text:
İranda Ukraina uçağını tüşürgenden mesüliyetli olğanlarnı cezalamağa talap etip, Tehranda narazılıq aktsiyalarını keçirgen insanlarğa qarşı silâ qullanılğanını isbatlağan videolar internette tarqatıla, dep yaza «Amerikanıñ sesi».
İran paytahtında ve diger şeerlerde narazılıq bildirgenler cumaertesi ve bazar künleri başta uçaqnıñ tehnik problemleri aqqında aytıp, onıñ İran arbiyleri tarafından tüşürilgenini tanımağan akimiyet organlarınıñ areketlerine açuvlanğanını bildirdi. Çarşenbe künü uçaqta elâk olğan 176 insannıñ ekseriyeti iranlı ya da iran asıllı çetel vatandaşları edi.
«Amerika duşmanımız, dep yalan aytalar. Duşmanımız mında», – dep ayta numayışçılar gruppası Twitterde paylaşılğan videoda.
Reuters agentligi İran paytahtı sakinleriniñ aytqanlarına esaslanıp, bazar künü soqaqlarda çoq politsiya olğanını bildire.
Numayışçılar, politsiyanı olarğa qoşulmasına çağırdı, soñra ükümetke qarşı şiarlar seslendirdi. Olar memletniñ ükümdarı Ali Hameneini aytıp, «Diktator ketsin», dep qıçırdı.
ILNA yarım resmiy İran haber hızmetiniñ bildirgenine köre, politsiya üç biñ numayışçını dağıttı.
Tehran politsiyasınıñ reberi, onıñ hadimleri numayışçılarğa qarşı küç qullanğanını inkâr etti, internette ise politsiya tarafından köz yaşlatıcı gaz qullanılğanını köstergen videolar tarqatıldı.
Associated Press agentligi, insanlar qadınnı köterip ketirgen video aqqında bildire, yerde qan izi bar edi.
Bu haberge köre, insanlar qadın ayağından qurşunnen yaralanğanını ayta.
Narazılıq aktsiyaları vaqtında politsiya ateş açmadı, çünki paytaht hızmeti ağır-sabırlı olmaq vazifesini aldıHosseyn Ragimi
İran devlet televideniyesiniñ yayınında Tehran politsiyasınıñ reberi Hosseyn Ragimi, hadimlerine ağır-sabırlı olmağa emir etildi, dep bildirdi.
«Narazılıq aktsiyaları vaqtında politsiya ateş açmadı, çünki paytaht hızmeti ağır-sabırlı olmaq vazifesini aldı», – dedi Ragimi.
Narazılıqlar Tehranda cumaertesi künü başladı, yüzlernen insan elâk olğanlarnı añmaq içün çıraqlarnen çıqtı, soñra memleket reberlerine qarşı şiarlar seslendirip başladı.
İsfahan ve diger şeerlerde de narazılıq aktsiyaları aqqında haber etildi.
İngiltere elçisiniñ tutuluvı
Cumaertesi künü İran politsiyası İngiltere Tehran elçisi Rob Makerni tuttı, o, elâk olğanlarnı añuv tedbirlerinde iştirak etip, bu narazılıqqa çevirilecegini bilmedi, dep ayttı.
«Bir de bir numayışlarda iştirak etmegenimni ayta bilem. Men PS752 uçaq seferiniñ facia qurbanlarını añma dep adlandırılğan tedbirge kettim. Bu normal bir şey – añmaq. Elâk olğanlarnıñ bazıları ingliz edi. Şiarlar başlağanınen beş daqqadan soñ andan kettim».
Onıñ bildirgenine köre, o, bu yerden ketken soñ otuz daqqadan tutuldı.
Büyük Britaniya resmiy narazılıq bildirip, elçi «sebepsiz» tutuldı, bu ise «halqara qanunlarnı sert bir şekilde boza», dedi.
İran tış işler naziriniñ muavini Twitterde yazğanına köre, Maker «qanunsız toplaşuv vaqtında kimligi belli olmağan çetel vatandaşı» olaraq tutuldı.
Abbas Arragçiniñ bildirgenine köre, politsiya, özüni Britaniya elçisi olaraq tanıtqan er adamnı tutqanını bildirgende o başta inanmadı. Amma soñra Makernen telefonda laf etip, Britaniya elçisi olğanını añladı, onı 15 daqqadan soñ yiberdiler.
Kanada adalet olmasını istey
Kanada baş naziri Justin Trudeau, tüşürilgen Ukraina uçağında insanlarnıñ ölümi içün «adalet ve mesüliyet» olmasına irişecek, dep bildirdi.
Justin Trudeau, elâk olğan 13 uçaq yolcusı yaşağan Edmontonta bazar künü matem merasiminde iştirak etti.
«Özüni yalıñız is etedirsiñiz, amma bir özüñiz degilsiñiz. Bugün bütün memleket yanıñızda. Bugün, yarın ve ileri yıllarda böyle olacaq», – dedi Trudeau.
Malümat: «Ukraina halqara ava yolları» ava şirketiniñ PS752 seferli Boeing 737-800NG uçağı yanvarniñ 8-nde saba Tehrandan Kyivge yol alıp, İran paytahtınıñ halqara ava limanından çıqıp tüşti. 176 insan elâk oldı, 167-si yolcu ve 9 ekipaj azası edi. Elâk olğanlar arasında – 11 Ukraina vatandaşı (ekipaj azaları ve 2 yolcu).
Uçaq 2016 senesi yapıldı. Şirketniñ bildirgenine köre, bir problemi yoq edi ve yanvarniñ 6-nda uçuştan evel tehnik teşkerüvi yapıldı.
İran, Tehran yaqınlarında tüşken «Ukraina halqara ava yollarınıñ» uçağı arbiyler tarafından «yañlışlıqnen» tüşürilgenini tanıdı. Resmiy Tehran malümatına köre, uçaq İslâm inqilâbı qaravul korpusınıñ müim obyektlerinden biri tarafına aylanğanda «duşman nişanı» olaraq köründi. Arbiyler, ABD ile kerginleşken munasebetler sebebinden «eñ yüksek seviyede azır edi», bu «insan hatasına» yol açtı. İslâm inqilâbı qaravullar korpusı Tehranda Ukraina uçağınıñ tüşürilmesinden «bütün mesüliyetni» öz boynuna aldı.
Daa evel bir sıra kütleviy haber vastası ABD ve diger memleketlerniñ istihbarat menbalarına esaslanıp, Ukraina halqara ava yolları ava şirketiniñ «Boeing» uçağı İran raketasınen tüşürildi, dep bildirdi, daa soñra bunı Kanada ve Büyük Britaniya liderleri de ayttı. İran akimiyeti 176 insan elâk olğan Ukraina uçağı tüşürilgenine dair versiyanı inkâr etken edi.
Amerikanıñ Sesi
«Amerikanıñ Sesinden» alınıp derc etildi


c: text/html

text:
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabüsi Rusiyeden Aqmescitniñ №1 SİZOsına gizli şaat tarafından tanılması içün avuştırıldı. Bu aqta advokat Mammet Mambetov Qırım.Aqiqat mühbirine tarif etti.
İzzet Abdullayev, Seytveli Seytabdiyev, Akim Bekirov, Alim Karimov ve Asan Yanikov eñ azından aftanıñ soñuna qadar tahqiqat izolâtorında qalacaqlar.
«İyülniñ 23-nde mahkeme oturışuvı vaqtında İzzet video bağı vastasınen onı Şahtı SİZOsından Rostov SİZOsına avuştıracaqlar, dep bildirdi. Bir-eki künden soñ davanen oğraşqan FSB tahqiqat gruppasınıñ reberi İzzet ve bu davanıñ daa dört mabüsi Rostov SİZOsından Aqmescit SİZOsına tahqiqat tedbirleriniñ keçirilüvi içün avuştırıldı, dep bildirdi», – dedi Mambetov.
Tahqiqat tedbirlerinde gizli şaat beş qabaatlını tanıdı.
«Bugün (iyülniñ 30-nda – QA) FSB idaresinde gizli şaat müvekkilim ve daa dört qabaatlını tanıdı. Tahqiqat tedbirleri eñ azından aftanıñ soñuna qadar devam etecek. Bu künleri apis müddeti uzatılacaq. Oturışuv Qırımda olacaqtır. Soñra olarnı kene tutulğan SİZOğa qaytaracaqlar», – dep qoştı o.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Vladimir Putin ve Angela Merkel Ukrainadaki kerginlikni azlaştırmaq içün effektiv halqara, ilk evelâ OBSE tarafından qararlarnıñ qabul etüvniñ müimligini qayd ettiler», – dep haber ettiler Rusiye prezident memuriyetinde. Bu sebepten mayıs 7 künü Moskvağa İsveçreniñ prezidenti, OBSE reisi Didier Burkhalter kelecek.
Almaniya kantsleriniñ matbuat hızmeti bu subetni daa izaatlamadı.
Keçken afta Washington körüşüvinde Angela Merkel ve AQŞ prezidenti Barak Obama Rusiyeni Ukrainağa qarşı etken areketlerinden sebep mesülietke çağırmağa isteginde bir fikirde olğanını bildirdiler.


text:
Ukrain uquq qoruyıcıları Qırımğa baraycaq olğanlarnı başta bir telefonlarnı, bilgisayar ve içtimaiy ağlardaki safiyelerni Qırımda ekstremist olaraq tanıla bilecek malümattan «temizlemege» çağıralar.
Bu aqta Kiyevde iyül 10 künü matbuat konferentsiyasında «Vatandaşlıq serbestligi merkezi»niñ koordinatorı Mariya Lısenko bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
O şunı qayd etti ki, şimdi Qırımda raatlıqnı «ekstremal» olaraq tanımağa mümkün.
«Sizni şahsiy havfsızlıqnı evelden tüşünmege çağıram. Barmazdan evel içtimaiy ağlarnı, telefon ve bilgisayarlarnı işğalci akimiyet tarafından ekstremist olaraq tanıla bilecek malümattan temizlemege tevsiye etem», – dey faali.
Lısenko Qırımğa ketip, qıtaiy Ukraina ile bağnı coymamağa tevsiye ete.
«Ukrainanıñ qıtaiy qısmında siznen gece-kündüz aynı bir zamanda bağ quracaq ve, eger de siz belgilengen vaqıtta onıñ ile bağlanmasañız, ne etmek kerek olğanını bilgen bir insannıñ bar olmasını tüşünmege çağıram», – dey o.
2014 senesi Rusiye tarafından Qırım işğal etilgeninden soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında memuriy, amma aqiqatta – kerçek sıñır peyda oldı. Qırım vaqtınca işğal etilgen topraq olaraq tanıla.


text:
Qarasuvbazar rayonınıñ Üç Köz (Novoklenovo) köyünde qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölüm yılına dua keçirildi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qırımtatar milliy areketiniñ rahmetli veteranı yaşağan evge Novoalekseyevka, Aqmescit, Eski Qırım ve yaqın qasabalardan tahminen 90 insan keldi.
«Men aytqan edim ve daa bir kere tekrarlayım, «yürek tutuvı» kibi ölümniñ resmiy sebebine inanmayım. Eminim, urğanlar. Üç qaburğası sındırılğan edi, anam yürekten ameliyat olğan edi, amma üç qaburğanı nasıl sındırmaq mümkün edi – añlaşılmay», – dep ayta Veciye Kaşkanıñ oğlu İbram.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde 82 yaşlı Veciye Kaşka vefat etti. Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı FSB ve SOBR keçirgen mahsus tedbirlerniñ şaatı oldı. Uquq qoruyıcılar Aqmescitteki qavelerden birinde qırımtatarları Kazim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tuttı. Olarnı Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etkenlerinde qabaatladılar.
FSBniñ resmiy malümatına köre, bu adise vaqtında Veciye Kaşka yaramadı. Qadınğa «ilk yardım» çağırıldı, amma hastahanege ketkende Veciye Kaşka can berdi.


text:
İşğal etilgen Yaltanıñ başı Yanina Pavlenko, suv taşqını sebebinden şeerde turistler sayısı bayağı azlaştı. Bunıñ aqqında o Facebook saifesinde yazdı.
«Qayd etmek kerek ki, raatlınıcılarnıñ sayısı bağı aşçlaştı. Şunıñ içün, sayğılı raatlanıcılar, Aluştağace plâjlar endi açıq. Üçüt etemiz ki, e yaqın vaqıtta acayim Cenübiy yalısınıñ diger plâjlarını da açarmız ve sizni musafirlikke bekleymiz», – dep yazdı Pavlenko.
Hatırlatamız, Qırımnıñ Rusiye Fevqulâde vaziyetler idaresi iyülniñ 3-nden 5-ne qadar yarımadada küçlü sağanaq, boranlı yağmur yağacaq ve küçlü ruzgâr esecek, dep bekley.
Qırım Gidromettsentr yolbaşçısı Tatyana Lübetskaya iyülniñ 3-nde Qırımğa yağmur ketirecek daa bir tsiklon olacaq, dep bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresi bildirgenine köre, 2021 senesi iyünniñ 16-ndan 18-ne qadar küçlü yağanaqlar neticesinde 426 azbar, 356 ev, 18 içtimaiy ceetten müim obyektni suv bastı. İyünniñ 22-nde saba, Qırım qurtarıcılarınıñ malümatına köre, Yalta ve Yedi Quyu rayonında 37 ev suvda qala. Umumen suv basqan yerlerden 1783 insan tahliye etildi.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gotsanük iyünniñ 25-nde Fevqulâde vaziyetler komissiyasınıñ toplaşuvında Qırımda selden kelgen zarar 200 million rubleden çoq oldı, dep bildirdi.
Akimiyet Qırımnıñ yedek fondundan 161 mln 160 biñ ruble yarımadadaki fevqulâde vaziyet aqibetlerini yoq etmek içün sarf etmege qarar berdi.


