text:
Aprel 10-da Yaltadaki «Skazka» ayvanat bağçasını özüni Qırımnıñ «halq imayesi» olaraq tanıtqan adamlar ziyaret etti.
Bunı ayvanat bağçasınıñ müdiri Oleg Zubkov bir sıra kütleviy haber vastasına haber etti.
Böylece, Zubkov Krım.Media agentligine bildirdi ki, arbiy urbada adamlar «halq imayesi» işareti ve «Donetsk halq cumhuriyetiniñ» bayrağınen maşina ile keldiler. Kelgenler «Skazka» kirişi ögünde park yerini ölçep, işaretler noqtalarını qayd etmege başladılar. Mında bulunğan iş adamlarına tezden bu yerde ticaret noqtalar qurulacağını bildirdiler.
«Pek arsız ve yüzsüz adamlar. Bir de bir vesiqanı köstermeyip, ayvanat bağçasınıñ müdirini qaba şekilde yolladılar», – dep ayttı Zubkov. Onıñ bildirgenine köre, bu ziyaret oña aydutlar zamanını añdırdı.
«Menim fikirimce, Rosselhoznadzornıñ tünevin aydınlatqan beyanatı ve bugünki vaqialar – aynı zıncırnıñ alqaları. Kurort mevsimi arfesinde cenk, onıñ maqsadı – meni iş adamını olaraq itibardan tüşürmek, «Skazka» ve «Taygan» işini toqtatmaqtır. Yarın arslanlarnıñ bağçası ögünde imayeciler turıp, bir kimseni kirsetmeseler, şaşırmam», – dep ayta ayvanat bağçasınıñ müdiri.
Qırımnıñ «halq imayesi» polkunıñ komandanı Sergey Turçinenkonıñ neşirge bergen malümatına köre, olarnıñ buña iç bir alâqası yoq.
«Polknıñ temsilcileri «Skazka» ayvanat bağçasına barmadılar. Qırımnıñ «halq imayesi» polku ticaretnen oğraşmay ve iç bir yerde, şu cümleden «Skazka» ayvanat bağçasında, ticaret noqtalarını qurmaycaq», – dedi o.
Qırım.Aqiqat Zubkov ile telefon vastasınen bağlanmağa tırıştılar, faqta onıñnen bağ yoq.
Rosselhoznadzor «Taygan» arslanlar bağçasında qanunsız alda çıqarılğan ayvanlar bar, olar ise telükeli hastalıqlarnı taşıy bileler, dep bildirgen edi.


c: text/html

text:
Advokat Nikolay Polozov Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ davasına imayeci olaraq bu sene oktâbr ayında qaytmağa ümüt ete. Bu aqta advokat Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Üçünci istinaf mahkemesi meni imayeci olaraq kirsetmemek qanunsız qararına qarşı şikâyetimni baqar dep bekleymiz. Sentâbrniñ ortasına qadar olmalı. Oktâbr ayına qadar esnasqa («Çubarovnıñ davası» boyunca – QA) qaytarım, belki», – dedi Polozov.
Çubarovnıñ tayin etilgen advokatı Aleksandr Osokin Qırımda ğıyabiy şekilde mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi olmağan mahkemeni şikâyet etti.
Aqmescitte iyülniñ 23-nde mahkemede Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy dava temelden baqılıp başlandı.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, oña bu davada Çubarovnı qorçalamağa izin bermediler, çünki «menfaat zıddiyeti bar». O, bu qararnı şikâyet etmege niyetlene. Aqmescitte mahkeme advokat Polozovnıñ şikâyetini endi red etken edi.
Bu sene mart ayınıñ soñunda Rusiye Tahqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212 maddesiniñ 1-inci qısmı (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq faaliyetke açıq çağıruv) açıldı.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı daa bir repressiya dalğasını başlattı».
Advokat Nikolay Polozov Rusiye tahqiqatçısınıñ onı işğal altındaki Qırımda Çubarovğa qarşı kene açılğan davada imayeden çetleştirmek niyeti aqqında bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açılğan davanen bağlı tahqiqat başlattı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hacıtarhan Hanlığı
Hacıtarhan Hanlığı yaki Astarhan Hanlığı - Altın Orda dağılğandan soñ qurulğan, 1466-1554 yılları arasında üküm etken, baş şeeri Hacıtarhan bolğan bir Türk hanlığı.
Cengiz Hannıñ nesilinden bolğan Cuci Ulusına baylı bolğan Toqa Temir qorantasından bolğan Qasım Han tarafından qurulğan.
Kâdebir Qırım Hanlığıman baylanış yasap Osmanlı Devletiniñ tesirine kirgen Edilmen Ten Suv özenleri arasında tüzülgen bir hanlıq edi.
1556 yılında Rusiye çarı Qorqunçlı İvan tarafından yoq etile. Oruslar Hacıtarhanğa basıp kirgen soñ Orta Asiyadaki başqa türklerge de havflı bolmağa başladı, Osmanlı halifesinden yardım tilegen Türkistan hanlıqlarına añlaşıla ki, Osmanlı yeterli yardım berip olamağan, buña sebep bolğan şiy de Qırım hanlarıman Osmanlı paşaları arasında bolğan kelişmemezlik, em Osmanlıdağı Merzifonlı Qara Mustafa Paşanıñ Qırım hanı ve Osmanlı padişasına satqınlığı, neticede şo paşa ölüm cezasına tartılğan. Ekinci Viyana Uruşı da şo paşanıñ hataları sebebinen yeñişsiz bolğan.


