text:
Äfğan qorallı törkem başlığı Britaniädä xökem itelde
Äfğanstandağı ber qorallı törkemneñ elekke başlığı , 42 yäşlek Faryadi Zardad, düşämbe könne, watanınnan çittä, Britaniädä, Äfğanstandağı cinäyätläre öçen 20 yıl törmä cäzasın aldı. Britaniägä Zardad 1998nçe yılda küçep kilgän bulğan. Xökem qararı xärbi yulbaşçınıñ 1991nçe yıldan 1996nçığa qädär Äfğanstandağı tikşerü noqtalarında xalıqnı ezärlekläwe, tınıç keşelärne totıq itep aluı häm cäberläwe öçen birelgän.
Bolarnıñ barısı turında da tanıqlıq itkännärneñ video yazması Britaniädä 7 atna däwam itkän mäxkämä eşendä kürsätelde. Ni öçen Britaniädä? Çönki Zardad 1998nçe yılda biregä küçep kilep pizzeria açqan bulğan.
Mäxkämä utırışlarında şulay uq Zardad häm anıñ tarafdarları qılğan wäxişleklärneñ şaxitläre Qabuldağı Britan ilçelelegennän oyıştırılğan video-elemtä aşa qatnaşa aldı. Xökem eşe Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ Cäberläwgä qarşı Konvensiäse nigezendä bardı.
Keşe xoquqları torışın küzätüçe Amnesty İnternational oyışmasınıñ matbuğat xezmäte wäkile Lydia Aroyo, äölege mäxkämä eşe, xalıqara xökem itü qanunnarınıñ zur mäğnägä iä bulğanın kürsätte, dip belderde:
"Xökem eşe – cäberläwneñ xalıqara cinäyät ikänen, häm cäberläwçelärgä yäşerener urın yuq ikänen kürsätte. Bu – BMOnıñ Cäberläwgä qarşı Konvensiä nigezendä başqarılğan äle berençe xökem eşe, häm berençe tapqır çit ildä cinäyät qılğan çit keşe monda Britaniädä xökem itelä," dide Aroyo.
Cäberlängän keşelärgä yärdäm itü belän şöğellängän Britaniädäge Redress oyışmasınıñ keşe xoquqları wäkile Kevin Laue, bu xökem eşeneñ täsire turında bolay dide:
"Älege keşene xökem itep häm ğäyepläw belderep, bu il, üzeneñ cäberläwçelär häm cinäyätçelär sıyınu taba ala torğan häm qılğannarı öçen cawap totmıy torğan il tügel ikänen kürsätä. Şunıñ öçen monıñ ähämiäte bik zur," dide keşe xoquqların yaqlawçı.
Xakimnärgä täqdim itelgän tasmada, ber şaxit üzen tanımaslıq xälgä kilgänçe qıynawları turında söyli. İkençese, Zardad keşeläreneñ, alar xalıq telendä "Zardad etläre" dip atalğan, tikşerü noqtasınnan ütkännärne tegelärgä ciläk-cimeşne tiz-tiz alıp birmägännäre öçen qıynawları turında täfsilläp añlatıp birä.
Zardad üze ğäyepläwlärne kire qaqtı. Xäzer 42 yäşendäge bu keşe Äfğanstanda elekke premyer-ministr Gülbuddin Hekmatyar citäkçelegendäge konservativ Hizb-i-İslami isemle İslam firqaseneñ äğzase bulıp torğan. Hekmatyarnı da könyaq Äfğanstandağı ğısyannan soñ xäzer ezlilär.
Zardad eşe Äfğanstan öçen zur ähämiätkä iä. Distä yılğa yaqın ber tuqtawsız keşelärneñ xoquqların bozıp ber qanunnı da sannamağan xärbi yulbaşçılar häm qorallı törkem başlıqları qılğannarı öçen cawap tota. Bu xaqta Bäysez Äfğan Keşe Xoquqları Komissiäse wäkile Nader Nadery dä äytte:
"Bäysez Äfğan Keşe Xoquqları Komissiäse bu eşne xalıqnıñ Äfğanstandağı tınıçlıq prosessına ışanıçın arttıru häm cäzasızlıqqa noqta quyuda alğa taba zur adım, dip bäyli. Äfğanstanda häm böten dönyada suğış cinäyätläre häm keşeçelekkä qarşı cinäyätlärne xökem itü eşendä zur adım bu," dide Keşe Xoquqları Komissiäse wäkile.
Küptän tügel alar uzdırğan tikşerü näticälärenä qarağanda, äfğan xalıqnıñ küpçelege, tege yäki bu däräcädä suğış cinäyätläre häm keşe xoquqların bozu qorbannarı ikän. Häm alarnıñ kübese, cinäyätçelärne cäzağa tarttıru, ildä tınıçlıq häm iminlek buldıruğa yärdäm itäçäk, dip sanıy.
Alsu Qormaş


c: text/html

text: Bügen Brusseldä NATOğa kergän 19 däwlät wäkile, Ğiraqta suğış başlanğan oçraqta, Törkiägä yärdäm itü mäsäläsendä, tağın urtaq fikergä kilä almadı. Fransiä, Germniä häm Belgiä, BMO inspektorı Hans Blixnıñ comğa könne bulaçaq xisabına qädär, bu mäsäläne tikşerügä qarşı çığa. Alyans süzçese Yves Brodeur süzlärençä, xäzer eş yaña täqdimnär östendä baraçaq. Bu täqdimnär arasında, barı tik, Törkiä taläpläre qalaçaq, dide ul. NATO räsmiläre äytüençä, baştağı täqdimnärdä, Quşma Ştatlar, üzeneñ Yevropadağı nığıtmaların saqlawnı köçäytergä häm Balkandağı xärbilärne Ğiraqqa taba yaqınraq kiterergä çaqırğan bulğan. Bu täqdimnär xäzergä töşep qalır sıman. NATO räsmiläre äytüençä, bügen kiç belän Tönyaq Atlantik Şurası utırışı ütergä mömkin.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şulay itep, yaña 2003 yılda eşlärgä häm yäşärgä yaxşı ğına qamır başı salınğan. Älegä Qazan, Tatarstan yal itä. Yaña yıl tönendä Tatarstan östennän ayaqtan yığarlıq köçle buran uzdı. Küp urınnarda elektr energiäse özelep tordı. Älegä başqa xäwef-xäterlär, zıyan kürüçelär turında xäbärlär işetelmi. Yaña yıl aldınnan “Efir” televideniese Qayum Nasıyri uramında 13 yort yandı, dip xäbär itte. Mäğlüm ki, älege yort Märcäni mäçete yänäşäsendä genä urnaşqan. Yanğınğa kommentariy birgändä nigäder älege yortnı Qayum Nasıyri muzee bulğan, läkin aña äle muzey statusı birelmägän, dielde. Ğayre räsmi çığanaqlardan belengänçä, älege yort milli xäräkät liderlarınıñ berse, Zäki Zäynullinnıqı ikän.
Pänceşämbe könne Qazanda Kommunistlar partiäse veteranı Sergey Knäzev belän xuşlaştılar. Ul 95 yäşendä qatı awırudan soñ wafat buldı. Sergey Knäzevnı küplär obkom sekretare bularaq belä ide. 20 yılğa yaqın ul obkomda respublikanıñ neft'-ximiä tarmağın citäkläde.
Yunıs Ätnäle


text:
Ğiraqnıñ könbatışındağı Ramadi şähärendä intixar terrorçısınıñ maşinasın şartlatuı näticäsendä Ğiraq milli gvardiäneñ 4 xärbie häm tağın 8 keşe hälak bulğan. Şartlaw polisiä binası yanında bulğan. Anda xärbilär xezmät xaqların alır öçen çiratta torğan bulğan. Höcümdä tağın 3 xärbi häm 7 sivil keşe yaralanğan. Bağdadta yul buyında 2 amerikan xärbie bombada şartlap ülde.
Ğiraq Qızıl Yarımay cämğiäte Falluca şägärendä üzäklären buldırdı, ämma ğısyançılar häm amerikan wä ğiraq ğaskärläre arasında däwam itkän bäreleşlär arqasında – tabiplar şähärgä çığıp moxtaclarğa yardäm itä almıy. Britaniädä premyer-ministr Tony Blair Ğiraq xökümäte başlığı urınbasarı Barham Saleh belän oçraştı. Blair tağın ber tapqır, Ğiraqta saylawlar ütkärü häm iminlek buldırunıñ ähämiätenä basım yasadı: "Bez, saylawlar ütkärü häm Ğiraqta iminlek köçläre tözüneñ ähämiäte mäs'äläsendä kileştek," dide Britaniä premyer-ministrı. Ğiraqta saylawlar Ğinwar axırına bilgelängän.


text:
Berläşkän Millätlär Oyışması wäkilläre yaqın könnärdä Bağdadqa barıp Ğiraqta bıyıl saylawlar uzdıru ixtimalın tikşeräçäk. Bu xaqta bügen Oyışmanıñ general sekretare Kofi Annan belderde.
Brüsseldä jurnalistlarğa Annan , Ğiraqtağı koalitsiä köçläre Berläşkän Millätlär wäkilläreneñ iminlegen saqlaw öçen barısın da eşliäçäk, dide.
Mäğlüm bulğança, Ğiraqtağı şiği möselmannarınıñ ruxanie ayatolla Ali Sistani ilneñ citäkçelären turıdan turı tawış birü aşa saylarğa çaqırdı. Amerikan räsmiläre isä – saylawlarğa äzerlänergä waqıt bik az dip, iün axırında Ğiraqtağı xakimiätne aldan bilgelängän Ğiraqnıñ waqıtlı xökümätenä tapşırunı yaqlap kilde.


text:
Dubrovka faciğasenä 5 yıl: mönäsäbät üzgärä
Biş yıl elek şuşı könnärdä ber törkem qorallanğan suğışçı Mäskäwdäge Dubrovka teatrında tamaşa qararğa kilgän 800läp keşene totıq itep alğan ide. Alarnıñ taläbe – Çeçnädä suğışnı tuqtatu buldı. 3 kön ütkäç suğışçılar atıp üterelde, totıqlarnıñ 130ğa yaqını da – gazdan ağulanıp ülde. Gaznı teatrğa höcüm itär aldınnan maxsus köçlär cibärgän bulğan. Biş yıl ütkännän soñ Dubrovka faciğasına mönäsäbätneñ üzgärgäne küzätelä.
Hälak bulğannarnıñ tuğannarı äle dä Dubrovka teatrı faciğasen tikşerüne taläp itä. Räsmilär, keşelär qotqaru çarası waqıtında ülde, dip belderä. Alarnıñ tuğannarı isä, gaz belän ağulanğan keşelär – medetsina yardäme ozaq bulmağanı arqasında hälak buldı, dip sanıy. Terror ğamälendä yaqınnarın yuğaltqan keşelär Nord-Ost isemle oyışma tözep üz şikäyätlären Strasburgdağı Yevropa Keşe Xoquqları Mäxkämäsenä cibärde. Oyışmanıñ citäkçese, Dubrovkada ulın yuğaltqan Tatyana Karpova, eş Strasburg belän genä tämamlanmayaçaq, dide:
"Bez Strasburg mäxkämäse belän genä tuqtarğa cıyınmıybız. Xäzer bez Rusiä general prokuraturasına Dubrovkada qotqaru çarasın oyıştırğan häm idarä itkän ştab äğzalärenä qarşı cinäyät eşen açunı häm alarnıñ mäğlümatne yäşerüe, monıñ näticäsendä keşelärneñ ülüen tikşerüne sorap şikäyät tapşırdıq."
Mäskäwdäge Carnegie Üzägeneñ säyäsi küzätüçese Andrei Ryabov, ğadi Rusiälelär totıq alu faciğasına mönäsäbäten üzgärtte, di:
"5 yıl elek häm xäzer – bu waqiğa turında fikerlär üzgärde. Ul çaqta bu qotoçqıç faciğa bularaq qabul itelä ide häm bälki Çeçnädä barğan suğış turında yalğış säyäsi qararlar qabul itelgänen kürsätä ide... Bügen inde qaraş baqşa. Ber süz belän genä äytä almıym, ämma bügen inde aña – tarixi waqiğağa bularaq qarıylar."
Keşelär waqiğanıñ qarañğı yaqların onıtqan kebek toyıla:
"Qayberläre üzläreneñ anda bulmağannarına şatlana. Alar annan ber nindi dä tışqı säyäsätkä, Kavkazğa, Çeçnägä qağılğan näticä yasamıy. Rusiälelärneñ küpçelege öçen Putinnıñ totrıqsızlıqnı ciñüe – keşe faciğasenä qarağanda küpkä möhimräk. Qızğanıç, ämma bu çınnan da şulay."
Çit illärdä Dubrovka terror ğamäle digäç berençe çiratta maxsus xezmätkärneñ uñışsız qotqaru çarası iskä töşä, di Brüsseldä urnaşqan Yevropa Säyäsäten Öyränü Üzäge belgeçe Michael Emerson. Totıq alu waqiğası soñıraq Rusiä räsmilärenä Çeçnädä suğışçılarğa qarşı qırısraq çaralar kürergä irek birde, di Emerson:
"Minemçä şunnan soñ Çeçnädä wazğiät qırıs iminlek çaraları belän küpmeder däräcädä kontrolgä alındı, tulısınça çişelmäsä dä."
Prezident Vladimir Putin totıq alunı – New Yorkta 11nçe sintäber terror ğamälläre belän çağıştırdı.
"Älbättä, 11nçe sintäberdän soñğı wazğiät häm Çeçnä arasında urtaqlıq bulğandır, Putin näq şuña işarä itte. Dönyanıñ başqa öleşe Çeçnä belän Äl-Qaida arasında urtaqlıq tabadır dip uylamıym. Läkin anıñ ul urtaqlıqnı küräse kilgän."
Dubrovkada 5 yıl elek hälak bulğannarnıñ tuğannarı häm advokatları ğadellekne tabu öçen köräşne däwam itärgä cıyına. Sorawlar şul uq qala: keşelärneñ yäşäw xoquqı häm federal xakimiätlärneñ ğamälläre...keşelär ülemendä kem ğayeple?


text:
Ukrainada parlament saylawları uzdı
Ukrainada parlament saylawlarında birelgän tawışlarnı sanaw tämamlanıp kilä. Soñğı bulıp mäğlümatlär ilneñ könçığışınnan kilä. Mäğlüm bulğança anda küpçelek xalıq premyer-ministr Viktor Yanukoviç citäkçelegendäge Regionnar partiäsen yaqlıy. Başta ciñüne Yulia Tymoşenko blogı iğlan itkän ide.
"Ğömümän alğandam ukrainnarnı qotlap bula, saylawlar uzdı. Minem fikeremçä, tawış birü qanun qısalarında häm demokratik şartlarda uzdı. Tawış birü tieşençä küzätelde."
Bu saylawlarda Yulia Tymoşenkonıñ säyäsi blogı uzğan tawış birügä qarağanda yaxşıraq näticägä ireşte:
"Bu parlament saylawlarında yañadan Ukrainanıñ demokratik köçläre ciñde, bergä bez köndäşlärdän kübräk tawış aldıq. Bik bik yaxşı, min prezident häm bezneñ demokratik köçlär törkemen qotlarğa telim."
Kön azağına taba könçığış Ukrainadan saylaw näticäläre cıyıla başlağaç, premyer Viktor Yanukoviçnıñ Regionnar firqase alğa çığa başladı. Ul da üz partiäsen ciñüçe dip iğlan itte:
"Bez bu saylawlarda ciñüçelär, min bez yaxşı näticälärgä ireştek dip ışanam, häm bezneñ koalisiä tözergä xaqıbız bar, dip sanıym."
Koalisiä turında söyläşülär bulmas dip farazlana. Qayber matbuğat çaralarında Ukrainada saylaw urınnarındağı qayber citeçsezlär turında mäqälälär dönya kürde. Misal öçen, könçığış Ukrainada küzätüçelär 800gä yaqın ülgän keşeneñ saylawlarda tawış birgän buluın açıqlağan, dip yaza Daily Telegraph basması. Şulay uq ber ük isem-familiägä yazılğan saylaw qağäzläre tabılğan. İkençe yaqtan, bu saylawlar elekkeläre belän çağıştırğanda küpkä irekleräk häm ğadelräk şartlarda uzdı, dip yaza İndependent gazetı. Eye, Äflisün inqilabı dip äsärlänü kimi töşte. Qızğanıçqa qarşı iqtisadnıñ xäle 2004nçı yıldan birle ällä ni üzgärmäde. Ämma saylawlar aldınnan prezident belän parlament arasındağı nizaqnıñ – xärbi köç yardämendä tügel, ä konstitusiä nigezendä çişelgänen istä totsaq, ulrainnar tawışların demokratiä üsä barğan ildä birde, dip yaza İndependent basması jurnalistı.


text:
Ğıraq başqalasında mäğärif ministrlığı qaramağındağı fänni tikşerenü instittutınıñ 100 dän alıp 150 gä qädär xezmätkäre urlanğan. Urlanuçılarnıñ tögäl sanı älegä bilgesez. Ğıraq parlamentı wäkile: “Politsiä xezmätkärläre kiemendäge terrorçılar törkeme mäğärif ministrlığı idaräse binasına bärep kergän. Alar üzlären rişwätkä qarşı köräşü bülegendä xezmät itäbez, dip beldergän. Qullarında alar ezli torğan keşelär isemlege buluğa qaramastan, kemne eläkterä alğannar- citäkçelärne dä, xezmätkärlärne dä, yärdämçelärne dä, cıyıştıruçılarnı da alıp kitkännär. Binada ber kem dä qalmağan dip äytergä bula”,- dide.
Bu xäl 20 minut eçendä bulğan. Urlaw öçen cawaplılıqnı älegä qädär ber kem dä üz östenä almağan.


