text:
Qırım tarihınıñ saifeleri. Şarq cenki ve Qırım içün aqibetleri
Tarih bütün inceliklerinen tam bir şekilde tekrarlanmay, onıñ kelecek nesillerge qaldırğan izni çoqusı allarda gizlene. Ögrenmege istegenlerni ögrete, ihmalkâr talebelerni ise cezalay...
160 yıl evelsi, 1856 senesi mart 18 (30) künü, Parijde Rusiye, Türkiye, Frenkistan, İngiltere, Avstriya, Prussiya ve Sardiniya arasında barışıq añlaşması imzalandı. O, Şarq (Qırım) cenki bitkenini ve Rusiyeniñ yeñilmesini ifadelegen edi.
Rusiye cenkleşmege başlağanda böyle bir netice olacağını beklemegen edi...
XIX asırnıñ ortasında Şimaliy Afrika, Balkan yarımadasınıñ büyük bir qısmı ve Yaqın Şarq memleketlerini qaplap alğan Osmanlı devletiniñ küçü eksilgen edi. Rus çarı I Nikolay dey edi: «Türkiye – hasta bir adam, onıñ mirasını bölmek mümkün ve atta bölmek kerek».
XVIII asırnıñ soñundan başlap Osmanlı devleti Qırımnı ve Kavkaz yalısını ğayıp etti, Rusiye ise elde etti. 1841 senesiniñ London halqara añlaşmasına köre, boğazlardaki gemi areketleri halqara nezaret altında qala edi, barışıq vaqtında bütün Avropa memleketleriniñ arbiy gemileri içün olarnı qapatma printsipi ilân etilgen edi. Rusiye flotu Qara deñiz havzasından ayırılğan ve cenüp sıñırları havfsızlıqta degil edi, çünki Osmanlı devleti cenk vaziyetinde boğazlarnı Avropa devletleriniñ gemileri içün aça bilir edi.
Er tarafnıñ cenk zıddiyeti içün öz sebepleri bar edi. Cenkniñ esas sebeplerinden biri 1841 senesi London añlaşmasında qayd etilgen Rusiye flotunıñ İstanbul ve Çanakkale boğazlarından keçmesiniñ uquq rejiminiñ tekrar baqılması meselesi oldı.
Cenk başlamasınıñ resmiy sebebi ise ortodoks ve katolik din idareleri arasında Osmanlı devletinde yerleşken «Filistinniñ aziz yerleriniñ» (Bethlehem Maabiti ve Din Mezar Maabiti) kimge ait olğanına dair davası oldı. Gece ibadehtaneler açıq edi, adamlar kelip ibadet ete bile ediler, amma diplomatlar anahtar davasını al etilmeycek bir mesele şekline çevirgenler.
Cenk başta yaramay bir şey olacağını köstermey edi: admiral Pavel Nahimov yolbaşçılığında Qara deñiz eskadrası 1853 senesi noyabr ayında Sinop körfezinde türk flotunı yoq etip, baş komandanını esir aldı
I Nikolay Rusiye ğalip çıqacağını beklep, İngiltere, Frenkistan, Avstriya ve Prussiya cenkke kirişmeycegini tüşüngen edi. Onıñ fikirince, Avstriya ve Prussiya Rusiyeniñ yardımı ile bastırılğan macar inqilâbını minnetdarlıq ile hatırlaycaqlar, Frenkistan 1848 senesi inqilâp aqibetlerinden qurtulamadı; Türkiye dağıtılğan soñ İngilterege Krit ve Mısırnı bermege vade etken edi.
Faqat yañlış tahmin oldı: tezden añlaşıldı ki, Rusiye Türkiyege qarşı degil, Ğarbiy Avropanıñ bir qaç küçlü devletine qarşı cenkleşmege başladı. Cenk başta yaramay bir şey olacağını köstermey edi: admiral Pavel Nahimov yolbaşçılığında Qara deñiz eskadrası 1853 senesi noyabr ayında Sinop körfezinde türk flotunı yoq etip, baş komandanını esir aldı.
Rusiye ordusı 1853 senesi dekabr ayında Dunaynı keçip ve türk ordusını çetleştirip, Silistriyanı muasarağa oğrattı ve ğalebe qazandı. Rusiye ordusı türklerniñ Transkafkasyanı zapt etmek planlarını bozıp, Başkadılklar civarında ğalip çıqtı.
İngiltere ve Frenkistan Osmanlı devleti dağıtılacağından qorqıp, 1854 senesi mart ayında cenkke kiriştiler. 1854 senesi sentâbr ayında Qırım yarımadasında Qara deñiz flotunıñ esas bazası – Aqyar – zapt etilecek edi.
1854 senesi sentâbr ayında Alma özeninde olğan ilk uruşta Rusiye ordusı yeñildi. Sentâbr 13-te başlağan Aqyar mudafaası on bir ay sürdi. Nahimovnıñ emri ile Rusiye yelken flotu duşmannıñ gemilerine qarşı çıqamayıp, Aqyar körfezi kirişinde battırıldı.
Rusiye ordusı İnkerman uruşı, Kezlev ve Qara özende yeñildi. 1855 senesi fevral 5 (17) Rusiye ordusı Kezlevni alacaq edi. Uruşta duşmanları ğalip çıqtı...
Cenk areketleri muvafaqiyetsiz olğanından ve Aqyar muasarasından qasevetlengen I Nikolay hastalandı. Kezlev civarındaki yeñilme haberi onı şaşırttı. Bir qaç künden soñ, 1855 senesi fevral 18-de, I Nikolay vefat etti. Ölüminden soñ gripp aqibetleri neticesinde vefat etkenini ayta ediler, amma şimdige qadar özüni öldürdi kibi fikirler de bar...
1855 senesi avgust 27-de 22 kün sürgen bombardımandan soñ Aqyarğa ücüm etildi. Rusiye ordusı şeerni terk etmege mecbur oldı.
İqtisadiy taraftan artta qalğan, feodal-serf Rusiyesi ondan qat-qat küçlü olğan Avropa devletlerinden zarar kördi. 1856 senesi mart ayından imzalanğan Parij barışıq añlaşmasına binaen, Rusiye büyük topraq zararını körmedi – Bessarabiyanıñ yalıñız cenüp tarafı alındı. Faqat onıñ Beylikler ve Sırbistannı qoruma aqqı ğayıp oldı. Eñ qıyını Qara deñizniñ «neytralizatsiyası» şartı olğan edi. Rusiye Qara deñizde arbiy-deñiz quvetlerini, arbiy qale ve gemilerini tutamaz edi, böylece cenüp sıñırları içün büyük bir telüke peyda ola edi. Rusiyeniñ Balkanlar ve Yaqın Şarqtaki rolü tamamen yoq oldı: Sırbistan, Moldova ve Eflak Osmanlı devleti sultanınıñ idaresi altında keçken edi.
Qırım cenkinde yeñilme Nikolay ükümeti içün kederli bir netice oldı, Rusiye cemaatçılığı ayaqlandı ve ükümet devlette islâat keçirmege mecbur oldı.
Aqyar kampaniyası vaqtında başlap, cenkten soñ devam etken qırımtatarlarnıñ icreti 1860-1862 seneleri kütleviy oldı
Devletler içün aqibetlerini aytıp, cenkniñ Qırımğa ketirgen neticelerini aytmaylar... Asılında cenk aqibetleri yarımada ve hususan tamır halqı – qırımtatarlar içün – facialı oldı.
Aqyar kampaniyası vaqtında başlap, cenkten soñ devam etken qırımtatarlarnıñ icreti 1860-1862 seneleri kütleviy oldı.
Publitsist Grigoriy Levitskiy qayd ete ki, «Qırım cenki vaqtında kazak patrulleri güberniyalarnı dolaşıp, tatarlarnı esir alğan edi (duşman tarafına keçecekler dep) ve para bermege istemegenler satqınlar kibi tanıtıla edi. Neticede bir çoq tatar Orlovsk, Kursk, Yekaterinoslavsk ve Herson güberniyalarına sürgün etilgen edi».
«Gertsenovskiy Kolokol» 1861 senesi yazğan edi: «Ükümet oña sadıq olğan tatar ealisini Qırımdan quvğan edi, anda ruslarnı yerleştirecek edi – 100 biñ tatar yoq olğan soñ ruslar Qırımğa ketmeycegini añladılar». Niayet, «tatarlar Qırımdan sürgün etilse», yarımada büyük bir belâğa oğraycağını añladılar, vaziyetni ögrenmek içün meşur devlet adamı, graf, Aqyar kampaniyasınıñ qaramanı Eduard Totleben Qırımğa yollanğan edi...
Soñu bar
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


c: text/html

text:
Derc
Ukrainler ve qırımtatarlarnıñ maqsadı bir – Qırımnı qaytarmaq
25 Berim ayı, 13:00
HSN Halqara PEN-klubı Kongressiniñ ortağı oldı
25 Berim ayı, 10:28
Ukrain jurnalisti Mıkola Semenağa Kremlnen çıqarılğan üküm üzerinde HSN bildirmesi
22 Berim ayı, 18:05
HSN Kiyevdeki 2-ci Şarqiy ortaqlıq konferentsiyasında: Malümat telükesizlikke ve devlet yaşayışına ait
22 Berim ayı, 14:23
29-ci sentâbr: Yuqarı Şurada ve merkeziy KHV Diaspora ve Ukraina istidatlı gençleriniñ stajlavı başlana ...
22 Berim ayı, 14:19
29-ci sentâbr: “ATO zonası içün ukrain kitap: “Ukraina kitaphanesi” leyhası”
22 Berim ayı, 14:16
29-ci sentâbr: Yuqarı Şurada ve merkeziy KHV Diaspora ve Ukraina istidatlı gençleriniñ stajlavı başlana ...
20 Berim ayı, 15:13
Ukraina, qırımtatarlar – tamır halqı olğanını siyasiy seviyede bildirdi
19 Berim ayı, 15:38
Emine Ceppar, Kreml mabuslarını nasıl qurtarmağa mümkün olğanı aqqında
19 Berim ayı, 15:37
İngliz tili ögrenilmesiniñ müimligi üzerinde informatsion-añlatıcı kampaniya
19 Berim ayı, 13:53

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Ukrtransgaz» Qırımdan Geniçeskke gaz kelgenini red etti
Herson vilâyetindeki Geniçesk şeerine işğal etilgen Qırımdan gaz ketirilmey. Bunı noyabr 13 künü«Ukrtransgaz» metbuat kâtibi Maksim Bilâvskiy öz Faceboogında bildirdi.
«Ukraina vaqıtınce işğal etilgen Qırımdan gaz almay, «Ukratransgazda» böyle malümat yoq», – dep yazdı Belâvskiy.
Onıñ sözlerine köre, Geniçesk künde 31,2 biñ kubometr gaz qullana, «yerli istisal ise ondan bayağı çoqça».
«Gaz yeterli. Onıñ içün işğalçilerniñ lafları – bu sadece maqtançaqlıq ve haber ücümıdır», – dedi Belâvskiy.
Bundan ögüne bir sıra haber vastaları bildirdiler ki, sanki Rusiye prezidenti Vladimir Putin «ukrain şeeri Geniçeskni gaznen teminlemege yardım etmege avale etti».
Ayrıca, Kreml kontrolündeki Qırım akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov Rusiye prezidenti Vladimir Putinge «Ukrainadaki Geniçesk şeerini Qırım gazınen teminlemege» teklif etti. Aksönov daa dedi ki, sanki 2016 senesi yarımadadan Geniçeskke gaz endi yollanıla edi ve neticede «Çernomorneftegaz» ögünde 18 million ruble miqdarında borç peyda oldı.
Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında Geniçesk şeer yolbaşçısı Aleksandr Vorobyov Qırımdan qoşma gaz kelgenini tasdiqlamadı ve qayd etti ki, bügünki künde qoşma gazğa ihtiyaç yoq.


text:
Atıñ şıqpasa jer örte degen. Qarağandıda şañıraq kötergen jastar Ğïzat pen Rawan Boranqulovtar elde joq toy ötkizip este qaldı. Erekşeligi sol, toy aldındağı qıdırw räsimine jeñil avtokölikterden turatın kortej emes, jük kölikterinen turatın kortej şığarğan.
Altı avtokrannan turatın toy kortejına tañqalmağan eşkim bolmadı. Jük kölikterinen quralğan kortej tarïxta bolmağan, qaytip tañqalmasın?
Kortejğa jeñil avtokölik jaldamay, jumısındağı avtokrandardı qosw küyew jigittiñ ïdeyası bolıptı. Qalıñdığı munday tosın sıydı toy qarsañında ğana bilse kerek. Küyew jigit öziniñ erekşe toyınıñ Gïnnes rekordtar kitabına engenin qalaydı eken. Batıl şeşimmen, osınday este qalarlıq qadam jasağan jastar baqıttı bolsın deymiz!
Tegï: Älemde talay qızıq bar,
Kommentarïï


text:
Çin iş adamları Seyitlerde sebzeler östürmek niyetindeler – Qırım Köy iqtisadiyatı nazirligi
Çin iş adamları Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda pamidor, patılcan, hıyar, havuç, sarımsaq, qavun, qarpuz ve yer yemişlerini östürmek içün 600 million ruble (277 million hrivna – QA) yatırmağa azır olğanlarını ifade ettiler. Bunı bir kün evel Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Köy iqtisadiyatı nazirligi, muessiseniñ rehberi Andrey Rümşinniñ «çinli yatırımcılar» ile körüşüv neticelerine esaslanıp, bildirdi.
Bildirüvde: «Añlaşmalar yapılsa, sera (teplitsa) kompleksleriniñ qurucılığı bir yıl içinde başlanacaq. Çin tarafı bütün ekologik ve Rusiye qanunlarındaki köy iqtisadiyatınıñ mahsullarını yetiştirüvge dair diger talaplarğa riayet etmege azır. Çetel yatırımcılarnıñ aytqanlarına köre, leyhağa yerli iş küçü celp etilecek», – denile.
Nazirlikniñ bildirgenine köre, Rümşin, Çin seralarınıñ işke qoyulması Seyitler (Nijnegorskiy) rayonınıñ sakinleri içün qoşma iş yerlerini yaratacaq, dedi.
2017 senesiniñ noyabrinde Qırım Kurortlar ve turizm nazirligi, «vizasız turistik yolculıqlar» çerçivesinde Çinden turistlerni qabul etmek içün yerli turistik operatorlarnıñ cedvelini azırlağanını bildirdi.
Daa soñra Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Çinniñ resmiy akimiyetini «Qırımnıñ Rusiye tarafından vaqtınca işğal etilgenini tanımama siyasetine riayet etmege» davet etti.
Yarımadanıñ Rusiyege tabi akimiyeti, Qırımğa çetel vatandaşlarnı davet etip, onıñ ilhaqını qanuniyleştirecek olalar.
Ukraina Tış işleri nazirligi er daim çetel vatandaşlarnı ve vatandaşlığı olmağan şahıslarnı Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımğa yalıñız Ukrainanıñ qanunları ve halqara normalarına muvafıq olaraq kirmege davet ete.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Matbuat vastaları: Poroşenko Putinge mektüp yazıp, Minsk añlaşmalarından vazgeçmeycegini bildirdi
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye prezidenti Vladimir Putinge cevap berip, Ukraina tarafı «Minsk añlaşmalarınıñ riayet etilmesine bütünley qoltutqanını» bildirdi. Bunı ZN.ua haber etip, 2015 senesi yanvar 25-te yazılğan mektüp metnini derc ete.
Poroşenko hatırlattı ki, yanvar 21-de Berlinde «norman formatında» keçirilgen Tışqı işler nazirleriniñ körüşüvinde Rusiye naziri Lavrov «Rusiye tarafınıñ Minsk añlaşmalarına riayet etkenini» bildirgen edi.
Bundan evel neşir Vladimir Putinniñ Ukraina prezidentine yollağan mektübini derc etti. Rusiye prezidenti silânı çeküv meselesinde Minsk añlaşmalarına riayet etmege çağırğan edi.


