text:
Qırımda aprel 12-15 tarihlerinde yüksek yanğın telükesi beklenile. Keçken yılğan köre yanğınlarnıñ sayısı beş kere arttı, bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
Bu malümatqa köre, ot ve çöplük yanğınlarınıñ sayısı 38%-ğa arttı.
Bundan sebep 2020 senesi aprel 10-unden itibaren yarımadada "mahsus yanığn rejimi" tayinlendi.
Soñki aftada yarımadada onğa yaqın orman yanğını oldı.
Böylece, Bağçasaray rayonında Biya Sala (Verhoreçye) orman müdirligi territoriyasında yanğın oldı. Onı 12 saattan soñ söndürip oldılar.
Aprelniñ 7-sinde aqşam dağcılar Yalta orman qoruğında Botkin soqağı civarında 0,6 gektarnı qaplap alğan yanğınnı söndürgenleri aqqında belli oldı.
Daa evel bildirile edi ki, aprelniñ 5-inde Yalta orman qoruğında olğan yanığn söndürildi.
Rusiyeniñ Qırım boyunca FVN-niñ malümatına köre, kecken afta yarımadada 84 yanğın oldı.
Qurtarıcılaq martnıñ 16-sında aqşam Yalta dağ-roman qoruğında Üç Qoş deresindeki olğan yanğınnı söndürdi. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirdi.


c: text/html

text:
Yañı Zelandiyanıñ White Island adasında yañardağ fışqıruvınıñ qurbanı, soñki malümatqa köre, 16 insan oldı. Bunı Reuters yerli politsiyanıñ malümatına esaslanıp haber ete.
Agentlikniñ malümatına köre, tünevin hastahanede yaralanğanlardan biri can bergen soñ qurbanlarnıñ sayısı arttı.
White Island adasına qurtarıcılar taqımı keldi, amma eki ğayıp olğan insannı tapıp olamadılar.
Adada yañardağ faal olğanı içün alâ daa telükelidir. Qurtarıcılar anda tek 75 daqqa çalışa. Şu sebepten politsiya bir ceset tapılmadı, dep bildirdi.
Dekabrniñ 9-nda Yañı Zelandiyada yañardağ fışqırmağa başladı. White Island adasında tahminen 50 kişi bar edi – esasen Avstraliya, ABD, Almaniya, Qıtay, Büyük Britaniya ve Malayziya turistleri. 20-den çoq kişi kritik alda hastahanede qala.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Bilayn» ticaret markası altında mobil bağ hızmetlerini köstergen «Vımpelkom» Rusiye şirketi Qırımda çalışmaq içün imkân qazandı, dep bildire «İTAR-TASS» agentligi.
978 kodında nomeralarnıñ sayısı 500 biñni teşkil ete.
«Bundan ğayrı, şirket şimdi «Kiyevstar» ukrain mobil operatorı çalışqan ağlarnı elde etti», – dep bildirdi radioağlar boyunca devlet komissiyasınıñ (GKRÇ) soñki toplaşuv neticelerinen tanış olğan qaynaq.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa köre, eñ yaqın vaqıtta işğal etilgen Qırımdan MTS ukrain mobil operatorı kete bile. Şirket qırımlılarnıñ bağ teminlevine keder etken problemlernen sıq-sıq rastkele.
Qırımda ukrain grivnası qalmağan soñ adamlar dünya ile bağ tutmaq içün nasıl etip cep telefonlarını ve internet esaplarını tolduracaqlarını bilmeyler.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ koronavirus yuqunçı qayd etildi, dep bildire Prezident ofisi.
«Devlet yolbaşçısınıñ alı güzel ve o, vazifelerini uzaqtan yapmağa devam etecek. Bağ içün bütün kerekli aletleri ve donatmaları olacaq. Prezident ofisiniñ reberi, muavinleri ve Ofis hadimleri PCR testlerini daimiy şekilde bere», – dep aytıla haberde.
Prezident Zelenskıy Telegram kanalında 37,5 sıcağı bar, dep haber etti.
«Alım yahşı. İzolâtsiya olıp çalışmağa devam etmege söz berem. Çoqusı COVID-19-nı yeñe. Men de bundan keçecem. Er şey güzel olacaq», – dep qayd etile haberde.
Yazda yañı koronavirus yuqunçı Olena Zelenskayada qayd etilgen edi. O vaqıt Ukraina prezidenti özüni izolâtsiya etken edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
"Minemçä, bez Rusiäne strategik berektäş dip sanarğa tieş, ul üze kiresen isbatlamıyça torıp. Süzlär küp, ämmä ğämälgä kilgändä, älegä Rusiä kire qaqqısız adımnar yasamadı" dide Quşma Ştatlar saqlanu ministrı.
Robert Gates Pragada Quşma Ştatlarnıñ Çexiä häm Polşada raketa qalqanı urnaştıru plannarı turında söyläşülär ütkärde. Mäskäw bu qalqannı üzenä yanaw dip qabul itä häm anı urnaştıruğa kisken qarşı çığa.
Çexiä premier-ministrı Mirek Topolanek belän ütkärgän matbuğat oçraşuı waqıtında Gates, İrannıñ raketa yanawaları turında citdi dälillär bulmıy torıp, saqlanu sistemın ğämälgä quyu küzdä totılmıy, dide.
Raketa qalqanı, İran, Kosovo kebek mäsälälär tiräsendä kierenkelek Rusiä belän Quşma Ştatlar arasında yaña salqın suğış başlanuın añlatmıymı, digän sorawğa, Gates, bügenge kierenkelekne Amerika belän Sovetlar berlege arasındağı atom qarşılığı belän çağıştırıp bulmıy dide:
"Ul tämam başqa dönya ide. Xäzer qayçaq qatı süzlär äytelsä dä, bez xezmättäşlek itäbez. Nindider global yarış, qarşılıq, raketalar ber-berebezgä töbälgän digän qurqular yuq. Minemçä, bu tämam başqa dönya" dide Gates.
Robert Gates süzlärençä, Mäskäwneñ Şanxay oyışması, kümäk iminlek oyışması kebek NATOğa alternativ berläşmlär tozü tırışlığına da borçılası yuq:
"Berär ilneñ başqalar belän berläşü niätennän qurqası da örkäse dä yuq. Quşma Ştatlar häm NATO dönyada bulğan iñ qüätle berläşmä. Bezgä üz şäwläbezdän qurqası yuq" dide Pentagon başı.
Ruisiädä 90nçı yıllar başbaştaqlığı çorında küplär öçen demokartiäneñ mäğnäse yuğaldı. Şulay da, prezident Putinnıñ çigenüenä qaramastan, Rusiädä demokratiä bulaçağına ışanam, dide Gates:
"Demokartiä institutların tözü öçen waqıt kiräk. Saylawlar ütkärü genä äle demokratiä tügel. Rusiä tarixında 1000 yıl buyına demokartiä bulmağan. Rusiädä ireklek, demokratik institutlar üseşen xuplarğa kiräk. Häm bez monıñ küpmeder waqıt alaçağın añlarğa tieş" dide Quşma Ştatlar saqlanu ministrı.
Waqıt alu digännän, däwlät sekretare Condoleezza Rice belän küptän tügel Mäskäwgä bulğan säfäre turındağı sorawğa, Gates äfände, prezident Putin belän oçraşunıñ 40 minutqa soñarıp başlanuı turında söyläde. Bezne ber bülmägä kertep utırttılar, matbuğat wäkilläre inde cıyılğan ide. Şunda Putinnıñ ber çit il citäkçese belän aşığıç telefon söyläşüe bar dip añlattılar. Älbättä, bezne sovet çorında şikelle kötterdelär dip zarlanasım kilmi, läkin oçraşu 40 minutqa soñarıp başlandı, dip iskä aldı Quşma Ştatlar saqlanu ministrı Robert Gates.
ali ğilmi


text:
Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 25-te keçirilecek toplaşuvda Meclis faaliyetini yasaq etecek, dep belley. Bu aqta Zair Smedlâyev bir kün ögüne Facebook saifesinde yazdı.
«Yarın, aprel 25-te saat 9:30-da Aqmescitte, Pavlenko, 2 adresi boyunca Qırımtatar Milliy Meclisniñ ekstremistik teşkilâtı olaraq tanılması ve onıñ faaliyetiniñ Rusiye Federatsiyası territoriyasında yasaq etilmesi boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvı keçirilecek. Fikirimce, Poklonskaya ve Rusiye Federatsiyası Adliye nazirliginiñ qararına binaen onı ekstremistik teşkilâtı olaraq tanımaq qararını çıqaracaqlar! Qanunğa yuğan yolnen degil, yani birinciden meseleni ogrenip, soñ qarar almaq degil de, aksine, qararnı almaq içüñ endi qanunsız qabul etilgen qararlar stimul olacaqtır!» – qayd etti o.
Zair Smedlayev böyle qararnıñ qabul etilecek taqdirde onı «siyasiy sımarış» dep adlandıra.
Aprel 13-te Kreml tarafından tayin etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar halqınıñ Meclisi faaliyetiniñ mahkeme qararına qadar toqtatılması aqqında qarar alğanını bildirdi. Aprel 15-te Qırımda Meclisni yasaq etmesi davası boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvı keçirildi, nevbetteki toplaşuvnı aprel 25-te keçirmek qararı alındı.
Aprel 18-de Rusiye Adliye nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Çarşenbe künü, mayıs 13-te, saat 11-30 Moskva şeer mahkemesinde (Moskva, Bogorodskiy Val soq., 8) Aleksandr Kolçenko içün ceza belgilenmesi boyunca mahkeme ötkerilecek, dep bildire Facebookta Qırım insan aqları alan missiyası.
«2015 senesi mayıs 16-da Kolçenkonıñ apiske alınmasından tam bir yıl toldı. Al-azırda qabaatlanğanlar (Sentsov ve Kolçenko) ve adliyeciler işnen tanış olalar, taqiqat yekünlendi. İşnen tanış olğan soñ onı mahkemege berecekler», – dep bildireler uquq qorçalayıcılar.
Qırımda faşizmge qarşı küreşken içtimaiy faal Aleksandr Kolçenko 2014 senesi mayıs ayında Aqmescitte apiske alınğan edi. Onı Moskvadaki «Lefortovo» SİZOsına yolladılar.
FSB taqiqatçıları onı ve Qırımnıñ daa üç sakinini, şu cümleden ukrain rejissöri Oleg Sentsov, tarihçı Aleksey Çirniy ve adliyeci Gennadiy Afanasyevni terroristik areketler, terakt azırlanması ve silânı qanunsız qullanuvda qabaatlaylar.
Ukrainada Kolçenko ve Sentsovnı siyasiy mabus olaraq tanıp, olarnı azat etmege talap eteler.


text:
Aqmescitniñ rusiyeli akimiyeti, şeerde ki içtimaiy naqliyatta yürüv fiyatını esaplay, ekinci basamaqta o 20 ruble (tahminen 9-10 grivna) teşkil etecek. «Krıminform» haber etkeni kibi, bunı fevral 16 künü jurnalistlerge Kremlge bağlı Aqmescit şeer şurasınıñ yolbaşçısı Viktor Ageev bildirdi.
«Naqliyat fiyatını kötermege teklif eteler, öyle imkân baqılmaqta, naqliyat idaresi bunı esaplay. Birinci basamaqta 16 ruble, ekinci basamaqta ise – 20 ruble olacaqtır. Bütün Rusiye Federatsiyasına nisbetten şimdi Qırımda, Aqmescitte eñ ucuz fiyatlar», – dedi Ageev.
Bundan evel Aqmescitte bazı naqliyatlarda yürüv fiyatı 16 rublege qadar artacağı aqqında haber etilgen edi.


text:
Salı künü yarışnıñ ilk yarı finalı keçti. Ukraina temsilcisi şved yırcısı Sandra Berman ile müellifdeşlikte yazılğan Tick-Tock yırını icra etti, dep haber ete Radio Svoboda.
İlk yarı finalda Avropa memleketleriniñ 16 temsilcisi çıqışta bulundı. Finalğa, Ukrainadan ğayrı, Ermenistan, İsveçiya, İslandiya, Rusiye, Azerbeycan, Sa-Marino, Felemenk ve Macaristan keçti.
Olarğa daa beş memleket – Almaniya, Büyük Britaniya, Frenkistan, İspaniya ve İtaliya qoşulacaq. Olarnıñ temsilcileri adet üzre dos-doğru finalğa tüşeler. Danimarka da, keçken sene ğalip çıqqanı içün, birden finalğa keçti.
Ekinci yarı final yarın, final ise mayıs 10-da olıp keçecek.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ aytqanına köre, şimdi şeerde bayram tedbirleriniñ repetitsiyası keçe.
Kirova soqağında arbiyler aqşalmlarnen mayıs 9-da saba keçirilecek paradnıñ repetitsiyasını keçireler.
Repetitsiya içün kerek olğan arbiy tehnikanıñ büyük sayısı içün şeerniñ merkeziy soqaqlarında naqliye yürüşini toqtatalar.
Aynı zamanda Mitridat dağında er kün «Belgisiz askerniñ adına» teatr sanalaştıruvınıñ repetitsiyaları olıp keçe. Onı mayıs 8 künü adetiy yürüşten soñ kösterecekler.
Keriç sakinleri şeer soqaqlarından yanğan meşal ile keçip soñ, Büyük Mitridat merdiveninden dağğa köterilecekler.
Bu sene, rejissörnıñ ğayesi ile, aktörlar Keriçniñ işğali ve azat etilüvini kösterecekler. Sanalaştıruvda Keriç teatr studiyalarınıñ şegirtleri ve olarnıñ ana-babaları iştirak etecekler.


