text: 4 yündä Qazan däwlät universitetında xalıqara mäs’älälärgä bağışlanğan konferensiä başlandı. Anda «Ğiraq suğışınnan soñ xalıqara mönäsäbätlärneñ üzgärüe» digän tema tikşerelä. Bu çara Almaniä könnäre qısalarında bara. Şuña kürä konferensiädä, kübräk Almaniä tışqı säyäsäte häm anıñ Rusiä belän mönäsäbätläre temasına qarata notıqlar yasala. Konferensiädä Almaniä häm Rusiä ğalimnäre qatnaşa, alman telen tiränten öyrängän mäktäp uquçıları häm universitet studentları da anda çığış yasayaçaq. Anda, şulay uq, alman yuğarı uqu yortlarınıñ täqdir itü çarası dä bulırğa tieş. Konferensiäneñ soñğı könendä «Ğiraq suğışınnan soñ dönya säyäsäteneñ üzgärüe» turında , Almaniä ilçelege, Qazan ğalimnäre häm cämäğät eşlekleläre qatnaşlığında fiker alışu bulaçaq. Bu çaralarğa şulay uq Almaniäneñ Rusiädäge ilçesen dä çaqırğannar, läkin anıñ kilüe şikle, anıñ urınına İlçelekneñ säyäsät bülege citäkçese kilergä teläk beldergän ikän.


c: text/html

text:
Amerika belän Fransiä Ğiraqnıñ burıçların sızırğa kileşte
Audio (James Baker)
"Bez Ğiraq xalqınıñ xälen yaxşırtu niäte belän anıñ burıçların kimetergä telibez. Bez monı Parij klubı aşa kiläse yılda eşlärgä cıyınabız."
90-nçı yıllarda däwlät sekretare bulıp eşlägän James Bakernı prezident Bush şuşı mäsälädä maxsus wäkil itep bilegläde. Ğiraqnıñ çit illärgä barlığı 120 milliard dollar burıçı bar sanala. Şunıñ 3 milliardı Fransiägä, 4.4 milliardı – Germaniägä, 8 milliardı – Rusiägä. James Baker şuşı illärgä barıp söyläşülär ütkäräçäk. Parijdan ul Berlinğa kitä, annarı – Mäskäw, Rim, Londonğa bara.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aq Yort Ğiraqtağı AQŞ xärbiläreneñ xärbi cihazlar qıtlığına beterergä wäğdä itä
AUDİO: Prezident bezneñ ğäskärlär üz eşlärendä iñ yaxşı cihazlarğa häm kiräk bulğan barlıq resurslarğa iä bulsın öçen tırışa. Häm ul şunı kötä. Ägär dä bezneñ ğäskärlär östämä resurslarğa yäki cihazlarğa möxtac ikän, bez alarnı ul cihazlar häm ul resurlar belän tä''min itü öçen eşliäçäkbez.
Aq Yortnıñ bu belderüe AQŞ saqlanu ministrı Donald Rumsfeldnıñ çärşämbe könne Küwäyttä AQŞ xärbiläre belän ütkärgän oçraşuına cawap buldı. Xärbilär cihazlarnıñ iskergän buluına, xezmät möddätläreneñ mäcbüri ozaytıluına zarlandı. Häm belgeç Thomas Wilsonnıñ Rumsfeldqa bu turıdağı möräcäğäte xuplaw tawışları belän nığıtıldı.
AUDIO: Nigä bez soldatlar maşinalarnı nığıtu öçen cirle çüpleklärdän metallalom häm pıyala qaldıqlar cıyıp yörergä tieş, nigä bezgä ul resurslar äzer kileş birelmi.
Rumsfeldnıñ cawabı mondıy buldı:
AUDIO: Bu aqça mäs''äläse tügel. Bu telänelgän qorallar mäs''äläse dä tügel. Bu citeşterü häm häm yasıy alu mömkinlegenä bäyle. Belüegezgä suğışqa sez üzegezedä bulğan qorallar belän kerdegez, ä telägän qorallar yäki soñraq teliäçäk qorallar belän tügel.
Xärbilärne bu mäs''älä küptännän borçığan bulsa da, alar moñarçı bu qädär qatı tawış kütärmi häm Saqlanu Ministrlığı belän turıdan-turı mondıy qarşılıqqa bik kermi ide. Xäbärçelär äytüençä, bu oçraq Yaqın Könçığıştağı AQŞ xärbiläre arasında arta baruçı rizasızlıqnı kürsätä torğan soñğı insidentlarnıñ berse. Rumsfeldnıñ bu oçraşuına qädär 2 kön elek kenä Küwäyttäge häm Ğiraqtağı 8 amerikan soldatı üz xezmät möddätläreneñ mäcbüri räweştä ozaytıluına rizasızlıq belderep mäxkamägä möräcäğät itte. Üktäber ayında isä Bağdad yanında 19 armiä reservistı nığıtılmağan maşinalarda yorü artıq qurqınıç bulğanğa kürä rul''gä utırudan baş tartqan ide
Naif Aqmal, Praga.


text:
Enver Demirbağ - Mamoş
Sanatçı : Enver Demirbağ
Türkü : Mamoş
Etiketler : Enver Demirbağ - Mamoş türkü indir, Enver Demirbağ - Mamoş türkü dinle, Enver Demirbağ türküleri, Mamoş mp3 indir, Enver Demirbağ türküleri Mamoş türküsü, Mamoş sözleri, Enver Demirbağ mp3 dinle, Enver Demirbağ download, Mamoş bedava mp3, Enver Demirbağ türkü sözleri, Enver Demirbağ türkü dinle, Enver Demirbağ son albüm indir
Enver Demirbağ Türküleri
Enver Demirbağ - Dağlar Dağımdır Benim
Enver Demirbağ - Yüksek Minarede Kandiller Yanar
Enver Demirbağ - Yere Kum Savrulur
Enver Demirbağ - Harput Divanı
Enver Demirbağ - Kemer Ağır Kalkmıyor
Enver Demirbağ - Kalede Kavun Yerler
Enver Demirbağ - Yüksek Ayvanlarda
Enver Demirbağ - Yel Eser Kum Savrulur
Enver Demirbağ - Kar Mı Yağmış
Enver Demirbağ - Hüseynikten Çıktım Şeher Yoluna
Enver Demirbağ - Kaşların Oydu Beni
Enver Demirbağ - Görmedim Alemde
Enver Demirbağ - Bahçeye İndim Ki


text:
Qırğızstanda yaña konstitutsiä bulaçaq. Prezident wäkälätläre parlamentqa küçä
Uzğan töndä oppozitsiä wäkilläre xökümät taraflı deputatlar belän yaña konstitutsiä ölgese mäsäläsendä kileşügä ireşte. Prezidentnıñ xakimiäten çiklägän häm kübräk wäkälätle, zurraq parlament tözüne küz aldında totqan bu ölgene xäzer deputatlar tikşerergä tieş. Şuşı dokument ay buyı barğan säyäsi köräşkä noqta quyarğa mömkin.
Yaña dokumentqa kürä, xökümätne parlamentta küpçelekne täşkil itkän partiä töziäçäk, prezident anı raslıy. Prezident İminlek xezmäte häm baş prokuratura östennän dä kontrolen yuğalta. Ul şulay uq Üzäk saylaw komissiäse häm Xisap pulatı räislären urınınnan ala almayaçaq.
Alay da, Qormanbäk Baqıev cirle xäkimnärne bilgeläw wäkäläten üzenä qaldırırğa sorağan. Monnan tış ul konstitutsiä avtorlarınıñ berse bulırğa teläk beldergän.
Baqıev tarafdarları, şuşı kileşülär Bişkäkneñ Alatoo mäydanında berniçä kön barğan protest çaralarına noqta quyar dip ömetlänä. Oppozitsiä wäkilläre anda uzğan atnakiçtän birle, prezidenttan reformalar başqarırğa yä isä anı urınınnan kitergä taläp itte.
Berniçä meñ protest belderüçe mäydanda çärşämbedä dä bar ide. Oppozitsiädäge deputat Timer Sariev radiobıznıñ qırğız bülegenä bolay dide:
"Ägär bez yaña konstitutsiäne qabul itmiçä, xalıqnı taratsaq, awır xäldä qalaçaqbız. Prezident monı añlarğa tieş. Bu däwlätebez tarixında hälitkeç mizgel. Baqıevqa bezneñ berdän-ber taläp – reformalar başqaru. Ul cawaplı säyäsätçe bulırğa, monı eşlärgä tieş" di oppozitsiädäge deputat Timer Sariev.
Uzğan töndä Alatoo mäydanında xökümät taraflı köçlär belän oppozitsiä arasında çualışlar buldı. Berniçä keşe yaralanğan dip xäbär itelä. Oppozitsiädäge deputat Melis Eşimxanov monıñ qabatlanu ixtimalınnan qurqa:
"Xäzer watandaşlar konfliktı başlanu qurqınıçı bar. Yaña çualışlar başlansa, xökümät tä, oppozitsiädä kontrolne yuğaltırğa mömkin. Küz uñında bezneñ yä prezident Baqıevnıñ ambitsiäläre tügel, ä keşelärneñ tormışı, iminlek bulırğa tieş" di oppozitsiädäge deputat Melis Eşimxanov.
Ul arada çärşämbedä Qırğızstannıñ berniçä töbägendä prezident taraflı demonstartsiälär ütkän. Şul isäptän, Baqıevnıñ tuğan yağı könyaqtağı Calalabad, kürşe Oş, tönyaqtağı Talas töbäklärendä häm dä başqala Bişkäktä.
Könyaqtağı Batken töbägendä ütkän şundıy ber çarada demonstantlar parlamentnı taratırğa taläp itep imza cıya başlağan.
Çärşämbe töştän soñ Qırğızstannıñ däwlät sekretare Adaxan Madumarov yaqın arada prezident konstitutsiä ölgesen parlamentqa tapşırırğa cıyına dide.
Ali Ğilmi


text:
Putin belän Kärimov Strategik Xezmättäşlek kileşüenä qul quydı
Russiä häm Üzbäkistan prezidentları, Putin belän Karimov Şanxay Xezmättäşlek Oyışmasınıñ bügenge oçraşuınnan ber kön elegeräk strategik partnerlıq kileşüenä qul quydılar. İke il arasındağı ekonomik häm politik xezmättäşlekkkä qarağan bu kileşü möhim dokument bulıp tora.
Audio
Kileşügä esasän Russiä belän Üzbäkistan Üzäk Aziädäge täsirle regional iminlek sistemasın buldıru ölkäsendä tırışlıqların koordinatsiäliäçäklär. İminlek Şuraları , saqlanu häm Eçke eşlär ministerlekläre , terrorğa häm radikalıqqa qarşı köräşüçe mäxsus organnar arasında partnerlıq urnaştırılaçaq. İke yaq , massa küläm yuq itü qoralların cäyelderügä, narkotika sävdäsenä , oyışqan cinayätçelekkä häm xalıqara iminlekkä qurqınıç tudırğan başqa küreneşlärgä qarşı bergäläp köräşäcäk. Üzbäkistan moña oxşaş partnerlıq kileşülären AQŞ häm Ukraina belän dä tözegän ide. Xalıqara Krizis Törkemeneñ Qırğızıstannıñ Oş şähärendäge Üzäk Aziä Proyektı direktorı David Lewisnıñ fikerençä, bu kileşü Russiäneñ soñğı yıllarda Üzäk Aziä illäre belän yaqınıraq xezmättäşlek buldıru tırışlığın çağıldıra. Bu ber ük vaqıtta Karimovnıñ Könbatışnıñ Üzbäkistanda keşe xoquqlarınıñ torışın häm ekonomik reformalanıñ ütkärelmäven tänqitläp toruı säbäple , Russiä häm Qıtağa yaqınlaşa baruın da kürsätä.
Audio
"Bu soñğı ike yıldağı AQŞ-Üzbäk mönäsäbätläreneñ torışına reaksiä bulıp tora. Washingtonda keşe xoquqları säbäple Üzbäkistanğa AQŞ yardämen tuqtatırğamı-yuqmı digän mäsälädä diskussiä bara. AQŞ belän Üzbäkistan arasında 2002-nçe yılda tözelgän patnerlıq kileşüenä esasän, ildä eçke reformalar ütkärelergä tieş bulsa da, Üzbäkistan monı eşlämäde. Eçke reformalar ütkrelmäde diärgä bula häm Karimov rejimı Washington öçen qıyınlıqlar tudıra. "
Londonda näşer itelä torğan "Jane saqçısı- Russiä häm BDB"nıñ baş moxarrirı Aleks Vatankanıñ fikerençä, bu kileşü Üzbäkistannıñ bigeräk tä iminlek mäsäläsendä Mäskäv belän yaqınlaşu tırışlığın çağıldıra.
Audio
"Bu ölkädä xezmättäşlek inde ber yıldan artıq dävam itä. Üzbäkstan iminlek xezmätläre Russiäneñ çit il küzläv xezmätlärenä Persiä qultığındağı ğäräp illärennän Çeçnägä kilä torğan fondlarnı tuqtatu öçen yardäm ittelär. Russiä FSBsı cavap itep Russiädäge üzbäk oppozitsiäsen auızlıqladı."
Qul quyılğan kileşü bigeräktä nefte häm enerketika sektorında ekonomik integratsiäne dä küz aldında tota. Putinneñ süzlärençä, Gazprom Üzbäkstan ekonomikasına ber miliard dolar kapital salırğa üzer tora ikän. Üzbäkneftegaz belän Lukoil ilneñ Könyaq Könbatışında tabiği gaz yatmaların eşkä cigü öçen ber miliard dolarlıq kileşü tözedelär. 35 yıl möddätle bu kileşüne ğämälgä quyu öçen urtaq şirkät tözeläçäk. Vatankanıñ süzlärençä, Tözekländerü häm Tärräqiät buyınça Yevropa Bankınıñ häm Xalıqara Valyuta Fondı belän mönäsäbätlärneñ salqınça buluın küz aldında totqanda, bu xezmättäşlekne añlap bula Läkin, anıñ fikerençä, energetika ülkäsenä genä qarağan şundıy ozın möddätle kileşüneñ nigeze nıq tügel .
Audio
"35 yıl ozaq vaqıt. Energetika sektorı tiz üzgärä. Ruslarnıñ biş yldan soñ Üzbäkistan belän qızıqsınaçaqlarına garantiä bulmağanı kebek , Könbatışnıñ mönäsäbäte üzgärgän xäldä, üzbäklärneñ dä Russiäne ideal partner bulıp xisaplayaçaqlarına da garantiä yuq."
Şulay da strategik partnerlıq kileşüe tantana belän imza itelde . Xäzer anıñ näticälären kötik.
Färit İdelle, Praga.


text: Yevropa Berlege summitına äzerlek mäs'älälären tikşerer öçen bügen Brüsseldä berlekneñ tışqı eşlär ministrları cıyıldı. Summit isä 4-5nçe noyaberdä ütäçäk. Köntärtibendä berlektä iqtisadi reformalar mäs'äläse, şulay uq Ğiraqqa yardäm häm İrannıñ atom programması tiräsendäge wazğiät. Germaniä tışqı eşlär ministrı Joschka Fischer bügenge oçraşu başlanğançı jurnalistlarğa, Yevropa Berlege illäre citäkçeläre comğa könne Ğiraq premyer-ministrı Ayad Allawi belän oçraşaçaq, dip xäbär itte. Latviä bügen Yevropa Komissiäsenä yaña namzäten täqdim itte. Premyer-ministr İndulis Emsis, Latviä Komissiägä elekke ministr häm diplomat Andris Piebalgs'nı täqdim itä, dip belderde. Elekke parlament başlığı İngrida Udre'nı Yevropa Parlamentı qabul itmäde. Comğa könne Parijda İran wäkilläre Britaniä, Fransiä häm Germaniä wäkilläre belän oçraşaçaq.


text:
Ğiraqta ğisyançılar distädän artıq keşene üterde
AUDİO: Töp şiklänüçelär watandaşlar suğışın yaqlawçılar. Min Baath törkemennän häm Wahabiçılıq yulınnan baruçılar törkemennän torğan pıçraq duetnı küz aldında totam. Alar urtaq masqatalarına ireşü öçen xezmättäşlek itä. Bu maqsatların alar yäşerep tä tormıy. Alar Ğiraq xalqı arasında mäsxäbçelek suğışı başlarğa tırışa. Çönki Sönnilär tarafınnan kire qağılğannan soñ mäsxäbçelek suğışı alarnı Sönnilär aldında qaharman itäçäk.
Bügen qorallı keşelär Bağdad üzägendä 6 keşene atıp üterde häm qunaqxanä yanında ber törek käsepçesen totıq itep alıp kitte.
Bügen Qahirädä Ğiraqnıñ waqıtlı tışqı eşlär ministrı Xöşyär Zebari Mısırdan häm başqa ğäräp illärennän, Ğiraq xalqın 30-nçı ğinwarğa bilgelängän saylawlarda qatnaşırğa çaqırunı soradı. Zebaru bu saylawlar bilgelängän köndä ütäçäk dide.


