Rusiyeniñ bayağı uquq qorçalayıcısı kelmek kerek, amma olarğa Qırımğa kiriş yasaq olacağı aqqında da malümat endi bar», – dedi Cemilev. Bunıñnen beraber Cemilev qayd etti ki, Meclis qırımtatarlarnıñ narazılıq numayışı cebir degil de, demokratik olması içün zaruriy işlerni köre.
«Eger de işğalci akimiyet tarafından qattı quvet işletilse, cevap çeşit-türlü ola bile», – dep qoştı Cemilev.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı ve «UDAR» firqası Qırım teşkilâtınıñ reberi Emine Bagatırlınıñ zanınca, Vladimir Putin ile Umumrusiye halq cebesiniñ Qırım bölügi körüşüvinde qırımtatar halqınıñ temsilcisi olaraq sözge çıqqan İbraim Şirin yarımadada qırımtatarlarnıñ kerçek vaziyetini aydınlatmadı. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
«Putinniñ Qırım işğalinden evel qırımtatarlarnıñ abadanlaştırılmasına para berilmegen kibi lafları bir şeyden haberi olmağanını isbatlay. Ukraina Vatanına qaytqan qırımtatar halqınıñ abadanlaştırması içün er şey yaptı. Qırımtatarlar toplu yaşağan qasabalar quruldı, milliy medeniyet ve tasilge emiyet berildi, akimiyet Qırımtatar Milliy Meclisiniñ fikrini köz ögüne ala edi. Şimdi ise Qırımdaki haberler qırımtatarlarnıñ apiske alınmas ve yañı repressiyalarnen bağlı. Meclis terroristik teşkilâtlar sırasına kirsetildi. İfade serbestligi eñ alçaq seviyede. Şirin bunıñ içün Putinge teşekkürlerini bildirse, qırımtatarlar onı içtimaiy ağlarda dostlarından çıqaralar», – dep izaatladı Emine Bagatırlı.
İbraim Şirinniñ izaatları şimdilik yoq.
Yaltadaki Umumrusiye halq cebesiniñ forumı vaqtında İbraim Şirin çıqışta bulundı. Tedbir teşkilâtçıları onı «qırımtatar halqınıñ temsilcisi» dep ilân ettiler. Şirin qırımtatarlar adından Rusiye prezidenti Vladimir Putinge «köstergen yardımı» içün teşekkür bildirdi.
Umumrusiye halq cebesiniñ lideri Rusiye prezidenti Vladimir Putin oktâbr 27-de Yaltadaki «Areketler forumı. Qırım» umumiy toplaşuvında iştirak etti. Yaltadaki forum – 2016 senesi Umumrusiye halq cebesiniñ regional forumlarından üçüncisidir. Birinci eki forum – Stavropol ve Yoşkar-Olda yanvar ve aprelde keçirildi. Forum iştirakçileri arasında faaller, UHC devlet ve regional ekspertleri, icra akimiyetniñ vekilleri ve jurnalistler bar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Cuma künü, yanvarniñ 8-nde, Ukrainada üç aftalıq lockdown başlandı. «Bayramdan soñ kilitlenme» yanvarniñ 24-ne qadar devam etecek, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Ukraina ükümeti böyle sıñırlavlar kirsetecek:
- müzey, kinoteatri, teatr işi, kütleviy medeniy tedbirlerniñ keçirilmesi yasaqlana;
- mektep ve universitetlerniñ işi;
- sport tedbirleri (soqaqta ve seyircisiz taqımlarnıñ idmanları istisna ola);
- fitnes merkezleri, sport salonları ve havuzlarnıñ işi;
- tükân ve bazarlarda (tek evge ketirüv ola bile) satış;
- aş müessiseleriniñ işi (tek paket hızmeti olacaq);
- qış bayramları munasebetinen kütleviy tedbirlerniñ keçirilmesi;
- yerleştirüv vastalarınıñ işi (musafirhane ve reabilitatsiya müessiseleri çalışa bile).
Bala bağçaları ve naqliyat çalışacaq.
Ukrainada COVID-19 pandemiyası vaqtında 1105169 insan hastalandı. 778 000 kişi tüzeldi, 19588 insan vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bizim epimizde sevgen ve begengen fotolarımız bar. Fotoresim, aslında acayip bir şey, onıñ arqalı biz keçmişke baqa bilemiz, o zamanlarda qalıp ketken insanlarnı hatırlay bilemiz. Foto baqmağa begengenler, keçmişni hatırlaylar, zemaneviy vaqıtnen teñeştireler ve olıp keçken deñişmelerge quvanalar, bazıları ise quvanmaylar. Elimizde olğan bir çoq fotolardan eñ tesirli soylarını, özünde yarı ömür tasvir etken soylarını seçe bilemiz.
Öyle fotoğa birden qıymet kesmek ağır oladır. Bir baqqanda, o içte meraqlı kelmey. Amma zamannen, .oq bir şeyni añlağan soñ, böyle foto eliñizge yüşse, bütün bir devir yaşağanıñnı añlaysıñ, o devirniñ adamlarını, çevreñi, keyfiñni bile hatırlaysıñ.
Böyle bir foto bizim ayle arhivimizde de bardır. Bu balalıq fotomızdır. Bu fotoğa baqqanda men çoq bir şeyni hatırlayım, keçmişke dalam. Meni onı taşlap keçip olamayım, ille de toqtap baqam. Meni yaşdaşlarım bunı pek yahşı añlar, çünki anda Vatanımızğa avdet olğan yıllarımıznıñ ilki körünüşleri saqlanıp qalğandır.
Kiçik foto üstünde eki balaçıq tasvirlengen – bu men ve meni qız qardaşım. O vaqıt men sekiz yaşına edim, qardaşım altı. Biz qum eleymiz, elegimiz balaban, büyükler elegi. Biz eleymiz, artta planda ise, qurulıp bitirilmegen evimiz ve divarlarnı ştukatur etken babam körüne. Küz mevsimi, yaqınlarda avalar suvuycaq ve evge köçip yetiştirmek kerek, onıñ içün biz de yardım etemiz.
Evimiz balaban, taşlap kelgen evimizden de balaban, amma adamlar yaşaycaq şekilde degil. Qırımğa biz arabada keldik, kirip kelgenimizde qaranlıq gece edi. Doğru evge yol aldıq. Men evimizni körmege pek ister edim. Tasavurımda evimiz balaban, beyaz ve büyük pencereli edi. Ana – babamız aytqanlarına köre, bizni, çoq odaları olğan ve tavanından deñiz körüngen bir saray bekley edi.
Qaranlıqta bir şey körünmey edi. Biraz turğan soñ, bizler qartbaba – bitamnıñ evlerine yol aldıq. Saba ise, bizni biyle manzara bekley edi: bayağı balaban ev (bala tasavurınen), odalar çoq ve balaban edi, amma evimiz beyaz degil edi, onıñ renki «Saq qaburçaq taşı» kibi edi, bazı yerlerinde, öz ellerinen yasalğan qırmızı kerpiç körüne edi, deñizniñ ise, qoqusı bile yoq edi.
Biz evni çevresini aylandıq. Babam ğururnen, bir qaç yıl «tatilge kelgen» vaqtında qurıp çıqqan evini köstere edi. Amma bizim tavırımıznı, babam begenmedi ğaliba. Men birinciden: «Baba, biz minda nasıl etip yaşaycaqmız?», dep soradım. Bu sualge babam nasıl tesirlengenini tasavur bile etip olamayım, çünki meni bu lafımı o çoq hatırlay edi, ale daa hatırlay.
Arqa planda boş yerler. Bir qaçlarında ev temelleri qoyulğan ve qurucilıq malzemeleri yata. Episi öz saibini bekley. Uzaq olmağan bir yerde terek qalımtıları körüne edi, başta bu yerde kiçik saçılğan ormançıq bar eken, o mısır boğday çölüni qapata eken. Mına bu çölde bizim öz başına alğan, ya da daa doğrusı qaytarğan arsalarımız yerleşe edi. Adamlar boş çölge kelip, qurucılıq başladılar.
Bor Çoqraq, bütün başqa buña beñzer qasabalar kibi, boş yerde peyda oldı. O zamanları, adamlar çadırlarda yaşay ediler, birisi bir şey qurıp yetiştirse, oña da keçip yaşağanlar bar edi. Bir qazandan aşay edik, bir yerde yuqlay edik. Çoqusı qomşular, balaban ev yasamadan, kiçik vaqtınca olğan evçikler qura ediler. Bazı azbarlarda, o zamanlarnı hatırlatqan bu evçiklerni körmek mükün. Bugünki künde bir vaqıtları boş olğan arsalar, evlernen tola, soqaqlarda terekler ve ösümlikler yeşillenip tura ve kölge bere, amma daa bir qaç yıl evelsi mında mısırboğday çölü olğan, dep kim aytar eken.
Fotoda sol taraftan, balaban tomalaq savut tura, onıñ üstünde, dülber elnen adresimiz yazılğan, amma o vaqıtleri evlerge nomerler bermey ediler, arsa sanı yazılğan edi. Bu balaban savutta biz yaqarlıq tuta edik. Anda mazut toldura edik ve onnen soñ, mahsus bu yaqarlıqqa uydurılğan sobamıznı yaqa edik. Böyle yaqarlıq, bayağı paramıznı saqlay edi, çünki odun almaqtan qutula edik, amma ondan çıqqan küye canımıznı yaqa edi.
Arqa planda zavodnıñ beton qorası körüne. Zavod, bu balalığımnıñ ayrı bir saifesidir. Şimdi o çalışmay edi, amma qurucılıqlarımız endi başlağanda daa çalışa eken. Ana – babalarımız zavodqa barmağa yasaq ete ediler, amma top oynap bezgen soñ, oynamağa anda bara edik.
Mında oğlan bala oyunı içün er şey bar edi. Pek meraqlı edi, bizler anda barsaq, er vaqıt bir yerlerge tırmaşa edik, sekire edik, artımızdan qaravul köpekleri çapsa, yüksek qoradan, bir anda sekirip qaça edik. Amma zavodnı yavaş – yavaş tar – mar etip taşladılar ve meraqlı yerler anda da yoq oldı. Zaman ketkeninen, bizlerde büyüdik ve cep paramız olsun, dep andan renkli maden çıqacaq tellerini alıp, üstüni ateşte kuydürıp, tapşıra edik.
Qazanğan paramızğa barıp igrotekada oynay edik. Öyle, dep bizler kompyüter pristavkalarınen oynalğan yerlege ayta edik. Acayip şey, balaban, qıyın aletlerne qurulğan zavod, çeşit pristavkalarda oynamaq içün viran etile edi. İşte devir öyle edi. Doqsanıncı seneler – ağır vaqıtlar.
Ebet bala olğanıñda yapqan şeyiñni yaramay iş olğanını pek añlamaysıñ, amma biz tek kiçkene parça olaraq zavodtan teller ala edik. Lâkin andan qırsızlanğan şeyler ve olarnıñ çoqluğı deşetke kirsete. O vaqıtları er şey yıqıq, viran ve qırsızlıq alda edi.
Ögümizdeki yol Çora Batır soqağı. Amma bu yolğa soqaq dep, endi aytmağa mükün, o bir şeyge oşap başladı. Fotoda ise, boş arsalar etrafında arıqqa oşay. Şimdi, bu abadanlaştırılğan ve dlber bir soqaq. Bu işler bütün cemaatnıñ küçleri ile yapılğan edi. Em ışıq keçirmek, em ekinci qat asfalt qoymaq, geceleri nevbet tta edik, narkomanlarnı quva edik. Allahqa şükür, biz o marazlarda endi qurtuldıq.
Bugün balaçıqlarımız samokat ve velosipedlerinen temiz soqaqlar boyu kezeler mektepke keteler. Bizler ise, taşlı, topraqlı yerde biri birimizni arabada kezdire edik, mektepke ise, çamuradan keçip barğance bütün ayaqaplarıñ balçıqqa bata edi, torbaçıqta daima yanımızda deñiştirmek içün ayyaqap alıp yüre edik. Amma halqımız bu qadar şeyge dayanıp, öz ellerinen çoq bir şey yaptı, men buña pek ğururlanam. Halqımız içün ğururım arta.