text:
Ukrainada fevral 26-27 künleri Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ ekinci yıllığına bağışlanğan tedbirler keçirilecek.
Cuma künü bir qaç mektepte Rusiye işğaline Qırım qarşılığı künü munasebetinen ders keçirilecektir. Kyivde «Qırım – Ukrainadır. İşğal etilgen yarımada keçmiş ve kelecek arasında» halqara forumı olıp keçecek. Tedbir iştirakçileri Qırımnıñ içtimaiy-siyasiy kelecegi formulasını tapmağa tırışacaqlar.
Lvivde «Başqa ev yoq» ve «Qırım hatıraları» fotosergileri açılacaq. Bu kün Belli Lviv rekordsmeni Oleg Skavış tramvaynı tişnen çeküv boyunca Ukraina rekordını qoyacaq ola. «Böyle etip Oleg Qırım işğali meselesine diqqat celp etmek istey», – dep aytalar teşkilâtçılar.
Fevral 27-de Taras Şevçenko eykeli yanında Svoboda caddesinde «yarımadada insan aqlarınıñ bozulmasına» bağışlanğan «Krım» performansı keçirilecek.
Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda «Vatanperver avtoyürüşiniñ» keçirilmesi planlaştırıla – Novoalekseyevkadan Geniçeskke qadar.
«Qırım – Ukrainadır» haber kampaniyası fevral 22-de – Rusiyeniñ yarımada işğaliniñ ekinci yıllığı munasebetinen başlandı. Belli ukrain jurnalistleri ve oyuncıları «öz Qırımını» tarif eteler. Kampaniya çerçivesinde levhalar azırlandı, meşur ve adiy ukrainler Qırım sakinlerine qoltutqanlarını bildireler. Ukrainanıñ teleradioyayın milliy şurası levhalarğa içtimaiy reklama statusını berdi. Böylece levhalarnıñ Ukrainanıñ merkeziy ve vilâyet telekanallarında kösterilmesi tevsiye etile.
Qırımnıñ kütleviy haber vastaları, şu cümleden ATR qırımtatar telekanalı ve Çernomorskaya teleradiokompaniyası kampaniyağa qoltuttı.
Qırım işğali ve Qırımdaki ukrainlerge qarşı yapığan siyasiy basqı aqqında vesiqalı film kelecek afta kösterilecektir. O da «Qırım – Ukrainadır» kampaniyasınıñ bir qısmı olacaq.
Qırım meselesinen oğraşqan onlarnen kütleviy haber vastaları «Qırım meselesi» leyhası çerçivesinde Qırımda işğalge qarşılıq künü munasebetinen marafon keçirecekler.
2014 senesi fevral 26-da QMC Yuqarı Radası yanında Ukrainanıñ topraq bütünliginiñ tarafdarları ve olarğa qarşı çıqqan Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov reberliginde «Rus birligi» firqası faalleriniñ mitingi olıp keçti. Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. Aqmescit SİZOsında yatqan Ahtem Çiygoz da bu iş ile qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste yatqan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi faal, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Eskender Suleymanovnıñ nezaret altında qaluv müddetini uzattı.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildirgenine köre, qadı Aleksey Kozırev apiste tutuv müddetini dekabrniñ 10-na qadar uzatmağa qarar aldı.
«Tahqiqatçı copy & paste yolunen azırlanğan muracaatını bildirdi. Onı qanaatlendirdiler. Men mahkemede aynı muracaatlar qullanıla ve bugünde-bugün olarnıñ bir küçü yoq, dedim, çünki tahqiqat bitmek üzre. Dava malümatları ögrenile – Eskender tahqiqattan saqlanmağa tırışmadı. Tahqiqat dellilerinden biri bu ola. Bir de bir delilni de yoq etip olamay, çünki bütün deliller FSBde buluna ve dava malümatlarına ilâve etildi. Mahkeme sıñırlav tedbirini dekabrniñ 10-na qadar uzatmağa qarar aldı», – dep izaatları oturışuv neticelerini Rustem Kâmilev.
Onıñ bildirgenine köre, Suleymanov aşqazan ağrıları aqqında ayta.
«Bu 2013 senesi başlağan ülser hastalığınen bağlı. Müvekkilimniñ diagnozını tasdıqlağan tibbiy vesiqaları bar, amma SİZO olarnıñ Ukraina örnekli olğanını ve bir şey ifade etmegenini aytıp, olarnı körmemezlikke ura. Onı tibbiy tedqiqlerge çıqarmağa rica etken edi, amma bu ricalarına da qulaq asılmay. Suleymanovnıñ tiş problemleri de bar – protezleri sındı ve olarnı deñiştirmek kerek, amma kene de ricaları körmemezlikke urula», – dep qoşqan Kâmilev.
İmayeci advokat muracaatlarını berdi ve resmiy cevap bekley.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukrainanıñ Avstriya elçisi Oleksandr Şçerba Qırımnıñ Rusiye işğali başlağanınıñ yılında «toprağıñnı hırsızlağan birinen yahşı munasebetiñ olamaz», dep qayd etti. Bu aqta diplomat Facebookta yazdı.
«Altı yıl evelsi şu künü Putin «Qırım meselesini çezmege» emir etti. O vaqıttan berli «Qırım meselesi qapatıldı», dep aytalar. «Ukraina meselesi» de qapatıldı demek: Ukraina ve Rusiye 20-nci asırnıñ yaramay adetlerine köre topraqlarnıñ zaptınen ayırıldı. Toprağıñnı hırsızlağan birinen yahşı munasebetiñ olamaz. Qırım – Ukrainadır», – dep aytıla elçiniñ mesacında.
Bundan evel Qırımnıñ Rusiye ilhaqı başlağanınıñ yılında Büyük Britaniya Ukraina topraq bütünligine qoltutıp, Rusiyeni yarımadadan ketmesine çağırdı. ABD, Kremlniñ Qırım iddialarını qabul etmeycek, dep bildirdi.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilgeniniñ altıncı yılında yarımadada qırımtatarlarğa ve ukrainlerge qarşı yapılğan repressiyalarnı qayd etti.
Ukrainada fevralniñ 20-nde Sema Yüzü qaramanları añıla. 2014 senesi fevralniñ 18-nden 20-ne qadar Kyivniñ merkezinde yüzden çoq kişi elâk oldı, eñ çoq insan fevralniñ 20-nde atıp öldürildi. Narazılıq aktsiyasınıñ elâk olğan iştirakçilerini «Sema yüzü» dep adlandırıp başladılar. Elâk olğanlar arasından ondan çoq uquq qoruyıcı da bar edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinov Sergey Aksönov Qırım «başı»vazifesine lâyıq olğanını tüşüne.
Bu aqta qırım «parlamenti» saytında aytıla.
«Men Qırım Yuqarı Şurası spikeri olğan vaqıtta Sergey Aksönov maña yardım etti. Bu ise Qırımnıñ taqdirinde müim bir rol oynadı. Şunıñ içün Sergey Aksönov tarihiy adaletlik ile Qırım Cumhuriyetiniñ başı olmalı. İç bir şübem yoqtır», – dedi Konstantinov oktâbr 9 künü «Devlet şurası» toplaşuvında.
«Spiker» aytqanı kibi, Qırımnıñ yañı «yolbaşçısı» deputat korpusı ile referendum ve saylavlarnı keçken bir taqımdır».
«Sergey Aksönov taqımımıznıñ yetekçisidir», – dedi Konstantinov.
Qırım.Aqiqat aytqanı kibi, oktâbr 9 künü Qırım «parlamenti» Qırım «başı» vazifesine Sergey Aksönovnı tayinledi.


text:
Qırımda yanvarniñ 13-ne qadar furtuna havfı saqlanılacaq.
Bunı Qırımnıñ Gidrometeorologiya regional merkezi bildire.
«Yanvar 13 künü Qırımda bazı yerlerde qoyu tuman, yollarda buzlavuqnıñ olması tahmin etile», – denile merkezniñ beyanatında.
Bunıñ ile, yanvar 13 künü, Ay-Petri civarında çığnıñ olması mümkün. Ğarbiy yelniñ suratı 4-9 m/s qadar artacaqtır. Ava arareti gece sıfırdan aşağı 3-5 derece, kündüz sıfırdan yuqarı 4-6 derecege yetecek.
Bazarertesi künü, yanvar 12-de, Qırım boyunca furtuna havfı ilân etilgen edi.


text:
Qırımtatar halqınıñ yetekçisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev QHA agentligine bergen izaatında Qırımnıñ Rusiye Devlet şurası reisiniñ muavini Remzi İlyasov qorquzuvları sebebinden körecek cinaiy mesüliyeti aqqında hatırlattı.
«Bu yaltaqlarnı ruhiyatçılar baqmaq kerektir, hususan olarnıñ Erdoğanğa Kongressni yasaq etmek muracaatını köz ögümizge alsaq. Remzi İlyasovğa ise Rusiye telekorüvinden Qırımdan Kongress vekillerine «öz qorantalarıñıznı tüşüniñ» kibi qorquzuvları sebebinden cinaiy qanunnamege köre cevap bermege kerek olur», – dedi Cemilev, «Qırım» cemaat teşkilâtınıñ konferentsiyası iştirakçileriniñ Türkiye prezidenti Recep Taiyp Erdoğanğa avgust 1-2 künleri keçirilecek Bütündünya qırımtatar kongressine qol tutmamaq kibi ricasını izaatlap.
Qırım.Aqiqat yazğanı kibi, Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov işbu konferentsiyanı muvafaqiyetsiz olaraq tanıy, iştirakçileriniñ bildirüvlerini ise Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev tenqit etti.


text:
Cuma künü, sentâbr 19-da, mahkemeciler qırımtatar milliy Meclis binasını qapatmaq içün öyle de kelmediler, şunıñ içün «Qırım» Fondı» hayriye teşkilâtınıñ müdiri Riza Şevkiyev özü Aqmescitte yerleşken mahkemecilerniñ federal hızmeti idaresine barmağa mecbur edi.
Sentâbr 18 künü mahkemeciler «Qırım» Fondı» teşkilâtınıñ müdirini, hadimler vaqtında binanı terk etmegenleri sebebinden, 50 biñ rublege cezaladı. Bundan soñ Meclis hadimlerine müddetni daa bir künge uzattılar.
«Mahkemecilerniñ ofisi yerleşken adresi boyunca ketmege mecbur edim, bu obyekt ile oğraşqan insanlar ise iş yerinde degil ediller. Olar şeerniñ tışında ekenler», – dep tarif etti QHA agentligine Riza Şevkiyev.
«Qırım» Fondı» teşkilâtınıñ baş müdiri añlatqanı kibi, işbu vaqialarnıñ sebebinden o, Meclisniñ merkeziy ofisi yerleşken binanıñ qoruvını temin etmeli.
«Yapmaq kerekligimni bilmeyim, olarğa qapalı qapılarnı kösterip, soñ ne yapmaq kerekligimni soramağa istey edim. Bina devlet qoruvı altındadır ve mimarcılıq abidesi sayıla.Onı boş qaldıramam. Şimdi qapını açıp, binanı qaravullaycaq insannı anda qaldırmaq mecburım. Aynı bu areketlerimni olarnen muzakere etmege niyet ete edim. Amma olar razı olmadılar. Menim bu areketlerim qanuniy olacağını tüşünem, çünki ofis işlemeycek, onı yalıñız nezaret etecekler», – dedi o.
Meclis azası qayd etkeni kibi, şeylerni toplağandan soñra, olar Şmidta 2 soqağı boyunca yerleşken binanı özleri qapattılar.
«Binanı qapatmaq aqqında laf yoq edi. Menim şahsiy teşebbüsim edi. Yani başqa bir şeyge ilişmege sebepleri olmasın ve niayet cemiyetke fayda ketirmeycek şeylernen oğraşmasını bıraqsınlar dep yaptım», – dey o.
Qapalıcaq daa altı obyektni Riza Şevkiyev qırımtatar milliy Meclisiniñ ofisi olğan şaraitlerde köstermege azır edi.
Faqat, «Qırım» Fondı»nıñ baş müdiri sentâbr 22 künü keçirilecek toplaşuv er şeyni «eskisine» qaytaracağına ümüt besley.
«Yaqında mahkeme olacaq, er şey yerine qaytarılacaq dep tüşünem, çünki qapatılmaq kerek ofislerden birisi «Yıldız» mecmuasınıñ ofisidir, o ise Qırım bücetiniñ esabındadır. Mecmuanıñ işine keder etmek cumhuriyetiniñ menfaatında olmağanını tüşünem, ekinciden ise, insanlar yaşağan yerde…olarnı soqaqqa taşlamağa olmay», – dep yekün çekti Şevkiyev.
Evel qayd etilgeni kibi, mahkemeciler Şmidta, 2 ve Jidkov, 40 adresi boyunca yerleşken binalarnı em de «Yıldız» mecmuasınıñ muarririyeti yerleşken ofisni qapatmağa qararını çıqardılar. Bu binalarnıñ içinde qırımtatar milliy Meclis ofisleri, «Avdet» gazetasınıñ muarririyeti ve diger teşkilâtlar buluna.


text:
İnternet domeni
İnternet domeni — unikal domen adınen belgilengen internet domen adlarınıñ iyerarhik fezasınıñ pıtağıdır.
Domen adı internetniñ tüyümlerini ve olardaki ağ resurslarını (saytlar, elektron poçta serverleri, ağ servisleri) insan içün qolaylı şekilde adreslendire. Alternativ olaraq IP adresinen adreslendirüv qullanılıp ola, lâkin o qolaysız ve aqılda zornen tutula.
Domenniñ tam adı noqtalarnen bölüngen o kirgen cümle domen adlarından ibaret. Meselâ, crh.wikipedia.org. (soñunda noqta bar) tam adı "crh" üçünci seviyeniñ domenini ifade ete, o ise "org" domenine kirgen "wikipedia" ekinci seviyeniñ domenine kire, "org" domeni ise tamır domenge kire.


text:
Ukrain ve qırımtatar sınıflarını açmaq meselesi er yerde çezilmedi, çünki ana-babalar bunıñnen bağlı arizalarnı bermediler.
Bunı Qırım tasil, ilim ve gençlik «naziri» Natalya Gonçarova ayttı, – dep haber ete Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümet «ruporı» «Krıminform» saytı.
«Ana-babalarnıñ belli bir til oquş tili olmaq kerek degen arizaları olmaq kerek. Bu başıdır – balanıñ şahsiy işi bundan başlana. Angi bir sınıfqa barmasa da: 1-inci, 10-uncı ya da 5-incimi», – dep qayd etti Gonçarova.
Qırım «Devlet şurası» «Tasil aqqında» ve «Qırım Cumhuriyetinde tiller işletilmesi aqqında» eki qanun leyhasını birinci oquvda baqmaq kerek. Olarğa köre, Qırımnıñ eki devlet tili – ukrain ve qırımtatar – mecburiy ya da fakultativ olaraq ögrenilecek belgilenmeli.


