text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
İlhaq etilgen Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Ukraina siyasetçileriniñ qırımtatar muhtariyetinen bağlı munaqaşasına kene açuvlandı. Bunıñ sebebi Ukraina prezidentiniñ siyasiy mesleatçısı Nikita Poturayevniñ memleketniñ yañı reberligi yarımadada milliy muhtariyetni ilân etmek ihtimaline qoltutqanına dair lafları oldı.
Bu künleri Nikita Poturayev jurnalistlerge prezidentniñ «Sluğa narodu» firqasında İşğal etilgen topraqlar komiteti ilk işini başladı, dep bildirdi. İleride o, belki, Ukraina Yuqarı Radasında ilhaq etilgen yarımada ve Donbasnıñ işğal etilgen rayonları boyunca komitetlerden biri ola bile. «Bu komitet seviyesinde qırımtatar milliy muhtariyetini quruv istiqbaline qoltutalar, şahsen men de buña qoltutam», – dedi Nikita Poturayev. Onıñ qayd etkenine köre, «qırımtatar halqı buña lâyıq».
Nikita Poturayev milliy muhtariyetni ilân etüv kerekligini añlatıp, bu qarar Kyivniñ diplomatik fikirlerini quvetleştirir, Rusiyege basqı imkânlarını kenişletir ve tamır halqnıñ aqlarını semereli qorçalamağa imkân berir, dep bildirdi.
Milliy muhtariyet meselesi – prezident Volodımır Zelenskıynıñ memuriyeti ve tamır halqnıñ menfaatlarını temsil etken Ukraina siyasetçileri arasında mania taşlardan biridir. Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev memleketniñ yañı reberligi bu meseleniñ ne qadar müim olğanını soñunace añlamay, dep israr ete. Milliy muhtariyet olmasa, tamır halqnıñ inkişafı da olmaz, dep ayta siyasetçi.
«Zelenskıynıñ taqımı ihmal etmey, olar tam olaraq añlamay, yeterli qadar haberleri yoq. Zelenskıynıñ özü, onıñ taqımı ile onıñ (milliy muhtariyetniñ – QA) Ukraina içün müsbet taraflarını, Qırımnıñ tamır halqınıñ qanuniy aqları ne qadar qanaatlendirilecek, Ukrainanıñ prestiji ne qadar köterilecek kibi mevzularnı laf etmek pek müim», – dedi Mustafa Cemilev.
Mustafa Cemilev memleketniñ yañı reberligi bu meseleniñ ne qadar müim olğanını soñunace añlamay, dep israr ete
Ukrainada Qırım statusını belgilegen Ukraina Anayasasınıñ X bölügine kirsetilecek deñişmeler etrafında siyasiy munaqaşa devam ete. Prezident Zelenskıy ve Yuqarı Rada saylavlarında mandatlarnıñ ekseriyetini alğan siyasiy küçü Anayasağa deñişmeler kirsetmege azırmı-yoqmı daa belli degil. Saylav kampaniyası vaqtında Mustafa Cemilev o vaqıt prezident namzeti olğan Volodımır Zelenskıyge bunıñnen bağlı sual bergen edi, amma tam bir cevap alamadı.
Kyivdeki munaqaşağa ilhaq etilgen yarımadada gür cevap bergenler. Rusiye Devlet dumasınıñ Qırım deputatı Ruslan Balbek Kreml, tamır halqnıñ bütün problemlerini endi al etti, dep bildirdi.
«Bugünki Qırımda – bu (milliy muhtariyetni ilân etüv istiqbali – QA) anahronizmdir. Eminim, bu Volodımır Zelenskıy ilân etken Qırım ve Donbasqa qarşı informatsion cenkniñ bir parçası ola, amma olar yarımadanıñ zemaneviy vaziyetini bilmeyip yañlış esaplağanlar. Qırımtatarlar daa beş yıl evelsi Rusiyeden istegen er şeyni aldı – til statusı, dinge ürmet ve reabilitatsiya», – dep ayta parlament azası.
Rusiye tarafdarı «Qırım birligi» cemaat teşkilâtınıñ reberi Seytumer Nimetullayev qırımtatarlarğa Ukraina akimiyetiniñ yarımadada milliy muhtariyet aqqında teklifleri meraqlı degil, dep ayttı. O, Zelenskıynıñ taqımını aldatuvda ve «Rusiye iç işlerine qarışqanında» qabaatladı.
Balbek ve Nimetullayev bey-efendiler Ukraina siyasetçileriniñ laflarını eki esas sebepten izaatlamağa aşıqtı. Birinciden, olarnıñ esas vazifesi, Kreml reberliginiñ fikirince, Kreml bütün milletlerniñ menfaatlarını «qorçaladı» ve qırımtatar halqınıñ aqlarını ğayrıdan tikledi dep, Rusiye ve oña qoltutqan çetel kütleviy haber vastalarına izaat bermekten ibaret. Kreml tarafdarı siyasetçilerniñ fikir-tüşünceleri Rusiye prezidenti Vladimir Putin fermanını çıqarıp, tamır halqnı «reabilitatsiya etti», qırımtatar tili ise Qırımnıñ Rusiye anayasasında formal sürette devlet tili ola dep sıñırlana. Qırımtatarlarğa daa ziyadesi kerekmey eken.
Asılında ise ukrain ve qırımtatar tilleri tasil esnasından tamamen çıqarıldı. O vaqıt Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ spiker muavini olğan Remzi İlyasovnıñ milliy tillerni tasil esnasına qaytarmaq ıntıluvı, pek sıñırlanğan olsa da, faydasız oldı.
Ruslan Balbek ve sahte «qırımtatar milliy-medeniy muhtariyetiniñ» reisi olğan ortağı Eyvaz Umerov milliy til, medeniyetni saqlap qaluv ve semetdeşleriniñ siyasiy aqlarını qorçalav meselesine bir kere bile diqqat ayırmadılar. Balbekniñ qanun çıqarıcı faaliyeti pek zayıf ve tamır halqnıñ aqları ve menfaatlarınen bağlı degil.
Ekinciden, Ukraina siyasetçileriniñ aytqanları tamır halqqa Rusiye ilhaqı aqları ve serbestligini bayağı keskenini hatırlatıp, yarımadada «milletlerara ittifaqlıq» resmini boza.
Balbek ve Nimetullayev bunıñ kibi aktsiyalarnı informatsion cenk ve aldatuv dep adlandıralar, lâkin bunıñnen olarnıñ reberleri oğraşa, çünki Ukrainağa ait yarımadanı çeşit «Potemkin köylerinen» toldura.
Kyiv, milliy qanunlar çerçivesinde tamır halqqa Moskvadan qat-qat ziyadesini teklif ete bile
Rusiye propagandacılarınıñ (akimiyet kontrolindeki «Millet» telekanalı) media faaliyeti talil etilse, olar qırımtatarlarnı er daim yırlağan ve oynağan «aborigenler» olaraq köstere. Olarnıñ ayatlarını tek turmuş problemleri raatsızlay, dep ayta: yol, gaz, suv, qurucılıqnı bitirmek içün maddiy yardım ve ilâhre. Siyasiy levhalar «ekstremist» gruppalarınıñ tutulmasına ve Ukraina ve Ğarp memleketleri akimiyetleriniñ areketlerini muzakerege bağışlana. Qırımda ise açıq siyaset iç yoq. Çünki qırımlılar «arzu etken er şeyni» daa 2014 senesi aldı.
Ukraina prezidentiniñ mesleatçısı milliy muhtariyet aqqında aytsa, o, yarın peyda olacaq kibi bir şey yoq, amma bu müim mesele: Kyiv, milliy qanunlar çerçivesinde tamır halqqa Moskvadan qat-qat ziyadesini teklif ete bile. Rusiye ilhaqı qanunsız olğanını ve Kremlniñ 2014 senesi keçirilgen «referendum» neticelerini qanunlaştırmaq ıntıluvları alâ daa muvafaqiyetli olmağanını endi aytmayıq.
Sergey Stelmah, Qırımnıñ siyasiy közeticisi (müellifniñ adı ve soaydı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


c: text/html

text:
Qırım Cumhuriyeti Devlet şurasınıñ deputatları cumhuriyetniñ yañı prokurorı vazifesine namzetni uyğunlaştı.
Alâqalı qarar bugün, dekabr 28-de nevbetten tış keçirilgen toplaşuvda qabul etildi.
Bundan evel Oleg Kaşmilov Moskva prokurorınıñ birinci muavini edi. Onı yarımadağa Rusiye Federatsiyası baş prokurorı yolladı.
Moskvada Kaşmilov federal qanunlarğa riayet etüv nezareti boyunca idare etüv, şeerniñ devlet ükümeti qanun çıqarıcı (temsilci) ve icra organları ile işbirlik tutuv meselelerini baqa edi.
Oleg Kaşmilov Omsk vilâyetinde doğdı, Omsk şeer prokurorınıñ birinci muavini, Krasnoyarsk ülkesi prokurorınıñ muavini vazifelerini icra etken edi. O, Moskva prokurorınıñ muavini vazifesinde 2015 senesi noyabr 24-ten buluna edi, dep bildire «Krımskaya gazeta».

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aqmescitte Samokiş soq., 8 adresi boyunca yerleşken İsmail Gasprinskiy adına qırımtatar kitaphanesinde yuridik şahısnı yoq eteler.
Mütenasip qarar kitaphane saytında aşkâr etildi.
«Qırım Cumhuriyeti nazirler Şurasınıñ 2014 senesi avgust 19 künü alınğan № 801-r «Qırım cumhuriyet kitaphanelerniñ yoq etilüvi ve devlet bücet müessiselerniñ teşkil etilmesi» avalesine binayen «İsmail Gasprinskiy adına qırımtatar kitaphanesi» Qırım cumhuriyet müessisesi yoq etile», – denile beyanatta.
Mında şunı da qayd ettiler ki, «İsmail Gasprinskiy adına qırımtatar kitaphanesi» Qırım cumhuriyet müessisesiniñ ödünç bergenlerniñ talapları eki ay içerisinde: 295011, Qırım Cumhuriyeti, Aqmescit şeeri, Samokiş soq, 8 adresi boyunca bildirile bile.
İ. Gasprinskiy adına kitaphane 1990 senesi sentâbr 24 künü açıldı. 1995 senesine kitaphanede 8 biñ kitap ve diger neşirler bar edi. Faqat kitaphane-filial şekilde müessise qırımtatarlarnıñ ihtiyaclarını yerine ketirmey edi. Şunıñ içün 1995 senesi dekabr 16 künü filial negizinde «İsmail Gasprinskiy adına qırımtatar kitaphanesi» Qırım cumhuriyet müessisesi teşkil etildi.


text:
Qırım siyasetçisi ve iş adamı Lenur İslâmovnıñ taşılmaz mülki auktsiondan satılıp başlandı. Satıluv neticesinde elde etilecek para, «Qırım qamaçavı» teşkilâtçısınıñ 1,5 milliard rublege yaqın borcu olğan «Sberbank Rossiyi» bankınıñ malı olacaqtır. Qırım.Aqiqat muhbiri, Rusiyede İslâmovnıñ işini nasıl iflâs etilgenini ve mülkünden neler auktsion çöküçi altına kirgenini ögrendi.
Lenur İslâmov – ticariy banklar, naqliyat şirketleri, ticaret ağları, telükesizlik, reklama ve media şirketleri kibi türlü saalarda çalışqan onlarnen şirketniñ saibidir. Evelden işiniñ büyük qısmı Qırımda ve qomşu Rusiyede buluna edi.
2014 senesi aprelinde Lenur İslamov Sergey Aksönovnıñ akimiyetinde baş nazirniñ muavini vazifesine tayin etildi. Bu vazifege o, «qırımtatar halqınıñ yerleştirlmesi ile bağlı ameliy meselelerniñ çezilüvi içün» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcisi sıfatında teklif etilgen edi. Mayısnıñ soñunda Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Qırım parlamenti, İslâmov «ögünde qoyulğan vazifelerni becermege azır olmağanını kösterdi» dep, onı eda etken vazifesinden azat etti.
Yerli akimiyetnen zıddiyet başta işine tesir etmedi. Lâkin 2015 senesiniñ aprelinde Roskomnadzor İslâmovnıñ mediaholdingine kirgen ATR ve Lâle telekanalları ile Meydan ve «Lider» radiostantsiyalarına Rusiyede çalışmaq ruhsetini bermedi. İş adamı, ATRniñ televizion yayınlarını Kyivden kösterecegini bildirip, açıqtan Rusiyeniñ Qırımdaki areketlerine qarşı çıqtı.
Aynı zamanda Rusiye, Qazaqıstan ve Ukrainada maşina distribyuteri olğan onıñ Moskvadaki «Kvingrup» şirketinde problemler peyda oldı. «Petrol Plüs Region» Açıq Anonim Şirketi (OOO), onıñ muflis (bankrot) olaraq tanılmasını talap etip, oña qarşı mahkeme davasını açtı. Davağa 16 kreditor qoşulıp, İslâmovnıñ şirketi olarğa 1,5 milliard ruble borclu olğanını bildirdiler. Bu paradan 1,1 milliard ruble – «Rusiye Sberbankı»nıñ talap etken parasıdır.
2015 senesi dekabriniñ soñunda Moskva vilâyetiniñ Arbitraj mahkemesi Lenur İslâmovnıñ «Kvingrup» Açıq Anonim Şirketini muflis olaraq tanıdı.
Er biri bir buçuq millionlıq eki maşina yeri
2016 senesi yanvar ayında «Sberbank», Lenur İslâmov ve onıñ ömür arqadaşı Elvirağa qarşı mahkeme davasını açıp, olarnıñ muflis tanılğanını talap etti. Maliy muessiseniñ matbuat hizmeti RBK içün bergen izaatında, banknıñ bu yolnen iş adamından borcunı almaq istegenini bildirdi.
Bank, üçünci şahıs tarafından iflâs davası açılğan «Kvingrup» Açıq Anonim Şirketine evelden bergen kreditleri boyunca borclarnıñ keri qaytarıluvı işlerini yapa. Şirketten ğayrı işniñ benefitsiarları olğan İslâmovlarğa da talaplar taqdim etildi. Olarnıñ tarafından vaziyetniñ konstruktiv şekilde al etilmesine dair iç bir teklif alınmadı. Bu sebepten bank, berilgen qanuniy aqqından faydalanıp, 2016 senesi yanvarniñ 28-nde olarnıñ iflâsı aqqında ariza berdi», – dep bildirdi matbuat hizmeti.
2016 senesi iyulniñ 18-nde Moskva Arbitraj mahkemesi Lenur İslâmovnı muflis olaraq tanıdı ve on künden soñ ömür arqadaşı da muflis tanıldı. Mahkeme, mülkleriniñ satılacağına dair qarar berdi. 2017 senesniñ martından başlap, arbitraj idarecisi Aleksandr Korobko İslâmovnıñ beş obyektini auktsionlarğa çıqardı.
Birincisi – Moskvada Maşkova soqağı, 6 adresi boyunca bulunğan ve meydanlığı 149 kv. m. olğan mesken kvartirasıdır. Ondan ğayrı kvartiranen aynı adresi boyunca bulunğan 7-sanlı maşina yeri auktsionğa çıqarıldı. Bu obyektler boyunca auktsionlar eki kere yapıldı – 2017 senesiniñ mart ve aprel aylarında. Lotnıñ başlanğıç fiyatı 47,5 million ruble edi. Faqat auktsionda iştirak etmek içün yeterli sayıda arizalar berilmegeni içün auktsionlarnıñ ekisi de keçirilmedi dep ilân etildi.
Bundan soñ İslâmovnıñ kvartirasını auktsionğa çıqarmadılar. Aynı zamanda kene şu, Moskva, Moşkova soqağı, 6 adresi boyunca bulunğan 17 ve 18-sanlı diger eki maşina yeri satıldı. Olar birinci kere auktsionğa mayısta çıqarılıp, yalıñız noyabrniñ 16-nda satın alındı. Auktsion esnasında lotnıñ fiyatı eki qat eksildi – 3,3-ten 1,6 million rublege qadar. Maşina yerleriniñ ekisini de Murat Bitokov satın aldı.
Beş qat ucuz
Auktsionda İslâmovnıñ eki Qırım obyekti de satıldı. Birincisi – Gurzuftaki sport ve sağlamlaştıruv merkezi. Onıñ umumiy meydanlığı 423,6 kv. m. Lotnıñ başlanğıç fiyatı 106 million ruble edi. Lâkin auktsionnıñ soñuna qadar bu raqam 21 millionğace tüşti yani 5 qat eksildi. Bu fiyatqa Gurzuftaki merkezni iş adamı Konstantin Purim satın aldı.
O, Rusiyeniñ eñ büyük mustaqil naqliyat-logistika holdingi olğan «Sovfraht-Sovmortrans» şirketler grubunıñ saibi Dmitriy Purimniñ doğmuş qardaşıdır. Ağa-qardaş Purimler Moskvada yaşasalar da, ekisi de Qırımda doğdı. Mal-mülkleriniñ bir qısmı Qırımda buluna. Qırımnıñ yalı boyunda olarnıñ «Gurzuf-2013» idariy şirketi çalışa. Onıñ esasçısı, Konstantin Purimdir.
Auktsionda satılğan İslâmovnıñ daa bir taşılmaz mal obyekti – meydanlığı 480 kvadrat metri olğan Aqmescitniñ merkezindeki (Kirov caddesi 74a adresi boyunca bulunğan) ofis meydanı. Auktsionda başlanğıç fiyatı 29 million ruble edi, lâkin neticede o, 14,5 millionğa satıldı. «Maestro audit» şirketiniñ müdiri Natalya Kuskeviç ofis meydanınıñ yañı saibi oldı.
İslâmovnıñ ömür arqadaşı Elvira üzerine yazılğan «Kvinmedia», «Kvinbroker» ve «Krımskaya avtomobil’naya kompaniya» şirketleri de auktsionğa qoyuldı. Arbitraj idarecisi olarnı ağustos ayından berli satacaq ola, lâkin şimdilik auktsionda iştirak etmek içün kimse ariza bermedi.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı izaatlar almaq içün telefon vastasınen Lenur İslâmovğa muracaat etti. İş adamı daa soñra telefon etmege rica etti, amma ondan soñki çañ qaquvlarnıñ iç birisine cevap bermedi. Qırım.Aqiqat ile yazışmalarında o, «işğal etici akimiyetniñ bütün yapqanları qanunsızdır» ve «endi qıtadaki QMC prokuraturası vastasınen halqara mahkemelerde davalar açtım» dep, qısqa beyanatlar ile sıñırlandı.


