text:
jalpıulttıq qozğalıcı el damwına ïgi ıqpalın tïgizbek
Elbacımızdıñ «Qazaqctan jolı – 2050: Bir maqcat, bir müdde, bir bolaşaq» attı bïılğı Joldawında aytılğan mindetterge oray, ötken jıldıñ jeltoqcan ayında «Qazaqctan – 2050» jalpıulttıq qozğalıcı» qoğamdıq birlectigi qurılğan bolatın. Qozğalıctıñ negizgi jumıcı – Elbacımızdıñ ucınğan cayacï bağıtına qoldaw körcete otırıp, elimizdiñ älemniñ damığan otız memleketiniñ qatarına qocılwına ıqpal etwge bağıttalğan. Ocığan oray, birlectik el damwına ïgi äcerin tïgizetin türli cala boyınşa on jobanı jüzege acırwdı mejelep otır. Qozğalıctıñ quramı da cantürli cala mamandarınan quralğan. Olardıñ qatarında ïnjener, käcipker, däriger, bilim qayratkerleri men özge calanıñ ökilderi de bar. Aqmola oblıcınan bactaw alğan qozğalıc müşeleri büginde elimizdiñ barlıq aymağın aralap, Elbacı Joldawı men «Qazaqctan – 2050» Ctrategïyacınıñ bacım bağıttarın xalıq aracında nacïxattap tücindirip, jïındar ötkizwde.
Oblıc äkimdigi işki cayacat bacqarmacınıñ uyıtqı bolwımen, «Qazaqctan – 2050» jalpıulttıq qozğalıcı Keñeciniñ müşeleri M. Mankeev pen A. Jumabaev Taraz qalacına da keldi. Olar aldımen M. X. Dwlatï atındağı Taraz memlekettik wnïvercïtetiniñ belcendi jactarımen jïın ötkizip, jumıcın jañadan bactağan qozğalıctıñ maqcatımen, jüzege acırılıp jatqan jaña jobalarımen tanıctırdı. Jactardı aşıq äñgimege tartıp, pikir almactı. Keleci kezekte qozğalıc müşeleri «Doctıq» üyine atbacın burıp, oblıctıñ zïyalı qawım, älewmettik cala mamandarı, ükimettik emec uyımdardıñ jetekşileri, käcipkerler jäne oblıctıq accambleya ökilderimen jïın ötkizdi. Bacqocw barıcında elimizdiñ bügingi damw bağıtı, jactar tärbïeci, awıl jactarınıñ axwalı, bilim jäne dencawlıq caqtaw calalarındağı problemalar, xalıqtar aracındağı doctıq jayında keleli äñgime örbidi. Bul jöninde Taraz memlekettik wnïvercïtetiniñ oqıtwşıcı Z.Qulamanova, oblıctıq uyğır étnomädenï birlectiginiñ jetekşici M.Turdïeva jäne bacqalar öz oyın ortağa caldı.
Jïında äñgimege arqaw bolğan mäcelelerdiñ barlığı Elbacımızdıñ Joldawında aytılğan jarqın bactamalar men atalmış qozğalıctıñ maqcatımen de ündectik tawıptı. Zïyalı qawımdı qwantqan da ocı jay boldı.
Farïza ÄBDIKERIMOVA
«Aq jol».


c: text/html

text:
Mart 16 künü halqara cemiyeti tarafından tanılmağan referendumnıñ 2 yıllıq munasebetinen, Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım Yuqarı Şurasınıñ binasında müzeyniñ açılması planlaştırıla. Bu aqta RİA Krım bildirmekte.
Baş eksponatlarnıñ biri, Rusiye zapt etici ordularnıñ istilâsından soñ, binanıñ üstüne asılğan Rusiye Federatsiyasınıñ bayrağı olacaq.
Ekinci eksponat - Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım nazirler şurasınıñ binasına 2014 senesi fevral 27 künü köterilgen rusiye bayrağı olacaq.
«2014 senesi fevral 27 künü Qırım Cumhuriyeti Nazirler Şurasınıñ binası töpesine köterilgen bayraq şimdiki vaqıtta Qırım Nazirler Şurasınıñ Apparatında yerleşmekte. Şübesiz, bu bayraq bizim içün tarihiy timsaldir, bu Qırımnıñ ilk rus bayrağıdır», - dep maqtandılar nazirler şurasında.
2014 senesiniñ fevral ayında silâlı adamlar, olarnı «yeşil adamçıqlar» dep adlandırdılar, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ devlet müessiselerini zapt ettip, binalar töpesine rusiye bayrağını astılar. Bunıñnen bir sırada «yeşil adamçıqlar», olarğa daa «nezaketli adamlar» dep aytalar, ukrain arbiy qısımlarını tosmenge tuttılar.
2014 senesiniñ mart 16 künü Qırım ve Aqyarda sözde referendum keçirildi, onıñ neticesinde Qırım Rusiyeniñ terkibine kirdi.
Vaqıt keçken soñ Rusiye prezidenti Vladimir Pütin «yeşil adamçıqlar» rus askerleri olğanını itiraf etti.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye şairi Yevgeniy Yevtuşenko 85 yaşında Amerika Qoşma Ştatlarında vefat etti. Bunı Rusiye haber neşirleri şairniñ dostu Mihail Morgulisniñ malümatına esaslanıp bildire.
Yevtuşenkonıñ soñki istegine köre, onı Moskva vilâyetindeki Peredelkino qasabasında defn etecekler.
Yevtuşenko cuma künü, mart 31-de, ağır alda hastahanege alındı.
Şairniñ sağlı problemaları bar edi. 2013 senesi Amerika Qoşma Ştatlarında ayağını qızarıntıdan sebep kesken ediler. Yevtuşenko birden yaramağanı içün icadiy aqşamı keçirilecek Rostov-na-Donu şeerinden alınğan edi. Neticede onı Moskvağa mahsus uçaq ile alıp kettiler. Yanvar başında şair Moskvada icadiy aqşamda çıqışta bulundı.
2015 senesi avgust ayında Yevtuşenko Moskvada kene hastahanege oğradı. Şairniñ yüregi yaramağanından qal pili qoyulğan edi.
Yevtuşenko 1932 senesi iyül 18-de Rusiyeniñ İrkutsk vilâyetiniñ Zima stantsiyasında dünyağa keldi. Yevtuşenkonıñ ilk şiirler kitabı, «Razvedçiki grâduşçego», 1952 senesi dünya yüzüni kördi. O sene SSCB yazıcılar birliginiñ genç azası oldı. 1963 senesi Yevtuşenko İsveç ilimler akademiyasınıñ Nobel edebiyat mukâfatına namzet kösterilgen edi. 1991 senesinden berli şair Amerika Qoşma Ştatlarında yaşap, Rusiyede muntazam sürette çıqışta bulunğan edi.


text:
Qırım qamaçavı boyunca aktsiyanıñ şekli deñişir, iştirakçileriniñ sayısı azlaşır. Bu aqta qamaçavnıñ teşebbüsçilerinden biri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov dekabr 30 künü matbuat konferentsiyasında bildirdi.
«Şimdi «Qırımnıñ vatandaşlıq qamaçavı» aktsiyasınıñ şeklini deñiştirecekmiz ve insanlarımız, olduqça az miqdarda, gümrükçi, sıñır bekçileriniñ yanında olacaqlar. Akimiyet qararlarınıñ yerine ketirilmesini nezaret etecekler, elastı olmasın, dep», – dedi Çubarov, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
O şunı hatırlattı ki, qamaçav iştirakçileri «özüne alğan» vazifelerniñ emiyeti endi yoq.
Çubarov qamaçav teşebbüsçilerine nisbeten uquq qoruyıcılarnıñ yüzlevini de izaatladı. Meclis reisiniñ başı aytqanı kibi, aktsiya teşebbüsçileri yekâne duşmanğa qarşı çıqa – «Ukrainağa nisbeten tecavuz olğan Rusiye devleti. Ve duşmanımız olğan insannıñ soy adı bar. Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti, Putin».
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye mahsus hızmetleriniñ hadimleri qırımlılarnıñ evlerinde tintüvlerni keçirmege devam ete. Bunı Aqyar sakini Galina Denisova bildire. Saba aprel 3-de Facebookta yazğanı kibi, dairesinde Federal havfsızlıq hızmetiniñ (FSB) hadimleri tintüvni keçire edi.
Birazdan beyanatı astında «mahkeme olacaq» degen izaatını yazdı.
«2014 senesi avgust ayında «Ektremizm» maddesine uyğan bir şey yazğanım sanki. Bu endi aqlımda da yoq», – dey o.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, aprel 2-de saba Seyit Eli (Juravki) köyünde politsiya blok-postlarnı tiklep, qırımtatar timsalleri ile maşinalarnı teşkermege başladı. Qırım boyunca silâlı insanlar şeer ve qasaba kirişlerinde blok-postlarnı tiklemege devam etip, bunı terrorizmge qarşı talimlerniñ keçirilmesi ile añlatalar. Bunı Qırım.Aqiqatqa qırımtatar areket faali, Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiya reisi Zair Smedlâyev bildire


text:
Mart 23 künü, Sudaqnıñ Alçaq massivinde, qırımtatarlarnıñ evlerni yıqtırmaq içün, 100 - ge yaqın silâlı uquq qorçalayıcıları keldi. Bu aqta Qırım.Aqiqat agentligine qırımtatar milliy Meclisiniñ yolbaşçısı muavini Nariman Celâl bildirdi.
«Anda 100 - ge yaqın uquq qorçalayıcılar bar edi, olarnıñ yarısı silâlı edi. Olar OMON, politsiya ve FSB vekilleridir. Eñ azı 2 kamaz aydap ketirildi. Olar bese-belli bir şey olacağını beklediler. İç bir şey olmadı. Qırımtatarlarnıñ büyük gruppası toplaştı. Aynı askerler miqdarında, belki biraz ziyadedir», - dep tarif etti o.
Celâlnıñ sözlerine binaen, mezkür evler çoq yıl evel qurılğan ve kerçekten, qurulışqa ruhset bergen vesiqaları yoq. Amma böyle vaziyet bütün qırım boyunca üküm sürmekte ve tek qırımtatarlarğa ait degil.
«Olarnıñ evlerini soñki eki yıl içinde resmiyleştirmege ıntıldılarmı yoqmı, haberim yoq, amma olarğa, hususan Sudaq regional meclisiniñ reisi İlver Ametovğa, şimdiki vaqıtta areket etken akimiyetınen ve bazı qırımtatar siyasiy küçleri ile işbirlik tutmağa teklif ete ediler. Söz, akimiyet tarafından işanğan qırımtatarlar aqqında yürütilmekte. Ametov, onıñ öz baqışı ve qatiy işançı bar olğanını bildirip, tekliflerni red etti. Bunıñ neticesinde işte, başında böyle oğursızlıq peyda oldı», - qayd etti Meclis yolbaşçısınıñ muavini.
Onıñ sözlerine binaen, yıqtırılacaq evleriniñ bazı saipleri, Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım akimiyetiniñ baş - naziri yardımcısı Ruslan Balbeknen körüşmek içün yol aldılar.
Şimdiki vaqıtta, körüşüv ötkerilgeni aqqında iç bir malümat yoq. Bunıñnen bir sırada, Qırım akimiyetiniñ yıqtırıluvnen bağlı resmiy izaatları da yoq.
Qırımdaki insanlar aq-uquq qoruma gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparovnıñ bildirgenine köre, rusiye askerleri ketti, 150 - den ziyade toplaşqan qırımtatarlar da tarqaldı. Uquq qoruyıcı ileride olacaq bir de bir areketler aqqında aytıp olamadı, çünki «Rusiyeden er şey beklenile bile».
VİDEO: Avdetke ait
Evel haber etilgeni kibi, mart 23 künü Sudaq şeherinde qırımtatarlarnıñ 6 tane evleri ve bazarı yıqtırılacaq edi.
Tintüv arfesinde Rusiye telükesizlik Şurasınıñ yolbaşçısı Nikolay Patruşev keçirilgen toplaşuv devamında, yarımadada vaziyetniñ destabilizatsiya havfı üküm sürgeni aqqında bildirdi.
Mart 22 künü, Qırımda Qurultaynıñ üç delegatınıñ evlerinde tintüv keçirildi. Aynı bu künü Rusiye Federatsiyasınıñ telükesizlik naziri Sergey Şoygu yarımadağa iş ziyareti ile keldi.
Halqara cemaatçılıqlar bir çoq kere Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda insanlarnıñ, daa çoq qırımtatarlarnıñ aq-uquqları bozulğanları aqqında aytıp, Moskvanı böyle bozuvlarnı toqtatmağa çağırdılar. Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım akimiyeti mezkür arizalarnı «ziyade arttırılğan» kibi saymaqta.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
2019 jıldıñ 29-30 qaraşa künderi QR Wlttıq akademiyalıq kitaphanası QR Mädeniet jäne sport ministrliginiñ jäne Nwr-Swltan qalası äkimdiginiñ qoldauıme..
Türkimenstanda şetelde oquğa jäne jwmıs isteuge şıqqan azamattar Aşğabadtıñ halıqaralıq äuejayında wstalıp jatır, dep jazadı Orta Aziya aqparattıq qı..
«Deni sau wrpaq - jarqın bolaşaq». Bwl - «Twran Sport Grup» wjımınıñ tu qılıp kötergen wranı. Jay ğana wran emes. Wjım soğan say jwmıs atqarıp keledi...
Kabulda 17 tamız küni üylenu toyı ötip jatqan jerde jarılıs bolıp 63 adam qaza tauıp, 200-ge juıq adam jaraqat alğan. Auğanstan İİM-niñ ökili Nasr..
Ferğana, Horezm jäne Qaşqadariya oblıstarınıñ äkimderin qızmetten bosatu olar üşin eñ oñay jaza bolmaq. Özbek biliginiñ aytuınşa, olar qatelikterin tü..


text:
Krım.Realii saytına belli olğanı kibi, yaqın kelecekte, mahsus bu maqsat içün, Qırımğa «Silâ aqqı» umumrusiye cemaat teşkilâtınıñ reisi, devletke baqmağan telükesizlik saasınıñ eksperti Mariya Butina kelecek.
Qırımda «Silâ aqqı» umumrusiye cemaat teşkilâtınıñ regional bolüginiñ teşkil olunuvı planlaştırıla.
«Bir taraftan, Qırımdaki bu teşkilâtlandıruv tecribesi bizim içün pek muimdir. Diger taraftan ise, nevbetteki sual peyda ola, bu institutlarnı ileride nasıl tarzda inkişaf etmege ve nasıl etip bu regionda teşkil olunğan imaye otrâdlarını rusiye uquqiy alanına kirsetmege», – dey Mariya Butina.
Onıñ fikirince, Qırımnıñ Rusiye terkibine kirgeninden soñ, «telükesizlik meseleleri öz aktualligini coymazlar».


