text:
Menim qomşum «Qırımbizimki», «Eyiki,bizde atmaylar», «Buyalıñızvaqtınca sürecek» ve ilâhre, ilâhre, ilâhre ğayelerniñ tarafdarıdır.
«Referendumdan» soñ öyle quvandı ki: «İra, nasıl bayram olğanı, er kes biri-birini hayırlağanını, quvanğanını körse ediñ!» Soñra, men az qaldı esimi coyacaq sözler yañğıradı: «Er şey sovet ükümetinde kibi edi…», - dep, menim quvanmağanımnı körip taaciplendi.
«Kelecegimiz o qadar parlaq olacaq! Aylıqlarnı köterirler! Balalarımız Rusiyede oqup olurlar! Ebet. Moskva ve Piterge biletler ucuz olacaq! Putin aqay sözüni berdi, men oña inanam! Endiden, tizeme Piterge qızımnen baracam, özüm barğan parağa! Başından Krasnodar ülkesine qaynanama, soñ Piterge!» – iç tınçlanmay qomşum laqırdı ete berdi.
Başta paromnen, soñ uçaqnen ketecek edi. Qızı, mektep mezunı bu yolculıqnı büyük isteknen bekley edi. Men atta, suqlandım – genç, dülber, Piter, beyaz geceler…er şey da ögde…Ah!
Biraz vaqıt keçken soñ,yolğa azırlandılar, amma Piterni endi añmay ediler, tek qartanağa baracaq oldılar (ucuz biletler yoq eken). Paromnı da hatırlamay ediler (kim ister satlernen nevbette turmağa). Trennen ketmege qarar aldılar…Ukrainanı keçip ketecek oldılar.
Yaş qız endi çoq quvanmay edi, men şaştım- qartanası da!
Qaytıp kelgenden soñ, er şey añlaşıldı. Qartanasını pek seve eken, amma onı keçenleri körgen edi. Ve yaşlar içün eglenceli merkezler olmayıp, yekâne kuvançları içkicilik olğan köyge barmağa istegi yoq edi. Men buña pek taciplendim, bu ufaq "bandera" köyçigi degil de, şeerge yaqın olğan büyük qasaba edi!
Faqat men diger şeyge daa çoq şaştım, qartanası yaşağan qasabada İNTERNET yoq eken.
Bu ise, yaş nesil içün caillikniñ bir timsalidir!
Yani tek qartnıñ evinde degil de, asılında iç bir soqaqta, iç bir evde yoq! Ne telefon, ne kabel, ne de mobil telefonlardaki internet yoq…
İnternet olğan eñ yaqın köy qayda dep sorasam, qız şeerde olmalı, dep cevaplandı, çünki qomşu köylerde de internet bağı yoq. Yani, Rusiye köylerinde yekâne malümat qaynağı televizordır! (belki er yerde degil) Bu adamlar diger qaynaqlardan marum qaldılar.
Ve bu kibi köyler çoqtır. Olarğa aqiqatnı kim aytar? Qomşumnıñ bu ikâyesi sayesinde, malümatsız qalğan rusiyelilerni acıdım ve atta, özümcesine aqladım.
O qadar bahtsız olğanlarını bilmegen, bahtlı insanlar!
İrina Osiik, ukrain pasportı olğan qırımlı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


c: text/html

text:
1944-ünci yılnıñ mayıs ayında İosif Stalin emri ile qırımtatar halqını Qırımdan sürgün ettiler. Evge qaytmaq içün olarğa onlarnen yıllar kerek oldı: birevleri becerdi, başqaları alâ daa yarımada tışında yaşay. "Terrorcılıq" maddesi boyunca maküm etilgen Muslim Aliyevniñ anası da istista olmadı.
Dilâra Aliyeva 83 yaşında. Cenkniñ başlamasını ve sürgün kününi deyerli daqqa-daqqa hatırlay. 1944-ünci yılğace o qorantasınen Aqmescitte Volodarskogo soqağında yaşadı. "Qarışıq bir azbarda yaşadıq: ermeniler, ruslar, yunanlar ve biz - bir qırımtatar qorantası. Cenk başlağanda, saba töşekten turğanım ve ortalıqta kimseniñ olmağanını hatırlayım. Bütün qomşular qapı yanındaki reproduktor yanında toplanıp, nemse faşist uçaqları sıñırnı keçkenleri, bombalav başlağanı aqqında diñley edi. Büyükler bayağı vaqıt laf ete edi, yeudiyler olduqça tez ketmek kerek, dep ayta ediler", - hatırlay Aliyeva.
Cenk vaqtında onıñ qorantası bombalav ve açlıqtan qurtarılıp, eki kere köçe edi. Başta Aluştağa kettiler, soñra - Bağçasarayğa, Dilâra Aliyevanıñ babasınıñ vatanına, andan da sürgün etildiler.
"O hayırsız gecede, mayısnıñ 18-inde qorqunçlı bir gümbürdiden, qapı qaqılğanından uyandıq. Onı açıp üç asker kirdi ve biz pek aşıqtıra ediler, quva ediler desem olur. Qayda ve nege - añlaşılmay edi. Epimizni Han Cami yanındaki meydanda topladılar", - hatırlay Aliyeva.
Er kes oturdı ve taliyini bekledi: kimse kimseni ozğarmadı, kimse ağlamadı, episi sadece oturıp ölümini bekledi
Qorantalarını bölgenlerini ayta: kimerlerni Uralğa yolladılar, onı ise babası, anası ve ağa-qardaşları ile - Özbekistanğa. "Bizde kerçek veba edi. Bizni atta baraqqa degil, bir aranğa yerleştirdiler. Anda yılan, çayanlar bar edi, dımlı topraqta yuqladıq. Er kes oturdı ve taliyini bekledi: kimse kimseni ozğarmadı, kimse ağlamadı, episi sadece oturıp ölümini bekledi. Babam birinci açlıqtan keçindi". Keççe Dilâra hanımnıñ anası da vefat etti, o tütün zavodında çalışa edi: "O, yerli özbek qadınlarınen davalaştı ve olar tütünni toquğan inenen qursağını teştiler. Anda qırımtatarlarğa munasebet bölye edi".
Keççe Dilâra hanım aqayğa çıqtı ve Aliyeva soyadını aldı. Olar Qırımğa qaytmağa bir qaç kere ıntıla ediler: 1975-inci yılda, keççe, üç yıldan soñ, 1978-inci yılda. "Bu qırımtatarlarnıñ quvulğanı pek deşetli bir devir edi: bir maşna keldi, içinde on drujinnik otura edi. Yerli sakinler sürgün etilgen qomşusına yardım etip olamasın dep, eki maşna soqaqnı qapata edi ve adamnı, eşyasınen beraber maşna içine atıp, alıp kete ediler", - ikâye ete Dilâra hanım.
1560 дHeй oH B TюpbMe. OH дoчky BыдaTb зaMyж He cMor, oH BHyka Ha pykи BзяTb He cMor, oH пoздpaBиTb иx He cMorДиляpa AлиeBa
Kene Aqmescitke olar qaytıp olamadı, Qarasuvbazar rayonınıñ Yañı Burulça köyünde yerleştiler. Dilâra Aliyevanıñ eki oğlu bar: büyügi Emir Rostov-na-Donu şeerindeki aliy oquv yurtunıñ qurucılıq bölüginde oqudı. "Şimdi bu şeerde onıñ qardaşı, küçük oğlum Muslim otura, - yanıp qoşa o. - Ekisi de doqsanıncı yıllarda Eski Qırımda cami qurulışınen oğraşa edi. Betonlı garajlarda oturdıq, özlerine ev qurmaq yerine, olar cami qura ediler".
2016 yılnıñ mayıs ayında Muslim Aliyev FSB hadimleri tarafından tutuldı. Onı "Hizb ut-Tahrir" teşkilâtına aitliginde qabaatlap, şiddetli koloniyada 19 yıllıq apis cezasına maküm ettiler. Bu, 2014-ünci yıldan berli Qırım "Hizb ut-Tahrir davaları"nıñ iştirakçileri alğan eñ uzun müddettir.
Dilâra Aliyeva oğlunı soñki sefer 2018 yılda kördi, o vaqıt niayet körüşüv razılığını alğan edi. O 2016 senesiniñ mayısına "qanlı ay" dey ve oğlunı soñki sefer evde, FSB hadimleri elindeki qırçmanen haneden çıqarğanda körgenini tarif ete. O, oğlunıñ qaç künden berli apis olğanını yañlışsız ayta: "1560 kün apistedir. O qızını aqayğa berip olamadı, tornunı eline alıp olamadı, o olarnıhayırlap olamadı. Buña ne dersiñ? Bu genotsiddir. Basqı devam ete, olar iç de toqtamağan edi".
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırım ile memuriy sıñırda kiriş/çıqış nezaret noqtalarında 1200-den ziyade yük maşinası tura ve işbu sayı ep artmaqta.
Bunı Ukraina Devlet sıñır hızmeti memuriyetiniñ matbuat vastaları ile munasebeti boyunca bölügine esaslanıp, UNİAN bildire. Olğan malümatqa köre, soñki künleri devamında nezaret noqtalarında maşinalarnıñ sayısı biñden ziyade edi. Dekabr 18 künü Ukraina qıtaiy qısmından yolğa çıqqan yük maşinalarnıñ sayısı daa da arttı. «Kalançak», «Çaplinka», «Çonğar» nezaret noqtalarınıñ er birisinde 400 maşina bar.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, nevbetlerniñ esas sebebini – Rusiye tarafı 2015 senesi yanvar 1-den Ukraina qıtaiy qısmından ketirilgen mahsulatnıñ qayd etmesini planlaştırğanı ile bağlaylar. Bunıñ ile bu kibi vaziyet, adet üzre, yañı yıl arfesinde yüz bere.
«Ukraina devlet sıñır hızmeti yolaqnı boşatmaq içün areket ete. Şimdi nezaret noqtalarında sıñır bekçilerniñ sayısı artmaqta, mümkün olğanda, naqliyatnıñ resmiyleştirüvi içün qoşma noqtalar teşkil etile», – deyler matbuat hızmetinde.
Sıñırcılarnıñ malümatına köre, areketniñ mürekkepleşüvi maşinalarnıñ teşkerüvinde ufaq-tüfek şeylerge ilişken Rusiye tarafından sebep yüz bere. Adet üzre, bir maşinanıñ teşkerüvine rusiyeliler bir saatten ziyade vaqıtnı sarf eteler.
Devlet sıñır hızmetinde olğan malümatqa köre, Qırımdan yolğa çıqqan yük maşinaları olarnıñ hadimleri tarafından problemsiz teşkerile, şunıñ içün Ukraina qıtaiy qısmına nevbet iç te yoq.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Amsterdamda «skit altınlarınıñ» qanuniy saibine qaytarılması aqqında mahkeme qararı – Ukraina, Rusiye ve Avropa haber vastalarında aynı şekilde aydınlatılğan az sayıdaki haberlerden biridir. İç şübesiz, birinci şok keçken soñ, rusiyeli propagandacılar bizge oğursız felemenkliler aqqında bir çoq masallar uydırar, resmiy şahıslar ise muzakere etip başlaycaqlar, sanki dava daa yekünlenmedi ve Rusiye mıtlaqqa oña ait olmağan hazinelerni elde etmek içün çare tapacaq.
Lâkin şimdilik aytılacaq tek bir şey qala: «skit altınları» Ukrainağa qaytarılmaq kerek. Sadece çünki o Ukrainadan Felemenkke yollanılğan edi. Bu muzey eksponatlarınıñ Rusiye ile iç bir alâqaları yoq. Topraqnı işğal etmege mümkün, andaki ealini öz vatandaşları olaraq ilân etmege mümkün, lâkin bu areketler uquqqa ve şahsiy mülkiyetke iç bir türlü tesir etmey. Böyle ökünçli vaziyetlerge 1917 senesinden soñra bolşevikler de rast kele edi. Şimdi ise olarnıñ zemaneviy mirasçıları – Putin, Şoygu, Aksönov ve saire leş qartalları, aynı şariatlerge oğrarmaq mecburlar.
Qırım ve yarımadadaki variyetke saiplik aqqına tayanğan iç bir halqara davada Kreml qazanıp olamay
Lâkin aynı zamanda Amsterdam mahkemesiniñ qararı bir adiy şeyni añlata, ve onnen Rusiye de esaplaşmaq kerek olacaq. Qırım ve yarımadadaki variyetke saiplik aqqına tayanğan iç bir halqara davada Kreml qazanıp olamay. Çünki halqara uquq nazarından er şey açıq-aydın: arbiy küç qullanıldı, işğal kerçekleşti, bundan soñ halqara uquqqa ve ukrain qanunlarına iç bir alâqası olmağan «referendum» keçirildi, ve soñra yerli akimiyetniñ qanunsız qararları qabul etildi. Soñra da, Rusiye Esas qanunına, Ukraina Esas qanunına ve Rusiye Federatsiyasınıñ halqara mecburiyetlerine zıt şekilde – başqasınıñ toprağı Rusiyege ait olğanı ilân etildi. Noqta. Mevcut olğan kontrol ise iç bir uquqiy üstünlik bermey.
Qırımnıñ «Rusiyege ait olğanını» ancaq halqara uquqqa qulaq asmağan biri qabul ete bile
Putin rejiminen Qırım aqqında «añlaşma» qurmağa tırışacaq er angi devlet bunı tüşünmek mecbur olacaq. Elbette ki, sanktsiyalarnı lâğu ete bileler, «qırımlılar özleri istegeleri» ve yarımada sakinleri işğaci-devletnen pek bağlı olğanları aqqında laf ete bileler. Lâkin uquqıy asılnı bu iç te red ettirmez. Qırım işğalinen razı olğan devlet – özü de işğalniñ iştirakçisi olur. Jurnalist ya da siyasetçilerniñ nazarında degil de, uquqıy noqta-i nazardan böyle olacaq. Ve Amsterdam mahkemesi bunı nevbetteki kere tasdiqladı.
Halqara uquq nazarında Qırım iç bi zaman zemaneviy Rusiye Federatsiyasınıñ qısımı olmadı da, olmaycaq. Bu sebepten Qırımnıñ «Rusiyege ait olğanını» ancaq halqara uquqqa qulaq asmağan biri qabul ete bile.
Lâkin böyle devletlerniñ sıayısı ket-kete azlaşa.
Vitaliy Portnikov, jurnalist ve siyasiy izaatçı, Radio Svoboda közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya ile bazarertesi künü, dekabr 8-ne, belgilengen körüşüvi keçirilmedi. Bu aqqında Çiygoz Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Meclis reis muavininiñ aytqanına köre, o, Qırım «prokuraturasına» Poklonskaya aytqan saatte – saat 15-te – keldi. Lâkin onı qabul etmediler.
«Men qırq daqqa qabul odasında bekledim. Lâkin onıñ odasına öyle de kiremedim. İnsanlar kirgenini ve çıqqanını kördim. Yazıq ki, daa beklemege imkânım olmadı – saat 16-da başqa körüşüvim bar edi», – dep ayttı Ahtem Çiygoz.
Onıñ qayd etkenine köre, Poklonskaya belgilegen vaqıtta o kene de onıñnen körüşmege azır.
Meclis reisiniñ muavini bildirdi ki, o, dekabr 6-da aqşam Qırım sıñırından keçer eken, prokuror onı Qırımda bir de bir kütleviy tedbirler keçirilmesiniñ yasağı aqqında ihtar etti.
«Poklonskaya ile laf etip, Qırımda ğayıp olğan insanlar, Rusiye qanunları çerçivesinde milliy aqlarımıznı qorumaq içün mitingler yasağı aqqında ayttım. O, bazarertesi künü körüşip, bu aqqında qonuşmağa teklif etti», – dedi o.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Qırım akimiyeti qırımtatarlarğa dekabr 10-da İnsan aqlarını qoruv künü munasebetinen bir de bir aktsiyalar keçirilmesini yasaq etti.