text:
Rusiye studentleri Ukrainağa qarşı istilâ ve Qırımnıñ işğali içün afu soradılar
Rusiye Moskva ve Sankt-Peterburg şeer studentleri Ukraina studentlerine videomuracaat yazdılar. İşbu video içtimaiy ağlarda peyda oldı. Mında Rusiye studentleri akimiyetniñ qomşu devletke nisbeten etken areketlerinden utanğanını bildireler.
«Memleketimizniñ Ukrainanıñ ürmet etecek topraq bütünligini bozğanı ve Qırım yarımadasını işğal etkeni ayıptır. Ukraina vatandaşları qanunsız sürette Rusiye apishanelerinde bulunğanı ayıptır, bizni bağışlañız», – deyler studentler.
«Memleketimiz arasında büyük uçurım bar, ve biz – studentler, yaş nesil şu uçurımdan köpür olacaqmız. Matbuat vastalarınıñ yalan aqımı soñsuzdır, cemiyetteki nefret ve istilâ derecesi artmaqta, tüşünmek, teşkermek ve şübelenmege er kes azır degil eken, amma biz siznen bir taraftamız, çünki informatsion cenkte aqiqat tarafını almamaq mümkün degil», – dep muracaat eteler Rusiye studentleri.
Yanvarniñ soñunda Ukraina studentleri Rusiye studentlerine video yazıp, Rusiye matbuat vastalarınıñ malümatını teşkermege çağırdılar. Video yazuvda Kiyev aliy oquv yurtlarınıñ studentleri iştirak etti. Buña sanki dersiñ Rusiye studentlerinden cevap kele. Mında ukrainliler Donbass cenki meselesinde yañlışalar degen fikir yanğırağan edi. Öz muracaatında olar Rusiye matbuat vastalarından sıq işletilgen ıstılalarnı qullanalar. Yani: «Ukrainada vatandaşlıq cenki», «qanunsız avdarma», Qırımda «nezaketli insanlar» ve ilâhre.


text:
TÜRÜK HALIKTAR ARALIK BAYLANIS TİLİ TURASINDA
Prof. Dr. Şükrü Halûk AKALIN
Keyingi sayasi özgeristerge baylanıstı Keñes Odağınıñ taraluına baylanıstı, alemdik sayasi arenada on bes tauelsiz memleket öz orındarın ala bastadı.
Bul özgerister Türük tektes halıktar üşin jaña mümkündükter tugızdı. Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan, Azerbaycan siyaktı memleketter bırikken ulttar uyumunda tauelsiz memleketter arasında orın aldı.
Alem
jañaşa bir kubılıspen kezdeste.
Şeksiz
keñ teritoriyada meken etip, bir tildiñ Türki diyalektilerinde söylesesin,
salt-destürleri, madeniyetteri, besik cırınan coktaularına deyingi muraları
ortak eki cüz milyondık Türük ulusu oyanıp birbiri men tabıstı.
Osı
özgeristerdiñ neticesinde nazar audarar mınaday mesele tudı: Ol mesele kazirgi
Türük halıktarınıñ auzeki söylem tili. Tilderimizdiñ tegi bir ekendegi kazir
eşkim üşin jañalık emes. Sondıktan da auzeki söylem tilimizde keybir
fonetikalık özgeristerden baska aytarlıktay ayırmaşılık jok.
Til
meselesi, elipbi meselesi keyingi kezde uyumdastırılgan cıyındardıñ bastı
takırıbına aynaldı. Köptegen kongrester men sempoziyumdarda Türük aleminde
barlık halıktarga tüsünüktü ortak baylanıs tilin kalıptastıru kün tartibine
koyıldı.
Eueli
Türük jane Türükşe degen sözderdin magnasına, menine toktalgım keledi. Bügün
köpşilik kauım Türük nemese Türükşe degendi Türkiyada ömür süretin halık pen
olardıñ tiline beriletin atau dep ugadı. Bırak bul durus emes. Türük degen söz
bir gana ulttıñ emes, bir neşe ulttıñ sipatin beretin atau. Yagni ulttıñ emes
bütündey bir ulustıñ atauı. Al Türkiya respublikasındağı Türük tektes halıktar
Oguzdar men Türkümender. Endeşe Türük sözünüñ eki maginası bar. Ken maginada
koldanılatın ugımın biz köne deuirde kalıptaskan dep aytsak akikattan alıstap
ketpes edik. Al tor maginasında kazirgi Türkiya respublikasında ömür süretin
Oguz Türikmenderge beriletin atau. Türkiya respublikasınıñ negizin kalauşı
Atatürk osı turgıda Türük degen ataudı ruhani negizde cogargı deñgeydegi ulttık
sipat retinde kolga alıp Türük bolu askan bakıt degen. Osı arkılı ol özün
Türkpün dep sezingen arkimniñ Türük bola alatının aytadı. Sonı men katar bul
söz Türkiya respublikasında ömür süretin halıktardıñ basın biriktirip bolmısın
belgileytin ortau atau.
Men
ortak cazba edebi til meselesinen görü ortak karım katınas baylanıs tili
meselesine toktalgım keledi. Kanday da bir baylanıs taraptarga tüsünüktü til
arkılı ğana kurıladı. Türlü ulttıñ ökülderi tek şet tili arkılı tüsünüse aladı.
Onday bolsa baylanıs tili kuraldarınıñ teknologiyası damıgan kazigi tañda,
Türük halıktarı birbiri men kay tilde habarlasa aladı degen zañdı surak tuadı.
Munıñ eki türlü şeşimi bar. Birinşisi ar halık öz ana tilinde baylanıs casaydı.
Al ekinşisi şet tilin koldanu.
Öytkeni kazirgi kezde köptegen Türük halıktarı ana tilderinen baska şet tilderin de cetik meñgergen. Tipti keybir Türkü memleketterinde şet tili ana tili ornına resmi til retinde koldanılıp keledi. Mısalı Türkiyada ömür süretin Türkter Agılşın tilin koldanadı. Al Keñes Odagınıñ kuramında bolgan Türük halıktarı Orıs tilin koldanadı. Sol siyaktı İrandagı cuırma milyonnan astam Azerbaycandar Parsı tilin, İraktagı Türkümender men Siriyadagı Türkter Arap tilin, Gretsiyadagı Türkter Grek tilin, Balgaryadagı Türkter Balgar tilin, Rumınyadagı Tatarlar men Ogız Türkteri Rumınşanı cetik mengergen. Mine osınşama alıp teritoryada meken etetin tegi bir halıktardıñ birbirimen ortak tilde baylanıs casau meselesi eeli künge deyin şeşimin tappay keledi. Mesele bir Kazakpen Rumınyada ömür süretin Ogız birbirimen kay tilde baylanıs casay aladı ? Biri şet tili retinde Orısşanı, ekinşisi Rumın tilin biledi. İntegratsya men informatsya adam zattıñ keleşegine bagıt beredi. Bul künde informatsyalık alıs beristin eñ cıldam cüyesi internet ekeni anık. Bul cüye tek e-mail adresterinen nemese web gana betterinen turmaydı. İnternet cüyesinde türlü konferentsyalık cüyeler, habarlasu cane pikirtalas linyaları, sonday-ak tikeley efirdegi radyo teledidarlık bagdarmalar cüyesi colga koyılgan. Calpı Türük tilderiniñ damu tarihı Arap tilderine öte uksas. Arap tili de Türük tili siyaktı keñ teritoriyaga taragan. Bırak âlemdegi barlık Araptar Arap elipbiyin koldanadı. Sonımen katar olardıñ dinderi de bir. Mine sol sebepti de Egipette barlık Arap curtına ortak Arap tilinde şıgatın El-Hayat gazetin âlemniñ ar kıyırındagı Araptar tüsünüp oki aladı. Bul ortak edebi tilde, diyalektiler arasındagı fonetikalık ayırmaşılıktar orın almagan. Araptar siyaktı Türük tektes halıktar da ortak cazba edebi til kalıptastıra ala ma degen surakka cauap beru üşün Türük tilderiniñ ötken tarihına üñülüp, ötkennen sabak aluga tiyispiz. Köne daurlerde köne Türük tili Uygur tili cane Karahan tili siyaktı ortak cazba tilderdiñ koldanılganı belgili. Bul on üşünşü gasırga deyin calgastı. Türkiyada tanımal Türkolog Reşit Rahmeti Arat atap körsetkendey Türük tiliniñtarihında on üşünşü gasıdıñ alar orını erekşe. Osı kezeñnen bastap âlemniñ türlü aymaktarında er türlü cazba edebi Türük tilderi kalıptasa bastadı. Anadolu cerinde köne Ogız diyalektisiniñ negizinde Türkiya Türükteriniñ cazba edebi tili kalıptassa, Türküstan aymagında Kıpşak, Horezm, Şagatay cazba edebi tilderi tua bastadı. Keyingi daurlerde Şagatay tili barlık Türküstan aymagın kamtitın keñ teritoriyada ortak cazba edebi til retinde koldanıldı.
On
togızınşı gasırda misyaner İlminski, Kirilitsa negizinde Türük tektes halıktar
üşin ceke ceke alipbi dayındap bir neşe cazba edebi tilderin kalıptastıruga tırıstı. Bul Patşalık
Resseydiñ otarlau sayasatınıñ körünüsü bolatındı. Patşalık Reseydiñ bul
sayasatın Keñes ökümeti calgastırdı. Osıdan bastap tildiñ tabigı damu
zañdılıgına sayasat aralastı. Tabigı zañdılık saktalganda bügün köp degende
ceti cazba edebi Türük tili bolar edi. Arine auız edebiyetiniñ baylıgı şeksiz
Kırgızşa men Kazakşanıñ derbes cazba edebi til retinde kalıptasuı ülken
zañdılık. Orta Aziada Kırgızşa, Kazakşa, Özbekşe, Uygurşa; Edil-Ural-Kırım
aymaktarında Tatarşa; Anadoluda Türkiya Türükşesi; Azerbaycanda Azerbaycan
Türükşesi; Türkmenistanda Türkmenşe; Sibiryada Altayşa cane Hakasşa siyaktı
cazba edebi tilderdiñ tuuına eşkanday cagıday kedergi bolmas edi.
Birak
İlminskiydiñ bastamaları Keñes ökümetiniñ otarlau saysatınıñ bastauı edi. Osı
ideologiya negizinde auızeki tilde az gana ayırmaşılıgı bar köptegen Türük
tilderin ceke ceke cazba edebi til retinde kalıptastıru areketi bastaldı.
Auızeki tildegi kişigirim fonetikalık özgeşelikter cazba edebi tilinde de orın
aldı. Mısalga Kazakşanıñ bir diyalektisi ispettes Karakalpak tiliniñ negizinde
derbés bir cazba edebi til kalıptastırıldı. On togızınşı gasırdıñ ekinşi
cartısında bul sayasattıñ kayda apararın sezingen Kırımdık kayratker İsmail Bey
Gasprinski Tilde, pıkırde, iste bırlık ! degen oydı özü şıgaratın Tercüman
gazetiniñ bastı uranına aynaldırdı.
Mıñ
togız cüz besinşi jılgı Resey Musılmandarınıñ Bırınşı Kongresinde Istanbul
Türkşesin ortak cazba edebi til retinde kabıldauı turalı kaulı alındı.
Mıñ
togız cüz cıyırma altınşı jılı Baku kalasında
tuñgış Türkologya kongresi ötkizildi. Osı kongreste Türki
pıkırtalastardıñ naticesinde Latın elipbiyiniñ negizindegi ortak elipbi cobası
kabıldanıp, bul elipbige Birleşken Türük Elipbiyi degen atau berildi. Atalmış
elipbidi keyinrekte Keñes Odagınıñ kuramındagı Türük halıktarı da koldama
bastadı. Mıñ togız cüz cıyırma segiz cılı Atatürktüñ bastauımen Türkiyada da
Latın elipbiyi kabıldandı. Naticede mıñ togız cüz otuzınşı cıldarda barlık
Türük halıktarı bırıñgay Latın elipbiyin koldana bastadı. Eger sol elipbi künü
bügünge deyin koldanılsa Türük halıktarınıñ cazba edebi tilderinde munşalıktı
alşautıktar bolmas edi. Alayda Stalinniñ kandı kırgını kezeñinde yagni otuzınşı
cıldarda Keñes Odagındagı Türük halıktarınıñ cazba edebi tili Latın elipbiyinen
Kirilitsaga köşürüldü. Bul cerde asa mañızdı bir maselege nazarlarıñızdı
audargım keledi. Mıñ togız cüz cıyırma altınşı cılı Bakudegi Türkologya
Kongresine katışıp Latın elipbiyiniñ caktası bolgan köptegen ğalımdardıñ ölgen
cılı mıñ togız cüz otız cetinşi cıl. Bulardıñ işinde Türük tektes Türkolog ğalımdardan baska Samoyloviç siyaktı Orıstıñ
âygili Türkologı da bar.
Kirilitsa
negizinde er Türük tili üşün bölök bölök elipbi dayındaldı. Bul Kazak, Kırgız,
Özbek cane baska Türük cazba edebi tilderiniñ birbirinen alşaktauına sebepker
boldı. Tım bolmasa Türük halıktarı ortak Kiril elipbiyin koldangan cagıdayda
cazba tilder arasında munşalıktı ayırmaşılık tumas edi.
Bügüngü
tañda Türük halıktarınıñ ortak baylanıs tili casau mümkün be ? Ol üşün Türük tilderine bir neşe ortak
erekşelikterge nazar audargau abzal.
Bulardıñ bırinşisi sözdük korı. Keybir sözderdiñ fonetikalık özgeriske tüsüyi ol sözdüñ magınasın tüşünüerge kedergi casamaydı. Keybir fonetikalık özgeşelikterdi eskermesek Türük tilderindegi etistik tübürleri negizinen birdey desek boladı. Esimdikterde de eş kanday ayırmaşılık cok. San esimder birdey. Adam organdarınıñ atauları da ortak. Bularga san esimderdiñ beografiyelik ataulardıñ, köptegen sın esimderdiñ surau sözderdiñ ortak ekenin kasıp aytar bolsak ortak cazba til casau üşün algışarttardıñ bar ekendigine közümüz cetedi. Eerine eer narseniñ uakıtı bar. Birak sol uakıttı kütüp otıra beruge bolmaydı. Atatürk, Keñes Odağınıñ taraytının onıñ kuramındağı Türük halıktarınıñ teyelsizdikke kol cetkizetinin sorau otız üşünşü cılı bolcap aytıp, keler urpakka mınaday ösiyet aytıp ketken. Keñes Odağınıñ eñ kuvattı vakıtında mın toğıs jüs otız üşinşi jılda Türkiya Respublikasınıñ kuruşısı Atatürktiñ söylegen sözi mınanday:
Bügün Keñes Odağı dosımız, körşimiz, odaktasımız. Bul dostık bizge
kerek. Birak erteñ ne bolatının eşkim bügünden bile almaydı. Osman İmperyası,
Avstırya-Vengırya İmperyası sıyaktı bölinip maydalana aladı. Bügin kolında
kattı ustap turğan elder alakandarından kaşa aladı. Dünye jaña teñdik ala
aladı.
Mine osı vakıtta Türkiya ne isteytinin bilüv kerek.
Bizdiñ bul dosımızdıñ baskaruında tili birdey, senimi birdey, tegi
birdey baurlarımız bar. Olarğa kömektesüge dayın bolumız kerek. Dayın bolu
jalğıs sol kündü ündemey kütüv emes. Dayındalu kerek. Elder buğan kalay
dayındaladı ? Ruhaniy köpirlerin jaksılap ustav men.
Til degenimiz bir köpir, senim de bir köpir, tarih de bir köpir.
Tegimizdi karastırmalı jane okıyğalar bölgen tarihımız işinde birlesüimiz
kerek. Olardın bizge jakındauın küte almaymız. Bizdiñ olarğa jakındauımız
kerek...
Kazak
ulularınıñ da bizge aytıp ketken ösiyetleri barşılık bul rette Turar Ruskulav
aytkan Türkü tektes birge bol ! degen ulagattı sözdüñ man mazmunu
barşamızga tüsünüktü bolsa kerek. Ulularımız armandap ötken sol kün tudı. Birak
ökünüşke oray ulularımız erterekte
angargan akikattıñ biz eli künge deyin
bayıbına bara almay cürmüz. Bul künge bız dayındıksız keldik sondıktan da Türük
halıktarı arasındağı tildik köpürdü kura almay catırmız.
Eger
Türük halıktarınıñ beri Latın elipbiyin kabıldansa tıskı elem men baylanısı
üşün köptegen ceñildikterge kol cetkizer edi. Teknologya tiliniñ Latın elipbiyi
negizinde damıp kele catkandıgı elemge belgili akikat. Ortak baylanıs tili üşün
Türük diyalektleriniñ birin negiz etip aluga boladı. Osı bagıtta ğılımi zertteu
cumustarın cürgizu şart. Kazirgi Türük diyalektleriniñ sözdük korı caña zaman
talabına say zerttelip, Türük diyalektleriniñ cañaşa salıstırmalı grammatikası
casaluga tiyisti. Osı arkılı ortak ereuşelikdi baylanıs tilimiz ilge tasına
aynaldıruga bolar edi. Berinen barın Türük tildes halıktardıñ birbirimiz
edebiyetin tanıp bilui üşün cagıday casau kerek. Bul is elipbiyimiz ortakbolsa
bir arnaga tüsiriler edi. Birak munıñ berinen burun internet cüyesi arkılı
habarlasu üşün ortak Latın elipbiyin koldanuga tiyispiz. Türki
memleketterindegi universitetterdiñ internettegi betteriniñ ana tilderinde
bolganı abzal. Ortak baylanıs tilin kalıptastıru üşün Türük Tili Kurultayın
ötküzü şaraların caudakdırıp, Türkiyadagı Türkolog ğalımdar men baska
memleketterdegi til cane edebiyet mamandarınıñ arasındağı karım katınastardı
nıgaytu üşün cagıdaylar casau kerek.
Kortındılay
aytar bolsam calpı Türkü curtşılığı birbirin koldap, birge bolsa cana alemdik
arenada özderine layıktı orındı ala aladı. Bizdiñ bırligımızdiñ tirligimizdiñ
tiregi tilimiz. Tauelsizdigimizdiñ tuına aynalgan tilimiz cakındassa, bizderdiñ
basımızdı kosıp biriktirse askak Türkü medeniyeti keleşektiñ kökciyeginen kün
bolıp tuarına kamil senemin.