text:
Bunı Aqyar şeer memuriyetiniñ tasil ve ilim idaresiniñ yolbaşçısı Viktor Oganesân bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, işbu qararnı mektep müdirleri ve talebelerniñ ana-babaları ile keçirilgen subetten soñ qabul ettiler.
«Bizde olğan şeylerniñ saqlap qalmasınıñ imkâniyetini tınç sürette qıdırmaq kerek olğanı ile er kes razı oldı», – dedi memur. O şunı da qayd etti ki, Aqyar mekteplerinde rus tiliniñ ögretüvi tahminen 50% artacaq eken.
«Ukraina toprağında esas fen olğan ukrain tiliniñ ögretüvi ise eki kere azlaşacaq. Ukrain tili aqqında aytacaq olsaq, şübesiz ki, müsbet kapitaldır. Ondan vazgeçmeyip, balalarımızğa ögretüvi qolay kelgen daa bir tilni ögrenmek kerek», – dedi tasil ve ilim idaresiniñ yolbaşçısı, dep haber ete Krıminform.
Hatırlatamız, bugün Lesâ Ukrainka adına Aqyarnıñ 5№ gimnaziyasınıñ talebeleri soñki çañ bayramına milliy urbağa kiyinip kelgenler.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Strasbourgda Avropa parlamentiniñ vekilleri ile körüşip, mart 11-de Qırımda keçken sene fevral 26-da olıp keçken mitingde iştirak etken qırımtatar faali Talât Yunusovnıñ yaqalanmasını muzakere etti. Bunı Çubarov Facebook saifesinde bildirdi.
Meclis reisiniñ aytqanına köre, Ğarpnıñ Rusiyege munasebeti Qırımnıñ Ukraina nezareti altına qaytqanına qadar deñişmeycek.
«Eminim, Qırımda iç bir kimse yapqan qanunsızlıq ve basqıdan soñ mesüliyetten çekilemez. Avropa parlamentinde keçirgenim eki kün daa bir kere bir şeyden emin olmağa imkân berdi – Rusiye cenkni bitirgenine qadar ve Qırımnı azat etkenine qadar Ğarpnıñ oña olğan munasebeti deñişmeycek», – dep yazdı Çubarov.
Çarşenbe künü, mart 11-de, saba Qurman rayonınıñ Temir köyünde (Yastrebovka) 1984 senesi doğma Talât Yunusov yaqalandı. Babasınıñ aytqanına köre, saba saat 7-de evlerine silâlı adamlar kirdi.
Keçken afta, mart 6-da, bu iş boyunca Asan Çaruhov yaqalanğan edi. Bir qaç saat devam etken sorğudan soñ onı azat ettiler.
Bundan evel Rusiye Taqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznı yanvar 29 künü «kütleviy nizamsızlıqnı teşkil etüvde» şeklep, oña 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgilediler.
«Fevral 26 künü» işi çerçivesinde uquq qoruyıcılar mitingniñ daa bir iştirakçisi Eskender Kantemirovnı da yaqaladılar. Oña eki aylıq apis cezası belgilendi.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımtatar Milliy Meclis ve «Rus birligi» («Russkoye yedinstvo») tarafdarları ile kütleviy miting keçti.


text:
Advokat Emil Kurbedinov, Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ dört figurantına azatlıqnı sıñırlav tedbiriniñ uzatılması aqqında meseleni baqqan Qırım Yuqarı mahkemesi akemi Sergey Pogrebnâkqa red bildirdi.
Advokatnıñ añlatqanına köre, iş Şimaliy Kavkaz okrugınıñ mahkemesine berildi ve Qırımdaki mahkemede endi olarnıñ sıñırlav tedbiri aqqında meseleni baqmağa vekâleti yoq. Tamam buña esaslanıp, red bildirildi. Advokatnıñ aytqanına köre, prokuratura, işnıñ Qırımda bulunğanını iddia ete. Lâkin qorçalavnıñ qolunda işniñ Şimaliy Kavkaz okrugınıñ mahkemesi bulunğan Rostov-na-Donu şeerine berilgeni aqqında vesiqalar bar.
2016 senesi mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evlerini ve yerli qavehaneni tinttiler. Neticede dört Bağçasaray sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov yaqalanıp, terrorizmde qabaatlandı. Olarnı, Rusiyede terroristik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübheli sayalar.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Kurbedinov, bu iş boyunca Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından esas olaraq qırımtatarlar ve olardan ğayrı İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenlerini qayd ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.


text:
Keriçniñ bir çoq mesken evinde elektrik energiyası tek altıncı künü peyda oldı. Bazı rayonlarda elektrikni bir saatke, bazılarında bir qaç daqqağa berdiler.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, yerli sakinler birden turmuş meselelerini al etmege başladı: yuvunmaq, şey yuvmaq, mobil telefon, noutbooklarnı yüklendirmek.
Bunıñ ile şeerliler söndürüv cedveline riayet etilmegenine şikâyet ete.
Memurlarnıñ sözlerine köre, elektrik energiyasını yaşayış teminlev obyektleri ile bir yolaqta olğan evlerge bermekteler. Aynı zamanda, bir çoq mesken rayon noyabr 22-den qaranlıqta buluna.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
Rusiye ciddiy bir cenk zıddiyetine azırlanıp, aynı vaqıtta qomşularını arbiy küçünen qorquzacaq ola. Bunı bu künleri Rusiyeniñ cenüp regionları ve işğal altındaki Qırımda yekünlengen «Kavkaz-2016» arbiy talimleri isbatlay. Arbiy közeticelerniñ aytqanına köre, Kremlniñ istilâiy areketleri Ukrainanıñ devlet ve arbiy reberiyetini ukrain ordusınıñ ileri islâatlarını devam ettirmege mecbur ete.
Ekspertler Kremlniñ niyetlerine farqlı qıymet kese. Rusiye arbiy mütehassısınıñ aytqanına köre, «Kavkaz-2016» talimleri «yerli büyük cenkniñ azırlığı ola».
Ukraina havfsızlıq hızmeti (SBU) yolbaşçısınıñ sabıq muavini Aleksandr Skibinetskiyniñ fikirince, bunıñ kibi talimler Rusiye reberiyetiniñ tışqı siyaset oyunınıñ bir qısmı ola.
«Putin dünya alanında oynağan balaban bir santıraç oyunıdır. O, areket ete, soñra ise keri adım ata. Mence, Ukrainağa tolu istilâ azırlığı degil, muzakere yerlerini quvetlendirmek içün qorquzuv ve oyun areketleri oldı», – dep tüşüne o.
Taqım-ştab coğrafiyasınıñ hususiyetleri
«Kavkaz-2016» talimleri resmiy şekilde «taqım-ştab» olaraq adlandırılğan olsa da, anda bir çoq aviatsion, arbiy-deñiz ve yerustü bölükleri celp etildi. SSCB dağılğan soñ Rusiye ordusınıñ bu talimleri eñ büyüklerden oldı. Pavel Felgengauerniñ aytqanına köre, Rusiye baş ştabı talimlerde iştirak etkenler olaraq resmiy şekilde aydınlatılğan asker sayısı asılında on qat ziyade olğanını gizlemey.
Talimlerde 120 biñ asker iştirak etti. Büyük bir sayı. Ukraina ile cenkke başlamaq içün asker sayısı böyle olmalıPavel Felgengauer
«Talimlerde 120 biñ asker iştirak etti. Büyük bir sayı. Ukraina ile cenkke başlamaq içün asker sayısı böyle olmalı», – dep qayd ete Rusiye arbiy mütehassısı.
Onıñ qayd etkenine köre, ğarbiy region – Ukraina sıñırı yanındaki – bunıñ kibi büyük talimlerniñ keçirilmesi içün tesadufen saylanmadı.
Ukraina arbiy közeticisi Yuriy Butusov qayd ete ki, bu talimler aselet Ukraina sıñırı yanında ve işğal etilgen Qırımda keçirile.
«Duşmanımız er daqqada büyük istilâğa başlaması mümkün olğanını köstere. Bugünge qadar Donbass ve Qırımda şekillengen siyasiy vaziyetni küç ile deñiştirmege tırışmayıq dep yapıla», – dep ayttı Yuriy Butusov Radio Svobodağa.
Ukraina asimmetrik cevap qıdıra
Ekspertniñ aytqanına köre, talimlerge celp etilgen Rusiye askerleriniñ sayısı degil de, olarnıñ köstergen areketleriniñ keyfiyeti müimdir. Zaten, Rusiye stsenariyi boyunca talimler ukrain ordusı içün pek aktual degildir.
Muarebe qullanuv kontseptsiyamız bam-başqa, şu sebepten «küçük Rusiyege» oşamağa kerekmeyYuriy Butusov
«Resurs ve küçümiz farqlı. Onıñ içün Rusiye keçirgen talimlerni biz yapmaycaqmız. Muarebe qullanuv kontseptsiyamız bam-başqa, şu sebepten «küçük Rusiyege» oşamağa kerekmey», – dep tüşüne Yuriy Butusov.
Aynı vaqıtta, Kremlniñ istilâiy areketleri ve Rusiye ordusınıñ ciddiy azırlığı ukrain reberiyetini silânı zemaneviyleştirmek ve quvetlendirmeknen beraber, ukrain ordusı strukturasınıñ öptimizatsiyası aqqında tüşündire.
«Silâlı quvetlerimizniñ şimdiki qurulışı sovetlerniñ fena alını añdıra. İdareniñ ara alqalarınıñ sayısı arttı, lâkin ordu komplektatsiyasınıñ seviyesi – bayağı zayıf», – dep ayta Yuriy Butusov.
Bir yıl evelsi tasdıqlanğan yañı Ukraina Askeriy mezepi Rusiye tarafından silâlı istilâ telükesini aktual dep tanıy.
Radio Svoboda
Metinniñ asıl nushası ‒ Radio Svoboda saytında


text:
Rostov-na-Donu Ukraina Baş konsulı Taras Malışevskiy «Hizb ut-Tahrir davaları» boyunca qabaatlanğan Ernest İbragimov, Oleg Fedorov ve Yaşar Şihametovnen körüşti. Olarnı Rostovnıñ SİZO-1-nde tutalar. Bu aqta «Qırım birdemligi» bildire.
Malışevskiyniñ aytqanına köre, Ernest İbragimov etapqa zornen dayandı.
«Krasnodarda 12 kişilik kamerada 25 insannen qalmağa mecbur oldı, soñra bir ay Novorossiysk SİZOsınıñ kövid karantininde tedaviylenmeyip bulundı. Etapta aşı olmaqtan vazgeçti. Avgustnıñ 12-nden berli siyasiy mabüs Rostov-na-Donudaki SİZO-1-de 6 kişilik televizorlı kamerada buluna, kezintileri ola ve tibbiyet hadimleri baqa. Sağlıq şikâyetleri yoq», – dep bildire faaller diplomatnıñ malümatına esaslanıp.
Bu malümatqa köre, 51 yaşında Oleg Fedorov da Aqmescitten Rostov-na-Donuğa avuştırıluvına zor dayandı. Keriç, Krasnodar ve Novorossiyskten keldi. Tranzit kamerasında sıcaqnen yatqanını tarif etti.
«Turıp olamağan edi. Soñra Fedorov hastahanege alındı, onıñ kameradan çoq farqı yoq edi – dımlı bir yer, avalandıruv ve çalışqan kenef yoq», – dep ayttı Malışevskiy.
Haber etilgenine köre, Fedorov 8 kişilik kamerada Riza İzetovnen beraber tutula, kamerada televizor ve buzdolabı bar, şaraitlerni şikâyet etmeyler.
Diplomatnıñ aytqanına köre, Yaşar Şihametov da Qırımdan avuştıruv şaraitleri ve Krasnodar SİZOsında qaluv aqqında tarif etti. Anda töşeksiz yataqta yuqladı, kameranıñ unitazı ve musluğı bozulğan edi, soñra trennen «stolıpin vagonlarında» sıcaqta daa 10 insannen beraber Rostov-na-Donuğa ketirildi.
«Şihametovnıñ büyrekleri ve qaracigeri ağıra, közleri zayıflaşa. Sentâbrniñ 15-nde SİZOdan Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesine oturışuvğa çıqarılğan edi, amma oturışuv öyle de olmadı. Sebeplerini oña aytmadılar ve 5 saat mahkeme binasınıñ mağazından tutqan soñ Yaşarnı SİZO-1 kamerasına qaytardılar. O, büyük degil, 3 kişilik, aralarında semetdeşi bar», – dep bildirdi baş konsul.
Kelecek afta Malışevskiy Timur Yalkabovnen körüşmege planlaştıra.
Fevralniñ 17-nde saba erte yarımadanıñ bir qaç rayonında Rusiye quvetçileri musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı ola) evlerine keldi. «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faalleri Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, İçki rayonında Mamamadinov Abdulbori, Qarasuvbazarda Azamat Eyupov, Aqmescitte Yalkabov Timur, Bağçasarayda İbragimov Ernest, Bağçasarayda Fedorov Oleg, Aqmescitte Seydametov Lenur ve Aqyarda Şihametov Yaşarnıñ evinde tintüv keçirildi. Tahqiqat tedbirleri keçirilgende tutulğan insanlarnıñ tuvğanlarına berilgen malümatqa köre, olar Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesine istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve böyle teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv – muar.) qabaatlana.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukrainalı çalğıcı Maks Ptaşnik, Apple Music for Artists hızmetinde Ukraina haritası Qırımsız kösterilgenini bildirdi. Bunıñ aqqında o öz Facebook saifesinde yazdı.
"Men şamata kötergenlerden degilim. Amma icracılar içün Apple Music for Artists kibi hızmet bar. Anda statistikanı ve diger şeylerni baqmak mumkün. Ukraina haritası anda mına böyle köstirilgen. Yazıq", - dep yazdı çalğıcı.
Büyük Britaniyada Ukraina elçiligi, The Guardian matbuatı dünyada koronavirus tarqalması aqqındaki maqalede artıq Qırımnı Rusiye qısmı kibi köstermey.


