text:
Älem nazarı Resey men Ukrainada. Eki el ortasındağı qaqtığıs auqımdı soğısqa wlasadı degen qauip küşti. Reseydiñ Ukraina şekarasına jaqın ornalastırğa..
Qazaqstan Respublikası Wlttıq qauipsizdik komiteti WQK-niñ bwrınğı Törağası K.Q.Mäsimovke qatıstı memleketke opasızdıq jasau faktisi boyınşa sotqa dey..
Qazaq halqı men qazaqstandıqtarğa! Qazaqstan Respublikasınıñ prezidenti Q.-J.K. Toqaevqa BWW, OBSE, Evroparlament, AQŞ Kongressi, Älemdik bank, Gaaga ..
Qazaqstan Respublikasınıñ Prezidenti Qasım-Jomart Toqaev mırzağa Qazaqstan Respublikasınıñ prem'er-ministri Älihan Smaylov mırzağa Aqparat jäne qoğamd..
Qırğız-täjik şekarasında qarulı janjal tağı qaytalandı. Keşe, 22 jeltoqsanda Qırğızstan Şekara qızmeti Täjikstanmen şekarada oq atılğanın rastadı. Qır..


c: text/html

text:
Qırımda daa eki COVID-19 hastası qayd etildi. Bu aqta aprelniñ 15-nde Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya yañı koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı meseleler operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
Hastalardan biri – martnıñ 25-nden aprelniñ 6-na qadar Moskvada tedaviylengen qırımlıdır.
«Sarğılav yapmaq içün Aqşeyh hastahanesine barğanına baqmadan, alâqada olğan insanlar pek az. Daa soñra Kezlev şeer hastahanesine alındı. Uçaqta alâqada olğan insanlar belli ve tibbiy közetüv altına alındı. Yaqından alâqada olğanlar – qorantası – observatorğa alındı. Tibbiy yardım köstergen dört tibbiyet hadimi de tibbiy közetüv altında buluna», – dep ayttı Penkovskaya.
Onıñ bildirgenine köre, ekinci hasta Yaltada qayd etildi. Penkovskayanıñ qayd etkenine köre, bugün Yalta hasta sayısına köre lider ola.
«Bu Moskva sakinleri, qoranta azalarınıñ bir qısmı martnıñ 19-nda Yaltağa keldi, martnıñ 24-nde daa bir qoranta azası keldi. 11-nde hastanıñ ilk alâmetleri oldı. Yalta yuqunç hastahanesine keldi ve hastahanege alındı», – dedi Penkovskaya.
Rospotrebnadzor vekili qayd etkenine köre, bu qoranta azaları ve olarnıñ alâqaları ile problem bar.
«Qorantağa observatorğa alınacaqlarına dair qarar berildi. Olar istemediler. Şimdi Yalta şeer mahkemesi içün malümat azırlanıla, observatorğa mecburen alınacaqlar, altı kişi observatsiyağa alınmalı», – dep qoştı müessise yolbaşçısı.
Aqyarda aprelniñ 15-nde saba COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan dört kişi yuqunç hastahanesinde yata, 1312 insan tibbiy közetüv altında qala.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırğızstannıñ Joğarı Keñesi bwrınğı prezident Almazbek Atambaevtı tiispeuşilik märtebesinen ayırdı. Kabar agenttiginiñ mälimetine süyensek, aşıq türde..
Soltüstik Koreyada Phen'yan qalasındağı Kim Ir Sen universitetiniñ studenti, 29 jastağı Australiya azamatı Alek Sigli qamauğa alındı. «The Wall Street..
Iran Islam Respublikasınıñ eñ joğarı jetekşisi ayatolla Homeyni AQŞ-pen kelissöz jürgizudiñ mümkin emes ekenin tağı da qaytaladı. Homeyni särsenbi kü..
AQŞ prezidenti Donal'd Tramp Iranğa qatıstı tağı da mälimdeme jasadı, Onıñ AQŞ-Iran qayşılığına baylanıstı soñğı mälimdemesin qatañ poziciyasın añğart..
26 mausım küni Taşkent qalalıq sotı Özbekstannıñ bwrınğı bas prokurorı Raşid Qadırovtı 10 jılğa sottadı. Sot onı "para aldı, bopsaladı, qarjılıq alay..


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi, Ukraina millet vekili Refat Çubarov, qırımlı siyasiy mabus Ahtem Çiygoznıñ anası hastalanğanını haber etti.
Çubarovnıñ sözlerine köre, Ahtem Çiygoznıñ anası – Aliye abla – onıñ oğlu 2015 senesi yanvar ayında apis etilgen soñ ağır hastalanğan edi. Bunen beraber, onıñ sözlerine köre, qadın «öz yaqınlarına alsızlığı aqqında bildirmemege tırışa» ve oğlunıñ azat etilecegine ümüt ete.
«Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ taqip etilmesi eñ yaqın adamlarğa – ana-babalarına, ömür arğadaşlarına ve ballarına tesir ete... Aliye abla, Lenara qızınen beraber Kyivke kelip, bir-qaç kün devamında mındaki hastahanelerde özüni baqtırdı. Kyivde yaşaqan qırımtatar ailelerine, Ahtemniñ anasını qayğırğanları içün teşekkür bildirem... Bügün Aliye abla Bağçasarayğa qayttı. Ramazan ayınıñ künlerinde Ahtem Çiygoznıñ ana-babasını – Aliye abla ve Zeytulla ağanı ziyaret etiñiz», – dep yazdı Refat Çubarov öz Facebook saifesinde.
Refat Çubarov qırımlı siyasiy mabuslarınıñ qorantalarını ziyaret etmege çağırdı.
Ahtem Çıygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Kyivde dekabr 14 künü Ukrain akimiyetiniñ nevbetteki toplaşuvında, Qırımnıñ informatsion qaytarılması boyunca Strategiya işlemelerini taqdim etecekler. Strategiya üzerinde saanıñ ekspertleri çalışa. Bunı dekabr 13 künü Ukraina haber siyasetiniñ birinci muavini Emine Ceppar haber etti.
«Strategiyanıñ özü degil de, olacaq vesiqanıñ esas parametrleri taqdim etilecek, onıñ azırlanılmasınen oğraşqan gruppa meraqlanğan taraflarnen sıq işbirlikte bulunıp onı yazacaq», – dep añlattı Ceppar.
Ukraina haber siyaset naziriniñ Qırım meseleleri boyunca mesleatçısı Yuliya Kozdobinanıñ sözlerine köre, vesiqanıñ üzerinde çalışmalar alıp barılğanda içtimaiy tedqiqatlar, haber vastalarınıñ nezareti, analitik merkezlerinde Qırım mevzusında keçirilgen tedqiqatlarnıñ talil etilmesi ötkerilecektir.
Strategiya eñ azından üç ay devamında azırlanılacaq, dep qayd ettiler nazirlikte.
9 dekabr künü 2016 senesi Ukraina Haber siyaset nazirliginde Qırımnıñ informatsion qaytarıluv Strategiyası boyunca iş gruppası nevbetteki toplaşuv ötkergen edi.
Ekspertler taqımı noyabrniñ soñunda vesiqanıñ azırlanılmasını başladı. Strategiya üzerinde Ukraina Haber siyaset nazirligingi, Vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri boyunca nazirlik, Milliy strategik tedqiqatlar institu, Milliy telükesizlik ve mudafaa Şurasınıñ apparatı, Siyasiy tedqiqatlar Ukraina mustaqil merkeziniñ mutehassısları celp etildi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ABD Temsilciler palatası ABD Senatınıñ Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı kenişletme ve quvetleştirme qanun çıqarıcı teşebbüsine qoltutar, dep ümüt ete. Bunı o Amerika Birleşken Devletleri Kongressiniñ eyyeti ile körüşip ayttı.
Prezident memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire ki, Poroşenko ABD Kongressine Ukrainağa Rusiye istilâsına qarşı çıqmağa ve islâatlarnı kerçekleştirmege köstergen eki firqalı yardımı içün teşekkürler bildirdi.
Mezkür körüşüvde Ukraina mudafaasınıñ pekitilmesi, ABD bücetinde Ukraina havfsızlığınıñ maliye etilmesi muzakere etiildi.
İyün ayında Amerika senatorları Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı kenişletken İranğa qarşı sanktsiyalarğa dair qanun leyhasınıñ deñişmelerine qoltuttı. Bunıñ maqsadı Moskvanı 2016 senesi ABD prezident saylavlarına kirişkeni, Qırımnı işğal etkeni ve Suriyede altı yıl devam etken cenkte ükümetke qoltutqanı içün cezalamaqtır. Qanun leyhası Beyaz Sarayğa Kongress qararı olmasa, santsiyalarnı yımşatmağa, toqtatmağa ve lâğu etmege yasaq ete.
ABD, Avropa Birligi ve diger ğarp memleketleri Rusiyege qarşı bir qaç kere sanktsiyalarnı kirsetken ediler. Başta Qırım işğali, soñra Donbasstaki silâlı zıddiyette Moskva alğan rolü sebep olğan edi.


text:
Krasnodar diyar mahkemesi iyün 10 künü Ukraina Yuqarı Şurası deputatı Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayserniñ soñ sözüni diñleycek. Evel mahkemeci olmağanlar onı muqaytsızlıqtan öldürüvde ve silânıñ qanunsız saqlanmasında qabaatlı olaraq tanıdı.
«Cemilev soñ sözüni aytacaq toplaşuv çarşenbe künü saat 15:00 başlaycaq», – dediler RİA Novosti agentligine mahkemede.
Neşirniñ malümatına köre, devlet qabaatlayıcısı Svetlana Nekoz Hayser Cemilevge 5,5 yıllıq apis cezasını bermege teklif etti. Advokat Nikolay Polozovnıñ sözlerine köre, Cemilev böyle qattı cezasını qazanmadı. Em de cezasını Rusiyede degil, Ukrainada körmeli.
İyün 2 künü Krasnodar mahkemesinde mahkemeci olmağanlar maqsatlı öldürüvde qabaatlanğan Hayser Cemilevni aqladılar. Ömür cezasını belgilegen öldürüv qabaatı lâğu etildi. Cemilevniñ imayesi qarardan memnün qaldı.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı. Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.
Hayser Cemilev qabaatını tanımay. Adliyecisi öldürüv diqqasızlıqtan sebep olğanını bildire. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey.


text:
Bügingi swhbatımızdıñ qonağı Hasen Qojahmet. “Jeltoqsandı Nazarbaev pen Gorbaçev kelisip jasadı” -deydi. 20 jıl keñes odağımen, 30 jıl bügingi jüyemen..
Jeksenbide AQŞ äskeri küşteri Süriya men Irak jerinde terrorlıq toptarğa qarsı äskeri operaciya jürgizdi. Pentagon taratqan mälimette bwl terrorlıq to..
1 şildeden bastap epidemiologiyalıq jağdaydıñ jaqsaruına baylanıstı Türkiyada karantin şekteuleri jeñildetiledi. Anadolı agenttiginiñ habarlauınşa, e..
Qazaqstanda 27 mausımda 1686 adamnan koronvirus anıqtalğan. Eki kün kün bwrın 15 adam koronavirus pnevmoniyasına şaldıqqanı belgili boldı. Elde nauqas..
Afroamerikalıq Djordj Floydtıñ qazasına baylanıstı sot ükimi şıqtı. Kisi öltiru babı boyınşa küdikke ilingen Minneapolis policiyasınıñ bwrınğı oficeri..


text:
Qırımnıñ bazı rayonlarında tünevin olğan qasırğalı yel tereklerni maşina yollarına yıqtı. Bu aqta «Krımavtodor» müessisesi haber ete.
«Tüşken terek ve pıtaqlarnı toplamaq içün yedi brigada çıqtı. Yol hızmetçileri tüşken tereklerni, pıtaqlarnı areket yolundan cıyıp, telükesiz yol areketini temin etmek içün çalışa», – dep aytıla haberde.
Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi qayd etkenine köre, yarımadanıñ bazı yollarında tuman ve klegey buz körüne, yol areketi zorlaştırıla. Bundan ğayrı, yarımadada maşinalar bazı yerlerden keçip olamay, çünki topraq suv yuvıp alıp ketti.
Qırımnıñ gidromettsentri fevralniñ soñki aftası devamında ava deñişecek, küçlü yel esecek ve yağmurlar yağacaq, dep tahmin ete. Yaqın künlerde ava arareti 20 derecege qadar köterilecek.


text:
Kiyevde Qırım sakinleri ve Qırımdan köçip kelgenler içün Aqmescit Künü munasebeti ile tedbirlerni teşkil eteler.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Ukrainada köçip kelgenlerniñ meseleleri ile oğraşqan «Qırım diasporası» cemaat teşkilâtı bildire.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, Aqmescit Kününi «Qırım – Aqmescitni sevemiz» beşinci körüşüvniñ çerçivesinde Kiyevde iyün 6-da qayd etecekler.
Körüşüv vaqtında cumaaertesi künü saat 16:00 Aqmescit boyunca virtual kezinti keçirilecektir. Tedbirde iştirak etmege istegenlerge internet-formanı toludrmağa teklif eteler.
Aqmescit şeer künü adet üzre yaznıñ ilk raatlıq künleri qayd etile.
Rusiye tarafından Qırımnıñ 2014 senesi mart ayındaki işğalinden sebep insanlar yarımadadan qıtaiy Ukrainağa köçmege başladılar.
Ukraina Fevqulâde vaziyetler boyunca Devlet hızmetiniñ malümatına köre, mayıs 28 kününe qıtaiy Ukrainada Qırımdan köçken 20 biñ 653 insan qayd etilgen. Mecliste bildirilgeni kibi, Qırımdan köçip kelgen 20 biñ insandan yarısı – qırımtatarlarıdır. KrımSOS cemaat teşkilâtınıñ malümatına köre, aqiqaten yarımadanı 45-50 biñ insan terk etti.


