text:
Cirne, awıl-qalalarnı Şürälelär genä saqlıy ala mikän?
Süzebez cir turında bulır. Döresräge, cirdä yäşägän keşelär, äylänä tirädäge tärtip, yämle häm yämsez küreneşlär turında. Beläsez inde, 22 aprel' istälekle kön. Sovet zamannarında Vladimir Lenin tuğan könendä törle tantanalı cıyılışlar, şiğri, muzıkal' kompozitsiälär yañğırıy ide. Xäzer inde ul qädär uq şawlamıybız.
22 aprel' – Cir köne. Ul böten dönyada tabiğätne, äylänä tiräne yaqlawçı böten dönya keşelären berläşterä. Cir köne 1970 yılnıñ 22 aprelennän ütkärelä başlağan. Qurqınıç ekologik faciğälär, keşe ğämälläreneñ cimergeç näticäläre, ğomumän, cirdä tormışnıñ yuqqa çığuı mömkinlege turında iskä töşerälär bu könne. Süz uñayınnan äytik, Cir bäyräme Amerikada tuğan häm ul anda däwlät däräcäsendä ütkärelä.
Ä Rusiädä isä bu köndä ictimaği oyışmalarnıñ añlatu çaraları ütkärelä, ağaçlar utırtalar, atom energiäse häm radioaktiv qaldıqlar problemaların xäl itärgä çaqıralar. Menä şulay itep, Amerikada 35 yıl elek başlanğan bäyräm xäzer bezneñ ildä dä tanıldı. Tatarstannıñ ekologiä ministrlığı tabiğätne, cirne saqlaw turında matbuğat oçraşuı ütkärde. Yäkşämbe könne xaywannar häm üsemleklär baqçasında Cirne uyatu yolası bulaçaq. Uquçı balalar bu könne üzläre belän qıñğırawlı säğätlär alıp kilep, şul budil'niklar yärdämendä cirne uyataçaqlar.
Ğäcäp xäl bu. Çönki çit ildä başlanğan bäyräm ul däwlätne cimerä torğan provokatsiä bulıp isäplände. Cir turındağı bötendönya xartiäsen däwlätneñ abruyın töşerep, cämğiättä totrıqsızlıq uyata torğan ber mäkerle qäğäz dip sanawçılar da bar. Çınnan da, ägär dä tabiğätne, cirne, sunı, ağaçlarnı xarap itüçelärgä tel tidersäñ, ğäyeplilär. Atom stansiäläre, reaktorlar tözüçelär, radioaktiv qaldıqlarnı kümüçelär, ağulı matdälärne suğa ağızuçılar üzläreneñ isemnären, yöz çırayların kürsätergä yaratmıylar.
Ämma dä läkin, barıber, cirne saqlıym disäñ, döresen äytmi bulmıy. Xalqıbıznıñ şundıy mäqäle bar. Awır taş, anı quzğaltsañ, ciñeläyä, dilär. Ägär dä qağılmasañ, keçkenä taş ta kütärelmäslek awır bulıp kürenä bit. Ber qızğanda, xikmätle ğibärälärneñ tağı berniçäsen äytik äle. Arttan atılğan taş tubıqqa tiä, dilär. Busı inde aq et bäläsen qara etkä audarıp, demokratiäne yaqlawçılarnı xurlap, fetnäçelär dip, şikäyätlär, donos yazuçılar turında äytelgänder.
Batqaq baqağa kileşer digän mäqäl dä bar. Busı Qazannıñ qayber uramnarına, poçmaqlarına häm qayber çinovniklarına qarata äytelgän mikän ällä? Çınnan da bit, ul çoqır, ul çüp-çar öyemnäre, yuıntıq sular häm şuña kileşep kenä yılmayıp yörüçe ağaylar. Dönya mirası häykälläreneñ bötendönya forumnarında söyläwne, ätäçlänüne, maqtanunı östenräk kürgän baqalarğa batqaq kileşä dip äytergä caysız. Çönki alarğa bit batqaq tügel, zinnätle saraylar häm xörmätle menbärlär kileşä.
Şulay da, cir astınnan yörgän yılannı da sizälär, di xalqıbız. Yäğni barıber, yuıntıq sunıñ qayan ağıp çıqqanı, çüp-çarnıñ ni öçen taw bulır öyelgänen irtäme-soñmı barıber açıqlana. Çönki cire baynıñ ile bay bit. Şulay şul, menä Qazan kebek ük 1000 yıllıq Praha şähären şuşı könnärdä kürergä nasıyp buldı. Qazannan ayırması zurraq şul Prahadan.
Menä şunda ğäcäp. Cir östenä tip-tigez taşlar cäyep, bik matur taş yortlar salıp quyğannar häm şuşı yullar, yortlar 300, 500, 600 yıl, xättä 700 yıl buyı isän-imin bulıp basıp toralar. Sivilizatsiäle, yuğarı mädäniätle xalıqlar, illär ğömer buyı üz cirlären, üz illären häm üzlären xörmät itep eşlägännär, şulay yäşägännär. Çexiä başqalası Praha elekke zamannarda Avstro-Vengriä häm Gabsburglar däwlätenä kergän.
Ä inde üzebez yäşägän qalalarğa küz salsaq, xällär başqaçaraq. Xälbuki, berkem dä qırlarnı, uramnı, ixatanı tärtiptä totarğa tıymasa da. Ni öçen cirebez, uramnarıbız, yul buyları bik yış qına çüplek başın xäterlätä. Monıñ säbäben añlap bulmıy. Ällä säyäsäte kamil tügel, ällä keşelärneñ başı butalğan. Ni disäñ dä, Şürälelär zamanında tabiğät tözegräk, sälämäträk bulğan. Ällä, min äytäm, şul ozın barmaqlı urman pärilärennän tärtipkä öyränergäme? Çönki xäzerge qala şüräleläre cirdän aqça suıru ısulların ğına yaratalar.
Rimzil Wäli


c: text/html

text:
Oktavian Avgust
Oktavian Avgust (23 sentyabr, b.e.sh. 63 – 19 avgust, 14) birinshi ha'm en' a'hmiyetli Rim İmperatorlarının' biri. Ol Rimnin' du'nya ju'zindegi en' qu'diretli imperiya bolıp jetilisiwinin' birinshi basqıshın basladı.
Oktavian Avgust Sezar Rim Respublikası diktatorı Yuliy Sezardın' saqlap alıng'an balası bolg'an. Oktavian ekinshi triumviratta (Rim İmperiyasın bir basshı sıpatında u'sh adamnın' basqarıwı), Mark Antoniy ha'm Lepiduslar menen bir qatarda basshıliqqa iye bolg'an. Avgust ha'm Antoniuslar b.e.sh. 44-jılı o'ltirilgen Yuliy Sezarg'a sadıq bolg'an. Onın' o'liminen keyin Sezar ta'repdarları ha'm Sezardın' qarsılası Pompeydin' ta'repdarları arasında Rim boylap puxaralıq urısı baslanadı. Triumvirat basshılıg'ı da'wirinde urıs toqtaydı, biraq Lepidustın' o'limi ha'm Mark Antoniydin' Mısırda Kleopatra menen bolıwı urıstın qayta dawam etiwine sebepshi boladı.
Bul ku'shli qanlı urısta jen'iske eriskennen keyin, Oktavian b.e.sh. 31-jılg'ı Aktium urısı ta'repdarı bolg'an Senat ta'repinen birinshi Rim İmperatorı bolıp saylanadı ha'm "Avgust" atın aladı. Ol b.e.dın' 14 jılı onın' o'gey ha'm ku'yew balası Tiberius (Tiberiy) onın' ornına İmperator bolg'ang'a shekem basshılıq etedi.
Onın' patshalıg'ı da'wirinde, onın' hu'kimetine qarsı bolg'anlar massalıq tu'rde mın'lap o'ltirilgen. Ol Rim qaytadan Respublikag'a aylandırıwg'a wa'de etken, biraq bunın' ornına ol o'zine ko'p ataqlardı, sonın' menen birge Bas ruwxanıy atag'ın bergen ha'm awıllıqlardag'ı ko'plegen shirkewler onı qudaylarının' biri esaplag'an. İnglis tilindegi ha'm basqa da ko'plegen Evropa tillerindegi "Avgust" ayının' atı onın' atınan kelip shıqqan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Yevropa Komissiäse Bolğarstan häm Romaniäneñ Yevropa Berlegenä alu mäsäläsen xäl itüne üktäber ayına kiçekterde. Komissiä prezidentı Jose Manuel Barroso, Strasburgta, Yevropa Parlamentı aldında, Yevropa Berlegen, bu ike ilneñ oyışqan cinäyätçelek rişwätçelekkä qarşı köräşkä äzer bulmawı borçıy, dip belderde: "Bu möhim mäsälälär turında bez üktäberdän dä aldanraq qarar birä almıybız. Şul çaqta Komissiä – Berlekkä kerü waqıtı itep 2007nçe yılnıñ 1 ğinwarın qaldırırğamı yuqmı digän qarar qabul itäçäk." Barroso süzlärenä qarağanda, xäzer Romaniä häm Bolğarstanğa qatği çaralar kürü waqıtı citte. Yevropa Berlege bu ike ilne qabul itüne 1 yılğa qädär kiçekterä ala. Yevropa Komissiäse bügen iğlan itkän xisapta, illärdä zur alğa kiteş turında mäğlümatlär bar.


text:
Ğıraqnıñ töp neft ütkärgeçen Törkiägä totaştırğan torbalarda sabotajlar däwam itä. Comğa könge sabotajdan soñ ütkän töndä tağı şartlau bulıp yaña başladı.Tözätü törkemnäre eşli, yanğın kontrol astında . Ämma AQŞ armiäse süzçese, ütkärgeçne tözätü öçen in kimendä 2 atna waqıt kiräk bulaçaq dide. Ütkärgeç çärşämbedä Törkiä portına neft ağıza başlağan ide. Ğıraqta AQŞnıñ sivil administratorı Paul Bremer bügen bu sabotajnıñ il ekonomikasına kitergän zianğa basım yasadı. Bremer xalıqara koordinatsiä şurası aldındağı çığışında bolay dide
AUDİO:Ğıraqnı iqtisadı yaqtan tözekländerü, säyäsi küçeş belän bergä barırğa tieş.Ğıraqta bügen fäqirlek xökem sörä. çönki Ğıraq iqtisadı belän 4 distä yıldan artıq şaqqattırlıq däräcädä xatalı idarä itelde . Politik sabotajlar şulsanda Kirkuk ütkärgeçenä yasalğan höcüm belän däwam itä .Bu Ğıraq xalqına könenä 7million dollar zian kiterä.
Xabärçelär başqa ber sabotaj, Bagdadtnıñ tönyağında şartlatılğan zur su ütkärgeçe turında belderä. Aqqan sular uramnarnı basa, 300meñ keşe isä susız utıra.Könyaq Ğıraqta Basrada tönge bäreleşlärdä daniä soldatı üterelde Bagdadta kiçä kiç restorannan çıqqan ike AQŞ soldatına ut açıldı, alar yaralandı. Bagdadta kiçä törmägä yasalğan höcümdä 6 ğıraqlı ülde 59 yaralandı.


text:
Mäskäw tatar telenä xuca bulmaqçı
Sişämbedä Bötendönya tatar kongressı, federal' milli-mädäni avtonomiä häm başqa ike distägä yaqın tatar milli oyışmaları häm fänni institut citäkçeläre imzası astında tatar xalqına möräcäğät belän çıqtılar. Ğädättä, bu qädär oyışmalar bergäläşep möräcäğät belän siräk çığalar. Bu oçraqta, älege oyışmalarnı tatar tele yazmışı borçıy. Eş şunda ki, Tatarstan belän Rusiä arasındağı şartnamä tözü tatar telenä kilep törälde.
Rusiä Konstitutsion mäxkämäse tatar xalqınıñ yazuın üze bilgeli alu turındağı xoquqınnan mäxrüm itep, ul Stalin çorı wäxşilegen räsmi rasladı, dielä tatar oyışmaları möräcäğätendä. Şulay itep Rusiä xalıqlarınıñ milli xoquqların qısuğa yul açıldı, dip bäyälilär möräcäğät itüçelär. İnde mäxkämä bu qararnı qabul itkängä ällä küpme bit inde dip aptıramağız. Möräcäğät Tatarstan belän Rusiä arasında şartnamä tözü buyınça söyläşülärneñ tuqtap qaluı uñayınnan yazılğan. Ä bu söyläşü çınlap ta tuqtalıp qalğan. Tatarstan yağınnan söyläşülär alıp baruçı törkem äğzası bulğan, Tatarstan däwlät şurası deputatı Razil Wäliev Azatlıq radiosına şul xaqta menä närsälär belderde
İnde ber yılğa yaqın bez ike komissiä, Rusiä yağınnan da, Tatarstan yağınnan da sigezär keşe şartnamäneñ proyektın eşlibez. Anıñ bik küp matdäläre inde kileşelde. Bäxäslär bik küp buldı. Läkin, şartnamä proyektındağı öç matdä buyınça urtaq fikergä kilä alğanıbız yuq. Alarnıñ ikese tatar tele mä’säläsenä kilep qağıla. Bez, Tatarstan yağı, tatar teleneñ statusın barı tik Tatarstan qanunnarı belän genä bilgelärgä tieş digän qarada torabız. Rusiä yağı kileşmi. Bu mäs'älä buyınça urtaq fiker taba almasaq, Rusiä häm Tatarstan prezidentları monı xäl itärgä tieşBötendönya tatar kongressı, Latin frontı, yazuçılar berlege,Tatar ictimaği üzäge, Tarix, institutı, Tatar milli mäclese häm başqa ike distägä yaqın oyışmalar isemennän yazılğan bu möräcäğätkä Tel, ädäbiät, sänğät institutı direktorı Nurmöxämmät Xisamov ta qul quyğan. Azatlıq radiosına ul imza saluın bolay añlattı
Bezneñ işetüebezçä, şartnamä buyınça söyläşülärdä mäs'älä tatar telenä kilep terälgän. Mäskäw, tatar tele yazmışı federatsiä qulında bulırğa tieş dip sanıy. Häm bu bezne bik nıq borçıy. Rusiä tatar telen üsterergä yärdäm itmäyäçäkMilli oyışmalar imzalağan älege möräcäğättä, Tatar xalqınıñ häm Tatarstannıñ tel mä’säläsen möstäqil xäl itüdän mäxrüm itä torğan Mäskäw taläpläre millätneñ üz-üzen üterügä tiñ. Bez, tatar cämäğätçelegenä möräcäğät itäbez. Üzebezneñ tuğan telebezneñ tulı qanlı häm berdän-ber xucası bulu kebek tabiği xoquqıbıznı tartıp alunı buldırmıyq dielä. Döres, Totsa Mäskäwlär yaqañ dilär bit äle. Mäskäw, tatar teleneñ buğazına yabışqan, milli xäräkät monnan qotılu yulların ezli, läkin möräcäğättä bu ısullar, yullar xaqında bernindi dä öndämä, çaqıru, eş alımnarı kürsätelmi.
Räfis Cämdixan


text:
Tatarstanda “Min - Rusiä watandaşı” digän aksiä başlandı
Tatarstanda “Min – Rusiä watandaşı” dip isemlängän böten Rusiä aksiäseneñ cirle etabı başlandı, dip xäbär itä İntertat.ru säxifäse. Bäygene Rusiäneñ Fän häm mäğärif ministrlığı ütkärä. Anıñ qısalarında respublika mäktäpläreneñ uquçıları törle sotsial’ proyektlar täqdim itäçäk. Şulardan öçese saylanıp alınıp, Mäskäwgä cibäreläçäk. Älege bäyge balalarda watanpärwärlek xisen, Rusiäne yaratunı arttıru öçen eşlänelä ikän. Tatarstan uquçıları “Min – Rusiä watandaşı” dip isemlängän aksiädä üzlären niçek kürsäter, älege bilgesez. Ä menä bez qazanlılardan “Sez üzegezne kem watandaşı itep sanıysız”, dip soraştıq.
- Min üzemne Tatarstan respublikasınıñ watandaşı dip sanıym. Çönki min şuşında tuğan, monda üskän. Häm min üzemne tatar balası itep xis itäm.
- Soñğı waqıtta min üzemne Rusiä grajdaninı dip sanıy. Ni öçen ikänen cawap birä almıym.
- Min üzemne Tatarstan watandaşı dip uylıym. Çönki bu minem tuğan cirem. Minemçä, här keşe üzeneñ tuğan yağına tartıla. Qaya ğına yäşämäsen barıber üzeneñ tuğan yağın sağına.
- Älbättä Tatarstan watandaşı. Menä min Mäskäwgä barğan idem dä keşe barıber ikençe törle. Monda min üzemne irkenräk xis itäm.
- Bez Rusiä dip sanalsaq ta, min üzemne Tatarstan watandaşı dip sanıym. Bu minem watan.
- Miña barıber. Min Tatarstanda yäşim, ä Tatarstan Rusiägä kerä. Min monda ayırma kürmim.
- Rusiä belän Tatarstannı min bülep yörmim ul bit ber ük äyber.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Blagoveçen eşen qaraw suzıla
Tazartu bulğan çorda häm annan soñ şähärneñ proqurorı wazıyfasın tartqan Şamil İsmäğilovnı mäxkämägä birü dä, şulay uq, Braziliä seriallarıv kebek. Başta eks-proqurornı Ufanıñ Kirov rayonı mäxkämäse ğäipsez dip tapqan ide. Tübän Novğorod şähärendäge “Cäzalawğa qarşı qomitet” sorawı buyınça respubliknıñ yuğarı mäxkämäse anı köçennän çığardı. İnde Kirov rayonı mäxkämäse anı qabat qarıy başlarğa cıyına. Läkin utırışlar kiçekterelep kilä. Säbäbe — eks-proqurornıñ utırışlarğa yörmäwe öçen. Başta ul 30nçı oqtyäbr uzarğa tieş ide, şunnan 1nçe noyäbrgä küçerelde. İnde 2nçe noyäbrgä bulmaqçı.