text:
Yanvarniñ 12-si Ukrainada – ukrainalı siyasiy mabüs künüdir. 1972 senesi yanvarniñ 12-nde sovetler akimiyeti Ukraina dissidentlerine qarşı büyük repressiv aktsiyasını başlattı. Yanvarniñ 12-14-nde Ukraina milliy-demokratik areketiniñ meşur vekilleri apiske alınğan edi: İvan Svetliçnıy, Yevgeniy Sverstük, Vasiliy Stus, Leonid Plüşç, Zinoviy Antonük, İvan Dzüba, Vyaçeslav Çornovil, Mihail Osadçiy, İvan Gel, Stefaniya Şabatura, İrina Stasov-Kalinets, daa soñra – İgor Kalinets ve başqaları.
Nevbetteki apis dalğası 1972 senesi aprel-mayıs aylarında oldı. Aman-aman episi sert rejimli lagerlerde 7 yıl qalmasına ve 5 yıl sürgünge üküm etilip, Ukraina Sovet Sotsialistik Cumhuriyetinden Rusiyeniñ Mordoviya ve Perm vilâyetine, soñra Sibir ve Qazahistanğa sürgün etildi. Apiske alınğanlarnıñ bir qısmı «ceza psihiatriyasına» oğradı. Siyasiy mabüs kününi qayd etüv ananesi repressiya ve rejim sertligine qarşı çıqmağa çağırğan Vyaçeslav Çornovilniñ teklifinen kirsetilgen edi. Çornovil özü o vaqıt ceza çekken edi – 6 yıl koloniya ve üç yıl sürgünlik. Vyaçeslav Çornovil esas rollerden birini alğan Ukrainanıñ devlet suvereniteti ilân etilmesine 15 yıl qalğan edi.
Sovet devriniñ Ukraina dissidentleri qayd etken kün 2014 senesi, Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ, Rusiye Ukraina vatandaşlarını siyasiy, diniy ve milliy sebeplerden taqip etip başlağanda yañıdan aktual oldı.
Bu ve diger aktual meselelerni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ studiyasında «Qırım.Müim» tok-şousında alıp barıcı Sergey Mokruşin muzakere ettiler. Onıñ subetdeşleri: qırımlı aq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyeva, qırımtatar faali İsmail Ramazanov, cemaat erbabı, felsefeci, aq qorçalayıcı Mıroslav Marınovıç.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova qayd etkenine köre, bugün Rusiye siyasiy, diniy ya da milliy sebeplerden 130 Ukraina vatandaşını taqip ete, 121-i apiste tutula, ekisi qadın (15-i – Qırımda, 106-sı – Rusiye Federatsiyasında) ve 9 insannıñ areket serbestligi alındı.
121 insandan 76-sı uzun apis cezalarına üküm etildi, qalğan 45 kişi mahkeme ve tahqiqat altında buluna. Mabüsler arasında – çoq balalı babalar, ağır hastalıqları olğan insanlar, cemaat jurnalistleri ve aq qorçalayıcılar. Kremlniñ ukrainalı siyasiy mabüsleriniñ qorantalarında 207 çağına yetmegen bala babasınıñ vasiyligini ve diqqatını körmey.
Aynı vaqıtta Qırımdaki taqipler devam ete. Yanvarniñ 12-nde Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bir reliz aydınlattı, anda Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm teşkilâtında iştirak etüv şübhesinen tutulğan beş qırımlı yañı cinaiy davanıñ mabüsi oldı, dep aytıla. Bu sefer – akimiyetni zorbalıqnen zapt etüv azırlığı davası oldı.
Haberde böyle aytıla: «Tesbit etilgenine köre, bir Aqyar sakini ve Qırım Cumhuriyetiniñ dört sakini «Hizb ut-Tahrir» halqara terror teşkilâtı regional bölüginiñ azaları olıp, Rusiye Federatsiyasınıñ anayasa qurumını zorbalıqnen deñiştirecek qanunsız faaliyet kösterdi».
FSB idaresiniñ malümatına köre, qırımlılar gizli toplaşuvlarda yarımada ealisine terror mefküresini tarqattı, yasaqlanğan terror teşkilâtına yañı azalarnı celp etti.
Kütleviy haber vastaları ve aq qorçalayıcılarnıñ malümatından añlaşılğanına köre, laf 2021 senesi avgustnıñ 17-nde keçirilgen tintüvler neticesinde tutulğan beş qırımlı aqqında kete. Derc etilgen videoda imam Raif Fevziyevniñ evinde tintüv keçirile. O, apiste qala, soñki sefer apiste qaluv müddeti yanvarniñ 22-ne qadar uzatılğan edi. Avgustnıñ 17-nde tintüvler Bağçasaray, Balıqlava ve Aqyarnıñ Nahimov rayonında keçirilgen ve insanlar tutulğan edi. Rustem Murasov, Rustem Tairov, Cebbar Bekirov ve Zavur Abdullayev tutuldı. Olarnıñ siyasiy esaslı davalarnıñ mahkeme oturışuvlarına sistematik barğanı, siyasiy mabüslerniñ qorantalarına yardım etkenleri, yaşağan qasabalarında iftar ve kütleviy tedbirlerni iştirak etkenleri bellidir.
Qırımlı aq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyeva, bu Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları» ve Rusiyede açılğan davalar içün standart şeydir, dep ayta.
Bu tarihiy munaqaşa ya da bir qaç asır evelsi olğanlarnen bağlı bir şey olsa da, quvetçiler bunı ekspertizalarğa şimdi akimiyetni yıquv ıntıluvı olaraq qoşa
«FSB hadimleriniñ musulmanlarğa, qırımtatarlarğa qarşı esas delil olaraq qullanğan ses qaydlarında diniy munaqaşalar ya da, meselâ, devlet apparatları, Halifelik devletiniñ memuriy qurulışı ya da başqa devletniñ siyasiy qurulış muzakeresinen bağlı diger şeyler aqqında subetler bar. Bu tarihiy munaqaşa ya da bir qaç asır evelsi olğanlarnen bağlı bir şey olsa da, quvetçiler bunı ekspertizalarğa şimdi akimiyetni yıquv ıntıluvı olaraq qoşa. Bu qabaatlav aman-aman er bir cinaiy davada bar, ve şimdi 80-den çoq insan Qırımda böyle davalarda keçe. Bu qoşma qabaatlavğa aman-aman episi oğradı, ve episi Rusiye Federatsiyasınıñ akimiyetini zapt etüv, anayasa qurumını devirüvde qabaatlana», – dey Lutfiye Zudiyeva.
Aq qorçalayıcı, dava malümatlarında Rusiyede akimiyetni devirüv areketleri ya da böyle areketler planlarınıñ delilleri qayd etilmey, dep ayta.
«Vaziyetni qullanıp, qabaatlavnı ağırlaştırğan daa bir maddeni «tikip qoşalar», ve mahkeme çıqaracaq ükümde daa bir qaç yıl qoşula», – dep qayd ete aq qorçalayıcı. Zemaneviy praktikada Qırımda böyle qabaatlavlar esasında 13 yıldan 19 yılğa qadar apis cezaları berile.
2021 senesi Qırımdaki siyasiy taqipler vaziyeti zorlaştı: quvetçiler advokatlarğa qarşı basqı quvetleştirdi, qadın ve balalar da endi tutula. Quvetçiler tarafından insanlarnı hırsızlav ve işkencege oğratuv adiseleri arttı: «Açıq olmağan arizalar bar, insanlar bu aqta kütleviy haber vastalarınen laf etmege azır degil», – dep ayta Zudiyeva.
Qırımlı mabüslerni uzaq mesafelerge yollav – büyük bir problem.
«Bu künleri «Qurmandaki Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ üç farqlı penitentsiar müessisege yollanılğanı belli oldı. Birini Rusiyeniñ Saratov vilâyetine, ekincisini Vladimir vilâyetine yolladılar. Üçüncisini Krasnoyarsk ülkesine yolladılar. Qırımdan biñlernen kilometr bar. Añlaysıñızdır, bu da belli bir basqı usulı ola, mabüs bir özü qala, soy-sop, advokatlardan izolâtsiyada tutula. Bu da tutuv şaraitlerine köre yahşı koloniyalar sayılmay», – dep qayd ete Zudiyeva.
2021 senesiniñ soñunda Rusiye mahkemeleri Halqara Memorialnı ve Qırımdaki siyasiy esaslı davalarnı tasnif etken ve mustaqil ekspertizasını yapqan aq qorçalayıcı merkezini qapattı. Lutfiye Zudiyevanıñ fikirince, aq qorçalayıcılarğa qarşı ücüm neticeleri Kremlniñ beklegenlerine zıt kelecek.
«Belki, akimiyette olğanlar taktik olaraq bunı doğru bir adım dep sayadır. Olar aq qorçalayıcı alanını yoq etip, tek Qırımda degil, Rusiyede de mabüslerni qoşma imayesiz qaldırdı. Amma ileride ziyalılarğa, aq qorçalayıcılarğa emsali olmağan basqını körgen cemiyet tenqidiy tüşünip başlar ve cemiyetniñ diqqatından daima saqlamağa tırışılğan bu cinaiy davalarğa daa çoq diqqat ayıracaq ve daa diqqatlı taqip etecek», – dep ayta Lutfiye Zudiyeva.
Ukrainalı siyasiy mabüsler problemine esas Ukrainada diqqat celp etmege tırışalar. Kramatorskta göñülli ve mektep talebeleriniñ ğayretinen hayriye parağa azırlanılğan ve dekabrniñ 23-nde Kyivde birdemlik aktsiyasında taqdim etilgen «Siyasiy mabüslerge azatlıq» balaban banneri Qırımğa «Kalançak» kontrol-keçiş noqtasından ava kürrelerinen uçurıldı.
Quvetçilerniñ taqibine oğrap, Qırımnı terk etmege mecbur olğan aktsiya teşkilâtçılarından biri, faal İsmail Ramazanov Ukraina akimiyetiniñ siyasiy mabüslerni azat ettirüv ğayretleri daa intensiv ola bile, dep ayta.
«İşğalge qarşı tirengen siyasiy mabüs vatandaşlarımıznıñ aqlarını qorçalağan qanun alâ daa yoq. Akimiyet soza bu işni, bu yıl tek siyasiy mabüslerge qoltutuv qanun leyhası birinci oquvda qabul etildi. Ne vaqıt baqılacaq, kimse bilmey. Tezden olsun ister edik. Çünki epimiz babasız qalğan qorantalar yardımğa muhtac olğanını añlaymız. Birinciden – olar, çünki babasız bala terbiyelemek pek qıyın. Bu bizim balalar, Ukrainanıñ balalarıdır. Amma em evelki, em şimdiki akimiyet bu küreşni qolaylaştırmaq içün az yapqanını köremiz. Ukraina küreşini, tekrarlayım. Çünki şimdi Qırımda işğalge qarşı Ukraina tirenüvi yapıla. Çünki halqımnıñ barışıq küreşi işğalge qarşı barışıq küreşidir. Ve bu barışıq küreşi bile Rusiye Federatsiyasını, işğalcilerni raaatsızlay», – dep ayta Ramazanov.
Ukraina dissidenti, aq qorçalayıcı, yazıcı ve felsefeci Mıroslav Marınovıçnıñ fikirince, zemaneviy Rusiyede ve zapt etken topraqlarında repressiv areketler, siyasiy davalardaki qabaatlavlar sovetler zamanında olğanlardan daa tsinik körüne.
«Menim zamanımda sıñırsızlıq mefküreviy maqsadlarnen, firqanıñ ihtiyaclarınen saqlanğan edi. Mefküre çalışa edi, ve akimiyetniñ arsızlığını gizley edi. Bugün ve yüzsüzlikni bir şey saqlamay. Bugün kommunist mefküresi artıq çalışmay, onıñ yerine bir şey tapıp çıqarmaq ıntıluvları ise neticesiz ola. İnanılmaz büyük olğan tsinik yalan.
Tsinizm – bugün Qırımda olğan akimiyetniñ yüzü budır
Men Server Mustafayevniñ ambasadorı olam, o, adiy aq qorçalayıcı olsa da, oña da terrorist dediler. Tsinizm – bugün Qırımda olğan akimiyetniñ yüzü budır», – dep ayta Marınovıç.
Marınovıçnıñ fikirince, barışıq narazılığı bu sefer de repressiv sistemağa qarşı semereli olacaq: «Eminim, öyle. Men barışıq narazılığına ait edim. Men zorbalıqsız narazılıqnıñ iç muzaffer küçüni hatırlayım. Qırımtatarlarğa bu seviyede qalmağa tileyim».
Sergey Mokruşin, Qırım.Aqiqat alıp barıcısı