Bir fotoresim, amma ne qadar hatıra! Er bir otçıq, er bir taşçıq – er şey pektanış. Bu şeyler menimki, olar er vaqıt hatıramda olacaqlar. Tünevin, ya da bir ay evelsi olğan şeyni sorağanda, ya hatırlarım, ya da yoq, amma o zamanları, avdetniñ birinci seneleri olğan er şeyni hatırlayım. Sekiz yaşında olğanda balabandan balaban kureknen qum toldırğanımı hatırlayım. Qardaşıma elemek qıyın olmasın, dep eki kurek qoymaq kekrek olğanını, qum pek yaramay olğanını, içi taş tolu olğanını hatırlayım.
Yani, er şey Freydke köre, insan balalığında şekillenip kele, o zaman oña negiz qoyula, onıñ üstüne ise, qalğan şey qurula. Men olğanım kibi ösüp çıqtım, ve men kibiler daa bir nesil östü.
Acayip duyğular. Olar çeşit – çeşittir. Biz büyüdik, aqıldanelendik, öz ballarımız oldı. Yahşı ve yaramay şeylerge qıymet kesip başladıq. Zaman ağır edi, ana – babamıznıñ bizlerge ayırmağa vaqıtları az edi. Amma meni yahşı dostlarım bar edi, men yaramay yollarğa çıqıp ketmedim. Bazıda telükeli işler yapsaqta, Allah bizni qorçaladı. Bizim ballarımız ise, yahşı evlerde öseler, biz olarğa keregi qadar diqqat ayıra bilemiz, istegen, telükesiz yerlerde oynay bileler. Amma olar biz kibi, ayatqa alışqan ve mustaqil olıp ösip çıqar ekenlermi? Men bilmeyim. Zaman kösterir. Men bu sualge bazıda kederlenev, amma anamnıñ sözleri aqılıma tüşe. 1 sentâbr künü anam meni mektepke ozğara ve dey: «Yolnı aqlıñda qaldır, yarın özüñ keteceñ, eger coyılsañ başqa ballar qayda ketkenini baq da olarnıñ artından ket, ballar episi bir mektepke baralar». Ve kelecek künü men mektepke özüm kettim.
Men o zamanlarnı sağınam. Ballar, büyükler er kez bir yerde edi, bir iş yapa ediler.
Elbette, zamanlar ağır edi, amma bizler bu zaman içinde yaşadıq ve men buña peşmanlıq duymayım. Biz, ana – babalarımız kibi saylav ögünde turmadıq. Olarğa ağır edi. Yahşı azır ayatnı taşlap keldim, degen fikir er kezniñ aqlında peyda ola edi. Çünki kelgen yerde bir şey yoq edi, tek boş çöl, işke almamazlıq, qurucılıqqa izin bermemek ve vesselâm. Amma Vatan bar edi, o duyğunen de er kez yaşay edi.
Men o zamanları doğıp, Vatanıma birinci sıralarda avdet etkenlerden olmasa edim, nasıl olacaq edim bilmeyim. Amma yapılğan saylavda meni iç şubem yoq. Şimdi de men aynım.
Hatırlağan ve aytıp bergen şeylerim, pek çoqtan, ta qadimiy zamanlarda olğan kibi kele. Çünki çoq şey deñişti, daa doğrusı, biz deñiştirdik. Olıp keçken er şey aqqında aytmaq kerek, çünki bu bizim tarihimiz. Men bellesem, halqımıznıñ avdet olması, bu global bir mesele. Bu protsess er kezni ayrette qaldıra, şaşırta. Avdet – tarihimizde parlaq bir adisedir. Biz bu şeyni añlamaq kerekmiz. Men eminim ki, biz avdet meselelerinen o qadar meşğul edk ki, ne yapqanımıznı daa tolusınen añlap olamaymız.
Dilâver Zinedinov
Müellifniñ tüşüncesi, muarriyet fikirlerinen farqlı olması mümkün.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Kreml nezareti altındaki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Ukraina vatandaşı Gennadiy Limeşkonı eki ayğa apiske aldı. Rusiye Federal havfsızlığı onıñ tutulğanını haber etken edi. Rusiye mahsus hızmetleri er kişini «Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ agenti» dep adlandırıp, işğal etilgen Qırımda diversiya azırlağanında şekley.
Qarar avgustnıñ 14-de açıq mahkeme oturışında qabul etildi, dep bildire Rusiye kütleviy haber vastaları mahkemeniñ matbuat hızmetine esaslanıp.
«Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi, Qırım Cumhuriyetindeki FSB idaresiniñ taqiqat bölüginiñ taqiqatçısı Limeşko Gennadiy Gennadyeviçni eki ayğa, 2017 senesi oktâbrniñ 13-ne qadar, apiske almaq muracaatını qanaatlendirdi», – dep qayd etildi mahkemede.
Avgustnıñ 15-de FSB işğal etilgen Qırımda Herson vilâyetindeki «SBU agenti olğan» Ukraina vatandaşı yaqalanğanını bildirdi. O, Qırımğa «diversion tedbirlerni kerçekleştirmek içün» yollanılğan eken.
Ukraina Baş ştabı haberni teşkere, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa.
Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, bunıñnen bağlı resmiy beyanat azırlanıla ve eñ yaqın vaqıtta derc etilecek.
Rusiye bundan evel de Qırımda «ukrain diversantları» yaqalanğanını bildirgen edi. Ukraina mahsus hızmetleri bunı red ete.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ “Faydalı ilim” oqutuv-maarif merkezinde mektep talebeleri ve mektepten aldın balaçıqlar içün yazlıq tahsil ve eglence meydançığı işine başladı. Umumen, meydançıqqa 40 bala qatnay. Balalar “Adalet”, “Büllür”, “İrfan”, “Birlik” taqımlarına bölünip, öz taqımları içün şiarlar saylap aldılır. Balalar içün ilk kiriş dersleri ve maruzalar artıq keçirildi.
Meydançıqnıñ programmasında – saba gimnastikası, İslâm temellerini ögrenüv, Qurandaki surelerniñ ezberlenmesi, ibadetlerniñ yapıluvı, sport ve eglence tedbirleri, viktorinalar ve intellektual yarışlar.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
İşğal etilgen Qırımda yaqalanğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ apayı Elmira Ablâlimova, onıñ aqayı yarımadada qırımtatarlarnıñ itibarlı lideri olmağa devam ete, dep saya, bunıñ içün onıñ apiste bulunması rusiyeli ükümetke «hızmet etken» qırımtatar erbapları içün elverişlidir.
Böyle fikirni o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında bildirdi.
«Bu menim şahsiy, belki de, subyektiv fikrimdir. Onıñ mında bulunması olar içün iç te kerekmey, çünki Ahtem azat etilip Qırımda olsa, soñ olarnıñ (ükümetke boysunğan qırımtatarlarnıñ – QA) rolü sıfır olacaq. Olarnıñ tırnaqlı, böyle aytayıq, itibarı endi körüne... Azatlıqta bulunğan Ahtem Çiygoz ise, olarnıñ rolüni sıfırğa tüzler», – dedi Elmira Ablâlimova.
Çiygoznıñ apayı aqayınıñ işi boyunca ceryannı «sımarlanğan» dep saya, ve mahkeme qararı evelden belli olğanında emin.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksyonov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Olarnıñ arasında Ahtem Çiygoz da oldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste bulunğan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
2016 senesi fevral ayında Qırım Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rostov-na-Donudaki Ukraina konsullığınıñ temsilcileri – Taras Malışevskiy ve Yuriy Dovgulâ – tahqiqat tevqifhanelerinde tutulğan 12 qırımtatarnı yoqladılar, dep haber ete “Qırım birdemligi” cemaat birleşmesi.
Faallerniñ malümatına köre, Taras Malışevskiy Novoçerkaskta 3-nci SİZO-da tutulğan ekinci Bağçasaray “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabüslerini yoqlağan. Qırımtatarlarnen o, baquv şaraitini, istinaf şikâyetlerini ve sağlıq allarını muzakere etken.
“5-nci SİZO-da Server Mustafayevni “Novaya gazeta”ğa abune etken edim ve bütün yanvar devamında bu gazetanı alğanına quvanam. Reberlik ile bütün körüşüvlerden soñ bütün gruppağa saç qırqmaq içün eñ azından bir maşnaçıq olmasınıñ mümkünligini muzakere ettik. Bundan ğayrı ariza ile birini er daim video nezaretiniñ olmağan kamerağa avuştırılmasını istedik”, – Malışevskiyniñ aytqanlarından birleşme alıntı ketire.
Bundan ğayrı konsul Qurman “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabüslerini de yoqladı. Onıñ bildirgenine köre, “yañı SİZO-da tutuv şaraiti yaramay olğanına baqmadan olarnıñ al-evalı yahşıdır”. Olar, suvuq ve dımlı olğan umumiy kameralarda otura eken.
1-nci SİZO-da Taras Malışevskiy Ruslan Mesutov ve Zekirya Muratovnen korüşken. Mesutov, tiş protezlerini alıp olamağanına şikâyet etken.
Üçünci gruppa saqatı Zekerya Muratov sağlıq alına şikâyet etken: belkemigi ağıra, basımı oynay ve midesi raatsızlay.
Kelecek afta Ukraina Baş konsullığınıñ temsilcileri Vladimir Dudka, Remzi Memetov, Enver Mamutov, Dilâver Gafarov ve Aydın Mamutovnı ziyaret etecekler.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
AQŞ aşıq aspan turalı kelisimşarttı qalpına keltirmeydi. Bwl turalı Aq üy basşısı Djo Bayden mälimdedi.
Endi Resey men AQŞ arasında qaru-jaraqqa baqılau jasau kelisimi ğana küşinde boladı. Bıltır qaraşada resmi Vaşington atalğan kelisimşarttan şıqqan bolatın. Eks-prezident Donal'd Tramp resmi Mäskeu erejelerdi birneşe ret bwzdı dep narazılıq tanıtqan. Keyin Resey de kelisimnen şıqtı. Biraq Kreml' mamırda qayta qosılatının mälimdedi.
Amerika Qwrama Ştattarı Aşıq aspan kelisiminen şığatının habarlağannan altı ay ötken soñ, bıltır 22 qaraşada öz elinde qwjattıñ küşin toqtatqan. Vaşington Mäskeudiñ kelisimdi «öreskel bwzğanın» birneşe märte mälimdegen. AQŞ-tıñ bwl qadamı älemdegi qaru-jaraqtı taratpau isine köp zardabın tigizdi. Amerikanıñ bwrınğı prezidenti Donal'd Tramp «Vaşingtondı aldap jatır, onıñ äskeri äleuetin ädiletsiz türde şektep otır» dep bwl jüyeni jii sınap kelgen.
Bıltır taraptar arasında jaña kelisimge qol jetaizu mümkindigi bolğanmen, resmi Mäskeu Uaşingtonnıñ bwl äreketine teris reakciya tanıttı. Resey Sırtqı ister ministrligi Qarudı taratpau jäne qarudı baqılau departamentiniñ direktorı Vladimir Ermakov Uaşingtonnıñ kelisimnen şığuın jäne Mäskeuge qatıstı ayıptı negizsiz dep atadı.
Atalğan kelisimge 1992 jılı Hel'sinkide Europadağı qauipsizdik jäne ıntımaqtastıq wyımına müşe 23 memlekettiñ ökilderi qol qoydı. Qwjattıñ qabıldanuına Mäskeu belsendi atsalısqan. Kelisim 2002 jılı küşine engen. Onıñ şarttarı boyınşa, kelisimge qol qoyğan 34 el äskeri küşi men mekemeleri turalı aqparat jinau üşin bir-biriniñ aumağına qısqa merzimge qarusız wşaq jibere aladı.
Kelisimdi qoldaytındar bwl qwjat elderdiñ bir-birine senimin arttırıp, olardıñ jasırın äsker jwmıldırıp jatpağanına, äldebir elge şabuıldau josparı joq ekenine köz jetkizuge mümkindik beredi dep sanaydı.


