text:
Tazşa Bala
Tazşa Bala
Lazzat Urakova
Ertede bir şal men kempir bolıptı. Olardıñ üş balası, bes eşkisi bar eken. Bir küni ülken balası basqa jerden payda käsip qıluwğa talap etip, özine tiygen eşkisin soyıp alıp, etinen kempir men şalğa bir tüyir de bermesten arqalap ketipti.
Kele jatıp bir önerşi baydikine kezigipti. Bul bayğa öner üyrenüwge jaldanıptı. Önerşi bay öte qattı jawız adam eken, ol jaldanğan jigitti bir sandıqqa salıp qoyıp, aştan öltiripti. Üyinde qalğan ortanşı balası bul da öner üyrenbekke talap etip, ol da ağasınıñ ketken jolımen ketip, önerşi bayğa kelip jaldanıptı. Önerşi bay onı da aştan öltiripti. Üşinşi ulı Tazşa bala o da ağalarınday özine tiygen enşi eşkisin soyıp alıp, jartı etin äke-şeşesine berip, olardan ruqsat alıp, jürip ketipti.
Kele jatsa, bir qora qoyğa uşıraptı, bir qora qoydıñ qoyşısına surasa, bul qoylar önerşi baydiki eken. Qoyşısı bir şal eken. Ol Tazşadan suraydı: “Balam, qayda barasıñ?” – dep. Tazşa bala jawap beredi: “Öner üyrenüwge baramın”, - dep. Sonda şal turıp aytadı: “Balam, bul söziñdi eşkimge aytpa, öziñ ötirik aytpa”, - depti. Sonan soñ bul bala şaldıñ aytqanı ras eken dep oylap, önerşi bayğa barıptı. Baydıñ üyine qonıp, erteñ jüreyin dep jatqanda, önerşi bay Tazşadan suraydı: “Balam, qayda barasıñ, jolıñ bolsın”, - depti. Tazşa bala jawap beredi: “Men öziñdey er balası joqqa enşiles bala bolamın”, - dep. Sonda önerşi aytadı: “Balam, sen mağan qal, bala bol, bizdiñ aq qunan qoydı soyıp, toy qılıp, asıq jiligin etimen öziñ jep qoyarsıñ, men özim jolawşı baramın”, - deydi de, özi jolına ketedi. Tazşa bala: “Hoş, äke, jaqsı bol”, - dep üyde qaladı.
Bul önerşi baydıñ üyinde bir qızı bar eken. Qız Tazşa balağa aytadı: “Ağa, sen asıq jilikti öziñ jemey, keregeniñ basına ilip qoy. Sonda bir aq tazı kelip, jilikke umtılar, sonda sen baltanı alıp, tazını öltir ”, -deydi. Munan soñ Tazşa bala aq qunan qoydı soyıp, toy qılıp, körşilerin şaqırıp, asıq jiligin özi jemey, qızdıñ aytqanın qılıp, kerege basına ilip qoyıptı. Aytqanınday aq tazı kelip, jilikke umtılıptı. Tazşa baltamen jiberip qalıptı. Biraq, baltası tazığa tiymey, it qaşıp qutılıp ketipti.
Önerşi bay üyine qaytqan soñ, Tazşa balanıñ munday isterdi istegenin
bilip, qattı aşuw etip: “Bul itti aştan öltireyin” – dep sandıqqa salıp
qoyıptı. Baydıñ bağanağı qızı äkesi joqta sandıqtıñ tübin tesip, tamaq
berip, Tazşanı toyındırıp turıptı. Osı sandıqta jatıp, baydan ne türli
siyqır önerin üyrene beripti.
Birneşe künder ötken soñ, Tazşanıñ öz äkesi balaların izdep şığıp, önerşi baydikine kelip suraydı: “Bir Tazşa degen balam bar edi, sonı kördiñiz be?”, - dep. Önerşi bay: “Körgenim joq”, - dep jawap beredi. Bulardıñ söylesip tuğran sözderin üyde sandıqta jatqan Tazşa estipti. Bay älgidey degende Tazşa: “Äke, men mundamın”, - dep işinen ayğaylaptı. Dawsınan balasın tanıp, baydıñ sandığınan şığarıp alıp, Tazşa men äkesi üyine qaytıptı.
Tazşa jolay äkesine aytadı: “äke, men qara qunan qoy bolayın, moynıma jip tağıp, jetektep
barıp bazarğa sat, biraq jibiñdi alıp qal”, - deydi. Balası sol jerde aytqanınşa qara qunan qoy boldı da, äkesi moynına jip tağıp, bazarğa satıp, aqşasın alıp, üyine qaytadı. Erteñine balası öz qalpına tüsip kelip, äkesine aytadı: “Äke, men qara jorğa at bolayın, meni bazarğa aparıp sat, pulımdı al, biraq şılbırıñdı alıp qal”, - depti. Balası aytqanınşa at bolıp, äkesi bazarğa aparıp satıp, şılbırın alıp, üyine qayttı.
Erteñine balası Tazşa tağı öz qalıbına tüsip, üyine kelip, äkesine aytadı: “Äke, men bir jez buydalı nar taylaq bolayın, sen meni bazarğa aparıp sat ta pulımdı al, biraq buydamdı alıp qalıp, üyiñe qayta ber ”, -deydi. Tazşa aytqanınşa taylaq bolıp, äkesi bazarğa satayın dep jetektep kele jatsa, aldınan bayağı önerşi bay şığıptı. Ol aytadı: “Mağan mınaw taylağıñdı sat”, -dep. Tazşa äkesi aytıptı: “Taylağımnıñ bağası jüz dildä”, - dep. Sonda önerşi bay olardıñ aylasın bilip, jaman oymen taylaqtı jüz dildäğa satıp alıptı. Üyine jetektep kelip, bayağı qızın şaqırıp alıp: “Mınaw taylaqtı ustay tur ”, -depti de, özi pışaq alıp şığıp, taylaqtı bawızdayın dep, üyine jügirip ketipti. Qız äkesiniñ jaman niyetin bilip, bul da pışaq ala şıqqan eken. Äkesi üyge kirgen kezinde taylaqtıñ buydasın pışaqpen qıyıp jiberip, bosatıp qoya beripti.
Önerşi bay köre salıp, üyine qaşıp bara jatqan taylaqtı quwıptı. Tazşa sonda tülki bolıp qaşıptı, önerşi bay tazı bolıp quwıptı. Önerşi bay jete bergen kezde, Tazşa tülkiden üyrek bolıp uşıptı, bay onda qarşığa bolıp quwıptı, birazdan soñ Tazşa bala torğay bolıp qaşıptı, onda bay qırğiy bolıp soñına tüsipti. Onan soñ Tazşa torğay qalıbına tüsip, uşıp kelip şarbaqqa qonıp otırıptı. Bay qırğiy bop kelip tayala bergende, Tazşa qorqıp şüberek bolıp jerge tüsipti. Önerşi bay kisi bolıp kelip, şüberekti qolına alayın depti. Tazşa tarı bolıp şaşılıptı. Önerşi bay tawıq bolıp şuqıyın degende, Tazşa mısıq bolıptı da, tawıq bolıp jürgen önerpaz baydıñ jelkesin qıyıp, ünin öşiripti. Söytip onıñ qızın alıp, muratına jetipti.


c: text/html

text:
Futbol sälämätlek öçen zararlımı?
Bu könnärdä bar dönya bulap yözlägän million keşe "futbol" digän tamaşa belän yäşi, Germaniädä barğan dönya berençelegen küzätä. Tabiplar isä, çamadan tış xislänü sälämätlekkä zıyanlı dip, canatarlanı artıq mawıqmasqa çaqıra. Hong Kong sälämätlek ministrlığı televizorğa tekälep utıruçılarnı allarına qızdırılğan bäräňge urınına yäşelçä quyarğa, Europa tabipları - yöräk çirlelärne yasalma apparatların qul astında totırğa kiňäş itä.
Birmingham universitetında psixologiä professorı Douglas Carroll bu xälne fänni yaqtan öyrängän. "Bu bik zur yuğaltu häm anı bik küp keşe kiçerä. 1998 yılda Argentinağa ciňelüne Angliädäge 50 million keşeneň 22 millionı qarağan. Cir teträwe yä raketa höcüme bälki kübräk zıyan kiteräder. Läkin futbol uyını kübräk keşene cälep itä, häm axır çiktä anıň yoğıntısı bälki şul uq däräcädä" di psixologiä professorı.
Şuşı "futbol çire" älbättä Britaniägä genä xas tügel. Hollanda häm Şveitsariä ğalimnäre näq şundıy açışlar yasağan. Gärçä, Şveitsariä taqımı xättä çirek finalğa da barıp citmäde.
Şveitsariäneň Lozanna qalasınıñ universitet xastaxanäsendä yöräk tabibı Dr. Eugen Katz süzlärençä, här xisle uyın canatar yörägenä täesir itä ala: "Monıň aňlatması ğadi: xislängändä keşeneň yöräk tibeşe yışaya, qan basımı arta, ägär ul yöräk çirle dä bulsa, wazğiät qatlawlana" di yöräk tabibı.
Britan canatarı David Luckhurst ğailäse monı yaxşı belä. Uzğan ay Londonnıň Cardiff stadionında ingliz ligası finalın qarap uıtırğanda 50 yäşlek Davidnıň yöräge tota, berazdan ul wafat bula.
Älbättä, bar bärsä dä alay yaman tügel. Şul uq 1998 yılnı alıyq: "Ul çempionatnı Fransiä taqımı ciňgännän soň, Fransiädä yöräk totıp ülüçelär sanı kiresençä, kimegän" di yöräk tabibı Dr. Eugen Katz.
Fransiä ğalimnäre monı il küläm quanu xisläre arqasında keşelärdä stress däräcäseneň kimüe belän aňlata.
Ciňüneň irlärgä tağın ber faydası bar ikän: alarda testosteron, digän ir hormonı arta. 90nçı yılar urtasında amerikan ğalimnäre dönya berençelegen qarağan 21 ir atnı küzätkän. Taqımnarı ciňgän oçraqta alarnıň testosteronı artqan, ciňelgän oçraqta, kiresençä, kimegän.
Şotlandiä ğalimnäre dä şundıy uq näticigä kilgän: 1978, 1982, 1986 yıllarda cirle xastaxanälärdä ruxi xastalar sanı kimegän ikän. Baqsaň, näq şul yıllarda Şotlandia dönya berençelegendä qatnaşqan bulğan. Ğalimnär fikerençä, milli üzaň, berdämlek xisläre ruxi awırular sanın kimetä.
Bu Şotlandia tikşerenülärendä irlär belän bergä xatın qılar da qatnaşqan. Häm şul açıqlanğan: xatın qızlarnıň yöräge irlärneke belän çağıştırğana çıdamlıraq ikän. Häm bu futbol uyını ğına tügel, cir teträwe häm suğış waqıtında da şulay ikän.
Psixologiä professorı Douglas Carroll monı xatın-qıznıñ tabiğäte belän aňlata: ‘Futbol uyınnan şul qädäre xisläner öçen, küräseñ xatın-qızlarnıñ aqılı ayığraq. Monnan tış alarnıň psixologiäse dä nıqlıraq’ di psixologiä professorı.
Şunnan çığıp tabiplar yöräk çirle futbol canatarlarına futbol uyınnarın yalğız qaramasqa kiňäş itä. Yöräk tiräse qısa başlasa, yänşägezdä daru alıp birerlek, aşığıç yärdäm çaqırırlıq yaqın keşegez bulsın di alar.
Küñelle futbol tamaşaları sezgä, häm iñ möxime, saw-sälämät bulığız!
ali ğilmi

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Belarus''tä amerikan "qara qaplani" belderülären tikşerälär
Amerika Quşma Ştatlarınıñ Belarus'' xakimiatenä qarşı yasağan soñğı belderülären räsmi Minski Könbatışnıñ prezident Lukaşenkanı çitläşterü tırışlığı dip bäyäläde. Bu atnada Belarus''ne Yevropadağı soñğı diktatura dip atağan Condoleezza Rice, amerikan däwlät sekretare, Litva başqalası Vilnüstä Lukaşenkağa qarşı köräşkän oppozitsiä wäkilläre belän dä oçraştı. Amerikanıñ şuşı çaralarğa baruı Belrus''täge oppozitsiägä yardäm itärme, ällä kübräk zian ğına kiterme - bu älegä soraw bulıp qala.
Audio, Aleksandr Lukaşenka
"Anıñ Belarus'' kebek ilneñ buluın belüe yaxşı, ul äle xätta bu ilneñ qayda yatqanın da beläder. Bälki äle ul kiçä üzeneñ şul il östennän oçqanın da abaylağandır. Minemçä, Belarus''tä bernindi dä terrorçı yuq, barısı da äybät kürenä" dip çäneçkele cawap qaytara prezident Lukaşenka amerikan däwlät sekretareneñ üz xakimiate turındağı belderülärenä. Minskineñ üzendä moñardan da qatıraq süzlär işetelde bu uñaydan. Parlament deputatı Nikolay Çerginets, misal öçen, Rice äytkännärne ildäge xakimiatne bärep töşerügä öndäwgä tiñläde, ä Belarus''neñ däwlät televideniäse anı ğomumän "qara qaplan" dip atadı. Şuşı bäyäläwlärgä Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare Belarus''ne elegräk "Yevropadağı soñğı diktatura" dip atawı häm atnakiç Vilnüstä Belarus'' oppozitsiäse wäkilläre belän oçraşuı öçen layıq buldı. Bu oçraşu turında Rice üze bolay digän ide:
Audio, Condoleezza Rice
"Oppozitsiä wäkilläre belän bez Belarus''tä demokratik üzgäreşlärgä bulğan ixtiac häm anda bik awır şartlarda şul üzgäreşlärne ğämälgä quyırğa tırışqan keşelärgä bulışu ölkäsendä ni eşläp bulu xaqında söyläştek" digän ide däwlät sekretare Rice. Anıñ Belarus''täge demokratiäne yaqlap süz qatuın uñay bäyäläwçelär dä bar. Minskidäge İctimaği wä iqtisadi tikşerenülär üzäge mödire Oleg Manayev süzlärençä, Condoleezza Rice belderüläre ber oppozitsiäneñ genä tügel, ä Lukaşenka xakimiaten eçtän genä näfrät itkän, ämma däşärgä şürlägän küpçelekneñ dä ruxın kütärä.
Audio, Oleg Manayev
"Bu Belarus'' saylawçılarınıñ bar demokratik öleşe öçen köçle ber belderü bulıp tora. Ul, "bez sezne isebezdä totabız, sezgä räxmätlebez, häm sezne onıtmıyça yaqlarğa äzerbez, bezgä ışana alasız" digänne añlata" di Minskidäge belgeç. Anıñ süzlärenä qarağanda, prezident Lukaşenkağa qarşı toruçılarda yış qına, Könbatış bezne onıttı, bez alarğa kiräkmibez digän xis tua, ä menä Rice belderüläre monıñ alay tugellegen kürsätä ikän. Ämma älegä Belarus''täge oppozitsiä bik tarqaw xäldä qala birä. Anıñ xälen yaxşırtu öçen qorı süzlär genä citmi, alar konkret ğämällär belän dä nığıtılıp barırğa tieş, di ikençe ber belgeç, Minskidäge Strategiä üzägennän Valeri Karbaleviç:
Audio, Valeri Karbaleviç
"Ber belderülär belän genä berni dä üzgärtep bulmıy, alar artınnan ğämälär kilgän oçraqta ğına näticägä ireşü mömkin. Andıy ğämällär Yevropa Berlege, häm bälkem dä Ukraina kebek başqa illär belän bergäläşep eşlänergä tieş" di Karbaleviç. Ul şulay uq, oppozitsiägä yardäm itüne ozaqqa suzarğa yaramıy, çönki Belarus''täge räsmi xakimiat monı üz faydasına, ildä Könbatışqa qarşı käyeflärne arttıru maqsatında qullana başlayaçaq, häm waqıt ütü belän bu tiskäre näticägä kiterä ala dip belderä. Xakimiatkä äle 1994-nçe yılda kilgän Aleksandr Lukaşenka kiläse yılda yänä prezident bulıp saylanırğa cıyına.
Kärim Kamal


text:
Başqortstanda cirle üzidärä saylawlarına soñğı äzerleklär bara
Saylawlar ğomum alğanda şulay tınıç ütär kebek toyılsa da, Ufa şähär sowetına deputatlar saylaw alay uq tınıç bulmas kebek. Çönki bu saylawlarğa äzerlek barışınnan uq kürenüençä, bik ğawğalı häm qara piar qullanu belän dan aldı ul. Saylawlar könne dä törle ığı-zığılar buluı bik tä ixtimal, dilär säyäsi küzätüçelär. Mäğlüm buluınça, Ufa şähär sowetına nibarı 35 keşe saylana, ä däğwaçılar sanı 200 tiräse. Şulay itep, ber urınğa 6-7 keşe turı kilä. Köräş tä qızu bulaçaq, saylaw ütkäç tä äle mäxkämäläşülär belän anıñ qaytawazı ozaqqa suzılırğa mömkin.
Comğa könne deputatlıqqa däğwa itüçelärgä ağitatsiä öçen soñğı mömkinlek birelde. Şimbä könne inde qanun buyınça härtörle ağitatsiä çaraları tıyıla.