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz 2017 senesi aprel 8 kününe qadar apiste qaldırıldı. Böyle qarar Rusiye kontrolündeki Qırım Yuqarı mahkemesinde qabul etildi.
Advokat Nikolay Polozov 12 dekabrde Twitter saifesinde yazdı ki: «Qırım mahkemecileri Ahtem Çiygoznıñ apiste tutılacaq müddetini 3 ayğa, 08.01.17 tarihınden 08.04.17 qadar uzattı».
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putinge, rejissör Oleg Sentsovnıñ rusiye koloniyasından azat etilmesi talabınen, içtimaiy ve siyasiy basqını “keç olmağance” yapmaq kerek.
Bu aqta çehiyalı publitsist ve dissedenti Petra Şustrova, avgustnıñ 6-nda “Svetozor” praga kinoteatrinde rusiye rejissörı Askold Kurovnıñ “Protsess” filminiñ kösterüvinden soñ ayttı.
Petra Şustovanıñ: - “Bu vaqia aqqında aytılacaq dost, tanışı, qorantalarımız bar, şahsen ya da içtimaiy ağlar vastasınen, saylavcılar öz vekiline muracaat ete bile. Biz olarnen çalışmaq kerekmiz, olarnı bezdirmek ve kerekli sayğanımıznı talap etmek kerekmiz. Şimdi ise kereklisi – yapmağanı ve atta yapmağa azırlanmağanı içün apiske oturtılğan adamnıñ tarafını almaq. Bu adaletsiz ve esası – susıp oturmamaq!”, - dep aytqanını Azatlıq Radiosı nıñ muhbiri haber ete .
Muzakerede insan aqları boyunca Çehiyanıñ sabıq naziri Camili Steglikova ve Pirat partiyasınıñ parlament mebusı Yak Lipavskiy de iştirak ettiler.
Haber etilgenine köre, film kösterüviniñ teşebbüsçisileri - Vesiqalı film İnsitutınıñ hadimleri Tereza Şimikova ve Valter Nad oldı.
Askold Kurovnıñ “Protsess” filmi endi Çehiyanıñ bir qaç halqara kinofestivalinde numayış etildi. Sentsovnıñ işi ise iyül ayında olıp keçken Karlovı Varı festivalinde faş olundı. Çeh televizionı bu filmni endi eki kere efirinde yayınladı.
Çehiyanıñ vesiqalı film İnsitutı, filmniñ muntazam kösterüvlerini tek paytahtta degil de, Çehiyanıñ başqa şeerlerinde de keçire.
Sentsov işine bağışlanğan “Protsess” filmini Askold Kurov çıqardı. Bu film keçken yılnıñ dekabrinde “Artdokfest” Moskova festivalini açtı. Ukrainada 2017 senesi aprel 6-nda kösterilip başlandı.
Oleg Sentsov mayısnıñ 14-nde Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen muddetsiz açlıq ilan etken edi.
Ukrainalı rejissör Oleg Sentsov Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen muddetsiz açlığını devam ete. O, mayısnıñ 31-nde «onı deñiştirüv meraqlandırmağanı», çünki o «soñuna qadar baracaq insan olğanını» ilân etken edi.
İyün 14-te Avropa parlamenti Rusiyeden, qanunsız yaqalanğan, tevqif ve apis etilgen bütün Ukraina siyasiy esirlerini deral azat etmege çağırdı.
Ukraina ve bütün dünyada faalcileri Rusiye ve presidenti Vladimir Putinden qanunsız yaqalanğan ukrain mabüslerini azat etmege talap ete. Aktsiyalar #FreeOlegSentsov ve #SaveOlegSentsov şiarlarınen çeşit-türlü memleket ve ülkelerde keçe.


text:
Kategoriya:Ukrainadaki meskün yerler
Alt kategoriyalar
Bu kategoriyada toplam 29 kategoriyadan aşağıdaki 29 alt kategoriya bar.
- Ukrainadaki köyler (5 K, 1 S)
A
- Ades vilâyetindeki meskün yerler (4 K, 1 S)
D
- Dnipropetrovsk vilâyetindeki meskün yerler (2 K, 1 S)
- Donetsk vilâyetindeki meskün yerler (2 K, 1 S)
H
- Harkiv vilâyetindeki meskün yerler (1 K, 1 S)
- Herson vilâyetindeki meskün yerler (3 K, 1 S)
- Hmelnıtskıy vilâyetindeki meskün yerler (2 K, 1 S)
J
- Jıtomır vilâyetindeki meskün yerler (4 K, 1 S)
K
- Kirovograd vilâyetindeki meskün yerler (2 K, 1 S)
- Kiyev vilâyetindeki meskün yerler (2 K, 1 S)
L
- Lugansk vilâyetindeki meskün yerler (2 K, 1 S)
M
- Mıkolayiv vilâyetindeki meskün yerler (2 K, 1 S)
P
- Poltava vilâyetindeki meskün yerler (2 K, 2 S)
Q
- Qırımdaki meskün yerler (15 K, 1 S)
R
- Rivne vilâyetindeki meskün yerler (2 K, 1 S)
S
- Sumı vilâyetindeki meskün yerler (1 K, 1 S)
T
- Ternopil vilâyetindeki meskün yerler (2 K, 1 S)
V
- Vinnıtsâ vilâyetindeki meskün yerler (4 K, 1 S)
- Volın vilâyetindeki meskün yerler (2 K, 1 S)
Z
- Zakarpattâ vilâyetindeki meskün yerler (2 K, 1 S)
- Zaporijjâ vilâyetindeki meskün yerler (2 K, 1 S)
Ç
- Çerkası vilâyetindeki meskün yerler (2 K, 1 S)
- Çernigiv vilâyetindeki meskün yerler (2 K, 1 S)
- Çernivtsi vilâyetindeki meskün yerler (2 K, 1 S)
İ
- İlbav vilâyetindeki meskün yerler (2 K, 1 S)
- İvano-Frankivsk vilâyetindeki meskün yerler (2 K, 1 S)
Ş
- Ukrainadaki şeerler (26 K, 25 S)


text:
Ukraina prezidenti Pötr Poroşenko Mustaqillik Künü munasebetinen öz fermenınen qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan, siyasiy mabüs Ahtem Çiygoz, qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan İlmi Umerov ve qırımtatar asıllı ukrain rejissörı Ahtem Seitablayevni devlet mükafatlarınen taqdirledi.
Böyleliknen «Yaralıqlar içün» II dereceli oradeninen İlmi Umerov, III derecelisinen Ahtem Çiygoz ve Ahtem Seitablayev taqdirlendiler.
2016 senesş Qırımda FSB taqiqçileri ekstremizm maaddesi boyunca İlmi Umerovqa qarşı cinaiy dava açqan ediler.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqarı Şurası binasınıñ ögünde Ukraina territorial bütünligini qorçalamaq maqsadınen keçirilgen mitingde iştirak etkeni sebebinden tutılıp alınğan edi.


text:
Cumhuriyetê Tırkê Qıbrısê Zımey
Cumhuriyetê Tırkê Qıbrısê Zımey (be Tırki: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti) ya zi Qıbrısê Zımey, yew de-facto dewleta qısmê zımey adey Qıbrısiyo. Paytextê Cumhuriyetê Tırkanê Qıbrısê Zımey Lefkoşayo.
TarixBıvurne
Temuz û Tebaxê serra 1974ıne de Qewetê Çekdaranê Tırkan zımey adey Qıbrısi işğal kerd û qeweta Yunani meğlub kerde ("Sereştena Haştiya Qıbrısi" / Kıbrıs Barış Harekâtı). 13 Sıbate 1975ıne de Dewleta Tırkê Qıbrısiyê Federali (Kıbrıs Türk Federe Devleti ) ilan kerde. 15 Tışrino Peyên 1983ıne de Cumhuriyetê Tırkê Qıbrısê Zımey ilan bi.


text:
Bazar künü Ay-Petri platosı rayonında eki qatlı tahta bina yandı. Bu aqta RİA Krım Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ matbuat hızmeti bergen malümatqa esaslanıp bildirdi.
Qaza haberi qurtaruv hızmetine saat 16-larda keldi. Yanğın yerine Yalta taqımınıñ yanğıncı-qurtaruv vastaları ve küçleri yollanıldı. Qurtarıcılar büyük yanuvnı tek söndürdi.
Yanğın 50 metr kârege tarqaldı.
Yaralanğanlar olmadı.
Yanğın sebeplerini mütehassıslar ögrene. Şaatlarnıñ içtimaiy ağlarda bildirgenine köre, yanğın sebebi açıq ateşli fırın oldı.
Daa evel keçken afta Qırımda yanğınlar neticesinde beş kişi elâk oldı, üçü qurtarıldı, dep bildirilgen edi.
Kreml tayin etken Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idare yolbaşçısınıñ muavini Sergey Sadakliyevniñ aytqanına köre, yañı yılnıñ başından yarımada 50 yanğın söndürildi, 28 kişi tahliye etildi.


text:
Törkiyä ğaläm yarışında qatnaşamı?
Törkiyä ğaläm yarışına quşılaçağı turında qıyu plannarın citkerde
Yaqınça här ike yılda ber tapqır forsat işege açıla: Cir belän Mars ber-bersenä iñ yaqın noqtağa kilä. Uzğan cäy 3 däwlät Qızıl planetağa üz ğaläm apparatların cibärde. Uzğan atnada bu cihazlarnıñ bersennän Cirgä iskitkeç räsemnär kilde.
“Perseverance” ğaläm korabı imin räweştä Marska utırdı, borınğı çorda tormış barlığın kürsätüçe işarätlärne êzlärgä äzer. Şulay itep,7 aylıq yulçılıqtan soñ, NASA berniçä yañalıq tormışqa aşırdı. Keşelär Marsqa monnan alda da ğaläm apparatları cibärsä dä, älegä qadär alarnıñ planeta öslegenä utıruları turıdan-turı êfirda kürsätelmäde. Häm täwge tapqır Qızıl planetanıñ tawışın üz qolaqlarıbız belän işetä alabız.
“Perseverance” - NASAnıñ bügengä qadär çığarğan iñ aldınğı tikşerenü apparatı. Töp maqsatı barıbıznıñ küñelendäge sorawğa cawap tabu: Marsta tormış barmı?
8 yıl êlek “Curiosity” tikşerenü apparatı Qızıl planetada qayçandır tormış buluı raslandı. Perseverance tikşerenü apparatı isä nıqlı dälil tabarğa tırışaçaq. 3,5 milliard yıl êlek Mars öslegendä su bulğanda, Êzero kraterı kül ide. Ägär monda borınğı tormış bilgeläre bulsa, bu säyäxät anı tabu öçen zur mömkinlek.
Başqa planetalarnı tikşerü mäs'äläsendä plannarı bulğan berdänber oyışma NASA tügel. Bıyıl Berläşkän Ğaräp Ämirlekläre Mars orbitasına ğaläm apparatı cibärgän täwge ğaräp däwläte buldı. “Ömet” isemle bu tikşerenü apparatı Mars tiräsendäge berençe klimat iyärçene bulaçaq häm planetanıñ atmosferasın yuğaltu säbäpläre belän bäyle mäğ'lümat êzläyäçäk.
Näq' ber könnän soñ Qıtay berençe planetalararası missiya apparatın Marsnıñ atmosferasına uñışlı räweştä urnaştırdı. Aldağı berniçä ayda öslegenä tikşerenü apparatı utırtırğa tırışaçaq. Ğaläm qayçandır barı superköçlär yarışa torğan mäydan ide. Xäzer yaña uynawçılarğa urın açıla.
Törkiyä dä ğaläm yarışına quşılaçağı turında qıyu plannarın belderde. Bu 10 yıllıq ambiśiyäle ğaläm programması. Anıñ êçendä 2023nçe yılğa qadär Ayğa ğaläm apparatı oçırtu, törek astronavtların ğalämgä cibärü häm xalıqara däräcädä yasalma iyärçen sistemaları yasaw bar. Programmadağı 10 maqsat 2018nçe yılda tözelgän Törkiyä ğaläm agentlığı tarafınnan tormışqa aşırılaçaq. Törkiyä, monnan tış, Somalida raketa oçırtu mäydanı tözergä planlaştıra. İke däwlät arasındağı köçle ışanıçlı mönäsäbätlär häm Somalinıñ êkvatorğa yaqınlığı isäpkä alınğanda, ul - ğaläm bazası öçen ideal urın bulaçaq.
Törkiyä tışqı ğalämdä çit tügel. İl 1990nçı yıllarnıñ başınnan birle ğalämgä telekommunikaśiyä iyärçennäre cibärä. Törkiyä ğıynvar ayında İlon Masknıñ ğaläm häm aviaśiya şirkäte SpaceX yärdämendä yaña iyärçene “Türksat 5A”nı Cir orbitasına cibärde. İlbaşı Ärdoğan häm Mask kiläçäktä xezmättäşlek itä aluçı mäydannar häm potenśial’ urtaq êşlär turında fiker alıştı.
Ğaläm tikşerenüläre xäzer “avtoritet”lar öçen uyın mäydanı tügel. Fänni üseş häm potenśial’ kommerśiya programmalarınıñ keremlelege kire qaqqısız. Törkiyä dä bu mömkinlekne qulınnan ıçqındırırğa telämi.
Bäyläneşle xäbärlär
Ministr Çavuşoğlu wazıyfadaşı belän küreşte
Türkiyä Tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu yapon wazıyfadaşı Hayaşi Yoşimasa belän Türkiyä-Yaponiya säwdä külämeneñ arttırıluı häm saqlanu sänäğäte xezmättäşlege mäs’älälären söyläşte
Türkiye milli saqlanu ministrlığınnan Paqıstanğa yärdäm
Çavuşoğlu Yaponiyada
Çavuşoğlu: "Yaponiya keşesez qorallı hawa apparatı bulmasın, başqa saqlanu sänäğäte êşlänmälärebez bulmasın, bolardan alırğa telägän oçraqta bez şatlanıp bu ölkädäge ixtıyacların da qanäğätländererbez"


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ve qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev Brüsselge yol alıp, Avropa parlamentiniñ işine qoşulacaqlar.
Bunı Refat Çubarov Facebook saifesinde bildirdi.
«Dekabr 8, 9, 10 künleri – Avropa parlamentinde (Brüssel) iş. Mustafa ağanen beraber keldik. Avropa halq firqası ile beraber azırlağanımız (Avropa parlamentiniñ eñ büyük fraktsiyası) büyük bir programma...», – dep yazdı Çubarov.
Bundan evel qırımtatarlarnıñ liderleri OSCE tışqı işler nazirleriniñ er yıllıq körüşüvinde iştirak etken ediler. Tedbir dekabr 4-5 künleri Baselde (İsviçre) olıp keçti.


