text:
Yuğarı Pışma mäçetendä yaña imam
Bu könnärdä Milli Media-Xolding citäkçeläre Yuğarı Pışma şähäre mäçetenä küptän tügel imam bulıp eşkä kilgän Ayrat xäzrät Möxämmätcanov belän oçraştılar.
Sverdlaw ölkäsendä genä tügel, böten Rusiädä dä iñ matur mäçetlärneñ berse bulıp sanalğan Baqır mäçete, yegerme meñnän artıq möselman xalqı yäşägän zur şähärdä, qızğanıçqa qarşı, moña qädär küp itep xalıqnı cıya almadı. Monıñ säbäben mäçettä eşlägän din ähellärennän kürergä bula, älbättä. Mähabät zur mäçetne tözep ayaqqa bastırğan Ural taw-metallurgiä kompaniäse citäkçeläre, bu eş belän kileşä almıyça, Qazan şähärennän bik uqımışlı, bik belemle imam çaqırtıp kiterdelär.
Yaña imamnıñ yaña cirdäge eşe Ramazan şärif ayında başlana. Ayrat xäzrät xalıqnı qızıqsındıru, yañaça itep eşli başlaw niäte belän Qazannan, islam universitetınnan Qor’än kärimne yattan belüçe şäkert çaqırtıp kitergän. Kön sayın täräwix namazları waqıtında yegermeşär bit qor’än uqıp, 30 kön urazada 600 bitlek Qor’än kärimne uqıp çıqqannar. Taw-metallurgiä kombinatı citäkçeläre täräwix namazlarınnan soñ kön sayın möselmannarnı öylärenä qaytaru öçen avtobus bilgelägännär. Mäçettä kümäk iftar mäclesläre oyıştırıla başlağan. Ayrat xäzrät äytüençä, iñ berençe iftar mäclesen ber çınayaq çäy belän ber sınıq ipidän başlap kitkännär. İkençe könnän başlap, möselmannar 40-50 keşelek itep mul iftar öställäre äzerli başlağannar. Mondıy mäcleslär alarnı tağın da yaqınaytqan, berläştergän.
Bu eşlärneñ näticäse şunda uq kürengän: yaña imam kilep eşli başlawğa ber ay da ütmästän, mäçetkä yörüçelärneñ sanı 50-60 qa citkän. Uraza ayında kilgän fitır sädäqasın da Ayrat xäzrät bik ğädel itep urnaştıru yulın tapqan. Şähärdäge yätim balalar öçen bulğan priyutqa barıp, tärbiäçelärdän sabıylarğa iñ kiräk bulğan äyberlärne beleşkän. Annan soñ bazardan priyuttağı 29 balanıñ härbersenä dä qışqı cılı kiemnär alğannar. Älege büläklärne här balanıñ üz qulına tapşırıp, sabıylarnıñ küñelen söyendergännär.
Ayrat xäzrät äytüençä, islamnıñ sotsial' programmasın ütäw niäte belän sabıy balalarğa yärdäm itep toru mäçet başqaraçaq eşlärneñ töp yünäleşläreneñ berse bulıp toraçaq. Ğomumän, anıñ fikerençä, dini oyışmalar, milli-ictimaği oyışmalar belän berlektä cämğiätneñ küp kenä sotsial' problemaların çişüdä xäldän kilgänçä qatnaşırğa tieş.
Yuğarı Pışma mäçeteneñ yaña imamı belän Milli Media-Xolding citäkçeläre urtaq tel taptılar. Söyläşü waqıtında Sverdlaw ölkäsendä häm Yuğarı Pışma şähärendä yäşäwçe möselmannar öçen bik küp kenä urtaq proyektlar eşlärgä kileşelde.
Fäwiä Safiullina
Yekaterinburg.


c: text/html

text:
Munitsipal berämleklär Rusiäne bäxetle itärme?
Tatarstanda moña qädär kürenmägän saylawlarğa sanawlı ğına säğätlär qalıp bara. Eş şunda ki, Tatarstan, Rusiäneñ qayber töbäkläre belän bergä, munitsipal berämleklärgä saylawlar ütkärä. Respublika räsmiläre, monı, cirle xakimiät xalıqqa yaqınayaçaq, alay ğına da tügel, bu çın xalıq xakimiäte bulaçaq dip ışandıra. Rusiä ğasırlar buyına üzenä optimal' xakimiät tözeleşe ezläde. Ul zemstvolar, obşçinalar buldı. Patşa xakimiäte dä optimal' bulıp çıqmadı. Bolşeviklar alarnı bärep töşerep, sovetlarğa xakimiätne qulğa tottırdı. Annan soñ demokratiä kilde, xalıq saylawlarda prezidentlar da , deputatlar saylıy başladı, berniçäse arasınnan küñelenä xuş kilgänen saylap alıp. İnde, ul da optimal' bulıp çıqmadı, prezidentların bilgeli başladılar. Xäzer isä, menä munitsipal' berämleklär uylap çığardılar. Älbättä, sivilizatsiäle illärdä, bu berämleklär bik şäp eşläp kilä dip söylilär anı. Läkin, Rusiäneñ yünsez yulları belän cülärlär idärä itä, şuña şundıy problema bar digän kölkele ğibärä bar bit. Monısı inde, Rusiäneñ sivilizatsiäle bulmağanın kürsätüçe ğibärä. Bu munitsipal' berämlekläre dä, sivilizatsiäle bulıp çığarmı, kiläçäk kürsäter. Här xäldä, Tatarstan ekspriment räweşendä şuşı saylawlarğa yaqınlaştı.
Ul, munitsipal berämleklärgä xakimiätne kübräk birälär ikän. Yäğni, küp närsäne cirle üzidarä aşa xäl itep bulaçaq. Yul yuqmı- üzidarä tözesen. Gaz kermägänme, şulay uq üzidarä eşe bu. Häm başqalar. Läkin, ul yul salırğa da, gaz kertergä xalıq aqçanı üze cıyarğa tieş. Bu idealda. Ä xalıq anıñ qädär bay tügel bit, kolxozları da bit, küp cirdä yılına ike bäyrämgä genä aqça tüli. Ä Tatarstan monı üzençä xäl itä. Respublika däräcäsendä, berniçä fond oyıştırılğan. Ul fondlar, citmägän aqçanı bülep biräçäklär ikän. Şulay itep, kiläse yılğa uq, şuşı fondlar aşa bireläçäk aqça 5 milliardqa yaqın qaralğan. Monnan tış, cirle üzidarälärgä xakimiät funksiälären başqarğan öçen östämä tağın 8 milliard aqça bireläçäk. Şuşı külämdäge yärdäm belän, Respublika cirle problemaların öleşçä bulsa da xäl itärgä cıyına. Şunısı da açıq, munitsipal berämleklärgä küçü ul zaman taläbe. Monısı belgeçlär süze.
Räfis Cämdixan

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qazanda “Quqan” kafesı açıla
Qazan şähärendä ğäcäp isemdäge tuqlanu urınnarı, yäğni restoran, kafelar ğayät küp. Feşen klub, Joker, Murena, Flint, Yakitoriä, Karteç'... Sanıy kitsäñ bu isemlekne tağın däwam tiergä bula. Alar yanına Quqan digän isemle tağın ber kafe da kilep quşılaçaq. Şuşı könnärdä açılaçaq ul. Närsä bu? Tağın diñgez aryağı atamasımı? Ällä bu isemneñ başqa ber mäğnäse barmı? Bu sorawnı min Quqannıñ xucabikäse, Qabımlıq-pitseriä şirkäte başlığı Rawilä Şaydullinağa yulladım.
Quqan digän isemgä küp keşe şaqqata. Üzenä kür monıñ xikmäte bar. Minem babay, elekke zamanda kulak dip atağan bulğannar, ul menä Kokand şähärennän çabışqı at alıp qaytqan bulğan. Şul atnı kolxozlaşu yıllarında suqağa cigä başlağannar. At bireşmägän. Atnı bik qatı qiynap iäläştermäkçe bulğannar. Ämma kilep çıqmağan. Menä babay söyli ide, menä şul at ülgän, dip. Keşelär genä tügel ul waqıtta, atlar da şul xäldä bulğan. Ätineñ babaynıñ isemen mäñgeläşteräsem kilgän ide. Qoqannı äytä belmiçä, quqan ğına digännär inde. Quşamat şulay bulğan. Häm şuşı quşamat bezgä yabışıp qaldı, bötenebezgä. Häm bez Quqan buldıq. Minem tuğan töbägem Teläçe rayonı Alan awılı şunda yäşägän bik eşlekle keşe bulğan minem babalar. Menä şularnıñ isemen mäñgeläşterü ide minem isäp. Quqan Qazanlılar qolağına älegä säyer isem bulsa da, bezgä kilüçelär öçen yañalıq bulmayaçaq, di Rawilä Şäydullina. Anıñ äytüençä, at abzarı, konyuşni stilendä bulğan bu kafeda Quqannıñ añlatması turında yazu da bulaçaq. İnde Qazandağı milli atamalarğa kilsäk, ber tanışım kafe häm restorannarnıñ öleşçä isemlegen birgän ide. 97 kafe-restoran isemeneñ barı tik 12-se genä tatarça. Bu xäl äñgämädäşebez Rawilä Şäydullinanı da borçıy ikän.
Minemçä, Qazan şähärendä millilek digän närsä betä bara. Kübesençä qayandır kilgän ällä nindi isemnär quyalar inde. Ä menä millilekkä kilgändä, minemçä, alar bik az.
Allaxı täğälä üze yaratqan keşesen rizıq yanına cibärermen digän. Min pedagogiä institutın betergän bulsam da, menä 43 yıl inde aşxanädä eşlim. Sineñ rizığıñnı aşap çığıp kitkän keşeneñ räxmät äytüennän dä zur bäxet bulamı? di Rawilä Şäydullina. Ä monnan näq 20 yıl elek ul, ul waqıtta Tatarstan başqalasındağı berdän-ber yat isemgä iä tuqlanu urnına Pitseriägä, tatarça äytsäk Pitsaxanägä eşkä kilä.
Bez yasıy torğan Kolsoni digän pitsa ul xäzer tatar pitsasına oşıy başladı. Bez üzebezneñ millätebezneñ närsä yaratqanın beläbez bit. Anı eşli başlağanda ul mondıy tügel ide. Bu bezneñ üzebezneñ ser. Bez anı üzebezneñ tatar milli rizığına yaqın itep äzerli başladıq. Bezgä xäzergä xätle min konkurentlar kürmim. Bu pitsa po Quqanski bula inde xäzer. Bu yabıq pitsa. Anı aşasañ köne buyı çäy genä eçep yöriseñ inde. Ul bik tuqlıqlı, bik tämle. Monda böten studentlar kilä. Min monda 5-nçe buın studentlarnı çığaram. Monda sitsa aşap üskännär kübese zur keşe buldı inde. Şuña kürä bez açabız restoran. Ul restoranda pitsabıznı ölkän buın keşelärenä dä aşatmaqçı bulabız. Galstuk taqqan keşelärgä. Çönki bezdä kön ozın su buyı çirat. Andıy keşegä uñaysız studentlar belän çiratta basıp toru. Şuña bez restoran açarğa buldıq. Rawilä xanım äytüençä, Xätirälär digän bu restoran da ozaqlamıy işeklären açıp cibärergä tieş. Rusiädä biznesnıñ qatlawlı buluı, härwaqıt rişwät birep torırğa kiräklege turında yış söylilär. Eşquar xatın-qızlar bu problemağa kilgändä, ällä taşlamamı dip, min çirattağı sorawımnı biräm.
Xatın-qızğa mondıy eşne eşläw böten cirdä bik ciñel bulmas inde ul. Menä xäzer tözibez qunaqxanä. 6 etajlı ul bezneñ. Min genä qaldım, miña ber kem dä kilmäde rişwät sorap dip äytü, ışanmassız. Monnan 5-6 yıl elegräk bulğanğa qarağanda xäzer bu xäl ciñeşleräk. Böten keşelärne, böten dönyasın belep beterdek dip äytimme… Ansız da bulmıy. Bu şundıy dönya. Xäzerge zamanda biznes açıp cibärü bik awır. Bik awır!!! Çönki, texşartlar buyınça ul ber kilovatt utnı 18 meñgä satıp alırğa tieş bula. Anı 50 Kvt itep ala ikän 900 meñ bula. Bu bik awır mäs'älä. Xezmät-xezmät tağın ber qat xezmät. 20 yıl buyı min otpuskığa çıqmadım. Bala-çağa belän bol'niçnıyğa çıqmıyça eşlädem. Bik awır inde. Eşlägän keşe härwaqıt taba inde. Bügenge köndä 100-dän artıq keşe eşlibez. Xezmät xaqın waqıtında tülibez. Äbise eşlägän bulsa, anıñ onığı eşlägän keşelär bar mindä. Kilgän keşe kitmi. Bez pensiä fondına da, bol'niçnıyen da, barsın da tüläp eşlibez.
Rawilä Şäydullina här yıl sayın Rusiädä ütä torğan ölkännär könendä tuğan awılına qaytıp ölkännärgä büläklär dä öläşä. Awıldağı yullarnı rätkä kertüdä dä anıñ öleşe zur. Adäm balası, küpme genä yäşämäsen, öyränäse äyberläre, qılası ğämälläre küp bula anıñ, di ul.
Min inde pensiägä çıqqac Qor’än uqırğa öyrändem. Äytkän idem inde, min cämäğät tuqlanuına yalğış kilep eläkkän keşe dip. Min bit pedagogiä institutınnan soñ. Yäş çaqtan uq yaza idem, sıza idem. Menä şul şiğerlär, çäçämä äsär diseñme ğömerem buyı xıyallanğan xıyalım buldı. Böten cıyılğan närsälärne cıynap bastırasım kilä.di Qabımlıq-pitsaxanä şirkäte başlığı, eşquar xanım Rawilä Şäydullina.
Nail Alan.


text:
Cihan Yekta - Gurbet Yolu Taşlı Olur
Sanatçı : Cihan Yekta
Türkü : Gurbet Yolu Taşlı Olur
Etiketler : Cihan Yekta - Gurbet Yolu Taşlı Olur türkü indir, Cihan Yekta - Gurbet Yolu Taşlı Olur türkü dinle, Cihan Yekta türküleri, Gurbet Yolu Taşlı Olur mp3 indir, Cihan Yekta türküleri Gurbet Yolu Taşlı Olur türküsü, Gurbet Yolu Taşlı Olur sözleri, Cihan Yekta mp3 dinle, Cihan Yekta download, Gurbet Yolu Taşlı Olur bedava mp3, Cihan Yekta türkü sözleri, Cihan Yekta türkü dinle, Cihan Yekta son albüm indir


text:
“Ruxiät”tä kitap bäyräme
Xökümät tarafınnan bastırılası kitaplarnı yazuçılar öçär yıl kötep alalar, çirat toralar, “Ruxiät”tä isä kitap ber yıl eçendä planğa kertelä häm dönya kürä. Üzen näşriätneñ senzorı buldım digän Tufan Miñnullin äytüençä, Tatneft' oyışması Qazanda yäşäwçe ädiplärebezne genä qayğırtıp qalmıyça, awılda icat itüçe yazuçılarnıñ da kitapların bastırırğa tırışa, ayıruça neft' çığarıla torğan rayonnarda yäşäwçelärneken. Tufan Miñnullin “Ruxiät”kä räxmät äytte, şuşı könnärdä anıñ da “Tatarnıñ ber balası” digän kitabı çıqtı.
Tufan Miñnullin respublikabızda bay oyışmalarnıñ küp buluın assızıqladı, läkin ädäbiät, sänğät ölkäsendä yärdäm kürsätergä aşığuçılarnıñ bulmawın da bilgeläp ütte. Anıñ fikerençä, tatar üzen-üze qotqarırğa tieş, qayandır çittän yärdäm kötmäskä, bälki, üz baylarıbız cilkäsenä tayanırğa kiräk, ä “aqçasın qoçaqlap yoqlağan” keşelär tarix häm millät öçen yuq, alar onıtılaçaq. XX yöz başında yäşägän bertuğan Rämiewlär häm bügengedä eşläp kilüçe Tatneft' kebek oyışmalarnı isä ürnäk itep quydı.
Tatneft'neñ qaramağında näşriät kenä tügel. Yazuçılar berlege räise – İlfaq İbrahimov üz çığışında yäş, aktiv icatçılarğa ber meñ sum külämendä un stipendiä bilgelänäçägen äytte. Bolar da Tatneft' oyışması ximayäse.
Kiçädä Rädif Ğataş, Razil Väliev häm Foat Sadriev ta çığış yasadılar. Foat Sadriev äybät ädäbiätneñ televideniedän kürsätelä torğan äxlaqsızlıqqa qarşı torıp, uquçığa uñay tä'sir itä aluı turında äytte.
Kiçädä 236 meñ sumlıq ber meñnän artıq kitap Milli kitapxanägä, şulay uq Tatar kongressına, Qamal teatrı kitapxanäsenä häm Qazan däwlät universitetına büläk iteläçäge iğlan itelde.
Aydar Camali