text:
Tatarstan prezidentı Däwlät Şurasına yullamasın citkerde
Çärşämbe könne Qazannıñ Zur konsertlar zalında Tatarstan respublikası Däwlät Şurasınıñ utızınçı utırışı uzdı häm anda respublika Prezidentı Mintimer Şäymievneñ Däwlät Şurasına yullaması citkerelde. Bu çarada härwaqıttağıça respublika citäkçeläre, ayırım alğanda deputatlar, ministrlar, oyışma citäkçeläre, Tatarstannıñ çit il häm Rusiä töbäklärendäge wäkilläre qatnaştı.
Utırış aldınnan İrek mäydanı qarşında äbi-babaylar toraq-kommunal' xucalıq öçen bäyälär artuğa qänäğätsezlek belderep uram cıyını uzdırdı. “Ğädel Rusiä” firqäsen maqtap yazğan şiğär'lär totqan äbi-babaylar bersennän-berse yalqınlı çığışlar söyläde, türälärne sükte. Läkin maşinada cilderep uzğan citäkçelär moña älläni iğtibar itmädelär. Ni disäñ dä saylawlar citä häm monı härkem üz faydasına qullanıp qalırğa tırışa.
Tatarstan respublikası Prezidentınıñ Däwlät şurasına Yullaması citkerelgändä dä Mintimer Şäymiev saylawlar citügä basım yasap kitte. Äytergä kiräk yullamanıñ tatarçası isä 88 bittän tora ide. Küplär öçen ul qullanma bularaq ta xezmät itä ala, çönki möhim mäğlümatlar-sannar şaqtıy kiterelgän. Mintimer Şäymiev isä Yullamanı 6 zur öleşkä bülep söyläde. Alar Tatarstannıñ sotsial'-säyäsi xäle, mädäniät, İqtisadnı üsterü, däwlät idäräse oyışmaları aldında torğan burıçlarğa nigezlängän ide.
Şäymiev isä üz çığışın respublikada yäşäp kilgän millätlär häm dinnär arasındağı tatulıq, xalıqara eşçänlekne üsterü, mädäniät dairäsendäge mäğlümatlarnı citkerü belän başlap cibärde. Mintimer Şäymiev:
Gumanitar ölkädä dä xalıqara elemtälär arta. Qayber illär mädäniät könnären uzdırdılar häm Tatarstan belän xezmättäşlek üzäklären açtılar. Luvr, Böyekbritaniä muzeyları, Ufitssa galereyası muzeyları belän elemtälär urnaştırıldı.Mintimer Şäymiev 2007 yılnı Tatarstanda küp möhim çaralar kötelüen äytte. Bu Yevropa tözekländerü häm üseş bankınıñ yıllıq utırışı, şulay uq bıyıl berençe tapqır cäy könne Tatarstan xalıqlarınıñ cıyını uzaçaq. Monnan tış 4Hчe Bötendönya tatar kongressınıñ Qorıltayı kötelä. Mintimer Şäymiev tağın uzğan yıl Sankt-Peterburgta ütkärelgän Rusiä watandaşlar kongressın bıyıl Qazanda uzdıru küzdä totıluın äytte. Millättäşlär turında şaqtıy söyläp M. Şäymiev:
Ministrlar Kabinetına çit illärdä yäşäwçe millättäşlärebezneñ küçenep qaytuı buyınça bäyle 2007-2012 yılğa isäplängän respublika programmasın tiz arada qabul itüne eşlärgä kiräk.Mintimer Şäymiev Rusiä belän Tatarstan arasındağı Şartnamägä dä tuqtaldı. Anıñ tiräsendä barğan neçkäleklärne bäyän itte. M. Şäymiev:
Qızğanıç, läkin bezneñ il qanunnarı yış qına subyektlarğa qarağan yäisä urtaq idärädäge mäs’älälärne cayğa saluda kirägennän artıq kisken eş itä. Bezneñ deputatlarğa mondıy qanunnarnıñ qısaların bilgeläwdä qatıraq köräşergä kiräk. Finans baylıqlarnı üzäkläşterü buyınça däwam itä torğan protsesslarğa säyäsi-xoquqi bäyä birelergä tieş.Tatarstan Prezidentı isä ikençe töp basımnı sotsial' säyäsät, iqtisatqa yasadı. Ayırım alğanda xezmät xaqların arttıru, citeşterüne üsterü kiräklegen assızıqladı. Küp kenä säwdä noqtalarında yomırqa, qazılıq, söt äyberläre çittän kertelügä Prezident qänäğätsezlek belderep ayıruça tänqitläp uzdı. Ul Qazanda urnaşqan Ramstor, Perekrestok, Paterson, Pyateroçka kebek federal' kibetläre dä satıla torğan it-söt äyberläreneñ küpmese üzebezdä citeşterelüen, küpmese çittän kertelüen äytep uzdı.
Mintimer Şäymiev çığışınıñ ikençe öleşendä investitsiälär mäs’äläsenä tuqtaldı. Köndäşkä sälätle produksiä çığarırğa kiräklekkä basım yasadı.
Landış Xarrasova


text:
İjawda Qazan uramı bulırmı?
Küp yıllar İjaw şähärendä Lenin rayonınıñ üzäk uramı, qayçandır şähärne qanğa batırğan, Azin isemen yörtä. Şuşı uram Udmurtiä başqalası İjawdan Tatarstannıñ Ägerce şähärenä, Çallı, Qazanğa yul başı bulıp sanala. Şul yul, qan tamırı kebek, Udmurtiädä yäşäwçe tatarlarnı mäñge sünmäs, ruxi baylığıbız bulğan tatar mädäniäte häm mäğrifäte dönyası üzäge belän totaştıra. Dörestän dä, bügenge Azin uramı 1920 yılğa qäder Qazan yäki Kazanskaya dip atalğan.
İjaw şähärenä kilep kergän qunaqlarğa şähär başında uq şundıy panorama açıla. Uramnıñ sul yağında manaralı, yarım aylı Udmurtiäneñ Cämiğ mäçete, az ğına barğannan soñ uramnıñ uñ yağında tatar gimnaziäse. Şul uq uramda «Bolğar», «Duslıq» kibetläre eşli. Uramda tatarlar da küp yäşi. Udmurtiä tatar ictimaği üzägeneñ Maqtawlı prezidentı Mäsgut Garatuev oyışmanıñ çirattağı utırışında bu uramğa elekkege isemen qaytaru turında süz kütärde. Mäsgüt ağa Garatuev üzeneñ täqdimen bolay dälilläde.
«Kem soñ ul latış Vol''demar Azin? Qupçelek tatarlar yäşägän uram anıñ isemen yörtergä xaqlımı? Bu sorawğa cawap birü öçen az ğına tarixnı aqtarıyq.
Azin revolyutsiädä qatnaşu eşen Wyatqa gubernasında başlıy. Prodotryad sostavında krest''yannardan ikmäk talap alıp üzäkkä cibärüdä, awıl atların rekvizitsiälänüdä aktiv qatnaşa. Soñınnan Azin, Kotovskiy, Parxomenko häm başqalar kebek yulbasarlıqtan, partizanlıyktan Qızıl Armiä diviziä komandirına qädär üsä. Azinnıñ artıq min—minlege, qızulığı arqasında aqlar belän bäreleşüdä Azin otryadınıñ meñlägän keşese häläk bula. Anıñ belän yaqın bulğan xezmättäşläre şundıy süzlär yazıp qaldırğan. «Küp çaqta Azin qırıs çıraylı, qulına revol''ver totıp soldatlarğa prikaznı ütärgä mäcbur itä».
1918 yılda Azin otryadı suğışlar belän İjawğa kilä, Şähärne ayulap alu öç kön däwam itä. Bigräk tä şähärneñ kön yağında bik qatı bäreleşlär bula. Läkin İjawnı yaqlawçılar arasında xärbilär az bulğanlıqtan Azin otryadı suğışta bronepoyezdlar qullanuı arqasında, Azin şähärgä bärep kerä. Bik küp keşene qulğa ala. Äsirlär arasında Mäsgut ağa Ğaratuyıwnıñ ätise dä bula. Ul ätise söylägännärne bezgä dä citkerde.
«…Äsir itelgän keşelärne ber törkemgä cıyıp Ägerce yağına taba alıp kitälär. Qazan uramı belän barğanda konvoirlarnıñ berse tatar telendä pışıldap qına şundıy süzlär äytä. «Sezneñ arağızda möselmannar bar ikän äkrenläp qaçığız». Şul süzlärdän soñ minem ätiem Qazan uramındağı kitapxanä işek aldına, açıq qapqadan kerep kitä. Kolonnada baruçı keşelärneñ kübese üzläreneñ tizdän üläçäkläre turında uylamağannardır. Şulay itep, ätiem kolonnadan çığıp kitkändä ber tanış urıs yegeten üze belän çaqıra. Läkin yeget baş tarta. Bu alarnıñ soñğı küreşüläre bula. Totqınğa eläkkän ber ğäyepsez zavod eşçelären, yäş yegetlärne Yus''ki awılında Azin palaçları qılıçlar belän turaqlap barısında üterälär…»
Ağımdağı yılda şuşı Azin uramınıñ däwamı bulğan yulda, şähärdän berniçä kilometr arı Keçe Wenya awılı yanında yul tözüçelär cir astınnan berniçä mäyet qazıp çığardılar. Belgeçlär süzlärençä, alarnıñ ikese 14—15 yäşlek bula, härberseneñ başında pulyadan tişek. Bu yırtqıçlar eşen Azinnıñ palaçları başqarğan dip uylarğa kiräkter, dip farazlıy Mäsgut Garatuev.
Şuña da, Mäsgut Waxit ulı İjaw şähäreneñ tatarlar küp yäşägän Azin uramınıñ isemen alıştırırğa kiräk dip çıqtı. Häm imzalar cıyıp tarixqa qan qoyılışı belän kerep qalğan keşe isemen alıştıru buyınça administratsiägä xat belän möräcäğät itärgä çaqırdı.
Xämidä Ğayfullina, İjaw


text:
Qoş kizüe – xalıqnı qurqıtu kemgä faydalı?
Uzğan yılnıñ avgustında Tatarstanda qoş kizüenä qarşı tarmakara oyışma buldırıldı. Ministrlar kabinetınıñ veterinariä idäräse bülege mödire Andrey Nikitin fikerençä, küçmä qoşlar qaytqanda respublikanıñ qoş fabrikalarına kizü bik yanamıy. Çönki fabrikalar tışqı dönyadan izolyatsiädä totıla. Ämma şäxsi xucalıqlardağı qoş-qortlar älege qurqınıçtan saqlanmağan. Näq menä alar öçen maxsus vaksina cibärelä. Şuşı maqsatqa qaznadan 10 million sum aqça bülengän dä inde. Tatarstanğa bu vaksina älegä kilep citmägän. Respublika veterinarları anı şuşı könnärdä kilep citär dip kötä. Mäskäw cibärgän darudan tış Tatarstanda qoş kizüenä qarşı nindi çaralar kürelä soñ? Bu xaqta respublika veterinariä küzätçelegeneñ bülek mödire wazıyfasın başqaruçı Gabdulxak Mötıyğullin söyli
Qoşçılıq fabrikaları bezdä yabıq rejimda eşli. Anda çit il delegatsyalären, çit keşelärne kertü tıyala. Sanitariä qağidäläre qatği ütälä. Menä xäzer, yaz waqıtında, küçmä qoşlar arasınnan da saylap alınğan ayırım qoşlarnı virusqa tikşerü dä qaralğan bezdä. Küçmä qoşlarnıñ qaytıp tuqtalu, oya qoru urınnarınıñ qartaları tözelde häm bu urınnar citdi kontrol''dä totıla. Häm veterinariä laboratoriäsendä qoşlarnı härdaim virusqa tikşerep toru oyıştırılğan.Veterinariä küzätçelegeneñ bülek mödire wazıyfasın başqaruçı Gabdulxak Mötıyğullin buldı. Qoş kizüe teması belän belgeçlär genä tügel, ä jurnalistlar da bik qızıqsına. Bu könnärdä “Qurinıy apokalipsis” iseme astında “İzvestiä Tatarstana” gäzitendä külämle genä yazma basıldı. Mäqälä avtorı Ol''ğa Yuxnovskaya qoş kizüeneñ barlıqqa kilü säbäpläre turında uylana. Avtor äytüençä, berniçä yıl elek bügenge qoş kizüenä oxşaş awıru sıyırlarda bulğan. Ul waqıtta da ğalimnär älege awırudan 50 meñgä yaqın keşe ülär dip farazlağan. Ämma sıyır qotıruınnan ülgän keşelär sanı 100dän älläni artmadı. Bu çorlarda sıyır iten citeşterüçelär zur yuğaltularğa duçar bulğan. Qoş-qort ürçetüçelär isä bik zur kerem alğan. Ol''ğa Yuxnovskaya äytüençä, xäzer näq kirese küzätelä. Qoş kizüe 7 million qorban alıp kilergä mömkin dip çañ suğa bügen belgeçlär. Älege qurqınıç çıqqaç, Rusiädäge küp kenä restorannar çit illärdän kiterelüçe qoş itennän baş tarttı. Uzğan yılnıñ iyül ayınnan Rusiädä millionnan artıq qoş-qort üterelde. Böten dönya qoş kizüe dip şawlıy. Belgeçlär äytüençä, duñğız organizmında berük waqıtta qoş häm keşe kizüe barlıqqa kilsä, qoş kizüe virusı mutatsiälänep, keşedän keşegä yoğarğa mömkin.
Ämma avtor fikerençä, qoş kizüe andıy uq qurqınıçlı tügel. Häm tarixta bulğan qoş kizüe epidemiäse waqıtında millionlağan keşelär üleme barı tik ul çordağı bik tübän sıyfatlı meditsina belän bäyle. Bügen awıru qoş-qortnı aşağan keşegä genä qurqınıç yanıy, ämma älege virus 70 gradus cılıda ülä, di mäqälä avtorı Ol''ğa Yuxnovskaya. Qoş kizüe dip cämäğätçelek qurquda qalğan waqıtta isä küp kenä şirkätlär fayda kürä. Xalıqnı qurqıtu dönya awıl xucalıqları bazarı wäkilläre tarafınnan maxsus eşlänä digän näticä yasıy mäqälä avtorı Ol''ğa Yuxnovskaya.
Albina Zäynulla


text: Bıl operasia kollektiv imenlek xaqındağı kileşewgä qul quyıusı ildärgä narkotiktar inderew yuldarın asıqlarğa teyeş. Operasia şulay uq Qazağstan, Qırğıźstan, Tajikstan, Belorussiä häm Ärmänstan, räsäy xoquq haqlaw orğandarınıñ xeźmättäşlegen qämillaştırıuźı la maqsat itep quya. Operasia qıźalarında Başqortostanda operativ ştab buldırılğan. Timer yul vokzaldarı, Öfö xalıqara aeroportı kontrolgä alınğan. Federal xeźmätteñ Başqortostandağı idaralığınan xäbär itewźärensä, Respublika narkotrafiktıñ töp yulı bulıp qala ütkän tuğıź ayźa ğına 104 kilogramm samahı narkotik mötdölör tartıp alınğan. Unıñ 5 kilogramı geroin, 1 kilogramı ğäşiş. Narkotiktarğa bäyle 1 meñ 204 yenäyät terkälgän. 208 narkodiler yawaplılıqqa tarttırılğan. Respublikala xäźer küptär mäk üźterep hata. Oşo köndärźä Qaltası rayonında ber xujalıqta 50 gektarźa kinder üźewe asıqlanğan. Unı kem üźterewe asıqlanmağan. Şuğa la xujalıq yetäksehenä yuq itergä quşılğan. Respublikalağı ber rayonda 3 keşe bernisä awıldı bernisä kön kösörgäneşlektä totqan. Ular ergäläge tuğayźa şır yalanğas tegeläy-bılay yügerep kinder orloğo yıyğan. Milisiağa möräjäğät itewźär fayźa birmägän.