text:
Çallıda tatar iseme taba almıylar
Älege kunakxanä binası Çallıda iñ tarixlı, iñ ozaq tözelgän häm xalıq telendä bik küp mäzäklär tudırğan qorılma. Anıñ tözelä başlawına da 30 yıldan artıq waqıt ütep kitte. Biredä 15 yıl çaması bernindi tözeleş eşläre alıp barılmawın da äytep kitärgä kiräk. Aqça bulmağan. Monnan 10 yıl çaması elek şähärneñ elekke xäkime Räfgat Altıynbaev kürsätmäse belän, şuşı tügäräk binanıñ soñğı qatın qızıl, yäşel häm aq töslärgä buyap quyalar. Bu waqiğadan soñ kemneñder ciñel tele belän qorılmanı "tübätäy" dip yörtä başlıylar. Urıslar isä "tyubeteyqa" dilär. 2000 yıllar başında şuşı tübätäy yortqa Tatarstan prezidentı M.Şäymiev ta iğtibar itte häm Çallığa bulğan ber säfäre waqıtında 22 qatlı älege binanı ber eşmäkär xanımğa 1 sumğa satıluı xaqında belderep kitkän ide. Läkin alış-bireş yuridik oyışmalar tarafınnan räsmiläşterelmäde. İnde, 2005 yılda, älege zur tözeleş kompleksın Mäskäw kompaniäläre belän xezmättäşlektä bulğan "Siti sentr" firması satıp ala häm şunduq tözeleş eşlären dä yañartıp cibärde. 25 qatlı kunakxanäneñ 22 qatında 100 keşegä isäplängän, äylänep toruçı restoran, iñ yuğarıdağı bülmälär prezident nomerlarına tiñ bulır dip farazlana. Çallı öçen ğäcäyep bulğan älege kompleksnıñ iseme yuq bit äle. Döres, isem quyu öçen baytaq qına eşlär dä başqarıldı. Mäsälän cäy köne, yaña kunakxanägä isem uylap tabu öçen konkurs ta iğlan itelde häm ciñüçegä 25 meñ sum aqça bireläçägen dä äyttelär. Küptän tügel isem quşu bäygesenä yomğaq yasaldı häm näticälär qızıq, yäğni ciñüçe yuq. 25 meñ sum aqça wäğdä itep bäygene oyıştıruçılar äytüençä, alarğa 3 meñnän artıq isem variantı kergän häm şularnıñ bersen dä bulaçaq kunakxanägä layıklı dip tapmağannar. Bäyge şartları buyınça, kunakxanä iseme ciñel äytelä torğan ike süzdän artmasqa, milli häm internatsional'' koloritnı üz eçenä alırğa tieş. Älege bäygedä studentlar da, uqıtuçılar häm tel belgeçläre, eşçelär häm injenerlar da qatnaştı. Äytkänemçä, yaraqlı isem täqdim itüçe yuq. İsem bäygesendä "Watanım Tatarstan" gazetasınıñ Çallıdağı xäbärçese Räis Zaripov ta qatnaşqan. Ciñüçelärneñ bulmawı bilgele bulğaç, "Azatlıq"qa mondıy fikerlären citkerde:
"Çallı şähäreneñ simvolına äylängän kunakxanä kompleksnıñ iseme tatar yañğıraşında bulırğa tieş. Bezdä matur isemnär küp, minemçä, tatarça atamanı birergä telämilär. Tatar telenä küpme dan, mädxiä cırlana. Ä menä bulaçaq mähabät kunakxanäseneñ isemen tatarça itü öçen süzlär yuq ikän." Jurnalist Räis Zaripov äytüençä, tizdän, isem quşu bäygeseneñ 2 öleşe başlanırğa mömkin, häm anda qatnaşırğa teläge barlığın da yäşermäde. Älegä kunakxanä "tübätäy" iseme belän qala.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text:
Polivinilxlorid
Polivinilxlorid — sızıqça makromolekulaları «baştan — qoyrıqqa» tibında tözelgän termoplastik polimer.
Anı tabu, tarqalğanda çılbırnı üsterä başlaw öçen, irekle radikallar birüçe initsiator qatnaşında xlorvinilnı (vinilxloridnı)radikallı polimerlaştıruğa nigezlängän.
Sostavı häm tözeleşe buyınça polivinilxloridnı polietilennıñ xlor belän almaştırılğanı itep qararğa mömkin. Vodorod atomnarınıñ ber öleşen almaştırğan xlor atomnarı uğlerod atomnarı belän bik nıq totaşqan. Şuña kürä polivinilxlorid kislotalar häm seltelär tä'sirenä bireşmi, yaxşı dielektrik üzleklärgä, mexanik nıqlıqqa iä. Ul yanmıy, läkin cılıtqanda çağıştırmaça tiz tarqala, bu waqıtta xlorovodorod ayırılıp çığa.
Polivinilxlorid nigezendä ike tiptağı plastmassa: şaqtıy qatı viniplast häm yomşağraq plastikat tabıla. Polimernıñ tarqaluın buldırmaw öçen, plastmassağa stabilizatorlar östilär, yomşaq plastikat tapqanda, monnan tış, plastifikatorlar da quşalar. viniplasttan ximik yaqtan totrıqlı torbalar, ximik apparatlar öçen detal'lär, akkumulyator bankaları h. b. küp närsälär yasıylar.


text:
Olimpiä utı nizağ utına äylände
Olimpiä utı yulında protest çaraları köçäyä. Qıtayğa protest belderüçelär yulnı yabırğa häm utnı sünderergä tırışa. Düşämbedä Parijda utnı ozata baruçılar yulnıñ ber öleşen avtobusta ütergä mäcbür buldı.
Ğädättä olimpiä utı dönya buylap xalıqnıñ iğtibarın tizdän bulaçaq Olimpiä uyınnarına cälep itü öçen yärtelä. Bu yulı olimpiä utı nizağ utına äylände.
Här urında dirälek ut tamaşasın Qıtayda keşe xoquqları bozıluğa protest belderüçelär qarşı ala. Alar utnıñ yulına töşä, anı sünderergä tırışa, "Azat Tibet!", "Kommunistik Qıtayğa yuq!" digän şiğärlär qıçqıra.
Xoquq aktivistları Pekinnı Olimpiä uyınnarın ütkärü xoquqın ağanda birgän wäğdälären ütämäwdä ğayepli. Misal itep uzğan ay Tibetta bulğan xällärne kiterälär.
Yäkşämbedä Londonda ber protest belderüçe utnı sportçınıñ qulınnan tartıp alırğa tırıştı. İkençese utnı sünderergä tırıştı.
Düşämbedä olimpiä itı Fransiä başqalaısna citte. Anda da şul uq xäl qabatlandı. Oyıştıruçılar utnı waqıtlıça sünderep, anı avtobusqa quyıp alıp barırğa mäcbür buldı.
Räsmuilär, iminlek çaraları kürergä tırıştı. Utnı saqlawğa 3 meñläp politsiä xezmätkäre cälep itelde. Alay da, şähärneñ räsmi binsına "Parij bar dönya buylap keşe xoquqların yaqlıy" digän şiğär elengän ide.
Ul arada Yewropada räsmilär bu uyınnarnıñ açılu tantanasında qatnaşırğa tieşme, digän bäxäs quyıra. Berençe bulıp bu mäsäläne Nicolas Sarkozy kütärde.
"General de Gaulle Qıtaynı tanığanda üz eçenä Tibetnı alğan Qıtaynı tanığan ide. Xättä Dalay Lama üze dä bäysezlekkä öndämäwen, uyınnarnı boykot itergä çaqırmawın äytä. Däwlät başlığı bularaq min Prezident Hu Cintaonı cawaplılıq kürsätergä häm dialog başlarğa soradım" dide Fransiä prezidentı.
Sez baykotnı xuplıysızmı digän sorawğa ul, andıy ixtimalnı kire qaqmawın äytte.
Germaniä kanslerı Angela Merkel Pekinğa barmayaçağın belderde. Britan premierı Gordon Brown häm Amerikan prezidentı George Bush älegä baru yağında.
Xalıqara olimpiä komitetı prezidentı fikerençä, bu mäsäläne här citäkçe üze xäl itergä tieş.
"Boykot turındağı bäxäslär turında beläbez. Bez moña säbäp kürmibez. Öleşçä boykot belderü niätläre bar. Añlatma biräsem kilmi. – di Jacques Rogge. – Pekinğa baru-barmaw mäsäläsen här citäkçe üze xäl itergä tieş."
Töp soraw şul – protest belderüçelär Qıtay citäkçelärenä basımnı arttıru maqsatına ireşä alamı, yuqmı. Alar üzläre moña ömetlänä.
Kiläse forsatları çärşämbedä San Franciscoda bula. 8 apreldä olimpiä utı anda kilä.


text: Rusiä İqtisadi üseş ministrı Gemran Gref, ilneñ Dönya säwdä oyışmasına kerü yunäleşendäge ike yalı söyläşülrneñ ber öleşen tämalawı turınfa belderde. Rusiä ike berkätmägä qul quydı häm ike yaqlı soyläşülärneñ ber öleşen tämamladı dide. Ul şulay uq, Mäskäwneñ bar kiräkle soyläşülärne bu yılda tämamalyı aluına ömet belderde. Rusiäneñ, Dönya säwdä oyışması ägzäse bulğan Gruziä belän dä soyläşülär alıp baruın küz aldında totıla. Gruziä Rusiäneñ bu oyışmağa kerüe belän riza bulmawın beldergän ide häm berniçä şart quğan ide. Dönya säwdä oyışmasına kerüçe illlär, anda inde qabul itlelgän başqa illärneñ rizalığın alırğa tieş.


text:
Başqortstan wäkillege Sarıtawğa bara
Şimbä könne Başqortstannıñ räsmi wäkillege Sarıtaw ölkäsenä eş säfärenä bara. Respublika Prezidentı Mortaza Räximov citäkçelegendäge bu wäkillek şuşı baruda räsmi waqiğalar belän mädäni çaralarda qatnaşunı bergä oyıştıra. Wäkillek sostavına Başqortstan Xökümäte räiseneñ urınbasarları, berniçä ministr häm Bötendönya Başqort qorıltayı Başqarma komitetı räise Rumil Aznabaev häm başqa räsmi zatlar kerä.
Mäğlüm buluınça, Başqortstan belän Sarıtaw ölkäse arasında 2003 yılda Üzara xezmättäşlek häm duslıq turında Kileşü tözelgän ide. Älege säfär barışında ike taraf şul Kileşügä Berketmäne dä imzalayaçaq. Sarıtaw ölkäse belän Başqortstan Respublikası arasında iqtisadıy bäyläneşlär soñğı yıllarda yaña sulış aldı. Başqortstan Sarıtaw ölkäsenä, nigezdä, yağulıq-energetiqa tarmağı çimalların, şulay uq urman xucalığı tovarları, pıyala äyberläre häm başqa törle mallar ozata. Sarıtaw ölkäsennän isä Başqortstanğa başlıça xalıq qullanuı tovarları kiterelä. Mebel', konditer äyberlär, on, suıtqıçlar häm başqa mallar kiñ qullanış taba.
Äle Sarıtawğa barğaç, Başqortstan wäkillege ölkäneñ gubernatorı Pavel Lipatov belän oçraşular barışında Üzara duslıq häm xezmättäşlek Kileşüenä östämälär häm açıqlıqlar kertkän Berketmäne dä imzalıy. Şulay uq wäkillekkä kerüçe räsmi zatlar Sarıtawnıñ qayber şirkätlärendä, oyışmalarında oçraşularda bulaçaq.
Säfär barışında mädäni çaralar da qaralğan. Alarnıñ iñ zurısı Öst Kürdem poselogında ütä. Anda milli bäyräm – Sabantuyda qatnaşaçaq Başqortstannan barğan wäkillek äğzaları. Sabantuyda Ufadan barğan sänğat ostaları – Fäyzi Gaskärov isemendäge Başqortstan däwlät akademiä biyu ansamble belän “Dalan” estrada törkeme dä çığış yasayaçaq.
Ä kiläse atna azağında -30 iyündä Başqortstan Prezidentı Mortaza Räximov citäklägän zur wäkillek Mäskäwgä oça. Anda Başqortstannıñ Rus däwlätenä quşıluına 450 yıl tuluğa bağışlanğan bixisap çaralar häm Sabantuy ütäçäk.


text:
Kamal teatrı Ufağa icadi säfärgä kilä
Kamal teatrınıñ Ufadağı çığışları başlanır aldınnan, Başqortstanğa teatrnıñ direktorı Şamil Zaqirov häm anıñ urınbasarı İnsaf Xämitov kilde. 4 fevräl könne alar Başqortstan jurnalistları öçen matbuğat oçraşuı oyıştırdı häm bulaçaq ğastrol'lär xaqında baytaq qına mäğlümatlar birde. Kamal teatrı direktorı Şamil Zaqirov äytüençä, bu yulı danlıqlı teatr kollektiwı Başqortstan tamaşaçısına 8 spektäkl täqdim itä. Menä alar: «Telsez küke», «Şulay buldı şul», «Yara», «Xanuma», «Qazan sölgese», «Kiçer mine änkäy», «Äldermeştän Älmändär» häm «Yawa qarlar, yawa qarlar» spektäklläre. Kamal teatrı kollektiwı, başqa kilülärendäge kebek ük, Ufağa yaqın urnaşqan rayonnarğa barıp ta çığış yasarğa cıyına. Şulay uq Qazan artistları Ufada törle qızıqlı oçraşular oyıştırunı da küz uñında tota. Mäcit Ğafurıy isemendäge Başqort däwlät aqädemiä drama teatrı artistları belän oçraşu da şular isäbennän.
Şulay itep tögäl un könnän Ğäliäsğar Kamal isemendäge Tatar däwlät aqädemiä drama teatrı sänğätkärläre Başqortstan başqalasına çın bäyräm alıp kilä. Danlıqlı teatr belän ike yıl küreşmägännän soñ, Ufa tamaşaçıları kamallılarnı bik sağınğan küräseñ, spektäkllärgä biletlarnı sıdırıp alalar, di.
Fänis Fätxi, Ufa.


text: Xäbär itüebezçä, respublikanıñ Milek ministrlığı Ural Räximov citäklägän “Başqort kapitalı”na kergän dürt neft eşkärtü zawodın mäxkämägä birgän ide. Anda ministrlıq qanunsız xosusıylaştırılğan şirkätlärneñ aqsiälären däwlätkä qaytarunı taläp itte. “Başqort kapitalı” ministrlıqnı kileşügä çaqırdı. Respublika Prokurorı kileşüne xuplamawın belderügä qaramastan, Milek ministrlığı mäxkämäläşülären tuqtattı. Xäbärlärgä qarağanda, bu Mortaza Räximov häm ulı Ural Räximovlarnıñ söyläşüendä xäl itelgän. Anda Ural Räximov atasına başqa säyäsätkä qısılmasqa häm barı tik biznes belän genä şöğellänäçägen ışandırğan. Näticädä ata häm ul arasındağı konfliktqa noqta quyılğan. Milek ministrlığınıñ “Başqort kapitalı” belän kileşüe respublika Prokuror komandirovkada çaqta bulğan. Bu turıda “Kommersant” gäzite xäbär itä. Anda Prokuratura xezmätkärläreneñ mäxkämägä möräcägät itü ixtimallığı buluı da äytelä.


text:
Säddäm Xösäyenneñ ulları elekke diktatornıñ tuğan awılında cirlände
Bügen AQŞnıñ üzäk xärbi citäkçelege Bağdadta oçraqlı räweştä ber amerika soldatı hälaq bulğannı belderde. Soldatlardan yıraq qına bulmağan cirdä, ber Ğiraq ğäiläse öyendä tantanalı waqiğanı bilgeläp, hawağa mıltıqlardan atqan waqıtta, yalğış ber yädrä amerikä soldatına tigän.
Ğiraqqa Berläşkän millätlär oyışmasınıñ belgeçlär törkeme kilä. Alar amerikan-britanian waqıtlı administratsiäse häm İdarä şurası belän berlektä, ildä bulaçaq saylawlarğa äzerlek alıp baraçaq. Waqıtlı administratsiä başlığı Paul Bremen saylawlarğa äzerlek ber yıl däwam itärgä mömkin dip belderde.


