c: text/html

text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini, Ukraina halq deputatı Ahtem Çiygoz dekabrniñ 8-nde Kyivniñ merkezindeki Mustaqillik Meydanında «normand körüşüvi» arfesinde çıqışta bulunıp, işğal etilgen Qırımnıñ bir çoq sakini yarımada işğalden qurtarılacağına işana ve bunı bekley, dep ayttı.
«Qırım bizge işana, Qırım bizni bekley ve onı qurtaracağımıznı bekley. Yañı akimiyeti bunı añlamaq kerek. Beş yıl devam etken küreşte topraqlarımızda qora qoyulmasına ve topraqlarımıznıñ buzlatılmasına izin bermeycekmiz», – dedi Çiygoz.
Bazar künü Kyivde «Ze içün qırmızı çizgizler» şiarı altında aktsiya keçirildi.
Parijde olacaq «normand sammiti» arfesinde üç parlament fraktsiyasınıñ lideri bu afta ihtar aktsiyasına davet etti. Dekabrniñ 3-nde olar Ukraina prezidentine beyanatlarınen muracaat etti. Siyasetçiler, «Ukrainağa zarar ketirecek» beş «qırmızı çizgini» aydınlattı.
«Normand formatındaki» körüşüv dekabrniñ 9-nda Parijde ötkerilmeli. Böyle muzakereler soñki sefer 2016 senesi oktâbr ayında keçirilgen edi.
Volodımır Zelenskıy ve Vladimir Putin ilk sefer şahsen körüşecekler, daa evel tek telefonda laf etken ediler.
Ukraina prezidentiniñ bildirgenine köre, «norman dördü» memleketleriniñ liderleri esirlerniñ qaytuvı, ateş toqtatıluvı, Ukraina-Rusiye sıñırınıñ kontroli ve Donbastaki saylavlarnı muzakere etecekler.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Zelenskıynı Qırım mevzusını «normand formatındaki» körüşüvde kötermesine çağırdı.
Dekabrniñ 2-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Putin Qırımnıñ aitlik meselesini Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile muzakere etmeycek, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tünevin Qırımda sekiz yañı koronavirus hastası qayd etildi. Bütün olar epidemiologik tahqiqat ve laborator skriningi neticesinde qayd etildi. Hastalar yuqunç hastahanelerine alındı, dep bildirdi Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçı muavini Dmitriy Krutikovnıñ Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında bildirgenine köre, hastalarnıñ episi Aqmescittedir, episi de evel hastalrnen alâqada bulundı.
Umumen Qırımda 413 koronavirus hastası qayd etildi. 29-ı çetelden keldi, 74-ü – qomşu Rusiyeden. 297 insan tüzeldi. 12 COVID-19 hastası vefat etti. Aqyarda koronavirus qırğınlığı başlağanından berli 171 kişi hastalandı, üç insan vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rejisser Säbit Qŭrmanbekovtiñ «Oralman» filminde bastı röldi somdağan akter Dulığa Aqmolda 5 – 11 qırküyek aralığında Tatarstanda ötken XIII Halıqaralıq mŭsılmandar kinosı festivalinde «Üzdik er adam röli» jüldesimen marapattaldı, dep jazadı janaliq.kz.
–Tolıqmetrajdı kartinalarda somdağan rölderim işindegi bŭl alğaşqı jeñisim, öte quanıştımın. Bŭl tek meniñ ğana tabısım emes, rejisser Säbit Qŭrmanbekovtıñ, operator Mars Umarovtıñ, qoyuşı suretşi, kompozitordıñ, sonımen qatar barlıq tüsiru tobınıñ eñbegi. Olardıñ barlığına alğısımdı bildire otırıp, osı jeñispen qŭttıqtaymın,
– dedi akter Dulığa Aqmolda.
Qazaqstan Respublikası Mädeniet jäne sport ministrliginiñ tapsırısı boyınşa Ş.Aymanov atındağı «Qazaqfilm» kinostudiyası tüsirgen atalmış film osı festivaldiñ negizgi bayqauında 10 tolıqmetrajdı kartinamen baq sınadı. Jalpı festivalge qatısuğa 61 elden 782 film ŭsınıs tastağan.
Ayta ketsek, festivaldiñ «Üzdik film» jüldesin türik rejisseri Mŭstafa Qaranıñ «Kalandra ızğarı» filmi, al «Üzdik rejisser» jüldesin ündi rejisseri Mangeş Djoşi («Djoşi jonuşı» filmi üşin) ielendi. Reseydiñ eki kartinası da jüldeli orındardan körindi – «Amun» filmi «Üzdik stsenariy» jüldesimen marapattalsa, «Sofiçka» filminiñ operatorı Ayrat YAmilov üzdik operator atandı. Al «Üzdik äyel adam röli» jüldesi «Äyel küni» filminiñ üş aktrisasına bŭyırdı.
Atalmış halıqaralıq mŭsılmandar kinosı festivali – 2005 jıldan beri Tatarstanda ötkizilip kele jatqan Reseydiñ iri kinofestivalderdiñ biri. Festival ŭyımdastıruşılarınıñ aytuınşa, bŭl kinoforumnıñ maqsatı – mŭsılman elderdiñ filmderin ülken ekranğa şığarıp, dini ğana emes, adami qŭndılıqtardı da däripteu, ŭltaralıq dialog qalıptastıru.
Esteriñizge sala ketsek, «Oralman» körkem filmi osı jıldıñ basında İrannıñ astanası Tegeranda ötken 35 – Halıqaralıq Fadjr kinofestivalinde Bas jüldeni, sonımen qatar XIII Halıqaralıq «Euraziya» kinofestivalinde Bas jüldesin jeñip alğan bolatın.
«Oralman» körkem filmi 15 qırküyekten bastap elimizde prokatqa şığadı.
Erkin QALDAN, janaliq.kz


text:
Frenkistan politsiyası üçünci kün Charlie Hebdo satirik mecmuasınıñ muarririyetine ücüm etkeninde qabaatlanğan ağa qardaş Şerif ve Said Kuaşilerni qıdırmağa devam ete.
Politsiya hadimleriniñ ğayreti şimdi Frenkistannıñ şimaliy-ğarbında olğan Pikardiyada toplanılğandır, mında eki qaabatlı şahıs yaqarlıq stantsiyasını çaypap ketken edi, haber ete Radio Svoboda.
Mecmua ofisinde çarşenbe künü 12 insan atış qurbanı oldı, olardan 8 jurnalist ve ekisi – politsiya hadimi. Daa 11 insan yaralandı, dörtü şimdi ağır vaziyette buluna.
Taqiqatnıñ bildirgeni kibi, Kuaşiler islâm boyevikleri olıp, Charlie Hebdo mecmuasından Muhammed Peyğamberge etken karikaturalar içün intiqam alğanlar.
Şerif ve Said Kuaşi pariste dünyağa keldiler. Ana-babası – Cezairden çıqqanlar. 2008 senesi şimdi 32 yaşında olğan Şerif boyeviklerniñ İrakqa yollanuvına alâqası olğanı içün üç yıllıq apis cezasına oğradı.
Frenkistanda yanvar 8 künü milliy matem künü olaraq ilân etildi, ücüm qurbanlarnıñ hatırasına çeşit numayışlarnıñ keçirilmesi devam ete.
Yanvar 9 künü Paris Şurasınıñ mahsus toplaşuvında Charlie Hebdoğa şeerniñ itibarlı vatandaşı statusını bermek kibi mesele baqılacaq.


text:
Aqmescit
Aqmescit (ukraince CiMфepoпoлb, rusça CиMфepoпoлb) – merkeziy Qırımda Salğır özeni boyunda bulunğan bir şeerdir, Qırımnıñ paytahtı.
Rus ve başqa yabancı tillerinde yunan tilinden alınma "Simferopol" adı (eski yunanca ἡ Euuφepoύπoλις, /hē sümferúpolis/ - “umumiy fayda şeeri”) qullanıla.
CoğrafiyaDeñiştir
Bulunğan yeriDeñiştir
Qırımnıñ Tış ve İçeri dağ sıraları arasındaki vadiy Salğır özeniniñ deresi ile çatışuvı neticesinde asıl olunğan yılğada buluna. Şeerniñ yanındaki özende Aqmescit suv anbarı meydanğa ketirildi.
İklimDeñiştir
İklimi yarım quru, issidir, yımşaq qış ile. Yanvarniñ orta arareti +0,4 °C, iyülniñ orta arareti +23,3 °C. Yağanaqlarnıñ orta yıllıq derecesi 509 mm, yılnıñ küneşli saatlarnıñ orta miqdarı 2469. Qış avanıñ de yımşaması, de suvuması ile dekabrniñ 29-ından fevralniñ 25-inece devam ete.
Evelki adiselerDeñiştir
Zemaneviy Aqmescitniñ topraqlarında insannıñ ilk yerleşmeleri daa qadimiy devirlerde peyda oldı. Şeerniñ seleflerinden eñ bellisi milâttan evel III asırda meydanğa kelgen ve tahminen hunnular tarafından viran olunğan skit devletiniñ paytahtı Neapolistir. Neapolisniñ viranesini Salğırnıñ sol yalısındaki Petrovskaya Balka (ПeTpoBckaя Бaлka) adlı yerde körmek mümkün.
Qıpçaq qabileleri ve Altın Ordu devrinde bu ortalıqta Kermençik adlı qasaba bar edi.
TarihDeñiştir
Aqmescit şeeri I Meñli Geray saltanatı vaqtında qurulğan. Bugünki şeerniñ eñ eski binası 1508 s. qurulğan Kebir Camidir. Qırım Hanlığı devrinde Aqmescit qalğanıñ bulunğan mekânı edi. Qalğanıñ sarayı şimdiki Salgirka (Caлrиpka) adlı parkta buluna edi. O vaqıt qurulğan maallelerge Eski şeer (CTapый Гopoд) deyler. Bu yer qararnen Lenin, Sevastopolskaya, Krılov, Krasnoarmeyskaya adlı soqaqlarnen sıñırlana. Eski şeer şarq şeerlerine has yerleşüvnen, tar ve qıyış soqaqlarnen ayırılmaqta.
Qırım Rusiye İmperiyasınıñ eline keçkenden soñ Tavriya guberniyası (vilâyeti) meydanğa ketirildi. Guberniya merkeziniñ temelini Aqmescitte qoymaq qarar etildi. 1784 senesi Grigoriy Potömkinniñ reberligi altında bu yerde memuriy ve mesken binalarniñ, hristian ibadethaneniñ qurucılığı başlandı. Terkibine em Aqmescitni, em de yañı qurulğan maallelerni kirsetken şeerge Simferopol adı berildi. Yunancadan Simferopol ‘fayda şeeri’ tercime etile. O vaqtından bugüngece Simferopol Qırımnıñ memuriyet merkezidir.
Rusiyedeki Vatandaşlıq cenki vaqtında Aqmescitte biri-birini tez deñiştirgen ükümetler yerleşe ediler. Cenkniñ bitmesinen ise şeer Qırım Muhtar Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetiniñ paytahtı oldı. 1941-1944 seneleri Aqmescit natsistlerniñ istilâsını ve qırımtatar halqnıñ sürgün etilüvini başından keçirdi. 1945 senesi cumhuriyetiniñ yoq olunuvınen Rusiye Şuralar Federativ Sotsialistik Cumhuriyetiniñ terkibine kirgen Qırım vilâyetiniñ merkezi oldı. 1954 senesi Qırım vilâyeti Ukraina Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetiniñ terkibine kirsetildi. 1991 senesi cumhuriyetniñ yañıdan tiklenüvinen şeerge kene paytaht mertebesi qaytarıldı.
Eali sayısınıñ dinamikasıDeñiştir
İqtisatDeñiştir
Aqmescit – müim sanayı merkezidir. Maşna qurucılıq, aş ve yengil sanayı esas saalarıdır. Şeerde qararnen 70 müessise bardır. Olar arasında "Foton" televizion zavodı, "Pnevmatika", "Santehprom" adlı zavodlar, "Fiolent" maişiy tehnika zavodı, konserva zavodları, tiküv fabrikaları ve ilâhre.
NaqliyatDeñiştir
Aqmescit Qırımnıñ müim naqliy qavuşağıdır. Cumhuriyetniñ tış dünya ile alâqa vastalarınıñ çoqusı Aqmescitten keçeler. Şeerde demiryol vokzalı, avtovokzal, 3 avtostanstiya, 2 ava limanı (birisi halqara, digeri maalliy) bardır. Aqmescit, Aluşta ve Yalta arasında dünyada eñ uzun (96,5 km) trolleybus yolu bar.
Tasil ve ilimDeñiştir
Qırımnıñ aliy oquv yurtlarınıñ ekseriyeti Aqmescitte buluna. Olarnıñ sırasında cumhuriyetniñ baş universiteti – V.N. Vernadskiy adında Tavriya Milliy universitetidir. Diqqata lâyıq universitetlerden Agrar universiteti, Tibbiyet universiteti, Müendislik ve pedagogika universiteti, Tabiat qoruv ve kurort qurucılığınıñ milliy akademiyasını añmaq lâzim. Şeerde 12 orta mahsus oquv yurtu, 37 ihtisasiy oquv yurtu, Qırım ve Ukraina İlimler Akademiyasınıñ ilmiy-araştırma institutları buluna.
MedeniyetDeñiştir
Aqmescitte ülkeşınaslıq, etnografik ve bediiy müzeyleri, Gorkiy adında Rus akademik dramatik teatri, Qırımtatar akademik muzıka ve drama teatri, qoqla teatri, filarmoniya, tsirk bar.
Mahsus itibarğa lâyıq yerlerDeñiştir
Qırımnıñ başqa şeerleriniñ çoqusına baqqanda, Aqmescitte ayrı diqqatqa lâyıq yerler, mimariy abideler çoq degil. Şeerde Ulu Vatan cenkiniñ qaramanlarına, medeniyet ve sanat erbaplarına qoyulğan eykeller, 1944 sene sürgünliginiñ qurbanlarına memorial bardır. Mimarlıq abidelerinden Aqmescitniñ saqlanılıp qalğan binalardan eñ eskisi, 1508 senesi qurulğan Kebir Cami ve Mihail Vorontsovnıñ sarayı ayırılıp turmaqtalar. Şeerniñ belli mimariy abidesi olğan Neapolniñ viranesi şimdi ğayet harap olundı.
Qırımtatar Milliy MeclisiDeñiştir
Qırımtatar halqını temsil etken yuqarı vekaletli tek organı Qırımtatar Milliy Meclisniñ bulunğan yeri de Aqmescittir. Meclis, öz çalışmaları aqqında Qurultayğa esap bermekte olıp, Qurultay qararları, mezkür nizamname, milletlerarası uquq normaları ve bu normalarğa uyğan Ukraina qanunçılıq qararları esasında iş köre.
Şeerde doğğan qırımtatarlarDeñiştir
BağlantılarDeñiştir
AtıflarDeñiştir
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ http://crimea.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/crimea/resources/4119070044d694969630bede4cdebdf4/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0+01-01-2018.pdf
- ↑ 26. ЧиcлeHHocTb пocToяHHoro HaceлeHия Poccийckoй Фeдepaции пo MyHиципaлbHыM oбpaзoBaHияM Ha 1 яHBapя 2018 roдa — (untranslated).


