text:
1944 yılı mayıs 18-20-sinde NKVD-NKGB mahsus operatsiyasınen, Qırımdan Orta Asiya, Sibir ve Uralğa bütün qırımtatarlar sürgün etildi (resmiy malünatqa köre - 194 111 adam). 2004-2011 yılları Qurultaynıñ Mahsus komissiyası "Unutma" aktsiyasını keçire edi, o vaqıt sürgünlikni başından keçirgenlerniñ qararnen 950 hatırasını topladılar. Qırım.Aqiqat, o arhivlerden hatıravlarnı derc ete.
Men, Sübiye Memetova, 1934 yılı noyabr 1-inde Qırım ASSR-niñ Aluşta rayonınıñ Ulu Üzen (1945-inci seneden soñ - Generalskoye - QA) köyünde dünyağa keldim.
Sürgünlik vaqtında qorantamız bu qadar adamdan ibaret edi: babam Ümer-Ali Memetov (1892 yılı doğdı), anam Fatme Memetova (1899 yılı doğdı), tatam Şayde Memetova (1924 yılı doğdı), ağam Mamed Memetov (1927 yılı doğğan), tatam Reşide Memetova (1929 yılı doğğan), tatam Sayde Memetova (1931 yılı doğdı), men, Sübiye Memetova, qız qardaşım Selme Memetova (1937 yılı doğğan), qız qardaşım Teslime Memetova (1940 yılı doğğan), oğlan qardaşım Amet Memetov (1943 yılı doğğan).
Ulu Üzen köyüni nemseler yaqqan edi, çünki Ulu Üzen dağda yerleşken edi ve köylüler partizanlarğa yardım ete edi. Biz Küçük Üzenge köçken edik, şimdi Maloreçenskoye. 1944 yılı, nemseler quvulğan soñ, biz, öz köyümizge qaytıp, saçuvğa azırlanıp başladıq. Bizim sığırımız, tanamız, atımız, eki qoyumız ve, elbette ki, on adamdan ibaret olğan qorantağa kerekli şeylerimiz bar edi.
Qartbabam ve babam Türkiye vatandaşları edi, onıñ içün babam cenkten evel hızmet etmey edi, qayda yollasalar, anda çalışa edi - köpürler, yollar tamirlevi ve ilâhre. Cebege eki dayımnı çağırttılar: Kamil Kurtbedinov, ğayıp oldı, ve Mustafa Kurtbedinov, esirlikke tüşti, yarı sağ qayttı.
1944 yılı mayıs 18-inde bizni tañda eki asker uyattı ve: "Sizni sürgün eteler, tez azırlanmaq kerek", dep ayttılar. Eki kadam hasta edi, yanımızğa alğanımız az edi, o yerde şaşmaladıq. Nemse işğaliniñ, suvuqlar ve açlıqnıñ, dayanılmaz qıynavlarnıñ 2-3 yılından soñ, kimse böyle şey beklemedi. Bütün halqnı yıqma evlerr yanında topladılar, dört taraftan silâlı soldatlar tura edi, suv barıp alacaq olsañ, soldattan razılıq almaq kerek edi. Bizni öyle qaranlıqqace tuttılar, endi aman-aman gece olğanda, yük maşnaları keldi, adamlarnı yüklep, demir yolğa alıp kettiler, qaysı birisine - doğrusını aytıp olamayım, biz bala edik.
Ğaliba, bizni alıp ketken poyezd başta Sibirge ketecek edi, soñ Orta Asiyağa, yani Özbekistanğa burdı, dep ayta ediler, onıñ içün biz bir ayğa yaqın yolda edik
Bizni tuvar vagonlarına oturttılar. Bizim vagonımızda, adaşmasam, 60 adam bar edi - çoqusı yanğız aqaylar ve bir qaç qoranta. Künde 1-2 kere aşata ediler, er keske böle edik, amma yarı aç qalğanlar da bar edi. Poyezd toqtalğanda, aqlımda bar, babam ve tatam tez, ne tapsalar, onen ateş yaqa ediler. Yanımızda baqla bar edi, onı ateşke asa ediler. Amma o pişip yetiştirmey edi, çünki konvoy "Po vagonam!", dep qıçıra edi, ve adamlar, er şeyni taşlap, çapa edi. Baqlanı öyle de aşamadıq, o pişip yetiştirmey edi, başqa bir şeyimiz yoq edi. Ekimler yoq edi. Qorantamızda eki hasta küçük bala bar edi - qız ve oğalan qardaşlarım, daa bir tatamnıñ qursağı ve qulaqları pek ağıra edi, ve bir-de-bir ekim olarnı baqqanını hatırlamayım. Vagonımızda meftalar yoq edi. Ğaliba, bizni alıp ketken poyezd başta Sibirge ketecek edi, soñ Orta Asiyağa, yani Özbekistanğa burdı, dep ayta ediler, onıñ içün biz bir ayğa yaqın yolda edik.
Babam, biz sovhozğa baracaqmız, dep qarar aldı, çünki sovhozda aylıq berirler, kolhozda ise yılnıñ soñuna qadar epiñizni coyarım, dep aytqan edi
Özbekistanda bizni Bulunğur rayonına ketirdiler - Krasnogvardeyskaya stantsiyası, Samarqand vilâyeti, "Bulunğur" bağça ve şarap sovhozı. Stantsiyada kimni kolhozlarğa, kimni sovhozlarğa ayırdılar. Babam, biz sovhozğa baracaqmız, dep qarar aldı, çünki sovhozda aylıq berirler, kolhozda ise yılnıñ soñuna qadar epiñizni coyarım, dep aytqan edi. Sovhozğa ise bizni almay ediler, çünki qorantamızda çalışıp olacaqlarğa köre, çalışmaycaqlar daa çoq edi. Onıñ içün babam, yaşları daa yetmegen tatalarımnı işçi kibi yazıp qoydı.
İşte, böyle, zar-zorunen biz sovhozğa tüştik, eki afta açıq avada tereklikte yaşadıq, soñ bizni, bütün sürgün etilgenlerni, kazarmalarğa yerleştirdiler, anda küzgece yaşadıq. Küzde ise bir hanege bir qaç qoranta qoyıp, öyle yerleştirdiler, öyle de qışnı keçirdik. Baarde babam boş turğan bir yerçikni aylanıp baqtı, anda biz bütün ailemiznen bir çalaş qurdıq: yarısı yer içinde, yarısı - topraq divarlı. Aqlımda, tavannı qamışnen, künaylâan saplarınen qapattıq. Öylece 2-3 yıl yaşadıq, soñ eki hane qurdıq, bostan asradıq. Arpa saçtıq, sovhoz işçilerge 500-er gramm ötmek bere edi, çalışmağanlarğa ise - 200-er. Ne kömür, ne odun - bir şey yoq edi, tiken ve tezeknen ocaq yaqa edik.
Er kes toqtamayıp çalıştı, onıñ içün sağ qaldıq
Devletten bir şey berilmey edi. Belki bir yerde berilgendir - kim yetiştirse, o, ala. Qorantamız sıtmanen çoq hasta oldı. Yarı çıplaq edik, qorantamız büyük - ne qazansaq, tek aşqa yete edi. Biz, balalar, basaq cıymağa bara edik, anam olarnı avanda eze edi, degirmenge alıp bara edik. Er kes toqtamayıp çalıştı, şunıñ içün sağ qaldıq, qomşu kolhozlarda adamlar qoranta-qoranta öle edi.
Qızıl orduda dayılarım hızmet ete edi. Kamil Kurtbedinov cebbeden qaytmadı, Mustafa Kurtbedinov esirlikke tüşti, yarı şağ qayttı, qorantasını Ferğanada taptı. Daa 1939-1947 seneleri eniştem Akim Muratov orduda hızmet etti, çoq orden ve medalleri bar edi, sade yaşadı ve kârını qullanmadı.
Vatanğa 1993 senesi qayttıq, ne qadar zorluqlar çekkenimizni yazacaq olsan - kâğıt yetmez
Men rus mektebiniñ 7 sınfını bitirdim, 1953 senesi Samarqand kooperativ tehnikumına oqumağa kirdim, esap bölügine, ve 1956 senesi bitirdim. Oquvğa kirmege qıyın edi: 7-nci sınıfnı bitirgenimden soñ eki yıl coydım, çünki komendant razılıq bermey edi, soñ ise çağırtıp, sanki özüm oqumağa istemedim dep, izaatname yazdırttı. Tatalarım ve ağam öyle de tasilsiz qaldı.
1956-ncı yıldın, komendant vaqtını lâğu etkenlerinden soñ, yaşayış qolayca oldı, adamlar öz tuvğanlarını tapıp ola edi.
Vatanğa 1993 senesi qayttıq, ne qadar zorluqlar çekkenimizni yazacaq olsan - kâğıt yetmez. Yazıq, ana-babalarımız qaytqanımıznı körmedi: olar, biñlerce vatandaşlarımız kibi, ğurbetlikte qaldı. Men, altı qıznıñ anası olam, aqayım 1983 senesi keçindi. Şimdi büyük qızımnen Qurman (Krasnogvardeyskiy) rayonınıñ Qır Baylar (Leninskoye) köyünde oturam.
(2009 yılı sentâbr 10-unda yazılğan hatıra)
Derc etmekke Elvedin Çubarov, Qırım tarihçısı, Qurultaynıñ qırımtatar halq genotsidini ögrengen mahsus komissiyasınıñ koordinatorı, azırladı


c: text/html

text:
Saba, noyabr 2-de, Qırımda ATR qırımtatar telekanalı hadimleriniñ evlerinde tintüvler başlandı. Bu aqta ATR telekanalanıñ muarriri Roman Spiridonov bildire.
Onıñ malümatına köre, bir saat evel ATR telekanalınıñ muarriri Lilâ Bucurova, baş müdiri Elzara İslâmova ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babasınıñ evinde tintüvler başlandı.
Bu malümatnı Qırım.Aqiqatqa telekanal saibi Lenur İsâlmov tasdiqladı. Bildirgeni kibi, tintüvlerni FSB hadimleri keçire. Aytqanı kibi, aynı şu areketler Moskvada yaşağan Lenara tatasınıñ evinde de yapıla.
«Qırımda qomşularım ile bağlandım, tintüvlerni FSB hadimleri keçirgeni aqqına bildirdiler. Arqalarında öyle yazılğandır. Moskvada – tek qaravul ve iqtisat mektebinde oquğan oğlum. Onı mında ketirip olamadıq, çünki mektepni bitirmek kerektip. Anda (Qırımda – QA) 82 yaşında babam, anam da Qırımda, 76 yaşında, evde ekisi, tatamda da aynısı», – dey o.
Lilâ Bucurova ve Elzara İslâmova ile bağ şimdilik yoqtır.
Qırım uquq qoruyıcı organlarınıñ resmiy izaatı da berilmey.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Avgustnıñ 9-nda İslâm Terek qasabasında Rus silâlı hızmetleri tarafından tintilgen Umer Emiramzayevniñ evi yanına onlarnen adamlar keldi. O yerdeki politsiya hadimleri kelgenlerni «akimiyet vekillerine qarşı açıq aqaret» ve «izinsiz kütleviy toplaşuv» içün qanuniy mesüliyet aqqında hatırlata.
O yerden video-levhalarnı qırımlı failler yayınlay.
Videoda körüne ki, Emiramzayevni desteklemek içün kelgenler dua oquy, olarnı silâlanğan uquq qorçalayıcılar sarıp alğan. Silâlı hızmetçilerniñ bazıları olarnı videoğa çeke.
Qırımtatar faili Abdullah Yakubov Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında: «Ket-kete daa çoq adam toplaşa, Umer Emiramzayev – namlı biridir, İslâm Terek rayonında adamlar onı pek seve, o yerli molladır, o et sata ve yerli sakinlerge et satmağa yardım ete», – dep ayttı.
Rusiyeli silâlı hızmet hadimleri çarşenbe künü, avgustnıñ 9-nda, İslâm Terek qasabasınıñ sakini Umer Emiramzievniñ evini tintmek içün kelgen. Bunı içtimaiy ağlarda qırımlı uquq qorçalayıcı ve failler haber etti.
Qırımdaki Kremlniñ nezaretindeki silâlı hızmetlerniñ saytlarında tintüvniñ sebepleri aqqında iç bir şey bildirilmegen.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev «Qırım işğali uzun sürmeycegini» tüşünip, yarımadağa sağ qaytmağa niyetlene. Bunı o, «Ukrinform» haber agentligine bergen intervyüsında bildirdi.
«Vaziyet (Qırımdaki – QA) kerginleşe ve kerginleşecek. İşğalci rejimden bir de bir liberalleşüv beklenmemeli. Şimdi bizni eñ çoq balalarğa yönelgen zombiyleştirüv teşviqatı raatsızlay. Onıñ büyük tesiri bar. Sovetler Birligi vaqtında zombiyleştirüv 70 yıl devam etti, amma biz teslim olmadıq ve ilk fursatta ondan temizlendik. Sovetler vaqtında insanlarnıñ dünyabaqışını deñiştirmege tırışqan ediler, bunı şimdi de yapalar. Lâkin işğal o qadar uzun sürecegini tüşünmeyim. Qırımğa sağ qaytmağa niyetim bar», – dep qayd etti Cemilev.
Cemilev, Qırımnı işğalden qurtarmaq içün Rusiye dağılmalı, dep ayttı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko yañı yıl munasebetinen ukrain halqına muracaat etip, qırımlılarğa «yol ne qadar uzun olsa da, sizge barışıqnen qaytacaqmız», dep ayttı.
2014 senesi aprelniñ 22-nde Cemilev, Qırımnıñ Ukraina ile memuriy sıñırından keçkende «Rusiyege kiriş yasağına dair bir vesiqa» oqulğanını bildirdi. Vesiqada ne müür, ne imza bar edi, faqat çetel vatandaşınıñ Rusiyege beş yılğa – 2019 senesi aprelniñ 19-na qadar kirmege yasaq etilgeni aqqında aytılğan edi. Rusiyeniñ Federal migratsion hızmeti bu adisenen iç bir alâqası olmağanını bildirdi, lâkin mayısnıñ başında Cemilev Qırımğa eki kere alınmadı.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımnıñ sabıq rusiyeli sağlıq naziri Pötr Mihalçevskiy oñı cinayet etüvinde (vatan hainligi) şeklegen vesiqanı imzaladı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Qırım MC prokuraturasınıñ matbuat hızmeti haber etti.
Mihalçevskiy yanvarniñ 5-nde Kyivde sorğulavdan keçirildi ve oña cinayet etüvinde (vatan hainligi) şeklegen vesiqa taqdim etildi, dep bilidre Qırım MC prokuraturası.
Prokuratura temsilcisi qayd etkenine köre, Mihalçevskiyniñ Ukraina Cinayet Kodeksiniñ 11-nci maddesine binaen («vatan hainligi») cinaiy cevapkârlıqqa çekilmesi içün er şey yapılmaqta. Maddeniñ şartlarına köre, şahıs 15 yılğace azatlıqtan marum etilebile.
Şimdilik Mihalçevskiyniñ özü ukrain telükesizlik hızmeti ve prokuraturanıñ beyanatlarını br izaat bermedi.
2014 senesi iyünniñ 10-nda Qırımnıñ rusiyeli sağlıq naziri Pötr Mihalçevskiy öz isteginen istifa etecegine dair ariza yazğan edi. Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı Mihalçevskiyni qanun «maddesine» binaen işten boşatmamaq içün, onı istifa etmege zorlağanını iddia etken edi.


