text:
«Ceennem kördik. Qırımtatar halqınıñ sürgünligi 70 yıllığına» ve «Mustafa Cemilev: nice yıllar devamında qırımtatar halqınıñ sesi eşitilmedi…» serlevalı kitaplar ukrainliler arasında işbu mevzular boyunca malümat qıtlığını tolduracaqtır, dep tüşüne «Stilos» neşriyat eviniñ müdiri Olena Bondarenko.
«Bu kitapnıñ bir qısmı vesiqalardan ibaret, ilk evelâ qıtaiy Ukrainada yaşağan ve bu mesele aqqında az bilgen ukrainliler içün yazılğandır», – dedi o.
Onıñ sözlerine köre, çoqusı tüşüne ki, qırımtatarlarnıñ esas meselesi – 1944 senesi mayıs 18 kününde olğan sürgünligidir.
«Faqat bu büyük bir felâketniñ, büyük facianıñ başlanması edi. Biz bu halqnıñ soñra körgen adiselerni, 45 yıl devamında sürgün etüv yerlerle yaşap, halqnıñ küreşi toqtatmağınını köstermege tırıştıq», – dey Bondarenko.
Öz nevbetinden tarihçı Gülnara Bekirova – kitaplarnıñ muarrir ve tertipçisi qayd etti ki, bugün qırımtatar halqınıñ genotsidiniñ yarım biñ şaatlığı toplanılğandır.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev iyün 3 künü Varşavada demokratiya ve insan aqlarınıñ qorçalavı oğrunda etken areketleri içün «Birdmelik» mukâfatı ile taqdirlenildi. Mukâfatnı laureatqa Varşavada Poloniya prezidenti Bronislav Komorovskiy Poloniya sabıq başı Leh Valensa ile taqdim ettiler. Mahsus bu tedbirde iştirak etmek içün Poloniya paytahtına diger memleketlerniñ bir sıra liderleri keldi.
Mustafa Cemilev bu mukâfatnı qırımtatar halqına ve Ukrainağa kösterilgen maneviy destek olaraq tanıy.


c: text/html

text:
Yarımada doquz ay devamında Moskvadan tayin etilgen işğalci memuriyetiniñ ükümdarlığı altında yaşay. Bu yalıñız bayraqnıñ deñiştirüvi degil. Doquz ay devamında sürgen bir aqsızlıqtır. Qırımlılarnıñ siyasiy, vatandaş ve medeniy aqları bozuluvınıñ doquz ayıdır.
Faaller – Yevromaydan iştirakçileri, ukrain arbiy bölüklerine yardım köstergenler ve Meclis azaları ve tarafdarları – olar Rusiye Federatsiyasınıñ cezalav organlarınıñ taqibi astına birinci nevbette tüştiler.
Şimdi Qırımda insan aqları ile bağlı vaziyet nasıldır ve Ukraina vatandaşlarını, şu cümleden Oleksandr Kolçenko ve Oleg Sentsovnı, azat etmek içün ne yapacaq – bu er şey «24» haber telekanalında «Qırım.Aqiqat» leyhanıñ yañı yayınında muzakere etilecek.
Studiya musafiri – Ukraina çetel işler nazirliginiñ mahsus avaleleri boyunca elçisi Dmıtro Kuleba ve «Birdemlik komiteti»niñ azaları Oleksandra Romantsova ve Maksim Bütkeviç.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 12:30) efirge çıqa.
Azatlıq Radiosı ve Qırım.Aqiqat saytlarında ise saat 18:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 19:30) peyda olacaq.
Azatlıq Radiosınıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, aprel 15-inde yanğınğa oğrağan Notre Dame de Paris katedral kilsesi tamir etilecegine söz berdi, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ ukrain hızmeti.
Macron tünevinki adisege “deşetli facia” dedi, amma “beterinden qurtarılıp oldıq”, dep qoştı ve abide tamirine halqara aqça toplamasını ilân etecegini bildirdi.
Yanğın neticesinde 850 yıllıq gotik inşaatınıñ kulâ ve damı bozulğan, amma esas konstruktsiya, hususan, eki çañ qullesi, saqlanıldı.
Polis, yanğın sebebi alâ daa belli olmağanını bildirdi, amma Parijniñ yanğın bölügi, yanğın keçirilgen restavratsiya işlerinen bağlı olmaq mümkün, dep ayta.
Yanğın söndürüvinde qurtarıcılardan birisi ağır yaralanğan.
Dünya liderleri Frenkistan halqına yazıqsınuv ve göñüldeşligini bildirdi.
Notre Dame de Paris katedral kilsesiniñ kulâsı yanğın neticesinde eşildi.
Aprelniñ 15-inde aqşam Parij merkezinde meşür Notre Dame de Paris kilsesinde yanğın cıqtı.
Yanğın sebepleri daa belli degil. Yanğınğa oğrağan adamlar içün de haber yoq.
Parij merkezinde olğan katolik kilsesi, Frenkistan paytahtınıñ timsallerinden birisi. Parij yeparhiyasınıñ katedral kilsesi. O Site adasınıñ şarqiy tarafında, şeerniñ dörtünci okrugında qurulğan edi. Bundan evel o yerde Parijniñ birinci hristian kilsesi - Muqaddes Stefannıñ bazilikası tura edi, o ise, Gall-Romalarnıñ Yupiter kilsesiniñ bina temelinde qurulğan edi. Gotik kilse Moris de Sülli Parij yepiskopınıñ teşebbüsi ile 1163-1345 seneleri qurula edi. Altar qısmı 1182 yılı muqaddesleştirildi.


text:
Ukrainanıñ Rusiye ile munasebetleri asğarğa yetmeli, bu devlet Avropa Birligi tarafından istilâcı olaraq tanıldı. Bunı Ukraina halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqat radiosınıñ yayınında ayttı.
Böylece o, Ukrainanıñ Rusiye ile diplomatik munasebetlerini bozma ihtimalini izaatladı.
«Al etecek eñ eyi yol – orta bir şeydir. Men Rusiye ile istilâcı devlet olaraq munasebetlerni asğarğa yettirmege çağıram. Ukrainanıñ ğayreti sayesinde de bu memleket Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş assambleyasınıñ 2016 senesi dekabr 19 künü rezolütsiyasında istilâcı memleket olaraq tanıldı. Böylece, Rusiyege nisbeten areketlerimiz buña esaslanmalı», – dep ayttı Çubarov.
Meclis reisiniñ qayd etkenine köre, Ukraina memleket ortaqları içün işğal etilgen Qırım ve Donbassnıñ işğal etilgen topraqları meselelerini «bir formulağa» birleştirmeli.
«Cenk vaziyeti ya da bir de bir diger statusnıñ ilân etilmesine baqqanda Ukrainanıñ istilâcı memleket ile munasebetlerniñ belgilenmesi daa aktualdir. Bu formula Qırım ve şarqiy Ukrainanı birleştirmeli. Bu formula böyle olmalı: Ukraina topraq bütünligi halqara seviyede tanılğan sıñırlarda, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinen beraber ğayrıdan tiklenmeli. Bu formula tışında birisinen muzakere masasına oturmamalımız», – dep qayd etti Çubarov.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqmescit yanında polis hadimleri qalp alkogolni işletip çıqarğan üç gizli tsehnı taptı. Bu aqta Qırımda rusiyeli İİN matbuat hızmeti bildirmekte.
“Tintüv vaqtında polis hadimleri, raqı ve konyak sıfatında terkibinde spirt olğan içimlikniñ üç biñden çoq litrini ve sarap sıfatında biñ litge qadar içimlikni taptı ve tutıp aldı. Vaqia yerinden qoqutıyıcılar, ğıda qoşmalar ve boyalar tutılıp alındı. Bundan ğayrı, tsehte büyuk kölemde cam ve plastik şişiler ve qalp alkogol yapması içün aletler tapıldı”, - denile beyanatta.
İİÑ-nde, tsehler Aqmescit yanındaki bir qaç qasabada yerleşkenini bildirdiler.


text:
Fälästinle mäxküm törmädä suqıraya
Fälästinle mäxküm 18 yäş’lek Xäsän ät-Tämimi küzläre kürmi başlağaç irekkä çığarıldı
Fälästinle mäxküm 18 yäş’lek Xäsän ät-Tämimi küzläre kürmi başlağaç irekkä çığarıldı. Aña İzrail törmäsendä mediśina yärdäme kürsätelmi. Xäsänne aprel ayında qulğa alalar. Tuğannarı anıñ xasta buluın belderä. Yäşüsmerneñ keçkenä waqıtınnan birle böyerläre häm bawırı äybät êşlämi. Ul maxsus diyeta häm däwalanu yärdämendä genä ğomer kiçerä. İzrail’ köçläre Xäsängä daruların alırğa röxsät itmi. Törmädä anıñ xäle naçaraya häm ul, näticädä, suqıraya. “İzrail’ idaräsenä awıru xaqındağı dokumentlarnı ilttek. Ämma alarnı iğ’tibarğa almadılar häm Xäsänneñ sawlığı bozıldı,”-di tuğannarı.
Xäsän ät-Tamimi 7nçe aprel’dä “İzrail’ xärbilärenä taş atu” ğayebe belän qulğa alına. Anı iyül’ ayında xökem itü öçen Ramallaxtağı xärbi törmägä yabalar.


text:
Bunı Qırım.Aqiqat sitesine qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Hıdırlezni qayd etmek içün 16 Meclis azası qol tuttı, buña qarşı ise 10 adam çıqtı. Mustafa Cemilevniñ haber etkenine köre, işğalge baqmadan, Meclisteki çoqluq qırımtatarlar öz adetlerini kütmek kerek ekenler dep tüşüneler. Mustafa ağa şahsen buña qarşı çıqa.
«Şahsiy men buña qarşı çıqtım. Şimdi bayramlar içün vaqıt degil. Bir kimseni davet etseñ de, tek Rusiyeden davet etmege çare bar. Başqalarını yibermezler. Böyle bayram Rusiye akimiyet içün pek elverişli. Olar qırımtatarlar Rusiyedeki yaşağan halqlar ile qardaş olıp pek yahşı yaşaylar dep körsetecekler», – dedi Mustafa Cemilev.
Ondan da ğayrı halq lideri bu merasimni farqlı şekilde keçirilmesi aqqında laf etkenlerini bildirdi. Teklifler arasında da siyasiy bir aktsıya şekilde keçirilmesi bar edi.
«Bizim fikirimizni körsetmek içün bayramnı milliy ve ukrain bayraqlar ile keçirmek kerek degen fikir de bar edi. Öyle şekilde keçirilse olsun. Bu aynı vaqıtta siyasiy pozitsıyamıznı bildirir edi».
Amma aynı zamanda Qırımda bu kibi aktsıyalarnıñ keçirilmesi ağır olğanını bildire.
Bügün «halq imayesi» Milliy Meclis binasında olğan ukrain bayrağını sürüp aldı. Bu areketler yapılğanda Mecliste çalışqan hadimlerge qarşı aqaretler, qorqutuvlar yañğıradı ve küç te qullanıldı. Keçken raatlıq künleri ise, qırımtatar halqnıñ lideri Mustafa Cemilevni ve Milliy Meclis Reisni Refat Çubarovnı Qırımğa yibermeycek oldılar.


text:
Vatslav Radzivinoviç Qırım.Aqiqat saytına bergen malümatqa köre, o, ukrain jurnalistleri – «İzvestiya» Moskva gazetasınıñ sabıq mühbiri, «Den» Kiyev gazetasınıñ Qırım mühbiri Nikolay Semena ve Qırım fotoressamı Lenyara Abibullayeva ile «Divan» qavehanesinde qave içip oturır eken, apansızdan FSB hadimleri gruppası kirdi ve özüni tanıtmayıp olarnı yaqaladı.
Vatslava Radzivinoviçniñ aytqanına köre, o ve onıñ Qırım zenaatdaşları vesiqalarını kösterseler de, FSB hadimleri Poloniya jurnalistini «Rusiye Federatsiyası sıñırından qanunsız alda keçüvde» qabaatladılar ve olarnen beraber «Qırım Cumhuriyetinde» FSB idaresine barıp kelmege talap ettiler.
FSB hadimleri Vatslav Radzivinoviçke ne «Gazeta Wyborcza» muarririyeti, ne Moskvadaki Poloniya elçihanesi, ne tış işler nazirligi, ne de işdeşlerinen telefon vastasınen bağlanmağa imkân bermediler ve «diger idareden» FSB hadimlerini davet ettiler.
Jurnalistlerni ayrı odalarğa oturtıp, vaqianen bağlı subet keçirdiler, dep bildirdi Radzivinoviç.
Poloniya jurnalistiniñ fikirince, FSB hadimleri onı qanunsız alda yaqalap, altı saat devamında añlaşılmağan bir «sıñır keçüvinde» qabaatlap, protokol tizdiler.
Nikolay Semena ve Lenyara Abibulayeva FSB hadimlerinen bir qaç saat devamında subetleşip, azat etildi, lâkin Qırım.Aqiqat saytına izaat bermekten vazgeçtiler.


text:
Aqmescitniñ ofislerinden birisinde keçirilgen taqiqat areketleri qırımtatar milliy Meclisi ile iç te bağlı degil, bina Ukraina deputatı Mustafa Cemilevge aittir, dep ayta Qırımnıñ «baş nazir muavini» Ruslan Balbek, haber ete RİA Novosti.
«İşbu taqiqat areketleri Meclis binasında degil de, «Qırım» fondı esabında olğan binada keçirildi. Onıñ yekâne tesisçi ise Mustafa Cemilevdir, yani o, binanıñ saibi ola», – dey Balbek.
Onıñ sözlerine köre, taqiqat areketleri mayıs 3 künü Cemilevniñ tarafından teşkil etilgen Rusiye sıñırınıñ qanunsız keçüvi ile bağlıdır.
Agentlikniñ subetdeşi aytqanı kibi, mart ayından Meclis bu binada öz toplaşuvlarını keçirimey edi, çünki onıñ üzerine, Balbekniñ sözlerine köre, Cemilevniñ emri ile Ukraina bayrağı asıldı. Balbek şunı da qayd etti ki, bu bina qırımtatarlarnıñ içtimaiy ihtiyacları içün berilgen edi, amma Cemilev onı kendi mülki olaraq tanıdı, dep ayta Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetiniñ vekili.
O şunı tüşüne ki, Cemilev bu binanı öz şahsiy mülki olaraq qayd etti eken.
Belli olğanı kibi, sentâbr 16 künü Aqmescitte qırımtatar milliy Meclis binasını silâlı insanlar sarıp aldı, mında tintüv keçirildi. Qırımnıñ İçki işler nazirligi ve Taqiqat komiteti izaatlarnı bermekten vazgeçtiler.
Tintüv neticesinde qırımtatar milliy Meclis toplaşuvlarınıñ protokolları, bir qaç diniy kitap, bilgisayarlar ve Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ şahsiy şeyleri tutıp alındı.
Meclis vekilleri bunı «içtimaiy ceetten faal olğan insanlarnıñ qorquzuvı» olaraq tanıy.