text:
İran xisabı: Törmälärdä ezärlekläw buluın iqrar itä
İran yustitsiäse törmälärdä keşe xoquqlarınıñ bozıluın, xökem itelüçelärneñ törmädä qıynaluın şulsanda yalğız kamerağa yabıluın iqrar itte. İran konservativ yustitsiäseneñ elek kürelmägän şuşı xisabın İSNA student xabär agentlığı işetterde.Tehran Yustitsiä Departamentı başlığı Abbas Ali Alizadeh xatalarnıñ tözätelüe öçen çaralar kürelä dip belderde.
Zarezaddeh(audio)
Xisab, rejimnıñ yustitsiädä çın reformalar ütkärelä keşe xoquqları yaqlana dip kürsätergä teläwen çağıldıra. Ämma alarnıñ ezärlekläw yuq dip äytüenä qarşı kilep bula , çönki totqınnarnıñ äle dä ayrım kameralarda ozaq waqıt totıluı ezärlekläw tügelme .Demokratik partiäneñ äğzası Behruz Javid Tehrani ütkän atnada yaqınnnarına 3 ay buyı ayrım kamerada totıluın häm qatı qıynaluın äytä alğan .
Küp märtäbälär törmägä kerep çıqqan Zarezadeh törmädä bik naçar möğämälä kürsätelä , ozaq möddät ayrım kamerada totu , şikle keşene qulları bäyle kileş tüşämgä asıp quyu, şikleneñ başın diwarğa suğu häm psixologik cafalau ğädäti küreneş dip söyli Zarezadeh Nobel büläge laureatı Şirin Ebadinıñ oyıştırğan xoquq yaqlaw üzäge süzçese Möxämmäd Dadxah totıqlarnıñ xoquqları äle dä bozıla di.
Dadxeh(audio)
Açı çınbarlıq şul ki , andıy insidentlar bezneñ törmädä bar.Misal öçen Evin törmäsendä mine ber märtäbä qarda tişenergä mäcbür ittelär. legal bulmağan ğämällär äle dä bar. İrannıñ in tanılğan säyäsi totqını Aqbar Ganji advokatı belän küreşterelmi
İran xakimiätläre ütkändä totqınnarğa naçar möğämälä kürsätelüen , tän cazası buluın kire qaqsa da xoquq yaqlaw oyışmaları törmälärdä ezärlekläw kiñ cäyelgän dip äytä.Küp kenä säyäsi totqın, jurnalist, studentlar üzläreneñ basım astında tağılğan ğäyebne tanuların , ikençeläre advokat, yaqınnarı belän küreşterelmäwlären äytä.Ütkän yılda İran yustitsiä başlığı Ayatolla Mäxmud Xaşemi Şaxrudi ğäyebne tanu öçen cafalau ezärlekläwne tıyğan ide. Tıyu islam Respublikasında ezärlekläwneñ buluın iqrar itü bulıp tora.İran xökümäte xisapnı xupalp qarşı aldı.Ämma Zarezadeh xisabnıñ çın mäğnädä näticäläre bulır dip ışanmıy.Anıñ süzlärençä
Zarezadeh(audio)
Ägär dä islam respubliaksı eçtäge protestlar häm xalıqara basım astında nindider çigenülär yasağan ikän bu äle ezärlekläw yuq digän süz tügel Barlıq säyäsi totqınnar irekkä çığarılğan häm başqalarına keşelekle möğämälä kürsätelä digän süz tügel.
İran törmälärendä totıqlarnıñ ezärleklänüe , 2003 nçe yılda çığışı belän iranlı kanadalı foto-jurnalist Zähra Kazeminıñ Evik törmäsendä ülüe belän iqtibar üzägenä kütärelde .Xökümät soraw alu waqıtında anıñ başı diwarğa suğılğan dip belderde färidä xämit


text:
Tübätäyle, saqallı kileş universitet yanında yörü tıyıla?
Zöfär Gıyläcev dustı belän oçraşu maqsatınnan Qazan däwlät universitetınıñ töp binası yanına kilgän bulğan. Ber-ike minut kötkännän soñ anıñ yanına başta berençe saqçı kilep anıñ tikşerergä xoquqı barlığın añlata başlağan, annarı ikençe saqçı kilep üz dokumentın kürsätkän. Zöfär Gıyläcev tä üzeneken kürsätkän häm anıñ dokumentın qulınnan tartıp alıp, birergä telämägännär. Äytergä kiräk, saqçılıq xezmätkärläre militsiä bulmaw säbäple, keşeneñ dokumentların tikşerergä bernindi xoquqları yuq.
Ni öçen monda kilüe belän qızıqsınırğa totınğannar. Bu xaqta
Zöfär Gıyläcev
Minnän ni öçen monda kilüem belän qızıqsındılar. Añlatmalarıma, dokumentlarıma ışanmadılar. Mine universitetqa kerergä mäcbür ittelär. Şunnan qabat tikşerergä totındılar. 3 ir keşe añlatmalar soradılar. Min alarğa nindi añlatma kirägen täki añlıy almadım. Eş urınıma şaltıratıp soradılar. Nik şulay kienep yörüem belän qızıqsındılar. Min tübätäydän, külmäktän häm saqallı idem. Saqçılarınıñ berse añlatma yazğan başlağan. Zöfär Gıyläcev bernindi käğäzgä imza quymayaçağın, advokatsız başqa bernindi söyläşülär alıp barmayaçağın äytkän. Zöfär Gıyläcev üz söyläwen däwam itä
Min soradım ni säbäple min totqarladılar dip. Üz-üzeñne säyer totasıñ dip añlatqannar. Bez sezneñ kebeklärne beläbez – keşelärne ber-berse belän bäreleşteräsez digännär. Üz mäçetläregezdä cıyılığız. Sezneñ universitet yanına kilergä xoquqığız da yuq.
Saqçılarnıñ berse Zöfärne tağın ber universitet qarşında kürsä militsiägä tapşıraçağın äytkän. Soraştıru waqıtında şulay uq alar Federal' İminlek xezmätenä şaltıratıp Zöfär Gıyläcev turında soraşqannar. Küräseñ filologiä fännäre turında tiskäre mäğlümat ala almağannar. Barı şunnan soñ ğına saqçılıq başlığı tınıp qalğan soñğı waqiğalar belän bäyle şundıy kürsätmä töşerelgänen äytkän.
Comğa könne “Azatlıq” radiosı xäbärçese älege waqiğağa qarata kommentariy alırğa telär Qazan däwlät universitetınıñ Saqçılıq törkeme citäkçesenä möräcäğät itte. Saqçılıq törkem citäkçese mondıy xälneñ buluın äytte, ämma kommentariy birüdän baş tarttı. Minem kommentariy birmäskä xoquqım bar dip cawapladı. Saqçılıq citäkçese minem eş tanıqlığımnı tikşerergä totındı, anıñ yanında utıruçı ikençe keşe yazdırudan qurqıpmı, minem diktofonımnı qulımnan alıp, söyläşep betergänçe birmi tordı.
Tatarstannıñ Federal' İminlek xezmäteneñ matbuğat üzäge citäkçesenä bu waqiğağa añlatma birergä möräcäğät itkäç “Ul bu waqiğağa añlatmanı barı şul saqçılardan ğına ala alasız. Bezneñ moña bernindi qatnaşıbız yuq”, - dip cawap birde.
Yurist Ramil Nuriev saqçılarnıñ bolay keşelärne totqarlarğa xoquqı yuq dip bilgeläp uza
Saqçılarğa bernindi xoquqı da yuq totqarlarğa, tikşerergä, yabıp totarğa. Ämma alar anı üz beldeklege belän eşlämi, ä citäkçeläre quşqan buyınça başqara. Alarnıñ bolay eşlärgä bernindi xoquqları yuq. Bu moral' yaqtan da, zakon buyınça da keşe xoquqların boza. Zöfär Gıyläcev mäxqamägä möräcäğät itärgä dä isäbe barlığın äytä. Anıñ fikerençä, ägär ul üz-üzen yaqlamağan bulsa, aña yalğan ğayıplär yabuları da bik mömkin ide.Landış Xarrasova


text:
Bu şimbä Äfğanstanda ütäçäk prezident saylawlarında töp namzätlärneñ berse dip sanalğan ilneñ xäzerge prezidentı Hamid Qarzai bügen könyaqtağı Ğazni şähärendä bulıp xalıq belän oçraşıp yörde: "Namzätlärneñ qaysısı ciñügä qaramastan bez anı prezident itep qabul itäçäkbez. Tuğannar, irekle räweştä üz tawışlarığıznı biregez, basım yuq" dip möräcäğät itte Qarzai. Qarzai tınıç, totrıqlı häm çäçäk atqan Äfğanstan wağdä itä. Qalğan 17 namzät belän çağıştırğanda anıñ ciñep çığu ixtimalı zurraq dip farazlana. Xalıqara Migrasiä Oyışması İranda häm Paqstandağı äfğan qaçaqları arasında saylawçılarnı terkäw eşen tämamlawın xäbär itte. Paqstanda 740 meñgä yaqın äfğan qaçağı tawış birüdä qatnaşaçaq dip kötelä.
Keşe xoquqları torışın küzätep baruçı Human Rights Watch oyışması Äfğanstan xatın-qızlarınıñ xoquqları äle dä bozıla, dip xäbär itte. Prezident saylawlarında qatnaşırğa telägän xatın-qızlarğa yanawlar, ezärlekläw häm höcüm itü oçraqları bar. Alay da 4 millionğa yaqın xatın-qız tawış birer öçen terkälgän häm 1 millionğa yaqın qız-bala mäktäpkä yöri. Bu – quanıçlı xäbär, di Human Rights Watch oyışması.
Ämma ildä xatın-qızlarnı censi ezärlekläw, yäş xatın-qızlarnı burıçlarnı tülär öçen satu däwam itä. Äfğan xatın-qızlarınıñ yartısınnan kübräge 16 yäşe tulğançı kiyägä birelä.


text:
Hindstan häm Paqstan bügen ike yıl däwam itkän qarşılıqlardan soñ berençe tapqır oçraşu uzdıraçaqların xäbär itte. Hindstan premyer-ministrı Atal Behari Vajpayee parlamentta çığış yasap, söyläşülär-mönäsäbätlärne caylaw öçen xäl itkeç çara bulaçaq, dip belderde. Mäğlüm bulğança Dähli häm İslamabad arasında kierenkelek 2001nçe yılnıñ dekabr ayında Hindstan parlamentına bulğan höcümnän soñ tudı. Dähli-suğışçılarnıñ Paqstannan buluın däğwa itte.
Vajpayee, Hinstan Paqstan belän diplomatik bäyläneşlärne yañartırğa häm ike il arasında hawa yulın buldırırğa niätli, dide: “Hawa yulın yañartır öçen ike yaqnıñ da kileşüe näticäsendä Paqstanğa Yuğarı Komissionernı bilgeläw turında qarar qabul itelde. Şulay uq säwdä häm iqtisadi xezmättäşlek ölkäsendä dä alğa kiteş barlığına basım yasıysım kilä, dide Vajpayee.
İslamabadta da Paqstannıñ Mäğlümat ministrı Şeix Räşid Ahmed, ike yaqlı söyläşülärneñ tiz arada başlanaçağın rasladı, tışqı eşlär ministrı Xurşeed Kasuri, Paqstan söyläşülärgä äzer, dip belderde. 11 keşelek Paqstan xökümäte wäkilçelege 8 may könne Dähligä bara.
Amerikan Däwlät Sekretare Colin Powell Hindstan belän Paqstan arasındağı bu tärräqiätne “bik tä ömetle” dip atadı. Britaniä tışqı eşlär ministrı Jack Straw da bu yaña xäbärne xupladı.


text:
Tatar sıynıflarında uquçılar Tuqay könenä bağışlanğan şiğriät bäygesendä qatnaştılar
23nçe aprel' könne respublika mäktäpläreneñ tatar sıynıflarında uquçılar arasında Ğabdulla Tuqaynıñ tuğan könenä bağışlanğan sänğätle uqu buyınça bäyge bulıp uzdı.
Udmurtiä respublikasınıñ mäğärif häm milli säyäsät ministrlıqları tatar ictimaği üzäge belän bergä yıl sayın Ğabdulla Tuqaynıñ tuğan könen zurlap bilgeläp ütüne üzläreneñ eş planına kertte. Ğädät buyınça, yıl sayın respublika mäktäpläreneñ tatar sıynıflarında uquçı balalar şiğriät bäyrämenä cıyıla. Yıl sayın bäyrämne uzdıru ssenariena da üzgäreşlär kertelep tora. Ämma monda ber närsä üzgäreşsez qala — balalar Ğabdulla Tuqaynıñ häm başqa avtorlarnıñ Tuqayğa bağışlap yazılğan äsärlären sänğätle itep uquda yarışa. Bıyılğı bäygedä respublikanıñ tatarlar kümäk yäşägän berniçä rayon, şähärlärennän tuğan telen üzläşterüçe illedän artıq uquçı qatnaştı. Bu balalarnıñ sänğätle uquda yarışuı bulıp qına qalmadı, bäygene oyıştıruçılar — İjaw şähäreneñ tatar gimnaziäse uquçıları, uqıtuçıları anı tuğan tele bäyrämenä äwerelderde.
Kiçä Nacar Näcmineñ «Tatar tele» şiğere belän başlandı, annan soñ konkursqa kilgän balalar Ğabdulla Tuqay şiğerlären uqıdı, cırların başqardı. Başqa tatar avtorlarınıñ balalarğa, tuğan telgä, ilebezgä bağışlap yazılğan şiğerläre küp yañğıradı. Muzıkal' tänäfeslär dä oyıştırırğa onıtmağan alıp baruçı — gimnaziäneñ tatar tele uqıtuçısı Räsilä İskändär qızı Ğabdraxmanova. İjaw şähäreneñ pedagogika kölliätennän «Şayan yoldızlar» ansamble cirle avtor Raif Balagetdinov häm İbrahim Biektawlınıñ berniçä cırın başqardılar, şulay uq Raif äfändeneñ Ğabdulla Tuqay süzlärenä icat itkän «Älli bälli bäw» cırı da zaldağı balalar häm ölkännär küñelenä xuş kilde. Gimnaziäneñ cidençe sıynıf uquçıları küptän tügel teatr atnalığına äzerlägän spektakl'lären cıyılğan balalarğa täqdim itte. Gimnaziäneñ başqa uquçıları da küp kenä cırlar başqardı. Älege uqu yortınıñ sigezençe sıynıf uquçısı Alsu Yuzeqayıva başqarğan şiğerne sezneñ iğtibarğa da täqdim itäbez.
—audio—
Äytergä kiräk, bıyıl konkursqa kilüçelärneñ çığışları ber-bersen qabatlamadı. Votkinsk şähäreneñ 12nçe mäktäbe balaları - äle başlanğıç sıynıfta ğına bulsalar da Tuqaynıñ şiğerlären teatralläşterep başqardılar. İjaw şähäreneñ 116nçı balalar baqçasınnan kilgän nänilär äle keçkenä genä bulsalar da inde Tuqaynıñ şiğerlären yatlağannar, cırların da öyrängännär, alarnıñ çığışları zaldağı barlıq keşelärneñ küñelendä bik cılı tä'sir qaldırdı. Glazov, Mojğa, Votkinsk şähärlärennän, Yukamen, Balezino rayonnarınnan kilgän uquçılar milli kiemnäre belän ayırılıp tordı. Glazovtan kilgän qızlar üzläre dä milli kostyumnardan yörergä yaratuların belderde.
—audio—
Bäygeneñ ciñüçeläre dä küp — 1-3 sıynıf uquçıları arasında berençe urınnı Balezino rayonı Padera mäktäbeneñ ikençe sıynıf uquçısı Lenar Tyutin aldı, 4-6 sıynıf balaları arasında Mojgadan Bulat Sagidullin buldı, ölkännär arasında gimnaziä uquçısı İlfat Xabirovqa östenlek birelde. Alarnıñ qaysıberäwläreneñ «Azatlıq» radiosı xäbärçese sorawlarına cawapların da tıñlap ütik äle.
—audio—
Uqıtuçılar nindi fikerlär belän kitä şığer bäyrämennän. Yukamen rayonı Palağay awıl mäktäbennän Tahirä xanım Abaşeva, Mojgadan Nadiä xanım Walieva.
—audio—
Şiğriät bäygesenä näticä yasap, mäğärif ministrlığınnan tatar tele belgeçe Älfiä Ğaysina, bolay dide.
—audio—
İkençe könne tatar sıynıflarında uquçı illeläp bala häm ana tele uqıtuçıları Ğabdulla Tuqaynıñ tuğan töbäge — Arça rayonında häm Qazanda säyäxättä dä bulıp qayttılar.
Xämidä Ğäyfullina, «Azatlıq» radiosı, Udmurtiä