text:
Kyivde mart 17-de «Mustafa Cemilev. Mazun olmağan» kitabınıñ taqdim merasimi keçirilecektir. Kitap müellifleri «Ukrainskaya pravda» neşiriniñ baş muarriri Sevgil Musayeva-Borovik ve «KrımSOS» cemaat teşkilâtınıñ esasçılarından biri Alim Aliyev olalar.
«Kitap olacağını tüşünmegen edik. Birinci körüşüvimiz (Mustafa Cemilev ile – QA) Donbassta cenk tedbirleri başlağan soñ oldı, intervyü basacaq edik, amma neşriyattan bir muracaat keldi, bizler tercimeiyallı bir kitap degil, Qırıda işğalden soñ neler ola ve Cemilev özü ne yapqanını yazmağa qarar aldıq», – dep tarif etti Qırım.Aqiqatqa Musayeva-Borovik.
Kitapta baş qaramannıñ intervyüları ile beraber qırımtatar milliy areket iştrakçileri ve sovet dissidentlerniñ baqışları, em de Qırımnıñ şimdiki vaziyeti aks ettirilgendir
«Anda eki parallel sızıq bar – Cemilevniñ ayatı ve yarımada ayatı, qırımtatarlarnıñ işğalden soñ vaziyeti. Qırımtatar milliy areketinen bağlı çoq malümat da bar, areket qaramanları, sürgünlik ve qırımtatarlar üzerinde olğan esnaslar bar. Kitap qırımtatarlarnıñ tarihınen tanış ete», – dep qoşştı Musayeva-Borovik.
«Mustafa Cemilev. Mazun olmağan» kitap eki tilde – rusça ve ukraince çıqa, cemi 7 biñ nushası bar.
Oquyıcılarğa kitap «Knijnıy arsenal» halqara festivalinde taqdim etilecektir.
Mustafa Cemilev – qırımtatarı, SSCB zamanınıñ ve Ukrainanıñ siyasiy ve cemaat erbabıdır. Qırımtatar milliy areketiniñ reberlerinden birisi, uquq qorçalayıcı, dissidentler areketininiñ iştirakçisi, siyasiy mabus, Ukraina halq deputatı, 2014 senesi avgust 20-den başlap Ukrana prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisidir.
2014 senesi mart 20-de Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı olaraq tanıdı. Bu qararğa 283 deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil etmektedir.


text:
"İstanbulnıñ töreklär qulında buluın qabul itä almıylar"
Ärdoğan Ayasofiyanı ğıybadätkä açu prośessında yasalğan açışlar belän urtaqlaştı
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan İstanbulnıñ törek milläte häm möselmannarnıñ qulında buluın qabul itä almawların söyläde. Ul Milli küzläw oyışmasınıñ İstanbul töbäk idaräse yaña binası açılış tantanasında çığış yasadı.
“Yawlap aludan soñ ğasırlar ütügä qaramastan, äle haman İstanbulnıñ törek milläte häm möselmannarnıñ qulında buluın qabul itä almawların küräbez,”-dide Ärdoğan.
Ul Törkiyä yasağan här adım, här ğamälneñ dön’yanıñ iğ’tibarın cälep itüen söyläde.
“Ayasofiyanı ğıybadätkä açu prośessında İstanbulnıñ 1453tän birle törek cirläre buluın qabul itüdä awırsınuçılar barlığına şahit buldıq,”-dide ilbaşı.
Üz çığışında Ärdoğan Milli küzläw oyışmasınıñ Liviyädäge ğamällären dä telgä aldı.
“Liviyädä säyäsi çişeleş urınına xärbi yullarnı yaqın itüçe tüntäreleşçe Xafternıñ alğa baruın tuqtatuda Milli küzläw oyışması täêmin itkän mäğ’lümat häm operaśion yärdäm uyınnı üzgärtüdä zur rol’ uynadı. Tışqı küzläwdä yoğıntı mäydanıbız torğan sayın kiñäyä. Monıñ näticäsendä ilebez barlıq platformalarda regional’ häm dön’yaküläm köç bularaq urının ala başladı,”-dide ul.
Räcäp Tayyip Ärdoğan milli küzläw oyışmasınıñ kriptologiya, kiber kiñlek, iyärçen, signal küzläw mäydannarında da dön’ya külämendä êşçänleklär alıp baruın assızıqladı.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyä İlbaşı Ärdoğan Azärbaycanda
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan ber könlek êşlekle säfär belän Azärbaycanda


text:
Keriç köprüniñ qurucıları Qırım yarımadası tarafından köpür keçitiniñ demiryol qısmında rels töşemege başladı, dep bildire «Krımskiy most» (Qırım köprü – QA) Rusiye haber merkezi.
Qayd etile ki, köpür qurucıları 38 kilometr rels töşemeli. Taqımlar Qırım ve qomşu Rusiyeniñ Kuban tarafından biri-birine taba kete. Taman tarafından relsler keçken sene yazda töşemege başladılar. Bugünki künge qadar köpürde rels şpala parmaqlığınıñ yarısından ziyadesi qoyuldı, dep qayd ete haber merkezi.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rusiyeniñ arheologiya institutınıñ alimleri Keriç civarındaki «Tavrida»yolunıñ qurucılığı alanında «Gorodişçe 11 kilometr» qasabasındaki qazuvlarda Roma imperatorlığınıñ zamanlarından qalğan köy çiftligini taptı. Mında Bospor çarlığınıñ «orta sınıf» temsilcileri yaşağan edi.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşina qısmı yengil maşinalarnıñ keçişine bu sene mayıs ayında açıldı. Oktâbrniñ 1-nde yük maşinalarınıñ areketi açıldı. Köpürniñ demiryol qısmı daa qurulmadı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kremlniñ halqara uquqqa emiyet bermegeniniñ daa bir delili ola, dep bildirgen edi.
Avropa Birligi ve ABD Rusiye ve işğal altındaki Qırım arasındaki Keriç köprüniñ qısmen açılışını takbih etti. Ukraina tarafı 2014 senesi Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye ile köpür qurucılığı añlaşmasından çıqtı.


text:
Qıtayda koronavirusqa oğrağanlarnıñ sayısı 70 biñni aştı, dep bildirdi memleketniñ Milliy sağlıq komissiyası. Onıñ malümatına köre, tasdıqlanğan hasta sayısı 70 548 ola, 1770 insan can berdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Berilgen malümatqa köre, soñki kün devamında 2048 yañı hasta qayd etildi, bu raqam keçken künden 39-ğa daa yüksek ola. Ölgen daa 105 kişi aqqında da haber etile.
Yaponiya akimiyeti memleketniñ yalısında karantinde turğan Diamond Princess gemisinde daa 70 kişi hastalanğanını ilân etti, gemide hastalarnıñ umumiy sayısı 355 oldı.
ABD Tokio elçihanesiniñ malümatına köre, fevralniñ 16-nda eki çarter uçağı Yaponiyadaki gemiden amerikalılarnı alıp, ABDge uçtı. Memleketine kelip 14 kün karantinde qalacaq 340 amerikalı gemiden alınğanını bildireler. Koronavirusnen hastalanğanlar Yaponiyada qala.
Şimdi Qıtaydan ğayrı, aman-aman 30 memlekette 500 insan hasta oldı. Frenkistan, Gonkong, Filippinler ve Yaponiyada dört kişi öldi.


text:
İşğal etilgen Qırımda tasil, ilim ve gençlik «nazirligi» «Qırımtatar tili» ve «Qırımtatar edebiyatı» fenleri boyunca farqlı seviyeli bir qaç oquş programmalarınıñ leyhalarını azırlay.
Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire ki, böyle bir leyha ilk sefer azırlanacaq. Berilgen malümatqa köre, «qırımtatar tili ana tili ve ana tili olmağan til olaraq mektepten aldın teşkilâtlar ve Qırımnıñ umumtasil teşkilâtlarındaki 1-11-inci sınıflarında ögrenilecek».
Programmalarnı mektepten aldın, başlanğıç, esas ve orta tasilniñ Federal devlet tasil standartlarına köre azırlaylar, – dep qayd ettiler Qırım tasil «nazirliginde».
2014 senesi mart 16-da Qırım ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında «referendum» olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de Amerika Qoşma Ştatları işbu rey berüvni tanımadılar.


text:
Qırımda uquq qoruyıcılar Aqmescit rayonı eki sakini – Memet Selimov ve Osman İbragimovnıñ öldürüvinde şeklengen 31 yaşında erkekni yaqaladılar.
«Qıdıruv tebirlerniñ keçirilmesi neticesinde uquq qoruyıcılar öz qabaatını tanığan 31 yaşında erkekni yaqaladılar. Olğan malümatqa köre, cinayet turmuş sebebi negizinde yapıldı», – dep bildire Rusiye İçki işler nazirliginiñ Qırım idaresiniñ matbut hızmeti.
Matbuat hızmetinde deyler ki, qırımtatarlarnıñ cesetleri Aqmescit rayonı qasabalarınıñ birinde tapıldı. Şeklengen şahısqa nisbeten Rusiyeniñ Qırım boyunca Taqiqat komiteti Rusiye Federatsiyasınıñ Cinaiy kodeksiniñ 105 maddesi 2 qısmı — öldürüv boyunca cinaiy işni açtı.
Bildirilgeni kibi, 1986 senesi doğma Memet Selimov ve 1988 senesi doğğan Osman İbragimovnıñ belgisiz şahıslar tarafından Aqmescit civarıda tutulması mümkün edi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada bir qç qrımtatarı belgisiz ğayıp oldı. Qırımda taqiqat komiteti cinaiy işlerni açsa bile, bu insanlarnıñ bulunuv yerleri aqqında alâ daa malümat yoq.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesinde 2014 senesi fevral 26 künü Aqmescitte olıp keçken miting fotoresimleri tedqiq etilip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz anda qayd etilmedi. Bunı Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov video izaatında ayttı.
Videonı Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Facebook saifesinde derc etti.
Polozovnıñ aytqanına köre, 2017 senesi yanvar 16 künü oturışınıñ birinci qısmında mahkeme prokuror bergen delillerni tedqiq etti: 2014 senesi fevral 26 mitinginiñ fotoresimlerini.
«Saat 14:24-ke qadar fotoresimler tedqiq etildi. Bu vaqıtqa qadar fotoresimlerde bir de bir kütleviy çatışmay qayd etilmey. Ahtem Çiygoz da yokh, zarar körgen şaatlarnıñ malümatı kerçek degil. Olar Çiygoz miting iştirakçilerini idare etip, açılğan koridorda yüre edi, dep aytqan ediler», – dedi advokat.
Yanvar 16-da Polozov «Çiygoz davasınıñ» mahkemesinde «zarar körgenniñ» malümatları onsız seslendirildi, dep bildirgen edi.
Advokatnıñ aytqanına köre, nevbetteki mahkeme oturışı yanvar 17-ne belgilendi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Qırım «mahkemesi» Çiygoznı aprel 8-ne qadar apiste qaldırmağa qarar alğan edi.


text:
Dekabrniñ 6-nda Ukraina Yuqarı Radasında qırımtatar halqı birinci Qurultayınıñ 100-yıllığına bağışlanğan tantanalı toplaşuvı ötkerilecek. Oktâbrniñ 5-nde ukrain parlamenti öz toplşuvında bunen bağlı qararını qabul etti, dep yaza öz Facebook saifesinde halq deputatı Refat Çubarov ve vesiqanıñ kopiyasını derc ete.
Qırımtatar halqınıñ birinci Qurultayı 1917 senesi Bağçasarayda ötkerilgen edi. O zaman qırımtatar devletçiligi tiklenip, Noman Çelebicihan yolbaşçılığında Qırım halq cumhuriyeti ilân etilgen edi. Bolşevikler ordusı qırımtatarlarınıñ devletçilik teşebbüsini bastıraraq, Çelebicihannı öldürgen ediler.


text:
Keriç parom keçitiniñ yük ve yolcu yolağı dörtünci kün çalışmay. Keçitte maşinalardan nevbet ep artmaqta.
Bunı Yekâne naqliyat müdirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, Keriç boğazından keçken kün devamında iç bir sefer yapılmadı.
«Al-azırda Novorossiysk limanında nevbette 250 yük maşinası, Keriç balıq limanında – 460 yük maşinası turmaqta. «Kavkaz» limanınıñ yolcu yolağında 320 maşina, «Krım» limanında – 245 avto nevbetni bekley», – deyler müdirlikte.
Müessisede qayd etkenleri kibi, yük ve yolcu yolaqları ava şaraitlerniñ eyileşüvine qadar qapalı olacaq. Saba, oktâbr 27 künü, Keriç boğazında yel suratı 15-20 m/s, deñizniñ dalğalanuvı 15-25 dm edi.
Qırımda furtuna havfı oktâbr 27 kününe qadar ilân etilgendir.


