text:
Rusiye tarafından işğal etilgen ukrain Qırımında 18 buçuq biñden ziyade bala birinci sınıfqa kirdi. Qırımtatar ve ukrain mektepleriniñ vaziyeti nasıl? Bu mekteplerniñ talebeleri ana tilinde ders kitaplarını aldılarmı? Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri Mıroslava Kanarska Radio Svobodağa Aqmescitten telefon vastasınen tarif etti.
Üç sınıf qırımtatar tilinde ders alacaq, dört sınıf – rusça. Qırımtatar milliy mektebiniñ vaziyeti böyle!
– Qayd etmek isteyim ki, bugün Eşref Şemi-zade adına №42 qırımtatar mektebiniñ birinci çañ bayramını ziyaret ettik. Oquv yurtunıñ reberligi aytqanına köre, bu sene birinci sınıf talebeleriniñ sayısı rekord oldı. Bu mektepte 7 dane birinci sınıf açıldı. Faqat meraqlı bir şey: yedi dane birinci sınıftan – üç sınıf qırımtatar tilinde ders alacaq, dört sınıf – rusça. Qırımtatar milliy mektebiniñ vaziyeti böyle!
Daa eki yıl evelsi bu mektepte dersler qırımtatarca berile edi, mektep büyük olğanından mında Aqmescit balalarından ğayrı, rayonlardan kelgenler de oquy edi. Bu sene mektep açılışınıñ 10 yıllığını qayd ete. 8 yıl devamında mektep yalıñız qırımtatar tilinde çalışa edi, lâkin işğalden soñ problemler peyda olmağa başladı.
Bala qırımtatar tilinde tasil alsın dep, onı mektepke berdiler. Soñra ise dersler rusça añlatılacağını ögrendiler
Ana-babalar şikâyet ete. Bugün birinci sınıf talebeleriniñ ana-babaları ile laf ettik. Analardan biri bildirgenine köre, onıñ balası rus tilli sınıfqa tüşe. Olar açuvlanalar. Çünki qoranta Aqmescitniñ bam-başqa tarafında yaşap, balası qırımtatarca ders alsın dep, bu mektepke keldi. Soñra ise balası rus tilinde tasil alacağını ögrendiler.
Sınıfqa 7 kitap berildi, eki danesini ocalar alacaq, 5 danesi – 28 talebege
Meraqlısı şu ki, qırımtatar mekteplerinde ne ders kitapları, ne de oquv qullanmaları bar. Balalarnıñ bir şeyi yoq. Misal olaraq, 8-inci sınıf talebesiniñ ana-babası dey ki, olarnıñ sınıfına 7 kitap berildi, eki danesini ocalar alacaq, 5 danesi – 28 talebege. Ana-babalar buña da açuvlı, bütün bu meselelerni öz aralarında laf eteler.
– Aqmescitniñ ukrain mektep-gimnaziyası nasıl alda? Malüm, keçken yılları (Rusiyeniñ Qırım işğalinden evel) bu gimnaziya pek faal ve eyi sayıla edi.
– Bugün ukrain gimnaziyasını da ziyaret ettik. Andaki vaziyet böyle: işğalden soñ yerli «akimiyet» mektep adından «ukrain» sözüni silmek qararına keldi. Gimnaziya adını deñiştirdiler. Al-azırda mektep «Aqmescitniñ akademik gimnaziyası» belediye bücet umumtasil müessisesi adını taşıy. Amma bu da eñ esası degil.
Ukraina zamanlarında bu mektep pek populâr edi. Anda istidatlı balalar, ana-babası siyasetçi, iş adamı olğan balalar oquy edi. Ögrenüv sistemasında bu mektep pek inkişaf ete edi. Lâkin işğalden soñ ukrain tilinde ders bergen sınıflar ya qapatıla edi, ya da ana-babalarnı toplap, Rusiye standartlarına keçkeninden sebep dersler rusça añlatılacaq, dep aytqan ediler.
Ders kitapları, qullanmalar yetmey. Ukrain sınıfları olğan yerlerde
Berilgen malümatqa köre, 1000 talebe oquğan mektepte yalıñız bir qaç sınıf ukraince ders ala, çünki ana-babaları mektüp yazıp, şikâyet etmege başladılar. Bir çoq ana-baba balasını qıtağa, Ukrainağa, tasil almağa yollaycaq ola. Qırımtatar mekteplerinde olğanı kibi: ders kitapları, qullanmalar yetmey. Ukrain sınıfları olğan yerlerde.
– Ukrain gimnaziyasınıñ ukrain sınıflarında qaç talebe oquy?
– Biñ talebeden tahminen yüz kişi. Bu eñ çoq, çünki bu raqamlarnı bizge kimse aytmay, bunı açıq aytmağa istemeyler. Amma ana-babalar ile laf etken soñ 100-150 talebe olğanı añlaşıla.
«Qırımnıñ tasil, ilim ve gençlik naziri» Natalya Gonçarovanıñ bildirgenine köre, Qırımda qırımtatar mektepleriniñ ağı qala ve 15 oquv yurtundan ibaret.
Gonçarova dey ki, bu sene Qırım mekteplerinde ukrain tilinde ders berilecek sınıflar açılmaycaq, çünki istegenler yoq.
«Bu sene Qırımda ukrain tilinde ders berilecek sınıflarnıñ açılması aqqında malümat yoq, lâkin bir çoq mektep bu fenni fakultativ olaraq qaldırdı», – dep ayttı nazir.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırımda ukrain tilinde tasil almağa istegenlerniñ sayısı ep eksile.
«Bu sene bir sınıf bile açılmay», – dedi Gonçarova.
Keçken oquv yılında ukrain tilinde ders berilgen sınıflar 20 mektepte bar edi.
Metnniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında


c: text/html

text:
Qırım Yuqarı Makemesinde «Fevral 26» işi boyunca nevbetteki oturışı mart 24 künü keçirilecek. Bu aqta Qırım.Aqiqat agentligine qırımtatar milliy Meclisiniñ yolbaşçı muavini Nariman Celâl bildirdi.
Onıñ qayd etkenine köre, makeme oturışında konkret olaraq nasıl sualler baqılacağını aytmaq qıyındır.
«Öz qanunlarını bozıp, mabüslerniñ üstünde horlavlarnı devam eterler... Er bir oturış, imayecilerniñ arizaları ile başlanmaqta. İmayecilerniñ sayısı çoqtır, altı mabüsleriniñ er birinde advokat bar. Soñki kere, advokatlar, mabüslerniñ üçü apiste üç kün qanunsız şekilde oturğanları aqqında ariza yazdılar. Amma bu ariza baqılmadı. Adet olıp qalğan şey, fikirimce, bu sefer de oturış imayecilerniñ muracaatları ile başlanacaq», - haber etti Celâl.
Onıñ qayd etkenine köre, cinaiy iş pek yavaş ileriley. Taqiqat, şimdi ise prokuratura ve makeme yapqan bozuvlar neticesinde, makemeciler, davacılar ve imayeciler arasında añlaşamamazlıqlar yüz bermekte.
Rusiye nezareti astında bulanğan Qırım Yuqarı Makemesinde mart 11 künü «fevral 26» işiniñ oturışı devamında, Ahtem Çiygoz, Ali Asanovnıñ ve Mustafa Degermenciniñ ceza vaqıtını uzatmaq qararı alınğan edi. Makemeniñ nevbetteki oturışı mart 24 kününe belgilengen.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksyonov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi.
Aqmescit SİZOsında yatqan Ahtem Çiygoz da bu iş ile qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste yatqan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye prezidenti yanındaki İnsan aqları boyunca Şuranıñ Qırım gruppası yarımadada insan aqları vaziyetini muzakere etti. Uquq qoruyıcılar muzakerelerniñ neticelerini Rusiye prezidenti Vladimir Putinge teslim etmege niyetleneler.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa bu gruppanıñ yolbaşçılarından biri olğan, rusiyeli uquq qoruyıcı Nikolay Svanidze bildirdi.
Onıñ sözlerine binaen, gruppa toplaşuvında muzakere etilgen esas mevzulardan biri «qırımtatar meselesi» oldı.
«Qırımtatarlarnıñ vaziyeti ağır. Bu vaziyet eyileşmey, aksine, daa yaramay ola. Qırımtatarlarnıñ esas organı olğan Meclis ekstremistik olaraq tanıldı. Bütün bu malümat prezidentke haber etilecek», – dep ilân etti Svanidze.
Uquq qoruyıcılar Qırım mühbirlerinde keçirilgen tintüvler mevzusını da muzakere etti.
Svanidzeniñ bildirgenine köre, Vladimir Putinge Qırımda insan aqları bozuluvı boyunca malümat bir afta içinde haber etilecektir.
Qırımda iş ziyaretinen Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkova buluna. Bundan evel o Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri ile körüşkeni aqqında bildirile edi.
Ukrain ve halqara uquq qoruyıcı teşkilâtları Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada insan aqları bozulğanı aqqında ilân ete edi. Rusiye ükümeti tarafından eñ büyük basqın qırımtatarlar ve yarımadada yaşağan ukrain tarafını tutqanlarğa qarşı yapıla.
Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti uquq qoruyıcılarnıñ yarımadada insan aqları bozulması aqqında malümat qabartılğan, dep ayta.
Mayıs 12-de Avropa Parlamentinde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ aq-uquqları bozulması meselesi muzakere etilecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Soñğı könnärdä Rusiä töbäkläreneñ, milli respublikalarınıñ däräcäsen töşerü, östän torıp idärä itü, millätçelärne, dini radikallarnı faş itü ğämälläre yışayıp kitte. “Nezavisimaya gazeta”da “Şäymievnıñ borın astındağı waxxabçılar” mäqälä bastırdılar. İmeşter, Çallı, Tübän Qama, Älmät, Çistay yaqları dini ekstremistlar oyası. Häm alar ğäräp neftedollarına yäşi.
Baş kitärlek närsä. Tikşerep qarağaç, taşqa basılğan süzlärne xaq tügel, naxaq ikänlege dä bilgele buldı. Ä bit yış iskä alına torğan «Yoldız” mädräsäse küptän inde yabılğan. Anıñ urınına İslam universitetınıñ bülekçäse açılğan. Barısı da ä Rusiä qanunı buyınça quyılğan. Ämma tel söyäksez, Mäskäw matbuğatı yaza. Çönki kemgäder şulay kiräk. Kemder şulay quşqan yäki aqça tüläp quyğan. Tatarstan prezidentınıñ, tatarlarnıñ abruyı töşsen, qara isemlekkä kertergä telilär. Xaqiqät qaydadır yal itä.
Başqa zamannar bulsa, naxaq xäbär taratqan, yala yaqqan keşene mäxkämä urındığına utırtıp quyır idelär. Ä xäzer aldaşırğa yarıy bulıp çığa. Ä bit Tatarstan prezidentı Rusiä xakimiäteneñ iñ yaratqan partiäsendä räistäş bulıp tora. Ul inde tikşerelgän. Däwlätne saqlaw, nığıtu öçen barısın da eşli. Tatarstanda bernindi terrorçılıq yäki millätara tartqalaş yuq. Şulay da, degetkä manu däwam itä.
Milli cämäğätçelekneñ yala yağuğa bernindi mönäsäbät beldermäwe, min äytem, bezneñ nıqlıqnı kürsätäme? Tatar başına xet qadaq qaq, anıñ mıyığı da selkenmi.
Bu atnada Rusiä prezidentın ilne vertikal'läşterep, töbäklärgä östän başlıqlar quyarğa öyrätüçe Vladislav Surkov mäqälä bastırıp çığardı. Küptän kiräk ide ul töbäk citäkçelären östän bilgeläw, di. Kavkazdağı suğış şunnan başlandı dimäkçe. Priçem monda Tatarstan ikänlegen äytmi. Soñınnan Surkov tınıçlandırıp quya, qayğırmağız, östän gubernator bilgeläw 2009 yılda ğına ğämälgä keräçäk di bu. Monı işetkäç, räxät bulıp kitte. Dimäk tağı ber ike yıl üzebez saylağan citäkçe belän yäşibez.Räxmät inde Surkov äfändegä, mäñge onıtmabız…
Ul äle tağın ber bälädän qotqarmaqçı -–milli respublikadan.
Milli respublika dönyanıñ ber ilendä dä yuq di ul. Dimäk, alarnı tizdän respublikalarnı yuqqa çığarunı kötärgä kiräk. Bälki şuşı likvidatsiäne tizlätü öçen xäräkät cäyelderergäder? Döres, başqa illärdä milli azçılıqlarnı kübese üzenä kiräk qädär mömkinleklärgä iä. Änä, unitar İtaliäneñ Tön'yak Terol' digän ölkäsendä cirle xalıq telen belmägän gubernator däwlät çinovnigı bula almıy. Angliädä Wels digän töbäktä wälilär digän millät wäkilläre üz telendä TV qarıylar. Alğa kitkän illärdä milli üzençälekne saqlar öçen aqça jällämilär. Ä Rusiädä yawlıq bäylägän xatın-qızlar doşman dip sanala. Külmäk-ştansız yörüçelärne televizordan maqsat kürsätälär, ä yawlıq bäyläwçe tutaşlar iñ qurqınıçlardan dip sanala.
Bezne, tatarlarnı, başqortlarnı, monıñ belän genä aptırata almıysıñ, brat. Alar eçtän genä qax-qäxä belän Surkovtan häm başqa millät beterüçelärdän kölä, ämma ser birmi. Betersälär betersennär äydä digän qiäfät çığarıp, bäräñge çiratına aşığalar.
Kiläse atnada, 5 oktäberdä Rusiäneñ Konstitutsiä mäxkämäse latin älifbasın tıyu mäs’äläsen qarayaçaq. Rusiä Däwlät Duması qabul itkän tıyu qararı Konstitutsiägä turı kiläme-yuqmı? Niçek xäl itärlär? Ul qararnıñ Rusiä qanunnarına turı kilmägänlege küzgä kürenep tora. Şul uq Konstitutsiä mäxkämäseneñ näq şul uq 5 nçe oktäber könendä Sergey Xapugin isemle Qazan keşeseneñ şikäyäten dä qarıy. İmeşter, anıñ ğäziz balasın Qazanda tatar telenä köçläp uqıtalar. Xapugin bu ulı belän ber ğailädä yäşämiçä, aliment tüläp torğan bulsa da, ulınıñ tatarça söyläştermäskä. Ägär dä Konstitutsion sud Xapuginnıñ ğözeren qänäğätländersä, üzebezneñ qärdäşlär, Ğabdullinnar, Xäybullinnar, yäğni tatarlar üzläre dä balabıznı tuğan teldä uqı dip kütärelep çıqmasmı? Çönki xikmätle zamana, keşelär, imannar sınala torğan çaq. Peçän bazarı mäçetenä teräp delovoy ofislar, yaña taşpulat tözi torğan çaq. İman sata häm iman sınıy torğan çaq. Surkov kebeklärdän şürli, Jirinovskiyğa qul çaba torğan çaq. Yuq, bez milli üseş yaqlamadıq, latin älifbasına dawlamadıq, milli tarixnı quzğatmadıq, dip aqlanıp, “tärtiple” buluçılar tabılır. Ämma Qazan Kremle yanına kilsäñ, ällä qaydan kosmostan, äkiättän, riwayättän kilep töşkän moğciza - sigez manaralı Qol Şärif mäçete nur sibep basıp tora. Ul berkemgä yanamıy da, aqlanmıy da.Rimzil Wäli