text:
Avgust 7-de kün devamında işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda bulunğan yüzlerce adamlar qorqqan ve şaşırğan. Bu aqta bazar künü Qırımnıñ «qapatılmasını» başından keçirgen içtimaiy ağlar qullanıcıları yaza.
«Bugün yüzlerce adamlar «Çonğarda» şokta edi. Keçirüv noqtasında ilân ettiler ki, Qırım, gece yüz bergen vaqia sebebinden, sıñırlarını bir qaç künge qapata. Rusiye gümrügi saba saat beşten çalışmadı. Amma yerli taksi aydavcıları, bunı bilip da, adamlarğa haber etmeyip, olarnı keçirüv noqtalarına alıp kete edi», – dep yaza memuriy sıñırdan keçken kişilerden biri.
Adamlar küneşte sekiz saat ve ziyade turğan edi. Ne yarımadağa kirmek, ne de artqa qaytmaq imkân yoq edi, çünki Novoalekseyevkadan, insanlarnıñ bildirgenlerine köre, biletler yoq edi.
Avgust 7-de saba Rusiye kütleviy haber vastaları, resmiy malümat olmadan, Qırım ile memuriy sıñırda sanki yüz bergen atışma aqqında bildirmege başladı. Bunen beraber, Rusiye kütleviy haber vastaları, memuriy sıñırda keçüvni ukrain tarafı qapatqan, dep qayd etti.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl avgust 7-de Qırımnıñ şimalinde büyük rusiyeli asker taqımları aqqında bildirdi. Onıñ malümatına binaen, Canköy bütünley rusiyeli askerlernen sarımğa alındı.
Arbiy tehnikanıñ çoqşalması Keriçte de köründi.
Yarımada sakinleri Qırım.Aqiqatqa Qırımnıñ bazı regionlarında blokpostlarnıñ qoyulması aqqında ayttı.
Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ yarımadadaki bu vaziyet aqqında añlatması ve izaatı yoq.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqyarda noyabrniñ 6-nda saba 84 COVID-19 hastası qayd etildi. 20 hasta yuqunç ve doquzıncı şeer hastahanelerine alındı, qalğanları ambulator tedaviylevde buluna. Bu malümatnı Aqyarnıñ Rusiye ükümeti derc ete.
«Hastalar – sekiz yaşından 85 yaşına qadar yerli sakinler. 43 insan tüzelgen soñ çıqarıldı», – dep aytıla haberde.
Akimiyetniñ malümatına köre, bir künde dört insan vefat etti: 70 ve 65 yaşında er adamları, 81 ve 68 yaşlarında qadınlar.
Qayd etilgenine köre, bugünki künde COVID-19 diagnozı taslıqlanğan 301 insan hastahanede buluna: 161-i – yuqunç hastahanesinde, 138-i – doquzıncı şeer hastahanesinde, ekisi Mudafaa nazirliginiñ hastahanesinde, 32 insan – «İzumrudda». 565 kişi ambulator tedaviylevde buluna.
«599 insan közetile – bu insanlar hastalarnen alâqada oldı, amma COVID-19 qayd etilmedi. «Solnışko» pansionatı observator rejiminde çalışa», – dep qoştı müessise.
Yılnıñ başından, akimiyetniñ malümatına köre, Aqyarda 2883 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı, 76 kişi vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Oleg Sentsov, «Qırım inciri» yarışınıñ mukâfatlarını «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» eki mabüsine berdi (video)
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Osman Arifmemetov ve Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Server Mustafayev «Qırım inciri» ekinci edebiyat yarışı çerçivesinde «Söz serbestligi» mahsus nominatsiyasında mukâfatlarını ğıyabiy şekilde aldı. Mukâfatlar berilgenini Rusiye apishanesinden azat etilgen qırımlı ukrain rejissöri Oleg Sentsov ilân etti. «Yazğanlarına, teslim olmağanlarına, bizge söznen qoltutqanlarına pek quvanam. Bizler ise mından (qoltutamız – QA)», – dedi Sentsov. Kyivde Ukraina radiosınıñ Ses qaydı evinde dekabrniñ 13-nde «Qırım inciri» ekinci edebiyat yarışınıñ ğalipleri aynı adı olğan ukrain-qırımtatar edebiyat festivali çerçivesinde belli oldı.


text:
Ärdoğan Rusiyädäge söyläşülärne bäyäläde
Törkiyä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Rusiyädän qaytqan çaqta oçqıçta jurnalistlarnıñ sorawlarına cawap birde
İlbaşı Ärdoğan Rusiyä Däwlät başlığı Vladimir Putin belän Soçidä ütkärgän söyläşüdän soñ Törkiyägä qaytqan çaqta oçqıçta jurnalistlarnıñ sorawlarına cawap birde.
Putinnıñ çaqıruı belän Soçigä yasağan säfäre waqıtında häm ike yaqlı mönäsäbätlärne yañaça häm köçle itep tizlätü häm dä töbäktä yäşängän täräqqiyätlär mäs’äläsen söyläşülären citkerüçe Ärdoğan, Törkiyäneñ Süriyä m&...
-
-
30.11.2022
-
30.11.2022
-
-


text:
Qırımnıñ işğali sebebinden kirsetilgen cezalar emiyetli degil. Qırımnı teslim eteler. Tabiiy bir şey.
Bunı öz Facebook saifesinde sentâbr 23 künü Rusiye Mülkiyet boyunca devlet komitetiniñ sabıq reisi, iş adamı Alfred Koh bildirdi.
«Böyleliknen, Kremlniñ qararı doğrudır ve bu donbass aleketi tek sebep edi. Ğarp bundan qorqıp, Qırımnıñ Ukrainağa qaytarıluvı aqqında unutır…», – dedi Koh.
O şunı bildirdi ki, bu Donbass içün degil de, «Donbass territoriyasında olğan» Qırım cenkidir.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
QAZAQŞA SÖYLEY ALMAYTIN BÏLIK QAZAQTI QORĞAY ALA MA?!.
Baspasözde xabarlanğanday, şekaranı buzbasa da, qazaq azamatı Wälïxan Axmetov (tömengi swrette) özbek şekaraşılarınıñ oğınan mert boldı… Balıq awlap jürgen qazaqtı özbek şekaraşıları “awlap”, avtomattan oq boratıp, atıp tastadı… Artında añırap 7 balası, qart anası qaldı…
Osı qazaq-özbek şekarasına jaqın jürgen özbekti qazaq şekaraşıları nege atpaydı? Nege ünemi qazaqtı özbek atadı? Nege? Nege? Nege???
1.Qazaq şekaraşılarınıñ mıltığı atılmay ma, joq şekaraşılar mıltıq ata almay ma?
- Bizdiñ azamattardıñ özbek şekaraşıları üşin qalağan kezinde ata salatınday mal ğurlı qunı joq pa?
- Bul twralı bizdiñ memlekettiñ, qazaqşa qaqpaytın Qazaqtıñ Sırtqı ister mïnïstrliginiñ qatqıl qarımtası bola ma, bolmay ma?
- Azamattarımız jazıqsız ölip jatqanda ün şığarmay, üydiñ işindegi küñkilmen qalw – Sırtqı ister qatınasınıñ qanday “dïplomatïyalıq” türine jatadı?
- “Urısı mıqtı bolsa, ïesi jazıqtı ” deydi qazaq maqalı. Bul urısı jwan bolsa, malı urlanğan beyşara kedeydiñ jazıqtı bolatını (“malı nege urınıñ közine tüsedi?”) sïyaqtı, “qazaq azamattarı nege şekarağa jaqındaydı” dep, jwandıq, dümdi küştilik körsetetindey biz özbekten älsiz, beyşara, qarw-qawqarsız elmiz be?
“Qazaq şekaraşıları mıltıq ata ala ma?!.”-degen rïtorïkalıq suraq tek qazir ğalamtorda ğana aytılıp otırğan joq. Bul suraq osıdan onşaqtı jılday burın da, parlamentte de qozğalğan. Sol kezdegi Mäjilis törağası Jarmaxan Tuyaqbaydıñ awzımen de aytılğan… Jazwşı Dwlat Ïsabekovtıñ : “Bayağıda bizdiñ awıldıñ bir şalı: “Nege osı toy sayın töbeles bolsa, tek bizdiñ awıldıñ jigitteri tayaq jeydi”-dep boqtap otıratın edi, bizdiñ şekaraşılardıñ tirligi twra sonday boldı ğoy”-dep küyinetini de sol kezde edi. Sonda da osınday ädettegidey özbek şekaraşısı atıp öltirgen kezekti qazaq azamatınıñ qazası üstinde aytılğan aşwlı sözder bolatın. Äli sol bayağı därmensiz, iläkär xalimizden oñala qoyğan joqpız?
Şekaraşılarımız Ultttıq Qawipsizdik Komïtetine qarağandağı qawipsizdigimiz osı ma?!.
Biz qaşan azamattarın qorğap, sözin söyley alatın el bolamız?!. Buğan jawap beretin Sırtqı ister mïnïstrligi, mïnïstr Erlan Idırısov şeteldiñ – Reseydiñ memlekettik tilinde söylese, qazaqtıñ sözin qalay jäne qaşan söyleydi?!. Memlekettiñ tilin bilmegen mïnïstr qanşa maman bolsa da, tirligin oñdıra ma?
Qazaqşa söyley almaytın bïlik qazaqtı qorğay ala ma?
Qazıbek ÏSA,
qazaquni.kz


text:
AUDİO: Sez Yerusalimğa kilü röxsätenä iä bulğan prezident namzäten qulğa alasız. Min sezgä röxsät tanıqlığımnı birdem. Min sezgä Yerusalimğa kerä aluımnı raslawçı röxsät tanıqlığımnı birdem. Min bu mäçetkä namaz uqırğa kiläm.
Politsiä äytüençä, Barğutinıñ anda kerü röxsäte yuq. Saylawlar yäkşämbe könne ütäçäk. Yerusalimnıñ statusı mäs'äläse İzrail'-Fälestin nizağındağı iñ bäxäsle mäs'älä. İzrail' xärbiläre äytüençä, bügen Könbatış Yardağı Nablus şähärendä maşinada uzıp baruçı fälestin suğışçıları tınıç izrail'lelärgä ut açıp 4 keşene yaralağan.


text:
Ukrayına prezidenti Volodımır Zelenskıy Keriç (Qırım) köpründeki patlavnı Ukrayına mahsus hızmetleri tura kibi tahminlerini red etti. Bu aqta Zelenskıy CTV News Kanada telekanalına bildirdi.
«Bunı (Keriç köpründeki patlav – QA) kesen-kes sımarlamadıq, bilgenime köre. Olarnıñ (Rusiyeniñ – QA) arbiy ve mahsus hızmetleri, istihbarat arasında ciddiy munasebetleri bar. Anda akimiyet vertikalleri bar. Bu büyük sistema. Eski Birlikte bu KGB edi. Bugün o, aralarındaki kim baş olğanını qarar bergen bir qaç pıtaqlardan ibaret», – dep bildirdi Zelenskıy.
Oktâbrniñ 8-nde saba Qırım köpründe patlav oldı. Rusiye tahqiqatçılarınıñ versiyasına köre, yük maşinası patladı. Neticede eki maşina yolu zarar kördi, patlav sebebinden ya da aynı vaqıtta köpürniñ tren yolundan ketken yük treni yanıp başladı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin bu patlavnı "terakt" dep adlandırdı, onıñ icracıları ve sımarış etkenler Ukrayina mahsus hızmetleri ola. Rusiye Tahqiqat komiteti Rusiye Ceza kodeksiniñ 205-inci maddesine («Terrorizm») istinaden cinaiy dava açtı.
Ukrayına Baş istihbarat idaresiniñ spikeri Andrey Yusov Rusiyeniñ Keriç köpründe patlav tahqiqatını «saçmalıq» dep adlandırdı.
Ukrayına resmiy şahısları izaat bermey. Prezident ofisiniñ yolbaşçısı Mıhaylo Podolâk «Putinniñ şahsiy leyhasını» patlatuv – rusiyelilerniñ işi ve arbiy reberlikniñ FSBge qarşı ücümi ola, dep ayttı.
Bulğaristan ve Gürcistan Keriç köpründe patlatılğan yük olarnıñ sıñırlarından keçti degen Rusiye tahqiqatınıñ malümatını red etti. Ermenistan «Keriç köpründe terakt kerçekleştirüvde aracılıq» aqqında cinaiy dava açtı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırımda iyülniñ 11-ne küçlü sağanaq ve boranlı yağmur sebebinden furtuna havfı ilân etildi. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirligi haber ete.
«İyülniñ 11-nde saba ve kündüz Qırımnıñ merkeziy, cenübiy ve şarqiy rayonlarında küçlü sağanaq, boranlı yağmur, burçaq yağması, saniyede 20-25 metr süratlı yel esmesi beklenile», – dep haber etile.
Qırımda soñki künleri ava bozula. Sinoptikler sağanaq ve boranlı yağmurlar aqqında tenbiley.
İyülniñ 12-ne qadar Qırımnıñ cenübiy rayonlarında fevqulâde yanğın telükesi olacaq.


text:
Qırımda açlıq tutqan ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluh bütün dünyadan sıq-sıq mektüpler ala. Bunıñ aqqında iyülniñ 30-ına qırımtatar milliy Meclis reis muavini Ahtem Çiygöz Qırım.Aqiqatqa habet etti.
“Oña pek çoq mektüp kele. O soñki etaptan qaytqanda, onı endi bayağı mektüp bekledi. Finlandiya, İsviçre (Şveytsariya), Avstriya, İsrailden. Ukrainadan da çoq”, - dedi Çiygöz. İlhaq etilgen Qırımnıñ sakinleri de yazğanını belgiledi.
Çiygözniñ aytqanına köre, açlıqnı tutqan faaliyetçi memleket ve dünyada olıp keçken vaqialar aqqında yeterli malümat ala.
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqşeyh (Razdolnoye) rayon mahkemesi ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhnı 5 yılğa umumiy rejimli koloniyağa ve 10 biñ ruble (qararnen 4 biñ hrivna) cöremege mahküm etti.
Baluh soñ sözünde cinayet işiniñ siyasiy sebebi olğanını qayd etti.
Baluh 2018 senesi martnıñ 19-ına başlağan açlıqnı devam etmekte.
Rusiye FSBsi Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabr 8-de yaqaladı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ tavanında 90 patron ile bir qaç trotil şaşkasını taptılar, dep iddia ete ediler.
Baluhnıñ imayesi ve aq-uquq qorçalayıcıları, onıñ Ukraina vatanperveri olğanı sebebinden – eviniñ azbarında Ukraina bayrağı olğanı içün repressiyalar qurbanı olğanını iddia eteler.
Mart 28-de Ukraina ve AQŞ Tış işleri nazirligi Baluhnıñ deral azat etilmesini talap etti.