text:
AQŞ devlet kâtibi vazifesine namzet olğan CIA mudiri Mayk Pompeo, Rusiye tarafından Qırımnıñ ilhaqını tanımaycağını bildirdi.
Pompeo, Senattaki diñlemeler esnasında: «Bunıñ olmaması içün dögüşecem. Bu prezidentniñ qararıdır, lâkin ebet, bu, asla qabul etilmez adım olur edi», – dedi.
Ukrainağa öldürici silânıñ berilmesine qol tutasızmı, degen sualge memur musbet cevap berdi ve, Moskva Minsk añlaşmalarınıñ ukümlerini yerine ketirmegence ve tecavuzını toqtamağance, Ukrainadaki tecavuzı içün Rusiyege qarşı tatbiq etilgen sanktsiyalarnıñ quvette qalmaq kerekligini tasdiqladı.
Mart 13-te AQŞ prezidenti Donald Tramp, Reks Tillersonnı AQŞ devlet kâtibi vazifesinden azat etkenini bildirdi. Prezident, Amerikanıñ tış işleri muessisesiniñ başına Merkeziy istihbarat idaresi (CIA) mudiri Mayk Pompeonıñ keçecegini ve onıñ muavini Cina Gaspel CIAnıñ başlığı olacağını qayd etti.


text:
Terrorçılar täêsirsez xälgä kiterelde
Terror oyışmalarına qarşı köräş däwam itä
Ğıyraqnıñ tön’yağındağı Pänçä Şimşek töbägendä 2, Solıx çişmäse häm Färat qalqanı töbäklärendä şulay uq 2 terrorçı üterelde.
Bu xaqta mili saqlanu ministrlığı xäbär itte.
“Törek ğaskäre Ğıyraqnıñ Pänçä Şimşek töbägendä urınnarı bilgelängän 2”PKK”lı terrorçı belän, Solıx çişmäse häm Färat qalqanı töbäklärendä höcüm itärgä tırışqan “PKK/YPG”lı 2 terrorçını täêsirsez xälgä kiterde” diyelä ministrlıqnıñ belderüendä.
Bäyläneşle xäbärlär
Ärdoğan Süriyä häm Äfğanstan turında fikerlären citkerde
Törkiyä İlbaşı: “(Süriyädä) terror oyışmasına, AQŞ häm rejim yaqlawına qarşı kiräkle härtörle köräş alıp baraçaqbız”
“Yäşen” häm “Acağan” terrorçılarnı suqtı
Şul isemnärdäge xäräkätlär barışında distädän artıq terrorçı yuq itelde


text:
Sänäğät’ citeşterü indeksı näticäläre bilgele buldı
Ul avgustta aylıq bazada 5,4%qa, yıllıq bazada 13,8%qa artqan
Törkiyä statistika oyışması 2021 nçe yılnıň avgust ayına qağılışlı sänäğät’ citeşterü indeksı näticälären açıqladı.
Älege mäğ’lümatlardan kürengänçä, yıl fasılı häm kalendar’-plan täêsirennän arındırılğan sänäğät’ citeşterü indeksı avgustta aylıq bazada 5,4%qa, yıllıq bazada 13,8%qa artqan.
Sänäğät’neň bäyläneşle tarmaqlarına küz salğanda bıyılnıň avgustında taw sänäğäte tarmağı annan êlekke yılnıň şul uq ayı belän çağıştırğanda 9,4%qa, citeşterü sänäğäte tarmağı 14,2%qa, êlektr, gaz,kondiŝioner êşläp çığaru häm taratu tarmağı indeksı 9,4%qa artqan.
Bäyläneşle xäbärlär
Livanda maşina yörtüçeläreneñ yağulıq protestı
Livan başqalası Beyrutta maşina yörtüçeläre artqan yağulıq bäyälärenä rizasızlıq belderü öçen maşinaları belän yullarnı transport xäräkätenä yaptı
Törkiyä-Afrika iq’tisad häm êş forumı atnakiçen ütkäreläçäk
Törkiyä-Afrika iq’tisad häm êş forumınıñ öçençese İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan qatnaşuında häm Säwdä ministrı Mäxmät Muş räislegendä pänceşämbe könne İstanbulda başlana
Angliyägä çuçqa suyuçı kiräk
Britaniyä duñğız ürçetü assośiaśiyäse mäğ’lümatlarına qarağanda, ildä suyılırğa tiyeşle yaqınça 120 meñ çuçqa bar


text:
Aq qorçalayıcı teşkilâtlar Rusiye akimiyetinden Rusiye kontrolindeki Aqmescit mahkemesiniñ qararınen ekspertiza yapılması içün Aqyar psihiatrik hastahanege bir ayğa yollanılğan Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Aleksandr Sizikovnı azat etmesini talap ete.
Bu ariza oktâbrniñ 16-nda ZMINA İnsan aqları merkezi tarafından derc etildi.
«Aleksandr Sizikov I derece saqatıdır, 2009 senesi tamamen soqurlaştı. Dindar musulman olıp, musulman ve qırımtatarlarnıñ taqip etilüvini takbih etken edi. Apiske alınmazdan evel Sizikovnı baqqan «Topçik» din cemiyetiniñ başı, siyasiy mabüs Edem Smailovğa qol tutmaq içün eki kere bir kişilik narazılıq aktsiyalarına çıqqan edi», – dep hatırlata aq qorçalayıcı teşkilât.
Olar Qırımdaki mahkeme qararından «tamamen soqur olğan insannıñ ihtiyaclarını qarşılaycaq şaraitler psihiatrik hastahanede olıp olmağanına dair malümat olmağanı içün» qasevetlene.
«Belli şarait ve başqasınıñ yardımı olmasa, Sizikovnıñ aqları bozula bile, hususan namus ve itibar ürmeti aqqı, insaniyetsiz ve aşalağan munasebetke oğramamaq aqqı ve şahsiy ayatqa sayğı aqqı bozula bile», – dep qayd etile arizada.
Aq qorçalayıcılar, Qırımdaki Rusiye akimiyeti tutulğan ve apiske alınğan insanlarnı psihiatrik hastahanelerge ilk sefer yollamay, dep qayd ete.
Yazğan arizalarında Sizikovnı psihiatrik müessisege yatqızmaq qararını «sebepsiz» dep, onıñ lâğu etilüvini talap ete, em de o ve diger musulmanlarnıñ taqibini toqtatmağa talap ete.
Aq qorçalayıcılar, halqara toplulıqnı Rusiye akimiyetiniñ böyle taqiplerini takbih etmesine ve şahsiy sanktsiyalar kirsetmesine çağıra.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi oktâbrniñ 14-nde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Aleksandr Sizikovnı Aqyar şeer psihiatrik hastahanesine mahkeme-psihiatrik ekspertizasına bir ayğa yollamağa qarar aldı.
Ukraina Rusiyeden FSB tarafından «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını qurğanında qabaatlanğan qırımlı Aleksandr Sizikovnı azat etmesini talap ete.
Bundan evel Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi, qırımlı Sizikovnı «ceza psihiatriyasından qorumağa» niyetlene, dep bildirdi.
Tintüvler iyülniñ 7-nde saba erte yedi qırımlınıñ evinde keçirildi: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında yaşağan Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında yaşağan İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde yaşağan Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde yaşağan Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) qasabasında yaşağan Vadim Bektemirov ve Aluştada yaşağan Dilâver Memetovnıñ evinde.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, «Qırım sakinleri arasında terror mefküresini yayğan, qırımlı musulmanlarnı özüne celp etken» «Hizb ut-Tahrir» bölügini qurğanından ve iştirak etkeninden şübheli sayılğanlar tutuldı.
İyülniñ 7-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını qurğanından şübheli sayılğan Sizikovnı ev apsine yolladı. Sizikov birinci derece saqatı olı, 2009 senesi soqurlaştı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Ukraina Yuqarı Şurasında ukrain, qırımtatar, ingliz ve rus tillerinde yazılğan «Qırım – Ukrainadır» levhası peyda oldı.
Qırım.Aqiqat neşirine «Ukrain evi» Qırım cemaat teşkilâtınıñ reisi Andriy Şçekun aytqanı kibi, böylilkenen «Qırım» firqalarara birligi Qırım işğali munasebeti ile keçirileyatqan aktsiyağa qoşludı.
«Ukraina Yuqarı Şurasınıñ toplaşuv salonında dört tilde yazılğan «Qırım – Ukrainadır» levhası peyda oldı. Halq deputatlarına «Qırım – Ukrainadır» yazısı ile 100 futbolkanı tarqattılar. Bugün Yuqarı Şurasınıñ ayatlarında «Qırım.İşğal» fotosergisi açıldı. Umumiy cemaat aktsiyamıznıñ maqsadı – işğal etilgen Qırımnıñ meselesine cemiyetniñ diqqatını çekmektir», – dedi Andriy Şçekun.
Bunıñ ile işbu levha ukrain uçucısı Nadejda Savçenkonıñ Moskva SİZOsında bulunğanına qarşı tutqan açlıq künleriniñ miqdarını bildire.
Ukrainada Qırım işğaline qarşı informatsion kampaniyası başlandı, teşebbüsçileri Qırımdan köçip kelgenlerniñ cemaat teşkilâtları oldı. Kampaniya çerçivesinde fotosergiler, brifing, telemarafon, konferentsiyalarnıñ keçirilmesi planlaştırıla.
İnformatsion kampaniyası aprel 10-na qadar sürecek ve Ukraina Yuqarı Şurasında Qırım işğaliniñ yıllığı mevzusında cemaat muzakereleri ile yekünler. Kampaniya çerçivesinde Qırımnıñ barışıq qaytarılması boyunca ğaye yarışı, Ukraina Yuqarı Şurasında fotosergi, Ukraina Nazirler Kabinetinde Qırım işğali ile bağlı problemlerniñ al etilmesi boyunca tögerek masa ötkerilecektir.
Teşkilâtçılar arasında – «Krım SOS» cemaat teşebbüsi, «Ukrain evi», «Almenda» maarif merkezi, Strategik taqiqatlarnıñ Qırım institutı, «Yevromaydan SOS», «Gromadske» radiosı ve Qırımdan köçip kelgenlerniñ diger teşkilâtları bar.


text:
İyülniñ 1-nden başlap Qırımda bazı ağır maşna çeşitleri içün mahsus areket tertibi mecbur etilecek. Asfaltnı qorumaq içün yaz mevsiminde qomşu Rusiyede qabul etilgen bu kibi sıñırlamalar aqqında Kremlniñ nezaretindeki Qırım akimiyeti haber ete.
«2017 senesi iyülniñ 1-nden başlap sentâbrniñ 30-na qadar saat 10:00-22:00 aralarında, Qırım Cumhuriyetinde Rosgidrometniñ köstergen ava arareti 32 dereceden sıcaq olğanda Qırımnıñ regional yollarında areket sıñırlanacaq», – dep haber etile.
Yarımadanıñ şimdiki akimieti, böyle tedbir alınsa «avtomobil yolları vaqıttan evel bozulmaycağını ve közge alınmağan tamir işlerine devlet bücetinden ziyade para masraf etilmeycegini» tüşüne.
Evel haber etilgeni kibi, raatlıq mevsimi devamında Keriç-Aqmescit trassasında yük maşnaları ancaq gece vaqıtında areket etip olacaq.
Kremlniñ nezaretindeki Keriç memuriyeti 2016 senesi şeerde avtomobil yollarınıñ cemi uzunlığı tahminen 400 km teşkil etkenini ve olarnıñ 80% maşnalarnıñ telükesiz areketi içün kelişmegenini ve tamir etilmek kerek olğanını bildirgen edi.


text:
New Yorktaki Jurnalistlerni qoruv komiteti işğal etilgen Qırımda tutulğan Azatlıq Radiosınıñ ştattan tış hadimi (Qırım.Aqiqat leyhası) Vladislav Yesipenkonıñ acele azat etilmesini talap ete. Bu aqta martnıñ 18-nde paylaşılğan teşkilâtnıñ beyanatında aytıla.
«Rusiye akimiyeti jurnalist Vladislav Yesipenkonı acele azat etip, sahte qabaatlavnı lâğu etmeli ve qırımlı jurnalistlerni taqip etmemeli ve qorquzmamalı», – dep qayd etti Avropa ve Merkeziy Asiyadaki Jurnalistlerni qoruv komitetiniñ programma koordinatorı Gülnoza Said.
«Rusiye akimiyeti tarafından deñişken qabaatlavlar ve Yesipenkonıñ qorantası saylağan advokatnı körmemesi oña qarşı qabaatlav uydurılğanını ve yerli matbuatnı sustırıp qorquzmaq içün yapılğanını köstere», – dep qoştı Gülnoza Said.
Amerika Birleşken Devletleri «Qırımda Rusiye tarafından siyasiy sebeplerden Vladislav Yesipenkonıñ tutuluvını» resmiy şekilde takbih etti.
Martnıñ 16-nda Rusiye FSBsiniñ cemaat alâqaları merkezi, martnıñ 10-nda Qırımda Vladislav Yesipenko «Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün» malümat toplağanı sebebinden tutuldı, dep bildirdi.
FSB bildirgenine köre, Yesipenko Qırımda yaşayış ve insanlar toplaşqan yerlerniñ foto ve videolarını çıqarğan edi. Mahkeme onı Qırımda apiske aldı.
Müessise, Yesipenkonıñ şaatlığına esaslana. O, «Ukraina Tış istihbarat hızmetiniñ 5-inci departamenti 8-inci yedeginiñ zabiti polkovnik Kravçuk V.A. emrinen Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün malümat topladı ve onıñ tevsiyesinen telükesizligini qorumaq içün maşinasında el yapılğan patlayıcı cihaznı saqladı», dep aytqan eken. Kreml kontrolindeki mahkeme Yesipenkonı mayısnıñ 11-ne qadar apiste qaldırdı.
Ukraina Tış istihbarat hızmeti, FSBniñ Vladislav Yesipenkonıñ Ukraina mahsus hızmetleri ile işbirligi aqqında malümatını Qırım.Aqiqatqa aytıp, «Rusiye mahsus hızmetleriniñ provokatsiyalarını izaatlamay», dep bildirdi.
«Qırım işğaliniñ yılı arfesinde bu propaganda aktsiyası – ealiniñ diqqatını yarımadanıñ iç problemlerinden uzaqlaştırmaq içün yahşı bir manaçıqtır», – dep qoştı Ukraina Tış istihbarat hızmetiniñ matbuat hızmeti.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Ukraina uquq qoruyıcıları Qırımda Vladislav Yesipenkonıñ tutuluvı ve apiske alınması sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı, dep bildirdi.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda tutulğan Vladislav Yesipenkonen mustaqil advokatnı körüştirmege talap ete.