text:
Rusiye nezaretinde olğan Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Arsen Ahtemovnı sentâbrniñ 4-nde Aqmescitteki Rusiye FSBsiniñ binası ögünde toplaşuv vaqtında saniatr qaidelerni bozğanı içün 15 biñ ruble para cezasına mahküm etti.
Bunı "Qırım birdemligi" Facebook saifesinde haber etti.
Qayd etilgeni kibi, Arsen qardaşı Asannıñ ğayıp olğanını bilgen soñ FSB binasına ketkenini ayttı. Babası da anda edi. Onıñ sözlerine köre, başta çoq adam yoq edi, amma er kes maska kiyip içtimaiy mesafpege riayet ete edi. FSB hadimleri toplanğanlarnı "yüksek seviyeli azırlıq rejiminiñ sıñırlavları" aqqında tenbi etken. OMON hadisleri ile kelgen avtozaklarnı körip, Arsen Ahtemov anda ketmege qarar etken. Amma binadan 200 metr uzaqta olğan zaman, onı barıp tutqanlar ve yerge yatqızğanlar.
Bundan soñ Arsen Ahtemovnı ve babası Eskender ağanı 15 künge tehqiqat tevqifhanesine qapattılar.
Neticede Arsen Ahtemovğa 15 biñ ruble para cezası berildi.
"Böyle qarar olacağını evelden bile edim, şunıñ içün iç şaşmadım. Delilleri yoq edi, çünki dava materiallarındaki fotoresimlerde men yoq edim. Prokuror, protokol tizgenleri kelmedi", - dedi Ahtemov.
Advokat Safiye Şabanova Aqmescit civarındaki "gaz borusında diversiya yapqanından" şübheli sayılıp apiske alınğan Asan Ahtemovnı "zorbalıq izlerini gizlemek" içün karantinde tutular tutalar, dep saya.
Advokat Ayder Azamatovnıñ bildirgenine köre, Aqmescit civarındaki "gaz borusında diversiya yapqanından" şübheli sayğan Asan Ahtemovnıñ karatinge yollanması, onıñ iskencelerge oğratılmasını tasdıqlaycaq tibbiy baqınuvdan keçmesini müşkülleştire bile.
Qırımda «gaz borusında diversiya yapqanından» şübheli sayılıp apiske alınğan qırımtatarı Asan Ahtemovğa qarşı qabaatlav sertleştirildi. Bundan Ahtemov onı tutıp, birden aqımnen işkence ettiler, dep bildirdi.
Advokatı Ayder Azamatov Qırımda «gaz borusındaki diversiya yapqanından» şübheli sayılıp apiske alınğan Asan Ahtemovnıñ ağrıları bar ve nefesi tutula, dep bildirdi.
Rusiye quvetçileri «diversiya davası» mabüsleriniñ advokatları bergen malümatnı açıq şekilde tefsir etmey. Qırım.Aqiqat, apiske alınğan qırımtatar faallerine qarşı FSB tarafından yapılğan işkencelernen bağlı informatsion muracaatnı FSBge yolladı.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Bunı Golos Ameriki bildire.
Taqdirlev merasimi Washingtonda keçti. Mında Ukraina vaqialarını, şu cümelden yarımadada yaşağan qırımtatar halqınıñ aqları bozuluvına ketirgen Rusiyeniñ Qırım işğalini de añıp keçtiler.
Tedbir devamında bu sene mukâfat namzetlerini birden saylap alğanlarını bildirdiler – ekisi, em Mustafa Cemilev, em de Miroslav Marinoviç ıyllarnen Sovet Birliginde insan aqlarınıñ bozuluvına qarşı faaliyet ete ediler.
Cemilev içün bu endi soñki ay devamında elde etken ekinci halqara mukâfatı oldı. Faqat bu sefer tedbirde bulunmağa imkânı olmadı. Mukâfatnı Cemilevge onıñ yardımcısı Lilâ Müslimova ketirecek.
«İnanam, qomşu şimaliy devletniñ qaba areketlerine baqmadan, Qırım eñ yaqın vaqıtta öz muhtariyetini ğayrıdan tikleycek»,– dedi Müslimova.
AQŞ Ukraina elçisi Oleksandr Motsak şunı qayd etti ki, işbu mukâfat Ukraina yararlıqlarınıñ tanılmasını belgiley. Ve bütün dünyanı ukrainlilerge qol tutmağa çağırdı.
«Üriyet medali» 1999 senesinden başlap er yıl taqdim etile. Namzetler arasında Çehiya birinci prezidenti Vatslav Gavel, leh uquq qorçalayıcı Leh Valensa, sovet ve belorus siyasiy erbabı Stanislav Şuşkeviç, uquq qorçalayıcı ve Andrey Sahorovnıñ apayı Yelena Bonner ve pontifik II İoann Pavel bar edi.
İyün başında Mustafa Cemilev Lehistanda «Birdemlik» leh mukâfatını elde etken edi. Mukâfatnı Varşavada Lehistan prezidenti Bronislav Komorovskiy, Lehistannıñ sabıq başı Leh Valensa ile birlikte taqdim ettiler.


text:
İşbu qararğa, oña kirsetilgen doğrultuvlar ile, vekilleriniñ ekseriyeti qol tuttı. Teneffüsten soñ 217 vekil qayd olundı. 212 delegat razı oldı, 4 – qarşı çıqtı, 1 insan bitaraf oldı.
Qabul olunğan qararğa binayen, Qurultay Mecliske «qırımtatar halqınıñ tarihiy Vatanında milliy-territorial cumhuriyetiniñ meydanğa ketirilmesinen bağlı olğan sualler boyunca halqara teşkilâtlarnen – Birleşken Milletler teşkilâtı, Avropa Şurası, Avropa Telükesizlik ve İşbirlik boyunca teşkilâtı, İslâm İşbirligi teşkilâtınen munasebette bulunmağa» vekâlet bere.
Qurultay Birleşken Milletler teşkilâtı, Avropa Şurası, Avropa Telükesizlik ve İşbirlik boyunca teşkilâtı, İslâm İşbirligi teşkilâtına, diger memleketleriniñ akimiyetine, parlament ve halqlarına qırımtatar halqı taqdiriniñ belgilevine qol tutmağa rica etti.


text:
Dekabr 17-de aqşam Kyivde Mustaqillik MeydanındaFSB Qara deñizde zapt etken ukrain arbiylerine ve Qırım ve Rusiyede bulunğan ukrain siyasiy mabüslerine destek aktsiyası keçti.
Qırım.Aqiqat muhbiri bildirgenine köre, 200-ge yaqın adam ukrain siyasiy mabüsleriniñ süretleri ve olarnıñ adları yazılğan bannernen Maydanğa çıqtı.
Aktsiya devamında mahsus mektüplerde ukrain siyasiy mabüslerine qoltutuv sözlerini yazmağa bütün istegenlerge teklif etildi. Olarnı tevfiq etilgen ukrainlerge yollamağa söz berildi.
Aktsiyanı ukrainlerniñ rusiye advikatları Nikolay Polozov ve İlya Novikov ziyaret etti ve böyle tedbirlerniñ zapt etilgen arbiyler içün büyük qiymeti olğanını qayd ettiler.
“Türmelerde bulunğan bütün siyasiy mabüsler, cenk esiri olğan deñizciler içün öz memleketinden ve tuvğanlarında destek körmege pek müim. Tamam bu destek olarğa rusiye apishanelerindeki basqınç şaraitinde küç bere”, - dedi Polozov aktsiyada.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Resey küşteri Ukrainağa asıp kirgennen keyin Batıs elderi Reseyge qarata qatañ sankciyalar saldı. Qazir Europa Odağı Reseyge qarata altınşı sankciyalar paketin jariyalau aldında. Resey bwğan qarsı öziniñ jauap sankciyaların jariyalağan bolatın. Resey prezidenti sankciyanı wlğaytatın jaña qaulığa qol qoydı.
Reseydiñ sankciya tizimi "dostıqqa jat" twlğalar men wyımdarğa bağıttaladı. Bwlar negizinen Reseyge qarsı sankciya bekituge jäne jüzege asıruğa ıqpal etuşi twlğalar men wyımdardı qamtidı. Putin qol qoyğan qaulı boyınşa endi atalğan sankciyağa ilingen twlğalar men wyımdar Resey üşin "dostıqqa jat" dep tabıladı jäne olarğa şikizat pen öndimder eksporttalmaydı. Resey azamattarınıñ da olarmen jwmıs isteuine şekteu qoyıladı.
Putin qol qoyğan qaulı boyınşa sankciya men onıñ nısanasın belgileu üşin ükimetke 10 kün uaqıt berildi.


text:
Izrail' qarulı küşteriniñ joğarı qolbasşısı mälimdeme jasap, Livandağı Hizbullah küşterine tiesili delingen äskeri maqsattağı nısandardı anıqtalğanın,..
Europanıñ Ortalıq bank kelesi ayda jäne qırküyekte payızdıq mölşerlemeni joğarlatpaq. Bwl äreketti pandemiyadan keyin ekonomikanı qoldaudan, inflyaciy..
Europalıq Odaq telefondar, planşetter, noutbukter jäne basqa da elektrondı qwrılğılardıñ barlıq öndiruşilerin bir zaryadtau portı standartına - USB Ty..
Qıtay men Australiya arasında diplomatiyalıq şielenis tağı da tereñdey tüsti. Bwl jolı dau qıtaylıq joyğış wşaqtardıñ Oñtüstik Qıtay teñizinde Austral..
AQŞ-pen qatar Britaniya da Ukrainağa alıstan soqqı beretin qarular jetkizbek. Ağılşın memleketiniñ qorğanıs ministri Ben Uollestin Ukrainağa M270 reak..


text:
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 102. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 101. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 99. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 98. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 97. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 96. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 95. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 94. Sayfa Cevapları
» 12. Sınıf Türk
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 93. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 92. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 90. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 89. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 88. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 86. Sayfa Cevapları
» 12. Sınıf Türk
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 85. Sayfa Cevapları
»12. Sınıf Türk
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 84. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 83. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 82. Sayfa Cevapları
» 12. Sınıf Türk
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 81. Sayfa Cevapları
» 12. Sınıf Türk
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 80. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 78. Sayfa Cevapları
» 12. Sınıf Türk
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 77. Sayfa Cevapları
» 12. Sınıf Türk
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 76. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 75. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 74. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 70. 71. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 69. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 68. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 67. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 66. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 63. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 62. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 58. Sayfa Cevapları
» 12. Sınıf Türk
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 57. Sayfa Cevapları
» 12. Sınıf Türk
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 56. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 52. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 51. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 50. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 47. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 46. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 45. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 42. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 40. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 38. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 35. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 34. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 33. Sayfa Cevapları
» 12. Sınıf Türk
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 32. Sayfa Cevapları
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 26. 27. 28. 29. Sayfa Cevapları
» 12. Sınıf Türk
Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 24. 25. Sayfa Cevapları
>> 12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı MEB Yayınları 14. Sayfa Cevapları
2018 – 2019 Eğitim Öğretim yılının başında pek çok ders kitabı değişti. Müfredatın değişmesiyle birlikte yeni ders ve çalışma kitapları Milli Eğitim Bakanlığımızca hazırlandı. Değişen müfredatla birlikte kitaplar da daha önceki yıllara göre daha kapsamlı bir şekilde hazırlandı.