text:
Qırım apishanelerinde mabuslarğa azap çektirmege devam eteler. Bunı mart 15 künü matbuat konferentsiyasında BM İnsan Aqları Missiyasısıñ başı Fiona Frazer bildirdi.
Azap berüv ve qıynavlar neticesinde yarımadaki akimiyet mabuslardan istegen ifadesini alıp ola, dep ayttı o.
«Mabuslarnı Rusiyege keçirmege devam eteler, ve elimizde olğan vesiqalarğa köre, tibbiy yardımnıñ berilmemesi ve, eñ azından, bir mabusnıñ ölümi qayd etilgen», – dep qayd etti Fiona Frazer.
«BMT Baş Assambleyasınıñ № 71205 rezalütsiyası Qırımnen bağlı işte esas vesiqa oldı. Onda yarımada Rusiye Federatsiyası tarafından vaqıtınce işğa etilgen topraq olğanı qayd etilgen. Bu esabatta biz Qırımda insan aqlarınıñ bozulmasınen, hususan mabuslarğa nisbeten olğan davranışınen bağlı raatsız olğanımıznı bildiremiz», – dedi Freyzer.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Tsiñ sülâlesi
Tsiñ sülâlesi (mancurca: Daicing gurun; çince 清朝 - Qīng Cháo; tercimesi - “temiz”) ya da Büyük Tsiñ (çince 大清 - Dà Qīng) - Miñ sülâlesi yoq etilgen soñ 1636-1912 seneleri Çinni idare etken mancur sülâlesidir[1]. Aysin Göro aqraba tarafından qurulğan. Dzin mancur devletiniñ temelinde asıl olıp, adı 1636 senesi Tsiñ soyuna deñiştirilgen edi. Mancur arbiyleri 1646 senesi Çinniñ aman-aman bütün territoriyasını zapt etken ediler. Lâkin vilâyetlerniñ patsifikatsiyası ve qavmiy çinlilerniñ (hân) çıqışlarınıñ bastıruvı, 1683 senesine qadar sürgen edi.
Tsiñ sülâlesi idare etüv vaqtında basqıncı mancurlar pek çinleşti, amma bunen beraber, köçebelik tarzınıñ bazı unsurlarını saqlap olğanlar. İmperatorlıq azbarı, olarnıñ özüne tabiligini tasdiqlatmaq içün, memleketniñ erkek ealisine başlarnı tıraş etip mancur tarzına uzun saç örmesini yapmaq mecbur etken.
Tsiñniñ inqiraz devri XIX asırda başlanğan. O, Ğarp memleketleriniñ tış istilâsı, memleket merkezi ve cenübinde hân isyanları ve cenkte mağlübiyetler müitinde keçken. Tış ve içindeki basqılarına qarşı çıqıp olamayıp, sülâle 1912 senesi fevralniñ 12-sinde Sinhay inqilâbınıñ neticesinde devrilgen edi. Sülâleniñ soñki ükümdarı, imperator Pu Yi, yapon cenkseverlerinden teşkil etilgen mustaqil Mancur devletina (1932-1945) yolbaşçılıq etmege birazdan soñ razı olğan.
- ↑ Gascoigne, Bamber. (2003). The Dynasties of China: A History. New York: Carroll & Graf Publishers. ISBN 0-7867-1219-8 (Paperback).


text:
Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yaşağan on biñlernen Türkiye vatandaşı em akimiyet temsilcileri, em de tüşürilgen rus uçağı içün intiqam alacaq olğan adiy adamlarnıñ basqıları altında qaldılar. Keçken on yıl devamında Rusiyege celp etilgen bir sıra işçi, idareci ve iş adamı al-azırda duşmanlıq ile qarşılaştı.
Türkiye ava quvetleri Suriye ile sıñırda Rusiye cenk uçağını tüşürgen soñ Moskvada açuvlanğan adam sürüsi Moskvadaki Türkiye elçihanesine taş attı. Bundan soñra Rusiye devletiniñ Türkiye vatandaşlarına qarşı yapılğan areketleri ardı-sıra devam etmege başladı.
Rusiye öz tarafından vizasız rejimini toqtatqan soñ onlarnen Türkiye vatandaşına Rusiyege kirişi yasaq etildi. Charter seferleri iptal etildi, kelecek aydan başlap Rusiye şirketlerine türk hadimlerini işke almağa yasaq etildi.
«Qorantam içün qasevetlenem. Bir özüm olsa edim, problem olmaz edi»
Radio Svoboda Moskva mühbiri Rusiye qurucılıq şirketlerine türk donatmalarını satqan Rusiye şirketinde çalışqan Türkiye vatandaşı ile subetleşti. Onıñ ömür arqadaşı rus, amma adam basqı altında qaldı.
«Qorantam içün qasevetlenem. Bir özüm olsa edim, problem olmaz edi. Apayım qorqa, ne olacağını bilmey. Oğlumız bar, eyi haberlerni beklemek zorunda qaldıq», – dep qayd etti 34 yaşında Umut.
«Asılında Rusiyeden bütün türkler quvıp çıqarıla»
Bundan ğayrı, yıllarca iqtisadiyat munasebetlerini qurğan eki devlet arasındaki zıddiyet neticesinde türk studentleri de zarar köre, dep tüşüne Türkiyede çalışqan Qırım jurnalisti Osman Paşayev.
«Rusiye tasil Nazirliginiñ türk studentleri içün iç bir telüke olmağanına dair resmiy beyanatlarını eşitemiz, amma, ekinci taraftan da, Rusiye Federatsiyasınıñ 50 aliy oquv yurtu Türkiye ile işbirligini toqtattı. Studentler tasil alamazlar. Asılında Rusiyeden bütün türkler quvıp çıqarıla. Aynı vaqıtta Türkiyede bulunğan Rusiye vatandaşlarına böyle bir şey yapılmay», – dep qayd ete jurnalist Osman Paşayev.
Yaqın şarq tedqiqleri merkeziniñ eksperti Sergey Danilovnıñ aytqanına köre, Rusiye devletler arasındaki zıddiyetler vaqtında munasebetler strategiyasını azırladı. Bu sebepten Türkiye vatandaşlarına yapılğan basqı – Rusiye devlet mehanizminiñ beklengen bir baqışıdır.
«Rusiyede çirkin bir paradigma bar, zıddiyet başlağan memleketlerniñ vatandaşları ya da bu memleketke ait olğan halq temsilcileri vaziyetniñ reineleri ola. Olarnı sıñırlamağa başlaylar: sıq-sıq teşkereler, biznes işleri nezaret organları tarafından közetile, olarnıñ areketleri sıñırlana», – dep qayd etti Danilov.
«Qırımnıñ işğalci akimiyetiniñ qoqlaları yerli Türkiye vatandaşlarınıñ yaşayışını dayanılmaz alğa ketireler»
Türkiyege qarşı qırğınlıq işğal etilgen Qırımda da is etile. Yarımada «yolbaşçısı» Sergey Aksenov bütün türk malını boykot etmege qarar aldı. Faqat Qırımnıñ işğalci akimiyeti bu noqtada toqtalmadı. Yarımadada Türkiye vatandaşlarına basqı yapmağa başladılar. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ Türkiye işlerinden mesleatçısı İsmet Yüksel Radio Svobodağa ayttı.
Yarımadanıñ işğalci akimiyeti Türkiye vatandaşları işğal etilgen Qırımda çalışmaycaqlar, dep bildirdi
«Qırımda olğan şeyler – teatrdir. Qırımnıñ işğalci akimiyetiniñ qoqlaları yerli Türkiye vatandaşlarınıñ yaşayışını dayanılmaz alğa ketireler. Moskva ve Peterburgda olğanı kibi, Qırımda da türklerge zulum eteler. Evlerine kelip, sorğuğa çekeler. Elde etken malümatımızğa köre, üç ya da dört Türkiye vatandaşı sürgün etildi. Çoqusı özleri Qırımnı terk eteler», – dep ayttı İsmet Yüksel.
Bundan ğayrı, yarımadadaki türk tükânlarında tintüvler keçirildi. SHEN türk savut-saba tükânı qapatıldı. Yarımadanıñ işğalci akimiyeti Türkiye vatandaşları işğal etilgen Qırımda çalışmaycaqlar, dep bildirdi.
Metnniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda 400 biñ sakinniñ qulana bilecegi yañı suv ağını quracaq olalar. Bunı Rusiye nezareti astındaki Qırım Ekologiya ve tabiat resursları nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Müessisede suv ağınıñ qurucılığı ende başlanğanını söylediler, lâkin qurucılıq işleri ne vaqıt yekünleneceklerini açıqlamadılar.
«Suv ağı qurulsa, şarqıy Qırımnıñ 400 bin sakini kün devamında 195 biñ M3 köleminde içmek ve hocalıq işlerinde qullanmaq içün suv alıp olacaq», – dep aytıla beyanatta.
Rusiye Qırımnı zapt etken soñ Ukraina yarımadanı Dnepr özeninen birleştirgen Şımaliy-Qırım ağından suvını kesti. Qırımnıñ 85% istimalını bu ağ vastası ile Ukraina qapata edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Böyle malümat Ukraina İçki İşler Nazirliginiñ beyanatında bildirile.
Müessiseniñ bergen malümatına köre, işhaneniñ ziyaretçisinden birisi azbarğa çıqıp, ateş açtı. Neticebe 3 insan yaralandı. Zarar körgenlerini yerli hastahenelerniñ birisine alıp ketirdiler.
Adamlarda qafes, bel ve baldır yaralanuvı bardır.
Zarar körgenler Kiyev, Kiyev vilâyetiniñ sakinleri ve 24 yaşında olğan Qırım sakinidir.
Kiyev milisi – öldürüv suiqastı maddesi boyunca cinaiy işni açtı. Ateş atqan insan tapıldı ve yaqalandı.


text:
Bunı Qırımnıñ alman-faşist ücümcilerinden azat etkeniniñ 70 yıllığına bağışlanğan Aqyardaki konferentsiya devamında Qara deñiz flotunıñ komandanı Aleksandr Vitko bildirdi, dep haber ete Qırım «akimiyeti»niñ ruporı Krıminform.
Onıñ sözlerine köre, Aqyarnıñ ekinci mudaafası vaqtındaki arbiy areketlerniñ talili şunı aytmaq içün imkân bere:
«Birinciden, mıtlaqa eki büyük miqyaslı bazanıñ olması zarurdır: Kavkaz ve Aqyarda. Ekinciden, muvafaqiyetli arbiy areketler ava destegine bağlı. Şunıñ içün deñiz aviatsiyası flot küçüniñ müim qısmıdır»,– dedi Vitko.
O şunı da qayd etti ki, 2008 senesinden başlap Novorossiyskte Qara deñiz flotunıñ arbiy-deñiz bazasınıñ qurulışı devam ete eken.


text:
Ukraina boyunca OBSE Parlament assambleyasınıñ halqara taqımı iyülde toplana bilecek.
Bunı Rusiye Delvet dumasınıñ SNG işleri boyunca komitetiniñ temsilcisi Leonid Slutskiy bildirdi. O, şimdi OBSE Parlament assambleyasınıñ yaz sessiyası olıp keçken Bakuda buluna, dep bildire Azailıq Radiosı.
Slutskiy qayd etti ki, sessiyada bu kibi halqara taqımnıñ teşkil etilmesi aqqında Rusiye Devlet dumasınıñ spikeri Sergey Narışkinniñ teklifine qol tuttılar.
OBSE öz nezaretçilerini Ukrainağa Donbass buhranınıñ başlanmasından berli yollay. Bir ay devamında OBSE sekiz insandan ibaret olğan nezaretçileriniñ taqımı ile bağlanıp olamay edi. Keçken afta boyevikler olarnı azat etti.


text:
Aprel 15 künü yaqalanğan Ali Asanovnı bütün gece Bağçasarayda tutıp, şimdi Aqmescitte Qırım Taqiqat komitetine alıp keteler.
Bunı İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyeti bildire.
«Tünevin qırımtatarı Ali Asanovnı Taqiqat komitetine degil de, Bağçasarayğa ketirdiler, şimdi ise Aqmescitte keçirilecek sorğuğa alıp keteler. Tuvğanlarınıñ sözlerine köre, onı «fevral 26» işi çerçivesinde yaqaladılar», – deyler uquq qoruyıcılar
Qırımda aprel 15 künü, aqşam, İçki rayonı Ferngeym (Urojaynoye) köyünde Asanov Ali Ahmedoviçni saat 9-ğa yaqın 2014 senesi fevral 26-da olğan miting sebebinden sorğuğa alıp kettiler.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımnıñ Ukrainadan ayırıluvına qarşı çıqqan ve qol tutqanlarnıñ kütleviy mitingi keçti. Qırımtatarlarğa, Meclis temsilcileri ve Ukraina tarafdarlarına Rusiye tarafını tutqan vatandaşlar qarşılıq kösterdiler. Soñkilerni Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksönovnıñ reberliginde «Russkoye yedinstvo» yetekçileri topladılar.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler. Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizasını red etti. Rusiye Taqiqat komiteti Meclis reis muavini Ahtem Çiygoznğa 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgiledi.