text:
Qırımda hastalarnıñ ekseriyeti 30 yaşından 60 yaşına qadar insanlardır, dep bildirdi Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya noyabrniñ 18-nde COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
«Olar umumiy Qırım köstergiçinden 1,5-2 qat ziyadedir. Yani – ealimizniñ eñ faal qısmı, olar şahsiy qoruv vastalarını qullanmay ve diger talaplarğa riayet etmey», – dep ayta o.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ aytqanına köre, koronavirus hastalığı tarqalğanı içün Qırımda yañı yıl korporativleri ve bayram furşetleri lâğu etilecek.
Onıñ malümatına köre, dekabrniñ soñunda akimiyet gece Qırımda bar ve restoranlarnıñ işini de yasaqlamağa niyetlene.
Rospotrebnadzor, yañı koronavirus hastalarınıñ sayısı dekabrniñ ortasında pek artacaq, dep bekley.
Keçken künü Qırımda 211 koronavirus hastası qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ fikirince, iyünniñ 9-nda Aqmescitte oña qarşı çıqarılğan ğıyabiy ükümniñ maqsadı «halqnı qorquzmaq» ola.
Bu aqta o, Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Rusiye mahkeme sisteması kerçek betini kösterdi. Tünevin prokuror 4 yıl istedi, bugün endi 7 yıl berildi – bir gece daa 3 yıl apis ketirdi. İnsanlar böyle uzun apis cezalarına üküm etilse, şimdi anda bulunğan insanlar aqqında ne aytmaq mümkün? Qanunsız mahküm etilgen 105 insan bar. Şunıñ içün dünyada bu devletnen laf etmege ya da bir iş yapmağa kimse istemey. Böyle apis cezaları halqnı qorquzmaq içün berile, dep tüşünem: «yavaş oturıñız, qıbırdasañız, ğıyabiy şekilde bile apis cezalarıñıznı çıqarırmız». İstinaf şikâyetini berecekmiz. Men azatlıqtam ve bu eñ müimi. Kerçek yüzüni köstermek içün ğıyabiy apis cezalarını bermelerine pek yazıq», – dep qayd etti Bekirov.
Yedi yıl apis cezası ve 150 biñ ruble para cezası – çarşenbe künü, iyünniñ 9-nda, Aqmescitteki mahkeme Qırımda ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca üküm çıqardı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Bekirovğa çıqarılğan ükümni takbih etip, halqara toplulıqnı «Rusiyege basqı yapmağa» devam etmesine çağırdı.
Rusiye kontrolindeki qabaatlayıcı Aqmescitte ğıyabiy şekilde mahküm etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnı dört yıl umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 200 biñ ruble para cezasını ödemesine üküm etmege talap etti.
İmaye ükümge razı degil ve istinaf şikâyetini bermege planlaştıra, dep bildirdi.
2020 senesi mayısnıñ 14-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi 2019 senesi sentâbr ayında Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv neticesinde SİZOdan azat etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davasını yañıdan baqıp başladı. Daa soñra aynı mahkeme faalni mahkemege «zornen ketirmege» qarar berdi. Mayısnıñ 22-nde prokurornıñ muracaatınen qadı Bekirovnı qıdıruvğa ilân etmege qarar aldı.
Eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davası fevralniñ 19-nda Aqmescitte temelden baqılıp başlandı.
Edem Bekirov davası
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Qırım Müftiliginde Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi şurasınıñ nevbetteki toplaşuvı olıp keçti. Tedbir çerçivesinde bir sıra meseleler baqıldı, şu cümleden mubarek Ramazan ayı devamında camilerniñ işleyişi muzakere etildi.
Muzakereler neticesinde QMDİ şurası keñeşip, rey çoqluğınen eki qararnı aldı:
– teravih namazı 20 rekât olaraq, sanitar ve epidemiologik tedbirlerge riayet etilerek qılanacaq; camilerde maskalarnıñ taqılmasına ve ara mesafeniñ tutulmasına diqqat etilecek.
– hastalıqnıñ kene ket-kete daa tez darqalıp başlamasını köz ögüne alıp, camilerniñ içinde ve azbarında iftarlarnıñ keçirilüvi sıñırlanacaq.
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev musulmanlarğa muracaat etip, COVID-19 koronavirus hastalığınıñ yañı darqaluv dalğasınıñ havfı sebebinden tedbirlerge uymalarını ve şu qararnı añlayışnen qarşılamalarını rica etti.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Eski Qırımda keçken tüntüvden soñ tutulıp alınğan onıñ sakini dağıstanlı Abdurahman Rustamov «İslâm devleti» terroristik teşkilâtınen bağlı olğanında qabaatlana bile. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa tutulğan şahısnıñ qadınından alınğan malümatqa esaslanıp qırımlı adliyeci Mammet Mambetov ikâye etip berdi.
«Saba erte tintüv keçken maalde, ömür arqadaşı onıñ qocasına (Rustamovqa – QA) tintüvnen alâqalı oqulğan qararda, onıñ «İŞİD» (İGİL) terroristik teşkilâtına alâqası olğanı aqqında aytılğan edi. Bundan da ğyrı Rustamov qanunsız silâ saqlağanında qabaatlanır, çünki tintüv esnasında evinden granata tapılğan emiş. Rustamovnıñ özü dağıstanlı ve çoqtan berli Qırımda, daa evel coyulğan vesiqalarını tiklemeknen oğraşa eken», – dep ikâye etti adliyeci.
İyünniñ 6-nda saba Eski Qırımda telükesizlik hadimleri tintüv keçirgen soñ, bir erkek kişini tutulıp alınğan edi. Daa soñra belli olğanına köre, Kyiv rayon mahkemesi iyünniñ 7-nde oña nisbeten sıñırlav tedbiri tayin etilecek eken.
Rusiye telükesizlik hızmet muessiseleri bu hususnen bağlı izaat bermedi.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilip başladı.


text:
Bügin, 1 qazan Iran qarulı küşteri Äzirbayjanmen şekaralas aymaqta äskeri oqu-jattığuın bastaydı. Bwl turalı bir kün bwrın Irannıñ IRNA aqparattıq age..
Bügin Türkistan qalasında Türki tildi memleketterdiñ Parlamenttik assambleyası Plenarlı otırısı bastaladı. Otırısqa Türki tildi memleketter Intımaqtas..
Türkiya prezidenti Rejep Tayıp Erdoğan Reseyge memlekettik saparmen barmaq. Kreml' türik basşısın kütip alu dayındığında ekenin Putinniñ baspasöz hatş..
Äzirbayjan men Armeniya arasındağı janjal qayta küşeye bastadı. Baku armyan küşteriniñ bekinisterge şabuıl jasap jatqanın mälimdeude. Äzirbayjan Qorğ..
Äzirbayjan Sırtqı ister ministrligi mälimdeme jasap, Fizuli jäne Zangilan provinciyalarına kömilgen minalardıñ kartasın alu üşin qolğa tüsken 15 Armen..


text:
Keriç aydavcıları keçitke aşıqıp, yollarda qazaiy vazitlerni ortağa çıqarğan Rusiye aydavcılarına şikâyet ete. Rusiyelilerden sebep şeer merkezinde, 50-let Oktâbrâ stadionı rayonında sıq sürette tıqanıqlıqlar peyda ola.
«Qayda ketesiñ?! Sen körmeysiñmi?!... Rusiyeli! Paromğa uça! Yolğa baq!», – dep qıçıra Rusiye regionınıñ «62» nomeraları ile yük maşinasınıñ aydavcısına marşrutka aydavcısı, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Şeerlilerniñ aytqanı kibi, stadion rayonında er kün qazaiy vaziyetler peyda ola: Rusiye nomeraları olğan yük maşinaları daima marşrutkalarğa yolnı qapata.
«Tünevin de mında tura ediler. Sanki, bir yol qazası edi. Olar (yük maşinaları – QA) keçitke aşıqa da», – dey yerli sakin.
Keriç parom keçitiniñ işini nezaret etken «Deñiz müdirligi» avgust 6-8 künleri Keriç boğazı rayonında ava şaraitleriniñ bozuluvı mümkün olğanı aqta bildire. Yel küçüniñ artmasından sebep keçitte beklev vaqtı da uzana bile, dep bildire matbuat hızmeti.


text:
Kiyev Moskva rayon mahkemesiniñ ukrain rejissörı Oleg Sentsovnıñ apis müddetini oktâbr 11-ne qadar uzatmağa qararı ile bağlı açuvını bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Ukraina çetel işler nazirligi rejissör Oleg Sentsovnıñ ve Rusiyede apiste bulunğan diger ukrainlilerniñ deral azat etilüvini ve vatanğa qaytarıluvını talap etti.
«Rusiye tarafı Rusiyede taqip etilgen vatandaşlarımıznıñ aqları qorçalavı boyunca Ukraina tarafınıñ tahminen otuz resmiy muracaatına cevap alâ da bermey»,– denile beyanatta.
Moskvanıñ Lefortovo rayon mahkemesi Qırımda teraktlarnıñ azırlanuvında qabaatlanğan ukrain rejissörı Oeg Sentsovnıñ apis müddetini uzattı.
Sentsovnı Qırımda mayıs 11 künü Rusiye FSB hadimleri yaqaladılar. Onı Akmescitte, Yalta ve Aqyarda teraktlarnıñ azırlanuvında qabaatlaylar. Sentsov 20 yıllıq apis cezasını oğratıla bile.
Sentsovnı «siyasiy mabüs» dep sayğan zenaatdaşları ve uquq qorçalayıcılar onı azat etmege talap eteler. Sentsov – Maydannıñ faal iştirakçisidir.


text:
Rusiyeli advokat Nikolay Polozov Qırım işğalinden soñ yarımadada hırsızlanğan Ervin İbragimovnı temsil etecek. Bu aqta oktâbrniñ 26-nda Polozov Kyivdeki Rusiye elçihanesi ögünde «Cinayet ve ceza» aktsiyası vaqtında ayttı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bir müddet evel Ervin İbragimovnıñ babasından bu davanen oğraşmam içün vekâlet aldım», – dedi Polozov.
Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, dava malümatlarını ögrenip, davanı alıp baruv strategiyasını belgileycek.
2016 senesi mayısta Bağçasarayda kimligi belli olmağan insanlar Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimovnı qaçırğan edi. Video nezareti kamerası Rusiye yol hızmeti urbasında eki insan İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı öz mikroavtobuslarına mindirgenlerini çıqardı.
Qırım aq qorçalayıcı gruppası, Ervin İbragimovnı Rusiye akimiyeti ya da olarnıñ kontrolinde olğan taqımlar hırsızladı, dep tahmin ete.
Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım idaresi qaçıruv aqqında cinaiy iş açqan edi. Faqat bugünge qadar Ervinniñ bulunğan yeri aqqında bir malümat yoq.


text:
Ukraina Milliy telekompaniyasınıñ baş müdiri Zurab Alasaniya «Eurovision-2017» yır yarışı Ukrainanıñ bir şeerinde degil, bir qaç şeerinde ötkerile bile, dep tüşüne. Bunı o Radio Svoboda yayınında ayttı.
«Euro-2012» tecribemiz bar, arena da bar ve bunıñ kibi büyük tedbirler keçirgen edik. Milliy saylav, eki yarım final ve final olmalı. Şimdilik ğaye bar, amma paytahttan ğayrı, bir qaç şeerde keçire bilemiz», – dep ayttı Alasaniya.
Onıñ bildirgenine köre, Ukraina yarış şartlarını bekley ve bundan soñ «Eurovision-2017» keçirilecek yerni belgileycek.
«Avropa yayın birliginiñ añlaşmasında yarım keçirilecek şeerde ne olmalı kibi şartlar qayd etilecek. Bundan soñra, şartlarnı alğan soñ, şeerlerge barıp mesleat keçirecekmiz», – dep qayd etti Zurab Alasaniya.
Qırımtatarı olğan ukrain yırcısı Jamala 1944 senesi qırımtatar halqınıñ sürgünligini añlatqan «1944» yırınen İsveçiyanıñ paytahtı Stockholmde olıp keçken «Eurovision» yır yarışınıñ finalında ğalebe qazandı. Yarış qaidelerine köre, nevbetteki yarışnı ğalip çıqqan memleket qabul etmeli.
Kyiv, Dnipropetrovsk, Odessa, Lviv ve Herson şeer yolbaşçıları 2017 senesi «Eurovision» yır yarışını qabul etmege azır olğanını bildirdiler.