text:
Bağçasaraydaki Hanlar sarayınıñ «restavratsiyasını» 2022 senesi bitirmege planlaştıralar. Bu aqta «RİA Krım» Rusiye haber agentligi Qırımnıñ Rusiye medeniyet ve medeniy miras qoruv komitetiniñ reisi Nikolay Volkovnıñ malümatına esaslanıp bildire.
«Böyle obyektlerde iş bitmemeli. Bu büyük obyekt, anda yapılacaqlar bar. Anda XVI, XVII, XVIII, XIX ve XX asırlarnıñ yadikârlıqları, arbiy mezarlıq bar. Amma tış hızmetçiler vicdansız olğanı içün obyektlerni teslim etüv müddetleri er vaqıt deñişe. Rekonstruktsiya 2022 senesi bitecek, dep beklenile. Ümüt etemiz ki, qalğan obyektlerde iş başlaycaq», – dep bildire Volkovnıñ aytqanlarını kütleviy haber vastası.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Federatsiya Şurasınıñ azalarına muracaat etip, Rusiyedeki medeniy miras obyektleriniñ «restavratsiyası» qoşma para bermege emir etti. Cedvelde işğal altındaki Qırımnıñ eki sarayı bar – Hanlar ve Vorontsov sarayları.
Yarımadanıñ Rusiye akimiyeti Han sarayınıñ beş obyektini, hususan Graf korpusını ve Han aşhanesini tamir ettirmege istegen edi.
İş fiyatı 265 mln ruble olaraq esaplanğan edi. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Bağçasaraydaki Han sarayınıñ «restavratsiyası» 2021 senesi bitirilecek, dep ayttı.
Bağçasaraydaki Hanlar sarayı – qırımtatarlarnıñ tarihınen bağlı eñ meşur müzey, Qırım hanları Geraylarnıñ yaz rezidentsiyasıdır. Müzey kompleksinde saray, garem, hanlar mezarlığı ve cami bar. O, UNESCO dünya mirasınıñ cedveline kirsetilecek namzetler sırasında mevcut.
2016 senesi iyül ayında Qırımnıñ Rusiye medeniy mirasnı qoruv devlet komiteti, Han sarayınıñ «restavratsiya» işlerini keliştirdi. Akimiyet bunı «qazağa qarşı işler» dep adlandırdı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri komitetiniñ sabıq reisi, qırımlı faal Edem Dudakovnıñbildirgenine köre, «rekonstruktsiya» vaqtında Hanlar sarayınıñ tahta tosunları yoq etildi: bir qısmı pıçıldı, diger alıp ketirildi. Bundan ğayrı, Dudakovnıñ malümatına köre, restavratsiya işlerini yapqan tış hızmetçi şirket eski kiramet yerine ispan üslübindekini qoymağa planlaştıra.
Kyiv, Rusiye akimiyetiniñ Hanlar sarayında keçirgen «restavratsiyanı» çoq tenqit etken edi. Ukraina medeniyet nazirligi bu işler sebebinden Hanlar sarayınıñ baş korpusı yoq etile bile, dep bildire.


text:
Urmus Mustafayeva Aqmescit şeerinde 1925 senesi yanvar 25 künü doğdı. Aile İnvalidnaya soqağı, 125 adresi boyunca evde yaşay edi, ev şimdi de tura. Aile çoq balalı edi – 8 bala. Onıñ içün ana çalışmay edi, ev işleri çoq edi. Baba kolhozdan kirağa topraqalıp, qarpız, qavun saça edi. Qırımtatarlarnıñ çoqusı kibi, zengin yaşamay ediler. Soñ cenk başlandı. Urmus bita o vaqıt №12 qırımtatar mektebiniñ doquzıncı sınıfında oquy edi, ondan büyügi tek ağası edi. Babası endi 65 yaşında edi, orduğa onı çağırmadılar, ağasını ise aldılar.
Cenk vaqıtında aile şeerde qalğan edi. Okkupantlar evlerge kirip, sığır, qoylar ve aşayt mallarnı ala edielr. Qarşı çıqqan insanlarnı alıp kete ediler, onı başqa iç birisi körmey edi. Faşistni ödürse ediler, cesetni tapqan soqaqnıñ er tarafından onar insan öldüre ediler. Yaşlarnıñ çoqusını Almaniyağa işke alıp kete ediler. Urmusnıñ tizelerden birini alıp ketken ediler, öyle de ğayıp oldı. Urmusnı böyle taqdirden saqlamaq içün, babası onı Büyük-Onlarğa soylarına yollağan edi. Qalğan balalar daa küçük ediler, olarnı almaz ediler.
Aqmescitniñ azat olunması vaqıtına Urmus evge qayttı. Aynı künü şeerni bombaladılar. Bombalardan biri soqaq başındaki evge tüşken edi, anda yaşağan aile elâk oldı. Öyle etip bir qaç vaqıt devam etken edi: bügün almanlar bombalaylar, yarın – qızıllar. Şeerni azat etkende, er kes quvana edi, amma quvanç kederge çevirildi. Bütün qırımtatarlarnı qırımdan sürgün ettiler. Urmus öz şeerni demiryol stantsiyasından terk ete edi. Saba vagonlarğa yüklediler, bir şey alamağa bermediler. Baba o vaqıt endi ölgen edi, sürgünlik künü qırqını berecek edik.
Yolda, deşetli şaraitlerge baqmadan, Urmusnıñ qorantasını Allah qorçaladı ve episi balalar anaları ve bitaları ile Özbekistanğa kelip çıqtılar. Aşnı künde bir kere bere ediler. Yol vaqıtında Urmusnıñ ketken vagonında, bir insan ölgen edi, ceseti demiryolnıñ yanında bir yerde qalğan edi. İç bir tıbbiy yardım berilmey edi.
Bizni Sırdarya vilâyetine Mirzaçölge (şimdi Gülistan), K.Marks adına kolhozğa. Urba, mesken, iş yoq edi. Yataq, minder, yorğan da yoq edi. Bir birimizga yapışıp, yuqlay edik. Yarıyıqıq evde yaşay edik. Soñra kolhoz bir odalı ev ve biraz pamuq berdi, olardan yastıq yaptıq, polda yata edik. Bir vaqıttan soñ, çoqtan-çoq hainlikte qabaatlavlarnı eşitip, Urmus kolhoz brigadasına esapçı olaraq kirdi. İşke çoq kilometr uzaqlıqqa qatnamağa mecbur edi. Soñra kâtip olaraq aldılar, bir-eki kilo boğday ya da arpa bere ediler. Urmusnıñ qız qardaşları pamuqta çalışıp başlağanlarda, yaşayış biraz tüzeldi. Bir yıldan soñ devlet ayda bir kere biraz aşayt mallar bermege başladı, bir aftağa yete edi. Amma hastalıqlardan Urmusnıñ dört qız qardaşı öldi. Etrafta açlıq ve hastalıqlardan Vatanından sürgün etilgen çoq qırımtatarlar öle edi. Kolhoz reisinden ölgenniñ cesetini sarmaq içün çuvallıqlar soramağa mecbur edi.
Komendant pek çekiştire edi. Atnen kelip, soñra on üç kilometr cayav yürmege mecbur ete edi, kâğıt alıp, sorğu keçire edi. Aqşam keç komendant evge yibere, ve kene de uzaq yolnı keçmek kerek ola edi. Er eki-üç kün bu tekrarlana edi.
Qızıl Orduda hızmet etken ağa, çoqusı meseleler çezilgen soñ, aileni taptı.
1948 senesi Urmus Mamut-Sultandan traktorcı Osman Mefayevge aqayğa çıqa. Olarnıñ altı balası ola: bir oğlan ve beş qız. 1988 senesi Urmus bita ailesinen Vatanğa qaytıp, oğlunen Canköyde yerleşe. Bugün Urmus bitanıñ yigirmi dört torunı ve dört torunçesi bar.


text:
Qırımda Oraza bayramını bir qaç kün qayd etecekler. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, bayram tedbirleri cumaertesi künü de keçirilecek. Aqyar civarında Baydar uvasındaki Baydar köyünde (şimdiki – Orlinoye) bir sıra medeniy tedbir ötkerilecek.
Aqyar regional Meclisi bildire ki, tedbirniñ saat 11-de başlaycaq tantanalı qısmı çerçivesinde Qırım ve Aqyar qırımtatar cemaatınıñ vekilleri çıqışta bulunacaqlar, soñra ise kontsert programması başlanacaq.
Meclis vekiliniñ aytqanına köre, kontsert programması çerçivesinde seyirciler qırımtatar oyun ve ses-çalğı ansamblleriniñ çıqışlarını körecekler, milliy sanat sergileri keçirilecek. Mahsus davet etilgen musafirler de olacaq.
Qırımda Oraza bayramı munasebetinen iyül 17 künü tatil ilân etildi.


text:
Yuqarı Radada deyler ki, «Qırım» serbest iqtisadiy zonasınıñ lâğu etilmesi Ukrainanıñ QMC territoriyasından vazgeçüvi manasında kelecek. Bu kibi fikirni «Blok Petra Poroşenko» parlament firqası reberiniñ muavini İgor Kononenko bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Qırım teşebbüsçileriniñ «Qırım» SİZnıñ lâğu etilmesi ile bağlı talabı Ukrainada yuqarı seviyede ögrenile ve siyasiy qararnıñ alınmasını talap ete.
«Qırım ile serbest iqtisadiy zonası aqqında qanun leyhasınıñ lâğu etilmesi bizim bu territoriyadan vazgeçecegimiz manasında kelecek, şunıñ içün mında diger siyasiy qararlarnı almaq kerek, bir taraftan anda tesirni arttırmaq ve qırımtatarlar boyunca olğan mevamnı belgilemek… Başqa taraftan, bu territoriyada Ukraina vatandaşları yaşay, olarnı qaytarmaq isteymiz», – dedi Kononenko jurnalistlerge parlamentte.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Qırımdaki qızdıruv merkezleriniñ 97% keleyatqan qış mevsimine azırlar. Bunı Rusiye nezareti astında olğan Qırım Mesken-kommunal hocalıq naziri Sergey Karpov bildirdi.
Karpovnıñ sözlerine köre, Keriç ve Aqmescitte, Yedi Quyu ve Aqmescit rayonında qızdıruv merkezlerinde tamir işleri daa bitmedi.
«Bügünki künde 13 512 mesken ev (bu plandan 98% teşkil ete), suv keçirüv ve kanalizatsiya ağları hocalığınıñ 99% ve qızdıruv noqtalarınıñ 97% endi azır. 272 çoqdaireli evde azırlıq işleri daa yekünlenmedi», – dedi o.
Karpov yaqarlıq ile teminlev meselesi Keriçte, Seyitler, Saq ve Aqmescit rayonlarında eñ kergin olğanını da qayd etti.
Yarımadanıñ «de facto» akimiyeti qızdıruv mevsimi, ava vaziyetine köre, 15-20 oktâbr künleri arasında başlanacağını ayta.
Küz ve qış mevsimine azırlıq işleri oktâbrniñ 1-ne qadar yekünlenmek kerek ediler. Bu vaqıtqa qadar şeerdeki esas qızdıruv merkezleri, merkeziy qızdıruv noqtaları ve sıcaq ağlar azırlanılmaq, çoqdaireli evlerde hidrolik teşkerüvler keçirilmek kerek edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımda Keriçniñ politehnik kollecinde olğan facia sebebinden üç künlik matem ilân etildi. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Facebookta bildirdi.
Soñki malümatlarğa köre, kollecdeki patlav neticesinde 13 insan elâk oldı ve 50 kişi yaralandı.
Patlav çarşenbe künü Keriç politehnik köllecinde oldı. Rusiye Tahqiqat komiteti cinaiy iş açtı.
Keriç kütleviy haber vastaları patlav yeriniñ fotoresimlerini ve videolarını derc etti.
Rusiyeniñ terrorizmge qarşı milliy komiteti, kollecde bomba patlağanını bildire.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Keriç politehnik kollecine yol alğanını bildirdi.
Kreml, Keriç kollecinde terakt versiyasını red etmey.


