text:
İke törle fikerlägän Ukrainanıñ ikegä bülenüe mömkinme?
Ukrainadağı prezident saylawları yänä ilneñ yaqınça bertigez könbatış häm könçığışqa bülenüen açıq itep kürsätte. Xäzerge säyäsi krizisqa Ukrainanıñ geografiäse häm tarixı da zur öleş kertte diärgä bula. İlneñ könbatışı törle çorlarda Pol''şağa, Avstro-Macar patşalığına häm öleşçä Çexoslovakiägä qarasa, könçığış häm könyaq Ukraina Mäskäw qulı astında ide. Ukraina kiläçäktä şuşı büleneştän arına alırmı, moña Kärim Kamal tuqtalıp kitä.
Audio, Volodimir
"Min möstäqillek plannarın yaqlıym, bez könbatış Ukraina belän bergä yäşägängä qarağanda, alardan başqa yaxşıraq yäşär idek" di Donetski ölkäsennän Wolodimir. Kievtä urnaşqan Rozumkov tikşerenü üzäge xezmätkäre Olesandr Litvinenko, Ukraina üzeneñ xäzerge çiklärendä barı tik yartı ğasır ğına yäşäp kilä, ilneñ könbatış wä könçığış öleşläre arasındağı ayırmalıqlarnı şul çor eçendä genä beterü mömkin tügel dip belderä.
Audio, Oleksandr Litvinenko
"50-60 yıl eçendä qayber ayırmalıqlar beterelde, ä qayberläre haman da qala birä" di Litvinenko. Ul şäxsän Ukrainanıñ ikegä bülenü qurqınıçı alay köçle tügel dip isäpli.
Audio, Oleksandr Litvinenko
"Könçığış belän könbatış arasında kisken qarşılıqlar buluın kürsätkän işarälär yuq, Yuçenkonı misal öçen, könbatış ölkäläre genä tügel, ilneñ üzäge häm tönyağı da yaqladı, bu anıñ programmasında häm notıqlarında bäyän itelgän qaraşına qarap eşlände" di Kiev belgeçe. Östäwenä ul, Ukrainanıñ könbatışında da, könçığışında da berkem xäzerge Rusiägä quşılırğa cıyınmıy, könçığış ölkälärdä barı tik sovetlar çorın sağınu xise genä köçle dip belderä.
Audio, Oleksandr Litvinenko
"Biredä sovet fikerläwe nıq saqlanıp qalğan. Bu säyer, älbättä, läkin Rusiägä tartılu monda ul ilne söyüdän tügel, ä Sovetlar Berlegen sağınudan"di Litvinenko. Andıy sağınu xisläre bar könyaq-könçığışta taralsa da, anda yäşägän keşelärneñ, berençe çiratta säyäsi elitanıñ mänfäğätläre şaqtıy ayırıla - Donbas kümerçeläreneñ Qırımdağı urıslar belän urtaqlığı bik yuq. Şuña kürä dä ul töbäklärneñ Kievkä häm könbatışqa qarşılığı alarnıñ axırğı çiktä Ukrainadan ayırılıp çığuına kiterer dip äytep bulmıy, ayırmalıqları zur bulğan bu ilne berdäm kiläçäk kenä kötä ala di belgeçlärneñ küpçelege.
Kärim Kamal


c: text/html

text:
Milli universitetqa digän binağa kem urnaşır?
Qazan däwlät universitetına sişämbe könne ğariza birüçelär çirat toralar ide. İñ küp ğariza birüçelär älegä yuridik fakul'tetqa. Älege fakul'tetqa 100 keşedän ğariza kergän. İqtisat fakul'tetı da azğa ğına qalışa. Barlığı 84 keşe terkälgän. VMK, tarix, filologiä fakul'tetlarına ğariza birüçelär sanı 60 tiräse bulğan. Qabul itü komissiäseneñ eşçänlege turında anıñ räis urınbasarı Vladimir Gur'yanov
Qabul itü älegä soñara. Çönki bez berdäm däwlät imtixanı buyınça da qabul itäbez. Ä anıñ tanıqlığı äle alarnıñ qullarında yuq. Şuña qabul itülär uzğan yıl belän çağıştırğanda 2 tapqırğa kimeräk. Dokumentlarnı qabul itü 25 yünnän başlandı häm 15 iyülgä qädär däwam itäçäk. Bu atnada säğät irtänge tuğızdan kiçke altığa qädär, ä kiläse atnalarda dürtkä qädär qabul itäçäkbez. Çönki barlıq dokumentlarnı tikşerep elgerergä dä kiräk.
Bıyıl universitetta şaqtıy ğına yaña fakul'tetlar da açılğan Könçığışnı öyränü institutında qıtay tele, filologiä fakul'tetında ispan tele häm ädäbiät belgeçlekläre, VMQa fakul'tetında Mäğlümatı texnologiälär bülege açılğan. Mäğlümatı texnologiälär bülege älegä tüläwle nigezdä genä eşläyäçäk. Ğomumän. qabul itü komissiäläreneñ elenmä mäğlümat taqtalarında fakul'tetlarnıñ byudjet häm kommersiäle büleklärenä küpme ğariza birelgäne könläp yazılıp bara. Tüläwle fakul'tetlarğa kerergä tezläwçelär Qazan däwlät universitetına älegä 20 protsentnı täşkil itä. Tizdän Milli universitetqa dip isäplängän bina da tözelep betep qullanılışqa tapşırılaçaq. Bu xaqta bügen TR Ministrlar Kabinetında Tözeleş, arxitektura häm toraq xucalıq ministrı Marat Xösnullin belderde.
Bu şähär üzägendä urnaşqan mähabät binada älegä nindi yuğarı uqu yortı bulaçağı bilgele tügel. Räsmi bulmağan mäğlümatlarğa qarağanda, 3 uqu yortı - pedagogika universitetı, tatar gumanitar institutı häm tatar-ameriqa töbäk institutın bergä quşıp Tatar däwlät pedagogika-gumanitar universitet buldıru niäte bar digän farazlar. Monı açıqlarğa teläp sişämbe könne “Azatlıq” radiosı xäbärçese Ministrlar Kabinetınıñ mäğärif häm fän idäräse citäkçese Ramil Wälievkä möräcäğät itte. Ul anarda tögäl mäğlümat bulmawın äytte, häm açıqlıq kerter öçen Tatarstan Mäğärif häm fän ministrlıygınnan sorarğa quştı. Ministrlıykta, bu eş belän şöğellänüçe bülek citäkçese Arslan Soltanbäkov turıdan-turı ministrğa möräcäğät itüne soradı. Mäğärif häm fän ministrı Räis Şäyxelislamovnı törle çaralarda qatnaşu säbäple, sişämbe könne eş urınında tota almadıq.
Bu universitet nindi isem yörtäçäk häm ğomumän qabul itü komissiäläreneñ eşçänlege, yañalıqları turında “Azatlıq” radiosı sezgä kiläçäktä dä citkerep torır.
Landış Xarrasova

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Udmurtiädä yäşäwçe şağir İbrahim Biektawlığa 70 yäş tuldı
Qış aynıñ soñğı köne — 28 fevral'dä Udmurtiädä yäşäp icat itüçe şağir, Tatarstan Yazuçılar Berlege äğzası İbrahim Biektawlığa 70 yäş tuldı.
İbrahim Biektawlı iseme uquçılarğa yaxşı tanış. Avtornıñ şiğerläre ayıruça yuğarı zäwıq, neçkä obrazlı ädäbi çağıştırular, üzeneñ genä xas bulğan romantika häm yañaça süzlär qullanılıp yazılğan. Belgeçlär alarnı yuğarı şiğriät digän termin belän atıy. «Yuğarı şiğriät äsärläre ğasırlar öçen yazıla. İbrahim Biektawlı şiğerlärenä dä şundıy yazmış telim»,- dip yaza qälämdäşe Ğimran Safin.
İbrahim Biektawlı belgeçlege buyınça injener, ul Qazan aviatsiä institutın tämamlağan, yullama belän İjaw radiozavodına eşke kilep urnaşqan. Ruxı eçtälege, baylığı belän çın şağir İbrahim Şäydulla ulı. Avtornıñ här yulında tirän fiker, töple süz, olı mäğnä yata.
Anıñ şiğerläre küp külämdä Udmurtiä cirendä yäşäp icat itüçe tatar avtorlarınıñ täwge «Yazışlar awazı» isemle kitabında basılıp çıqtı. Beraz soñraq İbrahim Biektawlınıñ berniçä «Qotlawlar kitapları» dönya kürde. İbrahim Biektawlınıñ 2001 häm 2005 yıllarda İjawda «Cirdän cide cihanğa» häm «Ğäläm serläre» dip atalğan ike şiğerlär cıyıntığı basılıp çıqtı. Kitaplarnıñ töp fikere - dönya iksez-çiksez simfoniä, ä Keşe Ğömere ul – qısqa xikäyät. İbrahim Biektawlı süzlärenä kompozitorlar köylär dä yazğan. Alar notalar belän maxsus kompozitorlarıbız cıyentığında dönya kürde. Şulay uq avtornıñ rus telendä yazılğan şiğerläre dä şaqtıy. Alar da törle matbuğat bitlärendä basılıp çıqtı.
Xämidä Ğayfullina, Udmurtiä


text:
Ekrem Çelebi - Gezdir Ağam Kıratı
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Gezdir Ağam Kıratı
Etiketler : Ekrem Çelebi - Gezdir Ağam Kıratı türkü indir, Ekrem Çelebi - Gezdir Ağam Kıratı türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Gezdir Ağam Kıratı mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Gezdir Ağam Kıratı türküsü, Gezdir Ağam Kıratı sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Gezdir Ağam Kıratı bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Dumana Dumana (Barak)
Ekrem Çelebi - Gezsem De Dünyanın Dört Bucağını
Ekrem Çelebi - Gelin Hey Ne Olur
Ekrem Çelebi - Kız Pınar Başında
Ekrem Çelebi - Yüce Dağ Başında
Ekrem Çelebi - Bu Da Gelir Bu Da Geçer
Ekrem Çelebi - Sen Yoksun Diye
Ekrem Çelebi - Gör Ki Felek Bize Neler Eyledi


text:
Açıq mikrofon: Niazov häm Stalinğa mönäsäbätegez?
Respublikada bulğan waqiğalar ğına tügel, dönya xälläre dä iğtibarsız qalmıy tatarstanlılardan. Pänceşämbe irtäsendä Törekmänstan citäkçese Säpärmorat Niazovnıñ wafat buluı da bitaraf qaldırmadı keşelärne. Xäyer, ğomerlekkä prezident itep saylanğan törekmänbaşınıñ 67 yäşendä kinät kenä yaqtı dönyadan kitüenä ışanmadılar da küplär. Törekmän xalqın qızğanuçılar da oçradı. Qaysıberläwlär isä Niazovnıñ XX ğasırnıñ töp diktatorlarınıñ berse – Yosıf Stalin tuğan könendä wafat buluı da bik simvolik närsä buluın iskärtte. Küp törle fikerlär, ber yaqlı ğına bulmağan qaraşlar tudırğan älege şäxeslär turında bez bügen Aчыk mikrofon säxifäseneñ çirattağı soraştıruında beleşergä buldıq. Qazanlılar alar turında ni uylıy, nindi mönäsäbät kürsätä?
-Niäzov naçar keşe bulmağan inde ul. Xalqına da yarağan. Stalin isä diktator bulğan. Küpme keşene xarap itkän. Şulay da Stalin bulmasa, Sovetlar berlege suğışta ciñä alır ide mikän? Yuqtır.
-Säpärmorat Niazov kitep barğaç, Törekmänstannıñ sänäğäte, sänğäte artta qalaçaq minemçä. Ul xalıq öçen şaqtıy eşläde. Şul uq waqıtta Niazovnıñ diktatorlığı da bik nıq sizelä ide. Ul ruslarğa qarşı buldı. Stalin inde bilgele wäxşineñ wäxşie ide.
-Niäzovnıñ kitüe qızğanıç. Ul stabil' tormışnıñ ber törle simvolı bulıp tora ide. Şulay da ruslarnı mısqıl itüe, älbättä, yaxşı xislär tudırmıy. Stalin turında bolay ğına äyter idem - änise Stalinnıñ ruxani bulıp eşläwen telägän bulğan, ägär dä Stalin şunda üz änisen tıñlasa, bälki bez xäzer başqaça yäşär idek..
-Niäzov belän Stalin bik oxşaş şäxeslär - alar ikese dä diktatorlar ide.
Al'bina Zäynulla


text:
Törkmänstan soñğı 15 yılda berençe prezident saylawlarına äzerlängändä, xoquq oyışmaları ildä keşe xoquqları reformaların ütkärergä çaqırıp möräcäğät itte. Amnesty İnternational, Törkmänstannıñ cäberläw häm säyäsi totqınnar sistemasın tuqtatuın taläp itä. Bu xaqta oyışmanıñ Törkmänstan belgeçe Anna Sunder-Plasman Azatlıq radiosına menä närsälär xäbär itte:
"Xäzer Törkmänstan öçen möhim waqıt. Häm xäzer Törkmänstan öçen – dönyadağı imidjın üzgärtü häm keşe xoquqları ölkäsendä üzgäreşlär kertü çorı. Häm bez, wazifağa kiläçäk yaña prezident – ildäge zolım çorına noqta quyır dip ışanabız."
11 fivral yäkşämbe könne ütäçäk tawış birüdä, prezident itep, xäzer ilbaşı wazifaların başqaruçı Gurbun-guly Berdı-möhämmädov saylanır dip farazlana.


text:
Ministrlar Kabinetında sänäğät citeşterüeneñ berençe yartıyıllığı näticäläre iğlan itelde
Ministrlar Kabinetınıñ çirattağı sişämbe brifingı sänäğät citeşterüeneñ ağımdağı yılnıñ berençe yartıyıllığı näticälärenä bağışlandı. Häm biredä qunaqlar delegatsiälär aldında söyli torğan süzlär, xäbärlär bulmadı. Brifingnı iqtisad häm sänäğät ministrı urınbasarı Sergey Muxin alıp bardı. Uzğan yartıyıllıq Tatarstan sänäğäte öçen 1998 yıldan birle iñ awır çor bulğan. Fizik miqdär indeksı digän kürsätkeç barı tik 2001 yılnıñ 6 aylığı öçen 107% bulsa, bıyıl ul köç xäl belän 100%-qa tulğan. Yäğni, bernindi dä üseş yuq, kiresençä, uzğan yıllar belän çağıştırğanda, çigenü bara. Elektroenergetikada häm ciñel sänäğättä xällär bigräk tä awır. Anda Fizik miqdär indeksı 96% häm 93% çaması. Bu xälgä Sergey Muxin ike töp säbäpne atadı. Ul, berençese, makroiqtisadta barğan protsesslar, yäğni inflyatsiä şartlarında qayber ere şirkätlärneñ eşli belmäwläre. 2001 yıl azağında häm 2002 yıl başında zavod-fabrikalarda, şirkätlärdä skladlar satılmıy torğan tawar belän tulğan. Citeşterü tempları töşüneñ ikençe töp säbäpe - energetikanıñ fizik miqdäre kimü. Citeşterü tübänäyu xezmät xaqı tülämäwçelekkä kitergän.
Xezmät xaqı tülämäw buyınça Tatarstan Başqortostannan qala Rusiädä ikençe urınğa çıqqan. Şuşı wäzğıät buyınça düşämbe könne Ministrlar Kabinetı premyer-ministr Röstäm Miñnexanov räislegendä maxsus utırış ütkärde. Bu utırışta xezmät xaqı tüläw buyınça iñ kisken wäzğıät awıl xucalığında, dielde. Sänäğättäge xezmät xaqı burıçlarına qarağanda, awıl xucalığı xezmät xaqı burıçları ike tapqır diärlek kübräk. Ägär dä awıl xucalığında urtaça xezmät xaqı 1.5 meñ sum täşkil itkänen iskä alsaq, ğömumän, awıl keşese niçek yäşi, niçek kön kürä, digän soraw tua. Xezmät häm mäşgüllek ministrı Boris Zaxarov çığışında awıl cirendä 11 ay xezmät xaqı kürmiçä-almıyça yäşäwçelär küp, dielde. Ministrnıñ şundıy şaqqatırğıç mäğlümatlar kiterüenä Röstäm Miñnexanov kemneñ dä bulsa, qaysı da bulsa citäkçeneñ xezmät xaqı tülämi torğan öçen mäxkämägä birelgäne barmı, digän soraw quydı. Älbättä, yuq. Xäyer, äle küptän tügel genä “KoMcoMoлbckaя пpaBдa” gazetası sensatsiä itep, Mäskäw ölkäsendäge ber awıl xucalığı citäkçeseneñ xezmät xaqı tülämägäne öçen Rusiä tarixında berençe märtäbä mäxkämägä tartıluın iğlan itkän ide.