text:
Sentâbr 29-da, cumaaqşamı künü saat 11.00-de Rusiye Yuqarı mahkemesinde «Qırımtatar Milli Meclisi» cemaat birleşmesi faaliyetiniñ yasaq etilmesi aqqında» işi boyunca, «Ekstremistik faaliyetke qarşılıq aqqında» Federal Qanunnıñ 25.07.2002 qabul etilgen 1145-FQ sanlı 9-cı maddesine esaslanıp, toplaşuvnıñ keçirilmesi planlaştırıla, dep bildirile mahkemeniñ resmiy saytında.
Aynı vaqıtta Kiyevdeki Mustaqillik Meydanında Mecliske destek aktsiyasınıñ keçirilmesi planlaştırılğan. Teşkilâtçılarnıñ ilân etkenlerine binaen, bu kibi mitingler diger devletlerde de rusiyeli ilçilikler yanında keçirilecek.
Aprel 26 Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Meclisniñ işğal etilgen yarımada territoriyasında faaliyetini yasaq etti. Dünya toplulığı rusiyeli ükümetniñ böyle areketlrine qarşı qattı narazılıq bildirdi. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı mahkemesine şikâyet arizasını yolladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Zapt etilgen Qırımnı Rusieyege bağlı olğanını açıqtan köstermek maqsadınen Putin Qırımğa barıp keldi. Bunı «112 Ukraina» telekanalınıñ efirinde Ukraina Tışqı işler nazırliginiñ temsilcisi Maryana Betsa beyan etti.
«Biz öyle faktlarnı qayd etemiz, olarnı soñ halqara mahkeme işlerinde qullanırmız, Ukraina ende öyle halqara mahkeme instantsıyalarında teşebbüs köstere. Öyle ziyaretler Ukrain mustaqılligini, halqara uquq ve BM Teşkilâtınıñ qanınlarını boza», – dedi Betsa.
Rusiye prezidettiniñ ziyaretinden maqsat – «episiniñ közü ögünde Qırım Rusiyege bağlı olğanını köstermek istegi, albu ki bunı kimse qabul etmey», – qoştı spiker.
Ukraina Tışqı işler nazırligi Putinniñ Qırımğa barıp kelgenine qarşı çıqıp, Rusiyege itiraz bildirdi.
Rusiye prezidendi Vladimir Putin oktâbr 26, çarşenbe künü işğal etilgen Qırımğa kelip «Areket Forumı. Qırım» Umumrusiye milliy front forumına qoşuldı.
Bundan evel Vladimir Putin ve Dmitriy Medvedev zapt etilgen yarımadada sentâbr 15 künü olğan ediler. O vaqıt Keriçte «ülkeniñ cenübi ile naqliyat sistema meselesi» boyunca Rusiye Devlet Şurasınıñ prezidium toplaşuvı olıp keçken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Novoalekseyevkanıñ (Geniçesk rayonı, Herson vilâyeti, Ukraina) «Rodniçok» ve «İvuşka» bala bağçalarında bu sene qırımtatar sınıfları açıla, dep haber ete QHA.
Böylece, «Rodniçok» bala bağçasında 3-6 yaşında balalar içün qırımtatar tilli qarışıq gruppalarnı açmaq imkânı bar. Bala bağçasında qırımtatar terbiyecisi çalışa.
Mektepten aldın oquv yurtlarınıñ reberleri Novoalekseyevka qasabasınıñ şurasına muracaatta bulunıp, «Rodniçok» ve «İvuşka» mektepten aldın oquv yurtlarınıñ nizamnamelerine til deñişmelerini kirsetmege rica ettiler. İşbu oquv yurtları belgilengen şekilde nizamnamelerni qayd etmek kerekler.
Novoalekseyevkanıñ bala bağçalarında qırımtatar gruppalarınıñ açılması – Geniçesk rayon memuriyeti azırlağan 2015-2016 senesi içün qırımtatarlarnıñ milliy anane ve medeniyetini inkişaf ettirmek ve qırımtatar tilinde tasil almaq aq-uquqlarını yerine ketirmek tedbirler planınıñ bir qısmıdır.
Geniçesk rayonınıñ memuriyet yolbaşçısınıñ muavini, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Gülnara Bekirovanıñ aytqanına köre, yañı oquv yılında bala bağçasında qırımtatar gruppasınıñ açılması – rayon içün eñ müim tedbirlerden biridir. Memurnıñ qayd etkenine köre, eskiden Novoalekseyevkada qırımtatar gruppası bar edi, amma soñra onı qapattılar.
Aqımdaki seneniñ sentâbr ayında bala bağçalarında qırımtatarlarnıñ ananeleri ve turmuşını aks etecek köşeçiklerniñ azırlanması beklenile. Bu işke Qırımtatar Milliy Meclisiniñ regional bölük temsilcileri, ana-babalar ve qasaba cemaatı celp etilecek.
Hatırlatamız, 2014 senesi mart 20-de Yuqarı Rada qırımtatarlarnı Ukrainanıñ tamır halqı olaraq tanıdı. 283 deputat bu qararğa qoltuttı.
Ukraina qırımtatarlarnıñ ve Ukrainanıñ bütün milliy azlıqlarınıñ etnik, medeniyet, til ve din hususiyetlerini saqlap qalmaq ve inkişaf ettirmek kefilini berdi.


text:
Aqmescit rayonı Molodöjnoye qasabasında bir 70 ev ışıqsız qaldı. Qırımnıñ Rusiye ükümeti saytında bildirilgeni kibi, bunıñ sebebi – transformatornıñ bozuluvıdır.
Umumen qasabanıñ 69 evi ışıqsız qaldı. Qırım Nazirler şurasınıñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, qazaiy brigada endi yolğa çıqtı, saat 21:00 qadar tamir işlerini bitirmek kerektir.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, cumaaqşamı qazadan sebep Aqmescit civarındaki Tavel ve Qarasuvbazar rayonı Üç Köz köyleriniñ sakinleri elektriksiz qaldı.
Rusiye akimiyeti dekabr 18 künü Aqşeyh rayonı Kereyit (Kommunarnoye) ve Taş Quyu (Ogorodnoye) köyleri ışıqsız qala bilecegini qayd etti, anda 9:00 – 16:00 saatleri eki stantsiyada tamir işleri yapılacaq.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.


text:
Qırımdan Türkiye Cumhuriyetine teslim etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov hususiy sefernen Ankarağa yetip bardılar, dep bildire Qırım.Aqiqatqa Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar.
Onıñ sözlerine köre, şimdilik Çiygoz ve Umerov Kyivge ne vaqıt kelecekleri aqqında iç bir şey belli degil.
«Olar Türkiyede musafir sıfatındalar. Tahminimizge köre, olarğa tibbiy tedqiq keçmeleri teklif etilecek, lâkin olar buña razı olurmı, yoqmı, bilmeymiz. İşte, olarnıñ bu sebepten Kyivge şimdi ya da bir qaç künden soñ kelicekleri buña bağlı», – dep ikâye etti Emine Ceppar.
O, qırımtatar liderleriniñ Türkiye tarafına teslim etilip, bütün qabaatlavları alıp taşlanması, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko diger devletlerniñ liderlerinen körüşüv esnasında qırımlı siyasiy mabüslaırnen bağlı meseleni devamlı kötergeni bir pretsendent olaraq, azat etilmelerine bir imkân doğurğanını da qayd etti.
«Biz bu esnas toqtamaycağına inanmaq isteymiz», – degen sözlerni ilâve eterek, Ukrainada qırımlı siyasiy mabüslarnıñ azat etilüvi devam etilecegine inanılğanını qayd etti.
İşğal altındaki Qırımda mahküm etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov oktâbrniñ 25-nde teslim etildi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko oktâbrniñ 25-nde, Türkiye Cunhuriyetiniñ prezidenti Recep Tayyip Erdoğannı Qırımda mahküm etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ azat etilmesinde ğayret köstergeni içün teşekkür bildirdi.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde Umerovnı eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etken edi. Bunıñnen beraber, Umerovğa eki yıl devamında açıq faaliyet ile oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqış yapması yasaqlanğan edi. Rusiyeli prokuror İlmi Umerovnı 3 yıl ve 6 ay müddetlik şartlı surette azatlıqtan marum etilmesini, oña 3 yıllıq sınav müddeti tayin etilmesini ve üç yıl devamında cemaat faaliyetinen beraber ocalıq yapmasınıñ yasaqlamasını talap etken edi.Umerov kutleviy surette separatizmge çağırmaqta qabaatlanğan edi. Onıñ özü oña qarşı qozğatılğan cinaiy iş siyasiy renk taşığanını aytqan edi.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi. Çiygoznıñ özü çıqarılğan ükümni Aqmescit SİZOsında bulunaraq videobağ vastasınen diñlegen edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alınğan edi. O zaman miting iştirakçilerine qarşı Rusiye, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqası tarafdarları olğan faaller qarşı çıqqan edi. Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Çiygoznı kutleviy nizamsızlıqlar teşkil etmekte qabaatlay.
Rusiyeli mahkeme «Çiygoznıñ davası» iyülniñ 20-nde keçirilgen qapalı mahkeme toplaşuvından soñ, bu dava – qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini Ahtem Çiygoz ve davanıñ diger iştirakçileri olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci olaraq ekige bölüngen - «26 fevral davası» çerçivesinde baqqan edi.


text:
4 yıldan respublika xalqı bäxetle yäşäy başlayasaq. Däülät yıyılışı- Qoroltayźıñ köźgö sessiyalağı berense ultırışında xökümätteñ aldağı 4 yıllıqqa proğrammahı menän deputattar aldında premer-ministr Rafael Baydäülätov sığış yahanı. Ul här tarmaqqa tuqtaldı.
Premer-ministr äyteüensä, xökümätteñ 2011-se yılğa tiklemge proğrammahı, ä ğämäldäge xökümätteñ möźźäte tap şul yılda tamamlana, Başqortostanda 50-nän aşıu ere investitsiya proektın ğämälgä aşırıuźan ğibärät.
Ular arahında Uçalı, ¦źyılğa yatqılıqtarın kiñeräk üźläştereü, Uçalı tau bayıqtırıu şirkäten töźökländereü, Soda, Polief yämğiättärenä zamansa qoramaldar qaytarıu, üźebeźźä töźölöş materialdarın küpläp eteştereü, 3 yıldan huñ tägärmäsle traqtorźar eşläy başlau häm başqalar bar.
Yäğni bıl äytelgändär ütälä qalha, sänäğät eteştereü küläme 1źä 3 tapqırğa, tulayım töbäk produqtı 1źä 4 tapqırğa, xalıqtıñ aqsalata kilemen 1źä 6 tapqırğa artasaq.
Premer-ministrźıñ optimistik telmärenän huñ qatmarlı bulmağan horauźar źa buldı. Mäśälän deputattar qıśqa ğına waqıt arauığında yäşäü kimälen donya tiñenä tura kilerlek itep kütärep bulamı huñ tigän horau quyźı.
Donya standarttarına älbittä alıśıraq, şulay źa ambitsiyalı maqsattar bulırğa teyeş- buldı yauap.
Şul uq Könbayış Evropa menän sağıştırğanda beźźä eş xaqı aźıraq. Ämmä sağıştırıp qarağıź- ularźa ber ikmäk beźźeñ aqsa menän iśäplägändä 300 hum tora. Ä Başqortostanda bıl aqsağa şäptän ike kilo it hatıp alırğa bula tine sağıştırıp premer-ministr. Yauaptan qänäğät qaldılar, bıl temağa başqa horau birelmäne
Permdän deleğatsiya bayramğa yıyına, ä öfölölär qalanan qasa.Başqortostandıñ Rus däülätenä quşılıuınıñ 450 yıllığı häm respubliqa könö uñayınan uźğarılğan saralarźa ildeñ başqorttar küpläp yäşägän töbäktärenän dä deleğatsiyalar qatnaşa. Perm krayı başqorttarı qoroltayı räyese Räsil Möxämätyänov äyteüensä, bıl töbäktä 40 meñ başqort yäşäy, ularźıñ hanı kämey bara. Yubiley saralarına Permdän qunaqtar kiläsäk.
Ä Öfö xalqı kirehensä, bayram ütkänse Öfönän qasıu otoşloraq tip iśäpläy. Komsomolsqaya prawda säxifälärendä ber keşe «Qalağa bayram kilä, qala qalalan qasa» tip yaźıp elgän. Xalıq nisek itep eşkä yörörgä ikän tip aptıray. Avtobustar yörötöüźe genä tuqtatıuźan tış, benzin hatıu źa tıyıla, kibettärźä bayram rizığı- şaraptar hatıu źa siklänä tigän xäbärźär yöröy xalıq arahında. Kongress- xoll tirähendäge yorttarźa yäşäüselär ösön 450 yıllıq bayramı ike törlö toyğo qaldıra. Ularźıñ ağas ramdarźan eşlängän täźrälären Evropa standarttarı buyınsa eşlängän plastik täźrälärgä almaştırıp qıuandırğaynılar. Xäźer bıl yorttarźa yäşäüselär arahınan yomşağıraq äytkändä töşörörgä häüäśtärgä nıqışmalı räüeştä 4 kön sittä yal itergä täqdim itälär, üź fatirźarında qalıusılar uçastqa inspektorına ğariza yaźırğa teyeşle. Şuğa kürä Öfölä Ber keşe ösön bayram tigän qaraş nığınğan. Studenttarźı la auıldarına qıśqa qaniqulğa ebärälär, ularźıñ urınına sittän kilterelgän militsiya xeźmätkärźäre urınlaştırıla. Student ğäziz respubliqahı bayramın auılda yatıp zäñgär ekrandarźan qarayasaq.
Yämäğät tärtiben haqlauğa 6 meñ militsiya xeźmätkäre yälep itelä. 11 se oqtyabrźan un dürtenä tiklem militsiya täülek äylänähenä eşläyäsäk. Añlaşılmausanlıqtar kilep sıqmahın ösön Öfö xalqına häm qunaqtarğa şäxes tanıqlığın üźźäre menän alıp yörörgä täqdim itelä. Yuğihä bayram kürmäy, qalalan sitkä sığarıp ebäreüźäre yäki yabıp quyıuźarı la ixtimal


text:
Rostov-na-Donu şeerinde Şimaliy Kavkaz bölge arbiy mahkemesinde “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ ekinci Bağçasaray taqımınıñ mabüsleri - Remzi Memetov, Ruslan Abiltarov, Enver Mamutov ve Zevri Abseitov - soñki söznen mahkemede çıqışta bulundı. Qırım.Aqiqat muhbiri bildirgeni kibi, dekabr 24-ünde bazarertesi künümahkeme bu dava boyunca qararını alacaq.
Sönki sözde dava iştirakçilerinden iç birisi öz qabaatını tanımadı ve cinaiy davanıñ “siyasiy sebepli hususiyet” bar olğanını qayd etti.
“Bugünde bugün qırımtatarlarğa qarsı yapılğan areketlerniñ siyasiy sebepli hususiyeti bar. Ve mahkeme sisteması basqınçnıñ siyasiy aleti kibi qullanıla”, - dedi mahkemede Remzi Memetov.
Bundan ğayrı, soñki sözünde Memetov, şimdiki “qırımtatarlarnıñ taqibini” 1944 senesiniñ vaqialarınen qıyasladı.
“Tarih halqımnıñ qanunsız taqibini ve adaletsiz qabaatlavınıñ misallerini endi bile, olarnıñ neticesinde 1944 onı sürgün etmek qararı alınğan edi. Sürgünlik neticesinde halqım, qırımtatarlar tuvğan Vatanından sürgün etildi ve sovet birliginiñ başqa bölgelerine avuştırıldı. Halqnıñ 46%-ından çoq elâk oldı,bütün millet çaypaldı, mülkü çaypaldı, Vatanına sevgisi çaypaldı”, - dep qoştı Memetov.
2014 senesinden soñ “qırımtatarlarnıñ kütleviy taqibini” soñki sözünde başqa qabaatlanğan kişi, Ruslan Abiltarov da qayd etti.
“1993 senesinden 2014 senesinece Qırımda yaşağance, anda ne yasaqlanğan teşkilâtlar bar edi, ne de tintüvler. Amma ondan soñ qırımtatarlarnıñ tintüvleri başlandı, olarnı nasıldır yasaqlanğan faaliyetlerde qabaatlap başladılar. Mahkeme davaları uydurılğan, şaatlar yalancasına gizlengen, ekspertizalar sımarlanğan ve yalanda qurulğan. Men Ukraina vatandaşı ve Qırımda yaşağanda, Qırım Ukraina terkibine kirgen vaqıtta, men tintüvler aqqında, hususan qırımtatarlarda bilmedim, eşitmedim”, - dedi Abiltarov.
Aynı vaqıtta, advokat Emil Kurbedinov Qırım.Aqiqatqa tefsir bergende, aqlayıcı ükümge ümüt etkenini bildirdi.
2016 senesi mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede dört Bağçasaray sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov yaqalanıp, terrorizmde qabaatlandı. Olarnı, Rusiyede terroristik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübheli sayalar.
2017 senesiniñ oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakinini tutıp alğan edi. Bular – Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zakiryayev ve Ernes Ametov. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.