text:
ATR telekanalınıñ baş muarririniñ muavini Ayder Mujdabayev sentâbr 28 künü «Qırım maydanınıñ» faalleri Herson vilâyetinden «Krımskiy titan» zavodına qadar demiryolnı blok etkeni aqqında bildirdi.
«Herson vilâyeti Çervonıy Çaban köyü rayonında Firtaşnıñ «Krımskiy titan» zavodına qadar olğan demiryol blok etilgen. Yolda eki büyük beton bloku ve tanklarğa qarşı yapı qoyulğan», – yazdı o Facebookta.
Evel bildirilgeni kibi, «Vadim» stantsiyası tarafından (Herson vilâyeti, Çervonıy Çaban köyü) demiryol boyunca «Krımskiy titan» zavodına malzemeler ketirile edi. İşbu yol boyunca areket blok etilgen. Zavodnıñ şahsiy yaqlaşma yolu ve vagonlarnıñ berilmesi ve memuriy sıñırdan keçirilmesi içün şahsiy treni bar. Endi ise tren işbu yol boyunca keçip olamay.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.


text:
Pandemiya kezinde jwqpalı aurular men ökpe qabınuı turalı halıqtıñ bilimi birşama artqanımen, älde de keybir qoldanbalı tüsinikterdi qate wğınıp jürgenimiz belgili. Keyingi kezderi köpşilik ÖJJA men protativti jeldetu qwrılğıların jii şatastırıp, ornın almastırıp qoldanatını bayqaluda. Sol sebepti elordadağı Wlttıq neyrohirurgiya ortalığı AQ-nıñ medicinalıq apparttar böliminiñ bas injeneri Serik Mwrathannan osı taqırıp töñiregindegi swraqtarğa jauap alıp körgen edik.
Ökpege tınıs aluğa kömektesetin apparattıñ qanday türleri bar?
Aua almasuın retteuge kömektesetin ökpeni jasandı jeldetu apparatı, ottegi koncentratorı, sosın protativti-floumetr degen türleri boladı. Köpşilik mwnıñ bärin «IVL» dep atap jür, soğan baylanıstı aşıñqırap aytayıq.
Birinşisi, ökpeni jasandı jolmen jeldetu apparatı rejimderine baylanıstı özdiginen tınıs ala almay jatqan adamğa qısım beru arqılı ritimdi tınıstauğa kömektesedi. Onda ottegi ırğağı avtomattı jäne qolmen (mehanikalıq) basqarıladı.
Ekinşi qwrılğı ottegi koncentratorı – ottek mölşerin koncentraciyalaydı, yağni mwnda dayın ottegi bolmaydı. Biraq auanı jinap-qısu arqılı ärtürli procenttegi ottekti adam denesine mwrın arqılı jiberedi. Özdiginen tınıs alıp jatqan, alayda ottegi jetispeytin adamğa kerek.
Al üşinşi türi floumetr ottegini öndirmeydi, balondağı dayın ottegini ılğaldandıru arqılı adamnıñ tınıstauına kömektesedi. Qazirgi tañda älemde negizgi osı üş türi paydalanıladı.
Eñ birinşi söz etken ÖJJA qwrılğınıñ tolıq avtomattı, jartılay avtomattı, qolmen basqaratın jäne jasandı intellektpen basqarılatın türleri bar.
Tınıstauğa arnalğan apparattıñ bağası da ärtürli me?
Tolıq avtomattı ÖJJA-nıñ narıqtağı bağası 40 million teñgege deyin baradı, jartılay avtomattı türleri 3-7 million teñge aralığında. Al ottegi koncentratorı 150 mıñ men 1,5 million teñge aralığında. Dayın ottegige baylanıstıratın floumetr qwnı 50 mıñ-300 mıñ teñge twradı.
Üyde, jedel järdem qızmetinde, palatada, intensivti terapiyada, reanimaciyada qoldanılatın türlerin jäne mısalmen markaların taratıp aytıp berseñiz.
Qazir Qazaqstannıñ barlıq oblısında ärtürli elderden alıp kelingen ülgileri qoldanısta. Tipti, sonau Keñes kezinen qalğan mehanikalı türleri de bar, al bastı qalalardağı Wlttıq ortalıqtarda tehnika öndiruşi liderler Japoniya men Germaniyanıñ önimderi. Mısalı, Drager, Akoma siyaqtı markalar. Şalğay oblıstarda Koreya, Qıtay, Resey elderiniñ tehnikası qoldanıluda.
Qaysısın qaşan qoldanadı?
Ökpeni jeldetu barısında qwrılğı pacienttiñ jası men jınısınan bwrın, onıñ häline qaray qoldanıladı. Tüsiniktirek aytsaq, intensivti terapiya-reanimaciyada jatqan nauqastarğa ottegi koncentratorı nemese floumetr qoldanılmaydı (bwlar köbine jedel järdem brigadasında, pul'monologiya böliminde, tipti üyde qoldanıladı). Sebebi joğarıda aytqanımızday bwlar özdiginen tınıstauğa mwrşası barlarğa arnalğan. Al jansaqtau bölimine jatqızılğandardıñ köbi özdiginen tınıstay almaydı nemese esin joğaltqan. Olarğa jağdayına qaray jartılay ne tolıq avtomattı ÖJJA-nı qosuğa tura keledi.
Qazaqstanda qolda bar nemese jetkizilip jatqan apparattardıñ basım böligi qanday?
Jalpı Almatı qalası, astana jäne oblıs ortalıqtarında tolıq jäne jartılay avtomattı türleri bar. Al jasandı intellektke negizdelgen türi Qazaqstanda öte az. Sonımen qatar qazirgi üy jağdayında emdelip jatqan azamattar (ottegi jetispey entigetinder) mobil'di ottegi koncentratorın köptep paydalanuda.
Qwrılğılar qazaqstandıqtarğa qanşalıqtı kömektesip jatır?
O basta COVID-19 virusın ökpeniñ jedel qabınuınan (pnevmoniya) bölek qarastırdı. Meniñşe, bwl eşqanday pnevmoniya emes. Mwnıñ bäri koronavirustıñ ökpege şabuldauınan asqınğan saldarı. Sondıqtan kez kelgen ökpeniñ jedel qabınu auruına ottegi öte qajet. Osını eskersek, adam ağzasındağı otteginiñ mölşerin 90%-dan tüsirip almas üşin bwl apparattardıñ tigizer kömegi zor.
Ökpe qabınuı men koronavirus kezindegi tınıstau apparatın qoldanuda naqtı qanday ayırmaşılıq bar?
Qabınğan kezde ökpeniñ ottegini siñiru qabatı (jasuşalar) jaramsız küyge tüse bastaydı. Saldarınan qalıptı auanıñ qwramındağı 21% ottegi ökpeniñ dwrıs jwmıs isteuine jetkliksiz boladı. Al COVID-19 dertinde kerisinşe, virustıñ kesirinen jasuşalar emes, ökpeniñ ottegi siñiru qabatınan ötetin wsaq qan tamırlar (kapillyar) qannıñ qoyulanuınan bitelip qaladı. Dese de ekeuinen tuındaytın zardabı bir. Ol – ottegi tapşılığı. Eki jağdayda da apparattar arqılı ottegi jetkizu qajet. Biraq COVID-19 infekciyası mısalında därigerdiñ emdik şaraları birinşi orında bolmasa, jay apparat kömektese almaydı.
Qazaqstannıñ ÖJJA öndiremiz deui – jemqorlıq shemasınıñ bir türi
Jaqında Şımkent äkimdigi Kazmedpribor Holding kompaniyasına aqşa audarıp, 3 ayda ÖJJA qwrılğısın öndiruge uağdalastı. Mwnday kürdeli tehnikanı öndiru bir toqsanda şeşiletin närse emes. Bir qwrılğınıñ qwrılımında aldımen elektronika, ekinşiden komp'yuterlik bağdarlama bar jäne eñ mañızdı böligi intellektual jadı boladı. Osınıñ barlığın üş ayda öndiru mümkin emes. Sondıqtan olar özge de otandıq «öndiruşiler» sekildi negizgi bölikterin şetelden, sonıñ işinde Qıtaydan arzanğa aldırıp, Qazaqstanda qwrastıradı. Al öndirgen künniñ özinde onı klinikalıq täjiribeden ötkizu qajet boladı. Mwnı adamnan bwrın jasandı ökpege jasatıp tekseredi. Eksperimentaldı kezeñge bas-ayağı üş jıl uaqıt ketedi. Jiti zerttelmegen jağdayda tehnika qauipti boluı mümkin.
Sondıqtan Qazaqstanda ÖJJA qwrılğısın öndiremiz dep eldi aldaudıñ qajeti şamalı. Bwl nağız jemqorlıqtıñ jüyeli shemasınıñ bir türi. Mwnday merzimde ÖJJA qwırlğısın öndirem degenge damığan jasampaz-tehnokrat elder kületin bolar.
Qazaqstan ökpeni jasandı jeldetu apparatı tügili onıñ sırtındağı plastik korpusın da öndire almaydı. Eldegi özinşe öndiris jasap otırğan kompaniyalar mehanikalıq jabdıqtardı öndirse öndirer, al elektronikalıq tehnikalardı şetelden tapsırıspen aldırıp, osında qwrastıradı. Osılayşa ükimetti de, halıqtı da aldap otır. Mwnım qate bolsa, Aqtöbedegi rentgen, Almatıdağı Medremzavod jäne Kazmedpribor kompaniyalarına arnayı ükimettik komissiya jiberilsin!
Soñğı mälimetter boyınşa, Qazaqstanda COVID-19 dertine şaldıqqandardıñ resmi sanı 72 mıñnan astı. 43 mıñnan astam adam auruınan ayığıp şıqsa, jalpı jiını 690-day adam qaytıs bolğan.
Densaulıq saqtau ministrligine qaraytın Tauarlar men körsetiletin qızmetterdiñ sapası men qauipsizdigin baqılau komitetiniñ basşısı Timur Swltanğazin 16 şilde küni ötken baspasöz jiınında Qazaqstanda virus jwqtırğan 306 adamnıñ auır hälde jatqanın aytqan. Onıñ 265-iniñ jağdayı qiın, al 41-iniñ ahualı tım auır deñgeyde. 41 nauqas ÖJJA qwrılğısında jatır. Sonday-aq 133 adam invazivti emes tınıstau apparatımen dem alıp jatır. 106 pacient ottegi terapiyasın alıp jatqan körinedi.


text:
Qırım emek bazarında eñ çoq ihtiyac olğan zenaatlar arasında qurucılıq ve rekreatsiyanen bağlıdır. Bu aqta Rusiye nezaretindeki Qırım tasil, ilim ve gençlik naziri Natalya Gonçarova, «Sputnik v Krımu» radiosınıñ efirinde beyan etti.
«Eger biz iş zenaatları aqqında aytacaq olsaq, bu esasen, Qırım ihtisasınen bağlı zenaatlardır: bu raatlanuv kompleksleri, qurucılıq saası, yol hocalığıdır. Buña er kün ihtiyacımız bar, amma ne yazıq ki, bu insanlarnıñ çalışmalarını taqdir etmeymiz, ancaq iç bir muessise olar olmadan iş yapamay. Buña er kün ihtiyacımız bar, amma ne yazıq ki, bu insanlarnıñ çalışmalarını taqdir etmeymiz, ancaq iç bir muessise olar olmadan iş yapamay», – dey Natalya Gonçarova.
Aynı zamanda, Gonçarovanıñ sözlerine köre, Qırımda tibbiyet saasında çalışqan hadimler yetişmey – hususan, tar saalarda yüksek dereceli mütehassıs olğan soylârı.
Ayrıca müendis, konstuktor ve mimarlarğa ihtiyac bar dey nazir.


text:
Qırım ve esas Ukraina arasındaki memuriy sıñırda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından «subet» içün tutulğan Lemmar Yunusov, Mustafa Asaba ve Nariman Celâl çıqarılıp yiberildi. Bu aqta Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Er kesni çıqarıp yiberdiler. Olarğa standart sualler berildi: Kim? Qayda? Ne içün?. Kene ananeviy qorquzuv aktsiyası», – dedi Smedlâyev.
Bundan evel noyabrniñ 15-nde Smedlâyev Qırım ve esas Ukraina arasındaki memuriy sıñırda Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatar faalleri Lenora Dülber ve Nariman Celâlnı, Qurultay delegatı Lemmar Yunusovnı ve sabıq Qurultay delegatı Mustafa Asabanı tuttı, dep bildirgen edi. Daa soñra Lenora Dülber yiberilgen edi.
Rusiye küç hızmetleri bunı izaatlamay.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Keçken künü Qırımda 16 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildire Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov.
«8-i qırğınlıq ile küreş tedbirleri, 2-si sağlam insanlarnıñ skriningi, 5-i tibbiy yardım içün muracaat etkende qayd etildi ve 1 hasta çetelden keldi», – dep yazdı o, Facebookta.
Aksenovnıñ malümatına köre, umumen Qırımda 831 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 41-i çetelden keldi, 99-ı qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 635 insan tüzeldi, 31 kişi vefat etti (11-i COVID-19-dan).
Aqyarda 257 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. Al-azırda 44 insan hastahanede buluna. 200 kişi yahşı oldı, 5 insan vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye akimiyeti taqip etken Qırım jurnalisti Nikolay Semena cumaaqşamı künü, dekabr 15-de, Kyivde açılışı olıp keçken foto eserleriniñ sergisini teşkil etken ukrain zenaatdaşlarına teşekkürlerini bildirdi.
«Ebet, o, (sergi – QA) müim. Birinciden, zenaat faaliyetimni sağındım. Fotoresimler zenaatımnıñ müim bir qısmı edi. Men mündericeli foto levhalarını yapmağa seve edim. Şimdi bu daa qıyıye. Ekinciden, Jurnalistler birligi ve tuvğan olğan «Den», Qırım.Aqiqat muarririyetleri maña qoltutqanına quvanam. Bu maña küç bere. Mence, bütün problemler tezden biter. Kene çalışacaqmız», – dep ayttı Nikolay Semena Qırım.Aqiqatqa.
O, ileride onıñ eserleri daa tolu fotoresimler sergisi şeklinde azırlanır, dep ümüt ete.
«Elbet de, tolu sergi yapmağa ister edim, amma şimdilik bu imkânsız bir şey. Malümat az, Qırımda foto çıqarmaq içün de bir sıra qıyınlıqlar bar. Amma ileride tolu sergi içün vaqıt kelir, dep tüşünem», – dep qoştı jurnalist.
Dekabr 15-de Kyivde Qırım jurnalisti Nikolay Semenanıñ «Tamamen alınğan» fotosergisi açıldı.Semenanıñ 20 yıllıq jurnalist faaliyeti devamında toplağan 11 fotoresim dekabr 15-de Kyivdeki Qırım evi divarlarında asıldı. Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda jurnalistniñ evinde tintüv keçirip, onıñ şahsiy bilgisayarından 900 gigabayt malümatnı alıp ketti.
Baarde Qırımda Qırım.Aqiqat ile işbirliginde şeklengen jurnalistlerniñ evlerinde tintüvler olıp keçti. Radio Svoboda müellifi Nikolay Semenağa qarşı Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları şeklenmesi ile cinaiy iş açıldı. Rusiye taqiqatı oña yarımadanı terk etmege yasaq etti.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşları, şu cümleden Nikolay Semenanıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, oña qarşı yapılğa basqını toqtatmağa çağırdı.