text:
Ukraina Tışqı işler nazirligi (MİD) beyan etti ki, oktâbrniñ 11-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ tevqif etilmesi nevbetteki kere Rusiye tarafından repressiv siyaset devam ettirilgenini köstere.
«İşğalciler, işğalci rejimge qarşı çıqqan qırımtatar faillerine ve ukrainlerge basqı yapqanları, nevbetteki kere Rusiyeniñ repressiv siyaseti devam etkenini köstere. Bu siyasetniñ maqsadı – Qırım yarımadasınıñ ealisini qorqutmaq ve er türlü uyğunsız fikirlerni yoq etmektir», – dep aytıla ukrain diplomatik müessisesiniñ beyanatında.
Bunen beraber, MİD temsilcileri dey ki, Qırımda musulmanlarnıñ evleri tintilgeni, diniy mensüplikke köre basqı yapılğanını köstermekte.
Kyiv, dünya cemaatına muracaat etip, Rusiyeni işğalge itiraz bildirgenlerniñ cezandıruvından vazgeçmege zorlamaq ve Qırım yarımadası sakinleriniñ aq ve üriyetini qorçalamaq içün areketke keçmege çağıra.
Oktâbrniñ 11-nde, çarşenbe künü, saba Bağçasarayda rus silâlı hızmetleri bir-qaç qırımtatarınıñ, musulmannıñ evinde tintüv keçirgeni malüm oldı.
Rus haber vastaları, Rusiye Federal telükesizlik hızmetiniñ (FSB) matbuat hızmetine atıf etip, Qırımda silâlı hızmetler Rusiyede ve onıñ işğaline oğrağan Qırımda yasaq etilgen«Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ Bağçasaraydaki üceyresini yoq etkenlerini haber etti.
Advokatlar, tevqif etilip, tintüvden soñ FSB-ge ketirilgen altı adam rus silâlı hızmetlerinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında şeklengenlerini tasdiqladı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı dep saya. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleridir.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek oğrunda terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsizce taqip etilgenini aytalar. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etken edi.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Qırım köpründen rels avtobusında keçmek zevqını red etmedi, ve böylece vatandaşlarına ve dünyaga kene hatırlattı ki, 2014 yılından soñra onıñ çarlığınıñ "sakral manası" - bu Qırım ilhaqı ve yarımada qıta Ukrainasız yaşay bilecegini tasdıqlav. Putin yarımadanı adağa çevirmek içün o qadar ğayret ete ki, sanki tek halqara aq-uquqnı, tek tarihnı degil de, coğrafiyanı da, tabiatnıñ özüni de añdatmağa istey. Ve, menimce, o, boysunmağan deñizge qamçınen atılğan ükümdarga oşay.
Putin yarımadanı adağa çevirmek içün o qadar ğayret ete ki, sanki tek halqara aq-uquqnı, tek tarihnı degil de, coğrafiyanı da, tabiatnıñ özüni de añdatmağa istey
Çünki Qırımda ne infratertip leyhalarını inşaat etseler de, coğrafiyanı deñiştirip olamaycaqlar. Ebet, Qırım köprü quruldı ve ne qadardır turacaq, amma Merkeziy Rusiyeden - maşnanenmi, poyezdnenmi - Qırımğa ep bir Rusiyeden degil, Ukrainadan keçip kelmek daa tezdir. Ve coğrafiya ceetinden de, tarih ceetinde de Qırım yarımadası Ukraina topraqlarınıñ devamı ola. Ve Putin, bir taraftan bu topraqlar iç bir vaqıt Ukrainanıñki olmağanını aytıp, başqa taraftan ise yarımadanı Or bölgesinde ayırıp, Kubange köprürnen bağlap, öz-özüne zıt kele.
Aqmescit ava limanınıñ infratertibine de aqça tökmek mümkün, amma Qırım ilhaqı onı halqara ava limanından belgesiz statuslı aeroportnı yaptı. Qırımğa, bütün dünyada turistlerni qabul etmek içün, zemaneviy ava limanı kerek edi, Rusiyeniñ nasıldır küçük şeerinden uçaq kelgenini ilân etmek içün degil.
Ve aynısı - er yerde. Yollarnı tamir etmek mümkün - amma yalıñız Rusiye maşnaları ve Rusiye yükleri içün. Limanlar qurmaq mümkün - amma sadece Rusiye gemileri içün. "Potömkin köyü"niñ yarımadanen ölçüsi bir. Putinniñ özün bunı añlamay, dep aytmaq mümkün degil. añlamasa edi, özüniñ yekün matbuat konferentsiyasında, bütün propagandanıñ esas qısımlarından birisi olğan Qırımnı añar edi.
Kene de, Putin, Qırım efsanesinden niayet vazgeçip, işğalden beş yıl soñra "Krımnaş" ("Qırımbizim") Rusiye şovinist cemiyetiniñ siñirlerini evelki kibi hoş qıtıqlamağanını tanıp olamay - ve iç bir vaqıt olamaz, çünki ilhaq qararına pek bağlıdır, cinayet yerine onı pek çekedir.
Onıñ içün o, poyezdge oturmaq zevqından vazgeçip olamadı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Roskomgadzor bildire ki, Qırımda 5 qırımtatar telekanalı, 8 qırımtatar radiosı ve 10-dan ziyade qırımtatar neşiri mevcut. Bu aqqında Roskomnadzornıñ ATR telekanalınıñ reberligine bergen cevabında aytıla. Bunı QHA bildire, neşirde vesiqa metni bar.
Roskomnadzor mektübinde aytıla ki, telekanal vesiqalarnı resmiyleştirgende bir qaç kere hata yapqan edi.
«Qayd etmek kerek ki, ATR telekanalı Qırım Cumhuriyetinde yekâne qırımtatar telekanalı degil. 2015 senesi aprel 6 kününe qadar Roskomnadzor ve onıñ territorial idaresi 20 kütleviy haber vastasını qayd etti, olardan 5 telekanal, 8 radio ve 10-dan ziyade neşir Qırım Cumhuriyetinde qırımtatarca faaliyet köstere», – dep aytıla Roskomnadzornıñ reber muavini Viktor Garkavenko imzalağan vesiqasında.
Malüm olğanı kibi, 2015 senesi aprel 1-de ATR ve Lâle qırımtatar telekanalları, Meydan ve «Lider» radioları Rusiye qaydınıñ olmağanından sebep işini toqtattılar.
Aprel 2-de «Qırım» qırımtatar cemaat areketi cumhuriyetti qırımtatar cemaat teleradiokompaniyasını açmağa teklif etti. Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksönov qırımtatar cemaat teleradiokompaniyasına 177 million ruble ayırılacağını bildirdi.
Yañı cemaat qırımtatar teleradiokompaniyasınıñ adı «Millet» olacaq. Bunı Qırım ükümetiniñ baş nazir muavini Ruslan Balbek bu künleri bildirdi.


text:
12 imayeci ve altı saat mahkeme: Kürbedinovnıñ davası nasıl baqıldı (video)
Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tutqan qırımlı advokat Emil Kürbedinovnıñ mahkemesi keçirile. Advokatnı cumaaqşamı künü mahküm ettiler, cuma künü, dekabrniñ 7-nde, esnas devam etti. Kürbedinovnıñ menfaatlarını temsil etken advokat Edem Semedlâyevniñ aytqanına köre, mahkeme qarar aqşam çıqarılmağanı içün oturışuvnı başqa künge avuştırmağa razı oldı. Onıñ qayd etkenine köre, Kürbedinovnı 12 imayeci qorçaladı, esnas 6 saat devam etti. Kürbedinov oturışuvdan soñ onı «olmaycaq bir sebepten» tutqanlarını aytıp, ekstremizm qabaatlarını tanımağanını bildirdi. Bundan ğayrı, o, emin ki, tutulmasınıñ kerçek sebebi onıñ aq qorçalayıcı faaliyeti, siyasiy mabüslerge köstergen yardımı ve Ukraina askeri Bogdan Nebılitsanı qorçalağanı ola. Dava baqılğanda Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi ögünde advokatqa qoltutmağa kelgen insanlar toplaştı. Dekabrniñ 6-nda Qırımda Rusiyeniñ Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri advokat Emil Kürbedinovnı tutıp aldı. O, Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesi boyunca (natsist işaretleri ya da timsalleri, ekstremist teşkilâtlarnıñ işaretleri ya da timsalleri, ya da federal qanunlarnen yasaqlanğan işaret ve timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayış etilmesi) şeklene. Advokat 2013 senesi Facebookta paylaşqanları içün memuriy apis cezasını ala bile. Kürbedinov dey ki, onı Dimaşqqa köçken Qırımnıñ sabıq sakini şikâyet etti. (Video – «Qırım birdemligi»)


text:
Asan Nuri efendi o zamanlarnıñ eñ oqumış insanlarından biri. Büyük maarifçi, Qırımda «mladotatar» ğayeleriniñ ilk tarafdarlarından biridir. Qırımda milliy ve milletçi areketiniñ esasçısı çarlıqqa qarşı faal teşviqatnı alıp barğan edi. «Nicat» gizli teşkilâtınıñ tesisçisidir.
Qırımtatarlar ve olarnıñ devletçiligi, Şarqiy Avropanıñ eñ nufuzlı devletlerinden biri – Qırım hanlığı tarihınıñ acınıqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası – Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» adlı videoblogunda.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda Nizami İbraimovnıñ kollektsiyası, Liveinternet.ru, Bikz.org saytlarından resimler ve meşur Qırım müellifleri ve icracılar Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında aydınlatılğan fikirler müelliflerge ait ve muarririyetniñ fikir-tüşünceleri ile aynı olmaması mümkün


text:
Emil Kürbedinov 5 künge tevqif etildi (video)
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi qırımlı advokat Emil Kürbedinovnı 5 künge apiske aldı. Onı dekabrniñ 6-nda tuttılar, mahkeme eki kün devam etti. Kürbedinov 2013 senesi Facebookta paylaşqanları içün Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesi boyunca (natsist işaretleri ya da timsalleri, ekstremist teşkilâtlarnıñ işaretleri ya da timsalleri, ya da federal qanunlarnen yasaqlanğan işaret ve timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayış etilmesi) apiske alındı.


text:
Qırımda yerli şuralarğa rusiye saylavları, olduqça alçaq faallikni kösterdi. Bundan evel saylav protsessinden tek qırımtatarlar vazgeçse, endi başqa qırımlılar da "Rusiye saylavları" adlanğan bu temaşadan közleri qayttı. Qomşu Rusiyeniñ bölgelerinde akimiyet partiyasınıñ vaziyeti yahşıca degil. Menimce, bu, çürük sistemanıñ soñu başlanmasınıñ eñ parlarq köstergiçlerinden birisidir.
"Yedinaya Rossiya" ("Yekâne Rusiye") akimiyet partiyası alâ daa reberliktedir, amma onıñ mevamı hayli zayıflaşa. Saylavlardan soñra Qırımnıñ rusiyeli parlamentinde bile, keçken çağırışqa köre, partiya mebusları azlaştı. Onıñ "şüreti" unutılıp başlay, oña qoşuluv endi, kelecekte istenilmegen aqibetlerni ketire bile.
Buña baqmadan, qırımtatarlar arasında da bu bataqqa başını soqqan "aq qarğalar" tapıldı. Em de "Yekâne Rusiye"ge qoşulğanlarnı aqlamasañ, eñ azından añlamaq mümkün. Bu, ükümge ıntılğan adamlarğa, partiya, deputat mandatlarını berdi, qalğanlarğa rutbe de berir. Amma "Rodina" ("Vatan") adlı qoqla partiyasına qoşulğanlarnıñ nasıl añlamaq mümkün?
Rusiye akimiyetine Qırımda tamam bu kerek - olur-olmaz usullarnen qırımtatarlarnıñ birligini zayıflaştırmaq
Saylavlarda bu partiyanıñ başı - Rusiye mesleatçısı Sergey Glazyevniñ safdaşı Konstantin Knırik oldı. Olarnıñ ekisi de, Ukrainağa qarşılıq faaliyetinen belli. Bu partiyanıñ ne 2014 senesi, ne bu yılnıñ saylavlarında keçmek şansları yoq edi. Bellesem, qırımtatarlarnıñ bu partiyadan kösterilgeni - sadece bir yamanlıqtır. Rusiye akimiyeti, "böl ve üküm et" printsipini Qırımda çoq qullana. Buña köre, az olsa da, amma qırımtatarlarnı öz cedvellerine qoyıp, bu firqa Qırımda öz vazifelerinden birisini becerdi.
Endi bu partiya temsilcisi olğan qırımtatarlar, istegen ükümni almağanından ğayrı, kollaborantlarnı istemegen qırımtatar cemiyetiniñ tışında da qaldı. Rusiye akimiyetine Qırımda tamam bu kerek - olur-olmaz usullarnen qırımtatarlarnıñ birligini zayıflaştırmaq. Ve "Rodina" partiyası bu planda öz vazifesini becerdi. Knırik efendi, bu işi içün nasıldır Kreml bonuslarını da alır, dep tüşünem.
"Rodina" partiyasına qoşulğanlarnıñ vatanı - kârlı yerde, qırımtatar halqı içün ise Vatan - bu Qırım
Amma qırımtatarlarnıñ ekseriyetine, "Rodina" ("Vatan") partiyası azalarınıñ ve, belli vatandaşları olsa da, bu partiyadan namzet köstergen qırımtatarlarnıñ taqdiri iç meraqlı degil. İşte, er kesniñ vatanı başqa. "Rodina" partiyasına qoşulğanlarnıñ vatanı - kârlı yerde, qırımtatar halqı içün ise Vatan - bu Qırım.
2016 yılı mayısta ğayıp olğan Halqara Qırımatatar Qurultayınıñ icra komitetiniñ azası Ervin İbragimovnıñ taqdiri ise, alâ bugüngece bütün qırımtatarlarnı ve dünya topluluğını raatsızlay.
İşte, "Rodina" ya da "Yedinaya Rossiya"nı saylağan qırımtatarlar tüşünsinler, öz halqından ürmetsizliknen ödelgen keçip-ketken menfaatnıñ artından çapmaq kerekmi? Ahır-soñu, böyle, menfaat qıdırıp çapqanlarnı unutalar, amma Reşat Ametov ve Ervin İbragimov kibi küreşçilerniñ adları qırımtatar tarihında ebediy qalacaq.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Ukrayina ölgen 62 arbiyniñ cesedini qaytardı. Bunı Ukrayina reintegratsiya nazirligi haber etti.
"Aytışmalar pek qıyın edi, amma bellisiz ğayıp olğan kişiler vekâletlisi Oleg Kötenkonıñ bütün taqımınıñ zametli işi sayesinde askerlerimizni, hususan da uzun zamandır acı çekken Olenivkadaki askerlerimizni qaytarıp oldıq", - dep yazıla bildirmede.
Qaytarılğan cesetler arasında qaç danesi Olenivkada ölgen arbiyniñ olğanı aqqında malümat berilmey .
Rusiye qoltutqan «DNR» gruppirovkasınıñ aydutları Olenivkadaki koloniyağa açılğan ateş neticesinde eñ az 53 ukrayınalı cenk esiri elâk oldı, dep bildire. Başta 40 kişi elâk oldı, dep aytıldı. Aydutlar Ukrayına silâlı quvetlerini qabaatlamağa tırışa. Ücüm aqqında Rusiye Federatsiyasınıñ Mudafaa nazirligi de bildirdi.
Olenivkadaki koloniyada ukrayınalı cenk esirleri, hususan bu yıl mayısta Mariupolde esir alınğan ukrayınalı arbiyler tutula.
Eki taraf da mustaqil malümat bermey. «İnsan aqları media teşebbüsiniñ» koordinatorı Olga Reşetilova qayd etkenine köre, «rusiyeliler cenk esirleri ve reineler mevzusını oyunlarda qullanıp başladı».
Prezident ofisiniñ yolbaşçı mesleatçısı Mıhaylo Podolâk bildirgenine köre, ukrayınalı esirlerge işkence yapqanından şübheli sayılğan Rusiye arbiyleriniñ kim olğanı teşkerilecek ve olar cezasını çekecekler.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Bunı o, İsveçre prezidenti, OBSE reisi Didier Burkhalter ile körüşüvinden soñ matbuat konferentsiyada bildirdi, dep haber ete Radio Svoboda.
Ukrainada mayıs 25 kününe belgilengen müddetten evel prezident saylavları aqqında aytqanda, Vladimir Putin böyle dedi: «Bu saylavlar – doğru yönelişte olğan arekettir. Amma Ukraina vatandaşları saylavlardan soñ olarnıñ aqları nasıl etip temin olacağını añlamasa, olar iç bir şeyni al etmez».
Evelden o Ukraina şarqındaki separatistlerine mayıs 11 kününe belgilengen referendumnı başqa künge keçirmege teklif etti.