text:
“Krımtrolleybus” şirketi, tayanğıçlarda alet ve tellerniñ teşkerüvini yapmaga niyetlene, bundan soñ havsızlıqqa telüke olğan soylarını alıp taşlaycqlar. Bu hususta müessise matbuat hızmeti bildirmekte.
Teçhizat-aletlerniñ deñiştirüv ve alıp taşlanması, “Temiz kök” programması boyunca martnıñ başından iyün sonuñace yapılacaq.
“Teskerüvniñ maqsadı - elektrik tayanğıçlarnıñ kerekli alğa ketirüvi. Teşkerüv vaqtında, havsızlıq qaidelerine uymağan, bir sıra tayanğıçlarnıñ deñiştirüv ve alıp taşlavı yapılacaq”, - dediler devlet müessisesinde.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ bir çoq supermarketinde raflarda kene de süt mahsulatı körünmey. Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, Keriçniñ «Furşet», «ATB» ve «Silpo» ticaret ağlarında «süt probleması» qayd etile.
Neşir mühbiri qayd ete ki, ne ukrain, ne de rusiyeli mahsulat bar.
«Furşette» raflarğa Rusiye mahsulatını, şu cümleden sütni qoyğan ediler, lâkin onı tez-tez aldılar. Bala yemekleri de pek az», – dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Bir çoq tükânda içki de yoq. İş adamlarınıñ aytqanına köre, onıñ satılmasına Rusiye litsenziyası yoq. Bazı supermarketler ise ukrain içkisinden qalğanını sata.
Qırım gümrükhanesiniñ matbuat hızmeti bildirdi ki, 2015 senesi yanvar 1-den itibaren qıtaiy Ukrainadan Qırımğa ketirilgen mal Gümrük İttifağınıñ qaidelerine köre gümrük cedveline yazılmalı.
Bundan evel keçici müddet olğan edi, onıñ çerçivesinde ukrain malı içün gümrük parası alınmay edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Mayısnıñ 8-nde yañı koronavirus yuqunçı ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında Sergey Aksenov bu sene Qırımda kurort mevsimi olmaycaq, dep bildirdi. Faqat qırımlılarnıñ ve qomşu Rusiye sakinleriniñ bunıñnen bağlı başqa planları bar.
Şifahane ve musafirhaneler yerli akimiyetniñ kontroli altında olsa, şahsiy sektor saipleri bütün kurort kârından marum qalmağa azırlanmay. Malüm ki, Qırım yalı boyunıñ bir çoq sakini yazda yazlıq evlerine, yaz aşhanelerine ve farqlı yerlerge keçe, evlerini ise künlik kiralıqqa bereler. Amma bu sene künlik kiralıq problemi olacağını añlap, bir çoq şahsiy ev saibi daire ve evlerini bir ayğa 50-60 biñge kirağa bere, kira eñ az 2-3 ay olacaq şartı qoyula. Yalı boyundaki tanışlarımnıñ aytqanına köre, rusiyeliler böyle variantlarnı alıp, Qırımğa büyük cemidanlarnen kelip başlay, bütün yaznı mında keçirmege niyetleneler. Moskvalı ya da şimal sakinleri içün 50-60 biñlik kira nedir? Olarnıñ kârlarına köre çoq para degil, qırımlılar içün ise qoranta bücetlerine büyük destek ola.
Uzaqtan çalışqan bir çoq rusiyeli Qırımğa yol aldı, dep aytalar
Uzaqtan çalışqan bir çoq rusiyeli Qırımğa yol aldı, dep aytalar, olar içün gazlarnen bulaşqan şeerlerde degil, Qırımda «özüni izolâtsiya etmege» daa meraqlıdır. Olarnı Qırımğa kelip, sağlıq vaziyetleri kontrol etilecek 14 künlik observatorğa oğraycaqları da qorquzmay, çünki yaznı deñizde yaldap, Qırım küneşi altında oturıp ve sırf Qırım meyvalarını aşap keçirmege istey. Qabarlar da lâğu etilmedi. Şahsen men Rusiyeden Qırımğa kelgen er kes izolâtorğa yollanğanından şübhelenem, olar endi rıqma-rıq tolu olur edi, bir künde Keriç köpründen eki biñge yaqın maşina kire.
Sergey Aksenovnıñ ştab toplaşuvında aytqanına köre, bu vaziyette eki afta devlet parasına Qırımda yaşamağa istegen rusiyeliler tezden kele bile. Ne içün olmasın? Anda bir qarar aşatalar, Aksenovnıñ bildirgenine köre, şikâyetlerden soñ aş daa yahşı oldı. Observatorlar esasen şifahaneler esasında açıldı, temiz deñiz avası da bar. Bedava kurort yollanma degilmi?! Rusiyeliler bunı daa añlamadı, añlasa, çoq kişi kelecek, hususan parası az olğanlar!
Qırımnıñ yalıdaki mesken yerlerinde yaşamağan qırımlılar içün mevsim kerçekten olmaycaq, ğaliba.
Qoyulğan GİBDD noqtaları bunı kontrol ete. Yüksek seviyeli azırlıq rejiminiñ sıñırlavlarını bozğanlarğa ciddiy para cezaları berile, şunıñ içün çoqusı qırımlılar koronavirusqa oğramaqtan degil, para cezası almaqtan qorqa. Amma bir paradoks bar – şeer soqaqlarında virusqa oğrav telükesi tabiatta hastalanmaqtan qat-qat yüksektir. Amma tabiat ve deñizge barmağa olmay, Qırım yolbaşçısı izin bermey.
Aynı vaqıtta, parasız qalğan halq uydurmağa bile» İlân saytlarında «subetçi», «içki arqadaşı» teklifleri peyda oldı, «özüni izolâtsiya etüvniñ» neticeleri budır. Maña bu ilânlarnı köstergen tanışım meraqtan «içki arqadaşına» telefon etkenini ayttı, külerüzlü bir genç çıqtı, bir özü qalğan qadınlar onıñ hızmetlerinden çoq faydalana, dep bildirdi. Şu sebepten Qırımğa kelgen rusiyeli qadınlarnıñ yaz aqşamlarını keçirecek adamları bar.
Aqmescitte boş qalğan student yataqhaneleri ise toldı… furun böceklerinen. Studentler yataqhanelerden o qadar tez çıqarıldı ki, bir çoqu odalarında aş qaldırıp ketti. Furun böcekleriniñ bolluğı bar. Rusiyeliler içün observator deñiz yalısında degil, mında yapılmalı.
Öyle de yaşaymız, yarın ne olacağını bilmeymiz. Amma Qırımda tek özüne ve yaqınlarına ümüt etmege mümkün olğanını añlaymız. Bizni izolâtsiya etken akimiyet ise halq içün qasevetlenmey, mevsim olacaq-yoqmı olar içün müim degil – özüne öyle de mukâfat berirler!
Bu künleri tükândan qaytqanda «Yedinaya Rossiya» urbasında eki genç insannı kördim, maña Georgiy şeritini berecek oldılar, men de şerit maña kerekmey, bedava maska berse ediñiz dedim, amma yoq, bedava tek şeritler berile, dep cevap bergenler…
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Prezident Qasım-Jomart Toqaev koronavirus indetiniñ örşuine baylanıstı Qazaqstan aumağında tötenşe jağday jariyaladı.
Prezident şaşqan №285 jarlıqta «Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımınıñ jaña COVID-19 koronavirusın pandemiya dep jariyalauına baylanıstı azamattardıñ ömiri men densaulığın qorğau maqsatında Qazaqstannıñ barlıq aumağında 2020 jıldıñ 16 naurız sağat 8.00-den bastap, 2020 jıldıñ 15 säuir sağat 7.00-ne deyin tötenşe jağday engizilsin» delingen.
Aqordadan kelgen pärmen boyınşa prezidenti janındağı Tötenşe jağday rejimin qamtamasız etu jönindegi memlekettik komissiyanıñ qwramı bekitildi. Oğan ükimet bastığı törağalıq etedi. Komissiya qwramına PÄ basşısınıñ orınbasarı M.Mırzalin, bas prokuror Ğ.Nwrdäuletov, WQK törağası K.Mäsimov, parlament orınbasarları A.Şäkirov pen V.Bojko, işki ister ministri E.Twrğımbaev, qorğanıs ministri N.Ermekbaev, aqparat ministri D.Abaev t.b. ükimet müşeleri kirgen.
Äzirge 31 künge sozılatın tötenşe jağday kezinde birqatar şekteuler engizilmek:
- qoğamdıq tärtiptiñ saqtaluı, asa mañızdı memlekettik jäne strategiyalıq nısandardıñ küzeti küşeyedi;
- iri sauda nısandarınıñ jwmıs isteuine şekteu qoyıladı;
- sauda oyın-sauıq ortalığı, kinoteatr, teatr, körmeniñ jäne kisi köp jinalatın basqa da orındardıñ qızmeti toqtaydı;
- karantin engizsin, sanitariyalıq-epidemiyağa qarsı auqımdı is-amaldar atqarıladı;
- oyın-sauıq, sporttıq jäne basqa da bwqaralıq, otbasılıq, salt-dästür jiın-jobalar ötkizuge tıyım salınadı;
- keybir erekşe sanattağı ökilderdi qospağanda, el aumağına köliktiñ barlıq türimen kiruge, sonday-aq onıñ aumağınan şığuğa şekteu qoyıladı.
Jeksenbi küngi tüstegi resmi mälimet boyınşa, Qazaqstanda 8 adam koronavirusqa şaldıqqan.


text:
Älemdik klassikanıñ twnığı, tamırı tereñde jatqan aytulı tregediya, Şekspir şığarmaşılığındağı kürdeli oy men auqımdı astardı arqau etken tragediya «M..
Postimpressionist Van Gogtıñ bwğan deyin tek jeke kollekciyada saqtalğandıqtan köpşilik üşin beymälim bolğan kartinası alğaş ret Parijde körmege qoyıl..
Mwhtar Äuezov atındağı Wlttıq drama teatrında prem'eralar aptalığı bastaldı. 18 aqpan Tölen Äbdiktiñ «Oñ qol» äñgimesiniñ jelisi boyınşa sahnalanğan h..
Atı alaşqa tanımal aqın Şömişbay Sariev 75 jasqa qarağan şağında dünieden ozdı. 70-80 jıldarı qazaq ädebietine jaña leppen kelgen aqın, öse kele qazaq..
Pandemiyağa baylanıstı biılğı Kann festivali keyinge şegerildi. Halıqaralıq kino merekesi 11 mamırda bastalıp, 10 künge sozıluı tiis bolatın. Endi fes..


text:
Kyivde dekabrniñ 13-nde «Qırım inciri» edebiyat yarışınıñ ğalipleri aynı adı olğan edebiy-bediiy festival çerçivesinde mukâfatlandırılacaq.
Festival üç kün devam etecek – dekabrniñ 13-nden 15-ne qadar.
«Dekabrniñ 14-nde ve 15-nde edebiyat mevzusında munaqaşalar olacaq ve yarış iştirakçi laureatlarınıñ eserleri oqulacaq», – dep aytıla «Qırım eviniñ» haberinde.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, «Qırım inciri» yarışı finalistleriniñ qısqa cedveli dekabrniñ 1-ne qadar aydınlatılacaq. Daa evel 2019 senesi «Qırım inciri» ekinci edebiyat yarışında iştirak etken 125 müellif arasında eki qırımlı siyasiy mabüsniñ – Server Mustafayev ve Osman Arifmemetovnıñ – eserleri bar, dep haber etilgen edi.
«Qırım inciri» birinci yazıcı yarışı 2018 senesi yazda başlağan edi. İşler oktâbrniñ 31-ne qadar qabul etildi. Yarışqa bütün Ukrainadan altı nominatsiyada 135 müellifniñ 244 işi keldi: «şiiriyet», «qırımtatar tilinde nesir», «ukrain tilinde nesir», «tercime» ve «qadın baqışı».
«Qırım inciri» ukrain-qırımtatar cıyıntığı Kyivdeki «Kitap arsenalında» taqdim etilgen edi.


text:
Kyivde avgustnıñ 25-inde keçecek "Qırım evi yüreklerni birleştire" Open Air kontsertinde yırcı Camala headliner olacaq.
Teşkilcilerniñ malümatına köre, ondan ğayrı kontsertte Oleksandr Polojinskıy ve "Büvye" leyhası,Shatur Gudur qırımtatar pank-rok taqımı, yırcı Elvira Sarıhalil, "Kurbası" etnik taqımı çıqışta bulunacaq.
Tedbir çerçivesinde saat 15:00-ten başlap kündüz programması olacaq. Anda çeşit-türlü ustalıq dersleri keçirilecek, şu sıradan çölmekçi Rustem Skibin ve ustahanesiniñ dersleri. Bundan ğayrı, qırımtatar yemekleri ve qavesi pişirmesinden ustalıq dersleri olacaq.
"Soñki beş yıl devamında ukrainler ve qırımtatarlar, niayet, biri birine yaqınlaştı ve medeniye, adetler ve tarihlarında bayağı oşağan çizgi ve hususiyetlerni tapıp başladı. Bizim kontsetimiz - eki halqnıñ icadiy energiyasınıñ Kösterilüvi, o, bütün memleketimizniñ adamlarını birleştirmege, suniy divarlarnı yıqmağa yardım ete", - dep aytıp berdi "Qırım evi"niñ programma müdiri Alim Aliyev.
Kyivde 2018 senesi oktâbr 23-ünde birinci "Qırım evi yüreklerni birleştire" kontserti keçti.