text:
Yewropa "yurğanın" kem qaya tarta?
Yewropa Berlegeneñ ber äğzaları könçığıştağı kürşe illär belän, ikençeläre – könyaqtağıları belän xezmättäşlek itergä çaqıra.
27 ildän torğan Yewropa Berlegeneñ tirä yaqtağı kürşelär belän xezmättäşlek itü turında "Kürşelek säyäsäte" dip atalğan ber dokumentı inde bar ide. Anda Könçığış Yewropadan alıp Kavkaz häm Tönyaq Afrikağa qadär barlığı 16 il belän xezmättäşlek itü qaralğan. Bu isemlektä Ukraina belän Moldova, Ärmänstan belän Äzerbaycannan alıp, Misır belän Tunisqa qädär illär bar.
Berlekneñ qayber yaña äzğaları, berençe çiratta Polşa, şuşı çuar kürşelektä beraz tärtip urnaştırırğa çaqıra. Polyaklar Urta diñgez illärenä qadär başta Ukraina häm Moldova kebek ut-kürşelär belän tığızraq mönäsäbät urnaştırırğa kiräk di.
Düşämbedä Brusseldä ministrlar utırışı aldınnan Polşa tışqı eşlär ministrı Radoslaw Sikorski räsmi Warşawnıñ fikeren añlattı:
"Bez Polşada könyaq belän könçığış arasında ayırma küräbez, – di Polşa ministrı. - Ayırma şunda: könyaqta – Yewropanıñ kürşeläre, könçığışta – Yewropa kürşeläre. Bu bik zur ayırma. Belarus, Ukraina, Moldova kebek illär tulısı belän Yewropada yata. Rim kileşüe nigezendä, alarnıñ qayçan da bulsa, şartlar ütälgäç, Berlekkä kerü öçen möräcäğät itü xoquqı bar."
Polşanıñ şuşı täqdimen Şvetsiä häm tağın Germaniä, Çexiä kebek berniçä il xupladı.
Ä Berlekneñ könyağında urnaşqan illär, berençe çiratta Fransiä, xezmättäşlekne könyaq kürşelär belän nığıtırğa çaqıra. Yül ayında räislekne üz qulına alaçaq Parij "Urta diñgez berlege" digän proyektnı alğa sörer dip kötelä. Bu proyekt nigezendä, Urta diñgez buy häm Tönyaq Afrika illäre belän tığızraq elemtälär urnaştıru küzdä totıla. Fransiäneñ bu töbäk belän tarixi bäyläneşläre bar.
Kiläse yılda räislek Çexiägä küçä. Räsmi Praga yögänne yänä könçığışqa bormaqçı.
"Bez Polşa-Şvetsiä täqdimen xuplıybız. Bu bez telägän yünäleş, - di Çexiä vitse-premierı Aleksandr Vondra. - Şuña kürä, bıyıl Urta diñgez yılı bulsa, kiläse yıl – könçığış yılı bulaçaq."
Şulay itep, Yewropa Berlegendä härkem yurğannı üzen yağına tarta kilep çığa.
* * *
Utırışta şulay uq Rusiä belän söyläşülärne yañartırğa qarar itelde. Elegräk Litva moña veto salğan ide. Räsmi Vilnus vetosın kire alğannan soñ, Yewropa Berlege belän Rusiä arasında partnerlıq turında söyläşülärne yün ayında yañartırğa qarar itelde.


text:
Yewropa Berlege Libandağı Tınıçlıq Köçlärenä öleş kertü turında söyläşügä cıyıla
Çärşämbe könne Yewropa Berlege illäre tışqı eşlär ministrlıqlarınıñ citäkçeläre Brüsselgä cıyılıp Libanğa östämä tınıçlıq köçläre cibärü mömkinlege turında söyläşäçäk. Bu cıyın Fransiä möräcäğäte nigezendä çaqırıla. Fransiä Libandağı BMO tınıçlıq köçlärenä üzennän zur öleşe kerter dip kötelsä dä anda azsanlı xärbilär genä cibäräçägen iğlan itte. İzrail xäzer Libandağı tınıçlıq köçlärendä töp rolne alunı sorap İtaliägä möräcäğät itte. Ämma Fransiäneñ Libandağı tınıçlıq köçläreneñ maqsatları häm eşçänlek qağidäläre açıq itep bilgelänmägän digän borçıluları zur öleş kerterdäy başqa illärgä dä xas bulırğa oxşıy.
Bu resolütsiä Libannıñ könyağınnan İzrail ğäskärläre kitkännän soñ anda 15 meñ Liban xärbie belän bergä 15 meñlek xalıqara tınıçlıq köçläre kertü turında. Ämma xäzer Parij bu köçlärneñ mandatı açıq häm nıqlı itep bilgelänmägän di. Xäzer isä bu köçlärdä Yewropa Berlege däwlätläreneñ häm başqa illärneñ ni däräcädä qatnaşaçağı da bilgesez.
Xäzerge waqıtta Yewropa Berlegendä räislek itüçe Finländiä Fransiäneñ bu mäsälälär turında cıyılıp söyläşü täqdimen qabul itep çärşämbegä 23 avgustqa Berlekneñ ğädättän tış utırışın bilgeläde. Berlekneñ ber diplomatı Azatlıq radiosına oçraşuğa tışqı eşlär ministrlıqlarınıñ yuğarı räsmiläre cıyılır kebek dide.
Yäkşämbe könne Fransiä tışqı eşlär ministrı Philippe Douste-Blazy ber radioäñgämädä Parijnıñ bu oçraşudağı maqsatı Yewropada teläktäşlek buldıru dide.
Fransiä matbuğatı yazuınça Prezident Jacques Chirac başta 5 meñ xärbi belän öleş kertergä cıyınğan bulğan ämma kiñäşçeläre uñışsızlıq mömkinleläreneñ zur buluın äytep anı bu uyınnan kirek qaytırğa kündergän.
Fransiägä, şulay uq zur öleş kertä alırday İtaliä häm İspaniägä BMO İminlek Şurasınıñ 1701 rezolütsiäseneñ citärlek anıqlamawı oşamıy.
Tänqitläwçelär rezolütsiä tınıçlıq saqlawçılarnıñ maqsatların açıq itep bilgelämi, alarnıñ eşçänlek qağilälären açıq itep kürsätmi di.
BMOnıñ uzğan atna axırında bu turıda taratqan eş dokumentların Fransiä süzçese täfsilleräk açıqlaw kiräk dip kire qaqtı.
Comğa könne Fransiä saqlanu ministrı Michele Alliot-Marie Fransiäneñ Balkandağı yaman xatirälären iskä töşerde. 1990 yıllarda elekke Yugoslaviädäge xalıqara köçlärneñ eşçänlek qağidäläre açıq itep bilgelänmäwe citäkçelek eşläreneñ qatlawlandırılğan buluı arqasında xalıqara köçlär tınıç xalıqnı üterülärne tuqtatırlıq xäldä bula almadı. Citmäsä qayber tınıçlıq saqçıları totıq itep alındı, qayberläre üterelde.
Zamanında Libanda kolonial köç bulğan Fransiä anda elegräk tınıçlıq saqlaw eşendäge faciğälärne dä xäterli. 1983 yılda yaña oyışqan Xizbulla intixarçısı 58 fransuz xärbien ütergän ide.
Atna axırında İzrail Libandağı tınıçlıq köçlärendä töp rolne alunı sorap İtaliägä möräcäğät itte. Ämma İtaliä dä anda tiz genä üz xärbilären cibärergä aşıqmıy kebek.
İtaliäneñ nıqlı bulmağan urta-sul koalitsion xökümätendäge komunistlar cittäge xärbi çaralarda qatnaşunı telämi. İtaliä xäzer Ğiraqtağı köçläreneñ qalğan öleşen çığarıp beterü eşe belän mäşğül. Şul uq waqıtta ul Äfğänstandağı NATO citäkçelegendäge köçlärdä dä qatnaşa.
Töp problema Xizbullanı qoralsızlandıru mäsäläse. 1701-nçe rezolütsiädä bu eşne Liban xökümätenä yökli kebek. Ä anıñ bu maqsatqa ireşä almıyaçağı kön kebek açıq.
Soñğı 40 yılda Libannıñ könyağına berençe märtäbä Liban xärbiläre kiterelä başladı.
Uzğan atna axırında BMO general sekretare Kofi Annan da, AQŞ däwlät sekretare Condoleezza Rice ta xalıqara köçlär Xizbullanı qoralsızlandırır dip kötelmi dide.
İrlandiä saqlanu ministrı Willie O''Dea yäkşämbe könne Britaniäneñ İndependent gazetında ägär dä Xizbulla qoralsızlanmasa häm İzraillelär ğäskärlären yañadan kertsä BMO köçläre ülem qurqınıçı astında qalaçaq dip yazıp çıqtı.
Yewropa Berlegeneñ urtaq pozitsiäsen buldırunı töbäktäge AQŞ säyäsätenä törle qaraşta bulu da qatlawlandıra. AQŞ kebek Britaniä dä Libanğa ğäskär cibärmi. Alarnıñ bolay da Ğiraq belän Äfğänstanda küpsanlı ğäskärläre tora, häm Libanğa kertkän ğäskärläre terror höcümnärenä genä etärer dip isäplänelä.
Germaniä diñgez yarların saqlaw öçen 1500 keşelek ğäskär cibärü belän çiklänäçägen belderde.
Yewropa Berlegen oçraşuğa çaqırğan Fransiä tışqı eşlär ministrı Douste-Blazy şulay uq Berlek xalıqara köçlärdä möselman illäreneñ öleşen arttırırğa tieş dide.
Ämma bu başqa ber qıyınlıq kiterep çığara ala. Yäkşämbe könne İzrail premyer ministrı Ehüd Olmert anda İzrailne tanımawçı illärneñ qatnaşuın kire qaqtı. Üzlärennän zur öleş kertergä telägän möselman illäre İndoneziä, Malayziä, Bañladış şundıylar rätenä kerä.
BMO general sekretare urınbasarı Mark Malloch Brown atışlarnıñ yañadan qabınıp kitüennän qurqıp 2-nçe sintäbergä Libanğa östämä 3500 tınıçlıq saqçısı kiterü zarur digän ide. Ämma moña ireşü xäzer inde mömkin tügel kebek.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Tatar tuğrası “Aq bars” kemne danlıy?
Kötelmägän macaralı xikmätle xällär kön sayın bulıp tora. Äytik, bu könnärdä Bögelmä tiräsendä suğış fälän çıqqan oçraqta il belän niçek idärä itep, xalıqnı niçek saqlarğa digän temağa xärbi künegülär ütä. Sez şaqtıy qalın ağaylar häm apalarnıñ yäşel xärbi kiemnär kiep, billären sarı qayış belän buıp, cirlär çoqıp ozın pıyala torbalar aşa doşmannarnı küzätüen küz aldına kiteräsezme? Äle bit yöz tübän yatıp, ülän arasınnan şuışıp ta yörilär tuğan ilne saqlağanda. Ämma dä mondıy xällärgä ber kemneñ dä ise kitmäde. Dönya bulğaç, il bula, däwlät bula. Kemneke bulsa da, barıber däwlät bulğaç, şunı kemder saqlarğa tieş. Ä tatar härwaqıt saqlıy inde. Üze torğan ilne, üze xezmät itkän xucanı, üzeneñ ğailäsen, xatının. Ägär dä inde saqlamasa, ul bulır ide ber xikmät, säbäpläre turında uylarğa turı kiler ide. Qısqası, ğädäti xäl. Xikmät fälän yuq.
Alabuğa tiräsendäge zavodta ällä niçä törle çit il maşinası cıyarğa kereşep qala yazdılar. Qalmadı Deo, qalmadı Opel', Tayota, BMV tağın ällä kemnär. Şunda uq üz maşinasın yasarğa cıyınğan ide. Şurale Bleyzer digäne xätta berniçä yıl çıqtı da. Berkem aptıramadı. Tatarstan neft'çeläre ike milliard yarım neft' tonna neft' çığarıp kürsättelär. Berkemgä qızıq tügel. Kamazlar ällä qayda Afrikada dönya çempionı bulıp qayta. Ğädäti xäl. Xätta Äfganstan dini fanatikları törmäsennän ğälämät zur oçqıçqa utırıp qayttılar. Älläni is kitärlek tügel, ğädäti qaharmanlıq dip tabıldı. Tatneft' yıl sayın 30 million tonnağa yaqın cir mayın sığıp qarıy, awıl xucalığında 5 million tonna ikmäk üsterep alına ikän. Barıber hiçkemneñ dä moña ise dä kitmi, uqası da borçılmıy.
Bıyıl şundıy ber xäl kilep çıqtı. Tatarstannıñ şar suğuçıları şuşı rezinadan yasalğan alqanı boz östendä şudırıp, qarşı yaq sportçıları qapqasına bik küp tapqır kerttelär. Başqalardan kübräk kertep, üzläreneñ qapqasına yaqın cibärmädelär. Bula torğan xäl. Mondıy waqiğalar här işek aldında kön sayın diärlek bula. Kemder ciñä, kemder ciñelä. Rusiädä küpme sport törläre bar. Härqaysında çempionnar yıl sayın alışınıp tora. Ä menä xokkey buyınça Rusiä çempionı bulıp Aq Bars komandası çıqqaç, xalıq ax! itte. Elekke Sovet zamanında Qızıl Armiä sportçıları urınına xokkey çempionı bula ide. Siräk-miräk Spartak, Dinamo inde. Ä bu yulı Tatarstan tuğrasına töşerelgän Aq Bars tamğasın kiep barısın da ciñep çığa, 21 ğasırda ğına bula torğan moğciza bulıp kürenä. Qazan bit inde Braziliä yäisä Kanada tügel, İtaliädän dä yıraq. Xalıq salqın qanlı, cıyılış-mitinglarğa yörmi, bernärsägä dä ğäcäplänmi. Ämma Aq Bars komandası Omskidan ciñep qaytqanda öç meñlägän keşe meñgä yaqın maşinağa utırıp hawa mäydanına çıqtı. Olı-olı keşelär, premyer-ministr, Däwlät Sovetı räise, Qazan şähäre başlığı qara kästüm-çalbar östennän yäşel töstäge Aq Bars xokkey külmägen kiep, Aq Bars tamğalı tastımallar totıp, oçqıçtan töşüçe bahadirlarnı täbriklädelär. Ällä bu dönya aqıldan şaşqanmı? Şul ber kawçuk tügäräkne ağaç tayaq belän törtkäläp-quıp yörü bit inde ul. Şunıñ öçen küpme aqça tülise bar äle. İkmäk üsterü, neft' tabu tügel. Ämma näq şul äkämät tiräsendäge ığı-zığı şaqqatırdı.
Bu comğada, 26 mayda, Qazan menä şul şar suğuçılar qulına qala. Rusiä çempionnarın büläkläw, zurlaw tantanası uzğan yıldağı meñellıqnı bäyräm itkännän dä kim bulmayaçaq. Eş şunda barıp citte, xätta comğa sayın çığa torğan “Xikmätle xällär” säxifäsen comğa urınına pänceşämbegä küçerergä turı kilde. Çönki bu Tatarstan yañalıqlarınıñ töp teması, ämma xokkeyçılar tamaşası kiçkä taba ğına başlana. Dimäk, reportaj “Azatlıq” tapşıruına ölgermäyäçäk. Şuña kürä bu reportajnı aldan uq äzerlädek. Monıñ öçen xäbärçebez Al'bina Zäynulla “Tatneft' Arena” boz sarayındağı bäyräm repetitsiäsenä aldan uq barıp yazdırdı.
Bu könne Qazannıñ üzäk uramnarında xäräkät çiklänä. Çönki ber ay elek yaulanğan kuboknı kürsätep uramda tantanalı räweştä yörülär bula. Şähärneñ törle urınnarındağı bäyräm çaraları bik küp keşene cälep itä.
Tantananıñ iñ yuğarı noqtası “Tatneft' Arena” boz sarayında bula. Çönki biredä xokkeyçılarğa altın medal'lär, däwlät büläkläre tapşırıla, alarğa bağışlanğan maxsus şou-programma kürsätelä. Un meñ keşe sıyışlı ör yaña boz sarayınıñ tübäsenä neon utlar belän “Tatneft' Arena” süze latin xärefläre belän yazıp quyılğan. Rusiä Däwlät Dumasınıñ tatar älifbasın şikläwe bu sarayğa ütep kerä almıy. Çönki “Tatneft' Arena” xalıqara däräcädäge kompleks. Ä xalıqara däräcädäge çaralar kirill älifbası belän genä çiklänä almıy. Töp işek başına “Aq Bars” çempion!, dip urısça yazıp quyılğan. Şul uq süzlärneñ tatarça tärcemäse dä “Aq Bars” çempion! Boz sarayına un meñgä yaqın sport söyüçe cıyılğan. Şularnıñ iñ kimendä ike-öç meñe sportçılar häm xokkey fanatları. Törle sport komandaları, basketbolçılar, köräşçelär, yögereşçelär tatarstan bayrağın kütärtüçelär şunda kilgän. Soñğı öç-dürt kön monda bäyrämgä äzerlek tamaşaları bardı. Bigräk tä yäş sportçılar, matur kiemle artistlar beryulı öç mäydanda çığış yasıylar. Yözlägän yeget häm qız, yäşüsmer balalar xokkey boz mäydançığı östendäge maxsus idändä üzläreneñ ostalıqların kürsätälär.
Bu tamaşanı televizor aşa qarawçılar, bigräk tä boz sarayına kilüçelär älege öç-dürt säğät däwamında ilhamlanu häm tetränü kiçeräçäk. Çönki monda köç, maturlıq, 21 ğasır xäräkäte tizlege yäşlärne dä ölkännärne dä üzlärenä tartıp tora. Tamaşa başlanır aldınnan fotokürgäzmä açıla, xokkey çempionnarı xalıq belän aralaşa, can atarlarına istälek imzaları tarata.
Kiçke säğät biştä başlanğan bu bäyrämdä Tatarstan prezidentı M.Şäymiev, Rusiäneñ sport häm fizkul'tura agentlığı citäkçese Vyaçeslav Fetisov häm xokkey federatsiäse prezidentı Vladislav Tret'yak, respublika premyer-ministrı Röstäm Minnexanov aq barslarğa altın medal'lär, däwlät büläkläre tapşıra. Büläkläw axırında tatar milli kiemle yözlärçä yeget-qızlar biegändä, yäş sportçılar matur xäräkätlär yasağanda Aygöl Sağınbayıva “Tuğan yaq” tatar cırın başqardı. Bu moñlı häm matur tamaşa xokkey uyınınıñ milli ruxtan yıraq bulmawın kürsätte.
Boz sarayında Rusiä estrada yoldızları Rinat İbrahimov, Oleg Gazmanov, “Blestyaşçie” törkeme häm başqalar yäşlärneñ qannarın qızdırırlıq. Annan soñ xokkeyçılar Kamazğa utırıp, Yärminkä mäydanına yul tottı. Açıq mäydanda distä meñnärçä tamaşaçılar sportçılar häm artistlar belän oçraştı. Ä çempionnar häm iñ xörmätle qunaqlar Piramida tamaşalar üzägendä mäclestä bäyräm itüne däwam itälär. Kiçke säğät unda Qazan kügenä feyerverk utları atıla.
Äye, duslar näq Qazannıñ meñellığındağı kebek buldı bu bäyräm. Xätta beraz artıp ta kitkänder. Qayan tabıla bu aqça, nigä alay sportqa sarıf itälär anı diyuçelärgä cawap şundıy buldı – şundıy populyar komandalar häm yarışlar öçen bireläçäk aqçanı iğänäçelär başqa tarmaqlarğa barıber birmäslär ide..
Ä ber tileräk keşe miña äytte. Sezneñ firqä cıyılışlarına köçkä-köçkä öç yöz keşe kilä. Konsertlarğa ber meñ. Ä xokkeyğa här uyın sayın sigez-tuğız meñ, uyınnar isä ber qışta da utız-qırıqlap. Törle millät, törle hönär keşeläre yöri monda. Tele ekrannar aldında uftanıp utırğan millionnarça xokkey can atarları bar. Xäzer xalıqnı sotsializm tügel, kapitalizm tügel, ä mawıqtırğıç tamaşa berläşterä. Beläsezme, di ul ädäm balası, ägär dä xokkey firqäse oyıştırılsa, ul parlamentlarda iñ berençe urınnı alaçaq. Mäğlüm ber firqä kebek, Dumada ğına tügel, ä här şähärdä, här rayonda.
Aqça digännän, Mäskäwdä rusiälärneñ 80% aqçası cıyıla. Ğomumän Tatneft', Tatarstan Respublikası iñ baylardan dip äytep bulmıy. Gazprom, Rosneft', Lukoyl, Severstal', RosAlyuminiy şirkätläreneñ, bankalarnıñ aqçası küp tapqırlarğa artığraq. Ä Mäskäwdäge texnika mömkinlekläre, sport binaları çağıştırırlıq tügel. Tik şulay çempionlıqqa Aq Bars çıqqan. Närsäder bar monda. Ällä tatarlıq ğälämäteme?
Rimzil Wäli, Al'bina Zäynulla