text:
Hamas citäkçeseneñ üterelüe AQŞnıñ Yaqın Könçığış säyäsäten üzgärterme?
Hamas başlığı Äxmät Yasinnıñ üterelüen Yevropa citäkçeläre tänqitläp çıqsa, amerikan räsmiläre – salmağraq qaraş belderde. İzrael tarafınnan "bezneñ ben Laden" dip yörtelgän keşeneñ üterelüe Washingtonnıñ Yaqın könçığış säyäsätenä nindi yoğıntı yasar?
Audio (Scott McCellan)
"Bu wazğiättä bez taraflarnıñ ikesen dä çıdamlı bulırğa çaqırabız. Qabatlap äyttäm, bez aldan bernindi kisätü almadıq."
Washingtonnıñ aldan kisätelmägän buluın İzrael dä rasladı. Ämmä ğäräplär moña ışanmıy. Härxäldä Hamas törkeme, Washingtonnıñ Äxmät Yasinnı üterügä fatixa birgänenä şiklänmi, häm monıñ öçen Quşma Ştatlardan üç alaçağın belderde.
Amerikan räsmiläreneñ berençe belderüläre, çınlap ta, Washington bu üterüne raslağan digän xis qaldırdı. Äytik, iminlek kiñäşçese Condoleeza Rice märxüm Yasinnıñ terorçı buluına basım yasadı, ä menä İzraelgä tel tidermäde. Başqa räsmilär wazğiätne tözätergä tırışsa da, bu ışandırırlıq bulıp kürenmäde.
Ğiraq suğışı, tabılmağan küpläp üterü qoralı sürätendä Quşma Ştatlarnıñ Yaqın könçığışta abruyı bolay da tübän ide. Äxmät Yasinnıñ üterelüe isä anı tağı da töşerde. New Yorktağı Tışqı mönäsäbätlär şurasında Yaqın könçığış proyekt citäkçese Henry Siegman süzlärençä, Quşma Ştatlarnıñ Yaqın Könçığışta demokratiä urnaştıru xıyalı da xäzer soraw astında:
Audio (Henry Siegman)
" Zur Yaqın könçığışta demokratiä, üzgäreşlär, säwdä üsterü kebek xıyallarnı tormışqa aşıru xäzer tağı da qıyınlaşa."
Näq şul süzlärne Amerika tarafınnan alğan sörelgän "yul xaritası" dip atalğan solıx planı turında äytep bula. Bu planğa kürä Fälestin Üzidaräse Hamas kebek suğışçı törkemnärne üze yuq itergä tieş ide. Äxmät Yasinnıñ üleme näticäsendä Üzidarä zäğiflände, Hamas, kiresençä, qaharmanğa äylände. Fälestin uramnarında bügen Hamasqa qarşı süz äytüçe qalmadı.
İñ möxime, älegä Waşingtonda bu säyäsätneñ üzgärüenä işarä itkän närsälär kürenmi. Düşämbedä däwlät departamentı süzçese Richard Boucher, Yasinnıñ üterelüwe, älbättä, töbäktäge kierenkelekne tağı da arttıraçaq, dide. Ä menä Washington İzraelne, mondıy üterülärne tuqtatırğa çaqıraçaqmı, digän sorawğa, Boucher mondıy cawap birde:
Audio (Richard Boucher)
"Bez bar taraflarnı çıdamlı bulırğa, töbäktä kierenkelek artuğa kitergän ğämällärdän totılıp qalırğa çaqırabız. Konkret çaralarğa kilgändä, min älegä berni äytä almıym."
Ali Gilmi, Praga


text:
Sişämbe New Yorkta Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ yıllıq Ğomumi mäclese açıldı, xörmätle tıñlawçılar. Anıñ berençe könendä ük cıyılğan qunaqlar qarşında Amerika Quşma Ştatları prezidentı George Bush çığış yasadı. Ğiraq suğışı aldınnan Berläşkän Millätlär belän bik isäpläşergä telämägän Bush xäzer kiresençä, oyışmanı Ğiraq eşlärenä kiñräk cälep itärgä tırışa sıman.
Äle qayçan ğına amerikan citäkçelege üz ileneñ iminlegen nığıtu mäs''äläsendä barı tik üze niçek kiräk taba şulay eş itüne alğa sörgän ide. Xäzer inde mondıy säyäsätneñ härzaman uñışlı bulmawı açıqlanıp kilä şikelle - soñğı aralarda Waşington Berläşkän Millätlär Oyışmasın Ğiraqtağı totrıqlandıru eşlärenä kiñräk cälep itärgä tırışa. Prezident Bushnıñ New Yorkka kilep Ğomumi Mäcles utırışlarınıñ inde berençe könendä ük çığış yasawı, xuca il, Quşma Ştatlarnıñ itağätlegen genä tügel, ä anıñ BMO kiräklegen tanuwın da kürsätä. Bıyıl da Ğomumi Mäcles kön tärtibeneñ üzägendä Ğiraq, terror belän köräş, dönyadağı iminlekne nığıtu mäs''äläläre östenlek itäçäk, xörmätle tıñlawçılar. Şuşı problemalar turında fiker alışular Mäcles utırışlarında ğına tügel, New Yorkka kilgän törle däwlät wä xökümät başlıqları arasında bulaçaq ikeyaqlı oçraşular waqıtında da baraçaq. Bush, misal öçen, anda çärşämbegä qädär qalaçaq dip kötelä. Ğomumi Mäclesne açu tantanasında qatnaşu öçen New Yorkka Fransiä prezidentı Jacques Chirac ta kilde. Alar arasında ayırım oçraşu planlaştırıla häm şuşı ike citäkçeneñ anda şaqtıy waqıtın Ğiraq tiräsendäge xällärgä bağışlawı şik uyatmıy, bu iñ möhim dä, iñ çetrekle dä tema bulıp tora. Fransiä amerikannarnıñ Ğiraqtağı säyäsäten iñ kisken tänqitlägän illärneñ berse, Waşington belän Paris arasındağı qarşılıqlar äle dä tirän, suğış waqıtında yasalğan üzara yaralar äle dä sulqıp tora. Xäzer dä fransuz yağı Ğiraqtağı xakimiatne mömkin qädär tizräk yaña cirle idarägä birüne alğa sörä, Quşma Ştatlar isä älegä bik aşığırğa telämi. Bushnıñ däwlät iminlege kiñäşçese Condoleezza Rice düşämbe könne genä, fransuzlarnıñ planı çınğa aşarlıq tügel dip belderde. Ğiraqtağı waqıtlı amerikan xakime Paul Bremer isä tağın da qırısraq belderü belän çıqtı, anıñ fikerençä Paris täqdime Ğiraqnı iqtisadi hälakätkä häm şunnan soñ säyäsi ekstremizmğa wä terrorçılıqqa kiterçäk. Yäğni amerikannar belän fransuzlar arasındağı fiker ayırmalıqları äle citärlek, şuña da qaramastan Bush New Yorkta Chirac belän oçraşırğa cıyına häm Ğomumi Mäcles monıñ öçen şäp mömkinlek tudıra. Şulay itep, Berläşkän Millätlärneñ kiräklege, anıñ qayber qatlawlı xalıqara problemalarnı çişüdä uñay rol'' uynawı tağın da yaxşıraq kürenäçäk bu könnärdä. Bushnıñ Ğomumi Mäcles utırışına kilüwen şaqtıy ğına küzätüçelär, Waşingtondağı yuğarı xakimiat eçendä älegä "kügärçennär"neñ, tışqı dönya belän kübräk aralaşunı yaqlawçılarnıñ ciñüwen añlata dip isäpli. Amerikan prezidentınıñ Ğiraqtan başqa da Berläşkän Millätlär qarşında kütärü häm anda fiker alışü öçen problemaları citärlek. Misal öçen, bar dönya buylap, küpläp yuq itü qoralların cäyeldermäwgä ireşü mäs''äläse. Bu Waşington öçen, Tönyaq Koreä häm İrandağı täräqqiat sürätendä, Ğiraq däräcäsendäge ber mäs''älägä äylänep kilä. Moñardan tış Quşma Ştatlar prezidentın, çığışınnan kürengänçä, fäqirlek häm AİDS çire taralu kebek dönyaküläm humanitar krizislar da borçıy. İnde yañğırağannarğa östäp şunı äytep bula, amerikan prezidentınıñ çığışı, kötelgänçä, terror belän köräş mäs''äläsennän başlandı, ul monı "äle dä tämamlanmağan suğış" dip atadı häm bıyıl terrorçılar inde Berläşkän Millätlärneñ üzenä höcüm itte dip belderde. Biredä, avgust ayında BMOnıñ Bagdadtağı idaräse binasın şartlatu häm anda oyışmanıñ maxsus wäkile de Mellonıñ hälak buluwı küz aldında totıla, älbättä. Bush şulay uq Ğiraqtağı täräqqiatne dä telgä aldı, andağı yaña xakimiatneñ xäzer bügenge utırışta ilneñ tlı xoquqlı wäkile bularaq utıruwın bilgeläp ütte. Ğomumi Mäcles eşendä qatnaşu öçen New Yorkka Ğiraqtağı waqıtlı xökümät başlığı Äxmät Çäläbi kilde. Saddamğa işarä itep prezident Bush, iske xakimiat saraylar qora ide, bez mäktäplär tözibez dip belderde, häm bezneñ maqsat, Ğiraqta demokratik üzidarä urnaştıru, ildä totrıqlı demokratiä qoru dip östäde. Bu uñaydan ul töbäktäge ğäräp däwlätlären, terrornı yaqlawdan waz kiçügä öndäde. Çığışnıñ zur öleşe, şulay uq kötelgänçä, küpläp yuq itü qoralların cäyelderügä çik quyu mäs''äläsenä bağışlandı. Bush Berläşkän Millätlärneñ İminlek Şurasın, üzendä şikle atom, ximik, biologik programmalar alıp barğan illärgä qarşı köräş başlawğa çaqırdı. Häm älbättä, amerikan citäkçese, Quşma Ştatlarnıñ xalıqara mäydanda qılğan ğämälläre belän kileşmägän taraflarğa da möräcäğät itte..
Audio, George Bush
Prezident Bush, "min bu mäclestäge qayber däwlätlärneñ bezneñ ğämällär belän kileşmäwen tanıym, şuña da qaramastan, bezneñ arada, Berläşkän Millätlärneñ töp nigezläre häm maqsatları mäs''äläsendä elek tä berdämlek bar ide, xäzer dä ul qala" dide. "Bez urtaq iminlek häm keşe xoquqların yaqlaw eşenä tuğrı bulıp qalabız, bu eş bezneñ bergäläşep eşläwebezne taläp itä, äydägez alğa barıyq" di Quşma Ştatlar prezidentı.


text:
Tatarlarnıñ dönya buylap sibelep yäşäwlärenä qaramastan millättäşlärebezne berläştergän tel häm mädäniät kenä tügel-urtaq problemalar da bar. Alarnıñ berse-tatar telen uqıtuda. Omski ölkäsendäge tatar mäktäplärenä dä näq başqa töbäklärdä kebek ük uqıtuçılar, kitaplar häm däreslär öçen bülep birelgän säğatlär citmi. Küptän tügel tözelgän kileşü nigezendä Omski tatarlarına Tatarstannıñ Kama Tamağı rayonı yardäm itergä alınğan. Berençe älifbalar Omskiğa kilep citkän dä inde. Läkin Omskidağı tatar tel uqıtuçıları matdi yardämgä genä tügel ruxi yardämgä dä ömetlänä.
Sania Mirxaleeva, Omski


text:
Çärşämbe 25 ğinwar könne fälestin cirlärendä uzğan parlament saylawlarında Hamas islam suğışçıları xäräkäte tawışlarnıñ küpçelegen alğan dip xäbär itelä. Hamasnıñ matbuğat wäkile Sami Abu Zuhri, Hamas fälestin parlamentındağı 132 urınnıñ 75en alaçaq, dip belderde. Ul arada premyer-ministrı Ahmed Qurei, fälestin xökümäteneñ wazifadan kitüen iğlan itte. Fälestin xakimiäte başlığı Mahmud Abbas, Qureinıñ urınınnan kitüen raslağan, dip xäbär itelä. Saylawlarğa kilgän xalıqara küzätüçelär törkeme başlığı AQŞnıñ elekke prezidentı Jimmy Carter, tawış birü ğädel häm açıq buldı, dip belderde.
Fälestin keşe xoquqları üzäge başlığı Raji Surani, Azatlıq radiosına, saylawlarnıñ ähämiäte turında menä närsälär äytte:
"Kiçä 25 ğinwar köne, minemçä fälestinnärneñ säyäsi tarixı öçen möhim ber kön buldı. Fälestinnär ğadel, açıq saylawlar uzdırdı. Fälestin xalqı açıq itep üz telägen belderde. Tawış birü tınıç uzdı. Köne buyına ber genä dä köç qullanu oçrağı yä saylaw qanunı bozu bulmadı."


text:
Äfgan häm xalıqara xärbilär belderüenä kürä bügen Taliban häm al Qaida belän bäyläneşe bulğan 25keşe qulğa alınğan. Qulğa alular Äfganstanda prezident saylawlarına ber atna çaması waqıt qalğanda buldı. Eleke Taliban rejimı saylawlarğa qomaçaulıyaçağın belderde . NATo citäkçelegendäge Xalıqara İminlek köçläre süzçese Ken MacKillop (audio)
bez aktivllqlarnıñ artaçağın analizlardan beläbez. häm Taliban üze bez saylaularnı qomaçalaw mäqsatın quyabız dip äytä.Bez bu tör aktivlıqlarğa äzerebz dip uylım.


text: Taciqstan prezidentı Emomali Raxmonov, 3 taciq räsmienä yäkşämbe könne invalid balalar yäşägän yätimnär yortında çıqqan yanğınnıñ tiz arada sünderelmäwe öçen şeltä belderde. Alar – xezmät häm sotsial eşlär ministrı Zokir Vazirov, sotsial mäsälälär öçen cawaplı vise-premyer Xeirinessa Mavlanova häm prezident xakimiäteneñ sotsial xezmät başlığı Boboxon Mahmadov. Alarğa qarşı cinäyät eşe açılu turında xäbär itelmi. Mäğlüm bulğança kiçä yanğında 13 bala häläk buldı. Yätimnär yortınıñ xucalıq eşläre başlığı İlhom Aşurovqa qarşı cinäyät eşe açılğan. Aña, yanğın çıqqaç 1 säğätkä yaqın yanğın sünderüçelär belän bäyläneşkä kermäwdä ğäyepläw belderelgän. Eçke eşlär ministrı Xumdin Şäripov, uzğan yılnıñ martınnan birle yätimnär yortı citäkçelegenä yanğın çığu qurqınıçı turında 12 kisätü cibärelde, dip belderde. Balalar yortı citäkçese Sadullo Yatimov, xezmätkärlär yanğınnı kürgäç tä yanğın sünderü xezmätenä şaltratqannar, dip xäbär itte.


text:
Bügen Venesuela'da xalıq referendum aşa prezident Hugo Çavezneñ urnınnan kitü-kitmäwen xäl itäçäk. Aldan ütkärelgän fiker beleşü näticälärenä qarağanda – Çaveznı yaqlawçılar da, qarşı çığuçılarnıñ da sanı – yaqınça ber tigez. Opponentlar Çaveznı diktatura häm Venesuela'nıñ neften äräm-şäräm kiterüdä ğayepli.
Referendumnıñ xalıqara küzätüçese, Quşma Ştatlarnıñ elekke prezidentı Jimmy Carter, kiçä, referndum tınıç qına uzaçağına ömet belderde: "Tawış birü tınıç häm oyışqan töstä üter dip ışanabız. Näticälär nindi genä bulmasın – ike tarafnıñ da wäkilläre soñınnan oçraşıp ilneñ problemaların çişü eşendä niçek xezmättäşlek itä alaçaqları turında fiker alışırğa tieş," dip belderde Jimmy Carter.
Tawış birü näticäläre soñıraq xäbär iteler dip kötelä.


text:
Libandağı saylaw näticäse, qatlawlı Prezident saylarınıñ äle başı ğına ideme?
Kiçä Libanda bulğan yartı-saylawlar näticäläre, ber niçä aydañ bulaçaq prezidentlıqqa namzät belgeläw mäsäläseñ küpkä qatlawlandıraçaq kebek tora.
Kiçä näticälär açıqlanğannañ soñ Aoun taraftaları uramnarda bäyräm itte.
Uzğan ike saylawlarda, parlamentta buşağan urınnarnı tutıru öçen ide. Berse, uzğan yılnıñ noyaberendä atıp üterelgän elekke sänäğat ministrı Pierre Gemayel urınına bulsa, ikençese 13 yün könne atıp üterelgän sönni Wälid Eido urınına buldı. Alarnıñ ikese dä Libandağı Süriä yoğıntısına qarşı säyäsäyçelär ide. Alar, 2005nçe yılda Süriägä qarşı bulğan Premyer Ministr Rafiq Xarireneñ üterelüennäñ soñ, arta barğan säyäsi qorbannar isemlegenä kergän ide.
Metn bistäsendä üzeneñ ulı urınına elekke Liban prezidentı Amin Gemayel yarıştı. Olı Gemayelne, bik äz belengän läkin küçle xristian citäkçeläre tarafınnañ yaqlanğan elekke general Micheal Aoun ciñde.
Aoun üzeñ Süriä yaqlı bulmağanıñ däğwä itsä dä ul, İran häm Süriä tarafınnañ yaqlanğan şiğiy xäräkäte bulğan Xizbullahnıñ dustı.
Gemayel saylaw näticäläre açıqlanır aldınnañ.
“Ber kemdä ciñeün iğlan itärgä aşıqmasın. Bu mäxkämä qararı. Häm näticälär barı tik räsmi organnar tarafınnañ iğlan itelä ala. Ciñüen iğlan itkän här ber keşe aldiğına bulıp çığaçaq. Ul yalğan ciñü. Çıñ ciñü ul, sezneñ üzegezneñ genä.”
Başqalanıñ ikençe ber bistäsendä, 13 yün könne atıp üterelgän sönni Wälid Eido urınına namzät saylandı, anda wazğiät çağıştırmaça tınıç. Anıñ urınına däğwa itkän Möhammäd äl-Ämin İtani, bik añsatqına ciñde. Läkin tawış kötelgännäñ dä äz ide, barı tik 19 protsent qına.
Bu ara-saylawlar Libanıñ kiñ mäğnädäge säyäsi eçtälegeneñ niçek kürsätä ala?
Belgeçlär süzlärenä qarağanda, Aoun Prezident namzätlege öçen citärlek köçkä iyä sıman tora. Xäzerge Prezident Emile Lahodnıñ möddäte 1 aydañ tämamlana.
Prezidentlek urnı Xristiannarğa birelgän Libanda, bu urın öçen Parliment qararı belän Aoun köräşäçäk.