text:
Aqmescitte iyünniñ 7-nde aqşam kene sağanaq yağdı. Yağmur yarım saat yağdı, şeer merkezindeki yollarnı suv bastı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Saba Aqmescitte yağğan sağanaq neticesinde yollarda tıqanıqlıqlar peyda oldı.
Azbar ve duraqlarda insanlar burçaqtan qorqıp, maşinalarını örtülernen ve yorğanlarnen qapata edi.
«Krımenergo» malümatına köre, Aqmescit rayonınıñ bir qısmı yaramay ava neticesinde elektriksiz qaldı.
İyünniñ 7-nde Aqyarda küçlü yağmur yağdı. Şeerniñ çeşit rayonları ve soqaqlarını, şu cümleden Kazaçya buhta ve Aqyar avtovokzalını suv bastı. Aqyarnıñ şeer hızmetleri ve qurtarıcıları sağanaq aqibetlerinden sebep quvetleştirilgen rejimde çalışa.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün, «Fikir» rubrikası
Şimdi menim sınıf ve kursdaşlarım Qırımda işğalni yaşay. Bir vaqıtları olarnıñ taqdir ağırlıqları aqqında doğrudan-doğru ögrene edim – olardan, tuvğan Hucanda (Leninabad) bağçasında Sırdarya yalısında oturıp, öz qorantaları aqqında tarif ete ediler. Tarif ete ve burulıp baqalar. Tarif ete ve ağa-qardaş olğanımznı añlay ediler, çünki olar ailelerinde muqaddes bir şey olıp sayılğan ikâyelerni aytıp bere – can ağrısı ile paylaşa ediler. Olar, sovet milletlerara siyasetinden qorqqan oğlanlar, yavaştan – tatar degilmiz, qırımlılarmız dey ediler. Beter ya üstün degilmiz, başqamız, «sovet akimiyetinden daa da çoq zorluq çektik».
Dostlarım, evlerine ne zaman qaytıp olacaqlarını bilmeyip, tacik ve özbek adet, medeniyet, til, yemeklerini ögrene edi. Şimdi sizni Aqmescitte, Bağçasaray ve Kiyevde pilâv, şurpa, samsa ile aşatalar. 50 yıl sürgünlikte yaşağan insanlar bu yemeklerni artıq milliy saya. Qırımtatarlar, künlerniñ birinde, Sovet akimiyeti yoq olğanda, evlerine qayta bilecegini tüşünmeyip ve buña ümüt etmeyip, tacik ve özbek medeniyetine alışa edi. Ev degende – Rusiyeden kelgenlerniñ ve şimdi tamır halq olaraq özüni adlandırğanlarnıñ tarafından zapt etilgen evler aytılmay. Ev – qara deñiz yalılsı, Ay-Petri qaleleri ve Bağçasaraynıñ acayip bağçaları olğan bir yerdir.
Sürgünlikte yaşağan qırımtatarlar içün özüni saqlamaq – ayat maqsadı ve avdet ümüdi edi
Topraq işğaline ve assimilâtsiyağa qarşı çıqqan, amma birazdan teslim olıp, alışqan halqlar bar. Öz tarihiy afızası içün bar küçü ile küreşken halqlar bar. Sürgünlikte yaşağan qırımtatarlar içün özüni saqlamaq – ayat maqsadı ve avdet ümüdi edi.
Nice yıllar devamında seyahat eter ekenim, Cenübiy Sibir tamır halqı – ğayıp olayatqan şorlarnı körgen edim. Bölşevkiler olarğa raat yaşayışnı yasaq etkenden soñ, özleri ve medeniyeti oğrunda küreşini toqtatqan ve içkicilikke berilgen bir halq. Ecdatlarınıñ tarihı ve medeniyeti ile bağlı er şeyden marum qalğan şorlar artıq ayrı sovet halqı oldı – soy ve qabilesiz, yañı medeniy müitinde – ücüz raqı, cinayet ve qanunsızlıq ile.
Öz sınıf ve kursdaşlarım ile on yıllardan soñ körüştim – Aqmescitte, 2010 senesi. Quçaqlaşıp, körüşüvimizge quvana edik. Olar maña balalıq ve gençlik çağımını qaytaracaq ediler – Qırımnı kösterip, ayretime şaşa ediler. Faqat, aqşam maña aytqanları kibi, tuvğan evine qaytıp, onı öz evi kibi is etmeyler, sanki rusiyelidir. Olar aselet ukrain tilinde laf ete ve böyleliknen şimdi zapt etilgen evleriniñ bir kün azat etilecegini qayd ete ediler. Qırımtatarlar sevinip yaşamağa bile ve öyle yaşamağa isteyler. Em de sevinç – vaqtınca bir al degil, daimiy – Qırım küneşi, deñiz sefası, Simeiz selbileriniñ kölgesi.
Menim içün Qırım işğali – dostlarımnıñ faciasıdır. Sürgünlikte doğdı, şimdi ise işğalde yaşaylar. Bundan daa da qorqunçlı şey barmı? Evlerine qaytıp, olarnı yalıñız Ukraina qorçalay bilecegini añlay ediler. Qırımtatarlarnı tuvğan evlerinden ve tarihından quvğan SSCB izdeşi olğan Rusiye degil. Vatanğa qayta ekenler, sovet akimiyetinden zarar körgen ukrainliler qırımtatarlarnıñ faciasına öz tarihına kibi ürmet ile yanaşacağına ümüt besley edi.
Putin Rusiyeniñ Stalinkisinden farqı iç yoqtır. Belki, o qadar qanğa suvsanğan degil, amma endi insaniyetsizdir
Putin Rusiyeniñ Stalinkisinden farqı iç yoqtır. Belki, o qadar qanğa suvsanğan degil, amma endi insaniyetsizdir. 98 yıl devamında bolşevikler halqlarnı, olarnıñ medeniyet, til ve adetlerini körmemezlikke urğanı kibi, Rusiye de şimdi qırımtatarlar 1944 senesi sürgünlikten saqlap olğan şeylerni yoq etmege tırışa. Endi Aqmescitte tarih müzeyini ğayrıdan qurmağa başlaylar, qırımtatar jurnalistikası peyda ola, tamğalı kök bayraqaları köterile, utanmayıp, soqaqlarda öz ana tilinde laf etmege başlaylar, faqat, kene de öz qanlı qolları ile Kreml kelip tıqıla.
Sabıq sovet alanında özüni saqlap qalğan halqlarnıñ sayısı az, çoqusı assimilâtsiyağa oğradı, öz til ve medeniyetini unuttılar. Faşist ocaqlarında kitaplar yanğanı kibi, sovet ğayesinde de nice halqlar yanıp tutaştı. Vodi ve torfalar, nivh ve selkuplar, nganasan ve eskimoslar on ve yüzlernen qalğanlar. Sayısı büyük olğan halqar ealini qayd etüv cevdellerinde ya da malümat kitapçıqlarında tek qalğanlar, amma tuvğan tillerinde iç te qonuşmaylar.
Sürgün etilgen halqlarğa, tuvğan toprağında yaşağanlarğa köre, öz medeniyetini saqlamağa daa da qıyın. 1937 senesi Sahalin ve Uzaq Şarqtan Merkeziy Asiyağa sürgün etilgen sovet köreyalılar tilini aman-aman coyğanlar.
Sovet akimiyetiniñ soñki dört yıl içinde kommunistler avdet programmasını qabul ettiler, amma qırımtatarlarnıñ qaytacağını beklemey ediler. Qaytıp kelgenlerniñ yarısı – esli başlı insanlar edi, tuvğan yer ve Qırım qoqusını aqlında tutqan soyları. Olarnı milletlerara ziddiyetler ile qorquza ediler – sürgün etilgen qırımtatarlarnıñ evlerine kirip yaşağanlar ile ola bilecek ziddiyetlernen. Stalin planı olarnıñ avdetini nazarda tutmay, kommunistler gumanist degil edi. Qırımtatarlar Merkeziy Asiyada yoq olmaq kerek edi, çeçen ve inguşlar, koreyalı ve balkarlar kibi. Sovet akimiyeti bu halqlarnı qarıştırıp, olarnı til, tarih, medeniyetsiz qaldırmağa areket ete edi. Böyle bir kütle bir vaqıtları kömi, permâk, mordv, veps ve karellerden endi meydanğa kelgen edi, adı da «rusiyeli» oldı.
Rusiye mahsus hızmetleriniñ Qırımdaki canavarlığı artqaç. Olar qarşılıqtan pek qorqalar
Çoq milletli Ukrainada qırımtatarlarnıñ vaziyeti pek zor. Bazılarnı Rusiye akimiyeti öz tarafına çekse de, büyük bir qısmı – işğalcilerge qarşılar. Rusiye mahsus hızmetleriniñ Qırımdaki canavarlığı artqaç. Olar qarşılıqtan pek qorqalar. Soqaqta bir baqışmı, yoqsa qırımtatar ya ukrain bayrağınıñ köterilmesimi. SSCB İçki işler halq komissariatı 50-nci senelerine qadar Ğarbiy Ukrainada «banlerovetslerden» qorqqanı kibi. İşğal şaraitlerinde basqı ep artacaq.
Eminim – qırımtatarlar dayanır. Amma olarğa destegimiz kerek. 81 sene evelsi olarnı tuvğan evlerinden quvğan çekistlerniñ torunlarına yardımımız ile qarşılıqnı köstermege qolayca olur. Şimdi yalıñız yetekçi ya faallerniñ qoruvı aqqında degil de, evinde kene quvulğan biri olğan halqnıñ qoruvı aqqında söz kete. Olarğa yardım etmesek, Rusiye istilâsı ve assimilâtsiyadan ğayıp olğan halqlarnıñ cevdeline qırımtatarlar da qoşula bilir.tuvğan evinde quvulğan halq olaraq yaşağan qırımtatarlar aqqında
Oleg Panfilov, İliya Devlet universitetiniñ professorı, Gürcistan
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Salı künü, noyabr 4-te, işğal etilgen Aqmescitte aziz Sergiy Radonejskiy adına bağçasında Qırım memurları alleya temelini qoyuv merasiminde iştirak ettiler.
İlki tereklerni Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov ve Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinov oturttılar, – dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümet «ruporı» Krıminform saytınıñ malümatına köre, umumen bağçada doquz qayın ve beş aqçaağaç saçıldı.
Aqmescit şeer şurasınıñ deputatları 2014 senesi mayıs ayınıñ soñunda bağçağa ad berip, onıñ sıñırlarını belgilegen ediler. «Sergiy Radonejskiy – rus toprağınıñ toplayıcısı» eykeliniñ açılış tedbiri azizniñ 700 yıllığına bağışlandı.
Tedbirde eykel açılmasınıñ teşebbüsçisi olğan Rusiye Devlet dumasınıñ reisi Sergey Narışkin iştirak etti.
Salı künü, noyabr 4-te, Qırımda «Halq birligi kününi» qayd ettiler. İşğal etilgen Qırımnıñ farqlı şeerlerinde qayd etilgen bayram fotoresimlerini Qırım.Aqiqat saytınıñ fotogalereyasında baqa bilesiñiz.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq tanıylar.