text:
6nçı ğinwar respublikağa Rusiä Eçke eşlär ministrlığınıñ oyıştıru-inspeksiä departamentı başı generäl-mayor Gennadiy Blinov citäkçelegendä törkem kilgän ide. Alar respublikanıñ militsiä başlıqları belän berlektä Blağoweşçen şähäreneñ mädäniät sarayında xalıq belän oçraşu ütkärde.Blinov oçraşuda ğäiplelär tabılsa, alarnıñ qanun buyınça cawap biräçäklären ışandırdı.Başqortstan eçke eşlär ministrı Rafael Diwaev isä , Blağoweşçennı respubliktağı iñ kriminäl şähär dip atap , militsiä başbaştaqlığın ğädi ber tärtip urnaştıru çarası itep sürätläde.
Respublika Eçke eşlär ministrlığı qarşında cämägätçelek şurası oyıştırılaçaq.Ministr älege mäsälägä qağılışlı doqumentlarnı imzalağan.Bu oyışma militsiäneñ keşe xoquqları mäsäläsendäge eşçänlegen tikşeräçäk.Aña baş itep ministr urınbasarı Fätxlislam Toqımbayıv bilgelängän.Urınbasarı — bilgele xoquq yaqlawçı , cirle parlament deputatı Edward Murzin.Yaña oyışqan şura berençe utırışın Blağoweşçen xällärenä berniqädär açıqlıq kergäç uzdıraçaq.
Mönir Wafin, Ufa


text:
Bush Kongress aldında yıllıq çığışında Ğiraqtağı yaña planına xuplaw soradı
Sişämbedä Kongress aldında yasağan yıllıq çığışında Quşma Ştatlar prezidentı George Bush üzeneñ Ğiraqtağı yaña strategiäsenä xuplaw birergä soradı. Ul arada Senat prezidentnıñ Ğiraqqa östämä ğäskär cibärü qararına qarşı ike rezolutsiä tikşerergä cıyına. Bushqa qarşı çığuçılar arasında anıñ respublikan partiäse wäkilläre dä bar.
"Watandaşlarım, bezneñ xärbi citäkçelär häm min bar mömkinleklärne centekläp tikşerdek. Axırda min şuşı yulnı sayladım, çönki ul uñışqa ireşü öçen iñ yaxşısı. Bu binada küplär Amerikanıñ Ğiraqta ciñelergä tieş tügellegen añlıy – çönki sez bu ciñelüneñ näticäläre ayanıç häm däwamlı bulaçağın añlıyısız" di amerikan prezidentı.
Bushnıñ tänqitçeläre Ğiraqta ğäskärne arttırırğa tügel, kiresençä, çığara başlarğa çaqıra. Bush fikerençä, Ğiraqtan kitergä äle irtä, kitkän oçraqta anda mäşhär bulaçaq, Amerikanıñ doşmannarı kerep tulaçaq – Äl-Qaidä sönnilärennän alıp Xizballa şiğilärenä qädär.
"Bez kitkän oçraqta Ğiraq doşmannıñ sıyınu urınına äylänäçäk, Amerikağa kübräk zıyan kiterü niäte belän alar quanıp yaña köç tuplayaçaq. Moña yul quyu 11 Sintäber sabağın onıtu bulır ide. Xanımnar wä äfändelär, tarixıbıznıñ bu mizgelendä Amerika öçen Yaqın könçığışta, Ğiraqta uñışqa ireşüdän, Amerikan xalqın bu qurqınıçtan saqlawdan da möhimräk närsä yuq" di amerikan prezidentı.
Prezident bulıp torğan 6 yılında berençe tapqır Bush çığışın küpçelege oppozitsiädäge demokratlar bulğan Kongressta yasadı. Çärşämbedä Senat Ğiraqqa östämä ğäskär cibärügä qarşı ike qarar ölgese tikşerä başlarğa cıyına. Alarnı xuplawçılar arasında Bushnıñ firqäşläre dä bar, şul isäptän, Senatnıñ qorallı köçlär komitetı räise urınbasarı John Warner.
Bush çığışına cawap äzerläw wazifasın demokratlar Senatnıñ yaña äzğası James Webbqa yökläde. Vietnam suğışı veteranı, zamanında prezident Reagannıñ xärbi sekretare bulğan Webb, Bushnıñ kileşep eşlärgä öndäwen xupladı, läkin anıñ üzen dä kileşep eşlärgä çaqırdı:
"Prezident bezne bu suğışqa uylamıyça tartıp kertte. Ul Farsı qultığı suğışı çorındağı iminlek kiñäşçese, ştab başlığı häm başqa täcribäle häm eçkersez belgeçlärneñ kisätülärenä qolaq salmadı. Xäzer bez şuşı aldan kisätelgän wazğiätneñ totığı bulıp qaldıq" di senator James Webb.
Webb Ğiraqqa östämä ğäskär cibärergä tügel, ä Yaqın könçığış illäre belän kübräk diplomatiä çaralarına çaqırdı.
Üzeneñ çığışında Bush ilneñ berniçä eçke mäsäläsenä dä tuqtaldı. Atap äytkändä, alternativ yağulıq xisabına, aldağı 10 yılda neft qullanunı 20%-qa kimetergä çaqırdı.
Ali Ğilmi


text:
Qazanda Tuqaynıñ tuğan köne häm Tuğan Tel bäyräme ütte
Aldan yañğırlı häm salqınça kön wäğdä itelsä dä, Tuqay tuğan köne qoyaşlı häm cılı buldı. Kamal teatrı andağı mäydanda 1meñläp keşe cıyıldı. Teatr işek töbendä säxnä tözelde, anda şağirlär, törle däräcädäge citäkçeläre, zıyalılar tordı. Mäydanda cıyılğan xalıq arasında studentlar, cämäğätçelek wäkilläre, şiğriät häm tatar mädäniätenä bitaraf bulmağan keşelär cıyıldı. Yazuçılar berlege räise bäyrämneñ räsmi öleşendä çığış yasadı. Şunda uq, bıyılğı Tuqay büläge lawreatları isemnäre iğlan itelde. 3 lawreattan berse, Zöfär Ğimayıv qına bäyrämgä kilä alğan ide. Ul mikrofon aldına çığıp, räxmätlären belderde. İkençe lawreat, şağir Röstäm Miñğalim şiğerläre dä säxnädän uqıldı. Şağir Läbib Leron, «Azatlıq» radiosı xäbärçesenä zamandaşı häm fikerdäşe Röstäm Miñğalim öçen bik şat buluın belderde. Bıyılğı lawreat kompozitor Şamil Şärifullin şulay uq, bäyrämgä kilmägän ide. Anıñ wäkile itep, Şamil äfändeneñ tormış iptäşe Nailä xanım buldı. Anıñ äytüenä qarağanda, Şamil Şärifullin lawreat buluına bik şatlanğan, ämma bülägennän dä bigräk, kompozitornı tamaşaçılarnı anı onıtmawı quandıra ikän. Şul arada bäyräm däwam itte. Şağirlär äsärlären uqıdı, citdi çığışlar, cır, muzıka belän aralaştırıp bardı. Bäyräm turında fikerlären sorarğa, eskämiädä utırğan yawlıqlı äbilär belän söyläşep aldıq. Alar yıl sayın bu bäyrämgä kilälär ikän, üzläre dä şiğerlär yazalar häm Tuqay şiğerlären haman küñeldä saqlıylar. Tuqaynıñ tuğan köne häm şiğriät bäyräme, ul äle zıyalılarnıñ oçraşu urını da. Xalıq arasına çıqqan şağirlärne yäşlär tanıp, äylänerderep alıp, qul tamadaların aldı, bergäläp foto räsemgä töşte. Här yaqtan tatarça söyläşkän tawışlar işetelde. Bäyrämneñ räsmi öleşe köndezge säğät biştä tämamlandı.Annan soñ, Kamal teatrı aldındağı mäydanda bäyräm konsertı başlandı. Anda Tuqay şiğerlärenä dä, xäzerge zaman şağirläre süzlärenä dä yazılğan cırlar başqarıldı. Açıq hawadağı konsert, şiğriät bäyrämenä qarağanda tağı da kübräk qazanlılarnıñ iğtibarın cälep itte.
Bikä Timerova.


text:
Mintimer Şäymiev mäskäwlelärneñ qayğıların urtaqlaştı
Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev Yuriy Lujkov isemenä telegramma cibärep, mäskäwlelärneñ metroda bulğan şartlaw näticäsendä kiçergän yuğaltuları uñayınnan alarnıñ qayğısın urtaqlaştı. Terrorizmnı, teläsä nindi mäs’äläne köç belän xäl itüne Tatarstanda yaqlamıylar.
Düşämbe könne Tatarstannıñ Yäşel Üzän rayonı häm şähäre deputatlarınıñ sessiäse buldı. Anda oyıştıru mäs’äläläre qaraldı. Moña qädär xakimiät başlığı bulıp eşlägän Rawil Zinnätullin başqa eşkä kitü säbäple wazifalarınnan azat itelde. Deputatlar Tatarstan prezidentınıñ bu qararın raslağaç, Yäşel Üzängä yaña xakim saylandı. Prezident bu wazifağa moña qädär Yar Çallı şähäre xakimiät başlığınıñ berençe urınbasarı Yemel''yanov Gennadiy Yegoroviçnı täqdim itte. Deputatlar älege kandidaturanı xupladı. Dimäk, prezident anı bilgeläw turındağı ukazğa imza quya. Gennadiy Yemel''yanovqa 47 yäş. Uzğan yılda, Çallı xakime Räşit Xamadiev wafat bulğaç häm, şulay uq, köz aylarında Çallınıñ yaña citäkçese däwalanğanda, ul şähär xakimiäte başlığı wazifaların başqarıp tordı. Şulay itep, Yäşel Üzängä zur şähär belän idärä itü täcribäse bulğan Gennadiy Yemel''yanov quyıldı. Mondıy zur urınğa tatar kadrları ğädättä yışraq tabılğanğa, älege mäs’äläne xäl itkändä citäkçeneñ milläte dä isäpkä alınğandır. Xäzer kadrlar belän şöğellätüçelär deputatlar häm xakimiät başlıqları arasında milli balans buldırırğa tırışalar.
Şimbä könne Tatarstan—Yaña ğasır xäräkäteneñ säyäsi Şurası kiñäytelgän tırış ütkärde. Anda Rusiä Duması saylawlarına yomğaqlar yasaldı, martta ütäçäk saylawlarğa plannar bilgelände. Tatarstan—Yaña ğasır Rusiä prezidentın saylağanda Vladimir Putinnı yaqlayaçaq häm Berdäm Rusiä firqäsenä yärdäm itäçäk. 14nçe martta bulaçaq Däwlät Sovetın saylağanda Tatarstan—Yaña ğasır şul uq firqä belän qulğa-qul totınıp eşläyäçäk. Başqaça bula da almıy, çönki Yaña ğasır xäräkäte häm Berdäm Rusiäneñ Tatarstan bülegendä nigezdä ber ük keşelär eşli. Utırışta Färit Möxämmätşin şaqtıy qızıqlı ber fiker äytte. Tatarstan—Yaña ğasır saylaw waqıtında mäğlüm firqä belän bergä barsa da, respublikanıñ Däwlät Sovetına kergäç, anıñ deputatları ayırım fraksiägä berläşäçäk ikän. Möxämmätşin fikerençä, iñ kimendä unlap deputat Yaña ğasırçı bulıp kitäçäk.
Rimzil Wäli


text:
Lamantin
Lamantinnar (Trichechidae isemle ğäilälek, Trichechus isemle törkeme) zur su imezüçese, qayçaqta diñgez síırı atala. Trichechidae Dugongidae'dän baş söyäge häm qoyrığı küreneşe buyınça ayırıla. Lamantinnıñ qoyrığı işkäk küreneşle, Dugong'nıñ qoyrığı çäneçkä küreneşle ide. Lamantin – üsemlek aşawçı xaywan, üze waqıtınıñ küpçelegen saylıqta kötüdä yörep ütkärä.
Lamantin Tönyaq, Üzäk häm Könyaq Amerikanıñ, Karib diñgezeneñ say, sazlı yarlarında yäşi.
Lamantinnıñ ber töre (Trichechus senegalensis) Afrikanıñ Könbatışında, T. inunguis isemle tör Könyaq Amerikanıñ Könçığışında, öçençese (T. manatus) Karib diñgezendä West İndia utırawlarında kön kürä. Florida Lamantinı ayırım tör bulıp uylanıla, ITIS buyınça ul T. manatusnıñ törçelege ide. Lamantinnıñ ozınlığı 4.5 meter häm zurraq ide, lamantin tozlı häm tozsız suda yäşi ala. Lamantin awlaw may häm it öçen oyıştırıldılar, ämmä xäzer räsmiçä lamantin awlap yaramí.
West India lamantinı siräk oçrí torğan tör bula. Lamantinnıñ tabiğí doşmannar bulmağaç, keşeneñ ekspansise sazlı diñgez yarlarda anıñ tabiğí yäşäw tirälegen yuq itte. Bik küp lamantinnar köymä motorları belän yaralanğan bulalar. Aşap, balıq totu qoralların (qarmaqlar, batırğıçlarnı) yış yotalar. Bu äyberlär alarğa zían kitermi, qarmaq cebelärdän tış. Bu äyber aş qaynatu organnarğa yulnı yaba, şunnan xaywan ozaq ülä.
Lamantinnar sunı cılıtuçı elektrostansílar yänäşäsendä cíılırğa yaratalar. Alar bu tabiğí bulmağan cılılıqqa ışanalar häm sunıñ daimi temperatur buluı säbäple migrasí itmilär. Elektrostanşílar betkändä, U.S. Fish and Wildlife Service däwlät tabiğät saqlaw xezmäte lamantinnarğa öçen sunı cılıtu ısulı ezli.


text:
BTİÜ Rusiä ğäskärlären häm çeçen xärbi törkemnären ayırırğa çaqıra
Bötentatar citimaği üzäge şundıy belderü yasap ölgergän. “Mäskäwdäge totıqlar alunı gumanlı adım dip atap bulmıy. Şulay da BTİÜ Çeçnya mäsäläsen tınıç häm säyäsi yullar belän xäl itärgä kiräk”, dip sanıy. Bu belderüdä ictimaği üzäk “Rusiä ğäskärlären häm çeçen xärbi törkemnären xalıqara küzätüçelär aldında ayırırğa kiräk”, dip sanawın äytä. Yäğni, tatar cämäğätçelege totıqlar alu kebek kisken ğämällärne tudıruçı töp problemanı xäl itü yağında. Yäğni, suğış-ütereş bulmasa, mondıy xällär kilep çıqmas ide. Şunısı küzgä taşlana, ägärdä kiräkle şartlar kilep tusa, möselmannarnı, mullalarnı, terrorçılarnı faş itärgä äzer toruçılar bik küp ikän. Älege islamğa qarşı ğämällärne yomşartır öçen din eşlekleläre terrorizmnı xökem itep çığalar.


text:
Zarema Xuciäxmätova: “Säyäsät – ul pıçraq närsä. Sabaqtaşım Rälif Safinnı naxaqqa xurlamasınnar.”
AUDİO. Uqıta başladıq ministrlıqlarda. Äle uqıtıp yörgän urınım Transport häm yul xucalığı ministrlığında. Däwlät xezmätendä eşläwçelärgä tatar telen öyrätäbez. Anda inde urıslar da häm tatarça bik äybät belmägän tatarlar da bar.
Min Başqotostanda milli oyışmalarda eşlädem. Başta Ufa rayonınıñ mäğärif bülegendä eşlädem. Annan soñ Başqortostannıñ mäğärif xezmätkärläreneñ belemen kamilläşterü institutına eşkä çaqırdılar. Anı yapqaç, Başqortostannıñ “Azatlıq” tatar yäşläre berlegendä räis urınbasarı bulıp eşlädem. Başqortostanda çıdar xäl qalmağaç, min ğailäm belän Qazanğa küçep kildem. Üzem min Başqortstannıñ İleş rayonınıñ Uyandıq awılı qızı. Bez rayondaşlarıbız Robert Miñnullin, İdris Kärimullin, Musa Gäräyevlär belän ğorurlanabız. Häm yaqtaşlarım turında min cırlar da yazam.
(“Awıldaşıma” dip atalğan cır yañğırıy)
Bu cır awıldaşım Rälif Safinğa bağışlanğan. Rusiä estradasındağı yoldız Alsunıñ ätise ul. Rälif minem yäştäşem, sabaqtaşım, bez anıñ belän bergä üstek. Ul yäştän ük bik citdi ide. Ul soñğı yıllarda awılda mäçet tözette, ä minem cırım çıqtı. Awılğa asfal''t yullar saldırdı, zıyaratnı qoyma belän äyländerep aldırdı. Anı qayber Başqortostan matbuğat çaraları prezident bulırğa teli dip yazıp çıqtılar. Qayber oçraqlarda pıçratıp ta. Läkin eş anıñ prezident bulu-bulmawında tügel. Küp eşlägän keşene haman pıçratalar inde. Läkin yaxşı eşlär eşlägän saf küñelle keşelärne, minem yaqtaşlarımnı naxaqqa qıyırsıtmasınnar ide.
Billähi-wallahi, Zarema xanımnıñ İleş rayonınnan buluın, cırlar yazuın häm zamandaşı Rälif Safinnıñ qızı Alsunıñ dönya estradasında karyera yasawın zur iğtibar belän küzätep toruın, xäzer Federatsiä Sovetında utıruçı Rälif Safinnıñ yaqtaşlarına eçkersez yärdäm kürsätüen belmägän idek. Zarema Xuciäxmätova Uyandı awılında tuıp üskän häm olılarnı tatar telenä öyrätkän arada üze icat itkän şiğerlärgä cırlar yazıp, alarnı muzıkal'' yaqtan bizätep, tasmalar yazdıru belän mawığa. Säyäsättän ällä qayçan tuyğan häm awıldaşı, sabaqtaşı Rälif Safinnıñ Başqortostan prezidentlığına çığu forsatı bulu säbäple respublika matbuğatında pıçratıluına böten küñele belän qarşı. Bezgä dä, Başqortostanda kem prezident bulsa da barıber, başqortmı, urısmı, tatarmı, respublikadanmı, çittänme – eş anda tügel. Barı tik ul Rusiä häm Başqortostan zakonnarın ütäsen. Keşelärne häm millätlärne räncetmäsen. Ä qıyırsıtılğannar, üzläre dä telämästän, säyäsät belän şöğellänä başlıy.


