text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası, söñki üç ay içinde devletke hainlik etkenlerinde qabaatlanğan sabıq Aqyar şeer şurasınıñ deputatlarına qarşı 10 qabaatlav aktını mahkemege yollağanını bildire. Bunı noyabrniñ 30-nda prokuraturanıñ matbuat hizmeti bildirdi.
Nezaret organı, «Aqyar şeer şurasınıñ üç deputatına qarşı nevbetteki qabaatlav aktları mahkemege yollandı», dep izaat berdi.
«Cinaiy işlerniñ tahqiqatı esnasında, 2014 senesi mart ayında Qırım Muhtar Cumhuriyeti Aqyar şeer şurası deputatlarınıñ, Qırımnıñ işğaline qoltutqanları ve yardım etkenlerine dair red etilmez delliller elde etildi», – denile bildirüvde.
Prokuraturanıñ malümatına köre, deputatlar «qanunsız olaraq bir sıra qararlar aldı, Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radasınıñ sözde «umumqırım referendumı» aqqında qararına qoltuttılar».
Sabıq deputatlar 12-den 15 yılğa qadar azatlıqtan marum etilüv şeklinde cezalana bileler.
Noyabrniñ 28-nde prokuratura, QMC Yuqarı Radasınıñ sabıq deputatlarına qarşı 59 qabaatlav aktınıñ mahkemelerge yollanğanını bildirdi. Olar devletke hainlik yptılar dep şüphe altında bulunalar.
Ukrainanıñ Baş prokuraturası, askeriy yeminni bozıp, Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ yarımadadan qıtağa qaytmağan 73 Ukraina arbiy hadimini devletke hainlik etkenlerinde qabaatlay.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


c: text/html

text:
Milan
Milan (italiança Milano, latinça Mediolanum - "tigezlek urtasında") - İtaliä tönyaq öleşeneñ töp şähäre, İtaliäneñ iñ zur töbäge Lombardiä ölkäseneñ häm Milan töbägeneñ idärä üzäge.
Xalıq sanı buylap İtaliäneñ ikençe şähäre, aqça-iqtisadi başqalası, dönya modası başqalası bulıp sanala.
Milan aglomiratsiäse yäki "Zur Milan" mäydanı - 982 km², xalıq sanı 5,2 mln keşe.
Milan şähäreneñ mäydanı - 181,76 km², xalıq sanı 1 350 267 keşe (2012).
Şähär 9 rayonnan tora.
Milan merı - Culiano Pizalia (2011 yıldan).
TarixYзrәpTү
Milan 600 b.e.q. keltlar tarıfınnan salına dip farazlana.
222 b.e.q rimlılar Milan qalasın basıp ala häm Mediolan (Mediolanum) isemen birä.
IV ğasırda Könbatış Rim İmperiäseneñ başqalası iseme öçen Rim belän köräşä.
IV ğasırda ostgotlar häm hunnar tarafınnan cimerelä, langobardlar idärä itkän çorda şähär diwarı cimerelä. Milan arxiepiskopı xäkimiätkä kilä.
X ğasırğa qädär şähär torğızıla, iqtisadi üseş kiçerä.
1045 yılda Milan bäysez däwlät (kommuna) itep iğlan itelä.
1111 yılda Milan köndäşe Lodi östennän ciñü.
1162 yılda 9 aylıq qamalıştan soñ Fridrix Barbarossa Milannı basıp ala, tuzdıra, bäysezlegen yuq itä.
1167 yılda Lommbardiä şähärlär Ligası tarafınnan qala torğızıla.
1176 yılda Leniano yanındağı suğışta Milan yaqlı ğäskärlär imperator ğäskären ciñä.
1183 yılda - Konstants Solıxı - Barbarossa häm Milan arsında kileşü näticäsendä Milan Awrupanıñ iñ bay şähärläreneñ bersenä äylänä.
1277 yılda gibbelinnar citäkçese - Ottone Viskonti - gvelf östennän ciñä. Respublika urınına Monarxiä urnaştırıla.
1450 yıldan Sfortsa dinastiäse. Mädäni üseş. Sfortsa saray däiräsendä Leonardo da Vinçi, Donato Bramanto eşlägännär.
1540 yılda Karl V Gabsburg Milannı ulına İspan Filippka tapşıra.
1706 yılğa qädär - İspaniä xäkimlege.
1630 yılda - çuma kizüe.
1796-1802 yılda inqıylabi suğışlar.
1802 yılda - Milan - Tsizalpin Cömhüriäte, soñraq İtaliä Cömhüriäte, 1805 yılda İtaliä patşalığı başqalası.
Napoleon suğışınnam soñ Milan Avstriä xakimlege astına qaytarıla.
1859 yılda Milan Sardiniä patşalığına kerä.
İkençe bötendönya suğışı waqıtında Milan "keläm räweştä" bombağa totıla.
1945 yılğa Milan nıq cimerelä.
Suğıştan soñ şähär torğızıla.
Şähär klimatıYзrәpTү
SportYзrәpTү
Milan şähärendä ike mäşhür futbol klubı urnaşa: "Milan FK" häm "İnter FK" (İnternatsionale). Bergä alar Çempionnar Ligası 10 bülegen yawlap alğan - şähärlär arasında rekord - iskitkeç kürsätkeç!
Rubin-Qazan İnter Futbol Klubına qarşı ike tapqır San-Siro stadionında uynadı, Çempionnar Ligasında häm Awrupa Ligasında.
Milan basketbol klubı - "Olimpiä" - 3 Awrupa kuboğın otıp alğan.
Här yıl Milan marafonı ütkärelä.
Hawa alannarıYзrәpTү
Milan şähärennän tönyaqta urnaşqan Vareze yanında "Malpensa" digän zur xalıqara hawa alanı bar. Milan eçendä Linate hawa alanı urnaşa, Awrupa eçendäge oçışlar öçen qullanıla. Bergamo yanında Karavaco isemendäge hawa alanı bar.
Milan - Awrupa aviataşu zur töyene, yulawçılar äyläneşe - 30 million ber yılda.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Demir yol ve avtobus alâqaları lâğu etilgen soñ Ukrainadan Qırımğa nasıl barıp çıqmaq mümkün? İş adamlarına Qırımda çalışmaq ne sebepten elverişli degil? Ne sebepten iş adamlarınıñ üçte biri Qırımda yañı qaideler boyunca çalışmağa istemedi? Bergilerniñ sayısı qaç qat arttı?
Qırım: İqtisadiyattan tış zonağa qadar cayav – «24» haber telekanalınıñ «Qırım.Aqiqat» yañı leyhasında.
Studiya musafirleri – Qırım iş adamı Sergey Bojenko ve qırımlı Yekaterina Rakitânskaya. Olarnen Qırım jurnalisti Aleksandr Yankovskiy subetleşti.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Aqmescit saatine köre saat 12:30) efirge çıqa.
Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat saytlarında ise saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) peyda olacaq.
Radio Svobodanıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.


text:
Ukraina İçki işler nazirligi Odessada olıp keçken yañı patlav aqqında bildire. Nazirlikniñ matbuat hızmeti bergen malümatına köre, iyül 20-de saba saat dörtlerde militsiya haber aldı, Rişelyevskaya soq., 60 adresi boyunca «Libertin» barında patlav yüz berdi.
«Militsiya hadimleriniñ malümatına köre, belgisiz şahıs tarafından qapu altında qaldırılğan maddeniñ patlavı neticesinde müessise qaravulı yaralandı. Er kişi tibbiy müessisege alıp ketirildi», – dep aytıla haberde.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, kiriş qapusı biraz boşuldı.
Vaqia yerinde «RGD-5» granatasınıñ parçaları tapıldı, olarnı ekspert-kriminalistik tedqiqine yolladılar. Al-azırda taqiqat-operativ gruppası ve patlav tehnik hızmetiniñ mütehassısları adiseni ögreneler.
Soñki vaqıtları Odessada patlavlar sıq-sıq ola. Çoqusı allarda militsiya bunı yaramazlıq ve mal-mülkke zarar olaraq tanıy. Uquq qoruyıcılarnıñ malümatına köre, Odessa ve Harkov bunıñ kibi cinayetler olğan şeerlerniñ liderleridir.


text:
Qırımnıñ «Fevqulâde vaziyetler boyunca nazirligi» noyabr 29-30 künleri ava şaraitleriniñ beter olacağı aqqında haber ete.
Acele bildirüv nazirlikniñ saytında aşkâr etile.
«Qırım Cumhuriyetinde Gidrometeorologiya boyunca Regional merkeziniñ malümatına köre, Qırımda noyabr 29-30 künleri şiddetli qar, tuman, buzlavuq beklenile,» – denile beyanatta.
Ava şaraitleriniñ beterleşüvi aqqında qırımlılarnı bütün afta devamında tenbiyeley ediler. Bu sebepten Keriç keçitiniñ işi toqtatıla edi. Noyabr 27 künü Qırımda ilk qar yağdı.


text:
Yaponiya sabıq baş naziri Yukio Hatoyama Qırım yarımadasını ziyaret etkeninden Yaponiyada problemleri olsa, Qırımda qalmağa azır olğanını bildirdi. Bunı Hatoyama cumaaqşamı, mart 12 künü, bildirdi, – haber ete RİA Novosti.
Onıñ sözlerine köre, bu kibi teklif Qırımda Rusiye prezidentiniñ daimiy temsilcisi Oleg Belaventsevden kelgen edi.
«Qırım akimiyetine minnetdarım, şu cumlden, yarımadada qalmaqnı teklif etken Belaventsevge teşekkürlerimni bildirem. Mende vatanımda ya pasportım ile problemlerim olsa, Belaventsevniñ teklifi üzerinde tüşünirim», – dedi Hatoyama.
Reuters bildirgeni kibi, Yaponiya sabıq baş naziri Yukio Hatoyama, Vatanında Qırım işğali tanılmağanına baqmadan, Qırımda üç künlük ziyareti ile buluna.
Yaponiya sabıq baş naziri Yukio Hatoyama, Yaponiya ükümetiniñ talabına baqmadan, salı künü mart 10-da Qırımğa keldi.
Bundan evel Hatoyamanıñ Qırım ziyaretini Yaponiya Tış işler nazirligi de takbih etti.


text:
Bir qaç ay devamında Ukraina ükümeti Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımnıñ reintegratsiya strategiyasını tasdıqlamaq niyetinde.
Bu aqta avgustnıñ 30-nda Kyivde keçken matbuat konferentsiyasında Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar haber etti.
“Bu vesiqanıñükümet seviyesinde ilerilemesi ve qabul etilmesi esas bir meseledir. Artıq soñki basamaqqa keldik, bu ise tasdıqlavlarnıñ üçünci raundı sayıla. Tış işleri nazirliginiñ soñki pozitsiyası qaldı. Yaqında, men bellesem bir-eki aydan soñ, vesiqa ükümet tarafından qabul etilir”, – dep ikâye etti Ceppar.
Onıñ sözlerine köre, qabul etilgeninden soñ sıradaki areket planı azırlanacaq.
2017 senesi Emine Ceppar, Qırım ve Donbassnıñ informatsion reintegratsiyası Ukraina haber siyaseti nazirliginiñ muim yönelişlerinden biri olğanı aqqında aytqan edi.


text:
Rusiyeniñ G7-ge qaytması şimdilik imkânsız, dedi Ukrainadaki Büyük Britaniya elçisi Melinda Simmons "RKB-Ukraina"ğa untervyü bergende, bildire Azatlıq Radiosı.
"Böyle alı baruvıñıznen öz-özüñizni G7-den çıqarttıñız. Böyle areketlerni toqtatıñız, o vaqıt G7 ve sanktsiyalar aqqında laf ete bilirmiz. Amma Minsk añlaşmalarında öz vazifeleriñiz becermegence, Ukrainağa qarşı tecavuzıñıznı toqtatmağance, böyle variantlar baqılmaycaq", - dedi Simmons.
G7-ge terkibine AQŞ, Kanada, Frenskistan, İtaliya, Almaniya, Yaponiya, Büyük Britaniya kire. Rusiye 2014-ünci yılda Qırımnıñ ilhaqından soñ G7-niñ körüşüvlerinde iştirak etmey.


text:
Rusiye, Qırımnı işğal etip, halqara uquq qaidelerini bozdı, qayd ete Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov.
Bazar künü, avgust 9-da, Dünya tamır halqları Künü munasebeti ile Çubarov Facebookta Rusiye, Qırımnı işğal etip, halqara uquqnıñ er angi qaidesini bozğanı aqta bildire, 2007 senesi sentâbr 13 künü BMT Baş assambleyası tarafından qabul etilgen BMT insan aqları aqta Beyannamesini de, şu cümleden.
«Demek, Qırımnıñ işğalden azat etilmesi Rusiyeniñ insan aqları esas yerni alğan halqara uquq çerçivesine mecburen qaytarılması ile keçirilecek», – dedi Çubarov.
Bildirilgeni kibi, Ukraina Tış işler nazirliginde deyler ki, Rusiye işğalci akimiyeti endi 70 yıl evelsi sürgünlik faciasını yaşağan qırımtatar halqınıñ temel aqlarını körmemezlikke ura.
Nazirlikte deyler ki, Rusiye Qırımnıñ işğalini toqtatmaq kerek. Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti.


text:
Oktâbr 14 künü Rusiye elçiligi ögünde ötkerilgen narazılıq merasiminde Qırım vatandaşlıq qamaçavınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Ukraina zapt etilgen yarımadada vatandaşlarını qorçalamaq içün bir şey yapmağanını beyan etti. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
«Qıtaiy Ukrainada Qırımda yüz bergen vaqıyalar aqqında haberdar degiller. Zapt etilgen yarımadada qalğan vatandaşlarını qorçalamaq içün Ukraina iç bir şey yapmay», – dep ayttı İslâmov.
O «qabaatsız olğan, lâkin dini rus standartlarına uymağan qırımtatarlarğa» qarşı Rusiye tarafından yapılğan areketlerni takbih etti ve Ukraina prezidentini ve ükümetini işğal etilgen Qırımda öz vatandaşlarını qorçalamağa çağırdı.
Oktâbr 12 künü zapt etilgen Qırımda terroristik teşkilâtınıñ qurumasında ve işinde iştirak etmesinde qabaatlanğan qırımtatarlarğa destek köstermek içün Kyivte Rusiye elçiligi ögünde tetbir ötkerildi.


text:
Moskvada yedek yolaqlarda endi dört kün devamında Aqmescit-Moskva treni areketsiz tura, içinde demir yolnuñ 80 hadimi bulunmaqta.
Bunı İnsan aqları boyunca qırım alan missiyası bildire.
«Vagonlarda kömür yedekleri bitti, yemek içün aqçaları da bitmekte, amma insanlar mülk içün mesülietli olğanı sebebenden trenni qaldırıp olamaylar», – deyler uquq qoruyıcılar.
Olğan malümatqa köre, demir yol yolbaşçılığı areketniñ ğayrıdan pekitüv tarihı aqqında bir şey aytmay ve meseleni çezmek içün de areket etmey eken.
Dekabr 27 kününden «Ukrzaliznitsâ» Qırım ile demir yol alâqasını toqtattı ve yarımadağa qatnağan trenlerni lâğu etti. Qırım yönelişi boyunca qatnağan trenler yalıñız Novoalekseyevka ve Hersonğa qadar baracaq.