text:
Rusiye tarafından istilâ etilgen Qırımda separatizmde qaabaatlanğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovğa qarşı mahkeme davasınıñ nevbetteki oturışında eki şaat öz ifadelerini seslendirecek. Bunı Qırım.Aqiqatqa iyünniñ 12-nde imayeci Aleksandr Podrabinek tarif etti.
«Bu adamlar, sözde, ameliyat-aqtaruv tedbirlerinde iştirak etken cemaatçılar. Yani, olarnı soqaqtan alıp, FSB hadimlerinen beraber keçmege rica ettiler, anda Umerovnıñ çıqışını seyir ettrdiler ve olar, bu video-yazı mevcut olğanını, o internetten alınıp DVD diskte saqlanğanını ve davağa qoşulğanını tasdiqlamaq kerekler. Bu yerde Umerovnı mahküm etecek iç bir şey yoq», – dedi Podrabinek.
İyünniñ 7-nde işğal etilgen Qırımda Kremlniñ nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi İlmi Umerov davasınıñ esasını baqıp başladı.Er afta çarşenbe künleri mahkeme oturışları olacağı haber etile.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ektremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
İlmi Umerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne, ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, añlamlarnı qarıştırğanını ayta.


text:
Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde oktâbr 14 künü qayd etilgen bayramlar aqqında laf etecekler.
Programma musafiri – Qırım tarihçısı, Milliy hatıra ukrain institutınıñ idare başınıñ muavini Sergey Gromenko.
Yayın iş künleri saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında efirge çıqa.
Efirge (044) 490-29-05 nomeralı telefon vastasınen bağlanmaq mümkün.
Qırımnıñ büyük qısmında radionı diñlemege imkân bar.
Diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.
Qırım.Aqiqat Radiosı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ Qırımda radio yayınlavınıñ teklinmesi boyunca leyhasınıñ ekinci basamağı çerçivesinde işlep çıqarıldı.


text:
Mütenasip qarar iyün 11 künü Qırım «parlamenti» toplaşuvında alındı, dep bildireler matbuat hızmetinde.
Beyanatta aytılğanı kibi, işbu qarar 2014 senesi mart 21 künü alınğan «Rusiye Federatsiyasına Qırım Cumhuriyetiniñ qabul olunuvı ve Rusiye Federatsiyası terkibinde yañı subyektlerniñ – Qırım Cumhuriyeti ve federal emiyeti olğan Aqyar şeeriniñ peyda olunması aqqında» Federal anayasa qanunına köre qabul etildi.
İşbu qarar aşkâr olunğan kününden işlep başlaycaq.
Bunıñ ile beraber Qırım «parlamenti»niñ deputatları «Agrarnaya partiya Rossii» Umumrusiye siyasiy firqasından Qırımnıñ Saylav komissiya azası Nikolay Vısotskiyniñ vekâletlerini toqtatıp, Saylav komissiyasınıñ terkibine deñişmelerni kirsetti.
Bundan da ğayrı, deputatlar Sergey Akimovnı da vekâletlerinden marum qaldırdılar.


text:
Mayısnıñ 1-nde Aqmescitte suv berilüvini sıñırlağanlar. Bunı «Voda Krıma» müessisesiniñ matbuat hızmeti haber etti.
«Russkaya/Dm.Ülyanova soqaqlarındaki tamir işler sebebinden saba saat 8-den aqşam saat 8-gece Russkaya, Grajdanskaya, Dm. Ülyanova, Millera, Zenitnaya, Trubaçenko, Soçinskaya, Gavena aralığı, Uşakova, Novorossiyskaya, Oçakovskaya, Batumskaya, Kaçinskaya soqaqlarından ve olarğa yantayğan soqaq ve aralıqlarda suv olmaycaq. Müessise oñaytsızlıq içün afu istey ve tamir işler vaqtına eailige suv alıp qoymaq tevsiye ete », – dep yazıla bildirmede.
Qırımnıñ Rusiye ükümeti bildirgenine köre, yarımadanıñ suv teminatı ile «eñ yaramay stsenariyge» azırlanalar.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, Rusiye Qırımnıñ suv teminatı vaziyeti fevqulâde olğanını tanıy. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Qırımnıñ suv teminlevi
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Ukraina şarqındaki eki yıl devam etken zıddiyetten sebep bir buçuq million ukrain aç otura, dep bildire Birleşken Milletler Teşkilâtı.
Dünya aşayt programmasınıñ (DAP) malümatına köre, olardan 300 biñ aşayt mahsulatsız qalıp, acele yardımğa muhtac. Eñ zor vaziyet Lugansk vilâyetiniñ Ukraina ükümeti nezaret etmegen ayrı rayonlarında ve sıñırdaki mesken noqtalarında üküm sürmekte, dep aytıla haberde.
Dünya aşayt programması er ay aman-aman 270 biñ insanğa yardım etmek niyetinde. BMT zıddiyetniñ er tarafını ealige gumanitar yardım alması içün mania olmamağa çağıra.
«Eki yıllıq zorbalıq, ateş, qorqu yaşayışı Ukraina şarqındaki biñlernen insannıñ ayatında silinmez bir iz qaldırdı», – dep ayttı BMT DAP Ukrainadaki vekili Cankarlo Stopponi.
«Zıddiyet devam ete ve bizler bu adamlarğa tezce yetişmek içün elimizden kelgenini yapmaq kerekmiz. Zıddiyetniñ er tarafını aşayt mahsulatqa muhtac olğan insanlarğa tolu ve maniasız gumanitar yardım berilmesini teminlemege çağıramız», – dep qoştı DAP vekili.
2014 senesi noyabr ayından başlap BMT Dünya aşayt programması Ukraina şarqınıñ yarım million sakinine acele yardım yolladı. 370 biñ insan er ay aşayt mahsulatını ve 180 biñ kişi bazarlarda mal almaq içün vauçer ala.
Ukraina şarqındaki silâlı zıddiyet 2014 senesi aprel ayından berli devam ete. Ukraina akimiyeti Rusiyege qoltutqan separatistlerge qarşı terrorizm ile küreş tedbirleriniñ keçirilmesini ilân etti. Rusiye akimiyeti zıddiyette öz askerleriniñ iştirak etmesini red ete. Moskva Donbassta Rusiye «göñüllileri» bar olğanını bildire.
BMT malümatına köre, zıddiyet devamında doquz biñden ziyade insan elâk oldı.