text:
Cemaat jurnalisti, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Suleymanovnı Qırım klinik psihiatrik hastahanesine alğanlar. Bir ay devmaında anda mahkeme-psihiatrik ekspertizası keçirilecek.
Bu aqta babası Server Suleymanov «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine haber etti.
«Eki oğlum – Eskender ve Ruslanğa bir şey bermek içün Aqmescitniñ SİZO-1-ne kelgende Ruslannıñ psihiatrik hastahanede olğanını ögrendim. Ekisi de apiske alındı ve bir izolâtorda buluna. Amma Ruslan içün bir şey almayıp, bir ayğa mahkeme-psihiatrik hastahanege yollanıldı, dep bildirgenler», – dep ayttı babası.
Ruslan Suleymanov – fizika ocası, cemaat jurnalisti ve «Qırım birdemliginiñ» faalidir.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Aqmescit SİZOsında Ruslan Suleymanovnıñ sağlıq vaziyeti fenalaştı.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Elina Mamedovanıñ davası 2019 senesi yanvarniñ 17-nde qapatıldı. Rusiye Ceza kodeksiniñ 282-nci maddesi qısmen yımşatılğanı içün «VKontakte» içtimaiy ağında üç yazını paylaşqanında qabaatlanğan Elina qabaatsız sayıla, çıquv yasağı lâğu etildi, qıznıñ adı ise «Rosfinmonitoringniñ» saytında terrorist ve ekstremistler cedvelinden alıp taşlandı. Birinci tintüvden soñ sekiz ay keçkende özüni niayet serbest is etkenini ayta.
Elina külümsirey, çoq şaqa ete ve musafirlerini bayram tatlısınen sıylay – şimdi qayd etilecek şeyler bar, dey. Köçüv lafları başlağanda qız omuz kötere: «Ketmege tüşüngen edim. Amma ömür boyu Qırımda yaşadım, anam-babam mında, evim, bütün ayatım. Mışıqlarım olmasa, ne yapacam?».
Mamedovlarnıñ evinde on mışıq, üç köpek bar, papağan tolu issihane tura. Elina bizni kezdire. Soñ aylanıp ayta: «Bularnı nasıl qaldırıp keterim? Ve ne içün ketecem? Birisi meni cinayetçi dep sayğanı içünmi?».
Yazda Elinanen laf etkende onı qomşuları «çaqtı», dep tahmin etken edi. Bu tüşünceleri doğru eken:
«Evimde birinci tintüv keçirilgen soñ olarnen laf etken edim. Tahqiqatçı özü saifelerni baqıp çıqa edi, degenler, menimkine rastkelip, bu yazılarnı körgen eken. Hadim oturıp, «VKontakte» yazılarımnı 2014 senesine qadar saifelegenini tasavvur etem. Olar (qomşular) bütün qasabanen endi qavğa etti».
Elina birinci mahkeme oturışuvını hatırlap, Yalta şeer mahkemesiniñ binasına oña qoltutmağa kelgen insanlarnıñ sayısı onı şaşırdı, dep ayta:
«Mahkemege ketkende biraz keç qala edim. Ana-babamnı almadım, evde beklesinler dedim. Amma yaqınlaşqanda bir sıra adamnı kördim – em tanış soylarını, em tanış olmağanlarnı, – şaşırdım, ebet. Sekiz ay devamında küçlü destek olğanını is ettim. Maña er vaqıt yaza ediler ve içtimaiy ağlarda yazmağa devam eteler».
Qıznıñ aytqanına köre, eñ çoq anası ve qartanası qasevetlene ediler – «belki de, menden ziyade».
Lutfiye Mamedova, Elinanıñ anası, evlerinde keçirilgen ekinci tintüvni hatırlay: «Kene ne içün keldiñiz, dedim? Madde yımşatıldı. O, (tahqiqatçı) dey: «Birinci oquvda, bir şey aytmağa daa erte». Ve qoşa: «Elbette, bitkenine quvanamız. Bu adaletsiz bir şey, pek adaletsiz. Bu paylaşuv, buña alışmadıq. Fikirlerimizni istegenimiz kibi bildire bilemiz, buña alıştıq. Fikirlerimiz içün cezalanacağımızğa alışmadıq. Mında ise cezalay ekenler».
Elina deñizge barıp kelmege teklif ete. Özüni soñki kününe qadar serbest is etmegenini ayta:
«Kene yahşı, SİZOda ya da ev apsinde degil edim. Amma bu vaziyet maneviy ceetten pek tesir etti. Bir qaç kün aşap olamay edim, siñirlengenimdendir».
Tintüvler keçirilgen ve dava açılğan soñ Elina dostu Elmaznen tanıştı, arqadaşı aytqanlarını hatırlay:
«Elina, endamıñ pek güzel, o qadar ince bellisiñ, dedim. O maña cevap bere: Azğanımnıñ sponsorı – FSB ve Ceza kodeksiniñ 282-nci maddesi» – ve küle».
Mamedovanıñ aytqanına köre, sekiz ay devam etken esnasnıñ eñ güzel neticesi – insanlar:
Mışıqlardan ğayrı bir şey paylaşmağa tevsiye etmez edim
«Bütün bular olmasa edi, maña dost olğan o qadar açıq göñülli, merametli insanlarnı tanımaz edim. Pek begengenimni aytıp olamayım, amma insanlarnen munasebetler ceetinden güzel bir tecribe oldı. Aytmağa istegenim, «VKontakteni» qullanmañız, silinmege çareñiz olmasa – bütün yazılarıñıznı baqıp çıqıñız, mışıqlardan ğayrı bir şey paylaşmağa tevsiye etmez edim».


text:
Londrada Büyük Britaniya baş naziri Boris Johnson Downing street, 10 bulunğan barğağında Büyük Britaniyaniyanıñ Avropa Birliginden çıqması aqqında añlaşmanı imzaladı. O, adisege yanvar 31-inde AB-nden çıqışqa yol açqan "fantastik an" dedi.
Conson, çoq yıl devamında olğan dava ve zıtlaşuvlarnıñ soñuna yetecegine ümüt ete, bildire Azatlıq Radiosı.
Daa evel Avropa Birligi devletleriniñ başları Brusselde aynı vesiqanı imzaladı, ondan soñ onı Londrağa alıp kettiler.
İmza qoyuvı vesiqanıñ tasdıqlavı esnasında daa bir adımdır. Daa evel bu afta Britanuya parlamenti añlaşma metnini tasdıqladı. Avropa Birligi Brexit aqqında rey berüvni yanvarniñ 29-ında keçirecek.
Daa eve Büyük Britanuya qıraliçesi II Elizabeth, ülkeniñ Avropa Birliginden çıqışı aqqında devlet parlamenti qabul etken vesiqanı imzaladı. Bundan soñ vesiqa qanun olıp sayılıp başladı. Oña köre, Büyük Britaniya yanvarniñ 31-inde Londra vaqtınen 23:00 Avropa Birliginden çıqacaq.
Yanvarniñ 31-inden soñ, 2020 senesiniñ soñunace sürecek keçüv devri başlanacaq. Bu vaqıt devamında Büyük Britaniya Avropa Birliginiñ qaidelerine uyacaq, amma Avropa institutlarında onıñ vekilleri olmaycaq.


text:
Büyük Britaniyanıñ tış işleri naziri Boris Conson, Ukrainadaki zenaatdaşı Pavlo Klimkin ile Torontoda körüşüvinden zevq alğanını bildirdi. Körüşüvde tış siyaseti muessiseleriniñ başlıqları Donbass ve Qırımdaki vaziyetni muzakere ettiler. Bunı Conson Twitterde bildirdi.
Conson: «Bügün Ukraina tış işleri naziri Pavlo Klimkinni körmek zevqına malik oldım. London ile Kyivniñ reformalar saasında emekdaşlığı ve Donbass ile Qırımdaki vaziyetke diqqat etüvni saqlap qalmaq kerekligi muzakere etildi», – dep yazdı.
Klimkin de, Torontodaki körüşüvden memnun qalıp, oña «dostane suhbet» dedi.
Ukraina naziri «Yediler gruppası» TİN başlıqları ile muzakereleriniñ neticesi boyunca: «İşğal etilgen Qırım ve Donbassnı muzakere ettik. Ukrainanı serbest dünya, umumiy demokratik saanıñ ayırılmaz qısmı olaraq qabul eteler. Ortaqlarımız Ukrainağa qarşı ucümni, bu serbest, demokratik dünyağa qarşı ucüm olaraq köreler», – dep qayd etti.
Bundan evel Torontoda «Yediler gruppası» tış işleri nazirleriniñ körüşüvi keçti. Bu körüşüvge Ukraina tış işleri naziri Pavlo Klimkinni de davet ettiler.
Klimkinniñ bu körüşüvniñ arfesinde pressağa bildirgenine köre, o, ilhaq etilgen Qırımda mahküm etilgen, tahqiqat izolâtorında açlıq tutqan ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhnıñ taqdiri, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Ukrainanıñ territoriyaları meselelerinde Ukraina ile birdemligini, Donbass içün barıştırıcı missiyasınıñ formatı, Ukrainanıñ reformalarına qol tutuv, Angliyadaki Solsberi şeerinde sabıq Rusiye istihbarat hadimi Sergey Skripalniñ zeerlenmesi ve Suriyedeki himiyeviy ucümden soñ peyda olğan yañı şaraitlerde Kyivniñ ğayretlerini «Yediler gruppası» devletleri ile koordinatsiya etüvini muzakere etmege planlaştıra edi.
«Yediler gruppası»na AQŞ, Yaponiya, Almaniya, Kanada, İtaliya, Fransa ve Büyük Britaniya kireler. 2018 senesinde klubda Kanada reislik yapa.


text:
Qırım ile memuriy sıñırda yük maşinalarınıñ aydavcıları kiriş noqtalarını terk etip, qıtaiy Ukrainağa qaytalar.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, salı künü, sentâbr 22-de, saat 18-ge, «Kalançak» kiriş noqtasında bir 39 yük maşinası qaldı. «Çaplinka»da – 54 yük maşinası. «Çonğar» noqtasında iç bir maşina yoq.
Ukraina Devlet sıñır hızmetinde deyler ki, sıñırcılar «Pravıy sektor» temsilcileri ile Qırım territoriyasına resmiy kiriş noqtaları etrafından keçken yollarnı qıdırğan ediler. Amma böyle yollar tapılmadı.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri erzaq qamaçavınıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ aytqanı kibi, bazar künü Pesçanoye plâjına tek bir qaç Aqmescitli keldi. Yerli sakinler qapalı yaz qavehaneleri etrafında dolana edi, olarnıñ sözlerine köre, qavehanelerni açmağa bile kerekmey.
«Kimler içün açmağa? Yerli sakinler ayneciler, er şeyni özlerinen alıp keleler, turistler ise körünmey», – dep şikâyet ete qavehanelerden birisiniñ saibi.
Evel aytılğanı kibi, Qırım «akimiyeti» Qırımnı mayıs bayramları vaqtında ziyaret etken turistlerniñ sayısı 2-2,5 kerege eksilgeni aqqında ilân etken edi.


text:
Ukrainadaki «İyegova şaatları merkezi» Rusiye işğal etken Qırımda keçirilgen tintüvlerge ve dindaşlarınıñ tutulmasına kederlendi. Bu aqta noyabrniñ 16-nda Qırım.Aqiqatqa teşkilâtnıñ cemaat ile bağ vekili İvan Riger bildirdi.
«Biz de (Cankoyeydeki tintüvler aqqında – QA) haberlerden bildik. Anda yaşağan ve yaşaycaq dindarlarnıñ telükesizligini köz ögüne alıp, haberlerde olğan malümattan ğayrı, başqa bir şey aytıp olamayıq. Barışıqsever ve itaatkâr dindaşlarımıznıñ adaletsizlikke oğrağanı bizni qasevetlendire. Bir şey ayta bilem, bir insan sovetler akimiyeti tarafından basqığa oğratılğan edi, 1990-ıncı seneleri aqlanğan edi, aynı baqışları içün bizim zamanımızda da taqip etile», – dedi Riger.
Onıñ aytqanına köre, «İyegova şaatlarınıñ» kimsege zararı yoq».
«Bu adise bizde tek duyğudaşlıq ve keder doğura. Başqalarğa zarar ketirmegen insanlar aqqında aytamız. Avropa mahkemesi, bu barışıqperverlik baqışlarını kütken yekâne hristian dini ola, qayd etken edi. Eminliknen ayta bilemiz ki, «İyegova şaatları» cemiyet ve etraftaki vatandaşlarnıñ esas menfaatlarına uyğun olğan yaşayış tarzını küteler», – dep qoştı Riger.
Noyabrniñ 16-nda Canköyde Rusiye FSB hadimleri bir qaç on evde tintüv keçirip, Rusiye ve işğal altındaki Qırımda yasaqlanğan «İyegova şaatları» diniy teşkilâtınen alâqaları bar olğanında şeklengen insanlarnı tutıp aldı. Radio Svoboda rus hızmetiniñ mühbiri bildirgenine köre, «Şaatlarnıñ» yerli taqımı – «Sivaş» – reberi Sergey Filatov tutuldı. Gruppa 2015 senesi qayd olğan edi, 2017 senesi ise «İyegova şaatları» Rusiyede yasaq etilgen soñ yoq etilgen edi.
Rusiye küç qurulışları Canköydeki tintüvlerni daa izaatlamadı.
2017 senesi aprelniñ 20-nde Rusiye Yuqarı mahkemesi «İyegova şaatlarını» idare merkezini ekstremist teşkilât olaraq tanıma qararını çıqarğan edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ malümatına köre, qomşu Rusiyede keçken sene aprel ayından başlap mezkür diniy teşkilâtnıñ 39 tarafdarı uquqiy ceetten taqip etile. 2018 senesi avgust ayında «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi, ekstremizmde qabaatlanğan «İyegova şaatları» diniy teşkilâtınıñ 29 tarafdarını siyasiy mabüs olaraq tanıp, olarnı acele azat etmege çağırdı.


text:
İşğal etilgen Keriçte «Snidanok s 1 +1» mühbiri Roman Şişkinge ukrain timsalli futbolkası sebebinden ücüm ettiler. Bunı TSN bildire.
Romannıñ sözlerine köre, o, Keriç paromlı keçiti kassalarından çıqqanda, onı tahminen 30 yaşında bir erkek türtti, Şişkin yıqıldı.
«Jurnalist erkekke yetişip, areketiniñ sebebini soradı. Cevap olaraq adam onı küfürlep, kökregini urdı. Qayd etmeli ki, ziddiyet etrafında olğanlar mühbirniñ tarafını aldı ve şu adamnı yüzley ediler», – dep qayd ete neşir.
Roman Şişkin militsiya bölügine muracaat etti. Ücüm etken adamnı Rusiyeli nomeraları olğan maşinada taptılar. Belli olğanı kibi, adam Qırımğa Lugansktan keldi.
Mühbir ziyan ve sağlığına ketirilgen zararnı tazmini etmek talabı ile ariza yazdı. Şişkinniñ sözlerine köre, ziddiyetten soñ onıñ qan basımı yükseldi, bunı tibbiy teşkerüv de tasdiqladı, bundan da ğayrı, bağır ağrısı da duyula, – yaza neşir.
İyül 31 künü mühbir kene taqiqatçığa baracaq. Neşirniñ malümatına köre, Roman Şişkin Keriçte tatilde buluna, o, ana-babasını ziyaret etmek içün kelgen eken.