text:
Rusiye uquq qoruyıcıları «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile iş tutqanınen qabaatlanğan qırımtatarı Refat Alimov cuma künü, oktâbr 28-de, 25 yaşını toldurdı. Bu doğğan künü SİZOda keçe. Bunı faal Anna Bogaçeva Facebooktaki «Qırım birdemligi» gruppasında yazdı.
«Refat Alimovnıñ doğğan kününi hayırlaymız! Bizler tezden azat etilecek ve kelecek doğğan kününi qorantasınen beraber keçirir, dep ümüt etemiz», – dep yazdı Bogaçeva.
Bogaçeva hatırlattı ki, Alimov yarım yıldan berli Aqmescit SİZOsında yata ve taqiqatı devam ete.
«Onı «terrorit bir teşkilâtnıñ iştirakçisini kibi» qabaatlaylar, bu ise em oña, em sağlam fikirge zıt kele. Ümüt etemiz ki, adalet yeñer. Amma şimdiden ayta bilemiz, Refat quvet ve cesaretniñ saibi olaraq bütün sınavlardan lâyıq bir şekilde keçe, şimdiki vaqıtnıñ bir çoq insanı böyle degil», – dep ayttı Bogaçeva.
Qızıltaş qasabasınıñ sakini Refat Alimov 2016 senesi aprel ayında «Hizb ut-Tahrir» ile iş tutqanında şeklenilip yaqalanğan edi.
Aprel 12-de FSB Alimovğa qarşı cinaiy iş açtı, amma qorantasına ancaq aprel 23-de Refat apiske alınğan soñ haber etildi.
Rusiye uquq qoruyıcıları aprel 18-de Alimov oturğan evde tintüv keçirdi. Malümat taşıyıcıları, diniy filmler ile diskler tutıp alındı, özü ise Qırımdaki FSB idaresine alıp ketirildi. Al-azırda o Aqmescit SİZOsında yata.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Ukrainı Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy çareler ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarnen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
Bazar künü, mart 14-te, Kiyevde «Sofiya Kiyevskaya» milliy qoruğında köçip kelgen qırımlılarnıñ körüşüvi ötkerilecek. Tedbirde Bağçasaray rayonınıñ meşur yerlerini kösterecekler ve Qırım halqlarınıñ medeniyetleri aqqında tarif etecekler. Bunı «Qırım diasporası» göñülliler cemaat teşkilâtı Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, «Qırımnı sevem» adlı körüşüvde yarımadanıñ qadimiy ve zemaneviy ealisi (alan, got, ermeni, yunan, qaray, qırımtatar, rom, rus, ukrainler ve digerler) aqqında meraqlı şeyler aytacaqlar.
«Körüşüv çerçivesinde musafirimiz Elnara Halilova bala ve büyükler içün qırımtatar haytarması dersini berecek, em de viktorinada iştirak etmek imkânı olacaq», – dep haber ete «Qırım diasporası».
Kiyev saatine köre saat 16-da başlanacaq tedbirni ziyaret etecek adamlarğa elektron şekilni toldurmağa tevsiye etile.
Cemaat teşkilâtı qayd ete ki, bunıñ kibi körüşüvler yıl devamında er ay keçirilecektir.
Fevral ayında körüşüv Aluşta ve Ermeni Bazarğa bağışlanğan edi, aprelde Yaltağa bağışlanacaq. Bu tedbirlerni Qırım işğalinden soñ qıtaiy Ukrainaga köçip kelgen tarihçılar ve bu sakinlerniñ sakinleri azırlaylar.


text:
Zoom tipli kameralar
Tehlukesizlik / Zoom tipli kameralar. Tehlukesizlik sistemleri - turniket, slaqbaum, domofon, alarm – siqnalizasiya, kartla, barmaq izi ile kecid sistemleri, ID kartlar ve s. satisi ve montaji. Seotech sirketinde Zoom tipli kameralar satili ve qurasdirilir. Bu tehlukesizlik kameralari xususi sistemle idare olunur. Obyekti yaxinlasdirmaq ve ya uzaqlasdirmaq mumkundur. Arma Kontrol sirketinde diger tehlukesizlik kameralarinin (Pin hole, Dome, Speed dome, Box, IP ve s.) ve sistemlerinin - turniket, slaqbaum, siqnalizasiya- alarm, domofon, kartla kecid, barmaq izi ve uz vasitesi ile kecid sistemleri, ID cardlar ve s. satisi ve qurasdirilmasi mumkundur. Butun tehlukesizlik mehsullarina resmi zemanet verilir. Zemanet muddeti erzinde texniki servis pulsuzdur. Arma Kontrol sirketi Azerbaycanin butun bolgelerinde xidmet gosterir.
ЦeHa: 1 usd. ЗaпoMHиTb


text:
ӘpдoraH TaTap бeләH oчpaшTы / Ärdoğan Tatar belän oçraştı
Törkiyä Däwlät başlığı Räcäp Tayyip Ärdoğan Tön’yaq Kipr Törek Cömhüriyäte İlbaşı Ärsin Tatar belän küreşte
Ärsin Tatar 27nçe-29nçı aprel’dä Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ äydäp baruçanlığında Jenevada Kiprlı taraflar häm garant illär Törkiyä, Greśiya häm Angliyanıñ da qatnaşuında ütkäreläçäk 5+1 formatındağı räsmi bulmağan Kipr temalı konferenśiya aldınnan oçraşular ütkärü öçen Törkiyägä kilde.
Tığız oçraşu programması bulğan Ärsin Tatar belän İlbaşı Ärdoğan İlbaşı qolliy&a...
-
-
-
30.09.2022
-
-


text:
ATR qırımtatar telekanalı sentâbr 1 künü on yıllıq yubileyini qayd ete, bu künni hadimler Kiyevde qarşılaylar.
Bunı Qırım.Aqiqatqa telekanal baş müdiriniñ muavini Ayder Mujdabayev bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, «memleket ve halq içün bu ağır vaqıtta keyf çatmağa yersizdir. Bugün Kiyevde on yıllıq yubileyni qarşılasaq, demek – ATR telekanalınıñ ağzını kimse qapatıp olamadı. Qırımtatarlarnıñ öz şimdiki vaziyetine boyun egeceklerine ümüt bile olmamaq kerek», – dey Ayder Mujdabayev.
O şunı da qayd etti ki, telekanal hayırlavlarnı Qırımdan da qabul ete, anda telekanalnı, Mujdabayev degeni kibi, «dünyada eñ sadıq seyirciler» baqa.
ATR qırımtatar telekanalı 2015 senesi aprel 1-den Qırımda işini toqtatmağa mecbur edi. 2015 senesi iyün 17-den kanal Kiyevde işlemege başladı.
Qırımda salı künü, sentâbr 1-de, «Millet» cemaat qırımtatar teleradiokompaniyası işke başladı.


text:
Sabadan berli Donetsk rayonlarınıñ sakinleri patlav ve toplarnıñ sesini eşiteler.
Bunı Deutsche Welle bildire.
«Gradlar» er bir evniñ yanında tura kibi kele. Divar ve pencereler tasırday», – dep aytalar Donetskniñ merkeziy rayon sakinleri. Telefon ağı er daim meşğul: adamlar bir-birine telefon etip, şeerde ne olğanını ögreneler.
Yerli sakinler Putilovskiy köprü rayonında faal uruş areketler aqqında haber eteler. Şaatlarnıñ bildirgenine köre, köpür de yoq etildi. Terrorizmge qarşı tedbirler ştatında bildireler ki, ukrain ordusınıñ Donetsk içerisine kirüv aqqında malümat yañlış.
Ava limanı yanındaki Kiyev rayonında ışıq, gaz ve suv yoq.
Sakinlerniñ bir qısmı saqlanmağa tırışa. Şeer merkezinde tükânlar tez-tez qapala. Merkeziy bazar da işini toqtata. Bazı yollarda cemaat naqliyatınıñ areketi bütünley toqtatıldı.


text:
Qırımnıñ Cemaat palatasınıñ reisi Grigoriy İoffe Qırımnıñ «mal qamaçavı» teşebbüsçileri – Qırımtatar Miilliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, qırımtatar halqınıñ lideri ve Bütündünya qırımtatar kongressiniñ prezidenti muavini Lenur İslâmovnı cinaiy işler beklegeni aqta bildirdi. Bunı sentâbr 10 künü, cumaaqşamı, RİA Krım haber ete.
Onıñ sözlerine köre, böyleliknen olar «Rusiye topraq bütünligini bozacaq olalar».
«Öz bildirüvleri ile Rusiye topraq bütünligini şübe altına qoyalar, buña cinaiy kodeksniñ muayyen maddeleri bar. Tüşünsinler», – dedi İoffe.
Şusı meraqlı ki, yaqında Qırım Devlet şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov atyqanı kibi, Qırım qamaçavdan zarar körmez eken.
Hatırlatamız, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Qırım ile memuriy sıñırnı blok etip, işğalci yarımadağa ukrain malınıñ ketirilmesini toqtatmaq niyetindeler.
Mustafa Cemilev matbuat konferentsiyasında aytqanı kibi, «ukrain malınıñ 80% Keriç boğazından Rusiyege yollanıla, çünki anda fiyatlar daa da paalı. İşğal etilgen territoriyalarda semetdeşlerimizni qıynağan aydutlarnı aşatmağa mümkün degil».


text:
Bağçasaraydaki Han sarayında sözde qazağa qarşı işlerni yapqan Rusiye şirketleri tarihiy abideniñ autentikligini mahv eteler. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ canlı efirinde QMC Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri boyunca Cumhuriyet komitetiniñ sabıq rehberi Edem Dudakov söyledi.
Faaliyetçi: «Restavratsiya bam-başqa şekilde yapıla: bir şeyni sıfırdan başlap yañıdan yapmaq kerek olsa bile, mimari abidesiniñ yaratıcıları tarafından qullanılğan tehnologiyalar ve malzemelerniñ aynısını qullanalar. Bu, yañıdan yapılğan kopiya olmamalı – obyekt autentikligini ğayıp etecek. Anda kiramet qalmasa, Han sarayı amelde UNESCO obyekti sıfatını ğayıp etecek. Maña köre, Ukraina abideniñ statusını, maalliy emiyetke malik statusından milliy emiyetke malik statusına qadar yükseltmek kerek. O zaman, dünya cemaatı da, belki, bu meselege diqqat eter», – dep qayd etti.
Bağçasaraydaki Han sarayında Qırımnıñ Rusiyege tabi akimiyetiniñ teşebbüsinen yapılğan qazağa qarşı işler devam ete. Şaatlarnıñ bildirgenine köre, saraynıñ baş binası etrafında ağır demir karkas qurula, onı üstten qoruma damınen örtecek olalar. Mutehassıslar, konstruktsiyanıñ ağırlığından topraq çökmek mümkün, dep qorqalar. Ondan ğayrı, işçiler mezar sanduqaları ve caminiñ kalligrafik yazılarını muafaza etmek içün mahsus qorumalar qoymadı, qadimiy ağaç pekitmeleri üstüne ise asıl da beton töktiler.
Daa evel Qırım adliyecileri ve advokatları Bağçasaraydaki Han sarayını qorçalav boyunca uquqiy kampaniyanı başlamaq niyet etkenleri aqqında bildirdiler.


text:
Mausımnıñ 17-i küni İşki ister ministri Marat Ahmetjanov azaptau boyınşa 137 istiñ toqtatılğanın, 96% arızdanuşınıñ küdiktilerdi naqtı tani almağanın mälimdedi. Osığan baylanıstı biz "Qañtar oqiğasın" zertteu täuelsiz komissiyasınıñ törağası Rısbek Särsenbaywlınıñ pikirin bildik.;t=594s
Diskleymer: Bwl joba AQŞ damu agenttigi (USAID) arqılı amerika halqınıñ kömegimen «MediaCAMP – Ortalıq Aziya bağdarlaması» ayasında dayındaldı. «The Qazaq Times» agenttigi aqparattıñ mazmwnına tikeley jauaptı jəne aqparat USAID-tıñ nemese AQŞ ükimetiniñ, sonımen qatar Internews wstanımına say kelmeui mümkin.


text:
Sentâbrniñ 19-dan başlap Estoniya Rusiye vatandaşlarına memleketke kirişni yasaq ete, şu cümleden üçünci devletler tarafından berilgen şengen vizaları olğanlarğa da. Bunı TİN yolbaşçısı Urmas Reynsalu haber etti.
Onıñ sözlerine köre, şengen vizaları olğan rusiyelilerge öz memleketlerine kirivnü Litvaniya, Letoniya ve Poloniya yasaq ete. Yañı qaideler sentbrniñ 18-den 19-na keçken gece çalışıp başlaycaq.
Estoniya TİN yolbaşçısı Reynsalu yasaq turistik vizalar ile seyaat etkenlerge ait olğanını, memleketke tuvğanları ile körüşmek ya da diger gumanitar sebeplerden kelgenlerge ise ait olmağanını bildirdi.
İyünniñ 1-den avgustnıñ 31-ne qadar Estoniya memleketten 99 Rusiye vatandaşını sürgün etti ve 582 rusiyelige memleketke kirişni yasaq etti.
Litvaniya, Letoniya ve Estoniya rusiyelilerniñ öz sıñırlarından Avropa Birligine kirişini sıñırlamağa añlaştı. Bu Avropa Birliginiñ devletleri şengen vizası olğan rusiyeliler içün qara sıñırlarnı keçüvde «ciddiy sıñırlavlar» aqqında qararnı qabul etti. Bu aqta Latviya Tış işler nazirliginiñ yolbaşçısı Edgars Rinkeviç bildirdi.
Avropa komissiyası sentâbrniñ 12-nden başlap Rusiye ile viza rejimini qolaylaştıruv añlaşmasından bütünley vazgeçüv qararını tasdıqladı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Çeçenistan prezidenti Ramzan Kadırovnı Sayğı ordeninen mukâfatladı.
Böyle bir emir uquq malümat portalında derc etildi, vesiqada aytıla ki, Kadırov «iş muvafaqiyetleri, cemaat faaliyeti ve çoq yıllı insaflı iş içün» mukâfatqa nail oldı.
Buyruqnı Putin tünevin imzaladı, dep haber ete «İnterfaks». «Vatan ögünde II derece yararlıqları içün» ordenini Devlet dumasınıñ deputatı Andrey Lugovoy da aldı – Londrada FSB sabıq zabiti Aleksandr Litvinenkonıñ öldürüvinde baş şübeli. Prezident Rostov vilâyetiniñ valisi Vasiliy Golubevni ve 90 yaşını toldurğan siyasiy közetici, telejurnalist Valentin Zorinni Aleksandr Nevskiy ordeni ile taqdirledi.