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/07-25
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Timur Mutsuraev (25.07.1976, / ÇİASSRnıñ (en) başqalası Groznıy (en), RSFSR, / SSRB) - çeçen bardı.
1991 yılda karate buyınça ÇİASSR çempionlığın yawlıy. 1994 yıldan başlap Berençe çeçen suğışında qatnaşa, qatı yaralana.
2008 yılda Groznıyğa qaytıp, Çeçen respublikası prezidentı Ramzan Qadıyrov belän oçraşuı turında xäbärlär päydä buldı.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
2017 senesiniñ ilk yarısında Aqyarda 35 kişi öz özüni öldürgeni, 2016 senesine nazaran 46% artqanını köstere. Bunı Sevastolopolstat esabatına esaslanaraq «İhtarlar» neşiri bildirmekte.
Aynı zamanda neşirniñ malümatına köre, 2016 senesi birisiniñ zorbalığından 7 insan öldürilgen olsa, 2017 senesiniñ ilk yarısında, artıq 10 kişi öldürilgen, yani öldirilüv sayısı 43% artqan.
Ayrıca «İhtarlar» yazğanına köre, infektsion ve parazit hastalıqlar sebebinden ölgenlerniñ sayısı 5% artqan (2016 ve 2017 seneleri sirasınen 60 ve 63 ölüm).
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Cuma künü, dekabrniñ 18-nde, Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi qırımtatar faali Kazim Ametovnıñ dava baqıluvını başqa künge qaldırdı, çünki cevapkâr taraf kerekli vesiqalarnı azırlamadı. Ametov, «Bağçasaraydaki vaqtınca tutuv izolâtorı ve Aqmescitniñ №1 SİZOsında apiste tutuv şaraitleri «insan itibarını aşalağanı» içün dava açmağa talap etti. Bu aqta advokat Rustem Kâmilev «Qırım birdemligine» bildirdi.
«Muracaat berdik, Kazim Ametov tutulğan kameralarnı qayd ettik. İzolâtorlarnıñ vekilleri bu malümatnı tasdıqladı. Olar qarşı malümat bermeli, Kazim ağanıñ normal, sanitar normalarğa uyğun, ışıq, qızdıruv, sıcaq suv ceetinden yahşı şaraitlerde tutulğanını isbatlamalı», – dep añlattı advokat.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ milliy politsiyası Rusiye quvetçileriniñ saba qırımtatar faali Kazim Ametovnıñ evinde keçirgen tintüvlerinen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
«Veciye Kaşka davasınıñ» 63 yaşında mabüsi Kazim Ametovnıñ evinde Rusiye quvetçileri tintüv keçirdi. İlk malümatqa köre, anda «tahqiqat tedbirleri» oldı. Qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl bildirgenine köre, FSB hadimleriniñ tintüvi Ametovnıñ oğlunen bağlı.
Ametov, evlerinde keçirilgen tintüv tafsilâtları aqqında tarif etti.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqyar şeer mahkemesi 2021 senesi martnıñ 24-nde «devlet hainliginde» qabaatlanğan pensioner qadınnı umumiy rejimli koloniyada qalmasına üküm etti.
Mahkemeniñ matbuat hızmeti martnıñ 29-nda bildirgenine köre, cinaiy dava qapalı rejimde baqıldı, çünki «davada devlet sırı olğan malümat bar edi».
«Aqyar şeer mahkemesiniñ qararınen vatandaş D. Rusiye Federatsiyası Ceza kodeksiniñ 275-inci maddesine istinaden cinayet yapqanında qabaatlı tanılıp, umumiy rejimli koloniyada 12 yıl qalmasına ve azatlığınıñ 1 yılğı sıñırlanmasına üküm etildi», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, cinaiy dava baqıluvı neticesinde belli oldı ki, 1955 senesi Bağçasarayda doğma qadın «çetel devletiniñ vekili tarafından Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi ile gizli işbirligine celp etildi».
«Vatandaş D. şartlı isim, dalğa ve anahtar, radio stantsiyalarınıñ indeksleri, radio tanıtma signallarınıñ indeksleri ve nevbetçi radiocı cedvelleri, telefon, telegraf, radio ve tanıtma signallarını aydınlatqan Qara deñiz flotunıñ ayrı aviatsion alayı aqqında devlet sırı olğan ve Rusiye Federatsiyasınıñ telükesizligine zarar ketire bilgen malümat toplamaqtan ibaret istihbarat vazifelerini yerine ketirgen edi», – dep aytıla mahkeme qararında.
Üküm etilgen qadınnıñ adı ve soyadı mahkeme malümatında aytılmay, amma açıq menbalardan belli olğanına köre, qadınnıñ adı Galina Dovgopolaya ola. Onıñ ya da advokatınıñ izaatları yoq.
Fevral ayında berilgen malümatqa köre, mahkeme Dovgopolayanıñ davasını temelden baqıp başladı. Qırımdan Moskvadaki «Lefortovo» SİZOsına avuştırılğan qadın aynı kamerada qalğan diger qadın tarafından bir qaç kere köteklengen soñ başqa kamerağa alındı.
2019 senesi noyabrniñ soñunda Rusiye Federal telükesizlik hızmeti işğal etilgen Aqyarda Ukraina Mudafaa nazirliginiñ istihbaratı içün casuslıqtan şübheli olğan qadın tutuldı, dep bildirgen edi. 2020 senesi devamında sıñırlav tedbiri bir qaç kere uzatılğan edi.


text:
Cumhuriyet «yolbaşçısı» Sergey Aksönov bildirdi ki, mayıs 1-ne qadar Qırımda Visa ve MasterCard halqara ödev sistemalarınıñ alternativaları çalışıp başlaycaq.
«Alternativ shemalar tapıldı. Mehanizm endi bar, azır, banklar kurort mevsimine qadar onı işke tüşürecekler, mayıs 1-ne qadar er şey çalışacaq», – dep ayttı Aksönov «Kommersant FM» intervyüsında.
Malüm olğanı kibi, Visa ve MasterCard büyük halqara ödev sistemaları keçken sene dekabr ayından itibaren Qırımda çalışqan Rusiye banklarınıñ kartlarını Amerika Qoşma Ştatlarınıñ cezalarından sebep qabul etmey.


text:
Sentâbr 19-ında 4-ünci Kyiv prokuraturası prokurorınıñ muracaatı ile paytahtnıñ Dnepr rayon mahkemesi, sabıq siyasiy mabüs, qırımlı Volodımır Baluhnıñ ağır yaralandırmasında şübelengen adam eki ayğa apis etildi. Bunü Kyiv prokuraturasınıñ matbuat kâtibi Nadiya Maksimets haber etti.
"Mahkeme apis cezası içün alternativani tayin etmedi. Şübeli 32 yaşındaki Kyiv vilâyetiniñ sakini, işsiz, qabaatını bütünley tanıy, advokattan red etti. Onıñ aytqanına köre, dava turmuş sebepten başlandı", - yazdı Maksimets Facebook saifesinde.
Ukraina Milliy politsiyası sentâbr 18-inde Baluhnı urıp yaralağanda şübelengen adamnı tuttı.
«Avropa birdemligi» firqasından halq deputatı İrına Ğeraşçenkonıñ bildirgenine köre, Volodımır Baluhnıñ alı aqqında ekimlernen qoşma mesleatlar keçirildi. Oña ameliyat yapıldı ve reanimatsiyağa alğanlar. Daa soñra Baluh aqcigerlerni suniy avalandıruv cihazına bağlandı. Onıñ ağır qafa-miy yarası bar.
Baluh köteklengenini Oleg Sentsov haber etti. Onıñ malümatına köre, faal sentâbrniñ 7-nden 8-ne keçer gecesi köteklendi. Ağır alda hastahanege alındı – qolu ve köpürçik kemigi sındırıldı.
Kiyv politsiyasınıñ malümatına köre, qırımlı 10-15 kişinen «Gidroparktaki» qavelerden birinde raatlanğan edi. Soñki sefer onı yarı gecede körgenler. Uquq qoruyıcılar Ukraina Ceza kodeksiniñ 187-inci maddesiniñ 4-ünci qısmına istinaden (aydutlıq) cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina prezidentiniñ ofisi qırımlığa yapılğan ücüm sebebinden qasevetlengenini bildirdi.


text:
Ukrainada 90 kün devam etecek prezident saylav kampaniyası başladı. Bu aqta Ukraina Merkeziy saylav komissiyasınıñ qararında aytıla.
Memleketniñ merkeziy saylav komissiyası namzetlerniñ vesiqalarını 2019 senesi fevralniñ 3-ne qadar qabul etecek. Namzetler qayd olğan soñ martnıñ 29-na qadar devam etecek saylavaldı teşviqatına başlay bile.
Prezident saylavları 2019 senesi martnıñ 31-ne belgilengen edi.
Saylavlar bir basamaqta keçse, neticeleri aprelniñ 10-nda çıqarılacaq. Martnıñ 31-nde namzetlerden iç birisi saylayıcılar reyleriniñ 50 fayızını qazanmasa, rey berüvniñ ekinci basamağı aprelniñ 21-nde olacaq. Böyleliknen neticeler mayısnıñ 1-nde ilân etilecek, inauguratsiya ise mayısnıñ 31-ne belgilenecek.
Bundan evel Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bildirdi ki, Rusiya istilâsından sebep Ukrainanıñ bir qaç vilâyetinde ilân etilgen cenk vaziyetini uzatmamağa qarar aldı. Onıñ aytqanına köre, o, prezident saylavları 2019 senesi martnıñ 31-nde keçecegini «kesen-kes kefil ete».