text:
Bu säfäre anıñ aldan planlaştırılmağan ide. Ul anda Liban citäkçelege belän töbäktäge nizağnı cayğa salu turında söyläşä. Aldan Rice İzrailgä genä barırğa tieş bulğan.
Yewropa Berlegeneñ tışqı säyäsät başlığı Javier Solana, Yewropa Berlege Berläşkän Millätlär Oyışması belän bergä İzrail-Liban nizağın cayğa salu maqsatında xalıqara iminlek köçläre niçek bulırğa tieşlekne öyränä, dip belderde.
“Bu ciñel genä bulmayaçaq. Bez uzğan çärşämbedän birle bu köçlärneñ tözeleşe östendä eşlibez. Alar Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ İminlek Şurası fatixası belän eş itergä tieş. Yewropa Berlegendäge küp illärneñ yärdäm itäçägenä ışanam”,- dide Solana.
Ul Bäyrutta, parlamenttağı küpçelekneñ başlığı bulğan Saad Xariri belän söyläşkäç, xalıqara iminlek köçläreneñ qayda urnaşaçağı häm kem mandatınnan bulaçağı turında äytergä irtäräk, dide.


text:
Çallıda millät kitabın täqdim itü
Zamanında Çallı milli xäräkäte, anıñ törle oyışmaları, cämğiätläre räisläre bulğan, ğomumän alğanda xäräkätneñ aktivistları soñğı niçäder yılda üzara aralaşmıylar, berdäm yünäleş alıp barmıylar. Ütkärelgän çaralarda ber-bersen kürmäw öçen qatnaşmawnı qulay kürep kilälär. Şulay da, Çallıda Rafael' Möxämmätdinovnıñ milli xäräkätkä qağılışlı kitabı xaqında söyläşü bulasın belgäç, küpçelege şuña, Tatar drama teatrı binasına kilde. Biredä Zinnur Ähliullinnı, Faiq Tacievnı, Rafis Kaşapovnı, Damir Şäyxräziewnı, Tälğat Äxmädişinnı, Damir Şäyxetdinov häm başqalarnı kürergä mömkin ide. Kitapnı täqdim itü kiçäsendä Çallı yazuçılar berlege räise Vaxit İmamov, küp kenä mäktäplärneñ tatar tele uqıtuçıları qatnaştı. Rafael' Möxämmätdinovnıñ kitabına kilgändä, ul "Sovet çorınnan soñ Tatarstanda ideya-säyäsi ağımnarı" dip atala häm urıs telendä basılğan. Tasvirlangan waqiğalar 1991-2006 yıllarnı üz eçenä ala häm Törkiä täcribäse belän bayıtılğan. Rafael' äfände añlatuınça, kitap, soñğı 15 yılda tatar cämğıätendäge 4 ağımnı kürsätä. Anıñ berençese 20 nçe ğasırdağı tatar-törek bäyläneşe, 2-nçese - Sovet däwläte cimereler aldınnan tatar ireklege, 3-nçese - Tatarstandağı töp ideya-säyäsi ağımnar häm soñğısı - Törkiädäge ideya-säyäsi ağımnar. Oçraşuğa kilgännär arasınnan Zinnur Ähliullin ğına älege kitap belän tanış bulıp çıqtı häm xäzer anıñ fikere:
- "Sovet çorınnan soñğı Tatarstan tormışına analiz yasalğan berençe kitap dip uylıym. Şunısı igtibarğa layıq, dönyadağı başqa millätlärneñ üzara mönäsäbätlärenä dä urın birelä. Säyäsätçelär öçen kiräkle kitap.
Şuşı kitapta mondıy yullar da bar:
- "V.Putinnıñ prezident bulıp kilüe milli respublikalarğa total' höcüme häm Rusiädäge federalizm nigezlären yañadan qaraw belän bilgelänä. Rusiä konstitutsiä mäxkämäse 2000 nçe yılnıñ 27-nçe iyün qararı belän Tatarstan suverenitetı ğamäldän çığarıla."
Xäzer kitap avtorınıñ üzen tıñlap kitik:
- "Maqsatım - Sovet çorınnan soñğı Tatar milli xäräkäten analizlau, yomğaq yasaw. Bik küp mäglümätlärne qullandım."
Kitap avtorı Möxämmätdinov milli xäräkätneñ bügenge burıç häm maqsatların bolay küzallap yaza: "Suverenitet öçen köräştä barlıq oyışmalar berläşergä tieş, suverenitetnı qaqşatqan barlıq kileşülär, qararlar yuqqa çığarılırğa tieş. Möxämmätdinov Sverlau ölkäsendä tuıp-üskän, Qazanda, Märcäni isemendäge tarix institutında eşli.
Çallı, Ğafiulla Ğaziz


text:
Saylawlar aldınnan Putin xökümätne tarata häm yaña premyer-ministr täqdim itä
Çärşämbe könne Rusiä prezidentı Vladimir Putin premyer ministr Mixail Fradkovnıñ wazıyfasınnan kitü turındağı möräcäğäten qabul itte. Şunnan soñ uq prezident Däwlät Dumasına Rusiä Finans Küzätüe xezmäte başlığı Viktor Zubkovnı premyer-ministr itep raslaw täqdimen yulladı.
"Sezgä aldağı säyäsi waqıyğalar belän bäyle xakimiät qorılışı turında qarar itkändä çikläwlär bulmasın öçen minem yaqtan xökümät räise urının buşatu täqdime belän çığu döres adım dip isäplim" dide Fradkov.
Aldağı säyäsi waqıyğalar digänne dikäberdä ütäçäk parlament saylawları häm kiläse martta kötelgän prezident saylawları dip kötärgä kiräk.
Putin da bu adımnı xuplawın äytte.
"Bälki barıbızğa bergäläp xakimiät häm idarä strukturasın niçek saylaw aldı çorına yaxşıraq turı kilerlek, ilne parlament häm 2008-neñ martındağı prezident saylawlarınnan soñğı çorğa äzerlärlek itep qoru turında uylarğa kiräkter" dide Putin.
Ämma Fradkov älegä, Dumada xökümätneñ yaña räise raslanğançığa qädär premyer wazıyfaların başqarunı däwam itäçäk.
Küp kenä küzätüçelär Putin yaña premyer bularaq berençe vitse premyer Sergey Ivanovnı täqdim itär dip kötkän ide.
Putin tağın ber märtäbä hiç kötelmägän adım yasadı. Küp kenä küzätüçelär Fradkov urının Ivanov alır häm şunıñ belän anıñ kiläse yıldan Putin warisı bulıp qalu mömkinlekläre köçäyteler dip kötkän ide. Ämma Duma räise Boris Grızlov Mäskäwdä jurnalistlarğa başqa keşeneñ isemen iğlan itte.
"Zubkov Viktor. Bügen ul Rosfinmonitoring citäkçese wazıyfasında. Ul zur tormış yulın ütkän. Anıñ hönäri eşçänlegeneñ 30 yılı Leningrad ölkäse belän bäyle" dide Grızlov.
Duma Zubkovnı premyer itep raslaw mäsäläsen comğa könne qarar dip kötelä. Şulay itep premyer urınına täqdim itelgän Zubkov Putinnıñ Piterbur törkeme keşese diärgä mömkin. 1990 yıllarda Putin Piterbur meriäseneñ tışqı elemtälär komitetın citäklägändä Zubkov anıñ citäkçelegendä eşlägän.
Tormış yulına qısqaça ğına küz salıp ütkändä, Zubkov 1941 yılnıñ 15 sintäberendä Swerdlaw ölkäsendä tuğan. Leningrad awıl xucalığı institutınıñ iqtisadıy fakultetın tämamlağannan soñ Leningrad ölkäsendä awıl xucalığında törle däräcädäge citäkçe wazıyfalarda eşlägän. Soñraq Sovetlar berlege cimerelgän yıllarda Leningrad ölkä başqarma komitetı räiseneñ berençe urınbasarı bulğan. 92-93nçe yıllarda Piterbur tışqı elemtälär komitetında Putinnıñ urınbasarı.
Ämma Putin anı xökümät citäkçelegenä täqdim itsä dä, küzätüçelär bu Ivanovnıñ, yäki şulay uq berençe vitse premyer Dmitriy Medvedevnıñ kiläçäktä waris bularaq täqdim itelü mömkinlekläre kimi digänne añlatmıy di. Mäskäwdäge Heritage Foundation waqıfı mödire Yevgeniy Volk mäsälän, , Putin kemgä kürsätsä şul bulır, Ivanov ta, Medevedev ta, timer yullar başlığı Vladimir Yakuni da bula ala. Ul täqdim itkän keşene Prezident saylawlarına qädär xalıqqa kiñräk tanıtu, anıñ däräcäsen kütärü öçen äle waqıt bar di.
Naif Aqmal


text:
Awdan ortalığı men Şw qalasında ötkiziletin köptegen mädenï is-şaralardıñ lay`ıqtı ötwinde qalalıq mädenïet üy`i qızmetkerleriniñ de özindik ülesi bar. Bulay` ay`tatın sebebimiz, köp jağday`da awdan ortalığında ötetin mädenï şaralar jalğız awdandıq gazet – «Şw öñiri»-«Şwskaya dolïna» gazetiniñ betine jïi jarïyalanıp, qalalıq mädenïet üy`i qızmetkerleriniñ atqarğan isteri men eren eñbekteri awdandıq deñgey`degi is-şaralardıñ köleñkesinde qalıp qoy`ıp jatadı. Sondıqtan, biz bul jolı qalalıq mädenïet üy`i qızmetkerleriniñ soñğı kezde atqarğan mädenï şaraların keñinen nasïxattawdı jön kördik.
Ermaxan Azamatov basşılıq etip otırğan qalalıq mädenïet üy`i qızmetkerleri «bir jeñnen qol, bir jağadan bas şığara otırıp», är merekeni lay`ıqtı atap ötip, odan bölek is-şaralar josparına say` türli kezdeswler, döñgelek üstelder, ädebï keşter ötkizip, öskeleñ urpaqtıñ önegeli tärbïesine öz ülesterin qoswda. Är kezeñde atqarılğan mädenï şaralardıñ özindik mañızdılığı bar. Solarğa qısqaşa toqtalıp öter bolsaq, Şw qalası «Lokomotïv» sport keşeninde «Densawlıq festïvali-2016» şeñberinde «Otbası – bizdiñ älemimiz, bizdiñ tınıştığımız, bizdiñ bolaşağımız» uranımen akcïya, «Almas» gwmanïtarlıq kolledjinde qalalıq äkimşiliktiñ bas mamanı, stwdentter, meşit ïmamınıñ qatıswımen terrorïzm men ékstremïzmge qarsı «Terrorïzm men ékstremïzmge jol joq!» attı kezdesw keşi, awıldıq klwbtıñ jazdıq alañında awıl jastarı arasında «Terrorïzm qoğamdağı qawipti qubılıs» attı fleşmob, sıbay`las jemqorlıqqa qarsı «Sıbay`las jemqorlıqpen küres - ortaq parızımız», awıldıq kitapxanada «Jemqorlıqpen küres – mañızdı mäsele» attı balabaqşa tärbïeşileri, kitapxanaşılar, klwb qızmetkerleriniñ qatıswımen döñgelek üstel ötkizildi. Osınday` mädenï şaralardıñ işindegi eñ körnektisi – el Täwelsizdiginiñ 25 jıldığına arnalğan şaralar ekeni dawsız. Qazaqstan Respwblïkası Täwelsizdiginiñ 25 jıldığına oray`, qalalıq mädenïet üy`inde 25 ïgi is-şara uy`ımdastırw qolğa alınıp, onıñ alğaşqıları bastalıp ta ketti.
Sonıñ biri – «Täwelsizdik – elimniñ erlik jolı» attı döñgelek üstel. Oğan Şw qalalıq äkimşiligi apparatınıñ bas mamanı A.Danïyarova, awdandıq jastar ortalığınıñ qızmetkerleri, S.Sey`fwllïn atındağı orta mekteptiñ oqwşıları, №3 qalalıq kitapxana qızmetkerleri qatıstı. Tağı bir tärbïelik mäni zor şara - qalalıq mädenïet üy`iniñ qoldawımen, Birlik awıldıq klwbınıñ uy`ımdastırwımen Qazaqstan xalqı tilderi küni merekesine oray`, ärtürli ult ökilderiniñ änderi men bïlerinen ötkizilgen «Til - dostıqtıñ ay`nası» attı bay`qaw. Birlik awıldıq klwbında ötkizilgen bul bay`qawğa özge ult ökilderinen quralğan segiz ümitker qatısıp, özara baq sınadı. Olar bay`qaw talabına say` türli ulttıñ änin şırqap, bïlerin bïledi. Äsirese, orıs ultınıñ ökilderi belsendilik tanıttı. Bay`qawğa awdan äkimdigi mädenïet jäne tilderdi damıtw böliminiñ bas mamanı Q.Bay`jol bastağan qazılar alqası törelik etip, ädil bağaların berdi. Nätïjesinde än jäne bï nomïnacïyaları boy`ınşa jeñimpazdar anıqtalıp, olar arnay`ı sıy`lıqtarmen marapattaldı (swrette). Bay`qawğa qatısqan jasöspirimderdiñ ata-anaları uy`ımdastırwşılarğa bay`qawdı joğarı deñgey`de ötkizgenderi üşin rïzaşılıqtarın bildirdi. Şw qalalıq mädenïet üy`ine qarastı Birlik awıldıq klwbında ötken «Mäñgilik el - öner quşağında» attı mädenïet pen öner salasındağı üzdik awıl bay`qawınıñ da ornı erekşe. Sonday`-aq, qalalıq mädenïet üy`iniñ önerpazdarı Qorday` awdanı, Gvardey`sk qalasında ornalasqan 21450 äskerï böliminiñ bazasında ötken äskerï jïınğa QR Täwelsizdiginiñ 25 jıldığına oray`, sazdı bağdarlama usındı. Dittep kelgende, munıñ barlığı mädenïet pen öner salası qızmetkerleriniñ tınımsız tirligi men zor izdenisiniñ arqasında körinis beretin dünïe ekendigin eskergen jön. Sondıqtan, olardıñ aldağı qım-qwıt tirligi men tıñ josparlarına sättilik serik bolıp, awdan jurtşılığı ökilderin jağımdı jañalıqtarmen qwanta berwine tilekşi bolay`ıq.
Dïnara BATIRXAÏROVA.