text:
Qırım elektrik energiyası ve suv ile temin etildi, lâkin olarnıñ fiyatları yañı yıldan itibaren artacaq. Bunı Qırım mesken-kommunal hocalığı «naziri» Aleksandr Jdanov matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Qırımnıñ em suvı, em de ışığı olacaq. Qayd etmek isteyim ki, bu hızmetlerniñ fiyatları yañı yılda artacaq. Böylece, qızdıruv 10%-ğa artacaq, suv – 15%-ğa, çöplük çıqarılması ise 8%-ğa. Ve bu sene fiyatlar daa artacaq», – dedi o.
Onıñ bildirgenine köre, 2015 senesiniñ soñunda Qırımda tarifler Rusiyeniñ qomşu regionlarındaki derecege qadar artacaq.
Ukraina nazirler şurası işğal etilgen Qırım içün elektrik energiyasınıñ taşıyıcılarını italni evelden ödev şartlarına keçirdi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Rusiye Devlet Duması, akimiyet organları, devlet timsalleri ve cemiyetke nisbeten ürmetsiz ifadeler içün ve “yalan” haberlerniñ tarqatılması içün mesüliyet aqqında qanun leyhasını soñki üçünci muzakeresinden soñ qabul etti. Bu aqta Azatlıq Radiosınıñ rus bölügi haber ete.
İşbu qanun leyhalarını Devlet dumasına Rusiye Federatsiya Şurasınıñ qanunlar komitetiniñ reisi Andrey Klişas, mebusler Lüdmila Bokova ve Dmitriy Vâtkin tarafından kirsetilgen edi. Qanun metnine köre, ceza berilecek malümat sayğısızlıq ifadelemeknen beraber «insan itibarını ve cemaat ahlâqını aqaretlemeli».
Olar akimiyetni ve devlet timsallerini aqaretlegen vatandaşlarnı 5 biñ ruble para cezasına ve 15 kün memuriy apis cezasına üküm etmege teklif etken ediler. «Yañlış» malümat paylaşqan vatandaşlarnı 100 biñ ruble, memurlarnı 200 biñ rublege qadar, şirketlerni ise yarım million rublege qadar para cezalarına üküm etmege teklif etile. Tekrar bozuv ya da yaşav destegi, sanayı ya da banklarnıñ işine keder etken «yañlış» malümat paylaşuvı içün şirketlerge berilecek para cezası bir buçuq million rublege qadar yete bile.


text:
Xәter kөne
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Xәter kөne – keşelәr tөrkemeneŋ tarixında urın alğan qotıçqıç waqiğalarnı iskә aluğa bağışlanğan kөn. Hәr xalıqta yәki keşelәr cәmğiәtendә bağışlanğan waqiğa hәm iskә alu өçen bilgelәngәn kөn tөrle bulsa da, ğәdәttә suğış yәki başqa oxşaş konfliktnıŋ tuuına, hәm anıŋ dәwamında ülgәnnәrenә bağışlana. Şulay da, isemnәre tөrleçә bula.
Dөnyada[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bügenge kөndә iŋ bilgele xәter kөne - Berençe bөtendөnya suğışın tuqtatu aŋlaşmasında rәsmi kileş bilgelәngәn 11 noyәber kөne:
Bleuet de France (frans.) - veterannar, suğış qorbannarı, tol qalğan xatınnar hәm yәtim balalar turında xәter hәm alarğa taba telәktәşlek simvolı.
- БөekбpиTaHия-Britaniәneŋ Xәter mәk çәçәge (ingl.) - qorbannarnı iskә alu hәm alarnıŋ tuğannarına telәktәşlek belderü simvolı.
- AKШ-AQŞta bu kөn xәrbi xezmәt veterannarına bağışlana, dәwlәt ğәskәrendә xezmәt itkәndә xalәq bulğan watandaşların may ayınıŋ soŋğı düşәmbe iskә alalar.
Rusiәdә[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qazan tatarlarınıŋ küpçelege bügenge kөndә yәşәgәn Pycия Фeдepaцияce-Rәsәy ilendә tөp xәter kөne bularaq Bөyek Watan suğışı başlanğan 22 iyün kөnendә Xәter hәm matәm kөne (rus.) bilgelәnә.
- Georgiy tasması (rus.) aksiәse çiklәrendә taratılğan xәter simvolı.
Qazan/Tatarstanda[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Qazan şәhәre tarixına iŋ tirәn bulıp kergәn hәm tatar xalqı tarafınnan әlegә iŋ aktiv bilgelәnep torğan "Xәter kөne" bularaq 1552 yılnıŋ 12 oktәber kөnendә KaзaH xaHлыrы-Qazan xanlığı başqalası bulğan KaзaH-Qazannı Kaлып:Poccия пaTшaлыrы бaйparы-Rusiә patşalığı ğәskәrlәre alğanda, şәhәrne yaqlağan ğәskәrlәrne iskә alu kөne dip isәplәnә. Tatarstanda 1989 yıldan başlap bilgelәnә [1]. Sәbәbe: Ğәyepsez qorbannar ike yaqtan da buluğa qaramastan, Qazannı alu dәwamında rus patşası İvan IV ğәskәre yağınnan xәlәq tөşkәnnәre istәlegenә hәykәl (rus) 1823 yılda açılğan bulsa, Qazannı yaqlağannarına ayırım hәykәl әlegә yuq.
Bәysez İdel buyı Bolğar ile istәlege[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Batu xan tarafınnan İdel buyı Bolğarınıŋ başqalası Bilәr 1236 yılda yuq itelüe hәm 1239 yılınnan birle bolğar dәwlәteneŋ bәysәzlege tuqtatıluı anıŋ warisları dip sanalğan Qazan tatarları tarafınnan xәter kөne bularaq әlegә iskә alınmıy.


text:
Ukraina Nazirler şurası iyülniñ 1-den başlap bala doğuvı içün yardımnıñ yekâne miqdarını 41 000 280 grivna olaraq belgiledi. Bunı Nazirler şurasınıñ 2014 senesi iyünniñ 25-ne ait qararı pekitip kele, – haber ete Azatlıq Radiosı.
Maddiy yardım miqdarı tonğuç doğsa da, ondan soñ doğğan balalar içün de yekâne olacaqtır.
10 320 grivna birden berilecek, soñra ise 36 ay devamında qalğan paranı parça-parça töleycekler.
Tonğuç doğuvı içün para alğan vatandaşlarğa nevbetteki 12 ay devamında 130 grivna bala 3 yaşını toldurmağanına qadar berilecek. Bala 3 yaşını toldurmağanına qadar balanı baquv yardımını ise lâğu ettiler.
Qararğa binaen, Qırım ve terrorizmge qarşı tedbirler keçirilgen yerlerden mecburen köçip kelgenler ve doğğan balanı qayd etmege imkânı olmağanlar içtimaiy qoruv organınıñ qabul etken qararına köre yardım ala bileler.


text:
İşğal etilgen Aqyarda Federal havfsızlıq hızmetiniñ yerli idare hadimleri cuma künü, yanvar 23-te, 20-30 yaşları arasında üç qırımtatarını yaqaladılar.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, yaqalanğanlarnı 2003 senesinden itibaren Rusiye Federatsiyasında yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkenlerinde qabaatlaylar.
Adliyeci Emil Kürbedinov bildirdi ki, üçüni de eki ayğa yaqaladılar.
Uquqçınıñ qayd etkenine köre, eki-üç kün devamında olarnı Qırımdaki yekâne SİZO olğan Aqmescitke alıp kete bileler.
Onıñ malümatına köre, yaqalanğanlarnı Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 205.5 maddesini («Terroristik teşkilât faaliyetini teşkil etüv ve bunıñ kibi teşkilâtlarnıñ faaliyetinde iştirak etüv») bozğanlarında şekleyler. İşbu madde boyunca 15-20 yıllıq apis cezası ya da ömür boyu apis cezası belgilene.
«Bu adamlarnıñ «Hizb ut-Tahrir» areketine alâqaları olğanlarını daa isbatlamaq kerek. Ukraina zamanında da olar Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ nezareti altında olğan ediler, lâkin bütün 12 mahkeme toplaşuvında ğalip çıqtıq», – dep qayd etti Kürbedinov.
«Bu qırımtatarlar içün bir imtiandır. Halq şimdi o «hizb» dep aytsa, bunı er yerde yapacaqlar. Akimiyet begenmegen er bir musulmannı terrorizmde qabaatlay bileler. Bunıñ içün bu yaqalavlar – halq içün lakmus kâğıtıdır», – dep qayd etti Emil Kürbedinov.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Herson vilâyetindeki Geniçesk şeerine işğal etilgen Qırımdan gaz ketirilmey. Bunı noyabr 13 künü«Ukrtransgaz» metbuat kâtibi Maksim Bilâvskiy öz Faceboogında bildirdi.
«Ukraina vaqıtınce işğal etilgen Qırımdan gaz almay, «Ukratransgazda» böyle malümat yoq», – dep yazdı Belâvskiy.
Onıñ sözlerine köre, Geniçesk künde 31,2 biñ kubometr gaz qullana, «yerli istisal ise ondan bayağı çoqça».
«Gaz yeterli. Onıñ içün işğalçilerniñ lafları – bu sadece maqtançaqlıq ve haber ücümıdır», – dedi Belâvskiy.
Bundan ögüne bir sıra haber vastaları bildirdiler ki, sanki Rusiye prezidenti Vladimir Putin «ukrain şeeri Geniçeskni gaznen teminlemege yardım etmege avale etti».
Ayrıca, Kreml kontrolündeki Qırım akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov Rusiye prezidenti Vladimir Putinge «Ukrainadaki Geniçesk şeerini Qırım gazınen teminlemege» teklif etti. Aksönov daa dedi ki, sanki 2016 senesi yarımadadan Geniçeskke gaz endi yollanıla edi ve neticede «Çernomorneftegaz» ögünde 18 million ruble miqdarında borç peyda oldı.
Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında Geniçesk şeer yolbaşçısı Aleksandr Vorobyov Qırımdan qoşma gaz kelgenini tasdiqlamadı ve qayd etti ki, bügünki künde qoşma gazğa ihtiyaç yoq.


text:
Kreml ABD prezidenti Joe Bidenniñ memeleketi Qırımnıñ işğalini bir vaqıt tanımaycağı ile bağlı sözlerine cevap berdi. Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, «iç bir işğal yoq edi», dep ayttı.
«Kerçekten de Qırımnıñ işğilini tanımağa imkânsız, Qırımnıñ işğali aqqında kimse aytmay, çünki o yoq edi. Halqara uquq qaidelerine köre Qırımnıñ Rusiyenen qavuşuvı oldı», – «İnterfaks» Peskovnıñ aytqanlarından alıntı ketire.
ABD prezidenti Joe Biden, Vaşington Ukraina Qırımınıñ Rusiye tarafından işğaline iç bir vaqıt ray olmaz, dep bildirdi. Bunı o, Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününe bağışlanğan bildirmesinde ayttı.
Amerikanıñ Devlet kâtibi Entoni Blinken, ABD Rusiyeni Qırımnıñ işğalini toqtatmağa çağırğanını bildirdi.
2020 senesi oktâbr ayında ABD diplomatları Qırımnı işğalden qurtaruv platformasını qurmaq içün Kyiv ile işbirligi yapmağa azır, dep bildirgen edi.
2018 senesi iyülniñ 25-nde o vaqıt ABD devlet kâtibi olğan Mike Pompeo Amerika Birleşken Devletleri Rusiyeniñ Qırım ilhaqını iç bir vaqıt qabul etmeycegi aytılğan «Qırım beyannamesini» çıqardı. Pompeo, ABD Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesini kene israr etecek, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım «prokuraturası» teşkerüv keçirip, ekstremistik faaliyet, şu cümleden, Ukraina Milliy gvardiyasını maliye etüv aqqında cinaiy iş açtı.
Bunı onıñ matbuat hızmeti bildire.
Berilgen malümatqa köre, aktsionerler cemiyetlerinden biri (telefon operatorı) Rusiyede esktremistik olaraq tanılğan Ukraina milliy gvardiyasınıñ erkânındaki silâlı birleşmelerge para bere edi.
«Prokuratura» beyanatında aytıla ki, şirket yolbaşçıları avgust ayından itibaren hadimlerden soramayıp, olarnıñ aylıqlarından «arbiy bergi» ala ediler. Umumen aman-aman 1 million ruble alındı.
«Prokuratura teşkerüviniñ malümatı Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar boyunca Rusiye FSB idaresine cinaiy taqiqat teşkil etilmesi içün yollanıldı. Olarnıñ teşkerüvi neticesinde RF Cinaiy kodeksiniñ 282-nci maddesi 2-nci qısmı boyunca (iş yerinde ekstremistik faaliyetni maliye etüv) cinaiy iş açıldı», – aytıla beyanatta.
Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya iş taqiqatını nezaret altına aldı.


