text:
Uyğurıstan
Uyğurıstan (be Uyğurki: ئۇيغۇرىستان, Çinki: 東突厥斯坦) jew mıntıqa de factoya ke Çini de ca gêna. Name cı hem zeman de Tırkıstani Çini (Uyğurki: شەرقىي تۈركىستان, Çinki: 东土耳其斯坦) o. Uyğurıstan yeno mena cayê Uyğuran, name mıntıqa sufiksê -ıstani ra vıraziyena. Uyğurıstan bınê kontrolê Çini dero u jew eyaletê Çinio. Cay xo rocawan u zımey Çini dero. Erdê xo 1,65 Milyon km2 ra nezdio. Uyğurıstan pêro koyıno u çol zi esto. İklımê xo germo u çolıno. Vartış kemi esto. Uyğurıstan de çoli zaf esti u a ri ra merdımi sukê qıteki de cuwıni zey sukê Kaşgar, Yarkent, Hotan, Aksu, Uçturfan, Kumul, Altay, Gulca u Turfan. 1933 de na mıntıqa de terefê Uyğurani ra jew cumhuriyet Cumhuriyetê Tırkıstanê Rocvetışiê İslami vıraziyao u dıma jew serra biya xırabe. Uyğurıstan de Çinıci zafo u dıma Çinıcan ra Uyğuri, Qazaxi, Huiy yeni. Nıfusê merdımê Uyğurıstani pêro mısılmano. Dıma İslami ra Çinıci yeni u dinê inan dino folkorio. Suka Urumçi na mıntıqa de suka de tewr gırda. Ekonomiya Uyğurıstani howla. Hıkumetê Çini na mıntıqa sero zaf kuna.


c: text/html

text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, devletke hainlik yapqanında qabaatlanğan sabıq Aqyar şeer şurası deputatına qarşı qabaatlav hulâsasını mahkemege yolladı. Bunı dekabrniñ 19-nda prokuraturanıñ matbuat hizmeti bildire.
Bildirüvde: «Cinaiy işniñ tahqiq etilüvi esnasında, 2014 senesiniñ martında Aqyar şeer şurası deputatınıñ, Qırımnıñ işğaline yardım ve qol tutuv köstergenine dair red etilmez deliller elde etildi», – denile.
Prokuraturada, sabıq deputat bir qaç qararnıñ qabul etilmesi içün rey berdi ve Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radasınıñ «umumqırım referendumı»nı ötkerüv aqqında qararına qol tuttı, dep ilâve ettiler.
Qabaatlanğan şahısqa on eki yıldan on beş yılğa qadar azatlıqtan marum etüv cezası berilmek mümkün.
Qırım.Aqiqatnıñ menbası, bidirüvde Ukraina Kommunist fırqasınıñ azası Vladimir Demçenko aqqında aytılğanını añlattı.
Noyabrniñ 28-nde QMC prokuraturası, devletke hainlik ettiler deye şübhe altında tutulğan QMC Yuqarı Radasınıñ sabıq deputatlarına qarşı mahkemelerge 59 qabaatlav aktı yollandı, dep bildirdi.
Ukrainanıñ Baş prokuraturası, Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ, askeriy yeminni bozıp, yarımadadan qıtağa qaytmağan 73 Ukraina arbiy hadimini devletke hainlik etkenlerinde qabaatlay.
Halqara teşkilâtları, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Koreizde belgisiz şahıslar 1944 senesi Stalin sürgünligi qurbanlarınıñ hatırasına qoyulğan tahtanı sarı boya ile aramladılar.
Qırım.Aqiqatqa yerli sakinler aytqanı kibi, vaqia gece yüz berdi.
«Saba saat 9-da yerli sakinler tahtanıñ üstüne boya tökülgenini kördiler. Boyanı silmege istegen kommunal hızmetlerniñ hadimleri endi mında edi», – dedi şaatlardan biri.
O dey ki, yerli akimiyet meseleni, «artqaç şamata olmadan», çezmege istedi. Amma yerli sakinler bunı etmege bermediler ve militsiyanı çağırmağa talap ettiler.
Uquq qoruyıcılar memorialnıñ aramlanuvını qayd ettiler. Vandalizm boyunca iş açılacaqmı, belgisiz.
Uquq qoruyıcılarnıñ işbu vaqia boyunca resmiy izaatı yoqtır.
Yarımadada qırımtatarlarnıñ obyektleri ve muqaddes yerlerine nisbeten vandalizm sıq rastkelgen aldır. Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevniñ malümatına köre, yarımadada camilerni ateşke bergen şahıslar eki yıl içinde alâ tapılmağan.


text:
Eski Qırımnıñ abideleri arasında sanki başqa binalarnıñ qarşılığı olğan bir bina bar. ‘Beybars camisi’ ve Misk Camisinden farq etip, bu binanen bağlı iç bir efsane yoq, o sırlar ve tapmacalarnen sarılmağan. Eski Qırımnıñ başqa ordu inşaatlarına köre bu inşaat qılavuz ve dergilerde daa da az añıla ve bundan sebep, daa da az bellidir. Amma buña baqmadan, bu abideniñ tarihiy emiyeti ğayet müimdir.
Eski Qırımnıñ abideleri arasında sanki başqa binalarnıñ qarşılığı olğan bir bina bar. ‘Beybars camisi’ ve Misk Camisinden farq etip, bu binanen bağlı iç bir efsane yoq, o sırlar ve tapmacalarnen sarılmağan. Eski Qırımnıñ başqa ordu inşaatlarına köre bu inşaat qılavuz ve dergilerde daa da az añıla ve bundan sebep, daa da az bellidir. Amma buña baqmadan, bu abideniñ tarihiy emiyeti ğayet müimdir.
Laqırdımız Taş Han – şeerge kelgen bazirgânlar içün orta asır kervan sarayınıñ yıqıntıları aqqında ketecek. Zemaneviy rus tilinde böyle binalarnı ananeviy olaraq ‘karavan saray’ dep adlandıralar. Amma ordu ve han Qırımında ‘kervan saray’ termini sıq qullanılmay. Kervan saraylarnı mında farsiy ‘han’ sözünen adlandıra ediler (han – ‘ev, oda’, şimdi qullanılğan qırımtatar ‘hane’ sözü de bundan kele). Bu söz ükümdarnıñ ‘han’ türkiy unvanınen aenkdeştir, amma, elbette, han-ükümdar ve han-musafirhane sözleri tarihiy kitaplardan arhaizm degil de, er künlik qullanılğan sözler olğanı içün qarışıqlar olmay edi.
Taş Hanğa ‘Taşlı kervan saray’ğa kiriş şeer merkezinden uzaq olğan soqaqta, demir parmaqlıq qapı artında yerleşken. Bu yer o qadar körünmegen yer ki, onı başqa yüzlernen bostanğa kiriş olğan azbar qapılarından farq etmege ağır. İçke kirip, biz bostannı da köre bilirmiz. O keniş kare topraqnı qaplap ala, onıñ çetlerinde alma terekleri aça. Bir zamanları bu yerde sıralarnen arabalar turğan ve çoq insanlarnı: bazirgân, ustalar, hızmetçiler, qaravullarnı toplağan taş ile qaplanğan meydançıq bar edi.
Keñiş azbar üç taraftan yarı yıqıq duvarlarnen ve yükseklikniñ tam ortasında tar delik olğan sıralarınen qapatılğan. İşte, bu evelden kervan saray olğan yıqıntılardır. Başından içten er dört taraftan taş divarlarğa eki qatlı binalar qoşulıp, qurulğan edi. Olarnıñ aşağı qatı mallar içün anbar, aşhaneler, at ve develer içün avla olaraq hızmet ete edi. Yuqarıdaki qatlarda ise taş ocaqları olğan musafirler odaları yerleşe edi. Divarlarda saqlanılğan delikler – bu musafir odalarınıñ tabanı töşelgen tahtalı balkalar içün yuvalardır.
Azbarnıñ şimaliy-ğarp köşesinde büyük dört köşeli temelniñ qalımtıları körüne. Bu kervan saray köşe qullesiniñ qalımtılarıdır. Arheologlarnıñ aytqanlarına köre, bu qulleniñ içi tsemyanka ile yapılğan (tsemyanka – bu ufatılğan tulağa qoşulğan sıq kireç qarışımıdır). Böyle suv keçirmegen qarışımnı çoqusı allarda hammamlar qurucılığında qullana ediler. Bu qarışımnıñ işletilüvi qulleniñ içinde büyük suv rezervuarı olğanına işaret ete. Kervan sarayda binanıñ er köşesinde böyle dört qulle bar edi. Ülkeşınaşlarnıñ tasvirlerine köre, olarnıñ qısımları 19 asırğa qadar saqlanılğan edi.
Bütün bu parçalar binaniñ ilk körünişini tahmin etmege yardım eteler: tışarıdan o qalın divarları, köşelerinde yüksek taş qulleleri, cenüp divarında pekitilgen qapıları olğan ve qalege pek oşağan tena taş qutusı kibi edi. Bu qorunğan yerniñ içinde meydan bar edi. Bu meydanğa balkonlar, yaşanğan ve qoşma inşaalarnıñ galereyaları baqa ediler.
Böyle tarzda bütün Yaqın Şarqnıñ kervan sarayları qurula edi. Bu binalar qaviy tarzda qurulğanlarınıñ sebebi – şeer bazarlarına kelgen bazirgânlar özünen anbar ve işançlı qoruvğa ihtiyacı olğan çoq qıymetli mallar ketire ediler. Farqlı sarsıntılar – cenk, istilâ, isyanlar zamanında tonnalarnen qıymetli malları saqlanğan kervan saraylar çaypavnıñ birinci yeri ola edi. Onıñ içün ticariy kervan saraylarnı küçük qalelerge oşatıp, qura ediler. Qalelerde olğanı kibi kervan saraylarda da eger şeer muasarağa alınsa, aşayt anbarlarnı ve ayrı suv çeşmelerini temin ete ediler (Taş Handa suvlarnı yetkizgen çölmekçi borularınıñ qalımtıları tapılğan edi). Divarlar ve qullelerde ise ücümcilerge qarşı ateş açmaq içün delikler qaldırılğan edi. Böyle ihtiyat tedbirleri alınğan soñ, kervan saraylarda saqlanılğan zenginlikler, nasıl yağmacı olsa bile, qolay ğanimet olmay edi.
Ordu zamanlarında mında, kerçekten de, pek çoq qıymetli şeyler toplanılğan edi. Arheologik keşflerge köre, Taş Handa ticaret inkişafı 14 asırnıñ birinci yarısına, yani, esasen Özbek han ükümdarlığı zamanına ait olğanını işaret ete. Tamam o zamanda Qırım ulusınıñ paytahtı halqara ticaret merkezine çevirildi. Bu vaziyet paytaht 20 kilometr uzaqlıqta olğan yalı boyunda yerleşken Kefe şeeri yanında olğanına bağlı edi. Kefe – Ordu hanlarınıñ añlaşmasına köre, Genuyadan İtalyanlarğa ait olğan şeer edi. Yarımadanıñ şarqıy yalısı Qırım içün kerçek ‘Avropa penceresi’ olğan edi. Kefe limanına pek çoq İtalyan ticariy gemileri kele edi ve yalığa tüşken tuccarlar Qırımda farqlı Şarq mallarını büyük isteknen ala ediler. Gemilerge yerli Qırım mallarını, (teri, qoy terisi, qurutılğan Azaq balığını) ve Aziyadan ketirilgen ekzotik mallarını da: yipek, pamuq basmalarını, altın qumaç, pirniç, quru yemişler, İndistan deñizinden inciler, uzaq İndoneziya adalarından biber ve tarçin yükley ediler. Avropa ile şeer tek deñiz ile degil de, topraqnen de bağlı edi. Şeer qapılarından Avropa tuccarlarına tanış olğan Via Tartarica (yani ‘Tatar yolu’) başlay edi. Bu yol Or Qapıdan keçip, Polonya Qırallığına, soñra ise Lvovğa ve Lvov bazarından Şarq malları Şimaliy ve Garbiy Avroppağa barıp yete edi.
Asiya qıtasından şarqıy tuccarlarnıñ kervanlarınen mallarnıñ pek çoq çeşitleri kelip, olarğa aqtarma bazası olaraq hızmet etken bir qaç kervan sarayı olğan yarımadanıñ Ordu paytahtı olğan edi. Arhiv malümatları, yabancı paralar ve alış-veriş eşyalarnıñ tapılması bağlarnıñ keñiş coğrafiyasını açalar. Bu yerlerde şu bazarlarnıñ bağlarını körmege mümkün: Genuya ve İtalyanıñ başqa şeerleri, Vizans Devleti, Frenkistan, Acemistan, Türkiye, Levant, Kafkaz, Orta Asiya ve Şimaliy İndistan. Bu kontaktlar aqqında hatıra sesleri şeer efsanelerinde bile bar: meselâ Misk Camisiniñ efsanesinde İndistandan tuccarları olması boşuna degildir. Miskniñ özü ise Hotan Miski olaraq berile (Hotan – şimdiki Uyğuristanda qadimiy ticariy merkez, ondan Ğarpqa Çin malları ve, şu cümleden, şımal Qıtayda elde etilgen misk kete edi).
Taş Hannıñ bostanları tübündeki medeniy tabaqa (yani tarihiy vaqıt içinde biri-biriniñ üstüne qatlanğan ve özünde insan faaliyetiniñ farqlı izlerini bulundırğan topraq tabaqaları) eki metr qalınlığındadır. O arheologlar tarafından tamamen talil etilmegendir. Amma tapılğan şeyler bile Ordu zamanınıñ maddiy medeniyetiniñ zenginligi ve çeşitligi aqqında ayta. Azbarnıñ etrafında cam üfürilgen ustahane, kemik eşyaları, küzgü, şemma, santranç oyunınıñ taşları, Yunan yazıları ve quş resimleri olğan savutlarnıñ parçaları ve relyefli bayquş resimi olğan ilvan izleri tapılğan.
Şubesiz ki, Taş Han şeerdeki yekãne kervan saray degil edi. Evliya Çelebi Eski-Qırımdaki ‘üç yüz’ tane hanlarnıñ viraneleri aqqında mübalâğa şeklinde aytqandır. Amma onıñ başqa, tam bir malümat alınacaq yeri olmağan edi. Onıñ zamanında, 17 asırda mındaki ticariy merkez çoqtan söngen edi, eski kervan saraylar viranelerde yata ve olarnı saymağa ağır edi. Kerçek aytsaq, bir şeerde böyle binalarnıñ sayısı altıdan çoq olmay edi. Amma Qırım hanlığı zamanında yarımadanıñ şeerlerinde qurulğan kervan saraylarnıñ Evliya Çelebi ketirgen sayılarından şubelenmege sebep yoq. Böyle binalar memlekette çoq edi. Tuccarlar içün kervan saraylar er bir Qırım şeerinde ve bazarı olğan büyük köyde bile bar edi (ara-sıra olar bir qaç tane ediler).
Qırım hanlığı zamanlarında Qırımnıñ ticariy bağlar haritası pek deñişti. Artıq Qırım vastasınen Avropa ve Asiyanı bağlağan unikal ‘Yipek yolu’ yoq edi. 1475 senesinde türkler Qara deñizden genuezlerni quvalap, Qırımnıñ Aq Deñizi limanlarınen deñiz yollarını kestiler, ruslar ise 16 asırda Edil boylarını zapt etip, tamamen Orta Asiyağa yollarnı qapattılar (Orta Asiya o vaqıtlarda Altın Orduda olğan qarışıqlıqlar sebebinden öyle de boş qaldı desek olur). Qırım halqara keñiş ticaretinden ayrı qaldı, amma kervan saraylar memleketniñ iqtisadiy hayatında mühim rolni oynamağa devam ete ediler. Artıq olar, esasen, yerli ve türk tuccarlarına hızmet ete ediler. Hanlıq zamanında artıq boş qalğan Eski Qırım yerine yañı ticariy merkez – Qarasuvbazar keldi. Bu şeerniñ adı bile ‘esas işine’ işaret ete edi.
Qarasuvbazarda kervan saray (Riza Abdulcemilevniñ rekonstruktsıyası, https://qarasuvbazar.blogspot.com)
Qırım Hanlığınıñ zamanında olğan onlarnen kervan saraylardan bizim künlerimizge qadar qurulışı deñiştirilmegen tek bir kervan sarayınıñ qalımtıları yetip keldi. Bu qalımtılar Qarasuvbazardaki kervan sarayğa aitler. Ondan ğayrı, yarımadanıñ daa bir qaç yerlerinde kervan saray temellerinde bir qaç zemaneviy inşaatlar bar, amma olarda eski inşaatlarnı farq etmek, artıq, imkânsızdır, olar tanılmaycaq qadar deñiştirilgenler. Eski Qırımdaki kibi Qarasuvbazar kervan sarayı da Taş Han dep adlandırılğan edi.
Qarasuvbazar Taş Hanınıñ iç donatıluvı Eski Qırımnıñ kervan sarayınen pek oşaylar: anda da merkeziy meydan (şimdi anda şeer bağçası yerleşe) ve qalege oşağan yüksek tış divarı bar. Divarnıñ iç tarafından oña qoşulıp, qurulğan odalarnıñ qalımtıları körüne; Eski Qırımdaki kibi olar da eki qatlı ediler. Evliya Çelebiniñ tasvirine köre, bu inşaatta 120 oda, köşelerde dört qulle, eki demir qapı ve özüniñ suv çeşmesi bar edi. Kervan saray boşuna muasarağa azırlanmay edi: vaqıt vaqıttan o, kerçekten de, ücümlerge oğratıla edi.
17 asırnıñ birinci yarısında Qırımda don kazaklarnıñ ücümları alışqanlıq olğan edi. Olar qayıqlarından Azaq yalısında eñe ediler ve kimsege körünmeyip, çoq insanlar yaşamağan çöllerden şeerge keçe ediler. Bir qaç kereler olar şeerge kelip, onı çaypağan ediler, o zaman şeerde olğan tuccarlar içün qorunğan kervan saray pek yahşı saqlanma yeri olğan edi. Evliya zamanında Qarasuvbazar kervan sarayı ‘Sefer Ğazı-ağanıñ hanı’ adını taşıy edi. Han-ağasınıñ vazifesini eda etken (Qırımdaki han-ağa Türkiyedeki vezir vazifesi kibi) bu insan Qırım tarihında ğayet bellidir. Sefer Ğazi-ağa hanlıq siyasetine de ciddiy tesir etken siyasiy erbap ve metsenat ta olğan edi. Onıñ emirinen (ve, ğaliba, onıñ da parasınen) yapılğan inşaatlar yarımadanıñ farqlı köşelerinde bar edi. Belli vezirniñ adı Qarasubazarnıñ kervan sarayı kirişinde yerleşken mermer taşta yazılğan edi. Evliya bu yazınıñ böyle metinini ketire: ‘Asaf kibi ikmetli olğan Sefer Ğazi-ağa bu hannı geometriya qanunlarına köre qurdı. Bu han qurulışınıñ soñunı körgende Fethi ayttı: ‘ağa qurdı’ ibaresi tarih olsun’. Ve bu yazınıñ soñki satırlarında taşnıñ qoyuluv yılınıñ tarihı saqlıdır. Saqlı olğan tarih – 1065, yani 1654–1655. Bu mermer taş nasıldır bir mücize olaraq bütünley bozulğan binanıñ divarında bu künge qadar saqlanıldı.
Qarasuvbazardaki kervan saraynıñ divar qısmı
Eski Qırımdaki Taş Han yıqıntıları – bu pek belli olmağan, amma Qırım tarihı içün ğayet müim olğan abidedir. Bu Qırım ve tamır halqınıñ tarihiy taqdirini belgilegen ceryan aqqında körgezmeli hatırlatmadır. Çünki Qırım Avropa ve Asiya arasında ‘açıq qapılar’ statusı yardımınen zenginleşti, quvetleşti, Avropa ve Yaqın Şarqnıñ medeniy merkezlerinen sıq bağlar pekitti, halqara münasebetleri mürekkep sistemasına kirdi ve mustaqil devlet olaraq bar olmasınıñ tecribesini qazandı. 15 asırnıñ ortasında bir zamanları Altın Ordunıñ merkezleri olğan yerler cenk ve yıqıntılıqnen haraplanğan viraneler içinde yata ediler, Qırım ükümdarları ise Kefe limanınıñ gümrük alımından daimiy ve az olmağan kelirge saip olıp, artıq Altın Ordunıñ yanıp biteyatqan qalımtılarınen degil de, Genuya, Venetsıya, Trapezund ve İstambulnen daa da yaqın bağlı ediler. Bütün bu adiseler bir zamanları Mongol İmperatorlığınıñ uzaq bir çeti olğan Qırım ulusına özgün medeniyeti olğan mustaqi l devlet – Qırım Hanlığına çevirilmege imkânlar yarattı. Bu acayip çevirilmeniñ şaatları – Eski Qırımnıñ soqağında közge körünmegen yarı unutılğan Ordu kervan sarayınıñ yıqıntılarıdır.
Oleksa GAYVORONSKİY