text:
TEKNİK MERMER SANAYİ
kocaeli izmit körfez mutfak tezgahı mermer imalat, kocaeli izmit körfez mezar mermer imalatı, kocaeli izmit körfez çimstone mermer imalat, kocaeli izmit körfez granit mermer imalatı, kocaeli izmit körfez banyo tezgahları mermer imalatı, kocaeli izmit körfez merdiven mermer imalat montajı, kocaeli izmit körfez mermer dekorasyon işleri, kocaeli izmit körfez denizlik kaplama mermer imalatı, kocaeli izmit körfez her nevi mermer imalatı, kocaelideki mermerciler, izmitteki mermerciler, kocaeli körfez mermercileri, kocaeli izmit körfez mutfak dolabı imalat satış, KOCAELİ MERMERCİLER,mermerci kocaeli, kocaelide mermerciler, mermerciler kocaelide,
mezar mermer imalatı, granit mermer imalatı, her nevi mermer imalatı, mermer dekorasyon işleri,
- Görüntülenme sayısı: 1281


text:
Yaqın Könçığışta diplomatiä xäräkäte arta
Yaqın könçığışta, kön dä naçar xäbärlär eşetelä torğan çağında, ömet nurları äkrenläp eşekne arali sıman. 22 däwlättäñ torğan Ğaräp Ligası, üz häyäten berençe tapqır İzrailgä cibärergä buldı. Anıñ wazifası, Yahüdi Hökümäte belän tınıçlıq urnaştıru mömkençelekläre häm Xämas wä aña oxşaş islamçı törkemnärneñ ektrimist xäräkäte qurqınıçı xaqında söyläşülär başlaw.
Ğaräp Ligası tarafınnañ, İzrailgä berençe tapqır bulğan bu säfär, simvolik ber mäğnäğä iyä. Şul uq waqıtta soñğı yıllarda bik näticä birmägän tınıçlıq söyläşülären yañadañ başlap cibärergä mömkinçelek birä.
Fälestindäge Keşe Xoquqların küzätüçe törkemneñ räise, Bassam Eid, könçığış Yärüssälämnäñ, radiobızğa älege söyläşülär xaqında bolay bilderde:
“Älbättä alar, tınıçlıq mäsäläläre xaqında, İzrail Premyerı häm İzrail Xaqimiäte belän söyläşer. Şunıñ belän bergä, Xämas häm Fättax arasında bulğan barlıq nizaqlar xaqında Fälestin Xaqimiäte häm anıñ başlığı Mäxmüd Ğabbas belän dä söyläşäçäklär. İnşallah moñdıy säfärneñ, näticäse ike tarafqa da, İzrail häm Fälestin tarafına fayda birer.” İzrail tışqı eşlär ministrlığı süzçese Mark Regev, häyät, Ğaräp tınıçlıq planı dip yörtelgän, täqdimnär xaqında söyläşeläçäk dip belderde. Bu plan, 1962nçe yılda İzrailneñ altı kön suğışında basıp alğan cirlärne kire qaytarıp, Fälestin däwläten tözegän çağında, İzrailneñ barlıq ğaräp illäre tarafınnañ tanıluı planı.
Täqdim itelgän bu plannañ İzrail ber niçä tapqır baş tartsa da soñgı üzgäreşlärdäñ soñ qarşılıqnıñ yomşaruı sizelä.
“Minemçä mondıy oçraşularğa ömet bağlarğa keräk, ikençedäñ, Ürdün, Misır häm xättä Soğud Ğaräbstan kürsätkän tırışlıqlarnı da xuplarğa keräk, alar İzrail-Fälestin häm İzrail-Ğaräp ligası arasındağı nizaqnı çişärgä bulıştılar.” Yärüssälämdä moña oxşağan Yaqın Könçığış söyläşüläre äle däwam itär. Elekke Britaniä Prezidentı Tony Blair YaqınKönçığış Xalıqara Tınıçlıq Dürtlegenä ilçe itep belgelängännäñ soñ, älege Dürtlekneñ Yaqın könçığışlar mäsäläläre xaqında utırışı 16nçe yündä Qahirädä buluı planlaştırılğan.


text:
Hamasnıñ yaña citäkçese, AQŞqa xöcüm itü niäte yuq, töp doşman – İzrael, dip belderde
Audio (Äbdel-aziz Rantissi)
"Bezneñ doşman – sionistlar, bezneñ cirlärne basıp aluçılar, bezneñ xalıqnı, citäkçelärne, balalarnı yuq itüçelär. Bezneñ üz cirebezgä qaytarmawçılar, diwar tözep üz bilämälären kiñäytüçelär. Bezneñ doşman – sionistlar, Amerika – bezneñ doşman tügel."
Düşämbedä Hamasnıñ citäkçese Şäix Äxmät Yassin üterelgännän soñ, törkem wäkilläre, bu üterüne Washington xuplağan dip, Amerikağa yanawlar beldergän ide. Quşma Ştatlar Yasinnıñ üterelüenä köyeneç beldersä dä, başqa illärdän ayırmalı bularaq, bu ğämälne tänqitläp çıqmadı. Däwlät departamentı Yaqın Könçığışta amerika mänfägätlärenä xöcümnär bulırğa mömkin digän kisätü yasadı.
Bügen İzrael premier-ministrı Ariel Şaron, Misır belän ireşelgän solıx kileşüeneñ 25 yıllığı uñayınnan, İzrael ğäräp kürşeläre, şul isäptän, Fälestinnär belän tınıç yärgä teli, dip belderde. Yassin üterelü säbäple, Misır, bu tantananı bilgeläwdän baş tarttı.


text:
Bäyrüttä fevral ayında üterelgän elekke Livan premyer ministrı Räfiq Xäririneñ ulı Saad äl-Xäriri bu üterü turında BMO ütkärgän tikşerü näticälären xuplap xalıqara xökem ütkärergä çaqırdı.
Saas bügen Söğüd Ğärabstanınnan televidenie aşa Häriri ğailäse BMO tikşerüe näticälären qabul itä dide.
BMOnıñ atnakiçtä iğlan itelgän xisabında Xäririne maşinada şartlatıp üterü Süriä häm Livan räsmiläre eşe dielä. Şulay uq Süriä tikşerü eşendä xezmättäşlek itmäde dielä.
Süriä häm Livan räsmiläre monı kire qağa.
BMO xisabı iğlan itelü uñayınnan comğa kiçendä Bäyrüttä xäririneñ meñnärçä tarafdarı mitingka cıyıldı.


text:
Bügennän başlap Fransiädä yaña prezident - Nicolas Sarkozy
Xäbärlärdä äytelgänçä, çärşämbedä Parisnıñ Elizey sarayında 7 yılğa ber genä bula torğan tantana uzdı - xakimiätkä yaña prezident, soñğı saylawlarda ciñgän Nikolas Sarkozy kilde. Ant itü tantanasına qädär ul Fransiäneñ xäzer inde elekke prezidentı Jacques Chirac belän oçraştı, añardan ilneñ atom köçlären qullanu öçen maxsus kodlarnı aldı. Häm inde kiçen ük berençe çit il säfärenä dä çığıp kitte
Ciñügä saylawlarnıñ ikençe turında ğına ireşkän Sarkozy üzeneñ täwge prezident çığışında fransuz xalqın, saylawlar waqıtında nıq sizelgän säyäsi qarşılıqlarğa qaramastan xäzer üze tiräsenä tuplanırğa, fransuz cämğiäte nigezen täşkil itkän qimmätlärne nığıtırğa öndäde:
"Xezmätneñ, tırışlıqnıñ, izge eş qıluğa inanunıñ, xörmätneñ qimmäten yañartu kiräk, çönki näq menä şul qimmätlär adäm zatınıñ däräcäse, abruyı nigezen täşkil itä häm sotsial täräqqiätneñ şartı bulıp tora. Ä inde tüzemsezlek, rasaçılıq, anti-semitizm, dini doşmanlıq kiresençä härwaqıt cimergeç bula", di Fransiäneñ yaña prezidentı Sarkozy.
Şuşı yaña urınında prezident, aña fransuz xalqı kürsätkän ışanıçnı aqlarğa häm wazifaların namuslı ütärgä wäğdä itä.
"Xalıq miña ışanıç kürsätte, häm min monı noqtasına qädär ütäp, Fransiäneñ bäysezlegen, Fransiäneñ üzençälegen yaqlayaçaqmın, däwlät abruyın, bigräk tä anıñ tarafsızlığın xörmät itäçäkmen", di Nikolas Sarkozy.
Prezidentlığınıñ täwge könendä ük anı şaqtıy mäşğül programma kötä ide, çärşämbe kiçen ük Sarkozy üzeneñ berençe säfärenä çığıp kitte. Berlingä kilep ul xäzer Yewropa Berlegendä räislek itkän Germaniäneñ kanslerı Angela Merkel belän oçraşa. Sarkozyneñ Fransiä prezidentı buluı Parisnıñ urtaq Yewropa tözü qaraşlarına küpmeder üzgäreşlär alıp kilä häm anıñ monı Merkelgä şunda uq citkerü mömkinlege bulaçaq.
Merkel üze Yewropa Berlege isemennän atna azağında Rusiägä bara häm anda anı Putin belän qatlawlı söyläşülär kötä.
Ä inde Fransiä prezidentınıñ il eçendäge eşlärenä kilgändä, şularnıñ iñ möhime - yaña xökümät qoru mäs''äläsendä xäbärlär comğağa qädär kötelmi.
Kärim Kamal


text:
Tatarstan xäbärläreneñ comğa çığarılışın küñelsez xäbär belän başlarğa mäcbürbez, xörmätle tıñlawçılar. Tatarstan cämäğätçelege zur yuğaltuğa duçar buldı. Kürenekle tatar cırçısı, Tatarstannıñ atqazanğan, SSSRnıñ xalıq artistı, tatar muzıka sänğäteneñ iñ kürenekle wäkillärennän berse Azat Abbasov 11 üktäberdä 82 yäşendä qatı awırudan soñ wafat buldı. Comğa könne tatar cämäğätçelege märxüm belän opera häm balet teatrı binasında xuşlaştı.
Matäm çarasında Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev, Däwlät Şurası Räise Färit Möxämmätşin, Premyer-ministrı urınbasarı — Mädäniät ministrı Zilä Välieva, Qazan şähäre merı İlsur Metşin qatnaştı.
Üzeneñ çığışında Prezident Azat Abbasovnıñ icatın bäyäläp: “Üze isän çaqta uq aña zur ixtiram, xörmät kürsätelde häm anıñ talantı çın mäğnäsendä moña layıq ide”, - dip belderde. Azat Abbasov Yaña tatar ziratında cirlände.
Azat Abbasov 1925 yılnıñ 19 ğinwarında Alabuğada tuğan. Cideellıq mäktäpne tämamlağannan soñ Qazan aviatsiä texnikumına uqırğa kergän. Şunnan soñ Qazan boralaq zavodında konstruktor bulıp eşli başlıy. 1944 yılda Mäskäw konservatoriäse qarşındağı tatar opera studiäsenä uqırğa kergän. Uquın tämäläğäç Qazanğa qayta häm şunnan birle anıñ bay icat yulı Musa Cälil isemendäge Tatar opera häm balet akademiä teatrı belän ayırılğısız bäyle.
Azat Abbasov - tatar muzıka sänğäten, bigräk tä anıñ opera tarmağın üsterüdä üzennän zur öleş kertkän şäxes. Operanıñ töp solistlarınnan berse bularaq, teatr spektakl'lärendä yözdän artıq partiä başqardı. Bolar - Ğunonıñ "Faust"ında ul Fawst, Verdinıñ "Riğoletta"sında Gersog, Musgorskiynıñ "Boris Godunov"ında Şuyski, Samozvanes partiäläre änä şundıylardan. Şulay uq Azat Abbasovnıñ tamaşaçılarda zur mäxäbbät qazanğan Näcip Cihanovnıñ “Musa Cälil” operasında Cälil häm Säydäşneñ “Zäñgär şäl” yendä Bulat obrazları tatar teatr sänğäten üsterügä ğayät zur öleş kertte.


text:
Äfğanstan başqalasında çualışlarnı kem oyıştırğan, alarnıñ däwamı bulırmı?
Düşämbedä bulğan çualışlardan soñ Kabul uramnarı bügen Äfğanstan xärbiläre kontrolendä. Amerikannıñ xärbi maşinası 5 keşene taptatqannan soñ başlanıp kitkän bu çualışlarnı beräwlär çit il ğäskärlärenä näfrät belän añlatsa, ikençelär – xökümätkä qarşılıq kürsätü dip bäyäli. Äfğan prezidentı Xämit Qarzai baş kütärüçelärne Äfğanstannıñ "doşmannarı" dip atadı.
"Älegä tınıç, läkin härkemne ber soraw borçıy – bu ayırım oçraq buldımı, ällä çualışlar däwam itäçäkme" di Jean McKenzie.
Tärtipsezleklär ber amerikan xärbi maşinasınıñ qazağa oçrap 5 äfğanlını taptap üterüennän başlanıp kitte. Bu xäldän soñ yarsığan xalıq, nigezdä yäşlär dielä, tirä-yaqnı wata-cimerä, ut törtä başlağan. Çualışlar nitäcäsendä kimendä 8 äfğanlı häläk bulğan. CARE isemle xalıqara xäyriä oyışmasınıñ Kabuldağı wäkile Paul Barker süzlärençä, amerikan ğına tügel, başqa çit il oyışmalarına da eläkkän.
Äfğanstan prezidentı Xämit Qarzai kiç belän televideniegä çığıp, bu baş kütärüçelärne "doşman" dip atadı:
"Yul qazaları bar dönyda bulıp tora. Bezdä dä kön sayın alardan distälägän keşe ülä. Läkin bu äle köç qullanu, ilne cimerü öçen säbäp tügel. Bulğan xällärne tikşerergä, oyıştıruçı, cinäyätçelärne doşman dip tanırğa, cawapqa tartırğa kiräk. Şulay eşliäçäkbez dä" di Äfğanstan prezidentı.
Sişämbedä Eçke eşlär ministrlığı 140lap keşeneñ qulğa alınuın xäbär itte. Äfğanstannıñ Bäysez Keşe xoquqları komissiäse başlığı Nadir Nadery süzlärençä, baş kütärçelär arasında cinäyätçelär genä tügel, tärtipsezlek oyıştıru öçen uñay waqıt kötep utırğan qorallı törkem äğzaları da bulğan. Afğanlılar çit il ğäskärlärenä tügel, Äfğan xökümätenä dä bik açulı:
"Baş kütärüçelär çit il ğäskärenä genä açulı tügel. Alar eşsezlekkä, politsiädä häm xökümättäge korrupsiägä, reformalarnıñ bik sülpän baruına açulı" di Suğış häm Tınıçlıq İnstitutınıñ Kabuldağı bülekçä citäkçese Jean McKenzie.
McKenzie süzlärençä, çualışlar şul qädäre tiz taralğan ki, bu ber yul qazasına cawap qına tügel, aldan äzerlängän aksiä, anı oyıştıruda xökümätkä qarşı törkemnär qatnaşqan.
Afğanlılarnıñ kübese çit il ğäskärlärenä ışanmıy, alar kübräk üzlären saqlaw belän mäşğül di alar. Şul uq waqıtta soñğı çualışlarnı tänqitläwçelär dä bar:
"Amerikannar qılğanı – bik yaman anısı, tik mondıy talaw, köç qullanular bezneñ öçen şulay uq yaman" di Äxtär Gül isemle Kabul keşese.
Äfğanstan prezidentı Xämit Qarzai düşämbedä yul qazası näticäsendä häläk bulğan 5 keşeneñ ğailäsenä aqçalata yärdäm kürsäteläçäk, dip wäğdä itte.
ali ğilmi


text:
Orenbur tatar teatrı – Başqortstanda
Orenbur şähäreneñ Mirxäydär Fäyzi isemendäge tatar däwlät drama teatrı Başqortstanda üzeneñ icadi säfären başladı. Bu ğastrol'läre barışında ırımburlılar Başqortstannıñ Fedorovqa häm Ziançura rayonnarı tamaşaçıları aldında çığış yasayaçaq. Tatar teatrı artistlarınıñ ğastrol' repertuarında – kürenekle dramaturg Tufan Miñnullin äsärläre buyınça säxnäläşterelgän spektäkllär.
İcadi säfärläre barışında orenburlılar Fedorovqa belän Ziançura rayonnarında yäşäwçe millättäşlärebez belän ayırım oçraşular da ütkäräçäk häm konsert proğramması da kürsätäçäk. Mirxäydär Fäyzi isemendäge tatar däwlät drama teatrınıñ Başqortstanğa ğastrol'läre 24 augustqa qädär däwam itä.


text:
Törkiä: Prezident saylawları xäzer qaya taba bara?
Xäkimiättäge AK partniäneñ prezident namzäte Abdullah Gül, yäkşämbe kön parlementta citärlek tawış alalmawı näticäsendä, namzätlektän baş tartuın belderde. İslamçılarnıñ küpçelekne täşkil itkän AK Partiäneñ Prezidentlek däğwäsennäñ çegenüenä, ällä dönyäwe däwlät taraftarı - oppozitsiäneñ köçle qarşılığı mı säbäb buldı? Bu sorawnı Azatlıq xäbärçese, Britanyanıñ Economist jurnalınıñ İstanbul xäbärçese. Amberin Zamanğa soradı.
Soñgı waqıtta kilep tuğan qarışılıqlanı küz aldında totqanda, minem uylawımça AK partiä öçen iñ imin adım, yaña parlament saylawlarınnañ soñ, yañadañ prezidentnı saylawlarıñ oyıştıru. Bu zur tänqitlärgä eläkmiçe, alğa taba saylanaçaq iñ uñay yul bulır ide.
Ni öçen şulay dip uylısız?
“AK partiäneñ prezidentlıgına qarşı çıqqan, dönyäwi däwlät taraftarları, oppozitsiä häm armiädän köçle basımnar bulğan xäldä, bügen parlementnıñ qılğan barlıq eşläre qanun küzlegennäñ şik belän qarala. Ägär dä parlamentta Prezidentnı turıdañ-turı xalıq tarafınnañ saylaw turında konstitusion täqdime xuplansa häm axırda xalıq AK partiağa prezidentlıqqa tawış birsä, analitiklar bu oçrakta armiä xökümätne yuqqa çığara ala dip farazliy.”
22nçe yüldä bulaçaq yaña parlement saylawları näticäsendä, AK partiä, oppozitsiäneñ qararın tanımiyça üz köçennäñ çığaru mömkinçelegen qısarlıq küpçelekgä iyä bulıp köçlärne tigezlär şikelle tora. Xäzerge parlamentta belüebezçe oppozitsiä berdergän qarşılıq belän citärlek tawışnı alırğa mömkinlek yuq. İkençe yulı AK partiäneñ parlimantnı üz üz qulına alu mömkinçelegen sez niçek bäyälisez?
“Fiker beleşü näticälärenä qarağanda, äye AK partiä bik äybät başqaraçaq, yañadan täxetkä utıru, älbättä partiä eçendä zur ışanıçlıq tudıraçaq. İkençese, ägärd ä saylawlar 22nçe Yüldä uzsa, ul waqıtta inde dönyäwi däwlätne yaqlağan xalıqnıñ köpçelege dingez yarlarına yallarğa çıqqan waqıtqa turı kiläçäk häm alarnıñ şul säbäble tawış birügä qatmaşmawları da ixtimal. Bu AK partiäneñ faydasına bula ala. Läkin bu bik möhim waqiyğa, bu tarixne bilgeläw däräcäsendäge ber eş, Törkiäneñ kiläçägen xäl itäçäk ber waqiğa, şuña da uramnarda millionlağan dönyäwi däwlät taraftarları täserlären belderä”
Älbättä, AK partiägä qarşı çığar öçen dönyäwi däwlät tarafdarları üzläreneñ qarşılıqların köçle ber partiä belän işetterergä tieş. Monıñ öçen qaysı partiägä taba burılaçaqları turında berär ninde işarä barmı?
“Qaysı partiäneñ bu köçne cıyaçağı äle alar küzenä tomanlı kürenä. Belüegezçä ike urta-uñ partiä atna axırında bergä quşuluların iğlan itte. Keşelägä bu yaña ber tawış birü mömkinçelege birä- alar öçen ömetle ber ixtimal kilep tua. Dönyäwi däwlät yaqlı CHP partiäse dä kiçekräk uñ-qanat partiälär belän berläşergä cıyına. Bu berläşülär waqıtında döresrägen äytkängä keşelärneñ qaysı partiağa tawış birüen farazlaw bik awır.”
M.K.