text:
«Hizb ut-Tahrir davasınıñ» (Aqmescitteki ekinci gruppa) mabüsi Şaban Umerov Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde yaramadı, oña «acele yardım» çağırıldı.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Advokatlarnıñ aytqanına köre, qan basımı arttı. Advokat Emine Avamilevanıñ aytqanına köre, olarnıñ müvekilleri 10 saattan ziyade bir şey aşamadı.
«Müvekkilerimiz bütün kün aşsız ve suvsız edi, Rusiye ve dünya qanunları bunı azap ve insaniyetsiz munasebet olaraq tanıy», – dep tarif etti Avamileva.
«Acele yardım» mahkeme binasına keldi.
Noyabrniñ 11-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ sıñırlav tedbiriniñ uzatıluv meselesi baqıla.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqyarda mayıs 9-da, bazarertesi künü Ekinci cian cenkinde Almaniyağa qarşı ğalebeniñ 71 yıllığı qayd etile. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, Aqyarda bayram merasimleri çerçivesinde arbiy parad keçirildi.
Paraddan evel Kremlge boysunğan Aqyar akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Menâylo ve Rusiye prezidentiniñ temsilcisi Oleg Belaventsev Aqyar mudafaası abidesindeki ebediy alev yanında gülçemberler qoydılar.
Parad merasiminde Aqyar garnizonınıñ rusiyeli ordusı, Sovet zabitleri birliginiñ veteranları, EPRON (Alelhusus suvaltı işler ekspeditsiyası – QA), Rusiye Qara deñiz birleşmeleri ve bölükleriniñ veteranları, «Ölmez polk» («Bessmertnıy polk») aktsiyasınıñ iştirakçileri ve «Gece qaşqırları» («Noçnıye volki») Moskva motoklubınıñ baykerleri iştirak ettiler.
Aqyar boyunca zemaneviy arbiy tehnika ve cenk vaqtından qalğan avtomobiller – piyade arbiy maşinaları, zırhlı naqliye, ağır top aletlerinen kolonna keçti.
Rusiye Qara deñiz flotu idaresiniñ malümatına binaen, parad merasiminde Rusiye Federatsiyasınıñ biñden ziyade arbiy hadimi iştirak etti.
Aqyar körfezinde «Rostov-na-Donu» suvastı gemisi, Rusiye Qara deñiz flotunıñ katerleri ve arbiy gemileri sırağa tizildi.
Parad bitken soñ Aqyar kommunistleri adet üzre veteranlarnı ve er istegen kişini arbiy aşlarından olğan qara boğday pastasınen sıyladı.
Aqşam Aqyarda bayram fişenki taqdim etilecek.
Mayıs 9 künü arifesinde Aqyar civarında Aqyar içün uruşında elâk olğan 98 şeer qoruyıcısınıñ cesetleri ğayrıdan defin etildi. Naaşnı qıdıruv taqımlarınıñ azaları tapqan.
Rusiyede ve Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda mayıs 9-da Ekinci cian cenkinde Almaniyanı yeñgeniniñ 71 yıllığını qayd eteler.
Ukrainada mayıs 9-da 1939-1945 seneleri Ekinci cian cenkinde natsizmni yeñilgen Ğalebe kününi qayd eteler. Bu hatıra kününi Ukraina Yuqarı Radası 2015 senesi aprel 9-da kommunizatsiyağa qarşı siyasetniñ ömürge keçirilmesi çerçivesinde tayinledi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi, İslâm-Terek rayon mahkemesiniñ Eski Qırım sakini Riana Kulametovağa «VKontakte» içtimaiy ağında saqlağan videolarda bulunğan 2011 ve 2013 seneleriniñ videoları içün para cezasını bermek qararını deñiştirmedi.
«Qırım birdemligi» birleşmesiniñ bildirgenine köre, Kulametova «yasaqlanğan teşkilâtnıñ timsallerini açıq numayış etkeni» içün para cezasını aldı.
Riana Kulametovanıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, «VKontakte» ağında saqlanğan videolar arasında Eski Qırımdaki Oraza bayramı ve Aqmescitteki miting bar edi. Bu levhalarda arap urufatında yazuvlı şiarlar körüne. Mahkeme bunı «Hizb ut-Tahrir» bayraqları olaraq tanıp, Riananı «yasaqlanğan teşkilâtnıñ timsallerini açıq numayış etkeni içün» biñ ruble para cezasını tayin etti.
Kulametova qararğa razı degil. Onıñ aytqanına köre, bayraqlar yasaqlanğan teşkilâtnıñ timsalleri degil, basma üstünde «Allahtan ğayrı Tañrı yoqtır. Hazreti Muhammed Onıñ Peyğamberidir», dep yazılğan.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Rusiye Ukraina ile sıñırda ordular sayısını arttıra. Şimdi, NATO malümatına köre, Ukraina sıñırı yanında Rusiye askerleriniñ sayısı 10-12 biñ adamnı teşkil ete.
Bunı malümat agentlikleri NATO üyken vekillerine esaslanıp bildire, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
İyün ayınıñ ortalarında Rusiye Ukraina ile sıñırda 40 biñ arbiyinden ekseriyetini çekti. Lâkin bundan soñ kene de Rusiye ordularınıñ sayısı artıp başladı.
«Bizim malümatımızğa köre, al-azırda regionda 10-12 biñ Rusiye arbiyi buluna. Soñki afta devamında bizler sıñırdaki regionda bir qaç bölük areketlerini qayd etken edik», – dep qayd etti NATO memurı.
RNBO kâtibi Andriy Parubiyniñ malümatına köre, al-azırda aman-aman 40 biñ Rusiye askeri Ukraina ile sıñırda buluna.


text:
Qırımnıñ separatist akimiyetiniñ yasaq etüvine baqmadan, Aqmescitte bu facialı künge bağışlanğan hatıra tedbirleri olıp keçe.
Tedbirler Vernadskiy adına Tavriya Milliy universitetiniñ Salğır bağçasında dua ve gülçemberler qoyuvından başlandı.Bundan soñ miting olıp keçti.
Matem mitingler Aqmescitteki Demir yol vokzalınıñ bağçasındaki temel taşı yanında da keçti.
Sürgünlikte elâk olğanlarnıñ hatırasına umumqırım dua merasimi Aqmescitteki Aq-Meçet qasabasında saat 13:00 (Kiyev saatı boyunca – 12:00) olıp keçecek.
Mayıs 17 künü qırımtatar milliy Meclisi nevbetten tış toplaşuvında hatıra tedbirlerni yarımadanıñ er bir köşesindeki temel taşları, hatıra tahtaları yanında keçirmege qarar aldı.
Mayıs 16 künü Qırım «akimiyeti» Qırımda «Cenübiy-Şarqiy Ukrainadaki vaziyeti» sebebinden Qırımda kütleviy tedbirlerni keçirmege yasaq etti.
Qırım.Aqiqat ve Radio Svoboda vaqia yerinden canlı yayınnı alıp bara.


text:
Moskva şeer mahkemesi qırımlı iş adamı Resul Velilâyev ve «KrımOpt» şirketiniñ müdiri Ali Bariyevni dekabrniñ 25-ne qadar apiste qaldırdı. Bu aqta Facebookta Velilâyevniñ tuvğanları bildire.
Haber etilgenine köre, mahkeme advokatnıñ itiraz arizasını red etip, Basmannıy mahkemesiniñ qararını deñiştirmedi.
Resul Velilâyev Qırımda iş adamı ve metsenat olaraq belli. Onıñ «KrımOpt» şirketi 1997 senesinden berli çalışa, «Güzel» ticaret ağı da oña ait.
İş adamı Resul Velilâyev ve «KrımOpt» şirketiniñ müdiri Ali Bariyev aprelniñ 26-nda Qarasuvbazarda Rusiye telükesizlik hadimleri Velilâyevge ait «Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketinniñ tükânlarını tintken soñ tutulğan edi.
Daa soñra, Velilâyev 2 ayğa tevqif etilerek, Moskvadaki Lefortovo taqiqat izolâtorına (SİZO) qapatıldı. Qırımda oña qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 238-nci maddesiniñ 2-nci qısmına binaen («Telükesizlik talaplarına uymağan mallar ve mahsulatnıñ istisalı, saqlanması ya da satılması, ve bunıñ kibi de işlerniñ yapılması ve hizmetlerniñ kösterilmesi) boyunca iş açıldı.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilip başladı.


text:
10 ONUNCI DERS
· Toylarımız aqqında
(Yaş nesilge ve ana-babalarğa)
Asırlar devamında yaşlarımıznıñ çağı yetkende olar evlengen, toyları olğan. Bu yahşı adet bugün de yapıla. Er çiçekniñ öz tüsü, öz şekli ve öz qoqusı olğan kibi çeşit vaqıtlarda Vatanımıznıñ çeşit köşelerinde olğan toylarnıñ öz hususiyetleri, öz dülberligi bar. Qartlarımıznen subetleşseñiz, olar sizge toylarımız aqqında meraqlı, belki endi unutılğan malümatlarnı ayta bile. Amma toylarımız aqqında yazılğan eserler de bar, olarnı oqumağa istegenlerge ise bir qaç eser tevsiye ete bilem:
1. KpыM. CoцBeTиe HaциoHaлbHыx kyлbTyp (Tpaдиции, oбычaи, пpaздHиkи, oбpяды). CиMфepoпoлb, «БизHec-иHфopM, 2003 r., 349-354 saifeler.
2. Яя ШepфeдиHoB. ЗByчиT kaйTapMa, TaшkeHT, 1978 r., 47-49 saifeler.
3. M.A.XaйpyддиHoB, C.M.yceиHoB. ЭTиkeT kpыMckиx TaTap. CиMфepoпoлb, 2001 r., 31-41 saifeler.
4. БyryHb биздe Toй-джыйыH. Eщë paз o cBaдbбax (cTp. 6), raзeTa ABдeT, N 35 oT 2 okTябpя 2006 r.
5. “Golos Krıma” (Qırım sedası) gazetasınıñ bir qaç nomerasında toylarımız aqqında bestekârımız Fevzi Aliyev ve digerleriniñ fikirlerini oquy bilesiñiz.
Bugünki toylarımızğa nasıl azırlıq körüle, toylarımız nasıl keçe sizler, sayğılı oquyıcılarım, özüñiz bilesiñiz. Er bir toy saibi öz evlâdını evlendirgende bütün qazanğanını, tapqan-tutqanını toplap, yahşı ve çoq vaqıtqa özleriniñ ve cemaatnıñ aqlında qalacaq kibi toy yapmağa tırışa.
– Tünevin Asannen Ayşeniñ toyunda oldıq.
– Soñ, nasıl, yahşı oldımı?
– Yahşı oldı! – kibi laflarnı biz çoq eşitemiz. Aqiqattan da toylarımız yaramay degil, yahşı. Lâkin…
Qaranlıq gecesi evge qayta edim. Bir daa qarşımda adam qaraltıları köründi. Er ihtimalğa qarşı biraz çetke çekilip toqtaldım ve diñlenip turdım. Dört adam rus tilinde laf etip kele edi. Qulağıma çalınğan sözlerden olar toydan qaytqanlarını añladım. Yaqınca kelgen soñ olardan biri: «И эTo HaзыBaeTcя cBaдbбa…, дBa чeлoBeka пo чacy TaHцyюT, ocTaлbHыe BыпbюT и cидяT. Из-зa rpoMkoй Myзыkи пooбщaTbcя дaжe HeBoзMoжHo, koшMap…», – dedi ve qoştı, – «oдHo и To жe, oдHo и To жe… A эTa oчepeдb, koTopыe зakaзыBaTb TaHцы! KoHцa иM HeT, идyT и идyT, лeпяT и лeпяT… ЧTo эTи TaTapы B эToM HaxoдяT?…» – «Дa чTo TaM roBopиTb – диkapи», – dedi digeri. «ЭT-ToчHo», – dedi üçüncisi.
Bu sözler yüregime pıçaq kibi kelip sançıldı, tilim tutuldı, elim-ayağım qatıp qaldı, içim yanıp başladı…
Meni yıldırım urğan kibi urğan bu sözler ister-istemez er sefer aqlıma kele, qulağımda çıñlay, maña raatlıq bermey. Şu sebepten çoq vaqıt tüşünceli yürem. “Kerçekten de, er şey bir qararınen olmaq kerek” dep, endi er toyda onıñ başta yahşı taraflarını ve soñ ise yetişmemezliklerini qıdırıp başladım.
Ebet, qusursız toy, belki, olmaydır da. Ne qadar tırışılsa da ille bir şey qaçırıla. Aytalar da, toy can ağırtısız olmaz dep. Lâkin, bilesiñizmi, toylarımızda tenqidiy köznen baqıp başlağan soñ çoq yetişmemezlikni körip ve başqalarından da eşitip başladım.
Soraştırıp başlağan soñ cemaatımız bu yetişmemezliklerni körgenini añladım. Ya köre ekenmiz, begenmegen yerlerimiz bar eken, demek, toylarımıznıñ o yerlerni tüzetmege yollar ve çareler qıdırmaq kerek.
Yetişmemezliklerni tüzeteyik, toylarımıznıñ kelişmegen yerlerini deñiştireyik degen fikir çoqumıznıñ aqlına kele, amma epimiz birinci men yapsam: “Baqsa bunı, episinden aqıllı çıqqan…”, – dep aytırlar, degen şeyden saqınamız. Fikrimce, ne qadar alışılğan olsa da, ne qadar küç olsa da bazı kelişmegen (atta çirkin) adetlerimizden vazgeçmek kerekmiz. Aqlıñızdadır, bir vaqıtları epimizni bezdirgen – şabaşlı toylar edi. Lâkin aytıla-aytıla, ahırı, şabaşlı toylardan vazgeçken edik. Şimdi şabaşlı toylar yoq. Lâkin başqa kelişmegen şeyler kelip yapıştı.
Endi ise birer-birer menim közüme ve başqalarınıñ közüne çarpqan toylarımızdaki kelişmegen şeyler ve yetişmemezliklerni aytayım…
(Devamı bar)
· Tilimiz bar ekeç biz de barmız
“Golos Krıma” gazetasında İslâm Terek (Kirovskiy) rayonında Qızıl Terçek (Yarkoye Pole) köyünde yaşağan Enver Aliyev öz maqalesini «Я xoчy BыckaзaTb cBoю бoлb зa cBoй Hapoд» sözlerinen başlap, bugün tilimizge olğan lâqaytlığımızğa yüregi ağırğanını ayta. Men böyle adamğa: “Maşalla!” – deyim. Enver Aliyev kibi tüşünse edi halqımıznıñ çoqluğı, tilimizniñ vaziyeti başqaca olur edi.
Maqale rus tilinde yazılğan olsa da, onı oqumağan olsañız, tapıp oquñız (o, sentâbrniñ 22-sinde çıqqan nomerada, «ЗaBTpa kpичaTb o пpoблeMe языka бyдeT пoздHo» rubrikası altında derc etilgen).
“Maarif işleri” gazetasınıñ muarririyeti siziñ de, sayğılı oquyıcılarımız, tilimiz aqqında fikirleriñizni bekley. Sağlam fikirli maqaleleriñizni gazetamızğa basmağa tırışırmız.
Tilimiz yoq olmasın degenler, qoluñızğa qalem alıñız!
Ukrainada til siyaseti Kontseptsiyasınıñ leyhası (proyekti) muzakere etile. Bizim isteklerimiz de bu Kontseptsiyağa mıtlaq kirmek kerek. Tilimizge onıñ evelki statusı qaytarılıp berilmesini talap etmelimiz. Qırımda tilimiz devlet tili statusını taşımaq kerek. Şu esas fikirni ve daa tilimiznen bağlı olğan problemalarnı yazıp mektüplerni kerekli yerlerge yağdırsaq, inşalla, niyetimizge irişirmiz.
Tilimizniñ qayğısını özümiz çekmesek, başqalarına onıñ keregi yoq.
Qalemni qoluñızğa alıñız ve onı oynatıñız, dostlar!
· Şiirler, yırlar
Yıl mevsimleri
Yılnıñ dört mevsimi bar:
Eñ güzeli – bu, BAAR,
Çiçek aça bağçalar,
Uçuşa kökte quşlar.
Eñ sıcaq mevsim – bu, YAZ,
Yazda oturmaq olmaz,
Em yalıda, em çölde
İş qaynay er bir yerde.
Yaz keçken soñ KÜZ olur,
Bol bereket cıyılır,
Qısqarıp başlar künler,
Gece sızğırır yeller.
QIŞTA ayaz buzlata,
Parmaqlarnı sızlata,
Ağarıp qala dağlar,
Qarnen oynay balalar.
Yılnıñ dört mevsimi bar:
Yaz, Küz, Qış ve em Baar,
Dördü dört türlü olar,
Epsinde bir şırnıq bar.
· Devlet tilini ana tili esasında ögreneyik
· Atalar sözleri
El köyüniñ atı ozğance, öz köyüñniñ tayı ozsun.
Özüñ özüne etkeniñni duşmanıñ etmez
Dünya bir merdivendir: biri ener, biri çıqar
Zaman zamanğa uymasa, sen zamanğa uy
Alla beterinden saqlasın
Adıñ çıqqance, canıñ çıqsın
Qorqunçlı tüş hayırlı çıqtı
Ev alma, qomşu al
Yahşı qomşu uzaq doğmuşıñdan yaqındır
Bereket bersin denilgen yerde bereket olur
· Frazeologizmler
ağzı bar tili yoq – a) бeзpoпoTHый, poбkий, пokopHый; б) Tиxий, MoлчaлиBый
ağzım pişti – я yжe oбжërcя (пoropeл) Ha эToM дeлe, я yжe yчëHый
ağzıñdan yel alsın – TипyH Teбe Ha языk
ağzı-burnunace (toldurmaq) – (HaпoлHиTb) дoBepxy, BpoBeHb c kpaяMи
ağzını bir qarış açmaq – paзиHyTb poT (oT yдиBлeHия)
ağzına bir kemik atmaq – зacTaBиTb зaMoлчaTb, зaTkyHTb poT koMy-л.
ağzımdan çıqtı – y MeHя copBaлocb c языka
(ağzından) laf qaçırmaq – HeBoлbHo пpoбoлTaTbcя; HeчaяHHo BыбoлTaTb cekpeT
halqnıñ ağzına tüşmek – cTaTb пpeдMeToM paзroBopoB (пepecyдoB), cTaTb пpиTчeй Bo языцex
aqlını almaq – oropoшиTb, oшeлoMиTb
aqlım almay – я He пoHиMaю
· Ösümliklerniñ adları
бeлeHa – delimidan – блekoTa
бeлaдoHHa – güzel kiyev – бeлaдoHa
бeлoTaл – aq tal – бeлoTaл
бeлoyc – aq mıyıq – бiлoByc
бeлый rpиб – aq mantar – бiлий rpиб
бepraMoT – bey armut(ı) – бepraMoT
бepëзa – aq qayın – бepeзa
Bepбa – tal – Bepбa
Bepбa бeлaя – aq tal – бiлa Bepбa
Bepблюжbя koлючka (пepekaTи-пoлe) – yandıq, qamğaq – Bepблюдячa koлючka
· Ayvan, quş ve böceklerniñ adları
дpeBoToчeц – terek qurtu – чepBиця
дpoздoфил – kör çibin – дpoздoфiл
дpoзд чëpHый – qara tavuq – дpiзд чopHий
дpoMaдep – bir örkeçli deve – дpoMaдep
иBoлra – sarı asma quş – iBoлra
иHдeйka – müsür, köküş, körel – iHдичka
иxTиoзaBp – ihtiozavr – ixTioзaBp
kaбaH – kiyik domuz – kaбaH
kakaдy – duduquş – kakaдy
kaлbMap – kalmar – kaлbMap