text:
Açıq mikrofon: milli xoquqlarığız qänäğätländereläme?
Milli respublikalarda alarğa isem birgän xalıq häm başqa millät wäkilläreneñ tigezlege, alarnıñ ruxi ixtiaclarnı qänäğätländerü möhim säyäsi problema bulıp tora. Küptän tügel Başqortstandağı törle millätlärneñ wäkilläre üzläreneñ milli mänfägat'lären cirle xakimiätneñ yaqlamawın, milli tigezlek citmäwen Vladimir Putinğa yazğan möräcäğätlärendä kütärep çıqtılar. Alar fikerençä, milli ğädellekne tä'min itmägän respublika ğämäldän çığarılırğa tieş. Bu wäzğıät Başqortstanda kilep çıqsa da, şul uq mäs’äläneñ Tatarstanda niçek toruın bügenge açıq mikrofonda belerbez. Tatarstanda yäşäwçe xalıqlar üzara tigezme? Alarnıñ mänfägat'läre qänäğätländereläme?-Bernindi andıy problemalar yuq. Barısınnan da qänäğät.
-Respublikada milli xoquqlarnıñ bozıluı turında işetkänem yuq. Min tatar. Barısı da yaxşı.
-Yuq, qänäğät tügel.
-Tatarstanda ruslar häm tatarlarnıñ sanı bertigez diärlek. Ä xökümätne qarıyq. Annan diskriminatsiä kürenä bik yaxşı itep. Şulay da bezneñ respublikada küzgä bärelep torırday xoquq bozular yuq. Şuña kürä alay qurqınıç tügel. Häm qurqınıç däräcägä citmäs dip ışanası kilä inde.
-Belmim, barısı da üzebezneñ xalıqlar öçen eşlänä axrısı inde. Marıyğa da, çuaşqa da, bigräk tä tatarğa inde zarlanası yuq.Al'bina Zäynulla


text:
Diplomatik qarşılıqta Britaniä Rusiäneñ wäğdä itelgän cawap çaraların kötä
Britaniä Rusiäneñ 4 diplomatı ildän çığarıp cibärelgännän soñ Londonğa qarnşı adreslı cawap çaraları belän yanağan Mäskäwneñ ğämällären kötä. Bu diplomatik qarşılıq Mäskäwneñ Londonda elekke Rusiä küzläw ofitserı Aleksandr Litvinenkonı ağulap üterüdä şiklänelgän Andrey Lugovoynı Britaniägä tapşırudan baş tartuı säbäple başlanıp kitte. Rusiä üz konstitutsiäse nigezendä eş itüen häm Britaniä belän mönäsäbätlären bik nıqlap küzdän kiçerüen belderä.
Britaniäneñ 4 Rusiä diplomatın qaytarıp cibärüenä, viza häm iminlek çikläwläre kertü mömkinlege turında belderülärenä cawap bularaq sişämbe könne Rusiä adreslı cawap çaraları kürü belän yanağan ide.
Fedotov cawap caralarınıñ nindi bulaçağın äytmäsä dä, alar ozaq köttermiäçäk dide.
"Cawap bulaçaq. Xäbärlärdän işetersez. Beraz waqıt kiräk. Bez citdi keşelär, bez qabalanmıybız" dide Fedotov.
Bu diplomatik qarşılıq Mäskäwneñ Londonğa Litvinenko eşendä töp şikle keşe bulğan elekke küzläw xezmätkäre Andrey Lugovoynı Britaniägä tapşırudan baş tartuı belän başlanıp kitte.
Britan tikşerüçeläre äytüençä, Litvinenkonı nurlanışlı poloniy-210 belän Lugovoy ağulağan. Lugovoydan şul uq matdä ezläre oçqıçlarda häm London belän Germaniäneñ küp kenä urınnarında da qalğan.
Rusiä Lugovoynı Londonğa tapşırmawın aqlap Britaniä üze dä Mäskäwneñ 20-dän artıq şundıy möräcäğäten, şul isäptän Mäskäw Kremlenä qarşı eş alıp barğan kürenekle eşmäkär Boris Berezovskiynı tapşıru möräcäğäten kire qaqtı di.
Ämma kürenekle xoquq yaqlawçı Svetlana Gannuşkina moñarçı Mäskäw başqa şiklänelüçelärne açıqtan-açıq tapşırıp kilde häm xäzer Litvinenko eşeneñ tarafsız qaralıp açıluına ireşü öçen küpkä nığraq tırışırğa tieş di.
"Ber keşene üterü öçen qılınğan ğämällär bik küp keşelär öçen qurqınıçlı bulğan. Moña hiç tä yul quyarğa yaramıy. Rusiä advokatlarınıñ Lugovoynı yaqlawına berkem dä kirtä quymıy bit. Ägär dä şiklänergä çınnan da nigez bar ikän anı tapşırırğa kiräk dip uylıym" dide Gannuşkina.
Elegräk Berezovskiy üzenä belderelgän prezident Vladimir Putin xökümäten bärep töşerü ğäyepläwläre nigezendä öçençe ber ildä mäxkamä qarşına basarğa äzer buluın beldergän ide.
Litvinenkonıñ yaqını bulğan Berezovski Lugovoyğa da şunı kiñäş itte.
Bügen Britan gazetları yazuınça Britan küzläw xezmätläre Berezovskiynı üterü öçen ber rus keşeseneñ yallanğan bulğanlığın açıqlağan.
Naif Aqmal


text:
Tatarstan Milli kitapxanäse oyışuğa 140 yıl
24 ğinwar könne Tatarstan Milli kitapxanäse oyışuğa 140 yıl tuldı.Tatarstanda Rossiädäge, yaqın häm yıraq çit illärdäge tatar uquçılarına xezmät kürsätüçe kitapxanälär belän elemtäläre bulğan berdän ber zur kitapxanä- ul Tatarstan Milli kitapxanäse. Tatar mädäniäten tanıtu üzäge, tatar kitabın häm respublika turındağı ädäbiätne tuplaw, saqlaw, taratu mä’säläläre belän maqsatçan räweştä şöğellänä torğan mädäniät uçağı. Milli kitapxanä Tatarstan xalıqları mädäni mirasınıñ ayıruça qimmätle xäzinäläre isäbenä kerä. Närsä genä saqlanmıy bu kitapxanädä. Bu kitapxanädä respublikanıñ mädäni häm fänni qazanışların yaqtırtqan dokumentlar da saqlana. Anda 3 mlnnan artıq kitap , şul isäptän tatar telendäge 98 meñ , çit tellärdäge 78 meñ kitap tuplanğan. Yıl sayın kitapxanä belän faydalanuçılar sanı 60 meñ keşedän artıp kitä ikän. Kitap birü küläme- 2 mln 300 meñ danä. Bügen anda xalıqqa xezmät kürsätüçelär 230 xezmätkär. Kitapxanäneñ citäkçese Nail Kambievnı tıñlıyk äle. Nail' äfände, menä internettağı sezneñ kitapxanä säxifäsenä kerep qarasañ , kürenä Tatarstandağı 18 şähär belän häm 170 näşriät turında sezdä mäğlümat bar. Tatarstannan çittä yäşäp, başqa regionnarda bastırılğan tatar kitapları sezdä cıyılamı? “ Rossiädäge 70 tän artıq töbäktäge 17 kitapxanä belän elemtädä torabız. Küptän tügel Penza ölkäsendä bulıp qaytım, Rossiä küläm kitapxanäçelär cıyılışında. Alarnıñ gubernator urınbasarı alarğa 50 meñ sum aqça bülep birde. Perm ölkäsendäge tatarlarnı tä'min itüçe kitapxanälärgä şul 50 meñgä 60 posilka cibärdek. 28 ilneñ kitapxanäse belän solıx tözep üzebezdä bulğan kitaplarnı cibäräbez. Tatarstan xökümäte kitapxanäçelärgä bik yärdäm itä. Yaña binalar birelä, rayonnarda da kitapxanälär açıla. Menä üzebezneñ Kreml'dä dä bıyıl ike bina açılırğa tieş: siräk kitaplar häm kitaplarnı restavratsiäläy bülege. Barlığı 1646 kitapxanä bar ide. Bügenge köndä tuzğan binalarda urnaşqan 10лaп kitapxanälär yabıldı. Çit illär belän bäyläneş: 4 yıldan artıq Amerika , Almaniä üzäkläre eşli. Amerika wäkilçelege bezgä 15 sanaq birde. Rusiädä 60-70 töbäktä Amerikanıñ kul'tura üzäkläre açılğan. Alar bezdä ingliz tele däresläre ütkärälär, tatar tarixı belän dä qızıqsınalar. Tatarstanda çıqqan härber tatar kitabı Amerikanıñ Kongress kitapxanäsendä bar”. Sez Tatarstan Milli kitapxanäse citäkçese Nail' Kambiev belän äñgämä tıñladığız.
Azatlıq radiosı Mälikä Basıyr Qazan .


text: Mäskäwneñ Çeremuşkinskiy mäxkämäse, Mäskäwdä aqwapark tübäse işelep töşkändä qaza kürgän Görcestan watandaşı Tamara Papitaşwiliğä ike million rubl tüläw turında qarar çığarğan. Aqwapark belän idarä itüçe “Awropa texnoloğiäläre häm serwiz” şirkäte bu aqçalarnı Tamara Papitaşwiliğä ala almağan xezmät xaqı, däwalanuğa kitkän matdi çığım häm moräl orın öçen tüli. Annan başqa mäxkämä qararı nigezendä, bu şirkät añar 9 meñ rubl'ne ay sayın tüläp barırğa tieş. 2004 yılnıñ fevralendä, “Transval park”ta bulğan faciğädä Tamara Papitaşwili iren häm ulın yuğaltqan. Üze ayaqlarsız qalğan.


text:
Papanıñ Cihad turındağı süzlärenä möselman dönyası tänqit belderä
Rim papasınıñ İslamğa qağılışlı äytkän süzlärenä qarata möselman citäkçeläre kisken tänqit belderä. Şuşı atnada Germaniädä yasağan çığışında Benedict 16nçı Vizantia imperatorınıñ "Möxämmät päğämbär dönyağa yawızlıq häm keşeleksezlek alıp kilde, üz dinen qılıç belän tarattı" digän süzlären sitat itep kiterde. Möselman citäkçeläre monı İslamnı räncetü dip atadı häm papanı ğafu ütenergä çaqıra.
"Möxämmät päyğämbär nindi yañalıq alıp kilde soñ, kürsätegez miña, fäqät yawızlıq häm keşesezlek tabarsız, häm dä üze totqan dinne qılıç belän taratu färmannarın". İñ qızığı papanıñ bu çığışı dinnär arasında tatulıq urnaştıruğa bağışlanğan bulğan. Dinne köç belän taratu xaqında ul imperatornıñ: "Köç qullanu Allahnıñ da, cannıñ da tabigätenä qarşı" digän süzlären dä kitergän. Papa bu süzlärneñ sitat ikänen iskärtsä dä, bar dönya buylap möselman citäkçeläre monı İslamnı räncetü dip qabul itte.
Paqstan parlamentı Papanıñ çığışın tänqitlägän qarar qabul itte, anı möselmannarnıñ räncetkän süzlären kire alırğa çaqırdı. Malayziäneñ Möxämmädiä oyışması citäkçese Din Şämsetdin mondıy süzlär möselmannar belän katoliklar arasında çöy qağa dip belderde. Miısır tışqı eşlär ministrı Äxmät Äbü-ğäyet bu çığış Könbatış belän Könçığış arasında tatulıq urnaştıru tırışlıqların yuqqa çığara ala dide. Rusiäneñ Verxovnıy möftie Tälğät Tacetdin dä, "bez dinnär arasında doşmanlıq xisläre uyatqan" mondıy belderülärne qabul itä almıybız dip belderde.
Şuşı bar dönya buylap taralğan reaksiä Vatikannı cawap birergä mäcbür itte. Vatikan süzçese Federico Lombardi mondıy añlatma bire:
"Papanıñ cihadnıñ närsä ikänen tikşerü, bigräk tä möselmannarnıñ xislären räncetü niäte yuq ide. Kiresençä, anıñ çığışı Könbatış mädäniäten dinsezlektän, ädäpsezlektän çittäräk torırğa çaqıru ide" di Vatikan süzçese.
Britan yazuçısı xäzer Rimda yäşäwçe Vatikan belgeçe Gerard O''Connel papanıñ bu çığışı turında bolay di:
"Älbättä qayber keşelärneñ Alla isemennän köç qullanuları, ğämälläre artında Alla tora dip aqlanuları Papanı borçıy. Ul monı qabul itä almıy, çönki bu Allanıñ üzenä qarşı. Läkin ni öçen ul çığışnda näq menä şul imperator süzlären saylağan – monısı qarañğı" di Vatikan belgeçe Gerard O''Connel.
İñ qızığı, ike aydan papa Törkiägä barırğa cıyına. Moña qädäre dä ul elekke Papa belän çağıştırğanda İslamğa qarata qırısraq qaraşta toruda ğäyeplänä ide. Misal öçen, Papa bulırına ber ay qala ul Törkiäne Yewropa Berlegenä alırğa yaramıy, çönki İslam mirası Yewropanıñ Xristian tamırlarınnan bik nıq ayırıla digän ide.
Vatikan belgeçe O''Connel fikerençä, xäzer Papağa Törkiä säfäre aldınnan nindider añlatna birergäkiräk bulaçaq. Äytkändäy andıy taläplär inde bar.
Çärşämbedä Törkiäneñ Diniä nazaräte räise Ali Bardaqoğlı Papanıñ soñğı çığışına kisken tänqit belderep anı provakatsiä dip atadı. Ber uñaydan ul Katolik çirkäwen zamanında Möselmannarğa qarşı täre yawların oyıştıruda ğäyepläde. Ali Bardaqoğlı Papanı Törkiägä kiler aldınnan ğafu ütenergä çaqırdı. Yuq isä bu säfärneñ dinnär, mädäniätlär arasnda tatulıq urnaştıruda faydası bulmayaçaq die ul.
Ali Ğilmi


text:
Human Rights Warch düşämbe könne iğlan itkän raportında, Çeçnädä nigezdä xökümät köçläre tarafınnan keşe urlaunıñ küläme keşeçelekkä qarşı cinayät däräcäsenä citte dielgän. Anda Yevropa Berlege dä monı tuqtatu öçen çaralar kürmäve säbäple tänqitlängän. Bu xaqta İnternational Herald Tribune gazetasında basılıp çıqqan maläneñ eçtälege.
Yevropa Şurası tarafınnan Çeçnädäge vazğiätkä bağışlanğan häm köräşçelärneñ väkilläre bulmağan Strasburgtağı ğayri räsmi oçraşuda qatnaşqan Mäskäv yaqlı Çeçnä prezidentı Alu Alxanov Çeçnädä keşe xoquqlarınıñ bozıluın iqrar itte, läkin, raportta urlanğan keşelärneñ sanı sannar küpertelgän dip belderde. Ul şulay uq separatistlar belän bäysezlek, aftonomiä , xätta konfliktqa tınıç xäl çarası tabu turında söyläşülär alıp barunı kire qaqtı. Gazetanıñ yazuına qarağanda, Human Rights Watchnıñ raportında, 1999-nçe yıldan birle Çeçnädä meñärlägän keşe ezsez yuğaldı dielgän. Rapotta soñğı vaqıtlarda şuluq yazmışqa duçar bulğan unarlağan keşeneñ yazmışı telgä alınğan. Oyışmanıñ Yevropa häm Üzäk Aziä bülege başqarma direktorı Raxel Denberneñ belderenä qarağanda, 1999-nçe yıldan birle Russiä xakimiätläreneñ beldege belän Çeçnädä meñärlägän keşe yuğalğan. Tanıqlar andağı başbaştaqlıq suğıştan da yamanıraq dip beldergännär. Human Rights Watch Yevropa Berlegen dä bıyıl BMOnıñ Keşe Xoquqları kommissiäsendä Çeçnä turında rezolutsiä täqdim itmäven tänqitlägän. 2000-nçe häm 2001-nçe yıllqarda komissiä Russiä xökümäten Çeçnädä keşe xoquqların bozunı tuqtatırğa çaqırğan rezolutisälär qabul itkän ide. Denberneñ süzlärençä, Yevropa Berlege bu yılda Çeçnä turında nindi dä bulsa çaralar kürmäskä buldı . Bu inde keşeçelekkä qarşı cinayät eşlängändä, ikençe yaqqa qarau bulıp tora. Human Rights Watchnıñ farazlarına qarağanda, ikençe Çeçenä suğışı başlanğannan birle 3 meñ belän biş meñ arasında keşe ezsez yuğalğan. Russiä xakimiätläre monıñ öçen cavaplılıqnı kire qağa häm alarnıñ qayda buluın belmäven belderä. Keşe xoquqların yaqlauçılar Russiä iminlek köçlären häm Mäskäv yaqlı çeçennärne , tınıç keşelärne urlauda, cäberlävdä häm üterüdä ğäyeplilär. Çeçen köräşçeläre dä törle terror aktların oyıştıruda häm Beslanda 330-dan küberäk keşeneñ hälak buluına kitergän totıq aluda ğäyeplänälär. Çeçnä prezidentı Alxanov Strasburgta keşe xoquqların bozu vaqiğäläreneñ buluın iqrar itsä dä, administratsiäseneñ vazğiätne yaxşırtu öçen tırışuın belderde. Anıñ süzlärençä, raporttağı sannar küpertelgän. Alxanov şulay uq Çeçen köräşçelären küz aldında totıp, terroristlar belän ber nindi dö söyläşülär bulmayaçaq, Çeçnäneñ bäysezlege ideasınnan vaz kiçkän häm Russiäneñ territorial bötenlegen tanığannar belän genä xezmättäşlek iteläçäk dip belderde. Strasburgtağı söyläşülärdä çeçen köräşçeläreneñ väkilläre yuq. Anda qatnaşuçılar Çeçen oppozitsiä väkilläre qatnaşmağannıqtan, bu beryaqlı oçraşu ğına dip belderälär. Strasburgtağı oçraşuda qatnaşu öçen Russiäneñ territorial bötenlegen tanu, terror metodların qullanmau alşart bulıp tora. Şul säbäple bäysezlek öçen köräşäçe radikal çeçennär anda qatnaşmadılar.
Färit İdelle, Praga.