text:
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ İstihbarat baş idaresiniñ malümatına binaen, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım toprağında özek silâ yoq, amma onıñ bu yerge ketirmek içün vastalar bar. Yarımadada bulunğan Rusiye ordusı taqımı onı (özek silânı – QA) qullana bile. Böyle fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında Ukraina Mudafaa nazirliginiñ İstihbarat baş idaresiniñ temsilcisi Vadim Skibitskiy bildirdi.
«Özek silânı ketirmek içün vastalar şimdiki vaqıtta Qırım territoriyasında, hususan, aviatsiya uçaq alanlarında ve Aqyar arbiy deñiz bazasında buluna. Bu, arbiy gemiler ve qayıqlardır. Özek silâ ise, Rusiye Federatsiyasınıñ Cenübiy arbiy okrugında yerleşe», – dep ayttı idare temsilcisi.
Vadim Skibitskiyniñ fikrince, kerek olğanda özek silâ yarımadağa ketirilecek ve qullanılmasına azır olacaqtır. «Olar ya keçirme vastalarınıñ donatması içün Qırım toprağına ketirile bile, böyle qarar alınsa. Ya da bu özek silâ, meselâ, uçaqlarğa, olar Cenübiy arbiy okrugına keçirilgen vaqıtta, qoyula bile. Bundan soñ bu vastalar arbiy qullanuvına azır olacaq», – dep qayd etti ekspert.
Bundan evel Skibitskiy ilân etken edi ki, Rusiye Federatsiyası Qırımda arbiy taqımlarınıñ çoqlaşması boyunca bir-biri artından kelgen areketler yapa.
Rusiyeli taraf ukrain askerleriniñ böyle beyanatlarına izaat daa bermedi.
Rusiye Federatsiyası mudafaa naziri Sergey Şoygu iyül 27-de Moskvada keçirilgen kollegiya toplaşuvında esabat berdi ki, işğal etilgen Qırım territoriyasında rusiyeli ordunıñ yeterli derecedeki taqımı bar. Onıñ fikrince, esasen bu «NATO-nıñ Şarqiy Avropada arbiy bulunmasınıñ ziyadeleşkeni, Ukrainadaki vaziyetnen» bağlıdır.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kategoriya:Zoologiya
Zoologiya — haywan, Ilim) — haywanlar du'zılısın, tırıshılık etiwın, ko'beyıwın ha'm rawajlanıwın u'yrenetug'ın Ilim Haywanlardın' ha'r tu'rlılıgı, tarqalıwı, ta'biyatta ha'm insan wo'mırındegı a'hmiyetı, kelıp shig'ıwın u'yrenıw Zoologiyanın' wazıypasına kiredı. Zoologiya bir qansha ilimlerden du'zılgen. Wolardın' bir toparı haywanlardın' du'zılısın, ko'beyıwın, rawajlanıwın, jer betınde tarqalıwın, basqaları - wo'z aldına toparların u'yrenedı.
"Zoologiya" kategoriyasındaǵı betler
Bul kategoriyada tómendegi 20 bet bar (barlıǵı 20).


text:
Kreml tayin etken Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov energetik qamaçavnı «yarımada halqlarına qarşı bir cinayet» dep adladı. Bunı o noyabr 22-de Facebook saifesinde bildirdi.
«Tam bir yıl evelsi Qırım halqlarına qarşı cinayet işlendi. Kyiv akimiyeti yarımadanıñ energetik qamaçavına başladı. Herson vilâyetindeki tayan patlağan soñ regionımız bütünley ışıqsız qaldı», – dedi Aksenov.
Aksenovnıñ aytqanına köre, uquq qorçalayıcı teşkilâtlar «bu cinaiy areketlerge emiyet bermedi, Kyiv akimiyeti ise Qırımdaki insan aqlarınıñ bozulmasına dair teşviqat ile tolu yalan rezolütsiyasını Birleşken Milletlerge qabul ettire».
«Bugünde-bugün Qırımnıñ energetik havfsızlığı tolusınen teminlengen. Yarımadanıñ şimdiki ihtiyaclarını qarşılamaq içün energetik köpür bergen energiya yeterlidi. Amma ilerideki inkişafı içün yeterli degildir», – dedi Aksenov.
Rusiye işğal etken Qırımda 2016 senesi baarde Rusiye energetik köprüniñ üçünci yolağı açılsa da, elektrikler söndürile. 2015 senesi dekabr ayından başlap Qırımğa esas Ukrainadan elektrikler ketmey.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«İnformatsion qarşılıq» gruppasınıñ malümatı. Slovânskta ekstremistlerniñ esas qısmı 600 insandan ibaret. RF SQ BŞ Baş istihbarat idaresiniñ spetsnazından ğayrı, şeerde Donbassnıñ çeşit areket ve teşkilâtlarnıñ vekilleri de faaliyet köstere. Olar 2 gruppağa bölündi», – dep qayd ete o öz Fasebook saifesinde.
«200 insandan ibaret olğan gruppağa bir oligarhnıñ müitinden vekiller yolbaşçılıq ete. Ekinci gruppağa, 300 insan, belli cinaiy şahısnıñ müitinden insanlar başlıq ete. Ekstermist areketlerniñ umumiy idaresini ise Rusiye Baş istihbarat idaresi keçire», – dep yaza arbiy ekspert.
Donetsk vilâyet memuriyetniñ malümatına köre, bugün antiterroristik ameliyat neticesinde Slavânskta bir insan elâk oldı, 9 yaralandı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Moskva Türkiyedeki Rusiye elçisi Andrey Karlovnıñ öldürüviniñ artında kim turğanını bilmek kerek, dep ayta.
Putinniñ aytqanına köre, bundan sebep cinaiy iş açıldı, Rusiye vekilleri taqiqatta iştirak etmek içün Ankarağa yol alacaq.
Tışqı işler nazirligi, Tışqı istihbarat hızmeti ve FSB yolbaşçıları ile körüşkende Pütin Karlovnıñ öldürüvini Suriyedeki zıddiyetniñ al etilmesini bozacaq provokatsiya dep adladı, dep haber etti Kremlniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov.
Rusiye Tışqı işler nazirliginiñ vekili Mariya Zaharova «Rossiya 24» telekanalınıñ yayınında Moskva elçiniñ öldürüvini terakt olaraq tanığanını aydınlattı.
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Rusiye elçisiniñ öldürüvini takbih etip, «provokatsiya» dep adladı.
«Türkiye ve Rusiye munasebetleriniñ eyilişmesiniñ bozulmasına yönelgen provokatsiya olğanını bilemiz», – dep ayttı Erdoğan öz izaatında.
Türkiye akimiyeti Rusiye elçisini Ankarada mahsus politsiya bölüginde çalışqan kişi öldürgenini tasdıqladı. Politsiya ücüm etkenini atıp öldürdi.
Rusiye elçisi Andrey Karlov Ankaradaki Zemaneviy sanatlar merkezinde oğrağan ücüm vaqtında alğan yaralardan can berdi.
Ateş açılğanından daa 3 kişi yaralandı.


