text:
Qırım faali ve bloger Yelizaveta Bogutskayanı Aqmescit rayonınıñ «politsiya» rayon bölüginden yiberdiler. Bugün, sentâbr 8-de, saba onıñ evinde tintüv keçirildi.
Yelizaveta Bogutskaya Qırım.Aqiqat saytına bergen malümatına köre, tintüv ve «politsiyada» devam etken sorğu sebebi onıñ mayıs 3-te Qırımğa kiriş noqtasında Mustafa Cemilevni qarşılav tedbirinde iştiragi oldı.
«Biz mında kelgen soñ, men evde Molotov qarışmalarnı, özek bombalarnı azırlayım degen laflar olmadı. Esasen menim Rusiye Federatsiyasınıñ devlet sıñırında bulunmam aqqında ayta ediler. Em de bilgisayarımda milletlerara dava doğurğan malümatlar barmı. Bizde iç bir vaqıt milletlerara dava olmağanını, biz epimiz biri-birini sevemiz, dep ayttım», – dep tarif etti Yelizaveta Bogutskaya.
Onıñ bildirgenine köre, sorğu belli bir cinaiy taqiqat çerçivesinde keçirildi.
«Bu cinaiy iş çerçivesinde edi. Qırım ile sıñırnı keçkende atış eşitilgen eken, birisi başqasınıñ qolunı tarttı, ve Krupskiy soyadı olğan bir militsionerni aqaretlegen ekenler. Krupskiyniñ torunıdır, onıñ içün o qadar qabartalar. Krupskiy ve onı tartqan qırımtatarlarğa iddialarım barmı-yoqmı, dep soradılar», – dedi o.
Başqa iddialar da oldı, – dep ayttı Qırım faali. Uquq qoruyıcılarnıñ malümatına köre, Yelizaveta Bogutskayanıñ qomşuları oña şikâyet eteler.
«Menim Facebooktaki yazılarım ekstremizmge oşap ketkenlerini ayttılar. Bundan sebep menim Rusiye Federatsiyasına munasebetimni begenmegen qomşularım ariza yazğan ekenler. Bizler ketkende, qomşulardan biri bizni ozğardı. O, külümsiredi, quvandı. Men oña el salladım. Menim Rusiye, Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti, Rusiye vatandaşlarına munasebetim aqqında soradılar, olarnı aqaretlemeyimmi kibi sualler oldı», – dedi Bogutskaya.
Qırımlı onıñ sorğusı Mustafa Cemilevni qarşılav taqiqatınen bağlı olğanında şübelene. Yelizaveta Bogutskayanıñ aytqanına köre, esas sebep – Qırım «Devlet şurasınıñ» yaqınlaşqan saylavlarıdır.
«Olar men ealiniñ belli bir qısmına start ya da finiş bere bilem, dep tüşüneler. Aksönov qırımtatarlar rey berecegini ayta. Er kes rey berecek, er kes «Yedinaya Rossiya» firqasına qol tutacaq. Faal olğan adamlarnı saylavlarğa keder etmesinler dep, çetleştirmege tırışacaqlar», – dep ayttı Yelizaveta Bogutskaya Qırım.Aqiqat mühbirine.
Sentâbrniñ 8-de saba Qırım faali ve bloger Yelizaveta Bogutskayanıñ evine arbiyler kelip, tintüv keçirip başladılar. Faalniñ aqayı Qırım.Aqiqat saytına bergen malümatqa köre, evlerine arbiyler silâlılarnen beraber keldiler. Narkotik, yasaq etilgen edebiyat, silâ qıdırğan ekenler.
Tintüv sebebi Yelizavetanıñ mayıs ayında Ermeni Bazarda qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılav tedbirinde iştiragi oldı.
Yelizaveta Bogutskaya Liza Bogutski tahallüsini qullanıp, içtimaiy ağlarda ve farqlı neşirlerde, şu cümleden Qırım.Aqiqat saytında, Qırım işğaline qarşı maqalelerni bastıra edi.


c: text/html

text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukraina kontrolinde olmağan «DNR» ve «LNR» gruppalarınıñ topraqlarında yaşağan insanlarğa Rusiye vatandaşlığını qolay almağa imkân bergen buyruqnı imzaladı. Vesiqa metni Kremlniñ resmiy saytında derc etildi.
«Ukrainanıñ Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ ayrı rayonlarında daimiy sürette yaşağan insanlarnıñ 2002 senesi mayısnıñ 31-ne ait Federal qanunnıñ 14-ünci maddesiniñ sekizinci qısmınıñ «Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşlığı aqqında» №62 Federal qanunına köre Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşlığına qabul etilüv arizasını bermek aqları bar», – dep aytıla vesiqada.
Bundan evel Rusiye kütleviy haber vastaları Rusiye akimiyetiniñ böyle niyetleri aqqında yazğan edi. Berilgen malümatqa köre, işğal altındaki topraqlarda yaşağan ukrainalılar vatandaşlıq imtianını bermeycek ve pasport almaq içün Rusiyede yaşamağa mecbur olmaycaq.
Ukraina akimiyeti ve Ğarp Moskvanıñ qararını daa izaatlamadı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
"TEKNOFESTnı kiläse yıldan xalıqara brend itäçäkbez"
İlbaşı İstanbul aviaśiya, ğaläm häm texnologiya festivalendä qatnaştı
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Törkiyäneň iň zur texnologiya çarası bulğan İstanbul aviaśiya, ğaläm häm texnologiya festivalendä (TEKNOFEST) qatnaştı.
Ul biregä xäläl cefete Äminä Ärdoğan, Nobel’ bülägenä layıq bulğan törek ğalime Aziz Sancar häm anıň uquçıları belän bergä kilde.
İlbaşı biredä yasağan çığışında TEKNOFESTnı kiläse yıldan xalıqara brend itäçäklären belderde.
Ärdoğan: “Berençe çiratta Azärbaycanda bulu belän bergä dus häm berlektäş illärdä dä ütkäräçäkbez”,-dide.
Ul festival’neň yäş’lärne dönyanıň iň zamanca texnologiyäläre belän tanıştırıp qına qalmawın ,alarda bergä êşläw, komanda ruxı , milli xislär uyatuın belderde.
İlbaşı yäş’lärgä mörcäğät’ itep: “Sez bezneň iň qaderle baylığıbız, bu ilneň xäzinäse. Bez sezgä ışanabız. Tanılğan ğalimebez Aziz Sancarnıň uňışların däwam itterep alğa baruığıznı telim. Sezneň belän bergä alğa baru , bergä yörü belän ğorurlanam”,-dide.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyä Qıtayğa kisken reakśiyasın belderde
Törkiyäneñ BMO daimi wäkile Färidun Sinirlioğlu Törkiyäne “Süriyädä keşe xoquqların ütärgä” çaqırğan Qıtaynıñ BMO daimi wäkile urınbasarına: "Bez xalıqara keşe xoquqların häm humanitar xoquqnı bozuçılardan sabaq alırğa cıyınmıybız”, - dip cawap birde
Törkiyä häm Amerika F-35 mäs'äläsen urtağa quydı
İke ilneñ saqlanu ministrlıqları konfliktnı çişü öçen cıyıldı


text:
Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım iç işler, malümat ve alâqa nazirligi mart 10 künü yarımada işğal etilgen zamannıñ vaqialarına bağışlanğan saytnı işletip başladı. Portal «Qırım baari» serlevasını taşıy, haber ete Qırım.Aqiqat
«Mında siz 2014 senesiniñ fevral - mart ayları devamında yüz bergen Qırım ve bütün Rusiye içün al etici kerçek ve obyektiv malümatlarnı tapa bilesiñiz. Bizim internet portalımız sizni mevzu boyunca fotoresim, video levhalar ve «qırım baari» şaatları ve iştirakçilerniñ izaatlarınen tanış eter»,- dep aytıla saytta.
«Hronika» bölüginde 2014 senesiniñ fevral - mart ayı devamında olıp keçken vaqialarnıñ tarifi, anda fotoresimler yerleştirilgen.
«Malümat» bölüginde qırımlılar tarafından yapılğan bütün fotoresimler berilmekte.
Fotoreportajlar keçken sene, «Seniñ qırım baariñ» adlı sergide taqdim etilgen edi.
«Tedbirler» bölüginde Qırım işğaliniñ ekinci yıllıq munasebetine bağışlanğan olacaq merasimler aqqında tarif etile.
Bunıñnen bir sırada «Viktorina» adlı bölük te öz yerini taptı. Onı mart 4 - 31 qadar «Krımtelekom» müessisesi keçirmekte. Ğalebe qazanğan cep ağı hızmetine aktsion bağlav sertifikatına nail olacaq.
«Qırım baari» ya da «rus baari» 2014 senesi mart ayınıñ vaqialarıdır. O vaqıt Qırımda sözde referendum keçirilgen edi, onıñ neticesine köre ise, Qırım Rusiye Federatsiyasınıñ terkibine kirgen.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırımtatar asıllı oyuncı, rejissör Ahtem Seitablayev Rusiyeniñ Qırım işğaline qol tutqan ve Ukraina qanunlarını bozıp, yarımadanı ziyaret etkenler oynağan filmlerniñ Ukrainada kösterilüvine qarşı çıqa.
Bu aqta o, «Qırım haberlerinde Webcast. Parasız işğal» yayınında ayttı.
«1991 senesinden evel çıqarılğan levhalar, Qırım işğaline qol tutqan oyuncılar oynağan levhalar kösterile. Qalğanları – yasaq. Bu milliy telükesizlik meselesidir», – dedi rejissör.
Seitablayev, Rusiyeniñ Qırım işğaline açıq-açıq qol tutqan Fedor Dobronravovnıñ baş rolni oynağan «Svatı» serialınıñ Ukrainada kene kösterilmesi qabul etilmemeli, dep ayttı.
Ahtem Seitablayev «Haytarma», «Başqasınıñ duası», «Kiborğı» ve diger filmlerinde yapqan rejissörlıq işinen bellidir. Soñki vaqıtları qırımtatar asıllı ukrainalı rejissör Oleg Sentsovnıñ «Nomera» levhası üzerinde çalıştı. Ahtem 25-ten çoq film ve serialda oynadı. Yañı soylarından biri – Nariman Aliyevniñ «Evge»filmindeki baş rolü. Bu levha 72-nci Cannes halqara kinofestivaliniñ programmasında ve 10-uncı Odesa halqara kinofestivaliniñ Gran-prisini qazandı.
Qırım işğalinden soñ Ukraina yarımadanıñ bütün halqara keçiş noqtalarını qapattı. Qırımğa qanunğa köre kirmek içün Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki keçiş noqtalarını qullanmaq kerek. Bu qaideni bozğan insanlar sürgün etilecek ve para cezasını alacaq.
Ukraina Tış işler nazirligi 2016 senesi iyül ayında muracaat derc etip, çetel vatandaşlarını ve vatandaşlığı olmağan şahıslarnı qanunsız Qırım ziyaretleri aqqında tenbiledi.
Ukraina müessisesi, çetel siyasetçileriniñ Qırım ziyaretleri resmiy olamaz, dep qayd ete.
Çetel artistleri ve diger medeniyet erbapları Rusiye işğal etken Qırımğa Ukraina qapatqan keçiş noqtalarından kirip, Ukraina qanunlarını boza. Qırımğa gastrollerge kelgen ya da Qırımnıñ Rusiye işğaline qoltutqan bazı artist ve yırcılarğa esas Ukrainada çıqışta bulunmağa yasaq ettiler.
Yarımadanıñ Rusiye akimiyeti çetel vatandaşlarını Qırımğa davet etip, ilhaqını qanunlaştırmağa tırışa.


text:
Azatlıq Radiosı bildirgeni kibi, bunı devlet departamentiniñ matbuat kâtibi Jen Psaki haber etti. Amma, sanktsiyalar yaqın vaqıtta kirsetilmeycegini tahmin etti.
«Eho Moskvı» radiosına Twitter vastasınen bergen intervyüsı devamında, Psaki şahsen Putinni cezalamaları mümkün olğanı , amma, esas maqsad cezalamaq degil, kerginlikni al etmektir, dep yazdı.
Qayd etmek kerek ki, AQŞ bir sıra rusiyeli memurlarnıñ bank aktivlerini ve vizalarnıñ qullanuvını toqtattı.
Devlet departamentiniñ matbuat kâtibi, Rusiye keçken afta qabul etilgen añlaşmalarnı bozmağa devam etse, sanktsiyalar ep artacağında işandırdı.