text:
Europalıq Odaq Resey azamattarına viza aludı qımbattatıp, qiındatudı wsınıp otır. Bwl turalı BBC agenttigi jazdı.
EO-ğa kirgisi keletin reseylikter wzağıraq ötiniş beru procesine tap boladı jäne alımdar 35 eurodan (30 funt sterling; 34 dollar) 80 euroğa (69 funt; 79 dollar) deyin köteriledi.
Bwl Mäskeu Ukrainağa qarsı agressiyalıq soğısın jürgizgenşe jalğasuı kerek, dep mälimdedi EO komissiyası.
Aqpan ayında Ukrainağa basıp kirgennen beri millionnan astam reseylik Euroodaq elderine barğan.
Europalıq Odaq komissiyasınıñ vice-prezidenti Margaritis Şinas Resey EO-Resey arasındağı vizalıq kelisimge negizdelgen senimge «tolığımen nwqsan keltirdi» dedi.
Bwl kelisim boyınşa reseylikter 15 jıl boyı Euroodaq vizaların aludıñ jeñildetilgen procesin paydalandı.
EO komissiyasınıñ törağası Ursula fon der Leyen tvitterde vizalıq kelisimdi toqtatu kerek, öytkeni Reseymen «ädettegidey jwmıs bolmaydı» dep jazdı.
Seysenbi küngi qadam Euroodaq sırtqı ister ministrleriniñ Mäskeumen qoldanıstağı vizalıq kelisimdi toqtatu turalı kelisimge kelgen ötken aptada qabıldağan şeşiminen keyin jasaldı.
Jospar ımıra retinde qarastırıldı, Ukraina men keybir EO-ğa müşe elder jappay tıyım saluğa şaqırdı, biraq Franciya men Germaniya siyaqtı basqaları bwğan deyin baruğa qarsı boldı.
Reseymen şektesetin keybir EO elderi şekaralıq baqılaudı küşeyte bastadı.
Kreml'diñ baspasöz hatşısı Dmitriy Peskov ötken aptada Euroodaq şeşimi reseylik sayahatşılardıñ ömirin qiındatadı dep moyındap, bwl wsınıstı «jalğasıp jatqan absurdtar qatarındağı tağı bir külkili şeşim» dep atadı.


text:
Kiyik ayvanlarnıñ baquv saasında qanuniyetniñ bozuluvı sebebinden «Taygan» safari-bağçasınıñ müdiri Oleg Zubkovğa memuriy iş qarşı açıldı.
Bunı müdir öz blogunda bildire.
«Bu endi külünçli bir şey degil. Bıralqınıñ bildirüvi esasında, teşkirmeden, maña nisbeten memuriy işni açtılar!!! Kene yahşısı, birden cinaiy işni açmadılar!!!», – dep yazdı Zubkov ve işbu vesiqanı aşkâr etti.
Memuriy işniñ açıluv sebepleri sırasında «nadir ve ğayıp olğan ayvan ve nebatlarnıñ yoq etilmesi» ve «ayvanat aleminiñ obyektlerini qullanuv ve av qaideleriniñ bozuluvı» kibi qararlar qayd etilgen.
İşbu maddelerniñ bozuluvı içün yuridik şahıslarğa million ruble miqdarında para cezası berile ve ayvanlar tutıp alına.
Safari-bağçasınıñ müdirine nisbeten memuriy taqiqat keçirilecek.


text:
Halqara toplulıqnıñ Rusiyege qarşı cezaları Minsk añlaşmalarınıñ yerine ketirilmesine bağlı: şimdilik ateş bütünley toqtatılmadı, sıñırlama tedbirleriniñ lâğu etilmesi aqqında laf bile olmaz. Bunı Almaniyanıñ Lübeck şeerinde körüşken «Yedi memleket» iştirakçileriniñ tış işler nazirleri bildirdiler, – dep haber ete Radio Svoboda.
«Cezalarnıñ devam etmesi Rusiye tarafından Minsk añlaşmalarınıñ yerine ketirilmesi ve Rusiyeniñ Ukraina mustaqilligine sayğısına bağlı», – dep qayd ettiler nazirler.
«Yedi büyük memleket» Ukraina şarqındaki zıddiyet iştirakçilerini Minsk añlaşmalarına riayet etmege çağırıp, Rusiyeni separatistlerge tesir etmege çağırdı.
«Yediniñ gruppası» nazirleriniñ körüşüvi Avropa diplomatiyasınıñ yolbaşçısı Federica Mogherininiñ iştiraki ile Lübeckte eki kün devam etecektir.


text:
Yarımadanıñ bütün rayonlarına baqqanda umumiy musulman sayısınıñ ekseriyeti Qarasuvbazar rayonında yaşay. Qarasuvbazarnıñ özünde bile musulmanlarnıñ beşte ekisi yaşamaqta. Şeerniñ dört mektebinden biri tamamile qırımtatar mektebidir. Meselâ, 3-nci mektepte olğanı kibi, diger mekteplerdeki qırımtatar sayısı da yüksek. Yıl sayın Qarasuvbazar ve rayondaki musulman sayısı faiz olaraq ep artmaqta.
Bu sebepten şeerde eki cami çalışmaqta ve iş adamı Resül Velilâyev qurğan cami de şu cumledendir. Bu cami şeer merkezinde yerleşse de, yaqın etrafta mesken evler pek çoq degil. Bir tarafında esasen - tükan ve memıriyet binaları yerleşken merkeziy soqaq keçse, deger tarafında – keniş şeer bağçası bar. Lâkin Qarasuvbazar şeer memuriyeti muezzinniñ saba ve aqşam çağırğan ezanınen oğraşıp başlamağa qarar bergen. Bu ezan yerli hristiyanlarğa keder ete eken emiş!
Muezzin – cami hızmetçisi olaraq, musulmanlarnı ibadet yani namazğa çağırmaqtan mesul birisi. «Azana» fiili arapçadan «cemaat içinde qıçırmaq» manasını bildire. Amma Qarasuvbazar akimiyeti, artıq qarasuvbazarlı muezzin, hristiyanlarnı uyandırmamaq içün,saba ve aqşam ezanını yarı sesnen çağırmaq kerek olacaq eken.
Böyle bir qarar avgustnıñ 18-nde keçirilgen «Qarasuvbazar merkezindeki cami sesi»nen bağlı hususiy toplaşuvda qabul etildi.Toplaşuvda Qırım müftisiniñ yardımcısı, Qırım Reskomnats reisi, Qarasuvbazar rayon memuriyeti yolbaşçısınıñ yardımcısı, SES temsilcisi iştirak etti. Toplaşuv neticesi olaraq, saba ve aqşam ezanı çağırılğan maalde küçlendiricilerniñ sesi endirilecegine qarar berildi.
Qarasuvbazar Cuma camisiniñ imamı – genç bir oğlan olaraq, yerli akimiyet qararına uymağa mecbur. Yerli musulmanlar ise, artıq namazğa vaqtında uyanmaq içün muezzin sesine degil de, qurulğan çalar saat sesine uymağa mecbur qalacaqlar. Dindar musulman içün bunıñ ne olğanını – musulman olmağanlar añlamaz.
Qırımda zaten kergin olğan dinlerara munasebetni daa ziyade kerginleştirmeniñ ne manası bar?
Bu nedir – musulmanlarğa zarar bererek, samimiyetnen musulman olmağan şeer sakinlerini qayğırmaqmı ya da zemaneviy Qırımnıñ kerçek ayatında yapılğan ve qırım musulmanlarına nisbeten büyük mıqyaslı bir basqınıñ devamımı?
Alelem, Qarasuvbazarnñ yerli memuriyeti içün musulmanlarnñ çañ sesleri eksiltilmesinen bağlı ricası mantıqsız olıp körüngen olur edi. Ve kerçekten de, olar bu mesele muzakere etmge istemez ediler. Ancaq mesele muezzinge kelip toqunğanında – vaziyet bütünley tersine aylâna.
Qarasuvbazar akimiyeti bügünkü real ayatta bu mesele, qorqmadan bu sözni aytırım ya -siyasiy olğanını tüşünmey, añlaşıla. Qırımda zaten kergin olğan dinlerara munasbetni daa ziyade kerginleştirmeniñ ne manası bar? Yalıñız yerli cemaatnı degil de, Qırımnıñ biñlerce musulmanınıñ diniy duyğularını aşalama ne mana bar? Ey, kerçek, toplaşuvda Qırım müftiyatınıñ temsilcisi de bar edi. Lâkin problema şudır ki, soñki eki-üç yıl içinde Qırım müftiyatınıñ reytingi Qırım musulmanlarınıñ közünde pek tez tüşmekte. Sebebi de belli – müftiyat öz dindaşlarınıñ degil de, akimiyet tarafını tutmaqta. İşte bizim vaqiada da bunı zaten açıq aydın köstermekte.
Artıq bunı, bügün meşur olğan başqa bir sözlernen ifade etecek olsaq, ortağa böyler bir şey çıqar, yani: «Qırım akimiyetiniñ insafu yoq, lâkin siz, musulmanlar, dayanıñız!».
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (telüke sebebinden muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün.


text:
Rusiye naqliyat naziri Yevgeniy Ditrih, “Şeremetyevo” ava limanında 41 alad elâk olğanından soñ, Superjet-100 uçaqlarınıñ uçuşlarınıtoqtatmağa sebep yoq, dep tüşüne. Bu aqta Azatlıq Radiosı bildirmekte.
“Suhoy Superjet” - qısqa mesafeli Rusiye uçağı, o 2000-inci seneleri çetel şirketlerniñ iştiraginen işletilip çıqarılğan edi.
Mayısnıñ 5-nde aqşam «Suhoy Superjet-100» (SSJ-100) uçağı Moskvadan Murmanskqa yol aldı. İçinde 78 insan bar edi. Aman-aman birden qaza sebebinden qonmaq içün izin istedi, bundan soñ bağ üzüldi.
Sert qonğan uçaq uçuv-qonuv yolağına urulıp, şassisi zarar kördi ve yanmağa başladı. Neticede 41 insan elâk oldı.
Uçaq bozuqlığı - felâketniñ esas sebeplerinden biri sayıla. Bundan ğayrı tahqiqat başqa versiyalarnı da baqa: uçucılarnıñ, despetçerlerniñ ve tehnikiy baqımnı yapqan kişilerniñ yetersiz ihtisası; elverişsiz ava şaraiti.
Bu, Superjet-100-niñ yedinci adisesi. Amma bundan evel yekâne qaza İndoneziyada 2012 senesi olğan edi, anda 45 adam vefat etti.
Amma bu uçaqlar, köçüriciniñ bozuqlıqlarınen belli.


text:
AMET AQAY ORAZANI ÇANALATA
Özenbaşlınıñ biri, macarını yekip çölge ketecek ola. Apayı oña dey: – Ey, adam, sen ketesiñ amma, orazanıñ ne vaqıt, qaysı künü başlaycağını çölde qaydan bileceksiñ? – Doğru aytasıñ, apay, men barıp orazanıñ ne vaqıt kelecegini, Amet aqaydan sorap bileyim, – dey. Amet aqay şu künü Boyka degen dağda, çalaşta özüne macar yasay eken. Adam onıñ yanına barıp, oraza ne vaqıt başlaycağını soray. Amet aqay ciddiy bir mesele çezecek adam kibi, biraz tüşüngen soñ, qısqadan şöyle añlata: – Yarın bizim bugünimiz sayılsın, lâkin bugün daa “yarın” degil, añlaysıñmı? Yoq, bir şey añlamaysıñ? Men saña arapça bir kâğıt yazıp bereyim. Ne de yazsam, bugün oquma, yarın oqu. Çölde olğan vaqtıñda bugünki künüñni keçir de, yarınki künni qıdır. Tünevinki kün keçken soñ, yıldızlarğa baqıp, menim bergen kâğıtımnı oqu. Mına bundan soñ, orazanıñ ne vaqıt başlaycağınıbilirsiñ. Adam şu künü kâğıtqa baqmay. Ekinci künü kene “bugün” ola ve o kâğıtnı oqumaqnı yarınğa qaldıra. Böyleliknen, ğarip Özenbaşlı bütün ay devamında öz macarınen keñ-qulan çöllerde yürip, orazanıñ ne vaqıt başlaycağını, bugün degil, yarın qıdıra. Qıdıra, amma aslı tapıp olamay. O Özenbaşqa kelgende, oraza endi bitken eken. – Bugün arefe künü, – dey oña apayı, yarın oraza bite. Endi qurban bayramına bir qoy qurban çalmağa azırlanmaq kerek. Bir ay orazanı çölde qıdırıp yürgen adam, aradan biraz vaqıt keçken soñ, Amet aqaynı köre: Vallai, saña canım ağırdı, Amet aqay, bu qadarğace aldatmaq olurmı adamnı, – dep elem ete. Amet aqay külip, cevap bere: – Ne içün canıñ ağırdı, yoqsa bir ay aç yürdiñmi?