text:
Ekrem Çelebi - Boş Sevgi
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Boş Sevgi
Etiketler : Ekrem Çelebi - Boş Sevgi türkü indir, Ekrem Çelebi - Boş Sevgi türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Boş Sevgi mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Boş Sevgi türküsü, Boş Sevgi sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Boş Sevgi bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Sevsem Öldürürler
Ekrem Çelebi - Başım Alıp Diyar Diyar Gideyim
Ekrem Çelebi - Dayanılmaz Bir Çile
ekrem çelebi - dinek dağı yeni geldim gurbetten (kırşehir)
Ekrem Çelebi - Kırılsın Kolların
Ekrem Çelebi - O Yarin Kaşları Kara Değil Mi
Ekrem Çelebi - Halime nin Aşıkları
Ekrem Çelebi - Yürü Güzel Yürü
Ekrem Çelebi - Yine Bir Hal Oldu
Ekrem Çelebi - Dünya (Neyleyim Seni)
Ekrem Çelebi - At Üstüme Toprağı
Ekrem Çelebi - Zülüf Dökülmüş Yüze


text:
Yevropa Berlege tışqı eşlär ministırları atnakiç häm comğada bulaçaq summtqa äzerlek alıp baru öçen Brükseldä cıyıldı. Sumitqa turı kiterep Brükselgä Ğıraq waqıtlı premyere Ayad Allawi dä kilä.Ministırlarnıñ köntärtibendä: Ğıraq, İran , yaqqın könçığış, Rusiä belän bulaçaq sumit häm Belarusta demokratik üzgäreşlärne qıyulandıru tora.
Yevropa Berlege citäkçeläre noyäberneñ 4 häm 5nçe könnärendä ütäçäk sumitta 4 yıl elek äzerlägän ekonomik reformalarnı canlandırıp cibärüne planlaştıra.Ämma bloknıñ 2010yılğa qädär Berlekne dönyanıñ in dinamik iqtisadı xälenä kiterü ambitsiäläre , bügenge wazğiätkä qarap bulıp çıqmas dip äytäse kilä. Tışqı eşlär ministırları bügen premyer İyad Allawinıñ Brükselgä kilüennän elek politsiäne künegülärdän ütkärü, saylawlar öçen belgeçlärne öyrätü kebek yardäm paketen äzerläp betermäkçe .Berlek Ğıraqta ğıynuarda bulırğa tieşle saylawlar öçen 30million yevro wäğdä itte. Yevropa Berlege Ğıraq belän xezmättäşlek turında kileşü tözü buyınça berençe adımnar atlasa da, kileşüneñ eçtälege kiläse yılda legitim Ğıraq xökümäte eş başına kilgännän soñ ğına bilgele bulır.
Tışqı eşlär ministırları bügen İran mäsäläse belän dä şögellänä.İn möhim mäsälä bulıp xäzer İrannıñ uran bayıtuın tuqtatu tora.İran parlamentı ütkän atnada bu turıda qarar qabul itte. Atom Energiäse Agentlığı 25nçe noyäberdä cıyıla häm ul İrannı BMOnıñ İminlek Şurasına tapşırırğamı yuqmı qarar biräçäk. Berlek İrannıñ sivil mäqsatlar öçen atom energiäsen qullanırğa xoququ bar dip kileşsä dä, ul ışanıç buldırırğa tieş digän pozitsiädä tora.Xalıqara Atom Energiäse Agentlığı inspektorları faş itkän närsälär , İrannıñ mäqsatların soraw astında qaldırdı.Xäzer ul xalıqara ışanıç buldıru öçen garantiälär birergä tieş. Yevropa Berlege İrannı izolatsiädä qaldırıp, dialognı özerge telämi , şunlıqatan ul qayber etärgeçlär täğdim itäçäk.
Yaqın könçığış mäsäläse dä tışqı eşlär ministırlarınıñ köntärtibendä tora.Berlekeneñ iminlek wä tışqı säyäsät öçen wäkile Javier Solana yaqın könçığış solıx planın canladırıp cibärü öçen täqdimnär yasarğa cıyına Solana bügen jurnalistlarğa (audio)
Gazadan çigenü prosessın azağı tügel okupatsiäne beteräçäk protsessnıñ başlanuı ,ul berençe bulıp Gazada başlana hem bezneñ qaraşıbızça ul başqa okupatsiälängän terrotoriälärdä betäçäk äytte .Diplomatlar süzlärençä,Solana 2005nçe yılda ,İzraelneñ Gazadan çığıp kitüenä bäyläp Fälästin däwläten oyıştıru eşen xalıqara diksussiälärneñ üzägenä quymaqçı. Sişämbe cıyılışında Berlekneñ tışqı eşlär ministırları 11nçe noyäberdä Haagada bulaçaq Rusiä sumitı öçen dä äzerlek eşläre alıp bara. V.Putinnıñ sumitqa boykot belderü ixtimale inde bulmasa da , zur fiker ayrımalıqları bar häm alarnıñ qısqa waqıtta çişelüen beräw dä kötmi.Berlek räsmiläre Rusiä yıllardan birle üze telägän eşlärdä genä blok belän xezmätäşlek itergä teli dip söyli. Berlek şulayuq Belarusta ütkän ayda bulğan häm nıq tänqitlängän parlament saylawları häm Lukaşenkoğa 3nçe möddätkä saylanu mömkinçelege birgän referendumnan soñ üzeneñ mönäsäbätlären yañadan küzdän kiçerergä teli. Berlek Belarusta sivil cämğiät häm demokratik köçlärne yaqlaw öçen yaña yullar ezliäçäk .Berlek illäreneñ- kübese, şulayuq Yevropa Komisiäse Belarusnı izolatsiädä qaldırırğa, Lukaşenko rejimı säbäple belarus xalqın taşlarğa telämi.Älegä viza çikläwennän başqa östämä çikläwlär uylanmıy.Tışqı eşlär ministırları Belarusta demokratiä yaqlı törkemnär, student häm ğadi belaruslar belän elemtälärne nığıtu yağın qarıyaçaq.Yevropa Berlege älege waqıtta Belarus öçen 2005-2006nçı yılğı budjetında 10million yevro ayırğan.
färidä xämit


text:
Tatarstan cämäğätçelege Säyfixan Nafievnı soñğı yulğa ozattı
2 sentäber dä, Tatarstan Konstitutsiäse mäxkämäseneñ, xäzer inde elekke başlığın Sayfixan Näfievnı soñğı yulğa ozattılar. Matäm çarasına ber meñgä yaqın keşe kilde. Çara Eçke eçlär ministrlığınıñ mädäni üzägendä ütte. Kilüçelär arasında, deputatlar, ministrlar, Sayfixan Näfiev belän törle yıllarda eşlägän keşelär, tuğannarı, tanışları, anıñ turında işetep kenä belgän keşelär dä bar ide. Märxümneñ räseme aldında çäçäklär öyeme üskännän üsä bardı, zalda uynap torğan moñlı köy cıyıluçılarnıñ küzlären yueşlätte. Bergä eşlägän keşelär, elekke duslar, Säyfixan Nafievnıñ ruxın xörmätläp, tabutı yanında, çiratlap basıp tordı. Matäm mitingın däwlät Şurası räise urınbasarı Yuriy Qamalatdinov açıp cibärde. Berençe bulıp, Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev çığış yasadı. Ul elekke prokuror Säyfixan Xabibbulla ulınıñ Tatarstan däwlätçelege tözelgän qatlawlı yıllarda qılğan ğämällären iskä aldı. Mintimer Şäymiev, Säyfixan Nafievnıñ Tatarstan qanunnarın Rusiänekenä tänğälläşterergä telämiçä, wazifasınnan kitüe turında xatiräläre belän büleşte. Matäm çarasında Konstitutsiä mäxkämese başlığı urınbasarı, Yuğarı mäxkämä başlığı, Säyfixan Näfiev tuyıp üskän Çüpräle rayonı wäkille, Tatarstan möftie çığış yasadı. Soñğı könnärdä Säyfixan Nafiev belän Qırımda yal itkän Eçke eşlär ministrı Äsxät Säfärov, bergä ütkärgän minutlar turında söyläde. Yözärgä, gel xäräkättä bulırğa yaratqan, äzmäwerdäy gäwdäle Säyfixan äfändegä qarağanda, ul äle ozaq yıllar buyı yäşär, dip uylıy idek, dide Äsxät Säfärov. Şuña anıñ kinät kenä yöräge tibüdän tuqtawı, barlıq keşe öçen ayaz köndä yäşen yäşnägändäy buldı, dide Eçke eşlär ministrı. Matäm çarası şuşınıñ belän tämamlandı. Mäyetne uramğa alıp çıqtılar. Anda da xalıq cıyılıp tora ide. Elekke prokurornı soñğı yulğa ozatırğa kilgän ğadi tatar apası Säyfixan äfändeneñ ülemen küñelenä yaqın alıp, qayğıruın äytte. Säyfixan Nafiev tatar ziratında cirlände.Bikä Timerova.


text:
Qazan uramnarı niçek atalır?
Qazan uramnarı turında bäxäslär xäzer genä başlanmadı. Xäzer inde, meñ yılda çistarıp, maturayıp kitä almağan Qazannı üzgärtergä mataşunı añlap ta bula. Yäğni, uramnardağı bökelär dä, qayırıp taşlanğan yullar da, cimerek yortlar da aptıratmıy. Meñ yıllıqqa äzerlänäbez bit. Menä, tağın ber-ike ay tüzäbez dä, şul waqıt öçendä çäçäk atqan gölbostanğa äylänäbez, yänäse. Yarıy, şulay bula kürsen. Läkin, Qazan uramnarı tatar cämäğätçelegen tağı ber mä’sälä dä borçıy. Şul isäptän, tatar başqalası da bulğan Qazan uramnarı niçek atala soñ? Barmı Qazanda tatar ruxı, sizeläme? Äye diärlär qayberäwlär. Änä Kirmänendä Qol Şärif mäçete tözelä, Tatar bistälärendä mäçetläre dä yañartıla. Işanmasañ, qara, änä, küpme tatar mäktäpläre eşläp tora. Bazarlarında da, söt bäyäsen, tatarça satulaşıp, töşerä alasıñ. Läkin, tatar cämäğätçelege genä gel tawış kütärä. Qayda soñ, äfändelär, Qazanda tatarğa qağılışlı uram isemnäre. Milli xäräkät, bik yış bu xaqta süz quzğata. Uram isemnäre tatarlarğa qağılışlı da bulsın dip, isemnär täqdim itä. Mäsälän, Bauman uramın Ğayaz İsxaqi, yäki Söyembikä iseme belän atawnı. Kürenekle tatarlarnıñ isemnären uram isemnärendä bulsa da mäñgeläşterüne. Qazan uramnarınıñ 21 protsentı ğına tatar isemnären yörtä ikän. Ä bit şähärdä meñärlägän uram. Häm tağın 500 läp uram yaña isemnär kötep yata. Bu räsmi sannar. İnde, şähär toponimika komissiäse, meñ yıllıq Qazan isemnärenä alınğan ikän. Menä 9 mayğa qädär genä dä 52 uram yaña isemnär belän atalaçaq. Älbättä, İkençe dönya suğışı çorında qatnaşqan, batırlıq kürsätkän qazanlılar iseme belän, nigezdä. Mäsälän, Sovetlar berlegeqaharmanı Mixail Simonov, Mixail Devyataev isemendäge uramnar barlıqqa kilde inde. Älegä qädär, Sovetlar berlege geroyların Qazanda 36 ğına uram yörtkän ikän. Yaña atalğan uramnarnıñ berse Ğazi Zahitov isemen dä yörtäçäk. Bu keşe Reyxstagqa berençe bayraq qadawçı dip sanala. Şağir , Musa Cälil köräştäşe Räxim Sattar, kompozitor Mäsğüt Latıypov isemen yörtkän uramnarda bar.
Uramnarğa yaña atamalar birü däwam itäçäk. Berençe çiratta, räsmilär belderüençä, matur yañğıraşlı bulmağan uram isemnäre üzgärteläçäk. Ä andıylar Qazanda şaqtıy. Mäsälän, Hadi Taqtaş uramı bar. Şul uq waqıtta, urısça äytkändä “ЗaдHяя Xaди TakTaшa” digän uramda bar. Tatarçası Hadi Taqtaş artı bulamı inde, belmässeñ. Menä şundıy yañğıraşlı uram isemnäre üzgärtelä. Monnan tış, ber bersen qabatlağan uram atamaları da bar. Alar 210 uram. Mäsälän, şähärdä Däwläkievlar isemen yörtkän genä dä 13 uram bar.
Toponimika belän şöğellänüçelär, yaña uram isemnären atağanda, berençe çiratta tatarlarğa qağılışlı qaralaçaq dilär. Äytelgänçä, tatarlarğa qağılışlı uram isemnäre Qazanda 21 protsentnı ğına täşkil itä.
Bu könnärdä genä Buada uzğan Diniä näzaräteneñ plenumında da, Qazan uramnarına qağılışlı qarar bar. Älegä qädär, uram atamalarında tatarlıq yuq dip barı tik tatar zıyalıları häm millätçelär genä zarlana, törle täqdimnär belän çığa idelär. İnde din ähelläre dä bu eşkä qatnaştı. Alar mäsälän, Qazanda Rizaetdin Fäxretdin, Söyembikä-xanbikä isemnären yörtkän uramnar buluın telilär. Şundıy uramnar bulırmı, yuqmı, yaqındağı ike-öç ay kürsäter. Xakimiät, şuşı arada, yäğni, meñ yıllıq tantanalarına qädär, yaña isemnär belän mä’säläne xäl itärgä cıyına. Ä älegä, Qazan üzägendä Mäskäw uramı barlıqqa kilde. Moña qädär ul Kirov uramı dip atala ide. İnqilabqa qädär dä älege uram Mäskäw isemen yöretkängä, şuşı atamanı qaytardılar. Ä bu ramda, danlıqlı Peçän bazarı, Tuqaylar yäşägän Amur, Bolğar qunaqxanäläre urnaşqan bulğan. Şulay uq, tatar tarixında qanlı ezlären qaldırğan Petr berençe dä Qazan uramında üzenä urın taptı. Bauman uramınıñ däwamı bulğan, Sverdlov uramı xäzer şulay atala. Monda Petr patşağa häykäl dä bulaçaq. Nişläp şulay disägez, säbäbe dä bar. Älege uram urınında elek Sukonka bistäse bulğan. Ä elege bistägä Petr berençe färmanı belän nigez salınğan bulğan yänäse. Äyterseñlä, qazanğa nigez salğan xannar, xanlıqnıñ kürenekle keşeläreneñ Qazanğa qatnaşı bulmağan. Tatar morzaların köçläp çuqınırğa mäcbür itkän Petr patşa isemen yörtkän uram da bulğaç, Aqsaq Qaratun, yäğni Luka Kanaşeviç , tatarlarnı köçläp çuqındırğan pop ta Petr patşadan ällä ni yıraq kitmägän bit. Nüjäli andıy atamalı uramnarda bulır inde? Kiläçäk kürsäter.
Räfis Cämdixan


text:
Qazan şähäre tatarları ciılışı
Ä menä Qazanda Bötendönya tatar kongressına kemnärneñ delegat bulıp baruı bilgele inde. Comğa könne “Qazan” milli-mädäni üzägendä ütkän ciılışta kongressqa 48 delegat saylandı. Alar arasında räsmi citäkçelärdän, törle oyışma wäkillärennän başqa milli xäräkättä bilgele bulğan Damir İsxakov, Ğayal Mortazin, Räşit Yağfarov, Färit Urazaev kebek cämäğät eşlekleläre dä bar. Qazan şähäre tatarlarınıñ konferensiäsendä şähär başlığı Kamil İsxakov çığış yasadı. Ul berençe tapqır zur çığış belän tatar telendä 5 yıl elek şundıy uq qorıltayda çığış yasağan ide. Üzeneñ dokladında Qazan şähäre başlığı 5 yıl elek başqala aldında quyılğan burıçlarnı iskä töşerde. Sanalğan burıçlarnıñ küpçelege 5 yıl eçendä ütälsä dä, başqarılmağan eşlär dä citärlek. Eş urınnarında tatar telen qullanu, uramnarnıñ milli yözen budıru öçen başqarası eşlär küp äle. Konferensiädä süz näq menä şul turıda bardı.
Tatar kongressınıñ Qazan şurası räise Marat Lotfullin bu eşneñ niçek alıp barıluı turında yartı säğätlek doklad belän çıqtı. Şulay uq konferensiädä bilgele cämäğät eşlekleläre, ğalimnär, xalıq wäkilläre çığış yasadı. Tatar ictimaği üzäge räise Räşit Yağfarov TİÜneñ gazetalarda basılıp çıqqan belderüen, kongressqa täqdimnären yañğırattı.
Äytergä kiräk, Räşit Yağfarovqa qädär yañğırağan çığışlarda da bäysez fikerlär, eşlekle täqdimnär az tügel ide. Citäkçelär tiräsendä butalıp yörüçelär genä tügel, möstäqil, xätta qarşı fikerle şäxeslär dä delegat bulıp saylandı. Konferensiä tribunasınnan äytelgänçä, xäzer respublika häm şähärneñ däwlät, idarä organnarı milli xäräkätne izu genä tügel, anı uyatır öçen dä şaqtıy köç sarıf itälär. Fikerle häm tänqitle çığışlar Qazan tatarları qorıltayında az bulmadı.
Qazan şähäreneñ milli tormışın analizlaw öçen ayırım tapşırular kiräk. Älege konferensiädä alda torğan burıçlar turında qızıqlı ğına fikerlär, täqdimnär äytelde.


