text:
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırımda, kommunal hızmetleriniñ işçileri ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ eykeli ögünde turğan gülçemberlerini yoq eteler. Olar ise kün devamında qırımlılar tarafından şairniñ 202 yıllığı munsabetinen ketirilgen edi. Bu aqta öz Feysbuk saifesinde jurnalist Aleksandr Polçenko bildirdi.
Onıñ sözlerine binaen, postamentten çiçeklerni qadın azbar hızmetçisi alıp qoymaqta edi, bu işni ise o, reberiyetniñ emiri ile yapqan.
Aleksandr Polçenko yerleştirgen videoda, açıq yelekte qadın körünmekte, o, abidege gülçemberler qoyulacağı sebebinden çiçeklerni bıtovkağa alıp qoyğanını añlatmaqta.
«Men boysunğan biri olam. Men olarnı alıp taşlamadım», - dep ayttı kommunal hızmetleriniñ vekili.
Abide ögünde toşlaqan qırımlılarnıñ talapları ile, qadın bıtovkanı açıp, çiçeklerini qaytardı, olarnı ise kene eykel ögüne yerleştirdiler.
Mart 9, çarşenbe künü, şair Taras Şevçenkonıñ 202 yıllığı munasebetinen Aqyar ve Aqmescitte onıñ eykeli ögünde gülçemberler qoyulğan.
FSB ve politsiya hadimleri şu aktsiyanı nezaret astında tutqanlar. Yaqalanuv aqqında haber olmadı.
2014 senesi Aqyarda Şevçenkonıñ eykeli ögünde çiçeklerniñ qoyulmasınen bağlı çatışma yüz berdi, onıñ neticesinde ukrain faalleri yaralanğan edi, faallerni politsiya hadimleri tutıp yaqalay edi.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


c: text/html

text:
Ukraina Yuqarı Radası mayıs 20-sine yañı saylanılğan prezident Volodımır Zelenskıynıñ inauguratsiyasını tayinledi, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Mebuslar bu mevzunı mayıs 16-sında baqtılar.
Parlamentniñ kün tertibinde yedi inauguratsiya künü qararı leyhası bar edi: mayıs 17, mayıs 19, mayıs 20, mayıs 26 ve mayıs 28.
Yañı saylanılğan prezident Volodımır Zelenskıy inauguratsiya mayis 19-ında keçsin, dep talap ete.Bu talap pek tenqit etildi, çünki bu yıl tamam mayıs 19-ında matem künü, Siyasiy basqı qurbanlarınıñ hatırası Künü qayd etilecek.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İlhaq etilgen Qırımda qomşu Rusiye prezidenti saylavında rey berüv ketişatınıñ bütün iştirakçileri ve şu cümleden saylavcılarğa uquq ceetinden munasip şekilde qıymet kesilecek. Bunı Qırım.Aqiqatqa QMC prokuraturasında bildirdiler.
QMC prokurorı Gündüz Mamedov: «Biz, elbette, ekseri insanlarnıñ saylavğa mecburen baracaqlarını köz ögünde tutamız. Uquqiy mesuliyetke, ilk evelâ, cümleden zorlav ve qorquzuv yolunen olarnıñ iştirakini teşkil etken şahıslar celp etilecek», – dep qayd etti.
Daa evel QMC prokuraturası, Ukraina qanunlarına binaen böyle areketler cinaiy mesuliyetke sebep ola bilecekler deye, Qırım sakinlerini Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ teşkil etilmesinde iştirak etmemege davet etti.
Rusiye prezidentiniñ saylavı 2018 senesi mart 18 kününe – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi. Onda sekiz namzet iştirak etecek – Sergey Baburin, Pavel Grudinin, Vladimir Jirinovskiy, Vladimir Putin, Kseniya Sobçak, Maksim Suraykin, Boris Titov ve Grigoriy Yavlinskiy.
Fevral 16-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda kelecekteki Rusiye prezidenti saylavınıñ neticelerini tanımamağa davet etti.
ABniñ tış işleri ve telükesizlik siyaseti boyunca Yüksek temsilcisi Federika Mogerininiñ beyannamesinde ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ tanılmaması aqqında denilmekte.
Ukraina, BMT baş sekretari Antoniu Guterriş, Telükesizlik şurasınıñ başlığı Karel van Osterom ve bütün aza devletler eyetlerine, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda prezident saylavınıñ ötkerilmesi BMT Nizamnamesini boza, deye resmiy mektüpler yolladı.
Ukraina diplomatları, qanunsız rey berüvniñ ötkerilmesi taqdirde yarımadadaki Rusiye ukümet organlarınıñ vekillerine qarşı qoşumça sanktsiyalarnı tatbiq etmege davet eteler.


text:
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ koordinatorlarından biri, Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Server Mustafayevniñ anası Venera Mustafayeva oğluna qol tutmaq içün keçirgen bir kişilik aktsiyası sebebinden Bağçasaray rayonındaki Rusiye İç işler nazirliginiñ bölügine çağırıldı.
«Qırım birdemligi» faalleriniñ malümatına köre, sentâbrniñ 22-nde Venera Mustafayeva advokatınen beraber politsiyanı ziyaret etmege niyetlene.
«Sentâbrniñ 5-nde bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqtım – oğlum Mustafayev Server olğan Bağçasaraydaki ekinci gruppa mabüsleri, qırımtatarlarğa çıqarılacaq ükümge qarşı narazılığımnı ve razı olmağanımnı bildirmege istedim. Oğlumnıñ ayatını nasıl yoq etkenlerine indemeyip baqıp olamayım. Anda turğan yarım saatım içinde yanıma bir uquq qoruyıcı kelmedi. Amma tünevin, bir afta keçken soñ, bizge politsiya keldi. Başta evge keldi, amma işte olğanım içün iş yerime keldi. Özüni tanıtıp, bugün saat 13:30 içün celpname berdi. Bu areketler narazılıq aktsiyamnen bağlı olğanını añlattı», – dep tarif etti Venera Mustafayeva.
Rusiye uquq qoruyıcıları bu celpnamenen bağlı resmiy malümat bermey.
Server Mustafayevniñ anası Bağçasarayda bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqqan edi. Qollarında yazuvlı şiar bar edi: «Camideki subetler – cinayet degildir! Oğlumnı qaytarıñız!».
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi sentâbrniñ 16-nda Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca üküm çıqardı. Marlen Asanov 19 yıl sert rejimli koloniyada, Memet Belâlov 18 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Timur İbragimov 17 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Server Zekiryayev 13 yıl sert rejimli koloniyada; Server Mustafayev 14 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Seyran Saliyev 16 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Edem Smailov 13 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlavğa üküm etildi. Ernes Ametov qabaatsız tanılıp, mahkemede azat etildi.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerine çıqarılğan ükümni Qırımdaki diniy taqiplerniñ daa bir delili dep saya.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ temsilciligi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» ükmüni «arbiy cinayet» dep adlandırdı. Reintegratsiya nazirligi, qırımtatarlarğa qarşı çıqarılğan üküm sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı sertleştirmege talap etecek, dep bildirdi.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Qavqaz okrug arbiy mahkemesiniñ toplaşuvında mahküm etilgen Qırım musulmanları «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanları aqqında qabaatlavlarnı red etti.
Hususan, Qırım.Aqiqatqa belli olğan malümatqa binaen, birinci olaraq Nuri Primov sözde bulundı, o, taqdim etilgen qabaatlav boyunca qabaatını tanımağanını, qayd etilgen teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etmegenini ilân etti. Aynı böyle beyanat diger mahküm etilgen kişi – Rustem Vaitov tarafından da oldı. Olarnıñ arizaları işke qoşuldı. Ruslan Zeytullayev mahkemede suallerge cevap bermege red etti.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Qavqaz okrug arbiy mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında qabaatlanğan Qırım musulmanları Ruslan Zeytullayev, Rustem Vaitov, Nuri Primov ve Ferat Sayfullayev mahküm etile.
Olar 2015 senesi qışta Aqyarda yaqalandı. Mayıs ayında olarnıñ apiste bulunma müddeti oktâbr ayına qadar uzattırıldı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Cemaat jurnalisti ve qırımlı bloger Nariman Memedeminov terrorizmge açıq sürette çağırğanında qabaatlanıp, 2 yıl ve 6 ay yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etildi. Bu qararnı Rostov-na-Donudaki Rusiye Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi çıqardı. Nariman Memedeminov qabaatını tanımadı.
Blogerni taqip etüvniñ sebebi daa Rusiyeniñ Qırım işğalinden evel çıqqan eki YouTube levhası oldı. Rusiye Ceza kodeksiniñ 205-inci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden qabaatlav aydınlatıldı – «İnternet ağını qullanıp, terror faaliyetini kerçekleştirmek çağıruvları». Rusiyeniñ «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Memedeminovnı siyasiy mabüs olaraq tanığan edi.
Nariman Memedeminov soñki sözünde, ya da özü aytqanı kibi, daa bir sözünde onıñ ükmü Rusiye adliyesiniñ şablonlarından birine mensüp:
«Şablon uquqı ya da şablon mahkemeleri – Rusiye Federatsiyasınıñ mahkemeleri ve uquqını böyle adlandırmaq mümkün… 2003 senesi Yuqarı mahkemeniñ qararı bar – «Hizb ut-Tahrir» ya da «Hizb ut-Tahrirnen» bağlı bir şey aqqında ayttıñmı? Oldı! Terrorizmni açıq sürette aqlağan ekensiñ! Saçmamı? Razım! Amma bu absurd sebebinden bir buçuq yıldan berli men apiste yatam! «Şablon uquqınıñ» daa bir misali: «Qırımtatar Milliy Meclisini ekstremist teşkilâtı olaraq tanımaq». Oldı! Meclis azası olasıñmı ya da Mecliske duyğudaşlıq etesiñmi – mına saña 282-nci madde – ekstremizm. Nasıl olur? Amma qırımtatarlarnıñ milliy areket tarihı on yıllar devam etip, on biñlernen insandan ibaret… Qana, susıñız! Ne bar, kimler bar, meraqlı degil, añlaşıldımı?! Qarar bar: «Meclis ekstremistler», sen de ekstremistsiñ demek! Bugün bizge – Qırımnıñ musulman qırımtatarlarına – terrorist ve ekstremist aytmaq kimseniñ aqqı yoq, çünki bu yalan! Çıqarğan vesiqalarıñızda olğan raqam ve büyükligi müim degil, eminim, qarar insanğa ait degil».
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Rusiye mahkemesiniñ qararını «tamamen qanunsız» dep saya.
– Elbette, bu Rusiye mahkemesi ve iç bir delilniñ emiyeti yoq. Nasıl olsa da, Rusiye mahkemesi bile Narimannıñ tutulması, apiske alınması, mahküm etilmesi içün sebep olaraq aydınlatılğan şeylerniñ boş olğanını kösterip olamadı. Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu vaziyette qabaatlavnıñ boş olğanını gizlemek içün qarar çıqardı. Mabüslerni, hususan Nariman Memedeminovnı zat ettirmek içün işimizge devam etecekmiz.
Qırımlı advokat Edem Semedlâyev müvekkiliniñ «SİZOda olğan bir künni eki olaraq» saymaycaqlar, dep ayttı, çünki o, terror maddesine istinaden mahküm etildi – aks alda Memedeminov mahkemede azat etilecek edi. İmayeci mahkümniñ apis cezasınıñ müddeti daa arttırıla bile, dep qorqa:
«Nariman bu ükümni kene de şikâyet etecek. O, qabaatlı olğanını tanımay, onı aqlamaq kerek, dep tüşüne. Mence, prokuraturanıñ fikri de deñişmedi, prokuratura bu ükümni şikâyet etecektir, çünki altı yıl apis cezası berilmesini istegen edi. Nariman ükümge raat yanaştı, er keske teşekkür bildirdi – pek çoq adam keldi. Tünevin Kyiv şeerinde mitingge çıqqan zenaatdaşlarına minnetdarlıq bildirdi».
Nariman Memedeminovnıñ dostu Seytumer Seytumerov onıñ Qırımda cemaat jurnalistikasınen nasıl oğraşmağa başlağanını hatırlay.
Narimannıñ küreşçi tabiatı er vaqıt bar edi: bir şeyni doğru saysa edi, bir şeyge baqmadan, buña ıntılğan ediSeytumer Seytumerov
– Bir-birimizni balalıqtan tanıymız, bir şeerde oqudıq. Men Aqyar milliy tehnik universitetinde oqudım, o – başqa aliy oquv yurtunda. Studentlik yıllarında pek sıq körüşken edik. Narimannıñ küreşçi tabiatı er vaqıt bar edi: bir şeyni doğru saysa edi, bir şeyge baqmadan, buña ıntılğan edi. 2014 senesi, Rusiye ordusı yarımadanı işğal etkende, repressiyalar başlandı. Nariman bunı aydınlatmaq kerekligini añlağan birinci insanlardan biri edi. Yani, o, bu aqta aytmaq kerek olğanını añlağan edi. Birinci Aqyar davası («Hizb ut-Tahrirde» iştirak etüv ile bağlı – QA) başlağanda mahkemege barmaq kibi bir şey daa yoq edi – Nariman ise mahkemelerge bara edi. İnsanlarnı kirsetmey, bir sıra zorluq çıqara ediler, amma o, bara edi.
Seytumer Seytumerovnıñ aytqanına köre, Nariman Memedeminov onıñ fotoresimnen oğraşqanını bilip, dostundan Qırımdaki mahkeme esnaslarını aydınlatmasını rica etti.
Güzel Qırım manzaralarından siyasiy mabüslerniñ qorantalarına, mahkeme esnaslarına keçkenimniñ sebepçisi oldıSeytumer Seytumerov
– Güzel Qırım manzaralarından siyasiy mabüslerniñ qorantalarına, mahkeme esnaslarına keçkenimniñ sebepçisi oldı. O vaqıt «Qırım birdemligine» qoşulğan edim, beraber bunı aydınlatqan edik. Söz sırası, Nariman apiske alınğan kününe qadar bir çoq işaret alğan edi. Quvetçiler evlerge sürip kirgende tintüvlerde olmağa kelgeni içün bir qaç memuriy dava açılğan edi. Tutulmazdan evel onıñ da evi tintildi. Bularnı onı sustırmaq ya da ketmege mecbur etmek içün yapılğan basqı dep sayam. Nariman da bunı yahşı añlay edi, amma men, o, daa birisi indemese – işğalciler istegenine irişecegini añlay edi. Şunıñ içün o, bir şeyden qorqmayıp, Qırımdaki repressiyalarnı printsipial şekilde aydınlatmağa devam etken edi.
Nariman Memedeminovnıñ ömür arqadaşı Lemara Memedeminova Qırımda oña apiske alınğan aqayınen körüşmege izin berilmey edi, dep tarif ete.
Qırımda apiske alınğan soñ bir resmiy körüşüvimiz olmadı: tahqiqatçı ruhset bermey edi ve bittiLemara Memedeminova
– O, er vaqıt er kesni tüşünecek adamdır. Onıñ birinci körüngen çizgisi – insaniyetliligidir. Elbette, bu meni ayrette qaldırğan edi, pek tez evlendik – eki-üç ay keçken edi. Ömür arqadaş olaraq er daim diqqatlı edi, baba olaraq – pek tırışqan edi, vaqtı pek az edi. O, eki işte çalışıp, 2014 senesinden başlap ise er vaqıt çıqıp çıqarsa da, maña, balalarğa vaqıt ayırmağa tırışa edi. Ya yardım etmek, ya qorantanen olmaq içün vaqıt ayıra edi. Nariman – büyük yürekli adam, Allahqa aqayım içün şükürler olsun. Qırımda apiske alınğan soñ bir resmiy körüşüvimiz olmadı: tahqiqatçı ruhset bermey edi ve bitti. Birinci körüşüvimiz Rostovda oldı, bir aydan soñ, onı alıp ketkenlerinde. Mında ayda eki kere eki-eki buçuq saatlıq körüşüvler ola.
Qırımlı aq qorçalayıcı ve faal Lutfiye Zudiyevanıñ qayd etkenine köre, mahkümniñ ailesine qırımtatar cemaatı qoltutacaq.
– Siyasiy mabüsler, şu cümleden dostumız ve zenaatdaşımız Nariman Memedeminov bugünde-bugün qırımtatar halqınıñ diqqatını celp eteler, olarğa er ceetten – em maneviy, em maddiy – yardım kösterile. Halqımıznıñ sürgünlikte, Qırımğa qaytqanda olğan taqım ruhı bugün de saqlanıp qaldı. Şu sebepten er birimiz şimdi bu qorantalarnıñ yanında olmaq maneviy ve ahlâqiy borcumız ola, dep tüşüne.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Nariman Memedeminov – qırımtatar blogeri, vatandaş jurnalisti. Rusiye quvetçileri onı 2018 senesi martnıñ soñunda tutıp aldı. Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatladılar.
Rusiye quvetçilerini Memedeminovnıñ 2013 senesinden 2015 senesine qadar alıp barğan YouTubedaki videoblogu açuvlandırdı. Anda siyasiy adise-vaqialarnıñ izaatları ve islâm normalarına riayet etmek çağıruvları, Rusiye devlet bayramları – Vatan imayecisi künü, Dünya qadınlar künü, Bala künü ve digerleri – aqqında fikirler mevcut.
2018 senesi martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.
Aleksandr Yankovskiy, qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ müellifi ve muarriri