text:
Litva iç bir zaman Rusiye tarafindan işğal etilgen Ukrainağa bağlı Qırım ve Donbasstaki areketlerini tanımaz. Bu aqta 18 mayıs künü Litva Seyminiñ spikeri Viktoras Prantsketis Ukraina mudafaa Naziri Stepan Poltorak ile yapqan körüşüvinde beyan etti, dep bildire Ukraina mudafaa nazirliginin matbuat hızmeti.
«Biz ileride de Avropa yolunı saylağan ve siziñ devletiñizde demokratik esnasnı temin etmege areket etken ukrain halqına qol tutmağa devam etecekmiz. Litva iç bir zaman Rusiye tarafindan işğal etilgen Qırımnı tanımaz ve Rusiye Federatsiyasınıñ Ğarbiy Ukrainadaki areketlerini yaramay dep tanır», – dep qayd etti Prantsketis.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Birleşken Milletlerniñ Monitoring missiyası Rusiye işğal etken Qırım ve Aqyarda halqara gumanitar uquqı ve insan aqlarınıñ bozuluvını qayd etmege devam ete. Missiya malümatına köre, yarımadada qırımtatarlarğa qarşı reyd ve tintüvlerniñ sayısı 2018 senesiniñ ilk yarım yılına baqqanda 2019 senesiniñ ilk yarım yılında arttı.
Böyle malümat missiyanıñ Ukrainadaki insan aqları vaziyetine dair 27-inci maruzasında aydınlatıldı, dep bildire Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasınıñ matbuat hızmeti.
Berilgen malümatqa köre, «tutulğan şahıslarnı Qırımdan Rusiyege çıqarmağa ve yarımada işğalinden evel içtimaiy ağlarda paylaşılğanlar içün ekstremizmde qabaatlamağa devam eteler».
Qayd etilgenine köre, BM missiyası işğal altındaki topraqlarda keregi kibi çalışıp olamay.
«Rusiye, BM Baş Assambleyasınıñ Ukraina topraq bütünligine dair qararları talap etkeni kibi, işğalci akimiyet olaraq missiyanı alâ daa yarımadağa almadı», – dep aytıla haberde.
QMC prokuraturası qayd ete ki, malümat BM missiyasınıñ «yarımadada insan aqlarınıñ bozuluvınen bağlı cinaiy davalar çerçivesinde» ögrenile.
Daa evel BM Ukraina insan aqları monitoring missiyası 2017 senesiniñ başından 2018 senesiniñ ortasına qadar ilhaq etilgen Qırımda 80-den ziyade insan aqlarınıñ bozuluvını qayd etti.
2018 senesi sentâbrniñ 25-nde BM insan aqları Yuqarı komissarınıñ idaresi Rusiyeniñ işğal etilgen Qırımda yapqan cinayetlerine dair maruzanı aydınlatqan edi.
Rusiyeniñ insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkova 2018 senesi aydınlatılğan Qırım maruzasını tenqit etip, vesiqada yarımada vaziyeti «adaletsiz ve bir taraflı» kösterildi, dep bildirdi.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan qırımlı musulmanlarnıñ evlerinde kütleviy tintüvler sıq-sıq ötkerilip başladı. Rusiye akimiyeti milliy ve diniy sebeplerden taqip olğanını inkâr ete.


text:
Tamız ayında Jambıl oblısı Bayzaq audanındağı jarılıs kezinde aqparat taratqan tilşiler jauap aluğa şaqırılğan qılmıstıq is «qılmıs qwramı bolmağandıqtan» toqtatıladı. Bwl jöninde oblıstıq policiyanıñ baspasöz hatşısı mindetin atqaruşı Begman Qwtmırzaev Azattıq radiosına habarladı.
«Qılmıstıq qwramı joq bolğandıqtan toqtatıladı. Biraq äzirge bazağa engizilgen joq. Engen kezde istiñ toqtağanı jöninde resmi türde habarlaymız» degen ol basılımğa.
Bwğan deyin Jambıl policiyası tamızdıñ soñında äskeri qoymada bolğan jarılıs kezinde tarağan aqparatqa baylanıstı «Körineu jalğan aqparat taratu» babı boyınşa is qozğalğanın habarlağan. Kuä retinde Turaninfo.kz aqparat agenttiginiñ tilşisi Islambek Dastan, al qorğanuğa qwqığı bar kuä retinde 7 arnanıñ tilşisi Daniyar Älimqwl şaqırılğan.
Äleumettik jelide jarılıstan aqparat taratıp, käsibi mindetin atqarğan jurnalisterdiñ tergeluine qoldanuşılar aşulı reakciya bildirgen. Keybir aqparatqa qarağanda, jurnalist «bir käsipkerdiñ üyinde üyilip jatqan snaryadtar mañınan» aqparat taratqan. İske osı jayt türtki boluı mümkin.
Oqiğağa reakciya bildirgen Aqparat jäne qoğamdıq damu ministri Aida Balaeva Azattıqqa «mäsele neden tuındadı, ne üşin onı jauapqa tartıp jatqanın anıqtaymız, kömek körsetemiz» degen edi.
26 tamızda Jambıl oblısı Bayzaq audanınıñ äskeri bölimindegi qoymada oq-däriler jarılıp, artı örtke wlasqan. Jarılıstan keyin äskeri qoymağa jaqın auıldardan jüzdegen adam evakuaciyalanğan. 17 adam qaza taptı. Olardıñ 10-ı - azamattıq qorğanıs, altauı – qorğanıs ministrligi, bireui – äskeri prokuratura qızmetkeri. Tağı bir adam izdestirilip jatır. Oqiğağa baylanıstı Qılmıstıq kodekstiñ 462-babı («Qaru-jaraq, sonday-aq aynaladağılarğa qauip töndiretin zattarmen jwmıs isteu qağidaların bwzu») boyınşa qılmıstıq is qozğalğan.


text:
Eks-prezident Almazbek Atambev Qırğızstan social-demokratiyalıq partiyasınıñ törağası bolıp saylandı.
AKIpress basılımınıñ habarlauınşa, bügin Bişkek qalasında ötken QSDP qwrıltayında Qırğızstannıñ eks-prezidenti Almazbek Atambaev partiya törağası bolıp saylanğan. Saylau jabıq esik jağdayında ötken jäne Atambaevtan özge saylaua eşkim tüspegen.
Almazbek Atambaev QSDP tizginin bwğan deyin de wstağan. Ol özi qwrğan partiyağa 2011 jılğa deyin törağalıq etken. Keyinnen prezident bolıp saylanğan soñ törağalıq qızmetin tastap, partiyadağı jwmısın uaqıtşa toqtatqan. Onıñ ornına sol uaqıttan beri eşkim saylanbağan.
Jalpı, qazirgi tañda QSDP Qırğızstandağı bilik basındağı eñ ıqpaldı partiya. Eldiñ qazirgi prezidenti Sooronbay Jeenbekov ta osı partiyanıñ müşesi.


text:
Qırımtatarlar içkini alğışlamasa da, Qırımnıñ işğalci akimiyeti içki satuvına sıñırsız irişimni açtı. Bunı Vesti ukrain radiosına Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Anda içki çoq olacaqtır. Bizde bu kibi tedbirlerde içki içilmey, amma bu sene akimiyet içkige sıñırsız irişimni açtı», – dedi Refat Çubarov.
Bundan da ğayrı, Qırımtatar Milliy Meclis reisi tedbirge mektep talebelerini ketirgenleri aqta bildire.
«Diger millet vekillerini ketireler. Aqyardan Rusiyelilerni ketirgenleri aqta haber keldi. Talebe, balalarnıñ sayısı çoqtır», – dey Çubarov.
Evel Qırım.Aqiqat haber etkeni kibi, Qırım ükümeti Hıdırlezge 40 biñ insannıñ qoşulması aqta ayta eken.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Bağçasaray regional meclisiniñ toplaşuvında aprel 18-de Qırımnıñ şimdiki akimiyeti qırımtatarlarnıñ milliy bayramı Hıdırlez ile bağlı tedbirlerde iştirak etmemek qararı qabul etildi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov aprel 26-da aydınlatılğan muracaatında Qırım akimiyeti Hıdırlez bayramını qırımtatar halqını bölmek içün qullana, – dep aytqan edi.


text:
Ukraina Arbiy Quvetleriniñ, Qırım ile memuriy sıñırda hızmet etkern qara ordularınıñ «Yug» operativ komandanlığı, beyanat yetleştirip, Çonğarda qırımtatar batalyonına ücüm etilmegenini ayta.
Arbiyler deyler ki, o rayonda «arbiy vazifeler» eda etile edi ve o arada «mümkün olğanı qadar silâlanğan qanunsız silâlı gruppa vekilleri keldi».
Ukrian arbiy küçleri Facebookta: «Bölükniñ hususiyetleri ve vaziyetniñ şaraitlerini köz ögüne alıp, o insanlar yaqalandı, silâsılaştırıldı. Bu kibi vaziyetlerge dair nizamname ve qanunlar eda etildi», – dep yazdılar.
Arbiy müessisede qayd ettiler ki, şimdiki vaqıtta «uquq qaidelerine binaen, belli tedbirler alına, tutıp alınılağan silâ esaplana».
Bildirüvde: «Ukraina Arbiy quvetleriniñ «Asker» cemaat teşkilâtına ücüm etkeni aqqında haber – nevbetteki uydurma ve Ukraina Arbiy quvetlerini aqaretlemek ıntıluvı olmaqtan ğayrı iç bir şey degil, ukrain cemiyetine keder ve işançsızlıq soqmaq içün yapıldı. Ukrainanıñ qoruyıcıları ücüm etmez, ukrain halqını qorumaq içün vazifelerini eda eter», – dep aytıla.
Bundan evel Çonğar köyünde Noman Çelebicihan adına qırımtatar batalyonında 12 fevralde aqşam yüz bergen adise aqqında haber etilgen edi.
Bazağa BTR kirgeni, «silâlanğan insanlar ateş açtqanları» aqqında haber etilgen edi.
Ukraina uquq qoruyıcı organlarınıñ terkibinde qırımtatar batalyonınıñ teşkil etilmesi boyunca muzakereler keçken seneden başlap devam ete. Mecliste bu mesele boyunca bütün malümat Ukraina prezidenti Petro Poroşenkoğa ve İçki işler nazirligi yolbaşçısı Arsen Avakovğa teslim etilgeni aqqında bildire ediler.
Ukraina İçki işler nazirliginiñ terkibine kirgen Ukraina Milliy Gvardiyasında qayd eteler ki, olarnıñ terkibinde qırımtatar batalyonınıñ teşkil etilmesi aqqında beyanatlar şimdilik tek arizalar seviyesinde qala, olar ise qanun tarafından qayd etilmegen.
Lenur İslâmov teşkil etilgen qırımtatar batalyonına arbiy nomerniñ berilmesini talap ete.


text:
Aqyarlı yaldayıcı marafoncı, sabıq dissident Oleg Sofânik Qırım işğalinden soñ almağa mecbur olğan Rusiye vatandaşlığından çıquv arizasını berdi. Bu aqta o, Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Aprelniñ 17-nde Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresi Rusiye vatandaşlığı bar dep, onı işğal etilgen Qırımdan esas Ukrainağa yibermedi. Sofânik alğan qararınıñ sebebi bu ola, dep ayttı.
«Rusiye akimiyeti maña zorlap bergen Rusiye vatandaşı pasportım bar dep, meni Qırımdan esas Ukrainağa yibermege razı olmadı – Rusiye İç işler nazirligine muracaat etip, Rusiye vatandaşlığımnı lâğu etmege talap ettim. Pasport maña qanunsız berildi dep sayam. Bu qanunğa uymağan bir vesiqa», – dep añlattı sabıq dissident.
O, Qırımda qalmağa devam etse, «onı apishanege ya da psihiatrik hastahanege qapata bileler», dep qorqa.
Bundan ğayrı, Sofânik Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ ofisi ve Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ apparatı oña Qırımnı terk etmege yardım eterler dep ümüt etkenini bildirdi.
2019 senesi noyabrniñ 14-nde Rusiye quvetçileri Oleg Sofânikni Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tuttı. Bundan evel o, Lukull limanından (Qırımnıñ ğarbinde) Aqyardaki Ömega körfezine yaldadı. 30 km mesafeni 10 saat içinde yaldadı – raatlanmayıp ve bir özü olıp. Bunı Sofânik qırımtatar sürgünliginiñ 75 yılına bağışladı.
Oleg Sofânik – meşur aqyarlı yaldayıcı marafoncı, Ukraina rekordları kitabınıñ rekordçısıdır. 2012 senesi mayıs ayına qadar Sofânik 50 marafonda yaldadı, eñ uzunı 350 km Cenübiy-Qıtay deñizinden edi. Sofânik Aq deñiz, Marmara deñizi, İstanbul boğazını, Çanaqqale boğazını yaldap keçti. Qırım yalısında 100 kilometrge qadar marafonlarda iştirak etti. Qışta suvuq suvda da yaldağanınen bellidir.
Aqyarlı dissident ola. Askerlikten ve Sovetler Birliginiñ vatandaşlığından vazgeçkeni içün onı psihiatrik tedaviylevge mecbur etken ediler.


text:
Ukrain faal Volodımır Baluh ve izolâtornıñ sabıq başlığı Valeriy Tkaçenko arasında Aqşeyh (Razdolnoye) izolâtorında olğan çatışmanıñ videosı Qırım.Aqiqatnıñ eline tüşti. Bu adiseden soñ Tkaçenko, Baluh onı sanki urdı, dep ayttı, bunıñ içün qırımlığa ekinci apis müddeti üküm etildi.
Közetüv kameralarında video Baluhnıñ dava malümatına qoşulğan edi, onı mahkemede köstergen ediler.
"Anda Tkaçenko, Baluhnı arqasına urğanı açıq-aydın körüne. Bundan soñ Baluhnıñ tabiiy reaktsiyası oldı: seni arttan ursalar, refleks peyda ola. Ve o (Baluh - QA), elinen salladı", - dep tefsir ete davanı Baluhnıñ advokatı Olga Dinze.
Baluhnıñ aytqanına Tkaçenkonıñ açıq tefsirleri yoq.
Volodımır Baluhqa qarşı ekinci cinaiy dava 2017 senesi avgust ayında açıldı, o zaman izolâtornıñ başlığı olğan Valeriy Tkaçenko, Baluh saba teşkerüvi vaqtında oña atıldı, dep iddia ete edi. Baluh ise mahkemede, Tkaçenko başqa hadimlerniñ ögünde onı bir qaç kere urdı, dep ayttı. Amma ukrainni qabaatlı saydılar.
Birinci sefer bu video Qırım.Aqiqatnıñ Volodımır Baluh aqqında filminde kösterilgen edi.


