text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannen telefonda yapqan subeti esnasında onı «Ukraina topraq bütünligi ve qırımtatarlarnıñ aq-uquqını qorçalavda öz pozitsiyasına sadıq qalğanı içün» minnetdarlıq bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ matbuat hızmeti haber etkenine köre, telefon konuşması mayısnıñ 24-nde keçti, eki devletniñ liderleri «eki tarafnen halqara kün tertibindeki aktual meseleler boyunca fikir alış-verişi yapqanlar».
«Taraflar Ukraina ve Türkiye arasında serbest ticaret muqavelesiniñ tizilüvini tezleştirmek muim olğanını qayd etti. Aynı zamanda söz, energetika, aviatsiya ve mudafaa saalarında özara elverişli işbirlikni keñleştirüv yolları aqqında laf etildi», – denilmekte haberde.
Aprel ayınıñ başında Ukraina prezidenti Petro Poroşenko İstanbulda Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannen Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilüvi meselesini muzakere etken edi.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilip başladı.


c: text/html

text:
Bağçasaray rayonı – 1944 senesi Gülnara Celâlova 8 yaşında edi. Ufaq qızçıq sürgünlikniñ bütün qıyınlıqlarnı başından keçirdi.
Gülnaranıñ qorantası Bağçasaray civarındaki Aq-Çoqraq köyünde yaşadı. Sürgünlikten soñ, bu köy yoq etildi. Gülnara qoranda üyken bala edi, ondan ğayrı daa eki bala bar edi.
«Babam cebede edi, saat 5-te saba qapumıznı qaqtılar. Açsaq, avtomatlarnen silâlanğan askerler tura edi. Askerlerden biri bizim maqas, yip ve inelerni alıp, ceblerimizge tıqtı. Bizge kerek olur, dedi. Bir de bir qıymetli şey olsa, onı kömmege tevsiye etti, soñ ketirirler dedi», – dep hatırlay qadın.
Amma, evde qıymetli şey yoq edi. Bütün qorantağa bir töşek, qazan ve az-buçuq urba alıp yetiştirdiler.
«Aq-Çoqraq köy sakinlerni yerli qabristan yanında topladılar. Askerler bizni sarıp aldılar, öldürecekler, dep tüşündik», – dey Gülnara bita.
Faqat, birazdan yük maşinaları keldi, adamlarnı yüklep, demir yol stantsiyasına alıp ketirdiler.
«Trende 18 kün kettik. Er stantsiyada anam çıqıp, bir parça odun toplap, demir parça üstünde pite pişirdi. Tren sesini çıqarğanınen, er kes keri çapa ediler. Demir yolları boyu qalğan soyları da bar edi», – dep hatırlay qadın.
Özbekistanğa kelgeninen, olrnı Ziyadin qasabsından 11 km uzaqlıqta yerleşken Zaravşan degen bir köyge alıp kettiler. Evelden esirler yaşağan baraklarda yerleştirdiler.
«Adamlar ölgende , olarnı kömecek erkekler yoq edi, bunı qadınlar yapmağa mecbur ediler», – dep ağlap yibere qadın.
1946 senesi dekabr ayında qoranta başı cebeden qayttı. 1956 senesi Gülnara aqayığa çıqa ve 4 balanıñ anası ola. İmkân peyda olğanınen arzusını yerine ketire, 1992 senesi tuvğan Qırımğa qayta, Bağçasaray rayonı Viktorovka köyünde yerleşe.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İçtimaiy reklama
İSN qoltutuvı ile Birleşken Milletler teşkilâtınıñ (VVP OON) Bütündünya Aşayt Programması boyunca mecburen köçkenleriniñ qoltutuvı içün umummillet informatsion kampaniyası başlandı
14 Arman ayı, 16:05
İSN mecburen köçip kelgenlerniñ qoltutuvı içün içtimaiy reklamanı yapa
14 Arman ayı, 15:28
İSN separatizmge qarşı içtimaiy reklamanı darqattı
14 Arman ayı, 15:10
CoцiaлbHa kaMпaHiя "ДBa пpaпopa - єдиHa kpaïHa" зa пiдTpиMkи MIП дo ДHя kpиMcbkoTaTapcbkoro пpaпopa
26 Bozarğan ay, 14:06
İnformatsion siyaseti Nazirliginiñ qoltutuvı ile mobilizatsiyanen bağlı "Namus. İrade. Ğalebe" adlı içtimaiy kampaniya başlandı
5 Bozarğan ay, 13:48
Ukraina Haber siyaseti nazirligi Qırım haber siyaseti ile bağlı ayrı programma boyunca içtimaiy kampaniyanı amelge keçirdi
10 Çiçek ayı, 08:47
Ukraina haber siyaset nazirliginiñ yardımı ile Menlik İnqilâbı yıllığına «citylight»lar azırlanıldı
23 Kiçik ay, 10:05
İçtimaiy reklama – «Ordu – ğururdır»
18 Kiçik ay, 14:35
«Kiyev-1» batalyonınıñ içtimaiy reklaması
18 Kiçik ay, 14:08
İçtimaiy reklama – «Ukrainanı qorçalayıq»
18 Kiçik ay, 13:57


text:
- Ózbekstan
Respublikası nızamları, Prezident pármanları hám tapsırmaları, Oliy májlis hám Ministrler Kabinetining
bilimlendiriw hám kadrlardı tayarlaw tarawındag'ı qararların ámelge asırıwdı
shólkemlestiriw;
- Joqarı
mánáwyatlı, ádep-ikramlı, óz betinshe pikirlewge iye bolg'an, bazar
sharayatında jumıstı shólkemlestiriwding joqarı mag'lıumatlı qaniyge kadrlardı
tayarlawdı támiyinlew;
-
Mámleketlik tálim standartları tiykarında joqarı kaniygeli kadrlardı tayarlawdı
shólkemlestiriw;
- Filialda
Ózbekistan Respublikasinıng “Tálim haqqında”g'ı nızam hám “Kadrlar tayarlawdıng
milliy dástúri”nde belgilengen wazıypalardıng orınlanıwın támiynlew;
- Filialdıng strukturalıq dúzilisindegi
barlıq bólimlerding jumısların belgilep beriw, is alıp barıwın rejelestiriw,muwapıqlastırıw,
basqarıw, joqarg'ı oqıw ornının basshılıq lawazımlarına múnásip kadrlardı
tayarlaw, xızmetkerlerdi tanglaw, baslıq lawazımına usınıw hám jumısqa qabıl
etiw.
-
Xızmetkerlerdi materiallıq hám ruwhıy qollap-quwatlaw, sotsiallıq qorgawdı
támiyinlew, intizamlı jaza sharaların qollanıw;
- Filial dáramatlarınıng qáliplesiwin
hám olardan sapalı paydalanılıwın qadag'alaw;
Ilmiy-izertlew islerin
shólkemlestiriw, olardıng onimdarlıg'ın asırıw hám izertlew jumıslarınıng
natiyjelerin ámeliyatqa endiriw, joqarg'ı tálim, ilim hám islep shıg'arıwdıng
óz-ara integratsiyasın shólkemlestiriw;
Uzliksiz bilimlendiriw dúzimi ushın
janga áwlád oqıw ádebiyatın jaratıw kontseptsiyası talaplarına muwapıq
sabaqlıqlar hám oqıu-metodik ádebiyatlar jaratılıwı, awdarma qılınıwı hám basıp
shıg'arılıwın shólkemlestiriw;
Oqıw-tárbiya protsessinde oqıtıwdıng
rawajlang'an formaların, yag'ınıy, aralıqtan turıp oqıtıw, janga pedagogik hám
axborot-kommunikatsiya texnologiyaların endiriw hám olardan ónimli paydalanıwdı
shólkemlestiriw;
Ruwxıy-ag'artıwshılıq, tárbiyalıq
jumıslarg'a basshılıq etiw , xızmetkerler hám studentlerde milliy ideyanı
qáliplestiriw;
Studentlikke, magistratura hám
stajyor-izertlewshi-izleniwshilerdi
institutqa qabıl etiw, oqıwdan
shetletiw, tiklew, ishki tártipke ámel qılıwın támiyinlew;
Professor-oqıtıwshılardıng kásiplik qaniygeligin asırıwın támiyinlew;
Studentler, stajyor-izertlewshi-izleniwshilerdi,
ilmiy-pedagogik hızmetkerler ushın jasaw jag'dayların jaqsılaw hám basqa túrdegi shárayatlardı
shólkemlestiriw, olarg'a sotsiyallıq qorgawdı
támiynlew;
Fakultetler hám kafedralar
iskerligi, oqıw protsessi, lektsiyalar, ámeliy hám laboratoriya sabaqları, oqıw
hám islep shıg'arıw ámeliyatları, basqa túrdegi sabaqlar sapasınıng qadagalanıwın támiynlew;
Oqıw ornında qaniygeler tayarlanatug'ın jónelis hám
qaniygelikler tarawınıng rawajlanıw perespektivaların anıqlawg'a qaratılg'an
ilajların shólkemlestiriw (ilmiy-ámeliy konferentsiyalar ótkeriw, halıqara
anjumanlarda qatnasıw, axborot resurslarınan paydalanıw sharayatların jaratıw,
pán-texnika, texnologiyalar rawajlanıwına tiyisli ádebiyat, informatsion
materiallardı keltiriw), bunıng tiykarında mámleketlik tálim standartları, oqıu
dástúrleri, oqıu ádebiyatlarının rawajlanıp barıwın támiynlew, ilmiy izleniwlerdi
jetilistirip barıw;
Marketing xızmetin rawajlandırıp,
talim jónelisi hám qaniygeliklerge talap hám zarurlikti úyreniwdi,
pitkeriushilerding ámelde iske jaylasıwın, qaniygelerding maqsetli tayarlaw
barısında birge islesiw shártnamaların dúziwdi shólkemlestiriw;
Filial materiallıq-texnikalıq
bazasın bekkemlew hám rawajlandırıw ilajların islep shıg'ıw hám ámelge asırıw,
joqarg'ı oqıw ornı Ilmiy Kengesine
basshılıq etiw, joqarg'ı oqıw ornınıng strukturalıq dúzilisin jetilistiriw,
strukturalıq bólimlerdi toqtatıw, ózgertiwdi shólkemlestiriw;
Shet ellik birge islesiwshiler
menen ilmiy-dóretiwshilik baylanıslardı
rawajlandırıw, investitsiya hám grantlardı qaratıwdı támiynlew, qospa kárxana
(kafedra, ilmiy oray, ilmiy izertlewler, proektler hám t.b.)lar shólkemlestiriw
jumısların ámelgew;
Jámiyetlik shólkemler, qayırhomlık
kengesleri hám basqa da mámleketlik emes shólkemler menen birge islesiu
jumısların alıp barıw;
Oqıw protsessin basqarıw
boyınsha tiyisli organlar tárepinen belgilengen basqa wazıypalardıng orınlanıwın
támiyinlew.
Filial direktorı orınbasarı
lawazımı wazıypaları:
Ózbekstan Respublikası nızamları,
Prezident pármanları hám tapsırmaları, Oliy majlis hám Ministrler Kabinetining
bilimlendiriw hám kadrlardı tayarlaw tarawındag'ı qararların ámelge asırıwdı
shólkemlestiriw;
Mámleketlik tálim standartları tiykarında oqıw, ilimiy,
materiallık hám ruwxıylıq-tárbiya islerin shólkemlestiriw hám qaniyge
kadrlar tayarlawdı támiynlew;
Mámleketlik tálim standartlarına muwapıq bilimler mazmunı hám
tayarlıq dárejesine qoyılatug'ın talaplar mazmunın barlıq dekanlar hám
bólimler, kafedra baslıqları hám pedagog oqıtıwshılardıng tolıq biliwin
támiynlew;
Tiyisli joqarı shólkemlerding
buyrıqların, tapsırmaları hám kórsetpelerin, oqıw – tárbiya protsessine tiyisli máseleler
boyınsha JOO Ilmiy kengesi qararları hám
rektor buyrıqlarınıng orınlanıwın shólkemlestiriw;
Rawajlang'an mámleketlerdin
bilimlendiriw dizimindegi rawajlanıw
tendentsiyaların úyreniw, “Tálim haqqında”g'ı nızam, “Kadrlar tayarlawdıng milliy dástúri” hám basqa bilimlendiriwge tiyisli nızamlar kórsetilgen wazıypalardı ámelge
asırıw barısında metod hám qollanbalardı
islep shıg'ıw hám olardıng ámelge asırılıwın támiyinlew;
Oqıw-tárbiya protsessinde oqıtıwdıng
rawajlang'an formaların, yag'ınıy, aralıqtan turıp oqıtıw, janga pedagogik hám
axborot-kommunikatsiya texnologiyaların endiriw hám olardan ónimli paydalanıwdı
shólkemlestiriw;
Iskerlik jónelisi boyınsha usınıslar
tayarlau hám jumıslardı shólkemlestiriw;
Oqıu protsessin
tamiyinleytug'ın bólimler,
dekanatlardıng jumısların muwapıqlastırıw,
shólkemlestiriw hám qadagalaw;
Bólimler, fakultet hám kafedralar is rejelerin tastıyıqlaw hám olardıng orınlanıwın qadagalaw;
Ótilip atırg'an sabaqlardıng sapasın asırıw , professor-oqıtıwshılardıng jeke rejelerining orınlanıwın qadagalaw hám támiynlew;
Oqıw hám ilimiy konferentsiyalardı
shólkemlestiriw, JOO nıng metodik kengesi hám pedagogikalıq sheberlikti asırıw islerine basshılıq etiw,
aldıng'ı metodikalıq tajriybelerdi ulıwmalastırıw;
Oqıw - metodik hám ilmiy isler
materialların, yagnıy, jurnallar hám ilmiy isler toplamların JOO xızmetkerleri tarepinen tayarlaw hám
basıp shıg'arıw protsessi jáne JOO nıng barlıq tálim hám ilmiy iskerlik
jónelisleri boyınsha oqıw-metodikalıq
hám ilimiy toplamlar menen kitapxana
fondın toltırıp turıw boyınsha ulıwma basshılıqtı alıp barıw;
Talantlı jaslardı izlew, saylaw hám
olar menen islesiw protsesslerin basqarıw hám olarg'a járdemlesiw, student hám
stajyor-izertlewshi-izleniwshilerding
arasınan Ózbekistan Respublikası Prezidenti, Nawayı, Beruniy, Ulug'bek,
Zulfiya hám basqa atamadag'ı stipendiya iyelerin tayarlaw protsesin basqarıw;
Professor-oqıtıwshılar hám oqıw isine járdemlesiwshi hızmetkerler
shtatları boyınsha usınıslar islep
shıg'ıw, kafedralar, bólimlerdi qaniyge kadrlar menen támiyinlew islerin shólkemlestiriw;
Bos lawazımlarg'a tanglaw tiykarında
jumısqa qabıl etiw, stajyor-izertlewshi-izleniwshiler
hám ordinatrlardı jumısqa alıp qalıw boyınsha usınıslar tayarlaw,
professor-oqıtıwshılar dizimin jaqsılaw hám qaniygeligin asırıw rejelerin islep
shıg'ıw hám ámelge asırıwga basshılıq etiw;
Oqıw hanalarınan ónimli paydalanıw,
auditoriya hám laboratoriyalardıng
texnikalıq úskenelestiriliw máselelerin islep shıg'ıw;
Ijra intizamdı buzg'an xızmetkerlerge shara kóriw, olar
menen shártnamanı biykar etiw boyınsha usınıslar tayarlaw;
Bilimlendiriwding mazmunın jaqsılaw,
qaniyge-kadrlardı halqara talaplar tiykarında tayarlawdı támiyinlew maqsetinde
shet el mámleketlerinin túrles JOO ları
menen birge islesiwge fakultet, kafedralar shólkemlestiriw boyınsha usınıslar
tayarlaw;
Kafedralar, fakultet hám bólimlerding jıllıq jumıs esabatların ótkeriw,
talıqlaw, hám sheshimler shıg'arıw, professor- oqıtıwshılardıng oqıw-metodikalıq
iskerligin zamanagoy usıllarda bahalawdı ámelge asırıw;
JOO menen oqıw-metodikalıq jóneliste
úzliksiz birge islesiwdi ámelge asırıw, konferentsiya, seminarlarda professor-
oqıtıwshılardıng qatnasıwın támiyinlew, jergilikli hakimiyatlar menen birge islesiw;
Ornatılg'an tártipte joqarg'ı oqıw ornının
jıllıq reytingin anıqlaw, analizlew, iskerligin jetilistiriwge qaratılg'an
jumıslardı iske asırıw;
Joqarg'ı oqıw ornınıng ornatılg'an tártipte úzliksiz ishki attestatsiyadan ótkeriw, sırtqı attestatsiyag'a tayarlaw hám ótkeriwde aktiv qatnasıw.