text:
Aqmescit rayonındaki Aqtaçı Qıyat (Beloglinka) ve Saraylı Qıyat (Mirnoye) köylerinde yaşağan qırımtatarlarnıñ gruppası köylerge kirişlerde tarihiy adları – Ataş Qıyat ve Saraylı Qıyat – yazılğan levhaçıqlarnı qoymaq ricasınen köy şurasına muracaat etti.
Sakinler muracaatnı Saraylı Qıyat köy şurasına berdi, işbu köyler bu şurağa kire.
Köy şurası bu muracaatnı qanaatlendirmek qararını aldı.
İşbu qarar ta oktâbr 17-de qabul etildi, amma halqqa tek bu künleri bildirildi.
Amma cemaatçılarnıñ bazıları ve «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ azaları bu qararğa qarşı çıqtı.
Böyleliknen, özüni «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ azası dep tanıtqan cemaatçı Natalya Krıjko Facebook içtimaiy ağında diger cemaatçını, «Tavriya birligi» cemaat teşkilâtı reisiniñ sabıq muavini Liliya Didenkonı «büyük hata» yapılmasına yol bermemege çağırdı.
«Öyle malümat bar ki, Saraylı Qıyat köy şurası deputatı Halilov S.N. Mirnoye köyüne türk adını bermek içün imza cıya. Köy deputatları yaqın vaqıtta qapalı sessiyada bu qararnı qabul etecek ola. Eger bu aqiqat ise, keliñiz, beraber hata yapılmasına yol bermeyik!» – dep yazdı Krıjko.
Didenko ise, köy şurasınıñ tünevinki sessiyası nasıl keçkenini añlattı. O yerde deputat Yekaterina Avdeyçik köyniñ tarihiy adı ile işaretniñ qoyulması aqqında qararnıñ muzakere etilmesi meselesini meydanğa çıqardı.
Onıñ sözlerine köre, oktâbr ayında bu qararğa qol tutqan deputatlar, bu cümleden «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ azaları, bu sefer özüni aqlamağa tırışqan.
«Deyler ki, olar yol işaretleri qoyulması «imkânı» aqqında qarar aldı – bu tek imkân ve başqa bir şey degil, belki, isterler, belki de, yoq… bizim mında işimiz yoq!)… Bu sözlerden soñ bu «Yedinaya Rossiya» masqaralı azalarından nege bu «imkânğa» yol berdiler??? Evel bu imkân yoq edi, ve kimde nervalanmağan! Köylerde ayat raat keçe edi!!! …nege böyle insanlar Prezidentimizniñ partiyasında otura??? Nege bu provokatorlar vazifelerinde buluna??? Sessiya neticesinde mesele kün mevzusına kirsetilmedi, rey berüvge qoyulmadı…» – dep ayttı Didenko.


text:
Herson vilâyetiniñ uquq qoruyıcıları eki meskün yerde elektrik tiremeleriniñ bozuluvı aqqında malümatnı teşkere.
«Saat 8.35 Geniçesk politsiya bölügine Ataman köyü yanındaki tarlada elektrik berici yolağınıñ demir-beton tiremesiniñ bozuluvı aqqında haber keldi. Aynı şu zamanda Çaplinkadaki politsiya bölügine bu kibi haber keldi. Ukrainka köyü yanında elektrik berici yolağınıñ demir-beton tiremesi bozulğan», – denile Herson vilâyeti Milliy politsiya Baş idaresiniñ beyanatında.
Malüm olğanı kibi, vaqia yerine taqiqat gruppası ve patlav tehnikiy hızmetniñ hadimleri çıqtı. Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 194 maddesi boyunca cinaiy işlerniñ açılması aqqında mesele baqıla.
Herson vilâyetinde elektrik tiremeleri bundan da evel bozulğan edi.
Herson vilâyetinde oktâbr 20 künü kene bir kene «Melitopol-Canköy» yolağınıñ tiremelerini bozdılar. Biriniñ tübüne mina qoyulğan edi. Militsiyanıñ bildirgenine köre, 3 mina ve 2 trotil qılıçı tapıldı. «Elektroenergetika obyektlerniñ aselet bozulması» maddesi boyunca cinaiy ketişat başlanıldı.
Oktâbr 6-na keçer gecesi belgisiz şahıslar Canköy-Melitopol yolağınıñ eletktrotiremesini bozdılar.


text:
Kyiv studentleri sürgünlik qurbanlarını añma kününde qırımtatar halqına qoltutıp, qırımtatar bayrağınıñ canlı installâtsiyasını yapmaq isteyler.
Bunı Ukraina haber siyaseti nazirligi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Aktsiya Ukraina haber siyaseti nazirligi yanındaki Studentler şurası ve T.G.Şevçenko Kyiv Milliy universitetiniñ Studentler parlamenti tarafından teşkil etilecek.
Studentler mayıs 18-de saba Kyiv merkezinde qırmızı bina yanında qırımtatar bayrağı şeklinde turmağa planlaştıralar.
Bundan ğayrı, kün devamında Kyivniñ aliy oquv yurtlarında sürgünlik yıllığına bağışlanğan haber kampaniyasınıñ bir parçası olğan fotoresim sergisi keçirilecek, dep bildirdi nazirlik.
Mayıs 18-i – qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma künüdir. 1944 senesi qırımtatarlar yarımadadan Orta Asiyağa sürgün etildi. Umumen 180 biñ kişi sürgünlikke oğratıldı.
Kyıv ve bütün Ukrainada bir sıra tedbirler keçirilecek: kütleviy mingler, mekteplerde qırımtatar halqınıñ sürgünligine bağışlanğan dersler.
Er sene Qırımda matem kününe bağışlanğan kütleviy merasimler, bu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde Meclis tarafından teşkil etilgen matem mitingi keçirile edi. Amma Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Aqmescit merkezinde bu kibi merasimlerniñ keçirilmesi yasaq oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Escort Bayan Silivri, Escort Silivri, Escort Silivri, Escort
Selimpaşa Değirmenköy; Akören Alibey Alipaşa Balaban Bekirli Beyciler Büyükçavuşlu Büyükkılıçlı Çayırdere Danamandıra Fevzipaşa Gazitepe Gümüşyaka İsmetpaşa Kavaklı Kılıçlı Kurfallı Piri Paşa Sayalar Merkez Semizkumlar Seymen Sinekli Silivri Semtleri, Selimpaşa Escort, Değirmenköy Escort, Akören Escort, Alibey Escort, Alipaşa Escort, Balaban Escort, Bekirli Escort, Beyciler Escort, Büyükçavuşlu Escort, Büyükkiliçli Escort, Çayirdere Escort, Gazitepe Escort, Gümüşyaka Escort, Ismetpaşa Escort, Kavakli Escort, Kiliçli Escort, Kurfalli, Escort, Piri Paşa Escort, Sayalar Escort, Sinekli Escort Bayan