text:
Ukrainalı uquq qoruyıcılarılar işğal etilgen Qırımda «söz serbestligini boğğanlarnıñ» adlarını aşkâr etti. Bu sırada Rusiyeli ve Qırımlı memurlar, silâlı hızmetler, uquq qoruyıcı ve mahkeme organlarınıñ vekilleri, Qırımdaki «samooborona» azaları, matbuat mekrezleriniñ reberleri. Mart 3 künü matbuat konferentsiyası devamında İnsan aqları malümat merkeziniñ idare yolbaşçısı Tatyana Peçonçik yarımadada jurnalistlerniñ taqip etilmesine alâqası olğanlarnıñ cedvelini taqdim etti.
«Al-azırda Qırımda «söz serbestligini boğğanlar» dep adlandırğanımız 60 ziyade insan cedvelimizge kirdi. Bu 60 adandan 10 kişi bu sistemanı teşkil etkenler, digerleri – icra etkenler», – dep qayd etti Tatyana Peçonçik.
Teşkilâtçılar cedvelinde bular kirdi: Kreml nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov, rusiyeli İİN Qırımdaki yolbaşçısı Sergey Abisov, Rusiue nezaret komitetiniñ yolbaşçısı Aleksandr Jarov, Kreml nezaretindeki Qırım parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov, Qırımdaki taqiqat komitetiniñ reberi Mihail Nazarov, Qırımda FSB yolbaşçısı Viktor Palagin, Rusiye devlet dumasınıñ deputatı ve sabıq Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya, Qırım malümat naziri Dmitriy Polonskiy, Qırımda «samooborona» ştabınıñ yolbaşçısı olğan Sergey Turçanenko, Rusiye Devlet Dumasınıñ deputatı ve Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyetiniñ sabıq baş nazir muavini Mihail Şeremet.
Cedvelini izaatlap Peçonçik: «Yamanlıq adsız qalmamalı. Cinayetçiler mıtlaq yapqan areketleri içün cezasını çekmeli», – dedi.
Adlar cedvelini tizmek içün uquq qorçalayıcılar Ukraina Haber siyaseti nazirliginen beraber yarım yıldan ziyade çaıştılar.
Soñki üç yıl devamında ukrainalı uquq qorçalayıcılar zapt etilgen Qırımda 461 kere söz ve fikir serbestliginiñ bozuluvını qayd ettiler.


text:
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisovanıñ fikirince, Rusiye quvetçileriniñ Kezlevde qırımtatarı Ali İbragimovnıñ evinde keçirgen tintüvi «İnsan aqlarını qoruv şartnamesiniñ 5-inci maddesini» boza. O, halqara toplulıqnı Rusiye quvetçileriniñ yapqanlarına cevap bermesine çağırdı.
«İşğalci memleket qırımtatarlarnı kene taqip etip qorquza. Qayd etem, Ukraina vatandaşlarınıñ evlerinde keçirilgen tintüvler halqara normalarğa zıt kelip, er bir insannıñ şahsiy tiyilmemezlik aqqını kefil etken insan aqları ve esas serbestligini qoruv şartnamesiniñ 5-inci maddesini ve Şartnameniñ 8-inci maddesini – şahsiy ve aile ayatına sayğı aqqını boza», – dep yazdı Denisova Facebook saifesinde.
Cumaaqşamı sabası faaller Kezlevde Rusiye quvetçileri 57 yaşında Ali İbragimov ve 27 yaşında oğlu Mustafa İbragimovnıñ evinde «tahqiqat tedbirlerini» keçire, dep bildirdi.
Rusiye quvet müessiseleri vaziyetni izaatlamay.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
Bu (agregat xalät)
Bu[1] yäki par — matdäneñ sıyıq yäki qatı agregat xaläte belän totrıqlı räweştä bulğan gaz fazası.
Sıyıq yäki qatı fazadan bu xasil bulu - bu yasalu dip yörtelä. Kire protses quyıru yäki sıyıqçağa äylänü dip atala.
Tübän basımda häm yuğarı temperaturada bu üzlekläre ideal' gaz üzleklärenä yaqınaya.
Ğädättä bu töşençäse astında su buı telgä alına.
Bu häm toman töşençälären butamasqa kiräk. Bu - optik beriş sistema, ä toman - geterogen (berişsez) yaqtılıqnı çäçä torğan sistema.
Törlär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Çista matdälärneñ bu törläre:
- Tuyındırılmağan bu
- Tuyındırılğan bu
Tuyındırılmağan bu - üz sıyıq xaläte belän totrıqlılıqqa citmägän bu. Bilgelängän temperaturada tuyındırılmağan bu basımı haman tuyındırılğan bu basımınnan azraq bula.
Sıyıqça öslege östendäge tuyındırılmağan bu bulğan oçraqta, bu yasalu protsesı quyıru protsessınnan östen bula, häm waqıt ütü belän sıyıqça buğa äylänä.
Törle sıyıqçalarda bu belän dinamik totrıqlı xalät törle bu tığızlığında bula, çönki molekulärara tä'sir iteşü köçläre aırılıp tora.
Misal öçen terekömeştä molekulärara tartım köçläre bik zur, şuña kürä dinamik totrıqlı xalät bunıñ keçe tığızlığında xasil bula inde.
Su buı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Su buı - sunıñ gazsıman xaläte.
Su buı üzençälekle üzlekläre säbäple keşelär eşçänlegendä kiñ qullanıla:
- Sänäğättä cılılıq taşuçı bularaq bu yörtkeçlärendä, turbinalarda qullanıla
- Ut sünderü öçen bu sündergeç qullanıla
- Aş xäzerläwdä törle rizıq peşerü öçen
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ПepeлbMaH Я. И. ЗaHиMaTeлbHaя физиka. — MockBa: Hayka, 1979. — T. 2.
- ЭлeMeHTapHый yчeбHиk физиkи / Пoд peд. ЛaHдcбepr Г. C.. — Изд. 8-e. — M.: Hayka, 1972. — T. 2. — C. 230—268.
- HoBый пoлиTexHичeckий cлoBapb / Пoд peд. ИшлиHckий A. Ю.. — M.: Бoлbшaя Poccийckaя эHциkлoпeдия, 2003. — C. 671. — ISBN 5-7107-7316-6.


