text:
Avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilecek Qırım platforması sammitinde Almaniyanı İqtisadiyat ve energetika naziri Peter Altmayyer temsil etecek. Bunı «İnterfaks-Ukraina» agentligine Almaniyanıñ Ukrainadaki elçisi Anka Feldhuzen haber etti.
«Almaniyanı Qırım platforması sammitinden Almaniya İqtisadiyat ve energetika naziri Peter Altmayyer temsil etecek. O, Almaniya kantsleri Angela Merkelniñ yaqın ve işançlı temsilcisidir. Şunıñ içün bazarertesi Qırım platforması sammitinde o Hayko Maas yerine Almaniyanı sammitte temsil etecek», – dedi o.
Gürcistan Baş naziri İrakli Garibaşvili Ukrainağa resmiy ziyaretnen keldi. Gürcistan delegatsiyası «Qırım platforması» forumında da iştirak etecek.
Avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilecek «Qırım platforması» sammitinde Amerika Birleşken Devletleriniñ temsilcisi Energetika naziri Jennifer Granholm olacaq.
Ukraina TİN Dmıtro Kuleba avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilecek «Qırım platforması» sammiti iştirakçileriniñ tolu cedvelini ilân etti.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Avgustnıñ 12-nde Kreml kontrolindeki Qırım Nazirler şurasınıñ reis muavini, Rusiye prezidenti yanındaki Qırım vekili Georgiy Muradov «Qırım platformasınıñ» iştirakçilerini «ağır aqibetler» bekley, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


c: text/html

text:
Bu Rusiye teşebbüsine cevaptır. Soñkisi böyle ayatlarnıñ meydanğa ketirüvi boyunca rezolütsiya leyhasını bazarertesi künü BMT Havfsızlıq Şurasınıñ qapalı toplaşuvında taqdim etti.
Psaki sözlerine köre, Rusiyeniñ işbu teşebbüsi ekiyüzlüliktir. Çünki o Ukrainağa Rusiyeden qanunsız silâ ve silâlı quvetler kelgeninde taqdim etile.
Öz nevbetinde Ukrainanıñ BMT daimiy temsilcisi Yuriy Sergeyev Rusiyeniñ teklifi tsinik ve maneviysizli olğanını ayttı. Onıñ britaniyalı zenaatdaşı Mark Layl Grent Havfsızlıq Şurasınıñ toplaşuvından soñ Rusiye teklifine Şura azalarınıñ çoqusı qol tutmağanını qayd etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kanada çirkäwläre yana
İldä soñğı 2 ayda barlığı 11 çirkäw yandı
Kanadanıñ Britiş Kolumbiya vilayätenä bäyle Surrey şähärendäge ber çirkäwdä yanğın çıqtı, çirkäw qullanılmas xäldä.
İldäge çirkäwlärneñ internat-mäktäpläre baqçalarında ber-ber artlı balalar qaberläre tabılğannan soñ başlanğan çirkäw yanğınnarında soñğı 2 ayda barlığı 11 çirkäw yandı.
Poliŝiya häm yanğın sünderü törkemnäre yanğınnarnı şöbhäle dip terkäp, ut törtü ixtimalınıñ buluın citkerde.
Xäzergä qadär qulğa alınuçı bulmadı.
Surrey şähärendäge St. Djordj pravoslav çirkäwendä cirle sägät’ belän irtänge 03.30da başlanğan yanğın qısqa waqıtta barlıq binağa cäyelde.
Kanada prem’yer-ministrı Djastin Trudo häm qayber cirle liderlar 1nçe iyul’ könne açıqlaw yasap, êlekke çirkäw internatlarında qaberlär tabılğannan soñ katolik çirkäwlärne maqsat itep alğan ut törtü häm vandalizmnıñ ğadellek urnaştıru yulı bulmawın belderde.
Bäyläneşle xäbärlär
Soğud Ğaräbstanı-Qıtay sammitı
Soğud Ğaräbstanı belän Qıtay törle tarmaqlarda ike yaqlı xezmättäşlekne üsterü häm cir bötenleklären saqlaw ölkäsendä ber-berlären yaqlaw qararın qabul itte


text:
Rusiye yazıcısı ve edebiy tenqitçisi Dmitriy Bıkov, Rusiye tarafından Qırım ilhaqına facia dedi. O, NV Radiosına intervyü bergende, yarımadanı 2013 senesinden berli ziyaret etmegenini ayttı.
"2014 yılı baarde Ziyalılar Kongressiniñ bütün bu Qırım davalarına qarşı hitabı yapılğan edi. O zaman biz, halqara uquq tarafında olğan fikir-tüşüncemizni aydınlattıq. Ve böyle usullarnen Qırımnıñ elge almasına qarşı olğanımıznı bildirttik. Qırımnıñ özümsivini yaramay tanığanım açıq-aydın körüne", - dedi Bıkov.
Yazıcınıñ aytqanına köre, Qırım ilhaqı vaziyeti, onıñ içün "büyük bir yara" oldı, onıñ özü ise "Qırımdan marum qaldı ve buña pek yana".
"Eñ güzel metinlerimni men anda yazdım, bütün romanlarımnı anda yazdım, Artekte çalışa edim, anda yasay edim... Ğönlüm haritasından Qırımnıñ ğayıp olğanı men içün bir azaptır. Men anda qatnamağa istey edim. Şimdilik öyle imkânım yoq, buña pek yanam", - qoştı Bıkov.
Amma edebiyatşınas, Qırımnıñ kelecegi ne olacağını bilmey, dep paylaştı.
"O zaman açılğan baş belâsı meni ğayet muğayta. Menim içün bu faciadır". - dep yekünledi yazıcı.


text:
Aqmescit №1 SİZOsınıñ tibbiy bölüginde tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ sağlıq vaziyeti fenalaştı. Bu aqta advokat Aleksey Ladin Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Soñki dört kün küçlü tutuluvları ola, pek ağıra, yuqlap olamay. Bundan ğayrı, yürek problemleri bar. Soñki ay küçlü aritmiya bar. Bir şey yapsa, meselâ, turıp sipirki alsa, aritmiya arta, qan basımı oynap başlay. Şu sebepten yatmağa mecbur», – dedi advokat.
Ladinniñ aytqanına köre, qan şekeri yükselmesin dep, müvekkili pek az aşay.
«İnsulin arttırılsa da, qan şekeri yüksek, onı bu pek qasevetlendire. Aç qalıp, qan şekeri seviyesini idare etmege tırışa, amma bir şey aşamağanda şekeri tez tüze», – dedi o.
Bundan ğayrı, Edem Bekirovnıñ tuvğanları oña tibbiy bölükke bitken ilâclarnı berip olamay, dep bildire.
«Qızınıñ aytqanına köre, o, eki kün devamında babasına ilâc berip olamay. Tünevin şeker ve yürek ilâcları bitti. Tibbiy bölük ekimi bunı inkâr ete: er kün bütün ilâclar qabul etile. Bugün qızı ilâclarnı daa bir kere bermege tırışacaq. Edem Bekirovnıñ aytqanına köre, hastalıqları kerginleşken soñ o, tibbiy hadimni çağırmağa tırışa, amma daa bir kere bile kimse kelmedi. Tibbiy bölük hadimlerine kiriş yoq», – dedi advokat.
Malüm ki, Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila DenisovaRusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkova ile Rusiyede apiste tutulğan Edem Bekirov, Volodımır Baluh ve Volodımır Dudkağa mustaqil tibbiy teşkerüv temin etilüvi aqqında añlaştı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Sümela monastıren tanıtu säxifäse
Anı ilbaşı idaräseneň êlemtä bülege äzerläde
Törkiyä ilbaşı idaräseneň êlemtä bülege Trabzondağı Sümela monastıren tanıtu maqsatı belän internet säxifäse äzerläde.
İnternet säxifäse "sumela.gov.tr" dip atala.
Anda Sümela monastıreneň tarixı, arxitekturası, restavraśiya êşçänlekläre xaqında centekle mäğ’lümat häm fotoräsemnär urın ala.
İlbaşı idaräseneň êlemtä bülege başlığı Fahrettin Altun twitter akkauntında “Sümela monastıre restavraśiyädän soň qabat açıldı. Bu räweşle Anadolunıň qadim mädäniyatın yäşätü öçen zur adım yasaldı” dide.


text:
Bu tedbir içün mesülietli Qırımda Tatarstan cumhuriyetiniñ daimiy vekili İlmir Temirgaliyev – «Qırım baş naziriniñ birinci sabıq muavini» Rustam Temirgaliyevniñ babası ola.
Sabantuy – tatarlarnıñ mayısnıñ soñu ve iyün başı arasında qayd etilgen milliy bayramıdır.
Bu eglence ve sport merasimidir, yarışlarda yalıñız sportçılar degil de, seyirciler de iştirak ete. Bu bayramnı Tatarstan ve oña yaqın yerleşken Başkortostanda keniş sürette qayd eteler.
Bu bayram Rusiyeniñ Qırım işğalinden evel de qayd etildi, mında em Tatarstan, em Ukraina musafirleri kele ediler.
Bundan ğayrı, cumaaqşamı künü, iyün 12-de, bütün kün devamında Aqmescitteki Trenöv bağçasında odalıq çeçeklerniñ sergisi ötkerilecek. Aqmescitte Salğır yalı kenarında «Slavsâ, strana, mı gordimsâ toboy!» aktsiyası keçirilecek. Onıñ çerçivesinde voleybol, tennis, basketbol boyunca ustalar tedbiri, minifutbol yarışı, boks yarışı, santıraç oyunı ve bir sıra diger sport yarışları ötkerilecek.
Qırım.Aqiqat saytı Azatlıq Radiosınen beraber bayram tedbirleri keçirilgen yerlerni canlı yayında kösterecekler.
Bu sene ilk sefer Qırımda Rusiye Künü resmiy devlet bayramı olaraq qayd etile. Bayram munasebeti ile bütün memleket ve işğal etilgen Qırım dört kün devamında raatlanacaqlar – iyün 12-15 künleri.


text:
Indoneziya
Indoneziya (indon. Indonesia [ɪndoˈnesia]), rásmiy atı - Indoneziya Respublikası (indon. Republik Indonesia [reˈpublik ɪndoˈnesia]) — Qubla-Shıǵıs Áziyadaǵı mámleket. Xalqı 2020-jılǵı xalıqtı dizimge alıwdıń rásmiy nátiyjelerine kóre 270 203 917 adam, aymaǵı 1 919 440 km², bul eki kórsetkish boyınsha ol regiondaǵı eń úlken mámleket bolıp tabıladı. Xalqınıń sanı boyınsha dúnyada tórtinshi hám aymaǵınıń úlkenligi boyınsha on tórtinshi orında jaylasqan.
Paytaxtı — Jakarta qalası. Paytaxttı qurılısı dawam jetip atırǵan Nusantara qalasına kóshiriw jobası islep shıǵılıp atır. Rásmiy tili - Indonez tili.
Unitar mámleket, prezidentlik respublika. 2019-jıl aprel ayında bolıp ótken náwbettegi prezidentlik saylawları nátiyjelerine kóre, Joko Widodo mámleket basshısı lawazımına qayta saylandı: onıń ekinshi prezidentlik múddeti 2019-jılı 20-oktyabrde baslanǵan edi. Kelesi bes jılǵa vitse-prezident lawazımın Maaruf Amin iyeledi.
Indoneziya Respublikası 37 administrativlik-aymaqlıq bólimlerge bólingen bolıp, olardan 35i wálayatlar hám 2ewi dárejesi boyınsha wálayatlarǵa teń bolǵan arnawlı rayonlar bolıp tabıladı.
Malay arxipelagınıń atawlarında hám Jańa Gvineya atawınıń batıs bóleginde jaylasqan. Tınısh okeanı hám Hind okeanları suwları menen juwıladı. Bul dúnyadaǵı eń úlken ataw-mámleket. Atawlardıń basım bólegi Zond atawlarına tiyisli bolıp, olar óz gezeginde Úlken Zond atawları hám Kishi Zond atawlarına bólinedi. Indoneziya Respublikası qurǵaqlıqta Malayziya (Kalimantan atawında), Papua-Jańa Gvineya (Jańa Gvineya atawında) hám Shıǵıs Timor (Timor atawında) mámleketleri menen shegaralasadı.
Mámleket xalqı hár túrli etnikalıq mádeniyat wákillerinen quralǵanlıǵı menen ajıralıp turadı. Xalıqtıń 88% bólegin musılmanlar quraydı, bul Indoneziyanı dúnyadaǵı eń kóp musılman xalıqqa iye mámleketke aylandıradı.
Indoneziya Respublikası ekonomikası jedel rawajlanıp atırǵan agrosanoat mámleketi. 2017-jılda zat satıp alıw qábiliyeti pariteti boyınsha JIÓ kólemi 3,242 trillion AQSH dolların (xalıq jan basına derlik 12 378 AQSh dolları) quradı. Pul birligi - Indoneziya rupiyası.
1945-jıl 17-avgustta mámleket ǵárezsizligi daǵaza etildi. Indoneziya 1942-1945 jıllarda yapon okkupaciyası astında bolǵan, odan aldın bolsa ol XVII ásirdiń birinshi yarımında óz rawajlanıwın baslaǵan hám XX ásir basına shekem házirgi Indoneziya aymaǵınıń úlken bólegin óz húkimdarlıǵı astında birlestirgen Niderlandiyanıń koloniyalıq múlki edi.
Siltewler[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Paydalanılǵan ádebiyatlar[redaktorlaw | derekti jańalaw]
ИHдoHeзия // Бoлbшaя coBeTckaя эHциkлoпeдия. — M., 1972. — T. 10. — C. 539—556.


text:
Ukrainada Qırımdan mecburen köçip kelgenlerni imtiyaz meskennen temin etmeycekler. Bunı iyülniñ 17-de içtimaiy siyaset naziri Lüdmila Denisova bildirdi, dep haber ete «İnterfaks-Ukraina».
«Zanımızca, qırımlılar kendi evlerine keri qaytacaqlar, şimdi ise devlet olarnıñ yahşı yaşaması içün şaraitler yarata», – dep ayttı Denisova.
«Qırımlılar – bu 11 biñ insan – yerleştirildi, ve bunıñnen bağlı problemler yoq», – dep qoştı o.
Nazirniñ qayd etkenine köre, mecburen köçip kelgenlerni imtiyaz meskennen temin etüv meselesi ükümet tarafından baqılmay, çünki Ukrainada 11 million insan mesken bekley.
İyülniñ 16-na qadar Qırım, Aqyar ve Ukraina şarqınıñ vilâyetleriniñ sakinlerini yerleştirüv ve yaşayış teminlevinen bağlı meseleler boyunca Kiyev merkezine imtiyaz meskenni resmiyleştirmek ve qayd etilmek içün 10 biñ insan muracaat etti.