text:
“Säxnä” dulqınnarında Türkiyädän Fatix Kutlu
Tatarstan xäbärläre – 09/2022
Tatarstan xäbärläre 9/2022
Säxnä FM” radiojurnalında Türkiyädän tärcemäçe Fatix Kutlu belän äñgämä täq’dim itelde
Tatarstanda çığıp kilüçe “Säxnä” mädäniyät häm sänğät jurnalı “Säxnä FM” isemle radioprogramma belän böten törki-tatar dönyasına barıp ireşüne maqsat itä häm şul isäptän tatar telle “Türkiyä awazı” radiosı belän dä êlemtä urnaştırdı.
Tatarstan başqalası Qazannan “Türkiyä awazı” öçen cibärelgän “Säxnä FM” radiojurnalınıñ çirattağı çığarılışında çığışı belän Türkiyädän bulğan, bügenge köndä Tatarstanda yäşäwçe tärcemäçe, filolog, küp sanda tatar ädäbi äsären törekçägä tärcemä itkän Fatix (Fatih) Kutlu belän äñgämä täq’dim itelä.
Fatix (Fatih) Kutlunıñ ğap-ğadi tatar Mätrüşkäse belän Alabutanı töreklärgä niçek añlatqanın TAWIŞ UYNATQIÇINNAN tıñlıy alasız.


text:
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Birleşken Milletlerni «silâ ve silâ parçalarını qanunsız aluv, berüv, satuv, saqlav ya da taşuvda» (Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesi) qabaatlanğan qırımtatar faali İlver Ametovnıñ davası boyunca Rusiyege qarşı basqı quvetleştirmesine çağırdı.
«Yarın vaqtınca işğal etilgen Qırımdaki sahte «Sudaq şeer mahkemesi» Sudaq regional meclisiniñ reisi İlver Ametovnıñ davasını baqıp başlaycaq. İlver evinde qırımtatar halqınıñ eski eserlerini ve antika silânı toplağanı içün işğalci akimiyet onı Rusiye Federatsiyası Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ birinci qısmına istinaden (silâ ve silâ parçalarını qanunsız aluv, berüv, satuv, saqlav ya da taşuv) qabaatlay», – dep aytıla ombudsmannıñ Telegram haberinde.
Onıñ hatırlatqanına köre, iyülniñ 16-nda Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» oturışuvı olacaq.
«İnsan aqları ve esas serbestliklerini qoruv şartnamesiniñ 6-ncı maddesinen kefil etilgen vatandaşlarımıznıñ imaye ve adaletli mahkeme, ana tilinde alıp barılğan mahkeme ve tahqiqatnıñ bütün malümatlarına irişüv aqqı temin etilsin dep, halqara monitoring missiyalarını, hususan BM Ukraina insan aqları monitoring missiyasını ve OSCE Mahsus monitoring missiyasını Rusiye Federatsiyasına qarşı basqı quvetleştirmelerine çağıram», – dep aytıla haberde.
Rusiye kontrolindeki Sudaq şeer mahkemesi qırımtatar faali İlver Ametovnıñ müzey kollektsiyasından alınğan eşyanen bağlı ballistik ekspertizanı tekrar yaptırmağa qarar bergen edi.
2019 senesi sentâbrniñ 27-nde Sudaqta Rusiye quvetçileri İlver Ametovnıñ evini tintti. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aza şeadetnamesi, müzey eşyaları, bazı vesiqalar «ekspertizağa» alındı.
Advokat Nazim Şeyhmambetovnıñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, Rusiye quvetçileri tintüvlerni Rusiye Ceza kodeksiniñ 280, 282 ve 238 maddelerine istinaden cinayetlerden şübhe bar olğanı içün «tahqiqattan evel teşkerüvi çerçivesinde» keçirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası İlver Ametovğa ait binalarda keçirilgen «qanunsız tintüvler» sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Bu sene mayıs ayında berilgen malümatqa köre, Kreml kontrolindeki Sudaqnıñ Mirovoy mahkemesi İlver Ametovğa 150 biñ ruble para cezasını bermege qarar aldı. Para cezası onıñ iş adamı olaraq köstergen faaliyetinen bağlıdır.


text:
Ğıraqta törek totıqlar irekkä çığarıldı
AQŞ xärbiläre belderüenä kürä ,3 amerikan soldatı ğıraqlını üterüdä ğäyeplänälär. Alar ğıraqlılarnı Ğıynuar ayında Tigris yılğasına sikerergä mäcbür itkän. Ğıraqlılarnıñ berse ülgän ikençese yäşäp qalğan. Britan xärbie sintäber ayında 13yäşlek malaynı atıp ütergän öçen xökemgä tartıla. Ğıraqta bügen 2 amerikan soldatı häläk buldı. Ğıraqta totıq itep alınğan ike törek, eşlägän şirkätläre AQŞ xärbiläre belän xezmättäşlek itmiäçäk digän wäğdä birgännän soñ irekkä çığarıldı. Ber ay elek totıq itep alınğan 2 törek havalandıru sistemaların tözätüçelär . Bagdadta şaxitlär häm politsiä belderüenä kürä bügen Şeraton otelinıñ 10nçı qatına raketa tigän , ikençe raketa isä Bagdad qunaqxanäse yanına töşkän. Yuğaltular turında raslanğan xabärlär yuq.


text:
Ukraina musulmanlarınıñ müftisi Said İsmagilov Parijde elâk olğan Charlie Hebdo mecmua jurnalistleriniñ soy-soplarına taziyelerini bildirdi. Bunı o Facebook saifesinde yazdı.
Müftiniñ fikirince, diniy duyğularnı aqaretlev meseleleri medeniy usullar ile al etilmeli:
«Mecmua Muhammed peyğamberine (aleyhi selâm) karikaturalar bastırğanına baqmadan, elbet de, musulmanlarnıñ diniy duyğuları aqaretlene, bunıñ kibi meseleler er bir memlekette uquqiy alanda medeniy usullar ile al etilmeli. Allah bile. İslâm zorbalıq. öldürüv ve qanunsızlıq yapmağa izin bermey, onıñ içün bugünki cinayet bütün Avropa musulman toplulığı içün şok oldı», - dedi o.
Said İsmagilov Avropa musulmanları adından bunıñ kibi areketlerni takbih etip, jurnalistlerge «er bir memlekette Muhammed peyğamberine karikaturalar yapmaq davetine» qulaq asmamağa çağıra.
Yanvar 7-de Parijde Charlie Hebdo satirik gazetasınıñ muarririyetine ücüm etildi.
Ücüm vaqtında 12 insan elâk oldı. Politsiyanıñ malümatına köre, 10 kişi yaralandı.


text:
Qırımdaki Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri Canköy sakini, aq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyevağa «ekstremist faaliyeti qabul etilmeycegine» dair eki tenbi vesiqasını berdi. Bu aqta «Qırım birdemligi» haber ete.
«Politsiya hadimi, İç işler nazirliginiñ Canköydeki «Canköy» belediye bölüginiñ üyken leytenantı Sadovoy Vladislav, özüni öyle tanıttı, ve şahsiy malümatını ve köküs işaretindeki malümatnı yazıp aldım, çünki prokuratura ve politsiya areketlerini şikâyet etmege niyetlenem, eki tenbi vesiqasını ketirdi. Biri Canköy rayonlarara prokuraturasından, ekincisi – İç işler nazirliginiñ «Canköy» belediye bölüginden. Eki vesiqanıñ tenbileri aman-aman aynı», – dep bildirdi Zudiyeva.
Onıñ aytqanına köre, onı aktsiyalarda iştirak etmemesi içün tenbileyler, bu vesiqalarnı tizgen insanlarnıñ fikirince, mezkür aktsiyalar ekstremist ola, politsiyadan kelgen vesiqada anda patlayıcı maddeler, silâ, zeerli maddeler qullanıla bile, dep qayd etile.
«Bu tsinik bir şey, dört balam bar, yarımadada yaşağan balalar içün silâ ne qadar telükeli olğanını yahşı añlayım», – dep tarif etti Zudiyeva.
Onıñ aytqanına köre, «aktsiya iştirakçileriniñ içki içmesi ve qullana bilmesi mümkün olğanını oqumaq pek külünçli edi».
«Bu uquq qoruyıcı organlarınıñ işini köstere. Ekseriyeti diniy baqışlarından iç bir vaqıt içki içmegen qırımtatar musulmanlarına böyle tenbi vesiqalarını tüşünmeyip bereler. İçki qullanılğan iç bir aktsiyada iştirak etmediler», – dep tarif etti aq qorçalayıcı.
Daa evel Rusiye politsiyası Han sarayını qorçalağan qadın faalge tenbi vesiqasını berdi.
Bunıñ kibi tenbi vesiqaları diger qırımtatarlarğa da berildi. Olarnıñ arasında qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, aq qorçalayıcılar ve «Qırım birdemliginiñ» jurnalistleri bar.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Aktsiya mayısnıñ 3-nde kemirilecek edi.
Çubarov, «Qırım yürüşi» arfesinde Kreml qırımtatarlarnı qorquzmağa tırışacaq, dep inkâr etmey.
Martnıñ 31-nde berilgen malümatqa köre, koronavirus sebebinden aktsiya başqa vaqıtqa qaldırıldı.
Rusiye Tış işler nazirligi Qırımtatar Milliy Meclisi ilân etken «Qırım yürüşini» «provokatsiya» dep adlandırdı.


text:
İşğal etilgen Qırımğa ecnebiy eyetlerniñ ziyaretleri – Rusiye tarafını tutqan marginal siyasetçiler içün «siyasiy qazanç usulıdır». Böyle fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında «İnternews-Ukraina» cemaat teşkilâtınıñ avropalı leyhalarınıñ idarecisi Vladimir Guşuley, yarımadanı ziyaret etken ecnebiy eyyetlerniñ itibarına izaat berip, bildirdi.
«Adetince bu, marginal siyasetçiler ola, bu, siyasiy qazançtır. Qırımğa ketken siyasetçilerge baqsaq, bu – bundan evel Rusiye tarafını tutqan muzakerelerde «körüngen» siyasetçilerdir, olar rusiyeli tışqı siyasetniñ aleti ola, bunıñ içün olarnıñ areketleri mustaqil degil», – dedi o.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda iyül 29-da Tyerri Marianiniñ yolbaşçılığında Frenkistan Cumhuriyeti Milliy Toplaşuvı deputatları ve Senat azalarınıñ ziyaretini bekleyler. İşğal etilgen yarımadada frenkler üç kün bulunacaq, dep bildire Kremlge boysunğan Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti. Eyyet azalarından biri ziyaretten endi vazgeçti.
Ukraina Tışqı işler nazirligi iyül 25-te muracaatnı derc etti, vesiqada müessise ecnebiy vatandaşlarnı ve vatandaşlığı olmağan şahıslarnı Qırımğa qanunsız ziyaretlerden tenbiyeley. Bundan evel Frenkistan Tışqı işler nazirligi parlamentariylerniñ ola bilecek Qırımğa ziyaretini takbih etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Lvovda «Qırımtatarlar kimlerdir?» interaktiv lektsiyalarınıñ çerçivesinde nevbetteki subetni keçirecekler. Bu sefer Qırım hanlığı ve onıñ Ukraina ile olğan munasebetleri aqqında tarif etecekler.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına tedbir teşkilâtçıları – Krım SOS ve Avropa Şurasınıñ Ukrainadaki ofisi bildirdiler.
«Qırım hanlığı ve Ukraina: taqdir umumiyligi» aqqında belli tarihçı, yazıcı ve alıp barıcı Oleksa Gayvoronskiy añlatacaq.
«O, Qırım hanlığınıñ peyda oluvı, umumiy keçmişniñ kergin vaqiaları ve olarğa kelecekten olğan nazar aqqında tarif etecek, bunıñ ile Qırım ve Ukrainanıñ nevbetteki umumiy tarihı ne vaqıt başlanacaq degen sualge cevap berecek ola»,– dediler teşkilâtçılar.
Lektsiya cumaertesi künü, noyabr 29-da, Kiyev vaqtı boyunca saat 18:30, Mulârska, 2A adresi boyunca İlk Lvov kütüphanesiniñ binasında keçirilecek. Er kes davetli.
Bundan evel, leyha çerçivesinde, Lvovda qırımtatar medeniyeti, muzıka ve adetleri aqqında tarif etken ediler.
Qırım işğalinden soñ tahminen bir buçuq biñ qırımtatarı Lvov vilâyetine köçip keldi. Lektsiyalarnıñ maqsadı – Lvov sakinleri ve şeer musafirlerini qırımtatarlarnıñ medeniyeti, tarihı ve dininen tanış etmek ve medeniyetlerara dialog qurulmasına yardımcı olmaqtır.


text:
Rusiye nezartinde olğan Kurortlar ve turizm naziri Vadim Volçenko, yazğace Aluşta plâjlarını yekâne üslüpte bezeteceklerini bildirdi. Bu mesele Aluşta şeerinde tatil mevsiminiñ azırlaması ve keçirilmesi ile bağlı keñiş müşaverede muzakere etildi.
"Plâjlar şeerniñ qabul etilgen yekâne standartına uyğun olaraq donatılacaq, renkleri açıq bej tüsünde olacaq. Bundan ğayrı, er plâjnıñ kirişinde turistler içün lâzim olğan bütün malümat ile yekâne malümat stendi temin etilmeli. Aluşta bölgesinde 80-den çoq abadanlaştırılğan plâjlarnıñ çalışması planlaştırıla", - denile beyanatta.
Bundan ğayrı, müessise malümatına köre, Primorskiy parkınıñ tamirlevi ve qoşma park yerleriniñ qurulması planlaştırıla.
Aluştanıñ rusiyeli memuriyetiniñ başı Galina Ognevağa köre, şeerde yuvunma mevsiminiñ başınace kanalizatsiya ve sıcaq suv ile 25 yañı konteyner şekilli kenef tiklenilecek.