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi para talap etkenlerinde qabaatlanğan «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüslerine üküm çıqardı. Ruslan Trubaç, Bekir Degermenci ve Kazim Ametov 3 yıl sınav müddeti ile 3 yılğa şartlı olaraq üküm etildi. Asan Çapuh 3 yıl sınav müddeti ile 3,5 yılğa şartlı olaraq üküm etildi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Üküm istinafı baqılğanına qadar mabüsler ev apsinde bulunacaq.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı. Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklengen edi. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
Rusiye devlet qabaatlavı «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri içün şartlı apis cezaları berilmesini istedi. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ bildirgenine köre, Rusiye prokuraturası Asan Çapuhnı üç buçuq yılğa, Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnı üç yılğa üküm etmege talap ete, er birine üç yıl sınav müddeti berile bile.
Aynı vaqıtta, bundan evel Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaç qabaatlarını tanımağan edi.


text:
Kyivde noyabr 8-de ukrain tarihçısı Vladimir Golovkonıñ «Rus alemi» Ukrainağa qarşı» seriyasınıñ «Qırım işğali» kitabı taqdim etildi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«İşğalden vaqıt keçken soñ tarihiy hulâsalar çıqara bilemiz, vaziyet faktlarğa köre tedqiq etile ve vaqialarnıñ mantığı ögrenile bile», – dep ayttı matbuat konferentsiyasında Golovko.
Müellifniñ aytqanına köre, kitap Viktor Yanukoviç Ukraina prezidenti saylanğan 2010 senesinden 2016 senesi avgust ayına – «Rusiye Ukrainanı Or Qapı boynunı ücüm etkeni ile qabaatlağanına» qadar müddetni qavrap ala.
Kitap rusça yazılğan, çünki rus ve şarqiy Avropa oquyıcıları içün azırlanğan. Kitap Çeh Cumhuriyeti, Slovakiya ve Macaristanda taqdim etildi.
«Çeh Cumhuriyetinde Rusiye muhalifetiniñ liderlerinden biri Gari Kasparovğa kitapnı özüm berdi. Cuma künü onı Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ işleri idaresine yolladım, çarşenbe-cumaaqşamı künü kelmeli, dediler», – dep tarif etti tarihçı.


text:
Rusiye advokatı Nikolay Polozov oña qarşı taqiqattan aldın teşkerüv teşebbüsi kimge ait olğanını bilmey. Advokat Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, taqiqatçı malümat bermedi.
«Taqiqatçınıñ bergen malümatına köre, o, cinaiy iş açılmasını red etti, amma qarar lâğu etildi. O, kim yapqanını aytmay – ya taqiqat organınıñ reberi, ya da prokuror. Olar bunı tekrar baqmağa ve menden malümat almağa isteyler. Olarğa baracaq alım yoq», – dep ayttı Polozov.
Dekabr 21-de Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ «Çiygoz davası» boyunca toplaşuvında advokat oña basqı yapılğanını ayttı. Polozov taqiqatçığa advokatlar palatasınıñ cevabını yollağan.
Dekabr 20-de advokat Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş ğayrıdan başladı.
Bundan evel Qırımdaki Rusiye taqiqat komiteti Qırımda qırımtatarlarğa qarşı açılğan bir sıra davada imayeci olğan Rusiye advokatı Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş açılmasına razı olmağan edi.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi aprelniñ 19-ında Qurman “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ iştirakçisi Rüstem Emiruseinovnıñ tevqif müddetini uzattı. Bu aqta Facebookta “Qırım birdemligi” bildire.
“Mahkeme apellâtsiya şikâyetini red etti. Sıñırlav tedbiri olğanı kibi qala, yani 2019 senesi iyül 13-ünece apishanede tutuluv”, - denile beyanatta.
Aprelniñ 8-inde Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rustem Emirüseinovnıñ babası Reşat Emirüseinov Rusiye quvetçileriniñ areketlerine qarşı bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqtı.
Fevralniñ 14-nde Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emirüseinov alındı.
Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ fikirince, koronavirusnıñ tarqaluv telükesi bar olğanından karantin tedbirleri daa eki aftağa uzatılacaq. Bu aqta o, aprelniñ 1-nde koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı operativ ştab toplaşuvında bildirdi.
«Federal akimiyetniñ kelecek aftanen bağlı qararını bekleymiz. Rejim (karantin – QA) daa bir aftağa uzatılacaq, dep is etem. Şimdilik er şey bunı köstere, kelecek aftağa da karantin tedbirlerini azırlanmaq kerek», – dedi Aksenov.
Bundan evel o, Keriç köpründe yarı gecede blokpostlar qurulacaq, dep bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Qırım Sağlıq nazirliginiñ martnıñ 31-nde bildirgenine köre, 2832 insan tibbiy közetüv altında buluna, 2758-i evde dinamik közetüv, 64 kişi hastahanede, 10 insan observatorlarda buluna.
Martnıñ 31-nde saba Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov koronavirus yuqunçına oğrağan ekinci yerli insan tasdıqlandı, dep bildirdi. Böylece, Qırımda 16 kişi qayd etildi. Olardan 14-ü kelgenlerde, ekisi – yerli. Aqyarda 5 kişi koronavirusnen hastalandı.
Martnıñ 31-nde Aqyar kirişlerinde blokpostlar quruldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımnıñ Ukrainağa qaytarıluvı ile cenk biter, – dedi Ukraina prezidenti Petro Poroşenko STB telekanalına aprel 30 künü, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Qırım ve Donbassnıñ Ukrainağa qaytarıluvı ile cenk biter», – dedi Poroşenko, ve Ukraina bu sualde başqa bir tekliflerge razı olmaycağını bildirdi.
O şunı da qayd etti ki, buña, belki de, bayağı vaqıt kerek olur ve öz şimaliy qomşusı ile nice yıllar devamında cenk şaraitlerinde yaşağan Cenübiy Koreya misalini ketirdi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Milletibizni bek fahmulu poetlerinden biri, Kabartı-Malkarnı kıral savğasını lavreatı, KMR-ni halk nazmuçusu Otarlanı Sarımırzanı caşı Kerim 1912 cılda Girhojanda (Töben Bahsan) tuvğandı. Añña cıl da tolgunçu, atası ölüp, anası üç sabiyi bla kalğandı.
OTARLANI KERİM
Milletibizni bek fahmulu poetlerinden biri, Kabartı-Malkarnı kıral savğasını lavreatı, KMR-ni halk nazmuçusu Otarlanı Sarımırzanı caşı Kerim 1912 cılda Girhojanda (Töben Bahsan) tuvğandı. Añña cıl da tolgunçu, atası ölüp, anası üç sabiyi bla kalğandı.
Şaharhan cumuşak cürekli, oğurlu adam edi. Duniya kıyınlıkları anı ne ayamay unukdururğa küreşsele da, ol kesin alağa horlatmağandı, öksüzlerin ösdürürge küreşgendi. Sabiylerini kol kıyınlarını hayırın körüp başlağanda va, añña köp caşarğa tüşmedi. Kerim el şkolnu törtünçü klassın boşağanda, Girhojanda andan arı klass bolmağanı sebepli ol, okuvnu koyup, bir kavum zamannı koşda sürüvçülükde aşıradı.
1928-1930 cıllada elde caññı açılğan izbe-çitalnada işley, caşçık komsomolğa da kiredi. Tavlada kolhozlanı kurav başlanñanda, kanın canın ayamay, ol işge beriledi. 1930-1934 cıllada Nalçikde pedtehnikumda okuydu. Anı boşağandan sora medtehnikumda da tört cılnı ana tilden ustazlık etedi. 1938-1941 cıllada Kabartı- Malkarnı Cazuvçularını soyuzunu pravleni predsedateli bolup işleydi.
Ullu Ata curt uruş başlannganda, kesi tilegi bla frontha ketedi. Andan, avur caralı bolup, 1943 cılda kaytadı. Kerimni eki tamata karındaşı, Ata curtların duşmandan koruvlay, uruş avlakda coyulğandıla. Sürgün cıllada Otar ulu Kırğızstanña tüşedi. Frunzede trikotaj fabrikada tsehni smenine tamatalık etedi. 1956 cılda ata curtuna kaythanlay, bir avuk zamannı Şuyohluk» almanahnı redaktoru, ızı bla va Cazıvçulanı soyuzunu pravleninde cuvaplı sekretar
boladı.
Cazuv iş bla küreşip başlağanlay okuna ol lirika nazmula kurarğa itinedi. «El» atlı poeması añña şağatlık etedi. 30-çu cıllada cazılğan «Kavkaz asıraydı tavruhla», «Partizan kabırla» degen poemaları, ayhay da, zamannı çakırıu coruklarına boysunadıla. Alay bılada okuna anı ençi önü, ençi hatı eslenedi. Uruş cıllada poet «Ant», «Caññı cılğa söz», «Kişilik», «Seni caşavñ uçhan culduzça», «Kayın», «Anama pismo», «Çalbaş mayor» em başha çığarmaları bla cigitlikni, kişilikni, kıralına kertiçilikni ölümsüz cırın aythandı. Köçgünçülükge atalğan çığarmaları ua halkıbıznı palahlada tözümlülügün, çıdamlılığın köz allıbızğa keltiredi. Tavlu adam ne ullu kıyınlıkda da adamlık ışanın tas etmegenin bayamlaydı.
Anı birinçi nazmusu 1930 cılda gazetde basmalaññandı. «Nazmula bla cırla» degen cıyımdığı va 1938 cılda çıkğandı. Andan sora «Şkolnu tuvğanı» degen haparladan kuralğan kitabı 1940 cılda zarfha uruladı. «Colla» va köçgünçülükde (1956) Frunzede (Bişkek), «Sağışla» (1958) Nalçikde, «Dalnie dorogi» (1958) bla «Dorogi» (1959) Moskvada basmalaññandıla. Izı bla Otarlanı Kerimni «Tuvğan cerim» (1960), «Saylama» (1962), «Gornıy potok» (1963), «Cılla» (1964), «Godı i gorı» (1966), «Duniya ertteni» (1967), «Sınla» (1972), «Dorogi utra» (1972), «Nazmula bla poemala» (1989), «Zamannı avazı» (1990), «Duniya tınçlığın tileyme kadardan» (1995) em başha kitapları duniya carığın körgendile.
Otar ulu Aleksandr Puşkinni, Mihail Lermontovnu, Nikolay Nekrasovnu, Taras Şevçenkonu, Vladimir Mayakovskiyni, Aleksandr Tvardovskiyni, Mahtum Kulini, Mustay Karimni, Mihail İsakovskiyni em başhalanı nazmuların Malkar tilge bek usta köçürgendi. Bu işni da çıñ alğa ol başlağandı.


text:
Qırımtatar Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Ukraina Cinaiy Kodeksine, "ilhaq etilgen Qırımğa qanunsız köçkenler"ni cezalaycaq deñişmelerni kirsetmege teklif ete. O adamlar yarımadanıñ tamır sakinleriniñ - qırımtatarlar ve ukrainlerniñ - yerini ala.
Bunı fevralniñ 12-sinde "Çonğar" kiriş-çıqış noqtasında Vaqtınca ilhaq etilgen topraqlarında insan aqları, işğalden qurtaruv ve ğayrıda integratsiya etüvi boyunca Yuqarı Radanıñ komitetiniñ köçme oturışında ayttı.
"Biz qanun leyhaları üzerinde çalışmalımız. Men tek bir saanı alacağım - bu sadece repressiyalar degil. Bu qırımtatarlarnıñ ve ukrainlerniñ sıqıştırıp çıqarmasıdır. Onıñnen beraber anda Rusiye vatandaşlarını köçtireler. Böyleliknen, Ukraina qanunlarına baqmadan, Qırımğa köçken adamlarnı mesüliyetke çekken deñişmelerni kirsetmege bizge ne keder ete? Keliñiz Cinaiy Kodekske olarnı kirseteyik. Bu sadece Ukraina sıñırlarınıñ bozulması degil, bu topraqlarımıznıñ kolonizatsiyasıdır", - saya Çubarov.
Ukraina akimiyeti bu teklifke daa cevaplanmadı.
Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisovanıñ malümatına köre, Qırım ilhaqından soñ yarımadağa 140 biñge yaqın rusiyeli köçti.


text:
Aqmescitte Rusiye Kününe bağışlanğan tedbirlerniñ keçirileceginden sebep iyün 12 künü şeer merkezinde naqliyat areketi sıñırlanacaq.
Bu aqta Aqmescitniñ şeer memuriyeti saytında bildirile.
«15:00-23:00 saatleri arasında Sovetskaya meydanından Gogolâ soq./Kirova caddesine qadar marşrutka, trolleybus ve maşinalarnıñ areketi sıñırlanacaq», – denile beyanatta.
İşbu soqaqlarnıñ qapatıluvı vaqtında cemaat naqliyatınıñ areketi Proletarskaya, Kavkazskaya, Karaimskaya soqaqlarından keçecek, deyler şeer memuriyetinde.
Rusiye Künü ya da Rusiye devlet mustaqilligi aqta Beyannameniñ qabul etüv künü iyün 12-de qayd etile. Qırım işbu künni Rusiye yarımadanı işğal etkeninden soñ, yani 2014 senesinden qayd ete.