text:
Ukraina TİN Dmıtro Kuleba, OSCE reisi Ann Linde ile Rusiye tarafından Donbas ve Qırımdaki vaziyetniñ kerginleşmesini muzakere etkenini bildirdi.
«OSCE reisi Ann Linde ile Rusiye tarafından Donbas ve Qırımdaki vaziyetniñ kerginleşmesini, Ukraina sıñırında RF ordusı bulunuvınıñ artmasını muzakere ettik. Men, şimdi Moskvanı destruktiv adımlardan uzaqlaştırmaй içün açıq ve küçlü diplomatik işaretler pek müim olğanını qayd ettim», – dep yazdı Kulaba Twitterde.
Ann Linde ise, o, OSCE reisi olaraq Ukraina suvereniteti ve topraq bütünliig tarafdarı olğanını bildirdi.
Aprelniñ 2-nde, cuma künü Britaniya tarafınıñ teşebbüsinen Ukraina Mudafaa naziri Andriy Taran ve Büyük Britaniya Mudafaa meselelerinden devlet kâtibi Ben Uolles telefondan laf ettip, Donbas, Qırım ve Ukraina-Rusiye sıñırındaki vaziyetni muzakere ettiler.
Ukraina Milliy telükesizlik ve Mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danılov, Donbastaki vaziyet sebebinden Prezident ofisinde küç organları ve istihbarat hadimlerniñ iştiragi ile qapalı oturış olıp keçkenini bildirdi.
Ukrainanıñ BMT-daki missiyası, BMT-nıñ Telükesizlik Şurasını Donbastaki vaziyetniñ kerginleşmesi ve Rusiyeniñ Qırımda, şarqta ve memleketniñ sıñırında arbiy bulunuvını arttırması aqqında haberdar etkenini bildirdi.
Beyaz ev ABD prezidenti Joseph Biden ve Ukraina devlet başı Volodımır Zelenskıy telefondan laf etkenlerini resmiy tasdıqladı ve Amerika devlet başı «Rusiyeniñ Qırım ve Donbastaki devam etken tecavuzı qarşısında Ukrainağa» destegini tasdıqlağanını bildirdi.
ABD Mudafaa naziri Lloyd Ostin, Rusiye tecavuzı kerginleşken taqdirde Birleşken Devletler Ukrainağa qoltutmağa azır olğanı bildirdi.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, «Rusiyeniñ vaziyetni kerginleştirüvi soñki yıllarda eñ büyük ola», dep bildirdi. Onıñ qayd etkenine köre, «Rusiye Federatsiyası ateşsiz rejimge sadıq olğanını isbatlamağa istemeyip», Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde ve Qırımda vaziyetni muntazam sürette kerginleştire.
Budan ğayrı o, OSCE baş kâtibi Helga Schmid telefonda laf etip, «Rusiye, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde ve Qırımda telükesizlik vaziyetini muntazam sürette kerginleştire», dep haber etti.
Bu afta Ukraina Silâlı Quvetleri Baş ştabınıñ yolbaşçısı Ruslan Homçak bildirdi ki, martnıñ başında Novorossiysk ve Stavropolden işğal etilgen Qırımğa talimler içün avuştırılğan Rusiye ordusı yarımadada qalmağa devam ete.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye Ukraina sıñırına ordusını çeke.
Ukraina Silâlı quvetleri Arbiy deñiz küçleriniñ komandanı Oleksiy Neijpapa, yedi yıl devam etken Qırım işğali vaqtında Rusiye Qara deñiz flotunıñ gemi ve suvastı gemi erkânı 45% arttı, dep bildirdi.
Mart ayında yarımadada Rusiye arbiyleriniñ muntazam talimleri keçirildi. Rusiye Mudafaa nazirligi martnıñ 16-nda Qırımda Opuk poligonında başlağan Ava desant ordularınıñ taqım ştab talimleri aqqında bildirgen edi.
2014 senesinde Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye yarımadada muntazam surette arbiy talimlerni yaptıra. Ukrainanıñ Baş ştabında, Rusiyeniñ Qırımdaki areketlerine qanunsız deyler.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ taqımı onıñ faaliyeti aqqında haber etmek içün Facebook içtimaiy ağında saifesi deñişkenini haber ete. Bu vaqıtqa qadar Cemilevniñ izaatları ve faaliyeti aqqında diger malümat Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ saifesinde derc etilgen edi.
«Bu saife (Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ – QA) Facebookta ilk evelâ qırımtatarlarnıñ lideri, Ukraina prezidentiniñ vekâletlisi ve Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ şahsiy faaliyeti içün açılğanına baqmadan, Mustafa ağanıñ taqımı uzun zamandır saifeniñ adını deñiştirmege tırıştı. Bunıñ içün FB Ukraina ofisiniñ vekilleri de celp etilgen edi, amma, ne yazıq ki, Facebook algoritmleri bunı yapmağa imkân bermedi», – dep aytıla haberde.
Şu sebepten, haber etilgenine köre, «Mustafa Cemilevniñ faaliyeti aqqında aktual malümatnı paylaşmaq içün yañı saifeni qayd etmege qarar alındı».
Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko 2014 senesi avgust ayında Prezidentniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi vazifesini tesis etti. Bu vazifege Mustafa Cemilev tayinlengen edi. 2019 senesi mayısnıñ 18-nde Poroşenko Cemilevni öz isteginen bu vazifeden boşatuv buyruğını imzaladı.
Bundan soñ Cemilev, Zelenskıyge qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisiniñ namzetini daa 2019 senesi avgust ayında teklif etkenler, dep bildirdi.


text:
Advokat Nikolay Polozov Moskva şeeriniñ Tverskoy rayon mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ davaları baqmaqnı red etkenine şikâyet berdi. Bu aqta advokat özüniñ Facebook saifesinde yazmaqta.
Söz hususan, Çiygoz ve Umerovnıñ Rusiye prezidenti memuriyetine, olarnıñ af etilüvinen bağlı ferman boyunca malümat berilmesini red etilüvinen alâqalı edi.
Yanvarniñ 26-nda Moskva şeeriniñ Tverskoy rayon mahkemesi davalarnı red etkeni aqqında belli oldı.
2017 senesi sentâbr ayında Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi. O, 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alındı. Çiygoz kütleviy nizamsızlıqlar teşkil etmekte qabaatlanğan edi.
Ondan soñ mahkeme İlmi Umerovnı Qırımda eki yıl köy tarzındaki koloniyada qaluv cezasına mahküm etken edi. Umerov açıq menbalarda yapılğan separatizmge çağıruv yapmaqta qabaatlandı.
Rusiye akimiyeti oktâbrniñ 25-nde Umerov ve Çiygoznı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra azat etilgen qırımtatar halqı Milliy Meclisiniñ yolbaşçıları Kyivge keldiler.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev qırımtatarlar, ilk malümatqa köre, Ukraina prezidenti saylavlarında ğalebe qazanğan Volodımır Zelenskıyge «konstruktiv muhalifette» olacaq, dep bildirdi. Bu aqta Cemilev aprelniñ 22-nde Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Bizler – Petro Poroşenkonıñ taqımı – ve qırımtatarlar oña faal sürette qoltutalar. Bes-belli, bizler muhalifette, amma konstruktiv muhalifette olacaqmız. Yañı prezidentniñ devletniñ hayrı içün yapacaqlarında ve doğru meselelerde oña qoltutacaqmız. Amma bizim ğayelerimiz, Ukraina devletine, halqımızğa zıt bir şey olsa, indemeyip oturmaycaqmız», – dep ayttı Cemilev.
Cemilevniñ bildirgenine köre, al-azırda Ukraina içün müim olğan şey – istiqrarnı saqlap qalmaqtır.
Daa evel Cemilev Ukraina prezidenti namzeti, tele alıp barıcısı ve şoumen Volodımır Zelenskıyge muracaat etip, oña işğal etilgen Qırımnen bağlı beş sual bergen edi.
Zelenskıynıñ taqımı qırımtatar halqı lideriniñ açıq muracaatına cevap berdi.
Merkeziy saylav komissiyasınıñ ilk malümatlarına köre, Volodımır Zelenskıy Ukraina prezidenti saylavlarında reylerniñ 73%-ını qazanıp ğalip çıqa. Devletniñ şimdiki yolbaşçısı Petro Poroşenko reylerniñ 25%-ını qazana.
Aprelniñ 21-nde Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci turı keçirildi. Saylayıcılarnıñ 62,07%-ı rey berdi.
Merkeziy saylav komissiyası 2019 senesi mayısnıñ 1-ne qadar saylavlarnıñ soñki neticelerini çıqarmalı. Yañı saylanğan prezidentniñ inauguratsiyası iyünniñ 3-ne qadar keçirilmeli.


text:
Meraqlanğan er kimsege!
Rus apishanesinde üçünci yıl devamında oturam. Üçünci yıl devamında memleketime qarşı cenk alıp baralar. Duşman haince, alçaqça, sanki onıñ yapqan işi yoq kibi cenkleşe. Oña iç kimse ende inanmay, lâkin bu onı toqtatmay. Cenk dülber olmay, amma, er alda, aqiqat bizim tarafımızda – biz iç kimsege ucum etmedik, biz öz özümizni qorçalaymız.
Lâkin bu, er kesge bilingen, tıştaki, esas duşmanımızdan ğayrı başqaları da bar. Olar ufaqçadır, lâkin içimizdeler, teri tübünde, aman-aman özümüzinkiler. Amma olar biz içün degil, özleri içün turalar. Bazıları eski zamandan qaldı, bazıları sadece eskice yaşamağa istey, faqat yañı qıyafette. Olmaz. O büyüginde de, bu kiçiklerde de – maqsatları farqlı, lâkin biz olarnen bir yolda degilmiz. Ve men, baqarmız kim kimni yeñer, demeycem. Men öyle de bilem, kim yeñecek. Serbestlikke ve inkişafqa doğru aveslikni toqtatmaq mümkün degil.
Umumiy cedvelde adiy soyad olaraq qalmaq isteyim. Maña soñki çıqmağa teklif eteceklerinde şübelenem, amma bu yahşı olur edi
Rusiyeniñ esaretinde çoq adammız, daa ziyadesi – Donbassta. Kimini endi azat ettiler, qalğanları bekley ve ümüt ete. Er biriniñ öz ikâyesi ve keçindirme şaraitleri bar. Kimi esirler mevzusında özüne nam qazana, kimi kerçekten çalışa. Başqalardan ertece çıqmaq içün daa belli mabus olmaq – menim keçmege istegenim yol degildir. Yurğannı özüme tartmağa istemeyim. Umumiy cedvelde adiy soyad olaraq qalmaq isteyim. Maña soñki çıqmağa teklif eteceklerinde şübelenem, amma bu yahşı olur edi.
Bu yerde apiste biz çoq şeyden marum qalamız. Azatlıqtan marum degilmiz – bunı endi alamazlar, lâkin memleketke faydalı olmaq içün imkânlarımız pek az. Daa doğrusı, yapa bilecegimiz tek bir şey bar – ayaqta turmaq. Bizni er şeyden qıymetli körüp çıqarmağa kerekmey – bundan ğalebe yaqınlaşmaz. Bizni duşmanğa qarşı silâ kibi qullanmaq – ebet. Biliñiz ki, biz siziñ zayıf parçañız degilmiz. Zalımnıñ tabut qapağına urılacaq mıq olsaq, men öyle bir mıq olmağa ister edim. Sadece biliñiz, bu mıq qıyışmaz.
Oleg Sentsov, siyasiy mabus, terrorizmde qabbatlanıp Rusiyede apis etilgen qırımlı rejissör
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Donald Tramp
Donald Con Tramp (inglizçä Donald John Trump; 1946) — 45-nçe AQŞ prezidentı, AQŞ eşquarı, TV alıp baruçı, yazuçı, milliarder.
70 yäşlek Tramp - 2016 yılda iñ ölkän saylanğan AQŞ prezidentı (elegräk 69 yäşlek Ronald Reygan bulğan).
2017 yılnıñ 20 ğinwarında prezident wazifasında kerä.
Trump Organization digän zur tözeleş şirkäte häm Trump Entertainment Resorts isemle kazino häm qunaqxanälär belän idärä itüçe şirkäteneñ citäkçese.
Üzençälekle tormış stile häm çın küñeldän söyläşü stile säbäple dan qazana.
2015 yılnıñ 16 iyünennän bulaçaq 2016 yılğı AQŞ prezidentı saylawları köräşenä kerä. Açıqtan-açıq çığışlar arqasında Donald Tramp avgussta AQŞ Respubika firqäsendä reyningnı citäkli häm AQŞ prezidentı postına töp namzäte buldı.
Üz çığışında Tramp Barak Obama citäklägän AQŞ xakimiäte, suğış tarafdarın tänqitli, Räsäy belän xezmättäşlekne torğızuğa, sänäğät häm citeşterüne AQŞqa qaytaruğa çaqıra. Saylaw aldı kampaniäsendä migrantlarğa qarşı kisken çaralarnı qabul itärgä wäğdä itte, mäsälän Meksikä belän çiktä diwar tözergä täqdim itte, Tın okean xezmättäşlek oyışmasınnan çığu kiräklegen belderde.
FORBS jurnalı buyınça 2011 yılda Tramp baylığı $2,9 mlrd dip bäyä birelä.
2016 yılnıñ 8 noyäberendä AQŞ prezident saylawlarında ciñde, Donald Tramp öçen 59 810 591 keşe tawış birep 290 saylawçın bilgeläde, Hillari Klinton öçen 60 093 364 keşe tawış birep nibarı 218 saylawçın bilgeläde. Prezident bulsın öçen 270 saylawçı kiräk.
Üz eşçänlege waqıtında iqtisadta proteksionist säyäsäten ütkärä, çit il metall citeşterü şirkätlärendä zur salım quymaqçı (Awrupa Berlege, Kanada, Räsäy, Qıtay), Qıtay häm Awrupa Berlegenä qarşı säwdä suğışın başlıy. Tışqı säyäsättä RF belän qarşılığı arta, Süriädä turı bäreleşlärdä yaqın. Karib krizisınnan soñ ğomumi termotöş suğışı xätäre iñ zur däräcägä citä.
2017-2020 yıllarda president bulğanda antiimmigrant säyäsäten ütkärä, Qıtayğa qarşı iqtisadi suğışnı başlıy, küp sänäğät tarmaqların AQŞqa qaytara, Awrupa Berlege belän mönäsäbätlären boza, qayber xärbi bazalarnı çit illärdän çığara başlıy, läkin COVID-19 awıruı säbäple iqtisadi üseş kriziska äylänä häm Trampnıñ reytingı töşä.
2020 yılda Respublika firqäse Trampnı president saylawlarına nämzät itep täqdim itä, anıñ töp Demokratik firqädän köndäşe Cozef Bayden bula.
SıltamalarYзrәpTү
- Биorpaфия и kHиrи ДoHaлbдa TpaMпa Ha pycckoM языke
- PycckoязычHый caйT ДoHaлbдa TpaMпa 2015 eлHың 21 фeBpaлb kөHeHдә apxиBлaHraH.
- Биorpaфия TpaMпa B Bыпycke пporpaMMы «БpeHдяTиHa» (ayдиoпoдkacT)
- The Trump Blog
- The Trump Organization
- ДoHaлbд TpaMп (Donald Trump)
- Trump Entertainment Resorts 2017 eлHың 1 MapT kөHeHдә apxиBлaHraH.
- It’s All Donald All The Time
- Interviewer asks Trump about his Wikipedia Entry 2011 eлHың 14 rыйHBap kөHeHдә apxиBлaHraH., The New York Observer


text:
Bunı ükümetniñ matbuat hızmeti bildire.
«Ükümet prezidentniñ barışıq planı yerine ketirilsiñ dep, er şey yapacaq ve Nazirler şurasına ait maddelerniñ ömürge keçirilmesinen oğraşacaq. Ükümet şimdi bile terroristlerden azat etilgen yerlerde, imkân olsa, zarar körgenlerge yardım etüv, infrastruktura, suv-ve gaz temilevi, elektir energiyasınen teminlevni ğayrıdan tiklev, akimiyet organlarını ğayrıdan tiklev, tertip-nizam olması, vatandaşlarnıñ aq-uquqları ve azatlığını ğayrıdan tiklev boyunca işke başlamağa azır», – denile Nazirler şurasınıñ beyanatında.
Ükümette qayd etkenlerine köre, bir aftağa qadar ateş toqtatılmasınen faydalanıp, mesken noqtalarda nefaqa, aylıq ve diger içtimaiy yardım tölemege planlaştırıla. Ukraina baş naziri bunıñnen bağlı işni İçki işler Nazirligi, Maliye ve İçtimaiy siyaset Nazirligine buyurdı.