text:
Rusiye tarafı, Dnipro suvunıñ qıta Ukrainadan ilhaq etilgen Qırımğa satılmasını tek selâmlaycaq, bildire Rusiye Devlet Dumasınıñ qırımlı mebusı Mihail Şeremetke atıf etip, RİA-Krım agentligi.
"Ukraina akimiyeti deral vazife ve maqsatlarınıñ baqmasınıñ yerine iqtisatiyatqa taraf çevirilse, biz bunı te selâmlaycaqmız. Bu qarar Ukraina ükümeti içün siyasiy kemalat imtianı olur", - yaza Şeremetniñ sözlerinde atbuat.
Amma, mebusnıñ aytqanına köre, bu mesele boyunca Kyivden resmiy beyanat olmadı.
Hatırlayayıq, Ukraina Yuqarı Radasınıñ budjet komitetiniñ başı Yuriy Aristov, Rusiye ilhaq etken Qırımğa suv satmaq ğayesi aqqında Azatlıq Radiosınıñ "Shemı" leyhasınıñ mühbirine ayttı.


text:
`suğış` Näticälär
Xäbärlär [387]
- "Ruslarnı utrawdan bez çığardıq"
- Odessada raketalı höcüm
- "144 ukrainalı xärbine äsirlektän qotqardıq"
- Kremençugta matäm iğlan itelde
- "Rusiyä dön’yanıñ iñ zur terror oyışmasına äylände"
- Rusiyäneñ suğıştağı yuğaltuları
- Xar'kovka höcümnär oyıştırıldı
- “Rusiyä Ukrainadan aşlıq urlamadı"
- "Bez tügel, Rusiyä ğayeple"
- Bügen Awrupa Berlege tışqı êşlär ministrları cıyıla
- Awrupa Berlege kiñäyügä äzer bulsın
- Germaniyä, Franśiyä häm İtaliya liderları Kiyevta
- IKEA Rusiyädäge êşlären kimetä
- AQŞ yärdämennän özmi
- AQŞ Rusiyä banklarına röxsät birde
- Ukraina NATOdan nilär taläp itte?
- Çernogoriya prem’yer-ministrı Ukrainağa baraçaq
- Rusiyä armiyaseneñ Ukrainadağı yuğaltuları
- "Ukrainadan aşlıq êksportı tormışçan ähämiyätle"
- "Suğışta 32 meñgä yaqın rus xärbiye ülde"
- TRT xäbärçeläre ukrainalı äbigä yärdäm kürsätte
- Buçada fleşetta qoralları qullanıla
- Süriyäle Xäsän ikençe tapqır suğıştan qaça
- Ukraina uramnarında xaos häm ömet däwam itä
- Rusiyäneñ Ukrainadağı xäräkäte
- Ukraina belän Rusiyä suğış çigendä
- Dronnar xäräbälär östennän oçtı
- Balalar xastaxanäse sıyınu urınında
- Azovstal' östenä närsä yawdırdılar?
- Sankśiyälär Könbatışnıñ üzenä dä zarar birä
- Ukrainada säwdä üzäge bombalandı
- Gipertawış raketalarına nigä bu qadär ähämiyät birelä?
- Ukrainlılar Xar’kov metro stanśiyäsendä yäşerende
- Awrupa Parlamentı äğzase Äfğanstan krizisına da ähämiyät birüne soradı
- Çernobıl'dän qabat qurqınıç yanıy
- Rusiyä poliśiyäse Yekaterinburg şähärendä suğışqa qarşı mitingqa çığuçularnı qıynadı (video)
- Ukrainalı pilotlar AQŞ hawa apparatlarınnan qanäğat' tügel
- Urta ğasır köräşçeläre mäydanğa çıqtı


text:
Törkiyä parlamentı başlığı Baqıda
Törkiyä Böyek Millät Mäclese başlığı Mostafa Şäntop İq’tisadi xezmättäşlek oyışması parlamentariy assambleyası (EİTPA) 3nçe ğomum konferenśiyasında qatnaşu öçen kitkän Azärbaycan başqalası Baqıda şähitlär alleyasında buldı
Şäntop Azärbaycan Milli Mäcles başlığı Sahibä Gafarova häm konferenśiyädä qatnaşuçı başqa räsmilär belän bergä märxüm İlbaşı Xäydär Aliyıvneň kaberenä çäçäk bäylämnären saldı.
20nçe ğıynwar şähitläre cirlängän Şähitlär alleyasına da baruçı Şäntop häm yanındağılar biredäge Mäňgelek ut häykälenä dä çäçäk bäylämnären quydı.
Şäntop, annan soň Baqı törek şähitläre me...
-
25.06.2022
-
25.06.2022
-
25.06.2022
-
25.06.2022
-
25.06.2022

seg_langs: crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn tuk_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
Dünya sağlıq teşkilâtı oktâbrniñ 22-nde dünyada rekord COVID-19 hasta sayısını qayd etti – 423 819. Bu aqta Dünya sağlıq teşkilâtınıñ saytında haber etile, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Evelki rekord oktâbrniñ 18-nde qayd etildi – 412 000-den çoq.
Bir künde eñ çoq hasta Avropa memleketlerinde tasdıqlandı – 193 931.
Umumen dünyada bir künde 6426 insan vefat etti.
Johns Hopkins Universitetiniñ malümatına köre, pandemiya başlağanından dünyada 41,6 million COVID-19 hastası qayd etildi, 1,1 million kişi vefat etti, 28,3 milliondan çoq hasta tüzeldi.
Epidemiya vaqtında Ukrainada 322879 koronavirus hastası tasdıqlandı. 6043 kişi vefat etti, 134 898 insan tüzeldi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqyarda fevralniñ 1-nde saba 101 yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Tüzelgen 15 kişi yiberildi. 64 yaştan 91 yaşqa qadar üç insan vefat etti, dep haber ete şeerniñ Rusiye ükümeti.
«Umumen Aqyarda 9805 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. Al-azırda 8739 kişi tüzeldi, 396 insan vefat etti. Bugünki künde COVID-19 tasdıqlanğan 416 insan hastahanelerde buluna. Alı yengil hastalar bölüginde 104 kişi yata», – dep aytıla haberde.
Müessise malümatına köre, 634 insan közetile, 1780 kişi COVID-19 aşısı oldı, 692 insan ekinci aşısını aldı, al-azırda oca ve tibbiyet hadimlerine aşı yapıla.
Yanvarniñ 30-nda 101 yañı COVID-19 hastası qayd etildi, yanvarniñ 29-nda 103 hasta qayd etilgen edi.
Keçken künü Qırımda 156 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
“Çonğar” kiriş-çıqış noqtasında Ukraina devlet sıñır hızmetiniñ Berdânsk bölüginiñ sıñırcıları, işğal etilgen Qırımğa ketmege tırışqan qıdırılğan aqaynı yaqaladı.
Müessiseniñ matbuat hızmeti haber etkenine köre, bu adamnı CK 121 maddesiniñ 2 qısmına (“Aselet yapılğan ağır beden yaralaması”) ait olğan cinayette şeklep, Dnipro şeeriniñ qanun qoruyıcılarıqıdırmaqta.
“Ukraina vatandaşını oktâbr 22-sinde qıdırıp başladılar, 23-üne ise o endi vaqtınca işğal etilgen Qırımğa “Çonğar” nezaret punktından ketmege tırıştı. Belgilengen qaidelerge köre, sıñırcılar bunıñ aqqında Milliy poliske haber etken”, - dep aytıla beyanatta.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Herson vilâyeti Qırım ile memuriy sıñırdaki kiriş noqtalarında yarımadanıñ «erzaq» qamaçavınıñ 500 faali nevbette tura, dep bildirile vilâyet devlet memuriyetiniñ saytında.
«İştirakçilerniñ eñ büyük qısmı «Çonğar» kiriş noqtasında buluna. Qırımtatarlarnıñ, cemaatçılıqnıñ, «Pravıy sektor», «Azov», «Donbass», «Aydar», «Hort» batalyonlarınıñ temsilcileri», – denile beyanatta.
Malümatqa köre, «Çonğar» kiriş noqtası yanında çadırlar qoyuldı. Nevbetçi faallerniñ qızdıruvı içün çapçaqlar ketirildi. Elektrik energiyası ile mesele al etile.
Herson vilâyet devlet memuriyetiniñ reisi Andrey Putilov bildirgeni kibi, Herson vilâyetinde kiriş-çıqış nezaret noqtalarında vaziyet sakin.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
AQŞ prezidenti Donald Tramp (Donald Trump) noyabrniñ 30-ında, Keriç boğazında ukrain arbiyler ve gemilerniñ Rusiye tarafından zapt etüvini tefsir etti.
Tramp, Rusiye ve Ukraina Qara deñizde yüz bergen vaqiağa bağlı meseleni yaqın vaqıtta çezecegine ümütini bildirdi.
Yapon baş naziri Sindzo Abenen (Shinzō Abe) körüşüv vaqtında jurnalistlerniñ suallerine cevap berip, Tramp, G20 sammitinde Vladimir Putinnen körüşüvniñ lâğu etilmesiniñ yekâne sebebi - noyabrniñ 25-inde Rusiyeniñ Qara deñizde Ukrainağa qarşı tecavuzı dep ayttı.
“Biz olğan şeyni begenmeymiz. Biz bundan memnün degilmiz, kimse memnün degil. Amma, ümüt etem ki, olar yaqında bu meseleni çezip olur, çünki biz prezident Putinnen körüşüvni sabırsızlıqnen bekleymiz. Amma, gemiler ve deñizcilerge qarşı yapılğan areketler (körüşüv lâğu etilmesine) yekâne sebep oldı”, - dep qayd etti Tramp.
Noyabrniñ 30-ında Argentina paytahtı Buenos-Ayreste keçken G20 sammitiniñ başında Tramp ve Putin biri-birini selânlamadı.
Noyabr 29-ında AQŞ prezidenti Donald Tramp, Keriç boğazında FSB tarafından zapt etilgen ukrain gemiler ve deñizcilerni Ukrainağa qaytarmağanı içünRusiye prezidenti Vladimir Putinnen körüşüvini lâğü etkenini öz Twitterinde bildirdi .
Bir kün evel AQŞ prezidenti Donald Tramp, Keriç boğazındaki “tecavuz” sebebinden Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen Argentinada G-20 sammitinde körüşüvni lâğu ete bilecegi aqqında ihtar etti. Haber etile edi ki, Tramp, cuma ve cumaertesi künleri Buenos-Ayreste keçecek G-20 sammitinde Putinnen körüşecek edi. Bu körüşüvde Tramp, mudafaa, silâ nezareti ve Yaqın Şarq ve Ukraina meselelerini muzakere etecek edi.
G7 devletleriniñ vekilleri, Rusiyeniñ Keriç boğazındaki areketlerinitenqit etti ve zapt etilgen ukrain deñizcileri ve gemilerni azat etmege çağırtı.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Kreml nezareti altındaki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi, Keriç boğazında tutılğan Ukraina deñizcileri ve Ukraina telükesizlik hızmetiniñ hadimlerini 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar tevqif etti. Keriç hastahanesinde yaqtqan daa üç deñizcini Keriç şeer mahkemesi tevfiq etti. Olar da 2018 senesi yanvar 25-ine qadar apiste bulunacaq. Ukraina askerleri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile.
QMC prokuraturası FSB tutqan ukrain deñizcilerini cenk esiri dep saya.
Noyabrniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve AQŞ tenqit eteler.NATO, vaziyetniñ ilerlevüne diqqatnen közetkenilerini ve kerginleşkenine yol bermemek içün tedbirler azırlaycağında işandırdı.


text:
Aqmescit rayonınıñ Colman (Pionerskoye) köyünde yel 26 şahsiy evniñ damına zarar ketirdi. Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idare malümatına köre, eki evniñ damı bütünley qoparıldı.
«24 evniñ damı qısmen 25%-dan 50%-ğa qadar zarar kördi. Bundan ğayrı, yel neticesinde Aqmescit rayonınıñ Mamut Sultan (Dobroye) köyünde elektrik naqil hatları zarar kördi. Neticede 8000 kişi elektrik teminlevinden kesildi», – dep aytıla haberde.
Qurtarıcılarnıñ malümatına köre, iyülniñ 28-nde saba elektrikler berildi, 17 evniñ damı da ğayrıdan tiklendi.
Bundan ğayrı, Aqmescit rayonınıñ Mamut Sultan köyünde magistral boruğa terek tüşti.
Aqmescitte ve rayonında iyülniñ 28-nde furtuna ihtarı ilân etildi.