text:
Qırımda kenar imayesiniñ brigadası terkibinde Rusiye askerleriniñ talimleri keçirilmekte. Talimlerde 600 asker ve 50 dane cenk tehnikası iştirak etmekte.
Bunı Rusiye Qara deñiz flotunıñ vekili Vâçeslav Truhaçev bildirdi.
Salı künü Rusiye cenübinde cenk istihbaratı ve mahsus taqımlarnıñ büyük alan talimleri başlandı. Mında eki biñ asker ve 200 dane tehnika iştirak ete. Talimler bir ay devam etip, Volgograd vilâyeti, Stavropol ülkesi, Çeçenistan, Dagestan, Adıgeya, Karaçayevo-Çerkessiya ve Şimaliy Osetiyada keçirilecek.
Keçken seneniñ baarinden itibaren Rusiye bir qaç büyük talimni keçirdi. Aprel ayında Ukraina ile sıñırda Cenüp ve Ğarp arbiy bölgeleri talimlerni keçirgen ediler. İyün soñunda Vladimir Putin Merkeziy arbiy bölge ordusınıñ teşkerüvini apansızdan ilân etti. Talimlerde 65 biñ arbiy hızmetçi iştirak etti. Sentâbr ayında «Şarq-2014» talimleri olıp keçti, 150 arbiy hızmetçi ve sekiz biñ dane cenk tehnikası qullanıldı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Fevralniñ 20-sinde Qırım MC prokurorı Gündüz Mamedov, Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası ilhaq etilgen Qırımdaki Rusiye rejiminiñ uquqiy qamaçavı boyunca çareler köre, dep bildirdi.
O, nezaret etici muessiseniñ, Rusiye akimiyeti tarafından Qırımda arbiy cinayetler ve insaniyetke qarşı cinaetlerniñ işlenmesi ve Ukraina vatandaşlarında olğan anayasa aq-uquqlarınıñ diger bozuluvları faktlarını tayin etkenini qayd etti.
QMC prokurorı: «Deñiz gemileriniñ yarımadadaki qapalı limanlarğa qanunsız kirip çıqqanlarına kelgende, bizim taraftan qanun bozğan gemilerniñ cedveli tizildi ve o, muntazam surette yañartıla. Bu yönelişteki işlerniñ beraberlikte yapılması içün 2017 senesinde Qırım MC prokuraturası, Ukrainanıñ Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar ve devlet içinde mecburen köçken şahıslarnıñ işleri boyunca nazirligi, Ukrainanıñ İnfrastruktura nazirligi, Ukrainanıñ Devlet sıñır hizmeti, Ukrainanıñ Maliye hizmeti ve «Ukrainanıñ deñiz limanları memuriyeti» Devlet işhanesiniñ temsilcilerinden teşkil olunğan iş grubu meydanğa ketirildi. Qırım kökünde uçuşlarnıñ yapılması meseleleri de prokuraturanıñ diqqatı tışında qalmaylar», – dep qayd etti.
Ondan ğayrı Gündüz Mamedov, Ukraina Baş prokurorı Yuriy Lutsenkonıñ Ankarağa ziyaretinden soñ Türkiyeniñ Ticaret ve sanayi odasındaki deñiz ticaret odasınıñ rehberleri, deñiz naqliyatı ve liman işleri subyektlerine mektüp yollap, Qırımnıñ qapalı limanlarından kelgen gemilerniñ qabul etilmesini yasaq etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Yaşar Muyedinov, Seyran Murtaza ve Tofik Abdulgaziyevniñ sıñırlav tedbirlerini 2021 senesi yanvarniñ 14-ne qadar uzattı. Oturışuv neticeleri aqqında qırımtatar faalleriniñ imayecileri tarif etti.
Bütün mahkeme esnasları Qırımdaki epidemiologik vaziyetten sebep qapalı oldı. İmayeci Venera Abdışayevanıñ aytqanına köre, mahkeme advokat ve müvekkiliniñ muracaatlarını kene red etti.
«Biz açıq mahkeme olsun dep muracaat ettik, mahkeme bu muracaatımıznı red etti, madde ağır dep. O, Dördünci Jeneva Şartnamesi qullanılmalı ve daa yımşaq sıñırlav tedbiri belgilenmeli, dep ayttı», – dep izaatladı Venera Abdışayeva.
Advokat Emil Kurbedinovnı tahqiqat izolâtorında bulunğan Tofik Abdulgaziyevniñ qulaqları zayıflaşqanından qasevetlene,
«Şimdi pek yaramay eşite. Oña tibbiy yardım kösterilsin dep rica etecek dedi. Bir közünde kapillârlar pek patlağanını kördim. Keyfi ise pek güzel», – dep qayd etti advokat Kurbedinov.
Apiske alınğan faaller qırımtatar halqına ve olarğa Qırımda ve onıñ tışında qol tutqan er keske teşekkürler bildirdi.
«Maña da biñ kere ayttı: «Bizge yardım etken er keske teşekkürlerimni bildir. Advokat, cemaat sağ olsunlar – çette qalmayıp, yardım eteler», – dep ayttı advokat Kurbedinov müvekkili Tofik Abdulgaziyevniñ aytqanlarına esaslanıp.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kyivde yanvarniñ 27-nde «1917-1920 seneleri qırımtatar milliy areketi. Kommunistlerniñ mahsus hızmetleriniñ arhivleri esasında» kitabı taqdim etilecek. Kitapta daa evel keniş cemaatçılıqqa belli olmağan ve gizli malümat bar, o, Qırımda tamır halq tarihınıñ eñ müim devirlerinden biri – cenk ve inqilâplar zamanındaki milliy areket aqqında tarif ete.
Tavriya milliy platformasınıñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginiñ akimiyeti kitapqa kirsetilgen malümatnı çoq yıllarğa gizlegen edi.
Berilgen malümatqa köre, kitapnı tarihiy ilimler namzeti, Milliy tedqiqat institutı ukrainşınaslıq Alimler şurasınıñ Andriy İvanets ve tarihiy ilimler namzeti, Ukraina telükesizlik hızmeti Saa devlet arhiviniñ müdiri Andriy Kogut tertip etti.
«Qırımdaki cenk ve inqilâplar devrinden bizni asırlar ayırsa da, o zamanlarnıñ qırımtatar milliy areket tarihı, çeşit memleketlerniñ alimleri çoq küç sarf etkenine baqmadan, alâ daa yeterli qadar tedqiq etilmedi. Qırımda tamır halq olğan qırımtatarlarnıñ 1917-1920 seneleri etnomilletke transformatsiyasını aydınlatmaq içün Sovetler Birligi repressiv organlarınıñ vesiqaları müim rol oynamaqta», – dep qayd etti İvanets.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina alimleri işğal etilgen Qırımda ve Rusiyede böyle vesiqalarğa irişip olamay ya da bu yol pek qıyın. Amma dekommunizatsiya sayesinde böyle vesiqalarnı esas Ukrainadaki arhivlerde tedqiq etmek mümkün.
«Ukraina telükesizlik hızmetiniñ Saa devlet arhivinen beraber Romanovlar imperiyasınıñ yıqıluvından soñraki ilk yıllarda qırımtatarlarnıñ areketine dair gizliligi lâğu etilgen vesiqalarnı saylap izaatladıq», – dedi İvanets.
Müellifler, kitap Qırım tarihı ve XX asırnıñ ilk üçte birinde qırımtatar milliy areketinen meraqlanğan er kes içün faydalı olacaq, dep işandıra.


text:
Rusiye matbuat vastalarınıñ malümatına köre, bazarertesi künü, mart 23-de, Ukraina sabıq perzidenti Viktor Yanukoviçniñ oğlu – Viktor Viktoroviç Yanukoviçni defn ettiler. LifeNews Rusiye neşiri bildirgeni kibi, Yanukoviçniñ cesedi Aqmescitten Aqyarğa ketirildi. Aqmescitke onı «Tsentr-Yug» ava şirketiniñ İrkutsk – Ufa – Aqmescit marşrutı boyunca ketirdiler.
«Moskva vaqtı boyunca saat 13:10 uçaq Qırım ava limanına keldi. Kence Yanukoviçniñ cesedini Aqyarğa ketirmek içün bir saat kerek oldı. Aqyar kilseleriniñ birinde keçirilgen vedalaşuv tedbirinden soñ, onı yerli arbiy mezarlığında defn ettiler. Mabet ögündeki bayraq adet üzre tüşürildi», – dep yaza LifeNews.
Neşir Aqyar pravoslav mabetiniñ fotolarını derc ete, amma vedalaşuv tedbiri ya merhumğa alâqası olğan başqa fotolarnı aşkâr etmey.
Aqyarnıñ Uquq çıqarıcı toplaşuvınıñ resmiy saytında Ukraina sabıq prezidenti Vkitor Yanukoviçniñ cenazesi aqta iç bir malümat yoq.
Evel Regionlar firqası Ukraina sabıq prezidenti Vkitor Yanukoviç oğlunıñ ölümini resmiy şekilde tasdiqlağan edi.
Mart 22 künü kence Yanukoviçniñ Rusiye Baykal özeninde ölgeni aqta malümat peyda oldı.
Rusiye matbuat vastaları, Rusiye fevqulâde işler nazirlige esaslanıp, Baykaldaki yol qazasında 33 yaşında moskvalı Viktor Davıdovnıñ vefat etkeni aqqında bildire edi. Bunıñ ile «Davıdova» soyadı Viktor Födoroviç Yanukoviçniñ apayınıñ qız soyadı olğanı aqta malümat peyda ola.
Bazarertesi künü, mart 23-de, Rrsiye prezidenti spikeri Dmitriy Peskov Yanukoviçniñ ölümi aqta bir şey aytıp olamaycağını bildirdi.


text:
Aqmescitniñ bir qısmı salı künü, sentâbrniñ 18-nde, planlaştırılmağan tamir işlerinden sebep ışıqsız qalacaq. Bunı «Krımenergo» matbuat hızmeti haber ete.
«Saat 8-den saat 17-ge qadar elektrik energiyası aşağıdaki adresler boyunca berilmeycek: Malosadovaya soq., 2-8,12 (çift), 1-11 (tek); Olençuk soq., 1-5 (tek); Tsentralnaya soq., 20-48 (çift), 17-45 (tek); Tsentralnıy aral., 35 (çift)», – dep aytıla ilânda.
«Krımenergo», yarımada sakinlerini oktâbr ayında ışıqlar söndürilecegi aqqında tenbiyelegen edi.
2016 senesi baarde Qırımda Rusiye energetik köprüniñ dörtünci teli işke tüşürilse de, elektrikler kene kesile. 2015 senesi dekabr ayından itibaren Qırımğa esas Ukrainadan elektrik energiyası kelmey, çünki Herson vilâyetindeki elektrik qulleler bozuldı. Al-azırda Qırım öz generatsiyası, Rusiyedeki generator donatmaları ve Kuban energetik köprü sayesinde elektrik energiyasınen temin etile.