text:
Rusiyege tabi olğan Aqşmescit şeeriniñ yolbaşçısı Gennadiy Baharev, onıñ istifağa yollanılmasına dair «şamata» beklenilgen olğanını ayta. Şeer sakinleriniñ fikirini bilmek içün o özü «Faal Aqmescit» web-sitesinde soravnıñ açılmasına teşebbüs etti. Bunı Baharev yerli jurnalistlerge bildirdi.
«Rey berüv neticelerine köre areket yapılacaq. Şimdilik bunı ayta bilem – cemaatçılıqnen ultimatum tarzında qonuşqanımızdan soñ bu büyük şamata köterilecegini beklegen edik. Böyle bir fikir kimseni taaciplendirmedi. Amma başqa adamlarnıñ da fikiri bar, ve biz onı ögrenmege istedik. İç bir hulâsa çıqarmağa kerek degil, şimdi daa erte. Niayetinde soñ qararnı cumhuriyet yolbaşçısı alacaq. Men er angi (qararnı – QA) qabul etem», – degen Baharevniñ sözlerini «Krıminform» derc etti.
Baharevniñ istifasına dair rey berüv «Faal Aqmescit» sitesinde iyülniñ 28-nde peyda olğan. Şeerliler bu meselede öz reyleri avgustnıñ 10-na qadar bere bile.
Qırımdaki kütleviy haber vastalarında soñ zamanda Aqmescit yolbaşçısınıñ istifası aqqında bildirüvler yer almaqta, amma bu malümat daa tasdiq etilmegen.


text:
Böyleliknen, organ reisi muavini Ahtem Çiygoznıñ aytqanı kibi, FSB hadimleriniñ areketleri «qanunsız edi ve daa ziyade qorquzuvğa oşağandır».
«Eki KAMAZ OMON hadimleri ile kelip, soqaqnı qapatıp, saba erte evge sürip kirmek, insanlarnı qorqutmaq. Tabiiy ki, evde bulunğanlarnıñ sağlığına bu er şey zarar ketirdi. Biz Qırımda Rusiye prezidentiniñ temsilcisine böyle tarzda taqiqat tedbirlerni keçirmege mümkün olmağanını ve, bundan da ğayrı, böyle areketler Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına ters kelgenini bildirdik», – dedi Çiygoz.
Cumaaqşamı künü, mayıs 15-de, Rusiye Federatsiyasınıñ FSB hadimleri Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Ali Hamzinniñ evinde tintüvler keçirip, eki saat devamında terroristik faaliyetinen bağlı patlav maddeleri, silânı qıdırdılar. Tintüvni ondan ziyade FSB hadimi keçirdi, eki Ural, «Berkut» hadimlerini alıp keldiler, yolnı qapattılar.
Hamzin emin, böyleliknen, Qırım «akimiyeti» qırımtatarlarğa qarşı repressiyalarnı keçire. O, Qırım FSB hadimleriniñ areketlerine mahkemede itiraz bildirmek niyetindedir.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ uquqçısı Teyfuk Gafarovnıñ malümatına köre, Qırım mahkemeleri bunıñnen bağlı 55 işni baqtı, cezalar miqdarı 700 biñ rubleni teşkil etti.
«Qurman rayonı 18 iş – olardan 6 danesi 40 biñ rublelik para cezası, 8 danesi 15 biñ rublelik para cezası, 10 biñ rublelik 4 para cezası, Aqmeçit rayonı 7 iş – 10 biñ rublelik 6 para cezası, 1 iş qapatıldı. Bağçasaray 17 iş – 11 biñ rublelik 11 para cezası, 2 danesi 15 biñ rublelik para cezası, 10 biñ rublelik 14 para cezası. İslâm Terek rayonı 10 iş – olardan 3 tenbiyelev, 1 qapatıldı, 10 biñlik 2 para cezası, Aqmescit ş. 3 iş – olardan 1 danesi OVD baqılmasına yollanıldı, 10 biñlik 2 para cezası» – dep yaza Facebook saifesinde Gafarov.
O, şunı qayd etti ki, er iş boyunca apellâtsion şikâyet berildi. Bundan ğayrı, uquqçı uquq qoruyıcılar tarafından sual berilse, tek advokat yanında cevap bermege tevsiye etti. Buña Rusiye qanunlarınıñ ruhseti bar.
Gafarovnıñ aytqanına köre, mahkeme qararını advokatsız alğan adamlar Meclisniñ uquqiy idaresine vesiqanı berip, apellâtsion şikâyet azırlamaq kerek.
Mayıs 3-de Mustafa Cemilevni Qırımğa kirsetmediler. Bundan sebep qırımtatarlar Ermeni Bazar yanındaki sıñırda narazılıq aktsiyasını ötkerdiler.
Bundan soñra Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya Meclis reisi Refat Çubarovnı «ekstremizm faaliyetiniñ yasağı» aqqında tenbiyelep, Meclis yoq etilmesi ve onıñ faaliyeti yasaq etilmesi mümkün, dep bildirdi. Narazılıq aktsiyasınıñ iştirakçilerine nisbeten mahkeme muşavereleri olıp keçti, olarnıñ neticelerine esaslanıp, adamlarnı 10 biñ rublege cezaladılar.
Mustafa Cemilev Avropa mahkemesine muracaat etecegini bildirdi.


text:
Qırımda havflı ava şaraiti aqqında ihtarnı sentâbr 16-sına qadar uzattılar. Bunı sentâbr 13-ünde Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ saytında haber ettiler.
"Sentâbr 13 – 16-sında Qırımda fevqulâde yanğın telükesi olacaq. Sentâbr 13-ünde Qırımda şimal-şarqiy yelniñ küçleşüvi tahmin etile", – denile beyanatta.
Hususan, cuma künü, küçlü yel sebebinden qurtarıcılar, "ev damlarınıñ, yengil binalarnıñ, reklama inşaatlarınıñ bozuluvınen; bütün naqliyat areketiniñ zorlaşuvınen; terek yıqılması, elektrik hatlarnıñ üzülmesinen" bağlı qazalar ola bilecegini tahmin ete.
Bundan ğayrı, qurtarıcılar, Keriç parom keçitiniñ işi qıyınlaşacağını tahmin ete.
Daa evel Qırım qurtarıcıları, yarımadanıñ sakin ve musafirlerine, Qara ve Azaq deñizlerinde yuvunmaqtan vazgeçmege tevsiye etti. Keçken raatlıq künlerden berli Qırımda qaynağan furtuna içün, qurtarıcılar, er kün adamlar suvda boğulıp batqanı aqqında haber ete.


text:
Angliäneñ iñ ere çirkäwen citäklägän Canterbury arxiepiskobı Rowan Williams fikerläre, ğädättä, zur qızıqsınu uayta. Bu yulı da şulay buldı. Sky News telekompanisenä birgän äñgämäsendä ul, Britaniädä küp möselman yäşäwen iskä alıp häm şuşı küp dinle, küp millätle, küp mädäniätle cämğiättä berdämlekne köçäytü niäte belän şäriğätneñ qayber qanunnarın ğämälgä kertergä täqdim itte. Xalıqnı töşenderü öçen ul şäriğätne qanunçılıqnıñ ber töre dip añlattı:
Berük waqıtta Williams üz aqılında buluın häm qayber islam illärendä şikelle, xıyänät öçen keşene taş atıp üterü kebek cazalar kertergä çaqırmawın iskärtte. Şulay da, bu täqdimgä tiskäre mönäsäbät, kübräk buldı.
Britan premier-ministrı Gordon Brown, süzçese aşa, bu ildä Britan qimmätlärenä nigezlängän qanunnar ğämäldä bulırğa tieş, digän fikeren citkerde.
Ä ilneñ eçke eşlär ministrı Jacqui Smith:
"Minemçä, bu ildä ber genä qanun bar häm ul demokratik yul belän ireşelgän qanun. Ul bar cämğiät ixtiram itkän qimmätlärgä nigezlängän, anı barıbız da qabul itä" dide eçke eşlär ministrı.
Britannarnı törle mädäniät, telllär, ğöref-ğädätlär belän şaqqattırıp bulmıy. London häm başqa ere şähärlärdä bu ğädäti küreneş. Ämmä arxiepiskop Williams täqdime qaynar bäxäslär uyattı. Britannar törlelekne qanunda uq terkärgä äle äzer tügel.
Xristiannar ğına tügel, möselmannar arasında da bu täqdimgä qarşı çığuçılar bar.
"Minemçä, Könbatış cämğiäte mondıy täqdimne qabul itmäskä tieş, möselman ruxaniınnan çığamı ul, xristiannanmı" dide Londondağı Ğäräp-İran üzäge mödire Ali Nurizade.
Nurizade süzlärençä, qabul telsä, bu Britaniä öçen iñ yaman qarar bulaçaq, çönki ul demokratiä, härkemgä ber qanun digän sistemğa qarşı kilä.
Läkin qayber möselmannar anıñ belän kileşmi. Alar şäriğätne kertügä qarşı tügel, tik anı yaraqlaştırırğa kiräk, dilär:
"Şäriğät bezgä 18 ğasırdan kilgän. Dönya inde şaqtıy üzgärde. Bu üzgäreşlärne iskä almıy torıp, şäriğätne taläp itkän şul uq xatın-qızlar da ğädellekä ireşmiäçäk" dide möselman parlamentı häm möselman institutı citäkçese Ğayazetdin Siddiqi.
Qayber möselmannar isä, bu täqdimne nıqlap tikşerergä çaqıra. Britaniädä barlığı million yarım çaması möselman bar. Öylänü, ayırılu, miras qaldıru kebek mäsälälärne alar yış qına başqa illärneñ mäçetlärenä barıp xäl itergä mäcbür.