text:
Törkiä, film säxnäsedäy il
Bu atna Törkiädä bulğan xällärne küzätü, teatrda utrırıp kino qarawnı xäterlätte. Anda qaysı xäbärgä küz salma: thriller, xäräkät häm kölke janrları çağıla.
Törkiädä tarixi ber adım - däwlät watandaştan ğafu ütende. Ğadellek ministrı Ali Şahin, Törkiä törmälärendä köç qullanu ğäyepläwlären qabul itep, bu ğazaplawlar waqıtında ülgän keşelärneñ tuğannarınnan ğafu ütende. Bu xaqta ğäyeple tabılğan 19 keşene wazifadan buşağan Ğadllek ministrına isä, keşe xoquqları oyışmalarınnan maqtaw yawdı.
İstanbulğa yıraq tügel ber rayonda, Engin Ceber isemle ber watandaş qanunsız jurnal satuda ğäyeplänep qulğa alına. Polisia Ceber satqan jurnalnıñ ayrılıqçı ber törkemneñ propağanda quralı buluın alğa sörä. Ğayepläwlärgä qarağanda, polisiagä qarşı çıqqan öçen Engin Ceber, 3 iptäşe belän bergä polisia idäräsenä kiterelä. Alar polisia tarafınnan 8 kön qatı qıynala. Köç qullanu waqıtında Ceberneñ mie ziyan kürä häm xastaxanägä ozatıla. 4 könnän soñ ul xastäxänädä ülä.
Cebergä köç qullanılıp üterelde digän şikayätlärne tikşerü öçen, Eçke eşlär ministrlığı 2 maxsus tikşerüçe bilgeli. Alar xisabında anıñ çınnan da polisia tarafınnan qıynaluı häm şul säbäple ülüe açıqlana.
Cäbärne qıynawda ğäyeplängän 19 polisia xezmätkäre, sonınnañ qulğa alınğan. Xatalarıñ tanığan belderüdä: "Bez ipläp häm çamasın belep kenä qıynağan idek", dielgän.
Xäbärne inqär itmäde...
läkin anı faş itüçegä qaytawaz köçle buldı
Törkiäneñ general ştab başlığı İlker Başbuğ, Aktütün xärbi qorılmasına bulğan höcüm turında açılu belderü belän çıqtı. Ğıyraq çigenä 4 ä İranğa 40 çaqtım yıraqlıqtağı Aktütündä jandarm qorılmasına terroristlär tarafınnan uzğan atna höcüm bulğan ide. Höcümdä 17 törek ğaskärie hälaq buldı.
Älege xäbär dönya matbuğatında da ayıruça zur çağılış taptı, soñğı aylarda iñ zur yuğaltu bularaq sürätlängän xäbärlärdä terrorçı PKK törkemenä läğnätlär yawdı.
Waqıyğadan ber atna uzğannan soñ, "Taraf" gazetasında dönya kürgän xäbär isä böten Törkiäne tetränderde. Xäbärdä general xärbi baş ştabnıñ 17 ğaskärineñ qorban bulğan höcüm turında ber ay elek belä ide diyelgän.
Gazetada "küzläw organnarı höcümne täfsille itep barlıq xisapların xärbi üzäkkä tapşırğan bulğan, läkin xärbi idarä moña qarşı xärbi başlıqlar çaralar kürmide, alar höcümne tamaşaçı bulıp qaradı" dielgän xäbärdä. Bu xäbärgä qarağanda, keşesez hawa oçqıçları belän töşerelgän videolarda, terrorçılarnıñ qoralları belän niçek höcüm itüe dä bäynä-bäynä kürsätelgän.
Qısqası, höcüm bulaçağı turındağı mäğlümat küzläw organnarı tarafınnan ber ay elektän xäbärlär citkerelä, läkin moña qarşı çara kürelmäde digän ğäyepläwlär urın ala. Gazeta şulay uq alğa sörgän xäbärne isbatlar öçen, küzläwçelär töşerelgän fotolarğa da urın birde.
Baş ştab isä bu xäbärlärne eçtälek bularaq citeşsez tabıp, monı mäğlümat çaralarına citkergän keşelärgä qarşı çaralar küräçäkbez dip kisätü yasadı.
Baş ştab, "Terrorçı oyışmalarnı ğämälläreñ maqtağan keşelär häm mondıy xäbärlärne faş itkän keşelär tügelgän häm tügeläçäk qannar öçen cäwaplı bulaçaq", dip äytte.
Başbuğ şulay uq watandaşlarnı "tiyeşle" tarafnı yaqlarğa çaqırdı.
Oçqıç urlarğa mataşqan alqaş - şağıyr bulğan
Aqdiñgezneñ yal cännäte Antaliadan Piterburğa “Törek Hawa yulları” oçqıçı belän säyäxät itkändä, pilotqa "qulımda bomba bar, dip xat cibärgän yulçı, Rusiä häm Törkiädä zur panika quptardı.
Antaliadän Piterburgka oçqan 162 yulçısı, ike pilotı häm 5 xezmätkäre bulğan oçqıçta, Yaşar Räşidov isemle - üzbäk asıllı ber yulçı säfär waqıtında araqını kübräk eçep cibärä. Oçqıç Piterburgqa yaqınayğanğa ul oçqıç xezmätkärenä xat tottırıp, anı pilotqa birüen ütenä. Xatta ul: "Mindä bomba bar", dip kitärgä telägän ilneñ isemen yazıp qaldırğan.
Xattan şiklängän pilot, elemtä bürosına urlandıq dip xäbär cibärä. Xatnı cibärgän iserek yulçı oçqıç xezmätkärennän araqısı betkän sayın yañanı sorawnı däwam itä. Soñınnan ul alkhol täesirendä yoqlap kitä.
Oçqıç Piterburgka töşügä Rusiä polisialäre yoqlağan iserekne qulğa ala.
Rusiä häm Törkiä pasportı bulğan, par-watandaş Yaşar Raşidovnıñ soñınnan şağıyr buluı mäğlüm buldı. Törekçä familiase Paşaoğlu bulğan şağıyr, oçqıçtağı bu şayartuı öçen Rusiä qanunları buyınça 5 yıllıq törmä cäzasına tartıluı mömkin.
Kredit-karta qullanuçılarnıñ burıçları 2 tapqırğa arttı
2008 yılda kredit-karta belän räxätlänep alış-bireş itep, burıçın tüli almağannar sanı soñğı 8 ay eçendä ike tapqırğa artıp 323 meñgä citde. Bu san 2007 yılda 180 meñ ide.
Ä şäxsi bourıçların tüli almağannar sanı öç tapqırğa artıp, 120 meñ keşegä citkän.
Şulay itep, dönyada global iqtisadi krizis belän köräşkän banklarğa ber orım da watandaştan kilde.


text:
AQŞ prezidentlığına demokratlar namzäte Barack Obama bu atnada Yewropa buyınça säfären däwam itä. Obamamania Yewropağada taralırmı?
Äye, xäzer Yewropada Obamanıñ iseme Bushnıqınnan yışraq telgä alına başladı. “Obamamania” ağımı xäzer Yewropanı da urap aldı. Belgeçlär, demoqrat senatornıñ saylanuı Yewropa xalqı arasında AQŞqa qaraşnı üzgärtäçäk, dip farazlıy. Çönki AQŞ taríxında berençe tapqır afrikan-amerikalı beräw Aq yortqa saylanaçaq. Monıñ belän Yewropalılar Amerikanıñ demokratia säyäsätenä qarata ixtiramnarın yañadan arttıraçaq, dip farazlana. Yäğni bu adım Yewropalılar arasında Amerikanıñ asıl säyäsi nigezen täşkil itkän demokratia häm ireklek köçen tağın ber tapqır iskä töşeräçäk.
“Amerika - demokratia, ireklek häm monı barlıqqa kitergän mömkinçelekläre belän mäşhür il. Yäğni anda prezident, yäisä yuğarı urınnarnı biläw öçen ätiegezneñ senator, yäki ğailägezneñ bay elitadan buluı şart tügel. Obamanıñ tormış yulı Amerika xıyalına turı kilä. Yäğni keşeneñ nindi ğailädä tuuına qaramastan, "tırış keşe ul, maqsatına ireşer" töşençäse östenlek itä. Bu Hollywood säxnälärendä eş qabatlanğan häm bez kürergä telägän ssenariy”, dip belderde Josef Braml.
Belgeçlär äytüençä, Yewropalılar AQŞqa ike küzlektän qarıy:
1. Köndäşlek öçen ber-bersen aşawçı, başqalarnı ixtiram itmiçä üz mänfäğäten genä qayğırtuçı.
2. Telägänçä ireklek, kiñ külämdä açıq mömkinçeleklär häm "bez buldıra alırbız" töşençäse ğämälgä aşqan il.
“Şäxes bularaq Obama Kennedydän da qızığraq, keşelär aldında ul üzençälekle tormış mizgellären söyli ala. Kennedy bay ğailädä üskän, bu Yewropalılar öçen bik ğädäti küreneş. Obamanıñ isä üzgä ber tormış yulı bar”, Germania tışqı mönäbätlärendä AQŞ säyäsätçese Josef Braml.
Yewropada uzdırılğan fiker bileşü näticälärenä qarağanda, nöyäber aenda AQŞta bulaçaq saylawlarda qatnaşu mömkinçelegegez bulsa, kemgä tawış birer idegez digän sorawğa, Fransiadäge ölkännärneñ 64 % "Obamağa" dip cawap qaytarğan. Şulay uq, Obamanı saylağannar sanı Almaniada - 62 % , ä Angliadä - 60 %


text:
Bulanaş tatarları uyana
Valentina Pavlovna fikerençä, yäkşämbe mäktäbendä uqırğa teläweçlärneñ azayuı poselok xalqınıñ yäşe olığayudan, yäğni yäş ğailälärneñ kimüennän kilä. Şaxtalar yabılu arqasında, eşsezlektän, çarasızlıqtan zar bulğan küp kenä yäş ğailälär soñğı yıllarda başqa yaqlarğa küçep kitä.Mäktäpneñ yabıluı belän Bulanaş tatarları kileşep betä almadılar. Milli üzäk bit balalarnı milli ruxta tärbiäläw belän berrättän, tuğan moñğa, tuğan telgä susağan, ğömerläre zarığıp çittä ütkän olı yäştäge apa-abzıylarnıñ aralaşu urını bulıp ta tora ide. Şunıñ öçen, Valentina xanım Savelyeva üzäk qarşında milli ğöref-ğädätlär studiäsen tözergä rizalığın birde. Studiäneñ citäkçese Daniä Ğällämova biredä yäşlärne milli çalımnar kertep eşlänä torğan qul eşlärenä öyrätä, şunda uq cır-biyu tügäräge dä eşli, olılar biregä kilep törle milli häm dini bäyrämnärne bilgeläp ütälär. Üzara aralaşıp yäşäw biregä yörüçe tatarlarnı ber ğailä kebek yaqınayttı.
Allanıñ räxmäte, küptän tügel Bulanaş tatarları öçen bik quanıçlı xäl dä kilep çıqtı – rayondağı awıllarnıñ bersenä Qazaqstannan ber tatar ğailäse küçep qaytqanlığı işetelde. Ğailäneñ dä nindie genä äle: ğailä başlığı Boris Zakir ulı Şağaliev – Qazaqstannıñ atqazanğan mädäniät häm mäğärif eşleklese, baletmeyster, bayançı, qurayçı, biüçe, cırlçı – çıp-çın mädäniät belgeçe. Xatını Läylä Qunanbayıva qazaq qızı, elek Alma-Ata opera häm balet teatrında xor solistkası bulıp eşlägän, iskitkeç moñlı tawışlı cırçı.Bu ğailäneñ yaqındağı awıllarnıñ bersenä küçep kilüe Bulanaş tatarları öçen kötelmägän yazmış büläge buldı. Boris Şağalievnı Bulanaş milli üzägenä eşkä çaqırdılar, rayon mäğärif idäräse aña xezmät xaqı bilgeläde. Ul ciñ sızğanıp eşkä totındı. Xäzer ul, dönya xalıqları biülläre belgeçe bularaq, berniçä biü tügäräge alıp bara, yaña tözelgän “Tañ yoldızı” isemle tatar fol'klor ansamblen citäkli.
Boris äfände üze äytüençä, aña tatar telen öyränü waqıtında nasıyp bulmağan. Ä menä xäzer, Uralğa kilep, tuğan tatar moxitına kerep çumuı anıñ tormışın tamırdan üzgärtep cibärgän.- “Min inde bik yäş keşe tügel, - di ul, - miña inde 56 yäş. Ämma cırğa-moñğa bay Ural miña ilham birä, biredä üz säläteñne tulısınça açıp qullanırğa mömkinçeleklär küp. Şuña kürä tormışım äle yaña başlana kebek. Çın mäğnäsendä küñel birep eşlärlek omtılış birüçe duslarıma räxmät. Min häm xatınım Läylä Ural tatarlarına qaynar säläm yullıybız. Üzebezne küpqırlı tatar mädäniätınıñ ber kisäge itep toyuıbız belän bik ğorurlanabız”.
Küptän tügel Boris Şagaliev citäklägän “Tañ yoldızı” ansamble xalıq aldında debyut yasadı – Bulanaş mädäniät yortında zur tatar konsertı quydı. Ay yaqtısında kiç utıru, uyın uynaw kebek tamaşa belän başlanıp kitkän, tuğan telgä, tuğan moñğa mäxäbbät belän suğarılğan kompozitsiä belän quyılğan, törle iyüllär belän bizälgän konsert xalıq küñelenä bik oşadı. Ä inde Boris äfändeneñ üze bayanda uynap biüe, Läylä Qunanbayıva kebek çın säxnä ostalarınıñ çığışı xalıq küñelendä onıtılmas tä'sir qaldırdı. Küçenülär mäşäqäte belän mäş kilep, berse öç yäşlek, ikençese cide aylıq sabıyların tärbiäläp soñğı yıllarda öydä utıruçı Läylä xanımnıñ küptän inde säxnägä çıqqanı lyuk ikän. Konsert anıñ üzendä dä onıtılmas tä'sir qaldırğan.Ansambl'dä qatnaşuçı olı yäştäge apa-äbilärneñ dä küñelläre bik kütärenke ide. Bügenge uñış alarnı tağın da yaña eşlärgä därtländergän, kiläçäkkä zur ömetlär tudırğan. Yañadan-yaña cırlar öyränep, bergäläp eşläw öçen yaña duslar tabıp tağın da maturraq konsertlar quyıp yäşiseläre kilä alarnıñ.
Bulanaş milli üzäge citäkçese Valentina Pavlovna Savelyeva da yaña belgeçlär citäklägän bu yaña eşkä zur ömetlär bağlawın belderde. Anıñ äytüençä, sabantuylar, başqa milli häm dini bäyrämnärne uzdıru öçen ölkä üzägennän yäisä başqa cirdän artistlar çaqıru qimmätkä töşä. Üz talantlarıbıznı üsterep, üz köçlärebez belän bäyrämnär uzdıru küñelleräk tä, faydalıraq ta bulır ide, di ul. Xäzer inde belgeçlärne poselokta totıp qalu, cibärmäw yağın qararğa kiräk.Şağalievlar küçep kilgän awıl Bulanaştan 30 çaqrım yıraqlıqta urnaşqan. Eşkä yörü öçen yarıysı ğına yıraq ara. Bügenge köndä tatarlar poselok citäkçelärenä bu ğailägä poseloknıñ üzennän toraq urını bilgeläwlären sorap möräcäğät belän çıqtılar. Poselokta buş qalğan toraq yortlar küp, şuña kürä älege möräcäğät uñay çişeler digän ömet bar.
Fäwiä Safiullina. Yekaterinburg.