text:
Qırım üyleden soñ kene ışıqsız qadlı. Bu kibi haber yarımadanıñ er bir şeerinden kele.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, yarımadada birden bağ ile problemler yüz berdi, insanlar bir-birine telefon etip olamay.
Qırımlılar dekabr 24 künü yüz bergen aynı problemlerge rastkele – çalışmağan svetoforlar, trolleybuslar, yol tıqanıqlıqları, qapalı tükânlar.
Bundan efel Qırımnıñ yaqarlıq ve energetika «naziri» Sergey Yegorov dekabr 26 künü elektroenergiya ile bağlı problemler kelecek afta yoq etilecegi aqqında bildirgen edi.
Cuma künü, sabadan, Qırımnıñ bir qısmı ışıqsız qalğan edi, amma bir qaç saatten soñ elektroteminlevni devam ettiler.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciliginiñ teşebbüsinen yanvarniñ 9-nda reberlik qırımtatar halqınıñ liderleri, Meclis azaları, Qurultay delegatları ve cemaat teşkilâtlarınıñ vekillerinen körüşti.
Körüşüvde qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve onıñ muavinleri: Ukraina halq deputatı Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov iştirak etti.
Taraflar Temsilcilikniñ 2019 senesiniñ iş neticeleri, 2020 senesiniñ müim iş yönelişleri, Temsilcilikniñ Qırımtatar Milliy Meclisi ile strategik bağ ve işbirligi meselelerini muzakere etti, dep bildire Temsilcilikniñ Facebook saifesi.
Temsilcilik yolbaşçısı Anton Korınevıçnıñ qayd etkenine köre, vaqtınca köçip kelgen ve işğal etilgen Qırım sakinlerini ayırımğa oğratqan qanun deñişimleri, Ukrainağa qarşı silâlı zıddiyet neticesinde azatlıqtan marum etilgen şahıslarnı içtimaiy ve uquqiy qoruvına dair qanun leyhası işi devam ete.
Temsilcilikniñ qayd etkenine köre, körüşüv vaqtında Ukraina tamır halqlarınıñ statusını belgilev, qırımtatar halqınıñ aqlarını qoruv ve ğayrıdan tiklev ve onıñ Ukraina terkibinde kelecegini belgilev aqqı meseleleri üzerindeki iş aqqında añlaşıldı.
«İşbirliginiñ kelecek yönelişleri olaraq Qırımnen bağlı haber, tasil, medeniyet leyhalarınıñ hususan devlet seviyesinde desteklenmesi belgilendi. Vaqtınca işğal etilgen Qırımda ve Rusiyede siyasiy sebeplerden apiske alınğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilüvi ve qorantalarına yardım kösterüv meseleleri ayrıca muzakere etildi», – dep aytıla haberde.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini, Ukraina halq deputatı Ahtem Çiygoznıñ daa evel bildirgenine köre, Ukraina prezidentiniñ ofisi ve prezident Volodımır Zelenskıynıñ özü qırımtatarlarnı Rusiye apishanelerinden azat etüv meselesinen bağlı dialognı Meclisnen keçirmedi.
Siyasiy mabüslerni azat etüv meselesinde Prezident ofisiniñ Meclis ile bir de bir mesleatları olmağanını Refat Çubarov da bildirgen edi.
Dekabrniñ 29-nda kerçekleştirilgen tutulğan şahıslarnı deñişimden soñ Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, işğal etilgen Qırımda ve qomşu Rusiyede apiske alınğan qırımtatarlarnı azat etmek içün «Rusiye prezidenti Vladimir Putinge büyük basqı yapılmalı, bugünde-bugün bu yoq», dep qayd etken edi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi, qırımlı mabüsler nevbetteki deñişimde olacaq, dep bildirdi.
Dekabrniñ 31-nde Ukraina prezidentiniñ ofisi Putin ve Zelenskıynıñ telefon subeti aqqında haber etti. Onıñ vaqtında tutulğan şahıslarnı deñişmek içün yañı cedvellerni azırlav meselesi muzakere etildi. Laf işğal etilgen Qırımda tutulğan ukrainalılar ve Rusiyede apiste yatqan qırımlılar aqqında kete.
Ukraina ve Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal etilgen rayonları arasında tutulğan şahıslar dekabrniñ 29-nda deñiştirildi. Azat etilgen Ukraina vatandaşlarını uçaqnen «Borıspil» ava limanına alıp ketkenler. Umumen deñişim çerçivesinde Ukrainağa 76 insan teslim etildi: 12 arbiy ve 64 vatandaş.
Ukrainadan teslim etilecekler cedvelinde olğanlar arasında 2014 senesi Maydanda insanlarnı atıp öldürgeninde qabaatlanğan beş sabıq Berkut hadimi, 2015 senesi Harkivdeki terror ücüminde qabaatlanğan ve ömür boyu apis cezasına üküm etilgenler bar.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Türkiye Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlunıñ bildirgenine köre, Ankara Rusiye tarafından zapt etilgen ukrainalı askerlerniñ azat etilüvi içün elinden kelgenini yapmağa devam etecek, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Keriç boğazındaki buhrandan soñ prezidentimiz (Recep Tayyip Erdoğan – QA) öz fikrini bildirgen edi, Putinge ricalarını yollağan edi. Biz de em deñizcilerni, em gemilerni azat ettirmek içün elimizden kelgenini yapmağa devam etecekmiz», – dedi Çavuşoğlu fevralniñ 1-nde Odesadaki matbuat konferentsiyasında Qırım.Aqiqat mühbiriniñ sualine cevap berip.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Kyivte oktâbr 25 künü, Ebediy şüret bağçasında Sovetler Birliginiñ eki defa Qaramanı, qırımtatar uçucısı Amet-Han Sultannıñ abidesine çeçekler ketirilecek.
«Qırımtatar halqınıñ ulu evlâdı, Sovetler Birliginiñ eki defa Qaramanı, uçucı-sınavcı Amet-Han Sultannıñ abidesine gülçemberler qoyuv merasimi onıñ 96-cı yıllığına bağışlanılıp ötkerilecek», – dep bildirdi Qırımtatar Milliy Meclisniñ matbuat-hızmeti.
Bildirile ki, merasimde Meclis vekilleri, Ukraina devlet ve cemaat erbapları, cemiyet vekilleri iştirak etecek.
Sovet uçucısı Amet-Han Sultan 603 cenkâver uçuş yaptı, şahsen özü 30 ve grupp erkanında 19 lüftvaffeniñ uçağını urdı. Uçuş vaqtında uçucı tahminen 100 uçaqnıñ çeşitini ögrendi, uçuşları ise 4237 saatni teşkil ete eken. 1971 senesi fevral 1-de Tu-16 uçma laboratoriyasında deñeme uçuşında elâk oldı. Moskva Novodeviçye mezarlığında defn etildi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisinin muavini İlmi Ümerov, "Qırımnı Uktrainanıñ qısmı olaraq tanımaması içün" cinaiy mesüliyetni kirsetmek kerekmey, dep tüşüne. Bu aqta o Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde ayttı.
"Ukraina Rusiyege oşağanını istemeyim. O, olğanı kibi, demokratik devlet olı qalsın ve aynı qanun-qaideler boyunca yaşasın. Rusiyede örnek alıp, er kesni cezalamağa tırışmaq kerekmey. Özz başına qarar ala bilecek adamlarğa da nasıldır bir bolluq qaldırmağa kerek. Menimce, nasıldır tedbir-merasim keçirilimesi içün cinayet cezası yapılmamaq kerek. Söz-aytılmalar içün, ise, men bellesem, Cinayet Kodeksinde öyle de yeterli madde bar ve daa qoşmağa acet yoq", - dedi Ümerov.
Tünevin Ukraina Yuqarı Şurasında №10423 qanun leyhası qayd etildi, oña köre, ilhaq etilgen Qırım ve Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal etilgen parçalarınıñ Ukraina qısmı olaraq "aselet tanımaması" içün cinaiy mesuliyetlikni kirsetmege teklif etildi.
Bu qanun leyhasını Ukraina Yuqarı Rada komiteti baqacaq.
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, Radada bu qanun leyhası qayd etilgenini tefsir etip, vesiqa "adamlarnı qorquzmaq içün" yapıldı, dep ayttı. Onıñ sözlerine köre, "maydan akimiyeti aqiqattan qorqa ve halqanen tek qorquzuv ve basqı tilinde laf ete bile".


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ poligonlarından birinde Rusiye Qara deñiz flotunıñ motoatıcıları ile birlikte keñiş miqyaslı batalyon taktika talimleri ötkerilgen. Bunı sentâbrniñ 15-nde Rusiyeniñ Cenübiy arbiy okrugınıñ matbuat hızmeti haber ete.
«Motoatıcı ve tankçılar birliginiñ taktikiy avuşma areketleri şart etilgen duşman tarafından himiya silâsı ve radio elektron kureşniñ aletleri qullanılğanı kibi ötkerildi. Uruş meydanında müendislik ve minatemizleme bölükleri çalıştı, olar minalı alanlarda keçitler açtı ve yañı ateş noqtalarınıñ müendislik donatuvınen oğraştı», ― dep buyurıla bildirüvde.
İstihbarat bolükleriniñ erkânında «Orlan-10» pilotsız uçqan cihaz komleksleriniñ mutehasısları çalışqan. Olarnıñ yardımınen alınğan malümat şart etilgen duşmannıñ bulunğan yerlerini bildire edi ve «Sani» minaatıcı ve «Msta-B» haubitze batareyalarınıñ atışları içün qullanıla edi.
Bundan evel Ukraina Esas Ştabı işğal etilgen Qırımda Rusiye tarafından ötkerilgen arbiy talimlerni qanunsız olaraq tanıtqan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Federatsiya Şurası tarafından Ukrainada Rusiye ordusını qullanmaq ruhsetiniñ lâğu etilmesi Rusiye prezidentini Ukrainağa ordularnı kirsetmek aqqından marum qaldırmay.
2009 senesiniñ soñunda o vaqıt prezident olğan Dmitriy Medvedev Federatsiya Şurasından çetelde silâlı quvetlerni qullanmaq müddetsiz aqqını qazandı, dep yaza Vedomosti.
Federatsiya Şurasınıñ anayasa qanunları ve devlet qurulışı komitetiniñ reis muavini Konstantin Dobrıninniñ aytqanına köre, o ruhset lâğu etilmedi, lâkin onıñ lâğu etilmesi de kerekmey. Şimdi vaziyet «bam-başqa», dep qayd ete neşir.
Rusiye Anayasasına köre, prezidentke diger memleketlerge ordu kirsetmek qararınıñ lâğu etilmesi kerekmey. Böyle bir qarar lâğu etilmesiniñ yekâne manası onıñ qabul etilmesiniñ sebebi olğan şaraitlerni yoq etüvdir, daa doğrusı – Ukrainada muzakere esnasınıñ başlanmasıdır, dep qayd etti Dobrınin.
Neşirniñ Rusiye mudafaa Nazirligine yaqın olğan menbasınıñ bildirgenine köre, 2009 senesi Medvedev tarafından elde etilgen ordularnı kirsetmek ruhseti çalışmağa devam ete.
Hatırlatamız, iyünniñ 25-de Federatsiya Şurası Ukrainada Rusiye ordusını qullanmaq ruhsetini lâğu etti. Lâkin Ukraina tış işler Nazirligi mında «kerçek bir areketler» olmağanını qayd etip, bu adımda memleket şarqında zıddiyetni yoq etmek azırlığını körmedi.


text:
Qırımtatar faali, «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsi Kâzim Ametovnıñ sağlıq vaziyeti fenalaştı, dep bildirdi advokat Emil Kürbedinov. Bu aqta «Qırım birdemligi» birleşmesi haber ete.
«Tahqiqat izolâtorında Kâzim Ametovnı ziyaret ettim. Sağlığı fenalaşa, közleri ket-kete daa zayıf ola, qan basımı, yürek ve aşqazan problemleri bar olğanını ayta», – dedi Kürbedinov.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri, Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşından para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
İşbu dava iştirakçileriniñ sağlıq problemleri bar. Degermenci – astma hastasıdır, Çapuh SİZOda mikroinsult keçirdi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Telekanalnı Ukraina Yuqarı Radasınıñ plenar toplaşuvınıñ sessiyası afresinde söndürdiler. Salı künü, iyün 17-de, muşaverede şarqiy vilâyetlerdeki vaziyet, em de Rusiye ile gaz añlaşmaları muzakere etildi, dep haber ete Ukrinform.
«Rada» telekanalınıñ yasağı izaatlanmadı ve evelden haber etilmegen edi. Aynı böyle vaziyette bu sene mart ayında, Qırım işğali vaqtında, ukrain telekanallarını söndürip, rusiyeli kanallarını qoyğan ediler.
Al-azırda Qırımnıñ kabel ağlarında «İnter», «1 +1», «112», NTN, «Ukraina», TET, ICTV, «Futbol», STB, «2 +2» ve bir sıra muzıka-eglence kanalları qala.
«Volâ-Kabel» şirketi 2014 senesi iyül 1-de Qırımda hızmet etmesini toqtata. Şirketniñ bildirgenine köre, bu vaziyette işğal etilgen yarımadada Ukraina qanunlarına riayet etmege imkân yoq.


text:
Birinci olaraq böyle meydançıqnı Karl Marks soqağından aldılar. İnşa «Neapol» pitstseriyasına ait edi, dep bildire Qırım «akimiyeti»niñ ruporı «Krıminform».
Olarnı prokuratura talapları ile yoq eteler. Bu vazifeni şeer şurasınıñ mesken-kommunal hocalığınıñ idaresi eda ete. Tertip-nizamnı Qırım halq imayesi ve politsiya hadimleri nezaret ete.
«Bu inşa boyunca prokuratura qararı endi bar. Biz onı amelge keçiremiz. Bugün daa eki inşanı yoq etecekmiz. Bir-bir buçuq ay devamında bütün qanunsız yaz meydançıqlarnı yoq etermiz», – dedi Qırım «baş nazir muavini yardımcısı» Vladimir Garnaçuk.
Garnaçuknıñ sözlerine köre, Qırım akimiyetinde insanlarnıñ öz istegi ile qoyulğan obyektlerniñ yoq etilüvi aqqında qarar azırlaylar.


text:
Qırımda terrorizmge qarşı imaye tedbirleri arttırıldı, dey yarımadanıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov.
«Cumhuriyetniñ terrorizmge qarşı komissiyası hususiy qoruv altında olması kerek olğan obyektlerniñ cedvelini çoqtan tizgen, şu cümleden, energetik köprü, şimdi Ukrainada yaşağan sabıq semetdeşlerimizniñ matbuat vastalarında olğan çağıruvları nazarğa alınğan», – dedi o, dep bildire Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Onıñ sözlerine köre, soqaqlarda «patrul eteler». Aksenov vatandaşlarnıñ havfsızlığı «tam şekilde» teminlengenine işandıra.
Evel Aksenov Qırımda «Ukrainanıñ gizli mühlisleri» bar olğanını qayd etken edi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti bildire.
Qırımtatarlarnıñ liderine bağışlanğan park paytaht yolbaşçılığınıñ qol tutuvı ile quruldı ve Könya-İstanbul yolunı yaraştıracaq. «Parknıñ yeşil territoriyasında raatlanuv yerleri, balalar içün oyun meydançıqları ve raatlanuv içün diger vastalar mevcut», – aytıla matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Açılış tedbirinde qırımtatarlarnıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev ve onıñ apayı Safinar Cemileva, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, onıñ muavini Aslan Omer Qırımlı, Meclis azası Riza Şevkiyev, Turkiye qırımtatarlar Cemiyeti baş ofisiniñ reber ve azaları, Könya derneginiñ vekilleri, şeer sakinleri ve musafirleri iştirak etti.


