c: text/html

text:
Aqyarnıñ aman-aman er bir sakini Rusiye pasportını aldı, dep bildire RİA Novosti agentligine Rusiye Federal migratsion hızmeti reberiniñ birinci muavini Yekaterika Yegorova.
«Aqyarda bu mesele aman-aman qapatıldı. Aqmescitte berilmegen pasportlar daa bar, lâkin zanımca, belgilengen müddet içinde yetiştireri», – dedi o.
Keçken afta Rusiye FMH yolbaşçısı Konstantin Romodanovskiy bildirdi ki, Qırımda Rusiye pasportına alacaq 1,25 million insandan ariza qabul etildi, o vaqıt 800 biñden ziyade berilgen edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kiyevde, yanvar 30 künü, İslâm medeniy merkezinde Qırımtatar medeniyeti Kününi qayd ettiler. Onı «Maryam» qadın-qızlar teşkilâtı azırladı.
Tedbir çerçivesinde musafirlerge qırımtatarlarnıñ urbası, yırları ve sevimli yerleri, adetiy milliy örnekleri aqqında tarif ettiler, tedbirniñ soñunda adetiy qırımtatar yemekleri ile sıyladılar.
Qırımlı Afize Yusuf-qızı Qırım.Aqiqatqa qırımtatarlarnıñ medeniyetinde halq yırlarınıñ yeri aqqında tarif etti.
«Sürgünlik devrinde yırlarnıñ çoqusı Vatanğa sevgini aşlağanı sebebinden yasaqlanğan edi. Qırım aqqında, Vatan aqqında yırlamağa – yasaq etilgen edi. Menim içün, yır – er vaqıt medeniyetimize daluvdır, çünki özünde adetlerni, tarihnı saqlay, esası – tilni saqlay», – qayd etti Afize.
«Maryam» teşkilâtı diniy, medeniy, dinlerara leyhalarını keçire. Evel İslâm diniy merkezinde endi ukrain ve arap medeniyetleriñ künleri keçirile edi.


text:
Qırım ile memuriy sıñırda qırımtatarlarnıñ yetekçileri tarafından başlanılğan erzaq qamaçavı neticesinde Rusiye şirketleri kâr köre. Bunı Kiyevde matbuat konferentsiyasında «Ukrainanıñ yüzümci ve şarapçıları» birliginiñ müdiri, agrar saasındaki ekspert Sergey Mihayleçko bildirdi.
Mihayleçko dey ki, özü qamaçav tarafdarı degil ve bu kibi areketlerden müsbet neticelerni beklemey eken.
«İlân etilgen maqsatlarnı böyle usullar ile yerine ketirmege imkânsız, bunı añlaymız. Rusiye siyasetine böyleliknen qarşılıq köstermege, onı deñiştirmege acet yoq, Rusiyege bütün dünya qarşı. Bundan kim qazana? Qırımda fiyatlar köterile deyler… Rusiye degil, Qırım sakinleri zarar köre, şimdi yarımadağa mal ketirgen Rusiye şirketleri ise kâr qazana. Yani, güzel şiarlar ile yapılğan areketlerden bazıları qazana, Qırım vatandaşları çekişe, qoyulğan maqsatlar ise böyle vastalar ile yerine ketirilmez», – dey yekspert
Aytqanı kibi, böyle aktsiya siyasiy «piar» içün keçirile, onıñ keçirilüv vaqtı saylavlarğa bağlı. Sözlerine köre, işbu aktsiya mevsimden aqça qazanğan iş adamlarına zarar ketire. Em de bu kibi aktsiyalarnıñ peyda oluv sebebi – işğal etilgen Qırım ile bağlı devlet programmasınıñ olmamasıdır eken.
«Qayda ketkenimiz ile bağlı muayyen programmamız olmağance, böyle areketlerge rastkelecekmiz. Programmasız yapılğan areketler er vaqıt menfiy aqibetlerge ketire», – dey ekspert.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri erzaq qamaçavınıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Arab tili
Arab tili - samiy (semid) tiller toparına kiredi.
Arab tilinin' a'debiy norması islamnan burın-aq du'zile basladı. İslam dininin' payda bolıwı arablardın' oraylasqan bir ma'mleketke birigiwine alıp keldi. Bul ha'diyse arab tilinin' bekkemleniwine ja'nede rawajlanıwına o'z ta'sirin tiygizdi. VIII-IX a'sirlerde arab tilinin' grammatikası islep shıg'ıldı, leksikografiyalıq so'zlikler jaratıldı, folklor ha'm arab ba'da'wiy poeziyası jıynaldı. Arab tilinin' arab ha'm a'ja'm (arab emes) xalıqlar arasında ken' tarqalıwına Quran ha'm Muhammed A'leyhis-salamnın' ha'diysleri o'z ta'sirin tiygizdi. Arab tili islam dini jetip barg'an barlıq xalıqlar arasında ken'nen tarqadı ha'm bekkem ornalastı. Arab tili ko'p waqıtlarg'a shekem xalıq aralıq ha'm bilim-ta'lim tili bolıp keldi. O'zlerinin' teren' ilimiy pikirleri menen du'nya iliminin' rawajlanıwına u'lken u'les qosqan A'bu'w Rayxan Beruniy, A'bu'w Nasır Farabiy, A'bu'w A'liy ibn Sina, Muhammed Xorezmiy, Mahmud Zamaxshariy ha'm t.b. ullı alım ha'm allamalar usı tilde miynetlerin do'retken.
Klassikalıq arab tili ha'zirgi arab tilinin' payda bolıwına negiz saldı. Ha'zirgi arab tili jaqın shıg'ıstag'ı ha'm Afrikanın' arqa ta'repinde jaylasqan jigirmadan artıq arab ellerinin' ra'smiy tili. Bul tilde ku'ndelikli gazeta-jurnallar shıg'adı, kitaplar basıladı, radio ha'm televidenie esittiriw ha'm ko'rsetiwleri alıp barıladı, mekteplerde, joqarı ha'm orta arnawlı oqıw orınlarında sabaqlar o'tiledi h.t.b.
Tariyxqa na'zer taslasaq islam dini kirip kelgennen baslap tap 1929 jılg'a deyin Qaraqalpaqstanda arab jazıwınan paydalanıp kelindi. Jazıw-sızıw, ilim-bilimlendiriw, ma'mleketlik isler usı jazıwda ju'rgizildi. Bizin' diyarımızda ata-babalarımızdan miyras bolıp arab tili, arab grafikası tiykarındag'ı fars, tu'rkiy tillerinde ko'plegen qoljazba ha'm baspa kitaplar saqlanıp qalg'an. Bul qoljazba ha'm baspa kitaplarda tariyxımız, ma'deniyat, a'debiyat tariyxımız boyınsha ele ilimiy ko'pshilikke ma'lim bolmag'an qunlı derekler saqlang'an.


text:
Süriyäle balanıñ xıyalı tormışqa aştı
Yärdämçel yäş’lär süriyäle malaynıñ velosiped turındağı xıyalların çınbarlıqqa äwerelderä
14 yäş’lek Ğosman äl-Äxmät ğailäse belän Süriyädäge suğıştan qaçıp Kon’yağa kilä. Anıñ salqın hawada uramda qäğaz’ qul’yawlıq satıp torğanın ber törkem student kürep ala. Yäş’lär Ğosman belän tanışa häm söyläşep kitä. Malay ätiseneñ qulında protez buluın häm şul säbäple êşli almawın söyli. Ul üzeneñ ğailäne aşatır öçen uramda qäğaz’ qul’yawlıq satarğa mäcbür buluın äytä. Studentlar süriyäle malay belän söyläşep kitep, anıñ xıyalın da belep ala - velosiped.
Üzlären “Şähär balaları” dip atawçı törkem aqça cıyıp anıñ xıyalın tormışqa aşırırğa qarar qıla. İkençe yulı inde alar qäğaz’ qul’yawlıq satuçı Ğosman yanına büläk belän kilä. Malaynıñ xıyalındağı velosipednı studentlar tantanalı şartlarda - konfetti oçırtıp häm feyerverklar yandırıp tapşıra. Şul tirädä bulğan uzıp baruçılar da Ğosmannıñ şatlığın urtaqlaşa häm qul çaba. Malay isä berawıq şaqqatıp qala häm şatlığınnan nişlärgä belmi. Anıñ söyenüen qarap toruçılarnıñ küzlärenä yäş’lär kilä.
Ğosman jurnalistlarğa bolay dip söyli: “Universitetta uquçı yäş’lär mine çäy êçärgä çaqırdı. Ul tuğan könem ide. Tort kistelär, bik bäxetle buldım. Minnän xıyalımnı soradılar. Velosiped alırğa teläwemne äyttem. Berniçä könnän mine satu noqtamda kürergä kildelär. Soñınnan feyerverklar yandılar häm konfetti attılar, ör-yaña velosiped kürsätep minem öçen aluların söylädelär. Şulqadär bäxetle idem, ışana almadım. Alarğa bik räxmätlemen. Ğailäm dä velosipednı kürgäç, anıñ büläk buluına ışana almadı. Allah alardan razıy bulsın.”
Bäyläneşle xäbärlär
"Afrikada xezmättäşlek başqarılmağan il qalmayaçaq”
İlbaşı bu xaqta üzeneň sośial’ media akkauntında Törkiyä – Afrika iq’tisad häm êş forumına qağılışlı belderüendä citkerde
Törkiyä Rusiyäneň qayğısın urtaqlaştı
Ryazan’ ölkäsendäge êşxanädä şartlaw barlıqqa kilü säbäple 17 keşeneň ğomere özelgän ide


text:
«Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» haber agentliginiñ Qırım muarririyetiniñ hadimlerine uquq qoruyıcılar kele bile, – dep bildirdi adliyeci Cemil Temişev, jurnalist Natalya Kokorinanıñ yaqalanmasını izaatlap.
Temişev «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» neşiriniñ diger hadimlerine adliyecilerge muracaat etmege tevsiye etti, çünki «olarğa nisbeten taqiqat tedbirleri keçirile bile».
Berilgen malümatqa köre, Natalya Kokorina FSB (Federal havfsızlıq hızmeti) tarafından şaat olaraq sorğuğa çekildi. Adliyecisiniñ aytqanına köre, bu «Tsentr jurnalistskih rassledovani» neşiriniñ işinen bağlı. O, tafsilâtlı malümat bermeyip, Kokorina «Krım» batalyonı aqqında maqaleden sebep sorğuğa çekilgenini ayttı.
Temişevniñ aytqanına köre, FSB Kokorinanı tekrar sorğuğa çeke bile.
Cuma künü, mart 13-te, FSB hadimleri işğalden soñ Qırımnı terk etip, al-azırda Kiyevde yaşağan daa bir Qırım jurnalisti Anna Andriyevskayanıñ ana-babası yaşağan dairede tintüv keçirdiler. Jurnalistniñ babasına Aqmescit mahkemesiniñ qararını kösterdiler. Vesiqağa binaen, Andriyevskayağa nisbeten «Qırımda akimiyetni devirmek çağıruvları ile maqale içün» cinaiy iş açıldı.
OSCE söz serbestliği reisi Dunja Mijatović Qırımda jurnalistlerge yapılğan basqını takbih etip, «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» haber neşiriniñ jurnalisti Kokorinanı acele sürette azat etmege çağırdı.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqyar Balıqlava rayon mahkemesi yerli sakinni «ekstremist faaliyetine açıq çağırğanında» qabaatladı, dep bildirdi çarşenbe künü Qırımdaki Rusiye FSB idaresiniñ matbuat hızmeti.
«Mahküm cinayet işlegeninde qabaatlı tanılıp, ve qabaatını bütünley tanığanı içün 100 biñ ruble para cezasını ödemesine üküm etildi», – dep aytıla FSB haberinde.
Müessise, 35 yaşında doğma Özbekistanlı «radikal islâmcılar gruppasınıñ lideri» olıp, Aqyarnıñ din müessiselerinden birinde «yasaqlanğan edebiyatnı qullanıp vaaz bergen edi», dep bildire.
«Qapalı subetlerde müminlerniñ mefküresine kirişip, ekstremist faaliyetine yañı azalarnı celp etken edi. Yaşağan yerinde keçirilgen tintüv vaqtında mahkümniñ yasaqlanğan edebiyatı da alındı», – dep bildire FSB.
Müessise malümatına köre, dava mabüsi qabaatını tanıdı. Dava Rusiye Ceza kodeksiniñ «ekstremist faaliyetine çağıruv» maddesine istinaden baqıldı.
Diger menbalar bu malümatnı tasdıqlamay, FSB mahkümniñ adı ve soyadını aydınlatmay, aqyarlı ve imayesiniñ izaatları yoq.


text:
Kyivde noyabrniñ 8-nde «Ukrainağa qarşı silâlı istilâ neticesinde azatlıqtan marum etilgen şahıslarnıñ içtimaiy ve uquqiy imayesine dair» Ukraina Qanunınıñ leyhası taqdim etildi ve muzakere etildi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı silâlı istilâsı neticesinde azatlıqtan marum etilgen şahıslar içün müim olğan metinni ve qaydlarnı taqdim etemiz. Bu tuvğanlarını çoqtan körmegen qorantaları içün müim… Mence, bu qoyulğan suallerge cevap bergen keyfiyetli bir metin. Niayet, devlet yardımını, devlet destegini, içtimaiy ve uquqiy imaye alacaq şahıslarnıñ üç kategoriyasını belgilemekte – bu şahıslar siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum etildi, vatandaş reineleri ve cenk esirleri», – dedi qanun leyhası aqqında Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç.
Onıñ aytqanına köre, bu qanun leyhası işğal altındaki yarımadağa kerek.
«Bu mesele Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri içün ayrıca müim, çünki bilesiñiz: bugünde-bugün 90 siyasiy mabüsimiz bar. Ekseriyeti – qırımlılar, çoqusı – qırımtatarlardır», – dep qayd etti Korınevıç.
Veteran, vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve memleket içinde köçip kelgen şahıslarnıñ işleri naziri Oksana Kolâda Yuqarı Rada bu qanun leyhasını tez vaqıtta tasdıqlar, dep ümüt etkenini bildirdi.
«Prezident Ofisiniñ vekilleri, Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki temsilcilik vekilleri, ekspertler, halqara teşkilâtlar, ortaqlarımıznen bir qararğa keldik, bu qanun leyhasını azırlamaq kerekmiz, taqdim etemiz… 100% bilem ki, Prezident ofisi prezidentke bu qanun leyhasını acele olaraq kirsetmege teklif etecek», – dedi Kolâda.
Ukraina aq qorçalayıcıları, faal ve qırımlı advokatlar onı «mükemmelleştirmek içün» kerekli tüzetüvler kirsetmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye «115 ukrainalını yalan ve siyasiy sebeplerge esaslanğan qabaatlar boyunca qanunsız şekilde taqip ete», dep bildirdi. Onıñ malümatına köre, 40 qırımtatarı Rusiyede azatlıqtan marum etüv yerlerinde buluna, 32 kişi vaqtınca işğal etilgen Qırımda apiste yata, cezadan şartlı olaraq azat etilgen 15 insan Qırım yarımadasında yaşağan yerinde buluna.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye tutulğan şahıslarnı almaştırdı. 35 ukrainalı olğan uçaq «Borıspil» ava limanında qondı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, qırımtatar faalleriniñ Rusiye apishanelerinden azat etilüvi Ukraina-Rusiye deñişiminiñ ekinci basamağı olacaq.