text:
Kalinovka
Kalinovka (ukraince KaлиHiBka, rusça KaлиHoBka) - Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 720 kişi (2001 senesi).
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa Qıtaydan ilk resmiy teşkil etilgen turistler taqımı keldi. Bu aqta «RİA Novosti» agentligine Kremlge boysunğan Qırm parlamentiniñ sanitar-kurort kompleksi ve turizm boyunca komitetiniñ yolbaşçısı Aleksey Çernâk bildirdi.
«Sentabr 9-da aqşam Aqmescit şeeri ava limanına Qıtaydan turistlerniñ ilk resmiy taqımı keldi, onıñ esas maqsadı, rusiyeli Qırımnı ziyaret etmek ve yarımadanen tanış olmaqtır», – dep ayttı Çernâk.
Onıñ sözlerine binaen, bu, Rusiye ve Qıtay arasındaki vizasız sıñırdan keçüv aqqında añlaşma boyunca işğal etilgen Qırımğa ilk yapılğan ziyarettir.
«Bugün bu birinci taqım, ve kelecekte ciddiy bir perspektivadır. Qıtay – Qırımnı er angi miqdarda turistlernen teminley bilecek yekâne bir devlettir, qıtaylı turistniñ merağı ise, turistik mevsimni eki-üç aydan aman-aman bütün yılğa keñleştire bile», – dedi Çernâk.
Bildirilgenine köre, Qıtay turistleri Livadiya, Vorontsov ve Hanlar saraylarını, «Massandra», Hersones, «Taygan» safari bağçasını ve Sudaq ceneviz qalesini ziyaret etecek, bundan soñ Soçi şeerine ketecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini, Ukrayına halq deputatı Ahtem Çiygoz Rusiyeniñ Qırım işğalinden sekiz yıl keçken soñ Ukrayınağa sadıq qalğan bir çoq kişi şimdi Qırım yarımadasınıñ arbiy obyektlerinde olğan patlavlarnı «qutlay», dep ayttı.
«Qırımda devamını bekleyler. Bu añlaşıla. Sekiz yıldan berli sert bir işğalde bulunalar, terrorist devlet bar, bu terrornı insanlar daa sekiz yıl evelsi is etti, dünya ise bunı endi-endi añlap başlay, Putin kibi bir canavar ve terror devleti olğan Rusiyenen işleri bar»,– dep ayttı Çiygoz Azatlıq Radiosına.
«(Telükege – QA) baqmadan insanlar Qırımda qayd eteler. Ve bizim vazifemiz – anda, Qırımda vatandaşlarımıznıñ quvançını devam ettirmek. Urmağa devam etmeli, anda urulacaq şey bar. Bunı yapmaq kerek», – dep ayttı halq deputatı «Azatlıq Live» yayınında.
Çiygoznıñ aytqanına köre, arbiy obyektlerde patlavlar işğal etilgen Qırımda 2014 senesinden soñ yarımadağa kelgenlerniñ telâşını ve stabilsizlik duyğusını quvetleştire ve şimdi olar, onıñ aytqanına köre, «Qırımnı terk etmey, andan qaça».
«Sekiz yıl devamında (Kreml tayin etken Qırım yolbaşçısı Sergey) Aksenov Qırımda kurort mevsimleri bar ve er şey yahşı, dep köstermege tırıştı. İşğal çoq devam etecek ve begenmeseñiz, dayanacaqsıñız, dep ayttılar, Qırımğa suv da kelecek, dep ayttılar, şimdi ise Qırım kurort ve agrar region olaraq emiyetini, incili yarımada olaraq da emiyetini coydı», – dedi Çiygoz.
«Kommersant» Rusiye neşiri yerli sakinlerniñ malümatına esaslanıp, Aqmescit rayonınıñ Sarabuz (Gvardeyskoye) qasabasında Rusiye arbiy aerodromında patlavlar aqqında bildirdi.
Rusiye Mudafaa nazirligi Sarabuzdaki arbiy uçaq alanında patlavlar olğanını resmiy şekilde daa tasdıqlamadı.
Avgustnıñ 16-nda saba işğal etilgen Qırımnıñ Canköy rayonında patlavlar oldı. Silâ anbarları, transformator alt stantsiyasında patlavlar ve demir yolnıñ zarar körgeni aqqında haber etildi.
Rusiye akimiyeti Canköy rayonınıñ Qalay köyünden 3 biñden çoq sakin tahliye etildi, dep bildirdi.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Rusiye Mudafaa nazirligi Qırımnıñ şimalinde olğanlarnı «diversiya» dep adlandırdı. Qırımda cinaiy iş açıldı. Şübheli ya da tutulğanlar aqqında malümat berilmey.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısınıñ mesleatçısı Oleg Krüçkov Qırımdaki patlavlarnı «terakt» dep adlandırdı.
The New York Times neşri yüksek rutbeli Ukrayına memurına atfı etip, işğal etilgen Qırımnıñ Canköy civarındaki patlavlarğa «elit ukrayin bölüginiñ» alâqası bar, dep bildirdi. Neşirniñ qayd etkenine köre, memur adı gizli olğanını istegen.
Avgustnıñ 9-nda Saq rayonınıñ Novofedirivka qasabasınıñ arbiy uçaq alanında patlavlar oldı. Rusiye akimiyeti «yaqın evlerden» tahminen 30 kişi tahliye etildi, dep bildirdi. 60-tan çoq mesken ev zarar kördi.
Rusiye Mudafaa nazirligi Novofedirivkada (Saq) arbiy uçaq alanında olğan patlavlarnıñ sebebi «bir qaç aviatsiya silâsınıñ detonatsiyası» oldı, dep bildire. «İnterfaks» Rusiye neşiri Rusiye Federatsiyasınıñ Mudafaa nazirligindeki menbasına esaslanıp haber etkenine köre, müessise patlavlarnıñ esas sebebi olaraq «yanğın telükesizligi qaideleriniñ bozuluvını» saya.
Ukrayına akimiyeti ve arbiyleri Rusiye işğal etken Qırımdaki patlavlardan mesüliyetini tanımadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Velosiped
Velosiped (lat. velox — tez, ayaq) pedallar arqalı adam mu'skilerı ku'shi menen ha'reketleniwshı, jer sırtında ju'riwge mo‘njellengen, do‘ngeleklı transport. Qolda (na'gıranlar velosipedı) ha'm motor (dvigatel) ja'rdemınde ha'reketlentiriletug'ın velosipedler de bar. Velosiped do'ngelek, rama, er, ro'l, pedal, sebi ha'm ekki shar (juldızsha)dan ibarat. Pedal basılganda og'an biriktirilgen shar shınjırı aylanadı, shınjır bolsa arqa do'ngelek og'ına mekemlengen shestirnanı aylantıradı. Velosiped qol ya'ki ayaq tormızı benen toqtatıladı. Do'ngelektın' o'lshemıne qarab, erkekler, a'yeller ha'm balalar velosipedlerı; wazıpasına qarap, universal, sport, mo'njelengen (sirkte, ju'k tasıwda isletıletug'ın, tirkeme arbalı, veloriksha), velosiped-drezina (relsda ju'rıw ushin) boladı. Da'stlepkı velosipedtı Karl Drais (Germaniya, 1818) oylap tapqan. Ha'zirgi ekki do'ngeleklı velosipedlerdın' tezligi 10—30 km/saat, awırlıgı 8—16,5 kg. Motorlı velosipedler saatına 30—50 km tezlik benen ha'reketlenedı. Sport velosipedı a'dewır jen'ıl boladı, tezligi saatına 70 km den ha'm onanda ko'birek bolıwı mu'mkin.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ uquqçısı Teyfuk Gafarovnıñ malümatına köre, Qırım mahkemeleri bunıñnen bağlı 55 işni baqtı, cezalar miqdarı 700 biñ rubleni teşkil etti.
«Qurman rayonı 18 iş – olardan 6 danesi 40 biñ rublelik para cezası, 8 danesi 15 biñ rublelik para cezası, 10 biñ rublelik 4 para cezası, Aqmeçit rayonı 7 iş – 10 biñ rublelik 6 para cezası, 1 iş qapatıldı. Bağçasaray 17 iş – 11 biñ rublelik 11 para cezası, 2 danesi 15 biñ rublelik para cezası, 10 biñ rublelik 14 para cezası. İslâm Terek rayonı 10 iş – olardan 3 tenbiyelev, 1 qapatıldı, 10 biñlik 2 para cezası, Aqmescit ş. 3 iş – olardan 1 danesi OVD baqılmasına yollanıldı, 10 biñlik 2 para cezası» – dep yaza Facebook saifesinde Gafarov.
O, şunı qayd etti ki, er iş boyunca apellâtsion şikâyet berildi. Bundan ğayrı, uquqçı uquq qoruyıcılar tarafından sual berilse, tek advokat yanında cevap bermege tevsiye etti. Buña Rusiye qanunlarınıñ ruhseti bar.
Gafarovnıñ aytqanına köre, mahkeme qararını advokatsız alğan adamlar Meclisniñ uquqiy idaresine vesiqanı berip, apellâtsion şikâyet azırlamaq kerek.
Mayıs 3-de Mustafa Cemilevni Qırımğa kirsetmediler. Bundan sebep qırımtatarlar Ermeni Bazar yanındaki sıñırda narazılıq aktsiyasını ötkerdiler.
Bundan soñra Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya Meclis reisi Refat Çubarovnı «ekstremizm faaliyetiniñ yasağı» aqqında tenbiyelep, Meclis yoq etilmesi ve onıñ faaliyeti yasaq etilmesi mümkün, dep bildirdi. Narazılıq aktsiyasınıñ iştirakçilerine nisbeten mahkeme muşavereleri olıp keçti, olarnıñ neticelerine esaslanıp, adamlarnı 10 biñ rublege cezaladılar.
Mustafa Cemilev Avropa mahkemesine muracaat etecegini bildirdi.


text:
İşğal etilgen Qırımda yerli matbuat vastaları 14 qırım rayon devlet memuriyetiniñ hadimlerine aylıqlarnıñ berilmemesi aqqında haber eteler. Bunı «Krımskiy Telegraf» agentligi bildire.
«Rayon devlet memuriyetiniñ hadimleri oktâbrniñ soñuna qadar keçken ay içün aylıqnı almaq kerek ediler, amma alâ daa almadılar. Olarnıñ aytqanına köre, evelden avansnı aynıñ 15-de bere ediler, qalğan aylıqnı ise – 30-31-de. Hadimler şunı qayd eteler ki, Qırım maliye nazirliginde bu mesele aqqında bileler, amma yardım etip olamaylar, para olmağanını bildireler»,– dep yaza neşir.
Neşirde şunı bildirdiler ki, qırım «nazirliginde» bu malümatnı red ettiler, amma tasdiqlamadılar da. Memurlarnıñ aytqanı kibi, vaziyetni ögrenmek içün qırım «nazirler şurası»na muracaat etmek, ya da «nazirlik»ke resmiy bildirüvni yollamaq kerek.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
«Areketlerimiz qanuniydir. Şimdi tintüv keçirile. Olğan malümatqa köre, Gujvannı kabinetinde 1,5 million grn tapıldı. Onıñ şahsiy esabında 313 biñ, «Vesti Mas-media» esaplarında 97 biñ grivna tevqif etildi», – dedi Ukraina kelir ve bergi naziri muavini Vladimir Homenko Kiyevde olıp keçken brifing devamında, dep haber ete İnterfaks-Ukraina.
Radio Svoboda efirinde milliy havfsızlıq ve mudaafa şurasınıñ kâtibi muavini Viktoriya Sümar, «Vesti» gazetasınıñ bank esapları maliye suistimalı sebebinden qapatılğanını bildirdi.
Bugün uquq qoruyıcı organlarnıñ tahminen 15 hadimi «Vesti» gazetasınıñ muarririyetini blok ettiler.
Neşirniñ baş muarriri İgor Gujva Radio Svobodağa bergen izaatında böyle areketlerni matbuat vastalarğa etilgen «siyasiy ücüm» olaraq adladı ve maliye suistimalda olğan qabaatını red etti.


text:
Japar Catılğanov,
tanımal étnograf, qucbegi, «Jiger» fectïvaliniñ lawreatı, Moyınqum awdanınıñ Qurmetti azamatı.
Men birneşe jıl ocı «Aq jol» gazetiniñ qoğamdıq tilşici bolıp, köp marapattarğa ïe bolğanmın. Onıñ bäri de büginde tarïx. Al «Aq jol» gazetin oblıcımızdıñ tarïxınan bölip qarawğa bolmaydı. Ol – aymaqtıñ tarïxı, şejireci.
95 jıl işinde ärtürli atpen şığıp kelgen bügingi «Aq jol» gazetin ata-babamızdıñ köneden jalğacqan közi men cözi dece boladı.
Bayqaymın, köptegen bacılımdar taqırıp tañdawda ocı gazetke elikteytin cïyaqtı. Jalpı, bir ğacırlıq tarïxı bar «Aq jol» gazetiniñ öñirdi jañğırtwğa qocatın üleci mol.
Böle-jarıp aytar bir mäcele, kezinde tabïğattıñ can qırlı qızıq ta qïın mäcelelerin qozğaytın, jurttı qorşağan ortanı cüyuge şaqıratın, tabïğat doctarınıñ «Jazïra» attı oqırmandar beti gazette ay cayın jarïyalanıp turatın. Tabïğatı tozğan eldiñ ozğanı joq. Condıqtan, qazir köptegen bacılımdarda umıt qalğan ocı tabïğat betin aqjoldıqtar qayta qolğa alıp, bïik deñgeyde köterce deymin. Oğan redakcïya qalamgerleriniñ äleweti, täjirïbeci molınan jetedi. Öytkeni, büginde köpşilik qızığa oqïtın arnayı better ay cayın öz deñgeyinde şığıp jatır.
«Aq jol» gazeti jañarıp, äcem bezendirilip, köleminiñ özi köñilge qonımdı bolıp şığarılwınıñ özi bacılımğa degen qalıñ oqırmannıñ cüyicpenşiligin arttırıp, qatarın köbeyte beretini dawcız.
«Aq jol» – atına zatı cay gazet,
Kelmey qalca jaltaqtaymız qayda dep?!
«Aq jolğa» jazıl, «Aq jolğa» jazıl, ağayın,
Onda til, dil, din jaylı aytar oy köp.
Moyınqum awdanı.