text:
Maqaleniñ soñu. Başı Qırım.Aqiqat saytında 2015 senesi mart 26 künü
İyün 7 künü beş biñ özbek köy sakinleri yük maşinaları, avtobus ve traktor tirkemelerinde Kokandğa yol aldı. Anda türk-meshetinler yaşay edi, olardan çoqusı şeerden çıqmağa tırıştı, amma olarnı şeer civarında turğan militsiya hadimleri keri qaytara edi. Kokandda insan sürüsi tola zavodı ve İçki İşler şeer bölügi binasını zapt etti, amma tezden militsiya qarşılıqnı kösterdi. Taqiqat izolâtorından 68 mabüs azat etildi. Yerli akimiyet avtobaza ve şifahanede qalğan türkslerni toplap oldı, şunıñ içün olarnıñ arasında qurban yoq edi, amma evleri, em de yerli özbeklerniñ evlerini yıqa ve yaqa ediler.
Ertesi künü Kokandda ve civarında olğan meskün yerlerde kene tertipsizlik başlandı. İnsanlar Kokand demir yol vokzalını ve yaqarlıq ile sostavnı zapt ettiler.Bir saqadan yaqarlıqnı tökip aldılar, eger de yaqalanğanlar azat etilmese ve türk meshetinler ile insanlarğa ateş açqan millitsionler teslim etilmegen alda onı yaqıp patlamağa vade etken ediler. İçki ordu askerleri vokzalnı qurtarıp oldılar. Turk-meshetinlerniñ çoqusını şeerden şu künniñ arfesinde tahliye ettiler, qalğan 60 insannı vertolöt ile alıp çıqardılar.
Ferğana vilâyetiniñ meskün yerlerinde tertipsizlik iyün 11-ne qadar uzandı. Bir aftadan soñ Ferğana vilâyetinden Rusiye Sovet Federativ Sotsialistik Cumhuriyeti (RSFSR) altı vilâyetinde aviatsiya yardımı ile 16 biñden ziyade türk-meshetin ketirildi. 1989 senesi soñuna qadar Ferğana vilâyetinde komendantlıq rejimi saqlanıla edi
Bütün bu adiseler bir qorqunçlı tüş kibi edi…
İyün vaqiaları vaqtında 103 insan elâk oldı, olardan 52 – türk meshetin, 36 özbek, biñden ziyade insan yaralandı, 137 arbiy hızmetçi ve 110 militsiya hadimi zarar kördi, biri vefat etti, yüzlerce meskün ev, onlarca devlet obyekti abraldı ve yaqıldı. 1991 senesine tertipsizlikte iştirak etken bir 100 insan apiske bıraqıldı, ekisi – ölüm cezasını aldı.
Sentâbr ayına qadar Özbekistandan 50 biñden ziyade türk meshetin, 1991 senesiniñ başına qadar – 90 biñ köçip ketti. Olar Rusiye, Azerbaycan, Qazahistan, Ukrainağa köçti.
1944 senesi sürgünliginden soñ mında yaşağan qırımtatarlar da işbu diyarnı terk etti…
1944 senesi sürgünliginden soñ mında yaşağan qırımtatarlar da işbu diyarnı terk etti… Ferğana vadiyisindeki facia qırımtatarlarnıñ avdetine büyük bir isse qoştı. Aqmescitte Qırım vidâyet komiteti binası ögünde 1989 senesi iyünniñ soñunda qırımtatarlarnıñ – Ferğana vadiyisinden qaçaqlarnıñ – olarğa mesken ve iş yerlerini bermek talabı ile dört künlik numayışından soñ, bu sual çezilgen edi.
İşbu adiselerniñ sebebi aqta sual alâ daa açıqtır.
Jurnalist Maks Luryeniñ fikrine köre, türk-meshetinlerniñ yerinde «er kes ola bile edi, çünki ücüm etkenler öz küçüni köstermege istey edi. Türkler «kötek aşaycaq oğlanlar» oldı – olarnıñ artında devlet turmay edi, ve qattı tamırı olmağan er bir halq olarnıñ yerinde ola bile edi.
Tarihçı-etnolog Aleksandr Osipov olğan fikirlerni talil ete.
1. «Huligan areketlerniñ artması». Bazı vekâletli insanlarnıñ fikrine köre, adiselerniñ başlanmasından soñ ilk künlerniñ teraqqiyatı böyle edi: Kuvasayda cinaiy taqımlarnıñ qarşlığı mayıs 23-24 künleri çatışmalarına ketirdi, neticede vilâyetteki vaziyet kerginleşe, öşeklerden sebep özbek yaşları türklerden intiqam almağa ıntıldı, qarşılıq areketleri ücüm etkenlerniñ açuvını arttırdı.
2 «İqtisadiy versiya» şundan ibaret: türklerniñ daa da büyük kelir ve yüksek yaşayış tarzı olğanda, özbeklerniñ kendi iqtisadiy vaziyetinden hoşnutsızlığı tertipsizlikke ketirdi.
Osipov dey ki, işbu versiyanıñ, obyektiv malümat ceetinden, negizi zayıftır. Türklerniñ idare ve tarqatuv devlet tertibatında temsilligi büyük degil edi. Şeerniñ yolbaşçıları arasında bir türk bile yoq edi. Sağlıq saqlav sistemasında 132 ekim çalışsa, arasında kene de bir türk te yoq. Faqat, dey Osipov, insanlarnıñ añlarında olğan tüşünceler aqiqiy iqtisadiy vaziyetni doğru köstermey bile ve türklerniñ «zenginligi» aqta fikir olarnıñ aqiqiy yaşayış seviyesine bağlı olmasa kerek. O şunı da qayd ete ki, insanlar türklerni miqdarı büyük ve maliyeviy ceetten daa da ileri olğan halqlar, misal içün körey ve qırımtatarlar ile qıyaslamaq kerek edi.
3. Cinaiy versiya. Mında müellif olıp keçken adiselerni siyasiy maqsadı olmağan cinaiy taqımlarnıñ areketleri ile añlata. Vaqialar vaqtında general-mayor Şatalin tertipsizlik büyük miqyaslı abravlarnı keçirmege ıntılğan mahsus bir cinayetçilerniñ tarafından meydanğa ketirilgeni aqta bildire. Ferğana vilâyeti boyunca Devlet Havfsızlıq Komitetiniñ idaresiniñ başı Leskov de aynı fikirde olıp, iyün kerginliginden evel Ferğana vilâyetine RSFSR havflı cinayetçilerniñ kelmesi qayd etilgenini bildire edi. Amma ileride ekisi de bu versiyağa qaytmadı.
4. Milletçi versiya. İşbu serleva altında müellif adiselerni akimiyet meselesine bağlamayıp, olarnı «milletlerara munasebet»lerniñ kerginleşüvi ile añlata. Mündericesi böyledir: Ferğana zulum sebebi – Özbekistanda soñ vaqıtları tarqalğan milletçilik ğayeleri oldı. Özbekistannıñ içtimaiy ve iqtisadiy problemlerinde qabaatlı olğan «yabancılar» ve «milliy devlet» aqqında tasavur cemaatçılıqta istilâiy keyfni olduqça arttırdı. Ufaq-tüfek sebep vaziyetni kergin ete bile edi, öyle de oldı.
5. Siyasiy versiya. Mında Ferğana adiseleri «fitne» olaraq añlatıla. Bu kibi fikirler ekige bölüne: ükümetke qarşı «fitne» ve aksine – akimiyet strukturaları tarafından meydanğa ketirilgen «fitne».
«Vatan» türk cemiyetiniñ tüşüncesi bundan ibaret: ittifaq ve özbek akimiyeti mahsus hızmetlerge, cinaiy elementlerge, milletçilerge, yerli seviye yolbaşçılarına tayanıp, türklerniñ qıyır-çıyır ve quvğunlığını teşkil etti. Bunıñ ile ittifaq akimiyeti Rusiyege ücüz iş küçüni ketirmege areket ete edi, Özbekistan yolbaşçıları, milletçi siyasetini keçirip, özbek olmağanlarnı qorquzıp, olarnı icretke itemege tırıştı. 1991 senesi «Vatan» cemiyeti tarafından qabul etilgen «Türk mehsetinlerge muracaat»tan: «İttifaqta halqımız yañı torpaqlarda işleycek qul olaraq kerektir. Stalin 1944 senesi halqımıznı er şeyden marum etse, türklerni Orta Asiya ve Qazahistan pamuq ve pirniç tarlalarına işlemege quvsa, bugünki yolbaşçılar aynı şu sürgünlikni keçirip, halqımıznı Rusiye Federatsiyasınıñ unutılğan topraqlarğa quvdı».
Aleksandr Osipov qayd etkeni kibi, ealiniñ tertipsizlikte iştirak etmek azırlığına yol bergen şaraitler alâ daa tam belli degil. «Ğayrıdan qurucılıqnıñ» esas qısımlarından biri şundan ibaret edi ki, çeşit küçler (İttifaq ve cumhuriyet akimiyetleri, matbuat vastaları, ilim, yañı cemaat areketleri) kene de sovet insanlarına içtimaiy meselelerni qavmiy mesele olaraq qabul etmege tevsiye etken ediler. Özbekistan qıyınlıqları tıştan ketirilgen özbek halqınıñ problemleri olaraq tanılmaqta edi. Bu er şey özbek halqında qurban duyğusını doğura edi. Bu vaqıtta cemiyette ümütsizlik, adaletsizlik, tecavuz duyğuları peyda ola. Böyle şaraitlerde apansızdan çıqqan qarşılıq istilâğa yol aça edi.
Ne olsa da, bugün bu adiseler Qırım içün qorqunçlı bir ders olğanı bellidir. Mında «halqlarnıñ qardaşlıq ve teñligi» yalıñız kâğıtta bardır, ealiniñ bir qısmı, akimiyetniñ yardımı ile, Qırım ealisiniñ diger qısmınıñ ecdatlarını yoq etken zalımnı ebediyleştire. Bu ders Qırımda terence ögrenilmeli.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Bunı o, çarşenbe künü, mayıs 14-de bildirdi, dep haber ete «İnterfaks».
«Bizim bir de bir taqımlarnı bir de bir yerge yollamaq niyetimiz yoq», – dep ayttı o.
Lavrovnıñ fikirince, Ğarp Rusiyege qarşı iqtisadiy cezalar kirsetilmesini muzakere etip olamay, çünki dünya iqtisadiyatınıñ vaziyetini tüşüne.
O, şunı qayd etti ki, Ukrainadaki vaziyetten sebep Rusiyege qarşı cezalar aqqında aytılsa, İranğa qarşı kirsetilgen sıñırlarnı aytmaq kerekmey.
Bundan ğayrı, MİD yolbaşçısı Rusiye zıddiyet olmasını istemeyip, Ğarp cezalarına cevap bermegenini ayttı.


text:
Kyivdeki Rusiye elçihanesi ögünde işğal etilgen Qırımda ğayıp olğan insanlarğa bağışlanğan aktsiya olıp keçti. «Taqvim 15 kişilik kâğıtnı qapatır» aktsiyası dört yıldan berli keçirile. Onıñ maqsadı ilhaq etilgen yarımadada ğayıp olğan insanlarğa diqqat celp etmektir.
Faallerniñ qayd etkenine köre, Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, Qırımnıñ 44 sakini ğayıp olğan, 15-i aqqında alâ daa iç bir malümat yoq.
Elçihane qorası ögünde faaller sofra donatıp, ğayıp olğanlarnıñ adları ile kâğıtlar qoydı. Qollarında ise ad levhalarını tuttı.
Azatlıq Radiosınıñ mühbiri Rusiye elçihanesi ögünde Qırımda hırsızlanğan insanlarğa bağışlanğan aktsiyanıñ fotoresimlerini yaptı.


text:
Särsenbide, 5 mamırda mäjilis saylau turalı konstituciyalıq zañ jobasın özgertip, jaña nwsqasın maqwldadı.
Zañ jobasında audandıq mañızı bar qalalar, kentter men auıldıñ äkimderin tikeley saylau, sayasi partiyalardıñ mäjiliske ötu şegin 7-den 5%-ğa tömendetu jäne saylau byulleten'derine «Barlığına qarsımın» degen tañdau nwsqasın engizu siyaqtı özgerister qamtılğan.
Zañ jobası turalı bayandama äzirlegen wlttıq ekonomika ministri Äset Erğalievtiñ aytuınşa, biıl ekinşi jartıjıldıqta 836 auıl äkimi tikeley dauıs beru arqılı saylanadı. Oğan «Memlekettik qızmet turalı» zañğa say biliktiligi bar 25 jasqa tolğan kez kelgen azamat qatısa aladı. Partiya müşeleri men saylauşılardıñ jalpı sanınıñ keminde bir payız qolın jinağan täuelsiz kandidattar da saylauğa tüse aladı.
«Eger kandidat bolmasa nemese bir adam ğana wsınılğan jağdayda audan äkiminiñ eki nemese bir kandidattı wsınuğa qwqığı bar. Saylau 40 kün bwrın jariyalanadı. Al saylaudıñ özi qazirgi äkimniñ ökilettik merzimi ayaqtalğanğa deyin on kün bwrın ötedi. Saylau ötkennen keyin üş kün işinde qorıtındı şığarıladı. Öz kezeginde saylanğan äkim jürgizip jatqan jwmısı üşin halıq aldında esep beredi» dedi Äset Erğaliev bügingi Mäjilistiñ jalpı otırısında.
Onıñ aytuınşa, biıl auıl äkimin saylauğa respublikalıq byudjetten 4,8 mlrd teñge qarastırılğan. Kelesi jılı 351 auıl äkimin saylauğa 3,1 mlrd teñge bölinedi. Al 2023 jıldan bastap mwnday saylauğa jergilikti byudjetten qarjı qarastırıladı.
Ministr bwdan özge Toqaevtıñ jıl basındağı tapsırması boyınşa, «mäjilis saylauı kezinde sayasi partiyalardıñ parlamentke ötu şegi jeti payızdan bes payızğa tömendeydi. Bwğan qosa, barlıq deñgeydegi saylau byulleten'derinde «barlığına qarsımın» degen bağan qosıladı» dep mälimdedi.
Mwnı zor jetistik körgen deputattardıñ keybiri «Qazaqstan sayasi twrğıda jaña beleske şıqtı» dep mälimdedi. Alayda azamattıq belsendiler men sarapşılar osığan deyin bwl mejeni 3%-ğa deyin kemitudi swrağan. Al qazir qoldanıstağı zañ ayasında Mäjiliske saylauda keminde 7% dauıs jiğan partiyalar ğana öte aladı.
Osıdan eki jıl bwrın Nazarbaev tağayındap, artınan resmi türde saylağan Toqaev elde «sayasi demokratiyalıq reforma» jürgizuge uäde etken. Bıltır köktemgi karantinde asığıs qabıldanğan beybit jiın ötkizu, sayasi partiyalar men saylau turalı zañdardı azmattıq qoğam qattı sınadı. Bir ğana mısal, prezident miting ötkizuge endi rwqsat aludıñ qajeti joq, tek qwlaqtandıru mehanizmi arqılı jüredi dese, jergilikti bilik ökilderi «rwqsat alınbağan miting zañsız» degen uäj aytadı.