text:
Salı künü, dekabr 10-unda Kremlniñ sabıq siyasiy mabüsleri Rigağa (Latviya) reabilitatsiya keçmek içün kelip çıqtı.
Bunı, Ukrainanıñ Latviadaki elçiligi bildire.
Hususan, Latviada reabilitatsiyanı Volodımır Baluh, Aleksandr Kölçenko, Oleg Sentsov, Edem Bekirov, Pavel Grib, Nikolay Karpük, Stanislav Klıh, Artur Panov, Yevgeniy Panov, Aleksey Sizonoviç ve Roman Suşçenko keçecek.
Elçilikniñ malümatına köre, ukrainler, dekabrniñ 21-isinece "Vayvara" (Yurmala) merkezinde tedaviylenecek.
"Olarnen beraber qoranta azaları olacaq. Oleğ Sentsov taqımğa tahminen dekabrniñ 15-inde qoşulacaq", - denile beyanatta.
Ukrainlerni ava limanında Ukraina elçileri qarşılay edi.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
Cumaertesi, mart 28 künü, Kiyevde Mustaqillik Meydanında ATR yekâne qırımtatar telekanalına qol tutuv numayışı keçti. Buña sebep – Roskomnadzor tarafından Rusiye qanuniyetine köre qayd etüv izniniñ berilmemesidir.
Aktsiya teşebbüsçileri – Qırımtatar yaşlar merkezi, «KrımSOS» cemaat teşebbüsi, Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qoruv komiteti, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Aktsiya iştirakçileri, esasen, gençler, Tamğa şeklinde turıp, ağzılarına skotç yapıştırıp, ellerinde «ATRni qurtarıñız», «ATRni öldürmeñiz» ukrain, rus, qırımtatar ve ingliz tillerinde yazılğan plakatlarnı tuta ediler.
Teşkilâtçılar Ukraina prezidenti ve halqara toplulıgına muracaat etip, telekanalnıñ qapatılmasına yol bermemege çağırdılar.
Aktsiyanıñ soñunda Ukraina devlet gimni ve qırımtatar milliy marşı icra etildi. Semetdeşlerine qol tutmaq içün meydanğa belli yırcı Camala ve ressam-keramist Rustem Skibin keldiler.
Malüm olğanı kibi, ATR Rusiye qanunlarına köre qayd olmağa ne qadar tırışsa da, Roskomnadzor menfiy cevap bere. Telekanal tahmin ete ki, aprel 1-den itibaren yayınları toqtatıla bile. Bu sebepten Rusiye prezidenti Vladimir Putinge bir sıra muracaat yollanılğan edi.


text:
Mart 7 künü Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölgesiniñ arbiy mahkemesinde Aqyarlı Ruslan Zeytullayevniñ davası boyunca mahkeme toplaşuvı keçe. «Rosuzlik» leyhasınıñ reberi Yana Gonçarova Twitterde haber etti ki, Rusiye Yuqarı mahkemesi, davanı yañıdan baqıp, cezasını deniştirecek oldı.
«Ceza sertleşecegi beklenile», – dep haber etti Rusiyeli uquq qorçalayıcısı.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi, iyün 1-de mahkemeni başlap, sentâbr 7 künü «Hizb ut-Tahrir» ile alâqalarınen qabaatlanğan Qırım musulmanlarınıñ işi boyunca ükmüni çıqardı. Mahkeme qararına binaen, Aqyar sakini Ruslan Zeytullayev «Hizb ut-Tahrir» bölügini teşkil etti dep yedi yılğa, Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primov ise beş yılğa qadar apiske alındı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Ukraina Tışqı işler nazirligi, Rusiye akmiyeti tarafından yapılğan «nevbetteki safsata mahkemesini» takbih etti ve Rusiyeden deral ükümüni lâğu etmesini talap ete.


text:
Tasdıqlanğan koronavirus hastalığı olğan qadınnıñ yaşağan Aqyardaki "Aqvamarin" otelinde anti-epidemiya tedbirlerini keçirecekler. Bunı Aqyarnıñ bitse-gubernatorı Denis Solodovnikov bildirdi.
"İngiltereden kelgen qadın ayrı bir binada - "Akvamarin" oteliniñ şahsiy apartamentlerinde yaşadı. Aslında bu ayrı turğan mesken evdir. Şimdi o qorantası ile infektsiya hastahanesinde izolâtsiya rejiminde tutula. Şimdilik onıñ otel kompleksinden çıqmağanını tayin ettik. Demek, bu otelniñ bütün musafirleri ve işçileri hanelerinde izolâtsiya rejiminde olacaq, qaravullanacaqlar. Qasevet etmege şey yoq", - dedi Solodovnikov.
Aqyarda beş koronavirus hastalığı adisesi tasdıqlandı. Qırımda umuen 14 adam oldı.


text:
Eski Qırım şeeriniñ Oktâbrskaya soqağında yanvar 18 sabasında qırımtatarlarğa qarşı repressiyalarğa narazılıq köstermek maqsadınen ötkerilgen bir kişilik piketlerniñ iştirakçisi Giray Kulametovnıñ evinde tintüv yapıla.
«Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ Facebookta bildirgenine köre, aralarında olğan evniñ sakinleri ve şu cümleden Kulametovnıñ eki balasından telefonlarını musadere ettiler.
Evinde tintüv ötkerilgenniñ soyları tarafından bildirilgenine köre, onı içtimaiy ağlarda «ekstremistik malümat»nıñ darqatılmasında qabaatlamaq isteyler.
Faaliyetçiler, tahqiqat areketleri yapılğan evniñ yanına avtozaknıñ ketirilgenini bildireler.
Qırım.Aqiqat vaqianıñ tafsilâtlarını ögrene. Rusiye telükesizlik strukturalarınıñ saytlarında bu tintüvniñ ötkerilmesi aqqında malümat yoq.
Oktâbrniñ 14-nde yarımadada telükesizlik hadimleriniñ qırımtatarlar, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi. Daa soñra Rusiye mahkemeleri bu piketlerniñ iştirakçilerine cöremeler tayin etti.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqalı deye şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Rusiye Tış işleri nazirliginiñ malümatları, 2018 senesiniñ birinci kvartalında 19 427 ukrainalınıñ şeklen Ukraina vatandaşlığından vazgeçkenine ve Rusiye pasprotını alğanına şaatlıq ete.
Bu hususta Azatlıq Radiosı ve 112-Ukrainanıñ ortaq leyhası olğan «Donbass.Aqiqat» yayınında aytıla.
Bunıñnen beraber Rusiye müessisesiniñ statistikası, 2017 senesinde 85 119 ukrainalınıñ rusiyeli olğanını qayd etti.
Jurnalistler Rusiye Devlet dumasına teslim etilgen «Rusiye Federatsiyasında yabancı vatandaşlarınıñ uquqiy vaziyeti aqqında» ve «Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşlığı aqqında» qanunlardaki deñişmelerge dair 495240-7 nomeralı qanun leyhasını tetqiq ettiler.
Vesiqanıñ müellifleri olğan Rusiye deputatları, umumen eki million ukrainalınıñ ve şu cümleden Ukrainanıñ şarqından çıqqan 970 000 kişiniñ Rusiye territoriyasında daimiy surette bulunğanını iddia eteler.
Ukraina Devlet sıñır hizmeti reisiniñ muavini Oleg Slobodân «Donbass.Aqiqat»nıñ efirinde: «2017 senesinde biz Ukrainanıñ Rusiye ile sıñırınıda dört buçuq millionğa yaqın keçüvni qayd ettik», – dedi.
2017 senesinde 4,3 millionğa yaqın Ukraina vatandaşı Rusiyege bardı. Ondan çoq ukrainalılar Poloniyağa bardı. Statistikağa köre, bu devletniñ yönelişinde sıñırnı 10 million Ukraina vatandaşı keçti. Ondan ğayrı 3,1 million ukrainalı Macaristanğa bardı.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev bölgelerniñ baş imamlarınen körüşti. İş körüşüvi esnasında diniy hadimler keçken aylarda bölgelerinde yapılğan iş boyunca esabat berdiler ve sentâbr ayına planlarnı tizdiler.
Hususan, Qırım camilerinde erkekler, qadınlar ve balalar içün yañıdan İslâm temelleri kurslarınıñ açılması, “Halq medresesiniñ” işi, “Balanı mektepke azırla” hayriye aktsiyası ve qoranta başlığını coyğan muhtac qorantalarğa kösterilgen yardımlar aqqında tarif etildi.
Müftilikniñ qurucılıq ve topraq meseleleri bölügi ile birlikte imamlar camilerniñ qurucılığı içün topraqnıñ ve cami binalarınıñ resmiyleştirilüvi boyunca “iş haritasını” işlep tizdiler.
Qırım ve Sevastopol Müftisiniñ muavinleri Raim Ğafarov ve Ayder İsmailov tefsir boyunca dersler keçirdiler.
İş körüşüviniñ soñunda din erbapları bölgelerde pandemiyanen bağlı vaziyet boyunca haber ettiler, tedaviylenüvde olğanlar içün dua oqudılar ve bu dünyanı terk etkenler içün Allahtan rahmet soradılar.
Qırım ve Sevastopol Müftisi hacı Emirali Ablayev imamlarğa sağlıq tiledi ve ealinen koronavirus infektsiyasınen bağlı añlatuv işlerini devam etmege tevsiye etti.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Ukraina Haber siyaseti naziri Yuriy Stets Ukraina Yuqarı Radası tarafından 1944 senesi qırımtatar sürgünliginiñ genotsid olaraq tanılması aqqında qararınıñ qabul etilmesini «ukrain devletiniñ siyasiy pişkinligi ve mesuliyetiniñ» timsali kibi tanıy.
Bu aqta ukrain naziriniñ beyanatında aytıla.
«Mayıs 18 künü endiden tamır halqınıñ maqsatkâr yoq oluvı neticesinde elâk olğanlarnıñ hatıra künü olaraq sayıla», – dey Stets ve qırımtatar halqınıñ Vatanına qatmaq ıntıluvında cesürligini qayd ete.
Onıñ fikrine köre, Qırım tamır halqı «kene serbest ayat aqqı oğrunda küreşe».
«Qırım Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgeninden soñ, qırımtatarlar kene Qırım tamır halq olaraq serbet yaşamaq ve Ukraina terkibinde avropa ailesiniñ qısmı olmaq içün küreşe», – denile bildirüvde.
Nazir dey ki, Yuqarı Rada qararı ile «Ukraina «totalitar rejim ayırımlarından zarar körgen halq – qırımtatarlarğa birdemligini kösterdi».
«Ukraina cemaatı qırımtatar halqınıñ accısını tek añmay, er kün şarqiy cebede Qırımnıñ azat etilmesi içün qanını bere. Aynı şunıñ içün Qırım kelecegi – avropalı Ukraina ile birliktedir, mında qırımtatar halqınıñ aqları tanılğan ve uquq çıqarıcı seviyesinde teminlengen», – dey Stets.
Ukraina Yuqarı Radası noyabr 12 künü «Qırımtatar halqınıñ genotsidi aqqında» qarar leyhasına rey berdi. Zaruriy 226 deputattan 245 qol tuttı.
Qırımtatar halqı 1944 senesi mayıs 18 künü yarımadadan mecburen sürgün etildi. Sovet akimiyeti bunı «qırımtatarlarnıñ Ekinci cian cenki vaqtında natsist Almaniya ile işbirlikte buluması» ile añlattı. 1989 senesi SSCB Yuqarı Şurası sürgünlikni qanunsız ve cinaiy tanıdı.


text:
Kyivte oktâbr 25 künü, Ebediy şüret bağçasında Sovetler Birliginiñ eki defa Qaramanı, qırımtatar ve lak tamırlı uçucı Amet-Han Sultannıñ abidesine çeçekler ketirildi. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Abidege gülçemberler qoyuv merasiminde Qırımtatar Milliy Meclis vekilleri, Ukraina devlet ve cemaat erbapları, cemiyet vekilleri iştirak etti.
«Amet-Han Sultan – zamanımıznıñ qaramanıdır. Onı çoq kere öz milletinden vazgeçmege çağıra edilen, lâkin o er zaman ğurur ile qırımtatarı olğanını ayta edi», – dedi faaliyetçi Anife Kurseitova.
«Haytarma» filminde uçucunıñ rolünü icra etken qırımtatar rejissörü ve aktör Ahtem Seitablayev qırımtatarlar yaqın zamanda tuvğan topraqlarına qaytacaqlarına ümüt bildirdi.
«Amet-Han Sultan ömür boyu halqınıñ Ana-Vetanına qaytıp yaşaması için küreşken edi. Ukrainliler ve qırımtatarları kene yarımadağa qaytqanlarını isteyim, çünki Qırım – bu Ukrainadır», – dedi Seitablayev.
Umumiy duadan soñ isteyenler abide qarşısına çeçek destelerini qoya bildi.
Amet-Han Sultan 20 oktâbr 1920 künü Alupkada dünyağa keldi. Babası – lak milletinden (Dağıstandaki Tsovkra-1 avulından doğma), anası – qırımtatarı. Ana-babası tarafından Amet-Han Sultannı qırımtatarları da, Dağıstanlılar da öz milliy qaraman olaraq qabul eteler. Amet-Han Sultan 603 cenkâver uçuş yaptı, şahsen özü 30 ve grupp erkanında 19 lüftvaffeniñ uçağını urdı. Uçuş vaqtında uçucı tahminen 100 uçaqnıñ çeşitini ögrendi, uçuşları ise 4237 saatni teşkil ete eken. 1971 senesi fevral 1-de Tu-16 uçma laboratoriyasında deñeme uçuşında elâk oldı. Moskva Novodeviçye mezarlığında defn etildi. Dağıstannıñ paytahtı Mahaçkala şeerinde halqara avalimanına onıñ adı berilgen.