text:
Bunı parlamentniñ matbuat hızmeti bildire.
İoffeniñ bu sözleri qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ keleyatqan etnik temizlevler aqqında laflarına cevap oldı.
«Yarımadada azırlanğan etnik temizlevler aqqında beyanat provokatsiyadır. Qırım adım-adım medeniy yaşayışqa qayta. Niayet, mında nizam, istiqrar, müsbet neticeler peyda olıp başladı», – dedi o.
Bu arada «spiker birinci muavininiñ» fikirince, Cemilevniñ aytqanları onıñ semetdeşleri – qırımtatarlarnıñ maddiy vaziyetine menfiy tesir etecek.
«Qırımtatarlar kurort mevsimine azırlana. Emek bazarı böyle bölündi ki, olar aynı bu müddet içinde kâr qazanalar. Yamanlıq etkenler böyle bir vaziyette onı daa beter eteler. Tekrarlayım, olarnıñ niyetleri – yamanlıqtır. Bunı añlamaq ve doğru qıymet kesmek kerek», – dedi İoffe.


text:
Ukraina Haber siyaseti Nazirligi öz faaliyeti esabatında Qırımnıñ haber destegi ve onıñ er bir qıtanı qaplaycağı aqqında hatırlattı.
Bunı Ukraina Haber siyaseti Naziri Yuriy Stets Kiyevde mayıs 5 künü keçirilgen brifingde bildirdi.
Nazir aytqanı kibi, içtimaiy kampaniya bütün dünya boyunca keçirilecek, devamı Almaniya, Avstriya, Portugaliya, Çehiya, Litvaniya, Büyük Britaniya, AQŞ, Kanada ve diger memleketlerde olacaqtır.
«Ukrainanıñ mustaqilligi zamanından – er bir qıtanı, Antarktidadan ğayrı, qaplaycaq yekâne kampaniya olacaqtır», – dey Stets.
Evel bildirilgeni kibi, Ukraina Haber siyaseti Nazirligi «Qırım – Ukrainadır» içtimaiy kampaniyanı amelge keçirgen edi.


text:
Qırımda Yarımadanıñ faşist basqıncılarından azat etüv Kününe ve Ğalebe Kününe bağışlanğan tedbirler başlandı.
Rusiye nezareti altında olğan Qırım ükümetiniñ Medeniyet nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, aktsiyalar Ermeni Bazarda başlandı ve aprel 18-ne qadar çeşit regionlarda devam etecek.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, bu sene umumqırım vatanperver aktsiyasınıñ yañılığı «Ğalebe Treni» olacaq.
«Altı vagondan ibaret olacaq «Ğalebe Treniniñ» kelmesi bir yañılıq olacaq, vagonlarnıñ birinde Ulu Vatan cenkiniñ retro-müzeyi yerleşecek», – denile beyanatta.
Bundan da ğayrı, aktsiya çerçivesinde yarımadada avto yürüşleri keçirilecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescitte koronavirus hastası elâk oldı. Bunı Qırım Sağlıq nazirligi bildire.
"Aqmescitniñ 7-nci şeer hastahanesinde COVIDnen bağlı olmağan keskin miy qan dönüminiñ bozulması ile ağır alda reanimatsiyada olğan hasta vefat etti", - yaza Qırım sağlı naziriniñ müavini Anton Lâskovskiyge atıf etip "Krıminform" matbuatı.
Umumen, akimiyetniñ malümatına köre, COVID-19-dan 25 adam vefat etti.
Daa evel, Qırımda tünevin yedi yañı koronavirus adisesi qayd etilgeni bildirildi.
Akimiyetniñ malümatına köre, umumen Qırımda şimdilik 638 COVID-19 adisesi qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Moskvanıñ Lefortovo mahkemesi iyülniñ 17-nde bıltır noyabr ayında Qırım yalısında Rusiye tarafından zapt etilgen ukrainalı deñizcilerniñ dördünci gruppası – Roman Mokrâk, Andrey Oprısko, Vladimir Tereşçenko, Sergey Tsıbizov, Andrey Şevçenkonıñ apis müddetini oktâbrniñ soñuna qadar uzattı. Bu aqta rusiyeli advokat Nikolay Polozov haber ete. Böylece, 24 ukrainalı deñizciniñ apis müddeti uzatıldı.
Andrey Artemenko, Andrey Eyder ve Vasiliy Soroka oktâbrniñ 26-na qadar, qalğanlarnı 24-ne qadar nezaret altında qalacaq.
Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, keçken sene noyabr ayında Qırımda sıñırlav tedbiri tayin etilgende yaralılarnıñ mahkemesi keççe keçirilgen edi, şu sebepten kün farqı bar.
Dört mahkeme oturışuvı prokurorlarnıñ muracaatı ile qapalı şekilde oldı.
Dört oturışuvda da imayeniñ BM deñiz uquqı halqara mahkemesiniñ ferman kopiyalarını qoşuv muracaatları red etildi. Vesiqağa binaen, ukrainalı esir deñizciler acele azat etilmeli, dedi Polozov.
İmaye, iyülniñ 17-nde ukrainalı deñizcilerniñ apis müddetini uzatqan mahkeme qararlarını şikâyet etmege azırlana.
Ukraina ve Rusiye ombudsmenleri Lüdmila Denisova ve Tatyana Moskalkova iyülniñ 16-nda Moskvada keçirilgen körüşüvde eki memleketniñ SİZO ve apishanelerinde bulunğan ukrainalı ve rusiyelilerniñ cedvellerini deñişti. Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi 150 davadan ibaret cedvelni berdi.
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Odessadaki Kulikovo pole meydanı yanında bir insan elâk oldı. Bunı Odessa vilâyeti politsiyasınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Bu vaqianıñ bütün sebeplerini ögrenüv neticesinde 37 yaşındaki aqay kişi yaramay olğanı ve o esini coyğanı aqqında malümat belgilendi. Ekimler insanğa yardım etmege tırıştı, amma bütün ğayretler muvafaqiyetsiz oldı. Tıbbiy yardım hadimleri vatandaşnıñ ölgenini qayd etti», – dep bildire Azatlıq Radiosı matbuat hızmetiniñ malümatını.
Politsiyada qayd etkenlerine köre, vefat etken insannıñ ölümi sebebini ögrenmek içün onıñ cesedini mahkeme-tıbbiy taqiqatqa yolladılar.
Odessadaki Kulikovo pole meydanında mayıs 2-de saat 14:00 aktsiyanıñ keçirilmesi planlaştırılğan edi. Aktsiya 2014 senesi mayıs 2-de yüz bergen kütleviy nizamsızlıq vaqialarınıñ qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan. Amma merasim alâ daa başlanmadı, çünki uquq qoruyıclar havflı maddelerni qıdıruv boyunca teşkermeler devam etkeni sebebinden insanlarnı Kulikovo pole meydanına yibermeyler.
Mayıs 2-de saba Kulikovo pole meydanında «bomba bar olğanı» aqqında malümat peyda oldı. Adamlar meydan yanında toplaşa, çiçeklerni qoya.
Bugün Odessadaki Külikovo pole meydanında 2014 senesi mayıs 2-de yüz bergen facialı vaqialarnıñ bir yıllığınen bağlı aktsiyalarnıñ keçirilmesi planlaştırılğan.
2014 senesi mayıs 2-de Odessa merkezinde futbol mühlisleri ve ukrain quvetleriniñ marşına Rusiye tarafını tutqan faaller silânen ucum etti. Marşnıñ altı iştirakçisi öldürildi. Bundan soñ Ukraina tarafını tutqanlar yañı numayışnı teşkil etti ve Kulikovo pole meydanına yol aldılar, o yerde Rusşye tarafını tutqan faallerniñ çadır lageri buluna edi.
Rusiye tarafını tutqan faaller ve olarnıñ tarafdarları Zenaat birlikleri evinde saqlandı. Eki taraf bir birine yanıcı qarışmanen şişeler ata edi.
Binada yüz bergen yanğın neticesinde, binadan sekirmek ıntıluvlar ve Rusiye tarafdarları silâ qullanğanları sebebinden o yerde davanıñ eki tarafından daa 42 insan elâk oldı. Bunen beraber, o kün tahminen 200 insan yaralandı.


text:
Qırım.Aqiqat muhbiri, 2014 senesi fevralniñ 26-sında Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde yapılğan Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutuv mitingi boyunca «iş»niñ figurantlarından biri olğan Eskender Emirvaliyevniñ, Kremlniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Merkeziy rayon mahkemesi tarafından sorğulanğanını bildire.
Emirvaliyev, miting aqqında KHVden bilip, oña öz isteginen kelgenini söyledi. O, iç kimseden talimat almayıp, bu yolnen «qanuniy tarzda öz fikrini ifade etmek ve Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq» istegenini qayd etti.
Mitingniñ ötkerilmesi esnasında «iş»niñ figurantı yalıñız yaşağan qasabasında qomşusı olğan Mustafa Degermencinen tanış edi. Qırımtatar Milliy Meclisine iç bir alâqası yoq.
Emirvaliyev, mitingge kelir kelmez, «iş» boyunca zarar körgen Andrey Şlâgin ile aralarında öz-özünden turmuş çatışmasınıñ başlağanını tasdiqlap, çatışmanıñ tafsilâtlarını hatırlamağanını söyledi.
Onıñ aytqanına köre, o, özüne ve diger muhakeme etilgenlerge qarşı ifadelerini, oña mahkeme tarafından tayin etilgen advokatnıñ tazyıqı altında berdi.
Emirvaliyev mahkemede: «Advokat hanım, tahqiqatçınıñ bütün aytqanları ile razılaşıp, menim vaziyetimni daa beter alğa ketirmekten başqa bir şey yapmadı. O maña: «Videoda özüñni köresiñmi? İşte bunı qabul et, er şey yahşı olur», dey edi», – dep bildirdi.
Buña baqmadan prokuror, ifadelerinde «muim zıddiyetler» olğanına sıltap, tahqiqatçı tarafından Emirveliyevniñ sorğulanması protokolınıñ ilân etilmesini tiledi. İşniñ beş figurantı ve advokatları, bu, Rusiyeniñ Cinaiy-protsessual kodeksi 75-nci maddesiniñ açıq bir bozuluvı olğanına diqqatnı celp etip, bir ağızdan buña qarşı çıqtılar.
Akem, qabatlayıcı tarafınıñ tilegini tasdiq etip, yazılı ifadelerni oqudı.
Dekabrniñ 12-sinde Aqmescitte mahkeme, «iş»niñ daa bir figurantı olğan Eskender Kantemirovnı ve dekabrniñ 14-nde Arsen Yunusovnı sorğuladı.
2015 senesinde bir grup qırımtatar faaliyetçilerge qarşı 2014 senesi fevralniñ 26-sında Qırım Yuqarı Radası binasınıñ divarları yanında Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingde iştirak etkenleri içün mahkeme başlandı. Olarnı kütleviy qarışıqlıqlarda iştirak etkenlerinde qabaatlaylar.
Daa soñra mahkeme «Fevral 26 işi»ni ekige ayırdı: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nabiyevniñ işinden ayırıldı.
Rusiye akimiyeti oktâbrniñ 25-nde Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umeriv ve Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Niçä un yıllardan birle däwam itkän Kördlär belän bäyle terrorizm qabat Törkiäneñ kön tärtibendä. Ütkän atna azağında Törkiäneñ könyaq könçığışında Kördlär yäşägän Şırnak şähäreneñ awıllarınıñ berendä terroristik xökem arqılı 12 sivil üterelde. Alar awız açu waqıtında minibus belän awıllarına qaytqanda PKK partizannarınıñ xökemgä duçar bulğannar. Gazetalar miniaftobus eçendägelärneñ ber öleşe saqçı ide dip yazsa da, avtobusta ber genä mıltıq tabılğan. Qısqası soñğı waqıtlarda PKK yä yullarğa minalar tözep, yä isä xärbi tözeleşlärgä qorallı xökem yasap ğäskärlärne üterü metodın qullana ide. Inde niçä yıllardan soñ berençe märtäbä sivilar şul xätle küp sanda üterelä. Säyer toyılsa da Körd partizan oyışması PKK üz Kördlären üterde.
Bu waqiğa säyäsi häm xärbi platformalarda diskussiälärneñ başlawına da yul açtı. Generlaştab başlığı armiä generalı Yaşar Büyükanıt, Xärbi Akademiädä uqu yılı başlanu uñayı belän yasağan çığışında, ”Terror oyışmasına terrorist dip äytälmägän, terror oyışması azğaların “qärdäşlärbez “dip atağan, Törek Qorallı Köçlärenä “separatist” digän isem quşqan ber qaraş belän qarşı qarşığa qaldıq” dip belderde. Büyükanıt şuşı süzläre belän Kördlärneñ Demoktarik Cämğiät Partiäseneñ (DCP) parlamentağı ağzası Sabahat Tuncelneñ “ Bezgä balalarığıznı terrorist dip iğlan itegez, sezne ul çaqta alardan ayırım dip qabul itiyek didelär. Mondıy ber täqdimne hiç ber Körd qabul itmäs” digän belderüwenä işarä itte.
Bu atnada 2-nçe Uktäberdä isä İzmirneñ Buca isemle rayonında 3,5 säğät ara belän ike bomba şartladı. Ber keşe ülde, ul mesken dä yaña ğına xärbi xezmäten tämamlap kire qaytqan ber yäş ide. 11 keşe dä törle däräcädä cäräxätlände, qayberäwlärneñ qulları yaki ayaqları quptı.
Tege yaqtan şuluq könne DCP-neñ liderı Ahmet Türk parlamentta jurnalistlarğa Generalştab başlığı Büyükanıttın üzlären tänqitlägän qatı süzlärenä çawap qaytarıp, “İmralı utrawında törmädä totılğan PKK citäkçese (Abdullah Öcalan) törle mädäniätlär häm ayırmalıqlar ber baylıq bularaq qabul itelsä, bolar qanuni garantiä astına alınsa, ike ay eçendä PKK-nı qoralların taşlarğa kündererbez” digän ide. Premiär Erdoğan da şul uq ruxta söyli. Läkin nigä qan ağızıluına qarap qına tora” dip belderde.
Oppozitsiädäge Millätçe Xäräkät Partiäse liderı Däwlät Bahçäli dä “xökümätne Amerikan dusların açulandırmas öçen ğäskärlärneñ şähit buluına, küpläp üterülärgä küz yoma, parlamenttağı DCP dä PPK-nıñ süzçelegen yasıy” digän qatı eçtäleqle tänqitlär yasadı. Bahçäli şuşı çığışında ayıruça Törek parlamentı Törek Qorallı Köçlärenä cik aşa xärbi operatsiä yasaw öçen xoquq birsen digän taläpne dä kütärde.
Mäğlüm PKK xärbi bazlarınıñ küpçelege Tönyaq Ğiraqta tora, läkin AQŞ-nıñ basımı säbäple TQK çikne ütep şuşı bazalarnı yuqqa çığarılmıy. Bu turıda häm Washington häm dä Bagdat belän kileşmäwçänlek xökem sörä. Premier Erdoğan bu atnada AQŞ-ta bulğan çaqta PKK partizannarınıñ qullarında AQŞ qoralları, xätta tanklar da bar” dip şikäyät beldersä dä, AQŞ tışqı eşlär ministerlıgı bu döres tügel dip şuşı däğväne kire qaqqan ide. Törkiädä Amerikannar bez PKK-qa qarşı dilär, läkin alarnı astırtın räweştä yaqlıylar digän faraz bik köçle.
İnde bu partizan suğışın dialog aşa çişep bula mı digän mäs’älä älegä kön tärtibenä mengäne yuq. Kiresençä ğäyepsez sivilär häm xärbi wazıyfasın ütägändä şähit töşkän yäş soldatlarnıñ sanı artqan sayın PKK-ğa näfrät üsä häm dialog öçen bik ömet kürenmi.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Açlıq
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Açlıq - sotsial bäla, afät. 2 töre mäğlüm:
- xalıq yäisä anıñ zur törkeme yäşäyeşen tä'min iterdäy külämdä aşarğa bulmaw (absolüt açlıq). Mäs'älän, Leningrad qamalışında, qayber Afrika illärendä. Tatarstanda andıy afät 1891 häm 1921-1922 yıllarda küzätelä.
- aşamlıqqa moxtaclıq, açlı-tuqlı can asraw, yäşäw öçen kiräkle rizıqnı ildä citärlek külämdäbulmawı. Mondıy açlıq 1907, 1911, 1920, 1922-1923yıllarda häm Böyek Watan suğışı waqıtında küzätelä.