text:
SBUnıñ «Yandex» kompaniyası menegmenti qanunğa uymağan şekilde ukrain vatandaşlarınen bağlı malümatnı toplap, Rusiyege yollağanınen bağlı malümat qabaatlavlarını red etmekte.
«Ne «Yandex-Ukraina» hadimleriniñ, ne de Ukrainadaki şubesi yolbaşçılarınıñ «Yandex» qullanıcılarınıñ şahsiy malümatına dair qısmına kirmege aqqı yoq. Qullanıcılarımıznıñ şahsiy malümatlarını qorçalamaq meselesi, bizler servis bergen bütün devletlerde eñ birinci yerde turmaqta. Hususan, bunıñ temin etilmesi içün, qullanıcılar aqqındaki malümat şahsiyetsizlendirilgen ve anonimdir», – denile kompaniyanıñ matbuat hızmeti bergen beyanatta.
«Uquq qorçalav organları kompaniyağa kerek olğan bazı malümatlarnı açıp berilmesinen bağlı muracaat yapmasınıñ resmiy bir usulı bardır, ve bunuñ içün mahkemeniñ mütenasip qararı olmalıdır, kompaniyanıñ özü de buña esas bardır dep saymalıdır. «Yandex» malümat yollay degen qabaatlavlar esassızdır», – dep ilâve ete «Yandex» temsilcileri.
Kompaniya yüz bergen vaqialar hususında yuristlernen mesleatlaşqanları aqqında bildirmekte.
Ukraina havfsızlıq hızmeti bildirgenine köre, mayısnıñ 29-nda «Yandex»te keçirilgen tintüvler, kompaniyanıñ menegmenti qanunğa uymağan şekilde ukrain vatandaşlarınen bağlı malümatnı toplap, Rusiyege yollay eken.
Daa evel mayısnıñ 29 bazaertesi künü Ukraina havfsızlıq hızmeti rusiyeli «Yandex» kompanyasınıñ terkibindeki Kyiv ve Odessa şubeleriniñ ofislerinde tüntüvler keçirgeni aqqında bildirgen edi.
Taqiqat işleri Ukraina Cinayet kodeksiniñ 111 maddesine binaen (Vatan hainligi) cinaiy iş çerçivesinde ötkerilmekte, dep bildire muessiseniñ temsilcisi. «Yandex» kompanyası taqiqat keçirilgenini tasdıqalay, lâkin hadimlerniñ işbu taqiqatnıñ sebebinden haberi yoq.
Mayısnıñ 15-nde Ukraina prezidenti Pötr Poroşenko öz emirinen Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa Şurasınıñ, Rusiyeli bazı vatandaşlar ve şirketlerine nisbeten yañı sanktsiyalar kirsetmekni közde tutqan qararını küçke kirsetti. Bu cedvelge kirgen 468 şirket arasında, hususan «Yandex» servis hızmeti, «VKontakte» «Odnoklassniki» ictimaiy ağları da bardır. Qararğa istinaden, internet-provayderler añılğan internet-resurs kirişlerini blok etmege mecburlar.


text:
Rusiye ükümeti rusiyelilerniñ 2014 senesi nefaqa toplamını qaytarıp olamay, çünki para Qırımğa masraf etildi, dep bildirdi maliye naziri Anton Siluanov, haber ete İTAR-TASS.
Nazirniñ qayd etkenine köre, 2015 senesi toplamnı «buzlatmaq» meselesi muzakere etilmey bile.
İyünniñ 25-de Qırım «parlamentiniñ» toplaşuvında Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi ki, 2020 senesine qadar Qırımnıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişaf programmasınıñ tedbirlerini yerine ketirmek içün 825 milliard ruble lâzim.
2014 senesi martnıñ 16-da Qırımda ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında sahte referendum olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de AQŞ rey berüvni tanımadı ve Qırım Rusiye tarafından işğal etildi degen fikirdeler.


text:
Qırımda analıq sermiyasını elde etmege imkân bergen birinci sertifikat berildi. Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire ki, Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov tantanalı sürette vesiqanı qırımlı Viktoriya Blagoveşçenskayağa berdi.
Bu vesiqa 453 biñ ruble miqdarında «analıq sermiyasını» qullanmaq aqqını tasdıqlay.
Viktoriya Blagoveşçenskayanıñ aytqanına köre, o, yanvar 12-de ariza bergen edi, paranı üç balasınıñ aliy oquv yurtlarında tasil almasına sarf etecek ola.
«Al-azırda esas vazifemiz – bürokratik problemler ve nevbetler olmaması içün işni teşkil etmektir», – dedi Aksenov.
2014 senesiniñ avgust başında Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım ve Aqyar sakinlerini analıq sermiyasını berüv programmasına kirsetmege avale etken edi. Ekinci, üçünci ve ondan soñra balanı alğan vatandaşlar analıq sermiyası aqqını qazanalar.


text:
Bul maqalanı amerikalı shıpaker Deniel Amenniń «Deneńdi ózgertpekshi bolsań – miyińdi ózgert!» dep atalǵan kitabında keltirilgen waqıya menen baslamaqshıman.
Bul kitapta joqarı tabıslarǵa erisken, qábiletli sportshı haqqında sóz etiledi. Óziniń súyikli jumısı, shańaraǵı hám kópshilik háwes etkendey dáramatı bar bolsa da, onıń da ózine tán ázzi tárepleri bar eken.
Ol mazalı nárselerdi jewden ózin tutıp tura almaytuǵın edi. Óz nápsine kúshi jetpegenlikten, hámiyshe qaltasına qanday da bir konfeta yamasa shokolad salıp júrer, azanda da, túste de, keshte de olardı jey beretuǵın edi. Hátteki, geyde yarım aqshamda oyanıp alıp, bir-eki pechene yamasa konfeta jep, sońınan jáne uyqılar edi.
Barǵan sayın bul sportshınıń talabı ońınan kelmey basladı. Jarıslarda da áwmet onnan júz burdı, densawlıǵı, kúsh-quwatı da burınǵıday emes.
Deniel Amenniń atap ótiwinshe, mazalı nárseler insannıń miyine tap narkotik sıyaqlı tásir etedi eken. Olarǵa da organizm úyrenip qalsa, jáne talap ete beredi. Mazalı nárseni kóp jewdiń aqıbetinde bolsa, qandaǵı qant muǵdarı kóteriledi, onı jemegen waqıtta birden túsip ketedi. Bunıń aqıbetinde insan ózinde hálsizlik hám tınıshsızlanıwdı sezedi. Sonday-aq, mazalı zatlardı hádden tıs kóp tutınıw insandaǵı kognitivlik funkciyalar (miy menen baylanıslı processler: eslew, itibar qaratıw, teńsalmaqlılıqtı saqlaw, sóylew, alǵan bilimlerin ámeliyatqa engiziw qábileti, esap-sanaq júrgiziw, boljaw, rejelestiriw, qadaǵalaw hám t.b. qábiletleri) dıń buzılıwına alıp keledi. Nátiyjede onıń miynet etiw qábileti tómenleydi.
Sonıń menen birge, kóp mazalı nárse jew denede isiniw processlerin keltirip shıǵaradı, buwınlardıń awırıwına sebep boladı. Shireli ónimlerdi jaqsı kóretuǵın sportshılarda dene jaraqatlarınan soń sawalıw procesi de sozılıp ketetuǵınlıǵı anıqlanǵan. Itibar bergen bolsańız, bas awırıwı, túskin keypiyat hám dene salmaǵınıń artıwı da mazalı nárseni kóp jew menen tikkeley baylanıslı.
Qullası, sol sportshı Deniel Amenniń kóriginen ótiwge kelipti. Shıpaker oǵan, bárinen burın, miyin durıs azıqlandırıwı kerekligin másláhát beripti. Eger mazalı, shireli ónimlerdi jewden nápsin tıya alıwdı úyrense, hámmesi jaqsı bolıp ketiwin aytıptı.
Hár kim óz miyine ne nárse, qanday vitamin kerekligin biliwi tiyis. Bul baǵdarda eń dáslep awqatlanıw menen baylanıslı 5 haqıyqattı túsinip alıw kerek.
1. Ne nárse jeseńiz, siz solsız
Bul tuwrı mánide aytılǵan gáp. Máselen, deneńizdegi kletkalar pútkil ómirińiz dawamında jańalanıp turadı. Teri hár 30 kúnde tolıq jańalanadı. Demek, siz tutınıp atırǵan awqat kletkalardıń ósiwi hám regeneraciya (qayta tikleniw) sına xızmet etedi. Ol dene hám miyińizdiń jumısına da tikkeley tásir etedi. Eger jeńil-jelpi «fast-fud»lardı kóp jeseńiz, pikirlewińiz de jeńil-jelpi bolıp qaladı. Dene salmaǵı menen baylanıslı mashqalalardı aytpasaq ta boladı.
2. Awqat narkotik sıyaqlı tásir etedi
Siz jegen awqatıńız keypiyatıńız hám dene tonusıńızǵa tásir etiwin sezgen shıǵarsız? Máselen, kofe ishkennen keyin ashıwshaqlıǵıńız tutıp qalıwı múmkin. Óytkeni, biz tutınǵan ayırım azıqlıq zatlar miyimizge narkotiktey bolıp tásir etedi. Geyde awqat jegennen keyin biraz biytaqatlanamız. Sonıń ushın, bárqulla durıs awqatlanıwǵa háreket etiw kerek.
3. Awqatlanıw racionı
Awqatlanıw racionı ómirimizdegi barlıq nársege tásir etedi. Awqat jew – bul tek ǵana ash qarındı tınıshlandırıw usılı emes, al barlıq processlerge tásir etetuǵın faktor bolıp esaplanadı. Tómende usı processlerdi sanap ótemiz.
• Salamatlıq. Nadurıs awqatlanıw densawlıqtı jemiredi, sapalı hám durıs awqatlanıw immunitetti kúsheytedi.
• Pikirlew. Durıs awqatlanıw tez hám anıq pikirlew qábiletin jaqsılaydı, joqarı shekler, ullı tabıslarǵa qaray anıq baǵdar alıwǵa járdem beredi.
• Kúsh-quwat dárejesi. Siziń kúshli yamasa ázzi bolıwıńız jegen awqatıńızǵa baylanıslı.
• Sporttaǵı tabıslar. Nadurıs hám sapasız awqatlanıw shıdamlılıq jáne erk-ıqrardı jemiredi.
• Dene salmaǵı. Bul jaǵdaydıń tikkeley awqatlanıw menen baylanıslı ekenligin bárshe biletuǵın shıǵar.
• Sırtqı kórinis. Salamat racionǵa ámel etetuǵınlardıń sırtqı kórinisinde de salamatlıq, kúsh-quwat hám shıray sezilip turadı.
4. Aldaǵanǵa isenbeń
Ayırım jaǵdaylarda televidenie, radio, gazeta hám kóshelerdegi daǵazalarda házir kópshiliktiń súyip tutınatuǵın tez tayar bolatuǵın awqatlardı reklama etedi. Bul da biznestiń bir túri bolıp, olar óz ónimlerin kóbirek satıwdı rejelestiredi. Biraq, tez tayar bolatuǵın ónimlerdi qanshelli kóp tutınsaq, biziń bel aylanamızdıń ólshemi sonshelli úlkeyip baradı.
Sonday-aq, ata-analardıń ózleri de geyde perzentleriniń zıyanlı azıqlıq zatlarǵa úyrenip qalıwına sebepshi boladı. Máselen, «Jılaǵandı qoysań, shokolad beremen», «Aytqanımdı tıńlasań, konfeta beremen» dep shárt qoyadı. Jaqsı bala bolıwı ushın onı zıyanlı ónim menen sıylıqlaw ata-analardıń eń úlken qátesi.
5. Kimniń racionı jaman?
Jaslar hám óspirimler fast-fudlardı júdá jaqsı kóredi. Geyde ata-anaları da olarǵa óz sózin ótkere almaydı hám qálegen nársesin tutınıwına ruqsat beredi. Biraq, bul dáwirde qáliplesken ádetlerdi keyin ala ózgertiw qıyın boladı. Bul ádetler miydiń rawajlanıwına kúshli tásir etiwi múmkin. Óytkeni, miy 25 jasqa shekem ósip-rawajlanadı. Sonıń ushın da, jas óspirimlerdiń qanday awqatlanıwı oǵada úlken áhmiyetke iye.
Derek : t.me/densawliq24ckaчaTb dle 11.3