text:
Premyer ministr J.Koizumi Yaponiäneñ suğış waqıtındağı räximsezlekläre öçen ğafu ütende
Yaponiä premyer ministırı Junichiro Koizumi comğa könne İndoneziädä barğan Aziä-Afrika summitında Yaponiäneñ suğış waqıtındağı ütkäne öçen wicdan ğazabı çigüen belderde.Bu süzlär Tokyonıñ suğış waqıtındağı waxşilekläre säbäple Yaponiä-Qıtay mönäsäbätläre kierenkelängän waqıtqa turı kilde.Ämma Koizuminıñ belderüe ütkändäge şunduyuq ğafu ütünülärgä ber nindi yañalıq östämi, anıñ Pekingä nindi dä bulsa täsire bulırmı bilgele tügel
Hood(audio)
Premier ministır bulğannan soñ Qıtay häm K.Koreada xalıq arasında bik bäxäsle bulğan Yasukuni törbäsenä anıñ vizit yasauın küzdä totqanda , Koizuminıñ bu kontexta äytkän süzläre iqtibar cälep itä.
Yasukuni törbäsendä Yaponiäneñ suğışta häläk bulğan soldatları ğına tügel ä suğış cinayätçeläre dä kümelgän. Qıtay häm K.Koreada küplär törbä Yaponiä militarizmınıñ häm ultra millätçelekneñ simvole dip belderä. Qıtay Koizuminıñ belderüenä ber nindi räsmi reaksiä kürsätmäde älegä.Ämma Peking comğa könne Yasukuni törbäsenä vizit yasağan 80 yapon parlamentarın xökem itte .Yaponiä Liberal Demokratik Partiäseneñ äğzası Takao Fujii törbägä baru ğädäti xäl , anda tınıçlıq öçen doğa qılabız dide
Fujii(audio)
Minemçä Yaponiädä ayrım keşelärneñ suğışta ülüçülär ruxına doğa qıluı bik tabiğıy xäl. Qıtay häm K.Koreada monıñ añlaşılmawı bik qızğanıç.Suğış bulmasqa tieş. Bez solıx urnaştırırğa kürşe illär belän duslıqnı tiränäytergä telibez.
C.Hood ğafu ütenü ike il arasında krizisnı sülpänäyter, dialog başlap cibärügä kiterer dip ömed itä. Britaniädä xalıqara Mäsälälär buyınça Patşalıq İnstitutında Qıtay belgeçe Yiyi Lu Koizuminıñ ğafu ütenüe kierenkelekne sülpänyter ämma Peking süz genä tügel konkret çaralar da kötä dide
Lu(audio)
Yaponiä suğış waqıtındağı cinayätlär öçen 17 märtäbä ğafu ütende.Ämma Qıtay perspektivasınnan qarağanda: ğafu ütenäsen ä annan suğış cinayätçeläre kümelgän törbägä barıp alarğa xörmät kürsätäsen . Bu inde sineñ ğafu ütenüen samimi tügel digän süz.Minemçä Qıtaylar närsä bulaçaq dip kätä.
Koizumi yäkşäme könne Qıtay prezidentı belän ağımdağı krizis turında söyläşäçäk färidä xämit


text:
Rus pravoslav çirkäwe Könbatışnıñ keşe xoquqları qimmätlären şik astına quya
Bügen isä Mäskäwdä rus xalqınıñ bötendönya 10nçı qorıltayı tämamlandı. Cıyınnıñ atmosferasın (hawasın) baştan uq pravoslav çirkäw ähelläre bilgeläp quydı. Metropolit Kirill, könbatışnıñ keşe xoquqları Rusiä öçen yaraqlı tügel, anıñ urınında ildä xristian dine qimmätlären, watan, millät häm kürşelär belän tatulıq töşençälären qaytarırğa kiräk, dip belderde. Ämma monıñ belän kileşmäwçelär dä bar.
Mäskäw patriarxiäseneñ tışqı mönäsäbätlär bülege başlığı Metropolit Kirill, "ruxi ireklek töşençäsenä " täñqit belderde. Çirkäw izge äyberlärne mäsxärä itüne, bala töşerü, homoseksualizm häm evtanaziäne qabul itä almıy, dide Metropolit. Ä könbatış bolarnı – keşe xoquqları dip yaqlıy. Metropolit, Rusiä cämğiätendäge problemalarnıñ säbäbe – ählaqsızlıq dip sanıy:
"Ber nindi dä äxläq qanunarına buysınmağan keşelärgä bez üzebez izge cirlärne mäsxärälärgä, watanğa tökerep qararğa häm mädäniäten cimerergä yul açqanda, ksenofobiä arta dip yılap utıru urınsız. Mondıy keşe – rasaçılıqtan keşe üteräçäk. Äxläq – berdäm häm bülenmäs."
Kirill Könbatışnıñ "keşe xoquqlarına bozıq qaraşnı" kisken täñqitläp çıqtı. Metropolitlarnıñ bu fikerlärenä patriarx Aleksy İİnçe dä üz çığışında xuplaw belderde.
Tanılğan yazuçı häm keşe xoquqların yaqlawçı Fäwziä Bäyrämova bötendönya rus qorıltayında yañğrağan çığışlarnı Tatarstanda küzätep bara.
"Älbättä, ählaqnıñ cimerelüenä bu sanalğan närsälär (bala töşerü, homoseksualizm, evtanaziä) zur qurqınıç tudıra. Ämma uylap qarasaq – bu bit näticä. Rusiädäge xälneñ näticäse.... (tulıraq mäğlümat tapşıruda)
Rusiä pravoslav çirkäweneñ universal keşe xoquqları nigezlären inde berençe tapqır ğına şik astına quyuı tügel. 30 mart könne Metropolit Kirill, çirkäwneñ keşe xoquqları häm töp irekleklär kebek mäsälälär belän şöğellänäçäk üzäk açu plannarın iğlan itte. Üzäk, problemalarnı rus milli häm dini ğöref-ğädätlärdän çığıp xäl itäçäk. İnterfax mäğlümat agentlığına Kirill, Rusiä sivilizasiäseneñ Könbatışnıñ keşe xoquqları konsepsiäse belän ber urtaqlığı yuq, dip beldergän.
Cıyında qarşı fikerlär dä yañğradı. Rusiäneñ keşe xoquqları wäkile Vladimir Lukin, qorıltayda yañğrağan çığışlar – Rusiäneñ könbatışnı täñqitläw säyäsäte bularaq añlaşılırğa tieş tügel, dip belderde.
Yazuçı Fäwziä Bäyrämova Rusiädä, könbatıştağı keşe xoquqları torışı däräcäsenä citergä äle bik yıraq, dip sanıy.
"Yevropa keşe xoquqları mäsäläsendä bik küp alğa kitkän.Yevropa xalqı, sivilizasiä yağınnan, ber bersenä märxmätlelek yağınnan bik nıq ayırılıp tora, pravoslavlardan da, möselmannardan da, qayber tatarlardan da. Bezdä äle ul yuq."
New Yorkta urnaşqan Human Rights Watch oyışmasınıñ Mäskäwdäge wäkile Allison Gill, ksenofobiäneñ – dini yäki dönyawi qaraşlarğa qatnaşı yuq, dip sanıy:
"Minemçä Rusiädä yäki könbatıştağı problemalarnı keşe xoquqları qanunına bäyläp qaraw – döres tügel. Çönki bu qanun qızğanıç ki, könbatışta da Rusiädä dä tulısınça ütälmi."
Gill süzlärenä qarağanda, Rusiä – keşe xoquqların yaqlaw turında xalıqara kileşülärne imzalağan ber däwlät. Şuña kürä ildä xoquqlarnıñ yaqlanuına garantdiäne däwlät birergä tieş.
Moña qaramastan, Rusiä räsmiläre – çirkäw süzlären tıñlıy. Rusiäneñ dini tormışında pravoslaviäneñ wäkälätläre şaqtıy kiñ.
Başqortstan möselmannarınıñ diniä nazäräte wäkile, respublikada abruylı mullalarnıñ berse sanalğan Xämzä xäzrät Ğällämov, dinneñ däwlät eşenä qatnaşuı – qabul itelmäslek eş, dip sanıy:
"Möselmannar öçen döres yulnı barı tik Qorän kürsätä. Möselman dine, pravoslaviä häm däwlätneñ üz funksiäläre bar. Alarnı ber bersenä qatnaşuı – ığı-zığığa kiterer ide. Pravoslavlarnıñ üz östenä däwlät eşen alırğa teläwen añlamıym. Bu – dominantlıq itergä tırışu. Mäktäplärdä pravoslavie nigezlären uqıtırğa tırışu da şul säyäsätneñ ber tünäleşe."
10nçı bötendönya rus qorıltayınıñ iseme – "Din. Keşe. Cir şarı. Rusiäneñ Xİnçe ğasırda missiäse". Rus pravoslav çirkäweneñ Rusiäneñ missiäse turındağı qaraşı äzme-küpme açıq bilgele inde. Yazuçı Fäwziä Bäyrämova, Rusiäneñ Xİnçe ğasırğa missiäsen menä niçek bilgeläde:
"Rusiä, pravoslav çirkäwe täwbä qılırğa, üz xalqı aldında ğafu üterenergä tieş. Xİnçe ğasırda Rusiäneñ missiäse şul bulırğa tieş. Äle köçläp çuqındırular, millätlärne watannarınnan sörü, yandıru, törmälärgä yabu onıtılmağan. Annarı adım – rus xalqına, başqa xalıqlarğa yul açu, alarğa üzläre telägänçä yäşärgä irek birü. Menä annan soñ bez rus xalqınıñ, pravoslav dineneñ böyeklegenä ışanır idek, şuşı bulırğa tieş Rusiäneñ missiäse, şul oçraqta anı dönya tanıyaçaq."
alsu qormaş


text:
87 yıllıq Törkiä comhuriäte tarixında säyäsi partiälärneñ yabıluı asılda şaqqatarlıq xäl tügel. 1960,1971 häm 1980-nçe yıllarda öç märtäbä xärbi putç ütkärelep ber möddät barlıq säyäsi partiälär yabılğan çorlar da bulğaladı. Monnan tış dini yaki separatist tendentsiädäge partiälärneñ dä yabıluı vaqiğäläre dä bulğaladı. Bugenge köndä isä xakimiättä häm ütkän yıldağı saylawlarda tawış birüçelärneñ 47 protsentınıñ yaqlawına ireşkän Gädellek häm Täräqqiät Partiäse, yaki qısqaça äytkändä AK partiäne konstitutsiäneñ laisızm, yäğni dinne däwlät eşlärennän ayıru prinsipın bozuda ğäyepläp xökem protsesı başlandı. Bu xäl AK partiä saflarında bulğanı xätle AB-ndä dä tiskäre reaksiä tudırdı.
Inde niçä waqıttan birle tik säyäsätçelär arasında tügel, ä ğadi watandaşlar da “AK partiä yabılaçaqmı, yuqmı” digän diskussiälär bara. Här ike keşedän bereneñ töp teması bu diärgä mömkin. Bu atnada Şvetsariä bankası Credit Suisse öçen “A häm G” isemle Xalıq fikren öyrän oyışması 24-25 May tarixlarında 33 şähär häm 109 rayonda 1.173 xatın qız, tulayım 2.386 saylawçınıñ fikeren öyrände. Şuña kürä tawış birü yäşendägelärneñ 30 protsentı bugen saylawlar bulsa nindi partiägä tawış biräçägen älegä belmi. Qalğannarınıñ 28 protsentı AK, 14 % Comhuriät Xalıq häm 12 % Millätçe Xäräkät partiälärenä tawış biräçäklären beldergän.
Älegä qarar birmägännärne dä şuşı xisapqa kertkändä AK partiä çağıştırmaça 40, CXP 19,5 häm MXP 17 % tawış alaçaqlar. Dürtençe urında isä kördlärneñ Demokratik Cämğiät Partiäse tora. Aña saylawçılarnıñ 6,5 tawış biräçägän bäyan itkän. Dimäk AK partiä ütkän yılnıñ 22-nçe iyülendä 47 protsent tawış alğan bulsa, bugen 40 % qına tawış alaçaq. Başqaça äytkändä AK partiä saylawçısınıñ 7 %-ı inde partiä belän riza tügel digän süz. Cide protsent az kebek kürensädä, 25-30 million saylawçıda bu zur san. 2 millionnan artıq keşe digän süz. Döres şulay da AK partiä iñ zur partiä buluwın däwam itä, ämma anketaga kürä xätta üz saylawçılarınıñ da yaqlawın yuğalta başlağan.
“A häm G” xalıq fikren öyränü şirkäte oyıştırğan anketağa kürä tulayım alganda saylawçılarnıñ 47%-ı xökümätne alıp bargan eşlärendä uñışsız dip bäyäli. AK partiäne saylamawçılarda bu 71,5 %-qa üsä. Dimäk, xalıqnıñ 50 protsenttan artığı xökümätneñ eşçänlege belän riza tügel.
Anketada “kiläse ber yılda Törkiä yaxşıraqmı, yamanraqmı bulaçaq, yugisä şulay uq qalaçaqmı?” digän sorawga 52,5% yamanraq bulaçaq digän fiker äytkän.
Bu anketa Törkiädäge säyäsi bilgesezlekneñ saylawçılarga da tiskäre yoğıntısın surätli. Ekonomik stabillek xätle säyäsi stabillık tä möhim. Ämma bere bulmıyça ikençese bulmıy. 4-nçe iyündä iğlan itelgän inflatsiä sannarı da eşneñ yaxşıga barmawın kürsätüçe başqa ber dälil buldı. Altı yıldan soñ berençe märtäbä bularaq waqlap satıp aluda inflatsiä 10 protsentnı aştı.
Qısqası Törkiädä säyäsi bilgesezlek köçäyä bara. Xalıq ta aptıragan xäldä. Kiläçäk belän bäyle farazlar här kön mätbugat bitlärendä çağılış taba.