text:
Här yılnı, sentäber ayınıñ berençe yäkşämbese Mäskäwdä şähär köne. Äle genä Qazannıñ meñ yıllığın bilgelägän tatar xalqı da, Mäskäwneñ Qazan bäyrämendä qatnaşqan räsmiläre dä Qazan könnären tiz genä onıta almas axrı. Bügenge “Moskovskiy komsomoles” gazetasınıñ berençe bitendä urın alğan mäsälä “Mer Mintimergä cawap birde” dip isemlängän. Nindi cawap dip mäqäläne uqısañ, Yuri Lujkov üzeneñ şähär bäyräme çığışında, Mäskäw yılğası yanında säwdä eşläre meñ yıl elegräk başlanıp kitüen äytkän. Häm anıñ süzlärennän soñ. tribunadağı beräw, xalıq arasında işetelerlek itep, “Qazan yubilee belän Şäymiev aña qatı tigän axrı”, dip beldergän. “Tatarinform” mäglümätlärenä qarağanda, Qazan merı Kamil İsxakovnıñ meñ yıllıq çaraları näticälärenä bağışlap ütkärgän matbuğat oçraşuında da şuşı tema kütärelgän ikän. Jurnalistlarnıñ, Yuri Lujkov Mäskäwneñ Qazannan yäşräk bulıp çıqqanına ütkälägän imeş , tarixçılarığıznı bezgä dä birep torığız äle dip möräcägät itkän dip äytälär digän. Yarım şayartulı sorawğa Qazannıñ xakimiät başlığı, niçek kiräk şulay yärdäm itärbez, belgänebezçä yanğan Manej urınında arxeologik qazınular däwam itä, anda qızıqlı ğına äyberlär tabılğan, xäzer alarnıñ yäşen tikşerälär, bälki Mäskäw qartayıp ta kitär dip citdi cawap birgän.
Şulay itep, yaqın arada Mäskäw berniçä yılğa qartayırmı, yuqmı, anısın qazılmalar kürsäter. Ä menä 4 sentäberdä bäyräm uñayınnan Mäskäw milli üzägendä açılğan Idel restoranı xucası Rafayıl Safin ber törkem äbi babaylarnı çaqırıp qunaq itte. Bäyräm belän qotladı. Rafayıl bu çarasına qarata olılarğa ber iğtibar kürsätäsem kilde, bezne onıttılar dip äytmäsennär äle dide. Bu bäyräm tabınına milli üzäk direktorı Änwär Xösäenov ta, Tatarstannıñ atqazanğan cırçısı Roza Xabibullina da çaqırılğan ide. Äle genä Qazannıñ meñ yıllıq bäyrämennän qaytqan Änwär Xösäenov, äbi babaylarnı Mäskäw köne belän genä tügel, Qazaznnıñ 1000 yıllığı belän dä qotladı. Ä inde Roza Xabibullina şul uq könne üzeneñ Ayqay törkeme belän meriä qarşındağı mäydanda çığış yasayaçaqların da belderep, anda “Tatarlar kilä” cırın başqaraçaqların äytte. Ä inde İdel restoranı qunaqları aldında ul tatar xalıq cırları häm mönäcätlär cırladı. Äbi babaylar bu oçraşudan bik qänäğät qaldılar häm räxmätlären belderdelär.
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text:
Räsmi mäğlümat çaralarında “Azatlıq” radiosınıñ uzğan tapşıruında yañğırağan Mäskäwneñ ber törkem cämäğät eşlekleläre häm tatar ictimağıy oyışmaları citäkçeläreneñ Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymievkä açıq xatına qarata äle reaksiä yuq. Barı tik qayber rus telle mäğlümät çaralarınıñ, äytik, “Efir” telekompaniäseneñ bu xat turında xäbärdar buluları häm Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı citäkçeläreneñ bu xatqa reaksiäsen belergä tırışıp yörüläre mäğlüm. Ä Başqarma komitet citäkçeläre çärşämbe könne Sarıtawğa yünälä, anda milli mäktäplär, gimnaziälär möğallimnäre belän seminar-kiñäşmä ütkäreläçäk.
“Azatlıq” radiosı öçen Qazannan Yunıs Ätnäle


text:
Ğabdulla Dubin, uzğan ğasırnıñ 70-80 yıllarında tanılğan televidenie diktorı, soñraq xac qılıp, iske fotosürätlär cıyu belän mawığuçı insan. Urısça anı filokartist dip tä atıylar. Ğabdulla äfände Ästerxan yaqlarında tuğanğadır, berniçä al'bomın şul şähärgä bağışlağan. Ä inde anıñ kolleksiäsendäge Qazan sürätlären Tatarstan matbuğatında yış kürergä bula. Soñğı yıllarda borınğı Qazan turında ul fotoal'bomnar näşer itte. Başqalabıznıñ 1000 yıllıq yubiley aldınnan xaci Ğabdulla ciñ sızğanıp eş başlağan. Menä şularnıñ berençe cimeşe inde satuda da päyda buldı. “Säydäş, Cälil, Urmançı Qazanı” digän fotoal'bom häm ğomumän Qazan turında bez bu mawığuçan äfände belän qısqa äñgämä qordıq.
Audio: (Ğ.Dubin fotoal'bomdağı surätlärgä kommentariy yasıy, Qazandağı yuğala barğan binalar belän bergä tarix ta yuğala,- dip söyli. Dubin fikerençä, şähär xakimiäte oşbu mäsälälärgä citärlek däräcädä iltifat itmi.)
Damir Ğısmetdin, Qazan


text:
“Qıynalğan Rusiä”: Başqortstanda qıynaluçılar Mäskäwdä ğädellek ezli
Veronika Şaxova Blagoveçenda uzğan yılnıñ dekaber ayında bulğan qıynawlar xaqında berençe tapqır yazıp çıqqan jurnalist. Ul jurnalist qaharmanlığı öçen Artem Borovik isemendäge büläkkä dä layıq bulğan. Jurnalistlar aldındağı çığışında ul, “bez Mäskäwgä ğadellek ezläp kildek. Rusiä xökümätenä häm kiñ cämäğätçelekkä üzebezneñ tawışnı işetterergä telibez dide. Mondıy qıynawlar Başqortstanda ğına tügel. Qalmıqstan, Krasnodar häm başqa ölkälärdä dä bulğan dide. Ul şulay uq Blagoveçendağı xällärne nihayät mäxkämägä kiterep citkerdek, läkin xökemgä tartılırğa tieşle keşelär yağınnan qaza kürüçelärgä basım başlandı. Xäzer inde basım ğına tügel turıdan turı yanawlar bara dide. Bezneñ taläplär dide Veronika Şaxova, Rusiäneñ eçke eşlär ministrın eşennän azat itärgä, ä inde Başqortstan eçke eşlär ministrın mäxkämägä tartırğa.
Matbuğat oçraşuında süz şulay äle 2002 yılda Grızlov tarafınnan çığarılğan yäşeren färman turında da bardı. Rusiäneñ törle töbäklärendä bulğan militsiä xezmätkärläre tarafınnan qinawlar, filtrasiä lagerları şul färmängä tayanıp eşlänä dide xoquq yaqlawçılar häm alar ul färmänne ğämäldän çığarunı da taläp itä. Blagoveçenda qaza kürüçelärne yaqlawçı Mäskäw advokatı Stanislav Markelov ta Veronika Şaxova süzlären quätläp, qaza kürgännärgä basım yasala häm advokatlarğa törle rişwätlär täqdim itelä. Şulay uq yanawlar da däwam itä, dide.
Ä menä Xäyernisa Yunısova Beloret şähärennän kilgän. Biş yıl elek anıñ ulın militsiä xezmätkärläre qıynap ütergän. Bügenge köngä qädär üterüçelär cäzağa tartılmağan. Haman da şul eşlärendä eşläp yörilär. Ä inde Xäyernisa Yunısova yanawlardan qurqıp Başqortstannan küçep kitärgä mäcbür bulğan. Ul da Mäskäwgä ğädellek ezläp kilgän. Altınçı tapqır kildem inde, dide Xäyernisa Yunısova.
Xoquq yaqlawçı İldar İsänğulov, Başqortstan prokuraturası qaza kürgännärne yaqlamıy, eşlägän bulıp qına qılana, bu xaqta Rusiäneñ baş prokurorınnan bu xällärgä iğtibar itüen taläp itäbez dip, çığış yasadı.
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text:
Qaytawaz: Mari möselmannarı probleması turında Qazan qunağı
14 fevral' könne Azatlıq radiosınnan Mari-El'dä yäşäwçe möselmannar häm tatarlar tormışı turında yazma buldı. Bu yazmada bezneñ studiäbezgä kilgän Ramay Yuldaşev, Mari respublikasında yäşäwçe möselmannarnıñ keşene soñğı yulğa ozatu xezmätenä bäyälärneñ artuına qänäğätsezlek belderüläre turında häm tağın qayber mäs'älälärdä möselmannar arasında añlaşılmawçanlıq çığuı turında söyläp kitkän ide. Häm şuşı xällär belän säbäple Mari respublikasınıñ möftie Fänüs Sälimgäräevkä oppozitsion törkem barlıqqa kilüe turında da beldergän ide ul. Bu tapşıru efirğa çıqqannan soñ, Voljskiy şähärendä yäşäwçe ber tıñlawçıbız bezgä kilep, bu mäs’älägä başqaça fikerlären belderde.
Mari respublikasınnan bezneñ studiäbezgä kilgän tıñlawçıbız, Voljskiy şähäre mäçetenä yörüçe möselman xatın- qız Äminä xanım Cihanşina bulıp çıqtı. Bu mäs’älägä ul ikençe qaraş häm başqaça östämä mäğlümat belän kilgän. Mari respublikasınnan kilgän Äminä Cihanşina menä närsälär dide.
“ Beläsebez kilä dälille söyläw mikän bu? Bez telibez möfti xäzrätneñ üzen söylätüegezne, Fänüz xäzrät bezneñ Voljskiy mäçetennän kilep, bik tırıştı. Ul islam institutın tämamlağan, bik insaflı, olılarnı olı itep, keçelärne keçe itep qarıy.Bik tırışa mädräsä tözergä mäçet ixatasında, xoday xaqı öçen tikşeregez”dide ul .
Bez, bu mäs’älägä açıqlıq kertergä teläp, Mari respublikasına şıltıratıp möfti Fänüz Sälimgäräyevneñ üze belän äñgämäläştek. Bu mäs'älä turında ul bolay dide.
“Möxtäräm mö`min möselman qärdäşlärem! Bez üzebezneñ eşebezne alıp barabız. Respublikada Yoşkar -Ola mäçetendä comğa sayın 200 dän artıq keşe kilä ber mäxällägä. Härber mäxällälärdä yakşämbe könnärendä uqular bara. Yoşqar- Olada 70 tän artıq keşe yöri mädräsägä . Mädräsä salabız, ul 3эTaжлы. Äle genä tübäsen yaptıq. Annan soñ monda dürt koloniädä mäçetlär açtıq, şunda barıbız, uqıtabız. Eşlärebez bara. Bez anı berqayda da barıp, berkemgä dä söylämibez dä , maqtanmıybız da, sutlaşıp ta yörergä bezneñ xaqıbız yuq. Härber eşlärebezne Allahı rizalığı öçen eşlibez .Xalıq qänäğät.” Keşene soñğı yulğa ozatuda xezmät kürsätü mäs’älälären niçek xäl itäsez soñ?digän sorawğa Fänüz Sälimgäräyevneñ cawabı mondıy buldı.
“Keşene soñğı yulğa ozatuda xezmät kürsätü turında äytsäk, bu minem üzemnän çıqmadı , ul respublika buyınça tügel. Häm dä bu Yoşkar -Ola şähärendä genä. Tuğannarı bulmağan keşelärneñ üteneçe buyınça cirläw çarasın kürü nisbätennän eşlände. Bezneñ “kniga jalob i predlojeniy” 3 kitap bar, ber kitabında da räxmätlärdän başqa ber däğwa belderüçe dä yuq.
Cirle möftiätneñ Bäräñge rayonına küçerü turında Fänüz Sälimgäräyevneñ cawabı menä mondıy buldı.
“Respublika Mari-El' buyınça 22 mäçet . Bäräñge rayonında 9 mäçet bar. Bişese bezneñ möftiätkä kerälär. Öç möxtäsibät bar. 2 ayğa ber märtäbä cıyılışabız . Bar problemalarnı bergä kiñäşläşep eşlibez. Yılına ber märtäbä 3 könlek seminar yasıybız. Bäräñge rayonında cirle möftiätneñ anda buluın ber mäxällädä genä ber –ike keşe teli. Alar üzläreneñ pozitsiäsendä tora. Alar elek bezneñ sostavta ide, berwaqıt çıqqannar ide. Xäzer alar kermäkçe bulalar, ämma ber ike keşe toralar üzläreneñ pozitsiälärendä. “Üzebez möftiät yasıybız”, dip.
Qorıltay ütkärü turında möfti xäzrät Fänüz Sälimgäräev menä närsälär söyläde.
“ Möftine Qorıltay da saylaw buyınça ustavta aña srok birelmägän . Ägärdä cämäğät- imamnan , imam-cämäğättän riza bulsa, eşläre şulay bara. İkençe yaqtan, ägärdä imam eçep yörsä, cämäğät anıñ turında Verxovnıy Möftigä xat yazalar. Alar anı qazıy belän tikşerälär. Tikşergännän soñ,yä qaldıralar, yä çığaralar. Min üzem Başqortstanda imam bulıp tordım, annan Penzada yıl yarım imam buldım. Xäzer inde monda Yoşkar-Olada 8 yıl möfti bulıp toram. Yaxşı teläk belän, izge niät belän, inşalla şulay yäşärgä alahı (s.v. g.) barıbızğa da nasip äyläsen.” dide ul.
Azatlıq aşa yasağan Ramay Yuldaşevnıñ belderüenä başqaça qaraşların Voljskiy şähärendä yäşäwçe Äminä Cihanşina häm Mari respublikasınıñ möftie Fänüz xäzrät Sälimgäräevtän işettegez.
Mälikä Basıyr


text:
Ğıraq:İzge urınğa höcümnän soñ şığılar belän sönnilär arasında köç qullanu arttı
Şığı möselmannarınıñ in möhim ğıybadätxanälärennän bersenä yasalğan höcümnnän soñ Ğıraqta başlanğan köç qullanu däwam itä.22nçe fevraldä Samarrada äl Ğäskär törbäse şartlatılğannan soñ şığılar belän sönillär arasındağı köç qullanuda distälärçä keşe häläk buldı.İlneñ prezidentı watandaşlar suğışı başlana ala dip yanadı .
Möçetkä irtängä qarşı höcüm itelde.-azan äytelgännän soñ 5 minut ütkäç.Mäçettä torğan 5 saqçı azan äytelgännän soñ bülmälärenä qaytqan. Şul çaqta mäçet yanına kilgän 2 maşinadan aftomatik qorallı keşelär çığıp saqçılar bülmäsen utqa tota. Alar bülmädä bulğan 3 saqçığa ut aça häm ike granad atıp qaçalar. Ul keşelär opel maşinasında kilgän
Şuna oxşaş köç qullanular däwam itä. Basrada qorallı keşelär törmägä häcüm itep şiklänelgän 11 sönni suğışçını üterä. Samarrada şartlatılğan ğıybadätxanäne filmgä töşergän al Arabia televidiniäseneñ 3 jurnalistı üterelde.Köç qullanunıñ kiskennäşep kitüe Ğıraqta sivil suğış qabına ala digän qurqunı arttırdı. Prezident Jäläl Talabani televidiädäge çığışında ildäge wazğiät bik kisken dip belderep, qurqınıçlar turında yanadı.Prezident G.Bush süzçese Scott McClellan aşa Ğıraqlılarnı totnaqlıq kürsätergä çaqırdı. McClellan:
Prezident G.Bush barlıq ğıraqlılarnı bu tragediä säbäple totnaqlıq kürsätergä häm Ğıraq konstitutsiäse, qanunnarına kileşle ğädellekkä çaqıra. Köç qullanu terrorçılar telägän ğämälgä ireşü öçen yardäm ğına bulaçaq
Köç qullanu däwam itä. Samarradağı äl Ğäskär törbäsen xäräbägä äyländerüçelär bilgele tügel.AQŞları terrorçılarnı ğäyepläsä, Ğıraq räsmiläre al-Qaida dip äytä.İran İzrael belän AQŞnı ğäyepli.Kem genä cawaplı bulmasın Ğıraqta säyäsi parçalanu başlandı. Ğıraqtağı töp sönni törkeme bügen prezident Talabani häm başqa säyäsätçelär belän planlaştırılğan cıyılışqa xökümät sönnilärne yaqlıy almıy dip boykot belderde färidä xämit.