text:
-
08:00 24
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
01:05 309
-
-
-
keşe 23:33 348
-
-
keşe 22:51 305
-
-
-
-
-
-
keşe 21:31 455
-
keşe 21:26 315
-
-
-
-
keşe 20:34 572
-
-
keşe 19:57 338
-
-
-
-
keşe 19:27 356
-
keşe 19:11 263
-
keşe 19:09 564
-
-
keşe 18:55 393
Latınğa köşw - bolaşaq urpaq aldındağı borışımız - atırawlıq zïyalı qawım ökilderi
ASTANA. QazAqparat - Atırawda ğılımï-şığarmaşılıq zïyalı qawım ökilderi qatısqan məjilis ötti, onda qazaq alfavïtiniñ kïrïllïcadan latınğa awısw məselesi aytıldı, dep xabarlaydı Atıraw oblıstıq öñirlik kommwnïkacïya qızmeti.
Məjilis qorıtındısı boyınşa memleket basşısınıñ atına qazaq alfavïtiniñ latınğa awıswı twralı bastamanı qoldaytındarı aytılğan jedelxat dayındaldı.
«Latın əlipbïine köşw məselesi qoğamdı birazdan beri tolğandırıp keledi. Zïyalı qawım men tutas azamattıq qoğam osı bağıttağı ər qadamğa ayrıqşa nazar awdardı. Osı taqırıp jaylı talqıladıq jəne qoldaw körsettik.
Əlemniñ seksen payızı latın əlippesimen jazatın bügingi zamanda, oğan köşw bizdiñ tilimizdiñ bolaşağına senimmen qarawğa jol aşadı. Tarïxï awqımda bul qadamnıñ bizdiñ el üşin mañızdılığın qayta bağalaw oñayğa soqpaydı. Elbasınıñ tapsırmasına səykes ğalımdarımız bizdiñ alfavïtti jasaw boyınşa qazaq tiliniñ erekşeligin, jazw men basqa da mañızdı aspektilerin eskere otırıp ülken jumıs atqardı. Siz jahandanw jağdayında joyılıp ketpew üşin xalıq zamanawï texnologïyalardı paydalanıp, kündelikti turmısqa engizip, bilimi üşin qoldanwı kerek ekenin, damwdıñ kilti osında ekenin ayttıñız. Latın alfavïti osı jolda altın qazıq boları sözsiz. Bul bizdiñ bolaşaq urpaq aldındağı borışımız. Biz bərimiz birge jaña bïikterdi bağındıramız», - delingen xat mətininde.
Jïınğa fïlologïya ğılımdarınıñ doktorı, professor Qadir Jüsip, QR Jazwşılar odağı Atıraw oblıstıq bölimşesiniñ törağası Qoyşığul Jılqışïev, tarïx ğılımdarınıñ doktorı, professor Əbilseyit Muqtar, «Qazaq tili» qoğamı oblıstıq bölimşesiniñ törağası Əbilxan Tölewişov, «Ayaz bï» qoğamdıq qorınıñ törağası Jeñis Aronov sındı öñirge belgili zïyalı qawım ökilderi qatıstı.
- Atırawda tögilip jatqan munay toqtatıldı
- Atıraw oblısında qwattılığı 1100 tonna jılıjay salındı
- Atırawlıq sportşı öz qarjısına sport keşenin salıp berdi
- Atıraw äkimi qala turğındarın jol qurılısın baqılawğa şaqırdı
- Atırawda elektr jarığı ne sebepti öşirilgeni anıqtaldı
- Atırawdıñ sol jağalawı jarıqsız qaldı
- Atırawlıq şenewnikter Joldawdıñ 10 bağıtı boyınşa naqtı tapsırmalar aldı
- Kïeli jerlerdiñ märtebesi zañmen bekitiledi
- Elbası joldawı
- Joldaw jüktegen mindetter
- Qazaqstan tarïxı
- Älemdik BAQ Qazaqstan twralı
- Jaña ïndwstrïyalandırw
- Bolaşaqqa 100 qadam


text:
Amerïkanıñ Kolorado ştatındağı Bowlder okrwginde külkili jağday orın aldı. Okrwg şerïfiniñ orınbasarı japalaqtıñ balasın tergew alıptı. Bul twralı Huffington Post xabarladı.
Basılımınıñ jazğanınday, tergew öte qısqa, biraq qatqıl bolğan. Tärtip saqşısı üşin japalaqtıñ balasınıñ äreketi «küdikti» köringen. Sosın derew onı tergewge alğan.
Aqparat quralı küdiktiniñ osığan oray «basın birtürli etip şayqağanın, sosın batıl türde uşa jönelgenin» mälimdeydi.
Osı sät tüsirilgen vïdeo älewmettik jelige salınıptı. Ol jazılğan mäwritinen beri 1,5 mln. adamnıñ «tamaşası» bolıp ülgeripti.
Kommentarïï


text:
Osman Öztunç - Sensin
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Sensin
Etiketler : Osman Öztunç - Sensin türkü indir, Osman Öztunç - Sensin türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Sensin mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Sensin türküsü, Sensin sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Sensin bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Doğuyor Bak
Osman Öztunç - Bugün Ayın Işığı
Osman Öztunç - Deprem
Osman Öztunç - Beddua
Osman Öztunç - Dönersem
Osman Öztunç - Kendime Bağırdım
Osman Öztunç - Dost Kervanı
Osman Öztunç - Devlet Ki
Osman Öztunç - Akalın
Osman Öztunç - Abdal Musa
Osman Öztunç - Alişan
Osman Öztunç - Divan
Osman Öztunç - Geri Dönmedi
Osman Öztunç - Dön Yurduna
Osman Öztunç - Hep Mi Ağlayacak Bu Adam


text:
QMC prokuraturası Qırım Yuqarı Radasınıñ daa eki sabıq deputatını devlet hainligi etkenlerinden şübheli dep saya
Qırım Yuqarı Radasınıñ daa eki sabıq deputatına devletke hainlik etkenlerinden şübheli olğanlarını bildirdiler.
Bunı dekabrniñ 20-sinde Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturasınıñ matbuat hizmeti bildire.
Bildirüvde: «Olarnıñ (şübheli deputatlarnıñ – QA) vastasız iştiraki ile qanunsız olaraq bir qaç qarar alındı. Bu qararlarnıñ alınması neticesinde Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ territoriyası Rusiye Federatsiyası terkibine kirip, Qırım territoriyasınıñ işğali başlandı», – denile.
Nezaret muessisesi şübheli olaraq ilân etilgen sabıq deputatlarnıñ adlarını bildirmedi.
Bunıñ arfesinde Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası, 2017 senesiniñ dekabr ayındaki vaziyetine köre, Qırım Yuqarı Radasınıñ 75 sabıq deputatınıñ qıdırıluvı ilân etildi, dep bildirdi.
Qırım ve Aqyar şeeri territoriyasında 2014 senesi martnıñ 16-sında yarımadanıñ statusı boyunca dünya tarafından tanılmağan referendum ötkerildi. Rusiye, onıñ neticesine esaslanıp, Qırımnı öz toprağına qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de AQŞ referendumdaki rey berüvniñ neticelerini tanımadılar. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescitliler gaz temininiñ bozulmasından şikâyet eteler
İşğal etilgen Aqmescitniñ bazı rayonlarında yanvar 8-de gaz temininiñ bozulmasından şikâyet etip başladılar.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, Aqmescit sakinleri saba Aq-Meçet mikrorayonında gaz temini olmağanını aytalar, aynı bu meseleden demir yol rayonınıñ çoq qatlı evlerniñ sakinleri şikâyetçi oldılar.
Birazdan gaz temini ğayrıdan tiklenildi, lâkin bozuvlarnıñ sebebi öyle de belli degil. Gaz hızmetleriniñ telefonları cevap bermey.
Bundan evel yarımadada elektrik energiyası ile bağlı problemler bar edi. Dekabr ayında Qırım bir qaç kere ışıqsız qalğan edi.
Gidromedtsentr bildire ki, yarımadada gece ava sıfırdan aşağı -20 -15 dereceni, kündüz ise -15 – 10 dereceni teşkil etecek. Qar yağacaq. Şimal-şarq yeli saniyede 7-12 metrni teşkil etecek, bazı yerlerde ise 15-20 metrni.


text:
Graç: Meclisni qapatmağa istegenler «vaziyetni qozğaltacaq» olalar
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Radasınıñ sabıq reberi, «Kommunistı Rossiya» firqasınıñ Qırım bölügi komitetiniñ birinci kâtibi Leonid Graç dey ki, Qırımda Meclisni yasaq etmege istegenler boş yerde «vaziyetni qozğaltacaq, yani, Meclis itibarını köterecek» olalar.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Cemaat keyfi ile tam tersi ola: canı ağırğan soyğa er vaqıt yardım eteler, acıylar ve ilâhre. Poklonskaya hanımnıñ (Qırım prokurorı – QA) usulları bugün Qırımda olğan milletlerara kerginlikni yoq ete bilecegini tüşünmeyim», – dey Graç.
Aynı zamanda o şunı da qayd etti ki, «qanun boyunca resmiyleştirilmegen şeyni yasaq etmege olmay». Siyasetçiniñ aytqanı kibi, Meclis qırımtatarlarnıñ cemaat keyfine ğayet ciddiy sürette tesir ete.
«Sarabuz rayonında Qırım Devlet şurasına saylavlar keçirilgende, siyasiy küçümizden qırımtatarını namzet olaraq köstergen edik, o vaqıt bunı kördik. Meclis: «Qırım Devlet şurasına saylavlarnı körmemezlikke uramız» aytqan vaqıtta ne olğanını kördik. Bunı yaptı», – haber ete Graç.
Qırımtatar Milliy Meclisi yaqın vaqıtta Rusiye Federatsiyası territoriyasında yasaq etile bile. Rusiye Cemaat palatası memleketniñ baş prokurorı Yuriy Çaykağa muracaat etip, qırımtatarlarnıñ temsiliy organını ekstremizmge teşkermege rica ettiler.


text:
Ekrem Çelebi - Ben Yanarım Gurbet Elde Ölene
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Ben Yanarım Gurbet Elde Ölene
Etiketler : Ekrem Çelebi - Ben Yanarım Gurbet Elde Ölene türkü indir, Ekrem Çelebi - Ben Yanarım Gurbet Elde Ölene türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Ben Yanarım Gurbet Elde Ölene mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Ben Yanarım Gurbet Elde Ölene türküsü, Ben Yanarım Gurbet Elde Ölene sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Ben Yanarım Gurbet Elde Ölene bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Bilmiyorum Hallerinden
Ekrem Çelebi - Kızlar Maraş a Gider
Ekrem Çelebi - Gelin Hey Ne Olur
Ekrem Çelebi - Oya Yazma Başında
Ekrem Çelebi - Eyleme Dostum
Ekrem Çelebi - Kahveyi Dökerim
Ekrem Çelebi - Elin Oğlu
Ekrem Çelebi - Dost Kapısı
Ekrem Çelebi - İsmini Haber Aldım
Ekrem Çelebi - Kızılırmak
Ekrem Çelebi - Berivanım
Ekrem Çelebi - Bülbül Havalanmış
Ekrem Çelebi - Odam Kireç Tutmuyor
Ekrem Çelebi - Yaralandım Aşk Elinden
Ekrem Çelebi - Metris


text:
Meclis reisi Tasil ve ilim nazirliginiñ mütehassıları ile Ukrainada qırımtatar tasil inkişafını muzakere etti
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ve Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisiniñ temsilcileri Ukraina tasil ve ilim nazirliginiñ mütehassıları ile Ukrainada qırımtatar tasiliniñ inkişafını muzakere ettiler.
Bunı vekâletliniñ matbuat hızmeti bildire.
Körüşüv devamında qırımtatar tili, edebiyatı ve ahlâq boyunca kitaplarnıñ derc etilmesi, qıtaiy Ukrainada tuvğan tilniñ ögrenüvi ile sınıflarnıñ açılması, işğal etilgen Qırım mekteplerini bitirgen talebelerge ukrain attestalarnıñ berilmesi, Ukraina aliy oquv yurtlarında devlet bücetine tasil ve ukrain diplomlarnıñ alınması ve çetel aliy oquv yurtlarında oquv meseleleri muzakere etildi.
«Ukraina Tasil ve ilim nazirligi Qırımtatar Milliy Meclisi ve Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi ile qırımtatarlarnıñ aqlarını temin etmek meselesinde umumiy munasebetlerniñ inkişafına azır», – denile beyanatta.
Körüşüvniñ neticeleri aqqında tafsilâtlı malümatnı birazadan bildirmege vade eteler.