text:
Kreml, Qırım yalısında FSB tarafından zapt etilgen ukrain askerlerini cenk esiri dep saymay. Bunı dekabrniñ 28-nde Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov bildirdi, dep haber ete UNIAN.
«Cenk esirleri mında yoq. Olarnıñ ifadelerini bilmeyim, çünki tahqiqat keçirile. Tahqiqat ketişatını er vaqıt taqip etmege imkânımız yoq. Amma cenk esirleri aqqında laf ketkenine razı olamayım. Rusiyede cenk esirleri yoq», – dedi Peskov.
Onıñ aytqanına köre, «laf Rusiye devlet sıñırlarını bozğan çetel vatandaşlarınen bağlı dava aqqında kete».
Kremlniñ resmiy saytında bu beyanat şimdilik derc etilmedi.
Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Frenkistan prezidenti Emmanüel Makron, Rusiyeden FSB tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerleriniñ şartsız ve acele azat etmesini ve Keriç boğazından gemilerniñ maniasız keçmesini temin etmesini talap ettiler.
Tünevin rusiyeli advokat Nikolay Polozov, FSB tarafından esir alınğan 24 ukrain askeri tahqiqatqa cenk esiri olğanını qayd etti, dep bildirdi.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Qırımda ve Donbassta "milliy ve diniy sebepli taqibatnı", qurbanları yanvarniñ 27-sinde añılğan Holokostqa oşattı.
"Holokost - insaniyetniñ tarihında qorqunçlı bir saifedir, ve ondan ders almadan, sadece çevirmek olmaz. Natsiatleniñ rejimi 12 yılnıñ içinde yeudilerni yoq ete edi. Hitler ve tarafdarlarınıñ siyaseti neticesinde 6 millionğa qadar adam öldürildi. Ukrainada bu qorqunçlı künlerni yaşadı. Amma bugün vatandaşlarımız vaqtınca işğal etilgen Donbass topraqlarında ve vaqtınca işğal etilgen Qırım topraqlarında işğalci akimiyetniñ tarafından şeklini deñiştirgen diniy ve milliy sebepli taqibattan horlana", - yazdı Facebookta o.
Ombudsmen, dünyanı birleşmege ve Holokost kibi facialar bir daa tekrarlanmasın dep, bütün küç-quvetini qoymağa çağırta.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı siyasiy, milliy ya da diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Rusiye akimiyeti bu sebeplerni inkâr ete.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskayanıñ Rusiyede Meclis faaliyetini yasaq etmek dava arizasınıñ kopiyasını aydınlattı.
Facebookta derc etilgen Qırım Rusiye Yüksek mahkemesine berilgen arizada Natalya Poklonskaya memuriy davalı olaraq «Qırımtatar Milliy Meclisi cemaat teşkilâtını» qayd ete.
Aynı vaqıtta Qırımnıñ Rusiye prokurorı 2004 senesi Qırımtatar Milliy Qurultayında qabul etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetine dair nizamnamege esaslana.
«Meclis maqsatlarından biri qırımtatar halqınıñ milliy ve siyasiy aq-uquqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesi ve onıñ milliy toprağında serbest milliy-devlet aqqınıñ yerine ketirilmesi ola... Bu maqsatqa irişmek içün teşkilât qırımtatar halqınıñ kelecegini belgilemek aqqınıñ yerine ketirilmesi esasında milliy-territorial printsipke köre Ukraina terkibinde Qırım statusını belgileycek ola», – dep aytıla arizada..
Facebooktaki Meclis saifesinde yerleştirilgen metinde Meclis Rusiyede «devlet qaydını almağan ve böyle bir muracaatı olmadı», dep aytıla.
Derc etilgen dava arizasınıñ kopiyasında aytıla ki, Meclisniñ eñ «rezonanslı» aktsiyası 2014 senesi fevral 26-da Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Radası yanında olıp keçken miting ola. Ukrainanıñ topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Rus birligi» firqasınıñ faalleri keçirgen eki mitingde yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 insan zarar kördi.
Berilgen arizanıñ kopiyasında qayd etile ki, «Meclis faaliyeti Rusiye Federatsiyasınıñ anayasa qurumı, devlet ve cemiyet havfsızlığı içün telükeli ola bile». Bundan sebep, arizada aytılğanı kibi, Poklonskaya «Qırımtatar Milliy Meclisini ekstremistik teşkilât olaraq tanıp, Rusiye Federatsiyasında onıñ faaliyetini yasaq etmege» çağıra.
Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi ki, dava arizasınıñ kopiyası Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlğa berildi.
Poklonskaya dava arizasını izaatlap, «soñki vaqıtları qırımtatarlar Rusiye Federatsiyasında qayd olmağan işbu teşkilâtnıñ faaliyetini qanunsız ve provokatsion tanımağa talap eteler», dep qayd etti.
YouTube kanalında video «Qırım Cumhuriyetiniñ prokurorı»
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ uquqçıları Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskayanıñ Rusiyede Meclis faaliyetini yasaq etmek muracaatını ögrenmekte. Bunı Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Ariza bizde bar. Uquqçılarımız nasıl bir şekilde yanaşacağımıznı ögreneler. «Bağlana bilecegimiz» bir çoq şey kördik. Közge çarpqan eñ büyük şey – «Meclis cemaat birleşmesiniñ» yasağı aqqında ariza», – dep ayttı Celâl. Onıñ qayd etkenine köre, qırımtatar halqınıñ temsil organı cemaat birleşmesi degil ve «ne Ukraina, ne Rusiyede, ne de başqa bir yerde böyle bir statusı oldı».
Celâlnıñ aytqanına köre, Meclis faaliyeti «Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ tamır halqları aq-uquqlarına dair beyannameniñ qaidelerine esaslanğan edi».
Celâlnıñ qayd etkenine köre, Meclis bunıñ kibi adiselerge «maneviy olaraq azır edi», çünki Meclis yasağı kibi laflar çoqtan bar, şimdi ise «laftan işke keçtiler».
Reisniñ birinci muavini qayd etti ki, Poklonskayanıñ dava arizası mahkemege yollanıldımı daa belli degil.
2015 senesi oktâbr 23-de Rusiye Federatsiyasınıñ Cemaat palatası Rusiye Baş prokuraturasına muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetini ekstremizm ceetinden teşkermege rica etti.
Bu muracaatnıñ sebeplerinden biri Qırımnıñ «ticaret» qamaçavı oldı, onı Herson vilâyetinde qırımtatar liderleriniñ teşebbüsi ile başlattılar. Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi ki, Meclis «ekstremistik teşkilât» ola bile ve onıñ faaliyeti yasaq etile bile.
Qırımtatar Milliy Meclisi – Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ icra organı, 1991 senesi qurulğan edi. 2014 senesi mart ayında Yuqarı Rada Ukrainada Meclisni qırımtatar halqınıñ yüksek temsil organı olaraq resmiy şekilde tanıdı.
2014 senesiniñ başında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ qırımtatar halqınıñ liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa yarımadağa kirişleri beş yılğa qadar yasaq etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Qırım ve Aqyar işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı buyruq imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırım işğalini qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy ceza kirsettiler. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, oña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklenmesi» dey.


text:
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ faalleri, avgustnıñ 17-nde saba qırımtatrlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerden soñ beş insan yaqalanğanını bildireler.
İmamnıñ evinde tintüv
Birinci tintüv Aqmescit rayonınıñ Mamaq köyünde yerli imam Raif Fevziyeviñ evinde keçirildi.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ malümatına köre, imamnıñ evi yanında bir qaç mikroavtobus bar edi, azbar balaklava ve maskalı adamlar tarafından sarıp alınğan edi, evge kimseni kirsetmey ediler.
Keçirilgen tintüvge avdokat Edem Semedlâyevni yibermegenler.
«Saba saat beşten Raifniñ evi yanında turam, evge meni kirsetmeyler. OMON yanına kelip, advokat olğanımnı ve tahqiqat tedbirlerinde iştirak etmege kelgenimni bildirdim, amma meni yibermeyler ve iç bir şey añlatmaylar. Quvetçilerniñ bu areketlerine prokuraturağa şikâyet berecegim», – dedi Semedlâyev.
Пo дaHHыM aдBokaTa, пocлe oбыcka иMaMa Paифa ФeBзиeBa yBeзли B yпpaBлeHиe ФCБ.
ИзBecTHo, чTo пpoBeли oбыck. Co cлoB cыHa, пoдkиHyли дBe kHиrиЭдeM CeMeдляeB
«ИзBecTHo Maлo. ИзBecTHo, чTo пpoBeли oбыck. Co cлoB cыHa, пoдkиHyли дBe kHиrи и Ha дaHHый MoMeHT Paифa caMoro yBeзли. Я Toжe ceйчac пoeдy B yпpaBлeHиe ФCБ. Oбыck пpoBoдилa ФCБ. EMy иHkpиMиHиpyюT cTaTbю 205.5 (opraHизaция дeяTeлbHocTи TeppopиcTичeckoй opraHизaции и yчacTиe B дeяTeлbHocTи Takoй opraHизaции – KP) . yчacTиe или opraHизaция, пoka HeизBecTHo», – ckaзaл CeMeдляeB akTиBиcTaM «KpыMckoй coлидapHocTи».
Daa dört yaqalanğan
Bundan ğayrı Qırımda daa dört tintüv keçirildi: Aqyarnıñ Nahimov rayonında Rustem Murasov ve Rustem Tairov, Aqyarnıñ Balıqlava rayonında Cebbar Bekirov, Bağçasaray rayonında Zaur Abdullayevniñ evlerinde.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ faalleri, avgustnıñ 17-nde saba qırımtatrlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerden soñ beş insan yaqalanğanını bildirdiler.
Olarnıñ malümatına köre, dörtüni Aqyar boyunca Rusiye FSB-niñ idaresine ketirgenler, Mamaqtan imamnı ise Aqmescit boyunca Rusiye FSB-niñ idaresine.
«Raif Fevziyev medreseni bitirgen yerli imam, qırımtatar faali, çoq balalı baba. Rustem Murasov, Rustem Tairov, Cabbar Bekirov ve Zaur Abdullayev faaller, olar uydurma mahkeme davalarınına muntazam şekilde qatnay ediler, siyasiy mabüslerniñ qorantalarını destekley ediler, öz köylerinde iftarlar ve kütleviy tedbirler keçire ediler», – dep qayd ettiler birleşmede.
Avgustnıñ 17-nde keçirilgen tintüvlerden soñ Rusiye quvetçileri yaqalağan qırımtatar faalleri Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve böyle teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv ile şübeli sayılalar.
Bunı «Qırım birdemligine» advokat Aleksey Ladin bildirdi.
Onıñ malümatına köre, Aqyarnıñ Nahimov ve Balıqlava rayonında ve Bağçasaray rayonında tutulğan Cebbar Akimov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesine istinaden Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv, Zavur Abdullayev, Rustem Tairov, Rustem Murasov ise Terror teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etüv ile şübeli sayılalar.
«Taqip ve qorqutuv siyaseti»
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar avgustnıñ 17-nde qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge cevap berdi. O buña devam etken «qorqutuv siyaseti» dedi.
«İşğalciler Qırımda qorqutuv ve taqip siyasetini devam ete. Sabadan qırımtatarlarnıñ evlerinde bir sıra tintüv keçirildi. Al-azırda eñ azından 5 kişi yaqalandı», – dep yazdı o.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova da qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge qarşılıq kösterdi. «İşğalci devlet kene qırımtatarlarnı qorquta ve taqiplerge oğrata. Ukraina vatandaşlarınıñ evlerinde tintüvler halqara uquq qidelerini, hususan İnsan aqaları ve esas azatlıqlar aqqında Şartnameniñ 5-nci maddesini, Şahsiy ve aile ayatına riayet etilme aqqı aqqında Şartnameniñ 8-nci maddesini qaba şekilde boza», – dep yazdı Denisov Facebook saifesinde.
O, dünya toplulığını Rusiye quvetçileriniñ arektelerine qarşılıq köstermege ve Rusiyege tazyıqnı arttırmağa çağırdı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Rusiye telükesizlik quvetleriniñ qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirgen tintüvlerge "insan aqlarınıñ qaba şekilde bozuluvı" dedi.
«Rusiye kene işğal etilgen Qırımda insan aqlarını qaba şekilde boza. Bugün saba qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler ve yaqalavlar olıp keçti. Bu qabul etilmez taqipler deral toqtatılmalı, insanlar ise azat etilmesi. Dünya toplulığı bozuvlarğa keregi kibi qarşılıq köstermeli», – dep yazdı Zelenskıy.
«Muntazam cinayetlerniñ devam etmesi»
Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ prokuraturası avgustnıñ 17-nde Qırımda keçirilgen tintüv faktları ile bağlı cinayet işini başlağanını bildirdi.
«Qayd etilgen faktlar ile bağlı cumhuriyet prokuraturası Ukraina Ceza qanunnamesiniñ 162 maddesiniñ ekinci qısmına ve 146 maddesiniñ 2-nci qısmına binaen cinayet işlerini başladı. Buña köre beş yıl apis cezası berile bile», – dep qayd ettiler Prokuraturada.
«Yarımadada olıp keçken tintüvler ve yaqalavlar, soñki yedi yıl içinde Ukraina vatandaşlarına işğalciler tarafından yapılğan muntazam cinatlerniñ devamıdır. Bu kibi areketlerniñ soñ maqsadı tamır qırımtatar halqınıñ Qırım yarımadasından sıqıştırıp çıqarılmasıdır», – dedi İgor Ponoçovnıy.
«Qırımda islamofobiyanıñ doğuruvı»
Onğa yaqın uquq qoruyıcı teşkilât Rusiyeden avgustnıñ 17-nde keçirilgen tintüvlerden soñ yaqalanğan qırımtatarlarnıñ azat etilmesini talap etti.
«Bugünki tintüv ve yaqalavlarnıñ Rusiyeniñ terrorcılıqqa qarşı küreşi ile iç bir alâqası yoq. Amma olar faal vatandaş mevamını köstergen ve Rusiyeniñ Qırımdaki işğalci organlarınıñ nizamsızlıqlarına qarşı çıqqan qırımtatarlarğa qarşı siyasiy taqip vastasıdır. Qırım musulmanlarınıñ tevqif etilmeleri ve evlerinden tintüvleri keçirilüvi islamofobiyanı doğura ve qırımtatarlarnıñ yarımadadan sıqıştırıp çıqarıluvınıñ gizli bir yoludır», – dep yazıla «QırımSOS» teşkilâtınıñ saytında yayınlanğan beyanatta.
Birinci mahkeme oturışları
Aqyar ve Aqyamecit mahkemeleri avgustnıñ 17-nde qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlernden soñ yaqanğan beş kişiden üçüne sıñırlama tedbiri sayladı . Bunı Qırım.Aqiqatqa «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etti.
Böylece Moskvanıñ nezaretinde olğan Aqyarnıñ Lenino rayon mahkemesi, Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesine istinaden Terror teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etüv ile qabaatlanğan Rustem Tairovnı 2021 senesi oktâbrniñ 11-nece, tevqifli qaldırdı, Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesine istinaden Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ile qabaatlanğan Cebbar Akimovnı 2021 senesi oktâbrniñ 10-nece, tevqifli qaldırdı.
Kremlniñ nezaretinde olğan Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesine istinaden Terror teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etüv ile qabaatlanğan Raif Fevziyevni 2021 senesi oktâbrniñ 12-nece, tevqifli qaldırdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina prezidentiniñ ofisi qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı («Avropa birdemligi» fraktsiyası) Mustafa Cemilevniñ doğğan kününi tebrikledi. Noyabrniñ 13-nde o, 77 yaşını toldurdı.
«Siz – qırımtatar halqınıñ baş liderisiñiz. İlham ve qaviy sağlıq tileymiz! Qırım er vaqıt Ukraina olacaq, ve onı mıtlaqa beraber qaytaracaqmız», – dep aytıla Prezident ofisiniñ Facebook haberinde.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Cemilevge sağlıq ve küç tiledi.
«Qırımnı işğalden qurtaruv ve Qırım yarımadasında yaşamaq ve inkişaf ettirmek imkânını qaytaruv işinde yardım etmege azırmız», – dep qayd etti müessise.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar tez vaqıtta Vatanğa qaytmasını tiledi.
«Ayatı küreş ve yıqılmama ve zafer numayışı olğan efsane insan Mustafa Cemilevniñ doğğan künü! Bütün memleketniñ ürmetini qazanğan insanğa bunı tileyim – ğalebe ve Vatanğa qaytmasını!», – dep aytıla Facebooktaki haberinde.
Mustafa Cemilevni işğal altındaki Qırımdan da tebrikleyler.
Semetdeşlerniñ videolarını Nariman Celâl Facbook saifesinde derc etti.
Noyabrniñ 13-nde Mustafa Cemilev istegen er kesniñ tebriklerini qabul etmek içün online körüşüv ötkerecek.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Oktâbrniñ 24-ü sabasına Qırımda daa bir insan koronavirustan vefat etti. Böylece, COVID-19-dan vefat etkenlerniñ sayısı 121 oldı. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım Sağlıq nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım Cumhuriyetindeki yañı koronavirus yuqunçı vaziyetiniñ er künlik monitoring malümatına köre, 3870 insan tibbiy közetüv altında qala, 2256-sı evde dinamik közetüv altında buluna, 1548 kişi hastahanede buluna, 66 kişi observatorlarğa alındı», – dep aytıla haberde.
Pandemiya başlağanından Qırımda 7994 COVID-19 hastası qayd etildi. 3409 insan Qırımnıñ tibbiy müessiselerinde tedaviylene, 4373 kişi tüzelgen soñ yiberildi.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov yarımadada qayd etilgen 204 yañı koronavirus hastası aqqında bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Oktâbr 14-te işğal etilgen Qırımda Rusiye akimiyeti tarafından ilân etilgen ealini cedvelge aluv başlay.
Qırımlılarğa 33 sualge cevap bermege teklif etile. Anketada insannıñ yaşav yeri, aile alı, milleti, kâr seviyesini qayd etmek kerek olacaq. Bundan ğayrı, insan yaşağan evni de qayd eteler. Qırımda vaqtınca yaşağan insanlar içün mahsus anketa kirsetilgen. Olar ziyaret maqsadını ve müddetini qayd eteler, dep haber ete Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyet ruporı Krıminform saytı.
Krımstat hadimi Yelena Tviroviç jurnalistlerge bergen malümatqa köre, insanlar kendileri qarar alalar, cevap bermegemi cevap bermemegemi.
Ealini oktâbr 25-ke qadar cedvelge alacaqlar. Bu maqsatlarğa federal bücettten 387 million ruble ayırıldı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ bildirgenine köre, bu tedbirler yarımada inkişaf programmasını tizmek içün kerek.