text:
Xäzer Ukraina prezidentı Yunşenko, Rusiäne anıñ ağulanunı tikşerü eşen totqarlawda ğäyepli. Sişämbedä, Dnepropetrovskiyda yasağan belderüendä Yuşenko, dönyada 3 kenä urında nurlanışlı dioksinnı tabıp bula, alarnñ berse – Russiä, dide.
Dioksin analizları, Rusiädän qala, dönyadağı bar laboratiälärdä eşlände. Min, bu eş anda da, yaqın arada eşläner dip ömetlänäm. Tikşerü barışı öçen kiräkle 3 keşe xäzer Rusiädä. Bu keşelärne Ukrainağa tapşıru turındağı baş prokuraturağa yasalğan möräcäğätlärebez cawapsız qalıp bardı. Şul isäptän, minem üzemeñ dekaberdä, Rusiä prezidentına, yärdäm sorap yasağan möräcäğätem dä” - dide Ukraina Prezidentı Viktor Yuşenko.
Ul, dioksinnıñ qaydan kilüen açıqlaw bik ciñel, di. Rusiä dioksinğa yasalırğa tieşle analiznıñ näticälären cibärmäğän. Bu, Yuşenko äytkänçä, tikşerü eşeneñ mömkinleklären çikli. Yuşenko, be eştä teläktäşlek kürsätü - Mäskäwneñ äxlaqi burıçı. Qanun idärä itkän illär öçen cinäyätlär öçen caza birelü möhim, di ul.
Londonda çığuçı “The Times” häm frasuz basması “Le Figaro” gäzitlärenä birgän äñgämälärendä Yuşenko Rusiäneñ bu eştä qatnaşlışı bulğan, dip äytüdän az ğına totılıp qala. Läkin anda ul bu ayırım keşeneñ eşe genä bulmadı, di. Ul, böten kisäklär bergä ciyılğan häm tikşerü axırğı, açıqlaw öleşenä yaqınlaşa, dip xäbär itä.
Mäskäw Kremlennän bu süzlärgä ber nindi reaksiä kürsätelmäde. Ämma Rusiäneñ Qıyeıvtağı ilçese Viktor Çernomırdın belderü belän çıqtı. Ul, ğäcäplänü belderde häm Qıyıvtan ağulaw eşen tikşerü eçendä yärdäm sorap yasağan möräcäğätlär turında belmädem, dide. “Tik torğanda şundıy ğäyepläwlär belderelä. Sorarğa, möräcäğät itärgä bula ide. Kemgä häm qayda möräcäğät itkän. Min bu xaqta bernärsä dä belmim. Min gel monda buldım. Berniçä tapqır prezident häm başqalar belän dä oçraştım. Mondıy sorawlar turında, biğräktä prezidentnıñ möräcäğäte turında berençe işetäm” - dide Viktor Çernomırdıyn.
Rusiä Kremlenä yaqın säyäsät belgeçe Sergei Markov bolay di: “Yuşenko - rusofob, ruslarnı häm Rusiäne kürä almıy. Ul Rusiäne närsädäder ğäyepläw öçen ber mömkinlekne dä ıçqındırmıy. Ul xäzer Britanaiädä başqa illärgä yörgän, Rusiä yañğırawıqlı ütereşlär häm ağulanu eşlären tikşerüğä qarşılıq kürsätä, digän süzlärne qullana. Mäsälän Rusiä Litvinenko eşen tikşererä irek birmi digän ğäyepläw. Yuşenko barı tik şul ürnäkne qullana.”
Ni säbäple Yuşenko şundyı ğäyepläwlärne belderü öçen 3 yıl kötkän? Ukrainadağı säyäsi belgeç Kost Bondarenko, mondıy belderülär Yuşenkoğa üzenä häm anıñ “Bezneñ Ukraina” säyäsi bloğına saylaw aldı çorında faydalı bula ala di. “ Bu bernidi nigezsez ğäyepläwlär. 2 yıl elek, Ukrainanıñ eçke eçlär ministrı Yuri Lutsenko, ağulanu eşe açıqlandı häm ğäyeple keşelärneñ kem buluı bezgä mäğlüm digän ide. Xäzer alar bu xäldän çığu yullın ezli. Keşelär, Gongadzenıñ ülemendä, milli banknıñ elekke başlığı Hetmannıñ, Yuşenkonı ağulawda kem ğäyeple digän sorawarlarnı torğan sayın kübräk birä başladı.”- di Bondarenko.
Bikä Timerova.


text:
Alhıu öläsähen qotqara. İnternet säxifälärendä oşo isem aśtında mäğlümät elengän. Unda äyteleüensä, bildäle yırsı Alhıuźıñ öläsähe, Rälif Safindıñ äsähe 78 yäşlek Xalidä inäy Mäskäüźäge märtäbäle klinikalarźıñ berehenä kilterelgän. Uğa yöräk öyänäge tigän diağnoz quyılğan bulğan. Öfönän Mäskäügä samoletta sirle öläsähe yanında Alhıu źa bulğan.
Rälif Safindıñ xäläl efete Räziä xanım qäynähenä küptän sifatlı daua käñäş ithä lä, inäy ülän, bal häm başqa xalıq daualarına öśtönlök birgän bulğan. Xalidä inäy Mäskäü klinikahına barğas unıñ yanına xälen belergä tuğanı Marat Safin, Alhıuźıñ ire Yan da barğan tip yaźalar İnternet säxifälärendä.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukraina Silâlı quvetleri Künü munasebeti ile keçirilgen tantanalı toplaşuvda aytqanı kibi, Ukraina mudafaa ğayretini siyasiy-diplomatik gayreti ile birleştirmek kerek, çünki memleket «arbiy küçü Ukrainanıñ küçünden olduqça quvetli olğan duşmannı yeñmek kerek».
Poroşenko dey ki, Minsk añlaşmalarına riayet etmegen Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ uzattırılması «rusiyelilerniñ tam miqyaslı ücüminden kefalet berir» ve işğal etilgen Donbass topraqlarınıñ Ukraina nezaretine qaytarılması meselesinde Moskvağa halqara toplulıqnıñ basqısını arttırmağa imkân yaratır.
«Qırım aqqında da unutmaymız», – dep bildire Petro Poroşenkonıñ sözlerini onıñ matbuat hızmeti.
Ukraina devletiniñ başı aytqanı kibi, soñ bir qaç afta devamında bu mevzuda Avropa birligi memleketleriniñ aman-aman bütün yetekçileri ile subet keçirdi, dekabr 16-da bu meselede noqta qoymaq içün Brükselge yol alacaq ola.


text:
Martnıñ 19-ında Aqmescit sakinleri patlavğa oşağan gürülti eşitti, ondan soñ kökte beyaz iz körünip başladı. Bunı içtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları yaza.
Gürülti Aqmescitniñ çeşit köşelerinde eşitilgen, tışarıda signalizatsiya seslenip başlağan.
Bu tahminen 14:45-te olğan.
“Aqmescit tarafından küçlü patlav sesi keldi. 14:45. Bu ne olğanını kim bile?”, - içtimaiy ağda Qırım sakini yazdı.
“Bu “güdürdeni” eşitmemek mümkün degil edi. Bizde evelleri de karyerde bir şeylerni patlata ediler, bunıñ içün qıyaslay bilemiz… Amma bundan evel er vaqıt sirena yañğıray edi, bu sefer ise - olmadı”, - Qırım.Aqiqat ile Aqmescit sakini paylaştı.
İştimaiy ağlar qullanıcıları ve Rusiye matbuatı, sesniñ sebebi - uçaq ses baryerini ozğanı oldı dep tüşüne.


text:
Aqmescitniñ “Bovurçı” qasabası tamir işleri sebebinden elektrik teminatsız qalacaq. Bu aqta “Krımenergo” saytında aytıla.
Müessiseniñ bildirgenine köre, saat 8:00-dan saat 17:00-ğace "Avtobusnik", "Energiya", "Urojay", "Şinnik", "Prival", "Yagodka", "Domostroitel" ortaqlıqlarında yarıq olmaycaq.
Daa evel haber etile edi ki, temelli tamir neticesinde Aqmescitniñ bir qaç soqağında yarıq söndürildi.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik, Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.


text:
Watılıp töşkän kisäkneñ zurlığı Qazan mäydanınnan da zurraq. Cir şarı qitğalarınıñ 5nçe iñ zur qitğası bulğan Antarktika öçen isä bu zur kisäk tügel. Wilkins Boz Qıyasınıñ bu öleşe 1500 yıl torğan. Qıyanıñ qalğan öleşläre dä erergä tora, di belgeçlär.
" Wilkins Boz Qıyası 4 utraw arasında urnaşqan, alarnıñ qayberläre belän inde ul totaşıp tormıy. Anda utrawlarnı berläştergän kiñlege 6 çaqrım çaması yuqa ğına boz bar. Hawalar cılınıp boz yañadan eri başlasa, ul yuqa boznı da bez aldağı atnalarda, yäisä cäy köne yuğaltaçaqbız, annarı boz qıyasınıñ tağın ber öleşe eriäçäk," - di Britaniä ğalime David Vaughan.
Ğalim üze 1993nçe yılda Wilkins Boz Qıyasınıñ tönyaq kisäge 30 yıl eçendä eriäçäk, dip farazlağan ide. Ämma bu soñğı xällär ğalim farazlağannan tizräk buldı:
"Antarktikada cılınu protsessı global cılınudan tizräk, bälki 5 märtäbä tizräk baradır," - di ğalim.
1970 yıldan birle bu qitğada 6 boz qıyası cimerelgän.
Antarkikadağı bu boz kisäkläreneñ watıluınnan – su basular bulır digän qurqu yuq, çönki alar bolay da okean sularında yözep üz urının alğan ide, di ğalim. Ämma bozlar mondıy tizlektä eri barsa – diñgezlärdä su külämeneñ artaçağı da kön kebek açıq.
Ğalimnär global cılınuda keşeçelek dönyası ğayeple dip sanıy. BMOnıñ xökümät ara komissiäse ğasır axırına qadär dönyada hawa 6-14 däräcägä artaçağın farazlıy.
Uzğan yıl bu komissiä häm AQŞnıñ elekke vise-prezidentı Al Gore dönyanı cir şarınıñ cılınuı turında kisätep toruları öçen Nobel tınıçlıq bülägenä layıq dip tabılğan ide.


text:
İşğal etilgen Aqmescit akimiyeti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ dekabr 10-da Lenin meydanında İnsan aqları halqara künü munasebetinen keçirecek olğan miting muracaatını qabul etmege istemey.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz dekabr 1-de Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Biz üç künden berli miting keçirmek içün muracaatnı berip olamayıq. Onı farqlı sebeplerden qabul etmeyler: kantselâriya çalışmay ve ilâhre», – dedi Çiygoz.
O, bazarertesi künü, dekabr 1-de, Aqmescitteki Lenin meydanında «Qırım» cemaat areketiniñ teşebbüsinen raat keçirilgen mitingni qayd etti. Miting Rusiye prezidenti Vladimir Putinge qoltutmaq maqsadında ötkerildi.
«Bugünki tedbir, digerleri kibi, bütün hızmetler tarafından desteklendi, imaye bar edi. Meclis ise medeniyet, anane, milliy meselelernen bağlı tedbirler keçirilmesi içün muracaat berse, ya red eteler, ya da merkezen uzaq bir yerge yollaylar», – dep açuvını bildirdi Çiygoz.
Malüm olğanı kibi, er yıl dekabr 10-da Aqmescitteki Lenin meydanında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ teşebbüsinen İnsan aqları Halqara künü munasebeti ile miting keçirile edi.
Hatırlatamız, bu sene qırımtatarlarnıñ Qırımdan sürgünliginiñ 70 yıllığına bağışlanğan matem mitingi Aqmescitteki Aq-Meçet qasabasında olıp keçti. Cumhuriyeti akimiyeti mayıs 18-de meydanda bir de bir tedbirler keçirilmesini yasaq etken edi.
Bundan ğayrı, Qırımtatar Milliy Bayraq künü de Aqmescitniñ Borçoqraq qasabasında olıp keçti. Aqmescit akimiyeti farqlı sebeplerni seslendirip, Mecliske miting keçirilmesine izin bermedi.
Qırım.Aqiqat bergen malümatına köre, dekabr 1-de Aqmescitteki mitingde Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygozğa çıqışta bulunmağa imkân bermediler.
Ahtem Çiygoz semetdeşlerine qırımtatarca muracaat etmege tırıştı, lâkin oña keder ettiler.


text:
Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Kyiv rayon mahkemesi dekabr 13-de advokat Nikolay Polozovnı sorğuğa çekmek içün izin berecek toplaşuvnı keçirecek ola. Bunı advokat dekabr 1-de Twitterdeki saifesinde bildirdi.
«FSB taqiqatçısı Skripka telefon etti, sorğumnıñ izni boyunca toplaşuv 13.12 Aqmescitniñ Kyiv rayon mahkemesinde ötkerilecegini haber etti», – dep aytıla haberde.
Advokat Nikolay Polozov Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerovnıñ, em de «fevral 26 davasında» Ahtem Çyigoznıñ menfaatlarını temsil etmektedir. Advokatnıñ aytqanına köre, FSB taqiqatçısı onı İlmi Ümerovnıñ davasında şaat statusına çevirip ve sorğuğa çekip, esnastan uzaqlaştırmağa tırışa.
Polozov taqiqatçınıñ areketlerini «basqı» olaraq adlap, advokatlar cemiyetinden yardım istedi.


text:
Aqyarda tünevin 24 yañı COVID-19 hastası qayd etildi, dep bildire şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
"Sentâbr 18-iniñ sabasına 24 yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Hastalıqqa oğrağanlar - 7-den 88 yaşınace adamlar, olarnıñ arasında 21 yerli sakin ve 3 ketirilgen adise bar edi. Daa 6 adam yahşı olıp hastahaneden çıqtı. Umumen yılnıñ başından berli Aqyarda 737 adam koronavirusnen hastalandı", - denile beyanatta.
Qayd etilgeni kibi, infektsiya hastahanesinde 217 adam baqıla, 9-ıncı şeer hastahanesinde 183 adam bar. Yaşağan yerlerinde 456 adam közetile.
"İzumrud" ve "Solnışko" pansionatları observator rejiminde çalışa.
Tünevin Qırım Cumhuriyetinde 78 koronavirus adisesi qayd etildi. 33-ü tibbiy yardım içün muracaat etkende belli oldı, 35-i daa evel hastalanğanlarnen alâqada oldı, 10-u sağlam ealiniñ skriningi neticesinde belli oldı.
Umumen Qırımda, akimiyetniñ malümatına köre, 3 494 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 94-ü çetelden keldi, 124-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabusı Arsen Cepparovnı kartserge avuştırdılar. Bunı yanvar 28-de mahkümniñ advokatı Cemil Temişev Facebookta bildirdi.
«Onı (Arsen Cepparovnı – QA) SİZOdaki kartserge qapatqanlar. Sebep – saqalıdır. O, olsa bile, saqaldan sebep kartserge qapatmaq qanunğa uyğun bir şey degil. Onıñ betinde saqal tapmağa tırıştım, amma öyle de köremedim», – dep yazdı Temişev.
Qızıltaş qasabasınıñ sakinleri Refat Alimov ve Arsen Cepparov 2016 senesi aprel ayında «Hizb ut-Tahrir» ile bağ tutmasında şeklenilip yaqalanğan ediler.
2016 senesi dekabr 5-de işğal etilgen Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Cepparov ve Alimovnıñ apis cezasını eki ayğa – fevral 8-ne qadar uzattı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Parij östennän bawğa basıp uzdı
Kanatta yörüçe franśuz 670 metr yulnı baw östenä basıp uzdı
Kanatta yörüçe franśuz Natan Polin Êyfel’ manarasınıñ berençe qatınnan Şayo teatrına qadär suzılğan bawğa basıp 670 metr yörde. Anıñ başqala Parijdağı bu çığışı şaqqattırdı. Şulay itep gimnast Cirneñ tartu köçenä qarşı çıqtı.
Polin cirdän ällä-niçä metr biyeklektä utırdı, baw östenä yattı. Anıñ bu qılanmışların Êyfel’ manarası tiräsenä cıyıluçılar qızıqsınıp küzätte. Şunısı iğ’tibarğa layıq, Polin keçkenä waqıtında biyeklektän qurıqqan.
27 yäş’lek franśuz bu tryuk öçen 4 yıl äzerlänä. Anıñ yulı Êyfel’ manarasınnan 68 metr biyeklektän başlana. Şunnan soñ Polin Sena yılğası östennän uza. Anda biyeklek 30 metr bula. Marşrut Şayo teatrı tübäsendä 56 metr yuğarılıqta tögällänä. Böten yulnı gimnast 30 minutta uza.