text:
Ristov-na-Donu Rusiye şeerinde Ukraina baş konsulı Taras Malışevskiy, SİZOda terrorcılıq propagandasında qabaatlanğan qırımtatar blogeri Nariman Memedeminovnı ziyaret etti.
Bu aqta Malışevskiy Qırım.Aqiqat mühbirine aytıp berdi.
"Eki saat laf ettik, onı meraqlandırğan çoq mevzularnı muzakere ettik. Nariman, Ukraina Yuqarı Radası saylavlarınıñ neticeleri ve yañı parlamentke keçken qırımtatarlar aqqında tafsilâtlı bilmege istedi", - dep aytıp berdi Malışevskiy.
Onıñ aytqanına köre, Memedeminov, onıñ davasını yayınlağan ukrain matbuatqa ve jurnalistlerge minnetdarlığını bildirdi.
"İyül 24-ünde olıp keçken vaqıanı laf ettik, o vaqıt mahkeme, oturışta cemaat jurnalistlerniñ birine davanıñ foto ve video çeküvini yapmağa razı olmadı. Umumen, keyfleri müsbet ve apiste oluvını muvaqqat bir şey kibi köre. Olğanı kibi, daa bir apislinen mahsus blokta tutula, şaraitke şikâyet etmey. Mahsus blokta olğan haber izolâtsiyası şaraitinde onıñ adına gazeta abunesini yapmağa rica etti", - dep qoştı konsul.
Rostov-na-Donuda Şimaliy Kavkaz bölgesiniñ arbiy mahkemesinde mayıs 29-da terrorcılıqta qabaatlanğan qırımtatar cemaat jurnalisti, bloger Nariman Memedeminov davası boyunca birinci mahkeme diñlevi tayinlendi.
2018 senesi martnıñ 22-nde Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik hadimleri ve uquq qoruyıcıları Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Ondan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketildi. Martnıñ 23-nde mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatlaylar.
Martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Aprel 26-da Kyivdeki Rusiye elçihanesiniñ yanında faaliyetçiler «FSBge telefon etiñiz» tedbirini keçire. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Tedbirni teşkil etken QırımSOS cemiyet teşebbüsiniñ sözlerine köre, bu, Qırımda ğayıp olğan insanlarnıñ qıdırılması ve tevqif etilgenlerniñ azat etilmesi maqsatlı Find and Free («Tap ve azat et») kampaniyasınıñ çerçivesinde er ay keçirilgen tedbirlerniñ endi 22-ncisidir.
Tedbirde aq-uquq qorçalayıcıları, yarımadanıñ ilhaqından soñ Qırımda Ukraina vatandaşlarnıñ zorbalıq neticesinde ğayıp olması ile alâqalı soñ malümatlar ile paylaşacaqlar, ve şu cümleden aprel 11-de Rusiye FSBsi hadimleri tarafından alıp qaçılğan ve qararnen eki afta devamında onıñ aqqında iç bir malümat olmağan ukrain Aleksandr Steşenkonıñ işi aqqında ikâye etecekler.
Aq-uquq qorçalayıcıları, Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqından soñ yarımadada 46 kişi alıp qaçıldı, olardan 18-i ale daa tapılmadı, dep qayd eteler.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımnıñ beş studentlerinden biri yarımadanı terk etip, Ukraina diplomını almağa qarar aldı. Umumen Qırımdan qıtaiy Ukrainağa oquşını devam etmek içün köçip ketken studentlerniñ sayısı aman-aman sekiz biñ kişini teşkil etti.
Bunı Ukraina tasil ve ilim nazirligi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Tasil meseleleri boyunca yekâne devlet elektron cedveliniñ malümatına binaen, 2014-2015 seneleri Qırım Muhtar Cumhuriyetinden I-IV derece akkreditatsiyası olğan aliy oquv yurtlarına 7977 student avuştırıldı, olardan 4254 kişi er künlik oquşqa», – dep bildireler nazirlikte.
Nazirlikniñ malümatına köre, işğalden evel Qırımda I-IV derece akkreditatsiyası olğan 36 oquv yurtu bar edi, anda 38 biñ student tasil alğan edi.
Ukraina Nazirler şurası qabul etkem qararğa binaen, ukrain aliy oquv yurtlarında Qırım studentlerine qoşma bücet yerleri berilecek.


text:
Qırım ilhaqını tenqit etkeni içün separatizmge çağıruvda qabaatlı dep tanılğan Rusiye Tatar cemaat merkeziniñ yolbaşçısı Rafis Kaşapov azatlıqqa çıqtı. Bu aqta Twitterde «Agora» halqara uquqimaye gruppasınıñ reberi Pavel Çikov ikâye etip berdi.
Onıñ sözlerine köre, Kaşapov azatlıqqa dekabrniñ 27-nde çıqqan eken.
Rusiyede Rafis Kaşapov, Rusiye tarafından ukrain Qırımınıñilhaq etilgenini tenqit etkeni içün apis cezasına mahküm etilgen ilk kişi dep tanılmaqta.
2015 senesi sentâbr ayında Tatar cemaat merkeziniñ yolbaşçısı Rafis Kaşapov Qırım ilhaqını tenqit etkeni içün separatizmge çağıruvda qabaatlı dep tanılaraq, üç yılğa apis cezasına mahküm etilgen edi. Kaşapov mahkeme qararına qarşı insan aqları boyunca Avropa mahkemesinde dava açqan edi.
2017 senesi mayıs ayında Rusiyeniñ Naberejnıye Çelnıde keçken mahkeme Tatar cemaat merkezini ekstremist teşkilâtı dep tanıyaraq, Rusiye toprtaqlarında onıñ faaliyetini yasaqlağan qarar qabul etken edi.
Tatar cemaat merkezi ükümetke bağlı olmağan bir teşkilât dep esaplana ve tatar milliy özgünligi, tili ve medeniyetiniñ saqlanması oğrtunda kampaniyalar keçire.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ Aqmescitteki Baş konsullığı Qırımnı Ukrainanıñ territoriyası olaraq tanıy. Böyle bir fikirni Facebook içtimaiy ağınıñ qullanıcıları bildire.
Facebook qullanıcıları müessiseniñ resmiy saytında qayd etilgen adreske emiyet berdiler.
«Rusiye Federatsiyası tanılmağan «Qırım Cumhuriyetini» işğal etse de, işbu konsullıq, resmiy malümatqa köre, alâ daa Ukrainada yerleşe», – qayd eteler Facebookta.
«Adres: 95001, Ukraina, Qırım Muhtar Cumhuriyeti, Aqmescit ş., Odesskaya soq., 3-A» – dep yazıla saytta.


text:
Qırımda aqıntı şişirme şiltede aqaynı deñizge, yalıdan 400 metr uzaqlıqqa alıp ketti, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti.
“Kene Qara Deñiz suvlarınıñ devriyeciligi yapılğanında, qurtarıcılar, “Drujba” sanatoriyi yalısından 400 metr mesafede şişirme şiltede aqaynı taptı, onı aqıntı deñizge alıp kete edi”, - denile beyanatta.
Qurtarıcılar adamnı yaığa ketirdi. Qurtarılğannıñ tibiiy yardımda muhtacı yoq edi ve o hastahanege barmaqtan vazgeçti, dep bildire matbuat hızmeti.
Müessise suvda havfsızlıq qaidelerine uymasınıñ kerekligini hatırlattı.
Böyle adiseler Qırımda sıq-sıq ola. Qırım FVN-niñ malümatına köre, 2018 senesi iyülde Saq rayonında Qara Töbe (Pribrejnoye) qasabasında aqıntı eki balanı şiltede deñizge alıp ketti. 2018 senesi iyülde aqaynı Yalta yalısından 300 metrge alıp ketti.


text:
Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi, Qırımnıñ Yedi Quyu (Leninskiy) rayonında iyülniñ 7-sinde Ekinci Cian cenkinden qalğan avia bombasını areketsiz alğa ketirdiler, dep bildire müessiseniñ matbuat hızmeti.
20 kilogrammlıq bombanı Körpe (Kalinovka) köyünde açıq meydançıqta taptılar. Onı mahsus poligonğa alıp ketop, anda patlattılar.
Bundan evel Yedi Quyu (Leninskiy) rayonınıñ Bagerovo qasabasında Ekinci cian cenkinden qalğan 50 kilogrammlıq avia bombasını taptılar.
Mayıs ayında Keriçte bir bala bağçasınıñ memuriyeti azbarında Ekinci cian cenkinden qalğan bombanı tapqan edi. Qurtarıcılar bombanı poligonğa alıp ketip, anda patlattı.
Qırım ve Aqyarda Ekinci Cian Cenkinden soñ topraqta qalğan mermiler ara-sıra tapıla. Yarımadada minasızlaştıruv taqımları çalışa.


text:
Bunı bir sıra menbalar bildirdt, dep haber ete Qırım «akimiyetine» yaqın olğan Krıminform.
«Bugün Keriç şeer yolbaşçısı Oleg Osadçiy ve Kezlev şeer yolbaşçısı Andrey Danilenko Qırım Nazirler şurasına cumhuriyet yolbaşçısı vazifelerini eda etkenge çağırıldı. Bundan soñ ekisi de kendi istegi boyunca işten boşatuv aqqında ariza yazdılar», – dep bildire menbalardan biri.
Menbalarnıñ malümatına köre, Kezlev şeer yolbaşçısı vazifelerini şeer yolbaşçısınıñ birinci muavini olğan Marina Vedmetskaya vaqtınca eda etecek. Keriçte yolbaşçılıq etecek şahısnıñ adı daa belli degil.
Bundan evel berilgen malümatqa köre, Keriç şeer yolbaşçısı istifağa çıqtı.


text:
Ukrain belli insanları Qırım.Aqiqat vastası ile Rusiye apishanelerinde bulunğan qırımlı siyasiy mabüslerine hayırlavlarını bildirdiler.
Böylece, aslı qırımtatarı ukrain yırcısı Camala Yañı yıl ile bir yıldan ziyade Aqmescit SİZOsında bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Ahtem Çiygoznı hayırladı.
Akter ve rejisser Ahtem Seytablayev Rusiyede 20 yıllıq koloniya cezasına maküm etilgen zenaatdaşı – rejisser Oleg Sentsovnı hayırladı.
Ukrain şairi ve yazıcısı Sergey Jadan Rusiyede 10 yıllıq apis cezasına maküm etilgen Qırım anarhisti Aleksandr Kolçenkoğa hayırlavlarını yolladı.
Qırım rejissörı Galina Cikayeva yañı yıl bayramları ile Qırım fotografçı Gennadiy Afanasyevni hayırladı.
«Fevral 26 işi» iştirakçisini Ali Asanovnı ukrain yırcısı Ruslana hayırladı.
«Fevral 26 işi»niñ diger iştirakçisi qırım faali Mustafa Degermencini jurnalist Ayder Mujdabayev hayırladı.
Rusiye siyasiy sebeplerden 21 ukrain vatandaşını apislerde tuta, dep bildirdi evel «Vatandaşlıq serbesligi merkezi». 13 mabüs Rusiye territoriyasında, sekizi – Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda tutıla.


text:
Bazarertesi künü, martnıñ 31-de, Şoybleniñ matbuat kâtibi çıqışta bulunıp, nazir bugünki Rusiyeni Adolf Gitlerniñ Üçünci imperiyasınen qıyaslamağanını bildirdi.
Almaniya kantsleri Angela Merkel maliye naziriniñ aytqanlarından uzaqlaşıp, Qırım işğalini halqara uquqlarnıñ bozuluvı olaraq tanıdı.
Şoyble çıqışta bulunır eken, prezident Volodımır Putinniñ Qırımda yaşağan rus ve rusça qonuşqan adamlarnı qorçalamaq arzusı Gitlerniñ Sudetı dağlarında Üçünci reyhniñ istilâsını aqlağamaq areketlerine oşap kete, dep ayttı.
Mart ayında AQŞ sabıq devlet yolbaşçısı Hillari Klinton Putinniñ Ukrainağa qarşı adımlarını Gitlerniñ areketlerinen qıyasladı.


