text:
Qırımda oktâbr 12 künü qırımtatalarnıñ evlerinde tintüvler olıp keçti. «RİA Novosti Krım» Rusiye agentligi, rus uquqqoruv organlarındaki menbaalarına atıf etip, «İçki işler nazirliginen birlikte FSB «Hizb ut-Tahrirniñ» Qıqımdaki közüniñ yoq etüv operatsiyanını» keçirgenini bildirdi.
«Carşenbe, oktâbr 12 künü, yarımadanıñ bir qaç mesken yerinde tintüvler keçirilip, Rusiye Federatsiyasında yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ yolbaşçıları tutıldı. Şimdiki vaqıtta «Hizb ut-Tahrirniñ» yolbaşçılarında ve faal iştiarakçilerinde beş tintüv keçirilgeni tasdiqlana», – dep bildirile rus agentliginiñ haberinde.
Qırımlı siyasetşınas Eleonora Dülber Facebookta rusiye quvvetleriniñ vekilleri tarafından tintilgen insanlarnıñ adlarını ve yaşağan yerlerini yazdı.
«Şimdiki vaqıtta tintüv etilgen qırımtatarlar: Rustem İsmailov, 32 yaşında, Boğurça; Abdullayev Uzair, 42 yaşında, Mamaq; Abdullayev Teymur, 41 yaşında, Mamaq; Cemadinov Emil, Saledinov Ayder», – deb bildirdi Dülber.
Qurultaynıñ Merkeziy Saylav Komissiya reisi Zair Smedlâyev Facebookta haber etti ki, keçirilgen tintüvden soñ FSB idaresine Ayder Saledinov alıp ketildi.
Aynı vaqıtta qırımlı Osman Arifm Emil Cemadenovnı de uquqqoruyıcılar alıp ketkenleri aqqında Facebookta bildirdi.
Mamaq qasabasınıñ sakini, oktâbr 12-de keçirilgen tintüvlerniñ şaatı olıp, Qırım.Aqiqatqa tutılğan qırımtatarları – Ayder Saledinov ve Emil Cemadenov Mekkege Hacılıqqa barğanlarını bildirdi.
«Ayder bu sene Mekkege Hacğa bardı, Emil – keçken sene barğan edi», – dedi o.
Bunen beraber şaat Uzair Abdullayev ve Teymur Abdullayev – çoqbalalı babalar olğanlarını bildirdi.
«Uzeirniñ dört balası bar, olardan biri – emçek bala, Teymurnıñ – beş balası, olardan bir qızçıq – emçek bala», – dedi şaat.
Qırım Haberleri YouTube kanalında Mamaq qasabasında keçirilgen tintüvlerden bir-qaç video yüklenilgen.
Yaqalanğan Rustem İsmailonıñ apayınıñ sözlerine köre, rus silâlı quvvetler vekilleri tintüv vaqıtında urdılar ve advokatqa telefon açmağa imkân bermediler.
Qırımlı Osman Arifm tutılğannıñ ömür arqadaşı Fatima İsmailovanıñ ikâyesi ile videonı Facebookta yerleştirdi.
İsmailovanıñ sözlerine köre, saba saat 6-da olarnıñ evine silalanğan masakalı insanlar kirdi.
«Olar birden aqayımı yerge yıqtılar, urdılar ve kelepçe taqtılar. Ne özlerini tanıttılar, ne aqqlarımıznen tanıştırdılar. Soñ bizlerge taqiqat tintmesi devam etkeni qadar, indemeyip ve artqaç areket etmeyip, oturmaq kerek olğanımıznı ayttılar», – dedi Fatima İsmailova.
Onıñ sözlerine köre, Rustem İsmailovnı tintüv aqqında qararnı imzalamağa mecbur ete ediler ve namazını qılmağa bermediler.
Tintüv vaqıtına bizden cep telefonlarımıznı tutıp aldılar ve advokatqa telefon açmağa izin bermediler, albuki rus qanunlarına binaen bunı yapmağa mumkün ediFatima İsmailova
«Tintüv vaqıtına bizden cep telefonlarımıznı tutıp aldılar ve advokatqa telefon açmağa izin bermediler, albuki rus qanunlarına binaen bunı yapmağa mumkün edi. Er yerni qarıştırdılar, er şeyni baqtılar, tüp urbalarda qarmalandılar, mebel ve kilimlerni köterdiler», – tarif etti yaqalanğannıñ apayı.
Fatima İsmailova bildirfi ki, tintüv vaqıtında uquqqoruyıcılar kompyuter, printer, skaner, eki planşet, cep telefonı ve 13 biñ dollarnı aldılar.
«Bu aqayımnıñ ağasınıñ parası edi. O evini satıp, aqçalarını bizde emanet etip qaldırdı. Bizim üç balamız bar, olar silâlı insanlarnı körüp pek qorqtılar. Olardan biri qızımnıñ yanına kelip bir şeyler aytıp başladı. Men eşitmedim, ne aqqında laf etti, lâkin birden qızımı özüme aldım», – dedi yaqalanğannıñ apayı.
Birazdan künniñ ekinci yarısında tintüvler devam etilgenleri belli oldı. Osman Arifm silâlı quvvetler vekilleri Emil Cemadenov ve Rustem İsmailovnıñ ana-babalarınıñ evlerine de tintüvlernen kelgenlerini bildirdi.
«Tintüvler devam ete. Raatlıq yoq. Endi biz Cemadenov Emilniñ ana-babasındamız. Rustem İsmailovnıñ ana-babasında da tintüv keçirdiler», – dep bildirile yazıda.
Yaqalanğanlar «terorizmde» şekleneler – advokat
Yaqalanğan qırımtatarlarğa Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 205.5 maddesi 1 ve 2 qısımları (terroristik teşkilâtnıñ işini tekilâtlandırmaq ve işinde iştirak etmek cinayeti) boyunca şek bildirildi.
Bunı advokat Emil Kurbedinov izaatlarında bildirdi.
«Timur Abdullayevni 205.5 maddesiniñ 1 qısımı, Uzeir Abdullayevni, Rustem İsmailovnı, Aydet Saledinovnı ve Emil Cemadenovnı 205.5 maddesiniñ 2 qısımı boyunca şekleyler. Yaqalanğanlarnı FSB idaresine alıp kettiler. Andan, men bellesem, olarnı mahkemege, ceza aqqında qarar almaq içün alıp keteçektirler. Mahkemege qadar olar muvaqqat apiste tutılacaqlar. Yerli poliste böyle apishaneler bar», – beyan etti advokat.
Kurbedinov qayd etti ki, qırımtatarlarnıñ yaqalanması – bu «musulamanlarnıñ, ayrıca qırımtatarlarnıñ, qorqutılması içün yapılğan aktsiyadır».
«Olarnıñ evlerinde sadece musulman diniy kitapları tapıldı. İç bir silâ yoq», – dedi advokat.
Tintüvler dinni kütken musulman qırımtatarlarında keçirilgenini köz ögüne alsaq, bu iş «Hizb ut-Tahrirde» iştirak olaraq qabaat olacaqtırEmil Kurbedinov
Advokat Emil Kurbedinov qırımtatarlardaki tintüvler «Hizb ut-Tahrir» işinen bağlı olacağanını tahmin ete.
«Tintüvler dinni kütken musulman qırımtatarlarında keçirilgeni, bazıları yaqında Hacılıqtan qaytqanlarını köz ögüne alsaq, bu iş «Hizb ut-Tahrirde» iştirak olaraq qabaat olacaqtır», – dep yazdı Facebookta advokat.
Advokat Edem Semedlâyev oktâbr 12, çarşenbe künü onı müşterisine, Rusiye Federal telükesizlik hızmetiniñ hadimleri tarafından tintilgen insanğa yibermegenlerini bildirdi.
Taqiqatçı advokatnı tintüvge yibermey. Bellesem, bu tintüvni qanunsız tanırlarEdem Semedlâyev
«Saat 6:50-de öz müşterem Emil Cemadenovke keldim. Taqiqatçı advokatnı tintüvge yibermey. İnsanlar toplaştı. Taqiqatçınıñ bu areketlerine şikâyet etecemiz. Bellesem, bu tintüvni qanunsız tanırlar», – yazdı Semedlâyev.
Ukraina Tışqı işler nazirligi: Qırımdaki tintüvler – işğalciniñ qasten yapqan siyaseti
Ukraina TİN matbuat kâtibi Maryana Betsa Qırımda qırımtatarlarnıñ taqip etilmesini «işğalciniñ qasten yapqan siyaseti» olaraq adlandırdı ve Rusiyeni işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozulmasını toqtatmağa çağırdı. Böyle beyanatnı o Twitterde yerleştirdi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faaleri ve Meclis azalırinda tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy çareler ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarnen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


c: text/html

text:
Osman Amit
Osman Amit (1910 fevral 18 - 1942 mart 17) - qırımtatar şairidir.
Osman Amit 1910 senesi fevralniñ 28-nde Kezlev uyezdiniñ Deñiz Bayçı köyünde dünyağa keldi.
1923 senesi başlanğıç mektepni bitirgen soñ, Aqmescit nümüneviy Orta mektebinde oqudı. 1928 senesi Aqmescit pedagogik institutına kirdi. Birinci şiir 1925 senesi “Yaş quvet” gazetasında basıldı. 1933 senesi “Birinci barazna” adlı şiirler kitabı çıqtı. 1941 senesi “Menim baarim” adlı ekinci kitabı çıqtı. “Küçük qardaşlarıma” serlevalı üçünci kitabı basmahanede qaldı, dünya yüzü körmedi. Cenk keder etti. Osman Amit “Yaş quvet” gazetasında çalıştı, soñra “Yaş Leninciler”, “Edebiyat ve kultura” mecmualarınıñ mesül sekretarı oldı. Şair Aleksandr Puşkin, Taras Şevçenko, İvan Krılov, Mihail Lermontovnıñ eserlerini qırımtatar tiline tercime etti.
Aktiv cemaatçı, oca ve şair Osman Amit 1939 senesi Qızıl Orduğa hızmetke çağırıldı. 1942 senesi faşist cellâtlarınıñ qolundan telef oldı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımdaki Rusiye baş naziriniñ muavini Georgiy Muradov, yarımadanıñ ukümeti Ğarpnıñ sanktsiyalarını atlamaq içün kriptovalütanı qullanmaq mumkün, dep iddia ete.
Onıñ aprel 18-de jurnalistlerge bildirgenine köre, bu munasebet ile yarımadada «kriptovalüta yatırım fondu»nı meydanğa ketirmek ğayesi muzakere etile.
«Krıminform»: «Biz sanktsiyalarnı atlama yollarını muzakere etemiz. Bunıñ yollarından biri – Qırımda kriptorvalüta yatırım fondunıñ meydanğa ketirilmesidir. Onda biz kriptovalüta resurslarını toplap ve itibariy, yani adiy parağa çevirip, Qırım toprağında er angi yatırım leyhaları içün qullana bilecekmiz», – dep, Muradovnıñ sözlerini naqil ete.
Kütleviy haber vastalarında naqil etilgen sözlerine köre, «Qırımda iqtisadiy inkişafnıñ ananeviy usulları çalışmay, ve yañı variantlarnı qıdırmaq kerek».
Mart ayında Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım ukümeti apparatınıñ sabıq hadimleri, « qanunsız olaraq kriptovalütanı elde etkenleri içün» cöremege mahküm etildi. Qırım memurları, 2016 senesiniñ sentâbrinden 2017 senesiniñ yanvarine qadar ukümet binasında bulunıp, bitkoinlerni elde ete ediler.
Kriptovalüta bu, raqamlı (virtual) valütadır. Şimdi kriptovalüta ve şu cümleden eñ keniş tarqalğan bitkoin Ukrainanıñ qıtadaki qısmında belli bir uquqiy statusqa malik degil. 2017 senesiniñ ağustosında Ukrainanıñ Milliy bankında, bitkoinlerniñ uquqiy statusını doğrulamaq niyetleri aqqında bildirdiler.
Qomşu Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda kriptovalütalarnıñ statusı şimdilik qanuniy ceetten doğrulanmadı.
Soñki vaqıtta bir çoq devletniñ ukümetleri kriptovalütalar bazarınıñ regulirlenmesi içün çareler köreler. Bu qararlar alınırken yanvar ayında bitkoinniñ fiyatı birden bayağı eksildi. 2018 senesi dekabriniñ ortasında bitkoin 20 biñ dollar turğan olsa, yanvarde o, eki kere 10 biñ dollardan aşağı tüşken edi.


text:
Qırımda apiske alınğan Azatlıq Radiosınıñ (Qırım.Aqiqat leyhası) ştattan tış hadimi Vladislav Yesipenkonıñ ömür arqadaşı Yekaterina Ukraina Tış işler nazirligi ve Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıyden yardım istedi. Bu aqta qadın martnıñ 19-nda Kyivdeki matbuat konferentsiyasında haber etti.
«Qırımda qanunsız tutulğan Qırım.Aqiqat leyhasınıñ jurnalisti Vladislav Yesipenkonıñ apayı olam. Aqayımnıñ tutuluvı qanunsız ola, çünki Vlad Qırımda jurnalist faaliyetinen oğraştı. Bütün qurulışlar, bütün demokratik memleketler bunı qabul ete. Ukraina vaqtında anda yaşağanımız içün Vlad Qırımğa barıp kele edi», – dep tarif etti Yekaterina.
Onıñ aytqanına köre, Yesipenkolar qorantası işğalden soñ 2015 senesi Qırımdan ketti.
«Vlad jurnalistikanen çoqtan tanıştı, bu bir hobbi kibi edi. Amma istegeni kibi oğraşmağa vaqtı yoq edi. Professional jurnalist degildir», – dep tarif etti Yekaterina Yesipenko.
Onıñ qayd etkenine köre, Vladislav Yesipenko «Qırımda olğan adise-vaqialarnı aydınlatmaq borcu dep saydı ve bunıñ içün bütün imkânlarnı qullandı».
Yekaterina Yesipenkonıñ qayd etkenine köre, advokatlar vastasınen Vladislavğa qol tutqanını yetkizmege tırıştı, amma advokatlar onı daa körmedi.
«Bizge yardım ete bilecek ve Vladislav Yesipenkonıñ azat etilüvini yaqınlaştıracaq er keske muracaat etmege isteyim. Ukraina prezidenti, ombudsmenler, Tış işler nazirligi, halqara teşkilâtlarğa. Bizge yardım ete bilecek er kesten yardım isteyim», – dep qoştı Yekaterina.
Martnıñ 16-nda Rusiye FSBsiniñ cemaat alâqaları merkezi, martnıñ 10-nda Qırımda Vladislav Yesipenko «Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün» malümat toplağanı sebebinden tutuldı, dep bildirdi.
FSB bildirgenine köre, Yesipenko Qırımda yaşayış ve insanlar toplaşqan yerlerniñ foto ve videolarını çıqarğan edi. Mahkeme onı Qırımda apiske aldı.
Müessise, Yesipenkonıñ şaatlığına esaslana. O, «Ukraina Tış istihbarat hızmetiniñ 5-inci departamenti 8-inci yedeginiñ zabiti polkovnik Kravçuk V.A. emrinen Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün malümat topladı ve onıñ tevsiyesinen telükesizligini qorumaq içün maşinasında el yapılğan patlayıcı cihaznı saqladı», dep aytqan eken. Kreml kontrolindeki mahkeme Yesipenkonı mayısnıñ 11-ne qadar apiste qaldırdı.
Ukraina Tış istihbarat hızmeti, FSBniñ Vladislav Yesipenkonıñ Ukraina mahsus hızmetleri ile işbirligi aqqında malümatını Qırım.Aqiqatqa aytıp, «Rusiye mahsus hızmetleriniñ provokatsiyalarını izaatlamay», dep bildirdi.
«Qırım işğaliniñ yılı arfesinde bu propaganda aktsiyası – ealiniñ diqqatını yarımadanıñ iç problemlerinden uzaqlaştırmaq içün yahşı bir manaçıqtır», – dep qoştı Ukraina Tış istihbarat hızmetiniñ matbuat hızmeti.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Ukraina uquq qoruyıcıları Qırımda Vladislav Yesipenkonıñ tutuluvı ve apiske alınması sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı, dep bildirdi.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda tutulğan Vladislav Yesipenkonen mustaqil advokatnı körüştirmege talap ete.


