text:
Jastar jılı jastardıñ jumıssızdığın joyuğa ıqpal etse - Ayjan Ergeşova
ŞIMKENT. QazAqparat - Şımkenttik jas maman Ayjan Ergeşova bïılğı jıldıñ «Jastar jılı» dep jarïyalanwın jaqsılıqqa balap otır. Xalıqaralıq kompanïyada menejder-marketolog bolıp jumıs isteytin boyjetken endigi kezekte jastar arasındağı jumıssızdıq mäselesi şeşilse degen tilegin jetkizdi, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
«Meniñ oyımşa jastar arasındağı bastı mäsele - jumıssızdıq. Qazirgi narıq zamanında xalıqaralıq kompanïyalar sïrek. Bul orayda jastardıñ bäsekege qabilettiligin damıtw mañızdı. Bïılğı jıl jastardıñ eñ özekti mäselesi - jumıssızdıqtı joyuğa ıqpal etip, nätïjeli bağdarlamalar qabıldanadı dep senemin. Al öz usınısım - qalanıñ belsendi jastarınıñ basın qosıp, döñgelek üstel uyımdastırw. Är saladağı problemalardı jastardıñ özderiniñ jetkizwi oñ nätïje beredi», - deydi jas maman.
Ayjan Ergeşovanıñ aytwınşa, jastarğa öz ortalarında damwdıñ kezekti satısına ötwine mümkindik jasaw qajet.
«Öz basım şet memleketterde jïi bolamın. Salıstırmalı türde qarasaq, bizde mädenï şaralar öte az. 2020 jılı Şımkent TMD memleketteriniñ mädenï astanası märtebesine ïe bolmaq. Bul statws jawapkerşilikti tağı da arttırıp otır. Sondıqtan, birinşi kezekte mädenï merekelerdi jïi ötkizip jäne öz belsendiligimen is-şara uyımdastırwşılarğa memleket tarapınan qoldawdı küşeytw mañızdı. Jastar arasında belsendi ökilder öte köp. Biz sol talanttı jastardı nasïxattawğa basımdıq berwimiz qajet. Yağnï jastar, öz zamandastarınan ülgi alıp, alğa umtılwı kerek. Bul orayda jastarğa öz sapındağı üzdikterdi özderi anıqtawına mümkindik berw qajet», - deydi menejder-marketolog.


c: text/html

text:
Mäşür SASİQOV,
«Uyğur avazi»
Düşänbä küni Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamenti Mäҗlisiniŋ deputati, Qazaqstan hälqi Assambleyasi Keŋişiniŋ äzasi, җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ räisi Şahimärdan Nurumov İli-Aliteği dšlätlik milliy täbiiy parkiniŋ işçi-hizmätçiliri bilän uçraşti. Mäҗlis deputatini bu yärdä uşbu mähkiminiŋ baş mudiri Damir Malgel'diev bilän Qarasay nahiyäsi hakiminiŋ orunbasari Maqsut Japparov kütüvaldi.
Däsläp Şahimärdan Üsäyin oğli mähkimä rähbärligi bilän ayrim sšhbättä bolup, ularniŋ paaliyitidin uçur aldi. Öz novitidä, Damir Nurbekulı Mäҗlis deputatiğa qolğa kältürülgän utuqlarni yätküzgäç, uzundin buyan häl qilinmay kelivatqan birqatar muhim mäsililärniŋmu yoq ämäsligini eytip štti. Andin ular täbiiy parkniŋ mäҗlislär zalida kšpçilik bilän Dšlät rähbiri Nursultan Nazarbaevniŋ qazaqstanliqlarğa yolliğan novättiki «Qazaqstanliqlarniŋ paravänliginiŋ šsüşi: tapavätniŋ vä turmuş süpitiniŋ yahşilinişi» mavzusidiki Mäktübini muhakimä qildi.
Bu yärdä sšz alğan Şahimärdan Nurumov Mäktüptä kšrsitilgän barliq tapşurmilarniŋ hämmisi addiy grajdanlarniŋ, yäni ularniŋ qandaqla sahada ämgäk qilivatqanliğidin qät°iy näzär, turmuşini yahşilaşqa qaritilğanliğini täkitläp, bu tapşurmilarniŋ ämälgä eşişiğa milliardliğan mäbläğ bšlüngänligini alahidä qäyt qildi. Şundaqla natiq bügünki uçrişiş qatnaşquçiliriniŋ ayliq maaşi vä moҗut problemiliri juquriğa mälum ekänligini eytip, ularniŋ päydin-päy iҗabiy häl qilinidiğanliğini eytti.
– Män bügün silärniŋ aldiŋlarda räsmiy iş babidiki väzipämni ada qilivetiş üçünla kälginim yoq – dedi deputat. – Äksiçä, pikir-täklipliriŋlarni aŋlap, demokratiyalik yolda, oçuq-yoruq muŋdişip-sirdaşqili käldim. Rast, problema yoq saha bolmaydu. Özäŋlarğa mälum bolğinidäk, jildin-jilğa Prezidentimizniŋ dana säyasiti tüpäyli җämiyitimiz gülliniş dävrini baştin käçürüvatidu. Keläçäktä buniŋdinmu yahşi bolidiğanliğiğa işänçim kamil.
Mäҗlis deputatiniŋ nutqini diqqät bilän tiŋşiğan işçi-hizmätçilär šzlirini qiziqturğan birmunçä soallirini qoyup, ularniŋ arisida muhim degänliriniŋ häl qilinişiğa qol uçini sunuşini iltimas qildi. Mäsilän, mähkimä işçiliriniŋ ayliq maaşiniŋ az boluşi šz aldiğa, ändi ular üçün turuşluq šy yaki yataqhanilarniŋ yoqluği muhim petiçä qalmaqta. Buniŋdin taşqiri, İli-Aliteği dšlätlik milliy täbiiy parki territoriyalirigä qanunsiz selinğan daçilar bilän haşamätlik šy egilirini sotqa bärgändä, sotlarniŋ qhškümi şähsiylärniŋ paydisiğa yeşilmäktä. Bu yärdä inçikä mäsililärniŋ kšpliginimu inavätkä eliş lazim, älvättä. Mana moşundaq problemilardin qulaqdar bolğan Şahimärdan Nurumov barliq işlarniŋ qanun dairisidä ämälgä eşişi äqilgä muvapiq däp, bu mäsilini tegişlik orunlarğa yätküzüşkä tirişidiğanliğini eytti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Stratosfera
Stratosfera - 11-55 km aralıqda jaylasıp, bunda hawa qatlamı siyrek boladı ha'm temperatura az o'zgeriwı menen (mudamı – 500 C) bolıp turadı. Temperaturanın' o'zgeriwın saqlawı azon gazinın' ko'p muqdarda ha'm onın' ultra nurları sın'dırmewı menen baylanıslı. Temperatura 40-60 km biyiklıkde – 150 C shekem artadı. Stratosferada suw puwları payda bolıwına sha'rayat joq. Sonın' ushın bul qatlamda bulutlar ha'm atmosfera ıgallıg'ı payda bolmaydı. Jaqın waqıtlarda ha'm stratosfera hereketsız qatlam esaplang'an. Son'gı meteorologik raketalardın' maglıwmatları bunda hawanın' ishjen hereketının' barlıg'ın ju'zege shıg'ardı. Bul hadıyselerdın' basqa bunda meteorlardın' tuwrı ren'lı bulutlardın' (perlamutr) payda bolıwı keshedı. Olar ko'bınshe 20-25 km biyiklık aralıg'ında jaylasıp, muz kristallarınnan du'zılgen.


text:
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov dey ki, onıñ ükümeti yarımadada şimdiki şaraitlerde vaziyetni idare ete, amma «Rusiye Federatsiyası ve prezidentiniñ yardımı olmadan».
«Şimdiki vaziyette, çoq şükür, olğanını saqlap oldıq», – dedi o jurnalistlerge Aqmescitte.
Qırımğa nisbetenhalqara sanktsiyalarnıñolğanı aqqında aytqanda, Aksenov yarımada böylece Rusiyeniñ «hususiy subyekti» olğanını qayd etti.
«Biz öz vazifelerimizge professional yanaşamız, ya yoq – kibi laflarnı aytqan bazı erbaplarğa böyle deyim: er bir zenaatdaşıma mında kelip, vaziyetni ögrenmege imkân berem. Vali-zenaatdaşlarım bizim mında «kamikadze» olğanımıznı qayd eteler, çünki aqıl-ferasetli insan iç bir vaqıt buña razı olmaz edi», – dey o.
Federal matbuat vastaları Rusiye ükümeti Qırım yolbaşçılığınıñ işinden ve Aksenovnıñ yarımadağa ayırılğan para yetişmegeni aqqında beyanatından memnün olmağanı ile bağlı beyanatlarnı aşkâr etti. Rusiye baş nazir muavini Dmitriy Kozak dey ki, şimdi cumhuriyetniñ birinci şahıslarından bir kimse istifağa çıqmaycaq, amma Qırım memurlarınıñ tarafından maliye vastaları nege masraf etilgeni ögrenilecek.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ma'mleketlik shegara
Ma'mleketlik shegaralardın' tiykarg'ı wazıypası ma'mleketlik aymaq ko'lemin belgilewden ibarat. Ma'mleketlik shegara belgili sızıq ha'm usı sızıq arqalı o'tken vertikal tegislik bolıp tabıladı.
Ma'mleket aymag'ı qurg'aqlıq, suw ha'm hawa shegaraları kibi tu'rlerden ibarat.
Qurg'aqlıqtag'ı shegaralar qon'sı ma'mleketler menen sha'rtnama tiykarında ornatıladı. A'dette usı shegaralardın' relefi (tawlar, da'ryalar ha'm basqa arnawlı belgilerdi) esapqa alg'an halda o'tkiziledi ha'm orfografiyalıq shegaralar dep ataladı. Ayrım shegaralar eki noqattı bir-birine baylanıstırıp, tuwrı sızıq arqalı (geometriyalıq shegaralar), sonday-aq, meredian yaki paralellar arqalı (astronomiyalıq shegaralar)da o'tkiziledi.
Suw shegaraları da'rya, ko'l, ten'iz ha'm basqa suw hawızları arqalı o'tetug'ın shegara tu'rlerine bo'linedi. Da'ryalarda shegaralar qurg'aqlıq boyı ma'mleketlerinin' o'z-ara kelisiwi tiykarında ornatıladı: keme qatnaytug'ın da'ryalarda talvega boylap (da'ryanın' en' teren' jeri arqalı) yaki bas farvater (keme jolı) ortasınan, keme qatnamaytug'ın da'ryalarda da'rya ortasınan, ko'llerde ha'm basqa suw hawızlarında ma'mleket shegarası arqalı bir-birine baylanıstırıw menen ornatıladı.
Ma'mlekettin' ten'iz shegaraları onın' aymaqlıq ten'izinin' sırtqı shegaraları yaki shegaralas yaki qarama-qarsı jaylasqan ma'mleketlerdin' aymaqlıq ten'izleri shegarasın belgilewshi sızıqlar esaplanadı. Aymaqlıq ten'izdin' sırtqı shegaraları qurg'aqlıq boyı ma'mleketinin' nızam hu'jjetleri menen xalıqaralıq huqıqtın' ulıwma ta'n alıng'an printsip ha'm normalarına muwapıq ornatıladı. 1982-jılı qabıl etilgen Ten'iz huqıqı boyınsha BMSh Konventsiyasına ko're ha'r bir ma'mleket o'zinin' aymaqlıq ten'izi ken'isligin 12 ten'iz milyasınan aspag'an da'rejede belgilew huqıqına iye.
Ma'mleket hawa maydanının' ha'm biyiklik shegaraları ma'mleket aymag'ının' hawa shegaraları esaplanadı. Ma'mleketlik shegaralardın' qurg'aqlıq ha'm suw sızıqları boyınsha o'tetug'ın vertikal tegislik hawa maydanının' en shegaraların quraydı.
Ha'zirgi da'wirde ma'mlekettin' qurg'aqlıq ha'm ten'iz shegaraları qa'liplesken ta'jiriybege muwapıq shegaralas ma'mleketler arasında du'ziletug'ın sha'rtnamalar tiykarında ornatıladı.
Qurg'aqlıq shegaraları sızıqlarının' o'tkiziliwi xalıqaralıq sha'rtnamada izbe-iz ko'rsetiledi ha'm kartag'a tu'siriledi. Ma'mleketlik shegaralardı sha'rtnama tiykarında bunday anıqlaw protsessi delimitatsiya dep ataladı. Qurg'aqlıq shegaraları sızıqların anıqlaw ushın shegaralas ma'mleketler qospa komissiya du'zedi. Usı komissiya orınlarda shegara sızıqların arnawlı shegara belgilerin (demarkatsiya) ornatıw arqalı belgileydi.
Qon'sı ma'mleketler shegaralar qol qatılmaslıg'ın ta'miyinlew ushın sha'rtnama ta'rtibinde o'z-ara shegaralardın' ma'lim ta'rtibin belgileydi. Usı sha'rtnama ta'replerge shegara sızıqların lazım ta'rtipte saqlap turıw boyınsha huqıq ha'm minnetler ju'kleydi ha'm, sonday-aq, onı kesip o'tiwdin' tiyisli ta'rtibin belgileydi. Shegaralar ta'rtibin belgilew haqqındag'ı sha'rtnamalar, a'dette, orınlarda shegara sızıqlarının' kelip shıg'ıwı ha'm olardı belgilew, shegara belgilerin saqlap turıw, shegaralardı tekseriw boyınsha qosımsha komissiyalar haqqındag'ı, shegara suwlarınan, shegaralardı kesip o'tiwshi temir jol ha'm avtomobil jollarınan paydalanıw ta'rtibi, sonday-aq, aw, tog'ay ha'm awıl xojalıg'ı ja'ne ma'mleketlik shegaralarına jaqın jerlerde taw islerin iske asırıw haqqındag'ı qag'ıydalardı o'z ishine aladı. Ha'r qıylı shegara dawların o'z waqtında ta'repler kelisimi tiykarında sheshiw u'lken a'hmiyetke iye. Xalıqaralıq huqıqta qa'liplesken ta'jiriybege muwapıq, usı dawlardı ta'rtipke salıw maqsetinde shegara komissiyaları institutı du'zilgen.


text:
Aqmescitniñ Kiyev rayonı mahkemesi yanvar 20-de Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevni ğıyabiy şekilde apiske almağa qarar aldı.
Bunı adliyecisi Cemil Temişev Facebook saifesinde bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, taqiqatçı ve prokuror muracaatlarınıñ sebebini añlatıp, Mustafa Cemilevge qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesi boyunca cinaiy iş açılğanını, onıñ «taqiqat ve mahkemeden saqlanğanını, şaatlarğa basqı yapa bilgenini, delillerni yoq ete bilecegini, diger devletniñ vatandaşı olğanını, Qırımda daimiy olaraq oturğan yeri olmağanını» qayd ettiler.
Al-azırda Mustafa Cemilev Rusiyede federativ derecede qıdırıla.
Mahkeme taqiqatçınıñ muracaatını qabul etip, Cemilevni ğıyabiy şekilde apiske almağa qarar berdi.
Adliyeci hatırlattı ki, al-azırda Mustafa Cemilev Rusiyede federativ derecede qıdırıla.
İşğal etilgen Qırımda Mustafa Cemilevni sıñırnı qanunsız alda keçüv, qanunsız silâ alması ile qabaatlaylar.
Mustafa Cemilev Aqmescit mahkemesiniñ qararını şimdilik izaatlamadı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım mahkemesiniñ qararını izaatlap, Facebookta şunı yazdı: «Bundan evel, Rusiye işğalcileri meni ğıyabiy şekilde apiske almağa ve «federal qıdıruvğa» ilân etmege qarar alğanda, Mustafa ağa şaqa etti: «Meraqlı, saña qarşı qarar bar, maña qarşı– yoq». Mına, işğalciler «hatasını tüzettiler».
Ukraina Tışqı işler nazirligi Qırımdaki Rusiye mahkemesiniñ Cemilevni apis aluv qararını takbih etti
Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ matbuat kâtibi Maryana Betsa Qırımda Rusiye mahkemesiniñ Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi ve Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevni taqip etmek aqqı yoq, dep qayd etti.
«Qırımtatarlarğa qarşı basqı yapılmamalı. İşğalci akimiyetniñ areketlerini takbih etemiz», – dep yazdı Betsa Twitterde.
Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadağa kirişi 2014 senesi mayısta yasaq etilgen edi.
2014 senesiniñ başında Rusiye Qırımnı işğal etti.