text:
Qırımdaki Rusiye quvetçileri «Hizb ut-Tahrir davaları» mabüsleriniñ eñ az üç ömür arqadaşını diniy baqışlarınen bağlı sorğuğa çekti. Bu aqta «Qırım birdemligi» areketi advokat Lilâ Gemecige esaslanıp bildire. Laf Anna Bogaçeva, Zarina Cepparova ve Natalya Bekirova aqqında kete. Olar Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ apayları ola.
Rostov-na-Donudaki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi 2019 senesi bu dava boyunca qabaatlanğanlarnı üküm etti: Muslim Aliyevni – 19 yılğa, İnver Bekirovnı – 18 yılğa, Emir-Usein Kuku ve Vadim Siruknı – 12 yılğa, Arsen Cepparovnı – 7 yılğa ve Refat Alimovnı – 8 yılğa. «Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi ve resmiy Kyiv «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» mabüsleri olğan qırımlılarnı siyasiy mabüs dep saya. Rusiye quvetçileri endi mahküm etilgen insanlarnıñ tuvğanları kütken dinlerinen ne içün meraqlana, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında laf etildi.
Qırımlı advokat Lilâ Gemeciniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Rusiye quvetçileriniñ qırımlı qadınlarnıñ diniy baqışlarınen bağlı sualleri ileride yañı qabaatlavlarnıñ sebebi ola bile.
Toplağan malümatları ileride bir de bir insanlarğa qarşı qullanılacaqLilâ Gemeci
– Din kütme serbestligi – em Rusiye Anayasasında, em halqara uquq normalarında pekitilgen esas serbestliklerden biridir. Bu soravlarnı quvet qurulışları profilaktika cedvellerini tizmek içün keçirildi, dep tüşünem. Kavkazda böyle usullar olğanını endi eşitken edik. Cedvelge kirüv kriteriyleri gizli qala, amma olar quvetçilerniñ daimiy nezareti altında qala. Mence, toplağan malümatları ileride bir de bir insanlarğa qarşı qullanılacaq. Ne yazıq ki, uquq qoruyıcı organlarına ve iş usullarınıñ qanunğa uymasına işanç qalmadı. Şimdi olar bu soravlarnı keçire ve «Neofit» tedbirleri çerçivesinde malümat ala. Politsiya hadimleri bunı özleri haber etip, siyasiy mabüslerden biriniñ ömür arqadaşına reberlikniñ emrinen keldi, dep qayd etti.
Lilâ Gemeciniñ fikirince, Rusiye quvetçilerini ilk evelâ islâm dinini yaqında kütip başlağan musulman qadınları meraqlandıra, tedbirlerniñ adı da bunıñnen bağlı.
Bunı aydınlatmaq kerek, dep tüşünem – bu Qırımda diniy sebeplerden zulum ve islâm dinini kütken insanlarğa basqı yapılğanını isbatlayLilâ Gemeci
– Böyle soravlarnıñ tek üç danesi belli oldı6 amma qırımtatarı olmağan bir qaç yarımada sakini maña muracaat etti – islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Bu insanlar Qırımnıñ farqlı regionlarında yaşay, sorav olsa, politsiya hadimleri ile subet strategiyasını belgilemek içün menden mesleat istediler. Daa belli olmağan vaqialar bar, dep tahmin etemiz. Bunı aydınlatmaq kerek, dep tüşünem – bu Qırımda diniy sebeplerden zulum ve islâm dinini kütken insanlarğa basqı yapılğanını isbatlay. Quvetçiler başqa din insanlarına da kele, belki, amma bunıñnen bağlı malümatımız yoq. İşğal etilgen Qırımnıñ Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ temsilcileri «Neofit» tedbirlerini ve soravlarnı şimdilik izaatlamay.
«SOVA» haber-analitik merkeziniñ moskvalı temsilcisi Mariya Kravçenko qayd ete ki, Rusiye quvetçileri çeşit profilaktika subetlerini ve farqlı manaçıqlarnen aktsiyalarnı muntazam sürette keçire.
«Hizb ut-Tahrir davaları» boyunca mahküm etilgenlerniñ tuvğanlarını sorğularğa çoq çağırğanlarını bilemizMariya Kravçenko
– Diger regionlardan dinnen bağlı böyle soravlar aqqında malümat kelmedi. «Hizb ut-Tahrir davaları» boyunca mahküm etilgenlerniñ tuvğanlarını sorğularğa çoq çağırğanlarını bilemiz. Mahküm etilgenniñ bir ömür arqadaşını – Sankt-Peterburglı Anna Bespalovanı – beş yılğa apiske alğanlar. Quvetçiler bütün memlekette profilaktika subetlerini keçire – farqlı sebeplerden mesüliyetke çekilgen insanlarnen laf eteler. Meselâ, «Neformal» profilaktika reydi bar. Onı bir vaqıt cedvelge alınğan ya da ana-babası memuriy mesüliyetke çekilgen gençlerge qarşı keçireler. Çoq yıllar devamında izin almayıp keçirilgen mitinglerde iştirak etken insanlarnı kütleviy tedbirler ögüne dolaşıp keçe ediler. Hususan İslâmğa diqqat ayırılması region ve yerli akimiyetniñ emirlerine bağlı.
Mariya Kravçenko qayd ete ki, vatandaşnıñ profilaktika subetinden iştirak etmekten vazgeçmege aqqı bar, uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri israr etse, advokatqa muracaat etmege tevsiye ete. Bundan ğayrı, özüne ve soy-soplarına qarşı şaatlıq etmemege imkân bergen Rusiye Anayasasınıñ 51-inci maddesine esaslanmaq mümkün.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıçnıñ fikirince, Ukraina akimiyeti bunıñ kibi adiselerni qayd etip, Qırımda insan aqları bozuluvınıñ delillerine qoşmalı.
Ukraina bularnı qayd etip, böyle bozuvlarnı toplamalıAnton Korınevıç
– Bu vaqtınca işğal etilgen Qırımda diniy taqipler quvetleştirilecegine ya da işğalci devletniñ sahte quvetçileriniñ areketleri içün malümat toplanmasına ketken azırlıq alâmeti ola bile. Körgenimiz kibi, birinciden olarnı yaqında islâmnı qabul etken insanlar meraqlandıra. Er angi söz insannıñ belli bir teşkilâtqa ait olğanınıñ delili olaraq tanıla bile, bu da cinaiy taqip içün sebep ola bile. Ebet, bu vaziyette Rusiyege tesir etmek pek zor, amma Ukraina bularnı qayd etip, halqara alanda şaatlıq etmek ve milliy cinaiy işler çerçivesinde qullanmaq içün böyle bozuvlarnı toplamalı.
Anton Korınevıç, bu sene BM Baş Assambleyasınıñ qış sessiyasına Qırımda insan aqları bozuluvına dair yañı, Ukraina teşebbüsinen quvetleştirilgen qarar azırlanıla.
– Anda qırımlı siyasiy mabüslerniñ adları – Emir-Usein Kuku ve Server Mustafayev bar. Tamır halq ve çeşit din teşkilâtları vekilleriniñ Qırımda basqığa oğratuv meselesi bütün halqara meydançıqlarda, şübhesiz, köterile. Ukrainanıñ özünde siyasiy mabüslerge ve qorantalarına yardım etüv halqara komissiyasınıñ işi başlatıldı. O, er vaqıt toplaşa, em de semereli, ve siyasiy mabüslerniñ bir çoq ailesi maddiy yardım aldı.
Qırımtatar resurs merkeziniñ yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev emin ki, Rusiye tarafından taqip etilgen qırımlılarnıñ vaziyetini ancaq halqara qurulışlar qolaylaştıra bile.
Quvetçiler tek camilerde ibadetlerni degil, evlerni de diñleyEskender Bariyev
– Bir taraftan, işğalciler semetdeşlerimizni sorğularğa davet etip ve apiske alın basqı yapa. Diger taraftan, soy-soplarınıñ dinini sorap, dos-doğru basqı yapmaylar. Quvetçiler tek camilerde ibadetlerni degil, evlerni de diñley – istilâcı memleketniñ mahsus hızmetleri insanlarnıñ şahsiy ayatlarına kirişe. Böyle insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında yalıñız aytmaq yeterli degildir – Avropa insan aqları mahkemesi, BM mahsus maruzacıları, tamır halqlarnıñ aqları ekspert mehanizmleri boyunca şikâyetler yollanılmalı. Mahkeme qararlarını yıllarnen bekleycek olsaq da, halqara teşkilâtlarnıñ er angi cevabı siyasiy mabüslerimizni eñ azından işkencelerden qorumağa yardım ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Buña baqmadan, teşkilât Rusiyede terror teşkilâtı sayılıp yasaqlandı. Ukraina ve çoqusı memleketlerde «Hizb ut-Tahrir» faaliyetine izin berildi.
Bu davalar boyunca qabaatlanğanlarnıñ imayecileri dava malümatında akimiyetni zapt etüv ve terakt planları ya da bunıñ içün qullanıla bilecek silâ ya da diger telükeli şeyler yoq, dep qayd ete.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Rusiye, sivil ealiniñ qoruması aqqında Cenevre Qaidelerini boza ve ilhaq etilgen Qırımda arbiy cinayetler işley. Bunı 9 dekabrde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, Ukraina Baş prokurorı Yuriy Lutsenko ile körüşüv devamında bildirdi.
Cemilev qayd etti ki, Qırımda «işğalciler demografik vaziyetni deñiştirmek içün tedbir alalar».
«Sivil ealiniñ qoruması aqqında Cenevre Qaideleriniñ 49-cı maddesine binaen, cenk vaqıtında böyle areketlerniñ yapılması – arbiy cinayetler olaraq tanıla», – dedi o.
Ukraina Baş prokurorı Yuriy Lutsenko, UBP yanında çalışqan Qırım prokuraturasınıñ idaresine muracaat etip, yarımamada inasn aqlarınıñ qaba şekilde bozulması aqqında malümat toplamağa ve delil temelini toplamağa avale etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiyeniñ işğal etilgen Qırımdan ücüm etüv telükesi daa bar, dep tüşüne Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ reisi Serğiy Deyneko. Bu aqta o, «RBK-Ukraina» neşirine ayttı.
«Nazariy olaraq böyle imkân bar, bu gruppirovka (Qırımdaki Rusiye ordusı – QA) vaqtınca işğal etilgen Qırımdan Ukrainağa ücüm ete bile… Askerler çekile. Amma bundan evel olğan ordu arttırılğan edi. O qadar asker, silâ ve arbiy tehnika bir kereden çıqarılmaz, bilesiñiz de», – dep ayta Sergey Dayneko.
Onıñ bildirgenine köre, Ukraina istihbaratı Rusiye ordusınıñ Qırımdan qısmen çekilgenini qayd ete.
«İstihbaratımız esnas qısmen başlağanını köre. Faqat bütün askerler çıqarılır dep aytmaq, mence, daa ertedir. Biz bu esnasnı diqqatnen közetip, cemaatçılıqqa haber etecekmiz», – dep ayttı Deyneko.
Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina istihbaratı Voronej ve Rusiyeniñ Voronej vilâyetindeki Boguçar şeeri yaqınlarında Rusiye ordusınıñ çekilgenini körmey.
Aprelniñ 23-nde Reuters agentligi Pentagon memurına esaslanıp bildirdi ki, ABD arbiyleri Rusiye ordusınıñ Ukraina sıñırından ve işğal altındaki Qırımdan çekilgenini köre, amma bunıñnen bağlı hulâsa çıqarmağa daa azır degil.
Hatırlatamız, Rusiye Mudafaa nazirligi Rusiye Qara deñiz flotunıñ 20-den çoq gemisi Qırımdaki talimlerde iştirak etken soñ daimiy bulunuv yerlerine qayttı.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Mudafaa nazirligi Qırımda «çeşitler arası talimlerni» keçirdi. Anda Rusiye arbiy müessisesiniñ yolbaşçısı Sergey Şoygu keldi. O, Cenübiy ve Ğarbiy arbiy okruglarında arbiy talimlerni yekünlemek qararını aldı ve ordular daimiy qaluv yerlerine qaytacaq, dep ilân etti. Qayd etilgenine köre, ordular mayısnıñ 1-ne qadar keri çekilmeli. Rusiye Mudafaa nazirligi Rusiye Cenübinde ve işğal altındaki Qırımda keçirilgen talimlerde iştirak etken ordular daimiy bulunuv yerlerine qaytıp başladı, dep bildirdi.
Aprel ayında Ukraina ve ğarbiy ittifaqdaşları 2014 senesinden berli Ukrainanıñ şarqiy sıñırlarında, işğal etilgen Qırımda, Qara ve Azaq deñizlerinde Rusiyeniñ asker sayısı iç olmağanı qadar arta, dep bildire. Moskva, Rusiye ordusınıñ Rusiyede (olar Ukrainağa ait Qırımnı da sayalar) areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli, dep qayd ete.
Qırımnıñ askeriyleştirilüvi
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ Rusiye yarımadada ve Qara deñizde muntazam sürette arbiy talimler keçire, arbiy tehnikanı, hususan uçaqquvar mudafaa sistemasını ketirip qoya.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda ise Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.
Ukraina Baş ştabı, Rusiye arbiyleriniñ Qırımda yapqanlarını qanunsız dep adlandıra.
Ukrainanıñ BM daimiy vekiliniñ muavini Yuriy Vitrenko, Rusiye yarımadada nükleer silâsını yerleştirgeninden qorqqanını bildirdi. Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtip muavini Serğiy Krıvonis, Qırımda nükleer silâsı olması mümkün bir qaç yer bar, dep bildirdi. Onıñ fikirince, onıñ yarımadada yerleştirilüv ihtimali «ğayet büyüktir».
2020 senesi dekabr ayında Kreml temsilcisi Dmitriy Peskov Rusiyeniñ Qırımda «telükesizligi içün er şey yapmağa aqqı bar», dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası 2019 senesi dekabr ayında Rusiyeni işğal etilgen Qırımdan ordusını çıqarmasına ve Ukraina topraqlarınıñ vaqtınca işğalini toqtatmasına çağırğan qararnı qabul etti.


text:
Aqmescitte yerli idare organlarınıñ hadimlerine ayılqnı köterdiler. Mütenasip qarar avgust 20 künü Aqmescit şeer şurasınıñ sessiyasında qabul etildi, haber ete Krım.Media.
Şeer memuriyetiniñ rusiyeli başı Gennadiy Baharev bildirgeni kibi, bu kibi qararnı deputatlar Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı Sergey Aksenov cumhuriyette belediye hızmetçileriniñ aylıqları boyunca vaziyetni talil etkeninden soñ aldılar.
«Pek kötermeyler – 1000-1200 ruble. Bu insanlarğa nasıldır küç berir, ayda 7-8 biñ rublege degil, 10-12 biñ içün çalışsınlar. Memurlarnıñ işi eyice olmasına bir stimuldır», – dey Baharev.
Aqmescit şeer şurasınıñ RFKP deputatı Stepan Kiskin memurlarnıñ aylıqlarınıñ köterilmesine qarşı çıqtı. O dey ki, bu «ealini açuvlatacaq».


text:
Qırım ile memuriy sıñırda yük maşinalarınıñ aydavcıları kiriş noqtalarını terk etip, qıtaiy Ukrainağa qaytalar.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, salı künü, sentâbr 22-de, saat 18-ge, «Kalançak» kiriş noqtasında bir 39 yük maşinası qaldı. «Çaplinka»da – 54 yük maşinası. «Çonğar» noqtasında iç bir maşina yoq.
Ukraina Devlet sıñır hızmetinde deyler ki, sıñırcılar «Pravıy sektor» temsilcileri ile Qırım territoriyasına resmiy kiriş noqtaları etrafından keçken yollarnı qıdırğan ediler. Amma böyle yollar tapılmadı.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri erzaq qamaçavınıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Mart 14-te Tataristanda Qazandaki «Admiral» alış-veriş merkezinde yüz bergen yanğın neticesinde elâk olğanlarnıñ hatırasına matem künü ilân etildi.
Soñki malümatlarğa köre, facia aqibetinde 15 insan elâk oldı, 19 kişi – virane altında qala bile. Onlarnen adam zarar kördi.
Qazannıñ Sovet rayon mahkemesi cuma künü şeerde yanğan alış-veriş merkeziniñ kiracı şirket müdirini eki ayğa apske aldı.
Güseyn Gahramanov mayıs 11-ge qadar nezaret altına alındı. Taqiqat malümatına köre, o, adamlarnı tahliye etmedi, em de yanğın qaplağan binasına malnı alacaq olğan adamlarnıñ kirmesine keder etken içki havfsızlıq hızmeti hadimleriniñ işini teşkil etmedi.
Taqiqat komiteti bildire ki, Gahramanov sorğuda bergen malümatlarına köre, 2013 senesi alış-veriş merkeziniñ teşkerüvi keçirildi, o vaqıt yanğın havfsızlığı qaideleriniñ bozuluvı qayd etilgen edi. Bu bozuvlar tüzetilmedi.