text:
1 dekaber könne Mäskäwdä «Edinstvo», «Oteçestvo», «Vsya Rossia» xäräkätläreneñ berläşü syezdı ütte
1 dekaber könne Mäskäwdä «Edinstvo», «Oteçestvo», «Vsya Rossia» xäräkätläreneñ berläşü syezdı ütte
Berläşü syezdında «Yedinstvo häm Otçestvo»nıñ citäkçelege dä saylandı. Partiäneñ Yuğarı sovetı räise — Rusiäneñ ğadättän tış eşlär buença ministrı Sergey Şoyğu, anıñ räistäşläre — Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiew häm Mäskäw merı Yuri Lujkov. Şulay uq 18 keşedän torğan Säyäsi sovet ta saylandı. Syezdda çığış yasağan Sergey Şoyğu, urtalıqta toruçı säyäsätçelär berläşep yaña partiä tözedelär häm bu partiä xaqimiätkä kiler öçen keräşäçäk, dip äytte. Şulay uq ul, bez härberebez üzebezneñ elek qaysı xäräkättän buluıbıznı onıtıp, berdäm räweştä cämğıätne Rusiä prezidentı yanında berläşterergä tieş, dide.
Mintimer Şäymiev isä çığışında, yaña partiä ber könlek kenä partiä tügel, ä citdi eşne — xalıqnıñ tormışın yakşırtunı töp maqsat itep quyğan partiä häm ul üzeneñ eşçänlegendä regional' strukturalarğa tayanırğa tieşlegen assızıqlap kitte. Bu cıelışta çığış yasawçılar küp buldı häm alar barısı da diärlek xalıqnıñ bäxete öçen üzläreneñ köçlären cällämiçä äşlärgä teläwläre turında äyttelär. Läkin çınlıqta niçek bulır ikän? Yaña partiä äğzaları federalizm, millätlär xoquqıları turında ni uylıy ikän. Bu turıda 1 dekaber könne ber närsä dä äytelmäde. Anısın xäzer waqıt qına kürsäter inde.
Şulay itep, Rusiädä yaña «Edinstvo i Oteçestvo» digän partiä dönyağa kilde. Berläşü syezdın qarağanda menä närsä küzgä taşlandı. Barlıq deputalar här kertelgän täqdimne, här äytelgän süzne bertawıştan yaklap bardılar. Partiäneñ liderları çığışların ozaq qına itep qul çabıp sälämlädelär. Bu cıelış sovet çorındağı kommunistlar partiäseneñ syezdların xäterlätte. Eşçänlege nindi bulır ikän dip kötäse genä qaldı.


text:
16 yäşlek fälestinle bügen Tel Aviv bazarında üz üzen şartlatıp 3 İzrael keşeseneñ ülüenä, 32 keşeneñ yaralanuına säbäp buldı.
Fälestin avtonomiäse citäkçese Yasir Arafat Parij yanındağı xärbi xastaxanädä däwalana. Üz yardämçese aşa ul höcümgä kisken täñqit belderde. Ramalladağı fälestin ministrı Saeb Erekat ta şulay uq tınıç xalıqqa qarşı höcümne täñqitläde: "Bu höcümne, tınıç keşelärgä qarşı qılınğın başqa höcümnär kebek ük täñqitlibez. Xalıqara cämäğätçelekne, tınıçlıq prosessın yañartır öçen çaralar kürergä çaqırabız. Bu – zolım çorın tuqtatunıñ berdän ber yulı," dide Erekat. Fälestinne Azat İtü Xalıq Frontı höcüm öçen cawaplılıqnı üz östenä aluın xäbär itte. İzrael-Fälestin nizağınıñ iñ yäş intixarçılarınıñ berse, 16 yäşlek Eli Amer Alfar – Askar qaçaqlar lagerennan bulğan. Soñıraq Askar lagerenda 12 yäşlek malay atıp üterelgän. Tabiplar süzlärenä qarağanda, malay İzrael xärbilärenä taşlar atqan bulğan. İzrael premyer-ministrı Ariel Şaron, fälestin xakimiätendä ber ni dä üzgärmägän, dide: "Höcüm – Fälestin avtonimiäsendä üzgäreşlär bulmağanın kürsätä. Alar terrornı tuqatu häm terror oyışmaların yuq itü öçen effektiv çaralar kürä başlağançı – İzrael üz säyäsäten däwam itäçäk. Bez süzlär, täñqit belderülär häm wağdälär belän qanäğät tügel. Fälestinnärneñ quyılğan burıçlarnı ütäwen taläp itäbez," dide Şaron.


text:
“Watanım Tatarstan” Samarda uquçıların barlıy
Söyläşüne “Watanım Tatarstan” gäcitäseneñ baş möxärrireneñ berençe urınbasarı Ğäbdelbär Rizwanov açıp cibärde häm “Watanım Tatarstan” gäcitäseneñ qiblasın bolay taswirladı:
“Keşe uqıla torğan bulsın. Keşeneñ küñelenä ütä torğan bulsın häm keşe aşa bulsın ul. Keşeneñ eçendä närsä bar, şunı gäcitägä çığarırğa kiräk. Bezneñ maqsat - tormış niçek, materialnı şulay birergä kiräk. Maqsatıbız - gäcitädä ğäilä cılılığı saqlansın. Xäzer bezne senzura qısaları çiklämi. Bernindi qısu da yuq. Barı üzebezdän genä tora.”
- Tege yäki bu problemnı yaqtırtqanda ni öçen sannarnı Rusiä buylap qına kiteräsez, ni öçen Tatarstan töşep qala?
- Çağıştıtır öçen Tatarstan buyınça da sannar biräbez häm bik yış bu sannar Tatarstan faydasına.
- Çittäge tatarlar Qazanğa qaytqaç küp oçraqta ruxlanıp qaytalar. Küñelläre töşkän çaq-ul Qazanda yäşäwçe tatarlarnıñ öylärenä tatar matbuğatın aldırmaw. “Watanım Tatarstan” gäcitäsen Qazannıñ üzendä taratu öçen nilär eşlisez?
- Qazanda tatar matbuğatın taratuı awır. Min üzem dä bik borçılam. Üzemneñ tuğannar arasında da şul uq xäl. Qazan tatarları rus gäcitäsen aldıralar. Bu bezneñ millätneñ faciğäse.
- Samarğa kilüegezneñ töp säbäbe nidän ğıybarät?
- Soñğı yıllarda uquçılarıbıznı yuğalttıq. Şul uquçılarıbıznı torğızu yözennän kilgän idek.
- “Azatlıq” radiostansiäseneñ tapşıruların tıñlıysızmı, tapşırular turında nindieräk fiker äyter idegez?
- “Azatlıq” radiosı bezneñ millätkä xezmät itä torğan radio. Här kön diärlek tıñlıym. Kiçke 9-da “Azatlıq” tapşıruların tıñlağaç qına yoqlarğa yatam. “Azatlıq” millätebezne berläşterä torğan radio.
Şamil Bahawetdin, Samar


text: AQŞ xärbiläre İran opozitsiä törkeme belän qarşılıqlarnı beterü öçen söyläşülär başladı.AQŞ ğäskäriläre könçığış Ğıraqta Xalq Mucahedläre törkemenä qoralların taşlarğa quşqan.AQŞ 4nçe cäyevle divizisiäse komandire General mayor Ray Odierno belän mucahedlär arasındağı söyläşülär inde ike kön bara. Bugen köndezgä qädär alarnıñ birelüe turında konkret xabär bulmadı.AQŞ ultimatumı ,İranda urnaşqan Saddamğa qarşı Badr Brigadasına turılıqlı suğışçılarnıñ Mucahedlär bazasına ütep kerüläre turındağı xabärlär belän ber ük waqıtqa turı kilde. AQŞ berbersenä qarşı ike törkem arasında qorallı bäreleşlär başlanır dip qurqa.Xalq mucahedläre Saddam rejimı yaqlauı belän İran xakimiätenä qarşı suğıştı.


text:
Düşämbe könne İran başqalasında granatalar häm mıltıq belän qorallanğan beräw 100 gä yaqın keşene - urta mäktäp xezmätkärlären häm uquçılarnı totıq itep aldı. Räsmilär xäbär itüençä, höcüm itkän keşe ozaqqa suzılmağan söyläşülärdän soñ politsiagä birelgän. Aña ul quyğan taläplär xökümätkä citkereläçäk dip wäğdä itelgän. Süz 80 nçe yıllarda İran-Ğiraq suğışında qatnaşqan häm xakimiättän bu xärbi xezmäte öçen tieşlesen taläp itüçe turında bara.
Kürüçelär äytüençä, mäktäpkä höcüm itkän waqıtta anıñ belän bergä yäşüsmer qızı da bulğan.


text:
Peterburnıñ Keçe drama teatrı Qazanda 3 äsären kürsätä
Rusiäneñ öçençe başqalası bulunı däğwälağan Tübän Novgorod, bu oçraqta Qazanğa ottırdı, di Akademiä keçe drama teatrı- Yevropa teatrı sänğät citäkçese Lev Dodin. Bu süzlärne ul teatrnıñ Qazanda gastrol'läre başlanu aldınnan matbuğat oçraşuında äytte. 3 yılğa suzılaçaq bu Rusiä teatr sänğäte tarixında berençe tapqır bulğan säfärneñ älegä bilgele bulğan isemlegendä Keçe drama teatrı Tatarstan başqalasında çığış yasağaç, Arxangel'skiğa, Pskovqa, Novosibirskiğa häm annan soñ ğına Tübän Novgorodqa yul totaçaq. Ni öçen Qazan berençe bulğan soñ? Dodin äytüençä, moña ike şart etärgeç yasağan. Berençese Kaçalov isemendäge Qazan akademiä zur drama teatrınıñ baş rejisserı Slavutski belän küptänge tanışlıq bulsa, ikençedän bu teläkne Tatarstan citäkçelege kütärep alğan. Annan da qala, mondıy zur törkemne häm klassik teatrnı Rusiä buylap säfärgä alıp çığu öçen ximayäçelär dä kiräk. Qazandağı matbuğat oçraşuına qädär ber kön aldan Mäskäwdä İTAR-TASSta ütkän oçraşuda şundıy yärdämçelär- Rusiäneñ sänäğätçelär häm eşmäkärlär berlege räise Aleksandr Şoxin, “Sänğät häm sport” ximayä fondı citäkçese Romil' Nasretdinov ta qatnaştı.
Bezgä soñğı yıllarda Rusiä şähärlärenä säfärgä çığuğa qarağanda, çit illärgä baru ciñelçeräk ide. Bez Antariktida belän Afrikadan qala böten cirdä dä buldıq
dide Dodin. Ul Rusiädä soñğı 15-20 yıl eçendä akademik, klassik teatrlarnıñ säfärläre bötenläy bulmawın da äytep uzdı. Anıñ belderüençä, soñğı yıllarda bik yışayıp kitkän, ike urındıq, ber östäl kütärep 3-4 akternıñ yulğa çığuı zur sänğät tügel äle ul. Akademiä keçe drama teatrı- Yevropa teatrı Qazandağı tamaşaların 22 yıl säxnädän töşmägän, dönyanıñ 50 şähärendä quyılğan “Brat'ya i sestrı” äsäre belän başlıy. SSSR däwlät bülägenä iä bu spektakl' 1991 yılda Britaniädä çit illärneñ iñ yaxşı spektakle digän bäyägä iä bula. Ä İtaliädä isä UBU premiäsen ala. Annan da qala Qazanlılar Çexovnıñ “Dyadya Vanya” sın, Petruşevskinıñ “Moskovski xor”ın da küräçäk. Matbuğat oçraşuında qatnaşqan Tatarstan xökümäte başlığı urınbasarı, mädäniät ministrı Zilä Wälieva: “İñ yaxşı äyberlärne, bu oçraqta suz 20 yıldan artıq säxnädän töşmägän äsär turında bara. Bez üzebez dä beläbez 25 yıllıq “Äldermeştän Älmändär”yebez bar. Şöhrät qazanğan spektakl'lär xalıqqa kürsätelergä tieş”,-.dide.
Matbuğat oçraşuı waqıtında Akademiä keçe drama teatrı- Yevropa teatrı artistlarınıñ teatr sänğäten öyränüçelärgä häm eşläwçelärgä master-klasslar da ütkärüe turında äytelde. Bu säfär Qazan artistlarına ürnäk, ä tamaşaçılarına bäyräm bulır dip kötä oyıştıruçılar. Älege yazmanı efirğa äzerlägän waqıtta bez Kaçalov teatrına şaltıratıp biletlar qıybatmı, dip soradıq. 200 sumnan 600 sumğa qädär. Kilegez kil, barlıq spektakl'lärgä dä biletlar bar, dip äyttelär.
Nail Alan


text: Gruziä prezidentı Eduard Şevardnadze Gruziädä säfärdä bulğan NATO general sekretare George Robertsonğa, NATO belän Yevropa Berelege arasında yaqınraq xezmättäşlek buldırır öçen maxsus xökümät komissiäsen tözüe turında belderde. Roberston, cawap itep, Gruziäneñ NATO belän xezmättäşlekkä omtıluın xupladı. Gruziäneñ Tınıçlıq öçen Xezmättäşlek programması, şulay uq Balkanda tınıçlıq saqlaw häm global terrorğa qarşı köräşkä qatnaşuı öçen Roberston räxmäten belderde. NATO general sekretare Tbilisiğa Mäskäwdän kilde. Kiçä anda NATO-Rusiä şurası utırışı uzğan ide. Bügen Roberston Kavkaz buylap säfären däwam itep, Ärmänstanğa, irtägä Azrebaycanğa baraçaq.


text:
Cemile Akkuzu - Turnalar
Sanatçı : Cemile Akkuzu
Türkü : Turnalar
Etiketler : Cemile Akkuzu - Turnalar türkü indir, Cemile Akkuzu - Turnalar türkü dinle, Cemile Akkuzu türküleri, Turnalar mp3 indir, Cemile Akkuzu türküleri Turnalar türküsü, Turnalar sözleri, Cemile Akkuzu mp3 dinle, Cemile Akkuzu download, Turnalar bedava mp3, Cemile Akkuzu türkü sözleri, Cemile Akkuzu türkü dinle, Cemile Akkuzu son albüm indir
Cemile Akkuzu Türküleri
Cemile Akkuzu - Dağlar Dağladı Beni
Cemile Akkuzu - Boyuna Kurban Olduğum
Cemile Akkuzu - Sivas Ellerinde
Cemile Akkuzu - Bak Karşıdan El Eder


text:
Saylaw aldı çarasımı – ällä tatarça yaxşılıq qılumı?
Watannı saqlawçılar köne” digän bäyräm qısalarında Ölkä tatar avtonomiäse kürenekle tatarlar belän oçraşu oyıştırğan ide. Bu oçraşunı bäyräm dip tä, saylaw aldı kampaniäse çarası dip tä qabul itärgä bula. Avtonomiä räise Azat Kurçakov üz çığışında saylawlarğa barmaw yäki barısına qarşı tawış birü - berençe çiratta üzeñä zarar kiterü ul, dide. Ul şulay uq ölkä üzäge tatarların küptän borçığan mäs’älälärgä dä tuqtaldı: ölkä üzägendä tatar gimnaziäse häm kitapxanä açu, mädäni üzäkne üz binası belän tä'min itü mäs’äläläre – distä yarım yıllar buyı haman süzdä genä qala birä. Oçraşuda qatnaşuçılar şähär merı Pavel Romanenko isemenä açıq xat belän çığarğa buldılar.
Küp yıllar xalıq arasında kürenmägän Damir Şäripev tä oçraşuğa kilgän ide. Ul uzğan ğasırnıñ 80nçe yılları azağında oyıştırılğan “Millätara mönäsäbätlär buyınça daimi komissiä” räise sıyfatında ölkä tatarlarınıñ milli-mädäni mänfäğätlären qänäğätländerü buyınça sallı ğına eşlär başqarıp ölgergän şäxes. “Putç” dip tarixqa kerep qalğan waqiğalardan soñ, bu komissiä üz eşen tuqtattı, ä Damir Şäripev pensiägä kitte. Başqa wazifa täqdim itsälär dä, üzeneñ kommunistik ideologiäsenä tuğrı qalıp, baş tarttı. Läkin anıñ ğämälläre tatarğa xezmät itä kilde. “Çişmä” televizion programmasın açuda da anıñ öleşe zur buldı. Şunlıqtan, bu teletapşırunıñ avgust ayında waqıtı qısqartıluı häm kiçkedän köndezge waqıtqa küçerelüe anı tirän borçuğa salğan. Damir äfände bu yuğaltuğa qarşı torırğa öndäde.
Läkin bu yulı älege tema buyınça täfsilläp fiker alışu bulmadı. Bälki çara kübräk saylaw aldı kampaniäse çarası sıyfatında oyıştırılğanğadır da...
Xalıqnıñ saylawğa kilüen tä'min itü mäs’äläse ölkä buyınça Baş Federal' inspektor Aleksandr İvanov oyıştırğan çarada da töp mäs'älä itep quyılğan ide. Ul tatar, çuaş, muqşı avtnomiäläre citäkçelegen üz yanına çaqırıp, şuşı uq temağa süz tottı. Azat Kurçakov anda da şul uq öç töp mäs’äläne kütärde. Federal' inspektor isä, ällä añlamıymı – ällä añlarğa telämime: süzne ikençe temağa küçerde. İmeş, ixtiaclar küp: menä İske Qulatqı rayonında xastaxanä remontqa moxtac, ä ber awılnıñ ziratı yıraq ikän, yul pıçraq, anda asfal't salırğa kiräk... Boları aqça taläp itüçe sotsial' yaqlaw çaraları. Ä bit ölkä üzägendä bulğan mäktäp binalarınıñ bersenä tatar balaların ğına cıyıp uqıtuğa östämä çığımnar taläp itelmi, läbasa. Kirägenä yärdäm itärdäy maltabarlarıbız da yuq tügel. Dimäk, aqça turında süz dä yörtergä yaramıy. Xäyer, ğözerne genä tügel, Konstitutsiä birgän xoquqlarnı da ütämäs öçen yuq-bar säbäplär tıñlawğa qolaqlar künegep betkän inde. Şulay uq kemneñ nindi yalğan säbäp uylap tabu ısulları da mäğlüm.
Şulay da bu oçraşuda Baş Fedarl' inspektor awızınnan tämle süz dä çıqtı: Qazan, Çabaqsar, Saranski qalalarınıñ elektron mäğlümat çaraların cirle tatar, çuaş, erzälärgä citkerü burıçı quyılğan, monıñ öçen federal' byudjettan aqça bülep bireläçäk ikän.
Bu – saylaw aldı wäğdäseme, ällä ixlas niätme: älegä bilgesez. Martnıñ 15ennän soñ açıqlanır inde.
“Azatlıq” radiosı, Ayrat İbrahim, Sember.