text:
Qırımda «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında qabaatlanğan musulmanlarnıñ işini, cemaatçılıq tavsilâtlı malümatnı bilmesin dep, sırlı yapmağa isteyler, dep bildire iş boyunca qabaatlanğanlardan biriniñ adliyecisi Aleksandr Popkov. Bu aqta o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında bildirdi.
Adliyeciniñ qayd etkenine köre, taqiqatçılar qabaatlanğanlarnıñ imayecilerine azırlıq taqiqatı malümatını tarqatmamağa tevsiye ete.
«Bütün adliyecilerge azırlıq taqiqatınıñ sırını açmaq mümkün olmaması aqqında haber ettiler. Kerçekten ise, olar bu işni cemaatçılıq saasından almağa isteyler ve adamlarnıñ bu aqta bilmeleri ve laf etmelerini istemeyler», – dep qayd etti Popkov.
FSB-de bu cinaiy iş taqiqatınıñ ceryanına izaat bermeyler.
Fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqaladılar. Umumen 14 insan yaqalandı, olardan dörtü apiske alındı: Yaltada İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. FSB taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmeleri ile qabaatladılar. Episi dört kişi şimdiki vaqıtta Aqmescit apishanesinde buluna.
Bundan evel Aqyarda 4 Qırım sakini aynı «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında qabaatlanıp yaqalandı. Şimdiki vaqıtta olarnı Rostov-na-Donu şeerinde mahküm eteler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler. 2019 senesi martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi bütün tutulğanlarnı apiske aldı.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Teymur Abdullayevniñ anası Dilâra Abdullayeva oğlu ceza izolâtorından çıqarıldı, dep bildirdi. Bu aqta o, Facebook saifesinde yazdı.
«Tünevin, iyünniñ 9-nda, ceza müddeti bite, oğlumdan haber bekledim. Maña belli olmağan sebeplerden oğlum telefon etmedi. Bütün gece qasevetlendim… Bugün haber almağa istep, koloniyağa telefon ettim. Nevbetçi oğlum Teymur ceza izolâtorından çıqtı, sert tutuv şaraitli otrâdında buluna, dep cevap berdi», – dep yazdı Abdullayeva.
Martnıñ 16-nda Ukraina Baş prokurorınıñ Ofisi Abdullayevniñ ceza izolâtorında tutuluv sebebinden istilâcı memlekette akimiyet organları vekilleriniñ qanun ve cenk adetlerini bozğanından (Ukraina Ceza kodeksiniñ 438-inci maddesiniñ 1-inci qısmı) cinaiy tahqiqat başlattı.
2020 senesi noyabrniñ 18-nde Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Rusiye koloniyasında tutulğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Teymur Abdullayevniñ «aqlarını ğayrıdan tiklenmesini temin etmege» talap etti.
Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu davanıñ mabüslerine 2019 senesi iyün ayında üküm çıqardı. Daa soñra Rusiye Yuqarı mahkemesi qırımlılarnıñ ükmüni deñiştirdi.
Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñ ükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi bu davanıñ bütün mabüslerini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Faal Leyla Yaşlavskaya alâ daa Aqmescitniñ Kyiv rayon bölüginiñ polisinde buluna. Aynı zamanda faalniñ advokatını binağa yibermeyler.
berilgen melümatqa köre, faalni tutqan vaqıttan üç saat keçken. Polisniñ üyken leytenantı Sergey Minayev Yaşlavskayanı "polis aqqında qanunğa" esaslanıp tutqan. Polis bölügine kelgen advokat Hatice Mamutovanı binağa yibermeyler.
Aqmescitte, qırımtatar faali ve siyasetçi Nariman Celâlnıñ davası boyunca mahkeme oturışı başlamazdan evel, Rusiye polisiniñ hadimleri kelgen insanlarnı mahkeme binasına yibermeyip, olarnıñ pasport malümatını yazıp alalar. Aynı zamanda, polis hadimleri mahkeme binası yanında faal Leylâ Yaşlavskayanıtuttılar.
Biraz soñra, mahkeme outrışı qapalı şekilde keçirilecegi ilân etildi.
Oktâbrniñ 1-nde Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar faali ve siyasetçi Nariman Celâlnıñ apiske alınmasına qarşı berilgen istinaf şikâyetini baqıp, tevqif müddetini bir künge qısqarttı. Böylece, faal SİZO-da noyabrniñ 3-nece bulunacaq.


text:
Naxçıvanda Törkiyä-Azärbaycan xärbi künegüläre
Törkiyä häm Azärbaycan qorallı köçläre Naxçıvan üzidaräle cömhüriyätendä urtaq xärbi künegülär başlattı
Azärbaycan saqlanu ministrlığınnan yasalğan belderüdä "Sünmäs qardäşlek 2021" isemle künegülärdä Törkiyädän qatnaşaçaq xärbilärdän ber öleşeneñ Naxçıvanğa kilep citüe äytelde.
Biredä Törkiyä häm Azärbaycan gimnarı uqılğannan soñ bayraqlar almaştı. Bayraq almaşu tantanasınnan soñ isä ğaskärilär häm xärbi uyınnarda qullanılaçaq çılbırlı bron’le texnika Naxçıvandağı xärbi berleklärgä taba xäräkät itte.
Törkiyädän kitkän ğaskärilär Naxçıvandağı xärbi berleklärdä zur şatlıq belän qarşı alındı.
Bäyläneşle xäbärlär
Bill Geyts Fätxiyägä kilde
Forbs isemlegendäge iñ bay 4nçe keşe yaxtası belän Törkiyä yarların iñlärgä yarata
İstanbul hawa mäydanı – “Awrupanıñ iñ yaxşı aêroportı”
İstanbul hawa mäydanı Xalıqara aêroportlar şurası (ACI) tarafınnan oyıştırılğan "17th ACI Europe Awards" qısalarında "Awrupanıñ iñ yaxşı aêroportı” häm “İreşerlek hawa mäydanı" büläklärenä layıq buldı
Törkiyä Ğıyraqtağı terror höcümen gäyepläde
Törkiyä Ğıyraqnıñ Diyala vilayätendäge ber awılğa “DEAŞ” terror oyışması oyıştırğan höcümne gäyepläde


text:
Qırımda hastahanede tedaviylengen koronavirus hastalarından yedisi ağır alda buluna. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ baş nazir muavini Yelena Romanovskaya bildirdi.
«Ne yazıq ki, yedi insan ağır alda reanimatsiyada buluna. Üç kişi – 65 yaşından büyük vatandaşlar, tedaviylevni ve hastalıqnı zorlaştırğan bir sıra hronik hastalıqları bar», – dep qayd etti Romanovskaya.
Onıñ malümatına köre, 218 insan hastahanede buluna, 592 kişi observatorlarda qala.
Qırımda keçken künü altı yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Böylece, Qırımda 245 koronavirus hastası qayd etildi. 24-ü çetelden keldi, 21-i Rusiyeden, 84 insan tüzelip yahşı oldı. Eki insan vefat etti, daa ekisiniñ ölüm sebebi belli degil, amma COVID-19 diagnozı qoyulğan edi. Aqyarda 130 koronavirus hastası qayd etildi, eki hasta vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Sankt-Peterburgda noyabr 18-de qırımtatarlarğa qoltutuv aktsiyasınıñ keçirilmesi planlaştırıla. Bu aqqında Facebookta Sankt-Peterburg Birdemligi saifesinde aytıla.
«Er aynıñ 18-inci künü şeerimizniñ soqaqlarına qırımtatarlarğa qoltutmaq içün çıqacaqmız», – dep aytıla ilânda.
Teşkilât qayd ete ki, aktsiya künü tesadufen saylanmadı.
«1944 senesi mayıs 18-de facia oldı. Qırımtatarlarnı sürgün etmege başladılar. Ayvan vagonlarında erkek ve qadın, qartı ve yaşı bar edi. Bir çoq yolda ve ğurbette can berdi. On yıllar soñra qırımtatarlar evine qaytıp oldılar. Er kes avdet olmadı: yalıñız sağ qalğanlar. Halqnıñ sürgünligi – genotsid, insanlarnı etnik sebeplerden yoq etüvdir», – dep aytalar teşkilâtçılar.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirlerde, qırımtatar faallerinde ve Meclis azalarında kütleviy tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiye insan aqları ve ifade serbestligini bozmasın, ukrain siyasiy mabusları ve esirlerini azat etsin dep, oña qarşı bütün uquqiy ve siyasiy basqı usullarını qullansın istedi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımda Rusiye Federatsiyasınıñ vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsev Keriç keçitiniñ havfsızlığını teşkerdi.
Bu aqta avgust 10 künü Keriçniñ Rusiye memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Keçitte havfsızlıq ve kurort mevsimi devamında yolcularnıñ sayısı artqanı zamanında işni teminlev meseleleri baqıldı», – denile beyanatta.
Belaventsev paromlarğa yüklev ketişatını da teşkerip turdı, birine köterilip baqtı.
«Deñiz müdirligi»niñ baş müdiri Gennadiy Dedkov daa bir iskeleniñ qurucılığı planları aqta bildirdi.
Keriç boğazından parom keçiti – işğal etilgen Qırımnı qıtaiy Rusiye ile bağlağan yekâne naqliyat arteriyasıdır.