text:
Rusiyede soñ künde 5236 yañı koronavirus adisesi qayd etildi, bildire COVID-19 ştabı. Virus başlanğanından berli ülkede 57 999 adam hastalandı.
Yoqumlanğanlarnıñ çoqusı Moskovada. Şeer sakinleri arasında bir künde hastalarnıñ sayısı 2 548-ge çoqlaşıp 31 981 oldı.
Tünevin Rusiyede koronavirusı tasdıqlanğan 57 adam öldi. Bu eñ yüksek köstergiçtir. Epidemiyanıñ başlanğıçından berli Rusiyede 513 adam öldi. 4420 yahşı oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
2018 senesi dekabrniñ 25-nde Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde qırımlı cemaat jurnalisti, bloger Nariman Memedeminovnıñ davası boyunca oturışuvı keçirilmedi.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ Facebook saifesinde haber etile.
«2018 senesi dekabrniñ 25-ne Nariman Memedeminovnıñ davası boyunca mahkeme olacaq edi. Faqat oturışuv olmadı. Mahkeme vekili, o, planlaştırılmağan edi, dedi. Advokat Emil Kurbedinov bunı advokatlarğa ciddiy yanaşmaylar, dep izaatladı», – dep qayd etti «Qırım birdemligi».
Şimdilik mahkemeniñ izaatları yoq.
Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımlı cemaat jurnalisti, bloger Nariman Memedeminovnıñ apis müddetini 2019 senesi fevralniñ 18-ne qadar uzatqan edi.
Martnıñ 22-nde Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik hadimleri ve uquqqoruyıcıları Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Ondan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketildi. Martnıñ 23-nde mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatlaylar.
Martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Yaqın vaqıtta qıtaiy Ukraina territoriyasında bulunğan Meclis azalarınıñ toplaşuvı keçirilecek. Meclis faaliyeti işğal etilmegen Ukraina territoriyasında devam ettirilecek, merkezi Kiyev şeerinde olacaq. Bunı Qırımtatar halqınıñ meseleleri boyunca vekâletli Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti Facebook saifesinde bildire.
«Meclis bu tek Qurultay tarafından gizli rey berüv ile saylanılğan 33 insan degil, amma bütün öz-özüni idare etüv milliy qurulışıdır. Bu 230 yerli ve regional meclisi, olarnıñ azaları, umumen olaraq, tahminen 2500 insan. İşğalciler olarnı ekstremist olaraq tanıy ve olarğa qarşı, şübesiz, repressiyalar yapacaqlardır. Böyle mantıqqa binaen, bu organlarnı saylağan insanlar da ekstremist ola. Rusiye özüne qarşı bütün Qırım halqını turğuza», – dep ayttı qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 26-da yarımada territoriyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek qararını qabul etti. Bu qararnı lâğu etmek içün bir ay devamında muracaat etmek mümkün.
Dava boyunca cevapkâr – Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Meclis azaları şikâyet arizasını berecegini ilân etti.
Aprel 25-te keçirilgen toplaşuvda mahkeme rusiyeli prokuror Natalya Poklonskayanıñ Meclis faaliyetiniñ toqtatılması boyunca qararını davağa qoştı. Poklonskaya toplaşuvda olmadı.
Aprel 13-te Kreml tarafından tayin etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar halqınıñ Meclisi faaliyetiniñ mahkeme qararına qadar toqtatılması aqqında qarar alğanını bildirdi.
Aprel 18-de Rusiye Adliye nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
ilgili başlıklar:
Istanbul'da Rusça, Istanbul'da Rusça Kursu, Istanbul'daki Rusça kursları, Rusça Kursu Istanbul, Rusça Kurs Istanbul, Rusça Dil Kursu Istanbul, Rusça Kursları Istanbul, Rusca Kursu Istanbul, Rusca Dil Kursu, Rusça Kursu Kadiköy, Rusca Dil Kursu Istanbul, Rusca Kurs Istanbul, Rusça Dil Kursları Istanbul, İstanbuldaki En İyi Rusça Kursları, kadıköyde, kadıköy'de rusça kursu, kadıköy rusca kursu, bakırköyde, bakırköy'de rusça kursu, bakırköy rusca kursu, şişlide rusça kursu, şişli'de rusca kursu, şişli rusca kurs, osmanbeyde rusça kursu, osmanbey'de rusca kursu, osmanbey rusca kurs, beşiktaşta rusça kursu, beşiktaş'ta rusca kursu, beşiktaş rusca kurs.


text:
Yaponiya sabıq baş naziri Yukio Hatoyama Qırım yarımadasını ziyaret etkeninden Yaponiyada problemleri olsa, Qırımda qalmağa azır olğanını bildirdi. Bunı Hatoyama cumaaqşamı, mart 12 künü, bildirdi, – haber ete RİA Novosti.
Onıñ sözlerine köre, bu kibi teklif Qırımda Rusiye prezidentiniñ daimiy temsilcisi Oleg Belaventsevden kelgen edi.
«Qırım akimiyetine minnetdarım, şu cumlden, yarımadada qalmaqnı teklif etken Belaventsevge teşekkürlerimni bildirem. Mende vatanımda ya pasportım ile problemlerim olsa, Belaventsevniñ teklifi üzerinde tüşünirim», – dedi Hatoyama.
Reuters bildirgeni kibi, Yaponiya sabıq baş naziri Yukio Hatoyama, Vatanında Qırım işğali tanılmağanına baqmadan, Qırımda üç künlük ziyareti ile buluna.
Yaponiya sabıq baş naziri Yukio Hatoyama, Yaponiya ükümetiniñ talabına baqmadan, salı künü mart 10-da Qırımğa keldi.
Bundan evel Hatoyamanıñ Qırım ziyaretini Yaponiya Tış işler nazirligi de takbih etti.


text:
Aqmescit – 20 yıl evelsi BMT Baş Assambleyası qararı ile avgustnıñ 9 tamır halqlar künü olaraq ilân etilgen edi. Bu munasebetnen 1994 senesinden 2004 senesine qadar on yıl, soñra 2004-nden – 2014 senesine qadar daa on yıl bu mevzuğa bağışlandı. Qırımnıñ tamır halqlar destegi ve taqiqatı Fondunıñ prezidenti Nadir Bekirov Paдиo CBoбoдa-nıñ suallerine cevap berdi.
– 2007 senesi sentâbr 13 künü BMT Baş Assambleyası tamır halqlarnıñ aqları aqqında Deklaratsiyanı qabul etti, Ukraina ve Rusiye oña qol tutmadılar. Sizniñ fikiriñizce, Kiyev ve Moskva ne sebepten bu kibi qarar aldılar?
– Çünki eki devlet bütün dünyada belli bir aqiqatnı qabul etmege istemediler, er yerde tamır halqlarnıñ aqlarını tanıp, olarnı qorçalamağa tırışalar. Bu Deklaratsiyağa 145 devlet qol tuttı, Ukrainanıñ bütünligini ise 100 devlet destekledi, bu da az degil. Tek mayısnıñ 23-nde 2014 senesi ukrain eyyeti bu Deklaratsiyanı qabul etkenini ayttı, Rusiye ale daa indemey.
– Mart ayındaki vaqialardan soñ, Qırım Rusiye erkânına qoşuldı, amma, Qırımnıñ tamır halqı – qırımtatarlarnıñ ekseriyeti Ukraina tarafdarları olıp qalmaqtalar. Sizniñ fikiriñizce, bu nenen bağlı ve çoqqa sürecekmi?
– Qırımtatarlar Ukrainanıñ tarafdarları aytqanıñız bayağı qabartılğan. «Facebooknı» faal qullanğan, diger içtimaiy ağlarda iştirak etkenler, belli bir yaşta ve belli bir işnen oğraşqan adamlar, ukrain oquv yurtlarında tasil alğan, Ukrainanıñ medeniyeti, ticaretinen bağlı olğanlar – olarnıñ episi, kerçekten de Ukrainanıñ tarafdarları olalar. Men bellesem, qırımtatarlarnıñ bir qısımı, belki de ekseriyeti, özlerini tüşüneler. Ve bu doğru. Ukraina 20 yıl evelsi yapacaq işlerni ya da iç olmadım 10 yıl evelsi yapacaq şeyni, Qırımnı coyayatqan vaqıtta, daa doğrusı coyğan soñ yapıp başladı.
Bu meselenen bağlı Ukrainanıñ siyaseti izçenli degil edi. Qırımtatarlarnı tamır halq olaraq tanığan soñ, ukrain parlamenti «Qırımtatar halqı statusı» aqqında qanunnı çette qaldırıp, iç bir şeyge yaramağan «Milliy mensüplik boyunca sürgün etilgen şahıslarnıñ aqlarını tiklev» qanunnı qabul etti.
Asılında, qırımtatar mevzusı ukrain matbuat vastalarında, siyasetçilerniñ nutuqlarında teşviqatnıñ bir qısımı olaraq yañğıray, qırımtatarlarnı qayğırmağa niyetleri yoq. Amelde de bunı köremiz. Onıñ içün bu noqtada qırımtatarlarnıñ mevamı pek ayatiydir.
– Ukraina akimiyetiniñ qırımtatarlarğa ve qırımtatar meselesine nisbeten 23 yıl devamında alıp barğan siyasetine nasıl qıymet kesersiñiz?
– Menimce, soñki qararlardan ğayrı, olar da, yarı-yarığa qabul etilgen, bu siyaset – qırımtatarlarnıñ mevcutlığını inkâr etmekten başlap, iş yerleri, qırımtatar tiliniñ qullanuvına qadar, kütleviy şekilde diskriminatsion areketlerden ibaret.
– Şimdiki vaziyette Ukraina ve Rusiye qırımtatarlarnı öz tarafına çekmege tırışalar. Qırımtatarlar ne yapmalı?
– Pek doğru. Bunı ğayeviy çağıruvlarda da sezmek mümkün: yani, keliñiz, biznen oluñız, çünki prezident şunı ayttı, bunı derc ettiler ve ilâhre. Amma, ne bu, ne de diger taraftan qırımtatarlarnıñ meselelerini çezmek içün ciddiy adımlarnıñ yapılğanını körmeyim. Menim içün er şey tek sözde qala, teşviqat informatsion cenk çerçivesinde alıp barıla.
– Ukraina prezidenti Qırım, Ukraina erkâına qaytacaq, dey. Sizniñ fikiriñizce, bunıñ içün nasıl şartlar kerek ve qırımtatarlar bunda bir de bir rol oynamalılarmı?
– Men asılında qırımtatarlarnı Qırımnıñ qaytarıluvı ya da qaytarılmamasında iştirak etüvini körmeyim. Eki devlet, eki halq arasında davada, qırımtatarlarnı bir çezüv yolu olaraq qullanmaq ğayesinden çoqtan vazgeçmek kerek. Qırımtatarlar bir de bir devletke qol tutqanı ya da aksine, desteklemegeni içün aq ve statusnıñ saipleri degiller, olar - bu topraqlarnıñ tamır halqı, ve onı idare etken devlet, halqnıñ aqlarına riayet etmeli ve qorçamalı.
– Rusiyede olıp ta, qırımtatarlar nege işana bileler?
– Aytmaq küç. Men bellesem, Rusiyeniñ milliy siyaseti tek qırımtatarlarğa nisbeten degil de, negizinde çoq eyi degil. Çünki Rusiye – pek büyük devlet, onıñ topraqlarında yüzlernen halqlar yaşay, ve qırımtatar halqı meselesi ayırıca baqılacağına ümüt beslemek mantıqsızdır. Asılında, Rusiye, Ukraina ve Qırımğa nasıl detip davranğanına baqmadan, umumen devletniñ milliy siyasetinde islâatlar keçirip, anda yaşağan halqlarnıñ aqlarını daa çoq qorçalamalı.
– Ukraina ve Rusiye, tek Qırımnen meraqlanıp, qırımtatarlarnı bir qozğalayıcı faktor olaraq qabul eteler, kibi fikir bar?
– Men böyle aytır edim: em bu, em diger devlet qırımtatarlarnı qozğayıcı olaraq qabul eteler, çünki o bu topraqlarnıñ tamır halqı, onıñ öz aq-uquqları bar.
– Bugünki vaziyetni közge alsaq, ileride vaziyet nasıl olacğını tahmin ete bilesizmi?
– Men tahmin etmege sevmeyim, em de qolumda malümat olmasa, daa beter sevmeyim. Tek bir şeyni, Qırımda qırımtatarlarnı sıqıştıracaqlar, olarnı bir köşede qapamağa tırışacaqlar, dep tüşünem. Asılında, Rusiye Ukraina çoq yıllar devamında yapqan hatalarnı tekrarlay. Rusiye meselelerni çezmek yerine, tamam onıñ areketlerni devam ete.


text:
Martta Qırım ve Herson vilâyeti arasındaki memuriy sıñırnı keçken insanlarnıñ sayısı arttı. Bu aqta Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi bildirdi.
Müessise bildirgenine köre, fevralge köre sıñırdan keçken adamlarnıñ miqdarı 28,58%-ğace çoqlaştı, naqliyatnıñ keçmesi ise 29,15%-ğace.
“Eki yönelişni 155 618 kişi ve 26 096 naqliyat keçti”, - denile müessise beyanatında.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Kiyevde «Ukrainada XX – XXI asırlar başında teşviqat ve kütleviy öldürüvler» açıq halqara seminarı keçe. «Istoriçna pravda» bildirgeni kibi, seminarnıñ dörtünci sessiyasınıñ mevzusı – «Qırımtatar medeniyetiniñ yoq etüvi meselesinde halqqa «satqın» lağabınıñ taqılması».
Maruzacılar arasında: Gülnara Bekirova (qırımtatarlar halqınıñ genotsidini ögrengen Qurultaynıñ mahsus komissiyası, Ukraina) ve Qırımtatar Milliy Meclis reisi, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Refat Çubarov.
Seminarda muzakere etilecek mevzular: «Rafail Lemkin – «genotsid» ıstılasınıñ ve dünya tarihında ilk milliy nefretni meydanğa ketirüvine qarşı qanunnıñ müellifi»; «Golodomor arfesinde «kulak» ve «petlürovets» obrazlarınıñ peyda olması» ve «Holokost aleti olaraq «yeudi obrazınıñ» demonizatsiya ve degumanizatsiyası».
Teşkilâtçılarnıñ aytqanı kibi, tedbir «Totalitar keçmişni añlap – demokratik kelecekni qoruymız» şiarı altında keçe. Seminarnı «Ukrain-yeudi körüşüvi» keçire. Seminar Kiyev ve Lvivde iyün 2 ve 3 künleri keçe.