text:
Macarstan oppozitsiäse premiernı urınınnan kitergä çaqıra
Macarstan premier-ministrı Ferenc Gyurcsany düşämbedä Soçida Rusiä prezidentı Vladimir Putin belän oçraşıp yörgändä, Budapeştnıñ üzendä yözlägän keşe premiernıñ urınınnan kitüen taläp itep, protest çaraları ütkärde. Sişämbegä qarşı töndä bulğan çualışlar näticäsendä yözdän artıq keşe yaralanğan. Bu xällärgä premiernıñ, bez saylawlarda ciñer öçen xalıqnı berniçä yıl aldap kildek, digän süzläre yazılğan ber tasma säbäp buldı. Taläplärgä qaramastan, Gyurcsany urınınnan kitmäyäçägen belderde.
"Bezneñ ällä ni mömkinlegebez yuq. Çönki üzebez ıçqındırıp beterdek. Ber Yewropa ile dä bu qädäre axmaqlıq eşlämäde. Soñğı 2 yıl buyına bez yalğanlap kildek. Bez söylägännär yalğan ide" di Macar premierı.
Bu tasmanı kem yazıp alğanı älegä bilgesez. Gyurcsany üze äytkännären kire qaqmıy.
Yäkşämbedä berniçä meñ keşe yuğarı salımnarğa, xastaxanä häm yuğarı uqu yortlarında tüläwlärgä qarşı tınıç demonstartsiä ütkärä ide. Ber cirle stansiä tasmanı tapşırğannan soñ, uram cıyınnarı başlandı. Alar düşämbedä däwam itte, kiçkä taba çualışlarğa äwerelde. Berniçä distä keşe televidenie binasına bärep kerergä tırıştı. Politsiä küzdän yäş çığara torğan gaz qullandı. Tirä yaqtağı maşinalar yandırıldı, cimerelde. 100dän artıq keşe yaralanğan, kübese politsiä xezmätkäre, berse başına awır cäräxätlär alğan. Başqalağa tartılğan östämä köçlär 5 säğättän wazğiätne kontrolgä alğan.
Sişämbedä Gyurcsany bu xällärne 1989 yılda komunizm cimerelgännän birle "iñ qarağı häm ozın tön" dip atadı. Berük waqıtta ul urınınnan kitmiäçägen, refromalarnı däwam itäçägen, bar çaralar belän tärtip urnaştıraçağın belderde.
"Bezneñ protest belderergä xoquqıbız bar, läkin däwlät institutların cimerü xoquqıbız yuq. Bu qabul itelerlek tügel" di Macar premierı.
Gyurcsanynıñ Sotsialistlar partiäse häm koalitsiädäge İrekle Demokratlar premiernı yaqlap çıqtı. Ä menä ilneñ prezidentı Laslo Solyom premierğa täniqt belderde:
"Yäkşämbe xälläre ildä ruxi krizis tudırdı. Premiernıñ reaksiäse anı tağı da tiränäytte, çönki ul üzeneñ şäxsi cawaplılığın soñğı 16 yıl waqiğaları belän añlatırğa tırışa. Demokratiägä xilaflıq kiterüne bernindi maqsat belän dä aqlap bulmıy, bigräk tä bu añlı räweştä eşlänsä. Min premiernı monı açıqça tanırğa çaqıram" di Macar prezidentı.
Oppozitsiädäge Fidesz partiäse premiernı urınınnan kitergä çaqırdı. Üktäberneñ 1ndä Macarstanda cirle saylawlar ütäçäk. Fiker beleşülärgä qarağanda Fidesz Gyurcsany koalitsiäsen ciñergä tieş.
Zamanında kommunist annarı eşquar bulğan 44 yäşlek Gyurcsanynıñ köndäşläre citärlek. Alar anı xosusıylaştıru çorında tuplağan baylığı, artıq qupşı yäşäw räweşe öçen tänqitli. Töp köndäşlärneñ berse elekke premier Viktor Orban xäzer Gyurcsany Macar säyäsätendä persona non grata dip belderde. Ämmä, Gyurcsany üze çigenergä cıyınmıy.
Ali Ğilmi


text:
Äl-Qaidä Europada Ğiraq öçen ğisyançılar tuplawın däwam itä
Kilgän xäbärlärgä qarağanda, Äl-Qaidä häm anıñ tarafdarları Europada aqça cıyu, terrorçı-intiharçılar tuplaw eşen däwam itä. Uzğan atndada Britaniäneñ iminlek xezmätläre şundıy ber çeltärne faş itep, 8 keşene qulğa aldı. Belgeçlär fikerençä, andıy çeltärlär Europanıñ başqa illärendä dä bar.
Näticädä 8 keşe qulğa alınğan. Çığışları belän Liviädän. Berse çınlap ta, xäyerçe illärdäge möselmannarğa açqa cıya torğan xäyriä oyışmasında eşli ikän. Ämmä politsiä fikerençä, bu törkemneñ töp şögele – cihadçılar äzerläw.
Monıñ işe xäbärlär äle tege äle bu ildän yış kilep tora. Bu närsä digän süz – iminlek xezmätläreneñ buldıqlılığımı, ällä kiresençä, buldıqsızlığımı? Şotlandiäneñ St.Andrews universitetında Terrorçılıq öyränü üzäge citäkçese Paul Wilkinson:
"Minemçä, Europa illärendä politsiä, iminlek xezmätläre andıy eşçänleklär turında yaxşı belä häm alarnı faş itergä tırışa. Läkin uñış turında söylärgä äle irtä, eşlise eş äle küp, şuña bezgä uyaw bulırğa kiräk" di Paul Wilkinson.
Britan politsiäse äytüençä, qulğa alınğan 8 keşeneñ berse Süriädä künegülär ütkän, ikese – Berläşkän Millätlärneñ terrorçılar isemlegendä. Bu törkem Ğiraq öçen ğisyançılar häm aqça tuplağan dielä.
Belgeçlär fikerençä, monıñ işe törkemnär Europanıñ küp kenä şähärendä bar. Ämmä alarnıñ Äl-Qaidä belän ni däräcädä bäyle buluı turında äytüe qıyın, di Southampton universitetında Terrorçılıq belgeçe Francis Gregory:
"Britaniädä Ğiraqqa ğisyançılar tuplaw eşe turında räsmilär belä. Monıñ Äl-Qaidä belän älbättä nindider bäyläneşe bar, tik bu bäyläneşne açıqlaw qıyın" di Francis Gregory.
Paul Wilkinson äytüençä, mondıy ğisyançılar tuplaw xäräkäte bigräk tä Europanıñ küp möselman yäşägän illärendä köçle: Fransiä, Germaniä, İtalia häm älbättä Britaniädä.
Şul uq waqıtta Londonnıñ Xalıqara Strategik tikşerenülär institutı belgeçe Christopher Langton süzlärençä, Ğiraqtağı ğisyançılarnıñ 5-10 protsentı ğına Europadan, zur öleşe isä - Yaqın könçığış häm Könyaq Aziädän.
ali ğilmi


text:
Dönya Sälämätlek Saqlaw Oyışması april ayında çığarğan, Hong Kong häm Qıtaynıñ könyaq töbäklärenä säfärgä çıqmaw turındağı çikläwlären beterüe xaqında iğlan itte. SARS virusı kontrolgä alınğan. Hong Kong başlığı Tung Chee-hwa, Hong Kong xalqına-SARS çireneñ taraluına qarşı köräştä yardäm itüe öçen räxmäten belderde: "Moña qadär eşlägän eşlär ciñel bulmadı. Bolar-Hong Kongta yäşägän bar xalıqlarnıñ berdämlege häm tırışlığı arqasında mömkin buldı, räxmät alarğa", dide Tung.
Dönya Sälämätlek Saqlaw Oyışması xäbär itüençä, Taiwanda wazğiät äle yaxşırmıy. SARS çiren bügen 55 yaña keşe yoqtırğan. Qıtayda-bügen awırıp kitüçelär sanı 20 keşe dip xäbär itelde. Dönya buylap SARS belän 8 meñnän artıq keşe awırıy. 680 keşe ülde.


text:
San-Francisco yaqlarında millättäşlärebez Cünäyt Çapanoglı tuğan könen bäyräm itä
San-Francisco yaqlarında millättäşlärebez Cünäyt Çapanoglı tuğan könen bäyräm itä
Eş şunda ki, zamanında Cünäyt Çapanoglı änise Ömitcihan xanım belän Qazanğa «Watan» cämğıäte çaqıruı belän berniçä tapqır kildelär. Biredä küp duslar taptılar, aralaşıp tordılar. Berniçä yıl elek Cünäyt Qazanda üz parın – gimnaziä uqıtuçısı Diläräne taptı häm alar biredä öyläneştelär, Qazan milli-mädäniät üzägendä matur tuy mäclese uzdırdılar.
Bäxet östenä bäxet digändäy, küptän tügel Amerikadan tağın ber söyeneçle xäbär kilep ireşte. Çapanoglılarnıñ ğailäsendä ike igezäk bala Ömitcihan häm Nuri dönyağa kilgännär. Küp yıllar üz bäxeten ezlägän häm, nihayät, tapqan milläteşebez qayber aşığıp öylänüçe yäşlärgä ürnäk bulsın ide. Öylänü - söylänü tuğel, üz millät keşesen, söygän yarıñnı qayçaq ozaq ezlärgä dä, sabır itep kötärgä dä turı kilä.


text:
Başqortstan prezidentı inauguratsiäsenä kiçä mäğlümat çaraları xäbärçeläre kertelmägänlektän – Mortaza Räximovnıñ xalıq aldında ant birüen xalıq üze işetmi qaldı. Üzeneñ berençe eş könendä Räximov törle ölkälärdäge aldınğılarğa büläklär tapşırdı. Räsmi eşkä kereşü tantanası waqıtında 3nçe tapqır prezident itep saylanğan Räximov – uzğan saylawlarğa da üz bäyäsen birde. Bügen prezident xakimiäteneñ sotsial - iqtisadi säyäsät idaräseneñ töp wäkile Ämir Yuldaşbayev belän äñgämä tıñlağız.
Rämzit Abulyaev, Ufa


text: İerusalim. Bügen İzrail basmalarında dönya kürgän xäbärlärgä qarağanda, premyer-ministr Ariel Şaron, solıx söyläşüläre uñmağan oçraqta İzrailneñ fälästin cirläre belän yaña çiklären bilgelägän yaña plan äzerli. Anda qayber keçkenä yähüd utarlarınnan waz kiçü qaralğan dip tä xäbär itelä. Şuşı plannı, xalıqara cämäğätçelek tarafınnan yaqlanğan "solıx yulı" söyläşüläreneñ uñışsız tämamlanuwı oçrağında ğämälgä quya başlaw qaralğan. Monıñ qayçan eşlänä başlawı turında mäğlümat birelmi. Planda barı tik, çikneñ Könbatış Yarnı İzraildän ayıraçaq häm inde öleşçä qorılğan "iminlek diwarı" belän bilgelänäçäge, qayber yähüd utarların süteläçäge qaralğan. İzrail radiosı bügen, saqlanu ministrı Şaul Mofaznıñ İzrail xärbi hawa köçlärenä, Könbatış Yardağı yähüd utarlarınıñ hawa sürätlären alu ämeren birüwe xaqında belderde.


text:
24 mart – Xalıqara tuberkulez belän köräş köne
Qayber keşelär elek däwalanmıy torğan çaxotka awıruınıñ waqıtı ütte dip uylıy. Şulay da tuberkulez çire älegä qädär ciñelmägän häm här minut sayın cir şarında ber keşe älege awırudan wafat bula. Xätta bügen, effektiv darular bulğan zamanda da, tuberkulez yaña köçlär tuplap kire qayta.
Tuberkulez tudıruçı Qox tayaqçığı keşedän keşegä hawa aşa küçä: awıru keşe yötkergändä, töçkergändä, söyläşkändä häm tökerege aşa. Alay ğına da tügel, tuberkulez bakteriäläre awıru xaywannarnıñ sötendä häm itendä dä bula. Bu çir belän nigezdä – 18dän 49 yäşkä qädär bulğan keşelär awırıy. Awıru keşegä näseldän küçmi, ä aña duçar buluğa mömkinçelege zur bulğan keşelär alar - tuberkulez büleklärendä eşläwçe meditsina xezmätkärläre, totqındağı keşelär, awırularnıñ tuğannarı. Tuberkulez nigezdä üpkälärne zararlıy. Ämma monnan tış küz, söyaq, tire, sidek yulları, eçäklär häm başqa äğlälärdä bula ala. Kox tayaqçığı böten organizmnı ağulıy. Şuña da awırunıñ töp bilgeläre - xälsezlek, tirläwçänlek häm yuğarı temperatura. Şunı istä totarğa kiräk, tuberkulez yış qına üpkä yalqınsınuı räweşendä başlana. Häm pnevmoniäne un kön däwamında däwalap ta, bernindi näticäse bulmasa, ftiziatr yanına baru mäcbüri. Tuberkulezdan saqlanu çaraları bala tudıru yortınnan uq başlana, berençe privivka näq anda yasala häm yıl sayın balağa Mantu probası quyıla, ä 14 yäştän daimi räweştä flyuorografiäne yasarğa kiräk. Däwalanmıy torğan tuberkulez waqıtında darular qullanmağan yäki däwalaw kursın tulısınça ütmägän keşedä barlıqqa kilä. Bügen Rusiädä näq şundıy wäzğıät küzätelä, di belgeçlär. Çönki xätta iñ kiräkle darularnı satıp alırğa küp kenä keşeneñ mömkinçelege yuq, ä tuberkuleznıñ töp çığanağı törmälär - bügen finanslanmıy diärlek.
Tatarstannıñ Spas, Piträç häm Saba rayonnarında tuberkulez kiñ taralğan. Älege awırudan ülem respublikada soñğı yıllarda beraz kimesä dä, haman da şaqtıy yuğarı qala. Uzğan yılda tuberkulezdan 400dän artıq keşe yaqtı dönya belän xuşlaşqan. Bu xaqta respublika dispanserında uzğan matbuğat oçraşuında äytelde. Älege dispansernıñ direktorı Rawil Väliev respublikada tuberkuleznı kisätü häm däwalawğa bülengän aqçalar citärlek tügel dide. Ul şulay uq “Sälämätlek” milli proyektı qısalarında tabiplarnıñ ğomum praktikağa kitüen häm kadrlar probleması çığuı ixtimalına borçıluın belderde.Tatarstan epidemiologları 7-11 klasslarda sotsial' tikşerülär ütkärep, uquçılarnıñ tuberkulez awıruı turında naçar belüen açıqlağan. Şuña da bu könnärdä tuberkulezğa kisätü çarası bularaq balalar öçen “Belaya romaşka” dip atalğan räsem bäygese, mäktäp-internatlarda xäyriä konsertları uzdı. Älege çaralar vaksinatsiägä häm flyuorografiä tikşerüenä uñay qaraş tärbiäläwgä, sälämät yäşäw räweşen propagandalauga bağışlandı.
Al'bina Zäynulla


text:
Avtobustarza videoküzäteü qoramaldarı
Başavtotrans şirkäte üź avtobustarına videokameralar urınlaştıra. Ular älegä hınau räüeşendä Mersedes- Sprinter avtobustarına quyılğan. Täjribä uñışlı tip tabılha, şirqät üź qaramağındağı barlıq avtobustarźı la kameralar menän yıhazlandırasaq. Belgestär fekerensä, bıl alım yuldarźağı häm salondağı xäldärźe här waqıt iğtibarźa totorğa yarźam itäsäk. 450 yıllıq yubiley aldınan respublikala xäüefheźlek saraların ayırıusa kösäyteü qaralğan. Salondağı videokameralar şikle keşelärźe asıqlauźa yarźam itergä teyeş.
Başavtotrans yämğiäte wäkildäre äyteüensä, videoküźäteü täülekteñ qayhı waqıtında küpme yulsı bulıuın belergä, häm oşo mäğlümättär aşa yul yöröüselär hanın asıqlap, avtobustar grafiğın köylärgä lä yarźam itäsäk.
Baytulla Fatqullin, Öfö


text:
Ğiraqnıñ tönyağındağı Mosul şähärendä ber polisiä xezmätkäre üz öye yanında atıp üterelgän. Höcüm itüçelär qaçqan dip xäbär itelä.
Şimbä könne Mosulda ber amerikan xärbie atıp üterelgän.
Ğiraqta totıq itep alınğan İndoneziä televideniäseneñ ike xezmätkäre azat itelgän. İndoneziä tışqı eşlär ministrlığınıñ matbuğat wäkile Marty Natalegawa älege xäbärne rasladı.
Ber xatın-qız häm ber ir keşe Bağdadnıñ könbatışında Ramadi şähärenä taba barğanda urlanğan bulğan. Suğışçılar yasağan belderüdä – İndoneziäneñ qardäş möselman ile bulğanğa totıqlarnı irekkä çığaruları turında äytelgän.


text:
"Astana Opera" teatrında Dj. Pwççïnïdiñ "Twrandot" jawharı, ädetten tıs operalıq kvest türinde alğaş ret qoy`ıladı! Novosibirdiñ memlekettik akademïyalıq opera jäne balet teatrınıñ gastroli bir-aq kün - 1 jeltoqsanda Ülken zal saxnasında ötedi.
Novosibirlik teatrdıñ opera solïstteri, xorı men sïmfonïyalıq orkestri elordalıq körermenge üş aktılı spektaklʹdi birinşi ret usınadı.
- Bizdiñ Astanada «Twrandot» operasın qoyatınımız kezdey`soq emes. Bul spektaklʹ – bïılğı jılı tusawı kesilgen üzdik qoy`ılımdardıñ biri, munda, meniñ oy`ımşa, klassïkalıq operalıq dästür jumbaqqa tolı eliktirgiş Şığıspen uştasadı. Spektaklʹdi qoyuda ülken üles qosqan Qazaqstannıñ swretşi scenograftarı – Sofʹya Tasmağambetova men Pavel Dragwnovtı erekşe atap ötkim keledi, men olardıñ şeberlikpen orındalğan jumısına şeksiz rïzaşılığımdı bildiremin, - dey`di Novosibirdiñ akademïyalıq opera jäne balet teatrınıñ bas dïrektorı Vladïmïr Kexman.
Ulı ïtalïyalıq kompozïtor Dj. Pwççïnïdiñ soñğı, ayaqtalmağan twındısı tıñdarmandı tereñdigimen, awqımdılığımen, qanıq boyawımen, sonday`-aq dramatïzmimen, näzik te tañdawlı ündestigimen jäne qıtay` naqışın özinşe pay`dalana bilwimen tañ qaldıradı. Lïbretto jazwşıları Dj. Adamï jäne R. Sïmonï, Xİİ ğasırdağı äzirbay`jandıq jazwşı Nïzamï povesiniñ sarını boy`ınşa qoy`ılğan K. Goccïdiñ attas dramasın negizge alğan. Opera alğaş ret 1926 jılı 25 säwirde La Skala teatrında A. Toskanïnïdiñ jetekşiligimen orındaldı.
Qoyuşılar oy`lastırğanday`, bärin jeñip şıqsa da qurban bolatın maxabbat twralı ertegi dramasınıñ körinisi, Vasïlïy` Kandïnskïy`diñ abstraktılı swretteriniñ ayasında örbïdi. Spektaklʹdiñ rejïsseri Vyaçeslav Starodwbcev operalıq kvestpen tanısw barısında körermendi ne kütetinin ay`tıp berdi: «Ağılşınnıñ «quest» (izdenis) jäne "question" (suraq) sözderi ortağasırlıq latın tilinde «questa» (izdenis, suraq) degendi bildiredi. Syujette osı suraqtar bar: Twrandot xanşay`ım xanzadalarğa jumbaq jasıradı, eger olar durıs jawap bermese, onda ölimge kesiledi. Barlıq suraqtarğa jawap bergen Kalaf, Twrandot öz erkimen kelisimin bersin degen oy`men, oğan öz jumbağın - esimin jasıradı. Operalıq kvest arqılı körermen bul janrdı biz – qoyuşılar men ärtister sïyaqtı jaqsı körse dey`miz».
Twrandot xanşay`ımnıñ partïyasın xalıqaralıq bay`qawlardıñ lawreatı, «Altın betperde» ulttıq teatr festïvaliniñ dïplomantı Olʹga Kolobova orınday`dı, Kalaf – Roman Zavadskïy`, Lïw – xalıqaralıq bay`qawlardıñ lawreatı, «Altın betperde» ulttıq teatr festïvaliniñ dïplomantı Ïrïna Çwrïlova, Tïmwr – Resey`diñ eñbek siñirgen ärtisi Vladïmïr Ognev, Pïng – Valerïy` Gordeev, Pang – Kïrïll Nïfontov, Pong – Ïvan Gıngazov, ïmperator Alʹtowm – Resey`diñ eñbek siñirgen ärtisi Yurïy` Komov, Mandarïn – xalıqaralıq bay`qawlardıñ lawreatı Aleksey` Lawşkïn. Dïrïjerlıq tizginde - teatrdıñ mwzıkalıq jetekşisi äri bas dïrïjeri Dmïtrïy` Yurovskïy`. Xormey`ster –Resey`diñ eñbek siñirgen qay`ratkeri Vyaçeslav Podʺelʹskïy`.
Esteriñizge sala ketey`ik, Novosibirdiñ memlekettik akademïyalıq opera jäne balet teatrınıñ alğaşqı qazaqstandıq gastrolʹderi 2014 jılı ötken. «Astana Opera» teatrınıñ saxnasında R. Petïdiñ "Karmen" jäne É. Lʹyanganıñ "Tünektegi sıbır" attı bir aktılı baletteri qoy`ılıp, opera solïstteriniñ mazmundı koncerttik bağdarlaması usınıldı.
Bastalwı 19:00, bïlet bağası 500 teñgeden joğarı.