text:
Poklonnaya gora
Poklonnaya gora ya da Temenna dağı (rusça ПokлoHHaя ropa) — Moskovada bir dağ. Bu dağda öyle adı çünki evelleri Moskoviya kinâzları bu yerde Qırım Hanlığı elçilerine yalvarıp barğanlar (rusça «Ha пokлoH»), amma şimdiki ve ertece aqiqiy etimologiyanı deniştirmeycek olalar[1].
Birinci kere, 1508 senesi oktâbr 24, bu yerde Meñli Geraynıñ orta elçilerini qarşıladılar[2].
XX asırda Şuralar Birliginiñ akimiyetleri bu dağnı topraqnen musaviy yaptılar.
Şuña daa baqıñız[deñiştir | kodunı deñiştir]
Şimdiki vaqıtta ruslar ve «qazaqlar» (olar da ruslar, amma özüne «qazaqlar» deyler) temenna haçlarını (rusça пokлoHHыe kpecTы) Qırımda, ayrıca qırımtatar massivleri yanında, qoymağa seveler.
İhtar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ A. M. MoлдoBaH ПokлoHHaя ropa, saife 299
- ↑ A. ЖykoBa. Пporyлkи пo MockBe. ДBopцы, ycaдbбы, пapkи. — M.: ACT, 2017. — C. 82. — 130 c. — ISBN 978-5-17-102666-0.


text:
Rusiye prezidenti Vlabimir Putin bazarertesi künü dekabr 1-de Türkiyege devlet ziyareti ile keldi. TASS bergen malümatqa köre, Ankarada onı Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan ile muzakereler bekley.
Neşirniñ qayd etkeni kibi, Putin ve Erdoğan İşbirlik Şurasınıñ beşinci toplaşuvını yüksek seviyede keçirecekler. Toplaşuvlar er sene, de Rusiye, de Türkiyede keçirile.
«Em strategiyanı, em eki memleket arasında munasebet inkişafını işlep çıqarğan ve siyasiy, ticariy-iqtisadiy, insaniy işbirliginiñ esas leyhalarını teşkil etken idareci bir organ», – dedi Rusiye prezidentiniñ yardımcısı Yuriy Uşakov.
Tahminlerge köre, Putin Ankarağa kelip, birinci nevbette Atatürk abidesine gülçemberni ketirir, yañı prezident sarayında resmiy qarşılav tedbirinde iştirak eter, muzakerelerden soñ ise Türkiye prezidenti Rusiye zenaatdaşını aqşam yemegine davet eter.
Putin ile Erdoğan subetleşkende, halqara suallerine ayırıca diqqat etmek kerekler. Uşakovnıñ fikrine köre, 2015 senesi «Rusiye ve Türkiye işbirligi – Avstraliyadan Türkiyege keçken «G-20» reisliginiñ nazarğa alınuvı ile pekitilecek».
Putinniñ ziyareti devamında on añlaşmanıñ qabul etilmesi planlaştırıla. Olarnıñ arasında – «Rosatom» ve Türkiye energetika ve tabiat resurslarınıñ naziriligi arasında atom ve yanadaş saalarında çalışacaq hadimlerniñ azırlavı boyunca memorandum.
Bunıñ ile Rusiye energetik agentligi ve Türkiye Energetik Nazirligi arasında energoeffektivlik saasında qarşılıqlı añlaşma aqqında memorandumnıñ imzalanuvı ola bilecek.
Bundan da ğayrı, vesiqalarnıñ arasına Rusiye İqtisadiy İnkişaf Nazirligi ve Türkiyeniñ küçük ve orta şirketleriniñ destegi boyunca devlet teşkilâtı arasında añlaşmanıñ qabul etilmesi közde tutıla.
Bunıñ ile Sberbank ve Türkiye baş naziri yanında yatırımlarnıñ celp etilmesi ve destegi boyunca Agentlik işbirlik aqqında añaşmalarnı qabul eter, Sberbank ise Türkiye sağlıq saqlav nazirligi ile niyetleri aqqında protokolnı imzalar.
Bundan da ğayrı, cinaiy işler boyunca qarşılıqlı uquqiy yardım aqqında rus-türk añlaşması, eki memleketniñ emek saasında işbirlik memorandumı imzalanılacaq.
Şu sırada, rus-türk ticariy-iqtisadiy işbirlik aqqında akimiyetlerara komissiyanıñ 13-nci toplaşuvından protokol imzalanuvğa azırlana.
Uşakov şunı da bildirdi ki, Ankaradaki toplaşuv neticesinde 2016 senesi Rusiye ve Türkiyede turizm senesi olaraq adlanılacaq. 2013 senesi Türkiyede 4,1 mln Rusiye vatandaşı raatlandı, 2014 senesi bu raqam 14% arttı. Keçken sene Rusiyede türk turistlerniñ sayısı 385 biñ insan edi.
Evel qayd etilgeni kibi, Türkiye akimiyeti Rusiye yolbaşçılığı ile Qırımğa qırımtatarlarnıñ liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ kiriş yasağı aqqında söz yürütmek kerek edi.
Aprel ayında Mustafa Cemilevge Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa kiriş 5 yılğa yasaq etildi. Bundan soñ aynı böyle yasaq Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa seslendirildi.