text:
Federatsiä şurasında Sember wäkile Röstäm Şiänov wazifasına kereşä almıy
Mäskäw dairäläre “V. İ. Lenin tıyulığı” eşçänlege belän qızıqsına başladılar. Cirle küzätüçelär fikerençä, bu tıyulıq qaramağındağı şähär üzägeneñ 170 gektar cire yaña tözeleşlär öçen zur qızıqsınu tudıra. Ul''yanov-Leninnıñ abruyı töşüe dä anıñ tarafdarların tıyulıqnıñ kiläçäge turında borçuğa sala. Ä Sember xalqına Leninnan başqa da tabınu obyektları tabıla tora. Semberneñ üz svyatoe Andrey Blajennıynı (Santıy Andrey) izgeläştergän kön bäyräm itelde.
Däwlät Duması deputatı Valentin İvanov ölkäneñ öç töp xalqı avtonomiäläre häm bu tellärdäge gäzitlär citäkçeläre belän oçraştı. Ul, gäzitlär çığaruda matdi yärdäm sorap, Tatarstan, Çuaşstan, Mordoviä citäkçelegenä möräcäğät itärgä kiräk, dide. Läkin bu fiker kire qağıldı.
Oçraşuda Avtonomiä räise wazifaların waqıtlıça başqaruçı Roza Äxmätcanova küñelleräk xäbär dä ireşterde. Mäläkäs şähäreneñ kabel'' televideniesendä “Yaña ğasır” kanalı qabul itü mömkinlekläre tudırıla. Şuşı kanal qısalarında tatar telendä cirle tapşırular oyıştıru östendä eş alıp barıla.
Sember ölkäseneñ baytaq tatar tele uqıtuçıları Tatarstannıñ Bua şähärendä maxsus oyıştırılğan seminarda qatnaştılar. Sember uqıtuçıları yaña texnologiä qullanu ısulları belän tanıştılar häm alğan sabaqnı köndälektä qullanu öçen tırışırğa digän fikergä kildelär. Tik menä Tatarstandağı kebek şartlar bulmawı beraz küñelne tırnıy, diyuçelär dä buldı.
Uqu yılı tämamlanu aldınnan Ul''yan däwlät pedagogiä universitetınıñ tatar bülekçäse talibäläre cirle tatar zıyalıları belän oçraştılar. Çaranıñ maqsatı – yäşäyeş mäğnäse, millätebezneñ, bigräk tä ana teleneñ kiläçäge, zamana şawqımnarı turında fiker alışu ide.
Cirle avtonomiä ölkä üzäge rayonnarında avtonomiäneñ bülekçälären oyıştırunı däwam itä. Zöyaaryağı rayonınnan soñ, şundıy uq çara Lenin rayonında uzdı. Rayon başlığı Aleksandr Buqin, Ölkä avtonomiäse citäkçelege çaqırıp ta, Avtonomiäneñ rayon sovetına saylanuğa bilgelängän şäxeslärneñ kilmäwenä ğäcäplänep, zur rizasızlıq belderde.
Ölkä üzägeneñ Sverdlov isemendäge yal parkında tatar balaları bäyräme uzdı. Balalar baqçalarında, mäktäplärdä az-maz milli mädäniätebez belän şöğellänüçe balalar üz sälätlären kürsättelär: cırladılar, biedelär, şiğerlär söylädelär, bayanda, skripkada uynadılar. Ä rässam Güzäl Äxmädullina balalar arasında asfal''tta räsem yasaw bäygese oyıştırdı.
Şunısı möhim: çarağa keşe küp cıyılğan ide.
“Azatlıq” radiosı, Ayrat İbrahim, Sember.


text: Politsiä mäglümättärenä qarağanda, käm tigändä ike keşe ülgän. 17 keşe yaralanğan. Wäkillektän 250 metr alıslıqta maşinalar quya torğan urınğa kergän yerzä terorrsı şartlatqıstı şartlatqan. Augusta BMO-ğa qarşı yünältelgän terakt arqahında 22 keşe, şul isäptän Berläşkän Millättär Oyoşmahınıñ maxsus wäkile Sergio Viera di Mello häläk bulğaynı. Berläşkän Millättär Oyoşmahı wäkile Antonio Paradela bögön: bulğan xäl Ğiraqtıñ zur xäwefkä bäyle xärbi xäräkättär urını bulıp qalıuın tağı la ber tapqır isbatlanı, tip belderze.


text:
Äfganstanda komandirğa yasalğan uñışsız höcüm tikşerelä başlandı
Atnakiçtä Äfganstannıñ in köçle xärbi komandirlarınıñ berse general Abdul Räşid ed Dostum intixar höcümennän qotılıp qalsa da, anıñ tuğanı häm ike distägä yaqın keşe yaralandı. Taliban süzçese Dostumnı üterü tırışlığı öçen cawaplılıqnı üz östänä alsa da, äfgan räsmiläre bu turıda qarar birü öçen waqıt irtä dip äytä.
(audio) Bez insident bulğan urınnı tikşeräbez, dälil tuplıybız. Kürgänegezçä tikşerü bara.
Taliban süzçese Abdul Latif Hakimi höcüm, 2001 yılda AQŞ citäklägän intervensiä waqıtında Dostumnıñ Taliban suğışçıların üterüdäge role öçen üç alu bulıp tora digän. Yözlärçä Taliban äsire konteinerlarda tranportlağanda hawa citmi tonçığıp ülgän. Bu eş öçen Dostum suğışçıları ğäyeplänsä dä, general bu ğäyepläwlärne här daim kire qağıp kilä.
Äfganstan eçke eşlär ministırlığı süzçese Lutfulla Maşal atnakiçtä bez Talibannın belderüen beläbez, ämma tikşerüçelärgä näticägä ireşü öçen waqıt birelergä tieş digän. General Dostum Äfgan redaksiäsenä birgän ängämädä al Qaida belän belän bäyläneşle terrorçılarnı ğäyepläde:
(audio, Dostum) Min terrorçılarğa qarşı qatı häm ikelänmi suğıştım häm suğışırğa däwam itäçäkmem. Alar Äfganstanda ireklek häm terrorçılarnı beterü tönyaqtan başlağanın belä.Şunlıqtan min häcüm itüçelär al Qaida belän bäyleneşle terrorçı törkemnär dip äytäm
General al Qaida häm Taliban Äfganstanda totrıqlılıq häm tınıçlıq öçen qurqnıç bulıp qala digän.
Germaniäneñ Aachen Universitetında säyäsi fännär profesorı Rangin Sepanta älege waqıtta Qabul Universitetında qunaq profesor. Sepanta Dostumğa höcüm oyıştıruçılarnıñ artında Taliban häm al Qaida taraftarları tora digän qaraşta
Sepanta (audio)
Täcribä şunı kürsätä :Äfganstanda intixar häcümnäre ğädättä Taliban häm al Qaida qullanğan metod.Berbersenä qarşı suğışqan başqa opozitsion köçlär intixar höcüme oyıştırmıy
Dostum köçle citäkçelärdän berse, anı bäğersezlek, säyäsi maceraçılıqta ğäyeplilär häm doşmannarı da küp.
Sepanta 20läp keşeneñ yaralanğan höcüm Äfganstannı totrıqsızlandıru kebek zurıraq mäqsat quydı dip ışana. Sepanta süzlärençä, monda üçalu tügel ä kübräk Äfganstanda wazğiätne totrıqsızlandıru, bigräk tä Dostumğa opozitsiä bulğan tönyaqta xärbi krizis xasıyl itü mäqsatı quyıla.Dostumnıñ üterelüe töbäktä tınıçsızlıq tudıra ala. Bu Taliban vä al Qaidanıñ Äfganstanda alıp barğan säyäsät.
Dostum ,Äfganstanda küptän tügel genä ütkärelgän prezident saylawlarında 4nçe urın alğan ide , ul yaña xökümätkä dä kertelmäde. Anıñ xosusi armiäse ildä barğan demobilizatsiä programmasına qısalarında taratıldı. Ämma generalğa 200tän saqçısı totu röxsäte birelgän. İntixar höcüme bärep töşerelgän Taliban citäkçese Mulla Omarnıñ belderüe belän ber yk waqıtqa turı kilde. Anıñ belderüendä Dostum telgä alınmasa da, Äfganstanda çit il köçläre torğanda tatulaşu bula almıy häm okupatsion köçlärgä qarşı cihad däwam itäçäk dielä.
Äfganstanda ütkän prezident saylawlarında Taliban kisätülären ğämälgä quya almağan öçen qayber küzätüçelär xäräkät ähämäten yuğalta bara digän spekulativ fikerlär beyan itkän ide İkençeläre äytüençä, Dostumnı üterü omtılışınıñ mäqsatı bälkim dä Talibannıñ üzen äle dä isäpkä alınırğa tieşle köç bulıp qaluın kürsätü bulğan.
Färidä Xämit


text:
Tatarstanda ruslar niçek yäşi?
Şimbä könne “Vostoçnıy ekspress” gäzite redaksiäse rus cämğiäte räise Aleksandr Salagaev häm tatar oyışmaları wäkilläre belän Tügäräk östäl ütkärde. Anda Vladimir Putinğa cibärelgän xatta häm küptän tügel Mintimer Şäymiev belän oçraşu waqıtında äytelgän faktlar yañadan täfsilläp tikşerelde. Dälille däğwalarnı niçek ütäw, obyektiv bulmağan bäyälärne tögälläw turında zur ğına söyläşü buldı. Däğwalar arasında Tatarstanda rus klassikası säxnädä quyılmıy, rus ädäbiätı matbuğatta basılmıy, rus tele häm ruxı tormıştan qısırıqlana, digän ğibärälär dä bar. Ämmä, ayıq küz belän qarağanda, xällär başqaçaraq. Kaçalov teatrı repertuarında Aleksandr Galin, Vampilov, Ostrovskiy äsärläre bar. Yähüd, gruzin, alman, ingliz, çuaş, mordva mädäniäte häm avtorları rus telendä tamaşaçığa täqdim itelüwen isäpkä alsañ, bigräk tä köçle tä'sir qala. Radioda, televideniedä, uqu yortlarında, fänni uçrejdeniälärdä, zavod-fabrikalarda, däwlät organnarında iñ berençe çiratta rus tele qullanıla. Dimäk, Tatarstanda tatarlarğa yäşärgä ciñelme, digän soraw quyılırğa mömkin. Älbättä, dälillär, argumentlar telendä söyläşergä öyränergä turı kiläçäk. Yuğisä, üz öeñdä, üz teleñnän waz kiçkändä dä ğäyeple qaluıñ mömkin.


text:
Bötentatar ictimağıy üzägeneñ VII Qorıltayı ütte
Bötentatar ictimağıy üzägeneñ (BTİÜ) düşämbe könne ütkän VII Qorıltayı oyışqanlıq belän, kütärenke ruxta açıldı. Qorıltayğa saylanğan 608 delegatnıñ 579, çaqırılğan 298 qunaqnıñ 241 kilde, dip iğlan itelde. Ğaliäskär Kamal teatrınıñ tamaşa zalı tulı bulğaç, berdämlek, kütärenkelek ruxı belän suğarılğan ide. Üzäk räise Räşit Yağfärov xisap notığın şuşı berdämlek, oyışqanlıq belän täbrikläwdän başladı. Berençe tänäfeskä qadär şuşı kütärenkelek, berdämlek ruxı saqlandı.


text:
21nän 23 yüngä qädär ütüçe Xalıqara politsiä berläşmäseneñ 11 konferensiäsendä Tatarstan, Rusiäneñ 50 töbäge Avstriä, Pol'şadan kilgän xoquq saqçıları cıyılıp söyläştelär, ber-bersenä büläklär, tüş tamğaları bireştelär, üzläre turında yuğarı ruxlı cırlar tıñladılar.
Xalıqara politsiä assotsiatsiäseneñ 11 konferensiäse citdi çara kebek toyılsa da, ul Qazan sabantuyı aldınnan xoquq saqçılarınıñ üzlärençä bäyräm itüläre ide. 22 iyündä Qazan üzägendäge Tatarstan eçke eşläre ministrlığınıñ Menjinskiy isemendäge mädäniät binasındağı cıyılışnı xalıqara politsaylar berläşmäseneñ Rusiä bülegeneñ citäkçese Aleksey Ğan'kin açıp cibärde. Qırıyında utıruçı Tatarstannıñ eçke eşlär ministrınıñ urınbasarları üzläreneñ yaxşı eşläwläre turında söyläde. Äle 20 iyündä genä alar telekanalları arqılı qanunsız, idän astında eşlängän diskklarnı yuq itülären kürsätkännär ide. Ul lazer tälinkäläre arasında tatarça cırlar cıentıkları bulğan ikän. Bez söyli başlağan cıyılışta Tatarstan xoquq saqçılarınıñ töp başlığı Äsğät Säfärov üze yuq ide, eşlekle säfärgä kitte dip añlattılar. Militsiäneñ yuğarı qatlamı äğzaları cıyılışın Pol'şa belän Avstriädän kilgän qunaqlar qolaq caylanması aşa tärcemäçelärne tıñlap utırdılar. Nihayät alarğa da süz birelde. Rusiä xoquq saqçıları ber-bersen maqtağaç, büläklär öläşkäç şul ağımnan qalmasqa buldılar. Çit il militsionerları bu çaranı oyıştıruçılarğa cılı süzlären citkerdelär.
Tatarstan xoquq saqçılarınıñ başlığı urınbasarı Fuat Zinnurovqa alıp kilgän “quyan küçtänäçlären” birdelär. Här büläk, tüş tamğa alğan politsiä äğzası “Watanğa xezmät itäm!” dip qabatladı, zal alqışlarğa kümelde
Bu çaralar kiçkä qädär däwam itte, politsaylarnı Tatarstan başqalasınıñ kürsäterlek urınnarına säyäxät, İdel buyınça korabta yözü oyıştırıldı. Kiçen qimmätle “Parus” restoranında küñel açtılar.
Röstäm İsxaqi


text: Mäğlüm bulğança, xärbilär ezärleklänügä çıdıy almıyça xezmät itkän urınnarınnan qaçıp kitkännär ide. İtar-Tass mäğlümat agentlığı xäbär itüeçnçä, cinäyät eşe açılğançı tikşerülär uzdırılğan. Xärbilärgä-röxsätsez xärbi xezmät urnınnan kitü ğayebe belderelgän. Läkin prokurorlar, cinäyät eşeneñ ğadel alıp barılaçağın wağdä itte. Peterburdağı xärbilär anaları komitetı xezmättän röxsätsez kitüçelärne yaqlap çığıp, Rusiä ğaskärlärendä daimi räweştä xärbilärne ezärlekläw däwam itä dip belderde. Näq şul säbäptän häm naçar şartlar arqasında Rusiäneñ xärbi xezmätennän qaçıp kitü oçraqları da bik küp. Uzğan ayda, mäs’älän Mäskäwdä xezmät itkän 16 yäş xärbi eçkän citäkçeläreneñ qıynawınnan qotılır öçen qaçıp kitännär ide.