text:
Äfğanstanda Möxämmät päyğämbär sürätlären bastıruğa qarşı ütkärelgän näfrät cıyınnarı, anda qatnaşqan xalıqnıñ ildäge NATO köçläre belän qarşılıqqa kerüenä, xätta ülem-citemgä kiterde. Älegä qädär Äfğanstandağı NATO köçläre, Ğiraqtağı Könbatış ğäskärläre xälennän ayırmalı bularaq, üz xezmäten çağıştırmaça tınıç qına başqarıp kilä ide. Xäzer inde bu wäzğiat üzgärergä tora tügelme?
Fivralneñ 7-sendä Äfğanstan tönyağındağı Färyäb wilayätendä yarsığan xalıq törkeme NATO-nıñ nigezdä Norvegiä xärbiläre xezmät itkän xärbi nığıtmasına ütep kerü omtılışın yasadı. Norvegiä saqlanu ministrlığı wäkile Thom Knustad soñraq monı "NATO-nıñ Äfğanstandağı bazasına yasalğan höcüm" dip bäyäläde, yäğni höcümgä bar NATO-nıñ duçar buluına basım yasadı. Älegä qädär Färyäb wilayäte Äfğanstanda iñ tınıç töbäklärneñ berse sanala ide. Ä inde soñğı xällärdä qorallı ğisyançılar tügel, ä ğadi xalıq qatnaşuın iskä alğanda, bu NATO-nıñ Äfğanstandağı köçlärendä zur borçu uyata ala. Ğiraqta kön sayın diärlek yuğaltular kiçergän Könbatış ğäskärilärennän ayırmalı bularaq, NATO Äfğanstanda moña qädär ällä ni awırlıqlar kiçermäde. Şuña da NATO tışqı eşlär ministrlarınıñ dikäberdä Brüsseldä uzğan oçraşuında şul saqlanu oyışmasınıñ äfğan cirlärendä iminlek nığıtu eşen kiñäytü xaqında kileşengän ide. Maqsat elekkeçä - bar il buylap Qabuldağı üzäk xökümät xakimiaten cäyelderügä häm nığıtuğa bulışu qala. 2006-nçı yılda NATO citäklägän Könbatış köçlären Äfğanstan üzäge häm könyağındağı tağın 6 wilayätkä cäyelderü, şunıñ öçen ilgä östämä köçlär kiterü qaralğan ide. Bügenge köndä anda 9 meñ xärbi bulsa, kiläçäktä şul sannı 16 meñgä citkerü küz aldında totıla. Häm anda xärbilär NATO illärennän genä tügel, Australiä, Kanada kebek däwlätlärdän dä bulaçaq dip kötelä. Şuşı kiñäyü inde mart ayında uq başlanırğa tieş. NATO-nıñ Äfğanstandağı xärbi başlıqlarınnan berse italian generalı Maurio del Vecchio "Azatlıq" radiosına, äfğannarnıñ üz qorallı köçlären buldıruğa yardäm itü eşe, yäğni NATO-nıñ şul ildä qalu waqıtı tağın 10 yıl bula ala, dip belderde:
"İminlek buldıruğa yardäm itü köçläre Äfğanstanda 7-dän alıp 10-yılğa qädär qala ala. Monıñ säbäbe, älbättä, Äfğan qorallı köçlären äzerläw häm alarnıñ saqlanu säläten bar ilgä cäyelderügä bäyle", di general Del Vecchio.
Ämma NATO-nıñ Äfğanstandağı iminlekne nığıtu eşenä qatnaşuın şulay arttıruına qaramastan, anıñ qorallı köçläre "Taliban" yäisä "äl-Qaidä" qaldıqlarına qarşı suğışlarda qatnaşmıy häm bu kiläçäktä dä şulay qalaçaq. Ğisyançılarnı awlaw eşen Quşma Ştatlarnıñ Äfğanstandağı maxsus köçläre başqara häm alar NATO ğäskärlärenä kermi. Şuña kürä dä fivral başında Färyäb wilayätendä bulğan çualışlar NATO illärendä, bu ğadi äfğanlılarnıñ NATO köçlärenä qarata mönäsäbäte üzgärüenä kitermäsme, digän şöbhälär uyata. Citmäsä, NATO köçläre xäzer ilneñ könyağına taba cäyeläçäk, ä anda äle haman da Qabuldağı üzäk xökümätkä qarşı köräş alıp barğan qorallı törkemnär şaqtıy. Şuña kürä dä älegä törle qorallı bäreleşlärdän küpmeder çittä torğan NATO köçläre kiläçäktä küpkä kierenkeräk wäzğiat aldında qala ala.
Kärim Kamal


text:
Millätara näfrätne jurnalistlar häm xakimiät qızdıra
Qırımda millätara näfrät däräcäse arta. Mäğlümat çaraları häm xakimiät tä bu näfrätne qızdıruğa üz öleşen kertä, di belgeçlär.
Qırımda millätara näfrät probleması – ser tügel, cämğiät anıñ barlığın tanıy. Törle mädäniät, törle din wäkilläre ğömer kiçergän töbäklär tınıç yäşäsen öçen idarä itüneñ maxsus ısulları bar. Xakimiät tä wazğiätkä döres bäyä birmäskä mömkin, monıñ säbäbe ike törle bula ala, berse – säyäsi säbäplär bulsa, ikençese – xakimiättä utıruçılarnıñ täcribäsezlege.
"Bezneñ maqsatıbız – cirle xakimiätlärneñ qayber xataların açıqlaw. Ul xatalarnı alar Kievqa barıp üzäk xökümättä çişergä mäcbür bula, menä şularnı buldırmaw. Bez üzebezneñ seminarlarda ber qayçan da – bolay eşlägez, tegeläy eşlägez dip äytmibez. Anda qatnaşuçılar xatalarnı üzläre taba häm şulay öyränä", - di oyışmanıñ başqarma direktorı İgor Semyvolos.
Qırımda iñ küp qarşılıqlar tudırğan mäsälä bulıp – cir mäsäläse tora. Cir bülüne näq cirle üzidarä xäl itä, häm "Yaqın Könçığış tikşerenüläre" oyışması üz seminarlarına jurnalistlar belän bergä cirle üzidarä wäkillären çaqıra.
Qırım tatarları – äle küptän tügel genä zur faciğa kiçergän ber xalıq, di oyışma prezidentı Aleksandr Bogomolov. Tarix öçen 6 distä yıl ul ber ni tügel häm bu yara äle dä qırım xalqınıñ küñelendä.
"Qırımda qaywaqıt – deportasiädän şul quılğan keşelär genä ziyan kürgän, dip sanıylar. Bu döres tügel. Şulay uq holokosttan konslagerlarda hälak bulğannar ğına ziyan kürgän dip sanaw - döres tügel. Bu istälek, qayğılı istälek buınnan buınğa küçep kilä. Watannarın qaytaru qırım tatarları öçen ul - su häm gaz ğına ütkärü tügel, şulay uq elek torğan yortların, mäçetlären kire qaytarunı añlata," - di Bogomolov.
Bu ike belgeçneñ Qırımdağı wazğiätne Yaqın Könçığış belän çağıştıruı – oçraqlı xäl tügel. İgor Semyvolos – yähüd tele , Aleksandr Bogomolov isä – ğaräp tele häm ädäbiatı belgeçläre. Alar ikese dä İzrail häm fälestin cirlärendä säyäsi tärräqiätne yaqınnan küzätep, anda saylawlarda küzätüçelär bularaq qatnaşıp näq Yaqın Könçığışta täcribä tuplağan keşelär. Alar ikese dä – ğaräp-yähüd nizağında – çınbarlıqta doşmannıñ kem ikänen, ğaräplärneñ, yähüdlärneñ qaraşın tirännän fänni häm ğamäli öyrängän belgeçlär. 1994nçı yıldan birle alar alğan täcribälären Qırımda qullanırğa tırışa.
Berençe seminar-uqular gazeta möxarrirläre öçen yün ayında Aqmäçet şähärendä ütäçäk, cirle xakimiät wäkilläre öçen ike seminarnı Feodosiä şähärendä uzdıru planlaştırıla.
Älege proyekt Çexiädäge "Moxtac keşelär" oyışması belän berlektä başqarıla. Oyışma nizaqlı töbäklärdä keşe xoquqların yaqlaw häm humanitar mäsälälärdä yardäm kürsätüçe oyışma bulıp tora... Şulay uq alarnıñ maqsatı – dönyanıñ törle poçmaqlarında bulğan xoquq bozular häm keşelärneñ ğadellekne taba almıyça cafa çigüe turında mäğlümatne – kiñ cämäğätçelekkä citkerü. "Kievta Yaqın Könçığış tikşerenüläre" oyışması belän Çexiädäge "Moxtac keşelär" adlı humanitar oyışma tırışlığı belän xäzer cämäğätçelek iğtibarı qırım tatarlarına da yünäldereläçäk.


text:
Mädäni miras obyektları nik tarixi binalar isemlegennän çığarılğan
Tatarstan Däwlät Şurasınıñ Mädäniät, fän, mäğärif häm milli mäs'älälär komitetı utırışında bilgele bulğança, 15 sentäberdä Ministrlar Kabinetı çığarğan qararğa Qazannıñ Qamal teatrı qarşında urnaşqan tarixi “Bolğar” qunaqxanäse häm tağın berniçä mädäni miras binası kergän. Xäzer alar däwlät saqlıy torğan binalar isemlegennän çığarılğannar. Dimäk alarnı tözekländerergä dä sütärgä dä, satarğa da röxsät. Ä ul binalarnıñ ähämiätlelegen äytep betergesez.
Komitet utırışında berençe çiratta ğayıplelärne tabarğa tırıştılar. Ayıruça “Bolğar” kunakxanäsenä basım yasaldı. Tatarstannıñ mädäniät ministrlığınıñ tarixi häm mädäni häykällärne saqlaw, faydalanu häm küzätçelek idäräse citäkçese İğor Nesterenko mondıy xäl Tatarstanda ğına tügel ä böten Rusiädä bara dide. Çönki binalarnı saqlarğa mömkinlek birüçe dokumentlar da, monıñ öçen maxsus oyışma da yuq. Tarixi bina bulğanğa anı investorlar tözekländerä almıy, çönki xoquqları yuq. Ä respublika byudjetınıñ şulay uq aqçası yuq. Dimäk tarixi häykällär binası isemlegennän çığarğaç qına ul binalar yä sütelergä, yä ädäm rätenä kilergä mömkin. Komitet utırışında İğor Nesterenko şulay dide. Tizdän inde Bauman uramındağı “Qazan” qunaqxanäsen dä yuğaltaçaqbız dielde. Qazanıñ 1000 yıllığı aldınnan anı tözekländerälär dip şaqtıy söyläsälär dä, ul niçek bar şulay basıp tora.
Utırışta äytelgänçä, berençe bulıp tarixi bina isemlegennän çığaru belän Qazan şähäre xakimiäte möräcäğät itkän. Mer İlsur Metşin maxsus xat ta yullağan. Utırışta qatnaşqan Qazannıñ miras obyektların saqlawçı oyışma citäkçese Ol'ğa Aksent'yeva belderüençä, häykällärne isemlektän töşerü öçen härkem möräcäğät itä ala. Monıñ öçen anıñ tarixi häm arxitektura ähämiäte inde yuğalğan bulırğa tieş. Läkin qaywaqıt yalğışlıqlar da kitä ikän bäyälägändä häm kiräkle binalarnı sütü oçraqları da bulğalağan. Mondıy xäl bulmasın öçen berdäm mäğlümatı baza kiräk dielde. Bilgele ki, “Bolğar” qunaqxanäseneñ ähämiäte äytep betergesez. Bügen utırışta da şul xaqta äytelde. Däwlät Şurası mondıy kilep çıqqan xäl nisbätennän Rusiäneñ Däwlät Dumasına qanun çığaru öçen möräcäğät itärgä uylıy. Älege mäs'älä Däwlät şurasınıñ çirattağı sessiäsendä dä qaralaçaq.
Pänceşämbe könne isä Däwlät Şurasında älege uñaydan maxsus matbuğat oçraşuı da oyıştırılaçaq. Tarixi binalarnı saqlap qalu buyınça deputatlar fikerlären bez aldağı tapşırularda citkererbez. Landış Xarrasova


text:
Piterburda militsiä oppozitsiä belän bäreleşte
Piterburda isä bu çarağa kimendä ber meñ keşe cıyıldı. Köçäytelgän militsiä qarşılığı aldında alar Bezgä başqa Rusiä kiräk digän şiğarlär qıçqırdı.
2 säğät çaması däwam itkän cıyın axırında militsiä alar belän bäreleşep berniçä demonstratsiäçene totqarladı.
Qayber xäbärlärgä qarağanda ber yözläp keşe totqarlanğan. Bäreleşlärdä niçä keşeneñ yaralanğanlığı turında mäğlümät älegä yuq.
Bügenge bäreleşneñ ni säbäple bulğanlığı açıq tügel. Piterbur xakimiätläre bu cıyınnı Yäş Tamaşaçılar Teatrı yanında ütkärergä röxsät birgän ide. Ämma şähärneñ üzäk mäydanına häm xakimiät binalarına taba yöreş oyıştırıu tıyıldı.
Şimbä könne Mäskäwdä totqarlanuçılar arasında Başqa Rusiä oppozitsion xäräkäte citäkçese, elekke dönya şaxmat çempionı Garri Kasparov ta bar.
Bügen Piterburdağı protest çarasında qatnaşa almawın ul şul totqarlanu belän añlattı. Şimbä könne militsiä anı berniçä säğätkä totqarlağannan soñ Kasparov bu totqarlaw mine törmägä yabuğa taba berençe adım bulırğa mömkin dide.
"Mäxkamä axır çiktä mine miting oyıştırırğa tırışuım belän xalıq çualışları çığaruda ğäyepläde häm Rusiä qanunı nigezendä miña meñ sum ştraf cäzası bilgeläde. Bu älbättä berençe adım ğına. Çönki alar bertörle ürnäk buldırırğa teli. Ikençe yulı alar mine törmägä yabarğa mömkin" dide Kasparov.
Kasparov xäzer il zur tizlek belän Belarus däräcäsendäge demokratiägä taba bara dide.
"Xakimiät başqa däräcäğä ireşte. Bu başqa yünäleş. Bu inde qanunnan çınnan da xörmät itelgän il tügel, ä xökümät qanunnıñ xärefe häm ruxı belän uynağan bulıp qılana. Bez xäzer Belarus belän Zimbabwe arasındağı däräcädä. Häm qayberäwlär äytüençä, bügen Mäskäw uramnarındağı militsiäneñ räximsezlege Minski uramnarındağıdan da qatıraq bulğan" dide Kasparov.
Kasparov küpçelek rusiälelär Putinnı yaqlağanda Başqa Rusiäneñ täesire ällä ni zur bulmawın tanıy. Neft häm gaz bäyäse artuğa tayanıp xakimiäten köçäytkän Putin isä oppozitsiäne ilne totrıqlızlandıruda ğäyepli.
Kasparov bu protest çaralarınıñ maqsatı yıl axırındağı parlament häm kiläse yazdağı prezident saylawlarınıñ irekle häm ğädel itep oyıştırıluına ireşü di.
Kürenekle käsepçe, Britaniädä säyäsi sıyınu alğan Boris Berezovski bu atnada Britaniäneñ Guardian basmasına Putinnı xakimiättän bärep töşerü öçen inqıylap äzerläwe turında beldergän.
Gazeta yazuınça, Berezovski Putin ildä avtoritar xakimiät urnaştıra häm Rusiä citäkçelegen barı köç belän genä almaştırıp bula dip äytkän. Ämma soñraq Berezovski üz süzlärenä açıqlıq kertte.
Şimbä könne Azatlıq radiosına Berezovski telefon aşa Rusiä xakimiäte cinayätçel xakimiät häm anı saylawlar aşa almaştırıp bulmıyaçaq dip äytte. Köç belän digändä min Gruziä belän Ukrainada bulğan kebek küp xalıq qatnaşqan uram cıyınnarın küz aldında tottım dide Berezovski.
"Ukrainada bulğan xällär, Gruziädä bulğan xällär, minem añlawımça, xakimiätne köç belän alunıñ ap-açıq ürnäge. Uram, mäydan xakimiätne almaştıru öçen basım yasadı, köç basımı yasadı" dide Berezovski.
Kasparov Rusiädäge protest çaralarına Berezovskinıñ nindider qatnaşı buluın kisken kire qaqtı.


text:
Rusiädäge yähüd cämğiätläre däwlät duması deputatlarınıñ yähüd oyışmaların ekstremist oyışma dip atap tıyarğa çaqıruına açu belderde.
Bu ayda 20-läp deputat baş prokurornı yähüd oyışmalarınıñ eşen tikşerergä häm alarnı ekstremizmğa qarşı qanun nigezendä tıyarğa çaqıruçı xat imzalağan ide.
Bu atnada älege xatnıñ eçtälege cämäğätçelekkä iğlan itelde häm ul xoquq yaqlaw oyışmalarında, yähüdlär arasında qatı açuğa säbäp buldı.
Vladimir Jirinovski citäkçelegendäge älege törkem "böten demokratik dönya bügen yähüdlärneñ finans häm säyäsi kontrole astında" dip belderä.
Rusiäneñ baş rabbinı Berl Lazar Auşwitsnıñ azat itelüenä 60 yıl tulunı bilgelärgä äzerlänüçe 1 millionlap Rusiä yähüdendä älege xat ğäcäplänü uyattı dide.