text:
Oppozitsiä Samar sammitı çitendä Rizasızlar Marşına äzerlänä
Comğa könne Samarda Yewropa Berlege häm Rusiä citäkçeläre 2 könlek sammitqa cıyılğanda oppozitsiä üzeneñ xökümätkä rizasızlıq çarasın ütkärergä äzerlänä. Şähär xakimiätläre rizasızlar marşın ütkärergä röxsät birde. Ämma Azatlıq radiosınıñ Samardağı xäbärçeläre äytüençä, militsiä ütkärgän çaralar, säyäsi köndäşlek häm xalıqnıñ bitaraflığı säbäple bik köçle protest belderü bulmasqa da mömkin.
Elegräk Rusiäneñ başqa şähärlärendä şundıy uq çaralar ütkärü röxsäten sorağan möräcäğätlär kire qağılğan, röxsätsez cıyın ütkärü omtılışları köç belän bastırılğan ide.
Baştaraq bu protest çaralarına röxsät birmiäçäklären beldergän Samar xakimiätlereneñ üz fikerlären ni säbäple üzgärtüe açıq tügel. Küplär monı Yewropa Berlegeneñ Rusiäne sammit çitendä tänqit awazlarına da röxsät birergä çaqıruı belän añlata.
Ämma şähär başlığınıñ röxsät birüenä qaramastan, oyıştıruçılar äytüençä, xoquq saqlaw oyışmaları inde üzläreneñ qurqıtu-yanaw çaraların başlap cibärgän.
Elekke dönya şaxmat çempionı, oppozitsiä citäkçeläreneñ bersenä äwerelgän Garri Kasparov Başqa Rusiä xäräkäte citäkçeläreneñ berse. Atnakiçtä Mäskäwdä xäbärçelär aldında çığış yasap Kasparov militsiäne Samar mitingı aldınnan ezärlekläwlär başlap cibärüdä ğäyepläde.
"Xoquq saqlaw oyışmaları, ägär alarnı xäzer şulay dip atap bulsa, bu marşnı oyıştıruçılarğa qarşı äzerlekläw çaraların köçäytte. 3-nçe maydan kön sasyın totqarlawlar, qulğa alular başlandı. Soñraq ul keşelär irekkä çığarıla. Bastırılğan gazeta, qäğäzlär tartıp alına" dide Kasparov.
Militsiäneñ şundıy çaralar başlawı turındağı xäbärlärne tikşerü öçen düşämbe könne Samarğa kilgän Mäskäw Helskinki Törkemeneñ xoquq yaqlawçı 2 äğzası üzläre militsiä tarafınnan berniçä säğätkä totqarlanğan.
Rizasızlar marşına äzerlekne yaqtırtırğa kilgän Rusiä jurnalistları törkeme dä dokumentlarnı tikşerü säbäbe belän berniçä säğätkä totqarlanğan.
Quşma Ştatlardağı Jurnalistlarnı Yaqlaw Komitetı Rusiä xakimiätlären marşqa äzerlekne yaqtırtuçılarğa qomaçawlawda ğäyepläde.
Uzğan atnada xoquq saqlaw oyışmaları Novaya Gazetanıñ Samar bülekçäse kompyüterların tartıp alıp gazetnıñ bu marşqa bağışlanğan maxsus çığarılışın bastıru mömkinlege birmäde. Militsiä isä kompyüterlarnı röxsätsez programmalar qullanıluın tikşerü öçen tartıp alğanlığın belderde.
Militsiä oppozitsiä aktivisitların qulğa alularğa nıq qarşı çıqqan Awaz xoquq yaqlaw törkemeneñ Samar bülekçäsenä dä kilde. Awaz bülekçäse mödire Lüdmila Kuzmina Azatlıq radiosına bolarnı belderde.
"Min Samarda Exo Moskvy radiosında çığış yasağannan soñ 2 säğät ütü belän minem eş urınımda min bulmağanda minem bülmäne açıp militsiä oyışmaları 2 kompyüternı alıp kitkän häm ber genä dokumentnı da qaldırmağan. Bu ğämälneñ qanun bozu buluın tanuğa häm ğafu ütenügä ireşmiçä min tuqtamıyaçaqmın" dide Kuzmina.
Azatlıqnıñ Samardağı xäbärçese Şamil Bahautdin xäbär itüençä xakimiätlär xätta 18 may könne balalar baqçalarınnan häm mäktäplärdän balalarnı ğädättägedän irtäräk alırğa quşqan.
Qayber küzätüçelär fikerençä, militsiäneñ şundıy kisken çaraların Rusiä xakimiätläreneñ 2004 yılda Ukrainada xakimiät almaşına kitergän xällärneñ qabatlanuınnan qurquı belän añlatıp bula. Militsiä ezärlekläwlärennän bigräk marşnı oyıştıruçılarnı xalıqnıñ bitaraflığı borçıy. Oyıştıruçılar äytüençä, comğa könne rizasızlıq belderergä kimendä ber meñläp keşe kiler dip kötelä.
Cirle säyäsi küzätüçe Yevgeniy Moleviç bu marş Samar xalqın ällä ni qızıqsındırmas dip isäpli.
"Ber keçkenä törkem genä bulaçaq. Küp keşe cıyılmıyaçaq. Alarnıñ marş belän ütüe, yäki berär närsä äytüe kemne qızıqsındıra? Şuña kürä barısı da tınıç qına ütär kebek" dide Moleviç.
Rusiäneñ Levada fiker beleşü üzägeneñ Piterburdağı bıyılğı rizasızlar marşı turındağı soraşuı näticälärenä qarağanda, cawap birüçelärneñ 66 protsentı ğına ul marş turında işetkän buluların äytkän.
Opozitsiädäge büleneşlär dä marşnıñ näticälelegen kimetä. Yabloko häm Uñ Köçlär Berlege marşnı oyıştıruçılarnı artıq radikal buluda ğäyepläp bu çarağa boykot iğlan itte.


text: Düşänbe. Bügen taciq başqalasında, däwlät citäkçeläre däräcäsendä Ewraziä İqtisadi Berdämlegeneñ däwlätara Şurası utırışı ütte. Älege berdämlekkä kergän Rusiä, Belarus, Qırğızstan, Taciqstan häm Qazağstan prezidentları şuşı utırışta iqtisadi integratsiä häm ikeyaqlı bäyläneşlärne tikşerde. Bügen irtäräk Rusiä prezidentı Vladimir Putin Taciqstandağı Rusiä ğäskäriläre belän oçraşqanda, Äfğanstannan äle haman da yanawlar bulu säbäple Mäskäw üzeneñ biredäge xärbi qüwäten tağın da nığıtırğa cıyına dip belderde. Rusiäneñ Taciqstanda 19 meñläp ğäskärie urnaşqan, şularnıñ 11 meñe anıñ Äfğanstan belän çigen saqlıy.


text:
Mäskäw-Washington araları: inde doşman tügel, läkin älegä berektäş tä bulıp ölgermägän...
İnde elekkeçä doşman tügel, läkin älegä berektäş tä bulıp ölgermägän - Rusiäneñ saqlanu ministrı Sergey İvanov, üz ileneñ Amerika Quşma Ştatları belän xäzerge mönäsäbätlären menä şulay bäyäli. Ul bu xaqta, ike kön däwamında Piterburda amerikan saqlanu ministrı Donald Rumsfeld belän söyläşülär alıp barğannan soñ belderde. Anıñ süzlärenä qarağanda, ike il terrorğa qarşı köräş häm qorallar cäyeldermäw ölkäsendä urtaq qaraşta torsa da, Rusiä NATOnıñ Baltiq illäre aşa üz çigenä çığuın ber dä önäp betermi.
Audio, Mark Joyce
"Ägär dä sez beraz artqa, Rumsfeld häm İvanov arasında ike yıl elek barğan söyläşülärgä küz salsağız, xäzer söylängännärneñ zur öleşe anda da inde äytelgän buluın açıqlarsız. Monıñ säbäbe bik ğadi - Quşma Ştatlar bügenge köndä küpkä yuğarıraq strategik maqsatlar quya" di Londondağı belgeç. Piterburdağı söyläşülärdä Sergey İvanov, "salqın suğış" çorındağı doşmannarnı xäzer terrorğa qarşı köräş häm küpläp üterü qoralların cäyeldermäw tırışlıqları berläşterä digän fikeren qabatladı. Mäskäwneñ här xalıqara däräcädäge oçraşuı waqıtında, Çeçnädä alıp barğan suğışı uñayınnan üzeneñ terrorğa qarşı köräşüen telgä aluı xäzer inde ğädäti ber küreneşkä äylänep bara. Läkin şul da bar - Mäskäwneñ bu ölkädäge köräşne niçek itep kürüe, Washington bäyän itkän qaraştan şaqtıy ayırıla.
Audio, Mark Joyce
İnde telgä alınğan Mark Joyce, "terrorğa qarşı köräşü ölkäsendä urıslar belän bergä buluı xaqında beldergändä amerikannar bik saq bulırğa tieş, alar Mäskäwdän ayırmalı bularaq, şul köräşneñ turıdan-turı çäçän mäs''äläsenä bäyle buluın äytmi. Amerikannar ğomumän Rusiäneñ çäçän mäs''äläsen niçek xäl itü alımnarına kilgändä, küpmeder däräcädä räxätsezlek kiçerä" di Mark Joyce. Donald Rumsfeld häm Sergey İvanovnıñ qaraşları turı kilmägän ikençe ber ölkä - Baltiq illäreneñ şuşı yıl başında NATOğa kerüe. Amerikan yağı, bu NATO belän Rusiä arasında kierenkelek tudırmasqa tieş dip isäpläsä, İvanov Mäskäwneñ moña mönäsäbäten "sabır tiskäre" dip bäyäli häm "Baltiq illäreneñ NATOğa quşıluınnan ul oyışmanıñ iminlege artmadı, çönki ul illär iminlek tä''min itüçe tügel, alar fäqät şul iminlektäntän faydalanuçılar ğına" di.
Audio, Sergey İvanov
Rusiä saqlanu ministrı Sergey İvanov. Baltiq buyı illäre isä Rusiä ministrınıñ şuşı süzlären "iske cır" dip bäyäli.
Audio, Anvar Samost
"Baltiq xäbärläre xezmäte"ndä eşläwçe Anvar Samost, "Rusiä Estoniä, Latviä häm Litvanı NATO äğzası bulğan öçen yışraq tänqitlägän sayın, ul illärdäge ğadi xalıq, monıñ çınnan da şulay kiräklegenä kübräk inana" dip belderä.
Kärim Kamal


text: Bügen biredä Rusiä häm Yaponiä saqlanu ministrları Sergei İvanov häm Fukuşiro Nukaga oçraştı. Yaponiä ministrı soñğı waqıtlarda Qıtaynıñ üz xärbi mömkinleklären arttıruı häm cihazların zamançalaştıruına borçılu belderde, häm Rusiäneñ Qıtay belän tözegän saqlanu ölkäsendäge kileşüläre töbäktä iminlekne küz aldında totıp tözelgän buluına ışanıç belderde. Rusiä ministrı İvanov, Rusiä üz mänfäğätlärennän çığıp eş itä häm xalıqara qanunnarnı bozmıy, dip belderde. Yaponiä häm Rusiä ministrları xezmättäşek turında memorandumğa qul quydı. Söyläşüdä Kuril utrawları mäsäläse dä kütäreler dip xäbär itelgän bulsa da, söyläşülärdän soñ, Tın okeandağı bu utrawlar turında ber nindi dä räsmi belderü bulmadı.


text:
Sankt-Peterburgta muzey-ara kürgäzmä
17 iyündä Peterburgnıñ Üzäk kürgäzmälär zalında başqalabıznıñ meñ yıllığına bağışlanğan “Nurlı Qazan”-“Luçezarnaya Qazan” digän kürgäzmä açıldı. Kürgäzmäne Peterburg mädäniät komitetı räise, Rusiäneñ xalıq artistı Niqolay Burov açtı.Niqolay Burov Peterburgnıñ 300 yıllığın bäyräm itkändä Qazannıñ role turında äytep ütte . Bez dä burıçlı bulıp qalmabız: meñ yıllıqqa Qazanğa Peterburg uramın, yäğni, stil'läşkän genä bulsa da, Peterburgnıñ ber öleşen büläk itäçäkbez, dip wäğdä itte.Kürgäzmädäge Qazan küreneşlären kürgäç, nigä soñ äle minem anda küptän bulğanım yuq , dip oftandı Niqolay Burov.
Mädäniät ministrı urınbasarı Rafael .Väliev, Tatarstannıñ Peterburgtağı daimi wäkile Şamil Äxmätşin, Tatarstan rässamnar berlege räise Abrek Abzgil'din ike şähärneñ mädäniät ölkäsendäge xezmättäşlege turında söylädelär, ike şähär öçen dä zur ähämiätkä iä bulğan kürgäzmä açılu belän qotladılar Qazan,Peterburg muzeylarınnan, arxivlarınnan alınğan bixisap eksponatlar tamaşaçığa tatar xalqınıñ tarixı, könküreşe, mädäniäte belän tanışırğa mömkinçelek birä .Kürgäzmägä ike şähärneñ rässamnarınıñ ğına da 200 läp eşe quyılğan. Belgeçlärneñ fikere belän dä tanışıyq.Qazan qunağı , sänğät fännäre kandidatı Rauza Soltanova., Tatarstan rässamnar berlege räise Abrek Abzgil'din, Peterburgta Sänğät Akademiäsen tämamlağan Qazan rässamı Zöfär Ğimayıvnıñ fikerläre belän radio tıñlawçılar tanışa alalar
19 iyündä şuşı muzey-ara kürgäzmädä Roza xanım Guşçina citäklägän “Aq qalfaq”ansamble zur konsert birde.Tamaşaçı xalqıbız sänğäten qarap qına tügel, tıñlap ta läzzätlänä aldı. Kem genä bitaraf qalır ikän tatar-başqort cırların bii-bii başqarğan şuq malay Xaris İdrisovnı kürep!
Kürgäzmäneñ maqsatı-Peterburgta yäşäwçelärne tatar xalqınıñ tarixı, mädäniäte, küpqırlı sänğäte belän tanıştıru ide. Peterburg skul'ptorı Radik Şirğalinnı tıñlağaç, kürgäzmä üzeneñ maqsatına ireşkänlekkä şik qalmıy.
Kürgäzmä 1 iyüngä qädär däwam itäçäk. Ä inde berençe iyündä Peterburg konservatoriäse studentları qatnaşlığındağı tatar klassik muzıkası konsertı belän kürgäzmä eşen tämamlayaçaq.
Tağın ber mädäniät yañalığı.
Şuşı könnärdä Peterburgta “Poslanie k çeloveku”dip atalğan xalıqara kinofestival' bara. Anda 57 ildän 1100 dokumental', qısqa metrajlı, mul'tiplikatsion fil'm täqdim itelgän ide. Şul 1100 fil'm arasınnan 54 te saylap alındı.
Şunısı şatlıqlı, bu xalıqara ähämiätkä iä çaradan millättäşlärebez dä çittä qalmağan. Festival'ne oyıştıruçılar arasında Röstäm Bikkininnı, qatnaşuçılardan operator Fayz Qamalnı äytergä kiräk.Fayz Qamal bu festival'dä üzeneñ rejisser Waleri Naumov belän eşlägän “Baqa yafrağı”-“Podorojnik”dokumental' fil'mı belän qatnaşa.
Gölzadä Kamalova, Sankt-Peterburg


text:
Möxitne saqlawçılar fikerençä Angarskiy höcüme artında Rosatom tora
Bu yal könnärendä Angarskiyda, cirle ximik qorılmada atom-töş qaldıqları eşkärtelünä qarşılıq belderüçe möhit saqlawçılar lagerına höcüm buldı. Anıñ näticäsendä 20 yäşlek İlya Borodaenko hälaq buldı, tağın ber niçä yäş keşe yaralandı. “Ximik iminlek öçen” digän ictimaği oyışma bu höcümdä ekstremist xäräkätlärne häm Rusiäneñ rusiä atom ağentlığın ğayepli.
Ximiägä qarş xäräkät wäkile süzlärençä, ekstremist radikal xäräkätlär belän Rusiä atom ministrlığı arasında bäyläneş bar, bu alarnıñ eş alımnarına bik oxşağan, di Lev Federov. Angarskiy qorılmasında atom qaldıqlarınıñ eşkärtelüenä qarşı protest belderüçe lagerğa bulğan höcümnän soñ, Rusiä atom ağentlığı belderüen tarattı. Anda, bez bu höcümgä şaqqattık, bez ülgän yeget ğailäseneñ qayğısın urtaqlaşabız, ağentlıq icitmaği oyışmalar belän xezmättäşlek itä häm bu eşne bik möhim dip sanıy, dielä.
Lev Federov şuşı belderü belän tanış, ul ağentlıqnıñ belderüendä äytlegän süzlär, yäğni Rostaomnıñ atom-töş qaldıqların kertüne tanımawı belän kileşmi, monı yalğan dip belderä. Möhitne saqlawçılar Angarskiydağı ximik qorılmanı bik qurqınıç, dip belderä. “Ximik İminlek öçen” oyışma başlığı Lev Federov şundıy misal kiterä, yul başında qorılmağa yaşen suqqan, näticiädä, yözär meñ tonna iñ qurqınıç atom-töş qaldırları saqlanğan kombinatta 3 säğät buyı ut bulmağan. Möhit saqlawçılar, ütkän yal könnärendä bulğan höcümgä qaramastan, qarşılıq çaraların däwam itärgä teli.
Bikä Timerova


text: Dohadağı oçraşuda Küwäyt Farsı Qultığı Xezmättäşlek Şurasın Säddamnıñ bu aydağı çığışına qarata qatı pozitsiädä torunı belderergä çaqırdı. Säddam üz çığışında 1990-nçı yılda Küwäytkä basıp kerü öçen ğafu ütenü belän bergä Küwäytkä yanaw dip qabul itelgän belderü dä yasadı. Farsı Qultığı Xezmättäşlek Şurasınıñ General’ Sekretare Adbir Raxman Attiya Säddamnıñ belderüe Küwäykä häm şura äğzalarına yanaw buldı dide. Ul Säddamnıñ belderüen şulay uq üz eşlärenä tıqşınu bularaq bäyäläde. Şurağa kerüçe Bahreyn, Küwäyt, Oman, Qatar, Söğüd Ğärabstanı häm Berläşkän Ğäräp Ämirlekläre Ğiraqnı BMO qoral tikşerüçeläre belän xezmättäşlekkä çaqırdı. Şura äğzaları Waşington Ğiraqqa höcüm başlamas dip ömetlänüläre turında belderde. Şura äğzaları şulay uq kiläse ay başında 5 protsentlıq berläşterelgän urtaq tarifqa küçü turında kileşte.