text:
Ukraina siyasiy talilcisi Yuliya Tişçenko, qırımtatarlarğa Ekinci cian cenki vaqtında ketirilgen zarar içün Almaniyadan reparatsiyalar talap etmek teşebbüsleri, «Rusiye informatsion saasında içki qullanuv içün yapılalar», dep tüşüne. Bu fikirni o, martnıñ 7-sinde Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde bildirdi.
Talilci: «Maña köre, Almaniya ve diger devletlerden reparatsiya aluv talabı, Qırım tışında ciddiy olaraq qabul etilmez. Büyük ihtimal ile bu, içki qullanuv içün kampaniyadır. O, Qırım musulmanlarınıñ diniy idaresi yanında Rusiye rejimine sadıq, kvazi-Meclis kibi bir şey olğan yañı qurulğan şurağa alâqalı olaraq başlandı. Ondan ğayrı bu, qırımtatarlarnı «Büyük Ğalebe» ve qaramanlaştırılğan İosif Stalin aqqında narrativge kirsetmek teşebbüsidir», – dep qayd etti.
Daa evel Qırım ve Aqyar musulmanlarınıñ diniy idaresi muftisiniñ muavini Ayder İsmailov, Qırımda Ekinci cian cenki vaqtında yarımadağa ketirilgen zarar içün Almaniyadan reparatsiyalar aluv boyunca yol haritasınıñ meydanğa ketirilgenini bildirdi. Onıñ aytqanına köre, bu zararnıñ muayyen kölemini tarihçılar, içtimaiyatçılar, iqtisadiyatçılar ve adliyecilerden ibaret mahsus komissiya tayin etecek.
2014 senesinde yarımada Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Qırım musulmanlarınıñ diniy idaresi öz areketlerini Meclisnen koordinatsiya etmekten vazgeçti ve Rusiyeniñ qanunları boyunca Qırım ve Aqyar musulmanlarınıñ diniy idaresi (QAMDİ) olaraq ğayrıdan resmen qayd etildi.
Almaniyadan reparatsiyalar aluv boyunca plan daa fevralde Qırım musulmanlarınıñ birinci Nevbetten tış qurultayında taqdim etildi. Rusiye Devlet dumasınıñ ilhaq etilgen Qırımdan deputatı Ruslan Balbek jurnalistlerge, mesele sadece «maddiy talap»ta degil, esası – facianı hatırlatmaqtır, dedi.


text:
«Fevral 26» işi boyunca Rusiye taqiqat organlarına sorğuğa çağırılğanı sebebinden Ankarağa kelip olamağan Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev dey ki, qırımtatarlar, II Bütündünya qırımtatar kongressini keçirip, «Qırımda keçken ve alâ daa olayatqan adiseler boyunca halqnıñ mevamını bütün dünyağa kösterdiler».
«Kongresste muzakere etilgen bütün sualler boyunca birligimizni kösterdik», – dey Smedlâyev Qırım.Aqiqat mühbirine.
Bundan da ğayrı, o dey ki, Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğannıñ qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev ve Meclis reisi ve Kongress prezidenti Refat Çubarov ile körüşüvinden soñ «halqnıñ sesi dünyada ve, ilk nevbette, Türkiye Cumhuriyetinde, kâfi derecede eşitildi».
Avgust başında Türkiye paytahtı Ankarada II Bütündünya qırımtatar kongressi keçirildi. Mında qırımtatarlarnıñ Vatanı – Qırımdaki vaziyetleri muzakere etildi. Toplaşuv devamında Kongress prezidentini sayladılar ve dünya toplulığı, qırımtatarlarğa bir sıra muracaat ve beyanname qabul etildi.


text:
Qırım.Aqiqat leyhasınıñ beş yıllığına Kyivde “Mıstetskıy Arsenal”da “Ukraina cemiyeti ve Qırım - kelecekke baqış” açıq muzakeresi keçti. Spikerlerniñ birisi ukrain volontör, yırcı, “Antitela” taqımınıñ lideri Taras Topolâ edi. Öz nutqında o Qırım içün informatsion cenk aqqında, cemiyet liderleriniñ fikirleri müimligi ve keçmiş hataları aqqında laf yürsetti. Qırım.Aqiqat çalğıcınıñ esas qaydlarını ayırdı.
Rusiye propagandası
Men çoqtan añladım ki, menim aytqanımnı, noqta-i nazarımnı, bazı maqsatlarımnı insanlar - aseletmi, aselet degilmi - amma taqlit ete. O - meni izlegen, bizim muzıkamıznı diñlegen, videolarımıznı baqqan insanlardır. Ve, elbette ki, cemiyet faaliyetimiz çerçivesinde biz, bir şey etip, adamlarnıñ baqışlarını şekilleymiz.
Rusiye propaganda maşnası, mefküresini tarqatmaq içün cemiyetke belli olğan adamlarnı qullana
Cemiyetke belli adamlar, birinciden, öz fikirleri içün, ifade etken ğayeleri içün cemaat ögünde mesüliyetligini añlamaq kerek. Körünip tura ki, Qırım işğalinden soñ rusiye informatsion cenk ve rusiye propaganda maşnası, mefküresini tarqatmaq içün cemiyetke belli olğan adamlarnı qullana.
Fikir liderleri
Ressamlar, icadiy adamlar, cemiyetke belli olğan insanlar Ukrainanıñ bütünligi tiklenmesi içün informatsion, haber saasında yan-yanaşa turmalı
Cemiyet ve, mıtlaqa, cemiyetke belli olğan adamlar, öz tefsirlerinde daima mıqayt olmalı. Hususan, Qırım ilhaqı, onıñ kelecegi, anda soñki beş yıl devamında olıp keçken vaqialar kibi meselelerde. Men bunı pek yahşı añlayım. Onıñ içün menimce, ressamlar, icadiy adamlar, cemiyetke belli olğan insanlar Ukrainanıñ bütünligi, insan aqları tiklenmesi içün informatsion, haber saasında yan-yanaşa turmalı. Ve mıtlaqa tamır halqnıñ aqlarını közde tutmalı.
Biz uquq esnasında, diplomatik esnasta küçlü degilmiz, amma öz icadımıznen, intervyülerimiznen, açıq areketlerimiznen, Ukraina devleti ketken yönelişni quvetleştirmelimiz.
Ğayıp etilgen vaqıt
Biz Qırımda rusiye medeniy merkezleriniñ küçlü faaliyetini köre edik
Qırım informatsiya alanında ukrain olsun dep, biz, Ukraina Mustaqilligi vaqtında kerçekten de az iş yaptıq. Men öz tecribemden ayta bilem, haber olğan şeylerge esaslanıp - işte, yarımadanıñ medeniy yaşayışı aqqında. Ukrainler iştirak etken medeniy tedbirler pek az edi. Misal içün, “Antitela” taqımı bir qaç tedbirde iştirak etken edi, amma olarnıñ teşkilcileri ukrainler degil edi. Biz Qırımda rusiye medeniy merkezleriniñ küçlü faaliyetini köre edik. Çoqusı alda bu - Rusiyege kerek olğan haberlerniñ yarımadada tarqalması.
Siz bizge işana bilesiñiz
Körünip tura ki, diplomatik yollarından ğayrı, biz halqnı, o topraqnı medeniy-informatsion saasında da qorçalamalımız. Bunı ne etip doğru yapmaq? Menim açıq-aydın cevabım yoq. Amma eminliknen ayta bilem, cemiyetniñ bir qısmı, şu sıradan men de, bunı eñ qısqa müddette kerçekleştirmek içün olduqça areket etecekmiz. Siz bizge işana bilesiñiz.
Malümatname: 2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radası deputatı Refat Çubarov Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ idarecisi Lenur İslâmovnıñ bazı aytqan şeyleri edalı olmağana işaret etti.
Bu aqta Çubarov, «Maniasız Avropa» tarafından iyün 23-te teşkil etilgen «Ukraina terkibinde qırımtatar muhtariyeti. Yañı Qırım nasıl olmalı?» mevzulı munaqaşalar çerçivesinde öz yardımcısınıñ işi ve areket tarzı aqqındaki sualge cevap berip, qayd etti, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«İslâmov efendiniñ bazı aytqan şeyleri aqaretleyici şeklini taşıy, bu aqta oña men, Meclis reisi olaraq, ayttım, em de liderimiz Mustafa Cemilev ayttı», – dep qayd etti Çubarov.
Lenur İslâmovnıñ eki vatandaşlığı aqqında sualine Refat Çubarov böyle cevap berdi: «bütün yardımcılarım Ukraina vatandaşları ola».
İş adamı, ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ ştabı yolbaşçısı, Ukraina halq deputatı Refat Çubarovnıñ yardımcısı ola, Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ reis muavini vazifesinde buluna.
Yarımada Rusiye tarafından işğal etilgen bir yıldan soñ öz telekompaniyasını qıtaiy Ukrainağa keçirdi ve Herson vilâyetinde memuriy sıñırda Qırım qamaçavı aktsiyasını idare etmege başladı. Bundan evel o, Qırımda Rusiyege boysunğan Sergey Aksönovnıñ ükümetinde biraz çalıştı. İslâmovnıñ qayd etkenine köre, Qırım boyunca noqta-i nazarı içün yarımadada biznesinden marum qaldı.
Qırımda Qırım qamaçavı idarecisine qarşı cinaiy iş açılğanı aqqında ilân etilgen edi.
İslâmovnıñ em tarafdarları, em de onıñ areketlerini tenqit etken kişiler bar. Böyleliknen, Lenur İslâmov yaqında «Muhbir taqiqatı merkezi» («Tsentr jurnalistskih rassledovaniy») neşrine intervyu berip, içtimaiy ağlarda munaqaşalarğa yol bergen sözler ayttı. Hususan, o, «Ukraina qırımtatarlarğa pek çoq para borclu», dep ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bağçasaray yolbaşçılığınıñ matbuat ıhzmeti bildire ki, «Patriot» cemaat teşkilâtı eki yıl evelsi şeer şurası tarafından qabul etilgen «Bağçasaray şeeriniñ vatandaşlarına qurucılıq ve köy hocalıq işleri içün topraq damartılarınıñ ayırılması boyunca leyha azırlanması aqqında» qararını lâğu etmek muracaat etti.
Bağçasaray yolbaşçısı Konstantin Rubanenko cemaat teşkilâtınıñ muracaatını ögrenece ve baqacaq mahsus komissiyanı meydanğa ketirüv aqqında qarar azırlamağa avale etti. Bundan ğayrı, mezkür komissiya Bağçasaray şeer şurasınıñ toplaşuvında baqılacaq topraq damartılarınıñ şeer mal-mülkine keri qaytarılması aqqında qarar leyhasını azırlaması mümkün.
Şeer yolbaşçısınıñ fikirince, Bağçasarayda topraq damartılarını 8 yıldan berli beklegen 5 biñlik nevbet olğanda, şahsiy qurucılıq içün topraq damartılarınıñ ayırlıması aqqında qarar almaq olmay.
Şeer yolbaşçılığınıñ malümatına köre, Rubanenko Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya adına mezkür qararlarnıñ qanun boyunca qabul etilmesi ve topraq damartılarını alğan adamlarnıñ vesiqalarını teşkerüv aqqında muracaat azırlamağa emir etti.