text:
Evírím (Evírím) teg`limatı tarafınan hiç te açıklana almagan başka bír tíma ise, küz hem kolaknıñ östön sizímleü sıyfatları. Küz bílen beylí tímaga küçer aldınnan, kıska gına niçík ittíríp kürüíbízní añlatıp ütik. Bírer cisímnen kilüçí nurlar küzdegí rítinaga kirísínçe töşer. Bu nurlar mondagı küzenekler tarafınnan ílíktrik signallarga eylendírílír hem miníñ artkı ölöşöndegí “kürü merkezí” diyílgen kíçkíne gíne bír noktaga iríştírílír. Bu ílíktrik signallar bírniçe protsísstan soñ, midegí bu merkezde kürü bularak temamlanır. Xezír bulardan soñ uylanıyk:
Mi yâktılıkka yâbık. Yâg`ni miníñ íçí kap-karañgı, yâktılık mi bulgan cirge xetlí kírmi. Kürü merkezí diyílgen urın kap-karañgı, yâktılıknıñ hiç iríşmegen, belki de hiç kürílmegen kader karañgı bír urın. Emma, síz bu kap-karañgılıkta yâktı, nurlı dönyanı tamaşa kılasız.
Östevíne, bu şul kader açık hem sıyfatlı bír küríníş ki, xetta XXI nçí yöz tíxnologiyâsí de, hertörlí mömkinçílíkleríne karamastan, bu açıklılıkka iríşe almagan. Ürnegí, xezír ukıganıgız kitapka, kitapnı totuçı kullarıgızga karagız, soñınnan başıgıznı küteríp tire-yanıgızga karagız. Xezír kürílgen açıklılıktagı hem sıyfattagı bu küríníşní başka bírer cirde kürdígíz mí? Bu kader açık küríníşní sízge dönyadagı tílívizorlar citíştírü buyınça bírínçí bulgan şirket tarafınnan çıgarılgan iñ eybet íkran da bire almayâçak. 100 yıl buyınça míñnerçe möhendis (1) bu açıklıkka iríşírge tırışa. Monıñ öçön fabrikalar, deü korılmalar tözíle, ízlenüler ütkeríle, plannar hem proíktlar ezírlene. Tagın bír tílívizor íkranına karagız hem tagın xezír kulıgızda totkanıgız bu kitapka. Arada böyök açıklık hem sıyfat ayırması buluın küreçeksíz. Östevíne, tílívizor íkranı sízge ikí ülçemlí küríníş kürsetír, e síz öç ülçemlí, tirenlíklí bír manzara küresíz.
Ozak íllar buyınça un míñnerçe möhendis öç ülçemlí tílívizor yâsarga, küzníñ kürü sıyfatına iríşírge tırıştı. Eyí, öç ülçemlí tílívizor sistíması yâsıy aldılar, emma anı da küzlík kimiçe öç ülçemlí itíp kürkü mömkin tügíl, bu yasalma öç ülçemlílík. Artkı taraf tagın da bolgançık, algı taraf ise kegazden díkoratsiyâ kíbík tora. Hiçbír zaman küzníñ kürgení kíbík açık hem sıyfatlı küríníş formalaşmıy. Kamírada da, tílívizorda da mecbüri revíşte küríníş yûgaltuı barlıkka kile.
Míne evírímçíler, bu sıyfattagı hem açıklıktagı küríníşní buldırgan míxanizmnıñ oçraklı revíşte formalaşkanın yâklıylar. Xezír kímdír sízge bülmegízde toruçı tílívizor oçraklı sebepler niticesínde barlıkka kildí, atomnar bír araga kildí hem bu kürsetüçí cihaznı barlıkka kitíre dise ni uylarsız? Míñnerçe kíşí bír araga kilíp yâsıy almagannı, zihínsíz atomnar niçík yâsasın?
Küz kürgenínnen tagın da gadirek buluçı bír küríníşní buldırgan cihaznıñ oçraklı barlıkka kile almavı kön kíbík açık. Şundıy uk xel kolak öçön de yâraklı. Tışkı kolak tiredegí tavışlarnı kolak kabırçıgı yârdemínde tuplap urta kolakka iríştírír, urta kolak alıngan tavış vibratsiyâlerín köçlendíríp íçkí kolakka iltíp citkírír, íçkí kolak bu vibratsiyâlerní ílíktrik dulkınnarga (signallarga) eylendíríp mige ciberír. Kürüde bulganı kíbík, işítü protsíssı da midegí “işítü merkezínde” tormoşka aşar.
Küzdegí xel kolak öçön de yâraklı, yâg`ni mi yâktılık bílen bírge tavış öçön de yâbık, tavış ütkermi. Şuña küre, tışta ni kader tavış bulsa da, mi íçí bötönley tavışsız. Moña karamastan, iñ açık tavışlar mi tarafınnan toímlanır. Tavış ütkermegen miígízde bír orkístrnıñ simfoniyâlerín tıñlarsız, bír küp xalık cıílgan urınnıñ bötön gaugasın işítírsíz. Emma, şul vakıtta maxsus bír cihaz bílen miígíz íçíndegí tavış derecesí ülçense, miígízde bötönley tınlık bulganı küríleçek.
Açık bír küríníşke iye bulu niyâtínnen tíxnologiyâ niçík kullanılsa, tavış öçön de şul uk tırışlıklar unnarça yıldan birlí devam ite. Tavış yâzu cihazları, moñ merkezlerí (muzıkal tsíntrlar), küp kíne ílíktronik cihazlar, tavışnı sizüçí muzıkal sistímalar bu tırışlıklarnıñ kaybírlerí. Lekin, bötön tíxnologiyâ, bu tíxnologiyâler öçön íşlegen míñnerçe möhendiske hem ostaga karamastan, kolak buldırgan açıklıktagı hem sıyfatlılıktagı tavışka iríşe almagan. Köy cihazların citíştírü buyınça iñ bírínçí sanalgan şirket tarafınnan citíştírílgen iñ sıyfatlı muzıkal tsíntrnı alıyk. Tavışnı yâzgan vakıtında gíl tavışnıñ bír ölöşö yûgalır ye ise ez de bulsa komaçau itüçí tavışlar barlıkka kilír ye ise muzıkal tsíntrnı kabızgan vakıtıgızda, elí muzıka başlamastan, çıtırt itkenín işítírsíz. Emma, kíşí geüdesíndegí tíxnologiyâníñ produktı buluçı tavışlar soñgı derecede açık hem kimçílíksíz. Kíşí kolagı hiçbír zaman, muzıkal tsíntrdagı bulganı kíbík, çıtırtlı ye ise komaçau itüçí tavışlar bílen bírge toímlamas, tavış ni ise, bötön hem açık kilíş anı toímlar. Bu xel kíşí yaratılgan können alıp bügíngíge xetlí devam ite.
Xezírgíge xetlí adem balası yâsagan hiçbír kürü hem tavış cihazı küz hem kolak kader sizímlí hem uñışlı toímlauçı bula almagan.
Emma, kürü hem işítü fínomínında bötön bulardan tış buluçı tagın bír bik böyök xakıykat bar.
Mi íçínde kürüçí hem işítüçí kím ?
Mi íçínde yâktı, töslí dönyanı tamaşa kıluçı, simfoniyâlerní, koşlarnıñ sayrauların tıñlauçı, göllerní isnep xuşlanuçı kím?
Kíşílerníñ küzlerínnen, kolaklarınnan, borınnarınnan kilüçí sizímleüler ílíktrik dulkınnar bulıp mige bara.
Biologiyâ, fiziologiyâ hem bioximiyâ kitaplarında monıñ mide niçík barlıkka kilüín añlatuçı küp kíne tefsiller bílen tanışırsız. Emma, bu tíma bílen beylí bulgan iñ möhim xakıykatní hiçbír cirde oçrata almassız: mide bu ílíktrik signallarnı kürü, tavış, is hem xis bularak toímlauçı kím? Miníñ íçínde küzge, kolakka, borınga moxtac bulmıyça, bötön bularnı toímlagan bír zihín bar. Bu zihínge kím iyâ?
Elbette, bu zihínní miníñ tözölöşönde buluçı nírvlar, may katlamı hem nírv küzeneklerí buldıra almıy. Míne şul sebepten, hernerseníñ matdeden gıybaret bulganın isepleüçí darvinist-matdeçíler, bu soraularga hiçbír cevap taba almıy. Çönki bu zihín – Allah yaratkan rux. Rux – kürü öçön küzge, işítír öçön kolakka, uylau öçön mige moxtac tügíl.
Bu açık hem gıylmi xakıykatní ukıgan her kíşíníñ, mi íçíndegí bírniçe santimítr kubtagı, kap-karañgı urınga bötön galemní öç ülçemlí, töslí, külegelí hem yâktı bularak sıydıruçı böyök Allah turında uylanıp, Añardan kurkıp, Aña sıyınuı kirek.2011-04-22 17:33:35


text:
Qañtardıñ alğaşqı aptasında Texastağı Xyuston termïnalında öndirilgen 600 mıñ barrel munay amerïkandıq Enterprise Products kompanïyasına jiberiledi. Bul AQŞ-tağı munay eksportına salınğan tıyım alınğannan keyingi alğaşqı kelisim şart boldı dep jazadı RBK.
«Biz AQŞ-tan munaydı eksporttaw twralı alğaşqı kelisim -şartımız twralı xabarlawğa qwanıştımız. Bizdiñ derek boyınşa, bul şamamen 40 jıldağı Meksïka şığanağınan alınğan amerïkandıq munaydıñ birinşi eksporttıq jöneltilwi»,- dedi Enterprise Products kompanïyasınıñ bas operacïyalıq dïrektorı Djïm Tïg.
Enterprise kompanïyası munay eskportına salınğan tıyımnıñ küşin joyuı AQŞ ekonomïkasınıñ öswine, jaña jumıs orındarınıñ qurılwına ıqpal etedi, sonday-aq eldiñ energetïkalıq qawipsizdigin arttıradı dep sanaydı.
Tegï: Bïznes,
Kommentarïï


text:
Älemniñ ekinşi wstazı atanğan, wlttıñ wlı ğalımı Äbu Nasır äl-Farabi: «Tärbiesiz berilgen bilim – adamzattıñ qas jauı» -dese, wlttıq tanımnıñ wlı atası, alaş qayratkeri, wlt wstazı Ahmet Baytwrsınov: «Balañdı wlşa tärbieleseñ, wl bolıp ösedi, qwlşa tärbieleseñ, qwl bolıp ösedi» – degen eken. Al “Biz bügin kimdi tärbielep jürmiz?” degen swraq, qazaq azamatı retinde meni jii tolğandıradı. Tolğandırıp qana qoymaydı, oyımdı onğa, sanamdı sanğa böledi.
Bilim men tärbieniñ negizi, qaynar bwlağı mektep desek, oqulıq – sol bilimniñ özegi, tärbieniñ qwralı, wlttıq mädeniettiñ wranı. Al bizdiñ oqulıqtar sol auır jükti kötere alıp jür me? Mine, osığan baylanıstı, men özimniñ är elden körgen-bilgenimdi, oqıp — tüygenimdi, otandıq oqulıqtardağı olqılıqtar men ozıqtıqtı sizdermen böliskim keledi, qwrmetti oqırman.
Ozıqtıq – ol otandıq baqıt, bwl – maqtanış. Al, olqılıq – wlttıq qauip, wrpaqtıñ, naqtıraq aytqanda, wlttıñ jauı. Bwdan saqtanu kerek. Ol üşin, bizden şıqqan oqulıqtardı körşi elmen, mäselen, Reseymen, Qıtaymen jäne basqa da eldermen salıstıru kerek. HHI ğasır tehnika zamanı bolğandıqtan da, men matematika jäne jaratılıstanu päni oqulıqtarına toqtaludı jön kördim.
«Himiya qiın, aşidı miıñ…»
Birinşiden, jeke avtorlar jazğan bizdiñ oqulıqtıñ tili – oquşı tilinen aulaq, ğılım tili. Mısalı, himiya, fizika oqulıqtarın oquşı emes, mwğalim, yağni sol mamandıqtıñ iesi äzer tüsinedi. Al, oqulıq tiliniñ tüsiniktiligi – oquşını baurauşı, qızıqtıruşı. Sondıqtan, qazir oquşılar «fizika men himiya, kirmeydi meniñ miıma» nemese «himiya qiın, aşidı miıñ»dep, bilimdi alınbas şıñday köredi.
Ekinşiden, jaratılıstanu pänderi oqulıqtarındağı ülken kemşilik – sözderdiñ bey- bereket qoldanıluı. Söylem qwrılısınıñ tüsiniksizdigi. Mısalı, oqulıqtardağı keybir anıqtamalardı, esepterdi oqıp, ne aytqanın tüsinu qiın. Qarapayım bir mısal: 5 — sınıptıñ matematika oqulığında mınaday söz esebi jür: “Jeti kartoptıñ qwnı – 210 teñge, 5 kilogramm kartoptıñ qwnı neşe?” Bwğan ne deysiz? Qanday kartop? Mısalı izdey bersek, öte köp. Oqu- ağartu – memlekettiñ bolaşağı, al oqulıq – oqu-ağartudıñ tiregi. Onda qatelik ketiruge eşqaşan bolmaydı.
Üşinşiden, bağdarlamalı, san salalı jattığulardıñ kemşiligi. Aytalıq, kez-kelgen paragraftan soñ, osı paragraftıñ mazmwnın aşatın tolıq jattığu bolu kerek. Ol är deñgeyli, är bağıtta boluı kerek. Mısalı, himiyada qoldanılıp jürgen 2 oqulıq bar. Mwnıñ birinde wğım jaqsı berilgen, biraq jattığu joqtıñ qası. Al ekinşisinde tek esepter ğana berilgen. Wğım mänin aşatın jattığular orındap, wğımdı igerip, odan soñ esepter şığaruğa jetektemese, tek esepterdi şeşuge jeteleu – teñizden kemesiz ötuge bağıttaumen birdey.
Törtinşiden, mektep oqulıqtarında keşendi materialdar öte az. Aytalıq, bar materialdardıñ özi tek esepter, äytpese testiler. Bwdan oquşı öz bilimin damıta almaydı.
Besinşiden, tärbie qwralı – tärbieden, patriottıqtan alıs. Mısalı, bir ittiñ qwnı –17 rubl', bir şoşqanıñ qwnı 51 – rubl', sonda şoşqanıñ qwnı ittiñ qwnınan neşe rubl'ge artıq? (6 — sınıp matematikası). Bwğan ne deyik, özimizde aqşanıñ birligi (teñge) joq pa, älde özge eldiñ qañsığı bizge tañsıq pa? Şoşqa men iti nesi? Basqa da mwsılmandıqtıñ, qazaqılıqtıñ nışanı bolatın jan — januardıñ atı qwrıp qalıp pa? Tañğalasıñ avtorğa.
Altınşıdan, jüyesizdigi. Aytalıq, matematika — jaratılıstanu bağıtındağı 11-sınıptıñ himiya oqulığındağı 2 — tarauda organikalıq kirispe turalı söz boladı. Al, oquşı eşqanday organikalıq zattıñ atın da bilmeydi, onı 3-taraudan bastaydı, sonda qaydağı reakciya? Qaydağı qwrılıs teoriyası? Ol ol ma, däl sol oqulıqtıñ bastapqı tarauında jalpı himiya reakciyalarınıñ tipteri turalı aytadı da, ondağı reakciya mısaldarın tek organikalıq qosılıstardan aladı. Sonda bwl kimge arnalğan oqulıq? Oquşığa ma, älde ğalımnıñ özine kerek şimay ma?
Jetinşiden: bağdarlama bir basqa, oqulıq bir basqa. Soñğı jıldarı oqulıq pen bağdarlama birizdi emes küyge tüsti. Bağdarlamada oqulıqtağı key taraular joq, äytpese, oqulıqtağı taraulardı retimen emes, kerisinşe, retsiz kezip jürip oqu, äytpese eki sınıptıñ oqulığın qatar alıp jüru sekildi küyge tüsti. Al, mwğalim bağdarlama boyınşa ğana jüre alatındıqtan, keyde oqulıqtıñ qay jerin ötkenin bilmey oquşılar dal. Mısalı: 7 — sınıp fizika bağdarlamasında oqulıqta bar bir tarau joq. Al, himiyada 1 — taraudan keyin 6 — taraudı, odan keyin 4 — taraudı oqu kerek degendey retsizdik tuındadı. Bwl oqu sapasına öte auır, keri äserin tigizedi.
Ğalım men pedagog, tize qos!
Oqulıq olqı bolsa, oquşı qaydan alsın bilimdi? Sondıqtan, oqulıqtıñ sapasın arttıru arqılı, oquşı biliminiñ sapasın arttırıp, älemdik bilim deñgeyine köteru üşin, tömendegidey wsınıstardı bildirer edim.
Birinşi mäsele – oqulıqtı jeke avtor emes, arnayı komissiya jazu kerek. Orta bilim salasınıñ mañızdı qwjattarın taldau jäne zertteu institutı bolsa… Äri olar avtor emes, qwrastıruşı boluğa tiis. Sebebi, oqulıq – avtorı bar äñgime, roman emes, dissertaciyalıq jwmıs emes. Ol tek türli avtorlardıñ, ğalımdardıñ jwmısınan alınıp, mektep deñgeyindegi mazmwnğa ıñğaylap qwrastırılatın, ıqşamdalğan köşirme. Mısalı, kazirgi qoldanılıp jürgen «Himiya» oqulığı sonau 50-jıldarı jazılğan. A.Birimjanovtıñ «Jalpı himiyasınıñ» ıqşamdalğan köşirmesi, onı jeke adamnıñ avtorlıq jwmısı deuge mülde bolmaydı.
Al, oqulıq jazu komissiyasınıñ qwramı qanday boluı kerek?
Damığan elder täjiribesine negizdelgende, oqulıqtı sol mamandıqtıñ bilgir ğalımı (keminde eki) men sol pändi balağa oqıtatın pedagog (keminde eki, äri mektepte on jıldan artıq sabaq bergen, üzdik şäkirt tärbielegen) birlesip jazuları kerek. Sebebi, key wğımdardıñ oquşığa qalay tüsinikti boların, sol ğılımnıñ pedagogı jaqsı biledi. Mısalı, bizdiñ himiya oqulıqtarında oquşığa metall, beymetaldı ajıratudı üyretpesten bwrın, qışqıl, negiz, twzdı ötedi, mwnda oquşı twz degenimiz, qışqıl qaldığı jäne metaldan twratın qosılıs deydi, al, metaldıñ ne ekenin bilmese, qalay twzdı jazadı?
Sonımen birge, komissiya qwramında tarihşı bolu kerek, sebebi elimizdiñ tarihı, mädenieti kez kelgen oqulığımızda körinis berip twruı kerek. Äri ärtürli ğılımda sol wlttıñ wlttıq mentaliteti siñui kerek. Aytalıq, qanşama ken orındarın aşuğa zor üles qosqan, alğaşqı himikterimizdiñ biregeyi – Qanış Sätbaevtıñ oqulıqta esimi de atalmaydı.
Sonımen birge, avtorlarğa bir psiholog, bir qazaq tili men ädebietiniñ mamanı kömektesui kerek, sebebi oqulıqtağı är söylemniñ mazmwnı qwrılımı dwrıs pa, bwrıs pa, tekserilgeni jön. Tildiñ şwbalañsızdığı men tüsinikti boluı balağa asa mañızdı. Sonımen birge, oqulıqtıñ işindegi suretter, kesteler, zamanaui täjiribelerdiñ sızbanwsqasın qoyıp otıratın dizayner bolu kerek.
Sonımen, komissiya qwramı keminde segiz adamnan twru kerek.
Kelesi mäsele — oqulıq qwrılımı
Oqulıqta taqırıptıñ soñında taqırıpqa säykes, är taraudıñ soñında tarauğa, qorıtındı jattığular boluı kerek. Äri ol jattığular tek esepter men testiler ğana emes, san — salalı, aluan türli bolu kerek. Bwl jerde tek Resey jüyesine qarau jetkiliksiz, basqa da damığan elderdiñ täjiribesin qoldanuğa boladı.
Naqtı ğılımdarda tirek-sızbalar, täjiribe barısınıñ sızbaları, kesteler, oylantu swraqtarı tağı basqa sızba nwsqalardı paydalanu kerek. Jaratılıstıq ğılımdardı sıldır sözben jazu oquşını jalıqtıradı.
Bwl kezekte, bastauış balasınıñ qızığuşılığın, balanıñ jasın eskere otırıp, kitaptı balağa qızığarlıq etip, ärlep, işki jattığularda da suret, basqa da negizdik sızba — nwsqalardı paydalanu öte mañızdı.
Komissiyanıñ negizgi jwmısı
Soñğı eskerer tüyin, oqulıqtı qwrastıru komissiyasınıñ alğaşqı jwmısı memlekettik standartqa baylanıstı oqulıq bağdarlamasın özderi jasaydı. Bağdarlama jasalıp bolğan soñ, är oqulıqtıñ komissiyası birige otırıp, pänaralıq baylanıstardıñ saqtaluın, mazmwndardıñ birkelkiligin säykestendirip alu kerek.
Kelesi – sapalı oqulıq dayındau. Oqulıq dayındalğan soñ, är oqulıq jazu toptarı jazılğan oqulıqtarın, qaytara saraptap şığuları kerek. Sebebi, onı ärkim är türli, bilgeninşe jasaydı da, küntizbeliktiñ sapası sın kötermey qalatın jayttar joq emes.
Kelesi jwmısı: mwğalimniñ küntizbelik — taqırıptıq josparı (KTJ) da osı komissiyanıñ talqılap bekitumen naqtı, özgertilmeytin nwsqamen jazılu kerek.
Soñğı jwmısı: mekteparalıq baqılaular (MAB) jäne wlttıq birıñğay testileudi (WBT) de, osı jwmıs tobı, özderi jazğan oqulıqtarğa, jattığularğa säykes özderi qwrastıruı kerek, bwl birtwtastıq pen birjüyelikke alıp keledi.
Bwdan tıs, jıl boyı qosımşa är bağıtta tereñdetilgen materialdar jasap, damıtıp, kemeldendirip otıruları kerek.
Komissiya, mindetti türde, arnaulı I. Altınsarin sekildi ğılım akademiyasınıñ qwramında twraqtı qızmette otırıp, jwmıstarın jıl sayın zerttep taldap otıruı şart.
Jüyelilik pen jauapkerşilik bolmasa, sapa bolmaydı.
Eger osı şarttar tolığımen orındalsa, bizderdiñ wtarımız:
Birinşi, barlıq orta bilimniñ qajetti materialdarı birizdilenip, jüyelenedi. Bwdan sapa tuadı.
Ekinşi, eger qate ketse, jauapkerşilikti bir- birine silteui tuındamaydı, jauapkerşilik tek bir mekemeniñ qwzirettiliginde, bir komissiyanıñ müşelerine jükteledi. Jauapkerşilik artadı. Jauapkerşilik bolğanda ğana, sapa boladı.
Wstazdardıñ bastı maqsatı – wlt bolaşağı, wrpaqtı tärbieleu. Oqulıq – wstaz ben şäkirttiñ kömekşisi, sırlas dosı. Ol eşqaşan da, olqı bolmau kerek, oqulıqtıñ olqılığı opıq jegizedi.
2012 j. Qırküyek