text:
«Tarıh jáne tarıhtı oqıtý ádistemesi kafedrasınıń» aǵa oqıtýśısı Ayśýaq Dármenulı Rıka telekompanıyasınıń «Latın álipbıi — órkenıet jolı» baǵdarlamasında. https://www.youtube.com/watch?time_continue=69&v=fUL3qkVEmF4Read More
KүH: Шiлдe 18, 2018
EÝRAZIYALIQ ZERTTEÝLER BOYINŚA II HALIQARALIQ SIMPOZIÝMǴA ÝNIVERSITET ǴALIMI QATISTI
Śilde ayınıń alǵaśqı kúnderi Túrkıya Respýblıkası Stambul ýnıversıtetindegi Ál-Farabı Eýrazıyalıq zertteý ortalıǵında «Eýrazıya aymaǵındaǵı śıǵıstaný jáne túrkitaný» taqırıbında Eýrazıyalıq zertteýler boyınśa II Halıqaralıq sımpozıýmı ótti. Stambul ýnıversıteti men Ál-Farabı atındaǵı Qazaq ulttıq ýnıversıtetiniń birlesip uyımdastırǵan kezekti halıqaralıq sımpozıýmǵa alıs- jaqın śet elderdiń joǵarı oqý orındarınıń professorları qatısıp, 6 sekcıya boyınśa ǵılım álemindegi túrkitaný jáne śıǵıstaný zertteý salalarına qatıstı bayandamaları talqılandı. Atalmıś śaraǵa Jubanov ýnıversıtetiniń Halıqaralıq ıntımaqtastıq ortalıǵınıń dırektorı, professor Gúljan Śoqım qatısıp qaytqan bolatın. Śaraǵa qatısqan ýnıversıtet ókili sımpozıýmnıń aśılý saltanatında qatısýśılarǵa ýnıversıtet rektorı, professor Baýırjan Erdembekovtiń arnayı ıqılasın jetkizip,…Read More
ÝNIVERSITET ǴALIMI STAMBUL ÝNIVERSITETİNİŃ PROFESSORLARIMEN KEZDESTİ
Jubanov ýnıversıtetiniń Halıqaralıq ıntımaqtastıq ortalıǵınıń dırektorı, professor Gúljan Śoqım Túrkıya Respýblıkasına saparı barısında Stambul ýnıversıtetiniń Tehnokentine arnayı śaqırılıp, sol ýnıversıtettiń professorlarımen kezdesti. Tehnokenttiń birqatar qızmetkerlerimen jáne Stambul ýnıversıtetiniń ǵalımdarı fılologıya ǵılımdarınıń doktorı, professor Ismet Bıner jáne PhD doktor, kompbyuterlik ınjenerıya fakýlbtetiniń professorı Atakan Kýrtpen kezdesip, Jubanov ýnıversıtetiniń «Qazirgi túrki tilderiniń tildik úderisin zertteý» zerthanasımen birlesken jobaları jayında áńgimeledi. Atalmıś jobalar latın álipbıine kóśýdegi qarımdı qadamdardıń bastaması retinde qazaq tilin kırıll álipbıinen latın álipbıine aýıstırýdı meylinśe ońtaylı, júyeli júzege asırý jáne veb-saytqa negizdelgen sózdik jobası, tilaśar jobası, veb-saytqa negizdelgen qazaqśa-túrikśe…Read More
ÝNIVERSITET STÝDENTTERİ TÚRKİ ÁLEMİ ÝNIVERSITETTERİ JASTARINIŃ JAZǴI OQÝ KÝRSINA QATISIP QAYTTI
Jýırda Jubanov ýnıversıtetiniń stýdentteri Qoja Ahmet YAssaýı atındaǵı halıqaralıq qazaq-túrik ýnıversıtetiniń uyımdastırýmen ótkizilgen «İV Túrki álemi ýnıversıtetteri jastarınıń jazǵı oqý» kýrsına qatısıp, jazǵı oqý kýrsın ayaqtap oraldı. Tildik kýrs 2018 jıldıń 18 maýsımı men 15 śildesi aralıǵında Túrkistan qalasındaǵı Qoja Ahmet YAssaýı atındaǵı Halıqaralıq qazaq-túrik ýnıversıtetinde Túrkistan kampýsında ótti. Atalǵan kýrsta Túrkıya Respýblıkasınan — 210, Qırǵızstannan — 73, Ózbekstannan — 15, Qazaqstan JOO-nan — 93, jalpı 391 śeteldik stýdent bilim aldı. Túrkıya Respýblıkası tarapınan qarjılandırılǵan jazǵı oqý kýrsında stýdentter qazaq, orıs, túrik tilderinde dáris aldı. Sonday-aq, olar kún sayın…Read More


text:
Kiyevde Rusiye tarafından Qırım işğali yıllığına bağışlanğan konferentsiyağa azırlıq köreler.
Bunı Ukraina prezidentiniñ qırımatatar halqınıñ işlerinden vekâletlisiniñ matbuat hızmeti bildire.
Konferentsiya eki munaqaşa şeklinde keçecek: «Qırım işğali. 2014 dersleri» ve «Qırımnıñ qaytarıluvı: Tahminler. Qararlar».
Tedbirge Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksandr Turçinov, Ukraina prezidenti Memuriyetiniñ baş muavini Valeriy Çalıy, Ukraina prezidentiniñ qırımatatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, Aqmescit ve Qırım arhiyepiskopı Vladıka Kliment, qırım, ukrain jurnalistleri ve cemaatçıları davetli.
Konferentsiyanı fevral 26 künü saat 13:30-17:00 arasında «Ukrain buhraniy media-merkezinde» keçirmege planlaştıralar. Canlı yayında tedbirni «5 kanal» ve «Çernomorskaya teleradiokompaniya»sı, YouTube agında «Ukrain buhraniy media-merkezi» kösterecek.
Mart 17-ne qadar Kiyevde Qırım işğali yıllığına bağışlanğan tedbirlerniñ keçirilmesi planlaştırıla. İnformatsion kapmaniyasınıñ teşkil etilmesine uquq qoruyıcı ve cemaat teşkilâtları, ekspert merkezleri, ukraina devlet organlarınıñ ve halqara birlikleriniñ vekilleri qoşuldı. Teşebbüsçileriniñ aytqanı kibi, maqsatları – ukrain akimiyeti ve cemiyetine Qırım faciasını hatırlatmaq ve er kesni Ukrainanıñ işğal etilgen toprağınıñ qaytarılmasına qoşulmağa celp etmektir.


text:
Ukraina halq deputatı ve qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilevni Sağlıq saqlav nazirliginiñ Yürek İnstitutı yanındaki qırımtatar bayrağı «eyecenlandırdı».
Bunı öz Facebook saifesinde Kiyevniñ Yürek İnstitutınıñ müdiri, kardiohirurg Boris Todurov bildirdi.
«Bugün Yürek İnstitutına Mustafa Cemilev keldi. Onı ayrette qaldırmağa qıyın, amma Meclis bayrağı onı «eyecanlandırdı»… Sabır etiñiz, arqadaşlar. Qırım mıtlaqa serbest olacaqtır», – yazdı ekim.
Todurov işğalden evel Qırımğa sıq kele, ekimler içün kardiologiya, diagnostika, yürek ve damar hastalıqlarınıñ tedaviylevi boyunca seminarlarnı keçire edi.
Yürek İnstitutınıñ mütehassısları Qırım şeerlerinde yürek hastalığı olğan balaçıqlarnı nezaret ete ediler.


text:
Bunı brifingde Ukraina tasil ve ilim naziri Serğiy Kvit bildirdi.
Ukraina naziri Qırım mezunlarına işbu vesiqalar berilmesi esnasını aydınlattı.
«Olarnı Qırım tasil Nazirligi olaraq adlanğanlar bermeycek, vesiqalarnı tasil rayon bölükleri berecek», – dep ayttı nazir.
Onıñ malümatına köre, attestatlarnıñ umumiy sayısı 4820 teşkil ete.
«Tasil nazirligi Qırım mezunlarına Qırım, Herson vilâyeti ya da başqa bir yerde attestatlarnı bermege azır», – dedi Kvit.
Bu sene Qırım mektepleriniñ mezunları em ukrain, em rusiye attestatlarını elde etecekler.


text:
Qırımda «Artek» bala merkeziniñ yañı timsali boyunca ğaye yarışında Voronej mektep talebesi Timofey Obolenskiy ğalebe qazandı. Timsal bu sene 90 yıllığını qayd etecek lageriniñ ziyneti olacaqtır.
Resimde yıldız içinde deñiz, dağ ve davul tasvir etilgen, art fonunda ise pioner ocağı kösterile.
Ğalip bu yarış onıñ içün pek emiyetli olğanını bildirdi, çünki onıñ dedesi Ulu Vatan cenki vaqtında Aqyar küreşinde iştirak ete edi.
Belli olğanı kibi, bala lageri timaslini balalarnıñ özlerine uydurmağa teklif etilgen edi. Yarış teşkilâtçıları aselet mütehassıslarnıñ hızmetlerinden vazgeçtiler. Neticede bütün Rusiyeden kelgen 1700 işten saylamağa kerek oldı, haber ete Pervıy kanal.
«Artek – tasilimizniñ, tasilimizde olğan eñ eyi şeylerniñ timsalidir. Bugün biz adetlerimizni birleştirmek kerekmiz, amma bunıñ ile tasil tehnologiyalarına, raatlıq oñaytlılığına, balalarnıñ eñ güzel lagerimizde dostluq müitinde yaşap kelmesine emin adım atmalımız», – dedi Rusiye ükümetiniñ reis muavini Olga Golodets.
Mukâfat olaraq yarış muzaferi lagerge yollanmanı elde etti.


text:
Qırımda «Nekropol-Krım 2015» sergisi keçe: Rusiyeden Yaltağa tabut ve diger bu kibi mahsulatnı ketrdiler, «İnturist» musafirhanesi «Hrustalnıy» salonında.
Reuters bildirgeni kibi, sergi iyün 10-11 künleri keçecek. Sergi iştirakçileri arasında – Moskva, Sankt-Peterburg, Yekaterinburg, Krasnodar, Smolensk ve Rusiyeniñ diger şeerlerinden kelgen tabutçılar.
Bunıñ ile separatist «LHC»den de tabutlar ketirilgen.
«Yalta-İnturist» sergisinde tek tabutlar degil, çember, şeritler, urnalar taqdim etilgendir.


text:
Qırımlılar ukrain kütleviy haber vastalarınıñ haberlerini paylaşqanları içün Rusiye Devlet duması qabul etken yañlış malümat yasağı qanunına köre ceza ala bile.
Qırım aq qorçalayıcı gruppası bildirgenine köre, ukrain matbuatında derc etilgen Qırım haberleriniñ ekseriyetini Rusiye akimiyeti «şübheli malümat» dep adlandıra.
Aq qorçalayıcılarnıñ qayd etkenine köre, esas Ukrainada Qırım aqqında çıqqan bir çoq haber «vatandaşlarnıñ ayatı ve (ya da) sağlığı, cemaat nizamı ve (ya da) cemaat telükesizligi, yaşav, naqliyat ya da içtimaiy infrastruktura obyektleriniñ işini toqtatacaq ya da diger ağır aqibetlerge ketirecek doğru malümat olaraq tarqatılğan şübheli malümat» dep tanılması mümkün.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, bunıñ kibi maqalelerni paylaşqan Qırım sakinleri 30 biñden 100 biñ rublege qadar para cezasını ala bile; memurlar 60 biñden 200 biñ rublege qadar; şirketler ise – 200 biñden 500 biñ rublege qadar». «Memuriy bozuv nesnesi» ise musadere etilecek.
Haber etilgeni kibi, qanun qapalı gruppalardaki paylaşuvlar içün taqip etmege imkân bere.
Aq qorçalayıcılar, Rusiyeniñ yañlış malümat qanunında «doğru malümat olaraq tarqatılğan cemaat içün müim olğan şübheli malümat» nege köre qayd etilecek aytılmay, dep qoşa.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, Rusiyeniñ yañı qanunı er keske fikrini serbest şekilde bildirmege imkân bergen İnsan aqları Avropa konventsiyasınıñ 10-uncı maddesini boza. Bu aq devlet akimiyeti ya da devlet sıñırlarına baqmadan, öz fikrinde olmağa ve malümatnı ve ğayelerni alıp paylaşmağa imkân bere. Maddedeki sıñırlar devlette mustaqil adil mahkeme olsa ve tahqiqat mustaqil olsa qullanıla bile. Bundan ğayrı, Rusiyeniñ yañı qanunına köre qırımlılar Rusiye akimiyet organları, Rusiye timsallerine sayğısızlıq köstergeni içün ceza ala bile.
Martnıñ 7-nde Rusiye Devlet duması akimiyet organları, devlet timsalleri ve cemaatqa qarşı sayğısız ifadeler qullanuvı ve «yañlış» malümat paylaşuvı aqqında qanun leyhalarını soñki, üçünci oquvda qabul etti.