text:
Qırım uquq qorçalayıcısı, İnsan aqları Qırım kontakt gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku bir aydan berli apiste yata. Fevral 11-de Kukunıñ evinde tintüv keçirildi, onı ise yaqaladılar. Uquq qorçalayıcığa qarşı Rusiyede terrorist sayılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etüv boyunca cinaiy iş açıldı. Fevral 12-de mahkeme Emir-Üsein Kukunı aprel 8-ge qadar apiste tutmağa qarar aldı.
Yaqalanğannıñ ömür arqadaşı Meryem Kuku ve onıñ eki küçük balasını kimse unutmadı. Meryemniñ aytqanına köre, evlerine sıq-sıq musafirler kele, tanış ve tanış olmağan insanlar maneviy ve maddiy taraftan yardım eteler. Bu sebepten qadınnı ömür arqadaşınıñ vaziyeti daa çoq raatsızlay. O, Aqmescitteki SİZO kamerasında yata, anda 23 insan yata, amma yalıñız 16 yataq bar.
Meryem bir yañlışlıq olğanını tüşüne: «O, printsipleri olğan, büyük yüregi olğan bir adam, onıñ qabaatlanğan şeyge iç bir vaqıt alâqası olmaz edi».
Apayınıñ aytqanına köre, o, em işte, em uquq qorçalayıcı meselelerinde pek faal, insanlar yardımğa muhtac olğan iç bir vaziyette lâqayt qalmay. Er keske yardım etmege tırışa edi, adamlar bunı istemese de. Meryem bu qabaatlar lâğu etilecegine ümüt ete.
Uquq qorçalayıcı bir yıl evelsi Rusiye uquq qoruyıcıları ile problemlerge rastkeldi. Aprel 20-de saba işke ketkende onı yaqaladılar, soñra ise uquq qoruyıcılar onı sorğuğa çektiler. Evinde tintüv keçirildi.
Bundan soñ İnsan aqları Qırım kontakt gruppasınıñ vekiller Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov ile körüşmediler. Olarğa ortaqlarından vazgeçmege teklif etildi, amma olar razı olmadılar.
Keçken sene devamında Emir-Üsein Kuku ara-sıra sorğuğa çekile edi.
– Meni bazarertesi künü Taqiqat komitetine ekstremizm ile şeklep çağıralar. FSB zarar körgen edi, halqara zıddiyet de oldı, ekstremizm şimdilik tapılmadı, – dep yazğan edi o Facebook saifesinde noyabr ayında.
Emir-Üseiniñ dost ve tanışları qabaatlı olğanına inanmaylar. Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Emir Mecidov Kukunıñ tercimeiyalını ayta:
– Emir-Üsein Kemaloviy Kuku 1976 senesi Krasnodar ülkesiniñ Novorossiysk şeerinde Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Kemal Kuku qorantasında dünyağa keldi. Balalıqtan berli qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını ğayrıdan tiklev küreşi müitinde östi, çünki babası Krasnodar ülkesiniñ Novorossiysk şeerinde qırımtatar milliy areketiniñ belli faali edi, anda gruppalarında yolbaşçılıq ete edi. Olarnıñ evi sanki bir ştab edi, er kün bütün Krasnodar ülkesinden adiy insanlar ve faaller kele edi, Milliy areketniñ çeşit meseleleri anda baqıla edi. SSCB reberligine muracaat ve arizalarnıñ leyhaları azırlana edi, delegatlarnı Moskvağa yollamaq içün para toplanıla edi. Barışıq aktsiyaları baqıla edi – ülke ve şeer yolbaşçılığınıñ qırımtatarlarnıñ meseleleri boyunca körüşüvler, miting keçirilmesi planlaştırıla edi.
Balalıq çağından berli o adalet, zulum etilgenlernen duyğudaş olmaq küreşiniñ printsiplerini menimsey ve babası Kemal Kukudan örnek alıp, eyi maqsatlarğa irişkende israr ve sebat olmağa ögrendi.
1993 senesi qoranta Qırımğa qaytıp keldi. Olar Kemal Kukunıñ tuvğan Köreizinde qurucılıq içün topraq damartısını aldılar. Emir-Üsein babasınen beraber tuvğan topraqta ev qurmağa başladı.
2000 senesi Emir-Üsein Herson devlet tehnik universitetiniñ «menecment» bölügini bitirdi. 2001 senesi – Harkov maliye-iqtisadiy universitetiniñ «muasebecilik» bölügini. Bitirmegen uquq tasili de bar.
2005 senesi evlendi, eki balası, oğlu ve qızı bar. Emir-Üsein Yalta regionındaki qırımtatarlarnıñ cemaat yaşayışına faal qoşulğan edi. Köreiz qasabası ve Yalta şeerinde keçirilgen bütün cemaat tedbirleri, 1944 senesi mayıs 18 kününiñ facialı sürgünligine bağışlanğan matem tedbiri ya da Yaltada «Hıdırlez» bayramı, ya da eski Köreiz camisiniñ tamir işleri olsa, er vaqıt faal iştirak etken edi. O, tıpqı babası kibi, tuvğan topraqta medeniyetimizni, tasilimizni ğayrıdan tiklemek içün, halqımıznıñ facialı adiselerini unuttırmamaq içün ne sağlığını, ne de vaqıtını sarf etmekten qorqmay edi.
2014 senesiniñ adiselerinden soñ faal cemaat yaşayışını devam ettirgen edi. Ğalebeniñ 70 yıllığı arfesinde babasınen beraber babası ve Köreiz ve Mishornıñ eski sakinleriniñ arzusı – Ulu Vatan cenkine bu yerlerden alınğan qırımtatarlarnıñ hatırasını ebediyleştirmek ğayesini yerine ketirmege başladı. Çatal-Qayalı gençlernen beraber Köreiz ve Mishor doğmalı olğan insanlarnıñ hatırasına «Hatıra alleyası» yapılğan edi.
Qırımda genç qırımtatarlar ğayıp olmağa, qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler keçirilip başlağanda o, iç tüşünmeyip, İnsan aqları Qırım kontakt gruppasına qoşuldı
Qırımda genç qırımtatarlar ğayıp olmağa, qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler keçirilip başlağanda o, iç tüşünmeyip, İnsan aqları Qırım kontakt gruppasına qoşuldı. Bu teşkilât ğayıp olğanlarnı qıdıra ve apiske alınğan qırımtatarlarğa uquqiy yardım köstere. Elinden kelgeni qadar Kontakt gruppasında iştirak etken edi.
Vicdanı ve terbiyesi Qırımdaki adiselerge indemeyip baqmağa imkân bermey edi. Babası Kemal Kukunıñ oña lâyıq bir oğlu bar, o da, tıpqı babası kibi, adalet, qırımtatar halqınıñ aq-uquqları oğrunda küreşe.


text:
İstanbulnıñ eski qısmında Beyazit meydanında martnıñ 3-ündeQırım işğaline qarşı miting keçti. Narazılıq yarımada işğaliniñ 5-yıllığına yapıldı. Qırımtatarlar teşkil etken aktsiyada ukrain diasporasınıñ vekilleri ve Türkiye vatandaşları da iştirak etti. İştirakçılar, Stalin yapqan sürgünlik ve bugünde-bugün rusiye akimiyeti yapqan basqını oşattılar ve elâk olğan qırımlılar içün dua etti.
“Biz bugün mında yarımada işğaline narazılığımıznı bildirmege keldik, bizcesine, Qırım - bu Ukraina”, - dedi Qırım.Aqiqat mühbirine İstanbuldaki ukrain diaporası vekili Tetâna Rıbçenko.
İstanbul iş adamı ve siyasetşınas Hüseyn Hatipoğlu - qırımtatarlarnı dostu ve rusiye propagandasına qarşı çıqqan türk.
“Türk halqınıñ 60-70 %-ı Qırım alı raatsızlay ve Ukraina birligine ve qırımtatarlarğa qol tuta. Prezident ve akimiyet daima qardaşlarımız - qırımtatarlağa destek kösterecek. Türkiye Cumhuriyetiniñ Tış İşler Naziri Mevlüt Çavuşoğlu, Qırımdan mecburiy Herson vilâyetine ve Kyivge köçkenlerge ev qurulışınen yardım etecegini resmiy bildirdi. Türkiyeniñ daa bir yatırım leyhası - Hersonda onkologik merkeziniñ qurulması. Bundan ğayrı, Türkiye Ukrainağa silânen yardım ete. Şimdilik Kyiv Ankaradan 12 uçucısız uçaq satın aldı. Ve silâ aqqında daa başqa muzakereler etile”, - dedi o.
Hüseyn ve semetdeşleri işğal etilgen Donbassta ve Qırımda keçken adiselerni körip, çoq acı çekkenini ayta. Qırımtatarlarnıñ özleri ise, Türkiye akimiyeti ve cemiyetiniñ, bundan ğayrı halqara topluluğınıñ büyük destegini duyğanını ayta.
Zemaneviy Rusiye öz imperiyasever isteklerini basqı ile kerçekleştirmege tırışsa da, ğayelerni yoq etmege küçleri yetmezAlper Yavuzeser
“Halqara teşkilâtlarda qırımtatarlarğa bağışlanğan bir sıra tedbir ötkerdik. Ve Türkiye akimiyetiniñ meraq ve destegini duyamız. Ertemi-keçmi Qırım azat olacağına inanamız. İşte, 40 yıl evel Sovet Birligi yıqılacağını kimse tahmin etip olamay edi bile, amma demokratik esnaslar toqtatılmaz. Zemaneviy Rusiye öz imperiyasever isteklerini basqı ile kerçekleştirmege tırışsa da, ğayelerni yoq etmege küçleri yetmez”, - Qırım.Aqiqatqa tefsir berip dedi Türkiyede qırımtatar diasporasınıñ başı, Halqara qırımtatar kongressiniñ azası Alper Yavuzeser.
Toplanğanlar, Qırımda basqı tek qırımtatarlarğa qarşı degil de, ukrainlerge de tiye dep ayta. Lidiya Kovalenko, anası ve qız qardaşını ilhaqtan soñ acele Ukrainağa köçtürmege mecbur olğanını aytıp berdi. Özü o endi 20 yıl devamında Türkiyede yaşay.
“Qırımda lğan şeyler aqqında kerçekni tapıp bilmek qıyın, çünki adamlar Skype-tan bile aytıp bermege saqına, olarnı diñleyler dep qorqalar. Çoqusı siyasetten uzaqlaşa. Mında, Türkiyede müit başqa - qırımtatarlar bu destekni duya”, - dey o.
“Emel Qırım” fondunıñ başı ve Türkiyede qırımtatar milliy meclisniñ vekili Zafer Karatay, ilhaqtan soñ Türkiyege qaçmağa mecbur olğan 200-ge qadar qırımtatar qorantasını bilgenini ayta.
Putin ise tamam bunı istey - bütün qırımtatarlar yarımadadan ketsin dep. Amma bu maqsadına o iç bir vaqıt irişmezZafer Karatay
“Ebet, bütün dünyada qırımtatar diasporası böyle adamlarğa yardım etmege tırışa, amma ep bir qırımtatarlarnıñ çoqusı, basqığa baqmadan, Qırımda qalmaq kerek dep saya. Qırım - bizim vatanımız, onı qaldırıp ketmek mümkün degil. Putin ise tamam bunı istey - bütün qırımtatarlar yarımadadan ketsin dep. Amma bu maqsadına o iç bir vaqıt irişmez”, - dep saya Zafer Karatay.
Belgi: mart 2-sinde Türkiye paytahtı Ankarada Rusiyeniñ Qırımnı işğal etkenine qarşı miting keçirildi.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımtatar halqı Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçisiniñ qızı Gülsüm Aliyevağa yapılğanlarnı ilhaq etilgen Qırımda adiy terror şekli olıp qala yata dep saya. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Çiygoz iyülniñ 19-nda ayttı.
«İşğal altında bulunğan Qırım içün, afsus ki, terrorniñ bu şekilleri adiy bir şey olıp qala yata. Quvandırğan yekâne tarafı şudır ki, insanlar acele toplanıp qol tutalar. Hususan, bu bizim qadın-qızlarnen alâqalı olğanda. O, özüni pek cesürane tuttı. İnsan şu arada olıp keçkenler onı sındıracaq bir unsur olmağanını köstere. İşğalci-terrorist er şekilde öz işini devam ete», – dep saya Çiygoz.
Mevzunen bağlı olaraq: Qanlı imayeciler: Qırımda mabüslerniñ aqrabaları nasıl etip faal şahıs olıp qala
Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçisiniñ qızı Gülsüm Aliyeva Aluştanıñ Rusiye Tahqiqat komitetinden qoyıp yiberilgeni aqqında daa evel haber etilgen edi.
Daa evel, iyülniñ 19-nda saba, Rusiye telükesizlik organlarınıñ hadimleri Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»niñ iştirakçisi Muslim Aliyevniñ evinde «tahqiqat tedbirler» keçirgeni aqqında haber etilgen edi. Daa soñra belli olğanına köre, onıñ üyken qızı Gülsüm Aliyevağa protokol tizilgen. O, Rusiye CK (milletlerara zıddiyet çıqaruv) 282-nci maddesine köre qabaatlana.
«Qırım birdemligi» birleşmesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçisiniñ qızı Gülsüm Aliyevanıñ evinde ötkerilgen tintüvni onıñ faalligi içün yapılğan tazyıq dep tanıy. Bu aqta birleşmeniñ beyanatında söz yürsetilmekte.
Bu iş boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada tutlğan ediler. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlana.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqası olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirip başladı.
Qırım ükümeti yarımadada insanlarnıñ fikir serbestliginen bağlı aqları bozulğanını inkâr ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Kiyevniñ «Jovten» kinoteatrinde «Metsenat kreslosı» kinoteatrniñ ğayrıdan tiklev leyhası çerçivesinde Rusiyede 20 yıllıq apiske maküm etilgen ukrain rejissörı Oleg Sentsovğa adı ile levhaçıqnı qoyacaqlar.
Bu aqta «Jovtenni qurtar» cemaat teşkilâtı bildire.
«Jovten»niñ kinorejissör Sentsovnıñ yañı eserlerini daa kösterecegine inanamız», – dey aktsiya teşebbüsçisi, cemaat teşkilâtınıñ koordinatorı Sergey Şçelkunov.
Teşkilâtta şunı da bildireler ki, «Jovten» kinoteatriniñ müdiri Lüdmila Gordeladzeniñ işandırğanı kibi, istilâcı-devletni temsil etken filmlerni «Jovten» ekranlarında köstermeycekler.
Avgust 25 künü Rusiye mahkemesi Sentsovnı 20 yılğa apiske aldı. Faali Aleksandr Kolçenkonı – 10 yılğa. Olarnı Qırımda teraktlarnıñ teşkil etilmesinde qabaatlaylar. Olar öz işlerini siyasiy adlap, qabaatlarnı tanımaylar.