text:
İşğal etilgen Qırım akimiyeti tarihiy binalarnıñ yañıdan qurulması ve ğayrıdan tiklenmesine tahminen 7 mlrd. ruble sarf etmege vade ete. Bunı Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov bazarertesi künü, dekabr 8-de, bildirdi, – dep haber ete Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümet «ruporı» Krıminform saytı.
Onıñ aytqanına köre, bu sermiya federal paradan ğayrı medeniyet nazirliginden ayırılacaq.
«Bizim müim meselelerimiz bar. Energetika, suv teminlevi, aşayt mahsulatı ve ilâc fiyatları, ve biz olarnı al etsek, para tarihiy binalarnıñ yañıdan qurulmasına da ayırılacaq. Federal programmalarından ğayrı tahminen 7 mlrd. rub. berilecek», – dep qayd etti Aksönov.
Onıñ bildirgenine köre, al-azırda ükümet tarihiy binalarnıñ restavratsiya programmasını belgiley.
2014 senesi fevralniñ soñunda, martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırımtatar timsalleri yasaq etilmedi, dep aytıla Rusiye Adalet nazirliginiñ Qırım blogeri Zair Akadırovnıñ muracaatına bergen resmiy cevabında. Rusiye Adalet nazirliginden kelgen mektüp kopiyasını Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Facebookta aydınlattı.
«Semetdeşlerimizniñ diqqatına: qırımtatar timsalleri yasaq etilmedi! Qırımtatar bayrağı – qırımtatar halqınıñ tarihiy bayrağı ve bir de bir cemaat teşkilâtına ait degildir. Onı yasaq etmek – halqımıznıñ, onıñ tarihı, medeniyeti ve yaşamasını yasaq etmek demektir!», – dep qayd etti o.
Zair Smedlâyevniñ bildirgenine köre, Qırımda keçirilgen futbol yarışlarında qırımtatar milliy bayrağını qullanmağa yasaq etecek ediler, bu sebepten mezkür muracaat Rusiye Adalet nazirligine berildi.
«Futbol yarışlarında maña milliy bayrağımıznı qullanmağa yasaq etecek oldılar, Zair Akadırov Rusiye Adalet nazirligine muracaat etti, böyle bir cevap aldı. Söz sırası, bu sebepten meni Qurman rayonı prokuraturasına davet etmek kerekler», – dep qayd etti Qurultay MSK reisi.
Rusiye Adalet nazirliginiñ cevabında 2016 senesi fevral 9 künü dep yazıla, amma cevap aprel 20-de aydınlatıldı.
2015 senesi noyabr ayında politsiya qırımtatar taqımları arasında keçirilgen Amet-Han Sultan mukâfatı futbol yarışına qırımtatar bayraqlarını almağa izin bermegen edi.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa. /p>


text:
Rusiyeniñ paytahtı Moskvada ve memleketniñ daa bir qaç şeerinde iyünniñ 23-nde siyasiy repressiyalar ve sahte cinaiy davalarğa qarşı ve uquq qoruyıcı sistemasınıñ gumanizatsiyası içün aktsiyalar keçirile.
Azatlıq Radiosınıñ malümatına köre, Moskvadaki Saharov caddesindeki mitingni qayd olmağan Libertarian firqası ve Jurnalistlerniñ zenaat birlikleri teşkil ettiler.
Aktsiya iştirakçileri «Meduza» Rusiye neşiriniñ jurnalistleri İvan Golunov, apiske alınğan jurnalist Abdulmumin Gaciyev, Azat Miftahov ve diger siyasiy mabüslerniñ davalarına diqqat celp etecek ola. Vatandaş aqlarını bozuvnen bağlı diger meseleler de köterilecek – Moskvadaki mitingde Şiyes stantsiyasında çöplük poligonınıñ qurucılığı ile küreşken teşebbüs gruppasınıñ vekili çıqışta bulunacaq.
Vladivostok ve Habarovskta aktsiyalar endi keçirildi, onlarnen insan iştirak etti.
Peterburgda akimiyet aktsiyanıñ keçirilüvine izin bermedi, çünki şeerde maqşam mezunlarnıñ «Alıye parusa» bayramı bar eken.
Rusiyede iyünniñ 12-nde İvan Golunovğa qoltutuv aktsiyaları keçirildi. Yürüş neticesinde Moskvada 500-den ziyade insan tutuldı.
Golunov narkotiklerni satmağa tırışqanında qabaatlandı. O, iyünniñ 6-nda Moskvada tutulğan edi. Politsiya, jurnalistniñ yanında ve evinde narkotik maddeleri tapıldı, dep bildirgen edi. Golunov narkotik oña gizliden qoyuldı, dedi. Onıñ advokatları tutuluv vaqtında ve ondan soñ bir sıra hata olğanını qayd etti.
Bir sıra halqara teşkilâtlar, belli jurnalist ve medeniyet erbapları, siyasetçiler Golunovnı qorumağa ve davasını açıq bir şekilde tahqiq etmege çağırdı. Tahqiqat mahkemeden onı apiske almağa rica etken edi, amma mahkeme avgustnıñ 7-ne qadar ev apsini belgiledi.
Golunovğa qarşı cinaiy iş qapatılğanını iyünniñ 11-nde Rusiye iç işler naziri Vladimir Kolokoltsev bildirdi. Qarar «jurnalistniñ qabaatı isbatlanmağanı içün» qabul etildi.
İvan Golunov – Moskva ükümetindeki satın aluvlar, cenaze ve çöplük biznesi aqqında metinlerniñ müellifidir. Onıñ tahqiqatları sayesinde Moskva şeer yolbaşçılığınıñ çöplükni Rusiye regionlarına taşımaq planları belli oldı, onıñ maqaleleri milliard rublelik devlet satın aluvlarınıñ tenderlerini lâğu etmege imkân berdi.


text:
«Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabuslarından biri Emil Cemadenov, işğal olunğan Aqmescitniñ mahkemesinde nevbetteki toplaşuv devamında yaqalanğanlarnıñ episi insanlıqtan tış şaraitte bulunğanıñı ayttı, şimdiki akimiyetiniñ qabaatları ise «Qırım musulmanlarını yamanlamaq» içün qullanılğanını beyan etti. Bunı Qırım.Aqıqat muhbiri bildire.
Qabaatlağan taraf ise mabuslarnı, olar «cinayetler işlemege devam etmek mümkünler» dep, apisten çıqarmağa mümkün olmağanını ayttı. Yaqalanğanar buna cevap olaraq, bir qaç kere qayd ettiler ki, olarğa atılğan qabaat olarnı aqaretley, olar cinayet işlemege devam etecekler demek içün taqiqatnıñ sebebi yoq, taqiqat özü ise alıp barılmay. Ayrıca, Uzair Abdullayev apiste bulunğan bütün beş ay devamında tek bir kere taqiqatçını körgenini qayd etti.
Bundan evel haber etilgeni kibi, Kreml nezaretindeki Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabusınıñ apis cezası uzatılmasına qarşı şikâyet arizalarını red etti.
Kreml kontrol etken Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi mart 7-de «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabusı Emil Cemadenov, Üzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Ayder Saledinov ve Rustem İsmailovnıñ apis müddetini uzattı. Olar 2017 senesi iyün 11-ne qadar apiste qalacaqlar.
Oktâbr 12 künü Qırımda beş musulman ailesiniñ evinde tintüvler keçirilgen edi. Böylece, beş qırımtatarı yaqalandı ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlandı: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım federal universitetiniñ nebatat bağçası aprel 21 künü vefat etken QFU prezidenti Nikolay Bagrovnıñ adını taşıycaq.
Bunı jurnalistlerge Aqmescitte Bagrov ile vedelaşuv tedbirinde QFU rektorı Sergey Doniç bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Zenaatdaşlarım ile aqıl tanıştım. Nebatat bağçasına Nikolay Vasilyeviç Bagrovnıñ adını bermege añlaştıq. Yaqında olacaq alimler şurasında bu qarar tasdiqlanılacaq. Kederlene ve Nikolay Vasilyeviçni añamız, bu qaarimiz iç bir vaqıt eksilmez. Çünki onıñ tevsiye, fikir, zekâsı bizni ep ozğaraycaq», – dedi Doniç.
O şunı da qayd etti ki, Bagrovnıñ ölümi biraz tesadüfiy oldı.
«Biz onıñ ile bir aftalıq degil de, 5-10 yıl içersinde yapılacaq inkişafnı muzakere ete edik. Açıqtan deyim, kimse ölmeycek edi. Teessüf ki, bu facia yüz berdi», – dedi o.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Aqmescitte aprel 23 künü Bagrov ile vedalaşuv tedbiri ve cenazesi keçti.


text:
Aman-aman bir yıl devamında Qırımda SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz dekabr 14 künü 51 yaşını toldura.
Hayırlav sözlerinde Meclis yolbaşçılığı semetdeşine bu sınavlarğa dayanmaq içün sabır, küç, sağlıq ve azatlıqnı tiley.
«Qırımğa sevgiñiz – sevimli Vatanımızğa, sizge sabır ve küç bersin, sağlığıñız qaviy, yüregiñiz raat olsun! Eminmiz, Allahnıñ yardımı ile bu sınavlardan keçermiz ve ğalebe mıtlaqa bizim olacaq!» – denile beyanatta.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı Qırım parlamenti yanında 2014 senesi fevral 26-da keçirilgen kütleviy tertipsizliklerni meydanğa ketirmesi boyunca qabaatlap, 2015 senesi yanvar 29-da yaqaladılar.
2015 senesi noyabr 30 künü Qırımnıñ Yuqarı mahkemesiniñ Çiygoznı 2016 senesi yanvar 29-na qadar apiste bulunması aqta qararını lâğu etmedi.


text:
Rusiye kontrolindeki Kezlev prokuraturası «Luçistıy» lagerinde raatlanğan qazanlı balalarnıñ kütleviy zeerlenüvinden soñ hastahanege alınmasınen bağlı teşkerüvni teşkil etti.
Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti haber ete.
«Balalarnıñ raatlığı ve tedaviylevi, şu cümleden aşatuvınıñ statsionar tertibiniñ işini teşkil etüv ve kerçekleştirüvniñ sanitar-epidemiologik talaplarına riayet etüv teşkerilmeli», – dep aytıla prokuraturanıñ haberinde.
İyülniñ 16-nda Kezlev civarındaki Yalı Moynaq (Zaozernoye) köyüniñ bala lagerinde kütleviy zeerlenüv oldı. Müessise müdiri kün devamında aman-aman 40 bala alını ekimlerge şikâyet etti, dep tasdıqladı. Daa soñra zeerlengenlerniñ sayısı 40-tan çoq oldı, dep bildirildi. Balalar Qırımğa Qazandan raatlanmağa keldi, yaşları – yediden 17-ge qadar.
Rospotrebnadzor lagerde dezinfektsiya yapılğanını bildirdi. Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komiteti balalarnıñ zeerlenüvi sebebinden cinaiy davalar açılğanını aydınlattı.
Tataristan gençlik işleri nazirligi Kezlev civarındaki «Luçistıy» lagerinde raatlanğan qazanlı balalarnıñ zeerlenüv sebebi salat ola bile, dep bildirdi.


text:
I Qurultay
I Qırımtatar Qurultayı ya da Tatar parlamenti[1] 1917 senesi keçirildi. İşbu Qurultaynıñ teşkil olunuvı 1918 senesi fevral 23-de şeit ketken Qırım musulmanlarınıñ ilk müftisi, siyasetçi, şair Noman Çelebicihan ile bağlıdır. 1917 senesi noyabr 26-da Bağçasaraydaki Hansarayda üyle namazından soñra, saat 2-de Qurultay öz işini başladı. Hansaraynıñ tışında asker ve halq büyük bir qalabalıq ve eyecan alında Qurultay vekilleriniñ çıqışlarını beklemekte ediler. Qurultayda böyle meseleler baqılıp çıqtı:
- Qırımtatarlarnıñ yarımadada yaşağan diger halqlarnen olğan munasebetleriniñ nasıl alda çezilecegi;
- Qırımtatarlarnıñ milliy, diniy, içtimaiy, resmiy, medeniy ve siyasiy ayatlarını belgileycek qanunlarnıñ işlenip çıqılması;
- Qırımtatar halqınıñ diniy, resmiy, medeniy ayatını inkişaf ettirgen saalarda bir sıra esaslı reformalarnı amelge keçirilip başlanması;
- Milliy qanunnı yerine ketirecek organlarnıñ (yani milliy parlament) teşkil etilmesi.
Qurultayda Qırım Halq Cumhuriyetiniñ Esas Qanunını (Konstitutsiyasını) işlep çıqmaq içün, mahsus komissiya meydanğa ketirildi. 18 maddeden ibaret olğan Esas Qanun qırımtatar Parlamentiniñ bütün işleriniñ al olunuvını, Qırım yaşayışınıñ siyasiy, medeniy, iqtisadiy ve diger taraflarını qaplap alğan. Qırım Halq Cumhuriyeti bu Esas Qanunğa oñaytlı qanunlar yaratıp, mustaqil devlet olaraq yaşamaq niyetinde edi. Lâkin Rusiye idaresini öz qoluna alğan bolşevikler milliy ükümetni tanımadılar. 1918 senesi yanvar 26-da bolşevikler şiddetli ücümge keçip, qırımtatar ükümetini ayaq astına aldılar. Fevralniñ 23-de ise Birinci Qurultaynıñ reisi sayılğan Noman Çelebicihannı qurşunğa tizdiler, cesedini ise Qara deñizge attılar.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Tamila Abduveliyeva "Qırım seyaatları" programması, "Meydan" radiosı, Aqmescit
- Yunus Qandım "Birinci Qurultay. O nasıl edi?"