text:
Fakro Çatı Pencereleri , Çift Açılımlı , Pivot , Elektro Uzaktan Kumandalı, Ekonomik Pencere Çeşitleri
Çatı Pencere Firmamız, Ahşap Çatı Penceresi, Pivot Çatı Pencereleri, Çift Açılım pencere, çatı pencereleri, çatı penceresi, Uzaktan kumandalı çatı penceresi, Ekonomik çatı pencereleri, çatı çıkış penceresi, çatı çıkış kapakları, duman tahliye pencereleri, Çatı Katı Pencere Modelleri, Çatı Aydınlatma Pencere Çeşitleri, Çatı Merdiveni, Çatı Çıkış Merdivenleri, Çatı Katı Merdiven Modelleri, Katlanır Çatı Merdivenleri, Metal Çatı Merdivenleri, Katlanır Metal Merdiven Modeli, Fakro Çatı Pencereleri, Velux Çatı Aydınlatmaları, Dar Çatı Katı Çıkış Merdiven çeşitleri, Çatı Havalandırma pencereleri, Balkon Tipi Çatı Pencere Modeli, çatı cam modelleri,
Sena Mimarlık FAKRO Türkiye Distribütörü !
Sena Mimarlık FAKRO Türkiye Distribütörü !
Standart Pivot Çatı Pencereleri
Standart Pivot Pencere | Çatı Penceresi | Fakro Pivot Çatı Penceresi | Fakro Çatı Pencereleri | Pivot Açılım Çatı Penceresi |
Elektro Pivot Çatı Pencereleri
Fakro Elektro Pivot Çatı Penceresi | Elektrikli Çatı Penceresi | Fakro Kumandalı Çatı Penceresi | Elektro Pivot Çatı Pencereleri |
Electro Pivot Fakro Çatı Penceresi, Elektronik Fakro Çatı Penceresi 2 Adet Renk Seçeneği Bulunmaktadır.
1. Ftp-v u3 Electro Ahşap Pencere v40p Ventilasyon (Açık Meşe Olarak İskandinav Çamı )
2. Ftp-v u3 Electro Ahşap Pencere Polirütan Kaplama v40p Ventilasyon ( Polirütan Beyaz Kaplama )
Fakro Elektro Pivot Çatı Penceresi FTP-V U3 ( Açık Meşe )


text:
Mintimer Şäymievneñ Mäskäw säfäre iğtibar uzägendä
Mintimer Şäymievneñ Mäskäw säfäre iğtibar uzägendä
Tatar-inform xäbärlärenä qarağanda, 21 noyäberdä Mintimer Şäymiev «Poccия» telekanalınıñ «BecTи Heдeли» programmasına intervyu birgän häm ul yäkşämbedä, yäğni 24 noyäberdä kiçke 8 dä şul kanaldan kürsäteläçäk. İsegezgä töşerim, uzğan yäkşämbedä näq şul kanal Tatarstandağı millätçelek, ekstremizm oçraqları xaqında küpertep süjet kürsätkän ide. Älbättä, Mäskäwdä momenttan faydalanıp qayber töbäk citäkçelären urınğa utırtu teläge zurdır. Monısı sizemlänep tora.
Läkin haman da ber balıq başın çäynäp toru da uñay näticälär birmi. 21 noyäberdä Mintimer Şäymiev Rusiä Federatsiäse Däwlät Sovetı prezidiumı utırışında qatnaştı. Monda da bik möhim mäsälä buyınça söyläşülär barğan. Älegä bu xaqta täfsilläberäk äytep bulmıy, çönki räsmi xäbärlär bik saran yañğıradı. Läkin şunısı bilgele: «Rusiä Federatsiäse däwlät xaqimiäteneñ zakonnar çığaru häm başqa orğannarın ğomumi oyıştıru prinsipları» turındağı qanun turında süz barğanda, Tatarstan prezidentı çığış yasap, üzeneñ pozitsiäsen äytkän. Anıñ fikerençä, bu qanunnıñ qayber maddäläre äle haman da federatsiä subyektlarınıñ wäqälättlären çiklilär, xättä Rusiäneñ üz Konstitutsiäsenä qarşı kilälär.
Bu temanı däwam itep, tağın şunısın da östik. Uzğan atnada Rusiä Yuğarı mäxkämäse Tatarstan Yuğarı sudınıñ qararın kire bordı. Süz älege dä bayağı general' prokuror urınbasarı Aleksandr Zvyaginsevnıñ protestı turında bara. Mäğlüm ki, Tatarstan Yuğarı sudı bu tınğısız prokurornıñ Tatarstan Konstitutsiäseneñ qayber maddäläreneñ federal' Konstitutsiägä qarşı kilä digän ğarizasın qanäğätländermägän ide. Näticädä Mäskäwdän Qazanğa Zvyaginsevnıñ protestın yañabaştan qararğa digän färman iñderelde. Häm şuña kürä Tatarstan Däwlät Sovetı östendäge qara bolıtlar taraldı dip äytergä irtäräk äle.


text: Soñğı waqıtta Rusiä mäğlümat çaraları häm säyäsätçeläre Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymievneñ tege yäki bu mäs’älägä fikerläre belän qızıqsınalar. Bigräk tä, soñğı ike atnada bulğan ike zur forumda Mintimer Şäymiev bik üzençälekle çığış yasağaç, anıñ Rusiä säyäsätenä häm Putinğa konstruktiv mönäsäbät kürsätep, şul uq waqıtta unitarizm häm töbäklärneñ, millätlärneñ xoquqların qısuğa kisken qarşı çıqtı. Şimbä könne Mayak radiostansiäse Mintimer Şäymiev belän turıdan-turı elemtä urnaştırıp şul uq federalizm, töbäklär häm üzäk mönäsäbäte turında sorawlar birde. Mintimer Şäymievneñ cawapları respublikalar häm xalıqlarnıñ xoquqın yaqlaw ruxında buldı. Vladimir Putin Rusiäneñ xäzerge xälenä häm maqsatlarına täñgäl kilä, dip belderde ul. İğtibar itsägez, Putin üz zamanın häm üz däwläten, xalqın añlıy, qänäğätländerä, ämma Rusiäneñ säyäsäte bik ük döres alıp barılmıy, digän tä'sir qala. Konferensiäneñ ikençe könendä Rusiä prezidentı administratsiäse başlığı urınbasarı Dmitriy Kozak qatnaşmadı. Anıñ comğa könne yasağan çığışı respublika wäkilläre pozitsiäsenä qapma-qarşı ide. Kemneñ xaqlı yäki xaqsız buluına qaramastan, Mäskäw üz säyäsäten alıp barırğa cıyına. Mäskäwdä aqıllı häm liberal' qaraşlı Putin belän qatı qullı Kozaknıñ fikerläre turı kiläme, kilmime ikänlegen barı tik ike arada özgälängän respublikalar häm töbäklär genä üz cilkälärendä kiçerä.


text:
29 qazan küni elordalıq teatrdıñ Ülken zalı saxnasında «Astana Opera» teatrınıñ jarqırağan ärtisteri men neapolïtandıq San-Karlo teatrınıñ belgili ärtisteriniñ qatıswımen keremet Gala-balet usınıladı. Koncert «Astana Opera» Sïmfonïyalıq orkestriniñ süy`emeldewimen ötedi. Dïrïjeri – Arman Orazğalïev.
San-Karlo teatrı atınan 6 solïst keledi, sonıñ ekewi – mïlandıq La Skaladan şaqırılğandar: kerbez Antonella Alʹbano jäne jürekti bawrap alatın Mawrïcïo Lïçïtra. Neapolïtandıq San-Karlo teatrınıñ jarqırağan jubı – Anna Kʹyara Amïrante jäne Alessandro Stay`ano men Klawdïa D'Antonïo jäne Salʹvatore Mandzo klassïkalıq jäne zamanawï xoregrafïyalıq nömirlerdi orınday`dı. Sonday`-aq, elordalıq körermen nazarına «Black stone», «TangOnPoint» jäne tağı basqa jaña mïnïatyuralar usınılmaqşı.
- Bağdarlamağa toqtalsaq, qazirgi zamanğı «Black stone» («Qara tas») nomeri jay`lı birer söz ay`tqım keledi. Onı Anna Kʹyara Amïrante jäne Alessandro Stay`ano orınday`dı. Talanttı ïtalyandıq qoyuşı Djanlwkï Skʹyavonïdiñ xoreografïyası. Fïzïkalıq küştiñ dene sezimtaldığımen üy`leswi, bul üzindini nağız gawharğa ay`naldıradı. Klawdïa D’Antonïo men Salʹvatore Mandzonıñ orındawındağı tağı bir qızıqtı nomer – «Karmïna Bwrana» - tasığan küş-qwattıñ tamaşa körinisi. Ärtisterdiñ qïmıl-qozğalısı adam sengisiz äsem, bul nomerde dene men bettiñ bey`neliligine erekşe män berilgen, - dep atap ötti San-Karlo teatrınıñ basşılığı.
- Biz San-Karlo teatrındağı dostarımızdı köretinimizge qwanıştımız, olar buğan dey`in teatrımızğa bükil kordebalet quramımen kelip, «Jïzelʹ» baletin qoy`ğan. Bizder, ärtister üşin munday` kezdeswler öte mañızdı, öy`tkeni özara täjirïbe almasıp, jağımdı sezimnen qwat alamız, al, onıñ bäri key`in bizdiñ körermenge beriledi, - dey`di Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qay`ratkeri Tay`ır Ğatawov.
«Astana Opera» ärtisteri de elorda turğındarı men qonaqtarı üşin birqatar tosın sıy` day`ındadı. Gala-balet bağdarlaması ayasında tayawda ğana Balet ärtisteriniñ İİİ xalıqaralıq bay`qawınıñ jeñimpazı atanğan Baqtïyar Adamjan men Serik Naqıspekov, bay`qawda jeñiske jetkizgen zamanawï nömerlerin orınday`dı. «Astana Opera» teatrı baletiniñ jaña solïsti Oljas Tarlanov, P. Çay`kovskïy`diñ «Aqqwlı köl» baletinen Pa-de-deni teatrdıñ jetekşi solïsti Äy`gerim Beketaevamen birge orındap, alğaş ret Zïgfrïdtiñ rölin somday`dı.
Öz önerin körermenge tartw etetin teatrdıñ jetekşi solïstteri - Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qay`ratkeri Mädïna Baspaeva jäne Änel Rüstemova. Sonımen qatar, «Astana Opera» saxnasında sïrek orındalatın F. Şopenniñ «Elestegi bal» baletinen dwét Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qay`ratkerleri Gawhar Wsïna men Jandos Äwbäkirovtiñ orındawında usınıladı, sonday`-aq bağdarlamada D. Bryancevtiñ xoreografïyası jäne tağı basqaları bar.
«Astana Opera» teatrı baletiniñ körkemdik jetekşisi, Resey`diñ xalıq ärtisi Altınay` Asılmuratova. Gala-balet Ïtalïya elşiliginiñ qoldawımen, Ïtalïyanıñ Qazaqstandağı mädenï künderiniñ ayasında ötedi.
Koncert 18:00 bastaladı, bïlet bağası 500 teñgeden joğarı.


text:
Osman Öztunç - Mehmedim
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Mehmedim
Etiketler : Osman Öztunç - Mehmedim türkü indir, Osman Öztunç - Mehmedim türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Mehmedim mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Mehmedim türküsü, Mehmedim sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Mehmedim bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Listelerde Kulis Var
Osman Öztunç - Dağlara Çıkmanın Tam Zamanı
Osman Öztunç - Suları Islatamadım
Osman Öztunç - Üzerine Alınanın
Osman Öztunç - Bugün Ayın Işığı


text:
Mintimer Şäymiev: “Möselman xatın-qızları Rusiä Konstitutsiäsendäge din ireklege turındağı mätdäne qullana ala…”
Mintimer Şäymiev: “Möselman xatın-qızları Rusiä Konstitutsiäsendäge din ireklege turındağı mätdäne qullana ala…”
Xäyer, Rusiädä “min säyäsät belän qızıqsınmıym” digännärgä, “säyäsät sineñ belän qızıqsına” dilär. Şul ğıybärädän çığıp, möselman xatın-qızlarğa pasport fotosına töşergä röxsät itmäwne telgä alıp bula. Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev, sişämbe könne kiç, çit il jurnalistları belän bulğan oçraşuda, bu xaqta belderü yasadı.
«Rusiä Konstitutsiäsenä kertelgän din ireklege turındağı mätdäne möselman xatın-qızları qullana ala. Fotoğa töşü xoquqın ğadi genä inqär itü, soñğı cawap bula almıy. Bu mäs'älä xäl itelergä tieş, çönki bez xatın-qızlarnı yawlıqnı salırğa mäcbür itä almıybız. Pasport fotosına yawlıq kiep nigä töşergä yaramağanlığın centekläp añlatırğa, yäki monı röxsät itärgä kiräk» - digän Tatarstan Prezidentı. Angliäneñ SKY news telekompaniäse wäkile “bu 11 sentäberdän soñ kilep tuğan islamnan qurqu gälämäte tügelme?» digän soraw birgän. Şäymievnıñ cawabı mondıy: «Terrorçılıqnıñ milläte dä, dine dä yuq. Bersüzsez, terror xökem itelep, cazağa tartılırğa tieş, ämma monıñ arqasında böten möselmannar qıyın xälgä quyılmasqa tieş».


text:
AQŞ Farsı qultığında xärbi künegülären başlap cibärde
Xärbi dingez köçläre citäkçelege belderüendä, xärbi çaralarnıñ nidän ğıbärät buluı turında äytelä. İke xärbi oçqıç karaplardan kütärelep, hawadan cir öste hädäflärenä atırğa oyränäçäk. Künegülär öç yunäleştä baraçaq – su astı köymälärenä qarşı, cir öste hädäflärenä häm minalarğa qarşı.
6meñ yarımlık ğäskäre bulğan QŞ John Stennis oçqıç karabı Farsı qultığına bu atnada kilde.
Quşma Ştatlarnıñ xärbi dingez köçläre citäkçese Kevin Aandahl, xärbi qarap İrannıñ su bilämälärenä kermäyäçäk dip iğlan itte. İlneñ su bilämäläre, yardan sanağanda, 12 mil ozınlığındağı aranı täşkil itä.
Künegülär, Washigton häm Tähran arasında, İran atom programması häm Ğıraq mäsäläsendä kierenkelek artqan mälgä turı kilde. Şulay uq, Quşma Ştatlarnıñ berektäşe Britaniäneñ 15 xärbie qulğa alınğanan soñ, London häm Tähran arasındağı mönäsäbätlärdä kierenkelek arttı. Quşma Ştatlar wäkilläre bilgeläp ütkänçä, künegülär İranğa basım yasaw maqsatın qıymıy. Häm Washigton töbäktä üzeneñ köçen arttıra, dip şiklänüçelärne tınıçlandırırğa tırıştı. Quşma Ştatlar räsmiläre äytkänçä, planlaştırılğan künegülär Britan dingezçeläreneñ qulğa alınuı belän bäyle tügel.
Xärbilär, İran AQŞnıñ xärbi karapabına arttı, digän xäbärne kire qaqtı. Şul arada Tähran, qulğa alınğan 15 Britan dingezçelärneñ eşe mäxkämädä qaralığra mömkin, dip belderä. İran tışqı eşlär ministrlığı süzçese Möhämmäd ali Hosseini İran televideniesenä birgän äñgämäsendä, tikşerüe eşe başlanuı turında xäbär itte.
Bu Britan dingezçeläre İraan çigen qununsız räweştä kiçkän häm alar İran islam respublikasında qulğa alındı. Bez xäzer mäsäläne tikşeräbez. Alar imin cirdä totıla häm islam citäkçelege prinsipları nigezendä alarğa keşelekle mönäsäbät kürsätelä
Sişämbedä, Britaniä premyer-ministrı Tony Blair, Tährannıñ dingezçelärne tiz arada azat itüenä ömetlänüen äytte.
“Bez İrannıñ dingezçelärne azat itüenä ireşä alırbız, dip ömmetlänäbez. Ägär bu bulmyı ikän, bu eş başqa däräcägä küçäçäk, läkin xäzerge waqıtta bez diplomatik tırışlıqlanıñ näticäle buluına ışanarğa telibez.”
İran, Britan dingezçeläre İrannıñ su bilämäläreneñ çigen bozğan, dip belderä. Brtianiä isä, dingezçelär anda BMO isemennän eş yörtkändä kergän, dip añlata.
Bikä Timerova