text:
Aqmescitte iyülde Kozlov soqağın boyunca yıqılğan çarşı yerinde avtomobiller turağı olacaqtır. Yol çizgileri endi yapılğandır, yaza Tsentr jurnalistskih rassledovaniy.
Şaatlarnıñ sözlerine köre, şimdi territoriya eki taraftan da qoralanğandır.
«Turaq çizgilerini endi yapqanlar, 100 yer turağı olacaq, 8 – saqatlar içün», – dey şaat.
Onıñ sözlerine köre, çarşı yerinde parkomatlar daa qoyulmadı, yanında qarpızlarnı satalar.
Hatırlatamız, Kozlov soqağında yıqılğan çarşı yerinde yerli akimiyet piyade zonasını açacaq edi. Bunıñ ile memurlar vatandaşlarnıñ soravı neticesine esaslana ediler.


text:
Rusiyeniñ «Strategiya-30» teşebbüsiniñ bir qaç iştirakçisi Moskvada ayda bir kerelik olğan ananeviy «Siyasiy mabüs künü» tedbirini ötkerdiler.
Olar, Ukraina faaliyetçisi Volodımır Baluh, «Hizb ut-Tahrir» işiniñ qırımtatar figurantları, Ukraina rejissörı Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko ve Rusiyeniñ siyasiy mabüslerine qol tutqanlarını bildirgen plakatlarnı açtılar.
Rusiye faaliyetçisi Vera Lavreşina: «Rusiyeniñ musulman cumhuriyetlerinde vaziyet pek ağır. Anda «hizbler»niñ işi denilgen akimiyetni öz qoluna keçirmek teşebbüsinde qabaatlav boyunca sahte, uydurılğan işler ve bütünley esassız olğan diger safsatalar üküm süre. Musbet şeylerden – Ukraina ile Rusiye arasında esirler deñişüvi başlandı. Biz siyasiy mabüsler Sentsov ile Kolçenko ve Kremlniñ bütün ukrainalı mabüsleriniñ Vatanlarına qaytarılmasını talap etemiz. Siyasiy mabüsler azat etilsin!» – dedi..
Rusiye muhalefet faaliyetçileri «Strategiya-30» aktsiyası çerçivesinde er aynıñ 30-ncı kününde «Siyasiy mahbüs künü»ni ötkereler. Olar siyasiy mabüslerni azat etmek, Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzını ve Qırım işğalini toqtatmaq talaplarınen barışıqlı piketler ve aktsiyalarğa çıqalar.
Rusiye telükesizlik hadimleri mitinglerniñ iştirakçirakçileri üzerindeki kontrolni arttıra. Meselâ, 2017 senesiniñ iyuninde ötkerilgen buña beñzer aktsiyada polis altı miting iştirakçisini yaqaladı .
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
Bunı New York Times neşirge esaslanıp, Radio Svoboda bildirdi.
Rusiye prezidenti Putinniñ Qıtay ziyaretinden evel beklenile edi ki, siyasiy meseleler boyunca mevamlarınıñ yaqın olğanı gaz añlaşmasınıñ imzalanuvında büyük rol oynamaq kerek edi.
Putinniñ QHC reisi Si Tszinpin ile muzakerelrinden soñra Rusiye devletiniñ başı temsilcisi Dmitriy Peskov jurnalistlerge gaz saasında işbirlik boyunca Rusiye-Qıtay muzakereleri «devam etkenini» bildirdi.
«Sinhua» çin informatsion agentligi eki memleketniñ liderleriniñ körüşüvinden soñ Putinniñ Rusiyeden Qıtayğa kelecek gaznıñ fiyatları aqqıda muzakereleriniñ «inkişafı» ile memnün olğanı aqta sözlerini bildire.
Yaqında malüm oldı ki, Slovakiya gaznıñ Ukrainağa qaytaruvına azırlana eken.


text:
Aqmescit – Soñki vaqıtları rusiyeli matbuat vastaları saifelerinde Qırımda islam cinayetçileri arbiy tedbirler azırlağanları aqqında malümatlar peyda olıp başladı. Misal içün, oktâbr 8 künü «Nezavisimaya gazeta»da «İslamcılar Qırımda aleket çıqarmağa tüşüneler» serleva altında maqale çıqtı. Onda, içtimaiy ağlarda yapılğan beyanatlar esasında neticeler çıqarılıp, yerli musulman gruppası – qırımtatarlar tarafından silâlı qarşılıq kösterilecegi aqqında yazıla.
Milliy dava ve federal ekspertler ağı rusiyeli Merkeziniñ saytında Rusiye regionları ve hususan Qırımda milletlerara munasebetleri boyunca tahminler peyda oldı. Merkez ekspertlerniñ fikirince, yarımadanıñ eñ esas meselesi Meclisniñ «destruktiv» faaliyetidir, em de olarnıñ tahminlerine köre «ciddiy añlaşılmamazlıq büyük davağa ketire bile».
Qırımtatar cemaatçılığı, soñki vaqıtları ğayıp olğan ve soñra ölü tapılğan qırımtatar yaşlarınıñ taqdiri sebebinden qasevet çeke. Amma, olarnıñ arasında küreşke çağırğan soyları yoq. Bunı, yarımadada tedqiqat işlerini alıp barğan Human Rights Watch eksperti Yuliya Gorbunova tasdiqladı.
«Umumen alğanda, adamlarnıñ keyfleri bozuq, amma, iç birisinden nefret ya da duşman teşviqatını duymadım. Asılında, qırımtatarlar zıddiyetke qarşı çıqalar», – dep qayd etti halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtınıñ vekili.
Belli ki, ğayıp olğanlardan biri - Edem Asanov oktâbr 6 künü baqımsız bir binada asılı tapıldı. Resmiy malümatqa köre, 25 yaşlı yigit öz özüni astı. Bundan evel Meclis reisi Refat Çubarov, taqiqatçılar Asanov zorbalıqsız ölgenini tasdiqlamağa tırışacaqlar, degen edi.
Qırımdaki vaqialar «çeçen stsenariyni» añdıralar, – Meclis
Meclisniñ tışqı alâqalar boyunca bölükniñ reberi Ali Hamzin qayd etkeni kibi, Qırımdaki vaqialar «çeçen stsenariyi»ni añdıralar.
Rusiye matbuat vastaları, Qavqazda, hususan Çeçenistanda silâlı çatışma zamanı olğanı kibi faaleşmege başladılar. O zamanları Çeçenistanda, başta adamlar ğayıp ola ediler, soñra arbiyler gruppalarnıñ peyda oluvı aqqında malümat çıqtı, neticede, rusiyeli qoruyıcı organlar belli bir gruppağa qarşı faal tedbirler qullandılar.
Aynı zamanda, belli rusiyeli mühbir, Kremlge yaqın olğanı sayılğan soyu, Maksim Şevçenko Yaltada bulunğan vaqıtta qırımtatarlarnen bağlı fikirlernen paylaşıp, olarnıñ barışıqseverligini qayd etken edi.
«Bu eyi, işkir bir halq, oña nisbeten ürmetnen yañaşsañ, em dost, em qardaş olıp, Qırımnı abadanlaştırmağa yardım eter. Men qırımtatarlarnen çoq qonuşam, ve rus, ya da ukrainlilerden nefret ekenlerini duymayım. Bu, çeçenlerden ğayrı, amma, anda cenk olğanı içün, Rusiye Federatsiyasınıñ terkibinde bulunğan 194 halqtan, prezident ile kendi meselelerni muzakere etken yekâne halq olğanı içün ğururlana bile», – dep ayttı rusiyeli mühbir Maksim Şevçenko Qırım.Aqiqatqa.
Meclis qırımtatarlarnı Qırımnı terk etmemege çağıra
Meclis ise, psihologik basqığa baqmadan, Qırımnı terk etmemege ve ayın-oyunlarğa uymamağa çağıra.
«Vatan içün, ve Qırımğa iç bir şeyge baqmadan qaytmaq printsipleri içün, Qırımda qalmalımız. Halqara cemaatçılıq yüzünde qarşılıq numayış etile bile. Kremlde, silânı alıp, küreş etmeye mantıq boyunca sebep olmağanını añlamaq kerekler», – dep qayd etti Ali Hamzin.
Bundan evel, qırımtatar halqı milliy lideri Mustafa Cemilev vatandaşlarğa muracaat etip, yarımadanı terk etmemege rica etken edi.
BMT-nıñ malümatına binaen, Qırımdan köçip kelgenlerniñ sayısı aman-aman 18 biñni teşkil etti.


text:
İyül ayınıñ 1-inde Ukraina Yuqarı Şurası, cenk ya da fevkulâde şartlarında ve vaqtınca işğal etilgen topraqlarda doğma ya da ölüm vaqiasını tesbit etüv davalarında makeme davasınıñ hususiyetlerine dair bir qanun (sicil № 7310) tasdıqladı.
Qanunda esapqa alındı ki, şimdi arbiy areketleri zonalarında doğuma ya da ölüm vaqiasını tesbit etmek içün hastahaneler ve GVAM organları doğma ve ölüm aqqında maqbul vesiqalarnı beremeyler, bu tür kişilerniñ aqrabaları er bir makemege hitap ete bilirler.
Doğma ya da ölüm vaqiasını tasdıqlaya bilgen er bir vesiqa ve şaatlıqnamesi makemege berilir.
Makeme protsedurası devamlı degil - bu tür arizalar acele ve bedava olaraq baqılır çünki arizacılar makeme alımından azat etilir.
O tasdıqlanğan soñ makemeniñ qararı GVAM organlarına yollanır, anda arizacılar maqbul malümatnamelerni ala bilirler.
Reintegratsiya nazirliginiñ taqımı parlamentke tüzetilgen işdeşligi ve qanunnı tez olaraq tasdıqlaması içün teşekkür bildire.


text:
Qırımnıñ sabıq Rusiye sağlıq saqlav naziri Pötr Mihalçevskiyniñ işi boyunca mahkemede yanvar 8-de QMC prokuraturasınıñ vekilleri onıñ 60 künge tevqif etilmek kerekliginde israr eteler. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Prokuraturanıñ vekilleri tarafından berilgen malümatqa köre, Mihalçevskiyniñ Qırımdaki Rusiye akimiyetinde çalışması, Ukrainanıñ torpraq bütünligine qarşı doğrultılğan faaliyettir. Ayrıca, prokuratura tarafından taqdim etilgen şaatlarnıñ ifadelerinde, Mihalçevskiy Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvı boyunca «referendum»nıñ teşkil etilmesine qol tuttı, dep iddia etile.
Pötr Mihalçevskiyniñ advokatları, qorçalavları altında bulunğan şahıs apis etilmemeli, çünki o, qaçmaq niyetinde degil ve, aksine, mahkeme vastasınen itibarını qaytarmaq ve Ukrainağa zarar ketirmegenini isbatlamaq istey, dep iddia eteler.
Pötr Mihalçevskiy ise jurnalistlerge, özüni er angi qanun bozuluvında qabaatlı saymağanını söyledi.
Al-azırda akem Yaroslav Musulevskiy qarar çıqarmaq içün keñeşüv odasına çıqtı.
Mihalçevskiy yanvar 5-te Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 111-nci maddesi (devletke hainlik) boyunca cinayet işlegeninde töhmetni imzaladı. Maddeniñ sanktsiyası, 15 yılğace muddetke azatlıqtan marum etüv şeklinde cezalavnı közde tuta.
Mihalçevskiy özü şimdilik Ukraina telükesizlik hizmeti ve prokuraturasınıñ bildirüvlerini izalamay.
Yanvarniñ başında Ukraina Telükesizlik hizmetiniñ hadimleri Qırımnıñ sabıq Rusiyege tabi sağlıq saqlav naziri Pötr Mihalçevskiyniñ Kyivde bulunması faktını tayin ettiler.
2014 senesi iyün 10-da Qırımnıñ Rusiyege tabi sağlıq saqlav naziri Pötr Mihalçevskiy öz istegi ile istifa etüv aqqında ariza yazdı. Qırımnıñ Rusiyege tabi yolbaşçısı Sergey Aksönov, Mihalçevskiyni «madde boyunca» işten boşamamaq içün istifa etmege mecbur etkenini söyledi.


text:
Balkanda koronavirus cäyelä
Balkan illärendä koronavirus oçraqları häm ülemnärendä artışlar kürelä başladı
Serbiya, Sloveniya, Xorvatiya, Çernogoriya häm Bosniya-Gerśegovina da aralarında bulğan Balkan illärendä koronavirus oçraqları häm ülemnärendä artışlar kürelä başladı.
Serbiyaneñ Sälamätlek saqlaw ministrlığı tarafınnan yasalğan açıqlawğa kürä soñğı 24 sägät’tä 7061 yaña awıru oçrağı terkälgän, 14 keşeneñ isä ğomere özelgän.
Sloveniyada soñğı täwlektä 1614 pozitiv oçraq kürelgän, 6 keşe yaqtı dön’yadan kitkän.
Omikron mutantı belän köräşüçe häm soñğı täwlektä 15 keşe ülgän Xorvatiyada isä 1583 awıru oçrağı terkälgän.
Turizm sezonınıñ täêsire belän Kovid-19 oçraqlarında artış küzätelgän Çernogoriyada soñğı 24 sägät’tä xasta sanı 789 bulğan.
Bosniya-Gerśegovinada virus soñğı täwlektä 6 can aldı, 555 pozitiv oçraq kürelde.
Bäyläneşle xäbärlär
Serbiyada poyızd migrantlarnı bärgän
Serbiyanıñ könçığışında Bolgariya çik buyında ber poyızd bärgän 2 migrant häläq bulğan
Höcümdä ülüçelär sanı arttı
Zaporoj’yeğa rus köçläre kiçä oyıştırğan raketa höcümendä ülüçelär sanı 11 buldı


text:
Yaqında rubleniñ eñ müim meselelerinden biri – 100 ruble küpürasında «çıplaq» Apollonnıñ süreti edi. Şimdi ise bunı Rusiye rublesiniñ tarihiy minimumı – bir dollar içün 80 rublege qadar tüşmesi ile qıyaslaycaq olsaq, bu mesele aqqında kimse hatırlamaz.
O künden ruble biraz pekitilse bile, zayıflaşqan para birlemi Rusiye internet-qullanıcıları arasında şaqa mevzusına çevirildi.
Kreml teşviqatçısı Dmitriy Kiselöv canlı yayında:
Dollar fiyatı ep deñişe. Dollar – dünyanıñ eñ deñişken para birlemidir.
***
- Paranı ruble birleminde saqlamaq kerek. Men paramnı ruble obasında saqladım, anda kimse qıdırmaz.
***
- 100 ruble ile vaqıtnı qayda keçirmege mümkün? – 1973 senesinde.
RF Merkeziy Bankı rubleniñ yaldağan kursından batqan soyuna keçmesini ilân etti
***
- Dollar ile ruble arasında farq nede?
- Farq bir dollarda
***
- Oğul: Baba, maña tükânğa barmaq içün 5 ruble kerek.
- Baba: 10 ruble? 25 ruble ile ne yapacañ?
***
Rusiye Merkeziy Bankı rusiyelilerni tınçlanmağa çağırdı:
Yevro ve dollar 99 rubleden yüksek olmaz, çünki deñiştirüv noqtalarnıñ elektron tablolarında tek eki raqam içün yer bar
***
Rusiye banklarınıñ çoqusı «Qırım bizimdir» yazını yerleştirmek içün tablolarnı sımarlay.
***
Ruble tüşmedi – biraz raatlanmaq içün tayandı.
- Bu fiyatmı, yoqsa telefon nomeraları?
***
Ruble kursı müim bir belgini keçti – «kimseniñ işi yoq».
Eki ruble evelsi çay demledim, o daa suvumadı.
***
Yanvarniñ birinden Rusiyede aqçanı tek rubleler ile ve tek demir yol trenleri ile çıqarmağa mümkün olacaq.
***
Seneniñ soñuna qadar Rusiye akimiyeti rubleni stabilleştirmege söz berdi. Atta, imkânı olsa, eki rubleni.
***
Ebet, ruble tüşe, amma, grivnağa köre, iftihar ile tüşe! ...