text:
Ministr Dönmäzneñ Qazaqstanda ênergetika diplomatiyası
Türkiyä ênergetika häm tabiğıy çığanaqlar ministrı Fatih Dönmäz Qazaqstan belän Azärbaycan ênergetika ministrları häm Üzbäkstan ministr urınbasarı belän oçraştı
Törki däwlätlär oyışmasınıñ ênergetika ministrları cıyılışı öçen Qazaqstannıñ Almatı şähärenä kitkän Dönmäz cıyılış aldınnan Üzbäkstan ênergetika ministrı urınbasarı Azim Ahmädhadjayev belän küreşte.
Öy xucası Qazaqstannıñ ênergetika ministrı Bolat Aqçulakov belän oçraşqan ministr Dönmäz soñınnan Azärbaycan ênergetika ministrı Parviz Şahbazov belän küreşep söyläşte.
Söyläşülär waqıtında yañartıla alınğan ênergiya, diñgezlärdä häm cir östendä uglevodorod êzläw mäydannarı belän bergä ênergetikada xezmättäşlekneñ arttırıluı mäs’äläläre quzğatıldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Urta koridornı üsterü öçen yul kartası imzalandı
Türkiyä, Azärbaycan, Qazaqstan häm Gruziya tışqı êşlär häm transport ministrları arasında Tranz Xäzär xalıqara transport yünäleşen (urta koridornı) üsterü öçen 2022-2027 çorınıñ yul kartasına qul quydı
Äliyıv: "Bez azärbaycannarnı saqlaw öçen qulıbızdan kilgänne yasayaçaqbız”
Azärbaycan İlbaşı İlham Äliyıv: "İrandağı azärbaycannar belän bergä dönyadağı böten azärbaycannarnı yaqlaw öçen bar köçebezne quyarbız. Alar xalqıbıznıñ ber öleşe”, - dip äytte
Qazaqstanda Toqayıvneñ ciñüe töğäyın bilgele buldı
Qazaqstanda xäzerge İlbaşı Qasıym Cumart Toqayıv waqıtınnan êlek Däwlät başlığı saylawında, tawışlarnıñ 81,31%ın alıp, wazıyfasına yañadan saylandı


text:
Qırımda keçken künü 859 yañı koronavirus hastası qayd etildi, tünevin Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirligi tarafından derc etilgen raqamdan azca oldı.
Müessise statistikasına köre, keçken künü 18 hasta koronavirustan vefat etti, pandemiya devamında ise 3288.
«Umumen (epidemiya vaqtında – QA) 109 503 COVID-19 hastası qayd etildi. Bir künde 857 insan yahşı oldı, bütün müddet devamında 97 190 kişi tüzeldi», – dep aytıla Qırımnıñ sağlıq nazirligi haberinde.
Noyabrniñ 15-nde Qırımda 860 koronavirus hastası ve 18 vefat aqqında haber etildi.
Oktâbrniñ 20-nde yarımadada koronavirus ile küreş tedbirleri quvetleştirildi.
Bundan evel Qırımda koronavirus pandemiyası sebebinden ilân etilgen yüksek seviyeli azırlıq rejimi dekabr ayına qadar uzatıldı. Oktâbrniñ 11-nde Qırımda yañı koronavirus sıñırlavları kirsetildi.
Noyabrniñ 8-nden itibaren Qırımda pandemiya sebebinden musafirhanelerde, şifahanelerde ve diger yerlerde yer ayıruv ve qaluvnen bağlı yañı qaideler işke tüşürildi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Advokat Nikolay Polozovnıñ fikirince, Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar mahkemesiniñ Qırımda ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca qararı bu yazda qabul etilecek.
«Yazda üküm çıqarırlar, dep tüşünem… Qabaatlayıcı üküm çıqaracaqları belli. İstinaf ve temyiz olacaq, amma soñra Avropa mahkemesine muracaat etecekmiz, ve anda keregi kibi baqarlar, «dava» barmı ve Mustafa Cemilevniñ qabaatı barmı», – dep ayttı Polozov «Prâmıy» telekanalınıñ yayınında.
Advokatnıñ fikirince, Cemilevge qarşı esnasnıñ yalıñız «siyasiy sebepleri bar», ve esas vazife – qırımtatarlarnıñ liderini halqara meydançıqlarda itibardan tüşürmek içün qabaatlayıcı üküm çıqarmaqtır.
Aprelniñ soñunda Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesinde Ermeni Bazarda ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca imaye şaatlarınıñ sorğusı başlandı.
Rusiye FSBsiniñ baş idaresi, tahqiqat idaresine Ermeni Bazarda ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca Ukraina uquq qoruyıcılarına muracaat etmesini yasaqladı.
Ermeni Bazar mahkemesi imayeniñ talabınen FSB hadimini davet etmege razı oldı.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi 2020 senesi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Hatırlatamız, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca martnıñ 5-nde olıp keçken mahkeme oturışuvında imaye tarafı dava malümatlarında bozuvlarnı qayd etti. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, bozuvlar tahqiqatçı azırlağan malümatnen bağlı edi. Mahkeme oturışuvında belli olğanına köre, Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağı 15 yılğa – 2034 senesi martnıñ 5-ne qadar uzatıldı.
Mustafa Cemilev
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
19 yaşındaki qırım qızı Alime Abdennanova duşman astında olğan toprağımızğa yollanılğan razvedkacı edi.
Onı radiohabercinen beraber uçaqta Qırımğa, doğmuş Cermay-Qaşıq köyü yanına taşladılar. Olar ekisi zembilnen enip, kimsege körünmeyip, qartanasınıñ evine bardılar ve anda yerleştiler. Vazifeler faşist askerleri ve arbiy tehnikasınıñ sayısı, ne vaqıt ve nasıl tarafqa ketkenleri aqqında malümat toplap, ratsiyanen ştabğa bildirmek edi. Alime öz vazifesini aliy derecede becerdi, 10 ay içinde böyle çoq qıymetli 81 telegramma yolladı. Kenişçe ve tam doğru malümat toplamaq maqsadınen o, köyde yaşağan tuvğanlarından ve diger işançlı adamlardan özüne yardımcılar celp etti.
Bulardan eñ faal iştirak etkenler: Alimeniñ dayısı Abduraqip Bolatov, ocapçe Necibe Batalova, Hayrulla Mambetcanov, ağa-qardaş Cevat ve Seyfedin Mennanovlar, feldşer Vasfiye Acibayeva ediler. Cevat daa mektepni bile bitirmegen edi. Alimeniñ gruppası ne qadar saqt olıp, gizli çalışsa da, kimlerniñdir sebebinden olarnı yaqaladılar.
Eski-Qırım zindanında bulunğan başqa vatanperverlernen beraber Alimeniñ gizli razvedkacılar gruppasınıñ azalarını Ağarmış dağı eteginde qurşunğa tizdiler. Alimeni ise Aqmescitke ketirip, ağızından bir söz alamağan soñ, sovhoz “Krasnıy” civarında qurşunladılar.
Cermay-Qaşıq köyü yoq olğan, amma qırımtatar cemaatı öz qaramanlarını unutmay ve 1987 senesi A. Abdennanovağa Aqmescit – Keriç yolunıñ Leninskoye köyü yanında eykel köyüldı. Bu sene noyabr ayında bu eykelniñ restavratsiyası keçirilgen soñ tantanalı açılışı olacaq. O, ölümden soñ Qızıl Bayraq ordeninen mukâfatlandı.
2014 senesi 1-sentâbr künü Qırımnıñ şanlı qızına Rusiye qaramanı unvanı berildi.
O, ölümden soñ Qızıl Bayraq ordeninen mukâfatlandı.
2014 senesi 1-sentâbr künü Qırımnıñ şanlı qızına Rusiye qaramanı unvanı berildi.


text:
Malümat
Malümat, kontekstke köre türlü añlamlar taşığan mücerret bir fikir etüvdir. Malümatnı formal belgileybilmeleri aşağıda cedvelde berilgen - olar çoqtır, em insan faaliyetiniñ türlü saalarında türlüdir. İç duygu seviyesinde malümat, alıcı bilgenniñ mündericesi olğanını añlata.
XXI asırnıñ başında malümat, insannıñ cemiyet azası olaraq ömründe ket-kete daa müim yer almaqta. Kütleviy haber vastaları onı tarqata, malümat tarzfenlikleri onı işlep çıqarmasınen oğraşa. İnsaniyet malümat cemiyetine doğrutılabilgeni fikri peyda ola. Böyle cemiyetniñ temeli, mal ve hizmetlerni degil, malümatnı işlep çıqarmaq ve qullanmaq olur edi.


text:
İyün 12-sinde Ukrainada 753 adamda COVID-19 infektsiyası tasdıqlandı, bildire Ukraina Mudafaa ve Milliy Telükesizligi Şurası.
Müessiseniñ malümatına köre, bir künde 10 adam bu hastalıqtan vefat etti, 409 adam yahşı oldı. Şimdilik Ukrainada 15650 adam hasta, bildire Azatlıq Radiosı.
Umumen yılnıñ başından berli Ukrainada 30506 hastalıq adisesi qayd etildi, 880 adam vefat etti, 13976 yahşı oldı.
Bu soñki eki kün içinde ekinci antirekorddır - iyün 11-inde Ukrainda 689 yañı COVID-19 hastası tasıqlandı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Tatarstanda sälämät saqlaw
1990-yıllar başınnan TR xalqınıñ küpçelek öleşeneñ tormış-könküreş däräcäse tübänäyüe, ekologik xälneñ bozıluı-üzgärüe h.b. säbäplär nerv sisteması, sulış äğzäläre (bigräk tä tuberkulöz), yoğışlı (gepatit), venerik awırular, AIDS h.b. awırularnıñ taraluına kiterä. TR sälamätlek saqlaw sisteması üseşeneñ xäzerge çorda meditsin iminiätläw wä xosusıy meditsina xezmäte kürsätü ğämälgä kerä.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qazan gubernasında xalıqqa medisin yärdäme kürsätelä başlaw XVIII ğasırnıñ soñğı çiregenä turı kilä.
1775 yılda berençe märtäbä tabiblek idaräläre oyışa.
1786 yıldan xalıqqa meditsina yärdäme kürsätü belän cämğiäwi tärbiä küzätçelege (Prikaz obşçestvennogo prizreniä) şöğellänä. Qazan (1806), Çistay (1830), Spas (1833) şähärlärendä berençe xastaxänälär eşli başlıy. Zemstvolar tarafınnan feldşer noqtaları häm mäktäpläre, cirle xastaxanäläre buldırıla, sanitarlıq xezmäte kürsätü yulğa salına, cirle tabib wazifaları kertelä. Qazanda açılğan «Çäçäk saldıru institutı» (1874) İdel buyında çäçäk awıruın beterüdä zur röl uynıy.
Qazan Universitetınıñ meditsina bülege (1814 yılda açıla) sälamätlek saqlaw sistemasın üsterüdä, ş.u. İdel buyı, Ural, Seber wä Urta Aziä töbäkläre öçen tabiblar äzerläwdä ozaq yıllar berdänber üzäk bulıp sanala. Töbäktä tabiblär häm däwalaw oyışmalarınıñ citeşmäwe (1913 yılda barlığı 319 tabib), epidemiälär belän näticäle köräşü mömkinlege birmi. Fäqirlek, sanitarlıq eşeneñ tübän däräcädä alıp barıluı, üz waqıtında profilaktik çaralar ütkärelmäwe häm meditsina yärdäme kürsätelmäwe - 1930-yıllarğa qädär yoğışlı awırularnıñ artuında töp säbäplärneñ berse. Bigräk tä tuberkulöz, dizenteriä, buma yütäl, skarlatina, çäçäk, timgelle häm qorsaq tifı, traxoma, qorçañğı awıruları kiñ taralğan bula. Sälamätlek saqlaw mäsäläläre Sovet xäkimiäte urnaşqannan soñ ğına däwlät däräcäsendä xäl itelä başlıy.
1920 yılda Sälamätlek saqlaw xalıq komissariatı oyıştırıla, däwalaw oyışmaları belän idarä itü ber üzäkkä tuplana, bala tabu yortları, kolxoz xastaxanäläre, tabib noqtaları, feldşerlıq-akuşer noqtaları, belemle medisin xezmätkärläre äzerläw öçen urta uqu yortları açıla.
Monı da qara: Qazan däwlät meditsina universitetı, Çistay meditsina mäktäbe, Bua meditsina uquxanäse.
Zur fänni-tikşerenü institutları häm däwalaw üzäkläre: Traxomatoz institutı, Travmatologiä häm ortopediä üzäge, Qazan däwlät meditsina akademiäse; «Ij mineral suları», «Bäker» kurortları; «Qazan», «Krutuşka», «Vaslyevo» h.b. şífaxänälär oyıştırıla (1920-1930-yıllar).
Respublikada 1940. yılğa 10 meñ keşegä barlıq meditsina belgeçlekläre isäbennän 6,2 tabib, 18,5 urta belemle meditsin xezmätkäre; xastaxanälärdä 36,2 urın turı kilä. Bizgäk, traxoma, çäçäk, skarlatina, qorçañğı kebek awırular beterelä. Böyek Watan suğışı yıllarında TASSR yaralılarnı däwalaw häm sawıqtıru üzäkläreneñ bersenä äwerelä.
Monı da qara: Qazan xärbi hospitale, Evakuasí hospitalları).
Cirle häm evakuatsiälängän xalıq arasında yoğışlı awırular taraluğa yul quyılmıy. Suğıştan soñğı un yılda respublikada sälamätlek saqlaw oyışmalarınıñ matdi-texnik bazası üsep, nığıp kitä. Çistay, Yäşel Üzän, Alabuğa, Mendeleyevsk şähärlärendä häm cirle üzäklärdä ber ük ürnäktäge ölgelär belän xastaxanälär tözelä.
1970.-1990-yıllarda Republika klinik xastaxanäse, Republika balalar klinik xastaxanäse, Çallı şähär xastaxanäse, 3635 urınğa isäplängän 40tan artıq rayon üzäk xastaxanäläre häm däwalaw binaları safqa bastırıla, şifaxänälär («Livadia», «Ence», «Yaqtaş» - barlığı 4215 urınlı 19 şifaxänä) häm profilaktoriylar (5150 urınlı 50 profilaktoriy) çeltäre kiñäytelä. Ğömümi xirurgiä, neyroxirurgiä, mikroxirurgiä, yöräk-qan tamırları xirurgiäse, tuqıma häm äğzalar küçerü, yasalma böyer üzäkläre h.b. oyışa.
1990-yıllarnıñ 2 çe yartısınnan yaña xastaxanälär häm poliklinikalar tözelä, iskeläre yañartıp qorıla.
2001 yılda şähärdäy Urıssu bistäsendä (Yutazı rayonı) 50 urınlı statsionar, 100 keşe qabul itä alırlıq poliklinikalı Üzäk rayon xastaxanäse, Mamadış şähärendä terapiä binası, Çepyä awılında (Baltaç rayonı) 50 urınlı statsionar, 100 keşe qabul itärlek poliklinikalı xastaxanä, Telänçe Tamaq awılında (Tuqay rayonı) 150 keşe qabul itä alırlıq poliklinika, ş.u. töbäqärä diagnostik klinik üzägeneñ (Qazan) berençe öleşe safqa basa (2000).