text:
Rusiyeniñ Kirov şeerinde salı künü, aprelniñ 2-nde, 17 yaşında cemaat faali Karim Zânçurin tutuldı. Azatlıq Radiosınıñ rus bürosı haber etkenine köre, saba saat 6-da dairesine Rusiye FSBsiniñ dört hadimi sürip kirdi, olarnen beraber eki şaat keldi. Tintüv üç saat devam etti.
Şübhe doğurğan eşyalar cedveline Boris Nemtsovnıñ «Putin. Cenk» kitabı, Mihail Hodorkovskiyniñ «Açıq Rusiye» areketiniñ basılğan malümatları ve Ukraina bayrağı kirsetildi. Bütün elektron taşıyıcılar – bilgisayar, cep telefonları, afıza kartı, malümat taşıyıcıları – «ekstremist faaliyetiniñ» delilleri olaraq ilerideki tedqiqat içün çekip alındı. Otlı çay narkotik olaraq alınacaq edi. Tintüvden soñ genç babasınen beraber FSBniñ Kirov bölügine alındı, anda üç saat devamında sorğu keçirildi.
Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ malümatına köre, Karim Zânçurin VKontakte içtimaiy ağında «ekstremist malümatlarını» oquğan edi.
Tutulğan kişiniñ bildirgenine köre, o, «Narodnaya samooborona» sol radikal cemiyetine abune olğan edi. Bu cemiyetniñ abunecileri 2018 senesi oktâbrniñ 31-nde Arhangelskte olğan patlavnı muzakere etken edi. Rusiye politsiyasınıñ malümatına köre, onı 17 yaşında anarhist Mihail Jlobitskiy kerçekleştirdi. Bu adise Rusiyede terrorizmni aqlaycaq bir qaç davanıñ açılmasına sebep oldı – Jlobitskiyge qoltutqan müelliflerniñ yazılarından sebep.
Karim Zânçurin Arhangelskteki patlavnen bağlı internetteki ekstremist yazıları aqqında cinaiy iş şaatı statusını aldı. Sorğudan soñ genç yiberildi.


text:
Jemqorlıq dawı: QR BĞM Memlekettik qızmet isteri agenttigine jawap berdi
ASTANA. QazAqparat - QR Bilim jäne ğılım mïnïstrligi memleketten qarjılandırılatın ğılımï jobalardı irikteytin Ulttıq ğılımï keñes quramına birneşe memorgandı qoswdı usındı, dep xabarlaydı QazAqparat.
Atap aytqanda, ğılımï jobalardı qarjılandırw jüyesiniñ aşıqtığın qamtamasız etw üşin Ulttıq ğılımï keñeske QR Memlekettik qızmet isteri agenttiginiñ, prokwratwra organdarınıñ, Esep komïtetiniñ ökilderin engizw usınıldı.
«Mïnïstrlik ğılım salasın granttıq qarjılandırw jüyesine normatïvtik jäne zañnamalıq özgerister engizw qajettigimen kelisedi. Atalğan jumıstıñ jaña bağıttarın ötken jılı ğılımï qawımdastıq keñinen talqılap, qoldaw bildirgen edi. Mïnïstrlik QR Prezïdenti Äkimşiligi, Esep komïteti, Memlekettik qızmet isteri jäne sıbaylas jemqorlıqqa qarsı is-qïmıl agenttiginen kelip tüsken usınımdardı jïnaqtadı. Qazirgi waqıtta normatïvtik quqıqtıq aktilerge säykes özgerister men tolıqtırwlar äzirlenip jatır», - delingen QR Bilim jäne ğılım mïnïstrliniñ baspasöz qızmeti jibergen xabarlamada.
Sonımen birge, Ğılım komïteti qarjılandırılatın jobalar boyınşa Ulttıq ğılımï keñes ğalımdarı kümändi şeşimder qabıldaytındığı twralı pikirmen kelispeydi.
«Ğılımï jobalardı qarjılandırw konkwrsına qatıswşılar tarapınan müddeler qayşılığın boldırmaw maqsatında, ädildik pen täwelsizdikti qamtamasız etw üşin Ğılım komïtetiniñ törağası mindetin atqarwşı Raxımjan Nurseyitov Ulttıq ğılımï keñes quramına QR Memlekettik qızmet isteri jäne sıbaylas jemqorlıqqa qarsı is-qïmıl agenttigi ökilderin jäne qajet bolsa, QR prokwratwra organdarı men Esep komïtetin qoswdı usındı. Ğılım komïteti şeşimderine ne mïnïstrlik, ne Ğılım komïteti äser ete almaytın UĞK ğalımdarınıñ qarjılandırılatın jobalar boyınşa kümändi şeşim qabıldadı dep sanamaydı», - delingen xabarlamada.
Ğılım komïteti barlıq ğalımdarğa öz jobası boyınşa ğılımï jumıs nätïjelerin turaqtı türde qoğamğa xabarlap otırwdı usındı.
Ayta keteyik, ötken aptada QR Memlekettik qızmet isteri agenttigi Sıbaylas jemqorlıqqa qarsı sayasat departamentiniñ dïrektorı Danïyar Sabırbaev Ulttıq ğılımï keñesti jemqorlıqqa jol berdi dep sınağan bolatın. Onıñ aytwınşa, Ulttıq ğılımï keñesterdiñ quramın jasaqtawda zañ öreskel buzılğan.


text:
Beloye-5 qasabasında islâm dini esasları kursları açıldı (FOTO)
Aqmescitte Beloye-5 qasabasınıñ camisinde erkekler içün İslâm dini esasları ve Quran oquvı kursları açıldı.
Derslerni Qırım müsulmanları diniy idaresiniñ ocası Remzi Kurtdede alıp bara. Kurslar devamında iştirakçiler temel diniy bilgilernen bir arada namaznıñ doğru yapıluvı, abdest, gusul alınması kibi ameliy bilgilerni de alacaqlar.
Bundan da ğayrı, iştirakçiler arap elifbesini, Qurannı doğru oqumağa ögrenecekler. Dersler er cuma künü saat 11:00 – 12:30 qadar devam etecek
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Ulttıq ulan jawıngerleri Atırawda bekire tïelgen jük köligin ustadı
NUR-SULTAN. QazAqparat - Ulttıq ulan jawıngerleri Atırawda bekire tuqımdas balıq tïelgen jük köligin ustadı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
«Batıs» öñirlik qolbasşılığınıñ baspasöz qızmetinen tüsken mälimetke qarağanda, balıq «KamAZ» avtoköligi kwzovınıñ astına jasırılğan bolıp şıqtı.
Keşe sağat 15.30 şamasında «Bekire-2019» jedel aldın alw şarası barısında quramında serjant Sayat Beysenov, qatardağı jawınger Jiger Qalawov bar top polïceylermen birge «Peçnoy» beketinde atalmış avtokölikti toqtatqan.
Avtokölikti qarağan kezde kwzovtıñ astınan eki polïetïlen ıdısqa salınğan, salmağı 35 kelidey bekire tuqımdas balıq tabıldı. Jürgizwşide balıqtı tasımaldawğa ruqsat etetin qujat bolğan joq. Isti odan äri qaraw üşin jürgizwşi polïcïya qızmetkerlerine tapsırıldı.
Qazirgi kezde Atıraw polïcïya departamenti QR QK 339-babına säykes sotqa deyingi tergew amaldarın jürgizip jatır.


text:
Amet Özenbaşlı
Amet Seit Abdulla oğlu Özenbaşlı (1893 s. fevral 10, Bağçasaray - 1958 s. dekabr 4, Leninabad) - Qırımtatar Milliy Areketi yolbaşcılarından, siyaset ve fikir adamı. Bağçasarayda, namlı medeniyet erbabı Seit Abdulla Özenbaşlınıñ qorantasında doğdı.
Münderice
TasilDeñiştir
1914 senesi Aqmescitte litseyni bitirgenden soñ, 1915 senesinde Ades şeerine ketip Novorossiya Universitetinde tibbiyet fakultetine kirdi. Amet Özenbaşlı litseyde oquğanda, Qırımtatar halqınıñ tarih ve medeniyetinen meraqlandı. Terciman gazetasında basılğan edebiy maqalelernen Abdureşid Mediyevniñ fikirlerini ögrendi. O zamanlarda Qırım Milliy Talebe Cemiyetine qatıldı, bu adım "Milli Harekete" iştirakine yardım etti. 1917 senesi Adesteki litseyli ve universitetli talebeler bir dernek teşkil etti ve Amet Özenbaşlı bu dernekniñ reisi oldı.
Siyasiy faaliyetiDeñiştir
Qırımğa qaytıp kelgenden soñ Qırım Musulmanlarınıñ Kongressinde teşkil olğan Qırım Musulman İcra Komiteti azalığına saylandı. Bu zamandan başlap, siyasiy faaliyetlerini arttırıp sürdürdi. Daa soñra Amet Özenbaşlı, I Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı ve onıñ faal teşkilcilerinden birisi oldı. Grajdanlıq cenki vaqtında "Millet" gazetasınıñ yazıcısı, soñ Milliy Fırqanıñ yolbaşcılarından birisi oldı. 1920 senesiniñ soñunda, vatanından ketmege istemegen Amet Özenbaşlı, Qırımda Sovet akimiyeti qurulğandan soñ, halqınıñ aq-uquqları içün, bu akimiyet çerçivesinde küreşmege qarar berdi. 1921 senesi, Totayköy Muallim Oquv Yurtunda müdirlikke atandı. 1922 senesinde ise, Qırım Devlet Universiteti, Tibbiyet Fakultetini bitirip, siñir hastalıqları ekimi oldı. Amet Özenbaşlı, 1922 senesi aprel 12-de "Qırımtatar Milletçilik Gruppası"na mensüp dep apiske atıldı. 1924-1927 seneleri arasında, Qırım Muhtar Şuralar Sotsialistik Cumhuriyeti Maliye Halq Komissarı yardımcısı oldı. Ondan soñ ise, tekrar ekimlik yapmağa başladı. 1928 senesi 25 yıl apis cezasına çarptırıldı. Amma, 1931 senesi yanvar 30 künü makeme bu ükümni 10 yıllıq lager cezasına çevirdi. 1934 senesi o, Qırım tışında yaşamağa qalmaq şartınen, serbest taşlandı, Sibirdeki Novosibirsk, Pavlograd şeerlerinde sürgünlikte yaşadı, ekimlik yaptı, II Cian cenki esnasında, Alman işğalinde Qırımğa qayttı.
Qırımdan qaçışıDeñiştir
Qızı Meryem Özenbaşlı bu zamanı ‘‘Bu II Cian cenki olğan vaqıtta babam Qırımğa qayttı. Almanlar mında olğanlar vaqıtı keldi. Ondan evel babamnıñ mında kelmege aqqı yoq edi. Onı tutıp apiske atar ediler. Almanlar kelgeninen ailece kelip Qırımğa Ukrainağa yerleştik. Bir vaqıt qalğandan soñ... Müit öylesine deñişti. Eki vahşiy çizmeniñ arasında qaldıq. Babam ve diger Qırımlı aileler bu eki vahşiy çizmeden qaçmağa istedi. Birisi Hitlerniñ faşist çizmesi, ekincisi ise Stalinniñ faşist çizmesi edi. Biz Qrımlılar ekisiniñ arasında qalğan edik. Ekisi de Tatarlarğa hor baqar edi. Alman ükümetinden talapları bar edi. Bunıñ içün bir vaqıttan soñ Almanlar da babamdan raatsız oldı. Onı apiske atacaqlar edi. O Alman ükümetinden milliy aqlarını tiledi. Ancaq, Almanlar bularnı asıl qabul etmediler. İstegenleri babamnıñ “kollaborant” yani “işbirlikçi” olması edi. Oña böyle bir mevqi lâyıq kördiler. Babam bu siyasetni asıl qabul etmedi. Babam bunıñ üzerine qaçmaq alında qaldı Qırımdan’’ sözleri ile añlatır ("Avrupa Zaman" gazetasında 2007 s. sentâbr ayında Ahmet Özay tarafından derc etilgen).
Romaniyadan qaçırılışı ve esaretiDeñiştir
1943 senesi, Sovet ordusı, kelmeden evel, Aqmescitten ayrılıp evel Adeske yerleşti soñra da Romaniyağa ketti. Romaniyada bir vaqıt Köstencede qaldı. Bu vaqıtta çeşitli sebeplernen Avropadaki Qırımtatar diasporasınıñ lideri Mustafa Edige Qırımal ile rastkeldi. Köstenceni işğal etken Ruslar onı qaçırıp, tutuqlap Moskvağa yiberdiler. 1947 s. sentâbr 20-de ise 25 yıl lager cezasına maküm ettiler.
Üriyetke qavuşması ve vefatıDeñiştir
1955 senesi, onı ağır hasta alında serbest taşladılar. Ömrüniñ soñki yıllarını, Tacikistannıñ Leninabad (bugünki Hucand) şeerinde ailesi ile keçirdi. 1958 s. dekabr 4-de anda vefat etti. Naaşı Özbekistannıñ Qoqand şeerinde topraqqa berildi. 1993 senesi, naaşı Qırımğa ketirilip, Bağçasarayda Zıncırlı Medrese yanındaki bağçada İsmail Gaspıralınıñ yanına defin etildi.
Özü kibi ekim olğan qızı Meryem Özenbaşlı da sürgünlikten qaytqandan soñ 2007 senesi Aqmescit şeerinde ayatqa közlerini yumdı.
İcadıDeñiştir
Amet Özenbaşlı, özüni aynı zamanda istidatlı bir yazıcı ve jurnalist olaraq tanıttı, 1917 senesi, "O yıqıntılar altında" pyesasını yazdı, "Qırım", "Oquv İşleri", "İleri", mecmua ve gazetalarında tarih, qavmiyat (etnografyia), ve pedagogika saalarına ait maqaleleri ile muntazam surette özüni duyurdı, bir çoq edebiy eserge, şu cümleden Amdi Giraybaynıñ eserlerine de tetqiqatlar yazdı, onı er keske tanıtqan eñ müim eseri ise, Qırım halqınıñ ana-vatandan köç ikâyesini añlatqan "Qırım Faciası" adlı tarihiy eseridir. 1926 senesi ayrı bir kitap olaraq çıqqan bu eser, "Yıldız" mecmuasınıñ 1992 senesi 1 ve 2-nci sanlarında basıldı. Eser, 1933-1936 yılları arasında, o tarihlarda Köstencede Müstecib Ülküsalnıñ çıqarğan Emel mecmuasında tefrika etilgen. 1997 senesi ise Akmescitte, kene ayrı kitap olaraq çıqarıldı.
EserleriDeñiştir
- O Yıqıntılar Altında, 1917 s.
- Çarlıq Akimiyetinde Qırım Faciası, Aqmescit, 1926 s.