text:
Bağçasarayda 2017 senesi oktâbr 11 sabası bir sıra evlerniñ tintüvinden başlandı. Olarnıñ neticesinde altı qırımtatar: restoran saibi Marlen Asanov, qılavuz Seyran Saliyev, bloger ve fotograf Ernest Ametov, oranjereya saibi ve 13 balanıñ babası Server Zekiryayev, iş adamı Timur İbragimov ve kompyuter mütehassısı Memet Belâlov yaqalandılar. Olarnı episini Rusiye territoriyasında yasaqlanğan ve ekstremistik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqaları olğanında qabaatladılar.
Endi 8 aydan berli olar tahqiqat izolâtorında buluna. 2018 senesi iyün ayınıñ başında tevqifleri eñ az ağustos 9-ğa qadar uzatılğan edi. Qabaatlavları nege esaslana ve tahqiqat nasıl inkişaf ete – bu hususta Qırım.Aqiqat Radiosındaki «Azatlıq aqqı» yayınında Qırım aq-uquq qorçalayıcısı Lilâ Gemeci ile subetleştik.
– 8 ay içinde tevqif etilgenler ile alâqalı nasıl tahqiqat areketleri yapıldı?
Tahqiqat – repressiyalar aletidir, ve yapılğan tahqiqat areketleri vastasınen suniy şekilde «terrorizm» aqqında işler meydanğa ketirile
– Türlü ekspertizalar yapıla, lâkin, teessüf ki, tahqiqat yekünlenmegence biz ekspertizalarnıñ tolu metinlerini elde etip olamaymız. Tahqiqatçınıñ aytqanına köre, şaatlar dep tanıtılğan şahıslar sorğulandı. Büyük ihtimal ile bu, mahkeme davası esnasında gizli şaatlar sıfatında çıqışta bulunacaq kişilerdir. Ondan ğayrı, bu yigitler bulunğan camideki toplaşuvnıñ audi qaydı tetqiq etildi. Bu, bugün yapılğanları aqqında malümimiz olğan tahqiqat areketleridir. Tevqif etilgenlerniñ bazıları psihiatriya hastahanesine yatqızılğan ediler. Tahqiqat daa devam ete, lâkin tecribeden bilgenimiz kibi, tahqiqat – repressiyalar aletidir, ve yapılğan tahqiqat areketleri vastasınen suniy şekilde «terrorizm» aqqında işler meydanğa ketirile.
– Siz aytqan şu audio qayd ne vaqıt yapıldı?
İnsanlarğa fikirlerini ifade etmege bermegenleri ve bildirgen fikirleri içün olardan terrorist yapqanları, yalıñız Qırım ve Rusiyede er angi söz serbestliginiñ olmağanını degil, aynı zamanda bu işlerniñ açıqtan uydurılğan olğanlarını köstere
– Bu audio qayd 2016 senesinde imamnıñ izni ile camide ötkerilgen toplaşuv vaqtında yapılğan edi. Bu, pek çoq insanlar qatılıp yapılğan açıq toplaşuv edi. Anda, tamam camide aytılacaq şey olğan, İslâm aqqında laqırdı ete ediler. Lâkin ekspertiza, bu mevzularnıñ nasıldır ekstremistik ya da terroristik harakterge malik olğanlarını ayta. İnsanlarğa fikirlerini ifade etmege bermegenleri ve bildirgen fikirleri içün olardan terrorist yapqanları, yalıñız Qırım ve Rusiyede er angi söz serbestliginiñ olmağanını degil, aynı zamanda bu işlerniñ açıqtan uydurılğan olğanlarını köstere. Terraktlar olmağan yerde nasıl terroristler aqqında söz yürsetilmek mümkün? Öz dinini ögrengenler terroristmi?
– Psihiatriya ekspertizası – bu standart bir protseduramı? Onıñ tayin etilmesi içün neler sebep oldı?
– Bizim fikrimizce, psihiatriya ekspertizası – daa bir, psihiatriya klinikasına yerleştirüv vastasınen tahqiqat izolâtorında tutulğan insanlarğa tazyiq etüv ve aşalav aletidir. Ruhiy hastalıqları olğan insanlar arasında daimiy bulundıruvnıñ maqsadı, tazyiq etmek, qorquzmaq ve belli bir areket tarzına meyil ettirmektir.
– Ekspertizanıñ özü neden ibaret? Olarğa qarşı nasıl areketler yapıla?
– Bir türlü areketler yapılmay. Ekimler, sıq-sıq vastasız surette cinaiy işke alâqalı sualler soramağa tırışa ve bu, qanunnıñ qaba bir bozuluvıdır. Olarnı közeteler, ve böylelikle ekspertiza tertip etile.
– Advokatlar öz qorçalav yönelişlerini nasıl tayin ete? Şimdi, tahqiqat basamağında nasıl areketler yapıla?
– Tahqiqat basamağında tahqiqatçı ve mahkeme tarafından sıñırlav tedbiriniñ saylanmasına dair çıqarılğan qanunsız qararlarğa qarşı şikâyet bermekten başqa nasıldır areketler yapmaq pek qıyın. Yalıñız cinaiy işniñ materialları ile tanış olmaq içün imkân peyda olğan soñ qorçalav yönelisi tayin etilecek. Teessüf ki, bu, siyasiy motivler ile açılğan ve açıq bir sımarış harakterine malik işler olğanı içün imayeniñ delilleri ne qadar esaslandırılğan olsa olsun, olarnıñ neticeleri standart ola.
– Advokatlar imayeleri altında olğan şahıslarnı tahqiqat izolâtorında sıq-sıq ziyaret etip olalarmı? Sağlıqları ile problemalar ya da diger şikâyetler yoqmı?
– Advokatlar, elbette, olarnı tahqiqat izolâtorında ziyaret ete ve bunı daa sıq yapmağa tırışalar. Lâkin meşğul olğanları sebebinden böyle imkân er vaqıt olmay. Buña rağmen yigitlerniñ keyfi yerinde, olar aqrabalarına yürek bere, advokatlar vastasınen selâmlar ve türlü tileklerini yollaylar. Şimdi olar episi oraza tuta, olar sebatlı ve qaviy ruhlular. Oturışuvlardan birinde, sıñırlav tedbirleri nevbetteki kere uzatılğan soñ Seyran ve diger yigitler mahkeme binasından çıqarılğanda, Seyran: biz tezden körüşecekmiz, dedi. Ve men, tezden öyle de olacağına, bütün siyasiy motivler boyunca açılğan işler mantıqiy yekünlerine irişecek ve er kes azat etilecegine ümüt etem.
– 2018 senesi mayıs 21-de daa eki qırımtatar – Server Mustafayev ve Edem Smailov yaqalandılar. Daa soñra Mustafayevniñ advokatı Sergey Legostov, olarnıñ işleri artıq mevcut olğan dosyege – ekinci Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» adınen bilingen cinaiy işke qoşuldı. Bu nasıl oldı ve tahqiqatçılar bu eki işni birleştirgende nege esaslandı, daa tafsilâtlı añlatıp olursızmı?
– Altı kişiden ibaret birinci gruppa, camide pek çoq kişi olğan bir toplaşuvda iştirak içün apis etildi. İşte, Server Mustafayev ve Edem Smailov da o künü o camide ediler. Olar subet esnasında izaat bere edi, ve bu, olarnıñ tevqif etilmesi içün sebep oldı. Olarnıñ işi «Bağçasaray altılığı»nıñ işinen birleştirildi – şimdi bu, sekiz kişiden ibaret eñ büyük gruppadır.
– Siz, camide çoq kişi olğanını aytqan ediñiz, demek ki, diger insanlar da tanılmaq ve gruppağa yañı adamlar qoşulmaq mümkün, öylemi?
– Tamam öyle, camide yüzge yaqın kişi buluna edi, diger şahıslar da tanılmaq mümkün. İlk nevbette, subette faal surette iştirak etken, izaat bergen ya da sual sorağanlarnı tanıycaqlar.
– Bu müddet içinde esas gruppağa qorantaları ile körüşmege izin berilgen edimi?
– Yoq, iç bir körüşüv içün izin berilmedi. Bütün qadınları bekley, körüşeceklerine ümüt ete, arizalar yaza, red cevaplarını ala, bu redlerge şikâyet yazalar, lâkin bunıñ iç bir müsbet neticesi olmay.
– Bundan evelki işlerniñ tecribesine köre, birinci körüşüvni ne qadar beklemek kerek?
– Buña köre, olar birinci körüşüvni eñ azından bir yıl, kimerde ise, «Yalta gruppası»nda olğanı kibi, ondan da ziyade beklemek mecbur olalar.
Bu mevzuğa dair: «Üküm yaznıñ soñuna qadar çıqarılacaq»: «Yalta altılığı»nıñ işi nasıl ileriley
– Mahkeme oturışuvları qapalı rejimde keçe, lâkin mahkemeler yanında ep bir er sefer çoq insan toplana. Böyle qol tutuv ne derecede emiyetli?
Bu insanlarnıñ belâsı, bütün halqnıñ belâsı oldı
– Aqiqaten, qanun bozularaq oturışuvlar qapalı rejimde keçe. Aynı zamanda em Rusiyedeki, em de halqara qanunlar boyunca iç olmadı ükümniñ ilân etilmesi açıq rejimde yapılmaq kerek. Mahkemeler buña faal surette emiyet bermey. Advokatlar buña qarşı şikâyet bermege tırışa, amma neticesiz. Lâkin mahkemeler yanına o qadar çoq insannıñ kelmesi, halqnıñ yurtdaşları ile birdemlikte olğanını, olarda öz qaramanlarını körgenini ve belâları ile qarşı-qarşığa qaldırmağanlarını köstere. Bu insanlarnıñ belâsı, bütün halqnıñ belâsı oldı. Bu qol tutuv pek müim, çünki yigitler onı is ete, olar, olarnı maşinadan mahkeme binasına alıp ketkende ve ondan çıqarğanda ve atta mahkeme binasında, tışarıdaki insanlarnıñ olarğa qıçırğan sözlerini eşitkende, onı köreler.
Malümatname: 2017 senesiniñ oktâbrinde Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakinini yaqaladı.Bular – Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametov. FSB olarnı Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
2018 senesi mayıs 21-de Qırımda «Qırım birdemligi»niñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatar, musulman Edem Smailov yaqalandı. Olarğa qarşı qabaatlavlarnı Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi»ne qoştılar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesi, dep köstereler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Mariupolde toqtamağan ateş sebebinden «şeerde» yaşamağa imkânsız ola, insanlar mağazlarda buluna. Bu aqta Mariupol şeer yolbaşçısınıñ muavini Sergey Orlov Azatlıq Radiosına ayttı.
«Ukraina ordusı, Ukraina silâlı quvetleri kontrol etken yerlerde er saat, er kün soqaq uruşları kete ve sayılğan 150 biñ sakin töpege çıqmay. Bomba sığınaqlarında yer tübünde yaşaylar, mağazlarda ateşten saqlanalar. Yani şeerde yer üstünde yaşamağa imkânsız», – dep qayd etti o.
Bu vaziyette ölgenlerni saymağa da imkânsız, dep ayta Orlov. O, laf «deşetli raqamlar» aqqında kete bile, dep tahmin ete.
Aprelniñ 6-nda Mariupol akimiyeti Buçadaki adiseler dünyağa aydınlatılğan soñ Mariupolde Rusiye mobil krematoriy işletip başladı. Rusiye ücümi neticesinde elâk olğan şeerlilerniñ cesedlerini yaqalar.
Aprelniñ 5-nde Ukraina Telükesizlik hızmeti Rusiye Ukrainanı qabaatlamaq içün Mariupolde büyük provokatsiya azırlay, dep haber etti. Onıñ malümatına köre, bunıñ içün Mariupol sakinleriniñ, öldürilgen rusiyelilerniñ cesedlerini bir yerde toplamağa ve olarnı Ukraina ordusınıñ kütleviy qurbanları olaraq köstermege planlaştırıla.
Donetsk vilâyetindeki Mariupolniñ vaziyeti eñ qıyınlardan biri olıp qala. Şeer Rusiye aviatsiyasınıñ ateşi altında buluna, sıcaq, içme suvu, bağ ve esas yaşayış vastaları yoq.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
«UMMA» Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ muftisi Said İsmagilov, Rusiye yat parağa leyha yapmağa sevgenini ayta. Onıñ sözlerine köre, bu kibi leyhalardan biri Aqmescitte Cuma-Caminiñ qurucılığı ola. Böyle fikirni İsmagilov Qırım.Aqiqatqa aprel 10 künü seslendirdi.
İsmagilov: «Rusiye yat parağa leyha yapmağa sever. Moskvada tantanalı surette açılğan Cuma-Caminiñ de masraflarınıñ esas qısımını Türkiye ödegen edi. Şimdi Türkiye, bese-belli, Rusiyede bazı leyhalarğa para ayırmay, belki, bu sebepten anda (Qırımda – QA) bazı işler ketmey», – dedi.
O dey ki, Qırımda Cuma-Cami yerli musulmanlar içün pek emiyetli.
«Bu caminiñ qurulacağı içün yıllar devamında küreş alıp barılğan edi. Şimdige qadar Cuma-Cami kibi çalışqan Kebir-Cami – pek ufaq, onda yer yetişmey. Bu sebepten yañı caminiñ qurulması içün büyük bir leyha başlatılğan edi, o musulmanlarnıñ acetlerini qarşılaycaq edi», – dey İsmagilov.
Bundan evel Kremlniñ nezaretinde Qırım akimiyeti, Qırım musulmanlarnıñ esas diniy obyekti olmaq içün qurulğan Cuma-Caminiñ qurucılığı, belgilengen plannı bir ayğa özip keçkenini aytqan edi.
Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ yolbaşçısı Zair Smedlâyev, Aqmescitte Cuma-Cami yerinde Qırım müftiyliginiñ memuriy binası qurulğanını beyan etken edi.
Qırımnıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlarnıñ işleri boyunca komitetiniñ Rusiye yolbaşçısı Zaur Smirnov temel qoyulğanını bildirdi. Qırımdaki Cuma-Cami qurucılığı 2015 senesi sentâbr 25-de başladı. Kreml kontrol etken yarımada akimiyeti qurucılıq 3 yıl devam etecegini bildirgen edi.