text:
Qırğızıstanda prezident saylawları
Qırğızıstanda bügen barğan prezident saylawlarında 6namzät yarışsa da älege waqıtta prezident wazıyfasın ütäwçe Kurmanbäk Bakiyev ciñep çığaçaq dip kötelä. Bügenge saylawda kem tügel ä başqa sorawlar ähämiät üzägenä kütärelä.Qırğızlar tawış bürügä küpläp qatnaşamı, saylawlar irekle ğädelme. Ägär dä yaña xökümät ilne stabillaştıru öçen xalıqnıñ yaqlawın alırğa teli ikän äytep kitkän şartlar ütälergä tieş.Mart ayında eleke prezident Asqar Akayev uram cıyınnarı belän urınınnan çitläşterelgännän soñ Qırğızstanda çağıştırmaça tınıçsızlıq xökem sörä.
Bakiyev(audio)
Bäysezlek alğannan birle bu saylawlar süzneñ çın mäğnäsendä saylaw bulıp tora.Bu inde Qırğızıstannın här watandaşınıñ terkälgän namzätlärneñ bersen saylarğa xoquqı bar digän süz. Ber kem basım yasamıy , kisätmi yäki kiñäş birmi.
Saylawlarnı meñ küzätüçe qarap bara. Saylawlar waqıtnda 300çaması çit il jurnalistına eşläw öçen akriditatsiä birelgän.Küzätüçelärneñ qayberläre misal öçen Demokratiä häm Sivil Cämğiät öçen Koalitsiäneñ küzätüçese Bermet Abdüşukurova Azatlıq xabärçesenä (audio) eşlär normal bara digän.Tawış birep çıqqan saylawçılarnıñ kübese bezneñ xabärçegä Bakiyev öçen tawış birülären beldergän.(audio) Ni öçen digän sorawğa alar, tormış yaxşılanır dip ömed itäbez , ul bik keşelekle , totrıqlılıq bulır tormış yaxşılanır kebek cawaplar birgän. Hönäre buyınça elektr injinerı bulğan Bakiyev mart ayında parlament tarafınnan waqıtlıça prezidentlıq wazıyfaların ütär öçen bilgelände. Bakiyev üzeneñ töp köndäşe iminlek köçläreneñ eleke başlığı Felix Kulovnı saylawlarğa qatnaştırmadı .Ul üze ciñgän oçraqta Kulovqa premyerlek qultığın wäğdä itte. Üzäk saylaw komissiäse cirle waqıt belän kiçke 5tä tawış birergä xoquqlılarnıñ 50%tan artığı urnalarğa kilde, saylawlar qanuni dip belderde. Ämma prezidentlıqqa namzätlärneñ başkwartiralarınnan törle şiqäyätlär dä işetelde.Misal öçen namzät Tursunbay Bakir Uulu qayber tawış birü puktlarında tawış birüçelärneñ ikençe märtäbä tawış birüen buldırmas öçen barmaqlarına yuulmı torğan buya sörtelmägän dip äytkän Könyaqta Qara su şährendä tıyılğan Hezb ut Tahrir oyışması saylawlarğa boykot iğlan itergä çaqırğan möräcäğätlär taratqan färidä xämit


text:
Bügen Daniä räsmiläre, Çeçennar wäkile Äxmäd Zakaevnı irekkä çığaru turında qarar qabul itte. Añarçı, räsmi Kopenhagen, Zakaevnı Rusiägä tapşırudan baş tarttı. Daniäneñ Yustitsiä Ministrlığı, Çeçenya Prezidentı wäkile Zakayevnı Rusiägä tapşıru öçen, anıñ terrorda ğayeple buluı turında citärlek dälillär alınmadı, dip belderde. Ministrlıqnıñ xalıqara bülege başlığı Jakob Scharf, Zakaev, irektä dip kenä äytte. Anıñ qaya kitäçäge turında ber süz dä bulmadı.
Rusiäneñ Yustitsiä ministrı Yuri Chaika, Zakaevnı irekkä çığarırğa ışanıçlı dälillär bulğandır, bügenge qarar qanunnan bigräk säyäsi mäs’älälärgä nigezlängängä oxşağan, dip belderde.
Zakaev, Mäskäw sorawı nigezendä üktäbrneñ 30da, Kopenhagenda uzğan çeçen wäkilläre häm keşe xoquqları aktivistları cıyınınnan soñ qulğa alınğan ide. Rusiä, anı tınıç xalıqqa qarşı terror ğamällären oyıştıruçılarnıñ berse buluda ğayepläde.


text:
Bügen Paqstan prezidentı Pärwaz Möşärräf, köndäş Hindstan belän söyläşülär başlaw mömkinlegen "tarixi" adım dip atadı. Bu xaqta Möşärräf İslamabadta, Könyaq Aziä illäre citäkçeläreneñ yuğarı däräcädäge oçraşuı tämamlanğaç, jurnalistlar aldında äytte. Mäğlüm bulğança, kiçä Paqstan häm Hinstan citäkçelege ayırım oçraşu uzdırdı. İke ilneñ tışqı eşlär ministrları, kiläse ayda – Hindstan belän Paqstan arasında söyläşülär başlanaçaq digän belderü yasadı. Köntärtibendä - ike il arasında kierenkelek tudırğan barlıq mäs'älälär, şul sanda Kaşmir nizağı da bulaçaq, dip xäbär itelä. Paqstan prezidentı Möşärräf, älege kileşüne "ciñü" dip atadı: "Böten dönya, tınıçlıq yaratqan barlıq xalıqlar öçen bu ciñü bulıp tora. Bu şulay uq Hindtstan häm Paqstan xalıqları öçen ciñü, küp yıllar häm äle dä cafa çikkän Kaşmir xalqı öçen, Hindstan häm Paqstan säyäsätçeläläre öçen dä bu – ciñü" dide Möşärräf.
Yuğarı däräcädäge cıyında qatnaşuçılar älege kileşüne xuplap qarşı aldı, ämma ike il arasında iñ möhim mäs'älälärdä zur fiker ayırmalıqları qala birä digän fiker belderde.


text:
Yevropa Berlege Törkiäneñ ülem cäzasın tıu turındağı qararnı tağın ozaytuına xuplaw belderde. Berlekneñ matbuğat wäkile Jean-Christophe Filori, bu – Törkiädäge keşe xoquqları belän bäyle uñay xäbär, dide. "Şunı äytäsem kilä – Yevropa Komissiäse bu adımnı xuplıy, bu Törkiädäge keşe xoquqları mäs'äläsendä bik yaxşı yañalıq buldı . Älege adım Tärkiäneñ keşe xoquqları mäs'äläsendäge Yevropa standartların xörmät itüen, häm demokratik däwlät tözügä taba adım yasawın kürsätä" dide Yevropa Berlege wäkile.
Törkiä Yevropa Berlegenä kerergä teläk belderä ämma anıñ öçen ülem cäzasın beterergä kiräk. 2004nçı yılnıñ dekaberendä Yevropa Berlege – Törkiä belän äğzalek söyläşüläre başlaw waqıtı turında qarar biräçäk.


text:
İspan räsmiläre Madrid xöcümnäre artında Äl-Qaidä toru ixtimalın belderä
Bügen irtän İspan räsmiläre ber video-tasma tabılu turında xäbär itte. Anda Äl-Qaidäneñ Yevropadağı wäkile şartlawlar öçen cawaplılıqnı üz östenä ala, dielä. Çüp sawıtında qaldırılğan tasma turında Telemadrid televideniesenä ğäräp aksentlı ber keşe şaltıratıp äytkän. Bu xaqta İspan eçke eşlär ministrı Angel Acebes xäbär itte:
Audio (Angel Acebes)
"Bu tasma 11 Mart Madrid xöcümnäre öçen cawaplılıqnı üzenä ala. Morocco aksentı bulğan keşe üzen Äl-Qaidäneñ Yevropadağı wäkile Äbü Ducan Äl-Äfğani dip tanıta. Älegä anıñ kemlege raslanmağan."
Acebes süzlärençä, bu keşe, 11 sintäber New York xöcümnärennän soñ näq 2-yıl yarım ütkäç yasalğan Madrid xöcümnären, Bush belän xezmättäşlek itkän İspaniägä cawap dip belderä. İspan räsmiläre xäzer bu tasmanı centekläp tikşerä. İspan Tışqı eşlär ministrı Ana Palacio BBC televideniesenä, ETA belän Äl-Qaidäneñ bergäläp eş itü ixtimalı tikşerelä dide. 11 Mart şartlawlarına bäyle räweştä ispannar 5 keşene qulğa aldı, şularnıñ 3-se Morocco, 2-se hind keşese. Morocco räsmiläre bu keşelärne tanısa da, alarnıñ islam oyışmaları belän bäyle bulun raslıy almadı.
Aldan ütkärelgän fiker beleşülärgä qarağanda bügenge saylawlarda xakimiättäge Xalıq partiäse ciñer dip kötelä ide. Ämmä soñğı waqiğalar xökümätneñ Ğiraq säyäsätenä qarata şiklärne köçäytte. Bilgele bulğança, İspan xökümäte Quşma Ştatlarnıñ terrorğa qarşı suğışın xuplap çıqtı. Xalıqnıñ 90 protsentı bu suğışqa qarşı ide. Uzğan töndä Madridta 7 meñ çaması keşe, demonstartsiä ütkärep, premier-ministr Jose Maria Aznar isemenä "Aznar – bu sineñ suğış, ä ülüçelär - bez" digän şiğärlär qıçqırdı.
Ali Gilmi, Praga


text:
Kommunistlar plenumı parlamenttağı iptäşlären firqädän quğan
Uraza gäyete, Tatarstanda, barlıq şähärlärdä, awıllarda uqıldı. Tatarlar ğına tügel, möselman dinen totuçı başqa millät wäkilläre dä Uraza ğäyeten bäyräm itte. Bu xaqta «Tatar-inform» agentlığı xäbär itte. Säyäsi tormışta da, qızıqlı waqiğalar bulıp tora. Düşämbedä, cämäğätçelek wäkilläre, şimbä könne bulğan xakimiät firqäse utırışı xaqında fiker alıştı. 13 noyäberdä «Berdäm Rusiä» firqäseneñ Tatarstan bülege çirattan tış utırışın ütkärde. Tatarstan Prezidentınıñ anda yasağan çığışı, mäğlümat agentlıqlarnıñ iğtibarın cälep itte. Ul anda, Rusiä Prezidentı täqdimnäre qarata fiker belderep, xakimiät firqäse ğämälläre arasında qarşılıq barlığın kürsätte. Mintimer Şäymievnı, Dumadağı tawış birü näticäläre ğäcäpkä qaldırğan. Xakimiät firqäsennän torğan Duma deputatları, şul uq «Berdäm Rusiä» tarafdarlarınnan torğan cirle parlamentlarnı quyıp taratu turındağı matdäne yaqlawı Prezidentqa añlaşılmıy. İctimaği, säyäsi eşlärdä töbäk citäkçeläreneñ fikere isäpkä alınmasa, firqädä berdämlek bulmayaçaq, digän Mintimer Şäymiev. Ul şulay uq, Rusiä däräcäsendä milli säyäsätneñ ütkärü häm federalizm turında onıtılmaw möhim, dip äytkän bulğan. «Berdäm Rusiä» firqäse Yuğarı Şurası räistäşe Mintimer Şäymievnıñ bu belderülärenä qarata, Rusiä säyäsätçeläre älegä mönäsäbät beldermäde.Kommunistlar firqäseneñ cirle bülege dä üzeneñ cıyılış ütkärde, anda da berdämlek mäs’äläse aktual buldı. Kommunistlar firqäseneñ respublika komitetı plenumı qararı belän Aleksandr Saliy, Näsimä Stolärova, häm Robert Sadıkov firqädän çığarılğan. Näsimä Stolärova, «Tatar-inform» agentlığına beldergänçä, quyılğan iptäşlär plenum qararınıñ qanunıylığın tanımıy. «Tawış birüdä respublika cirle oyışmalarınıñ 10 % ğına qatnaşqan, ul 23 keşe bezneñ yazmışnı xäl itä almıy. Ä Däwlät Şurasındağı kommunstlar fraksiäse üzgäreşsez qalaçaq», digän Näsimä Stolärova.
Qazan däwlät universitetınıñ 200 yıllığına bağışlanğan yubiley çaraları däwam itä. Törle däräcädäge qunaqlar inde yäkşämbe könne üq kilä başladı. Alar arasında Rusiä häm Yevropa yuğarı uqu yortları citäkçeläre dä bar, dip xäbär itelä. Bäyräm çaraları qısalarında, Bolon protsessı turında söyläşü baraçaq.Ä 16 noyäberdä Qazanda, Konstitutsion mäxkämä qararın kötälär. 1 ay elek, Tatarstan tırışlığı belän başlanğan mäxkämä eşenä qarar çığarılırğa tieş. Süz, töbäklär, yazu saylarğa xaqlımı, yuqmı, digän mäs’älä xaqında bara. Konstitutsiä mäxkämäse, latin grafikasına qağılışlı şikäyätkä nindi qara çığarır, älegä farazlap qına bula.
Bikä Timerova.


text:
Firqälär kileşeü töźöy
Säyäsi firqälärźeñ Başqortostandağı töbäk büleksäläre liderźarı Ğäźel haylauźar xaqında kileşeüźe imzalanı. Bıl başlanğıstı Berźäm Räsäy menän xeźmättäşlek itkän ijtimaği oyoşmalar kütärep sıqqan. Ularźıñ beldereüensä, prezident Vladimir Putin haylauźar ğäźel ütkän osraqta ğına Berźäm Räsäy firqähe başında bulırğa riza. Kileşeügä Berźäm Räsäy, Ğäźel Räsäy, Vatan/pensionerźar/tormoş, qommunistar, uñ köstär, liberal demoqrattar, ağrariryźar, yäşeldär, Räsäyźe tergeźeü, Vatandaştar kösö firqäläreneñ Başqortostandağı büleksäläre başlıqtarı qul quyğan. Kileşeüźeñ töp asılı şunda- firqälär haylausınıñ tauışın alıu ösön ber-berehenä qara yaqmaśqa, ä üźźäreneñ proğrammaları, dälildäre, eştäre menän köräşergä teyeş. Kileşeüźä ber firqä lä administrativ köstärźe fayźalanmaśqa teyeşlege lä äytelgän.
Başqortostanda 2 million 860 meñdän aşıu keşe haylau xoquğına eyä. Ğäźättä här haylauźa ularıñ 70-80 protsentı tauış birä. Protsent yuğarılılığı üźañdan tip kenä atap bulmaś ine. Auıldarźa yäşäüselär elekkesä haylauğa bayramğa barğan keüek qaray. Küp auıldarźa 100 protsent tauış birälär.


text:
Foto: pikabu.ru
Resey`lik ğalımdar jañalıq aştı. Olar adam mïında este saqtaw qabiletine jawap beretin ney`rondardı qutıda ösirwdi üy`rengen.
Ärïne, alğaşqı täjirïbe adamğa jasalmağan. Bïomaterïaldı tışqandardan alıp, arnay`ı qutılarğa saladı. Ğalımdar onı platforma dep atay`dı. Ney`rondar osı platformalarda ösip, arnay`ı ortanıñ äserimen damï bastağan.
Ğalımdar endi ğılımğa belgisiz adam mïınıñ mexanïzmderin zerttep, onı qutıda osı ädispen ösirwdi qolğa almaqşı. Bul bastama jadınıñ awıtqwı men Parkïnson dertin emdewge kömektesedi degen ümit bar, dep jazadı reactor.inform.kz.