text:
Kreml nezaretindeki Aqmescit şeeriniñ Kiyev rayon mahkemesi, “Veciye Kaşka davası”nıñ iştirakçisi Ruslan Trubaçqa hastahaneni ziyaret etmek ruhsetini berdi. Bu aqta fevral 20-sinde advokat Emil Kurtbedinov bildirdi.
“Ruslan Trubaçnıñ imayecisi, müşterisiniñ ev tevqifiniñ imkânlarını keñleştirmek ve hastahanege barmaq çaresini bermege muracaat etti. Muracaatı qabul olundı, endiden o, saat 7:00-dan saat 14:00-ğace tibbiy baqıluvğa qatnay bile”, - dep qayd etti Kurtbedinov.
Ruslan Trubaçnıñ soyları, SİZO-da bulunmasından aşqazan, içekler, tişler ve közlerine zarar tiygenini bildirdi.
Bundan ğayrı fevral 20-sinde keçken oturışta qabaatlav tarafınıñ şaatı Yuriy Baranovnıñ şaatlığı oquldı. Onıñ özü, Qırım sıñırcılarınıñ malümatına köre, Qırımdan ketti.
Kelecek oturış fevral 26-sına tayin etildi. Onda Türkiye vatandaşı Yusuf Aytan sorğuğa çekilecegi beklenile.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
Yanvarniñ 27-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnıñ sıñırlav tedbirini deñiştirip, olarnı ev apsine aldı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba Avropa Birligi Tış işler nazirleriniñ onlayn körüşüvi vaqtında iştirakçilerge, yañı sektor sanktsiyalar dahi olmaqnen Rusiyeni ilerideki kerginleşmeden tutmaq içün adım-adım areketler planını teklif etti.
«Rusiye Federatsiyasınıñ Ukrainağa qarşı tecavuzına köre qıymetini arttırmaq içün 2014 senesinden berli yapılğan bütün adımlar içün Avropa Birligine minnetdarmız. Aynı zamanda, bugündeki vaziyette şahsiy sanktsiyalar endi yeterli degil. Rusiye Federatsiya tarafından yañı bir tecavuz olğan taqdirde deral qoyula bilecek yañı bir sektor sanktsiyalar paketiniñ azırlanılması içün Avropa Birligi ile içki bir munaqaşanı şimdi endi keçirmek kerek», – TİN matbuat hızmeti Kulebanıñ aytqanlarından alıntı ketire.
AB ve aza devletler Ukraina topraq bütünligine ve suverenitetine destek bildirdiler ve ileride de Rusiyege tazyıq yapmağa azır olğanlarına inandırdılar.
«Rusiye Federatsiyasınıñ Qara-Azaq akvatoriyasındaki qanunsız areketleri, işğal etilgen Qırımnıñ, Qara ve Azaq deñizleriniñ arbiyleştirilüvi ayrı bir mevzu oldı. Dmıtro Kuleba AB-den zenaatdaşlarınen RF tarafından Keriç boğazınıñ qapatıluvı ve Azaq deñiziniñ blok etilüvi köntekstinde halqara deñiz uquqınıñ bozulmasına cevap berme yollarını mazakere etti», – dep yazıla bildirmede.
Bundan ğayrı Dmıtro Kuleba Avropa Birligi aza devletlerine «Qırım platforması»na davetni bir daa tasdıqladı.
Avropa Birligi Tışqı siyaset hızmetiniñ başı Josep Borrell Rusiyeni Ukraina ile sıñırdan ordusını keri çekmegeçağırdı.
Austriannıñ malümatına köre, halqara seviyede tanılğan Ukraina sıñırı boyunca 2015 senesinden berli «Rusiye on biñlernen askerini yerleştirip, ordusınıñ sayısı arttıra, bölüklerni faalleştirdi, bazalarını yañarttı ve daa küçlü bir yer, ava ve ava mudafaasını yerleştirdi».
Soñki vaqıtları Rusiye Donbasnıñ işğal etilgen qısmında gibrid küçleriniñ cenk areketlerini arttıra. Böylece, ateşkes rejiminiñ şartları bozula, amma Rusiye Ukraina ordusını qabaatlamağa tırışa. Bundan ğayrı, Qırımda ve Ukraina sıñırı yaqınlarında Rusiye askerleriniñ sayısını arttıruv Kyiv ve ğarbiy ortaqlarınıñ qasevetini doğura, çünki Rusiye ordusınıñ Ukrainağa açıq ücüm imkânı bar.
Ukrainanıñ ğarbiy ortaqları (ABD ve AB) ve NATO oña qol tutqanını bildirdi.
Kreml, Rusiye ordusınıñ Rusiyede areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli.
Mart ayında Ukraina silâlı quvetleriniñ baş komandanı Ruslan Homçak bildirdi ki, Rusiye, «Zapad-2021» strategik talimlerine azırlıq manaçığınen Ukrainanıñ şarqiy sıñırlarına taktik gruppalarını çeke. Onıñ qayd etkenine köre, Novorossiysk ve Stavropolden işğal etilgen Qırımğa talimler içün avuştırılğan Rusiye ordusı yarımadada qalmağa devam ete.
Kreml, Rusiye ordusınıñ Rusiyede areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli, dedi.
Qırımnıñ askeriyleştirilüvi
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ Rusiye yarımadada ve Qara deñizde muntazam sürette arbiy talimler keçire, arbiy tehnikanı, hususan uçaqquvar mudafaa sistemasını ketirip qoya.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda ise Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.
Ukraina Baş ştabı, Rusiye arbiyleriniñ Qırımda yapqanlarını qanunsız dep adlandıra.
Ukrainanıñ BM daimiy vekiliniñ muavini Yuriy Vitrenko, Rusiye yarımadada nükleer silâsını yerleştirgeninden qorqqanını bildirdi. Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtip muavini Serğiy Krıvonis, Qırımda nükleer silâsı olması mümkün bir qaç yer bar, dep bildirdi. Onıñ fikirince, onıñ yarımadada yerleştirilüv ihtimali «ğayet büyüktir».
2020 senesi dekabr ayında Kreml temsilcisi Dmitriy Peskov Rusiyeniñ Qırımda «telükesizligi içün er şey yapmağa aqqı bar», dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası 2019 senesi dekabr ayında Rusiyeni işğal etilgen Qırımdan ordusını çıqarmasına ve Ukraina topraqlarınıñ vaqtınca işğalini toqtatmasına çağırğan qararnı qabul etti.


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ bölükleri Silâlı quvetler ve Milliy gvardiya ile beraber Lugansk ve Donetsk vilâyetleriniñ sıñır rayonlarında devlet sıñırını imaye ve mudafaanı ğayrıdan tiklemek içün faal areket eteler.
«Ukraina Devlet sıñır hızmeti sıñır imayesini teşkil etkende terroristlerniñ ATO yerlerini kiriş noqtalarından ve olardan tış terk etip, Rusiye ve Qırımğa qaça bilecekleri köz ögüne alınğan», – dep bildire matbuat hızmeti.
Berilgen malümatqa köre, iyünniñ 30-da Lugansk vilâyetiniñ sıñırında BTR-80 sıñır taqımı tanklarğa qarşı minada patlavğa oğradı. Bunıñ neticesinde 6 sıñırcı yaralandı, olardan 4 kişi ATO quvetleriniñ alan hastahanelerine tahliye etildi.
İyünniñ 30-da aqşam Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukraina Milliy Havfsızlıq ve Mudafaa Şurasınıñ toplaşuvı neticelerine köre Donbassta bir taraflı ateş toqtatılması rejimini yekünlemek qararına keldi.


text:
İlhaq etilgen Qırımda arheologlar, kütleviy idam yerinde bulunğan ve tahminlerine köre Altın Ordu devrine ait olğan mezar taptılar. Bunı dekabrniñ 6-sında TASS agentligine Rusiye Arheologiya institutındaki Klassik arheologiya bölüginiñ ilmiy hadimi Sergey Vnukov bildirdi.
«Başı qılıçnen kesilgen adamlarnıñ kemiklerinen tam manada nıqtalıp toldurılğan eki endek tapıldı – cemi, kesilüv izi olğan 70-ten ziyade insan qalımtısı… Episinde qafa tasları yoq, endekke abul-qubul atılğanlar. Bu, esirlerniñ kütleviy idamı qurbanları. Bizler içün bu, adden tış bir manzaradır», – dep, ketire Vnukovnıñ sözlerini TASS.
Mezarnıñ daa doğru peyda oluv vaqtı, insan qalımtılarınıñ radiouglerod (radiokarbon) talili esasında tayin etilecektir, dedi alim TASSqa.
Mezar, Bağçasaray rayonında, «Tavriya» trassası keçecek yerlerniñ tetqiq etilüvi esnasında tapılğan edi, dep yaza agentlik.
Rusiye kontroli altında bulunğan Qırım avtomobil yolları hizmeti ile iş yapıcı taraf olğan Vologda şeerinden VAD şirketi arasında «Tavrida» avtomobil yolunıñ quruluvı boyunca 137 milliard rublelik (qararnen 54 milliard hrivnalıq – QA) kontrakt imzalandı.
Satın aluv vesiqasında, söz Keriç – Kefe – Qarasuvbazar – Aqmescit – Bağçasaray – Aqyar avtomobil yolunuñ quruluvı ve ğayrıdan yapıluvı aqqında yürütile, dep bidirilmekte.
Qırımda «Tavrida» avtomobil yolunıñ quruluvı başlağanı aqqında haber bu yılnıñ mayısında bildirildi. «Tavrida» trassasınıñ qullanuvğa teslim etilüvi 2018 senesine planlaştırılğan edi, lâkin Rusiye kontroli altında bulunğan Qırım avtomobil yolları hizmetiniñ yolbaşçısı Aleksandr Mohna, qurucılıq müddetiniñ eki yılğa uzatılğanını bildirdi.
2017 senesi ağustosında Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev, «Tavrida»nıñ qurucılığına 14,36 milliard rubleniñ (qararnen 6,5 milliard hrivnanıñ – QA) ayırılacağını közde tutqan büdjetniñ 2018 senesi ve 2019-2020 seneleri müddetine masrafları boyunca buyruqnı imzalağanını bildirdi.


text:
Yanvarniñ 27, cumaertesi künü gece, ağır çekideki WBO versiyası boyunca dünya çempionı, qırımlı boksör Oleksandr Usik, WBS quşağınıñ saibi Latviya vatandaşı olğan Mayris Briedisnen Dünya boksörlıq superseriasınıñ (WBSS) yarımfinalda dögüşecek.
Dögüş Kyiv saatınen 23:00de Rigada ötkerilecek.
Rigada boksörğa onıñ muhlisleri ve taqımı, ayrıca dögüsten evel o, Facebooktaki öz saifesinde beraber çektirilgen fotosuretini derc etken anası qol tutacaq. «Anamnıñ destegi – eñ muim destektir», – dep yazğan o fotosuret tübünde.
Usik Bütündünya boksör teşkilâtınıñ (WBO) versiyası boyunca ağır çeki (90,7 kg qadar) olğan ağrlıqta dünya çempionı sayıla. O, professional ringte keçirgen 13 dane dögüşiniñ er birinde ğalebe qazanğandır.
Eñ sonki dögüşini o 2017 senesi sentâbr ayında Berlinde keçirgen edi. O zaman çeyrek finalda boksnıñ Bütündünya superseriyasında o tehnik nakautnen almaniyalı Marco Huchni eñgen edi.
Briedis –Bütündünya boksörlıq şurası versiyası boyunca (WBC) dünya çempionıdır. O, keçirgen 23 dögişte 23 kere ğalebe qazanğandır.


text:
Sentâbrniñ 19-nda Aqmescitte «Qırım birdemliginiñ» faali Osman Belâlov 5 kün devam etken memuriy tevqif cezasından soñ azatlıqqa çıqtı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Belâlovnı tuvğanları, dostları ve faaller qarşıladı. O, nezaret altında tutulması «uquqiy qanunsızlıq» ve «razı olmağanlarğa qarşı küreş» olğanını tüşüne.
«Bir devlet başqa devletniñ uquqiy alanında olğanlar içün bizni ilk sefer mahküm etmey. Olar bunı ekstremizm ile küreş dep adlandıralar, amma asılında akimiyet istemegen insanlarnı çetleştireler», – dep ayttı Belâlov.
Faal toplaşqanlarğa minnetdarlığını bildirip, izolâtorda suvuqlansa da, umumen özüni yahşı is etkenini ayttı.
Kreml kontrol etken Bağçasaray şeer mahkemesi «Qırım birdemliginiñ» faali Osman Belâlovğa memuriy ceza berip, onı 5 künge nezaret altına aldı. Belâlov «yasaqlanğan teşkilâtnıñ timsallerini numayış etmesinde ve ekstremist malümatlarını kütleviy tarqatmasında» qabaatlandı.
Bundan evel Rusiye uquq qoruyıcıları «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtınıñ faali Osman Belâlovnıñ evinde tintüv ötkerdi. O, evde degil edi. Aqmescitke ketti, amma baralmadı. Faalniñ tuvğanları bulunğan yerini bilmey edi. Soñra olarnen bağlanıp oldı.
Tintüvden soñ Belâlovlarnıñ babası tutuldı ve soñra çıqarılıp yiberildi.
Ukraina Tış işler nazirligi «Qırım birdemligi» faaliniñ evinde ötkerilgen tintüvni takbih etti.
2016 senesi Qırımnıñ rus mahkemesi Osman Belâlovqa 10 biñ ruble para cezasını tayin etken edi. O, 2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasaraydaki «Salaçıq» kafesi yanında «ruhsetsiz mitingte» iştirak etüvde qabaatlanğan edi. O künü faaller Rusiye telükesizlik hadimleri qırımtatarlarda tintüv yapqanını eşitip, kafe yanında toplaşqan edi.


text:
Qırımda keçken künü 19 adam öldi ve 837 yañı koronavirus hastası qayd etildi, bu pandemiya vaqtında qayd etilgen rekord COVID-19 hastası oldı.
Bir künde 835 insan yahşı oldı, 19 vefat etti. Bütün müddet devamında 94 628 kişi tüzeldi, 3 235 öldi. Umumen (pandemiya vaqtında – QA) 106 933 COVID-19 hastası qayd etildi.
Tünevin akimiyet 828 koronavirus hastası aqqında haber etti.
Oktâbrniñ 20-nde yarımadada koronavirus ile küreş tedbirleri quvetleştirildi.
Bundan evel Qırımda koronavirus pandemiyası sebebinden ilân etilgen yüksek seviyeli azırlıq rejimi dekabr ayına qadar uzatıldı. Oktâbrniñ 11-nde Qırımda yañı koronavirus sıñırlavları kirsetildi.
Noyabrniñ 8-nden itibaren Qırımda pandemiya sebebinden musafirhanelerde, şifahanelerde ve diger yerlerde yer ayıruv ve qaluvnen bağlı yañı qaideler işke tüşürildi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.