text:
Älewmettik jelini şamadan tıs paydalanw, otbasılıq ömirge keri ıqpalın tïizedi, dep esepteydi otbası qundılıqtarın zerttewge mamandanğan qıtaylıq zañger.
Otbasındağı äyeli men küyewi bir-birimen sırlaswğa ketetin waqıttarınıñ basım böligin älewmettik jelide otırwğa jumsaydı.
Qıtay Xalıq Respwblïkasınıñ statïstïkalıq derekterine qarağanda, soñğı 10 jıl işinde ajırasqandar sanı aytarlıqtay ösken dep xabarlaydı Bï-bï-sï.
Onıñ üstine, jubaylarlardıñ ajırasw procesteri aytarlıqtay jeñildegen.
Esteriñizge sala keteyik, buğan deyin Gavay jäne Mïsswrï wnïversïtetteriniñ psïxologtarı jürgizgen zerttew nätïjeleri boyınşa, älewmettik jelide künine bir sağat nemese odan uzaq waqıt otırğan adamnıñ otbasında janjal twıp, soñında şañırağı şayqalıp tınatın körinedi.
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Qırım jurnalisti Ukraina milliy telekompaniyasınıñ haber yayınlavınıñ reberi olacaq
Qırım jurnalisti Osman Paşayev yaqın kelecekte Ukraina milliy telekompaniyasınıñ (NTKU) haber yayınlavınıñ reberi olacaq, dep haber ete Telekritika.
Bu malümatnı neşirge NTKU baş müdiri Zurab Alasaniya tasdiqladı.
«Osman Paşayev NTKU haber yayınlavınıñ inkişafını idare etecek. Vazifesiniñ resmiy adını bugünki toplaşuvda belgilecekmiz»,– dedi o.
Şimdi Birinci milliy telekanalnıñ haber yayınlavını baş müdir muavini Darya Yurovska idare ete, haberlerniñ baş muarriri Svitlana Kolâda ola.
Osman Paşayev GTRK «Krım» qırımtatar tilli leyhalarnıñ alıp barıcısı olıp çalışmağa başladı, soñra GTRK «Krım» «12 minut novostey» studiyasında mühbir olaraq işledi. 2001 senesinden Kiyevde jurnalist olıp çalışqan edi.
2011 senesi avgust 1-den Aqmescitte ATR qırımtatar telekanalınıñ haber hızmetiniñ yolbaşçısı edi. Kanalnıñ Türkiyede şahsiy mühbiri olaraq faaliyetini devam etti. CrimeanOpenCh şahsiy internet-kanalınıñ saibi edi. Qırımnıñ işğalinden soñ Türkiyede köçip ketti.


text:
Qunı 660 mıñ yuan turatın sw jaña kölik satıp alw üşin qıtaylıq biraz ter tökti. Osınşa somanı dïlerlik ortalıqqa jetkizgen oğan sol jerdiñ 10 qızmetkeri kömektesken dep xabarlaydı 24.kz
Sebebi er adam şamamen 140 mıñ AQŞ dolların quraytın qarajattı tek ğana tïın türinde jük köligine tïep, jetkizipti. Munıñ özinde jetpey qalğan 20 mıñ yuandi qağaz aqşamen tölewine de twra kelgen.
Klïenttiñ munday erekşe tölem türine tañ-tamaşa qalısqan avtosalon qızmetkerlerine ol bılay dep jawap qaytarıptı:
«Meniñ jumısım janarmay quyu stansasımen baylanıstı, sol sebepti kelwşilerdiñ tölegen tïın aqşalarınan soma qurap, kölik alıp jatqan jayım bar».
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Aqmescitte ukrain bankı yanında eki patlav yüz berdi
Aqmescitteki «Kreşçatik» ukrain bankınıñ binası yanında iyülniñ 15-de, 10 daqqa içinde, eki patlav yüz berdi. Bunı Ukrinform agentligi bildire.
İlk malümatlarğa köre, müessise yanında patlav maddesini yaqında yaşağan sabıq arbiy ekimi qaldırdı, -- dep yaza neşir.
Şimdi müessise binasını qurtarıcı ve arbiyler sarıp aldı, olarnıñ arasında yanğıncı, mahsus bölük hadimleri ve FSb hadimleri bar.
Zarar körgenler aqqında resmiy malümat şimdilik yoq. Vaqianı resmiy şekilde izaatlamaylar. Tasdıqlanmağan malümatqa köre, bir qadın yaralandı.


text:
Cemaatçılar qırımlılarnıñ aqları qoruvında ukrain akimiyetiniñ areket etüvini körmey
Cemaat erbapları, uquq qoruyıcılar ukrain akimiyetini Qırımda insan aqlarınıñ qoruvında muntazam yanaşuvı olmağanı içün tenqit eteler. Bunı Kiyevde matbuat konferentsiyası devamında «Krım.SOS» cemaat teşebbüsiniñ halqara gumanitar uquqı boyunca mütehassısı Yevgeniya Andreyük bildirde, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Ukrain akimiyetiniñ areketleri pek zayıf. Ukrain akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqları qoruvı boyunca muntazam yanaşuvını körmeymiz. Ne olsa da, Ukraina Rusiyege qarşı İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine bir qaç davanı bergen edi», – dey Andreyük.
Ekspert şunı da qayd etti ki, Ukrainağa diplomatik imkâniyetlerinden faal sürette faydalanmaq kerek.
«Ukraina BMT havfsızlıq şurasınıñ muvaqqat azası oldı ve bu Ukraina içün bayağı diplomatik imkâniyetlerni aça, pek yahşı meydançıq, pek yahşı forumdır. Daimiy muntazam yanaşuv omlalı. Ukrain akimiyetinden talap etkenimiz budır», – dey o.
Soñki künleri Qırımda qırımtatarlarğa qarşı repressiyalarnıñ yañı aqımı başlandı.Noyabr 2-de saba Qırımda ATR telekanalınıñ sabıq hadimleri Lilâ Bucurova, Elzara İslâmova ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babası yaşağan evleri, em de Moskvadaki evinde tintüvler yapılmağa başladı.
Qırımnıñ Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) idaresiniñ malümatına köre, tintüvler ATR saibine qarşı açılğan cinaiy iş çerçivesinde keçirile.
Ukraina İçki işler nazirligi ATR qırımtatar telekanalınıñ müdiri Lenur İslâmov ve telekanalnıñ sabıq hadimleriniñ evlerinden keçirilgen tintüvler, em de Qırım işğaline qarşı çıqqan cemaat teşkilâtlarınıñ faaliyetine keder etüv kibi insan aqlarınıñ bozulması boyunca eki cinaiy taqiqatqa başladı.
Ukrain nazirliginde berilgen malümatqa köre, cinayet malümatları mahsus bazağa kirsetildi. Sentâbr 20-de qırımtatar liderleriniñ teşebbüsi ile Qırımğa aşayt mahsulatı ve mallarını alıp ketken yük naqliyatını blok etüv aktsiyası başlandı.


text:
Çubarov: Qırımda adliyeciler Federal havfsızlıq hızmeti tarafından açılğan cinaiy işler ile oğraşmağa istemeyler
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov repressiyalarğa oğrağan qırımtatarlarnıñ işleri ile kimse oğraşmağa istemegenini bildirdi.
Bunı o Espreso.TV efirinde qayd etti.
«Kiyevde FSB ya da Taqiqat komiteti tarafından qırımtatarlarğa nisbeten açılğan cinaiy işler ile oğraşmağa azır olğan adliyecilerniñ sayısı ap azlaşa. Şimdilik anda Oleksandr Lesovıy – tecribeli adliyeci çalışa. Keçken yılları endi Qırımda işlegen edi. Oña yardımğa Rusiyede tanılğan adliyecilerni tapmağa areket etemiz. Çünki digerleri Qırım toprağına irişip olamaylar», – dedi qırımtatarlarnıñ yetekçisi.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qırımtatar faalleriniñ yaqalanuvı, sorğuları devam ete.
Yanvar 19 kunü «Mayıs 3» işi boyunca Edem Osmanov yaqalanğan edi. Yanvar 23-de «Ermeni Bazar» nezaret kiriş noqtasında FSB ve Rusiye sıñır hızmetiniñ hadimleri faali Sinaver Kadırovnı yaqalap, yarımadadan sürgün ettiler. Yanvar 29 künü Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı yaqaladılar.


text:
Ötken jılı Ewroodaq elderinde 211 şabwıl tirkelgen. Ewroodaq polïcïya qızmetiniñ mälimeti boyınşa bul 2006 jıldan bergi eñ ülken körsetkiş.
Şabwıldar Ewroodaqtıñ altı memleketinde – Danïyada, Francïyada, Grecïyada, Ïtalïyada, Ïspanïya men Brïtanïyada jasalğan. Eñ köp şabwıl Brïtanïyada (103), odan keyin Francïya (72) men Ïspanïya (25) tur.
Ewropol qızmetiniñ bayandamasına säykes 687 adam jïhadtıq terrorïzm boyınşa tutqındalğan. Olardıñ 94% kinäli dep tanılğan.
Atalmış şabwıldar saldarınan 151 adam qaza tawıp, 360 astam adam jaralanğan.
Ewropol mamandarınıñ sözinşe äzirge jïhadşılardıñ Ewropağa elewsiz ötw üşin Ewroodaqqa ağılatın mïgranttar legin paydalanatınına däyekti dälel joq.
Biraq, Parïjdegi qaraşada orın alğan şabwıldardıñ eki uyımdastırwşısı Ewroodaqqa sïrïyalıq bosqındarmen birge kirgenin rastadı.
Derekköz: VVS
Kommentarïï


text:
Keriç boğazından paromlarnıñ qatnavı eki aftağa toqtatılacaq
Qırım Rusiye ile bağlağan Keriç boğazından paromlarnıñ qatnavı yanvar 14-den, iskelelerniñ tamir işleri sebebinden, eki aftağa toqtatılacaq.
Bunı RİA Novosti agentligine Yekâne naqliyat müdirliginiñ malümat hızmetiniñ hadimi bildirdi.
«Yanvar 14-28 künleri saat 08:00 – 15:00 qadar, Moskva vaqtı boyunca, paromlarnıñ qatnavı, iskelelerniñ tamir işleri sebebinden, bütünley toqtatılacaq», – dedi agentliginiñ subetdeşi.
Şimdi ise keçit adiy rejiminde çalışa, nevbetler yoq.


text:
Qırımda qırımtatar areketiniñ veteranı Refat Müslimov vefat etti
İşğal etilgen Qırımda, Sudaq şeeriniñ rayonı Qoz köyünde köy diniy cemiyetiniñ reisi acı Refat Müslimov elâk oldı. Bunı «15 minut» qırım neşiri bildire.
Cenaze dekabr 30 künü Qoz köyünde keçirildi.
Aci Refat Müslimov 1967 senesi çıqqan emirden soñ Qırımğa qaytqan insanlardan biri edi. Çoq yıllar devamında Leninskiy rayonında yaşadı. 1990 senesi tuvğan Qoz köyüne qaytıp keldi. Mında o, 1932 senesi dünyağa kelgen edi», – denile beyanatta.
Neşirniñ malümatına köre, Refat Müslimov qırımtatar milliy areket iştirakçisi edi. Onıñ areketi sayesinde köyde cami qurulğan ve «Cemaat-hayriyesi» cemaat teşkilâtı peyda olğan edi.