text:
Tatarstanda yäş cinayätçelär sanı artqan
Tatarstannıñ eçke eşlär ministrlıysında 2006 yıl xoquq bozularnı kisätü yılı dip iğlan itelgän. Däwlät programması xökümättä äle qarala ğına, respublikada isä yäşüsmer balalar tarafınnan eşlängän cinayätlär sanı bıyıl şaqtıy artqan.
Yäşüsmerlär tarafınnan ike meñnän artıq cinayät häm altı meñ yaña yäş xoquq bozuçı. Şuşı yılnıñ cide ayı öçen militsiä xezmätkärläre şundıy sannar kiterä. Xoquq bozularnı kisätügä bıyıl küp kenä çaralar oyıştırılsa da, yäşüsmerlär arasında cinayätçelek arta ğına bara. Şulay da belgeçlär monı qayber yäşlärneñ bik küp cinayätlär yasawı belän dä añlata. Mäsälän, Yäşel Üzän rayonında ike yäşüsmer 70 cinayät qılğan!
Belgeçlär narkomaniä awıruınıñ yäşärgännän yäşärä kilüen kisätä. Xäzer 11-12 yäşleklär dä äf'yun qullana. Tatarstanda meñnän artıq yäşüsmer äf'yun qullanu öçen administrativ cawaplılıqqa tarttırılğan. Bu uzğan yıl belän çağıştırğanda 60 protsentqa kübräk. Küp kenä cinayätlär yäşlär törkemnäre tarafınnan oyıştırıla. Älege törkemnär militsiä xezmätkärlärneñ iğtibarı üzägendä. Bu turıda çärşämbe könne respublikanıñ eçke eşlär ministrlıysında uzğan matbuğat oçraşuında söylädelär.
Änäs Väliev äytüençä, xoquq bozular nigezdä şähär yäşläre arasında küzätelä. Awıllarda yäşüsmerlärneñ tärtibe yaxşıraq di ul. Şulay da awıllar da bu mäs'älädä çittä genä qalmıy. Awıl yäşläre sirägräk bulsa da, yaltırap qala. Şuşı yılnıñ mayı ayında Bawlı rayonınıñ Urustamak awılında yäşlär arasında bik qatı suğış bulğan. Tönge diskotekada yäşlär törkemeneñ suğışı ülem belän tämamlanğan.
Cinayätlär nigezdä uquçılar tarafınnan eşlänä di belgeçlär. Şuña kürä dä militsiä xezmätkärläre här sentäber ayın borçılıp häm aña äzerlänep kötep tora. Balalarnıñ uqu waqıtındağı tärtiben mäktäp inspektorları küzätep tora. Şulay uq yäşüsmerlärneñ tärtiben saqlawçı inspektor Qazannıñ här rayonında bar. Alarnıñ sanın da arttırırğa cıyınalar. Älege belgeçlär yuğarı pedagogik häm yuridik belemle bulaçaq.
Cäyge yallardan soñ balalarnıñ iğtibarı naçarraq bula. Bu isä alarnıñ tormışı öçen qurqınıç belän yanıy. Çönki näq uqu yılı başında yul häläkätlärenä duçar bulğan balalarnıñ sanı arta. Yartı yıl eçendä genä Tatarstanda 400dän artıq bala maşina astına eläkkän. Alarnıñ 17ce wafat bulğan.
Al'bina Zäynulla


text:
Neşet Çelebi - Pencereden Bakan
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Pencereden Bakan
Etiketler : Neşet Çelebi - Pencereden Bakan türkü indir, Neşet Çelebi - Pencereden Bakan türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Pencereden Bakan mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Pencereden Bakan türküsü, Pencereden Bakan sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Pencereden Bakan bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Yoruldum Da Yol Üstüne
Neşet Çelebi - Esme Deli Rüzgar
Neşet Çelebi - Pencereden Bakan
Neşet Çelebi - Erciyes ten Kar İstersin
Neşet Çelebi - Yeşil İpek Bükeyim
Neşet Çelebi - Harmana Serdiler
Neşet Çelebi - Vurduğunu Öldürürsün
Neşet Çelebi - Karga Olan Gül Kıymeti Bilmez
Neşet Çelebi - Etek Sarı Sen Etekten Sarısan
Neşet Çelebi - Yürü Bre Fani Dünya


text:
Tatarstan cämäğätçelege soñğı 10 yılğa näticä yasadı
Tatarstan parlamentınıñ Däwlät Şurası itep atala başlanuına 10 yıl tuldı. SSSR tarqalganna soñğı çorda, Tatarstannıñ qanun çığaru cıyılışı barlıqqa kilüenä 15 yıl tulğan, ä berençe Yuğarı Şura 68 yıl elek eşli başlağan. Tatarstannıñ avtonomiäle respublika, möstäqil däwlät, annan soñ ayırım statuslı respublika häm xäzerge Rusiä töbägeneñ parlamentlarında eşlägän deputatlar, barısı da diärlek bergä cıyıldı ul könne. 90nçı häm 95 yılğı çaqırılış deputatı Fändäs Safiullinnı bäyräm belän qotlamaqçı idek, ä ul, nindi bäyäräm, Tatarstan digän möstäqil däwlätneñ parlamentına 10 yıl tuğel, ä 15 yıl inde, dip cawap birde.
Xäzerge häm elekke çaqırılış deputatı Tufan Miñnullinnan da nindi bäyräm ütkärüen soradıq. Ul, bu cıyılışıp söyläşer öçen säbäp kenä, dide.
95 yılğı çaqırılış deputatı Suriä Usmanova 10 yıllıq belän qotlawnı qabul itte häm ul eşlägän yıllarda, keçe parlament bulğanda, Däwlät Şurası näticäleräk eşli ide, dägän fikeren belderde.
Parlamentarizmnıñ üseşenä bağışlanğan konferensiä, Prezident Mintimer Şäymievnıñ qotlaw süzennän başlanıp kitte. Ul, Tatarstan ASSRnıñ 20nçı yıldağı Üzäk komitetın häm Sovet komissarları şurasın, 27 yılğı TASSR Yuğarı Şurasın häm Tatarstannıñ möstäqillege iğlan itelgännän soñ, 90nçı yıllardağı Yuğarı Şuranı iskä aldı. Tatarstan parlamentnıñ kertkän öleşen bäyälägändä, ul deklaratsiäne qabul itü, referendum ütkärü, Konstitutsiäne qabul itü kebek tarixi waqiğalarnı atadı. Ul yıllardağı waqiğalarnı iskä alğanda Mintimer Şäymiev, inqilablardan soñ kire qaytu qotılğısız, digän fiker äytte. Xäzerge säysi şartlarda Tatarstan Prezidentı säyäsi firqälärne, bigräktä ictimaği oyışmalarnı aktivlıqqa çaqırdı. Ul şulay uq, munisipal sawlarğa bik citdi qararğa kiñäş itte häm kiläçäktä, Federal üzäk belän töbäk arasındağı wäkälätlär almaşu respublika faydasına bulır, digän ömet belderde.
Tatarstan Prezidentınnan soñ, Parlament Räise Färit Möxämmätşin notıq tottı. Ul Däwlät Şurasınıñ 10 yıllıq eşçänlegenä näticä yasadı. Anıñ süzlärençä, 1995 yıldan başlap xäzergäçä, 471 qanun qabul itelgän, 10 däwlät Programması çıqqan, Konstitutsiä üzgärtelgän. Färit Möxämmätşin, üz çığışında, federal qanunnar belän täñgälläşterü waqıtında küpme ğämäldän alınğan häm üzgärtelgän Tatarstan qanunnarı sanın atamadı. Xäzerge waqıtta däwlät şurasında 100dän artıq prokuror şikäyäte bar dide. Ämma, parlament wäkilläreneñ başqa mäs’älälärdä prinsipial buluın atadı. Mäsälän latin grafikasın tıyu mäs’äläsendä mäxkämäläşep yörüen, Rusiä pasportında Tatarstannıñ üz bitlären buldıru öçen söyläşülär alıp baruın atadı.
Parlament räisennän soñ, konferensiädä tarixçı häm deputat İndus Tahirov çığış yasadı. Ul däwlätçelek tarixına tuqtaldı. Säyäsät fännäre belgeçe Nail Möxärrämov, üz çığışında, demokratik modellär turında söyläde. Xäzerge wazğiätne ul «kileşüle demokratiä», dip atadı. Elekke deputat häm keşe xoquqları öçen cawaplı wäkil Raşid Wäğizov da konferensiädä çığış yasarğa tieş ide, ämma fänni cıyınıñ waqıtı çiklängän bulu säbäple, cämäğätçelek anıñ fikerlären belmi qaldı. «Azatlıq» xäbärçesenä ul «Federalizm häm xalıqlar xoquqları» digän notığınıñ töp fikeren äytte. Räşid Wäğizov beldergänçä, Rusiä däwläteneñ unitar federatsiäğä äylänä baruı belän, millätlärneñ xoquqları qısıla başladı. Milli respublikalarğa bergäläp köräşergä kiräk, di ul. Rusiädä yäşäçe xalıqlarnıñ mänfäğätläre unitar däwlät qısalarında saqlansın öçen, keşe xoquqları öçen cawaplı wäkil, millätlär xoquqlarına bağışlanğan xalıqara xartiälärneñ Rusiädä tanıluı kiräk, di. Anıñ fikerençä, älege mäsäläne Tatarstan parlamentı kütärergä tieş. Tatarstan deputatları, bu millätlär xoquqları turındağı mäsälärne kütärep yörerme, yuqmı, älegä bilgesez, ämma, Däwlät Şurası räise, kiläçäk plannar turında söylägändä, toraq häm sotsial qanunnarnı kürä.Bikä Timerova.


text:
Sember prokuraturası oyıştırğan matbuğat konferensiäsendä uzğan yılda cinayätçelekneñ torışı turında süz bardı. Yıl däwamında 600 keşe üterelgän, cinayätçelek 4 protsentqa artqan. Xäyer, monı härkem üz tirese belän sizä – yañalıq tügel. Ä menä iske awızdan yaña süz: “Djamaat” (Cämäğät) isemle törkem äğzaları älegä barı tik talaw, razbuylarda ğına ğayıplänälär. Alarnıñ radikal İslamğa qağılışlı buluları turında süz yörtergä irtäräk. Dini tikşerülär ekspertizası bara.
Yuğisä, niçek banditlıqqa öyränülären, Rusiä soldatların cäzalawların töşergän videokassetalar turında awız tutırıp söylärgä ölgerdelär iç inde. “Ul'yanovskaya pravda”da basılğan mäqäläneñ iseme ük Çeçenstannan kilgän xärbi svodkanı xäterlätä: “Banditov vzyali bez yedinoğo vıystrela”. Gäzitkä ışansañ, alar “terror aktlarına äzerlek alıp barğannar, verbovka belän şöğıllängännär, üz tirälärendä tuplanğan bandada “Azat islam” ideyälären taratqannar, fidain-şähitlär äzerlägännär”.
Dimäk, bolar barısı da yalğan bulıp çığa. Niçek bulsa da bu yalğannı aqlarğa tırışıpmı inde, köç strukturalarınıñ yañadan-yaña tentülär, “s pristrastiem” soraw alular oyıştıruı turında xäbärlär taraldı.
“Azatlıq” radiosı aşa Semberdä päräncä belän yörüçe berniçä xatın turında fikerlär, alarnıñ irläre belän äñgämälär birelgän ide inde. Alarğa da çirat citkän ikän. Şul päräncälelärgä bäyläneşle ber ğailädä tentü bulğanın işetkäç häm telefon aşa ğına mäğlümat alıp bulmağaç, öylärenä barırğa turı kilde. Bik tä qurqıtılğannar, küräseñ. Tik qurqularınıñ säbäben genä añlatudan baş tarttılar. İsemnären dä äytmäwne soradılar. “Päräncäle” tanuç yegetlärneñ “tieşle urınnarda” soraw aluğa duçar buluları, anda alar belän bik naçar möğamälä qılğannarın äyttelär, läkin bu naçarlıqnıñ nidän ğibarät bulğanın äytmädelär.
Tentüçelär ğaräp imlyasında bulğan barlıq kitap-yazmalarnı da alıp kitkännär – tikşerergä, dip. Qayberläre qalğan da: Säyfi Sarainıñ “Gölstan bit törki” kitabı häm Çenäkäy şiğırläre. Şiğri yullar şikländermägänder inde.
“Tieşle cirdä” soraw aluğa duçar itelgän yeget äytüençä, soraw aluçılar üzläre dä “vaxxabizm” digän töşençäneñ närsä ikänen belmilär. Ä anıñ da bu töşençä turında anıq cawap birä almawına ışanmıylar ikän.
Şulay da soraw qala: närsä soñ ul vaxxabizm? Kem soñ ul Ben Laden?
Qarañğı bülmädä qara mäçene ezläp tabu qıyın, dilär. Mäçe anda bulmasa – bigräk tä. Şuña da karamastan – ezlilär, tabarğa tırışalar, İslam dinen pıçratu omtılışı däwam itä. “S pristrastiem” soraw aluğa duçar bulğan yeget fikerençä, “Alla bar, ul ber genä, barısın da kürä, barısın da belä, barısın da üz urınına quyar äle”.
“Azatlıq” radiosı, Ayrat İbrahim, Sember.


text:
Yekaterinburda Yaña Ğasır tapşıruları yuğaldı
Monı alar tatar televideniesı tapşıruların tamaşaçığa citkerüne keremle eş bulmaw belän añlatalar. Alar äytüençä, bu eş öçen kabel'' televideniesı operatorlarına aqça tüläwçe telekompaniälär küp. Tatarstan monıñ öçen aqça tülämi, şuña kürä bu mäs''älä çişelgänçe Yekaterinburg tamaşaçısı tatar televideniesı tapşırularınnan mäxrüm qaldı.
Äle may ayında uq Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkillege binasında şähär xakimiäte wäkilläre, kabel'' televideniesı operatorları, şähär duması deputatları qatnaşında bu mäs''älä buyınça zur kiñäşmä cıyılğan ide. Cıyıluçılar ul waqıtta urtaq fikergä kilä almadılar. Şähär xakimiäte kabel'' televideniesı operatorlarınıñ biznes eşenä qısılmawnı xup kürde, kabel'' televideniesı böten şähär xalqı YaĞ tapşıruların qarıy alsın öçen yılına biş million sum aqça taläp itte, deputatlar, problemanı töptän öyränep, ber qararğa kilergä wäğdä birdelär. Ämma inde cäy uzıp baruğa qaramastan, bu eştä uñay üzgäreşlär kürenmi.
Tatar cämäğätçelege tarafınnan YaĞ tapşıruların kire qaytaru öçen yanıp-köep yörgän Söfxät ağa Nadıyrov söyläwençä, şähärdä meñnän artıq imza cıyılğan, yegermeläp türägä xat yazılğan. Ämma türälär bu xatlarğa “otpiska” ğına cibärälär dä, tınıçlanalar, di Söfxät ağa. Anıñ fikerençä, biredä yäşäp, cirle qaznağa salım tüläwçe tatar xalqı ixtıäcları öçen Yekaterinburg şähär häm Sverdlovski ölkä xakimiätläre tırışırğa tieş.
Ämma şähär häm ölkä türäläre, elekkeçä, bu mäsäläne çişärgä aşıqmıylar. Alar fikerençä, televizion produktnı citeşterüçe “Tatarstan Yaña ğasır” telekompaniäse produktnı qullanuçığa citkerüçe kabel'' televidenitesı operatorları belän üzara mönäsäbätne üze xäl itärgä tieş. Ni qızğanıç, älege mönäsäbätlärne çişmäw arqasında yıraq Uralda tuğan telen işetergä zarığıp yäşäwçe tatar tamaşaçısı ğına zıyan kürä bulıp çığa.
Fäwiä Safiullina, Yekaterinbur


text:
Rusiäneñ Werxovnıy möftie Tälğät Tacetdin, arxiepisqob Vladıqa Niqon häm Başqortstan möftie Nurmöxämmät Niğmätullinnar Başqortstan Prezidentı Mortaza Räximovqa açıq xat künderde.Anda republíkta soñğı yıllarda.ayıruça soñğı öç yılda faxişälekneñ nıqlap çäçkä atuı, intim salonnar häm intim xezmät kürsätülärne buşlay taratılğan gäzitlär aşa açıqtan-açıq reklamlawğa borçılu belderelgän.Andí gäzitlärne açıqtan-açıq mäçet häm çirkäwlärdä dä taratu oçraqları buluı äytelgän.Ruxanílar tärtip saqlaw orğannarınıñ qısılmawı, alarnıñ soñğı yılda ber genä seks-pritonnı da yapmawı öçen üzläreneñ Prezidentqa möräcäğät itärgä mäcbür buluların äytkännär.Älege möräcäğät uñayınnan Başqortstan diniä nazäräte räise Nurmöxämmät Niğmätullin şularnı belderde :
(awdio)
Älegä möräcäğätkä xakímítnıñ räsmi reaksísı yuq.Räsmi bulmağan çığanaqlar ğına seks-biznesqa qarşı çaralar äzerlänüen belderä häm ruxanílarnıñ bu ğämälen ul çaralar aldınnan bozwatqıç, dip bäyäli.


text:
AQŞ xärbiläre äytüençä, qayber höcümnär äl-Qaidä belän bäyle törkem äğzaları cıyıla torğan urınnarğa bulğan.
Bügen Ğiraqnıñ tönyağındağı körd töbäge Dahuknıñ gubernatorı Netşevan Äxmät maşinası uzıb barğanda yulğa quyılğan mina şartlatıldı. Äxmät isän qaldı.
Ğiraqnıñ küçeş çorı premyer-ministrı İyad Älläwi bäreleşlär ilneñ qayber öleşelärendä tawış birü mömkinlegen çikläsä dä ğinwar ayına bilgelängän saylawlar ütkäreläçäk dide.
Bügen Britaniäneñ Guardian hämTimes gazetları Älläwi belän interview bastırdı. Anda ul säyäsi protsessnıñ däwam itüe möhim dip äytkän. Kiçä Ğiraqnıñ berniçä töbägendä ğisyançılar belän qatı bäreleşlär buldı.


text: Ular maşinalar eşläw, aviatsia ölkähendä bäyläneştärźe yayğa halırğa niätläy. Başqortostandıñ tışqı sawźa äyläneşe 4 milliard dollarźan aşıu. Şunıñ 660 million dolları Britaniağa tura kilä. Bığa tiklem ike arala alış-bireş nigeźźä neft ximiahı häm maşinalar eşläw tarmağında ine. Xäźer inde bıl isemlekkä aviasia dwiğäteldäre eşläw źä quşılır tip farazlana. Här xäldä Britanianıñ sänäğät texnologiaları berläşmähe wäkildäre şunday teläk beldergän. Berläşmä wäkile David Bromidge äytewensä, Başqortostan şirqättäreneñ dä xeźmättäşlektä qıźıqhınıuı bar. Şuğa la bıl eş tip arala başlanıuı ixtimal. Başqortostandıñ maşinalar eşläw şirqättäre wäkildäre menän osraşıuźa Britania wäkildäre berläşmä eşmäkärlege, xeźmättäşlek şarttarı menän tanıştırźı. Başqortostan wäkildäre berläşmä eşe menän yaqından tanışıu maqsatında Britaniağa saqırıldı.