text:
Saddam Xösäin belän al Qaida terror çeltäre arasındağı elemtälär Ğıraq suğışın başlatu öçen Bush administratsiäseneñ alğa sörgän säbäplärdän berse ide. Düşämbedä AQŞ saqlanu ministırı Donald Rumsfeld ''min şäxsän bu mäsälädä ällä ni köçle, quätle dälil kürmädem dip beldersä dä , bu turıdağı AQŞ küzläw xezmätläre mäğlümätläre qapmaqarşılıqlı dip äytep üz komentarın yomşarta töşte . Saqlanu ministırınıñ tışqı mönäsäbätlär şurasında beyan itkän qayber fikerläre.
AQŞ saqlanu ministırı D.Rumsfeld düşämbe könne Nyu Yorkta Tışqı Mönäsäbätlär Şurasında S.Xösäin belän Osama bin Laden citäklägän terror çeltäre al Qaida arasındağı elemtälär turındağı sorawğa (audio)
Minem belüemçä , min ikesen berbersenä bağlağan köçle dälil kürmädem digän cawap qaytardı.
Rumsfeld däwam itep terrorçılar , terror çeltärläre arasındağı mönäsäbätlärne küzätü qıyın , küp kenä oçraqlarda alar komanda strukturasında tügel ä ällä ni nıq bulmağan elemtälär urnaştırıp xezmättäşlek itä dide. Rumsfeld misal itep Ğıraqta in qanlı höcümnärne oyıştıruda şiklänelgän jordaniäle terrorçı Abu Musab al Zarqawını kiterde.Anıñ bin Laden belän räsmi elemtäse bulmasa da , eşlägän eşläre näq şuluq alar qazandağı ike borçaq kebek dip söyläde.
2002nçe yılnıñ sintäberendä genä Bagdad belän al Qaida arasında nıq elemtälär buluın häm monıñ 8-10 yıl çaması däwam itüen äytkän Rumsfeld Ğıraqnıñ terror çeltäre belän elemtäse turında xäkümät, cämäğätçelek telägän nıq dälilne kürsätä almıy digän ide . Rumsfeld bu turıda , vitse prezident Chenyneñ demokratlarnıñ vitse prezident namzäte senator John Edwards belän çärşämbedäge televidiniä oçraşuınnan ber kön elek kenä äytkän buldı. Bu tema ike namzätneñ oçraşuında kütäreläçäk. Rumsfeld NYtağı çığışınnan soñ ütkän töndä yasağan belderüendä min 2002nçe yıldan birle al Qaida belän Ğıraq arasında mönäsäbätlär buluın belderep kiläm. Min moñı CİAnıñ eleke citäkçse George Tenet birgän mäğlümätkä nigezläp belderep kildem . CİA xisaplarında Ğıraq belän al Qaida arasında yuğarı däräcädä elemtälär buluı häm bälkim dä ximik, biologik qorallar mäsäläsendä künegü, mäğlümät belän almaşu buluı turında äytelä ide. D.Rumsfeld tışqı mönäsäbätlär şurasındağı çığışında küzläw idaräläreneñ küpläp üterü qoralları turında birgän mäğlümätneñ dä döres bulmawın telgä aldı. Rumsfeld süzlärençä(audio)
Bez anda küpläp üterü qoralları taba almadıq. Här kem anıñ(Saddamnıñ) qoralğa iä buluın belä ide. Här kem xätta BMOda başqa törle tawış birüçelär dä anıñ xäyläle deklaratsiä yasauın iqrar itä. Küzläw idaräläre ni öçen xatalı mäğlümät birde belmim.
Ämma Rumsfeld äle yäkşämbedä genä FOX NEWS kanalına birgän ängämädä Saddam suğıştan elek küpläp üterü qoralına iä ide , ul alarnı yä yäşerep quydı yä dä yuq itte dip söyläde. AQŞ saqlanu ministırı Rumsfeld şura aldındağı çığışında Ğıraqta ğıysyançılar qulında bulğan şähärlärne irekländerü öçen Samarrada bulğan kebek kiñ külämle xärbi operatsiälär ütkärergä kiräk .Bu urınnarda sivil kontrol urnaştıru xärbi ciñü qädär qıyın eş ,ämma andıy kontrol urnaştırılmasa saylawlar şik astında qalaçaq ,ägär dä sönni möselmannar tawış birügä küpläp qatnaşa almasa ğıynuardağı saylawlardan soñ alarnıñ tağı da kübräk çitläşü qurqınıçı bar dip söyläde
färidä xämit


text:
Şäymievne Rusiägä qarşı höcümdä ğäyeplilär
Rusiä watandaşlarınıñ ikençe kongressı menä inde ikençe kön Piterburda eşen däwam itte. Küzätüçelär, bu cıyın elekkege Sovetlar berlegenä kergän respublikalarda yäşäp qalğan urıslarnı Rusiägä yaqınaytu, alarnıñ milli –mädäni ixtıacların qänäğätländerü häm älbättä buşap barğan Rusiä cirlärenä qaytırğa qızıqtıru maqsatında oyıştırıla dilär. Härxäldä niçek kenä bulmasın, bu çarağa rusiä prezidentı däräcäsendä iğtibar birelde. Vladimir Putin üze dä çığış yasadı.
Tatarstan da älege çaradan çittä qalmadı. Respublika prezidentı Mintimer Şäymiev, Tatar kongressı citäkçese Rinat Zakirov älege çarada qatnaştılar. Çit illärdän kilüçe wäkillär arasında da tatarlar bar ide. Mäğlümat çığanaqları xäbär itkänçä, Rusiäneñ üzennän, Äzärbäycan, Belorus, Qazaqstan, Qırğızstan, Litwaniä, Litva, Tacikstan, Üzbäkstan, Ukraina häm Almaniädäge tatar cämğiätläre 16 wäkil cibärgän. Sişämbedä açılğan cıyınnıñ ikençe, töşke aştan soñ bulğan öleşen Mintimer Şäymiev açıp cibärgän. Ul anda çığış yasap mondıy fikerlär äytkän: Rusiäneñ watandaşlar belän eşläw programması qısalarında, Tatarstan, tatar kongressı inde küptän çit illärdä yäşäwçe tatarlar belän nıqlı elemtälären buldırdı. Dönyada 7 million tatar bulsa, şunıñ ike millionı ğına respublikada yäşi. Häm ul soñğı yıllarda eşlängän eşlärgä qısqaça tuqtalıp kitä. Ul töbäklärdä mäktäplär açu, sabantuylar uzdıru diseñme, Qazan uqu yortlarına tatar studentların qabul itü kebek eşlär sanala. Monnan tış, Prezidentı, inde ike yıl uzdırıludan tuqtağan Söyembikä warisları bäygesen, ä ul Qırımda uza ide, Kievta uza torğan Kiev Sanduğaçı, Qazaqstandağı Irtış moñnarı, Qazanda uz torğan İlham Şakirov isemendäge cır festival’lären sanap uza. Bu çaralar töbäklär belän eşläw näticäse dip sanıy prezident. 1992 yıldan birle, Tatarstanğa 100 meñ keşe küçep qayttı, şularnıñ 75 protsentı tatarlar ikänen dä bäyän itä.
Ğomumän, milli eşlärdä ireşelgän uñışlardan soñ, Mintimer Şäymiev Mäskäw yağına taba ımlap, tatar eşlärendä annan yärdäm bulsa tağı da äybäträk bulır ide digänräk fiker äytä. Milli matbuğat çaraların üsterüne Tatarstan ğına üz cilkäsenä alırğa tieş tügel di:
Bez çit illärdäge tatarlar öçen sputnik TV, qısqa dulqınlı radio buldırdıq. Läkin, tatarça söyläw waqıtı, finans mömkinleklär az bulu säbäple, qısınqı. Şul uq waqıtta, ozaq yıllar buyına, tatarlar häm törki xalıqlar Amerika kongressı finanslap kilgän Azatlıq radiosın tıñlap kildelär. Çınlıqta, bügenge köndä dä, Azatlıq radiosı böten dönyanı çolğap alğan berdänber tatarça radio bulıp qala birä. Şul uñaydan äytäse kilä. Rusiä bügen dönyanıñ 35 telendä tapşırular alıp bara, ä şul uq waqıtta Rusiäneñ san yağınnan ikençe xalqı sanalğan tatarlar öçen ber genä dä federal’ kanal yuq, dip çığış yasıy Mintimer Şäymiev Piterburda uzğan Rusiä watandaşlar forumında.
Mintimer Şäymievnıñ mondıy çığışı şoma ğına uzmağan. Yäğni, anıñ bu çığışı Rusiägä qarata höcüm dip bäyäläwçelär dä bar. Şundıylarnıñ berse, Ukraina prawaslaw grajdannar berlege räise Valeri Kadrov. Ul regnum agentlığına birgän añlatmasın yılmaymıyça uqıp bulmıy. Mintimer Şäymievnı ul Rusiägä nindi höcümdä ğäyepli dimsezme? Mintimer Şäymiev, üz çığışında Tatar kongressın yaqlap çıqqan, ä bu millätçel oyışma, pravaslawlarğa ğäyeplär taşlıy torğan häm pravaslaw dinen mäktäplärgä kertügä qarşı tora torğan. Bu Valeri Kaurov fikerençä ber ğäyep. İkençese. Şäymiev Sendek digän festival' uza dip söyläde, di ul. Bu “Sendek” digänen Söyembikä dip añlarğa kiräkter inde. Menä bu Sendek-Söyembikä Qazan separatistlarınıñ simvolı, xäzär aristokratkası ikän. Östäwenä, ul Qazan xanlığın Rusiägä quşuğa qarşı bulıp, manaradan sikerep ülgän ikän. Menä bolarnı Kaurov Watandaşlar kongressına häm Rusiägä qarşı Şäymiev tarafınnan höcüm dip bäyäli. Monda, kem añalatma birü mäğnäsezlek. Çönki, bu ğäyeplär üze ük mäğnäsez wä kölke bit.
Räfis Cämdixan


text:
Mordoviä tatarları turında berençe fil'm
30 may könne “Tatarstan Yaña ğasır” televizion kompaniäse “Mordoviä tatarları” isemle yaña ber fil'm kürsätte. Mondıy fil'mnar älegä qadär töşerelgäne yuq ide. Bu Bötendönya tatar kongressı töşerä başlağan “Tatar awazı” isemle qısqa metrajlı fil'mnar seriäsınnan berençe fil'm.
Älbättä, 20 minutlıq fil'mğa küp närsäne sıydırıp bulmıy. Uzğan iyül ayında Tatarstan televizionçıyları şundıy küp material töşergännär ide – ul materialdan, hiçşiksez, 2 säğätlek fil'm da eşläp bulır ide. Mordoviä tatarlarınıñ tormışınnan qayber möhim momentlar töşep qalsa da, bu fil'm bik qızıqlı bulıp çıqtı.
Operator bik osta itep Mordoviä tabiğateneñ matur küreneşlären, tatar awılların, keşelären töşergän. Mordoviäda yäşäwçe iñ kürenekle tatar keşeläreneñ kübese bu fil'mğa eläkte – qayberlärenä süz dä birelde, qayberläre fil'mda berniçä sekundqa bulsa da, kürenep qaldı. Saranskida eşläwçe “Tatarstan“ säwdä yortı häm aña nigez saluçı eşmäkär Şämil Bikmaevqa ayırım ber syujet bağışlanğan ide.
Fil'mda ataqlı Azyurqa awılınıñ uramnarı, mäçetläre, keşeläre kürsätelde, Azyurqa mäktäbendä xicab kiep utırğan uquçı qızlar da, Mordoviä möftie Räşit xazrät Xalikov ta interv'yu birde.
Uzğan yılda Saranskida Bötendönya tatar kongressı yärdäme belän bastırılğan “Tatar-mişär ruxi mirası” kitabı da fil'mğa elägep qaldı.
Fil'mda Lämberä awılınıñ “Umırzaya” ansamblenä küp iğtibar birelgän. Şulay uq fil'mdağı bik küp küreneşlär Lämberä rayonınıñ 70 yıllığı bäyrämennän. Qayber kürenekle tatarlar belän häm Mordoviä başlığı Niqolay Merquşkin belän interv'yular näq şul bäyräm barışında yazıldı: sälämätlek ministrı Rafael' Aşirov, respubliqa başlığınıñ administratsiäsendä möhim urın biläwçe Näzıyf Yenaleev häm Agrar institutı direktorı professor Şämil Axmetov. Mordoviänıñ iñ köçle awıl xucalığı citäkçese, tatar xatın-qızınıñ ğourulığı, Adilä Färit qızı Kolesnikova da kürsätelde.
Fil'mda Taqtaşnıñ şiğırlärennän özeklär uqıla bardı, “Umırzaya” ansambleneñ qartlar gruppası başqarğan ozın köylär işetelep tordı. Fol'klor digännän, Eduard Kasıymovnıñ “Qoyaş kön dä çığa” digän kitabınıñ töp geroe bulğan Abdulla Krotov ta fil'mğa töşerelgän. Abdulla abıydan 50-60 yıllarda 50 dän artıq borınğı tatar xalıq cırları yazılğan bulğan. Abdulla abıy, tatar fol'kloristikasınıñ tere legendası, suqır buluına karamastan, 86 nçı yäşendä buluına karamastan, İsa awılında yalğız yäşäwenä karamastan, xäzer dä optimist, xäzer dä akkordeonın qulına totıp, kamera qarşında cırlarğa äzerlegen kürsätte.
Mordoviä tatarlarınıñ ğorurlığı, Tatar Tawlası awılınnan 5 tuğan köräşçe sport masterları Xalilovlar – Qasim, Fatix, Şämil, Änwär, Malik ta fil'mda üz süzlären äyttelär. Şämil Xalilov, Mintimer iseme Mordoviä tatarlarında bötenläy bulmasa da, üzeneñ onuğına Tatarstan prezidentı Şäymiev xörmätenä Mintimer iseme quştırğanın äytte.
Lämberä rayonı mädäniät xezmätkärläre bu fil'mnı videomagnitofon yärdämendä qarap çıqtılar häm xäzer üzläreneñ tä'sirläre belän urtaqlaşalar. Berençe süz Lämberä tatar mädäniätı üzäge direktorı Räşidä İpqayıwağa.
– Sez xäzer Mordoviä tatarları turında fil'm baqtığız. Närsä äytäläsez?
– Fil'm bezgä bik oşadı. Bez xezmätkärlär män bergä baqtıq. Bik zur räxmätläremne äytäsem kilä Tatarstan Respublikasına, Bötendönya tatar kongressı başqarma komitetı, Rinat Zinuroviç Zakirovqa, tatar xalqıbıznı şatlandırğan öçen. Bügen min böten tatar xalqım isemennän zur räxmätläremne citkeräm sezgä Tatarstanda yäşäwçe bezneñ tatar millätebez. Bez sezdän yıraqta yäşäsäk tä, küñellärebez bergä. Bez telibez, Mordoviäda yäşäwçe tatarlar, bu fil'mnı Rossiänıñ böten töbäklärendä kürsätsä idelär. Kürsä idelär bezneñ Mordoviä tatarların niçek yäşilär. Beraz ozınraq bulsa fil'm tağı yaqşı bulır ide. Bezneñ bit xezmätebez bik küp, küp eşlänä. Biredä inde bik qısqa ğına bötenese kürsätelä, monarğa da inde bik şat bez, räxmät sezgä.
Bu Lämberä tatar mädäniätı üzäge direktorı Räşidä İpqayıwa ide. Xäzer süz “Umırzaya” tatar xalıq cır häm biyu ansamblenıñ citäkçese Failä Ravilovağa.
– Berençedän, Mordoviäda yäşägän tatarlarnıñ tarixların quzğattılar. Häm dä alarnıñ tormışların, bik uñışlı tormışların kürsättelär. Miña fil'm bik oşadı. Bik yaqşı bulır ide, ägär mişär tatarlarınıñ ğoref-ğadätlären tiränräk kürsätsä idelär.
Bu “Umırzaya” ansamble citäkçese Failä Ravilova ide. Lämberä tatar mädäniätı üzäge metodistı, Mordoviä tatarlarınıñ tanılğan cırçısı Al'fiä Maksimova şulay äyte:
– Miña bik oşadı. Tatarlarıbıznı kürsättelär, Mordoviä tatarların. Kürsennär barısı da respublikabıyzda da, kürsennär, şto şandıy Mordoviä tatarları bar, şto şandıy ansamblebıyz “Umırzaya” bar. Bik matur, räxmät kürsätüçelärgä dä, tözüçelärgä dä.
Bu cırçı Al'fiä Maksimova ide. Lämberä awılında bik küptännän inde muzıqa mäktäbe eşläp kilä. Berniçä yıl elek şul muzıqa mäktäbeneñ direktorı itep Rafael' Avyazov bilgelände. Ul Lämberä muzıqa mäktäbeneñ direktorı itep quyılğan berençe tatar keşese buldı. Rafael' üze dä cırlar yaza häm “Mordoviä tatarları” fil'mında işetterelgän “Äy, Lämberä” cırın da ul yazğan.
– Rafael', sez xäzer genä Mordoviä tatarları turında fil'm baqtığız. Üzegezne dä kürdegez, üzegezneñ yırığız da anda sezneke yañğıradı. Sezneñ nindi süzläregez bar bu fil'm turında?
– Berençedän, fil'mnı töşerüçelärgä bik zur räxmät äytkem keli. Monda bez kürdek awıllarnı, bik küp tatarlarnı, qaysıların bez, Lämberä rayonında yäşäp, qaysı awıllarda bulğanıbız da yuq, bu xalıqnı kürgänebez dä yuq. Alarnıñ tırışlığın, xezmätçänleklären bu fil'mda kürdek. Üzebezneñ ansambl' turında ber-ike süz äytkem keli. Ansambl' 34 yıl eşli i här waqıtta bik küp xalıq yöri bezneñ ansambl'ğa. Yaña cırlar, üzebezneñ babaylarnıñ, äbilärneñ borınğı cırların notalarğa yazıp ansambl'da öyrätep cırlıybız, säxnägä küçeräbez. Lämberä rayonında bik zur muzıykal' mäktäp eşläp bara. Şunda bez üzebezneñ ölkän äbilärebezne, babalarıbıznıñ cırların notalarğa salıp keçkenä balalarğa öyrätäbez. Alar, öyrätep, üzläreneñ balalarına öyrätep qalsınnar – şunıñ öçen tırışabız, eşlibez.
Bu Lämberä awılı muzıqa mäktäbe direktorı, kompozitor Rafael' Avyazov ide.
Şulay itep, Lämberä awılı mädäniät xezmätkärläre Bötendönya tatar kongressı başlap cibärgän fil'mnar seriäsınnan berençe fil'm bik uñışlı buldı dip äytälär. Tizdän bu fil'mnı Mordoviänıñ da ber televizion kanalı kürsätäçäk.
“Mordoviä tatarları” fil'mı Atyur'yewo rayonı Teneş awılı yanında töşelergän aq atnıñ yögerüe belän başlana. Şul uq aq at belän betä dä. Mordoviä tatarlarınıñ da kiläçäge şul awıl atı kebek progresstan çittä qalmasa ide.
Azatlıq atlıq Radiosı öçen Mordoviädan İrek Bikkinin.