text:
Bunı Radio Svobodağa Ukrainanıñ içtimaiy siyaset naziri Lüdmila Denisova bildirdi.
«Köçme ve yardım etmek içün para ayıruv mehanizmı işletildi. Askerlerniñ ve olarnıñ qoranta azalarınıñ yerleşme programması bar. Bu mesele eñ yüksek seviyede çezilecek. Bütün masraflar devlet bütçetinden alıcaq», – dedi Denisova.
Onıñ aytqanına köre, bu meseleni Nazirler Kabineti 15 kün içinde çezecek.
Aprelnıñ 15-de Ukrainanıñ Yuqarı Şurasında «Ukrainanıñ vatınca işğal etilgen topraqlarından grajdanlarnıñ aq-uquqlarını temin etilmesi» aqqında qanunı qabul etildi.
Bu qanunğa köre, Ukrainanıñ Qırım Muhtar Cuhuriyeti ve Aqyar şeeri, onıñ kokı, içteki suvları ve deñızniñ Ukrainanıñ territorial parçası, suvastı vaqtınca işğal etilgen topraqları olaraq sayıla.


text:
Aqmescit – Qırımtatar halqı Meclisine qarşı yapılğan basqı ep küçleşse de, Aqmescitteki binası üzerinde milliy bayraqnen birlikte ukrain bayrağı da yelpirey. Yerli ealiniñ bir qısımı buña menfiy baqsa da, Meclis azalarınıñ sarı-mavılı bayraqnı alıp taşlamağa niyetleri yoq.
Aynı zamanda, mütehassıslarnıñ fikirince, Rusiye akimiyeti Meclisni idare altına alıp olamasa, ileride bu qurumnı yasaqlay bileler.
«Biz kelecegimizni Ukraina ile köremiz», – miliy areket iştirakçisi
Aprel ayında Qırım «imayecileri» tarafından alıp taşlanğan ukrain bayrağını kene de yerine tiklegen milliy areket iştirakçisi Zodiye Saliyeva aytqanına köre, ileride de ukrain timsalini qorçalamağa azır.
«Biz qorqmaymız… Biz Qırımğa qayttıq ve kelecegimizni Ukraina ile birlikte köremiz, onıñ içün em bu bayraqnı, em bizim bayrağımıznı köz bebegi kibi qorçalaymız. Bunıñ artında bizim devletimiz. Bizim kelecegimiz tura», - dedi Zodiye apte Qırım.Aqiqatqa.
Zodiye apteniñ sözlerine köre, qırımlılarnıñ bazıları qırımtatarlarğa qol tutalar, amma açıqtan-açq fikinlerini bildirmege saqınalar.
Faqat, soravdan keçkenlerniñ büyük bir qısımı Meclis binasındai bayraqnıñ asılı turğanına qarşı çıqtılar.
«Men Qırım sakinim ve Meclis üzerindeki ukrain bayrağınıñ turmasına qarşı çıqam, çünki olar bazılarğa «separatist» dep aytalar, özleri şunı yapalar», - dedi Aqmescitli sakin Vladimir İliç.
Meclisni yasaqlay bileler, – ekspert
Yaqın şarq taqiqatları Merkeziniñ müdiri İgor Semivolosnı yerli ealiniñ menfiy munasebeti iç te taaciplendirmedi.
İgor Semivolos Qırım.Aqiqatqa şunı bildirdi: «Olar evelden de qırımtatarlarnı separatizmde qabaatlay ediler. Bu ruslarnıñ menlik meselesedir, çünki olar eñ başından qırımtatarlarnı «rus dünyasına» qarşı çıqqanlrını añlay ediler».
Ekspert bildirgeni kibi, şimdiki vaqıtta «akimiyet» Meclisni idare altına almağa istey, amma, niyetlerine irişmeseler, qırımtatarlarnıñ temsiliy organını ekstremistik olaraq adlap, yasaqlay bileler.
Vaziyet nasıl etip deñişecegi Qurultaynıñ sessiyasına bağlı olacaq. Semivolosnıñ sözlerine binaen, «kollaboratsionist -satqınlar» vastasınen Qırım «akimiyeti» kendi niyetlerine irişseler ve reberlerni ğayrıdan saylasalar, temsiliy organ olarğa boysunacaq. Qurultay vekilleri toplaşuvnı Herson vilâyetinde keçirseler ve vekiller Meclisniñ siyasetine qol tutsalar, «akimiyet» Meclisni yasaqlamaq içün çalışacaq.
Şimdiki vaqıtta Meclis binası – Qırımda ukrain bayrağı yelpirep turğan yekâne bina, desek yañlış olmaz.


text:
Aqmescit – Qırımda yerli sakinlerniñ evlerinde tintüvler devam ete. Ekstremistik kitaplarnı, afyon, silânı qıdıralar. Esasen İslamnı kütken vatandaşlar diqqat merkezinde bulunalar. Uquq-qorçalayıcılar bu vaziyetke qıymet keserek, rusiyeli akimiyet yerli ealini saylavlar arfesinde qorquzmaq istey, deyler.
Nevbet qırımlı bloger Yelizaveta Bogutskayağa keldi. Liza Bogutski tahallüsi altında, bloger çeşit neşirlerge, hususan Qırım.Aqiqatqa teñqidiy maqaleler yazıp, yollay edi.
Bogutskayanı tintüvden soñra Aqmescit rayonı politsiya bölügine alıp ketip, bir qaç saat soravdan keçirdiler. Tintüv devamında seslendirilgen sebeplerden biri olaraq Bogutskayanıñ mayıs 3 künü Qırım ile Ukraina sıñırında Mustafa Cemilevni qarşılağanı ilân etildi.
Uquq qorçalayıcı: Liza qurum içün telükelidir
Qırımnıñ adliyeviy qabulhanelerniñ ağlarında çalışqan adliyeci Alöna Luneva emin, «satqın ve terroristlerniñ» qıdıruvı – bu razı olmağan adamlarğa yapılğan basqıdır».
Adliyeciniñ fikirince, tintüv dalğası tanılmağan cumhuriyet organlarına ötkerilecek saylavlarnen bağlı. Aynı zamanda, «bu kibi siyaset sayesinde işğalge qarşı olğanlar, onı desteklemegenler qorqıp, Qırımnı terk etmelerini isteyler», – dedi Luneva.
Uquq qorçalayıcı qayd etkeni kibi, qırımlı rejissör Oleg Sentsov apiske alınğan soñ, Ukraina vatanperverleriniñ sayısı yarımadada azlaştı. «Men bellesem, qırımtatarlarnıñ evlerindeki tintüvler bu sebepten ötkerile. Liza – Ukraina vatanperveri olıp bunı gizlemey. Demek, o qurum içün telükelidir. Başqaları, Qırımda yaşap, fikirlerni açıq-aydın bildirmege mümkün olğanını körip, cesaretlene bileler. Qurum içün digerlerni ilhamlandırğan cesür insanlar kerek degil», – de y Alöna Luneva.
Tintüv dalğasından soñ, narazılıq dalğası köterilir, – Smedlâyev
Qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçisi, Qurultaynıñ merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev, Bogutskaya ile bağlı vaqialarda bir qaç aspektni qayd etti.
«Birinciden, tek qırımtatarlarnı, İslamnı kütken, camilerge barğan, ukrain devletiniñ tarafdarlarını qorquzmaq ıntıluvıdır. Ekinciden, şahsiy malümatlarnı elde etmek isteyler. Üçünciden, malümatnı bildirgen çeşit programmalarnı qoymaq nietindeler», – dep qayd etti Smedlâyev.
Milliy areket iştirakçisi, «akimiyet ile birlikte olmağan», Meclis tarafdarlarğa qarşı repressiyalar qullanılacağından saqına.
Qırımda yüz bergen vaqialar, yarımadada vaziyetni kerginleştirmek maqsadında yapıla, dey.
«Bugünki künde qırımtatarlar ve digerlerge qarşı yapılğan aqsızlıqlarğa … belli bir vaqıtqa qadar riayet etilmeycek. Amma, er kes susıp oturmağa razı degil. Narazılıq dalğası köterilir. Saylavlardan soñ, Qırımda vaziyetni kerginleştirecekler. Kimdir, şimdiki akimiyet üküm etken vaqıtta, qırımtatarlar yarımadada qalıp, raat yaşaycaqlarını tüşünse – yañlışa. Ukrainliler ve diger millet vekilleri tamam bu vaziyette», – dey faal.
Smedlâyevniñ fikirince, Qırım arbiy bazası olaraq qabul etilse, adiy adamlarğa mında yer qalmaycaq.
Qırım.Aqiqat evelden haber etkeni kibi, soñki bir qaç afta içinde Qırımda qırımtatarlarnıñ qorantlarında tintüvler sıqlaştı. Hususan, Seyitler rayonında kütleviy tntüvler teşkil etildi.


text:
Nazirler Şurasınıñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, Aksönov Qırım keçüv devirde Başqortostandan yardımğa muhtac olğanı aqqında ayttı.
Rustem Hamitov ise «Başqortostan Cumhuriyeti Qırımda fevral-mart aylarında olğan vaqıyalarnı büyük coşqunluqnen qabul etti, Cümhıriyet sakinleri ise «Qırımğa qol tuttuv fondını» açtılar», – dedi.
«Şunıñ içün, Başqortostan olğan yerinde eyi ve sistematik iş olacağında emin oluñız. Biz Qırım ve Belegosrk rayonıñ sakinleri aqıqiy dostlar bir birilerine daima yardım etkenlerini körseterik», – dep vade etti Başqortostanıñ başı.
Matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, eñ yaqın zamanda Ufa-Aqmescit avia yolunıñ açılması, sanatkâr gruppalarınıñ gastrolleriniñ teşkil etilmesi ve Başqortostan balalarnıñ Qırımda raatlanması teşkil etilecek.
Başqortostan tanılmağan Qırım Cumhuriyetinen añlaşma tizmege qorqmağan birinci rus regionı degildir. Tünevin Qırım separatistleri ile añlaşmanı Tver vilâyetiniñ gubernatorı Andrey Şevelöv imzaladı.


text:
Avgust 24-te, Ukraina Mustaqilligi künü Kiyevde Kreşatikte «Boysunmağanlar yürüşi» keçirilecek. Merasim idarecilerinden biri olğan Anna Kovalenkonıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, aktsiyağa Qırım sakinleriniñ, köçkenlerniñ qorantaları, qırımtatarlarnıñ temsilcileri qoşulacaq.
Teşkilâtçılar cemaatçılıqnı birleştirip, asker olmayıp ta, ukrain ordusına destek köstermek içün isse qoşqan adamlar aqqında hatırlatmağa istey.
«Bu yürüş – ekimler, göñülliler, askerlerniñ ana-babalarına, boysunmağan askerlerine büyük ürmet timsalidir. Bu, boysunmağanımıznı köstergen işarettir. Biz barmız! Biz yaşaymız! Ve eñ yahşı taqdir içün küreşmek azırmız! Bunıñ içün bütün batalyonlarğa ve teşkilâtlarğa, göñüllilerge, kapellanlarğa, ekimlerge ve elâk olğan qaramanlarnıñ qorantalarına avgust 24-te Mustaqillik künü Boysunmağanlar sıralarına turıp, halq yürüşinen keçmege teklif etip davet etemiz», – dep çağıra teşkilâtçılar.
Yürüş çerçivesinde medeniyet qısmı de teşkil etilecek – aktrisa Natalya Sumskaya şiirler oquycaq, Ukraina gimni yanğıraycaq, yürüş soñunda ise, dua keçirilecek.
Ukraina avgust 24-te Mustaqillikniñ 25 yıllığını qayd ete. Bu kün ukrain paytahtında arbiy parad keçirilecek.


text:
Qırım müzeyleri Amsterdam bölge mahkemesiniñ «skit altınları» kollektsiyasını Kyivge berme qararından şikâyet etecektir, dep bildirdi bu esnasta Qırım müzeyleriniñ menfaatlarını qorçalağan «İnyurkollegiya» advokatlarınıñ uquqçısı Anastasiya Sivitskaya «RİA Novosti Krım» agentligine.
«Ukrainağa berme qararı dava apellâtsion mahkemede baqılğan soñ işke tüşürile. Şikâyet etecekmiz», – dep ayttı advokat.
Sivitskayanıñ qayd etkenine köre, qarar «añlaşma şartlarına zıt kele».
Kreml kontrol etken Qırım medeniyet naziri Arina Novoselskaya Amsterdam mahkemesiniñ qararını «siyasiy» dep adladı, ve «ahlâq ve dünya müzeyleriniñ munasebetlerine zıt kele», dep ayttı.
Amsterdamnıñ bölge mahkemesi dekabr 14-de «skit altınları» kollektsiyasınıñ Ukrainağa qaytarılmasına dair qarar çıqardı.
«Qırım – Qara deñizniñ altını ve sırı» sergisi 2014 senesi fevral ayından avgust ayına qadar Amsterdamnıñ Allard Pirson müzeyinde numayış etilgen edi. Anda Qırımdaki skit, sarmat ve gotlarnıñ medeniyetini temsil etken dört Qırım müzeyiniñ eksponatları taqdim etilgen edi.
Qırım işğalinden soñ Ukraina akimiyeti eserler müzeyge degil de, Ukraina devletine ait, dep bildirdi. Qırım müzeyleri ise eksponatlarnıñ olarğa qaytarılmasını talap ettiler. Felemenk müzeyi eserlerni ne Ukrainağa, ne de Qırımğa bermedi ve mahkeme qararını ya da taraflarnıñ añlaşmasını beklegen edi.
Qırımnıñ dört müzeyi Amsterdam mahkemesinde Allard Pirson müzeyine qarşı dava açtırıp, kollektsiyanı Qırımğa qaytarmağa talap etken edi.