text:
Qırımlı ukrain rejissöri, eski siyasiy mabüs Oleg Sentsovğa Strasburgda keçken sene laureatı olğan Saharov mukâfatı berildi. Mukâfat «dünyada insan aqları oğrunda küreşke isse qoşqan» insanlarğa berile. Qırım.Aqiqat, Oleg Sentsovnıñ Avropa parlamentindeki nutqunıñ tolu metnini derc ete.
Hayırlı künler!
Andrey Saharov, Nelson Mandela, Vatslav Gavel… Menim adım bu insanlarnen bir sırada olacağını iç bir vaqıt tasavvur etip olamağan edim. Bu büyük bir şeref ve büyük mesüliyet, sağ oluñız. Bu mukâfatnı şahsen menim içün bir mukâfat olaraq degil, Rusiyede bulunğan bütün siyasiy mabüsler qayd etilgen bir işaret olaraq qabul etem. Endi azat etilgen, alâ daa anda bulunğan, zapt etilgen ve Donbasta separatistlerniñ qolunda olğan askerlerimiz, Ukrainamız içün küreşmege devam etken faallerimiz, mustaqilligimiz içün küreşken ya da endi canını feda etken arbiylerimiz içün bir işaret.
Rusiye mıtlaqa aldatacaq. Olar Donbasta, Ukrainada barışıq olmasını istemey. Ukrainanıñ tiz çökkenini körmeğe isteylerOleg Sentsov
Şimdi Rusiye ile barışuv, onıñnen muzakereler aqqında çoq laf bar. Men Putinge inanmayım ve sizni de oña inanmamağa çağıram. Rusiye mıtlaqa aldatacaq. Olar Donbasta, Ukrainada barışıq olmasını istemey. Bizim tiz çökkenimizni körmeğe isteyler, Avropa ve dünya siyasetine küçnen tesir etecek olalar. Buña izin bermeycekmiz. Küreştik ve azatlığımız içün soñuna qadar küreşecekmiz.
Avropa Birliginiñ iç qavğaları, farqlı fikirleri, zıddiyetleri bar: inkişaf, islâatlar nasıl olacaq, ileride ne yapılacaq. Bizde bir laf bar – «Siziñ problemlerimiz bizim olsa edi». Bizim vaziyetimiz daa zor. Memleketimizde alâ daa deñişmegen eski qabarcılıq sisteması bar, er afta arbiylerimiz elâk ola. Problemler bam-başqa seviyede.
Amma Avropa Birliginiñ iç problemleri olsa da, o, inkişaf ete, mence, bu yahşı bir qurulış ve epimiz içün güzel bir örnek. Çünki dünyanıñ eñ büyük Avropa optimisti olğan bir memleket bar – Ukraina. Çünki bizim başqa çaremiz, başqa inkişaf yolumız yoq. Bu memleketniñ yaşav meselesidir.
Putinge başlarımız üstünde dost qolunı uzatmağa istegen er seferiñizde Ukrainada elâk olğan 13 biñden er birini hatırlañızOleg Sentsov
Şu sebepten sizler Putinge başlarımız üstünde dost qolunı uzatmağa istegen er seferde Ukrainada elâk olğan 13 biñden er birini, apishanede yatqan, şimdi işkencege oğratılğan yüzlernen insanımıznı, apiske alınğan, evlerinde tintüv keçirilgen, qorantaları ve balaları babasız qalğan qırımtatarlarnı hatırlañız. Şimdi böyle işareti olğan (qıyafetindeki Ukraina bayrağı işaretini köstere – QA) arbiy urbalı insanlarnı unutmañız, olar bizim azatlığımız içün canlarını telükege oğratıp, okoplarda buluna. Olarnı, lütfen, unutmañız. Sağ oluñız. Yaşasın Ukraina!
Malumat: Saharov mukâfatı 1988 senesi Avropa parlamenti tarafından tasdıqlanğan edi. Mukâfat «dünyada insan aqları oğrunda küreşke isse qoşqan» insanlarğa berile. O, sovet aq qorçalayıcısı ve dissident Andrey Saharovnıñ adını taşıy. Saharov akimiyet tarafından taqip etilgen edi: aq qorçalayıcı faaliyeti sebebinden alim bütün sovet mukâfatlarından marum etilip, 1980 senesi ömür arqadaşı Yelena Bonnernen beraber Moskvadan sürgün etilgen edi.
Qırımlı rejissör Oleg Sentsov ve anarhist Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
Oleg Sentsov Rusiye şimalindeki Labıtnangi şeerinde apiste yatqan edi. Aleksandar Kolçenko ise Uraldaki Kopeysk şeeriniñ koloniyasında bulunğan edi.
Keçken sene Rusiye apishanelerinde tutulğan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerni azat etmek talabı ile tutqan 145 künlik açlıqtan soñ Oleg Sentsov «aşamağa yazma şekilde razı oldı». O, bunı «zornen aşatuv telükesi bar olğanından mecburiy adım» dep adlandırdı. Amnesty International zornen aşatuv işkence ola, dep bildirdi. 2018 senesi oktâbrniñ 25-nde Sentsovğa Avropa parlamentiniñ «İfade serbestligi» içün Saharov mukâfatı berildi.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti. Rusiyede mahküm etilgen Oleg Sentsovnı qurtarmaq çağıruvı ile petitsiya Beyaz Saraynıñ saytında 100 biñden ziyade insan tarafından imzalandı.
2019 senesi sentâbrniñ 7-nde Sentsov ve Kolçenko Rusiye apishanesinden büyük deñişim neticesinde azat etilgen ediler.


text:
İşğal etilgen Qırımdan tahminen yüz abituriyent ukrain aliy oquv yurtlarına kirmek içün endi ariza berdi, dep bildirdi Kiyevde keçirilgen brifingte Ukraina tasil naziriniñ birinci muavini İrina Sovsun.
«Tünevinge qadar bizde endi tahminen 250 muracaat oldı, amma Qırım boyunca tek 100-ge yaqın adam vesiqalarnı tapşırdı», – dedi o.
Ukrain aliy oquv yurtlarına kiriş kampaniyası Qırım abituriyentleri içün sentâbr 20-ge qadar devam etecek.
Ukrainada işğal etilgen Qırım mezunları içün malümat kampaniyası teşkil etildi. Bu sene Qırım sakinleriniñ ukrain aliy oquv yurtlarına Tışqı mustaqil bilgige qıymet kesüv sessiyasından keçmeyip kirmek imkânı peyda oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Yedi Quyu (Lenino) qasabasında yol qazası oldı, onıñ neticesinde 15 yaşındaki genç yaralandı. Bunı Rusiye İİN-niñ Qırım idaresi bildirdi.
"Aiudi maşnasını aydağan aydavcı qadın, piyadeler keçitinden yolnı keçken gençni urdı", - denile beyanatta.
Politsiyanıñ malümatına köre, yaşnı qaza yerinden hastahanege alıp kettiler.
Yol qazasınen bağlı teşkerüv yapıla, onıñ neticesinde bir usul qararı çıqarılacaq, dep qayd ettiler müessisede.
İçki rayonında dekabrniñ 2-sinde aqşam Vortex Corda avtomobili, PRUE Hauf arabasınen MAN 23 maşnasınen çatıştı.


text:
Kremlge tabi olğan Aqmescit rayon mahkemesi qırımtatar milliy areket yetekçilerinden biri İlmi Umerovnıñ davası çerçivesinde nevbetteki toplaşuvnı kelecek çarşenbe kününe, avgustnıñ 13-ne qaldırdı. Toplaşuvda Umerovnıñ özü sorğudan keçirilecektir.
Mahkemeci sentâbrniñ 8-ne tain etilgen toplaşuvda İlmi Umerovnı soraştıracaq edi, lâkin mahkümniñ dört imayecisinden üçü mevcut olmağanları sebebinden sorğunı başqa künge qaldırdı. O qayd etti ki, imayeciler sorğudan soñra birden munaqaşalarğa azır olmaq kerek, dep bildirdi Ayşe Umerova Qırım.Aqiqatqa.
«Umerov davası» esnasında sentâbrniñ 8-nde ötkerilgen toplaşuvda mahkeme, imaye tarafınıñ muracaatını red etip, İlmi Umerovnıñ nutuğını tekrar lisaniy ekspertizadan keçirmege razı olmağan.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ekstremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
İlmi Umerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, añlamlarnı qarıştırğanını ayta.


text:
Resey Europağa gaz jöneltip jatqan magistraldıq qwbırğa jöndeu jwmıstarın jürgizudi sıltauratıp toqtatıp tastadı. Bwl jöninde batıstıq BAQ jazıp jatır.
Reseylik memlekettik energetikalıq alpauıt Gazprom «Soltüstik ağın 1» qwbırına qoyılğan şekteuler aldağı üş künge sozıladı dep mälimdedi.
Büginde gaz eksportın aytarlıqtay qısqartqan Resey energiya közderin Batıs elderine qarsı soğıs qaruı retinde paydalandı degen ayıptaulardı joqqa şığaradı.
«Soltüstik ağın 1» qwbırı 2011 jılı aşılğan. Qwbır Germaniyağa täuligine 170 million tekşe metrge deyin gaz jibere alatın. Ol Baltıq teñiziniñ astımen Sankt-Peterburg mañındağı Resey jağalauınan Germaniyanıñ soltüstik-şığısına deyin 1200 km sozıladı.
Şildede qwbır 10 künge jabıldı - Reseydiñ mälimetinşe, jöndeu jwmıstarın jürgizu üşin - jäne Resey aqaulı jabdıq dep sipattaytındıqtan, jaqında ğana 20% quattılıqpen jwmıs istep twr.
Gazprom bwğan deyin Franciyağa gaz jiberuin de toqtatöın bolatın. Bwl alda kele jatqan qıs aylarında ülken qiındıqtar alıp kelui mümkin.


text:
Ortalıq kommunikaciya qızmetinde ötken brifingte bilim jäne ğılım ministri Ashat Aymağambetov bala-baqşa, mektep jäne kolledj-JOO sanatındağı oqıtu pr..
Eñbek jäne halıqtı äleumettik qorğau ministrligine qarastı Eñbek, äleumettik qorğau jäne köşi-qon komitetiniñ törağası Erbol Nwrğaliev qızmet barısı q..
AQŞ prezidenti Donal'd Tramp koronavirustıñ jaña türi COVID-19 dertin tekseru üşin medicinalıq test tapsırdı. Aq üy basşısınıñ jeke därigeri Şon Konl..
Koronavirus qaupinen elde jariyalanğan tötenşe jağday kezinde halıqtıñ ömir qauipsizdigin saqtau maqsatında Sauda jäne integraciya ministrligi iri oyı..
Prezident Qasım-Jomart Toqaev koronavirus indetiniñ örşuine baylanıstı Qazaqstan aumağında tötenşe jağday jariyaladı. Prezident şaşqan №285 jarlıqta «..


text: Osmaniye Proton Yedek Parça,Proton Yedek Parça,Osmaniye Proton Yedek Parçası,Osmaniye Proton Parçası,Proton Parça,Osmaniye Proton Parça,Osmaniye Proton Parça 24 Saatte Kargo ile Gönderi,Osmaniye Proton Yedek Parça Örnekler:Osmaniye Proton Su Radyatörü,Osmaniye Proton Kaput Havalandırması,Osmaniye Proton Klima Kompressörü,Osmaniye Proton Ana Şanzuman,Osmaniye Proton Debriyaj Merkezi,Osmaniye Proton Kapı Çıtası,Osmaniye Proton Dikiz Aynası,Osmaniye Proton Makas,Osmaniye Proton Cam Su Bidonu,Osmaniye Proton Abs Okuyucu […]


text:
İşğal etilgen Qırım ükümetiniñ Kremlge boysunğan sağlıq saqlav naziriniñ muavini avgust 30-da Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovnı ziyaret etti. Bu aqta rusiyeli adliyeci Nikolay Polozov bildirdi.
Umerov, Rusiyege boysunğan Qırım mahkemesiniñ qararı boyunca, Aqmescit hastahanesinde statsionar psihiatrik ekspertizada buluna.
«Qırım cumhuriyeti sağlıq saqlav naziriniñ muavini şarait ve ekspertiza keçirilmesinen tafsilâtlı meraqlana edi. Körüne ki, rusiyeli ükümet halqara basım astında qorqa. Bunen beraber, İlmi Umerovnen ekspert ameliyatları yapılmay ve onıñ statsionarda bulunmasınıñ devam etmesi sebepleri, FSB, Rusiye ükümetiniñ isteklerinden ğayrı, iç kimseniñ tarafından añlatılmay», – dep qayd etti adliyeci.
Qırım Sağlıq saqlav nazirliginiñ saytında qayd etile ki, müessise yolbaşçısınıñ muavinlerinden biri Marina Savinçukova ola.
Polozovnıñ sözlerine binaen, müessise memuriyeti İlmi Umerovğa, onıñ sağlığına diqqatlı davrana, kerekli mütehassıslarnı bere.
«Bunen beraber Umerovnı bugün FSB hadimi Şevçenko (bundan evel SBU hadimi) ziyaret etti. Onıñ sözlerine binaen, İlmi Umerovnı o yerde sentâbr 7-ge qadar tutacaq olalar. Bugün imayeciler, İlmi Umerovnıñ deral azat etilmesi içün, FSB taqiqatçısına bir sıra şefaat arizasını yollaycaq», – dep qoştı Polozov.
O, ukrain ükümetini «bu meselede daa qattı söz aytmağa ve areket etmege» çağırdı.
İşğal etilgen Qırım ükümeti 59 yaşındaki İlmi Umerovnı televizion yayınında «Rusiyeni Qırımdan ve Donbasstan çıqmaq mecbur etmek kerek» degen sözleri içün Rusiye topraq bütünligini bozmaq çağıruvlarda qabaatlaylar. Avgust 11-de Meclis reisiniñ muavini, sağlıq alına baqmadan, mahkeme qararına binaen psihiatrik hastahanege ekspertizağa ketirildi.
Keçken afta Avropa Birligi Rusiyeni Umerovnı deral azat etmege çağırdı.