text:
Miloşeviş tuğan qalasında cirlände
Ber atna elek Haag törmäsendä yöräk öyänägennän wafat bulğan Yugoslaviäneñ elekke citäkçese Slobadan Miloşeviş bügen tuğan şähäre Pojarevats''ta cirlände. Belgradta ütkän xuşlaşu möräsimenä anıñ distälägän meñ tarafdarı cıyıldı. Serb millätçeläre öçen ul qaharman bulsa, dönyanıñ başqa öleşe öçen – suğış cinäyätçese.
Küplär öçen ul suğış cinäyätçese bulsa, serb millätçeläre anı qaharman dip atıy. Misal öçen Bosnia serblarınıñ Pale qalasınnan kilgän Miloş Lazareviç: "Ul serb xalqı häm bar Serbiä xaqına batırlarça suğıştı. Şuña kürä anı üterdelär dä, häm ruxi häm cismi mäğnädä", di ul.
Bügenge xuşlaşu möräsimen Miloşeviçnıñ Sotsialistlar partiäse oyıştırdı. Bu partiä Serbiädä äle dä köçle bulıp qala. Federal parlament binası aldına quyılğan Miloşeviç tabutı yanınnan meñlägän keşe ütte. Zur ekranda anıñ süräte kürsätelep tordı.
Serbiäneñ xäzerge xökümäte - 2000 yılda Miloşeviçnı bärep töşergän Könbatış taraflı demokarlar – däwlät külämendä cenaza ütkärügä qarşı çıqtı. Comğa könne Miloşeviçnıñ köndäşläre anıñ qarañğı mirasın iskä alıp açıq xat bastırdı. "Yalğan häm urlawlar, meñlägän keşeneñ tügelgän qanı, qurqıtu häm bilgesezlek, tormışqa aşmağan xıyallar, cimerelgän tormışlar, bezdän soramıyça, bezneñ isemnän başlağan suğışlarığız, bezneñ öskä awdarğan bar ğazaplar öçen sezgä zur räxmät" dielgän bu xatta.
Miloşeviçnıñ xäzerge waqıtta Mäskäwdä yäşägän ğailäse – qulğa alınudan qurqıp – cenazağa qaytmadı.
Ali Gilmi


text:
Tuymazı qalahın hıu menän tämin iteüse hıualğıstar qaytanan eş başlağan. Ular Nijnevartosk-Kurgan-Kuybışev torba ütkärgesendäge avaria höźömtähendä tuqtap qalğaynı. Sönki torba tişeleü säbäple, qalanan alıs tügel urında 20 tonna neft tügelep, hıuğa eläkkäyne. Urındağı xäkimiät belderewensä, bında ekologiağa "Qaytarıp bulmaźtay zıyan kilterelgän." Älegä neft tügelew säbäple kürelgän zıyandıñ xaqı tulıhınsa iźäpläp bötölmägän. Tuymazı xäkimiäte Uralsibnefteprovod şirqäte ölöşlätä bulha la zıyandı qaplar tip ömötlänä.
Tuymazı rayonı bilämälärendä oşo şirqätteñ Nijnevartosk-Kurgan-Kuybışev torba ütkärgesendäge avaria 8 martta bulğaynı. Torba tişeleü säbäple yırgä tügelgän neftteñ baytaq ölöşö Bişende häm Usen yılğalarına la eläkte.
Baytulla Fatqullin, Öfö


text:
Qazanda Batırşa kütäreleşen iskä alırğa äzerlänälär
Tatarstanda bik matur, cılı, xätta qızu könnär tora. Şähär xalqın älege esselektän integep, yallarda tabiğätkä çığıp kitärgä ömetlänep yäşäsä, awıl xalqı isä waqıtnı äräm itmiçä tizräk yazğı qır eşlären tämamlarğa aşığa. Tatarstannıñ awıl xucalığı ministrlığı mäğlümätlärenä qarağanda, respublikada bäräñge inde 84 protsent mäydanda utırtılğan. Bu eştä berençelekne Arça awıl xucalığı xezmätkärläre tota ikän. Ğomumän alğanda, Tatarstanda yazğı çäçü eşläre inde 94 protsentqa tämamlanğan, barısı 2 millionğa yaqın çäçü cirlärendä eş betkän. Şuşı 2-3 köndä respublikanıñ bar rayonnarı da qır eşlären tämamlarğa cıyına. Läkin yañalıqlar, qızıqlı çaralar awıl xucalığında ğına tügel, başqa ölkälärdä dä şaqtıy. Mäsälän, Qazanda bu könnärdä İntel texnologiäläreneñ atnalığı uza. Anıñ qısalarında mäğäriftä, eşmäkärlektä, fänni eşçänlektä qullanıla torğan zamança informatsion texnologiälär belän tanışıp bula. 20 mayda Qazanda meditsina ölkäsendäge yaña texnologiälärgä bağışlanğan fänni-ğämäli konferensiä tämamlandı. Şul uq könne xoquq saqlaw organnarı wäkilläre häm keşe xoquqların yaqlawçılar bergäläşep rasizm, etnik häm dini ızğışlarnı buldırmaw yulları xaqında kiñäşläşte.
2005 yılda Batırşa (Ğabdulla Ğäliev) citäkçelegendäge xalıq kütäreleşenä 250 yıl tula. Şuşı uñaydan Qazanda ğına tügel, Rusiäneñ başqa töbäklärendä dä törle çaralar ütkärü qaralğan, dip xäbär itte azatlıq radiosına Räşit Yağfarov. Qazanda älege çaralar inde 18 mayda uq başlanıp kitkän. Bu könne Märcäni isemendäge Tarix institutında fänni konferensiä ütkän. 25 mayda isä bötentatar Mäğärif berlege häm tatar milli cämäğät oyışmalarınıñ Milli Şurası Batırşa – şäxes häm obraz digän temağa Xalıqlar duslığı yortında uquçılar konferensiäsen uzdırırğa niätli. Çarada Batırşa kütäreleşenä bağışlanğan äsärlär avtorları, ğalimnär, sänğätkärlär, milli xäräkät wäkilläre qatnaşır, dip kötelä. Bu xaqta konferensiäne oyıştıru komitetı räise Räşit Yağfarov söyläde. 20 may könne isä Bötendönya tatar kongressında ber qızıqlı matbuğat oçraşuı uzdı. Ul küptän tügel genä Qazanda dönya kürgän ber basmağa bağışlandı. Tarix fännäre doktorı Damir İsxaqovnıñ 2002 yıldağı xalıq sanın isäpkä alunıñ Başqortstan respublikasındağı näticälärenä bağışlanğan kitabın etnologik monitoring üzäge bastırğan. Tatar kongressında uzğan matbuğat oçraşuda anıñ avtorı, ğalimnär, kongress wäkilläre qatnaştı.
Comğa könne Parijnıñ Gektor Berlioz isemendäge konservatoriäsendä Qazannıñ meñyıllığına bağışlanğan konsert uzaçaq. Anda Bach, Schubert, Liszt häm başqa klassik kompozitorlarnıñ äsärlären fransuz häm tatarstan sänğätkärläre başqaraçaq. Alar arasında Musa Cälil opera häm balet teatrı solistı Zilä Sönğätullina da çığış yasayaçaq. 23 maydan alıp 29na qädär isä Avstriädä respublikanıñ däwlät fol’klor ansambleneñ gastrol’läre uzaçaq. Xäyer, mondıy zur mädäni çaralar Tatarstannan tış qına tügel, üzebezdä dä ütep tora. 21 mayda Layış rayonınıñ Rus Nikol’skoe awılında fol’klor festivale uzaçaq. Älege çarada 40tan artıq çığış yasawçı qatnaşaçaq. Alar arasında respublikanıñ törle rayonnarınnan kilgän wäkillär genä tügel, ä Mari, Çuaş, Udmurt respublikalarınnan, Kirov ölkäsennän dä kilüçelär bula, dip xäbär itä Mädäniät ministrlığı.Gölnaz İlgizär


text:
Colin Powell Mäskäwgä ni öçen kilä?
Çärşämbedä Mäskäwgä Quşma Ştatlar däwlät sekretare Colin Powell kilä. Ğiraq suğışı Amerika-Rusiä mönäsäbätläreneñ suınuına kitergän ide. Powellnıñ säfäre şuşı wazğiätne tözätä alırmı?
Rusiä Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqtağı xärbi kampaniäsenä qarşı çıqqannan soñ, bu ike il arasındağı mönäsäbätlär şaqtıy suınğan ide. Xäyer, soñğı waqıtta Mäskäw üzeneñ tawışın sizderep yomşarta başladı. Ğiraq suğışı waqıtnında qırıs belderüläre belän tanılğan İgor İvanov, kiçä Mäskäwdä ütkän matbuğat oçraşuında, Ğiraq suğışı waqıtında bez ber-berebezgä qarşı bulmadıq, barı tik, qatlawlı mäsäläne törle yullar belän çişergä tırıştıq dip äytte:
Audio
Powell-İvanov oçraşuwı – Ğiraq suğışınnan soñ Amerika belän Rusiä räsmiläreneñ bu däräcädä berençe oçraşuı bulaçaq. Häm dä Ğiraq mäsäläse, ayırım alğanda BMOnıñ Ğiraq mäsäläsendä yaña rezolutsiäse söyläşülärdä töp urın alıp toraçaq, dip kötergä kiräk. Waşington tarafınnan äzerlängän bu dokumentta Ğiraqnıñ üz xökümäte tözelgänçe xakimiätne kolaitsiä köçlärenä tapşıru raslana. Anda şulay uq, Ğiraqqa kertelgän sanksiälärne kimetü, BMOnıñ “azıq-tölekkä neft” programmasın beterü qaralğan. Yağni elekräk neft keremnären kontrol itkän BMO, xäzer, koalitsiä köçläre belän bergä eşlägän kiñäşçegä äylänä. Uzğan atnada Colin Powell älege rezolutsiä turında bolay digän ide:
Audio: “Bu rezolutsiä ütkändäge qarşılıqlarğa tügel, ä alğa qarağan, Ğiraq xalqına yärdäm itüdä bar xalıqara cämäğätçelekne berläştergän rezolutsiä bulaçaq. Prezident Buş äytkänçä, anda härlemgä, BMOğa da, anıñ citäkçese Kofi Annanğa da urın bulaçaq.”
Ğiraq nefteneñ Waşington qaramağına küçüwen telämägän Mäskäw, soñğı waqıtqa qädär, suğıştan soñğı Ğiraqta töp rolne Berläşkän Millätlär uynarğa tieş dip täqrarlap kilde. Monnan tış, Mäskäw süzlärençä, sanksiälär alınğançı, başta BMOnıñ qoral inspektorları Ğiraqta küpläp üterü qoralı bulmawın raslarğa tieş.
Mart ayında BMOnıñ İminlek Şurasında Ğiraqqa qarşı suğış mäsäläse tikşerelgändä, veto xoquqına iä bulğan Rusiä – suğışqa qarşı bulğan Fransiä belän Germaniägä quşılğan ide. Suğış başlanuğa Fransiä belän Germaniä berniçä kileşü adımı yasağannan soñ, Rusiä berüze qalğanday buldı. Xäzer Mäskäw qarşılıq tawışın yomşarta başladı, ämmä berük ük waqıtta, Waşingtonğa qarap äytelä torğan “küp-üzäkle dönya” digän süz-tezmäsennän waz kiçergä cıyınmıy sıman. Kiçä İvanov bu modelne qabat iskä aldı. Anıñ süzlärençä, dönya modele – xalıqara qanunnarğa nigezlängän, başında BMO häm İminlek Şurası torğan piramida räweşendä bulırğa tieş.
Waşingtonnıñ isä dönyağa üz qaraşı. Quşma Ştatlarnıñ Mäskäwdäge ilçese Alexandr Verşbow äytüençä, kiläçäktä İminlek Şurası – zamança yanawlar belän eş itärlek itep üzgärtelergä tieş. Anıñ süzlärençä, Ğiraq turındağı yaña rezolutsiä şul yünäleştä berençe adım bulaçaq. İrtägä Mäskäwdä Powell belän İvanov şul rezolutsiäne tikşeräçäk. Ä inde BMOnıñ kiläçäge, dönya modele kebek tirän mäsälälärgä alar barıp citä almas sıman. Mäskäwdäge xalıqara tikşerenülär institutı citäkçese Andrei Zagorski süzlärençä, Rusiä andıy citdi söyläşügä älegä äzer tügel.
Ali Gilmi, Praga


text:
9.Sınıf Türk Dil ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları MEB sayfa 50- 64 arası
19.10.2016 tarihinde 9. SInıf Dil ve Anlatım Kitabı Cevapları kategorisine eklenmiş, Kişi Okumuş ve 0 Yorum Yapılmış.
9.Sınıf Türk Dil ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları MEB sayfa 50,
9.Sınıf Türk Dil ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları MEB sayfa 51
9.Sınıf Türk Dil ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları MEB sayfa 52,
9.Sınıf Türk Dil ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları MEB sayfa 53,
9.Sınıf Türk Dil ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları MEB sayfa 54,
9.Sınıf Türk Dil ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları MEB sayfa 55,
9.Sınıf Türk Dil ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları MEB sayfa 56,
9.Sınıf Türk Dil ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları MEB sayfa 64,


text:
Gruziädä 2-nçe noyäberdä ütkän parlament saylawlarınnan birle protest demonstratsiäläre tınmıy.
Yözlärçä keşe saylawlar ğädel ükmäde dip kön sayın törle protest çaraları oyıştıra.
Tbilisi merı İvaney Zodelava Şevardnadze bügen kiç Burjanadze-Demokratlar törkeme häm Milli Xäräkät wäkilläre belän oçraşırğa mömkin dide.
Şevardnadze älege ike törkem wäkilläre belän uzğan yäkşämbedä oçraşqan ide.
Zobelava äytüençä, bu oçraşuda başqa partiä dä qatnaşırğa mömkin. Ämma Burjunidze-Demokratlar törkeme citäkçese ul partiälär Şevardnadze belän bergä eşli diep alarnıñ qatnaşu mömkinlegen kire qaqtı.


text:
Kön waqiğaları, mädäni yañalıqlar...
Bıyılğı cäyneñ kürsätkän tamaşaları turında söyläp kiläbez. Jomgaga qarşı töndä Qazan häm qayber rayonnarda yäşenle yañğırlar uzdı. Ğädättän tış xällär ministrlığı Mamadış rayonında yañğır suları ber awılda buanı yuıp alıp kitkän dip xäbär itä. 3 şäxsi xucalıqnı su basqan. Qorbannar turında xäbär itelmi. Tatarstan Diniä näzaräte räise möfti Ğosman İsxaqi mäğlümat çaralarına: “Qazandağı Rusiä islam universitetı federal' üzäktän finanslana başlanaçaq“ digän belderü yasadı. Älegä bu yärdäm berniçä million rubl' külämendä bulır dip farazlana. Moñınça universitet törle xäyriä aqçalarına yäşäde. Monnan ber yıl çaması elek Qazandağı Rusiä islam universitetında Rusiä iminlek Şurası särqatibe Vladimir Ruşaylo bulıp kitkän ide. Ul universitet eşçänlegenä uñay bäya birde häm matdi yärdäm wäğdä itkän ide. İntertat.ru dini mäğärifkä qağılışlı tağın ber söyeneçle yañalıq xäbär itä. Qazan möxtäsibäte - möselmannarnıñ dini idäräse qarşında Qazan İslam kölliäte açıla. Kölliättä uqu dürt yıl bulaçaq. Anı tämamlawçılar uquların Rusiä İslam universitetında däwam itä ala dielä xäbärdä.Comğa irtäse Qazanda şulay uq küñelle çara belän başlanıp kitte. Qazan yılğa portında tatar-başqort zıyalıları töyelgän köymäne qarşıladılar.
Bötentatar ictimaği üzägendäge xällär.Tatar ictimaği üzäge “Ğädellek häm Rusiä alğarışı partiäseneñ” Tatarstan töbäk bülegen oyıştıru eşläre belän mäşğül. Xalıqqa taratılğan möräcäğättä älege partiäneñ elek İslam partiäse buluı añlatıla. Küptän tügel Rusiä Däwlät Duması qabul itkän “Partiälär turındağı qanunnı“ ütäw nisbätennän İslam partiäse isemen häm cisemen üzgärtä. 7 iyüldä Bötentatar ictimaği üzäge cıyılışında “Ğädellelek häm Rusiä alğarışı” firqäseneñ töbäk bülegen buldıru täqdime xuplanğan. Xäzer yustitsiä ministrlıgında terkäw eşläre alıp barabız dide “Azatlıq” radiosına İctimaği üzäk räise Räşit Yağfärov. Ul şulay uq kürenekle cämäğät eşleklese Zäki Zäynullinnı 70 yäş tulu uñayınnan qotlawları turında da söyläde. Qotlawda Bötentatar ictimaği üzägendäge köräştäşläregez tatar xalqınıñ milli xäräkätendä ayırım ber kürenekle urın totuığıznı häm bu yulda küp-küp igelekle ğämälläregezne iqrar itep yäşibez digän yullar bar. Zäki Zäynullinğa 10 iyündä 70 yäş tuldı.
Axırda bu xäbär tuplanıp betkän minutlarda kilgän mäğlümat. Cırçı Salawat Fätxetdinov comğa kön töştän soñğa bilgelängän press-konferensiäsenä soñğa qalıp kilde. Ul avtomobil' uzışlarındağı köräştäşe İlham Räxmätullinnıñ änise cenazasında qatnaşıp yörgän. Salawat matbuğat oçraşuın cäygä konsertları başlanuı uñayınnan ütkärde. 15 yıl sezneñ belän digän konsertlar 11 iyüldä Ğäliäskär Qamal teatrında başlana.Yunıs Ätnäle.