text:
Çanaqqala bäreleşe
Çanaqqala bäreleşe yäki Gallipoli bäreleşe yäki Dardanell operatsiäse (törekçä Çanakkale Savaşı; inglizçä Gallipoli Campaign) — Berençe Bötendönya suğışında 1915-1916 yıllarda bulğan xärbi operatsiä: Winston Çerçill niäte buyınça Antanta illäre, ayıruça Britan imperiäse Törkiä başqalası Stambul şähären basıp alırğa uñışsız tırışa. Töp maqsatı - Rusiägä diñgez yulın açu.
ЭчTәлek
Taswir[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Köndäşlär:
- Ğosman imperiäse häm Alman imperiäse
- Britan imperiäse häm anıñ koloniäläre, Fransa, öleşçä Rusiä imperiäse
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Berençe çorda 1915 yılnıñ 19 fevrale - 18 martında ingliz-frantsuz flotı Dardanell tışqı kirmännärenä atıp höcüm itä. Töp höcüm uñışsız bulıp çığa: 3 korab yuq itelä, 3 korab zur zıyan kürä, ä Törkiä kirmännäre cimerelmägän diärlek.
- İkençe çorda 25 apreldä frantsuz, ingliz, Yaña Zeland diñgez cäyäw ğäskärläre häm yunan irekle legionı, barlığı 18 meñ keşe Dardanell buğazı yanına desant töşerä.
Qanqoyğıç bäreleşlär näticäsendä 2 Britan linkorı yuq itelä häm ingliz-frantsuz köçläre berni ireşä almağannar.
1916 yılnıñ 9 ğinwarında frantsuz-ingliz köçläre uñışsız bäreleşlärdän çığarıla. Şulay itep, Gallipoli operatsiäse tämamlana, faktik räweştä Törkiä ciñä.
Töp başlap cibärüçe Winston Çerçill bu ciñelüdän soñ ministr xezmät urınınnan otstavkağa kitärgä mäcbür bula.
İstälek[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
24 apreldä Törkiädä Çanaqqala bäreleşendä ciñü könen bäyräm itälär, 2015 yılda 100 yıllıq yübeleye ayıruça kiñ bilgeläp ütä.
Tışqı sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ДapдaHeллbckaя oпepaция Ha caйTe XpoHoc
- БиTBa пpи ЧaHakkaлe
- 100 лeT пocлe ЧaHakkaлe. Пoбeдa, изMeHиBшaя иcTopию
- yчacTиe Poccии B ДapдaHeллbckoй oпepaции
- д/ф «ПoдBoдHыe TaйHы Гaллипoли» (Gallipoli´s Deep Secrets, 2010)
- [1]
- ЗиMиH A.A. BиTязb Ha pacпyTbe. ФeoдaлbHaя BoйHa B Poccии XV B. M.,1991.


text:
Qırım müftümiz ile müminlerimizni ğam-qasevette qaldırdı.
Anca Rusiye zülüm idaresi tarihinden belli ki, aynı siyasiy tecribe evvelki Romanyada yaşağan qırımtatar vatandaşlarımızğa qarşı yapılmağa işletilgen edi. Bugün ise rus şovinist siyasetçileri Qırımtatar halqını ruslaşqan Qazan tatarlarınen bağlamaq, qarıştırmaq ğayesini ilerige sürüp, aynı zamanda Türkiye ve diasporamız ile alâqalarını bozmağa tırışa. Böyleliknen, Qazan tatarlarinen birleşerek, olarda olğan problemleri de bizge toqunır. Bu latin hurufatına keçmek içün yapılğan qalqışmalarınıñ yasağı, milliy til ve mektep işleriniñ toqtatması ve ilh. tamır halqını inqirazğa atqan rus qanunlarıdır. Bundan başqa, evvel hayın, vatansevmez Yakunoviç rejimine ve endi Şovinist rejimi ögünde baş eggen “Milli firqa”, “Sebat” kibi sahte firqaları da halq arasında fesat çıqarırken öz menfaatlarına köre qırımtatar milletini parçalamağa, zayıflatmağa, milliy ğayesini yoqqa çıqarmağa hazırlar. Bu kibi havflı ketişatını hiç olmadan bir ucundan durdurmaqçün milliy medeniy derslerini devam etmege qarar aldıq. Böylelikle qırımtatar ehalisine mahsus “Vatan sevgisi bilgiden kelir” kursunı açıp til, edebiyat, folklor, tarih, medeniyet, toponimika ve diger mühim mevzularda dersler bermekni arz ettik...


text:
Orıs knyaz'deriniñ qaru-jarağındağı qwran sözderi
Osıdan biraz bwrın belgili fol'klorşı ğalım Ismail Munaev «Nahçiyn fol'klor» attı kitaptıñ altınşı tomın qwrastırıp, jarıqqa şığardı. Tarihta qarapayım adamdar bile bermeytin, aşıq aytıla qoymağan jayttar köp. Äsirese, orıs tarihında. Mäselen, Mäskeudi polyaktardan azat etuşi Minin men Pojarskiydiñ Qızıl alañdağı eskertkişin bärimiz de bilemiz. Biraq bwl jeñistiñ wyımdastıruşısı häm şabıttandıruşısı çeçen knyazi Çerkasskiy ekenin ekiniñ biri bile bermeydi.
Bwl sözimizge M.N. Zagoskinniñ 1829 jılı şıqqan «YUriy Mstislavskiy ili russkie v 1612 godu» degen tarihi romanı dälel. Onda: «Bizdiñ tınış ömir süruimizge eñ äueli Dmitriy Mamstryukoviç Çerkasskiy knyaz', sosın Grigoriy Obrazcov qarsı bolatınına söz joq. Bwl ekeuiniñ birinşisi çeçen knyazi Mamstryuktiñ wlı bolğandıqtan äri çeçender siyaqtı ärdayım keskilesuge dayar twratındıqtan söytedi. Al ekinşisi tuabitti nijegorodtıq bolğandıqtan polyaktardı it etinen jek köredi...» – dep jazılğan. « – Men bizdi knyaz' Dmitriy Mihayloviç Pojarskiy Mäskeuge bastap baratın bolsın degenmin, – deydi Çerkaskiy. –Biz polyaktarğa nağız jauaptı sonda qaytaramız! Biz Mäskeu mañayına ölikterdi tösek qıp tastağanda nijegorodtıqtarğa ne kerek ekenin sonda ğana biletin boladı». Çerkaskiy knyaz'diñ osı sözderimen şabıttanğan orıs jasaqtarı men qosındarı Minin men Pojarskiydiñ basqaruımen jauğa attanıp, Mäskeudi azat etedi deydi avtor.
Iä, büginde Qızıl alañdağı Minin men Pojarskiydiñ janında çeçen knyazi Çerkaskiy müsini joq. Resey keşegi Otan soğısı kezinde erligimen közge tüsip, Keñes Odağınıñ batırı atağına wsınılğan çeçenderdiñ qwjattarın joydı. Tipti, Reyhstagtıñ şatırına tu tikken çeçen Abdulhakim Ismailovqa özi jasağan erligi turalı da, wltı kim ekenin aytuğa da rota komandiri tıyım salğan. Söytip, tek Egorov pen Kantariya ğana erlik dañqqa bölendi.
Orıstıñ «aptada bes jwma bar» degen mätelin talayımız estigen bolarmız. Al onıñ şın mağınası ne ekenin oylap kördik pe? Söytsek, bwrın Rus'te de jwmanı demalıs küni dep atağan eken. Resmi tarih boyınşa Rus' hristian dinin qabıldap, şoqınğanğa şeyin orıstar otqa, suğa, pwtqa tabınğan. Söytip, tek H-şı ğasırdıñ soñında ğana Vladimir knyaz' eldi bir dinge engizuge kirisedi (988 j.). Ol iudaizmdi qabıldayın dese Izrail' halqı Jaratuşınıñ qaharına wşırağan dep esepteledi. Islam dini salauattılıqtı talap etetindikten işimdiksiz ömirdi ömir qwrlı körmeytin orıstarğa ol tura kelmeydi. Sondıqtan pravoslavie orıstarğa layıq dep tabıladı. Alayda, endi bir boljamdar men añızdarğa sensek, orıstarğa pravoslavie dinin qabıldatqan Ivan Groznıy eken deytinder de bar. Sol Ivan Groznıydıñ küni büginge şeyin Stokgol'mdegi mwrajayda saqtaulı dulığası orıs ğalımdarı jazğan Resey tarihınıñ şät-şälekeyin şığardı. Bwl jerde mäsele sol dulığadağı arabşa jazuda bolıp otır. Onı Iran Islam Respublikasınıñ osı mwrajayğa barğan konsulı Seyit Ğwlamrez Meyğuni tärjimalap, bwl köne dialektide jazılğan dep mağlwmdadı. Ivan Groznıydıñ bwl dulığasındağı jazudı tärjimalağanda «Alla wlıq! Mwhammed onıñ payğambarı» bop şığadı eken. Osını estigen Andrey Raçev jeke zertteu jürgizip «Rus'tiñ aspanında jarqıraydı jartı Ay» degen eñbeginde Nww.stihi.ru 2010.02), Reseyde XIII-XIV ğasırlarğa şeyin qasietti Islam dini uağızdalıp kelgenin anıqtadı. Tipti, orıstıñ keybir jerlerinde ol XV ğasırğa şeyin uağızdalıp, saltanat qwrıp kelgeni aytıladı. Bwl dulığa Ivan Groznıydiki ekenin onıñ tömengi twsında taza slavyan tilinde jazılğan «Şelom (şlem – M.K) knyazya Ivana Vasil'eviça, Velikogo Knyazya sına Vasiliya Ivanoviça, gospodarya Vseya Rusi samoderjca» degen jazu da naqtılay tüsedi. Bwl bwl ma, arabşa jazuı bar bas kiim tek Ivan Groznıyda ğana emes, oğan deyingi wlı knyaz'derde, de bolğan eken. Jäne bwl dulığalardı ataqtı wsta Nikita Davıdov siyaqtı orıstıñ töl şeberleri jasağan. Al Aleksandr Nevskiy knyaz'diñ dulığasında arab äripterimen jazılğan Qwrannıñ «Şınayı Qwday jolın wstanğandarğa Allahtıñ şapağatı tietinin jäne köp wzamay jeñiske jetetinin aytıp quant» degen süre sözderi bolğan. Qadirli oqırman bwnıñ bärine tağı da däyek izdep, äurege tüspeui üşin Raçevtiñ maqalasınan üzindi keltireyik: «Aytpaqşı, arab ärpimen jazılğan Qwran süreleri Resey knyaz'darı dulığalarında ğana emes, sonımen qatar olardıñ qılıştarı men qalqandarında da, sauıttarı men tipti ıdıs-ayaq, qwral-saymandarında da örnektelgen edi. Al Radzivillov jılnamasında öziniñ astındağı twlparınan eki märte qaza tapqan, eki beyitke jerlengen. Köregen Olegtiñ (veşiy Olegtiñ) sarbazdarı wrısqa islamnıñ jasıl jalauın köterip kiretin bolğan. Al Olegtiñ öziniñ qalqanında «Ad-din ul Islam!», yağni, «Kieli islam dini üşin!» degen arab qarpimen jazılğan jazu bolğan. Iä, Oleg şayqasta jeñiske jetip, Car'gradtıñ darbazasına öz qolımen qağıp qoyğan qalqanındağı jazu osı! Däl osınday körkem de qasietti jazu Askol'd jäne Dir knyaz'derdiñ qalqandarında da jazılğan. Ol qalqandar Stokgol'mdegi korol' mwrajayında küni büginge şeyin saqtaulı twr. Endeşe, bwlardan basqa tura da naqtı derekter bar ma? Arab tarihşıları reseylik tarihşılar siyaqtı tarihtı eşqaşan bwrmalağan emes. Endeşe, sol zamandardıñ tarihi jazbaların zerdelep körsek te jetkilikti bolar edi. Mäselen, arab tarihşısı Mwhammed äl-Iafi äl Salih: «Hijranıñ 300-jılı bolgarlardıñ, slavyandar men russtardıñ jabayı taypaları mwsılmandıqtı qabıldadı. Biraq olar Allah jolınan tayıp, keyin hristian boldı»,–dep jazğan. Al parsı tarihşısı Zard Fahristani Kiev Rusine kelgende olardı doñız etin jeytin, oraza twtpaytın öte jaman mwsılmandar eken dep qapalanadı. Erte ortağasırlardağı Rus'te de islamnıñ köptegen ayğaqtarın kezdestiruge boladı, ol kezdegi şirkeuler kümbezi meşitter kümbezderimen egiz qozıday wqsas boldı. Al köne pravoslavielik ädet-ğwrıptardıñ ırımdarı men tıyımdarı mwsılmandıqqa öte wqsas edi. Mısalı, ejelgi Rus'te jwma demalıs küni bolıp belgilengen.
Rus'tiñ islam dininen pravoslaviege ötui XV-XVI ğasırlarğa şeyin sozıldı. Biz köne Reseydiñ, orıs halqınıñ islam dinine tikeley baylanıstı twstarınan azdağan ğana mısal keltirdik. Bwğan şeyin Mäskeu knyazi Vasiliydiñ Altın Orda hanınıñ märmär taqtadağı tabanınıñ tañbasına bas iip knyaz' atanu üşin ant berip jatqan suretin, getman Bogdan Hmel'nickiydiñ namaz oqıp otırğan suretin baspasözde jariyalağanbız. Sol siyaqtı, A. Puşkinniñ, I.Buninniñ qasietti Islam dinine, Qwranğa, oramal tartatın mwsılman äyelderine arnap jazğan maqtau öleñderin qazaqşağa tärjimalap ta körgenbiz.
Al L.Tolstoy, A.Blok, A.Kuprin islam dini turalı onıñ aqiqatşıldığına, ädiletşildigine, asa joğarı adamgerşilik pen mädeniettiligine tañday qağıp tamsana jazğan. Tipti solardıñ birazı mwsılmandıqtı qabıldağan körinedi. Ätteñ, äli de bolsa imperialistik, şovinistik piğıldan arılmay, äli de biz «wlı orıs halqımız» dep keudesin sabalaytın tarihşılar men ğalımdar mwnıñ bärin jwrtşılıqtan jasırıp wstap, bildirmeuge tırısadı. Ol az bolğanday olarğa äli de qwldıq sanadan arılmağan qazaqtar qosılatının qaytersiñ. Sondıqtan mwnday zor tarihi mañızı bar dünielerdi tek äleumettik jelilerden ğana alıp jürmiz.
Mırzan KENJEBAY
Abai.kz


text:
AQŞ Demokratik firqäse
AQŞ Demokratik firqäse (иHrл. Democratic Party) - AQŞ ikeseneñ töp firqäseneñ berse. AQŞta iñ qart säyäsi firqä.
Anıñ räsmi bulmağan simvol - işäk, räsmi bulmağan tös - zäñgär.
Firqäneñ räise - Debbi Wasserman-Şults. Säyäsi yünäleş - sul üzäk.
1930 yıldan firqä sotsial-liberal häm progress qaraşlarında tora.
Xäzerge AQŞ prezidentı Baraq Obama - 15-nçe demokratik firqädän saylanğan prezident.
2012 yılda ütkän saylawlardan soñ Demokratik firqä Senatta küpçelek urınnarına, Wäkillär pulatında kimçelek urınnarına iä.
Ştatlar gubernatorları sanı buyınça Respublika firqäsenä bireşä.
Qısqaça tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Firqägä nigezläwçelär - Martin van Büren (8-nçe AQŞ prezidentı), Tomas Cefferson (3-nçe AQŞ prezidentı), Endrü Cekson 7-nçe AQŞ prezidentı).
1828-1860 yılda AQŞ säyäsi säxnädä östen bulğan.
Başta Demokratik firqä qollıq saqlanu öçen köräşä. Anıñ saylawçıları - awıl toruçıları, plantatorlar, qol biläwçelär, könyaq ştatlarnıñ xalqı.
AQŞ watandaşlar suğışında ciñelgännän soñ töşenkelektä bulğan.
1912 yılğa qädär Avraam Linkoln nigezlägän Respublika firqäse xäkimiättä bulğan.
20 ğasırda Demokratik firqä "yañadan tuğan" häm mäşhür prezidentlarnı birgän: Wudro Wilson, Franklin Ruzvelt, Con Kennedi.