text:
Ava bozulğanı ve Keriç porom keçiti etrafında buz örtüsi peyda olğanı sebebinden naqliyatnıñ işi zorlaştı. Bunı «Deñiz müdirligi» («Morskaya direktsiya») şirketi bildire.
Şirketniñ sitesinde: «Ava vaziyeti tüzelecegine qadar parom keçitinden seyahatlardan vazgeçmege rica etemiz», – dep yazılğan.
Fevral 13 künü saba «Deñiz müdirligi» yük maşnalarınıñ aydavcılarına yürüşlerini azlaştırmağa rica etkan edi.
Rusiye haber vastaları, Keriç boğazında buz örtüsi olğanı sebebinden Rusiyeniñ Krasnodar vilâyetinde parom keçiti ögünde toplaşqan yüzlernen yük maşnaları aqqında haber ete.
Keriç boğazındaki parom keçiti Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar ülkesi ile birleştirgen esas naqliye bağıdır. Ukraina qanunlarına köre, Keriç keçiti üzerinden Qırımğa kiriş yasaq etile ve devlet sıñırını keçüv qaideleriniñ bozulması sayıla.


text:
Salı künü "Tavrida" trassasında Qırımnıñ Yedi Quyu (Leninskiy) rayonınıñ Dere Salın (Çistopolye) köyü burulışı yanında kene bir yol qazası oldı - Yamaha patapatı ve yük maşnası çatıştı. Yaralanğanlar bar.
Bu aqta Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
"Yol qazası neticesinde patapat aydavcısı ve yolcusı biraz zarar kördi", - dep aytıp berdi müessise başı Sergey Şahov.
Qırım qurtarıcıları kene yollarda sürat rejimine uymaqnıñ emiyetini hatırlata.
"Tavrida" trassasında iyülniñ 12-sinde saba Hyundai ve Ford Transit mikroavtobusınıñ iştiraginen yol qazası oldı. Adise neticesinde mikroavtobusnıñ aydavcısı elâk oldı
Yañı "Tavrida" trassasına, sıq-sıq olğan qazalar içün "ölü yolu" deyler.
Qırımlı qurtarıcılarnıñ bildirgenine köre, Qırımda ciddiy yol qazalarınıñ sayısı arttı. Qırımda 2019 senesiniñ birinci üç ayında keçken yılğa baqqanda bir buçuq qat ziyade aydavcı mesüliyetke çekildi.


text:
«Vinnitsa» şahsiy telekompaniyası qırımtatarlarnıñ sürgünligi ve Rusiye işğalinden soñ Qırımnı terk etmege mecbur olğan insanlar aqqında vesiqalı filmni çıqaracaq. Bunı «Vetan» vatandaş birleşmesiniñ faali Taisa Gayda Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, film ğayesi «Krım» göñülliler batalyonınıñ sabıq komandanı İsa Akayevge ait, stsenariyni «Vinnıçına» telekanalınıñ baş muarriri Aleksey Litvinov yaza.
«İsa ukrainler qırımtatarlarnıñ soñki 70 yıl devamında yaşağanını bilmey, bu sebepten çeşit türlü fikirler bar. Ayrı insanlarnıñ ikâyeleri bunı kösterecekmiz», – dep ayttı Gayda.
Onıñ bildirgenine köre, filmde üç nesil qırımtatarlarınıñ ikâyeleri ve Qırımdan sürgünlik zamanlarınıñ vesiqalı levhaları qullanılacaqtır. İşğalden soñ Qırımnı terk etip Vinnitsa, Herson, Kyiv ve Lvivde yaşağan qırımtatarlar da çıqarılacaq. Tahminen 30 daqqa devam etecek filmniñ ilk büceti – 150 biñ grivnadır. Gaydanıñ aytqanına köre, film çıqarılmasına para toplana.
«Vinnitsa yolbaşçılığı Vinnitsa vilâyetinde çıqarılacaq levhalarğa para ayırdı. Dört şeerde çıqaracaq olamız, amma paramız yoq, hayriye fondlarına muracaat etemiz. Vinnitsada çıqarılğan levhalar esasında qısqa leyha yapıp, qıdırmağa devam etecekmiz», – dep qayd etti filmniñ prodüseri Gayda.
2014 senesi mart ayından başlap Vinnitsa ve Vinnitsa vilâyetinde bir qaç yüz qırımtatarı yerleşti. Aynı yılda köçip kelgenler «Vetan» cemaat birleşmesini qurdılar. Vinnitsa şeeriniñ yolbaşçılığı birleşmege tamir etilecek binanı berdi.


text:
Yanvar 26 sabası evinde tintüv ötkerilgen qırımtatarını Bağçasarayda İçki işler organlarınıñ rayon idaresine alıp kettiler. Bunı öz Facebook saifesinde Qurultaynıñ MSK reisi Zair Smedlâyev haber ete.
«Seyran Saliyevni Bağçasaray ROVD binasına alıp keteler. Tintüv vaqıtında cep telefonlarını tutıp aldılar», – dep aytıla bildirüvde.
Bundan ögüne, advokatlar Edem Semedlâyev ve Emil Kurbedinovnıñ maşnasını polis hadimleri toqtatıp, soñra ise FSB hadimleri kelip Kurbedinovnı yaqalağanları belli olğan edi.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qırımtatarlar yarımadada Rusiye akimiyetini tanımadı. Böylece, Qırımnıñ şimdiki akimiyeti ve uquq qoruyıcıları olarğa qarşı basqı yapmağa başladılar. Dünya toplulığı Qırımda insan aqlarını qorçalamağa çağıra, Rusiyeden ise yarımadada insan aqlarına riayet etmesini talap ete.
Qırımda bir sıra mahkeme esnası keçirile, tintüv ve apis cezaları devam ete. Uquq qorçalayıcılar Rusiye akimiyetiniñ Qırımda yapqanları «siyasetnen bağlıdır» deyler.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Yuqarı Radanıñ deputatı Refat Çubarov, ilhaq etilgen Qırımda içinde ekisi qırımtatar olğan dört kişiniñ ölümi munasebeti ile yardım soray.
Çubarov Facebookta: «Aqmescitniñ tahqiqat izolâtorında dört mabüsniñ, ve şu cümleden Server Bilâlov (69 yaşında) ve İslâm İskerovnıñ (39 yaşında) zorbalıq neticesindeki ölüm vaqiaları aqqında malümat, obyektiv olğanına oşay. Server Bilâlov ve İslâm İskerovnıñ vaqtınca işğal etilgen Qırımda yaşağan aqrabaları ile bağlanmağa yardım etkenlerniñ cümlesine minnetdar olurmız», – dep yazdı.
Aprel 19-da «Qırım insan aqlarını qorçalav gruppası» (QİG), Aqmescitteki 1-nci nomeralı Tahqiqat izolâtorında dört kişiniñ tabiiy olmağan tarzda ölgenini bildirdi.
Aq-uquq qorçalayıcıları: «QİGde, ihtimal ile aprel 6-da 69 yaşındaki Server Bilâlov ve 46 yaşındaki Oleg Gonçarovnıñ asılğan alda tapılğanları aqqında malümat bar. Aprel 12-de ceza izolâtırında (kartserde) 23 yaşlı Dmitriy Şipovnik asılğan alda tapıldı.
Aprel 13-te yañı kelgenler yerleştirilgen 8 nomeralı kamerada kesilgen boğaz ile Aqmescitke Canköyden ketirilgen 39 yaşlı İslâm İskerov tapıldı.
Aq-uquq qorçalayıcılarnıñ sözlerine köre, olar, bu adamlarnıñ ölümi içün neler sebep olğanını bilmeyler. Lâkin olar, ölülerniñ özlerni öldürgenlerine dair tahminniñ qandırıcı olmağanını sayalar.


text:
PEN Ukraine ve Vatandaş serbestlikleri merkezi içtimaiy ağlarda ukrainalı siyasiy mabüslerge qol tutuv fleşmobını başlattı. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, aktsiya Mabüs oca kününe, ya da Boş yer kününe bağışlandı.
«İştirak etüv büyük ğayret talap etmey, amma bu kiçik adım bile qanunsız tutulğan ukrainalılarnıñ davaları aqqında hatırlata ve azat etilmelerini yaqınlaştıra», – dep aytıla haberde.
Fleşmobda iştirak etüv qaidelerini Facebooktaki PEN Ukraine saifesinden bilmek mümkün.
Aktsiyada ukrainalı oyucı, siyasetçi, jurnalist, eski siyasiy mabüsler endi iştirak etti.
Ukraina Yuqarı Radası insan aqları vekâletlisiniñ kâtibiyeti bildirgenine köre, 2020 senesi noyabr ayında Rusiye tarafından siyasiy sebeplerden taqip etilgen 130 Ukraina vatandaşı bar.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı siyasiy, milliy ya da diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Rusiye akimiyeti bu sebeplerni inkâr ete.


text:
İnsan aqlarınıñ bozulmasını toqtatmaq içün Rusiyege qarşı muvaqqat tedbirlerniñ alınılması aqqında qarar, eñ yaqın aylarda qabul etilmek mümkün. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ (TİN) matbuat-kâtibi Maryana Betsa bildirdi.
«Bunen beraber Ukraina, BM Halqara nahkemesine muracaat etip, işniñ özü baqılacaq vaqıt devamında, Rusiye Federatsiyası tarafından insan aqlarınıñ bozulmasını toqtatmaq içün acele sürette muvaqqat tedbirlerniñ qabul etilmesi aqqında rica etti. Muvaqqat tedbieler aqqında qarar bir ya da eki ayda qabul etilmek mümkün. Bu, asılında, çoq vaqıt talap etmey, lâkin bu da müyim bir sual, onı da mahkeme baqmaq kerek. İşniñ özüne kelgende ise, bu kibi işler, çoqusı allarda, Halqara nahkemede bir-qaç yıl devamında baqıla», – dedi Betsa.
Bundan ögüne Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Halqara mahkemesi Rusiyede insan aqlarınıñ bozulması toqtatılsın dep alğan tedbirler işğal etilgen Qırımda repressiyalarnı eksilteceklerini aytqan edi.
Yanvar 16 künü Ukraina BM Halqara mahkemesine muracaat etip, terrorizm ve ırq ayırımına maddiy destekekniñ toqtatılması aqqında halqara konventsiyalar Rusiye tarafından bozulğanına şikâyet etti. Ukraina Tışqı işler naziligi Rusiye Qırımda rus olmağan cemiyetler, şu cümleden etnik ukrain ve qırımtatarlarnı ayırımğa oğratıp, millet ayırımınıñ er angi çeşiti ile küreş Konventsiyasını boza, dep qayd ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımda cuma künü, sentâbrniñ 27-sinde boranlı yağmur yağacaq ve 15 m/s qadar yel üfürecek. Bunı yarımadanıñ Gidromettsentri haber ete.
Bu malümatqa köre, Aqmescitte saba ve kündüz ara-sıra yağmur yağacaq. Şarqiy yel saniyede 7-12 metr, bazı yerlerde saniyede 15 metr olacaq. Ava arareti kündüz 18…20º olacaq.
Aqyarda saba ve kündüz yağmur yağacaq, boran ola bile. Cenüp-şarqiy yel saniyede 6-11 metr olacaq. Ava arareti kündüz 17…19º olacaq.
Qırımnıñ cenübiy yalısında saba ve kündüz ara-sıra yağmur yağacaq. Boran. Şatqiy yel saniyede 7-12 metr esecek. Ava arareti kündüz 19…21º olacaq.
Keriçte kündüz yağmur, boran. Şimaliy-şarqiy yel saniyede 6-11 metr olacaq, boran vaqtında saniyede 14 metr esecek. Kündüz ava arareti 18…20° olacaq.


text:
«Qırım sakinlerini qabul etmek maqsadınen «Ukrzaliznıtsâ» demir yol vokzalları binalarında yerli akimiyet organları, içtimaiy ve tibbiy yardım hızmetleriniñ vekilleri yardım etecek mahsus odalarnı azırladı», – qayd eteler matbuat hızmetinde.
Bunıñ kibi informatsion merkezleri Ukrainanıñ er bir vilâyet merkezinde çalışacaq.
Qayd etilgen noqtalar ve olarnıñ işinen bağlı malümatlar demir yol stantsiyaları ve «Ukrzaliznıtsânıñ» resmiy saytlarında, em de vokzallarda aydınlatılacaq.
Al-azırda qırımlılar içün malümat merkezleri Ukrainanıñ 24 şeerinde çalışa.


text:
Rusiye ve Ukraina Avropa Birliginiñ aracılığı sayesinde ukrain istimalcılarına gaz berilmesi aqqında añlaşıp, onıñ 2015 senesi mart ayına qadar şartlarını belgilediler.
İşbu añlaşma cumaaqşamı künü aqşam Brüsselde eki memleketniñ energetika nazirleri Aleksandr Novak ve Yuriy Prodan, em de Avropa komissiyasınıñ prezident muavini Günter Ettinger tarafından imzalandı. İşbu añlaşmanıñ ayrı ilâvesini «Gazprom» ve «Naftogaz Ukrainı» yolbaşçıları Aleksey Miller ve Andrey Kobarev imzaladılar, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
İmzalanğan vesiqalarğa binaen, 2014 senesi noyabr ayından itibaren 2015 senesi mart ayına qadar Rusiye Ukrainağa biñ kubometr gaz içün 100 dollarlıq endirim berecek. Böylece, bu müddet devamında ukrain istimalcıları içün Rusiye gazınıñ fiyatı 385 dollarnı teşkil etecek, aqımdaki seneniñ soñuna qadar ise daa da ücüz olması mümkün.
Ukraina alğan gaz içün 1,45 milliard dollar Rusiyege bergen soñ, gaz berilmesi yañıdan tiklenilecek. Umumen aqımdaki seneniñ soñuna qadar 3,1 milliard dollar ödenecek. Ukrainanıñ 2013 senesi noyabr ve dekabr ayları ve 2014 senesi aprel-iyün ayları içün borcu bar. Günter Ettinger bergen malümatına köre, bu borclarnı qapatmaq içün para Avropa Birligi ve Halqara para fondundan berilecek.
Planlarğa köre, yılnıñ soñuna qadar Ukraina Rusiye gazınıñ 4 milliard kubometrini satın alacaq. Rusiye energetika naziri Aleksandr Novak bildirdi ki, Ukraina tarafı memleketniñ yaqarlıqnı ödemek sermiyası bar olğanını tasdıqladı.
Rusiye, Ukraina, Frenkistan ve Almaniya liderleri telefon subetinde gaz boyunca muzakerelerniñ neticelerinen memnün olğanlarını bildirdiler.