text:
Moskvada politsiya Rusiyede apiste bulunğan Ukraina halq deputatı Nadejda Savçenkoğa qoltutuv aktsiyasınıñ iştirakçilerini yaqalamağa başladı, dep haber ete Radio Svoboda.
Bundan ğayrı, «Ukrainskaya pravda» ve «Grani.Ru» öz mühbirleriniñ yaqalanması aqqında bildireler.
«Ukrainskaya pravda» bildire ki, Savçenko bulunğan «Matrosskaya tişina» SİZOsınıñ yanında keçirilgen aktsiyada daa beş iştirakçi yaqalandı.
«Grani.Ru» jurnalist Filipp Kireyevniñ yaqalanması aqqında haber eteler.
Jurnalistler iç bir şiarnı seslendirmegenlerini ve yaqalav sebeplerini añlamağanlarını aytalar.
Moskva politsiyası vaziyetni şimdilik izaatlamadı.
Mayıs 11-de dünyanıñ bir çoq farqlı memleketinde faaller 329 künden berli Rusiyede apiste bulunğan ukrain uçucısı Nadejda Savçenkonıñ doğğan künü munasebetinen tedbirler keçireler.


text:
Kentukki ştatındağı qwyındı dauıl ştat tarihındağı eñ auır apatqa alıp keldi. Gubernator Endi Beşir qaza bolğandardıñ naqtı sanı 100-den asıp ketken boluı mümkin dep mäilmdedi. Alapat qwyındı dauıl özge de tört ştattan 14 adamnıñ janın jalmağan.
«Qwyınnıñ jolına twrıp qalğan birde bir närse sau qalğan joq», – dedi Kentukkidiñ gubernatorı.
300-den astam wlttıq wlan sarbazdarı qwtqaru qızmetine jwmıldırılğan. Olar üy-üydi aralap qirandılar astınan tiri qalğandar bar ma dep izdesude. Alayda, endigi tiri qalğandardı qwtqarıp aludıñ ümiti az, sebebi senbiden beri birde-bir adam tiri tabılmağan. Qazirge deyin bir ğana Kentukkiden 80-nen astam adamnıñ qaza bolğanı resmi rastaldı.
Beşirdiñ mälimdemesine qarağanda qwyındı dauıl 365 şaqırımğa deyingi joldındağınıñ bärin qiratıp ötken, mıñdağan adamnıñ baspanası qirağan, naqtı sanı qazirşe anıq emes. Bwğan deyin AQŞ tarihında wzaq qaşıqqa deyin jer bauırlap ötken qwyın 1925 jılı Missuride tirkelgen edi. Onda dauıl 352 şaqırımğa deyin sozılıp, 695 adamnıñ janın jalmağan bolatın.
AQŞ prezidenti Qorşağan ortanı qorğau agenttigine kezekti auır tabiği apattıñ klimat özgerisimen qanşalıqtı baylanısı bar ekenin anıqtaudı tapsırğan.


text:
Qırımlılar Ukraina yardımına muhtaclar, lâkin bu yardım yalıñız qısmen degil de, bir sıra areketler kompleksinen yapılmalı. Bunı Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz UNİAN neşirine bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Qırım qırımtatarlarnıñ iştiragi ile bir sıra muzakerelerni keçirmeli.
Onıñ zanınca, qırımlılarnen bağlı qanunlarnı olarnıñ fikirlerini köz ögüne alıp, qabul etmeli.
«Olğan hatalar olmasın dep. Meselâ, Qırımdaki serbest iqtisadiy zona aqqında soñki qanun iş adamlarınıñ hocalıq faaliyeti ceetinden bir sıra sualler doğura. Ya da daa bir mesele, Rusiye pasportlarını almağa mecbur olğan qırımlılar qıtağa çıqar eken, anda añlaşılmağan vaziyetlerge oğraylar. Mence, Qırım yalıñız ayrı-ayrı meselelerniñ al etilmesine muhtac degil, bugün mında yaşağanlarğa bir sıra yardımlar kompleksi kerek», – dep qayd etti Meclis reisiniñ muavini.
Rusiyeniñ işğal etilgen Qırımnı keri qaytarmaqnıñ nasıl sebebi olması mümkün degen sualge, Ahtem Çiygoz diplomatik, iqtisadiy ve añlaşma usulları faydalı olacağını ayttı.
«Qırımda bir çoq millet yaşay, lâkin bizim regionımıznı Ukraina Şarqı ile qıyaslamaq mümkün degil. Evelden farqlı siyasiy küçler milletlerara meseleni ne qadar qullanmağa isteseler de, yerli sakinler er daim barışıqta yaşap, onıñ qıymetini bilip başladılar», – dep qayd etti Ahtem Çiygoz.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Mart ayında Qırımda yaqalanğan ukrain rejissöri Oleg Sentsov ve uçucı Nadejda Savçenko Minsk añlaşmaları çerçivesinde belgilengen esil alınğan adamlarnı almaştıruv cedvelinde barlar.
Bunı Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ yolbaşçısı Valentin Nalivayçenko nazirler şurasınıñ toplaşuvı ögüne ayttı.
«Sentsov, Savçenko, Nikolay Karpük, bütün bizim vatandaşlarımız. Olar esir alınğan ve qanunsız alda tutılğan ve taqip etilgenlernen beraber Ukraina vatandaşlarınıñ cedvelinde barlar», -- dedi Nalivayçenko.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bildirdi ki, Ukraina şarqında sentâbr 6-dan itibaren ateş toqtatmaq añlaşmaları esasında esirlerni de almaştırıp başlaycaqlar.
Lâkin, ukrain rejissöri Oleg Sentsovnıñ tatası Natalya Kaplan kütleviy haber vastalarına bergen malümatına köre, onıñ qardaşı almaşuv cedvelinde yoq.
Oleg Sentsov 2014 senesi mayıs 11-de Qırımda Rusiye uquq qoruyıcı organlar tarafından yaqalandı. Onı teraktrlar azırlamasında qabaatlaycaq olalar. Avgust 8-de Moskva it’h mahkemesi Sentsovnı apste tutuv apellâtsiyasını red etti.
Sentsovnıñ bir çoq zenaatdaşı ve uquq qorçalayıcıları onı «siyasiy mahbüs» olaraq tanıp, onı azat etmege rica eteler. Olarnıñ fikirince, qabaatlar uydurılğan, rejissörni ise onıñ noqtaiy-nazarı içün yaqaladılar.


text:
Aqmescitte II Yekaterinağa abideniñ tiklenmesi bir 100 mln ruble turacaqtır. Bunı RİA Novosti agentligine Rusiye Federal toplaşuvı Federatsiya Şurasında Qırım Devlet şurasınıñ temsilcisi Sergey Tsekov bildirdi.
«Şimdilik abide qoyulmasınıñ maliyeviy ceeti al etile. Bu tahminen 100 mln ruble turacaqtır. Abideniñ ne vaqıt qoyulacağını aytmağa zor», – dey senator.
Onıñ sözlerine köre, şimdi mezkür işke başlaycaq eykelcilerniñ yarışına azırlıq ketmekte.
«Yekaterina abidesini tiklemege istegen eykelcilerniñ sayısı ğayet büyüktir. Olarnıñ arasında belli adlar da bar. Abideniñ tiklenmesi ile oğraşmağa istegen insanlar o qadar çoq olğanı quvandıra», – dey Tsekov.
Aqmescitte II Yekaterinağa abideniñ tiklenmesine aqça toplağan Vasiliy Velikiy adına fondunıñ malümatına köre, şimdilik 10 mln 560 biñ ruble cıyılğandır.


text:
Qırımda Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ (FSB) hadimleri Rusiye uquq qoruyıcıları ekstremizmde şeklegen qırımlılarnıñ poçtasını taqip eteler. Qırım.Aqiqat 2016 senesiniñ başında Qırım yarımadasınıñ bütün poçta bölüklerine yollanılğan cedvellerniñ kopiyasını elde etti.
Cedvellerde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından taqiqat tedbirlerine oğratılğan ya da Rusiye mahkemesi ile mahküm etilgen qırımlılar aqqında malümat mevcut. Vesiqada qırımlılarnıñ pasport malümatları, doğuv yeri ve oturğan yeri qayd etile.
Poçtası teşkerilecek qırımlılar arasında, – siyasiy mahbüsler Oleg Sentsov, Gennadiy Afanasyev, Aleksandr Kolçenko, Aleksey Çirniy, Rusiye Federatsiyasında «Sentsov işi» boyunca mahküm etilip büyük ceza alğanlar. Cedvelde diger insanlar da bar –
Qırım.Aqiqat müellifi Anna Andriyevskaya ve «Maydan inostrannıh del» eksperti Andrey Klimenko.
Yarımadanıñ poçta bölüklerine ketken «Qırım cedvelinde» 2015 senesi dekabr 24 künü sanı tura.
Vesiqada aytılğanı kibi, qırımlılarnıñ cedvelinde «terrorizm ile alâqası olğanına dair malümat olğan» insanlarnıñ adları yıldız ile qayd etilgen.
Qırım.Aqiqat malümatına köre, cedveldeki insanlardan birine bir şey kelse, poçta bölükleriniñ hadimleri bunı reberligine bildirmek kerekler, olar ise Rusiye uquq qoruyıcılarına haber etecekler.
«İşğalcilerniñ yapqanlarına şaşmadım. İşğal rejimine zıt kelgen er bir insannıñ Qırım ile malümat alâqalarını taqip etecek olalar. Menden yañı bir şey alamazlar. Çünki qıtaiy Ukrainadan Qırımğa mektüp yollamaq imkânsızdır. Em de informatsion tehnologiyalar çağında böyle bir şeyge kerek barmı? Faqat böyle bir adım siyasiy mahbüslerge qoltutmaq maqsadınen mektüp yollağan qırımlılar içün telükeli ola bile. FSB hadimleri olarnıñ tış dünya ile alâqalarını bozmağa tırışadırlar», – dep izaatladı mezkür areketlerni cedvelde adı keçken Qırım jurnalisti Anna Andriyevskaya Qırım.Aqiqatqa.
Ukraina Yuqarı Radası Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi resmiy şekilde ilân etti. Ğarp memleketleri işğalni tanımayıp, bir sıra iqtisadiy ceza kirsetti. Rusiye yarımada işğalini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep ayta.


text:
Avgust 9-da Ukrainada Dünya tamır halqlar künü qayd etilecek, bunıñ çerçivesinde bir sıra merasimlerniñ, bu cümleden «Ukraina tamır halqları. Tarih, Zemaneviy vaqıt ve kelecek» serlevalı halqara konferentsiyanıñ keçirilmesi planlaştırıla.
Bu aqta avgust 5-te Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasında Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirdi.
«Tögerek masa ya da konferentsiya çerçivesinde tamır halqlar zemaneviy dünyada, tamır halqlarnıñ etnik gruppaları olaraq hususiyetleri, zemaneviy devletlerde tamır halqlar meseleleriniñ çezüv yolları, tamır halqlar meseleleri boyunca halqara uquq inkişafı, Birleşken Milletler Teşkilatınıñ dünya tamır halqları birinci ve ekinci yüzyılı kibi mevzular muzakere etilecek», – dep añlattı Ceppar.
Onıñ malümatına binaen, bu merasimge BMT tamır halqlar meseleleri boyunca daimiy Forumınıñ azası Oliver Loode ve estoniyalı parlamentariy Mart Nyüt kelecek, olarnen beraber Ukraina haber siyaseti nazirligi qırımtatar halqınıñ cemaat ögünde diplomatiyası strategiyası boyunca leyhanı ömürge keçirecek.
İşbu merasimler çerçivesinde qayd etilgen strategiya, bunen beraber, ukrain ve qırımtatar halqları arasındaki tarihiy munasebetler aqqında pyesa taqdim etilecek.
Avgust 9-da qayd etilgen Halqara dünya tamır halqları künü 1994 senesi Birleşken Milletler Teşkilatı Baş Assambleyası tarafından belgilendi.
Seyyarede tamır halqlarnıñ umumiy sayısı tahminen 370 million insannı teşkil ete, olar 70-ten ziyade devlette yaşay ve çeşit til ve medeniyyetlerni temsil ete.


text:
Rusiye ve Qırım kütleviy haber vastalarınıñ menbalarına esaslanıp bildirgenine köre, Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç köprüde tren areketini şahsen açacaq.
Daily Storm Rusiye leyhası bildire ki, tren areketiniñ açılışı munasebetinen Putinniñ iştirakinen tantanalı tedbir ötkerilecek.
Kreml, Putinniñ Keriç köprüde tren areketini açmaq planları aqqında resmiy şekilde haber etmey.
2018 senesi Keriç köprüdeki maşina areketini de Putin açqan edi. O, «KamAZ» dümeni başında Tamandan Keriçke keçti.
Daa evel Keriç köprüden keçecek Qırım yolcu tren biletleriniñ satışı başlandı, dep haber etildi. Sankt-Peterburgdan Aqyarğa yol alacaq ilk tren dekabrniñ 23-nde çıqacaq.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşina qısmı 2018 senesi mayıs ayında yengil maşinalar içün açılğan edi, daa soñra yük maşinalarınıñ areketi başlatıldı. Köpürniñ demiryol qısmı daa azır degil.
Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kremlniñ halqara uquqqa emiyet bermegeniniñ daa bir delili ola, dep bildirgen edi.
Avropa Birligi ve ABD Rusiye ve işğal altındaki Qırım arasındaki Keriç köprüniñ qısmen açılışını takbih etti. Ukraina tarafı 2014 senesi Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye ile köpür qurucılığı añlaşmasından çıqtı.
2014 senesi iyül ayında Ukraina ükümeti ilhaq etilgen Qırımdaki bütün limanlarnıñ işini resmiy şekilde toqtatqan edi.