text:
Böyle bir ferman devlet yolbaşçısınıñ saytında derc olundı. Vesiqağa binaen, prezidentniñ daimiy temsilcisiniñ üç muavini olacaq, şu cümleden birinci muavini de olmalı (bundan evel prezidentniñ Qırımdaki daimiy temsilcisiniñ dört muavini bar edi).
Bundan ğayrı, prezidentniñ daimiy temsilcisine eki afta devamında temsilcilik cedveli, struktura bölükleri ve hadimler vazifelerini belgilemege avale etildi.
Hatırlatamız, mayıs 16-da Turçinok daimiy temsilcilikni Hersonğa avuştırmağa emir etti. Mayıs 22-de ise prezidentniñ Qırımdaki temsilcisi olaraq Natalya Popoviç tayinlendi, dep bildire Tsentr jurnalistskih rassledovaniy.


text:
Amerika Qoşma Ştatlarında qırımtatar diasporası ukrain diasporası ile beraber bazar künü, mart 29-da, Rusiyeniñ New Yorktaki Baş konsullığı yanında ATR telekanalına qoltutuv piketini ötkerecekler. Bunı tedbir faali Sevil Sevdiyar bildirdi. Tedbir yerli saatke köre saat 13-ten 15-ke qadar devam etecek.
«Bizler Rusiyeden ATRni qapatmaq ğayesinden ya da ATR adını Putinge qoltutuv teşviqatında qullanmaqtan vazgeçmesini talap etecekmiz» ve litsenziyanı saqlap qalmağa çağıracaqmız, çünki unikal bir qırımtatar telekanalı aqqında laf kete», – dedi Sevdiyar.
Onıñ aytqanına köre, toplaşqanlar Qırımda söz serbestligi, matbuat serbestligi ve alâqalar yasağına qarşı narazılıq bildirecekler.
Hatırlatamız, cumaertesi künü, mart 28-de, Kiyevde Mustaqillik Meydanında «ATRni öldürmeñiz!» aktsiyası keçirilecek. Tedbirni Qırımtatar gençler merkezi, «KrımSOS» cemaat teşebbüsi ve Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komiteti teşkil eteler.


text:
Aqyarda noyabrniñ 6-nda saba 84 COVID-19 hastası qayd etildi. 20 hasta yuqunç ve doquzıncı şeer hastahanelerine alındı, qalğanları ambulator tedaviylevde buluna. Bu malümatnı Aqyarnıñ Rusiye ükümeti derc ete.
«Hastalar – sekiz yaşından 85 yaşına qadar yerli sakinler. 43 insan tüzelgen soñ çıqarıldı», – dep aytıla haberde.
Akimiyetniñ malümatına köre, bir künde dört insan vefat etti: 70 ve 65 yaşında er adamları, 81 ve 68 yaşlarında qadınlar.
Qayd etilgenine köre, bugünki künde COVID-19 diagnozı taslıqlanğan 301 insan hastahanede buluna: 161-i – yuqunç hastahanesinde, 138-i – doquzıncı şeer hastahanesinde, ekisi Mudafaa nazirliginiñ hastahanesinde, 32 insan – «İzumrudda». 565 kişi ambulator tedaviylevde buluna.
«599 insan közetile – bu insanlar hastalarnen alâqada oldı, amma COVID-19 qayd etilmedi. «Solnışko» pansionatı observator rejiminde çalışa», – dep qoştı müessise.
Yılnıñ başından, akimiyetniñ malümatına köre, Aqyarda 2883 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı, 76 kişi vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Jas óspirimlerimiz futbolda jeńimpaz
Nόkis qalasi «TURAN» stadionında Qaraqalpaqstan Respublikası Turizm hám sport bas basqarmasına qaraslı balalar-óspirimler sport mektepleriniń 2005-jil tuwılǵan jas όspirimleri arasında futbol boyınsha Qaraqalpaqstan Respublikası Kubogi jarisiniń finallıq basqıshı bolıp ótti.
Jarısta Taxtakόpir rayonı BÓSM tárbiyalanıwshıları Xojeli rayonın 4:0 esabında hám final oyında Qanlıkόl rayonı komandası ústinen 3:1 esabında jeńiske erisip, Qaraqalpaqstan Respublikası Kubogin jeńip alıwǵa eristi.
Taxtakópir rayonı hákimligi Málimleme xızmeti


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Donbastaki vaziyetnen bağlı normand formatı devletleri liderleriniñ siyasiy mesleatçılar körüşüviniñ tafsilâtlarını bilmey, dep bildirdi. Bu aqta Azatlıq Radiosı haber ete.
Körüşüv iyülniñ 3-nde Berlinde oldı. Ukraina tarafından Prezident ofisiniñ reberi Andriy Yermak ve işğal altındaki topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri naziri, baş nazir muavini Oleksiy Reznıkov iştirak ettiler.
Zelenskıy iyülniñ 4-nde Odesa vilâyetinde olğanda jurnalistler Rusiye Ukrainadan Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ ayrı rayonlarınıñ ayrı statusı aqqında anayasa deñişmeleriniñ leyhasını taqdim etmesini talap etkeni doğrumı, dep soradı. Bu aqta Almaniya kütleviy haber vastaları bildirdi.
«Kimse Ukrainadan bir şey talap etip olamaz. Biz – mustaqil memleketmiz, er kes ritorika üzerinde çalışmalı. Körüşüvni aytsaq, açıq aytayım: azır degilim. Körüşüv bir qarar oldı, meselenen bağlı», – dedi Zelenskıy.
Onıñ bildirgenine köre, körüşüvnen bağlı bir tafsilât bilmey, birazdan Yermak ve Reznıkovnen toplaşuv yapacaq.
Prezident çıqışında olğan Yerman 11 saat devam etken muzakereler aqqında aytmadı. Daa evel normand formatı devletleriniñ liderleri siyasiy mesleatçılarınıñ iyülniñ 3-nde Berlinde olğan körüşüvi Ukraina, Frenkistan, Almaniya ve Rusiye liderleri sammitiniñ Berlinde keçirilüvini yaqınlaştırdı.
Parijde dekabrniñ 9-nda Ukraina, Rusiye, Frenkistan ve Almaniya liderleriniñ körüşüvi olıp keçti. Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Rusiye zenaatdaşı Vladimir Putinnen Qırım meselesini laf etmege azırlanğanını bildirdi, amma eki taraflı körüşüvde buña sıra kelmegen. Parijdeki körüşüv arfesinde Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Putin Ukraina prezidentiniñ Qırımnıñ kimge ait olğanını muzakere etmeycek, dep bildirdi.


text:
Bir aynıñ içinde Qarasuvbazardaki "Taygan" arslanlar parkınıñ zararları 10 million rubleden çoq oldı, dep bildirdi Qırım.Aqiqat muhbirine parknıñ saibi, Qırım iş adamı Oleg Zubkov.
Onıñ aytqanına köre, Qırımda şimdi sıcaq ava, bu turistlerniñ kelmesine sebep olacaq edi.
"Bir aynıñ içinde "Taygan" arslanlar parkınıñ qapalğanından zararlar 10-12 million rublege çıqtı. Bu, parkqa kiris biletleriniñ satılmasından kelmege aqçalardır", - aytıp berdi iş adamı.
Bundan ğayrı o, yetişmegen paralarnıñ qaytaracaqlarında şübelene ve parknıñ bankrotlığı "onıñ reyder zapt etilmesi planınıñ bir qısmıdır", dep qayd etti.
Daa evel Rusiye nezaretindeki Qarasuvbazar (Belogorsk) rayon mahkemesi dekabrniñ 23-ünde "Taygan" parkını daa bir ayğa qapatmaq qararını aldı.
Noyabrniñ 14-nde Zubkov, mahkeme park işini toqtatsa, 30 ayuvnı öldürmege mecbur olacaq, dep bildirdi. Qırımnıñ rusiyeli Tabiat Nazirligi, Zubkovnıñ ayuvlarnıñ ihtimallı "atuvı ya da evtanaziyası" aqqında aytqanı içün, qanun bozmasında saqındırdı.
Kreml kontrolindeki Yalta mahkemesi noyabrniñ 21-nde Oleg Zubkovdan ayvanlarnı musadere etüv davasını baqmağa başladı.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.


text:
Qırımtatar yaşları er sene iyün 26-da qayd etilgen Milliy bayraq kününe azırlanıp başladı.
Bu sene bayram merasimleri MİLLET! VETAN! QIRIM! ve Qardaşlıq gençler teşebbüs taqımları tarafından teşkil etile.
Bu sene Bayraq künü Oraza bayramınıñ ekinci kününe kele.
Teşkiliy komitetniñ bildirgenine köre, bu sene, keçken sene kibi, Qırımda kütleviy merasimler keçirilmeycek. Bir yıl evel kibi, milliy qıymetler, qırımtatar bayrağı ve Qırımtatar bayrağı kününe bağışlanğan «Bilgi quvetı» oyun-kvesti teşkil etilecek.
Bundan da ğayrı, teşkilâtçılar «BAYRAQ-RİNG-2017» aqıl oyunını keçirmege planlaştıra, dep bildire «Bayraq.info».
Bayraq kününe bağışlanğan «Edebiy Qırım» bala video yarışı ilân etildi. İştirakçiler ana tilinde şiir oqumalı.
Foto: Eskender Useinov
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Ukrain jurnalistleri “Qırım” qırımtatar gazetasına yardım toplamasını başlattı. “UA:Qırım” televizion kanalınıñ hadimi Müslim Ümerov Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, hayriye aktsiyası Qırımtatar jurnalistikası kününe bağışlana.
Teşkilciler - “UA:Qırım”, “Gromadske radio” ve “Beraber.Vmeste” hayriye fondu.
“Qırımda qırımtatar tilinde mustaqil matbuat bar - “Qırım” gazetası. O aqmescitte yerleşken ve qırımtatarlarnıñ yaşayışını aydınlata, özüni muhalif gazeta sayalar. Muarririyet çalışması içün cihazlar kerek, ve biz müddetsiz aktsiyanı ilân etmege qararına keldik”, - aytıp berdi Müslim Ümerov Qırım.Aqiqatqa.
Teşebbüsçiler, “Qırım” gazetasına destek videosını yazıp derc etti ve muarririyetniñ Aqmescitte işi aqqında aytıp berdi. Bu videoğa tefsir olaraq teşkilciler Youtube kanalında hayriye fondunıñ rekvizitlerini yazdı.
PaHee B koMMeHTapии KpыM.Peaлии rлaBHый peдakTop raзeTы «KъыpыM» Бekиp MaMyToB cooбщил, чTo эTo издaHиe B KpыMy BыпиcыBaюT okoлo 4500 ceMeй.
Çarşenbe künü, aprelniñ 10-nda, qırımtatar matbuatlarınıñ jurnalistleri Qırımtatar jurnalistikası künü zenaat bayramlarını qayd ete. Bu kün 2011 senesi Bağçasarayda qırımtatar kütleviy haber vastalarınıñ konferentsiyasında tesis etilgen edi. Qırımtatar jurnalistikası künü maarifçi İsmail Gasprinskiyniñ «Terciman» eki tilli gazetasınıñ 1883 senesi aprelniñ 10-nda çıqqan ilk sanına bağışlandı.


text:
Ufada Boşkortostan diniy idaresiniñ 100-yıllığına bağışlanğan tantanalı tedbirler olıp keçti. Qırım musulmanları diniy idaresi ve şahsen Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayevniñ adından cumhuriyetniñ müftiligini Qırım Müftisiniñ yardımcısı, QMDİ diniy teşkilâtlar ile işbirlik bölüginiñ reberi Raim Gafarov hayırladı. Bundan da ğayrı, o, Boşkortostan diniy erbaplarını rusiyeli ülemleriniñ alman-faşist işğalcilerine qarşı fetvanıñ 75-yıllığı ve Maryam Sultanova adına medreseniñ 20-yıllığınen hayırladı.
Hayırlav sözlerinde Raim Gafarov din erbaplarınıñ er bir saada, hususan ahlâq ve insanniyetlik saasında büyük işlerini qayd etti.
“Eminim ki, Riza Fahretdin, İsmail Gasprinskiy ve diger alimlerimiz bizni parlaq kelecegimiz içün çalışqan insanlar olaraq körmege istegendirler. Din erbaplarınıñ rolü ğayet büyük, hususan insaniyetlik ve ahlâq saasında”, – dep ayttı Raim Gafarov.
O diniy idarelerniñ yabancı radikal diniy aqıntılar ile küreşiniñ büyük emiyetini qayd etti ve Başkurdistan Müftiligine teşekkürlerini bildirdi.
“Biz Qırım musulmanları pek ağır vaqıtlarnı keçtik, bizni arbiy birleşmelerge kirip, Vetanımıznı terk etmege çağıra ediler. Amma ilk evelâ Müftimizniñ büyük işi sayesinde milletimiz birleşti, bu qıyın vaqıtlarnı biz eñ güzel şekilde keçtik. Keliñiz Allahqa dua etip, bizim toprağımız, balalarımıznı cenkten, qazalardan saqlamasını sorayıq. Allah sizden razı olsun”, – dep ayttı Raim Gafarov.
Boşkortostan musulmanları diniy idaresi 100 yıl evel 1917 senesi inqilâp vaziyetinde meydanğa ketirildi. 1936 senesi basqılar zamamında Müftilik yoq etildi. 1992 senesi ise o ğayrıdan tiklenildi.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Eger Rusiyede artıq üç aydan ziyade açlıq tutqan ukrainalı rejissör Oleg Sentsov ölse, Rusiye prezidenti Vladimir Putinge qarşı bu pek “büyük bir darbe” olacaq. Bu fikirne Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde rusiyeli siyasetşınas Dmitriy Oreşkin bildirdi.
“Olar (Kremlde –QA) Sentsovnı qorquzmaq, sındırmaq, satın almaq mumkün olur dep belledi. Aslında, er kes yaşamaq ister. O ise, teslim olmay. Allah köstermesin, eger o ölse, Putin içün bu pek büyük bir darbe olur. Kremldekiler bunı pek yahşı añlay”, - dedi Oreşkin.
Mevzuğa dair: ”Rusiye Sentsovnı bazarlıq yapmaq içün qullana”
Avgustnıñ 15-nde belli olğanına köre, Yamalo-Nenetskiy muhtar okrugı açlıq tutqan ukrain rejissörı Oleg Sentsov içün onıñ anası Lüdmila ve Kyiv patriarhlığı Ukrain provoslav kilisesiniñ Aqmescit ve Qırım arhiepiskopı Kliment bergen mefa muracaatını qabul etmedi.
Kremlde aytılğanına köre, açlıq tutqan Sentsov mefa etilmesi içün Rusiye prezidenti Vladimir Putinge şahsen özü muracaat etmek kerek eken.
Oleg Sentsov mayısnıñ 14-nde Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen müddetsiz açlıq ilân etken edi. O, mayısnıñ 31-nde «onı deñiştirüv meraqlanmayıp», «soñuna qadar baracaq insan olğanını» ilân etken edi.
Sentsov ve Qırım sakini Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ hadimleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniya cezasına mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl apis cezası berildi. Ekisi de qabaatını tanımay.
“Memorial” uquqimaye merkezi Sentsov ve Kölçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti.