text:
Rusiyeniñ Mariy El cumhuriyetindeki Sovet rayon mahkemesi Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Nuri Primovnı şartlı olaraq müddetinden evel azat etme meselesi baqılacaq mahkeme oturışuvını belgiledi. Bu aqta Primovnıñ advokatı Emil Kürbedinov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Mahkeme dekabrniñ 17-ne belgilendi.
2017 senesi sentâbr ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi üküm çıqarıp, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Aqyarlı Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovğa umumiy rejimli koloniyada beş yıl apis cezasını berdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Keriç keçitinde Qırım tarafından oktâbr 24 künü nevbette yuzden ziyade maşina tura.
Qırım boyunca Fevqulâde işler nazirliginiñ idaresi bildirgeni kibi, Keriç parom keçitiniñ meydançıqlarında 28 naqliyat vastası tura, olardan 8 – yengil, 20 – yük maşinası. «Kerç» ava limanı turağında 120 yük maşinası tura.
Krasnodar diyarı tarafından Qırımğa 35 maşina keçitni bekley, 10 – yengil, 25 – yük maşinası, 30 yük maşinası Slavânsk-na-Kubani meydançığında toplandı.
Fevqulâde işler nazirliginiñ idaresi bildirgenine binayen, Keriç parom keçitinde «Krım» limanı – «Kavka» limanı yolağında 5 avtomobil paromı yüre: «Pobeda», «Olimpiada», «Protoporus-4», «Krım», «Mayor Çapiçev».
Cuma künü Keriç boğazı rayonında ara-sıra bulutlı ava beklenile, yağmurnıñ yağması mümkün, şimaliy yel 6-11 m/s.


text:
Qırımtatarlarnı faşistlernen işbirlik tutqanlarında qabaatlağan ve olarnıñ sürgün etilmesini aqlağan qavğalı belli «Hatırlamağa rica ettiler» Şarqiy Qırım hatıra kitabı» kene de işğal etilgen Qırım territoriyasında tarqatıla.
Bu aqta «Krımskiy telegraf» neşrine bergen intervyusında onıñ müelliflerinden biri Vladimir Şirşov bildirdi.
«Yarımada Rusiyege qoşulğan ve bu yerde Meclis yoq etilgen soñ vaziyet deñişti, endi biz raat-raat kitabımıznı tarqata bilemiz. Lâkin, bizden keçirilmegen taqdimden hırsızlanğan nushalarnı yerli erbaplar, bilgenime ve añlağanıma köre, Qırımdan uzaqça ediye olaraq yollamağa tırışalar», ‒ dep bildirdi Şirşov.
Onıñ qayd etkenine köre, bir qaç kün evel «Sizni hatırlaymız» adlı kitapnıñ ekinci tom boyunca iş yekünlendi.
«Bu kitap «gidrogen bomba» olacaqtır ve Rusiye ve sabıq SSCB territoriyasında bu mevzu boyunca eñ aqiqiy kitap olacaqtır», ‒ dep ayttı Şirşov.
2013 senesi Qırımda bücet parasına «Hatırlamağa rica ettiler» Şarqiy Qırım hatıra kitabı» çıqarıldı, kitapta yarımadada milletlerara munasebetlerni kerginleştirgen ksenofobik fikirler aytıla.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına binaen, kitaplarnıñ erbaplarınıñ birinde qırımtatarlar Ekinci cian cenki vaqtında amama-aman episi duşman tarafına keçkeninde qabaatlana. Müellifler, efsaneviy qırımtatar istihbaratçısı Alime Abdennanovağa da «işğalcilerniñ yardımcısı» dep ayttı, o, çoq devat etken qıynavlardan soñ faşistler tarafından öldürildi. Abdennanova, qaramanlığı içün Qırmızı Sancaq nişanına nail oldı.
Kütleviy haber vastalarında malümat peyda olğan soñ, Qırımda narazılıq aktsiyası keçirildi, onıñ çerçivesinde iştirakçiler qavğalı kitapnı yoq etmege talap etti. Bundan soñ neşirniñ bütün tirajı yaqalandı.


text:
İyünniñ 11-nde Avropa insan aqları mahkemesi Qırımda silâ ve patlayıcı maddelerni saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca qarar çıqardı. Mahkeme onıñ hastahanege acele yatqızılmasını talap etti.
Bekirovnıñ advokatı İslâm Velilâyevniñ aytqanına köre, «bu qarar beklenmegen edi, amma bu vaziyette tamamen doğru ola».
«Men advokat olaraq bu qararnı Edem ağa Bekirovnıñ davası boyunca tahqiqatçığa ve İnsan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa yollaycam. Tahqiqatçı seslenmese, men mahkemege muracaat etmege mecbur olacam. Yarım yıldan berli advokatlar müvekkilimiz SİZOda öle, dep ayta. Ve er kün müim», – dep ayttı Qırım.Aqiqatqa advokat.
Edem Bekirovğa nisbeten qullanılğan Avropa insan aqları mahkemesi reglamentiniñ 39-ıncı qaidesine binaen, Rusiye akimiyeti onı apishanege ait olmağan hastahanege acele yatqızmağa mecbur.
Aqmescit mahkemesi Edem Bekirovnıñ apis cezasını daa eki ayğa uzattı. O, avgustnıñ 12-ne qadar SİZOda qalacaq.
Mayısnıñ 28-nde Bekirovnıñ advokatı İslâm Velilâyev müvekkilini Aqmescit SİZOsında ziyaret etip, sağlıq vaziyeti kritik fenalaşqanını bildirdi. Velilâyevniñ aytqanına köre, yürek, baş ağrıları, mide astı bezi problemleri, ayaqlarnıñ üyüşüvi, yüksek qan basımı ve yüksek qan şekerinden ğayrı, boğulmağa ve qannen öksürmege başladı.
Daa evel mayısta qırımtatar faali Edem Bekirov Aqmescitteki Semaşko hastahanesine teşkerüvge çıqarılğan edi.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
"Bu mäğlümät annan soñ tawış birügä berniçä kön qala ğına kilüçe qısqa möddätle küzätüçelärne äzerläw öçen qullanıla. Törle oçraqta andıy küzätüçelär sanı törle bula. Qazaxstanda 400-läp şundıy küzätüçe buldı. Bez alarğa kürgän-belgännärebezne söylibez, sistemanı, qanunnarnı añlatabız, nilär kötep buluın söylibez. Mäsälän elektron tawış birü kötep bulamı-yuqmı ikänen. Bu şulay uq tawış birüneñ ikençe könendä bula torğan berençel belderüne äzerläwgä dä yardäm itä. Ul belderü bezneñ tawış birü könenä qädär küzätkännärgä häm saylaw köne, yäki saylaw tönendä bula torğan statistik näticälärgä nigezlänä" di Gunnarsdottir.
Küzätüçelär bara torğan tawış birü urınnarına kilgändä Gunnarsdottir äytüençä, bu küzätüçelärneñ üz eşe. Idarä isä ilne törle töbäklärgä bülep küzätüçelärneñ härber töbäkkä cibärelüen täemin itä. Küzätüçelär annan soñ ul töbäkkä barıp şähärdä dä, awılda da tawış birüne küzätä. Saylawdan ber kön aldan tawış birü urınnarınıñ niçek äzerlänüen barıp qarıylar. Qaya, qayçan baraçaqların aldan äymilär. Gunnarsdottir küzätüçelär törle sorawlar birä ala, tawış birüçegä, cirle küzätüçegä, saylaw komissiäse äğzasına sorawlar belän möräcäğät itä ala, ämma alar qatğıy räweştä tarafsız bulıp qalırğa tieş di. Küzätüçelär qanunnı, saylaw qağidälären bozuçı nindi dä bulsa ğämäl kürsä dä anı tuqtatunı taläp itä almıy. Çönki alar barı tik küzätüçe genä. Gunnarsdottir Demokratik Oyışmalar häm Keşe Xoquqları Idaräseneñ Qazaxstan turındağı berençel bäyälämäsendä Qazaxstandağı qayber uñay tärräqiätlär telgä alınu belän bergä täqnitkä dä urın bar di.
"Misal öçen bez oppozitsion firqälärneñ saylawçılarğa möräcäğät itü öçen qayber mömkinlekläre buluın kürdek. Bez şulay uq alarnıñ problemaları buluın da tanıdıq. Şuña kürä monı qarşılıqlı sürätläp bula. Älbättä ul ildä 2 ay buyı häm şul qädär küp keşe bulğaç aqlı-qaralı itep kenä sürätläp bulmıy. Xäbärlärdä älbättä qayber närsälär turında ğına äytelä. Ämma bezneñ näticälärne alıp uqısağız xällär küpkä törleräk itep sürätlänä. Anda qayber ölkälärdä alğa kiteş, qayberlärendä artqa çigeneş sürätlänä" di Gunnarsdottir.


text:
Ukraina iç işleri naziri Pavlo Klimkin Ankarağa yapqan iş ziyareti esnasında Türkiye TİN reberi Mevlüt Çavuşoğlunen, Türkiyedeki qırımtatar teşkilâtlarınıñ temsilcileri ve iş adamlarınen meselelerniñ keniş yelpazesini, şu cumleden Rusiyedeki siyasiy mabüslerniñ azat etilüvi ve ilhaq etilgen Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aq-uquqlarınıñ tiklenüvini muzakere etecek.
«Bizim Rusiyedeki siyasiy mabüslerimiz ve Qırımda Meclisniñ aq-uquqları tiklenüvinden başlap, Rusiye ükümeti tarafından Bağçasaraydaki Han sarayınıñ ğayıp etilüvine qadar - er şey aqqında laf etilecek», – dep yaza Twitterde Klimkin.
2016 senesi Rusiye nezareti altındaki Qırım Yuqarı mahkemesi, bundan soñ, Rusiye Yuqarı mahkemesi de, Qırımtatar Milliy Meclisini yasaqlağan qarar qabul etti – dersiñ ki, Rusiye topraq bütünligne qast etüvi ve insanlarnı qorqızuvından dolayı o ekstremistik teşkilât dep tanıldı.
2017 senesi aprel ayında BMT Halqara mahkemesi Ukraina bergen şikâyetnen bağlı ara qararınen, Rusiyeni Meclisnen alâqalı sıñırlavlarını lâğu etmege mecbur etken edi.
Mayıs ayında BMT halqara mahkemesi Rusiyege muracaat eterek, Meclisniñ faaliyeti tiklengeni ve Qırımda ukrain tilinde tasil berilgeninen alâqalı mahkeme qararını eda etkenine dair malümat bermege talap etken edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko «serbest dünya halqlarına birleşip, Rusiye tecavuzcısına qarşı çıqmağa» muracaat etti.
Ekinci cian cenki bitmesiniñ 70 yıllığına bağışlanğan muracaatında Poroşenko «Rusiye istilâsı bütün medeniy dünya, onıñ havfsızlığı ve stabilligine telükeli» olğanını qayd etti. Poroşenko dey ki, Rusiyeni «70 yıl evelsi olğanı kibi, yalıñız birlikte» toqtatmağa mümkün. Ukraina prezidenti Qırım işğali ile «utanmazca taptalğan» halqara uquqqa işançnı qaytarmağa çağırdı.
Kiyev ve Ğarp memleketleri Rusiyeni Ukraina şarqında separatistlerge qol tutqanında qabaatlay. Moskva qabaatını tanımay.