text:
Veciye Kaşka qırımtatar milly areketiniñ faal iştirakçisi edi, oña bitmegen küreşniñ timsal ve efsanesi deyler. O, FSB-nıñ Aqmescitte mahsus operatsiyası vaqtında, 83 yaşında vefat etti.
2017 senesi noyabr 23 künü Aqmescit merkezinde Rusiyeniñ FSB ve SOBR hadimleri, Bekir Degermenci, Kazim Ametov, Asan Çapuh ve Ruslan Trubaçnı tutıp aldı. Olarnı Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde qabaatladılar, soñra olarğa qarşı cinaiy iş açıldı. Tutulğanlarnıñ aytqanına köre, olar qanunsız aqça talap etmedi, sadece, Aytan bir kün evelsi Veciye Kaşka qorantasından alğan paranı qaytartmağa istedi.
Faallerniñ tutulıp alınğanı vaqtında o yerde Veciye apte de bulundı. O anda yaramadı ve “acele yardım” maşnasında elâk oldı. Ekimlerniñ resmiy rivayetine kore, qadın yüregi tutqanından keçindi. Amma, ölümden bir yıl soñra, Kaşka qorantası ölümniñ resmiy rivayetine inanmay.
Faaller alâ daa Aqmescit SİZOsında tutula.
Üç Köz (Novoklönovo) köyünde, Veciye Kaşka yaşağan evde, milliy areket liderleri toplana edi. Evniñ ögünde asılğan plakada qırımtatar ve ukrain tilinde “Bu evde 1989 senesi qırımtatar milliy areketiniñ teşebbüs gruppaları azalarınıñ bütünsoyuz muşaveresi keçirildi” dep yazılğan.
Evde farqlı tillerde yazılğan yarlıq ve minnetdarlıqlarnen tolu qutu bar, ve olarnıñ episi “Ürmetli Veciye Kaşka” sözlerinen başlana.
Genç faallerniñ çoqusı onen 2014 senesi vaqialarından soñ, Qırımda qırımtatarlarğa qarşı cinaiy işler açılıp başlağanından soñ, şahsen tanış oldı.
“Sıcaqqa baqmayıp - sabadan mahkemelerge çapa edi. Yanına mıtlaq bir kün evel azırlağan bir oba pişken şey ala edi. Soñki künlerinece özü qartop saça edi, özü sarımsaq qazıp ala edi, sığır baqa edi, - dep hatırlay Veciye apteniñ oğlu İbraim Kaşka. - Qısqası, şimdi maña “yürek tutulıvı” anamnıñ resmiy ölüm sebebini aytsalar… Onda kibi sağlam yürekni olarğa tilleyim”.
Bütün qırımtatarlar kibi Veciye Kaşka 1944 senesi Qırımdan sürgün etildi. 9 yaşında o Özbekistanğa tüşti. O, ayatınıñ çoqusı, tuvğan Üsküt (Privetnoye) köyündeki evine qaytmaq içün küreşti.
İbraim ağa aytqanına köre, anası milliy areketke 1964 senesi qoşuldı. 1969 senesi ise o Qırımğa qaytıp oldı ve qorantasınen beraber Qarasuvbazar (Belogorsk) rayonınıñ Üç Köz köyünde yerleşti.
O KGB hadimlerini uzaqtan duya edi, adamnıñ ne olğanını añlamaq içün oña bir daqqa yete ediİbraim Kaşka
1986 senesi akademik Andrey Saharov, qapalı şeerde yedi yıllıq sürgüninden qaytqan soñ, Veciye Kaşka onı yoqlamağa azırlandı. “Ebet, yerli KGB hadimleri bu aqta birden bildi ve anama “musafirlikke” keldi, - dep hatırlay İbraim Kaşka, - o ise tamam o vaqıt bostanda domates cıya edi. Ziyareti aqqında sorap başladılar, anam ise olarğa baqa ve dey: “E, azırlanam. Köresizmi, Andrey Dmitriyeviçke domates cıyam, siz onı aşatmaysız da”.
İbraim ağa, bu qısqa lafta Veciye Kaşkanıñ özü edi dey - şaqacı, “yabancılarnen” özcesine ters, özünkilerinen ise qansıcaq, iç bir akimiyetten qorqmay: “O KGB hadimlerini uzaqtan duya edi, adamnıñ ne olğanını añlamaq içün oña bir daqqa yete edi. Amma, hastalığı sebebindendir, diqqatı eksildi, aysa bu türkke inanmaz edi”.
Türkiye vatandaşı Yusuf Aytan, Veciye apteniñ tornu Aliyenen nikâh merasimine azırlıq körmek içün Veciye apteden 7700 dollar aldı. “O, bizim aile qurmamızğa azırlanmaq içün bitamdan aqça borcğa aldı. Senet berdi, quvetçiler, evimizde tintüv keçirgende, onı taptı. Nikâhımız qıyıldı, bir qaç afta beraber yaşadıq, soñra Yusuf ğayıp oldı. Bir künden soñ mennen bağlandı ve qoranta yaşayışımız bunen bitkenini ayttı”, - dep hatırlay Aliye.
Cinaiy “Veciye Kaşka davası”nıñ malümatına köre, Yusuf Aytan “zarar körgen taraf” kibi çıqa, sanki Degermenci, Çapuh, Asanov ve Trubaç ondan qanunsız para talap ete edi. Aliye, olarnıñ tutılıp alğanından soñ, aqçanen çanta tapılmağanını belgiley. Bundan ğayrı, Kaşkanıñ evini tintkende, andan bir aqay yüzügi ğayıp olğanını ayta. “Quvetçilerden birisi onı parmağına keçirip: “Böyle soyunı taqar edim”, - dep aytqan edi, o, yüzükni soñki sefer körgenim edi”.
Veciye bita, tornunı mektep çağından, anası keçingeninden soñ östüre edi. 1992 senesi mart ayında Veciye Kaşka, Kyivdeki silâsız aktsiyanıñ iştirakçilerinden birisi edi. O zaman faaller, Qırımda qırımtatar milliy devletçilikniñ ğayrıdan tiklenmesini talap ete edi. Ukrain parlamentiniñ binası tübünde küçük Aliye de bar edi.
Kergin anlerden birisinde, “Berkut” hadimleri miting iştirakçilerini aydap quvmaq istegende, Veciye Kaşka balanıñ ğayıp olğanını sezdi. “Başta o, bala coyuldı dep qıçırdı, soñ quvetçilerniñ ögüne asfaltqa yattı. Bu beklenilmegen adise, narazılıq köstergenler ve “Berkut”-nıñ arasındaki kerginlikni biraz eksiltti. Men tez tapıldım - yaqın edim. Amma, o arada maña bir şey olsa edi, bitam er kesni yırtmağa azır edi, ğaliba, - dey Aliye. - Men alâ daa onıñ endi aramızda olmağanına inanıp olamayım. Qızım ise başta bitam Türkiyede dep belley edi, yaqında ise yanıma kelip: “Ana, bitamıznı öldürdiler, e?”, - dep soradı.
1944 senesi sürgünliginden başlap, 2017 senesi noyabr ayınace onıñ ayatı daa çoq küreşke beñzey edi: evge avdet içün, Qırımda qayd olunmaq içün, qırımtatar halqınıñ aqları içün, rejimge qarşı, 2014 senesi ilhaqtan soñ yarımadada peyda olğan siyasiy mabüsler içün. Bunı onıñ tuvğanları da tasdıqlay:
Veciye Kaşkamıznıñ özü tamam öyle edi - o canlı meşal kibi edi
“Bir sefer aşhanede oturamız, qave içemiz - sade qoranta aqşamlığı. Ve soñ anam, öz töşeginde ölmek istemegenini, özüni baqmaqnen başqalarğa yük olmaq istemeginini ayttı: “Men küreşte ölmek ister edim, cemaat arasında, öz halqımnıñ yanında. Ve ayatımnı nafile yaşamağanımı bilmek”. Veciye Kaşkamıznıñ özü tamam öyle edi - o canlı meşal kibi edi”.


text:
ATR telekanalınıñ baş müdiri Elzara İslâmova ATR – dünyada yekâne qırımtatar telekanalınıñ satuvı aqqında öşeklerni red etti.
İslâmovanıñ sözlerine köre, telekanal bar küçü ile çalışa.
«Eki yañı leyhanı işlep çıqaracaqmız: sağlıq ve aşçılıq aqqında yayınlar olacaq. «Gravitatsiya» siyasiy yayınımız avgusttan çıqacaq, digerleri – sentâbr ayında. Media-şirketimizniñ bütün leyhaları: Lale bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radiostantsiyaları, «15 minut» haber saytı olğanı kibi çalışmaqta», – dedi Elzara İslâmova Qırım.Aqiqat saytına.
Onıñ sözlerine köre, Qırımda vaziyet şimdi ğayet qıyındır, ve telekanal istisna degildir.
«İş adamları kendi planlarını bir şaraitte tüşüne edi, yaşamağa ise diger şaraitlerde mecburmız. Biz de içtimaiy-iqtisadiy alanındamız, şunıñ içün Qırım is etkenini biz de duyamız. Bizde de muayyen qıyınlıqlar bar, ukrain reklama sımarlağan şahıslarnıñ bücetleri qapalı, Qırım şirketlerinde reklama bermege imkânları yoq, Rusiyeli – daa açılmadı», – dedi ATR telekanalınıñ baş müdiri.
Aynı zamanda İslâmova şunı da qayd etti ki, «telekanal etrafında menfiy malümatnıñ suniy tarqatıluvı mahsus yapılğan bir arekettir».
«Qırımtatarlar içün ATR telekanalı – adiy bir telekanal degildir, halq variyetidir. Şunıñ içün telekanalnıñ taqdiri aqqında nasıldır bir uydurmalar peyda olğanda, qırımtatarlar qasevet çekmege başlaylar», – dedi o.
Elzara İslâmova eger de telekanal ciddiy bir meselelerge ratskelse, ATR yolbaşçılığı bunı açıq sürette öz seyircilerine bildirecegine işandırdı.


text:
Qashqınlar
Qashqınlar - quwdalanıw aqıbetinde, a'skeriy ha'reketler yaki basqa ayrıqsha jag'daylar na'tiyjesinde turaqlı jasap turqan ma'mleketin taslap ketken shaxslar. Qashqınlar mashqalası bir qatar xalıqaralıq sha'rtnamalar menen retlestiriledi. BMSh ko'leminde qashqınlar mashqalasın sheshiwge ja'rdem beriw ushın qashqınlar isi boyınsha Bas komissariat basqarması (QBKB) du'zilgen. 1951 jıl 28-iyulda ko'p ta'repleme Qashqınlar da'rejesi haqqında konventsiya qabıl etilgen.
1966-jılı Bas assambleya konventsiyag'a ayırım o'zgerisler kiritiwdi na'zerde tutatug'ın qashqınlar da'rejesine tiyisli Protokoldı mag'lıwmat ushın qabıl etti. "Qashqınlar" ataması ta'biyiy apat aqıbetinde o'z ma'mleketin taslap ketkenlerge qarata qollanbaydı.
Konventsiya ha'm QBKB Ustavı "qashqın" tu'sinigine dini, puqaralıg'ı, belgili toparg'a kiriwi yaki siyasiy ko'zqarası aqıbetinde quwdalawg'a tolıq tiykarlı qa'wip astındag'ı da'slep puqarası bolg'an ma'mleketten tısqarıda jasawshı ha'm usı ma'mleket hu'kimeti qorg'awınan paydalana almaytug'ın yamasa bunday qorg'awdan paydalanıwdı qa'lemeytug'ın shaxslardı kirgizedi. Olar ko'bnese de facto puqaralıg'ı joq shaxs dep ataladı, sebebi olardın' siyasiy da'rejesi puqaralıg'ı joq shaxslardın' siyasiy da'rejesinen hesh na'rse menen o'zgeshelenbeydi.
Siyasiy qashqınlar kategoriyasına tiyisli bolıw siyasiy baspana alıwg'a dawagerlik etiwge tiykar sıpatında qaralıwı mu'mkin. Biraq, usı ma'selenin' aqırg'ı na'tiyjesi qashqınlar turg'an ma'mlekettin' nızamshılıg'ı ha'm siyasatına baylanıslı.
Qashqınlar mashqalasın tu'rli faktorlar ta'siri (qashqınlardın' sotsiallıq ha'm milliy quramı, olardı o'z jurtın taslap ketiwge ma'jbu'rlegen sebepler ha'm basqalar) astında birden-bir ta'rtip penen sheshiwge bolmaydı. BMShnın' ayırım organlarında xalıqtın' g'alaba ketiwi yaki keliwi haqqındag'ı ma'seleni insan huqıqların ayaq astı etiw menen baylanıstırıp bir neshe ma'rtebe ko'terip shıg'ılg'an. G'alaba ketiw (keliw) tu'sinigi qashqınlar mashqalasın ha'm halıqtın' ekonomikalıq migratsiya mashqalasın sezilerli da'rejede birlestiredi.


text:
Missiya neticelerine binaen, Ukrainada bir çoq ciddiy bozuvlar oldı, şu cümleden öldürüv, ücümlar, qorquzuv ve esirge aluvlar. Esasen Yevromaydanğa qol tutqanlar ve jurnalistler, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda ise – qırımtatarlar ve ukrainler zarar kördi.
Missiyada qayd etkenlerine köre, Ukrainada olıp keçken adise-vaqialar milliy azlıqlar vaziyetine tesir etti, ve eñ evelâ Qırımda. Qırımtatarlar telükeli bir vaziyetke tüştiler, em de etnik ukrainlerniñ vaziyeti raatsızlay.
Missiya Ukraina reberliginiñ muracaatına seslenip, memlekette mart ayından başlap çalıştı. Onı OSCE eki müessisesiniñ ekspertleri teşkil etti – Demokratik institutlar ve insan aqları Bürosı ve OSCE Milliy azlıqlar işleri boyunca Yuqarı komissarınıñ idaresi, dep aytıla beyanatta.


text:
Oleksiy BaturinAqmescit – Ukraina halq deputatı Vladimir Aryevniñ sözlerine esaslanıp bir sıra matbuat vastaları Qrımdan Ermitaj ve diger Rusiye müzeylerine qıymetli eksponatlar, hususan, Ayvazovskiyniñ resimleri çıqarılğanını bildirdiler. Kefedeki İvan Ayvazovskiy adına Milliy resimler galereyasında ressamnıñ eli astında çıqqan eñ büyük resimler toplumı mevcut. Memurlarnıñ fikirince, bu resimler toplumını alıp çıqarmağa ğayet küçtir.
Şeer şurasınıñ medeniyet idaresiniñ yolbaşçısı Tamara Steblük, İvan Ayvazovskiynıñ bütün resimleri yerinde olğanını tasdiqladı. Bundan da ğayrı, aytqanına köre, resimlerni sergige bile çıqarmaq içün bir sıra vesiqalarnen alâqalı iş alıp barmalı, em de farqlı instantsiyalardan izin alınması kerek.
«Resimlerni sergide köstermek içün million qyağıt azırlamaq lâzim, ondand da ğayrı sigorta yapılması kerek – diger müzeylerniñ sergilerinde iştirak etmesi büyük masraflarnen belgilene, – dedi Tamara Steblük. – Biz er şeyni esapqa aldıq, ve eksponatlarnı bir yerge alıp ketip te, zararğa tüşmek yerine, şeer müzeylerinde numayış etsek, bilet satışlarından daa çoq qazanırmız».
İdare yolbaşçısı ayırıca qayd etkeni kibi, yazılı şekilde iç bir muracaat ve ya emir kelmedi, ve atta planda bile yoq.
Ressam bağışladı, şeer şurası ediyeni red etmez
Ayvazovskiy resimleri Kefeniñ mülkü olğanını istedi. «Men can yürekten ister edim ki, Kefe şeerindeki resimler galereyası bulunğan bina, içindeki resim, abide ve diger sanaat eserlerinen Kefe şeerine ait olsun, ve menim, Ayvazovskiyniñ hatırıma, episini tuvğan şeerime vasiyet etem…» – vasiyetten alınğan bu tsitatanı müzey divarınıñ köşesinde oyıp çıqardılar.
On eki yıl evvelsi bu vasiyetniñ mevcutlığı, Ukrainada yekâne kommunal hocalığına mensüp resimler galereyası milliy müzeyge çevirildi. Galereya müdiri Tatyanı Gayduknıñ aytqanına köre, v 2002 senesi müzeyge unvan berilgende küçük dava yüz bergen edi.
«Qanun boyunca milliy unvannı taşığan müzeyler Kiyevge boysunmaq kerek ediler, amma Kefe, Ayvazovskiyniñ vasiyetine esaslanıp yöz aqqını qoçaladı», – qayd etti Tatyana Gayduk.
Böyleliknen, müzey ve ressamnıñ 417 eseri şeer mülküne keçti. Umumen ise, Tatyana Gayduknıñ sözlerine binaen, galereyanıñ fondunda 11 biñ eser buluna.
Galereya müdiri emin, vasiyet ileride de müzeyni qorçalaycaqtır, çünki onı deñiştirmek imkânsızdır.
Şeer yolbaşçıları da Ayvazovskinyniñ eserlerini kimdir çekip alacağında şübeleneler.
«Men iç te qasevetlenmeyim, bunı yapacaq iç bir usul körmeyim», – qayd etti şeer golovası vazifesini vaqtınca eda etken Dmitriy Şçepetkov.
Bildirgenine köre, bu münitsipal mülküdir. «Devletke keçmesi içün şuranıñ, cemaatçılıqnıñ razılığı kerek. Cematçılıq bunen razı olmaz, dep tüşünem», – dedi Şçepetkov.