text:
«Eurovision»Milliy yarışınıñ birinci yarı finalında ğalebe qazanğan Qırımdan ukrain yırcısı Jamala Qırım.Aqiqatqa onıñ işbu yarışta iştiraki aqqında tarif etti.
Yırcı aytqanı kibi, onıñ esas raqibi – özü. «Çünki esası – özüme keder etmemek, çünki duyğular keder ete ve, meselâ, yarı finalada özüme bir sıra itirazım bar edi, duyğularım ve köz yaşlarımnı tutıp olamay edim», – dedi Jamala.
«1944» – Jamalanıñ 1944 senesi qırımtatar sürgünligini añlatqan yırı «Eurovision-2016» ukrain yarı finalında güzel qarşılandı. Jüri azaları arasında olğan yırcı Ruslana qırımtatar yırcısını ayaqqa turıp alğışladı.
Jamala seyirci ve jüriden 18 baa alıp, «Eurovision-2016» Milliy saylavınıñ finalına keçti. Ukraina vatandaşları sms vastasınen rey berdiler. Qırım rey berip olamağanından açuvlanğan insanlar oldı. Qırımtatar Milliy Meclisi milliy yır yarışınıñ teşkilâtçılarına muracaatta bulundı.
Nevbetteki yarı final Ukrainada fevral 13-de olacaq, final ise – fevral 21-de. Seyirciler ve jüri reylerine köre «Eurovision-2016» yarışında Ukrainanı temsil etecek artist saylanacaq.
61-inci «Eurovision-2016» halqara yır yarışı Stockholmde (İsveçiya) mayısta keçirilecek. Bu sene yarışta dünyanıñ 43 memleketinden iştirakçiler qoşulacaq.
Keçken sene Ukraina «Eurovision» yarışında iştirak etmedi (memleketteki vaziyetten sebep ve artistni azırlamaq içün sermiya olmağanından böyle bir qarar qabul etilgen edi).


text:
Adliyeci Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, bütün «esap bermegen» ve «farqlı tüşüngen» Qırım sakinleri şimdiki vaqıtta rusiyeli uquq qoruyıcıları ve Federal havfsızlıq hızmetiniñ ayrı diqqatında buluna. Bunen beraber, onıñ sözlerine köre, öz noqta-i nazarı olğan ve onı bildirmege utanmağan insanlar da telüke altında buluna. Bu aqta o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında ayttı.
«Er kes FSB-niñ ayrı diqqatında buluna, hususan, olarğa esab bermegenler ya da bazı şeyler boyunca öz fikri bar olğanlar. Faqrlı tüşüngenler, olar ayrı bir telüke gruppasındadırlar, kerçekten de. Bunıñ çoq-çoq delil ve isbatı bar. Bu, musulmanlar, elbet, mühbirler, elbet, ve nasıldır faktlar boyunca bir şeyler aytabilgen adiy vatandaşlardır», – dep ayttı Kurbedinov.
İyün 21-de Qırımtatar resurs merkezi idaresiniñ yolbaşçısı Eskender Bariyev bildirdi ki, şimdiki vaqıtta Qırımda 24 siyasiy mabus, 16 belgisiz ğayıp olğan kişi ve içtimaiy-siyasiy noqta-i nazarı sebebinden elâk olğan 10 insan qayd etilgen.
Rusiyeli taqiqat bazı Qırım siyasiy mabuslarını terroristik faaliyetinen bağlı olğanında qabaatlay. Bu, «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ iştirakçileri olğanında şeklenilgen kişiler boyunca bir qaç iş. Bu iş boyunca rusiyeli Rostov-na-Donu şeerinde dört Qırım musulmanı mahküm etile. Adamlarnı 2015 senesi qışta Aqyarda yaqaladılar. «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında şeklenilip, Qırımda yaqalanğan musulmanlarnıñ ekinci gruppası şimdiki vaqıtta Aqmescit apishanesinde buluna.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını yasaq etti, cedvelge «terroristik» dep adlandırılğan 15 teşkilâtnı kirsetti. Bu teşkilât Rusiye, Özbekistan, Qazahistan, Qıtay, Almaniya, Asiya ve Afrika bazı devletlerinde yasaq etildi. Ukraina ve Ğarp memleketleriniñ çoqusında onıñ faaliyeti qanun boyunca keçirile bile.
Diger Qırım mabuslarını rusiyeli mahkeme kütleviy nizamsızlıq ve zorbalıqta qabaatlay. Laf 2014 senesi fevral 26-da keçirilgen aktsiyalarnıñ iştirakçileri aqqında kete, o vaqıt Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve olarğa qarşı çıqqan «Rus birligi» («Russkoye Yedinstvo») firqası faalleriniñ mitingi keçirildi.
Qırım uquq qoruyıcıları Qırım sakinlerini sıq yaqalay, böyle etip, insanlarnıñ terrorizm ya da qanunsız migratsiyağa bağlı olğanını teşkereler. Aynı böyle etip, Kremlge boysunğan işğal etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya daimiy yaqalanuvlarnıñ sebeplerini añlata.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukrainler qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev aqqında film çıqarılmasına «KrımSOS» taqımı içün para topladılar. Para «Spilnokoşt» saytında keçirildi, – dep ayttı «KrımSOS» cemaat teşebbüsinin koordinatorı Tamila Taşeva Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ bildirgenine köre, 248 hayırsever leyhağa qoltuttı. Umumen 155 300 grivna toplandı, bu kerek olğan sermiyanıñ 104 fayızıdır.
Mustafa Cemilev aqqında filmni «KrımSOS» taqımı çıqarmaqta. Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, toplanğan sermiya taqımnıñ işine, arhiv malümatlarınıñ qullanma masrafları ve ekspeditsiya seyaatlarına sarf etilecek
«Ukrainlerniñ bu leyhağa qoltutqanları bizim içün pek müimdir. Zanımızca, Mustafa Cemilev qırımtatarlar içün ne qadar qıymetli olsa, ukrainler içün de o qadar qıymetlidir. MycTaфa arъa rъaeT иTибapлы биp шaxыcTыp. Bizler «Spilnokoşt» saytında bu sermiyanı topladıq, añlaymız ki, filmniñ çerigi bile yeterli degil, amma bu isse epimiz içün emiyetlidir», – dep ayttı Tamila Taşeva.
Mustafa Cemilev aqqında filmni «KrımSOS» taqımı çıqarmaqta. Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, toplanğan sermiya taqımnıñ işine, arhiv malümatlarınıñ qullanma masrafları ve ekspeditsiya seyaatlarına sarf etilecek.
Mustafa Cemilev – Ukraina vatandaşı, qırımtatar halqınıñ lideri, dünyaca belli uquq qorçalayıcısıdır. O, qırımtatarlarnıñ vatanğa avdet olması içün küreşte 15 yıldan ziyade sovet lagerleri ve apishanelerinde keçirdi. O, 306 kün sovet apishanesinde açlıq tuttı. Nobel mukâfatına namzet kösterilgen edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi yolbaşçısınıñ muavini İlmi Umerovnıñ fikrine köre, işğal altındaki Qırım «rus dünyasından» suvıp başlay, lâkin yarımadanıñ sakinleri rusiyeli akimiyetke qarşı çıqmağa azır olğanı aqqında söz yürsetmege daa erte.
O, böyle bir fikirne «Novoye vremya» mecmuasına bergen intervyusında bilidrdi.
«Qırımda paralel olğan eki dane - qırımtatar ve rus dünyası bar. Rus dünyası Rusiye akimiyeti ketirgen qaydelerden suvunıp başlay. Lâkin olar Ukrainanı sağınğanı ve er angi bir vaziyette Rusiyege qarşı çıqarlar demege, daa erte», – dedi o.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye akimiyetinen razı olmağan qırımtatarları işke alınmay, albuki red sebebi de asla gizlenmey.
«Zaten qırımtatarlarınıñ özleri de devlet işine kirmege pek aves degiller. Er kes bir şeynen oğraşa. Men işten boşap, teplitsa, bostan ve işnen oğraşıp kün körgen oca, ekim ailelerini taniyım», – dep qayd etti Umerov.
Meclis yolbaşçısınıñ muavini, qırımtatarları şok ve qorqunı yavaş-yavaş unutıp başlay ve olarnıñ öz aqları oğrundaki küreşi ög sırağa keçip başlay.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde Umerovnı eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etip, eki yıl devamında açıq faaliyetnen oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqış yapmasını yasaqlanğan edi. Umerov kutleviy surette separatizmge çağırmaqta qabaatlanğan edi. Onıñ özü oña qarşı qozğatılğan cinaiy iş siyasiy renk taşığanını aytqan edi.
İşğal altındaki Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov oktâbrniñ 25-ndeTürkiyege teslim etilgen edi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Almaniya kantsleri Angela Merkelniñ memuriyeti İlmi Umerovnı tedavi etmege azır olğanı aqqında bilidirgen edi.
İlmi Umerov Almaniyada ekimlerniñ teşkerüvinden keçip tedaviylengen soñ, Qırımğa barmaq niyetinde olğanını bildirgen edi.


text:
«Çetel vatandaşlarına» Qırımnıñ çoqusı rayonında topraq saibi olmağa yasaqlağan Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ buyruğı halqara uquq normalarını, hususan Qarada cenk qanunları ve adetleri şartnamesini ve İnsan aqları şartnamesini sert bir şekilde boza. Bu aqta Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova Telegram-kanalında bildirdi.
«Topraq damartıñız alınğan olsa, aqlarıñıznı qorumaq içün Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Prokuraturasına muracaat ete bilesiñiz, vaqtınca işğal etilgen Qırımda cinayet aqqında tahqiqat qayd etilecek», – dep haber etti Denisova.
Onıñ bildirgenine köre, topraq damartısı alınğanına dair habernen beraber Ukraina qanunlarına köre mülk aqqını ve topraq damartısınıñ Rusiye akimiyeti tarafından alınğanını tasdıqlağan vesiqalarnı qoşmaq kerek.
2021 senesi martnıñ 20-nden itibaren Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ «çetel vatandaşlarına» Qırımnıñ çoqusı rayonında – yalı boyu ve esas Ukrainağa yaqın rayonlarda topraq saibi olmağa yasaqlağan buyruğı işke tüşürile.
Rusiye qanunlarına köre, işğal altındaki yarımadada yaşağan Ukraina vatandaşları bu kategoriyağa kirmey.
Daa evel belli olğanına köre, işğal etilgen Qırımda «Rusiyeniñ sıñır topraqlarındaki» 9747 topraq damartısı Ukraina vatandaşlarına ait.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımnıñ çoqusı rayonlarında «çetel vatandaşlarına» topraq saibi olmağa yasaq etken Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ buyruğı «uquq ceetinden bir şeyge yaramay», dep bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda ukrainalılarnı topraqsız qaldıruv «sistematik zulum» dep adlandırdı.
Müessise, «1949 senesiniñ cenk vaqtında vatandaş ealisini qoruv şartnamesiniñ bozuluvı ve Halqara cinaiy davanıñ Roma statutına köre arbiy cinayet olğan» Qırımda «devlet ve şahsiy mülkni aluv» boyunca cinaiy tahqiqat alıp bara.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Arbiy tahqiqat bölüginiñ rehberi, İsmail Ramazanovnıñ 2018 senesiniñ yanvarinde yaqalanuvı esnasında Rusiye FSBsi hadimleri tarafından köteklenmesi adisesi boyunca cinaiy işniñ açılmasını red etken tahqiqatçınıñ qararını lâgu etti. Bu aqta, Ramazanovnıñ advokatı Aleksey Ladin tarafından berilgen şikâyetke Qırım garnizonı arbiy mahkemesinden alınğan cevaptan belli oldı.
Cinaiy işniñ açılmasını red etüv, şikâyetniñ mahkemege berilmesi ile aynı künde oldı. Şimdi FSB hadimleri tarafından Ramazanovnıñ köteklenmesi adisesi boyunca qoşma teşkerüv keçirilmek kerek. Onıñ neticesine köre, cinaiy işniñ açılmasına dair qarar alınacaq.
Daa evel, sıñırlav tedbiri saylanğanda Ramazanov, FSB hadimleri tarafından köteklengenini bildirdi. Oturışuv keçken Aqmescit rayon makemesiniñ akemi, Ramazanovnı imaye etken advokatnıñ acele yardımnı çağırmaq ricasını red etti.
Bundan daa evel Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescit rayon mahkemesi ekstremistik ifadeler etkeninden şübheli tanılğan İsmail Ramazanovnıñ tevqif muddetini mayıs 18-ge qadar uzattı.
Yanvar 23-te Novıy Mirde Rusiye telükesizlik hadimleri, qırımtatar İsmail Ramazanovğa ekstremizmniñ propagandasında qabaatlavnı bildirip, evini tinttiler. Daa soñra mahkeme yaqalanğannı tevqif etti.
Daa soñra Rusiyeniñ Qırım boyunca Tahqiqat komitetinde tahqiqatçılar tarafından, internet-radio vastasınen ekstremistik materiallarnı tarqatqanında qabaatlanğan Aqmescit rayonı sakinine qarşı cinaiy iş açılğanını bildirdiler.
İlhaqtan soñ Qırımda faktik Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli tanılğan Qırım musulmanlarda ötkerilgen kütleviy tintilüvlerni qullana.


text:
Qırımda kelecek oquv yılında birinci sınıfqa baracaq balalarınıñ vesiqaları qabul etilip başlana. Bu aqta “Krıminform”ğa Tasil Nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
“Fevralniñ 1-inden ana-babalardan birinci sınıfqa vesiqalar qabul etilecek. Balalar yaşağan yerine köre mektepke bağlanacaq. Anda nevbetsiz kire bileler”, - dediler müessisede.
Vesiqa qabul etilüvi iyün 30-ınace devam etecek. İyülden başlap, mektepke ait oğan mıntaqada yaşamağan ana-babalardan ariza alınacaq.
Vesiqalarnı, bala 6,5 yaşını toldurıp, sağlıq zayıflıqaları olmasa, tapşırmaq mümkün. Kerekli vesiqalarnıñ cedvelini oquv müessisesi belgiley.
Daa evel Rusiye prezidenti Vladimir Putinge, Keriç politehnik kollecinde yüz bergen faciadan soñ, Qırım tasil müessiselerinde havfsızlıq seviyesini kötermek içün bazı teklifler etildi.