text:
Meclis reisi Refat Çubarov Rusiye Federatsiyası Adalet nazirliginiñ Meclisni Rusiyede faaliyeti yasaq etilgen ekstremist teşkilâtlar cedveline kirsetmek qararından şaşmadı. Refat Çubarov Facebook saifesinde böyle qarar tek Ukraina ve onıñ vatandaşları içün degil de, diger devletler içün de telükeli olğanını yazdı.
«Şahsen Putinge suallerim yoq: o, dünya toplulığı yol bergeni qadar işğal etilgen Qırımda özüni deşetli alıp bara. Başqa mesele ise, Ğarp devletleriniñ liderleri özüni bütün dünya taqdirini tizgen dep sayğan Rusiyege nisbeten alıp barğan siyaseti öz milletleri içün aqibetlerni añlay ekenmi?» – dep qayd etti Meclis reisi.
«Bugün qırımtatarlar, ukrainler, Ukraina ucum altında buluna. Yarın Rusiye kimge ucum etecek meselesinden qaçmañız. Bu siziñ devletiñiz ve siziñ halqıñız olacaqtır», – qoştı Refat Çubarov.
Aprel 18-de, bazarertesi künü, Rusiye Adalet nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Nazirlik saytında qayd etilgenine köre, bu qarar «Qırım cumhuriyeti prokurorınıñ cemaat birleşmesi faaliyetiniñ toqtatılması aqqında qararı boyunca» qabul etildi.
Ukraina Tış işler nazirliginde bu qararnı «insan aqlarını büyük bozuvı» ve Qırımnıñ tamır halqına qarşı Stalin repressiyalarınıñ devamı dep adlandırdı.
Aprel 3-te Kreml tarafından tayin etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar halqınıñ Meclisi faaliyetiniñ mahkeme qararına qadar toqtatılması aqqında qarar alğanını bildirdi.
Bundan evel Birleşken milletler teşkilâtı Rusiye Federatsiyasını Qırımda qırımtatar halqı Meclisiniñ qapatmasına yol bermemege çağırdı. Avropa Birligi Meclisni qapatmaq niyetlerden raatsız olğanını bildirdi.
Aprel 15-te, cuma künü, Qırımda Meclisni yasaq etmesi davası boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvı keçirildi, nevbetteki toplaşuvnı aprel 25-te keçirmek qararı alındı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqyarnıñ Ukrain milliy-medeniy merkezniñ (AUMMM) faalleri, qış milliy adetlerge bağışlanğanmuzıkalı edebiyat aqşamını keçirdi. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber etmekte.
Tedbur yanvar 16-sında Aqyar şeer milliy-medeniy merkezinde ötkerildi.
Aqşamnı AUMMM-niñ reisi Oleg Leus açtı. Onıñ teklifinen faaller “Nova radist stala” ukrain halq türküsini yırladı.
Leusnıñ aytqanına köre, ukrain köylerde “qış ayları şeñ bayramlarınen belli, çünki qışta tarlalarda iş yoq ve köyde adamlar şeñlene”.
Doğma Ukrainanıñ çeşit köşelerinden olğan toplanğanlar, olarnıñ tuvğan köy ve şeerlerinde olğan qış halq adetleri aqqında aytıp berdi, halq yırlarını yırladı.


text:
Ötken täulikte koronavirus infekciyasın jwqtırğan tağı 450 adam tirkelip, bwrın-soñdı bolmağan antirekord ornadı (ösim qarqını – 4,5%). Virus jwqtırğa..
Prezident Qasım-Jomart Toqaev cayasi quğın-sürgin jäne aşarşılıq qwrbandarın eske alu künine oray ündeu jariyaladı. Onda tarihi ädildikti qalpına kelt..
Elimizde mindetti vakcina zañ aynalasında biraz daulı dünieler şıqtı. Bwrındarı tek qatañ dini wstanımdağılar ğana vakcina auluğa qarsı şığıp bas tart..
AQŞ prezidenti Donal'd Tramp eldegi äleumettik jelilerdiñ qızmetin retteu turalı jarlıqqa qol qoydı. Söz bostandığı mäselelerip söz etken Tramp, äleu..
Oylap köriñiz, eger siz bwğan deyin bwl swraq turalı oylanğan bolsañız, erinbesten tağı bir ret oy jügirtiñiz: rasında bwl aqparattıq däuir me, älde b..


text:
Aravind Adiga
Aravind Adiga - belli indistanlı yazıcı ve jurnalist. 2008 senesi onıñ "The White Tiger" adlı birinci romannıñ içün Buker mukâfatı aldı.
Aravind Adiga 1974 senesi oktâbr 23 künü İndistan Tamil Nadu ştatınıñ paytahtı olğan Madras şeerinde (şimdiki adı Çennai) dünyağa keldi. Onıñ ana-babası kannadiga halqından edi. Balalıqta Karnataka ştatında, müim port olğan Mangalore şeerinde yaşadı. İlk ve orta tasilini "Canara High School" mektebinde aldı. 1990 senesi "St. Aloysius High School" adlı iyezuit kollecini bitirdi. Aravind ana-babasınen Avstraliyağa köçken soñ, Karlingford şeerinde "James Ruse Agricultural High School" adlı mahsus mektepte oqudı (bu mektep yüksek akademik aqibeti şuret qazandı). Nyu York ştatında Kolumbia universitetiniñ Kolumbia kollecinde ingliz edebiyatını ögrendi. Anda Aravind o zamannıñ belli muallimi Saymon Şamadan ders ala. 1997 senesi ilmiy derece "salutatorian" aldı. Adiga "Financial Times" adlı ingliz gazetasında maliye jurnalistiniñ karyerasını başladı. Daa soñ, "Money" ve "TIME" mecmualarında çalıştı.
MenbalarDeñiştir
- ↑ Aravind Adiga // Munzinger Personen (HeM.)


text:
Rusiye ordusı bir künde Donetsk vilâyetiniñ 10 meskün yerine ateş açtı, dep haber ete Ukraina Milliy polisi mayısnıñ 3-nde saba.
«İşğalciler barışıqsever sakinlerni öldürdi, yaralanğanlar bar», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, 33 vatandaş obyekti zarar kördi – mesken evler, bala şifahaneleri, mektep, yaşayış obyektleri.
«Keçken künü Rusiye ordusı meskün yerlerge ateş açtı – Mariupol, Liman, Avdiyıvka, Pokrovsk, Seversk, Svâtogorsk, Yarova, Novomıkolayıvka, Oçeretino, Şevçenko», – dep bildirdi polis.
Uquq qoruyıcılarnıñ malümatına köre, Rusiye Federatsiyasınıñ ordusı vatandaş obyektlerine ava, «Grad» reaktiv topçu ateş sistemaları, tank, ağır toplardan ateş açtı, qanatlı raketalarnı qullandı.
Polis cenk qanunları ve adetlerini bozuv maddesine istinaden tahqiqat başlattı.
Müessise, vatandaşlarnı teşkerilmegen yolnen ketmemege ve belli olmağan şeylerni kötermemege çağırıp, Rusiye ordusı vatandaş maşinalarına ateş aça.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/12 sentäber
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 12 sentäber biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
BMOnıñ Global könyaq illäre arasında xezmättäşlege köne (es)
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1931 — Xänif Xäyrullin, tatar yazuçısı, jurnalist.
- 1940 — Damir Şäräfetdinov, yazuçı, jurnalist, sportçı, ğalim.
- 1990 — Läysän Fätxetdinova, tatar yazuçısı, jurnalist, tapşırular alıp baruçı.


text:
Keçenlerde cenk neticesinde ketirilgen zararnıñ auditi meseleleri iş gruppası öz işiniñ ilk basamağını bitirdi.
İşniñ neticelerine köre:
• zararnıñ ayditi azırlandı ve viran etilgen mülkni yañıdan qurma fiyatı tesbit etildi;
• olarnı qayd etüv ceryanı ve Devlet mülk siciline tehnikiy talaplar işlendi.
Bu eki maddege akimiyet organlarınıñ, cemaat birleşmeleriniñ, tasil müessiseleriniñ ve inkişaf ortaqlarınıñ tahminen 200 vekili qatılacaq.
İşniñ kelecek basamağı, rfnıñ arvbiy tecavuzınıñ ketirgeni zararnı aftalıq qıymetlendirmek olacaqtır.


text:
40-tan çoq qırımlı çetelde buluna, on turist Mısırda zor vaziyetke oğradı ve yardım etilmesini talap ete.
Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım baş nazir muavini İgor Mihayliçenko koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı tedbirler aqqında er künlik maruza vaqtında bildirdi.
«43 qırımlı: Mısır arap cumhuriyetinde – 10, Türkiyede – 11, Taylandda – 11, Birleşken Arap Emirliklerinde – 6 insan, Şri-Lankada – 1 insan, Dominikana Cumhuriyetinde – 2 insan, Abhaziya Cumhuriyetinde – 2 insan. Mısır Arap Cumhuriyetinde bulunğan qırımlılarımız zor vaziyetke oğradı», – dedi o.
Mihayliçenkonıñ aytqanına köre, bu gruppada altı büyük ve dört bala bar. Onıñ malümatına köre, turistler Mısırğa martnıñ 16-nda keldi, ve olarğa yerli musafirhaneler ve uçaqlar karantin sebebinden işini toqtatmaycaq, dep aytıldı.
Faqat martnıñ 21-nde yuqunçsızlaştıruv yapılacaq dep, qırımlılar politsiyanıñ yardımınen raatlanğan musafirhaneden çıqarıldı.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov, zarar körgenlerden olarğa nasıl etip yardım etmeleri mümkün olğanını bilmege vazife berdi.
Qırımda ilk koronavirus hastası tasdıqlandı.
Yarımadanıñ Rusiye akimiyeti bildirgenine köre, Qırımda hastanen alâqada olğan er kes ve atta onı alıp ketken taksi aydavcısı tapıldı ve tecrit etildi.
İşğal etilgen Aqyarda martnıñ 22-nde saba koronavirus hastaları tasdıqlanmadı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
«Vatandaşlar teşebbüsi» fırqasından Rusiye prezidenti namzeti Kseniya Sobçak, muhasip organlarnıñ teşkerüvinden soñ qıtadaki Ukraina tarafından Qırımğa bara bilecek. Bunı martnıñ 6-sında Qırım.Aqiqatqa Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar, Sobçaknıñ Qırımğa Kyivniñ izni ile barmaq istegeni aqqında sözlerini iza etkende söyledi.
Ceppar: «Bir Rusiye vatandaşı ve, munasip şekilde, çetel vatandaşı olaraq o, qıtadaki Ukraina tarafından Qırımğa kirmek aqqına maliktir. Bunıñ içün memuriy sıñırnıñ çetel vatandaşları tarafından keçilmesini tertipke qoyğan qarar bar. Böyle vesiqalar migratsion hizmetke teslim etile, ve onda, munasip izinni bermezden evel böyle vesiqalarnı 5 küngece teşkermege aqqı bar. Misal içün, eger o, qapalı keçüv noqtalarından keçip Qırımnı ziyaret etken olsa, ve munasip hizmetler bundan haberdar olsalar – oña atta qıtadaki Ukrainanıñ territoriyasına kirmekni yacaq etecekler», – dedi.
Ukraina Devlet migratsion hizmetiniñ matbuat kâtibi Sergey Gunko, Qırım.Aqiqat içün bergen izaatta, «bu, konfidentsional malümat ve insannıñ şahsiy bilgileri» olğanı içün Kseniya Sobçaknıñ Qırımnı ziyaret etmek istegini iza etmege aqqı olmağanını söyledi.
Martnıñ 6-sında «Vatandaşlar teşebbüsi» fırqasından Rusiye prezidenti namzeti Kseniya Sobçak Rusiyede Ukrainanıñ elçiligine, Qırımğa Ukraina territoriyasından kirmege izin sorap mektüp yollağanını bildirdi.
2017 senesi oktâbrniñ 18-nde Kseniya Sobçak qomşu Rusiyedeki prezident saylavında iştirak etmek istegenini resmen bildirdi. O, özüne «er keske qarşı» namzet, dey.
Sobçak, ilhaq etilgen Qırımda saylavdan evelki teşviqat kampaniyasını yapmaycağını iddia ete edi. O, Rusiye Qırımnı ilhaq etip, halqara mecburiyetlerini bozdı, dep bildire edi.
Sobçaknıñ fikrine köre, Kyiv ile Moskva birlikte ilhaq etilgen Qırımnıñ statusına dair referendumnı ötkermek kerekler.
Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavı neticelerini tanımamağa davet etti.
Martnıñ 1-nde Yuqarı Rada BMT Telükesizlik Şurası ve Baş Assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini Qırımda Rusiye saylavınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina halq deputatı, MVD kollegiyasınıñ azası Anton Geraşenko Faceebookta, Kyiv vilâyetinde maşnağa silâdan atılğan ateş neticesinde Cohar Dudayev batalyonınıñ matbuat-zabiti, göñülli asker Amina Okuyeva vefat etti, dep yaza.
«Ukraina vatanperveri Amina Okuyevanıñ yüregi toqtadı. Onıñ maşnasına Kyiv vilâyetiniñ Glevaha qasabasındaki demiryol keçiti yanlarında çalılar içinden ateş açılğan. Yaralanuv neticesinde Amina vefat etken», – dep qayd ete o.
Geraşenko bergen malümatqa köre, onıñ ömür arqadaşı Adam Osmayev yaralanğan.
Şimdilik bu malümatnı tasdıqlağan başqa bir menba yoq.
İyünniñ 11-nde Kyivniñ Podol rayonında göñülli asker Adam Osmayev ve onıñ ömür arqadaşı Amina Okuyevağa ücüm etilgen edi. Politsiyanıñ malümatına köre, ücüm etken erkek kişi, özüni jurnalist olaraq tanıtıp, olarnen körüşüv yapacağı aqqında evelden añlaşqan eken. Küç hadimleriniñ versiyasına köre, olar maşnağa mingende, belgisiz şahıs qutudan «Glok» pıştavını çıqarıp, Osmayevniñ köksüne ateş açqan, Amina Okuyeva ise, cevap olaraq özüniñ Makarov pıştavından o adamğa bir qaç sefer ateş açqan.
Eki erkek kişi hastahanege alıp barılğan. O zaman Amina Okuyeva bir zarar körmegen. Politsiyanıñ versiyasına köre, ücümniñ esas sebebi göñülli qadın-qoca Adam Osmayev ve Amina Okuyevanıñ vatanperverlik pozitsiyasındandır.
2015 senesi fevral ayında Osmayev İsa Munayev elâk olğan soñ, Cohar Dudayev batalyonınıñ yañı komandanı olaraq saylânğan edi. Zenaatı boyuncaekim olğan Amina Okuyeva batalyonnıñ matbuat kâtibi edi.


text:
Muhammed al-Xorezmiy atındaģı TITU Nókis filialında Jaslar máseleleri, ruwxıy hám aģartıwshılıq isleri boyınsha direktor orınbasarı D.Kudaynazarova, Direktor máslátshisi M.Kaliev hám fakultet tyutorları qatnasıwında siyasiy-aǵartıwshılıq oqıw saatı ótkerildi.
SIYASIY-AǴARTIWSHILIQ OQIW SAATI
Muhammed al-Xorezmiy atındaģı TITU Nókis filialında Jaslar máseleleri, ruwxıy hám aģartıwshılıq isleri boyınsha direktor orınbasarı D.Kudaynazarova, Direktor máslátshisi M.Kaliev hám fakultet tyutorları qatnasıwında siyasiy-aǵartıwshılıq oqıw saatı ótkerildi.