text:
Bunı o, mayıs 16 künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile körüşüv devamında bildirdi, dep haber ete Kremlniñ matbuat hızmeti.
«Bugün mesken ile vaziyet böyledir: bu yıllar devamında 470 biñ kvadrat metr mesken qullanuvğa berildi, qırımtatar halqınıñ 61% öz ev ve kvartiraları bar, 4,3% yataqhanelerde yaşay, 10%, tahminen 7 biñ insan, nevbette tura»,– dep ayttı Bezaziyev.
Bundan da ğayrı, onıñ aytqanına köre, qırımtatarlarnıñ tahminen 25% «samozahvat»larda yaşay eken.
«Olar «samozahvat»larda yaşaylar. Demek, bizge tahminen 10-11 biñ yer damartasını resmiyleştirmege kerek», – dedi deputat.
Rusiye prezidenti bugün Qırımnıñ öz başına ilân etilgen «Devlet şurasınıñ» «spikeri» Vladimir Konstantinov ve işğal etilgen Qırımnıñ «baş naziri» Sergey Aksönovnıñ başlığında eyyet ile körüşti.


text:
Ukraina Yuqarı Şurasında iyül 15 künü «Qırım Nazirligi teşkil etilmesiniñ zaruriyeti aqqında» toplaşuv ötkerilecek.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına «Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ teşkilâtlarını idare etken şura» cemaat birleşmesiniñ vekili Andriy Şçekun bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, bu toplaşuvnıñ teşkilâtçıları Ukraina Prezidenti, Ukraina Nazirler Kabinetiniñ azaları, halq deputatları, siyasiy firqalarnıñ ve cemaat teşkilâtlarınıñ qoşuluvını bekley.
Toplaşuv devamında Qırım işğali ile bağlı meselelerni al etecek nazirlikni tekşil etmek imkâniyeti baqılacaq. Neticede rezolütsiyanıñ imzalanuvı planlaştırıla.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ bunı tanımadı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi uquq idaresiniñ reberi Teyfuk Gafarovnıñ Aqmescit şeer yolbaşçısınıñ muavini vazifesine tayinlev meselesi qaldırıldı, çünki Aqmescit şeer şurası deputatlarınıñ reyleri yeterli olmadı. Bunı QHA bildire.
Leyha esas olaraq bile qabul etilmedi – yalıñız 37 kişi rey berdi. 6 insan rey bermedi. Umumen zalda 47 deputat qayd etildi.
Aqmescit şeer yolbaşçısı Viktor Ageyev mezkür vaziyetni «tehnikiy hata» dep añlattı. Teyfuk Gafarov deputatlarnen qonuşmağa yetiştirmegen eken. Tezden işbu mesele kene de rey berüvge çıqarılacaq.
Gafarovnıñ Aqmescit şeer yolbaşçısınıñ muavini vazifesine tayinlev meselesi avgustnıñ 5-de aydınlatıldı.
Şeer başı Viktor Ageyev tarafından kirsetilgen şeer şurasınıñ qarar leyhasına köre, Gafarov şuranıñ icra organları faaliyetiniñ meseleleri boyunca şeer başı muavini vazifesini «vaqtınca, Aqmescit şeerinde Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına ve Qırım Cumhuriyetiniñ uquqiy aktlarına köre, yerli idare organlarnıñ teşkil etilmesiniñ bitmesine qadar» eda etecek.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Facbook saifesinde bildirdi ki, Gafarov Kreml hızmetçileriniñ basqısına dayanmayıp, «akimiyetke» qoşuldı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Ümerov Ukraina ordusında askerlik yapmamaq içün esas Ukrainadan Qırımğa qaytqan 500 qırımtatarı aqqında malümatnı red etti. Bunı Ümerov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Böyle bir şey eşitmedim, belki, Zaurda «qayd olalar», daa doğrusı – öz başına uydurdı bunı», – dedi Ümerov.
Onıñ fikirince, Rusiye Silâlı quvetlerinde askerlik yapmamaq içün qırımtatarlar Qırımdan kete bile. «Maña köre, «baar mevsimi» arfesinde Qırımdan bayağı adam ketecek», – dep qoştı Ümerov.
Bundan evel Rusiye kontrol etken Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlar işleri boyunca devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov bildirgenine köre, 500 qırımtatarı Ukraina Silâlı quvetleri saflarında askerlik yapmaq istemeyip, esas Ukrainadan Qırımğa keri qayttı.
Smirnov dey ki, 2014 senesi 800 qırımtatarı Qırımnı terk etti. Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ bildirgenine köre, işğal başlağanınen 35 biñ insan, şu cümleden 20 biñ qırımtatarı, yarımadanı terk etti.
Ukraina uquq qorçalayıcısı Böris Zaharov qırımlılarnıñ Rusiye ordusına çağırılmasını arbiy cinayet olaraq tanıdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Vatan Hadimi
“Vatan Hadimi” - 1906-1908 senelerinde çıqqan qırımtatar gazetası.
Terciman gazetasınıñ keregi qadar inqilâpçı olmağanını tüşüngen Yaş Tatarlardan Abdureşid Mediyev, Qarasuvbazarda Asan Sabri Ayvazov, Seydamet Çelebiday yaşlarnen beraber 1906 s. mayıs 1-de Vatan Hadimi gazetasını neşir etip başladı. Til birligini mudafaa etken Vatan Hadimi gazetasınıñ tili, Osmanlı Türkçesi edi. Daa gazetanıñ birinci sanında Ayvazovnıñ, tilde birlik mevzusınen alâqalı maqalesi bar edi. Üsein Şamil Toqtarğazınıñ yazğanı şiirler Vatan Hadiminde neşir etile edi. “Baylar ve Fuqareler”, “Topraq ve Üriyet”, “Demokratiya” serlevalı maqaleleriniñ yazılması, Mediyevniñ inqilâpçı hususiyetleri sebebinden, gazeta 7 ay soñra qapatıldı. 1 ay soñ yañıdan neşir etilmege başlasa da köp keçmeden 1908 baarinde bir tamam qapatıldı.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- BATAH XAДИME (Cлyra OTчизHы)
- «TaTapckий эHциkлoпeдичeckий cлoBapb» KaзaHb, ИHcTиTyT TaTapckoй эHциkлoпeдии AH PT, 1999
- «TaTapckaя эHциkлoпeдия» KaзaHb, ИHcTиTyT TaTapckoй эHциkлoпeдии AH PT, 2002-14


text:
Qarluq.tv is not responsible for the content of external sites. All videos are embedded from YouTube, Vimeo, YouKu, China TV Networks (free-view) and other online video sharing platforms, and copyrights are covered by the platforms.
Sehipimiz Girmaniyede qurulğan, toluq aptomatlaşqan, hemde hiçqandaq mezmun işlep çiqarmaydu. Bağlanğan videolar YouTube, YouKu, Video ve başqa video paylişiş supilirida aşkara neşir qilinğan mezmunlar. Eger paylişiş supiliri paylişişni çeklise, yaki bağlangan videolarni öçürvetse, sehipimizdiki bağlinişlarmu özlügidin inavetsiz bolidu ve videolar qoyulmaydu. Balilarğa ve yaşlarğa qolay boluşi üçün, sehipimiz Uyğur Erep Yiziqini qollanmay, Uyğur Türk Yiziqini qollandi.


text:
Täncin
Täncin (äyteleşe tıñla ) (qıtayça: 天津, pinyin: Tiānjīn) - Qıtay Xalıq cömhüriäte şähäre, xalıq sanı buyınça öçençe qala. Üzäk baş idäräsendä şähär.
Xalıq sanı buyınça dönyanıñ 5-nçe qalası.
Xalıq sanı - 14 425 000 keşe (2009), mäydan - 11 943 km², Eçke tulayım produkt - 750 mlrd. yuan'.
TarixYзrәpTү
Mongol Yüän dinastiäse çorında (1271-1368) Täncin urınında toz çığaru citeşterüläre urnaşqan bulğan.
1368 yılda "kük kiçüen saqlaw" - Tiäncinvey dip yörtelä.
Nankin şähärennän Xanbalıq (Pekin) qalasına başqalanı küçerüdän soñ Täncin tiz üsä häm Xanbalıq qapqasına äwerelä.
1858 yılda - ğädelsez Täncin rus-qıtay traktatı, 1885 yılda Täncin şartnamäse imzalanalar.
1900 yılda - İxetuan' kütäreleşe näticäsendä şähärgä çit il ğäskärläre kerälär.
1919 yılğa qädär Rusiä İmperiäse poçta bülege şähärdä urnaşa.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiye ordusınıñ Suriyeden çıqması dünya kütleviy haber vastalarınıñ esas mevzusı oldı. Kreml alğan qararnıñ sebepleri tam degil ve tolusınen añlaşılmay, Rusiye bir şeyler qazanğanını tüşüngenler çoq degil. Ordunıñ ne sebepten kirdi de pek añlaşılmay edi. Asılında, sebebi pek adiy: Kremlniñ parası bite. Meraqlı bir şey: gece gizli-gizli keçirilgen iqtisadiy toplaşuvdan soñ Putin apansızdan yaşav maliyetini eksiltmege, ordusını Suriyeden çıqarmağa, bergilerni arttırmağa qarar ala. Ğarp kreditleri berilmeycegini añlamaq kerek, ğaliba. Gece toplaşuvından soñ milliy para tez-tez tüşmege başladı.
Bütün totalitar rejimleri dağılmadan evel milliy paraları ucuzlaşqan, devalvatsiyası olğan edi. Faşistlerniñ kapitulâtsiyasından evel reichsmark fiyatı ayaqyol kâğıdınıñ fiyatından pek farq etmey edi. Sovetlerniñ rublesi SSCB dağılmadan eki afta ögüne tüşti. Suharto rejiminiñ dağılmasına eki yıl qalğanda İndoneziya rupiya tamamen tüşti. Tarihta bir sıra misal bar, amma eñ esası şu ki: milliy paranıñ ucuzlaşması ve dealvatsiyası siyasiy deñişmelerniñ işaretidir, tam bir indikator. Zemaneviy Rusiye de istisna olmaycaqtır. Olacaq qazanıñ bütün alâmetleri bar.
Demek ki, ortaq Asad rejiminiñ maliye etilmesini toqtatıp, tezden diger leyhalarnı da toqtatmağa mecbur olacaqlar. Nevbette, şübesiz, Ukraina. Donetsk separatistleri bayağı para istey, amma hazinede buhran başlanğanınen «rus dünyası» da pek kerekmey ola. Mında özüni qurtarmaq kerek.
Siyasiy rejim deñişse, radikal islâatlar olsa, Qırım qaytarılsa, Donbass işğalden qorçalansa, buhran biter
Rusiyeni qaplap alğan iqtisadiy buhranğa obyektiv bir sürette qıymet kese bilmek içün soñki bir qaç afta çıqqan Rusiye gazetalarınıñ serlevalarına baqmaq yeterlidir. Gazetalar rusiyelilerniñ yaşav maliyeti eksilgenini, Qırım seferlerini kerçekleştirgen ava şirketlerine devlet yardımı eksilgenini, Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ hadimleri aylıqlarını alamağanını, yaqar içün qullanuv bergisi artqanını yazalar. Bu tam bir iqtisadiy buhrannıñ başlanğıçıdır. Kremlniñ vaziyeti şöyle: cermay sığırı buhurdan nefes ala, silâ ihracı toqtaldı ve yılda yalıñız 5-7 milliard dollar kâr ketire, resmiy malümatqa köre, ağaç ihracı da yıldan eñ çoq 3 milliard dollar qazandıra, atom sanayısı yoq ola, kâinat ise masraflı bir saa ola. Ğarp Kremlge kesen-kes para bermeycek. Zemaneviy Rusiye cermaydan ğayrı başqa bir yerde kâr qazanamaz, ulu reis üküm etken müddet devamında aman-aman 1500 büyük ve orta zavod ve müessise qapatıldı. Ğaliba, bu semereli idareniñ neticelerini körmege vaqıt kelgen.
Rusiye matbuatı Qırımnı ihtiyaclarını qarşılaycaq bir regionğa çevirmek kerek, dep aytmağa başladı, yarımadada Qırımğa raatlanmağa kelgen er kesni tebessüm ile qarşılamağa, nezaketli olmağa teklif eteler. Bu laflar vaziyet ne qadar kergin olğanını isbatlay. Bunı seslendirmek – bir şey yapıp olamağanını aytmaq demektir, inkişaf planı olmağanını tasdıqlamaqtır.
Putinniñ Rusiyesi buhrandan çıqamaz. Siyasiy rejim deñişse, radikal islâatlar olsa, Qırım qaytarılsa, Donbass işğalden qorçalansa, buhran biter. Bir baqıştan, adiy bir qarar imperatorlıq añı, ulu devlet mefküresine zıt kele. Faqat iqtisayat qanunlarını aldatamazsıñ. Bir kün kelir, olar tertip-nizam esaslanğan mefküre bağlarını yoq eterler. Öleyatqan iqtisadiyatnı pioner zorkaları ve sahte tebessümler canlandıramaz, final da yaqınlaşa – Suriyeden ketken olsalar, Qırımdan da keterler. Lâkin külip ya da ağlap ketecekler belli degil, vaqıt kösterir.
İvan Lenskiy, Amerika blogeri, qırımlı
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Arab tili
Arab tili - samiy (semid) tiller toparına kiredi.
Arab tilinin' a'debiy norması islamnan burın-aq du'zile basladı. İslam dininin' payda bolıwı arablardın' oraylasqan bir ma'mleketke birigiwine alıp keldi. Bul ha'diyse arab tilinin' bekkemleniwine ja'nede rawajlanıwına o'z ta'sirin tiygizdi. VIII-IX a'sirlerde arab tilinin' grammatikası islep shıg'ıldı, leksikografiyalıq so'zlikler jaratıldı, folklor ha'm arab ba'da'wiy poeziyası jıynaldı. Arab tilinin' arab ha'm a'ja'm (arab emes) xalıqlar arasında ken' tarqalıwına Quran ha'm Muhammed A'leyhis-salamnın' ha'diysleri o'z ta'sirin tiygizdi. Arab tili islam dini jetip barg'an barlıq xalıqlar arasında ken'nen tarqadı ha'm bekkem ornalastı. Arab tili ko'p waqıtlarg'a shekem xalıq aralıq ha'm bilim-ta'lim tili bolıp keldi. O'zlerinin' teren' ilimiy pikirleri menen du'nya iliminin' rawajlanıwına u'lken u'les qosqan A'bu'w Rayxan Beruniy, A'bu'w Nasır Farabiy, A'bu'w A'liy ibn Sina, Muhammed Xorezmiy, Mahmud Zamaxshariy ha'm t.b. ullı alım ha'm allamalar usı tilde miynetlerin do'retken.
Klassikalıq arab tili ha'zirgi arab tilinin' payda bolıwına negiz saldı. Ha'zirgi arab tili jaqın shıg'ıstag'ı ha'm Afrikanın' arqa ta'repinde jaylasqan jigirmadan artıq arab ellerinin' ra'smiy tili. Bul tilde ku'ndelikli gazeta-jurnallar shıg'adı, kitaplar basıladı, radio ha'm televidenie esittiriw ha'm ko'rsetiwleri alıp barıladı, mekteplerde, joqarı ha'm orta arnawlı oqıw orınlarında sabaqlar o'tiledi h.t.b.
Tariyxqa na'zer taslasaq islam dini kirip kelgennen baslap tap 1929 jılg'a deyin Qaraqalpaqstanda arab jazıwınan paydalanıp kelindi. Jazıw-sızıw, ilim-bilimlendiriw, ma'mleketlik isler usı jazıwda ju'rgizildi. Bizin' diyarımızda ata-babalarımızdan miyras bolıp arab tili, arab grafikası tiykarındag'ı fars, tu'rkiy tillerinde ko'plegen qoljazba ha'm baspa kitaplar saqlanıp qalg'an. Bul qoljazba ha'm baspa kitaplarda tariyxımız, ma'deniyat, a'debiyat tariyxımız boyınsha ele ilimiy ko'pshilikke ma'lim bolmag'an qunlı derekler saqlang'an.