text:
Yaltanıñ rusiyeli akimiyeti aprelniñ 18-20 Ay Petri yolunı qapatmağa qarar berdi. Şeer memuriyeti başınıñ müavini Stanislav Şaportov bildirgeni kibi, böylece orman yanğınlarınıñ ögüni alacaq olalar.
"Yanğınğa qarşı rejimniñ çerçivesinde tedbirlerni kerçekleştirmek içün aprelniñ 18-inden 20-sinece bütün naqliyat içün Yalta - Ay Petri yolundan yürüş sıñırlanacaq. Mesken yerlerine barğanlar istisnadır", - dedi memur.
Ay Petri etrafında rusiye polisi ve Yalta dağ-orman qoruğınıñ hadimleriniñ nevbetçiligi teşkil etilgeni bildirile.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi ki, al-azırda Qırımda bulunğan Türkiye eyyetine yarımadada insan aqlarınıñ bozulması, şu cümleden, qırımtatarlarğa basqı yapılğanını tarif ettiler.
Bu aqqında Meclisniñ matbuat hızmeti bildire.
«Musafirlerge öldürüv, qaçıruv, apis cezaları ve sorğular aqqında malümat berdik. Topraq meselesi, til meselesi, milliy kütleviy haber vastalarınıñ faaliyet problemlerini ayrı muzakere ettik ve ilâhre. Olarnı meraqlandırğan suallerge cevap berdik», – dedi Celâl.
Türkiye eyyeti Qırımda aprel 30-ğa qadar bulunacaq. Çarşenbe künü, aprel 29-da, Celâlnıñ malümatına köre, aprel ayından itibaren Roskomnadzor iznini alamayıp işini toqtatmağa mecbur olğan ATR qırımtatar telekanalınıñ reberligi ile körüşüv keçirilmesi planlaştırıla.
Bazarertesi künü, aprel 27-de, Aqmescitke ğayrı resmiy Türkiye eyyeti keldi. Qırımtatarlarnıñ Qırımdaki vaziyetini ögrenecek olğan eyyetniñ erkânında alim ve uquq qorçalayıcılar bar.
Eyyet erkânına Türkiye Büyük Milliy Meclisiniñ AK Partili sabıq deputatı Mehmet Zafer Üskül, Türkiye parlamentiniñ insan aqları saasındaki tedqiqler komissiyasınıñ sabıq yolbaşçısı, uquq qorçalayıcı Levent Korkut, Tış iqtisadiyat alâqalar Şurasınıñ Avrasiya regionınıñ memleketleri ile işbirlik koordinatorı Çala Mazlum, em de Türkiye aliy oquv yurtlarınıñ bir qaç hadimi kirmekte.


text:
Qazanda (Tatarstan Cumhuriyeti) Rusiye Quran hafızları birleşmesiniñ birinci toplaşuvı olıp keçti. İşbu teşkilât Quran bilgirlerini yetiştirüv merkezi vekilleri tarafından meydanğa ketirildi.
Tedbirde Qırımnı İmam Maturidiy adına Qalay islâmiy ilimler medresesiniñ hafızlar bölügi rehberi Suleyman Samedinov temsil etti.
Oturıştan evel Quran hafızları merkezlerinde çalışqan ocalar içün ihtisas yükseltilüvi kursı olıp keçti, kursnıñ soñunda iştirakçiler mahsus sertifikatlarnı elde ettiler.
Buña ilâve olaraq, ocalar yañı birleşmeniñ perspektivalarını muzakere ettiler. Al-ı azırda Rusiye Quran hafızları birleşmesine Rusiyeniñ farqlı bölgelerinden 12 hafız yetiştirüv ocağı kirdi. İşbu teşkilât Rusiye Federatsiyası İslâm tahsili şurasınıñ terkibine kirecek.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Qırım ile memuriy sıñırdaki yarımada qamaçavı boyunca vatandaş aktsiyasınıñ ştabında «Ukrainanıñ Halq Qaramanı» devletten tış «nişanları» ile mukâfatlandıruv merasimi olıp keçti, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Mukâfat askerlerge ve Vatanını imaye etip elâk olğanlarğa, göñülli ve cemaat erbaplarına berildi.
Taqdirlengenler arasında – siyasiy mabus, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz. Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ ğayıp olğan ve 2014 senesi baarde qıynav izleri ile ölü tapılğan Reşat Ametov da ölümden soñ mukâfatlandı.
Qaramanlarnı Ukraina halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov rağbetledi.
«Ukrainanıñ Halq Qaramanı» «nişanı» – 2015 senesi antikvariat kollektsioneri ve göñülli Andrey Boyeçko ve quyumcı Dmitriy Şçerbakovnıñ teşebbüsi ile tesis etilgen ukrain devletten tış mukâfatıdır.
Mukâfat eki şekilde yapıldı: qırmızı-qara şeritli – askerler içün ve sarı-mavı şeritli – göñülli ve ekimler içün.
Bundan evel bu mukâfatqa qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev nail olğan edi
«Nişan» 925 kümüşten yapıldı, er biriniñ ayrı nomerası ve qoruma unsurları mevcut.
Bundan evel bu mukâfatqa qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev nail olğan edi.
Sentâbr 20-de qırımtatar liderleriniñ teşebbüsi ile Qırımğa aşayt mahsulatı ve mal ile ketken yük maşinalarını blok etüv aktsiyası başlandı.
Qamaçav teşebbüsçileriniñ fikirince, yarımada Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgeninden sebep ukrain şirketleri Qırım ile ticaret munasebetlerini toqtatmaq kerekler. Aktsiya teşkilâtçılarınıñ aytqanına köre, yük maşinalarınıñ Qırımğa kirmesi içün olarnıñ talapları yerine ketirilmek kerek: siyasiy mabuslar azat etilecek, mustaqil kütleviy haber vastalarına basqı yapılmaycaq, halqara közeticiler yarımadağa raat kirecek, qırımtatarlarğa qarşı basqılar toqtatılacaq.


text:
Kreml işğal etilgen Qırımnı arbiy bazağa çevirdi. Bu sebepten yarımadanı cenk yolunen qaytarmağa pek telükeli. Bunı qırımtatarlarnıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev UA.TV intervyüsında ayttı.
«Qırım arbiy bazağa çevirildi, 6 nükleer başlığı bar olğanına dair malümatımız bar. Bu sebepten anda cenkke başlamaq pek telükelidir», – dedi Cemilev.
Onıñ aytqanına köre, yarımadada cenk olsa, Çeçenistanda olğanı kibi etnik öldürüvler ola bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bir saattan berli Rusiye sıñırcıları Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki «Armânsk» keçiş noqtasında esas Ukrainağa ketken qırımlı aq qorçalayıcı Abdureşit Cepparovnı tuttı.
Bu aqta advokat Mammet Mambetov Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Memuriy sıñırdan beraber keçe edik, men keçtim, Abdureşit ağanı ise başta 20 daqqa tuttılar, soñra eki adam kelip, sorğu vagonçığına alıp ketti», – dep qayd etti Mambetov.
Advokatnıñ aytqanına köre, Rusiye FSBsiniñ sıñır hızmeti hadimleri vaziyetni añlatmay.
«Bütün suallerime haberleri yoq, dep cevap bereler», – dedi Mambetov.
Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında Rusiye FSBsiniñ sıñırcıları tarafından Cepparovnıñ tutulması aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov da Facebook saifesinde bildirdi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Cuma künü, iyül 17-de, tahminen 800 kişi Aqmescitteki Zenaat birlikleri medeniyet sarayında Oraza bayram namazına toplaştı, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Saba saat 5-ten başlap adamlar binanıñ mermer zalında toplaşmağa başladılar. Mında 15 yıldan berli bayram namazları qılına, çünki Aqmescitte er kesni sığdıracaq Cuma cami alâ daa yoq.
Saat 6-larda Qırım musulmanları müftisi acı Emirali Ablayev dua oqudı. Müfti musulmanlarnı birlik ve barışıqqa, qartlarğa ürmet ve sayğı köstermege, imannı qaviyleştirmege çağırdı. Bundan soñra Emirali Ablayev bayram namazını keçirdi.
İyül 17 künü Qırımnıñ bütün camilerinde bayram namazları qılındı.
Oraza bayram – Ramazan ayınıñ orazası bitkenini ifadelegen islâm taqviminiñ eki büyük bayramından biridir. Bu sene bayram iyül 17-ge rastkeldi, bayramnı üç kün boyunca qayd eteler.


text:
Keçken raatlıq künleri Herson vilâyetinde yarımada ile memuriy sıñırda hristian ve musulmanlar Rusiye nezareti altında olğan Qırımnıñ azat etilmesi içün dua oqudılar. Mında vatanperver kontserti keçirildi.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, çeşit din temsilcileri «Çonğar» kiriş noqtası etrafından keçtiler.
«Qırım, Lugansk ve Donetsk vilâyeti – Ukrainadır. Olar tek yekâne mustaqil Ukraina terkibinde yaşay ve inkişaf ete bile. Ya Allah, Ukrainanı qurtar, Ukrainada cenkni toqtat», – dedi papaz Vitaliy Papuşoy dua vaqtında.
Musulmanlar içün duanı yerli imam oqudı.
Bunıñ ile qamaçav iştirakçileri içün dinlerarara batalyonnıñ temsilcileri vatanperver kontsertni azırladılar.
Kontsertke blokpostlarda bulunmağan ve diger vazifelerni eda etmegen qamaçav iştirakçileri keldi. Yerli meclis temsilcileri ve göñülliler de kontsertke kelgen edi.


text:
Fevral 20-sinde Aqmescitniñ indan çoq soqağınıñ sakini, temir işleri sebebinden suvsız qalacaq. Bu hususta Aqmescitniñ rusiyeli şeer akimiyetiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Qayd etilgeni kibi, tamir işleri Harkovskaya, 65 soqağında saat 14.00-da başlanacaq.
“Suv teminatı Harkovskaya soq., Şahterov soq., Poltavskaya soq., Mramornaya soq., Urojaynaya soq., Çernigovskaya soq., Luganskaya soq., Muromskaya soq., Tsimlânskaya soq., Kiyevskiy aralıq ve yaqındaki soqaq ve aralıqlarda vaqtınca söndürilecek. Tamir işlerini saat 15:00-da bitirmege niyetlenile”, - denile beyanatta.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukraina, Dneprniñ baş yatağını yarımadanen bağlağan Şimaliy Qırım kanalı boyunca yarımadağa suv bermekni toqtattı. Ukraina bu kanal vastasınen Qırımnıñ tatlı suvda ihtiyaclarınıñ 85%-ini temin ete edi.


text:
Turizm boyunca federal agentligi, salı künü «Coral Travel», «Aneks Tur», «Pegas» ve daa bir sıra müessiselerini yekâne cedvelge qaytardı. Belli olğanı kibi, olar, 2015 senesiniñ dekabr ayında Türkiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalar çerçivesinde cedvelden çıqarılğan ediler.
24 müessiseniñ cedvelge qaytaruvınıñ sebepleri açıqlanmadı.
2015 senesiniñ dekabr 30, Rusiye turizmi haber etkeni kibi, turk biznesinen bağlı 19 turistik teşkilâtı federal reyestrden çıqarılğan. Bu müessiseler arasında «Pegas», «Coral Travel», «Sunmar tour» ve «Aneks tur» qayd etilgen edi. Keçenlerde ise, Rusiye akimiyetiniñ 2016 senesi yanvar 1 künü ömürge keçirgen cedveline köre, Türkiye vatandaşları tarafından idare etilgen türk teşkilâtlarını ve müessiselerini işke celp etmege yasaq etilgen edi. Mezkür reyestrge turistik teşkilâtlar ve musafirhaneler de kirgen edi.
Eki devlet arasında munasebetler kerginleşkeni sebebinden, Rusiye Türkiyege qarşı bir sıra sanktsiyalar tizdi. Bundan soñ Moskva tarafından tayin etilgen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov, işğal etilgen yarımada çetel kurortlarğa alternativa olmağa azır olğanını ilân etti.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ «baş nazir muavini» Nikolay Yanaki iyül 30 künü toplaşuvda Rusiyede Ukraina süt mahsulatınıñ ketirüv yasaqlığı Qırımğa tarqatılmaycağını bildirdi. Bunı Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyetiniñ «ruporı» «Krıminform» saytı bildire.
«Sıñırlav bizge tiymecek. Ukrainada süt mahsulatını istisal etken 11 büyük şirket mahsulatını ketirmege devam etecek», – dedi o.
Qırımğa Ukraina süt mahsulatınıñ ketirilüvi aqqında añlaşma Rospotrebnadzor ile birlikte alındı, – dedi Yanaki.
«Şimdi tranitke yol bermemek kerekmiz. Çünki bazı iş adamları Qırımdan süt mahsulatını tranit ile Krasnodar diyarına ketirmege tırışalar», – dedi «baş nazir muavini».
İyül 28 künü Rusiyege Ukrainadan süt ve süt mahsulatınıñ ketirüv yasaqlığı alındı.