text:
Qırımda Şevçenko hatırasına keçirilgen aktsiyanıñ iştirakçisini 10 biñ rublege cezaladılar
Qırımda mahkeme ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatırasına keçirilgen aktsiyanıñ iştirakçisi Veldar Şukurciyevniñ mahkemeniñ mecburiy işler aqqında qararına apellâtsion şikâyetini baqın, yañı ceza olaraq 10 000 rublelik para cezasını belgiledi.
Bunı Şukurciyev mahkeme toplaşuvından soñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Qırım faali bu qararnen razı degil ve onı şikâyet etmek niyetinde.
«Mahkeme birligine oşay, birisini illâ ki cezalamaq kerek. Olar 10 000 ruble eyi kibi keliştiler. Men mahkemeden afu soramasını, bir de bir taqip toqtatılmasını ve yasaq etilmegen devlet bayrağını qolumda tutmaq menim qanun aqqım olğanını tanılmasını talap etmek isteyim», – dep ayttı Veldar Şukurciyev.
Malüm olğanı kibi, faalller Aleksandr Kravçenko, Leonid Kuzmin ve Veldar Şukurciyev mart 9-da ukrain şairi Taras Şevçenkonı añma tedbirinde yaqalanğan ediler.
Mart 12-de mahkeme olıp keçti, faallerniñ ukrain timsallerini qullanğanlarından sebep cezası belgilendi. Mahkeme er bir faalni 40 saatlik mecburiy işler ile cezaladı.


text:
370 nömirlik qonaqüydiñ eki sw astı, 17 jer astı, eki jer üsti qabatı boladı. Onıñ jer betinen tereñdigi 80 metr, qonaqüydiñ atawı - The Quarry Hotel.
Qurılıs jürip jatqan öñir sarqırama, döñ-belesterimen belgili. Şatırı kögaldandırılıp, kün energïyasın texnologïyalıq paydalanwdıñ arqasında qonaqüy älemdegi eñ jasıl qonaqüy atawına ümitker bola aladı.
Karera bïiginen 100 metrlik sarqırama ağıp turatın boladı, bir sarqırama ğïmarattıñ üstimen ağatın boladı. Oğan panoramalı lïft ornatıladı, dep jazdı Rosbalt.
Tegï: Glavnaya, Jıljımaytın mülik,
Kommentarïï


text:
Olar osıdan eki jıl burın Ramazan ayı kezinde awla aldında toñazıtqış tolı swsındar qoyıp, «Keregiñdi al!» dep jazıp qoyğan bolatın.
Endi olar kün sayın keşkisin jumıstan qaytqandarğa ıstıq tağam men nan, swsın ülestirip keledi. Qayırımdı otbası müşeleriniñ aytwınşa, olardıñ tegin tamaqtarın alwğa köbine şeteldik qara jumısşılar jïi keletin körinedi.
Üy ïeleri kün sayın şamamen 300 janğa awız aştırıp kele jatqandarın aytadı. Öz isterinen tilmen aytıp jetkize almaytın baqıt tabatındarın aytqan katarlıq januya bul ïgi isterin Ramazan ayınıñ soñına deyin jalğastırwğa nïetti ekendikterin jetkizdi.
nur.kz
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï


text:
“Älem arwı-2017″ bayqawına Moñğolïyanıñ atınan şıqqan arwınıñ vïdeo tanıctırılımı Jelide vïrwctı boldı. 24 jactağı Cévééndaşïyn Énxjïn vïdeoda köşpendi ömir, calt-däctür, moñğoldardıñ turmıc-tirşiligi jäne moñğolïyalıq tabïğattıñ culwlığı jaylı aytadı. Qazirdiñ özinde vïdeo 75 mıñ ret qaralğan. Calıctırmalı türde – bacqa qızdardıñ vïdeocı on mıñnan acpağan. Énxjïnniñ käcibi – dïzayner. Ol Kembrïdj wnïvercïtetiniñ öner tarïxı fakwltetin tämamdağan. Qazirgi waqıtta qız bala Eden Design kompanïyacınıñ bacşıcı. Ecke calayıq, ”Älem arwı-2017″ bayqawı 18 öaraşada qıtaylıq Canya qalacında ötedi. Qazaqctannan bul bayqawğa “Qazaqctan arwı-2016″ bayqawınıñ jeñimpazı qızılordalıq Gülbanw Äzimxan qatıcadı. Ol medïcïnalıq kolledjde “medbïke” mamandığın tämamdadı.
“Älem arwı” bayqawına qatıcıp jatqan moñğolïyalıq qız Jeli qoldanwşıların bawrap aldı “Älem arwı” bayqawına qatıcıp jatqan moñğolïyalıq qız Jeli qoldanwşıların bawrap aldı
“Älem arwı-2017″ bayqawına Moñğolïyanıñ atınan şıqqan arwınıñ vïdeo tanıctırılımı Jelide vïrwctı boldı. 24 jactağı Cévééndaşïyn Énxjïn vïdeoda köşpendi ömir, calt-däctür, moñğoldardıñ turmıc-tirşiligi jäne moñğolïyalıq tabïğattıñ culwlığı jaylı aytadı. Qazirdiñ özinde vïdeo 75 mıñ ret qaralğan. Calıctırmalı türde – bacqa qızdardıñ vïdeocı on mıñnan acpağan. Énxjïnniñ käcibi – dïzayner. Ol Kembrïdj wnïvercïtetiniñ öner tarïxı fakwltetin tämamdağan. Qazirgi waqıtta qız bala Eden Design kompanïyacınıñ bacşıcı. Ecke calayıq, ”Älem arwı-2017″ bayqawı 18 öaraşada qıtaylıq Canya qalacında ötedi. Qazaqctannan bul bayqawğa “Qazaqctan arwı-2016″ bayqawınıñ jeñimpazı qızılordalıq Gülbanw Äzimxan qatıcadı. Ol medïcïnalıq kolledjde “medbïke” mamandığın tämamdadı.


text:
Derc
E.Ceppar Türkiyede qırımtatarlarnın ve ukrainalılarnen beraberlikte Qırım içün küreşi aqqında aytıp berdi
16 Qış ayı, 12:42
Ükümet islâatları boyunca izaat ve haberdar etüv
15 Qış ayı, 12:46
HSN ATO zonasında: Hrestışçensk köy şurası territoriyasında efirde sekiz ukrain telekanalı bar
15 Qış ayı, 11:18
Dekabrniñ 15-de "U-KINO" interaktiviniñ çerçivesinde "Zemaneviy proforiyentatsiya: talaplar ve imkâniyet" mevzusında "tögerek masa" keçirilecek
15 Qış ayı, 09:56
15 rpyдHя BiдбyдeTbcя пpec-koHфepeHцiя "IHTepakTиB U-KINO Biд пpoekTy "ЖoBTий aBToбyc"
15 Qış ayı, 09:50
HSN ATO zonasında: Polovınkivsk köy şurasınıñ territoriyasında efirde on ukrain telekanalı bar
13 Qış ayı, 10:00
HSN: Kreml cemiyetniñ bölünmesi içün insan aqqları mevzusını qullana
12 Qış ayı, 17:38


text:
Jaqın jıldarı Brïtanïyada ïnnovacïyalıq bordelder payda boladı. Onda jınıstıq qızmet körsetetin robottar jumıs istemek. Brïtanïyalıq şenewnikterdiñ oyınşa bul robottar birtalay älewmettik mäselelerdi şeşwge, jınıstıq qızmet salasındağı qılmıstardı azaytwğa mümkindik beredi jäne jınıstıq awrwlardıñ taralwın şekteydi.
Sonday-aq bul robottardıñ qızmetine jügingen azamattar qorqınışınan qutıladı. Jäne bul robottar ustaw qunı qız-kelinşekterge aylıq tölegennen göri arzanğa tüspek.
Ïnnovacïyalıq robot-qwırşaqtardı şığaratın öndirwşiler buyımdarınıñ joğarı sapalı sïïkonnan jasalatının jäne adam täninen ayırması az bolatının aytwda.
Budan burın osınday robottarı bar bordelder Amsterdamda aşılğanı xabarlanğan edi.
Derekköz: caravan.kz
Tegï: Älemde talay qızıq bar, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Bügingi tañda özdiginen bala taba almaytın äyelder qoldan urıqtandırw ädisi arqılı ana atana aladı. Onday jağdayda er adamnıñ urığı men analıq jumırtqa jaswşası sırtqı ortada biriktirilip, artınşa urıq äyeldiñ jatırına salınadı. Munday täsilmen ana baqıtına bölenip jatqandar qanşama.
Keybirewler bul räsimdi otbası işinde ötkizedi. Yağnï bala süye almay jürgen erli-zayıptılar arnayı mamandarğa jüginip, «balalı bolw» operacïyasın jüzege asıradı. Al jubı joq, biraq bala süyudi armandaytın äyelder qaytpek? Olar üşin de bar mümkindik qarastırılğan. Arnayı medïcïnalıq mekemege barıp, katalog boyınşa bolaşaq balasınıñ äkesin tañdaydı. Al olardıñ ana atawına septigin tïgizetin erler bul jaqsılığı üşin aqşağa keneledi. Osı orayda 31 arnanıñ telejürgizwşisi Muxït Saparbaev estrada juldızdarınan aqşa üşin urıqtarın ötkizwge dayın ne dayın emes ekenderin surap bildi.
Sawalnamağa qatısqan juldızdardıñ tügeli derlik onday qadamğa eşqaşan barmaytındarın jetkizdi.
Ömirqul Aynïyazov, Serikbol Saylawbek, Ermek Medenov, Äbdijappar Älqoja, Aydar Turğanbek, Öktem Altaev sındı estrada juldızdarı buğan tübegeyli türde qarsılıq bildirdi.
Dese de juldızdardı sınağısı kelgen telejürgizwşi olardı mınaday sawalmen şoşıttı:
«Qazaqstannıñ tükpir-tükpirinen 5 kelinşek xabarlasıp, balalarınıñ äkesin siz dep atadı. Oğan ne deysiz?».
Özderine senimdi estrada jigitteri birawızdan: «Mümkin emes», – dep jawap qattı. Sonıñ däleli retinde änşiler ekranğa aldında DNQ saraptamasın tapsırdı.
Dese de, «urıqtı är jerge şaşpaw kerek» deytin estrada juldızdarı, eger saraptama nätïjesi olardıñ şet jaqta balalarınıñ bar ekenin däleldese, jetkinşekterdi öz attarına jazdırıp, alïment tölewge dayın ekenderin jetkizdi. Soğan qarağanda estradamızdıñ serileri özderine aytarlıqtay senimdi emes sekildi.
Derekközi: Stan.kz
Tegï: Juldızdar älemi,
Kommentarïï


text:
Kezlev musulmanları cami elge keçirilgenini bildireler
Kezlevdeki Cuma-Cami yanında olğan «Han-Cami» din cemiyetini elge keçirdiler. Bunı Kezlev musulmanları aytalar. Olarnıñ malümatına köre, cemiyetniñ yañı azaları cami hazinesinde olğan bütün paranı aldılar, dep haber ete 15 minut saytı.
Neşirniñ bildirgenine köre, bir ay evelsi «Han-Camide» deñişmeler oldı. Cemiyetniñ artıq sabıq azaları olğan adamlar deyler ki, o vaqıt cami imamı Elmar Abdulganiyev toplaşuv keçirdi. Tedbirde cemiyetniñ yañı azalarını saylaycaq ediler, lâkin onıñ bir sıra azalarınıñ toplaşuv aqqında haberleri de olmadı.
Din cemiyeti azalarınıñ esabatını diñlemeyip, yañı 12 azanı sayladılar. Yañı saylanğan azalar arasında, esasen, habaşizm areketiniñ vekilleri mevcut. Qırım musulmanları Diniy idaresi (QMDİ) olarnı sekta dep adlağan edi.
Cemiyetniñ sabıq azaları yañı azalarnı cami hazinesinde olğan paranı – anda em ruble, em de çetel para bar edi – elge keçirüvde qabaatlaylar.
«Han-Caminiñ» yañı erkânı saylanğan soñ seyfni bozıp taşladılar. Anda bayağı para bar edi: 191 biñ ruble, tahminen 8 biñ Amerika parası, 500 Türkiye parası ve 45 yevro, dep yaza neşir.
«Cemiyetimizniñ sermiyası qayda kete bizler bilmeyik» , – dep ayta din cemiyetiniñ hazine reberi Narim Aşirov.
Cami imamı Elmar Abdulganiyev ATR telekanalınıñ jurnalistlerine vaziyetni añlatır eken, «cemiyetniñ sabıq azalarını esli başlı olğanları içün çıqardılar, çünki olarnıñ çalışmağa çareleri yoq. Olarnıñ yerine, imamnıñ aytqanına köre, cemiyet erkânına genç, inkişaf etken ve tasil alğan adamlar kirdiler», dep bildirdi.
İmam para alınmasınen bağlı qabaatlarnı red ete. Onıñ aytqanına köre, hazineniñ sabıq reberi paranı bermege istemedi, onıñ içün seyfni bozmağa mecbur oldılar.
Abdulganiyevniñ aytqanına köre, cemiyet erkânı deñişken soñ, onıñ azaları Qırım musulmanları Diniy idaresine boysunmaycağını ve meydanğa ketirilgen yañı «Tavriya Müftiyatına» keçecegini bildirdiler. «Tavriya Müftiyatınıñ» reberi olaraq Qırım musulmanları Diniy merkezi (QMDM) reis muavini olğan Ruslan Saitvaliyev tayinlendi. Bu teşkilâtnı «habaşizm» areketinen bağlaylar.
Qırım musulmanları Diniy idaresi «Han-Cami» din cemiyetindeki vaziyetke emiyet berecek. Mında berilgen malümatqa köre, cami QMDİ ait ve Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ razılığı olmasa, onıñ başqa bir de bir teşkilâtqa keçüvi imkânsızdır. Al-azırda QMDİ nezaret organlarına şikâyetler azırlay.


text:
Qırım ve Aqyarda nefaqacılar içün aşğariy maaş 7 biñ rublege yetmey
İşğal etilgen Aqyarda yerli «uquq çıqarıcı toplaşuv» 2015 senesi nefaqıcılar içün aşğariy maaşnı 6 735 ruble miqdarında belgiledi. Bunı salı künü TASS bildirdi.
Aynı böyle nefaqa Qırım ve Rusiyeniñ Krasnodar diyarında belgilendi,– dep haber etti Aqyar şeer başı muavini vazifelerini eda etken Aleksandr Sveçnikov.
«Esaplar baqılğanda, Aqyarda aşğariy maaş Aqmescitke köre daa da alçaq olğanını añladıq. Şunıñ içün biz Aqyar ve Qırım nefaqacılarnıñ teñ uquqığını belgilecek bir miqdar üzerinde toqtalmağa qarar aldıq», – dedi Sveçnikov.
Evel o, Aqyarda aşğariy aylıq keçici müddet devamında, Rusiyeniñ diger regionlarına köre, daa da alçaq olacağını aytqan edi.
«Eki yıldan Keriç köpüri qurulıp bitirilecegi beklenile. Aşayt mallarnıñ ketirilüvi tertipleşir ve istimal sepeti de deñişir. Oña köre aşğariy maaş miqdarı teşkil etilecek», – degen edi iyünde Sveçnikov.
2014 senesi fevralniñ soñunda – martnıñ başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden ordular Qırım yarımadanı zapt ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Devlet şurasınıñ spiker muavini qırımtatarlarnıñ aprel ayında Qurultayğa toplaşacaqlarına ümüt ete
Qırımtatar Milliy Meclisinde azalığı toqtatılğan Qırım Devlet şurasınıñ spiker muavini Remzi İlyasov bildire ki, martnıñ ekinci yarısında «Qırım» fraktsiyasınıñ meydanğa ketirilmesi ve Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ ötkerilmesi muzakere etilecek.
Bunı o, Krıminform saytına ayttı.
«Mence, bizler mart 20-den soñ bu meselede bir qararğa kelip, bir sıra meselelerniñ al etilmesi içün bu sene aprel ayında nevbetteki sessiya keçirilmesi (Qurultay – muar.) aqqında añlaşırmız», – dedi İlyasov.
Onıñ bildirgenine köre, yüz delegat buña qoltuta.
İlyasovnıñ aytqanına köre, fraktsiyanıñ meydanğa ketirilmesi «Qırım» qırımtatar halqınıñ cemaat areketiniñ eñ yaqın konferentsiyasında ilân etilecek.
«Qırım» areketi esas maqsadlarından biri olaraq «qanun çıqarıcı ve icra akimiyetniñ federal ve cumhuriyet organları, yerli idare organları, siyasiy firqalar, qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav meselelerinen oğraşqan cemaat birleşmeleri, em de qırımtatarlar içün aktual problemlerniñ al etilmesini» aytqan edi.
Remzi İlyasov ve onıñ ortaqları yolbaşçılığında areketniñ teşebbüsçileri Qırımtatar Milliy Meclisine qarşı çıqmağanlarını qayd etken ediler.