text:
Śifrlı çornıñ çire - fabbing
Tormışnıñ qızıqlı yaqları - 4/2022
Tormışnıñ qızıqlı yaqları - 4/2022
Fabbing - köndälek leksikonıbıznıñ ber öleşe bulmasqa mömkin, tik teläsäk-telämäsäk tä, köndälek tormışıbıznıñ ber öleşe xälenä kilde. Aqıllı telefonnarğa bäylelekneñ täêsire…
Soñğı waqıtlarda texnologiyägä bäylelek häm monıñ törläre zamana keşeläreneñ iñ zur problemalarınnan berse bulıp tora. Bu iñ berençe çiratta internet häm uyınnarğa bäylelek ide, tik aqıllı telefonnar anı yaña ülçäneşkä kiterde.
Smartfonnarğa bäylelek inglizçä phone (telefon) häm snubbing (sanlamaw, naçarğa qullanu) süzlärennän barlıqqa kilgän "Phubbing" (fabbing) terminı belän bilgelänä.
Älege süz tirä-yün’närendäge keşelär belän söyläşkändä yäisä aralaşqanda telefonın qullanuçılarğa qarata äytelä.
AQŞta uzdırılğan ber êşçänlektä qatnaşuçılarnıñ 98%ı mondıy xäl belän oçraşuın söyläde. Fabbing waqıtında iñ küp kerelgän sośial’ media - TikTok. Annan soñ Instagram, Twitter häm Facebook kilä.
Tikşerenülär qulıbıznıñ bik yış telefonğa taba kitüen kürsätä. Xätta televizor qarawçı keşelärneñ 99%ı ber ük waqıtta telefonnarı belän waqıt uzdıra.
Keşelärneñ 90%ı telefonnarın daimi räweştä tualetta qullana häm 75%ı telefonğa çumıp bädräftä kirägennän tağın da kübräk waqıt kiçerülären äytä.
Uyanğannan başlap yoqığa talğan mizgelgä qadär mobil’ telefonnarıbız belän ürelep baruçı tormışıbız bar. Anketa sorawlarına cawap birüçelärneñ 86%ı yoqlarğa yatqançı, 82%ı uyanuğa telefonnarına qarawların äytä.
Tikşerenü bu bäylelegebezneñ şaqqatqıç näticälären kürsätä. Keşelär telefonğa kilgän ber belderüne kontrol’ itmiçä urtaça 64 minut kötep tora ala ikän.
Bäyläneşle xäbärlär
Törek ğalime Êrkan Karagözneñ "Tatar balalar uyınnarı" isemle kitabına qısqaça küzätü
Nogayşa 13/2022: ZARRELERDİÑ AYTQANI (3)
Bu yuma em “ZARRELERDİÑ AYTQANI (III)” baresinde habarlasamız... (Bu hafta da “zerrelerin dile getirdikleri” konular hakkında sohbet edeceğiz)


text:
Ukraina çetel işler nazirliginiñ halqara teşkilâtlarnıñ departament yolbaşçısı vazifelerni eda etken Andriy Beşta aytqanı kibi, Ukraina Rusiye tarafından Ukraina topraq bütünligine etilgen areketleri sebebinden PACE yardımına ümüt ete.
«Qarar nasıl olacaq aytmağa qıyın, çünki bu mesele daa baqıla. Bu parlament organı, ve oña ükümet qarışmay. Amma biz bunı Rusiye vekâletleriniñ toqtalması kibi köremiz. Yani bu em rey berüv aqqından marum etüvni, em de Parlament Assambleyanıñ organ işlerinde iştirak etüvniñ toqtatılmasını añlata bile. Memleket-azalar Rusiye Federatsiyasınıñ arektelerine qıymet kesmek kerekler», – dep ayttı diplomat.
PACE sessiyası bugün ukrain meseleni baqıp çıqa, yarın ise Assambleya rusiye eyyetini rey berüv aqqından marum qaldıra bilecek.
Rusiye bu vesiqa ile iç te razı degildir. Bunı PACE eyyetiniñ başı Aleksey Puşkov bildirip, Ğarp PACE rezolütsiya leyhasında «Ukrainada faaliyet köstergen ekstremist teşkilâtlar» aqqında bir şey aytmağınını qayd etti. Rusiye eyyeti rezolütsiya leyhası boyunca öz qaydlarını teklif etecek.
PACE monitoring komiteti Assambleyağa Qırım referundumı ve Rusiye Federatsiyasınıñ işğali qanunsız olğanını aydınlatqan rezolütsiya leyhasını qabul etmege teklif etti.
Avropa Şurasınıñ Parlamet assambleyasınıñ baar sessiyası aprel 11-de başlandı ve 11-ce devam etecektir.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi aprelniñ 16-nda martnıñ 27-nde Qırımda kütleviy tintüvlerden soñ tutulğan «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» (Aqmescitteki ekinci gruppa) mabüsleri Enver Ametov ve Mecit Abdurahmanovnıñ nezaret altında qaluv müddetlerini uzattı.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsi Facebook saifesinde haber ete.
Qayd etilgenine köre, Ametov ve Abdurahmanovnıñ soy-sopları mahkeme salonına alınmadı, mahkeme qapalı şekilde keçirildi.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqabildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.


text:
18 säuir, Amerika Qwrama Ştattarı men Japoniya arasında üş jaqtı sauda äriptestik-selbestik kelissözin jasauğa kelisti. Bwl kelissöz dialogin AQŞ vice..
Düniejüzilik sauda wyımınıñ Bas keñesi Qazaqstannıñ Şveycariyadağı elşisi äri Jenevadağı BWW-dağı twraqtı ökili Janar Aytjanovanı DSW-nıñ Sauda jäne q..
Atırauda 11, 12 säuir künderi «ATYRAU INVEST 2017» IV halıqaralıq investiciya forumı bolıp ötti dep habarlaydı oblıstıq baspasöz qızmeti. ATIRAU, 1..
Özbekstanmen şektesetin Mañğıstau oblısınıñ Beyneu audanına qarastı jerinen, sauda-sattıq zonasın aşu josparlanuda . Bwl jayında Mañğıstau oblısınıñ ä..
EurazEK-tiñ Kedendik kodeksin tiimdi jüzege asıru maqsatında JEEK otırısında qarastıru üşin Kedendik äkimşilendiru salasında birqatar aktilerdi bekitu..


text:
Hersonda qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma künü «Hatırlaymız» adlı hatıra aqşamı keçirilecek. Tedbirler mayısnıñ 15-nde DahaBraha ukrain etno-gruppası ve qırımtatar asıllı ukrain yırcı Jamalanıñ ve qırımtatar oyun gruppalarınıñ iştirakinen ötkerilecektir.
Bu aqta tedbir teşkilâtçıları – «Küreş» qırımtatar medeniy merkezi», «Gogolfest», USAID halqara inkişaf ABD agentligi ve «Nova ğeneratsiya» – Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Hatıra aqşamı 1944 senesi mayısnıñ 18-nde qırımtatar halqı oğrağan facialı adise-vaqialarğa bağışlana. Mahsus vaqianı rejissör Vlad Troitskiy teşkil etecek ve o, Hersonnıñ merkezindeki Azatlıq meydanında ötkerilecek», – dep haber ete teşkilâtçıları.
«Küreş» qırımtatar medeniy merkezi hayriye teşkilâtınıñ inkişaf müdiri İbragim Suleymanov qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanları hatırasına keçirilecek aqşamnıñ yañı format ğayesi aqqında tarif etti: «Bir qaç yıl evelsi zenaatdaşlarımız, hususan Liliya Caksim ve Susanna İzmaylovanen mayısnıñ 18-nde qırımtatar halqı genotsidiniñ kününen bağlı tedbirlerni muzakere etken edi. Ve bir hulâsa çıqardıq, ananeviy mitingler artıq o qadar semereli degil. Çoq tüşündik ve hulâsa çıqardıq: qırımtatar halqı bu 77 yıl devamında körgen acı ve facianı köstermek içün insanlarğa meraqlı olacaq, millet mensüpligine baqmadan, insanlarnı birleştirecek formatnı uydurmaq kerek».
Onıñ aytqanına köre, tedbirniñ maqsadı «diqqat celp etmek, halqlar arasında bir tarihnıñ añlamasına yardım etmek, 1944 senesi mayısnıñ 18-nde olğan facia aqqında haberdar etmek» ola.
Teşkilâtçılarnıñ qayd etkenine köre, tedbir Ukraina Sağlıq nazirliginiñ koronavirus pandemiyası sebebinden olğan sıñırlavlarğa uyğun şekilde ötkerilecektir.
Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Volodımır Dantes ukrayınalı rustilli yırcı, tele ve radio alıp barıcısı, 2000 seneleri meşur olğan "DiO.filmı" gruppasınıñ sabıq iştirakçisidir. Özü Harkivdendir. Qırım.Aqiqatqa Volodımır Dantes, o, Rusiyeniñ onı, rustilli ukrayinalı yeudiyni nasıl "denatsifikatsiya" etecegini ve kimden qurtaracağını añlamağanını ayttı.
Harkivli Volodımır Dantes Rusiye Ukrayinağa büyük cenk ile kelgende ne is etkenini hatırlay. Onıñ sözlerine köre, qorqu yoq edi. Amma Rusiye ordusı yırcınıñ tuvğan Harkiv şeerini bombalamağa başlağanda o ağlap yibergen.
Menim, ukrayinalı yeudiyniñ bir büyük suali bar: kimni mında denatsifikatsiya etmek?
– Martnıñ 1-nde, Harkivde şeer merkezine urıp başladılar. Bu menim tuvğan şeerim. Harkivge ücüm etip, onıñ denatsifikatsiyasını başlağanları... kerçekmi? Sıñır yanındaki eñ yaqın qomşularnı? Anam Belgorodlıdır. Menim, ukrayinalı yeudiyniñ bir büyük suali bar: kimni mında denatsifikatsiya etmek? Aqlımdadır, men o vaqıt dümen başında edim, patlavlar körlim ve titremege başladım.
Rusiyeniñ Ukrayinağa keniş mfqyaslı istilâsınıñ ilk künlerinde Dantes diger ukrayinalı artistler ile beraber rusiyeli zenaatdaşlarına muracaat etti. Olarnı susmamağa, halqqa cenk aqqında aqiqatnı aytıp bermege çağırdı. Amma olarnı eşitmediler.
– Añlağanıma köre, bazı zenaatdaşlarım soñra, Rusiyeni terk etken soñ bir şeyler aytıp başladılar. Adekvat adamlar, yazıq ki, amma olar pek az, memleketleri yapqanına özleri şaşqandırlar, dep tüşünem. Menim anda dostlarım bar ve olar er kün yazıp, afu soray ediler. Amma esas kütle qorqadır, dep tüşünem.
Volodımır Dantes 2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ yarımadağa barğanını ayttı. Artistni Rusiye sıñırcılarınıñ nezaretinde olğan memuriy sıñır açuvlattı. O, Qırımğa neşe ketkeni rus sıñırcılarına ne içün aytıp bermek kerek olğanını añlay edi.
Butün balalığım Qırımda keçti. Er yaz anda kelip, çalışa edim. Bu menim toprağım
– Butün balalığım Qırımda keçti. Er yaz anda kelip, çalışa edim. Bu menim toprağım, men bütün ömrümni anda keçirdim. Qırımğ qatnamaqnı devam etmegşe istey edim, amma ğaliba 2015 senesinden berli men anda barmadım. Eki kerek anda barğan edim, amma şu sıñır menim pek açuvlattı. Ve men özüme dedim ki, rus sıñırcılarına nege evge ketkenimni artıq demege istemeyim.
Dantes, Rusiyeniñ Ukrayinadaki arbiy ameliyatını desteklegen ya da Rusiye ordusı Ukrayina şeerlerini bombalağanına inanmağan qırımlılarnı añlağanını dey.
Yarımada Ukrayina qısmıdır
– Sekiz yıl içinde öz adamlarına qarşı cenkleşmege ketken nesil nasıl peyda olğanını añlamayım. Qırımdan bizge qarşı cenkleşmege ketkenler - ukrayinlerge ukrayinler qarşı. Adamlar, siz mında kelgen rus arbiylerinden daa betersiz. Yarımada Ukrayina qısmıdır. İnanam ki, ruslar ukrayin topraqlarından ketmesi içün aytışmalar olacaq. Bunı afu etmek mümkün degil.
Yırcı, şimdi de Qırımda raatlanmaq içün barmağa arzu etkenini ayta. Amma aynı zamanda qayd ete ki: Qırım daima Ukrayinanıñ edi. "Yarımada bu kiçik Ukrayinadır", - dey Dantes.
Qırım menim içün kiçik Ukrayinadır
– Qırımğa ratlıqqa ketmek menim büyük arzumdır. Onı dünyanıñ eñ güzel yerlerinden biri kibi sayam. Biraz baqılmağan olğanına ıncına edim, amma Qırımnı seve edim! Çöl tarafını da begenem, Kezlevni de, Gurfzufnı da, Tarhankutnı da. Qartbabam Livadiyada yaşay edi, anda barmağa ister edim. Qırımda çoq soy-sopım bar edi. Qırım menim içün kiçik Ukrayinadır. Anda em çöl, em dağlar, em deñiz bar. Qırım Ukrayinanıñ olmağa devam ete. Sadece bu añlaşılmağan sıñır bar, rus arbiyleri anda artıq işleri olmağanını añlağan soñ keterler.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
"İran berqayçan da atom-töş qoralına iyä bulırğa tiyeş tügel"
İrannıñ atom-töş programmasın tağın da kiñäytüe kiyerenkelekne arttırdı
Angliyä tışqı êşlär ministrı Djeyms Kleverli İrannıñ berqayçan da atom-töş qoralına iyä bulmasqa tiyeşlegen äytte. Ul Twitterdağı yazmasında älege ilneñ atom-töş programmasın tağın da kiñäytüen, monıñ rejim tarafınnan dön’yaküläm iminlekkä yanawnıñ tağın ber dälile buluın belderde.
“Êçtä üz xalqın cäberläwçe rejim, hiçşiksez, dus häm berlektäşlärebezgä dä yanayaçaq. İran berqayçan da atom-töş qoralına iyä bulırğa tiyeş tügel,”-dide ministr.
Xalıqara atom ênergiyäse agentlığı belän citärlek külämdä xezmättäşlek itmäwe säbäple oyışmanıñ idarä şurasında İranğa qarşı qarar çığarıldı. Tähran idaräse isä moña reakśiyä bularaq Fordodağı atom-töş ob’yektında urannı 60% çistalıqta bayıta başladı.
Angliyä, Franśiyä häm Germaniyä öçlege kiçä İrannıñ atom-töş programmasın tağın da kiñäytü qararın tänqıyt’läde. Alarnıñ urtaq belderüendä “İrannıñ bu adımı global’ atom-töş qorallarınıñ kiñ cäyelüen kisätü sistemasına qarşı kilä” digän yullar bar.
Bäyläneşle xäbärlär
İspaniyada poyızdlar bäreleşte
Ber ük yünäleştä xäräkät itüçe ike poyızd bäreleşü arqasında 155 keşe yaralana