text:
İmam Azam Abu Hanifa An Numan – büyük alim, hanafi mezhebiniñ esasçısı. Qırımtatarlar aynı bu mezhepke ayittırlar.
Belli bir mezhep boyunca yaşamaq müyimdir.
İmam Azam Abu Hanifa (Hanife) – diniy – uquqiy mektebiniñ, yani mezhebiniñ esasçısıdır, onıñ meydanğa ketirgen mezhebi çerçevesinde qırımtatarlar da islȃm dinini kütedirler.
Bu mezheb boyunca sabıq Sovetler devletleriniñ çoqusı müsülmanları yaşaydır. Hanife mezhebi Orta Asiya ükümeterinde, Pakistan, İndistan, Bangladeş, Afğanistan ve Türkiyede esas mezhep olaraq sayıladır. İraq, Suriye, Urdun, Filistin devletlerinde de hanifeler çoqtır. Bu mazhebniñ balaban yayğınlığı, oña çoq bir alimler qatılğanınen añlatıladır.
Sunnitlerniñ dört esas diniy – uquqiy mektebi (mezhebi) bardır: imam Abu Hanifa (Hanifeler), imam Malik ibn Anas (Malikiler), Muhammad ibn İdris aş – Şafiyi (Şafiyiler) ve Ahmad ibn Hanbal (Hanbaliler). Dört mezhepte haqtır.
Bugün Qırımda böyle bir fikir bardır, missionerlerniñ tesiri altında, başqa mekteplerniñ tarafdarları da peyda olğandır. Bu hanbaliler ve şafiyiler. Çoqusı allarda bu «yañı müsülmanlar» – diniy bilgileri olmağan ve islȃmğa avdetten soñ kelgen yaşlardır. Olar sovet, ateyist devirinde büyüdiler ve ana – babaları olarğa diniy tasil berip olamadılar. İslȃmnı olar missionerlerden, ya da ecnebiy müsülman studentlerinden ogrendiler.
Böyle kütken müsülmanlardan qonuşqan soñ, meselȃ hanbali mezhebine kore, ibadetler daa qolay qılınğanını ogrenemiz. Meselȃ, namaz qılmalarında, olar tek farz namazlarını qılalar, sunnetlerini ise, red eteler, olar müyim degil deyler; abdestni sadeleştireler ve ilȃhre. Amma hanife mezhebine köre, bu aslında doğru degil, çünki, meselȃ, sunnet – namazlar, peyğamber efendimiz qılğan ve tevsiye etken namazlardır, abdestnı ise, bağışlañız, er vaqıt yahşı almaq kerek, buña nisbeten, atta bir hadis de bardır «Temizlik – imannıñ yarısıdır».
Camilerde, bazıda bu meseleler üstünde davalar da çıqa, amma bu davalaşaçaq problemalar degildir, çünki bu mezheplerniñ tarafdarları, özleri daa esaslarnı yahşı bilmeydirler. Olarnı, ibadetlerde olğan sadelik celp etedir. Gençler er vaqıt ayırılıp turmağa severler. Hanife mezhebine, ecdatlarnıñ kütken mezhebine ogrenmege, olarğa, er alda qıyın kele. Bese – belli, tasil almaq er kezge qolay iş degil. Qalbinde imanı olğanlar, erte – keç haq yolğa turacaqtırlar.
Bazı gençler de, yahşılıq ve qolaylaştırma fikirlerinen, bir de bir mezhepke ayit olmaq şart degil deyler. Lȃkin böyle tüşünmek yañlıştır. Çünki ibadet yapma incelikleri bütün Quran içinde ve hadisler kitaplarında mevcuttır, onı toplap bir añlaşılğan şekilge ketirmek içün bilgili adam kerektir. Onıñ içün em qadimiy, em de zemaneviy islȃm alimleri, bilgileri kȃmil olmağan müsülmanlarğa, bir de bir mezhep boyunca yaşamaq kerek olğanını aytalar.
İmam Azam Abu Hanifa kim olğan ve mezhebi neden ibarettir?
Şübe doğurmağan qaynaqlarğa nazar taşlayıq. «Fıkh. Al – Kuduriya sualleriniñ sadeleştirilmesi. İmam Abu Hanifanıñ fıkhı boyunca» (Muhammad Aşık İlȃhiy Al – Baraniy, Kiyev «Ansar Faundeyşn», 2004s.) imam Al – Hammam abu Hanifa An – Numan Hicreniñ 80 – nci senesi (milȃdi 700 sene), İraqnıñ cenübinde yerleşken Kufa şeerinde doğdı. Onıñ tolu adı An – Numan ibn Sabit Al – Kufiy. Onıñ aylesi ticaretnen oğraşa edi. Abu Hanifa Allah qorqusınen büyügen bir bala olıp, Quran – i Kerimni daa balalaıqta ezberge alıp, hadis kitaplarnı da yahşı bile edi. İslȃm boyunca nasıl yaşamaq ve ticaret alıp barmaq kerek olğanını mükemmel bile edi.
Fıkhnı o Hammad ibn Abu Sulȃymandan ve daa bir çoq alimlerden ogrengen edi. O bilgilerini 4000 tabiyun şeyhlerinden alğan edi. O özü tabiyun nesiline ayit edi. Tabiyunlar – bu peyğamberimiz Muhammed (s.a.v.) soñ kelgen ve onı bilip, laqırdı etken nesildir.
Onıñ tabiyunlar nesiline mensüp olması, onı yükselte, çünki iç bir zamandaş alimi aqqında, biz bunı aytıp olamamız.
Onıñ talebeleriniñ sayısı pek çoq edi, başqa iç bir alimde bu qadar talebe olmağandır. Olar aqqında aytqan ediler: «Olar yedi biñ otuz şeyh ediler, farqlı – farqlı devletlerden kelgen ediler, imamdan bilgiler alıp, bizlerge qadar yetkizdiler».
İmam Azam Abu Hanifa dört biñ hadis bildirgendir: eki biñi – Hammamdandır, qalğan ekiside – başqa şeyhlerdendir.
Abu Hanifa birinci olaraq fıkh kitabını yazğandır, ondan soñ bu işni Malik ibn Anas devam etip, özüniñ «Al – muuuata» kitabını tertip etkendir.
İmam Azam Abu Hanifa öz mezhebini «bir birleri arasında mesleat» esasında tizgendir. İctihadlarını Allah sevgisi ve qorqusı esasında çıqarğandır. O belli bir sualni muşavarege çıqara eken, soñ bu mesele boyunca kimde nasıl qararlar olğanını soray eken, soñ üzüniñ fikirini ayta eken ve keñeş toplap, er bir sual üstünde bir aydan ziyade subetler keçire eken. Onıñ delilleri yarıq yıldızdan daa parlaq ola eken, buña köre, Abu Yusuf olarnı Al – usulde yazıp qaldıra ve itibarlı alimlerge köstere eken. Demek, muşavere ve mesleat esasında peyda olğan mezhep, seniñ şahsiy özüñe tayin etken ve tek özüñ diñlegen mezhebiñden, daa doğru, göñül raatlaycı bir mezheptir (baq. Al – Kȃrdariy «Manakıb Abu Hanifa», 57 s.).
Abu Hanifa biñlernen sualler yazıp alğandır. Eñ azı 83 biñ, dep esaplana: olardan 38 biñi ibadetnen bağı sualler, qalğanları ise, muamalȃt (insanlarara munasebetler) meselelerinen bağlıdır (baq. Al – Kȃrdariy «Manakıb Abu Hanifa», 162 s.).
Amma Abu Hanifanı, dinden çetleşkenler sıralarında begebmey ediler, çünki bu insan islȃm uquqında belli uslbiyet tizgendir.
Özüniñ diniy metinlernen çalışma usulını alim böyle añlata: «Men Alahnıñ kitabına esaslnam, anda kerekli metin tapalmasam, peyğamberimizniñ hadislerinden qıdıram, anda da tapalmasam onıñ sahabelerine qulaq asam. Amma olarnıñ noqta – i nazarlarını, tek eki delil tapsam qabul etem. Olarnıñ fikirlerinden başqa birisiniñ sözlerini qabul etmek içün vaz geçmeyim. İbrahim Aş – Şaabi ve Al – Hasanğa (tabiun alimleri) sualler berilgende, olar ictihad qabul etmege tırışalar, mende oyle ypmağa tırışam».
Onıñ bu ususlı, yañı edi qısımdan ibaret,araştırma sistemasına yol açtı:
. Quran – er bir diniy noqtayi – nazarınıñ ve diniy şartlarınıñ esasıdır.
. Hadisler (peyğamberimizniñ sunnetleri) Quran izaatıdır.
. Peyğamber (s.a.v.) sahabeleriniñ şaatlıqları. Olar Muhammed (s.a.v.) yanında er daqqa bulunıp, onıñ sunnetlerini bilgenlerdir.
. Muqayese, ya da qıyas, bu belli bir metinlerni başqa vaqıyalarğa işletilmesidir.
. Muqayeseniñ ya da qıyasnıñ tersi. Çünki bazen qıyas usulını qullanğanda hatalar ola bile.
. Alimlerniñ birdemligi, yani icma.
. An – ane, ya da adet qullanılması, amma bu bölük, tek Qurandan, hadislerden yada sahabelerniñ sözlerinden deliller tapılmağan soñ qullanıla bile. Eger de adet, açıq – aydın metinnen qarşı kelse, onı qullanmaq yasaqtır.
Özünden soñ, Abu Hanifa kitap yazıp qaldırmağan, amma onıñ qalemi, dep bir qaç araştırma işlerini belgileyler. Onıñ fikirleri, talebeleri Abu Yusuf, Muhammad Al – Hasan taraflarından, bir qaç kitapqa toplanıp, yazılğandır.
Abbasidler nesilinden olğan halif Al – Mansur, Abu Hanifanı, Kubadan Bağdadqa çağırta ve qadı vazifesini teklif ete. Amma Allah qorqusı olğan Abu Hanifa, birilerine apis ve idam cezalarını çıqarmağa istemedi. Ondan da başqa, o halifniñ ükümdarlığına qol tutmay edi. Bunı bilgen Al – Mansur, alimni apiske qapatmalarını, aşta ve suvda sıñırlamalını ve meydanda qamçınen urmalarına qarar çıqardı. Bundan soñ alim vefat etti.
Büyük alim ve imam Abu Hanifa Hicranıñ 150 senesinde, yetmiş yaşında vefat etti. Allahnıñ rahmetinde olsun.
Sevil Reşid
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi, imaye tarafından «Veciye Kaşka işi» figurantları Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kâzim Ametov ve Rusilan Trubaçqa tahqiqat izolâtorında tutuluv muddetiniñ uzatılmasında qarşı berilgen apellâtsiyanı red etti.
Tahqiqat, qabaatlanğanlar qaçmaq, şaatlarğa tesir etmek, delillerni yoq etmek mümkünler, dep iddia ete edi. İmaye, birinci maqam mahkemesi iş figurantlarınıñ musbet hasiyetnameleri, sağlıq vaziyeti, yaşı ve turğun içtimaiy alâqalarını köz ögüne almağanına işaret etip, sıñırlav tedbirini daa yımşaq şekline deñiştirmekni istey edi.
Bekir Degermenci, munaqaşalarda çıqışta bulunırken: «Men, qararnıñ nasıl olacağını evelden bilem. Arqadaşım Asan Çapuh aytqan kibi, bu bir farstır – artıq bugün bizge kene muddetni uzatalar. Biz cemiyet içün iç bir telüke teşkil etmeymiz. Advokatım, tahqiqat izolâtorında tutulamaycağımnı köstergen malümatnameni taqdim etti. Siz onı baqmaqnı red ettiñiz. Men bu yarım yıl içinde o qadar çoq bozuluvlar kördim ki, iç olmadı, bir kişi añlasın dep nasıl añlatmaq keregimni bilmeyim. Sizge bir ölüm azlıq etemi?», – dedi.
Diger şübheliler sözden vazgeçti.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir gruppa qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar.
Olarnı Türkiye vatandaşından aqsız yerde para talap etkenlerinden şübheli sayılalar. Yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadın vefat etti.
Daa evel, bu işniñ figurantlarında sağlıq ile ciddiy problemalarnıñ olğanı bildirilgen edi. Bekir Degermencide sürekli astma bar. Çapuh tahqiqat izolâtorında mikroinsult keçirdi.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Aqmescitteki qırımtatarlar toplu yaşağan Bor Çoqraq (Fontanı) qasabasında yañı mektep qurula. İşğal etilgen Qırımnıñ ameldeki ükümeti ayta ki, obyekt bu seneniñ soñuna qadar qurulıp bitirilecek.
«Qurucılıq işleri evel belgilengen grafik boyunca yapıla. Obyekt mürekkeptir, vaqıt çoq degil: dekabr ayında leyha bütünley bitirilmek kerek», – dep qayd etti Kremlge boysunğan Qırım parlamentiniñ yolbaşçısı Vladimir Konstantinov qurucılıqnı ziyaret etkende. Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
Elde etilgen malümatqa köre, Konstantinov Qırımda qırımtatar tilinde tasil berilgen mekteplerniñ teşkil etilmesi kerek olğanını tasdıqladı.
«Onıñ sözlerine binaen, qasaba sakinleri mektepniñ işke tüşürilmesinen pek meraqlana, oquv yurtuna ihtiyac büyüktir», – dep aytıla beyanatta.
Matbuat hızmetinde bildireler ki, yañı mektepte 900 talebe oquycaq, bina «Rusiye Federatsiyasınıñ bütün talaplarına uyğan» eñ zemaneviy aletlernen, bu cümleden yanğın havfsızlığı ve video nezaretinen, temin etilecek.
Qırım ve Sevastopol musulmanları diniy idaresinde de qırımtatar tiliniñ inkişafı ve saqlanması meselesini qayd etken ediler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadanıñ milliy mekteplerinde bile balalar rus tilinde tasil ala, qırımtatar mekteplerinde ne oquv kitapları, ne de derslikleri bar. Bunı er vaqıt Mecliste ve qırımtatar cemaat teşkilâtlarında qayd eteler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İyün 21-de qırımtatar şairi, terciman, edebiyat tenqitçisi, edebiyatşınas ve publitsist Eşref Şemi-zadeniñ doğğanına 100 yıl tola.
O, birinci icadiy adımlarını daa ösmürlik çağında attı. Eşrefniñ şiirleri birden edebiyat ustazları – edebiyatşınas Abdulla Lâtif-zade ve şarqşınas Agatangel Krımskiy tarafından taqdirlendiler.
21 yaşında Şemi-zade SSCBde eñ elit fakultetleriniñ biri olğan Moskvadaki VGİKte edebiyat ve stsenariy fakultetine oqumağa kire. Eşref olğanı-olacağı 23 yaşını toldurğanda Büyük sovet entsiklopediyasında adı añıla.
Qırımğa Eşref Şemi-zade 1944 senesi mayıs 17-de – qırımtatarlarnıñ zornen sürgün etilmesine bir kün qalğanda qayta
1937 senesinde Aqmescitte Şemi-zadeni burjuva milletçiliginde qabaatlaylar. Onı İrkutskke sürgün eteler, lâkin anda yibereler – tahqiqatta, qabaatını tasdiqlamaq içün deliller yetmedi. Qırımğa o, 1944 senesi mayıs 17-de – qırımtatarlarnıñ zornen sürgün etilmesine bir kün qalğanda qayta.
Özbekistanda Eşrefniñ taqdirindeki keskin burulışlar ğayıp olmay: oña, meşur insanğa, başta büyük vazife bereler, soñundan ise kene tevqif eteler. Şemi-zade koloniyada 25 yılğa mahküm etile, lâkin artıq 1954-te onı, diger aqlanğanlar ile beraber azat eteler. Azat etilgen soñ Eşref daa 24 yıl ömürde qalacaq, ve bu yıllar semereli edebiy iş ile tolu olacaqlar.
Şairniñ icadındaki eñ yüksek noqta – «Közyaş divar» poemasıdır. O, «bütün küçlerni halqınıñ milliy ruhunıñ ğayrıdan doğmasına bemege» davet ete. Bu sözler, özüni qırımtatar halqına adağan Şemi-zadeniñ bütün ayatı içün şiar oldı.
Qırım hanlığı tarıhı ve Qırım tarihınıñ meraqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası olğan Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» video bloglarında.
Tuğra – han müüri, qırımtatar devletçiliginiñ simvolı, Qırımdaki mevcüt problemalarnı añlamaq içün hususiy bir anahtardır.
Metinniñ müellifi ve alıp barıcı – Gülnara Abdulla, rejissör – Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı – Eldar Halilov, gayeniñ müellifi ve prodüser – Emine Ceppar.