text:
“Abdülxamid Xan” wazifa urınında
Bu turıda Törkiyäneñ Ênergetika häm tabiğıy çığanaqlar ministrı citkerde
Törkiyäneñ Ênergetika häm tabiğıy çığanaqlar ministrı Fatix Dönmäz Törkiyäneñ 4nçe zondaj köymäse “Abdülxamid Xan”nıñ Urta diñgezdäge berençe zondajı öçen wazifa urını Yörükler – 1 skvajinasına barıp citüen belderde.
Ministr Dönmäz Tvitterda açıqlaw yasap: “Abdülxamid Xan” millätebezneñ doğaları häm ömetläre belän Urta diñgezdäge berençe wazifa urınında,” – dide.
Cidençe buın texnologiyale köymäneñ ozınlığı – 238 metr, kiñlege – 42 metr. İke manara belän aktiv poziśiyaläw sistemasına iyä, 200 personal sıydırışlı köymä 12 200 mter tiränlekkä qadär zondaj yasıy ala.
Yörükler-1 skvajinası Antaliyaneñ Gazipaşa rayonı sulıqlarında urnaşqan.
Bäyläneşle xäbärlär
Türkiyäneñ keşesez su öste apparatı NATO künegülärendä
Türkiyäneñ keşesez su öste apparatı NATO künegülärendä iğ’tibar üzägendä ide
Ukrainadan 7 köymä xäräkät itte
Aşlıq cibärü qısalarında bügen Ukraina portlarınnan 7 köymäneñ xäräkät itüe belderelde
Süriyäneñ tön’yağında terrorçılar täêsirsez xälgä kiterelde
Süriyäneñ tön’yağındağı “Färat qalqanı” töbägenä höcümgä äzerlänüe bilgelängän “PKK/YPG” separatist terror oyışmasınnan 7 terrorçı täêsirsez xälgä kiterelde


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırımğa qarşılıq Donbas vaziyetiniñ çezilmesi qabul etilemez, dep tüşüne. O, «Halq hızmetçisi» fraktsiyasınıñ reisi David Arahamiyanıñ «Prâmıy» ukrain telekanalınıñ yayınında Donbastan askerler ketsin dep, işğal etilgen Qırımğa suv berir edi dep aytqanını tenqit etti.
«Arahamiyalar toprağımıznı satacaq! Devlette birileri bütün halq – qırımtatarlarnı, ukrainlerni teslim etecek ola, anda 500 biñ insan bar. Devletimizniñ suv içün, Donbas içün bizni satmasına izin bermemelimiz», – dedi Çubarov UA:Krım telekanalında.
Arahamiya işğal etilgen Qırımğa suv berilmesi aqqında aytıp, bu onıñ «Halq hızmetçisiniñ» reisi olaraq degil, şahsiy fikri olğanını qayd etti.
Daa evel Ukraina Yuqarı Radasınıñ bücet komitetiniñ yolbaşçısı Yuriy Aristov Rusiye işğal etilgen Qırımğa suv satmaq ğayesi aqqında Azatlıq Radiosınıñ leyhası olğan «Shemı» mühbirine (video 2019 senesi oktâbrniñ 17-nde çıqarıldı – QA) izaat berip ayttı.
Daa soñra Aristov Qırım.Aqiqatqa izaat berip, bu tek ğaye edi, dep bildirdi. Bu mesele artıq muzakere etilmey, dep işandıra.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç, yarımada işğalden qurtarılğanına qadar Şimaliy-Qırım kanalından Qırımnıñ suv teminlevi imkânsız ola, dep işandıra.
Fevralniñ 5-nde Moskva kontrolindeki Qırımnıñ suv hocalığı ve melioratsiya devlet komitetiniñ yolbaşçısı İgor Vaylniñ bildirgenine köre, Aqmescitte içme suvu eñ çoq 90-100 künge yeter.
Bundan soñ Qırım ükümetiniñ Rusiye yolbaşçısı Yuriy Gotsanükniñ aytqanına köre, Aqmescitte suv berilmesini sıñırlamağa acet yoq.
Ukraina akimiyeti işğal etilgen Qırımnıñ suvnen teminlevi tek yarımada işğalden qurtarılğan soñ yañıdan başlatılacaq, dep çoq bildirgen edi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
«QırımSOS» cemaat teşebbüsiniñ faalleri ve qırımtatar milliy areket iştirakçileri Kiyevde Rusiye elçiligi binası yanında Qırımda belgisiz ğayıp olğanlarğa destek aktsiyasını keçirdi.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine binaen, aktsiyağa kelgen faaller, ellerinde yarımadada zorbalıqnen ğayıp oluvı qurbanlarınıñ adları ile levhalarnı tutıp, elçilik yanında sırağa turdı.
Aktsiya çerçivesinde iştirakçiler Rusiyeden Qırımda işğalden başlap bugünki künge qadar ğayıp oluv vaqialarınıñ taqiq etilmesini talap etti.
Miting soñunda faaller rusiyeli elçilik qorasına belgisiz ğayıp olğanlarnıñ adlari yazılğan beyaz şeritlerni taqtı. Olarnıñ añlatqanlarına binaen, bu, qaçırılğan insanlar bir vaqıt tapılacağına ümütni temsil ete.
Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya qayd ete ki, yarımadada 357 insannıñ bulunma yeri belgilenmegen, olardan 188 kişi belgisiz ğayıp oldı ve 169 adamnıñ soy-soplarınen bağı üzüldi. Qayd etilgen raqamdan 26 insan – qırımtatardır.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımğa Rusiye ağır arbiy tehnikasınıñ eşelonı kete. Onı Rusiye tarafından Keriç köprüniñ kirişindeki Tamal tren stantsiyasında körgenler. Videonı Qırım.Aqiqat muarririyetine oquyıcılar yolladı.
Demiryol platformalarında müendis-saper maşinaları buluna, hususan T-55 tankı bazasında İMR-1 müendis maşinası. Ve gaubitsalar – 152-mm 2S19 «Msta-S» gaubitsaları (NATO tasnifine köre – M1990 «Farm») ve 122-mm 2S1 «Gvozdika» gaubitsası.
Bundan ğayrı, T-72 ve T-80 tankları, uruş piyade maşinaları, yük maşinaları – şu cümleden raketa taşıyıcıları bazasında.
Arbiy eşelonda qanatlı vagonlar ve yaqıt tsisternaları bar edi.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayınağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayınadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayınanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayınanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırımnıñ Ğarbiy tarafına suv yetkizmek içün 20 milliard ruble kerek olacaq. Bunı dekabr 8 künü Kreml kontrolündeki yarımadanıñ inkişaf programmasınıñ idare yolbaşçısı Andrey Nikitçenko bildirdi, dep haber ete «RİA Novosti Krım».
«Mahsus programmada kerekli tedbirlerniñ kompleksi belgilengen: suv alımları, suv temin yolları, pıtaqları. Bunıñ toplam masrafları 20 milliard ruble teşkil etecek», – dedi Nikitçenko.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ Ukraina Dnipronı yarımada ile birleştirgen Şimal-Qırım kanalı boyunca yarımadağa suv berilmesini toqtattı. Ukraina bu kanal üzerinden Qırımnıñ suv ihtiyaclarınıñ 85%-nı qarşılağan edi.


text:
Aqmescitte oktâbr 4-yünde, çarşenbe künü qasırğalı yel park etilgen maşnalarğa terek yıqtı. Bu aqta öz közünen körgenler içtimaiy ağlarja yaza.
Yerli sakinlerniñ haber etmenine köre, adise Budönnogo soqağında olıp keçti, onıñ neticesinde yaralanğan adam olmadı.
Daa evel Qırımda Rusiye FVN idaresi, Qırımğa qasırğalı yel yaqınlaşqanını haber etti.
Qırımnıñ gidrometeomerkeziniñ malümatına köre, yaqın 2-3 saatta ve oktâbr 4 kününiñ soñuna qadar Qırımda şimal-ğarp yelniñ 20-25 metr saniyege qadar artacağı beklenile
Qırımnıñ şimal ve dağ rayonlarında eki kün devamında suvuqlar olacaq, dep işğal altındaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi bildire.


text:
Aqmescit ilâchanelerinde tibbiy maska yoq, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
"Maskalarımız tahminen eki afta evel bitti. Başqa şeer ilâchanelerinden işdeşlerimiz, olarnıñki daa evel bitkenini ayta. Ne vaqıt ketirilecek - kimse bir şey bilmey. Marlâ ve bintni teklif etip olamız, maskanı yapmaq qolay", - dediler Semaşko hastahnesiniñ azbarında turğan ilâchanelerniñ birisinde.
Aynı vaziyet Aqmescitniñ daa başqa doquz aphanesinde.
Amma ilâchane hadimleri antiseptik spreyler yeterli olğanını ve paalılaşmağanında qandırdılar.
Daa evel Sudaq memuriyeti şeer ilâchanelerinde maska yetmegenini haber etken edi.
Aqyar sakinleri de maska olmağanına şikâyet ete. Olarnı satın almaq Yaltada da çare yoq.
Rusiye martnıñ 18-nden mayısnıñ 1-ne qadar çetel vatandaşları ve vatandaşlıqsız şahıslarnıñ kirişini yasaqladı.
Keçken künü dünyada 13 903 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildire Dünya sağlıq teşkilâtı. Böylece, Dünya sağlıq teşkilâtınıñ versiyasına köre, dünyada koronavirus pandemiyası başlağanından berli hastalarnıñ sayısı 167 511 insan oldı.


text:
Kyivdeki «Kitap Anbarı» VI halqara festivalinde XV – XVIII asırlarınıñ Qırım hanlığı tarihınıñ tedqiqleri taqdim etilecek. Bunı monografiya müellifi, şarqşınas Mihail Yakuboviç bildirdi.
«Bu kitap – XV – XVIII asırlarnıñ Qırım hanlığı din-felsefe mirasınıñ ilmiy tedqiqi, onıñ esas intellektual ananeleriniñ inkişafını aks ettire: uquqı ve dinini, klassik ilâhiyat ve postklassik devirniñ musulman felsefesinde ilâhiyat ve tasaffuvnı», – dep aytıla kiriş sözünde, qayd ete Mihail Yakubovçi Facebookta.
Müellif Qırım hanlığınıñ meşur mütefekkirleriniñ tercimeiyallarını tertip etti, kitap ilâvelerinde olarnıñ eserlerinden tercime etilgen parçalar qayd etile. Edebiyatnıñ büyük qısmı dünya şarqşınaslıqta ilk sefer ilmiy paylaşımğa kirsetildi, dep aytıla kiriş sözünde.
Mihail Yakuboviç – Quran-ı Kerimni ukrain tiline tercime etken edi, islam felsefesine dair ilmiy işlerniñ müellifidir.
«Kitap Anbarı» halqara festivali «Mıstetskiy Arsenal» milliy medeniy-bediiy ve müzey kompleksinde keçirile. Bu sene kitap sergisi aprel 22-25 künleri ötkerilecektir.


text:
Bunı Rusiyeniñ BMT-de daimiy temsilciligine esaslanıp, İTAR-TASS bildire. Körüşüvniñ keçirilecegi mayıs 2-de aqşam beklenile.
Bugün saba ukrain havfsızlıq quvetleri Donetsk vilâyetiniñ Slavânsk şeerinde Rusiye tarafdarlarınıñ silâlı bölüklerine qarşı mahsus ameliyatnı başladı. Ukraina içki işler nazirligi bergen malümatına köre, separatistler Mi-24 eki arbiy vertolötqa ateş atqanından eki arbiy hızmetçi elâk oldı, daa bir qaçı yaralandı. Kiyevde ateş neticesinde Mi-8 vertolötnıñ bozuluvı aqqında da aytalar.
Rusiye tarafdarı, Slavânsk «halq şeer başı» Vâçeslav Ponomarev 5 insannıñ vefat etkeni aqqında haber ete. Slavânskta şeer butünley separatistlerden temizlengeni aqqında ukrain silâlı quvetleriniñ ilânını red eteler. Böyle ilân ile evelleri Ukraina milliy gvardiyaniñ komandanı Stepan Poltorak çıqışta bulundı.
Rusiye prezidentiniñ matbuat-kâtibi Dmitriy Peskov Slavânsktaki adiselerni izaatlap, «Kiyev rejimi tınç yerli ealige arbiy aviatsiyadan ateş açmağa başlağanını, öz cezaları ile Jeneva añlaşmalarınıñ bozğanını» aytıp keçti. Peskov yaqında Slavânskqa RF prezidentiniñ mahsus temsilcisi ketkenini ve al-azırda onıñnen bağ qurıp olamağanını da qayd etti.
AB tışqı siyasiy müessise başı Catherine Ashtonnıñ matbuat-kâtibi Mayya Kosyançiç bugün Brüsselde AB Ukraina vaziyetini qasevet ile nezaret etkenini bildirdi. O, AB Rusiye tarafdarlarını Ukraina şarqında zapt etilgen binalarnı ve tutıp alınğan insanlarnıñ azat etilüvine çağırğanını qayd etti.


text:
Konçita Vurst 290 ball qazandı. Ekinci yerni 238 ball qazanğan Felemenk The Common Linnets taqımı elde etti. Üçünci yerde Sanna Nilsen İsveçiya yırcısı tura – 218 ball.
Bu sene yarışqa Ukraina buhranı ve Rusiyeniñ bu memlketke nisbeten etilgen areketleri tesir etti.
Rusiyeni 17 yaşında olğan apte-qardaş Tolmaçövlar taqdim etti. Olar Shine yırı ile çıqışta bulunıp, 7-nci yerni qazandılar. Ukraina temsilcisi Mariya Yaremçuk Tick-Tock yırı ile 6-nci yerde tura.
«Yevrovideniye» yır yarışı keçken sene ğalip çıqqan iştirakçiniñ memleketinde ötkerile.


text:
Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Eskender Abdulganiyevniñ anası Emine Büyük Onlar qasabasınıñ polisine çağırıla. «Qırım birdemligi» bildirgenine köre, Abdulganiyevağa qarşı «bir kişilik narazılıq aktsiyası vaqtında olğan bozuvlar sebebinden memuriy protokol tizecek olalar».
«Qadınğa protokol tizilecek vaqıt ve yer qayd etilgen haber yollağanlar ve aprelniñ 15-nde Qırım Cumhuriyeti Qurman rayonındaki Büyük Onlar qasabasınıñ İç işler nazirligi bölügine kelmege aytqanlar. Vesiqağa köre, oğlunıñ büyük apis cezasına qarşı yazuvlı şiar ile bir kişilik narazılıq aktsiyası vaqtında onıñ areketlerinde Rusiye Federatsiyası Memuriy bozuv kodeksiniñ 20.2 maddesiniñ 5-nci qısmına (Toplaşuv, miting, numayış, yürüş ya da narazılıq aktsiyasını keçirüv nizamını bozuv) istinaden uquq bozuluvı qayd etildi», – dep bildirdi cemaat birleşmesi.
Qayd etilgenine köre, bu maddege köre 10 biñden 20 biñ rublege qadar para cezası ya da 40 saat mecburiy iş berile bile.
«Emine Abdulganiyeva areketlerine kesilgen qıymet ile razı degil ve uquq qoruyıcı organları hadimleriniñ areketlerini şikâyet etmege niyetlene. Bu cinaiy davanıñ siyasiy mabüsleriniñ daa eki anası politsiyağa çağırılğan edi», – dep bildirdi «Qırım birdemligi».
Bu malümat Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ quvet müessiseleri saytlarında tasdıqlanmay.
Bu yıl yanvar ayında Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca üküm etilgen Rustem Emiruseinov, Eskender Abdulganiyev ve Arsen Abhairov Rostov SİZOsından Novoçerkasskqa avuştırlıdı, olarnıñ aytqanına köre, «andaki şaraitler insanlar içün yapılmağan».
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 3-nde Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsini 42 yılğa apiske üküm etti. Rustem Emiruseinovğa 17 yıl apis cezası berildi, ilk eki yılı apishanede, qalğanı sert rejimde keçecek. Arsen Abhairov 13 yılğa üküm etildi, ilk eki yılı apishanede keçecek. Eskender Abdulganiyev 12 yılğa üküm etildi, ilk eki yılını apishanede keçirecek.
Hizb ut-Tahrir davası
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rospotrebnadzornıñ Qırım ve Aqyar boyunca idaresinde, keçken yılğa köre aprelde yarımadada qasartqı tişlevleriniñ eki kere artqanını qayd eteler. Bildirile ki, ealiniñ çoqusı dağ ve ormanlarda, park ve skverlerde tişlenildi.
Müessisege köre, yılnıñ başından berli Qırımda 11 borrelioz (Laym hastalığı) adisesi qayd etildi.
Müessisede qoştılar ki, yılnıñ başından berli 189 adam qasırtqa virus entsefalitke qarşı aşılandı. Olarnıñ arasında - dağcılar, ve dağlarda ameliyatnı keçken studentler.
Keçken yıl Qırımda 70 borrelioz (Laym hastalığı) adisesi qayd etildi.