text:
Dšlät kativi Marat Täjinniŋ räisligidä Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Prezidenti yenidiki “Ruhani jaŋğıru” programmisini ämälgä aşuruş boyiçä milliy komissiyaniŋ mäҗlisi bolup štti.
Mälumki, Dšlät rähbiri Qasım-Jomart Toqaevniŋ Pärmani bilän “Ruhani jaŋğıru” programmisini ämälgä aşuruş boyiçä milliy komissiya tärkivi yeŋilinip, Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Dšlät kativi Marat Täjin uniŋ räisi bolup tayinlanğan edi.
Komissiya mäҗlisidä “Ruhani jaŋğıru” programmisini ämälgä aşuruşniŋ vä Elbasıniŋ “Uluq dalaniŋ yättä qiri” särlävhilik maqalisida bälgülängän väzipilärni häl qiliş yäküni, şundaqla yeŋi layihilärni ämälgä aşuruş boyiçä planlar muhakimä qilindi.
Marat Täjinniŋ mäҗlisni eçip täkitlişiçä, štkän ikki jilda җämiyätlik vä tarihiy aŋ-sezimni yeŋilaşni mähsät qilğan çoŋ işniŋ ämälgä aşurulğanliğini täkitlidi. Mäsilän, latin häripi asasidiki qazaq alfaviti tästiqländi. “Tuğan jer” layihisi dairisidä metsenatlarniŋ mäbliği hesaviğa 27 mäktäp, 115 balilar bağçisi, 479 iҗtimaiy infraqurulum ob°ekti selindi.
Elimiz tarihida däsläpki qetim ihtisat, sotsiologiya, säyasätşunasliq, psihologiya, folosofiya, antropologiya vä başqa pän sahaliri boyiçä 48 äŋ yahşi därislik çätäl tilliridin qazaq tiliğa tärҗimä qilindi. 2019 – 2020-jillarda mämlikätniŋ gumanitarliq bilim fondi yänä 30 kitap bilän toluqturulidu. Şundaqla biyil zamaniviy Qazaqstan yazğuçi-şairliri äsärliriniŋ antologiyasi ingliz, frantsuz, äräp, ispan, rus, hitay ohşaş BMTniŋ altä tilida näşir qilinidu.
Şundaqla “Qazaqstanniŋ muqäddäs җayliri” layihisi utuqluq ämälgä aşuruluvatidu: 28 tarihiy ob°ekt restavratsiya qilindi, yeŋi “Bozok”, “Botay”, “Sarayşıq” muzey-qoruqliri barliqqa käldi. Elbasıniŋ “Uluq dalaniŋ yättä qiri” maqalisi dairisidiki layihilär ämälgä aşuruluvatidu.
Komissiya mäҗlisidä Qazaqstan Җumhuriyiti Prezidentiniŋ Mämuriyiti Dšlät nazariti vä täşkiliy-territoriyalik işlar bšlüminiŋ başliği Nurlan Sauranbaev, Wikibilim җämiyätlik fondi vasiyliq keŋişiniŋ räisi, Milliy tärҗimä bšlüminiŋ rähbiri Rauan Kenjehanulı, Qazaqstan Җumhuriyiti Prezidentiniŋ Mämuriyiti İçki säyasät bšlüminiŋ başliği Aida Balaeva, Nur-Sultan şähiriniŋ hakimi Baqıt Sultanov, mädäniyät vä sport, pän vä bilim, ähbarat vä җämiyätlik täräqqiyat ministrliri – Arıstanbek Muhamediulı, Küläş Şämşidinova, Däuren Abaev sšzgä çiqip, ämälgä aşurulğan işlarniŋ nätiҗiliri vä keläçäkkä bälgülängän planlar toğriliq täpsiliy ähbarat bärdi.
Mäҗlis yäkünini çiqarğan dšlät kativi Marat Täjin “Ruhani jaŋğıru” programmisini ämälgä aşuruş işini җanlanduruşniŋ zšrür ekänligini alahidä täkitlidi vä birqatar tapşurmilarni bärdi. Ularniŋ orunlinişini Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Prezidenti Mämuriyitiniŋ tegişlik bšlümliri vä Milliy komissiya turaqliq nazarät qilidiğan bolidu.


text:
Büyük Britaniya Kremlden tevqif etilgen qırımtatarlarnıñ azat etilmesini talap ete
Büyük Britaniya, Rusiye Federal telükesizlik hızmetiniñ işğal etilgen Qırımdaki qanusız tintüvler ve qırımtatarlarnıñ tevqif etilüvinden raatsızlıq duya. Bu aqta Ukrainadaki Büyük Britaniya Elçiliginiñ Twitter saifesinde yazıla.
“Qanunsız titüvler ve qırımtatarlarnıñ yaqalanuvlarını körmek pek endişeli. Rusiyeden, Qırımnıñ qanunsız işğaline qarşı çıqqanlarnıñ taqip etilüvini ve aqları bozuluvını toqtatmağa ve yaqalanılğan qırımtatarlarnıñ azat etilüvini talap etemiz”, – yazıla malümatta.
Martnıñ 27-nde işğal etilgen Qırımda kütleviy tintüvler keçirildi. Neticede 20 kişi yaqalanıldı, ve daa 3 faal martnıñ 28-nde Rosto-na-Donu şeerinde. İşğal mahkemesi episi 23 kişini mayısnıñ 15-ne qadar tevqif etmege qarar aldı.


text:
Çırçıq vaqiaları – Gülnara Bekirova
1967 senesi akimiyet SSCB Yuqarı Şura Prezidiumınıñ «Qırımda yaşağan tatar vatandaşları aqqında» buyruğını qabul etti, lâkin vesiqa esas qırımtatar meselesini çezmedi – halq tarihiy vatanına avdet olamadı. Qırımğa yol alğan bir sıra qırımtatarını uquq qoruyıcılar toqtattı. Qırımtatarlarnı tek qayd etmemek degil, 23 yıl evelsi olğanı kibi – 1944 senesi mayıs 18-de, – yarımadadan quva ediler.
Lâkin o vaqıt qırımtatarlar bu küreşte artıq yañğız degil ediler. 1968 senesi milliy areket iştirakçileriniñ SSCB-niñ demokratik, ya da uquq qorçalayıcı, areketi ile işbirligi müim bir vaqia oldı. Milliy areket iştirakçileriniñ Moskva meslekdeşleri ile bağları bundan evel de bar edi. Lâkin eki cemaat areketniñ işbirlik başlaması olaraq 1968 senesi mart 17 künü sayılmaqta, qırımtatar areketiniñ faalleri Moskvanıñ «Altay» qavehanesinde repressiyalarğa oğratılğan halqlarnıñ meselelerine dair «Kiçik ve unutılğanlar aqqında» işiniñ müellifi olğan yazıcı Aleksey Kosterinniñ 72 yıllığı munasebetinen tedbirni teşkil etken ediler.
Kösterin hasta olıp, aqşamğa kelip olamadı, lâkin yaqın dostu Petro Grigorenkodan tedbirni ziyaret etmege rica etti. Grigorenko qırımtatarlarğa muracaatta bulunıp, şöyle dedi:
– Qanun siziñ tarafıñızda. Lâkin, buña baqmadan, aq-uquqlarıñız bozulmaqta. Ne içün?! Zanımızca, esas sebep şu ki, sizler duşmanıñızğa yeterli qadar qıymet kesmeysiñiz. Sizler samimiy insanlarnen laf etkeniñizni tüşünesiñiz. Öyle degil. Halqıñıznıñ başına kelgenini tek Stalin yapmadı. Onıñ ortaqları sağ olıp, mesüliyetli yerlerni alalar. Sizler ise firqa ve ükümet reberligine yazma muracaatlar ile barasıñız. Şübesiz aq-uquq olmağanda rica eteler, meseleñiz onı al eteceklerge şübeli, davalı bir mesele olaraq yetkizile… Bunı toqtatmaq içün, bir şeyni añlamaq kereksiñiz – aqqıñız olğan er şeyni rica etmeyler, talap eteler!
Talap etmege başlañız. Bir qısımnı, bir parçanı talap etmeñiz, qanunsız alda alınğan er şeyni talap etiñiz… Talaplarıñıznı beyanname yazılmasınen sıñırlamañız. Anayasa bergen bütün imkânlarıñıznı qullanıñız – söz ve matbuat, miting, toplaşuv ve numayışlar serbestliginden faydalañız. Küreşte tar milliy qabuqqa qapanmañız. Diger milletlerniñ ilerilegen adamlarınen bağ quruñız… Dünya toplulığı ve halqara teşkilâtlardan yardım isteñiz.
Tantanalı aqşamdan soñ, dep hatırlağan edi Petro Grigorenko, «Qırımğa qaytmaq, cumhuriyetni ğayrıdan tiklemek qararına… büyük… numayış ile qoltutmağa qarar alındı».
Böyle bir numayışnıñ keçirilmesi 1968 senesi aprel ayınıñ soñuna planlaştırılğan edi…
Qırımtatar milliy areketiniñ qaraman vaqiaları ile zengin olğan tarihında 1968 senesi aprel 21-de Özbekistannıñ Çirçik şeerinde yüz bergen adise-vaqialar yer ala. O kün qırımtatarlar «Derviza» milliy bayramını qayd etmek içün şeer bağçasında toplaştılar.
Bir kün evelsi firqanıñ şeer komitetine muracaat etip, şeer bağçasında bayramnı qayd etmek içün izin alacaq eyyet şekillendirilgen edi. Lâkin şeer komitetiniñ kâtibi Yakubov qırımtatarlarnıñ toplaşmasına kesen-kes ruhset bermeycegini ayttı. «Büyük bayramğa toplaşsañız, – dep ayttı o, – sizge qarşı küç qullanılacaq».
Mında bulunğan Özbek SSC-niñ cemaat nizamını qoruv nazirliginiñ general-mayorı Şeraliyev bunı tasdıqlamaq içün Taşkentke telefon etip, şunı emir etti: «Çirçikke ordularnı çağırmaq!».
Şeerniñ bir çoq müessisesinde qırımtatarlarnı reberlerniñ odalarına çağırğan ediler, KGB (Devlet havfsızlığı komiteti) hadimleri olardan aprel 21-ge keçirilmesi belgilengen kütleviy numayışta ketmeycegini tasdıqlaycaq vesiqanıñ yazmasını talap etken ediler. Aks alda işten boşatacaqlar, vazifeden çıqaracaqlar, dep qorqutqan ediler. Firqa toplaşuvları keçirilgen edi, qırımtatarlar aprel 21-de Sovet akimiyetine qarşı büyük miting toplap, «sabıq general Grigorenkonıñ sovetlerge qarşı laflarını» seslendirecekler kibi malümat berilgen edi.
1968 senesi aprel 21-de saba Çirçik yollarında militsiya tura edi, maşinalarnı toqtatıp, şeerge ketken qırımtatarlarnı çıqarğan, aydavcılarnıñ ise aydavcı
şeadetnamelerini alğan ediler. Uquq qoruyıcılardan yalıñız qırımtatarlar degil, yanında vesiqaları olmağan ve qırımtatarlar olaraq qabul etilgen vatandaşlar da zarar kördiler. Lâkin, bunıñ kibi tenbi tedbirleri yapılsa da, şeer bağçasında bayağı adam toplaştı, milliy nağmeler ve qırımtatar halq yırları yanğıramağa başladı.
Faqat er kes şeñlenmege başlağan soñ yaqınlaştırılğan yanğın maşinalar adamlarnı suv ve urbada beyaz leke qaldırğan hlor şingenlikleri ile suvarmağa başladılar. Militsiya hadimleri ve askerler rezina tayaqlarınen adamlarnı köteklemege başladılar. Tayaqnen urıp, adamlarnı yatqıza, qollarını bağlay ediler, bazılarını apis maşinalarına alğan ediler. Niayet, adamlar militsiya hadimleri ve askerlerniñ zıncırını keçip, kolonnağa tizildiler ve narazılıq şiarları ile şeer boyu ketip, firqanıñ şeer komitetine yol aldılar. Numayışçılarğa kene de suv yöneltken edi. Militsiya hadimleri ve askerler şeer bağçasında milliy yırlarını icra etmege cesaret etken qırımtatarlar ile gecege qadar küreştiler.
Aman-aman 300 insan apiske alınğan edi. Gece ve daa bir qaç kün devamında bir qaç kişini evde yaqaladılar. Bazıda o kün bayramğa barmağan ve şeerde bile olmağanlar apiske alınğan edi.
Petro Grigorenko böyle hatırlağan edi: «Moskva saatine köre kündüz saat on ekilerde bizler Çirçikte yüz bergen adiseler aqqında telegrammanı aldıq. Böyle bir telegrammanıñ kelmesi hucur ola bile, lâkin bu olğan şey. Ve areketimizniñ artqan itibarını tasdıqlay. Bizge qoltutqan adamlar bağ ağlarında oturğan ediler. Olar meraqlı bir metn aqqında malümat bermediler, vazifesini yapıp, onı alıcığa yetkizdiler. Haber alıp, birden Aleksey Yevgrafoviçke telefon ettim, o, çetel mühbirlerini çağırdı. Çirçik adiseleri aqqında haber o kün efirge çıqqan edi».
O vaqıt, aprel 21-de aqşam, Moskvağa Çirçik adiseleriniñ faal iştirakçisi keldi – Ayder Bariyev. Grigorenko yaza: «O, suvdan qaçqanı kibi keldi, – urbada silinmegen lekeler ile.
Urbası yolda quruğan. Bariyev suv topları, militsiyanıñ tayaqları ile fotoresimlerni ketirdi. Biz Alekseynen ekinci matbuat konferentsiyasını topladıq. Ertesi kün Çirçikten daa adamlar keldi. Tarif ettiler. Numayış aqşamğa qadar devam etti. Militsiya bir şey olur dep, qorqup ketti. Qırımtatarlarnıñ reberleri adamlarnı zornen evge qaytmağa mecbur ettiler. Gece adamlarnı apiske aldılar».
1968 senesi aprel 23-te areket faalleri Sovetler Birliginiñ Kommunistler Firqası Merkeziy Komitetiniñ Siyasiy bürosı, SSCB Yuqarı Şurası, SSCB Nazirler Şurası ve Baş prokurorına narazılıq bildirip, apiske alınğanlarnı azat etmege ve Çirçik adiselerini taqiq etmek içün qırımtatarlarnıñ temsilcileri ile mahsus firqa ükümet komissiyasını şekillendirmege talap ettiler.
Lâkin taqiqat olmadı. Apiske alınğanlarnıñ çoqusı militsiya bölüklerinde köteklengen ve 15 künge qadar «kiçik yaramazlıqta» qabaatlanıp apiske alınğan edi. 10 insannı kütleviy numayışlarnıñ teşkil etilmesinde, akimiyetke qarşılıq köstergeninde qabaatlap, cinaiy işni açtılar, daire tintüvi vaqtında milliy areket ile bağlı vesiqalar tapılğan adamlarğa qarşı sovetlerniñ cemaat ve devlet qurumını aqaretlegen vesiqalarnıñ azırlanması ve tarqatılması içün cinaiy işler açıldı.
Mayıs 30 künü, iyün 2 ve 5 künleri Taşkent vilâyetiniñ mahkemesinde Çirçik adiseleri vaqtında apiske alınğan Refat İzmailov, Reşat Alimov ve Sadi Abhairovnıñ mahkemesi keçirildi. Olarnı 3, 2,5 ve 2 yılğa qadar azatlıqtan marum qaldırğan ediler. Apiske alınğan daa yedi insannıñ işi 1968 senesi iyül 18-den 26-ğa qadar Taşkentte baqılğan edi.
İlk sefer qırımtatarlarnı Moskva adliyecileri qorçalağan edi
Olarnı Çirçikte mart 24-te, aprel 7-de olıp keçken qırımtatar mitingleriniñ ve 1968 senesi aprel 21-de halq bayramınıñ teşkil etilmesinde qabaatladılar, mahkeme buña «qırımtatarlarnıñ toplaşuvları» dedi. Mahkeme er birini qabaatlı olaraq tanıp, Ridvan Seferovnı 2,5 yılğa qadar, İbraim Abibullayevni – 2 yılğa qadar, Enver Abdulgaziyevni – 1,5 yılğa qadar, İdris Zekeryayevni – 1 yılğa qadar, Amet Molayev, Halil Saledinov, Eşref Ahtemovnı – 3 yılğa qadar şartlı olaraq azatlıqtan marum qaldırdı.
Qayd etmeli ki, ilk sefer qırımtatarlarnı Moskva adliyecileri qorçalağan edi (Petro Grigorenkonıñ şahsiy ricası ile) – Sofya Kallistratova, Leonid Popov, Yuriy Pozdeyev, Vladimir Romm. Daa bir qaç yıl devamında qırımtatar faallerini Moskva adliyecileri qoruğan edi, lâkin bunıñ kibi işlerde adliyecilerniñ tecribesi müim olmağan edi, adliyeciniñ areketleri ise oña ciddiy zarar ketire bile edi (işten boşatıluv kibi), mahküm etilgen bir çoq qırımtatarı özüni kendisi qorumağa başladı.
Grigorenkonıñ fikirince, Çirçik adiseleri «qırımtatar milliy areketini… dünyaca meşur etti».
Milliy areketniñ faalleri Çirçik adiseleri ve mahkeme cezalarına qıymet kesip, «İnformatsiya №82»de bunı qayd etken ediler: «Akimiyet qırımtatarlarğa olarnıñ milliy hususiyetlerini bildirüv, Vatanları Qırımnıñ urf-adetleri ve ananelerine sevgini kösterüv sert şekilde cezalaycağını ifadeleycek edi».
Maalesef, bundan soñ olğan adise-vaqialar bu sözlerniñ kerçek olğanını isbatladılar…
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası
Memba ktat.krymr.com/a/26976973.html
Foto müellifi: Osman Mustafayev