text:
Açıq mikrofon: Ğailädä sez nindi teldä söyläşäsez?
Bu atnada, döresräge 26 aprel' köne Tuğan tel köne bilgelänep ütelä. Bu könne Qazanda şiğer bäyräme uza, Tuqay premiäse lawreatlarınıñ isemnäre bilgele bula. Ğabdulla Tuqaynıñ tuğan köne xörmätenä, "Yzeбez" yaña buın xäräkäte dä çirattağı "Min tatarça söyläşäm!" çarasın ütkäräçäk dip kötelä. Bauman häm Universitet uramnarı kiseşkän urında, bu çara barışında yaña tatar muzıkasın başqaruçı rok, rep, fol'k törkemnäreneñ çığışları yañğırayaçaq. Tatar telendä söyläşüçelärgä uzğan yıldağıça 10 meñläp znaçok häm iñ küp qullanıla torğan 100 tatar süze kergän süzleklär taratılaçaq. Ä menä Qazan uramnarında
“Ğailädä sez nindi teldä söyläşäsez?- digän sorawğa cawaplar menä mondıyraq buldı:
-Tatarça söyläşäbez, äti äniem, señlem belän söyläşäbez. Min Leninogorski şähärennän student bulıp Qazanğa uqırğa kildem. Teatrlar bulsa, yäşlär programmaların televizordan qarıybız.
- Balalar 5-6 yäşkä xätle tik tatarça ğına belsälär, ul telne alar onıtmıylar.
- Bez ğailädä rusça söyläşäbez. Ğailädä ruslar, tatarlar bulsa da, bez tik rus telendä genä söyläşäbez. Çönki minem rus millätennän ul añlasın öçen ätiem dä minem belän gel rusça söyläşkän. Min 6 yäşkä qädär tatarça söyläşkänmen., çönki anda min äbiem belän awılda bulğanmın. Televizordan tatarça yañalıqlar häm hawa torışın tıñlıym. Xäzer inde onıtılğan. Miña yaxşı süzlek bulsa, min iskä töşerer idem. Minem bik tä tatarça söyläşäsem kilä . Ğ Tuqaynıñ ber şiğere isemdä qalğan.
Cikterep par at Qazanğa tup- turı kittem qarap,
Çaptıra atlarnı küçer suqqalap ta tartqalap.
-Tuğannar belän tatarça söyläşäbez, duslar belän rusça.
-Tatarça söyläşäbez. Min Qazanda tuıp üstem. Änilär awılnıqı. Televizornı bik siräk qarıybız. TNV bezdä kürsätmi. Tatar radiosın tıñlıybız. Señlem bik yarata.“Muzıkal' qaymaq”nı berdä qaldırmıy.
-Öydä tatarça söyläşäm.
-Min millätem buyınça tatar, ä minem balalarım kübräk rusça söyläşä.
- Xäzerge waqıtta böten cirdä ruslaştıru bara. Balalar baqçasında bezneñ balalar yörgän törkemdä kübräk tatar balaları, ämma alar belän kübräk rusça söyläşälär. Minem tormış iptäşem yartılaş rus millätennän , şuña bezgä bik awır balalar belän tatarça söyläşergä.
- Tatarça kertelgän ikän, tatarça söyläşäbez barıbız da ğailädä.
- Böten aktual' temalarğa tatarça söyläşäbez. Minem 3 qızım bar . bersenä 18 yäş, 17 yäş, 8 yäş. Alar mäktäptä rus telendä uqıylar. Qızğanıçqa qarşı, bezneñ tatar xalqı , tatar milläte üzläreneñ tellären onıtıp baralar, menä şul.
Mälikä Basıyr


text:
Ğiraqnıñ waqıtlı premier-ministrı Ayad Allawi ğäräp telendä söyläwçe Qatarnıñ Äl-Cäzirä telekompaniäseneñ Bagdadtağı bülege ber ayğa yabıla, dip belderde. Anıñ süzlärençä Äl-Cäziräne tikşergän xökümät komissiäse bu telekompaniä näfrätkä häm köç qullanuğa etärä digän näticägä kilgän. Bügen Bagdadta ütkän matbuğat oçraşuında Allawi waq cinäyätlär qılğan suğışçılarğa yarlıqaw iğlan itte. Allawi süzlärençä, ber ay köçendä bulaçaq bu yarlıqaw qoral yörtü kebek waq cinäyätlärgä genä qarıy, bäreleşlärdä qatnaşu, üterü kebek awır cinäyätlärgä qaramıy:
Audio (Ayad Allawi)
"Bu yarlıqaw cinyät qıluçılar, üterüçelär öçen tügel. Cinäyätçelär cawapqa tartılaçaq."


text:
Mähär
Mähär isä ğäräp süze, kiäw tarafınnan qız yağına birelä torğan mal yäki aqçanı belderä. Bu töşençä törki xalıqlardağı birnä-qalımğa öleşçä turı kilä. Mähärneñ küläme tögäl qaralmağan, läkin qayber möselman illärendä añıñ iñ zur çige bilgelängän.
Mähär ğädättä ike öleşkä bülenä: xäzer qulğa birelä torğan mähär — näqıd häm kiçekterelgän mähär — nasiä. Berençese — kiäw tarafınnan käläşkä niqaxlaşqanda birelä torğan bilgele bur summa yäki mölkät, ikençese — ire ülgän oçraqta yäki anıñ teläge belän niqax tarqalğanda xatınğa birelä torğan aqça yäki mölkät. Ğomumän, ägär ir belän xatın niqaxtan soñ yaqın mönäsäbätlärgä kermägän bulsalar, ir ğayıbe belän niqax tarqalğanda, xatın mähärneñ yartısına xaqlı bula. Ägär niqax xatın ğayıbe belän özelsä, mähär tülänmi, tülängän bulsa, irgä kire qaytarıla.


text:
Mosuldağı ğölämälär berläşmäse äytüençä, äl-Feydi İslam üzägennän çıqqaç anı uzıp baruçı ber maşinadağı keşelär atıp ütergän.
Ğölämälär Berläşmäse aña bitlek kigän keşelär berniçä märtäbä attı dip belderä.
Äl-Fäydi soñraq xastaxanädä ülgän. Anıñ ni öçen üterelüe mäğlüm tügel.
Mosuldağı AQŞ xärbiläre äytüençä, ğäskärlär Mosulda tağın 4 mäyet tapqan. Alarnıñ kimendä 3-se ğiraq soldatlarınıñ mäyete dielde.
Ğisyançılar xalıqnı qurqıtu öçen yaña ğiraq iminlek köçlärenä xezmätkä baruçılarnı üterä. Uzğan atna axırında ğına da Mosulda tağın 11 mäyet tabıldı.
Politsiä äytüençä, bügen Bağdadta minaatqıç höcüme näticäsendä ber bala hälak bulğan häm 4 keşe yaralanğan.


text:
Qazanda Däwlät Ermitaj muzee häm Tatarstan muzeyları belän bergä oyıştırılğan «İslam sänğate» digän kürgäzmä açılu aldınnan qayber çaralar ütkärelä
Xäbär itkänebezçä, Qazanğa Ermitaj direktorı Mixail Piotrovskiy kilde. Mäğlüm bulğança, uzğan yılnıñ 16 maenda Ermitaj däwlät muzee häm Tatarstan mädäniät ministrlığı, Tarix institutı arasında berketmä tözelgän ide. Anda yaqlarnıñ Rusiädä yäşäwçe xalıqlarnıñ mädäni mirasın öyränüdä häm saqlawda teläktäşlek belderelä. Ermitaj Tatarstan xalqın muzeyda saqlana torğan dönya mädäniäte häm sänğatenä bağışlanğan tarixi istäleklär belän tanıştıruda, fänni xezmätkärlär äzerläwdä Ermitaj belän Tatarstannıñ fän, mädäniät, sänğat oeşmaları arasında mädäni häm fänni elemtälärne kiñäytüdä yärdäm kürsätüne üz östenä alğan ide. Menä şuşı xezmättäşlek programması qısalarında Qazanğa bu kilüendä Ermitaj direktorı Mixail Piotrovskiy Qazan Däwlät universitetında sişämbe könne «Üzgärtelgän İslam räweşe Auropa mädäniäteneñ elementı bularaq» digän leksiä uqıdı. Leksiädän soñ Qazan Däwlät universitetı häm Tarix institutı citäkçeläre belän aldağı xezmättäşlek ğamälläre kileşende. Çärşämbe könne Mixail Piotrovskiy Qazan milli-mädäni üzägendä «İslam sänğate: Däwlät Ermitajı kolleksiäsennän İslam sänğate istälektäre» digän kürgäzmä açu tantanasında qatnaşa. Älege kürgäzmädä şulay uq respublika muzeylarında cıelğan borınğı häm xäzerge İslam sänğate eksponatları da kürsäteläçäk. Qazan xalqı inde Ermitajnıñ möselman sänğatenä, törki xalıqlar tarixına qağılışlı tarixi materiallarğa bay buluına inandı. Ermitajnıñ inde Qazanda Qorbat-xan xäzinälärennän ğacäp ekspozitsiä kürsätkäne bar.


text:
Televidenie häm radio millätkä yärdäm itärme?
22nçe ğinwarda Bötentatar ictimaği üzäge häm Bötentatar “Mäğärif” bergälege BTİÜneñ utırışlar zalında “Tatarstan teleradiokompaniäläre eşçänlege häm tatar mänfäğäte” digän temağa cämäğätçelek cıyını uzdırdı.
Utırışqa radio-televidenie citäkçeläre, jurnalistlar, şulay uq radio-televidenieneñ açıluınnan uq eşlägän veterannar da kilgän ide.
Utırışta cämäğätçelek menä närsälär turında süz alıp bardı. Tatarstanda televidenie radio tatar xalqın berläşterep toruçı, anıñ tormışın tä'min itüçe ber çara bulıp torğanı turında äytelde.Ämma bu çaranıñ tulısınça qullanıluı şikle dip äytüçelär dä buldı. “Tatarstanda xalıqlar telläre turında“ğı zakonnıñ tulısınça ütälmäwenä televideniedäge , radiodağı tapşırularnıñ tatar telendä rus tele belän çağıştırğanda az buluı da kiñ cämäğätçelekne borçuı turında äytelde. Millätne, telne saqlawda , xalıqnıñ mädäniäten üsterüdä mäğlümat çaraları zur rol' uynıy. Rusiädä radio televidenie kanalları aşa xalıqlarnı ruxi yaqtan buysındıru bara. Ruxi yaqtan basıp alu Rusiä kanalları aşa Tatarstan informatsion kanallarına da kilep kerde. Tatarça tapşırular kübäymäde, ä kiresençä, rusça tapşırular arttı.Bolar turında başqa töbäklärdä yäşägän millättäşlärebezneñ zarları da bezne kisätep tora digän fikerlär dä işetelde. Zaman quyğan taläplärgä bügenge Tatarstan radio-televidenielärneñ sıyfatı, eçtälege, yünäleşe turında cämäğätçelek bergäläşep süz alıp bardı.
Distälägän keşe çığış yasadı. Televidenie veterannarı Äxmät Räşitov, Äminä Safiullina,Rinat Yosıpov häm başqalar.Törle ictimaği oyışmalardan Ğälilov Waqif, İlmira İdiätullina, Rafael'Salmyşev, İldus Sadıyqov. Şular arasınnan Mäxmüt Äxmätcanov belän Zöfär Salievlarnıñ xalıqnıñ telen , mädäniäten saqlap qalu turındağı fikerläre belän urtaqlaşqan çığışları bik yalqınlı buldı.
Çığış yasawçılar arasında TNV kanalınıñ citäkçe urınbasarı Miläwşä Aytuğanova häm GTRK kanalı räis urınbasarı Liä Zahidullina da bar ide.
Miläwşä Aytuğanova üzeneñ çığışında TNV kanalınıñ xäzerge torışı, tatar jurnalistlarınıñ citärlek bulmaw problemaları häm televidenieneñ perspektivaları turında da söyläde. Häm bik küp sorawlarğa cawap birde.
Cıyılışnıñ qabul itkän Qararın BTİÜ räise Räşit Yäğfärov işetterde. Qararnıñ eçtälege menä şundıy:
1. Rusiä kanallarında tatar telendä radio- teletapşırularnı buldırunı taläp itep V.V.Putinğa Häm Rusiä Däwlät Dumasına xat belän möräcäğät itärgä; 2.Tatar telendä törle töbäklärdä retranslyatsiälär buldıru öçen iärçenle sistemalarnı qullanu; 3.Tatarstanda televideniedä säyäsi tapşırular az bulu säbäple “Dönya häm bez” tapşıruın yañartu;
buldırunı taläp itep V.V.Putinğa Häm Rusiä Däwlät Dumasına xat belän möräcäğät itärgä;
2.Tatar telendä törle töbäklärdä retranslyatsiälär buldıru öçen iärçenle sistemalarnı qullanu;
3.Tatarstanda televideniedä säyäsi tapşırular az bulu säbäple “Dönya häm bez” tapşıruın yañartu;4. Söyläm tele kul'turasın üsterü buyınça zur eş alıp barırğa; 5. Başqortstanda Tatarstan televideniese kürsätelmäwe säbäple, Tatarstan xökümäte belän Başqortstan xökümätläreneñ arasında söyläşülär alıp barırğa”- dip täqdimnär qabul itelde.
Zaman taläplärenä cawap birerlek , tatar xalqına xezmät itüçe radio televidenie buldırır öçen eşlise eşlär çınnan da küp äle..
Azatlıq radiosı Mälikä Basıyr, Qazan.


text:
AQŞ xärbiläre äytüençä, bügen irtän nıq saqlanğan Bağdad qunaqxanäsenä raketa höcüme näticäsendä 1 amerikan soldatı hälak bulğan, 15-läp keşe yaralanğan.
Xärbilär äytüençä, Är-Räşid qunaqxanäsendä 6-8 raketa atılğan.
Yaralılar arasında 7 amerikan sivil xezmätkäre, 4 xärbi xezmätkär häm 4 çit il watandaşı bar.
Höcüm waqıtında qunaqxanädä AQŞ saqlanu ministrı urınbasarı Paul Wolfowitz ta bulğan ämma ul yaralanmağan.
Wolfowitz tiz arada çığış yasap bu höcüm Quşma Ştatlarnı Ğiraqta totrıqlılıq häm demokratiä urntaştıru eşen tuqtatırğa mäcbür itmäyäçäk dide.
AQŞ xärbiläre äytüençä, kiçä Tikrit şähäre yanında Black Hawk xärbi boralağı atıp töşerelgän.
Tikrittağı älege höcüm aldınnan berniçä säğät elek kenä Wolfowitz boralaqqa utırıp annan kitkän ide.


text:
Qazannıñ 1000 yıllığına bağışlap
Qazannıñ 1000 yıllığına Mäskäw inde uzğan yıldan uq äzerlänä başlağan ide. Täbrikläw 14nçe martta “Rossiä” konsert zalında ütärgä tieş. Bu qotlaw konsertın oyıştıruçılar Mäskäwneñ milli mädäni moxtäriäte häm Mäskäw xökümäte. Ä inde bu proyektnı alarğa mäskäwle xanım Nelüfer Yakupova täqdim itkän. 14nçe martqa inde ozaq qalmıy. Xäzer Mäskäwneñ üzäk uramnarındağı zur reklama taqtalarında da iğlannar barlıqqa kilde. Konsert programmasınıñ iseme “Mäxäbbät küpere” dip atala. Äle äzerlekne başlap cibärgän waqıtta uq programmanıñ rejisserı Vladimir Pasıynkov bu tamaşağa “Mäskäw yılğası İdelgä qoya” digän isem täqdim itkän bulğan. Läkin ul isemne xuş kürmiçä oyıştıruçılar programmanı “Mäxäbbät küpere” dip atawnı şart itep quyğannar. Bu xaqta ni öçen täfsilläp söylim, inde xäzer tamaşağa berniçä kön qalğaç, barlıq uramnarda iğlannar barlıqqa kilgäç, Mäskäw xökümätennän “Ul nindi mäxäbbät küpere, duslıq küperenä üzgärtegez!” digän färman kilgän. Şulay itep, Mäskäw Qazanğa mäxäbbäten tügel duslığın añlatırğa tırışqan küräseñ. Läkin kem äytmeşli, inde poyezd kitkän. Biletlar satılıp betkän, iğlannar uram tulı. İsemne üzgärtergä soñ bulıp çıqqan. Biletlar digännän. Rossiä konsert zalına ike meñ altı yöz tamaşaçı sıya. Biletlar da 150 sumnan 2000 meñgä qädärle ide. Barısı da satılıp bette, dide oyıştıruçılar. Konsert programmasınıñ üzenä kilgändä, ul tatar süze tatar cırları digän qağidäne totmağan. Biredä inde rus telle, läkin tatar millätennän bulğan bik tanılğan artistlar çığış yasar dip kötelä. Çönki oyıştıruçılar konsertta qatnaşuların sorap küp sanlı bilgele millättäşlärebezgä xatlar yullağan. Mäsälän, kompozitor Sofiä Ğöbäydullina üze kilä almasa da, muzıykasın cibärgän, anıñ muzıykasına baletmeystr Liliä Sabitova biü quyğan. Şulay uq konsertta Fuat Mansurov citäkçelegendä Bolşoy teatr orkestrı da, anda eşläwçe tatar millätennän bulğan biüçelär dä cırçılar da çığışı yasayaçaq dip kötelä. Häm menä Alsu belän Zemfira bu konsertta qatnaşa almayaçaqlar. Läkin Çulpan Xammatova, Sergey Şakurov, Arkadi Nasıyrov, Renat İbragimov, Nailä Fatexova häm Roza Xabibullina kebek tanılğan cırçılarıbız häm artistlar qatnaşaçaq bu konsertta. Tatar cırları cırlamasalar da tatar artistları eşlägän, “Dyuna”, Premcer ministr”, “Na-na” törkemnäre dä qatnaşır dip kötelä.
Oyıştıru komitetı räise Änwär Xösäyenov, Tatarstannan zur «desant» kötäbez. Artistlar bulmasa da, xökümättän zur wäkillek kiler dip kötelä dip, xäbär itte.
Şulay itep, 14nçe martta , düşämbe könne Mäskäw sänğat köçläre Tatarstannıñ başqalası Qazannı meñ yıllığı belän qotlayaçaq. Häm anda tatar telendä kümäk cır bulıp Röstäm Nevretdinov muzıykasına yazılğan cır da yañğıraçaq. Anda şundıy yullar bar.
Qazannardan Mäskäw kürenä mikän,
Şundıy cır bar xalıq telendä
Bulsa Nurlı Qazan
Küñel türlärendä
Mäskäwdän dä Qazan kürenä.
Al tañnarda qaytıp ix ber işetergä
Qol Şärifneñ moñlı azanın
Mäskäwlär dä bügen
Siña başın iä.
Tuğan köneñ belän Qazanım!
Näzifä Kärimova, Azatlıq radiosı, Mäskäw.