text:
«Argumentı nedeli» adlı qırım neşiri internette qırımtatar milliy Meclisiniñ qapatılmasınen bağlı içtimaiy sorav keçirdi.
Neşirniñ saytında berilgen Sorav neticeleri Kreml nezareti astında bulunğan Qırım prokuraturasınıñ mevamınen ihtilâf kelgenini körmek mümkün. Belli ki, Qırım prokurorı yarımadada Meclisniñ faaliyetini yasaq etmek niyetinde.
Neticelerge köre, mart 7 kününe soraştırılğanlarnıñ 54% Meclisniñ qapatılmasına qarşı çıqtı.
Meclisniñ faaliyetine qarşı olğanlar ise 46% teşkil etti. Neşirniñ saytında soravda iştirak etken adamlarnıñ umumiy sayısı berilmey.
Qırımda qırımtatar milliy Meclisniñ qapatılmasınen bağlı makeme işi devam etmekte. Bu sebepten halqara uquq qoruyıcı teşkilâtlar qırımtatarlarnıñ kütleviy şekilde quvğunlıqqa oğramasından qorqalar.
OON birleşken milletler teşkilâtı Rusiye Federatsiyasına Qırımdaki qırımtatar Meclisiniñ qapatılmasına izin bermemege çağırdı.
Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım prokuraturası mart 3 künü keçirilgen makeme oturuşında «delil» olaraq 630 saife ve 10 disk malümat teslim etti. Meclis menfaatını qoruğanlarğa vesiqalarnen tanış olmaq içün 7 kün berildi.
Makemeniñ yañı oturışı mart 10 kününe belgilengen.
Qırım uquq qoruyıcı gruppası halqara teşkilâtlarğa Qırımdaki Milliy Meclisniñ qapatılmasına izin bermemek arizası ile muracaatta bulundılar. Mezkür arizada uquq qoruyıcılar halqara teşkilâtlarnı qırımtatarlarğa ve Milliy Mecliske qarşı yapılğan siyaset sebebinden taqip etilmesine yol bermemek ve mümkün olğanı qadar buña tesir etmege çağıralar.
Avropa birligi qırımtatar milliy meclisniñ qapatılmasınen bağlı öz raatsızlıqnı endi bildirdi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımtatar liderleri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımadağa 5 yıl devamında kirmege yasaq ettiler.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Tomatta çäçäkle käbestä
Çäçäkle käbestä – iň tämle yäşelçälärneň berse
Küp yıllar buyı anı barı tik Süriyädä häm qalğan ğaräp illärendä genä üstergännär. Xäzerge waqıtta isä çäçäkle käbestä bar Awrupa, Tönyaq häm Könyaq Amerika, şulay uq Aziya illäre Qıtay häm Yaponiyada mäşhür.
Kiräkle äyberlär:
1 çäçäkle käbestä
4-5 yomırqa
Sıyıq may
1,5 aş qaşığı tomat pastası
Sous öçen:
2 stakan yoğurt
2-3 teş sarımsaq
toz
Yasalışı:
Çäçäkle kisäklärgä büläbez, yuabız. Beraz yomşarğançı peşeräbez (bik yomşaq bulırğa tiyeş tügel). Suınğan käbestä kisäklären tuğlanğan yomırqalarğa manıp alabız häm sıyıq mayda qızdırabız.
Annarı ber kästrülgä 1 aş qaşığı sıyıq may salıp, tomat pastasın 2-3 minut qızdırabız. Uttan alıp, kästrülgä käbestälärne tutırabız, qaynar su salıp, tozlıybız häm peşeräbez.
Yoğurt häm sarımsaktan sous yasap, käbestälär östenä salabız.
Aşlarığız tämle bulsın!


text:
Çağatay tele
Çağatay tele yəki İske üzbək tele (جغتای) ul elek Üzäk Aziä Törkilär aralaşuında qullanılğan urtaq Törki söyläm.
Bu telneñ Ğäräp älifbasına nigezlängän yazu baríı. Teldä Ğäräp wä Farsı telennän süzlär küp ide.
Sovet çorında, Törki xalıqlarnı ber bersennän ayıru öçen, Üzäk Aziäda yäşägän xalıqlar öçen ayırım “möstäqil” tellärne yasap birgännär. “Möstäqil” tellärne yasağanda, İlminski isemle çuqınmış tärcibäse kiñ qullanıldı, ul Qazaq telen Tatar telennän ayıru belän nıq şöğellände. Şunnan soñ urtaq Çağatay tele yuqqa çıqtı.
Tışqı läñkerlärYзrәpTү
- Russian imperial policies in Central Asia(үлe cылTaMa) (H.B.Paksoy eşe, İnglizçä)


text:
Qırımda eki ay devamında qızamıq çıqarmaqnıñ 40 adisesi qayd etildi.Bu aqta Qırım Sağlıq nazirliginiñ bala ekimi Lüdmila Prokudina bildirdi, haber ete “RİA Krım”.
“2016-ncı yılğa qadar bizde qızamıq qayd etilmey edi, amma 2017 senesinden 2019 senesinece qızamıq adiseleri belli ola ve çoqlaşa. Keçken yıl 27 qızamıq adisesi qayd etildi, bu yılnıñ eki ayı içinde ise endi tasdıqlanğan 40 adise oldı. Menimce, bu raqam artacaq”, - dedi o.
Prokudina, bu hastalıqtan yalıñız aşılav qurtara bilecegini bildirdi.
2018 senesi ilhaq etilgen Qırımnıñ Aqmescit, Kezlev ve Saq rayonlarında qızamıq çıqarması qayd etile edi. Rospotrebnadzor 17 adiseni tasdıqladı.
2018 senesi Bütün dünya sağlıq saqlav teşkilâtı Avropada qızamıq adisesiniñ rekordlı çıqaruv sayısı belgiledi. İlk altı ay devamında 41 biñ adamdan çoq qızamıq çıqardı, bu - keçken 10 yılnıñ eryıllıq köstergiçlerinden çoq.
Qızamıq adamdan-adamğa qolaylıqnen keçe, öksürik, yaqın toqunuvlarnen keçe. Virus eki saat devamında faal qalıp, avada ya da ten üstünde yaşay. Hasta başta sade suvuqlanuv alâmetlerini duya: tımav, sıcaqlıq, öksürik, tahminen bir aftadan eşken peyda ola (evelâ başta, soñ - bedenniñ yuqarı ve tüpteki qısımlarında). Qızamıq sebep olğan ağırlaşuvlarnıñ arasında - siñir sistemasınıñ zararlanuvı (entsefalit), pnevmoniya, otit, körüv qabiliyetiniñ ğayıp oluvı bar.


text:
Qırımnıñ işğalden azat etilüv meselesinen ilk-evelâ Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası oğraşmalı. Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında Ukraina Yuqarı Radasınıñ «Ses» fraktsiyasından millet vekili Sergey Rahmanin dedi.
«Meydançıq olaraq Qırım platformasınıñ meydanğa ketirilüvi bir vaqiadır, amma onıñ daa mudericenen toldurılması kerek. Yavaş-yavaş areket etile, Yuqarı Radada tıpqı fraktsiyalarara birleşme peyda oldı. Yani, bu programmanıñ parçalarını yazmağa azır olğan insanlarnıñ toplaşqan bayağı meydançıqlar artıq peyda oldı. Ve ümüt etem ki, bu programma tezden muzakere etilecek, hususan Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasında. Başqa iç bir organ bu mesele ile oğraşamaz, çünki o pek mürekkep ve sezgir», – dedi Rahmanin.
Millet vekiliniñ sözlerine köre, platformada iştirak etmege Rusiye davet etilmeli.
«Ukraina akimiyetine alternativ meydançıqnı yaratmağa ve diger oyuncılarnı, misal olaraq Türkiyeni, resmiy şekilde Rusiyeni davet etmege iç bir kimse keder etmez edi. Rusiye elbette razı olmaz, amma teklif etmek kerek. İç olmağanda, bundan soñ er yerde: biz davet ettik, olar red ettiler, aytmaq içün. Bu platforma Qırım meselesini kün tertibinde tutmaq içün kerek », – qayd etti o.
Martnıñ 1-nde Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar OSCE-de «Qırım platforması»nı taqdim etti ve aza memleketlerni avgustnıñ 23-nde keçirileck Qırım sammitinde iştirak etmege davet etti.
2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq «Qırım platforması» sammitinde ABD prezidenti Joe Bidenniñ iştiragini beklemege büyük sebepler bar. Bunı fevralnıñ 27-nde, Qırım ve Aqyarnıñ işğalge qarşı tirenüv kününe bağışlanğan «Qırım evi»ndeki tedbirde qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilev ayttı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, fevralnıñ 26-nda, cuma künü, Qırımnıñ işğalden azat etilüvi ve reintegratsiyası içün yapılğan tedbirler aqqında ferman imzaladı.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Moskva şeer mahkemesi Moskva SİZOsında 70 kün devamında açlıq tutqan ukrain uçucısı Nadejda Savçenkonı apiste qaldırdı.
Bunı onıñ adliyecisi Nikolay Polozov Twitter saifesinde bildirdi.
Onıñ diger adliyecisi Mark Feyginniñ bildirgenine köre, mahkemeniñ Savçenkonıñ cezasını deñiştirmek «ya da oña ölmege imkân bermek» içün «soñki fursatı qaldı». Ukrain uçucısı mahkemede video bağı vastasınen iştirak etti.
Nadejda Savçenko dekabr ayında açlıqqa başlap, oña devam ete.
Fevral 19-da uçucınıñ imayesi bildirdi ki, o, glükozadan bile vazgeçti. Savçenkonıñ adliyecileri onıñ alı fenalaşqanını aytalar. Rusiyede Nadejda Savçenkonı Donbassta elâk olğan Rusiye jurnalistleriniñ ölümine alâqası olğanında qabaatlaylar.
İyünniñ soñunda separatistler onı esir alıp, Rusiye arbiylerine teslim ettiler. Bundan soñra Savçenkonı Rusiyede apiske aldılar. İmayeniñ malümatına köre, onıñ jurnalistlerniñ ölümine alâqası yoq, çünki o, esarette edi. Savçenko bütün qabaatlarnı red ete.
Yanvar ayınıñ soñunda taqiqatçılar Savçenkoğa qarşı sıñırdan qanunsız keçüv aqqında daa bir cinaiy iş açılğanını bildirdiler.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarovnıñ tahmin etkenine köre, Rusiye ve Türkiye prezidentleri Vladimir Putin ve Recep Tayyip Erdoğannıñ avgust 9-da keçirilecek körüşüvinde Rusiye tarafını tutqan qırımtatarlar da buluna bile.
«İstisna degil ki, Rusiye tarafı, Türkiye ve Rusiye yolbaşçılarınıñ körüşüvi onıñ Türkiyege qarşı «ğalebesi» olacaq dep tüşünip, endi prezident Erdoğanğa bazı sürprizlerni azırlay, meselâ, resmiy eyyetine qırımtatar kollaborantlarınıñ kirsetilmesi...», – dep yazdı o Facebook saifesinde.
«Eñ azdan, elde etkenimiz malümatqa binaen, bir-eki qırımtatar kollaborantı, olar içün azırlanılğan metinlerni aşıqıp ezberley...» – dep qayd etti Çubarov.
Meclis reisiniñ fikrince, taraflar, olarnıñ noqta-i nazarları ayrı olğan meseleler boyunca, meselâ, qırımtatar halqınıñ vaziyeti boyunca halq ögünde açıq muzakerelerden şimdilik uzaq turacaqtır.
Bu malümat diger menbalarda tasdıqlanılmay.
Bundan evel bildirilgen edi ki, prezident Erdoğan rusiyeli zenaatdaşınen avgustnıñ birinci qısmında körüşecek. Bu, iyün ayınıñ soñunda Erdoğannıñ türkiyeli askerler tarafından urulğan rusiyeli arbiy uçaq içün afu sorağanından soñ eki devlet arasındaki munasebetler eyileşken vaqtından olarnıñ ilk körüşüvi olacaqtır.


text:
Kyivde çarşenbe künü, noyabrniñ 25-nde, aq qorçalayıcılar ve alimler yarımada askeriyleştirilüvi sebebinden Qırımda bala aqları bozulğanını aydınlatıp, Ukraina içün qırımlı gençlerni qoruv tevsiyelerini berecekler. Bu aqta «Rusiye askeriyleştirgen Qırımda balalarnı nasıl qorumaq mümkün» matbuat konferentsiyasında aytılacaq.
«Qırımlı balalar soñki altı yıl devamında işğalde yaşay. Rusiye Federatsiyasınıñ akimiyeti balalarnıñ aqlarını bütün saalarda boza. Askeriyleştirüv tedbirleri vaqtında sağlıqlarını telükege oğratuv, zorlap berilgen vatandaşlıq, Rusiye kimligini qabul ettirüv, mustaqil malümat menbalarınıñ qapatıluvı, ana tilinde tasil aluv imkânlarından marum etüv ve Ukraina kontrolindeki oquv yurtlarına qatnavda yapılğan manialar», – dep aytıla tedbir ilânında.
Qayd etilgenine köre, aq qorçalayıcılar bu bozuvlarnıñ delillerini topladı, noyabr ayında olar BM bala aqları Komitetine berilecek.
Oktâbr ayında berilgen malümatqa köre, qırımlı mektep talebelerini «arbiy-vatanperverlik terbiyesi» programması çerçivesinde Kaliningradğa yollaycaq olalar.
2020 senesi iyül ayında Rusiye Devlet duması prezident Vladimir Putin teklif etken tasil qanunınıñ deñişmelerini soñki üçünci oquvda qabul etti. Olar mektepteki terbiye işinen bağlı. Vesiqanıñ yañı metninde gençlerniñ arbiy-vatanperver terbiyesi aqqında aytıla.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Prokuraturası Qırım aq qorçalayıcı gruppasınen beraber Gaagadaki Halqara cinaiy mahkemege Qırımda balalarnıñ askeriyleştirilüvinen bağlı malümat yolladı.
Rusiye akimiyeti Qırım mekteplerinde kadet sınıflarını aça ve talebelerni «Yunarmiya» arbiy-vatanperver areketine qabul ete. Balalar silâ bozıp toplamağa, ateş açmağa, kamuflâj taqmağa ve sıranen yürmege ögrene.
Ukraina aq qorçalayıcıları işğal etilgen Qırımda balalarğa berilgen terbiye arbiy formatta yapıla, dep qayd etken edi. Psihologlar Rusiyeniñ zemaneviy tasilinde balalarnıñ añlavına basqı yapıla, dep qayd ete.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda «balalar arasında yapılğan cenk propagandası» sebebinden tahqiqat başlattı.