text:
Saakaşvili qala, säyäsäte – üzgäräme?
Çärşämbedä Gruziädä prezident saylawınıñ räsmi näticäläre iğlan itelde. Prezident Mixail Saakaşvilinıñ urının saqlap qala aldı. Läkin ikençe möddätenä ul küpkä azraq xuplaw belän kereşä. Şuşı näticä anıñ säyäsäte üzgärüenä kitererme?
Soñğı 3 köndä Mixail Saakaşvilinıñ üzen totışı şaqtıy üzgärde, diärgä bula. Moña qädär çaya bulıp kürengän häm gel üzeneken alğa sörgän säyäsätçe köç-xäl belän ikençe turdan qotılıp qalğannan soñ süzlären ülçäp äytä, köndäşlärenä xezmättäşlek täqdim itä başladı.
Sişämbedä televidenie äñgämäse waqıtında ul yaña xökümätkä "kiñräk dairädän" säyäsätçelär keräçäk dip, küplärne ğäcäpkä qaldırdı. Moña qädär "bu saylaw cämğiättä fiker törelelegen kürsätte, bezgä tawış birmägännärneñ fikeren bez kire qağa almıybız" digän süzlär äytkän ide.
Gruziäneñ säyäsi säxnäsendäge bu üzgäreşlärgä Könbatış räsmiläre saq qına qänäğätlänü belderä.
"Gruziädäge bar taraflarğa – xökümätme ul, oppozitsiäme – äytäse kilgän şul: inqilab tämam, xäzer demokratik institutlar tözü öçen citdi häm awır eş waqıtı citte. Uram qağidäse tügel, qanun qağidäse çorı. Läkin tınıç qarşılıq çaraları da demokratiäneñ ber öleşe" dide Quşma Ştatlar däwlät sekretareneñ Yewropa häm Yewraziä eşläre yärdämçese Matthew Bryza.
Tağın ber kisken üzgäreş – yaña prezidentlıq möddäten Saakaşvili olı kürşese Rusiä belän mönäsäbätlärne rätkä saludan başlaw niäten belderde. Rusiä prezidentı Vladimir Putinnı wazğifağa kerü tantanasına çaqırğanın äytte. Putinnıñ prezident sıyfatında Gruziädä äle bulğanı yuq.
Şuşı üzgäreşlär Saakaşvilinıñ berençe möddäte waqıtında täqrarlanğan, Rusiä qanatı astınnan çığıp, NATO häm Yewropa Berlegenä kerü maqsatınnan waz kiçüne añlatmıymı?
Stokholmdağı İminlek häm säyäsi üseş institutı belgeçe Svante Cornell fikerençä – yuq.
"Gruziäneñ NATO belän xezmättäşlege ildäge häm töbäktäge iminlekne nıq yaxşırtaçaq, çönki bu oçraqta Gruziä Yewropanıñ iminlek sistemına totaşa häm Rusiäneñ teläklärenä azraq bäyle bulaçaq, ä alar şaqtıy" di Svante Cornell.
Könbatış häm ayırım alğanda Quşma Ştratlarnıñ kiläçäktä Gruziägä iğtibarı ni däräcädä bulır – äytüe qıyın. Oppozitsiä belän küpmeder bäyläneşe bulsa da, Waşingtonıñ märxämäte moña qädär kübräk Saakaşvili yağında ide. Xäzer Amerikanıñ üz mäşäqätläre, citmäsä bıyıl - saylaw yılı. Bu xalättä anıñ Gruziägä därte dä därmanı da qalmasqa mömkin.


text:
Mäskäw ğalimnäre tuğan telne qayğırta
12 martta Rusiäneñ möftilär şurasında ber törkem tatar ğalimnäre, ictimaği oyışma citäkçeläre, şulay
uq Tatarstannıñ wäkälätle wäkile urınbasarı qatnaşında, tuğan telne saqlap qalu, xalıqnı tatar möxitenä dingä cälep itü, üzebezneñ mädäniätne üsterü sorawların tikşerer öçen tügäräk östäl artında oçraştılar. Ğalimnärne cıyıp, tuğan telgä iğtibar itüne, küptän tügel genä Ğabdulla Tuqay şiğerlären kirill, latin, ğäräp älifbaları nigezendä näşer itüçe, texnik fännär kandidatı Renat Sabircanov täqdim itkän. Häm anı Rusiäneñ möftilär şurası räise Rawil xäzrät Ğaynetdin xuplap alıp, tügäräk östäl utırışın da ul alıp bardı. Rawil xäzrät: “Din betmäs, Allahı täğälä dinne qiämät könenä qädär saqlarmın digän. Bez bügen telebez turında qayğırtırğa tieşlebez”,- dide. Söyläşülärdä şulay uq ädäbi telneñ dialektta söyläşüçe xalıqqa añlayışlı bulmawı, kirill alfabitındağı yazmalarnıñ telne tulısı belän çağıldırmawı turında da äytelde. Läkin bu xaqta süz quzğatqan Tälğat Xäbibullinğa, Almaz Fäyzullin da, Rawil Ğaynetdin dä qarşı kilep,, bu äle bez tikşerä torğan mäs’älä tügel, u xaqta tel beleme ğalimnäre eşlärgä tieş, didelär. Tatar teleneñ öyränelmäwe, telgä iğtibar citmäwe tatar teleneñ ictimaği tormışta roleneñ az buluı da bilgelände. Läkin , bu xäl telne öyränmäskä digän süz tügel, iñ başta tuğan tel ğailädä birelergä tieş digän fikerlär dä buldı. Ägär dä televidenie bulsa, radio kanalları eşläp torsa, telebez bolay uq ayanıç xäldä bulmas ide. Xäzer inde mäçetlärgä dä bezneñ xalıq az kilä, wäğäzlärne dä rus telendä uqırğa mäcbürbez dide Rawil Ğaynetdin. Oçraşuda professorlar Äğdäs Borxanov, Abdulxan Äxtämcan, Räşit Megdyatov, şulay uq milli mädäni möxtäriät räise urınbasarı Änwär Xösäenovlar çığış yasadı. Bu oçraşu turında näticä yasap, Rawil xäzrät Ğaynetdin, bezgä ğalimnär belän oçraşıp söyläşü küptän kiräk ide, bez bügenge köndä, pravoslav dine üz eşen kiñ dairädä alıp barğan waqıtta, möselman bulıp, tatar xalqı bulıp qalır öçen ber-berebezgä tayanıp eşlärgä tieş digän fikerlären belderde. Kübese tatar telendä uqımağan bulsalar da, oçraşuda çığış yasawçılar barı tik tatar telendä genä söylärgä tırıştı.
Şulay itep, tuğan telne kiräkle däräcägä kütärü täqdime belän çıqqan Mäskäw ğalimnäre bu mäs’älä buyınça ezlekle eş alıp baru niäten belderdelär.
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text:
Bötendönya tatar kongressınıñ Başqarma komitetı 3 oktäberdä oyışıru utırışı ütkärä
Bötendönya tatar kongressınıñ Başqarma komitetı 3 oktäberdä oyışıru utırışı ütkärä
İntertat.ru säxifäsendä düşämbe könne Başqarma komitet apparatı kiñäşmäsendä räis Rinat Zakirov yaña urınbasar itep elek mäğärif ministrınıñ berençe urınbasar wazifasın başqarğan İlsur Hadiullinnı täqdim itte, dielä. Şulay uq Başqarma komitetnıñ idaräçese Liliä Narbekovanıñ pensiägä kitüe häm anıñ urınına Qazannıñ 18. mäktäp direktor urınbasarı bulğan Miläwşä Ğomärova bilgelänüe turında xäbär itelä.


text:
Amerikan prezidentı Saddamğa qarşı suğış bar Yaqın Könçığıştağı wäzğiatne yaxşırta ala dip belderä
Amerikan citäkçelege Saddamğa qarşı suğış başlawğa fatixa alırğa tırışıp dönya cämäğätçelegen, anda kiläçäktä demokratik idarä urnaştıru häm Ğiraqnıñ tirä-yündäge ğäräp illäre öçen ber ürnäkkä äylänä alu ixtimalı belän qızıqsındarmaqçı. Quşma Ştatlar prezidentı bu uñaydan maxsus çığış äzerläp, anda amerikannarnıñ Ğiraqqa qarşı suğışınnan soñ bar yaqın Könçığışta nindi caylı tormış urnaşaçağın sürätlärgä tırıştı.
Audio
Dönyanıñ böten ber töbäge yäisä keşelekneñ möselman bulğan biştän ber öleşe, yäşäw ruxınıñ nigezlärenä niçekter bitaraf qala digän qaraş ul üze täkäbber häm ränceterlek di Quşma Ştatlar prezidentı möselmannarnıñ da ireklekkä başqalar kebek ük omtıluwı xaqında. Başqalar Ğiraqqa qarşı suğış Yaqın Könçığışnı tağın da totrıqsızlandıraçaq qına dip isäpläsä, George Bush, ul kiresençä andağı xalıqlarnıñ şul yäşäw ruxın kütäräçäk dip uylıy.
Audio
Ğiraqtağı yaña xakimiat, töbäktäge başqa däwlätlär öçen dä ruxlandırğıç ireklek ürnäge bula ala di prezident Bush. Berük waqıtta ul, Ğiraqqa demokratik tärtip kiterü berdä ciñel bulmayaçaq, läkin monı eşlärgä hiçyuğı tırışıp qaraw qul quşırıp utıruğa qarağanda qulayraq dip belderä. Bigräk tä Saddam küpläp yuq itü qoralların eşläp çığarırğa mataşqanda, üz xalqın izgändä, häm terrorçılarğa yardäm itkändä. Biredä Bush küz aldında Ğiraq prezidentınıñ, İzrailgä qarşı höcümnär yasağan fälästin şähidläre ğailälärenä aqçalata yardäm kürsätüwen küz aldında tota. Quşma Ştatlar prezidentı fikerençä, Saddamnı xakimiattän çitlätü, terrornı yaqlağan başqa şundıy xökümätlärgä dä ber sabaq bulaçaq. Bolarnıñ barısına da ireşü öçen dönya cämäğätçelegeneñ, berençe çiratta Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ şuşı maqsatnı qabul itüwe häm Yaqın Könçığıştağı wäzğiatne tamırdan üzgärtü eşenä alınuwı kiräk, ä moña, Waşington fikerençä, Ğiraqtağı Saddam xakimiaten qorallı köç belän genä bärep töşerep ireşep bula. Şulay itep prezident Bush İminlek Şurası yaqlawın, bar dönyağa Yaqın Könçığışta däwamlı solıx urnaştıru ixtimalın alğa sörep qazanırğa teli.
Kärim Kamal, Praga.


text:
1. 2. 3.
Turk xalqlarinin tarixine dair yazili menbeler. Cin menbeleri Antik menbeler. Bizans menbeleri Turk xalqlarinin tarixi uzre ereb ve farsdilli menbeler 4. Qedim menbelerde Turkustanin ehalisi barede melumatlar.skifler,saklar,sarmatlar ve s 5. Turk xalqlari tarixinin tarixsunasligi. Avropa tedqiqatcilari 6. Turk xalqlarinin tarixine dair rus tarixsunasligi 7. Turk xalqlarinin tarixi uzre Turkiye tarixsunasligi 8. Merkezi Asiya ve Qazaxistanda e.ə 1ci minillikde etnosiyasi durum 9. Merkezi Asiyada turk tayfa birlesmeleri 10. Cenub-Serqi Avropada turk tayfa birlesmeleri 11. Usunlar ve Usun dovleti 12. Kimak dovleti 13. Kanqlar ve kanq dovleti 14. Merkezi Asiya ereb xilafeti dovrunde 15. Xarezmsahliq 16. Uygur xaqanligi. Ictimai ve iqtisadi qurulus 17. Qirgiz xaqanligi 18. Qaraxaniler dovleti 19. Qedim dovr ve erken orta esrlerde turk xaqlarinin medeniyyeti 20. Qedim turklerde islamaqederki dini gorusler 21. Qezneviler doveti 22. Avar xaqanligi 23. Monqol imperiyasi ve qedim turkler 24. Qizil Orda dovletinin yaranmasi.Dovletin xarici siyaseti 25. Noqay ordasi 26. Seybaniler dovleti 27. Teymurun Xarezme herbi seferleri ve Merkezi Asiyanin isgalinin basa catmasi 28. Turk xalqlari yasayan bolgelerin Rusiya terefinden isgali 29. Merkezi Asiyanin turk xalqlari yasayan bolgelerinin Rusiya terefinden isgali 30. Rusiyanin isgal etdiyi turk-muselman bolgelerinde mustemlekecilik siyasetinin esas istiqametleri 31. XIX esrin sonu- XX esrin evvlerinde turk xalqlarinin milli-azadliq herekatinda formalasmis esas ictima-siyasi cereyanlar 32. Birinci dunya muharibesi ve turk xalqlari 33. 1917-ci il Fevral inqilabindan sonra Rusiya imperiyasinin turk-muselman bolgelerinde formalasmis ictimai-siyasi veziyyet 34. Rusiyada 1917-ci il Oktyabr cevrilisi ve yaranmis ictimai-siyasi seraitde turk xalqlarinin milli-azadliq herekatinin yeni strateji ve taktiki meqsedleri 35. XX esrin 20-30cu illerinde Merkezi Asiyanin turk xalqlarinda milli dovlet bolgusu siyaseti 36. Ikinci dunya muharibesi ve bir sira turk-muselman xalqlarinin deportasiyaya meruz qalmasi
Turk dovletlerinin beynelxalq teskilatlarda emekdasligi (XX esrin sonu— XXI esrin evvelleri) 56. Merkezi Asiyanin turk xalqlari Qorbacov ‘yenidenqurmasi’ dovrunde 40. Qirgizistan respublikasi 1991-2011ci illerde 43. Turkmenistan respublikasi 1991-2011ci illerde 45.37. Qazaxistan respublikasi 1991-2011ci illerde 42. Qirgizistan-Azerbaycan qarsiliqli elaqeleri (XX esrin sonu—XXI esrin evvelleri) 48. Turkmenistan-Azerbaycan qarsiliqli elaqeleri (XX esrin sonu—XXI esrin evvelleri) 50. Qazaxistan-Azerbaycan qarsiliqli elaqeleri (XX esrin sonu—XXI esrin evvelleri) 47. Turk dovletlerinin Iranla munasibetleri (XX esrin—XXI esrin evvelleri) 60. Ikinci dunya muharibesi illerinde Krim tatarlarinin deportasiyasi ve muharibeden sonra onlarin milli haqlari ugrunda mubarizesi 39. XXI esrin evvellerinde umumdunya terrora qarsi mubarize kampaniyasi ve turk dovletleri
. Ozbekistan-Azerbaycan qarsiliqli elaqeleri (XX esrin sonu—XXI esrin evvelleri) 49. Ermenistan-Azerbaycan munaqisesi . Turk dovletlerinin beynelxalq iqtisadi layihelerde istiraki (XX esrin sonu— XXI esrin evvelleri) 55. Ozbekistan respublikasi 1991-2011ci illerde 44. Merkezi Asiya SSRI-nin dagilmasindna sonra 41. Rusiya federasiyasinin turk subyektleri 59. Turk dovletleri arasinda medeni elaqelerin inkisafinda TURKSOY-un rolu 57. Turkiye ve yeni musteqil turk dovletleri (XX esrin sonu – XXI esrin evvelleri) 53.Probleme munasibetde turk dovletlerinin movqeyi 52. Ikinci dunya muharibesi illerinde ahiska turklerinin deportasiyasi ve halhazira qeder oz torpaqlarina geri done bilmemelerinin sebebi 38. Turk dovletlerinin Rusiya ile munasibetleri (XX esrin sonu—XXI esrin evvelleri) 58. Turk dovletleri Azerbaycanla qarsiliqli elaqelerde (XX esrin sonu—XXI esrin evvelleri) 46. Turkiye-Azerbaycan qarsiliqli elaqeleri (XX esrin sonu—XXI esrin evvelleri) 51. Tukr dovlet bascilarinin Zirve toplantilari 54.


text: AQŞ xärbi köçläre xäbär itüençä, bügen Ğiraqta 419 totqın irekkä çığarılğan, alarnıñ 5se – xatın-qızlar. Älege ğämäl Ğiraqta totıq itep alınğan amerikan jurnalistı Jill Carrollnı irekkä çığarırğa yärdäm iter ide digän ömet bar. Totıq aluçılar, jurnalistnı azat itü şartı itep – törmälärdän böten xatın-qız totqınnarnı çığaru şartın quyğan ide. Jill Carroll 7 ğinwar könne totıq itep alındı. Ämma AQŞ häm Ğiraq räsmiläre, 5 xatın-qıznıñ irekkä çığarıluı amerikan jurnalistı belän bäyle tügel, dip belderde. Ğiraqtan başqa xäbärlärgä kilgändä, çärşämbe könne bulğan höcümnärdä 1 amerikan häm 3 Ğiraq xärbie häläk bulğan.