text:
27 YİGİRMİ YEDİNCİ DERS
· Etken areketlerimiz ve etken laflarımız güzel olsun
“Bir adamğa yahşılıq yapsañ, Allağa yahşılıq yapqandan sayılır”, – deymiz. Ne acayip sözler! Bu sözler bizge baba-dedelerimizden asabalıq qalğan, biz bu nasiatnı kütmek kerekmiz. Ay-ay, epimiz bu sözlerge uyğun areketler yapsaq, ne qadar yahşı olur edi.
Ebet, aytmaq qolay, yapmaq küç. Bizge yengil degil, çünki etrafımızda sertlik, yüzsüzlik, insafsızlıq, vicdansızlıq üküm süre. Bu qusurlar – çetten kelip, bizge yapışqan hastalıqlardır. Olarnıñ ögüni almasaq, kerekli çareler körmesek, ahırı böyle cemiyet içinden çürüp başlar, soñ ğayıp olur.
Ya bizim balalarımız, torunlarımız bar, biz olarnıñ kelecegini tüşünmek kerekmiz.
Qorantalarımızda kimse öz balasına yaramaylıq istemez. Balasınıñ yaramay olğanını da istemez. Ya cemiyetimiz, milletimiz – bu da balaban bir qoranta degilmi? Milletimizniñ qaydını da biz çekmesek, kim çeker?
Kimerde yanımdan keçip ketken maşnanıñ içinde tanışımnı körip yetiştirem, ebet, o da meni körip yetiştiredir deyim. Lâkin o, toqtamayıp keçip kete, kimerde ise başını başqa tarafqa burıp kete. Ne qadar çirkin şey! Ya ne olur toqtasa, sorasa, alıp barıp olacaq yerinece alıp barsa, ne qadar savap ve dülber iş yapacaq. Bunı añlamay!. Adamda başta bet-yüz olmaq kerek. Yüzü olmasa, onıñ maşnası da, baylığı da – bir kapik.
Kimer “kresloda” oturğan adamlarımız, o yerge oturğan soñ, bütünley deñişip kete. Yaramay tarafqa deñişe. Oña bir meselenen kelgen vatandaşlarımıznen qaba-qaba laf ete, bir yol-yoruğını aytayım, añlatayım demey. Öyle soylarına halq, bürokrat dey. Olân, seni öyle yerge oturtqanlar, sağ oluñız de da, aytqan lafıñnı tüşünip ayt. Öz-özüñni de bir diñle. Biri sennen öyle laf etse, begenirsiñmi? “İNENİ BAŞTA ÖZÜÑE SANÇ, AĞIRMASA, SOÑ BAŞQASINA SANÇARSIÑ”, – deyler. Pek doğru sözler!
Sayğılı qardaşlarım! Öyle yapmağa alışayıq, ağzımızdan zeerler aqmasın. Kimseniñ göñlüni qırmayıq. Aldımızda turğan adamnen yahşı munasebette olayıq. Biz aqqında: “Pek yahşı adam eken, laf etkende ağzından ballar çıbıra!” – desinler.
· Şiirler, yırlar
· Şaqalar, lâtifeler
– Amet ağa, aytsañız, kökte ne qadar yıldız bar?
– Ne qadar olacaq, menim saqalımda ne qadar saç olsa, o qadar.
– İnanmaymız!
– İnanmasañız, say da baqıñız.
* * *
Ağası ve qardaşı arasında olğan laf.
– Bir şeyni maña yüz kere ayttırma.
– Siz maña yüz kere aytmadıñız.
– Yüz kere olmasa doqsan doquz kere.
– Doqsan doquz kere de aytmadıñız.
– Aysa ne qadar?
– Bu atqanıñız üçünci seferdir.
– Ana kördiñmi? Ama sen bir aytqanda añlamalısıñ.
– Aysa ne içün üç kere aytasıñız?
· Güzel adetlerimiz
Bal kibi tatlı tilimiz
– Allağa şükür, qomşularım pek yahşı, pek mulâyim insanlar. Tilimni tişlep aytayım, biri maña qıyış baqmadı. Ne keregim olsa, olarğa çapıp baram. Sağ olsunlar, yoq demeyler. Men de olarnen yahşım.
– Maşalla sizlerge! Onıñ içün: “Yahşı qomşu tuvğanıñdan da yaqındır”, – dep nafile aytmağanlar.
* * *
– Aydı, yolcu yoluna yaraşır degenler, biz endi turayıq ve baracaq yerimizge
erte-yarıq barıp çıqayıq.
– Ebet, dogru aytasıñız. Oğurlı yollar olsun sizge. Sağ-selâmet oluñız.
* * *
– Qayda qaldı ketkeni, ale daa kelmey. Tüf-tüf, bu balağa ne oldı eken aceba? Bir qayırlısınen qaytıp kelse eken, canım raat olur edi.
– Raatsızlanma, Ayşe apte, kelir, inşalla.
· Oquyıcılarımıznıñ icadından
QMPU studenti Feruze Alimova
Şimdi men kvartira tutam. Kvartiranıñ iyesi (saibi) rus qartanayı, lâkin qırımtatar tilinde pek yahşı laf ete. Baqıñız, rus apayı olsa da qırımtatar tilini bile! Aqşamları ekimiz oturıp qırımtatar tilinde subetleşemiz. Buña nasıl quvanmazsıñ!
Men episi yaşlarımıznı ana tilimizni oqup ögrenmege çağıraman. Keliñiz tilimizni ögreneyik, oña can bereyik ve öz tilimizde söyleneyik.
* * *
Mektep talebesi Marlen Aliyev
Gülfere qartanamnıñ hatırlavları
Özbekistanda norma bere ediler, eger normanı yapmasaq (becermesek), üyle vaqtında aş bermey ediler, cıyğan pamuqlarımıznı arqamızğa köterip tura edik.
Eñ kiçkene kadem er daim: “Abay, men anamnı köralmaycam, anaynı pek sağındım”, – dey edi. Böyle etip, Şain qardaşım anamnı köralmay öldi. Anamnı beş yıldan soñ taptıq. Anam Uralğa tüşken.
Vatan asretligi, balalarım, pek qıyın şey. Gece-kündüz Vatanımızğa barıp qavuşayıq dep arzılay edik.
Adil Murtazayev
Altmış dört yıl oldı o qara tañğa,
Sığacaq şey degil aqılğa, añğa,
Unutılmaz deşet tolu o künler,
Acılardan yürek yanar ve iñler.
Saba qoptı Qırımda aizarlar,
Bütün halqnı sürgün ete unsurlar,
Cebelerde – cenkleşe ep ağalar,
Ana-yurtta – söndürildi ocaqlar.
Doğmuşlarnı qıyır-çıyır ettiler,
Memleketke tarı kibi septiler,
Kimlernidir bekley edi Uralnıñ dağı,
Kimlernidir yaqtı Özbekistan sıcağı.
Açlıqtan, hastalıqtan, yanıqtan
Halqnıñ yarısı öldi qırğınlıqtan,
“Vatanım!” – dep, küreşti sağ qalğanlar,
Ahır yeñdi ajdağanı, Yurtnen qavuştı olar.
Lâkin, baq sen, mında yatlar toluşqan,
Sanki dersiñ kökten sarınçqa yağğan,
Bizni sevmey, çare tapsa, aşalay,
Yardım etmey, kelmeşekler, tek qıynay.
Lâkin kene halqım talmay küreşir,
Maqsadına mıtlaq bir kün irişir,
Yıqılsa da, turar, aqqını talap eter,
Bir kün ola meşaqatlı bu künler biter!
· Ösümliklerniñ adları
kpacaBka – güzel kiyev (или qadın otu) – бeллaдoHHa
kpaпиBa – qıcıtqan – kpoпиBa
kpoBHиk – suyel otu – kpoBHиk
kpoHa – tac – kpoHa
kpыжoBHиk – frenk yüzümi – arpyc
kpылaTka – qanatlı urluq – kpилaTka
kyBшиHka – nimfa çiçegi (или nilüfer, suv lâlesi) – лaTaTTя
kykypyзa – mısırboğday – kykypyдзa
kycTapHиk – çalı – чarapHиk


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ ükümeti Qırım memurlarınıñ aylıqlarını arttırmağa tüşüne, dedi Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov İçki rayonında keçirilgen toplaşuvda.
Bunı Qırım Nazirler şurasınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Bu sene devlet hızmetçisiniñ maliyeviy teminlevini Cenübiy federal okrugı seviyesine qadar köterecekmiz. Şimdi bu programma muzakere etile. Rusiye ükümetiniñ baş nazir muavini Dmitriy Kozak endi qararnı çıqardı. Bu em cumhuriyet, em belediye akimiyet organlarına bağlı. Eki milliard ruble endi ayırılğan, bu sene bizge qoşarlar», – dedi Aksönov.
Evel «Cemaat Fikir Fondu» içtimaiy hızmeti sorav neticelerini aşkâr etti. Oña köre, soralğanlarnıñ 17% ufaq maaş, aylıqlarğa şikâyet ete. 12% – fiyatlarnıñ köterilüvi aqta tahminler kerçekleşmegeni aqta bildire, 7% işsizlik meselesini qayd etti.


text:
Rusiyeniñ Ava-desant orduları (VDV) Qırmnıñ Canköy şeerinde yañı desant-ücüm polkunı meydanğa ketire bile, haber ete TASS.
«Novorossiysk, Stavropol ve Anapada yerleşken 7-nci tümende mında evel olğan 97-nci desant-ücüm polkunı meydanğa ketirecek olalar. Yerleşüv yeri al etile. Şimdi Canköy şeeri baqıla», – dedi jurnalistlerge VDV komandanı general-polkovnik Vladimir Şamanov.
Bıltır Şamanov Qırım yarımadasında VDV bölüklerini yerleştirmege planlaştırılmağanı aqta bildirgen edi, amma öyle imkânnı da red etmey edi.
Kiyev ve Ğarp memleketleri Rusiyeni Ukraina şarqında separatistlerge qol tutqanında qabaatlay. Moskva bunı red ete.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/23 aprel
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 23 aprel biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1857 — Ğabdräşit İbrahimov, tatar säyäsätçese, din ähele.
- 1858 — Maks Plank, kvant mexanikasına nigez saluçı alman fizika ğalime.
- 1971 — Göl Mirhadi, tatar yazuçısı, möğallim.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1200 — Cu Xi, qıtay fälsäfäçese, ğalim-entsiklopedist.
- 1616 — Migel de Servantes, ispan yazuçısı, şağir, dramaturğ.
- 1992 — Satyacit Ray, Hindstannıñ iñ kürenekle rejissörı, stsenaristı, balalar öçen yazuçı, köyyazar (kompozitor), prodüser, näşer, kinotänqitçe, illüstrator.
- 1999 — Xänif Ğabdraxmanov, Dan ordenınıñ tulı kavalerı.
- 2009 — Ädip Malikov, tatar şağire, prozaik.


text:
Keriç politehnika koleciniñ tam tamirlevi ve yañılaştıruvı kelecek yıl bitirilecek. Bunı Aqmescitte matbuat konferentsiyasında rusiyeli Tasil Nazirliginiñ başı Natalya Gonçarova bildirdi.
"Tamirlev işleri üç basamaqtan ibaret: ilk işler 2018 - aprel 2019 seneleri yapıldı, bu acele tamiri edi. Bundan soñ 113 biñ ruble ayırılğan edi. Bu aqçağa biz, dam tamirini, tış divarlarınıñ tamiri ve suvuq keçmegen kibi etmesi. 2020 senesi büdcet talabında, kolecniñ yañartmasına 75 million ruble soradıq: donatmalar yañartılacaq ve azbarı abadanlaştırılacaq", – yaza Ginçarovanıñ sözlerinden "Krıminform".
Patlav ve atışuv çarşenbe künü, oktâbrniñ 17-nde, Keriç politehnik köllecinde oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Oktâbrniñ 19-nda Keriçte ve Yedi Quyu rayonında ücüm qurbanlarınıñ cenazeleri qılındı. Vedalaşuv merasimine biñlernen insan keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Gruziädäge xällär Yewropa Berlegenä Kavkaz-Kaspiy töbägenä iğtibarnı kimetüneñ nindi näticälärgä kiterergä mömkin ikänlegen kürsätte diärgä bula.
Londonda iğlan itelüçe xisap, anı äzerläwçelär äytüençä töbäkneñ Yewropa Berlege belän mönäsäbätlären yaña basqıçqa kütärü mömkinleklären sürätliäçäk.
Moña qädär bu mönäsäbätlär Yewropa Kürşelek Säyäsäte digän kileşü qısalarında qorıla ide. Ämma xäzer inde Yewropa Berlegeneñ üz räsmiläre dä bu kileşü Yewropağa taba iñ nıq omtıluçı il bulğan Gruziägä qarağan möhim säyäsi qararlarğa täesir itü öçen citärlek mömkinlek birmi dip zarlana.
Gruziäne äğza itep alu mäsäläsenä qarawğa kütärelgändä andıy mömkinlek bulır ide. Ämma Berlektäge küpçelek äğza illär monı xuplamıyaçaq.
Yewropa Berlege Gruziä prezidentı Mixail Saakaşvilinıñ uzğan atnada ğädättän tış wäzğiät iğlan itüen tänqitläp çıqtı. Ämma bu yıraqtağı nindider ber ilgä Latin Amerikasında yäki Könyaq Aziädä bulğan xällärgä qarata bula torğan ğädäti ber belderü sıman ğına yañğıradı.
Brüsseldä qayberäwlär kiläse yazda NATO sammitında Gruziäne NATO äğzası bulu yulına kertü täqdimeneñ kire qağılaçağın añlağanğa kürä Gruziä xakimiätläre oppozitsiäne bastırdı dip isäpli. Yewropa Berlege belän tağın da yaqınayu bulmaw, NATO äğzalığına taba xäräkät bulmawğa Tiflis şulay itep eçke reaksiä kürsätä dip isäplilär Brüsseldä.
Kavkaz-Kaspiy komissiäseneñ räise, Sloveniä tışqı eşlär ministrı Dimitriy Rupel äle cäy köne Komissiäneñ internet säxifäsenä çığarılğan äñgämädä ük xisapta xäzerge säyäsätne saqlap qalu xuplanaçağın äytkän ide.
Rupel Berlekneñ Kavkazğa mönäsäbäte mäsäläsendä inde mäğlüm närsälärne äytä. Kavkaz cäğräfiq yaqtan, häm energiä çığanaqları belän Yewropa Berlege öçen möhim bulıp tora. Berlek töbäkne totrıqsızlandıruçı tuñdırılğan nizağlarnıñ barı tik tıqşı täesir näticäsendä genä yañartıluın tanıy. Ämma Berlek töbäktäge eşçänlegen bik nıq arttırırğa da cıyınmıy.
Kavkaz-Kaspiy Komitetı xisabınıñ töp kiñäşlärenä küzätügä qarağanda, töbäkneñ Rusiä, Qıtay, Yewropa, Hindstan, Iran häm Quşma Ştatlar kebek dönyaküläm häm töbäktä eş itüçe illär belän mönäsäbätlären säyäsi häm iqtisadıy yaqtan balanslı itü bik tä möhim.
Töbäktäge illär Yewropa Berlegenä yäki NATOğa quşılu mömkinlege bulmağanda kire elekkegä qaytaçaq. Bu töbäktäge illär dönyanı energiä çığanağı häm transit yulı bulu mömkinlege belän qızıqsındıra. Üzäk Aziä illärenä kilgändä, alar barlıq kürşeläre belän dustanä bulırğa häm tabiği gaznı kem kübräk tüläsä şuña satarğa tırışa. Azärbäycan da şul yuldan bara, ämma anıñ cir astı baylıqları Kaspiydağı kürşelärenekennän tizräk betäçäk, şuña kürä Baqıda andıy uq omtılış kürenmi.
Ärmänstan inde bu energiä uyınınnan çığarıldı häm bik awır xäldä qaldı.
Gruziä Yewropa Berlege öçen möhim tranzit ile bulıp qalaçaq. Häm Tiflistä xakimiät kem qulında ğına bulmasın Berlek anıñ belän yaxşı mönäsäbättä bulırğaq tırışaçaq.
Naif Aqmal