text:
Aqmescit ve Aqyar Emekdar kününi sovet ve Rusiye adetlerine köre qayd ettiler.
Aqmescitte, mayıs 1 künü, saat 10:00 Kirova caddesi ve Samokiş soqağından Sovet meydanına qadar bayram yürüşi keçti. Şeer merkezinde naqliyat areketi qapatıldı. Yürüş keçirilgen territoriyanı uquq qoruyıcı organları sarıp aldı. Lenin meydanındaki baş minberinden icadiy taqımlar, şeer ve cumhuriyet şirketleriniñ, icraiy akimiyet organlarınıñ hadimleri keçip kete ediler. Medeniyet Nazirligi kolonnası başında kabriolette oturğan II Yekaterina ve knâz Potömkin kete edi.
«Pek yahşı numayış, insan ğayet çoqtır. Er kes quvana, kün de baar, mayıs, emekke kelişe!» – dep paylaşa öz teessuratları ile yerli sakinlerden biri.
Bala taqımlarınıñ iştirakçileri kökke Rusiye bayrağı tüsünde kürreçiklerni yolladılar.
Qırım yolbaşçılığı etrafından demir qoruları pekitildi. Mayıs bir künü numayış kollonaları yürgen şeer soqaqları politsiya tarafından sarılğan edi. Bu zonağa yalıñız metallodetektorlardan keçmek mümkün edi.
Aqyarda mayıs 1 künü Halqara emekdar Kününe bağışlanğan kütleviy tedbirde emek taqımları, cemaat birlikleri ve cemaat teşkilâtları, tasil müessiseleriniñ temsilcileri iştirak etti.
Yurüşniñ başında şeer başı Sergey Menâylo, yerli parlament spikeri Aleksey Çalıy, ve qanun çıqarıcı, icraiy akimiyetniñ diger vekilleri ketmekte edi.
Er bir kolonnanı «Emekke şüret, arqadaşlar!» şiarı ile qarşılay ediler.
Yürüşte vatandaşlıq tehnikası da iştirak etti: yanğın ve qurtarıcı maşinalar, troyelleybus ve «acele yardım» maşinası.


text:
Koncertte Rozanıñ ökşesin basıp kele jatqan qazaq estradasınıñ juldızdarı Dïlnaz Axmadïeva, Maqpa Ïsabekova, Mädïna Sädwqasova, Möldir Äwelbekova, Jubanış Jeksenulı, Almas Kişkenbaeva, Nurjan Kermenbaev, Sündet Bayğojïn, Ïndïra Edilbaeva sındı änşiler mereytoy ïesimen birge önerlerin körsetedi.
Eske sala keteyik, Roza Rımbaeva xalıqtıñ ıstıq ıqılasına bölengen änşi. Qazaq öner ïesi repertwarındağı änder sanı büginde 400-den asqan. Ol öner körsetpegen saxna, orındamağan än kemde-kem.
Derekközi: reactor.inform.kz
Avtorı: Abay Aysara
Kommentarïï


text:
Mistik
Qoyşıbek MÜBARAK: SAYĞAQNaurız 7, 2017 | mystic
Kirpikterim bir-birine matasıp qalğanday. Közimdi aşa alar emespin. Ornımnan qozğalayın dep edim, eş jerimde jan joq sekildi. Janım kirpigime ilinip qana twrğanday. Qol-ayağımdı, tipti twtas denemdi sezine almadım. Tınısım bitelip qalğan. Biraq, eş jerim auırğanı ne janıma batqanı sezilmeydi. Bar … Tolığın oqu
Qoyşıbek MÜBARAK, mistik jazuşı: «Bizdiñ auıldı mistika kezip jüretin»Qaraşa 8, 2016 | mystic
–
Täuelsizdiktiñ 25 jılı köz aldıñızda. Atajwrtqa kelu sizge alğaş qanday sezim sıyladı (jazuşı retinde)?
– Atajwrtqa, täuelsiz Qazaqstanğa oralu şet eldegi kez kelgen qazaqtıñ bastı armanı. Anığında men keşegi qazaq dadasınıñ bir pwşpağında düniege keldim. XVII ğasırda bastalğan … Tolığın oqu
Mistikanıñ üzilmey jetken arqauıQazan 20, 2016 | mystic
Jasıratın nesi bar, büginde «Qazaq ädebietiniñ «altın ğasırı» Keñes odağımen birge kelmeske ketti, endi qayta tuuı neğaybıl» degendey ekiwştı pikirler men qañqu sözder jii aytılıp ta, jazılıp ta jür. Onıñ sebebi de joq emes. Qoğamdı temir zaman jaulap aldı. Jas … Tolığın oqu
Şığarmalar jinağıQırküyek 17, 2016 | mystic
Ayğan
Ay astına qaray şwbırğan aq keruen. Aqtılı köş. Köştiñ soñı jerden endi ğana köterilgen-di. Aspanğa qaray aspaqtalıp şwbap bara jatqan köştiñ soñına eki ayağımnan jan ketkenşe şırqıray jügirip kele jatıp, älde bir qu tomarğa şalınıp jalpamnan tüstim. – Ata!.. … Tolığın oqu
Qoyşıbek MÜBARAK: AyaldamadaSäuir 8, 2015 | admin
Ayaldamada wzaq twrdı. Qar qapalaqtap tüse bastağan. Jası otızdı ortalap qalsada äli boydaq-twğın.
Qaysı küni qalanıñ ortalığında twratın bölesiniñ üyine qonaqqa barğan-dı. Sol qonağasıda bölesi öziniñ qayınbikesi Äniyanı tanıstırğan. Äniya aqqwba öñdi, taldırmaş boylı, aşıq jarqın qız eken. Qalanıñ älde … Tolığın oqu
Jırtıq köylekNaurız 18, 2015 | mystic
Qoyşıbek MÜBARAK
Jırtıq köylek
Men onı ämyanımnıñ tübin aqtarıp jürip äzer tapqan tiınımdı avtobustıñ aqşa eseptegişine salıp jiberip, esikten süyretile tüsip kele jatqanda kördim.
Közimiz qas-qağım sätke ğana tüylisip qalıp barıp tayıp ketti. Qayta qarastıq.
– Jol bosat! -arta jağımnan … Tolığın oqu
Qoyşıbek MÜBARAK: JILAUIQ TALNaurız 18, 2015 | mystic 1
Ilğıyda qasına jaqındasañ sıñsıp än salıp twratın Jılauıqtal tım-tırıs. Üni öşken. Jäniya! Jäniya dep qanşa ayqaylasam da ün qatqan eşkim joq… Men qolımdağı Bäkeydiñ aybaltasımen jılauıq taldıñ diñin dürsildetip şauıp jatırmın. Qıp-qızıl bop bwrıq etip qan şıqsa eken deymin. Baltanı … Tolığın oqu
Qadila NWRĞALI: Qoyşıbektiñ ot janarıQañtar 8, 2015 | admin 1
Qoyşıbektiñ ot janarı jas jazuşı sabaqtasım Qoyşıbek Mübarakka äzil
Bayağıda, orta mektep oqıp jürgen kezimde, dop-domalaq bası dembelşe boyına qwp jarasqan qara torı wl sabaqtasımız boldı, wl bala degenimen qız balalarğa juıqtau jüretin, zamannıñ zamanında salğan eski binanıñ ekinşi … Tolığın oqu
Qoyşıbek MÜBARAK: Köne qwdaJeltoqsan 24, 2014 | admin
Biıl auıldıñ qırmanın küzetu kezegi bizdiñ üyge kelgen. Äkemniñ mıñ oylanıp, san tolğanuımen ötken jılı üylengen ağam ekeuimiz küzetetin boldıq. Qırman alıs emes, auıl sırtında ğana. Bir şeti auılğa tiip jatsa, bir şeti wzınnan wzaqqa kölbey sozılıp jatqan qalıñ qarağaylı … Tolığın oqu
Qoyşıbek MÜBARAK: SuretşiQaraşa 20, 2014 | admin
Qalada eñ ataqtı suretşiniñ basın kesip ketti. Esik terezesi tas jabılğan. Sırtqa şıqqan iz joq. Tek jalğız iz şaraynanıñ betinde qanmen jazılğan jazu.
Ol sızğan suretterine jan salatın. Tek suretşiler kolledjine alğaş tüsken kezde wstazı sıylağan qılqalammen salğanda ğana. Ol … Tolığın oqu


text:
Sürgün etilgenler içün evler qurmasına bu sene ayırılğan bücet parası qullanılmayıp qala bile, dep saya Kremlge boysunğan Qırım parlamenti yolbaşçısınıñ muavini Remzi İlyasov.
«Keçken sene Bağçasaray şeerinde ve Borçoqraq qasabasında (Aqmescit – QA) evler işke tüşürildi. Amma bu yeterli degil, vatandaşlarnı qabul etkende bir çoq muracaat hususan bu meselenen bağlı. Onı mecbüriy şekilde ve ilk sırada çezmek kerek, çünki evlerniñ quruvına milliard rubleden ziyade miqdarında ayırılğan para bu seneniñ soñuna qadar bütünley qullanılmaz» – dep bildire İlyasovnıñ sözlerini yarımada parlamentiniñ matbuat hızmeti.
Müessisede qayd etilgenine köre, İlyasov, kelecek sene sürgün etilgenler içün iç bir obyekt qurulmaycaq, dep qorqa.
Keçken sene Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda sürgün etilgenlerniñ teminlenmesi programması boyunca bücet parasını qullanmağa yetiştirmegen ediler. 2015 senesi vatanğa qaytqanlarnıñ teminlenmesine ayırılğan paradan 8%-dan biraz ziyade qullanıldı.
Yarımadanıñ ameldeki ükümeti Qırım bücet parasını qullanmağa yetiştirmegenini bildirgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Izgelekne- gailәңnәn bashla
Keshelәrneñ dөnyada berenche burıchları imanlı ıashәү hәm iman belәn dөnıadan үtү bulsa, ikenchese- gailә korıp, balalar үsterep,үzeñә karaganda әz genә bulsa da,ıahshırak nәsel kaldıru- dilәr Islam galimnәre.
Kızganıchka karshı, bu dini kanunnarnı hәrkem dә tormısh kagıidәse itep kabul itmi.Matur gına ıashәp kitkәn gailәlәr tarkala, ni kızganıch, monnan bigrәk ta sabıilar zııan kүrә. Raion ZAGS bүlegennәn alıngan kүsәtkechlәr dә kuanırlık tүgel: bıel raion buencha 13 gailә aerılıshırga gariza tapshırgan. Islam dine nikahlashu mәsәlәsenә bik ıugarı talәplәr kuıa. Gailәdә ir hakın haklau, hatın-kıznıñ da tormısh iptәshe tarafınnan zur igtibar hәm kaigırtuchanlık toep ıashәrgә tieshlege hakında hәdislәrdә kat-kat әitelә. Hәer, shәrigat kanunnarına buisınıp yashәүche gailәlәr arasında gailә tarkalu- sirәk kүrenesh. Mөselman gailәsendә ir - gailә bashlıgı, ә hatın anıñ tugrılıklı tormısh iptәshe hәm gailә uchagın sakluchı. Raionıbızda andıi gailәlәr shaktıi hәm alar үz avıllarınıñ matur өlgese bulıp tıinak kına gomer itәlәr. Halıkara gailә kөne uñaennan raion hakimiyate Saba mөhtәsibәte belәn berlektә әnә shundıi gailәlәrne Sabantui sport kompleksına mahsus tantanaga chakırıp hөrmәtlәde. hәr avıl җirlegennәn tulı gailә bulıp, hәtta bishәr bala belәn kilүchelәr dә bar ide. Bәirәmdә katnashkan dәrәҗәle kunak- TR Bash kazıe Җәlil hәzrәt Fazlıev ta үz chıgıshında gailәlәrdәge balalar mәsәlәsenә aerım tuktalıp: “Millәt yashәsen өchen gailәdә kim digәndә өch bala bulırga tiesh, dinle, imanlı gailәneñ genә kilәchәge bar”-dide. Gomumәn, Җәlil hәzrәtneñ әitelgәn hәr sүze, gadәttәgechә, kүñelgә үtep kererlek ide. Raion hakimiyateneñ apparat җitәkchese Marat Kәrimov ta bәirәmgә kilүchelәrne sәlamlәgәnnәn soñ kıskacha gına raiondagı demografik vәzgıyatkә tuktıldı, “Gailә җәmgıyatneñ nigeze, gailә nıklı bulmasa, җәmgıyat tә totrıklı bula almıi”, dide.chıgıshı soñında hәrkemne Ramazan ae bashlanu belәn tәbrik itte hәr gailәgә iminlek, tigezlek, tәүfıiklı,sәlamәt balalar telәde. Rәsmi өlesh tөgәllәngәnnәn soñ, mәidanda kүñelle sport uennarı bashlanıp kitte.chүlmәk vatu, kapchık kiep chabu, chañgıda “iөrү” diseñme- hәrkaisı mәidannı “der” selkette. Әtilәr bәbi tөrүdә dә kөch sınashtılar. Hatın-kızlar hәm balalar өchen dә aerım uennar buldı. Bәirәmneñ ikenche өleshe mul sıilı tabın artında dәvam itte. Bәirәm kunakları өchen yash vәgazche Almaz Galimҗanov intellektual uen үtkәrde. “Bik kүñelebez bulıp kaitıp kitәbez bu bәirәmnәn,- dip hislәre belәn urtaklashtı soñınnan Shәmәrdәn avıl җirlegennәn kilgәn 5 bala atası Ali Fillipov,- Mondıi charalar bez- mөselmannarnı berlәshterә, aralarıbıznı yakınaita.Tatulıkka ni җitә soñ. Monda үzebez kebek gailәlәr belәn aralashtık, kүp duslar taptık. Alga taba da tormıshlarıbızga shөker itep yashәrgә yazsın, oeshtıruchılarga bik zur rәhmәt- dide.
“Әgәr sindә ber өlesh izgelek bulsa, ul izgelekne iñ elek gailәñ kүrsen”-digәn ber akıl iyase. Gailәlәrebezgә igtibarlı, kaigırtuchan, izgelekle bulıik, kardәshlәr. Gailә kөnen el saen әlege bәirәm kunakları kebek hәrkemgә tulı gailәdә, shatlanıp karshı alırga yazsın.
Fotoreportazh


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ faali, Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev iyün 4-te Aqmescit civarında daa bir qırımtatarınıñ yaqalanması aqqında bildire.
«Belgisiz silâlı adamlar Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Stroganovka) köyünde 36 yaşında İzetov Rizanı yaqaladılar. Ne sebepten apiske alalar sualine belgisiz şahıslar mahkeme qararı bar olğanın ayttılar, lâkin ne tuvğanları, ne de yaqınlarına bir de bir vesiqalar berilmedi! Böyle etip Qırımda daa bir kere qırımtatarlarnıñ aq-uquqları bozulmay», – dep yazdı o Facebookta.
İçtimaiy ağlarda vaqianıñ videosı da bar.
Qırım uquq qoruyıcılarınıñ resmiy izaatları daa yoq. Ukraina Tış işler nazirligi Birleşken Milletler Teşkilâtını Qırımda insan aqlarınıñ bozulmasını tam bir şekilde qayd etmege çağırdı. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti insan aqlarınıñ bozulmasını red ete. Bu künleri Rusiye Tış işler nazirligi qırımtatar meselesini siyaset ile bağlamamağa çağırdı.