text:
Qırımda 160-tan çoq insan suv basuvından zarar körgenler içün vaqtınca qaluv noqtalarında yaşay, dep bildire TASS Rusiye haber agentligi Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ matbuat hızmeti bergen malümatqa esaslanıp.
«Qırımda zararğa qıymet kesken 35 komissiya çalışa. Vaqtınca qaluv noqtalarında 160-tan çoq insan buluna. O yerde vaziyetniñ monitoringi içün uçucısız aviatsiya qullanıla», – dep aytıla haberde.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti daa evel bildirgenine köre, Qırımda fevqulâde vaziyet neticesinde ketirilgen zarar yağanaqlar yağğanı ve suv basqanı içün 12 mlrd rublege yaqın oldı.
Aksenov Qırımda sel neticesinde zarar körgenlerniñ arizaları iyülniñ 1-ne qadar qabul etile, dep bildirdi.
Akimiyet Qırımnıñ yedek fondundan 161 mln 160 biñ ruble yarımadadaki fevqulâde vaziyet aqibetlerini yoq etmek içün sarf etmege qarar berdi.


text:
Martnıñ 29-ında OBSE-de Avropa Birliginiñ vekilligi ukrain siyasiy mabüs Pavlo Ğrıbnıñ makümindan raatsız olğanını bildirdi. Bu aqta Azatlıq Radiosı bildire.
Bildirüvge köre, AB, “Ğrıb yaqın vaqıtta azat etilip, ihtiyacı olğan mahsus tibbiy yardımını alacağını bekley”.
“İnsan aqları boyunca Avpora Mahkemesi talap etkeni kibi, ukrain ekimler oña yiberilmeli””, - deyler vekillikte.
Martnıñ 22-sinde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi ukrainalı Pavlo Ğrıbnı 6 yılğa üküm etti. O, Rusiyede terror faaliyetine yardım etkeninde qabaatlandı.
20 yasındaki Pavlo Ğrıb bir qac ağır hastalıqnen hasta ve ağır alda buluna, o, daimiy tibbiy baqıluvğa muhtac.
2017 senesi avgustnıñ 24-nden Pavlo Ğrıb Beyazrusiyeniñ Gomelinde ğayıp oldı. Tuvğanlarınıñ bildirgenine köre, anda o, yaşağan Kyiv şeerinden internette tanış olğan Soçili qıznen körüşmek içün ketti. Pavlo (ğayıp olğanda 19 yaşında edi, şimdi – 20 yaşında) aynı künü Kyivge evge qaytacaq edi, amma ğayıp oldı. Tuvğanları ve imayesiniñ fikirince, onı Rusiye mahsus hızmetleri hırsızladı. Pavlo terrorizmge yardım etkeninde qabaatlana: qıznen yazışıp, Rusiye mekteplerinden birinde terakt yapmaq imkânını muzakere etken eken.


text:
Ekonomikalıq tsikllar
Ekonomikalıq tsikllar - ekonomikanın' bir neshe jıllar dawamında o'siwi h'a'm to'menlewin ko'rsetiwshi protsess esaplanadı. Ayırım ekonomikalıq tsikllar basqa birewlerinen o'siw da'wirinin' dawamlılıg'ı h'a'm aktivligi menen bo'leklenip turadı. Sog'an qaramastan olardın' barlıg'ı bir qıylı da'wirlerdi basıp o'tedi.
Ekonomistler ekonomikalıq tsikllardın' to'rt rawajlanıw da'wirin ko'rsetedi. Birinshi da'wir — ekonomikalıq rawajlanıwdın' en' joqarı da'rejege erisilgen da'wiri. Bul da'wirde ekonomikada tolıq jumıs penen ba'nt bolıw h'a'm o'ndiris tolıq quwat penen islep atırg'anlıg'ı menen ko'zge tu'sedi. Sonday-aq, o'nimlerdin' baha da'rejesi o'siw protsesi ta'sirinde boladı. Son'g'ı basqısh o'ndiristin' pa'seyiw da'wirin o'z ishine aladı. Bunda ba'ntlik da'rejesi to'menleydi biraqta bah'anın' o'siw da'rejesi to'menlemeydi. O'ytkeni, bah'anın' o'siw da'rejesi o'ndiristin' to'menlew da'wiri belsene h'a'm uzaq dawam etkende g'ana to'menlewi mu'mkin. To'menlewdin' to'mengi tochkasında islep shıg'arıw h'a'm ba'ntlik en' to'mengi da'rejege tu'sedi h'a'm en' son'ında janlanıw da'wiri baslanadı. Janlanıw da'wirinde islep shıg'arıw h'am ba'ntlik da'rejesi a'stelik penen ko'terile baslaydı. Ba'ribir o'ndiris quwatlarınan tolıq paydalanbaydı h'a'm tolıq ba'ntlikke erisilmeydi. O'nimlerdin' bah'ası bolsa o'ndiris quwatlarınan tolıq paydalanıw h'a'm tolıq ba'ntlikke erisilgenge shekem bah'ası o'sip baradı.
Tiykarında ekonomikalıq tsiklları bir qıylı. Biraq ta olardın' ayırımları basqalarınan dawamlılıg'ı h'a'm belsendiligi menen ayırılıp turadı. Sonlıqtan da ekonomistler bul protsesske ekonomikalıq turaqsızlık da'wiri dep tu'sinik beredi h'a'm olardı tu'rlishe bah'alaydı. Mısalı, ayırımları turaqsızlıqtın' tiykarg'ı sebepshisi dep texnikalıq jan'alanıwlardı ko'rsetedi. Olardın' pikiri boyınsha o'ndiriske ilim-texnikanın' jetiskenliklerin qollanıw h'a'r qıylı jıllar dawamında ekonomikadag'ı turaqsızlıqlardın' sebepshisi esaplanadı. Basqa bir topar alımlar ekonomikalıq tsikllardı siyasiy h'a'm tosınnan bolg'an jag'daylarg'a baylanıstıradı. Ekonomikalıq tsikllardı monetar siyasatqa baylanıstıratug'ın alımlar da bar. Yag'nıy, ma'mleket qanshelli ko'p pul basıp shıg'arsa, onın' qa'diri sonshelli to'menlep baradı h'a'm kerisinshe, puldın' mug'darı qanshelli az bolsa, ol o'ndiristin' to'menlewinin' h'a'm jumıssızlar sanının' artıwın sonshelli tezlestiredi.
Ekonomikalıq tsikllardı bah'alawda h'a'r qıylı ko'zqaraslardın' bolıwına qaramay, ko'p g'ana ekonomistler o'ndiris h'a'm ba'ntlik da'rejelerin ulıwma qa'rejetlerdin' mug'darı ko'rsetedi degen pikirdi qollap-quwatlaydı. O'ytkeni, o'ndiristin' bazarg'a belgilep sho'lkemlestirilgen ekonomikada ka'rxanalar o'z tovarların olarg'a talap bolg'an jag'dayda g'ana islep shıg'aradı. Xızmet ko'rsetiwde de mine usı ta'replerin esapqa ala otırıp jolg'a qoyadı. Anıg'ıraq aytqanda, o'ndiris qa'rejetleri ko'p bolsa, ka'rxanalarda tovar h'a'm xızmetlerdi ko'p mug'darda islep shıg'arıw paydalı emes. O'ndi-ristegi ba'ntlik h'a'm da'ramatlar da'rejesinin' to'menligi de mine usında. Ulıwma qa'rejetlerdin' mug'darı qanshelli ko'p bolsa, o'ndiristin' o'siwi u'lken payda keltiredi. Sonlıqtan da o'ndiris, ba'ntlik h'a'm da'ramatlardın' da'rejesi artıp baradı.[1]
Tu'siniklemeler[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
- ↑ Korotayev, Andrey V., & Tsirel, Sergey V.(2010). A Spectral Analysis of World GDP Dynamics: Kondratiev Waves, Kuznets Swings, Juglar and Kitchin Cycles in Global Economic Development, and the 2008–2009 Economic Crisis. Structure and Dynamics. Vol.4. #1. P.3-57.


text:
Qırımda iyül 1-11 künleri «Alıye parusa» bala kinofestivali keçirilecek. Bu aqta Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Memurlarnıñ bildirgenine köre, kino festivali adet üzre «Artek» bala merkezinde keçirile, amma bu sene o Kezlevde «Solneçnaya Tavrika» şirketiniñ bazasında «Luçistıy» bala lagerinde ve Saki şeeriniñ «Kosmonavt Titov adına «Zvözdnıy» lagerinde keçecek.
«Solneçnaya Tavrika»nıñ baş müdiri Lüdmila Yermakova aytqanı kibi, «bu kibi tedbirniñ keçirilmesi şirketniñ doğru areket etmesini köstere ve turistik pıtağınıñ inkişafına yol berecektir».
Festival Rusiye Medeniyet Nazirligi, Moskva vilâyetiniñ Medeniyet Nazirligi, Moskva ükümeti, Rusiye kinematografistleri birligi, Qırımnıñ İçki siyaset ve bağ Nazirligi ve diger devlet ve cemaat teşkilâtlarınıñ yardımı ile keçirile.
Kinofestivalde Rusiye aktörları ve medeniyet erbaplarınıñ iştiraki beklenile: Vsevolod Şilovskiy, Aleksandr Domogarov, Natalya Gvozdikova, Marina Yakovleva, Vladimir Grammatikov, Sergey Batalov, Nonna Grişayeva, Nikas Safronov, Yuriy Rozum, Andrey Sokolov, Sergey Jigunov, Mark Tişman, Aleksandr Nosik, Marat Başarov, Aleksey Çadov, Öleg Gazmanov, İgor Vernik, Sergey Garmaş, Vladimir Menşov.


text:
Ukraina tasil naziri Sergiy Krutnıñ malümatına köre, Qırımdaki universitetler çalışa, lâkin dersler farqlı sebeplerden siyrek kecirile.
«Onıñ içün oquşnıñ birinci yılı bile nazirliknen añlaşmayıp, studetlerni keçirmek mümkün. Em devlet sımarışı, em de boş kontrakt yerlerine keçmek mümkün. Bir kursta başqa zenaatlarğa devlet sımarışı olsa, sermiyalarnı kerek olğan zenaat bölüginde qullanmaq mümkün»,– bildirdi nazir.
Em de, Qırımda bedava oquğan talebeniñ zenaatı boyunca Ukraina aliy oquv yurtında devlet sımarış yeri olmasa, o, özüniñ bücet yerini ep bir qullana bilecek. Bu mesele Ükümet toplaşuvında muzakere etildi. Onıñ içün aliy oquv yurtunda bunıñ kibi yerler sayısı artacaq.


text:
Ukraina işgal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozulması, şu cümleden qırımtatarlarınıñ ğayıp olmasınen bağlı davalarnı halqara mahkemeler içün azırlay, dep bildirdi Ukraina tışqı işler naziri Pavlo Klimkin 5-inci kanalnıñ efirinde.
«Şimdi bizler Qırımda olıp keçken vaqialarnen bağlı bir sıra muracaatnı halqara mahkemeler içün azırlaymız. Men insan aqlarına riayet etüvnen bağlı olğan şeylerni aytam. Er kün qırımtatarlardan birisi ğayıp ola, bu deşetni toqtatmaq kerek. Bu deşetni mümkün olğan er bir usuldan faydalanıp, BMT başlap İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesiniñ yardımınen toqtatmaq kerek», – dedi Klimkin.
«Qırımnen biz daa selâmlaşırıq. Bu yalıñız tışqı işler naziriniñ lafı ya da bir de bir şiarları degil. Qasevetlenmeñiz. Mence, Qırımda olğan fikirlerge baqsaq, olar pek tez deñişeler. Ve adamlar, şu cümleden rus tilli insanlar, olarnı beklegenlerni añlap başladılar», – dep qayd etti nazir.
Onıñ aytqanına köre, mezkür davalar Ukrainanıñ Rusiyeniñ Qırım işğali aqibetinde körgen zararlarınen bağlı olacaq.
Qırım işğalinden soñ yarımadada adamlar sıq-sıq ğayıp olıp başladı. Sentâbr 22-de Qarasuvbazar rayonında eki qırımtatarını esir aldılar. Bir afta soñra Kezlevde 25 yaşında Edem Asanov ğayıp oldı. Bir qaç künden onı asılğan alda taptılar. Oktâbr 3-te Büyük Onlar qasabasında Eskender Apselâmov ğayıp oldı. Aqşam üstü erkek Aqmescitteki Trubaçenko soqağında yaşağan kiradan çıqıp, işine yol tuttı. Lâkin işke öyle de kelmedi.
Qırım «Nazirler şurası» yanında ğayıp olğan qırımtatarlarnıñ işlerinen oğraşqan kontakt gruppası meydanğa ketirildi.
İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesi Ukrainanıñ Rusiyege qarşı üç işni baqa. Olardan ekisi Qırımnen bağlı.


text:
Cumaertesi künü, noyabrniñ 23-nde, İstanbulda Türkiye, Ukraina, Romaniya Qırım sanayıcı iş adamları Dernegi (TURKSİD) açıldı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Tedbirde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Ukrainanıñ Türkiye elçisi Andriy Sıbiğa, Ukrainanıñ İstanbul Baş konsulı Oleksandr Ğaman, TURKSİD yolbaşçısı Ertan Baştuhan ve Türkiye, Ukraina ve Romaniyanıñ qırımtatar iş adamları iştirak etti.
Tedbir teşkilâtçılarınıñ aytqanına köre, Dernek qırımtatar diasporası yaşağan regionlarda iqtisadiy işbirligi ve koordinatsiya içün, ticaret, medeniyet, ilim ve sanatqa qoltutmaq içün quruldı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov açılış merasiminde iştirak etkenini ilân etti.
TURKSİD 2019 senesi oktâbrniñ 1-nde işine başladı. Dernekniñ merkezi İstanbulda olacaq.
Oktâbrniñ ortasında Dernek Kyivde şubesi açılğanını ilân etti. TURKSİD Ukraina vekili iş adamı İsmet Yüksel oldı. Dernek yolbaşçısı Ertan Baştuhannıñ aytqanına köre, ileride Poloniya, Bulğaristan ve Baltiya memleketlerinde şubelerniñ açılması beklenile.