text:
Üçünci Bağçasaray ‘Hizb ut-Tahrir davası’nıñ iştirakçilerine dair çıqarılğan qarar munasebeti ile QRM beyanatı
2021 senesi oktãbrniñ 29-ında Rostov-na-Donu arbiy mahkeme 2020 senesi 11 martta tutuqlanğan üçünci Bağçasaray ‘Hizb ut-Tahrir davası’nıñ iştirakçilerine dair qarar çıqardı.
Seytumer Seytumerov 17 yıl, Osman Seytumerov 14 yıl, Rustem Seytmemetov 13 yıl, Amet Suleymanov 12 yıl hapis cezasına mahküm olundılar.
Olar hepisi ‘terrorist teşkilãtnıñ faaliyetinde iştirak’ etkenlerinde qabaatlanalar.
Mezkür dava boyunca qabaatlamalar ‘gizli şaatlar’nıñ bergen malümatlarğa, rusiye silãhlı küçlerinen işbirlikte bulunğan ekspertlerniñ qararlarına esaslana. Davanıñ ketişatı halqara qanunlarnıñ bozulmasınen olıp keçe. Qabaatlanğanlar serbestlik haqqı ve şahsiy toqumamazlıq haqqı, adaletli mahkeme, huquq qorulmasında, şahsiy hayatlarına hürmet, fikir, vicdan, din, noqta-i nazarlarını bildirüv serbestligi haqqlarında sıñırlanıldı, insaniyetsiz, insan menligini ıncıtqan munasebetke oğratılğan ediler. Mezkür ‘dava’ çerçivesinde qanun boyunca cezalanmaq haqqı da bozulğan edi, çünki RF işğalcı devlet olaraq IV Jeneva konventsıyasına binaen işğal etilgen Qırım territoriyasında öz ceza qanunlarını işletip olamay.
QRM qatiyen itiraz bildirip, mezkür mahkeme hükmü qanunsız, cinayetli olğanını bildire.
RF-nıñ böyle siyaseti işğal etilgen Qırımdaki insanlarnıñ diniy, siyasiy mevamları ile davanı numayış ete. Şundan da ğayrı, Rostov-na-Donu Cenübiy arbiy mahkemesiniñ qararı qırımtatarlarğa qarşı repressiyalar ve basqılar devam etkenini tasdiqlay.
RF öz qanunlarını haqsız şekilde siyasiy maqsat ile, ayrıca qırımtatarlarnıñ Qırım işğaline qarşılığını, zorbalıqsız küreşini bastırmaq maqsadınen qullanmaqta.
QRM üçünci Bağçasaray ‘Hizb ut-Tahrir davası’nıñ iştirakçilerine dair mahkeme hükmüni lãğu etmege ve siyasiy mahbüslerni azat etmege çağıra.
QRM qayd etkenine köre, Ukraina yolbaşçılığı Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeherini azat etmek oğrunda faaliyetini quvetleştirmeli.
QRM halqara cemaatçılıqnı, eñ-evelã da Qırım Platformasınıñ iştirakçileri olğan devletlerni RF-na basqını arttırmaq, Qırımda insan haqlarını bozuvda mesuliyetli şahıslarğa nisbeten şahsiy sanktsıyalarnı kirsetmek, ‘Severnıy potok-2’ gaz keçitini çalıştırttmamağa çağıra.
QRM bugünki ‘mahkeme hükümleri’ Ukraina ittifaqdaşları olğan ülkeler RF qarşı keregi qadar qattı turmağanları sebebinden yüz bergenine emin.
Ukraina ‘Ukraina tamır halqları haqqında’ UQ-nıñ amelge keçrilmesi içün ilk qanunnı qabul etti
Salı künü, 23 avgustta, Ukraina Nazirler Kabineti ‘Ukraina tamır halqı temsil organınıñ huquqiy statusını belgilev ve lãğu etüv tertibi’ adlı qanunnı qabul etti.
Ukrainanıñ cenübiy rayonında insanlarnıñ sağlığı, iqlim deñişmesi ve ekologik şartlarnıñ tendentsıyası
Viktor Karamuşka, Svetlana Boyçenko, Tatyana Kuçma ve Yelena Zabarna.
Qırımtatar faal cemaatçılarnıñ tintüv ve tutuqlamaları munasebetinen QRM beyanatı
Cumaaqşamı künü, 11 avgustta rusiye silãhlı küçler Canköy rayonında 6 qırımtatar evinde tintüv keçirdiler.
QRM ‘Halqara tamır halqlar künü haqqında ne bilesiñ?’ adlı testni taqdim ete
Qırımtatar resurs merkezi Halqara tamır halqlar künü arfesinde #LIBERATECRIMEA informatsıon kampaniyası çerçivesinde işlep çıqarılğan testni taqdim ete. Her bir ukrain, 10 sualge cevap berip, mezkür kün haqqında öz bilgilerni teşkire bilecek.
‘Çeşitlilik zenginliktir! Ukraina tamır halqlarnı saqlayıq’: QRM Halqara tamır halqlar künü munasebeti ile içtimaiy ağlarda informatsıon aktsıyanı başlay
Qırımtatar resurs merkezi Halqara tamır halqlar künü munasebeti ile içtimaiy ağlarda informatıon aktsıyanı başlay. Her kesni bizge qoşulmağa davet etemiz.
Çeşitlilik zenginliktir! Ukraina tamır halqlarnı saqlayıq’: QRM Halqara tamır halqlar künü munasebeti ile içtimaiy ağlarda informatsıon aktsıyanı başlay
Qırımtatar resurs merkezi Halqara tamır halqlar künü munasebeti ile içtimaiy ağlarda informatıon aktsıyanı başlay. Her kesni bizge qoşulmağa davet etemiz.
İşğal etilgen Qırımda ekologik-iqlimiy diskriminatsıya haqqında araşatırma taqdim etildi: nasıl keçti
Cuma künü, 29 iyülde Qırım MC Ukraina Prezidenti Temsilciliginiñ ofisinde QRM ekspertleriniñ ‘İşğal etilgen Qırımda ekologik-iqlimiy diskriminatsıya: esaplama ve telüke’ araştırmanıñ taqdimi olıp keçti.
Ukraina etnocemiyetleri cenk şaraitinde faaliyetini muzakere ettiler
Cumaaqşamı künü, iyülniñ 21-inde Ukraina medeniyet ve informatsıya siyaseti Nazirliginde Ukraina etnocemiyetlerinen körüşüv keçirildi. Cemiyetler Ukraina terrritoriyasınıñ bütünligini tiklenilmesinen öz birdemligini bildirdiler.
QRM iqlim deñişmesi boyunca BMT(OON) konventsıyasınıñ nezaretçisi olacaq
Qırımtatar resurs merkezi iqlim deñişmesi boyunca OON konventsıyasınıñ nezaretçisi olaraq teklif etilgen edi. Bu da, QRM BMT(OON) iqlim deñişmesi boyunca konferentsıyasında faal iştirak etmege imkãn bere.
İşğal etilgen Qırımda 2022 senesiniñ ilk yarımyılında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2022 senesiniñ ilk yarımyılında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde rusiye silãhlı küçler 15 tintüv, 79 tutuqlama, 93 sorğu keçirdiler. İlk altı ay devamında 67 adam hapiske alındı. 166 kere adaletli mahkeme haqqı, 19 defa fizik ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine yetmek haqqı bozuldı. Şundan da ğayrı, 18 kere Qırım mahbüslerniñ yeri deñiştirildi. Talilde cenk başlağanından berli Herson ve Zaporojye vilãyetlerinde insan haqlarınıñ bozuvları haqqında da malümat mevcut.
İşğal etilgen Qırımda 2022 senesi iyün ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili (taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2022 senesi iyün ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde 2 tutuqlama, 5 hapis, 3 sorğu, 4 cöreme qararı yüz berdi. Adaletli mahkeme haqqı 17 kere bozuldı. Fizik ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine yetmek haqqı 7 kere bozulğanı belli. Daha da tafsilãtlı malümatnı esabatımızdan ögrenmek mümkün.
Herson ve Zaporojye vilãyetlerinde insan haqlarını bozuvlarınıñ talili (taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi Herson ve Zaporojye vilãyetlerinde 2022 senesi mayıs 31-ine insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãt bergen malümatlarğa köre, cenk başlağanından berli 147 tutuqlama, 21 tintüv, 7 hapis, 21 öldürüv qayd etildi. Esabatta sorğu, işkence, işğalcı hakimiyet hadimlerini qanunsız tayin etilmesi, barışıq toplaşuv haqqı ve diger haqlarınıñ bozuvlarına ayrıca diqqat ayırdıq.
‘Tünevin takbih etilmegeni bugün tekrarlanmaqta’: QRM qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile içtimaiy ağlarda furtunanı başlay
QRM qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile içtimaiy ağlarda furtunanı başlay. Pervasız qalmağan her bir vatandaşımıznı bizge qoşulmağa davet etemiz.
İşğal etilgen Qırımda 2022 senesi mayıs ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2022 senesi mayıs ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde 8 tutuqlama, 13 hapis, 10 sorğu, 2 cöreme qayd etildi. Adaletli mahkeme haqqı 18 kere bozuldı. Fizik ve ruhiy sağlıqnıñ eñ yüksek seviyesine haqqı 2 defa bozuldı. Daha tafsilãtlı malümatnı esabatımızda tapmaq mümkün.
Qırımtatar sürgünlik qurbanları halqara seviyede añıldı
Çarşenbe künü 18 mayısta, qırımtatar sürgünlik qurbalarınıñ hatırasına halqara matem onlayn mitingi keçirildi. Miting bütün dünyada seyir etildi, qırımtatarlarına öz destegini bildirmek içün ise Latviya,Türkiye temsilcileri, vaqtınca işğal etilgen Ukraina territoriyalarınıñ reintegratsıya Nazirligi, faaller, siyasetçi, diplomat, qırımtatar ve ukrain diasporalarınıñ temsilcileri qoşuldılar.
‘Tünevin takbih etilmegeni bugün tekrarlanmaqta’: QRM qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile içtimaiy ağlarda furtunanı başlay
QRM qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile içtimaiy ağlarda furtunanı başlay. Pervasız qalmağan her bir vatandaşımıznı bizge qoşulmağa davet etemiz.
Qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile QRM-niñ informatsıon kampaniyası İvano-Frankovskta taqdim etildi
2022 senesi 18 mayıs künü Qırımtatar resurs merkezi bütün Ukraina boyunca qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebetinen informatsıon kampaniyasını başlattı.
Zarema Bariyeva BMT(OON)da işğal etilgen Qırımda qırımtatar tiliniñ vaziyeti haqqında añlattı
Qırımtatar resurs merkeziniñ meneceri Zarema Bariyeva BMT(OON) tamır halqlar boyunca daimiy forumnıñ 21 sessiyasında işitirak etti. Öz çıqışında işğal etilgen Qırımda qırımtatar tiliniñ vaziyeti, bu sahada QRM faaliyeti haqqında añlattı.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi dekabr ayı devamında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili (taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi dekabr ayı devamında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içinde 3 tintüv, 2 tutuqlama, 15 hapiske aluv, 2 sorğu, 6 kere para cezasına mahküm etüv yer aldı. Bir kere fizik ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine yetmek haqqı bozulğanı belli. Daha tafsilãtlıca esabatımızdan ögrenmek mümkün.
Qırım işğaliniñ bedeli- insan haqlarınıñ 7067 kere bozulması
Cuma künü, dekabrniñ 10-unda bütün dünyada insan haqları Künü qayd etile. 1948 senesi aynı şu künü OON baş assambleyasınıñ 3-ünci sessiyası ketişatında insan haqlarınıñ umumiy Deklaratsıyası qabul olunğan edi. Mezkür vesiqa halqara seviyede esas vatandaşlıq, siyasiy, içtimaiy, iqtisadiy, medeniy haqlarını ilãn etti ve böyle etip olarnıñ standartlarını belgiledi. Faqat deklaratsıya printsiplerine ülkelerniñ hepis riayet etmey. Ayrıca, Qırım işğalinden soñ insan haqlarınen bağlı vaziyet ket-kete bozula.


text:
Aqmescitte mart 16-da Qırım parlamenti ögünde Qırımda olıp keçken sahte referendumnıñ yıllığı munasebetinen büyük Rusiye bayrağı açıldı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, bayraq açılğanda Rusiye gimni icra etildi, bayraqta ise qırımlılarnıñ teşekkürleri ile yazılar bar edi.
Devlet şurasınıñ binası yanında toplaşqanlar ögünde şimdiki akimiyetniñ vekilleri – Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov, spiker Vladimir Konstantinov ve Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ Qırımdaki vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsev çıqışta bulundılar.
Olar «Qırımnıñ evine qaytuv» quvançı aqqında ayttılar.
Malüm ki, Devlet şurasınıñ yol kirişleri ve etrafındaki soqaqlar qapatıldı, politsiya ve OMON hadimleri nevbetçilik yapa. Lenin meydanınıñ kirişleri de qapatıldı.
«Qırımnıñ Rusiyege qoşulmasınıñ» yıllığına bağışlanğan tedbirlerden sebep Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov mart 16-de iş kününi qısqarttı.
Vesiqağa binaen, devlet akimiyeti ve teşkilâtlarında iş künü bir saatke qısqartılacaq.
Mart 18 künü yarımadada tatil olaraq ilân etilgen edi. Bayram tedbirleriniñ çoqusı Qırımnıñ paytahtı Aqmescitte keçirilecek. Aqmescitniñ Lenin meydanında tantanalı toplaşuv ve bayram kontserti ötkerilecektir.