text:
Azerbaycan prezidenti İlham Aliyev Rusiye, ABD ve Frenkistannı Dağlıq Qarabağdaki zıddiyetni al etüv ıntıluvlarına devam etmege çağırdı. Bu memleketler OSCEniñ regiondaki zıddiyetni al etüv Minsk gruppasına kire, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Bu üç memleket Dağlıq Qarabağdaki zıddiyetni al etmek içün çalışmağa devam etmeli, amma tarafsız qalmaları şarttır», – dedi Aliyev Al Jazeera intervyüsında.
Bunı o, Minsk gruppasınıñ telefon muzakerelerini alğışlağan Ermenistan Tış işler nazirliginiñ mesacından ertesi künü ayttı. Ermenistan, OSCE vastasınen barışıq muzakerelerge azır, dep bildirdi.
Minsk gruppası Ermenistan ve Azerbaycan liderlerini «yahşı niyetli ve şartsız muzakerelerni ğayrıdan tiklev vazifesini acele boynuna almalarına» çağırdı.
Azerbaycan ve Ermenistan arasındaki zıddiyetniñ faal fazası sentâbrnñ 27-nde başladı. Bir qaç künde, farqlı malümatqa köre, onlarnen ya da yüzlernen insan elâk oldı. Taraflar vatandaşlar can bergenini bildirip, bir-birini ağır silâ ve yalçı qullanğanında qabaatlay.
1988 senesi Dağlıq Qarabağda (o vaqıt – Azerbaycan Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Dağlıq Qarabağ muhtar cumhuriyeti) o vaqıt Ermenistan SSCke qoşulmağa istegen ermeni ealisiniñ mitingleri olıp keçti. Baqu buña razı olmadı.
1992-1994 seneleri taraflar uruştı. Azerbaycan Qarabağ ve oña yañı rayonlardaki kontrolini coydı – umumen memleket topraqlarınıñ tahminen 20%-ını. Regionnı aman-aman bütün azeriler ve on biñlernen diger millet qaçaqları terk etti.


text:
Rusiye ğarp cezalarından sebep bir yılda 40 milliard dollardan marum qala, cermay fiyatlarınıñ ucuzlaşmasından sebep – tahminen 100 milliard dollardan.
Bunı Rusiye maliye naziri Anton Siluanov ükümet yanındaki Maliye akademiyası forumında bildirdi, dep haber eteler Rusiye haber agentlikleri.
Bu sene cermaynıñ eñ yüksek fiyatı 115 dollarnı iyün ayında teşkil etken edi. Şimdi onıñ fiyatı 80 dollar civarındadır.
AQŞ, Avropa Birligi ve diger ğarbiy memleketler Qırım işğali ve Donbassta boyeviklerge köstergen yardımdan sebep Rusiyeni cezaladılar. Rusiye Ukraina şarqında vaziyetni kerginleştirüvge onıñ alâqası olmağanını bildire.


text:
İşğal etilgen Qırımda yarımadada qayd etilgen sakinlerniñ 98% Rusiye vatandaşları pasportlarını aldı, – dep ayttı Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinov çarşenbe künü, dekabr 17-de. Bunı TASS Rusiye agentligi bildirdi.
«Qırımlılarnıñ 98% Rusiye vatandaşlığını ve Rusiye pasportlarını aldı. Rusiye Federal migratsion hızmetiniñ yardımınen 2014 senesi baarde bayağı iş yapıldı. Ve şimdi çetel pasportlar berilmesi başlandı», – dedi o.
«Spikerniñ» aytqanına köre, ayrı yanaşmanı talap etken meseleler de peyda ola.
«Unikal, qarışqan meseleler de ola. Misal olaraq, apay Hersonda qayd etilgen, aqayı ise bizde (Qırımda). Mesken em anda, em mında. Referendumdan soñ olar Rusiye vatandaşlığını qabul etmege qarar berdiler. Bunıñ episi sozula, amma neticede al etilecek», – dedi Konstantinov.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırımğa köçip kelgen Lugansk ve Donetsk vilâyetleriniñ sakinleri bar, olar Rusiye vatandaşlığını qabul etmege isteyler.
«Olar bizden başqa yardım istemeyler. Adamlar cumhuriyette ev alıp, on qayd ettiler. Bizler Rusiye prezidenti imzalağan vatandaşlıqnı acele sürette aluv qanunınıñ işke tüşürilmesini bekleymiz», – dep qayd etti Konstantinov.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
İyün 26-da aqşam bir qaç yüz faal Kiyev merkezinde 39 metrlik qırımtatar bayrağınen yürüşte iştirak etti. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Aktsiya teşkilâtçılarınıñ bildirgenine köre, bu bayraq dünyada eñ büyük sayıla. 6 metr keñliginde ve 39 metr uzunlığında 40 kiçik bayraqtan tikilgen büyük bayraq Türkiyeden ketirildi.
«Bu büyük bayraq Türkiyeden, Ankaradan ketirildi. Teşebbüsni qırımtatar diasporamız bildirdi. Olar bu bayraqnı tikti ve bizge yolladı. Bundan da ğayrı, onıñ temsilcileri bu yerde buluna. Olar Kiyevge keldiler», – dep añlattı Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev.
Kolonna başında qırımtatar lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev oldı.
«Qırımtatar bayrağı, şimdiki vaqıtta işğalge qarşı narazılıqnıñ timsali ola, tek qırımtatarlar içün degil de, Qırımnıñ azatlığı içün küreşken bütün milletler içün. Aynı vaqıtta o, şimdiki ukrain halqınıñ qırımtatar cemaatçılığı ile Qırımnıñ azatlığı oğrunda küreşte işbirlik timsali ola», – dep ayttı Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa bergen intervyusında.
Aktsiyağa Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Qırım sakini ve sabıq siyasiy mabus Gennadiy Afanasyev, Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar da qoşuldılar. Yürüş iştirakçileri arasında Qırım, Lvov, Ankara ve İstanbuldan kelgen qırımtatarlar oldı.
Mustaqillik Meydanında yürüşten soñ kontsert taqdim etildi, programma Ukraina ve qırımtatar halqınıñ gimnlerinden başlandı.
Qırımtatar bayrağı künü bir qaç yıl evel Qırımda qayd etilip başladı. Bayram künü, 1991 senesi iyün 26-27 künleri Aqmescitte keçirilgen ekinci Qırımtatar Qurultayınıñ ilk künü olğan kün belgilendi.
Qırımtatar bayrağı, üstünde altın tamğa olğan kök tüsteki ketenden ibarettir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye parlamentiniñ yuqarı palatası olğan Federatsiya şurası Yuriy Çaykanı daa 5 yıllıq müddetke Rusiye baş prokurorı vazifesine tayinledi. Böyle qarar iyün 15-te qabul etildi, dep bildire Radio Svoboda.
İyün 15-te saba Federatsiya şurası yanında Moskvada politsiya muhalif Leonid Volkovnı Çaykanıñ yañıdan bu vazifege tayinlenmesine qarşı bir kişilik piket keçirmege ıntıluvı içün yaqaladı. Bundan da ğayrı, fotograf Pelagiya Zamatina, faal Nikolay Lâskin, Qabarcılıqqa qarşı küreş fondunıñ adliyecisi Vitaliy Serukanov ve qayd etilmegen «Progress partiyası» azası Yevgeniy Zamâtin tutıldı. Vaqıt keçken soñ, olar yiberildi.
Rusiye baş prokurorı Yuriy Çayka Qabarcılıqqa qarşı küreş fondunıñ taqiqatı derc etilgen soñ kütleviy haber vastalarınıñ diqqatını celp etti. Taqiqat müellifleri onıñ ailesi azalarını ve diger yüksek dereceli prokuratura hadimlerini qabarcılıqta ve cinaiy taqımlarnen bağ tutqanında qabaatladı.
Çayka ise, bu taqiqat yalan olğanını ayttı ve o, britaniyalı iş adamı Uilyam Brauder, AQŞ-de «Magnitskiy qanunı» qabul etilmesiniñ teşebbüsçilerinden biri olğan Hermitage Capital fondunıñ reisi tarafından sımarlanğanını ilân etti. Qabarcılıqqa qarşı küreş fondu Çaykanı bir qaç kere mesüliyetke çekmege tırışqan edi. Amma er sefer mahkeme Fondnıñ arizalarını red ete edi.


text:
Qırımda Rusiye işğalinden soñ etraf kirlenmesinin altı esas ekologik meselesi bar. Bunı «Qırımda etraftaki müit: işğal devamında deñişmeler ve ğayıplar» tetqiqatınıñ onlayn taqdimatı vaqtında tabiat qoruvı meselelerinden ukrain eksperti, Ukraina tabiat qoruv gruppasnıñ reberi Aleksey Vasilük aytıp berdi.
Onıñ fikrince, Qırımda böyle meselelerni al etmek kerek: Qırım «Titanı» ekşilik toplağıçından kükürd dioksidiniñ atılması; tabiy çoplük obaları ve saylap ayıruv ve çöplükni işlegen zavodlarnıñ olmaması; kanalizatsiyanıñ deñizge aqması; yerastı suvlarnıñ pompalap çekilmesi; yarımada ve deñizden tabiat resurslarnıñ çekilmesi; çollerniñ yoq olması.
Vasilükniñ qayd etkenine köre, tetqiqat içün kosmostan yapılğan resimler, türlü blogerlerniñ malümatı, içtimaiy ağlar ve KHV-daki resimler qullanğan.
Kezlevde iyülniñ 15-nde aqşam «Ekograd» belediye unitar müessisesi çöplük poligonında yanğın oldı.


text:
Belli Çalğıcığa - Yüksek Unvan
Caz çalğıcısı Üsein Bekirov "Ukrainada hızmet köstergen artist" unvanınen taqdirlendi.
Qırımtatarı olğan ukrainalı çalğıcı Üsein Bekirov "Ukrainada hızmet köstergen artist" unvanına taqdim etilgeni aqqında ait Fermannı Ukraina Prezidenti Vladimir Zelenskiy Ukraina Birligi Künü arfesinde imzaladı.
Üsein Bekirovnı böyle yüksek devlet mukâfatınen Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, yırcı Camala, akkordeoncı Şevket Zmorka birinci olıp hayırladılar.
Ukrainı Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciliginde körümli caz çalğıcısı Üsein Bekirov qırımtatar ve ukrain muzıkası birleştirgenini qayd ettiler,
"Ukraina Birligi Künü munasebetinen ille tamır qırımtatar halqı vekiliniñ hızmetlerine yüksek qıymet kesilgeni simvolik mana taşımaqta. Devlet şunı bildire ki, Qırım Ukraina toprağıdır ve onıñ içün küreşini devam etecektir”, - denile Prezident vekâletliginiñ tebrik mesajında.
Üsein Bekirov –caz çalğıcısı olaraq etnocaz, yetnofyüjn, fank kibi üslüpte çala. Bogdan Gümenük, Dennis Adu, İgor Zakus, Barri Brengard kibi meşur çalğıcılar ile işbirlik yapa. "Ethnovation", "Oakmen" taqımları ile birlikte ve kendiniñ caz kvintetinde çala.
Elvira Ablâziz / Kiev


text:
İstanbulda cumaertesi künü, noyabrniñ 23-nde, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev 76 yaşını toldurğanı munasebetinen sayğı aqşamı ötkerildi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Musafirler arasında Mustafa Cemilev ve ömür arqadaşı Safinar Cemileva, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Üsküdar Belediye yolbaşçısı Hilmi Türkmen, Düzce Belediye yolbaşçısı Faruk Özlü, Emel Qırım Vaqfınıñ reisi Zafer Karatay, Ukrainanıñ Türkiye elçisi Andriy Sıbiğa ve Türkiyedeki qırımtatar dernekleriniñ reisleri bar edi.
Düzce Belediye yolbaşçısı Faruk Özlü çıqışta bulunıp, şeerde Mustafa Cemilev adına park açmağa planlaştırıla, dep bildirdi.
Qırımtatar halqınıñ lideri tedbir teşkilâtçılarına teşekkürler bildirip, Qırım işğali aqqında hatırlattı.
«Qırım kene işğal etildi. Bir qaç yıl evel televizorda arqadaşlarıma seslenim dedim ki: Qırım yarımadası işğalden qurtarılğanına qadar kimseniñ ölmege aqqı yoqtır. Ne olsa olsun, Qırım serbest olğanına qadar, hayatta qalmağa tırışacam. Ve mıtlaqa Qırımdan bu pis rus işğalcilerniñ quvulmasını körecekmiz», – dedi Cemilev.
Sayğı aqşamı çerçivesinde Mustafa Cemilevniñ ayatı ve qırımtatar halqınıñ aqları oğrunda küreşine bağışlanğan fotoresimler sergisi açıldı, «Qırımoğlu: bir halqnıñ küreşi» vesiqalı filminiñ parçaları kösterildi, qırımtatar yırları icra etildi ve oyunlar töşeldi.
Noyabrniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev 76 yaşını toldurdı. Beş yıldan berli o, Qırımğa kirip olamay. İşğalden soñ Rusiye yarımadağa kirişini yasaqlağan edi. Yasaq 2019 senesi aprelniñ 19-nda bitti, amma Cemilev Qırımğa qaytıp olamay.


text:
Jańa jıl sawǵaları tapsırıldı
Elimizge kirip kiyatırǵan jańa 2021-jıl bayramı aldınan bir qansha mákeme hám shólkemler tárepinen kem támiyinlengen hám kóp balalı shańaraq perzentlerine jańa jıl bayram sawǵalar ...Tolıq oqıw »
«Hesh kim itibardan shette qalmaydı»
2021-jıl Jańa jıl bayramın múnásip kútip alıw máqsetinde kárxana hám shólkemlerdi sonıń menen bir qatarda qalalıq keńes tárepinen de bir qansha jumıslar alıp barılıp atır. 2020-jı ...Tolıq oqıw »
Hayal-qızlar húrmette (+foto)
Ózbekstan Respublikası Prezidenti SH.Mirziyoevtıń usı jıl 24-yanvar kúni Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisine qılǵan Múrájatında aymaqlardaǵı sociallıq qorǵawǵa mútáj shańaraqlar ...Tolıq oqıw »
Kásiplik awqam organları tárepinen qayırlı isler dawam etpekte
Ózbekstan Respublikasında xalıqtıń sanitariya-epidemiologiyalıq tınıshlıǵı hám qáwipsizligin támiyinlew, koronavirus infekciyası tarqalıwınıń aldın alıwda tiyisli shólkemler menen ...Tolıq oqıw »
Qayırlı isler dawam etpekte
Pútkil dúnya júzilik den sawlıqtı saqlaw shólkemi tárepinen kornavirus pandemiyası járiyalanǵanlıǵı sebepli búgingi kúnde respublikamızda usı qáwipli infekciya keń tarqalıp ketiwi ...Tolıq oqıw »
Ellikqala rayonında biyǵárez járdemler kórsetildi
Ózbekstan Respublikası aymaǵına koronavirus infekciyasınıń kirip keliwiniń aldın alıw boyınsha kórilip atırǵan is-ilajlar hámde sanitariya-epidemiologikalıq ortalıqtı támiyinlew h ...Tolıq oqıw »
Qaraqalpaqstan kásiplik awqamları tárepinen biyǵárez járdem kórsetilmekte
Pútkil dúnya júzilik den sawlıqtı saqlaw shólkemi tárepinen koronavirus pandemiyası járiyalanǵanlıǵı sebepli búgingi kúnde respublikamızda usı qáwiplik infekciya keń tarqalıp keti ...Tolıq oqıw »
Iygilikli iske múnásip úles
Ózbekstan Respublikası Prezidenti SHavkat Mirziyoevtıń baslaması menen Aral teńiziniń átirapında ekologiyalıq jaǵdaydı jaqsılaw maqsetinde, teńiz ultanında ótken máwsimde 1 millio ...Tolıq oqıw »


text:
Bu mukâfatnı Jamala qırımtatarlarğa – kene de ağır künlerni yaşağan adamlarğa – bağışlamağa qarar aldı.
Bunı o, Facebook saifesinde yazdı.
«Sanada olıp, men bu mukâfatnı tarihiy vatanda aq-uquqları içün küreşken halqıma bağışlağanımnı ayttım! Ve yırladım. Meni gamdan azat eyle ... canlı. Mence, bu yır bu akustika içün yazılğan», – dep yazdı yırcı.
Mukâfatnen taqdirlev tantanalı merasimi Türkiyeniñ Edirne şeerinde olıp keçti. Yırcınıñ aytqanına köre, onıñ icadı ve cemaat faaliyetine halqara toplulıqnıñ diqqatı onı ayrette qaldırdı.