text:
Roskomnadzor, Rusiye Federatsiyasında ve Rusiye işğal etken Qırım yarımadasında Qırım.Aqiqat saytını (hususan krymr.com rus tilli saytını) blok etmege vade ete. Serbest Avropa Radiosı/Azatlıq Radiosı media şirketi bu areketlerni devletniñ söz serbestligine qarşı ücüm, halqara qanunlar, Rusiye Anayasası, kütleviy haber vastaları, malümat reqabeti qaideleriniñ bozuluvı dep saya.
Blok etilse, bizim saytımız kene de açıq qalacaq: bizni oqumaq, seyir etmek ve diñlemek içün neler yapılmalı tarif etemiz.
1. Cep telefonı qullanımı
Qırım.Aqiqatnıñ yañı cep telefonı qullanımı bar. Bedavadır. RFE/RL qullanımını cep telefonıñızğa/smartfonıñızğa ya da planşetiñizge (Android mında, iOS mında) endirip, rusça, ukraince ya da qırımtatarca saylañız.
2. İçtimaiy ağlar
İşimizni taqip etmek içün eñ qolay ve eñ müim yoludır. Qırım.Aqiqat aman-aman bütün içtimaiy ağlarda bar. Şimdi abune oluñız!
3. Qırım.Aqiqat Radiosınıñ blok etilüvini nasıl yeñmek mümkün?
Blok etüvni yeñüv usulları pek çoq, umumen episi aynı: qullanıcı Rusiyeden (ya da işğal etilgen Qırımdan) degil de, başqa memleketten ya da tamamen gizli kirgenini köstermege imkân bere. Rusiye çetel qullanıcı kibi kirgenlerge çetel serverlerini açmağa yasaqlap olamay. Blok etüvni yeñüv serviske doğrudan kirüv degil de, diger servisler vastasınen kirüvden ibarettir.
Bunıñ bir sıra aleti bar. Em mahsus internet brauzerleri (Tor ve bir çoq analogı) ve Proxy-ağlar (olarnı adet üzre belli bir serviske, meselâ, Telegramğa kirmek içün qullanalar) ve qullanıcınıñ bütün trafikini gizli şekilde ara virtual ağdan keçirgen VPN (Virtual Private Network) qullanımları (olarnı qayd oluv talap etilgen resurslarda qullanmaq daa doğru) bar. Bu aletlerniñ bazıları cep telefonı ve bilgisayarlar içün ayrı qullanımlar olaraq çalışa, digerleri brauzerler içün plagin olaraq çalışa.
ABD yayınlav meseleleri idareciler şurası (ABD Kongressinden maliye alğan diger memleketlerdeki kütleviy haber vastalarınıñ, hususan Azatlıq Radiosınıñ vasiyi) mahsus yapılğan Bypass Censorship saytında böyle aletlerniñ bağlantısını yerleştirdi.
Anda altı bedava qullanım kirdi:
Tor – bütün dünyada göñülliler tarafından idare etilgen ve gizli ağ bağlanuvını qurmağa imkân bergen proksi-server tarqatuv sistemasından qullanıcınıñ trafikini keçirgen bir brauzer.
Psiphon – VPN tehnologiyasını qullanğan bir qullanımdır. Psiphon-müşteri tsenzuranı atlav imkânlarını mümkün olğanı qadar çoq arttırğan yañı irişim noqtasını avtomatik olaraq tapa, amma gizlilik temin etmey.
Orbot – proksi-qullanımdır.
Orfox – Tor brauzeriniñ analogı, çeşit memleketlerde bulunğan serverler zıncırından qullanıcınıñ trafikini keçire. Tek Android ile çalışa.
FreeBrowser – qoşma bir sazlav talap etmegen blok etüvni atlav sisteması olğan internet-brauzeridir. Onı Qıtay qullanıcıları tsenzuranı atlamaq içün qullana. Tek Android.
Lantern – çeşit memleketlerde qullanımnıñ diger qullanıcılarınıñ ağ bağlanuvlarını qullanğan blok etüvni atlav sistemasıdır.
Bu qullanımlar bedavadır, internet saifeleri blok etilse, Lantern (team@getlantern.org) ve Psiphon (get@psiphon3.com) elektron poçta vastasınen talap etile bile.
Bu qullanımlardan ğayrı, brauzerniñ imkânlarına diqqat etmekte fayda bar. Bugünki künde eñ populâr brauzer olğan Google Chrome içün bir qaç anonimayzer: RusVPN, Ininja, ZenMate VPN. Bular bedava qullanıla bile, amma daa keniş funktsiyalı versiyalarğa para tölep abune olmaq mümkün.
4. Qırım.Aqiqatqa abune oluñız
Qırım.Aqiqat er bazarertesi kününiñ sabası aftanıñ eñ populâr ve eñ müim haberlerini yollay. Saytımız blok etilse bile, haberlerimiz e-mail vastasınen kelecek. Mında abune olmaq mümkün. Abune olmaq bedavadır.
Daima biznen qalıñız! Qırımda başqaları aytıp olmağan şeylerni aytmaq ve yazmaqtan qorqmaymız.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net/: . Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ «Qırım» firqalarara deputat birligi qırımtatar yetekçileriniñ Qırım ile sıñırnıñ qapatılmasına qol tutqanını bildire.
Bu aqta «Petro Poroşenkonıñ bloku» firqasınıñ matbuat hızmeti tarafından aşkâr etilgen deputat birliginiñ arizasında aytıla.
«Ukraina Yuqarı Şurasında «Qırım» firqalarara deputat birligi qırımtatarlarnıñ Qırım ve qıtaiy Ukraina arasında yolnıñ qapatılması boyunca vatandaşlıq teşebbüsine qol tuta», – denile bildirüvde.
Qayd etilgeni kibi, «Qırımnıñ qıtaiy Ukraina ile yolunıñ qapatılması ilk evelâ Kremlniñ işğalci rejimine qarşıdır».
«Qamaçav yarımadanıñ işğal etilgen territoriyalarındaki vaziyetten Kremlniñ maliyeviy ve içtimaiy mesüliyetine ketirmeli. Qırımğa sanaiy teminlev, suv ve elektrik energiyasınıñ 80% Rusiyeden degil, qıtaiy Ukrainadan ketirile. Halqara qaidelerge köre, işğal etilgen territoriyalarnıñ uquqiy, maliyeviy ve içtimaiy vaziyeti içün işğalci mesüliyetlidir», – denile beyanatta.
Deputatlar yerli akimiyetniñ mevamı ile razı olmağanlar vatandaşlarnıñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ aqları bozulğanı, Ukraina vatandaşları üzerinde Rusiyede keçirilgen mahkemelerni hatırlattılar ve yarımada sakinlerini «siyasiy mabüsler» olaraq adladılar.
«Siyasiy mabüsler degende Qırım yarımadasınıñ ealisini nazarda tutmalımız. Qırım yarımadasınıñ sakinleri Kremlniñ iradesiz reineleridir», – deyler deputatlar ve halqara cemaatçılıqnı Qırım vaziyetine diqqat ayırmağa ve «Ukrainağa yarımdanıñ bir 2 million reinesiniñ azat etilmesine» yardım etmege çağırdılar.
Hatırlatamız, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Qırım ile memuriy sıñırnı blok etip, işğalci yarımadağa ukrain malınıñ ketirilmesini toqtatmaq niyetindeler. Qırımtatar halqınıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev aytqanı kibi, «Ukraina Qırmınıñ işğalci rejimini temin etmemeli».
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov yarımada qıtaiy Ukrainadan malnıñ ketirilmemesine bütünley azır olğanını bildirdi. Bu mevzuda «iç te qorqu olmağanını» da qayd etti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Refat Çubarov sentâbr 16 künü parlament toplaşuvında bildirgeni kibi, qırımtatarlar sentâbr 20 künü, üylede, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa mahsulatnı ketirgen yük maşinalarınıñ areketini blok etmek niyetindeler.
Ekspertler Qırımğa ukrain malınıñ ketirilmemesi ile bağlı aktsiyanı – qaparcılıqqa cevap olaraq adladılar. Ukrainanıñ icraiy akimiyeti ve prezidenti Petro Poroşenko qırımtatarlarnı Qırım ile memuriy sıñırnıñ qamaçavı ile bağlı niyetlerini izaatlamaylar.


text:
Atırav
Atırav (qazahça ATыpay, rusça ATыpay) - Qazahistanda bir şeer, Atırav vilâyetiniñ merkezi. Şeerniñ yarısı Avropada, diger yarısı ise Asiyada buluna.
TarihDeñiştir
1640 senesi Rusiyedeki Yaroslavl şeerinden kelgen bazırgân Guriy Nazaryev öz oğullarınen beraber Sarayçıqta (orta asırlarda Saray Cük) Cayıq (yani Ural) özenine saip olğan Noğay Hanlığına bergi tölep Hacı Tarhan (Astrahan) voyevodaları yardımınen Cayıq özeniniñ ağzında oñ yalısında tahta pekinti qurdurdı. Pekintiniñ adını "Ust-Yaitskiy gorodok" qoydılar. Nazaryevler kelmezden evel anda qazahlar tarafından özen ağzı köndelen qurulğan qızıl balıq tutqan üyşik degen qamış ya da tahta qora bar edi. Yalıdaki meskün yer de aynı şu Üyşik (qırımtatarca "evçik") degen adnı taşıy edi.
1647 senesi iyün 6-da taş qale quruluvı başlandı. Çeşit qıyınlıqlar sebebinden quruluv tek 1662 senesi tamamlandı. 1734 senesine qadar işbu qalege Rusiyede "Nijne-Yaitskiy kamenniy gorodok" dediler.
1734 senesi şeer adı Nazaryev qorantasınıñ başı şerefine resmiy tarzda Guryev olaraq deñiştirildi.
1991 senesi oktâbr 9-da vilâyet halq deputatları Şurası qararınen Guryevniñ adı Atırav olaraq deñiştirildi.
İqtisadiyatDeñiştir
Atırav cermaynen gaz çıqaruv ve işlev, balıq avı iri merkezidir. Şeerdeki ACİZ (Atırav Cermay İşlegen Zavodı) – Qazahistannıñ cermay işlegen ilk zavodıdır. Şimdi Atırav vilâyetinde 12 balıq avlayıcı artel ve 50-den ziyade işhane balıq avınen oğraşalar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ işğal olunğan Qırımda Rusiye Yüksek mahkemesi tarafından yasaq etilmesi qırımtatarlarnı toplu şekilde cezalanacaqlarını añlatmaqtadır. Bu aqta Türkiye Tışqı işler naziriginiñ sitesinde yerleştirilgen beyanatta söz yürsetile.
«Rusiye Federatsiyası Yüksek Mahkemesiniñ, itirazlar üzerine alğan yasaqlama qararı teessüf ile qarşılanğandır», – dep buyurıla beyanatta.
«Qanuniy talaplarını er zaman demokratik ve barışıq usullarnen ortağa qoyğan, muabbetlik, tınçlıq içinde, kendilerini serbest şekilde ifade etip olacaqları bir ayat keçirmekten başqa maqsatları olmağan Qırımtatarlarınıñ, toplu cezalandırma añlayışını akis etken bu tür usullarnen basqı altına alınmaq istenmesi çoq kederledricidir», – dey Türkiye Tışqı işler nazirigi.
Beyanatta ayrıca Türkiye «oğratılğanları bu basqılar qarşısında Qırımtatarlarını desteklemege devam etecegi» de qayd etile.
Rusiyege bağlı olğan Qırım Yuqarı Mahkemesi aprel 26 künü Meclisniñ areketini toqtatmaq qararını alğan edi. Dünya toplulığı rus akimiyetiniñ böyle faaliyetine qatiyen qarşı çıqtı. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı Mahkemesine şikâyet arizasını yollağan edi.
Sentâbr 29-da Rusiye Yuqarı Mahkemesi şikâyet arizasına cevap olaraq, Qırımtatar Milliy Meclis areketiniñ yasaqlanmasını tasdiqladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Suriye faalleriniñ bildirgenine köre, Suriye prezidenti Başar Asadnıñ ükümeti kontrol etken eki şeerde yüz bergen patlavlar neticesinde 100 kişi elâk oldı, dep haber ete Radio Svoboda.
Mayıs 23-te olğan ücüm mesüliyetini «İslâm devleti» taqımı öz boynuna aldı.
Büyük Britaniyadaki Suriyede insan aqlarını nezaret etken bürosı bildire ki, üç patlav Aq deñizniñ yalısında yerleşken Tartus şeerinde olıp keçti. Bu şeerde Rusiye arbiy-deñiz obyekti yerleşmekte.
Daa dört patlav Cableh şeerinde yüz berdi.
Bu yedi patlavdan bazılarını canl bombalar kerçekleştirdi.
SANA devlet haber agentligi bildirdi ki, ücüm maqsadı Tartustaki avtovokzal ve Cablehniñ müessiseleri, şu cümleden hastahane oldı.
Bu eki şeer Suriyede mart 2011 senesinden berli devam etken cenkten biraz olsa da, uzaq edi. Cenk neticesinde aman-aman 270 biñ kişi elâk oldı.


text:
Rusiye Tışqı işler nazirliginiñ resmiy temsilcisi Mariya Zaharova işğal etilgen Qırımda bulunıp, iyül 7-de mühbirler içün Rusiye tışqı siyasetinen bağlı aktual meseleler boyunca er afta teşkil etilgen brifing keçirdi.
Bu aqta rusiyeli nazirlikniñ matbuat hızmeti bildire.
Brifing «Artek» bala merkezinde keçirildi.
«Bu ayrı bir brifing, çünki o Qırım Cumhuriyetinde keçirile. Biz bu yerde «Artek» yolbaşçılığınıñ davetinen bulunamız», – dep ayttı Zaharova, ve bundan evel o, kün devamında lagerniñ bir otrâdında yetekçi olaraq bulunğanını bildirdi.
Brifingde Zaharova NATO ve Rusiye arasındaki munasebetler, Gürcistan ile viza rejiminiñ qolaylaştırılması, terrorizm telükesi, Ukraina ve Rusiye arasındaki munasebetler mevzularını muzakere etti.
Şimdiki vaqıtta Rusiye Tışqı işler nazirligi temsilcisiniñ Qırımğa ziyareti boyunca ukrain ükümetiniñ izaatı yoq.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Resmiy menbalarğa köre, Bağçasaray hanlıq paytahtını Solhattan (şimdiki Eski Qırım) mında avuştırğan Mengli I Geray han tarafından XV asırda qurulğan. Amma bu yerlerde qadimiy zamanlardan berli yaşağanlar oldı.
XX asırğa qadar Bağçasaray soqaqlarınıñ adları yoq edi, şeer ise bir qaç on maallege bölüngen edi. Er biriniñ adı bar edi: Kemer Qapu, Sauskan, Meraş Efendi, Orta Cami Maale, Yeni-Maale, Han-Cami-Maale ve ilâhre. Er bir evniñ yeri soqaqqa köre degil, ait olğan maallege köre aytıla edi. Şunıñ içün eski şeerde bir kereden qarışıq körüngen inşaatlarnıñ belli bir tertip bar.
Qırım.Aqiqat mühbiri Bağçasaraynıñ burulmalı soqaqlarını dolaşıp, andaki yaşayışnıñ fotoresimlerini yaptı.