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov Emeni Bazarnıñ sabıq şeer memuriyetiniñ başı Valentin Demidovnı Qırımnıñ İqtisadiy inkişaf Naziri vazifesine teyinledi.
Bunı Qırımnıñ rusiyeli Devlet Şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov iyün 17 künü Qırım parlamentiniñ toplaşuvında bildirdi haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Onıñ (Demidovnıñ – muar) iş tecribesi büyüktir, qolay omlağan regionnıñ tübünden çıqtı. Yañı vazifede muvafaqiyet tileyik ve elbtte ki, öz regionını unutmasın, oña yardım etsin», – dey Konstantinov.
Demidov şunı qayd etti ki, Qırımnıñ İqtisadiy inkişaf Nazirliginde iş onıñ içün «pek müim ve mesüliyetli bir adımdır».
«Ğayet ciddiy ve miqyaslı vazifeler ögümizde tura, ilk evelâ Qırımnıñ yañı iqtisadiy inkişaf strategiyasınıñ işlep çıqarılması», – dedi yañı nazir.
Emiyetli vazifeler arasında o yarımadada yatırımcılar içün oñaytlı şaraitlerniñ pekitilmesini de qayd etti.


text:
Soñki yılları işğal etilgen Qırımda qırımtatar tilini fen olaraq ögrengen talebelerniñ sayısı eksile ve bu saada dersten tış ögrenüv arta.
Bu aqta qırımtatar cemaat erbabı Emine Avamileva Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Tögerek masa ve munaqaşalar keçirdik, qırımtatar ve ukrain tilleriniñ Qırımda devlet tili olaraq qullanılmasını belgileycek uquqiy mehanizmni açmaq içün muracaatlar yollağan edik. Ne yazıq ki, bu mehanizm yoq. Bugün qırımtatarca devlet tili olaraq – yalıñız bir taqlit. Amelde ise o, tek qoranta içinde turmuş qonuşuv tili qaldı, Qırımnıñ cemaat ve siyasiy ayatında ise qullanılğanını körmezsiñiz», – dep qayd etti Avamileva.
Onıñ malümatına köre, Qırımnıñ Rusiye tasil nazirliginiñ malümatına binaen, şimdi tahminen 31 biñ mektep talebesi qırımtatar tilini fen olaraq ögrene – ya terenden, ya da fakultativ olaraq, ya da ders tışında.
«6,5 biñ bala, talebelerniñ 3,1%-ı, qırımtatar tilinde tasil ala. Umumen qırımtatar tilinde tasil bergen 15 umumtasil mektep bar, anda 237 sınıf ve 5 biñ talebe bar. Aynı vaqıtta 22 mektepniñ rus tilli sınıflarında 1,7 biñ balalı 117 qırımtatar sınıfı bar», – dep bildirdi Avamileva.
Daa evel «Qırımtatar resurs merkeziniñ» reberi Eskender Bariyevniñ bildirgenine köre, Rusiye işğal etken Qırımda ukrain tili ögrenilgen tek bir mektep resmiy şekilde qayd etildi – Kefede. O, resmiy malümatqa köre, Qırımda qırımtatar tilli statusınen 7 mektep qaldı, 5 mektep eki tilli tasilge çevirildi, qalğan 4 mektep umumtasil oldı, dep qayd etti.
2018 senesi avgust ayında Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faali Leonid Kuzmin, yarımadada işğalden evel olğan 7 ukrain mektebinden tek bir danesi qaldı, dep bildirgen edi.
İşğal altındaki Qırımnıñ Rusiye akimiyeti umumtasil mekteplerde qırımtatar ve ukrain tili derslerini pek eksiltti. Akimiyet qırımtatarlarnı ana tilini ögrenmek imkânından marum qaldıra, dep bildirgen edi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri.
İşğalden soñ yarımadada qabul etilgen yañı «anayasanıñ» 10-uncı maddesi qırımtatar, ukrain ve rus tillerine devlet statusını bere.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bunı «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet şurası» olaraq adlanğan qanunsız Qırım parlamentiniñ yolbaşçısı, «Yedinaya Rossiya» firqası Qırım bölüginiñ kâtibi Vladimir Konstantinov bildire, dep haber ete Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyetiniñ ruporı «Krıminform» haber agentligi.
«İstegenler – bayağı bar. Er bir siyasiy keñeşke qırımtatarlarnıñ vekilleri kirecek, bu iş endi başlandı. Namzetlerniñ saylavı başlandı. Tecribesi, cemaat şuralarında yerini baqamız – iş kete, müsbet bir esnas, onıñ ketişatı bizni memnün qaldıra», – dep ayta Konstantinov.
Firqanıñ Aqyar regional bölüginiñ kâtibi Viktor Oganesân bildirdi ki, «Yedinaya Rossiya» firqasına kirecek olğanlar arasında gençler çoq.
Konstantinovnıñ aytqanına köre, al-azırda firqa strukturaları, esasen, «Russkoye yedinstvo» firqası esasında şekillene. Lâkin «olıp keçkenlerge lâqayt qalmağan firqasız Qırım cemiyeti de ğayet faal» eken.


text:
Aqyarda knâz Grigoriy Potömkin-Tavriçeskiyge qoyulacaq abide yerinde temel taşınıñ açılış tedbiri keçti.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, tedbirde Rusiye Devlet dumasında RFKP firqasnıñ başı Gennadiy Züganov, Aqyar valisi Sergey Menâylo, yerli parlament spikeriniñ muavini Yekaterina Altabayeva, Rusiye Qara deñiz flotunıñ komandanı Aleksandr Vitko, ve Aqyarnen Rusiyeniñ diger memurları bulundı.
Gennadiy Züganov aytqanı kibi, Potömkin «Rusiye İmperiyasınıñ eñ ulu erbaplarından biri edi, onıñ adı insafsızlıca unutıldı» ve Rusiye devletiniñ içtimaiy-siyasiy ayatında onıñ rolü «bayağı azlaştırıla» eken.
Yerli memur ve siyasetçilerniñ aytqanı kiиi, abide metsenatlarnıñ esabına qoyulacaq, para toplamaq teşebbüsi RFKP ve Gennadiy Züganovğa ait.


text:
Böyle etip Poroşenko brifingde bunıñnen bağlı berilgen sualge cevap berdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Onıñ aytqanına köre, bugün onıñ Avropa memleketleriniñ üyken reberleri ile körüşüvleri planlaştırıla.
Poroşenko iyün 6-da Frenkistannı ziyaret etip, Normandiyada ittifaqdaşlar orduları qonmasınıñ 70 yıllığınen bağlı tedbirlerde iştirak etecek.
Bu tedbirlerge Putinni de davet ettiler.
Hatırlatamız, Rusiye prezidenti Vladimir Putin AQŞ prezidenti Barack Obama ile dialog qurulmasına azır olğanını bildirdi, lâkin «qarar onıñ» olğanını ayttı.
Bunı Putin Frenkistan kütleviy haber vastalarına bildirdi.
Rusiye prezidenti Amerika memuriyetini ekiyüzlülik ve Rusiyeni onıñ Ukrainada yapqanları içün Rusiyeni ayırmaq «tecavuziy» ıntıluvlarında qabaatladı.
Putinniñ aytqanına köre, Ukraina şarqında «rus orduları ve arbiy talimatçıları yoq».


text:
2014 senesi feral 27 kününden başlanğan ve mart 21-ne qadar sürgen Rusiye işğalinden bir ay keçti. Bu vaqıt devamında işğalciler ukrain arbiy bölüklerni blok etip, sahte referendumda raqmalarnı çızıp, ayırı «Qırım federal okrug»nı teşkil etip oldıdar.
Ukraina ise alâ daa Qırımnı kendi toprağı olaraq saya. Amma amleiy ceetten hırsızlanğan yarımadanı qaytarmaq içün bir şey yapmay. İşke devlet teşebbüsini körmegen cemaat başladı. Onıñ vekilleri Qırım qaytaruv strategiyasını işlep çıqardı ve endi taqdim ettiler.
Hırsızlanğan Qırımnı Ukrainağa kim ve nasıl qaytaracaq. Bunı şimdi etmek kerekmi – «24» haber telekanalında «Qırım.Aqiqat» programmasınıñ yañı leyhasında.
Studiya musafirleri – «Çetel işler maydanı» fondınıñ reisi Bogdan Yaremenko ve Ukraina halq deputatı, «Qırım» firqalarara birliginiñ reisi Aleksey Gonçarenko.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 12:30) efirge çıqa.
Azatlıq Radiosı ve Qırım.Aqiqat saytlarında ise saat 18:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 19:30) peyda olacaq.
Azatlıq Radiosınıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.


text:
Rostov vilâyetindeki Rusiye koloniyasından azat etilgen cemaat jurnalisti, qırımlı bloger, «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ media koordinatorı Nariman Memedeminov endi yarımadada buluna, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Şimdi Memedeminov advokatlarnen beraber Eski Qırımda, evge kete – Bağçasaray rayonınıñ Zalanköy (Holmovka) köyüne.
«Endi Qırımdam, meni qarşılağanlarnen avtobusta ketemiz. Pencerege baqıp, tuvğan Qırımımnıñ manzaralarına quvanam. Bilgenime köre, meni camide qarşılaycaqlar, anda cemaat toplaştı, qorantam anda qarşılaycaq. Tünevin kelecek edik, amma meni qarşılağan insanlar o qadar yolğa dayanamaz edi. Evde olacağımıznı sabırsızlıqnen bekleyim», – dedi Memedeminov Qırım.Aqiqatqa.
Nariman Memedeminov sentâbrniñ 21-nde Rostov vilâyetindeki Rusiye yaşav tarzı koloniyasından azatlıqqa çıqtı. Bütün apis cezasını çekti. Memedeminov Qırımğa qaytqan soñ qırımtatarlarnıñ mahkeme esnaslarını aydınlatmağa devam etecegini inkâr etmey.
Qırımlı advokat Edem Semedlâyevniñ qayd etkenine köre, Rusiye mahkemesiniñ ükmüne köre, Nariman Memedeminovğa azatlıqqa çıqqan soñ açıq faaliyetnen oğraşmaq yasaq degil. Ne de olsa, imayeciniñ aytqanına köre, uquqçılar Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet azırlay.
2019 senesi oktâbr ayında Rusiye mahkemesi Nariman Memedeminovnı «İnternet ağı vastasınen terror faaliyetini kerçekleştirmege açıq şekilde çağırğanında» qabaatlap, eki buçuq yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti. Mabüs qabaatını tanımadı.
Moskva vilâyetindeki Vlasiha Arbiy istinaf mahkemesi mayısnıñ 14-nde ükümni deñiştirmedi. Ukraina Tış işler nazirligi narazılıq bildirdi.
Nariman Memedeminov Rostov vilâyetindeki yaşav tarzı koloniyasında bütün apis cezasını çekti. «Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi 2018 senesi onı siyasiy mabüs dep tanıdı.
Apiske alınmazdan evel Memedeminov bir sıra Ukraina kütleviy haber vastaları, hususan Qırım.Aqiqatnen işbirligi yaptı. 2019 senesi noyabr ayında Ukraina jurnalistleri milliy birligi Qırımda taqip etilgen qırımtatar cemaat jurnalistleri, şu cümleden Memedeminovnı, İgor Lubçenko söz serbestligini qoruv milliy mukâfatınıñ kollektiv laureatı olaraq tanıdı.
Nariman Memedeminov – qırımtatar blogeri, vatandaş jurnalisti. Rusiye quvetçileri onı 2018 senesi martnıñ soñunda tutıp aldı. Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatladılar.
Rusiye quvetçilerini Memedeminovnıñ 2013 senesinden 2015 senesine qadar alıp barğan YouTubedaki videoblogu açuvlandırdı. Anda siyasiy adise-vaqialarnıñ izaatları ve islâm normalarına riayet etmek çağıruvları, Rusiye devlet bayramları – Vatan imayecisi künü, Dünya qadınlar künü, Bala künü ve digerleri – aqqında fikirler mevcut.
2018 senesi martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Yarımadada iyünniñ 1-nden itibaren qave ve restoranlarnıñ yaz meydançıqları çalışacaq, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov.
«Böyle teşkilâtlarnıñ faaliyetini qolaylaştırmaq içün Qırım Cumhuriyetiniñ normativ aktı azırlanacaq, yaz meydançıqlarını açıp olğan müessiseler, belediye qurulışlarına ayrı yarışsız tedbirler boyunca topraq damartıları berilecek», – dep aytıla haberde.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, Qırımda iyünniñ 15-nde şifahane-kurort kompleksi Rospotrebnadzor talaplarına uyğun bir şekilde çalışıp başlaycaq, lâkin tek qırımlılar raatlana bilecek.
Yüksek azırlıq rejimi vaqtında Qırımda qave ve restoranlarnıñ işi sıñırlanğan edi.
Şimdilik Qırımda 369 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 27-si çetelden keldi, 74 kişi qomşu Rusiyeden keldi. 11 insan vefat etti. Aqyarda 161 COVID-19 hastası bar, üç kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bunı Ukraina baş prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Mında qayd ettiler ki, bu qararlar Ukraina topraq bütünligi, mustaqilligi, devlet quruluşını boza bilecek edi.
«Separatizmge qol tutıp, şeer şurası şimdiki akimiyetniñ ve onıñ merkeziy organlarınıñ tanılmamasını qayd etti. Bundan da ğayrı, Aqmescit şeer şurası deputatlarnıñ Ukraina siyasiy vaziyeti aqqında bilidrüvini tasdiqladı, Qırım Yuqarı Şurasınıñ referendum keçirmek teşebbüsine qol tuttı», – denile Baş prokuraturanıñ beyanatında.
Bunıñ ile mında şeerniñ yaşayış faaliyetiniñ temini boyunca Aqyar idaresiniñ teşkiyatlandıruvı boyunca koordinatsion şurasınıñ peyda oluvını da qanunsız olaraq tanıylar.
Baş prokuraturada qayd etkeneri kibi, işbu şura tarafından, Anayasa maddelerine ve «Ukrainada yerli idare aqqında» qanunına baqmadan, yerli milis, prokuratura organları, havsızlıq hızmeti ve Aqyar deñiz ticaret limanı meydanğa ketirildi. Aynı zamanda şeer şurası Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ ve Aqyarnıñ mustaqilligi aqqında Deklaratsiyanı tesdiqladı. Ukraina baş prokuraturası bu qararlarnı qanunsız oaraq tanıdı ve lâğu etti.
Mart 16 künü Qırım statusı boyunca referendum keçti, ondan soñ mart 18 künü Rusiye yarımadanıñ ve Aqyarnıñ Rusiye Federatsiyası terkibine kirgeni aqqında añlaşmanı imzaladı. Mart 21 künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım ve Aqyarnıñ Rusiyege federatsiya subyektleri olaraq qabul etilmesi aqqında qanunnı imzaladı.