text:
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev, Qırımdaki suv meselesiniñ çezilmesinde yekâne variant yarımadanıñ Ukraina nezaretine qaytarılması olğanına inana.
«Putinniñ Qırım içün ödemek kerek olğan azamiy fiyat – bu Qırımnıñ azat etilmesidir. Başqa bir şey», – dedi Cemilev «Obozrevatel» neşrine.
Cemilevniñ bildirgenine köre, Qırımnıñ suv techizatı meselesiniñ çezilmesi içün Rusiye akimiyeti tarafından teklif etilgen variantlar «yalıñız kâğıtqa yazılğan».
«Azaq deñiziniñ tübünden tatlı suvnıñ çıqarılmasını Putin ilân etti. Soñra Aksönov dedi ki, anda yeterli qadar suv olğanı aqqında tasdıqlanğan malümat yoq, tetqiqat keçirmek ise pek palıdır. Bir qaç afta evel bu ğayeden vazgeçecek ediler. Şimdi kene bu mevzu köterildi. Yerli sakinlerge kimerde ümüt bermek kerektir», – dedi Cemilev.
Şimdilik, onıñ fikrince, Qırımdaki suv meselesi, bar olğan ihtiyaclarnıñ semeresiz qullanması ve yarımadağa rkslarnıñ köçürilmesi ile bağlı.
«Ruslar özleri Qırımdaki suv meselesini daa da fenalaştıra. Rusiyeden yañı kelgenler içün inşaat işleri devam ete. Bizim malümatımızğa köre, olar endi beş yüz biñ insannı ketirdi. Bugünde onlarnen yañı arteziyan quyusı qazıp çıqarıldı. Faal qullanuv sebebinden andaki suv içilmez alına kele. Sora bu quyular qapatıla. Ve başqa yerde kene yañı quyular qazıla. Ve böyle bütün Qırım boyunca», – dep qoştı o.
Rusiye baş nazir muavini, Qırım «kuratorı» Marat Husnullin mayısnıñ başında yarımadağa kelip, yarımadanı tehnik suv ile temin etmek içün yaznıñ başında quyular qazılacaq, dep ilân etti.
Aprelniñ 26-nda Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırım civarında Azaq deñizi altında suv kelişemi bu yıl iyün ayında belli olur, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, bu suvnıñ qullanuvğa uyğun olmasınen bağlı sualler peyda ola, amma suv «bayağı» bar, dey.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımğa yaqın Azaq deñizi altındaki suvlarnıñ yeterli yedekleri bar, dep aytqan edi. Bundan soñ Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov mütehassıslar Azaq deñizi altındaki içme suvunı çıqaruv imkânlarını baqmaq içün işke başladı, dep bildirgen edi.
Rusiye Azaq deñizinde içme suvunı tapmaq içün 70 mln ruble sarf etmege niyetlene.
Qırımnıñ suv teminlevi
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
«Vopli Vidoplâsova» taqımınıñ yetekçisi Oleg Skripka özüniñ yazlıq evinde qırımtatar qorantasını yerleştirdi. Bunı «Vesti» neişiri bildire.
«Bu qırımtatar qorantası – ana-babanen dört bala. Men olarnen köçkenlerge yardım etken Krım-SOS saytı vastasınen tanış oldım. Men qırımtatarlarnen «KraÏna mriy» festivali sayesinde işbirlik tutam, tedbir çerçivesinde ayırıca qırımtatar sanası qurulacaq, anda icadiy taqımlar icra etecekler», — dep añlattı Skripka.
Neşirniñ malümatına köre, Skripkanıñ yazlıq evi Kiyev deñizi yalısında yerleşe. Yırcı onı bir qaç yıl devamında qurmaqta. 30 sotka topraq damartasında büyük bostan, bağça, üç qatlı ev, amam ve garaj bar.
Oleg Skripka apayı ve dört balasınen Kiyevde yaşay.
Ukraina içtimaiy siyaseti nazirliginiñ malümatına köre, Qırımnı endi 25 biñ insan terk etti. Ekseriyeti Vinnitsa, Lvov, Kiyev vilâyetlerine köçtiler.


text:
Ulıstıñ ulı küni – Nawrız merekesi barşamızğa quttı bolsın, baqıt äkelsin!
Tarïxï tamırı tereñge boylağan äz-Nawrız dana xalqımızda qay kezde de eñsesi bïik eldiktiñ irgesi sögilmes birliktiñ, ırıs pen ıntımaqtıñ merekesi bolıp kelgen.
Qazaqstan xalqı üşin Nawrız meyramı – köktem men jañarwdı ayşıqtaytın mereyi tasığan ulı mereke. Nawrız – köktemgi jañarwdıñ, maxabbattıñ, aq peyil men tatwlıqtıñ merekesi. Ol – ötkendi saralap, bolaşağımızdı boljaytın erekşe kezeñ.
Aq nïetpen ötkenge salawat aytıp, aq tilekpen jaña Nawrızdı qarsı alayıq! Otanımızğa – bereke, xalqımızğa – ïgilik, memleketimizge – molşılıq, al är şañıraqqa baqıt pen şattıq tileymiz.
Elimiz örken jayıp, Nawrız barşamızğa ıntımaq pen sättilik alıp kelsin!


text:
Canköy
Canköy şimaliy Qırımda bir şeer.
Cumhuriyetke boysunğan şeer statusı bar. Şeerniñ adı cañı köy (cañı ~ yañı) söz birikmesinden asıl oldı. Şeer Canköy rayonınıñ merkezidir, lâkin rayon terkibine kirmey, cumhuriyetke boysunğan 11 şeerniñ birisi ola. Aqmescitten şimalge taba 93 km qadar uzaqlıqta buluna.
1926 senesi Canköyge şeer statusı berildi.
Şeerdeki işhaneler: maşna-qurucılıq, demirbeton konstruktsiya, konserv, süt, kombikorm zavodları, et kombinatı ve hocalıq malları fabrikası. Bundan da ğayrı Canköyde ihtisas-tehnikiy oquv yurtu ve ülkeşınaslıq müzeyi bar.


text:
Rusiyä konsullıq xezmätlären tuqtattı
Rusiyäneñ Qarataw (Çernogoriya-Montenegro) ilçelege ildä wazıyfalı 6 diplomatınıñ telänmägän keşe bulıp iğ’lan itelüennän soñ konsullıq xezmätläreneñ tuqtatıluın belderde
İlçelektän yasalğan belderüdä Qarataw Tışqı êşlär ministrlığı tarafınnan 6 Rusiyäle diplomatnıñ telänmägän keşe itep iğ’lan itelüennän soñ konsullıq xezmätläreneñ bilgesez waqıtqa xätle tuqtatıluı äytelde.
Qarataw (Montenegro-Çernogoriya) xökümäteneñ “doşmança” totışı qarşısında mondıy qararğa kilüenä iğ’tibar yünältelgän belderüdä: "2022nçe yılnıñ 30nçı sentyabr’ könennän başlap konsullıq xezmätlärebezne tuqtatabız. Konsullıq êşläregez öçen kürşe illärneñ ilçeleklärenä möräcäğät itä alasız”, - dip iskärtelep uzıldı.
Qarataw Tışqı êşlär ministrlığı 6 Rusiyä diplomatın ike il arasındağı diplomatik mönäsäbätlärgä tiskäre xäräkät itüe arqasında telänmägän keşe bularaq iğ’lan itüen citkergän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
İranda 4 keşe ülem cäzasına tartıldı
Alar İzrail küzläw oyışması belän xezmättäşlek başqaruda ğayeplängän


text:
Kreml kontrolindeki Aqyarnıñ Lenin rayon mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi ve qırımtatar faali Rustem Murasovnıñ sıñırlav tedbirini 3 ayğa uzattı. SİZOda onı amamğa alıp ketmeyler, Murasovnı ekim de baqmay.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etti.
Advokat Emil Kurbedinovnıñ birleşmege aytqanına köre, Murasov diñlevlerde IV Jeneva Şartnamesi qullanılmalı, dep ayttı. Bundan ğayrı, o, «qırımtatar halqınıñ ayatında faal iştirak etkeni içün siyasiy sebeplerden» apiske alındı.
İmaye, mabüs qafeste tutulmamalı, çünki bu halqara şartnamege zıt kele, dep israr etti, amma mahkeme delillerge qulaq asmayıp, apis müddetini 2022 senesi yanvarniñ 11-ne qadar uzattı.
Rustem Murasovnıñ uquqçığa bildirgenine köre, Aqmescitteki SİZO-1 kamerasında tutuv şaraitleri dayanılmaz.
«Mantar, sıçavul, sıçan, böcekler, urba dımda qurumay», – dep ayta Kurbedinov.
Murasov, qomşu Rusiyeniñ Devlet Duma saylavlarında rey bermege barmasa, memuriyet onı tutuv şaraitlerini daa beter yapmağa vade etti, dep qayd etti.
Hatırlatamız, avgustnıñ 17-nde Rusiye quvetçileri Qırımda birden beş qırımtatarınıñ evini tintti. Soñra faaller Rustem Murasov ve Rustem Tairov, Aqyarnıñ Balıqlava rayonında Cebbar Bekirov, Bağçasaray rayonında Zaur Abdullayev, Aqmescit rayonında Raif Fevziyev tutuldı.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi advokat Aleksey Ladinniñ malümatına esaslanıp bildirgenine köre, tutulğan qırımtatarlar «terror teşkilâtını qurğanından ve iştirak etkeninde» şübhelene.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova avgustnıñ 17-nde tintüvlerden soñ tutulğan qırımtatarlarğa çıqarılğan qararnı «qanunsız» dep saya.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası yañı tintüvler ve qırımtatarlarnıñ tutuluvınen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerni ve qırımtatarlarnıñ tutuluvını «adden aşır bir insan aqları bozuluvı» dep adlandırdı, Ukraina Tış işler nazirligi ise Rusiyege qarşı narazılıq bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova dünyanı qırımtatarlarnıñ Rusiye tarafından taqip etilüvine cevap bermesine çağırdı.
Sekiz aq qorçalayıcı teşkilât Rusiyeden avgustnıñ 17-nde tutulğan qırımtatarlarnı azat etmesini talap etti.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kremlge boysunğan Qırım ükümetiniñ reisi Sergey Aksenov yarımadada medeniy tedbirler çoqça olmaq kerek, dep ayta. Bunı Aksenov mart 31-de Facebookta Qırım medeniyet naziri Arina Novoselskaya ile körüşüvini izaatlap bildirdi.
«Mence, Qırım rejisser ve çeşit kinofestivaller içün bir meydançıq olmaq kerek. Adet üzre sanat adamları bizge kele ediler. Medeniy tedbirler çoqça keçirilmek kerek, Rusiye Federatsiyası meşur medeniyet erbapları reberlik yapacaqlar», – dedi Aksenov.
Onıñ aytqanına köre, Qırımda «Qırım – barışıq toprağı» qısqa kinolarnıñ kinofestivali, «Avrasiya köprü» Yalta kinofestivali, «Qırım kino ustaları» gençler arasında qısqa kino festivali, Dmitriy Haratyannıñ yolbaşçılığında «Küneşli ada» bala kinosınıñ festivaliniñ keçirilmesi planlaştırıla.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Ombudsmanı Lüdmila Denisova Ukrainanıñ Rostov-na-Donudaki baş konsulı Taras Malışevskiyge ve halqara uquq qoruyıcı teşkilâtlarnıñ temsilcilerine muracaat etip, sentâbrniñ 16-nda Rostov-na-Donuda ve işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ mevzusında olıp keçecek mahkemelerni ziyaret etmege çağırdı.
Lüdmila Denisovanıñ Facebook saifesinde yayınlağan beyanatında Ukraina ombudsmanı, Aqmescitte Merkeziy rayon mahkemesinde qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca oturış, Aqmescitniñ Kyiv rayon mahkemesinde qırımtatar faali Zair Smedlânıñ davası boyunca oturış, Rostov-na-Donunıñ Cenübiy bölgesiniñ arbiy mahkemesinde üçünci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası" boyunca oturış olıp keçecegini hatırlattı.
«Qırımtatarlar Rusiyede yasaka etilgen, lâkin Ukrainada ve dünyanıñ bir çoq memleketlerinde milliy qanunlar seviyesinde yasaq etilmegen "Hizb ut-Tahrir" diniy teşkilâtınınh faaliyetinde iştirak etüv ile qabaatlanalar. Ukrainanıñ Rostov-na-Donudaki baş konsulı Taras Malışevskiyge ve halqara uquq qoruyıcı teşkilâtlarnıñ temsilcilerine muracaat etip, sentâbrniñ 16-nda Rostov-na-Donuda ve işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ mevzusında olıp keçecek mahkemelerni ziyaret etmege çağıram», – dep yazdı Denisova.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.


text:
Moskva merkezindeki mesken evde çıqqan yanğın neticesinde elâk olğanlarnıñ sayısı 7-ge arttı. Bu aqta «İnterfaks» rus haber agentligi bildire. Daa evel dört elâk olğan ve üç yaralanğan kişi aqqında haber etilgen edi.
Yanğın Nikitskiy bulvarındaki evniñ dairelerinden birinde çıqtı. Evniñ tahta töşemeleri bar, alev binanı tez qavrap aldı, yanğın tahminen 1 biñ metre kârede oldı. 300 metrde töşemeler yıqıldı.
Ev 1912 senesi qurulğan edi, 100 dairesi bar. Medeniy miras yerlerine hasmı-yoqmı tam bir malümat yoq.
Evde bir sıra meşur insannıñ dairesi bar, şu cümleden oyuncı İngeborga Dapkunayte («RİA Novosti» rus neşiriniñ yazğanına köre, dairesi yanğından zarar körmedi), ressam Nikas Safronov, dirijor Yuriy Başmetniñ qızı Kseniya Başmetniñ dairesi.
Yanğın sebebi daa belli degil, cinaiy iş açıldı.