text:
Kremlge boysunğan Qırım ükümetinde 2016 senesi sentâbr ayınıñ soñuna qadar Aqmescit ve Aqmescit rayonında «narazılıq alanları» bütün iştirakçilerine topraq damartılarınıñ berilmesi planlaştırılğanını bildireler. Bu aqta iyün 7-de, salı künü Qırım baş nazir muavini Ruslan Balbek ilân etti, dep bildire Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti.
«Topraq damartısı ayırılması boyunca 5000 arizadan 2000-den ziyade baqıldı, eñ yaqın vaqıtta qalğanları da baqılacaq. «Yol haritasına» binaen, sentâbr ayınıñ soñuna qadar Aqmescitte ve Aqmescit rayonında yerleşken «narazılıq alanları» iştirakçilerine topraq damartıları berilmek kerek», – dep ayttı Ruslan Balbek.
Balbekniñ aytqanına köre, reabilitatsiyadan keçken Qırım halqlarınıñ içtimaiy şaraitnen teminlenmesi içün Federal programması çerçivesinde 10 milliard ruble ayırılması közde tutula.
«Soñki eki yıl devamında reabilitatsiyadan keçken halqlardan 170-ten ziyade qoranta – Aqmescit, Canköy şeerlerinde, Canköy, Yedi Quyu ve İslâm-Terek rayonlarında evlernen teminlendi», – dep ayttı Ruslan Balbek.
Bundan evel Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlar meseleleri boyunca Devlet komiteti bildirgen edi ki, Qırımda «narazılıq alanlarında» öz isteginen inşaat başlağan vatandaşlar bu inşaatlar qanun boyunca tanılması içün 2016 senesi yanvar 1-ge qadar mütenasip arizanı bermek kerek edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
"Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçisi Üzeir Abdullayevniñ qırçmadan cılın quyuldığı oldı, ekim ameliyat yapmağa teklif etti. Bunı "Qırım birdemligi"ne apayı Fera Abdullayeva haber etti.
"Üzeir koloniyadan üçünci resmiy telefon çağırışını yaptı. Maña "Zonatelekom"dan telefon etti. Onı ve Emil Cemadenovnı ekimge çağırtıp analiz alğanlarını ayttı. Nege - añlatmadılar. Üzeirni ekim baqtı, çünki bundan evel o sol bilegindeki şişikke şikâyet ete edi. Ekim cılın quyuldığı diagnozını qoydı, oña qırçma sebep oldı. Ameliyat keçirmege teklif etti", - dedi Abdullayeva.
Onıñ aytqanına köre, Üzeir ne icün onı ŞİZOda tutqanlarını sorağanda, bu "yuqarı organlarnıñ emri" cevabını aldı.
Daa evel Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen Teymur Abdullayev ve Emil Cemadenov eki aydan berli Rusiyeniñ Salavat şeerindeki koloniyalarnıñ ceza izolâtorlarında tutulğanları haber etile edi.
Advokat Emil Kurbedinovnıñ tarif etkenine köre, o, zenaatdaşı Edem Semedlâyevnen beraber müvekkilleri tutulğan №16 ve №2 koloniya reberleriniñ areketlerini şikâyet etti.
Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davası» beş mabüsiniñ ömür arqadaşları aqaylarına Rusiye apsinde yapılğan basqı ve ceza izolâtorında uzun tutuluvı sebebinden Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etti.
Rusiye Yuqarı mahkemesi 2019 senesi dekabrniñ 24-nde istinaf şikâyetini baqıp, «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ (Aqmescitteki birinci gruppa) ükmüni deñiştirdi. Qırımlılarnıñ apis cezaları 6 ayğa eksildi.
Böylece, Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov 11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñ ükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
2019 senesi iyün ayında Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu dava mabüsleri Teymur Abdullayevni 17 yılğa, Uzeir Abdullayevni 13 yılğa, Rustem İsmailovnı 14 yılğa, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yılğa üküm etti.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımdaki apiske aluvlarğa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım.Aqiqat mühbirine belli olğanı kibi, er kün saba saat sekizlerde mında yigirmige yaqın insan toplaşa. Üylege qadar nevbet uzunlaşa, lâkin üyle teneffüsine qadar kommunal hızmetlerini ödemek imkânı yalıñız bölük açılmazdan evel kelgenlerde bar.
Bir çoq adam kendi esaplarından ğayrı, qomşu, dost ve soy-soplarınıñ kommunal hızmetlerini ödey. Şu sebepten nevbet bitmey.
Bayağı adam bir qaç kün devamında nevbetini bekley. Bir qaç saat beklep, olar yarın qaytmaq içün, işini baqmağa keteler.
Bundan evel kommunal hızmetleri içün ödevlerni qabul etken ukrain banklarınıñ bölükleri işini toqtattılar. Ödevlerni alâ daa qabul etken «ÇBRR» Qırım bankında nevbet bir ay ögüne tizile.
Onıñ içün Keriç akimiyeti şeer sakinlerini «Krımpoçta» hızmetlerinden faydalanmağa çağırdı.
Bu arada, KRP «Voda Krıma» Keriç bölüginiñ idaresinde ödevlerni qabul etmek içün dört kassa açıldı.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa köre, bu künleri keriçlilerni sıcaq suvsız qaldırdılar.
Qayd etmeli ki, işğal etilgen Keriçte tükânlarnıñ rafları bom-boş qaldı.


text:
Aqmescit müşterilerinde «MTS-Ukraina» bağı, şeerde hızmetni temin etken köşe obyekti işlemegeni sebebinden yoq oldı.
Bunı Qırım.Aqiqatqa mobil operatornıñ matbuat hızmeti bildire.
«Anda ne olğanını añlamaymız, vaziyetni ögrenip, bağnı pekitmege çalışamız. Atta hadimlerimiz ile bağlanıp olamaymız. Amma Qırımnıñ diger şeerlerinde bağ bar», – deyler matbuat hızmetinde.
Mında şunı da qayd ettiler ki, şimdi Qırımda şirketniñ imkânları sıñırlı, şunıñ içün nasıldır bir meselelerni de yoq etmege qıyın. Aqmescitte bağ ne vaqıt peyda olacağını aytıp olamaylar.
«Yarımadada ne olayatqanını bilmeymiz, çünki nezaret imkâniyetimiz sıñırlıdır. Bağ tüyümi ne sebepten toqtatılğanını bilmeymiz, amma mütehassıslarımız bunı ögrene. Teessüf ki, er şey bizge bağlı olmağanını siz de añlaysıñız», – deyler şirkette.
Bunıñ ile matbuat hızmetinde şunı da bildireler ki, şirket Qırımda işini toqtatmaycaq, şunıñ içün «MTS-Ukraina» 48 saat devamında Qırım müşterilerini bağsız qaldıracağı aqqında bildirüv yañlıştır.
«Anda kim nasıl areketlerni yapa, bilmeyim, amma biz qırımlı müşterilerni bağsız qaldırmaycaqmız. Biz bunı er vaqıt aytamız ve aytacaqmız», – deyler şirkette.
Salı künü Aqmescit müşterilerinde «MTS-Ukraina» bağı yoq oldı. Qırım «akimiyeti» eki kün içinde diger Qırım müşterileri de bağsız qalacağını bildire.
«Söndürüv ket-kete olacaq, şimdi Aqmescit. Eki kün içinde «MTS-Ukraina» bütün bağnı söndürir»,– dep bildire Qırım «baş nazir muavini» Dmitriy Polonskiyniñ sözlerini öz başına tayin etilgen akimiyetiniñ ruporı Krıminform saytı.
Yarımadada avgust 5-den ukrain operatorlarnıñ söndürüvini Polonskiy daa cumaertesi künü bildirgen edi.