text:
Soñğı künderi qoğamda qızu talqılanğan Bryussel' qalasında ötken «Jaña Qazaqstan» forumına baylanıstı forum müşesi oppoziciyalıq sayasatker Ämirjan Qo..
Qaraqalpaq halqınıñ tragikalıq tağdırı. Kezinde Altı Alaş atalatın (Qazaq handığı) memlekettiñ qwramında qazaqtıñ Üş jüzinen basqa Noğay, Qaraqalpaq j..
Europadağı qazaq bauırlastarımızdan jetken habarğa qarağanda, ötken aptada, 25 naurız küni Avstriyanıñ astanası Vena qalasında Europadağı jäne at ayağ..
Özbekstanda birneşe kürdeli mäsele bar: birinşisi, Özbekstanda wzaq merzimdi tuu körsetkişi joğarı deñgeyde. Halıqtıñ tez ösui äleumettik şığındardıñ ..
Qoğamtanuşı retinde aytarım: qazaqta lingva wltşıldıq pen dinşildik köterilui ıqtimal, biraq bwl erteñgi kün mäselesi. Ekinşi jaqtan, bügin tuğan künd..


text:
Rıza Asan’ğa saldırı yapılğan
Qırım birdemligi (Krımskaya solidarnost) facebook sayfesinde haber etilgenine köre bugün işğal olunğan Qırım’nıñ Qarasubazar şeherinde faalcı Riza Asan’ğa belli olmağan şahıslar tarafından saldırı düzenlendi.
Tavriya ana yolu hakkında çekimler yapqanda birisi onuñ yanına kelip sopa ile arqasına urdu. Esini coyğan Riza Asan özüne kelgende bir tek “Bu son kes oldu. Bir daha olsa gebertecemiz seni.” uyarısını eşitti. Küçünü toplap arabası ile hastahanege ketken faalci miy sarsıntısı ve ezikler diagnozı qoyulğan soñra poliske şikayet etti.Bütün bu vaqıt esnasında Riza Asan hem hastahanede hem poliste bir şahısnı qayd etti ve bu bir tesaduf olmağanını ayttı.


text:
Qırımda «VKontakte» içtimaiy ağındaki saifesinde bir şey yazğan yerli sakinni natsizmde şekleyler.
Qırım prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildirdi ki, «İnternet» ağında milliy nefret ve duşmanlıq sebebi ola bilecek malümatlarnıñ tarqatılması boyunca cinaiy iş açılmasınıñ qanunğa uyması teşkerildi.
«İnternet qullanıcısı natsizm mefküresiniñ qafadarı olıp, «VKontakte» içtimaiy ağındaki saifesinde, ekspertlerniñ qararına köre, millet mensüpligine köre adamlarnıñ itibarını aşalağan, em de olarğa qarşı zorbalıq, duşman areketlerini aqlağan metn, ses ve fotoresimlerni yerleştirdi kibi qarar çıqarıldı», – dep aytıla haberde.
Prokuratura Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 282-nci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca («İnternet» haber-alâqa ağı vastasınen millet mensüpligi boyunca insan ya da bir qaç insannıñ itibarını aşalağan nefret ya da duşmanlıq sebebi olacaq areketler) cinaiy işniñ açılmasını qanuniy olaraq tanıdı.
İlk taqiqatnıñ ketişatı ve neticeleri Qırım prokuraturası tarafından nezaret etile.
Qırımlını yüz biñden üç yüz biñ rublege qadar para cezası, ya da yüz seksen saatlik mecburiy işler, ya da bir yıllıq tüzetüv işleri, ya da eki yıllıq apis cezası bekley.


text:
Kreml nezareti astında bulunğan Qırım akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov iddia etkeni kibi, 2016 senesi yazda keriç paromlı keçitte bekleme vaqıtı üç saatten ziyade olmaycaq. Bu aqta o, öz Feysbuk saifesinde yazdı.
Onıñ sözlerine binaen, keçit 6 millionğa yaqın adamnı qabul ete bile. Şimdiki vaqıtta ise keriç paromlı keçitinde 10 parom çalışa ve 2 tanesi ihtiyatta bulunmaqta.
«Bu sebepten, paromlı keçitniñ maksimal yüklenüvini köz ögüne alsaq, paromnıñ bekleme vaqıtı üç saatten çoq olmaz. Eminim, keçit öz vazifesini keregi kibi becerir, iş keifiyetinde ise turistlerniñ közü qaytmaz», - dep ayttı Aksönov.
Bunıñnen bir sırada, yolbaşçı qayd etkeni kibi, Keriç köpürniñ quruluvı keçitniñ çalışmasına keder etmez.
Keriç boğazındaki paromlı keçit 2014 senesi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı Krasnodar bölgesinen bağlağan esas naqliyat damarı olmaqta.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qaraqalpaqstan Respublikası
Múqaddes Watanımız - Ózbekstan Respublikası óziniń 27 jıllıq ózbetinshe rawajlanıw jıllarında ásirlerge teń joldı basıp ótti. Tariyxan qısqa bul dáwirde qala hám awıllarimiz, pútkil jurtımız túsi, jámiyetimizdegi sociallıq-siyasiy munasábetler pútkilley ózgerdi. Turmısımızdıń barlıq tarawdıń hám tarmaqlarıda turaqlı ósiw pátleri gúzetilip atır. Eń keregi, xalqımız kewilinde óz jurtıǵa iyelik sezimi, sol ullı Watannıń búgingi hám ertangi kúni ushın juwapkershilik hám tiyislilik sezimi artıp, onıń ongu oylawı hám dúnyaǵa kóz qarası yuksalib barmaqta.
Ǵárezsizlik jılları pútkil mámleketimizge, hár bir aymaq hám regionǵa qurılısshılıq hám jańalanishlar baslap kelgeniniń tastıyıǵın Ózbekstanımıznıń arqa bóleginde jaylasqan Qaraqalpaqstan Respublikası mısalında da ayqın kóriw múmkin.
Ekenin aytıw kerek, saqawatlı hám ayrıqsha qaraqalpaq úlkesi mámleketimiz sociallıq-ekonomikalıq rawajlanıwında bólek orın tutadı. Bul haqqında sóz etkende, Húrmetli Birinshi Prezidentimiz Islom Abdug'anievich Karimovning “Qaraqalpaq xalqi mudami jurtımızdań tayansh tawlarınan esaplanǵan” degen sózlerin eske alıw orınlı bolıp tabıladı.
Sol sebepli da ǵárezsizlik jıllarında basqa regionlarimiz qatarı Qaraqalpaqstannıń rawajlanıwına da úlken itibar berilip atır. Áyne áne sonday itibar sebepli búgingi kúnde Respublika paytaxti - Nókis qalasından baslap, rayonlar orayları, qala hám awıllar, hátte shet awıllarına shekem hár tárepleme ózgerip, rawajlanıp barmaqta. Bunda, ásirese, mámleketimiz basshıı Shavkat Miromoniovich Mirziyoevning tikkeley ǵayratı menen islep shıǵılıp, izbe-iz ámelge asırılıp atırǵan Qaraqalpaqstan Respublikasını sociallıq-ekonomikalıq rawajlandırıwdıń programmaları za’ru’rli áhmiyetlı bolıp turıptı. Sonı da aytıw kerek, bul programmalar Respublikanı ásirler dawamındaǵı ápiwayı agrar úlkeden zamanagóy óndiris jáne social- ekonomikalıq infratuzilmalar, transport-kommunikatsiya tarmaqları, joqarı maman kadrlarǵa iye bolǵan qúdiretli regionǵa aylandırıwdı názerde tutadı.
Programmalardıń basqıshpa-basqısh turmısqa nátiyjeni ámelde qollanıw etiliwi nátiyjesinde qaraqalpaq jayi búgingi kúnde teńib bo'lmas dárejede ózgerip, jıldan-jılǵa shıray ashıp, turaqlı pátda rawajlanıp baratırǵan úlkege aylandı.
Ǵárezsizlik jıllarında bul jerde ámelge asırılǵan úlken ekonomikalıq-sociallıq ózgerisler, qurılıs hám obodonchilik jumısların sanap adog'iga etip bolmaydı. Orta Aziyada birden-bir bolǵan, sahra qushaǵındaǵı mo''jiza dep atalǵan Gúńgirtot soda zavodı, Ústúrt gaz-ximiya kompleksı, Nókis polimer, Samsung-Nókis, Nókis elektroapparat, «Lanextrakt» qospa kәrxanasi, «Nókis Med Tex» MChJ, «Tөrtkүl shiyshe idislari» MChJ, Xo'jayli shıyshe zavodı, “Oraylıq Asiya bezew tasları” qospa kárxanası, Gúńgirtotdagi karbid, Nókisdegi marmar hám kabel' zavodları, O'rga gaz koni, “Elteks” hám “Kateks” komplekslerin sıyaqlı zamanagóy óndiris ob'ektleri, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵi Kengesi, Tashkent informaciyalıq texnologiyaları universitetiniń Nókis filialı, Olimpiada rezervleri kolledji jayları, 345 kilometrlik Navoiy - Nókis temir jolı, Nókis menen Xo'jaylini bog'laydigan úlken kópir, Gúńgirtot avtomobil' jolı, o'nlab ulıwma bilim beriw mektepleri hám mektepne shekem tálim mákemeleri, licey hám kolledjler, balalar sportı, balalar muzıka hám kórkem óner mektepleri sıyaqlı kóplegen qurılıslar - bulardıń barlıǵı ǵárezsizlik mevasi bolıp tabıladı.
Milliy avtomagistral qurılısıda júz bergen úlken waqıyalardan biri - bul sol joldıń Nókis qalasıǵa kiraverishida jańa kópir hám kóshe kesispesi joldıń qurılısı bolıp tabıladı.
Sonı da bólek aytıp ótiwimiz kerek, Húrmetli Birinshchi Prezidentimizning ǵayratı menen tiykar tamaqtası qoyılǵan Ústúrt gaz-ximiya kompleksiniń qurılısı búgin dúnya xalıqları itibarın jalb etpekte.
Eń keregi, qaraqalpaq xalqi ásirler dawamında árman etip, umtila otirip kelgen iygilikli maqsetine etdi - azat hám erkin, tınısh-osuda turmısqa eristi, óz tariyxı, materiallıq miyrasları, milliy dástúr hám qádiriyatların qayta tiklew, rawajlandırıwdıń, o'zligini tusinip jetiw múmkinshiligine iye boldı.
Qaraqalpaqstan Respublikası Ózbekstannıń arqa-batıslıq bóleginde, Amudaryoning tómen bólegi, Ataw teńiziniń qubla jaǵaında jaylasqan. Respublika qubla-shıǵıs tárepden Qoraqum sahrasına tutasǵan. Onıń arqa-batısında Ústúrt tegisligi, arqa-arqa tárepinde bolsa Qızılqum sahrası yastanib jatıptı. Ataw teńiziniń qubla aymaǵı qaraqalpaq jayinde jaylasqan. Qaraqalpaqstannıń ulıwma er maydanı 166, 6 mıń kvadrat kilometrden ibarat bolıp, ol aymaǵınıń úlkenligi tárepten Ózbekstan Respublikası wálayatları ortasında birinshi orında turadı. Respublika xalqı 2018 jıl 1 aprel jaǵdayıǵa 1 million 800 mıń kisiden zıyat bolıp tabıladı.
Respublikanıń aymaqliq strukturası 15 dane rayon hám 1 dane qaladan ibarat. Bular Amudaryo, Beruniylıq, Qorao'zak, Kegeyli, Gúńgirtot, Qanlıqo'l, Mo'ynoq, Nókis, Taxtako'pir, Tórtko'l, Xo'jayli, Taxiyotosh, Chimboy, Sho'manoy, Ellikqal'a rayonları hám Nókis qalası bolıp tabıladı.
Qaraqalpaqstan Ózbekstan Respublikası quramındaǵı parlament basqarıw formasına iye bolǵan suverenli Respublika bolıp tabıladı. Qaraqalpaqstan óz Konstitusiyası, bayraǵina, gerbine hám gimniga iye. Qaraqalpaqstan Respublikası Konstitusiyası hám nızamları Ózbekstan Respublikası Konstitusiyası hám nızamlarına muwapıq islep shıǵılǵan. Respublikada ulıwma basshılıq Joqarǵi Kenges Baslıǵı - Qaraqalpaqstan Respublikası parlamenti Baslıǵı tárepinen ámelge asırıladı.
Respublikanıń joqarı ijroiya hákimiyat Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵi Kengesi tárepinen tastiyiqlangan Ministrler Keńesi esaplanadı. Respublika Ministrler Keńesi quramına Sovetiniń Baslıǵı, Baslıqdıń orınbasarları, ministrler, mámleketlik komitetleri baslıqları, iri kontsern hám birlespeler basshıları kiredi. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Sovetiniń Baslıǵı óz wazıypasına kóre Ózbekstan Respublikası Ministrler Mákemesiniń quramına kiredi. Ózbekstan Respublikası paytaxti Tashkent qalasında, Ózbekstan Respublikası Ministrler Mákemesi janında Qaraqalpaqstan Respublikasınıń turaqlı jánekolatxonasi iskerlik kórsetedi.


text:
Qırımtatarlarnıñ Vatandan sürgünliginiñ 70 yıllığı arfesinde Rusiye akimiyeti bu halqnı tınçlandırmaq içün yollarnı araştıra. Bu yöñelişte er türlü vasta: qabarcılıqtan başlap, taqip ve qorquzuvlar da qullanıla. Kremlniñ fikirince, eñ eyi usullardan biri, bu qırımtatarlarnıñ bölünüvidir, çünki bugünge qadar olarnıñ eñ büyük küçü birlik edi. Qırımtatarlar özleri bildirgenine köre, olarğa qarşı soydaş olğan idil tatarlar vekilleriniñ qullanması yaman niyetlerinden biridir.
Mayıs 18 künü, sürgünlik künü Qazanda teşebbüsçiler toplaşıp, 70 yıl evelsi qızıl ordu 200 biñ qırımtatarnı Vatandan sürgün etkenini hatırlaycaqlar. Sürgünlik aqibetinde sayı cietinden azlıqnı teşkil etken milletniñ aman-aman yarısı ğayıp oldı. Eki halqnıñ medeniyetleri yaqın olğanına baqmadan, olarnıñ tarihiy tcribeleri, siyasiy mevamları bam-başqa. Qırımtatarlar lideri Mustafa Cemilevniñ aytqanına köre, tamam bu farqlılıqlarnı Kreml öz faydasına işletmege tırışa, ve böyleliknen qırımtatarlarnı tınçlandırmağa istey.
«Şimdilik olar, qırımtatarlarnı kütleviy şekilde öz tarafına çemege isteyler. Amma, bnı yapalmaylar. Onıñ içün qazandan qazan tatarlarını ketireler. Qırımda qazantatarlarnıñ eñ parlaq temsilcisi – baş nazir muavini Rustam Temirgaliyev. Babasınıñ da belli bir mevamı bar. Amma, ep bir qırımtatarlarnı celp etip olamaylar. Onıñ içün de, bölme boyunca iş devam ete», – dey Mustafa Cemilev.
Onıñ sözlerine binaen, Qırımm daa işğal etilmegen vaqıtta, Moskva Tatarstan vekillerini qullanıp, Kiyev ile bağ tutqan, Avropa yaqlı olğan qırımtatarlarnıñ birdemligini bozacaq oldılar.
Kreml eyilikler de vade etken edi – qırımtatar tiline resmiy status, qırımtatarlarğa akimiyet organlarında kvotalar, Meclisniñ resmiyleştirilüvi ve ilâhre... Amma, qabarlardan iç biri fayda ketirmedi.
Tesir etüv – eki taraflama iş sayıla
Qazanlı siyasetşınas Raşit Ahmetovnıñ aytqanına köre, Moskva endi çoqtan bilingen usul: bölip, üküm et qaidesi boyunca faaliyet ete. Bunıñ içün, Moskva endi çoqtan siyasiy yollarını belgilegen eki halqnıñ yaqın munasebetlerini qullanmağa niyetlendi. Martnıñ başında Kreml tarafdarı Tatarstan prezidenti Rustam Minnihanov Qırımnı eki kere ziyaret etken edi, eki halqnıñ tarihında bu kibi körüşüvler 20 yıl içinde ilk sefer ötkerilgen edi.
Raşit Ahmetovnıñ fikirince, Kremlniñ niyeti yaman olsa da, amma bam-başqa neticege ketire bile. Çünki, bağ-alâqa yalıñız Tatarstan elitasınen sıñırlanmay. Mustaqillik ğayesinden çoqtan vazgeçip, Rusiyedeki qanunsızlıq ve qabarcılıqqa alışqan qazantatarlar şimdiki vaqıtta, vadelerge işanıp, öz milliy ğayelerini satmağan halqnıñ misalini köre.
«Ep bir eki halqnıñ arasında bağ saqlanıp qalacaq. Ep bir qazan tatarlarnıñ ekseriyeti qırımtatarlarnı destekley. Çünki, olar içün ğayeler satılmağanını köstergen maneviy bir örnek peyda oldı», – dey siyasetşınas.
Qazantatarlar içün lider olaraq qırımlı Mustafa Cemilev olaraq olıp qalmaqta. Onı aprel ayında Tatarstannıñ bir qaç cemaat teşkilâtı Nobel mukâfatına namzet olaraq kösterdiler.
Maqaleni Mariya Şçur, Alsu Kurmashev ve Robert Coalson azırladılar


text:
Qırımtatar halqınıñ temsilcileri Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ BMT Baş assambleyasınıñ çıqışına qarşı aktsiyağa qol tutmağa keldiler. Qırımtatar faaleri Qırımnıñ «azat» olğanını arz etkenlerini bildirdiler.
«Ukraina prezidenti ve Mustafa Cemilevge qol tutmaq içün keldik, Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesi oğrunda küreşeler. Ertemi, keçmi, er şey biter, tarihiy adalet tiklenir ve qırımtatarlar öz toprağında raat yaşar», – dedi aktsiya iştirakçisi Ülker Osmanov.
Bu sene BMT halqara teşkilâtnıñ 70 yıllığını qayd ete.
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ er yıllıq toplaşuvına bu afta bir sıra dünya yetekçisi kelecek ola, olarnıñ arasında – papa Rimskiy, Rusiye, Qıtay, İran ve Almaniya yetekçileri. Putin, beklenilgeni kibi, sentâbr 28 künü çıqışta bulunıp, Suriye aqqında ve terrorizmge qarşı küreşte birleşmege kerek olğanı aqqında aytacaq ola.
Bu künleri New-Yorkta faaller Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ siyasetine qarşı numayışlarnı keçire.