text:
Erkin ekonomikalıq zonalar
Erkin ekonomikalıq zonalar - XX-a'sirdin ekinshi yarımında erkin ekonomikalıq zonalar du'nya xojalıg'ında ayrıqsha ko'rinis boldı. 90-jıllardın' ortasına kelip du'nyada 4 mınnan aslam ha'r qıylı tu'rdegi erkin ekonomikalıq zonalar (bajıxana zonası, texnopark, erkin sawda zonası, offshorlıq zona) boldı. U'lken xalıq aralıq korporatsiyalar kop mug'darda payda alıw ushın o'zinin' o'ndirisin ekonomikalıq zonalarda a'melge asradı.
Erkin ekonomikalıq zonalardın' artıqmashlıg'ı-bul zonada eldin basqa territoriyalarına qarag'anda artıqmashlıqqa iye bolg'an ha'r qıylı ekonomikalıq jen'illik, stimul ha'm qolaylıqlar jaratılgan boladı ha'm erkin ekonomikalıq rawajlanıwg'a mu'mkinshilikler bar. Sonday-aq erkin ekonomikalıq zonalardı - ha'r qıylı qolaylıqlar jaratılgan geografiyalıq territoriya dep qarasaqta boladı. Bul zonalarda ma'mleketlik ekonomikalıq protsesslerge ta'sir etiw masshtabı qısqaradı. Ko'pshilik rawajlanıp atırgan ma'mleketlerde erkin ekonomikalıq zonalar arnawlı ekonomikalıq zona dep te ataladı.
Erkin ekonomikalıq zona du'ziwshileri ashıq ekonomika siyasatı printsiplerin a'melge asırıwdag'ı qolaylıqlar dep qaraydı. Sebebi, bul zonada sırtqı du'nya menen ashıq baylanıs, bajıxana, salıq ha'm investitsiyalıq rejim ishki ha'm sırtqı investitsiyalar ushın ju'da' qolaylı.
Erkin ekonomikalıq zonalarda tiykarg'ı 3 ma'seleni sheshiw na'zerde tutıladı:
- sanaat o'nimin eksport etiw arqalı valyuta tabıwdı stimullastırıw;
- jumıs orınların sho'lkemlestiriwdi o'siriw;
- xalıq xojalıg'ı o'simin ta'miyinlew ushın zonada en jan'a usıllardı qollanıwshı poligonga aylandırıw.
Erkin ekonomikalıq zona ashıwdın' en' a'hmiyetli sebebinin' biri bolıp, ayırım ellerdin' o'zinin' barlıq territoriyasında, ekonomikasında tolıg'ı menen sırt el kapitalı kirip, na'tiyjesine gu'manlang'an waqıtta ta'jiriybe esabında o'z territoriyasının' bir bo'leginde arnawlı erkin ekonomikalıq zonanı sho'lkemlestiriwi esaplanadı. Ja'ne de erkin ekonomikalıq zona du'ziwdin' ha'r qıylı maqsetleri bolıwı mu'mkin. Ma'selen, keyin qalg'an rayonlardı rawajlandırıwdı xoshametlew zonası, keyin qalg'an rayonlardı industrializatsiyalaw. Sonlıqtan ha'r bir eldegi erkin ekonomikalıq zonalardı sho'lkemlestiriw sebebi ha'm maqseti ha'r turli bolıp bir-birinen parıqlanadı. Ma'selen, sanaatı rawajlang'an AQSh, Ullıbritaniya usag'an ellerde erkin ekonomikalıq zonalar artta qalg'an rayonlardın' orta ha'm kishi biznesin rawajlandırıwg'a bagdarlang'an region siyasatın a'melge asırıw maqsetinde du'ziledi. Usı maqsetke kishi ha'm orta isbilermenlerge basqa rayonlarg'a qarag'anda kop erkinlik, finanslıq jen'illik ha'm basqa da qolaylıqlar tuwg'ızıladı. Bul zonanın rawajlanıwında sırt el kapitalın engiziw maqseti na'zerde tutılmaydı. Al, rawajlanıp atırg'an ellerde du'zilgen erkin ekonomikalıq zona sırt el kapitalın kirgiziw maqseti na'zerde tutıladı.
Erkin ekonomikalıq zonalardı ashıw 2 turli maqsette territoriyalıq ha'm funktsionallıq bolıp sho'lkemlestiriliwi mu'mkin.
Territoriyalıq jag'dayda sol territoriyadag'ı mekeme, ka'rxanalar o'zlerinin' ha'r qıylı funktsiya atqarıwına qaramastan jen'illiklerden paydalanadı.
Funktsionallıq usılda zona belgili bir funktsiya atqarıwshı ka'rxanalardı xoshametleydi.
Territoriyalıq sholkmlestirilgen erkin ekonomikalıq zonag'a Qıtaydın' erkin ekonomikalıq zonaları, Braziliyanın' "Manaus" zonası, al funktsionallıq sho'lkemlestirilgen erkin ekonomikalıq zonalarg'a ayırım ka'rxanalar, offshorlıq firmalar, "Duty free" du'ka'nları usag'an ka'rxanalar jaylasqan zonalar kiredi.
Erkin ekonomikalıq zonalardın' en' bir a'piwayı formasının' biri erkin poshlinasız bajıxana zonası. Bul zonalar erkin sawda zonalarına usap birinshi a'wlad zonalarına jatadı. Olar XVII-XVIII-a'sirlerden berli bar. Bul zonalarda tranzit yamasa konsignatsion saqlaw skladları bar. Onda eksport etiletug'ın tovarlar saqlanadı, yag'nıy tovarlardı eksport qılıw zonası desek te boladı. Bunday zonalardı jiyi bondolı sklad yamasa erkin bajıxana territoriyası dep te ataydı. Bul zonalar tovarlardı kirgiziw ha'm shıg'arıwda bajıxana salıg'ınan azat etiledi. Du'nyanın kop ma'mleketlerinde bunday zonalar bar.
Erkin ekonomikalıq zonanın ulıwma xarakterli belgisi - bul investitsiya ushın bajıxana, finans, salıq tolemlerinin' jen'illigi menen parıqlanıwı.
Jen'illikler tiykarınan 4 gruppag'a bo'linedi:
- sırt el sawda-satıq jen'illikleri;
- salıq jen'illikleri;
- finans jen'illikleri;
- adminstrativik jen'illikler.
Usı atı atalgan jen'illikler ha'r qıylı sharayatta, ha'r qıylı kombinatsiyada qollanıladı. Bul jen'illikler sol zonaga sırt el kapitalı kirip keliwdegi en' baslı stimulı ornın atqara almaydı. Sebebi, og'an siyasiy turaqlılıq, investitsiyalıq garantiya (isenim) infrastruktura sapası, isshi ku'shinin' mamanlıg'ı usag'an fakorlar kesent keltiredi.
Erkin ekonomikalıq zonalar du'ziwde jetiskenliklerge erisiw ushın bir qatarda sa'tsizlikler de ushırasadı. Usınday sa'tsizliklerge ushırap Shrilankadag'ı, Liberiyadag'ı, Gvatemaladag'ı, Senegaldag'ı erkin ekonomikalıq zonalar o'z islerin toqtattı. Onın' tiykarında siyasiy, ekonomikalıq ha'm sho'lkemlestiriw sebepleri turadı. Siyasiy sebepke-siyasiy turaqsızlıq, grajdanlıq qozg'alıs, al ekonomikalıq sebepke-investor ushın tu'siniksiz, quramalı nızamlıqlardın' qollanıwı kiredi.


text:
Qırımda sputnik teleyayınlavnı işletmek içün Ukraina devletiniñ imkâniyeti yoqtır, dep bildirdi «baş nazir muavini» ve Qırımnıñ içki siyaset ve bağ «naziri» Dmitriy Polonskiy.
Bunı qırım «akimiyet»niñ matbuat hızmeti bildire.
«Kiyev akimiyetinde çeşit istekleri ola bile, amma imkâniyeti iç te yoqtır. Bugün Ukraina pek fuqare bir devlettir. İnsanlar suvuqta otura, nefaqalarnı ödemege aqça yoq, memlekette vatandaşlıq cenki kete. Para vastaları memlekette, iqtisadiyatta tertip-nizamnı pekitmek içün masraf etilmeli, soñra ise sputnikniñ işletilmesi olmalı»,– dedi Polonskiy. Soñra «Qırımğa ukrain teşviqatı havlı olmağanını» bildirdi.
Evelleri Ukraina İçki işler nazirligi başınıñ muavini Anton Geraşçekno informatsion siyaset nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vaziyeti aqqında aqiqatnı tarqatmaq maqsadınen yarımdada sputnik teleyayınlavnıñ işletilmesi üzerinde çalışqanını bildirdi. Onıñ sözlerine köre, akimiyet terrorizmge qarşı ameliyatnıñ keçirilüv zonasında ukrain kanallarnıñ yayınlavını da pekitmege tırışacaq.


text:
ÇAMUR * ( v ei ç s el ç ı kar ı m. ) * ( Bi r azs u, bi r azt oz , ç amurol uy or . Ki meat ar s anat , el i ni nal t ı nda güç l übi rmedya, bol par av eç evr es i ni s ar ank endi ni nki nden baş ka‘ ETYI ĞI NI ’ y oks aa ynı i z i bı r akı r . Bunl ar as ahi pdeğ i l s en, i t i bar s ı z l aş ı r , adi l eş i r , ki r l eni r s i n. Çamur dank or unmanı ny ol l ar ı nı düş ünmel i yi m. Es ki deni ns anl arne yapmı ş t ı ? ) -Or t aç ağ dabi rdemi r c i yi m. Göğ ündenç amuryağ an, mus l uğ undanç amurakanbi rül k edeyaş ı y or um. Ve di ğ erbüt ünyur t t aş l ar ı mgi bi ; büt ünk el i mel er i nbi r er t ozol up, bedeni mdeki s uyakar ı ş ar akç amur adönüş t üğ ü bi rr uhas ahi bi m. * ( Or t aç aği ç i nf az l aş i i r s el amayi nedeböyl ebi rr uh, beni ki r l enmeni nyas akol duğ umoder nt opl umumuz dabi rnevi pot ans i y el s uç l uyapar . Vebudakanı t l ı y orki ki ms et emi zdeğ i l . ) -Böyl ebi rül k eol mas ı nı ns ebebi var , Kr al Ki r l i J ohn. Doğ al ol ar akbuç amur , kr al ı ni r ades i ni nul aş t ı ğ ı her y er ebul aş mı ş . Hat ı r l ı y or um, dükl erdüş es l erkr al aki r l i dedi l erde, ondandahaki r l i ç ı kmadı l armı ?Bununüz er i nekr al ı nadaml ar ı , büt ünül k eyi dol aş ı pki r l enmekya s akt ı rdi y emı z r akl ar ı nı kal kanl ar ı navur avur abağ ı r ma dı l armı ?Üz er l er i ndeki gör ünmezbi l di kl er i bal ç ı ğ ı onl ar agös t er eni s udanbi rs ebepl e, ‘ s enki r l i s i n’ di y er ek z i ndanat ı kmadı l armı ? Hal böyl eyk en, hadi anl at . Söyl eyi y or s a. ‘ Kr al ı ms en bendendahaki r l i s i n. ’ de. Or t aç ağbu. Adamı k es er l er .
* ( [ Neyapmakger ekpeki ? ] Or t aç ağfil andemi ş k enakl ı ma Cyr anogel di . [ Sağ l ambi rar kamı bul mal ı yı m?Onumubel l emel i yi m?Bi rağ açgöv des i nedol anans ar maş ı kgi bi , önündeeğ i l er ek ef endi mi zs anmakmı ?Bi l ekgüc üy er i ne, dol anl at ı r manmakmı ? Her k es i nyapt ı ğ ı ş eyl er i mi yapmal ı yı mL eBr et ? ] ) -Yağ ı şz amanı ev denç ı kmamal ı yı m. * ( Bus abı rv eda yanmas ı nı r ı yl aal akal ı dı r . İ nat ç ı v edi r a y et l i değ i l s ebunuyapamaz , gökt ent ankyağ s as okağ aç ı kı pç amur abul anı r s ı n. Beni mi ç i nf az l ar i s kl i . ) -Çant amdas ür ekl i y eni ki ş i l i kl erbul undur ac ağ ı m. Yet er i nc ehı z l ı ol ur s amf ar kedi l mey ebi l i r i m. * ( Ş i z of r eni y eyakı nbi ryanet ki s i ol ac ak, s i yas i ki ş i l i k, s anat ç ı ki ş i l i kl es ür ekl i ç ar pı ş ac akt ı r . Vat ani duygul ar , gel i ş mi şi ns ani egoyu bas t ı r ma yaç al ı ş ac ak, hakv er ec ek, danyanaol ac ak, r enkl er e bağ l anac akv es ai r e. Al tki ş i l i ğ i nkar i z mat i kbi rpozv er mi ş , gönül v er di ğ i r enkl er i nba yr ağ ı nı öpüy orol abi l i r . ) -Eğ erbeni s uç l ar l ar s ai nkareder i m. * ( İ ns anl ı kkadares ki bi ry önt emdi r . Ki r l endi ğ i nandael i ndeki her ş eyl e, t amanl amı yl a, büt ünvar l ı ğ ı nl ai nkaret . T emi zol duğ unu, s anaç amurat ı l dı ğ ı nı f akatüz er i neas l abul aş madı ğ ı nı , ç amur at anl ar ı nki r l i ol duğ unus öyl e. Gör ec eks i nmut l akas anai nanan bi r i l er i ç ı kac akt ı r . Amabuneyi değ i ş t i r ec ekki ? )
-Öyl eys ebendeonl argi bi ol ur um. Mı z r ağ ı mı kuş anı rkal kanı mı s ı r t ı maas ar ı m. * ( ç amur abul anmak. İ yi bi rfiki rgi bi gör ünüy or . Böyl el i kl ene kadarç amurat ı l ı r s aat ı l s ı nf ar ket mey ec eğ i ni düş ünüy or um. Bununedenyapt ı ğ ı mı s or anl ar a' s ağ l ı ğ ai yi gel di ğ i ni ' s öyl ey er ek k endi mez a yı fbi rk or umakal kanı bi l eyapabi l i r i m. Banai nanan s ağ l ı kdüş künübi r eyl erdea ynı s ı nı yapac akt ı r . Buas l ı ndai yi bi r hedefs apt ı r maamas eni ngi bi gör ünendi ğ er l er i yl epi ş t i ol mak gi bi bi ryanet ki s i ol abi l i r . ) -Or t aç ağ da yı ml an!Enyüks ekki mi ns es i ç ı kar s a ohakl ı dı r . * ( Or t aç ağ daki dur umubuş eki l dek ot ar abi l s emdear t ı kz aman değ i ş t i . Ş i mdi i ç i nneyapac ağ ı mı düş ünmel i yi m. Benc et opl umun herbi r eyi ni ki r l et mel i yi m. Bunaç amur unnor mal l eş mes i yada OMOet ki s i di y ei s i mbi l et akabi l i r i m. Böyl el i kl e, ki r l enmekbi r kus urol makt anç ı kar t ı l ı r , yani nor mal l eş i r s eki ms epi s l i ğ eal dı r ı ş et mez . ) -Baks onundagel di l er . Mı z r akl ar ı nı kapı yadoğ r ul t muş l ar . Kı l ı c ı m * ( neys eki or t aç ağ dayaş amı y or um. Or t aç ağ daki yanı mdaar t ı k yaş amı y or . ) Syl van/18029
y a ğ mu r l ug ü ni s t e mi Dı ş a r ı daş ehi r , y oğunt el a ş , hı z l ı s ol unum. Bet ont oz ununy a pı ş t ı ğı c i ğer l er i , v es ol gunt r enç k ot l u, düş üks ur a t l ı , mut s uzi ns a nl a r ı y l a s ür ek l i bi rş ey l er es i t em edi y or . İ ç i ndeben… ş ehr i n, duv a r ı nv ek emi ği ni ç i nde . gök t enuz a k , met eor ol oj i denha ber s i z … İ ç i mdey a ğmur l ubi rgüni s t emi . Annem boşi ş l er l euğr a ş t ı ğı mı düş ünüy or . İ ç i mdees k i bi rdüny a , k üç ükbi rç oc uğunel l er i ndey ı pr a nı p ç ek i ş t i r er ekbüy üt ül müş … Önümdebi rba v ul dol us u t a r i hi geç mi şpi ş ma nl ı k . oda y ada ğı l mı ş , a c ı s ı t eda v ül denk a l k mı ş , y a r ı m ömür l ükk a hı r . Ş ehi r deben, y i r mi met r ek a r ey eha pi s ek s i ky a ş a nmı şhi s l er i n a ğı r l ı ğı ndaez i l eny or gunk ent l i y i m. Dı ş a r day a ğmur s uzbi rş ehi r , i ç i mdees k i bi rdüny aba t ı y or . İ ç i mdey a ğmur l ubi rgüni s t emi . S a dec ea nnem boşi ş l er l euğr a ş t ı ğı mı bi l i y or . S y l v a n/ 2 0 1 7s o n b a h a r –u c u n d a nk ı ş
ç i ç eği m dahagüz elgör üns ündi ye öl üyor um. el i mdez ehi r . ot ur muş , s ak s ı dak igüldahagüz elgör üns ündi y e y apr ağı nüz er i ndek imi ni kc anl ı l ar ı öl dür üy or um. öl mel i l erç ünk ü y aonl ar , öl ec eky agül . onl ar ıöl dür ür k engeç enz aman y av aşy av aşbeniöl dür üy or . öl mel i l erç ünk ü, y agülgüz elöl ec ek , y aben. c ani l i ği ns ı nı rç i z gi s i y üz ümde, geç enz amanı nat t ı ğıbi rç i z i kar t ı k . S. -17517
/ Karas i nek 15Kas ı m 201710: 53
İ kis aat t i rç e vr e mdeuç uş upc anı mıs ı kan;f i nc anı mı nke nar ı ndaki ş e ke rkal ı nt ı s ı nagö z di kmi şkar as i ne ğibüyükç abal ar ı ms o nuc uyakal amayıbaş ar dı m.Öl ümeyakl aş t ı ğı nıbi l i yo r duvec anhavl i yl ebi rkaç ke zvı z ı l dandı kt ans o nr aye ni l gi yikabul l e ne r e kke ndi nipar makl ar ı mı nar as ı nabı r akt ı . As l abi rs i ne ğegüve nme yi n.Par mağı nı z ıaç t ı ğnı zandakaç ı ve r i r l e r . Amabe nde ne yi ml i yi m.Bur numako nuş unu,f i nc anı mı nke nar ı nda ge z i ni p,s o ğumuşç ayı mı ns o nunubanaz e hi re di ş i ni ,he rhaml e mde n us t ac akaç ı ş l ar ı nı ,banayapt ı ğıhi ç bi rş e yiunut madı m.Şi mdii nt i kam z amanı . Vebunuyapar ke nas ı lgüc ünbe ndeo l duğunugö s t e r me ki ç i nyüz üne bakmal ı ydı m.Onupar makl ar ı mı nar as ı ndayüz übanabakac ak ş e ki l det ut t um.Gö zhi z amakal dı r dı m.Par mağı mı nar as ı ndabul duğu e nküç ükaç ı ğıkul l anmaki ç i nt e t i kt ebe kl i yo r ,f ı r s atko l l uyo r du. Kı r mı z ıpe t e kl igö z l e r i yl ebanabakı pbe nie l l iki ş is ananbuyar at ı ğı ö l dür me kbanabi rs i ne kc e s e di nde nbaş kanekaz andı r ac akt ıki ?Onu ö l dür me ye c e kt i m,f akato nabi rş e ys ö yl e me l i ydi m.Düş ündüm ama akl ı mahi ç bi rş e yge l me di .Bi ri ns anbi rs i ne ğenede rki ? Bi rs ür ekar ş ı l ı kl ıbakı ş t ı kt ans o nr abağı r ar akyar ı m yamal akanı ms adı ğı m bahargö z l üm ş ar kı s ı nı nbo z ukbi rve r s i yo nunuo nas ö yl e me yebaş l adı m. " s e nbe ni ms i n,kı r mı z ıgö z l üüü/kar as i ne k,/i kis aat t i r ,/ c anı mı s ı kt ı ı ı n/ö l e e c e e e ks i n! " Şar kıbi t t i kt e ns o nr ao nuö l dür me ki s t e me di ği mi ,ge r ige l me me s i ni , ge l i r s et e kr arbukadarş ans l ıo l mayac ağı nıt e mbi hl e ye r e ko nu bı r akt ı m.Ye r debi rs ür ekanat l ar ı nıt ar adıveuç upgi t t i . Bi rs ür e di ryanı mayakl aş mı yo ramahal abur al ar dauç uyo r .Şar kı nı n i ş eyar adı ğı nıdüş ünüyo r um. Syl van. . .