text:
Thailandta yal itüçe Renat Möxämmädievtan xäbär yuq
Gölnaz İlgizär, Qazan
Mäskäwdän Näzifä Kärimova däwam itä:
Rusiäneñ tışqı eşlär ministrlığı Tailandta tabiği qaza waqıtında yalda bulğan häm bügenge köngä qädär xäbärläre bulmağan Rusiä watandaşlarınıñ isemlegen iğlan itte. Ul isemlektä tatar familiäläre bulğan keşelär dä bar. Şular arasında bez tatarlarğa bilgele bulğan yazuçı Muxamadiev Renat Safa ulı häm anıñ tormış iptäşe Lena, qızları Zöläyxanıñ da isemnären uqıdıq. Tışqı eşlär ministrlığı belderüenä qarağanda isemlektägelär qaza bulğan cirdä bulıp ta, bügenge köngä qädär üzläre xaqında bernindi dä xäbär birmäwçelär bulıp sanala. Bu isemlek iğlan itelgännän soñ 13 keşe tışqı eşlär ministrlığına şaltıratıp, üzläreneñ isänleklären beldergännär. Läkin älegä qädär Renat Möxämädiev ğailäse turında mäglümät yuq. Renat Möxämädiev tatar uquçısına bilgele şäxes. Küp yıllar ul Tatarstan yazuçılar berlege citäkçese bulıp tordı. Anıñ Mirsäyet Soltangaliev turındağı “Sirat küpere” digän tarixi romanı häm “Kenäri çitlek qoşı” isemle äsärläre bar. Renat Möxämädiev 1993 yılda quıp taratılğan Däwlät duması deputatı da ide. Anıñ urus telendä dönya kürgän “Utlı taba östendä” dip atalğan kitabında şul waqıttağı waqiğalar tasvirlangan. Soñğı yıllarda Renat Möxämädiev Mäskäwdä yäşi häm xalıqara yazuçılar berlegendä. İkençe törle ul berlekne Sergey Mixalkov berlege dip tä atıylar. Berlekneñ räis urınbasarı bulıp eşli. Ul ictimaği häm säyäsi tormışta aktiv qatnaşuçı keşe. Tatarstanda prezident saylawları waqıtında Rifqat Altıynbaev nämzäten xuplağan ide. Şunıñ öçen dä Tatarstanda anı bik önäp betermilär dip tä äytergä bula. Xäbäre bulmawçılar arasında Renat Möxämädiewnıñ da isemen uqığannan soñ, berär mäglümät bulmasmı dip min anıñ belän bergä Xalıqara yazuçılar berlegendä eşläwçe yazuçı, fännär doktorı Şäwkät Niäziğa möräcäğät ittem. Şäwkät äfände, min anıñ yalğa barasın belä idem, alar uzğan yılda da ul taraflarda yal ittelär. Älegä Renat Möxämädiev xaqında bernindi mäğlümätebez dä yuq, bez tışqı eşlär ministrlığına da şaltıratıp qaradıq, Möxämädiev ğailäseneñ yazmışı xaqında berni dä belmilär, ä inde Mäskäw telefonı cawap birmi, dip belderde.
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text:
Teror Yewropanıñ başqa illärendä dä sizelä
Xäzergäçä, Spaniä häm Britaniä da bulğan şikelle terror höcümnäreneñ tönyaq Yewropada bulğanı yuq ide äle. Läkin, bu atna Germaniä häm Daniädä polisiä tarafınnañ qulğa alular, bu illärgä dä terror qurqınıçı yanağanıñ kürsätte.
Alman eçke eşlär ministrı Wolfgang Schaeuble bügen Berlindä yasağan matbuğat oçraşuında:
"Bu İslam Cihad Berlege, hiçşiksez äl-Qaidä belän tıgız ilemtädä tora. Alar Äfğanstandağı Almannarğa ğına tügel, bezneñ ilebezgä dä zur höcüm oyıştırırğa äzerlände. Bezneñ belüebezçä, ägär dä şiklänelgän keşelär planların başqarğan bulsa ide, bu höcümnärneñ zararı bik zur bulır ide.” Saqlanu Ministrı, Franz Josef Jung bu qurqınıç baştañ uq kötelä ide dip äytte. Şiklänelgän keşelär bügen mäxkämä aldına çığarılırğa tiyeş ide.
Şul uq waqıtta, Daniä polisiäse, bombalı höcüm planlaştıru häm äl-Qaidä belän bäyläneşe buluda şiklänelgän 3 terrorçını qulğa aluların belderde. Räsmilär alarnıñ çın maqsatı närsä buluı xaqında mäğlümät birmäsä dä, qulğa alınğan ike keşedä şartlatqıç öçen keräkle maddälär tabıluı xaqında belderde.
Florien Geyer, Yewropa Säyäsät Öyränü üzäge belgeçe. Ul, şiklängän keşelärneñ qulğa alınuı belän yaña höcümnärneñ kisätelde dip äytergä äle irtä di. Keşelär barı tik qulğa ğına alındı, monıñ näticäse ni kürsäter äle bu xaqta tügäl äytep bulmas di ul.
Geyer, Terorçılarnıñ bu ike ilgä höcüm qılırğa üz säbäbläre buluın añlata. Germaniä üze AQŞnıñ Ğiraqnı basıp aluına qarşı bulsa da, Äfğanstanda äwzem räweştä xärbi çaralarda qatnaşa. Häm Almaniädä AQŞnıñ xärbi bazası bar.
Geyer, Daniä mäsäläsendä isä, bu ay Ğiraqtağı ğaskärläreñ kire qaytaruın tämamlarğa cıyınsa da, 2005nçe yılda gazetalarda Möxammäd peyğambärne mısqıllağan räsemnäre, ekstremistlar arasında tirän ez qaldırğan buluı ixtimal di. Räsemnär qarşılıq tudırğan, aña qarşı törle müselman illärendä rizasızlıq çaraları ozın waqıt däwam itkän ide.
"Dania uzğan yıl çıqqan räsemnärneñ qarşılıq tudıruın onıtmasqa kiräk, Minem uylawımça äle bu mäsälädä Daniäda xalıq arasında haman bäxäslär däwam itä. Bu kötelmägän kisken reaksiä belän belän bäyle, bälki töp säbäp bu, bu çaralar redikal köçlärneñ Daniä däwlätenä qarşı ğamällär qılu niätenä etärgänder." Geyer, Yewropa Berlegendä, İslamçı radikallar tudırğan terror qurqınıçınıñ artuın sizäm di. Läkin üzlären islam qimmätläre öçen suğışabız dip tanıtqan redikallär belän, alarğa ber nindi dä qatnaşı bulmağan Yewropa Berlegendä yäşägän millionlağan tınıç möselman xalqın butamasqa dip kisätä.


text: Ankara – Törkiä millät mäclese, Yewropa berlege tarafınnan süz ireklegen qısuda täñqitlängän konstitusiädäge 301 maddägä üzgäreşlär kertte. Konstusiädäge älege qanun buyınça, nobel ädäbiat bülege iäse Orhan Pamuk kebek yözlägän kürenekle yazuçı, “töreklek”ne tänqit itkän öçen cäzağa xökem itelgän ide. Yaña üzgäreşlär belän xäzer töreklekne tänqit itü xökem itelmäyäçäk, läkin Törek däwläten kimsetü cäzası üz köçendä qala. Yewropa Berlege fikerenä qaytawaz, keşe xoquqları aktivistları häm yazuçılar bu üzgäreşlärne qanäğatländerelek kürmi. Brussel räsmiläre tıyularnı kimetü Törkiä öçen äkren barğan Yewropa Berlegenä äğzalıqta kiräk bulğan säyäsi reformalarğa ni qadär tuğrılıqlı bulıun kürsätüdä ber sınaw buluın äytte.


text:
İslam yämäğät oyoşmahı Xuqmat oyoşmahı uğa tiklem respublika mäsettärendä Prezident Mortaza Räximovqa möräjäğät aźtına qultamğalar yıyğan. Ular Başqortostan yetäksehen oşo mäsäläne xäl itewźä häm eźemtä bularaq mosolman yäştäreneñ degradasiahın sikläwźä bulışlıq itewźe horay. Mäğlümät saraları xäbär itewensä, küp kenä imamdar prezidentqa möräjäğätkä qultamağa quyıuźan baş tartqandar. Din äheldäre hüźźärenä qarağanda, Xuqmattıñ älege yetäksehe Azat Loqmanov bıltır Xizb-ut Taxrir oyoşmahı eşe buyınsa ütkän.
Respublika prezidentı xatqa räsmi yawap birmähä lä unıñ da fekere bildäle. Mortaza Räximov nindäźer din nigeźźären uqıtıwğa qarşı. Xuqmat oyoşmahı yaźğan xat, prezident xäkimiätenän xäbär itewźärensä, xäkimiät känsähenä kilgän. Ul bildälängän tärtiptä qaralasaq.
Rämzit Abulyayev, Öfö.


text:
The Moscow Times: “Bu – säyäsi üterü” (Yuşenkovnıñ üterelüwe turında)
Uzğan atnada Mäskäwdä üterelgän “Liberal Rusiä” partiäse citäkçese Sergei Yuşenkov soñğı 9 yılda Rusiädä üterelgän 10-nçı Duma deputatı buldı. Qayber räsmilär bu üterüneñ artında säysät tügel, ä älege dä bayağı aqça yata digän belderülär yasadı. Sişämbedä ingliz telendä çığa torğan Moscow Times gäzite “Bu yulı bu - säyäsi üterü” digän mäqälä bastırdı...
Grişankov küpmeder däräcädä xaqlı dip däwam itä Pribılovski, Rusiä säyäsätçeläreneñ 80-90 protsentı çınlap ta aqça öçen üterelä. Ämmä Yuşenkovqa kilgändä, ul Golovlevtan ayırmalı bularaq, partiä finanslarınnan härwaqıt çittä torğan, biznes, xosusıylaştıru, aqça belän bäyle eşlärgä berqayçan da qatışmağan. Eşquarlar arasında anıñ ber köndäşe dä bulmağan, ä menä säyäsi doşmannarı citärlek bulğan: faşistlar, qaraq-generallar, oyışqan cinäyätçelek belän bäyle iminlek xezmätläre. Alğa taba Pribılovski misallar kiterä:
1995-neñ 22 fivralendä Rusiä televideniese Rusiäneñ Milli partiä wäkile Aleksei Vedenkin belän äñgämä ütkärgän. Bu yeget Yuşenkov häm dä tanılğan deputat, xoquq yawlawçı Sergey Kovalevnı üz qulı belän yuq itergä äzerlek beldergän. Yeget qısqa waqıtqa qulğa alınğan, ämmä soñnan Ciñügä 50 yıl tulu uñayınnan iğlan itelgän yarlıqaw nigezendä şunduq irekkä çığarılğan.
Şul uq yılnı, ul çaqtağı Saqlanu ministrı Pavel Graçev televidenieneñ turı efirında Yuşenkov belän Kovalevnı Rusiä armiäseneñ Çeçnyada qılğan ğämällären tänqitlägän öçen bersen çüp sawıtı, ikençesen – satlıqcan dip atadı. Yuşenkov, “Paşa Mersedes” quşamatlı keşe awızınnan mondıy süzlär maqtaw bulıp yañğırıy digän cawap qaytardı.
Yuşenkov säyäsi köndäşläreneñ açuwın çığarırğa sälätle ide, ämmä bu köndäşlär dä anı ixtiram itä ide, çönki Sergeinıñ säyäsät belän biznesnı butamağanın yaxşı belä ide. Pribılovski yazuınça, säyäsi üterülär - Çeçen suğışın, armiädäge korrupsiäne tänqitlägän, yort şartlawları artında iminlek xezmätläre toru ixtimalın äytkän keşegä qarşı ğına tügel, ä nindider maqsatlarğa ireşü öçen dä başqarıla. Maqsat – Liberal partiäne saylawlardan bärep çığaru tügelder. Yuşenkov Dumağa bareber üter ide, yä ber mandatlı okrugtan, yä Yabloko partiäse yärdäme belän, andıy yärdäm inde wäğdä itelgän ide.
Pribılovski fikerençä, çın säbäp - bu üterüne Boris Berezovskiğa elep quyu niäte bulırğa mömkin. Bilgele bulğança, Yuşenkov belän Berezovski arasındağı qarşılıqlar arqasında Liberal Rusiäneñ ikegä bülende. Uzğan ayda Yuşenkov Londonğa barıp qayttı. Alar Berzovski belän söyläşkännär, ämmä berläşügä ireşä almağan. Tikşerüçelär isä, Berzovskinıñ Kremldäge doşmannarına yararğa tırışıp, üterü artında aqça yata digän näticä çığırarğa tırışa dip tämamlıy üzeneñ mäqäläsen Vladimir Pribılovski.
Bügen Berezovski “Zavtra” gäzite möxärrire Aleksandr Proxanov belän bergä mäglümät çaraları öçen maxsus belderü yasadı. Bu belderüdä alar Yuşenkovnıñ üleme öçen Rusiä xakimiätläre cawaplı digän näticä yasıy, kiläse saylawlarda opozitsiä ciñep çığaçaq häm ilne Kremldän kilgän ülemnän qotqaraçaq digän wäğdälär belderä. Berezovski şulay uq Rusiä prokuraturasına Yuşenkovnıñ ülemenä açıqlıq kertergä mömkin dokumentlar cibärüwen xäbär itte. Anıñ süzlärençä, dokumentnıñ kopiäse Britaniäneñ eçke eşlär ministrlığına da cibärelgän.
Ali Gilmi, Praga


text:
Bügen Könbatış Yarda üzara köndäş fälestin törkemnäre Xämas belän Fatah arasında uzğan çärşämbedä ğämälgä kergän üzara höcümnärne tuqtatu kileşüenä yanawçı qısqa ğına bäreleş bulıp aldı.
Xäbär agentlıqları Fälestin prezidentı Mäxmüt Ğabbasnıñ Fatah törkeme yaqlı qorallı keşelär Xämas äğzalarına ut açıp kimendä 2 keşene yaralağan dip belderä.
Ğäzzä şähärendä Xämas citäkçelegendäge xökümätneñ tıqşı eşlär ministrı Mäxmüt äz-Zähär yortı yanında da atışlar buluı xäbär itelä.
Bu xakimiät törkemnärenä bäyle atış bulğanmı, yäki cirle törkemnär arasındağı atış bulğanmı, anısı älegä açıq tügel.


text:
Pakstan Taliban citäkçese Möxämmät Ğömär mulla Pakstannıñ xezmätlär ara küzläw idaräse sağı belän ilneñ Quitta şähärendä yäşi digän ğäyepläwne kire qaqtı.
Çärşämbe könne Äfğän räsmiläre totılğan Taliban süzçese Möxämmät Xänif Äfğän xezmätläre ütkärgän, videotasmağa yazılğan soraw alu waqıtında şundıy mäğlümätlär birde digän ide.
Pakstan eçke eşlär ministrı Aftab Xan Şerpao bu ğäyepläw nigezsez, Pakstan xakimiätläre Ğömär Mullanıñ qayda buluın belmi dide. Pakstannıñ xezmätlär ara küzläw idaräseneñ elekke başlığı general Xämit Gül Azatlıq radiosına bu ğäyepläw döres tügel dide.
"Bolar barısı da yalğan. Bu Paqstanğa qara yağu. Bu Äfğän räsmiläreneñ niätlärenä turı kilä. Bu alarnıñ Pakstanğa nindi kiläçäk teläwen kürsätä" dide Gül.


text:
İran atom programmasın tikşerergä röxsät birä
Äfğanstanğa säfärne däwam itkän Berläşkän Millätlär Oyıması İminlek Şurası diplomatları bügen ilneñ tönyağındağı Mazar-e-Şarif şähärendä üzbäk kamandirı Abdul Räşid Dostum häm etnik taciq yulbaşçısı Atta Möhammäd belän oçraştı. Alarnıñ ikese dä prezident Hamid Qarzai belän yaxşı mönäsäbättä, läkin ikese dä ilneñ tönyağında xakimiät öçen köräş alıp bara. Uzğan atnada ike etnik törlem arasındağı bäreleşlär näticäsendä kimendä 7 keşe hälak buldı.
Oçraşudan soñ Atta Möhammäd, Berläşkän Millätlär Oyışması wäkilläre belän bulğan söyläşüdä süz, iminlek, äfyünneñ taraluı häm xökümät belän xezmättäşlek turında bardı, dip belderde.
Yaponiäneñ tışqı eşlär ministrlığı, Yaponiä, Äfğanstannı minalardan çistartu eşenä 6 million dollar aqça bülep birä, dip belderde. Bu turıdağı kileşü bügen Qabulda imzalanğan.