text:
"Maqsatıbız – êksportnı yaqınça 210 milliard dollarğa citkerü"
Bu xaqta ilbaşı urınbasarı Fuat Oktay belderde
Törkiyä ilbaşı urınbasarı Fuat Oktay êksportnıñ yıl axırına qadär 200 milliard dollardan artıp kitäçägenä qağılışlı köçle kürsätkeçlär buluın belderde.
Ul bu xaqta iq’tisadi koordinaśiya şurası cıyılışında yasağan çığışında citkerde.
Oktay: “Bez kürelgän çaralar näticäsendä ikençe yartıyıllıqta ağımdağı defiśitta da, infiyaśiyädä dä uñay üzgäreşlär bulır dip kötäbez. Yıl axırına qadär êksportnıñ 200 milliard dollardan artıp kitäçägen çağıldıruçı köçle kürsätkeçlär bar. Maqsatıbız – êksportnı yaqınça 210 milliard dollarğa citkerü. İlbaşınıñ raslawı nigezendä sentyabr’neñ berençe yartısında 2022-2024 nçe yıllarnı üz êçenä alğan Urta möddätle programmanı täq’dim itärgä uylıybız”,-dide.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyä İlbaşı Ärdoğan Azärbaycanda
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan ber könlek êşlekle säfär belän Azärbaycanda


text:
«Krım SOS» cemaat teşebbüsi ve Ukrainada Avropa Şurasınıñ Ofisi Lvovda «Qırımtatarlar kimlerdir?» interaktiv lektsiyalarını teşkil eteler. Bu aqqında Qırım.Aqiqat saytında olğan teşkilât mektübinde aytıla.
«Qırım işğalinden soñra bir buçuq biñden ziyade qırımtatarı Lvov vilâyetine köçip keldi. Lektsiya maqsadı – Lvov sakinleri ve şeer musafirlerini qırımtatarlarınıñ medeniyeti, tarihı ve dininen tanış etmek, medeniyetlerara dialogğa temel qoymaqtır», – aytıla beyanatta.
Birinci lektsiyanı belli qırımtatar tarihçısı, Ukrain PEN-klub azası Gülnara Bekirova keçirecek. Onıñ mevzusı «Qırımtatar milliy areketi: kendi aqları içün küreş» olacaq. Gülnara Bekirova qırımtatarlarnıñ sürgünlik yerlerinde sovet sistemasına qarşı küreşken eñ küçlü barışıq areketlerinden birini meydanğa ketirgenleri aqqında tarif etecek. Lektsiya salı künü, noyabr 18-de, saat 18-30 Kladoçnaya, 2A adresi boyunca yerleşken İlk Lvov kütüphanesiniñ binasında keçirilecek.
Lektsiyalarınnı teşkilâtçıları «Krım SOS» cemaat teşebbüsi ve Ukrainada Lvov şeer şurası Medeniyet idaresiniñ qol tutuvı ile Avropa Şurasınıñ ofisi, İlk Lvov kütüphanesi, MO «Dziga», «E-97» ve «Uliçnıy universitet» teşebbüsleri oldılar.


text:
İyün 5-ke qadar Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda «Sankt-Peterburg künleri» keçirilecek. Moskvağa boysunğan yarımada ükümetiniñ matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, «Sankt-Peterburg ve Qırım cumhuriyeti meşğuliyet hızmetleriniñ mütehassıslarınen mesleat körüşüvleri, tögerek masalar, seminarlar, konferentsiyalar ve bir sıra diger merasimler» teşkil etilecektir.
Bildirilgen malümatqa köre, rusiyeli musafirler yarımadada «Tasil faaliyetiniñ reglamentatsiyası: yolbaşçı tecribesi» mevzulı master-klass, mektepten aldın tasilniñ tatbiq etilmesi meseleleri boyunca tögerek masa keçirecekler.
«Sankt-Peterburg künleri» çerçivesinde energetik havfsızlığı mevzusına bağışlanğan tögerek masalarnıñ teşkil etilmesi planlaştırıla.
Bu kibi merasimler yarımadada endi ekinci sefer Sankt-Peterburg akimiyeti ile tizilgen 2015 – 2018 seneleri ticariy-iqtisadiy, ilmiy-tehnikiy, içtimaiy ve medeniy işbirligi aqqında añlaşmanıñ ömürge keçirilmesi çerçivesinde teşkil etile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Ukraina prezidenti namzeti, alıp barıcı ve şoumen Volodımır Zelenskıyge muracaat etip, işğal etilgen Qırımnen bağlı beş sual berdi.
"Ürmetli Volodımır Aleksandrovıç, saylavda evel olğan kampaniyalarda biz ne sizden, ne de başqa namzetlerden, qırımtatar içün müim olğan suallerge cevap almadıq. Bunıñ içün men sizge bir qaç sual bermege isteyim. Rica etem, olarğa qısqa cevap beriñiz", 0 denile Cemilevniñ hitabında.
Qırımtatarlarnıñ lideriniñ prezident namzetine sualleri
1. Rusiye tarafı aytqanı kibi, Qırım serbest, demokratik saylav neticesinde Rusiyerniñ bir qısmı oldı, dep tüşünesiñizmi? Onı Ukraina terkibine mıtlaq qaytarılacaq işğal altındaki topraq olaraq sayasıñızmı?
Bu uzlaşuvlarda Qırım ilhaqınıñ qanunğa uymasınıñ tanıluvı, Ukraina terkibinde olsa da, sahte Donetsk ve Lugansk cumhuriyetleriniñ tanıluvı barmı?
2. Rusiye ile eyi qomşulıq munasebetlerini tüzetmek içün, barışıq olması içün bütün küçüñizni berersiñiz, dep aytqan ediñiz. Biz Rusiyege ücüm etmedik, onıñ topraqlarını işğal etmedik, angi yolnen ketecegini aytmadıq, şunıñ içün Rusiye ile barışıq olması içün nasıl adımlarğa azırsıñız, dep bilmege isteyim? Bu uzlaşuvlarda Qırım ilhaqınıñ qanunğa uymasınıñ tanıluvı, Ukraina terkibinde olsa da, sahte Donetsk ve Lugansk cumhuriyetleriniñ tanıluvı barmı?
3. Putin (Rusiye prezidenti Vladimir Putin – QA) ilhaq etilgen Qırımda körüşmege teklif etse, bu körüşüvge razı olursıñızmı?
4. Bazı prezident namzetleri saylav kampaniyasınıñ birinci turında Rusiye ile eyi munasebetlerni qurmaq içün Qırımnıñ qamaçavını toqtatacaqmız, dep aytqan edi. Prezident olsañız, böyle adım atarsıñızmı?
5. Qırım Muhtar Cumhuriyeti statusınıñ Qırım muhtariyetine – yani qırımtatar halqınıñ genotsidinden soñ sovetler rejimi tarafından yoq etilgen territorial-milliy muhtariyetke – deñiştirilüvine nasıl baqasıñız?
Ukraina prezidenti namzeti Volodımır Zelenskıynıñ saylav ştabı, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ açıq hitabına cevap berdi.
Qırım - Ukrainanıñ işğal etilgen qısmıdır. Bu işğal qanunğa qarşı ve zorbalıq usulınen yapılğan edi
“Qırım, şübesiz, Ukrainanıñ işğal etilgen qısmıdır. Belli olğanı ve bütün dünyada tanılğanı kibi, bu işğal qanunğa qarşı ve zorbalıq usulınen yapılğan edi. “Referendum” dep denilgen şey, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ ealisiniñ rey berüvi serbest saylav sayılmaz, çünki tüfek-silâ astında yapıldı ve qırımtatar, ukrain ve atta rus halqınıñ iştiragisiz keçirildi”, - denile cevapta.
Zelenskıyde, Qırım Ukraina qısmı edi, bar ve olacaq, dep ayttılar. Ve o “Ukraina terkibine Rusiye işğal vaqtında ketirgen zararlarınıñ ivaz etüvinen beraber qaytmalı”.
“Bir serbest Ukraina topraqlarınıve onıñ ealisini bermege, bağışlamağa, kiralatmağa azır degilmiz - bu añlaşma ve muzakere muvzusı olmaz! Noqta-i nazarımız keskin ve deñişmez. Qırımnı ve QMC-de qalğan vatandaşlarımıznı qurban etip, Donbass cenkiniñ toqtatılması aqqında añlaşmalar iç yapılmaz”, - dep aytıldı Zelenskıynıñ komandasında.
Zelenskıyda, Ukrainanıñ bütünlik, serbestlik ve mustaqilligi iç bir halqara añlaşma ve muzakerelerniñ mevzusı olması imkânsız olğanını, qayd ettiler.
Qırımnı Donbass barışığına deñiştirmek lafları iç bir alda olmaycaq
“Qırımnı Donbass barışığına deñiştirmek lafları iç bir alda olmaycaq. Bundan ğayrı, biz endi bir qaç kere qayd etkenimiz kibi, Qırım ve Donetsk em Lugansk vilâyetleriniñ ayrı rayonları serbest ve mustaqil Ukrainanıñ terkibinde qalsa edi, olarnıñ Rusiyede ola bilecek aq ve vekâlitliklerine köre, şimdilik endi daa çoq aq ve vekâletlikleri olacaq edi”, - dep aytıla Cemilevniñ suallerine berilgen cevapta.
Aynı zamanda Ukraina prezidenti namzetiniñ komandasında, Rusiyenen çatışmanıñ cenk vastası ile çezüvini mümkün olmağan dep sayalar. Olar, Rusiye ükümetinen muzakere ve laf etmek kerekligini ayta, amma bu mıtlaq ğarbiy ortaqlar iştiraginen yapılmalı.
“İşğalci akimiyetniñ altında olğan vatandaşlarımıznen bağda olmalımız. Amma bu bağ sadece medeniy, haber ve gumanitar olmalı. Rusiye Donbass ve Qırımda yapqanını közde tutıp, vaqtınca işğal topraqlarnıñ iqtisadiy blokadası toqtatılıp olamaycaq”, - denile cevapta.
Zelenskıynıñ komandası, Donbass, Qırım ya da Qara deñiz meselelerini ayırmaycaqlarını aytıp berdiler. Amma Zelenskıynıñ ştabı, Mustafa Cemilevniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ statusını Qırım Muhtariyetine deñiştirilüvi aqqındaki sualge açıq-aydın cevap bermedi.
Qırımtatar halqı, devlet ve ğarbiy ortaqlardan konkret destek ve kefalet planını almalı
“Amma qırımtatar halqınıñ tarihi ve stalin ve şimdiki putin basqılarında qurbanları, olarnıñ mustaqil Ukrainanıñ tiklenüv ve inkişafına issesi, şübesiz, Qırımnıñ azat etilmesinden soñ qırımtatarlarğa milliy inkişafınıñ ayrı rol ve perspektivasını teklif etmek sebeptir. Bizimce, bu rol ve perspektiva boş siyasiy vadelerden ibaret olmamalı. Biz eminmiz ki, qırımtatar halqı, devlet ve ğarbiy ortaqlardan konkret destek ve kefalet planını almalı. Biz eminmiz ki, qırımtatarlar mustaqil Ukrana ile azat yaşamaqnıñ açıq-aydın perspektivasını alacaq”, - dediler Zelenskıyda.
Malümatname: 2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım «ükümeti» aşayt mahsulatınıñ fiyatlarını teşkerip, soñki afta devamında 9 malınıñ fiyatı eksilgenini bildirdi. Mında Qırım fiyatları Rusiye fiyatlarından qat-qat ucuz olğanını qayd eteler.
«Bugünde-bugün Qırımda içtimaiy ceetten emiyetli olğan 23 aşayt mahsulatınıñ fiyatı Rusiye Federatsiyasınıñ yaqın regionlarındaki fiyatlardan 2-2,5 qat ucuzdır», – dep tekrarlay Qırım «iqtisadiyat inkişafı naziri» Svetlana Verbanıñ aytqanlarını «Nazirler şurasınıñ» matbuat hızmeti.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi ki, fiyatlar belgilengende, mahsulatnıñ taşıma fiyatı da esapqa alına.
Onıñ malümatına köre, em Ukraina, em de Rusiyeden mahsut taşıması bayağı paalı tura.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada aşayt mahsulatı ve ilâclar fiyatı, yol parası artıp başladı.