text:
Keriç Boğazından keçmege tırışqan Ukraina arbiy gemilerine qarşı Rusiye istilâsından soñ Ukrainanıñ bir qaç vilâyetinde cenk vaziyetiniñ ilân etilgenini cemiyet farqlı qarşıladı.
Bir çoq insan añlamay: Ukrainadan Qırım çekip alınğanda, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ bir qısmı işğal etilgende cenk vaziyeti ne içün ilân etilmeyip de, şimdi ilân etilgenini añlap olamay. Amma, ne yazıq ki, belki de, hayırlısıdır ki, adiy insan işniñ inceliklerini tam olaraq bilmey. Zapt etilgen Ukraina arbiy gemileriniñ vaziyeti – Rusiyeniñ yañı istilâ areketlerine – «qardaş halqına» qarşı büyük cenkke azır olğanınıñ işaretidir. Eminim ki, cenk vaziyetini ilân etken Ukraina reberligi telükeniñ terenligini bile, bundan da ziyadesi – bu telükeniñ kün-künden artqanını, şu sebepten bu qarar vaziyetke uyğundır.
Cenk mühbiri olıp çalışqan Rusiye icretçisi-publitsist Arkadiy Babçenko Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı cenk telükesine 99% olaraq qıymet kesti. Jurnalist cenk olacaq, lâkin ne vaqıt olacağı belli degil, dey. Mence, Arkadiy Babçenko yeterli qadar malümatqa saip, onıñ tahminlerine ciddiy yanaşmalı.
Añlaşıla ki, Rusiye sözde «DNR» ve «LNR» sebebinden büyük cenkke azır degil, amma Qırım içün Putin rejimi büyük cenkke azırdır. Bunı Rusiye memurlarınıñ aytqanları da isbatlay. Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov bildirdi ki, Qırımnıñ memuriy sıñırında «provokatsiya» olsa, Ukraina «az olıp körünmeycek cevap alır».
Cenk başlasa, kimsege az olıp körünmez. Rusiyede Ukraina ordusı 2014 senesi olğan alda, Yanukoviç memleketniñ Silâlı quvetleriniñ mudafaasını yoq etken alda qaldı kibi tüşüngenler az degil. Şimdi ise vaziyet bam-başqa. Dört yıl içinde Ukraina berilgen vazifelerni semereli şekilde yerine ketirgen zemaneviy orduğa saip oldı.
Putin rejimi özüni yoq etmege azır, şu sebepten de iç bir vaqıt olmağanı qadar telükelidir
Divanda yatıp, içtimaiy ağlarda Rusiye ordusı Ukrainanı çoqtan «nizamğa qoymalı» dep yazğan Rusiyeniñ lafta vatanperverleri cenk aqibetlerini tüşünmey bile. O, Üçünci cian cenkiniñ başlanğıçı olmasa da, Rusiye içün acınıqlı aqibetlerge ketirir – onıñ dağılmasına da yol aça bile.
Büyük cenkniñ aqibetleri ne ki, Qırım işğali bile Rusiye iqtisadiyatına pek tesir etti. Mında ise Putin rejimi dağılacaq – tamamen ve niaiy. Ukraina ile cenk Rusiyede öyle bir çalqantılarğa yol açacaq ki, Lavrov ve Putinge az alıp körünmeycek. Mesele şu ki, Putin rejimi özüni yoq etmege azır, şu sebepten de iç bir vaqıt olmağanı qadar telükelidir.
Ebet, cenk Qırımdan başlar. Mında o qadar asker ve silâ nafile ketirilmedi. Qırımnıñ bütün gazetalarında Rusiye ordusına añlaşmalı asker alınacağına dair ilânlar bitmey. Generallar genç qırımlılarnı «silâ altına» qoymağa azır olğanları kibi körüne.
Kreml, Herson vilâyeti ve ileri ordusını yollamaq içün şekliy bir sebep bekley.
Tuvğan qırımtatar halqım içün pek qasevetlenem. Büyük cenk olsa, Qırımdan kene sürgün etilecekmiz. Ve bu sürgünlik, ğaliba, suvuq Sibirge olacaq. Rejimge uymağanlar cedvellerinde olğan faallerimizni ne bekley tasavvur etmege bile qorqam.
Ne yazıq ki, XXI asırda XX asırnıñ yaramay tecribesi tekrarlana. Afsus ki, istilâcı yeñilgen diplomatik, iqtisadiy ve informatsion cenkten er kes mağlübiyetke oğraycaq büyük cenk zıddiyetine daa tez ketemiz…
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Ukrain siyasiy mabus Volodımır Baluhnı, Rusiyeniñ Tver vilâyetiniñ koloniyasına etap etmeleri mümkün. Bu aqta “Prâmıy” televezion kanalına tefsir berip, dedi advokat Nikolay Polozov.
“Şimdi o Adıgeya cumhuriyetinde, Armavir şeerinde buluna, ve yaqın vaqıtta onı Tver vilâyetiniñ koloniyalarından birisine etep etecekleri aqqında haber bar. Bunda ğayrı, o “qırmızı” koloniya, anda memuriyet mabuslarnıñ arasından “aktiv”ni, başqa apislilerni qorqutmaq içün qullana”, - dep aytıp berdi Polozov.
Onıñ fikrince, rusiye akimiyeti, Baluhnı yelpiretken ukrain bayrağı içün bağışlamadı. Polozov, Baluhnıñ qırım yarımadasından çıqaruvı qanunsız olğanınıqayd etti.
Daa evel yarımadadan qomşu Rusiyege avuştırılğan Qırımda mahküm etilgen ukrain faali Volodımır Baluh izolâtordan belli olmağan yerge çıqarılğanı aqqında haber etilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ bildirgenine köre, Baluh Qırım koloniyasından Rusiyeniñ Krasnodarına cezasını çekmesi içün avuştırıldı.
Qırım aq qorçalayıcı gruppası haber etkenine köre, Baluhnı Aqmescit SİZOsından qomşu Rusiyeniñ Krasnodarına aç ve eşyasız avuştırğanlar.
Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovanıñ bildirgenine köre, Qırımda mahküm etilgen Baluhnıñ Rusiye koloniyasına avuştırılması bir ay devam etecek.
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi ukrain faali Volodımır Baluhnıñ imayesine cezası müddetiniñ ğayrıdan baqıluv muracaatını red etti. Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Volodımır Baluhnı 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ ğrıvnâ) para cezasını ödemesine üküm etti. Faal eki cinaiy iş boyunca tevqif etildi.
2018 senesi martnıñ 19-nda Volodımır Baluh açlıqqa başlağan edi. Bir aydan ziyade bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi. Daa soñra mahküm etilgen ukrain faali açlıqnı vaqtınca toqtatmağa qarar aldı. Advokatlarnıñ malümatına köre, 200 künden çoq açlıq tutqan Baluhnıñ ülser ve pankreatit şübesi peyda oldı.
FSB, Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı. Aq qorçalayıcılarnıñ fikirince, faalni taqip etüv sebebi evinde tiklegen «Sema Yüzü Qaramanları soq., 18» levhası olğan.


text:
«Çette qalmağa mümkün degil». Qırımtatarlar advokat Kürbedinovğa nasıl qoltuttı (video)
Onlarnen qırımlı advokat Emil Kürbedinovğa qoltutmaq içün Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi ögünde toplaştı. Tünevin onı beş yıl evelsi Facebookta paylaşqanları içün tutıp alğanlar. Mahkeme eki kün devam etip, qabaatlayıcı ükümnen yekünlendi. Kürbedinov «ekstremist teşkilâtlarnıñ teşviqatında» qabaatlanıp, 5 kün memuriy apis cezasına üküm etildi. Soqaqta ise fleşmob keçirildi: advokatqa qoltutmağa kelgen insanlar «Sen – bizim halq qorçalayıcımızsıñ» yazuvlı şiarınen foto çıqardı. Kürbedinov semetdeşlerine çıqamadı – mahkeme bitkeninen onı Aqmescitniñ vaqtınca tutuv nezarethanesine alıp kettiler. (Video – «Qırım birdemligi»)


text:
Naurız: Rısqwlovtıñ bwyrığı men Nazarbaevtıñ jarlığı
1920 jılı Türkistan respublikası atqaru komitetiniñ törağası Twrar Rısqwlov “Naurız” merekesin toylau turalı bwyrıq şığarğanımen bwl meyramdı resmi türde toylau ne sebepti keyinge qaldırıla berdi?
Qazir dästürli resmi meyramdardıñ birine aynalğan Naurızğa sovet kezeñiniñ bas kezinde tıyım salınbağan. Tarihşılar men arhiv qızmetkerleri onıñ bir däleli retinde 1920 jılğı naurızdıñ 20-sında jariyalanğan Türkistan respublikası keñesteri atqaru komitetiniñ törağası Twrar Rısqwlov qol qoyğan bwyrıqtı alğa tartadı.
“RISQWLOVTIÑ BWYRIĞI”
Qazaqstan baspasözinde sirek te bolsa jariyalanğan bwl qwjattı Jambıl oblıstıq arhiviniñ qızmetkeri Maqwlbek Rısdäulet osıdan 15 jılday bwrın arhivten tapqanın aytadı. “2009 jılı oblıstıq gazette jariyalandı, odan keyin bertinde ğana oğan nazar audarıla bastadı” degen ol Twrar Rısqwlov qol qoyğan bwyrıqtı “qwndı tarihi qwjat” dep bağalaydı.
Azattıq tilşisi bwl qwjat turalı tarihşı Ordalı Qoñıratbaevtan swrastırıp kördi. Sovet kezeñiniñ sayasi qayratkeri bolğan Twrar Rısqwlovtıñ ömir jolın wzaq uaqıt zerttegen tarihşı bwl bwyrıqtı erterekte Taşkent arhivinen kezdestirgenin, köşirmesi özinde saqtaulı twrğanın aytadı.
Ordalı Qoñıratbaevtıñ sözinşe, Twrar Rısqwlov 1920 jılı qañtarda Taşkentte mwsılman halıqtardıñ ökili retinde Türkistan respublikası ortalıq atqaru komitetiniñ törağası bolıp saylanğan. Köp wzamay Türkistan respublikasındağı türki halıqtarınıñ tilin memlekettik til dep jariyalau jäne Naurızdı memlekettik merekege – demalıs künine aynaldıru turalı bastama kötergen.
- Naurızdı dini mereke sanap, qarsı şıqqandarğa Rısqwlov uäjin aqırı ötkizgen. “Naurız – köktem merekesi, halıq özi bäribir toylaydı. Biz resmi wyımdastırsaq, halıq ta jılı qabıldaydı” dep tüsindiredi. Söytip Mäskeumen kelispesten bwyrıq şığarğan. Osıdan soñ Ortalıq Aziyada alğaş ret 1920 jılğı naurızdıñ 22-sinde Naurız memlekettik mereke retinde jergilikti biliktiñ wyımdastıruımen atalıp ötken, – deydi ol.
Ordalı Qoñıratbaevtıñ aytuınşa, Türkistan respublikasınıñ aumağında bilik qalalarda, uezderde, auıldarda ülken şara ötkizgen, ol turalı gazetterge jariyalanğan. Tarihşı qazirgi Qazaqstannıñ Türkistan respublikasınıñ qwramında bolmağan öñirlerinde de Naurız merekesi toylanğanın, biraq memlekettik mereke bolmağanın aytadı.
Türkistan respublikasınıñ kezeñi 1918-24 jıldar aralığında altı jılğa sozıldı. Patşa ükimeti qwlağannan keyin Türkistan öñirinde bol'şevikter men mwsılman qayratkerler arasında tartıs bolıp, ärqaysısı öz aldına respublika jariyaladı. Bol'şevikter 1918 jılı aqpan ayında Mwhamedjan Tınışbaev men Mwstafa Şoqay basşılıq etken Türkistan respublikasın küşpen taratıp, Resey Sovettik Federaciyasınıñ ortalıq ükimetiniñ bağıtın wstanatın Türkistan sovettik federativtik respublikasın qwrdı. Onıñ qwramına Qazaqstannıñ Sırdariya jäne Jetisu oblıstarı kirdi. 1924-25 jıldarı Türkistan respublikası wlttıq respublikalarğa bölinip, qazirgi Ortalıq Aziya respublikaları payda boldı.
“ESKİLİKTİÑ SARQINŞAĞI”
Azattıqpen söylesken zertteuşilerdiñ aytuınşa, Naurız merekesin resmi türde toylaudı toqtatu turalı arnayı bwyrıq nemese qaulı bolmauı da mümkin. Zertteuşi Maqwlbek Rısdäulet Naurızdı toylauğa tıyım salu jöninde sovet biliginiñ qanday da bir qaulısı nemese bwyrığı arhivte közge tüspegenin aytadı.
- Soğan qarağanda resmi qwjatsız-aq, “eskiliktiñ sarqınşağı” retinde tıyım salğan siyaqtı. Öytkeni [bol'şevikter] Naurızdı dini mereke dep sanadı. 1930 jıldarı Qazaqstandağı türli köterilisterden keyin Naurız ğana emes, qazaqtıñ bata beru dästüri de sovet biligine qarsılıq sekildi qabıldandı. Arhivte “köterilisşiler äueli bata jasap, ant qabıldadı” deytin qwjattardı kördim, – deydi Maqwlbek Rısdäulet.
Tarihşı Ordalı Qoñıratbaevtıñ aytuınşa, 1924 jılı Türkistan respublikası taratılğannan keyin Naurız merekesin resmi toylau toqtağan.
- 1925 jılı Qazaqstan basşılığına Filipp Goloşekin kelgen soñ birtindep sayasi quğın-sürgin bastaldı. Alayda aqın-jazuşılar Naurız merekesiniñ uaqıtı kelgende meyram turalı gazetke jazıp jattı, oğan tıyım salınğan joq, – deydi ol.
Azattıqpen söylesken zertteuşiler Naurızdıñ memlekettik deñgeyde atap ötilmese de, halıqtıq mereke retinde sovet kezeñinde de joyılmağanın aytadı. Olar, äsirese, Qazaqstannıñ oñtüstik öñirinde “halıq Naurızdı bertinge deyin toylap keldi, eşkimnen rwqsat swrağan joq. Naurız köjesin de pisirdi, şağın eldimekenderde köjeni bir üyge jinap, halıq bas qostı. Keybir öñirlerde naurız köjeni “jıl köjesi” dep atadı. Sovet ökimeti onı bayqamağansıdı, asıra däriptelmeuin qadağaladı” dep sanaydı.
1980 jıldardıñ soñı, 1990 jıldardıñ bas kezinde sol kezdegi “Leninşil jas”, qazirgi “Jas Alaş” gazetiniñ bas redaktorı qızmetin atqarğan Uälihan Qalijan da osığan wqsas pikir aytadı.
- Bwrın sovet twsında Seydahmet Berdiqwlov bas redaktor bolıp twrğan kezde Naurız merekesi qarsañında gazet nömiri kögildir tüspen şığatın. Onı “köktem nömiri”dep atağanımen astarında Naurız twratın edi, – dep eske aladı ol.
DÄSTÜRDİ JAÑĞIRTU
Sovet kezeñiniñ soñında Naurız merekesin toylauğa resmi türde rwqsat berilui erekşe oqiğalardıñ birine aynaldı. 1985 jılı KPSS Ortalıq komiteti Bas hatşılığına Mihail Gorbaçev saylanğannan keyin “qayta qwru” sayasatı jariyalanıp, qoğamdıq bastamalarğa aytarlıqtay erkindik berilui Naurız merekesin de jandandıruğa türtki boldı.
Qazir Naurız merekesin toylau turalı alğaş ret bastama kötergen sayasi twlğalar turalı türli pikirler bar. Sonıñ işinde 1988 jılı aqpannıñ 9-ında Qazaqstan kompartiyası otalıq komitetiniñ hatşısı bolıp saylanğan Özbekäli Jänibekovtiñ atı-jöni jii ataladı.
Sol kezdegi “Leninşil jas” gazetiniñ redaktorı Uälihan Qalijan “Naurız” merekesiniñ qayta oraluın bılayşa eske aladı.
- Gazet betinde oqırmandarmen “Tikeley telefon” arqılı swhbat jürgizu dästüri bar edi. Soğan Mwhtar Şahanovtı şaqırdıq. Sonda osı mäseleni köterdi. Gazetke “Naurız” merekesiniñ qajettiligi jayında arnayı material berdik. Köp wzamay Ortalıq komitet hatşısı Özbekäli Jänibekov şaqırdı. Materialdarımdı jinap alıp barsam da seskendim, biraq ol kisi qoldadı. Söytip özi Qazaqstan kompartiyasınıñ birinşi hatşısı Gennadiy Kolbinge kirdi. Sodan keyin Kolbin Naurız merekesin atap ötu turalı hat jazğan Mwhtar Şahanovtı qabıldadı, – deydi ol.
Ädebiet zertteuşisi Rahmanqwl Berdibay esteliginde 1988 jılı naurız ayınıñ basında Jazuşılar odağında ülken jiın bolğanın, sonda “basqa elderde Naurız jıl sayın toylanatının, bizge bwl jaqsı dästür qaşan keletinin” jiınğa qatısıp otırğan Özbekäli Jänibekovten swrağanın, onıñ “birden qoldağanın” jazadı.
Jazuşı Ğabbas Qabışev esteliginde Özbekäli Jänibekov Naurız merekesi jaylı sol kezdegi baspasözde jii jariyalanğan zertteuler men publicistikalıq materialdarmen tanıs boldı dep sanaydı. Keyin bwl bastama Qazaqstan kompartiyası ortalıq komitetindegi talqılaular kezinde Özbekäli Jänibekovtiñ wyımdastıruımen qoldau tapqanın aytadı.
Naurız merekesiniñ jañğıruı jaylı Özbekäli Jänibekovtiñ 2011 jılı şıqqan tañdamalı şığarmalar jinağında da aytılıp, joğarıdağı estelikterge wqsas jayttar qısqaşa bayandalğan.
“Naurız” merekesi osılayşa 1988 jılı alğaş ret Almatı qalası men Almatı oblısınıñ Jambıl audanında ülken halıqtıq meyram retinde ötkizildi” dep jazadı Özbekäli Jänibekov esteliginde.
1989 jıldan bastap “Naurız” Qazaqstannıñ barlıq oblıstarında jappay atala bastadı. 1991 jılı naurızdıñ 15-inde Qazaq SSSR prezidenti Nwrswltan Nazarbaevtıñ jarlığı şığıp, “Naurızdıñ 22-si – halıqtıq mereke “Naurız meyramı” bolıp jariyalandı. Jarlıqta “Halıq deputattarınıñ jergilikti sovetterine klimattıq jağdaylardı eskere otırıp halıqtıq mereke – Naurız meyramın ötkizu künin öz betimen belgileu wsınılsın; respublika jwrtşılığınıñ 1991 jılı naurızdıñ 16-sı men säuirdiñ 16-sı aralığında “Tabiğat jarasımı” aylığın ötkizu jönindegi iniciativası qoldau tapsın” dep körsetilgen.
Irandağı köne dästürden bastau alatın Naurız meyramı qazaq ortasında “Wlıstıñ wlı küni” degen atpen de tanılğan. Kün men tün teñeletin mezgilde toylanatın bwl merekeni siz qalay qarsı alasız? Qanday ejelgi ğwrıptardı bilesiz? Pikir qosa otırıñız.