text:
Kiçä minalanğan maşína şartlawınnan İzzeddin Sälimnän başqa tağı 6 keşe hälaq bulğan ide. Bu çarada amerík britan waqıtlı administrasísı başlığı Pol Brimer da
qatnaştı.Ğíraq möselman şığílar yuğarı din ähele ayatolla Ali as Sistani bügen tağın, Näcäf häm Qarbala şähärlärendä suğışnı tuqtatırğa digän çaqıru belän çıqtı.Möselmannarnıñ izge urınnarı bulğan bu şähärlärdä uzğan atnadan birle, Moqtada as Sadr citäkçelegendäge şığílar belän koalísí köçläre arasında suğış tınıp tormí.As Sadr tarafdarları barlıq ğíraq şığíların Näcäf belän Qarbala şähärlären saqlaw öçen kütärelergä çaqırdı.


text:
Omski ölkäsendä tatar telen uqıtu yuqqa çıqmasmı
Üktäber ayında Omskida Pedagogiä marafonı ütkärelde. Ölkä Mäğärif ministrlığı tarafınnan inde öçençe märtäbä oyıştırılğan bu çara ğädättä ber ay däwamında bara. Düşämbe könne älege marafon qısalarında “Tellär häm mädäniätlär dialogı” digän temağa etnomädäni komponentlı mäktäplär uqıtuçısı köne buldı. Anıñ eşendä ölkäneñ awıl-rayonnarı häm şähär mäktäpläreneñ tuğan tel uqıtuçıları, Mädäniät ministrlığınıñ din häm milli säyäsät komitetı belgeçläre, tatar, qazax oyışmaları wäkilläre häm qayber irekle tıñlawçılar qatnaştı.
Pedagogiä marafonınıñ milli belem birügä bağışlanğan älege çarasınıñ açu öleşendä “Omski ölkäsendä milli mönäsäbätlär” digän temağa doklad yañğıradı. Anda ölkädä millätara mönäsäbätlärneñ tınıç buluı assızıqlandı, milli-mädäni oyışmalarnıñ eşçänlegenä qısqaça küzätü yasaldı, ğomum alğanda, ölkädäge milli mädäniätlär üseşenä uñay bäyä birelde.
Bol'şereç'ye rayonı Ülänkül mäktäbeneñ rus tele uqıtuçısı Zälifä Raxmangulova rus tele däreslärendä tatar ädiplären kürsätü mömkinlekläre turında doklad belän çığış yasadı.
Annan soñ, etnomädäni komponentlı mäktäplär uqıtuçısı köne programmasında qaralğança, tatar, qazax, nemes telläre buyınça master-klasslar buldı, axırda etnomädäni komponentlı mäktäplärdä rus häm tuğan tellärne uqıtu problemaları buyınça fiker alışu ütte .
Tatar tele buyınça Ğabdulla Tuqaynıñ tormış yulına, icatına bağışlanğan açıq däres – master-klassnı 1-nçe sanlı pedagogiä kolliäteneñ tatar tele uqıtuçısı Gölsinä Äxmärova ütkärde. Däres barışında Tuqaynıñ 120 yıllığı uñayınnan çığarılğan interaktiv kitap qullanıldı, kolliät studentları şağirneñ äsärlärennän özeklär uqıdılar, “Umırzaya” üzeşçännäre Tuqay şiğırlärenä icat itelgän cırlar başqardılar.
Däresneñ yomğaqlaw, fiker alu öleşendä awıllardan kilgän uqıtuçılar mondıy mömkinleklär bezdä dä bar, komp'yuterlar bar, älegä bezneñ qullanıp qarağanıbız yuq didelär.
Fiker alışu waqıtında Tevriz rayonınıñ Tuyçı awılı mäktäbe uqıtuçısı Al'bina Mozaffarova, tatar tele däresläreneñ atnağa ber säğätkä genä qaldırıluı, bıyıldan uqıtu programmasına kertelmäwe turında borçılıp äytte.
Tara rayonında da şundıy uq xäl. Bu xaqta Turalı awılı mäktäbeneñ tatar tele uqıtuçısı Finnura İnayatova bäyän itte. Alarğa cawap itep Ülänkül mäktäbe mödire urınbasarı Rimma Maçitova, xäzer mäktäplärgä bazisnıy plan birelä, teläk bulsa tatar tele däreslärenä waqıt tabarğa mömkin, däreslär birergä dä mömkinleklär – kitaplar, äsbaplar bar dip belderde,
Rozaliä Sayganova, Omski


text:
Arxangel rayonın hıu baśtı
Arxangel rayonında Baśıu yılğahında hıuğa batqan ete yäşlek sabıyźıñ käüźähe äle haman tabılmağan. Bıl turala Baqaldı auılınan inspektor Damir Safin xäbär itte. Sabıy ata - äsähe menän Tiräkle auılına yalğa qaytqan bulğan. Fajiğäneñ töp säbäbe – yarźıñ işelep töşöüendä. Bälä urınında qotqarıusılar eşläy. Hıu ağımı köslö, vodolazdar eşläy almay, tine beźgä Damir Safin.
Ä rayon xaqimiäte başlığı urınbaśarı Färit Ğäynetdinov rayondıñ 3 auılın hıu baśıuın, mäktäptärźä därestär ütkärelmäüen äytte.
Ğäźättän tış xäldär ministrlığınıñ Başqortostan buyınsa idaralığı mäğülättärenän küreneüensä, respubliqala altı yöźläp yort häm şäxsi ixatalarğa hıu ütep ingän, ularźa yaqınsa ike meñläp keşe yäşäy. Taşqın xäüefe artıq qurqınıs tügel, keşelär başqa urındarğa küserelmägän. Arxangel, Eyänsura, İglin, Qırmıśqalı rayondarında, Öfönöñ Kirov häm Lenin rayondarında, Stärletamaqta ölöşlätä baqsalar häm yorttar hıu aśtında qalğan.Başqortostan narqoqontrolerźarı tağı ber źur miqdarźa narqotik taptı. Bıl yulı Tuymazıla töplängän siğandarźan 11 kiloğramm geroin tartıp alınğan. Narqoxeźmätkärźär Öfönöñ timer yul voqzalında ¦zbäkstandan kilgän ike keşene tota. Tentegän saqta źur külämdä narqotik tabıla. Belgestär äyteüensä, 100 meñ doza narqotiktıñ xaqı qara baźarźa 11 million humğa bahalanğan.


text: 15 noyaber könne New Yorkta dönyanıñ iñ mäşhür 75 xatın-qızı cıyılaçaq. Alar arasında Finlandiä prezidentnı Tarja Halonen, Yaña Zelandiä, Kanada, Niderland premyer-ministrları, şulay uq bıyıl ğına wazifalarınnan kitkän Latviä häm İrlandiä prezidentları...Xanımnar dönyada iminlek buldıru turında söyläşäçäk. Mondıy zur külämdä häm bu temağa xatın-qızlar sammitı tarixta äle berençe tapqır ütkärelä... Uzğan yıl dönya xatın-qızları iminlek öçen digän täqdim belän ike yıllıq ber proyekt başlağan ide. İminlek digändä biredä – terror qurqınıçı da, global cılınu da, afrikadağı açlıq häm qorılıq ta küz aldında totıla. Üz illärendä idarä itä alğan bu täcribäle säyäsätçe xanımnar şulay itep ciñ sızğanıp global problemalarnı çişügä alındı. Atna kiç könne açılaçaq 3 könlek cıyınnıñ köntärtibenä küz salabız menä...terrorism turında citdi söyläşü kötelä ikän...Ğadättä xalıqara sammitlarda – terror häm aña qarşı köräş yulları tikşerelä.. Xatın-qızlar isä başta terrornıñ qaydan häm ni öçen çığuı turında söyläşep – anı buldırmaw yulları turında üz fikerlären täqdim itärgä cıyına... Dönyada iñ tanılğan citäkçe xatın-qızlarnıñ iminlekkä bağışlanğan berençe sammitında möselman xatın-qızları da qatnaşaçaq... bez bu cıyınnıñ eşen küzäterbez, xörmätle tıñlawçılar.. iñ qızıqlı fikerlärne sezgä dä citkererbez...20nçe ğasır başında uq – xatın-qızlar xoquqları öçen köräşkän ingliz yazuçısı Virginia Woolf süzläre bügenge köndä dä bik aktual. 100 yıl elek bulğanı kebek xatın-qızlar här eşkä – "bez eşlämäsäk kem eşläsen" digän şiğär belän alına.


text:
Soñğı jıldarı Türkïyada kïno salasına aqşa salatın käsipkerler köbey`di. Quy`ğan qarjısınıñ qay`tarımı jaman bolmay`tının jaqsı tüsingendey`. İstiñ közin tawıp, tilin tüsingen adamğa bul da ülken bïznes. Bawırlas eldegi kïnokompanïyalar men prodyuserlik ortalıqtar bunı bïznes dep bilgenine birneşe jıldıñ jüzi boldı. Maqsatı – 78 mïllïon turğını bar işki narıqtı ïgerw ğana emes, teletawarların sırt elderge de éksporttaw.
Maqsattarına jetip te jatqan sïyaqtı. Onı özimizdiñ arnalardıñ mazmunınan añğarwğa boladı.
2002-2003 jj. Brazïlïya men Argentïna serïaldarı sayabırsıp, olardıñ ornın türik serïaldarı bastı. Anna, Ïzabella, Rakelʹ degen esimderdiñ ornına Şexrïzat, Zey`nep, Berïvan dep at qoyu sänge ay`naldı. Uldarımız «Yuswfpın» dep maqtanıp, «Qambarsıñ» dep kemsitetin boldı.
Bul maqtanış emes ärïne. Serïal satıp alw dästüri äli üzilgen joq. Al, türik ağay`ındar biz sekildi serïalğa «zärw» elderge kïno satıp, bul saladan da käsiptiñ közin tapqanday`. Mäselen, qazaq körermenderine jaqsı tanıs ataqtı «Sultan Süley`men» tarïxï serïalı bïıl 20 mïllïon dollar asa tabıspen türik teleïndwstrïyasında rekord jasap otır. Kezinde elimizdegi telearnalardıñ birinen körsetilgen «Kökjaldar mekeni» (kurtlar vadisi) serïalı da qomaqtı qarjı tapqan telejobalardıñ biri. 15 mln dollarlıq pay`damen «Sultan Süley`mannen» key`in ekinşi orında.
Bulardan da basqa prodyuserlik ortalıqtardıñ qorjının qampay`tıp, el qazınasına tamşılap bolsa da qarjı quy`ıp jatqan serïaldar barşılıq. Kïno öner ğana emes, tabıs häm ïdeologïya ekenin tüsingen türik ükimeti kïno tüsiremiz degenderdi demep jürgenine birneşe jıl ötti.
2000 jıldardıñ basında Türkïyada kïnostwdïyalar jabılıp jürip jılına bar-joğı onşaqtı kïno tüsiredi eken. Key`innen memleket qoldaw körsete bastağan soñ 12 ay`da tüsiriletin teleönimniñ sanı 100-den asqan. Barlığı sapalı demey`miz, degenmen, tabıs äkelip jatqanı, kïnoïndwstrïyanı damıtwğa üles qosıp jatqanı anıq. Kez kelgen taqırıptı serïalğa ay`naldıra salatın türik kïno mamandarınıñ eñbegi arqasında kïno twındılar elge keletin twrïster sanın 16-18 pay`ızğa arttırğan.
Türkïyanıñ Mädenïet jäne twrïzm mïnïstrligi 2009-2012 jıldar aralığında älemniñ 76 eline 40 mıñ 675 sağat serïal satqanı twralı mälimet jarïya etti. Alwşılar Balqan tübegi jäne Azïya, onıñ işinde Ortalıq Azïya elderi. Eñ köp tabıs äkelgen serïaldardıñ qatarında Qazaqstanğa jaqsı tanıs «Asaw jürek», «Kökjaldar mekeni» bar.
Şamamen 2010 jıldardan bastap türik kïnogerleri Ewropa men Amerïka elderiniñ narığına nazar awdardı. Birtindep körşiles Grekïya, Resey` jäne tipti Birikken Arab Ämirlikterinen mïllïondağan körermen tarttı. Bul qızığwşılıq atalğan elderde «merhaba», «nasılsın», «tamam» «teşekkürler» sözderin jattawdan bastap türik tilin üy`rengisi keletinder sanın köbey`twge sep bolğan. Grekïyada, balqan elderinde onşaqtı türik tili kwrstarı aşılğan. Resey`diñ «Domaşnïy` tv» kabeldik telearnası türik serïaldarına orın bergen. Bul elde körermenge qattı unağanı sonşalıq, «Sultan Süley`men» serïalın aptasına 11 sağat boy`ı éfïrge qoy`ılğan.
Dwbay`da şığatın «Gulf news» basılımı soñğı jïırma jılda BAÄ-ine Türkïyanıñ 60 mln dollarğa 100-den asa serïal satqanın jazıptı. Türkïyanı Afrïka elderine de jaqındata tüsken osı teletawar desek, qatelespey`miz: Afrïkanıñ soltüstigi men oñtüstigindegi elderde 85 mln körermeni bar eken.
Yağnï, sapası mıqtı bolsın, naşar bolsın, türik serïaldarı ol elge ay`tarlıqtay` pay`da äkelwde. 2008 jılı serïaldardan tüsetin tabısı 2 mln dollardan aspağan eken. 3-4 jıl işinde kiris kölemi 70 pay`ızğa artqan. Asa qısqa waqıttıñ işinde tez damığan salanıñ biri.
Tağı bir mäsele. Soñğı mälimetter boy`ınşa, türik serïaldarınıñ älemde 400 mïllïonğa tarta körermeni bar eken. Ol elderden baratın demalwşılardıñ köbi Istambulğa tabanı tïe salıp Sultan Süley`menniñ saray`ı men Xyuremniñ garemin körwge asığadı. Ol jerlerge kirw aqılı ärïne.
«Deloitte Türkiye» zerttew ortalığı jarïyalağan mına aqparatqa qarañız. Türkïyada serïaldardan tüsken qarajat 2013 jılı 200 mïllïon dollarğa jetse, 2015 jılı 350 mln bolğan. Türik kïnogerleri 2023 jılğa qaray` serïal éksporttawdan tüsetin pay`danı 1 mlrd dollarğa jetkizemiz degen meje qoy`ıp otır. Jıl ötken say`ın qanday` qarqınmen damıp kele jatqanın körsetetin derekterge qarasaq, bul äbden mümkin närse.
Qazaq Ordasınıñ tarïxınan köptep serïaldar tüsirw arqılı köşpendilerdiñ tarïxı men mädenïetin, salt-dästürine degen qızığwşılıqtı arttırwğa, sol arqılı Qazaqstanğa keletin twrïster sanın köbey`twge boladı. Nege osı salanı damıtpasqa? Al damıtamız desek, türik ağay`ınnıñ täjirïbesi jaqsı ülgi bolar edi.
Egemen Qazaqstan


text:
Deputatlar tözekländerelgän zalda cıyıldı
Respublikanıñ Däwlät Şurası deputatları 12 oktäberdä çirattağı sessiägä cıyıldı. Älege sessiäneñ ber üzençälege dä bar. Deputatlar pänceşämbe könne tözekländerelgän, yaña utırışlar zalında cıyıldı. Alarnı qotlarğa häm respublika parlamentın qararğa Mintimer Şäymiev tä kilde. Älege sessiä utırışınıñ kön tärtibendä 80gä yaqın mäs’älä. Läkin alarnıñ iñ töbe, inde xäbär itkänebezçä, Tatarstannıñ 2007 yılğa byudjetın berençe uqılışta tikşerü. Ğädättägeçä, fikerläşülär, bäxäslär, tege yä bu tarmaqqa aqçanı kübräk bülep birüne taläp itülär buldı utırışta. Häm ğädättägeçä, sessiäneñ barışın radio aşa tıñlarğa mömkin buldı. Alay ğına da tügel, bu yulı berençe märtäbä deputatlarnıñ cıyılışın İnternet aşa da qararğa mömkin ide. Teläwçelär öçen Däwlät Şurası säxifäsendä sessiädän turı translyatsiä alıp barıldı. Bu eş respublika parlamentına küpmegä töşkänder – bilgesez. Ä menä respublika deputatların üzläreneñ eşlären başqarğanda internet aşa kürergä teläwçe qazanlığa älege mömkinlek öçen säğätenä 400 tiräse sum tülärgä kiräk buldı. Citmäsä, räsemneñ sıyfatı da iskitärlek tügel bu bäyägä. Alay da, respublika xakimiätlärneñ üzläreneñ eşçänlegendä zamança texnologiälärne qullana başlawı şaqtıy qızıqlı.
Respublika parlamentı byudjet häm başqa şundıy mäs’älälär belän mäşğül arada, Qazanıñ yuğarı uqu yortları studentları Tatarstan xökümätenä xat yullağan. Alar anda citäkçelärdän uyın avtomatların, uyın biznesı salonnarın şähär uramnarınnan alunı taläp itälär. Uyın biznesı xäzerge zamannıñ bäläse, ul yäşlärgä cinayätçelekkä yul aça, dip yazıla yäşlärneñ Rawil Moratovqa yullanğan möräcäğätendä. 12 oktäberdä älege xat respublika xökümätenä barıp ireşte, dip xäbär itä Tatar-inform agentlığı.
Gölnaz İlgizär


text: Yevropa parlamentı bügen AQŞ Üzäk Küzläw İdäräseneñ ( CIA) yäşeren oçışların ğäyeplägän qararnı rasladı. Yevroparlametnıñ maxsus kommisiäse äzerlgän xisapta, terrorçılıqta şiklänelgän keşelärne Üzäk Küzläw idäräse oçqıçlarında böten Yevropa buylap başqa illärgä yörtkännär, alarda anda cäfalawlarğa duçar bulırğa mömkin,dip äytelä. Xisap avtorları äytkänçä, yäşeren oçışlarnıñ sanı 1200dän artqan. Oçışlar bulğan Yevropa Berlegeneñ 13 ile moña ber nindi reaksiä kürsätmägän, dip äytelä xisapta. Anda, Yevropada yaşeren törmälärneñ buluı turında dälillär yuq.