text:
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ apis müddetini uzatuv qabaat tarafınıñ muracaatı baqılğan Rostov-na-Donu Kirov rayon mahkemesiniñ ayatında video çıqarğan qırımlı faal Valeriy Grigorge qarşı memuriy cinayet protokolı tizildi. Bu aqta mahkemede olğan faaller Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Yanıma mahkeme vekili keldi, memuriy cinayet işlegeniñiz içün protokol tizilecek, dedi. Tizgenler, baqtım. Soñra eki şaat çağırıldı, red cevabımnı qayd etip yibergenler. Bir şey bozmadım», – dep tarif etti Grigor.
Memuriy dava Rostov-na-Donu mahkemesinde baqılacaq.
Faal Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 17.3 maddesine istinaden (Mahkemelerniñ faaliyet nizamını temin etüv boyunca qadı ya da mahkeme vekiliniñ emrini yerine ketirmeme) qabaatlana.
Bugün Rusiyeniñ Rostov vilâyetindeki mahkemelerde martnıñ 27-nde Qırımdaki kütleviy tintüvler neticesinde tutulğan Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qarşı oturışuvlar keçirile.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Lvivte 11 noyabrde sovet dissidentleri ve sabıq siyasiy mabuslarnıñ iştiragi ile Qırım forumını keçirmege planlaştıralar. Bunı Qırım.Aqiqatqa dissident, Ukraina Helsinki gruppasınıñ azası, forum iştirakçisi İosif Zisels bildirdi.
«Qırım forumı 2012 senesi Aqmescitte tesis etilgen edi. Biz bu forumnıñ işini Lvivte devem ettirmege istedik, çünki şimdi Qırımda onı yapmağa imkânsızdır», – dedi Zisels.
Forumda qırımtatarlarnıñ lideri, sabıq siyasiy mabus Mustafa Cemilev iştirak etecek. İştirak etmek niyetini Qırımtatar Milliq Meclis reisi, Ukraina millet vekili Refat Çubarov ta tasdiqladı.
Forumnı teşkil etmek ğayesi 2012 senesi Qırımda Mustafa Cemilevniñ daveti ile qırımtatar halqı süglünliginiñ 68 yıllığı kününde keçirilgen dissidentler ve sabıq siyasiy mabuslar körüşüvinde peyda olğan edi.


text:
Ukraina Yuqar Radası «Köçip kelgenlerniñ aq-uquqları ve serbestligine riayet etüv kefaletlerini quvetleştirecek Ukrainanıñ bazı qanunlarına deñişmeler kirsetilüvi aqqında» qanun leyhasını birinci oquvda qabul etti.
Ukraina halq deputatı Georgiy Logvinskiy dedi ki, bu deñişmeler köçip kelgenler içün kâğıt işlerini qolaylaştıra.
«Kirsetilgen deñişmelerniñ vazifesi – memleket içinde köçip kelgenler içün kâğıt işlerini qolaylarştırmaq ve tezleştirmek. İş tapılmasını qolaylaştırmaq, işsiz statusını almaq, vesiqalarnı ğayrıdan tiklemek ve il.», – dep qayd ete Logvinskiy.
Vesiqa köçip kelgenlerge vesiqanı aluv tedbirlerini qolaylaştırmağa, yaşağan yerini qayd etmemege, cedvelge aluv vesiqalarını lâğu etmege teklif ete.
Ukraina içtimaiy siyaset nazirliginiñ soñki malümatlarına köre, Donbass ve Qırımdan köçip kelgen insanlarnıñ sayısı 1 million 290 biñ insannı teşkil etti. Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev bildirdi ki, Qırım işğali devamında 35 biñ kişi Qırımnı terk etti, olardan yarısı – qırımtatarlardır.


text:
Aqmescitniñ eñ ucuz toptan satılğan bazarı sayılğan «Privoz»da satıcılarnıñ işi çoq yürmey. Raatlıq künleri bile, mında evelden olğanı kibi müşterilerni körip olamazsıñ. Adamlar bütün bazarnı boylap, eñ ucuz mahsulatlarnı qıdırıp yüreler. Sebze ve meyvalarnıñ fiyatları şaşırta.
«Qırımda yaşap, Qırımda ösken almalarnı alıp olamaymız, – dep, çorlana nefaqacı. – Bu fiyatlar qaydan keldi? 50-60 ruble bir kilogramm içün soraylar! Almalarımız 20 grivnadan iç bir vaqıt satılmay edi!?». Satıcı, fiyatlarnıñ ösüvi rusiyeli iş adamlarınıñ almalarnı satın alğanınen añlatalar.
«Moskva alıp çıqara, fiyatqa çoq qulaq asmaylar, – dey o. – Buña köre, qırımlılar kelgende, bizden Moskva er şeyni satın ala. İsteseñiz bu fiyatqa alıñız, istemeseñiz – yoq. Bu sebepten fiyatlar östi».
Bir afta içinde Qırımda «şorbalıq sebzeler» de 15%-ğa paalılaştı. Qapısta, çukündir, havuçnıñ bir kilosı – 15 ruble tura. (yani 5 grn).
«APK-İnform» leyhasınıñ mütehassısları aytqanları kibi, bu sene suv yetişmemezligi sebebinden Qırımda bereket nomay olmadı, em de Ukrainanıñ qıtasından bir şey ketirilmey. Keççe pişken qapıstanı daa toplap başlamadılar. Havuçnı rusiyeli iş adamları satın alalar. Çukündirni saqlap qalmaq içün qaldırğan yerli işhanelerden sebep bu sebzeniñ fiyatı da köterildi.
Uzun zaman içinde turıp olamağan sebzeler de paalılaştı. Orta kölemde Qırım pomidorları çetelden ketirilgen banan fiyatında - 60 ruble ve ondan daa artqaç (20 grn). Biber - 45 rubleden (15 grn). Morpatilcan ve hıyar içün 100 ruble soraylar (33 grn).
«Mevsimlerara, – dep añalata satıcı. – Tarlada öskenler bite yata, teplitsada östürilgen soyları daa pişmedi».
Amma, qartop biraz ucuzlaştı. Bazarda o çoq. Vinnitsa, Sumı şeerlerinden ukrain iş adamları alıp ketirdiler, onı 12-16 rublege satalar (4-5 grn). Amma, Qırımğa mahsulatnı ketirmege em küç, em de elverişli degil, dep aytalar.
«Ağır, – dep añlata Vinnitsadan iş adamı. – Yibermeyler, 22-nden başlap, Ukrainadan ösümlik mahsulatlarnı ketirmege yasaqladılar. Ketirilgen er şey içün büyük para berildi. Vesiqalarnı azırladıq. Mında keldik, ruble ucuzlaşp başladı, boşuna kelgenimizni añladıq».
Yerli satıcılar da fiyatlarnı azlaştırmağa mecbur oldılar, amma, Qırım qartobı ketirilgen qartoptan bir-eki grivnağa ep bir paalılıca. Ukrain pirniçi asılında yoq. Beştahtalarda – bıltırki yıldan qalğan Qırım pirniçi (Dnepr suvı kelmegeni içün Qırımda pirniçni saçmadılar). Ticaretniñ bu saasını rusiyeli istisalcılar menimseyler. Olar ise, fiyatlarnı belgileyler. Krasnodardan pirniç 65 ruble tura.
«Ukrain pirniçi yoq, –dey satıcı. – Pakistan, Vyetnam, Rusiye. Yerli pirniç te bar, başqası yoq».
Qara kürpe boğdayı da paalılaştı. 35 rubleden 60-qa qadar. «Rusiyede qara kürpe boğdayınıñ bereketi nomay olmadı. Paromlarnı da közge almaq kerek. 80 rublege qadar yetecek, dediler», – dep ayta satıcı.
Aqmescitniñ başqa bazarlarında mahsulatlarnıñ fiyatı daa yüksek. Anda, mahsulatlarnı satıcılardan satıp alğanlar fiyatlarnı belgileyler. Rosselhoznadzor ukrain mahsulatlarnı maniasız yibermege qarar algan soñ, rusiyeli Qırımda fiyatlar ucuzlaa bile. Rusiye, Qırımğa qışta mahsulatlarnı devamlı sürette ketirip olamaycağını añladı. Şimdilik satıcılar tahminler yapmağa saqınalar.


text:
Aqyarda Gagarin caddesinde avgust 17-sinde saba çoq qatlı evlerniñ birisinde yanğın oldı. Rusiye FVN-niñ şeer idaresinde haber etkenleri kibi, birinci qattaki kvartirada mebel yandı.
Qurtarıcılar, tütünlengen binada saqat adamnı tapqanlarını ayta.
"Qazağa oğragan adam birden tışarığa çıqarıldı ve acele yardım hadimleriniñ ellerine berildi. Bunıñnen baraber qomşu kvartiralardan da adamlar tahliye etildi, umumen 17 adam, olarnıñ arasında 1 bala, evlerinden çıqtı", - denile beyanatta.
Müessise malümatına köre, yanğınnı bir saatta söndürdiler, sebepleri tayin etile.


text:
Aqmescitniñ №1 Tahqiqat izolâtorında oktâbr 13-ünde mabüs vefat etti. Bunı oktâbr 15-inde, ilhaq etilgen Qırımda Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ idaresine atıf etip, rusiyeli "İnterfaks" bildirdi.
"2019 senesi oktâbr 13-ünde, saat 19:50-de SİZO-1 kameralarınıñ birisinde 1968 senesi doğma qabaatlanğan Ş. yaramadı. Tibbiy bölükniñ hadimleri kelgende, qabaatlanğan essiz edi, oña kerekli tibbiy yardım yapıldı, acele yardım çağırtıldı, reanimatsiya tedbirleri keçirildi. Yazıq ki, qabaatlanğannı qurtarıp olamadılar", - dep yaza "İnterfaks".
Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ idaresiniñ malümatına köre, "qabaatlanğan Ş., sağlığına 2019 senesi martta şikâyet etip başladı, müessisenin tibbiy bölüginde baqıla edi ve kerekli tedaviylevni ala edi. Tibbiy baqıluvğa şikâyet etmey edi. Müessisede ölüm sebebinden teşkerüv keçirile, malümatnı taqhiqat organlarına yollaycaqlar", - denile müessiseniñ beyanatında.
Daa evel salı künü Qırım matbuatı, olarnıñ malümatına köre, Aqmescit SİZOsında tibbiy yardım vaqtında etilmegeni sebebinden 30 yaşındaki aqay keçingenini bildire edi.
Qırım Cemiyet Nezaret Komissiyası (CNK), bu malümatnı teşkere, dep "İnterfaks"qa haber etti. Ve CNK qayd etti ki, Qırım SİZOsında tibbiy yardım berilmesine şikâyetler bar.
Qırımnın resmiy rusiyeli müessiseleri, mabüsniñ ölümi aqqında haber etmey, adı belli degil. Qırım.Aqiqat bu malümatnı başqa menbalardan tasdıqlamağa tırışa.


text:
İyül 19-20 künleri Qırım Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir» işi boyunca Bağçasarayda yaqalanğan Zevri Abseitov, Rustem Abiltarov, Enver Mamutov ve Remzi Memetovnıñ şikâyet arizalarını red etti ve olarnı apiste qaldırdı.
Bu aqta «Qırım.Aqiqat» bildire.
«Mahküm etilgenler toplaşuvdan ketmege istedi, çünki o, qapalı şekilde keçirilgen edi, amma mahkeme olarnıñ apaylarına qarar seslendirilgende bu yerde bulunmaq içün razılıq bergen soñ qaldılar», – dep añlattı «Radio Svoboda» mühbiri Anton Naumlük.
Adliyeciler bildire ki, aprel ayında Sankt-Peterburg şeerindeki metroda patlav yüz bergen soñ «Hizb ut-Tahrir» işi boyunca yaqalanğanlarnıñ davaları baqılğan bütün toplaşuvlar qapalı şekilde keçirile. Adliyecilerniñ sözlerine köre, böyle areketler qanunsızdır.
İyül başında Qırım Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir» işi boyunca Bağçasarayda yaqalanğan kişilerniñ apiste bulunma müddetini sentâbr 12-ge qadar devam ettirdi.
Avdetniñ bildirgenine köre, 2016 senesi mayıs 12-de Bağçasarayda rusiyeli uquq qoruyıcılar musulmanlarnıñ evlerinde, bunen beraber, yerli «Salaçıq» qavehanesinde bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov yaqalandı. Olar, Rusiyede terroristik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında şeklenile.
«Hizb ut-Tahrir» işi boyunca yaqalanğan, davaları daa devam etken qırımtatarlar, mahkeme qararnı daa çıqarmağanına baqmadan, terrorist ve ekstremistler cedveline kirsetildi.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Ukraina ve Rusiye arasında Avropa birliginiñ yardımı ile devamlı gaz taşımaları aqqında muzakereler qaldırıldı. Bunı Radio Svoboda bildire.
Körüşüv aprel 14-te Berlinde keçirilecek edi, lâkin Avropa komissiyası aprel 10-da bildirdi ki, körüşüv başqa künge keçirildi.
Avropa Birligi Ukraina ve Rusiye arasında añlaşma tizilmesiniñ aracısı olğan edi, böyle etip Ukraina ve Avropa Birligi qışta Rusiye gazını alıp oldılar. Avropa Birliginiñ beyanatında aytıla ki, üç taraflı körüşüv belgilengeni kibi aprel 17-ge qadar keçirilecektir.
Rusiye gazınıñ Avropa ihracatınıñ 40 fayızı Ukrainadan keçmekte.