text:
Aqmescitniñ №1 SİZOsınıñ tibbiy bölüginde tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirov omurğa siñiri sıqılğanı içün on kün töşekten turmay edi. Bu aqta advokat İslâm Velilâyev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, bu vaqıt devamında Bekirovğa ağrı kesici ineleri yapıla edi.
«Siñiri ciddiy sıqılğan edi. Şu sebepten on kün turmay, töşekte yata, ayaqyolğa zornen bara edi. Oña ağrı kesici ineleri yapılğan edi. Bugünki künde tura, yüre. Amma hastalığı (omurğa siñiriniñ sıqılması) tüzetilmedi, ağrısı kesildi. Bundan ğayrı, insulin dozası arttırıldı. Qan basımı yüksek, boğula», – dedi advokat.
Tünevin, iyülniñ 29-nda, Bekirovnı Qırımdaki Rusiye insan aqları vekâletlisi Lüdmila Lubina ziyaret etti.
«Onı Qırım ombudsmeni Lüdmila Lubina ve advokat Emine Avamileva ziyaret ettiler. Lubinağa şöyle dedi: dava Krasnoperekopskqa yollanılsa, o, narazılıq olaraq açlıqnı ilân etecek ve bir yerge barmaycaq», – dedi Velilâyev.
Daa evel haber etilgeni kibi, Bekirovnıñ cinaiy davası Aqmescitteki rus mahkemesinden Krasnoperekops rayon mahkemesine yollanıldı.
İyünniñ 11-nde Avropa insan aqları mahkemesi Qırımda silâ ve patlayıcı maddelerni saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca qarar çıqardı. Mahkeme onıñ hastahanege acele yatqızılmasını talap etti.
Daa evel Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararına baqmadan, Qırımdaki Rusiye Federal telükesizlik hızmeti idaresiniñ üyken tahqiqatçısı İvan Romanets işğal etilgen Qırımnıñ Aqmescit SİZOsında tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirovnı hastahanege yatqızmağa razı olmağanını bildirgen edi.
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası FSBniñ Bekirovnı hastahanege avuştırmamaq qararına qoltuttı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Rusiyede muhalifet siyasetçileri, medeniyet erbapları, alim ve jurnalistler Rusiye ordusınıñ Ukrainağa ücüm etüvini acele toqtatmaq çağıruvınen narazılıq aktsiyalarına çıqa.
Cenk ile küreş aktsiyalarına Sibir şeerleriniñ sakinleri çıqtı. Bir çoqunı polis tuttı, dep bildire Sibir.Realii mühbirleri.
Omskta şeerniñ farqlı skverlerinde faal Mihail Melnikov ve «Omsk vatandaş birleşmesiniñ» iştirakçisi Dmitriy Grunin narazılıq aktsiyalarına çıqtı.
Faalniñ aytqanına köre, o, tecavuzcı memleketniñ bir qısmı olmağa istemegeni içün narazılıq aktsiyasına çıqtı. Gruninniñ fikirince, Ukraina ile cenk tek Ukraina içün facia olmaycaq. O, «zaten pek az alâmeti qalğan Rusiye iqtisadiyatı içün baştaş olıp», devletniñ siyasiy izolâtsiyasına ketirecek.
Faal başqa devlette yapılğan arbiy areketler aqqında haberlerni rusiyelilerniñ bir qısmı entuziazm ile qarşıladı, dep şikâyet etti.
Narazılıq aktsiyasına çıqqan Mihail Melnikovnıñ aytqanına köre, «bu epimiz içün soñsuz bir masharalıq, biz Putinni toqtatamadıq. Cevap berecekmiz», – dep ayttı narazılıqmı Sibir.Realii neşirine. Narazılıq aktsiyası vaqtında Melnikovnı polis hadimleri tuttı.
İrkutskta faaller Pavel Haritonenko ve Natalya Moskina İrkutsk vilâyeti memuriyetiniñ binası ögünde narazılıq aktsiyasına çıqtı. Soñra Haritonenko polis hadimleri tarafından tutuldı ve polis bölügine ketirildi, dep bildirdi muarririyetke faal. Tutuluv sebebini oña aytmadılar.
İrkutsklı aq qorçalayıcı, «Ust-Kut 24» yolbaşçısı Aleksey Tupitsin ve neşirniñ muarririyeti Ukrainağa qarşı Rusiye tecavuzına qarşı çıqtı. «Cenk olmasın! Men Putin rejiminiñ cinayetlerinde iştirak etmeyim», – dep yazdı yazuvlı şiarda Tupitsin.


text:
Mayısnıñ 8-nde Aqmescitte sabaasaat 9 buçuqtan bir sıra soqaqta suv berilüvini sıñırladılar. Bunı «Voda Krıma» müessisesi haber etti.
Bunıñ Pobedı 268 caddesinde yerleşken suvq suv techizatı ağlarında tamir işleri yapılması ide bağlı olğanı qayd etile.
Berilgen malümatqa köre, suvnı böyle soqaqalarda sıñırlağanlar: Şkolnaya, Yasnaya, Yagodnaya, Teslenko, Vostoçnaya, Stepnaya, Tihaya, Drujnıh, Aprelskaya, Tenistaya, Mayskaya, Otvajnıh, Belaya, Festivalnaya, Pobedı caddesi (qısmen).
Suvsız bularğa yantayğan soqaq ve aralıqlarda da yoq.
Qırımnıñ Rusiye ükümeti bildirgenine köre, yarımadanıñ suv teminatı ile «eñ yaramay stsenariyge» azırlanalar.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, Rusiye Qırımnıñ suv teminatı vaziyeti fevqulâde olğanını tanıy. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Qırımnıñ suv teminlevi
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Qırımnı ilhaq etip, Rusiye Ukrainanen tizilgen 407 eki taraflı ve 80-den ziyade çoq taraflı añlaşmanı bozdı.
Bu aqta Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar, iyün 3-ünde ICTV televizion kanalınıñ efirinde ayttı, dep bildire “Ukrinform” haber agentligi.
“Rusiye Qırımnı işğal etkende, Ukrainanen tizilgen 407 eki taraflı ve 80-den ziyade çoq taraflı añlaşmanı bozdı. Qırımnı işğal etip, o, bütün serbestlik kösterüvlerini yoq etti. Onıñ maqsadı ve büyük arzusı - Qırımnı Ukrainadan olduqça ayırmaq, Ukrainanı kenarda qaldırmaq ve onıñ aqqında hatıralarnı yoq etmek”, - dedi Ceppar.


text:
Aq qorçalayıcı teşkilâtlar Rusiye akimiyetinden Rusiye kontrolindeki Aqmescit mahkemesiniñ qararınen ekspertiza yapılması içün Aqyar psihiatrik hastahanege bir ayğa yollanılğan Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Aleksandr Sizikovnı azat etmesini talap ete.
Bu ariza oktâbrniñ 16-nda ZMINA İnsan aqları merkezi tarafından derc etildi.
«Aleksandr Sizikov I derece saqatıdır, 2009 senesi tamamen soqurlaştı. Dindar musulman olıp, musulman ve qırımtatarlarnıñ taqip etilüvini takbih etken edi. Apiske alınmazdan evel Sizikovnı baqqan «Topçik» din cemiyetiniñ başı, siyasiy mabüs Edem Smailovğa qol tutmaq içün eki kere bir kişilik narazılıq aktsiyalarına çıqqan edi», – dep hatırlata aq qorçalayıcı teşkilât.
Olar Qırımdaki mahkeme qararından «tamamen soqur olğan insannıñ ihtiyaclarını qarşılaycaq şaraitler psihiatrik hastahanede olıp olmağanına dair malümat olmağanı içün» qasevetlene.
«Belli şarait ve başqasınıñ yardımı olmasa, Sizikovnıñ aqları bozula bile, hususan namus ve itibar ürmeti aqqı, insaniyetsiz ve aşalağan munasebetke oğramamaq aqqı ve şahsiy ayatqa sayğı aqqı bozula bile», – dep qayd etile arizada.
Aq qorçalayıcılar, Qırımdaki Rusiye akimiyeti tutulğan ve apiske alınğan insanlarnı psihiatrik hastahanelerge ilk sefer yollamay, dep qayd ete.
Yazğan arizalarında Sizikovnı psihiatrik müessisege yatqızmaq qararını «sebepsiz» dep, onıñ lâğu etilüvini talap ete, em de o ve diger musulmanlarnıñ taqibini toqtatmağa talap ete.
Aq qorçalayıcılar, halqara toplulıqnı Rusiye akimiyetiniñ böyle taqiplerini takbih etmesine ve şahsiy sanktsiyalar kirsetmesine çağıra.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi oktâbrniñ 14-nde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Aleksandr Sizikovnı Aqyar şeer psihiatrik hastahanesine mahkeme-psihiatrik ekspertizasına bir ayğa yollamağa qarar aldı.
Ukraina Rusiyeden FSB tarafından «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını qurğanında qabaatlanğan qırımlı Aleksandr Sizikovnı azat etmesini talap ete.
Bundan evel Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi, qırımlı Sizikovnı «ceza psihiatriyasından qorumağa» niyetlene, dep bildirdi.
Tintüvler iyülniñ 7-nde saba erte yedi qırımlınıñ evinde keçirildi: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında yaşağan Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında yaşağan İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde yaşağan Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde yaşağan Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) qasabasında yaşağan Vadim Bektemirov ve Aluştada yaşağan Dilâver Memetovnıñ evinde.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, «Qırım sakinleri arasında terror mefküresini yayğan, qırımlı musulmanlarnı özüne celp etken» «Hizb ut-Tahrir» bölügini qurğanından ve iştirak etkeninden şübheli sayılğanlar tutuldı.
İyülniñ 7-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını qurğanından şübheli sayılğan Sizikovnı ev apsine yolladı. Sizikov birinci derece saqatı olı, 2009 senesi soqurlaştı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Bugünki Qırımda Ukrainada Stalin rejimi vaqtındaki açlıq vaqiaları aqqında tarif etken kitaplar cinaiy işlerniñ açılmasına sebep ola bile, dedi Kiyevde №309 umumtasil mektebiniñ müdiri, keçmişte – Kezlevdeki №13 mektebiniñ müdiri ve Rusiye yarımadanı işğal etkeninden soñ Qırımnı terk etmege mecbur olğan Olga Timoşenko.
Bunı o oktâbr 22 künü Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde bildirdi.
«Mektebine kelip, ukrain kitaplarını bir qutuğa qoyıp, bir de bir yerge yollasalar… Kefe gimnaziyalarından biriniñ müdirine qarşı açlıq aqqında kitabı olğanından sebep cinaiy işniñ açılğanı aqqında bilem… Qırımda şimdi bu qanunsızdır. Böyle şaraitlerde anda yaşamağa mümkünmi», – dey mektep müdiri.
«Özüñ inanmasañ, nefret etseñ, balanı bunda nasıl terbiye eteceksiñ», – dey o.
Qırımda Kezlevniñ ukrain mektebiniñ sabıq müdiri Olga Timoşenkoğa qarşı separatizm sebebinden birden eki cinaiy işni açtılar. Qırım işğalinden soñ Qırımda yekâne ukrain gimnaziyasınıñ müdiri Natalya Rudenko da işten çıqmağa mecbur oldı.