text:
Rusiye tarafından tainlengen Qırım Devlet şurasınıñ spikeri Vladimir Konstantinov prezidiumnıñ oturışında Devlet Dumasına seçilgen siyasetçilerniñ boşaycaq yerlerine öz namzetlerimi teklif etti. Bunı RİA «Novosti» bildire.
Böylece, spikerniñ birinci muavini yerine Natalya Malenkonıñ namzeti teklif etildi. Alazıra o Devlet Şura emek, içtimaiy qoruv, sağlıq saqlav ve veteranlar işleri boyunca komitetiniñ yolbaşçısı ola. Bundan ögne bu vazifede Konstantin Baharev buluna edi.
Emek, içtimaiy qoruv, sağlıq saqlav ve veteranlar işleri boyunca komitetiniñ yolbaşçısı vazifesine ise Aleksandr Şuvalovnıñ namzeti teklif etildi. Alazırda o şu komitette yolbaşçı muavini ola ve aynı zamanda o Devlet şurasınıñ qanun çıqaruv komitetiniñ azası. Medeniyet ve medeniy miras qoruq komitetiniñ yolbaşçısı vazifesine de teklifler bar.
Bundan ögne kometetiniñ yolbaşçısı Svetlana Sançenko edi. O Qırımdan Rusiye Gosdumasına deputat olaraq seçildi. Savçenkonıñ yerini Nina Permakova alacaqtır. Qadın «Zolotoy klüçik» halqara teatr sanatınıñ merkeziniñ reberi, Devlet şurasında devlet qurucılığı ve yerli idare etüv komitetiniñ kâtibi , emek, içtimaiy qoruv, sağlıq saqlav ve veteranlar işleri boyunca komitetiniñ azası ola.
Bundan da ğayrı, Konstantinovnıñ aytqanına köre, Rusiye Devlet şurasına keçken Konstantin Baharev, Andrey Kozenko, Svetlana Savçenko ve Pavel Şperov tarafından vaqıtından evel deputatlıqtan vazgeçüv arizaları keldi.
«Yedinaya Rossiya» firqasınıñ Qırım cümhuriyet teşkilâtınıñ prezidiumı öz qararınen «Yedinaya Rossiya» QCT regional siyasiy şurasına Aleksey Andreyev, Vasiliy Rogatin, Natalya Fomiçevanıñ namzetilerini Devlet Şurasından ayırılacaq deputatlarnıñ yerlerine teklif etti.
«Bu insanlar Qırımda belli ve siyasiy semada çoqtan körüneler. Qırım sakinleri olarnı tanıy», – dep ayttı Vladimir Konstantinov.
2016 senesi iyün ayından berli serbest olğan agrar siyaseti, ekologiya ve tabiyat resursları komitetiniñ yolbaşçısı vazifesine İgor Budanovnıñ namzeti teklif etildi.
Konstantinovnıñ sözlerine köre, kadrlar meselesi oktâbrniñ 19-da baqılacaq.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası işğal olunğan Qırımda Rusiye Devlet dumasına saylavlarnıñ keçirilmesine cevaplanıp, Mahkemeden ögüne tedqiqatlar Qayıtlarına malümatlar kirsetti: cinaiy qanun bozuvı Ukraina Vinaiy kodeksiniñ 1 maddesi 111 qısımı (devlet hainligi) boyunca açıldı. Maddeniñ cesa bölümi «Yedinaya Rossiya» cedvelinden Devlet Dumasına saylanılğan Ruslan Balbek, Mihail Şeremet ve Natalya Poklonskaya, bir mandatlıq saylav bolüklerinden keçken Konstantin Baharev, Svetlana Savçenko, Dmitriy Belik ve Andrey Kozenko içün on eki yıldan on beş yılğa qadar azatlıqtan marum etilmelerini nazarğa ala.
Rusiye Devlet Dumasına saylavlar sentâbr 18-de keçirildi. Moskva bu saylavlarnı işğal etilgen Qırımda da keçirmege qarar alğanı sebebinden Kyiv ve Ğarbiy devletler tarafından itiraz bildirildi.
Bir sıra devletler, bu cümleden, AQŞ, Kanada, Frenkistan, İsveçiya işğal etilgen Qırım territoriyasında saylavlarnıñ qanuniy olğanını tanımağa red etti.
Poloniya Tışqı işler nazirligi Rusiye Devlet Dumasına bütün parlament saylavlarınıñ qanuniy olğanını şübeli saydı.
Sentâbr 20 künü Ukraina Yuqarı Radası işğal olunğan Qırımda keçirilgen saylavlarnı qanunsız olaraq tanıp, Rusiye Devlet Dumasınıñ VII terkibini bütünley red etti.


text:
Qarasuvbazarda Rusiye telükesizlik hadimleri «Güzel» ticaret ağınıñ tükânları ile qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, iş adamları ve hayriyecilerniñ evlerinde tintüvler keçirdiler.
Tintüvler aqqında İnsan aqları boyunca Qırım alâqa gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov bildirdi.
Aq-uquq qorçalayıcısı: «Qarasuvbazarda «Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketiniñ bütün tükâları yanında içinde balaklavalı telükesizlik hadimleri olğan maşinalar tura. Ticaret merkezleri yanında – avtobuslar. Alğan malümatıma köre, tintüv «KrımOpt»nıñ mudiri Ali Bariyevniñ evinde keçe. Vaziyetni ögrenmege devam etem», – dep ikâye etti.
Ali Bariyevde yapılğan tintüv aqqında «Qırım birdemligi» de bildirdi.
Tintüvlerniñ tafsilâtlarını Facebookta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov bildirdi.
Çubarov: «Rus işğalcileri qırımtatar iş adamları, hayriyeciler ve qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileri Ali Bariyev, Asan Bariyev, Remzi Velilâyev, Resül Velilâyev, Ekrem Velilâyev, Zera Velilâyeva ve olardan ayrı yaşağan yetişken balalarınıñ evlerine tintüvler ile basıp kirdiler», – dep qayd etti.
Onıñ sözlerine köre, aynı vaqıtta Qırımnıñ başqa rayonlarında da – ağa-qardaş Velilâyevlerge ait ğıda mahsulatlarını tarqatuv saasında Qırımnıñ yetekçi şirketi olğan «KrımOpt»nıñ istisal bazaları ve onlarca şirket tükânlarında tintüvler yapıldı.
Tintüvler yapılğan yerlerde atıcı silâlar ile silâlanğan telükesizlik hadimleri yerleştirildiRefat Çubarov
Çubarov: «Bütün tintüvler yapılğan yerlerde atıcı silâlar ile silâlanğan mahsus qısımlarnıñ bayağı büyük küçleri yerleştirildi. Tintüvler yapılğan yerlerniñ perimetri boyunca qaravullar qoyuldı. Qırımdan, Qarasuvbazarda «KrımOpt» ofisi yanında qararnen 400 kişi toplandı, dep bildireler. Al-azırda tintüvler yapılğan diger yerlerge de qırımtatarlar kelmekte», – dep qayd etti.
«Qırım birdemligi»niñ malümatına köre, Qarasuvbazarda Rusiye telükesizlik hadimleri tintüvden soñ «KrımOpt» mudiri Ali Bariyev ve ondan ğayrı iş adamı Resul Velilâyevniñ qız qardaşı Zera Velilâyevanı alıp kettiler.
Şaatlarnıñ aytqanına köre, telükesilik hadimleri, nomerasız maşinalarnen keldi. Rusiye mahsus hizmetleri hadimleriniñ qollarında silâ ve başlarında balaklavalar bar.
Al-azırda Rusiye telükesizlik hadimleri ve Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım ukümeti tarafından bu vaziyetke dair berilgen izaatlar yoq.
«Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketi iri bir iş adamı ve hayriyeci Resül Velilâyevge ait.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.


text:
Aqmescit çarşlıranda 160 insannı yaqalağan uquq qorçalayıcılarnıñ areketleri Rusiye qanunlarına uymay.
Bu aqta İnsan aqları boyunca Qırım alan missiyası bildire.
Yaqalanğanlardan elde etilgen malümatqa köre, insanlarnı bir qaç saat devamında Ekstremizmge qarşılıq Merkezinde tuta, analizlerni ala ve iç bir vesiqasız sorğuğa çeke ediler.
«Politsiyada yaqalav aqqında protokolnı tizmek kerek ediler. İnsanlarnı yaqalay bileler, amma olarğa statuslarını bildirmeyip, sorğuğa çekmege mümkün degil»,– dedi eyyetniñ idarecisi Aleksandra Krılenkova.
Uquq qoruyıcı añlatqanı kibi, Rusiye qanunlarına köre, memuriy bozuluv etilmesinde qabaatlanğan insanğa o nasıl kitaplarnı oquy ve qaysı bir teşkilâtlarnıñ azası ola kibi suallerni bermege olmay.
Sorğular muayyen qaideler boyunca keçe: bildirüv kele, statusıñız belgilene ve nasıl işniñ çerçivesinde sorğu keçirilecegi qayd etile.
O, qanunlarğa ters sürette keçirilgen areketlerden vazgeçmege tevsiye ete.
«Daktiloskopiyanı bermege sizni kimse mecbur etip olamaz, hususan DNK analizi. Memuriy bozuluvlarda bu ketişat göñülli sürette yapıla. Şunıñ içün razı olmañız», – dey Krılenkova.
Evel bildirilgeni kibi, noyabr 15 künü Aqmescitte «Lokomotiv» çarşısında «slavân körünişi» olmağan 60 insannı yaqaladılar. Noyabr 20 künü Aqmescitniñ Merkeziy Çarşısında daa 100 insannı. Protokollarnı kimse tizmedi.


text:
«Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 21-nde olacaq. Bu aqta Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva TSN.ua içün bergen intervyüsında ayttı, dep haber ete Ukraina prezidenti ofisiniñ matbuat hızmeti.
«Qırım sammiti («Qırım platformasınıñ» sammiti – QA) keçirilecek künü belli – 2021 senesi avgustnıñ 23-ü. Prezident ofisi Tış işler nazirliginen beraber dünya liderlerine davetname, uyğun qavrayış, sammit programmasını azırlamaq ve diger teşkiliy meselelerni çezmek içün çalışa», – dedi İğor Jovkva.
«Qırım platforması» sammitinde yarımadanı işğalden qurtaruv içün belli qararlar alınmalı, dep qayd etti o.
«Biz sammit içün sammit yapmaymız. Sammitni keçirip, bu meseleni unutmamalımız. Şunıñ içün sammitten soñ beyanname peyda olmalı, ve daa müimi – Qırımnı işğalden qurtarmaq ve Qırımdaki ukrainalılarnıñ aqlarını qorumaq içün halqara aletlerniñ koordinatsiya etilmesi kerek», – dep añlattı Jovkva.
Onıñ aytqanına köre, sammit Ukraina mustaqilliginiñ 30 yılı munasebetinen keçirilecek tedbirlernen bağlı olacaq. Onıñ malümatına köre, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy çetel devletleriniñ liderlerinen telefonda laf etip, olarnı endi iştirak etmege davet ete.
«Bu künleri keniş halqara iştirak olur, dep ümüt etemiz», – dep qayd etti Jovkva.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ daa evel bildirgenine köre, Qırımnı işğalden qurtaruv sammiti Kyivde 2021 senesi mayısta keçirilecek edi. Daa soñra Jovkva sammit bu yaz olacaq dedi, amma kününi aydınlatmağan edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov emin ki, yañı halqara meydançıqnıñ quruluvı «Qırımnı qaytarmağa» yardım etmeycek.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Aqmescit rayonında mayıs 24-ünde aqşam eki yengil maşna yol qazasına oğradı, eki bala yaralandı. Bunı mayıs 25-inde Rusiye İİN-niñ Qırım idaresi bildirdi.
Bu malümatqa köe, VAZ-21102 maşnasınıñ aydavcısı ekinci derece yoldan baş yolğa çıqqanda, baş yoldan ketken Daewoo Nexia maşnasına yol bermedi, bunıñ neticesinde maşnalar çatıştı.
Uruştan soñ Daewoo Nezia maşnası yolnıñ tışına ketip avdarıldı.
Qazada Daewoo Nexia maşnasında olğan 2013 ve 2007 seneleri doğma eki bala yaralandı. Olarnı hastahanege qoydılar.
Mayıs 21-inde Aqmescit civarında moped ve yengil maşna qazağa oğradı, eki adam elâk oldı.
"Honda Dio" mopedini aydağan 2002 senesi doğğan adam, 1990 senesi doğğan adam aydağan "Mazda 3" maşnasına yol bermedi ve onen çatıştı. Bu uruştan yengil maşna qarşı yolaqqa çıqtı ve "Mercedes Benz" maşnasınen uruştı", - denile beyanatta.
Qaza neticesinde "Honda Dio" mopediniñ aydavcısı ve "Mazda 3" maşnasınıñ aydavcısı elâk oldı.
Bundan evel Aqyarda Fiolent şossesi ve Vakulençuk soqağınıñ çaprazında Gagarin parkında mayıs 10-unda aqşam eki maşna uruştı.
Aprel 29-ında Keriçte Kolhoznaya soqağında 25 metrlik uçurımda yengil maşna yıqıldı, yaralanğan bar edi.
Aprelniñ 22-sinde Aqyarda yol qazası oldı, onıñ neticesinde bir aydavcını hastahanege qoydılar.