text:
Qırım abituriyentleri Rusiye aliy oquv yurtlarınıñ tekliflerine qulaq asmaylar: Ural universiteti Qırım abituriyentlerini öyle de körmeyip, bücet yerlerini Ukrainadan köçip kelgen adamlarğa berdi.
İTAR-TASS agentliginiñ malümatına köre, köçip kelgenderge qolaylaştırılğan shema boyunca oqumağa kirmege ve bedava oqumağa imkân berildi. Başta bu yerlerni qırımlılarğa berecek ediler, lâkin olar vesiqalarnı öyle de teslim etmediler.
Qabul etüv komissiyasınıñ reisi İlya Bayevniñ bildirgenine köre, Ukrainadan mecburen köçip kelgen ve qaçaq statusını alğan adamlar defektologik bölüginde ayırılğan qoşma 5 bücet yerinde oqumaları mümkün. Bundan ğayrı, başqa bölüklerde de oqumağa imkân bar, amma oquş parasını tölemek kerek.
Bundan evel berilgen malümatqa binaen, Nijniy Novgorod aliy oquv yurtlarında Qırım abituriyentleri içün ayırılğan bücet yerleriniñ 90% boş qaldı. 81 yerge yalıñız yedi qırımlı oqumağa kirdi.


text:
Saraylı Qıyat
Saraylı Qıyat (ukraince MиpHe, Capaйли-KияT, rusça MиpHoe, Capaйлы-KияT) - Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 8 468 kişi (2001 senesi).
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
Fevralniñ 20-si – Qırım ilhaqı başlağanınıñ resmiy künü, onı 2015 senesi aprelniñ 21-nde Ukraina Yuqarı Radasınıñ «Ukraina Yuqarı Radasınıñ «Rusiyeniñ silâlı istilâsına qarşı tirenüv ve aqibetlerini yoq etüv aqqında» beyanatı aqqında» qararı belgiledi.
2014 senesi fevralniñ 20-nde yarımadada nomerasız yük maşinaları ve «yeşil adamçıqlar» – işaretsiz silâlı arbiyler – peyda olan edi. Yerli sakinler arasında silâlı birleşmeler qurulıp, silâ alğan edi – «Qırım samooborona» otrâdları, olarnı Rusiye mahsus hızmetleri ve Silâlı quvetlerniñ zabitleri idare etken edi.
Fevralniñ 27-ne keçer gecesi Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurası ve ükümeti binaları Rusiye mahsus bölükleri zapt etip, Rusiye bayraqlarını tikledi.
Rusiye başta istilâ etkenini tanımağan edi. 2014 senesi aprelniñ 17-nde ise Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımdaki adise-vaqialarda Rusiye arbiyleri iştirak etkenini ilk sefer açıq sürette bildirdi.
Belli bir müddet devamında Ukrainada Rusiye istilâsı başlağanınıñ künü qanun seviyesinde belgilenmegen edi. Bu kün 2014 senesi martnıñ 27-si sayıla edi. O künü BM Baş assambleyası Ukraina topraq bütünligine qoltutıp, Qırım ve Aqyarnı onıñ ayırılmaz parçaları olaraq tanıdı. Daa bir kün 2014 senesi aprelniñ 27-si olğan edi – o künü «Vaqtınca işğal etilgen topraqlarda aq ve serbestligini temin etüv» qanunı işke tüşürilgen edi.
Ukrainanıñ Qırımı zapt etilgen soñ Rusiyede arbiy, siyasetçi ve «Qırım samooboronasınıñ» vekilleri «Qırımnıñ qaytarılması» medalinen taqdirlenmege başladı. Anda bu tedbirler 2014 senesi fevralniñ 20-nden 2014 senesi martnıñ 18-ne qadar keçirildi, dep qayd etile.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Joqarǵı Keńes komitetleri (komissiyaları):
Nızam joybarların tayarlaw jumısların alıp barıw, Joqarǵı Keńes dodalawına kirgiziletuǵın máselelerdi dáslepki tárizde qarap shıǵıw hám tayarlaw, Qaraqalpaqstan Respublikası nızamları hámde Joqarǵı Keńes tárepinen qabıl etiletuǵın qararlardıń orınlanıwın qadaǵalaw ushın Joqarǵı Keńes dúzilgennen keyin onıń wákillik múddetine deputatlar arasınan baslıq, onıń orınbasarı hám aǵzalardan ibarat quramda komitetler (komissiya) saylanadı.
Komitet (komissiya) baslıǵı, onıń orınbasarı hám komitet aǵzaları lawazımları deputatlardıń qaysı partiya yaki toparǵa tiyisliligin hámde saylaw juwmaqları boyınsha alınǵan deputatlıq orınların esapqa alǵan halda ulıwma qarar menen belgilenedi. Komitet baslıǵı, onıń orınbasarı hám komitet aǵzaları lawazımlarına talabanlardı kórsetiw boyınsha usınıslardı frakciyalardıń basshıları menen kelisilgen halda kiritiledi.
Joqarǵı Keńes komitetleriniń (komissiyalarınıń) barlıq aǵzaları teń huqıqlardan paydalanadı.
Komitet (komissiya) quramına saylanbaǵan deputatlar onıń jumısında másláhát dawısı huqıqı menen qatnasıwǵa haqılı.
Joqarǵı Keńes komitetleri (komissiyaları) Joqarǵı Keńes aldında juwapkerli hám oǵan esap beredi.
Joqarǵı Keńes komitetleri (komissiyaları):
– Joqarǵı Keńes, onıń Baslıǵı, Prezidiumınıń tapsırmaları yamasa óziniń baslaması tiykarında ózleriniń wákilligine tiyisli máseleler boyınsha nızamlardıń hám Joqarǵı Keńestiń basqa qararlarınıń joybarların islep shıǵadı;
– nızam joybarlarınıń dáslepki tárizde qarap shıǵılıwın hám olardı Joqarǵı Keńeste qarap shıǵıwǵa tayarlawdı ámelge asıradı;
– nızamdı sessiya májilisi kún tártibine kirgiziw yamasa onıń ústinde islewdi dawam ettiriw yamasa tiykarlanǵan halda onı qaytarıw haqqında Prezidiumǵa usınıslar kirgizedi;
– Qaraqalpaqstan Respublikasınıń byudjeti joybarı boyınsha juwmaqlar hám usınıslar beredi;
– Joqarǵı Keńestiń tapsırmasına yamasa Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń usınısına muwapıq belgili bir nızam joybarı yamasa Joqarǵı Keńes wákilliklerine kiretuǵın basqa másele boyınsha juwapker boladı;
– komitetler (komissiyalar) islep shıqqan, sonday-aq nızam shıǵarıw baslaması tiykarında kirgizilgen nızamlardı qarap shıǵıw boyınsha isshi toparlardı dúzedi, olardıń quramına mámleketlik uyımlar hám mámleketlik emes kommerciyalıq emes shólkemlerdiń, ilimiy mákemelerdiń wákillerin, qánige hám ilimpazlardı, hojalıq júritiwshi subektlerdiń basshıların qatnastıradı;
– nızamshılıq baslaması huqıqı subektleri wákilleriniń olar tárepinen kirgizilgen nızam joybarına baylanıslı máseleler boyınsha pikirlerin tıńlaydı;
– kirgizilgen Qaraqalpaqstan Respublikasınıń nızamları, sonday-aq Joqarǵı Keńes tárepinen qabıl etilgen qararlar tekstine ózgeris yamasa qosımshalar kirgiziw boyınsha usınıslar tayarlaydı;
– mámleketlik uyımlar hám basqa da shólkemlerden, lawazımlı shaxslardan hújjetlerdi, ekspert juwmaqları, statistikalıq maǵlıwmatlar hám basqa maǵlıwmatlardı talap etip aladı;
– mámleketlik hákimiyat hám basqarıw uyımları basshılarınıń Qaraqalpaqstan Respublikasınıń nızamları, Joqarǵı Keńestiń sheshimleri hámde komitetlerdiń qararları olar tárepinen qalay orınlanıp atırǵanlıǵı haqqındaǵı málimlemelerin tıńlaydı.
Joqarǵı Keńes komitetleri (komissiyaları) jumısın óz rejelerine, sonday-aq Joqarǵı Keńes, onıń Baslıǵı hám Prezidiumınıń tapsırmaları hámde usınıslarına muwapıq shólkemlestiredi.
Joqarǵı Keńes komitetleriniń (komissiyalarınıń) jumıs tártibi Joqarǵı Keńes Reglamentinde belgilenedi.
Joqarǵı Keńes komitetleriniń (komissiyalarınıń) májilisleri zárúrligine qaray shaqırıladı hám ótkiziledi.
Joqarǵı Keńes komitetleriniń (komissiyalarınıń) májilisleri, eger olarda komitet aǵzalarınıń keminde yarımı qatnassa, wákillikli bolıp esaplanadı.
Joqarǵı Keńes komitetleriniń (komissiyalarınıń) májilisleri ashıq ótkeriledi. Zárúrlik payda bolǵanında Joqarǵı Keńes komitetleri (komissiyaları) jabıq májilis ótkeriw haqqında sheshim qabıl etiwi múmkin.
Komitetlerdiń (komissiyalardıń) májilislerine mámleketlik uyımlar hám mámleketlik emes kommerciyalıq emes shólkemlerdiń, ilimiy mákemelerdiń wákilleri, qánigeler hám ilimpazlar, baspasóz uyımlarınıń, televidenie, radio hámde basqa ǵalaba xabar qurallarınıń wákilleri shaqırılıwı múmkin.
Joqarǵı Keńes komitetleri (komissiyaları) qarap shıǵıp atırǵan máseleler boyınsha komitettiń (komissiyanıń) jámi aǵzalarınıń kópshilik dawısı menen sheshimler qabıl etedi.
Joqarǵı Keńes komitetleriniń (komissiyalarınıń) mámleketlik uyımlarǵa jiberilgen sheshimleri olar tárepinen qarap shıǵılıwı shárt, nátiyjeleri yamasa kórilgen ilajlar haqqında, eger sheshimde basqa múddet belgilengen bolmasa, kóbi menen bir aydan keshiktirmey málimleme beriliwi kerek.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Teftiş komissiya reisi Ali Özenbaş Qırımtatar Milliy Meclis azaları ve faallerge qarşı suniy qararlarnı çıqarğan mahkemeciler kelecekte özleri halqara mahkemelerine tüşe bilecek, dep tüşüne.
Bunı o Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Onıñ fikrine köre, Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ yaqalunvından soñ «bu kibi qanunsızlıq ve munasebetke qarşı» narazılıqlarnıñ sayısı ğayet arttı.
«Birleşken milletler teşkilâtı, Avropa birligi, em de diger memleketlerniñ ükümet başlarına mezkür işlerniñ halqara mahkemelerinde, şu cümleden İnsan aqları boyunca Avropa Mahkemesinde baqılması ve cinaiy icracı ve emir etkenlerniñ cezalarını bere bilecek Halqara tribunalnıñ teşkil etilmesi boyunca talaplarnı beklemek kerek. Böyle alda ise, bu kibi repressiyalarnıñ aqibetlerini esapqa alsaq, er bir muayyen şahısnı belgilemek ve eñ qattı şekilde cezalamaq kerek», – dep tüşüne Ali Özenbaş.
Akimiyetniñ 2014 senesi fevral 26 künü kütleviy tertipsizlikni teşkil etüvde qabaatlanğan Ahtem Çiygoznı on yılğa apiske qapatmaq kibi qorquzuvını Meclis azası 1919 senesi vatandaşlıq cenki vaqtında Denikin akimiyetiniñ areketleri ile qıyaslay.
«O zaman vatandaşlıq cenkiniñ eñ kergin vaqıtlarında arbiy-alan mahkemeleri mabüs bolşeviklerni çeşit katorgalarğa yollay edi, amma aynı zamanda olarnıñ şahsiy kelecegi ise belgisiz edi», – dey Ali Özenbaş.
Yanvar 19 künü «mayıs 3 künü işi» boyunca Edem Osmanov yaqalana. Yanvar 23-de «Ermeni Bazar» kiriş noqtasında Federal Havfsızlıq Hızmeti ve Rusiye sıñır hızmeti faali Sinaver Kadırovnı yaqalap, Qırımdan sürgün eteler. Yanvar 29 künü Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ vazifelerini eda etken Ahtem Çiygoz apiske alına. Bundan soñ evinde tintüv keçirile. Bundan evel tintüv ATR qırımtatar telekanalında keçirile.
Qırım akimiyetini yarımada tamır halqına nisbeten ayırımnı toqtatmağa çağıralar, amma Qırım «ükümeti» qırımtatarlarğa etilgen basqını tanımay.