text:
Bağçasaray suv anbarı yanında mayısnıñ 4-nde qırımtatarlarnıñ ananeviy Hıdırlez bayramı qayd etildi. Beş künden berli onı Qırımnıñ Rusiye akimiyeti teşkil ete – işğalden evel bayramnı Qırımtatar Milliy Meclisi teşkil etken edi.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, şeñlik alanı şeritnen işaretlendi, anda Rusiye gvardiyası ve politsiya hadimleri nevbetçilik yapa edi. Akimiyet teşkil etken bayramlarda olğanı kibi musafirler maden qıdırıcılardan keçti.
Qırımnıñ er bir rayonı çadırlarda öz regionınıñ diqqatqa lâyıq yerlerini taqdim etken edi. Qoyulğan sanada folklor ansamblleriniñ çıqışları oldı.
Hıdırlez – türkiy halqlarnıñ eñ büyük bayramlarından biri. XIX asırda onıñ şeñlikleri üç kün devam ete edi.
Qırım işğalinden evel Hıdırlez Aqmescit – Bağçasaray yolunıñ 25-inci kilometrinde qayd etile edi. Lâkin 2014 senesinden berli qırımtatarlar Hıdırlezni qayd etmey. O vaqıt Qırımnıñ memuriy sıñırında biñlernen insan qırımtatar lideri Mustafa Cemilevni qarşılağan edi, Rusiye akimiyeti onıñ yarımadağa kirişini yasaqlağan edi.
Qırımnıñ ilhaqından soñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri yarımadada yapılğan Hıdırlez şeñliklerinde iştirak etmekten vazgeçti. Ondan ğayrı olar, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda bulunğan yurtdaşlarını da böyle şeñliklerde iştirak etmekten vazgeçmege davet ettiler.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bayram musafirleriniñ sayısı rekordlı – 55 biñden ziyade insan oldı, dep bildirdi. Faqat Meclis reisi Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, akimiyetniñ malümatı bayağı qabartıldı, çünki kelgen insanlarnıñ sayısı bir qaç biñden ziyade degil edi.
Rusiye akimiyetiniñ Bağçasarayda teşkil etken Hıdırlez şeñlikleri nasıl ötkerilgenini Qırım.Aqiqat mühbiriniñ fotoresimlerinde körmeñiz mümkün.


text:
Kyivde dekabr 28-de «Aydar» batalyonınıñ askeri, qırımtatarı Ruslan Mujdabayev ile vedalaşqanlar. O, 60 yaşında olıp, ATO alanında yüregi yaramağan soñ can berdi.
Mujdabayevni soñki yolğa ozğarmaq içün arbiy arqadaşları, qırımtatarlar, Meclis azaları keldi.
«Bugün Kyivde dostları, arbiy ortaqları, Kyivde oturğan qırımtatarlar onı soñki yolğa ozğarmağa kelgen. Samimiy ve yahşı bir insan olğanını aytqanlar. Yardım etmege tırışqan edi. Ukraina, Qırımnı seve edi. Maydannıñ ilk künlerinden anda edi. Soñra ATO göñüllisi oldı, 60 yaşında olıp. Bütün olmaycaqlardan temizlengen tuvğan Qırımğa qaytmağa arz etken edi», – dep yazdı Facebookta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Gayana Yüksel.
Ruslan Mujdabayev 2-nci afgan ücüm rotasında cenkleşti. «Rusik Tatarin» tahallüsi ile bellidir.


text:
Pamukkale özbekçe sözlük
Özbekçe, Türkçe. 1, abadiylik, = Mangulik, doimiylik. VikiSözlük Özbekçe Kelimeler Kategorisi Özbekçe  Türkçe Sözlük ( Pamukkale Üniversitesi) O' zbek Tilining Lug' at Boyligi ( Özbek Dilinin Lügat Baylığı). Türkçe- Özbekçe Sözlük,. Yazar: Nasiba YUSUPOVA; Basım Yılı: ; Basım Yeri: Cilt / Dizi / Sayı: Dil : ISBN :. Özbekçe Türkçe Çeviri | Özbekçe Türkçe Sözlük | Özbekçe Türkçe Cümle ve Metin Tercüme | Özbekçe Çeviri | Türkçe Çeviri. Özbekçe— İngilizce Sözlük ( Dirks, ). ( Arabic) emir, prince; commander, leader. ~ i lashkar commander of the army. ~ - ul- mo' ' minin/ - ul- muslimin leader. Sözlüklerinde Farsça sözlük sayısı fazla olduğu gibi sesletimde de Farsçanın etkisi açıkça görülür. Diğer Türk dillerindeki ünlü uyumu Özbekçede yoktur.
Video:Pamukkale sözlük özbekçe
Pamukkale özbekçe sözlük
]


text:
Bügin elordada jazuşı, tarihşı, akademik, Qazaqstan Jazuşılar odağınıñ jäne Euraziya Jazuşılar odağınıñ müşesi Jädi Şäkenwlınıñ şığarmaşılığına arnalğan ädebi-mädeni keş ötip jatır.
Şığarmaşılıq keşke QR Mäjilis deputtarı, memlekettik jäne qoğamdıq wyımdardıñ basşıları, ğılımi jäne şığarmaşılıq ziyalı qauım ökilderi, jazuşınıñ qalamdas serikteri qatısuda. Jädi Şäkenwlı Qıtay Halıq Respublikasınıñ Altay öñirinde Ertis özeniniñ jağasında tuıp ösken. 1997 jılı Atajwrtqa oralğan. 2001 jılı Abay atındağı Almatı memlekettik universitetiniñ filologiya fakul'tetiniñ aspiranturasın bitirgen.Qazaqstan Jazuşılar odağınıñ müşesi, Euraziya jazuşılar odağınıñ müşesi, Halıqaralıq Şıñğıshan akademiyasınıñ, QR Tarih jäne Qoğamdıq ğılımdar akademiyasınıñ akademigi. Jazuşınıñ «Aqbota», «Balqaymaq», «Qıtaydağı qazaqtar», «Bir uıs säule», «Qaralı köş», «Jalğızdıñ üni», «Aqbalapan», «Jänibek batır», «Aqılnama», «Armanşıl bala», «Jürek nege jılaydı», «Altay alıptarı» (Q.Aydarhanwılmen birge), «Qaralı köş», «El bastağan Elishan», «Bozmwnar», «Qıtay qazaqtarınıñ ädebieti», «Ospan batır jäne Şığıs Türkistan mäseleleri», «Twlparlar dübiri», «Türkilik tek jäne qazaq twrğaqtarı», «Qojabergen batır Jänibekwlı»(S.Borbasov, A.Toqtabaymen birge) kitaptarınıñ avtorı. Şığarmaları «Balalar poeziyasınıñ antologiyası» sındı wjımdıq jinaqtarğa da engen.
Jädi Şäkenwlına qalam qarımıñız azaymasın, elge berer dünieñiz eselene bersin degen tilekpen 55 jasqa tolğan tuğan künine oray üzengilesi Däuletbek Baytwrsınwrınıñ tömendegi maqalasın arnayı wsınıp otırmız.
Qoğamnıñ «Bozmwnarı»
«Bozmwnar» romanın oqıp şıqqanıma üş aydıñ jüzi bolıptı. (maqala jazılğan kezdegi uaqıt - DB) Jinalısta söz söyleu üşin emes, özim üşin, zamandas qalamgerdiñ kezekti eñbegine degen ıhlastıñ bolğandığınan, dostıq peyilmen qolıma alğan bolatınmın. «Sabaqtı ine sätimen» dep, bügin birer auız söz aytudıñ reti kelip twr. Roman täuelsizdik jıldarındağı aumalı-tökpeli ömirdi özek etedi. «Jarbol Şayahmetwlı» degen öspirim jastıñ eseyu jolı, mektep bitirgenge deyingi qıtaydağı qım-quıt künderi suretteledi. Qazaqstan täuelsizdigin alıp, kök tuımız jelbiregen sätten bastap, şartaraptan atajwrtqa ağayındar kele bastadı. Ağılğan köşpen birge bilim izdep, Otan qwşağına mıñdağan student jastar asığıp jetti. Solardıñ biri Jarbol edi, köptiñ biri bolıp şekaradan ötken armanı asqaq, talabı tauday Jarboldıñ tağdırı kütpegen jağdaylarmen betpe-bet kelip kürdeli barıstardı basınan ötkizedi. Alğaş kelgendegi bas swğar pana tappay sendelu, tanıs-bilisti jağalau, adamdarğa kümänsiz senu, alayaqtardan aldanu, qara jwmısqa jegilip qara taban qwl bolu, baraholka degen qara qazanda qaynau, köz şırımın alatın quıs tappay vokzaldarda tüneu sekildi qım-quıt körinister köz aldımızdan jıljidı. Jastıqqa tän mahabbat, adamğa tän süyispenşilik öz bederimen kestelendedi. Auıldağı alğaşqı mahabbatı Janbotanıñ atajwrtqa jete almay qaytıs bolıp ketui, onıñ ölimine qızğanşaq qara niet Jeñistiñ sebep bolğanın köremiz. Salını suğa ketip Almatığa qayta oralğanda, ömir jolına Aqerkeniñ tap boluı özinşe auır, tosın, qiın epizodtarmen örbidi.
Romannıñ soñğı jağınıñ tığızdığı joğarı, jiiligi ülken. Almatığa eti üyrenip, ortanıñ tilin tauıp tınısın seze bastaydı, öytkeni Jarbol jalğız emes, özi sekildi sansız sergeldeñ bolğan, jastığın täuelsizdik degen ümitke baylağan, armanın Otanına qosaqtağan azamattarmen birge ömirdiñ asau ağısımen alparısqa tüsedi.
Romandı qaytalap bayandap şığu mindet emes, dese de, jazuşı körgen ömir men fantaziyası arqılı örgen ömiri astasıp kädimgidey şım-şıtırıq oqiğa jelisi tüzilipti (keyipkerleriniñ köbi ortamızda jür...). Bwl romannıñ bastı erekşeligi özimiz ömir sürip otırğan kezeñdi, qolımızben wstağan, közimizben körgen tirşilikti jan süzgisinen ötkize suretteui der edim. Köp qalamger ötken qoğamdı, arğı zamandardı jazuğa äues. Eñ qiını, öziñ jasap jatqan däuir turalı körkem şığarma jazu bolsa kerek. Köptegen mäselege uaqıt äli jauabın berip ülgermegen. Aq pen qara ajıratılmağan, dwrıs degeniñ bwrıs bolıp şığatın, teris degeniñ oñ bolıp qwbılatın kezder köp wşıraydı. Al şığarmada adam suretteletindikten onıñ dünietanımı, bilimi, dini közqarası, sayasi sauatı bäri qamtıladı. Ädebi şığarma «kserokopiya» sekildi köşirme bolmağan soñ, qoğam jasaysıñ, sayasat belgileysiñ, keyipker tağdırın somdaysıñ... Şığarmañ şındıq tamırınan när almasa, qiyalıñ körkem oylarğa qwrılmasa, eşkimge qızıq emes ekeni tağı bar.
Jarbol oylamağan jerden wşırasıp, janına qamqor, täuekelge bel buğan qız Aqerkemen qosılıp şañıraq köteredi. «Basıñ ekeu bolmay, malıñ ekeu bolmaydı» degen atalar danalığına say joğarı oqu ornına tüsedi, onı ınta-jigerimen oqıp orıs, ağılşın tilderin meñgeredi. Käsipkerlikke den qoyıp, mol tabısqa keneledi. Şetelderge sapar şegip, Otanı men alıs elderdiñ ara jigin aşıp köre aladı. Top aldında şeşen, jwrt aldında kösem twlğalıq sipattarı qalıptasadı. «Toğay aralağan üyşi boladı, el aralağan sınşı boladı» dep, ülken sayasatşığa aynalıp «Janpida» degen qoğamdıq wyım qwrıp, belsendi adamdarmen birlesip, bel şeşip qızmet etip qazaq qoğamınıñ qırtıstarın jazıp, damudıñ jolına paydalı jwmıstarğa aralasadı. Öz sözimen aytsaq: «Wlt üşin küresuşi toptardı biriktirip, el erteñine jarqın jol nwsqau» maqsatınıñ jolında basın bäygege tigedi. «Ruh», «Jauharlar» qatarlı partiya-toptar qoldap quattağanımen keybir partiyalarmen birlestikter qızğanıştan, körealmauşılıqtan jolına kedergi jasap, qastandıq wyımdastıradı. Memleketke paydalı, halıqtıñ twrmısına oñdı, alıstan elim dep kelgen qandastardıñ ornığuına kömektesemin degen nieti teristelip, Jarbol Şayahmetwlınıñ tilin tiıp, sözin kesip, közin joyu üşin äşkere jäne qwpiya qastandıqtar wyımdastırıladı.
Jarboldıñ ölimi tikeley kisi qolınan bolmağanımen, jwmbaq jağdayda qaza boladı. Aldınan qarsı kezdesken avtobus tolı balalarğa soğılmau üşin jeñil maşinanı bwra tartqanda, kölik joldan şığıp audarılıp, apatqa tap bolıp örtenip ketedi. Jarbol men jürgizuşi küyip külge aynaladı. Artında jwbayı Aqerke jesir, wlı Arman jetim bolıp qaladı. Maşina örtengen jerden jinastırğan bir uıs küldi otbasına äkelip tapsıradı, olar onı biik töbeniñ basına aparıp «jerlep», belgi tas ornatadı. Ilği qabir basına barıp, Qwran oqıp jüretin Arman bir jolı barğanda, oylamağan oqiğağa tap boladı. Beyit basınan bir çemodan tauıp aladı, işin aşıp qarağanda, kitaptıñ qoljazbası şığadı, ondağı paraqtıñ soñğı betteri bılay ayaqtaydı. «...künderdiñ küninde, köktemniñ şuağı dalanı qwlpırtıp, Bozmwnarğa malınğan qalalarmen dalalardıñ üstinen twman ayıqqan sätte, bükil älem özim tuğan mamırday mayda minezge şomılıp, süttey ağarıp, suday tazalanğan kezde qastarıña oralamın. Qazirşe periştelermen birgemin», depti. Hattı oqıp bizde oylandıq, bwl ne? Hat jazıp beyit basına qoyıp ketkenine qarağanda, Armannıñ keletinin bilip amanat etip otır, periştelermen birgemin degenin eki türli tüsinuge boladı. Birinşi, baqilıq bolğanın, ekinşisi, aqiqattı süyetindermen, şınşıldarmen birgemin degeni. Demek, boy tasalap qaltarısta jürgenge wqsaydı.
Roman äuel basta: «Adamdı adam sağınadı. Adam atanıñ wldarı Äbil men Qabıl säbi şağında birin-biri körmese, twra almaytın edi. Olardıñ tompañ qağıp jügirgeni, balğın jüzderinen körinetin twp-twnıq külkiniñ uız tabı ata-anasın quanışqa böleytin. Ağayındı ekeui äke-şeşesiniñ jılı şuağına şomılıp, ıstıq meyirimen marqayatın. Iä, adamdardıñ baqıtı balalıq şağında»-dep bastaladı. Roman ayaqtalar twsta: «Adamdı adam sağınadı. Adam ata perzentteriniñ sağınışı mäñgige sarqılmaq emes»-dep nükte qoyıladı. Bärileriñiz bilesizder, Adam ata balası Qabıl birge tuğan bauırı Äbildi qızğanıştan öltiredi. Jer betindegi twñğış qaza qızğanışpen bastaladı. Adamdar säbi kezinde birin-biri jaqsı köredi, eseye kele näpsi oyanıp, müdde payda bolıp imansızdıqtan birin-biri jekkörip, öltiruge deyin baradı eken.
Bwl roman 2008 jılı jazılıp, 2012 jılı öñdelip, 2018 jılı jarıq köripti. Eger soñğı bir ayda jazılğan bolsa, qazaq qoğamındağı bolğan «bir oqiğağa» qattı wqsatar edik. Jazuşı Qıtaydan kelgen student Jarboldı ömirdiñ qiındığına äbden salıp, mol täjiribege keneldiredi. Orıs, ağılşın tilin meñgertedi, käsipkerlik jaqtan ilgeri bastırıp bayıtadı, soñınan wltına payda tigizu üşin atqa mingizip qoğamdıq küreske qatınastırıp «Janpida» wyımına jetekşilik etkizedi. Söytip jürgende, ömirden, zamannan teperiş körsetip, sayasi qısımdarğa tap qılıp, tağdırın qiındatıp jiberedi. Mwzafar Älimbaev atam aytqanday: «Moynı ozğandı oq tabadı»-dep, avariyadan öltiredi. Kimniñ oqiğasına wqsap ketkenin oylay beriñizder!..Biraq qaytalap aytayın, roman osıdan on jıl bwrın jazılıp, bir jıl bwrın basılıp şıqqan şığarma. Sonda bwl jazuşınıñ işki tüysigi me? Qoğamnıñ tabiği damu zañınıñ qortındısı solay bolu kerek pe? Nemese jazuşınıñ jaman oylauınan tuındağan mısıq tileu me? Qalay oylasañız da, romandağı syujet ömirde qaytalanıp jatır, aldın ala jazılğan scenariyge wqsap qalğan... Ne deseñiz de, öz erkiñiz!..
Qıtay biligi däurendep twrğan eldegi şalğay auılda tuğan Jarbol bala kezinde auıldıñ sayasilanğan adıraq baylarınan äkesiniñ tayaq jegenine kuä bolıp janı jasidı, köñili qwlazidı. «Mädeniet töñkerisiniñ» swrqiya swmdıqtarın basınan ötkizip jüregi jaralı bolğan bala öziniñ qazağınan qatigezdik köredi.Arada jartı ğasır tınıştıq ornağanday bolıp edi, «elu jılda el jaña, jüz jılda qazan jaña» dep, qıtaydıñ jantürşigerlik, ardan attağan sayasi nauqanı tağı bastaldı. Ondağı mwsılmandar men qazaqtardıñ basına äñgir tayaq oynatuda. Bar qılmısı, qazaq bolğanı men mwsılman bolğanı. Olar memleketke, qoğamğa zäredey ziyan keltirip otırğan joq. Söyte twra ädiletsiz bilikten zardap şegude.
Jazuşı Jädi Şäkendi äuliege teñemeymin, dese de, jazuşı qiyalınıñ qwpiyasına nazar audarmay amalımız joq. Däl bügingi tañdağı qazaq qoğamındağı «älgi oqiğağa» mınau «Bozmwnar» kitabı aldın ala jazılğan josparına wqsap qaldı. Avtor fantaziyasına erik bergen, qalamnıñ jetegi bastap otırıp «Janpidanıñ» tağdırına tireledi. Adam atadan tarağan wrpaq mınau keñ baytaq älemge sıyıspay bir-birine twzaq qwradı. Kenetten örtenip ketken äke «arğı dünieden», bergi düniedegi balası Armanğa hat joldaptı, ol şınında tiri me? Tiri qalğan älde onıñ ruhı ma? Mine, men oqığan «Bozmwnar» romanı osı bolatın.