text:
Ukraina sıñırcıları, Qırım memuriy sıñrını keçken adamlarnıñ sayısı ep eksilgenini qayd ete.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti haber etkenine köre, 2019 senesi yanvarde, 2018 seneniñ aynı mevsimine köre, kiriş-çıqış noqtasını 10%-ğa azca adam keçti.
Memuriy sıñırnı keçken naqliyatnıñ sayısı ise, 16%-ğa eksilgen.
2018 senesi oktâbrde ukrain sıñırcıları, ilhaq etilgen Qırım memuriy sıñırından keçken adamlarnıñ sayısı eksilgenini qayd etti.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Salı künü, aprel 5-te, Aqmescitniñ Kiyev rayonı mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir» ile alâqalırında şeklengen Vadim Siruknıñ apis cezasınıñ uzatılması baqılacaq. Bunı adliyecisi Emil Kürbedinov bildire.
«Vadim Siruk (terrorizm ile qabaatlanğan dört Qırım musulmanınıñ işi) ve, mence, bu iş boyunca yaqalanğan üç qırımtatarınıñ da apis cezasınıñ uzatılması baqılacaq», – dep haber etti adliyeci Facebookta.
Qırımda fevral 11-de qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler olıp keçti. 12 insan yaqalandı, sorğulardan soñ çoqusı azat etildi. Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtınıñ» faaliyeti aqqında cinaiy iş boyunca 4 insan yaqalanğanını bildirdi. Fevral 12-de yaqalanğan dört kişi apiske alındı. O künü daa tahminen on tintüv keçirildi. Qırımtatar Milliy Meclisi buña qırımtatarlarğa qarşı repressiyalarnıñ yañı dalğası dep ayta. Ukraina Tış işler nazirligi fevral 12-de narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı basqını arttırmağa çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina prezidentiniñ Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde vaziyetniñ tınçlandırılması boyunca vekâletlisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı İrina Geraşçenko Qırımda noyabr 2 künü olğan vaqialardan soñ siyasetçilerni memleketniñ qoruvı ile faalce oğraşmağa ve Qırım meselesini sustırmamaq çağırdı.
«Menimce, ukrain siyasetçilerine uyanmaq kerek, er keske, akimiyet, muhalifetke, özüne kelmek, bu ücüz oyunnı toqtatmaq ve işnen oğraşmaq – memleketni qorumaq kerek. Ve bizni afu etiñiz, qıymetli qardaşlarımız – tatarlar», – yazdı o Facebookta, Lilâ Bucurovanıñ beyanatını izaatlap.
«Lilânıñ yazğanını oquyım ve yüregim utanuv ve accıdan ağıra, bugün imayeñiz içün o qadar az yapamız. E, bugün Qırımnı insanlarnı horlağan ve canlarını ağırtqan FSB alçaq eriflerinden qurtarıp olamaymız, Lilânıñ torunlarını ve diger ukrain ve tatar balalarını qorçalap olamaymız… Amma Qırım aqqında unutmaq ve susmaq aqqımız yoq», – dey Geraşçenko.
O şunı da qayd etti ki, Ukraina ükümeti «Qırım boyunca ve onıñ qaytarılması boyunca siyasetni işlep çıqarmaq kerek».
Saba noyabr 2 künü Qırımda ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq hadimleri – ATR telekanalınıñ muarriri olğan Lilâ Bucurova, sabıq baş müdiri Elzara İslâmovanıñ ve telekanal saibi Lenur İslâmov ana-babasınıñ, Moskvada yaşağan İslâmovnıñ tatası Lenaranıñ evlerinde tintüvler keçirildi.
Aynı şu künü Rusiye Merkeziy Bankı İslâmovğa ait «Just Bank» şirketiniñ litsenziyasınıñ qaytarılması aqqında malümatnı aşkâr ettti. Qırımtatar iş adamı Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, işbu areketlerni Qırım qamaçavı ile bağlay.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı boyunca eki cinaiy işni açtı


text:
Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingde iştirak etkeni içün mahküm etilgen qırımtatar halqı liderleriniñ birisi Ahtem Çiygoznıñ advokatları yarımadanıñ şimdiki akimiyetinden oña iyülniñ 2-de vefat etken anasınen sağlıqlaşmağa imkân bermesini talap etecek ola. Bunı Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov iyülniñ 2-de Facebook saifesinde yazdı.
«Ahtem Çiygoz is etken acını körem ve is etem, onı añlayım. Rusiye akimiyetine daa bir kere muracaat etip, insaflıq köstermege ve Ahtem Çiygozğa oğul vazifesini becermege, anasını soñki yolğa ozğarmağa imkân bermege çağıram. Çiygoz Aliye Abduraimovanıñ cenazesinde oña ibadet etmege imkân berilmesini rica etem», – dep yazdı Polozov.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov da Çiygozğa vefat etken anasınen vedalaşmağa imkân berilmeli, dep bildirdi.
«Musulman ananelerine köre, Aliye abla bugün kün batqanına qadar defin etilmeli. Ahtem Çiygozğa anasını soñki yolğa ozğarmaq ve cenazesinde olmaq imkânı berilsin dep, advokatlar Reglamentniñ 39-ıncı qaidesine köre Avropa insan aqları mahkemesine muracaat ete bileler», – dep yazdı Çubarov.
Qırımtatar faali Nariman Celâl cenaze iyülniñ 2-de saat 14.00 Bağçasaray rayonınıñ Topçiköy (Dolinnoye) köyünde qılınacaq, dep yazdı.
İyünniñ 15-de Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi eki buçuq yıldan berli SİZOda yatqan Ahtem Çiygoznıñ imayesi bergen hasta anasınen körüşme muracaatını red etken edi.
Bundan evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov Qırımnıñ siyasiy mabüsi Ahtem Çiygoznıñ anası hasta olğanını haber etken edi.
İyünniñ 20-de Ahtem Çiygoznı Aqmescit SİZOsından gizli şekilde çıqarıp, Bağçasarayda hasta anasınen körüşmege imkân berdiler. Ahtem Çiygoz izolâtorğa keri ketirildi, anasınen körüşken soñ mahkeme oturışına devam etip olamadı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ Qırımda yasaq olunuvı qırımtatarlarnıñ daa da ziyade birleşüvine yol berir ve işbu temsiliy organnıñ itibarını daa da köterir. Bu kibi fikirni haber siyaseti naziriniñ Qırım meselelerinden keñeşçisi Emine Ceppar bildirdi.
«İşbu yasaq, aqiqaten, amelge keçirilse, qırımtatarlar aman birleşir, temsiliy organnıñ itibarı köterinir ve dünya miqyasında bir sebep olur, dünya toplulığı Qırımnıñ işğalci akimiyeti tarafından aqlarnıñ bozuluvı aqqında aytmağa sebep olur», – dedi o Qırım.Aqiqat yayınınıñ efirinde.
Onıñ aytqanı kibi, Meclis yasaq etilse, onıñ gizli sürette ya da qıtadan çalışması mümkün olur.
Siyasiy araştırmalar ukrain mustaqil merkeziniñ eksperti Yuliya Tişçenko degeni kibi, Meclis yuridik ceetten qayd etilmegenine köre, onı yasaq etmege qıyın olur.
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev programmada aytqanı kibi, al-azırda yarımadada 243 regional meclisi çalışa. Olar muntazam sürette toplaşa. Qırımtatar Milliy Meclisi, Qırım zenaatdaşları ile skype vastası ile bağlanıp, Kiyevden toplaşuvlarnı keçire.
Oktâbr 23 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Cemaat palatası Rusiye Baş prokuraturasına muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini ekstremizmge teşkermege rica etti. Böyle muracaatnıñ sebeplerinden biri – Qırımnıñ Herson vilâyeti tarafından «ticariy» qamaçavı oldı. Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Meclisniñ «ekstremist teşkilât» olaraq tanılacağını ve faaliyetiniñ yasaq etilecegini nazarda tutqanını bildirgen edi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiri Taras İbragimovnıñ işğal etilgen Qırımğa ve Rusiyege kirişiniñ 34 yılğa yasaqlanmasınıñ sebebi qanunsız iş faaliyeti içün memuriy protokol oldı.
Jurnalistniñ aytqanına köre, 2019 senesi mayısnıñ 18-nde Rusiyeniñ ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri onı kamerağa çıqardı. Mühbir ise Aqmescitte qırımtatar sürgünliginiñ qurbanlarını añma kününde matem mitingini Qırım.Aqiqat içün canlı yayınlağan edi.
Daa soñra, mayısnıñ 30-nda, OMON hadimleri onı Aqmescitte Rusiye kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi ögünde tuttı, andan Qırımdaki Rusiye İç işler nazirliginiñ migratsiya meseleleri idaresine alıp ketip, Rusiye memuriy cinayetler kodeksiniñ 18.10 maddesi esasında eki biñ rublege cezaladı, dep qayd etti İbragimov.
«Köç hızmetiniñ hadimleri qanunsız emek faaliyetim aqqında ariza kelgenini aytıp, «E» Merkeziniñ hadimi çıqarğan operativ videonı kösterdiler. Videoda cep telefonımnı tutıp, Nariman Celâldan matem mitinginen bağlı izaat alğan edi. Federal köç hızmetiniñ hadimleri maña qarşı protokol tizip, eki biñ rublege cezaladılar ve (Rusiye – QA) Tış işler nazirliginde qayd olmağa tevsiye ettiler», – dep tarif etti jurnalist.
İbragimovnıñ aytqanına köre, bir-eki künden soñ o, para cezasını töledi ve daa bir ay devamında Qırımda çalıştı. 2020 senesi yanvarniñ 19-nda daa bir iş ziyareti vaqtında Qırımnıñ memuriy sıñırında Rusiye FSBsiniñ sıñır hızmeti hadimi jurnalistke Rusiyege ve işğali altındaki Qırımğa kirişi 2054 senesi mayısnıñ 30-na qadar yasaqlanğanına dair habername berdi.
«Bu habernamede olğan 2054 senesi mayısnıñ 30-ı kiriş yasağımnıñ sebebi 2019 senesi mayısnıñ 30-nda açılğan memuriy dava ve berilgen para cezası olğanını isbatlay», – dep añlattı jurnalist.
Rusiye FSBsiniñ sıñır hızmeti hadimleri İbragimovnıñ aytqanlarını şimdilik izaatlamay.
2019 senesi fevralniñ 18-nde Qırım.Aqiqatnen işbirligi yapqan fotoressam Alina Smutkonıñ Rusiye işğal etken Qırımğa kirişi 2028 senesine qadar yasaqlandı. Smutko, yasaqnıñ sebebi onıñ zenaat işi oldı, dep bildirdi. Alina Smutkonıñ fotoresimi Radio Free Europe/Radio Liberty Culture & Traditions umumşirket fotoresimler yarışınıñ üç ğalebe işinden biri oldı.
2018 senesi noyabr ayında Rusiye FSBsi Qırım.Aqiqatnen çalışqan ukrainalı jurnalist Alena Savçuknıñ Qırımğa ve qomşu Rusiyege kirişini 2028 senesine qadaryasaqladı. Onıñ aytqanına köre, kirişi Rusiyege kiriş ve çıqış tertibine dair Federal qanunnıñ 27-nci maddesiniñ 1-inci qısmına köre («Devletniñ mudafaası ya da telükesizligi, ya da cemaat nizamı, ya da eali sağlığını qorumaq maqsadınen») yasaq etildi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Anna Axmatova
Anna Andrey qızı Axmatova, (pyc. AHHa AHдpeeBHa AxMaToBa; 1889-1966) - Urıs şiğriätneñ "Kömeş Ğasırı" şağiräse. Urıs lirik ğöref-ğädätlären däwam itterüçelärneñ berse. Lev Gumilöv anası.
Şağiräneñ yazmışı faciğäle bulğan, ul üze sörgenlektä bulmasa da, anıñ öç tuğanı: ire - böyek şağir N. Gumilev atıp üterelgän, soñğı watandaşlı ire - Punin törmädä öç tapqır utırğan, anda da ülgän, ulı - böyek tarixçı Lev Gumilöv 10 yıl artıq törmädä utırğan.
Tol xatınınıñ xäsräte Axmatovanıñ iñ mäşhür äsärendä - "Rekviem" poemasında taswirlanğan.
Axmatovanıñ änise - borınğı tatar - Äxmät xanı näselennän çıqqan. Ätise qızına üz familiä astında äsärläre imzalarğa tıyğan, şuña kürä yäş Anna söygän äbiseneñ - Axmatova familiäsen alğan häm soñraq danlağan.
Tormıştan faktlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 17 yäşendä ata-babalarınıñ familiäsen alğan
- Böyek Watan suğışı waqıtında Çistay şähärendä yäşi
- Ğabdulla Tuqay, Musa Cälil äsärlären Urıs telenä tärcemä itä.
- Әлифбa бyeHчa шәxecләp
- 23 июHb kөHHe TyraHHap
- 1889 eлдa TyraHHap
- Oдeccaдa TyraHHap
- Pycия иMпepияceHдә TyraHHap
- 5 MapT kөHHe BaфaTлap
- 1966 eлдa BaфaTлap
- Mәckәү өлkәceHдә BaфaTлap
- CCPБдa BaфaTлap
- Pyc шarыйpbләpe
- Tapac ШeBчeHko иceMeHдәre KиeB Mилли yHиBepcиTeTыH TәMaMлayчылap
- XaTыH-kыз шarыйpbләp
- XaTыH-kыз TәpҗeMәчeләp


text:
Bazarertesi künü, aprel 20-de, Euromaydannıñ Qırım faali Aleksandr Kostenkonıñ işi boyunca mahkeme keçirilecektir. Onı 2014 senesi fevral ayında Kiyevdeki çatışmalarda «Berkut» mahsus bölüginiñ hadimine zarar ketirilmesinde ve silânı qanunsız alda tutuvda qabaatlaylar. Bunı adliyecisi Dmitriy Sotnikov bildire.
Mahkeme saat 11:00-ge planlaştırıla.
Qırım Euromaydanınıñ faali Aleksandr Kostenko 2015 senesi fevral 8-de Qırımda apiske alınğan edi. Aleksandr Aqmescitniñ SİZOsında buluna. O, onı qıynağanlarını bildirgen edi. Mart 24-te Kostenkonıñ işi Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesine berildi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Herson vilâyetinde faalniñ qanunsız yaqalanması boyunca mahkemeden aldın taqiqatqa başladı.