text:
Qırım akimiyeti Aqmescitte ücüz fiyatlar ile mal satılacaq köy hocalıgı panayırını ilân ete.
Bu aqta malümat Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ saytında aşkâr etilgen.
Malümatqa köre, panayır noyabr 7 künü Qırım paytahtında keçirilecek.
Beyanatta qayd etilgeni kibi, Aqmecitniñ çarşılarında keçirilecek teşkerüv neticesinde, orta fiyat belgilenecek, oña köre panayır fiyatları 15-20% eksilecek.
«Yarmalıqta et ve et mahsulatı, balıq, yımırta, sebze ve meyvalar, ötmek, ötmek ve makaron mahsulatı, yağ, süt mahsulatı, bal, aşlama, konservalar ve köy hocalığı mahsulatınıñ diger çeşitleri satılacaq», – denile beyanatta.
Yarmalıq Aqmescitte daa oktâbr 24 künü keçirilmek kerek edi, amma onı «yaramay ava şaraitlerinden» sebep lâğu ettiler.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı şurasınıñ mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ davasından prokuror çetleştirilmesini red etken soñ imayeniñ daa bir qaç muracaatını baqmadı: Ahtem Çiygoznıñ mahkeme salonına ketirilmesi, davağa halqara aq qorçalayıcılarnıñ 2014 senesi fevral 26 vaqialarına dair maruzasınıñ ilâve etilmesi ve mahkeme erkânınıñ davadan bütünley çetleştirilmesi. Bunı advokat Nikolay Polozov Facebook saifesinde yazda.
Mart 27-de olıp keçken toplaşuvda imaye şaatı Lemmar Yunusovnıñ ifadeleri alındı. Onıñ aytqanına köre, «Ahtem Çiygoz bir de bir işaret köstermedi ve miting iştirakçilerine emir bermedi». Bundan soñ mahkeme imayeniñ ekinci şaatı Seyran Egamberdiyevni sorğuğa çekti. Faqat iş vaqtı bitkeninden onıñ sorğusı yekünlendi.
Salı künü, mart 28-de, diñlevler devam etecek, dep bildirdi Polozov.
Bundan evel Qırım Yuqarı mahkemesi Ahtem Çiygoznıñ apis müddetini üç ayğa, iyül 8-ne qadar uzatqan edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Cumaertesi künü, fevral 28-de, Rusiye Federatsiyasınıñ Ankaradaki elçihanesi yanında Türkiyedeki qırımtatarlar diasporasınıñ piketi ötkerildi. Aktsiyada Ukraina vatandaşları – Qırım sakinleri de iştirak ettiler.
Tedbir Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ yıllığına bağışlandı.
Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri bildire ki, teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, aktsiyada aman-aman 1500 kişi iştirak etti.
Toplaşqanlar «Putin, Qırımdan def ol», «Qırımtatarlar teslim olmaycaq», «Qırım oğlu Mustafa, halqıñ seniñ yanında», «Millet. Vatan. Qırım» kibi şiarlarnı seslendirdiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra Amerika Qoşma Ştatları ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını aytmağa devam ete.


text:
ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov Qırım.Aqiqatqa izaat berip, dekabrniñ 10-nda Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ oña qarşı çıqarğan ğıyabiy ükmüni Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet etecek, dep bildirdi.
«Putinniñ yapqanları, o, 19 yıl dayanamaz, bugün maña işğalci mahkemege tarafından berilgen 19 yıl dayanamaz. Siznen beraber yapqan informatsion cenkimiz bu taşnı qayray. Ukraina birleşip, Qırımnen alış-veriş yapmaq ve barışmaq istegini red etkende, qamaçav büyük bir impuls berdi. Ükümni izaatlamaqnıñ bir manası yoq. Çünki er şey Avropa insan aqları mahkemesine berilecek. Bu ileride başlarına tüşecek taşlarnıñ bir parçasıdır. Bunıñ bir soñuna qaldıruv effekti bar», – dedi Lenur İslâmov.
Dekabrniñ 10-nda Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmovnı 19 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına ğıyabiy şekilde üküm etti.
Rusiye FSBsi 2015 senesi oktâbr ayında Lenur İslâmovğa qarşı cinaiy dava açıp, onı federal qıdıruvğa ilân etti.
Rusiye akimiyeti İslâmovnı federal qanunğa zıt bir şekilde silâlı birleşme qurğanında (Rusiye Ceza kodeksiniñ 208-inci maddesiniñ 1-inci qısmı), diversiyalar yapıp, büyük mülk zararı ketirgeninde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 281-inci maddesiniñ 2-nci qısmınıñ «a», «b» noqtaları), kütleviy haber vastaları üzerinden Rusiye topraq bütünligini bozmağa çağırğanında (Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı) qabaatladı.


text:
Suriyede elâk olğan Rusiye deñiz piyade askeri Aleksandr Pozıniçniñ ailesine Gurzufta daire berdiler, dep bildire dekabr 14 künü Rusiye Novoçerkassk şeeri memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
Beyanatta bildirilgeni kibi, Gurzuf qasabasında daire aqqını deñiz piyade askeriniñ apayı İrina Pozıniçke Yalta şeer memuriyetiniñ inspektorı Anatoliy Yelâsin taqdim etti.
Körüşüv №11 Novoçerkassk mektebinde Cesürlik Nişanını alğan mektep mezunları – Aleksandr Pozıniç ve Yevgeniy Nosovğa bağışlanğan eki hatıra tahtasınıñ açılışı tedbirinde keçti.
«Aleksandr qorantası ile Qırımda yaşamağa istegenini bilemiz. Şunıñ içün Qırım, Yalta şeeri yolbaşçılığı tarafından aqayıñıznıñ arzusını amelge keçirmege qarar alındı», – dedi Yelâsin.
O Yalta şeer memuriyetiniñ başı Andrey Rostenko adından taziyelerini bildirdi ve qadınğa Gurzuf qasabasında 55,6 metre kare meydanlığı ile dairege şeadetnameni taqdim etti.
Elâk olğan Aleksandr Pozıniçke «Cesürlik Nişanı» berildi.
O, urılıp tüşürilgen uçağınıñ uçucısı Konstantin Murahtinniñ qurtarıluvı boyunca ameliyatta iştirak ete edi. Vetrolötqa ateş açılğan edi ve o acele enişke ketti. Deñiz piyade askeri atış devamında öldi.


text:
Bunı Qırım «birinci baş nazir muavini» Grigoriy İoffe bildirdi, dep haber ete Qırım «akimiyeti»ne yaqın olğan «Krıminform» saytı.
«Biz Qırımda cemaat meclisiniñ teşkil etilmesi aqqında qanunnı qabul ettik, – dedi İoffe. – Bugün teşkiliy sualler çoq, çünki cemaat meclisiniñ terkibi Qırım içün yañıdır. İyünniñ soñunda er şey çezilmek kerek».
O, «Cumhuriyet şeer şurası»ndan 20 insan ve «Nazirler şurası»ndan 20 yañı aza tayilengeni aqqında bildirdi. Onıñ sözlerine köre, eñ yaqına vaqıtta olar birinci teşkiliy toplaşuvğa toplanacaqlar.
Rusiye Federatsiyasında cemaat meclisi vatandaşlarnıñ, cemaat teşkilâtlarnıñ devlet organları ile işbirlikni temin ete.


text:
İşğal etilgen Qırımda ve Aqyarda keskin nefes virus yuqunçı (KNVY) ve gripp hastalarınıñ sayısı artqanını qayd eteler. Bu sebepten yarımadada mektep ve bala bağçalarını qısmen karantinge qapatalar.
Bu aqta Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«74 sınıf karantinge alınğan 48 mektepniñ oquv esnası qısmen toqtatıldı, 15 bala bağçasında 7 gruppa qapatıldı. Aqyarda 27 mektepniñ 61 sınıfı qapatıldı, mektepten evelki müessisede 5 gruppa qapatıldı», – dep aytıla haberde.
Müessise malümatına köre, fevralniñ 10-ndan 16-na qadar Qırımda 10613 insan keskin nefes virus yuqunçınen hastalandı.
«Qırğınlıq seviyesinden hastalarnıñ sayısı 40,5% yüksek», – dep qayd etti Rospotrebnadzor.
Aqyarda, müessise malümatına köre, bu müddet içinde 2783 insan hastalandı, qırğınlıq seviyesinden 16,5% çoq ola.
Keçken afta da qırğınlıq sebebinden bala bağçaları ve mekteplerniñ qapatıluvı aqqında haber etilgen edi.


text:
Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi 30 avgust künü «Hızb ut-Tahrir» işi boyunca Aqmescitte yaqalanğanlarınıñ – Ayder Saledinov, Rustem İsmailov, Uzair Abdullaev, Teymur Abdullaev ve Emil Cemadenovlarğa şikâyet arizalarını red etti.
Mahkeme şu beş insannı apiste qaldırdı.
Hatırlatamız, 9 avgust künü Aqmescitniñ (Simferopol) Kiyev rayon mahkemesi Ayder Saledinov, Rustem İsmailov, Uzair Abdullaev, Teymur Abdullaev ve Emil Cemadenovlarğa apiste bulunma muddetini uzattı.
Olar episi Rusiyede yasaqlanğan «Hızb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanlarında şekleneler.
Şeklengenler Aqmescit civarında yerleşken köylerde yaşaylar: Uzair Abdullaev, Teymur Abdullaev ve Ayder Saledinov – Mamaqdan (Strogonovka), Emil Cemadenov ve Rustem İsmailov – Boğurçadanlar (Kamenka).
Taqıqatçılarınıñ bildirgenlerine köre, Teymur Abdullaev Qırımdaki «Hızb ut-Tahrir»niñ teşkilâtçısı olaraq qabaatlana. Teymur Abdullayev 205.5 maddesiniñ 1-ci qısmı , Uzair Abdullayev, Rustem İsmailov, Ayder Saledinov ve Emil Cemadinov 205.5 maddesiniñ 2-ci qısmı boyunca qabaatlanalar.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Tabiat afetinden zarar körgen Keriçte cemaat naqilâtı qatnap başladı. Bunı öz Facebook saifesinde Keriçniñ Rusiye memuriyetiniñ başı Sergey Borozdin haber etti.
«Cemaat naqliyatı tam şekilde yüre, şu cümleden Pirogova ve Samoylenko soqaqlarında da», – dep yazıla bildirmede.
İyünniñ 19-nda saba Qırım boyunca Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ haber etkenine köre, Keriçte muvaqqat yerleşüv noqtalarında 148 adam buluna, olarnıñ arasında 32 bala. Qurtarıcılarnıñ malümatına köre, şeerdeki tufan neticesinde 110 adam zarar körgen.
Keriçte şiddetli yağmurlar neticesinde beş soqaq ve 230-dan ziyade ev ve daire suvğa battı. Şeerniñ merkezi ve 1-nci hastahane elektriksiz qaldı.
Suv basuvı yerine Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov keldi, dep yaza Nastoyaşçeye Vremâ.
Keriçniñ Rusiye memuriyetiniñ başı Sergey Borozdin, suv taşqını sebebinden zarar körgenler Meridian musafirhanesine avuştırılğanını bildire.
Qırımnıñ FVN-niñ malümatına köre, 125 insan tahliye etilgen, olardan 28 bala. Böylece, Yedi Quyu rayonınıñ Priozernoye köyünde 40 adam tahliye etildi, olarnıñ arasında 10 bala, Novootradnoye qasabasında – 15 insan, olardan 5 bala, Keriçte ise 70, olardan 14 bala.
Qırımnıñ Gidrometeorologik merkeziyende haber etkenlerine köre, bu gece yarımadanıñ şarqiy rayonlarında yağanaqlarnıñ aman-aman eki aylıq qararı yağğan.


text:
Bunı Facebook saifesinde jurnalist Katerina Sergatskova bildirdi. O, kinorejissör yaqalanğanını aydınlatqan edi.
Onıñ aytqanına köre, Oleg Sentsovnıñ menfaatlarını advokat Dmitriy Dinze temsil etecek.
Sentsov «Gamer» filminiñ müellifi ola. Bir sıra halqara kinofestivalleriniñ, şu cümleden Odessa MKF ve Rusiyeniñ Hantı-Mansiysk MKF jüri azaları onı maqtağan ediler. Levha bir sıra meşur festivallerde iştirak etip, qayd etilgen edi.
Sentsovnıñ «Nosorog» oyun leyhası Goskino yarışında ğalebe qazandı ve devlet tarafından maliye etilmesine nail oldı. O, bu levhanı tezden çıqarmağa başlaycaq edi.


text:
İyünniñ 16-nda Kefede, er yıl teşkil etilip, balıqtan pişirilgen aşlar boyunca «Barabulka» adlı dördünci festival açıldı. Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri bildirmekte.
Bu yıl festival keçirilecek yer olaraq vokzal ögündeki meydan saylândı. Haber etilgenine köre, festival tedbiriniñ ilk kününde ziyaret etkenlerniñ sayısı yüksek olğan.
İyünniñ 6-nda aşçılar musafirler içün çeşit türlü souslar altında balıq pişirgenler, sanada ise ziyaretçilerni çalğıcı ve oyun taqımları şeñlendirgen. Rusiyeli «7B» taqımı aqşamnıñ headlineri olğan.
Bu yılki«Barabulka» adlı festival iyünniñ 16-sı ve 17-nde ötkerilecek.


text:
Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı.
«Rey berüv» künü jurnalistler bir çoq bozulmalarnı qayd ettiler: saylav bölükleri yanında silâlı adamlar, mustaqil közeticilerniñ olmaması ve bir insannıñ bir qaç kere rey bermesi.
Aqyarda raqamlarda hatalar içün, şeer sakinleriniñ 123 faizi rey bergeni oldı. Qırımtatarlar ise kütleviy şekilde referendumnı körmemezlikke urdı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
2014 senesi martnıñ 27-nde BMT Baş Assambleyası bir qarar qabul etti, oña köre martnıñ 16-nda Qırımda keçirilgen qanunsız referendumnıñ qanuniy quveti yoq.
Yedi yıl evel Qırımda "referendum" nasıl keçkenini Qırım.Aqiqatnıñ fotogalereyasında hatırlaymız.