text:
Respublik mäktäplärendä soñğı qıñğırawlar şaltıradı. Bıyıl respublika buyınça 11nçe sıynıfnı 40048, 9nçı sıynıfnı 72990 uquçı tämamlıy. 27nçe may yomğaqlaw attestatsiäläre bula.İmtixannar iyün urtasına qädär däwam itäçäk. Bıyıl berdäm däwlät imtixanı yuq.
Bäläbäy tatar gimnaziäse tiräsendä kierenkelek däwam itä.Gimnaziä direktorı Yärmäkäy rayonı mäxkämäsenä çaqırılğan, näq şul könne mäktäpkä Mäğärif ministrı kilä. Rayon mäğärif bülege citäkçeläre direktornıñ törle oyışmalar belän mäxkämäläşüdän başı çıqmawın bilgelilär. Gärçä, gimnaziä mäğärif bülege belän genä mäxkämäläşsä dä. Mäktäp citäkçelege 27nçe may mäğärif bülegenä çaqırılğan. Anda Xösäyenovnıñ urınında qalu-qalmaw mäsäläse dä qaraluı ixtimal.
Wäsimä Qotiqowa häm Yelena Xäkimowalar “Analıq danı“ medale birü tärtibeneñ konstitutsiälegen Konstitutsiä mäxkämäsenä birgän idelär. İsegezgä töşeräbez, medäl 1998nçe yılda buldırılğan ide.Ul biş häm annan da kübräk balalılarğa birelä.Balalar bar da isän häm iñ keçese ber yäşkä citkänçe ana keşe büläkkä täqdim itelä.Älege analar üzläre dä bişär bala anaları, tik iñ keçe balaları färmanğa qädär ük tuğanğa,alarnı cirle xaqimiät büläkkä täqdim itü kiräk tügel dip tapqan.Mäxkämä medalne birü tärtibeneñ qanunıy buluın bilgeläde, ä bu analarğa mäxkämä,yäki Prezidentnıñ üzenä möräcägät itegä kiräklegen bilgeläde.


text: Damask. Ğäräp Ligasınıñ citäkçese Ämr Musa Süriä prezidentı Başar Asäd belän Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqqa qarşı suğışın buldırmaw yulları turında fiker alıştı. Şul oçraşudan soñ Musa, yaqlar Ğäräp Ligasınıñ yaqın kiläçäktä şuşı ölkädä küräçäk çaraları xaqında tulısınça kileşte dip belderde, ämma şul çaralarnıñ nidän ğibarät buluwın açıqlap tormadı. Kiçä Damaskka kilep töşkännän soñ ul, barlığı 22 il kergän Ğäräp Ligası Quşma Ştatlarnıñ ixtimal höcümenä quşılmayaçaq digän ide. Süriä başqalasında ul tışqı eşlär ministrı Färüq äl-Şaara belän dä oçraştı, irtägä Ämr Musa näq şundıy uq söyläşülärne Livan citäkçeläre belän dä ütkäräçäk.


text:
Mintimer Şäymiev: Mäskäwdäge xällär Rusiäneñ ozaq tözälmi torğan yarası
Mintimer Şäymiev: Mäskäwdäge xällär Rusiäneñ ozaq tözälmi torğan yarası
Moña östäp şunısın äytäse kilä. Soñğı waqıtta Rusiä xalqı Çeçnyada barğan suğışqa niçekter iäläşep kitte, aña iltifat itmi başladı. Yänäse, anıñ yädräse miña şäxsän itmi, qaydadır yıraqta oça. Moña Rusiäneñ mäğlümat çaraları da zur öleş kertte. Alar Çeçnyada banditlar tar-mar itelde, tormış caylana dip Kavkazdağı xällärne beryäqlı ğına yaqtırtıp, xalıqnıñ başın äyländerep kildelär. Baqsañ, Çeçnya xalqı isän häm xätta köräşä ikän äle. Ällä mançır öçen bädräflär citmägän, ällä suğış ikençe ber törle räweştä bara -- añlamassıñ.
Äye, ğadi keşelär Çeçnyadağı suğışnı üzläreneke dip tügel, xökümätneke genä dip qabul itte. Şuña kürä demokratlarnıñ suğışqa qarşı oyıştırılğan mitinglarında keşelär bik az buldı. Läkin suğış bit ul här waqıt ike yaq, ike köç arasında bara. Rusiä xalqı suğışta qatnaşqan Çeçnya yağınıñ ni öçen qan qoyuın añlamıy kilde. Yuqsa, suğışnı küptän tuqtatu ike yaq öçen dä barı tik faydağa ğına bulır ide. Yäşlär qırılmas ide, milliardlar xalıqnıñ üzenä qalır ide. Monı añlaw, suğışnı kiçektermi tuqtatu -- ul terrornı beterüneñ, bälkem, iñ ömetle yulıdır. Yäğni, näticä belän köräşü urınına säbäp belän köräşäse ide.
Häm soñğısı: Rusiä cirlegendä ğibrät alu digän närsä yuq. Moña xätle bulğan terror faktları bezne bernärsägä dä öyrätmäde.


text:
Tatarstanda da Yaña yıl, Başqo
Tatarstanda da Yaña yıl, Başqortostandağı xezmättäşebez äytkändäy, borın töbenä yaqınlaşa. Bıyıl tatarstanlılarğa biş könlek Yaña yıl kanikulları wäğdä itelde. Respublikanıñ xezmät häm mäşgüllek ministrlığı «Bäyräm häm istälekle könnär turındağı» qanun buença 31 dekaber häm 1,2 ğıynwar bäyräm könnerä bularaq yal itäbez, ä 29, 30 dekaber - şimbä, yäkşämbe könnäre bolay da yal itelä. Şulay itep, biş könlek Yaña yıl kanikulları kilep çığa. Ä bu inde Yaña yıl aldı könnäreneñ tağı da tığızraq bulaçağı turında omlıy.


text: 1995nçe yılda 8 meñ möselman üterelgän bu şähärgä bügen 50 meñnän artıq keşe faciğane häm qorbannarnı iskä alır öçen cıyıldı. 10 yıl elek Bosniä serb ğaskärläre Berläşkän Millätlärneñ Hollandiä ğaskärläre tarafınnan saqlanğan Srebrenicağa bärep kerep ir keşelärne häm yäş yegetlärne küpläp üterde. 1300gä yaqın qaberlekkä bügen tağın 600gä yaqın mäyet östälde, alar kümäk qäberleklärdä tabılğan. Serb millätçeläreneñ kisken qarşı çığularına qaramastan mätäm çaralarında Serbiä prezidentı Boris Tadiç ta qatnaşa. Yevropa Berlege tışqı säyäsät başlığı Javier Solana, 10 yıl elek bulğan bu faciğa xalıqara cämäğätçelekneñ "zur xatası", dip belderde.


text:
Quşma Ştatlarnıñ İran strategiäse xäzer nindi?
İrannıñ uran bayıtunı tuqtatu taläben kire qağuına Berläşkän Millätlärneñ İminlek Şurası xäzer cawap ezli. Amerikan räsmiläreneñ, älegä ber çara da kire qağılmıy, digän kisätüläre Quşma Ştatlar İranğa höcüm itärme digän sorawlarnı yänä qızdırıp cibärde. Washingtonnıñ İran säyäsäte bügen nidän ğibärät?
"Bez, İran söläşülär yulına basır, dip ömetlänäbez. Andıy täqdim yasalğan. Däwlät sekretare Rice bu xaqta berniçä tapqır qatı itep äytte. Berük waqıtta bez İran xökümäten kisätäbez: ägär ul bu yulğa basmasa, çaralar küreläçäk, häm alar – İrannı qalğan dönyadan ayıru bulaçaq."
Yağni, ber yaqtan räsmi Washington äle dä diplomatiä çaralarına ömetlänä kebek. İkençe yaqtan, vitse-prezident Dick Cheney "ber çara da kire qağılmıy" digän kisätü yasadı:
"Bez Auropa belän bergä, Berläşlän Millätlär arqılı, İrannı niätennän bizderergä, mäsäläne tınıç yul belän xäl itergä tırışabız. Läkin şuluq waqıtta, min dä, prezident ta, älegä bar çaralar da kön tärtibendä dip kisätäbez."
Cheney, xärbi çaralar dip äymäsä dä, mäğlümät çaraları anıñ bu kisätüen näq şulay dip taswirladı.
Washingtonnıñ, ber yaqtan, diplomatiägä basım yasawı, ikençe yaqtan, bar çaralar da kön tärtibendä dip yanawı – belgeçlär fikerençä – oçraqlı tügel, üzenä kürä strategiä bulıp tora.
Xärbi ğämäl işaräse belän Washington bu nizaqnıñ citdilegenä basım yasarğa tırışa. Berük waqıtta ul Auropa illären İranğa diplomatik basımnı köçäytergä ügetli.
Ämmä Washingtondağı Heritage Foundation belgeçe James Phillips süzlärençä, Auropa illäre, İrannıñ atom eşçänlegenä borçılsa da, Washington telägänçä tiz xäräkät itä almıy:
"Minemçä, Auropalılar, İran belän söyläşülärne, Quşma Ştatlarnı xärbi köç qullanudan totıp qalu yulı itep kürä. Qızğanıçqa qarşı, alar süzendä tormıy. Beraqtan, alar İrannıñ atom qoralı bulmasqa tieş di, ikençe yaqtan, anı buldırmas öçen, zur iqtisadi çikläwlärgä barmıy."
Äytergä kiräk, soñğı waqıtta Auropa illäre İranğa qarata qırısraq qaraş belderä başladı. Läkin alarnıñ mömkinlege barıber çiklängän, di Londondağı Auropa reformaları üzäge belgeçe Thomas Valasek:
"İranğa qarata qırısraq çaralarğa kilgändä, Auropanıñ mömkinlege çiklängän. Bu yaqtan ul Washingtonnan nıq qalışa. Ul BMOnıñ soñğı qararnıda şikelle, qayber ayırım çikläwlärgä bara ala, läkin annan da kübräkkä bara almıy."
Thomas Valasek süzlärençä, monıñ ike säbäbe bar: ber yatqan İranğa çikläwlär kertü Auropa illäreneñ üzlärenä dä zıyanğa. İkençe yaqtan, alar İrannı dönyadan ayıruğa qarağanda, anıñ belän tığızraq eş itü faydalıraq, digän qaraşta.
Töp soraw xäzer şul – İminlek Şurası yaña çaralar tikşergändä Washington Auropa illären üz yağına awdara alırmı-yuqmı.
Atnakiç könne däwlät departamentı İranğa ätraflı çikläwlär kertü yünäleşendä taraflarda alğarış bar digän belderü yasadı. Kilgän xäbärlärgä qarağanda, İrannıñ atom programı belän bäyle räsmilärenä säfär çikläwläre kertü dä tikşerelä.
Ali Ğilmi


text: Yevropa Berlegendä räislek itkän Britaniä Berlek belän Törkiä arasındağı kierenkelekne çişergä çaqırıp aradaşçı wazifasın üz östenä aluı turında belderde. Törkiädä çığuçı Hürriyet basmasına, Blair, Törkiäneñ urını – Yevropa Berlegendä, dide. Britaniä ministrı Douglas Alexander, BBC radiosına Törkiä Yevropa Berlege öçen zur strategik ähämiätkä iä, dide. Törkiäneñ äğzalığı turındağı söyläşülärne başlaw düşämbe, 3nçe üktäbergä bilgelängän. Ämma bu atnada Avstriä moña qarşı bulğanın beldergäç ike arada kierenkelek tudı. Yäkşämbe könne Yevropa Berlege tışqı eşlär ministrları älege mäsälädä çirattantış utırışqa cıyıla.


text:
Ğiraq başqalasınnan könyaqtaraq urnaşqan Kerbala şähäre yanında maşinada ütep baruçı keşelär Ğiraqnıñ 3 politsiä xezmätkären atıp üterde.
İlneñ tönyağında, Arbil şähärendä neñnärçä keşe Yäkşämbe könge terror höcümendä hälak bulğan 67 keşene matäm belän iskä ala.
AQŞ prezidentı George Bush häm Britaniä premyer ministrı Tony Blair Ğiraqta suğış başlawnı aqlağan küzläw mäğlümätläreneñ xatalı bulu-bulmawın açıqlaw öçen tikşerü ütkäreläçäk dip belderde. Küzläw oyışmaları Ğiraqta küpläp üterü qoralları buluı turında mäğlümät birgän ide.
AQŞ däwlät sekretare Colin Powell ägär dä Ğiraqnıñ küpläp üterü qorallarına iä bulmağanlığın belgän bulsam Ğiraqqa qarşı suğışnı yaqlamağan bulır idem dide.
Bügen Russiä Ğiraqta suğışqa qädär küpläp üterü qoralları bulğanmı yuqmı ikänlege turında täğäyen xisap äzerläw öçen anda BMO qoral tikşerüçelären qaytarırğa kiräk dide.


text:
Epson Yazıcı - Tarayıcı Driver Yazılımları
En son güncellenen Epson yazıcı - tarayıcı driver yazılımları. Aradığınız epson driver bu listede bulunmuyorsa driver arama aracını kullanabilirsiniz.
-
Epson PictureMate Zoom Driver İndir
Epson PictureMate Zoom yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Epson PictureMate Zoom yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve epson yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Epson PictureMate Snap Driver İndir
Epson PictureMate Snap yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Epson PictureMate Snap yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve epson yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Epson PictureMate Show Digital Frame Driver İndir
Epson PictureMate Show Digital Frame yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Epson PictureMate Show Digital Frame yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve epson yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Epson PictureMate Pal Driver İndir
Epson PictureMate Pal yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Epson PictureMate Pal yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve epson yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Epson PictureMate Flash Driver İndir
Epson PictureMate Flash yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Epson PictureMate Flash yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve epson yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Epson PictureMate Dash Driver İndir
Epson PictureMate Dash yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Epson PictureMate Dash yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve epson yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Epson PictureMate Charm Driver İndir
Epson PictureMate Charm yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Epson PictureMate Charm yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve epson yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Epson B-510DN Driver İndir
Epson B-510DN yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Epson B-510DN yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve epson yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.


text:
Tatarstannıñ Yazuçılar berlegenä – 70 yäş
Düşämbe könne Tatarstan Däwlät Şurası deputatlarınıñ Vladimir Putinnıñ xakimiät vertikalen nığıtu buyınça täqdimnären xuplaw 26 oktäber könne dä iğtibar üzägendä buldı. Respublika deputatlarınıñ çığışları, alarnıñ bäxäsläre xaqında cirle matbuğatta ğına tügel, xätta qayber üzäk mäğlümät çaraları da xäbär itelde. İnternettağı gäcitlärdä dä, Tatarstan Putin täqdimnärenä qarşı çıqtı, digän yazmalar uqırğa mömkin ide. Şulay itep, 25 oktäberdä uzğan Tatarstan Däwlät Şurası sessiäseneñ qaytawazı bügen dä yañğırıy.
Qazanda soñğı aralarda ay sayın açılıp torğan zur säwdä üzäkläreneñ sanı artaçaq. Respublikanıñ TAİF şirkäte Mäskäw firması belän bergälektä Balalar dönyası kibeten tözi başladı. Älege säwdä üzägeneñ mäydanı 17 kvadrat metr bulaçaq, anı tözü bäyäse 18 million dollarnı täşkil itäçäk. Öç qatlı Balalar dönyası kibete başqalanıñ yubileyına – 2005 yılnıñ 30 avgustına açılaçaq. Tizdän Qazannıñ meñyıllığına äzerlekkä Rusiäneñ tağın ber şähäre - Çiläbe totınaçaq. Alar Qazannıñ Çiläbe uramın tözekländeräçäklär. Tatarstanlılar isä Çiläbeneñ 270 yıllığına şähärdä Qazan bul’varın maturlayaçaqlar.
Sişämbe könne respublika yazuçıları bäyräm itte. Tatarstannıñ yazuçılar berlege 26 oktäber könne Qazannıñ Piramida küñel açu üzägendä üzeneñ 70 yıllıq yubileyın bilgeläp ütte. Bäyrämgä berlekkä kergän küp kenä Rusiä töbäklärendä yäşäp icat itüçe yazuçılar da kilgän ide. Berlek äğzälären Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev tä qotladı. Şuşı data uñayınnan Üzäk arxiv binasında 27 oktäber könne qızıqlı kürgäzmä açılaçaq. Anda Tatarstan Yazuçılar berlege oyışqan yıllardağı dokumentlar, fotolar, törle aralardağı berlekne citäklägän yazuçılar turında mäğlümätlär, Stalin repressiälärendä zıyan kürgän icatçılar xaqında küp kenä material tuplanğan.
Qazannıñ Aq Bars xokkey komandası ciñülär sanın arttıra bara. Düşämbe kiçendä alar Perm’ şähäreneñ Molot Prikam’ya xokkeyçıların 4-2 xisabı belän ciñdelär. Şulay itep, Aq Bars komandası üzeneñ trenerı Zinnätulla Biläletdinov belän Rusiä çempionatında berençe urınnarğa menärgä tırışa. Ä menä Tübän Kamanıñ Nefteximik xokkeyçıları soñğı uyında üzläreneñ canatarların quandıra almadılar. TSSKA komandası belän öydäge uyında alar 2-1 xisabı belän ciñeldelär. Alay da, Nefteximik älegä Aq Bars komandasınnan aldaraq bara.
Gölnaz İlgizär


text:
AQŞ xärbiläre Ğiraqta 26 suğışçınıñ üterelüen belderä
Xärbilär belderüendä bu reydlar Irannan Ğiraq suğışçılarına yäşeren räweştä qoral taşu öçen cawaplı dip şiklänelgän yäşeren çeltärneñ 4 maşinasına qarşı oyıştırıldı dielä.
Quşma Ştatlar qorbannarnıñ barısı da reyd waqıtında AQŞ xärbilärenä granataatqıçlar belän höcüm itkän terrorçılar dip belderä. AQŞ yağınnan yuğaltular bulmağan.
Xäbär agentlıqları isä Iran räsmiläreneñ häm höcüm urınında yäşäwçe şahitlärneñ qorbannar arasında üz öylärendä üterelgän tınıç xalıq ta bar digän süzlären kiterä. Alar äytüençä, andıy ülüçelär sanı 8. Qayberäwläre xätta 20 di.
Sadr şähärendä yäşäwçe, höcüm näticäsendä yortı cimerelgän ber şahit Reuters xäbär agentlığına "Minem ullarım yuq. Min xatın-qızlar belän yäşim, ike qızım belän. Alarnıñ nigä minem yortıma höcüm itkänen belmim" dide.
Bağdadnıñ şığıylar yäşägän Sadr Şähäre öleşe suğışçan şığıy din ähele Moqtada äs-Sadrğa tuğrılıqlı Mähdi ğäskäreneñ oyası da sanala. Ul suğışçılar Bağdadtağı mäzhäbara üterülär öçen ğäyeplänä.
Şığıylarnıñ izge şähäre sanalğan Näcäftä äs-Sadr süzçese bu höcümnärne xökem itte. Ul höcüm barı Mähdi ğäskärenä qarşı ğına buldı digän süzlär nigezsez häm döres tügel dide.
Bügenge höcümnär Ğiraqnıñ ul öleşendä AQŞ xärbiläre kürşe Irannan qorallar häm yardäm aluda ğäyeplägän suğışçılarğa qarşı alıp barılğan operatsiälärneñ däwamı buldı. AQŞ xärbiläre suğışçılarğa şaqtıy kamil häm quätle şartlatqıçlar da kilä di.
May axırında Ğiraqtağı AQŞ ilçese belän Iran ilçese oçraşıp ildä iminlekne arttıtu yulları turında söyläşkän ide. AQŞ xärbiläre äytüençä, 4 säğät däwam itkän ul söyläşülärgä qaramastan Iran Ğiraqtğa köç qullanuğa öleş kertüen tuqtatmıy.
Tähran isä bu ğäyepläwlärne kire qağıp Ğiraqta totrıqlılıq teläwe turında täqrarlıy.