text:
Qazaqstannıñ jalpıulttıq küşi TMD öñirinde qwatı boy`ınşa ekinşi orınğa köterilip otır. QXR Sırtqı ister mïnïstrligi janındağı Qıtay` xalıqaralıq zerttewler ïnstïtwtı törağasınıñ orınbasarı Syu Czyanʹ osınday` pikir bildirdi, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
«Qazaqstan Ortalıq Azïyada turaqtılıq özegine ay`nalıp otır. Soñğı 25 jılda Qazaqstan qarqındı türde damıp keledi. İşki jalpı önim 23 ese arttı. Xalıqtıñ turmıs deñgey`i öte jaqsardı. Xalıq basına şaqqandağı işki jalpı önim büginde 14 mıñ AQŞ dollarına jetip otır», - dedi QXR Sırtqı ister mïnïstrligi janındağı Qıtay` xalıqaralıq zerttewler ïnstïtwtı törağasınıñ orınbasarı Syu Czyanʹ.
Onıñ ay`twınşa, Qazaqstannıñ jalpıulttıq küşi TMD öñirinde qwatı boy`ınşa ekinşi orınğa köterilip otır.
«Birinşi kezekte, bul el basşılığınıñ mıqtı jüy`esiniñ arqasında mümkin boldı. Bul jüy`e älewmettik turaqtılıq pen turaqtı ékonomïkalıq damwdı qamtamasız etip otır. Nursultan Nazarbaevtıñ mıqtı prezïdenttik jüy`esi turaqtı, älemdik qawımdastıqqa sıy`lı memleketti qalıptastırdı», - dey`di Syu Czyanʹ.
Şeteldik sarapşınıñ ay`twınşa, Täwelsizdiktiñ alğaşqı jıldarı ékonomïkalıq qarım-qatınastağı belgili bir kedergilerge, sonday`-aq jüy`eni transformacïyalawğa bay`lanıstı Qazaqstan ülken ékonomïkalıq dağdarısqa uşıradı. Biraq Prezïdent Nursultan Nazarbaevtıñ jetekşiliginiñ arqasında Qazaqstan komandalıq ékonomïka jüy`esin joy`ıp, birtindep narıqtıq ékonomïkağa, jekeşelendirwge köşirgen reformalardı iske asırdı.
«Prezïdent jaña «Qazaqstan-2050» strategïyalıq bağdarlamasın, jaña ékonomïkalıq sayasat jarïyalap otır. Osılay`şa Qazaqstan 2050 jılğa qaray` damığan 30 eldiñ qatarına enwdi maqsat etip otır», - dey`di ol.


text:
Gäräy Räxim: Däwlät tellären üsterü respublika qulında
Çärşämbe könne Däwlät Şurasınıñ Mädäniät, fän, mäğärif häm milli mäs'älälär komitetında "Mäğärif" ilküläm proyektın ğämälgä aşırunı respublikada küzätçelek itüçe komissiä utırışı uzdı. Komissiä äğzaları älege proyektnıñ Tatarstanda niçek niçek tormışqa aşırıluın qaradı. Komitetnıñ cawaplı xezmätkäre şağir Gäräy Räxim utırışta qaralğan töp mäs’älälär turında Azatlıq radiosına bolay dide:
“Bik ähämiätle ike mäs'älä qarıylar alar. Anıñ berse berdäm däwlät imtixanı dip atala. Rusiädäge mäğärifkä qağılğan ike qanunda berdäm däwlät imtixannarınıñ Rusiädäge milli respublikalardağı däwlät tellärendäge ädäbiät häm tel imtixannarı küz aldında totılmıy. Gärçä, BDİ da äytelgän, urta mäktäpne tämamlağanda töp fännärneñ härberse berdäm däwlät imtixannarına kerergä tieşlär. Ä respublikalardağı däwlät telläre, äytik, bezdäge tatar tele ul töp fännärgä kerä. Läkin anı berdäm däwlät imtixannarına kertü qaralmağan qanunda. Dimäk, bez älege imtixannarnı tatarça birä almıybız. Ä Rusiä konstitutsiäseneñ 68 maddäsendä äytelgänçä, respublikalardağı däwlät tellären üsterü alarnıñ üz qulında digän. Dimäk, bezneñ xoquqıbız bar, läkin qanun ul xoquqnı birmi. İkençe mäs'älä älege imtixannar buyınça, xäzer bez BDİrın tatar telendä birgän oçraqta da uquçılar Rusiäneñ Tatarstannan tış yuğarı uqu yortlarına qabul itelmi. Menä şuşı ike mäs'älä buyınça bez federal' qanunnarğa östämälär kertü östendä eşlibez.”
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Kaliforniä xoquq saqlawçıları ber-bereñä tüzemle bulırğa öyrätä.
Oyıştıruçılar fikerençä, törle millät, törle din wäkilläreneñ mänfäğätlären qänäğätländerep kenä, tatulıqqa ireşep bula. Şuña kürä älege konferensiädä ğalimnär, Tatarstanda yäşäwçe törle din ähelläre, törle milli oyışma wäkilläre dä qatnaştı. Konferensiädä bulğan häm Üzäk Aziä belgeçläre Tatarstannıñ millätara häm dinara tatulıq urnaştıru täcribäse belän dä tanıştı.Konferensiäneñ soñğı könendä, yäğni 15 yündä, «Işanu klimatı» digän Rusiä häm Amerika programmasınıñ direktorı Pnina Levenmor, San-Fransiskonıñ okrug xakime Charlz Xayns, okrug prokurorı Linda Kli häm Kaliforniä politsiäse xezmätkärläre xökümät citäkçese urınbasarı belän oçraştı. Älege küreşüdä, qunaqlar, Qazanda ütkän konferensiä belän qänäğät qaluları häm programma qısalarına çaralarnı alğa taba da däwam itterergä teläüläre turında belderde.
«Işanu klimatı» digän programma belän xezmättäşlek itü başlanğannan soñ, Qazanda xoquq saqlaw oyışmalarınıñ dini, milli, ictimaği oyımalar belän xezmättäşlek itü üzäge açıldı. Şulay uq Qazan belgeçläre «Işanu kul’turası» digän uqu programması östendä dä eşli başladı. Anıñ eçendä möselman, yahud, xristian mädäniäten cämäğätçelekkä tanıtu da küz aldında qaralğan.Tatarstan xökümätendäge oçraşuda, «İşanu klimatı» programması qısalarındağı çaralarnı kiläse yılda, Tatarstannıñ başqa şähärendä ütkärergä digän qarar qabul itelde.
Bikä Timerova, Qazan.


text:
Çirmiş tili
Çirmiş (Mari) tili - Fin-Ugor tillerinden biri, Mariy El Cumhuriyetiniñ resmiy tilidir.
Demografiya[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Rusiye Federatsiyasında çirmişçe laf etkenlerniñ umumiy sayısı tahminen 487,86 biñ kişi, olardan 254,11 biñ kişi Mariy Elde, 95,5 biñge yaqın Başqırtistanda otura.
Şivesi[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Çirmiş tiliniñ eki edebiy norması bar: Uva Çirmiş tili (İdilniñ sol (alçaq) yalısında - 451 biñ kişi) ve Dağ Çirmiş tili (İdilniñ sağ (yüksek) yalısında - 36,8 biñ kişi). Olarnıñ terkibinde şiveleri de bar: şimâl-garbiy şive (Nijniy Novgorod, Kirov ve Kostroma vilâyetilerinde) ve uva-şarqiy şive (Tataristan, Başqırtistan, Ural).


text:
Respublika Mәskәw matbuğatında iğtibar üzәgendә qala birә. Moŋa berniqәdәr dәrәcәdә Başqortostannıŋ Salım xezmәte citәkçese tirәsendәge wәzğiәt tә sәbәpçe bulıp tora. Küptәn tügel genә ul mәxqәmә qararı nigezendә üz wazifasina kire qaytarıldı. Ufada Tatar ictimaği üzәgeneŋ idәrә utırışı uzğan. Respublikanıŋ Salawat şәhәrendә teatr festivale ütә. Düşәmbe kөnne Başqortostanğa ber tөrkem Tatarstan yazuçıları hәm şağirlәre kilde. Alar respublikada tatar cәmәğәtçelege belәn oçraşaçaq.
Mөnur Wafin, Ufa


text:
Başqortstan Tatar ictimaği üzägenä qarata april azağında mäxkämä eşe açıluı xaqında xäbär itelgän ide inde. Radio tıñlawçılarnıñ xäterenä töşerep ütäbez: Rusiä Yüstitsiä ministrlığınıñ Başqortstan buyınça Baş idaräse Başqortstan Tatar ictimaği üzäge eşçänlegen tikşerü maqsatında, Ufanıñ Kirov rayonı mäxkämäsenä möräcägät itte. Ul möräcägättä äytelüençä, Tatar ictimaği üzäge räsmi terkälü ütmiçä eşli ikän häm uzğan yıldağı eşçänlege turında xisap tapşırmağan ikän. Belderelgän däğwalarnıñ citdi bulmawın iskärtep mäxkämä utırışına qädär ük Tatar ictimaği üzäge räise Ayrat Ğiniätullin alarnı kire qaqqan ide. İke tapqır uzğan mäxkämä utırışlarında da ul üzeneñ dälillären kiterep, barlıq ğäiplärgä qarata üzeneñ dälille añlatmaların birgän. Ämma, mäxkämä eşeneñ beraz tuqtalıp torğannan soñ, yañadan başlanaçağı mäğlüm buldı.
Azatlıq radiosına Ayrat Ğiniätullin tübändägelärne xäbär itte. Sitata:«Mine başqalanıñ Kirov rayonı mäxkämäsenä 6 yün irtäsendä tağın çirattağı utırışqa çaqırıp xat cibärdelär. Anda Tatar ictimağıy üzägenä qarata elek ük taşlanğan ğäyeplär buyınça añlatmalar taläp itelä».
Ayrat Ğiniätullin Başqortstan Tatar ictimaği üzägenä qarata mäxkämä eşe açunı maxsus eşlängän ğämäl dip isäpli. Tatar ictimağıy üzäge eşçänlegen tuqtatu, anı yabu öçen kürsätmä alınğanlığın xätta qayber xoquq saqlawçılar üzläre dä yäşermi, di Ayrat äfände. Monıñ öçen qayber işarälär dä bar. Başqortstan proqurorı Qonowalov ta, Rusiä Federäl iminlek xezmäteneñ Başqortstan buyınça idaräse citäkçese Çernoqov äfände dä respubliknıñ Berläşkän opozıytsiäsenä kerüçe qayber cämägätçelek oyışmalarınıñ eşçänlege tıyılu ixtimallığı xaqında beldergän ide. Ä Başqortstan Tatar ictimağıy üzäge oppozitsiä köçläre safında aqtiv eşçänlek alıp bara.


text:
Äfğänstandağı urtaq saylawlar şurası räise Bismilla Bismil yäkşämbe könne ütkän parlament saylawların zur ciñü dip bäyäläde.
"İminlek öçen borçılular buluğa qaramastan, saylawlar bik yaxşı tärtip belän häm tınıç uzdı. Bu beryaqtan iminlek öçen cawaplı äfğän häm xalıqara köçlärneñ tırışlığın häm üz eşlärenä birelgänlegen kürsätä. İkençe yaqtan Äfğän xalqınıñ nıqlı säyäsi xäbärdarlığın häm säyäsi aktivlığın kürsätä" dide Bismil.
Xalıqara cämäğätçelek tä kiçä Äfğänstanda ütkän saylawlarğa xuplaw belderä.
Yewropa Berlegeneñ saylawlarnı küzätüçe baş wäkile Emma Bonino tawış birü ğömümän alğanda yaxşı oyıştırıldı häm tınıç ütte dide. Paqstan tışqı eşlär ministrlığı tawış birüneñ zur köç qullanularsız ğına ütüenä şat buluın belderde.
Fransiä tışqı eşlär ministrlığı süzçese Denis Simonneau bu saylawlar demokratiägä taba zur tärräqiät dide.
Äfğän saylawların AQŞ prezidentı George Bush, Britaniä premyer ministrı Tony Blair häm NATO başlığı Jaap de Hoop Scheffer da xupladı.
Ämma bügen Rusiä saqlanu eşlär ministrı Sergey İvanov bu saylawlar Äfğänstannan Rusiägä häm başqa illärgä norkotiklar ağımın kimetergä yardäm itmiäçäk dide. Yäkşämbe könne ütkän parlament saylawlarında terkälgän saylawçılarnıñ 50 protsenttan artığı ğına tawış birde. Berençel näticälär üktäber başında iğlan iteler dip kötelä.


text:
AQŞ Rusiä täqdimenä qarşı çıqtı
Rusiä YİXOnıñ saylawlarnı küzätü mömkinlegen çiklärgä täqdim itkän ide. AQŞ wäkile Nicholas Burns andıy niätlärgä yul quyılmayaçaq, dip belderde.
Yevropada iminlek häm xezmättäşlek oyışması (YİXO) tışqı eşlär ministrları Madridta barğan 2 könlek oçraşuda oyışmanıñ kiläçägenä qarağan möxim mäsälälär tikşerä. Rusiä bu oyışmanıñ törle illärdä saylawlarnı küzätü mömkinlegen çiklägän täqdimnär yasağan ide. Bügen Madridta Quşma Ştatlar wäkile Nicholas Burns andıy niätlärgä yul quyılmayaçaq, dip belderde.
29-30 noyäber könnärendä Madridta barğan oçraşuda Quşma Ştatlarnı wäkillek itkän däwlät sekretare urınbasarı Nicholas Burns Yevropada iminlek häm xezmättäşlek oyışmasınıñ saylawlarnı küzätü wäqäläten saqlap qalırğa çaqırdı. Anıñ süzlärençä, Rusiäneñ bu wäkälätne kimetü täqdime oyışmağa zur zıyan kiteräçäk:
"Rusiäneñ bu täqdime oyışmanı bik nıq zäğiflätäçäk. Qızğanıçqa qarşı, aña Üzbäkstan, Belarus häm Qazaxstan da quşılğan. Bez moña qatğıy qarşı" dide amerikan räsmie.
Burns süzlärençä, mondıy täqdim Madridta ğına tügel, kiläse oşraşularda da kire qağılırğa tieş. Oyışmanı zäğifälätkän adımğa barırğa yaramıy, dide ul.
Bilgele bulğança, Rusiä Yevropada iminlek häm xezmättäşlek oyışmasınıñ saylawlarnı küzätü eşçänlegen şaqtıy çiklärgä täqdim itkän ide. Mäskäw äzerlägän täqdimnärdä küzätüçelär sanın 50 belän çikläw qaralğan. Monnan tış, räsmi näticälär iğlan itelmi torıp, küzätüçelär üz fikeren äytmäskä tieş, dielgän.
Bu yäkşämbedä ütäçäk Duma saylawlarnında bu oyışmadan küzätüçelär bulmayaçaq. Oıyşma Rusiäne küzätüçelärgä tieşle şartlar tudırmawda, viza birmäwdä, ğomumän, ayaq çaluda ğayepläde häm Rusiägä barudan baş tarttı. Kreml älege ğayepläwne kire qaqtı. Bu atnada Rusiä prezidentı Vladimir Putin oyışmanıñ Rusiägä barmawı artında Waşington tora digän belderü uasadı.
Nicholas Burns bu ğäyepläwne safsata dip atadı:
"Monıñ öçen Quşma Ştatlarnı yä däwlät departamentın ğayepläw – safsata. Rusiäneñ qağidälärne bozğanı Venada härkemgä kön kebek açıq. Küzätüçelärgä eşläp bulmaslıq şartlar tudırıldı. Soñğı 15 yılda mondıy xälneñ bulğanı yuq ide" dide amerikan räsmie.
Madrid oçraşuda tikşerelgän tağın ber mäsälä – 2009 yılda räislekne Qazastanğa birü mäsäläse.
Quşma Ştatlar, Britaniä, Çexiä häm tağın berniçä äzğa il, Qazaxstandağı keşe xoquqları torışın iskä alıp moña qarşı çığa.
Şulay itep, Astanä räislekkä ireşä almas kebek. Çönki räislek mäsäläse oyışmadağı 56 ilneñ dä rizalığı belän xäl itelergä tieş.