text:
İşğal etilgen Aqmescitte dekabr 6-da Qırım drama Ukraina muzıkalı teatrinde «Tatlı ses» istidatlar yarışınıñ altıncı mevsiminiñ final kontserti olıp keçti. Bu sene yarışta 200 insan iştirak etti, olardan 21 eñ eyi icracı saylandı.
ATR telekanalınıñ icra müdiri Şevket Memetov Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi ki, bu sene yarış çeşit millet vekillerini topladı.
«Farqlı millet vekilleri iştirak ettiler. Eñ esası – balalar qırımtatar halq yırlarını yırladılar, olar bunı is ettiler. Olar bu topraqnıñ tilinde yırladılar», – dedi o.
İştirakçiler «Yır» ve «Oyun» nominatsiyalarında çıqışta bulundılar. Bu sene teşkilâtçılar «söz ustalığı» nominatsiyasından vazgeçtiler.
«Keçken senelerniñ tecribesine köre, yaş iştirakçilerni oyun ve yırlar meraqlandıra», – dep ayttı ATR telekanalınıñ baş müdiri Elzara İslâmova Qırım.Aqiqat saytına.
2014 senesi fevralniñ soñunda, martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Aqmescit – Qırım işğali ile bağlı vaqialarnıñ yıllığı munasebeti ile Petro Poroşenko ukrain halqına muracaatı ile çıqışta bulundı. Devlet başı şunı bildirdi ki, Ukraina yarımada üzerindeki «nezaretini qaytarır», yarımada sakinleriniñ aq-uquqlarına ise artıq riayet etilecek eken, amma muayyen müddetni belgilemedi. Cevap olaraq cumhuriyet başı Sergey Aksönov ukrain prezidentine «Qırım mahkemesini» vade etti. Qırım.Aqiqat neşiri ile subetleşken siyasetçi ve ekspertler Poroşenko ve Aksönovnıñ muracaatlarına farqlı munasebette bulunalar.
Üç tilde – ukrain, qırımtatar ve rus tillerinde başlanğan muracaatında Poroşenko 1918 senesiniñ vaqialarını añdı. «Moskva bolşevikleri Qırımda, yerli qarşılıqnı qanğa battırıp, meşur qırımtatar erbabı, Qurultaynıñ teşkilâtçı ve reisi, Qırım musulmanlarınıñ Müftisi, qırımtatar milliy gimniniñ müelilfi Noman Çelebicihannı idam ettiler».
Qırımda yıl evelsi yüz bergen vaqialarnı ve «referendum»nı Poroşenko «Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı açıq istilâsını gizlemek içün yapılğan bir areket» olaraq adladı.
«Devletimiz halqara uquqlarına ve Ukraina milliy qanuniyetine qarşı keçirilgen bu küçsüz areketniñ neticelerini iç bir vaqıt tanımaz. Em de Qırım sakinleriniñ büyük bir qısmı, eñ evelâ qırımtatarlar ve ukrainliler Ukrainağa sadıq qalıp, bu siyasiy saçmalıqqa faal sürette qarşı çıqtılar», – denile muracaatta.
«Ukraina iç bir vaqıt Qırım aqqından vazgeçmez, anda yaşağan insanlarnıñ aqlarını bar küçü ile qoruycaq», – dedi Poroşenko.
Prezident künlerniñ birinde Qırımda ukrain devleti ve insan aqlarına qarşı çıqqan er bir insan halqara ve ukrain mahkemelerine tüşeceginden eminligini bildirdi.
Bundan da ğayrı, Poroşenkonıñ aytqanı kibi, şimdi ukrain vatandaşlarınıñ, şirket, müessise ve akimiyet organlarınıñ mülkini «milliyleştirgen», ukrain faydalı qazımtılarını qanunsız sürette elde etkenler er şeyni qaytaracaq ve mesülietni çekecek.
Prezidentniñ sözlerine köre, akimiyet organları endi mülkiyet aqqınıñ qaytarılması içün halqara mahkemelerge muracaatta bulunmaqta.
O emindir ki, Qırımnıñ medeniy inkişafı yalıñız mustaqil ve bölünmez Ukraina terkibinde mümkündir.
Ukraina devleti vaqtınca işğal etilgen territoriya üzerindeki nezaretini özüne qaytarır. Tez ve qolay olacağını bugün aytmacağım. Amma mıtlaqa qaytarır, birlikte biz Qırımnıñ tamır halqı ve qavmiy, til ve diniy mensüpligine baqmadan, er bir yarımada sakininiñ aq-uquqları qorçalanacaq yañı Qırımnı qurarmızPetro Poroşenko
«Ukraina devleti vaqtınca işğal etilgen territoriya üzerindeki nezaretini özüne qaytarır. Tez ve qolay olacağını bugün aytmacağım. Amma mıtlaqa qaytarır, birlikte biz Qırımnıñ tamır halqı ve qavmiy, til ve diniy mensüpligine baqmadan, er bir yarımada sakininiñ aq-uquqları qorçalanacaq yañı Qırımnı qurarmız».
Aksönov: Poroşenkonı mında ketirip, mahkeme etecekmiz
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönovnıñ fikirince, prezident Petro Poroşenko ile yolbaşçılığında Ukraina akimiyeti mahkeme etilmek kerek.
«Bizler oña (Poroşenkoğa, – muar.) Qırım mahkemesini vade etken edik. Emin oluñız, olacaq. Mında ketirip, mahkeme etecekmiz», – dep ayttı Aksönov. Bunıñ ile o, bir yıl evelsi olğan vaqialarnı añıp keçti. O zaman Poroşenko Aqmescitke kelip, insanlaranı qandıracaq edi, amma onı diñlemeyip, quvğan ediler.
«Qırım özüni tarihiy vatanına qaytardı, ve bu öyle de qalacaq. Hayallarını aqıllarından alıp taşlasınlar», – dep ayttı Qırım baş naziri. O emindir ki, «ekseriyetni teşkil etken Ukrainanıñ normal vatandaşları» yaqında «öz menfaatını qorumaq içün devlet akimiyet organlarını zapt etken şu alçaq eriflerni quvıp yiberir ekenler».
«Er kes cezasını körer, öz halqı olarnı mahkeme eter», – dedi Aksönov. O, Ukraina Gümrük birliginiñ azası olğanından soñ ukrain halqınıñ dostu olğan Qırım onıñ ile umumiy alanda yaşamağa azır olğanını bildirdi.
Celâl: Umumiy bir fikirge kelmek kerek
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâlnıñ fikrine köre, Ukraina prezidenti öz muracaatında qırımtatarlar ya olarnıñ tarihı aqqında aytqanı – «güzel»dir.
«Bugünki vaziyette bizler devlet yolbaşçıları, prezidentleriniñ beyanatlarına degil, areketlerine esaslanaycaqmız», – dep qayd etti Celâl.
Beyanat ve vesiqalar «çoq oldı», lâkin «qırımtatarlar ve umumen Qırım, Ukraina, Rusiye sakinleriniñ havfsızlığı içün atılğan adımlar körünmey».Nariman Celâl
Onıñ bildirgenine köre, beyanat ve vesiqalar «çoq oldı», lâkin «qırımtatarlar ve umumen Qırım, Ukraina, Rusiye sakinleriniñ havfsızlığı içün atılğan adımlar körünmey».
«Bugünki künde, menim fikirimce, bir-birini qabaatlağan beyanatlar keçmişte qalmaq kerek, – dep tüşüne Meclis reisiniñ muavini. – Vaziyet o qadar kergin ki, bir kimsege kerekmegen zıddiyette (Ukraina şarqında – muar.) biñlernen elâk olğanlarnı saymaq mümkün. Şunıñ içün birine mahkemeni vade etip, qabaatlamaq, birisine Baş prokuraturağa ariza yazmaq – ekinci derece işler», – dep tüşüne Celâl.
Celâlnıñ fikrine köre, bugün er kesnen umumiy bir til tapıp, areketlerine qıymet kesmek kerektir, kim olğanına baqmadan: cumhuriyet başı, Ukraina prezidenti – aqiqiy barışıqnıñ, havsızlıqnıñ olmasına ve ziddiyetniñ toqtatılmasına yönelgen areketlerine baqmaq kerek.
Graç: Qırım artıq bir yerge qaytıp olamaz
«Rusiye kommunistleri» firqasınıñ Qırım bölügi komitetiniñ birinci kâtibi, cumhuriyet parlamentiniñ sabıq spikeri Leonid Graç Petro Poroşenkonıñ Ukraina Qırım üzerinde «nezaretini qaytarır» degen sözlerine inanmay.
Qırım iç bir vaqıt Ukraina terkibinde olmaz: onı özünden suvuttı ve özü de qabaatlıdırLeonid Graç
«Poroşenko Ukraina Kuçma, Yuşçenko ve hırsız Yanukoviç yardımı ile Qırımnı özünden suvutqanını tanımaq kerek edi, – dedi Graç Qırım.Aqiqatqa. – Qırım 1998 senesi anayasasını qabul etti ve onı ürmet etmek ve esas qaidelerine riayet etmek kerek edi. Amma bunı kimse yapmadı».
Graç «Qırım iç bir yerge qaytıp olamacağından» emindir. «Qırım mütenasip uquqiy qararnı aldı. Qırım iç bir vaqıt Ukraina terkibinde olmaz: onı özünden suvuttı ve özü de qabaatlıdır», – dep qoştı kommunist.
Aynı zamanda cumhuriyet başınıñ sözlerini izaatlap, Graç böyle dedi: «Aksönovğa azca laf etmek kerek, öz kirli kelecegi ve bugüni ile halqara siyasetke kirişmemek lâzim». «Qırımda qaparcılıq az olsun, nevbetler olmasın, dep areket etmek kerek, «milliyleştirüv» ile oğraşmamaq lâzim», – dedi sabıq spiker.
O şunı da aytıp keçti ki, halqa mahkemeler aqqında çeşit bildrüvlerge menfiy munasebette buluna. «Bugün rus-ukrain munasebetleri qıyın olğan vaqıtta, em de bu vaqıt Qırım sebebinden keldi ve Donbassta qanlı uruşqa çevirilgenini qayt etmek de lâzim, biraz muqayt olmaq kerek. Men tilimni biraz sıqar edim ve böyle kibi laflarnı aytmaz edim», – qayd etti Graç.
Ümerov: Qırımnıñ qaytuvını isteyim
Meclis azası İlmi Ümerov Qırımnıñ Ukrainağa qaytması ile bağlı istegini gizlemey. «Bunı pek isteyim ve Ukrainada qırımtatar halqınıñ aqlarınıñ ğayrıdan tiklevi boyunca qarar alacaq insanlarnıñ tapılmasını isteyim», – dedi Ümerov Qırım.Aqiqatqa.
Qırımtatar halqınıñ timsaliy organınıñ azası aytqanı kibi, Rusiyeniñ Ukrainağa bir vaqıtları «tesiri büyük edi», Rusiye küçleri ise «elektoratnıñ yarısını teşkil ete edi». Böylece o, qırımtatar halqınıñ aqları alâ daa tiklenmegenini añlata.
Fikrime köre, vaziyet deñişir ve bu Qırım işğali ve Lugansk, Donetsk arbiy areketlerinden evel olğan Ukraina endi olmazİlmi Ümerov
«Şimdi bütün bu facialardan soñ: işğal, cenk – menimce, Ukrainadan er şey deñişir, qaparcılıq azlaşır. Fikrime köre, vaziyet deñişir ve bu Qırım işğali ve Lugansk, Donetsk arbiy areketlerinden evel olğan Ukraina endi olmaz», – dey Ümerov.
Aksönovnıñ «Poroşenko Qırım mahkemesine çağırılacaq» bildirüvine Meclis azası inanmay: «İmkânsız, böyle şeyniñ olması mümkün degil».
Omelçuk: Başta Ukraina devlet olaraq ğayrıdan qurulmaq kerek
Başta Ukraina devlet olaraq ğayrıdan qurulmaq kerek, soñra vatandaşlarına ve digerlerge insanlarnıñ yaşayış seviyesini, havfsızlığını Avropa seviyesine qadar kötere bilecegini köstermek kerek, soñra ise diger mevzularnı kötermek mümkün olurDmitriy Omelçuk
Qırım siyasetşınası Dmitriy Omelçuk Poroşenkonıñ muracaatını izaatlap, böyle dey: «devlet yolbaşçısı olıp, teslim olmamalı», amma «Qırım üzerinde nezaretniñ yaqın zamanda qaytarılması aqqında laf olmamaq kerek».
«Başta Ukraina devlet olaraq ğayrıdan qurulmaq kerek, soñra vatandaşlarına ve digerlerge insanlarnıñ yaşayış seviyesini, havfsızlığını Avropa seviyesine qadar kötere bilecegini köstermek kerek, soñra ise diger mevzularnı kötermek mümkün olur», – dedi Omelçuk Qırım.Aqiqat saytına.
Onıñ sözlerine köre, Qırımda insanlarnıñ keyfi bu sene devamında deñişmegenini köz ögüne almaq kerek. «Biraz deñişse de, qırımlılarnıñ çoqusı Ukrainağa keri qaytmağa istegenine qadar deñişmedi», – dedi siyasetşınas.
Aksönovnıñ Ukraina prezidentine nisbeten bildirüvi boyunca Omelçuk şöyle dey: «lütufkârlıq, aqibeti olmaz».


text:
İyülniñ 24-nde saba Aqyarda yañı altı COVID-19 hastası bar, dep bildire Aqyarnıñ Rusiye ükümeti.
«Beş insan Aqyarğa Rusiyeniñ diger regionlarından keldi. Daa evel hastalanğan adamnıñ yedi yaşında oğlu da hasta oldı. Yahşı olğan daa altı kişi hastahaneden çıqarıldı», – dep aytıla haberde.
Akimiyetniñ malümatına köre, Aqyarda yılnıñ başından 312 insan koronavirus yuqunçına oğradı. al-azırda 45 kişi hastahanede yata. 251 insan tüzeldi, 6 kişi vefat etti.
«Bugünki künde 139 insan yuqunç hastahanesinde közetile, №9 şeer hastahanesinde – 152. 506 insan yaşağan yerinde közetile», – dep aytıla haberde.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
12 ağır hastalanğan qırımtatarı, olardan 5 bala, Türkiye sağlıq saqlav Nazirliginiñ hastahanelerinde tedaviylenecek.
Bunı Türkiye çetel işler Nazirligine esaslanıp, QHA agentligi bildire.
«Bizim içün qırımtatar qardaşlarımıznıñ telükesizligi ve amanlığı pek emiyetlidir. Qardaş halqımız içün bu qıyın vaqıtta biz (Türkiye devleti) olarnıñ tınçlığı aqqında tüşünmelimiz», – denile beyanatta.
Mında hastalarnıñ beşi bala olğanını qayd eteler. Olar iyül 28 künü qorantaları ile kelip, İstanbul hastahanelerine qabul etildiler.
Bundan da ğayrı, daa yedi hasta zaruriy vesiqalarnıñ qayd etilüvinden soñ Türkiyede tedaviylenecek.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Teftiş komissiyasınıñ reisi Ali Özenbaş II Bütündünya qırımtatar kongressi devamında «qırımtatarlar» yerinde «qırımlı» ismini qullanmağa teklifi ile buyurdı.
«Er bir halqnıñ adı bar. Bizde o yoq. Toprağımızda saip olmağa istesek, qırımlı olmalımız», – dep añlattı Özenbaş Ankarada keçken II Bütündünya qırımtatar kongressinde çıqışta bulunıp.
Vekiller işbu teklifke qol tutmadı, – dep bildire Ankaradan Qırım.Aqiqat mühbiri. Evel Ali Özenbaş defalarca bu ğayeni bildirgen eldi, amma o alâ daa çezilmegen qala.
Rusiye yarımadanı işğal etken soñ 2014 senesi fevral 27-den bugünki künge qadar 15 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur oldı. Qırımtatar halqı liderleriniñ Qırımğa kirişleri yasaq etildi, demokratik yollar vastasınen saylanğan ve bütün dünyada yerli halqlarnıñ idare organlarınıñ örnegi olğan – Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Meclisi – faaliyetlerini devam ettirmek imkânından marum qaldılar, olarnıñ mal-mülki ise musadere etildi.
İşbu vaziyetni nazarda tutıp, II Bütündünya qırımtatar kongressini Türkiye paytahtı – Ankarada keçirmek kibi qarar alındı. Ankarada qırımtatarlarnıñ eñ büyük diasporası yaşamaqta.