text:
Ukraina Yuqarı Radası Birleşken Milletler Teşkilâtı, Avropa parlamenti, PACE, OSCE ve dünya liderlerine qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarını tantanalı şekilde añmaq ve Rusiye tarafından qırımtatar halqınıñ aqları ve serbestligi bozulmasını takbih etmek muracaatını qabul etti.
Mayıs 11-de mütenasip qararnı qabul etmek içün 240 halq deputatı rey berdi. Oña «Muhalif bloku», «Vidrodjennâ» ve Radikal firqa deputatlarınıñ çoqusı qol tuttı.
Öz muracaatında ukrain parlamenti halqara toplulıqnı 1944 senesi qırımtatar halqınıñ sürgünligini genotsid olaraq tanımağa ve mayıs 18-de keçirilecek qurbanlarnı tantanalı şekilde añmasına qoşulmağa davet etti.
Bundan da ğayrı, Yuqarı Rada halqara teşkilâtlarnı Rusiye ükümetiniñ Meclis faaliyetini yasaq etmek qararını ve qırımtatar halqınıñ aqlarını bozğanını takbih etmege çağıra. İşbu bozuvlarnı parlament öz beyanatında «etnotsid» dep adlandıra.
«Qırımtatar halqına daimiy basım, vaqtınca işğal etilgen Ukraina territoriyasında Rusiye Federatsiyası tarafından işğal vaqtından başlap yapılğan Ukraina vatandaşlarına qarşı repressiyalar, qırımtatarlarnıñ, olarnıñ Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qırımtatar Qurultayı kibi organlarınıñ etnik ve siyasiy maqsatlarnen taqip etilmesi, qırımtatar halqına qarşı alıp barılğan etnotsid siyaseti ola», – dep aytıla beyanatta.
1944 senesi mayıs 18-de Orta Asiyağa Qırımdan qırımtatarlarnen ilk eşelon yollanıldı, umumen olaraq, 180 000-den ziyade insan sürgün etildi.
2016 senesi aprel ayında Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqyar şeer devlet memuriyetiniñ pressa-hızmeti bildirgenine köre, talaqa şeer teşkilâtlar hadimleri ve faal şeer sakinleriniñ iştiragı ile kommunal hızmetleri qoltutuvında aprel 25-nde keçirilecek.
«Bizler şeerni Aqyarnıñ alman-faşist zapt eticilerinden azat etilmesine 70 yıl toluvı ve Ğalebeniñ 69-ncı yıllığına şeerni eñ yüksek derecede azırlamaq kerekmiz. Keçit deviriniñ meselelerini unutıñız, keliñiz, beraber şeerniñ eyiligi ve onıñ avtoriteti faydasına çalışayıq» - dedi Aqyar şeer devlet memuriyeti reisiniñ muavini Öleg Kizimenko.
Bundan başqa, o aqyarlılarğa rica etip, şeer «gübernatorı vazifelerini eda eticine» koltutmaq ve talaqağa çıqmaq, çağırdı.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/31 iyül
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 31 iyül biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
BMO häm Afrika Berlegeneñ Pan-afrikan xatın-qızlar köne (en)
Hawaiilärdä ( AQŞ) - Bayraq köne (en)
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1914 — Lui de Fünes, frantsuz kinoakterı, komik, rejisser, stsenarist.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1936 — Ğibadulla Alparov, xäzerge tatar grammatikasına nigez saluçılarnıñ berse, prafisır.


text:
Kreml kontrol etken Qırım yuqarı mahkemesinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ işinde daa bir oturış soñuna keldi. Bunı Rusiye advokatı Nikolay Polozov Twitterde bildirdi.
Advokatnıñ aytqanına köre, üyleden evel mahkeme Kyivge «ketken» «zarar körgen kişini» sorğuğa çekti.
Toplaşuv tekrar başlağan soñ mahkeme qabaat şaatlarını sorğuğa çekmege başladı.
Polozovnıñ bildirgenine köre, mahkeme Kolesnikov Andrey Viktoroviçni – Qırım parlamenti işleriniñ idaresiniñ muavinini – sorğuğa çekti.
«Qabaatnıñ nevbetteki şaatı – Fil Nikolay Anatolyeviç. 2014 senesi fevral 26-da o ukrain militsiyasınıñ hadimi edi, şimdi Rusiye İçki işler nazirliginde çalışa», – dep qoştı Polozov.
Advokatnıñ aytqanına köre, nevbetteki oturış oktâbr 25-de keçirilecektir.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Qırımtatar asıllı ukrain yırcısı, «Eurovision-2016» yarışınıñ ğalibi Jamala işğal etilgen Qırımda ve Ukrainanıñ nezaretinden çıqarılğan Donbassnıñ qısımında mektep bitirgen talebelerni ukrain aliy oquv yurtlarına kirmege çağırdı.
Böyle etip sanatçı, İşğal etilgen topraqlarnıñ sualleri boyunca Ukrain nazirliginiñ ve Ukraina Tasil nazirliginiñ informatsion leyhasına qoşuldı.
Ukrainanıñ kontrolünden çıqarılğan topraqlarda yaşağan mektep mezunlarına hitap etken yırcınıñ video-muracaatı iyülniñ 11-nde internette yayınlandı.
Yırcı: «Ürmetli Donbasslı ve Qırımlı mezunlar! Sizler Ukrainada doğğan ediñiz. Şimdi ögüñizde pek mesüliyetli andir, öz kelecegiñizni belgileysiñiz. Qarar almaq er kesge qıyındır, bilhassa, işğal etilgen topraqlarda yaşamağa mecbur olğanlarğa. Siziñ Ukrainada tasil almaq imkânıñız bak ki, o bütün dünyağa açıq. Siz istegeniñizni seçiñiz! Arzu etiñiz, areket yapıñız ve öz özüñizni yeñiñiz!» – dep, mektep mezunlarına muracaat etti.
İyünniñ 19-da, Ukrainada «Qırım – Ukraina» tasil merkezleri çalışıp başladı. Olar Qırım abituriyentlerine 12 ukrain aliy oquv yurtuna tışqı mustaqil imtianlarnı bermeyip kirmege imkân bere. Merkezler sentâbrniñ 30-na qadar çalışacaq.
Kiriş kampaniyası aqqında daa tafsilâtlı malümat Qırım.Aqiqatnıñ mahsus maqalesenide tapılmaq mümkün.


text:
Onıñ malümatına köre, 2014 senesi aprel 22-de Qırımtatar Milliy Meclisiniñ prezidiumı «Qırımda qanunsızlıq inkişafı aqqında» beyanatnı qabul etti. Vesiqağa binaen, Meclis akimiyet vekillerinden Qırımdaki vaziyetni al etüv usullarından faydalanmağa çağıra.
Meclis prezidiumınıñ qayd etkenine köre, Qırımda qanunsızlıqnıñ birinci ve esas sebebi «halq imayesi», yani «samooborona» ola. Onıñ içün Qırımtatar Milliy Meclisi «halq imayesini» acele sürette dağıtmağa talap ete.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ prezidiumı qayd ete ki, yarımada vaziyetini al etüv qırımtatarlar ve umumen Qırım cemiyeti içün pek müim.
Hatırlatamız, aprel 22-de qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Qırımdan çıqar eken, belgisiz adamlar oña «Rusiye Federatsiyasına kelmek yasağı aqqında senetni» tuttırmağa tırıştılar. Oña köre, Mustafa Cemilev 5 yıl devamında Rusiyege kelmemek kerek.


text:
Bir yıldan ziyade Rusiye akimiyeti tarafından SİZOda tutulğan Qırım uquq qorçalayıcısı, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Emir-Üsein Kuku tuvğanlarınen körüşmek içün bir kere bile izin alamadı. Ömür arqadaşı Meryem Kuku aqayını körmek içün bir qaç kere yazma şekilde muracaat etken edi. Bunı iyülniñ 3-de Qırım uquq qorçalayıcı gruppası haber ete.
Uquq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, Rusiye FSB taqiqatçısı Mahnev S.V. yazma şekilde bergen red cevaplarında 1995 senesi iyülniñ 15-de çıqqan N 103-FZ «Cinayet işlemesinde şeklengen ve qabaatlanğanlarnıñ nezaret altında tutulması aqqında» Rusiye federal qanunınıñ 18-inci maddesine esaslana, lâkin tam bir sebebini qayd etmey.
Kukunıñ imayecisi Aleksey Ladin bunıñ kibi red cevaplarını qanunsız dep saya.
«Evelden qorantası mahkeme oturışlarında onı ara-sıra köre edi, şimdi ise oturışlar qapalı şekilde keçirile. İmaye bundan Rusiye mahkemesinde şikâyet etmege, soñra ise Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet arizasını bermege planlaştıra», – dep tarif etti Ladin.
İyün ayında Emir-Üsein Kuku Latviya ukrainleri kongressinden qoltutuv mektübini aldı.
Kreml kontrol etken işğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi iyünniñ 23-de «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Emir-Üsein Kukunıñ apiste yatma müddetiniñ arttırılmasından bergen şikâyet arizasını red etti.
Yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi, İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir Üsein Kuku 2016 senesi fevralniñ 11-de tutulğan edi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İyünniñ 6-nda Eski Qırımda tintüvden soñ tutulıp alınğan erkek kişi ekstremizmde qabaatlana. Bu aqta «Qırım birdemligi»niñ faalleri haber ete.
Tutulıp alınğan şahısnıñ qadını aytqanına köre tintüv saba saat 5-te başlanğan.
Şahısnıñ adı añılmay ve al-azırda ne yerde olğanı da belgisiz.
Qırım.Aqiqat bu meseleniñ inceliklerini ögrenmege tırışa.
Daa evel haber etilgenine köre, Eski Qırımda tintüv yapılğan yerge avtozak ketirilgen. Bu yerde OMON, TSE (Ekstremizge qarşı küreş merkezi), FSB kibi Rusiye telükesizlik hızmetleri bulunmaqta.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilip başladı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi işğal etilgen Qırım toprağında yaşağan vatandaşlarnı Rusiye Federatsiyası keçirgen saylavlarda iştirak etmemege çağıra. Bu, sentâbr 18-de keçirilecek Devlet Dumasına saylavlarnen de bağlı.
Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında qırımtatar halqınıñ aqları saqlaması boyunca Meclis komitetiniñ reisi Eskender Bariyev bildirdi.
«Meclis referendumda iştirak etmemege, 2014 senesi sentâbr 14-te keçirilgen yerli saylavlarda iştirak etmemege çağırğan edi, ve, elbet, bugün de saylavlarda iştirak etmege iç te olmaz, çünki bu, halqara uquq bozuvıdır, bu ceryanlarda iştirak etmesi – cinayettir», – dedi Bariyev.
Sentâbr 18-de keçirilmesi planlaştırılğan Rusiye Devlet Dumasına saylavlar qarışıq sistema boyunca teşkil etilecek: 225 deputat firqa cedvelleri boyunca, 225 deputat bir mandatlı okruglar boyunca saylanacaq. İlk sefer rey berüv işğal etilgen Qırımda da keçirilecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/05-22
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Tatiana Volosojar (22.05.1986, / Ukrain SSRnıñ Dnepropetrovsk qalası, / SSRB) — Rusiä Federatsiäse timerayaqta fiğuralı şuu Olimpiä çempionı.
Xärbilär ğailäsendä tua - ätise Tübän Tagildan, änise Kaliningradtan.
Timer ayaqta 4 yäştän. 2010 yılğa qädär Ukraina öçen çığışlar yasıy.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Radio Svobodanıñ leyhası olğan Qırım.Aqiqat saytı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Kremlge boysunğan yarımada prokuraturasınıñ vesiqalarına binaen blok etilgen. Bu aqta «RİA Novosti» agentligine rusiyeli Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
«Qırım.Aqiqatnen bağlı yapılğan bütün areketler – Qırım cumhuriyeti prokuraturasınıñ, hususan, 8 adamdan ibaret olğan ekstremizm ve terrorizmge qarşılıq kösterüv bölüginiñ hadimleriniñ teşebbüsinen yapılğan areketlerdir. Bu bizim böyle qattı bölügümizdir, balalar pek yahşı çalışa ve ekstremizm ve terrorizmge qarşılıq kösterüv boyunca bütün operativ hızmetlerniñ faaliyetini idare ete», – dep ayttı Poklonskaya.
Bunen beraber, o, «Çernomorka», «ATR», «Sobıtiya Krıma» ve «Meridian Sevastopol» saytlarına kiriş blok etilgeniniñ sebeplerini añlatmadı.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda internet provayderleri mustaqil neşirlerni blok etmege devam ete. Avgust 4-te, cumaaqşamı künü, Qırım.Aqiqattan soñ, «Meridian Sevastopol» mustaqil internet neşriniñ saytı blok etildi. Bu aqta internet qullanıcıları bildire.
Sayt memuriyeti ya da provayder hostingi adına iç resmiy muracaat etilmedi. Muarririyet, resurs blok etilgeni sebebini ögrenmek içün malümat sualinen muracaat etken internet provayderleri daa cevap bermedi.
Avgust 1-de Radio Svobodanıñ leyhası olğan Qırım.Aqiqat saytı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qısmen blok etildi. Bir sıra provayderler saytqa kirişni blok etti. Avgust 2-de yarımadada «Çernomorka», «ATR», «Sobıtiya Krıma» saytları blok etilip başladı. Bu saytlar yarımada regionlarınıñ çoqusında qısmen blok etile. Şimdiki vaqıtta Qırım.Aqiqat saytını Yaltada ve qomşu Rusiyede açmaq mümkün.
Qırımnıñ rusiyeli malümat naziri Dmitriy Polonskiy Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, saytqa kiriş blok etilmesi aqqında onıñ haberi yoq.
Qırım.Aqiqat Roskomnadzorğa malümat sualinen muracaat etti, amma şimdilik cevap yoq.
OSCE-de, Qırım.Aqiqat saytınıñ blok etilmesi boyunca izaat berip, qullanıcılarnıñ İnternette malümat alma ve paylaşma aqqı haber saytlarına kirişni blok etüv vastasınen bozuluvından qasevet çekkenlerini bildirdiler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımda içtimaiy-iqtisadiy vaziyet kütleviy narazılıq aktsiyalarını teşkil etmek içün o qadar kergin degil. Bu fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ «Krımskiy.Parmezan» programmasınıñ musafiri, Qırım blogeri Sergey Psarev bildirdi.
«Menimce, insanlar narazılıqqa çıqmağa azır degil, em istemey. Em de yaz mevsimi keçti. Yahşımı, yoqmı – şimdi belgisiz. İnsanlarnıñ qışta aqçası ne qadar tez bitecegine baqarmız, fiyatlar köterilirmi, aylıqlar qısqartılırmı», – dey o.
Bunıñ ile Psarev şunı qayd etti ki, Ukraina, onıñ fikrine köre, Qırımda Rusiye teşviqatına qarşılıq köstermek içün bir şey yapmay.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Kreml tayin etken Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov energetik qamaçavnı «yarımada halqlarına qarşı bir cinayet» dep adladı. Bunı o noyabr 22-de Facebook saifesinde bildirdi.
«Tam bir yıl evelsi Qırım halqlarına qarşı cinayet işlendi. Kyiv akimiyeti yarımadanıñ energetik qamaçavına başladı. Herson vilâyetindeki tayan patlağan soñ regionımız bütünley ışıqsız qaldı», – dedi Aksenov.
Aksenovnıñ aytqanına köre, uquq qorçalayıcı teşkilâtlar «bu cinaiy areketlerge emiyet bermedi, Kyiv akimiyeti ise Qırımdaki insan aqlarınıñ bozulmasına dair teşviqat ile tolu yalan rezolütsiyasını Birleşken Milletlerge qabul ettire».
«Bugünde-bugün Qırımnıñ energetik havfsızlığı tolusınen teminlengen. Yarımadanıñ şimdiki ihtiyaclarını qarşılamaq içün energetik köpür bergen energiya yeterlidi. Amma ilerideki inkişafı içün yeterli degildir», – dedi Aksenov.
Rusiye işğal etken Qırımda 2016 senesi baarde Rusiye energetik köprüniñ üçünci yolağı açılsa da, elektrikler söndürile. 2015 senesi dekabr ayından başlap Qırımğa esas Ukrainadan elektrikler ketmey.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Moskvada devlet kâtibi John Kerryniñ Rusiye Minsk añlaşmalarını yerine ketirse, AQŞ tarafından oña qarşı sanktsiyalarnıñ lâğu etilecegi aqqında bildirüvi Rusiyeniñ işğali altında olğan Qırım meselesi kün tertibinden alınacağını nazarda tutmay.
Bu aqta dekabr 16 künü AQŞ Devlet departamentiniñ matbuat kâtibi John Kirby bildirdi.
«Qırım işğalini alâ daa tanımaymız ve bu episi bir müim sual olıp qalmaqtadır», – dedi o.
John Kerry Rusiye yolbaşçılığı – prezident Vladimir Putin ve Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov ile körüşüvden soñ Minsk añlaşmaları yerine ketirilmese, sanktsiyalarnıñ lâğu etilmesi aqqında söz bile ketmeycegini qayd etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Moskva şeer mahkemesi Moskvanıñ Tverskoy rayon mahkemesiniñ qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ Rusiye prezidenti memuriyetine bergen hususiy şikâyetlerini qabul etmege red etkeninen alâqalı şikâyetini baqıp çıqmağa qarar berdi.
Bu aqta martnıñ 28-nde rusiyeli adliyeci Nikolay Polozov özüniñ Facebookında haber etmekte.
Onıñ sözlerine köre, mahkeme şikâyetlerni «qısqartılğan (yazılı) şekilde» bağmağa qarar bergen.
«Yani taraflarnıñ mahkeme oturışuvında şahsen iştirak etmeden, protokolsız ve audioqayd yapmadan – perde artında keçirmek istey. Mahkeme qabul etken qarar aqqında Moskva şeer mahkemesinden haber almağa teklif etile. Mahkeme qararını ise, hususan birinci basamaq mahkemesinden, o anda yollanğan soñ almaq mumkün olacaq», – dep ayttı Polozov.
Adliyeci, Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ şikâyetleriniñ baqılğanınen alâqalı neticeler martnıñ 28-nde derc etilmek kerek olğanını qayd etti.
Daa evel Polozov Moskvanıñ Tverskoy rayon mahkemesiniñ qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ bergen hususiy şikâyetlerini qabul etmege red etkenine dair şikâyetini bergen edi.Söz hususan, Çiygoz ve Umerovnıñ Rusiye prezidenti memuriyetine, olarnıñ af etilüvinen bağlı malümat berilmesine dair hususiy şikâyetlerini qabul etilmemesinen alâqalı edi.
Yanvarniñ 26-nda Moskvanıñ Tverskoy rayon mahkemesi şikâyetni red etken edi.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi. O, 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alınğan edi. Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Çiygoznı kutleviy nizamsızlıqlar teşkil etmekte qabaatlay.
Daa soñra Qırımnıñ rusiyeli mahkemesi Umerovnı eki yıllıq yaşav tarzı koloniyada qalmasına üküm ete. Umerov kutleviy surette separatizmge çağırmaqta qabaatlanğan edi.
Rusiye akimiyeti oktâbrniñ 25-nde Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umerov ve Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Bunı öz başına ilân etilgen Qırım «akimiyeti»niñ matbuat hızmeti bildire.
Onıñ bergen malümatına köre, Rusiye Federal tibbiy-biologik agentliginiñ mütehassısları dispanserizatsiyanıñ ekinci etapnı etecekler. Bu sefer olar İçki, Seyitler, İslâm-Terek rayonlarında bulunacaqlar.
Taqımnıñ reberi İgor Polozkovnıñ aytqanı kibi, birinci etapnıñ devamında 12 biñden ziyade qırımlı mütehassıslarğa mesleat içün muracaatta bulundı.
Olardan 3,5 biñ insan – bala mütehassıslarına.
Matbuat hızmette Rusiye sağlıq nazirliginiñ emri ile Rusiyeniñ Federal tibbiy-biologik agentliginiñ brigadası işke aprelniñ 14-de başlağanını bildireler.
«Taqımnıñ erkânına 57 mütehassıs, 20-den ziyade mahsuslaştırılğan tehnika kire. İşte mobil tibbiy moduller, mobil laboratoriyası (qan analizleri, mammografiya, UZİ, EKG) ve flüorografiyanıñ mobil kabinetleri qullanıla», – denile beyanatta.