text:
Kreml kontrolindeki Aqyarnıñ Lenin rayon mahkemesi aprelniñ 12-nde «Hizb ut-Tahrir teşkilâtında iştirak etkeninde» qabaatlanğan Yaşar Şihametovnıñ apis cezasını daa 3 ayğa ve 29 künge uzattı. Bu aqta «Qırım birdemligi» advokat Aleksey Ladinniñ malümatına esaslanıp haber ete.
Böylece, Şihametov iyünniñ 14-ne qadar apiste qalacaq.
Cemaatçılarnıñ malümatına köre, mahkeme FSB üyken tahqiqatçısı Andreyev, Şihametovnıñ apiste qaluv müddetini uzatılmalı, çünki mabüs ilk tahqiqat organlarından saqlana ya da gizli şaatlarğa basqı yapa bile, dep ayttı.
«Tahqiqatçı Ceza-protsessual kodeksiniñ madde mevzusından bütün sebeplerni, hususan «ilk tahqiqat ve mahkeme organlarına başqa şekilde keder etmek» ibaresini de yazıp aldı», – dep izaatladı mahkeme qararını Aleksey Ladin.
İmayeniñ Şihametov Biy Boluş (Orlovskoye) köyünde yaşay, eki çağına yetmegen balanıñ babası ola, iş adamı olaraq qayd etildi ve «içtimaiy olaraq alışqan insan», bergi töley kibi delilleri körmemezlikke uruldı, dep qoştı advokat.
Yaşar Şihametov cinayetçi o degil, tintüv vaqtında oña yasaqlanğan edebiyatnı gizliden qoyğanlar ola dep aytqan soñ onı mahkemeden çıqarğanlar, dep qayd ete aq qorçalayıcılar.
«FSB idaresiniñ tahqiqatçısı Andreyev apiste tutuv müddetini uzatuv muracaatını soñunace oquğan soñ, mabüs oturışuv salonına qaytarıldı ve qabaatı olmağanını aytmağa devam etti», – dep bildirdi «Qırım birdemligi».
Hatırlatamız, martnıñ 17-nde Kreml kontrolindeki Aqyar şeer mahkemesi Yaşar Şihametovnı aprelniñ soñuna qadar apiste qaldırdı.
Fevralniñ 17-nde saba erte yarımadanıñ bir qaç rayonında Rusiye quvetçileri musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı ola) evlerine keldi. «Qırım birdemliginiñ» faali Lutfiye Zudiyevanıñ aytqanına köre, tutulğanlar «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları olğanından şübhelene ve Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesine istinaden qabaatlana.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvler sebebinden cinaiy tahqiqat başlatıldı, dep bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ Qırımda musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı ola) evlerinde keçirgen tintüvleri aqqında malümat Ukraina uquq qoruyıcılarına berile ve «milliy ve halqara seviyedeki işte» qullanılacaq, dep bildire.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye quvetçileriniñ fevralniñ 17-nde işğal etilgen Qırımda keçirgen tintüv ve tutuvlarğa qarşı narazılıq bildirdi. Müessise, halqara institutlarnı bu areketlerge qıymet kesmege çağırıp, soñki tutuv ve tintüvler aqqında malümatnı BM Baş Assambleyasınıñ sessiya baqıluvına çıqarmağa planlaştıra.
Ukraina Reintegratsiya nazirligi halqara toplulıqnı Qırımdaki tutuvlarğa cevap bermesine çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir davası»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, New-Yorkta sentâbr 27 künü BMT Baş assambleyasınıñ sammitinde çıqışta bulunıp, Rusiye istilâsı ve Qırım işğali neticesinde olğan qurbanlar aqqında tarif etti.
«Rusiyeniñ ukrain Qırımınıñ işğali ve Donbasstaki istilâsı neticesinde biñlerce insan öldürildi», – dedi o.
«Arbiy istilâ bitmesi, sulhniñ qaytarılması ve Ukrainanıñ Donbass ve Qırım üzerinde nezaretiniñ qaytarılmasından soñ millionlarce insanğa normal ayatqa qaytmağa yardım etmek kere olacaq», – dedi Poroşenko.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq ilân etti.


text:
6-10 iyün könnärendä Rusiädä häm Tatarstanda Soğud Garäbestanı mädäniäte könnäre ütte. 20 ğasırnıñ 40 nçı yıllarınnan başlap 50-60 yıl däwamında özelep torğan xezmättäşlekne canlandıru öçen Rusiä häm Soğud Ğaräpstanı citäkçeläre üz-ara oçraşıp, räsmi söyläşülär ütkärep kenä qalmıy, ä mädäni häm ruxi yaqtan urtaqlıqlar ezli. Rusiä matbuğatında Mäskäwdäge Soğud Ğaräpstanı mädäniäte könnäre turında ällä ni söylänmäsä dä, Tatarstandağı çaralar zur iğtibar häm qızıqsınu uyattı.
Yakşämbedän düşämbegä qarşı töndä qoyrığına ike qılıç häm cimeş ağaçı töşerelgän maxsus oçqıç Qazan hawa alanınnan tup-turı Sogut Garäbestanı märkäze Er-Riädkä oçtı. Ğäräp delegatsiäse Tatarstanğa Mäskäw aşa kilsä dä, öygä tup turı qaytıp kitte. Älege oçqıçqa 90лaп rässam, artist, jurnalistlar, ğalimnär häm diplomatlar utırdı. Mäkkä häm Mädinä qalaları turında kürgäzmä Qazan kremlendä ike-öç kön torğaç sütelep, şul uq oçqıçqa töyelgän ide. Ğaräp qızlarınıñ kiäwgä çıqqanda kiä torğan kiemnäre dä şul oçqıçqa töyalde. Uzğan comğa kiçendä Korston kunakxanäsendä 6 şar kilo altın häm bällür tağılğan şuşı käläş külmäkläre qazanlılarnı ax ittergän ide.
Şul uq yäkşämbe könneñ irtäsendä Garäbestan wäkilläre Teläçe rayonı Sabantuyına barğan idelär. Ğaräplärneñ kiemnäre häm uyın qoralları, säxnädän çığış yasawları belän cirle xalıqnı şaqqattırdı.. Sovet zamanına qadär Xacğa, uqırğa Garäbestanga baru tatarlar öçen tabiği häm ğadäti bulğanlığı äle dä sizelä.
Moña qadär Rusiä matbuğatında ğaräp ileneñ vaxabizm oyası, radikal dinçelär däwläte buluın täqrarlap tordılar. Ä Qazanda ütkän kürgäzmälär, konsertlar, universitetta uqılğan leksiälär Soğud Garäbestanında dini genä tügel, ä dönyawi keşelärnñ küp buluın, xäzer bu ildä dä mädäniätkä, sänğat'kä qızıqsınu artuın dälilläde. Kiläçäktä jurnalistlar, ğalimnär, rässam häm kürgäzmälär belän almaşu, Tatarstan kitapxanälärdä saqlanğan siräk kitaplarnı yañadan bastıru küz aldında totıla. Bu turıda Tatarstan häm Soğud Ğaräpstanı mädäniät ministrlıqları arasında berketmä dä tözelde. Soğud Ğaräpstanınıñ mädäniät häm mäğlümat ministrı Ayat Ämin Mädäni aldınğı fikerle, dönyawi tormışı yaxşı belüçe bularaq küzgä taşlandı.
Amerikada uqıp qaytqan häm Rusiä diplomatiäsenä, dönyawi möxitkä iğtibar itüçe Ayat Ämin Mädäni – Sağut Gäräbstanınıñ mädäniät häm mäglumat ministrı - şimbä könne üz ilenä qaytıp kitte. Anıñ urınına delegatsiä citäkçese bulıp qalğan ministr urınbasarı Abu Baqr Äxmät Baqadir Teläçe Sabantuyında çığış yasap, şuşı rayonda yäşäwçelärgä Mäkkä qalası möselmannarınıñ sälämnären citkerde.
Ğömer buyı sarı qomlı ğäräp çullären, tawlarına künekkän qunaqlar quyı yäşel ulännärgä, ağaçlarğa, sabantuy tuğayındağı bizäleşkä xäyran kilep qaradılar. Yäkşämbe könne hawa şaqtıy salqın häm cille bulsa da, Gäräpstan qunaqları çıdadı, cırlap- biep, cılındı. Teläçelär dä araqı eçep cılınmadı, ğomumän anda xämer satılmadı. Abu Bäker Äxmät Baqadir teläçelelärneñ iñ çista awıllar arasında bäyge ütkärü täcribäsen üz ilenä kaytkaçdä qullanırğa cıyınuın äytte. Saban tuyın açqaç, Teläçe rayon başlığı İldar Nizamov awıl xezmätkärlärenä räxmät zurlawlar işetterde. Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymievneñ qotlaw süzen citkergän Premyer- ministr urınbasarı, mädäniät ministrı Zilä Välieva, Tatarstan Prezidentı apparatı citäkçse urınbasarı Bulat Zinnurov, çit il eşläre departamentı mödire Timur Akulov, agrobiznes akademiäse rektorı Cäwdät Fäyzraxmanov häm başqalar aldınğı xezmätkärlärne häm stportçılarnı büläkläwdä qatnaştılar. Teläçedä tuıp üskän general-mayor Aleksandr Smirnov V.V.Putin kiñäşçäçeläre idäräsendä departament citäkli, Ul bıyıl da saban tuyına tuğan yağına qaytqan ide. Şulay itep, Teläçeneñ aldınğı, ürnäk rayon buluı, bu yaq keşeläreneñ abruyı xalıqara säyäsätkä dä uñay tä'sir itte..
Älbättä, Soğud Ğaräpstanı häm Rusiä arasındağı diplomatik adımnar zur säyäsät belän bäyle häm ğadi keşe älege säyäsi ğämällärneñ mäğnäsen töşenep betmi. Şulay da işeklär açılu, mädäniät aşa añlaşu üzenä kürä sensatsiä buldı. Dini kitaplar uqu ekstremizm dip sanalğan Rusiädä möselmannarğa qurqıp, şiklänep qarağan ber zamanda Gäräbstan ruxi baylıqları belän tanışu şaqqatırğıç xäl bulıp qurende. Tatarstanlılar monda kilgän ğäräplärneñ dönyawi, zamança buluına, ä qunaqlar tatarlarnıñ ğäräp kul'turasın şul qädär cılı qabul itüenä ğäcäpländelär.
Rimzil Wäli


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, Ukrainadaki ve halqara toplulıqqa ilhaq etilgen Qırımda mahküm etilgen ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhnıñ açlığı etrafındaki vaziyetke daa çoq diqqat ayırmak kerek, dep saya.
Bu fikirni Çiygoz Qırım.Aqiqat içün bergen izaatlarda bildirdi.
Çiygoz: «Şimdi Baluhqa cemiyetteki, devletteki ve halqara muessiselerniñ diqqatını maksimal derecede arttırmaq kerek. Biz Rusiye ukümetine, onıñ taliyiniñ közetilgeni ve em de büyük itina ile közetilgenine dair açıq bir signal bermek kerekmiz», – dedi.
Baluh muddetsiz açlıqnı mart 19-da ilân etti.
İlhaq etilgen Qırımda mahkeme Baluhnı, arbiy yedekler saqlağanında qabaatlı tanıp, 3 yıl ve 5 ayğa koloniya-qasabada azatlıqtan marum etilmesi ve ondan ğayrı 10 000 ruble (qararnen 4600 hrivna) miqdarında cöreme tölemesine dair uküm çıqardı.
Faaliyetçige qarşı ekinci cinaiy iş Aqşeyh (Razdolnoye) qasabasındaki muvaqqat tutuluv izolâtorınıñ rehberi Valeriy Tkaçenkonıñ arizası esasında açıldı. O, Baluh onı kötekledi, dep iddia ete. Aynı zamanda faaliyetçi ve onıñ imayesi, Tkaçenko özü oña ucüm etkenini bildireler.
Mart 19-da Kremlniñ kontroli altında olğan Aqşeyh rayon mahkemesi Volodımır Baluhqa 2018 senesi iyün 19-ğa qadar tevqif etilüv şeklinde sıñırlav tedbirini sayladı.
Mart 28-de Ukraina Tış işleri nazirligi Baluhnıñ deral azat etilmesini talap etti.
Rusiye FSBsi Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabr 8-de yaqaladı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ tavanında 90 patron ile bir qaç trotil şaşkasını taptılar, dep iddia ete ediler.
Baluhnıñ imayesi ve aq-uquq qorçalayıcıları, onıñ Ukraina vatanperveri olğanı sebebinden – eviniñ azbarında Ukraina bayrağı olğanı içün repressiyalar qurbanı olğanını iddia eteler.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Devlet şurasınıñ prezidium erkânını deñiştirip, Kreml tayin etken işğal etilgen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnı onıñ erkânına kirsetti. «Rusiye Federatsiyası Devlet şurasınıñ prezidiumı aqqında» qarar cumaaqşamı künü Kreml saytında aydınlatıldı.
Rusiye Federatsiyası Devlet şurasınıñ prezidiumı acele meselelerniñ al etilmesi içün şekillene, Devlet şurası işiniñ planını muzakere ete, em de onıñ nevbetteki toplaşuvnıñ kün tertibini belgiley; Devlet şurasınıñ iş planını ve qararlarınıñ yerine ketirilmesini talil ete.
Prezidium toplaşuvları eñ azından ayda bir kere keçirile. Prezidiumnıñ azalar erkânı Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti tarafından belgilene ve yarım yılda bir kere deñiştirile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Tünevin, mart 15-te Avropa parlamentiniñ matbuat merkezinde Bağçasarayda qaçırılğan Ervin İbragimovnıñ babası Umer İbragimov, «fevral 26» işi boyunca yaqalanğan Mustafa Degermenciniñ babası Bekir Degermenci, bunen beraber, Qırım adliyecisi Emil Kurbedinovnıñ iştiragi ile matbuat konferentsiyası keçirildi.
Umer İbragimov matbuat konferentsiyası çerçivesinde onıñ oğlu taqip etilgeni ve qaçırılğanı aqqında añlattı. O, oğlunıñ qaçırılğanını köstergen videonı taqdim etti.
Bunen beraber, Umer İbragimov ayttı ki, qaçırılğanından evel onıñ oğlunı qorquza ediler.
«Sizge muracaat etmege isteyim, bu vaziyette neler yardım ete bilgenini soramağa isteyim. Onıñ kibi insanlar Qırımda az degil. Olar pek çoqlar», — dep qayd etti İbragimov.
Bekir Degermenci oğlunıñ cinaiy taqip etilgenini añlattı. Adliyeci Emil Kurbedinov Qırımdaki vaziyetni añlattı. O, yarımadada qırımtatarlarnıñ siyasiy maqsatlarnen taqip etilgenini ve adliyecilerge basım yapılğanını hatırlattı.
Avdetniñ evel bildirgenine köre, 2016 senesi mayıs 24-te Bağçasarayda qırımtatar milliy areketi faali, Bağçasaray şeer şurasınıñ sabıq deputatı, regional meclis azası, Bütün dünya qırımtatar kongressiniñ İcra şurası azası Ervin İbragimov ğayıp oldı. Onıñ maşnası onıñ yaşağan evi yaqınlarında açıq turğan tapıldı. Ğayıp olğan, babasına aytqan edi ki, 36-cı region 350 sanlı Shkoda Octavia A 6 onı nezaret ete.
Ervin İbragimovnıñ tutulğanını onıñ evi yanındaki tükânda yerleştirilgen video nezaret kameraları qayd etti. Videoda körüne ki, Yol-patrul hızmeti hadimleri urbasındaki belli olmağan şahıslar gençni tutıp, onı beyaz renkli Ford Tranzit avtomobiline oturttı.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Bu gece Bağçasarayda devlet şurasınıñ sabıq deputatı, Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ icra komitetiniñ azası Ervin İbragimov ğayıp oldı. Onıñ maşnası yol ortasında qaldırılğan tapıldı.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi.
«Tünevin yarı gecege yaqın dostumız ve arqadaşımız ğayıp oldı. Tahminen saat on birde o babasınen bağlandı, bundan soñ, onıñ babası Baçğasarayda evine bir turaq uzaqlığında qaldırılğan maşnasını taptı. Anahtar içinde edi, maşna açıq turğan, bardaçok (vesiqalar içün qutuçıq – QA) açıq edi, onı ise alâ daa tapıp olamaylar ve onıñ ne yerde bulunğanı belli degil», – dedi Nariman Celâl.
Onıñ sözlerine köre, ana-babası onıñ ne yerde bulunğanını bilmey, o bağda degil.
«Şimdiki vaqıtta onıñ ne yerde bulunğanı ve onen ne olğanı aqqında tek tasavur ete bilemiz», – ayttı Celâl.
Nariman Celâlnıñ qayd etkenine köre, Ervin İbragimov mayıs 25-te Meclis azalarınen Sudaqqa barmağa niyetlene edi, o yerde qırımtatar faalleri mahküm etilecegi planlaştırıla.
Qırım sakini ğayıp olğanı munasebetinen uquq qoruyıcılarnıñ resmiy beyanatları yoq.
Qırım işğal etilgen soñ yarımada territoriyasında adamlar, hususan qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Bunen beraber, Rusiyege boysunğan Qırım taqiqat komitetinde «yarımadada qırımtatarlar kütleviy şekilde ğayıp olmağanını» bildireler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İşğal etilgen Qırımda taqiqat organları bazar künü Bağçasarayda özüni yaqqan insannıñ meselesini teşkere. Bunı işğal etilgen Qırımdaki Rusiye Taqiqat komitetiniñ baş taqiqat idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Yanvar 8-de kündüz Bağçasaraynıñ 50 yaşında sakini ömür arqadaşınen qavğalaşıp, soy-sop ögünde yanında ketirgen şingenlikni üstüne tökip, özüni yaqtı. Kösterilgen yardımğa baqmadan, erkek alğan yanıqlardan sebep can berdi», – dep aytıla haberde.
Sentâbr 4-de Yaltada alğan yanıqlardan sebep 75 yaşında iş adamı Aleksandr Strekalin vefat etti. O, sentâbr 2-de qorantasına ait «Hottabıç» qavehanesiniñ yıqılmasına narazılıq olaraq özüni ateşke bergen edi.