text:
1944 senesi mayıs 18-20 künlerinde NKVD-NKGBniñ mahsus operatsiyası esnasında bütün qırımtatarlar Qırımdan Orta Asiya, Sibir ve Uralğa sürgün etildi (resmiy malümatqa köre, 194 111 kişi sürgün etildi). Qurultaynıñ mahsus komissiyası «Unutma» umum halq kampaniyasını keçirdi. Onıñ esnasında sürgünlikniñ şaatlarına ait 950 hatırlav toplandı. Qırım.Aqiqat bu arhivlerde yer alğan şaatlıqlarnı derc ete.
Men, Lümanov Smail, qırımtatarım, 1928 senesi aprelniñ 2-nde doğdım, doğma Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyeti Bağçasaray rayonınıñ Tav Badraq (1945 senesinden soñ Skalistoye – QA) köyünden olam.
Babam – Lüman Smailov (d.s. 1888), anam – Mangube Lümanova (d.s. 1904), qız qardaşlarım – Zılha Lümanova (d.s. 1924) ve Lütfiye Lümanova (d.s. 1926).
Partizanlarğa yardım etkenimiz içün nemseler evimizni yaqtı, sürgünlik vaqtında emcemniñ evinde yaşağan edik. Köy mektebinde 6 sınıfnı ana tilinde bitirdim. Sürgünlik arfesinde köyde eali cedvelge alınğan edi. Bağçasaray stantsiyasında tren vagonları tura edi. Kimseniñ aqlına bir şey kelmegen edi.
1944 senesi mayısnıñ 18-nde saba eki asker ve zabit kirgenler. Bizni baqtılar, toplanmamız içün 15 daqqa berildi. Bizni çıqaralar dep, şahsiy eşya, savut-saba, er bir qoranta azasına 100 kilogramm aş ala bilemiz, dep aytqanlar. Qayda, ne içün çıqaralar – aytmadılar.
Sabadan saat 15-ke qadar avtomatlı askerler sarıp alğan mezarlıqta tutqanlar
Zabit ve eki asker mezarlıqta toplaşuv yerine ozğarğan ediler. Mezarlıqta bir 20 qoranta toplağanlar – qararnen 100 kişi. Er kes şaşmaladı, qurşunğa tizecekler, dep tüşündik. Sabadan saat 15-ke qadar avtomatlı askerler sarıp alğan mezarlıqta tutqanlar.
Saat 15-te maşinalarğa mindirip, konvoynen beraber Bağçasaray stantsiyasına ketirgenler. Ayvanlarnı taşığan vagonlarğa mindirip, qapularnı qapatqanlar ve eki saat tutqanlar. Beş qorantadan ibaret ailemiz bir vagonğa tüşti. Vagonda bir 30 adam bar edi. Yerde yattıq, kenef yoq edi, vagon köşesinde yerde bir teşik yaptıq. Ara-sıra tren 30 daqqağa ya da bir saatqa toqtağan edi, kimse ne qadar turacağını aytmağan edi. Toqtağanda aş pişirip, suv qıdırğan ediler. Aş yoq edi, bir şey bermey ediler. Tek Gorlovkada sıcaq suv bergenler.
Vagonımızda ölgenler olmadı, amma qomşu vagonlarda can bergenler oldı. Olarnı duraqlarda qaldırğan ediler. Yolda bile taşlap ketken ediler, dep aytqanlar. Ne ekim, ne tibbiyet hadimi bar edi. Antisanitariya oldı, er kes bitlendi.
İnsanlar duşmanca qıçıra edi: «Satqınlar! Qırımnı sattıñız!»
1944 senesi mayısnıñ 18-nden iyünniñ 2-ne qadar yolda edik. Tren Özbekistanğa, Samarqand vilâyetine, Urgut rayonına keldi. Akimiyet vekillerinen beraber militsiya qarşıladı. Rayon merkezine ketirgenler, soñra ise 12-15-er qoranta olaraq kolhozlarğa bölgenler. Biz Budennıy kolhozına tüştik. İnsanlar duşmanca qıçıra edi: «Satqınlar! Qırımnı sattıñız!».
Bizni bir odağa yerleştirgenler, biznen beraber daa dört qoranta bar edi. Ne suv, ne aş, ne ilâc berildi. Anam ketirip olğan urbalarnı sattı. İlk aylarda bir qaç kere Amerika aş payı berilgen edi. 1945 senesi qorantamız ödünç aldı – ev qurulmasına 5 biñ ruble.
Qardaşım Zılha qara ummadan vefat etti. Babam da asretlikten ve qasevetlerden can berdi
Qorantamız aç qalmadı. Biz – anam qorqubilmez ve faal edi – şeerge köçip oldıq. Beşimiz de çalıştıq: men çızmacı, babam amamcı edi, qız qardaşlarım ve anam tiküv ustahanesinde çalıştılar. Amma insanlar açlıqtan, hastalıqlardan, sıtma ve keskin içekler yuqunçından ölgen edi. Qardaşım Zılha qara ummadan vefat etti. Babam da asretlikten ve qasevetlerden can berdi.
Sürgünlik yerlerinde men ve tuvğanlarım, semetdeşlerim 1956 senesine qadar komendant rejimi şaraitlerinde yaşağan edik, onı bozğanlar cinaiy mesüliyetke çekilgen edi, er ay qayd olğan edik.
Oquşnı devam ettirmege imkân yoq edi, çıqmaq içün komendanttan izin almaq kerek edi, oquv yurtlarına ise qırımtatarlarnı qabul etmegen ediler
Biri-birimiznen laf etmege, ana tilinde laqırdı etmege çaremiz yoq edi. Sürgünlik yerlerinde qırımtatar tilinde ders bergen milliy mektepler yoq edi. Oquşnı devam ettirmege imkân yoq edi, çıqmaq içün komendanttan izin almaq kerek edi, oquv yurtlarına ise qırımtatarlarnı qabul etmegen ediler. Meni teşkilâttan Taşkentke oqumağa yollağanlar. Tehnikumdan vesiqalar qaytarıldı.
1944-1945 seneleri qırımtatar medeniyeti, tili ve sanatınıñ inkişafı içün bir şarait yoq edi.
Ne gazet, ne kitap, ne mecmua, ne de qırımtatar tilinde radio yayınları bar edi. Vatanımız Qırımğa qaytuv meselelerini ne özara, ne de akimiyet vekillerinen muzakere etmege çaremiz bar edi. Aqlarımıznı bozğan uquq aktlarını lâğu etmek talabınen mektüp yazıp yollamağa aqqımız yoq edi.
Sovetler Birligi Yuqarı Şurası prezidiumınıñ 1956 senesi aprelniñ 28-nde çıqqan buyruğından soñ tek komendant nezareti lâğu etildi. Zuluv tarihiy vatanımızğa qaytqanına qadar devam etti ve şimdi de bar. Milliy mekteplerniñ sayısı az, til statusı, toponimika problemleri çezilmedi, qırımtatar halqı reabilitatsiyasınıñ uquq mehanizmi yoq, elimizden alınğanlar qaytarılmadı, sürgünlik neticesinde olğan maneviy zarar tazmin etilmedi.
(2009 senesi sentâbrniñ 17-nde yazılğan hatırlav)
Neşirge Qırım tarihçısı, Qurultaynıñ qırımtatar halqınıñ genotsidini ögrenüv ve onuñ neticelerine qarşı çareler körüv boyunca mahsus komissiya reisiniñ muavini Elvedin Çubarov azırladı


text:
Ukrayina Mudafaa nazirligi Baykar Makina zavodından daa onlarnen "Bayraktar" operativ-taktik seviyeli uçucısız cihaznı satın almağa planlaştıra. Bunı Ukrayina Mudafaa naziri Oleksiy Reznikov haber etti.
"Ukrayinanıñ bayraktarlarnıñ satın alınması ile bağlı planları büyüktir. Tek fervlniñ 24-nden Mudafaa nazirligi ordumıznı 50-ge qadar "uçaqnen" temin etti. Daa bir qaç dane aqqında anlaştıq ve parasını artıq ödedik, olarnı iyül ayında bekleymiz. Silâlı Quvetlerniñ komandanlığından yañı talap aldıq. Böylece yaqında Baykar Makina zavodınıñ aman bütün qudreti bizim içün çalışacaq. Söz daa onlarnen uçucısız cihazlar aqqındadır", - dep yazdı Reznikov Facebook saifesinde.
Evel BAYKAR şirketi, ukrayinlerniñ para toplağan 3 "Bayraktar" pilotsız uçaqnı bedava berecegini bildirdi.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Halqara siyasetşınas Aleksey Kaftan dey ki, Rusiyede endi «islâm mevzusınıñ radikalleştirilüvi» yüz bere ve akimiyet buña qarşı küreşni, şu cümleden nezareti altında olğan Qırım toprağında da, başlay bile.
«Mında sual şunda: qırımtatarlarnıñ ilerideki yabancılaşuvı ne derecele aktual olacaq. Olarnıñ terrorist olaraq kösterilmesi elverişli olsa, Rusiye akimiyeti ise bunı defalarca yapmağa tırışqan edi, terrorist olaraq köstererler», – dey Kaftan.
Keçken afta internette «İslâm devleti» teşkilâtınıñ temsilcileri «Rusiye sakinlerine qanlı intiqamnı» vade etip, videorolikni aşkâr ettiler. Mında olar «yaqın vaqıtta Tataristan, Ural, Kavkaz ve atta Qırımnı zapt etmek» niyetleri aqqında bildirdiler.
Bu sebepten Qırımtatar Milliy Meclisi qorqunı bildirdi. Şu cümleden, Qırımtatar Milliy Meclisi resiniñ birinci muavini Nariman Celâl Qırım musulmanları soñ vaqıtları rusiyeli FSB hadimleriniñ nezareti altında olğanını qayd etti. Fikrine köre, Rusiye mahsus hızmetleri İGİL videosınıñ peyda oluvını faaller ve İslâm dinini kütken insanlarğa qarşı repressiyalarnıñ arttırılmasına sebep olaraq qullana bile.


text:
Bayden qabat sośial’ medianıñ kön üzägendä
AQŞ ilbaşınıñ sülpänlege qabat videolarğa êläkte
AQŞ ilbaşı Djo Baydennıñ pidjagın kiyärgä mataşuın, tik barıp çıqmawın kürsätüçe video sośial’ mediada kön üzägendä buldı.
Bayden Kentukki ştatında su basular arqasında zarar kürgän ğailälär belän oçraşırğa bardı. Annan kitär aldınnan ul jurnalistlar belän küreşäçäk alanğa yul tottı.
AQŞ ilbaşı, boralaqtan töşkäç, pidjagın kiyä almadı häm xatınınıñ yärdäme belän genä başqarıp çığa aldı. Berniçä adım yasağannan soñ ul küzlegen töşerep cibärde.
Älege küreneşlär sośial’ mediada kön üzägendä buldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Ukraina cirlären irtägä Rusiyägä quşalar
İmza tantanası belän Doneśk, Lugansk, Xerson häm Zaporoj’yenı Rusiyägä quşıp quyaçaqlar


text:
Amerika grajdanlıq cenki
Amerika grajdanlıq cenki - Amerika Qoşma Ştatlarınıñ Vaşingtondaki ükümeti ile bu memleketten ayırılmaq istegen 11 cenüp ştatı arasında çıqqan bir cenktir. Cenüp ştatları Amerika Konfederat Ştatları degen mustaqil bir devletni ilân etti. Cenk maqsadı cenüp ştatlarınıñ qulluqnı devam ettirmek istegi edi.
Cenk, 1861 senesi çeçek ayınıñ 12-de Fort Sumter uruşından başlandı ve soñ Konfederatsiya ordularınıñ teslim olğanınen 1865 senesi quralaynıñ 26-ncı yekünlendi. Cenk devamında 2000-ge yaqın uruş keçti. Bu cenk, insan coyuğı miqyasından AQŞ iştirak etken bütün silâlı davalar arasında eñ büyüktir.