text:
Qanşama jetkinşek armanına qanat baylap, jaña ömirge qadam basadı. Resmï derekterge säykes bïıl tülekterdiñ 70 payızınan astamı ulttıq birıñğay testilewden ötedi. Mektep bitirwşiler üşin nağız sındarlı sät endi bastaladı. Ärtürli sala mamanı atanwdı közdegen jastarımız qujattarın arqalap, «elimizdiñ qay joğarı oqw orının tañdasam eken, qay mamandıqtı meñgersem» eken dep tolğanıp jür. Tülekterdiñ arasında äskerï mamandıq meñgerwge qulıqtı jastar da bar ekenin eskerip, Qazaqstanda äskerï bilim beretin qanşa JOO bar, äskerï bilim mekemesine qalay oqwğa qabıldanwğa boladı degen sawaldarğa jawap izdep kördik.
Aldımen Qorğanıs mïnïstrligine qarastı äskerï ïnstïtwttarğa toqtalıp öteyik. Bügingi tañda qorğanıs salasına qajetti äskerï mamandardı oqıtatın üş negizgi äskerï ïnstïtwt bar. Olar:Qurlıq äskerleriniñ äskerï ïnstïtwtı, Radïoelektronïka jäne baylanıs äskerï ïnjenerlik ïnstïtwtı sonday-aq Aqtöbe qalasındağı Keñes Odağınıñ eki märte Batırı T.Ya.Begeldïnov atındağı Äwe qorğanıs küşteriniñ Äskerï ïnstïtwtı.
Qurlıq äskerleriniñ Äskerï ïnstïtwtı
Elimizdegi äskerï mamandar dayarlaw isinde nağız ustaxana sanalatın Qurlıq äskerleriniñ Äskerï ïnstïtwtı ofïcerlik kadrlardı 11 mamandıq boyınşa dayındaydı:
Motoatqış äskerleriniñ komandalıq-taktïkalıq dayarlığı;
Äwe-desanttıq äskerleriniñ jäne äskerï barlawdıñ komandalıq-taktïkalıq dayarlığı;
Tank äskerleriniñ komandalıq-taktïkalıq dayarlığı;
Artïllerïyanıñ komandalıq-taktïkalıq dayarlığı;
Avtokölik äskerleriniñ kkomandalıq-taktïkalıq dayarlığı;
Azıq-tülikpen qamtamasız etw boyınşa komandalıq-taktïkalıq dayarlıq;
Kïim-keşekpen qamtamasız etw boyınşa komandalıq-taktïkalıq dayarlıq; Janar-jağar maymen qamtamasız etw boyınşa komandalıq-taktïkalıq dayarlıq;
Bronetanktıq qarw-jaraq jäne texnïka;
Ïnjenerlik äskerlerdiñ komandalıq-taktïkalıq dayarlığı;
Äskerlerdi raketa-artïllerïyalıq qamtamasız etw boyınşa komandalıq-taktïkalıq dayarlıq;
Äskerï awdarma isi.
Qurlıq äskerleriniñ Äskerï ïnstïtwtı kelesi mekenjay boyınşa ornalasqan: Almatı qalası, Krasnogorskaya köş. 35, tel: 8 (7272) 90-18-20, 90-12-42
Radïoelektronïka jäne baylanıs äskerï ïnjenerlik ïnstïtwtı
JOO-nıñ negizgi mindeti – Qazaqstan Respwblïkası Qarwlı Küşteri äskerleri men qarwlanwdıñ zenïtti raketalıq, radïotexnïkalıq äskerleriniñ, baylanıs bölimderiniñ, avïacïyanı radïotexnïkalıq qamtamasız etwdiñ, avtomattandırılğan basqarw jüyeleriniñ käsibï ofïcerlerin dayındaw bolıp sanaladı.
Bilim mekemesinde bolaşaq ofïcerler 5 mamandıq boyınşa oqıtıladı:
Radïobaylanıs pen közdew;
Radïobaylanıs pen zenïtti raketalıq äskerlerdiñ qondırğıların jöndew;
Zenïtti raketalıq äskerlerdiñ bölimderi men bölimşeleriniñ radïotexnïkası;
Radïotexnïkalıq äskerlerdiñ bölimderi men bölimşeleriniñ radïotexnïkası;
QR QK avtomattı basqarw jüyeleriniñ ïnjeneri.
Keñes Odağınıñ eki märte Batırı T.Ya.Begeldïnov atındağı Äwe qorğanıs küşteriniñ Äskerï ïnstïtwtı
Äwe qorğanısı küşteriniñ Äskerï ïnstïtwtı dep atı aytıp turğanday elimizdegi äskerï uşqış, äskerï ïnjener mamandardı äzirleytin jalğız bilim ordası. Ïnstïtwttıñ negizgi mindetteri – äskerï avïacïyağa ofïcerlik kadrlardı dayındaw, äskerï teorïyanı damıtw, qoğamdıq ğılımdardıñ äskerï, qarw-jaraq, avïacïyalıq äskerï texnïkanıñ mäselelerine bağıttalğan ğılımï zerttewler jürgizw, äskerlerdiñ qawipsizdigi jäne jawıngerlik dayındığın arttırw bolıp tabıladı.
Ïnstïtwt bolaşaq mamandardı 8 mamandıq boyınşa dayarlaydı:
Uşqış apparattarın paydalanw, fronttıq avïacïyanıñ komandalıq taktïkası;
Uşqış apparattarın paydalanw, armïya avïacïyasınıñ komandalıq taktïkası;
Ştwrmandıq avïyacïyanıñ taktïkası;
Avïacïyamen jawıngerlik basqarwdıñ komandalıq taktïkası;
Uşqış apparattardıñ jäne otalğıştardıñ texnïkalıq paydalanwı; Avïacïyalıq radïoelektrondı qural-jabdıq;
Avïyacïyalıq elektrofïkacïyalıq jäne uşqıştıq-közdewiş radïoelektrondı qural-jabdıqtıñ texnïkalıq paydalanwı;
Avïacïyalıq qarw-jaraqtanw.
Äwe qorğanıs küşteriniñ Äskerï ïnstïtwtı Aqtöbe qalası, Moldağulova köşesi 16 mekenjayında ornalasqan. Tel: 8 (7132) 52-28-45; 52-16-88.
Tömende körsetilgen oqwğa qabıldaw erejesi üş äskerï ïnstïtwtqa da birey qatısı bar.
Oqwğa qabıldaw erejeleri
Al, endi osı joğarıda atalğan äskerï bilim mekemesine oqwğa baram dewşi tülekter ne istewi kerek? Qanday qujattardı qayda ötkizedi?
1) Äskerï mamandıqtı tañdağan tülek 25 şildege deyin tegin, atın jäne äkesiniñ atın, twğan künin, bilim deñgeyin, äskerï oqw ornınıñ jäne ol boyınşa oqwğa nïet bildirgen mamandıqtıñ atawın körsete otırıp, jergilikti äskerï basqarw organdarına ötiniş joldaydı;
2) Qazaqstan Respwblïkası Qorğanıs mïnïstrliginiñ Äskerï bilim jäne ğılım departamenti jıl sayın 20 mawsımğa deyin Qazaqstan Respwblïkası Qorğanıs mïnïstriniñ buyrığımen qabıldaw jäne apellyacïyalıq komïssïyalardıñ quramdarın, olardıñ mindetterin, qabıldaw komïssïyasınıñ jumıs josparın, sonday-aq UBT-dan ötw balın bekitedi.
3) Joğarı äskerï oqw orındarına qabıldaw 1-25 tamız aralığında ötedi. Äskerï bilim mekemesin tañdağan tülek eñ äweli UBT qorıtındısın aparadı. Äskerï ïnstïtwttardıñ talabı – testilewdiñ balı joğarı bolwı tïis.
4) Kelesi kezekte UBT balı jetkilikti dep şeşilgen soñ, tülekter dene dayarlığı boyınşa normatïvter tapsıradı;
5) Medïcïnalıq tekseristen ötedi;
6) Psïxologïyalıq test tapsıradı.
Bügingi tañda bilekke emes, bilimge senetin zaman. Waqıt özgergen sayın, zaman türlenip, talap ta küşeydi. Äskerï salağa baramın dewşi tülek üşin, bilim jäne dene dayarlığınıñ joğarı körsetkişi mañızdı mäsele bolıp tabıladı. Sportta därejeli bolıp, xalıqaralıq jarıstardıñ jeñimpazı bolsa tipti jaqsı. Bir orınğa birdey upaymen talas twğan jağdayda, sporttıq jetistikter men olïmpïadadağı jetistikter eskeriledi. Odan keyin talapkerdiñ ïntellektisi mañızdı orın aladı. Öytkeni, ol jerde qatardağı sarbaz emes, bergen tapsırmanı orınday alatın, mäseleni şeşwge kelgende taptırmaytın maman – bolaşaq ofïcerler dayarlanadı.
Işki ister mïnïstrligi Tötenşe jağdaylar komïtetiniñ Kökşetaw texnïkalıq ïnstïtwtı
Qazaqstan Respwblïkası Işki ister mïnïstrligi Tötenşe jağdaylar komïtetiniñ Kökşetaw texnïkalıq ïnstïtwtında kündizgi jäne sırttay oqw türleri boyınşa mamandar äzirlenedi. Oqwdı bitirgen soñ kündizgi oqw türiniñ tülekterine äskerï is jäne qawipsizdik bakalavrı akademïyalıq därejesi men «örtke qarsı qızmet leytenantı» arnayı atağı beriledi.
Mamandıqtar:
«Ört qawipsizdigi»;
«Tötenşe jağdaylarda qorğaw»;
«Azamattıq qorğanıstıñ komandalıq-taktïkalıq küşi»
Atalmış mamandıqtardı meñgergen mamandar oqw ornın bitirgen soñ, Qazaqstan Respwblïkası IIM Tötenşe jağdaylar komïtetiniñ bölimşelerinde jumısqa turğızıladı.
Oqwğa qabıldaw şarttarı:
Azamattardı ïnstïtwtqa qabıldaw tört kezeñ boyınşa ötedi:
Birinşi kezeñde Ïnstïtwttıñ memlekettik qabıldaw komïssïyası UBT nemese TKT (qazaq nemese orıs tilderi, Qazaqstan tarïxı, matematïka jäne törtinşi pän - fïzïka, beyindi pän – matematïka) sertïfïkatındağı baldarğa säykes iriktewdi ötkizip, oqwğa ümitkerlerdi qalıptastıradı;
Ekinşi kezeñde medïcïnalıq jäne psïxofïzïologïyalıq körsetkişter boyınşa iriktew ötedi;
Üşinşi kezeñde dene şınıqtırw körsetkişteri boyınşa iriktew jürgiziledi Törtinşi kezeñde - mandattıq komïssïya kwrsanttar qatarına qabıldaydı.
Qazaqstan Respwblïkası Ulttıq ulanı Äskerï ïnstïtwtı
Ïnstïtwt Ulttıq ulanğa komandalıq, tärbïe jäne älewmettik-quqıqtıq, tıldıq, avtomobïldik, ïnjenerlik-texnïkalıq, raketa-artïllerïyalıq qamtamasız etwge taktïkalıq basşılıq etw mamandıqtarı boyınşa ofïcerler dayarlap, «leytenant» äskerï atağın jäne mamandığına säykes biliktiligin qosa beredi. Oqıtw bağdarlamasında kwrsanttardıñ EEM operatorları jäne «VS» sanattı jürgizwşi mamandıqtarın meñgerwi qarastırılğan. Kwrsanttardı oqıtw 7 kafedrada jürgiziledi.
Ulttıq ulannıñ Äskerï ïnstïtwtında bilim alwdı arman etken talapkerler qatañ talap süzgisinenötedi. Densawlığına, küş-qwatına erekşe män beriledi. Dene şınıqtırw dayındığınan normatïvter, äskerï-käsiptik bağıttağı psïxologïyalıq test, birneşe pännen keşendi sınaq tapsıradı.
QR Işki Ister Mïnïstrliginiñ Almatı Akademïyası
QR IIM Almatı Akademïyası kelesidey mamandıqtar boyınşa oqıtadı:
Tergew-krïmïnalïstïka qızmeti;
Jedel izdestirw qızmeti;
Jedel-krïmïnalïstïka qızmeti;
Äkimşilik-quqıqtıq qızmeti
Erejege säykes Akademïyağa käsiptik-texnïkalıq jäne jalpı orta bilimi bar, işki ister organdarı qızmetkerlerine qoyılatın talaptarğa jawap beretin, oqwğa jäne äskerï qızmetke densawlığı jaramdı, 16 jasqa tolğan jäne 25 jastan aspaytın Qazaqstan Respwblïkasınıñ azamattarı qabıldanadı. Keşendik testilew azamattardıñ qalawı boyınşa qazaq nemese orıs tilderinde jäne negizgi pän (dünïejüzi tarïxı) boyınşa körsetilgen mamandıqtar tizimine säykes jürgiziledi.
Mekenjayı: Almatı qalası, Ötepov köşesi, 29.
Tel: 8(727) 337-81-11, Faks: 8(727) 337-80-88. Ïnternet poşta: Akademy_mvd@mail.ru sayt
QR IIM Qarağandı zañ ïnstïtwtı
Qazaqstan Respwblïkası Ükimetiniñ Qawlısımen 2001 jılı QR IIM Qarağandı zañ ïnstïtwtına B.S.Beysenovtiñ esimi berilip, 2005 jıldıñ 5 mamırında ğulama tulğağa arnap, JOO-nıñ awmağında eskertkiş ornatıldı.
Ïnstïtwt tömendegi mamandıqtar boyınşa kadrlar dayarlaydı:
Qılmıstıq quqıq, krïmïnologïya jäne qılmıstıq-atqarw quqığı;
Qılmıstıq is jürgizw;
Krïmïnalïstïka jäne sot saraptaması;
Jedel-izdestirw qızmeti.
QR IIM M.Bökenbaev atındağı Aqtöbe Zañ wnïversïteti
Aqtöbe Zañ wnïversïteti «quqıqqorğaw isi» mamandığı boyınşa äskerï kadralardı oqıtadı. Bilim ordası bïılğı tülekterdi oqw jüyesine engizilgen jaña özgerimter boyınşa qabıldaytının ayta ketkenimiz jön. Qısqartılğan bağdarlamağa say tülekter 2 jıl bilim alıp, zañger mamandığın meñgerwine mümkindik berilip otır. Işki ister mïnïstrligi vedomostvosı basşılarınıñ aytwınşa, 2016 jıldan bastap Aqtöbe Zañ ïnstïtwtın käsibï qayta dayarlıqtan ötw üşin biliktilikti köterw jäne kadrlardıñ biliktiligin arttırw ïnstïtwtına aynaldırw josparlanıp otır.
Ïnstïtwttıñ meken-jayı: Aqtöbe qalası, 41-jol ayrığı, Kwrsanttar tas jolı 1, 8(7132)41-43-15, 41-43-21, 98-80-37.
Bügingi tañda Soltüstik Qazaqstan oblıstıq IID kadrlıq bölimşeleri Qazaqstan Respwblïkası Işki ister mïnïstrliginiñ oqw orındarın jabdıqtaw jumıstarın bastadı.
Medïcïnalıq komïssïya, sonımen qatar, arnayı tekserwlerdi ötkizwge baylanıstı IIM jüyesiniñ bilim mekemeleri talapkerlerdi tañdawdı waqıtınan burın qolğa aladı. Polïcïyanıñ oqw orındarına qabıldaw eki kezeñ boyınşa jüzege asırıladı: birinşi kezeñ – medïcïnalıq, fïzïkalıq jäne psïxologïyalıq körsetkişterdi qamtısa, ekinşisinde qabıldaw komïssïyası ümitkerlerdi tıñdawşılar qatarına qabılday bastaydı. QR IIM oqw orındarına tüswge qujattardı äzirlew barısında qoyılatın bastı talaptar – orta jäne orta joğarı bilim, sonımen qatar, jas mölşeri 25-ten aspawı tïis.
IIM oqw orındarına tüswge ümitkerlerdiñ fïzïkalıq dayarlığına jäne medïcïnalıq körsetkişterine erekşe köñil bölinedi. Käsip mıqtı densawlıqtı qajet etetindikten, äskerï-därigerlik komïssïya tekseristi eki aynalım boyınşa ötkizedi.
UQK Şekara qızmetiniñ akademïyası
Akademïyada oqw merzimi 4 jıl. 5 mamandıq boyınşa kadrlar dayarlanadı:
Komandalıq-taktïkalıq;
Jedel-barlaw qızmeti;
Şekaralıq baqılaw;
Kïnologïya;
Qızmettik-jawıngerlik is-äreketti moraldıq-psïxologïyalıq qamtamasız etw.
Meken-jayı: Almatı qalası, Dostıq dañğılı 103, tel/faks: 8 (727) 264 65 29, e-mail: viknbrk@mail.ru
Ulttıq Qawipsizdik komïtetiniñ ïnstïtwtı
Ïnstïtwttıñ negizgi mindeti – basşılıq bwınnıñ ofïcer kadrların dayındaw, sonday-aq QR KK-niñ şekara äskerleri üşin ofïcer quramın qayta dayındaw men biliktiligin arttırw, äskerï ğılımï-pedagogïkalıq mamandarın dayındaw.
Munda qabıldaw komïssïyası qaraşa ayınan bastap jumıs isteydi. Talapker 10 ay burın ötiniş berip qoyuı qajet. Aldımen jergilikti jerdegi UQK-niñ (awıldıq jerde bolsa awdan ortalığına barıp) kadrlar böliminen ne istew kerek ekenin suraydı. Olar arnayı tekserwden ötkizgennen keyin, quzırlı organ akademïyağa tapsırwıñızğa usınıs beredi. Medïcïnalıq komïssïyadan ötip, mekteptiñ attestatın «quşaqtap», aymaqtıq UQK-niñ basqarmasındağı qabıldaw komïssïyası men mandattı komïssïyanıñ qarawına baradı. Odan ötkennen keyin UBT-niñ nätïjesimen ïnstïtwtqa tike tartwğa boladı.
Al, Ulttıq Qawipsizdik komïtetiniñ ïnstïtwtı men akademïyasınıñ ayırmasın ajırata almay jürgender bolsa, jawap mınanday: Akademïyanı tämamdağan tülek UQK organdarına jumısqa qabıldana beredi, al ïnstïtwt tämamdağandar şekaraşı qızmetine ketedi. Akademïyağa tapsırğısı kelgender ağılşın pänin, ïnstïtwtqa tüskisi kelgender geografïya pänin tañdawı kerek.
Qadirmendi tülekter, joğarıda atalğan äskerï mamandıqtar boyınşa kadrlar äzirleytin joğarı oqw orındarında bilim alw memleket tarapınan tegin ekenin qaytalap aytqım keledi. Jolıñız bolıp, oqwğa qabıldanğan jağdayda 4 jıl tegin jatın orın, kïim-keşek, tamaq sonday-aq şäkirtaqımen qamtamasız etiletin bolasızdar!!!
P.S. Äskerï salanı tañdağan tülekter, biz tizbektep ötken oqw orındarı Otan qorğaw, quqıq, tärtip sekildi uğımdarğa negizdelgendikten, bul salada älsizdik, şıdamsızdıq sekildi qasïetterge orın joq ekenin eskergenderiñiz abzal. Bolaşaq äskerï maman ïesi – bolaşaq Otan qorğawşı maman. Barşañızğa sättilik tileymiz!
el.kz
Kommentarïï