text:
Ukrainada AQŞ elçisi Mari Yovanoviç, iqtisadiy sanktsiyalar Qırımnıñ deokkupatsiyası meselesinde muim bir Rusiyege tazyiq aleti olalar, dep saya. Bunıñnen beraber o, «Qırım Ukrainanıñ sıñırları içine qaytmağance» sanktsiyalar rejiminiñ quvette olacağını ilâve etti.
Yovanoviç: «AQŞta aydın bir siyaset bar, o, tıpqı Ukrainanıñ siyaseti kibi, yani Qırım – Ukrainadır. Ve bu deñişmeycek… Dünya toplulığı ve Ukrainanıñ özü, mevcut olğan bütün aletlerni qullanmaq kerekler. Misal içün, iqtisadiy sanktsiyalar, muim aletlerden biridir. Biz bu sanktsiyalarnı saqlap qalamız, ve biz olarnıñ eda etilmesini temin etemiz. Ondan ğayrı biz, olarnıñ faal ve tesirli olğanlarında emin olmaq içün er vaqıt cedvelni közden keçiremiz», – dedi.
O, Qırım sakinleri Rusiye tarafından ilhaq etilgen territoriyadaki yaşayışnı Ukrainadaki yaşayışnen qıyas ete bilmeleri içün Ukrainağa reformalar yolunen ileri ketmek pek muimdir, dep ilâve etti.
AQŞ elçisi: «Ukraina – Meydanda olğan insanlarnıñ oğrunda küreşken devletleri, aqiqiy işlegen demokratiya, mahkemeler insanlarğa adalet, uquq ve menlikni temin etken, iqtisadiyatı olğan ve inkişaf etken devlet olsa, men bellesem, özüne çeküv quveti de çalışacaq – insanlarda eki taraftan birisinde yaşamaq variantı olsa, olar mutlaqa böyle bir devlette yaşamaq isterler. Qırım oğrağan vaziyettden farqlı olaraq. Anda pek sert devlet kontroli, öz fikirlerini ifade etmege qorqqan insanlar ve er kün turğunlaşqan iqtisadiyat bar – bu, insanlar kerçekten de yaşamaq istegen devlet degil», – dep qayd etti.
Bunıñ arfesinde AQŞ Devlet kâtibi vazifesini eda etken Con Sallivan, AQŞ Devlet departamentiniñ dünyada insan aqlarını aqqında yıllıq maruzasınıñ taqdim merasiminde çıqışta bulunıp, Rusiyeni Qırımdaki vaziyet, Donbasstaki problemalar ve Çeçenistandaki insan aqlarını qorçalav meselelerine diqqat etmege davet etti.
Aprel 6-da AQŞ Maliye nazirligi sanktsiyalar cedveline bir qaç iri Rusiye oligarhı, ve şu cümleden Oleg Deripaska ve Viktor Vekselbergni, ve olarğa ait işhanelerni kirsetti. Bu, ruble kursu ve Moskva birjasındaki kotirovkalarnıñ tüşmesine, em de dünya birjalarında Deripaskağa ait «Rusal» şirketi aktsiyalarınıñ bir kereden bayağı tüşmesine ketirdi.
Bundan soñ Rusiye Devlet Dumasına, AQŞnıñ yañı sanktsiyalarına cevap berilmesini közde tutqan qanun leyhası taqdim etildi. Rusiye tarafından tatbiq etilecek çareler arasında, Amerika ilâclarınıñ ketirilmesine yasaq bar.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
BM Baş Assambleyasında dekabrniñ 18-nde Qırım yarımadasında insan aqlarını qoruv qararınıñ ukrain leyhasına rey berilecek.
Bu aqta Ukrainanıñ BM temsilciliginiñ spikeri Oleg Nikolenko Facebook saifesinde bildirdi.
«Adet üzre Yañı Yıl ögüne Baş Assambleya qarar leyhalarını BM resmiy vesiqalarına çevirile. Dekabrniñ 18-nde noyabr ayında Üçünci komitet desteklegen Qırım yarımadasında insan aqlarını qoruv qararınıñ ukrain leyhasına rey berilecek», – dep yazdı Nikolenko.
Daa evel Ukraina Tış işler nazirligi, işğal etilgen Qırımda ukrain ve qırımtatarlarnıñ aqları «daima bozula», dep bildirdi. Müessise, «al-azırda Qırımda sahte qabaatlavlar boyunca eñ azından 35 qırımtatarı tutuldı», dep qayd etti.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov, noyabrniñ 27-nde işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvına dair laflar uydurıla, dep bildirdi.
Gaagadaki BM halqara mahkemesi Rusiyege Kyiv Moskvanı Ukraina şarqında terrorizmni maliye etkeninde ve Qırımda ırq ayırım yapqanında qabaatlağan Ukraina davasına cevap olaraq vesiqa azırlaması içün 2020 senesi dekabrniñ 8-ne qadar vaqıt berdi.
Ukraina, 2017 senesi dava açtırdı. Kyiv, Rusiye Donbastaki aydutlarğa qoltutıp, Terrorizmni maliye etüv ile küreş şartnamesini ve, işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarğa ve ukrainlerge basqı yapıp, ırq ayırımınıñ bütün şekillerini yoq etüv şartnamesini boza, dep ayta. 2019 senesi iyün ayında BM Halqara mahkemesi dava diñlevlerine başlağan edi.
Noyabrniñ 14-nde BM Baş assambleyasınıñ Üçünci komiteti Qırımda Rusiye işğali şaraitlerinde insan aqlarını qoruv qararını qabul etti.
Daa evel Birleşken milletler baş kâtip Antoniu Guterrişniñ işğal etilgen Qırımda bozulğan insan aqlarına dair birinci maruzasını aydınlattı. Maruzanıñ metni teşkilâtnıñ saytında derc etildi.


text:
Rusiye botları, leyboristler lideri Ceremi Korbinge qol tutıp, Twitter vastasınen Büyük Britaniyada keçken senedeki saylavnıñ neticelerine tesir etmek istediler. Bunı The Times, bir universitet ile birlikte keçirgen öz tetqiqatnıñ neticesine atıfta bulunıp, bildire.
Neşirniñ malümatına köre, Korbin içün teşviq etken ve konservatorlarnıñ lideri Tereza Meyni tenqit etken 6,5 biñ şübheli esap tayin etildi.
Leyborist firqası içtimaiy ağlardaki propagandağa alâqası olmağanını bildirdi.
Cemaatlar Palatasına (parlamentniñ aşağı palatasına) 2017 senesiniñ muddetten evelki saylavında Ceremi Korbinniñ başlığındaki Leyborist fırqası, bundan evelki 2015 senesi saylavına köre, 32 mandat ziyade alıp ve neticede Cemaatlar Palatasındaki 650 yerden 262 yerni qazanıp, daa yahşı netice kösterdi.
Bu aftada AQŞta Amerika prezidentiniñ saylavına Rusiyeniñ ihtimallı qarışuvı aqqında maruzanı halqqa tanıttılar. Vesiqada, Rusiyeniñ, mahsus hizmetlerniñ agentleri ve içtimaiy ağlar ile matbuattaki propaganda vastasınen rey berüvge tesir etmek istegeni bildirile. Rusiye özüniñ diger devletlerdeki saylavlarğa alâqasını qatiyen red ete.


text:
Qırımda Rusiye mahkemesi sentâbrniñ 16-nda ükümlerini çıqarmağa planlaştırğan Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri içün dua yapıldı.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildirgenine köre, Bağçasaray rayonınıñ Aranköy (Novenkoye) köyünde yapılğan duada sakinler Qırımnıñ bütün siyasiy mabüsleriniñ tez vaqıtta azatlıqqa çıqmasını istedi.
Taraq Taş köyünde (Sudaq) de Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri içün dua yapıldı.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi sentâbrniñ 16-nda Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine üküm çıqarmağa planlaştıra.
Rusiye prokuraturası bu davanıñ bütün mabüsleri içün apis cezası istedi: Marlen Asanovğa – 20 yıl ve 800 biñ ruble para cezası, Memet Belâlovğa – 21 yıl, Timur İbragimovğa – 20 yıl. Olarnı «Hizb ut-Tahrir» bölüginiñ qurucıları dep qabaatlaylar.
Qalğan dava mabüsleri içün böyle cezalar istediler: Server Zekiryayevge – 15 yıl, Server Mustafayevge – 17 yıl, Seyran Saliyevge – 19 yıl, Ernes Ametoğa – 17 yıl ve 6 ay, Edem Smailovğa – 17 yıl ve 6 ay.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımda tevqif etilgen qırımtatar faaliyetçisi Bekir Degermenci sağlığınıñ vaziyeti sebebinden tahqiqat izolâtorında bulunıp olamay. Bunı yanvarniñ 12-sinde Qırım.Aqiqat içün bergen izaatta qabaatlanğannıñ advokatı Edem Semedlâyev bildirdi. Advokat, imayesi altında bulunğanınıñ sağlıq vaziyetine «kritik» dedi.
Semedlâyev: «Sağlığınıñ vaziyeti, elbette, endişeler doğura. Bunı em köznen körmek mümkün, em de spravkalar onıñ sağlığı kritik vaziyette bulunğanını ve onı tahqiqat izolâtorında tutmağa olmağanını köstereler. Lâkin mahkeme bu spravkalarnı köz ögüne almadı», – dedi.
Yanvarniñ 9-nda Bekir Degermencige tahqiqat izolâtorına kerekli ilâclar alıp berdiler.
Yanvar 12 cuma kününde Kremlniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi «Veciye Kaşka işi» figurantlarınıñ apis müddetini uzattı.
Bekir Degermencide sürekli astma bar. Tahqiqat izolâtorında sağlığınıñ vaziyeti birden yamanlaştı. Dekabrniñ 6-sında Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ zalında faaliyetçige «acele yardım» çağırıldı. Dekabrniñ 14-ne keçer gecesinde o, reanimatsiyağa tüşti.
Dekabrniñ 20-sinde Aliye Degermenci, aqayınıñ reanimatsiyadan keçirilgenini ve pulmonologiya bölügi tolu olğanı içün bu bölükniñ koridorında yerleştirilgenini bildirdi.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Olar Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlanalar. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Noyabrniñ 24-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi yaqalanğan qırımtatar faaliyetçilerini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apis etti.


text:
İşğal etilgen Aqmescitte, Lenin meydanında, cumaaqşamı, sentâbr 25-de, qırımlı bir kişilik numayışqa çıqtı. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, adam bunı akimiyetniñ diqqatını celp etmek içün yaptı. Ellerinde o «S.V. Aksönov ile körüşüvni talap etem» degen plakatnı tuta.
Qırım.Aqiqat saytına 45 yaşında olğan Aqmescit sakini Reşat Useinov añlatqanı kibi, böyleliknen o mesken ile bağlı meseleni çezmege istey.
Reşat Useinov Aqmescitniñ geriatriçesk istiraat evinde yaşay. Onıñ aytqanına köre, bu müessisede oña, alil insan olğanı sebebinden, bir yerli oda berilmeli, faqat istiraat eviniñ yolbaşçılığı Useinovnı binadan çıqarmağa istey.
«Belkemigim sınıq. İçkici ile bir odada yaşayım, neticede daima ziddiyet ve dögüşler yüz bere. Saqat insanım, bu sebepten maña bir yerli odanı bermeliler, bu qadar. İstiraat eviniñ müdiri meni çıqarmağa istey, barıp çalışmaq kerekligimni ayta», – dey Reşat Useinov.
Adam qırım memurları ile aprelden körüşüvni beklegenini qayd etti, amma olardan yalıñız bir manaçıqlarnı eşite. Reşat Useinov, meselesi çezilmeycegine qadar, meydanğa çıqmağa niyeti olğanını bildirdi.


text:
Bir sıra qırımtatar faali Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnıñ yanvar 17-de Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ konferentsiyasını «tituşka» ve «sportçular» bozdı degen laflarını tenqit etti.
Bunı konferentsiyada ses-şamata çıqarğanlar arasında olğan Eyvaz Ümerov, Abdurrahman Saliyev, Ridvan Cabbarov ve Remzi Çaruhov yanvar 22-de Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında bildirdiler, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Onıñ bizge olğan şahsiy munasebeti canımnı ağırttı. O, bizge «aşaa», «tituşka» ve «sportçu» dep ayttı», – dedi Eyvaz Ümerov. Kendisi de Meclis reisini bayağı aqaretledi.
«Refat ağa, kimsiñiz? Ant sözlerini bozğan, qırımtatar halqı ve Meclisniñ reisi olğan adammı?! Bu sual şübe doğura», – dedi o.
Ümerovnıñ bildirgenine köre, Çubarov «Bağçasarayda ant etip, Quran-ı Kerim ve bayraqnı öpti, halq ile olacaq, dep ant etken edi». Onıñ fikirince, Meclis reisi Qırımnıñ yañı şaraitlerinde dialog qurmaqnıñ yollarını qıdırmadı.
«O, mından qaçıp, halqını qaldırdı. Ve mından uzaq bir yerde bulunıp, üç yuzlik halqnıñ fikirini ifadeleycek ola», – dep ayttı Eyvaz Ümerov.
Jurnalistlerniñ Meclis reisiniñ Qırımğa kiriş yasağı bar degen laflarına faal «Çubarov Kiyevde qayd etilgen ve bu sebepten kirişi yasaq etilgen», dep ayttı.
«O, akimiyet ile dialog qurmağa ve yaşav yerini deñiştirmege istese edi, bunı yapmaq zor olmaz edi», – dep tüşüne Ümerov.
Bundan ğayrı, o, diger faaller ile beraber Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komiteti teşkil etken bütün tedbirlerge kelmek niyetinde olğanını bildirdi.
«Halq nezareti olğanımıznı Bariyev (Komitet reisi – muar.) ve digerler bilmesini ister edim. Yahşı etip azırlansınlar. O, qabul etken rezolütsiya talaplarınıñ sebeplerini añlatıp olamasa, bizler yañı usullarnı qullanacaqmız», – dep ayttı Eyvaz Ümerov.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov yanvar 17-de Aqmescitte Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ bütünqırım konferentsiyasını bozacaq olğan adamlarnıñ şahsiyetlerini acele sürette belgilemege çağırdı. Aman-aman otuz insan «provokatorlar» qıçırıp, iştirakçiler qayd etilgen binağa kirmege istediler. Olardan bazılarına konferentsiyada iştirak etmege izin berildi. Qırımtatar Milliy Meclis vekilleri politsiya hadimlerini çağırdılar.
Birazdan sport qıyafetlerinde olğan adamlar salonğa kirip, konferentsiya teşkilâtçılarına ücüm ettiler.