text:
Qırımtatat Milliy Meclisiniñ muavini İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznı ketirgen uçaq oktâbrniñ 27-nde «Borispol» ava limanına kelip qondı.
Ava limanınıñ kirişinde olarnı Milliy Meclis yolbaşçısı Refat Çubarov, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Ukraina haber siyaseti naziriniñ vazifesini vaqtınca eda etken Emine Ceppar qarşıladı.
Umerov ve Çiygoznıñ qarşılanğanı aqqındaki videonı Emine Ceppar Facebbokta derc etti.
İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoz Borispol ava limanında keçirgen ilk brifingini Azatlıq Radiosı ve Qırım.Aqiqat canlı yayın köstermekte.
Azat etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ muavini İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoz oktâbrniñ 26-sı, cumamaqşamı künü Ankarada Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan körüşken edi.
İşğal altındaki Qırımda mahküm etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov oktâbrniñ 25-ndeTürkiyege teslim etilgen edi.
Ğayrı resmiy malümatqa köre, Ahtem Çiygoznen İlmi Umerovnıñ teslim etilmesi boyunca Türkiye Cumhuriyetiniñ prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen yapqan soñki körüşüvi esnasında añlaşqanlar.


text:
Harkovda Moskva rayon mahkemesi yanında patlav yüz berdi, yaralanğan adamlar bar. Bunı Harkov vilâyet prokuraturasınıñ matbuat kâtibi Vita Dubovik Radio Svobodağa bildirdi.
İlk malümatlarğa köre, 12 kişi yaralandı, altısı hastahanede buluna.
Vaqia yerinde mütehassıslar ve uquq qoruyıcılar çalışmaqta.
Diger malümat yoq.
Yanvar 16-da Harkov vilâyetiniñ Şebelinka stantsiyasında demir yol yaqarlıq tsisternasına ateş açıldı, onıñ neticesinde yanğın yüz berdi.
Noyabr ve dekabr ayları devamında Harkovdaki arbiy bölük ve demir yolları yanında bir sıra patlavlar yüz berdi. Militsiya «patlav vastasınen mal-mülkni yoq etüv» maddesi boyunca patlavlarnı ögrene. Harkov merkezinde noyabr 9-da olıp keçken patlav «terakt» olaraq taqiq etile.
Berilgen malümatqa köre, Ukraina havfsızlıq hızmeti bir sıra patlavlarnı «Harkov partizanları» birleşmesiniñ faaliyeti ile bağlaylar.


text:
Dome kameralar 0552452574
Dome kameralar
ЗaпoMHиTb
Seotech tehlukesizlik sirketi Size Dome tipli kameralari teklif edir. Bu tehlukesizlik kameralari infraredli olaraq, qaranliq mekanda bele cekilis apara bilir. Gunbez formali CCTV Dome kamera ev ve ya ofisiniz ucun mukemmel nezaret kamerasidir. Bundan elave olaraq, Seotech sirketinde diger tehlukesizlik kameralari, turniket, slaqbaum, domofon, siqnalizasiya, kart, barmaq izi, uz vasitesi ile kecid (biometrika) sistemleri satilir ve qurasdirilir.Bir sira tehlukesizlik mehsullarinin uzerinde hediyyeler de edilir.Nezaret kameralarina ve sistemlerine yazili zemanet verilir.Bu muddetde texniki servis pulsuzdur.
Azerbaycanin istenilen bolgesinden sifaris qebul edilir.


text:
Kyivde «Pirogovo» Halq mimarlığı ve turmuşı müzeyi territoriyasında qırımtatar medeniyet müzeyini quradaq olalar.
Bunı, martnıñ 9-nda TİN binasında «Özüne sadıqlıq cinayet degil» adlı serginiñ açılışında Qırım eviniñ müdiri Ahtem Seitablayev bildirdi.
«Mına böyle bir adım içün minnetdarım. Böylece, bir-birimiz aqqında daa ziyade bilmek mümkün, qırımtatarlarnıñ medeniyetini yahşı bir seviyede taqdim etmek mümkün. Böyle bir şey, TİN, Ukraina institutı, Medeniyet nazirligi ile beraberlikte Pirogovo müzeyiniñ territoriyasında qurulacaq qırımtatar medeniyet müzeyi olacaq», – «İnterfaks Ukraina» Seitablayevniñ aytqanlarından alınıtı ketire.
Ukraina Medeniyet fondu, Qırım evi ve Ukraina institutı 2021 yıl içün "Emiyetli vaqialar" yarış programması çerçivesinde "Qırım medeniyeti" adlı ayrı bir lot azırladılar. Büyük bir medeniyet ve bediiy leyha Qırımnıñ tamır halqlarınıñ (qırımtatarlar, qırımçaqlar ve qaraylar) medeniyetini saqlap qalmaq ve inkişaf ettirmek maqsadınen kerçekleştirile.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Almaniya Tış işler naziri Heiko Maas Rusiyeniñ Qırım işğalini «qaçınılmaz uquq bozuvı» dep adlandırdı. Bu aqta Almaniya Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti haber ete.
«Qaçınılmaz uquq bozuvı beş yıldan berli devam ete. Rusiye arbiy küçüni qullanıp, sıñırlarnı deñiştirmege tırıştı. Böyle areket etkenler işançnı boza ve barışıq şekilde yan-yanaşa yaşavnıñ esas qaidelerini şübhege oğrata», – dep aytıla Maasnıñ Twitterde derc etken beyanatında.
Bundan evel Çeh Cumhuriyeti Tış işler nazirligi Rusiye işğal etken Qırımnı Ukrainanıñ bir parçası olaraq saymağa devam etkenini bildirdi. Çeh Tış işler nazirligi Qırımnıñ askeriyleştirilüvini ve Rusiye tarafından yarımada yanında gemilerniñ serbest keçmesine mania yapılğanını takbih etti.
Çeh nazirligi Rusiyeni insan aqları saasında halqara şartlarğa uymasına ve «Oleg Sentsov ve qanunsız tutulğan diger Ukraina vatandaşlarını, hususan 2018 senesi noyabr ayında ukrain gemilerine kerçekleştirilgen ücüm vaqtında zapt etilgen deñizcilerni acele azat etmesine» çağıra.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bunı o Qırım.Aqiqat mühbirine Aqmescitte Rusiye Künü çerçivesinde keçirilgen «Sabantuy» bayramında olğan canlı yayında bildirdi.
«Mesele şunda ki, Qırım ne qadar ukrainalı ola. Men ukrainlilerni pek sevem, bu kerçekten yahşı merametli bir halqtır. Lâkin men Ukrainada yaşap, o qadar yahşı insanlarnıñ reberleri ne içün yahşı olmağanını añlap olamay edim», – dedi o ve Ukraina akimiyetiniñ qırımtatarlarğa diqqat etmegenini qayd etti.
O, emin ki, Rusiye terkibinde qırımtatarlarnıñ inkişaf etmek imkânları daa da çoq.
«İleride ne olacağını bilmeyim, lâkin eminim ki, Rusiye Federatsiyası terkibinde bizler bayağı şeyni yapıp olurıq, amma bunı da vaqıt kösterir», – dep ayttı o.
Aynı vaqıtta müzey saibi ukrain pasportı alâ daa onıñ yanında olğanını bildirdi.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge yarımadağa kelmege yasaq ettiler. Onı «sıñırğa» barıp qarşılağan adamlarnı memuriy para cezasını tölemege zorlaylar.
Bundan ğayrı, «uquq qoruyıcılar» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti ekstremizmnen bağlı degen fikirni bildirip, onıñ faaliyeti yasaq etile bile, dep qorquzdılar. Meclis azalarınıñ evinde tintüvler keçirildi.
Bunıñnen beraber, bu sene ilk sefer qırımtatarlar sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan matem mitingini Aqmescitniñ merkeziy meydanında keçirip olamadılar. Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov kütleviy tedbirlerni yasaq etti.
Ukrainanıñ yañı prezidenti Petro Poroşenko inauguratsiyada Qırım Ukrainanıñ edi, ola ve olacaq, dep bildirdi. Mustafa Cemilev emin ki, yarımada eñ çoq bir qaç yıl devamında Rusiye işğalinden azat etilecek.


text:
Qırım müsülmanları Diniy İdaresinde qadınlar içün “İslâmda ticariy munasebetler” adlı seminar ötkerildi.
Seminarnı ilâhiyatçı Ayder İsmailov alıp bardı. O, İslâm dini noqta-i nazarından alış-verişniñ inceliklerini añlattı. Maliye añlaşmalarnıñ imzalanması, bank hızmetleri saasındaki hususiyetler, marketing ağlarınıñ qullanuvı ve başqa meseleler baqıldı. Bunıñnen beraber, pey ve taqsit kibi añlamlar aydınlatıldı. Seminarnıñ soñunda Ayder oca iştirakiçlerniñ suallerine cevap berdi. Seminarnı Skype vastasınen diñlegen qadınlar da öz suallerini berip oldılar. Tedbir Müftiyatnıñ “Faydalı ilim” leyihası çerçivesinde ötkerilgen kurslarnıñ programmasına kirsetildi. Bu kibi tedbirler ileride de teşkil etilecek.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ bir çoq supermarketinde raflarda kene de süt mahsulatı körünmey. Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, Keriçniñ «Furşet», «ATB» ve «Silpo» ticaret ağlarında «süt probleması» qayd etile.
Neşir mühbiri qayd ete ki, ne ukrain, ne de rusiyeli mahsulat bar.
«Furşette» raflarğa Rusiye mahsulatını, şu cümleden sütni qoyğan ediler, lâkin onı tez-tez aldılar. Bala yemekleri de pek az», – dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Bir çoq tükânda içki de yoq. İş adamlarınıñ aytqanına köre, onıñ satılmasına Rusiye litsenziyası yoq. Bazı supermarketler ise ukrain içkisinden qalğanını sata.
Qırım gümrükhanesiniñ matbuat hızmeti bildirdi ki, 2015 senesi yanvar 1-den itibaren qıtaiy Ukrainadan Qırımğa ketirilgen mal Gümrük İttifağınıñ qaidelerine köre gümrük cedveline yazılmalı.
Bundan evel keçici müddet olğan edi, onıñ çerçivesinde ukrain malı içün gümrük parası alınmay edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
«Strategiya-18» Rusiye teşebbüsiniñ faalleri ve bir sıra ABD faali narazılıq aktsiyalarını keçirip, Rusiye reberliginden Suriye ve Ukrainada cenkni toqtatmasını, işğal etilgen Qırımdan ketmesini ve yarımadanıñ qırımtatar ealisine qarşı basqı toqtatmasını talap etti. Narazılıq aktsiyaları yanvarniñ 21-nde Moskvada Arbatta, em de Chicago, Arlington, San Diego ve Bayonnede keçirildi, dep bildirdi aktsiyanıñ iştirakçisi Vera Lavreşina Qırım.Aqiqatqa.
«Suriyedeki cenkke qarşı narazılıq aktsiyalarına çıqtıq, amma Ukrainanı da aytamız, ayrıca – Qırımnı. Tünevin Chicago ile bir aktsiya oldı. Eski dostlarımız, «Strategiya-18» qoltutuv rus yazuvlı şiarınen ve Ukrainadaki cenkke ve Qırım işğaline qarşı çıqtılar. ABDde narazılıq aktsiyaları ilk sefer olmay. Narazılıq aktsiyası Martin Luther Kingniñ doğğan kününe, yani er angi ayırımğa qarşı bağışlandı», – dep tarif etti Lavreşina.
Onıñ qayd etkenine köre, ABDde böyle narazılıq aktsiyaları raat keçe ve uquq qoruyıcılarnıñ diqqatını çoq celp etmey. Aynı vaqıtta Moskvada teşebbüs gruppası narazılıq yerini terk etmege mecbur oldı, çünki politsiya olarnı közetti, çoqusı allarda faaller tutula, dep ayttı Lavreşina.
Sankt-Peterburg ve Moskvada yaşağan Rusiye faalleri «Strategiya-18» müddetsiz aktsiyasına birleşken edi. Bu ad 1944 senesi mayısnıñ 18-nde olğan qırımtatar sürgünliginiñ künü ile bağlıdır. Er aynıñ 18-nde faaller soqaqlarğa çıqıp, işğal etilgen Qırım vaziyetini, insan aqları bozulğanını tarif eteler.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Dünya toplulığı qırımtatarlarnıñ medeniyeti ve tarihı aqqında az bilgeni sebebinden cemiyet içün Qırım işğalini doğru añlamaq ve yarımada tamır halqı – qırımtatarlarnıñ aqlarını qorumaq kibi meselelerde mania peyda ola, dep bildire BMT insan aqları boyunca daimiy forumınıñ prezident muavini, finn-ugorlarnıñ halqara areketiniñ faali, leyhanıñ baş eksperti Oliver Loode.
Bunı o oktâbr 6 künü Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasında bildirdi.
«BMT tamır halqları meseleleri boyunca daimiy forumda çalışqanda, dünya qırımtatar halqı – tamır halqı olğanı aqqında bilmegenini añladım. Bu tek qanunsız işğal ve şimdiki adiselerge bağlı degil, temel şeylerge ait – qırımtatarlar kimdir, medeniyetiniñ hususiyeti nededir. Bu bilgilersiz şimdi ne olğanını añlamağa qıyın», – dey Loode.
Onıñ fikrine köre, «dünya qırımtatarlar aqqında ne derecede az bilse, olarnıñ aqlarını da o derecede qorçalamağa qıyn ola».
Qırımtatar halqınıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev de bu fikirge qol tuta.
«İşğal nasıl keçti ve qırımtatar halqı nasıl vaziyetke oğradı, dünya bunı bilmey, bütün mesele şundadır», – dey Cemilev.
Estoniya Tış işler nazirligi «Qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını alem-aşkâre diplomatiya usulları ile qoruv» leyhasınıñ amelge keçirilmesine 105 biñ yevro ayıracaq.Leyha maqsadı – halqara cemaatçılıqnı qırımtatarlar aqqında haberdar etmek.


text:
Limena
Limena (ukraince Гoлyбa ЗaToka, ЛiMeHa, rusça Гoлyбoй ЗaлиB, ЛиMeHa) – Qırımnıñ Yalta şeer şurasında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 363 kişi.
Eali denişmeleri[deñiştir | kodunı deñiştir]
- 1805 senesi — 113 can (episi Qırımtatar)
- 1926 senesi — 267 can (241 Qırımtatar, 14 Rus, 12 Ukrain)
- 1939 senesi — 332 can
- 1989 senesi — 480 can
- 2001 senesi — 363 can
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
«Qırımda ve ATO bölgesindeki ağır vaziyetni» köz ögüne alıp, Ukraina Tasil ve ilim nazirligi Vernadskiy adına Tavriya Milliy Universitetine yıl devamında diger üniversitetlerden avuşacaq studentlerni qabul etmege izin berdi.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Vernadskiy adına TMU matbuat-hızmeti bildirdi
«Tavriya üniversitesiniñ talebeleri aynı zamanda Avropa aliy oquv yurtlarında da oqumaq mumkünler. Olarnen student ve oca deñişüvleri aqqında añlaşmalar tizilgen», – dep aytıla beyanatta.
Vernadskiy adına Tavriya Milliy Universiteti (TMU) 2016 senesinden başlap Ukrainanıñ qitaiy qısımında çalışa. Universitette yedi «Qırım – Ukraina» tasil merkezlerinden biri teşkil etilgen. Qırımdan kelgen abituriyentler, mında kelip, Tışqı mustaqil imtihanlarını tapşırmayıp ukrain tasilini alabileler.
Universitette oquv yılı sentâbrniñ 26 künü Tasil nazirliginiñ binasında keçirilgen tantanalı açılış merasimi ile başlandı.