text:
Dijital Baskı Makinesi
Son yıllarda geliştirilmesine hız verilen hassas dijital ortamların birden çok sağlayıcı desteğiyle dijital ortamda üretilerek bez kumaş ... Devamı »
Alikobant - 0232 374 0 724
Alikobant denilen malzeme, aslında bir malzeme değil markadır... Devamı »
Totem türü tabelalar
Bu tabelalar, genel anlamda çok büyük ve gösterişli tabelalardır, açık alanlarda, şehirlerarası yollarda, cadde kenarlarında, Devamı »
Bornova’da Çatı tabelaları
Köymenler Bornova’da Çatı tabelaları nerede yapılır?: telefon: 0232 374 0 724
Çatı Tabelası:
Şehirlerde yükselen binalar, yeni bir reklam alanı yaratmıştır.
Çatılara yerleştirilen vinily germe, alüminyum oyma kutu harf veya daha çeşitli ışıklı ve ışıksız tabelalar, apartmanların çatılarında oldukça büyük reklam geri dönüşü sağlamaktadır.
Görsel değerleri oldukça yüksek olan Çatı Tabelaları, çok uzaklardan fark edildiklerinden, reklam geri dönüşleride yüksek olmaktadır.
Çatı tabelaları için kullanılan malzemeler genellikle alüminyum ve sacdan, ön yüzleri ise pleksiden imal edilmektedir.
Aydınlatma sistemi olarak ise, harf içine led döşenerek veya dıştan spot lambalarla aydınlatarak logo ışıklı hale getirilir.
Bornova’da Çatı tabelaları, Egede Bornova’da Çatı tabelaları, İzmirde Bornova’da Çatı tabelaları, Karşıyaka’da Bornova’da Çatı tabelaları, Konak’ta Bornova’da Çatı tabelaları,Bornova’da Çatı tabelaları,Bornova İzmir Çatı tabelaları,Konak Çatı tabelaları,Altındağ’da Çatı tabelaları, Marmaris’te Çatı tabelaları,Kuşadasında Çatı tabelaları,Ödemiş’te Çatı tabelaları,Mevlan’da Çatı tabelaları, Konak’a Çatı tabelaları, Konak’ta Çatı tabelaları,Turgutlu Çatı tabelaları, Çağdaş Çatı tabelaları , Karşıyaka Çatı tabelaları, Karşıyaka’da Çatı tabelaları’cı, Karşıyakalı Çatı tabelaları , Manisada Çatı tabelaları, Manisalı Çatı tabelaları, Manisada Çatı tabelaları, Ucuz Çatı tabelaları , Acil Çatı tabelaları, Alsancakta Çatı tabelaları, Alsancak’lı Çatı tabelaları, Egede Çatı tabelaları, Alsancağa Çatı tabelaları,Çiğli Çatı tabelaları , Çiğliye Çatı tabelaları, Çiğli’de Çatı tabelaları, Görsel Çatı tabelaları, Menemen Çatı tabelaları, Menemen’de Çatı tabelaları, Menemenli Çatı tabelaları,Aliağa Çatı tabelaları, Aliağa’da Çatı tabelaları, Aliağalı Çatı tabelaları,Seferihisar Çatı tabelaları, Seferhisarlı Çatı tabelaları, Seferhisarda Çatı tabelaları,Buca Çatı tabelaları, Buca’da Çatı tabelaları , Bucalı Çatı tabelaları, Pınarbaşı Çatı tabelaları, Pınarbaşı’nda Çatı tabelaları, Pınarbaşılı Çatı tabelaları,Manisa Çatı tabelaları, Manisa’da Çatı tabelaları, Manisalı Çatı tabelaları,Kordon Çatı tabelaları, Kordon’da Çatı tabelaları, Kordon’da Çatı tabelaları,Torbalı Çatı tabelaları, Torbalı’da Çatı tabelaları, Torbalı’ya Çatı tabelaları, Alsancak’ta Çatı tabelaları Tabela, Egede Çatı tabelaları , İzmirde Çatı tabelaları , Karşıyaka’da Çatı tabelaları , Konak’ta Çatı tabelaları , Manisa’da Çatı tabelaları.
Köymenler Bornova’da Çatı tabelaları telefon: 0232 374 0 724


text:
Respublikanıñ salım idaräse 2002 yılnıñ berençe yartısında bıltırğı kürsätkeçlärne 28% arttırıp ütägän
Qazanda bu könnärdä esselek buluğa qaramastan, küpsanlı kiñäşmälär, seminarlar uza tora. Respublikanıñ salım idaräse 2002 yılnıñ berençe yartısında başqarılğan eşkä yomğaqlar yasadı. Statistika belän qızıqsınuçılar öçen: salımçılar büdjetqa 28 milliard sumnan da kübräk aqça cıyıp, uzğan yıldağı kürsätkeçlärne 28% arttırıp ütägännär. Şunıñ yartısı diärlek federal' büdjetqa kitkän. Uzğan yıl belän çağıştırğanda, bu 1.8 tapqırğa kübräk ikän. Şulay da, kiñäşmädä süz totuçılar älege uñışlar belän bötenläy ük qänäğät tügel. Salım “sıyırınıñ“ söte betkän bulsa, ite bar, ite betsä, tirese qala, digändäy, anı sawa, suya, tunıy belergä genä kiräk.
25 iyüldä Ministrlar Kabinetında Ukraina-Tatarstan xezmättäşlegen tiränäytü turında söyläşülär bu ilneñ torbalar eşläwçe “İntertayp” digän korporatsiäsen täqdir itü dä buldı. Älege şirkätneñ malı sıyfatı belän dä, bäyäse yağınnan da beznekelärne qızıqsındıra ikän.
Waqıtında xezmät xaqın tülämäwçe citäkçelärne pänceşämbedä şuşı problema buyınça maxsus tözelgän komissiädä munça kerttelär. Qayberäwlär kiñäşmädän validol eçä-eçä çığıp kittelär. Baytaqlarnıñ eşe bankrotlıq komitetına birelde. Çaralarnıñ qırıslığı xezmät xaqın tülämäwçelärneñ kübäyue belän bäyle. “Räxmät”kä eşläw buyınça Tatarstan İdelbuyı okrugında liderlarnıñ berse ikän.


text:
Rusiä saqlanu ministrlığı yuğarı uqu yortlarındağı xärbi äzerlek kafedralarınıñ nıq kimeteläçägen iğlan itte.
Xärbi äzerlek kafedraları bulğan uqu yortları sanı 229dan 68-gä kimetelä. Mäğlüm bulğançaq, xärbi äzerlek kafedraları aşa ütkän studentlar xärbi xezmättän azat itelä.
Bügen Soçida saqlanu ministrı Sergey İvanov xökümät xärbi äzerlek kafedraların barı tik iñ yaxşı uqu yortlarında ğına qaldırırğa teli dide.
AUDİO: Bez mondıy zur xärbi äzerlek üzäkläreneñ däräcäle uqu yortlarında buluın telibez. Häm bez alarnıñ Mäskäw belän Peterburda ğına tügel, ä Rusiä buylap çağıştırmaça tigez taralğan buluın, şul isäptän Yıraq Könçığışta da, Seberdä dä häm Tönyaq Kafkazda da urnaşuın telibez.
RİA novosti xäbär agentlığı belderüençä, Tatarstanda xärbi kafedralar barı Qazan däwlät texnologiä universitetında häm Qazan däwlät texnik universitetında ğına qalaçaq. Başqortstanda andıy kafedra bulmıyçaq.


text:
İran Şanxay xezmättäşlek oyışmasına omtıla, qalğannar isä moña bik şat tügel
Atnakiç Qıtaynıñ Şanxay şähärendä, şuşı qala isemen yörtkän xezmättäşlek oyışmasınıñ çirattağı yıllıq oçraşuı açıla. Aña kergän illärneñ citäkçeläre bu yulı inde 10-nçı märtäbä bergä cıyıla. Alardan tış Şanxay oçraşuında oyışmada küzätüçe bulıp torğan däwlätlärneñ başlıqları da bulaçaq, şular arasınnan iğtibarnı İran prezidentı Mäxmüt Äxmädinecadnıñ kilüe cälep itä. Tähran üzeneñ küzätüçe statusın inde tulı xoquqlı äğzanıqına äyländerü telägen beldersä dä, Şanxay xezmättäşlek oyışması citäkçeläre älegä üzlärendä kiñäyü plannarı bulmawın äytä.
May ayında räsmi Tähran üzeneñ Şanxay xezmättäşlek oyışmasındağı urının tağın da nığıtırğa, tulı xoquqlı äğza bulırğa teläwen beldergän ide. Çärşämbedä Qıtayğa kitär aldınnan Äxmädinecad, İrannıñ teläge artında närsälär yatuın bolay añlattı:
"Oyışmağa kerüçe illärneñ berdämlege häm abruyı bar töbäktä tınıçlıq, mullıq, iminlek buldıruğa kiteräçäk häm bu şulay uq tınıçlıq wä solıxnı bar dönya buylap cäyelderügä dä zur yoğıntı yasayaçaq", di İran prezidentı Şanxay xezmättäşlek oyışmasınıñ xalıqara abruyı xaqında.
Tährannıñ şuşı xezmättäşlek oyışması belän qızıqsınuı artında Jenevada yäşäp eşläwçe professor Riza Cälili ike säbäp kürä:
"Berençe säbäp - xalıqara säxnädä İrannı çitläşterü tırışlıqlarına çik quyu. İkençese isä - çın Aziä säyäsäten qoru. Tähranda xäzer "Aziägä qarıyq" diärgä yaratalar. Şunıñ yardämendä alar xalıqara eşlärdä äwzemräk qatnaşa aluına omtıla", dip añlata İrannıñ Şäreq belän, şul isäptän Şanxay xezmättäşlek oyışması belän kübräk qızıqsına başlawın professor Cälili.
Oyışmadağı ike zur äğza - Rusiä häm Qıtaynıñ İran belän şaqtıy tığız säwdä bäyläneşläre bar. Moñardan tış, Tährannı Pekin belän Aziädä Könbatış tä''sirenä qarşı toru teläge dä berläşterä. Qıtay da, Rusiä dä İrannıñ atom programması säbäple aña xalıqara çikläwlär kertügä kisken qarşı çığa.
İrannıñ Qıtay, Rusiä kebek zur däwlätlärne eçenä alğan Şanxay oyışmasına quşılu ixtimalı Washingtonda zur borçılu uyata. Yün başında Singapurda uzğan başqa ber iminlek kiñäşmäsendä bu mäs''äläne amerikan saqlanu minsitrı Donald Rumsfeld üze kütärergä buldı:
"Menä biredä İran, härkem äytüençä, dönyadağı aldınğı terror däwläte tora. Ul Xämasnı yaqlıy. Ul Xizbullanı yaqlıy. Anıñ inde küptännän terror eşlärendä qatnaşuı mäğlüm. Häm anı, ul terrorğa qarşı eşçänlekkä quşılır digän ömet belän oyışmağa alu niäte mine säyerlege belän ğäcäpländerä", di Quşma Ştatlarnıñ saqlanu ministrı Donald Rumsfeld İrannıñ Şanxay xezmättäşlek oyışmasına alınu mömkinlege turında.
Ämma küzätüçelär İrannıñ yaqın aralarda tulı xoquqlı äğzağa äylänü ixtimalına şiklänep qarıy. Alar fikerençä, monı Rusiä dä, Qıtay da bik telämi, çönki alar oyışma eçendä inde urnaşqan qüät bizmänen bozunı xuplamıy.
Kärim Kamal


text:
Rusiä armiäsendä soldatlarnı imgätülärneñ çige bulırmı?
İvanovo ölkäsendä urnaşqan 21663-sanlı xärbi çast'tä xezmät itüçe Ramil Äymetdinovnı qinap, censi äğzalarına zur zarar kitersälär dä, tabiplarğa möräcäğät itärgä mömkinlek birmilär. 3 kön uzğaç, naryadta torğanda huşın yuğaltudan soñ ğına anı sançast'kä urnaştıralar.
Anda da 9-ğinwarğa qadär, yäğni ätise kilgänçe, operatsiägä moxtac keşegä bernindi yärdäm kürsätelmägän. Şunlıqtan äti keşe “ulım ülemgä xökem itelgän ide”, dip tä äytä.
Äti keşe ulın gospital'gä urnaştıruğa ireşä, häm näq şunıñ arqasında ğına ulın saqlap qala ala. Xäzer ul Ramilneñ tormışı caylana baruına bik qänäğät. Anı başqa çast'kä – ciñel xezmätkä küçergännär. Ä anda bötenläy başqa atmosfera. Şunısı da möhim: Ul'yan qalasınıñ Timeryul rayonı xärbi komissarı äti keşegä prokuraturağa yazarğa täqdim itkän, adresların da birgän, üzem dä yazarmın digän. Ä xäzer Rawil qulında Mäskäwdän - Strategik maqsatçıl raketa ğäskärläreneñ xärbi prokuraturası (VP RVSN) prokurorı urınbasarı, yustitsiä polkovnigı Kemarskiy qul quyğan xat bar. Anda tikşerü näticäläre belän tanıştıru wäğdä itelä. Ä ikençe xat – 56680-nçe xärbi bülekçä, yäğni Teykovo garnizonı prokuraturasınnan kilgäne – cinayät eşe açılu turında xäbär itä.
Rawil Äymetdinov fikerençä, ulınıñ isän qaluına Çiläbe tank uçilişçesında imgätelgän soldat Sıyçev turında mäğlümlät çaralarınıñ kiñ bäyän itüe dä yärdäm itkän. Häm äti keşe armiädä, ğomumän, tärtip urnaşuğa bu xäl yaxşı tä'sir yasar, dip tä ömetlänä.
Läkin başqa waqiğalar Rawil Äymetdnovnıñ mondıy inanuın qaqşata kebek. Sember ölkäsennän armiägä alınıp, Saxalinda xezmät itkän Marat Dinullovnıñ cäsadın qaytardılar. Ul'yanov rayonınıñ xärbi komissarı Aleksndr Koşelev märxümne xärbi poçest'lar belän cirlärgä täqdim itkän. Läkin äti-äniläre möselmança kümärbez, şaw-şu kiräkmi, digännär.
Ğinwarnıñ 2 bulğan faciğä turındağı xäbär fevral' 12дә genä kilep citä. Anda da äle qıynaw turında tügel, Maratnıñ üz saqsızlığı arqasında cäräxätlär aluı turında ğına süz bara. İmeş, yeget duşta yuınğanda ayağı tayıp kitä häm qulları belän täräzä pıyalaların wata. Näticädä tänendä 13 cäräxät päyda bula.
Xälne açıqlaw öçen, Maratnıñ ätise İrşat ölkä xärbi komissariatına bara. Läkin anda qabul itmilär. Barıt tik Xärbi komendaturağa barıp, Yujno-Saxaliskidağı xärbi prokuraturanıñ koordinatların aluğa ireşälär.
Ä Marat isä, minem öçen qayğırmağız, xällärem yaxşıra bara, dip tınıçlandırırğa tırışa äti-änisen. Döres, şiklär uyatırlıq närsälär dä küzgä bärelä. Mäsälän ber xatında “xälem yaxşı, 17 cöyne yamadılar”, dip yazğan. Marat armiädän qaytqan ölkänräk dustı Ramilgä menä nindi eçtäşlekle xat yazğan bulğan: Ütenep sorıym, yärdäm itçe, zinhar. Küz yäşläre belän tezlänep yazam, mine añlarsıñ, dip ömetlänäm. Mne na dembelya naçislili 50 tıs. rub. Qaytqaç, hiçşiksez, xisaplaşırmın”
Maratnıñ änise Räysä xanım özgälänä: böten tuğannarımnan aqça cıyar idem, yortımnı satar ide, ulım isän qalsın ğına ide.
Maratnıñ 16-fevral'dä yazğan xatında da säyer närsä bar: ğadi eçtäşlekle xat. Läkin soñnan östäp quyğan: “Eto taq... pis'mo dlya otmazki”. Räysä xanım fikerençä, qaynawçılar äytep torğan süzlärgä üze genä östäp quyğandır inde...
Ä fevral'neñ 26cыHдa yazılğan soñğı xatında: “Sezgä Lexa isemle malay kilergä tieş, ul minem xatımnı sezgä tapşırır, häm sez barısın da añlarsız. Minem xatta äytelgännärne ütägez, läkin miña xat yazmağız. Lexa miña şaltıratır”.
Tik Lexa kilep ölgermi, küräseñ. Bu xat 3-martta kilep citä, ä bişendä – Maratnıñ üleme xäbäre. Maratnıñ cäsadın 6 martta Mäskäwgä oçqıç belän cibärgännär. Ä Sembergä “gruz-200” 16-martta ğına kilep citä. Räysä xanım fikerençä, anda Maratnıñ cäräxätlären lazer belän yamaştırğannar, şuña kürä ozaq totqannar.
Bälki, oluğ xäsrät tä'sire arqasında çıqqan süzlärdä tögälsezleklär dä bardır. Härxäldä, Räysä xanımnı añlap bula. Tik menä añlaşılmağan närsälär dä qala şul...
Ayrat İbrahim, Sember


text: YUKOS citäkçese Viktor Geraşçenko xakimiätlär bank xisapların tuñdırğan öçen bälkim dä neft şirkäte operatsiälären tuqtatırğa mäcbür bulaçaq dip äytte. Mäskäü arbitratsiä mäxkämäse bügen YUKOS 6million 800meñ dollar salımnarın tülägänçe şirkätneñ baylığın tuñdırıp toru qararın aldı. Rusiä fedral salım xezmätläre başta Yukostan 2meñençe yıl öçen 3million 400meñ dollar salım taläp itkän ide. Xäzer bu ike märtäbä arttırıldı häm 6million 800 meñ dollar şirkätneñ 2001nçe yıldağı salım burıçı dip äytelde .Şuşı qarardan soñ bügen irtän YUKOS xissäläre bäyäsen nıq yuğalttı.