text:
Bazarertesi künü, oktâbr 1-inde, saat 00:00-den Keriç köprüniñ yük naqliyatınıñ yürüşi içün qısmı açıla.
Bunıñ aqqında naqliyat keçiti qurulışınıñ matbuat hızmeti haber etmekte.
“Er türlü naqliyatnıñ areketi, ortaq qullanılğan federal yollarında yürüşni tertiplegen normativ-uquq temellerine köre eda etilecek”, - dep aytıla beyanatta.
Bundan ğayrı, naqliyat havfsızlığınıñ temin etüvi, 2018 senesi mayıs ayından başlap çalışqan tertipke köre, - Taman ve Keriç yalılarınıñ nezaret noqtalarında becerilecek. Nezaret, 14.09.2016 tarihından rusiye akimiyetiniñ №924 qararınıñ talaplarına köre yapılacaq.
Keriç boğazı üzerindeki köpürniñ avtoyol qısmı yengil avtomobillerniñ areketi içün mayıs 16-da açıldı. Köpürniñ demiryol qısmı şimdilik qurulıp bitirilmedi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurulması Kremlniñ halqara uquqqa itibar etmegeniniñ nevbetteki şaatlığıdır, dedi.
Avropa Birligi ve AQŞ Rusiye territoriyası ile ilhaq etilgen Qırım arasında Keriç köprüniñ qısmen açılmasını sert bir şekilde tenqit etti. Ukraina tarafı Rusiye ile köpürniñ qurulması aqqında añlaşmadan 2014 senesinde – Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ çıqtı.


text:
ZN.UA. malümatına köre, bunı devlet sıñırını añlaşma-uquqiy şekillendirüv meseleleri boyunca Ukraina vekili, Ukraina Tış işler nazirliginiñ mahsus avaleler elçisi Leonid Osavolük bildirdi.
Osavolük Rusiye tış işler nazirliginiñ Qırım Rusiyege qoşulğan soñ, Keriç boğazınıñ taqdirini muzakere etmek acet yoq, degen beyanatnı izaatlap, böyle dedi: «Tahmin etmek kuç. Mence, deñiz sıñırları meselesi açıq qala, biz daa küreşecekmiz».
Osavolükniñ aytqanına köre, 2010 senesinden berli Azaq ve Qara deñizleri, Keriç boğazını sıñırlav muzakerelerinde Ukraina tarafı mevamından vazgeçken edi.


text:
Noyabrniñ 23-nci künü Aqmescitte Türkiye vatandaşından «aqsız yerde para talap etüv işi» boyunca yaqalanğan Asan Çapuh, dekabrniñ 6-sından açlıq başlağanını ilân etti.
Bunı o, yaqalanğanlarnıñ tevqif etilgenlerine şikâyetlerini baqqan Kremlniñ kontroli altındaki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ oturışuvı esnasında söyledi, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Çapuh, muvaqqat izolâtorda tevqif etilmesine dair mahkeme qararı deñiştirilmegeni içün açlıq ilân etkenini bildirdi. O, ev apisine yiberilmesini talap ete edi.
«Men yaqalanğanımdan berli bir kere bile yuvunmadım, apis şaraiti pek fena: divarlar dımlı, er yer mantar, mende qan basımı atlay. Meni ev apisine yibermeseñiz, yarın açlıq başlaycam», – dedi Çapuh.
Noyabrniñ 23-nde kündüz ilhaq etilgen Aqmescitte telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlarnı yaqaladı. Rusiye FSBsiniñ Qırım boyunca idaresi yaqalanğan faaliyetçilerni, Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlay.
Qırımtatar faaliyetçileriniñ işbu yaqalanuvı esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Adiseniñ yüz köstergen yerinden onı «acele yardım» alıp ketti. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Noyabrniñ 24-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonınıñ mahkemesi yaqalanğan Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apiste qaldırdı.
Qırımda Rusiyeniñ ilhaqından soñ mustaqil jurnalistler, tsivil cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqası bar dep zan etilgen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette kütleviy tintüvler yapıla.


text:
«Vatandaşlıq» qamaçavı ştabında naqliyat vastalarınıñ kiriş noqtalarında faalleriniñ areket tarzı qaidelerini belgilediler. Bunı Facebookta «vatandaşlıq» qamaçavınıñ faali, bloger Liza Bogutskaya bildirdi.
«Blokpostlarda bazı faalerniñ keçersiz areket tarzı sebebinden eki noqtanıñ reberleri deñiştirildi. Faallerniñ kiriş noqtalarında areket tarzı qaideleri işlep çıqarıldı. Şimdi sizge qaba davransalar, muracaat etmek içün telefon yolağı üzerinde çalışamız», – yaza Bogutskaya.
Bunıñ ile ştabnıñ açıq telefon yolağı aqqında malümatnı bloger şimdilik daa bermey.
Oktâbr 9 künü Havfsızlıq ve işbirlik boyunca teşkilâtnıñ bildirgeni kibi, Qırımnıñ mal qamaçavınıñ iştirakçileri tarafından yarımada ile memuriy sıñırda keçirilgen maşina tintüvlerine şikâyetler kele eken.
İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyetiniñ temsilcileri oktâbr 6 künü Herson vilâyeti «Çonğar» kiriş noqtası rayonında teşkerüvni keçirdi. Malümatqa köre, neticede nice bozuluv qayd etildi. Uquq qoruyıcılar deyler ki, uquq qoruyıcı organlarınıñ temsilcileri olmağan silâlı insanlar maşina aydavcılarını salonlarını açmağa ve vesiqalarnı köstermege mecbur eteler.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
1944 senesi mayısnıñ 18-20-nde NKVD-NKGB mahsus tedbirleri vaqtında Qırımdan Orta Asiya, Sibir ve Urağa bütün qırımtatarlar sürgün etildi (resmiy malümatqa köre – 194 111 insan). 2004-2011 seneleri Qurultaynıñ Mahsus komissiyası «Unutma» umumhalq aktsiyasını keçirip, sürgünlik şaatlarınıñ 950-ge yaqın hatırlavını topladı. Qırım.Aqiqat arhivlerdeki hatıralarnı derc ete.
Men, İzet Asanov, qırımtatarım (d. 1934), Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyeti Larindorfsk rayonınıñ Şigay köyünde (1948 senesinden soñ Curçı rayonınıñ Griboyedovo köyü, şimdi yoq – QA) doğdım.
Eski Sovetler Birliginiñ kommunist rejimi kerçekleştirgen 1944 senesi qırımtatar sürgünliginiñ şaatı olam.
Sürgünlik vaqtında 10 yaşında edim. Askerler köyümizge sürgünlikten bir afta ögüne keldi. Olar kimse köyden bir yerge ketmesin, dep baqtılar.
Bütün evlerden qalğanlarnı mezarlıq yanında toplap, yük maşinalarını ketirip, insanlarnı (esasen qartlar, qadınlar ve balalar) mindirdiler
1944 senesi mayısnıñ 18-nde saba erte bütün qartlarnı toplap, camide qapattılar. Soñra bütün evlerden qalğanlarnı mezarlıq yanında toplap, yük maşinalarını ketirip, insanlarnı (esasen qartlar, qadınlar ve balalar) mindirdiler ve Voinkağa tren vokzalına alıp kettiler. Er kes qıçıra, ağlay. Ne olacağını bilmey. Maşinalar kömür taşığan yük vagonlarına yaqınlaştı. İnsanlarnı mindirdşler, qartlar da anda ketirildi ve er kesni belli olmağan tarafqa alıp kettiler.
Vagonda tereze kibi tek 2 küçük pencere bar edi, tikenli tel bağlı edi. Vagonlarda ne kenef, ne suv bar edi. Rıqma-rıq tolu ediler. Ayaqta ve oturıp yuqlağan edik, yer yoq edi.
İnsanlar hasta olıp, ölip ketken edi. Kömmege bermey ediler, toqtağanda ise cesedlerni demiryolda qaldırğan ediler
Tren insanlar olmağan yerlerde toqtağan edi. İnsanlar ayaqyolğa barmaq, suv almaq ve bir şey pişirmek içün çapıp çıqqan edi. Askerler pişirmege izin bermey, savutlarımıznı çızmalarnen dağıtqan ediler. Ara-sıra peksimet şeklinde quru aş bergen ediler. İnsanlar hasta olıp, ölip ketken edi. Kömmege bermey ediler, toqtağanda ise cesedlerni demiryolda qaldırğan ediler.
Sürgünlik vaqtında qorantamıznıñ erkânı böyle edi: Bekir qartbaba (75 yaşında), Gülsum qartana (70 yaşında), anam Sıdıka Asanova (d.1900), tatam Asiye Asanova (d.1927), tatam Üsniye Asanova (d.1929), men, İzet Asanov, qardaşım İsa Asanov (d.1935), qardaşım Musa Asanov (d.1937). Ağam Reşat Asanov (d.1925) Almaniyağa quvulğan edi. Babam Asan Bekirov (d.1890) 1937 senesi mahkemesiz ve tahqiqatsız NKVD hadimleri tarafından qurşunğa tizildi.
Bir ay yolda edik. Bitlendik, uyuz oldıq. Özbekistanğa keldik, Kokand şeeri yanında epimizni hamamğa kirsettiler, ve biz kene yolğa çıqtıq.
Ailemizni Pavladarinsk rayonınıñ Maruf köyüne yerleştirdiler. Eski penceresiz ve qapusız, sanitar şaraitleri olmağan, ışıqsız karkas evlerge bir odağa bir qaç qoranta yerleştirildik. Suv böcek tolu havuzlardan alınğan edi. İnsanlar dizenteriya, sıtma, tif olmağa başladı, bir çoq kişini küneş urdı. İnsanlar hastalıq ve açlıqlardan ölgen edi.
1944 senesi açlıqtan başta Bekir qartbabam vefat etti, o sene Gülsum qartanam, Üsniye tatam, soñra da anam keçindi
1944 senesi açlıqtan başta Bekir qartbabam vefat etti, o sene Gülsum qartanam, Üsniye tatam, soñra da anam keçindi.
Üç ağa-qardaş ve Asiye tatam qaldıq. Tesadufiy kelirlerge yaşadıq. Devlet eki qorantamızğa bir yarı ölü sığırnı berdi, açlıqtan ölmeymiz dep, onı satmağa mecbur edik. Soñra da bu sığır içün çoq ödünç töledik.
Köyde yaşamağa imkânsız olğanı içün Kitab şeerine köçtik. Tatam qurucılıqta çalışıp başladı, tolalar şekillendirgen edi. Men bir özbekte çalıştım. Bütün kün bir bayat pite içün işledim. Kadam İsa da bir parça pite qazanmaq içün özbekte qoylarnı otlatqan edi.
Kitabda tif oldım, 12 kün sandıraqladım.
Bir tedaviylev yoq edi. Pek çoq insanımız hastahanege tüşti. Amma sağ qalğanlar az edi, ailelernen vefat etken ediler.
Bir odada 4 qoranta yaşay edik. Er ay komendantqa barıp, imza qoyğan edik. Bir yerge ketmege mümkün degil edi, bozsañ, sert bir şekilde cezalağan ediler. Soñra bazarda tilendim.
1947 senesi ağam Reşat Asanov Almaniyadan Taşkent şeerine keldi, abraziv zavodında çalışıp başladı. Bizni taptı, bizni çağırıp, yanına aldı.
Küçüçik bir odada yaşadıq. Biz, üç qardaş, bir vaqıt bala koloniyasında evsizlernen beraber yaşadıq. 14 yaşında zavodğa dülger talebesi olıp kirdim. 39 yıl çalıştım.
Şimdi Otuz (Şçebetovka) qasabasında (Qırımda Kefe şeeri yaqınlarında – QA) yaşayım, 4 oğulnı östürdim, er biriniñ aliy tasili bar.
(2009 senesi noyabrniñ 8-nde yazılğan hatırlavlar)
Elvedin Çubarov, Qırım tarihçısı, Qurultaynıñ qırımtatar halqı genotsidini ögrenüv ve aqibetlerini yeñüv Mahsus komissiyasınıñ reis muavini azırladı