text:
Recep Tayyip Erdoğan bildirdi ki, Türkiye, azat etilecek ukrainalı siyasiy mabüslerniñ cedvelini Rusiye tarafına berip, meseleniñ al etilecegini bekley. Türkiye prezidenti qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevden Kremlniñ ukrainalı esirleri cedvelini bermesini rica etip, «Putinnen laf etmege» vade etken edi.
Noyabr ayınıñ başında İstanbulda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ile körüşüvde Recep Tayyip Erdoğan qayd etti ki, Türkiye, yarımadada yaşağan ve qanunsız ilhaqtan soñ yarımadanı terk etmene mecbur olğan qırımtatarlarnıñ aq ve menfaatlarını qoruycaq. Poroşenkonıñ bildirgenini köre, Türkiye prezidenti Ukrainağa Azaq deñizinde Rusiye istilâsını tutıp toqtatmasında yardım etecegini vade etti.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Erdoğan ile ukrainalı siyasiy mabüsler mevzusında laf etkenlerini tarif etti.
– Cedvelde Qırımda işğalci akimiyet tarafından mahküm etilgen siyasiy mabüslerimiz aqqında laf kete. Anda 70 insan bar, ğaliba. Adlar millet mensüpligine baqmadan kirsetildi. Meclis, öz monitoringini yapqan «KrımSOS» teşkilâtınen beraber işğalciler tarafından apiske alınğanlarnı cedvelge ala. Erdoğan, strategik işbirligi toplaşuvında bergen suallerimizge cedvelni Rusiyege berdi, dep cevap berdi. Soñra ayrı bir körüşüvde soradım: Tış işler nazirligi yolunen berdiñizmi? O, Putinge yaqın olğan bir adam bar, dedi, bütün aytqanlarımıznı 24 saat içinde bildire. Erdoğannıñ aytqanına köre, o adamnıñ cevabı daa yoq.
Yaqın şarq tedqiqatları merkeziniñ müdir muavini Sergey Danilovnıñ fikirince, Ukraina ve Türkiye arasındaki munasebetler yañı seviyege çıqtı.
Erdoğannıñ Putin ile bağları bayağı ilerilegen. Mezat etilecek çoq şey barSergey Danilov
– Elbette, atılğan adımlar, Kremlniñ esirleri İlmi Ümerov, Ahtem Çiygoznıñ azat etilmesi ve nevbetteki areketler, serbest ticaret añlaşmasınıñ azırlanması; arbiy-sanayı kompleksleriniñ kooperatsiya işi, mudafaa işbirligi – munasebetlerniñ yañı seviyesini köstere. Ukrainalı siyasiy mabüsler azat etilirmi-yoqmı tahmin etmek zor, amma Erdoğan eski sovetler birliginiñ topraqlarında quvetlenmeli, bu adımları ise tek Yaqın Şarq civarlarında degil de, eski sovetler topraqlarında da oyuncı olmaq istegenini isbatlay. Putin ile bağları bayağı ilerilegen – Suriyedeki arbiy areketlerden başlap büyük leyhalarğa qadar mevzuları bar. Mezat etilecek çoq şey bar.
«UA:Krım» cemiyet yayınları Qırım filialınıñ icra müdiri Osman Paşayev, ukrainalı siyasiy mabüsler meselesinde Türkiye tarafından kösterilgen yardımnıñ pragmatizmini qayd ete.
Muzakereler başlaycaq, amma Türkiye Rusiyege, Ukraina ise Türkiyege ne teklif ete bile?Osman Paşayev
– İlmi Ümerov ve Ahtem Çiygoznıñ almaştırılması pragmatik edi: bir qaç künden soñ Türkiye, çeçen muhalifetçilerni öldürgen ve yerli mahkeme tarafından mahküm etilgen Rusiye Baş istihbarat idaresiniñ hızmetçilerini teslim etken edi. Böyle bir şey olğanda, birisi teslim etilgende, mında iqtisadiy bir şey yoq, er şey ayrı. Şimdiki vaziyette, Erdoğan cedvelni Putinge bergenini aydınlatqan soñ, iç bir şübe olmamalı. Muzakereler başlaycaq, amma Türkiye Rusiyege, Ukraina ise Türkiyege ne teklif ete bile? Muqaytlıqnen şunı ayta bilem ki, muhalifetçi Fethullah Gülen ile alâqaları bar olğan bazı insanlarnıñ mahkemesiz Ukrainadan Türkiyege çıqarılması – ukrain teklifiniñ bir qısmı ola bile.
Osman Paşayevniñ qayd etkenine köre, Türkiye matbuat vastalarında qırımtatarlar ve ukrainalı siyasiy mabüsler aqqında maqaleler pek az ola.
«KrımSOS» koordinatorı Tamila Taşevanıñ bildirgenine köre, Rusiye ve Qırımda ukrainalı siyasiy mabüslerniñ sayısını ögrenmege aq qorçalayıcı teşkilâtlarnıñ kriteriyleri farqlı olğanı içün qıyın ola.
– Al-azırda eñ az 70 insandan ibaret bir cedvel aqqında aytmaq mümkün – bu insanlar Qırımda ve Rusiye Federatsiyasında tutula, koloniyalarğa ceza çekmeleri içün avuştırılğan insanlar. Oleg Sentsov, Aleksandr Kolçenko qırımlı siyasiy mabüsler dep sayamız. Mında «Hizb ut-Tahrir» firqası ile alâqaları bar olğanında qabaatlanğan «Aqyardaki dört» kire. Bizim cedvellerimiz Tış işler nazirliginiñ cedvellerinen aynı ola. Bir-eki ay evel Mustafa Cemilev prezident Erdoğan ile laf etip, ilk evelâ o vaqıt açlıq tutqan Oleg Sentsovnıñ azat etilmesini bekleymiz, dep qayd etken edi. Rusiye, pragmatik tüşüne, şu sebepten yarısı azat etilecegini bile tüşünmey. İç olmağanda bir qaç insannıñ azat etilmesi güzel bir netice olur edi.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Sergey Gromenko, Qırım tarihçısı, Qırım.Aqiqat közeticisi


text:
Apiske alınğan qırımtatar faallerinden biri Ruslan Suleymanov onı ve diger faallerni Qırımdan Rostov-na-Donu şeerine nasıl alıp ketkenlerini tarif etti. Bu aqta «Qırım birdemligi» birleşmesi müvekkilini ziyaret etken advokat Lilâ Gemeciniñ malümatına esaslanıp bildirdi.
Suleymanovnıñ aytqanına köre, onı ve tutulğan qırımtatarlarnı Aqmescitten Rostov-na-Donuğa uçaqnen alıp ketkenler.
«Uçaqtaki bütün illüminatorlar qapatılğan edi, uçaqtan er kesni telükeli cinayetçilerni kibi şapkada, qapalı közlernen çıqarğanlar. Ruslan qayda olğanını añlamağan edi, tünevin SİZOda vesiqalar ketirilgen soñ Rostov-na-Donuda olğanını añladı. Ruslan Suleymanov ve apiste olğanlar tuvğanlarına, Ukraina konsulı Taras Malışevskiyge bulunğan yerlerini bildirmege rica etti, amma «olmaz» cevabını aldı», – dep bildire advokat Lilâ Gemeciniñ aytqanlarını faaller.
Onıñ bildirgenine köre, Ruslan Suleymanov 6 ve 1,5 metrelik kamerada daimiy video nezareti altında buluna. Kamerada eki kişi olmaq kerek, amma şimdi bir özü qala.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan bütün faallerni apiske aldı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqabildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/08-4
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Yekaterina Räbova (4.08.1997, Sçölkovo (en), Mäskäw ölkäse, Rusiä Federatsiäse) — rus cırçısı.
2 tapqır Balalar öçen Yevrovidenie cır bäygese qatnaşa (2009da - 2-nçe, 2011dä - 4-nçe).
Mäskäw ölkäseneñ Korolöv (en) şähär okrugına kerüçe Yubileynıy (en) qalasında yäşi.
Baraq Husseyın Obama II — Amerika Quşma Ştatlarınıñ 44-çe prezidente.
Barack Obama çığışı belän Kenyadan bulğan möselman ber äti belän aqtänle Amerikalı ber änineñ ulı bularaq 1961 yılnıñ 4 avgust könne Amerika Quşma Ştatlarınıñ Hawaii ştatındağı Honolulu qalasında dönyağa kilde.
Obamanıñ änise häm ätise ätiseneñ çit il uquçısı bularaq kilgän Hawaiida tanıştı häm öylände. Yaña öyläneşkän par Obama äle 2 yäşendä genä bulğan çaqta ayırıldı. Harvard universitetında stipendiat bularaq uqığan äti Obama, 1965 yılda Kenyağa qaytıp, xökümät öçen eşlägän bulsa, änise isä şulay uq çit il studentı bulğan İndoneziyalı Lolo Soetoroğa kiyäwgä çığa.
Obamanıñ äti-änise ayırılğannan soñ barı tik ber tapqır qına Amerika Quşma Ştatlarına yasağan säyäxäte waqtında 1971 yılda küreşep söyläşkän ätise 1982 yılda Nairobidä avtomobil qazasında ülde. Änise isä, 1972 yılda ikençe irennän ayırılıp, Amerika Quşma Ştatlarına kire qayttı häm 1995 yılda analıq yaman şeşennän
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Rusiye Ukrainanıñ daa bir qısmını zapt etecek ola, – Petro Poroşenko
Kyivniñ, Rusiye askerleriniñ ukrain flotuna ucum etkenine dair isbatları bar
Foto PM
Azaq-Keriç akvatoriyasındaki Rusiyeniñ tecavuzı, Rusiye Prezidenti Vladimir Putin ukrain topraqlarınıñ daa bir qısmını zapt etmek niyetinde olğanını köstere.
Bunı Ukraina Prezidenti Petro Poroşenko Bild alman gazetine intervyü bergende bildirdi, haber ete Avropa aqiqatı.
“Bizim flotumız halqara uquqnı riayet ete. Bizde, Rusiye askerleri flotumızğa ucum etkeniniñ isbatları bar.Bu tecavuziy areketke çare körmek kerek edik, şunıñ içün bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân ettirdim, çünki memleketimizni mudafaa etmek kerekmiz. Bu 2014 senesi vaqiaları kibi, Putin Ukrainanıñ daa bir qısmını zapt etecek ola”, – tarif etti Ukraina Prezidenti.
Onıñ sözlerine köre, Vladimir Putin özüni padişa kibi, Ukrainanı ise özüniñ müstemlekesi kibi köre. Amma vaziyet böyle degil, “Ukraina artıq bir müstemleke degil”.
Devlet başı şunı da qayd etti ki, Putin Ükriana NATO ve Avropa Birligi azası ola bilecegini qabul etip olamay.