text:
TİÜ citäkçelegendäge tartqalaş qiblanı häm xalıq ışanıçın yuğaltuğa kitergän.
İctimaği üzäk räise Tälğat Bariev süzen milli xäräkät citäkçelegendä “ yurğan tartqalaşı” buluın tanudan başladı. Uzğan qorıltay näticäläre moña çik quyuğa mömkinlek aça. Qorıltaydan soñ ictimaği üzäkkä xuplaw, teläktäşlek möräcäğätläre genä kilep tora ikän. Läkin uzğan xällär kiterep çığarğan problemalar töyenen çişäse bar. Atna buyı mäxkämä, militsiä, yustitsiä oyışmaları arasında çabıp yörgäç yaña citäkçelek tartqalaşnıñ milli xäräkätkä küp zıyan saluına tämam inanğannar. Monnan ğibrät alıp kiläçäktä säyäsi yunäleşne iğtibar üzägenä qaytarırğa niätlilär. Eşne yort-cirne tärtipkä saludan başlağannar. Programma dokumentlar Yustitsiä ministrlığına tapşırılğan. Programmanıñ asılı- bäysez däwlätçelek. İñ aldağı maqsat-xäzerge wäzğıättä yunäleş bilgeläw häm xalıq ışanıçın kire qaytaru. İñ berençe ğämällär- may azağında şähri Bolğarda yäşlär cıyını ütkärü. Annan soñ Rusiädä fevral' revolyutsiäsennän soñ uzdırılğan berençe Möselman cıyılışınıñ yöz yıllığın bilgeläp ütü. Xäzer tıñlawçılarıbızğa Azatlıq radiosı wäkile birgän sorawlarğa cawaplar täqdim itelä.
Soraw: Rusiädäge xakimiät vertikale nığıtu wäzğıätendä häm Tatarstanda da avtoritar rejim urnaşuı küreneşläre bulğanda- bäysez däwlätçelek maqsatı quyu ömetleme? Cawap:Mäskäwdä, böten Rusidä avtoritar rejim bulğanda, Tatarstanda ğına demokratik bula almıy. Tatarstan belän tulısınça Mäskäw idarä itä. Şülay bulğaç vertikal' tözelde inde, xäzer Tatarstannıñ başlığın da Mäskäwdän saylıylar. Däğwäne fäqät Mäskäwgä genä çığarırğa bula. Kolonial' imperiä şartlarında nindider ber töbäktä genä demokratiä xiç mömkin tügel. Häm bäysezlek alıp, fäqät şul oçraqta ğına tatar ilendä, tatar xalqında demokratiä prinsipları urnaşır digän ömettä toram. Häm ul bezdä bulğanda-bezdä xannarnı da saylap quyğannar zamanında häm inşalla şulay bulır da. Soraw: Rusiädä soñğı waqıtta “raskol elitı”, yäğni cämğiät elitasınıñ ikegä ayırıluı probleması da bar dilär. Tatarstanda elitanıñ ayırıluı ni räweştä, bu problema barmı? Cawap:Tatarstanda, döresen genä äytkändä, wäzğıät ğadiräktä, qatlawlıraqta disäñ dä bula. Elita dip… Xakimiättä keşelär bar bit inde faktik räweştä. Alarnı elita dip sanarğa mömkinme ikän, yuqmı ikän? Nindi kreteriydän alasın bit, elitasın. Tatarnıñ milli elitası ul ber çittä yäşäp kilä, xakimiättä bulğannarı ikençe çittä. Ämma minem ber fikerem bar häm min anı äytäsem kilä. Qollıqta yäşäwçe, azatlıq köräşenä basqan xalıqnıñ üz ara suğışırğa hiç bernindi xaqı yuq. Millätneñ urtaq maqsatı bulırğa tieş, däwlätle bulırğa, annan soñ açıqlarğa: kem xaqsız, kem xaqlı. Uncidençe yılğa xätle tatar cämğıäte bu yaqtan küpkä berdämräk bulğan. Millät eçendä bülenülär bulmıy. Ul waqıttağı tatar elitasınıñ imanı köçleräk bulğandır dip beläm. Çönki alar dini bulğannar, imannarı nıq bulğan. Äytik Äxmät bäy Xösäenov Rusiäneñ iñ bay keşeläreneñ berse bula. Üz aqçasına mädräsälär saldıra, matbuğat tota, studentlarnı uqıta. Ä üze şul xätle ğadi tormış belän yäşi torğan bula, tarı botqası aşap yäşi. Qunaqqa kilgän keşelär şaq qatıp kitälär monı kürep. Şundıy bulsalar bezneñ bügenge tatar bayları, millätkä xezmät itsälär, älbättä bezneñ millätneñ kiläçäge ömetleräk bulır ide bälki. Häm inşalla andıylar bulırlar da. Menä bezdä bit din dä ternäklänep kilä, imanlı yäşlärebezdä kürenä. Anısı, iñ ömetlese şul.
Cawap:Mäskäwdä, böten Rusidä avtoritar rejim bulğanda, Tatarstanda ğına demokratik bula almıy. Tatarstan belän tulısınça Mäskäw idarä itä. Şülay bulğaç vertikal' tözelde inde, xäzer Tatarstannıñ başlığın da Mäskäwdän saylıylar. Däğwäne fäqät Mäskäwgä genä çığarırğa bula. Kolonial' imperiä şartlarında nindider ber töbäktä genä demokratiä xiç mömkin tügel. Häm bäysezlek alıp, fäqät şul oçraqta ğına tatar ilendä, tatar xalqında demokratiä prinsipları urnaşır digän ömettä toram. Häm ul bezdä bulğanda-bezdä xannarnı da saylap quyğannar zamanında häm inşalla şulay bulır da.
Soraw: Rusiädä soñğı waqıtta “raskol elitı”, yäğni cämğiät elitasınıñ ikegä ayırıluı probleması da bar dilär. Tatarstanda elitanıñ ayırıluı ni räweştä, bu problema barmı?
Cawap:Tatarstanda, döresen genä äytkändä, wäzğıät ğadiräktä, qatlawlıraqta disäñ dä bula. Elita dip… Xakimiättä keşelär bar bit inde faktik räweştä. Alarnı elita dip sanarğa mömkinme ikän, yuqmı ikän? Nindi kreteriydän alasın bit, elitasın. Tatarnıñ milli elitası ul ber çittä yäşäp kilä, xakimiättä bulğannarı ikençe çittä. Ämma minem ber fikerem bar häm min anı äytäsem kilä. Qollıqta yäşäwçe, azatlıq köräşenä basqan xalıqnıñ üz ara suğışırğa hiç bernindi xaqı yuq. Millätneñ urtaq maqsatı bulırğa tieş, däwlätle bulırğa, annan soñ açıqlarğa: kem xaqsız, kem xaqlı. Uncidençe yılğa xätle tatar cämğıäte bu yaqtan küpkä berdämräk bulğan. Millät eçendä bülenülär bulmıy. Ul waqıttağı tatar elitasınıñ imanı köçleräk bulğandır dip beläm. Çönki alar dini bulğannar, imannarı nıq bulğan. Äytik Äxmät bäy Xösäenov Rusiäneñ iñ bay keşeläreneñ berse bula. Üz aqçasına mädräsälär saldıra, matbuğat tota, studentlarnı uqıta. Ä üze şul xätle ğadi tormış belän yäşi torğan bula, tarı botqası aşap yäşi. Qunaqqa kilgän keşelär şaq qatıp kitälär monı kürep. Şundıy bulsalar bezneñ bügenge tatar bayları, millätkä xezmät itsälär, älbättä bezneñ millätneñ kiläçäge ömetleräk bulır ide bälki. Häm inşalla andıylar bulırlar da. Menä bezdä bit din dä ternäklänep kilä, imanlı yäşlärebezdä kürenä. Anısı, iñ ömetlese şul.Xäbäremneñ axırında milli xäräkätneñ tağın ber çarası turında. Comğa könne Qazannıñ Nurulla mäçetendä Milli şuranıñ çirattağı utırışı buldı. Milli şurağa kergän distägä yaqın ictimaği oyışmalar Tatarstan xakimiätenä Qazannı yaqlawçılarğa häykälne şähärneñ meñ yıllığına äzer itüne taläp itep möräcäğät qabul ittelär. Yunıs Ätnäle.


text:
Dalai Lama Olimpia uyınnarının uzdırıluın yaqlıy
Qıtay, Dalai Lamanı Tibettäge protest çaraların qotırtıp olimpia uyınnarına külägä töşerüdä ğayepläp çıqqan ide.
Dalai Lama bügen AQŞqa barır aldınnan Yaponiä başqalası Tokioda tuqtaldı. Tibettä Qıtay xaqimiätenä qarşı başlağan protest çaralarınnan birle, bu Dalai Lamanıñ çit ilgä yasağan berençe säfäre.
Avgust ayında Pekin uyınnarı başlar aldınnan Olimpia utınıñ London häm Parijdän soñ San Fransiskoga eltü tantanası Qıtay basımına qarşı protest bilgesenä äylände.
Xalıqara Olimpia komitetı başlığı Jacques Rogge, “protest çaraları olimpia uyınnarında kiyerenkelekkä etärde, şulay da olimpia utıñ başqa illärgä eltü eşe däwam itäçäk” dide.


text:
İndus Tahirov: ”Tatarstan federalizm qapqasın yabuçı tügel, kiresençä anı açıq totıp saqlawçı”
İndus Tahirov: ”Tatarstan federalizm qapqasın yabuçı tügel, kiresençä anı açıq totıp saqlawçı”
«ApryMeHTы и фakTы» gäziteneñ 7 avgust sanında «Federalizm. Qazan xlopnula dveryu» digän imzasız ber yazma çıqtı. Anda, soñğı waqıtta Tatarstannıñ “Suverenitetı”, “Grajdanlığı”, “Xalıqara xoquqıy eşçänlege” töşençälären saqlap qalu çaraların kürü säbäple, Qazan belän Mäskäw mönäsäbätläre kiskenläşte, dip bäyä birelä. «Tatarstan yäşläre» gäzite elege yazmağa federaliz şuşındıy bulamı, digän kommentariy birde. “Älege mäqälädä urıs xalqın örketü kebek sınalğan alım qullanıla, yänäse Tatarstan Konstitutsiäsendäge «Suverenlıq», «Grajdanlıq», «Xalıqara eşçänlek» kebek töşençälär respulikada yäşäwçe million yarım urısnıñ nervasına nıq tiäçäk ikän”, digän yullar bar. Çınnan da örketü, qurqıtu Rusiä säyäsätçelärneñ sınalğan alımı. Ni qızğanıç, xalıqçan, ayıq aqıllı platformada torğan «Tatarstan yäşläre» gäzite şuşı urıs xalqın tatarğa qarşı quyarğa telägän gämällär qıluda öçençe ber yaqnı, öçençe ber xalıqnı gäyeple itä.
Çınnan da, «Federalizm. Qazan xlopnula dveryu» yazmasınıñ avtorları qurqıtamı? Tatarstan belän Rusiä şartnämäseneñ avtorlarınıñ berse Bötendönya tatar Kongressı Başqarma komitetı räise İndus Tahirov kommentariy birä. İndus Tahirov «ApryMeHTы и фakTы» gäzitendä çıqqan älege yazmanı döres tüğel, çınbarlıqqa turı kilmi dip bäyäläde:
“Rusiä, soñğı waqıtta töbäklär belän mönäsäbätlärne köyläüçe kileşü ürnäge bulgan Tatarstan-Rusiä Şartnämäsen ber yaqlı ğämäldän çığaru çaraların kürä. Läkin Tatarstan Şarnämäne saqlap qalu yağında. Tatarstan federalizm qapqasın yabuçı tügel, kiresençä anı açıq totıp saqlawçı.”


text:
Üzbäkstan: prezident qızı patşabikä bulırmı?
Üzbäkstan prezidentı İslam Kärimov, qızı Gölnaranı mädäniät eşläre buyınça tışqı eşlär ministr yärdämçese bularaq belgeläde. Üzäk Azianıñ iñ avtoritar citäkçelärennäñ Kärimovnıñ bu soñgı adımı, üzennäñ soñ waris itep üz ğailäsennäñ bersen qaldıru teläge dip farazlana.
Gölnara Kärimova xalıq arasında inde küptännäñ ätise urnına kiläçäk yaña waris bularaq kürelä başlağan ide. Gölnara 1 fivralda yaña säyäsi wazifağa belgelänüe belän bu qaraş tağın da köçäyde.
Gölnara Kärimova 35 yäşendä, danlıqlı säwdägär xatın. Hardward universitetında uqıp çıqqan Gölnara, sonınnañ Taşkänt universitetında säyäsi fännär buyınça doktorlıq eşen yaqlıy. Ul şul uq waqıtta karätä sportında qara-baw belän yarışa. Gölnara monnañ elek tä xökümät eşlärendä eşlägän ide. Ul tışqı eşlär ministrlığında kiñäşçe bulıp eşlägännäñ soñ Mäskäwdäge üzbäk ilçelegenä maxsus ilçe bularaq cibärelde.
Läkin Kärimova Üzbäkstannıñ iñ bayları safında da üz däräcäsen saqlıy, ul küp törle säwdä eşlärendä qatnaşa. Anıñ, ilneñ gaz häm neft sänäğatçelege belän ber rättän telekom häm tözü säwdälärendä üz qulında totıu xäbär itelä. Anıñ bu säwdä patşalığı Mäskäw, Dubai häm Genevağa qadär cäyelgän diyelä.
Anıñ säwdä häm mädäniät eşçänlegenä, däwlät televiziäsendä dä kiñ urın birelä. Ul konsertlär häm moda bäygeläre oyıştıra. Karimova şul uq waqıtta cırlarga da yarata.
Küzätüçelär, Karimovanıñ yaña wazifägä bilgelänüen, İslam Kärimovnıñ üz wazifasınnañ ayrılğannañ soñ da ğailä baylığın däwam itterü tırışlığı bularaq bäyäliy.
Läkin Karimova ätiseneñ wazifasın däwam itterä alırmı, moña säläte citärme digän sorawğa, küzätüçelärneñ kübese ber qaraşta. Xökümättä üz urnıñ saqlaw häm säyäsätkä unışqa ireşüe öçen aña küp tırışırğa kiräk bulaçaq.
Çönki küp kenä dañlıqlı säyäsätçelär qulınnañ ildäge säwdä mömkinçeleklären alğan Karimovanıñ köndäşläre şaqtıy küp. Aña şul uq waqıtta ätise sıman, köndäşlärne niçek qul astında totarğa kiräk, bu turıda ätisennäñ küp närsä öyränergä kiräk bulaçaq.
Häm şul uq waqıtta Könbatış mäktäplärendä uqıp çıqqan, rus änise tärbiyäsendä üskän rus telle xanımğa, ğadättä irlärneñ xaqimlek itkän säyäsi ölkädä dä ayaqta qalırğa kiräk.
Craig Murray, Taşkänttä elek Britan ilçese bularaq eşlägän. Craig Üzbäk rejiminä qarşı tänqitlären açıqtan açıq belderä. Ul radiobızga Gölnarağa qarata fikerlären bolay bäyan itte:
“Minem uylawımça Karimovlar ğailäse Gölnaranı alğa taba prezident bulıp küräse kilä. Läkin min monıñ ğamälgä aşaçağına ışanmim. Minem uylawımça Kärimov patşalığınıñ däwam itüenä qarşı torğan küp keşe bar, şul isäptäptän bu patşalıqnıñ waris` bulğan xatın prezidentqa da.”
Taşkänttä yäşägän irekle belgeç, Taşpulat Yuldaşev isä, Karimova bay säwdägär bularaq ildä täsere kürelsä dä anıñ säyäsi eşçänlege - säläte üzbäk xalqı arasında bik belenep betmi di.
“Anıñ säwdä eşe, ätise bulğanğa bik yaxşı. Çönki ul bu ilneñ berdänber patşası häm iäse. İlneñ yarıtısınnañ kübe Gölnaranıñ dip isäplänsä dä, min xäzergäçä anıñ säyäsi ber açılışın yäisä eşçänlegen kürmädem. Ul ätiseneñ yaqlawı näticäsendä uñışqa ireşkän ber säwdä keşe genä.”
Başqa küzätüçelär isä anıñ yaña wazifağa ataluında tağın da mantiyqlı säbäblär bar dip ışana. Üzbäkstandağı irekle xäbär säxifäse, “uzmetronom.com adresında bu wazifağa kilü belän 3 fivralda Gölnara diplomatik statusı alaçaq diyelä. Şunıñ aşa inde ul çit illärdä räxät säyäxät itä alaçaq.
Gölnara xäzergäçä säyäxät ireklegennnäñ mäxrüm ide. Üzbäkstanda tugan Amerika watandaşı ire Mansur Masudi belän 2003 yılda ayırışqaç, Kärimova balaları İslam häm İmannı AQŞta üz qaramağı astına alalmadı. Ul mäxkämä qararın bozıp balaların, AQŞtan Üzbäkstanğa kiterde. Läkin anıñ mäxkämä qararın bozuı, yañadañ AQŞqa yäisä AQŞ belän diplomatik bäyläneşläre bulğan illärgä säyäxät itü mömkinçelegen qurqınıç astında saldı. Diplomatik statusı alu aña säyäxät itü mömkinçelege biräçäk digän qaraş bar.