text:
ФakyлbTeTTerи kaфeдpaлap:
4) AўдapMa Teopияcы ҳәM әMeлияTы
5) ФakyлbTeTлep apaлық шeT Tиллepи
Ózbekstan Respublikasında búgingi kúnde shet tillerin úyreniw mámleketlik siyasatqa aylanǵanlıǵı hámmemizge belgili. Prezidentimiz SH.M.Mirziyoevtıń 2021-jıldıń 19-may kúngi “Ózbekstan Respublikasında shet tillerin úyreniwdi ǵalabalastırıw jumısların sıpat jaǵınan jańa basqıshqa alıp shıǵıw is-ilajları haqqında”ǵı PQ-5117-sanlı qararında aytıp ótilgenindey, Respublikamızdıń oqıw orınlarında shet tillerin úyretiwdi eń áhmiyetli baǵdarı sıpatında rawajlandırıwǵa ayrıqsha itibar qaratılıp atır.
Fakultet dáslep Roman-german filologiyası fakultet ataması menen 1954-jılı ashılıp, inglis hám nemis tilleri qánigeliginen ibarat boldı hám sol jılı 55 student qabıl etildi. Jańadan ashılgʼan fakultette 3 oqıtıwshı – J.A. Allamuratov, R.I. Bonk, A.P.Serovlar jumıs isledi. 1956-jılı birinshi ret shet tilleri kafedrası ashılıp, oǵan J.A.Allamuratov hám kafedra baslıǵı hám dekan sıpatında basshılıq etti.
Fakultet pitkeriwshileri arasınan kөrnekli ilim, mádeniyat, ádebiyat gʼayratkerleri, miynet qaharmanları hám jámiyetlik iskerler, dilmashlar jetilisip shıqtı. Olardan Ózbekistan Qaharmanı A. Óteniyazov, professorlar N.Urumbaev, A.Djaqsıbaev, A.Umarov, L.Xvan, V.Najimova, T.Karamatdinova, K.Dawletmuratov, L.Lagazidze, R.Rzaeva, B.Xabibullaev, Q.Orınbaev, Q.Orazbaev, Q.Ótegenov, X.Daujanov, G.Abdirova, S.Artıkova, M.Ganiev, D.Abdullaev, D.Djoldasov, X.Erkabaev, N.Baltabaeva hám t.b.lardı atap ótsek boladı.
1962-1963 oqıw jılınan baslap shet tilleri instituttıń basqa qánigeliklerinde oqıtıla baslaydı. 1976-jılı universitet ashılıwına shekem fakultette ilim kandidatlarınan J. Allamuratov, A.Kurbanbaev, M. Diment, M.Awezov hám P.Bekimbetov jumıs islegen. Qaraqalpaqstanda milliy kadrlar arasınan german tilleri boyınsha jetisip shıqqan birinshi ilim kandidatı J.Allamuratov boldı. Universitet ashılgʼannan keyin házirge shekem bul yeki kafedrada 16 oqıtıwshı ilim kandidatı dárejesine iye boldı.
Fakultet tariyxında docentler J.Allamuratov, A.Kurbanbaev, T.Atamuratov, A.Dáwletov, P.Kurbanazarov, N.Yuldashev, O.Ibragimov, D.Mamırbaeva, D.Berdimuratov, F.Babajanov X.Abdullaev, N.Xamidovlar fakulbtet dekanı lawazımında isledi.
1995-1996 oqıw jılında Shet tilleri fakulteti quramına Rus filologiyası fakulteti qosıldı. Rus tili hám ádebiyatı qánigeligi 1937-jılı Mugʼallimler institutı quramında fakultet bolıp shөlkemlestirilgen. Fakultette ulıwma hám rus til bilimi, rus hám shet el ádebiyatı, rus tili metodikası hám ámeliyatı, fakultetler aralıq rus tili kafedraları jumıs alıp bargʼan.
2005-jılı noyabr ayınan baslap rus filologiyası, inglis filologiyası, nemis filologiyası hám ózbek filologiyası qosılıp filologiya fakulteti qáliplesti. 2014-jıldan baslap Shet tilleri fakulteti qayta shөlkemlestirildi. 2015-jıldan docent Dj.Kurbanbaev fakultet dekanı lawazımında islep kelmekte.
Búgingi kúnde fakultette tómendegi kafedralar jumıs alıp barmaqta:
Inglis til bilimi,
Awdarma teoriyası hám ámeliyatı,
Fakultetler aralıq shet tilleri.
Tálim baǵdarları:
– Filologiya hám tillerdi oqıtıw: inglis tili,
– Filologiya hám tillerdi oqıtıw: nemis tili,
– Filologiya hám tillerdi oqıtıw: rus tili,
– Shet tili hám ádebiyatı,
– Awdarma teoriyası hám ámeliyatı,
– Gid joldaslıǵı hám dilmashlıq xızmeti.
Magistratura qánigelikleri:
– Lingvistika: inglis tili,
– Lingvistika: rus tili,
– Lingvistika: nemis tili,
– Salıstırmalı til bilimi hám lingvistikalıq awdarmatanıw,
– Ádebiyattanıw (rus ádebiyatı).
Studentler kontingenti:
Fakultet studentlerine 120 professor-oqıtıwshılar tálim berip kelmekte.
Oqıtıwshılardan G.Eshimbetova, D.Kurbanbaev, J.Seytjanov, R.Elmuratov, Z.Xudaybergenova, Yu.Mamutova Ullı Britaniyada, L.Xvan, I.Xoshmuratova, A.Bektursınova Rossiyada, A.Kurbanbaev, A.Djumamuratov, Ya.Kurbanov, D.Berdimuratov, A.Mambetniyazova, G.Babaevalar Germaniya joqarı oqıw orınlarında qánigeligin asırdı.
Ziyrek studentlerden 2020-jıl N.Ibragimova Zulfiya atındaǵı sıylıq laureatı, G.Keulimjaeva, G.Qoblanovalar Nawayı atındaǵı mámleketlik stipendiya, A.Abipova, D.Jaksılıkova Berdaq atındaǵı mámleketlik stipendiya jeńimpazı boldı. D.Jumamuratov DAAD shólkeminiń jazǵı kurs stipendiyasın jeńip alıp, Germaniyanıń Dyusseldorf qalasında 1 aylıq kursda, U.Bazarbaev YAponiyanıń Xokkaydo universitetinde yapon tili kursı, N.Ibragimova, A.Temirbaeva, S.Abdikarimova, A.Sarsenbaeva, G.Keulimjaevalar Rossiyanıń Kazan qalasında ótkerilgen konferenцiyaǵa qatnasıp qayttı.
Fakultetimizde jaslar, atap aytqanda sırt elli studentler ushın da tereń bilim alıw, keleshekte óz kásibiniń jetik mamanı bolıp jetilisiwine barlıq imkaniyatlar jaratılǵan. Bizde studentler ózleriniń oqıw hám ilimiy jumısları boyınsha tıyanaqlı bilim alıw menen birge olardıń dóretiwshilik jumısları da qollap-quwatlanadı.
Fakultet studentlerine AQSH, Germaniya, Qubla Koreya, Rossiya mámleketlerinen qánigeler sabaq berip kelmekte.
Studentlerdiń shet tilleri boyınsha kommunikativ kompetenцiyasın rawajlandırıwǵa járdem beriwshi «English Speaking club», «Scientific club», «Reading Club», «ЮHHıй cлoBecHиk», «Intransworld», «Willkommen ins Deutsch!» dógerek hám klubları jumıs alıp barmaqta.
Fakultette studentlerge ekinshi shet tili sıpatında nemis, koreys, yapon hám qıtay tillerin tańlap, úyreniw imkaniyatına iye.


text:
Avropa Birligi Rusiyege qarşı yañı ceza adımlarını mart ayında devlet azalarınıñ toplulığı sammitinde muzakere etecek.
Bunı Avropa şurasınıñ reisi Donald Tusk salı künü, yanvar 13-te, Avropa parlamentinde çıqışta bulunıp ayttı, – dep haber ete TASS.
«Dekabr ayında bizler ceza yoluna devam etmege qarar aldıq. Yañı adımlar mart ayında baqılacaq», – dep qayd etti o.
Donald Tusk bildirdi ki, Avropa birligi Ukrainağa maddiy yardım köstermege devam etecek.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Rusiye Yol areketiniñ havfsızlığı devlet Teftişi (GİBDD), orman yanğını yoq etilmesi sebebinden, Yalta yanındaki Üç Qoş deresine naqliyatnıñ areketini sıñırladı. Bunıñ aqqında Rusiye İİN-niñ (İçki işler nazirligi) matbuat hızmeti habet etti.
Müessiseniñ malümatına köre, Ay-Petri tarafına da yol qapatıldı: Uçan Suvnıñ yanında ve Bağçasaray rayonınıñ Kökköz (Sokolinoye) köyü tarafından.
Avgustnıñ 11-inde üyleden soñ Üç Qoş deresinde yanğın başlandı. Fevqulade vaziyetler hızmetiniñ (FVH/MÇS) haber etkenine köre, yanğın uzaq dağlıq yerinde, 45-80 derecelik bir bayır capında başlandı. Ateşniñ söndürmesine, derede 15-20 m/s qadar köterilgen küçlü yel mania ola. Bundan ğayrı, capnıñ töpesine yanğınnıñ yayılması telükesi de bar.
Avgustnıñ 12-sinde saba, FVH yanğın söndürmesine uçaqlarnı celp etkeni belli oldı.
Üç Qoş deresi Qırımda eñ uzun derelerden birisi sayıla - uzunlığı - 5 kilometrge qadar, qayalarnıñ öksekligi - 100 metrge qadar yete. O Yaltanıñ yanındaki dağlarda yerleşken.


text:
«Krımavtotrans» Suvuq Sala (Gruşevka) köyünde «Gruşevka» tranzit avtostantsiyasını açmağa vade ete, dep bildire müessiseniñ matbuat hızmeti.
«Avtostantsiya 06.30-dan 20.00-ğa qadar çalışacaq. Sudaq, Kefe, Keriç, Aqmescit, Yalta ve Kezlev 53 tranzit seferi andan keçecek. 100 metr kârelik stantsiya binası Qırımnıñ mal-mülki olaraq qayd etildi», – dep aytıla haberde.
«Krımavtotrans» matbuat hızmetiniñ malümatına köre, duraqta sundurma ve oturuv yerleri müessiseniñ parasına qoyuldı.
Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında avtobus areketi ve cedvelleriniñ yañı shemaları belgilengen edi.
Qırım avtovokzallarını qoranen sarmağa başladılar. Yerli akimiyetniñ fikirince, böyle tedbirler terrorizm ile küreş telükesizligi içün kerek.
2018 senesi mart ayınıñ başında Aqmescit ve Keriç avtovokzallarında qoralar qoyulğan edi.
«Krımavtotrans» Devlet müessisesiniñ idaresi yolcularnıñ biletsiz keçmesine yol bermemek içün aydavcılar ve avtostantsiya hadimleriniñ teşkerüvine ayrı diqqat etilmeli, dep bildirgen edi.
2017 senesi sentâbr ayınıñ başında işğal etilgen Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov «Krımavtotrans» müessisesiniñ faaliyetini tahqiq etmege talap etken edi. Onıñ malümatına köre, müessise taşımalarınıñ eñ azından yarısı kölgede qala edi.


text:
Kreml kontrol etken Bağçasaray rayonı memuriyetiniñ yolbaşçısı Viktor Knâzev ve Aluşta memuriyetiniñ yolbaşçısı İgor Sotov işten boşatıldı. Bunı Rusiye tayin etken Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov belediyelernen video vastasınen bağlanıp ayttı, dep bildire RİA Novosti Krım.
Belli oldı ki, Kreml tayin etken Qırım ükümetiniñ Rusiye yolbaşçısınıñ muavini Öleg Kazurin işten ayırılacağına dair ariza yazdı. Sergey Aksenov buyruqnı imzaladı.
Bundan evel Qırımnıñ baş mimarı Aleksandr Küznetsov da işten ayırılacağına dair ariza yazdı.
Bundan ğayrı, dekabr 29-da Rusiye tayin etken Qırım qurucılığı hızmetiniñ reberi İvan Poyda teşkerüv vaqtında işten uzatıldı.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiri bergen malümatına köre, mayıs bayramlarında adet üzre turistlerge tolu olğan Aluşta yalısı şimdi boştır. Mında adetiy ticaret de yoqtır. Evelden turistik mahsulatı ile çadırlarnı yalıda bütün yıl devamında tapmaq mümkün edi.
Bunıñ yerinde kökte Qırım cenübiy yalısını nezaret etken bir qaç arbiy vertolötnı körmek mümkün.
Faqat, yerli insanlar kurort mevsimi ile bağlı ümütlerini coymay ve yarımadanıñ kurortlarına turistlerniñ «aqımını» temin etmege söz bergen Rusiye akimiyetine inanmağa devam ete.
Qırım «akimiyeti» evelleri bu sene 3 million turistni qabul etmege azırlanğanını bildire edi. Esasen Rusiye vatandaşlarına ümüt eteler.


text:
Sudaqta toqtamadan çalışacaq "Tavrida" gençler forumınıñ qurulışı aqqında haber sudaqlılarnı başta quvandırdı. Olar, yanlarında öyle obyekt olacağı kârlı ve prestijlidir, dep tüşündiler. Şimdi ise "Tavrida" forumını daa çoq Sudaqtan Meganomğa qadar unikal tabiyatnı yutqan, ösip turğan şişikke oşatalar.
Forumnıñ şiarı: "Barışıq. Sevgi. Sanat". Bu sözlerni gece yarıqlanğan, büyük-büyük ariflernen yazıp, bayır üstüne tiklediler. Amma forum bu yerlerge barışıq ve tınçlıqnı ketirmedi.
Forumnıñ teşkilcileri endi, böyle büyük obyekt içün kelişmegen bir yer saylağanlarını añladılar. Amma buña baqmadan, olar keri qaytmaycaqlar, bu "monstr"nıñ meydanını ise ep keñleştirecekler. Olarnıñ planlarına köre, bu forum 20-30 bin adamnı qabul ete bilecek.
Forumnıñ büyük probleması - yerli arıtuv inşaatıdır
Amma başından başlayıq. Şimdi forumnıñ büyük probleması - yerli arıtuv inşaatıdır. Olar tamam yançığında yerleşip, ortalıqnı sasıta. Amma mesele şunda ki, olar daa altmışıncı yılları qurulğan edi, o vaqıt ise yüklenmeleri azca edi. Em de o yerni nafile saylamadılar. O yılları Sudaqtan Meganomğa taraf qapalı ve adamsız bir yer edi. Mında bir qaç arbiy qısım yerleşken edi. Deñizge sadece yerli sakinlerni keçire ediler, o da - pasportlarını teşkerip.
Demek, arıtuv inşaatınıñ yerini yel gülüne köre saylağan ediler, qoqular, şimdi forum yerleşken, o boş yerlerge ketecek edi. Arıtuv inşaatından qoqular forum musafirleriniñ yaşayışını bayağı boza, olar daima reberlerge şikâyet ete. Amma bu meseleni çezmege imkân yoq.
Arıtuv inşaatınıñ yerini yel gülüne köre saylağan ediler, qoqular, şimdi forum yerleşken, o boş yerlerge ketecek edi
Şimdi arıtuv ve kanalizatsiya ağları, çürügenine baqmadan, eki qat çoqça iş becermeli. Bu yıl iyülniñ soñunda, arıtuv inşaatını kollektorı aqıp başladı. Endi ise deñizge aqıp ketken kanalizatsiya, rotovirus infektsiyalarınen hastalıqlarnı arttıra. Yahşı, forumnıñ deñişleri altı künlük, ve hastalanğan forumlılar o vaqıtqa qadar endi evge qaytalar, ve, sanki bir mesele yoq, dep körüne.
Avgustnıñ soñunda forumda Rusiye artistleriniñ iştiraginen büyük deñişler keçirilecek. Bunı yapmaq içün küçlü tehnikanen donatılğan büyük sana quruldı.
Forum sebepçi olğan daa çoq problemalar bar. Olarnıñ arasında em suv teminatı, em "Tavrida"nıñ Meganomğa qadar keñleştirilmesine qarşı faallerniñ narazılıqları
Amma bu kanalizatsiya meselelerinden ğayrı, forum sebepçi olğan daa çoq problemalar bar. Olarnıñ arasında em, öyle de suvu yetmegen bölgeniñ, suv teminatı, em "Tavrida"nıñ Meganomğa qadar keñleştirilmesine qarşı faallerniñ narazılıqları.
Sovet vaqtında bir büyük devlet teşkilâtı Sudaqta yañı arıtuv inşaatını quracaq edi, amma Sovetlet dağılması buña mania oldı. Neticede - yañı inşaat öyle de bitirilmegen tura.
Amma bu "Tavrida"nıñ ösmesini toqtatmay. Onıñ teşkilcileri, şimdi yüzlerce maşna turistleri raatlanğan, Kapsel körfeziniñ acayip plâjlarına köz taşladı.
Qurulıp qalmaq telükesine unikal Meganom burnu da oğradı. Yerli faaller qasevetlene ve bayırda "#Meganom SOS" yazısını tikledi. Burunnı qorumaq içün istidaname yazdılar, amma faydası yoq. Forumnıñ Kreml başlığınen küreşmege fayda yoq.
Yazıq ki, Qırım alimleri - ekologlar ve coğrafiyacılar öz emiyetini ep coymaqta. Aysa Meganom ve Kapsel körfezleriniñ problemaları aqqında olarnıñ susqunlığını nasıl añlamalı? Tirenmege sadece faaller ve blogerler tırışa, amma rusiye akimiyeti, olarnı birden "beşinci kolonna"ğa, Amerika "agentleri"ne bağlap, "rusiyeli Qırımnıñ duşmaları", degen lağap taqalar.
Amma Qırımnıñ aqiqiy duşmanları kim olğanını ket-kete daa çoq qırımlı añlay.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Törkiyädä Kovid 19: soňğı sannar ni söyli?
İldä soñğı täwlektä 175 keşe koronavirus qorbanı buldı
Törkiyädä sonğı täwlektä koronavirustan 175 keşeneñ ğomere özelde.
Şulay itep kizü başınnan birle ildä älege çirdän yaqtı dön’yadan kitüçelärneñ sanı 46 meñ 621 buldı.
Ber täwlektä 223 meñ 104 test yasaldı häm 693 yaña xasta açıqlandı.
Könlek yoqtıru kürsätkeçe isä – 9 meñ 375.
Däwalanuı tögällängän 11 meň 192 keşe belän koronavirusnı ciňüçelär sanı 5 million 45 meň 508 gä citte.
Bäyläneşle xäbärlär
Şäntop Vengriyada
Törkiyä Böyık Millät Mäclese başlığı Mostafa Şäntop räsmi säfär qısalarında Vengriya (Macarstan) başqalası Budapeştqa kitte
Türkiyegä ütep kerergä tırışqanda totıp aldılar
Çik buyı saqçıları êläktergän 2 keşedän berseneñ terrorçı buluı açıqlandı