text:
Canköydeki Rusiye arbiy uçaq alanı rusiye arbiyleriniñ qullanğan yerlerden biridir. Bunı noyabrniñ 17-nde Arbiy ava quvetleriniñ spikeri Yuriy İgnat bildirdi.
Böylece, o, noyabrniñ 17-nde Canköyde yüz bergen patlavlarnı izaatladı.
"Çornobayivka artıq azat etilgenini bilemiz, amma daa Çaplınka bar, o artıq bizim artilleriyamizniñ elindedir, şunıñ içün Canköydeki uçaq alını, belki de Melitopol ile beraber ücümler yapqan ve işğalcilerniñ qara ordusına destek bergen Rusiye helikopterleri içün qullanıla, buña köre, anda pamuqlarnıñ olması mümkün", - dedi o.
Onıñ sözlerine köre, uçaq alanınıñ özü ve onıñ infraterkibi müim olsa da, anda yerleşken ve "büyük zarar ketirgen" aviatsiya tehnikası daa da müimdir.
"İşğalciler öz uçaqlarını yerleştirmek içün Canköyden ğayrı Qırımda daa beş uçaq alanını qullanalar", - dedi o.
Aynı zamanda, Ukrayina Arbiy ava quvetleriniñ temsilcisi Canköydeki patlavlarğa Ukrayina arbiyleriniñ alâqsı olğanına dair tahminlerni ne tasdıqladı, ne de red etti.
"Bilmeyim, belki de", - dedi o.
Yerli sakinler Canköyde oktâbrniñ 17-nde olğan patlavlar aqqında bildirgen edi. Canköy saifeleri bu yıl avgust ayında olğan patlavlardan soñ snarâdlarnı mayınsızlaştıruv işleri aqqında bildirgen edi.
Avgust ayından berli Qırım ve Aqyarda aman-aman er kün patlav sesleri eşitile. Rusiye akimiyeti «Ukrayina uçucısızlarına» atış ve «ava mudafaa sistemalarınıñ işi» aqqında ayta.
Avgustnıñ 16-nda Canköy rayonındaki silâ anbarlarında patlavlar oldı. Rusiye Mudafaa nazirligi buña «diversiya» dep ayttı.
Sentâbrniñ 7-nde Ukrayına Silâlı quvetleriniñ baş komandanı Valeriy Zalujnıy 2022 senesi avgust ayında Qırımdaki Rusiye arbiy obyektlerine qarşı Ukrayina arbiyleriniñ raketa darbelerini tanıdı. Ukrayina mudafaa nazirligi qırımlılarnı Qırımdaki Rusiye ordularınıñ yerlerini «eVoroğ» çat-botuna bildirmege çağırdı.
The New York Times neşiri Ukrayina memurınıñ malümatına esaslanıp, Qırımdaki patlavlar «elit Ukrayina arbiy bölügi» yardımınen kerçekleştirildi, dep bildirdi. Memur gizli qalmaq şartınen laf etti.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Bunı Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
«Men bellesem, birisi Rusiye vatandaşlığından vazgeçecek ve ariza yazmağa yetiştirmegen olsa, biz bu müddetni daa eki-üç aftağa arttıracaqmız», – dep ayttı Aksenov.
Onıñ malümatına köre, Qırımda er kün 20 biñ pasport berile.
Yarımada Rusiyege qoşulğan soñ, Ukraina vatandaşları olaraq qalacaq olğan qırımlılar bunıñnen bağlı arizanı aprel 18-ne qadar Rusiye Federal Migratsion hızmetine bermek kerek ediler. Aks alda olar Rusiye vatandaşları olalar. Rusiye pasportını almağa istemegenler Qırımda yaşamaq içün ruhsetnameni almaq kerekler. Olar Qırımda migratsion hızmetine muracaatta bulunıp, 500 ruble miqdarında bergi tölemeliler.


text:
Aqmescit – Aqmescitte Arendt qorantasınıñ evi ile bağlı eski dava yañıdan canlandı. «Qırım Mülki Fondı», binanı kiralağan qırımtatar «Qırım» fondundan eki million rubleden ziyade para cöremesini talap etecek ola. Hocalıq mahkemesine muracaat etüvniñ sebebi qurucılıq işlerniñ vaqtında başlanmağanınen bağlı, deyler. Qırımtatar hayriye teşkilâtınıñ reberleri «Qırım mülküniñ» areketlerine çorlanıp, kendi aqlarını mahkemde isbat etmege ve atta, avropalı müessiselerine muracaat etmege azırlar.
Aqmescitniñ şeer şurası bir qaç yıl evelsi kendi qararı ile Karl Marks soqağı, 25 menzili boyunca 16 sotka topraqnı «Qırım» Fonduna» kirağa berdi – üstündeki tarihiy Arendt evini de «qırımtatar medeniyet merkeziy, ofis ve parking içün» ayırdı.
Qırım.Aqiqatqa bildirilgeni kibi, olacaq binanıñ ta 2010 senesiden başlap, leyhası azırlanmaqta. Medeniyet merkezi 5 qattan ibaret olacağı tahmin etile: birinci qatta 130 adamlıq salon, sergi salonı ve vestibül yerleşecek. Ekinci qatta qırımtatar sanaat müzeyi bulunacaq. Üçünci qatnı - ofis odaları, til ve üner dersleri içün ayırdılar. Tamam anda kitaphane de bulunacaq. Dörtünci qatta ise, çeşit neşir, radio ve televideniye muarririyetleri bulunacaq, beşinci qatnıñ üstünde ise, 30-40 adamlıq salon, aşhane ve art-kafe olması belgilendi.
Qurucılıqnıñ bütün masraflarını TİKA teşkilâtı öz boynuna alacaq oldı. Tahmininy esaplarğa köre, leyha 2,5 - 3,5 million dollar etrafında tura. Evelden, binanı 2015 senesine qadar qurıp bitirecek ediler. Fondnıñ teşebbüsi ile 8 daire satın alındı, sakinleri ise, diger yerge avuştırıldı. Amma, teşkilât qurucılıqnı, toqtamağan mahkeme davalar sebebinden başlap olamay.
Aqmescit şeer şurasınıñ qararına medeniyet asabalığınıñ qoruvı ve saqlap qalması boyunca Cemiyeti şikâyet etti. Bazı malümatlarğa köre, bu Cemiyetniñ reberleri, qırımtatarlarğa ve ukrainlilerge qarşı olğan Qırım parlamentiniñ sabıq deputatı Oleg Rodivilovğa yaqınlar. Şikâyet etüvniñ esas sebebi, ğayıp olayatqan Arendt eviniñ tarihiy qıymetinen añlattılar.
Yatırım müddetini bozdılar
İyunniñ ortasında mahkeme davasına «Qırım Mülkü Fondı» qarıştı. Müessise Hocalıq mahkemesine şikâyet etip, hayriye teşkilâttan 2 mln 122 biñ ruble (tahminen $60 biñ dollar) talap ettiler. Aytqanlarına köre, «Qırım» Fondı» yatırım müddetini bozdı.
«Qırım» Fondunıñ» müdiri Riza Şevkiyev bu şikâyetlerni esassız, dep saya. Onıñ fikirince, müessise öz areketleri ile qırımtatar medeniyet merkeziniñ qurucılığına keder etmege istey.
«Mülk Fondında», daa evelden Ukraina medeniyet nazirligi mahkemege şikâyet berip. Bütün qurucılıq işlerini toqtatmağa mecbur etkenini közge almaylar, işte bu, bizim yatırım programmamız edi, başqası yoq», – dedi Şevkiyev Qırım.Aqiqatqa.
Fond reberi aytqanı kibi, bir taraftan teşkilâtqa işlerni alıp barmağa yasaqlaylar, diger taraftan para cöremesine oğratalar. Devlet qurumlarnıñ bu areketleri, Şevkiyevni raatsız ete. «Er angi saalarda bu kibi davranış olsa, cumhuriyetniñ medeniy inkişafı toqtalıp qalır», - dey subetdeşimiz.
İyül 17 künü, cuma aqşamı, birinci mahkeme toplaşuvı ötkerildi, onda Şevkiyevniñ sözlerine köre, adliyeciler «şikâyetniñ esassız» olğanını isbatladılar. «Mahkemeci, «Mülk Fondu»nıñ dellileri qaviy olmağanını añlap, bu işniñ baqılmasın avgust ayına qaldırdı. Men adaletniñ tiklenmesine işanıp, Hocalıq mahkemesiniñ mülk Fondunıñ şikâyetine red etkenine ümüt etem», - dep qayd etti R. Şevkiyev. Aksi alda, teşçkilât diger müessiselerge, atta Avropa mahkemesine muracaat etmege azır.
Aynı zamanda, Şevkiyev bildirgeni kibi, bir qaç ay evelsi, «Nazirler şurası» «reisiniñ muavini» Lenur İslâmovnıñ odasında körüşkende, «Qırım Mülkü Fondunıñ» reberi «qırımtatar medeniyet merkeziniñ qurucılığına qarşı degil ve bu meselege añlayışnen davrancağını» bildirgen edi. Amma, şimdi fikirini deñiştirgen.
Qırım.Aqiqat «Qırım Mülkü Fonduna» izaat almaq içün muracaat etti, amma anda kerekli malümat bermediler. Kâtip kelecek afta telefon etmege rica etti.