text:
Aqmescit şeer şurası «Qardaşlıq» cemaat teşkilâtına sıcaq ava olğanından sebep Bütünavropa stalinizm ve natsizm qurbanlarınıñ hatıra kününe bağışlanğan mitingni keçirmege yasaq etti.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclis Kâtibiyetiniñ reberi Dilâver Akiyev bildirdi, dep haber ete 15 minut saytı.
Miting avgustnıñ 23-de Gurzufskaya soqağındaki «Salgirka» bağçasında yerleşken Qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan memorial kompleksi yanında keçirilecek edi.
Dilâver Akiyevniñ aytqanına köre, avgustnıñ 13-de Aqmescit şeer şurasına haber berildi. Bugün cevap keldi.
«Ava sıcaq, adamlar yaramay bile. Bizler eali sağlığına zarar ketirecekmiz, onıñ içün miting keçirilmesine izin bermeyik», – dep añlattı mektüp mündericesini Dilâver Akiyev.
Bundan ğayrı, o qayd etti ki, şeer şurası miting keçirilmesi boyunca cevap bermege aşıqmay edi.
«Men bu cevapnı zornen aldım. Bizler avgustnıñ 13-de haber ettik. Qanunğa binaen, olar üç kün içinde cevap bermek kerek ediler. Cumaaqşamı künü (avgustnıñ 14-de) maña telefon etip, cuma künü kelmem mümkün olğanını bildirdiler. Men keldim, lâkin cevapnı reberlik imzalay edi, maña onı bermediler. Men tünevin keldim (avgustnıñ 18-de) cevap kene de reberlikte edi. Bugün kelsem, cevap daa avgustnıñ 15-de poçta üzerinden yollanılğanını ayttılar. Poçta vastasınen, tabiiy ki, biz daa bir şey almadıq», – dep qayd etti Akiyev.
Meclis azasınıñ aytqanına köre, qırımtatarlar stalinizm ve natsizm qurbanlarınıñ hatırasını qanunğa uyğun bir şekilde añacaqlar.


text:
Herson vilâyetine iş ziyareti vaqtında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov regionda Meclis temsilcisiniñ tayinlevi ve resmiy temsilcilikniñ açıluvı aqqında ilân etti. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbirine Herson regional Mecisniñ başı Asan Aliyev bildirdi.
Onıñ aytqanı kibi, Herson vilâyetinde Meclis temsilcisi Abmecit Suleymanov oldı, Meclis temsilciligini Hersonnıñ özünde açacaq olalar.
Bunıñ ile Aliyev dey ki, Qırım ile memuriy sıñırdan keçüvnen bağlı meselelerde yardım köstermek ve arizalarnı qabul etmek içün temsilcilikni Hersonda degil de, Geniçesk rayonında açmaq kerek.
«Hersonda Milliy Meclis temsilcisi ne yapacaq? Qırımtatarlar toplu yaşağan yerde ve muracaatlarğa tez sürette seslenmek içün sıñır yanında olmalı. Gece saat ekide maña telefon etkende, tez barsam – bu bir. Eki, büyük mesafe olğanda, bir şey yapıp olamam», – dey o.
Abmecit Suleymanov Eskender Bariyev ve Sinaver Kadırov ile Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorı ola.
Qırımda uquq qoruyıcı faaliyeti içün faaller taqip etile edi. Böyleliknen, olarğa başta dekabr 10 künü İnsan aqları kününe bağışlanğan tedbirlerni keçirmege yasaq ettiler, Qırımda qırımtatarlarnıñ aqlarına bağışlanğan matbuat konferentsiyasında tarikçiler olarnıñ üstüne zelönka septirdiler.
Yanvar ayında Abmecit Suleymanov, Eskender Bariyev ve Sinaver Kadırov Qırımdan çıqqanda, Çonğar kiriş noqtasında yaqalandı. Sinaver Kadırovnı Qırımdan müddetsiz sürgün ettiler.
Cinaiy taqipten qorqıp, Abmecit Suleymanov ve Eskender Bariyev de Qırımnı terk ettiler.


text:
BMT Havfsızlıq şurasında Ukraina azalığını – Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde muzakere etecekler. Programma musafirleri – Ukraina Tış işler nazirliginiñ hususiy vazifeler boyunca elçisi Dmitriy Kulöba, siyasetşınas, Ukraina Tış işler nazirliginiñ haber departamentiniñ sabıq müdiri Oleg Voloşin. Alıp barıcı – Pavel Novikov.
Yayın iş künleri saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında efirge çıqa.
Efirge (044) 490-29-05 nomeralı telefon vastasınen bağlanmaq mümkün.
Qırımnıñ büyük qısmında radionı diñlemege imkân bar.
Diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.
Qırım.Aqiqat Radiosı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ Qırımda radio yayınlavınıñ teklinmesi boyunca leyhasınıñ ekinci basamağı çerçivesinde işlep çıqarıldı.


text:
Ukraina haber siyaseti Nazirligi Köllegiyasınıñ toplaşuvı keçti
2018 senesi iyülniñ 30-da Ükümet evi binasında Ukraina haber siyaseti Nazirliginiñ Köllegiya toplaşuvı keçti.
Kiriş sözünde Ukraina vitse-baş-naziri Pavlo Rozenko HSN-niñ eñ müim irişmeleri arasında Donetsk ve Luansk vilâyetleriniñ informatsion reintegratsiyası Strategiyasınıñ qabul etilmesini; telequlleler qurulmasını; yoldaş ve kabel ağlarınıñ arttırılmasını; “Ukraine NOW” degen yekâne Ukraina brendiniñ işlep çıqarılmasını ve keyfiyetli köntent yaratılmasını, hususan, bir çoq halqara kinofestivallerde taqdim etilgen “Dâkuyu” filminiñ çıqarılmasını qayd etti.
“Nazirlik artıq pek müim iş yaptı, amma ileride de daa çoq vazife bar ve olarnı daa tez sürette becermege kerek”, - dep, qayd etti Vitse-baş-nazir.
Söz serbestligi ve informatsion siyaset meselelerden Ukraina Yuqarı Şurasınıñ komitet başlığı Viktoriya Sümar qayd etkeine köre, rusiye tecavuzına daa çoq qarşılıq köstermege kerek, hususan halqara meydanda. “Bugun Ukrainada kerçek olaylarnı dünyağa açıqlamağa - borcumız. Bizde grajdan cenki degil de, Rusiye Federatsiyası tarafından tecavuz olğanını köstermelimiz”, - dep qoştı o.
Oturışuv vaqtında Ukraina haber siyaseti Nazirliginiñ reberligi Qırım ve Donbass haber reintegratsiyası, avropa integratsiyası, Haber telükesizligi Mezebiniñ kirsetilmesi, halqara işbirlik, strategik araştırmalar, dünyada Ukraina populârlaşması, tış yayınlav sistemasınıñ inkişafı ve umummilliy kommunikatsion kampaniyalar keçirilmesi saalarında faaliyet neticelerini taqdim etti.
Ukraina haber siyaseti Naziriniñ Birinci muavini Emine ceppar HSN-niñ muvafaqiyetli leyhalarını çoqlaştırmaq içün devlet bücetinden maaliye ayırılmasınıñ arttırılması kerekligini qayd etti. “Bizge qarşı aktiv informatsion cenk alıp barıla, tecavuzcı oña milyarnen dollar ayıra. Biz de özümizni qorumaq içün azır olmalımız”, - dep, qayd etti o.
Haber siyaseti Naziriniñ muavini Dmıtro Zolotuhin informatsion telükelerge effektiv qarşılıq köstermek içün halqara ortaqlarnen areketler birleşmesiniñ ve devlet arasında idarelerara koordinatsiyanıñ müimligini qayd etti.
Öz nevbetinde HSN-niñ devlet kâtibi Artem Bidenko qayd etkenine köre, Nazirlik işinde açıqlıq, aydınlıq ve informatsion saada leyhalarnı muvafaqiyetli ömürge keçirgen keyfiyetli protseduralar qurulmasınıñ printsiplerine esaslana.
Siyasiy ilimler doktorı, Halqara munasebetler institutında halqara mediakommunikatsiyalar ve kommunikativ tehnologiyalar kafedrasınıñ dotsenti Sergiy Danılenko Nazirlik yanında Ekspert Şurasınıñ işi aqqında esabatnı taqdim etti. Onıñ sözlerine köre, HSN qararlar çıqarğanda, daima eñ keniş ekspertler sırasınen işbirlikte buluna.
Bundan ğayrı, Köllegiyada HSN yanında Studentler Şurasınıñ esabatı ve Donbassnen Qırımda vaziyet açıqlanılmasından nezaret neticeleri taqdim etildi.
Oturışuvda Televizion ve radioyayınlav meselelerinden Milliy Şura başlığı Yuriy Artemenko, Milliy Şura muavini Ulâna Feşçuk, Milliy Şura azası Sergiy Kostınskıy, Televizion ve raioyayınlav meselelerinden Devlet komitetiniñ başlığı Oleg Nalıvayko, halq deputatları, alimler, mediatoplulıq ve grajdan cemiyetiniñ vekilleri iştirak etti.
Köllegiya azaları 2017 senesi episi yönelişlerde Ukraina haber siyaseti Nazirliginiñ effektiv faaliyeti boyunca qararğa episi qol tuttı.
Cedvel


text:
Köpşiligimiz qarbızdı jaqsı köremiz. Alayda onıñ işindegi dänin köp jağdayda qoqısqa laqtırıp jatamız. Al onıñ densawlığımızğa paydalı ekenin bärimiz bile bermeymiz. Biz bügin sizderge qarbız däniniñ paydalı tustarın aytqımız kelip otır. Onı untaqtap, şay qılıp işwge boladı. Sonda işek-qarın joldarın tazartıp, ağzamızdı türli awrwdan aman saqtap qalamız.
Qarbız däni adamdardı zïyandı parazïtterden qutqaradı. Ol üşin onı jılı sütke salıp, aralastırıp bir apta tañerteñ jäne keşke işw kerek. Dänniñ quramındağı cïtrwllïn antïoksïdant sekildi qızmet etedi. Sebebi qan tamırların keñeytip, arterïyalıq qısımdı tömendetwge kömektesedi. Ğalımdardıñ aytwınşa, qarbız däni büyrekke de öte paydalı. Sonımen qatar este saqtaw qabiletin de arttıradı. Dände A, V, S därwmenderi, temir, magnïy, marganec, kalcïy jäne tağı basqa elementter bar.
Qarbız däninen şay dayındawdıñ jolı:
4 as qasıq untaqtalğan qarbız dänin alıp, üstine 2 lïtr sw quyıp, 15 mïnwt qaynatıñız. Sol şaydı eki kün işip, eki aptadan soñ qaytalawıñızğa boladı. Alayda bir eskeretin jayt, qarbız tap-taza bolw kerek. Sondıqtan öz awlañızda ösirgeniñiz durıs.
alashainasy.kz
Kommentarïï


text:
Onıñ fikirince, Ukrainanıñ cenüp ve şarqı halqara muzakerlerde temsil etilmeli.
Aynı vaqıtta Avropa Birligi AB, AQŞ, Ukraina ve Rusiye vekilleriniñ Qırım buhranını al etüv körüşüviniñ sanını belgiley.
UNİAN malümatına köre, bunı Avropa birliginiñ tışqı siyaseti ve havfsızlıq siyaseti yuqarı vekili Catherine Ashtonnıñ matbuat kâtibi Mayya Kotsiyanchich bildirdi.
Aprelniñ 6-da Lugansk, Harkov ve Donetskte Rusiyege qol tutqanlar devlet akimiyeti organlarını zapt etecek oldılar. Böyleliknen, aprel 6-7 künleri Harkovde separatistler vilâyet devlet memuriyetini zapt ettiler, ANT telekompaniyasını darma-dağın ettiler, Ukraina bir olmasına qol tutuv mitinginiñ iştirakçilerini köteklediler. Aprelniñ 7-de Donetsk, Lugansk ve Harkov vilâyetlerine Ukrainanıñ diger regionlarından militsiyanıñ mahsus bölükleri keldi. Bugün gece ateş açmayıp, Harkov devlet memuriyetini separatistlerden boşattılar.