text: iPhone Notifications V6.4 Türkçe - iPhone Tarzı Bildirim Ekranı indir, iPhone Notifications V6.4 Türkçe - iPhone Tarzı Bildirim Ekranı Videosu, iPhone Notifications V6.4 Türkçe - iPhone Tarzı Bildirim Ekranı yardım, iPhone Notifications V6.4 Türkçe - iPhone Tarzı Bildirim Ekranı Bedava indir, iPhone Notifications V6.4 Türkçe - iPhone Tarzı Bildirim Ekranı Yükle, iPhone Notifications V6.4 Türkçe - iPhone Tarzı Bildirim Ekranı Hakkında, iPhone Notifications V6.4 Türkçe - iPhone Tarzı Bildirim Ekranı nedir, iPhone Notifications V6.4 Türkçe - iPhone Tarzı Bildirim Ekranı Free indir, iPhone Notifications V6.4 Türkçe - iPhone Tarzı Bildirim Ekranı oyunu, iPhone Notifications V6.4 Türkçe - iPhone Tarzı Bildirim Ekranı download, iPhone Notifications V6.4 Türkçe - iPhone Tarzı Bildirim Ekranı sorun


text:
Rusiä: OPEC tösle gaz kartele kiräkme, yuqmi?
Rusiä çitkä gaz satuçı iñ zur il bulıp tora - monısı mäğlüm närsä. Ämma ul üz gazın satu belän genä çiklänmiçä, şul çimal säwdäsen bar dönya buylap ta tärtipkä salırğa tırışa kebek. Rusiädäge qayber säyäsätçelär inde küptännän tabiği gaznı satu öçen maxsus kartel'' qorunı täqdim itä. Neft satuçı illärneñ şundıy oyışması inde bar, ul OPEC digän isem belän tanılğan. August başında Rusiä Cäzair belän gaz bäyälären bergäläşep bilgeläwne küz aldında totqan añlaşuğa ireşte.
Läkin Putinneñ täqdime onıtılmağan bulıp çıqtı - may ayında "Gazprom" idaräse äğzası Aleksandr Medvedev, Yewropa belän söyläşülärdä Rusiä taläpläre wä teläkläre qabul itelmäsä, Mäskäw başqa gaz tä''minatçıları belän berläşä ala häm bu xätta OPECtan da köçleräk ber oyışma bulaçaq , dip kisätte.
Gaz bäyäläre bügenge köndä bar dönya buylap bertuqtamıy kütärelep torğanda, andıy gaz kartelen qoru ixtimalı arta ğına. Rusiä häm Qazağstannan tış moña gaz baylığı yağınnan dönyada sigezençe urında torğan Cäzair, yäğni Aljir da quşıla ala. Moñardan tış bu ideä belän ikençe häm öçençe urındağı İran häm Qatar da qızıqsına. Ägär dä bu çınnan da çınğa aşsa, Yewropanıñ gaznı arzanğa alu mömkinlekläre şaqtıy çiklänäçäk. Bigräk tä kartel'' başında Mäskäw torsa.
Yewropa älegä tabiği gaznı öç ildän - Norvegiä, Rusiä häm Cäzairdän ala. Gaz satuçı häm gaz aluçı illär arasında nindi dä bulsa kierenkelek çığa qalsa, Könbatışnıñ energetik iminlege öçen bu zur qurqınıç tudıraçaq digän süz.
Mäskäw telägän kartel'' kebek ber keçkenä oyışma inde eşläp kilä. Ul Gaz satuçı illär Forumı dip atala häm berençe märtäbä 2001-neñ mayında Tähranda oçraşqan ide. Aña 15 gaz citeşterüçe il kerä, alar dönyadağı gaz baylıqlarınıñ 73 protsentına iä. Ämma moña qädär bu Forum kübräk aralaşu urını ğına bulıp kilde. Anıñ üz idaräse dä, xezmätkärläre dä yuq, anıñ gaz bäyälären bilgeläw tırışlıqları da kürenmäde.
Ämma şul uq Rusiä, beryaqtan, çitkä satu bäyälären başqa gaz citeşterüçe illär belän kileşep bilgeläwne teläsä, ikençe yaqtan, ul maxsus kartel'' qorudan beraz şürli dä. Çönki, anıñ üzendä eçke bazarda gaz satu torğan sayın arta bara, ä anda bötenläy başqa, tübänräk bäyälär xökem sörä. Xalıqara kartel'' tözelep, Rusiä anda äğza bulsa, añardan eçke bäyälärne dä kütärüne, alarnı başqa äğza illär belän kileşep bilgeläwne taläp itä alalar. Xakimiatneñ totrıqlılığı Rusiädä näq menä arzan bäyälärgä nigezlänä, şuña kürä Mäskäwneñ eçke bäyälärne kütärü belän kileşüe bik tä ikele. Kartel'' şulay uq Rusiädäge gaz säwdäseneñ, bar gaz industriäseneñ açığraq buluın teli ala, bu da Mäskäw öçen qabul itelerlek närsä tügel.
Ägär dä yıraq kiläçäktä Rusiä üzendäge eçke bäyälärne çitkä satqanına yaqınaytsa, anıñ Xalıqara gaz kartelenä kerü ixtimalı artaçaq.
Kärim Kamal


text:
Tatarstan radiosı 80 yıllığına äzerlänä
Bügen Qazanda 14 radio söyli. Alar arasında barı tik 4- se genä “Tatarstan”, “Yaña ğasır”, “Tatar radiosı” häm “Quray” tatar telendä tapşırular alıp bara. İñ ozın ğömerlesenä kilsäk, tizdän “Tatarstan radiosı” söyli başlağanğa 80 yıl bula. Äle ber ay ğına elek bu radio Qazan şähäreneñ Maksim Gor'ki uramındağı 15-nçe yorttan, tarixi urınınnan küçep kitte. Ul xäzer Şamil Usmanov uramındağı 9 nçı yortqa urnaşqan. “Tatarstan radiosı” bügenge köndä Böten Rusiä däwlät teleradioşirkätenä qarıy. “Tatarstan” bülege radiotapşırular xezmäte citäkçese Täwfiq Säğitev äytüençä, yaña urınğa küçü alay uq ciñel bulmağan.
Salix Säydäşlär, Şamil Usmanovlar, Kluçarevlar, Lundstremnar uynağan, alarnıñ traditsiäse señgän bik bay traditsiäne qaldırıp kitü ber yaqtan awır bulsa, ikençe yaqtan ul binağa 158 yıl. Ul iskergän, qurqınıç xälgä dä kilde. Annarı anda cihazlar bik iskergän ide. Här könne tapşırunı cibärgäç, yä alla bügen dä tapşıru bula ikän, dip şatlanıp tora idek. Tege bizmängä salıp qarıysıñ da tegese yaxşımı, monısı yaxşımı dip. Küñel türendä härkemneñ şuşı traditsiälärne sağınu xislär bar. Anı ciñel genä küñeldän alıp atıp bulmıy bilgele. Bu urın alıştırunıñ uñay yağına kilgändä isä, zamana taläplärenä turı kiterep tözelgän bina yaxşı texnika belän cihazlanğan.
Monda Tatarstan aqçası da, Mäskäw aqçası da bar. Häm şaqtıy sallı ğına summalar.di Täwfiq Säğitev. Radio citäkçese äytüençä, üzeneñ berençe könnärennän ük Tatarstan xalqı belän yäşägän, il küläm häm respublika yañalıqların ike teldä citkerep torğan, bay traditsiälären buldırğan radioda äle ul “Tatarstan radiosı”.
Här yal sayın 48 yıl inde däwam itä torğan “İdel belän Ural” arasında tapşıruı. Rusiä üzägendä milli Respublikalarnı berläşterep tora torğan şundıy radiojurnal buldı ul. Ül beryulı 7 respublikağa totaşa.
Annan da qala, başqa töbäklärdä balalar öçen maxsus tapşırular beterelgän inde. Ä “Tatarstan radiosı” anı saqlap qala alğan.
Tatarstanda berençe bulıp cırçılarnı, yazuçılarnı, ädäbiät ähellären, muzıkantlarnı yazıp, alarnıñ tawışların fondqa alıp, saqlap cıyğan radio ul. Anıñ da sanı 57 meñgä citkän ide. Bik ölkän yazuçılarıbız: Qawrıy Näcmi, Ğömär Bäşirov, Fatıyx Ämirxan, Ğädel Qutuylar biredä eşlägän bit. 57 meñ yazmanıñ bügenge yazmışına kilgändä isä, alar Tatarstan xökümäte qarşındağı Däwlät arxivına tapşırılıp, bügenge köndä iske tasmalarnı SD-ğa küçerälär. “Tatarstan radiosı” älegä bu yazmalarnı buşqa qullana. Tıñlawçılarnıñ qayberläre bez “Tatarstan” radiosın yuğalttıq dip tä äytä.
Berençedän, çıbıqlarnıñ iskerüennän. Annan soñ yaña öylär, bina salğanda çıbıqlı radionıñ bulmawınnan da. Annan soñ bit zaman gel alğa bara. Gel iskegä genä yabışıp yatıp bulmıy. Xäzer niqädär keşedä priemniklar, radioalgıyçlar. İskelärne yañağa alıştıru bara bit. Ul şuşıdır. Yuğalttıq digän äyber, tapşırunıñ qaysıber säğätläre üzgärüdäder ul. di Täwfiq Säğitev. Döres “iñ ozın ğömerle” radio bügen elekke qüätenä söylämi. Eş könnärendä 5 säğät 40 minut, şimbä 2, yäkşämbe 3 säğät yarım urıs häm tatar telärendä efirğa çığa.
Waqıt kimegäç, bez qabatlaw tapşırularınıñ waqıtın kimettek. Tağın söyläşülär alıp barıla. Fonotekada bik bay radio spektakl'lärebez yata. Alar öçen maxsus waqıt soraw.
Dälilli belep sorasañ VGTRK, bu oçraqta Mäskäw qarşı kilmiçä, östämä waqıt ta birergä mömkin, di citäkçe. Misal öçen, bäyräm könnärendä baş idärä töbäklärdäge büleklärenä efirğa çığarğa röxsät itmi. Ämma, bezne tatar telendä tıñlawçılar kötä bit digäç, qarşı kilmilär, di Säğitev.“Yaña ğasır radiosı”, “Tatar radiosı” häm “Quray” belän niçek yäşi soñ “Tatarstan” radiosı. Köndäşlärme alar?
Bez alarğa köndäş dip qaramıybız. Çönki. Härkemneñ üz tıñlawçısı bar. Alarğa beraz telägebez närsädä genä, bu yaña radiolarda telne, cömläne bozıp söyläwlär borçıy bezne. Telneñ saflığı yağınnan radio ürnäk bulırğa tieş.Nail Alan.


text:
Dönyada klimatnıñ üzgärüe iqtisadi töşenkelekkä kiterä ala
Dönyada klimatnıñ üzgärüe häm monıñ tirä-yün moxitkä tiskäre yoğıntısı turında ğalimnär inde küptännän kisätep kilä. Düşämbedä Dönya Bankınıñ elekke baş iqtisadçısı Nicholas Stern küptän kötelgän xisabın bäyän itte. Bu xisapqa kürä, aşığıç çaralar kürelmäsä, klimatnıñ cılınuı dönya iqtisadına qaza däräcäsendä zıyan kiteräçäk.
Berençedän, anı tirä-yün moxit saqlawçı aktivist tügel, ä däräcäle iqtisadçı äzerlägän.
İkençedän, ul dönydağı cılınunıñ iqtisadqa yoğıntısı turında berençe tulı külämle tikşerenü bulıp tora.
Älege xisapqa kürä, tiz arada çaralar kürelmäsä, dönyada yaña "Böyek Depressiä" çorı başlanırğa mömkin.
Aldağı distä yıllar eçendä berni dä eşlänmäsä, dönyada urtaça temperatura ğasır axırına 5 gradusqa kütäreläçäk. Stern süzlärençä, klimatnıñ bolay kisäk üzärüe cir şarında äle bulmağan, monıñ yoğıntısın ul berniçä meñ yıl elek bulğan Bozlıq çorı belän çağıştıra:
"Soñğı Bozlıq çorında temperatura bügengedän 5 gradus tübänräk bulğan. Bu ayırma xäl itkeç. Fizik cäğräfiäneñ üzgärüe keşeçelek cäğräfiäsen dä üzgärtäçäk – bezneñ tormışnı, xäzerge yäşäw räweşen" di Nicholas Stern.
İqtisad telendä äytkändä, belgeç fikerençä, dönyada tulayım citeşterü 5tän alıp 20 protsenqa qädär töşäçäk. Temperatura kütärelü näticäsendä zur bozlıqlar eriäçäk. Milliardtan artıq keşeneñ eçär suı betäçäk. Yar buyında su basular, başqa urınnarda qorılıq arqasında yözlägän million keşe yortların, yäşäw çaraların yuğaltaçaq.
Belgeç fikerençä, cılınu arqasında kiläçäk zıyan 7 trillion dolllar belän isäplänä. Bu zıyannı 20nçe ğasırdağı ike dönya suğışı yä isä, 1930nçı yıllardağı "Böyek depressiä" belän çağıştırıp bula.
Britan premierı Tony Blair süzlärençä, temperaturanıñ xättä 2-3 gradusqa ğına artuı da qotıçqıç zıyan kiterä ala:
"2-3 gradusqa artu – bolzıqlar yuqqa çığa digän süz, milliardtan artıq keşeneñ eçär suı kimi, su kütärelü arqasında 200 million keşe toraqsız qalaçaq, igen-qırlarınıñ kimüe, açlıq-ülemgä kiteräçäk, bigräk tä Afrikada, tereklekneñ 40% töre yuqqa çığarğa mömkin" di Tony Blair.
Stern xisabınıñ töp näticäse şul – xäzer qul quşırıp utırırğa yaramıy, Kyoto kileşüe 2012 yılda ğämäldän çıqqaç ta, yapma gazlarnı kimetü öçen tağı da qatıraq çaralar kürergä kiräk bulaçaq.
Stern fikerençä, kiläse berniçä yılda dönyada tulayım citeşterüneñ 1%tı şuşı proyektlarğa totılsa, iqtisadi qazadan qotılıp qalırğa mömkin.
Kyoto kileşüe sänäğätläre alğa kitkän illärne küzdä totqan bulsa, kiläseläre Hindstan, Qıtay kebek illärne iskä alırğa tieş.
Stern xisabına kürä, xätä Britaniä irtägädän başlap bar elektr stansiälären yabıp quysa da, monıñ näticäsendä kilgän faydanı Qıtay şirkätläre ber yıl eçendä yuqqa çığaraçaq.
Sir Nicholas Stern xisabı belän internetta tanışıp bula. Anıñ adresı: www.sternreview.org.uk
Ali Ğilmi


text: Peşawar. Pakstannıñ Tönyaq-Könbatış çik buyı wilayäte parlamentı, bügen üzeneñ utırışına cıyılıp, Quşma Ştatlarnıñ äfğan-Pakstan çigendäge bombalawın xökem itep çıqtı. Amerikan xärbiläre, Pakstan çik saqçısı kiemendäge ber keşene ezärleklägän çaqta yäkşämbe könne üzläreneñ, Äfğanstannıñ Pakstan belän çigendä ber bomba taşlawın beldergän ide. Şul ezärleklängän keşe Quşma Ştatlar xärbilärenä ut açıp, alarnıñ bersen yaralağan bulğan. Çikneñ Pakstan yağında yäşägän keşelär süzlärenä qarağanda, anda ike bomba taşlanğan, häm şularnıñ berse, Pakstan yağındağı, taşlandıq ber dini mäktäp binasına eläkkän. Tönyaq-Könbatış çik buyı wilayäteneñ parlamentı şuşı xällärne, Pakstannıñ suverenlıq wä möstäqillegenä höcüm dip bäyäläde, häm federal xökümätne, Pakstan hawa kiñlegen bozuwı öçen Quşma Ştatlarğa protest belderergä çaqırdı.