text:
Amsterdam bölge mahkemesiniñ «skit altınları» qararı Gaaganıñ dünyanıñ uquq paytahtı olaraq tasdıqlanmaq planlarını yoq ete, dep bildirdi Rusiye Tışqı işler nazirligi.
«Amsterdam bölge mahkemesiniñ «Qırım – Qara deñizniñ altını ve sırı» sergisi eksponatlarınıñ Qırım müzeylerine degil, Ukrainağa berilmesine dair adaletsiz ve qanunsız qararı da aynı mantıqqa aittir. Bizim fikirimizce, bu qarar Gaaganıñ dünyanıñ uquq paytahtı olaraq tasdıqlanmaq maqsadlarını yoq ete», – dep tekrarladı Rusiye TİN resmi vekili Mariya Zaharovanıñ cevabını «RİA Novosti Krım» agentligi.
Qırım müzeyleri «skit altınları» davasınıñ neticelerinden «közleri qaytqanını ve şok olğanını» bildirgenler.
Amsterdamnıñ bölge mahkemesi dekabr 14-de «skit altınları» kollektsiyasınıñ Ukrainağa qaytarılmasına dair qarar çıqardı. «Qırım – Qara deñizniñ altını ve sırı» sergisi 2014 senesi fevral ayından avgust ayına qadar Amsterdamnıñ Allard Pirson müzeyinde numayış etilgen edi. Anda Qırımdaki skit, sarmat ve gotlarnıñ medeniyetini temsil etken dört Qırım müzeyiniñ eksponatları taqdim etilgen edi.
Qırım işğalinden soñ Ukraina akimiyeti eserler müzeyge degil de, Ukraina devletine ait, dep bildirdi. Qırım müzeyleri ise eksponatlarnıñ olarğa qaytarılmasını talap ettiler. Felemenk müzeyi eserlerni ne Ukrainağa, ne de Qırımğa bermedi ve mahkeme qararını ya da taraflarnıñ añlaşmasını beklegen edi.
Qırımnıñ dört müzeyi Amsterdam mahkemesinde Allard Pirson müzeyine qarşı dava açtırıp, kollektsiyanı Qırımğa qaytarmağa talap etken edi.


text:
3-4 Qasım 2012de Anqarada ötkerilgen 7. Qırımtatar Yaşlıq Qurultayında iştiraq etken Vatan Qırımnen, Türkiye, Romaniya, Bulğaristan ve Rusiye diasporalarınıñ çeşit rayonlarından kelgen yüz elliden ziyade Qırımtatar Yaşlıq Vekilleri, ilân etemiz:
1. Dünyadaki butün Qırımtatarlarnıñ yekâne anavatanı Qırımdır ve er Qırımtatarnıñ vatanda yaşamağa aqqı bardır.
2. Bizler 1944 sürgününü ve halqımıznı ve onuñ medeniyetini yoq etüv maqsatınen yapılğan butün areketlerni soyqırım ‘genotsid’ dep qabul etemiz.
3. Milletimizniñ serbest reylerinen saylanğan Qırımtatar Milliy Qurultayını ve Qırımtatar Milliy Meclisini, Qırımtatarlarnıñ yekâne temsil ve qarar organı dep tanıymız.
4. Bizler, butün dünya halqlarına, azatlıq, demokratiya, insan aqları ve barışıq perspektivasından baqamız.
5. Bizler, Türk dünyasınıñ ve İslâm aleminiñ ayrılmaz parçasımız.
6. Bizler, Qırım toprağında yaşağan qaysı dinden ve milletten olsa olsun butün halqlarğa sevgi ve sayğı tuyamız.
7. Bizler, Qırımtatar til ve medeniyetini ebediyen saqlamağa qararlımız.
Bu fikirlerden areketnen 7. Qırımtatar Yaşlıq Qurultayı, yaşlıq faaliyetleri içün şu qararlarnı aldı
1. Alınğan qararlarnıñ icrasından mesul ve nevbetteki qurultaynıñ ötkerilüvi içün çalışacak bir “Sekretariat” teşkil etmege qarar alındı. Sekretariat şu şekilde teşkil olunacak:
- Qurultaynı tertip etken Anqaradaki tertip komitetinden 3 kişi saylanacaktır.
- Qırım delegatsiyası özü nasıl bir şekilde işleyecegine özü qarar berecektir.
- Romaniya delegatları öz arasından 1 kişini saylayacaqtır
- Bu sekreteryatqa saylanğan delegatlar ve Qırım delegatsiyasınıñ vaziyeti qurultay bitkenden en çoq 1 ay son ilân etilecektir.
2. Qırımtatar tiliniñ saqlanması ve ögretilmesi içün:
- Qırımtatarca online derslerniñ azirlenıp hızmetke keçmesi
- Qırımtatarca kitaplarnı ve ders Cd lerini kirilceden latincege transliteratsiyasını yapmaq.
- Halqara Qırımtatar Tili Olimpiadasının ötkerilüvi ve bu Olimpiadağa qol tutmaq
- Türkiyede hızlandırılğan Qırımtatarca derslerniñ berilmesi
3. Qırım Romaniya ve Türkiyede yaşağan yaşlarnıñ desteginen Qırımtatar adetlerinen alâkalı azalarnıñ öz teşebüsünen azırlanğan video, müzik ve yazılarnın olacağı “Qırımtatar adetleri” adlı internet saytının oluşturulması bu saifenin her daim aktuel kalması ve propogandasının yapılması içün teşebbüs etmege niyet etemiz.
4. 1-inci Qurultayımıznıñ toplaşqanı Aralıq kününü milliy bir bayram olup qutlamağa niyet etemiz, Milliy Qurultayımıznıñ qabul etkeni ve Qırımda buyük organizatsiyaneñ keçirilgen “Bayraq Künü”nün Türkiyede de tanıtılmasına niyet etemiz. Bunnen beraber 18 Mayıs Matem Kününü em Vatan Qırımda emde diasporada beraberlikte planlaştırıp otkermege niyet etemiz.
5. Qurultayımız Qırımtatarlarnıñ medeniyetini saqlamaq ve Qırımtatarları arasında bağlarını küçleştirmek içün internet imkânlarının qullanmasını teşvik ete. Bu maqsad ve qararlar ömürge keçirilmesi içün Qırımtatar Yaşlıq Qurultayınıñ icra komitetini mesuliyetlendirir.
6. Butün Qırımtatar yaşlarınıñ yaşağan eñ yaqın yerlerdeki teşkilâtlarnıñ faaliyetlerine aktif bir şekilde iştirak etmelerini teşvik etemiz. Teşkilatlar arasında bağlarını küçlendirmek ve tecrübelerniñ aqtarılması içün Qurultay delegatlarını içine alğan bir elektronik platformanın teşkilini tileymiz.
7. Yaşlarnıñ faaliyetlerine qıymet kesmek ve inkişaf ettirmek içün 3 ayda bir kere istişare toplaşuvlarını keçirmege layıq köremiz.
8. Qurultay qararlarnın takibi ve Qurultaylarnıñ daa küçlü olması içün Qurultayın olmağan senelerde de özara toplaşıp yapqan işlerinni müzakere etilmesinde fayda köremiz.
9. Qırım ve diasporada yaşağan yaşlar içün yaz ve qış qamplarını (lager) teşkil etmekni ve mesuliyetli kişilerni belgilenmesini tevsiye etemiz.
10. Yaşlarnın arsındaki umumiy medeniy faaliyetlerni ömürge keçirmek içün halqara fondlarnı araştırmaq ve leyhalarını kerçekleştirmesini uyğun köremiz.


text:
Meşur ukrayinalı jurnalist, alıp barıcı Maşa Yefrosinina özü Keriçten. 2014 senesi açıq şekilde işğalge qarşı olğanını bildirdi. Ve bu oña kiçik vatanına yolnı qapattı.
Maşa hayırseverliknen oğraşa, BMT eali fondunıñ fahriy elçisidir. Subetimizniñ Qırımğa bağışlanğan parçasını oqumağa teklif etemiz.
Rusiyeniñ Ukraynağa keñiş mıqyaslı istilâsı başlanğan soñ Rusiyeden ve Qırımdan olğan soy-sopları oña yazmağanlarını bile ayta. O, Keriçten olğan balalıq dostları ile münsebetler sürdürip sürdürmegeni ve ne içün Qırım aqqında intervyü bermegeni aqqında aytıp berdi.
–... 4-ünci, 5-inci künü soy-soplarımdan kimse maña yazmadı.
–Bu Rusiyedeki ya da Qırımdaki soy-soplar?
– Menim Peterburgda ve Keriçte tuvğanlarım bar.
– Keriçten de kimse yazmadı?
– Yoq.
–Qırım ile bağlı duyğularıñız nasıl? Bu künlerde Qırım aqqında tüşünesiñizmi?
Я o KpыMe дyMaю c 2014 roдa, Ho Bы He HaйдeTe пpakTичeckи Moиx иHTepBbю Ha эTy TeMy – я Bcerдa oTkaзыBaюcb
– Qırımnı tek bu künlerde degil, daima tüşünem. 2014 senesinden tüşünem, amma bu mevzuda menim bergenim intervyüler yoq, deseñ olacaq. Red etem. 2014 senesinden Qırımğa bir kere bile barmadım. Asla. Başta men işğalge qarşı çıqqanlar arasında edim. Men bunı aselet sorap bildim. Qırımda menim babam kömülgen, qorantamnen anda barmaq adetimiz bar edi. Bu cedvel adetimizge qarşı çıqtı. Anda barıp olamağanımnı öz faciam kibi çekem. O vaqıttan berli bunı öz şahsiy ikâyem kibi içime yerleştirdim. Bu mevzunı birevlernen muzakere etmekten zevq almayım. Maña bu kerek degil.
–Bu, bir sebepten menim şahsiy yaram: Qırımda o zaman insanlarnıñ öz iradesi ile "referndumğa" ketkenlerine inanmay edim, amma Qırım sakinleriniñ kerçekten de Rusiyege qoşulmaq içün rey beregeni ihtimalını inkâr ete bilemem. Ve kerçek malümatı olmağan bir şahıs kibi (çünki bu referendumnı keçirgen ayvanlardan ğayrı kerçek malümat kimsede yoq) buña şahsen öz içimde ağlaycağıma qarar berdim. Men de siz kibi kerçekni bilmeyim, amma referendumğa kelgenlerniñ sayısı bu qadar çoq olğanına da inanmayım. Men anda yaşay edim.
Bu menim qanım, menim tuvğanlarım ve olar Rusiye ile beraber olmağa istey ediler
Ölümden bir ay evel rametli qartbabam(14 senesi keçindi) telefonda maña "Manâşa, Manâşa, niayet, seniñ rus qartbabañ bar" dep qıçıra edi. Men ise bunı böyle aytıp olamayım. Bu menim qanım, menim tuvğanlarım ve olar Rusiye ile beraber olmağa istey ediler. Şunıñ içün bütün bularnı muzakere etmege istemey edim. Bunı sizge şimdi aytam, çünki vaqıt böyledir.
Ekincisi. O vaqıttan berli bir kere bile anda barmadım. Bu facia yerine Qırım, tuvğan evim aqqında hatıramnı saqlamaq istedim. Sağ babam, sağ bitam ve qartbabam ile beraber. Maña bir kere bile yazmağan yaqın ve acayip dostlarım ile. Anda yaqın dostum yaşay. Ümüt etm ki, Olâ, sağsıñ ve bunı baqasıñ. Ne içün yazmağanıñnı añlayım. Er şeyni añlayım.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net/. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye akimiyeti ve quvetçileri işğal etilgen Qırımnıñ arbiy qoruluvını temin etemeyip, «Hizb ut-Tahrir davasına» ilk sefer «Ukrayına izini» bere. Bu fikrini advokat Nikolay Polozov Qırım.Aqiqatqa ayttı.
Avgustnıñ 17-nde Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Canköy ve Yaltada Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar olğanında qabaatlanıp tutulğan altı insannı esas Ukrayınadan «koordinatsiya etilgen» «terrorist» dep adlandırdı.
Polozovnıñ fikirince, Qırımda «böyle laflar birinciden işğalci akimiyetniñ küçsüz açuvı ve qorqusı aqqında ayta».
«Olar uzun vaqıt devamında Qırımnıñ arbiy qoruluvı aqqında ayttılar. Şimdi sözleri yalan çıqqan soñ, Qırımnıñ de o, de bu tarafında Rusiye arbiy obyektleri patlatılğanda, ealini ve özüni tınçlandırmaq içün Qırım akimiyeti muvafaqiyetsizliginiñ qabaatlılarını qıdıra. Yerli quvetçilerge büyük faaliyet köstermege, insanlarnı tutıp apiske almağa emir etilgendir. Rusiye quvetçileriniñ çalışmağa ne imkânı, ne de istegi bar, şunıñ içün qırımtatarlarğa qarşı repressiya yapalar, çünki sekiz yıl devamında azırlıqları büyük oldı. İşanılmaycaqlarnıñ cedveli çoqtan tizildi», – dedi advokat.
Polozov, «bu azırlıqlar Ukrayına tarafından arbiy telükelerge qarşı «muvafaqiyetli» bir şey olaraq kösterilecektir», dep qayd etti.
«Ebet, bu faaliyetniñ fiyatı – putin Rusiyesiniñ repressiv maşinasına oğrap bozulğan insan ayatları», – dep qayd etti advokat.
Avgustnıñ 11-nde saba faaller işğal altındaki Qırımda Rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ evlerini tinte, dep bildirdi. Advokatlarğa kirmege izin berilmedi, bazı yerlerde cep telefonı bağı söndürildi. Altı er adamı – Vilen Temeryanov, Enver Kroş, Seitâya Abbozov, Murat Mustafayev, Edem Bekirov ve Rinat Aliyev Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeninde qabaatlanıp tutuldı.
Advokat Emil Kurbedinovnıñ malümatına köre, Rusiye FSBsiniñ hadileri Canköy rayonında tutulğan Enver Kroşnı kötekledi ve işkencege oğrattı. Rusiye quvetçileri işkence aqqında malümatnı izaatlamay.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kyiv rayon mahkemesi tutulğan qırımtatarlarnı 2022 senesi oktâbrniñ 10-na qadar apiske aldı.
Ukrayına prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen yañı tintüvlerni takbih etti.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.