text:
Bizin tarix bizin tas bolma qoymay
Qumuqlar yañız özleni Elinde yaşap qalmay, saw dünyağa yayılğan. Bizge de qısmatıbız bizin ullu dewletibizni taxşaharında yaşamağa buyurğan. Birler bulay yayılıwdan yamanlıqdan qayrı dağı zat görmey, biz busa bu halda imkanlıqlar da barın mekenli añlağanbız. Qumuqda çıqğan tawuş yañız Qumuqnu qulağın yeler, amma taxşaharda aytılğan söznü güçü ülkebizni tışına yeter. Şu halğa bulay qaray turup, bizin Maskew qumuq qurum «QUMUQLAR» köp işleni başğaça yaşawğa çığara. Eki yılnı uzağında Maskew qumuqlar bek harakatlı abatlar alıp, bizin dünya darajalı qahermanıbız Abdulhakim İsmayılownu atın göterdiler. Eki yıl alda bek eşitilegen, Abdulhakim-ağaynı özleni milletlerine yazağanlanı tawuşu da az boldu, nege tügül, Maskew qurumnu güçü bulan, taxşahardan qayrı, Sankt-Peterburgda, İriston, Mıçığış wa Dağıstan cumhuriyatlarda qumuqlar Abdulhakim İsmayılownu suratların tutup, oramlağa çıqdı, toqtawsuz Yayılış-sayfalarda yazdı wa federal hukumatğa İsmayılow qumuq bolğanın açıq aytdırdı. Ondan soñ başğa millertleni wakilleri qalamlarını şaqıları bitgendey, yazağanın toqtatdı. Ozoqda bu bir misaldır, amma özün xalqın süyegen adamğa mundan ullu süyunçü yoqdur. Har işde bulay birlikde yurümege bizge ne zat çetim bola? Yolda bolağan bir zat sama yoqmu eken?
Awropa millet Awropalı küyde yurür
Dünya bulan yayılmaq qorqunç tügül dep esime gele, tek barğan yerinde tas bolmaq ullu zaraldır. Eki qumuq bar yerde bizin qurum bolma gerek, törelege göre işleygen wa öz milli madaniyatın, dinin, kelpetin, tarixin wa tilin tas etmege qoymayğan. Qumuq xalq Awropa milletleni biri, olay bolğan soñ özünü saqlaw işde bizin xalq Awropalı küyde abatlar alma gerek. Lap başlap özquruluş etip, barı da imkanlıqlanı xalqğa paydağa qollap. Maskewde yaşayğan qumuqlanı işlerini bu prinsip aslu bir kürçüsü. Oğar köpler bek şat wa razi. Olay bolğan soñ, şo biz kant etegen yayılğan halnı, bizin harakatlığıbız bulan, bizge paydağa aylandırma bolabız. Misal uçun cuhut camiyatlar dünya bulan yayılsa da, öz milli gereklerin ne yerde de saqlay wa yaqlay. Qumuq millet bu işde biröwden de osal çı neçik de tügül, köplerden güçlü dese de, şişdiriw bolmas. Maskewdegi milli qurumlanı arasında qumuq qurum aslu yerni tuta. Bu hal eki yıllı harakatlı işin çığışı. Dağı da eki yıl getse, ne bolup da bolar.
Menlik tarixibizden, tarixibiz igitleribizden
Bizin menligibizni bizin tarixibiz qura. Bizin tarixibizni Abdulhakim İsmayılow yimik bizin milli igitleribiz öz qanı bulan tayışmayğan esgeriw kitaplağa yaza. Ozoqda, biz bizin qaherman desek de, Abdulhakim İsmayılow yañız biziniki bolup qalmay, ol saw dünyanı igiti. Tek şo xasiyatnı, igit küyde yurüşnü, oğar bizin millet bergen — qumuq atası, qumuq anası, igitibiz arasında yaşağan Çağarotar camiyat. Olay bolğan soñ xalqaralı darajağa bizin xalq bergen yulduzlanı birisi bizin Abdulhakim İsmayılow. Birinçi innır ay, ozoqda, bizge bayram gün bolma gerek, nege tügül Qumuqnu dünyağa atın aytdırğan yulduzubuz şu gün tuwğan. Bulay günlege özübüz ahamiyat bermesek, biröw de bermes. Dünyada bar barı da qumuq camiyatlar atın esgerip birinçi innır ayda harakatlar etme gerek. Har zaman da Abdulhakim-ağay esibizden taymayğannı biz gelegen naslulağa görsetme gerekbiz. Bizden görgenin olar da etse, bizin tarix de dawam eter, o güçlense, tışda tas boluw uçun bolağan qorqunçlar da osal bolar. Bu pikrunu başğaça aytsa, Abdulhakim-ağay wa onu yimikler bizin yureklerde neçe yaşasa, onça zaman bizin menligibiz tas bolmay, yayılıp turağanlığıbız kemlik bolmay turajaq.
Arslan Xasanlı, QUMUQLAR degen Maskew qumuq qurumnu başçısıcomments powered by HyperComments


text:
Rusça Yeminli Tercüme Ankara
Rusça Yeminli Tercüme
İkametgâh Belgesi Rusça Tercümesi, Ticaret Sicil Gazetesi Rusça Tercümesi, Evlilik Cüzdanı Rusça Tercümesi, Mernis Tutanağı Rusça Tercümesi, Banka Raporu Rusça Tercümesi, Muhasebe Belgeleri Rusça Tercümesi, Geçici Mezuniyet Belgesi Rusça Tercümesi, Avrupa İnsan Hakları Kararları Rusça Tercümesi, Fatura Rusça Tercümesi, İmza Sirküleri Rusça Tercümesi, Diploma Rusça Tercümesi, Finansal Rapor Rusça Tercümesi, Sürücü Belgesi Rusça Tercümesi, Boşanma Kararları Rusça Tercümesi, Dava Dilekçesi Rusça Tercümesi, Kira Sözleşmesi Rusça Tercümesi, İkametgâh Rusça Tercümesi, Muhasebe Belgeleri Rusça Tercümesi, Boşanma Kararı Rusça Tercümesi, Nüfus Kayıt Örneği Rusça Tercümesi, Bayilik Sözleşmesi Rusça Tercümesi, Transkript Rusça Tercümesi, CE Belgesi Rusça Tercümesi, Kar-Zarar Tablosu Rusça Tercümesi, Mahkeme Kararları Rusça Tercümesi Kişisel Mektup Rusça Tercümesi, İşyeri Ruhsatı Rusça Tercümesi, Şirket Tanıtım Rusça Tercümesi, Tapu Senedi Rusça Tercümesi, Proforma Fatura Rusça Tercümesi, Sabıka Kaydı Rusça Tercümesi, Evlilik Cüzdanı Rusça Tercümesi Grafik Rusça Tercümesi, Sigorta Poliçesi Rusça Tercümesi, Banka Hesap Cüzdanı Rusça Tercümesi, TÜV Sertifikası Rusça Tercümesi, Mahkeme Dilekçe Rusça Tercümesi, Ticaret Sicil Gazetesi Rusça Tercümesi, Askerlik Belgesi Rusça Tercümesi, Tasdik Şerhi Rusça Tercümesi, …vb. belgeler Rusça Yeminli Tercüme Ankara, İnfoyed Rusça yeminli tercümanları tarafından tüm belgelerin çevirisi yapılır..
Rusça Noter Yeminli Tercüme
Muvafakatname Rusça Tercümesi, Doğum Belgesi Rusça Tercümesi, Vukuatlı Nüfus Kayıt Örneği Rusça Tercümesi, Kartvizit Rusça Tercümesi, Bilanço Rusça Tercümesi, Apostil Rusça Tercümesi, Pasaport Rusça Tercümesi, Şiir Rusça Tercümesi, Oturma Belgesi Rusça Tercümesi, Taahhütname Rusça Tercümesi, Tescil Belgesi Rusça Tercümesi, Şirket Broşür Rusça Tercümesi, Teknik Katalog Rusça Tercümesi, Yüksek Lisans Başvuru Belgeleri Rusça Tercümesi, TOEFL Belgesi Rusça Tercümesi, Kitap Rusça Tercümesi, Panjur Sistemleri Rusça Tercümesi, Reçete Rusça Tercümesi, Kozmetik Belgeleri Rusça Tercümesi, Makale Rusça Tercümesi, Nüfus Cüzdanı Rusça Tercümesi, Askerlik Durum Belgesi Rusça Tercümesi, Kitapçık, Katalog Ve Broşür Rusça Tercümesi, YÖK Denklik Belgesi Rusça Tercümesi, Teknik Broşür Rusça Tercümesi, , Sicil Gazetesi Rusça Tercümesi, ,..vb. belgeler yeminli tercüman imzası ve tercüme bürosu kaşesi kullanılır. Rusça Yeminli Tercüme Ankara, İnfoyed Rusça yeminli tercümanları tarafından tüm belgelerin çevirisi yapılır.
Rusça Noter Onaylı Tercüme
Özgeçmiş Rusça Tercümesi, Boşanma Kararı Rusça Tercümesi, ÖSYM Sonuç Belgesi Tercümesi, Acente İşletme Belgesi Rusça Tercümesi, Ölüm Belgesi Rusça Tercümesi, CV Rusça Tercümesi, Biyografi Rusça Tercümesi, İkametgâh Rusça Tercümesi, Erasmus Mektubu Kabul Belgesi Rusça Tercümesi, Şirket Tanıtım Yazısı Rusça Tercümesi, Vukuatlı Aile Nüfus Kayıt Örneği Rusça Tercümesi, Vergi Levhası Rusça Tercümesi, Bekârlık Belgesi Rusça Tercümesi, Vekaletname Rusça Tercümesi, Bonservis Rusça Tercümesi, CE Belgesi Rusça Tercümesi, Rusça Katalog Rusça Tercümesi, Diploma Rusça Tercümesi, Sicil Tasdikname Belgesi Rusça Tercümesi, İmza Sirküleri Rusça Tercümesi, Taahhütname Rusça Broşür Rusça Tercümesi, Tercümesi, Bitirme Tezi Rusça Tercümesi, İdare Şartname Rusça Şirket Tercümesi, Akreditif Yazışmalar Rusça Tercümesi, Katalog Rusça Tercümesi, Araştırma Rusça Tercümesi, Teknik Şartname Rusça Tercümesi, 184 Nolu Form (Tebligat) Rusça Tercümesi, Özgeçmiş (Resume) Rusça Tercümesi, Ehliyet Belgesi Rusça Tercümesi, Ön Lisans Diploması Rusça Tercümesi, Doğum Belgesi Rusça Tercümesi, Denklik Belgesi Rusça Tercümesi, Denklik Belgesi Rusça Tercümesi, Mizan Rusça Tercümesi, 184 No. Formu Rusça Tercümesi, Ödev Rusça Tercümesi, Şirket Web Sitesi Rusça Tercümesi,..vb. belgeler yeminli tercüman imzası ve tercüme bürosu kaşesi kullanılır. Rusça Yeminli Tercüme Ankara, İnfoyed Rusça yeminli tercümanları tarafından tüm belgelerin çevirisi yapılır.
Rusça Noter Tasdikli Tercüme
Sertifika Rusça Tercümesi, Taahhütname Rusça Tercümesi, Mernis Belgesi Rusça Tercümesi, Sağlık Belgesi Rusça Tercümesi, Vekaletname Rusça Tercümesi, Uluslararası İlişkiler Belgeleri Rusça Tercümesi, Evlenme Belgesi Rusça Tercümesi, Şirket Ana Sözleşmesi Rusça Tercümesi, Yönetmelik Rusça Tercümesi, Sağlık Raporu Rusça Tercümesi, Sürücü Belgesi Rusça Tercümesi, Hukuki Mevzuat Rusça Tercümesi, Banka Hesap Özeti Rusça Tercümesi, Yasa Kanun Rusça Tercümesi, Tercümesi, Yetkilendirme Belgesi Rusça Tercümesi, Vergi Levhası Rusça Tercümesi, Ticari Yazışma Rusça Tercümesi, Şirket Profili Rusça Tercümesi, Talepname Rusça Tercümesi, Resmi Belge Rusça Kontrat Rusça Tercümesi, Sabıka Kaydı Belgesi Rusça Tercümesi, İşletme Planı Rusça Tercümesi, Tapu Senedi Rusça Tercümesi, Terhis Belgesi Rusça tercümesi, İhale Şartnamesi Rusça Tercümesi, Faaliyet Belgesi Rusça Tercümesi, Form B Rusça Tercümesi, Uluslararası Şirket Tüzüğü Rusça Ticaret Sicil Gazetesi Rusça Tercümesi, Tercümesi, İkametgâh Tezkeresi İçin Gerekli Evrakların Rusça Tercümesi, Doğum Belgesi (Form A) Rusça Tercümesi, Gizlilik Sözleşmesi Rusça Tercümesi, Uluslararası Yerleşim Yeri Belgesi Rusça Tercümesi, Hukuki Mevzuat Rusça Tercümesi, Lisans Sözleşmesi Rusça Tercümesi, Vatandaşlık Belgesi Rusça Tercümesi, Aile Cüzdanı Rusça Tercümesi, Evlat Edinme Belgeleri Rusça Tercümesi, Form A Rusça Tercümesi, Sabıka Kaydı Rusça Tercümesi, ,… vb. belgeler yeminli tercüman imzası ve tercüme bürosu kaşesi kullanılır. Noter bu belgeleri tasdik eder. Müşteri notere tasdik ücreti ödemektedir. Rusça Yeminli Tercüme Ankara, İnfoyed Rusça yeminli tercümanları tarafından tüm belgelerin çevirisi yapılır.
Rusça Yeminli Tercüme Fiyatları
Rusça yeminli tercüme fiyatları belgelerin türüne göre değişiklik gösterebilmektedir. Tıp Rusça yeminli tercüme, hukuki Rusça yeminli tercüme, sözleşme Rusça yeminli tercüme, medikal Rusça yeminli tercüme, şirket belgeleri ( ticaret sicil gazetesi, imza sirküleri, vergi levhası..), resmi belge( kimlik, ehliyet..) Rusça yeminli tercüme fiyatları farklılıklar göstermektedir.
İnfoyed Tercüme Ltd. Şti. konusunda uzman profesyonel Rusça yeminli tercümanlarla çalışan bir tercüme şirketidir. Çok ucuz tercüme fiyatları veren firmalar ile çalışmamanızı tavsiye ederiz.
Rusça Tercüme Fiyatları Nasıl Hesaplanır?
Rusça tercüme fiyatları hesaplanırken karakter sayısı baz alınmaktadır. Rusça tercüme fiyatları boşluksuz 1000 karakter dikkate alınmaktadır. Word ortamındaki bir dosyanın karakter sayısını öğrenmek için dosyayı açtıktan sonra sol alt kısımda çıkan “Sözcük:…” butonuna tıklamanız yeterlidir.
Pasaport, diploma, kimlik, öğrenci belgesi, kimlik, evlilik cüzdanı, askerlik belgesi, sabıka kaydı belgesi, Formül A, Formül B….belgelerinin 2019 yılı Rusça tercüme fiyatları 30 TL’dir.


text:
The Economist
The Economist (Tatarça: "İqtisatçı", Urısça: "ЭkoHoMиcT") - ingliz telendä çığa torğan säyäsi, iqtisadi häm xalıqara yañalıklarğa bägışlanğan atnalıq basma. Ul "The Economist Newspaper Ltd" şirkäte tarafınnan Londonda çığarıla. 2006. yıl sannarı buençä atnalıq tirajı - 1 million nösxägä yaqın. Şulay itep, "The Economist" dönyanıñ in popular basmalar rätenä kerä.
"The Economist"nıñ maqsatı - "alğarışqa iltä torğan intellektual'lek häm täräqqiätne totqarlıy torğan samimi dorfalıq arasında bulğan köndäşlektä katnaşu". Basmada kübesença iqtisat, säyäsät, eşmäkärlek, finanslar, fän, texnologiyä häm sänğätkä qarağan yazmalarnı tabıp bula. "The Economist" dönyanıñ aldınğı qaraşlı keşeläre, liderlar arasında tirän ixtiram qazana.
Basma xezmätkärläre "The Economist"nı gäzit dip atasa da, ul atnalıq surätta, jurnal formatında çığa. 1928 yıldan birle "The Economist"nıñ xıyssäläreneñ yartısı "Financial Times" gäzite qulında. Qalğan yartısına bäysez keşelär xuca. Basma citäkçelegeneñ bäysezlege, Board of Trustees yärdämendä buldırıla.
Basmanıñ qızıqlı yağı - berniçä Fikerlär-Uylanular (Op-ed) rubrikalarınıñ buluında. Härber Fiker-Uy rubrikası aerım ber ölkägä bağışlana:
- Bagehot (Böekbritaniyä) - zamanında basmanıñ redaktorı bulıp eşlägän Walter Bagehot isemele şäxesneñ istäleğenä atalğan.
- Charlemagne (Awrupa) - Franklar imperiyäsen oeştıruçı Charlemagne patşa istäleğenä atalğan.
- Lexington (AQŞ) - Amerika Azatlığına Suğış başlanğan Lexington, Massachusetts töbäğe iseme belän atalğan.
- Buttonwood (finanslar) - zamanında Wall Street eşmäkärläre cíılırğa yaratqan buttonwood ağaçı iseme.
"The Economist" basmasın dönyada Big Mac Index`ın bastıruçı bularaq ta belälär. Bu indeks, törle illärdä satıla torğan McDonalds Big Mac`nıñ bäyälären çağıştıru yulı beläñ waluta kursın täğaenlärgä mömkinçelek birä.
Redaktorlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- James Wilson 1843–1857
- Richard Holt Hutton 1857–1861[5]
- Walter Bagehot, 1861–1877[6]
- Daniel Conner Lathbury, 1877–1881[7]
- R. H. I. Palgrave, 1877–1883
- Edward Johnstone, 1883–1907[8]
- F. W. Hirst, 1907–1916
- Hartley Withers, 1916–1921
- Sir Walter Layton, 1922–1938
- Geoffrey Crowther, 1938–1956
- Donald Tyerman, 1956–1965
- Sir Alastair Burnet, 1965–1974
- Andrew Knight, 1974–1986
- Rupert Pennant-Rea, 1986–1993
- Bill Emmott, 1993–2006
- John Micklethwait, 2006– xäzerge köndä