text:
Qırım akimiyeti yarımadada «Qırım baari» adını alğan keçken seneniñ fevral 26-da olıp keçken vaqialarınıñ hatıra tahtasını tantanalı sürette açtı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, hatıra tahtası Qırım Devlet şurası binasına asıldı.
Tedbirde spiker Vladimir Konstantinovnıñ yolbaşçılığında Qırım parlamentiniñ reberligi, em de ükümet vekilleri bulundı. Hatıra tahtasınıñ açılış tedbirinde Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov kelmedi.
«2014 senesi fevral 26-da Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet şurası binasınıñ yanında Qırımnıñ Rusiye Federatsiyası terkibine tarihiy qaytmasınıñ ilk adımları atılğan edi», – yazıla hatıra tahtasında.
«Bu qarşılıq künü, oña deñiştirüv vaqiası dep aytmaq mümkün. Aynı bu künde bizler, Ukrainadaki devlet avdarmasına qarşılıq kösterip, Qırımnıñ taqdiri içün mesülietni boynumızğa aldıq», – dep ayttı Konstantinov 2014 senesiniñ fevral vaqiatlarını izaatlap.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti yanında Qırımnıñ Ukrainadan ayırılmasına qarşı çıqqanlarnıñ ve bunıñ tarafdarları olğanlarnıñ büyük mitingi olıp keçken edi. Birinciler saflarında qırımtatarlar, Meclis vekilleri ve Ukrainağa qoltutqan faaller bar edi, olarğa qarşı Sergey Aksenov yolbaşçılıgında «Russkoye yedinstvo» teşkil etken Rusiyege qoltutqan faaller çıqtılar.
Ertesi künü Qırımnıñ memuriy binaları «yeşil adamçıqlar» tarafından zapt etilgen edi, mart 16-da ise «referendum» ötkerildi.
Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Prezident Petro Poroşenko Rusiyeni Ukraina şarqında separatistlerniñ destegini toqtatmaq ve Ukraina territoriyasından Rusiye orularını çıqarmağa çağırdı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
O, bundan da ğayrı, Rusiyeni eki memleket arasında sıñırnı qapatmaq çağırdı ve böyleliknen bir qaç afta içinde «Ukrainada sulh ve stabillik»ke irişmek mümkün olacağını qayd etti.
Poroşenko bu aqta Avstraliya ziyareti vaqtında bildirdi. Avstraliya baş naziri Toni Ebbott memleketniñ adından «serbest Ukraina ile aqiqiy birdemligi»ni bildirdi.
Poroşenko ve Ebbott Ukraina orduları ve Rusiye tarafını tutqan separatistler arasında yañı çatışmalar yüz bergeninden soñra körüştiler. Kiyev, boyevikler ateş açmasını toqtatmağance, tınç muzakerelerni keçirmege razı degil.
Moskva Ukraina şarqındaki adiselerge öz alâqasını red ete.


text:
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev bildire ki, Qırımda qırımtatar iş adamlarınıñ ticaret noqtalarını yaqalar.
«Bir qaç kün devamında Tuvaq köyünde (Aluşta) 7 şahsiy ticaret noqtasını ateşke berdiler: qırımtatar iş adamlarına ait musafirhane, «Ay-Petri» qavehanesi, «Uyut» qavehanesi, ticaret noqtaları ve 4 maşinanı», – dep yazdı o Facebookta.
Uquq qoruyıcılardan bunıñnen bağlı resmiy malümatlar yoq.
Bildirgenimiz kibi, keçken raatlıq künleri Bağçasaray rayonında, Qırım musulmanları diniy idaresiniñ malümatına köre, camige «Molotov qarışmaları» atıldı.


text:
Bolğar bizäleş sänğäte
Bolğar bizäleş sänğäte. Tarixı öç çorğa - Bolğar däwere başları (8-10 yözlär), Bolğar däwläte (10 yöz - 13 yözneñ 1 nçe yartısı) häm Altın Urda (13 yözneñ 2 nçe yartısı - 15 yözneñ başı) däwerlärenä bülenä. Bolğar bizäleş sänğäte borınğı Üzäk Aziä qäbiläläre, urta ğasırlar başında yäşägän hunnar, sarmatlar, Könbatış Törki qağanlığı, Böyek Bolğar, Xäzär däwläte tarixi-mädäni mirası nigezendä barlıqqa kilä. Bolğar bizäleş sänğäte küçmä dala tormışı häm utraq igençelek sivilizatsiäseneñ üzara tä'sirläşüe şartlarında, Saltaw-mayaq kul'turasınıñ köçle yoğıntısı näticäsendä üseş ala. Anıñ sänğät traditsiäläre formalaşuğa Azaq häm Qara diñgez buyı şähärläreneñ ellinik mädäniäte, şulay uq Qawqaz artı häm İran sänğäte zur tä'sir yasıy. Elgäre Bolğar däwere sänğätenä qarağan cirläw yolası äyberläre (at dirbiäse, qoral, xärbi kiem detal'läre, sawıt-saba, bizämälär h.b.) Olı Tarxan, Tankeyevqa h.b. qäberleklärdä tabıla. Alarda borınğı törkilärneñ mäcüsilek belän bäyle mifologiäse, dönyağa qaraşları çağılış tapqan. Tabıldıqlar xaywan, üsemlek surätläre, geometrik räsemnär, äkiäti motivlar belän bizälgän, qayberlärendä borınğı Könyaq Seber, Üzäk Aziä mädäniäte yoğıntısı sizelä. Bolğar bizäleş sänğätenä ğomumiläştelergän realizm (xaywannarnıñ stilläşterelgän räsemnäre) çalımnarı kergän üzençälekle «cänlek stile» xas. Qaz, ürdäk, ätäç, qanatların cäygän ike başlı fantastik qoş surätläre yış oçrıy. Bolğar däwläte çorında Bolğar bizäleş sänğäte islam mädäniäte yoğıntısında formalaşa. Metallnı näfis eşkärtü, zärkänçelek, keräç, söyäkkä uyıp bizäk yasaw sänğäte yuğarı üseş ala. İdel buyı Bolğar däwlätendä feodallarnıñ sarayları, cämäğät yortları, dini binalar, kirmän qorılmalarınıñ küpläp tözelüe monumental' arxitektura üseşenä, anıñ bizäleşe kamilläşügä etärgeç birä, soñraq qalqu sın räweşendä qabarınqı itep taşqa uyıp eşlängän qanatlı bars, börket, arıslan, ğifrit sınnarınıñ motivları Vladimir-Suzdal' Ruse çirkäw arxitekturasına ütep kerä. Zärkän sänğäteneñ neçkä metall cepsellärne böterep (qarağız Cepqır) häm börtekläw ısulı qullanıp (qarağız Bolğar çigä asılması), asıltaşlar berketep eşlängän ğäcäyep ürnäkläre saqlana. Kömeşne qaraltu, çükep bizäk töşerü, uyımlaw, taşnı uyıp bizäw, basma ısulları qullanıla (mäsälän, qarağız Butaixa xäzinäse). Metall äyberlär (yozaqlar, zinnätle baltalar, ayıllar h.b.) cänlek surätendäge waq fiğuralar häm ornamentlar belän bizälä. Maklaşeyevqa caydaqları keşe sının surätläwneñ unikal' ürnäge bulıp tora. Keräç sänğäte citeşterü texnologiäseneñ yuğarı basqıçına kütärelä; mögeze bögärlängän täkä, at, et, poşi, ayu, ürdäk başı räweşendäge sawıtlarnıñ borınnarı häm totqaları, törle formadağı quwşinnar, xumnar, tälinkä, lampa, uyınçıqlar h.b. bezneñ könnärgäçä saqlanğan. 13 yözneñ 2 nçe yartısı - 15 yöz başında Bolğar bizäleş sänğäte Altın Urda mädäniäteneñ şuşı töbäk töre bularaq üseş ala. Anda Yaqın häm Yıraq Könçığış möselman illäreneñ, ayıruça Keçe Aziä sälcükläreneñ häm Misır mämlükläreneñ qupşı, bay bizäkle sänğätenä xas tiptağı häm formadağı äyberlär, bizäleş ürnäkläre häm kompozitsiäläre kürenä başlıy (lalä çäçäge, pal'ma yafrağı räweşendäge bizäklär, «bäxet töyene» dip ataluçı ürmä bizäklär, ğäräp yazması, taşyazma bizäklär h.b.). Asıltaşlar qullanıp, altın häm kömeştän zinnätle äyberlär citeşterü kiñ tarala. Alar arasında Altın Urda sänğätenä xas ütä yuqa çeltärle häm altın yäki kömeş yögertelgän cepqır belän eşlängän zärkän bizämäläre, näfis metalldan yasalğan saray cihazları (sawıtlar, kuboqlar, sawıt-saba), qoral, at dirbiäse bar (qarağız Cükätaw xäzinäse, «Monomax bürege», Zärgärçelek sänğäte). Arxitektura sänğätendä taşqa, alebastrğa bizäk uyu, anı qoyu ısulları yuğarı üseş ala, monumental' binalarnıñ eçke bizäleşendä tösle mayolika, mozaika, diwar näqeşe qullanıla. Altın Urda däwere Bolğar bizäleş sänğäte üzençälekläre qäber taşlarındağı uyılmalarda, bizäklärdä, qalligrafik yazularda açıq çağılış taba (qarağız Epigrafika yädkärläre). Bolğar bizäleş sänğäte äsärläre Kiev Rusenä, Vladimir-Suzdal' Rusenä, Yaqın häm Yıraq Könçığış, Baltıyq buyı, Könbatış Yevropa illärenä ozatıla, Könyaq Uralda häm Seberdä tarala. Bolğar bizäleş sänğäte slavyan häm fin-uğır xalıqları sänğätenä yoğıntı yasıy. Anıñ traditsiäläre İdel-Ural tatarlarınıñ zärgärçelek, taşqa uyıp bizäk yasaw sänğätendä, ağaçtan salınğan toraq yortlarnıñ, kün äyberlärneñ bizäleşendä üseş ala. Şulay uq qarağız İdel buyı Bolğar däwläte.
Monı da qarağız[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Bolğar çigä asılması
- Bolğar
- Ağa bazar
- Bolğar-Rus kileşüläre
- İdel buyı Bolğar däwläte
- Böyek Bolğar ile
- İdel Bolğarı ictimaği-säyäsi tözeleşe


text:
Avropa Birligi Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı uzattı, dep haber etile AB Şurasınıñ saytında.
“Şura, Rusiye iqtisadiyatınıñ ayrı saalarına qarşı qoyuğan sanktsiyalarnı 2021 senesi iyülniñ 31-nece uzatmağa qarar aldı. Bu sanktsiyalar 2014-nci yılda Rusiyeniñ Ukrainadaki vaziyetni stabilsizleştirgen arektelerine cevap olaraq qoyuldı”, - yazıla beyanatta.
Böyle qarar, Rusiye Minsk añlaşmalarını tam olaraq yerine ketirmegeni içün alındı.
Keçenlerde, AB elçileri Rusiyege qarşı iqtisadiy sanktsiyalarnıñ uzatılmasını maqul kördi, dep haber etilgen edi.
2014 senesi Qırım işğali ve Donbastaki cenk uruşları başlağan soñ Avropa Birligi Ukraina topraq bütünligi ve mustaqilliginiñ bozuluvınen bağlı sanktsiyalarnı kirsetti.
Sektoral iqtisadiy sanktsiyalar belli Rusiye bankları ve şirketleriniñ Avropa Birligindeki ilkingi ve ekilemci sermiya bazarına kirişlerini sıñırlay, silâ ticaretinde ihrac etüv ve ital etüvni yasaqlay, arbiy qullanuv ya da Rusiyede arbiy alıcılar içün eki yönelişli mal ihracını yasaqlay ve Rusiyeniñ cermay çıqarılmasında ve onıñ qıdırıluvında qullanıla bilgen bazı tehnologiya ve hızmetlerge irişmesini sıñırlay.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqyar merkezinde, Rusiye Künü ve Aqyar şeeri tiklenmesiniñ 236 yılığına bağışlanğan bayramları sebebinden, yol areketi bir qaç künge qapatılacaq. Bu aqta şeer ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Memurlarğa köre, naqliyatnıñ turaq ve toqtavı vaqtınca böyle soqaqlarda yasaqlanğan: iyün 11 - iyün 14 Nahimov meydanı; iyün 12 11:00-17:00 Suvorova meydanından Nahimova meydanınace Lenina soqağı.
Bundan ğayrı iyün 12-sinde saat 10:00 - 17:00 kolonna toplanğan ve yürecek yerlerde naqliyatnıñ turaq ve toqtavı vaqtınca yasaqlanğan: Suvorova meyd. - Nahimova cad. - Lazareva meyd.
İyün 12-sinde saat 15:30 - 17:00 naqliyatnıñ turaq ve toqtavı vaqtınca böyle soqaqlarda yasaqlanğan: Suvorova meyd. - Lenina soq. - Nahimova cad. - Lazareva meyd.
Rusiye Künü er yıl iyün 12-sinde qutlana. Qırım ve Aqyarda onı ilhaqtan soñ qayd etip başladılar.


text:
«Amerika sesi» haber etkenine köre, Norveç Nobel komiteti 2021 Nobel sulh mukâfatı içün 329 namzet alğan.
Namzetlerniñ sayısına köre, bu yıl tarihta üçünci yerde olğanı qayd etile. Rekord qırğan sayı 2016 senesi edi 376 namzet.
Namzetler arasında bu sene 234 kişi ve 95 teşkilât.
«Bu, Nobel sulh mukâfatına olğan büyük halqara merağını akis ete. Daa bu, dünyada bir sıra al etilmegen çatışmalarnıñ, cenklerniñ ve insan aqları meseleleriniñ mevcut olğanını akis ete», – dedi Norveç Nobel komitetiniñ kâtibi Olav Nyelstad.
Komitet namzetlerniñ cedvelini açıqlamay. Amm kim olarnı namzet etip köstergenini bildire.
Belli olğan namzetler arasında Belarusiye muhalefet fırqasınıñ lideri Svetlana Tihanovskaya ve qabarcılıqqa qarşı küreşken rusiyeli Aleksey Navalnıy.
Bundan ğayrı ABD sabıq prezidenti Donald Tramp, onıñ kiyevi Cared Küşner ve onıñ muavini Avi Berkovits namzetler arasında.
2021 laureatları oktâbr ayında ilân etilecek.
2020 senesi Nobel sulh mukâfatınıñ laureatı Bütün dünya azıq programması olğan edi.


text:
Rusiye kontrolindeki Canköy rayon mahkemesi aq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyevanıñ Rusiye politsiyası bergen ihtarlarnıñ qanunsız tanılmasına dair davanı qanaatlendirmedi. Bu aqta «Qırım birdemligi» bildire.
Advokat Nazim Şeyhmambetov bu qararnı qanunsız sayıp, mahkeme qararını istinaf mahkemesinde şikâyet etmege niyetlene.
«Mahkeme qanunsız bir qarar çıqardı, dep tüşünemiz. Mahkeme oturışuvı vaqtında ise İç işler nazirliginiñ vekili şikâyet etilgen ihtarda olğan malümatnıñ delili yoq, dep bildirdi. Mahkeme oturışuvında bergen bir çoq sualimiz ve davacınıñ suallerine İç işler nazirliginiñ vekili Zudiyeva Lutfiye bir de bir qanunsız miting, silâ, yasaqlanğan timsaller qullanılacaq qanunsız aktsiyalarnı keçirecegine dair malümatları yoq, dep cevap berdi», – dep tarif etti advokat.
Zudiyevanıñ tarif etkenine köre, 2020 senesi mayısnıñ 1-nde oña eki tenbi vesiqası berildi – bir danesi politsiyadan, ekincisi – prokuraturadan. Onıñ aytqanına köre, eki vesiqada da uquq qoruyıcı organları Zudiyevanıñ angi areketlerini qanunsız sayğanına dair bir malümat yoq.
Hatırlatamız, işğal altındaki Qırımda tahminen 60 kişi ihtar aldı. Olarnıñ arasında – advokat, aq qorçalayıcı, bir kişilik narazılıq aktsiyalarınıñ iştirakçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları, «Qırım birdemliginiñ» faalleri.
Advokat Edem Semedlâyevniñ bildirgenine köre, Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ «ekstremist faaliyeti qabul etilmeycegine» dair ihtarları basqı ve qorquzuv aleti ola.