text:
Ralif Safinnıñ Bögelmägä kilüendä säyäsät kürenmi
Bögelmädä ataqlı xokkeyçı, Rusiäneñ sport komitetı räise urınbasarı Sergey Makarov häm Rusiäneñ Federatsiä sovetı äğzası Ralif Safin bulıp kitte. Qunaqlar biredä tözelüçe boz sarayın qaradılar. 130 millionlıq şuşı zur tözeleş kiläse yılda tämämlanırğa tieş. Ralif Safinnıñ Bögelmägä, qärdäşläre yäşägän şähärgä kilüe, anıñ Başqortostan prezidentı bulırğa cıyınuın añlatmıy. Xäzergä qädär Tatarstanda Başqortostan prezidentın alıştırırğa xıyallanğan keşe oçramıy. Häm Başqortostanda başqort keşese prezident bulsa, anan tatarlarğa üz xoquqların yaqlawnı sorarğa uñaylıraq bulır ide, dip sanala. Çönki üzebezneñ “bıvşiy” tatarlardan, yäğni başqa millät bulıp yazıluçılardan tatarğa märxämät kötep bulmıy.


text:
Nizami ray 131kv 3 otaq temirsiz menzil satilir
Xalqlar metrosunun yaxinliginda 15 mertebeli tam yashayishli i binanin 2-ci mertebesinde umumi sahesi 131kv m olan 3 otaqli temirsiz menzil sat ilir qiymet panarama shehere ve heyete baxiwdin asili olaraq deyiwilir her 2 terefe panarama olan menziller var 131kv 1 2 3 10 ve 12-ci mertebelerde 146kv 3ot 1 4 11-ci mertebelerde 110kv 2otaq -cu mertebede 133kv 3otaq 5-ci mertebede 137kv 3otaq 6-ci mertebede 117kv 2otaq 9 ve 13-cu mertebede olan menzillerde var Komplekse yaxin gunlerde QAZ verilecek kompleksde muasir tipli liftler yeralti ve yerustu avtodayanacaqlar ushaqlar uchun oyun parki muhafize xidmeti ve kameralari var
Qiyməti: 92000 AZN


text:
Tatar milli-mädäni üzäkläre aqça eşli alırmı?
Bıyılğı yartı yıllıqta Tatarstandağı tışqı säwdä äyläneşe – yäğni çit illär belän alıp-satu itü ğömerdä bulmağan däräcägä citkän - 6 milliard dollardan artqan. Ayıruça İslam konferensiäse oyışmalarına kergän illär belän tığız säwdä elemtäläre urnaştırılğan. Fevral'dän bu ölkädä maxsus törkem dä eşli başlağan. Tatarstannıñ säwdä häm tışqı iqtisadıy xezmättäşlek ministrınıñ berençe urınbasarı Linar Latıypov Qıtay, Hindiä häm Singapur belän elemtälärneñ yaxşı buluın äytte. Anda säfärlär oyıştırılğan. Bıyıl noyäberdä Qıtayda uzaçaq milli kürgäzmädä tatarstanlılar da qatnaşaçaq.
Kürgäzmälär digännän, utırışta älege kürgäzmälärneñ här wäkilleklär qarşında bulırğa tieşlege äytelde. Tatarstannıñ Azerbäycandağı wäkile Nail Zaripov
Wäkilleklärdä härdaim eşli torğan kürgäzmälär bulırğa tieş. Monda törle öre oyışmalar citäkçeläre cıyılğan. Alarnıñ keremnäre zur häm kürgäzmä oyıştıru älläni küp aqçalar taläp itmi. Tatarstandağı barlıq oyışmalarnıñ kürgäzmäse härdaim eşlärgä tieş. Bez älege kürgäzmä öçen üzebezdä binalar alaçaqbız häm aqçamın da tüläyäçäkbez. Wäkilleklär alarnıñ saqlılığı öçen cawap totaçaq. Bezneñ oyışmalar härwaqıt qatnaşıp torırğa tieşlär törle kürgäzmälärdä.
Tatarstannıñ Azerbaycandağı säwdä wäkile Nail Zaripov belderüençä küp kenä Xalıqara oyışmalarğa wäkilleklär Tatarstan oyışmalarına çaqırular cibärälär. Anda törle çit il oyışmaları kilä, ä Tatarstanlılar çaqırularnı inqar itälär.
Utırışta çığış yasağan ministrlıqnıñ töbäqära xezmättäşlekne cayğa salu bülege citäkçese Aydar Abdraxmanov BDB illären alğanda bügenge köndä Ukraina, Belorus häm Qazaqstan belän säwdä elemtäläreneñ uñışlı baruın äytte. Şul uq waqıtta ul Rusiädän tış, yäğni Tatarstannıñ törle illär belän üze genä dä xezmättäşlek urnaştıruın assızıqladı. Xäzerge waqıtta 8 il belän xökümätära kileşülär tözelgän. Anda kübräk Kamaz maşinaları, neft', neft' produktsiälären satu itü buyınça söyläşülär alıp barıla. Şulay uq banklar buyınça da eşçänlek cäyelä. Kiläçäktä Minski şähärendä Tatarstan wäkillege bankın açu qarala. Monnan tış “Aq bars” bankı Qazaqstan häm Üzbäkstanda eşçänlek alıp barıla. Utırışta bilgeläp uzılğança, iqtisadıy xezmättäşlektä çittäge tatarlar da yärdäm itä. Ministrlıqnıñ töbäqära xezmättäşlekne cayğa salu bülege citäkçese Aydar Abdraxmanov
Bilgele bulğança BDB illärendä Tatarstannıñ 5 wäkillege bar. Alar Üzbäkstan, Azerbaycan, Ukraina, Belarus', Qazaqstanda. Monnan tış 5 ildä Tatarstannıñ säwdä yortları urnaşqan. Bu Qırğızstan, qazaqstan, Ukraina, Belarus', Azerbaycanda. Säwdä yortlarında tatarlar törle oyışmalar belän elemtälär urnaştırıp yärdäm itälär.
Bilgele bulğança BDB illärendä Tatarstannıñ 5 wäkillege bar. Alar Üzbäkstan, Azerbaycan, Ukraina, Belarus', Qazaqstanda. Monnan tış 5 ildä Tatarstannıñ säwdä yortları urnaşqan. Bu Qırğızstan, qazaqstan, Ukraina, Belarus', Azerbaycanda. Säwdä yortlarında tatarlar törle oyışmalar belän elemtälär urnaştırıp yärdäm itälär.
Läkin Aydar Abdraxmanov belderüençä, bügenge köndä Tatarstannıñ säwdä yortları belän eşläwneñ yaña yunäleşlären ezlärgä kiräk. Tatarstan Prezidentı üzeneñ yullamasında Rusiä töbäklärendä häm çit illärdä milli-mädäni üzäklärne açu kiräklegen äytte. Aydar Abdraxmanov
Milli-mädäni üzäklärneñ töp maqsatı bulıp Tatarstan brendiın üsterü häm respublikanıñ uñay imidjın buldıru, monnan tış millättäşlärneñ milli-mädäni mänfägat'lären dä qayğırtu tora. Aydar Abdraxmanov belderüençä, şul uq waqıtta Tatarstan çittäge tatar oyışmaların finanslawnı tulısı belän üz östenä ala almıy häm şuña oyışmalarğa Tatarstan häm üzlärendäge şirqat'lär arasında iqtisadıy elemtälär urnaştıru buyınça nığraq eşlärgä kiräk.
Landış Xarrasova


text: Qırğızstanda yuğalğan dip sanalğan AQŞ xärbie xatın-qız Jill Metzger uzğan atnada isän-saw ikänen belderde. Üzeneñ ul kemnärder tarafınnan urlanğanın häm Bişkäktän ber 50 çaqrım yıraqlıqta awılda totılğanın xäbär itte. Anıñ niçek qaçqanı – bilgesez. Qırğızstannıñ könyağındağı Bazar-Korgon şähärendä bügen berniçä yöz keşe Polşada totqarlanğan oppozisiä citäkçese Omurbek Tekebayevnı irekkä çığarunı taläp itep uram cıyını uzdırdı. 6 sintäber, çärşämbe könne tamojznya xezmätkärläre Tekebayev bagajında 595 gram heroin tapqan ide. Azatlıqnıñ qırğız redaksiäse xäbär itüençä, Tekebayev bügen Qırğızstanğa qayta.


text:
Xalıqara Ana tele köne Tatarstanda niçek ütä?
Tatarstan respublikasınıñ säwdä häm tışqı elemtälär ministrı Xafiz Salixov citäkçelegendäge räsmi delegatsiä bu könnärdä Bangladeşta buldı. Anda tatarstanlılar KamAZ maşinaların, respublikanıñ neft eşkärtü produktsiäsen täqdim ittelär. Respublika Däwlät Şurasınıñ Prezidiumı utırışında älege parlamentnıñ soñğı utırışın – 21 sessiäneñ däwamın 26 fevral könne ütkärergä qarar ittelär. Anda deputatlar 67 mäs’älä qararğa tieş bulaçaqlar. Kön tärtibendäge şulay uq Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşinnıñ parlamentnıñ 4 yıllıq eşçänlegenä bağışlanğan çığış ta qaralğan.
Qazanda 21 fevral – Xalıqara tuğan tele uñayınnan ütkärelä torğan atnalıq däwam itä. Anıñ qısalarında comğa könne Qazan däwlät pedagogiä universitetında Tatarstanda tellärneñ qullanılışı häm üseş mömkinlekläre dip isemlängän fänni-ğämäli konferensiä uzdı. Anı pedagogiä universitetı, Ministrlar kabinetınıñ respublika xalıqları tellären üsterü bülege häm Bötendönya tatar kongressı oyıştırdı. Anda cıyılğan ğalimnär, xakimiät, cämäğätçelek wäkilläre tellär turındağı qanunnarnı ğämälgä aşıru mäs’älälären, global’läşü şartlarında tel säyäsäten, respublikanıñ yuğarı uqu yortlarında tellärne uqıtu problemaların tikşerde. Konferensiädä Tatarstannıñ Mäğärif ministrı urınbasarı Lyudmila Noğmanova Tuğan tel – millät häm mäktäpneñ nigeze digän çığış yasadı. Ä Bötendönya tatar kongressı räise urınbasarı İlsur Hadiullin isä, Tatarstan xalıqları telläre turındağı qanunnı ğämälgä aşıru yünäleşendä tatar kongressınıñ eşçänlege belän tanıştırdı. Cıyılışta qatnaşuçılar Qazan şähärendä dä tellärne saqlaw häm üsterü mäs’äläläre belän tanışa aldılar. Bu xaqta şähär xakimiäteneñ milli eşlär bülege başlığı İrek Arslanov söyläde.
Xäyer, Ana köne uñayınnan Qazanda tatar telenä bäyle çaralar ğına ütkärelmi. Ana tele atnalığı qısalarında başqa tellärgä dä zur iğtibar birelä. Mäsälän, pänceşämbe irtäsendä Yaña ğasır radiosı dulqınnarında jurnalist Veronika Azimovanıñ Tatarstanda rus teleneñ torışına bağışlanğan programması efirğa çıqtı. Anıñ äñgämädäşe - Tatarstannıñ Mäğärif ministrı urınbasarı Lyudmila Noğmanova respublika mäktäplärendä rus teleneñ dä tatar telennän äzräk uqıtılmawı xaqında söyläde, bezneñ balalarnıñ rus tele buyınça olimpiadalarda Mäskäw häm Peterburg uquçıların da uzdırıp, berençe urınnarnı yawlawları turında äytte. Comğa könne isä Qazanda törle millättän bulğan uquçılar arasında ana telen belü buyınça bäyge uzdı. Anda 12 teldä şiğerlär uqıldı, cırlar cırlandı, tel belü buyınça konkurslar ütte.
Gölnaz İlgizär


text:
Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev citäkçelegendä delegatsiä Şvetsiädä eşlekle oçraşular alıp bara
Düşämbe könne irtän tañ atqanda 25 keşelek Tatarstan delegatsiäse Qazannan Stockholm şähärenä kilde. Respublika Konstitutsiäsen kiskäläp üzgärtä başlağannan soñ, Mintimer Şäymievneñ bäysez çit däwlätkä berençe vizitı Tatarstannıñ xalıqara iqtisadi xezmättäşlek alıp baruda nindi statuslı buluın kürsätäçäk. Xäzergä Şvetsiädäge berençe adımnar Tatarstan delegatsiäseneñ şaqtıy zur eşlär başqarıp yörüen kürsätä. Düşämbe könne Mintimer Şäymiev Şvetsiäneñ Baltiä illäre belän säwdä häm xezmättäşlek ministrı Leif Pagrotsky belän oçraştı. Şulay uq düşämbe könne Mintimer Şäymiev Şvetsiäneñ tışqı säyäsät institutı uqıtuçıları häm studentları aldında çığış yasadı. Şäymievne Stokcholmda qarşı alıp, ozatıp yörüçelär arasında Rusiäneñ Şvetsiädäge ilçese Nikolay Sadçikov ta bar. Sişämbe könne Tatarstan häm Şvetsiäneñ zur kompaniäläre arasında xezmättäşlek itügä niät protokolları imzalanırğa tiyeş. Şvetsiädђ yäşäwçe millättäşebez Törkär Suıqqan da düşämbe irtäsendä Grand Hotel qunaqxanäsendä Tatarstan delegatsiäse äğzaläre belän oçraşqan. Bu vizit turında kiläse tapşırularıbızda tağı da täfsilleräk xäbär birerbez.


text:
Qazanda irken yörim disäñ, şäxes tanıqlığın onıtma
Çärşämbe könne, Tatarstanda töp iğtibar, Rusiäneñ Eçke eşlär ministrı Räşit Nurğalievnıñ kiälüenä qarata buldı. 27 yul irtäsendä ul kilep citte, Yul iminlege inspeksiäseneñ yaña binasın açuda qatnaştı. Annan soñ, Tatarstan Prezidentı belän oçraştı. Räşit Ğömär ulı Nurğaliev Tatarstan öçen çit, yat keşe tügel. Anıñ ätise, Ğömär Nurğaliev Qazanda yäşi, Tatarstanda anıñ tuğannarı bar. Berniçä yıl elek Räşit Nurğaliev, awıldağı tuğannarın kürergä, dip saban tuyına da qaytıp kilgän. Räşit Nurğaliev üze Qazaxstanda tuğan, Kareliädä, Däwlät İminlege komitetında eşläp kitkän, şunnan Mäskäwdäge oyışmalarnı citäkläwgä qädär üsep citkän. Anı, oppozitsion gäzitlärneñ, kiläse Tatarstan Prezidentı bula alırlıq nämzät itep atağanı da buldı. Häm menä, çärşämbe könne ul Qazanğa kilde. Biredä ul Tatarstandağı kriminal xäl, tärtip saqlaw oyışmalarınıñ yartı yıllıq eş näticäläre, 1000 yıllıqqa äzerlek mäsälälärenä bağışlanğan kiñäşmälärdä qatnaşa. Könneñ berençe yartısında, Tatarstan Prezidentı belän oçraşqanda ul, matbuğat öçen belderülär yasadı. Mäsälän ul, «Qazannıñ 1000 yıllığına bağışlanğan çaralarda iminlekne tä’min itü öçen bar köçebezne quyaçaqbız» dide. Şulay uq ul, «yartı yıl eçendä eş näticälären tikşerep, böten citeşsezräklärne açıq itep äytep, söyläşerbez» dide. Ministr, şulay uq, Tatarstanda terrorğa qarşı alıp barılğan köräş näticälären yuğarı bäyäläde.
Ä şul arada, Qazannıñ 1000 yıllığına äzerlek qısalarında alıp barıla torğan öyränülär däwam itä. Çärşämbe gäzitläre Qazannıñ Sovet rayonında, Semberdän kilgän militsiä xezmätkärläreneñ qılğan ğämälläre turında yazıp çıqtı. Üzläre belän pasport bulmağan keşelärne totqarlaw, barmaq ezlären alu, militsiä mäğlümat bazalarınnan şäxesne ezlätü oçraqları bulğan. Militsiä wäkilläre beldergänçä, andıy öyränülär, Qazannıñ här rayonında qabatlanaçaq, şuña här kemgä, kön sayın, üze belän şäxes tanıqlığın yörtü sorala. Öyränülär waqıtında, tikşerergä, qulğa alırğa mömkinnär. Andıy tikşerülär waqıtında, Qazanda räsmi terkälü bulmağannar da, ara-tirä, ezlänüçe cinäyätçelär dä totıla. Läkin qanun bozmağan ğadi qazanlıylar da, qıyınlıqlarğa duçar bula.
Bikä Timerova.