text:
Rusiyede Amerika Qoşma Ştatlarınıñ elçisi Con Hantsman videorolik yazdırıp, içinde «Qırım kimge ait?» degen sualge, yarımadanıñ Ukainağa ait olğanını söyledi.
Bunı dekabrniñ 13-nde Twitterde AQŞnıñ Rusiyedeki elçiligi bildire.
Elçi: «Bu sualge halqara uquqnen tanış olğan er bir insan cevap bere bile. Qırım – Ukrainadır. Rusiye ile Amerika arasındaki munasebetlerniñ eyileştirilmesi içün Ukrainanıñ topraq bütünligi mutlaqa tiklenilmek kerektir», – dedi.
Daa evel Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Qırım mevzusı «iç bir türlü şekilde muzakere etilmemeli», dedi.
Dekabrniñ 13-nde AQŞ Devlet kâtibi Reks Tillerson, Ukrainanıñ topraq bütünligi tiklenilmegence Rusiyege qarşı sanktsiyalar devam etecek, dedi. Onıñ aytqanına köre, bugün Donbasstaki çatışma eñ emiyetli meseledir, lâkin Qırım meselesiniñ al etilmesi içün de vaqıt kelecek.
Halqara teşkilâtları, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri oña qarşı bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Tataristan
Tataristan Cumhuriyeti (qazantatarca TaTapcTaH Pecпyблиkacы, Tatarstan Respublikası, rusça Pecпyблиka TaTapcTaH) — Rusiye terkibinde bir türkiy cumhuriyettir. 3 600 000 ealisi olğan cermay ve maden zengini bir regiondır.
Paytahtı Qazan 1000 senelik bir şeerdir. Diger balaban şeerleri Yarçallı, Bögilme, Elmet, Çistaydır. Eali sıqlığı 54 kişi/km2. 2010 senesinde ealisiniñ 53,24% Tatar, 39,71% Rus, 3,08% Çuvaş edi.
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qazan tatarları, Edil-Qama Bulğarlarınen XIII asırda Orta Asiyadan köçken Qıpçaqlarnıñ torunlarıdır. Bulğarlar VII asırda bu ülkege yerleşmege başlağan IX asırda devlet qurğanlar. 922 senesinde İslâmnı qabul etkenler. Moğol basqınlarından soñra qurulğan Altın Ordu devletiniñ akimiyeti astına kirdiler. XV asırnıñ ekinci yarımında Altın Ordu devleti yıqıldı. Bu regionda Qazan, Qırım, Qasım, Hacı Tarhan hanlıqları ve azat Noğay Ordusı ortağa çıqtı. Uzun sançışmalardan soñ Ruslar Qazan Hanlığını yıqtı (1552). 1917 inqilâbı Rusiyede çarlığınıñ yıqılmasına ve keniş siyasiy faaliyetlerge sebep oldı. Bütün Rusiye musulmanlarınıñ qurultayı toplandı ve ilk sefer Rusiyeniñ atamağanı bir müfti saylandı. 1917 s. iyüninde Qazanda toplanğan qurultayda "İçki Rusiye ve Sibir Musulman Türk-Tatarlarınıñ" muhtariyeti ilân etildi. 120 kişilik milliy meclis içün saylavlar yasaldı. 1918 senesinde bolşevikler bu devletni yıqtı. Sovet devrinde tatarlarnıñ topraqlarında Tatar Muhtar Şuralar Sotsialistik Cumhuriyeti (Tatar MŞSC) quruldı. 1991 senesi avgust 30-da azatlığını ilân etse de, bu devlet iç bir devlet tarafından tanılmağandır. Bugünki Tataristan - Rusiye terkibinde bir muhtariyettir.


text:
İtimallıqlar teoriyası
İtimallıqlar teoriyası - tosınnanlı qubılıslardag'ı (ha'diyselerdegi) nızamlıqlardı izertlewshi matematikalıq ilim bolıp tabıladı.
Tosınnanlı ha'diyse (waqıya) degende ju'zege asıwı ha'm aspawı mu'mkin bolg'an ha'r qanday waqıyanı tu'sinemiz.
Ha'r qıylı fizikalıq ha'm texnikalıq ma'selelerdi ilimiy jaqtan izertlegende tosınnanlı qubılıslar dep atalıwshı ayrıqsha tu'rdegi qubılıslar menen ushırasıwg'a tuwra keledi.
Tosınnanlı qubılıs-bir sınawdı (ta'jiriybeni, eksperimentti) bir neshe ma'rte ta'kirarlag'anda ha'r ret ha'r qıylı o'tetug'ın qubılıs bolıp tabıladı. Mısallar:
- Bir deneni bir neshe ma'rte analitikalıq ta'rezide o'lshew.
- Samolettın' berilgen biyiklikte ushıwı ha'm t.b.
İtimallıqlar teoriyası basqa matematikalıq ilimler sıyaqlı praktikanın' talabınan kelip shıqqan ha'm rawajlanbaqta.
Massalıq tosınnanlı qubılıslarg'a baylanıslı ma'selelerdi sistemalı tu'rde izertlep baslaw ha'm sa'ykes matematikalıq apparattın' payda bolıwı XVII a'sirge tiyisli. Ataqlı fizik Galiley XVII a'sirdin' basında fizikalıq o'lshewlerdegi qa'teliklerdi tosınnanlı qubılıs dep qarap ha'm olardın' itimallıqların bahalap, onı ilimiy jaqtan izertlewge ha'reket etken.
İtimallıqlar teoriyasının' ha'zirgi so'z mag'anasında payda bolıwı XVII a'sirdin' ortalarına tiyisli bolıp, Paskal, Ferma ha'm Gyuygenslerdin' qumar oyınlar teoriyası tarawındag'ı izertlewlerge baylanıslı.
Son'g'ı jılları texnikalıq mashqalalardı sheshiwge baylanıslı itimallıqlar teoriyasının' taza tarawları pa'n sıpatında o'z aldına payda bolıp atır. Ma'selen "Massalıq xızmet ko'rsetiw teoriyası", "İnformatsiyalar teoriyası", "Tosınnanlı protsessler teoriyası" h.t.b.


text:
Aqpan ayınıñ alğaşqı jartısında anıqtalğan nauqastar 16 mıñnan astı. 15 aqpan koronavirus jwqqan 686 adam, al 14 aqpan koronavirus pnevmoniyasına şald..
14 aqpan koronavirus jwqqan 772 adam, al 13 aqpan koronavirus pnevmoniyasına şaldıqqan 19 adam tirkeldi. Qazir elde 23,5 mıñ adam (U07.1 nemese KVI+ b..
Bıltır HHİ ğasır bastalğalı Qazaqstan tarihındağı «eñ qasiretti» jıl bolğanın jıldıq ölim statitsikasınan bayqauğa boladı. 2020 jılı 162,5 mıñnan ast..
3 aqpan koronavirus jwqqan 1280 adam, al 2 aqpan koronavirus pnevmoniyasına şaldıqqan 82 adam tirkeldi. Qazir elde 28 mıñğa juıq adam (U07.1 nemese KV..
Memlekettik kirister komitetiniñ basşısı Marat Swltanğaziev särsenbide Ortalıq kommunikaciyalar qızmetinde ötken brifing barısında «sayasi qısımğa» wş..