text:
Uyalı baylanıs gadjetteri tağı da bir erekşe qurılğımen tolıqtı. R&D CORE Limited kompanïyası usınıp otırğan uyalı baylanıs qurılğısınıñ bastı erekşeligi onıñ birneşe bağıtta «büktelik» jïnalatındığı dep jazadı re-actor.net saytı.
Ïilgiş dïspley texnologïyasın qoldanw onı eki ret emes üş jerden büktewge mümkindik beredi. Onıñ üstine jaña smartfon birneşe bağıttarda jïnalıp qoldanıladı.
Ciz tolıq jïnalıp turğan gadjettiñ özinde kelgen xabarlamanı oqıp jäne belgili bir operacïyalardı orınday alasız.
Tegï: Glavnaya, Texnologïya,
Kommentarïï


text:
Francwzdıq PSJ şabwılşısı Zlatan Ïbragïmovïç qıtaylıq klwbpen jalaqısı 75 mïllïon ewronı quraytın kelisimşartqa qol qoyudan bas tarttı. Bul twralı 25 säwirde Le 10 Sport xabarladı.
Basılım aqparatında 34 jastağı Şvecïya quramasınıñ şabwılşısı jalaqısı jılına 100 mïllïon ewronı qurağan jağdayda ğana Qıtayğa köşwge dayın ekenin ayttı. Sportşığa 70 mïllïon ewro usınğan klwb atalmay otır.
23 nawrızda Qıtay ükimeti Ïbragïmovïçke qunı 75 mïllïon ewro bolatın kelisimşarttı usınatını jaylı xabarlanğan bolatın. Şvecïyalıq oyınşı Qıtay ulttıq fwtbol lïgasınıñ betke ustarı bolıp, jergilikti klwbtardıñ birinde oynaytını boljandı.
Ïbragïmovïçtiñ PSJ-men kelisimşartınıñ merzimi 2016 jıldıñ jazında ayaqtaladı. Ağımdağı mawsımda ol parïjdik klwb quramında 27 oyında 32 gol soqtı. 13 nawrızda bul qurama merziminen burın Francïya çempïonı atandı. Al 24 säwirde Francïya lïgasınıñ Kwbogın jeñip aldı.
Tegï: Sport jañalıqtarı, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Soñğı kezderi Qıtaydağı qazaqtardıñ qısım körip jatqanı turalı BAQ betterinde jii jazıla bastağanımen, elimizdiñ qwzırlı orındarında quzau salğanımen, qandastarımızdıñ qal-ahualdarı oñala qoyğan joq. Qısım künnen künge artıp kele jatqanı jii aytılıp jür. Osı twrğıda qandastardı qıtay biliginiñ tartqızıp otırğan tauqımetinen arıltudıñ jolı qalay? Qıtayda jatqan eki millionğa tarta qazaqtıñ qwqığın qalay qorğau kerek? Mine osı maqsatta biz QR Prezidenti Nwrswltan Nazarbaevqa sol qazaqtardıñ jağdayı turalı alğaş bolıp jetkizgen, Germaniyada twratın qandasımız Ömirhan Altınmen swhbattasudı jön kördik.
- Ömirhan ağa, swraqtı birden bastasaq. Şetelde ömir sürip jatqan qazaq ökili retinde Qazaqstanğa degen közqarasıñız qalay?
Eñ aldımen külli Qazaq balasın Qazaq eli täuelsizdiginiñ alda kele jatqan 26 jılıdığımen, şın jürekten qwttıqtaymın! Biz bärinen de bwrın Qazaqstan deytin täuelsiz elimizdiñ, Atamekenimizdiñ bolğanına Allağa sansız şükirşilik etemiz. Qazaqstan – älemde tarıday şaşırağan qazaqtardıñ arqa süyer tauı, maqtanışı, quanışı. Ata-babamız ğasırlar boyı añsağan Qazaq eli täuelsizdiginiñ 26 jılın toylağalı jatırmız. Atam Qazaq aytpaqşı «elu jılda el jaña» degendey, Alla qalasa Qazaqtardıñ auızbirşiligi, birlik-berekesi mıqtı bolsa alda bwdan da zor talay belesterdi aları sözsiz.
- Evreydiñ Izraili, orıstıñ Reseyi, nemistiñ Germaniyası degen sekildi är wlttıñ artında tirek bolğan ülken elder twr. Sol sekildi sizderge Qazaqstan qanşalıqtı tirek bola aladı?
Däl qazirgi twrğıdan Qazaqstandı Izrail'men, Resey nemese Germaniyamen salıstıruğa bolmaydı. 26 jıl degen adam ömiri twrğısınan alğanda köp uaqıt. Al, tolıqqandı wlttıq bir memlekettik qalıptasuı barısında bwl öte qısqa bir zaman. Qazaqstan, şının aytqanda, sayasi twrğıda täuelsiz bolğanımen, til, ekonomika, qorğanıs salalarda tolıqtay täuelsiz el boluı üşin Qazaqtardıñ birlikte äli de biraz küş jwmsauı kerek. Biraq-ta, soğan qaramastan, jas Qazaqstan – Qazaq eli şet elderdegi qandastarı üşin qazirge deyingi is-äreketterimen, adal nietimen bolaşaqta şet jwrttağı qandastarına qanşalıqtı qorğan bolatının körsetti. Ärine, bwl mäselede kemşilikter joq emes, barlığımız bir bolıp, wlttıq mäseleni aqıldasıp, jwmıla otırıp äreket etsek, ornı tolmaytın kemşilik bolmas.
- Sizder keşegi köne Qıtaydıñ zobalañınan tentirep ketken halıqtıñ wrpağısızdar. Al, bügingi jaña Qıtaydıñ sol jerdegi qandastarğa jasap otırğan jat piğılına qalay qaraysız?
Özderiñiz aytqanday, otarşıl Qıtaydıñ bwrınğı kezderde de Qazaqtarğa qanşama qiyanat jasap, tarihi otandarınan bosıp ketuge mäjbür etkeni tarih betterinde twr. Ol barşağa ayan. Al däl qazirgi mına zamanda qıtaylardıñ qol astındağı qandastarımızğa qarata jasap otırğan qısım qudalau äreketteri, zwlımdıqtarı, äsirese örkenietti, mädenieti men demokratiyası damığan Batıs elderinen qarağanda barıp twrğan dörekilik, jabayılıq, ädiletsizdik bolmaq. Qıtay ükimetiniñ istep otırğandarı eñ aldımen adamgerşilikke, sodan keyin öziniñ zañdarına, halıqaralıq adam qwqıqtarına qarama-qayşı is-äreketter, qılmıstar. Anığın aytqanda, Qıtay ükimeti "küş mende, akşa mende al qaytesiñ" dep, öz territoriyasındağı az wlttardı tez arada assimilyaciyalap, qorqıtıp, ürkitip, zorlıq-zombılıqpen joq etudiñ şaraların iske asıruda.
- “Älemdegi bar qazaqtıñ jalğız otanı - Qazaqstan”. Qazaq eli osı qandastarımızdıñ tağdırına nege aralasa almay otır?
Qazaqstan ükimeti basqa mäselelerde bolğanınday, bwl mäselege de qolınan kelgeninşe aralasıp keledi. Qazaqstan ükimetinen Alla razı bolsın, äsirese Astanada ötken Qazaqtardıñ 5-şi kwrlıtayınan keyin, Prezident Nwrswltan Nazarbaevtiñ tapsırmasımen Qazaqstan Sırtqı İster Ministirligi bwl mäselege diplomatiyalıq salada küş jwmsap keledi. Ministirlik qızmetkerleri, jaqın arada özderi de mälimdegendey, aldın ala mağan da habarlasıp, qoldağı dälelderdi, faktilerdi alğa tartıp Qıtay ükimetinen qısımğa tap bolıp otırğan sondağı qandastarımız turalı mälimetter talap etilgenin habarladı. Al bayrğı Atamekeninde Qıtay ükimetiniñ zorlıq-zombılığına tap bolıp otırğan qandastardı qorğaudı tek qana äli buını qatpağan jas Qazaqstan Memleketiniñ resmi qızmetkerlerine jüktep qoyu, jalpı Qazaqtar bolıp täuelsiz Qazaq eliniñ bolaşağına, wlttıq kauipsizdigine jasağan qiyanatımız boladı. Bwl tek qıtay qolı astındağı qandastardıñ emes, bükil Qazaqtıñ ortaq qasireti. Wlttıq mäselede sen-men demey, birigip äreket etip, jaularğa qarsı qay mäselede bolmasın jwmıla otırıp küş jwmsauımız auaday qajet.
- Sizder Europoda, kisilik qwqıqtıñ barınşa qorğalğan demokratiyalı elde jasap jatsızdar. Sol elderdiñ minberlerine Qıtaydağı qandastardıñ qal-ahualı turalı jetkize aldıñızdar ma?
Mına jaqta sanaulı adamdar qoldarınan kelgenşe tırısıp bağuda. Biraq älginde de aytqanday, bwl bir eki kisiniñ jeke is-äreketterimen halıqaralıq därejege köteriletin mäsele emes. Halıqaralıq adam qwqıqtarı wymdarınıñ, batıstıq ükimetter men qoğamdardıñ nazarın bwl mäselege audartu üşin, eñ aldımen jasalıp jatqan zwlımdıqtar turalı naqtı dälelder, onan soñ artıñda seni ärbir twrğıdan qoldap qostaytın resmi bolsın beyresmi bolsın küşter boluı kerek. Ökinişke oray, jeke basınıñ qamın oylap, qıtaydıñ aqşasına qızığıp, wlttıq müddege qayşı, qıtaydıñ paydasına say is-äreketterge barıp jürgender, wlttıq sana-sezimnen jwrday adamdar Qazaqstanda da bolğanday, mwndağı Qazaqtar arasında da joq emes.
- Älemdik adam qwqığın qorğaytın wyımdar bwğan nege ünsiz otır. Bilmey me, älde olardıñ aralasuı üşin qıtaydağı azşılıq wlttarda M'yanmadağı qasiretke tap boluı kerek pe?
Eger halıqaralıq adam qwqıqtarın qorğauşılar, batıstıq ükimetter men qoğam ünsiz otırsa, bwl olardıñ emes, bizdiñ kinämiz. Biz bas qosıp, qıtaylardıñ qandastarımızğa neşe uaqıttan beri istep kele jatqan qiyanattarın naqtılı däleldermen, halıqaralıq normalarğa, zañdarğa say olarğa, tiisti halqaralıq orındarğa äli künge deyin jetkize almadıq. Bwl mäselede Qazaqstan ükimeti, sayasi partiyalar, qoğamdıq wyımdar, jalpı alğanda barlıq Qazaq birige otırıp, jan-jaqtı josparlap, halıqaralıq talaptarğa oray äreket etkende bir nätijege qol jetkize alamız. Bärinen de bwrın Qazaqstanğa arğı betten köşip kelgen, nağız qısım qudalauğa tike özderi, artta qalıp qoyğan ağayın-tuıstarı tap bolıp otırğan qandastarımızdıñ mwnda jauapkerşilikteri artığıraq bolmaq. Halıqaralıq wyımdar tek qana naqtı faktilerge, dälelderge ğana süyene otırıp äreket etedi. Sondıqtan bwl ağayındar mümkin bolğanınşa köbirek, naqtılı dälelderdi Qazaqstan ükimetine, osı mäselede küş jwmsap kele jatqan wyımdarğa qorıqpay tapsıruları kerek. Naqtılı däleldermen ğana halıqaralıq adam qwqıqtarı wyımdarın, Qıtay ükimetiniñ zwlmatına nazar audarta alamız. Eñ mañızdısı bwl mäseleni, halıqaralıq deñeyge köteru barısında, jasıratın emes, qarajattıñ da jetkilikti boluı şart. Sözdiñ soñında aytarım, Qazaqeli bwdan da bwrın qanşama qiın-qıstau kezeñderdi bastan keşti. Äruaq qoldap, Ata-babalarımızdıñ ayausız küresteriniñ nätijesinde bügin Allağa şükir, täuelsiz Memleketpiz. Qazaq balası qazirgi kezde tap bolıp otırğan qiındıqtar, qısım qudalaular, eger wlttıq bereke-birligimiz küşti bolıp, Atameken Qazaqstanımızdıñ täuelsizdigi mıqtı bolsa ötedi de ketedi. Biz Qazaqtar qasietti de, wlı halıqpız. Sondıqtan Qazaqeli kim ekenin ötken ğasırlarda bolğanday, Alla qalasa bolaşaqta da külli älemde körsetetin boladı.
- Swhbatıñızğa rahmet!