text:
Aqyar Rusiye prokuraturası cemaat naqliyatında yol fiyatını kötergen taşıyıcılarnı teşkerecek. Bu aqta Aqyarnıñ Rusiye valisi Sergey Menâylo Facebook saifesinde bildirdi.
«Sovet zamanları: «Vatandaşlarnıñ nice ricası ile» der ediler. Menimce: prokuraturağa sebebi olmadan yol fiyatını kötergen «cigitler» ile oğraşmağa emir «Adaletlik boyunca» berildi», – dedi Menâylo.
Aqyarda taşıyıcılar öz başına yol fiyatlarını köterdi, böylece, «Sevtranstrest» yol fiyatını dekabr 26 künü 10 rubleden 12 rublege qadar köterdi.


text:
Bazarertesi künü, oktâbrniñ 7-nde, Kyivdeki Rusiye elçihanesi ögünde «Putinniñ mahkemesi» aktsiyası ötkerilecek. Bu künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin 67 yaşını qayd ete.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, aktsiya vaqtında eski siyasiy mabüsler «sanalaştırılğan «Gaaga mahkemesinde» şaatlıq etecek». Böylece faaller Rusiye prezidentini doğğan kününen tebriklemege qarar aldı.
Aktsiyada diger memleketlerniñ vatandaşları da iştirak etecek. Eski siyasiy mabüsler İsmail Ramazanov, İgor Movenko, Aleksandr Kostenko, Roman Ternovskiyniñ çıqışta bulunması beklenile.
Aktsiya Kyiv saatine köre 11:00-da başlanacaq.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım sağlıq naziriniñ müavini Nikolay Derkaç, yarımadada ilâc defitsiti olmağanını, amma aynı vaqıtta olarnıñ ilâchanelerde alması qıyın olğanını ayttı, bunıñ sebebi - "ilâclarnı pek tez satın alınması", dedi o. Bunı nazir müavini "Sputnik v Krımu" radiosına intervyü bergende tarif etti.
“Dekabr ayında həyati və zəruri dərmanların siyahısı 30 dərman ilə əlavə edildi. Tamamilə aptek zəncirlərində - həm Krımfarma, həm də ticarət şəbəkələrində mövcuddur. Ən çox 15% tənzimlənən bir marj var, buna görə həm mövcudluq, həm də qiymətlər tənzimlənir "dedi.
"Dekabr ayında ayatiy ve zaruriy ilâclarnıñ cedveline daa 30 preparat qoşuldı. Olarnıñ episi Qırım aphanelerinde bar. Qoşma fiyatını da nezaret etemiz - 15%-dan çoq olmay", - haber etti o.
Amma Derkaç qoştı ki, kimerde hastalar ilâcnı tapıp olamay, çünki olar ilâchanelerde yoqlar. Memur, olar tez satılğanını ve teminat meselesi bar olğanını ayttı, amma bu meselelerniñ çezmesinde çalışalar.
Daa evel Rusiye nezaretindeki Qırım Sağlıq Nazirligi, spinal adale atrofiyasınen hasta eki balağa siyrek olğan ilâcnı alıp bermege vade etti.
Dekabrde Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov yarımadanıñ üç esas problemini aydınlattı. Olarnıñ arasında qırımlılarnıñ yaramay keliri, ve paalı azıq mallarından ğayrı, tibbiyet seviyesi belgilengen edi.


text:
Mayısnıñ 1-nde Keriç, Aluşta ve Dolinka köyünde (Krasnoperekopsk rayonı) suv berilüvini sıñırlağanlar. Bunı «Voda Krıma» müessisesiniñ matbuat hızmeti haber etti.
«Dolinka köyünde saba saat 9-dan aqşam saat 5-kece. Keriçte saba saat 8 yarımdan aqşam saat 9-qace Kavkazskaya 21, 19, 17, 15, 2/5, 12/5, 18, 19, 22/5, 3, 5 soqağında; Remeslennaya, Raboçaya, Deykalo, Mayak aralıqlarında. Aluştada tamir işler sebebinden mayısnıñ 1-nde aqşam suv saat 11-gece (aqşam saat 7-den) suv olacaq», – dep yazıla bildirmede.
Qırımnıñ Rusiye ükümeti bildirgenine köre, yarımadanıñ suv teminatı ile «eñ yaramay stsenariyge» azırlanalar.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, Rusiye Qırımnıñ suv teminatı vaziyeti fevqulâde olğanını tanıy. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Qırımnıñ suv teminlevi
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Cumaaqşamı künü Aqmescitten Sankt-Peterburg Rusiye şeerine çıqqan uçaq, yöneliş bericilerinde biz bozuqlıq peyda olğanı içün, ava limanına qaytmağa mecbur oldı. Bu aqta ava limanınıñ matbuatına esaslanıp Rusiye matbuatı bildirmekte.
"Uçaq bir qaç daqqa evel qondı, er şey yolunda. Ekipajnıñ aytqanına köre, yöneliş bericilerniñ açmasınen bağlı bir qıyınlıq oldı", - dep yaza ava limanı hadiminiñ sözlerine esaslanıp TASS haber agentligi.
Onıñ aytqanına köre, yolcular ava limanındalar, olarnı Aqmescitten başqa uçaqnen yollamaq meselesi çezile.
Aqmescit ava limanınıñ saytında şimdilik bu aqta malümat yoq.


text:
Ukraina Yuqarı Radası halqara toplulıqnı «Rusiyeniñ işğal etilgen Qırımda insan aqları ve serbestligine qarşı yapqan basqı areketlerini» takbih etmege çağıra. Deputatlar halqara seviyede tanılğan sıñırlarda Ukrainanıñ uquğını ğayrıdan tiklemek içün Moskvağa basqını quvetleştirmege çağıralar.
Bu aqqında mayıs 14-te qabul etilgen parlament qararında aytıla. Oña 247 deputat rey berdi.
Vesiqada Rusiyeden Qırımda insan aqlarınıñ bozulmasını toqtatmağa talap etile, em de halqara toplulıqnı 1944 senesi qırımtatarlarnıñ yarımada sürgünligini takbih etip, olarnı şimdi ayırımdan qorumağa çağırıla.
«Ukraina Yuqarı Radası... bütün dünya liderleri ve cemaat erbaplarını qırımtatarlarnı ayırımdan ve Rusiye tarafından taqip etilmesinden qorumaq içün bütün ğayretni toplamağa çağıra», – dep aytıla muracaatta.
Deputatlar halqara toplulıqnı Qırımda insan aqları boyunca halqara monitoring missiyasınıñ faaliyetini ğayrıdan tiklemek içün yardım etmege, bunıñnen beraber, Meclisniñ sabıq ve şimdiki reisleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov, cemaat erbapları İsmet Yüksel ve Sinaver Kadırovnıñ «tuvğan toprağında yaşamaq, Qırımğa kirmek» aqqını ğayrıdan tiklemege çağırdı.
Bundan ğayrı, Yuqarı Rada Rusiyeden Cemilevniñ oğlu Hayserni qaytarmağa, qanunsız alda azatlıqtan marum etilgen Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, cemaat faalleri Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eksender Nebiyev, Talât Yunusovnı azat etmege talap ete.
Parlament Yuqarı Rada reisi Vladimir Groysmanğa bu muracaatnı Birleşken Milletler Teşkilâtı, Avropa Parlamenti, PACE, OSCE Parlament assambleyası, em de dünya liderlerine yollamağa avale etti.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Ürmetli cemaat!
Künümizde, nesilniñ, ümmetniñ ve milletimizniñ inkişafına zarar ketirip, yoq olmasına alıp barğan, şeytannıñ insanlarğa süslep yaymağa çalışqan bala aldırmaq günahı yayıldı.
Bu haram areket insanlar arasında sanki normal bir şey kibi qarşılanıp başlandı. Meger ki, asırlar içinde Peyğamberimizniñ (a.s.) varisleri olğan İslâm alimlerimiz bu meseleni tekrar-tekrar elge alıp, şu işniñ yañlış ve yasaq olğanını bildirgenler ve şu delillerni ortağa qoyğanlar:
A) Qıyametke qadar doğacaq bütün adamlar Allah qatında qaydlıdır. Eger Allah bir kimseniñ doğmasını istese, mutlaqa meniniñ (spermanıñ) kerekli yerge barıp, faydalı olmasını teminler. Eger doğmasını istemese, menini faydasız eter ve bala peyda olmaz. Ebu Said El-Hudriy tarafından böyle haber etildi: “Peyğamberge (a.s.) azilniñ (cınsiy munasebet sırasında bala olmaması içün menini tışarığa tökmekniñ) ükümi soraldı, o, böyle ayttı: “Er meniden bala olmaz. Allah bir şey yaratmaq istegen vaqtında Onı azil kibi şeyler toqtatmaz” (Buhariy, Ahmed bin Hanbel). Bu hadisten meni faydalı olıp, bala peyda olğanından bu işte Allahnıñ razılığı olğanı añlaşıla. Onıñ rizasına qarşı kelmek ise, günahtır.
B) Peyğamberimiz (a.s.) ümmetine evlenip çoqlaşmasını emir etken. Bala olacaq yımırtanı yoq etmek de bu emirge qarşı kelmek, ümmetniñ çoqlaşmasına mani olmaqtır.
V) Din zaruretlerinden biri – nesilni qorçalamaqtır. Bu er bir musulman içün farzdır, nesilge zarar ketirmek ise, haramdır.
G) Kene de din zaruretlerinden, farzlarından biri – cannı qorçalamaqtır. Doğmağan balanı öldürmek yaşaycaq bir cannı yoq etmektir. Yüce Rabbimiz böyle buyura: “Aqsız yerde Allah (öldürilmesi, zarar berilmesi) haram etken kimseni öldürmeñiz” (“Enam” suresi, 151).
D) Peyğamber Efendimiz (a.s.) ihramda olğan kimse içün kiyik ayvanlarnıñ yımırtalarını sındırmaqnı yasaq etken ve bu işni yapqan kimselerge ceza belgilegen. Yımırta sındırmaqtaki yasaq yımırtanıñ o ayvannıñ parçası olmasındandır ve içinden çipçe çıqa bilecegindendir. Bir ayvan yımırtanıñ sındırılması yasaq ise, bu iş içün ceza bar ise, insan balasınıñ yoq etilmesi nasıl elâl olsun, ceza ketirmesin?!
YE) Balanı baqmaq ve yetiştirmek içün rızıq tapalmamaq qorqusınen onı yoq etmek Yüce Allah tarafından Quran-ı Kerimde yasaqlana: «Fuqarelik qorqusınen balalarıñıznı öldürmeñiz, siziñ ve olarnıñ rızqını Biz beremiz” (“Enam” suresi, 151).
J) Daa doğmağan balanı tüşürmek anasıñ sağlığına zarar ketire. Yüce dinimiz ise, öz-özümizni zararğa atmamıznı yasaqlay: “Özüñizni öz elleriñiznen tehlükege atmañız” (“Baqara” suresi, 195). Bala aldırmaq günahınıñ dinimizge köre em dünyada, em ahirette cezası bar. Ahiretteki cezasını Allah özü berecektir. Dünyadaki ceza ise, hanefiy mezhebine köre, 50 dinardır, yani tahminen 200 gr altındır. Bu cezanı balanı aldırtqan ya da balanıñ tüşmesine sebep olğan kimse bala mirasından aqqı olğan kimsege mıtlaqa ödemesi kerek. Rabbim bizlerni bu çirkin işten qorçalap, ümmetimizniñ ve milletimizniñ qıyamette çoq olmasını nasip etsiñ!