text: istanbul nişantaşında teknik servis, istanbul nişantasında masa saati, istanbul nişantaşında kol saati, istanbul nişantasında duvar saati, istanbul nişantasında cep saati, istanbul nişantasında rolex, istanbul nişantasında patek, istanbul nişantasında patek phillippe, istanbul nişantasında ıwc, istanbul nişantasında ap, istanbul nişantasında audewars piquet, istanbul nişantasında hublet, istanbul nişantasında breguet, istanbul nişantasında cartier, istanbul nişantasında jaeger, istanbul nişantasında tag hever, istanbul nişantasında lengines, istanbul nişantasında chopard, istanbul nişantasında ulysse nardi, istanbul nişantasında bulgari, istanbul nişantasında franek muller, istanbul nişantasında richard miller, istanbul nişantasında vocheran coastantin, istanbul nişantasında zenith, istanbul nişantasında maurice locroix, istanbul nişantasında gerald genta, istanbul nişantasında dewitt, istanbul nişantasında u-boat, istanbul nişantasında dupant, istanbul nişantasında dunhill, istanbul nişantasında montblac, istanbul nişantasında montegrapha, istanbul nişantasında viscenti, istanbul nişantasında panerai, istanbul nişantasında chronoswiss, istanbul nişantasında reuge, istanbul nişantasında saat teknik servisi, istanbul nişantasında saat servisi, istanbul nişantasında polex servisi, istanbul nişantasında rolex servisi, istanbul nişantasında saat tamiri, istanbul nişantasında patek servisi, istanbul nişantasında saat, istanbul nişantasında ikinci el saat, istanbul nişantasında watch orjinal saat, istanbul nişantasında zafer saat teknik servis, istanbul nişantasında saat kutuları, istanbul nişantasında kehribar tesbihi, istanbul nişantasında 2.el orjinal saat,


text:
Yañğır sularında ximikatlar bar
Şveśiya tikşerenüçeläre yañğır sularındağı kisäkçälärne tikşerde
Yañğır sularında ximikatlar tabılğan.
Şveśiyada Stokgol’m Universitetı tikşerenüçeläre alıp barğan êşçänlek qısalarında yañğır sularındağı kisäkçälärne tikşerde.
Tikşerenüdä bar dön’yada yañğır sularında PFAS bularaq belenüçe perftoralkil häm poliftoralkil ximikatları tabıldı.
Älege ximikatlarnıñ yılğa yulları, okean, tufraq häm hawa aşa cäyelüe açıqlandı. Bolar rizıq upakovkaları, yabışmawçı tabalar, yañğırda kiyelä torğan śellofan kiyem häm buyawlar belän ber rättän könküreş äyberlärdä bar.
Bäyläneşle xäbärlär
Hindstanda êşlängän darular turında kisätü yasaldı
Gambiyädä Hindstannan kiterelgän 4 törle darunı qullanğan balalarnıñ kisäk üleme küzätelde
Tön’yaq Koreya Yapon diñgezenä ballistik raketa cibärde
Tön’yaq Koreyanıñ Yapon diñgezenä taba ike ballistik raketa cibärüe belderelde


text:
Qoqla yapmaq, qoqla ile oynamaq adet pek uzaq keçmişke aittir. İnsan peyda olmasınen qoqlalar da peyda oldı, demek mümkün.
Qadimiy ecdatlarımız çeşit şekilli taşlar, ağaç parçaları tapıp, öz balalarını eglendirgenler. İşte, şu taşçıqlar, ağaç parçaları birinci oyuncaqlar edi.
Belli olğan malümatlarğa köre, birinci qoqlalar Qadimiy Mısırda peyda oldı. Oyuncaq ustaları şu qoqlalarğa saç taqqanlar, areket etken qol-ayaq yasağanlar, dülber urbalar tikkenler.
Qadimiy Yunanistanda qoqlalar ağaç ve çuldan, Qadimiy Qıtay ve Yaponiyada ise çiniyden (farfordan) yasalğan edt.
Şimdi qoqlalarnıñ çeşit türleri bar. Lâkin olarnıñ arasında eñ birincisi, şübesiz, Barbi adlı qoqladır. Bütün dünya qızçıqlarına özüni sevdirgen Barbi qoqlası peyda olğanına 50 yıl toldı. Yani onıñ özü de endi bita yaşına keldi, demek mümkün.
Soñki vaqıtta Qırımda bizim milliy qoqlalar da yapıla başlandı.


text:
Qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Camalanıñ solo kontsertinde qazaq reperi Jah Khalib, "DakhaBrakha" ukrain ethno-chaos taqımı ve hip-hop icracısı Alyona Alyona çıqış yapacaq. Bunı Jamalanıñ matbuat hızmeti bildire.
Kontsert, noyabr 30-ında Kyivde "Oktâbr sarayı"nda keçirilecek.
"Jah Khalibnen beraber Camala, bir ay evel numayış etilgen "Sevem" ("Kohayu") türküsini, DakhaBrakhanen - 2016 senesinde küzden taqdim etilgen "Zamanılı" yırını, Alyona Alyonanen - 2020 yılnıñ fevral ayında resmiy taqdim etilecek "Jali" türküsini icra etecek", - denile beyanatta.
Kontsert, Camalanıñ icadiy faaliyetiniñ 10 yıllığına bağışlanğan.
Qırımtatarı olğan ukrainalı yırcı Jamala 2016 senesi İsveçiyada «Eurovisionda» ğalip çıqtı. O, qırımtatar halqınıñ sürgünligini tarif etken «1944» yırını icra etti. Ukrainalı yırcı ğalebe qazanğan soñ 2017 senesi yarış Kyivde keçirilgen edi.


text:
Rostov-na-Donuda iyünniñ 17-nde Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy makhemesinde Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» oturışuvı eki saat keç qalıp başladı.
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, oturışuv açıq şekilde keçirilecek, mahkeme salonında Ukrainanıñ Rostov-na-Donu Baş konsulı Taras Malışevskiy buluna.
Oturışuv vaqtında mabüslerge üküm çıqarılmazdan evel soñki söz berilmeli.
Haber etilgeni kibi, qabaatlav tarafı Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri içün istegen apis cezalarınıñ müddetlerini aydınlattı. Prokuror Teymur Abdullayev içün 17 yıl, Rustem İsmailov içün 13 yıl, Uzeir Abdullayev ve Ayder Saledinov içün 12-şer yıl, Emil Cemadenov içün 11 yıl koloniyada qalmasına üküm etilmelerini istey.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etilgen edi
Keçken sene dekabrniñ 6-nda belli oldı ki, Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rostov-na-Donu SİZOsına etap etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Martnıñ 22-nde Qarasuvbazarda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından evi tintilgen qırımlı Akim Kurtdede «Noman Çelebicihan qanunsız göñülli batalyonında» iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Qırımlı advokat Edem Semedlâyevniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, tintüv vaqtında yasaqlanğan bir şey tapılmadı.
Tintüv Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ qararı esasında keçirildi. Tahqiqat areketlerinden soñ Akim Kurtdedeniñ qoranta azaları Qarasuvbazardaki Rusiye FSBsiniñ bölügine alıp ketirildi, anda olarnı sorğuğa çekkenler. Daa soñra ise evge yibergenler.
Daa evel qayd etilgeni kibi, Qarasuvbazardaki tintüv vaqtında Akimniñ ana-babası Seviye Kurtdede ve Tair Kurtdede, Akimniñ qız qardaşı Alime tutuldı. Akim Kurtdede ise Avropada çalışa.
Qırımdaki Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ saytlarında tintüvler aqqında malümat yoq.
2018 senesi noyabr ayında advokat İslâm Velilâyev Qırımda «qanunsız göñülli birleşmelerde» iştirak etkeninden sebep cinaiy taqipler arta bile, dep bildire.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete. Qırımtatar Milliy Meclisi, bu meselenen bağlı bütün malümat Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve İç işler naziri Arsen Avakovğa berildi, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.