text:
Rusiyede aprel 1-den baar ordu çağıruvı başlandı. İyül 15 kününe qadar Silâlı Quvetlerge 18-27 yaşında 150 biñ Rusiye vatandaşını yollamağa kerek.
Bu sene ilk kere Rusiye ordusına Qırım sakinleri çağırılacaq. 2014 senesi Rusiye Federatsiyası yarımadanı öz terkibine qoştı. Şu cümleden, Rusiye Silâlı Quvetlerine, Mudafaa nazirliginiñ malümatına köre, 500 qırım yaşı kirecek. Yarımada toprağında hızmet etecekler.
Mart 30 künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin qırımlılar içün Rusiye Federatsiyası Silâlı Quvetlerine çağıruv aqta qaidelerni belgilegen avaleni imzaladı.
Oña köre, Rusiye ordusına Tasil aqqında Rusiye qanuniyeti tarafından tanılğan ilmiy derece saipleri ve ukrai silâlın quvetlerinde hızmet etken Qırım sakinleri çağırılmay.
Vatandaş mecburen köçip kelgen şahıs olsa, 3 aylıq beklev müddeti berile. Qanun aprel 1-den amelge keçe.


text:
Qırımnıñ müstemleke müessiselerinde Oraza bayramı ötkerildi. Böyleliknen Aqmescitniñ 1 sanlı müstemlekesi ve SİZO-da, Keriçteki 2 sanlı müstemlekesinde bayram tedbirleri teşkil etildi. Qırım Müftiyatı hadimleri mahküm etilgen müsülman qardaşlarını bayramnen hayırladılar. Aqmescit şeeriniñ imamı Muhammed İslamov Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev adından hayırlav sözlerini bildirip, sağlıq tiledi. Mahküm etilgen vatandaşlar içün tatlı sofralar donatıldı.
Qırım müsülmanları Diniy İdaresi tedbirni keçirmek içün destek köstergen Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar boyunca ÜFSİN yolbaşçısı Vadim Bulgakov, 1 sanlı K yolbaşçısı Dmitriy Kranuhov, Aqmescit ş. taqiqat izolâtorı reberi Sergey Berejnoy ve Keriç ş. 2 sanlı koloniyasınıñ yolbaşçısı Aleksey Böbrikov ve QC ve Aqyarda din boyunca ÜFSİN reberi muavini Roman Tsurkanovğa teşekkürler bildire.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Qırğızstan bir aydan astam uaqıt boyı Qazaqstan biliginiñ qıñırlığınan EAEO elderimen baylanıs ornata almay otır. Osıdan keyin kim Euraziyalıq ekonomikalıq odaqtı qwlatpaq? – dedi Almazbek Atambaev wlttıq keñes otırısında söylegen sözinde.
Qaraşa ayınıñ 15-si küni Bişkek qalasında ötip jatqan Wlttıq keñes otırısında Almazbek Atambaev qazaq-qırğız şekarasındağı dauğa baylanıstı pikir bildirdi. Onda ol: «Soñğı qarjı dağdarısı bizge qarağanda mwnay men gazğa bay körşilerimizge auır soqqı bolıp tidi. Biz Qırğızstanda valyuta terbelisi men JİÖ körsetkişin körşilerimizben salıstırğanda joğarı deñgeyde wstap qala aldıq. Ülken biznes jasau üşin ülken kölemdegi twtınuşı qajet. Sol sebepti biz EAEO-ğa müşe boldıq. Men bwnı dwrıs şeşim dep esepteymin jäne aldağı uaqıtta biz atalmış odaqta qaluımız kerek. Men bwl sözderdi ne üşin qaytalap otırmın? Sebebi men künde reseylik jäne qazaqstandıq BAQ-tı oqimın. Onda «Atambaev Euraziyalıq ekonomikalıq odaqtı qwlatpaq» dep jazuda. Qırğızstan bir aydan astam uaqıt boyı Qazaqstan biliginiñ qıñırlığınan EAEO elderimen baylanıs ornata almay otır. Osıdan keyin kim Euraziyalıq ekonomikalıq odaqtı qwlatpaq? Bwnday pikirdi tek aqımaqtar men bwl jağdaydı körgisi kelmeytinder ğana aytadı. Qırğızstan Atambaevtıñ "qırğız eliniñ işki sayasatına aralaspañdar" degen sözi üşin qorşauda qalıp otır. Meni tañ qalatınım EAEO-ğa müşe özge memleketter bwl mäselege mülde bas qatırmauda. Euraziyalıq ekonomikalıq odaq komissiyasınıñ törağası Tigran Sarkisyan osı mäseleni şeşu üşin osı arada şır-pır bolıp jügirui tiis bolğan. Biraq olardıñ bwğan tükirgeni bar. Osıdan keyin olar Qırğızstan jayında äñgime qozğaydı» - dedi.
Esteriñizge salayıq, qazaq-qırğız şekarasındağı dau qazan ayınıñ 10-ı küninen bastalğan. Sol künen bastap Qazaqstan tarapı Qırğızstanmen aradağı şekaranı küşeytilgen rejimde jwmıs isteuge köşirgen bolatın.


text:
Avropa Birligi, «Ukraina topraq bütünligini yıqma içün» Ukraina ve Rusiyeden 177 vatandaş ve 48 uquqiy şahısqa qarşı qoyulğan sanktsiyalarnı yarım yılğa uzattı. Bu aqta AB Şurasınıñ cuma künü yayınlağan beyanatında yazıla.
«AB Şurası, Ukraina topraq bütünligini yıqma içün mesülietli olğanlarğa qarşı sanktsiyalarnı 2021 senesi sentâbrniñ 15-nece uzutmağa qarar aldı», – dep yazıla vesiqada.
Cedvelde, sanktsiyalar altında olğan 177 şahıs, olarnıñ arasında Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov, Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov ve Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı Natalya Poklonskaya.
Sanktsiyalar barıp kelme sıñırlavını, aktivler buzlatıluvını ve para ya da diger iqtisadiy resurslarnıñ berilüv yasağını közde tuta.
İlk sefer sanktsiyalar 2014 senesi martnıñ 14-nde qoyulğan edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putinninniñ Ukraina tarafı ile uyğunlaştırılmağan Qırım ziyareti – medeniy dünyağa qarşı arekettir, dey Ukraina prezidenti Petro Poroşenko.
«Putinniñ Ukraina akimiyeti ile uyğunlaştırılmağan Qırım ziyareti – medeniy dünyağa qarşı arekettir ve Rusiye arbiyleri tarafından Donbassta amelge keçirilgen ziddiyetniñ devamıdır», – dey Poroşenko.
Ukraina devletiniñ başı aytqanı kibi, «Qırımnıñ kelecegi, şu cümleden, turistik kelecegi de, tek Ukraina terkibinde ola bile».
Qırımda bazarertesi künü Rusiye Federatsiyasında turizm inkişafına bağışlanğan Devlet şurası prezidiumınıñ toplaşuvı keçe. Kremlniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, Putin Qırımnıñ milliy cemaat teşkilâtlarınıñ temsilcileri ile körüşecektir.
Rusiye ekspertleriniñ fikrine köre, Putinniñ yarımada ziyareti vatanperverlikniñ arttırılmasına yol berip, dünyağa Rusiye Qırım ile bağlı muzakere keçirmeycegini añlatacaqtır.


text:
Andriy Hlıvnük
Andriy Hlıvnük (ukraince AHдpiй XлиBHюk; 1979 senesi dekabr 31, Çerkası ş. doğ.) – belli ukrain çalğıcı, "Bumboks" taqımınıñ baş yırcısı ve yır sözleriniñ müellifi. 2014 senesi "O. Torvald" taqımı "Tи є" albomınıñ saundprodüserligini etti[1].
2014 s. Andriy Hlıvnük "Russkoye radio"dan alğan "Zolotoy gramofon" mukâfatını satıluvğa çıqardı ve er istegen adam onı ala bile. Em de bütün qazanç şu mukâfat satıluvdan ATOda yaralanğanlarına yardım köstermekçün ketecek.
Tercimeial[deñiştir | kodunı deñiştir]
Diskografiya[deñiştir | kodunı deñiştir]
Videoklipler[deñiştir | kodunı deñiştir]
Duetler[deñiştir | kodunı deñiştir]
- 2007 – Andriy Hlıvnük ve Nadin – "He зHaю" (rusça)
- 2014 – Andriy Hlıvnük ve Camala – "ЗлиBa" yırı (ukraince) (muz. Dmitriy Şurov, sözl. Andriy Hlıvnük) (diñlemek--> YouTube)


text:
Aqmescit akimiyeti fevqulâde vaziyet sebebinden kirsetilgen içki satuv yasağını lâğu etti.
Bu aqta Aqmescit şeer memuriyetiniñ saytında aytıla.
Mütenasip qararğa köre, içki satuv yasağınıñ lâğu etilmesi Qırımda «elektrik teminleviniñ eyileşüvi» ile bağlı.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa elektrikniñ berilmesi toqtatılğanından soñ yarımadada içki satuvını yasaq ettiler.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Dekabr 8 künü Qırımtatar Miilliy Meclisi ve Qırım qamaçavı ştabınıñ razılığı ile Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrikniñ berilmesi qısmen tiklendi.


text:
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ idarecisi, Meclis azası Eskender Bariyev bildirgeni kibi, noyabr 23 künü, Qırımnıñ İçki rayonı Mañ Kermen köyüniñ sakini İlyas Halilov yaqalanıldı.
«Şimdi Qırımnen bağlanmağa qıyın, amma tünevin kelgen haberge köre, genç qoylarnı otlata edi, silâlı maskalı insanlar kelip, onı alıp kettiler. Mañ Kermen köyünde edi», – dedi Qırım.Aqiqatqa Eskender Bariyev.
Al-azırda yaşnıñ faaliyeti aqqında tam malümat yoq, amma Bariyevniñ tahminlerine köre, İlyas Halilov 2014 senesi fevral 26 künü Qırım Yuqarı Radası yanında keçirilgen miting iştirakçisi ola bile edi. Bariyev onıñ yaqalanuvı rusiyeli FSB hadimleri tarafından yapılğanını tüşüne.
Qırımnıñ uquq qouryıcı organlarından bu aqta resmiy izaat şimdilik yoqtır.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bütün Dünya Qırımtatar Kongressi İcra komitetiniñ azaları Türkiye ükümetine Qırımnıñ Rusiyege qoşulması meselesi boyunca öz resmiy noqta-i nazarına uymaq ve devletke ayrı şahıslarnıñ kirişini sıñırlamaq talabınen muracaat etecek.
Bu aqta ATR telekanalınıñ yayınında qırımtatar faali Nariman Celâl bildirdi.
Onıñ sözlerine binaen, BDQK delegatları Türkiyeden devletni Rusiye adından qırımtatarlarnı temsil etken adamlarnıñ «namussız» ziyaretlerini diqqatlı nezaret etmesini talap etecek.
«Türkiye, Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasınıñ bir qısmı olğanını tanımasa, bu ise, şimdiki vaqıtta Türkiye Cumhuriyetiniñ resmiy noqta-i nazarıdır, böyle alda, rusiyeli Qırımnı er angi leyhalarda temsil etmege tırışqanlarğa qarşı kerekli şekilde davransın», – dep qayd etti o.
Bundan da ğayrı, BDQK azaları avropalı memleketler ükümetlerinden ayrı adamlarğa qarşı şahsiy sanktsiyalarnıñ kirsetilmesini soraycaq ola.


text:
Almaniya Tış işler naziri Frank-Walter Steinmeier Qırım işğaline mütenasip şekilde seslenmege kerek olğanını tüşüne.
Bunı Tış işler naziri Berlinniñ Azat universitetiniñ student ve ocaları ögünde çıqışta bulunğanda ayttı, dep bildire «Ukrinform».
«Digerlerniñ sıñır ve mustaqilligini ürmet etmek kerek. Teessüf ki, atta bugün halqara siyasette buña riayet etmeyler. Rusiye Qırım işğalinen ve Şimaliy Ukrainağa kirmesinen bu printsipni bozdı. Ve, elbette ki, biz bu yaralarnı öz adlarınen adlamaq ve seslenmek kerekmiz», – dey o.
Steinmeier dey ki, almanlar halqara qaide, institut ve aqlar içün ayrıca mesuliyetlidir.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Avgust 25-inde "Hersones" fregatı, "Tavrida-ART" Rusiye gençler festivaliniñ iştirakçilerini Kefe yalısına ketirecek, anda ise olar şeerliler ve şeer musafirleri içün kontsertler yapacaq. Bunı Medeniy teşebbüsler inkişafı Merkeziniñ matbuat hızmeti bildire.
"Eski Qırımda Aleksandr Grinniñ müzey eviniñ hadimlerinen qonuşqanda, festivalniñ iştirakçilerini toplap, "Hersones" fregatına oturtmağa ğaye keldi, olar ise gemide Kefe yalısına yaldap, şeerliler ve şeer musafirleri içün kontsertler yapacaq, ve "Tavrida"nıñ icadı içün alan keñleşecek", - dep yaza Rusiye prezidenti memuriyeti başlığınıñ birinci muavini Sergey Kiriyenkonıñ sözlerinden RİA-Krım.
Daa evel Sudaqta kecken "Tavrida-ART" Rusiye gençler festivalinde avgustnıñ 24-ünde arbiy uçaqlar ve vertolötlar iştiraginen ava kösterişi kösterilecek edi.
Daa evel ilhaq etilgen Qırımda Sudaq yolunıñ bir qısmında kündüz yol areketi qapatılacaq, dep bildirilgen edi. Naqliyat yürüşiniñ sıñırlavı, "Tavrida - Art 2019" Rusiye gençler festivaliniñ keçirilmesinen bağlı.
Festival saytında yazılğanı kibi, "Tavrida - Art" - Rusiyede ilk icadiy topluluqlarnıñ festivalidir. Onıñ ğayesi "Tavrida" forumınıñ mezunlarında peyda oldı.