text:
Ukraina telükesizlik hızmeti Rusiye FSBsiniñ hadimleri işğal etilgen Qırımda yaşağan vatandaşlarnı «gizli işbirligine razı olmağa» mecbur ete, dep bildire.
Bu aqta oktâbrniñ 21-nde Ukraina telükesizlik hızmetiniñ haberinde aytıla.
«Esas vazife – Ukrainağa qoltutqan yarımada sakinleri aqqında malümat toplamaq. İlk evelâ teklifler internet hızmetlerini bergen insanlarğa kele. Olardan şahsiy malümatnı qanunsız şekilde toplamaları, qullanıcılarnıñ içtimaiy ağlardaki malümatını ve diger şahsiy malümatını bildirmeleri talap etile. İşbu malümat Rusiye mahsus hızmetleri tarafından işğalci akimiyetni istemegen ve Rusiye siyasetine razı olmağan yerli sakinlerni taqip etmek içün qullanıla», – dep bildire Ukraina hızmeti.
Müessise malümatına köre, işbirligine zorlamaq içün «şantaj, telüke, qorquzuv, fizik ve maneviy basqı» qullanıla.
Rusiye FSBsi Ukraina telükesizlik hızmetiniñ bu malümatını şimdilik izaatlamadı.
Birleşken Milletlerniñ Monitoring missiyası Rusiye işğal etken Qırım ve Aqyarda halqara gumanitar uquqı ve insan aqlarınıñ bozuluvını qayd etmege devam ete. Böyle malümat missiyanıñ Ukrainadaki insan aqları vaziyetine dair 27-inci maruzasında aydınlatıldı. Berilgen malümatqa köre, «tutulğan şahıslarnı Qırımdan Rusiyege çıqarmağa ve yarımada işğalinden evel içtimaiy ağlarda paylaşılğanlar içün ekstremizmde qabaatlamağa devam eteler».
2019 senesi mart ayınıñ soñundan Rusiyede yalan haberlerniñ tarqatıluvı ve akimiyetni ve devlet timsallerini internette aqaretlev içün mesüliyet qanunı bar.
Aq qorçalayıcılarnıñ fikirince, yañı Rusiye qanuna köre qırımlılar Rusiye akimiyeti, Rusiye timsallerine sayğısızlıq köstergeni ve Ukraina kütleviy haber vastalarınıñ haberlerini tarqatqanı içün cezalandırıla bile.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bushnıñ Yaqın könçığış säfäre, Amerikada uzğan Annapolis söyläşülärenä 6 atna tuluğa turı kilä. Annopolistä, citäkçelär söyläşülärne däwam itterü turında kileşkännär ide.
Uzğan atna, Bushnıñ däwlät iminlege kiñäşçese Stefen Hedley, AQŞ prezidentınıñ tınıçlıq söyläşülärenä turıdan turı qatnaşmayaçağın beldergän ide. Belgeçlär, Bush ğaräp citäkçeläre belän oçraşuda alarnı tınıçlıq planın yaqlarğa öndäw belän genä çiklänäçäk dip isäpli.
Şulay da Bushnıñ Fälästin häm İzrail cirlärenä bulğan berençe säfäre simvolik mäğnägä dä iä.
Waşiñtondağı milli saqlanu universitetında, Yaqın könçğış belgeçe Möşärräf Cawcati bu säfärneñ ähämmiäte turında bolay fiker bäyan itte:
“Bu säfär soñlap bulsa da barıber kiräkle. Xäzergä xatle bu töbäk öçen ber ni eşlänmäde, häm ber nindi näticädä bulmadı. Bush xaqimiätkä kilgännän soñ 7 yıl uzğaç qına bu töbäkne iskä töşerde. Läkin anıñ idaräseneñ waqıtı betüenä ber niçä ay qalğanda anıñ bu tırışlığı ällä ni fayda kürsätmäs. Şulay da anıñ bu tırışlığı Yaqın könçığışnıñ tağın da qurqınıç xälgä äwerelüen bastıra alır.”
Säfär barışında Yaqın könçığıştan qala, Ğiraqqa da tuqtalu ähämmiätle. Bush Quwäyttä xärbi häm säyäsi yuğarı räsmilär belän oçraşaçaq. Bush general Petreaus häm AQŞ ilçese Ryan Crocker belän dä şunda oçraşaçaq.
Uzğan yıl, AQŞnıñ xärbi bularaq Ğiraqta qaluı, mäzxäbara nizaqlarnı kimetüdä unışlı buldı dip isäplänä. Bu waqıt Ğiraq xaqimiätenä konstitusiäne köylärgä häm ildäge qarşı taraflarnı berläşterü öçen ber forsat bulğandır dip farazlana. Şulay da bu eşlär bik äkren bardı.
Säfär barışında İran mäsäläse dä zur ähämmiätkä iä. Bush İrannıñ atom tırışlığına qarşı citdilegen däwam itterü belän bergä AQŞqa yaqın bulğan sönni illär belän dä aranı yaxşı totarğa tiyeş bulaçaq. Bu fiker, Waşiñtonda säyäsi tikşerenü üzäge belgeçe Micheal O’Hanlonnıñ ide.
“Min AQŞ idaräse bu säfäre waqıtında İranğa qarata yaxşı möğamälädä bulır dip uylamim. Minem uylawımça, İrannıñ atom programı, anıñ yaqın könçığışta terorçılıqnı yaqlawı häm İrannıñ Ğiraq eçendäge role haman zur mäsälä. Şunın öçen wazğiät yaxşıdan kübräk naçar kürenä. Läkin bu wazğiätne tigezläw maqsatında, soñgı arada bulğan ağımnar naçar yaqlarnı ciñeläytergä küpmeder bulsa öleş kertte kebek.”
İran tışqı eşlär ministrı isä, Bushnıñ säfären propaganda dip atadı. İran yağı anı töbäktäge däwlätlär arasındağı mönäsäbätlärgä tıqşınu bularaq bäyäli.
O’Hanlon “ber närsä açıq, Bush, İrannıñ töbäktä xaqimlek itü tırışlıqlarına qarşı säyäsätenä üzenä dus ğaräp illärendä cälep itmäkçe di. Ä monı astırtın ğına eşlärme yäisä açıqtan açıq mı? inde anısın waqıt üze kürsäter” di.


text:
Rusiyeniñ Qırımda çalışqan Tahqiqat Komiteti, monopoliyağa qarşı çalışqan idareniñ başı Timofey Kurayevnı öz özüni öldürilmesine qadar alıp barma qabaatınen cinai iş açtı.
Bu aqta Tahqiqat Komitetiniñ matbuat hızmetine atıf etip, «Kömmersant» bildire. Bu haberni «RİA Novosti» ve TASS agentlikleri bildire.
«Kömmersant»nıñ bildirgenine köre, Timofey Kurayev 7 noyabr aqşam, işten Aqmescitteki dairesine qaytıp keldi. Apayı ve eki balası yuqlap qalğanını bekledi, vannasına kirip, anda öz özüni astı, dep yaza gazeta.
Neşirde qayd etilgeni kibi, Timofey Kurayev, öz vazifesinde olğanda, Keriç keçitindeki fiyatlarnı yerine ketirdi, Qırım cermay taşıcıları ise, 2017 senesiniñ oktâbr ayında, kartel añlaşması qurğanları içün, 129 million ruble cöreme tolegen ediler.
Hatırlatamız, 8 noyabr künü, Aqmescitte Qırım boyunca çalışqan Rusiyeniñ monopoliyağa qarşı idaresiniñ başı Timofey Kurayev ölü tapılğan edi.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
21 qadın ve 54 bala – Ukraina vatandaşları – Suriyede «bozulğan infrastruktura topraqlarında» zor şaraitlerde bulunıp, Ukrainağa qaytmaları içün yardım etmemizni rica ete, dep bildirdi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Petro Poroşenko Bloku halq deputatı Refat Çubarov.
«Soñki vaqıtları Qırımtatar Milliy Meclisine ve maña, Ukraina halq deputatına olaraq, Ukraina vatandaşları olğan farqlı milletlerden qadınlar muracaat etip başladı – olar çeşit sebeplerden küçük balalarınen beraber Suriyede bulunıp, olarğa Ukrainağa qaytmağa yardım etmemizni rica ete», – dep yazdı Çubarov Facebookta martnıñ 24-nde aqşam.
Onıñ aytqanına köre, Milliy Meclis bu mevzuda Ukraina Tış işler nazirliginen iş tuta.
Martnıñ 23-nde ABD, Frenkistan ve Britaniya qoltutqan Suriyedeki isyancı müfrezeleri, «Suriye demokratik quvetleri», memleketniñ ekstremistler tutqan soñki meskün yeri olğan Baguz köyüni «İslâm devleti» ekstremist birleşmesinden tamamen boşaltqanını ilân etti.
Baguznıñ aluvı ekstremistler ilân etken «halifelikniñ» soñunı ifadelemekte. O, kenişlegende Suriye ve Iraqnıñ büyük topraqlarını alğan edi.
«İslâm devleti» «halifelikni» ilân etkende biñlernen çetel vatandaşı Iraq ve Suriyege yaşamağa ketti.
Suriyede 2011 senesinden berli vatandaş cenki devam ete. Onıñ neticesinde tahminen 400 biñ insan elâk oldı.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda ğayıp olayatqan tamır halqlar, qırımtatarlar, qaraylar ve qırımçaqlarnıñ gençlerini qorçalav analar komitetini qurıp, Rusiye Silâlı quvetlerinde askerlikten çetleştirecek olalar.
Bu aqqında Qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ bütünqırım konferentsiyasında qabul etilgen rezolütsiyada aytıla, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı quvetlerine qırımtatar gençlerini çağıruv qırımtatar, qaray ve qırımçaqlarnı ğayıp oluv havfı altında qaldıra», – aytıla beyanatta.
Rezolütsiyada aytıla ki, Qırımnıñ er angi akimiyeti qırımtatarlarnıñ razılığından soñ tiklenmeli. Vesiqağa binaen, akimiyet organları qabul etken qararlar qırımtatar halqı ve Qırım sakinlerine fayda ketirmeli.
Bundan ğayrı, rezolütsiyada aytıla ki, qırımtatar, qaray ve qırımçaq halqlarınıñ aq-uquqlarını ğayrıdan tiklev meselesinde tarihiy adlarnıñ qaytarılması ğayet müim.
Konferentsiyada Birleşken milletler teşkilâtınıñ baş kâtibine muracaat qabul etildi. İştirakçiler tamır halqnı yoq etilmesinden qorçalamağa rica eteler.
Qırım.Aqiqat bildirdi ki, cumaertesi künü, yanvar 17-de, Aqmescitte Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ bütünqırım konferentsiyası ötkerilmeli. Tedbir yerli saatine köre saat 11-de Vorovskiy soqağındaki Marakand qavehanesinde başlanmalı.
Tedbir başlanmazdan evel konferentsiyanı bozacaq olğan adamlar keldi. Soñra olarnıñ yanına daa yigirmi kişi keldi, olar konferentsiya iştirakçileri qayd olunğan binağa «provokatorlar» qıçırıp kirmege tırıştılar.
Konferentsiya iştirakçilerinden biri bildirdi ki, politsiyanı Meclis vekilleri çağırdı.
Tedbir teşkilâtçıları bildire ki, konferentsiyada qırımtatar halqınıñ al-vaziyeti, qırımtatarlarnıñ Rusiye ordusında hızmeti ve topraq meseleleri baqılacaq.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ “Altın nesil” musulman internet klubı körüşüvlerini ğayrıdan başladı. Tedbir “Faydalı ilim” maarif leyhası çerçivesinde olıp keçti.
Klubnıñ nevbetteki taplaşuvında iştirakçiler “Halq, sana ve seyirciler ögünde çıqış yapmaq qorqusı” mevzusını muzakere ettiler.
Ders devamında telâffuz ve açılış inkişafı içün yapılğan meşğuliyetler vastasınen krılbnıñ yaş iştirakçileri halq ögünde qorqunıñ peyda oluvı, qoqu ile eyecan arasındaki bağnıñ ne olğanı, halq ögünde çıqıştan aldın olğan qorqu ve eyecannı nasıl yeñmeli kiib meselelerni ögrendi.
Klubnıñ iştirakçileri özleri olarnı meraqlandırğan mevzularnı belgiley, qonuşmacılarğa berilecek suallerni azırlay ve öz malümatlarınen paylaşalar. Nevbetteki toplaşuvnıñ aprel ayında, mubarek Ramazan ayından evel keçirilmesi planlaştırıla.
Hatırlatamız ki, “Altın nesil” musulman internet klubı yaş musulmanlar içün teşkil etilgen. Klubnıñ maqsadı – 10-16 yaştaki gençler içün alternativ musulman qonuşuv müitini yaratmaq, hususan, boş vaqıtnı maarif ve qırımtatar musulmannıñ şahsiyetini inkişaf ettirmege yönelik cemaatçe yapılğan faaliyetnen toldırıp, degerlendirmektir.
Klubğa yazılmağa istegenler nevbetteki telefon vastası ile muracaat ete bileler: +79788639566.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Keçken seneden başlap Amerika Qoşma Ştatlarında, cümleden New -Yorkta, «Razom» (Beraber) cemaat teşkilâtı faalleriniñ desteginen el işlemeleriniñ mezatları keçirilmekte. Hand-made mahsulatlarınıñ satılışından qazanılğan parağa Maydanda elâk olğan insanlarnıñ ailelerine, Qırımdan qaçqan insanlarğa ilâc, urba, hocalıq eşyaları kibi zarur şeyler satın alına. Mezatta Amerika, Ukraina ve diger memleketlerde yaşağan em professional ustalar, em aveskârlar iştirak eteler. Leyhanıñ Qırım boyunca idarecisi Lerane Kozakeviç.
«Maydandaki vaqialar, demokratiya içün küreşken Ukrainağa yardım bermek içün qurulğan «Razom» (Beraber) cemaat teşkilâtınıñ azalarınen men baarde, öldürilgen Reşat Ametovnıñ ailesinde felâket qopqanda tanış oldım. Teşkilâtnıñ azaları Zarina Ametova ve onıñ üç balasına bayağı yardım ettiler. Bunıñ kibi de faaller Maydanda elâk olğanlarnıñ qorantalarına, qaçaqlarğa, em de er angi, milleti ve diniy mensüpliginden qatiy nazar, yardımğa muhtac insanğa qoltutalar», - dep ikâye ete Lerane Kozakeviç.
Mezat teşkilâtçıları bilhassa milliy mevzuda yasalğan şeylerni isteknen qabul eteler. Çünki etnik eşyalar şimdi pek mot, almağa istekliler çoq ve bu şeyler pek tez satıla. Toplanğan parağa ise zarur şeyler satın alına ve saibine yetkizile.
Teşkilâtnıñ reisi Lüba Şipoviç Qırım Aqiqatnıñ mühbirine añlatqanına köre, para keçirmek küç. İmkânı tapılsa bile belli miqdarda aqçağa belli bir cöreme qoyula. Şu cöremege ise daa bayağı zarur şeylerni almaq mümkün.
Soñra içtimaiy ağlarda bu eşyalarnı bedava alıp ketmege azır insan araştırıla. Böyle bir özgün logistika sistemi qurula.
Bütün Ukraina boylap em suvenirler yasaycaq ustalar, em bu şeylerni özlerinen Amerikağa alıp ketecek hayırsever insanlar az degil. Yaqın arada Amerikağa ketecek insan, misal içün, Lvovda seslense, demek şeyler uçaq, araba ya da trennen Lvovğa yetkizile ve böyle de yolnen keri qaytalar. Qırımda bu areketlerni idare etken Lerane Kozakeviç hayırsever insanlarğa böyle muracaat ete: «Sevgi ile barıp, büyük ümüt ile qaytması kerek».
Leyha iştirakçilerinden biri, emizikli balasınen tatilde bulunğan Yuliya Dobrınina bu aqta böyle dey: «Men boş vaqıt tapqanımda basmadan oyuncaqlar ve süs eşyalarını tikem. Bir tükânçığım bar, onı yürütmege tırışam, hayriye tedbirlerinde iştirak etem. Bu mezatlar aqqında dostum, menim kibi evde bala baqqan çeber usta Olga Korablövadan eşittim. Olga da oyuncaqlar tikip sata, parasını ise ordu itiyaclarına ve yaralılarnıñ tedavisine keçire. Tünevin men küçücik bir ayuvçıqnı tikip yetiştirdim, onı da mezatqa yollamağa isteyim
Asılında er şey mayıs 18 arfesinde başlandı. AQŞnıñ ukrain ve qırımtatar diasporasına BMT binasında balalarnıñ vatanperverlik mevzusında sızğan resimleriniñ sergisini teşkil etmek teklif olundı. Sergi pek yüksek seviyede keçti. Genç ressamlarğa bahşışlar yiberildi. Sergi iştirakçilerine taqdim etilecek diplomlar şimdi Ukrainanıñ Birleşken Mlletler Teşkilâtındaki daimiy temsilcisi cenap Yuriy Sergeyevge imzalamaq içün berildi. Diplomlar kelgen soñ er bir balağa berilecek.
Şimdilik mezatlar tek New-Yorkta ötkerile, amma soñki vaqıtta böyle mezatlarnı Ukrainada da keçirmek teklifleri tüşmekte. Qırımlılar ise bu hayriye tedbirlerinde iştiraklerini devam etmek meramındalar.