text:
Alma Kermen
Alma Kermen (ukraince ЗaBiTHe, AлMa-KepMeH, rusça ЗaBeTHoe, AлMa-KepMeH) – Qırımnıñ Bağçasaray rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 486 kişi (2011 senesi).
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
Bütün umumiy jurnallar
Combined display of all available logs of Vikipediya. You can narrow down the view by selecting a log type, the username (case-sensitive), or the affected page (also case-sensitive).(eñ yañı | eñ eski) (daa yañı 50 | daa eski 50) (20 | 50 | 100 | 250 | 500).
- 20:26, 2019 s. iyülniñ 9 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Dmitriy Şurov saifesiniñ adını Dmıtro Şurov dep deñiştirildi.
- 09:58, 2019 s. iyülniñ 3 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Yun Hyon-seok saifesiniñ adını Yun Hyon-sok dep deñiştirildi.
- 09:51, 2019 s. iyülniñ 3 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Sung Jae-gi saifesiniñ adını Soñ Ce-gi dep deñiştirildi.
- 09:48, 2019 s. iyülniñ 3 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Huang Xianfan saifesiniñ adını Huañ Sânfan dep deñiştirildi.
- 09:45, 2019 s. iyülniñ 3 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Evelina Zamir qızı Mambetova saifesiniñ adını Evelina Mambetova dep deñiştirildi.
- 09:37, 2019 s. iyülniñ 3 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Cebbar Akim oğlu Akimov saifesiniñ adını Cebbar Akimov dep deñiştirildi.
- 09:34, 2019 s. iyülniñ 3 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Ulu Bogdo saifesiniñ adını Büyük Bogdo dep deñiştirildi.
- 09:27, 2019 s. iyülniñ 3 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Sluğa narodu saifesiniñ adını Halq hızmetçisi dep deñiştirildi. (Fırqalar adları tercime etile)
- 15:32, 2019 s. iyülniñ 2 Don Alessandro Muzakere İsseler deleted page Valeriy Vosgrin (eski metin: '#REDIRECTValeriy Vozgrin') Belgi: PHP7
- 15:32, 2019 s. iyülniñ 2 Don Alessandro Muzakere İsseler restored page Valeriy Vozgrin (5 revisions) Belgi: PHP7
- 15:31, 2019 s. iyülniñ 2 Don Alessandro Muzakere İsseler deleted page Valeriy Vozgrin (eski metin: '{{kişi}} '''Valeriy Vozgrin''' ({{lang-ru|Baлepий BoзrpиH}}, Aqmescit, 1939 s.) — rus bir tarihçıdır, Qırımtatarlar aqqında bir qaç tarihiy kitap yazğan. {{DEFAULTSORT:Vozgrin, Valeriy}}') Belgi: PHP7
- 15:30, 2019 s. iyülniñ 2 Don Alessandro Muzakere İsseler deleted page Valeriy Vozrin (eski metin: '#REDIRECT Valeriy Vozgrin' ('Don Alessandro' isse qoşqan tek bir qullanıcı)) Belgi: PHP7
- 15:29, 2019 s. iyülniñ 2 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Valeriy Vozrin saifesiniñ adını Valeriy Vozgrin dep deñiştirildi. Belgi: PHP7
- 15:28, 2019 s. iyülniñ 2 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Valeriy Vosgrin saifesiniñ adını Valeriy Vozrin dep deñiştirildi. Belgi: PHP7
- 19:17, 2019 s. iyünniñ 28 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Qıyat saifesiniñ adını Qıyat (köy) dep deñiştirildi. Belgi: PHP7
- 13:35, 2019 s. iyünniñ 7 Don Alessandro Muzakere İsseler created page Muzakere:İdeltatar tili (Yañı saife yaratıldı. Mündericesi: '== Tilniñ adı == Cemaat, entsiklopediyamızda original tetqiqatlar yapmayıq, uydurıq şeyler yazmayıq, ya. # Qırımtatar tilinde iç bir kimse iç...') Belgi: PHP7
- 11:36, 2019 s. iyünniñ 7 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Gânce saifesiniñ adını Gence dep deñiştirildi. Belgi: PHP7
- 11:32, 2019 s. iyünniñ 7 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Qalaqayın saifesiniñ adını Galagayın dep deñiştirildi. Belgi: PHP7
- 08:11, 2019 s. iyünniñ 7 Don Alessandro Muzakere İsseler deleted page Kategoriya:Kransodar ülkesi (eski metin: '#REDIRECT Kategoriya:Krasnodar ülkesi' ('Don Alessandro' isse qoşqan tek bir qullanıcı)) Belgi: PHP7
- 16:51, 2019 s. iyünniñ 6 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Kategoriya:Kransodar ülkesi saifesiniñ adını Kategoriya:Krasnodar ülkesi dep deñiştirildi. Belgi: PHP7
- 16:47, 2019 s. iyünniñ 6 Don Alessandro Muzakere İsseler changed visibility of a revision on page Urdu tili: content hidden, edit summary hidden ve username hidden Belgi: PHP7
- 16:46, 2019 s. iyünniñ 6 Don Alessandro Muzakere İsseler, Urdu dili saifesiniñ adını yönetme üzerinden Urdu tili dep deñiştirdi (Keri köçürem.) Belgi: PHP7
- 16:46, 2019 s. iyünniñ 6 Don Alessandro Muzakere İsseler deleted redirect Urdu tili by overwriting (İsim deñiştirip olmaq içün yoq etildi) Belgi: PHP7
- 16:44, 2019 s. iyünniñ 6 Don Alessandro Muzakere İsseler restored page Urdu dili (10 revisions) Belgi: PHP7
- 16:43, 2019 s. iyünniñ 6 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Urdu tili saifesiniñ adını Urdu dili dep deñiştirildi. (Urdu dili ile deñiştirme tarihını birleştirmek içün vaqtınca köçürem.) Belgi: PHP7
- 16:42, 2019 s. iyünniñ 6 Don Alessandro Muzakere İsseler deleted page Urdu dili (eski metin: '#REDIRECT Urdu tili') Belgi: PHP7
- 15:05, 2019 s. iyünniñ 2 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Klüçevskiy Osip oğlu Vasiliy saifesiniñ adını Vasiliy Klüçevskiy dep deñiştirildi. Belgi: PHP7
- 15:02, 2019 s. iyünniñ 2 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Qaramzin Mihail oğlu Nikolay saifesiniñ adını Nikolay Karamzin dep deñiştirildi. Belgi: PHP7
- 14:59, 2019 s. iyünniñ 2 Don Alessandro Muzakere İsseler created page Şablon:Pp-template (Yañı saife yaratıldı. Mündericesi: '{{koruma-ana |tür={{#switch:{{{demoseviyesi|{{#ifeq:{{PROTECTIONLEVEL:edit}}-{{PROTECTIONLEVEL:move}}|-sysop|move|{{PROTECTIONLEVEL:edit}}}}}}} |semi...') Belgi: PHP7
- 14:58, 2019 s. iyünniñ 2 Don Alessandro Muzakere İsseler created page Şablon:Namespace detect (Yañı saife yaratıldı. Mündericesi: '{{#switch: {{lc:     {{#if:{{{demospac...') Belgi: PHP7
- 14:57, 2019 s. iyünniñ 2 Don Alessandro Muzakere İsseler created page Şablon:Category handler/numbered (Yañı saife yaratıldı. Mündericesi: '{{#iferror: {{#expr: 1 + {{{data|}}} }} | {{{data|}}}   | {{{ {{{data|}}} |}}} <!--"data" is a number, retur...') Belgi: PHP7
- 14:56, 2019 s. iyünniñ 2 Don Alessandro Muzakere İsseler created page Şablon:Category handler (Yañı saife yaratıldı. Mündericesi: '{{#if: {{#ifeq: {{lc: {{{nocat|}}} }} | true | dontcat   }}{{#ifeq: {{lc: {{{categories|}}} }} | no | dont...') Belgi: PHP7
- 14:55, 2019 s. iyünniñ 2 Don Alessandro Muzakere İsseler created page Şablon:Fix (Yañı saife yaratıldı. Mündericesi: '{{#switch:{{{subst|¬}}} |¬={{category handler |template=Category:Templates needing substitution checking |nocat={{{nocat| true</noin...') Belgi: PHP7
- 14:54, 2019 s. iyünniñ 2 Don Alessandro Muzakere İsseler created page Şablon:Menba berilmeli (Yañı saife yaratıldı. Mündericesi: '{{fix |link=Vikipedi:Kaynak gösterme |text=kaynak belirtilmeli |title= |date={{{date|{{{tarih|}}}}}} }} {{belgeleme}}  ...') Belgi: PHP7
- 14:19, 2019 s. mayısnıñ 29 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Solovyov Mihail oğlu Sergey saifesiniñ adını Sergey Solovyov dep deñiştirildi.
- 12:07, 2019 s. mayısnıñ 29 Don Alessandro Muzakere İsseler created page Qullanıcı muzakeresi:Devlet Geray/Qaralama (Yañı saife yaratıldı. Mündericesi: 'Bunı bir zamanlarda endi yaptıq. ~~~~')
- 11:56, 2019 s. mayısnıñ 29 Don Alessandro Muzakere İsseler deleted page Nogaylâr (eski metin: '#REDIRECT Noğaylâr' ('Devlet Geray' isse qoşqan tek bir qullanıcı))
- 11:56, 2019 s. mayısnıñ 29 Don Alessandro Muzakere İsseler deleted page Noğaylâr (eski metin: '#REDIRECT Noğaylar' ('Don Alessandro' isse qoşqan tek bir qullanıcı))
- 11:55, 2019 s. mayısnıñ 29 Don Alessandro Muzakere İsseler deleted page Şablon:Qullanıcı-yalı böylü (eski metin: '#REDIRECT Şablon:Qullanıcı-yalıboylu' ('Don Alessandro' isse qoşqan tek bir qullanıcı))
- 11:54, 2019 s. mayısnıñ 29 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Şablon:Qullanıcı-yalı böylü saifesiniñ adını Şablon:Qullanıcı-yalıboylu dep deñiştirildi.
- 11:47, 2019 s. mayısnıñ 29 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Noğaylâr saifesiniñ adını Noğaylar dep deñiştirildi. ("yla" birikmesi yımşaq aytılğanına baqmadan "â" ile degil, "a" ile yazıla.)
- 11:26, 2019 s. mayısnıñ 29 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Mihail Vasiliy oğlu Lomonosov saifesiniñ adını Mihail Lomonosov dep deñiştirildi.
- 11:24, 2019 s. mayısnıñ 29 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Viktor Anton oğlu Sadovniçiy saifesiniñ adını Viktor Sadovniçiy dep deñiştirildi.
- 11:21, 2019 s. mayısnıñ 29 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Anatoliy Vasiliy oğlu Torkunov saifesiniñ adını Anatoliy Torkunov dep deñiştirildi.
- 10:35, 2019 s. mayısnıñ 29 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı MGİMO saifesiniñ adını Moskva devlet halqara munasebetleri institutı dep deñiştirildi.
- 10:30, 2019 s. mayısnıñ 29 Don Alessandro Muzakere İsseler created page Kategoriya:Universitetler (Yañı saife yaratıldı. Mündericesi: 'Kategoriya:Aliy oquv yurtları')
- 10:10, 2019 s. mayısnıñ 29 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Moskvadaki Lomonosov adına Devlet Universiteti saifesiniñ adını Lomonosov adına Moskva devlet universiteti dep deñiştirildi.
- 10:05, 2019 s. mayısnıñ 29 Don Alessandro Muzakere İsseler deleted page Muzakere:II Ekaterina (eski metin: 'Körem ki öyle maqale bar endi. Bunı aysâ yoq ettiñiz. -- Devlet Geray (muzakere) 13:02, 2019 s. mayısnıñ 20 (UTC)' ('Devlet Geray' isse qoşqan tek bir qullanıcı))
- 09:14, 2019 s. mayısnıñ 29 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Şablon:Türk Vikipediyalar saifesiniñ adını Şablon:Türk Vikipediyaları dep deñiştirildi.
- 21:10, 2019 s. mayısnıñ 28 Don Alessandro Muzakere İsseler adlı qulanıcı Blahovişçenske saifesiniñ adını Blagovişçenske dep deñiştirildi.


text:
Ötkän häptidä Almuta şähiridiki «Dostluq šyidä» M.Ävezov namidiki Ädäbiyat vä sän°ät instituti, Regionalliq «Belorus' etnomädäniyät märkizi» җämiyätlik birläşmisi “Mäniviy yeŋiliniş” programmisi dairisidä Qazaqstan Yazğuçilar ittipaqi vä QҖ Milliy kitaphanisiniŋ uyuşturuşi bilän «dügläk üstäl» štküzüldi. «Belorus'. İҗat vä täğdir» mavzusida štkän mäzkür änҗumanğa elimizniŋ yetäkçi ädäbiyatşunas alimliri bilän tonulğan yazğuçi, şair vä tärҗimanlar, aliy bilim därgahliriniŋ studentliri iştrak qildi.
Asasän, häliqlär dostluğiniŋ muhim tärkivi bolğan ädäbiy äsärlärni härhil tillarğa tärҗimä qiliş, mädäniy alaqilarni qayta tikläş häqqidä mäzmunluq sšhbät jürgüzüldi.
Änҗuman moderatori, M.Ävezov namidiki Ädäbiyat vä sän°ät institutniŋ Tählil vä ädäbiy alaqilar bšlüminiŋ başliği Svetlana Anan'eva Belorus' vä Qazaqstan yazğuçiliriniŋ ädäbiy җipsiliğini rivaҗlanduruş mähsitidä ämälgä aşuruluvatqan çarä-tädbirlärgä tohtaldi. U Belorus' Ähbarat ministrliginiŋ täbrik hetini oqup bärgändin keyin sšzni mehmanlarğa bärdi.
Ataqliq şair, tärҗiman «İpäk yoli» näşriyatiniŋ mudiri Bahıtjan Qanapiyanov, QHA Räisiniŋ orunbasari, «İrnıhos» osetin etnomädniyät märkiziniŋ räisi Qazbek Mamsurov, filosof-alim, QHA ekspertlar komissiyasiniŋ räisi Muhtarbek Şaykemelev, M.Ävezov namidiki Ädäbiyat vä sän°ät institutiniŋ yetäkçi hadimliri Al'mira Qalieva, Gülҗahan Orda, Amangel'dı Muqan, Alma Tusupova, ädäbiyatçi-tärҗimanlar Şšmişbay Sariev, Aqış Nurdävlet, Lyubov' Şaşkova, Rimma Artem'eva tärҗimä sahasidiki utuq vä kamçiliqlar häqqidä ätrapliq tohtaldi.
Belorus' ädäbiyatiniŋ Qazaqstan hälqi tiliğa tärҗimä qiliş mäsilisidä qazaq, rus ädäbiyatçiliri bilän birqatarda uyğur yazğuçiliriniŋmu ämgigi alahidä täkitländi. Bu häqqidä filologiya pänliriniŋ doktori, professor Alimҗan Tilivaldi ätrapliq tohtilip štti. U yeqinda yazğuçi vä tärҗiman Ähmätҗan İsrapilovniŋ belorus' yazğuçisi Ales' Karlyukeviçniŋ balilarğa beğişlanğan «Şuburşun vä uniŋ dostliri» äsärini uyğur tiliğa tärҗimä qilğanliği häqqidä hävär qildi. Balilar qälbidin çoŋqur orun alğusi bu äsär tiliniŋ ravanliği bilän tärҗimä äsärlär arisida juquri bahağa egä boldi.
Käçtä şundaqla yeqinda Belorus' Ähbarat ministrligi täripidin Nobel' mukapitiniŋ sahibi, uluq şair R.Tagorniŋ duniyaniŋ 49 tilida näşir qilinğan yeŋi toplimi tonuşturuldi. Toplamdiki qazaqçä vä uyğurçä tärҗimilär şairlar Şšmişbay Sariev bilän Ähmätҗan İsrapilovniŋ qälimigä mänsüp.
Änҗuman ahirida käç riyasätçisi štkän jili Belorussiyadä «İҗatkar» ädäbiy-publitsistikiliq, ilmiy-ammibap jurnalini tonuşturuş märasimi bolup štkänligini täkitläp, mäzkür näşirniŋ täsisçisi Ähmätҗan İsrapilovqa jurnaldiki tärҗimä äsärlär üçün minnätdarliğini bildürdi. U şundaqla uyğur yazğuçisini Belorus' Ähbarat ministrliginiŋ moşu älgä ziyarätkä täklip qilğanliğini yätküzdi.
Hurşidäm hEZİMOVA.
Almuta şähiri.