text:
Riçard Gir mäxkämädä
Aktyer İtaliyäneñ êlekkege êçke êşlär ministrı Matteo Sal’viniğa qarşı şahitlek itä
Tanılğan aktyer Riçard Gir İtaliyäneñ êlekkege êçke êşlär ministrı Matteo Sal’viniğa qarşı mäxkämädä çığış yasayaçaq. Türä 2019nçı yılda İspaniyäneñ qaçaqlarnı qotqaruçı köymäsenä portqa kerergä röxsät birmäwe öçen xökem itelä. Ul, şul räweşle, keşelärne ülem qoçağına atuda ğayeplänä.
Riçard Gir İspaniyäneñ qaçaq qotqaru köymäse İtaliya portına yaqınlaştırılmağanda korabtağı keşelärgä azıq-tölek taşuçılar arasında ide. Ul waqıyğalarnıñ êçendä qaynağan keşe bularaq mäxkämädä Sal’viniğa qarşı çığaçaq häm çiktän tış uñçı lidernı ğayepläp şahitlek itäçäk.
Siśiliya prokuraturası Sal’vininı 2019nçı yılnıñ avgustında Open Arms ictimağıy oyışmasınıñ korabın portqa kertmiçä wazıyfasına salqın qarawda ğayepläde. Köymä Lampedusa utrawı sulıqlarında kötep torğanda qayber keşelär çarasızlıqtan diñgezgä sikerde. 174 keşene qotqardılar.
Älege waqıyğalar bulğanda Riçard Gir ğailäse belän Toskanada yalda bula. Ul köymä turında işetkännän soñ ictimağıy oyışma belän söyläşä häm andağı keşelärgä aşaw-êçü iltergä yärdäm itü öçen Siśiliyağa bara. 72 yäş’lek aktyer soñınnan Lampedusadağı ber konferenśiyädä qatnaşıp qotqarılan qaçaqlarğa yärdäm itärgä çaqıra.
19 kön däwam itkän tartışudan soñ barlıq qaçaqlarnı Lampedusa utrawına çığarırğa röxsät birelä.


text:
Jurnalist, cemaat erbabı, Dnepropetrovsk yeudiy cemiyetiniñ idare azası Oleg Rostovtsev Dnepropetrovsktaki Kirov caddesine Petro Grigorenko adını bermege teklif etti.
Bunı o Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Bu teklifini Rostovtsev Kiyevde Meclis reisi Refat Çubarov ve tarihçı Gülnara Bekirovağa yetkizdi. Onıñ fikirince, teşebbüs qırımtatar halqından kelmek kerek. Rostovtsevniñ zanınca, qırımtatarlar böyle bir teşebbüsni seslendirgen soñ yerli akimiyetniñ qararı da belli olacaq.
«Men qırımtatar teşkilâtlarına teklifimni bildirdim, mence, böyle bir teşebbüs olardan kelmek kerek. Çünki yeudiyler de holokost vaqtında yeudiy olmayıp adamlarnı qorçalağan insanlarnı añalar – bizim içün yeudiy olmayıp, yeudiyler içün canını feda etmege azır olğanlarnı hatırlamaq müim bir şeydir. Mence, qırımtatar halqı general Grigorenkonı yeudiy ve ukrainlerden çoñ hatırlamaq kerek», – dep qayd etti Rostovtsev.
O, qırımtatar halqına qoltutqanını bildirdi.
«Dnepropetrovskta qırımtatar halqı ile añlaşmamız bar, bizler olarnıñ tarihiy vatanına qaytıp kelmek ıntıluvlarına qoltutamız ve «Yeudiy halqı ve Ukrainada Holokost hatırası» müzeyimizde Qırımnıñ tamır halqları, qırımtatar sürgünligi ve Rusiye ve sovet işğalinden zarar körgen diger halqlarğa bağışlanğan büyük sergi bar. Bizim içün bu pek müimdir», – dep ayta o.
Rostovtsev qayd etti ki, «Grigorenko epimiz içün, bütün etnik gruppalar içün insannıñ namuslı areketleriniñ örnegi ola».
Qırımtatar cemaatı ve Meclis reberligi işbu teşebbüske daa cevap bermediler.
Petro Grigorenko – Sovet Sotsialistik Cumhuriyetleri Birliginiñ silâlı quvetleriniñ general mayorı, uquq qorçalayıcı, Ukrain Helsinki gruppasınıñ esasçısı, qırımtatar halqı aq-uquqlarınıñ qorçalayıcısıdır.


text:
Bunı Qırımnıñ «malümat ve kütleviy alâqa naziri» Dmitriy Polonskiy bildirdi, dep haber ete Qırım «akimiyeti»niñ ruporı Krıminform saytı.
«Reklama inşalarınıñ 90% qanunlarınıñ bozuluvı ile yerleşkendir. Yani, qanunsız turmaqtalar», – dedi o.
Bu sebepten «nazirlik» tış reklamanıñ yerleşüvi boyunca bir qaç reglament azırlağandır.
Olarğa köre, yerli belediye akimiyet organları tış reklamanıñ yerleşüvi boyunca shemalarnı özü çıqaracaq eken, amma bunıñ ile beraber «Nazirler şurası» bu shemalarnı baqıp çıqacaqtır.
Polonskiyniñ sözlerine köre, Qırımnıñ «nazirler şurası» vesiqanı iyün 10-na qadar tasdiqalacaqtır.


text:
Rusiyeniñ Taqıqat komitetine sorğuğa çağırdılar. Sorğu taqıqattan ögüne keçirilgen teşkerüvler ile bağlıdır.
Bu haberni advokat Mammet Mambetov bildirdi.
Onıñ aytqanlarına köre, Mustafayev, Rusiye konstitutsiyasıniñ 51 maddesine arqalanaraq, suallerge cevap bermedi, dey «QırımAqıqat».
Avdet haber etkenine köre, 21 fevral künü Marlen Mustafayevniñ evinde tintüv keçirilgen edi. Tintüv devamında bütün maale qapatılğan edi. Ondan soñ, Aqmescitniñ Kiyev rayonınıñ mahkemesi, Marlen Mustafayevnı 11 kün apiske aldı. Onı, içtimayi ağlarda ekstrimist timsallerini qullanğannında qabaatladılar (20.3 maddesi).
Taqıqat komitetinde, Marlen Mustafayevğa qarşı «Duşmanlıq ya da nefret doğurıvı»nda qabaatlağan, Rusiyeniñ cinayi qanunları sırasındaki 282 maddesi boyunca iş açacaq olalar.
«Onı sorğuğa çekecek oldılar, amma biz Rusiye konstitutsiyasıniñ 51 maddesine arqalanaraq, işni bir aftağa daa qaldırdıq. Söz nasıldır videolar aqqında kete. Daa konkret bir şey aytalmayım. Olarnı, fevralde keçirilgen tintüvler neticesinde tapqan ekenler. Men bilgenim qadar, daa başlanmağan cinayi iş boyunca endi bir qaç ekspertiza keçirilmesi belgilengen», – dedi Mambetov.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizg, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Aprel 22-de, cuma künü Aqyarda politsiya hadimleri cami etrafını sardı ve içinde olğan er insannıñ vesiqaları ve cep telefonlarını teşkerdi.
Bu aqta Qırım qamaçavı aktsiyası ştabınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Facebook saifesinde bildirdi.
«Bugün Aqyarda (Sevastopolde) cuma namazından soñ rus politsiyası keldi, cami etrafını sardı, ve er kesten pasport ve cep telefonlarınıñ malümatını köstermege talap etti», – dep yazdı İslâmov.
Uquq qoruyıcılar rusiyeli mahsus hızmetler Qırımda musulman cemiyetleriniñ temsilcilerinen ekstremizmniñ ögüni almaq içün subetler keçirgeni aqqında çoq kere haber ete ediler.
Qırımtatar Milliy Meclis ve uquq qoruyıcı teşkilatları bir qaç sefer ilân etkenlerine köre, 2014 senesi Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada qırımtatarlarğa qarşı repressiyalar yüz bere, amma Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti bunı red ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Moskvalı tecribeli advokat» Nikolay Polozovnıñ çetleştirilmesi «Umerovnıñ işi» boyunca mahkeme toplaşuvlarınıñ ketişatına tesir etmek mümkün. Böyle fikirni fevral 14 künü Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerov bildirdi.
Umerov: «Bu devlette – Rusye Federatsiyasında, insan aqqı degen şey yoq, adalet degen şey yoq. Farqlı fikirlerge yer bermegenlerinden ğayrı, olar farqlı fikirde olğanlarnı, qırımtatarlarnı qorçalağan insanlarnı da qabul etmeyler», – dep ayttı.
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini qoştı ki, onıñ işinde imayeci olaraq advokatlar Emil Kurbedinov ve Edem Semedlâyev çıqmağa azırlar.
O: «Daa başqa variantlar da olmaq mümkün, amma olar aqqında qonuşmaymız», – dedi.
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi fevral 14 künü advokat Nikolay Polozovnıñ Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesiniñ mahkemecisi Viktor Mojelânskiyniñ Rusiye FSB taqiqatçısı İgor Skripkağa onı «Ümerovnıñ işinde» şaat olaraq sorğuğa çekme ruhsetinden bergen şikâyet arizasını red etti.
Birinci instantsiya mahkemesiniñ qararı deñştirilmedi. Böylece, Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi yanvar 25-de Polozovnıñ FSB hadimleri tarafından yaqalanmasını qanunğa uyğun dep tanıdı.
Dekabr 20-de Qırımda advokat Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş ğayrıdan açıldı. Uquq qorçalayıcılar Rusiye uquq qoruyıcı sistemasınıñ bu areketleri Polozovnı «Umerovnıñ işinde» imayeci vazifesinden ayırmaq içün yapıla, dep tüşüne.


text:
Advokat Mark Feyginge Rusiye sıñırlarından çıqmaq yasağı bir teknikiy hata olğanı belli oldı. Tass agentliginiñ bildirgenine köre, bunı advokatqa Rusiye Federal Mahkeme icracılar hızmetiniñ hadimleri heber etti.
Oktâbr 13, cümaaqşamı künü Feygin Moskva avalimanından Vilnüske uçacaqta Rusiye sıñırlarından tış yiberilmedi. Vilnüste muhalefet vekilleri ve ve insan aqları qorçalayıcılarnıñ iştiraginen «Azat Rusiye Forumı» keçirilecek edi.
Advokat bu yasaqnı Rusiyede casuslıqta qabaatlanıp yaqalanğan ukrain jurnalistı Roman Suşenkonıñ qorçalavınen bağlay.
Bundan evel Feygin mahkemede Pussy Riot gruppasınıñ iştirakçilerini, Ukrainalı uçucı Nadejda Savçenko ve Rusiye tarafından zapt etilgen Qırımda apiske alınğan qırımtatarlarnı qorçalay edi.


text:
Rusiyeniñ Mariy El koloniyasında apis cezasını çekken Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Nuri Primov kene ceza izolâtorına qapatıldı.
Advokat Emil Kurbedinovnıñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, bu 2019 senesi noyabrniñ 18-nde olğan mahkemeden soñ oldı. Bu oturışuvda Primov azatlıqqa çıqqan soñ sekiz yıl memuriy nezaret altında qalacaq, dep qarar çıqarıldı.
«Alğan malümatıma köre, mahkemeden soñ kartserde otura. O oturışuvda halqara uquq aqqında ayttı, aytqanlarını protokolda qayd etmege talap etti, mahkemeni çetleştirmege talap etti. Ve, bilgenime köre, mahkemede çoq laf etkeni içün kartserge oğradı. Ne qadar qalacaq bilmeyim, amma tünevin (dekabrniñ 1-nde – QA) daa anda edi», – dep qayd etti Emil Kurbedinov.
Advokatnıñ aytqanına köre, Primovnıñ ceza izolâtorına qapatıluvı tezden apisten çıqacağınen bağlı ola bile.
«Soñki aylar – eñ zor, qoranta içün de öyle. Koloniya hadimleri bunı añlay. Şu sebepten izolâtorğa ciddi y bir sebepten degil, soñuna qadar baqışlarını qoruğanı içün oğray», – dedi Kurbedinov.
Koloniya vekilleri Emil Kurbedinovnıñ aytqanlarını izaatlamadı. Mariy El cumhuriyetiniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti idaresiniñ saytında da bir malümat yoq.
2019 senesi yanvarniñ 24-nde Nuri Primovnıñ Rusiye koloniyasında bulunuv müddeti bite.
Nuri Primovnıñ anası Raime Primova Rusiye apishanesinde oğlu muntazam sürette ceza izolâtorına qapatıla, dep bildirgen edi.
2017 senesi sentâbr ayında Rostov-na-Donudaki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi qararını seslendirip, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» aqyarlı mabüsleri Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovnı beş yıl umumiy rejim koloniyasında qalmalarına üküm etti.
2018 senesi iyünniñ 20-nde Qırımda 68 yaşında Raime Primova açlıq ilân etti. O, Rusiye mahküm etken oğlunı almaştıruv cedveline kirsetmege talap etti. Narazılıq vaqtında onı hastahanege alıp ketkenler. Daa soñra Raime Primova açlığını toqtattı.
Keçken sene dekabr ayında Rusiyeniñ Mariy El cumhuriyetiniñ Sovet rayon mahkemesiniñ qadısı Yelena Yakimova Nuri Primovnı şartlı olaraq vaqtından evel azat etmege razı olmadı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina Yuqarı Radası Andriy Parubiyni parlamentniñ reisi olaraq sayladı. Bu qararğa 284 deputat qoltuttı.
Parubiy Yuqarı Rada reisi vazifesine öz namzetini köstergende er kes öz menfaatları içün degil, Ukraina içün çalışsın dedi.
«Bugün epimiz ve devletimiz içün – mesüliyetli bir kün. Yalıñız ükümet tayinlenmesi degil. Bu bir numayıştır. Ukraina zor vaziyetlerge cevap bere bile. Zemaneviy bir devlet içün eñ qıyın vaqıt. İşğalciler toprağımızğa ayaq bastı. Eñ büyük duşmanımız – iç küreşimizdir», – dep qayt etti Parubiy.
«Taktikamız farqlı ola bile. Amma strategik meselelerde berabermiz: demokratik bir akimiyeti ve demokratik bir muhalifet. Parlament Ukraina akimiyetini deñiştirmege yardım etken bir meydan oldı. Ukrainanıñ institutsion imkânlarını arttırmaq kerekmiz, amma yalıñız spiker onı yapamaz», – dedi Parubiy.
Parubiy Yuqarı Radanıñ reisi vazifesine saylanmadan evel Volodımır Groysman Ukraina baş naziri vazifesine tayinlendi.