text:
Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri Aleksandr Ostapenko bildirgenine köre, koronavirus yuqunçından tedaviylengen yüzden çoq hasta «ağır ve pek ağır alda» buluna.
«2775 kişi hastahanelerde buluna – yañı koronavirus yuqunçı ve hastahaneden tış pnevmoniya, 3462 kişi ambulator tedaviylevde qala. 139 hasta ağır ve pek ağır alda buluna. Bizde bu raqam er afta deñişe. Ne yazıq ki, evden ağır ve pek ağır alda alğan hastalarımız çoq», – dedi Ostapenko yanvarniñ 20-nde COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
Keçken künü Qırımda 251 koronavirus hastası qayd etildi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda, cemiyet içinde aks-sada doğurğan siyasiy mahkeme davalarında iştirak etken Moskva advokatı Nikolay Polozov Qırım.Aqiqat radiosındaki «Azatlıq aqqı» yayınınıñ «Adliyeciniñ tevsiyeleri» rubrikasında eviñiz tintilgende özüñizni nasıl tutmaq keregiñizni, nege aqqıñız olğanını ve nege diqqat etmek kerekligini añlata.
Adliyeci: «Tintüv – apansızdan yapılğan tahqiqat areketidir. Bu sebepten, eñ evelâ, esiñizni başıñızğa toplap, telâşqa kelmemek kerek. Tahqiqatçılar sıq-sıq iylekârlıq yapa: olar poçtacı ya da kommunal hizmetleriniñ hadimleri sıfatında operativ hadimlerni yollay, ve olar qapını açmaqnı rica ete», – dey.
İnsan qapını birden açmasa, onda advokatqa telefon etmek içün qısqa bir vaqıt olacaq
Ve, Rusiye Federatsiyasında cariy olğan qanunlarğa binaen, qapını öz isteginen açmaq ya da açmamaq – siziñ şahsiy qararıñızdır, dep qayd ete. İnsan qapını birden açmasa, onda advokatqa telefon etmek ya da aqrabaları ve yaqınlarından, oña telefon açmalarını rica etmek içün qısqa bir vaqıt olacaq. Nikolay Polozov, ondan ğayrı mutlaqa içtimaiy ağlarda bunı qayd etmek ve KHV vekillerine muracaat etmekni tevsiye ete.
Amma Rusiye advokatı mezkür şeylerni mümkün olğanı qadar tez yapmaqnı tevsiye ete, çünki insan uzun vaqıt içinde qapını açmasa, tahqiqatçıda onı zornen açıp, evge kirmege aqqı bar.
Tahqiqatçı diger hadimlernen beraber meskeniñizge kirgen soñ, sizge tintüv ile kelgen şahıslarnıñ vekâletlerini teşkermek kerek.
Thqiqatçınıñ şeadetnamesini teşkermek kereksiñiz, anda onıñ vazifesi, yani «tahqiqatçı» yazılmaq kerekNikolay Polozov
Aq-uquq qorçalayıcısı: «Evelâ, tahqiqatçınıñ şeadetnamesini teşkermek kereksiñiz, anda onıñ vazifesi, yani «tahqiqatçı» yazılmaq kerek. Ondan soñ, onda, «sılaq» denilgen mastikalı muuri olğan meskenniñ tintilmesine dair mahkeme qararınıñ asıl nushası olmaq kerek. İstisna olğan allarda o, meskende tintüvni mahkeme qararını almadan, öz qararı esasında keçirmek mümkün. Lâkin mahkeme qararını o, daa soñra – bir kün içinde almaq mecbur», – dep, birinci nevbette nege diqqat etmek kerekligini añlata.
Tahqiqatçı, advokatnıñ kelgenini beklemeyip, tintüvni onıñ kelgeninden evel başlamaq mümkün. Bu taqdirde advokat pek diqqatlı olmaqnı tevsiye ete:
«Bu sebepten siz, evelâ, tintüvniñ bütün odalarda birden degil de, muayen bir odada keçirilmesine, ve tahqiqatçı ile kelgen şahıslarnıñ eviñiz içinde dağılıp ketmemesine diqqat etmek kereksiñiz. Ekincide, tahqiqat areketlerini qayd etmek mümkün – qanun, video ve fotoresimler çıqarmaqnı yasaq etmey. Üçüncide, tahqiqatçı eñ azından eki şaatnı ketirmek kerek, olarnıñ qollarında pasportlar olmalı ve olarnıñ bilgileri protokolğa yazılmalı».
Advokat Polozov, evni vastasız şekilde tintken operativ hadimlerniñ areketlerini diqqatnen közetmekni tevsiye ete:
«Eviñizge bir de-bir yasaq şeyni ketirip qoymasınlar dep, olar episi köre bilecek yeriñizde, ya da aqrabalarıñız köre bilecek yerde bulunmaq kerekler».
Evi tintilgen insan tahqiqatçığa elektron cihazlarınıñ parollerini bermek borclu degil
Tahqiqatçı, tintüvniñ ketişatını tintüv protokolına yazıp, onıñ keçken yeri ile donatılmasını tafsilâtlı surette tasvir etmek ve tapılğan şeylerni qayd etmek kerek. Adliyeci, evi tintilgen insan tahqiqatçığa elektron cihazlarınıñ parollerini bermek borclu degil, ve qanun olarnı, tahqiqatçı tarafından musadere etilmeden özünde qaldırmağa imkân bere. Lâkin bu taqdirde tahqiqatçığa olarnıñ içindeki malümatnı kopiyalamaq kerek olacaq:
«Er alda tahqiqatçınıñ, sizden elektron cihazlar, kompyuterler, telefonlar ve beñzer şeylerni almaq ya da, içlerindeki malümatnı kopiyalap, qaldırmaq meselesini öz başına çezmege aqqı bar».
Adliyeci, tintüv protokolında yazılğanlarnı mutlaqa diqqatnen oqumaq ve içinde bozuluvlar ya da yañlış kösterilgen faktlar olsa, bütün bu şeylerni protokolğa yazıp, yalıñız bundan soñ onı imzalamaq kerek, dey.


text:
Kiyev – Bu sene Qırımda yüz bergen vaqialar Ukraina qıtasında qırımtatar halqınıñ meselelerine diqqat çekti. Evelden, qıta sakinleriniñ qırımtatarlar aqqında bilgileri tam olmasa, şimdiki vaqıtta bayağı tekmilledi. Bu kibi fikirni milletlerara munasebetler saasınıñ mütehassısları, siyasetçiler ve cemaatçılıq vekileri bildirdiler. Amma, olarnıñ sözlerine köre, bugünge qadar qırımtatar halqnı tamır halq olğanını tasdiqlağan qanunlar işlep çıqarılmadı.
«Bir çoq közetüvler ve malümatlarğa binaen, Ukraina niayet qırımtatarlar kim olğanını añladı, qırımtatarlarnıñ tek Qırımda degil, umumen memlekette alğan müim yerini belgiledi. Yazıq ki, bunıñ episi Qırım işğali aqibetinde yapıldı», – dep ayttı Qırım.Aqiqatqa Pilip Orlik adına demokratiya İnstitutınıñ eksperti Natalya Belitser.
Onıñ sözlerine köre, soñki vaqıtları Ukrainanıñ qıtasında qırımtatar medeniyetini inkişaf etken medeniy ve içtimiy leyhalar peyda etile. Olarnı qırımtatar degil de, diger millet vekilleri teşkil eteler.
«Bir sıra sergi, festivallerni mahsus qırımtatarlar içün azırlaylar. Vesiqalı filmler çıqarıla. Bunıñ episi, qırımtatarlarğa nisbeten bildirilgen meraq, qasevet, birdemlik, yazıqsınuv kibi duyğularnı akis ete», – dey ekspert.
Krım-SOS teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşevanıñ aytqanına köre, işğalden soñ, Qırımdan köçmege qarar alğan qırımatatarlar büyük destek is ettiler.
«Evelden, qırımtatarlarnı qıtada çoq tanımay ediler. Sadece, olar Qırımda yaşap, topraqnı zapt etkenleri belli edi. Medeniyeti aqqında bilgi yoq edi, amma Ukrainanıñ merkeziy kanallarında qırımtatarlar kütleviy şekilde devletniñ bütünligine qol tutqanları kösterilgen soñ, vaziyet deñişti”, – dep qayd etti Taşeva.
Telüke degil, tayanç oldılar
Siyasiy tedqiqatlar mustaqil Ukrain merkezi şurasınıñ reisi Yuliya Tişçenkonıñ fikirince, qırımtatarlarnı ziyadece begenip başlağan soñ, diger vatandaşlar qırımtatar milletiniñ medeniyetinen meraqlanıp başladılar. Bunı Tişçenko Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Qırım işğalinen bağlı vaziyet ukrainli ve diger millet vekillerini yarımadada yüz bergen vaqialarğa başqa nazarnen bqmağa mecbur etti. Qırımtatarlar özleriniñ sabitligini, metanetini kösterdiler, bundan sebep, digerler bu halqnı daa ziyade añlap, ayranlıqnı bildirmekteler», – dey ekspert.
Tişçenko aytqanına köre, Ukraina sakinleri tek qırımtatar medeniyetine degil, milliy areketni temsil etken liderlerge de destek ve işançnı bildireler.
«Çubarov olsun, Cemilev bir vaqıtları işançlı siyasetçiler cedveliniñ birinci yerlerinde buluna ediler. Meclis soñki vaqıtları tutqan yolu meraqnı arttırdı ve ukrainlilerniñ işançını qazandı», – dey mütehassıs.
Natalya Belitserniñ fikirince, qırımtatarlar da ukrainlilerge daa çoq emiyet berip başladılar. Ekspert aytqanı kibi, evelden, qırımtatarlar tek Qırımnıñ içinde yüz bergen vaqialarğa diqqat ayıra ediler, devlet seviyesinde meseleler ekinci derecede buluna edi.
«Şimdi ise, olar Ukraina qıtasınıñ destegi ne qadar müim olğanını duydılar. Bu tek Qırımdan köçkenler degil, umumen halq arasında yayrağan bir fikir», – dep tüşüne Belitser.
Qırımtatarlar milliy lideri Mustafa Cemilev de, yarımadada yüz bergen vaqialardan soñ, onıñ halqına nisbeten munasebet deñişti, dey.
«Ekseriy qırımtatarlar ve temsiliy organ – Meclisniñ işğal mevzusında öz mevamında qattı turması, bir çoq adamnıñ közüni açtı. Evelden, Qırımda Ukrainanıñ bütünligine zarar ketire bilecek qırımtatarlar sayıla edi. Bu bir strategiya edi, em de Yanukoviç zamanında yahşı çalıştırıldı», – dep qayd etti Cemilev.
Aytqanı kibi, amelde ise, er şey aksine çıqtı: qırımtatarlar Ukraina bütünligine faal qol tuttılar ve Qırımnıñ işğal etici akimiyetine qarşılıq köstergen yekâne küç oldılar.
Amma, ekspertlerniñ fikirince, qıtada Rusiyeniñ arbiy zapt etüvi devamında, qırımtatarlar keregi kibi qarşılıq köstermegenleri aqqında fikirler ale daa tarqala.
«Bazı ukrain radikallarnıñ öpkelerine qulaq asmayıq. Aqılı yerinde olğan er adam, menimce, üç yüz biñlik silâsız halqnıñ, birden yoq olıp ketmege aqqı yoq olğanını añlaydır, devletniñ bütünligini qorumaq ve vatandaşlarnı qorçalamaq içün memleketniñ silâlı küçleri ve qoruyıcı organları bar», – dey tarihçı ve etnosiyasetşınas Gülnara Bekirova.
Akimiyet ale daa lâqayd davranamı?
Ekspertler, Ukrainanıñ qıtasında qırımtatarlarğa meraq tek facialı vaqialardan soñ peyda olğanına yazıqsınalar.
«Qırımtatar ziyalıları, tarih ve edebiyat dersliklerinde qırımtatar tarihı tam ve doğru yazılmağanına diqqat çekmege tırışqanlarını hatırlayım. Qırımtatar medeniyet erbaplarınıñ devlet ayatında daa ziyade temsil etilmek kerek, dep aytqanlarını da hatırlayım», – dep ayttı Bekirova.
Ekspertlerniñ fikirince, şimdilik ukrainlilerniñ qırımtatarlarğa kösterilgen merağı tek grajdanlar seviyesinde kösterile, devlet ise, Qırımnıñ tamır halqına suvuq davrana.
«Akimiyetniñ merağı arttı, amma konkret areketler yapılmay. Yuqarı Rada mart 20 künü qabul etilgen qarardan ğayrı başqa qanunnı qabul etmedi. Qırımtatarlar Ukrainanıñ tamır halqı olğanını tasdiqlağan qanunlar işlep çıqarılmadı», – dey ekspert Natalya Belitser.
Onıñ sözlerine köre, Nazirler Kabineti ve prezident Memuriyeti seviyesinde bu yöñelişte ilki adımlar yapıldı. Qırımtatarlar işleri boyunca vekil vazifesi teşkil etildi, bu vazifege Mustafa Cemilev tayinlendi. Amma, bu qurum daa tamamlanmadı ve devlette yüz bergen diger ciddiy vaqialar, qırımtatar halqınıñ meselelerini ep çetke sürdi.
«Ukraina parlamentine keçmek içün esas siyasiy küçlerniñ cedvelinde tek bir nefer qırımtatarı içün yer ayırılğanını nasıl añlamaq mümkün?» – dep çorlana tarihçı.
Bekirovanıñ aytqanına köre, ileri ketken ukrain siyasiy küçleriniñ bu kibi davranışı sebebinden bir çoq adamnıñ közü qayttı.