text:
Älïya Nurmuxambetqızı Moldağulova Ulı Otan soğısına qatısqan qazaq qızı. Keñes Odağınıñ Batırı (1944), mergen, efreytor.
Şın esimi Ilïya, maydandas dostarı «Lïya» dep ataptı. 1925 jılı 25-qazanda Aqtöbe oblısı, Qobda awdanınıñ Bulaq awılında Sarqulov Nurmuxammed jäne Moldağulova Marjannıñ otbasında dünïege kelgen. Bala kezinde anasınan ayırılıp (1933 j.), keyinnen Almatıda ağasınıñ qolında turadı. Al 1935 jıldan bastap Lenïngrad, Krasnogvardeyskïy awdanı, Gwrdïn köşesindegi №46-şı balalar üyinde tärbïelengen. Sankt-Peterbwrgtegi 9-orta mektepte oqïdı. Oqwdağı ozattığı jäne ülgili tärtibi üşin Älïya Qırımdağı Bükilodaqtıq pïonerler lageri – Artekke jiberiledi. Artekte batırlar taqtasına Rwben Ïbarrwrï, Tïmwr Frwnze sïyaqtı batırlarmen qatar Älïya Moldağulovanıñ da swreti engizilgen. Soğıs bastalğan soñ balalar üyinen Yaroslavl oblısınıñ Vyatskoe selosına evakwacïyalanğan. Vyatskoe orta mektebinen 7-sınıptı bitirisimen Rıbïnsk avïacïyalıq texnïkwmına tüsedi, biraq köp uzamay (1942) JŞQÄ-ğa (Jumısşı-Şarwa Qızıl Äskeri) maydanğa jiberw twralı ötiniş jiberedi.
1943 jılı Snayperler dayındaw ortalıq äyelder mektebin ayaqtaydı. 1943 jıldan bastap 54-şi arnayı atqıştar brïgadası 4-batalonınıñ snayperi bolğan (22-şi äsker, 2-şi Baltıq jağalawı frontı). Jaw äskeriniñ 30-dan asa sarbazdarı men ofïcerleriniñ közin joyğan. 1944 jılı 14-qañtarda Pskov oblısınıñ soltüstigindegi Novosokolnïkï awdanında qaza taptı.
Älïya qurbısı Nïna Bıstrovamen
Älïya Nurmuxambetqızı Moldağulovağa 1944 j. 4 mawsımda Keñes Odağı Batırı atağı berildi. Lenïn ordenimen marapattaldı.
Älïya esimi köşeler, ondağan mektepter (Mäskewdegi № 891 orta mektebi, Şımkenttegi № 29 orta mektebi, Novosokolnïkï № 72 orta mektebi, Oraldağı № 38 orta mektebi), Äskerï-teñiz flotınıñ kemeleri, Kaspïy jük tasïtın teploxodına berilgen. Aqtöbe, Astana, Almatı, Mäskew, Sankt-Peterbwrg , Novosokolnïkï qalalarında eskertkişter ornatılğan. Aqtöbede oblıstıq memorïaldı mwzey jumıs jasaydı.
Älïya Moldağulova
Älïyanıñ siñilisi Sapwrağa jazğan xattarı
Älïyanıñ byusti. Avtorı — skwlptor Ömirzaq Şanov.
Älïyanıñ kişkentay kezindegi swreti
Astana qalasında Älïya men Mänşükke ornatılğan eskertkiş
Sazger Seydolla Bäyterekovtiñ "Älïya" dep atalatın änine "KeşYou" tobınıñ tüsirgen beynebayanı.
Derekköz: Wïkïpedïya
Swretter el.kz saytınan alındı
Kommentarïï


text:
Poloniya baş naziri Eva Kopaç Ukrainanıñ Avropa Birligi terkibinde olmasına qol tuta. Bunı o, oktâbr 9-da Almaniya kantsleri Angela Merkel ile körüşkende bildirdi, dep haber ete Poloniya radiosı.
Bu arada, onıñ fikirince, Ukraina Avropa Birliginiñ azası olması içün bir sıra müim islâatlarnı keçirmek kerek.
«Biz Merkel hanım ile aynı qararğa keldik, eñ müimi, ukrain işlerinde Avropa bir ağızdan aytmalı», – dedi o.
Hatırlatamız, bundan evel Ukrainanıñ Avropa Birliginde azalığı aqqında Poloniya tışqı işler naziri Gjegoj Shetın aytqan edi.


text:
29 Mayıs 2015 Cuma
Ayşeler (XVI – XVII asırlarda Qırım hanlığı ve Reç Pospolitaya arasındaki özara munasebetler tarihına dair)
Mayıs 29, 2015 2015_2, Edebiyat ve tenqit, Qandımov Yunus No comments
Qırım hanlığı müsülman memleketi olğanına baqmadan. Hanlıqnıñ devlet-memuriy apparatında qadınlar da bar zdi. Meselâ, hanlıqnıñ apparatında valide levazimi mevcut olup, valide iyerarhiya boyunca resmiy olaraq qalğadan son tura edi. Valide hanğa tesir etüvde qaymaqan qadar quvetke malik edi. Valide vazifesi şu devirde hanlıq tahtında 6ulunğan Giraynıñ anasına berile, valide vefat etken taqdirde onuñ yeri aptesi, ya da hannıñ yaqın qadın aqrabasına keçe edi.
Qırım hanlığınıñ dahiliy (içki) ve hariciy (tışqı) siyasetinde valideler nasıl rol oynağanını körmek içün XVI-XVII asırlarda Qırım hanlığı ve Reç Pospolitaya arasında ölgan özara munasebetler tarihına dair bir qaç misalge muracaat eteyik.
Malüm ki, X-XV asırlar, dünya miqyasında alacaq olsaq, yañı siyasiy-memuriy qurulmalarnıñ meydanğa kelmesi, mevcut devletlerniñ pekinmesi, kendi sıñırlarını pekitmesi, qomşu devletlerniñ territoriyaları esabına kenişletilmesinen harakterizlene. Qomşu ülkelerge qarşı faal basqıncılıq siyaseti ve areketlerini alıp barğan ruslar bir taraftan, Lehistan ve Litva diger taraftan, şimdiki Ukraina ve Moldaviya topraqlarına saip çıqmaq içün mezkür regionda daimiy kerginlikniñ sebepçileri oldılar. Lâkin bu regionda özüni ğayet serbest is etken daha bir quvet bar edi: Qırım hanlığı.
Lehistan qırallığı ve Litva knâzlığı XIV asırnıñ soñlarında birleşip Reç Pospolitayanı (Rsecz Rosrolita — Umumiy iş) meydanğa ketireler. XV asırda Qırım hanlığı Altın Ordudan ayırılıp, mustaqil devletke çevirilgen soñ tışqı siyaset meselelerine ziyade diqqat ayırıp başlay. Qırım hanlığınıñ tışqı siyasetinde Reç Pospolitayağa ziyade emiyet berile. Qırım hanlığınıñ diger ülkelerge nisbeten Reç Pospolitayağa qarşı çeşit devirlerde alıp barğan arbiy areketlerini esapqa almasaq, bu eki devletniñ arasındaki munasebetler hanlıqnıñ Osmanlı devletine muayyen derecede tabi olğanına baqmadan mustaqil inkişafqa malik ediler.
Zaten, Qırım hanlığını Reç Pospolitayanen siyasiy degil de, esasen iqtisadiy maqsadlar ve basqıncılıq iştiasını tıyalmağan ruslarğa qarşı areketlerdeki umumiy arbiy maqsadlar bağlay edi.
Qırım hanlığı meydanğa ketirilgen keçken devirde Giraylar ve Reç Pospolitaya qırallarınıñ planları vaqtı-vaqtınen Moskvağa qarşı aynı parallellerde buluna edi. Qırım paytahtınıñ tışqı siyaseti Moskva ve Varşava quvetleriniñ mütenasipligine çalışa, yani Bağçasaray öz siyasetinde XVII—XVIII asırlar içün ğayet harakterli olğan umumavropa balans nazariyesine diqqat ete edi. Moskva ve Varşava kendi tınç hayatları içün Bağçasarayga vergi ödey ediler. Lehler ve ruslar içün böyle tınçlıq paalığa tüşe edi. Meselâ, XVII asırnıñ ortalarında Lehistannıñ 5 yıllıq vergisi 700 biñ zlotıynı teşkil etkendir. Yahşı cenkke köre yaramay tınçlıq eyidir, degenleri kibi, XVI asırda Varşava Bağçasaraynen "ebediy sulh" imzalay.
XVI—XVII asırlarda Qırım hanlığı ve Reç Pospolitaya arasındaki munasebetlerniñ belli bir derecede tegiz yolğa minmesi, pekinmesi ve inkişaf etmesinde hanlıq idare eyyetinde bulunğan validelerniñ hızmetleri diqqatqa lâyıqtır.
AYŞE SULTAN BİYİM
Ayşe Sultan Biyim Qırım hanı Devlet Giraynıñ (1551 —1577) refiqası ve Mehmet Giray sultannıñ anasıdır. 1552 senesi ruslar Qazannı basıp alğan vaqıtta Devlet Giray osmanlılarnıñ Litvağa qarşı alıp barğan cenkinde iştirak ete edi. Devlet Giray Qazannıñ başına tüşken feciy vaqia haqqındaki haberni eşitkeninen, ordusını alıp Qırımga qayta. Ordusına taze quvetler qoşıp, ruslarğa qarşı areketke keçe.
Bunıñnen bir vaqıtta, Devlet Giray türk sultanı Suleyman Qanuniyge kendi murahasınen mektüp yollay, "...ruslar tarafından zabt etilgen bu islâm ülkesini qurtarmaq bütün islâm dünyasınıñ vazifesidir" dep ruslarğa qarşı cenk ilân ettirmek, iç olmağanda hanlıqnıñ ruslarğa qarşı alıp baracaq bu areketlerinde Osmanlı devletiniñ yardım etmesini rica ete. Lâkin Suleyman Qanuniy Qırım hanınıñ ricasını red ete. Qırım hanı şu Lehistan qıralına Moskvanıñ basqıncılıq areketlerine qarşı turmaq içün bir añlaşma imzalamağa muvaffaq ola.
İşte, Devlet Giray ve leh qıralı Sigizmund-Avgust ile mezkür añlaşmanıñ imzalanmasında Ayşe Sultan Biyimniñ rolü büyük oldı. Ayşe Sultan Biyim Sigizmundğa yollagan mektübinde "Qazan ülkesini zabt etken ruslarnıñ ileride türk ülkelerine ölganı kibi, Lehistan ve Litva devleti içün de telükeli olğanını, bu şeylerge rağmen ruslarnı cezalamağa qarar bergen Devlet Giraynıñ qırallıq içün de cenkleşkenini, binaenaleyh qıralnıñ Qırım hanlığı ile dostluq añlaşmasını imzalap, Qırım hanına yardım etmesini, qıral bu teklifke razı olğan taqdirde öz murahaslarını yollamasını" rica ete. Sigizmund-Avgust Ayşe Sultan Biyimniñ teklifini qabul ete, Qırım hanlıgınen añlaşma imzalay, arbiy yardımda buluna. Bu yardım sayesinde Qırım hanınıñ orduları ruslarnı mağlübiyetke oğratalar.
Ayşe Sultan Biyim 1572 senesi Sigizmund-Avgustqa mahsus elçi ile müteadid mektüpler yollağandır. Mektüplerini: "Bimaqam-i dar-ül hilâfe şehri Salğır Sarai sultan Mehmet Giray validesi Ayşe Sultan Biyim" dep imzalay edi. Ayşe Sultan Biyimniñ diplomatik meareti, qattılıgını köstergen bir yarlıqqa diqqat eteyik.
Yarlıq nümünesi:
"HÜVVE SÖZÜM
Ayşe Sultan Biyim:
Hristian milletiniñ iftihar-i degerli büyükleri ve iseviye taifesiniñ muhtar büyükleri olan yepiskoplara ve bütün memleket beylerine selâmdan soñra, samimiy selâmım ve fermanım budır ki, bundan zvel sahibimiz büyük han azretlerine qardaşları qıral padişahnıñ adamı Bokovskini muhabbetnameleri ile yollap, içinde eki memleket arasında eyilik içün büyük Allahnıñ yardımı ile arzuñızca vergileri yollarmız diye bildirgenleri sayesinde han azretleri eñ büyük itimatlı Hasan Çavuşnı - Allah onuñ qudretini ziyadeleştirsin — yollagan edi. Ve şimdi qardaşları qıral mektüplerini Ebuş tercimanı ile yollayaraq, aramızdaki ey-iqomşucılıqnıñ devamı içün vergileri yollaymız, diye bildirdigi alda üç yılda altı hazine (vergi) olduğını tain etmegendirler.
Bundan evel Hasan Çavuş qulları ile yollanılgan muhabbetnamelerinden altı yıllıq vergilerniñ yollanılmasına diqqat eterek ğayret ztersiñiz. Eki hükümet arasındaki dostluqnıñ artmasına sebep olursıñız. Bir daha bura da zki memleket munasebetleriniñ daimiy dostluq içinde devam etsin diyerek temenna etmektemiz. Sizler dahi devamlı olaraq qıral sarayında ğayret sarf etersiñiz. Ve vergilerniñ qısımlarnen yollanılmasına diqqat etersiñiz.
O sebepten qıymetsiz ediyelerimiznen samimiy selâm ve sevgilerimizni qulumız Behadir ile yolladıq. Bu tarafnıñ hatiri içün elçige hürmet ve riayet etersiñiz. Ve sizlerden istenilen eki memleket arasında eyi munasebetlerge delâlet eterek Han azretleriniñ emr-u şerifleri üzere her yıldan eki vergi, üç yılda altı vergi berirsiñnz. Bu dediklerimiz yerine ketirilmedigi taqdirde aramızdaki añlaşma hükümleriniñ bozulması qıral padişaha ant olacağını bilmeñiz lâzimdir. Temennamız odır ki, eki devlet arasındaki eyi munasebetlerniñ devamına delâlet etersiñiz, diye işbu fermam yazıldı. 980 hicriy. (1572 s.)
Bimaa/kam Ferrahkerman
Ayşe Sultan Biyim, valide-i Mehmet
Giray sultan.
AYŞE HATUN
Qırım hanlığınıñ tarihında, hususan onuñ tışqı siyasiy işlerinde ğayet emiyetli rol oynağan qadınlardan biri Ayşe Hatundır. Ayşe Hatun İslâm Giray III- niñ (1644–1654) refiqasıdır.
İslâm Giray Qırım hanları arasında mustaqil ve izçen tışqı siyaset alıp barğan, hanlıqnıñ halqara miqyasta itibarını kötergen, Osmanlı devletiniñ Qırımga nisbeten nezaretini eksiltken, hanlıq qaznasını tışqı iqtisadiy kelirlerden (Lehistan ve Rusiyeden alıngan vergilerden) zenginleştirgen, hanlıqnıñ siyasiy ve hususan içki iqtisadiy vaziyetini tüzetken, qısqadan aytqanda hanlıqta siyasiy-iqtisadiy tertipni pekitken eñ qudretli hanlardan biridir.
Ayşe Hatun haqqında sözümizni devam ettirmezden evel, bir şeyni ayrıca qayd etip keçmek kerek. Diger hanlarğa baqqanda İslâm Giraynıñ Lehistan meselesinde öz baqışı bar edi. Tarihçılar, hususan sovet ve rus tarihçıları İslâm Giraynı Lehistannıñ qan duşmanı etip köstermege areket etken ediler. B. Hmelnitskiyniñ leh şlâhtasına qarşı alıp barğan küreşinde serasker Toğay-beyniñ iştiragini bayraq etip kötereler, ekseri allarda onuñ areketlerini eksiltip köstermege tırışalar. Mühimi bunda degil. Mühimi şunda ki, Bogdan Hmelnitskiy Bağçasarayğa kelip, İslâm Giraydan yardım sorağanda han razı olmay. Söyleşüvler bayağı vaqıt devam ete, ve niayet, İslâm Giray Bogdan Hmelnitskiyge "…Or qapıda turğan serasker Toğay-beyni yardımğa çağıra bilmesine izin ber".
İslâm Giray Bogdan Hmelnitskiynen olğan emekdaşlıqnıñ sıñırlarını inceden is ete edi. Kerek vaqıtında Lehistanğa da yardım ete, ya da onu ruslarğa qarşı seferlerge davet ete edi. "Siyasiy balans"qa esaslanğan "şahsiy tatar esabı" hannıñ eñ qudretli siyasiy silâsı edi.
İslâm Giray Rusiyeniñ kün-künden öz territoriyalarını kenişletkenini, ve bir kün ola bir kün hanlıq ruslarnıñ eline keçe bilmesini terenden tüşünerek, ep quvetleneyatqan ruslarğa qarşı arbiy-siyasiy ittifaq qurmağa qarar bere. İslâm Giray bu ittifaqqa kirmekni teklif etip, Osmanlı sultanına ve Reç Pospolitayanıñ qıralına teklif ete. Ne içün İslâm Giray Osmanlı devletinden soñ Reç Pospolitayağa bu teklifnen muracaat ete?
Mesele şunda ki, İslâm Giray han olmazdan evel lehlernen olğan bir çarpışmada esir tüşken ve ömüriniñ yedi yılını leh esirliginde keçirgen edi. Şu yedi yıllıq esaret devirinde İslâm Giray Lehistan devlet adamlarından bir çoqları ile tanışa ve Reç Pospolitayanıñ devlet qurumını yaqından ögrenmek imkânlarına malik ola.
İslâm Giray atta qıral hanedanına yaqınlaştırılğan edi. Ruslarnen Reç Pospolitaya arasında cenk başlanganda İslâm Giraynı serbest bıraqtılar. Qıral şu vaqıt onu bir ordunıñ başına tayinleyerek, ruslarğa qarşı uruşqa yollağan edi. Bu uruşta İslâm Giraynıñ qaramanlıgı ve cesareti haqqında leh tarihçıları o ya da bu derecede yazıp qaldırğandırlar. İslâm Giray hanlıqnıñ tahtanı keçken soñ Qırımnen Reç Pospolitayanıñ arasında olğan ittifaq munasebetleri yañı tüs aldılar.
Bütün bu siyasiy areketlerde Ayşe Hatun İslâm Giraynıñ eñ qıymetli bir mesleatçısı vazifesini eda etkendir. Han İslâm Giray bir de-bir işke qarar bermezden evel refiqasınen mıtlaqa mesleatlaşır, onuñ uzaqnı köre bilgen isabetli fikirlerinden faydalanır edi.
Bu al Hansarayğa kelgen çeşit devletlerniñ, hususan avropalılarnıñ diqqat nazarından tüşip qalmaz edi. Meselâ, Reç Pospolitaya diplomatlarından Peçenski 1648 senesi Qırım hanlı-ğında elçi vazifesinde bulunğanda körgen şeylerini qayd eterken, qırımtatar qadınları haqqında da bazı bir meraqlı şeylerni yazıp qaldırgandır.
"Qırımda eñ ziyade diqqat nazarımnı celp etken şey tatar qadınlarıdır. Olar yalıñız dahiliy işlerde degil, siyasiy meselelerde de ğayet mühim rol oynaylar. Han özüniñ baş vekili Sefer Ğazı ağanen mühim bir mesele haqqında laf eterken, han İslâm Giraynıñ refiqası Ayşe Hatun leh dostluğına emiyet bergenini ve bu hususta qocasına tesir etebilecegini ümütnen aytqandır", dep yazğan edi Peçenski.
...Bundan körüne ki, Qırım hanlığınıñ tarihında qadın-qızlar, hususan valideler devletniñ içki ve tışqı siyasetine muayyen derecede tesir ete, devletlerara munasebetlerde müsbet rol oynay edi. Bugünde bugün qırımtatar halqınıñ tarihı ögrenilir eken, devirler, bütün bir epohalarnıñ perdeleri köterilir eken, halqımıznıñ gürdeli, şanlı ve aynı zamanda feciy keçmişiniñ sahifeleri ep açılır, kelecek nesillerge barıp yeterler.
Yunus Qandım