text:
Qırğızstan Yuğarı mäxkamäse kürenekle oppozitsiä citäkçese Feliks Kulovnı 2001-nçe yılda törmägä yabarğa nigez bulğan 2 ğäyepläwneñ bersen ğämäldän çığardı. Mäxkamä Kulov Qırğızstan iminlek xezmäten citäklägändä wazıyfasın yaman maqsatta qullanğan digän ğäyepläwne nigezsez dip taptı.
İrtägä bu mäxkamä Kulovqa qarata ikençe ğäyepläwne ğämäldän çığaru turındağı möräcäğätne qararğa cıyına. Anısı Kulov Bişkäk merı bulğan çorda anıñ aqça israf itüe turındağı ğäyepläw. Är-Namus säyäsi partiäsen citäkläwçe Kulov bu ğäyepläwlär artında säyäsät tora dip täqrarlap kilde, häm bügenge mäxkamä qararına qänäğätlek belderde.
Elegräk Kulov üzenä qarata ğäyepläwlär ğämäldän çığarılğan oçraqta prezident saylawlarında namzät bularaq qatnaşırğa cıyınuın beldergän ide.
Bügen Qırğızstan parlamentı bärep töşerelgän prezident Askar Akayevnıñ xakimiättän kitü turındağı qararın qabul itü-itmäw mäs'äläsen qarawnı kiçekterde. Baştaraq ul sişämbegä bilgelänep inde kiçä dä kiçekterelgän ide.


text: Bagdad. Ğiraqnıñ başqalasınnan alınğan xäbärgä qarağanda, ber törkem qorallı keşe bügen anda ilneñ Üzäk bankı mödire Xäsib Cuwaidne urlap kitkän. Politsiä häm urlanğannıñ tuğannarı, bu yäkşämbe irtän, Cuwaibneñ Bagdadtağı yortı yanında buldı, anı urlawçılar ike maşina belän kilgän ide dip belderde. Aqça alu öçen häm säyäsi säbäplärdän Ğiraqta meñlägän keşe urlana, moñardan tış andağı ğisyançılar amerikannar yaqlağan xökümätkä häm çit il ğäskärilärenä qarşı intihar höcümnäre yasap tora. Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqtağı xärbiläre bügen soñğı täwlektä genä anda 6 ğäskärineñ hälak buluı xaqında xäbär itte.


text:
Tatarstan uquçıları hönär saylıy
Qazanda bu könnärdä mäğärif ölkäsendä bik küp qızıqlı häm möhim waqiğalar bulıp tora. Çärşämbedä Tatarstannıñ Fän häm mäğärif ministrlığı häm Mäskäw ölkäseneñ Mäğärif Ministrlığı arasında xezmättäşlek turındağı kileşü imzalandı. Anı ministrlar Räis Şäyxleslamov häm Lidiä Antonova imzaladılar. Kileşü ike töbäk arasında mäğärif tarmağındağı xezmättäşlekne arttıru, uquçılar arasında elemtälär nığıtunı maqsat itep quya. Şulay uq, anda Mäskäw ölkäsendäge tatar balalarına ana telen öyrätüdä metodik yärdäm kürsätü, ölkä mäktäplären tatar telendä uqıtu programmaları, däresleklär belän tä’min itü qaralğan. Mäskäw ölkäsennän kilgän tatar balalarına respublikanıñ yuğarı uqu yortlarında tatar tele belgeçlege buyınça belem alu öçen kvotalar birergä kiräklege dä iskä alınğan.
Qazan yärminkäsendä isä 6 aprel’dän 8 qädär Mäğärif, karyera-2005 dip isemlängän maxsuslaştırılğan kürgäzmä ütä. Bu kürgäzmäneñ töp maqsatı – mäktäpne tämamlawçı yäşlärgä üzläreneñ kiläçäkläre turında uylanıp, alarğa döres yul saylawda yärdäm itü, Tatarstannıñ mäğärif ölkäsendäge mömkinçelekläre, mäğärif oyışmalarınıñ innovatsion eşçänlege häm respublikada törle belgeçleklärgä moxtaclıq belän tanıştıru. Uquçılar öçen bik möhim älege çaranı Tatarstannıñ Fän häm mäğärif, Yäşlär häm sport eşläre, Xezmät häm mäşğüllek ministrlıqları oyıştırğan. Mäğärif. Karyera-2005 kürgäzmäsenä bik küp qatnaşuçılar çaqırılğan. Alar arasında yuğarı häm urta maxsus uqu yortları, respublika külämendä iñ yaxşı dip tanılğan mäktäplär, litseylar häm gimnaziälär, näşriätlär, maxsus belem kütärü kursları, muzıkal’ häm estetik belem birü mäktäpläre, eş belän tä’min itü üzäkläre, törle kadrlar agentlıqları bar. Barısı anda 200gä yaqın uqu yortları, şirkät’lärdän 45 meñ tiräse keşe qatnaşa. Qatnaşuçılar respublikadan ğına tügel, ä Samar, Tol’yatti, Peterburg, Mäskäw şähärlärennän dä kilgän.
Şunısın da äytergä kiräk, bügenge köndä Tatarstanda räsmi räweştä 40 meñnän artıq eşsezlär terkälgän. Soñğı yıllarda alar arasında yuğarı häm maxsus urta belem birü uqu yortların tämamlawçılarnıñ sanı arttı. Bu, respublikanıñ Fän häm Mäğärif ministrı Räis Şäyxleslamov fikerençä, uqu yortlarında qayber belgeçlärneñ bik küp äzerlänüe, ä qayber hönärçelärne bötenläy äzerlämäwe näticäse. Şuña da, xäzer mäktäpne tämamlawçılarğa häm alarnıñ ata-analarına tege yäki bu belgeçlekne anıñ prestijlığı öçen genä tügel, ä kiläçäktä bu hönär buyınça eş tabıp bulamı, yuqmı ikänen isäpkä alıp ta eş itärgä kiñäş birde ministr. Räis Şäyxleslamov bu xaqta Exo Moskvı radiosınıñ cirle bülekçäsendä uzğan turı efir waqıtında söyläde. Şulay uq ul yäşlärgä yaxşı, töple belem alır öçen yaña açılğan küpsanlı kommersiä uqu yortların tügel, däwlätneñ bay tarixı häm fänni nigeze bulğan oyışmalarnı saylarğa kiñäş birde. Belgeçlär fikerençä, Rusiädä yaqın kiläçäktä kötelä torğan yuğarı belem birü tarmağındağı reformalar qısalarında älege kiñäş ayıruça qimmätle kürenä.
Yuğarı uqu yortları digännän, bıyıl respublikada alarnıñ kübesenä Berdäm däwlät imtixannarı näticäläre nigezendä kerep bulaçaq. Bu xaqta tulıraq mäğlümätne teläwçelär uqu yortlarınıñ üzlärendä beleşä ala. Aprel’ ayınnan başlap alarda Açı işek könnäre ütkärelä başlıy. Älege çara waqıtında abiturientlar uqu yortı, anda eşläwçe uqıtuçılar, ğalimnär belän tanışa, belgeçleklär, kerü imtixannarı xaqında soraşa ala.
Gölnaz İlgizär


text:
Epson Yazıcı - Tarayıcı Driver Yazılımları
En son güncellenen Epson yazıcı - tarayıcı driver yazılımları. Aradığınız epson driver bu listede bulunmuyorsa driver arama aracını kullanabilirsiniz.
-
Epson PictureMate Zoom Driver İndir
Epson PictureMate Zoom yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Epson PictureMate Zoom yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve epson yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Epson PictureMate Snap Driver İndir
Epson PictureMate Snap yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Epson PictureMate Snap yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve epson yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Epson PictureMate Show Digital Frame Driver İndir
Epson PictureMate Show Digital Frame yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Epson PictureMate Show Digital Frame yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve epson yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Epson PictureMate Pal Driver İndir
Epson PictureMate Pal yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Epson PictureMate Pal yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve epson yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Epson PictureMate Flash Driver İndir
Epson PictureMate Flash yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Epson PictureMate Flash yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve epson yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Epson PictureMate Dash Driver İndir
Epson PictureMate Dash yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Epson PictureMate Dash yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve epson yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Epson PictureMate Charm Driver İndir
Epson PictureMate Charm yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Epson PictureMate Charm yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve epson yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Epson B-510DN Driver İndir
Epson B-510DN yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Epson B-510DN yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve epson yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.


text:
Tömändä “Söläymanov uquları” konferensiäse ütte
Kiçekmiçä Tömänneñ borınğı toraq urınnarı bulğan Çimgitora häm Tyumenski Ostrogta arxeologik qazu eşläre başlarğa kiräk. Uzğan atnada Tömändä ütkän “Söläymanov uquları” fänni-ğamäli konferensiäneñ töp qararı änä şundıy buldı. Tömän däwlät universitetınıñ aq zalında bu çaranı Tömän ölkäseneñ milli eşlär komitetı başlığı Aleksey Mal'çewski açtı. Häm bu cıyınnı: “İctimaği xäräkätneñ, ğalimnärneñ häm xakimiätlärneñ waqıt tudırğan problemalarğa urtaq iğtibarı”,- dip atadı.
Milli eşlär komitetı başlığı Mal'çewski süzlärençä, 2001 nçe yıldan bu cıyın töbäkara, ä bıyıldan başlap böten Rusiä külämendäge çara statusı aldı.
Fänni- ğämäli konferensiäne ütkärüdä xakimiät teläktäşlek belderep finans yärdämen üz östenä alsa, Tömän däwlät universitetınıñ humanitar tikşerenülär institutı çaranıñ fänni, ğilmi arbasın tarttı. Ğalimnärne çaqırdı. İnstitutnıñ mödire Aleksandr Matveev plenar utırışta ğalimnärdän berençe bulıp süz aldı häm bu cıyıluda kütäreläse töp temanı: Tömän şähäreneñ tarixın nıqlap torıp tikşerä başlarğa kiräk ikänlekne äytep uzdı.
Barlıq ğalimnär dä qatnaşqan plenar utırışta Matveevtan soñ Qazannan kilgän ğalimnärdän Damir İsxakov süz aldı. Ul 15-16 ğasırlarda Seber yurtası, yäğni torası däwlät tormışınıñ mädäni yaqları turında söyläde. Annan soñ Gäptelbär Fäyzeraxmanov seber tatarları tarixındağı älegä qädär bilgele bulmağan çığanaqlarnı barladı.
Tömän universitetınıñ gumanitar tikşerenülär institutı ğalime Aleksandr Yarkov Könbatış Seberdä xakimlek itkän dinastiä-ırular häm islam taratuda ğäräp, törki häm farsı çığanaqlarğa tuqtaldı. Annan soñ ğalimnär 3 tarmaqqa bülenep eşlädelär. Berençesendä Könbatış seberneñ törki tarixı, ikençesendä mädäni miras häm bügenge kön, öçençesendä tatar telen öyränü problemaları qaraldı. Här bülekkä dä ğalimnär 20 dän artıq fänni yazma täqdim itkän idelär.
Bu 9 nçı cıyılışqa kilgän fänni eşlär basılğan cıyıntıq uqular başlanğan köngä çığıp ta ölgerde. Fän dönyası öçen, häm şulay uq tarix, mädäniät, tel belän qızıqsınğannar öçen dä 150 danädä çıqqan bu kitapqa 67 yazma tuplanğan. Bu cıyıntıq-kitapnıñ tışına Tobol rässamı İldar Xäbisovnıñ Tobol mäçete surätlängän “Abramqa artında cäy” dip atalğan räseme töşkän.
“Monda Tobol mäçete surätlängän. Min töslär aşa seberdä yäşäwçe tatarlarnıñ köndälek tormışın häm dinne niçek kürüemne surätlärgä tırıştım. Bezneñ xalıq bit tınıç tormış söya. Bu räsememne tikkä genä muzey satıp almağandır”,- di bu räsemne yasağan İldar Xäbisov. “Söläymanov uquları”nıñ ikençe köne Tömän ölkä kitapxanäseneñ Rusiä xalıqlarınıñ ädäbiäte bülegendä Xäbisov räsemnäre kürgäzmäsen täqdim itü belän başlandı. İldar Xäbisov Wağay rayonınıñ Qarağay awılında tuğan. Kitapxanädä uzğan kürgäzmäne açuda Xäbisovnıñ xezmättäşe Tobol rässamı Eduard Tuşakov ta qatnaştı. Ul anıñ soñğı räsemnären gennar injeneriäseneñ çağılışı dip atadı.
Şulay uq fänni ğämäli konferensiä qısalarında Damir İsxakovnıñ äle yaña ğına basılıp çıqqan kitabı “Seber xanlığı tarixına kereş” tä täqdim itelde.
Fänni ğämäli cıyınnıñ räsmi öleşen tügäräk östäl artında ütkän söyläşü yomğaqladı. Könüzgendä torğan mäs'älä: seberdäge şähär- Tömän tarixına kilgändä humanitar tikşerenülär institutı mödire Aleksandr Matveev: “Kiçekmiçä Tömänneñ borınğı istälekläre Çimgitora häm Tyumenski Ostrog bulğan urınnarda arxeologik qazu eşläre başlaw öçen bu tarixi istäleklärneñ cir yözennän bötenläy yuqqa çığuına kiterä torğan yul tözü häm başqa qorılmalar tözüne tuqtatırday dokumentlar qabul itärgä kiräk”,- dide.
Şulay uq bu tügäräk östäl söyläşüendä Tömändä tatar telen uqıta torğan gimnaziä açu mäs’äläse dä kütärelde.
Ä kiläse yılda bulaçaq “Söläymanov uquları” “Törki häm slavyan biologları” dip atalaçaq.
Konferensiädä qatnaşqannar şağir Bulat Söläymanov qäberenä dä zıyarat qıldılar. Fän, mädäniät, sänğät, tel, tarix häm milli problemalarnı üz eçenä alğan yıl sayın bula torğan bu cıyılış kiçen milli mädäniätlär yortında şağir istälegenä bağışlanğan konsert belän tögällände.
Nail Alan, Tömän


text:
Keşe xoquqları aktivistları: "Brussel belän Mäskäw – suqır belän çuqraq sıman"
Rusiädä keşe xoquqları torışın yaxşırtu öçen Yewropa Berlege qulınnan kilgänen eşlime? Rusiäneñ tanılğan aktivistları bu sorawğa ''yuq'' dip cawap birä. Şuşı atnada Yewropa parlamentı wäkilläre belän bulğan oçraşuda alar Brussel belän Mäskäw arasındağı dialognıñ körçekkä terälüenä ükeneç belderde.
"Yewropa Berlege belän ütkärelgän bu kiñäşmälärneñ ber faydası da yuq, alar körçekkä terläde. Töp mäsälä şunda – bu suqır belän çuqraq söyläşüe kebek – bez monda ber närsä söylibez, räsmilär bu söyläşüdä qatnaşmıy, alar kilep başqa närsä söyli, ansında bez yuq. Axırda ber näticä dä yuq" di Lev Ponomarev.
Yewropa Berlegeneñ Rusiä belän keşe xoquqları mäsäläsendä söyläşüläre 3 yıl elek başlanğan ide. Barlığı 5 oçraşu ütkän, bu atnada – 6nçısı. Bezneñ wazıyfabız yıl sayın berük zarnı qabatlawğa qaytıp qaldı, di Ponomarev.
Yewropa Berlegeneñ tışqı säyäsät citäkçese Havier Solananıñ keşe xoquları mäsäläsendä wäkile Riina Kionka, Ponomarev äfändene bik nıq añlawın äytte:
"Şunı äytergä tieşmen, Yewropa Berlege yağınnan, bezdä dä näq şundıy qänäğätsezlek, östäl artına utırğan sayın şul uq xislärne kiçeräbez" dide Yewropa Berlege wäkile.
Rusiä räsmiläre belän oçraşularnıñ näticäse bulmasa da, Riina xanım, alarnı däwam itü yağında, çönki, anıñ süzlärençä, gel söyläşmäwgä qarağanda bu yaxşıraq. Här şundıy oçraşu aldınnan alar başta xökümättän bäysez oyışmalar belän oçraşalär häm anda kütärelgän mäsälälärne räsmilärgä citkerälär ikän. Menä bu yulı da, bez 11 keşelek törkemneñ Brusselgä kilü çığımnarın qapladıq, dip östäde ul.
Şul 11 keşeneñ berse, Xalıqara keşe xoquqları federatsiäse wäkile Saşa Kulaeva, Rusiägä keşe xoquqları mäsäläsendä açıqtan-açıq basım yasamağan öçen, Brusselne tänqit belderde:
"Ägär keşe xoquqları mäsäläläre açıq tikşerelsä, bu turıda açıq mäğlümät bulsa, hiç yuğı, keşe xoquqlarınıñ bozıluı turında sorawlar quyılsa – ber xäl bulır ide. Läkin, kiñäşmälär buyıl yabıq işeklär artında ütä, anda närsä tikşerelgäne turında bezdä ber mäğlümät yuq" dide Saşa Kulaeva.
Bu oşraşulardan soñ här taraf üz belderüen yasıy, läkin, alar ikese ike törle, di Saşa Kulaeva. Mäskäw belderüendä Baltik illärendä urıs tellelärneñ xoquqları qısıluı, islamofobiä turında äytelsä, Brusselnekendä – urınlı borçular, läkin bik nıq zur saqlıq belän.
Mäskäwdäge Demos üzäge wäkile Tatyana Lokşina süzlärençä, Brusseldä tikşerelgän mäsälälär Rusiä räsmilären ällä ni qızıqsındırmıy. Ä menä ilneñ üzendä saylawlar yaqınlaşqan sayın, keşe xoquqları oyışmalarına basım arta bara. Lokşina da Ponomarev ta, ayırım alğanda, şuşı maqsatlar öçen ekstremizmğa qarşı qanun qullanıluına kisken tänqit belderdelär.
ali ğilmi