text:
Qazanda irlärgä eş kübräk täqdim itälär
Tatarstanda, Rusiäneñ başqa töbäklärennän ayırmalı bularaq, eşsezlek mäs’äläse alay kisken tormıy. Härxäldä, räsmi mäğlümätlärgä qarağanda. 1 sentäbergä, mäsälän Qazanda, eşli alırlıq xalıqnıñ nibarı 1 protsentqa yaqını ğına räsmi räweştä eşsez bularaq terkälgän. Bu 5 meñnän az ğına artıq keşe digän süz. Şulay da, eşkä urnaşu, yaxşı xezmät xaqlı urın tabu küplär öçen aktual’. Qazanda bigräk tä. Şuña da, şähärneñ Mäşğüllek üzäge oyıştıra torğan Vakansiälär yärminkäse keşelärne haman da küplär cälep itä.
Bu yulı niçek bulğan soñ, Vakansiälär yärminkäseneñ näticäläre nindi? Şuşı xaqta bez Qazannıñ Mäşğüllek üzäge belgeçe Ence Zakirovadan soraştıq.
Bu yulı bez oyıştırğan yärminkägä 4 meñgä yaqın keşe kilde. Alar öçen bez 10 meñnän artıq vakansiä täqdim ittek. Kilüçelär arasında ğädättägeçä xatın-qızlar kübräk. Läkin eş urının kübräk irlärgä täqdim itälär. Bu yulı vakansiälärneñ yaqınça 70 protsentı eşçe hönärläre ide. Xäzer nigezdä slesar’, santexnik, saqçı, tözüçelär kiräk. Şulay uq az xezmät xaqı alıp eşli torğan uqıtuçı, tärbiäçelär dä taläp iteläBu Qazannıñ Mäşğüllek üzäge belgeçe Ence Zakirova fikerläre ide.
Gölnaz İlgizär


text:
Yevropa Komissiäse Rusiä belän söyläşülärdä Mari-El mäs''äläsen kütärep çıqtı
Yevropa Komissiäse Mari El respublikasında politik oppozitsiäsneñ ezärlkelänüenä borçılu belderde. Leonid Markelov prezident itep yañadan saylanğannan soñ oppozitsiä väkillären häm jurnalistlarnı qıynau vaqiğäläre buldı. Oppozitsiä nigezdä marilärdän tora . Uzğan Sişämbedä Yevropa Berlege bu mäsäläne Russiä belän keşe xoquqlarına bağışlağan ciında kütärep çıqtı häm Mäskävdän cavap kötä.
Audio
"Yevropa Berlege bu vazğiätkä borçıla häm Russiä belän keşe xoquqlarına bağışlanğan kiñäşmäne bu mäsäläne kütärep çığu öçen faydalandı. Rus partnerlarıbız belän bu mäsäläne tikşerdek."
Soñğı aylarda oppozitsiä väkillären häm jurnalistlarnı qıynau turında xäbärlär kilep tordı. Radiobıznıñ xäbärçese Elena Rogaçova da, 7-nçe ğinvarda andıy höcümneñ qorbanı buldı. Älegä höcüm itüçelärneñ berse dä totılmadı. Ezärlekläv dulqını respublika prezidentı Leonid Markelov yañadan saylanğannan soñ başlandı. Markelov saylaularda xärämläşüdä ğäyeplänä. Xakimiätlär Markelovqa qarşı tauış birelgän urınnarda cirle Mari räsmilären häm uqıtuçılarnı eştän qudı. Marilär häm şulay uq başqa ugro-fin azçılığı Russiä prezidentı Putinneñ administrativ üzgäreşlär kertü planın da tänqitlilär. Bu Russiädä milli aftonomiälärne beterügä kiteräçäk digän borçılu bar. İsemenenñ äytelen telämägän Yevropa Berlege räsmise Russiädä milli azçılıqlar mäsäläse täfsille tikşerelmäde , berlek bu xaqta räsmi möräcäğät yasau, Mäskävdän vazğiätne açıqlaunı sorau belän genä çiklände dip belderde. Möräcäğättä ike milli azçılıqnıñ xäle mäxsus telgä alınğan. Alar Ugro-fin xalıqları häm nigezdä Krasnodarda yäşävçe Mesxet törekläre. Mesxetlär İkençe Dönya suğışında Stalin tarafınan görcstannan quıp çığarılğan idelär. Alarğa AQŞqa küçep kitü tüqdime bar. Ugro-fin xalıqları häm Mari-El mäsäläseneñ köntärtibenä kertelüe öçen , Estoniä häm Finländiä basım yasağannar dip belderelä. Komissiä süzçese Udwin Yevropa Berlege bu mäsäläne küzätüen dävam itäçäk dip belderde.
Audio
"Russiä partnerlarıbız belän oçraşularıbız bulaçaq häm borçıluıbıznı kütärep çığuğa mömkilek biräçäk. Monı kem kütäräçäk dip xäzerdän ük qätği räveştä äytä almıym. Läkin, bez borçılğan mäsäläne kütärep çıqtıq häm ul onıtılmayaçaq."
Läkin, Yevropa Berlege belän Russiä arasında keşe xoquqlarına bağışlağan eşçe törkemeneñ kiläse oçraşuı İjül belän Dikäber ayları arasında ğına bulaçaq. Ul vaqıtta Yevropa berelegeneñ prezidentlığı Britaniädä bulaçaq. Älegä Finlandiä häm Estoniä mätbuğatında Mari Eldäge xällär kiñ yaqtırtıla. 22-nçe fävraldä Finlandiäneñ iñ ere gazetası Helsingin Sanomatta Mari xalqın yaqlap yazılğan açıq xat basılıp çıqtı. Aña imza itüçelär arasında Estoniäneñ elekke prezidentı Lennart Meri häm Fin parlamentınıñ eleke süzçese Riitta Ousukainen xanım da bar.
Färit İdelle, Praga.


text: Aldan xäbär itmiçä bügen Ğiraqqa AQŞ däwlät sekretare Condoleezza Rice kilde. Rice başqaladan 350 çaqrımdağı Arbil şähärenä kilde, soñınnan boralaq belän Säläheddin şähärenä yul tottı. Anda ul kördlär yulbaşçısı Massud Barzani belän oçraştı. Şulay uq Ricenıñ bügen premyer-ministr İbrahim Jaafari, prezident Jalal Talabani, yaña saqlanu häm eçke eşlär ministrları belän oçraşuı qaralğan. Arbildä bulğanda, Rice, ğısyançılar belän eş itkändä ber genä yul – köräş yulı, dide: "Terrorçılar ber ğayepsez Ğiraq keşelären üterä. Häm Ğiraq citäkçelege niçek tä bulsa moña çik quyarğa telider, dip uylıym. Ğayepsez keşelärne üterüçelär belän eş itkändä ber genä yul bulırğa mömkin, ul da bulsa – alarğa qarşı suğış" dide Rice.


text:
Mintimer Şäymiev “Svoboda” radiosınıñ “Litsom k litsu” tapşıruınıñ sorawlarına cawap birde
Sişämbe könne Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev Mäskäw buldı. Ul anda Rusiä prezidentı qarşındağı federativ mönäsäbätlär häm cirle üzidarä mäs’äläläre buyınça komissiä utırışında qatnaştı. Dmitriy Kozak citäkçelegendä uzğan älege cıyılışta süz törle Rusiä qanunnarı proyektları xaqında, alarnıñ federativ mönäsäbätlär häm cirle üzidarägä tä’sire turında bardı. Utırışta Mintimer Şäymiev tä çığış yasadı. Tatarstan prezidentı wäkälätlärne büleşü waqıtında här töbäkneñ üzençälegen istä totarğa kiräk, dip belderde. 11nçe fevral’ könne Mintimer Şäymiev Qazan kremlendä jurnalistlar belän oçraştı. Oçraşuda Svoboda radiosı xäbärçese Mixail Sokolov, Bloomberg agentlığınıñ Mäskäw bülege mödire Vladimir Todres, Azatlıq radiosınıñ Qazan byurosı citäkçese Rimzil Wäliev qatnaştılar. Andağı söyläşüne Svoboda radiosınıñ yäkşämbe könne efirğa çığa torğan Litsom k litsu: lider otveçaet na voprosı tapşıruında işetep bulaçaq. Bu oçraşuda sorawlar bik küp buldı. Läkin söyläşüneñ töp teması bulıp Tatarstan belän federal xakimiätlär arasında tözelgän wäkälätlärne büleşü xaqında kileşü tordı. Şunısın da äytergä kiräk, Mintimer Şäymiev qatnaşlığındağı tapşıru 15 fevral’dä, älege kileşü imzalanğanğa näq 10 yıl tulğan könne, köndezge säğät 2dä efirğa çığaçaq. Azatlıq radiosı sorawlarınıñ berse dä şuşı mäsälägä bağışlanğan ide. Şäymievqa mart ayında Rusiä prezidentın saylağannan soñ, federalizmğa mönäsäbät nindi bulır, Federatsiäne ni kötä, digän soraw birelde. Şuşı uq mäs’älä belän Vladimir Todres ta qızıqsındı. Anıñ fikerençä, Putin, häm ğomumän Rusiä xakimiäte, Federatsiä häm demokratiä eşlärendä qatı qullı säyäsätne xup kürälär. Şäymievnıñ cawabında menä şundıy süzlär dä bar ide.
Rusiä federativ il bulıp qına üseş alırğa mömkin. Ul şul yuldan – federativ xökümät häm grajdanlıq cämğiäten tözü yulınnan bara da. Bu bik awır yul, älbättä. Rusiä öçen unitar il bulıp kitü yulı ciñelräk tä. Läkin anıñ başqa çarası yuq. Çönki soñğı yıllarda yaña buın üsep citte. Alar inde Rusäneñ unitar däwlätkä äylänüenä riza bulmayaçaqlar
Şulay uq, Mintimer Şäymievtan, sez kiläçäk Tatarstan prezidentı saylawlarında qatnaşaçaqsızmı, dip tä qızıqsındılar. Bu sorawğa ul, älegä tögäl äytä almıym, läkin 70 yäşlek prezident buluın telämäs idem min, dip cawap birde. Şulay uq respublikanıñ neft alu häm eşkärtü tarmağındağı xällär turında da söyläşü buldı. Qalğannar cawaplar belän sez yäkşämbe könne, köndezge säğät ikedä, Svobodanıñ Litsom k litsu tapşırunda tanışa alasız.
Gölnaz İlgizär


text:
Kalifoniälelär ştat gubernatın almaştıru häm yaña gubernator saylaw öçen tawış birä
Bügen Kaliforniälelär ştat gubernatorı Gray Davisnı wazıyfasınnan töşerü häm anıñ urınına yaña gubernator saylaw öçen tawış birä. Bu saylawlarda barlığı 135 namzät qatnaşa. Davis äle ber yıl çaması elek kenä ikençe möddätkä, 4 yılğa gubernator itep saylanğan ide. Ämma anıñ demokratik partiäse äğzaları Davisnıñ möhim mäs''älälärdä kompromissqa baruı belän kileşmi. Fiker beleşü näticälärenä qarağanda, ägär dä Davis wazıyfasınnan töşerelsä anıñ urınına muskul qapçığı bularaq mäğlüm, kino yoldızı Arnold Schwarzenegger saylanırğa mömkin.
Bu turıdağı bäxäslär Kaliforniädäge saylawlarnıñ üzäk temasıa äwerelep, Davisnı almaştıruğa säbäp buluçı töp mäs''äläne, iqtisad häm finans problemaların külägädä qaldırdı.
Çönki Davis çorında kaliforniälelär elektr utına qıtlıq kiçerä başladı, annan soñ özleksez elektr utı öçen bäyälär kütärelde. Kompyüter iqtisadınıñ cimerelüe näticäsendä distälärçä meñ kaliforniäle eşsez qaldı. Näticädä salım cıyu kimep ştatnıñ büdjet defitsitı 38 milliard dollarğa citte. Saylaw aldı köräşendä bu mäs''älälär onıtılıp, Schwarzeneggerğa qarşı çığarılğan ğäyepläwlär tiräsendä süz qaynıy. Jurnalistlarnı da küpräk şuşı ğäyepläwlär qızıqsındıra. Atna axırında ul alarğa bolay dip cawap birde:
AUDİO: Min neçkäleklärgä kerep kitärgä telämim. Min barı tik sezgä şunı ğına äytä alam. Ni turında ğına yazmasınnar, natsilar mäs''äläsen, xatın qızlar mäs''äläsen, yäki minem eşne niçek alıp baruım mäs''äläsenme, yäki şundıy başqa berär mäs''äläneme kütärmäsennär, bolarnıñ barısı da min ciñep çığa almasın, Kaliforniä gubernatorı bula almasın öçen eşlänä.
Schwarzenegger ul interviewda Hitler turında närsä dä bulsa äytüemne xäterlämim di. Ul şulay uq xatıq-qızlarğa bäylänü turındağı qayber ğäyepläwlär yalğan dip belderde. Başqa oçraqlarğa kilgändä isä, ul xatın-qızlar belän beraz şayarğan buluı, ämma alarnı räncetüen añlamawı turında äytep cämäğätçelek aldında ğafu ütende.
Kino yoldızı bu mäs''älälärneñ ni öçen näq menä şuşı waqıtta kütärelüenä dä iğtibar yünältep, Davisnı xakimiättä qalu öçen yalğan kampaniäse oyıştıruda ğäyepläde.
Davis isä bü ğäyepläwlärgä üzeneñ qatnaşı buluın kire qağa. Ämma atna axırındağı çığışında ul bu ğäyeplärlärneñ qayberläre cinayät qılu turında dip üz köndäşeneñ abruyın töşerergä tırıştı:
AUDİO: Mäs''älä şuña qaytıp qala. Ğäyepläw beldergän älege 15 xatınnıñ häm alarnıñ ğailäläreneñ barısı da yalğan söylime? yäki Schwarzenegger döreslekne äytmime?
Bu bik citdi ğäyepläwlär. Ägär dä döres bulsa alar Schwarzeneggernıñ Kaliforniä gubernatorı bula aluı turında citdi sorawlar uyata dip näticä yasadı Davis.
Ämma säyäsi küzätüçelärne Schwarzeneggernıñ gubernator bula alu-almawınnan bigräk, saylap quyılğan räsmilärne wazıyfalarınnan töşerü saylawları ütkärü mömkinlege birüçe qanunnar kiräkme-yuqmı digän soraw borçıy. Uzğan ğasır başlarında ğämälgä kergän bu qanun moñarçı ällä ni qullanılmağan. Mondıy qanun başqa ştatlarda da bar. 1978-nçe yılda Ohayo ştatınıñ Klevelend şähäre merı bulğanda Dennis Kucinich şundıy saylawlarda wazıyfasın bik zur awırlıq belän genä saqlap qala alğan. Küzätüçelär bu qanun konstitutsiägä turı kilmi, alar fikerençä, konstitutsiä yazuçılar prezidentlar häm gubernatorlar parlamentta ipmeachment aşa ğına, anda da çinayät ğäyepläwläre nigezendä genä wazıyfalarınnan töşerelergä tieş dip isäplägän. Ä Davis isä bernindi cinayättä dä ğäyeplänmi.
Vircinia universitetındağı säyäsi analitik Larry Sabato äytüençä, prezidentlar häm gubernatorlarnı bolay da küp tikşerälär, bolar östenä alarnıñ wazıyfadan töşerü saylawları turında daimi borçıluı kiräkle närsä tügel.
Naif Aqmal, Praga.


text:
İzrailneñ diñgez buyındağı Eilat şähäre hawa alanına häm Yordaniäneñ Aqaba şähäre yarlarında torğan amerikan xärbi köymäsenä raketa atu öçen cawaplılıqnı üz ösytenä al-Qaida belän bäyläneştä torğan Abdulla Azzam brigadaları aldı. Bu xaqta internetta belderü çıqtı. Aqubada raketa amerikan köymäsenä eläkmäde, ämma ğiraqlılar häm mısırlılar totqan saqlağıçqa elägep ber yordanlı xärbine üterde. Eilat hawa alanına atılğan raketa da xädäfenä eläkmäde, hawa mäydanınnan çitkä töşte. İzraelneñ xörbi radiosı xäbär itüençä, Yordaniädän Katyuşa raketası atılğan.
İzrael saqlanu ministrı Şaul Mofaz, höcümnärne tikşerü eşendä İzrail häm Yordaniä xökümätläre xezmättäşlek itä, dip belderde.
Aqaba häm Eilat şähärläre ber bersenä qarşı, Qızıl diñgezneñ qultığı aşa 15 çaqrımda urnaşqan.