text:
Rusiye FSBsi, Qırımda sanki Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ kontroli altında ekstremist gruppasınıñ meydanğa ketirilmesi aqqında bildirerek, Qırımtatar Milliy Meclisini BMTniñ Halqara mahkemesi ögünde itibardan tüşürmek istey. Bu fikirni Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Meclisniñ azası, Qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalav komitetiniñ reisi Eskender Bariyev bildirdi.
Bariyev: «Bu, Qırımtatar Milliy Meclisi, onıñ reisi Refat Çubarov ve qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevniniñ itibardan tüşürilmesine doğrultılğan informatsion ve uquqiy iftiradır. Ve emiyetlisi şu ki, bu, BMT Halqara mahkemesiniñ nevbetteki oturışuvı arfesinde ve onıñ, Rusiye Federatsiyası Meclisniñ faaliyetine yasağını lâğu etmek kerek, degen ara qararından bir yıl keçken soñ olıp keçe. Menim fikrimce, Rusiye, yañı oturışuvlarğa qadar, Meclisniñ sanki ekstremist ya da terrorist teşkilâtı olğanına dair mümkün olğanı qadar çoq yalan şaatlıqlarnı toplamaq istey» – dep qayd etti.
Mayıs 21-de Rusiye FSBsi, sanki Qırımda, Ukraina Yuqarı Radası deputatı Mustafa Cemilevnıñ yardımcısı Erol Veliyev tarafından «Refat Çubarovnıñ emiri boyunca ve SBUnıñ qol tutuvı ile» meydanğa ketirilgen ekstremist gruppasınıñ areketini toqtattı, dep bildirdi.
Rusiyeniñ versiyasına köre, Harkivde teşkil etilgen gruppağa Veliyevden ğayrı «sabıq boksçu sprotçular» Steşenko ve Tretyakov kirdiler.
FSB, Steşenkonı 2018 senesiniñ aprelinde «Qırım territoriyasına kirgende» yaqalağanını ve «onıñ anda Veliyev tarafından provokatsiyalar azırlamaq ve amelge keçirmek içün yollanılğanını» bidlirdi. Rusiye Veliyev ve Tretyakovğa qarşı qabaatlavnı ğiyabiy şekilde çıqardı, olar «federal qıdırıluv cedveline kirsetildi».
Ukraina telükesizlik hizmeti, Rusiye FSBsiniñ, ilhaq etilgen Qırımda Ukrainanıñ mahsus hizmetleri yardımınen «ekstremist gruppasınıñ meydanğa ketirilmesi» aqqında malümatı kerçekke uymay, dep bildirdi.
Aprel 12-de «Qırım SOS» cemiyet teşebbüsiniñ faaliyetçileri, Harkiv sakini, ukrain Aleksandr Steşenkonıñ anasına atıfta bulunaraq, Rusiye telükesizlik hadimleriniñ onı «Çongar» keçirüv noqtasında Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımğa kirgende yaqalağanlarını bildirdiler. Rusiye polisiniñ hadimleri tarafından berilgen raportlarğa binaen, aprel 12-de Steşenkonı «qanuniy talapqa boysunmağanı içün yaqaladılar» (Rusiye Memuriy cinayetler kodeksi, madde 19.3). Aynı şu künü Aqmescitteki Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi Steşenkonı 12 künge tevqif etti.
Aprel 24-te Steşenkonı memuriy cezalarnı çekken şahıslar içün mahsus qabul etüv yerinden (spetspriyomnikten) belli olmağan tarafqa alıp kettiler. Daa soñra advokat Ayder Azamatov Harkiv sakininiñ alıp qaçılması aqqında bildirdi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ FSB yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faaliyetçileri, muhalefet ve Ukrainanıñ tarafdarı olğan cemiyet erbapları ve diniy azlıqlarnıñ vekillerine qarşı muntazam surette yaqalavlar, tintüvler ve sorğular teşkil ete. Aq-uquq qorçalayıcıları Rusiye telükesizlik hadimleriniñ bu areketlerine, siyasiy motiv ile yapılğan areketler, deyler.


text:
Sali künü, mayıs 14-ünde, ilhaq etilgen Qırımda “Rusiye bütünliginiñ bozmasına çağırtqanı” içün mahküm etilgen jurnalist Mıkola Semena 69 yaşını toldurdı.
Bir kün evel Milliy Ukraina jurnalistler Birligi, Mıkola Semenanı semereli icadiy ve grajdanlıq faaliyeti ve jurnalistika ideallarına sadıqlığı içün gramotanen rağbetledi.
2017 senesi sentâbr ayında Aqmescit mahkemesi Semenanı üç yılğa şartlı olaraq apiske alıp, üç yıl deñeme müddeti ve üç yıl devamında açıq faaliyet köstermesini yasaqlamağa talap etti. Aynı o yılnıñ dekabr ayında Kreml nezareti altındaki Qırım Yuqarı Mahkemesi, açıq faaliyet yasağını eki yılğace qısqartıp, ükmüni qısmen yımşattı.
Mıkola Semena, öz maqalelerinde «fikir bildirüv serbestligini» eda etkenini ayta.
Ukraina Tış işleri nazirligi, ABD Devlet departamenti, Avropa Birligi ve bir sıra halqara teşkilâtlar Mıkola Semenağa qarşı çıqarılğan qararnı taqbih ettiler.
Azat Avropa Radiosı/Azatlıq Radiosınıñ sabıq prezidenti Tom Kent, jurnalist Mıkola Semenağa qarşı qabaatlavlarnıñ esassız olğanını söylep, Qırımda Kremlniñ kontroli altında bulunğan mahkeme tarafından çıqarılğan qarar lâğu etilmek kerek, dedi.


text:
bélgiyening namur we dinant qatarliq sheherliride yene kelkün apiti yüz berdi
bélgiyede 10 kün ilgiri yüz bergen kelkün apitidin kéyin, döletning sherqiy jenubidiki namur we dinant qatarliq sheherlerni yene qayta kelkün basti.
türkiye awazi radiyosi xewiri: namur shehiride nurghun öylerning kirish we yer asti qewiti su astida qaldi.
ijtimaiy alaqe torida hembehirlengen süretlerde, dinanttiki bezi mashinilarni kelkün süyining éqitip ketkenliki körüldi.
kelkün sewebidin rayondiki bir qisim yollarning taqalghanliqi, tam örülüp chüshishi sewebidin nurghun öylerning boshitilghanliqi bildürüldi.
ke...
-
-
27.09.2022
-
27.09.2022
-
-


text:
Keriçteki şeer kütüphaneleriniñ bilgisayarlarında ekstremistik malümatlar ile resurslarnı qapatuv sisteması yoq eken. Merkeziy kütüphane sistemasınıñ müdirine qarşı memuriy hata aqqında iş açıldı. Kütüphane hadimlerinden ondan ziyadesi nizam mesülietine çekildi.
Bunı Qırım «prokuraturasınıñ» matbuat hızmeti bildire.
İş ekstremistik malümatnı kütleviy tarqatuv maddesi boyunca açıldı.
Keriç şeer mahkemesiniñ qararı ile qabaatlı 2 biñ rublelik memuriy para cezasını ödemeli. Kütüphane sistemasınıñ reberi adına bozuvlarnı tüzetmek avalesi kirsetildi.
Prokuratura cevabınıñ baqılması neticesinde Şeerniñ Merkeziy kütüphane sistemasınıñ 14 hadimi mesülietke çekildi.
«Prokuratura» talabı ile kütüphane bilgisayarlarında yasaq etilgen resurslarnı açtırmaycaq filtler qoyuldı.