text:
Rusiye tahqiqatçısı silâ ve patlayıcı maddelerni qanunsız saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirovğa qabaatını tanıp, SİZOda qaluv sıñırlav tedbiri yerine ev apsine ketmege teklif ete. Bu aqta Bekirovnıñ advokatı İslâm Velilâyev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«İmaye ekspertizalarnen tanış olğanda tahqiqatçı Bekirovğa kene qabaatını tanımağa teklif etti. Qabaatıñnı tanısañ – birden ev apsi. Edem ağa bir şey yapmağanını ve ömründe iç bir kere o qadar silâ körmegenini tekrarladı. Men advokat olaraq tahqiqatçıdan qabaat tanılsa ne olacaq, dep soradım? Tek qabaat tanıması yeterli degil. İleride olar liderlerimizniñ adlarını sımarlağanlarnıñ adları kibi aytmağa talap etecekler», – dedi Velilâyev.
İyünniñ başında qabaatlayıcı tarafnıñ Bekirovnı SİZOda tutuv müddetini uzatmaq muracaatı baqılacaq. Tahqiqatçı bunıñ kibi muracaatlarda «bir sıra tahqiqat tedbiri keçirilecegine» esaslana.
Advokatnıñ qayd etkenine köre, tahqiqat yekünlenmekte, faqat tahqiqatçı Bekirovnıñ apis müddetini uzatmaq içün sebep olsun dep, qalğan tahqiqat tedbirlerini aselet uzata.
«SİZOda qaluv müddeti soñuna kelmekte – tahqiqatçı bir de bir tahqiqat tedbirlerini keçirmey, esnas sozula. Ümüt etem ki, bu sefer mahkeme bizni eşitip, Edem ağanı ev apsine avuştırır. İmaye öz tarafından buña kerekli olğan bütün areketler yapa», – dedi Velilâyev.
Al-azırda Rusiye tahqiqatçısı Bekirovnıñ davasınen bağlı açıq izaat bermey.
Daa evel mayısta qırımtatar faali Edem Bekirov Aqmescitteki Semaşko hastahanesine teşkerüvge çıqarılğan edi.
Aprelniñ 26-nda Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Bekirovnıñ imayesi bergen şikâyet arizasını red etti. Edem Bekirov iyünniñ 12-ne qadar SİZOda qalacaq.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi mahkeme tarafından cuma namazını qıldırğanı içün para cezasınen cezalandırılğan imam Dilâver Halilovnıñ ükmüne qarşı advokatnıñ istinaf şikâyetini red etti. Bu aqta imamnıñ imayecisi Emil Kurbedinov «Qırım birdemligine» bildirdi.
«Qarar endi azır olsa, ne kerek edi toplaşmağa? Bugün akimiyet imamlarnı taqip etip, qayda ketkenini daa bir kere isbatlay. Akimiyetniñ sebepsiz talaplarını yerine ketirmege istemegen imamlar böyle mahkeme davaları vastasınen taqip etile», – dep ayttı Kurbedinov.
2020 senesi aprelniñ 29-nda Rusiye kontrolindeki İçki rayonı mahkemesiniñ qadısı İgor Bajnik imam Dilâver Halilovnı Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.2 maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden («Cemaat nizamınıñ bozuluvına sebep olğan vatandaşlarnıñ bir yerde bulunması ve (ya da) areket etmesi») qabaatlı tanıp, cuma namazını qıldırğanı içün 30 biñ ruble para cezasını berdi.
Protokol tizgen Rusiye politsiyasınıñ hadimleri namaz sport kompleksi binasında qılındı, dep izaatladı, bu bina daa 16 yıl evelsi rayon belediyesi tarafından qasaba musulmanlarına berildi. Bu vaqıtqa qadar din cemiyeti Ukraina vesiqalarınen çalışqan edi.
Advokat Emil Kurbedinov mahkeme qararına qarşı istinaf şikâyetini berdi.
Bunıñ ögüne imam Dlâver Halilov malümat bermesi ve Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 5.26 maddesiniñ 4-ünci qısmına istinaden (qanunsız missionerlik faaliyeti) memuriy cinayet qararını teslim alması içün Qırımnıñ İçki rayonı Rusiye prokuraturasına davet etilgen edi.
İmam Dilâver Halilov Rusiye kontrolindeki Qırım musulmanları diniy idaresi ştatında yoq.
Bundan evet Qırımnıñ Rusiye prokuraturası aqmescitli imam Rasim Dervişevge qarşı memuriy dava açtı. Qararğa binaen, cuma vaazı ve namaz uquq bozuluvı oldı. Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Mirovoy mahkemesi imam Rasim Dervişevni«qanunsız missionerlik faaliyetinde» qabaatlap, 5 biñ ruble para cezasını berdi.


text:
Qaraşa ayınıñ 20-sı küni Almazbek Atambaev Qırğızstan prezidenti retinde qorıtındı baspasöz mäslihatın ötkizude.
Bügin Bişkek qalasında ornalasqan prezident rezidenciyasında Almazbek Atambaev jurnalister swraqtarına jauap berude. Ol onda Qazaqstanmen aradağı qarım-qatınas jayında: «Astanamen aradağı jağdayğa baylanıstı barlığı şeşilude. Biraq men dwrıs istedim dep oylaymın. Bwnıñ barlığı bolaşaq ta sabaq boladı. Aldağı uaqıtta ötetin prezident, parlamant saylaularında eşkim bizdiñ işki sayasatımızğa aralaspaytın boladı. 2010 jılı Qazaqstan Wlttıq Qauipsizdiñ Qızmetiniñ keñesşisi parlamentte aqşa taratıp jürgeni äli esimde. Osıdan keyin biz oğan el aumağına kiruge tıyım saldıq. Sol uaqıtta Roza Otunbaeva mağan barıp kelissöz jürgizu kerek dedi. Biraq men eki künge sudı jauıp tastadım. Osıdan keyin mäseleniñ barlığı özdiginen şeşildi. Men jaqında dosım Vladimir Putinmen söylestim. Bizge bwnıñ barlığı ne üşin kerek ekendigin tüsindirdim. Bizdiñ el bolğanımızğa 2,5 mıñ jıl. Soñğı altı jılda biz eki ret qorşauda qaldıq. Bizge elektr energiyasımen qalay jasadı, biz de olarğa solay jasaymız. Bwl jerde aykidodağıday seni tebedi, jauap retinde sende onı tebesiñ» - degen.
Esteriñizge salayıq, bwğan deyin Qırğızstan prezident äkimşidigi Almazbek Atambaev soñğı baspasöz mäslihatın qaraşa ayınıñ 15-si küni ötkizedi degen aqparat taratqan. Biraq keyinen ol qaraşa ayınıñ 20-sı künine şegerilgen.


text:
Dekabr 24 künü sabası Seyitler rayonı Çaya (Jelâbovka) köyünde musulman ibadet evini ateşke bermege ıntıldılar, dep bildire Qırım Musulmanlarınıñ Diniy İdaresiniñ matbuat hızmeti.
Qırım Müftiyliginiñ malümatına köre, bunı camige saba namazına kirgen Sudaq sakinleri taptı. Erkek camiden çıqqan tumannı kördi.
«Olğan malümatqa köre, cinayetçi camige pencereni qırıp kirdi. İbadet odasında cinayetçi islâm edebiyatı ve muqaddes Quran kitabınıñ nushaları ile dolapnı yaqtı. Çastımızğa, ateş binağa yayılmadı, neticede odanıñ tek bir köşesi yandı», – denile beyanatta.
Seyitler rayonınıñ musulman diniy cemiyetleriniñ reisi Rustem Temirov aytqanı kibi, Çaya köyündeki camini endi bundan da evel ateşke bermege tırışqan ediler.
«Yedi-sekiz yıl evelsi de camini yaqmağa tışırqan ediler. Köyniñ çetinde yerleşe, mında sebze çarşısı da yanında bar. Köy küçük, cuma namazına 25-30 mümin kele, başqa künleri bina qapatıla, anahtarnıñ ne yerde olğanını tek musulmanlar bile. Qaravul ve video nezareti sisteması yoq», – dey Rustem Temirov.
QMDİ bildirgeni kibi, vaqia yerine uquq qoruyıcı organları, Fevqulâde işler nazirligi, Seyitler rayonı akimiyetiniñ temsilcileri keldi.
«Köy musulmanları yüz bergen vaqiadan sebep qasevet çeke ve bunı tarik olaraq tanıy, çünki er keske belli ki, tünevin musulman dünyası Muhammed peyğamberniñ doğğan kününi qayd etken edi», – deyler Müftiylikte.
Caminiñ ateşke berüvi aqqında malümat Qırımda Rusiye İçki işler nazirliginiñ resmiy saytında şimdilik daa yoqtır


text:
Ukraina Milliy bankı aldında cuma künü, iyül 25-de, qırımlı müşteriler qapatılğan esabatları sebebinden numayış keçirdiler.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bergen malümatına köre, numayış iştirakçileri qollarında «Prihvat, qırımlılarnıñ aqçalarını qaytar», «Finansı ve Kredit, depozitni qaytar», «Benâ, meni açuvlatma» kibi plakatlarnı tuta edi.
«Biz Milliy banknı bu işke irişmege çağıramız. Ticariy banklarnı Qırım müşterileri ögünde olğan mecburiyetlerini eda etmege mecbur etsin. Qırımlılar ekinci tür olmağa istemey», – dep tarif etti numayışnıñ teşkilâtçısı Anatoliy Zasoba.
Faaliyetçiniñ sözlerine köre, al-azırda «Privatbank», «Finası i Kredit», «Oşçadbank», «VAB» kibi banklar paralarnı qaytarmağa razı olmay.
Narazılar Milliy banknıñ yanında tahminen 15 daqiqa turdı, soñra olarğa Ukraina Milliy bankınıñ hadimi çıqıp, yolbaşçılıq ile körüşüvge davet etti. Al-azırda muzakereler devam ete.
Mayıs ayında Ukraina Milliy bankı №260 fermanını çıqardı. Oña köre, ukrain bankları Qırımğa öz işini toqtatmaq kerek edi. Bunıñ ile banklarnıñ çoqusı Qırım müşterileriniñ esaplarını açmağa razı olmay. Qırımnıñ sakinleri ve mecburen köçip kelgenlerniñ şikâyetleri eñ çoq «Privatbank»qa ait.


text:
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi mayısnıñ 26-nda Azatlıq Radiosınıñ frilanserı (Qırım.Aqiqat leyhası) Vladislav Yesipenkonıñ tevqif müddetiniñ uzatılmasına qarşı berilgen istinafnı red etti, dep haber etti ömür arqadaşı Yekaterina Yesipenko.
Böylece, Vladislav Yesipenko SİZO-da 2021 senesi iyülniñ 11-nece tutulacaq.
Apayı Yekaterina Yesipenkonıñ bildirgenine köre, aqayını mahkeme oturışına ketirmegenler, o video bağ vastasınen iştirak etken.
Vladislav Yesipenko kendini yahşı duya, SİZO-da sportnen oğraşa ve yaqınlarından yollanmalar ala.
Aprelniñ 30-nda, Rusiye nezaretinde olğan Aqmescitniñ Kyiv ayon mahkemesi Yesipenkonıñ tevqif müddetini eki ayğa uzattı.
Martnıñ 16-nda Rusiye FSBsiniñ cemaat alâqaları merkezi, martnıñ 10-nda Qırımda Vladislav Yesipenko «Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün» malümat toplağanı sebebinden tutuldı, dep bildirdi.
FSB bildirgenine köre, Yesipenko Qırımda yaşayış ve insanlar toplaşqan yerlerniñ foto ve videolarını çıqarğan edi. Mahkeme onı Qırımda apiske aldı.
Müessise, Yesipenkonıñ şaatlığına esaslana. O, «Ukraina Tış istihbarat hızmetiniñ 5-inci departamenti 8-inci yedeginiñ zabiti polkovnik Kravçuk V.A. emrinen Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün malümat topladı ve onıñ tevsiyesinen telükesizligini qorumaq içün maşinasında el yapılğan patlayıcı cihaznı saqladı», dep aytqan eken. Kreml kontrolindeki mahkeme Yesipenkonı mayısnıñ 11-ne qadar apiste qaldırdı.
Ukraina Tış istihbarat hızmeti, FSBniñ Vladislav Yesipenkonıñ Ukraina mahsus hızmetleri ile işbirligi aqqında malümatını Qırım.Aqiqatqa aytıp, «Rusiye mahsus hızmetleriniñ provokatsiyalarını izaatlamay», dep bildirdi.
«Qırım işğaliniñ yılı arfesinde bu propaganda aktsiyası – ealiniñ diqqatını yarımadanıñ iç problemlerinden uzaqlaştırmaq içün yahşı bir manaçıqtır», – dep qoştı Ukraina Tış istihbarat hızmetiniñ matbuat hızmeti.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Ukraina uquq qoruyıcıları Qırımda Vladislav Yesipenkonıñ tutuluvı ve apiske alınması sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı, dep bildirdi.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda tutulğan Vladislav Yesipenkonen mustaqil advokatnı körüştirmege talap ete.