text:
Kiyev – Türkiyedeki qırımtatar diasporasınıñ temsilcileri Bütündünya qırımtatar kongressini olarnıñ yaşağan memleketinde toplamağa teklif ettiler. Olarnıñ Qırım semetdeşleri buña qoltutalar, lâkin Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından manialar yapılacağından qorqalar. «Maydan inostrannıh del» fondunıñ yolbaşçısı, Ukrainanıñ İstanbuldaki sabıq baş konsulı Bogdan Yaremenko bunıñ kibi kongressniñ keçirilmesine munasebetini ve Ukraina akimiyeti Qırımnıñ tamır halqı içün ne yapa bilecegini Qırım.Aqiqat içün bergen intervyüsında tarif etti.
– Bogdan Vasilyeviç, Bütündünya qırımtatar kongressini Türkiyede toplamaq ğayesi ne qadar muvafaqiyetli?
– Mence, eñ yahşısı ve yahşı arasında saylamağa vaqıt degil. Yani eñ yaramay ve yaramay arasında saylamaq kerek. Onı Ukrainağa ait Qırımda toplamaq eñ eyisi edi. Uquq ve serbestlik olğan yerde: insaf aqqı, fikir aqqı ve ilâhre. Lâkin bes-belli, Qırımda bu kongressni toplamaq belli sebeplerden imkânsızdır. Anda bulunması kerek olğanlardan episi bile anda kiremez. Şu cümleden, halqnıñ liderleri: em Mustafa Cemilev, em de Meclis lideri Refat Çubarov.
Bilgenim kibi, bu ğaye peyda olğanda eki teklif bar edi – Kiyev ve İstanbul. Lâkin maña köre, Qırımdan qıtaiy Ukrainağa bunıñ kibi bir toplaşuvğa baracaq insanlar Qırımğa qaytqanğa problemlerge rastkele bile, em de qaytqan soñ olarnıñ havfsızlığı ile problemler yüz bere bile kibi qorqular doğru. Olarğa qarşı büyük basqı yapılacaqtır.
Bu sebepten olması mümkün variantlar arasından sayladılar. Türkiyeni sayladılar. Añlağanım kibi, şeer daa belli degil. Lâkin Türkiye bu vaziyette ğayet eyi bir saylav kibi körüne. Çünki bu memlekette eñ büyük qırımtatar diasporası yaşay ve onıñ liderleri qırımtatar halqınıñ problemlerini al etmek içün siyasiy istekleri olğanını bildireler.
Ukraina ve Rusiyedeki siyasiy vaziyette bunıñ kibi toplaşuv içün eñ uyğun yer Türkiye ola
Yani bu memleketniñ merkeziy akimiyetiniñ istegi, em de qırımtatarlarnıñ imkânları aynı. Ukraina ve Rusiyedeki siyasiy vaziyette bunıñ kibi toplaşuv içün eñ uyğun yer Türkiye ola. Mence, bütün meselelerni çezmese de, bu qarar ğayet doğru. Menim fikirimce, kongressten qaytqan Qırım iştirakçilerine basqı yapılacaq. Olar FSB, diger federal strukturalar, yerli akimiyet tarafından taqip ve basqınıñ nişanları olacaqlar. Lâkin kene de, bu toplaşuv, misal olaraq, Kiyevde keçirilse edi, telükeler daa çoq olur edi.
Em de daa bir oyuncı qoşula – Türkiye, o, qırımtatarlarğa yardım etmege azır olğanını köstere. Artıq bizler Türkiye prezidenti Erdoğan ve tış işler naziriniñ qırımtatarlarğa Türkiyede bu kongresste iştirak etkenleri içün Rusiyeniñ federal akimiyeti tarafından basqığa yol berip bermeycegini körecekmiz.
– Meclisniñ bazı azalarınıñ fikirince, bu vaziyette qırımtatarlar içün eñ müimi şu ki, Türkiye – Rusiyeniñ iqtisadiy ve siyasiy ortağı. Kreml Avropa birliginiñ mevamına diqqatnen baqa, Türkiye ise qırımtatarlar ve Moskva arasında aracı ola bile. Siz böyle fikirge qoltutasıñızmı?
– Qırımtatarlar arasında Rusiye ile añlaşmaq mümkün, Rusiye ortaq, dialog qurulması mümkün olğan medeniy bir memleket olğanını tüşüngen insanlar bar ve olacaq. Men Tükriye kendi menfaatlarını telükege atacaq kibi fikirge pek qoltutmayım. Lâkin bugünki künde Türkiyeniñ areketleri Rusiyeniñ toplaşuv iştirakçilerine nisbeten munasebetlerine tesir ete bile, çünki tedbir Ukrainada keçirilse edi, Rusiyeniñ cevabı daa sert olur edi.
– Erdoğannıñ ziyareti ve qırımtatarlarğa qoltutuvı Türkiye Ukrainağa nisbeten dost yerini alğanını ifadeleymi?
– Türkiye Birleşken Milletler Teşkilâtı ya da NATOda qoşulğan vesiqalar, siyasiy beyanatlar derecesinde Ukrainanıñ topraq bütünligine qoltuta. Lâkin bu memleketniñ ükümeti Türkiye limanlarından çıqqan naqliyat alâqalarına yol bermemek içün bir şey yapmay. Em de Türkiye ve Qırım arasında ava alâqalarına keder etmey, böyle etip yalıñız BMT ve NATOda faaliyeti çerçivesinde vazifelerge degil, Türkiye aviatsiya devleti olaraq aza olğan IKAO qararlarına da zıt kele.
Yani Türkiyeniñ fikirlerinde ameliyatta tekşermemiz kerek olğan çoq şey bar. Şimdilik bir-birine zıt kelgen beyanname ve areketleri bar.
– Söz sırası, qırımtatarlar içün Türkiyege deñizden ya da uçaq ile barmaq daa qolay, elverişli ve telükesizdir. Qırımtatar halqı vekilleriniñ kongresske yolunı qolaylaştırmaq içün Ukraina qanunlarını bozmaq mümkünmi?
Qırımtatarlarnı zorluqlardan azat etmek istesek, Qırımnı Rusiyeden almaq kerekmiz
– Tabiiy ki, mümkün degil. Bu yalıñız Ukraina qanunlarınıñ qaideleri degil. Grajdan aviatsiyası halqara teşkilâtınıñ qararı bar, Qırım üzerinde ava boşluğı Ukrainanıñ ava boşluğı ola. Ukrainasız uçuşlar olamaz, ukrain akimiyeti kelgenine qadar. Böylece, Ukraina yarımadadaki uçuşlarnı kefil etmege ya da olarğa izin berip olamay: Türkiyeden, Rusiyeden, Ukrainadan, dünyanıñ diger devletinden olsa da. Lâkin Qırım – başqa seyyare degil. Halqara ava limanları o qadar uzaq degil. Ebet, bu da qıyınlıqlardır. Lâkin qıyınlıqlar ava limanına kelmek zor olğanınen bağlı degil, Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilgeninen bağlıdır. Demek ki, qırımtatarlarnı zorluqlardan azat etmek istesek, Qırımnı Rusiyeden almaq kerekmiz, bu qadar! Birden bütün qıyınlıqlar keçer!
– Siziñ fikiriñizce, Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnıñ milliy idare organlarına basqı yapmağa devam etse, olar daa ne qadar dayana bilirler? Rusiye Meclisni dağıtır ya da onı özüne boysundırır kibi tahminler ne qadar doğru ola bile?
– Menim fikirimce, bu suallerge kongress cevap bermeli: bunıñ kibi organlar işğal vaziyetinde faaliyet köstere bilemi, ne yapacaqlar, reberlikler nasıl çalışmalı.
Qırımtatar areketini bölmek ıntıluvları ukrain akimiyetinde de bar edi. Buña razı olmaq kerek. Bu halqqa qarşı yañlış, duşman siyaseti edi. O, Regionlar firqasınıñ temsilcileri ile bağlıdır. Ümüt etem ki, Qırım Ukrainağa keri qaytarılğan soñ bunıñ kibi bir siyaset Ukraina akimiyeti tarafından iç bir vaqıt yapılmaycaq. Aksine, Ukraina BMT konventsiyaları çerçivesinde em Qurultay, em de Mecliske belli statuslarnı bermek kerek. Ukraina bu şekilde devam etecegini tüşünem.
– Al-azırda Ukrainada Ukraina Anayasasınıñ yañı leyhası azırlana. Prezident Petro Poroşenko ve Refat Çubarov Qırım Muhtar Cumhuriyeti bölüginde qırımtatarlarnıñ aq-uquqları köz ögüne alınmalı, dep ayttılar. Şimdilik bunı umumen aytalar, ne demek istegenleri tam añlaşılmay. Faqat, Qırımda milliy territorial cumhuriyetniñ meydanğa ketirilmesi aqqında laf kete bile. Siziñ fikiriñizce, yarımada Ukrainanıñ nezareti altında olmasa, Qırımnıñ statusını deñiştirmek ne qadar mantıqlı?
Qırımnı qaytaruv siyasiy esnası bar, o da başlandı
– Tam zamanı. Ukraina Qırım meselesini al etmek içün bütün mehanizm ve merkezlerni qurmaq kerek. Bu topraqnı kontrol etmesek de, Qırımnıñ işlerine qarışmaq kerekmiz. İşğal etilgen topraqta qalğan Ukraina vatandaşları bar, olarnıñ bir sıra problemi bar, olarnı biz çezmek kerekmiz. Qırımnı qaytaruv siyasiy esnası bar, o da başlandı. Ukraina bunıñ episini baqmaq kerek.
Ve qırımtatar meselesiniñ al etilmesi – eñ qıyın meselelerden biri, menim fikirimce, onı Qırımnıñ Ukrainağa qaytarılmasından evel al etmek kerek.
Añlamaq kerekmiz, Qırım nasıl bir statusta qaytacaq: eskiden olğanı kibi ya da milliy qırımtatar muhtariyeti olacaq. Qırımtatar milliy muhtariyeti olsa, rus ve ukrain tilleriniñ qullanma meselesini al etmek kerekmiz. Olar da qırımtatarlardan az olmaycaqlar.
«Maydan inostrannıh del» – meseleniñ bu şekilde al etilmesiniñ teşebbüsçilerinden biri. Belki de, Qırım qaytarılğanına qadar qıtaiy Ukrainada deñeme leyhasını yapmaq kerek. Meselâ, qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde bir qaç rayon içün qarışıq status ola bile.
Bizler bu sistemanı kirsetmek kerekmiz, yoqsa Qırımnı ğayıp etken sistemağa qaytacaqmız. Buña yol bermemek kerek! Bu yalıñız qırımtatarlarğa qarşı cinayet olmaycaq. Ukrainağa qarşı cinayet olacaq!
Qırım parlamentiniñ işini yapacaq organ kerek
Tek Anayasa üzerinde çalışmaq yeterli degil, Ukraina Anayasasına deñişmeler kirsetmek vekâleti olacaq qanuniy strukturalarnı meydanğa ketirmek kerek. Şimdilik bu meselelerge kim teşebbüs kösterecek belli degil. Qırım parlamentiniñ işini yapacaq organ kerek. Bu meselelernen oğraşqan icra akimiyetniñ merkeziy organına ihtiyacımız bar. Bir çoq cemaat teşkilâtı böyle etip yanaşa. Böyle bir talap bar. Bu ğayege qarşılıq da bar. Lâkin, menim fikirimce, ne siyaset, ne de ahlâq ceetinden Ukrainanıñ başqa çaresi yoq. Bizler Qırımnı qaytarmaq kerekmiz, amma qırımtatar milliy muhtariyeti olacağını añlamaq kerekmiz.
– Qırımtatarlarnıñ liderleri Herson vilâyetiniñ ayrı rayonlarında milliy territorial muhtariyetniñ tiklenüv imkânları aqqında bir qaç kerek aytqan ediler. Men Herson regional Meclisiniñ temsilcileri ile laf ettim, olarnıñ aytqanına köre, bu laflardan soñ olarnıñ yerli eali ile munasebetleri kerginleşti. Ruslar ve ukrainler olarnıñ aq-uquqları telükege oğraycağını tüşünmege başladılar. Bundan sual peyda ola: yarımadada qırımtatar muhtariyeti aqqında qarar alınsa, Ukraina Qırımnıñ rus ve ukrainlerini uzaqlaştırmazmı?
Men Ukrainada ruslar ile bağlı iç bir problemni körmeyim
Men Ukrainada ruslar ile bağlı iç bir problemni körmeyim. Mence, buña qarşı çıqqanlarnıñ etnik mensüpligi ile bağlı problemleri yoq. Bunı añlamağanlar bar. Aqqlarını tüşüneler.
Bu suallerge cevap bermek kerek! Rus ve ukrain gruppalarınıñ aq-uquqları nasıl etip kefil etilecegini, ayrı statusı olacaq rayonlar ne şekilde idare etilecegini añlatmaq kerek.
Mal-mülk aqqında laf ketse, qanun bir de bir etnik gruppağa bir şeyniñ berilmesini belgilemey. Vilâyet ya da rayon nasıl olsa olsun, vatandaşlarnıñ aq-uquqları deñişmey. Bu qorqular sebepsizdir. Şimdilik ne yapacağımıznı bilmeymiz, areketler planımız, vesiqalarnıñ leyhaları yoq. Mence, habersizlikten olğan mühtekirlik ya da qavğa çıqarmaq içün aselet yapalar.
Lâkin daa bir kere aytam: bu halqqa borcumız bar. Bu kiçik halqnıñ canı adaletsiz bir şekilde ağırtıldı. Kelecegimizni medeniy Avropada körsek, Avropa Şurasınıñ etnik gruppaları aqqında sayğı aqqında konventsiyası çerçivesinde belli vazifelerimiz bar. Olarnıñ özüne has olğanını nasıl etip temin etecegimizni tüşünmek kerekmiz. Bunı aytamız. Yaşamaq içün küreşken kiçik halqnıñ özüne has olğanına qoltutmaq, coyulmamaq, ğayıp olmamaq yardımı aqqında aytamız. Ukraince ya da rusça laf etkenlerniñ aq-uquqlarını sıñırlamaq kibi bir şey yoq. Olmaycaq bir şey!


text:
Ukraina içki işler nazirliginiñ Kiyevdeki idaresi Ulu Vatan cenkiniñ müzeyi yanında keçirilgen aktsiyada 19 adam yaqalanğanını bildire.
«Saat 11:20-de bir qaç on insan tedbirlerniñ iştirakçileri ile qavğa etmege tırıştılar. Uquq qoruyıcılar zıddiyetni al ettiler», – dep bildire Kiyev militsiyası.
Yaqalanğanlarnı qabaatını belgilemek içün militsiyanıñ rayon bölügine alıp kettiler, – dep ayttılar militsiyada.
Radio Svoboda mühbiri bildire ki, içki işler nazirliginiñ hadimleri gençlerni müzey kirişinde toqtattılar. Olarnıñ çoqusı betini qapatqan edi. Bir qaçınıñ qolunda Ukraina ve «Svoboda» firqasınıñ bayraqları bar edi.
İçki işler nazirliginiñ hadimlerinden biri Radio Svobodağa bildirdi ki, uquq qoruyıcılar miting telükesizligini nezaret eteler.
«Bizler nizamnı nezaret etken uquq qoruyıcılarmız. Mefküre farqları», – dep ayttı o ola bilecek provokatsiyalarnıñ sebeplerini añlatıp.
Maskalarnı kiygen gençler kamerağa betini köstermek istemediler. Olardan biri, tahminen 16 yaşında genç dedi ki, uquq qoruyıcılardan qorqa, çünki «olar onı qıdıracaqlar».
«Men veteranlarnı añmağa keldim», – dedi o.
Militsiyanıñ malümatına köre, kommunistler teşkil etken mitingge tahminen biñ kişi keldi. Aman-aman 6,5 biñ uquq qoruyıcı nizamnı közetmekte. Ukraina Kommunistler firqası Kiyev şeer devlet memuriyetine muracaat etip, mayıs 1-de Hreşçatikte Halqara emekliler birdemliginiñ kününe bağışlanğan tedbir keçirilmesi aqqında ariza berdi. Militsiya reberligi Kiyevniñ merkezinde balalar içün eglenceler olacaq dep, teşkilâtçılarğa tedbirni başqa yerde keçirmege teklif etti.
Böylece, aprel 30-da Medeniyet nazirligi KŞDM cemaat bağları departamentine kommunistlerniñ mayıs 1-de müzeyde tedbir keçirilmesine izin bermedi. Kommunistlerniñ lideri Petr Simonenko miting qanun çerçivesinde keçirilgenini bildire.