text:
Ukrainada 918 meskün yer Rusiye ordusından azat etildi, dep bildirdi aprelniñ 15-nde aqşam muracaatı vaqtında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy.
«İşğalciler quvulğan vilâyet ve rayonlarımızda normal yaşayış ğayrıdan tiklene. İş pek çoq. Farqlı büyüklikte, amma bizim içün, Ukraina içün emiyetli olğan 918 meskün yer endi işğalden azat etildi. Mayın çıqaramız. Elektrik, suv ve gaz berilüvini yañıdan başlatamız. Polis, poçta, devlet ve yerli akimiyet qurulışlarınıñ işini yañıdan tikleymiz», – dep ayttı devlet yolbaşçısı.
Onıñ aytqanına köre, azat etilgen 338 meskün yerde gumanitar ştablarnıñ işi başladı.
«Muntazam ve acele tibbiy yardım berilüvini, imkân olğan yerlerde tasil müessiseleriniñ işini ğayrıdan tikleymiz. Çünki bugünde-bugün Rusiye ordusı memleketimizde 1018 tasil müessisesini viran etti ya da zarar ketirdi», – dep bildirdi o.
Bundan ğayrı, yol ve demir yolu seferleri ğayrıdan tiklene. Yarından başlap Çerniğiv ve Nejin arasında tren seferleri yañıdan başlaycaq ve Sumı vilâyetiniñ şeerleri arasında trenler endi qatnay.
Aynı vaqıtta, Zelenskıy Ukrainanıñ cenübi ve şarqında vaziyet «ğayrıdan tiklev aqqında aytmaqtan daa uzaq, pek qıyın».
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Aqmescitniñ Ukrain medeniyet merkezinde Balalarnı qoruv künü ile bağlı «Kiçik ukrainniñ arzusı» bala resimleri yarışınıñ ğalibini belgilediler.
Merkez esasçıları ve yarış teşkilâtçılarından biri Veldar Şukurciyev bildire ki, yarışnıñ ğalibi «Mriyu pobaçıtı Ukrayinu» (Ukrainanı körmege arzu etem) işi oldı.
Onıñ müellifi «elde nağışlanğan ukrain milliy kölmegini» qazandı.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, ekinci yerni «Arzum» işi, ekinci yerni ise «Oyuncı» işi qazandı.
İştirakçilerni diplom, hatıra medalleri ve diger bahşışlar bekley, dep aytalar teşkilâtçılar.
Resimlerni mında baqmaq mümkün.
Qırımda mayıs başında Ukraina vatanaşı olğan bir qaç qırımlı Ukrain medeniyet merkezini qurdılar. Teşkilâtçılarnıñ qayd etkenine köre, merkez siyasetnen oğraşmaycaq. Olar medeniyet, tasil ve tarihqa diqqat ayıracaqlar.
Teşkilâtçılar arasında – Qırımda T.Şevçenkonı añma aktsiyasında ukrain timsallerinden yaqalanğan faaller Leonid Küzmin ve Veldar Şukurciyev.