text:
Bursa En Yakın 10 Alçı Sıva Ustası
Bursa, bursa, Bursa Alçı Ustası, Bursa Boyacı Ustası, Bursa Çatı Ustası, Bursa Elektrik Ustası, Bursa Fayans Seramik Döşeme Ustası, Bursa Gürsu Boya Badana Ustası, Bursa Gürsu Tadilat Tamirat, Bursa Kartonpiyer Ustası, Bursa Mantolama Ustası, Bursa Nilüfer, Bursa Osmangazi, Bursa Tadilat Dekorasyon, Bursa Tadilat Tamirat, Bursa Yenişehir boya badana fiyatları, Bursa Yenişehir Komple Tadilat Dekorasyon, Bursa Yıldırım, Bursa Yıldırım Tadilat Dekorasyon, Kestel Boya Badana Ustası, Kestel Tadilat Tamirat Profili Görüntüle 05321390016
Bursa, Bursa Alçı Ustası, Bursa Boyacı Ustası, Bursa Fayans Seramik Döşeme Ustası, Bursa Gürsu Boya Badana Ustası, Bursa Gürsu Tadilat Tamirat, Bursa İnegöl Boyacı, Bursa İnegöl Tadilat Dekorasyon, Bursa Kartonpiyer Ustası, Bursa Mantolama Ustası, Bursa Orhangazi Boya Badana Ustaları, Bursa Orhangazi Tadilat Dekorasyon, Bursa Tadilat Tamirat, Kestel Boya Badana Ustası, Kestel Tadilat Tamirat Profili Görüntüle 05366604607
Bursa, bursa, Bursa Alçı Ustası, Bursa Boyacı Ustası, Bursa Çatı Ustası, Bursa Duvar Kağıdı Döşeme İşleri Yapanlar, Bursa Elektrik Ustası, Bursa Fayans Seramik Döşeme Ustası, Bursa Gemlik Boyacı Ustası, Bursa Gemlik Tadilat Tamirat, Bursa Gürsu Boya Badana Ustası, Bursa Gürsu Tadilat Tamirat, Bursa Kartonpiyer Ustası, Bursa Mantolama Ustası, Bursa Nilüfer, Bursa Orhangazi Boya Badana Ustaları, Bursa Orhangazi Tadilat Dekorasyon, Bursa Osmangazi, Bursa Tadilat Dekorasyon, Bursa Tadilat Tamirat, Bursa Yıldırım, Bursa Yıldırım Tadilat Dekorasyon Profili Görüntüle 05389582540


text:
Rusiye Devlet dumasında internette akimiyet vekilleriniñ aqaretlevini küçük yaramazlıq olaraq tanığan qanun leyhası qayd etildi. Bu aqta Radio Svobodanıñ rus hızmeti bildire.
Rusiye Federatsiya Şurasınıñ anayasa qanunları komitetiniñ reisi Andrey Klişas, onıñ birinci muavini Lüdmila Bokova ve Devlet dumasınıñ vatandaş cemiyetiniñ inkişafı komitetiniñ reis muavini Dmitriy Vâtkin «Küçük yaramazlıq» memuriy maddesine internette «cemiyet, devlet, resmiy devlet timsalleri, Anayasa ve devlet akimiyeti organlarına sayğısızlıq köstergen» malümatlarnıñ tarqatılmasınen bağlı mesuliyetni ilâve etmege teklif eteler.
Rusiyeniñ memuriy cinayetler kodeksine köre, küçük yaramazlıq içün ceza 1 biñden 5 biñ rublege para cezası ya da 15 kün apis cezası olaraq belgilenmekte.
Bunıñnen beraber «Malümat, informatsion tehnologiyalar ve malümat qoruvı» qanunına tüzemetler kirsetildi, baş prokuror ve onıñ muavinlerine Roskomnadzorğa muracaat etip, akimiyetni aqaretlegen malümatnıñ mahkemeden tış blok etilmesini talap etmek aqqı bar.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rusiye Devlet duması cemiyet içün müim olğan yañlış malümatnıñ kütleviy haber vastalarında ve internette derc etilmesini yasaqlağan qanun leyhalarını baqacaq.


text:
Qaraqalpaqstan Respublikası Mektepke shekemgi bilimlendiriw ministrliginiń baslaması hám «Hoja_uz» telegram kanalınıń qospa joybarı menen birgelikte Nókis qalası mektepke shekemgi bilimlendiriw bólimine qaraslı 53-sanlı mektepke shekemgi bilimlendiriw shólkeminde «Zakawatlı balajan» intellectual oyını Qaraqlpaqstanda birinshi márte shólkemlestirilgen edi.
Bul tájriybe sınaw maqsetinde baslanǵan intellectual oyın óz isenimin aqladı.
Bunıń ayqın mısalı sıpatında Nókis rayonı mektepke shekemgi bilimlendiriw bólimine qaraslı 4-sanlı mektepke shekemgi bilimlendiriw shólkeminde «Zakawatlı balajan» intellectual oyını bolıp ótti.
Nókis rayonı mektepke shekemgi bilimlendiriw bólimi metodisti A.Qallibekova hám rayondaǵı barlıq shólkemlerdiń metodistleri hám tárbiyashıları qatnastı.
Intellectual oyında tárbiyalanıwshılar «Qarlıǵash», «Shadlıq» hám «Tulpar» toparlarǵa bólinip tárbiya apalarınıń bergen bilim hám kónlikpelerin sınnan ótkerdi.
Oyın juwmaǵında 1-orın «Shadlıq», 2-orın «Qarlıǵash» hám 3-orın «Tulpar» toparları iyeledi.
Oyında shaqqanlıq, ziyreklik penen qatnasqan balalarǵa shólkemlestiriwshiler tárepınen múnásip sıylıqlandı.
«Zakawatlı balajan» intellectual oyını Respublikamız boylap keń en jayıp hám balalar baqshalarında shólkemlestirilip atırǵanlıǵı quwanıshlı jaǵday.
QR Mektepke shekemgi bilimlendiriw ministrligi, málimleme xizmeti


text:
Rusiye tarafından desteklengen aydutlar noyabrniñ 24-nde Donetsk vilâyetinde ateşkes rejimini bozdı, dep bildire Ukraina birleşken quvetler tedbirleriniñ ştabı. Ukraina arbiyleri arasında yaralanğanlar yoq.
Azatlıq Radiosınıñ bildirgenine köre, aydutlar Vodâne civarlarında 82 millimetr kalibrli mayın atıcılarnı, Taramçuk civarında büyük kalibrli qurşunatqıçlarnı, Çervonoğorivka yanında tanklarğa qarşı granata atıcı ve qurşunatqıçlarnı qullandı.
Lugansk vilâyetinde ateş qayd etilmedi.
«DNR» ve «LNR» gruppirovkaları noyabrniñ 24-nde olğan cenk areketleri aqqında haber etmey.
Birleşken Milletlerniñ 2019 senesi oktâbrniñ 31-ndeki malümatına köre, Ukraina şarqındaki Rusiye gibrid istilâsı neticesinde 13 000-den 13 200 insanğa qadar elâk oldı, olardan eñ azından 3 354 vatandaş, tahminen 4 100 ukrain arbiyi ve 5 650 Rusiye gibrid silâlı birleşmeleriniñ azası ola.


text:
RFE/RL prezidenti Jamie Fly Qırım.Aqiqat müellifi, qırımlı jurnalist Mıkola Semenadan Rusiye mahkümiyetiniñ alıp taşlanmasını tebrikley.
«Mıkola serbest bir insan olğanına dair haberlerge pek quvanamız – qorantasınıñ yanında olıp, kerekli tibbiy yardım ala ve, elbette, yaza bile», – dep qayd etti RFE/RL prezidenti.
Jamie Fly, işğal etilgen Qırımda Mıkola Semenanıñ taqip etilüvi siyasiy sebeplernen bağlı, dep qoştı.
«Jurnalistika cinayet degildir. Mıkolanıñ ilhaqnı tenqit etken maqalesi içün tevqif etilüviniñ siyasiy sebepleri bar edi ve onıñ esas aqları sert bir şekilde bozuldı. Onıñ jurnalist sesi kene eşitilecek, dep quvanamız», – dedi Jamie Fly.
Daa evel Mıkola Semena Rusiye kontrolindeki Aqmescit Jeleznodorojnıy rayon mahkemesinden sınav müddetiniñ vaqtından evel toqtatıluvı ve mahkümiyetiniñ lâğu etilüvi aqqında qararnı teslim aldı.
Yanvarniñ 14-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy mahkemesi advokat Aleksandr Popkov ve qırımlı jurnalist Mıkola Semenanıñ sınav müddetini vaqtından evel toqtatmaq ve mahkümiyetini almaq muraacaatını baqıp qanaatlendirdi.
Mıkola Semena – qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi, Ukrainada nam qazanğan jurnalist. 2016 senesi aprel ayında Mıkola Semenanıñ evine FSB hadimleri kelip tintüv keçirdi. Daa soñra jurnalistniñ yarımadanıñ vatandaş qamaçavına dair maqalesi sebebinden cinaiy dava açıldı, dep bildirgenler. Qırım.Aqiqat saytınıñ «Fikir» rubrikasında derc etilgen maqaleni Rusiye tahqiqatçıları Rusiye topraq bütünligini bozmaq çağıruvı (Rusiye topraq bütünligini bozmaq açıq çağıruvları (Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1 maddesi) olaraq tanıdı.
2017 senesi sentâbrniñ 22-nde Aqmescitteki Rusiye mahkemesi Semenanı üç yıl sınav müddeti ve üç yıl açıq faaliyetnen oğraşmaq yasağı ile eki buçuq yılğa şartlı olaraq apiske almağa qarar berdi. Şu yılnıñ dekabr ayında Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Semenanıñ ükmüni qısmen yımşatıp, açıq faaliyet yasağını eki yılğa qısqarttı.
Mıkola Semenanıñ bildirgenine köre, öz maqalelerinde o, «fikirni serbest bildirüv» aqqını qullanğan edi.
Ukraina Tış işler nazirligi, ABD Devlet departamenti, Avropa Birligi ve bir sıra halqara teşkilât Semenağa çıqarılğan ükümni takbih ettiler.
Radio Free Europe/Radio Liberty sabıq prezidenti Tom Kent jurnalist Mıkola Semenağa qarşı qabaat delilsiz ola, dep aytqan edi. O, Kreml kontrolindeki Qırım mahkemesiniñ qararı lâğu etilmeli, dep qayd etken edi.
Mıkola Semenanıñ imaye tarafı Aqmescitteki Rusiye mahkemesiniñ qararını Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet etti. Lâkin Avropa mahkemesi Mıkola Semenanıñ şikâyetini prioritetli baqmağa razı olmadı.


text:
Rayon hákimliginiń veb-saytına ótiw
Nókis rayonı hákimligi
Qaraqalpaqstan Respublikası Nókis rayonınıń hákimi A.Seytaxov tárepinen 2019-jıl dawamında Nókis rayonında fizikalıq hám yuridikalıq shaxslar menen ushırasıwlar ótkeriw maqsetinde shólkemlestirilgen kóshpeli hám ǵalabalıq qabıllawlar ótkeriw kestesi
Nókis rayonı hákimiyatında jumıs alıp barıwshı bólimler:
Rayon hákimi
Rayon hákiminiń ekonomika hám isbilermenlik máseleleri boyınsha birinshi orınbasarı
Rayon hákiminiń sanaattı rawajlandırıw, kapital qurılıs, kommunikaciyalar hám kommunal xojalıǵı máseleleri boyınsha orınbasarı;
Rayon hákiminiń jaslar siyasatı, sociallıq rawajlandırıw hám ruwxıy-aǵartıwshılıq isleri boyınsha orınbasarı;
Rayon hákiminiń orınbasarı, hayal-qizlar komitetiniń baslıǵı;
Hákim járdemshisi;
Is júrgiziwshi;
Huqıqıy másláhátshi;
(devonxona) 1-dárejeli qanige;
SHólkemlestiriw-qadaǵalaw toparınınıń baslıǵı;
SHólkemlestiriw-qadaǵalaw toparınıń jetekshi qanigesi;
SHólkemlestiriw-qadaǵalaw toparınıń 1-dárejeli qanigesi;
Kapital qurılıs, kommunikaciyalar, kommunal xojalıǵı hám abadanlastırıw máseleleri boyınsha bas qánigesi– 1;
Rayon hakimliginiń ekonomika hám sociallıq rawajlandırıw máseleleri boyınsha bas qánigeleri– 2;
Hayal-qızlar komitetiniń bas qánigesi;
Hákimliktiń jámiyetlik hám diniy shólkemler menen baylanıslar boyınsha bas qanigesi;
Hákimlik janındaǵı jas óspirimler menen islesiw komissiyasınıń juwaplı xatkeri;
Bas esapshı.
Nókis rayonı haqqında qısqasha maǵlıwmat
Nókis rayonı Qaraqalpaqstan Respulikasınıń arqa tárepinde jaylasqan bolıp, rayon 1968-jılı 25-dekabr kúni dúzilgen.
Rayon arqa-batıstan Qanlıkól, arqadan Kegeyli, shıǵıstan Qaraózek, qubladan Nókis qalası menen shegaralas.
Rayonnıń ulıwma jer maydanı 94391 ga. suwǵarılıp egiletuǵın jerler 31022 ga.
2018-jıl 1-aprel xalatına kóre rayon xalqınıń sanı 48, 6 mıń adamdı quraydı. Sonnan 10, 2 miń adam qalada, 38, 4 mıń adam awılda jasaydı.
Rayonda 1 kishi qala, máhálle hám 6 puqaralar jıyını (Baqanshaqlı, Qırantaw, Taqırkól, Samanbay, Kerder, Arbashı) bar. Orayı Aqmańǵıt qalashası.
Rayonda házirgi waqıtta 2 awıl xojalıq kolledji, 1 sanaat transport kolledji, 32 mektep, 142 orınǵa mólsherlengen emlewxana, kúnine 380 adamdı qabıl etetuǵın poliklinika, 2 málimleme rusurs orayı, 1 balalar hám óspirimler sport mektebi, 1 muzıka mektebi jumıs alıp barmaqta.
Rayonnıń ekonomikalıq tiykarı paxtashılıq penen dıyqanshılıq.