text:
Qırım gazetaları maqaleleriniñ çoqusını koronavirus infektsiyası aqqında yazmaqnı devam ete.
"Krımskaya pravda" ("Qırım aqiqatı") gazetası "Tamamınen izolâtsiya etilemiz" maqalesinde yarımadadaki "halq ve matbuat "karantin" dep aytqan" sıñırlav tedbirleri aqqında tarif ete. Gazeta, kimge ve ne şartlar ile evden çıqamaqnıñ mümkün olğanını añtalata, rejim bozuvı içün ne cezası olacağı ve sıñırlavlarnıñ ne qadarğa uzanacağı aqqında yaza. Matbuatnıñ malümaqtına köre, "Qırım Cumhuriyetiniñ bütün ealisi içün aprelniñ 6-sınace sert izolâtsiya rejimi kirsetile".
"Qalğan adamlar sadece iş reberinden alıñğan malümat kâğıtı esasında cumhuriyet territoriyasında yürü bile. Kâğıtta politsiya teşkerecek başlığınıñ İNN-ni olmalı", - yaza rusiyeli Qırım baş naziri Yelena Romanovskayanıñ sözlerinden gazeta. "Akimiyet 65 yaşından yuqarı vatandaşlarnıñ ve hronik hastalıqları olğan vatandaşlarnıñ özüni izolâtsiya etmek rejimine riayet etmesini hususan talap ete.", - yaza "Krımskaya Pravda". Gazetanıñ malümatına köre, sıñırlav tedbirleri aprelniñ 6-sınace ükümsürecek. Amma, Qırım parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinovnıñ aytqanına köre, mahsus rejimni daa en azından bir aftağa uzata bileler.
"Krımskaya gazeta" ("Qırım gazetası") "Aqibetli karantin" maqalesinde başqa adamlarnıñ koronavirusnen hastalanmasına sebep olğanlarnı ne cezası beklegeni aqqında yaza. Matbuatqa köre, Rusiye Devlet Duması karantin rejiminiñ bozması içün cinaiy mesüliyetlikniñ kirsetilmesi aqqında qanunnı qabul etti. Sanitar-epidemiologiya qaidelerine uymaması içün eki ve ziyade adamnıñ ölmesine sebep olsa, yedi yılğa qadar apis cezası üküm etile bile. Cöremeler 2 million rublege qadar ola bile. Ealiniñ ayatı ve telükesizligi içün havf yaratqan allar aqqında bilip yañlış malümatnıñ cemiyette yayılması içün 300 biñden 700 biñge qadar cöreme alması teklif etile. Sahte haberniñ netisecinde sağlıqqa zarar ketirilse, cöreme 700 biñ rubleden 1,5 million rublege qadar olacaq, apis cezası ise - üç yılğa qadar.
"Komsomolskaya pravda. Krım" ("Komsomol aqiqatı. Qırım") yarımadanıñ sakinleri içün özlerini izolâtsiya yapmaq rejiminiñ umumiy talabı aqqında yaza. "2020 sene aprelniñ 3-6-sında bütün vatandaşlarnıñ evden çıqaması yasaq. Ayrı vaziyetler istisnadır: yaşayış ve sağlığıñızğa zarar telükesi; acele tibbiy yardımğa muhtacıñız; eñ yaqın erzaq tükânınace barmañız kerek olsa; çöplükni çıqarmaq; ev ayvanlarını kezdirmek, amma yaşağan yeriñizden eñ çoqu 100 metr mesafesinde. Başqa qaideler arasında - içtimaiy mesafe qaidesi. Adamlar öz ara eñ azından 1,5 metrlik mesafeni tutmalı. Bu qaide bütün cemaat yerlerinde, naqliyatta ükümsüre.
Maqalede ilhaq etilgen yarımadada qullanılğan ıstılaat işletile


text:
İdel-Ural Legionı
İdel-Ural Legionı, (Идeл-ypaл ЛerиoHы) İkençe bötendönya suğışı barışında / Öçençe reyx xärbi köçlärendä Tatar, Başqort, Mari, Çuaş h.b. millät äsirlärennän tözelgän ğäskäri berämlek. `
Berence bülek[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Barlığı 7 batalyon tözelä. 1942 yılnıñ noyäberendä tuplanğan 825. batalyon 1943 yılnıñ fevralendä Belorus partizannarın qarşı suğışqa ozatıla; suğışçıları qoralları belän tulayın partizannarı yağına çığa. Bu batalyon keşeläre soñınnan Zaxarov häm Birülin partizan brigadalarında hitlerçelärgä qarşı suğışalar. 826. batalyon (tözelüe 1943 yıl, ğinwar) 1943 yılnıñ martında Hollandiägä ozatıla häm 1944 yılnıñ 10 avgustında Fransuz partizannarı yağına çığa. 827. (1943, fevral) häm 828. (1943, iyün) batalyonnar Könbatış Ukrainağa – Kovpaknıñ partizan ğäskärenä qarşı suğışqa cibärelälär. Batalyonnar suğışçılarınıñ yaqınça yartısı partızannar yağına çıqqaç, başqaların ışanıçsız sanap, Bilgiä, Hollandiä häm Fransiä küçerälär. 829. batalyon (1943., avgust) suğış xäräkätlärendä qatnaşmıy diärlek häm 1944 yılnıñ avgustında taratıla. 830. häm 831. batalyonnar (1943 yılnıñ sentäber-oktäberendä tözelgännär) Pülşä cirendä urnaştırılalar. "İdel-Ural legionı" formal räweştä "İdel-Ural Törki-Tatasrlarnıñ köräş berlege" citäkçelek itä dip isäplänelsä dä, barlıq möhit komandir wazifaların Wermacht ofitserläre başqarğan. Legionda qatnaşqan soldatlar, Sovetlar Berlege tarafına kilgäç soñraq repressilänälär. Könbatış illärdä qalğan nigezdä Törkiägä häm Avstraliäğä kilälär.
Kollaboratsionism[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İdel-Ural legionina bäyläp bik yış "kollaboratsionism" turında yazalar. Bu sorawğa karata İskänder İlyasov'nıñ "Legion "Idel-Ural"" dip isemlängän kitabi basılıp cikti.


text:
Rusiyä Ärdoğannıñ kilüenä äzerlänä
Tizdän yasalaçaq säfärneñ başqalarına qarağanda tağın da êçtälekle buluı kötelä
Rusiyä Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğannıñ kilüenä äzerlänä. Bu xaqta Kreml’ süzçese Dmitriy Peskov belderde. Ul jurnalistlarğa Ärdoğannıñ Rusiyägä yasayaçaq säfäre xaqında mäğ’lümat birde.
“Bu ikeyaqlı mönäsäbätlär başlanğannan birle iñ külämle kön tärtibe bulaçaq. Bağ’lanışlarıbız küp’yaqlı häm däwlät başlıqlarınıñ bu nisbättän härwaqıt söyläşerdäy süzläre küp,”-dide Dmitriy Peskov.
Süzçe Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan belän Rusiyä däwlät başlığı Vladimir Putinnıñ oçraşuda Süriyä häm başqa regional’ mäs’älärne dä qarayaçağın äytep uzdı.


text:
gunesevler çilingir 0542 584 8580 gulpınar çilingir
güneşevler çilingir,ankaragunesevlerçilingirankaraaltındag gunesevler çilingir,ankaragunesevlermahçilingir,altındag mahallesiçilingir,ankara gunesevler kasa çilingir,gunesevler ev çilingir,gunesevler anahtarcı,gunesevler nöbetçi çilingir,altındag çilingir,ankara gunesevler çilingir,gulpınarçilingir,gulpınar mahallesi çilingir,gulpınar çilingir,ankara gulpınar çilingir,acil gulpınar çilingir,ankaraacilçilingir,gunesevler çilingirarıyorum,gunesevler ev çilingiri,ankara tanılmış çilingir


text:
Devlet kinosı, 2016/17 s.s. milliy filmlerniñ yapıluvı boyunca programmağa kirsetilgen kinoleyhalarnıñ cedvelini tasdıqladı. Cedvelge ukrain rejissörı Ahtem Seytablayevniñ «Kiborgler» adlı yañı leyhası kirgen.
Devlet kinosınıñ resmiy saytında belgilengeni kibi, mezkür bediiy filminiñ büceti 47 mln 947 biñ 200 grivnanı teşkil etmekte. Devlet kinosı bücetinden paranıñ yarısı ayırıla bile.
«Haytarma» filminiñ rejissörı ve baş aktörı Ahtem Seytablayev, yañı leyha üzerinde keçken seneniñ baarinde çalışıp başladı. Belli olğanı kibi, film Donetsk avalimanınıñ qoruyıcılarına bağışlanacaq. Donetsk avalimanını qorçalağan askerler stsenariyniñ yazıluvında yardım etmekteler.
«Bu film yañı memleket, yañı devletniñ mimarları aqqındadır», - dep qayd etti Seytablayev.
Ahtem Seytablayev, 2013 senesi «Haytarma» filmini çıqarıp, anda baş rolni oynadı. «Haytarma» filmi qırımtatarlarnıñ sürgünine bağışlanğan ilk bediiy leyha oldı. Mezkür film, Rusiye kinemotografiyanıñ eñ şerefli «Nika» mukâfatına nail oldı.
2015 senesiniñ iyün ayında «Haytarma» filmi, Rusiyede apis etilgen Öleg Sentsovnıñ yardımına, Berlin şeerinde keçirilgen ukrain kinosı künleri tedbiriniñ çerçivesinde kösterilgen edi.


text:
Eki kün devamında (noyabr 4-5 künleri) Dünya Qırımtatar kongressi (BDQK) İcra komitetiniñ azaları ve cemaat faalleri Qırım, Ukraina ve dünyadaki qırımtatarlarnıñ al-vaziyetini muzakere ettiler. BDQK İcra komiteti altıncı oturışnıñ netice qararını aydınlattı, dep bildire QHA.
Böylece, BDQK yanında Gençlik komitetini qurmağa, halqara teşkilâtlarğa «yaqalanğan, öldürilgen ve qaçırılğan vatandaşlar» aqqında muracaat bermege qarar alındı.
«2017 senesi fevral 1-den 2017 senesi mayıs 24-ne qadar BDQK Koordinatsion şurasınıñ azası Ervin İbragimovnıñ ğayıp olğan kününe bağışlanğan simvolik bir aktsiyanı başlatmaq», – dep aytıla qararda.
Bütün devletlerge, şu cümleden cezalarğa qoşulmağan memleketlerge, muracaatlar tizilecek ve yollanacaqtır.
Dünya qırımtatar kongressi – Vatanları Qırımda, em de dünyanıñ farqlı köşelerinde – Türkiye, Romaniya, Poloniya, Amerika Qoşma Ştatları, Kanada, Litvaniya, Ğarbiy Avropa ve Orta Asiya memleketlerinde yaşağan qırımtatarlarnı birleştirgen bir qurulıştır.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluh açlıqnı toqtatmay, sağlığı ise ağır alda qalmaqta. Bunıñ aqqında qırımtatar Milliy Meclisniñ reis muavini Ahtem Çiygöz Qırım.Aqiqatqa haber etti.
“Onıñ alı yahşıca olmadı. O evelkisi kibi ağır”, - dey Çiygöz.
Daa evel, Ahtem Çiygöz Volodımır Baluh bütün dünyadan sıq-sıq qoltutuv ve alğışlav mektüplerini alğanını Qırım.Aqiqatqa habet etti.
Kremlniñ nezareti altında olğan Aqşeyh (Razdolnoye) rayon mahkemesi ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhnı 5 yılğa umumiy rejimli koloniyağa ve 10 biñ ruble (qararnen 4 biñ hrivna) cöremege mahküm etti.
Baluh soñ sözünde cinayet işiniñ siyasiy sebebi olğanını qayd etti.
Baluh 2018 senesi martnıñ 19-ına başlağan açlıqnı devam etmekte.
Rusiye FSBsi Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabr 8-de yaqaladı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ tavanında 90 patron ile bir qaç trotil şaşkasını taptılar, dep iddia ete ediler.
Baluhnıñ imayesi ve aq-uquq qorçalayıcıları, onıñ Ukraina vatanperveri olğanı sebebinden – eviniñ azbarında Ukraina bayrağı olğanı içün repressiyalar qurbanı olğanını iddia eteler


text:
Avropa Birligi iyünniñ 29-nda Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı 2021 senesi yanvarniñ 31-ne qadar uzatmağa qarar berdi, çünki Minsk añlaşmalarınıñ «tolu yerine ketirilmesi» yoq, Donbastaki uruşlar ise toqtamadı. Bu aqta Azatlıq Radiosı bildirdi.
Sanktsiyalar ilk sefer 2014 senesi iyül ayında Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde Rusiye tarafından aydutlarğa yardım kösterilgeni içün kirsetilgen edi. O vaqıttan berli esasen Rusiyeniñ maliye, energetika ve mudafaa saalarına zarar ketirgen sanktsiyalar er altı ayda devam ettirile.
BM malümatına köre, 2014 senesiniñ mart ayından berli 2019 senesiniñ oktâbrniñ 31-ne qadar Donbasta silâlı zıddiyet neticesinde 13 000-den 13 200-ge qadar insan elâk oldı.