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi, ekstremizniñ propagandasından şübheli tanılğan İsmail Ramazanovnıñ advokatı Aleksey Ladin tarafından, imayesi altında olğan şahısqa tahqiqat izolâtorında tutuluv şeklindeki sıñırlav tedbiriniñ bir ayğa uzatılmasına qarşı berilgen şikâyetni red etti.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, tevqif etilgen şahıs tahqiqat izolâtorında iyül 16-ğa qadar qalacaq.
Advokat, muhakeme etilgenge alternativ, azatlıqtan marum etilüv ile bağlı olmağan sıñırlav tedbiriniñ tayin etilmesini istey edi.
Advokat, Ramazanovnıñ tahqiqat izolâtorında bulunması esnasında onıñnen iç bir tahqiqat areketi keçirilmedi, dep ikâye etti.
Daa evel Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescit rayon mahkemesi Ramazanovnıñ tevqifini iyül 16-ğa qadar uzattı.
Bu mevzuğa dair: Aleksey Ladin: «İsmail Ramazanovnıñ işinde milleti – qabaatnı ağırlağtırğan vaziyettir»
İsmail Ramazanov, yanvar 23-te Rusiye telükesizlik hadimleri Novıy Mirdeki evini tintken soñ ekstremizmniñ propagandasında qabaatlanğan edi. Daa soñra mahkeme, şübheli tanılğanı bildirilgen şahısnı tevqif etti.
Rusiyeniñ Qırım boyunca Tahqiqat komitetinde, internet rediosı vastasınen ekstremistik materiallarnıñ tarqatılmasında qabaatlanğan Aqmescit rayonınıñ sakinine qarşı tergevciler tarafından cinaiy işniñ açtırılğanını bildirdiler.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler keçire.


text:
Yerli Acı-Suv suv tedaviyhanesi sayesinde peyda olğan Belbek uvasındaki bir küçük köyni meşur alman dağ kurortınen qıyaslaymız. Belbek özeniniñ yalısındaki bu tedaviyhane daa XIX asırda yarımadada ve onıñ tışında meşur oldı.
Şuralar devrinde ise, tedaviyhane yanında Umumittifaq tütün ve mahorka ilmiy tetqiqat institutınıñ bir tecribeli stantsiyasını yarattılar. O zaman meskün yer Vitim adını taşıy edi. Soñra adını Aromatqa deñiştirdiler. Köy, efir yağ ösümliklerni asrağan “Aromat” sovhoznıñ adını aldı.
“Qırım Baden-Baden”niñ bugünki körünişi nasıl olğanını fotogalereyamızda baqıñız.


text:
Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq aktsiyasınıñ yetekçisi Lenur İslâmov Herson vilâyetinde teşkil etilgen qırımtatar göñülli batalyonına 250 insan yazılğanı aqqında bildirdi. Bunı o 112 Ukraina telekanalınıñ efirinde bildirdi
«Batalyon şekli endi bar. Onı teşkil etemiz. Cedveller azırlanıla. İnsanlar Ukrainanıñ er angi qısmından kele, yazıla. Biznen tura. Qırımtatar areketimizniñ yañı şekili. Şahsiy batalyonımız. Milliy Gvardiya, yoqsa Ukraina Silâlı quvetleri terkibinde olacaq, Milliy Gvardiyada, ğaliba, çünki USQ vazifeleri arbiydir, UMG ise – içtimaiy. Menimce, yaqın istiqbalde böyle format alınacaq», – dedi o.
İslâmov arbiy teşkilâtnıñ meydanğa ketirilmesi aqta resmiy qararnıñ yaqında Ukraina prezidenti ya da onıñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ tarafından ilân etilecegine ümüt besley.
İslâmov 2015 senesi dekabr ayında Noman Çelebicihan adına qırımtatar göñülli batalyonınıñ teşkil etilecegi aqqında bildirdi. Bu ğayege Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov qol tuttı.
Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi işbu ğayeni takbih etti ve yaşlarnı yarımadanı terk etmemek çağırdı.


text:
«Qırımdan mecburiy şekilde köçkenler teşkilatlarınıñ Teftiş Şurası» cemaat birliginiñ temsilcileri Kiyevde keçirilgen konferentsiyada yañı Ukraina ükümeti içün işğal etilgen Qırımnıñ qaytarılması boyunca öz tevsiyelerini bildirdi.
«Almenda» vatandaşlıq maarifi merkezi cemaat teşkilatınıñ reisi Olga Skripnikniñ sözlerine binaen, cedvelge «vatandaş sayılmağan» statusı, tasil ve memuriy sıñırnı keçüv meseleleri boyunca tevsiyeler kirsetildi. Onıñ qayd etkenine köre, işğal etilgen yarımadağa kiriş/çıqış nizamına deñişmeler kirsetmek kerektir.
«Esas mesele: memuriy sıñır, onıñ vatandaşlarımız içün mania degil de, aksine açıq qapu olması kerek», – dep bildirdi Olga Skripnik.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Keçken künü Qırımda 355 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 27-niñ hastalıq alâmetleri yoq, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov.
“Hasta olğanlarnıñ umumiy miqdarından, 280 tibbiy yardım içün muracaat etkende qayd etildi, 74 –daa evel qayd etilgen hastalarnen alâqada oldı, 1 – çetelden kelgen insanda qayd etildi. Bir künde tedaviylengenlerniñ sayısı 422 oldı, bütün vaqıt içinde –17 360", – dep haber etile.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ bildirgenine köre, keçken künü Qırımda 353 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Rospotrebnadzor Qırımda COVID-19, gripp ve keskin nefes virus yuqunçı (KNVY) hastalarınıñ sayısı artqanını bildire. Eñ çoq koronavirus hastası Yalta, Aluşta ve Aqmescitte.
Prezident Vladimir Putinniñ avalesinen Rusiye Mudafaa nazirligi Yalta ve Aqmescitte koronavirus gospitallerini yerleştirecek.
Rospotrebnadzor, Qırımda koronavirustan vefat etkenlerniñ sayısı arta, hususan 50-60 yaşlarında insanlar arasında, dep qayd ete. Vefat sayısı artmasınıñ esas menfiy sebebi – tibbiy yardım içün vaqtında muracaat etmeme ola, dep bildire müessise.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
«Ukrenergo» başı Vsevolod Kovalçuk bildirgenine köre, Qırım qamaçavı iştirakçileri ile 220 Kv Kahovka –Titan elektrik yolağında tamir işleriniñ soñunace yapılması aqqında añlaşma qabul etilgen. Bu aqta o Facbookta yaza.
«Energetika naziri Vladimir Demçişin Qırım vatandaşlıq qamaçavı ştabı ile ile 220 Kv Kahovka –Titan elektrik yolağında tamir işleriniñ soñunace yapılması boyunca añlaşma qabul etilgeni aqqında bildire. Brigada endi yolğa çıqqan. Bir qaç saat içinde telniñ montajını bitirirmiz. Yolaqnıñ işlettirilmesi aqqında mesele daa muzakere etile», – dey o.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
Kremlge boysunğan Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov Peterburg halqara iqtisadiy forumında Thomas Vendome Investment frenk yatırım şirketiniñ reisi Jan-Pyer Tomanı onıñ Rusiye ve işğal etilgen Qırımğa nisbeten «printsipial dostane noqta-i nazarı» içün teşekkür bildirdi.
Bu aqta Aksönovnıñ matbuat hızmeti bildire.
«Onıñ şahsiy noqta-i nazarınıñ Frenkistan Cumhuriyeti parlamenti Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ yımşatılmasında büyük rolü oldı. Ürmetli insanlar kelse ve soñ öz devletinde Qırımda aqiqaten neler olğanını añlatsa, bunıñ qıymeti büyüktir. Eminim ki, böyle dostlar olğanda Rusiye ve Qırımğa iç bir şeyden qorqmaq keregi yoq. Toma efendige temenna etemiz, noqta-i nazarıñız içün sağ oluñız», – dep ayttı Aksönov.
İyün başında Frenkistan parlamentiniñ yuqarı palatası, Senat, Rusiyege qarşı iqtisadiy sanktsiyalarnı baqıp çıqmaq ve Moskvanen muzakereler keçirilmesine irişmek teklif etken qararnı qabul etti. Bu qarar tevsiye şeklini taşıy. Amma Brüsselde diplomatik menbalarnıñ ilân etkenlerine köre, Frenkistanda ve Avropa birliginiñ diger devletlerinde «Putinniñ dostları» yapqan ğayretlerine baqmadan, iyün soñunda Rusiyege qarşı sanktsiyalar yarım yılğa uzattırılacaq ve iç yımşatılmaycaq.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bunı Qırımnıñ qanunsız parlamentiniñ matbuat hızmeti bildire.
İşğal etilgen Qırımnıñ yañı Anayasasına 88 deputat qol tuttı.
İşbu vesiqa qabul etilgende, salonda Qırım parlamentiniñ sabıq deputatı, artıq Rusiye Federatsiyası Federal Keñeşi Federatsiya Şurasınıñ azası olğan Sergey Tsekov, Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov ve «Qırım ükümetiniñ» azaları, sabıq halq deputatı Boris Deyç, Rusiye Federatsiyasınıñ Aqmescitteki Baş konsulı Vâçeslav Svetliçnıy, şeer yolbaşçıları ve rayon devlet memuriyetleriniñ reisleri bulundı, – aytıla beyanatta.
Tünevin Qırımtatar Milliy Meclisi toplaşuvında işbu Anayasa leyhasını tenqid ettiler ve qırımtatarlarğa maqbul olmağanını qayd ettiler.


text:
Hususan, Ukraina Prezidentiniñ Temsilcilik aqqında yañı Fermanında:
- Temsilcilik keçici adliye (transitional justice) qavrayışı boyunca tekliflerini azırlaycağı belgilendi. Bu aqta açıq-aydın bildirgen birinci normativ-uquqiy senettir.
- Hususan icra akimiyetniñ merkeziy organları ile munasebetler saasında Temsilcilikniñ vekâletleri quvetleştirildi.
- Temsilcilikniñ Kyıv şeerindeki ofisini quvetleştiremiz, aynı vaqıtta Herson şeerindeki ofis çalışmağa ve öz muim vazifelerini becermege devam etecektir.
”Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciligi meselesi” boyunca UKRAİNA PREZİDENTİNIÑ №758/2019 FERMANI


text:
FSB hadimleri salı künü, aprelniñ 20-nde, saat 14:00-da Qarasuvbazar rayonınıñ Qışlav (Kurskoye) köyünde qırımtatarı Seyran Taymazovnıñ evini tintmege keldi. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ faalleri Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Olarnıñ malümatına köre, evde tek Taymazovnıñ ana-babası bar.
«FSB hadimleri çalışa, tahqiqat tedbirleri keçirile. «Qırım birdemliginiñ» cemaat imayecisi ve faaller azbarğa alınmay. Seyran Taymazov ise, soy-soplarınıñ aytqanına köre, 2016 senesinden berli Qırımda yaşamay», – dep aytıla haberde.
«Qırım birdemliginiñ» cemaat imayecisi Mustafa Seydaliyev birleşmege bergen video izaatında Taymazovlarnıñ evi yanında «ne olğanını bilmek içün yaqınları ve tanışları toplaşa», dep bildirdi.
«Al-azırda çalışqan organlarnı bilmeymiz. Uquq qoruyıcı organları cevap bermey, vesiqa köstermey, evge kirsetmeyler. Bizler ketken soñ er şey bilirsiñiz, dep aytalar», – dep ayttı Seydaliyev.
Rusiye quvet qurulışları Qırımda aprelniñ 20-nde keçirilgen tintüvlerni izaatlamay.
Hatırlatamız, aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, Qırımda Rusiye quvetçileri üç ay içinde 126 qırımtatarını tuttı.
İnsan aqları Yuqarı komissarınıñ idaresi 2014 senesinden berli işğal etilgen Qırımda 43 insan, hususan dört qadın hırsızlanğanını qayd etti.
ABD Devlet departamenti martnıñ 30-nda 2020 senesiniñ insan aqları maruzasını derc etip, Rusiyeni Qırım yarımadasını işğal etkeni içün tenqit etti.
2020 senesiniñ insan aqları maruzasınıñ «Ukraina – Qırım» qısmında Rusiye işğal etken yarımadada «quvet qurulışlarınıñ suistimalları, insan hırsızlavları ve işkenceler» aqqında tarif etile.
Kreml, salı künü insan aqlarına riayet etüv aqqında maruzada derc etilgen ABD Devlet departamentiniñ Rusiyege qarşı hulâsalarınen razı olmağanını bildirdi.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uydurıla, dep bildirgen edi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda mahküm etilgen ukrain faali Vladimir Baluh açlıqnı toqtatmağa qarar aldı. Bu aqta oktâbrniñ 9-nda Kyivdeki matbuat konferentsiyasında Arhiyepiskop Kliment oquğan Baluhnıñ muracaatında aytıla. Qırım.Aqiqat elde etken muracaat metni aşağıdadır.
Sayğılı ukrainalılar! Aqmescit SİZOsınıñ esirliginde bulunğan soñki künlerimde sizge muracaat etem. Soñra – koloniya. Soñki 22 ay devamında beden ve maneviy olaraq sağ qalmam siz, taqdirimde iştirak etmeñiz ve ailemniñ taqdirinde iştirakiñiz olmasa edi, mümkün olmaz edi. Qoltutqanıñız içün sağ oluñız!
İşğalciniñ ceza sistemasında sağlam fikir ya da namus imasınıñ fidançıqları yanğan araçıqnı tapmağa tırışaraq, soñki fursatnı qullanıp, açlıqnı toqtatmağa qarar aldım.
İşğalciniñ ceza sistemasında sağlam fikir ya da namus imasınıñ fidançıqları yanğan araçıqnı tapmağa tırışaraq, soñki fursatnı qullanıp, açlıqnı toqtatmağa qarar aldım
Bu adaletsizlikte özümni saqlap qalmağa tırışacam, amma bunı da bir şeyni acımayıp yapmaycam. Maydanda Sema Yüzü Qaramanları canını feda etip, Halqımnıñ namusı ve itibarını qorçaladı, bu ise menim ayatımdan qat-qat qıymetlidir. Şu sebepten işğalciniñ aşını aşamaycam ve apishane urbasını kiymeycem.
Bu metinde beyan etken areketlerimniñ aqibetlerini añlap, sizge muracaat etem ve soñki ricamnı yerine ketirmege çağıram: beden ya da maneviy olaraq vefat etsem, naaşımnı işğal etilgen topraqta qaldırmañız. Naaşım olacaq yerni qorantam saylasın – men ise Kyiv civarında Dnipro yalısındaki bir köy olmasını ister edim.
Sizge muracaat etem ve soñki ricamnı yerine ketirmege çağıram: beden ya da maneviy olaraq vefat etsem, naaşımnı işğal etilgen topraqta qaldırmañız
Ukrainanıñ bahtlı qaderine inanıp, taqdirimni Yüce Rabbime qaldıram. Ukrainanı sevgen, onı saqlap qalmağa ve inkişaf ettirmege tırışqan er kesniñ ögünde tiz çökem!
«Na çotırı bokı povklonüsâ Skladovım zboru vlasnoyi krovi. I z tumanom na zemlü vstelüsâ Yefirom şçastâ sinovyiy lübovi!».
Yaşasın Ukraina! Can-yürekten siziñim!
Malümat: Baluh, 2018 senesi martnıñ 19-nda başlağan müddetsiz açlıqnı 205 kün tuttı.
Bir ay bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi. Advokat Dmitriy Dinzeniñ malümatına köre, Baluh 200 künden berli açlıq tutqan soñ ülser ya da pankreatit şübesi peyda oldı.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Vladimir Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.