text:
Aqmescitte yanvarniñ 20-sinde qaravul odası yandı, neticesinde işçi elâk oldı, bunı fevquale hızmetler organlarındaki menbaasına atıf etip, "Krıminform" agentligi bildire.
"Yanğın Petropavlovskaya, 15 soqağında oldı. Evden ayrı turğan konsyerj budkası tamamınen yanıp bitti. Budkada olğan konsyerj sağ qalmadı", - subetdeşiniñ sözlerinden yaza matbuat.
Qazanı körgen adamlarnıñ sözlerinden, yanğıncılar tez keldi, amma yanğın olğan azbarğa birden kirip olamadılar. O yerde park etilgen maşnalar yanğıncılarğa mania oldı. Yanğın kirişi ise qanunsız inşaatnen qapatılğan edi.
"Yanğın hızmetiniñ bölügi yaqın edi, olar tez keldi. Ateşke barıp yetkende, onı tez söndürdiler", - qoştı haber agentliginiñ menbaası.
Hatırlatayıq, keçken afta içinde Qırımda 54 yanğın oldı.
Yanvarniñ 19-ında Qarasuvbazar rayonınıñ Efendiköyünde (Gruşevka) yanğında eki adam elâk oldı.
Kezlevde (Yevpatoriya) "Ozero snovideniy" SPA kompleksinde yanvarnıñ 13-ünde saba yanğın oldı. Qurtarıcılar 4 işçi ve 55 müşterini tahliye etti.
Yanvarniñ 12-sinde bazar künü Ay-Petri platosı rayonında eki qatlı tahta bina yandı. Yanğın 50 metr kârege tarqaldı. Yaralanğanlar olmadı.


text:
Birleşken quvetler tedbirleriniñ ştabı, fevralniñ 29-nda Donetsk vilâyetiniñ Nevelskoye, Mayskoye ve Krasnogorovka mesken yerleri yanındaki Ukraina arbiyleriniñ mevzilerine qarşı üç kere ateş açılğanını qayd etti.
Ştab malümatına köre, Ukraina arbiyleri arasında ğayıplar yoq. Fevralniñ 28-iniñ neticelerini çıqarıp, ştab 8 kere ateş açılğanını ve bir ukrain askeri yaralanğanını bildirdi.
Fevralniñ 29-nda saba «DNR» gruppirovkası Donetsk civarındaki Staromihaylovka yanındaki ve Leninskoyedeki mevzilerine qarşı ateş açılğanını bildirdi. Bundan ğayrı, terrorcılar fevralniñ 28-nde 13 kere ateş açılğanını bildirdi.
«LNR» gruppirovkasınıñ vekilleri noqtalarına qarşı bir kere ateş açıldı, dep bildire.
Donbastaki silâlı zıddiyet 2014 senesinden berli Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlarnı red ete ve Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» bar, dep israr ete.
BM malümatına köre, 2019 senesi oktâbrniñ 31-ne qadar silâlı zıddiyet neticesinde Donbasta 13000 - 13200 insan elâk oldı.


text:
Ukraina prezedenti Volodımır Zelenskıy, Ukraina musulmanlarını Qurban bayramınen hayırladı. Hayırlav prezident saytında yerleştirilgen.
"Bu büyük bayram muabbetleşüv ve meramet duyğusını bağışlay, inançnıñ doğru yolunı añlamağa yardım ete ve müminlerniñ yüreklerini parlaq ümütler ile toldura. Çeşit-türlü din ve etnos vekilleriniñ arasında barışıq ve añlaşma munasebetlerini qurmaq içün çalışqan, Ukraina musulman teşkilâtlarınıñ işine büyük qıymet berem, ve ileride de semereli işbirlikke ümüt etem", - denile beyanatta.
Bazar künü, avgust 11-inde musulmanlar, büyük bayramlardan birisini - Qurban bayramnı qutlay. Qırımtatarlar onı Qırımda ve qıta Ukrainada qayd ete.
Qurban Bayramı musulmanlarnıñ eñ büyük bayramlarından biri olaraq, Mekkege acılıqnıñ soñuna yetmesini temsil etip, Oraza Bayramından 70 kün keçken soñ İbraim peyğamberniñ qurbanı hatırasına keçirile.
Qurban Bayramı büyük meydanlarda cemaat ile qılınğan saba namazından başlana ve ondan soñ er yerde ayvanlarnı soyıp başlaylar. Bu ananeniñ tamırları, alemlerniñ Rabbisi İbraim peyğamberge oğlu İsmailni qurban etip çalmağa bermeyip ve sonki daqqasında qoynı kesmege buyurıp toqtatqanı aqqında qadimiy bir ikâyege barıp yeteler.


text:
Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirliginiñ yolbaşçısı İgor Çemodanovnıñ bildirgenine köre, sentâbrniñ 30-ndan itibaren koronavirus hastalığı yengil keçken insanlar evde tedaviylenecek.
Bu aqta Qırımda bu yuqunçnıñ tarqaluvı ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
«Bugünden başlap hastalığı yengil ve alâmetsiz keçken insanlar evde tedaviylenecek. Rospotrebnadzor ve Roszdravnadzor ile algoritmni işlettik», – dedi Çemodanov.
Onıñ aytqanına köre, hastanıñ hastalıq seviyesini ekimler evine barıp belgileycek.
Koronavirus hastalarını evde tedaviylemek qararı aqqında akimiyet sentâbrniñ 23-nde haber etti.
Keçken künü Qırımda 90 koronavirus hastası qayd etildi. Umumen Qırımda, akimiyetniñ malümatına köre, 4564 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 105-i çetelden keldi, 128-i qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen bağda olğanlar, 2808 insan tüzeldi.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukrainada oktâbr 10-unda rejissörlar Ahtem Seitablayev ve John Wynn çıqarğan "Zahar Berkut" tarihiy draması numayış etildi. Bu, fimniñ Facebook saifesinde bildirile.
"Zahar Berkut"nıñ vaqiaları 1241-inci yılnı tasvir ete, o zaman Buranday han reberliginde moğol ordusı, öz yolunda er şeyni berbat etip, ukrain Karpatlarğa keldi.
"Karpatlar eteginde ordu toqtandı, amma gece Berkut ağa-qardaşlar, duşmannıñ toqtav yerine gizli kelip, esirlerni azat etti. O zaman han, köyge yolnu kösterecek yerli sakinlerniñ arasından bir hainni tapıp, dağlılardan intiqam alacaq oldı. Amma, aynecilik ve cesaretnen duşmannı yıqmaq içün, dağ ealisiniñ başqa planları bar edi", - denile film tasvirinde.
Baş qaramanlarnıñ birisini amerikan aktör Robert Patrick oynadı.
Müellifler bildirgeni kibi, "Okean Elzı" taqımı, filmniñ esas sound trackiniñ qısmı olğan "Boğaz" ("Preval") türküsini yazdı.
İvan Frankonıñ ikâyesi boyunca çıqarılğan "Zahar Berkut" filminiñ çekişlerinde, Ukraina. AQŞ, Qazahistan, Büyük Britaniya ve Moğolistan aktörları iştirak etti.
Seitablayev, "Haytarma", "Başqasınıñ duası", "Kiborgler" ve başqa filmlerinen belli. Şimdi o "Zahar Berkut" ve Oleğ Sentsovnıñ pyesası esasında "Nomerler" filmleri üzerinde çalışa. Aktör olaraq Seitablayev, 25-ten ziyade film ve seriallarda iştirak etti. Eñ yañısı - Nariman Aliyevniñ "Evge" filminde baş rol, bu film 72-nci Kann halqara kino festivalinde iştirak etti ve 10-uncı Odessa halqara kino festivalinde Gran-pri qazandı.


text:
Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsi Enver Ömerov, Riza Ömerov ve Ayder Capparov akimiyetni küçnen zapt etmege tırışqanında qabaatlandı. Bu aqta advokat Lilâ Gemeci Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Akimiyetni küçnen zapt etmege azırlanğanında qoşma qabaatlav (Rusiye Ceza kodeksiniñ 30 ve 278 maddesi aqqında aytıla – QA) – Qırımda ilk sefer olmay. FSB, aynı davalarnıñ mabüsi olğan qırımtatarlarda bu stsenariyni qullandı. Yaltadaki ve Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» mabüsleri de akimiyetni küçnen zapt etmege tırışqanında qabaatlanğan edi», – dedi advokat.
Gemeciniñ aytqanına köre, Qırımdaki FSB tahqiqatı bu dava mabüsleriniñ cezasını sertleştirmek içün qoşma qabaatlav qullana.
«Resmiy olmağan subetlerde tahqiqatçılar (FSB – QA) tedbir almaq içün qoşma qabaatlav (akimiyetni küçnen zapt etmege azırlanğanında – QA) bergenini bildirgen edi. Qoşma madde (ceza kodeksiniñ – QA) – umumen daa ciddiy bir qabaatlav ve dava mabüsleri içün ceza. Ceza müddeti de arta», – dep ayttı Gemeci.
Fevralniñ 13-nde Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini apiste qaldırdı.
2019 senesi iyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında keçirilgen tintüvlerden soñ 8 kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov ve Eskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımdaki apiske aluvlarğa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımda ukrainca çıqqan «Krımska svitlıtsâ» gazetası yalıñız elektron şekilde olacaq, dep haber etti Milliy gazeta mecmua neşriyatınıñ baş müdiri Roman Ratuşnıy Radio Svobodağa.
«Onı («Krımska svitlıtsâ» gazetasını – muar.) kimse qapatmaycaq. Bu laf qaydan çıqqanını bilmeyim. O, elektron şekilde olacaq. Yalıñız «Krımska svitlıtsâ» bastırılmasına degil, diger neşirlerge de para yoq», – dedi Ratuşnıy.
Neşirciniñ aytqanına köre, esas mesele para degil, gazetanı işğal etilgen topraqqa ketirmek imkânsızdır. Yanvar 1-den itibaren Qırım akimiyeti bütün kütleviy haber vastalarınıñ ğayrıdan qayd etilmesini istey, «Krımsoyüzpeçat» gazetanı tarqatmağa istemey, GP «Pressa» ve «Novaya poçta» onı kirsetemeyler, dedi o.
«Bir de bir insan neşirge para bermege azır olsa, ne içün olmasıñ? Yarımadağa kirsetmek – esas mesele budır. Bizler gazetanı almağa istegen abuneciler ile ne yapacağımıznı tüşünemiz. Bu pıtraqlı bir meseledir. Muarririyet Aqmescitte. Bizler baş muarrirge Herson ya da Nikolayev vilâyetine avuşmağa teklif etken edik, lâkin o istemedi. Olar anda gizli-gizli kibi çalışalar, işğalci hızmetler olarğa, eñ azından, iddiada buluna bileler», – dep ayta Ratuşnıy.
2015 senesi «Krımska svitlıtsâ» gazetasına 200 insan abune oldı.


text:
Türkiye Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu, Ankara S-400 Rusiye sistemalarını satın alsa da, Qırım ilhaqı mevzusında Rusiye akimiyetinen razı degil, dep bildirdi. Bu aqta o, Sloveniyanıñ Bled şeerinde teşkil etilgen Strategik forumda çıqışta bulunıp ayttı, dep haber ete «Ukrinform».
«S-400-ni almağa mecbur edik. Çünki bu bizim acele ihtiyacımız. ABD-den ala bilsek, Patriot alırmız. Alıp olamasaq da özümiz işlep çıqarğanına qadar ava mudafaa sistemasını Rusiyeden alacaqmız», – dedi Çavuşoğlu.
Nazirniñ qayd etkenine köre, Türkiye Rusiyenen yaqın olsa, memleketniñ Ğarptan uzaqlaşqanı ya da Ankaranıñ printsipial meselelerde, hususan Qırım işğali meselesinde fikri deñişkeni yoq.
«Tabiiy gaz ihtiyacımıznıñ 50%-ını Rusiyeden qarşılaymız, ancaq Almaniya ihtiyacınıñ 100%-ını Rusiyeden satın ala. Rusiyeden S-400 alamız. Ancaq mevzu Qırım, Gürcistan ya da Moldova olsa, fikirlerimiz bir degil. Rusiye ile Suriye meselesinde beraber çalışamız, ancaq ara-sıra fikirlerimiz farqlı ola. Bir memleket ile ticaret yapmañız dünyanıñ diger memleketlerinen bağlarnı üzgeniñizni köstermey», – dedi Türkiye Tış işler naziri.
Diplomat Slovakiya ve Yunanistannıñ Rusiyede işlep çıqarılğan S-300 ava mudafaa sistemaları bar, dep hatırlattı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy avgustnıñ 7-nde Ankarada Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan ile körüşti. Olar Donbastaki cenk, Qırım ilhaqı ve yarımadada qırımtatarlarnıñ taqip etilüvi, iqtisadiy işbirligi ve yol ve ava limanlarınıñ beraberlikte qurulması aqqında laf ettiler.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Türkiye ziyareti vaqtında yanında olğan qırımtatar lideri Mustafa Cemilev Erdoğannıñ Türkiye Rusiyeniñ Qırım ilhaqını iç bir vaqıt tanımaycağına dair beyanatı qırımtatarlar içün pek müim ola, dep bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ ofisi Erdoğan Ankara Ukrainanıñ topraq bütünligine qoltutmağa devam etkenini ayttı, dep bildirdi.


text:
Ukraina meselesi boyunca muzakerelerniñ keçirilmesi içün mayıs 5 künü Almaniya kantsleri Angela Merkel Putin ile telefon vastasınen añlaştı.
Almaniya ve Rusiye yolbaşçılarınıñ subeti Donetsk vilâyetinde Rusiye tarafını alğan separatistler tarafından zapt etilgen OBSE memleketlerinden inspektorlarnıñ azat olunuvından soñ olıp keçti. Dört almannı, çeh, leh ve dannı separatistler başta «NATO casusı» olaraq adlay edi, soñra ise zapt etilgen çetel vatandaşları olarda musafirlikte olğanını ilân etken ediler. Arbiy mütehassıslarnıñ azat olunuvına Putiniñ elçisi Vladimir Lukin qoşuldı.
Bu afta AQŞ devlet kâtibi John Kerry ve Rusiye çetel işler naziri Sergey Lavrov Ukraina buhranınıñ toqtalmasında OBSEniñ rolü daa emiyetli olmaq kerekligini qayd ettiler.


text:
Rusiyege boysunğan Yol areketiniñ havfsızlığı boyunca Devlet inspektsiyasınıñ (GİBDD) Qırım idaresinde Qurman (Krasnogvardeyskoye) rayonında yüz bergen qaza aqqında bildireler. O yerde yolcu taşığan avtobus yoldan çıqıp, tereklerge uruldı. Neticede altı insan zararlandı, olardan dört kişi çeşit sınıqlar aldı.
Müessiseniñ malümatına binaen, qaza tünevin yüz berdi. TEMZA PRESTIJ avtobusınıñ aydavcısı Aqmescit tarafından Canköy tarafına kete edi.
«Aqay kişi aydap olamadı, yoldan sağ tarafqa çıqtı ve maniaga (tereklerge) uruldı», – dep aytıla beyanatta.
Aydavcı ve bir yolcu yaralandılar, dört yolcu el-ayağını, qaburğalarını sındı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.