text:
Qazan
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Qazan (1918.-1928. yy. iske imla قزان) şähäre - bügenge Tatarstannıñ başqalası. Urısça - KaзaHb, İnglizçä – Kazan itep yazalar. İdelneñ sul yağında,Qazansu yılğasınıñ ike yarında da, İdelgä qoyğan tamağında urnaşqan. İdel-Uralnıñ iñ zur şähärlärennän berse sanala.
Mäydanı – 425,2 km2. 7 administrativ rayonğa bülenä. Şähär xakimiätenä buysınğan bistälärne kertep, xalqı 2010 yılda – 1 145 435 keşe (Tatarlar – 47,6 %, Ruslar – 48,6%), 2002 yılda - 1085,5 meñ, 2008 - 1180,2 (1460 aglomeratsiädä). Automobil häm timer yullar üzäge. Yılğa portı. Xalıqara aeroport.
TarixYзrәpTү
Anıñ salınu yılı bilgesez häm 1005-nçe yılda barlıqqa kilde dip sanala, çınlıqta anıñ tağın da borınğıraq buluı ixtimal. 10-XI ğasırlarda – İdel buyı Bolğarınıñ Tönyaq töbägendä säwdä itü häm doşman höcümennän saqlanu punktı. XIII ğasırdan 1430-yılları axırına qädär bäklek üzäge, 1438 yıldan Qazan Xanlığı märkäze. 1552 yılda Rus patşalığı tarafınnan yawlap alına. 1708-1920 yıllarda – guberna (1781-1796. yıllarda namestniklıq) üzäge. XIX ğasırdan Qazan Räsäy imperiäseneñ zur mädäni, fänni häm sänğät üzägenä äwerelä. 1791. yıldan teatr eşli, 1804.tä Räsäydäge täwge üniversitetlarnıñ berse açıla (Qazan Universitetı). 1811. yılda provinsiädäge berençe gazeta näşer itelä. 1905. Berençe Räsäy İnqilabı näticäsendä Tatarlarğa bar xoquqlar birelä, Tatar telendä gäcitlär näşer itelä başlıylar, Tatarça teatr barlıqqa kilä. XX ğasır başı – sänäğäti üseş çorı. Şähärdä küp fabrikalar, tramway barlıqqa kilä. Xalıq sanı tiz arta. 1918 yılda Rusiä watandaşlar suğışı waqıtında şähär cimerelmi, läkin xalqınıñ küpçelege qaçaq bulıp awıllarğa kitä. Watandaşlar suğışı waqıtında Qazan kontrrevolusion İdel-Ural Ştatı başqalası dip uylanıla. 1920 yılnıñ 27 mayınnan – TASSR, 1990 yılnıñ 30 avgustınnan – TSSR, 1992 yılnıñ 7 fevralennän Tatarstan Cömhüriäte başqalası.
Qazan xalqı sanı yıllar buyınçaYзrәpTү
Qazan qalası törle däwerdä törleçä atap yörtelä:
SänäğätYзrәpTү
Qazanda maşinalar tözü (oçqıç, boralaq, kompressor, vakuum texnikası, cılılıq ülçägeç, meditsina qoralları, gaz apparatları h.b.), metall eşkärtü, ximiä, neft ximiäse sänäğäte (polietilen, plastmass, yasalma kauçuk, yasalma yuu äyberläre, rezin-texnik eşlänmälär h.b. citeşterü); ciñel sänäğät (ös häm ayaq kieme tegü, kün, tire eşkärtü, tuqu şirkätläre); azıq-tölek sänäğäte (konditer fabrikası, it, söt kombinatları, sıra qaynatu zavodı h.b.) üseş ala; tözü materialları (timer-beton caylanmalar, silikat kirpeç, ere panellär) citeşterelä.
Fän häm belem aluYзrәpTү
Qazanda Tatarstan Fännär Akademiäse, Räsäy Federasiäseneñ Qazan Ğilmi Üzäge; 50dän artıq fänni-tikşerenü institutı häm konstruktorlıq bürosı; Qazan Däwlät Universitetı, Medisina, Pedagogik, Texnika, Texnologik, Energetik, Mädäniät häm sänğät Universitetları; Konservatoriä; Arxitektura-Tözeleş, Awıl Xucalığı, Veterinär Akademiäläre; Finans-İqtisad, Säwdä, Biznes, Yuridik häm başqa İnstitutlar bar. Berniçä texnikum, kölliät, hönäri mäktäp häm lisey. 193 ğomumi belem birü mäktäbe.
MädäniätYзrәpTү
Tatarstan Milli kitapxanäse, Nikolay Lobaçevski isemendäge Qazan Universitetı Fänni Kitapxanäse kebek ere kitapxanälär; Ğäliäsğar Qamal isemendäge Tatar däwlät akademiä teatrı, Musa Cälil isemendäge Tatar opera häm balet teatrı, Vasiliy Qaçalov isemendäge rus zur dramatik teatr, Kärim Tinçurin isemendäge Tatar Drama häm Komediä teatrı, Qazan Yäşlär Teatrı, "Äkiät" Qurçaq Teatrı h.b.; Tatarstannıñ Salix Säydäş isemendäge Zur konsert zalı, "Qazan" milli-mädäni üzäge; Filarmoniä; Sirk; Sport Sarayı; Tatarstannıñ Milli Muzeyı, Vladimir Lenin muzeyı, Sınlı sänğät Muzeyı, Ğabdulla Tuqay, Şärif Kamal, Musa Cälil, Maksim Gorki, Baqıy Urmançe, Salix Säydäş, Näcip Cihanov muzeyları h.b.
İstäleklärYзrәpTү
KirmänYзrәpTү
Qazannıñ tarixi üzäge – Kreml (Kirmän). Kirmänneñ diwarları häm manaraları 16. yözdä qorılğan; 17, 19, 20 häm 21. yözlärdä qat-qat yañartıla, rekonstruksiä-tözekländerü eşläre xäzergäçä alıp barıla, Qol-Şärif mäçete yañadan qorıldı); Söyembikä manarası; Blagoveşçenski çirkäwe (1552-1562); Gubernator Sarayı (1845-1848).
Qazan häm İske Tatar BistäläreYзrәpTү
Şähärdä bügengäçä saqlanıp qalğan arxitektur istäleklär: Petropavlovski (Piter häm Paul) çirkäwe (1723-1726); Märcani (1766-1770), Apanay (1768-1769), Bornay (1872, Äcem (1890) mäçetläre; 18-19. yözlär häm 20. yözbaşı xakimiäte torağı, cämğıyät binaları – Admirallıq kontorası (1770), Qazan Universitetı kompleksı (1820-1830), Şamil yortı (1903), Uşkova yortı (1903-1906) häm Qazan Xärbi Bülege Komanduşçiysı yortı (1906), Däwlät Bankı binası (1912-1915) h.b.
Böten şähärdäYзrәpTү
Baytaq qına arxitektur istälekläre, ş.i. Qazanğa Awrupa-Aziä tösmere birep torğan ğibadätxanälär häm dönyawi binalar 1930-1970. yıllarda (ä iñ soñğı – 1990-2000 !) yıllarda cimerelä, alar urınına zamança binalar tözelä; 1950-yıllardan soñ ğomumi proyektlar nigezendä tözelgän zur, yaña mikrorayonnar barlıqqa kilä (Sotsgorog, Därwişlär, Tankodrom, Tawlıq, Quartal, Jilka, Azino h.b.), cämğıyät binaları salına; 1990-yıllar başınnan şähärneñ tarixi öleşen tözekländerü eşläre (küp arxitektur istäleklär cimerelgän häm mäñgegä yuğalğan!), 1997 yıldan metropolitän tözeleşe alıp barıla. Şähär xalqın iske toraqlardan uñaylıqları bulğan yaña fatirlarğa küçerü programması ğämälgä aşırıla.
MilleniumYзrәpTү
Qazannıñ dönya sivilizasise üseşenä şaqtıy öleş kertüen, Räsäyneñ säyäsi, iqtisadi, fänni häm mädäni ber üzäge buluın iskä alıp, 1999 yılnıñ 1 sentäberendä Räsäy häm Tatarstan präzidentläre Boris Yeltsin häm Mintimer Şäymiev tarafınnan 2005 yılda Qazannıñ 1000 yıllığın räsmi töstä bilgeläp ütü turında färman çığarıla. Äzerlek eşläre alıp baru öçen Däwlät Komissiäse tözelä. 2000 yılnıñ 27 sentäberennän anı Räsäy präzidente Vladimir Putin citäkli.
ŞähärlelärYзrәpTү
Qazan xanlığı däwerendä Qazanda nigezdä Tatarlar, läkin başqa millät säwdägärläre häm ostalar yäşägän bulğan. Urıslar Qazannı basqaç, XX ğasırğa qädär Qazanda Tatarlarğa yäşärgä röxsät itelmäde, tik ber bistädä genä häm anısı da maxsus röxsät belän, ämma 2002 yılda Qazanda iñ kübe Tatarlar yäşi ide, alarnıñ sanı ~43% citte. Annarı Tatar-Urıs quşma ğäilä balaları belän Urıslar baralar, alar barısı da Urıslar bulıp sanala wä quşma sanı ~48%qa citä. Bolardan tış şähärdä Çuaş, Başqort, Mari, Udmurt wä başqa İdel-Ural xalıqları yäşi. Başqa xalıqlar da küp: Yähüd, Ärmän, Alman, Azäri, Üzbäk, Qazaq, Qırğız, Täcik, Törek, Qıtay, Vietnam w.b. xalıqları.
Şähärlelär sanıYзrәpTү
TellärYзrәpTү
Bügenge köndä iñ kiräkle tel Urıs tele bulıp tora. Bu xäl 1990-yıllardan başlap beraz üzgärde, balalarına tuğan telne öyrätü bara.
SportYзrәpTү
Qunaq yortlarıYзrәpTү
Monı da qaraYзrәpTү
BäyrämnärYзrәpTү
Tatar (Turk) ve Möselman toy ve bayramları:


text:
Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, iyül 11-inde Rusiye Yuqarı Mahkemesine barıp, uzun apis cezasına makemelengen Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutovğa destek köstermek muracaatınen rusiye uquq qoruyıcıları, faaller ve diplomatlarğa hitap etti.
İyülniñ 11-inde Rusiye Yuqarı Mahkemesinde, Şimaliy Kavkaz bölgesiniñ arbiy mahkemesiniñ qararına berilgen apellatsiya şikâyetini baqacaq.
2016 senesi mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede dört Bağçasaray sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov yaqalanıp, terrorizmde qabaatlandı. Olarnı, Rusiyede terroristik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübheli sayalar.
2018 senesi dekabr ayında Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Enver Mamutovnı 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti, Ruslan Abiltarov, Remzi Memetov ve Zevri Abseitov 9 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi.
Mabüslerden iç birisi qabaatını tanımadı. Olar cinaiy işniñ «siyasiy sebepleri bar», dep qayd etti.


text:
Rusiye işğal etkeni Qırımda özek silânı yerleştirmek içün arbiy infrastrukturasını azırlay, ayrıca Sovetlerden qalğan özek silâ toldurıcılar tutılğan yerlerni yañıdan tikley ve yañılata. Ukrainanıñ Poloniyadaki temsilciliginiñ matbuat hızmeti bildire ki, bunı Varşavada «Ukraina – Poloniya – Litvaniya» Parlamentler arası Şurada Ukraina Yuqarı Radasınıñ başı Andriy Parubiy dedi.
«Özek silânı taşıyıcıları (raketa sistemaları ve uçaqlar) aqqında desem, olar endi yarımadada barlar. Rusiye Qırımnı, onıñ qara orduları, AAQ ve ADQ yerleşecek büyükten büyük arbiy mekânğa çevire», – dedi Parubiy.
Ondan da ğayrı o Rusiye akimiyeti yarımada sakinleriniñ aqlarını ve serbestligini bozğanına, ukrainca ve qırımtatarca çalışqan kütleviy haber vastalarını zulumğa oğratqanına diqqat çekti, Qırımnı ise o qanunlar çalışmağan qorqu mekânı dep adlandırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İskeşähärneñ Odunpazarı muzeyı Angliyädän büläk aldı
Ul “Yılnıñ xalıqara proyektı” isemen aldı
Törkiyäneñ İskeşähärendä tarixi yortlar arasında tözelgän Odunpazarı zamança muzeyı Angliyädä oyıştırılğan ber çarada büläkkä layıq buldı. Ul “Yılnıñ xalıqara proyektı” isemen aldı.
Muzey häm mädäni miras büläklären tapşıru tantanası inde 18nçe tapqır ütte. Ul älege alanda ähämiyätle waqıyğalarnı alğa çığaru häm qızıqsındıru maqsatın quya.
Odunpazarı zamança muzeyı 1 million funttan artıq investiśiyä kertelgän proyektlarğa birelüçe büläkne dön’yanıñ törle şähärlärennän qısqa isemlekkä kergän 4 muzeynı artta qaldırıp aldı.
Büläklär koronavirus çaraları qısasında onlayn uzğan tantanada iyälärenä tapşırıldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Konyada velosipedta yörergä yaratalar
Bu şähärdä köndälek tormışta velosiped qullanu ğadäti xälgä äwerelgän


text:
Qırımtatar milliy areketi yarımadada milletlerara qostluq aqqında aytqan, amma tamır halqnı yekâne qırımtatar telekanalından marum qaldırğan akimiyetni ekiyüzlülikte qabaatlay. Milliy areket Vladimir Putin yolbaşçılığında Rusiye akimiyetini ATR media-holdingini saqlap qalmağa çağıra.
Bu aqqında Qırım.Aqiqatta olğan qırımtatar milliy areketiniñ beyanat metninde aytıla.
«ATR media-holdinginiñ qapatılması qırımtatar halqı ve Qırım cemaatına büyük zarar olacaq. Ve soñra «reabilitatsiya», inkişaf, «milletlerara dostluq», «tolerant grajdanlıq cemiyeti» ve «mında asırlarnen yaşağan ruslar ve qırımtatarlar arasında dostluq» aqqında laflar qırımtatarlar içün boş olacaq», – aytıla beyanatta.
Qırımtatar milliy areketinde Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ ATR milletlerara qavğa çıqara kibi laflarını iftira dep adladılar.
«ATR telekanalı ve ATR media-holdingi bugünde-bugün qırımtatar halqınıñ emiyetli bir içtimaiy-medeniy variyeti ola. ATR şirketi – yalıñız kütleviy haber vastası degil, bu müitte ösken ve çalışqan gençlerdir. ATRde qırımtatarlardan ğayrı başqaları da seyir etken bir sıra yayınlar bar», – aytıla beyanatta.
Mında ATR yalıñız birinci qırımtatar telekanalı degil, seyircileri yalıñız Qırımda ve yalıñız qırımtatarlar olmağan Qırımnıñ eñ populâr ve eñ keyfiyetli telekanalı olğanını qayd eteler.
«ATR media-holdingi milliy medeniyet, til, milliy ananeler ve milliy menlikniñ canlandırılmasına ümüt bere. «Akimiyet» ATR «çekip alınacaq» şahsiy kanal olğanını tüşünmesin. ATR media-holdingi – qırımtatar halqınıñ variyetidir ve onı bir kereden yoq etmege kerekmey», – dep aytalar arekette.
Teşkilât qayd ete ki, Qırım akimiyeti mezkür areketlerinen Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ «Ermeni, bulğar, yunan, qırımtatar ve alman halqlarınıñ reabilitatsiyası ve olarnıñ canlanması ve inkişafına devlet yardımı aqqında» buyruğını bozmaqtalar.
«Qırım akimiyetiniñ yolbaşçısı tam tersini yapıp, Rusiye Federatsiyasınıñ reberligini itibardan tüşürmekte. Qırımtatarlar ve qırımtatar kütleviy haber vastaları Qırım akimiyetiniñ esirleri oldılar», – dep qayd etile Rusiye prezidenti, Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev, Rusiye Federatsiyası prezidenti yanında grajdanlıq cemiyeti ve insan aqları şurasınıñ reisi Mihail Fedotov, Rusiye Federatsiyası Baş prokurorınıñ Yuriy Çaykağa yollanğan muracaatta.
Mart 20-de ATR qırımtatar telekanalı Roskomnadzor mektübini aldı. Oña binaen, telekompaniyanıñ Rusiye qanunlarına köre kütleviy haber vastası olaraq qayd olmaq içün bergen arizası kene de baqılmayıp red etildi. Telekompaniya Roskomnadzorğa vesiqalarnı bir qaç kere bergen edi, amma olarnı qaytaralar.
ATR mediaholdingine kirgen diger kütleviy haber vastaları – Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» radiosı ve «Lider» radiosı, em de «15 minut» haber agentligi aynı vaziyetke oğradı.
Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksenov ATR işini tenqid etip, bunıñ kibi siyaseti olğan kütleviy haber vastaları yarımadada çalışamaz.
ATR telekanalınıñ reberligi 2015 senesi aprel 1-den soñ işine devam etip olamaycaqlarını tahmin ete. Bu mesele mart 16-da Jenevada Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ İnsan aqları komitetinde muzakere etilgen edi.
Telekanalnıñ işi toqtatıla bile dep, seyirciler ve faal cemaat Rusiye prezidenti Vladimir Putinge yarımadada milliy kütleviy haber vastalarını saqlap qalmaq açıq muracaatını yolladılar.