text:
Bunı Cemilev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, şikâyet adaletli mahkeme aqqınıñ bozuluvı ile bağlı olacaq.
«Ebet, biz Avropa mahkemesine muracaat etecekmiz. İşğalciler tarafından böyle areketler Ukraina, Rusiye qanunlarınıñ, halqara qaideleriniñ bozuluvını belgiley», – dey Cemilev.
O şunı da qayd etti ki, onıñ oğlunı Qırımda reine kibi tutalar. Böyleliknen milliy liderniñ Rusiye tarafından yarımadada etilgen areketlerge olğan munasebetine tesir etmege isteyler.
Şimdi öldürüve qabaatlanğan Hayser Cemilev Bağçasaraynıñ vaqtınca keçindirüv izolâtorında buluna. Onıñ adliyecisi taqiqat işleri devam ete, amma mahkeme ne vaqıt olacağı belli olmağanını bildire.
Hayser Cemilev 2013 senesi mayıs 27 künü Bağçasaray evinniñ azbarında yaqalanğan edi. Hayser Cemilevni yaramazlıq sebebinden yapılğan öldürüvde qabaatlaycaq oldılar. Madde cezası 10-15 yılğa qadar azatlıqtan marum etüvni belgiley.
Yarımadanıñ işğalinden soñ Hayser Cemilevniñ işini Qırım «prokuraturasına» «hatalarnı tüzetmek içün» yolladılar.
Bunıñnen beraber mayıs 15 künü Rusiye uquq qorçalayıcıları Hayser Cemilevniñ işi boyunca taqiqatlarğa inanmağanını aytıp, halq deputatı Mustafa Cemilevniñ evinde tintüvni keçirdiler.


text:
Qırım gazetaları koronavirus infektsiyasınıñ yarımadada nasıl yayılğanı, vicdansız kommunal hızmetler işçileri ve distantsion tasilniñ hususiyetleri aqqında yaza.
"Krımskaya pravda" ("Qırım aqiqatı") gazetası "Boş atuvlar" olmaz" maqalesinde keçken raatlıq künlerinde Qırımda koronavirus infektsiyası ile yoqulanğanlarnıñ sayısında künlük "rekord" qırılğanını haber ete, bir künde on adam oldı. COVID-19 sebebinden tibbiy nezaret altında olğanlarnıñ da sayısı pek arttı. "Aynı zamanda, özüni izolâtsiya etüvniñ şimdiki şeklini devam etmek mümkün degil - adamlarnı ve biznesni desteklemek içün daa radikal, böylece daa paalı tedbirlerni kirsetmek kerek olacaqtır. Qırım akimiyeti, ülke prezidentiniñ fikrine ve bölgedeki epidemiologiya vaziyetke esaslanıp, qarar alacaq. Elbette ki, bir künde yahşılaşuv olacağınıñ ihtimalı pek az", - yaza gazeta.
"Komsomol aqiqatı. Qırım" ("Komsomolskaya pravda. Krım") gazetası "Sadece taqlit etüv" maqalesinde, qırımlılarnıñ neçün öz podyezdlerini özleri yuvmaq mecburiyetinde qalğanları aqqında yaza. "JKH Kontrol" müdiri Anatoliy Petrov aytqanı kibi, mart ayınıñ soñundan başlap Qırımda podyezdlerniñ dezinfektsiya etilmesine dair şikâyetler içün acele hat açıldı. Telefonğa ve elektron poçtasına 100-den ziyade muracaat keldi. Esasen Keriç, Aqmescit ve Kezlevden er kün 5-6-şar kere çan qaqıla. Onıñ aytqanına köre, kirişlerniñ dezinfektiyası yapılğanda, "kerçekten yapılmay, sadece taqlit etile". "Yerlerde, atta bütün idareler qaysı kirişleri ilâclanğanını ve qaysıları yapılmağanını bilmey. Çoq şükür, bizde virus kütleviy yayılmadı, aysa bütün bu taqlitniñ neticeleri yahşı olmaz edi", - dedi Petrov. İdare etüv şirketleri çoq qatlı evlerniñ tahminen 30%-ını ilâclay, qalğan iş ise sakinlerniñ özlerine qala. "Ne içün nizamsız yapıla? Çünki idare etüv şirketler ve sakinler arasındaki añlaşmada podyezdlerniñ dezinfektsiyası kibi madde yoq", - bildire gazeta.
"Krımskaya gazeta" ("Qırım gazetası") yarımadada talebeler içün distantsiya tasiliniñ jususiyetleri aqqında yaza. "Balalar, ana-babalar ve ocalar şaşmalap qaldı: distantsion tasilniñ aletleri tamamınen teşkerilmedi, kimerlerniñ kompyuter ya da inteneti olmağanı içün bu vastanı qullanmaq atta imkânsızdır. Tevsiye etilgen tasil platformalarına talebelerniñ büyük aqıntısı sebebinden olar sanki "boğuldı". Ocalar 24/7 rejiminde çalışmaq mecbur. Amma aynı zamanda, belli oldı ki, olarnıñ er kesi degil kompyuternen çalışmağa bile", - yaza matbuat. "Bazıları içtimaiy ağlarda distantsion tasil muvafaqiyetsiz olğan, dep netice çıqarmağa aşıqtı. Amma Qırım İçtimaiy palatası vekilleri, Tasil nazirliginiñ hadimleri, ocalar ve ana-babalarnıñ toplaşuvında bu fikirnen razı olmadılar. Qırım mektepleriniñ dörtten biri distantsion tasil esnasına keçüv muvafaqiyetli olğanını ayta bile. Tasil nazirliginiñ malümatına köre, mekteplerniñ tahminen 25%-ınıñ ekektron platforması ve kerekli tehniynik vastaları bar, olar ekektron jurnalına ve elektron kündelikke de bağlanğanlar", - qoşa gazeta.
Maqalede ilhaq etilgen yarımadada qullanılğan ıstılaat işletil


text:
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ faalleri qırımtatar tili ocası Lenara Mustafayevanıñ evinde tintüv yapılğan soñ, ilhaq etilgen Qırımnıñ İçki rayonı Eseniñki (Puşkino) köyü sakininiñ tutulıp alınğanı aqqında haber etmekte.
Bu aqta birleşmeniñ Facebooktaki saifesinde bildirmekte.
Vaqianıñ şaatı olğan Ridvan Memetovnıñ malümatına köre, küç idaresiniñ hadimleri ocapçeniñ qocası - Mustafa Mustafayevni, Aqyarğa alıp ketken.
Memetov ayrıca, Lenara Mustafayeva tintüv ve qocasını alıp ketkenlerinden soñ, yaramağanını da bildirmekte.
Memetov Facebookta derc etken videosında, küç idaresiniñ hadimleri «politsiya hadimini aqaretlengenleri içün Mustafayev 15 künge apiske atılabilecegi» aqqında aytılğanı eşitile.
Şaatnıñ bildirgenine köre, noyabrniñ 16-nda Eseniñki (Puşkino) köyünde eki dane tintüv yapılğan eken.
Rusiye küç idaresi bu hususnen bağlı daa iç bir kütleviy izaat bermedi.
Qırımtatar Milliy Meslisiniñ reisi Refat Çubarov noyabrniñ 16-sı, cumaaqşamı künü, Qırımnıñ İçki rayonında yaşağan qırımtatar tili ocası Lenara Mustafayevanıñ evinde tintüv yapılğanı aqqında bildirgen edi.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, FSB yarımadada muntazam surette insanlarnı tutıp ala, tintüvler keçire, mustaqil jurnalist, qırırmtatar faalleri, muallefet ve Ukraina tarafdarı olğan cemaat erbapları ve diniy azınlıqlarnı teşkil etkenlerni sorğulay. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç hadimleriniñ işbu areketlerini siyasiy ceetke esaslı dep tanıy.