text:
Deputat Gennadiy Mamontov Tatarstan belän Ulyan ölkäsen berläşterergä täqdim itä
Tatarstan, anıñ kiläçägen törle keşe törleçä kürä. Kemder anı bäysez, möstäqil däwlät itärgä xıyallana, qaysılar Rusiä federatsiäseneñ federal’ üzäk belän tigez xoquqlı töbäk itep kürä. Respublikanı beterergä, başqa töbäk belän quşarğa teläwçelär dä yuq tügel. Menä şularnıñ berse - deputat Gennadiy Mamontov.
Soñğı aralarda Tatarstan Däwlät Şurası deputatı, Berdäm Rusiä firkäse respublika bülekçäseneñ Säyäsi şura äğzäse Gennadiy Mamontovnıñ iseme şaqtıy yış yañğırıy respublikada. Ul citäklägän tözü oyışması yort saluğa üz öleşlären kertkän keşelärgä qarata kileşülären ütämägän. Aldanğan keşelär xätta mäxkämägä dä möräcäğät itte älege säbäptän. Şuşı könnärdä genä yänä Gennadiy Mamontovnıñ iseme kürende matbuğatta. Läkin bu yulı deputatnıñ qanunsız, qırın eşläre belän bäyle tügel. Qazanda näşer itelä torğan Zvezda Povolj’ya gäcitendä Gennadiy Mamontovnıñ Tatarstan prezidentına açıq xatı dönya kürde. Anda Däwlät Şurası deputatı, Mintimer Şäymievqa ber täqdim yasıy. Tatarstan belän Ul’yan ölkäse arasında ike töbäkne berläşterep, yaña Rusiä subyektın buldıru xaqında dokument imzalarğa kiräk, di Mamontov. Ul Tatarstan belän federal’ üzäk arasında wäkälätlärne büleşü turındağı şartnamä haman da ğämälgä kermäwgä bik borçıla ikän. Älege eş uñışlı ğına tämamlansın öçen, bezgä Rusiäneñ reformalawda däwlätçän yulnıñ ürnägen kürsätep, dotatsiäle, yäğni federal’ aqçağa yäşi torğan Ulyan ölkäsen Tatarstanğa quşu niäte belän çığarğa kiräk, dip uylıy Gennadiy Mamontov. Yaña töbäkne Tatarstan-Sember respublikası dip atarğa, ä Ulyan ölkäse citäkçese Sergey Morozovnı şuşı subyektnıñ vitse-prezidentı itärgä täqdim itä deputat. Alay ğına da tügel, respublika Ulyan ölkäsen finanslawnı üz östenä alıp, 10 yıl eçendä anı üz däräcäsenä citkerep, tağı donor töbäk, yäğni üzen genä tügel, başqalarnı totarğa federal’ üzäkkä aqçalarnı cibärep toruçığa äyländerergä tieş ikän.
Tatarstanğa bu iqtisadıy yaqtan da faydalı bulaçaq, dip uylıy Gennadiy Mamontov. Çönki 2006 yılda federal’ maqsatçan programma tämamlandı. Şuña da, anıñ nigezendä üzäktän kilep torğan aqçalar xäzer respublika byudjetında bulmayaçaq. Ä berläşsäk, şartnamä nigezendä Tatarstanda cıyılğan salımnarnıñ 60-70 protsentı Qazanda qalır ide, dip xıyallana ul.
Älbättä, Rusiädä federal’ üzäktän genä aqça alıp qına yäşäwçe töbäklärneñ sanın kimetü öçen bu bik uñaylı alım, dip sanıy Qazan däwlät universitetınıñ politologiä kafedrası citäkçese Midxät Färuqşin.
Köçle töbäklärne xälsezlär belän berläşterü yağınnan qarasaq, bu şaqtıy aqıllı täqdim. Rusiädä inde 10-15 yıl däwamında ber ük töbäklär donor, ikençeläre – aqçalarnı alıp qına toruçılar. Şuşı wazğiätne üzgärter öçen Tatarstannı Ul’yan ölkäse belän quşu ber ritsipient töbäkneñ kimüe, donor töbäkne artuına kiterer ideTatarstanğa Ulyan ölkäsen quşunıñ uñay yağı da bar, anda tatarlar şaqtıy yäşi, di Midxät Färuqşin. Läkin berläşügä qarşılar respublikada da, Ulyan ölkäsendä dä küp bulır, digän fikerdä tora ğalim.
Ä menä tarixçı, ğalim häm gennadiy Mamontovnıñ kollegası, şulay uq deputat İndus Tahirov isä, älege ike töbäkne berläşterü täqdimen xuplamıy. Monıñ säbäpläre turında ul Azatlıq radiosına menä närsä dide.
Ägär dä Tatarstanğa Ul’yan ölkäse quşılsa, bu töbäktä tatarlar azçılıqta qalaçaq. Annan soñ inde, federal’ üzäk bu töbäkne respublika buludan tuqtataçaq. Şunlıqtan, bez mondıy teläklärgä qarşı torırğa tieşĞalim İndus Tahirov Gennadiy Mamontov üzeneñ şuşı täqdimen uylamıyça eşlägän, dip sanıy.
Gölnaz İlgizär


text: Qıtay prezidentı Hu Jintao ildäge sälämätlek saqlaw räsmilärenä üpkä yalqınsınuına oxşaş SARS virusı turında böten tögäl häm tulı mäğlümatne tapşırıp barırğa quştı. Kommunist partiäseneñ çirattantış cıyınında kiç Hu –SARS virusınıñ taralmawı öçen cawaplı bulğan keşelär belän söyläşte. Dönya Sälämätlek Oyışması SARS virusın yoqtıruçılar başqala Pekinda ğına da xäbär itelgännän 5 tapqır artığraq bulırğa mömkin, dip belderä. Räsmi sannarğa qarağanda Qıtayda bu çirne 1400dän artıq keşe yoqtırğan, 66 keşe ülgän. Dönyada pnevmoniäneñ bu yaña töre 150dän artıq keşeneñ ğömeren özgän. Kiçä Amerika Quşma Ştatlarnı Sälämätlek Saqlaw ministrı SARS virusın açıqlaw ısulı 10 kön eçendä iğlan iteler dip belderde.


text:
Çeçnya xökümäteneñ eçke eşlär ministrı Alu Alxanov, respublikada referndum uzğannan birle 1 ay eçendä genä dä 50gä yaqın keşe yuğaldı, dip belderde. 46 keşe urlanğan, 2 keşe soñğı 24 säğat eçendä yuqqa çıqqan. Çeçnyanıñ iminlek şurasında çığış yasap, Alxanov-keşelärneñ yuğalu oçraqları tikşerelä, dip belderde.
İnterfax mäğlümat agentlığı İminlek Şurası başlığı Rudnik Dudaev, federal köçlärne, keşelärne säbäpsez qulğa alıp häm ber xäbärsez totuda ğayepläde. Yuğalu oçraqlarınıñ kübese şunıñ belän bäyle, dip östäde ul.


text:
Xalıqqa ruxi qimmättärźe kem etkerä?
Auılğa eşkä qaytıusı yäş belgestär xalıqqa ruxi qimmättär źä etkerergä teyeş. Respublika Prezidentı Başqort däülät ağrar universitetınıñ ğilmi şurahı ultırışında şulay tip belderźe. Ul uqıu yorto qollektivın yañı täğäyenlängän rektor menän tanıştırźı. Räsäy auıl xujalığı ministrı boyoroğona yaraşlı, bıl wazifağa İldar Räyes ulı Ğimaev täğäyenlände.
Ğilmi şura ultırışında bildäläneüensä, aldağı yıldarźa respublika etäkselege ağrosänäğät tarmağında milli proekttı tormoşqa aşırıu häm tulayım töbäk produqtı külämen arttırıu yähätenän źur ömöttär bağlay. Başqortostan Prezidentı bildäläüensä, ağrosänäğät tarmağında ireşelgän uñıştarźa uqıu yortonoñ ölöşö źur. Şuğa qaramaśtan, uqıu yorton tamamlausı belgestärźeñ äźerlek kimäle häm kadrźar menän tämin iteüźä kilep tıuğan kämselektär borsolou tıuźırmay qalmay. Zamana qanundarı ihä auıl xujalığı belgestärenä yuğarı talaptar quya. Ğilmi şura ultırışında ağrosänät tarmağın qadrźar menän tämin iteü mäsälähe ayırım yünäleştärźä lä tikşerelde. Xökümät Premer–ministrınıñ 1–se urınbaśarı Şamil Växitov tarmaqqa qarağan uqıu yorttarın berźäm sistemağa oyoştorou, respublika ağrosänäğät ölkähen qadrźar menän tämin iteü proğrammahın qabul iteü täqdime menän sığış yahanı.


text:
Semberdä tatar mäktäbe açıldı
Köne-töne cäy buyı şuşı mäktäpne buldıruğa böten waqıtın sarıf itkän Zöhrä xanım äytüençä, ul şatlığınnan räxätlänep utırıp yılağan: şöker, iñ zur awırlıqlar artta qaldı, di ul. İkençe sıynıfqa uqırğa kilgän Qamil Zıyätdinov ta şatlana: biredä ana telendä dä uqırğa öyräterlär, di ul.
Bäyräm tantanası ana telenä bağışlanğan bik tä kürkäm cır häm Tatarstan gimnınnan başlandı. Sember qalasında uzğantantanada Tatarstan gimnı! Bu şatlıqlı waqiğa, ämma aptırarğa urın yuq: ägär ilbaşı Şäymiewneñ abruyı cirle citäkçelek öçen bik yuğarı buluı häm bu mäktäp açıluğa da näq Tatarstannıñ oluğ yärdäme monı nigezli dä.
Bäyrämne alıp baruçı, Belem köne belän täbriklägännän soñ, Beslan faciğaseneñ 2 yıllığına bağışlap, ber minutlıq tınlıq iğlan itte, annan soñ citäkçe qunaqlar belän tanıştırdı. Alar arasında gubenatornıñ milli häm dini mäs'älär buyınça kiñäşçese, şähär häm rayon mäğärif idaräläre başlıqları, İdelaryäğı rayonı başlığınıñ soutsila' mäs'älälär buyınça urınbasarı bar ide. Alar üzläreneñ çığışlarında ölkä başlığına räxmät äyttelär, moña qadär dä tatar tele turında qayğırtuların assızıqladılar, yaña ğına tuğan mäktäpkä uñışlar telädelär.
Ölkä avtonomiäse räise Ramis Safin moña qadär başqa ölkälärdä ayırım tatar mäktäbe bulıp ta, bezdä bulmağanına uñaysızlıq xisläre kiçergänen äytte häm, bergäläp totınsaq, şuşı mäktäpne dä tirä-yaq töbäklärdä tanıta alırbız, dide. Ul avtonomiä isemennän berençe sıynıfqa kilgän nänilärgä uqu äsbapları belän tutırılğan paketlar tapşırdı. Ä şuşı mäktäpkä berençe bulıp ğariza kitergän 1-sıynıf uquçısı Zilä Möxämmätşinağa Qazan mäğärif idaräse başlığı İldar Galävetldinov birgän “Ensiklopediä şkol'niqa” digän kitap büläk itte. Şul uq İldar äfände cibärgän “Tatariqa” kitabın isä rayon avtonomiäse räise Rafail Näcmetdinov mäktäp direktorı Älfiä xanımğa tapşırdı. Rafail mäktäpkä 150 bala cıyılıuına şatlanuın äytep, yaña yılğa qadär alarnıñ sanı 220rә citär, digän ışanıç belderde. Läkin monıñ öçen ciñ sızğanıp eşlärgä kiräk, dide ul. “Sember” isemle maltabarlar berlege räise Färit Äyupov Pedagogiä universitetında tatar filologiäse bülekçäse talibäläre arasında iñ yaxşı uquçılarnı yıl sayın büläkläwläre häm biredä dä şundıy ğamälne tormışqa quyaçağın belderde. Yaz köne kilerbez büläklär belän, dide.
Ölkännärdän soñ uquçılarğa süz birelde. Ölkänräkläre säxnädän berençe sıynıf nänilären şiğırlär belän sıyladılar, yaxşı uqırğa, tärtiple bulırğa öndädelär. Nänilär dä äzerlänep kilgännär: härberse şiğır yatlap kilgän. Tik nibarı ikese genä tatarça şiğır äzerlägännär, qalğannarı – urısça. Yarıy, didelär qatnaşuçılar, mäktäp alarnı da ana telenä yaqınayta alır. Bäyrämnän soñ sıynıflar citäkçeläre üz uquçıları belän ayırım bülmälärdä cıyılıp tanıştılar. Balalarğa mäktäptä kerteläçäk yañalıqlar turında täfsilläp söylädelär, kemneñ nindi eşkä häwäslegen açıqladılar.
Ayrat İbrahim, Sember


text:
Matbuğat ireklege: soñğı yılda elekke sovet illärendä yaxşı yaqqa üzgäreşlär bulmadı
"Çiklärne tanımawçı xäbärçelär" oyışması sişämbedä törle illärdä matbuğat ireklegeneñ nindi xäldä buluın çağıldırğan yıllıq xisabın iğlan itte. Annan kürengänçä, bu ölkädä wäzğiät ällä ni üzgärmägän - matbuğat ireklege inde bolay da naçar bulğan illär bügen dä şul urınnarında. Könçığış Yewropadağı elekke kommunistik illärdä ireklek xäle yaxşırğan, ä menä elekke sovet cirläre xaqında monı äytep bulmıy. Tağın ber qızıq täräqqiät - matbuğatnıñ azatlığı Quşma Ştatlarda da kimi töşkän.
Oyışmanıñ Washington idaräsendä eşläwçe Lucie Morillon süzlärençä, telgä alınğan şuşı illärneñ watandaşlarında nindi dä bulsa irekle mäğlümät çarasına çığu mömkinlege bötenläy yuq diärlek, ä inde moña omtılğan, xökümättän bäysez xäbär alırğa telägän härkemne törle ezärlekläwlär kötä.
Şuşı xälne sürätläw öçen Morillon Törkmänstan misalın, anda küptän tügel genä "Azatlıq" radiosınıñ xäbärçese Ogülsapar Moradovanı üterüne kiterä:
"Bu oçraq ilneñ citäkçese, ğömerlek prezident Niazovnıñ üzen tänqitläwçelärgä qarşı küz aldına da kiterä almaslıq köç qullanuın kürsätä. Tönyaq Koreädä bez xäbärçelär üterü oçraqların terkämädek, ämma monıñ säbäbe şunda ki, Tönyaq Koreä xökümäte matbuğatnı tulısınça kontrol itä, media anda Kim Coñ İlnıñ qatı qullarında. Ul ildä bäysez jurnalistlar bula almıy, çönki annan kilgän bar mäğlümät ul propaganda", di "Çiklärne tanımawçı xäbärçelär" oyışması wäkile Lucie Morillon.
Şuşı iñ yaman misallar sürätendä Rusiädäge wäzğiät alay uq naçar bulmasa da, andağı matbuğat ireklege soñğı yılda hiç kenä dä yaxşırmadı, dielä xisapta. Yänä Lucie Morillon söyli:
"Rusiä demokratiä citep betmäwdän integä häm äkren genä, ämma nıqlı itep irekle mäğlümät çaralarınnan arınu eşen alıp bara. Alarnı prezident Putingä yaqın torğan business dairäläre satıp ala. Moñardan tış xäzer anda xökümättän bäysez oyışmalar eşçänlegen çikläwçe qanun qabul itelde. İldä bernindi cäzasız jurnalistlar üterelep tora", dip sürätli Rusiädä matbuğat ireklegeneñ naçaraya baruın Morillon.
Misal itep 2004-neñ yülendä "Forbes" jurnalınıñ Rusiä basmasın citäklägän Paul Xlebnikovnı, äle küptän tügel genä "Novaya gazeta" xäbärçese Anna Politkovskayanı üterü oçraqları kiterelä.
"Çiklärne tanımawçı xäbärçelär" oyışmasınıñ bu xisabı ayırım illärdäge jurnalistlar ostalığın tikşermi, maqsat itep alarğa yanağan qurqınıçlarnı barlawnı, irekle mäğlümät cıyudağı kirtälärne, xakimiät ezärlekläwlären açıqlawnı quya. Bu yaqtan qarağanda, matbuğat ireklege belän xällär Quşma Ştatlarda da naçaraydı, dielä. Prezident Bush idaräse anda däwlät iminlegen nığıtu, terrorğa qarşı köräş kiräk digän bulıp, monı şik astına aluçı xäbärçelär eşenä qomaçawlıy, di "Çiklärne tanımawçı xäbärçelär" oyışması.
Ä inde mäğlümät tuplaw öçen eş şartları iñ caylı bulğan illär arasında Finländiä, İslandiä, İrlandiä atala.
Kärim Kamal


text:
Ekrem Çelebi - Allılar
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Allılar
Etiketler : Ekrem Çelebi - Allılar türkü indir, Ekrem Çelebi - Allılar türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Allılar mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Allılar türküsü, Allılar sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Allılar bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Sevsem Öldürürler
Ekrem Çelebi - Su Sızıyor Sızıyor
Ekrem Çelebi - Ankara da Yedim Taze Meyvayı
Ekrem Çelebi - Yine Bir Hal Oldu
Ekrem Çelebi - Kız Pınar Başında
Ekrem Çelebi - Derdimi Kimlere Desem
Ekrem Çelebi - Bu Da Gelir Bu Da Geçer
Ekrem Çelebi - Bir Nazar Eyledim
Ekrem Çelebi - Gitme Bülbül Gitme
Ekrem Çelebi - Seni Düşünmemek Elimde Değil
Ekrem Çelebi - Dost İle Sohbet Edelim


text:
Amerika, 2004 yılda raketalardan saqlanu sistemasın өleşçә safqa quyarğa uylıy
Itar-Tass agentlığı xәbәr itkәnçә, elek raketalardan saqlanu sistemasın buldıru Amerika hәm Sovetlar ile arasında 1972 yılda tөzelğәn kileşü nigezendә tıyala ide. Әmma bıyel cәy, Amerika bu kileşüdәn çıqtı. G.Buş fikrençә, raketalardan qalqan tozü "zolım küçәre" dip atalğan illәrneŋ hөcümen kisәterğә mөmkinlek birәçәk.
Bügen Amerika, şulay uk, raketalardan saqlanu sistemasın tөzü өçen amerikanıŋ Grenlandiәdәge radar qorılmasın qullanu rөxsәten sorap, Daniәğә mөrәcәğәt itte. Daniә Premyer-ministrı Anders fog Rasmussen, Grenland citәkçelәre belәn bu xaqta sөylәşep alaçağı turında әytte. Amerikanıŋ raketalardan saqlanu qalqanın tөzü turındağı mөrәcәğәte bügen Britaniәğә dә yasadlı.