text:
Ukraina İçki İşler Nazirligi bildireni kibi, Kiyev vilâyeti Vasilkovskiy rayonında yermay bazasında olğan yanğından sebep insanlarnı tahliye etmege başladılar.
Beyanatqa köre, söz Krâçki ve Kobtsı köylerinde yaşağan sakinler aqqında kete.
Nazirlikniñ malümatına binayen, yanğın neticesinde bir insan elâk oldı, 14 – zarar kördi. Olardan yedisi – Fevqulâde işler boyunca devlet hızmetiniñ hadimleridir.
Kiyev vilâyeti Vasilkovskiy rayonı civarında yermay bazasında iyün 8 künü üyleden soñ yanğın yüz berdi. Qurtarıcılar gece zamanı devamında ateşni toqtatıp olamadılar. Saba, iyün 9 künü, yanğın yerinde patlav yüz berdi.
Fevqulâde işler boyunca devlet hızmeti bildirgeni kibi, salı künü saat 11:00-ge üç qurtarıcı ile bağ qurıp olamadılar. Ukraina İçki işler Nazirliginde iyün 8 künü yermay bazasınıñ dört hadimi zarar kördi, biri hastahanede elâk oldı.
Yanğın sebepleri arasında – yermay mahsulatınıñ saqlav qaideleriniñ bozuluvı, eñkastan ateşke berüvni belgileyler.


text:
Tarixi häm mädäni häykällärne saqlap qaluda Rusiä töbäkläre wäkilläre aqça yuq, finanslaw citmi, dip zarlansa, Tatarstan xökümäte başlığı urınbasarı, mädäniät ministrı Zilä Wälieva bezdä nigezdä aqça tügel, andıy binalarğa igelekle xuca tabu probleması bar, dide. Qazanda tarixi häm mädäni häykällärne saqlaw oyışmalarınıñ 6 nçı qorıltayı başlandı. Bu qorıltay 2002 yıldan birle ütkärelä. Rusiäneñ mäğlümat çaraların häm mädäni qimmätlärne küzätep toruçı, ğadi genä itep äytkändä Rosoxrankul'tura häm Tatarstan ministrlar kabinetı belän berlektä ütkärelgän 6- nçı cıyınğa Qazanğa 200- dän artıq belgeç kilde. Bu qorıltay waqıtında mädäni mirasqa iä binalarnı saqlawnı qanunıylaştıru, alarnı saqlaw öçen böten il külämendä urtaq tarmaq buldıru, tözekländerüçe belgeçlär äzerläw problemaları da kütärelä. Annan da qala Rusiäneñ Bötendönya miras isemlegenä kertelgän tarixi häm mädäni häykällärne saqlawda xalıqara taläplärne ürtäwe dä tikşerelä.
Bügen Qazan täcribäsen öyränälär. Üzebez Mäskäwdä bulğan xällärne, Peterburda niçek eşlilär, barsı belän qızıqsınıp, Tömän yaqları, bütän respublikalar niçek eşlägänne qızıqsınıp yäşibez, dide Zilä Wälieva. Bu eştä qıyuraq adımnar yasarğa kiräklegen dä äytte. Qıyu adımnarğa kilgändä isä, Rusiädä 1 oktäberdän tarixi häm mädäni ähämiätkä iä binalarnıñ mömkin bulğannarın xosusıylaştıru qanunı köçkä kerä. Tatarstan bu adımnı üzendä sınap qarağan inde.
Andıy misallar bar. Qazannıqı ğına tügel, Alabuğa misalları da kürsätä, milekkä alğan binalar yaxşı totıla. Yortları da, eçtälege dä matur. Min uylıym berniçä törle forma bulırğa tieş. Bar şundıy urınnar, tarixi häykällär alarnı xosusıylaştıru xätta mömkin dä tügel. Mäsälän Kremelne alıyq. Ul böten xalıqnıqı. Ber yaqtan däwlät bulsa, ikençe yaqtan biznes strukturalar, öçençe yaqtan ictimaği oyışmalar, bütän oyışmalar. Şul uq däwlät orğannarı. Alarnıñ küpçelege tarixi urınnarda utıralar, dide xökümät başlığı urınbasarı, mädäniät ministrı. Yaña qanun tarixi häm mädäni binalarnı xosusıylaştırğaç, anı döres qullanmağan häm tarixi häykäl bularaq ähämiäten bozuçılardan kire alunı da qarıy.
Qazanğa tarixi häm mädäni häykällärne saqlaw oyışmalarınıñ 6- nçı qorıltayına cıyılğannar Qazan kirmäne, Raifo monastıyre, Alabuğa däwlät muzey tıyulığı, Bolğar belän dä tanışaçaq. 23- nä qädär däwam itäçäk bu çara waqıtında eşlekle söyläşülär, tügäräk öställär dä bulaçaq.
Nail Alan


text:
Twitter mikrobloglar ağı Kreml nezaretinde olğan Qırım ve Aqyar boyunca İç işler nazirligi idareleriniñ saifelerini tasdıqladı.
Bu aqta fevralnıñ 11-nde mavı tasdıqlav işareti peyda olğan Rusiye idareleriniñ saifelerinden belli oldı.
Twitter, işğal etilgen Qırımdaki Rusiye idareleriniñ saifelerini ne içün tasdıqlağanını açıq tefsir etmedi.
Ukrainanıñ ABD-deki elçisi Volodımır Yelçenko, mikrobloglar ağı Rusiye TİN-niñ Aqmescitteki temsilciliginiñ saifesini tasdıqlağan soñ Twitter reberligine resmiy mektüp-muracaat yolladı.
Twitter mikrobloglar ağı Rusiye TİN-niñ Aqmescitteki temsilciliginiñ saifesini tasdıqladı. Bu, mavı tasdıqlav işareti peyda olğan Rusiye müessisesiniñ saifeçinden belli oldı. Ukraina TİN birinci muavini Emine Ceppar buña “qabul etilmez” dedi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ Mesken-kommunal hocalığı nazirinden soñ onıñ birinci muavini Aleksey Boçarovnı da istifağa yollaylar.
Bu aqta Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ iyül 8-de çıqarılğan mütenasip fermanında söz yürsetile.
«Boçarov Aleksey Viktoroviçni Qırım Mesken-kommunal hocalığı naziriniñ birinci muavini vazifesinden 2016 senesi iyül 18-den öz isteginen bu arizağa binaen boşatmaq», – dep aytıla vesiqada.
Qırım Mesken-kommunal hocalığı naziri Aleksandr Jdanovnı bu afta bir sıra iş bozuluvı sebebinden istifağa yolladılar. O, bu vazifeni eki yıl devamında eda etken edi. Şimdiki vaqıtta onıñ yerine kim kelecegi aqqında daa belli degil.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar iş adamları ve Sudaq sakinleri «Sudaqlı dört kişiniñ» cezalarını tölemek içün para cıymağa yardım etti.
Bu aqta qırımtatar faali Lenora Dülber Facebook saifesinde bildirdi.
«Balalarnıñ cezalarını tölemek içün para cıymağa yardım etken qırımtatar iş adamlarına, bunen beraber, Sudaq sakinlerine ayrı teşekkürler bildiremiz. Bütün para cıyıldı, yigitler problemanen yüz yüzge qaldı», – dep yazdı o.
Bugün Qırım Yuqarı mahkemesinde Enver Çavuş ve Seytmemet Seytumerovnıñ apellâtsiya şikâyeti baqılması boyunca toplaşuv keçirildi.
Adliyeci Aleksandr Popkov, Lenora Dülberniñ sözlerine binaen, yigitler qanunnı bozmağanını, hususan, avtomobilde bayraqnen areket etüv, miting olmağanını ayttı. Lâkin, mahkemeci qarar aldı ki, bu qararğa binaen, Sudaqnıñ dört sakini cemaat merasimini keçirgen, ve mahkeme olarnıñ areketlerinde piket alâmetlerini kördi. Amma mahkemeci Timoşenko Sudaq mahkemesinen qanun bozulması tasnifi (klassifikatsiyası) boyunca razı olmadı. Böyleliknen, Çavuşnı ve Seytumerovnı merasimni teşkil etkenlerinde degil de, merasimde iştirak etkenlerinde qabaatladılar, bu ise cöremeni deñiştire – 20-den 10 biñ rublege qadar.
Bu iş boyunca qabaatlanğan daa eki kişi, Alim Muslâdinov v Ablâkim Ablâkimovnıñ şikâyet arizaları dekabr 22-de saat 15:30-da ve 15:45-te baqılacaq.
Hatırlatamız, mayıs 18-de Sudaq şeerinde qırımtatar bayraqlarınen öz yengil maşnalarınen yürgen dört qırımtatar gençi yaqalandı. Amma mahkeme cinaiy işni qapatmaq qararını aldı.
Avgust 29-da Qırım Yuqarı mahkemesi, Rusiye İçki işler nazirliginiñ Sudaq bölügi yolbaşçısınıñ vazifesini eda etken Dmitriy Krekovnıñ mayıs 18-de milliy bayraqlarnen şeerde yürip keçken dört qırımtatar gençine nisbeten davanıñ qapatılması aqqında Sudaq şeer mahkemesiniñ qararına qarşı şikâyetini baqtı.


text:
«Skrâbin» taqımınıñ fevral 2-de yol qazasında vefat etken solisti Andriy Kuzmenkonıñ mühlislerine Aqyarda yırcını añmağa bermediler.
«Argumentı nedeli – Krım» malümatına köre, tedbir iştirakçileri bir qaç çıraqnı yaqıp, cep telefonlarında taqımnıñ muzıkasını qoydılar.
Politsiya ve Taqiqat komitetiniñ hadimleri çıraqlarnı söndürip, bu yerden ketmege emir ettiler.
Planlaştırılğan körüşüv yerine saat yedilerde bir qaç adam keldi, lâkin politsiya hadimleri olarnı toqtatıp, vesiqalarnı teşkerip başladı. Yanında vesiqaları olmağan adamlar alâ daa militsiya ile subetleşeler.
Uquq qoruyıcılar foto ve video çıqarmağa bermeyler.
Bazarertesi künü, fevral 2-de, Dnepropetrovsk vilâyetinde yol qazası neticesinde «Skrâbin» rok-taqımınıñ lideri Kuzma olaraq meşur olğan Andriy Kuzmenko vefat etti.