text:
1-şaş ülgisi : jomart, adamgerşiligi mol
Siz tek jaqsı qasïetterge umtılasız. Öziñizge ülken talaptar qoyasız. Eñbekqor adamsız. Menmen emessiz. Sıñarıñızdı sıylap, jaqsı köresiz. Tipti sezimiñizdi oyınşıqqa aynaldırıp, tastap ketse de, onı uzaq waqıt boyı umıta almaysız.
2-şaş ülgisi : tartımdı, şınşıl
Siz jawapkerşilikke bey-jay qaraytın adam emessiz. Özgelerge qamqorsız. Jumıstı «taza» orındawğa tırısıp, moyınıñızğa köp mindet jüktep alasız. Mineziñiz jaqsı. Adamdar sizge senedi. Siz tez oylap, tez ärekettenwge dağdılanğansız. Ötkir tildi adam bolğandıqtan, tanıs emes ortada da aytarğa söz tabasız.
3-şaş ülgisi : aqıldı, oyşıl
Siz köp oylanasız. Ïdeyalarıñız ben oylarıñız siz üşin öte mañızdı. Belgili bir mäseleni şeşw üşin jalğız qalıp, oylanğandı jaqsı köresiz. Siz – ïntrovertsiz. Oylanıp, bilim alwğa quştar adamdarmen til tabısa alasız. Adamgerşilik twralı oylanwğa köp waqıt jumsaysız. «Durıs jolmen» jürwge tırısasız. Qoğamnıñ pikirine täweldi emessiz.
4-şaş ülgisi : zerek, fïlosof
Sizdey adam bul älemde joq. Tipti uqsaytın adam da joq. Sizdiñ ïntwïcïyañız jaqsı damığan. Köp adam sizdi durıs tüsinbeydi. Munday jayttardı jürekke jaqın qabıldaysız. Jeke keñistikti qajet etesiz. Öz şığarmaşılığıñızdı damıtwğa tırısasız. Öte sezimtalsız.
Derekközi: "PT" toptamasınan
Kommentarïï


text:
Çoqusunı daha ögrenmedim, bunun içün bu evraqlar üzerinde öz araştırmalarınıznın neticelerini menim ve soydaşlarımız ile paylaşırsanız memnün olurım.
Bunu bizimle paylaşqan degerli akademisyen soydaşlarımızğa teşekkürlerimni bildirem.
1. Maarif müdüriyetine resmiy mektüp_1917
2. Közleve vaqufları maarif idaresi_1919
3. Közleve vaquvları maarif idaresi_1919
4. Közleve Cemiyet Hayriyesi_1919
5. Közleve Mektep Hayriyesinin müdürliginden_1919
6. Qırımtatar Qurultayı Milliy İdaresi, Maarif Müdiriyeti_1918
7. Taşlı-Buy Müsülman Komitesi_1918
8. Qırımtatar Qurultayı Milliy İdaresi. Maarif Müdüriyetinden mektüp_1919
9. Qırımtatar Qurultayı Milliy İdaresinden mektüp Közleve_1919
10. Qırımtatar Qurultayı Milliy İdaresinden mektüp Közleve_1919
11. Qırımtatar Qurultayı Milliy İdaresinden mektüp Közleve_1919
12. Qırımtatar Qurultayı Milliy İdaresinden mektüp Közleve_1919
13. Qırımtatar Qurultayı Milliy İdaresinden mektüp Közleve_1919
14. Qırımtatar Qurultayı Milliy İdaresinden mektüp Közleve_1919
15. Qırımtatar Qurultayı Milliy İdaresinden mektüp_1919
16. Qırımtatar Qurultayı Milliy İdaresinden mektüp_1918
17. Qırımtatar Qurultayı Milliy İdaresinden mektüp
18. Qırım Müsülmanları İcra Komiteti
19.Qırım Köy hocaları Cedveli
20. Qırım Maarifi ve Kefe Mektepleri ile bağlı bir mektüp
21. Qırım Maarifi ile bağlı daha bir mektüp
22. Maarif Müdürligi ile bağlı mektüp_1918
Evraqlarnın tili: qırımtatar;
Elifbesi: arap
Yılları 1917, 1918, 1919
Formatı: PDF


text:
Bunı Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov RİA Novosti agentligine bildirdi.
«Salı künü Nazirler Şurası toplaşuvında er şey belli olur», – dedi Aksönov.
Evelleri «baş nazir muavini» vazifelerini Rustam Temirgaliyev eda ete edi. O, öz istegi ile istifağa ketti ve şimdi Aksönovnıñ keñeşçisi ola.
Öz başına tayin etilgen baş nazirniñ tevsiyesi ile öz vazifelerinden Qırım «sağlıq saqlav naziri» Pötr Mihalçevskiy ve daa bir sıra ekimler vazgeçtiler.
Bu afta işğal etilgen Qırımda Keriç şeer başı Oleg Osadçiy ve Kezlevniñ şeer başı Andrey Danilenko istifağa kettiler.


text:
Bu sene Qırımdaki partizan areketiniñ reberlerinden biri, qırımtatar milliy areketiniñ faal iştirakçisi Mustafa Selimovnıñ yubileyi qayd etilmekte.
Mustafa Selimov 1910 senesi Bağçasaray civarındaki Kököz köyünde dünyağa keldi. 11 yaşında ana-babasız qaldı – başta babası Veis, soñra anası Acire vefat etti. Mustafa ve onıñ Fatime tatası bir özleri qaldılar. 18 yaşına qadar Mustafa köy hocalıq işlerinen oğraşqan edi. On beş yaşında komsomolğa kirdi. Mektepni bitirgen soñ rayon kütüphanesiniñ müdiri oldı, soñra da tuvğan köyüne qayttı. Bir qaç yıldan soñ onı kolhoz reisiniñ muavini ve köy şurasınıñ kâtibi olaraq sayladılar.
Soñra – firqadaki karyera. 1931 senesi Mustafanı Birlik kommunistleriniñ bolşevikler firqasına VKP (b) saflarına qabul eteler, firqanıñ Bağçasaray rayon komitetiniñ iş idaresiniñ yolbaşçısı olaraq tayin eteler, marksizm-leninizm derslerini alğan soñ firqanıñ rayon komiteti instruktorı vazifesine tayinleyler, soñra da Birlikniñ lenin kommunistleri gençleriniñ birligi (RK VLKSM) kâtibi olaraq tayin eteler. Üç yıldan soñ Selimovnı Qızıl Orduğa çağıralar, soñra ise firqanıñ Bağçasaraydaki rayon komitetiniñ hadimler işleriniñ müdiri olaraq tayin eteler.
1941 senesinden itibaren 1943 senesine qadar firqanıñ Yalta rayon komitetiniñ birinci kâtibi ola. Qırım işğali vaqtında Mustafa Selimov – gizli-gizli çalışqan teşkilâtnıñ reberlerinden biridir. 1941 senesi noyabr 7-den itibaren Aqyar imayesinde iştirak etti. Ulu Vatan cenkiniñ nişanını qazandı.
Keriç vaqtınca azat etilgen soñ o, mında kele, lâkin tezden bütün Qırım işğalge oğray. Bu vaqıtta Selimov Krasnodarda buluna, Qırım partizanlarına yardım ete. 1943 senesi firqa ve sovet hadimlerinen beraber Qırım ormanlarına duşmannıñ qollarına yollanıla, anda partizan taqımınıñ komissarı, soñra brigada komissarı, ve Qırımnıñ partizan taqımlarınıñ Cenüp birleşmesiniñ komissarı ola, onıñ erkânında işğalcilerge qarşı cenkleşken edi.
Partizanlar Qızıl ordu ile beraber yarımadanı alman ordularından qorusa da, Mustafa Selimov ve onıñ partizan areketindeki qırımtatar ortaqları sürgün etile.
«Silânı teslim etmek«, – emir eteler Selimovğa ve onıñ partizan arqadaşlarına sürgünlik arfesinde İçki işlerniñ halq komissarlığınıñ (NKVD) hadimleri.
1944 senesi mayıs 18-de qırımtatarlar – em adiy, em de firqa qocalıq saflarından – ayvan vagonlarında ğurbetke yollanılğan edi – esasen Özbekistanğa.
Rusiye Federatsiyasınıñ Devlet arhivinde qalğan NKVDniñ 1945 senesi sentâbr 19-na ait vesiqasında oquymız: «Selimovnıñ işğal vaqtında Qırımdaki partizan areketiniñ reberi olğanı, ailesi işğal etilgen topraqta yaşamağanı, NKVD idaresiniñ 1-inci mahsus bölüginiñ «A» işi boyunca keçirgen teşkerüvde bir de bir qanunsız areketler aqqında malümat tapmağanı içün, Qırım vilâyeti boyunca NKVD idaresi Sovet Sotsialistik Cumhuriyetleriniñ Birligi İçki işler halq komissarlığına (SSCB İİHK) Selimovnı qorantasınen beraber mahsus yerleşüvden azat etmege rica ete».
SSCB İİHK mahsus yerleşüv bölüginiñ «Qırımdaki partizan areketiniñ reberine» çıqarılğan qarar böyle: «Qırımğa kiriş ruhsetini bermeyip, azat etmek».
Qayd etmeli ki, sabıq Qırım muhtariyetiniñ sabıq reberleri mahsus yerleşüv yerlerinde birinci yılları bile yüksek vazifelerde bulunğan ediler, lâkin olarnı Qırım iş yerlerinen, elbet de, qıyaslamazsıñ. Selimov Taşkent vilâyetiniñ «Magaraç» İnstitutınıñ müdiri vazifesine tayinlendi.
Beş qırımtatar kommunistiniñ 1956 senesi sentâbr 7-de yollağan mektübi Sovet Birliginiñ Kommunistler firqası Merkeziy Komitetiniñ (TSK KPSS) azaları ve Prezidium azası Mihail Suslov adına yazılğan, onıñ içinde qırımtatarlarnıñ vatanına avdet olması ve Ukrain Sovet Sotsialistik Cumhuriyeti terkibinde Qırım cumhuriyetiniñ ğayrıdan tiklenmesi aqqında aytıla. Moskvanıñ Rusiye yañı tarihınıñ devlet müzeyinde №56 iş bar, onıñ içinde sürgün olunğan halqlarnını aq-uquqlarını ğayrıdan tiklev malümatları mevcut. Anda qırımtatarlarnıñ muracaatları da bar.
Mektüpke aytıla ki, müelliflerniñ TSK KPSS ekinci muracaatı budır (birincisi 1956 senesi aprel ayınıñ başında yollanılğan edi): «Diger meseleler ile aynı sırada qanunsız alda sürgün etilgen qırımtatar halqınıñ tuvğan toprağına – Qırımğa avdet meselesi, Ukraina SSC terkibinde Qırım cumhuriyetiniñ ğayrıdan tiklenmesini çezmege rica etemiz… ve sürgünlikte alınğan mal-mülkiniñ qaytarılması ya da tazminatı aqqında meseleni al etmege rica etemiz, halqnıñ qısqa müddet içinde yaşayışını tiklemek içün... Bizler İçki işler organlarınıñ er bir qırımtatar vatandaşından Qırımğa kirmeycegi ve mal-mülkinden vazgeçkeni aqqında talap etken vesiqanıñ sebeplerini añlamayıq. Bunıñ episi qırımtatarlarnıñ aq-uquqları alâ daa sıñırlı olğanını bildire».
Mektüpni imzaladılar: Refat Mustafayev – cenkten evel Qırım vilâyeti firqa komitetiniñ üçünci kâtibi, cenk vaqtında Qırımnıñ partizan areketleriniñ Şarqiy birleşmesiniñ komissarı; Şamil Alâdinov – Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ yazıcılar birliginiñ sabıq reisi; Mustafa Selimov – cenkten evel Yalta rayon firqa komitetiniñ kâtibi, cenk vaqtında – Qırımnıñ partizan areketleriniñ Cenübiy birleşmesiniñ komissarı; Amet-Üsni Penerci – cenkten evel Sudaq rayon icra komitetiniñ Reisi, cent zamanında – Qırımnıñ partizan areketleriniñ Cenübiy birleşmesi 4-ünci brigadasınıñ komissarı.
Mektüpni akimiyetke qoltutqan kommunistler yazsa da, mektüpte qayd etilgen talaplarnıñ tam olğanını qayd etmemek mümkün degil. Beş qırımtatar kommunistiniñ mektübinden soñ Özbekistan Kommunistler firqasınıñ Merkeziy komitetine qırımtatarlar ile «qoşma iş keçirip, mahsus yerleyşüv rejimi lâğu etilse de, yaşağan yerlerge qaytmaq aqqları olmağanını añlatmağa» avale etile.
Böylece, 1956-1957 seneleri qırımtatar kommunistleri, şu cümleden Mustafa Selimov, firqa qararı ile razı olmağanını açıq-aydın bildirip, onıñ erkânında muhalifet oldılar. Qalğan vesiqalarğa binaen, milliy printsiplerini firqa printsiplerinden üstün körgen qırımtatar kommunistleri akimiyet açuvınıñ esas noqtası oldılar.
«Tatarlarnıñ Qırımğa avdet olması ve olarğa milliy cumhuriyet berilmesiniñ eñ faal tarafdarları cedveli» 1967 senesine ait meraqlı bir vesiqa Rusiye Federatsiyasınıñ Devlet arhivinde mevcut. Cedvelni Mustafa Selimov aça, onıñ aqqında böyle malümat bar: «Selimov Mustafa Veisoviç, 1931 senesinden başlap KPSS azası, Yalta rayon firqa komitetiniñ sabıq kâtibi, Taşkentniñ «Uzgiprovodhoz» institutınıñ müdir muavini ola, «teşebbüsçi gruppasınıñ» reberlerinden biridir».
Selimovnıñ faaliyeti Kuybışev rayon firqa komitetiniñ bürosında muzakere etilgen edi. Firqa nizamını bozğanından sebep onı sert bir şekilde tenbiyeleyler. Bundan soñra o, qırımtatarlar arasında faaliyetini toqtata, 1964 senesinden itibaren ise onı kene de ğayrıdan tikley. O, vilâyet ve rayonlarnıñ «teşebbüsçiler gruppalarınıñ» «reberleri» ile gizli körüşüvler keçire.
1964 senesi dekabr ayında Moskvada qırımtatarlar «eyyetiniñ» yolbaşçılığında edi. 1996 senesi yazda Ferğanadaki toplaşuvlardan birinde Selimov «Özbekistanda çalışacaq insanlar kerek dep, olarnı yibermeyler» kibi malümatnı tatarlar arasında tarqatmağa teklif etti.
Mustafa Selimov yüksek vazifelerde bulunğan edi. 1945 senesiniñ aprel ayına qadar o, Bekapad rayon icra komitetiniñ reis muavini, soñra 1948 senesiniñ avgust ayına qadar – «Magaraç» Orta asiya filialınıñ müdiri edi. Soñra altı sene devamında Bütün birlik ösümlik institutında çalıştı. 1955 senesinden başlap 1959 senesine qadar Birlikniñ pamuq ilmiy-tedqiq institutınıñ müdir muavini, 1959 senesinden 1961 senesine qadar – Özbekistan SSC Köy ocalıq ilimleri Akademiyasınıñ Prezident muavini edi. Soñra o – Özbekistan SSC Köy hocalıq Nazirliginiñ İlim ve teşviqat Baş idaresiniñ yolbaşçı muavini. 1963-1966 seneleri Orta Asiyanıñ pamuq devlet komitetiniñ bölük yolbaşçısı, 1966 senesinden itibaren ise – müdirniñ muavini olıp çalıştı. «Emek yararlığı içün» medalnen taqdirlengen.
Buña baqmadan o, qırımtatarı olğanını unutmayım, milliy areketten vazgeçmegen edi.
1970-lilerniñ ekinci yarısında Özbekistanda Mubarek ve Bahoristan rayonlarında qırımtatarlar toplu yaşaycaq yerlerni teşkil etecek ediler. Bu eki rayonda qırımtatarlar içün memuriy-terroritorial yerlerni azırlaycaq ediler. Bu plannıñ yerine ketirilmesi qırımtatar milliy meselesiniñ «al etilmesi» olur edi. Bu rayonlarda qırımtatarlarnı yerleştirip, olar içün bir qaç mektep açıp, «qırımtatarlardan ibaret olacaq» yerli memuriyetni meydanğa ketirip, «eskiden Qırımda yaşağan» tatarlar raat yaşaylar ve başqa talapları olmağanlarını aytacaq ediler.
Leyhanı ömürge keçirmek içün bir çoq belli qırımtatarını, şu cümleden Mustafa Selimovnı da, celp etecek ediler, lâkin o, qırımtatarlar Qırımğa qaytıp, tarihiy vatanında cumhuriyet tiklenmesini istegenlerini ayttı.
Firqa organlarında oña bir qaç kere Qırımğa qaytmağa teklif etkenleri belli ola. Lâkin o, razı olmayıp, yalıñız halqı ile beraber vatanına qaytacağını aytqan edi.
Mustafa Selimov 1985 senesi vefat etti. Halqınıñ Qırımğa avdetini köremedi...
Gülnara Bekirov, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Qaraqalpaqstan Respublikasınıń jámiyetlik-siyasiy turmısında eń ullı sánelerdiń biri – Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyası qabıl etilgen kún barlıq orınlarda joqarı kóterińkilik penen belgilenbekte. Bıyıl onıń qabıl etilgenine 25 jıl toldı. Usı sánege baylanıslı ótkerilip atırǵan mádeniy-aǵartıwshılıq ilajlarda tiykarǵı Nızamımız xalıq mápi ushın xızmet etetuǵını atap ótilmekte.
Sebebi, Konstituciya demokratiyalıq huqıqıy mámleket qurıwǵa, tınıshlıqtı-tatıwlıqtı támiyinlewdey iygilikli maqsetlerge xızmet etpekte. Sonıń menen birge, Konstituciyamız xalqımızdı birlestiriwshi, milletleraralıq doslıqtı bekkemlewshi, ullı dóretiwshilik islerge ruwxlandırıwshı huqıqıy hújjet bolıp esaplanadı.
Ózinde insanıylıq ideyalardı jámlegen, insan huqıqların hám hújdan erkinligin támiyinlewshi bul nızamnıń hár bir statyası insan mápi ushın xızmet etiwi menen áhmiyetli esaplanadı. Búgingi kúnde usı konstituciyalıq normalardıń ámelde orınlanıwın támiyinlewge, xalqımızdıń turmıs abadanlıǵın arttırıwǵa qaratılǵan bir qatar normativlik-huqıqıy hújjetler qabıl etildi.
Konstituciya – mámleketlik hákimiyattıń bóliniwi tiykarında ámelge asırılıwın belgiledi, pikirlerdiń kóp túrliligine hám kóp partiyalılıqqa tiykar jarattı. Mámleket siyasatındaǵı túpkilikli ózgerislerdi ózinde sáwlelendirgen usı Konstituciyada bazar qatnasıqlarına tiykarlanǵan jámiyettiń ekonomikalıq negizi bolǵan jeke múlkshilik, erkin isbilermenlik sıyaqlı institutlar bekkem tiykarǵa iye boldı.
Usı jıl 9-aprel kúni paytaxtımızdaǵı Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik akademiyalıq muzıkalı teatrında usı bayramǵa baǵıshlanǵan saltanatlı májilis hám bayram koncerti bolıp ótti.Ilajǵa Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi hám Ministrler Keńesiniń baslıqları, respublika húkimetiniń aǵzaları, ministrlikler menen vedomstvolardıń basshıları, joqarı bilimlendiriw mákemeleriniń professor-oqıtıwshıları, student-jaslar, keń jámiyetshilik wákilleri qatnastı.
Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan Respublikalarınıń mámleketlik gimnleri atqarıldı.
Ilajda Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń studenti Yulduz Tursunbaeva, shayır Jumaniyaz Óteniyazov qutlıqlaw sóz sóyledi.
Saltanatlı májilis qatnasıwshılarına elimizge belgili kórkem óner sheberleriniń atqarıwındaǵı «Konstituciya – ǵárezsizligimiz, baxtımız tiykarı» atlı koncert baǵdarlaması qoyıp berildi.
– Konstituciya biz jaslardıń keleshegimizdi bekkem qurıwımızǵa úlken fundament bolıp, onda jazılǵan hár bir sóz biz ushın oǵada qádirli. Búgin men respublikamız jaslarınıń atınan biz ushın jaratılǵan imkaniyatlardan utımlı paydalanıp, Prezidentimizdiń, xalqımızdıń isenimin aqlap, ózimizdiń bar kúsh-jigerimizdi elimizdiń rawajlanıwı ushın jumsawǵa hám dúnya jámiyetshiligi arasında elimizdiń abıroyın ele de arttırıwǵa bárqulla tayarmız, dep bekkem isenim menen ayta alaman,-deydi Yu.Tursunbaeva.
Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyası kúnine baǵıshlanǵan bayram ilajları barlıq qala hám rayonlarda, joqarı hám orta arnawlı oqıw orınlarında, miynet jámáátlerinde keń túrde belgilenip ótti.
Á.Jiemuratov,
Qaraqalpaqstan xabar agentliginiń xabarshısı.
30.04.2018, 11:30 | 106 ma'rte ko'rildi