text:
Qırım camilerinde ekstremiz teşkerüvi sebebinden musulman diniy cemiyet temsilcileri ile körüşeler. Bunı Qurman rayonınıñ rusiyeli memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qurman qasabasında «Cangara» musulmanlarnıñ yerli diniy teşkilâtınıñ camisinde Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi 05.11.2015 senesi saat 9:30 ekstremizm meseleleri boyunca iş körüşüvi keçti. Körüşüvde musulmalarnıñ yerli diniy teşkilâtlarınıñ imamları, Qurman rayonı mesken yerleriniñ musulman cemiyetleriniñ mollaları, Qurman rayonı memuriyetiniñ Qırımdan repressiyalarğa oğrağan halqlarnıñ abadanlaştıruvı ve milletlerara munasebetler boyunca bölüginiñ hadimleri, Qurman rayonı prokuraturasınıñ hadimi iştirak ettiler», – denile matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Matbuat hızmetinde bildirilgeni kibi, körüşüv devamında «Rusiye Federatsiyasınıñ ekstremizm ve terrorizmge qarşılıq aqqında qanunınıñ temelleri aydınlatıldı, Qurman rayonı territoriyasında ekstremizm ve terrorizm profilaktikası ile bağlı meseleler muzakere etildi».
Uquq qoruyıcılar bildirgeni kibi, Qırımda musulmanlarnı FSB ile subetlerge davet eteler. Em de Qırım uquq qoruyıcı gruppasında aytılğanı kibi, Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti ve mahsus hızmetleri musulman diniy cemiyetleriniñ işine qarışa.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qarasuvbazar yanında "Tavrida" trassasında "Reno Megan" ve ZİL 130 gaz taşıyıcısı çatıştı. Qırım Devlet Avtomobil İnspektsiyası bildirgeni kibi, bir adam elâk oldı ve bir adam yaralandı.
"Bugün, tahminen saat 6:20, Aqmescit - Keriç avtomobil yolunda "Reno Megan" maşnasınıñ aydavcısı bilinmegen sebepler içün qarşı yol yolağına çıqtı ve ZİL maşnasına uruldı. Şimdi bilingenine köre, "Reno" aydavcısı hastahanede, yolcusı ise elâk oldı", - dep bildirdi "Krıminform"ğa müessisede.
Rusiye FVN-niñ Qırım idaresine köre, yol qazası Qarasuvbazardan 10 kilometr uzaqlığında oldı, yol areketine mania yoq.
"Vkontakte" içtimaiy ağnıñ qullanıcıları qaza yerinden videolarnı derc etti. Anda yengil maşnanıñ ögü ezilgeni körüne. "Propan" yazısınen ZİL yük maşnası qazadan soñ avdarıldı.
Qırımlı qurtarıcılarnıñ bildirgenine köre, Qırımda ciddiy yol qazalarınıñ sayısı arttı. Qırımda 2019 senesiniñ birinci üç ayında keçken yılğa baqqanda bir buçuq qat ziyade aydavcı mesüliyetke çekildi.


text:
Martnıñ 16-ndan itibaren ve kelecek eki afta devamında Ukraina çetel vatandaşlarını ve vatandaşlıqsız şahıslarnı memleketke kirsetmeycek, dep bildire Azatlıq Radiosı Ukraina Tış işler nazirligi matbuat hızmetiniñ malümatına esaslanıp.
«Tedbirler martnıñ 16-nda saat 00:00-da (bazar künü, martnıñ 15-nden, bazarertesi, martnıñ 16-na, keçer gecesi) işke tüşürile ve eki afta aprelniñ 3-ne qadar devam etecek. Bu müddet bitkeninen mezkür tedbirler ya devam ettirilecek, ya da lâğu etilecek, er şey COVID-19 tarqaluvınen bağlıdır. Ukrainada yaşamaq (vaqtınca ya da daimiy) aqqı olğan çetel vatandaşları ve Ukraina Tış işler nazirliginiñ ayrı qararınen çetel diplomatik ve konsullıq hadimleri, halqara teşkilâtlarnıñ temsilcileri içün istisna yapılacaq», – dep aytıla Tış işler nazirliginiñ haberinde.
Tış işler nazirliginiñ konsullıq hızmeti departamentiniñ gece bildirgenine köre, çetel konsullıq müessiseleri vatandaşlarnı vaqtınca qabul etmey ve viza bermey, bu qarar martnıñ 14-nden berli çalışa. Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ malümatına köre, martnıñ 16-ndan başlap yüzge yaqın keçiş noqtası vaqtınca qapatıla, daa aman-aman elli keçiş noqtasında yayalar vaqtınca keçirilmey.
Vaqtınca qapatılğan keçiş noqtalarını mında baqmañız mümkün.
Martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı koronavirus yuqunçı sebebinden pandemiyanı ilân etti. Martnıñ 12-nde Ukrainada koronavirus yuqunçınıñ qırğınlıq telükesi ve onıñ tarqaluvına yol bermemek içün karantin başlandı. O, üç afta – aprelniñ 3-ne qadar devam etecek.
Ukrainada al-azırda üç koronavirus hastası qayd etildi, bir qadın vefat etti.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 25-te, bazarertesi künü aqşam Meclis boyunca toplaşuvnı aprel 26, salı kününe keçirdi. Toplaşuv saba saat 9:30 başlanacaq. Bunı Qırım.Aqiqatqa ceryannıñ iştirakçilerinden biri bildirdi.
Teneffüsten soñ toplaşuvda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve ATR qırımtatar telekanalınıñ baş müdiri, Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ lideri Lenur İslâmov bulunğan videolarnı ögrene ediler.
Qabaatlağan taraf Qırımtatar Milliy Meclisiniñ 2015 senesi sentâbr ayında başlatılğan Qırımğa ukrain mahsulatı ve malını alıp ketken yük naqliyeni blok etme aktsiyasınen bağlı olğanını isbatlamağa istey.
Aprel 25-te keçirilgen toplaşuvda mahkeme rusiyeli prokuror Natalya Poklonskayanıñ Meclis faaliyetiniñ toqtatılması boyunca qararını davağa qoştı. Poklonskaya toplaşuvda olmadı.
Aprel 13-te Kreml tarafından tayin etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar halqınıñ Meclisi faaliyetiniñ mahkeme qararına qadar toqtatılması aqqında qarar alğanını bildirdi.
Aprel 18-de Rusiye Adliye nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Törkiyä belän Awrupa Berlegeneñ klimat dialogı
Törkiyä-Awrupa Berlege yuğarı däräcäle klimat dialogı urtaq belderüe
Moxitnı saqlaw häm şähär tözeleşe ministrı Murat Kurum belän Awrupa Berlege komissiyası ölkän başlıq urınbasarı Frans Timmermans klimat temalı yuğarı däräcäle dialog qısalarında Bel’giya başqalası Bryussel'dä oçraştı.
AB komissiyası binasındağı oçraşu belän bäyle bularaq yasalğan urtaq belderüdä, ministr Kurum belän Komissiya wäkile Timmermansnıñ Törkiyädä tözelüe planlaştırılğan Êmissiya säwdä sisteması belän Awrupa Berlege êmissiya säwdä sistemasınıñ yañartıluı küz aldında totılıp urtaq mänfäğät mäydanı bularaq uglerod bäyäläw säyäsäten qarap çığuları citkerelep, klimat üzgäreşlärenä ahäñ, klimat üzgäreşläre häm biotörlelek yuğaltuı belän köräştä tabiğat’kä nigezlängän çişeleş faydalarının quzğatıluı da äytelde.
Belderüdä qaraşları citkerelgän ministr Kurum: "Törkiyä belän Awrupa Berlege arasındağı Yuğarı däräcäle klimat dialogın klimat üzgäreşläre belän köräştä xezmättäşlekne köçäytäçäk häm Törkiyäneñ Awrupa Berlegenä kerü barışın küätländeräçäk zur forsat bularaq bäyälim”, - dip äytte.
Törkiyäneñ klimat üzgäreşläre belän köräşne barı tik säyäsättän östen häm çiklärne uzğan tema bularaq tügel, ber ük waqıtta iminlek häm üseş mäs’äläse bularaq kürüenä basım yasawçı Kurum: "Bu qısada Törkiyä klimat üzgäreşläre belän köräş tırışuların täwäkkällek belän alıp bara, läkin bu êşçänlekneñ üzqimmäte dä şaqtıy yuğarı. Klimat üzgäreşläre belän köräştä Törkiyäneñ xalıqara klimat finanslaw çığanaqlarına ireşüe tırışularıbıznıñ global’ mäğ’nädä tağın da täêsirle buluın täêmin itäçäk”, - dip iskärtep uzdı.
Timmermans isä bu cäyen bigräk tä Urta diñgez tiräsendä kürengän cimerüçe waqıyğalarnıñ fänni sśenariylärneñ çınbarlığın kürsätüen belderde.
Timmermans böten xökümätlärneñ aşığıç räweştä klimat mäs’äläsendä teläkle xäräkät itüe häm anıq yöklämälärne üz östenä aluı ixtıyacına basım yasadı.
Söyläşülärneñ Törkiyä belän Awrupa Berlege arasında texnik däräcädä däwam itäçäge, ministrlarnıñ 2022nçe yıl başında wazğiyätne bäyäläyäçäge citkerelde.
Bäyläneşle xäbärlär
Törek yortınıñ tözeleşe minut yarımlıq videoda
Törek yortı binasınıñ 4 yıllıq tözeleşen üz êçenä alğan video çıqtı


text:
Ukraina TİN başı Dmıtro Kulebanıñ bildirgenine köre, ukrain akimiyeti sanktsiyalar qoymaq içün Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvında qabaatlı sayılğanlarnıñ cedvelini tizip, Avropa Birligine bergen.
Bunı o, martnıñ 5-nde onlayn brifing vaqtında bildirdi.
«Bu adamlarnıñ, yani Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvına alâqası olğanlarnıñ cedvelini berdik ve bu insañlarğa qarşı sanktsiyalarnıñ 2021 senesi qoyulmasına irişecekmiz», – dedi o.
Amerika Birleşken Devletleriniñ OSCE-deki missiyasınıñ reis muavini Kortni Avstrian martnıñ 4-nde OSCE Daimiy şurasınıñ oturışı vaqtında Rusiyeni «Qırımnıñ basqıcı işğalini toqtatmağa ve ve bütün ukrain siyasiy mabüslerini azat etmege» çağırdı.
Ukrainanıñ Viyanadaki halqara teşkilâtlar yanında daimiy temsilcisi Yevgeniy Tsımbalük Ukraina Rusiyeni «Qırımnıñ qanunsız işğalinden, Qara ve Azaq deñizleriniñ arbiyleştirilüvinden vazgeçmege» kene çağıra, dep ayttı.
Fevralnıñ 16-nda Ukraina Yuqarı Radası halqara institutlarğa muracaat etip, Rusiye tarafından Qırımnıñ işğalini ve yarımadada insan aqlarınıñ bozuluvını takbih etmege çağırdı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım işleri boyunca nazir muavini vazifesine Yelena Abramova tayin etildi. Bunıñnen bağlı buyruq Rusiye ükümetiniñ saytında derc olundı.
Vesiqanı Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev imzaladı.
Abramova Yelena Viktorovna 1967 senesi martnıñ 25-de dünyağa keldi. Halqara iqtisadiyat ve uquq institutı (zenaat – uquq); Rusiye Federatsiyasınıñ Prezidenti devlet hızmeti Rusiye akademiyasını (zenaat – devlet ve şeerni idare etüv) bitirdi. İqtisadiy ilimler namzeti.
2008 senesinden başlap Rusiye Federatsiyasınıñ iqtisadiyat inkişafı Nazirliginde türlü vazifelerni eda ete edi. İşlerni idare etüv Departamentiniñ müdiri, Kadrlar ve teşkiliy inkişaf Departamentiniñ yolbaşçısı edi.
Qırım işleri boyunca Nazirligini martnıñ 31-de Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ buyruğı esasında meydanğa ketirdiler. Onıñ esas vazifesi – icra akimiyet federal organlarınıñ Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye iqtisadiy, maliye, kredit ve uquq sistemasına bağlanış faaliyetiniñ semereligini arttırmaqtır. Nazirlik yolbaşçısı vazifesine iqtisadiyat nazir muavini olğan Oleg Savelyev tayinlendi.


text:
Tatar -Başqort Sabantuyları
Kiläse atnada 30-nçı Mayda İstanbuldağı Başqortstan wäkilçelegeneñ insiativası belän İstanbulnıñ Sultanahmet maydanında Başqort habantuyı ütkäreläçäk. Bu yolağa Başqorstannıñ yaña premiere Öfedän ber oçqıç sängätkär belän kiläçäk digän xäbärlär bar. 31-nçe Mayda isä İstanbuldağı Tatarstan wäkilçelege insiativası belän här yıl bulğanı kebek İstanbulnıñ Belgrad urmanında sabantuy ütkäreläçäk. Bu yolağa mädäniät ministere häm premierneñ urınbasarı qatnaşaçaq digän xäbärlär bar. Şuluq sabantuy 1-nçe İyündä Kütahyada qabatlanaçaq. Şuluq könne isä Kocaeli Qırım Tatarları oyışması Sapanca küle yanında zur ber Täpräş, yäğni sabantuy ütkärä.
Nigäder Tatar-Başqortlar xätta Qırım Tatarları şuşı bäyrämne urtaqlaşa almıylar. Bu ızğışqa başqa beräwlär qulların siypap, kölep, şatlanıp qına qarıylardır.