text:
Ukraina prezidentiniñ QMC ve Aqyar vekilliginde, avgustta koronavirus pandemiyası sebebinden Qırım ve Herson vilâyeti arasındaki sıñırda sıñırlavlarnı lâğu eteceklerini bildirdiler.
Vekillik avgust 26-sında qabul etilgen Nazirler Kabinetiniñ qararına atıf ete.
Hususan, avgustnıñ 29-ından başlap, Qırım ve Herson vilâyeti arasındaki memuriy sıñırdaki işni sıñırlağan avgust 8-inde qabul etilgen Nazirler Kabinentiniñ qararı quvetini coyacağı bildirile.
"Kiriş-çıqış noqtalarınıñ keçit protsedurasınıñ tafsilâtı keççe berilecek. Akimiyet qararınıñ tolu metni yarın derc etilecek", - denile vekillikniñ beyanatında.
Ukraina Nazirler Kabinetiniñ saytında bu qarar aqqında şimdilik malümat yoq.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Qırım fevqulâde vaziyetler Nazirliginiñ bildirgenine köre, yaqın saatlarda Qırımda ava bozulacaq.
“Qırımnıñ gidrometeomerkeziniñ malümatına köre, yaqın eki-üç saatta ve künniñ soñunace Qırımda küçlü yağmurlar, furtuna, saniyede 17-22 m tezliginde rüzgar esmesi beklenile”, - de bildirile haberde.
Sinoptiklerniñ tahmlerinine köre, böyle ava hususan Aqmescitte üküm sürecegi beklenile.
Yarımadada salı künü ava arareti 33 derecege köterilecegi ve yağmurnen beraber furtuna beklenilgeni Gidrometeomerkez daa evel haber etken edi.


text:
Terek
Terek (Populus) — taldaslar biologiyasına kiriwshı kategoriyası. Ayrım mag'lıwmatlarga ko're, 100 den artıq, tu'rı bar. 30 ga jaqın turı Evroaziya, Arqa Amerika ha'm Arqa Afrikada Tarqalg'an. Q.da Terekdın' ko'kjapıraqlı, Terek yaki zengerı japıpaqli T. Qaratal Aq terek ya'kı ko'kterek (P.bachofenu Wierzb.) tu'rları o'sedı. Qaratal, ko'kterek, aqterek tu'rleri ko'p egiladi. Tereklerdın' boyı 30— 45 (shekem 60) m, diametri 1,5 (ayrim tereklerde 3) m shekem jetedi. Terekler denesı tik, shaqqaları piramidasıman, ken' ovalsıman boladı.


text:
Oksana PelenskaPraga – Qırım yarımadasınıñ etnik medeniyeti, tarihı, coğrafiyası slavânlarnen degil de, ilk evelâ gotlarnen bağlı. Bu nı, çoq yıllar devamında sovet alimleri siñdirmege tırıştılar. Azatlıq Radiosı bu mevzuda rusiyeli şair, tarihıçı ve bibliograf Sergey Magidnen subetleşti. Şair Pragada yaşap, Çehiyanıñ Milliy kitaphanesinde çalışa. 1970-nci seneleri o, 7 yıldan ziyade Qırımnı tedqiq etti, yarımadada alıp barılğan arheologik qazma işlerinde iştirak etti, yerli ealiniñ etnik tamırlarını tasdiqlağan bir sıra keşfiyatlar yaptı.
– Vaqıt keçtikçe, keçmişke bir nazar taşlasaq, Siz iştirak etken Qırımdaki qazma işlerinden angisi zanıñızca eñ meraqlısı oldı?
– Menimce eñ büyük eki keşfiyat oldı. Birinciden, bu menim içün beklenilmegen bir şey, – 4-nci asırdan 8-ne qadar Qırımda gotlar yaşağanını ögrendim. Territoriya boyunca eñ büyük arheologik medeniyet gotlarğa ait, oña daa Çernâhovskaya medeniyeti, dep aytalar. Mezkür medeniyetni çoq yıllar ve asırlar devamında em ukrain, em de rusiyeli arheologlar onı slavân dep saya ediler, amma asılında o qadimiy alman yani got medeniyetidir.
4-nci asırda hunlar Qara deñiz ve Orta Dnepr topraqlarına kelgen soñ, gotlarnı qısmen ğarpqa ketmege mecbur ettiler, amma bir qısımı cenüp tarfına yani Qırımğa yol aldı. Anda olar yerleşip, atta öz Teodoro knâzlığını meydanğa ketirdiler. Merkez şeeriniñ qalımtılarını kördim, oña Manğup dey ediler. O ale daa turmaqta. Gotlar öz milliy menligi ve hususiy ayat tarzını o qadar saqladılar ki, atta, 16-ncı asırda İstambulda yaşağan Büsbek flaman alimi eki götnen körüşti, gotlar tatar ordularını er yıl 800 asker ile teminlegenini bile edi. Yani, tatar ordularında almanlar da hızmet etkenlerini aytmaq mümkün.
– Demek, o vaqıt bile «milletlerara yardım» mevcut edi?
– Şübesiz. Amma, birinci keşif bu gotlardır. Olar Qırımda 18-nci asırğa qadar yaşadılar. Olarnı iç bir kimse, tatarlar da tiymedi, aksine, olar tatarlarnı askerlernen temin etip, yavaş-yavaş assimilâtsiyağa oğradılar. Bu sebepten de, 18-nci asırda Qırımğa kelgen alman alimleri sarışın, sırlı közlü tatarlarnen tanış oldılar. Bu da ilmiy fakttır. Sarışın, mavı közlü tatarlarnıñ antropologik fenotipi peyda etildi. Ve bugünki künge qadar İdil boyu ve Qazan tatarlarğa baqqanda qırımtatarları daa çoq sarışınlar, olarnıñ fikirince, bu gotlardan qalğan miras.
– Magid efendi, etnik noqtai nazarından Qırımnıñ eñ qadimiy sakini kim?
– Qırımnıñ qadimiy halqı yunanlar olğanı, anda sürekli yaşap kelgenleri aqqında bir fikir bar, menimce, bu yañlış fikir. Yunanlar – evelki ellinler ediler. Zemaneviy ellinler ise, bam – başqa halqtır. Bu da, zemaneviy italiyalarnı qadimiy romlarnen teñeştirmek yañlış olğanı kibidir, farqlı etnoslardır. Yunanlarnen de aynı vaziyet, amma, ellinlernen olar elbette, medeniyet cietinden yaqın halqlardır. Lâkin, yunanlarnıñ Bizansnı közge almasaq Qırımda devleti iç bir vaqıt yoq edi. Gotlarnıñ ise, knâjlığı ve arbiy küçleri olğan.
Siz qadimiy halq aqqında soradıñız. Ellinler Qırımda milâdiyden evel 5-nci asırdan başlap yaşadılar, olardan evel ğayıp olğan tavrlar ömür sürgenler. Milâdiyden soñra 4-nci asırda Qırımda gotlar yaşadı, 13-nci asırda tatarlar keldi.
– Yani tatarlar Qırımda ta 13-nci asırdan 1944 senesiniñ sürgünligine qadar bu topraqta yaşadılar?
– Stalinniñ sürügünligi, elbet. Birden qayd etmege isteyim, Qırımdan sürgün etilgen birinci halqlardan – tamam gotlar edi. 1778 senesi bunı Yekaterina emir etti, ulu Suvorov seraskerimiz ise amelge keçirdi. Yekaterina rusiyelilr «dindaşları – hristianlılarnı kâfirler zulumından qurtarmaq» kerekligini ilân etti. Pütin şimdi tamam şu şeyni yaptı – kendi vatandaşlarnı zalum ukrainlilerden qorçalamağa niyetlendi. Yekaterina ise, insafsız tatarlardan qorumağa istedi. Amma, Qırımğa kelgeninen dindaşlar – hristianlılarnı sürgün etmege buyurdı. Etnik basqı başlandı, böyleliknen, Qırımdan gotlar, ermenliler, yunanlılar quvuldı.
– Ya Qırımda kim qaldı?
– Qırımtatarlar qaldılar, olar çoqluqnı teşkil etkenleri içün sürgün etilmediler, 2-nci Yekaterinanıñ ise o vaqıt mal taşığan vagonları ve demir yolu yoq edi. Olsa edi, sürgün eter edi, amma tehnik imkânları sıñırlı edi. Stalinniñ qolunda ise imkânlar bar edi, 1944 senesi qırımtatarlar kuvuldılar. Amma, 18-nci asırda slavânlar Qırımda yoq ediler. Slavânlar yazıq ki, tek tatar, türk, cenevizniñ qul bazarlarında rast ketirmek mümkün edi.
8-nci asırda belli bir vaqialar oldı, er alda. Qırımğa hazarlar keldi, olar iudiylikni küte ediler. Hazarlar – türkiy halq, Qırımnı zapt etti. O devirniñ mirasçıları Qırım qaraylarıdır – türkiy halq, iudiylikni küte. Şimdi de anda yaşaylar.
– Demek, slavânlar aqqında söz yürütilse, 18-nci asırnıñ soñunı közge almalı?
– Elbette, slavân tamırları aqqında aytmağa mümkün degil, çünki slavânlar o yerde iç bir vaqıt yaşamay ediler. Ruslar o yerge kolonistler sıfatında keldiler. Klünçli bir şey, Yekaterina gotlar ve hristianlılarnı sürgün etken soñ, Qırımğa ruslarnı yibermedi, Baltikadan ve Almaniyadan almanlarnı davet etti, olar anda hocalıqnen oğraşıp, kendi tehnologiyalarını kirsetmeleri içün.
Asılında ruslar Qırımğa ne içün keldiler? Qırım hanlığı 18-nci asırda Rusiye içün telükesiz edi. Hanlıq – küçsüz ve keri qalğan devletke çevirildi, tehnologiya, arbiy cietinden Rusiyege qarşı turıp olamaz edi, onıñ içün Qırımnı işğal etmege acet yoq edi. Kırımnı, ileride – İstambul, Balkan yarımadasınen küreşmek içün zapt ettiler. Bu, Rusiyeniñ arzusı edi. Onıñ içün Yekaterina başından Aqyarnı qurmağa emir etti. Anda, ağaçtan kemer tiklep, üstünde «Bu Konstantinopol şeerine olğan qapudır» dep yazdırttı. Yani Aqyar – Konstantinopolge alıp kirsetecek bir qapu olmaq kerek edi. Bunıñ içün Qırımnı basıp aldılar. Aqyarda arbiy bazanı meydanğa ketirdiler. Ve ya vaş-yavaş ruslarnı ketirip başladılar. Qırımda 1944 senesine qadar qırımtatarlar yaşap, çoqluqnı teşkil ete ediler.
Ukrainada 1931–1933 gseneleri başlağan Suniy Açlıq Qırımğa da yetip keldi. Ukrainliler Qırımğa qaçtılar, olarnı teşkil etilgen otrâdlar yibermey edi. Mandelştam, meşur rus şairi, bu mevzuda belli – «Holodnaya vesna. Golodnıy Starıy Krım» («Suvuq baar. Aç Eski Qırım») şiirini yazdı. Şair o vaqıt Qırımda edi ve aç ukrain köylülerini öz közünen kördi. Elbette, o vaqıt şiirni derc etmediler.
– Tarihiy faktlarğa esaslansaq, Rusiyeniñ, Vladimir Putinniñ Qırımnı, ğayıp etilgen ev olaraq qaytarmaq çağıruvları ne derecede aqlı? Ya da bu yalıñız siyasiy lozung?
– İşte, bunda biz körgen facia saqlı. Çünki Putinniñ siyaseti qanunğa degil, ğayet teren arhaik, qadimiy, etnik printsiplerge esaslana. Qaysı bir etnoslar – kim, qayda yaşağanı meraqlı degil. Pütin kibi fikir yürütsek, ya da ruslar qıççırğanı kibi «Biz evge qayttıq» desek, o vaqıt yalıñız Qırım degil, amma bütün Avropa yoq olur, qıyamet qopar. Onıñ içün, 5 millionlıq Slovakiyada 500 biñ macarlar milliy azğınlıq olaraq yaşaylar, er 10-ncı vatandaş macarlı. Şimdi ise, Macaristan Slovakiyağa, Rusiye Qırımğa kibi bronetransportörlarnı kirsetse, ya da macarlar «Biz evge qaytmağa isteymiz» dep, qıçırsalar… Amma, bunı iç kimse yapmaz. Çünki biz Avropada yaşaymız. Ve milletlerara meseleler olmaycaq şeydir!
Ya da Böyle: İtaliyada ealisi 230 biñ grajdanı olğan Cenübiy Tirolvilâyeti bar. Er kes almanca laf ete, amma er bir avstriyalı. Avstriya bu territoriyanı qaytarmağa talap etmey. Amma, bunı yapmaylayr, çünki bu Avropa medeniyetidir.
– Siz Qırım tarihını yahşı bilesiñiz. Rusiyelilerniñ tatar, ukrain, karaim halqlarnıñ tarihiy ve medeniy abidelerine nisbeten munasebeti nasıl ola bile?
– Pek meraqlı ve qıyın bir sual. Men er türlü milletke mensüp Qırım arheologlarınen tanış olğan edim, olardan biri atta yakut edi, rus, ukrainliler, yeudiyler çoq edi. Olar abidelerniñ saqlanıp qalması içün çalıştılar. Devlet bu meselege siyrek diqqat ayıra edi. Şimdiki vaqıtta, qaraylarnıñ kenassası quruldı – sinagga kibi müim ibadethane. Şimdilik ülkeşınaslıq müzeyi çalışa. Er şey yahşı alda buluna. Ukrainliler anda iç bir şeyni tiymediler, basqı yapmağan ediler.