text:
Rusiye idaresi astındaki Keriç memuriyeti şeerge Nikaraguanıñ Rusiyedeki fevqulâde ve salâhiyetli elçisi Alba Asusena Torres kelgenini bildireler.
Memuriyetniñ saytında haber etilgenine köre, elçi Acimuşkay taş ocağı ve Mitridat dağını ziyaret etken. O, Qırımnıñ işgalci vitse-baş naziri, Rusiye prezidenti yanındaki daimiy temsilcisi Georgiy Muradov ve Qırım medenit nazirliginiñ başı Arina Novovselskaya ile beraber edi.
“Musafirler içün Acimuşkay taş ocağı ve Mitridat dağına kezinti teşkil etildi. Büyük Mitridat merdiveniniñ restavratsiyası soñ safhasında. Kezinti çerçivesinde Alba Torres Rusiyeniñ eñ qadimiy şeeriniñ tarihı ve onıñ mirası aqqında bildi”, - yazıla bildirmede.
Memuriyette qayd etkenlerine köre, Terror yarımadada Qırımnıñ işğalci başı Sergey Aksönovnıñ daveti ile “iş ziyaretinen” buluna.
Ukrain tarafı elçiniñ Qırımğa ziyaretine daa cevap bermedi.
Avgustnıñ soñunda Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba, Qırımda Nikaraguanıñ fahriy konsullığı açılğanını bildirgen edi. Konsulnıñ vazifesine Qırımnıñ ilhaqında iştirak etken Oleg Belavenets tayin etilgen.
Oktâbrde Ukraina Nazirler Kabineti işğal etilgen Qırımda konsullığını açqanı içün Nikaraguağa sanktsiyalar qoymağa teklif etti. Nikaragua Ukraina ükümetiniñ qararını açıq tefsir etmedi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımlı advokatlar Emil Kurbedinov ve Edem Semedlâyev Novoçerkassktaki (Rusiye) SİZO-3-te tutulğan müvekkilleriniñ «dayanılmaycaq tutuv şaraitlerini» şikâyet etti. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Advokat Emil Kurbedinov Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ Baş idaresi, Rostov vilâyeti prokuraturası ve Rostov Cemaat nezaret komissiyasına şikâyet etip, Novoçerkasstaki SİZO-3-ni teşkermege talap etti. Qırımtatar siyasiy mabüsleri sıçavul, böcek, antisanitariya, saylavlarda rey bermege mecbur etilgenleri aqqında tarif etti», – dep ayttı faaller.
Qayd etilgenine köre, Kurbedinov bu SİZOda tutulğan Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Riza ve Enver Ömerovlar, Rustem Emirüseinov ve Server Mustafayevni ziyaret etti.
Advokatnıñ birleşmege tarif etkenine köre, Server Mustafayev izolâtorda bulunğan vaqıt devamında endi 39 sıçavulnı öldürdi – olar ayaqqabı ve urbasını bozdı, bundan ğayrı, mabüslerni qasartqı kibi böcekler raatsızlay.
«Şikâyetler vastasınen bir şeyge irişmek pek zor, memuriyet qulaq asmay», – dep bildire müvekkilleriniñ sözlerini Kurbedinov. – «Ekimler sıcaqnı bile baqmaylar, sıcaqölçerleri yoq dep».
Bundan ğayrı, imayeciniñ malümatına köre, kameralar yahşı avalandırılmay, mantar oldı, suv er vaqıt berilmey ve içilmey, mabüslerge yer yetmey, kenefler sanitar normalarına uyğun degil, er künlik kezinti aqqı körmemezlikke urula, telefon etmek aqqı yerine ketirilmey. Kurbedinov, mabüslerni saylavlar kününde rey bermege zorladılar, dep ayttı.
«Advokat Edem Semedlâyev Ruslan Mesutov, Eldar Kantemirov ve Server Zekiryayevniñ menfaatları içün böyle şikâyetler yazdı. Anda siyasiy mabüsler saylavlarda rey berüvge mecbur etildi, razı olmasalar, küç qullanılacaq ve tutuv şaraitleri fenalaştırılacaq kibi qorquzuvlar oldı, dep qayd etile», – dep aytıla birleşmeniñ haberinde.
2019 senesi Mustafayevniñ advokatı Lilâ Gemeci tutulğan Rusiye SİZOsındaki şaraitlerni «işkence» dep adlandırğan edi.
2018 senesi mayısnıñ 21-nde «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı Edem Smailov Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi. «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Server Mustafayevni siyasiy mabüs dep tanıdı.
İyünniñ 10-nda Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca oturışuvda taraflarnıñ munaqaşası vaqtında Rusiye prokurorı mahküm etilgen qırımlılar içün 14 yıldan 19 yılğa qadar sert rejimli koloniyada qalmalarını istedi.
Prokuror Lenur Halilovnı 18 yıl sert rejimli koloniyada azatlıqtan marum etmege, azat etilgen soñ azatlığını 1 yılğa sıñırlamağa, Ruslan Mesutovnı 18 yıl sert rejimli koloniyada azatlıqtan marum etmege, azat etilgen soñ azatlığını 1 yılğa sıñırlamağa, Ruslan Nagayevni 15 yıl sert rejimli koloniyada azatlıqtan marum etmege, azat etilgen soñ azatlığını 1 yılğa sıñırlamağa, Eldar Kantemirovnı 12 yıl sert rejimli koloniyada azatlıqtan marum etmege, azat etilgen soñ azatlığı 1 yıl devamında sıñırlamağa rica etti.
2019 senesi iyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerden soñ sekiz kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantemirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov ve Eskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ya da iştirak etüv) çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, mahküm etilgen ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluh, Qırım tahqiqat izolâtorında açlıq tutıp, «sözünden qaytmay ve bunı doğru yapa», dep saya.
Çiygoz: «Baluhta er şey bir qarar. Onı anda baqalar, közeteler, onen yazışalar, oña kerek olğan şeyler aqqında bileler. Açlıq tutqanıñda sağlıq aqqında demege sıra kelmey. O, printsiplerine sadıq qala ve, menim fikrimi bilmek isteseñiz, doğru yapa», – dey.
Baluh, mart 19-da ilân etken muddetsiz açlıqnı tutmağa devam ete.
İlhaq etilgen Qırımda mahkeme Baluhnı, arbiy yedekler saqlağanında qabaatlı tanıp, 3 yıl ve 5 ay muddetine koloniya-qasabada azatlıqtan marum etilmesi ve ondan ğayrı 10 000 ruble (qararnen 4600 hrivna) miqdarında cöreme tölemesine dair uküm çıqardı.
Faaliyetçige qarşı ekinci cinaiy iş Aqşeyh (Razdolnoye) qasabasındaki muvaqqat tutuluv izolâtorınıñ rehberi Valeriy Tkaçenkonıñ arizası esasında açıldı. O, Baluh onı kötekledi, dep iddia ete. Aynı zamanda faaliyetçi ve onıñ imayesi, Tkaçenko özü oña ucüm etkenini bildireler.
Mart 19-da Kremlniñ kontroli altında olğan Aqşeyh rayon mahkemesi Volodımır Baluhqa 2018 senesi iyün 19-ğa qadar tevqif etilüv şeklinde sıñırlav tedbirini sayladı.
Mart 28-de Ukraina Tış işleri nazirligi Baluhnıñ deral azat etilmesini talap etti.
Rusiye FSBsi Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabr 8-de yaqaladı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ tavanında 90 patron ile bir qaç trotil şaşkasını taptılar, dep iddia ete ediler.
Baluhnıñ qorçalavı ve aq-uquq qorçalayıcıları, onıñ Ukraina vatanperveri olğanı sebebinden – eviniñ azbarında Ukraina bayrağı olğanı içün repressiyalar qurbanı olğanını iddia eteler.


text:
Ukraina Prezidentiniñ Qırım MC Temsilciligi ”Qırım-SOS” aq qorçalav teşkilâtı ve insan aqları boyunca Ukraina-Helsinki birligi ile beraber Telegram içtimaiy ağında çalışqan CrimeaIsUAbot (t.me/CrimeaIsUaBot) subet botunı taqdim etti. İşbu vasta vaqtınca işğal etilgen Qırım yarımadasında yaşağan Ukraina vatandaşlar içün yaratılğandır. Onıñ yardımınen eñ çoq soralğan suallerge umumiy cevap almaq mümkündir.
CrimeaIsUAbot subet botu vastasınen künde 24 saat, aftada 7 kün devamında Ukraina vatandaşı pasportını resmiyleştirüv, işğal etilgen topraqlarda doğuv ve ölüm adiselerini tasdıqlav, KÇNN-nı keçüv boyunca aktual malümatlarnı almaq mümkündir. Bunınen beraber, toldurılacaq vesiqalarnıñ nümüneleri mevcüt ve evelden nevbetke yazılmağa da imkânı bar.
Subet botu mütenasip devlet akimiyet organlarınıñ ve cemaat teşkilâtlarınıñ Internet saifelerinde yerleştirildi. Cevaplana bilgen sualler cedveli kenişlemege devam etecektir.
Vaqtınca işğal eilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetine ve Aqyar şeerine irişim vaqtınca qapalı olsa da, işğal etilgen topraqlarda yaşağan vatandaşlarnen bağ tutuv pek müim ve Ukraina Prezidenti taqımınıñ ilk nevbetteki vazifelerindendir.
Ukraina Prezidentiniñ Qırım MC-deki Temsilciliginiñ hadimleri bu meselelernen faal şekilde oğraşmaqtalar. Vatandaşlarımıznen bağ tutuv vastalarından biri – olarğa memüriy, içtimaiy ve başqa hızmetlerni berüvdir.
”Devlet memuriy ve başqa hızmetlerni Qırım sakinlerine maksimal derecede yaqınlaştırğan vastalarnı yaratmalıdır. Laf yalıñız memuriy sıñırda yerleşlen memuriy hızmet merkezlerini ziyaret etüv imkâniyeti aqqında yürsetilmey. “Onlayn-hızmetlerni berüv imkâniyeti üzerinde çalışamız”, – dep izaatladılar Temsilcilikte.
Bazı hızmetlerni ve olarnı aluv boyunca tevsiyelerni al-azırda qısmen elektron şekiline keçirmege mümkün, bu imkâniyet üzerinde Prezidentniñ Qırımdaki Temsilciligi, vaqtınca işğal etilgen topraqlarnı ğayrıdan integratsiya etüv meseleleri boyunca Nazirlik, dijital deñişüv Nazirligi, adliye Nazirligi ve Ukraina Prezidentiniñ Ofisi çalışmaqtadır.
Elektron nevbeti vastasınen endi Ukraina vatandaşınıñ biometrik pasportı ya da ID-kartı içün vesiqalarnı tapşırmağa, aile ekimi ile añlaşmanı imzalamağa mümkündir. Aynı vaqıtta evlenüv adisesini resmiyleştirüv, onlayn-notariat, vaqtınca işğal etilgen topraqlarğa ketken yabancılar içün ruhsetname ve grajdanlıq vaziyetini, şu cümleden doğuv aqqında şeadetnamelerni resmiyleştirüv içün vesiqalarnıñ onlayn şekilde tapşırılması üzerinde çalışuv devam etmektedir. İşğalci akimiyet tarafından yapılğan suniy sıñırlavlar şaraitlerinde vaqtınca işğal etilgen topraqlarda yaşağan balalar içün aliy oquv yurtlarına vesiqalarnı onlayn şekilde tapşıruv saasında çalışuv da devam etmektedir.
Malümatnı ve yardımnı CrimeaIsUAbot, subet botu ya da Temsilcilikniñ Facebook içtimaiy ağındaki saifesinde ve resmiy Internet saifesinde almağa mümkündir.


text:
Rusiye Bağ ve alâqa nazirligi «Bağ aqqında» qanunğa deñişmeler azırladı. Olarğa binaen, İnternetniñ rus tilindeki qısmı bütünley Nazirlikniñ nezareti altına keçmeli. Bunı Rusiyedeki «Vesti» gazetası bildire.
Müellifler qayd eteler ki, bu deñişmeler «rusiye milliy segmentniñ bütünlügini, devamlı, stabil, istiqrarlı ve qorunğan işini» teminleycek.
«Deñişmeler kritik infrastruktura kibi adlanğan añlamnı kirseteler. Onıñ elementleri sırasına milliy domen bölgesi, onıñ hızmetine kerek olğan infrastruktura, trafik deñişüv noqtalar sisteması ve rusiye milliy segmentniñ bütünlügini, devamlı, stabil, istiqrarlı ve qorunğan işini teminleycek sözde devlet informatsion sisteması kire. Qanun leyhasına binaen, bu sistema muhtar sistemalar, IP-adresler ve internet deñişüv noqtaları aqqında malümatnı toplamaq kerek», – dep buyurıla bildirüvde.
Böyle noqtalarnıñ resmiy saipleri ancaq rusiyedeki tüzel kişiler olmaq mumkünler. Gazeta öz menbaalarına atıf ile bildire ki, deñişmeler cedveli avgust 18 künü Bağ ve alâqa naziriniñ muavini Aleksey Sokolov, Rusiye Prezidentiniñ mesleatçısı German Klimenko ve «Rostelekom» devlet şirketi yolbaşçılarınıñ iştiraginen keçken toplaşuvda muzakere etildi.
Deñişmeler milliy ru ve pф domenlerine de toqunmaq mumkünler. Bügünki künde olarnı İnternet ağınıñ milliy domen koordinatsion merkezi idare ete. Qanun leyhasına binaen, olarnıñ idarecisi ancaq Bağ ve alâqa nazirligi tarafından tesis etilgen tüzel kişi ola bilecek.
Ru ve pф domenlerini idare etken Milliy domen koordinatsion merkezi devlet müessiseleriniñ nezareti altına keçe bilecegi aqqında kün evelden «Kommersant» gazetası da haber ete edi. Neşirniñ menbaalırından biri bildirdi ki, «rus internetiniñ muhtar sisteması aqqında qanun leyhasında tertiplengen yapılışnıñ faydasına» mevcut merkezni «kerçekten de yoq etmege» teklif etile.
Yaqında resmiy Rusiye uquqiy malümat portalında FSB emiri yerleştirildi. Emir internet qullanıcılarnıñ mesajlarına şifrelerni çezmek içün kerekli malümatnı bu müessisege teslim etilmesiniñ tertibini añlata.