text:
Qazanğa Ğiraq ilçese kilde
Qazan ilçelär şähärenä äylände, disäñ dä bula. Soñğı arada Tatarstan belän tanışu öçen ber-ber artlı törle illärneñ Rusiädäge ilçeläre kilep kenä tora. Äle 26 yüldä genä Qazanda Misır wäkillären qarşılağannar ide. 29 yüldä, Tatarstanğa tağın ber märtäbäle qunaq kilde. Bu yulı -- Ğiraqnıñ Rusiädäge ğädättän tış häm wäkälätle ilçese Abbas Xäläf Kunfud. Ğiraq ilçese citäklägän delegatsiä Tatarstanğa säfären Çallı şähärennän başladı. Anda ğiraqlılar KamAZ şirkäteneñ eşçänlege belän tanıştılar. Sişämbe, 30 yül könne, Qazan kremlendä Kunfud äfändene Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev qabul itte. Şunısı qızıq, Abbas Xäläf Kunfud üz wazıyfaların äle ber genä ay üti ikän. Rusiägä Kunfud äfände äle yül başında ğına kilgän. Häm üzeneñ Rusiä töbäkläre belän tanışuın bezneñ respublikadan başlarğa bulğan. Monı ilçe äfände Ğiraq häm Tatarstan respublikalarınıñ tığız häm kiñ iqtisadi elemtäläre barlığı belän añlattı.
Şul uq könne Ğiraq respublikası ilçese Tatarstan Diniä näzärätendä möfti Ğosman xäzrät İsxaqi belän dä oçraştı, dip xäbär itte İntertat.ru säxifäse. Oçraşu waqıtında Kunfud äfände Ğiraqtağı xällär turında söyläde, dingä mönäsäbäten añlattı. Söyläşü waqıtında möselman mäğärif sistemasında mömkin bulğan xezmättäşlek turında da fiker alışındı. Möftigä, Ğiraqqa kilep, möselmannar tormışı belän tanışırğa, andağı dini belem birü sisteması täcribäsen öyränergä täqdim itelde. Şulay uq oçraşuda Qazanğa din uqıtuçıların kitertü häm «Saddam» universitetına şäkertlärne uqırğa çaqırtu turında da süz bardı. Oçraşunıñ näticäsen möfti Ğosman xäzrät İsxaqi: «Ruxi bergälekne tağın ber tapqır raslaw», - dip bäyäläde.


text:
Neşet Çelebi - Ay Dost
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Ay Dost
Etiketler : Neşet Çelebi - Ay Dost türkü indir, Neşet Çelebi - Ay Dost türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Ay Dost mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Ay Dost türküsü, Ay Dost sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Ay Dost bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Dünya Adana nın
Neşet Çelebi - Körimiş Gözlerim
Neşet Çelebi - Telli Gelin (Barak)
Neşet Çelebi - Karnı Büyük Koca Dünya
Neşet Çelebi - Beyaz Giyme Toz Olur
Neşet Çelebi - Dağların Eteklerinde
Neşet Çelebi - Esme Deli Rüzgar
Neşet Çelebi - Dağlar Bizim Dağlarımız
Neşet Çelebi - Etek Sarı Sen Etekten Sarısan


text:
Qazan milege tiräsendäge bäxäs xökümät faydasına xäl itelde
Sişämbe könne Tatarstannıñ räsmi mäğlümat çaralarında Tatarstan Respublikasınıñ Konstitutsiä mäxkämäse qararı çıqtı. Anda Ministrlar Kabinetı häm Qazan şähäre xalıq deputatları Şurası arasında ber bäxäs xäl itelgän. Qısqa ğına itep äytkändä, älege bäxäs milek turında. Moñınçı Qazannıñ kommunal' milege munitsipal' milek dip atala ide häm Qazan xaqimiäte qaramağında ide. Läkin Tatarstan xökümäte respublikadağı barlıq milek, şul isäptän munitsipal' milek, däwlätneke bulırğa tieş, dip sanıy. Häm Qazan şähäre Şurası bu milek belän Tatarstan xökümäte röxsäte belän genä idarä itä ala. Menä şuşı bäxäsne Respublika Konstitutsion mäxkämäse xökümät faydasına xäl itte.


text:
Uzğan yılnıñ 17 sintäberennän birle kiçekterelep kilgän tatar problemalarına bağışlanğan cıyın Başqortstanda uzğan atnada ütte. Bu xaqta Azatlıq radiosı comğa könne xäbär itte. Konferensiäne 4-5 ay kötülärenä qaramastan, tatar cämäğätçelege bu cıyınnan küp fayda aldı digän yomğaq yasau yalğış bulır. Şuşı waqıt eçendä anı oyıştıruçılar da, çığış yasarğa teläwçelär dä üzgärep tordı. Cıyında fän xezmätkärläre häm milli oyışmalar wäkillärenä möräcäğät qabul itelde.
Tatar cämäğätçelege 15 fevral, cälilçelär könen bilgeläwne ğadätkä kertä almadı. Anıñ qarawı könbatıştan kergän Ğaşiqlar bäyräme ber-ike yıl eçendä xalıqnıñ iñ yaratqan könnäreneñ bersenä äylände. Bıyıl Ufada übeşü bäygese uzdı.
Mönir Wafin, Ufa


text:
Xezmät xaqı burıçları kimi...
Xezmät xaqın tülämäw mäs’äläse äkrenläp xäl itelep kilsä dä, xezmät iäläreneñ xäle barıber maqtanırlıq tügel. Däwlät statistika komitetı birgän mäğlümätlarğa qarağanda, 2 balalı ğailägä isäplägändä, Tatarstanda, minimal qullanu byudjetı 4 000 - 4 800 sumnı täşkil itä. Ä keremnärne bülgändä, ber keşegä, mäsälän may ayında , 3 696 sum turı kilgän. Bu san, 2003 yılnıñ uzğan ayları belän çağıştırğanda, 21% artqan ikän.
Sänäğät şirkätlärendä – 234 million, tözeleştä 88, ä sotsial ölkädä barlığı 40 million yarım sumlıq burıçlar cıyılğan. Aqça tülänmi torğan ölkälär isemlegendä awıl xucalığı berençelekne alıp tora. İñ soñğı mäğlümätlarğa qarağanda, respublika awıl xezmätçännärenä 402 million sum birelergä tieş. Şul uq waqıtta, sänäğät, tözeleş, transport häm awıl xucalığında burıçlarnıñ küläme 15% kimegän.
Şuşı qorı sannar artında qayğılı da şatlıqlı da keşe yazmışları yata. Aqçasız yäşi torğan häm tañ atqannan töngä qädär eşli torğan awıl apaları belän Qazannıñ Çexov bazarında söyläşep aldıq. Alar Piträç rayonınıñ Şäle awılınnan kilgän:
Bez eremçek, qaymaq satabız. Anıñ öçen tönge 3tän torıp monda kilergä kiräk. Böten awıl şulay yöri, şulay kön kürä. Kümäk xucalıqta aqça birmilär. Saban tuyğa 100-är sum birep çıqqannar ide. Yarıy inde anısı da, ipi-tozlıq bulğaç. Kümäk xucalıqta kerem bulsa - aqçasın birä, ä äyber sata almasa – birmi inde.
Bazarda satuçı apalar da kümäk xucalıqlarınıñ iqtisatı turında xäbärdar, andağı keremnärne dä, çığımnarnı da çamalıy. Bälkem şuña da, alar böten cirdä yäşäwläre awır, dip citäkçelären gäyeplämi. Ä citäkçelär isä eçlägän aqçaların waqıtında alıp bara. Şul uq däwlät statistika komitetı mäğlümätlarına qarağanda, idärä häm militsiä oyışmalarında eş xaqı totqarlanmıy tülänä.Bikä Timerova, Qazan.


text:
Möselman xatın-qızları pasport alu öçen byurokratik kirtälär aşa ütärgä mäcbür...
Möselman xatın-qızlar berlege citäkçese Almira Adiatullina «Azatlıq» radiosınıñ Qazan byurosına şaltıratıp yaña pasport alu mäşäqätläre turında söyläde. Fotoräsemgä töşü öçen dä, küpme käğäz häm qanun kütärep barıp, räsem yasawçığa añlatırğa turı kilgän. Pasport-viza xezmätendä dä, dokumentlarnı telär-telämäs kenä qabul itkän. İnde xäzer, Almira xanım, pasportı äzer bulıp, anı qulına alu könen zarığıp kötä. Çärşämbe könne bu waqiğa bulırğa tieş bulsa da, pasport äzer bulmaw säbäple, kiçekterelgän ikän.
Şulay itep, pasport-viza xezmätennän alınğan cawaptan añlaşılğança, teläklärenä ireşü öçen möselman xatın-qızlarına äle byurokratik kirtälärne cimerergä turı kiläçäk.


text:
“İzvestiä Tatarstana” gäzitenä 15 yıl
Basmanıñ yubileenda bik küp qunaqlar, alar arasında - şähär häm rayon administratsiäse başlıqları, Däwlät Şurası deputatları, respublika cämğiät palatası äğzälärı, törle şirkät citäkçeläre bar ide. Alar yubilyar basmanıñ redaktorı Ayaz Xäsänov häm anıñ kollektivın uñışlı ğına eşläp kilüläre belän qotladı.
Elek isä “İzvestiä Tatarstana” iseme astında başqa ber gäzit çığa ide. Unbiş yıl elek alar isemnären üzgärttelär. Häm älege basma “Vremya i dengi” dip çığa başladı. Läkin izge urın buş tormıy. “İzvestiä Tatarstana” isemen monnan berniçä yıl elek başqa beräwlär aldı da häm bötenläy yaña gäzit çığara başladı. Xäzer “Vremya i dengi” dä, “İzvestiä Tatarstana”nı çığaruçı yana keşelär dä, “İzvestiä Tatarstana” brendına kem xuca ikene öçen tartqalaşa da. Ämma İzvestiä Tatarstana”nıñ baş möxärrir urınbasarı Rezeda Äxmätcanova bezneñ “Vremya i dengi” basması belän bernindi dä nizağ yuq dip belderde:
“Vremya i dengi” basması belän bezneñ bernindi dä nizağ yuq. Kemder bik yaxşı çığa torğan gäzitne önäp betermi.1991 yılda açılıp, “İzvestiä Tatarstana” basması barlığı öç tapqır yabılğan bulğan. Yabılu säbäbe turında Rezeda Äxmätcanova bolay dide:
Yabılunıñ säbäbe ber genä - oyıştıruçılar alışındı. Äle inde basma öçençe tapqır açıldı häm ozaqqa bulsın! Çönki xäzer yaxşı kollektiv tuplandı häm gäzit bügen bik äybät xis itä.“İzvestiä Tatarstana” gäzite kiñ dairä uquçıları öçen isäplängän. Älege basmanı studentlar da, uñışlı biznes eşen alıp barırğa teläwçelär dä uqı. Gäzitneñ üz populyar rubrikaları da bar - “Atna äñgämäse”, “Uñışlı bul”, “Mäñgelek xäzinä” häm başqalar. Gäzitneñ baş möxärrir urınbasarı däwam itä:
Bügen basma ğomumän başqa ruxta çığa. Gäzittä bügen barğan säyäsi waqiğalar, üzgäreşlär yaqtırtıla. Bu basma kemder öçen bik uñay da tügel, alay tiskäre dä tügel. Konfliktlarnı bik tirän öyränep, analizlap yaqtırta, cämğiätne borçığan här mäs'äläne dä iğtibarsız qaldırmasqa tırışa.Al'bina Zäynulla


text:
Rasaçılıq häm ksenofobiä problemaların öyränü üzägeneñ, bügen iğlan itelgän xisabında, möselmannarğa höcüm häm yanawnıñ yözlärçä oçrağı kiterelä. Üzäk mödire Beate Winkler: “Yewropa Berlegendä küplägän möselmannar diskriminatsiägä duçar. Alarnıñ beleme urtaçadan tübän. Tormış şartları naçar, ä alar arasında eşsezlek urtaçadan yuğarı. Küpçelek oçraqta möselmannar belgeçlek taääp itelmägän eşkä alına”,- dide.
Belgeçlär, Yewropa Berlege räsmiläre möselmannar integratsiäsenä zur ixtibar birergä tieş dip belderä. Häm şul uq waqıtta möselmannar üzläre dä monıñ öçen aktivlıq kürsätergä tieş.
Yewropa Berlege illärendä 13 millionnan alıp 15 millionğa qädär möselman yäşi.


text:
29 qazan küni elordalıq teatrdıñ Ülken zalı saxnasında «Astana Opera» teatrınıñ jarqırağan ärtisteri men neapolïtandıq San-Karlo teatrınıñ belgili ärtisteriniñ qatıswımen keremet Gala-balet usınıladı. Koncert «Astana Opera» Sïmfonïyalıq orkestriniñ süy`emeldewimen ötedi. Dïrïjeri – Arman Orazğalïev.
San-Karlo teatrı atınan 6 solïst keledi, sonıñ ekewi – mïlandıq La Skaladan şaqırılğandar: kerbez Antonella Alʹbano jäne jürekti bawrap alatın Mawrïcïo Lïçïtra. Neapolïtandıq San-Karlo teatrınıñ jarqırağan jubı – Anna Kʹyara Amïrante jäne Alessandro Stay`ano men Klawdïa D'Antonïo jäne Salʹvatore Mandzo klassïkalıq jäne zamanawï xoregrafïyalıq nömirlerdi orınday`dı. Sonday`-aq, elordalıq körermen nazarına «Black stone», «TangOnPoint» jäne tağı basqa jaña mïnïatyuralar usınılmaqşı.
- Bağdarlamağa toqtalsaq, qazirgi zamanğı «Black stone» («Qara tas») nomeri jay`lı birer söz ay`tqım keledi. Onı Anna Kʹyara Amïrante jäne Alessandro Stay`ano orınday`dı. Talanttı ïtalyandıq qoyuşı Djanlwkï Skʹyavonïdiñ xoreografïyası. Fïzïkalıq küştiñ dene sezimtaldığımen üy`leswi, bul üzindini nağız gawharğa ay`naldıradı. Klawdïa D’Antonïo men Salʹvatore Mandzonıñ orındawındağı tağı bir qızıqtı nomer – «Karmïna Bwrana» - tasığan küş-qwattıñ tamaşa körinisi. Ärtisterdiñ qïmıl-qozğalısı adam sengisiz äsem, bul nomerde dene men bettiñ bey`neliligine erekşe män berilgen, - dep atap ötti San-Karlo teatrınıñ basşılığı.
- Biz San-Karlo teatrındağı dostarımızdı köretinimizge qwanıştımız, olar buğan dey`in teatrımızğa bükil kordebalet quramımen kelip, «Jïzelʹ» baletin qoy`ğan. Bizder, ärtister üşin munday` kezdeswler öte mañızdı, öy`tkeni özara täjirïbe almasıp, jağımdı sezimnen qwat alamız, al, onıñ bäri key`in bizdiñ körermenge beriledi, - dey`di Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qay`ratkeri Tay`ır Ğatawov.
«Astana Opera» ärtisteri de elorda turğındarı men qonaqtarı üşin birqatar tosın sıy` day`ındadı. Gala-balet bağdarlaması ayasında tayawda ğana Balet ärtisteriniñ İİİ xalıqaralıq bay`qawınıñ jeñimpazı atanğan Baqtïyar Adamjan men Serik Naqıspekov, bay`qawda jeñiske jetkizgen zamanawï nömerlerin orınday`dı. «Astana Opera» teatrı baletiniñ jaña solïsti Oljas Tarlanov, P. Çay`kovskïy`diñ «Aqqwlı köl» baletinen Pa-de-deni teatrdıñ jetekşi solïsti Äy`gerim Beketaevamen birge orındap, alğaş ret Zïgfrïdtiñ rölin somday`dı.
Öz önerin körermenge tartw etetin teatrdıñ jetekşi solïstteri - Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qay`ratkeri Mädïna Baspaeva jäne Änel Rüstemova. Sonımen qatar, «Astana Opera» saxnasında sïrek orındalatın F. Şopenniñ «Elestegi bal» baletinen dwét Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qay`ratkerleri Gawhar Wsïna men Jandos Äwbäkirovtiñ orındawında usınıladı, sonday`-aq bağdarlamada D. Bryancevtiñ xoreografïyası jäne tağı basqaları bar.
«Astana Opera» teatrı baletiniñ körkemdik jetekşisi, Resey`diñ xalıq ärtisi Altınay` Asılmuratova. Gala-balet Ïtalïya elşiliginiñ qoldawımen, Ïtalïyanıñ Qazaqstandağı mädenï künderiniñ ayasında ötedi.
Koncert 18:00 bastaladı, bïlet bağası 500 teñgeden joğarı.