text:
Aqmescit civarındaki Dubki qasabasında salı künü, mayısnıñ 11-nde, evlerden birinde daa bir tintüv başlandı. Tahminlerge köre, anda bu saba İçki rayonı Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyündeki evinde tahqiqat tedbirleri keçirilgen Ayub Rahimov buluna bile. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
İçki rayonındaki Rusiye İç işler nazirligi bölüginiñ migratsiya meseleleri bölügine alıp ketirilgen Sahiba Burhanovanıñ oğlu 15 yaşında Taqyuddin Yanış Taqıldaki evlerinde tedbirler yekünlendi, dep bildirdi.
«Kirip, anamnen selâmlaşqanlar. Soñra babamnı sorap başladılar. Soñra ev, aran, odalarnı tintin başladılar. Kenefke kirgenler. Ziyaret sebeplerini protokol soñunda yazıp seslendirgenler, amma men öyle de bir şey añlamadım. Protokol kopiyasını qaldırmağanlar. FSB çalıştı. Maddeni aytqanlar, amma añlamadım. Birisi keldi, pasportlarnı baqıp, İçkige barmaq kerek, dep ayttı. Ne içün aytmadılar. Anamnı alğanlar, men de baracam dedim. Qız qardaşım qorqtı», – dep ayttı Taqyuddin «Qırım birdemligine».
Qırımnıñ uquq qoruyıcı organları olıp keçkenlerni resmiy şekilde izaatlamay.
Qırımnıñ İçki rayonındaki Yanış Taqıl (Zavetnoye) köy sakininiñ evinde keçirilgen tintüv aqqında faaller mayısnıñ 11-nde saba haber etti.
Aprel ayınıñ soñunda Rusiye quvetçileri «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgenniñ qardaşı yaşağan evni tintti ve onı sorğuğa çekti, dep haber etilgen edi. Bundan evel Aqmescitniñ Hoşkeldi mikrorayonında Ruslan Ramazanovnıñ evini OMON sarıp aldı, quvetçiler terakt aqqında haber etildi dep tintüv keçirdi.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
Rusiye apishanesinde tutulğan Aqyarlı «Hizb ut-Tahrir işi»niñ iştirakçisi Nuri Primov ŞİZOğa (cezalav izolâtorı) qapatılğan. Bu aqta Primovnıñ anasından alınğan malümatqa bazanğan«Krım SOS» haber etmekte.
«Neden olğanını bilmeyim amma, oğlum Nuri Primovnı mayısnıñ 7-nde cezalav izolâtorına qapatqanlar», – dep ikâye ete Primovnıñ anası.
2017 senesiniñ sentâbrinde Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi uküm çıqardı. Oña binaen «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca qabaatlanğan Aqyar sakinleri Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovğa umumiy rejimli tertipke qoyucı koloniyada beşer yıl berildi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İlhaq etilgen Qırımda iyün 3-üne qadar 172 adam pnevmoniyanen hastahanege qoyuldı, olardan 6-sı ağır alda.
Bunı iyün 3-ünde Rusiye kontrolindeki Qırım sağlıq naziriniñ muavini Anton Lâskovskiy Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında ayttı.
"Pnevmoniya diagnozınen hastahanelerde 172 adam yata, olardan altısı ağır aldadır. Bir künde yañı 12 adam qoyuldı, 15 adam tedavilenip çıqarıldı", - haber etti o.
İyün 3-üniñ sabasınace ilhaq etilgen Qırımda ağır alda olğan COVID-19 hastalarınıñ sayısı beşke keldi.
Tünevin Qırımda yedi yañı koronavirus hastası qayd etildi. Böylece, bugünge qadar Qırımda 399 koronavirus hastası qayd etildi. 29-ı çetelden keldi, 74-ü Rusiyeden kelgen ve olarnen alâqada olğan şahıslarda qayd etildi. Bütün müddet devamında 259 adam yahşı oldı, 11 COVID-19 ile hasta patsiyet vefat etti, olarnıñ üçü - koronavirusnıñ özü sebebinden.
Aqyarda COVID-19 adiseleri 168-gece arttı. 136 adam yahşı oldı, 3 adam vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Pablo Picasso
Pablo Ruiz Picasso (aytıwı: Pablo Pikasso; 25 oktyabr, 1881, Malaga, İspaniya - Aprel 8, 1973) İspaniyalı su'wretshi ha'm skulptor bolg'an. Ol XX-a'sirdin' ullı su'wretshilerinin' biri esaplanadı. Onın' tolıq atı Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno María de los Remedios Cipriano de la Santísima Trinidad Clito Ruiz y Picasso. Ol Kubizmnin' tiykar salıwshılarının' biri sıpatında belgili. Kubizm bul su'wretshinin' obektlerdi bo'liwi ha'm olardi abstrakt formada qayta birlestiriwi. Picasso shama menen 13,500 su'wret, 100,000 obraz yamasa gravyura, 34,000 kitap illyustratsiyasi ha'm 300 skulptura yamasa keramika do'retken.
Picasso ju'da' jas waqtınan baslap su'wret salıwdı ha'm sızıwdı bilgen. Onın' birinshi aytqan so'zi lapiz bolıp, ispan tilinde "qa'lem" degendi an'latadı.
Onın' do'retpelerinin' kollektsiyası Parijdegi Luvrda ko'rgizbe qiling'an waqitta ol 90 jasta edi. Ol jasap atırg'an (tiri) waqtında Luvrda ko'rgizbesi bolg'an birinshi su'wretshi bolg'an.
Picassonın' eki hayalınan to'rt balası bolg'an. Ol 1973 jılı ju'rek awırıwınan qaytıs boladı.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/04-4
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Akilina Vekşina (4.04.1898, Graxovo voloste'neñ Kuzebayevo awılı, Alabuğa öyäze, Noqrat gubernası, / Rusiä İmperiäse - 31.10.1973, Alnaş rayonı'nıñ administrativ üzaege Alnaş awılı, Udmurt ASSR, RSFSR, / SSRB) — udmurt şağiräse, tabib.
QDU'nıñ meditsina fakultetında belem ala. 1928 yıldan başlap küz tabibı bularaq xezmät itä.
1933 yılda millätçelär belän mönäsäbäte buluda ğäyeplänä, şunnan soñ icat eşennän çitläşä. Böyek Watan suğışı yıllarında fronttağı xärbi xirurg.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Rusiye, Stockholm akemliginiñ qararına köreUkrainağa üç milliard dollar ödemege razı oldı, dep bildireler Reuters agentligi ve Rusiye kütleviy haber agentlikleri öz menbalarına esaslanıp, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Olarnıñ malümatına köre, bu ödev Rusiye ve Ukraina arasında gaz tranziti muzakereleriniñ neticeleri boyunca añlaşmanıñ bir qısmı olmalı.
«Naftoğaz Ukrayını», Azatlıq Radiosınıñ bu malümatnı tasdıqlamaq ya da red etmek ricasına cevap berip, muracaat yazmağa tevsiye etti.
2018 senesi fevral ayında Stockholm akemligi, «Naftoğazğa» 4,6 milliard dollar berdi, dep bildirdi. Diger dava qararı ve fayızlarnen beraber «Gazprom» Ukraina şirketine 2,56 mlrd dollardan çoq ödemeli. Rusiye bu qararğa itiraz bildire.
Dekabrniñ 19-nda Rusiye prezidenti Vladimir Putin Stockholm akemliginiñ qararından «çıqmaq» ve «er kes içün, hususan Ukraina içün kelişken qararnı qıdırmaq» kerek, dep bildirdi.
Daa evel Ukraina ve Rusiye gaz tranziti boyunca printsipial añlaşmağa keldi, dep haber etildi.
2018 senesi fevralniñ 28-nde NAK «Naftoğaz Ukrayını» şirketi Stockholm akemliginde «Gazpromnıñ» tranzit içün bermegen gaz ivazı davasında Rusiyeniñ gaz inhisarcısı olğan «Gazprom» şirketini yeñgenini bildirdi. «Gazprom», Stockholm akemliginiñ qararına razı olmağanını bildirip, 2019 senesiniñ soñunda bitken añlaşmanı bozmaq niyeti aqqında ilân etti. Mütehassıslarnıñ fikirince, «Naftoğaz» añlaşmanı toqtatmağa istemese, mahkeme esnası yıllarnen devam ete bile.


text:
Büyük Britaniya Qırım platformasınıñ yaratılması teşebbüsini alğışlay ve halqara toplulıqnı Qırımnıñ işğalden azat etilmesi içün birleştirmek maqsadınen ğayretlerni deystekley.
Bu aqta OSCE-de Büyük Britaniyanıñ daimiy temsilcisi Nil Buş Daimiy şurasınıñ otrışında ayttı.
«Qırım halqara kün tertibiniñ esas meseleleri arasında qalmalı ve Rusiye yarımadadaki areketleri içün daima mesül olmalı. Şunıñ içün Büyük Britaniya yañı halqara Qırım platformasını alğışlay. Ukrainanıñ Qırımnı diqqat merkezinde tutmağa ve Ukrainağa qaytmasını desteklemek içün halqara toplulıqnı birleştirmek teşebbüsine qoltutamız», – dedi o.
Britaniyalı diplomat öz çıqışında Rusiye akimiyeti tarafından Qırımda işğalge qarşı olğanlarnıñ devam etken taqiplerni takbih etti.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Mart 18 ve 19 künleri, Pragada «CrimeanSOS» adlı hayriyet festivali ötkerilecek. Onıñ çerçivesinde teşkilâtçılar Qırımda rus orduları tarafından keçirilgen operatsiyalar aqqında tarif etmek niyetindeler. Bu aqta Feysbuk saifesinde aytılmaqta.
Tedbirniñ teşkilâtçıları aytqanına köre, Qırım yarımadası tarihı ve onıñ tamır qırımtatar halqı, Meclis liderleriniñ çıqışta bulunuvları, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ yaşayış vaziyeti, yarımadada insan uquqları bozulıvı, Qırımdaki siyasiy mabüslerniñ qorçalavına keçirilgen aktsiyalar, olarnıñ arasında Öleg Sentsov ve Aleksandr Kölçenko aqqında lektsiyalar ötkerilecek.
Mart 17 künü, «CrimeanSOS» festivaliniñ çerçivesinde, qırımtatar milliy Meclisi yolbaşçısı Refat Çubarov Karlov universitetiniñ felsefiy fakultetinde çıqışnı planlaştırdı.
Bunıñnen bir sırada, Öleg Sentsovnıñ işiniñ vesiqaları boyunca yapılğan «Pomolvka» adlı spektaklniñ premyerası planlaştırıldı. Mezkür spektaklni «Teatr.dok» adlı moskva teatr truppası kösterecek. Tarihçı Gülnara Bekirova qırımtatarlarnıñ 1944 senesi sürgün etilmesi boyunca lektsiyanı oquycaq, mart 19 künü ise Mir meydanında qırımtatarlarğa destek köstermek içün, miting ve yürüş ötkerilecek.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Keriçte fevralniñ 12-nde keçken ay qullanılmağa başlağan sürgün etilgen vatandaşlar içün yañı evniñ fasadı qısmen tüşti. Bu aqta Qırım kütleviy haber vastaları bildire.
«Kerç.FM» yazğanına köre, qızdırıcı yañı evniñ birden üç qatından tüşti, parçalarını yel yaqındaki yer ve çeçeklikke tarqattı.
Bu malümatnı Rusiye kontrolindeki Keriç memuriyetiniñ yolbaşçısı Sergey Borozdin tasdıqlay.
«E, fasad tüşti. Ev qurucılığını sımarlağan şirketke haber ettik, nazir (qurucılıq ve mimarcılıq) Hramov Mihail Mihayloviçke malümat berdik, qurucığa iddiada bulundıq. İlk evelâ sebebini ögrenmeli, ve elbette, evniñ fasadını ğayrıdan tiklemeli», – dedi Borozdin «Krıminform» neşirine.
Onıñ bildirgenine köre, iş yapqan şirket cezalandırılacaq.
«Şeer sımarış etti. Eminim ki, sımarış etkenler iddialarını bildirecek. Yerine ketirilecek kefalet mecburiyetleri bar. Ceza sanktsiyaları kirsetilecek, dep tüşünem», – dep bildirdi Borozdin.
Çarşenbe künü, fevralniñ 12-nde, Keriçniñ Yeremenko soqağında insanğa terek tüşti, bunıñ neticesinde o, can berdi. Qaza yerine kelgen ekimler ölgenini ayttı.
Kefede yel mesken evge ve yolğan tüşken damnı qoparıp aldı.
Fevralniñ 12-nde saba yarımay ava Aqyardaki parom keçitiniñ işini toqtattı.
Fevralniñ 11-nde Kefe civarındaki Primorskiy qasabasında furtuna oldı. Deñiz dalğanları yolğa yetti, onı suv bastı.
Daa evel bildirgenine köre, fevralniñ 11-12-nde Qırımda ava bozulacaq: küçlü yağmur, sılaq qar yağacaq ve saniyede 25 metr süratlı furtuna yeli esecek.
Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi yarımadada furtuna havfını ilân etti.


text:
Pragada ötip jatqan jiında euroodaq elderi ukrain äskerin dayındıqtan ötkizu boyınşa arnayı missiya qwru jöninde kelisti. Bwl jöninde Euroodaqtıñ sırtqı sayasat jäne qauipsizdik boyınşa Joğarğı ökili Jozep Borrel' EO qorğanıs ministrleriniñ resmi emes kezdesuinde ayttı. Bwl turalı Ortalıö Aziya jañalıqtar qızmeti jazdı.
Onıñ sözinşe, EO Ukrainağa sarbazdarın dayındıqtan ötkizu boyınşa kömektesip keledi. Biraq olarğa jaqsı üylestiru jwmıstarın üyretu kerek dedi.
Arnayı missiya qalay jwmıs isteytinin Jozep Borrel' naqtı aytpadı. Biraq ukrain sarbazdarın EO-ğa müşe körşi elderde dayındıqtan ötkizemiz edi.
Pragadağı kezdesude Borrel'diñ bwl ideyasın bäri birdey qoldamadı. Lyuksemburgtiñ qorğanıs ministri Fransua Bauş bwl ideyağa küdikpen qaradı. Ol bwl mäsele ekijaqtı kelissözde şeşilui tiis degen. Avstriya qorğanıs ministri Klaudiya Tanner de osınday oy aytqan.
Bwdan bölek Pragağa kelgen Euroodaqtıñ sırtqı ister ministrleri Resey men Belarus' azamattarına şengen vizasın şekteu jönindegi mäseleni talqılap jatır. Baltıq elderi, Pol'şa jäne Niderland viza beruge tolıq tıyım saluı kerek dese, Germaniya men Franciya jeñildetilgen vizanı ğana alıp tastau kerek deydi.