text:
2030 jılı SPÏDSIZ qoğamda ömir süremiz…
Memleket basşısı Nursultan Nazarbaev öziniñ «100 qadam» attı Qazaqstan Respwblïkasınıñ damığan memleketterdiñ otızdığına kirw jönindegi josparınıñ 82-qadamında: «Densawlıq saqtaw jäne älewmettik damw mïnïstrligi qasınan medïcïnalıq qızmet sapası boyınşa birlesken komïssïyanı qurw kerek. Bastı maqsat: Medïcïnalıq qızmet körsetwdiñ aldıñğı qatarlı standarttarın
Vosstanovït’ detskïe polïklïnïkï ï specïal’nost’ «pedïatrïya»!
Vosstanovït’ detskïe polïklïnïkï ï specïal’nost’ «pedïatrïya» v medïcïnskïx vwzax trebwyut depwtatı «Ak jola». Sootvetstvwyuşçïy zapros frakcïï na ïmya Prem’er-mïnïstra ozvwçïla 7 sentyabrya Danïya Espaeva. Kak ïzvestno, s 1 sentyabrya 2015 goda v ramkax Goswdarstvennoy programmı razvïtïya zdravooxranenïya na 2011-2015 godı
Tört ayaqtı säbï dünïege keldi
Aqtöbede tört ayağı bar bala dünïege keldi. 4 ayaqpen twğan bala – egizdiñ sıñarı. Ol 23 mawsımda twğan dep jazadı Qazaqparat.
Ünemi şarşap jürwiñizdiñ sebebin bilesiz be?
Jaman ädetter sizdi şarşatsa, jan tınıştığı men sergektikti qalıptastırwğa ömirlik ädis-täsilder kömektesedi. Uyqısızdıq – bükil qwatıñızdı sorıp alatın bastaw. Siz orındaytın (nemese orındamaytın) usaq-tüyek zattar aqılıñız ben fïzïkalıq jağdayıñızdı naşarlatıp, işten jep tınwı ğajap emes. Sarapşılar şarşaw seziminiñ eñ köp taralğan
Turğındardıñ Sibir jarasın qalay juqtırğanı belgili boldı
Qarağandı oblısında turğındardıñ Sibir jarasın qalay juqtırğanı belgili boldı dep xabarlaydı QazAqparat. 2016 jılğı 27 mawsımda Qarağandı oblısınıñ Erkindik eldimekeninde tüyneme juqtırdı küdikpen adamdardıñ sırqattanwınıñ 8 zertxanalıq rastalğan jağdayı tirkeldi, onıñ işinde ekewi ölimmen ayaqtaldı.
Därigerler jalğan qujat jasap, qosımşa aqşa taba bastadı
Jalğan medïcïnalıq anıqtama alğısı keletinder munday qujatqa qazir üyde otırıp-aq tapsırıs bere aladı. Öytkeni ïnternette onıñ sawdası qızıp tur dep jazadı Türkistan gazeti. Esteriñizde bolsa, bïılğı jıldıñ aqpan ayında stwdentterge jalğan anıqtama satıp kelgen qostanaylıq azamatşa ustalğan bolatın. Medïcïnalıq anıqtamalar,
Éks-mïnïstr awır xalde awrwxanağa tüsti
Burınğı densawlıq saqtaw mïnïstri, büginde Ulttıq medïcïnalıq xoldïngti basqaratın Salïdat Qayırbekova awır xalde awrwxanağa tüsti. Bul twralı bnews.kz saytı xabarlaydı. Därigerler şenewniktiñ jağdayın turaqtı awır dep bağalap otır. «Ïa, onıñ jağdayı turaqtı awır», – dep atap ötti jwrnalïster surağına jawap
Aşıqpay arıqtaw ädisi. Qarbız dïetası
Şokolad jäne alma dïetası sïyaqtı qarbız dïetası da tiïmdi keledi. Qarbız dïetası sizdiñ ağzañızğa qolaysız jağday men keri reakcïyalardı twındatpaydı dep jazadı anabol.kz. Sonday-aq lïmon-bal jäne qırıqqabat dïetası sïyaqtı qarbız dïetası da öte qatañ dïeta bolıp tabıladı jäne bul onıñ
Tanımal prodyuser awrwxanadan şığarıldı
Tanımal prodyuser Bayan Esentaeva awrwxanadan şığarıldı, – dep xabarlaydı Tengrinews.kz tilşisi. «Nawqas Bayan Esentaeva awrwxanadan şığarıldı. Endigi emin üy jağdayında qabıldaydı. Jağdayı qanağattanarlıq», – dep xabarladı awrwxananıñ emdew isi jönindegi dïrektorınıñ orınbasarı Erbol Särsenbaev. Eske salayıq, belgili prodyuser Bayan Esentaeva Talğar awdandıq
Masadan qorğanw amaldarı
Jaz kelisimen masalar mazanı qaşıradı. Olardan dalada da, üyde de jasırınw mümkin emes. Bul jändikterden qorğanwdıñ xalıq arasında tarağan ädis-täsilder köp. Masalar qaztamaq, qızanaq jäne rayxan güldiñ ïisin jaqtırmaydı. Gül salınğan ıdıstı tereze aldına qoysa, jändikterdiñ bölmege kirmeytinin añğarwğa boladı.
Bayan Esentaeva: Duğa tilep, qoldaw bildirgenderiñiz üşin, meyirimderiñiz üşin alğıs aytamız!
Soqqığa jığılğan prodyuser Bayan Esentaeva qazaqstandıqtarğa qoldaw körsetkeni üşin alğıs ayttı, – dep xabarlaydı Tengrinews.kz tilşisi.
Esentaev kinäsin moyındadı
Prodyuser Bayan Esentaevanı öltirwge oqtaldı dep ayıptalğan Baqıtbek Esentaev öz kinäsin moyındadı – dep jazadı tengrinews.kz. «Esentaev kinäsin moyındap otır, onıñ kinäsi däleldendi, ol öz äyeline pışaq jaraqatın saldı. (…) Bügin sot sankcïyası boldı, is tergelip jatır, tergew müddesine baylanıstı istiñ
Bayan Esentaeva esin jïdı
Talğar awdandıq awrwxanasında jatqan tanımal prodyuser Bayan Esentaeva tilge keldi. Ötken juma küni Almatı-Qulja tas jolınıñ boyında soqqığa jığılıp, pışaq jaraqatın alğan prodyuserge şuğıl ota jasalğan bolatın. Al, Bayandı soqqığa jıqtı dep, küdikke alınğan prodyuserdiñ küyewi Baqıtbek Esentaevtıñ üstinen, aldımen
Bayan Esentaevanıñ siñlisi Bağım Muxïtdenova: Sizderden ötinerim barlığın doğarıñızdarşı
Qazaqstandıq prodyuser äri telejürgizwşi Bayan Esentaevanıñ siñlisi Bağım Muxïtdenova äpkesiniñ basınan ötken jağdayğa baylanıstı xalıqqa ündew joldadı. «Qurmetti dostar! Eşkimniñ basına bermesin, otbasımızda qayğı bolıp jatqanda meniñ älewmettik jelige kürwge murşam joq. Men onı joğaltıp alam ba dep oyladım. Men öz
Mïıñız sergek bolwı üşin…
Tañerteñ uyqıdan turw bir wayım bolsa, turğannan soñ tïimdi jumıs istew – ekinşi wayım. Al önimdi jumıs bolwı üşin mïıñız jaqsı jumıs istewi tïis. Nazarlarıñızğa mïdı sergitwdiñ 10 jolın usınamız. Fïzïkalıq jattığw
Tanımal prodyuser soqqığa jığılıp, awır qalde jatır
Bayan Esentaeva soqqığa jığılıp, jansaqtaw böliminde jatır, – dep xabarlaydı Tengrinews.kz tilşisi Almatı oblıstıq IID baspasöz qızmetiniñ ökilderine silteme jasap. IID mälimetinşe, Bayan Esentaeva bügin, 10 mawsımda Almatı oblısındağı Qulja tas jolınıñ boyında soqqığa jığılğan. Bul derekke baylanıstı QR Qılmıstıq kodeksiniñ
Orazada şöldemew amaldarı
Bïıl Ramazan ayı negizinen mawsım-şilde aylarımen tustas keletindikten Oraza ustaytındar üşin şölge şıdaw mäselesi asa mañızdı bolıp tabıladı. Oraza kezinde adamdar arasında künniñ astında jumıs isteytinder kezdesedi. Sol kezderde organïzm köp sw joğaltsa, adamnıñ bası aynalıp, ıstığı köterilip, jüregi aynıp,
Ulan Qonısbaev Qıtaymen ötken matçta ayağın sındırıp aldı (foto/vïdeo)
Qazaqstannıñ fwtboldan jartılay qorğawşısı Ulan Qonısbaev Qıtay komandasımen joldastıq kezdeswde awır jaraqat aldı, – dep xabarlaydı Vesti.kz. Oqïğa birinşi taymnıñ soñında boldı. Qonısbaev äwelep kele jatqan dopqa talasta jerge qate tüsip, oñ ayağın sındırıp aldı. «Atıraw» fwtbol klwbınıñ oyınşısın


text:
2 noyäberdä amerikannnar ilbaşı urını öçen 3 namzättän bersen - älege respublikan prezident G.Bush, demokrat senator John Kerry häm istiğmalçılarnı yaqlawçı bäysez namzät Ralph Nadernı saylarğa tieş bulaçaq. Bilgele bulğança Bush yäki Kerryneñ genä çiñep çığu şansı bar. Çönki alar ilneñ ike zur partiäsen wäkillek itä. Dönyanıñ in tanılğan demokratik ilendä ni öçen säyäsi saylaw çiklängän?Bu turıda amerikan tarixçıları nindi fikerlär bäyän itä?
AQŞ konstitutsiäse, şulayuq ber genä qanun da Amerikada säyäsi partiälär sanın çiklämi.Ämma saylawlar waqtında amerikannnar yış qına ike zur partiädän berseneñ wäkilen saylarğa tieş bula. G:Washington Universitetınnan Christopher Arterton radiobızğa birgän ängämädä säbäbe bik ğadi, çönki ber genä şäxes okrugnı kongresta wäkillek itä ala dip äytep bolay dip däwam itte(audio)
Bezneñ säyäsi tormışıbzdağı qorılışlar ısulı , bigräk tä ber mandatlı okrug- bülgälärdä,ike partiädän saylap alu yulına tarta, çönki yarış axırğı çiktä kemneñ dä bulsa kübräk tawış qazanuı öçen bara häm sez tawış birgän keşe ber genä bula. Tabiğı ki , bu axırğı çiktä ike namzät arasınnan saylawğa qaytıp qala.
Arterton Amerikanıñ saylaw sistemasın tänqitläwçelär törle partiälär bulmawı säbäple qayber möhim mäsälälärgä citärlek ähämiät birelmi dip şiqäyät itä. Alar misal öçen Germaniädä Yäşellär partiäse Xristian Demokratlar häm Sotsial Demokratlar belän çağıştırğanda bälkim dä bik keçkenä partiä,ämma niçek kenä bulmasın partiä ildä barğan debatlarğa täsir itä dip söyli . Germaniä tışqı eşlär ministırı.J.Fischer Yäşellär Partiäse äzğası. Arterton süzlärençä(audio)
Küp partiäle sistemada mäsälälär tağı da qızuraq kütärelä. İke partiäle sistemada parlamentta sorawlar qotılğısız räweştä ike partiä arasında- tege yäki bu dip xäl qılına
Waşingtonda Amerikan Universitetında säyäsi tarix profesorı Allan Lichtman yaña, östämä partiälärneñ AQŞta üsep çığu mömkinçelege yuq kebek , Çönki alar Demokrat häm Respublikannar belän yarışu ,televidiniälärdä üzlären reklam itü , tanıtu öçen aqça cıya almıylar dip äytä. Lichtman süzlärenä däwam itep , bolay di(audio)
Amerika tarixında ike partiä sisteması başqa küp kenä keçkenä partiälärneñ tuıp yuqqa çığuın tängälläp kilde. Qollıqqa qarşı , alkogolnı tıyu öçen partiä, Sotsialistlar partiäse, Liberallär..Çınbarlıqta ike partiäle sistema bulsa da, öçençe partiälär yäki keçkenä partiälär zur partiälärne yuğarı häwäf xälendä tota , säyäsätneñ körçekkä terälüenä yul quymıy, yaña citäkçelär, küp kenä qızıqlı idealar täqdim itte.
Amerikada säyäsi partiälär sanı bik az bulsa da, amerikannar saylawlarda tawışların bik törle yullar belän birä. Misal öçen alar saylaw puktında bülletännärendä tişeklär aça, yäki mäxsus mexanik qulnı tarta.... Cirle yäki il külämendäge saylawlarda tawış birü ısulın saylaw ştatlarnıñ eşe. Här ştat saylaw könendä nindi tawış birü metodı qullanılaçağın üze saylıy, üze qarar birä. Lichtamn AQŞları suveren xökümätle ştatlardan torğan federatsiä , här ştat üz eşlären üze telägän ısulda alıp bara , qayber ştatlar saylawçılar öçen ällä ni uñay bulmağan ısullar saylağan dip söyli . Misal öçen 2000nçe yıldağı saylawlarda Florida ştatında G.Bush belän Al Gore arasında barğan başqa baş yarışta tawışlarnı sanağanda probelmalar kilep çıqtı. Berençedän Floridada här county-bülgä üzeneñ saylaw texnologiesen bilgeläp quyğan. İkençedän bu texnologiälärneñ qayberläre ällä ni uñışlı tügel. 2000nñe yılda Floridanıñ qayber county -bülgälärendä saylawçılar telägän kandidatqa tawış birü öçen quyılğan caylanma belän saylaw bületenendä keçkenä tişek açırğa tieş ide. Bu keçkenä tişeklär soñraq kompyutorda sanaldı. Ämma qayber tawış birüçelär citärlek köçle basmağan öçen tişeklär yaxşılap açılmadı. Şulay itep ike namzät arasındağı yarışnıñ näticäse 31könnän soñ ğına bilgele buldı.G.Bush Florida da Gore-nı 537 tawış belän ciñep çıqtı. Lichtman fikernçä federal xökümät 2000nçe yıldağı xaosnı buldırmas öçen tawış birü sistemasın standartlaştırırğa tieş. AQŞnıñ tönyaq könbatış ştatı Oregon barlıq tawış birü punktların yuqqa çığardı. Anda barlıq saylawlarda tawış birü elektron poçta aşa ğına mömkin.
Färidä Xämit


text:
Omski yağında xäter könnäre ütte
Omski ölkäse Bol'şereç'ye rayonınıñ tatar awıllarında soñğı yıllarda kürkäm ber ğädät – “xäter köne” ütkärü ğämälgä kerä başladı. Älege rayonnıñ Yälankül awılında inde öç yıl rättän ütkärelep kilgän bu çara başqa awıllarda da xuplaw taptı. Bıyıl xäter köne tağın dürt awılda – Qaraqüldä, Quşküldä, Ülänküldä häm Çernalıda ütkärelde. Döres, Yälanküldä elegräk tä, 1990 yıllardan başlap, yıl sayın bulmasa da suğışta wafat bulğannar ruxına awıl ziratı yanında kümäkläp namaz uqular, doğa qılular oyıştırıla ide. Bu çaranıñ töp mäğnäse märxümnärne iskä alu bulsa da, ber uñaydan ziratlarnı tärtipkä kertü, qoymalarnı tözekländerü kebek eşlär dä başqarıla.
Xäter çarası ğädättä 22 iyüngä, suğış başlanğan köngä qädär ütkärelä. Bıyıl awıllarda märxümnärne iskä alu 15 iünnän 21 qädär bardı. Şunı assızıqlarğa kiräk, xäter könen ütkärüdä awıl xalqı berdäm bulıp qatnaşa, äzerlek eşlärendä tuğan yaqlarınnan çittä yäşäwçelärneñ dä yärdäme zur bula. Alar buyaw, taqta, qadaq kebek kiräk-yaraqlarnı alu öçen aqça cıyıp tapşıralar. Awılda yäşäwçelär xäter könenä qädär zirat yannarın, qäberleklärne tärtipkä kiterälär.
Älbättä, här eşne uñışlı başqarıp çığu öçen initsiativalı keşelärneñ buluı zarur. Ülänkülneñ xäter könenä mäsälän, Omskida yäşäwçe awıldaşlarınnan aqça cıyunı, xäzer üze dä şähärdä yäşäwçe Gölfirä xanım Ramazanova başqardı, ä awılda bu eşkä ölkän apalarnıñ berse Räysä Apatayıwa alındı. Mondıy ğämälneñ kiräklegen añlağan hämmä keşe üz öleşen kertergä, niçek bulsa da yärdäm itärgä tırıştı. Alarnıñ qayberläreneñ genä bulsa da isemnären dä belderü urınlı bulır
Xäter çarasınıñ oyıştıru eşläre bu izge eştä başlap yörüçe, cirle üzidarä başlığı Läylä Möxämmätşina citäkçelegendä başqarıldı. Ülänküllelär yaña citäkçelärenä çiksez räxmätlären belderdelär.
Tosqazan awılında da xäter köne küp xalıq qatnaşlığında kürkäm ütte. Oyıştıru eşlärendä aktiv qatnaşuçı, awıl şurası deputatı Nurğali İdrisov xalıqnıñ bik qänäğät qaluın, aldağı yıllarda da mondıy çaranı oyıştırırğa niätläwläre turında belderde.
Yälankül awılında uzğan xäter könendä Qor'än aşı ütkännän soñ Omskidan maxsus kilgän “Umırzaya” tatar-başqort xalıq ansamble xäyriä konsertı birde. Alarnıñ programması asılda mönäcätlärdän, borınğı häm zamana xalıq cırlarınnan tözelgän ide.
Östäp şunı da äytergä kiräk, här awılda da xäter çarasında yäşlär dä, balalar da küpläp qatnaştı. Alar ölkännär belän namazğa da bastılar. Bu kürkäm ğämäl üsep kilüçe yäşlär küñelendä şäfqät'lelek, märxämätlelek xisläre tudırmıy qalmas dip ışanası kilä.
Rozaliä Sayganova, Omski