text:
Törkiädä bıyıl ütkärelüçe törle xalıqara çaralar arasında mäşhür Xuca Nasretdinneñ 800 yıllığı da bar. Bu uñaydan törle fänni-ğamäli cıyınnar, kürgäzmälär, kiçälär oyıştırıla, basmalar dönya kürä.
Xuca Nasretdin xaqındağı mäzäklär, kölämäçlär başqort, tatar arasında bik nıq taralğan
Başqortstannan filologiya fännäre doktorı, professor Äxmät Söläymanov fikerläre belän urtaqlaşa:
Min üzemneñ çığışımda başqortlar arasında taralğan kölämäçlärneñ ni tiklem başqa xalıqlar belän urtaq yaqların, syujet yağınnan häm urındağı üzençäleklär cähätennän añlatıp birdem. Bügenge köndäge tormışqa mönäsäbäte räweşendä kürsätelgän momentlarğa da tuqtarğa mömkinlek buldı.
Xuca Nasretdin xalıqara xäyläkär tibınıñ iñ kürkäm ölgese
Monda kilgän arqadaşlarnıñ çığışların tıñlap, bik faydalı fikerlär tudı häm kiläçäktä menä şul cıyıntıq çıqsa, bötenläy Xuca Nasretdin xaqındağı töşençäm kamilläşer, digän niättämen.”
Xuca Näsretdin dönyanıñ urtaq qaharmanına äylängän
“Bu simpoziumdağı temam – başqort folklorında Xuca Nasretdin kölämäçlärneñ janr törlärenä bağışlanğan ide. Başqortlarda Xuca Nasretdin kölämäçläreneñ törle janrlar cähätennän qararğa tırıştıq inde. Başqort xalıq icatınıñ 18 tomı dönya kürde bit inde, xäzerge waqıtta ul 36 tom bularaq çığarğa tieş, äle menä basılıp kilä. Bezneñ balaçağıbızda çıqqan şuşı äsärlärdä Xuca Nasretdinneñ häm başqa kölämäçlärneñ ayırım tomnarı basıldı. Häm bez äle ul waqıtta tuğan balalar, ul kölämäçlärne uqıp, bik nıq ta’sirlängän idek. Xuca Nasretdin kölämäçläre berniçek tä böten illärdä balalarnıñ yığılıp yatıp qarağan “Herry Poter”larğa tap kilmi inde, çönki alar ber könlek, bügen bar, irtägä yuq. 800 yıl ütkännän soñ Herry Poternı keşe xäterlär mikän? Işanmıym moña, onıtaçaqlar.
800 yıl ütkännän soñ Herry Poternı keşe xäterlär mikän?
Tatar telendäge mäzäkläre tağın da mäğnäle
“Bezdä dä bik küp kenä kitaplar bar. Berniçä kitap Qazanda ul temağa yazılğan. Şularğa nigezlänep “Tatar mädäniätendä Xuca Nasretdin obrazı” digän temağa çığış yasadım. Näqi İsänbätneñ “Xuca Nasretdin” isemle pyesası bar. Qızğanıç, soñğı yıllarda bik quyılmıy ul spektakl. Quyılsa bik äybät bulır ide. Bik matur spektakl. Bik äybät yazılğan. Pyesanı teatrda qaradım. Anıñ üzençäleklären dä çağıştıram, törek kitapları, törek mäzäkläre belän dä çağıştıram. Monnan tış tatar telenä xas mäzäklär dä bar. Tatar telendäge mäzäkläre tağın da mäğnäle, minemçä.
Simpoziumda qatnaşuçılar arasında Litva tatarları da bar ide. Dotsent Galina Miskiniene – törek cämäğätçelegenä yaxşı tanış. TRT törek televideniyäse tarafınnan töşerelgän “Asılı Türk” isemle dokumental filmda qatnaşqannan soñ Törkiä ğilmi dairäläreneñ iğtibarın da cälep itä.
Litvağa 610 yıl elek kilep urnaşqan tatar xalıq sanın xäzerge waqıtta 3 meñ 500 tiräsendä
Aqşähär miña bik üzgä ber urın bulıp toyıldı
Simpozium ütkärelgän Aqşähär qalasında berençe tapqır buluın äytüçe Galina Miskiniene biredän bik nıq tä’sirlänüen belderä. “Aqşähär miña bik üzgä ber urın bulıp toyıldı, bik keçkenä häm İstanbul belän Änqarağa qarağanda bik tınıç ber şähär. Biredäge oçraşunıñ moxitı bik eçkersez häm qaynar ide, bik oşattım,” – dip fikerläre belän urtaqlaşuçı Litva tatar ğalimäse cıyılışta Xuca Nasretdin mäzäkläre belän Litva mäzäk yolası turında täfsille mäğlümat birep uzuın häm biredäge fänni cıyında başqa ğalimnärdän Xuca Nasretdin turında tağın da kübräk mäğlümat öyränergä teläwen assızıqlap äytep uzdı.
20 dän artıq ildän 90 ğalim qatnaşqan simpoziumda 84 doklad yasaldı


text:
Şağir Xarras Äyupneñ 60 yıllıq kiçäse
9 oktäber könne Milli- mädäni üzäktä Tatarstannıñ atqazanğan sänğät eşleklese tanılğan şağir Xarras Äyupneñ 60 yıllıq yubiley kiçäse uzdı. Yubiley kiçäse uzğan milli mädäni üzäkneñ zalında alma töşär urın da yuq ide, tatarnıñ zıyalı cämäğätçelege cıyılğan zal şığrım tulı buldı. Qunaqlar xätta Tatarstannnıñ Möslim yaqlarınnan da kilgännär ide.
“ Xarras Äyup ul Tatarstan kitap näşriätendä 24 yıl buyı xezmät quyğan keşe. Anıñ 12 yılın ul baş möxärrir bularaq eşläde. Här yıl sayın 100 artıq yazuçınıñ kitapların çığarğanın isäpkä alsaq, 24 yıl buyına ul meñnär kitap bastırıp çığarğan keşe.”dide anıñ turında TR yazuçılar berlege räise İlfaq İbrahimov.
Xarras Äyupneñ yubileyena bağışlanğan “Ğämäl däftäre” dip atalğan icat kiçäse Aydar Fäyzraxmanov citäklägän tatar däwlät fol'klor ansamble çığışı belän başlanıp kitte. Alar yubilyarnıñ şiğerenä Mäsgüdä Şämsetdinova yazğan köy belän tuğan “Ğömerlär uzıp bara” cırın başqardılar.
Kiçä barışında Xarras Äyupneñ küpsanlı şiğerläre uqıldı: Xarras Äyupneñ şiğerlärenä küp kenä kompozitorlar köy yazğannar. Zöfär Xäyretdinov anıñ şiğerenä yazılğan cırların üze başqardı. Ä Xarras Äyupneñ şigerenä Zöfär Xäyretdinov icat itkän “Qayda sin garmun? cırın Zakir Şahban başqaruında tamaşaçı ayıruça bik cılı qarşı aldı. Xarras Äyupneñ şigerlären yäşlär dä yarata. Yäş cırçılardan Marat Fäyruşin “Awıl qarçıqları” cırın, Närkäs Xarasova “Bez bit bolay tübän tügel idek” cırın başqardı.
Cırçılar Vil' Usmanov, Zölfiä Zaripova, Möslimnän kilgän İndira Fazlıytdinova çığışın da tamaşaçı zur alqışlar belän qarşı aldı.
Xarras Äyup konsertta qatnaşuçılarğa üzeneñ räxmätlären belderde häm Namaz turındağı şiğeren tamaşaçı aldında uqıdı.
Yubilyarnı qotlarğa TR Mädäniät ministr urınbasarı Ayrat Cabbarov kilgän ide. Ul TR Premyer-Ministrı Röstäm Miñnexanovnıñ “Räxmät xatı”n häm yazuçılar fondınnan matdi yärdäm tapşırdı. TR Yazuçılar berlege räise İlfaq İbrahimov Xarras Äyupneñ icatında tabiğät, keşelekneñ ruxı, keşe yazmışı, ruxıbıznıñ saflığı tuğrılıq häm mäxäbbät bar dide. Anıñ üze häm şağirneñ anıñ yaqtaşları turında ul menä närsä dide.
“ Xarras Äyup ul Möslim yağınnan. Ğomumän bügenge kön ädäbiäten bez Möslimdä tuıp üskän şağirlär, yazuçılardan başqa küz aldına da kiterä almıybız. Foat Sadriev, Zölfät, Nais Gambär , Daniä Zahidullina, Marsel' Bakirov, Flüs Latifi häm başqalar. Bügenge köndä Möslimdä şulay uq yäş ädäbitçelärneñ ör yaña buını üsep kilä. Bu yubiley kiçäsendä bez alarnı da barlıybız. Ädäbiätebezneñ kiläçäge ömetle”dide ul. Tatar kongressı räise Rinat Zakirov anıñ şiğriäten bik yıraqlarda , çit illärdä dä toyıp yäşägän millättäşlär isemennän räxmätlären citkerep “Räxmät xatı”n tapşırdı. “ Möslimä”gäzite baş möxärrire Älmira Ädiätullina aña şämail büläk itte häm ul Xarras Äyup turında bolay dide.
“Bezneñ şuşındıy ruxiät dönyasın ğämle itep yaqtırta belüçe şağirebez bar, annan ürnäk alığız !
Şulay uq şağirneñ tuğan yağı Möslimnän anıñ yaqtaşları zur ber delegatsiä belän rayonnıñ xakimiät başlığı Räşit Xäbipov citäkçelegendä kilgän ide. Alar arasında Xarras uqığan waqıtta mäktäp direktorı bulıp eşlägän uqıtuçı da bar ide. Tatarstan kitap näşriäte kollektivı qotlawın Damir Şakirov citkerde.
Mälikä Basıyr


text:
Dönyadağı iñ zur partiä - Qıtay kommunistlarınıñ çirattağı qorıltayı açıldı
Düşämbe könne Pekindä Qıtay kommunistlarınıñ 17 qorıltayı açıldı. Anda dönyada iñ zur templar belän üsä torğan şuşı ilneñ aldağı biş yılda nindi yünäleştä baraçağı xäl itelä. Älegä Qıtay öçen nıq iqtisadi üseş, ämma säyäsi ölkädä şaqtıy torğınlıq xas. Citäkçel partiä moña üzgäreşlär kertüne yaqlarmı, ällä inde barısın da elekkeçä qaldırırmı?
Biş yıl elek kebek ük, kompartiä citäkçese bu yulı da "Qıtay üzençälege bulğan sotsializm bayrağın yuğarı kütärü" kiräklege, fängä nigezlängän täräqqiät, reformalar häm açıqlıq turında söyläde. Yäğni qayber küzätüçelär kötkänçä, Qıtaynıñ kiläçäktä dä bazar prinsiplarına nigezlängän iqtisadın barı ber partiä - kommunistlar ğına citäkçelegendä alıp baraçağına işarä itte.
Ämma Xu çığışında şul uq waqıtta, ildä sotsial tigezsezlekneñ artuı, moxitne saqlaw problemalarınıñ kiskenläşüe turında da süzlär buldı.
"Tulayem alğanda bar keşe öçen dä çağıştırmaça yaxşı ğına yäşäw standartlarına ireşelsä dä, keremnärne ğadel bülü ölkäsendä üsä barğan upqın tendensiäsen haman da äle kire borılmadı. Şähärdä dä, awılda da, fäqir häm tübän keremle keşelär citärlek, häm xäzer bar taraflarnıñ da mänfäğätlären köyläw eşe tağın da qatlawlandı", dip belderä Qıtay kommunistları citäkçese ildäge sotsial'' wäzğiätneñ üzgärä baruın tanıp.
Hongkong şähäre universitetınıñ Qıtaynı öyränü üzäge citäkçese Joseph Çañ, räsmi Pekin ildäge qänäğätsezlek xisläreneñ fetnägä kiterüe qurqınıçın bik yaxşı añlıy, di:
"Qıtay citäkçelege, citez iqtisadi üseşkä qaramastan, baylar häm fäqirlär arasındağı upqınnıñ kiñäyüe häm sotsial'' qarşılıqlarnıñ kiskenläşüe turında bik yaxşı belä", di Çañ Qıtay kommunistları öçen kiläçäktä awır problemalar tuu ixtimalı xaqında.
Uzğan atnada, nigezdä möselmannar yäşägän Şıñcan töbägendä, cirle xalıqnıñ mamıqnı arzanğa satıp aluğa qarşı çualışlar oyıştıruı, anda kimendä 40 keşeneñ törle cäräxätlär aluı xaqında xäbär kilgän ide.
Qorıltayda şulay uq partiä eçendäge tärtipne nığıtu, töbäk citäkçelären üzäktäge idarä qaramağına nığraq bäyläw mäs''äläse dä qaralaçaq dip kötelä. Älegä isä urındağı partiä türäläre berkemgä dä buysınmıy, üzlärenä-üze patşa bulıp yäşi häm, misal öçen, moxitne, awıl xucalığı cirlären saqlaw turında üzäktän kilgän kürsätmälärne ütämi, dip xäbär itelä. İkençe yaqtan, bu urta buın citäkçelär arasında rişwätçelek kebek küreneşneñ cäyelüenä kiterä.
Yuğarı citäkçelekkä kilgändä, general'' sekretar Xu Cintao, Politburoga üzeneñ yaña keşelären kertep, urının saqlap qalır dip kötelä.
Qıtay kommunistlarınıñ 17-nçe qorıltayı 10 kön däwam itäçäk.
Kärim Kamal