text:
Özbekistan tarihında ilk sefer parlamentniñ üst palatası – Senat – yolbaşçısı qadın oldı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
İyünniñ 21-nde Senat azaları Tanzila Norboyevanı lider olaraq sayladı.
Daa evel iyünniñ 20-nde Özbekistan prezidenti Şavkat Mirziyoyev Norboyevanıñ namzetini kösterdi. O, baş nazir muavini ve ükümetniñ qadın meseleleri komitetiniñ yolbaşçısı edi.
Senatnıñ sabıq reisi Nigmatulla Yuldoşev iyünniñ 20-nde baş prokuror vazifesine tayin etildi.
O, bu vazifege para talap etkeninde qabaatlanıp işten boşatılğan Otabek Murodovdan soñ tayinlendi.


text:
«Men rusiye tarafınıñ Ukraina şarq ve cenübiy vilâyetlerine ordularınıñ kirsetmeycegine ümüt besleyim. Bunı menim ile ya da Avropa Birligi ve AQŞ çetel işler nazirleri ile körüşüvler devamında Rusiye çetel işler naziri Lavrov defalarca aytıp keçken edi», – dedi o.
Çetel işler nazirliginiñ reisi aytqanı kibi, şarq regionlarına birinci baş nazir muavini Vitaliy Yarema, içki işler naziri Arsen Avakov, Ukraina Havfsızlıq hızmeti naziri Valentin Nalivayçenko ve Milliy havfsızlıq ve mudaafa şurasınıñ kâtibi Andriy Parubiy yol aldılar. Al-azırda regionlardaki vaziyetni sakinleştirmek içün işler alıp barıla.
Tünevinden berli Donetsk, Lugansk, Harkovde separatistler ükümet organlarnıñ binalarını zapt etmege başladılar.


text:
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 3,5 mıñğa artıp, jalpı esebi 925 mıñnan astı. Keyingi eki aptanıñ özinde 61 mıñğa tarta adam auırıp, 1,2 mıñnan asa adam köz jwmğan.
Törtinşi tolqın ekpindey bastağan şilde ayınıñ ortasına qaray täuliktik sırqattar sanı 5 mıñnıñ, tamızğa qaray 7 mıñnıñ üstine şıqqan, indet qarqını eki aptadan beri 5 mıñnan 3 mıñ keyske mañayladı. Densaulıq saqtau ministrliginiñ resmi mälimetinşe, elde 15 qırküyekte koronavirus (KVI+) jwqqan 3343 adam, al 14-i küni koronavirus pnevmoniyasına (KVI-) şaldıqqan 241 adam tirkeldi jäne seysenbide 64 qazaqstandıq aurudan qaytıs boldı. Qazir elde 74 mıñ adam (KVI+ boyınşa 66 mıñ, KVI- boyınşa 8 mıñ) auırıp jatır.
#COVID Ötken küni PTR testi arqılı koronavirus jwqqanı rastalğan nauqastar qatarı tağı arttı. Olardıñ basım böligi nemese 20%-ı ädettegidey joğarı dinamikada twrğan bir ğana Almatı (704) qalasına tiesili. Al Qarağandı (463), astana (339), Almatı (278), Pavlodar (195), Aqmola (178), Qostanay (142), ŞQO (136), Aqtöbe (240), Şımkent (122), Atırau (96), BQO (122), SQO (80), Mañğıstau (57), Qızılorda (77), Jambıl (69), Türkistan (45) öñirlerinde dert qarqını twraqtı, keybirinde sırqattar qatarı birşama art0anı bayqaladı. Särsenbide aurudan ayıqqan 4548 adam üyine şığarılğan. 14 qırküyekte jiını 58 adam qaytıs bolğan.
#COVID_pnevmoniyası Qırküyektiñ 14-i aqparatı bir täulikke keşigip beriletin koronavirus pnevmoniyasına şaldıqqan 241 nauqas esepke alındı. Vedomstvo dereginşe, bwl küni Jambıl (38), Şımkent (34), Almatı (29), ŞQO (24), Almatı qalasında (20) sırqattar köptep anıqtalğan. Sonımen qosa, 165 adam ayığıp şıqqan, tağı 6 adam köz jwmğan.
#Jalpı DenMin deregine qarağanda, emdelip jatqan 74 mıñ nauqastıñ 14 mıñğa juığı auruhanada, 60 mıñı ambulatorlıq baqılauda. 1105 nauqastıñ jağdayı naşar, ondağı 321 adamnıñ häli öte auır. Bwdan özge 194 sırqat ökpeni jasandı jeldetu apparatımen tınıstap jatır.
Epidkartada «jasıl aymaqtağı» Türkistan oblısınan basqa ŞQO, SQO, BQO, Jambıl, Qızılorda öñirleri «sarı aymaqqa» ötken. Basqa 11 aymaq twtastay «qızıl aymaqta» twr.
DenMinniñ QT redakciyasına bergen mälimetinşe, 11 naurız ben 12 şilde aralığında PTR testi oñ körsetken 1311 sınama sekvenirlengen (ştamm türin anıqtaytın taldau). Säykesinşe, biıl köktem-jazda genomdıq zertteu nätijesinde eldiñ basım böliginen virustıñ braziliyalıq, britandıq, oñtüstikafrikalıq jäne ündistandıq ştamdarı anıqtalğan.
Biılğı jaz mezgili qazaqstandıqtar üşin qaralı habarğa tolı boldı. Pandemiya bastalğalı 1,5 jıldıñ işinde anıqtalğan barlıq auruşañdıq pen ölim jağdayınıñ jartısı tek ötken jazda, törtinşi tolqında tirkeldi. Üş ayda bas-ayağı 420 mıñ adam auırsa, 6,6 mıñnan asa adam köz jwmdı. Küzdiñ alğaşqı jartı ayında 61 mıñday nauqas esepke alınğan jäne 1275 adam qaytıs bolğan.
Bıltır 13 naurızdan beri COVID-19 infekciyasın jwqtırğandar qatarı 851 mıñnan, 1 tamızdan bergi koronavirus pnevmoniyası 73 mıñnan asqan. DDSW derekqorı men Wlttıq statistikada Qazaqstanda auırğandar sanı 925 mıñğa jetti. Degenmen Ükimet koronavirus pen onıñ pnevmoniyasın eki bölek esepteydi.
Pandemiya bastalğalı jalpı virus jwqqandardan 18,3 mıñnan asa adam (KVI+ / U07.1 – 10 549, KVI- / U07.2 – 4706, ilespe aurulardan – 3123) qaytıs bolğan. Alayda Qazaqstan biligi boyınan koronavirus tabılsa da, basqa aurulardıñ sebebinen qaytıs boldı delingenderdi jalpı statistikağa engizbeydi. Bwğan qarsı sarapşılardıñ sözine qarağanda, koronavirustıñ janama äserinen qaytqandardıñ jartısınan astamınıñ sebebi qan aynalımı jüyesiniñ auruları bolğandıqtan, oğan infekciya dert qozdıruşı faktor retinde ölimge äkep soqtırğan.
Qazaqstan virus taraluı boyınşa älemde Djons Hopkins universiteti jäne DDSW tizimindegi 221 el men aymaqtıñ arasında 36-orınğa ornıqtı.
Ükimettiñ soñğı deregine qarağanda, Qazaqstanda 6 mln adam koronavirusqa qarsı vakcinanı tolıq alğan, al keminde birinşi dozası egilgen jwrttıñ sanı 7,1 mln-nan asadı.


text:
İyül 10 künü Ukrainada İtaliya elçisi Fabritsio Romano iqametgâhında qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarovnıñ Ukrainada akkreditatsiyadan keçken diplomatlarnen iş körüşüvi keçti. Körüşüv iştirakçilerini qırımtatar halqınıñ ve Qırımda insan aqlarınıñ vaziyeti ile tanış ettiler.
Bu aqta Çubarov Facebookta yaza.
Onıñ malümatına köre, körüşüv çerçivesinde taraflar qırımtatar halqı aqlarınıñ temin etüvinde işbirlik noqtalarını muzakere etti.
«Bunıñ ile qırımtatar tarafınıñ mevamı böyle edi: Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı istilâsı ve Qırım işğalinden sebep peyda olğan buhrannıñ çezilmesi içün keçirilgen halqara körüşüv, muzakere ve añlaşmalarda Qırımnı işğalden azat etmek ve yarımada üzerinde Ukraina mustaqilligini ğayrıdan tiklemek kibi talaplar qayd etilmeli. Qırımtatar Milliy Meclisi Qırımnıñ kelecek taqdiri aqqında bütün muzakerelerniñ iştirakçisi olmalı», – dep yaza Çubarov.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukraina Anayasasınıñ detsentralizatsiya (ademi merkeziyet) maddesini taqdim etip, qırımtatarlar içün «milliy-medeniy muhtariyet» aqqında ayttı. Anayasa komissiyasınıñ azası ve Ukraina parlamentiniñ «Petro Poroşenko Blokundan» deputatı olğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov buña sert cevap berdi. Meclis reisiniñ fikirince, yarımadanıñ tamır halqı tarihiy vatanında taqdirini belgilemek aqqını qazanmalı. Bu olmasa, Meclis reisi yaqın künlerde parlamentniñ sessiya zalına kirecek Anayasa deñişmeleri aqqında qanunğa rey bermeycegini bildirdi.


text:
AQŞ prezidenti Donald Trump, Twitterde eñ çoq aytılğan siyasetçi oldı. Bu, içtimaiy ağ müdiriyeti yapqan yıl yekünlerinde bildirile, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Yılnıñ eñ populâr yazısı, yanvarniñ 5-inde yapon milliarderi ve sanat eserleriniñ toplayıcısı Yusaku Mayedzava bir millon dollarnı bağışlaycağı aqqında yazısı oldı. Aqça qazanmaq içün, onıñ saifesine abune olıp, twitni paylaşmaq kerek edi. Jerep taşlavı neticesinde ğalebe qazanğan 100 adamğa 10-ar biñ dollar yollanılacaq edi. Dekabrniñ 10-una qadar o yazını 4,5 milliondan çoq adam paylaştı.
Eñ populâr twitlerniñ arasında, dünuya retwitler rekordını qırmaq içün teklif etilgen tavuq yımırtası resmi oldı.
Bu yıl Twitterde eñ aytılğan filmi - Marvel dünyasınıñ “İntiqamcılar: Soñu” ("The Avengers: The Final" / “Mstitetil: Final”) blockbusteri oldı. Eñ çoq muzakere etilgen aktör - Marvel dünyasında "Örümçek adamnı" oynağan britaniyalı Tom Holland.


text:
X Odesa kinofestivaliniñ qapalış merasiminde qırmızı halıda Rusiyede apiske alınğan qırımlı ukrain rejissöri Oleg Sentsovğa qoltutuv aktsiyası keçirildi.
Festivalniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, aktsiyada Milliy yarış programmasınıñ jüri azaları iştirak etti: Amerika kino tenqitçisi Nikolas Elliot, Poloniya stsenariy müelllifi ve rejissör İoanna Kos-Krauze, İran rejissöri Maniya Akbare ve Ukraina prodüseri İvanna Dâdüra.
Olar rejissörni azat etmek çağıruvı ile qırmızı halıdan keçti.
Daa evel Odesa halqara kinofestivalinde Oleg Sentsovnıñ «Nomera» pyesası boyunca ukrain filminiñ treyleri taqdim etildi.
Kinofestivaliniñ açılış merasiminde Ukraina baş naziriniñ muavini Pavel Rozenko Sentsov, 2018 senesi noyabr ayında Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrainalı deñizciler ve Kremlniñ bütün ukrainalı reinleri aqqında hatırlattı. Sentsovğa qoltutuv sözlerini Britaniya rejissöri, Cannes festivali mukâfatlarınıñ laureatı Mayk Li bildirdi.
Qırımlı rejissör Oleg Sentsov ve anarhist Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
Oleg Sentsov Rusiye şimalindeki Labıtnangi şeerinde apiste yata. Aleksandar Kolçenko ise Uraldaki Kopeysk şeeriniñ koloniyasında buluna.
Keçken sene Rusiye apishanelerinde tutulğan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerni azat etmek talabı ile tutqan 145 künlik açlıqtan soñ Oleg Sentsov «aşamağa yazma şekilde razı oldı». O, bunı «zornen aşatuv telükesi bar olğanından mecburiy adım» dep adlandırdı. Amnesty International zornen aşatuv işkence ola, dep bildirdi. 2018 senesi oktâbrniñ 25-nde Sentsovğa Avropa parlamentiniñ «İfade serbestligi» içün Saharov mukâfatı berildi.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti. Rusiyede mahküm etilgen Oleg Sentsovnı qurtarmaq çağıruvı ile petitsiya Beyaz Saraynıñ saytında 100 biñden ziyade insan tarafından imzalandı.