text:
Ural ğalimnäre Qazanğa yul tottı
İnde menä yartı yıldan artıq Tatarstan respublikası häm Sverdlovski ölkäsennän yuğarı uqu yortların citäkläwçe ğalimnär ike töbäkneñ dä yuğarı uqu yortları arasında mäğärif konsorsiumı buldıru östendä eşlädelär. Yäş buınğa bireläse yuğarı belemne xalıqara däräcägä kütärü maqsatı belän ike quätle töbäkneñ däräcäle ğalimnäre tarafınnan başqarılğan bu eş, şäxesneñ belem alırğa xoquqın anıñ intellektual häm icadi mänfäğätlärenä turı kitererlek itep tormışqa aşıruğa yunältelgän. Qazanda ike töbäkneñ dä yuğarı uqu yortları arasındağı konsorsium turındağı kileşügä qul quyılu kötelä.


text:
“Näwrüz” festivale tämamlandı
Yäkşämbe kiçendä Qazanda törki xalıqlarnıñ “Näwrüz” festivale tämamlandı. 14 teatrdan kilgän truppalar 20-dän artıq spektakl' kürsättelär. Yaqın arada törki xalıqlarnıñ teatr festivale turında maxsus mäğlümätlär birerbez. Xäzergä küptän tügel Kamal teatrınıñ baş rejisserı itep raslanğan Färit Bikçäntäevneñ -- iñ yaxşı rejisser nominatsiäsendä, Tañ Yenikeevnıñ -- iñ yaxşı rässäm nominatsiäsendä, Tufan Miñnullinnıñ -- iñ yaxşı milli dramaturgiä äsäre nominatsiäsendä, jurinıñ maxsus prizı nominatsiäsendä -- Rinat Täcetdinovnıñ, İlsöyär häm Ramil Töxvätullinnarnıñ, iñ yaxşı kompozitor nominatsiäsendä -- Mäsxüdä Şämsetdinovanıñ ciñüen atap kitäse kilä. İñ yaxşı irlär rolen başqort teatrı artistı Xörmätulla Ütäşev, ä iñ yaxşı xatın-qız rolen Qırım tatar teatrı artistkası Aliä Timerkaeva başqarğan ikän.
Azatlıq radiosı öçen Qazannan Rimzil Wäli


text:
Paqstan prezidentına çirattağı xöcüm yasaldı: 14 keşe xäläk bulğan, Pärwäz Möşärräf isän
Atnakiç könne Paqstan prezidentı Pärwäz Möşärräfne üterü tırışlığı yasaldı. İntihar xöcümçelär anıñ maşinası yulında bomba şartlatqan. Kimendä 15 keşe xäläk bulğan, Möşärräf üze isän qalğan. Soñğı 11 kön eçendä bu Paqstan prezidentına yasalğan ikençe xöcüm buldı
Kilgän xäbärlärgä qarağanda bu yulı xöcümçelär şartlatqıç tutırılğan ike maşina qullanğan. Mäglümät ministrı Räşit Äxmät süzlärençä, başta ber, annarı ikençe maşina prezident kortejına kilep bärelgän. Nindider säbäptän, bälki şul cixaz arqasında, şartlawlar berniçä sekund soñarıp yañğırağan. Kortejdağı 3 Mersedesqa, şul isäptän prezident utırğanına beraz zıyan kilgän, ämmä Möşärräfneñ üzenä dä, anıñ yuldaşlarına da berni bulmağan. "Anı Alla saqladı" di Räşit Äxmät.
Şartlaw bulğan urın yanında politsiä bülege häm benzin stansiäse bar. Qayber xäbärlärgä qarağanda şartlawnıñ berse şul stansiädä bulğan. Xärxäldä ul şundıy köçle bulğan ki, cimereklär häm gäwdä kisäkläre ber çaqırımğa taralğan. Eçke eşlär ministrı Fäyzal Salix Xayät süzlärençä, älegä 14 keşeneñ ülüwe raslanğan, 50-gä yaqını yaralanğan. Bu keşelär – ütep baruçılar, yä benzin salırğa tuqtawçılar bulırğa mömkin. İntihar xöcümçelärneñ ikese dä ülgän dip xäbär itelä. Alarnıñ kem ikännäre älegä bilgesez. Xöcüm öçen cawaplılıqnı berkem üz östenä almadı. 11 kön elek bulğan xöcüm oyıştıruçılarnı Möşärräf ekstremist häm trerrorçılar dip atağan ide. Xäyer, anıñ doşmannar isemlege şaqtıy ozın. Anda Taliban da, Äl Qaidä dä, islamçılar da bar.
Mäglüm ki Pärwäz Möşärräf Quşma Ştatlarnıñ terrorğa qarşı suğışın xuplap çıqtı. Zamanında Paqstan belän yaxşı mönäsäbät totqan Taliban xäräkäten bärep töşerügä öleş kertte. Taliban häm Äl Qaidäneñ yözlägän äğzasın qulğa alıp, islamçılarnıñ açuwın çığardı. Sintäber ayında ğäräp televideniese aşa yasağan möräcägätendä Osama ben Laden yärdämçese Ayman Äl-Zawahri paqıstanlılarnı Pärwäz Möşärräfne bärep töşerergä çaqırğan ide.
1999 yılda qansız fetnä näticäsendä xakimiätkä kilgän general Möşärräf, berük waqıtta prezident häm ilneñ baş xärbi citäkçese bulıp tora, il belän idarä itkändä nıq qına armiägä tayana. Läkin, şul uq xärbilär arasında da, anıñ qaraşın xuplamawçılar bar. Cämğiät turında äytep torası da yuq, ul ikegä bülengän diergä bula. Ütä-islamçı partiälär Möşärräfne inde küptän xakimiäten kimetergä, xärbi ştab başlığı wazifasınnan kitergä taläp itä. İñ qızığı şul, bügen irtän Möşärräf moña rizalıın birgän ide. İslamçılar belän ireşelgän kileşü näticäsendä, ul kiläse yıl axırında xärbi wazifasın qaldırıp, fäqät prezident bulıp qalaçağın beldergän ide. Berniçä säğät ütügä aña qarşı intihar xöcüm yasaldı.
Ali Gilmi, Praga


text:
Waqıtlı Ğiraq xakimiäte başlığı amerikan wäkile Jay Garner Kördlärneñ demokratik Ğiraq xökümäten tözüdä qatnaşaçağın wağdä itte. Kiçä Garner Körd citäkçese Jalal Talabani, bügen isä anıñ köndäşe tağın ber Körd yulbaşçısı Massoud Barzani belän oçraştı. Arbil şähärendä uzdırğan matbuğat oçraşuında Garner-Amerika Quşma Ştatları Ğiraqqa üz xökümäten tözergä yardäm itergä teli, dide.
“Bezneñ mondağı maqsatıbız-Ğiraqta yaña möhit tudıru –demokratik möhittä Ğiraq xalqı üz citäkçelären häm üze telägän xökümäten saylıyaçaq. Näticädä-Ğiraq xalqı üze irekle saylağan xökümätkä iä bulaçaq”, dide Garner.
Ğiraq xalqınıñ 60%tın täşkil itkän şiği möselmannarınıñ 1 millionğa yaqın wäkile izge Kerbala şähärenä xac qıldı. 3 meñgä yaqın keşe Quşma Ştatları tarafınnan köçläp tağılğan xakimiätkä qarşılıq belderep uramnarğa çıqtı. Kerbalağa xac Säddäm Hösäin çorında tıyılğan ide.
Ğiraqqa Britaniä Saqlanu Ministrı Geoff Hoon kilde. Suğış tämamlanğannan birle Hoon-Ğiraqqa kilgän berençe yuğarı däräcädäge amerikan yä britan wäkile buldı. Bağdadnıñ Amerikan ğaskärläre citäkçlegendäge koalitsiä köçläre kontrolenä küçkännän ike atna waqıt uzsa da, elekke Ğiraq citäkçese Säddäm Hösäinneñ qayda bulğanı mäğlüm tügel.
Berläşkän Millätlär Oyışması, Ğiraq xalqı açlıq kürmiäçäk, dip belderde. Dönya Azıq-tölek programmasınıñ başqarma direktorı James Morris, ildä açlıq buldırmasqa oyışmanıñ qüäte citäçäk, dide. 3 ay öçen bu oyışma tarixtağı iñ zur humanitar yardäm bülep birä-1 million dollarlıq. Älege waqıtta Ğiraqnıñ 24 millionlıq xalqında äle berniçä atnalıq azıq-tölege bar. Suğışqa qadär xalıqnıñ 60%tı Beläşkän Millätlär Oyışmasınıñ neftke-azıq-tölek programması xisabına yäşäde. Programma suğış başlanğaç ğamäldän çığarılğan ide.


text:
Yewropa Berlege belän söyläşülär başlaw Törkiä iqtisadına uñay yoğıntı yasadı
[ Törkiädän atnalıq küzätü ]
Diplomatik çığanaqlar Törkiäneñ bigräk tä igençelek belän tirä yaqnı saqlaw ölkälärendä qıyınlıqlarğa duçar bulaçağına ışanalar. Şulay da Törkiä räsmi räweştä satulaşa başlaw säbäple AB-neñ qayber programmaları belän fondlarınnan faydalana alaçaq. Bu da Törkiägä matdi yaqtan qulay digän süz, elektän bu eşlär öçen Törkiä üz büdjetınnan tüli ide.
Brusseldä söyläşülär başlandı digän xäbär kilgäç, Törek Birjası rekord däräcädä üste. Yäğni, birjadağı şirkätkärneñ aksiä bäyäläre kütärelde. Başqa süzlär belän äytkändä, Törek iqtisadına ışanıç arttı. Ber ük waqıtta çit il valyutaları Amerikan Dolları belän Euronıñ bäyäläre töşte. Törkiäneñ iñ zur holdingları Koç, Sabancı belän Eczacıbaşı bik qänäğät buluların belderdelär. Törkiäneñ AB belän satulaşa başlawuı Erdemir qorıç zavodın xosusilaştıruğa da zur yoğıntı yasadı. Erdemir dönyadağı iñ zur 13-nçe qorıç zavodı. Şunıñ 49.29 % payın satıp alu öçen altı zur xalıqara şirkät yaki urtaqlıq yarıştılar. Şular arasında ike Rusiä şirkäte dä bar ide. Näticädä Erdemirneñ şuşı 49.29 % payı kötelgännän 77 % küberäk aqçağa - 2 milliard 960 million dollarğa OYAK şirkäte tarafınnan satıp alındı. OYAK, pensiädäge ofitserlarnıñ payları belän tözelgän Törkiäneñ bay holdinglarınıñ bere. Qısqası, AB cile iqtisad ölkäsendä täesiren bik citdi räweştä kürsätä başladı. Törkiä äle AB-dä ağza bulmasa da, şuñarğa tuğan ışanıç häm ömet zur ruxi kütärenkelek kiterde. Töreklärneñ üzlärenä ışanıçları arttı. Şiksez, Törkiädä AB-nä qarşı buluçılar da bar. Oppozitsiädäge CHP bik qänäğät tügel. Ämma Millätçe Xäräkät Partiäse bötenläy qarşı. Läkin, niçek kenä bulmasın, Törek xalqınıñ küpçelegen Awropa illärendäge mullıq, baylıq cälep itä. Tulı ağza bulsaq bez dä bayırbız, tormış däräcäbez kütäreler, eşebez bulır digän ömet taşıy. AB tarixında berençe märtäbä ağzalıq buyınça ber Islam ile belän söyläşülär başlawı da, Törkiä öçen ciñü dip bäyälänä ala.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Rusiä prezidentı Putin Qırğızstanda wäzğiät tizdän totrıqlaşır dip isäpli
Monı ul Soçida Taciqstan prezidentı Emomali Raxmonov belän oçraşudan soñ äytte. Raxmonov Qırğızstan üzendäge säyäsi wäzğiätkä tınıç häm xoquqıy yullar belän çişeleş tabır dip ömetlänüen äytte. Putin belän Raxmonovnıñ säwdä häm iqtisadıy elemtälär, şulay uq Bäysez Däwlätlär Berdämlegendäge reformalar turında söyläşkänlege xäbär itelä. Düşämbe könne Soçida Putin belän Belarus prezidentı Aleksandr Lukaşenko BDBnı reformalaw kiräk dip belderde.


text:
Başqortstan däwlät cıyılışınıñ 19nçı april qarşılıq aksiälären uzdıru turında qanunğa kertkän üzgäreştä 500dän artıq keşe qatnaşqan çaralarğa respublik xaqimiäte röxsäten alu qaralğan. Qanun 20nçe aprel matbuğatta çıqtı, un könnän köçenä keräçäk. Oppozitsiä 1nçe may 50meñgä yaqın keşe qatnaşlığında uram cıyını uzdırırğa cıyına ide. Älege qanun köçenä kergäç ul uzaçaqmı? Bu sorawğa cawap birep, Başqortstannıñ cirle üzidärälärne üsterü fondı başı Robert Zahriev uram cıyınınıñ federäl qanunğa yaraşlı ütäçägen ireşterde.
Mönir Wafin, Ufa


text:
Amerikanıñ Fox News televidenie çeltärendä eşlägän 2 jurnalist, 2 atnağa yaqın totılğannan soñ, irekkä çıqtı. Xäbärçelärneñ azat itelüenä berniçä säğät qala, urlawçılar, videotasmağa yazılğan belderüne tarattı. Anda jurnalistlar islam qabul itek dip äytä. Soñınnan, xäbärçelär bu belderüne qoral töbälgän kileş yasarğa mäcbür iteldek, didelär. Jurnalistlar urlawçılarnıñ alarğa mönäsäbäte naçar buldı, dip äyttelär. İrekkä çıqqan soñ, Centanni häm Wiig Hamas wäkile İsmail Hanyieh belän oçraştı. Ul urlaçılarnıñ “Al-Qayda”dan bulmağanın ğına äytte. İrekkä çığudan soñ ütkärelgän berençe matbuğat oçraşuında Steve Centanni bolay dide.
“Bezneñ belän bulğan xäl başqa jurnalistlarnı qurqıtmas, dip ometlänäm. Fälästinlelär bik äybät, kiñ küñelle keşelär. Dönya alar turında kübräk belergä tieş, Qurımagız. Gazağa kilegez häm alar turında yazığız. Min monda buluıma bäxetle häm barığızğa da yärdäm öçen räxmät.”, -dide Steve Centanni. Amerikan Steve Centanni häm Yaña Zelandiädän Olaf
Wiig Gazada 14nçe avgustta urlanğan ide. Alarnı moña qädär bilgele bulmağan İzge Cihad törkeme urlıy. Şuşı törkem, Amerika, mösleman totqınnarnı irekkä çığarsın, digän taläp quyğan ide. Ütkän töndä Gazada, İzrail hawa köçläreneñ jurnalsitlar maşinasına bulğan höcüme näticäsendä 2 Hamas suğışçısı üterelde häm berniçä tsivil keşe, şul isäptän 2 jurnalist yaralındı. Alar - Reuter agentlığı teleoperatorı häm ğäräp gäzite xäbärçese ide. İzrail xärbiläre Reuter ağentlığı maşinası xärbi çaralar barğan cirdä şikle itep yöri ide, dip belderde.


text:
Aİ: Rusiädä rasaçıl höcümnär artqan
Ber cömlä belän äytkändä – BDBda xoquq bozu däwam itä, ämma wazğiät aqrınlap yaxşıra. Rusiädä rasaçıl höcümnär artqan, Belarus häm Azärbaycan säyäsi oppozisiägä kön kürsätmägännäre öçen täñqitlänä, Görcistan häm Ukrainada milisiä köç qullanuda ğäyeplänä.
Amnesty İnternation oyışmasınıñ yıllıq xisabında sannar da kiterelgän. 2005nçe yılda Rusiädä rasaçıl näfrät säbäple 365 höcüm bulğan, 28 keşe üterelgän. Höcümgä çit il keşeläre häm Rusiä watandaşlarınnan isä Çeçnya häm Tönyaq Kavkaz keşeläre duçar bulğan.
Oyışmanıñ general sekretare İrene Khan, uzğan yıl Rusiädä teträndergeç xällär küp buldı, dip belderde:
"Rusiä xökümäteneñ, xökümättän bäysez oyışmalarnı, keşe xoquqların yaqlawçılarnı häm jurnalistlarnı çiklägänen kürdek. Rusiä xökümäte Çeçnyada üz iminlek köçläreneñ keşe xoquqların bozuına küz yomuın häm çaralar kürmäwen küzättek."
Amnesty''nıñ matbuğat wäkile Judit Arenas, Rusiädä alğa kiteş bar, dip belderde. Misal itep ul, prezident Vladimir Putinnıñ, soñğı yullamasında rasaçılıqnı – problema dip tanuın kiterde.
Xisapta elekke Guantanamo totqınnarı turında da süz bar. Belarus häm Azärbaycan xisapta säyäsi oppozisiä häm jurnalistlarnı ezärleklägäne öçen täñqitlänä. Ärmänstan, Yevropa Şurasına birgän wäğdälärenä qaramastan, xärbi xezmätkä barudan baş tartuçılarnı äle dä törmädä tota. "Tösle inqilaplar" kiçergän häm demokratiä yulına basqan Ukraina belän Görcistan da xisapta täñqitlänä. Bu ike ildä milisiäneñ waxşilekläre telgä alına. Ämma, ike ildä dä yuğarı däräcädä mäsälä çişelä başladı, dielgän xisapta. Görcistanda milisiäneñ cinäyätlärne yäşerüe häm üç aludan qurqıp ziyan kürüçelärneñ mäxkämägä möräcäğät itmäweläre küzätelä.
Alsu Qormaş