text:
Aqmola oblısınıñ 2025 jılğa deyingi damw strategïyası talqılandı
11.10.2018 23:13
KÖKŞETAW. QazAqparat - Aqmola oblısınıñ äkimi Mälik Mırzalïn RF Prezïdenti janındağı Memlekettik basqarma men Resey xalıq şarwaşılığı akademïyası korporatïvtik basqarw Joğarı mektebiniñ kafedra meñgerwşisi, KSRO jäne RĞA akademïgi Abel Aganbegyan bastağan ğalımdar tobımen kezdesti, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi əkimdiktiñ baspasöz qızmetine silteme jasap.
Kezdeswde oblıstıñ 2025 jılğa deyingi älewmettik-ekonomïkalıq damwı strategïyasın əzirlewde əriptestik ornatw məselesi söz boldı.
"Memleket basşısı öziniñ küni keşegi Joldawında «Qazaqstandıqtardıñ äl-awqatı eñ aldımen, tabıstarınıñ turaqtı ösimi men turmıs sapasına baylanıstı» degen sözderimen öñirlik damwdıñ jaña serpinine jol aşıp berdi. Osınaw öñirlik damwdı bağdarlaması şeñberinde aqmolalıqtardıñ əl-awqatı men ömir sapasın jaqsartw közdelgen. Osı bağdarlamanı əzirlewge atsalıswğa nïet bildirip otırğandarıñızğa alğıs bildiremin",-dedi oblıs äkimi.
Öz kezeginde qonaqtar oblıs jaylı aldın ala mağlumattarmen tanıswğa mümkindik jasalğanına alğıs ayttı.
«Öñir basşılığı aldağı jıldarğa naqtı maqsat qoyıp, onı şeşwdiñ oñtaylı joldarın qarastırğanı bayqaladı",-dedi A.Aganbegyan. "Bul iske bizdi qatıstırıp otırğandarıñız ortaq müddeden twındaydı. Aqmola oblısınıñ barlıq jağınan damwına mümkindik mol. Astana narığı ğana emes, Astananıñ bolaşağı da osını talap etedi. Sizder altın öndirwde, egin ösirwde jetekşi orındasızdar. Sondıqtan, Aqmola oblısınıñ əleweti zor".
«Ərïne, biz birlesip jumıs isteyin bağdarlamanı jüzege asırw oblıstıñ geografïyalıq jəne geosayasï jağdayın eskere otırıp, turğındardıñ ömirin jaqsartwğa mümkindik beredi",- dey kele, Resey korporatïvti Joğarı mektebiniñ dïrektorı, professor Sergey Kalendjan ïnnovacïyalıq bilim klasterin qurw jöninde usınıs jasadı.


text:
Sarmatlar
Sarmatlar - M.E. VI-IV asırlarda Orta Asiyadan Ural dağlarına doğru, soñra cenübiy Rusiye ve şimaliy Kavkazğa, daa soñra Balqanlarğa cayılğan bir Türk tilli[1][2][3][4] halqtır.
M.E. IV asırda Don özenini aşıp Skit topraqlarını işğal ettiler. Neron zamanında Roma topraqlarına keldiler. M.S. I asırnıñ başınace Romanı tehdit etmege devam ettiler. III asırda Sarmat topraqlarınıñ çoqusı Got işğaline oğradı. 370 senesinden soñraki Hun köçleri Sarmatlarnı ortadan köterdi. VI asırda tarihtan silindiler.
Medeniyet[deñiştir | kodunı deñiştir]
Sarmatlar, onıñ içün atlarını qurban etkenleri bir ataş tañrısına tapa ediler. Sarmat qızları yaşlarnen beraber sançışır edi. Başlardaki matriarhal yaşayış deñişti ve bir erkek monarhiyası teşkil olundı. Zengin ölüler içün qazılğan mezarlarğa degerli eşyalarını qoyar ediler.
- ↑ (William Hearth, ORMUS: Timeline of Ancients, 2007, s.174)
- ↑ Zakiev M. Z., Problems of the history and language, Who are the Alans?, Kazan, 1995
- ↑ Mirfatih Zekiyev Türklerin ve Tatarların kökeni syf; 143-178 Selenge yayınları Ağustos 2007
- ↑ H. Celâl Güzel, Ali Birinci, Genel Türk tarihi, 1. cilt, Yeni Türkiye, 2002


text:
Ukraina halq deputatları Yuqarı Radanıñ Rusiye Devlet Duması ve Rusiye Federatsiyasınıñ prezidentine ukrain uçucısı ve VIII çağırılış Ukraina halq deputatı Nadejda Savçenkonıñ azat etilmesi aqqında №1095 muracaatına qoltuttılar. Buña 321 halq deputatı rey berdi, – dep haber ete RBK-Ukraina.
«Bundan ğayrı, Ukraina parlamenti Oleg Sentsov, Nikolay Andronoviç ve Rusiye Federatsiyasınıñ Ukraina istilâsı neticesinde esir alınıp Rusiyege alıp ketirilgen ve şimdige qadar anda zornen tutılğan diger adamlarnı azat etmege çağırdı», – aytıla beyanatta.
Rada Ukraina Tışqı işler nazirligine çetel devletleriniñ milliy parlamentleri, halqara teşkilâtları ve parlamentlerara assambleyalarına mezkür muracaat aqqında haber etmege ve Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisine muracaat metnini Devlet şurası ve Rusiye prezidentine yollamağa avale etti.
33 yaşında Nadejda Savçenko – yuqarı leytenant, Ukraina Silâlı quvetleriniñ Ava küçleri ordu aviatsiyasınıñ 3-ünci ayrı polk Mi-23 vertolötiniñ şturman-operatıdır. Donbasstaki terrorizmge qarşı tedbirlerde «Aydar» batalyonı erkânında öz isteginen iştirak ete edi. Aynı vaqıtta Ukraina Silâlı Quvetleriniñ zabiti olıp qala edi. Lugansk civarında Metallist qasabası yanında uruşlarda iştirak etip, ya iyün 18-de, ya da 19-da esir alındı. İyül 8-de Savçenkonıñ Rusiyede Voronej taqiqat ceza evinde bulunması belli oldı. Rusiye akimiyeti Savçenkonıñ eki Rusiye jurnalisti İgor Kornelük ve Anton Voloşinniñ ölümine alâqası bar olğanını ayta.


text:
Bir kletkalı haywanlar
Bir kletkalı haywanlar - A'piwayılar XVII a'sirdin' ekinshi yarımında, a'sirese mikroskop payda bolg'annan keyin belgili bola baslaydı. 1845-jılı en' birinshi ret Zibold ha'm Këlliker a'piwayılardın' bir kletkalı organizmler ekenligi tuwralı tusinik islep shıg'adı. XIX a'sirdin' aqırınan baslap adam ha'm haywanlarda awır keselliklerdi payda etetug'ın parazit bir kletkalılardın' dene du'zilisi ha'm olardın' rawajlanıw tsikli haqqındag'ı izertlewler jurgizile baslaydı.
XX a'sirdin' basında Germaniyada Shaudin' ta'repinen kontsidiyanın' tirishilik tsikli izertlenedi. Grassi (İtaliya), Danilevskiy (Rossiya) ta'repinen bezgek (malyariya) keseli menen gu'reste u'lken a'hmiyetke iye bolg'an qan sporoviklerinin' tirishilik tsiklin jazadı.
XX a'sirde a'piwayılardın' du'zilisin ha'm fiziologiyasın izertlewdin' jan'a metodların islep shıg'ıw menen baylanıslı bolg'an jumıslar tez pa't penen rawajlanadı.
Bir kletkalılar kishi du'nyasına kiretug'ın haywanlardın' denesi bir kletkadan yamasa bir-birine usas duzilgen kletkalar toplamınan ibarat. Olardın' kletkasıda tiykarınan ko'p kletkalılar kletkasına usas duzilgen, biraq olardan fiziologiyalıq jaqtan keskin parq qıladı. Sebebi bir kletkalılar erkin o'mir keshiretug'ın organizmler bolıp, olar zat almasıw, ha'reketleniw, ta'sirleniw, ko'beytiw ha'm tiri organizmler ushın ta'n bolg'an basqa barlıq qa'siyetlerge iye. Bunday funktsiyalardı kletkadag'ı arnawlı organoidlar (organellalar) orınlaydı. Bir kletkalılardın' organoidları kletkanın' bir bo'limi bolıwı menen ko'p kletkalılardın' organlarınan parq qıladı.
Bir kletkalılar jalg'an ayaqlar, arnawlı kirpiksheler ha'm qamshılar ja'rdeminde ha'reketlenedi. Dem alıwı dene ju'zi arqalı boladı. Olardın' kislorodqa bolg'an za'rurligi birdey emes. Suw tu'binde ha'm balshıqta o'mir keshiretug'ın haywanlar kislorodtı az talap qıladı.
Bir kletkalılardın' 70 mın'nan ziyat turi ma'lim bolıp, olar Sarkadalılar, Mastigoforalar, Sporalılar, Miksosporidiyalar, Mikrosporidiyalar ha'm İnfuzoriyalar tiplerine ajıratıladı.