text:
İbn Battuta
İbn Battuta (arapça ابن بطوطة) adınen dünyaca belli olğan Abu Abdalah Muhammed ibn Abdallah al-Laval at-Tanci (arapça أبو عبد الله محمد ابن بطوطة; 1304 s. yanvar 24, Tancer — 1377 s., Marakeş) — toqtamadan 29 yıl devamında 20 biñ kilometrden ziyade seyaat etken arap seyaatçısı.
1325 – 1349 ss. Arabistan, Mısır, İran, Anadoluğa seyaat etken edi, Qara deñizden keçip ve Qırımğa yetken. Bundan soñ İbn Battuta Harezm, Buhara, Afğanistan, İndistan ve Çinge barıp kelgen.
1349 s. Mağripke qaytqan.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Havfsızlıq Şurasınıñ azaları ile Aqyarda toplaşuv devamında Qırımnıñ havfsızlıq ve qabarcılıq meselelerini muzakere etti.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov bildirgeni kibi, toplaşuvda Rusiye Havfsızlıq Şurasınıñ bütün azaları buluna edi.
«Qırım Cümheriyetiniñ ve Aqyar şeeriniñ havfsızlıq teminlevi ile bağlı sualler muzakere etildi», – dedi Putiniñ matbuat kâtibi.
Dmitriy Peskov şunı da qayd etti ki, şu cümleden «tış havfsızlığı» da muzakere etildi.
Evel, Ukraina çetel işler nazirliginde qayd ettiler ki, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ ve Devlet Duma deputatlarınıñ Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa kelmek niyetleri mümkün olğan bir şey degildir.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, Ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Britaniya frilanser jurnalisti Madelayn Rouç sabıq sovet saasında insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında yaza. Onıñ yazğanlarını Britaniyadaki The Guardian, Amerikadaki Newsweek aftalığı ve bir sıra diger neşirler derc etti. Keçenlerde Rouç ilhaq etilgen Qırımnı ziyaret etip, yarımadada insan aqlarınıñ buzuluvları aqqında ikâye etti.
Qırımğa barğanda jurnalist hanımını tevqif ettiler. Ondan soñ o, Aqmescitte Rusiyeniñ kontroli altında olğan mahkemege çekildi. Madelayn Rouçnı, Rusiye TİNinden izin almağanı içün jurnalistniñ çalışuv qaidelerini bozğanında qabaatladılar. Ondan ğayrı, oña, tıbbiy sigortasınıñ olmağanına işaret ettiler. Neticede Britaniya jurnalistini Qırım territoriyasını terk etmege mecbur ettiler.
– 2014 senesiniñ martında Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ bir çoq insan aqlarınıñ ciddiy bozuluvları vaqiaları ve şu cümleden esassız tevqifler ve yaqalavlar, insanlarnıñ ğayıp oluv adiseleri, aşalav ve eziyetlev ve, eñ azından, yarımadada Rusiye akimiyetine qarşı çıqqan bir kişiniñ idam etilmesi qayd etildi. Qırımda, muntazam repressiyalar aqibetinde er adımda qorqu uküm süre. Rusiye FSBsiniñ hadimleri faaliyetçiler ve jurnalistlerniñ evlerini muntazam surette tinte, munasip tertipke riayet etmeyip, paralar, telefonlar ve bilgisayarlarnı musadere eteler. Siyasiy mabüslerniñ aile azaları da tevqif etile ve uquqsız olaraq apiste tutulalar.
Qırımda muntazam repressiyalar aqibetinde er adımda qorqu uküm süreMadelayn Rouç
Qırımtatarlar Rusiye tarafından yapılğan repressiyalarnıñ hususiy bir nişanı oldı, çünki tamam olar Rusiye işğaliniñ belki de eñ sabit muhalifleri olalar. Ukrainanıñ «QırımSOS» hayriye teşkilâtınıñ malümatına köre, 27 qırımtatar uydurılğan bir «ekstremizm»de qabaatlav boyunca tevqif etildi, 43 faaliyetçi, zan etilgenine köre, Rusiye işğalci ukümet tarafından alıp qaçıldı. Olarnıñ 18-i ale daa habersiz ğayıp olğan sayıla, 6-sı ölü tapıldı.
Rusiye, ğaliba, mahsus nasıldır «ekstremizm telükesi»niñ mevcüt olğanı aqqında aytıp, ilhaq etken bu Ukraina regionını daa ziyade bastırmaq istey. Bunıñ neticelerini isteseñ bile, eksiltemezsiñ. 100-den ziyade qırımtatar balası babalarını coydı, ve siyasiy mabüslerniñ bir çoq qorantası ağır vaziyette buluna. 30 biñ qırımtatarnıñ Ukrainanıñ başqa qısımlarına ketmesi, çoq şey añlatqan vaqiadır.
– Rusiye tarafından Qırımnıñ ilhaqı yarımadanıñ medeniy ve diniy çeşitligine nasıl tesir etti?
– Rusiye tarafından işğal etilüv, iç şübhesiz, yarımadada em medeniyet, em dinge toqundı. Yerli mektepler Rusiye oquv programmalarını qullanmağa mecbur oldılar, ukrain ve qırımtatar tillerinde oqutuv ise aman-aman tolusınen toqtatıldı. İlhaqtan evel Qırımda 1400 din cemiyeti bar edi, daa 674 cemiyet munasip qaydsız faaliyet köstere edi. Şimdi Qırımda yalıñız 53 qayd etilgen diniy cemiyet bar. 22 «Yehova şaatları» cemiyetiniñ episi yasaq etildi.
Evelden yerini tutucı terapiya kursunı alğan narkotik tüşkünleri kibi yerli ealiniñ eñ qolay zararlana bilecek vekilleri içün Rusiye ilhaqı ayatları içün telükege çevirildiMadelayn Rouç
Evelden yerini tutucı terapiya kursunı alğan narkotik tüşkünleri kibi yerli ealiniñ eñ qolay zararlana bilecek vekilleri içün Rusiye ilhaqı ayatları içün telükege çevirildi. Ömür saqlanması içün muim olğan yerini tutucı tedaviylevniñ Rusiyede yasaq etilmesi, Qırımda 800-ge yaqın heroin tüşküniniñ bir anda er angi tedaviysiz qalğanına ketirdi. Bu, olardan eñ azından 100-üniñ ölümine ketirdi. Tedaviylevniñ yoqluğı şaraitinde bir çoq narkotik tüşküni ğayrıdan «soqaqtan alınğan» narkotiklerni qullanmağa başladı. Bu ise, öz nevbette, İnsannıñ immunitet yetişmezligi virusınıñ (VİÇ) yuquv seviyesiniñ artmasına ketirdi.
Umumen, açıqtan aytqanda, Qırımnıñ bir çoq sakini, Rusiye işğali ayat standartlarını eyileştirecek, dep umüt ete edi. Aqiqatta ise öyle oldı ki, er şeyniñ fiyatı birden arttı, aylıqlarnen pensiyalar ise artmadı, turizm ve köy iqtisadiyatı kibi yetekçi saalar işğalden aynı bunıñ kibi zarar kördiler.
– Azat ve mustaqil haber vastaları içün Qırımda olıp keçken vaqialarnıñ bütün manzarasını aydınlatmağa keder etken baş mania nedir?
– Rusiyeniñ haber vastalarına dair sıñırlayıcı qanunları ve jurnalistlerni qorqutuv, insan aqları saasındaki bozuluvlarnıñ aydınlatılması içün telüke doğuralar. Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Qırım ve Ukrainanıñ kütleviy haber vastaları artıq çalışıp olamaylar. Ukraina tele yayınlayıcılarnıñ yayınları Rusiyeden kelgen yayınlarğa deñiştirildi. Buña ilâve olaraq, bir çoq yerli ve Ukraina medialarına internet vastasınen irişüv de qapatıldı. Qırımda bir vaqıt bayağı plüralistik olğan media-landşaft yerine şimdi Kremlniñ yekâne noqtai-nazarı uküm süre. Ondan ğayrı, FSB yerli sakinlerni, Rusiye işğalini qabul etmegenini ifadelegen insanlarnı çaqmağa teşviq ete. İnsanlar şahsiy suhbetlerini bile, ifade musait ise, «filtrlemege» mecburlar. Jurnalistler de qorqutıla, ucümge oğray ve atta tevqif etileler. Olarnıñ bir çoqları Ukrainanıñ diger qısımlarına ketti, qalğanlar ise şahsiy mesajlarında belli bir tsenzuranı qullanmağa mecburlar.
Qırımda insanlar şahsiy suhbetlerini bile «filtrlemege» mecburlarMadelayn Rouç
Asılında, bu yılnıñ yanvarinde qırımtatar siyasiy mabüslerniñ qorantalarından intervyü almaq içün Aqmescitni ziyaret etkenimde özüm de buña oşağan şeylerge şaat oldım. Standart «immigratsion teşkerüv» vaqtında polisler meni, bölgege meraqım aqqında ve ne mevzuda yazmaq istegenimni soradılar. Maña: «Seniñ Qırımdaki vaziyetten memnün olmağan yerli sakinler ile körüşkeniñni bildirgen şaatlarımız bar. Biz seniñ «ilhaq» sözüni qullanğanıñnı da bilemiz. Bu söz yalan ve aqaretleyicidir, biz onı begenmeymiz. Ondan ğayrı, seniñ video çıqarıp başqa kişilerge yollağanıñnı bilemiz. Bu kişiler saña ne dedi?», – dediler.
Men bazı suhbetlerni videoğa çıqarıp, Aqmescitke yollay edim. Polisler ya kerçekten de «şaatlar»nı közde tuttı, ya da sadece blef yapa ediler. Er ne olsa da, maqsatları, men kimnen körüşecek ya da ne yazacağımnı saylağanda bir kere daa yahşı etip tüşüneyim dep, menim er zaman nezaret altında olğanımnı añlatmak edi. Qorqutuv anda büyük rol oynay. Bir arada polis memurı mahkemede işimniñ baqılacağından evel maña, aşamaq keregimni aytıp, «sen ne vaqıt bir daa azat olacaqsıñ, belli degil», dedi.
– Siz Qırımda yerli eali tarafından Rusiyeniñ Ukrainağa ait yarımadanı işğal etkenine qarşı er angi şekilde narazılıq kösterilgenini kördiñizmi?
– Yoq, men iç bir narazılıq kösterilgenini körmedim. Bugünki Qırımda cemiyet içinde boysunmama areketler ğayet havflı. Keçken ayda polis, Han sarayı ögünde bu binanıñ sözde «restavratsiya»sına qarşı narazılıq kösterip bir kişilik piketke çıqqan qadınnı tevqif etti. Qırımtatarlarnıñ fikrine köre, bu işler asılında o tarihiy yerni mahv eteler. Keçken yılnıñ dekabrinde 70-ten ziyade qırımtatar faaliyetçisi yaqalandı. Bu insanlar, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım yarımadasınıñ türlü yerlerinde barışıqlı bir kişilik numayışlar yapqanları içün mahkemege çekildi ve cezalandılar. Polis, o bir kişilik piketlerge, «iznsiz yapılğan kütleviy narazılıq çıqışları», dep qıymet kesti. Piketlerniñ iştirakçilerine 10-ar biñ ruble miqdarında cöremeler tayin etildi. Yarımadada orta aylıqnıñ miqdarı 24 biñ ruble olğanına köre, bu bayağı büyük bir paradır.
Bugünki Qırımda cemiyet içinde boysunmama areketler ğayet havflıMadelayn Rouç
Narazılıq başqa usullarnen ifade etilse daa uyğun olacaqtır. Memnuniyetsizlik, esas olaraq, şahsiy tarzda bildirile, lâkin diger yollar da bar. Bunıñ açıq surette havflı olğanına baqmadan ecnebiy jurnalistnen körüşüv, Qırımda vaziyetten memnun olmağanlar içün cesür bir adımdır.
Lâkin Qırımda bir çoq insanlar içün narazılıq – yekâne yoldır. Hatırlayım ki, 2016 senesiniñ mayısında alıp qaçılğan Ervin İbraimovnıñ babası Umer İbraimovnı, ecnebiy jurnalistnen laf etmege qorqmayımmı, dep sorağanımda Umer, onıñ içün, özüne qarşı kelecekte ne olacağı şimdi endi epbir, dedi. Olar oğlunı tutıp aldı, olar endi Umerniñ öz ayatını tutıp aldılar.
– Şimdiki vaziyette Qırımğa bir daa qaytır ediñizmi?
– Kelecekte Qırımğa qaytmaq ister edim. Maña kelse, jurnalistlerniñ anda ne olğanını bildirmeleri pek muimdir. Lâkin Qırımğa ekinci sefer barğanda men daa diqqatli olacam ve, ondan ğayrı, bir gruppa başqa adamlar ile kezecem.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Şarq iqtisadiy forumınıñ iştirakçileri Rusiye prezidenti Vladimir Putinden Sahalinnen bağlaycaq köpürniñ qurulışı başlanuvihtimalı aqqında haber berecegine bekley edi- ya da iç olmağanda qurulmaycağı aqqında bir malümat. Lâkin Putin, daa evel yapqanı kibi, lafnı başqa tarafqa aylândırıp, köpür iqtisadiy ceetten öz-özüni öder ekenmi degen maqsatnen maliyetini esaplamağa avale etti. Közeticiler ise, köpür asla qurulmaz – Putin tek vaqıtnı uzata degen hulâsa çıqardı. Rusiyeniñ iş saasında çalışqan ileri neşirlerniñ jurnalistlerinen muzakere etken rusiyeli memurlar bu malümatnı bilvasta tasdıqlay. Meraqlanğan yatırımcı ve naqliyeci olmağanda – köpür qurmağa mana barmı?
Bunıñ epsi, elbette, pragmatik ve bazar tarzında yapıla. Albuki Qırım köpüri qurulacaqta, kimse bunıñ mantıqlı olıp olmaycağını tüşünmegen, kimse naqliyecilerden soramağan ve qurucılıq boyunca cevap bermek yerine, lafnı başqa tarafqa çevirmegen edi. Kimse öz-özüni ödermi dep tüşünmeden, aldı da qurup çıqtılar.
Ne olğan soñ, iç bir farqı yoq demeleri mümkün. Eger eki territoriyanı da Rusiye özüniki dep saysa, Qırımnıñ Sahalinden ne eksik yeri bar? Rusiye yolbaşçıları ilk evelâ Qırım köpürini qurıp, ondan soñ – Sahalinge qursın. Mantıqlı olsa, elbette.
Rusiyeniñ bastırıp kirüvi Qırımnı “adağa” çevirdi, aysa ilhaqtan evel kimse köpür illâ qurulacaq dep israr etmegen edi
Aslında mesele Sahalin kerçek manada bir ada olğanınen bağlı. Qırım ise – yarımada. O zaten körüp olmasa bile qıtanen bağlı. Rusiyeniñ bastırıp kirüvi Qırımnı “adağa” çevirdi, aysa ilhaqtan evel kimse köpür illâ qurulacaq dep israr etmegen edi. Qırım Ukrainanıñ qıta qısmınen em avtomobil, em de demiryolnen bağlı edi. Ebet, o zamanlarda köpür aqqında qonuşıla edi, amma bunıñ manası Rusiyeden Ukrainağa ketken yolnı Qırım üzerinden qısqartmaq madsadınen yapıla edi. Munaqaşa ise, iqtisadiy ceetten bunıñ asla bir mantığı olmaycağına barıp toqtay edi. Orqapu bar, Kubandan kelgen yüklerni taşıycaq parom çalışa, Rusiyeniñ qalğan qısmı ve Ukraina ise – yarımadağa qaradan barıp çıqabile. Eñ mantıql yolu da bu edi.
Sahalin çoqtan berli zapt etilip alındı, onıñ iç bir sakral tarafı yoq, Sahalin köpüri qurulğanınen prezidentniñ reytingine iç bir şey qoşulmaz
Sahalin meselesi bütünley farqlı. Rusiyeniñ qıta qısmından ayırılğan bir ada. Sahalinge yaldap keçmek qıyın, dotatsiyalarğa baqmadan uçaq biletini er kes satın alamay.Neticede ada sakinleri ne ciddiy bir yatırımlar yapılacağına, ne iqtisadiyat yükeselecegine, ne qıta qısmına raat barıp kelmege çare olacağına işanıp olamaylar. Eger ada sakinleriniñ sayısı artacaq olsa, bu yalıñızMerkeziy Asyadan kelgen muacirler esabına olur. “Regionda alâ daa transport kelişikli olma, keyfiyetsiz tıbbiyet meseleleri bar, qaza alında olğan mesken ve yaşayış paalılığısaasında liderlikni saqlamağa devam ete. Uzaqşarq sakinleri kelirini coymağa devam ete, özleriniñ “ekinci el” yapon maşnalarını baqıp üzerinde titremege, kredit qulluğında qalmağa devam ete ve ep cenüpke köçmek hayalınen yaşay. Federal merkez uzaqşarq sakinlerini eşitmey, – dep yazılğan Sahalin-info saytında.
Bundan soñ, Sahalin körüpini tek hayalda körmek mümkün. Sahalin – Qırım degil. O çoqtan berli zapt etilip alındı, onıñ iç bir sakral tarafı yoq, Sahalin köpüri qurulğanınen prezidentniñ reytingine iç bir şey qoşulmaz. Rusiyedeki diger infroterkip leyhaları kibi, Sahalin köpüri cenk, ilhaq, sanktsiya ve Kremlzalımlığınıñ qurbanı oldı.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescit rayon mahkemesi ekstremistik ifadeler qullandı dep şübheli tanılğan qırımtatar İsmail Ramazanovniñ tevqifini iyül 16-ğa qadar uzattı.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, tahqiqatçı Ramazanovğa tevqif müddetini eñ az bir ayğa uzatmaqnı istey edi, çünki, onıñ fikrine köre, şübheli tanılğan şahıs tahqiqattan qaçmaq, tahqiqatqa tazyiq etmek ve delillerni yoq etmek mümkün.
Advokatnıñ, Ramazanov nasıl delillerni yoq etmek mümkün, degen sualine tahqiqatçı cevap berip olamadı. Bunıñ kibi de, imayeci mahkemege, tahqiqatnıñ «açıq bir surette» tahqiqatnı uzatqanına işaret etti. O, mahkemeden Ramazanov içün sıñırlav tedbiriniñ ev apisine deñiştirilmesini istedi.
Ramazanov öz imayecisine qol tuttı ve, Qırım onıñ vatanı olğanını ve apis telükesi olsa bile onı terk etmek niyetinde olmağanını ilâve etti.
Bu mevzuğa dair: Aleksey Ladin: «İsmail Ramazanovnıñ işinde milleti – qabaatnı ağırlağtırğan vaziyettir»
Mayısnıñ ortasında mahkeme Ramazanovnıñ tevqif müddetini iyün 16-ğa qadar uzattı.
İsmail Ramazanov, yanvar 23-te Rusiye telükesizlik hadimleri Novıy Mirdeki evini tintken soñ ekstremizmniñ propagandasında qabaatlanğan edi. Daa soñra mahkeme, şübheli tanılğanı bildirilgen şahısnı tevqif etti.
Daa soñra Rusiyeniñ Qırım boyunca Tahqiqat komitetinde, internet rediosı vastasınen ekstremistik materiallarnıñ tarqatılmasında qabaatlanğan Aqmescit rayonınıñ sakinine qarşı tergevciler tarafından cinaiy iş açıldı, dep bildirildi.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler keçire.


text:
Yuz yıllıq cenk
Yuz yıllıq cenk (1337—1453) - İngiltere Qırallığı ve Frenkistan Qırallığı arasında sürekli arbiy-siyasiy çatışuv. Onıñ sebebi - evelden ingliz qırallarına ait olğan qıtadaki territoriyalarını qaytarmağa İngiltereniñ ıntıluvlarıdır. Bundan da ğayrı, ingliz qırallarınıñ Kapeting frenk sülâlesinen aile bağları edi. Buña köre, frenk tahtına iddialarını bildire ediler. Frenkistan Qırallığı ise inglizlerni Akvitaniyadan sıqıştırmağa tırışa edi. Devletlerniñ ekisi Flandriyanı zapt etmege istey edi. Başlanğıçtaki muvafaqiyetlerine baqmadan, İngiltere Qırallığı cenkte yeñildi, bu sebepten qıtada onıñ tek bir toprağı qalğan - Kale limanı.
Cenk ara-sıra vaqtınca toqtap 116 yıl devam etken edi. Yüz yıllıq cenk bir qaç cenkten ibaret: birincisi (Edvardian cenki), 1337-1360 seneleri; ekincisi (Karolian cenki) - 1369-1389 seneleri; üçüncisi (Lankaster cenki) - 1415—1429 seneleri; dörtüncisi - 1429—1453 seneleri. Bütün bu cenklerni umumiyleştirgen “Yuz yıllıq cenk” adı, birazdan soñ peyda olğan.