text:
Yıllar devamında, Ekinci cian cenkinñ qaramanları qırımtatarlarnıñ adları cemaatçılıqqa belli degil edi. Sovet teşviqatınıñ küçü, yalancı tarihçılar, mühirlerniñ teşebbüsinen yıllarca cenkte qırımtatarlar hainlik yapqanını uydurıp, cemaatçılıqnı aldatqan ediler. Alime Abdennanova kibi isimler unutılıp, tek qırımtatarlar arasında belli edi. Semetdeşleri oña tuvğan Keriç çöllerinde abide tiklediler, şu yerlerde evelden qırımtatar köyleri bar edi, şimdi ise mında boş topraqlar.
Daa 1960-ncı seneleri qırımtatar milliy areketi teşebbüsçileri sovet ükümetiniñ eñ yuqarı müessiselerine muracaat etip, Alimege Sovet Birligi Qaramanı unvanını bermege rica etken ediler. Adalet tek 70 yıldan tiklendi.
Bu sene o 90 yılını tolduracaq edi. O bizim zamandaşımız olıp uzun, bahtlı ömür keçirmek mümkün edi, amma cenk gençniñ ayatını bozdı.
Alime Abdennanova Keriç yarımadasında, Cermay-Kaşik köyünde 1924 senesi doğdı. Anası Meselme qomşu Mayak-Salın köyünde fuqare qorantada östi. 17 yaşında keriçli Seitosman Borasanovğa aqayğa çıqtı. Olarnıñ üç qızı dünyağa keldi, 25 yaşına kelgen Meselme tif hastalığından keçindi. Bir yıldan soñ aqayı, Alimeniñ babası öldi. Küçük öksüzlerni bitası Revide ve dayısı Muyedin terbiyeledi. Alime Kamış-Burunnıñ rus mektebinde oqudı, mektepe sınıfdaşları oña Anâ dep aytqanlar. Cenk başlağanda on yedi yaşında edi…
Cenkniñ ilk künleri dayıları İsmail ve Ayedin orduğa çağırıldı. Birincisi elâk oldı, ekincisi belgisiz ğayıp oldı – ondan kelgen soñki mektüpte - Stalingradqa yaqınlaşqanı aqqında yazıla edi. Üçünci dayısı Muyedin – sıñırcılar arasında cenkleşti, anda siyasiy reber oldı. Yaralanğan soñ, Muyedin Abdennanov Krasnodar vilâyeti firqa komitetiniñ köy hocalıq bölüginiñ reberi oldı.
Bu nesil vekilleriniñ taqdiri ğayet acınıqlı oldı – olarnıñ ömürleri, istek ve arzuları, bahtlı yaşayış - bunıñ episi cenkniñ qurbanı oldı. Qırım işğali vaziyetinde adamlar ya duşmanlarnen küreşmek ya da olarğa alışmaq seçimi ögünde tura ediler. Alime birinci yolnı seçti.
Hafuz ordusı istiqbarat bölüginde teşkerüvden keçken soñ, 1943 senesi sentâbrde Alime Abdennanova arbiy hızmetke çağırıldı, ve ilki vazifesi buyurıldı. O vaqıt olğanı-olacağı 19 yaşında edi.
1943 senesiniñ küzi. Sovet Ordusı Qırımğa yaqınlaştı. Qız yarımadada duşmanlarnıñ mudafaa imkânları aqqında malümat toplay edi. Konkret vazifelerni partizanlar ve gizli hızmetçiler eda ete ediler, nemse-rumın ordularına istiqbaratçılar yollanıla edi.
1943 senesiniñ sentâbrniñ başında Krasnodar civarındaki Paşkovsk aerodromdan «PO-2» kökke köterildi ve Qırımğa taba ketti. Uçaqta eki qız buluna edi. Olardan biri Alime – dülber, mavı közlü, gür saçlı qız. «…Bizge nemselerniñ demir yol ve büyük yol boyu Keriçke keçirgen orduları aqqında malümat kerek. Seni Cermay –Kaşik köyüne yollaymız. Sen anda doğdıñ, qolay yerleşirsiñ. İnna radistkanen birlikte çalışacañ. Komsomol biletini ştab reberine ber. Mına seniñ yañı vesiqalarıñ», – dep hatırlay edi qız.
Gece endiler. Alime aşağa engende, ayağını yaraladı. ZEmbillerni kömip, zornen Cermay-Kaşik köyüne barıp çıqtılar.
Yolbaşçılarğa kerek olğan malümatnı toplamaq içün, Alime gizli teşkilâtnı teşkil etti, onıñ terkibine, emcesi Abdurakip Bolatov, ocapçe Necibe Batalova, Yedi Quyu stantsiyası reberi yarlımcısı İvanov, vagonlarnı qoşqan Açkalov ve başqa fikirdeşleri kirdi.
Olar gece-kündüz demir yol ve yolnı nezaret ettiler. Bir gruppa arbiy qısımnıñ areketini abaylamağan olsa, başqası ille bunı körip qala edi. Duşmannıñ orduları yanında arket etken hızmetçiler, Keriç yarımadasında mudafaa aletlerni yerleştirdiler. Böyle etip, tekmil malümat alına edi.
Alimeniñ 80 haberi sovet komandalığı içün Keriç yarımadasında duşmannıñ bulunğan yeri, sayısı, areketi aqqında bilgi berdi. Onıñ malümatına esaslanıp, sovet aviatsiyası darbelerni ura edi. Östergen cesürligi içün Alime Abdennanova Qızıl Nişan ordeni ile taqdirlendi. Amma, mukâfatnı elde etip olamadı.
Noyabr 5 künü 1943 senesi tarihı altındaki yarlıqta şöyle aytıla: " Abdennanova arqadaşımız istiqbarat organlarına göñülli olaraq hızmet etti. Azırlıq tedbirlerinden soñ, radistka Gulâçenko ile birlikte duşman bulunğan yerge ketti… Duşmannıñ orduları bulunğan yerde çalışıp, Keriç yarımadasında mudafaa sistemalarını ögrendi… Taman yarımadasından duşman orduları keri qaytqanda, komandanlarına duşmannıñ ketken yolunı añlattı… İleride, ağır şaraitlerde bulunıp, ealiniñ Keriç yarımadasından tahliye etilgeni vaqıtta, künde Keriç-Vladislavovka-Kefe, Keriç-Vladislavovka-Canköy yollarında ordularnıñ ve arbiy yüklerniñ alıp ketüvi, em de, Keriç-Kefe, Keriç-Canköy yöñleişlerinde ordularnıñ maşinalar ile alıp ketirilgeni aqqında malümat yetkize edi". Neticede - ükümet mukâfatına nail oldı – Qızıl Nişan ordenini qazandı.
Faşistler gizli hızmetçilerni uzun zaman içinde taqip ettiler. İvanov ile bağlı bir qaç partizan bulunğan Eski Qırımdaki gestaponıñ apishanesine nemseler öz adamını oturttılar, şu adam, başqalarını çaqtı. Bir künden soñ, Yedi Quyu stantsiyası reberiniñ yardımcısını yaqaladılar.
Bir qaç künden soñ, fevralniñ 25-nde 1944 senesi Alime, radistka ve daa altı adam yaqalandı. Alimeni bayağı çekiştirdiler. Ondan malümat almağa istediler. Sorğular, köteklev, zorbalıq. Alimeniñ dülber saçlarını qatiller cuqıp aldılar. Ayaqlarını sındırdılar. Qız ayaq üstündde turalmay edi.
Duşmanlar, oña qarşılıq köstergenlerni canavarcasına qıynadı. Cermay-Kaşik köyüni sarıp aldılar. Abrakip Bolatov, Necibe Batalova, Cevat Mennanov, Hayrulla Mambetcanov, Seyfedin Mennanovnı Eski Qırımdaki apishanede qapattılar, martnıñ 9-nda olarnı Ağarmış tübünde attılar.
Arqadaşlarnı çaqqan radistka Gulâçenkodan faşistler Alimeniñ yapqanlarını ögrendiler...
Alimeni aprelniñ 5-nde 1944 senesi Aqmescit civarında attılar. Bir qaç künden soñ, Qızıl ordu şeerni azat etti, birazdan soñ, bütün Qırım serbest oldı.
Alime ve arqadaşlarını satqanlar cezasız qalmadılar. Olarnı 1958 senesi Krasnodarda mahkeme ettiler. Şimaliy-Qavqaz arbiy okrugınıñ tribunalı Mihelson, Dubogrey, Olençenko, Zub, Kruglov, Vasilenkonı Vatanğa hainlik yapqanları, sovet vatandaşlarını kütleviy şekilde qıynağanları ve atqanları içün ölüm cezasını belgiledi. Gulâçenkonı uzun müddetke qapattılar.
Alime Abdennanovanıñ adı efsanelerge çevirildi. Şair Seytumer Emin ise, oña eserlerni bağışladı.
Gülnara Bekirova, qırımlı tarihçı, Ukraina PEN-klubınıñ azası
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
ATR qırımtatar telekanalı maddiy zorluqlarğa oğradı. Ukraina devlet bücetinde belginlengen paranıñ bir qısmı kanalnıñ esabına keçken maliye yılınıñ soñunda keldi, ve olarnı bücetke qaytarmağa mecbur ediler. Neticede ATR yapqan programmalarınıñ 90%-ını toqtattı, hadimlerniñ aman-aman yarısı işten boşatıldı.
Medeniyet, gençlik ve sport naziri Volodımır Borodânskıynıñ Telegram-kanalında bildirgenine köre, «2020 senesi devlet büceti belgilegen qırımtatar televizion yayınları içün devlet desteginiñ miqdarı 50 million ğrıvnâ ola» ve «Ukrainanıñ tamır halqı olaraq qırımtatar halqına, hususan qırımtatar televizion yayınlarına qoltutmaq devlet içün eñ müim prioritetlerden biri ola». ATRniñ vaziyeti aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov, maliye etilüvniñ sozulması müessisege ne içün pek tesir etkenini Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
Bizni bir ayğa informatsion cenkten çıqarıp attılar. Elbette, muhalifimiz bunı tez-tez qullandıLenur İslâmov
– Biz yılnıñ soñunda ümüt etken 15 millionımıznı alıp olamadıq. Kira, Qırım içün yayınlar, uydu. Programmalarnıñ yapılmasına tek bir qaç million belgilengen edi. Mesele para degil, mesele bunıñ nasıl yapılğanı. Bir ükümet ketti, başqası keldi, qıyınlıqlar olacağını bile edik, amma bu qadarını tüşünmedik. Diger taraftan, keçken yılnıñ bücetini qısqartmağa mecbur olğanlarını da añlaymız. Bunı evelden bilse edik, vaziyetke bir şekilde azırlanır edik. Stabil yayın yapmaq, seyircini tutmaq, em de informatsion cenk vaqtında, pek müim ola. Yayınnı eki saatqa toqtatmaq bile – fevqulâde vaziyet, bu çelik töküv tsehini toqtatmaq kibi bir şey. Yılnıñ soñunda tempimizni coydıq, bizni bir ayğa informatsion cenkten çıqarıp attılar. Elbette, muhalifimiz bunı tez-tez qullandı.
Qırımnıñ Rusiye kütleviy haber vastalarında Ukrainadaki qırımtatar telekanalınıñ zorluqları aqqında bir sıra şey çıqtı. Qırımnıñ Rusiye iç siyaset, malümat ve bağ naziri vazifelerini eda etken Sergey Zıryanov «Krım 24» yayınında ATR jurnalistlerine muracaat etti bile:
«Anda, Ukrainada, yahşı mütehassıslar bar, işsiz qalğanlar – Rusiyeniñ Qırımına hoş kelsinler. Mında olarğa er vaqıt iş taparmız, ve Qırım cumhuriyetiniñ Rusiye Federatsiyası terkibinde inkişaf etkenini körerler».
Lenur İslâmov Sergey Zıryanovnıñ laflarını tamamen siyasiy dep saya.
Bizim bundan evel de zorluqlarımız oldı – işğalci Rusiye akimiyeti bizge yayın yapmağa izin bermegende yayınımız eki ayğa söndürilgen ediLenur İslâmov
– Birinciden, «Ukrainada» nasıl doğru aytılğanını ögrensin. Ekinciden, yapqanı jurnalist meselesi degil, medianıñ problemlerini siyasiy mısqıllav ola. Asılında biz dayandıq. Bizim bundan evel de zorluqlarımız oldı – işğalci Rusiye akimiyeti bizge yayın yapmağa izin bermegende yayınımız eki ayğa söndürilgen edi. Şimdi aqşam yayınlarını başladıq, çünki insanlar beklep olamay. Bütün bu qıyınlıqlarnı yeñmek mümkün. Söz sırası, nazir Borodânskıy uyduğa hızmet etken şirketke şahsen telefon etip, bizni söndürmesinler, dep rica etti. Şimdi 15 million borcumız bar, bu 50 milliondan 15-ini keçken senege masraf etmek kerekmiz. Yani, şimdi 15 million eksigimiz bar. Bu paranı qaydan alacaqmız, çezip yürem, çeşit qurulışlarğa baram. Bu borcnıñ bir qısmı – devlet yayıncıları ögündeki vazifelerimiz.
Lenur İslâmov, Qırımnı terk etmege mecbur etken jurnalistler, ATR hadimleriniñ temeli, qalacaq ve işine devam etecek, dep emin.
Qırımtatar faali Zair Smedlâyev, yarımadada çalışqan «Millet» Rusiye telekanalı qırımtatarlarnıñ haber ihtiyaclarını, onıñ fikirince, ne içün qarşılap olamağanını añlata.
ATR telekanalı halqnıñ parasına quruldı ve iş adamlarımıznıñ desteginen inkişaf etti. Qırımtatarlar içün onıñ işi pek müim olaZair Smedlâyev
– ATR telekanalı halqnıñ parasına quruldı ve iş adamlarımıznıñ desteginen inkişaf etti. Qırımtatarlar içün onıñ işi pek müim – şimdi bu Ukraina akimiyetiniñ qırımtatar meselesine, ana tilimizniñ canlanuv işine olğan munasebetini köstere. Qırımdaki «Millet» telekanalı Rusiye devlet sımarışını yerine ketire, onıñ vazifesi – propaganda yapmaq, qırımtatarlarnıñ er vaqıt sabadan birisi evge, camige, müessisege sürip kirecegini, birisi hırsızlana bilecegini beklep, yarımadada şeñ ve serbest yaşağanını köstermektir. «Millet» telekanalı bunı körmey ve masal añlata, em de esasen rusça. Seyircileri de çoq degil, amma seyircilerge malümat berecek telekanallarımız olmasa, olar «Milletni» baqmağa, yavaş-yavaş anda keçmege mecbur olacaqlar.
Kütleviy haber institutınıñ eksperti Yekaterina Dâçuk, Qırımda Ukraina sesiniñ bar olması müim ola, dep qayd ete.
Maña ATR öz memleketinden quvuldı kibi körüneYekaterina Dâçuk
– Maña ATR öz memleketinden quvuldı kibi körüne. İnformatsion cenk kete, yarımadağa alternativ malümat bergen yekâne qırımtatar telekanalınıñ yayını sıñırlansa, akimiyetke bu kerekmi degen sual peyda ola. Şimdi vaziyet Rusiye içün pek elverişli ola: alternativ malümat olmasa, o, insanlarnı zombige çevire bilecek, er şeyni quvanç renklerinde kösterecek. Qırımda haber boşluğı bar, faaller tutula, apiske alına, saytlar blok etile – Rusiye propagandasına elverişli olmağan er şey sıñırlana. Belki, Medeniyet nazirligi şimdi işğal etilgen topraqlar içün deñiştirilgen UATV çetel yayın telekanalı çerçivesinde Qırım içün bir leyha yapacaq ola, amma qırımtatar telekanalı oña para ayırılğan soñ olmaq kerek, dep tüşünem.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Sergey Mokruşin, Qırım.Aqiqat alıp barıcısı