text:
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» ilk tahqiqatı yekünlendi, tutulğanlar beş kişilik beş gruppağa bölündi, dep bildirdi advokat Aleksey Ladin «Qırım birdemligine».
Onıñ aytqanına köre, davanıñ 55 cıltı bar – ses ve video qaydları sayılmay, beş yañı davanıñ mündericesi «tamamen aynı». Ladinniñ qayd etkenine köre, bölünüv mahkeme tedbirlerini zorlaştıra. Meselâ, beş farqlı beşlikte qabaatlanğanlar bir-birine qarşı angi statusta olacaq belli degil.
«Bu yarım uquq bir şey, çünki qabaatlavğa köre 29 kişilik gruppa bar, dördü daa qıdırıla. Tahqiqat, dava baqıluvınıñ er taraflama ve tarafsız olmasına tesir etilmeycek, dep bildire. «Bağçasaray sekiziniñ» örnegini köremiz, añlaşıla ki, mahkeme sekiz insanğa zornen dayana», – dep ayta Aleksey Ladin.
Advokatnıñ qoşqanına köre, beş esnas boyunca er bir şaat beş kere sorğuğa çekilecegi içün iş daa zor olacaqtır. Er bir şaatnıñ malümatı farqlı añlaşıla bile, mahkeme bularnı talil etmege mecbur olacaq. Bunı amelde tasavvur etmek şimdilik zor, dedi Ladin.
Dava mabüslerinden biri Remzi Bekirovnıñ ömür arqadaşı bölünüv «tehnik problemlernen» bağlı olğanını tüşüne.
«Gruppa büyük, advokatlar çoq. Esnas sozulacaq. Añlaymız ki, «beşliklerge» bölüvniñ maqsadı mahkeme esnasını tezleştirmek ve bütün mabüslerniñ apis cezalarını bermek ola. Dava mabüsleri arasında areketlerni keliştirmek, imaye taktikasını belgilemek içün imkân olmasın dep yapalar», – dedi Halide Bekirova.
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, beşlikler bu şekilde olacaq.
Birincisi:
- Remzi Bekirov,
- Riza İzetov,
- Şaban Umerov,
- Raim Ayvazov,
- Farhod Bazarov.
Ekincisi:
- Enver Ametov,
- Osman Arifmemetov,
- Yaşar Muyedinov,
- Ruslan Suleymanov,
- Rustem Şeyhaliyev.
Üçüncisi:
- Tofik Abdulgaziyev,
- Vladlen Abdulkadırov,
- İzzet Abdullayev,
- Mecit Abdurahmanov,
- Bilâl Adilov.
Dördüncisi:
- Servet Gaziyev,
- Cemil Gafarov,
- Alim Karimov,
- Seyran Murtaza,
- Erfan Osmanov.
- Beşincisi:
- Akim Bekirov,
- Seytveli Seytabdiyev,
- Rustem Seythalilov,
- Eskender Suleymanov,
- Asan Yanikov.
Davanıñ daa dört mabüsi daa qıdırıla:
- Edem Yayaçikov,
- Ruslan Bulgakov,
- Eldar İbragimov,
- Ruslan Zaurov.
Hatırlatamız, «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi davanıñ bütün mabüslerini siyasiy mabüs dep saya.
«Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Farhod Bazarovnıñ qabaatlavı deñiştirildi.
Bazarovdan ğayrı FSB «Qırım birdemliginiñ» faali Ruslan Suleymanov da qabaatlavını deñiştirdi. FSB onı 205.5 maddesiniñ birinci qısmından ekinci qısmına («terror teşkilâtında iştirak etüv») deñiştirdi. Lâkin bu davanıñ diger mabüsi – «Qırım birdemliginiñ» faali Raim Ayvazovğa tahqiqat daa ağır qabaatlav berdi. Siyasiy mabüsniñ Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ ekinci qısmı («terror teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etüv») Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ birinci qısmına («terror faaliyetini teşkil etüv») deñiştirildi. Apis cezası sert rejimli koloniyada ömür boyu qaluv olaraq belgilene bile.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, halq mebusı Mustafa Cemilev, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynen qırımtatar halqı meseleleri boyunca vekâletliniñ namzetini muzakere etecek, dep bildirdi QHA media matbuatına.
“Zelenskıynen körüşüvimiz bar, amma künü daa kesilmedi. Bu körüşüvden soñ biz, vekâletli olaraq kimni tevsiye etecegimizni tüşünecekmiz. Menimce, qırımtatar halqı meseleleri boyunca vekâletli olsa yahsı, mıtlaq da men olmam kerekmey. Meclis kimni tevsiye etecegini belgiler. Men, yaş birisi tayin etilsin dep ister edim, çünki biz endi mamontlar kibi qartmız”, - dedi Cemilev.
Öz planları aqqında aytqanda, Cemilev, Yuqarı Radanıñ bu çağırışınıñ soñki eki ayı devamında parlament işlerine dalacağını bildirdi.
Nevbetteki Radağa namzetligini qoyacaqmı, yoqmı sualine: “Daa bir qararğa kelmedim”, dedi.
Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko 2014 senesi avgust ayında Qırımtatar halqı meseleleri boyunca vekâletli vazifesini tesis etken edi. Bu rutbege Mustafa Cemilev tayin etilgen edi. 2019 senesi mayıs 18-inde Poroşenko, Cemilevni bu vazifeden boşatqanıaqqında ferman imzaladı.


text:
Mayısnıñ 9-ında saba Qırımda tibbiy nezaret altında 1890 adam buluna, bildire Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Qayd etilgeni kibi, 1890 adamdan 954-ü evde nezaret etile; 174 adam - hastahanelerde; 762 adam - observatorlarda buluna.
Qırımda 189 koronavirus hastası bar. 24-ü çetelden keldi, 19-ı – Rusiyeden. 23 hastanıñ Rusiyeden kelgenlernen alâqası oldı, 123 kişi laboratoriyada tasdıqlanğan hastalarnen alâqada olğan edi. 57 kişi tüzeldi, 130 adam tedaviylenmekte.
Daa evel Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ bildirgenine köre, mayısnıñ 8-inde 12 yañı koronavirus hastası qayd etilgen edi.
Qırımda mayısnıñ 12-nden itibaren koronavirus yuqunçına oğrav telükesi sebebinden mecburiy maska rejimi kirsetile.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye kontrolindeki Bağçasaray rayonınıñ prokuraturası qırımtatar milliy areketiniñ veteranı, qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevniñ qız qardaşı Dilâra Seytveliyevağa ekstremizm qabul etilmeycegine dair tenbi vesiqasını berdi.
Bu aqta Seytveliyeva Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Meclis tarafdarları fevralniñ 23-nden 26-na qadar Bağçasaray rayonında cumhuriyetniñ vaziyetini kerginleştirecek ekstremist aktsiyalarını, Qırımnıñ birinci müftisi N.Çelebicihannıñ ölüm yılına bağışlanğan ekstremist ve milletçilik timsalleri qullanılacaq kütleviy qanunsız tedbirlerni, «Rusiye işğaline qarşı qırımtatar tirenüv kününi» azırlay», – dep aytıla Qırım.Aqiqat muarririyetiniñ elinde olğan vesiqa metninde.
Rusiye prokuraturası, Dilâra Seytveliyeva «bu kütleviy tedbirlerniñ iştirakçisi (teşkilâtçısı) ola», dep israr ete.
Tenbi vesiqasında talaplar yerine ketirilmese, mesüliyetke çekilecegi aytıla.
«Sıq-sıq Kyivge barmağa mecburım. Amma bu sefer kelgende istidatlı yaş şaireler Seyyare Kökçe ve Mayye Safetnen körüşüv yaptıq, bir qaç on semetdeş dostumız toplaştı. Belki, bunı qabul etilmeycek faallik dep sayalar. Bunıñ kibi «tenbiler» ilk sefer kelmegen daa bir insannı bilem», – dep tarif etti Dilâra Seytveliyeva.
Qırım.Aqiqat, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevden izaat bermelerini istedi.
Ukrainada fevralniñ 26-nda cemaatçılıq teklif etken «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» qayd etile. 2014 senesi bu künü Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçti. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, hususan «Rus birligi» firqasınıñ faalleri çıqqan edi.


text:
Ukraina sıñırcıları avgust ayında Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında yolcularnıñ sayısı eksilgenini qayd ete. Bu aqta Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ Azaq-Qara deñiz regional idaresiniñ haberinde aytıla.
Müessise malümatına köre, yaznıñ soñki ayında memuriy sıñırnı eki tarafqa 362876 insan ve 52928 naqliyat vastası keçti.
«Keçken seneniñ avgust ayına baqılsa, sıñırcılar qayd etilgen vatandaşlarnıñ sayısı 16044-ke ve naqliyat vastalarınıñ sayısı 4606-ğa eksilgenini qayd ete», – dep aytıla haberde.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ qayd etkenine köre, 2019 senesiniñ sekiz ayı devamında sıñırcılar eki tarafta 1 722 098 insannı qayd etti, bu raqam bıltır olğan raqamğa 23129-ğa az. Qayd etilgen naqliyat vastaları da 8089-ğa eksildi.
Müessiseniñ malümatına köre, vatandaşlarnıñ ekseriyeti soy-soplarını ziyaret etmek ve esas Ukrainada vesiqalarnı resmiyleştirmek içün memuriy sıñırdan keçe.
Avgust ayınıñ soñunda Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresi avgust ayında Herson vilâyeti ile memuriy sıñırda yolcularnıñ sayısı arttı, dep bildirgen edi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Çarşenbe künü iyülniñ 30-nda Moskva şeer mahkemesi «Hizb ut-Tahrir al-İslami» firqası azaları tarafından akimiyetniñ zapt etilüvi ve Anayasa qurumınıñ zorbalıq ile deñiştirilüvinen bağlı iş boyunca öz qararını ilân etecek. Bunı Paдиo CBoбoдa bildire.
Taqiqatçılarnıñ fikirince, dört mahkum etilgen şahıs bir qaç yıl içinde Moskva ve civarında yasaq etilgen teşkilâtnıñ blüklerini açıp, azalarını silâlandırğanlar. Esas maqsadları Rusiye Federatsiyasınıñ devlet organlarını devirip, akimiyetni öz eline keçirmek edi.
Mahkum etilgenlerniñ özü teşkilât azaları olğanını inkâr etmeyler, amma Rusiye akimiyetni zapt etmek maqsadları yoq edi, deyler.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, Hizb ut-Tahrir firqasınıñ çoqusı azaları yarımadanı terk ettiler. Ukraina territoriyasında bu halqara teşkilât yasaq degil.


text:
Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde ziddiyetniñ barışıq sürette tertipke ketirilmesinde nevbetteki adım – «Ukrainanıñ başta Donbass, soñra Qırımga qaytarılması»dır. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko «normand dörtü» toplaşuvı neticesinde ukrain telekanallarına bildirdi.
Poroşenkonıñ qayd etkeni kibi, «ukrain qanuniyetine köre saylavlarsız, siyasiy qararsız, ordularnıñ çıqarluvı, ukrain matbuat vastalarınıñ qaytarılması, ukrain firqaları faaliyetiniñ pekitilmesi olmadan, Donbassqa ukrain mustaqilligini qaytarmağa imkân yoq».
«Men kesen-kes, Anayasa kefili ve Ukraina prezidenti olaraq, ukrain toprağınıñ er bir qısmı içün küreşecegim. Birinci – Donbass, soñra – Qırım», – dey o.
Pariste oktâbr 2 künü keçirilgen muzakerelerniñ esas neticesi olaraq prezident «ateş toqtatılması rejiminden barışıqqa keçmesini» adladı.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etilgen. Ukraina Yuqarı Şurası bu tarihnı yarımadanıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuvı olaraq belgiley.


text:
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov Qırımtatar cemaat teleşirketiniñ teşkil etilmesi aqta fermannı imzaladı.
Mütenasip vesiqa Qırım ükümetiniñ resmiy saytında aşkâr etilgen.
«Qırım Cumhuriyeti ealisine tış ve içki siyaset, medeniyet, tasil, ilim, ruhiy ayat ve qırımtatar halqına ait olğan diger saa vaqiaları aqqında tez, doğru ve er taraflama malümatnıñ berilmesi içün Qırımtatar cemaat telekanalınıñ teşkil etilmesi maqsatqa uyğun olğanını qayd etem», – denile fermanda.
Vesiqağa köre, Qırım Cumhuriyeti milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca «Devlet komiteti»ne 2015 senesi aprel 30 kününe qadar Qırımtatar cemaat teleradiokompaniyası boyunca Şuranıñ teşkil etilmesi aqqında qarar leyhasınıñ işlep çıqarılmasını temin etmege avale etile.
Vesiqada aytılğanı kibi, Şura terkibini Qırım başı tasdiqlaycaq.
Aprel 1-den itibaren ATR yayınını toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar ATR media-holdingi Rusiye qanunlarına köre kütleviy haber vastası olaraq öyle de qayd olamadı.
Şirket Roskomnadzorğa vesiqalarını bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytara ediler. Aprel 1-ge keçer gecesi ATR telekanalı, Lâle bala telekanalı işini toqtatmağa mecbur oldılar. «Meydan» ve «Lider» radioları da diñleyicilerinen sağlıqlaştılar. Reberlik telekanalnı qayd etmege tırışacağını bildirdi.
ATR qapatılğan soñ cumhuriyetniñ akimiyeti cemaat qırımtatar telekanalını açmağa teklif etti. Olarnıñ fikirince, qırımtatarlar kerçek malümatnı almaq aqqını qullanacaqlar.


text:
Rusiye nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi qırımtatar Eldar Odamanovnıñ tevqif etilmesine berilgen istinafnı red etti.
Bunı «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi advokat Lilâ Gemecige atfı etip bildire.
«Mudafaa tarafı pek çoq uyğunsızlıq qayd etti ve birinci instantsiya mahkemesinde olğanı kibi kollegiyanıñ diqqatını buña çekti. Polisniñ arizasında Odamanovnıñ vesiqanı bermekten ve şahsiyetini belgilemek içün İİN bölügine ketmekten red etkeni aqqında yazıla. Aynı zamanda bütün protokollar pasport esasında tizilgen, dava materialları arasında ise köpisı bar. Muvaqqat tutuv izolâtorına da bu vesiqağa binaen yerleştirilgen», – dep yazıla bildirmede.
Lilâ Gemeciniñ fikrince, istinaf şikâyetiniñ red etilmesi aqqında qarar daa mahkeme oturışı başlamazdan evel alınğan.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olarnıñ arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Advokat Ayder Azamatovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Aqmescitteki mahkeme Qırımda raatlıq künleri Rusiye quvetçileriniñ tintüvleri vaqtında tutulğan Şevket UseinovveEldar Odamanovnı sentâbrniñ 6-nda Rusiye Memuriy uquq bozuluvları kodeksiniñ 19.3 maddesine istinaden (polis, arbiy, FSB organları hadiminiñ qanuniy emrine riayet etmeme) 14 ve 15 künge apiske aldı.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.