text:
"Söyembikä" jurnalınıñ 2004 yıl 9 sanına küzätü
Söyembikä jurnalınıñ 9 sanı ğomum alğanda bezneñ könnärdä “küpxatınlılıq” temasına bağışlanğan. Bu tema soñğı waqıtlarda başqa tatar basmalarında da yış kürenä başladı. Ämma “Söyembikä” jurnalı uquçılarğa bu temanı yaqlap ta , tänqitläp tä çıqmıy. Bu elek tä bulğan, häm xäzer tağın yañadan äkrenläp tormışıbızğa kerep barğan küreneş turında jurnalnıñ Oya säxifäsendä törle fikerlär uyatırlıq mäqälälär bar. “Äniemneñ ike änise” isemle Zöfär Rämiev yazması, Süriä: ike xatınlı Abdulla...dip isemlängän yazmanı Mäskäwdän Waxit Yunısov bastırğan. Yar Çallıdan Rezeda Ğasıymovanıñ “Kermä keşe öleşenä” digän yazması da şuşı temağa bağışlanğan. “Miñlebikä qayını” dip atalğan yazmasında Ğabdraxman Xämidi, :“ Miñlebikäneñ qayğısın qayın üzenä alğan”, - digän awıl xalqı fikeren citkerä .“İre ikençe xatın alıp qaytqanğa Miñlebikä, ärnep, üpkäläp, xurlanıp, qayınğa söyälep qayğı- sağışın buşatıp yılağannan soñ, atna-un kön digändä qayınnıñ yafraqları şiñep , qoyılıp bette . Häm ul qayın ikençe yaznı da yafraq yarmadı . Yıllar ütkäç, ul awdı, annan yata-yata çerep yuqqa çıqtı”,- dip ğäcäplänep söyli ul. Dubay-Qazan arasında bulğan xäl turında “Şäyex xatını Safiya” dip isemlängän yazmasın Fäniä Sabir möselman qanunnarınnan başlıy: “Cirgä iñ soñğı kitap bulıp iñderelgän “ Qor’än”, bilgele bulğança, küpxatınlılıqnı röxsät itä”,-dip “Xatınnar” süräseneñ 3 ayätendä yazılğan şäriğät qanunnarın kiterä. Şulay uq avtor, yazmasında :“Tol xatınnar, yätimnär küp bulğan cämğiättä küpxatınlılıqnıñ östenlege bäxässez”,- dip “AQŞta xatın-qızlar irlärgä qarağanda 8 millionğa artığraq ikänen belderä.Häm andağı här yäşüsmer yeget 21 yäşenä dä citmiçä ülä. Şaqtıy ir keşe 20-35 yäşlär tiräsendä törle ütereşlärdä häläk bula . Ä Rossiädä yıl sayın törle säbäplär arqasında kimendä 500 meñ ir-at ülä. Bu isä älege zatlarnıñ un yıl eçendä biş millionğa kimi baruı turında söyli. Küp irlärneñ törmälärdä utıruın, narkoman häm eçkeçe buluların da isäpkä alsañ, statistik mäğlümatlarda kürsätelgän ir-at sannarınıñ küpmese genä “çın” ir bulıp sanala ikän?- di ul. “Ä Afrika illärendäge küpxatınlıqnı tiränten öyrängännän soñ, Angliä çirkäveneñ ruxanie Dewid Djitari ayırılışu häm qabat öyläneşülärgä qarağanda , küpxatınlılıqnı xristiannarnıñ ädäp- äxlağına täñgälräk buluın bilgeläp ütä”,-di. Häm “Şunsın da assızıqlap ütärgä kiräk,- di ul, “möselman illäreneñ küpçelegendä küpxatınlılıq siräk küreneş bularaq küzätelä. Biredä irlär belän xatın-qızlar arasındağı ayırması da artıq zur tügel. Häm ikelänmiçä äytergä bula: könbatış illärendäge nikaxtan tış, censi mönäsäbätkä kerep yäşäwçelärgä qarağanda, möselman dönyasında poligamik nikaxlar küpkä sirägräk. İkençe törle itep äytkändä, Könbatışqa qarağanda, möselman illärendäge irlär praktikada üzlären küpkä ” monogamik” bulıp qaluların isbat itälär...”di ul. Jurnalnıñ tışlığında “Üz-üzeñ belän kileşep yäşäsäñ, yıllar siña qağılmıy...”dip , milli kiemdä Gölzadä Safiullina yılmayıp tora. Gölzadanıñ sabıy çaqtan uq , “munça läwkäsendä basıp torğanda uq”, ul bu läwkäne zur säxnä itep küzallasa da , ämma xıyalın tormışqa aşıru öçen aña ğömere buyı bik küp sınawlar ütärgä kiräk buluı turında sezne İlsöyär İxsanovanıñ yazması tanıştırır. Gölzadä ğömere buyına cırlap yäşäsä dä ,anıñ tawışın radiodan işetep, qaysı pedagogta uqığan bu,- dip qızıqsınsalar da , maxsus muzıka beleme yuqlığın belgäç, filarmoniädä anı cırçı bularaq tanımıylar. . “Cır digän ilahi dönya tiräsendäge yullar şulay borma-borma suzıla da suzıla. Ämma, Gölzadä şunı añlıy: 1993eлдa –berençe tapqır mönäcätlär häm bäyetlär plastinkasın yazdırıp, dönyağa tanıtqanda , unsigez ildä tuğan cirennän ayırılıp, cirsep yäşägän millättäşlärebez belän bergä başqa xalıq wäkilläre dä yılıy-yılıy ul başqarğan mönäcätlärne tıñlağanda - ata babalarıbıznıñ bäyet- mönäcätlärgä, cırularğa señep saqlanğan ruxın kiläçäkkä yalğap cibärüne üz östenä alırğa kiräk ikänen”.Ä Gölzadanıñ bügenge köngä qädär anıñ tormış yulında nindi üzgäreşlär buluı turında sez inde üzegez bu yazmadan uqıp belersez. Söyembikä jurnalınıñ Zaman häm şäxes dip isemlängän konkursına Aydar Xälim üzeneñ “Qal'b yaratılğanda” dip atalğan yazmasın täqdim itkän. Jurnalda tağın “Bez –adäm balaları” säxifäsendä zägıf' bala tabudan saqlanırğa öndägän “Saqlağannı –saqlarmın”digän isem astındağı Gölnur Safiullinanıñ yazması, “Bezdä bolay anda niçek?”säxifäsendäge Asia Xäsänovanıñ ”Yapon tärbiäse” isemle yazmalar, yaxşı balalar tärbiäläwgä bağışlanğan. Şulay uq tatar dönyası säxifäsendä Marat Ämirxanov yazmasınnan Kenäz MaTбyraT Taпшыpyы cәxифәceHeң Kudaşewlar näseleneñ geneologiäse belän tanışırğa bula. Soltan Şämsi 1914-1918 yıllarda fransuz telendä basılıp çıqqan El'za Barkernıñ “Ülgän tere keşe xatları” dip atalğan kitabınnan tärcemä itelgän qayber özeklärne kiterä. Bu kitapta :“ ülü- keşe öçen ber dönyadan ikençe dönyağa tabiği räweştä küçü genä”- di avtor. Şulay uq kitapta Kükneñ törle qatlamnarında yäşäwçe zatlar belän oçraşular taswirlanuı turında söyli yazma avtorı. . Roza Kamaletdinovanıñ “Küñel közgese” dip atalğan yazmasında Gölsem Bolğarskaya, Märyäm Raxmankulova , Niaz Dautov kebek şäxeslärneñ räsem-sürätlären kinderdä mäñgeläştergän talantlı rässam İskändär Räfıqov turında . “Töşemdä bişek üräm min” digän isem astında Flera Ğizzatullinanıñ şiğerläre urın alğan. Anıñ şigerläre şälkemennän “Ğomer miläşläre isemle” şiğeren matbuğat küzätüe säxifäseneñ audio variantında tıñlarğa bula. “Söyembikä” jurnalınıñ 9 sanı xatın-qızlarnı ğına tügel , ä irlärne dä üzenä şundıy yazmalar, mäqälälär belän cälep itä. Mälikä Basıyr, Qazan .


text:
Paqstannıñ törle urınnarında meñnärçä keşe Paqstanda uzğan comğada 18 keşene ütergän, AQŞnıqı dip isäplänelgän hawa höcümenä protest belderä.
Karaçi şähärendä 10 meñläp keşe "ğäyepsez keşelärne bombalawnı tuqtatığız" digän şiğarlär qıçqırdı.
İslamçılar Äfğän çigenä yaqın ber awılnı bombalawğa protest belderü öçen ilküläm demonstratsiälär ütkärergä çaqıra.
Xäbär agentlıqları AQŞ küzläw oyışmalarındağı iseme atalmağan çığanaqlarnıñ höcüm Äl-Qaidäneñ yuğarı citäkçese Ayman äz-Zäwähirine üterü öçen yasaldı digän süzlären kiterä.
Alar şulay uq Paqstannıñ isemnäre atalmağan ike yuğarı räsmieneñ äz-Zäwähiri höcüm urınında bulmağan digän süzlären citkerä.


text:
Samar mäçete imamı kitap bastırdı
Samar Cämiğ mäscedendä Baş imam İrşat Safinnıñ ber meñ danä belän basılğan “Meñnärneñ ostazı” isemle kitabı satıla. Kitap İrşat Safinnıñ awıldaşı Ul'yan ölkäseneñ Zimniçä awlı İşanı Xabibulla Xansöyarov turında. Bu cıyentıq İşan Xabibulla Xansöyarov tuuına 200 yıl tulu uñayınnan basılğan.
142 bitle qatı tışlı cıyıntıq “Fänni – populyar basma” moheren alğan häm äytergä kiräk monda arttırıp cibärü yuq. Ägärdä moña qädär cirle töbäklär turında çığarılğan kitaplarda suğış qaharmannarı, ğalimnär, xezmät aldınğıları, gektar, sentnerlar turında kübräk yazılsa, İrşat Safin kitabı millätneñ ber genä yünäleşen yaqtırtunı maqsat itep quyğan, ul da bulsa izge, paq dinebez İslam ruxına tuğrılar turında. Avtornıñ imeş- mimeşlärgä genä tayanmıyça Başqortstan respublikasınıñ Milli kitapxanäse, Başqortstan Tarixi arxivı, Rusiä Fännär akademiäseneñ Ufa ğilmi üzägeneñ tel, ädäbiät häm tarix institutı materiallarına tayanuı, fikeren dälillärgä köçle tayanıçqa äylängän. Tanılğan tatar pedagoğı Şäher Şäräf häm mäşhür ensiklopedist Rizaetdin Fäxretdinov üzläreneñ bibliografik äsärlärendä İşan Xabibulla xäzrätne kürenekle tatar- möselman şäxesläre arasında telgä alğannar bit.
Kitap ike zur bülektän tora: “Böyek ostaz” häm “Mädräsä büleklärennän”. Böyek ostaz İşan Xabibulla Xansöyarovnıñ tatar millätneñ vatanpärvarlıygın açıp birüdä İrşat Safin anıñ tuğan tufrağınnan başlap, qıäfätennän häm şäxsi sıyfatlarına tuqtalıp uquçı küñelendä tirän tä'sir qaldırırlıq äwliä obrazın tudıru bäxetenä ireşkän. Avtor Zimniçäneñ ruxi tormışın İşan ğailäse aşa Zimniçäne tatar moxiteneñ bişeklärenä äylängän Qazan, Çistay, Orenbur, Ufa töbäklärenä kiterep totaştıra, bügenge uquçı xäteren sufiçılıqnıñ millätkä yasağan şifalı tä'siren ışandırırlıq yaqtırta.
Avtor tatar mäğrifätçelegendä mädräsälärebezneñ totqan rolen zurlap, xörmätläp yaza belä häm uquçığa tınıç qına tatarnıñ danlı da, şanlı da tarixın da señderä alğan. İrşat xäzrät Safinnıñ dini ğilemlege östenä dönyawi basmalarnı da küzätüe kitapnıñ däräcäsen kütärep cibärä.
Min bügen “Azatlıq” radiosı dulqınında İrşat xäzrät Safinğa tübändäge soraw belän möräcäğät itäm. “Meñnärneñ ostazı İşan Xabibulla Xansöyarov” turındağı kitap yazar öçen niçä yıl eşlärgä turı kilde digän sorawğa Samar Cämiğ mäscedeneñ Baş imamı İrşat xäzrät Safin bolay dip cawap tottı:
“Bu kitapnı yazu teläge äle urta mäktäptä uqığan yıllarda uq kilde. 1982 yılnı İşan xäzrätlärneñ qäberen qarap yörgändä tudı bu teläk. Armiägä kitü säbäple, mäğlumätlär az bulu säbäple, Qazanda uqu säbäple, eşem beraz totqarlanıp tordı.
İşan xäzrätläre turında yazğannarığız üzegezne qänäğätländeräme? Ällä härwaqıttağıça waqıt citmäw dä buldımı?
Älbättä mondıy zur şäxes turında bu kitap qına äz. Kiläçäktä ikençe kitapnı yazu da küzdä totıla.
Samar mullalarınıñ tormışın küzdän kiçersäk , Sez Samar mullaları arasınnan berençe kitap yazuçı. Baş imam bularaq, Samar möselman yulında xezmät itüçelär turında kitap yazu turında uylağanığız yuqmı?
Andıy uylarıbız bar älbättä. Äkrenläp mäğlumat ta cıyabız. Samar töbägendä Möxämmätfatıyx kebek mäşhur din ähele eşlägän bit.
Samar arxivlarında ğäräp xärefläre belän yazılğan materiallar bar. Alarnı kem “sözep” çığar ikän?
Niätem zurdin. Alarnıñ barçasın da beräm- beräm qarap çığıp aldağı kitaplarda qullanu.
Samar Cämiğ mäscedeneñ Baş imamı İrşat xäzrät Safin awıldaşı İşan Xabibulla Xansöyarov näsele turında yazğan kitapnıñ ofığı bik kiñ. Cıyıntıqta bik küp din ähelläreneñ xezmäte yaqtırtıla häm şundıy näticägä kiläseñ. Ägär dä äle 454 yıl buyına möselman tatarnı yuq itü säyäsäte alıp barılıp ta tatar namazlıqtan bizmägän ikän, dimäk bik küp mullalarabıznıñ, mädräsälärebezneñ icat cimeşe bu, här mullanıñ keşelärgä señdergän äxlaqi, mädäni, dini ruxiätı 200 yılğa citkän, menä şuña da bit qara köçlär iñ berençe mädräsälärne, mäçetlärne cimergännär, mulla- işannarnı atıp ütergännär, suğa batırğannar.
İrşat Safin İşan Xabibulla Xansöyarov turında ğına yazmağan, ul tuğan awlı Zimniçägä genä tügel, ä tatar moxitenä ruxi istälek buldıra alğan bezlärgä oluğ tärbiäwi nigezlämä büläk itte.
Şunısı da iğtibarğa layıq İrşat Safinnıñ näsel orlığı Zimniçädä 15 yıl buyına imamlıq itkän Yaqub babay Yunıysovqa barıp totaşa, ä İrşat Safinnıñ babası İsmägıyl' İmam Yaqub Yunıysovnıñ tuğan enese bulğan. Samaralılarğa ğorurlanırlıq küreneş, izge Zimniçä cirlegendä imamlıq itkän babaylarnıñ turunı bügenge köndä Samar Cämiğ mäscedendä Baş imam bulıp, xalqıbıznıñ küñel türen paq dinebez İslam täğlimätı belän nurlandıra. Bu inde aldağı tağın 200 yılğa Samar tatarlarınıñ möselmanlıq bocrasınnan ıçqınmawına ömet bar digän süz, Allahı boyırsa.
Şamil Bahautdin, Samar.


text:
“Şağir mäxäbbäte” - tatar operası premyerası Qazanda 18-19 noyäberdä quyılaçaq
Sişämbe könne M Cälil isemendäge opera häm balet teatrında “Şağir mäxäbbäte” isemle tatar operasın komissiä äğzalarına kürsättelär. M. Cälil teatrı kollektivı çit ilgä gastrol'gä kitü säbäple, spektakl'neñ premyera köne 18 noyäbergä bilgelände.
Tatar operası turında süz çıqsa, bäxäs tua . Kiräkme bezgä opera , ällä yuqmı? Qayberläre ällä bezgä konsertlar, muzıkal' dramalar häm komediä spektakl'läre belän genä çiklänsäktä yararmı?- dilär.
Ä professional' kompozitorlar, şağirlär häm sänğät'kärlär bu janrnı üsterü östendä küp köç salalar.
Sişämbe könne Musa Cälil teatrı kollektivı, alda äytep kitelüençä, “Şağir mäxäbbäte” dip atalğan tatar operasın komissiä äğzalarına tapşırdı.
Bu tatar operasınıñ muzıkası, şağir Renat Xaris librettosına, kompozitor Rezeda Äxiärova tarafınnan yazılğan. Rezeda Äxiärovanıñ muzıkası, cırları törle cirlärdä yäşäwçe tatarlar tarafınnan da bik cılı qabul itelä.
Kompozitor Rezeda Axiärova Azatlıq radiosına Tuqay turındağı tatar operasınıñ niçek yazıluı turında menä närsä söyläde:
“ Opera ciñel yazıldı, ämma yaza başlaw protsessı ozağraqqa suzıldı. Çönki min böten xalıqqa añlayışlı muzıka yazarğa tırıştım . Şunıñ öçen opera telen, anıñ stilen saylaw minem öçen bik möhim ide , şunıñ öçen beraz waqıt kiräk buldı. Annan soñ opera bik ciñel yazıldı. Bu Tuqay turındağı şiğri libretto tekstı Renat Xarisov tarafınnan bik ğadi itep, matur häm obrazlı itep yazılğan ide. Anıñ belän bik küp eşlär eşlägän bar. Anıñ stile bik küñelgä yatışlı. Min anı başta üzem aşa ütkärdem. Geroylar dönyasına çumdım. Tuqaynıñ eçke dönyası, anıñ şiğriäte, anıñ nindi keşe buluı turında yazarğa tırıştıq . Anıñ Su anası, Şürälese, anı söygän yäş qızı Zäytünä, Tuqaynıñ dustı Fatix Ämirxan, şulay itep monda real' personajlar da, şağirneñ üze uylap tapqan personajları da bar ”, - dide ul. Operanıñ rejisserı Mixail Ponjavidze.Spektakl'neñ anıñ tarafınnan niçek säxnäläşterelüe turında Rezeda Äxiärova bolay dide:
“ Rejisser tarafınnan bik zur yañalıq kertelgän: teatrda nindi yaña , zamança texnologiälär bar , şularnı kertep säxnäläştergän. Komissiä äğzaları tarafınnan rejisserlıq mizgellären açıqlarğa digän täqdimnär buldı.. Aları inde teatr gastrol'dän qaytqaç, eşläp tämamlanır. Ä min ğomumän , ğomergä dä operağa yörmägän, ğadi xalıq kilüen bik telär idem” dide ul .
Operanıñ töp partiälären başqaruçıları: Tuqay partiäsen-Äxmät Ağadi häm yäş cırçı İlham Väliev. Äxmät Ağadi ul tamaşaçığa “Altın çäç” häm “Bogema” spektakl'läre aşa tanış artist. Ul S- Peterburnıñ Mariinski teatr solistı. Anıñ änise tatar buluı mäğlüm. Ä İlham Väliev tamaşaçığa Ufa opera teatrı solistı bularaq bilgele. Zäytünä rolen Venera Ğaniewa belän Liliä Ğöbäydullina başqaralar.
Musa Cälil teatrı kollektivı bügenge köndä gastrol'gä Gollandiägä kitä. Alar anda Motsartnıñ “Don Juan” operasın quyaçaqlar.
Ä “Şağir mäxäbbäte” operasın tamaşaçı M Cälil teatrında 18-19 noyäberdä tıñlıy alaçaq.
Mälikä Basıyr