text:
«Krımenergo» şirketinde elektrik aqımsız qalğan yarımada ealisini yaqında Rusiyeden Qırımğa quvetli elektrik generatorlarnı ketirecekler dep tınçlandıralar. Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırım energiya berici şirketiniñ kontakt-merkezinde bildirdiler.
«Bizge yardım ketireler – quvetli generatorlarnı, tezden vaziyet eyileşir»,– deyler «Krımenergo» kontakt-merkezinde.
Şimdi Aqmescitte yarıqnı er dört saat söndüreler, amma yerli sakinler degeni kibi, er yerde öyle degil. Şeerniñ bazı rayonlarında yarıqnı 8 saat bermey bileler.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi. Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini tamirlemege başlağanlar.


text:
"Skit altını" davasını baqqan, Amsterdam apellâtsiya mahkemesi mahkemecisiniñ redi aqqında Ukrainanıñ muracaatını, Gaaga mahkemesiniñ baqıluvına yolladılar. Bunı, Felemenk (Niderlandlar) Adliye nazirliginiñ Halqara davalar bölügine atıf etip, "Ukrinform" bildire.
"Bugün, Ukraina devletine, Amsterdam apellâtsiya mahkemesi mahkemecisiniñ redi aqqında muracaat, Gaaga mahkemesiniñ baqıluvına yollanıldı, dep bildirildi. Muracaat, 2019.11.10 künü mahkeme oturışında baqılacaq", - denile bölükniñ beyanatında.
Ukraina tarafı bu qararğa resmiy izaat daa bermedi.
Daa evel, ilhaq etilgen Qırımnıñ müzeyleri Amsterdam apellâtsiya mahkemesine, "Skit altını"nen bağlı Ukraina ve ilhaq etilgen Qırımnıñ müzeyleri arasında olğan dava boyunca qoşma delillerni bergeni haber etile edi.
İyülniñ 16-sında Amsterdamnıñ istinaf mahkemesi «skit altını davasınıñ» soñki qararını çıqarmadı. Mahkeme saytında derc etilgen muvaqqat qararğa köre, taraflarğa qoşma malümat bermeleri içün eki ay berildi.
500-den ziyade müzey eşyasından ibaret «Qırım: altın ve Qara deñizniñ sırları» sergisi 2014 senesi yanvarniñ 19-nda Almaniyanıñ Bonn şeerindeki Reyn ülkeşınaslıq müzeyinde keçirilgen edi. Daa soñra Amsterdamdaki Allard Pierson arheologik müzeyinde açıldı. Sergi 2014 senesi fevralniñ 7-nden avgustnıñ 31-ne qadar devam etti, faqat Rusiyeniñ Qırım işğalinden sebep Qırım müzeylerine qaytıp olamadı.
Qırımnıñ dört müzeyi eksponatlarnıñ qaytarıluvınen bağlı davanı Allard Pierson müzeyine qarşı açtırğan edi. Ukraina akimiyeti artefaktlar müzeylerniñ mülki degil, Ukraina devletine ait, dep bildirdi. Felemenk müzeyi qadı qararı olmağan soñ ya da taraflar añlaşqanına qadar eksponatlarnı bermemege qarar aldı.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesine qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi Ahtem Çiygoz davasınıñ oturışına Kreml kontrol etken Qırımnıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlarnıñ işleri komitetiniñ reisi Zaur Smirnov keldi. Bundan evel eki kere oturışnı qarçığan edi. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri iyünniñ 27-de haber ete.
Smirnov şaatlıq ete, onıñ sorğusı başlandı.
Oturış vaqtında advokat Nikolay Polozov mahkemege Moskva kontrol etken Qırım parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinovnıñ sorğuğa çağırılmasını istegen.
«Fevralniñ 26-da deputatlarnıñ qayd oluvınen bağlı vaziyetni añlata bilecek yekâne kişidir. Üç deputatnı sorğuğa çektik, iç birisi miting sebebinden sessiyağa kirip olamağanını aytmadı. Konstantinov bunı tarif ete bile», – dep añlattı muracaatını Polozov.
Mabüs Ahtem Çiygoz muracaatqa qoltuttı.
«Qoltutam, doğru olğanını tüşünem, çünki deputatlar Kövitidi ve Tsekov bir-birine zıt kelgen malümat bereler. Konstantinovnı sorğuğa çekip, bütün bularnı al etmek mümkün», – dep qayd etti o.
Prokuror Konstantinovnıñ sorğuğa çekilmesine qarşı çıqtı, lâkin mahkeme Konstantinov esnasta iştirak etmeli, dep qarar çıqardı. Onıñ sorğusı iyülniñ 10-na belgilengen.
İyünniñ 19-da «Çiygoz davasınıñ mahkemesinde» Kreml kontrol etken Qırımnıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlarnıñ işleri komitetiniñ reisi Zaur Smirnov şaat olaraq sorğuğa çekilecek edi. Faqat Smirnov mahkemege kelmeyip, iş yollanmasına ketti. İyünniñ 21-de olğan oturışqa da kelmegen edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qoltutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qoltutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Kelecek afta, fevral 10 ve 11 künleri Keriç keçitiniñ etrafında ava şaraitleriniñ beterleşüvi ve şimaliy-şarqiy yerniñ 20-22 m/s yetecegi tahmin etile, bu sebepten keçit qapatıla bile.
Bunı Qırımnıñ Fevqulâde vaziyetler boyunca nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Ola bilecek fevqulâde vaziyetler sebebinden parom yolağı ava şaraitlerine köre işleycek. Aydavcılarğa Qırımğa ve keri ziyaretlerini evelden planlaştırmağa, furtuna havfı vaqtında ise qıta ya da yarımadadan yolğa çıqmamağa tevsiye etemiz», – denile beyanatta.
Aqşam, fevral 6 künü, «Kavkaz» limanında nevbette 45 yengil ve 69 yük, «Qırım» - 40 yengil ve 50 yük maşinası tura edi. Yük yolağında: «Novorossiysk» – 280 maşina, Slavânsk-na-Kubani – 310, Keriç ava limanında – 220 yük maşinası tura edi.


text:
Qırımda Rosgvardiya askeri ayatınen vedalaşqan aqqında haber etilmekte. Onı Kefe etrafındaki ormanda tapqanlar. Özüni asqan asker aqqındaki haberni Rusiye milliy gvardiyası Şimaliy-Kavkaz okrugı matbuat hızmeti avgustnıñ 18 Cuma künü tasdıqladı.
Haber etilgenine köre, asker Kefe etrafındaki askeriy birlikte hızmet ete eken ve onıñ ğayıp olğanı aqqında avgustnıñ 11-nde saba belli olğan.
Avgıustnıñ 16-nda ormanda özüni asqanını isbat etken izler olğan askerniñ cesedi tapılğan maalde, yanında intihar tezkeresi de bar eken, dep bildire Rusiye arbiy memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
«Alınğan ilk malümatqa köre, ölüm askerniñ hızmetinen alâqalı degil eken. Vaqia aqqında regional arbiy-taqiqat organlarına haber etilgen. Vaqia sebepleri taqiq etilmekte», – denilmekte press-relizde.
Rosgvardiyanıñ malümatına köre, okrug komandanınıñ yardımcısı general-mayor Vitaliy Sadovnikov yolbaşçılığı altındaki komissiya memuriy taqiqat işleri alıp barmaqta.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Sen kim olasıñ, şu
Men onı zornen tanıdım, çünki bir vaqıtları sim-siya saçlı bu erifniñ başına yımırta sıtqanlarmı, qabaq ezgenlermi, ne de olsa, endi sap-sarı olğan. Bu sarılıq caqlarındaki bakenbardına da, eçki quyruğını añdırğan saqalına da tüşken.
“Yaşasın himiya! — dedim men içimden.— İsteseñ — qararta, isteseñ — sararta, daa deseñ — maymunğa oşata”.
Böyle degen soñ, cılp etip onıñ qulağına baqtım. Aceba, qula-ğındaki kertigi turamı eken, dedim. Tura! Biraz daa carılğan. Bu kertikni onıñ qulağında köyümizdeki acemi bir berber nişan etip qaldırğan edi. Şu künden soñ onıñ adı-yolu “Kertik qulaq Çomay” oldı.
Men, Çomaynıñ Çomay olğanına eminlik asıl etken soñ, qaldırımda onıñ yanaşasına keçtim.
— Olân, Çomay, sensiñmi şu? — dedim men quvançnen. Sevinçimden az qaldı boynuna sarılacaq edim.
Çomay bir kereden toqtalıp, betime degil de, üstümdeki maylı-paslı urbalarıma aylanıp baqtı. Men zavoddan işten qayta edim.
— Çomay?.. Nasıl Çomay? — dep taaciplendi o. Yañılasıñız arqadaş.
— Olân, taşla şunı, sen Balcı Osmannıñ Çomayısıñ.
— Balcı?.. O adam bal sata edi yoqsa?
Men qızdım. “Yoq, bal satmay edi, yer yüzüne seniñ kibi ahmaqlarnı yarata edi”, — deycek oldım. Özümi zornen tuttım.
— Babañnı unutqansıñ, belki balalığımız hatırıñdadır?
— Balalıq. O da nasıl balalıqtır?
— Sen bala olıp doğmadıñ yoqsa?
— Hatırlap olamayım…
— Çoq gevezelenme, Çomay. Taştöpeden çana tayğanımız aqılıñdamı?
— Taştöpe?.. Qayda tura şu töpe?
— Selbilikte.
— Selbilik?.. O şeermi, köymi?
— Köy.
— Desene bu dünyada öyle köy de bar? Vallai, bilmey edim.
— Anda anañ da bar edi.
— Ana?.. O da nasıl anadır?
— Sen anasız doğdıñ yoqsa?
— İtimal… Hatırlap olamayım.
Men Çomaynı şaqa etedir, belledim. Evelden öyle adeti de bar edi.
— Çomay, taşla şu oyunnı. Pek sa-ğındım seni. Kel, skemlege oturayıq da, adam aqıllı laf eteyik.
Vallai, tekmil artist kesilgensiñ.
— Ebet, artist!— dedi Çomay bir kereden canlanıp. Tsirk artisti: Çomaidi Osmanadze! İllüzionist! Yılan yutıp, qullağımdan taran balığı çıqaram.
— Kertik qulağıñdanmı?
Qulaq meselesini añğanımnen Çomay şu saat çükündir kibi qızardı. Em öyle bir açuvlı tavurğa kirdi ki, zan etersiñ, mına şimdi ağızını açıp meni yutacaq da, qulağından delfin ya da akula balığı etip çıqaracaq.
— Arqadaş, sen asla kim olasıñ, ya?— dedi o meni közlerinen aşap. — Yoldan keçken adamğa ahret sualleri bermege seniñ ne aqqıñ bar? Qana, başımnı kütme, yoqsa seni militsionernen on beş sutkağa yol sipirmege ozğartırım…
Evge ıncınıp qayttım…
Çomaynen körüşmegenimiz endi çoqtan edi. Bu vaqıt içinde belki artist de olğandır. Olsa ne olğan? Artist oldım dep, mıtlaqa ana-babasını, köy-kentini, eş-dostunı unutmaq kerekmi?
Bu tüşünce aqşamğace maña raatlıq bermedi. Ahır-soñu Çomaynñ tsirkine barmaq qararına keldim.
Tsirk degenim bizge daa yaqında kelip, bazar meydanında balaban bir çadır qurdı. Anda barmaq uzaq olmasa da, men, ne içündir bilmem, kiyinip-quşanğan soñ, özümniñ “Jiguli”me minip kettim. Biletni de birinci sıradan aldım.
Aldım amma… Anda çomparlas da attılar, ayuv da oynattılar, fokus-mokus da yaptılar, lâkin anavı yılan yutıp, qulağından taran balığı çıqar-ğan Çomaidini köstermediler. Men ise mahsus onı körmek içün barğan edim.
Men tsirkten çıqıp, maşinama doğru adımladım, Adımladım der ekeç, tsirk atları turğan arannıñ qapısı açılıp, andan anavı sarı başlı Çomay çıqtı. Bir elinde qaşağa, ekincisinde çötki. Üst-başı yün tolğan. Daa şimdi atlarnı qaşağalasa kerek.
— Çomay, çötkile üst-başıñnı da, min maşinağa. Bugün aqşam musafirim olursıñ.
Çomay tekrar çükündir olıp qızardı. Lâkin bu keresinde açuvından degil, utanğanından qızardı. Yusuf Bolat


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev insan aqları boyunca Avropa mahkemesine Qırımnıñ işğalci akimiyeti tarafından oğlunıñ qanunsız qapaluvı boyunca davanı açtırdı.
UNİAN bergen malümatına köre, Cemilevniñ adliyecisi Arkadiy Burşçenko şunı qayd etti ki, olar insan aqları boyunca Avropa mahkemesine acele qararlarnıñ alınuvı ile bağlı şikâyet ile buyurdılar.
«İyül 10 künü insan aqları boyunca Avropa mahkemesi maña bu bölük prezidentiniñ qararları olğanı aqqında bildirüvni yolladı. Yani, Rusiye ve Ukraina zalım munasebetten qoruv ve serbestlik aqlarınıñ saqlanuvı aqqında añlaşmağa riayet etmek kerekligi aqqında avale berildi», – dedi adliyeci..
Arkadiy Burşçenkonıñ sözlerine köre, al-azırda insan aqları boyunca Avropa mahkemesiniñ qararı amelge keçirilmedi ve Mustafa Cemilevniñ oğlu alâ daa apiste buluna.
Evel Mustafa Cemilev oğlu işğal etilgen Qırımda mabüs kibi tutılğanı aqqında bildire edi.
O, eger de Ukraina vatandaşı olğan Hayser Cemilevniñ işi Rusiye qanunlarına köre baqılacaq olsa, insan aqları boyunca Avropa mahkemesine muracaatta bulunacağını qayd ete edi.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27 künü Bağçasaray evindeki azbarında yaqaladılar. Onıñ elinden 44 yaşında olğan qurucı Fevzi Edemov elâk oldı.