text:
Aqmescit – qırımtatarlar dekabr 1 künü Ankarada olıp keçken Türkiye ve Rusiye prezidentleriniñ körüşüvinden olğan neticelerni sabırsızlıqnen bekley ediler. Qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilevniñ başlığında olğan Meclis eyyetiniñ Ankara ziyaretinden ve olarnıñ Recep Tayip Erdoğan ile keçirilgen subetinden soñ, Qırımda insanlarnıñ çoqusı yarımadanıñ tamır halqınıñ aqları ile bağlı vaziyet eyileşecegini bekley edi. Buña, şu cümleden, Türkiye devleti başınıñ Vladimir Putin ile körüşüvi fırsat bere bilecek edi. Faqat, Erdoğan ise, qırımtatarlarnıñ vaziyetine Rusiye yanaşuvını «müsbet» olaraq tanığanını numayış etti. Türkiye prezidentiniñ bu mevamı nasıl añlatıla, bunı siyasetçi ve mütehassıslar ile qonuşqan Qırım.Aqiqat mühbirleri ögrendiler.
Recep Erdoğannıñ Vladimir Putin ile körüşüvi bazarertesi künü, dekabr 1-de, Rusiye prezidentiniñ Türkiyege olğan devlet ziyareti çerçivesinde keçti.
Afta evelsi Ankarada Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, Qırım musulmanları müftisi Emirali Ablayev ve Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz bulundılar. Erdoğan ile keçirilgen körüşüv devamında olar Qırım vaziyetini ve qırımtatar halqınıñ alını muzakere ettiler. Şunıñ içün Türkiye yetekçisi tamır halqınıñ aqları ile aqiqaten ne olğanını (kütleviy tintüvler, yaqalav, insanlarnıñ ğayıp oluvı), resmiy Kremlniñ Meclisni nasıl tarzda qabul etkeni ve Qırımğa milliy liderlerniñ kiriş yasaqlığınıñ sebeplerini açıqtan añlap olğandır.
Putinniñ Türkiyege olacaq ziyareti arfesinde qırımtatarlarnıñ büyük bir qısmı eki memleket yetekçileriniñ körüşüv neticeleri Rusiye akimiyetiniñ yarımadada yaşağan qırımtatarlarnıñ meselelerine olğan munasebetine müsbet şekilde tesir etecegine, resmiy Ankara ise Qırım tamır halqınıñ aqları oğrunda daa da faal olacağına ümüt besley edi. Faqat Erdoğannıñ Rusiye zenaatdaşı ile olğan körüşüvinden soñ aytqan bildirüvleri Türkiye qırımtatar meselesi sebebinden Moskva ile munasebetlerini bozmaycağını ve birinci yerge iqtisadiy suallerni qoyacağını añlattı.
Anadolu türk haber agentliginiñ bergen malümatına köre, Putin ile umumiy matbuat konferentsiyasında Erdoğan şöyle dedi: «Biz qırımtatarlarnıñ vaziyetine olğan (Rusiyeniñ. – muar.) yanaşuvını müsbet olaraq tanıymız». «Olar (Rusiye tarafınıñ temsilcileri. – muar.) bugünge qadar qırımtatarlar elde etip olamağan aqlarnı olarğa bermege azır ekenler», – dedi Türkiye cumhuriyetiniñ başı. Erdoğan şunı da qayd etti ki, Rusiye qırımtatar tilini resmiy til olaraq belgiledi ve milletniñ mesken ile bağlı meselelerni çezmege niyetini bildirdi.
Putin ve Erdoğannıñ umumiy konferentsiyası. 2014 senesi dekabr 1 künü
Meraqlısı şunda ki, Rusiye matbuat vastaları Türkiye prezidentiniñ sözlerini biraz başqace bermektedir. «Biz qırımtatarlarnıñ meselesini tafsilâtıca muzakere ettik. Rusiye tarafı bu meselege müsbet şekilde yanaştı ve qırımtatarlarğa bütün zaruriy uquqlarnı bergenini qayd etti», – dep bildire Erdoğannnıñ sözlerini RİA «Novosti» Moskva agentligi. İşbu haber agentliginiñ malümatına köre, Erdoğan yarımada sakinlerine nisbeten Putinniñ siyasetine qol tutıp, Rusiye prezidentiniñ Qırım meselesine olğan «müsbet» yanaşuvını qayd etti. «Qardaşlarımız, qırımtatarlar, olarda evel olmağan aqlarnı elde etkenler. Şu cümleden, qırımtatar tili şimdi devlet tili olaraq tanıla. Muzakereler devamında zenaatdaşım Vladimir Putin Rusiye tek bir insannıñ menfaatını degil de, bütün halqnı tüşüngenini bildirdi, bu ise pek müim bir şey. Biz bu kibi noqtaiy-nazarğa qol tutamız», – dedi Türkiye prezidenti.
Erdoğannıñ qırımtatar meselesi boyunca böyle, Kreml belâğatını tekrarlağan, mevamınıñ sebebi nededir, bunı Qırım.Aqiqat saytı siyasetçi, temsiliy organ azalarına ve mütehassıslarğa muracaat etip, ögrenmege qarar aldı.
«Alem-aşkâre umumiyleştirüvlerni etmege aşıqmañız»
Ukraina prezidenti yanında qırımtatar halqınıñ meselelri boyunca vekâletli Mustafa Cemilevden kün devamında izaatlarnı almaq imkânsız edi. Facebook içtimaiy ağında o, olduqça qısqa bir tefsirni qaldırdı:
– Rusiye eyyetiniñ Ankarağa olğan bir künlük devlet ziyareti eki memleket başlarınıñ umumiy matbuat konferentsiyası ile yekünlendi. Konferentsiya bir saat devam ete edi, Türkiye prezidenti, kergin siyasiy meselelerge rastkelmemek içün, iqtisadiy suallerge diqqat etti. Qırım işğali aqqında aytqanda, Recep Tayyip Erdoğan qırımtatar halqı – qardaş halq olğanı sebebinden ep diqqat altında olğanını qayd etti. Türkiye prezidenti, Vladimir Putinniñ işğal etilgen Qırımda alıp baracaq qavmiy siyaseti aqqında vadelerini hatırlatıp, insan aqlarınıñ qorçalavı boyunca meseleler olsa, olarnı bivasta şekilde çezmek mümün olğanını ayttı. Netice olaraq 8 ay evelsi olğan neticelerni aytmaq mümkün: Türkiye Rusiyeniñ Qırımdaki istilâsına qarşı mustaqil şekilde adım etip olamaz. Buña devletniñ iqtisadiy, energetik tabiligi ve ciddiy tış siyasiy vaziyet keder ete.
Meclis reisi Refat Çubarov Putin ve Erdoğannıñ körüşüv neticeleri boyunca keñ izaatını birazdan soñ bermege vade etti. Şimdi ise yekün çekmege aşıqmamaq çağırdı.
– Rastketirgen qaynaqlarğa ya da şahsiy tüşünceleriñizge tayanıp, alem-aşkâre umumiyleştirüvlerni etmege aşıqmañız. Şu cümleden bu tevsiye Putiniñ Türkiyege olğan ziyaretine de ait. Aqiqaten, Rusiyeniñ istilâiy siyaseti ile bağlı mürekkep halqara ketişatlarıda ola bilecek hayırlı neticeni tahmin etmege imkân bergen muayyen bir qaideler bar. Qırım ve qırımtatar halqı içün de olacaq neteceler nazarğa alına.
«Türkiye içün Rusiye strategik şeriktir»
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl Rusiyeniñ Qırımda etken areketlerine Türkiyeniñ mevamı beklenilgen bir şey olğanını bildire. Aynı zamanda Rusiye akimeti yaqın zamanda Meclis ile dialognıñ quracağına ümütini bildirdi:
– Şahsen men Türkiye ve Rusiye prezidentleriniñ körüşüvlerine nasıldır bir ciddiy ümüt beslemey edim. Türkeiniñ qırımtatarlarnıñ meselelerine olğan munasebeti çoqtan bellidir. Türkiye, biz oña pek minnetdarmız, qırımtatarlarğa mahsus yardımnı köstermege azır: TİKA leyhası, Cuma camisiniñ qurucılığı ve ilâhre. Şimdi söz Türkiyeniñ ciddiy geosiyasiy qararları aqqında yürürtile, amma bunıñ ile, tecribeli siyasetçi şunı añlamaq kerektir ki, Türkiye içün Rusiye kerçekten de müim strategik şerigi ola – emiyetli bir şeydir. Türkiye ögünde malüm bir seçim yolu olğanını unutmamaq kerek – qırımtatarlarğa yardım etmek, yoqsa kendi meselelerni çezmek. Bugün ciddiy bir tesadüf olmadı, daa doğrusı, beklenilgen bir şey edi. Diger taraftan, Erdoğan ve Putin arasında Meclis eyyeti rica etken suallerniñ közme-köz muzakere etilmesi de mümkündir. Bu laflar matbuatqa keçmegendir. Şunıñ içün vaqıt kösterir. Eñ esası, menimce, birinci nevbette şuña irişmeli – Erdoğannıñ Putin, em de Rusiye akimiyetine bildirmesi lâzim olğan bir noqta – Meclis ile muzakerelerge başlamaq kerek. Ümüt etem ki, bu mesele baqılğandır. Bunı biz añlaymız, Rusiyede de añlaylar, amma amelde daa bir şey olmay.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Tış alâqa bölüginiñ yolbaşçısı Ali Hamzin prezidentlerniñ körüşüvinde qırımtatar meselesiniñ köterilüvine müsbet şekilde davrandı:
– Men Ankarada Türkiye ve Rusiye prezidentleri arasında olğan bu kibi geosiyaset ceetinden müim bir körüşüvde qırımtatarlarnıñ Qırımdaki vaziyetiniñ muzakere etilmesine eyi qıymet kesem. Qırımtatar meseleniñ muzakere etilmesi çeşit talil içün bir sıra müsbet malümat bere. Menimce, noyabr 25 künü Qırımtatar Milliy Meclis eyyetiniñ Türkiye yolbaşçılığı ile olğan körüşüvinde köterilgen meselelerniñ esas maqsadı Türkiye ve Rusiye prezidentleri körüşüvinde çezilgendir. Bunı añlamaq kerek ki: Türkiyeniñ şimdiki prezidenti – küçlü ve tecribeli bir siyasetçilir ve Vladimir Putin ile körüşüvde qırımatatarlarnıñ meselesini köterip, halqımız içün büyük bir iş yaptı. Bu körüşüv bizler içün imkâniyet alanını teşkil etti ve milletimizniñ temsiliy organı Qırımda qırımtatarlarnıñ işkişafına yol açacaq muayyen umummilliy meslelerni çezmek içün bu alannı qulanmalı.
«Rusiye matbuat vastaları açıqtan yalan ayta»
Qırımtatar milliy Qurultayınıñ Teftiş komissiya başı Ali Özenbaş neticelerni çıqarmağa aşıqmay, şunıñ içün fikrini muqaytlıqnen añlata. Amma emindir ki, Rusiye matbuat vastaları Türkiye prezidentiniñ sözlerini özcesine bildireler.
– Bu körüşüvniñ iştirakçisi degil edim, amma türk qaynaqlarında oquğanım kibi: anda qırımlılarnıñ (qırımtatarlarnıñ. – muar.) Qırımda aqlarınıñ qorçalavı aqqında bir şey aytılmadı. Rusiye tarafından aqlarnıñ qorçalanğanı aqqında bir şeyler ayttı. Amma bu manaçıq kibi köründi. Jurnalistler er şeyni abartılar. Matbuat vastalarınıñ esas vazifesi ne? Belli olmaq. Olarnı kerçek meraqlandırmay, malümatnıñ doğru şekilde berilmesi degil de, şahsiy neşirlerniñ populârlaştıruvı birinci nevbette turmaqtadır. Öyle de haber açlığını duyğan Rusiye matbuat vastaları, adet boyunca, olğan malümatnı biraz deñiştirip, onı kerçekke yaqınlaştırıp, açıq-aydın sürette yalan ayta, bu endi defalarca qayd etilgen bir şey. Türkiye halqına şimdi olarnıñ musulman qardaşları olğan ve devlet iqtisadiyatına zarar ketirgen suriylerniñ ve kurdlarnıñ meseleleri daa da yaqındır. Türkiye (qırımtatar meselesi sebebinden. – muar.) iqtisadiy cenklerni ilân etecegini beklemek yerekmey.
«Türkiyeni Qırımda insan aqlarınıñ qorçalavı meraqlandıra»
TOBB (Ankara) iqtisadiyat ve tehnologiya universiteteiniñ halqara munasebetler fakultetiniñ dotsenti Togrul İsmailniñ fikrine köre, Türkiye prezidenti umumiy matbuat konferentsiyasında diplomatik protoklğa riayet etip, çıqışta bulundı:
– Türkiye prezidentini doğrundanmı, yoqsa matbuat vastalarında olğan tercimeni diñlediñizmi, bunı bilmeyim. Mesele şundadır ki, matbuat- konferentsiyası devamında Recep Tayip Erdoğanğa qırımtatarlar ile bağlı doğru sual berildi. Türkiye prezidenti er vaqıt şöyle dey edi: «Rusiye tarafı böyle dedi, vade etti…» – bu pek müimdir. Matbuat konferentsiyasında olğan adiy bir diplomatik subettir. Qırımtatarlarnıñ meselesinde esas diqqatnı böyle şekilde etmek kerek: «Türkiye resmiy, halqara seviyesinde Ukrainanıñ topraq bütünligini tanıy. Bu meselede iç bir istisna olmamalı. Türkiye ve Rusiye arasında muzakere etilgen sualler, ilk nevbette, iqtisadiydir. Siyasiy sualler boyunca fikir paylaşuvı edi. Ukrain zenaatdaşlarımnıñ tarafından Türkiyege nisbeten Ukrainanı sattı kibi yüzlevlerni sıq eşitem. Böyle tüşünem, bu kibi fikir ziyade duyğusal ve artqaçtır. Qırım – Türkiye territoriyasındadır. Türkiye Qırım boyunca iç bir zaman nasıldır itirazlarını bildirmey edi ve bildirmez. Dava Ukraina ve Rusiye arasında kete – bu, eñ evelâ, Ukraina devletiniñ meselesidir. Türkiyeni Qırımda yaşağan insanlarnıñ qavmiy ve diniy mensüpliginden kelip çıqqan aqları boyunca vaziyet meraqlandıra. Müim sual – qırımtatarlardır. Bizge qırımtatarlarınñ aqları bozulğanı aqqında malümat sıq kele. Türkiye bu meselelerni halqara seviyesinde çezmege tırışa. Sanktsiyalar semerelisiz olğanı sebebinden Türkiye olarğa qoşulmadı. Rusiyege iqtisadiy basımnı köstermege acet yoq. Bu meselede siyaseti mustaqildir.
«Qırımtatarlar Erdoğan tarafından qullanıldı»
Yaqın şarqiy taqiqatlar Merkeziniñ müdiri İgor Semivolos, aksine, qırımtatarlar Erdoğan ve Putiniñ muzakerelerinde bir vasta olaraq qullanılğanını tüşüne:
– Türkler, belli olğanı kibi, bazarlıq etmege bileler. İlk nevbette, öz menfaatını qorçalaylar, Erdoğan da, şu cumlden. Daima türk menfaatın qorçalağan bir insandır. Meclis yolbaşçılığı ile körüşüv, maña köre, Putin ile muzakerelerniñ qurulması içün faydalanıldı. Yani, baqıñız, biz qırımtatarlarğa belli bir mevzularda tesir ete bilemiz, qırımtatarlar da öz meselelerini bizim yardımımız ile çezmege tırışalar. Demek, maña mevamımnı bildirmege yardım etecek meselelerniñ çezilmesinde de añlaşmağa mümkündir. Böyle bir şey edi. Esas vazife: Türkiyeni iqtisadiy ceetten olduqça mustaqil bir memleket etmektir. Yani, bir vaqıtları Türkiye çetel işler naziri Ahmet Davutoğlu tarafından ilân etilgen «zero problem with neighbours» («qomşular ile problemler gecesi») siyasetniñ deñiştirilmesidir. Mında aksine: sizge imkân yaratamız, amma daa da büyük problemlerni teşkil ete bilemiz. Belki, Erdoğan Türkiye toprağından Rusiye gazınıñ avuştırılması aqqında añlaşmanı qabul etmek içün qırımtatarlarnı qullandı. Faqat, men Rusiyede olğan iqtisadiyatnı közge alıp, böyle olacağını eminliknen aytıp olamayım. Rusiye imperiyası böyle alda qaç sefer bulundı. Amma, bugün Erdoğan Türkiye cenübindeki kederli vaziyetniñ fonunda öz firqadaşlarına şimaliy qomşusı ile olğan muvafaqiyetli siyasetiniñ neticelerini köstere bile. Qırımtatalar bugün yalıñız eyi neticelerge irişmek içün qullanılğan bir vasta oldılar. Bu kene de qırımtatarlarğa qol tutqan yekâne memleket ve millet – Ukraina ve ukrainlilerniñ olğanını tasdiqlay. Başqace olamaz. Digeri – başqalarnıñ menfaatıdır.
Buña baqmadan, nezaretçilerniñ çoqusı şunı tüşüneler ki, Erdoğan Putin ile qapalı qapu artında qırımtatarlarnıñ meselesini nasıl muzakere etkenini añlamaq içün vaqıt kerek. Bundan soñ nasldır bir neticelerni çıqarmaq mümkün.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar meseleleri boyunca Ukraina devlet hızmeti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yarımada ile naqliyat alâqasını blok etmek niyetini izaatlamay. Bunı Kiyevde çarşenbe künü, sentâbr 16-da, «Ukrayinskıy dim» Qırım emek ve medeniy işbirlik merkezi»niñ reisi Andrey Şçekun bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Andrey Şçekun dey ki, devlet hızmeti alâ daa çalışmay: «Qırım meseleleri boyunca devlet hızmetiniñ mevamını eşitmege isteymiz. Çünki bugün anda yalıñız karyeranı tüşüneler».
Cemaat faali QMC ve Aqyar meselelerinden devlet hızmetiniñ sabıq başı Aslan Ömer Kırımlını Meclisniñ qıtaiy Ukraina Qırım arasında naqliyat alâqasını blok etmek niyetini izaatlamağa çağırdı.
O, Qırım işğali ile bağlı meselelernen oğraşmağa mecbur olğan devlet akimiyeti organlarınıñ qırımlılarnıñ cemaat teşkilâtları ile bağı qaviy olmağanını qayd etti. Şçekun Ukraina İçki işler nazirliginiñ hadimleri Herson vilâyeti ve Qırımnıñ memuriy sıñırını blok etecek faallerniñ havfsızlığını temin etip olacağından şübesini bildirdi.
Avgust 19 künü Nazirler Kabineti QMC ve Aqyar şeeri meselelerinden Ukraina Devlet hızmetiniñ başı vazifesine Nariman Ustayevni tayinledi. Bu vazifeni eda etken Aslan Ömer Kırımlı Qırım ve Aqyar meselelerinden akimiyet vekâletlisi oldı.
Hatırlatamız, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Qırım ile memuriy sıñırnı blok etip, işğalci yarımadağa ukrain malınıñ ketirilmesini toqtatmaq niyetindeler. Qırımtatar halqınıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev aytqanı kibi, «Ukraina Qırmınıñ işğalci rejimini temin etmemeli».
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov yarımada qıtaiy Ukrainadan malnıñ ketirilmemesine bütünley azır olğanını bildirdi. Bu mevzuda «iç te qorqu olmağanını» da qayd etti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Refat Çubarov sentâbr 16 künü parlament toplaşuvında bildirgeni kibi, qırımtatarlar sentâbr 20 künü, üylede, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa mahsulatnı ketirgen yük maşinalarınıñ areketini blok etmek niyetindeler.