text:
Qarasuvbazarda dekabrniñ 22-sinde keçken matbuat konferentsiyasında "Skazka" Yalta ayvanat bağçasınıñ ve "Taygan" arslanlar parkınıñ saibi Oleg Zubkov, Keriçte Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönovnıñ buyruğınen içtimaiy naqliyattan "Taygan" parkınıñ reklamsını alıp taşlağanlarını aytıp berdi. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
"Men, Rusiye qanunlarına köre reklama içün aqımdaki yılnıñ soñunace töledim, amma Aksönov şahsen yerli naqliyat şirketine telefon etip, reklamanı birden alıp taşlamağa talap etti. Qırımnıñ başına, böyle sebep ile şahsen telefon etmek içün ne qadar aşalanmaq kerek ki", - dedi Zubkov.
İş adamı, bu buyruq Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Keriçke demiryol alâqasınıñ açılışına kelmesinen bağlıdır, dep saya.
Noyabrniñ 14-nde Zubkov, mahkeme park işini toqtatsa, 30 ayuvnı öldürmege mecbur olacaq, dep bildirdi. Qırımnıñ rusiyeli Tabiat Nazirligi, Zubkovnıñ ayuvlarnıñ ihtimallı "atuvı ya da evtanaziyası" aqqında aytqanı içün, qanun bozmasında saqındırdı.
Kreml kontrolindeki Yalta mahkemesi noyabrniñ 21-nde Oleg Zubkovdan ayvanlarnı musadere etüv davasını baqmağa başladı.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy mayısnıñ 6-nda ABD Devlet kâtibi Entoni Blinken ile körüşüv vaqtında Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarını, şu cümleden Qırımnı muzakere etkenlerini bildirdi.
Zelenskıynıñ bildirgenine köre, körüşüv vaqtında Qırım platforması» ve ADB-niñ onıñ sammitinde iştirak etmesi de muzakere etildi.
«Ukrainler içün bu temel yılda, mustaqilligimizniñ 30-ncı yıldönümi çerçivesinde, yarımadanıñ işğalden azat etilüvi meselesi boyunca ilk meydan «Qırım platforması» çerçivesinde. Men ABD prezdenti ve vitse prezidentini davet ettim. Ukraina içün bu timsaliy yılda ABD-niñ Ukraina ile beraber olacağına inanamız», – dedi o.
Blinken de öz nevbetinde ABD-niñ Ukrainanıñ topraq bütünligine destegini tasdıqladı.
Mayısnıñ 5-nde Entoni Blinken Kyivge kelip çıqtı. Mayısnıñ 6-nda, o, Ukraina başlıqları ve cemaatçılıqnen körüşüvler keçirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Poloniya zenaatdaşı Andrzej Duda 2021 senesi avgust ayında «Qırım platforması» sammitine kelmege razı oldı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ bir yılı keçken soñ qırımtatarlar yañı şaraitlerde yaşamaq qorqusı, ğayıp olğan adamlar ve ev ve camilerdeki tintüvler aqqında tarif ettiler. Bu aqqında Reuters levhasında aytıla.
«İç bir vaqıt olmağan edebiyat cedveli bar, yasaq etilgen edebiyat. Bizler yasaq etilgen edebiyat ne olğanını da unuttıq – onı oqumaq mümkün degil, ya da yanında tutmaq yasaq. Bu belli bir risktir, men cep telefonımda olğanlarnı ya da kitap raflarında olğanlarnı kontrol etmek kerekim. Apske oğramaq mümkün, ya da bilmeyim... Men sorağan edim, lâkin bu – hoş bir duyğu degil. Añladım ki, adamlar aytqanlarına diqqat etip başladılar. Eskiden bu ne qırımtatarlar, ne de Ukraina sakinlerine has edi», – dep ayttı Bağçasaray sakini İskender.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev qayd etti ki, qırımtatarlar izolâtsiyanıñ bütün qıyınlıqlarına dayanıp olurlar, eñ esası – Rusiye Qırımdan yoq olsun.
«Qırımtatarlarnı aytsaq, olarğa imaye kerekmey. Olar deyler ki, ne qadar fena olsa, o qadar yahşı. Er şeyni qapatıñız, elektriklerni kesiñiz, biz er şeyge dayanırıq, amma olar ketsinler», – dep qayd etti Cemilev.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Rostov vilâyetiniñ Donetsk şeher makemesiniñ makemecisi Leonid Stepanenko, Nadejda Savçenkonıñ cinaiy işinde tenefüs ilân etip, Üküm çıqarılması mart 22 saat 10:00 devam etecegi aqqında bildirdi.
Makeme ükmü mart 21, saat 10:00 başlandı.
Mart 21 künü, Donetsk şeherinde keçirilecek makeme oturışına yol alğan PACEdeki Ukraina delegatı İrina Geraşçenko ve başqa deputatlarnı Rusiyege keçirmediler.
Geraşçenko bildirgenine köre, o, «Rusiye territorial bütünligine, grajdanlarnıñ sağlığına, Rusiye mudafaa qabiliyetine telüke ketire bile», bu sebepten, uquq qoruyıcılar añlatqanı kibi, oña 2012 senesine qadar Rusiyege kirmege yasaq ettiler.
Bunıñnen bir sırada, tenefüslerden biri bitken soñ, ukrain delegatsiyası, oturış salonına kirsetilmegen.
Nadejda Savçenko 2014 senesiniñ iyül ayından başlap, Rusiyeniñ apisinde, yapılğan cinaiy iş boyunca bulunmaqta. Savçenkonı Ukrainada qanunsız bulunğan, rusiye devlet televideniyesınıñ eki hadiminiñ öldürmesinde, separatist gruppasınıñ suiqast öldürmesinde ve qanunsız Rusiye sıñırını keçmesinde qabaatlaylar.
Savçenko ve onıñ menfaatını qoruğan advokatlar makemege rus jurnalisterniñ elâk olğan vaqıtqa Savçenko separatistlerniñ esirinde bulunğanı, soñra ise isteksiz Rusiyege alıp çıqarılğanı aqqında bir çoq dalil ketirdiler.
Nadejda Savçenko dekabr ayından başlap açlıqnı ilân etken edi, mart 4-10 künleri quru açlıqqa keçken edi.


text:
Aprel 20-de Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı Mahkemesi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ dört figurantına sıñırlav tedbiriniñ uzatılması aqqında qararını quvette qaldırdı. Remzi Memetov, Enver Mamutov, Zevri Abseitov ve Rustem Abiltarov mayıs 12-ge qadar azatlıqtan marum etilgen alda qalacaqlar. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Advokat Emil Kurbedinov, Qırım Yuqarı Mahkemesinde apellâtsiyanı baqmaq içün artıq vekâleti yoq edi, çünki «Bağçasaray dörtlügi»niñ işi bundan evel Şimaliy Kavkaz mahkemesine baqılmaq içün berilgen edi.
«Bu işniñ figurantlarına sıñırlav tedbiriniñ uzatılması Yuqarı mahkemeniñ baqılacaq işi degil edi. Bizde, mart 28-de bu işniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz arbiy mahkemesine berilgeni aqqında malümat bar edi. Böylelikle, uzatuvnı tamam bu mahkeme baqmaq kerek edi. Lâkin qabaatlav hulâsasını endi tasdiqlağan ve bu işke artıq iç bir alâqası olmağan prokuraturanıñ istegi ile tevqifniñ uzatıluvı baqıldı. Biz bunı ciddiy biz bozuluv saya ve bu qararğa qarşı Rusiye Yuqarı mahkemesine şikâyet etecekmiz», – dedi o.
Oturışuv endi ananeviy şekilde qapalı rejimde keçe edi, lâkin akem hanım, mahkeme qararınıñ oqulması esnasında qabaatlanğanlarnıñ aqrabalarına içeride bulunmağa izin berdi. İşniñ figurantları oturışuvda videoalâqa vastasınen iştirak etti.
2016 senesi mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evlerini ve yerli qavehaneni tinttiler. Neticede dört Bağçasaray sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov yaqalanıp, terrorizmde qabaatlandılar. Olarnı, Rusiyede terroristik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden dolayı şübheli sayalar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokatlar, bu iş boyunca Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından esas olaraq qırımtatarlar ve olardan ğayrı İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq işğal etilgen territoriyada işğalci devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
1944 yılı mayıs 18-20-sinde NKVD-NKGB mahsus operatsiyasınen, Qırımdan Orta Asiya, Sibir ve Uralğa bütün qırımtatarlar sürgün etildi (resmiy malünatqa köre - 194 111 adam). 2004-2011 yılları Qurultaynıñ Mahsus komissiyası «Unutma» aktsiyasını keçire edi, o vaqıt sürgünlikni başından keçirgenlerniñ qararnen 950 hatıravlarını topladılar. Qırım.Aqiqat, o arhivlerden hatıravlarnı derc ete.
Men, Aciümerova Üsniye, qırımtatarım, 1927 senesi avgustnıñ 3-ünde dünyağa keldim. Qırım MŞSC-niñ Frayndorfskiy (lâğu etilgen) rayonınıñ Üzbek (ğayıp olğan) köyünde doğdım.
Sürgünlik vaqtında qorantamızda: babam Aciümer Osmanov (1895 yılı doğma), anam Asiye Aciümerova (1898 yılı doğma), tatam Nüriye Aciümerova (1928 yılı doğma) ve men, Üsniye Aciümerova bar edik.
Sürgünlikten evel biz Qırım MŞSC-niñ Frayndorfskiy rayonınıñ Üzbek köyünde yaşay edik.
1944 yılda qorantamız, dört közlü evde yaşadı, bizim 5 sığırımız, 20 qoyumız, 50-ge yaqın tavuğımız bar edi. Babam hastalıq sebebinden saqat edi.
1944 senesinde mayısnıñ 18-inde saba tañda dört silâlı asker qapımıznı qaqtı. «Stalinniñ emrinen sizni sürgün eteler!», - dedi olar, qayda ve ne qadar vaqıtqa olacağını añlatmadılar. Azırlanmaq içün 15 daqqa berdiler. Qararlar oqulmadı. Epimiz şaşmaladıq. Aşlardan ve eşyadan bir şeylerni almağa yetiştirdik. Epimizni, köy sakinlerini, quyu yanında topladılar, yük maşnalarına oturttılar ve Kezlevge yolladılar. Yol devamında yanımızda daima silâlı askerler edi.
Adamlar ağlay, qıçıra, askerler ise bizni aqaretley edi. Bunı hatırlağanda közlerim yaşlana
Sürgünlik vaqtında köyümizde 50-ge yaqın qoranta yaşay edi. Kezlevde aqşamğa yaqın bizni yük vagonlarına oturttılar. Bizim vagonımızda türlü köylerden tahminen 15 qoranta bar edi. Adamlar ağlay, qıçıra, askerler ise bizni aqaretley edi. Bunı hatırlağanda közlerim yaşlana.
Vagonda iç bir şarait yoq edi. Kenefke barmaq içün, adamlar vagonnıñ bir köşesini basma parçasınen ayıra edi. Turaqlarda suv qıdıra ediler, eki toladan ocaq yapıp, onıñ üstünde evden alıp yetiştirgen erzaqlardan aş pişire ediler. 15-20 daqqadan adamlarnı kene vagonlarğa ayday ediler, yetiştirmegenlerni tepip, ocaqlarını sındıra ediler. Yolda vagonımızda köydeşlerim elâk oldı. O yerde ekim ya da sanitar yoq edi. Adamlar bitledi, urbalarını qırılğan pencereden qaqa ediler, bitler qum kibi sepile edi.
Yolda 18 kün edik, iyünniñ 4-ünde Özbekistanğa, Cizak köyüne kelip çıqtıq. Epimizni banâğa dezinfektsiya yapmaq içün alıp kettiler. Bundan soñ arabalarğa yüklep, kolhozğa alıp kettiler.
Bir qaç adam babamnıñ cenazesini qıldı. Men ve tatam anamnen qaldıq
Bizni özüne bir qartbaba - Şakir aka aldı. Epimiz bir hanede yerleştik. Oda ufaq, şaraitlsiz edi. Yerli sakinlerniñ özleri de yaramay yaşay edi. Sakir aka elinden kelgenini yapıp, yardım ete edi. Köylüler bizge yahşı yanaşan edi.
Bir yıldan soñ 50 yaşındaki babam Aciümer aqciger hastalığından vefat etti. Bir qaç adam babamnıñ cenazesini qıldı. Men ve tatam anamnen qaldıq. Bütün vaqıt pamuq tarlalarında çalışa edik, yantaq tikenini cıyıp, pitelerge almaştıra edik. Aş almaq ve açlıqtan ölmemek içün soñki eşyamıznı sata edik. Akimiyet bizge yardım etmedi.
Bir köyden başqa köyge barmaq içün, komendanttan razılıq almaq kerek edi. «Mecburiy meskenleşme yerlerinden qaçuv içün cinaiy mesüliyet aqqında» ferman çıqqanından soñ, komendant vaqtı sertleşti. Yaşağan yerimiz çoq deñişken edi, çünki bayağı yıl öz evimiz olmadı.
Qışlağımızda episi sıtma ve içek hastalıqlarınen hastalanıp çıqtı. Çoq vatandaşım elâk oldı. Em de, bütün sürgün etilgen qırımtatarlar kibi, biz de açlıq çektik.
Soñra men aqayğa çıqtım, pedagogika oquv yurtında oqudım. Menim yedi balam oldı - beş qızım ve eki oğlum. Oca olıp çalıştım. Balalarnı östürmege qıyın edi, çünki qazanğan aqçamız yetmey edi. 1956-ncı yılğace qırımatatar halqınıñ medeniyeti ve sanatınıñ inkişafı içün tüşünmey edik, o zamanları, sovet akimiyeti bizni atqan qorqunçlı şaraitte sağ qalmağa tırışa edik. Milliy bayram ve adetlerni kütmege yasaq edi.
Aqayım Feta Asanov (1924 yılı doğma) Özbekistanda can berdi. Oğlum 1996 yılda Qırımda vefat etti.
Qırımğa 2006 senesi qayttım, kvartira kiralap yaşayım, çünki Özbekistanda satqan evimizniñ aqçasına Qırımda ev alıp olmadıq. Amma vatanıma qaytqanıma ep bir quvanam. Qorantamız beş adamdan ibarettir.
(2009 yılı noyabr 2-sinde yazılğan hatıra)
Derc etmekke Elvedin Çubarov, Qırım tarihçısı, Qurultaynıñ qırımtatar halq genotsidini ögrengen mahsus komissiyasınıñ koordinatorı, azırladı