text:
Meraqlanğan er kimsege!
Rus apishanesinde üçünci yıl devamında oturam. Üçünci yıl devamında memleketime qarşı cenk alıp baralar. Duşman haince, alçaqça, sanki onıñ yapqan işi yoq kibi cenkleşe. Oña iç kimse ende inanmay, lâkin bu onı toqtatmay. Cenk dülber olmay, amma, er alda, aqiqat bizim tarafımızda – biz iç kimsege ucum etmedik, biz öz özümizni qorçalaymız.
Lâkin bu, er kesge bilingen, tıştaki, esas duşmanımızdan ğayrı başqaları da bar. Olar ufaqçadır, lâkin içimizdeler, teri tübünde, aman-aman özümüzinkiler. Amma olar biz içün degil, özleri içün turalar. Bazıları eski zamandan qaldı, bazıları sadece eskice yaşamağa istey, faqat yañı qıyafette. Olmaz. O büyüginde de, bu kiçiklerde de – maqsatları farqlı, lâkin biz olarnen bir yolda degilmiz. Ve men, baqarmız kim kimni yeñer, demeycem. Men öyle de bilem, kim yeñecek. Serbestlikke ve inkişafqa doğru aveslikni toqtatmaq mümkün degil.
Umumiy cedvelde adiy soyad olaraq qalmaq isteyim. Maña soñki çıqmağa teklif eteceklerinde şübelenem, amma bu yahşı olur edi
Rusiyeniñ esaretinde çoq adammız, daa ziyadesi – Donbassta. Kimini endi azat ettiler, qalğanları bekley ve ümüt ete. Er biriniñ öz ikâyesi ve keçindirme şaraitleri bar. Kimi esirler mevzusında özüne nam qazana, kimi kerçekten çalışa. Başqalardan ertece çıqmaq içün daa belli mabus olmaq – menim keçmege istegenim yol degildir. Yurğannı özüme tartmağa istemeyim. Umumiy cedvelde adiy soyad olaraq qalmaq isteyim. Maña soñki çıqmağa teklif eteceklerinde şübelenem, amma bu yahşı olur edi.
Bu yerde apiste biz çoq şeyden marum qalamız. Azatlıqtan marum degilmiz – bunı endi alamazlar, lâkin memleketke faydalı olmaq içün imkânlarımız pek az. Daa doğrusı, yapa bilecegimiz tek bir şey bar – ayaqta turmaq. Bizni er şeyden qıymetli körüp çıqarmağa kerekmey – bundan ğalebe yaqınlaşmaz. Bizni duşmanğa qarşı silâ kibi qullanmaq – ebet. Biliñiz ki, biz siziñ zayıf parçañız degilmiz. Zalımnıñ tabut qapağına urılacaq mıq olsaq, men öyle bir mıq olmağa ister edim. Sadece biliñiz, bu mıq qıyışmaz.
Oleg Sentsov, siyasiy mabus, terrorizmde qabbatlanıp Rusiyede apis etilgen qırımlı rejissör
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Kremlniñ nezareti altındaki Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesiniñ qararı ile apiske alınğan esli-başlı qırımtatar faali Server Karametov sağlığı yaramağanından şikâyet ete. Bunı onı nezaret izolâtorında ziyaret etken advokat Edem Semedlâyev avgustnıñ 17-de bildirdi.
Advokatnıñ aytqanına köre, esli-başlı faalniñ alı fena.
«Yaramay yuqlağanını ayta, bugün iç yuqlamadı. Onı raatsızlağan bir şey bar. Yatqan kamerada gece ışıq yana. Bu sebepten yuqlap olamaydır ya da sağlığı fenalaşqanından», – dep tarif etti video muracaatında Semedlâyev.
Advokatnıñ bildirgenine köre, Server Karametov uquq qoruyıcılarnıñ qaba yanaşqanını ve kezintige yalıñız bir saat ayırğanını şikâyet ete.
Server Karametov avgustnıñ 19-da aqşam saat 21:47-de azatlıqqa çıqmalı. Advokat, istegi olğan er kesni esli-başlı faalni kelip qarşılamağa çağırdı.
Avgustnıñ 8-de Aqmescitte Ahtem Çiygozğa destek bildirmek maqsadınen keçirilgen yalıñız başına bir piket devamında tutılğan esli-başlı qırımtatar faali Server Karametovğa qarşı eki memuriy protokol tizilgen edi. Biri – «yalıñız başına piket keçirüv qaideleri bozğanı», ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün edi. 76 yaşında Karametov Parkinson hastalığına tutulğan insandır.
Avgustnıñ 9-da Kremlniñ nezareti altındaki Aqmescitniñ Jeleznodorjnıy mahkemesi «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün Server Karametovğa 10 kün memuriy ceza tayin etken edi. Daa evel mahkeme onı Rusiye Memuriy cinayetler Kodeksiniñ 20.2 maddesine binaen qabaatlı dep tanıyaraq, oña 10 biñ ruble (tahminen 4200 grivna) miqdarında para cezası tayinlegen edi.
Amnesty International halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtı Rusiye akimiyetinden Server Karametovnı acele azat etmesini talap etti.


text:
Yanvar 5 künü Qırım Musulmanları Diniy İdaresinde keçirilgen rayon imamları ve diniy cemiyetler reisleriniñ toplaşuvında Ukrainada areket etken bazı vatandaşlarnıñ Qırım musulmanlarını bölmege ıntıluvları ile bağlı qasevetini bildirdiler. Bu aqta QMDİ matbuat hızmeti bildire.
Aytılğanı kibi, qırımtatarlarnı Vatanını terk etmek, Qırımda sulh ve stabillik içün telükeli olğan areketlerde iştirak etmege çağıralar.
«Musulman diniy hızmetçileri şunı hatırlattılar ki, qırımtatar halqı daima barışıqsever edi», – denile beyanatta.
Şunı da qayd eteler ki, diniy hızmetçilerniñ sözlerine köre, Qırımnıñ çeşit rayonlarında diniy vaziyet stabildir.
Rayonlarnıñ baş imamları ve diniy cemiyetler reisleriniñ er aylıq toplaşuvı er yañı aynıñ başında keçirile. Şu toplaşuvda 2016 senesine iş planı, yañı diniy cemiyetlerniñ qayd etüv meseleleri, ibadet evleri ve camilerniñ resmiyleştirüvi, Qırım köylerinde yañı camilerniñ qurucılığı muzakere etildi.
Qıtaiy Ukrainada Qırım Musulmanları Diniy İdaresini teşkil etecekler, baş ofisi Kiyevde olacaq. Bu aqta Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev QHA haber agentligine bildirdi. Cemilevniñ sözlerine köre, Qırım Müftiyligi şimdi işğalcige boysunğan.


text:
Rusiye Federatsiyasında Moskvanıñ Basman mahkemesi keçirilüvi cumaaqşamı künü, yanvar 22-ne, planlaştırılğan Mustafa Cemilevniñ Rusiye Federal migratsion mahkemesine olğan davası boyunca toplaşuvnı fevral 12-ne qaldırdı, – haber ete Radio Svoboda.
Evel bildirilgeni ki, FMH Mustafa Cemilevge Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa kirişini 5 yılğa yasaq etti.
Mahkeme toplaşuvınıñ avuştıruvı mahkemeciniñ hasta olğanı ile bağlı, – dep yaza neşir.
Cemilevniñ adliyecileri mahkeme ketişatında onıñ bulunmasını ve kiriş yasaqlığınıñ lâğu etilmesini talap eteler.
2014 senesi aprel 22-de Mustafa Cemilevge Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa kirişini 5 yılğa yasaq ettiler. Aynı böyle yasaq birazdan Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa da berildi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Haber agentliklerniñ malümatına köre, «Naftogaz Ukrainı» isse senetli şirketiniñ başı Andriy Kobolev 2009 senesi qabul etilgen muqavele şartlarını ğayrıdan baqıp çıqmaq ricası ile Stokgolm arbitraj mahkemesine muracaatta bulunmağa azır olğanını bildridi.
Rusiyede razılışmağa kelmege istegi yoq edi. Ukraina sıñırlı gaz teminlevine azırdır. Bunı Ukraina energetika ve kömür sanayi naziri Yuriy Prodan bildirdi.
«Gazprom»nıñ resmiy temsilcisi Sergey Kupriyanov öz şirketiniñ mevamını tasdiqladı: eger de iyün 16 künü saat doquzğa «Naftogaz» 1 milliard 950 million dollar miqdarında borcunı ödemese, teminlev evel ödeme rejimine keçecek.
Keçken afta baş nazir Arseniy Yatsenük Ukraina biñ kubometr içün 100 dollar endirimge razı olmağanını bildirdi. Ukrainanı yañı muqavelede belgilengen çarşı fiyatı meraqlandıra, dedi baş nazir.


text:
Mahkemeci olmağanlardan şekillendirilgen eyyet qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Cemilevniñ işini salı künü, aprel 14-te, baqacaq. Çarşenbe künü, aprel 8-de, adliyeci Nikolay Polozov bildirdi ki, Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi Hayser Cemilevniñ işi boyunca mahkemeciler olmağanlarnıñ eyyetini şekillendirdi.
«16 mahkemeci olmağan şahıs saylandı, olardan 12 esas ve dörtü qoşma olaraq. Birinci toplaşuv aprel 14-ke belgilendi», – dep yazdı Nikolay Polozov Twitterde.
Malüm olğanı kibi, Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi aprel 8 künü qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Cemilevniñ işi boyunca itiraz arizasını qabul etmedi.
Adliyeci Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, Onıñ malümatına köre, itiraz arizası lâğu etilgeninden soñ, Hayser Cemilevniñ işi boyunca mahkemeci olmağanlarnıñ eyyeti teşkil etilmege başlandı.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi.
Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.


text:
Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi Donbass içün daa bir gumanitar yardım kolonnasını aftanıñ soñuna qadar şekillendirmege planlaştıra. Bunı Rusiye FVN yolbaşçı muavini Vladimir Stepanov bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Rusiye Donbassta separatistler ve Rusiye ordusı zapt etken yerlerge altı kere bellisiz bir yükni ketirgen edi. Ukraina tarafı buña razılıq bermedi, Qızıl Haç Halqara komitetiniñ vekilleri ise nezaret etmediler.
Noyabr 4-te Rusiye «gumanitar yükü» Rusiye Ukraina sıñırından keçti. Bundan evel, oktâbr 31-de ve noyabr 2-de, Rusiye eki yükni yolladı. Em Ukraina, em de dünya Rusiyeniñ işbu areketlerini sert bir şekilde tenqid ettiler.
RNBO malümatına köre, Rusiyeden kelgen altıncı «gumanitar yardımda» Ukrainada cenkleşecek insanlarnı azırlamaq içün çeşit-türlü donatma ve trenajörlar bar edi.
RNBO bildirgenine köre, Rusiye yük maşinaları Rusiyege keri qaytar eken, ukrain zavodlarından arbiy donatmalarnı çıqara ediler. Aynı bu naqliyat vastalarında da Ukrainada öldürilgen Rusiye askerlerini alıp ketken ediler.


text:
Aqmescit – Cumhuriyetniñ «akimiyeti» qırımtatarlar içün müim olğan munasebetler ile Aqmescitniñ merkezinde toplaşmağa yasaq ete. Qırım paytahtınıñ yolbaşçılığı Mecliske qırımtatar bayrağı künü tantanalı tedbirlerni keçirmege ruhset bermedi. Qırımtatarlarnıñ temsiliy organı bu qarar boyunca mahkemege şikâyet etmege isteyler, em de kütleviy-medeniy tedbirlerni merkezde keçireceklerine ep bir işanalar.
Qırımtatarlarnıñ bayrağı – sarı-mavılı tüsteki ketendir, onıñ töpede sol köşesinde tamğası bar (Qıırımda üküm etken Geraylar sülâlesiniñ timsali). Mavı tüs – türkiy halqlarğa has olıp, serbestlik ve kökni numayış ete. Birinci kere, bu bayraqnıñ şekili Qurultay tarafından 1917 senesi, Rusiyede fevral inqilâbından soñ, qabul etilgen edi. 1991 senesi iyün 30 künü ğayrıdan toplanğan Qurultay kene de bayraqnı tasdiqladı. 2010 senesi iyün 26 kününden başlap, qırımtatarlar bayraq kününi qayd eteler.
Evelden bayraq künü munasebetinen ötkerilgen tedbirlerni Aqmescitniñ merkezi: Lenin meydanı ya da Trenöv bağçasında teşkil ete ediler. Bu sene olarnı keçirmege yasaqladılar. Tedbir teşkilâtçılarından biri, Meclis kâtibiyetiniñ reberi Dilâver Akiyev bildirgeni kibi, iyün 11 künü qırımtatarlarnıñ temsiliy organı tarafından Aqmescitniñ şeer şurasına bildirüv yollanıldı. Bildirmede, bayramnı Trenöv bağçasında keçirmek niyetleri beyan etildi. Amma, iyün 17-nde şeer yolbaşçıları mezkür bağçada bayramnı keçirmege ruhset bermediler.
«Akimiyet öz qararını böyle añlattı, Trenöv bağçasında bir çoq attraktsion, çeşit yarış ve sergiler ötkerile, onda yüzlernen balalar raatlana, onıñ içün bayraq kününiñ keçirilüvi tertip – nizamnı bozıp, diger vatandaşlarnıñ aqların boza bile», - dep bildirdi Dilâver Akiyev.
Trenöv bağçası yerine akimiyet Gurzuf soqağındaki «Salğır» bağçasını teklif ettiler. Amma, Dilâver Akiyevniñ bildirgenine köre, bu bağça kelişmey, çünki anda yürgen naqliye vastalarnıñ sayısı sıñırlıdır. «Kütleviy tedbirler aqqında qanun maddelerinde qayd etilgeni kibi, akimiyet bu soy tedbirler içün yerni saylasa, naqliye vastaları ile temin etmeli», - dep qayd etti Meclis Kâtibiyetiniñ reberi.
Eki yüzlülük
Şeer şurasınıñ qararı Meclisni qozğattı. Meclis azalarnıñ fikirince, akimiyet qırımtatarlarğa nisbeten aynecelik yapa. «Keçenlerde, Lenin meydanında Aqmescitniñ künü qayd etildi (iyün 6 künü – müel.), Trenöv bağçasında ise, Rusiye künü ötkerildi (iyün 12 künü – müel.). Çeşit yarışlar, sergi, tedbirler teşkil etildi. Endi ise, biz yarışlarnı keçirmege isteymiz, amma bizge ruhset bermeyler, biz milliy-ameliy sanatnıñ nümünelerini numayış etmege niyetlendik, bunı red eteler. Biz, qırımtatarlarğa nisbeten aynecilik yapalar», - şikâyet etti Dilâver Akiyev.
Meclis Kâtibiyetiniñ reberi bildirgenine köre, Meclis, bayraq kününi Lenin meydanında keçirmek içün bildirmeni azırladı. Teşkilâtçılar, bu sefer şeer yolbaşçıları yoq demezler, dep işanalar. Meriyanıñ birinci qararına ise, Meclis mahkemede şikâyet etmege istey.
«Toplaşuv, miting, numayış ve ya piket aqqında qanunda, şu cümleden bizim kütleviy tedbirimiz de, ne zaman yasaq etilmege mümkün olğanı bildirile. İşte, tedbir keçecek yer havflı istisal işhaneleri, demir yol, yer mayı ya da gaz borularına yaqın olsa ruhset berilmey. Em de, prezident, mahkeme, apishanelerniñ yanında olsa, yasaqlana. Başqa bir şey deñilmey. Trenöv bağçası da bunıñnen bağlı degil», – qayd etti Akiyev.
Şeer yolbaşçılarnıñ Meclisniñ mahkemege muracaa etmege niyetine dair munasebeti daa belli degil.
Hatırlatamız, mayıs 18 künü arfesinde cumhuriyet «akimiyeti» qırımtatarlarğa Lenin meydanında sürgünlikniñ 70 yıllığına bağışlanğan matem mitingini ötkermege yasaq etti. Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönovnıñ «emiri» ile iyunniñ 6-na qadar yarımadada kütleviy tedbirler keçirilmemek kerek edi. Neticede, qırımtatarlar Aqmescitniñ çet yeri – Akmeçet qasabasında toplaşmağa mecbur oldılar.


text:
Rosavtodor idarecileri Keriç köpürüniñ «50 faizden ziyadesi bitti» dep bildire. Bu aqta oktâbrniñ 25-nde qomşu Rusiyeniñ «Federal yol agentliginiñ» yolbaşçısı İgor Astahov söz yürsetti.
Onıñ sözlerine köre, Kreiç boğazında qurulğan köpür «bu yılnen kelecek yılnıñ eñ muim obyektidir», dep bildire TASS.
«2018 senesiniñ soñuna doğru maşna köpüri üzerinde maşnalar yürmesine izin berilecegine iç bir şube yoq», – dep qayd ete Rosavtodor yolbaşçısınıñ muavini.
Keriç boğazında köpür qurulması kerekligi aqqında Putin ta 2014 senesi işğalden soñ aytqan edi. Köpür 2018 senesine qadar qurulıp, 2019 senesi yaz aylarında - işke tüşürilecegi aqqında söz berilgen edi.
Ukraina Rusiyenen Keriç köpüriniñ qurulışı ile bağlı añlaşmadan 2014 senesi, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ çıqtı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.