text:
İldä nilär bulıp yata? - 17.VI.2008
► Azärbaycan räsmi törkeme Tatarstanda ►"İñ şäp maşínalar Qazanda ►Tatar belän başqortnıñ urtaq yarası ► Litvadağı "sovet" tatarları Qazanda bäyräm yasıy
► Azärbaycan räsmi törkeme Tatarstanda
Tatarstan bezgä ruxıy yaqtan da, tamırlarıbız belän dä yaqın, dide Azärbaycan xökümäte başlığı Artur Tair oğlı Rasi-Zadä.
17 iyun könne Azärbaycan xökümäte törkeme Qazanğa kilde. Alarğa berençe könne Tatarstannıñ iqtisadıy mömkinlekläre täqdim itelde. Sänäğät şirkätläre başlıqları nilär citeşterüe turında söyläde.
“Üzebezneñ säyäsättä Rusiä töbäklärenä zur iğtibar biräbez. Tatarstan bezgä ruxıy yaqtan da, qan-tamırlarıbız belän dä yaqın. Tatarstannıñ soñğı uñışlarına bez bik quanabız”, dide Azärbaycan xökümäte başlığı Artur Tair oğlı Rasi-Zadä.
“Bezneñ urtaqlıqlarıbız küp. Şuña kürä iqtisad häm säwdä, mädäniät häm mäğärif bäyläneşlärne nığıtırğa teläk zur”, dip belderde Tatarstan xökümäte başlığı Röstäm Miñnexanov.
Bilgele bulğança, Tatarstanda da, Azärbaycanda da neft tabıla. Bäysez ilneñ tulayım tabışı üzenä qalsa, Tatarstan keremneñ neft biştän berenä genä xuca. Rasi-Zadä äytüençä, Azärbaycan iqtisadına neft tabu zur fayda kiterä. Qaçaqlarnıñ çatırlardan ğına torğan 12 şähärçegen beterü öçen dä neft waqıfınıñ berençe cıyılğan aqçası totılğan. Bu ildä iqtisadi qıyınlıqlardan çığu öçen maxsus neft waqıfı buldırılğan. Neft eksportınnan kerem bu waqıfqa cıyıla. Aqça maxsus törkem küzätüe astında ikän.
Rasi-Zadä äytüençä, waqıftağı aqçanıñ ber öleşe yäşäyeş çeltären yaxşırtu öçen totılsa, ikençe ber öleşe kiläçäk buın öçen dönya banklarına urnaştırıla, investesialärgä birelä.
Ämma, bu il öçen älegä qädär iñ awır problema bulıp Tawlı-Qarabax tora. “Bez anı tınıç yul belän xäl iterğä tırışsaq ta, bügengä qädär çişeleş yuq. 15 yıldan artıq ilneñ 20 protsent cire Ärmänstan xärbi köçläre akkupasiase astında. İl xalqı 8 million, tağın şunıñ östenä 1 million qaçaq il iqtisadına zur awırlıq kiterä”, di Rasi-Zadä.
Azärbaycannı dönyada baş qalqıta torğan azıq-tölek qıtlığı da borçıy Şuña kürä, “Monda kilüebez programması, bezgä yaña bağlanışlar urnaştırırğa yärdäm itäçäk. Tatarstan täcribäsen dä üzebezdä qullanırğa mömkinlek biräçäk. İke respublikağa da bu oçraşu faydağa ğına bulaçaq”, di Rasi-Zadä.
Rasi-Zadä monnan 30 yıl elek Tatarstanda bulğan ikän. Ul waqıtlarda Azärbaycanda neft maşínaları tözeleşe institutı mödire bulıp eşlägän. Qazanda anıñ ber bülege “Tatniineftemaş” açılışına kilgän bulğan ul. Bu yulı Rasi-Zadä Qazannıñ bik nıq üzgärüen kürep soqlanğan.
Azärbaycan räsmi törkemenä ike könlek säfär waqıtında Arça rayonındağı “Aq Bars-agro” awıl xucalığı cirläre, boralaq şirkäte häm yuğarı texnologia meditsina belgeçläre äzerläwçe üzäkne kürsätü dä qaralğan. Şulay uq Qazanda yäşäwçe azärbaycannar belän oçraşu da kötelä.
Bu säfär qısaları waqıtında ike respublika arasında tözelgän säwdä-iqtisad, fänni-texnik häm mädäni xezmättäşlek buyınça xökümätara komissianeñ ikençe utırışı da uza. Anıñ berençe utırışı Tatarstannan räsmi törkem 2006 yılnıñ august başında Bakuda bulğanda ütkän ide.
--------------------------------------------------------------------------------------------
► İñ şäp maşínalar Qazanda
Sişämbe Qazan Yärminkäsendä maşína söyuçelär tağın ber ruxi läzzät ala aldı. Monda 13nçe tapqır “Automobil' Rusiä yörägendä” digän kürgäzmä açıldı.
Şulay uq xäzer Alabuğa maxsus iqtisadi rayonında berniçä ciñel maşína da cıyıla başlıy. Respublikada maşína tözeleşe ölkäsen tikşerü öçen Tatarstanğa küptän tügel, Rusiä premer-ministrı Vladimir Putin da kilep kitkän ide. Şulay itep, maşínanı keşe tormışınıñ alıştırğısız ber öleşe kebek tä qararğa bula. Bilgele maşínağa bulğan mäxäbbät tä şunnan kilä.
Sişämbe Qazan Yärminkäsendä maşína söyuçelär tağın ber ruxi läzzät ala aldı. Monda 13nçe tapqır “Automobil' Rusiä yörägendä” digän kürgäzmä açıldı. 16 çit ildän kilgän 150 şirkät üzläreneñ maşínaların täqdim itte. Şulay uq älege kürgäzmä qısalarında maşínada audio sıyfatı häm maşína bizäleşe buyınça Rusiä çempionatı uzaçaq di, oyıştıruçılar.
Sälämläw süzen başlap, Qazan xakimiateneñ iqtisadi üseş komitetı räise Azat Şärapov, yılına Qazanda 20-30% maşína sanı artuın assızıqladı. Şulay uq bu kürgäzmäneñ uñaylığın, biredä maşínalar ğına tügel, ä alarğa zapas cihazlar täqdim itelüendä dä küräm, dide ul.
Kürgäzmädä, şulay uq Törkiäneñ Qazandağı konsulı Äxmät Ärgin dä qatnaştı. Üz çığışında ul, älege kürgäzmäneñ maşína tözeleşe öçen mömkinlekläre zur buluın äytte:
"Min Tatarstanda 7 ay ğına eşläsäm dä, biredä böten yünäleştä dä aldınğılıq sizelä. Respublikada tabiğät baylıqları küp bulsa da, biredä sänäğätkä dä küp kenä investisialär kertelä. Üz küzem belän Alabuğada maşína tözeleşen kürep qayttım. Bu kürgäzmä, respublikada maşína tözeleşen tağın da üsterergä yärdäm itä", dide Äxmät Ärgin.
Kürgäzmädä, ciñel, yök maşínaları, mototsikllar häm başqa texnikalar täqdim itelde. Teläge bulğannar, üzenä oşağan maşínalarnı satıp ta ala aldı. Başqa yıllar belän çağıştırğanda, bıyıl biredä Rusiädä citeşterelä torğan maşínalar kübräk ide. Bu VAZ, UAZ, GAZ maşínalarınıñ törle modelläre. Kürgäzmägä kilüçelärne bigräk tä VAZ şirkäte täqdim itkän ör-yaña qonsept-qar «Concept S» maşínası qızıqsındırdı. Şulay uq biredä Nissan, Daewoo maşínalarınıñ qayber yañartılğan modelläre täqdim itelde.
Maşínadağı audio cihazlar häm maşína bizäleşe yarışlarında da törle maşínalar qatnaştı. «Chrysler 300C»dan “Zaporojes”qa qädär.
Qısqası, bu kürgäzmädän ir-atlar yaña maşína alu teläge belän qanatlanıp çığa. Aqçası bulğannarı, şul ük könne yaña maşína belän dä kitä aldı. Şulay itep, uramda cäy, käyeflär yaxşı, maşínalar da yaltırap tora. Alar belän Rusiädä yörergä yulları ğına yuq.
Östäwenä Däwlät şurası kiläse utırışında yänä maşínağa salımnarnı arttırmaqçı bula. Tatarstanda maşína kürgäzmäse açılğan bu könnärdä, älege mäsälä Däwlät Şurasınıñ budjet, salım häm finanslar komitetıtında qabat tikşerelde. Biredä 100 at köçennän artqan maşínalarğa salımnı ikelätä arttırırğa digän fikergä kilgännär. Däwlät şurasınıñ kiläse utırışında bu fikerlär räsmi räweştä qanunğa kerteler dip ışana.
--------------------------------------------------------------------------------------------
► Tatar belän başqortnıñ urtaq yarası
34 yäşendä rayon citäkçese, 38 dä Başqortostan prezidentı idaräse başlığı bulğan İldar Ğıymaev belän çärşämbe könne Ayıt awılında xuşlaşalar.
Märxümne ozatırğa meñnärçä ufalılar, respublika cämäğätçelege wäkilläre kilde. Başqortostan prezidentı Mortaza Räximov häm respublikanıñ başqa citäkçeläre İldar Ğıymaevnıñ qardäşläreneñ qayğısın urtaqlaştılar, mätäm cıyınında qatnaştılar.
İldar Ğıymaevqa 46 yäş ide. Ul Bişbüläk rayonı Ayıt awılında tuğan, awıl xucalığı institutın tämamlağaç, tuğan rayonında injener, xucalıq citäkçese, rayon administrasiase başlığı bulğan. Ul üzen yaña buın belgeç, yaxşı iqtisadçı itep kürsätte. Bişbüläklelär İldar Ğıymayıvnıñ buldıqlı citäkçe, keşelekle şäxes buluına iğtibar ittelär. Ätiseneñ tuğan awılı Ayıtta kürenekle şağıyr' Fatıyx Kärimgä yaña muzey binası tözü öçen mömkinleklärne çittän ezlämäde.
İldar Ğıymaev äniseneñ tuğan awılı Aznayda ataqlı başqort rejisserı Bulat İmaşevqa muzey tözette. Küpmillätle töbäktä här xalıqnıñ ruxi tormışına ixtiram häm mäxäbbät anıñ üz xolqında, üz ğailäsendä börkelep tora ide. Bişbüläk rayonı üzägendä Başqortostanda berdän-ber çuwaş teatrı da näq Ğıymayıv rayonnı citäklägän waqıtta açıldı.
Monnan 9 yıl elek 37 yäşlek İldar Räis ulı Ğıymaevnı Başqortostan prezidentı administrasiasenä eşkä alalar. Ber yıldan ul respublika yazmışın xäl itüçe iñ möhim şäxeslärneñ berse – prezident administrasiase başlığı bulıp kitä.
İldar Ğıymaev 4 yıl Başqortostannıñ däwlät xezmäte häm idarä akademiasen citäkläde. Uzğan yılda respublikanıñ agrar universitetı rektorı wazífasına kereşep, zamança idarä itüçe belgeçlär äzerli başladı.
İldar Ğıymaev härwaqıt kitaplar yarattı, fän belän şöğellände. Tuğan Bişbüläk rayonında eşlägändä, iqtisad fännäre kandidatlığına dissertasia yaqladı. Ä soñğı yıllarda İldar Ğıymaev xoquq fännäre doktorı bularaq tanıldı.
Respublika belän idarä itüdä anıñ kebek yuğarı äzerlekle citäkçelär siräk oçrıy. İke distä yıl däwamında Ğıymaev ütkän tormış yulı häm ul kütärelgän citäkçelek basqıçları Başqortostan kebek zur respublikağa kiräkle iñ olı idaräçelärneñ bersen üsterde. Tırış, uñğan, namuslı, keşelekle häm tirän ğıylemle bu şäxesneñ yulı ayanıç räweştä özelde. Başqort häm tatar qanınnan yarılğan bu keşene yaqtaşları, respublikanıñ iñ abruylı häm namuslı keşeläre berwaqıtta da onıtmas.
Keşe üleme – härwaqıt faciğä. Bigräk tä ğömer urtasında gür quyınına salınğan keşe yazmışı anıñ yaqınnarınıñ, böten xalıqnıñ yörägen cäräxätli. İldar Ğıymaevnı belgän keşelär anıñ kitüe belän kileşä almıylar. Yazmış ni öçender iñ ziräk, uñğan häm bay ruxlı zatlarnı qorban itä.
İldar Ğıymayev Bişbüläk rayonınıñ Ayıt awılına, Dim buyındağı tuğan tufrağına qaytarıla. Anıñ belän bäxilläşü çärşämbe kön, 18 yüngä bilgelände.
--------------------------------------------------------------------------------------------
► Litvadağı "sovet" tatarları Qazanda bäyräm yasıy
«Qazan» milli-mädäniät üzägendä Litva tatarlarınıñ «Miras» häm «Läysän» üzeşçän kollektivları konsert quyaçaq.
«Miras» häm «Läysän» Qazanda “Tuğan yaq”, “Börlegänem ber genäm”, “Ciz qıñğıraw moñnarı”, “Comğa”, “Min yaratam sine Tatarstan” kebek tatarça cırlar belän bergä “Heme Lietuvos” isemle litva telendä dä äsär başqaraçaq. Litvadan kilgän tatarlar kiçäse “Tuğan tel”ne başqarıp tämamlanaçaq.
Şulay uq Litvada äle “könbatış” tatarları da bar. Aları Litva, Belorusiä, Pol'şa tatarları belän ber şivädän sanala. Tatarlıqların Altın Urda yäki Qırımnan kilüçe törki tel tügel, ä Íslam dine saqlap qalğan. Polyak yäki üz illäre telendä dä söyläşälär.


text:
25 qaraşa küni Abay` atındağı kitapxana qızmetkerleri QR täwelsizdiginiñ 25 jıldığına arnalıp «25 juldızdı kün» şeñberinde, Qazaqstan Respwblïkası Tuñğış Prezïdenti künine oray` Semey` qalasınıñ İşki ister basqarması qızmetkerlerine «Egemen eldiñ kemeñger basşısı» taqırıbında slay`d – däris ötkizildi.
Şaranıñ maqsatı – kazaqstandıq patrïotïzmdi qalıptastırw, täwelsiz Qazaqstannıñ damw jolındağı Prezïdent Nursultan Nazarbaevtıñ el basqarw isinde xalıqtıñ ğasırlar boy`ı jïnaqtalğan bay` täjirïbesi men älemdik täjirïbeni tula boy`ına toğıstırğan alımdı da alğır basşı retindegi rolin körsetw.
Elbası Nursultan Nazarbaevtıñ sarabdal sayasatınıñ arqasında täwelsiz qazaq eli qalıptasıp, tarïxımız tügendelip, tilimiz, dinimiz jäne dilimiz qay`ta oralıp, memleketimizdiñ ulttıq rämizderi qabıldandı. N.Nazarbaevtıñ bastamasımen täwelsiz qazaq elinde dünïejüzilik-tarïxï mañızı bar ister atqarıldı. Elimizde 1 jeltoqsan – «Qazaqstan Respwblïkasınıñ tuñğış Prezïdenti küni» bolıp resmï türde jarïyalanıp, jıl-say`ın atalıp ötwde.
Däris barısında Nursultan Äbişulı Nazarbaevtıñ balalıq jäne jasöspirimdik şaqtarınan qızıqtı aqparattar berilip, sayasattağı, ékonomïkadağı, mädenïettegi atqarğan isterine taldaw jasalınıp, xalıqaralıq arenadağı roli jay`ında ay`tılıp ötti.
Tıñdawşılardıñ nazarına usınılğan «Elbasımen nurlı bolaşaqqa» attı kitap körmesine qoy`ılğan Elbası eñbekterine, «Sındarlı on jıl», «Özekjardı oy`lar», «N.Nazarbaev: fotoswretter», «Nwrswltan Nazarbaev: bïografïya», N.Nazarbaev «V potoke ïstorïï», N.Nazarbaev «Épïcentr mïra», N.Nazarbaev «Mıslyamï s narodom podelyusʹ», N.Nazarbaev «Kazaxstanskïy` pwtʹ» t.b. kitaptarğa şolw jasalındı.
Şara soñında «Elbası jolı» attı derekti fïlʹm körsetildi.