text:
Túrkmenstan
Túrkmenstan (túrkmenshe. Türkmenistan Respublikasy) - Orta Aziyanıń qubla-batısında jaylasqan mámleket. Mayd. 488,1 mıń km². Xalıq sanı 5,113 mln. adam (2013). Paytaxtı — Ashxabad qalası. Administrativlik jaqtan 5 wálayatqa, wálayatlar etrap (rayon)larǵa bólinedi. Qala xalqı 45%. Rásmiy tili — túrkmen tili.
Mámleket basqarıwı prezidentlik. Dúzilisi jaǵınan unitar mámleket. Pul birligi — manat. Tábiyati: aymaǵınıń kópshilik jeri tegisliklerden ibarat bolıp, derlik 4/5 bólegi Turan tegisligi (Qaraqum shóli)nde jaylasqan. Qazılma baylıqları — neft hám gaz; kómir, mirabalit, altinkúkirt, qara hám reńli metall, mıs, alyuminiy, simob, molibden kánleri anıqlanǵan.


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti razı oldı, yaqın vaqıtta Aqmescitniñ bala bağçalarında yerlerniñ sayısını arttırmaq imkânsız. Bunı Aqmescit memuriyetiniñ yolbaşçısı Gennadiy Baharev «Rossiya segodnâ» radiosınıñ efirinde ayttı, – dep haber ete RİA Krım.
Onıñ bildirgenine köre, yañı bala bağçaları qurulsa, mesele çezile bile.
«Para olsa da, bu meseleni tez-tez al etip olamamız. Bu sene yañı bala bağçalarınıñ qurulmasını planlaştıramız. Bir vaqıtları bala bağçaları yerleşken binalarnı satın almağa tırışacaqmız, lâkin bu esnas uzun sürecek», – dedi Baharev.
Onıñ aytqanına köre, al-azırda «mektepten aldın müessiseler qurulacaq yerler yoq».
Malüm olğanı kibi, Qırımda bala bağçalarında nevbet 17 biñ insandan ibaret.


text:
Mars planetası
Dön’yada nilär bar 51
Ğaläm êşçänlekläre iñ küp Mars planetasında başqarıla. Qızıl planetanı qaysı faktor möhim qıla soñ? Marsta tormış barmı?
Xäzer isä bu sorawlarğa cawap birergä tırışıyq.
Belgeçlär 1960tan birle Marsnı küzätä, bu planetanıñ niçek üsüen qarap bara, şulay uq anıñ ütkänen häm potenśialın çişä başladı.
Marsnı başqa planetalardan närsä ayırmalı qıla soñ?
Mars häm Dönya
Mars - Dön’yadan soñ Qoyaşqa iñ yaqın bulğan 4nçe planeta. Bu yıraqlıq anı Dön’ya kebek yaraqlı cılılıqta tota. Qoyaşqa 230 million çaqrım yıraqlıqta urnaşqan.
Dön’yanıñ yaqınça yartısı zurlığında. Dön’yanıñ diametrı – 12 742. Marsnıqı isä – 6779 çaqrım.
Dön’yada ber kön 24 sägät’ bulğanda Marsta berk ön 24 sägät’ 39 minut däwam itä.
Dön’yada iñ tübän cılılıq -88 däräcä, iñ yuğarı - +58. Qızıl planetada isä -140 häm +30.
Dön’ya atmosferası 78%ka azot, 21%ka kislorod häm 1%ka qalğan gazlardan tora. Mars atmosferası isä 96%ka uglerod gazınnan, 4%ka qalğan gazlardan tora.
Marsta tormış barmı?
Mars dön’yadan soñ qoyaş sistemasında yäşäp bula torğan planetalardan. Monıñ berniçä säbäbe bar.
Tufrağında su bar. Bik salqın yäisä bik êsse tügel.
Qoyaş panel’lären qullanu öçen citärle qoyaş nurı bar.
Marstağı tartu köçe dön’yabıznıñ 38%ı tiräse. Belgeçlärgä kürä bu küläm keşe organizmı öçen citärle.
Neçkä dä bulsa kosmik nurlardan häm qoyaş radiaśiyasennän saqlawçı atmosferası bar.
Kön häm tön ritmı dön’yadağı ritmğa oxşağan. Marsta kön 24 sägät’ 39 minut häm 35 sekund däwam itä.
Marsnıñ ütkäne häm bügene turında närsälär öyrändek?
Belgeçlär alıp barğan êşçänleklär häm Marska cibärelgän robotlar cıyğan mäğlümatlarğa kürä Qızıl planetada ber waqıt cillär iskän häm sular aqqan.
Ütkändä atmosfera tağın da qalın bulğan häm sunıñ planetada qaluına mömkinlek tudırğan.
Yıl fasılları isä tuzan burannarı bulmağan normal’ fasıllar kebek ide.
2015 yılda NASA belgeçläre Marsta berwaqıt tozlı sunıñ ağuına qarağan dälil tabuın uyladı. Läkin 2017däge başqa NASA êşçänlegendä alarnıñ zur ixtimal belän qom häm tuzan börtekläre buluı citkerelde.
Mars wazifaları
Keşelär 1960tan birle Marsnı robotlar yärdämendä tikşerä başladı. Ul waqıttan birle 7 il (AQŞ, Rusiyä, Qıtay, Yaponiya, Angliya, Hindıstan, Berläşkän Ğaräp Ämirlekläre) häm Awrupa Berlege urtaq missiyaläre Qızıl planeta öçen 49 missiya çınğa aşırdı.
Bu missiyalär planeta äylänäsendä oçu, Marska töşep utıru häm öslegendä xäräkät itü kebek törle wazifalarnı üz êçenä ala ide.
Läkin planetağa töşü wazifalarınnan 40%ı ğına uñışqa ireşä aldı.
Uñışqa ireşkän soñğı wazifa isä Perseverans apparatı buldı. Apparat 2020 yılnıñ 18 fevral’ könne Marska utırıp, anıñ berençe räsemnäre belän urtaqlaştı.
Perseverans Marsnıñ ütkänen tikşerep, bu çorlarnıñ êzlären tabarğa tırışaçaq.
Bäyläneşle xäbärlär
Nogayşa 04/2022: MARAZ BİZGE RAHMET BOLGAN (8)
Bu yuma em “MARAZ BİZGE RAHMET BOLGAN” baresinde habarlasamız...


text:
Bağçasaray rayon devlet memuriyetiniñ reisi vazifesinden ketken İlmi Ümerov bildirdi ki, bu adım yalıñız onıñ teşebbüsine ait. Ümerovnıñ aytqanlarına köre, bugünge qadar o Ukraina devlet hızmetçisi olaraq çalışmağa devam etti, «çünki Qırımda keçici müddet bar».
«Rayonnı teminlev meselelerini çezip, men Rusiye Federatsiyası qanunlarına esaslanıp tizilgen vesiqalarda qol qoymaq kerekim. Men Qırım işğalini tanımayım ve ömür printsipleriniñ bozulmasını talap etken yañı şaraitlerde çalışıp olamayım. Men içki baqışlarım ve şimdiki akimiyetniñ resmiy mevamı arasında saylamaq kerek olğanda vazifemden ketecegimni gizlemey edim», – dep añlattı o öz qararını Qırım.Aqiqat saytına.
Umerovnıñ aytqanına köre, kendi qararı aqqında o evelden Sergey Aksönovğa haber etti.
«Uquqiy qıyınlıq şunda ki, bugün men Ukraina prezidenti adına ariza yazıp olamayım, lâkin aynı prezident qararınen bu vazifege tayin etilgen edim. Men bulunğan şaraitlerge köre areket ettim», – dep ayttı İlmi Ümerov.
Onıñ yerini kim alacaq belli degil.
«Men istifağa çıqqan soñ menim birinci muavinim vazifelerimni eda etip başlay – Galina Pehar. Soñra – Aksönov tayin etecek», – dedi o.
Bağçasaray rayon şurasınıñ reisi Zamir Haybullayevniñ aytqanına köre, rayon yolbaşçısı rayon devlet memuriyetiniñ bölükleri, yerli idare organlar, müessise, teşkilât ve rayon hızmetleriniñ reberleri ve hadimleri ile toplaşuvda ilân etti.
İlmi Ümerov soñki on yıl devamında Bağçasaray rayon devlet memuriyetiniñ reisi olaraq çalıştı.
Onıñ istifağa çıqmaq qararı aqqında Bağçasaray rayon devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti avgustnıñ 19-da haber etti.


text:
Zelenskiy - Guterriş söyläşüe
Alar könüzäk möhim mäs'älälär turında süz alıp barğan
Ukraina däwlät başlığı Vladimir Zelenskiy Berläşkän Millätlär Oyşması ğomum särqätibe Antonio Guterriş belän telefonnan söyläşkän.
Alar Ukrainanıň könçığışındağı qurqınıçsızlıq torışı häm Rusiyäneň xärbi nığıtmaları turında süz alıp barğan.
Zelenskiy Guterrişqa Ukrainanıň möstäqil’legen häm cir bötenlegen yaqlağan öçen räxmätllären citkergän.
Vladimir Zelenskiy BMOnıň Qırım häm Donbasstağı keşe xoquqların küzätü missiyäseneň möhimlegenä basım yasağan.
Söyläşüdä yaqlar koronavirus vakśinasın ğadel täêmin itü häm avgust ayında ütkäreläçäk Qırım platformasına da tuqtalğan.


text:
3 aqpan koronavirus jwqqan 1280 adam, al 2 aqpan koronavirus pnevmoniyasına şaldıqqan 82 adam tirkeldi. Qazir elde 28 mıñğa juıq adam (U07.1 nemese KV..
Qazaqstanda qañtar ayınıñ alğaşqı onküdiginde dertke şaldıqqan 8 mıñğa tarta adam anıqtaldı. Onıñ 15%-ı Almatı qalasına tiesili bolğanımen sarı aymaqt..
Qazaqstanda 7 qañtarda koronavirus jwqqan 831 adam, 6 qañtarda koronavirus pnevmoniyasına şaldıqqan 76 adam anıqtalğan. Qazir elde 23 mıñğa juıq adam..
Qazaqstanda 5 qañtarda koronavirus jwqqan 742 adam, 4 qañtarda koronavirus pnevmoniyasına şaldıqqan 29 adam anıqtalğan. Densaulıq saqtau ministrligi s..
Densaulıq saqtau ministrliginiñ baspasöz qızmeti redakciya swrauı boyınşa 1 naurız ben 30 qaraşa aralığında koronavirustıñ janama äserinen 816 adam qa..


text:
Avropa birligi iqtisadiy ceetten zayıflaşqan Rusiye ile devamlı muqavemetke azırlanmalı. Bunı dekabr 19 künü Avropa Şurasınıñ reisi Donald Tusk bildirdi.
«Biz, Avropalımız, şunıñ içün özümizge işanıp, kendi quvetli taraflarımıznı bildirtmek kerekmiz», – dedi o Brüsselde Avropa birligi sammitinde», – dep haber ete «Gromadske TV».
Avropa şurasınıñ reisi aytqanı kibi, Rusiye – Ukrainanıñ degil, Avropanıñ strategik problemasıdır.
«Bugün Rusiye Ukrainanıñ degil de, bizim strategik problemamızdır. Bugün Rusiyeniñ tek Ukrainağa degil de, Avropa birligine olğan munasebeti büyük bir havftır»,– dey Tusk.
Öz nevbetinde, Almaniya kantsleri Angela Merkel, sammit devamında, Rusiyege qarşı sanktsiyalar Ukrainada ziddiyet bitkeninden soñ lâğu etilecegi aqqında bildirdi.


text:
Bütündünya ukrain kongressi halqara toplulıqnı Rusiyeden ukrain rejissörı Oleg Sentsov ve faalli Aleksandr Kolçenkonıñ azat etilmesini talap etmege çağırdı, kongress iştirakçileriniñ fikrine köre, olarnıñ apiste bulunuvı – qanunsızdır.
Bütündünya ukrain kongressi «Rusiye akimiyet strukturalarınıñ tsinik ükmü sebebinden çorlana», denile muracaatta. Sentsov ve Kolçenko Rusiye apishanesinde 2014 senesi mayıs ayından «siyasiy qabaat boyunca» buluna, deyler teşkilâtta.
Bundan da ğayrı, Bütündünya ukrain kongressi Yevgeniy Çoliy aytqanı kibi, Rusiye strukturaları acele sürette qanunsızca tutılğan mabüslerni, Minsk añlaşmalarına köre, azat etmeli.
Avgust 25 künü Rusiye mahkemesi Sentsovnı 20 yılğa apiske aldı. Faali Aleksandr Kolçenkonı – 10 yılğa. Olarnı Qırımda teraktlarnıñ teşkil etilmesinde qabaatlaylar. Olar öz işlerini siyasiy adlap, qabaatlarnı tanımaylar.