text:
Kelecek afta Qırım sakinleri bazarertesinden çarşenbe kününe qadar çalışacaq, bundan soñ Rusiyede fevral 23 künü, yani Vatan imayecisi künü qayd etilecegi sebebinden dört kün raatlanacaq.
Bu aqta emek boyunca federal hızmeti bildire.
Fevral 22-de, çarşenbe künü, iş vaqtı bir saat qısqartılacaq.
Hatırlatamız ki, fevral 23-te Qırım Halq Cumhuriyeti ükümetiniñ birinci reisi, Qırım, Poloniya, Beyaz Rusiye ve Litvaniya müftisi Noman Çelebicihan Aqyar deñizcileri tarafından vahşiycesine öldürildi. Onıñ cesedi deñizge atıldı.
Ukrainada Vatan imayecisi künü 2014 senesinden başlap oktâbr 14-te qayd etile.
Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız


text:
İzrailneñ 27. Fivraldän başlap Ğazzä sızığında yasağan höcümnäre häm sonınnañ Fälestinneñ könyaq İzrail şähärlärenä raketa cibärüe säbäble töbäktä barlığı 130dan artıq keşe ülde, yözlärçä keşe yaralandı. İke il arasında kiyerenkelek arta barğanda, Yärüsälämdä kiçä ber yähüd mäktäbenä bulğan höcümdä 8 keşe ülde 10 keşe yaralandı.
Üterelgän şäkertlär yäşläre 26 alıp 15-16 yäşlär tiräsendä bulğan. Kiçä tönnä sabaq uqutı waqıtına turı kilgän höcümdä cinäyätçe mäktäpkä avtomat belän ut aça. Sonınnañ fälestinle buluı xäbär itelgän keşe, waqiyğadan soñ milisiä tarafınnañ üterelä.
Fälestin belän İzrail arasındağı kiyerenkelekne tağında qabındırıp kitkän bu waqıyğa turında İzrail tışqı eşlär ministrı bolay söyläde:
“Tağın ber tapqır Yärüsälämneñ üzägendä extrimistlär tarafınnañ ber höcümgä şaxit buldıq. Ul mömkin qadär küp keşene üterergä niätlängän ide. Bu höcüm başqa şähärlärdä bulğan höcümnärgä bäyle. Häm bu höcümgä östäp xäzer mäktäptä ütereş buldı”
Fälestin prezidentı Mäxmud Abbas waqıyğadan soñ bu höcümne xökem itte. Bu höcümdä cäwaplılıqnı äle iseme berençe tapqır eşetelgän “Galilee azat keşeläre” isemle törkem üz östenä aldı diyelgän ide, läkin sonınnan cäwaplılıqnı xämäs üz östenä aluın belderde.
Xämäs isä, bu höcümne xalıqnıñ Izrail höcümnärenä qarşı kürsätkän xaqlı reaksiäse dip bäyäläp, bu höcümne qaharmanlıq bularaq atadı.
Höcüm xäbärennän soñ kiçä Bush bu ğamälne qotıçqıç wäxşilek ber höcüm dip atadı.
Bu höcümne şulay uq, BMO general sekretarı Ban Ki-Moon, Britaniä, Fransiä, Yewropa Berlege, Kanada häm Russiä dä xökem itte.
Läkin ğadättän tış cıyılğan BMO iminlek şurası, höcümne xökem itkän urtaq ber belderü yasıy almadı. BMOdağı AQŞ wäkile Zalmay Xalilzad AQŞnıñ bu höcümne iñ qatğıy şartta xökem itü taqdime, Libiäneñ qarşı çığuı säbäble qabul itelä almadı di. Çönki Libia başta İzrailneñ uzğan atna Ğazza sızığında yasağan höcümnären xökem itärgä çaqıra.
BMO şurasında bu turıda Xalilzad belän Libiä wäkile arasında qaynar bäxäslär quptı.
“Bu İminlek şurasınıñ töbäktä uñay alğarışnı tämin itü öçen eşne qıyınnaştıra. Bu mömkinçelekkä kertä salğan keşe bu eşneñ näticäsennän üze cäwaplı bulaçaq.”
Läkin Xälilzadnıñ bu açulı çığışına, BMOnıñ Libya wäkile İbrahim äd-Dabbaşi, şul uq açu belän bolay cäwap qaytardı:
Bezneñ öçen keşelärneñ tormışı ber uq. Monda barı tik waqiygağa qarap qına xökem itmibez. Bez üterelgän keşelär öçen xökem itäbez. Monda keşe ayırması, keşe keşedän östen qılğan ayırmamı bar? Ülgän izraillärneñ tormışı belän fälistinlär tormışı arasında ayırma yuq dip uylıybız.”
Izrail räsmiläre waqıyğada kemneñ cäwaplı buluın tikşeräçäklären bilderde. İzrail yağı öçen möhim mäsälä bu höcümneñ barı tik ber keşe tarafınnan oyıştırılğan buluımı yäisä aña buluşuçılar bulğanmı digän soraw.


text:
Qırımda sentâbr 11-inde öyle de furtunalı ava olacaq, yel 25 m/s qadar küçleşecek.
Çarşenbe künü, eñ çoq batqan adam olğan Yalta yalısında dalğalar 1,5 metrge bara, yerli meteo resurslar Kezlev (Yevpatoriya) yalısında 2 metrge qadar dalğalarnı tahmin ete. Aynı böyle tahminler Sudaq içün de yapıla.
Çarşenbe künü, sentâbr 11-inde qurtarıcılarğa atıf etken yerli matbuat, deñizde daa bir adam batqanını haber etti. Onıñ cesedini Kefe (Feodosiya) yanında suvdan çıqardılar.
Çarşenbe künü saba Keriç boğazında Fener burnunda, deñizge ketken balanıñ qıdıruvı yapıla edi.
Tünevin Qırım qurtarıcıları, yarımadanıñ sakin ve musafirlerine, Qara ve Azaq deñizlerinde yuvunmaqtan vazgeçmege tevsiye etti.
Aluştada furtuna sebebinden bütün plâjlar qapatıldı.
Yaltada, küçlü furtunağa baqmadan, turistler deñizde yuvuna.
Furtunalar, Qırımnıñ şimaliy yalısını bazar künü, sentâbr 8-inde qapladı. O vaqıt dalğalar 5 ballğa bara edi. Keçken raatlıq künlerde qurtarıcılar Qırımda furtuna sebebinden bir kün içinde altı insan elâk oldı, dep bildirdi. Sentâbr 9-ında Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi, deñizde daa eki insan elâk olğanını bildirdi. Qurtarıcılarnıñ malümatına köre, furtunanıñ birinci kününde deñizden eki cesedni çıqarıp oldılar, sentâbrniñ 10-unda Qırım FVN-ne atıf etken yerli matbuat, Sudaqta daa bir cesedni suvdan çıqardılar, dep haber etti.


text:
Keriçte mayısnıñ 18-nde qırımtatar sürgünliginiñ qurbanları abidesine çeçek ketireler, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
1944 senesi qırımtatarlarnı yarımadadan çıqarğan tren timsali olğan abideniñ demir parçalarına mavı şeritler bağlandı.
Qırımnıñ Qurman qasabasında mayısnıñ 18-nde qırımtatar milliy areketiniñ faalleri genotsid qurbanlarını añdı: hatıra taşına çeçek qoyıp, dua oqudılar. Tedbir Rusiye quvetçileriniñ nezareti altında keçti.
Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ milletlerara munasebetler Devlet komiteti bildirgenine köre, qırımtatar sürgünliginiñ yılına bağışlanğan er yıllıq «Qalbiñde ateş yaq» aktsiyası bu yıl koronavirus pandemiyası sebebinde online yapılacaq. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti, COVID-19 sebebinden bütün sanitar normalarına riayet etip, hatıra abidelerine çeçekler qoyulacaq, dep bildirdi.
Bazarertesi künü, mayısnıñ 18-nde, sovetler rejiminiñ qırımtatarlarnı tarihiy vatanları Qırımdan sürgün etkeniniñ 76-ncı yılı tola. Ukraina ve dünyada Qırımtatar halqınıñ sürgünlik ve genotsid qurbanları añılmaqta.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada qırımtatar halqı ile birdemlik aftası başlana – «Bir acı. Bir tarih». O, qırımtatar halqı genotsidiniñ yılına bağışlanğan bir sıra aq qorçalayıcı ve media leyhasından ibarettir.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Aqmescitte Jidkova soqağı boyunca yerleşken yataqhanede cumaqşamı künü iyül 2-de tintüv keçti. Binanı maskalı ve silâlı insanlar tintti, olar özlerini tanıtmadı ve yataqhane sakinlerine öz areketlerini añlatmadılar.
Yerli sakinler Qırım.Aqiqatqa añlatqanı kibi, silâlı insanlar yataqhaneniñ Ruslan adlı sakinini qıdıra edi.
«Bu oğlan yaşagan odanı alt-üst etiler, qazan ve çanaqlarnı bile qarıştırdılar»,– dep tarif eteler yataqhane sakinleri.
Tintüv sebebini politsiya hadimleri sakinlerge öyle de añlatmadılar.
Şaatlarnıñ aytqanı kibi, böyle areketler yataqhane sakinlerini, şu cumleden qartlarnı ve balaları olğan qadınlarnı pek qorquzdı.
Qırımnıñ İçki işler Nazirliginiñ saytında nasıldır bir qıdıruv tedbirleri aqta malümat yoq.


text:
Gaziemir En Yakın 10 Elektrikçi Ustası
İzmir, Balçova Elektrikçi Ustası, Balçova Su Tesisatçı Ustası, Balçova Tadilat Dekorasyon, Bornova, Bornova Elektirikçi Usta, Bornova Su Tesisatçısı, Buca, Çeşme Elektrikçi Ustası, Çeşme Su Tesisatçı Ustası, Çeşme Tadilat Dekorasyon, Gaziemir elektrikçi ustası, Gaziemir Su Tesisatçısı Ustası, Gaziemir Tadilat Tamirat, izmir elek, İzmir Elektrikçi Ustası, Karabağlar, Karabağlar Elekirikçi, Karabağlar Su Tesisatı, Karşıyaka Elektrikçi Ustası, Karşıyaka Su Tesisatçı Ustası, Karşıyaka Tadilat Dekorasyon, kemalpaşa, Konak Elektrikçi Ustası, Konak Su Tesisatçı Ustası, Konak Tadilat Dekorasyon, Urla Elektrikçi Ustası, Urla Su Tesisatçı Ustası, Urla Tadilat Dekorasyon Profili Görüntüle 05073284220


text:
Rusiye Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası tarafından qabul etilgen Qırımnı işğalden qurtaruv strategiyasını ve «Qırım platforması» teşebbüsini «telüke» ve «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligine qast etüv» olaraq saya, dep bildirdi martnıñ 15-nde Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharova.
«Kyivniñ Qırımnı qaytaruv ğayretleri qanunsız ve Rusiye Federatsiyasınıñ eki subyektine qarşı istilâ telükesi ola. Daa bir kere hatırlatamız, er angi memleket ve teşkilâtnıñ böyle areketlerde, hususan «Qırım platforması» teşebbüsinde iştirak etmesi Rusiyege qarşı duşman adımı, onıñ topraq bütünligine qast etüv olaraq köremiz», – dep bildire Zaharova.
Hatırlatamız, Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danilov martnıñ 11-nde «Rusiye Federatsiyası Qırım yarımadasını işğal etken vaqıttan berli Qırımnı işğalden qurtaruv meselesi boyunca nasıl areket etecegimizni belgileycek ilk temel vesiqa» azırlana, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti ofisiniñ matbuat hızmeti, fevral ayında Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ emrinen azırlanılğan Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarnı işğalden qurtaruv ve reintegratsiya devlet strategiyasınıñ leyhasını baqtı, dep bildirdi. Şura azalarına eki afta içinde strategiyanı qabul etmek içün tüzetüvler kirsetmege aytqanlar.
Bundan evel berilgen malümatqa köre, Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası Qırım işğali ve Donbastaki cenk ile alâqası olğan 10 sabıq memurğa qarşı sanktsiyalarnı kirsetti. Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy buyruq çıqarıp, Ukrainada keçirilecek «Qırım platforması» tesis sammitini azırlav ve keçirüv teşkiliy komitetini qurmağa emir etti.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
ATR birinci qırımtatar telekanalınıñ jurnalisti Safiye Ablâyeva onıñ Vladimir Putinge matbuat konferentsiyasında bergen sualini tenqid etken içtimaiy ağlarnıñ qullanıcılarına teşekkürlerini bildirdi.
«Birinciden, er bir tefsiriñiz içün sağ oluñız. Añlağanıma köre, bazıları onıñ içine bütün canını berip, kim olğanını kösterdiler. Ekinciden, er keske tenqid içün minnetdarım – sebepsiz tenqid olsa da», – dep yazdı jurnalist Facebook saifesinde.
O, Vladimir Putinniñ matbuat konferentsiyasında qırımtatarlarnıñ reabilitatsiya emirinen bağlı sual berip, Qırım akimiyeti işbu buyruqnı ne sebepten amelge keçirmegenini soradı. Jurnalist sual berip, Pütinge qırımtatarca teşekkür bildirdi. İçtimaiy ağlarnıñ bir çoq qullanıcısı Ablâyevanıñ sualinde teñkid olmağanını dediler.
Jurnalist bunıñ kibi tefsirlerniñ müelliflerine Putinge sual bermege tırışmağa teklif etti.
«Şimdi maña doğru bir nasit berecek olğan er keske şunı aytmaq isteyim ki, siz de Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ matbuat konferentsiyasına kiriñiz, dörtünci sırada oturıñız, «baş komandannıñ» qarşısında oturıñız, sizge söz bermegende soñdan evelki sual beriñiz. Akimiyet bir şey yapmağanını aytıñız, ve menden ve bugün sual bergen zenaatdaşlarımdan daa yahşı oluñız. Emin oluñız ki, men Siziñ ve Siziñ muvafaqiyetleriñizge quvanırım», – dep yazdı jurnalist.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ATR telekanalınıñ sualine cevap berip, Qırım akimiyetini qırımtatarlarnıñ reabilitatsiyası aqqında buyruqnı amelge keçirmege çağırdı. Onıñ aytqanına köre, Rusiyeniñ federal akimiyeti qırımtatarlarnıñ kendisini Rusiye vatandaşları olaraq is etmeleri içün qanun derecesinde er şey yaptı, şimdi yarımadanıñ yerli akimiyeti qanunnı amelge keçirmeli.