text:
İlhaq etilgen Qırımda 2019 senesi mayıs-iyünde ilk şeer graffiti çempionatını keçirmege niyetleneler, dep bildirdi şeer memuriyetiniñ hadimi Andey Demidov.
“Graffiti yarışını keçirip, biz yaşlarğa, öz ğayelerini ömürge keçirmege imkân bermege isyteymiz. Buña 40-qa qadar yer ayırılacaq. Ressamlar öz eserlerinen tayanğıç divarlarını yaraştıracaq. Misal içün, Suvorova soq., 35, Brestskaya soq., 12, 14, 18, Balıqlava rayonında Novikova soq., 23”, - dep yaza Demodovnıñ sözlerinden Aqyar akimiyeti saytı.
Bildirilgeni kibi, resimler içün ayırılğan tayanğıç divarlar, eski şeerniñ tışındadır. Tayanğıç divarlarnıñ 500 metr kvadratlıq mıntaqasında mayıs 31-inden iyün 10-unace graffiti yapılacaq.
Yarışnıñ bir qaç basamağı olacaq. Birinci basamaqta iştirak arizaları ve eser eskizlerini Aqyar akimiyeti ve gubernator apparatınıñ bölügi qabul etecek. Soñra bütün resimler Bediiy mımarlıq şurasında muzakere etilecek, anda çempionatnıñ ğalipleri de belgilenecek.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
2014 senesi, Qırımnıñ işğalinden soñra, esas rus şirketleri Ğarp sanktsiyaları sebebinden yarımadada faaliyet köstere bilemecegi ve Qırımda «Rusiye Sberbankı», «Rusiye poçtası», «Rusiye demir yolları» olmaycağı belli olğanda, çoqu bunı yalıñız Qırımnıñ qoşuluvı ile alâqalı bir vaziyet kibi kördi – ancaq Rusiye bölgeleri içün ne deñişe bilir?
Amma Rusiye, bellesem, elek balığı kibi, nizamını tiklemege tırışqan topraqlarğa beñzey. Tatarstannıñ birinci prezidenti Mintimer Şaymiyevden, 1991 senesinde soñ Rusiye ve Tatarstanda eki farqlı siyasiy rejim tiklengen soñ, Moskva ile añlaşmalarnı nasıl tasavur etkenini sorağanımnı yahşı hatırlayım.
Yıllar keçti ve Tatarstan Rusiyege degil, Rusiye kerçekten Tataristanğa beñzegen
Ve mesele yalñız Tatarstannıñ suvereniteti elde etmesine ıntılmasında ve Cumhuriyet reberliginiñ Federal muqaveleniñ imzalanmasında red etmesinde degil. Moskva Kremilinde demokratiya ve medeniy dünbâğa yaqınlaşuv aqqında ayta ediler, Kazan Kremlde ise postsovet ruhu edi ve siyasiy reqabet qoqusı yoq edi. Şaymilev yalıñız, külipsirep soradı: ne içün men Tatarstannıñ Rusi kibi olmalı olğanın tüşünmelim, ne içün Rusiye Tatarstan nibi ola bilmez?
O zaman bu laf maña sadece bir şaqa kibi keldi – amma yıllar keçti ve Tatarstan Rusiyege degil, Rusiye kerçekten Tataristanğa beñzegen. Tatarstan reberliginiñ zenginligi ile bağlı Qabarcılıqqa qarşı küreşüv fondınıñ yaqınlarda keçirgen araştırması, klan mini devletniñ işleme mehanizmlerini ortağa çıqara ve onıñ müellifleri olğan Rusiye muhalifleri böyle Tatarstannı Rusiyeniñ devamı kibi köre. Kerçekten ise, Rusiye Tatarstannıñ devamıdır.
Aynı şey Çeçenistan ile de oldı. Şimaliy Kazvkadaki çatışmanıñ başlanmasında – ruslar küç yolu ile al etilmesiniñ Rusiye devletiniñ qurulışını deñiştirecekten ve demokratik inkişaf imkânını mahv eteceginden qorqalarmı, dep özüme bir sual berdim. Bugünde Kremlni tenqit etkenler menim aytqanlarım ile razı degil edi. Ve şimdi Rusiye Yeltsin doqsanlarından öz ümütleri ve planları ile yarñı Putin yüzyıllığına oğraganını añlap olamayım.
Eki qanlı cenk Rusiyeniñ topraq bütünligini qorumağa yardım etti, amma Çeçenistannı ğaliba kerçek quvetli devlete çevirdi. Bellesem, Rusiye özü de tez vaqıtta aynı quvetçiler devletine çevihildi. Moskvadan mahsus hızmetlerniñ hadimleri Groznıydan mahsus hızmetlerniñ hadimleri ile reqabet ete. Kreml bu areketlerni red ete, tenqit ve sanktsiyalarğa ise Ğarpnıñ daa bir provokatsiyası dey.
Rusiye reberliginiñ areketlerine köre, o iç bir alda işğal altındaki yarımadanıñ tecrit olunması ile meşğul degil
Bugünde de işğalden yedi yıl soñra Qırımnıñ nevbeti keldi. Ve artıq qabarcılıq ve temelsizlik aqqında degil, bu tecrit aqqıda. Rusiye reberliginiñ areketlerine köre, o iç bir alda işğal altındaki yarımadanıñ tecrit olunması ile meşğul degil. Qısmen tecrit olunmasına, daa doğrusı Rusiyeniñ Ğarp dünyasından özüni tecrit etmege azırlana. Ve Şarqnen işbirligini numayış etip inkişaf ettire. Bu sebepten Avropa Birligi münsebetler üzülmesi, AB ile munasebetlerni büyük körmek ve ğarp ödev siyatemalarından vazgeçmege azır olğanı aqqında laflar peyda ola.
Qırım işğali ve Donbastaki cenk sebebinden Rusiyeni basqığa oğaratuv Kremlniñ işğal etilgen topraqladan vazgeçmege razı olmasına ketire bilecegini tüşüngenler Putin rejiminin ve onıñ siyasiy mantığını añlamadı.
Rusiye Qırımdan vazgeçmez, onıñ yerine tecrit olunğan bir Qırımğa çevirilir.
Vitaliy Portnikov, kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Seyran ÜSEYİNOV.
Qırımğa qaytıp başlağınımız 24 yıl oldı. Avdetniñ birinci yılı Qırımda doğğan bala endi 24 yaşına keldi. Qartlarımız birer-birer dünyasını avuştıra. Çerik asır keçti, bir nesil deñişti, lâkin ale daa Vatanımıznıñ saibi olamaymız, tilimizniñ evelki statusına irişamaymız. Vatanımız ecnebiylerniñ qolunda, ösip kelgen yaşlıq öz tilini zayıf bile.
&Öz tilini bilgen, öz tilinde serbest laf etken aramızda az, çoqusı rus tilinde laf ete. Orta yaşlılar bile tilimizni yahşı bilmey. Çünki sürgünlik devrinde mekteplerde tilimiz oqutılmadı, til muiti tek qorantalarımızda ola edi.
Qırımnıñ er bir yerinde: soqaqlarda, avtobuslarda, teşkilâtlarda, işhanelerde – er yerde rus tili muiti üküm süre. Sabadan aqşamğace olarnıñ tilinde laf etmege mecburmız. Aqşamları, işten evge qaytıp kelgen soñ, öz tilimizge keçmege imkân ola. Lâkin rus mekteplerinde, oquv yurtlarında, balalar bağçalarında oquğan ve terbiye alğan balalarımız ve yaşlarımız evge qaytıp kelgen soñ da rus tilinde laf etmege devam ete. Ana-babası da, ekseriyette, balalarına uya ve rusçanı qullana.
Ana-babası emiyet berip, balasından öz tilinde laf etmesini talap etse, o qorantada tilimiz daa yaşay. Lâkin, yazıqlar olsun, ana-babalarınıñ da çoqusı (kimerde qartanası, qartbabası da)ana tilimizde aytacağını, rusça ayta. Bu adet bizni öldürecek, ağızımızdan tilimizni suvurıp alacaq.! Vaziyet yahşı degil. Soñu hayır olsun!
Tez vaqıtta kerekli çareler körülmese, körülip tura ki tilimizni yavaş-yavaş unutacaqmız. Assimilyatsiya bizni acağa kibi beklep tura, yutacaq. Dünyada tili olmağan halq yoq. Bizim tilimiz ölse, özümiz de halq olaraq ğayıp olıp ketecekmiz. Bundan ceennem ateşinden qorqqan kibi qorqam.
Men özüm anam ve babamnıñ vasiyetlerini unutmayım. Öz tilimni yoq etmemege tırışam, balalarıma ögrettim ve bütün ömrümni, qolumdan kelgeni qadar, tilimizge, onıñ inkişafına bağışladım: luğatlar tertip ettim, derslikler tercime ettim, qullanmalar yazdım… Olarnı çıqarmağa maña Alla qısmet etti, çoqusı dünya yüzü kördi. Ocalarımız, talebelerimiz ve atta ana-babalarımız olarnı qullana. Men 75-ke ayaq basqan adam olsam da, yaşıma baqmadan, bugün de areket etem. Yaqında balalar içün daa 5 türlü renkli dülber kitap çıqardım. Deycegim, halqımnıñ ögünde menim yüzüm açıq, men boyun borcumnı yapmağa tırışıp keldim ve tırışam.
Bugün til oğrunda işlegen âlimlerimiz, yazıcılarımız, gazetacılarımız, ocalarımız ve terbiyecilerimizniñ sayısı bayağı arttı. Aqmescitte eki aliy oqu yurtta: Qırım müendis-pedagigika universiteti ve Tavriya milliy universitetinde qırımtatar tili ve edebiyatını ocaları azırlanıla. Şu eki oquv yurtunı bitirgen yaşlarımız em oca olıp işlemege imkanı bar, em qorantasında öz balalarına öz tilini ögretmege çaresi bar. Buña biz quvanamız. Amma milliy mekteplerimiz içün kadrlar azırlav meselesinde bizni pek raatsızlağan ve kederletken tarafı da bar. Mektepte oqutılğan başqa fenler boyunca ocalar bir yerde azırlanmay. Milliy mekteplerimizde bu fenlerni laqırdı tilini bir derecede bilgen ocalarımız alıp bara. Olarğa yengil olmasa da, olar fenini (matematika, biyologiya, tarih vb.) öz tilinde alıp barmaq içün mustaqil tarzda er bir derske azırlana ve dersiniñ bütünini olmasa da bir parçasını (oña biz dersniñ qırımtatar tilinde alıp barılğan komponenti deymiz) öz tilimizde alıp barmağa tırışa.
Milliy Meclisimiz, erbaplarımız, qırımtatar maarif hadimleriniñ «Maarifçi» adlı Birleşmesi (onıñ reisi Safure Kacametova epimizge belli insan, bütün küç-quvetini milliy mektep ve tasilnen bağlı meselelerge bağışlay), cemaatımız, ana-babalar, yaşlar teşkilatları bir yaqadan baş çıqarıp işlegeni sebebinden bugün 15 milliy mektebimiz, 50-den ziyade sınıfta balalarımız talim-terbiyeni öz tilinde ala. Bir baqqanda çoq şeyge nail oldıq. Lâkin, devletçiligimizni elde etip olğan olsaq, tilimizniñ statüsı yerine ketirip olğan olsaq, 24 yıl içinde biz daa çoq yutuqlarğa irişir edik. Mına şimdi Ukraina Parlamentiniñ qabul etken «Regional tiller aqqında» qanunını Prezidentimiz imzalağan soñ, Qırım parlamentinde de bu mesele etrafında davalı tartışmalar başladı. Vaziyet deñişecekke beñzey. Yahşı tarafqa deñişirmi, yoqsa deñişmey qalırmı, körermiz. Er alda biz talabımıznı eksiltmesek, areketni arttırsaq, mıtlaq künü kelir, halqımıznıñ olur bizim toyumız. Bu künni körmek içün biz areketlerimizni eksiltmeyip, zayıflaştırmayıp, maqsadımızğa doğru adımlarnı atıp turmaq kerekmiz. Öz çaremizni özümiz tapmaq kerekmiz. Bunı başqa birisi yapar, ögümizge azırlap ketirip qoyar dep, qol qavuşturıp raat-raat oturmağa bizge olmaz.
Yolumızda mania olıp turğan, yürmege keder etken pek çoq müsibetlik bar. Olarnı yeñmek qolay degil. Buña vatanperver, halqını sevgen, areketçen, yürekli, cesur, qanun esasında laf etmege bilgen insanlarımız çoqça olmaq kerek. Bu insanlarğa da cümlemizniñ yardımı kerek. Bugün bizler Qırımda yaşağan ealiniñ tek 13 fayızını teşkil etemiz. Qırımtatar halqınıñ çoqusı Türkiyede, Romaniyada ve başqa memleketlerde yaşay. Epimiz tarihiy Vatanımıznı qayğırsaq, toplaşıp, bir olıp, Vatanımıznı, tilimizni elde etmege tırışsaq, o vaqıtta Vatanımıznıñ ve tilimizniñ saibi olurmız, inşalla!