text:
Qırım.Aqiqat avgustnıñ 29-nda Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ oturışında qırımtatar faali, siyasetçi ve jurnalist Nariman Celâlnıñ mahkemedeki soñki sözüni derc ete.
AQMESCİT –"Qırım platformasına nege kettiñ?" bunı eşitkende, ne içün meni gaz borusınıñ patlatılmasında qabaatnı boynuma almağa mecbur etken FSB hadimleri arasında başımda çuval ile, ellerim qırmaçalı oturmaq mecbur olğanımnı añladım.
"Qırım platforması" sammitinde iştirak etkenim bir sebepçik olğanı tamamınen aşkârdır. Kıyivden qaytqan soñ 2021 senesi sentâbr ayında olmasa edi, 2022 senesi ferval ayında Rusiye Ukrayinağa ücüm etken soñ men tevqif etilir ve Rusiye mahsus hızmetleri tarafından aynı qanunsız areketlerge oğratılır edim.
Çünki kendi mesleklerime riayet etip, 2014 senesinden Qırımda yüz bergen istimaiy-siyasiy adiselerni kendi isimleri ile adlandırıp, susmadım. İşğalni "qoşuluv", cenkni "mahsus ameliyat", siyasiy basqılarnı "adalet" olaraq adlandırıñız, amma mevcut bir çoq adiselerniñ qanunsızlığı ve çoqusı allarda alçaqlığı ve pisligi kendi maiyetini deñiştirmez.
Maña ve dostlarıma qarşı basqılar demokratiya, azatlıq, adalet ve menlik duyğusı printsipleri şahsiy tarafdarlığıma esaslanğan ihtisasiy jurnalistika ve cemaat faaliyetimniñ tabiiy neticesidir.
Menim tevqifimniñ maqsadı sadece Rusiye devletiniñ yüz bergen vaqialarğa kendi fikrimni ve munasebetimni ifade etkenim içün intiqam almaq istegi degil, aynı zamanda men ile aynı fikirde olğan insanlarnı qorqutmaq edi. Bugünde de Rusiyede insanlar kendi, qomşu memleketlerde, ilk nevbette Ukrayinada sulh ve tınçlıq olmasını istegenleri içün taqip etileler.
Bundan ğayrı, maña Qırımtatar milliy areketiniñ faali, Qurultay delegatı ve Milliy Meclis reisiniñ birinci muavinine qarşı cinayet davası qırımtatar halqınıñ temsiliy organlarınıñ bütün demokratik sistemasına "terrorcılıq" lağabını taqmaq ve onı qanundan tış ilân etmek maqsadını taşıy. Ve böylece Qırımnıñ tamır halqına qarşı kütleviy basqılarğa yol açmaqtır.
Ve bu, sadece, aşkâr ve mantıqlı bir netice degil. Bu niyet men ile FSB divarlarında aselet ya da tüşüncesiz paylaşıldı.
Añlaşılğanına köre, Rusiye mahsus hızmet organlarınıñ bu niyetleri aqqında malümat alğan Qırım akimiyetiniñ yolbaşçısı menim tevqifimden soñ özüniñ Telegram kanalında yazmağa aşıqtı: "Bu malümat "meclis" maqsadı Qırımğa zarar ketirmek olğan duşman ve terrorcı bir teşkilât olğanını tasdıqlay".
Daima artqaç boşboğazlıq çekken Aksönov (Sergey Aksönov işğal etilgen Qırımnıñ yolbaşçısı – muar.) FSB-niñ Qırımdaki siyasiy basqılar tarihında yañı saifeni açmaq niyetini bildirdi.
Siyasiy körüşlerniñ radikalizmi, nefretniñ kösterilüvi, bazı memleketler, adamlar, siyasiy, diniy, qavmiy ya da gender toplulıqlarına menfiy munasebeti sadece şahsiy yaşayış mesleklerim ve dinim sebebinden degil, amma qırımtatar milliy areketiniñ demokratik, zorbalıqsız mesleklerine usulları tarafdarı olğanım içün maña yat olmağanını bir daa bildirmek isteyim.
Eminim ki, halqımnı, devletim Ukrayinanı mudafaa etip, añlı tarzda ögüme böyle maqsad qoya edim: insanlarnıñ menfaatlarınıñ, aq ve serbestlikleriniñ, amanlığınıñ mudafaası. Çünki men Qırımnıñ tamır qırımtatar halqınıñ amanlığını qaideleri ve mehanizmleri bütün insanlarnıñ amanlığı içün hızmet etken demokratiyadan tış tasavur ete bilmem.
Aynı zamanda, men çoq yıl devamında zorbalıqsız siyasiy küreşniñ tarafdarıdırım, vatandaşlarımnıñ, şu cümleden semetdeşleriminiñ öz memeleketini qurbanları on biñlernen barışıqsever adam, er eki taraftan arbiyler olğan esassız arbiy tecavuzdan mudafaa etmekte köstergen metanet ve cesaretnen ğurur duyam.
Men tehditler, tevqiflerge baqmadan kendi memleketinde demokratiyanıñ ve sulhnıñ ğayrıdan tiklenilmesine irişmege devam etken rusiyelilerge destegimni bildirem. Ve bu kibi cesaretni iç bir basqılar, silâ boysundıramaz.
Men konstitutsiya qurumınıñ esaslarına ve devlet telükesizligine qarşı cinayette qabaatlanam. Amma men eminim ki, devletke qabarcı ve mesüliyetsiz memurlardan, olarnıñ cinayetlerini kendi cinaiy areketleriniñ üzerini qapatqan qanun qoruyıcı organlarınıñ areketlerinden, FSB-niñ qanunsız buyuruqlarını yerine ketirgen prokurorlardan, bu taqiplerge adalet sıfatını bergen vicdansız mahkemecileriden daa çoq zarar ketirgenler yoq.
Sekiz yıl devamında men jurnalist olaraq, Qırımda qırımtatarlarnıñ insan aq ve serbeslikleriniñ bozulması ile bağlı çoq sayılı faktlarnı qayd ettim, topladım, talil ettim, izaatladım ve olarnıñ aqqında haber ettim. Şu cümleden, mustaqil jurnalistika suitinde "qıyış adalet" adlandırılğan çoq sayılı siyasiy mahkeme esnaslarını ziyaret ettim, olarnı aydınlattım.
Tecribemden bilgenim kibi, Rusiye mahkemesinde siyasiy motivli dava üzre adadet beklemek faydasızdır ve cinayet. davamıznıñ sahtelenüvinde çoq sayılı qanun bozuvları faktlarını isbatllamaq içün küç ve enegriyamnı sarf etmek istemeyim.
Amma siz añlağanıñız kibi, men jurnalist frilanser. Ve vazife aldım. Kendimden.
Natıqlı reportaj içün sağ oluñız. Eminim ki, onıñ neticeleri Qırımdaki siyasiy basqılarnıñ umumiy körünişine mükemmel uyğun kelir. Siziñ areketelriñizge ise uquqiy qıymet berilecek.
Bizge üküm çıqarmaycaqsıñız. Bu siziñ ükmüñizdir
Şaatnıñ bergen er doğru sualinen, izar etilgen er yalannen, davanıñ sahtelenilmesine qarşı er bir inandırıcı delilnen biz dersiñ bir patolog neşteri kibi rusiye qanun qoruyıcı sistemasınıñ çürügen cesedini yardıq.
Mahkeme zamanı men onıñ bütün iştirakçileriniñ vicdanına, aqlına muracaat etmege tırıştım. Bu cinayet davasınıñ sahsahtelenmesinde ve onıñ saqlanılmasında iştirak etkenlerniñ qurtaruvında missiyamnı tamamlanğan sayam.
Bizge üküm çıqarmaycaqsıñız. Bu siziñ ükmüñizdir. Çünki qıyamet kününde iç bir sahtelev ve yalan şaatlıqlar sizge yardım etemez.
Ve siziñ adaletsizligiñiz içün adaletli bir ceza kelgen zaman, belki de üçümizniñ adını hatırlarsıñız. Daa doğrusı, daa çoq ad.
Qırımda apiske alınğan qırımtatar faali, siyasetçi ve jurnalist Nariman Celâlnıñ beyanatını ömür arqadaşı Leviza Celâlova Facebook saifesinde derc etti.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
48 yıl êlek Törkiyäneñ Kipr xäräkäte niçek tınıçlıqnı täêmin itte?
Tön’yaq Kipr Törek cömhüriyäte här yıl 20nçe iyül’ne Tınıçlıq häm bäysezlek köne bularaq bilgeläp ütä
Xärbi operaśiyä kiprlı töreklärneñ qanın tügüçe häm Greśiyä yärdämendä genośid başqaruçı suğışçılarnı kire çigenergä mäcbür itte.
Tön’yaq Kipr Törek cömhüriyäte (KKTC) här yıl 20nçe iyül’ne Tınıçlıq häm bäysezlek köne bularaq bilgeläp ütä.
Bu - Törkiyäneñ 1974nçe yılda kiprlı töreklärne utrawda xakimlek itüçe däxşättän qotqaru öçen kiñ külämle xärbi operaśiyä bulğan Kipr tınıçlıq xäräkäten başlağan kön.
Çärşämbe Kipr töreklären massaküläm üterüdän qotqarğan häm utrawnıñ ike cämğıyät’le bäysezlegen saqlap Greśiyägä quşıluın kirtälägän operaśiyäneñ 48 yıllığı buldı.
Annan aldağı waqıyğalarğa küz salsaq, Kipr cömhüriyäte 1960nçı yılnıñ 16nçı avgustında ike berdäy cämğıyät’ nigezendä tözelde.
Törkiyä dä, Kipr törekläre dä cömhüriyätne berençe könennän ük qanäğat’lek belän qabul itte. Tik Kipr grek ilbaşı, arxiyepiskop Makarius cömhüriyätneñ Greśiyä belän berläşü yulında barı ber adım buluın äytkännän soñ êşlär kiregä kitte.
Kipr grekları 1963nçe yılnıñ 21nçe dekabrendä utrawdağı töreklärne yuqqa çığaru häm böten cirlekneñ kontrolen 48 säğat’ êçendä qulğa töşerüne maqsat itep quyğan Akritas planın başlap cibärde. Tik kiprlı töreklär zolımğa qarşı tordı.
Törkiyä, garant däwlät bularaq, BMO häm xalıqara cämäğat’çelekne 11 yıl buyı xäräkätkä küçärgä çaqırdı, tik näticäsez. Kiprlı greklar 1974nçe yılnıñ 15nçe iyülendä ikençe genośidnı tormışqa aşıru maqsatınnan İfestos planın başladı. Grek xuntası tüntäreleş belän Makariusnı wazıyfasınnan aldı. Şunnan soñ Törkiyä Greśiyä häm Angliyä belän söyläşülär başladı. Annan näticä çıqmağaç, Törkiyä 20nçe iyül’dä utrawğa kerde häm konstituśion tärtipne qabat tözergä çaqırdı.
1974nçe yılğı Kipr tınıçlıq xäräkäte veteranı Yılmaz Bora Anadolu agentlığına interv’yusında “Operaśiyä uzdırılmasa, kiprlı töreklär yuqqa çığarılaçaq ide” dide.
“Tön’yaq Kipr Törek cömhüriyäteneñ töp watanıbız yärdäme belän mäñge yäşäyäçägenä imanıbız kamil”.
40 yıldan soñ Tön’yaq Kipr Törek cömhüriyäte idaräse xalıqara cämäğat’çelekneñ däwlätne belä torıp tanımawın häm yazmışların bilgesezlek êçendä totuların kürde. Tışqı êşlär ministrı Taxsin Ärtuğruloğlu TRT World kanalına birgän maxsus interv’yusında ber däwlätle çişeleşkä ışanmawların, çönki Kipr greklarınıñ utrawdağı töreklärgä tiñnäre şikelle mönäsäbättä bulmawın söyläde. “Urtaq bulunı sınap qaradıq, êşkä yaramadı. Nigäme? Çönki Kipr grekları Kipr törekläreneñ üzläre belän tigez xoquqlı buluın qabul itmäde,”-dide ul. “Tigezlek nigezendä cömhüriyät formulası sınap qaraldı häm uñışsız buldı, çönki ikençe yaq monıñ êşkä yarawın telämäde”.
Änkara Kipr töreklärneñ iminlegen täêmin itü öçen utrawda xärbi berleklären tota.
Tön’yaq Kipr Törek cömhüriyäte tışqı êşlär ministrı fikerençä, başqa xalıqara oyışmalar şikelle ük BMO da çişeleşneñ tügel, problemanıñ ber öleşe bulu yulın sayladı.
Çönki BMO Törkiyäneñ 1974nçe yılda uzdırğan xäräkäten bäreleşneñ çığanağı bularaq kürde häm Kipr problemasına yalğış diagnoz quydı.
Ministr fikerençä, härkem 1974nçe yılda törek xärbi xäräkäte buluı mäs’äläsendä berdäy fikerdä, barı xalıqara cämäğat’çelek bu xäräkätneñ Kipr greklarınıñ utrawdağı töreklärneñ säyäsi xaqların bozuı säbäple kilep çığuı çınbarlığın belmämeşkä salışa.
Ärtuğruloğlu TRT World kanalına interv’yusında “Törkiyä berqayçan da bu utrawnıñ greknıqı ğına buluına yul quymayaçaq” digändä Kiprnıñ 3 ğasırdan artıq Ğosmanlı xakimiyäte astında qaluın xäterlätte.
“Bez bu utrawğa Aydan töşep utırmadıq. Ata-babalarıbız biregä Anadoludan kilde. Bez Kipr utrawında yäşäwçe töreklär. Kiprlı digän millät yuq. Yä kiprlı grek yäisä kiprlı törek bar, monnan tış azçılıq millär ärmännär yäisä maronit cämğıyäte bar.”
“Uramğa çığarğa qurqa idek”
1947nçe yılğı Kipr Tınıçlıq xäräkäteneñ veteranı Ömär Özyıldırım bu xäräkättän alda bik awır şartlarda yäşäwlären söyli. Ul Anadolu Agentlığına interv’yusında bolay di: “Greklar 1963nçe häm 1974nçe yıllar arasında awılıbızdan keşelärne alıp kitep üterde. Uramğa çığarğa qurqa idek. Xäräkät aldınnan BMO tınıçlıqnı saqlaw köçe xärbilärenä qorallarıbıznı tapşırdıq, ä alar bezneñ qorallarnı grek poliśiyäsenä birde”.
Özyıldırım, monnan tış, utrawnıñ iminlege turında süz barğanda BMO tınıçlıqnı saqlaw köçe häm Amerika Quşma Ştatlarına ışanmawların da äytte. “Min barı tik Törek qorallı köçlärenä ışanam. Törek xärbiläre utrawda qalırğa tiyeş, ägär kitsälär, bez betärbez,”-di ul.
Kipr probleması - älege strategik Könçığış Urta diñgez utrawında yäşäwçe ike törle dini häm êtnik cämğıyät’ bulğan Kipr törekläre häm greklar arasında ozaq waqıttan birle baruçı säyäsi bäreleş.
Kipr törekläre bäxäsle utrawnın statusı belän bäyle distälärçä yıl däwam itüçe säyäsi tupik näticäsendä ber däwlätle çişeleşkä ışanmıy başladı.
Ber däwlätle çişeleş - xalıqara cämäğat’çelekneñ 1960nçı yılda ike cämğıyät’ häm ike töbäkneñ berläşüe belän Kipr cömhüriyäteneñ tözelüennän birle alğa sörgän säyäsi formula bularaq bilgele.
İkençe ber Kipr xäräkäte veteranı Bäsim Faruk Can Anadolu Agentlığına interv’yusında: “Kiprda federal’ çişeleşne yaqlamıym. İke cämğıyät’ bergä yäşäsä - hälakät bulaçaq.”-dide. “Kiprlı töreklär häm greklarnıñ bergä yäşäwe mömkin tügel. Bez tön’yaqta yäşi idek häm bernindi problema yuq ide”.
Bäyläneşle xäbärlär
"Yaña buınnarğa köçle Türkiyä qaldırabız"
Türkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan İstanbulda Metro liniyasen açu tantanasında çığış yasadı
Süriyädä 15 terrorçı qulğa alındı
DEAŞ häm PKK/YPG terror oyışmalarına qarağan operaŝiyalarda 15 terrorçı qulğa alındı


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Kyivde Zabitler Evinde rey berdi. O saylav bölügine qadını ve balaları ile keldi, dep bildire Radio Svoboda.
“Nastoyaşçeye Vremâ” kanalınıñ jurnalistleri bildirgeni kibi, prezident kelmezden evel qanun qoruyıcıları bina ögünde yol areketini toqtattı.
“Bugün men Ukraina içün rey berdim. Men eminim, aynı qorantam ve ukrainlerniñ çoqusı kibi. Bugün men, saylavları yahşı teşkil etlgeninde eminim. Bu - bizim ilerilemizniñ esas şartıdır”, - bülletenni qutuğa taşlağan soñ dedi o.
Martnıñ 31-inde Ukrainada prezident saylavları keçe. Bu yer içün 39 namzet küreşe. Saylav bölükleri öz işini saat 8:00-da başladı ve 20:00-ğace çalışacaq. Ukraina prezidenti saylavları umumiydir. 18 yaşına kelgen bütün Ukraina vatandaşlarınıñ rey berüv aqqı bar. Saylavda iştirak etmek içün saylavcınıñşahsiyetini tasdıqlağan vesiqa olmalı. Merkeziy saylav komissiya, saylav neticelerini aprelniñ 10-unace ilân etmek kerek. Saylavnıñ birinci basamağında ğalebe qazanmaq içün bir de bir namzet 50%-dan reyni almaq kerek. Öyle birisi olmasa, saylavnıñ ekinci basamağı aprelniñ 21-inde keçirilecek. Qırımlılar qıta Ukrainada rey bere bile.