text: Öfölä qotqarıusılarźıñ komanda–ştab uqıuźarı ütä. Ul respublika Xökümäte yortonda operativ käñäşmä menän başlandı. Künekmälär maqsatına tuqtalıp Xökümät premer ministrı Fidus Yamaletdinov bıyıl yubiley yılında diversiyalar, terror ğämäldäre bulıuı ixtimal. Ularğa respubliqanıñ barlıq kös struqturaları la äźer bulırğa teyeş tine. Qayhı ber mäğlümättär buyınsa, respubliqanıñ başqalahında 400 gramm şartlatqıs menän ber keşe totolğan. Yämğätselekte xäüefkä halmaś ösön bıl turala asıqtan–asıq xäbär itelmäne. Başqalanıñ ber rayonındağı sığanaq äyteüensä, maşina strategik obekttar küpläp urınlaşqan rayonda tuqtatıla. Tikşereü barışında 400 gramm trotil tabıla.


text: Räsäyźä, şul uq waqıtta Başqortostanda la, 2-se dekabrźä eşläyäsäk haylau uçastkaların oyoştorou tamamlandı. Respublikala ular hanı iñ kübe – bötähe 3 meñ 546 haylau uçastqahı eşläyäsäk. Bıl tauış bireüselär uñaylığınan sığıp başqarılğan. Žuñğı mäğlümättär buyınsa respubliqala 2 million 800 meñdän aşıu keşe tauış bireü xoquğına eyä. Möhim qampaniyağa äźerlekteñ ikense etabı – haylau qomissiyaları ağzaların bildäläü - 8-se noyabrgä tiklem tamamlanırğa teyeş. Ä bına başqa urındarźa haylau mömkinlegen birgän tanıtmalarźı bıl aźnanan uq alırğa mömkin. Bınday tanıtmalar 17-se oktyabrźan birelä başlay.


text:
Ämma älegä qädär Xalıq berdämlege köne ber tirägä urıs millätçelären häm natsi taqırbaşların ğına tuplıy. Uzğan öç yıl noyäbrneñ 4-e tarixqa Rusiäneñ törle şähärlärendä uzğan Russkiy Marşlar - Urıs yöreşläre belän genä kerep qaldı. Alar isä üzläreneñ şuşı çaraların "Rusiä urıslar öçen" digän şiğärlär astında ütkärä. Yäğni Xalıq berdämlege köne Rusiädäge bar xalıqlarnı berläşterüne küz aldında totsa da, çınbarlıq älegä şundıy - noyäbrneñ 4-endä Rusiä uramnarına başlap urıs millätçeläre çığa.
Bıyıl da şul xäl qabatlanır dip farazlana. Millätçelär yöreşeneñ iñ zurısı Mäskäwdä planlaştırılğan. Şähär xakimiäte moña inde röxsät birgän. Şuña da keşe xoquqların yaqlawı belän tanılğan Svetlana Ganuşkina, urıs bulmağan millätlärgä Xalıq berdämlege könendä uramnarğa çığıp yörmäskä, öydä genä utırırğa täqdim itä.
Ganuşkina fikerençä, bu könne üz maqsatlarında qullanğan urıs millätçeläre monı xökümät oçındıruı belän eşli.
Bu fiker belän ikençe ber aktivist, SOVA üzäge wäkile Galina Kojevnikova da kileşä. SOVA üzäge näq menä ksenofobik höcümnärne küzätep häm terkäp bara.
"Bügenge köndä xakimiät xalıqnı ksenofobik eş itügä öndäp tora. Alar älbättä taqırbaşlar cinayätlären yäisä millätçelär oyışması eşçänlegen açıqtan-açıq xuplamıy. Ämma alar şul millätçel oyışmalar belän xalıq yaqlawın qazanu ölkäsendä yarışa, şul maqsatta salmağraq, ämma barıber ksenofobik süzlär qullana, törle ksenofobik çaralar kürä", di SOVA üzägennän Galina Kojevnikova.
Xakimiätneñ şundıy çaraları arasınnan bıltır köz Rusiädän gruzinnarnı quu kampaniäsen, bıyıl ğinwarda isä bazarlarnı çit il satuçılarınnan arındırunı atap bula. Soñğısın xätta prezident Putin üze xuplap çıqtı, ul, bu çara asaba xalıqnı yaqlaw öçen kiräk, dip belderde.
SOVA mäğlümätenä qarağanda, bıyıl ğına da rasaçıl höcümnärdä Rusiädä 53 keşe üterelgän, 419-ı törle cäräxätlär alğan. Ä menä rasaçıl höcümnär yasawda ğäyeplänep bar Rusiädä 17 keşe genä xökem itelgän. Xakimiät andıy höcümnärne nigezdä ğadi xuliganlıq dip kenä bäyäläwne xup kürä.
Bıyıl cäy Piterburda şundıy höcümnärneñ bersendä tatar yegete Damir Zäynullin üterelgän ide.
Kärim Kamal


text:
Odessada “Ğetman Sağaydaçnıy” fregatında Ukrainanıñ birinci qadını Marina Poroşenko ve ukrain studentler, Qırım yalısı yanında zapt etilgen ukrain deñizcilerniñ destek aktsiyasını keçirdi. Bu aqta Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ Facebook saifesinde yazılğan.
Studentler, dünyanıñ bütün yaşlarına “insan ömürlerini saqlamaq içün, cesür olmaq ve cemiyet işiniñ faal iştirakçisi olmağa” çağırttı ve “24 ukrain cenk esiriniñ azat etilmesine sebep olmaq” ricasınen muracaat etti.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Energetik strategiyalar institutınıñ eksperti Yuriy Korolçuk degeni kibi, qıtaiy Ukrainadan Qırımğa elektrikniñ berilmesi toqtatılğanından soñ Rusiye yarımadanı Kubanden elektrik energiyası ile teminlemege mecbur oldı.
Bu fikirni o dekabr 16 künü Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde bildirdi.
«Areketlerimiz ile, teessüf ki, mevamım bu, tezleştirdik, Rusiyede Qırım meselelerinde radikal adımlarnıñ tarafdarı olğanlarğa pekişmege imkân berdik. Qırımnıñ muhtar elektrik teminlevine paranıñ ayırılmasını istegenlerge», – dedi o.
Salı künü, dekabr 15-de, Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kremlden Qırımğa Krasnodar diyarından energetik köpürniñ ekinci yolağınıñ berilmesi aqqında bildirdi, o yarımadağa qoşma 220 MVt energiyasını berecektir.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Dekabr 8 künü Ukraina energetik tertibatından Qırımğa bir elektrik yolağı boyunca elektrikniñ berilmesi ğayrıdan tiklendi. Amma Qırımda alâ daa ağ qazaları yüz bere.


text:
Cumaertesi künü, fevralniñ 20-nde, «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsi Kazim Ametovğa Suvuq Sala (Gruşevka) köyüne «Rusiye polisi qıyafetinde eki belli olmağan kişi» keldi. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Facebook saifesinde bildirdi.
Onıñ malümatına köre, kelgenler Ametovdan prokuraturağa kelmesini talap etip, «şartlı olaraq mahküm etilgen statusında areket qaidelerini» bozdı, dep bildirdi.
«Kazim Ametov «polis hadimleriniñ» talapları qanunğa uyğun olğanından şübhelenip, Rusiyeniñ Qırım işğali şaraitlerinde qanunlar zaten yoq, er ay qayd olğan Rusiye Federatsiyasınıñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ hadimine telefon etti. O, «polis» talaplarına şaşıp, Kazim Ametovdan olarğa telefonını bermesini rica etti», – dep yazdı Çubarov.
Meclis reisiniñ aytqanına köre, Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetinen laf etken soñ polisler ketti.
«Kazim Ametovnıñ adisesi qorantası, soy-sopları ve qomşularını qasevetlendirdi. Biz, Kazim Ametovnıñ tuvğanları kibi, Rusiye quvetçileriniñ siyasiy mabüsniñ ayatı ve sağlığı içün telükeli ola bilecek provokatsiya ıntıluvını red etmeymiz», – dep yazdı Çubarov.
Rusiye quvet organları «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsine kelgenlerini izaatlamadı.
2020 senesi dekabrniñ 4-nde «Veciye Kaşka davasınıñ» 63 yaşında mabüsi Kazim Ametovnıñ evinde Rusiye quvetçileri tintüv keçirdi. İlk malümatqa köre, anda «tahqiqat tedbirleri» oldı. Qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl bildirgenine köre, FSB hadimleriniñ tintüvi Ametovnıñ oğlunen bağlı.
Ametov, evlerinde keçirilgen tintüv tafsilâtları aqqında tarif etti.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.