text:
Bağçasary – Oleksa Gayvoronskiy Qırım içün yapqanları – qıymeti ölçenilmez derecede. Biz onı çeşit taraftan bilemiz: tedqiqatçı, tarihçı, yazıcı, alıp barıcı foto ressam. Onıñ işleri daima yüksek keyfiyette azırlanğan ve daima yarımada ile bağlı, zaten, musafir olıp kelip-ketken tedqikatçılarğa baqqanda, onıñ noqtai-nazarı farqlana. «Qırım – bu ayırı bir dünya», dey tarihçı kitaplarında, televizion yayınlarında, böyle etip bizim dünya baqışımıznı deñiştire, yarımada aqqında bilgilerimizni tamamlay, renk ve mananen toldura.
Oleksanen Hanlar sarayınıñ yanında, Bağçasarayda subetleştik. Subetimizge bazıda ezan sesi, bazıda rusiyeli gelikopterlerniñ gürültisi qoşula – şeerge yaqın bir yerde «Belbek» arbiy aerodromı buluna.
– Bugün Qırımda özüñizni kim olaraq duyasıñız?
– Birinci aqılıma kelgen şey – esir olaraq duyam. Bizim közümiz ögünde büyük suratnen ve apansızdan yüz bergen tarihiy vaqialarnıñ esiri olamız, atta bazıda, er nesilniñ başına tüşmegen tarihiy deñişmelerniñ şaatı olğanımızdan çastlı olmamız kerek, dep tüşünem. Faqat, başqa tarafı da bar: tarih köpçegi seni basıp keçkende, belki de meraqlı tecribe qazanırsız, amma nahoş olması da mümkün.
Men Qırım tarihınen oğraşam, Qırım hanlığı tarihınen. Şimdiki işim – Qırımnıñ çeşit medeniyet ve devirlerge ait diqqatqa lâyıq yerlerni televizion yayınları arqalı tasvir etmektir. Şimdiki zamanımız aqqında ne aytmaq mümkün? Qırım bir elden başqa elge keçkeni tarihte olğan bir şeydir. Qırımnıñ keçmişi asılında – işğal ve zapt etüvlerden ibaret. Bunıñ episi Qırım tarihında iz qaldırdı, qırımtatar halqınıñ şekillenüvine tesir etti. Amma, şahsen özüñ bu kibi vaqianı başından keçirgende, pek kederlenesiñ. Çetleşip, bularnıñ episi olğan edi, bu da keçer demege tiliñ aylanmay. Çünki, bu vaqialar saña mütehassıs olaraq degil de, grajdanin olaraq tesir eteler.
– Şimdiki vaqialarnıñ tıpqısını keçmişte qıdırıp tapmağa tırışamız. Tarhiy tecribege esaslanıp, bir de bir tahmiler yapmaq mümkünmi?
– Tahminler yapılacaq olsa, menimce kelecegimiz eyi degil. Cemaat-siyasiy ceryannıñ inkişafı qanunları bar, em de tarihiy tecribege baqacaq olsaq, Qırım işğali adetince çoq yıllarğa süre. Tek bir ümütimiz bar – tesadüfiy vaqialar. Misal içün, Sovet Birliginiñ o qadar tez vaqıt içinde dağılacağını bir kimse tüşünmey edi. Ya da, Qırım Rusiyege keçecegini tahmin etkenimiz yoq. Tarihte daima «tesadüfiy allar» içün yer bar, olar endi belli olğan qanun ve qaidelerge boysunmaylar. Onıñ içün vaziyet eyileşecegine ümütler kesilmemek kerek. Amma, tarihiy tecribemiz, ümütlerniñ sayısını sıñırlay. Atta, uzaq kelecekni alsaq ta.
– Siz, Qırmda yaşamağa qalğan ukrain vatanperveri kibi özüñizni tanıtasıñızmı?
– Qırım – bu menim evim. Ukraina – menim devletim. Körgenim kibi, qırımlılar yañı şaraitlerge alışmağa tırışalar. Şimdiki künge qadar maña doğrudan-doğru yapılğan siyasiy basqını is ettim, dep aytıp olamam. Ebet, maddiy taraftan qıyınca oldı. Amma, eñ esası - maneviy qolaysızlıqlar oldı. Bu duyğu ile yañı şaraitlerge alışıp olamaysıñ. Çünki öyle yaratıldıñ, doğdıñ.
Bu duyğu Qırımdan meni quvalay. Amma, Qırımdan tış yaşamaq ve yerleşmek imkânını qıdırğan olsam da, şimdilik yoq. Belki de, menim siyrek meslegimnen bağlı – Qırım hanlığınıñ siyasiy tarihınen bağlı. Men 15 yıl devamında Bağçasarayda Hanlar sarayında çalıştım. Müzey hadimi olaraq, men akademik türündeki tedqiqatçı olıp, aynı zamanda, tarihnı mot etmek içün çalıştım. Qırım Hanlığınıñ ne olğanı, bu medeniyetniñ müimligi, Ukraina ve Avropa içün Hanlar zamanını tasvirlegen abidelerniñ emiyetini añlayışlı şekilde añlatmağa areket ettim. Bu iş göñlüme yaqın edi. Elbette, Qırımdan tış bu mevzunen meraqlanğanlar az. Amma, adamlar malümatnen degil, daa çoq qırımtatarlarnıñ özünen tanış olmaqnı arz eteler. Bu añlaşıla.
– İleride öz ayatıñıznı Qırımda nasıl tasavvur etesiñiz?
– Şimdilik bu sualge cevabım yoq. Men keçmiş aqqında çoq şey ayta bilem, amma yazıq ki, kelecekniñ mütehassısı degilim.
– Bugünde bugün Qırım cemaatçılığında menlik meselesi kergin tura. Atta, bir qoranta azaları özlerini bam-başqa köstereler. Bu nasıl oldı?
– Kerçekten, bu yarım yıl maña adamlarnıñ menligini ögrenmek içün çoq malümat berdi. Men, bir ande mevamını deñiştirgen adamlarnı rast ketirdim. Bu vaqialardan evel, iç bir şeyge qoşulmağan adamlar, kerekli vaqıtta birden fikirini toplağanlarını köz ettim. Menlikniñ deñiştirilüvi çeşit sebeplerden ola bile. Misal içün, kergin bir vaziyette adam, özüne kelişken bir cemiyet qıdıra. «Kelişken», «telükesiz» manasına kelmey, ukrainlikten uzaq turğan qırımlılarnıñ bazısı, Ukrainağa qol tutıp başlağan misallerni bilemiz, böyle etip, daa çoq mania ve zorluklarğa oğradılar. Amma, psihologik cietinden özlerini raat duyalar, çünki özlerini büyük ve ürmet etilgen bir cemiyetniñ kısımı olğanını is eteler. Aynı zamanda, Rusiye yaqlı adamlar, ğaliplerge qoşulmağa qarar aldılar. Bu olarğa oñaytlı kibi körüne.
Cemaatçılıqnıñ ekseriyeti daima idare etkenlerniñ artından keter. Ğayeviy adamlarnıñ sayısı daima az. İçtimaiy tedqiqatlar neticelerine köre, Qırımda Rusiyege qoşulmağa istegenlerniñ daima 30-40% bar edi. Şimdi ise, Qırımnı Rusiye idare etkeni içün, birleşmekni çoqtan arz etkenini aytalar. Ukraina yarımadanı idare etmege devam etse edi, Ukrainağa qol tutar ediler. Biz 2005 senesi ukrain demokrtik firqaları yanında akimiyetke qoşulmağa arz etkenlerniñ nevbetlerini hatırlaymız. Fevral ayında da Yanukoviç ketken soñ, rusiyeliler kelmezden evel bir aralıq bar edi, şu zaman bazı qırımlı siyasetçiler Kiyevge aşıqıp yañı akimiyetke olğan eyi munasebetini köstermege istediler. Amma, yañlışqanlarını keç añladılar, çünki olar minecek tren başqa tarafqa yöñeldi.
– Ya evelden mot olğan «biz - qırımlılar» şiarına ne oldı?
– Qırımda territorial menliginiñ şekillenüi eyi neticeler ketire bilecek edi. Bunıñ ile milletlerara zıddiyetni yeñmek mümkün edi. Amma, bu ceryanda keçilmez bir sıñır bar. Amma, dünyada bir çoq territorial menligi birinci yerde turğan bir çoq cemaatçılıqlar bar, olar atta asırla devamında sürgen zıddiyetni yeñe bildiler.
Qırımlılar içün özlerini Ukraina vatandaşı olaraq duymaları müim degil edi. Belki de, Ukraina bunı deñiştirmek içün bir şeyler yapmaq mümkün edi. İşte, Qırımdaki regional menlikniñ eñ müsbet tarafı şunda ki, etnik cemaatçılıqlar arasında olğan sıñırlarnı yoq ete. Amma, bunı tüşünmege endi keç oldı.
– Şimdi ne?
– Şimdi biz 1991 ya da 1992 seneleri seviyesine qayttıq. O vaqıt cemaat yañı qurumnı daa qurmadı, ve er kes özüni ilk evelâ bir millet vekili olaraq tanıta edi. Qırımda region menligi ğayıp oldı. Rusiye eminim, bu ğayeni pekitmege isteydir. Mında, umum rsiy vatanperverligini besleycektir. Olarnıñ büyük tecribesi ve muvafaqiyeleri bardır, çünki prezidentni ealiniñ 80-90% desteklese, bu milletnin birlik seviyesiniñ köstergiçidir, bunıñ aqqında tek hayal etmek mümkün.
Menimce, «Rusiye Qırım menmenligini» begenmez. Bu menmenlik, 23 yıl devamında Qırım qarşılıq köstermege azır, ve daima merkeznen munaqaşalar alıp barmağa azır edi. Amma, bu Rusiyege kelişmey. İleride, bunı yoq etmege tırışacaqlar. Em de, tek qırımtatarlar degil, ruslarğa da tiyecek. Belli ki, şimdi olar «büyük Rusiyege» qoşulğanları içün pek quvanalar. Faqat, Qırımnıñ Ukraina ve Rusiye terkibinde bulunuvı farqalana. Qırım rusları Ukraina çerçivesinde serbestlikke alıştılar ve öz aqlarını qorçalay ediler, Zanımca, rusiyeli akimiyet bundan gizliden saqınadır. Çünki cemaatçılıq arasındaki añlaşılmamazlıqlar yoq olmadı, rus tili ve bu kibi timsaller sebebinden degil, ilk evelâ içtimaiy-iqtisadiy meselelernen bağlı. Bu meseleler Qırım statusınıñ deñiştirilüvi ile daa beter kerginleşti.
– Sizniñ fikiriñizce, Ukraina bu vaziyette ne yapmaq mümkün?
– Tarihiy tecribeni köz ögüne alsaq, Ukraina asılında Qırımnıñ işğaline qarşılıq köstermek kerek. Yani, cenkleşmek kerek. Bir de bir devlet qomşusına ücüm etse, zarar körgen memleket qarşılıq köstere. Amma, bir devlet «añlaşılmağan bir cenkni» alıp barğanda, ekincisi de qarşılıq köstermegeni tarihte daa yoq edi. Bu yañı zamannıñ tüsüdir. Onıñ içün, keçmişte iç olmagan bir usullarnı qıdırmaq kerek. Ukraina içün şimdiki vaqıtta adden tış bir çezüv yollarını belgilemek kerek .
– Ukrain kanalları Qırımnı kün tertibinden çıqarğanı közüñizge çarpmaddımı?
– Qırımnen bağlı informatsion siyasetini alıp barmaq içün, ukrain cemaatçılığı Qırımğa munasebetini belgilemek kerek. Şİmdi Ukrainada ötkerilgen munaqaşalarda, ğayıp etilgen territoriyalarnı teslim etip, «kendi», «avropalı» ayatnen yaşamayıqmı, deyler. Qırım ve Donbassnıñ ğayıp etilüvi elektoral vaziyetke eyi tesir etti ve «yatırımğa muhtac» olğan yerlerden qaznanı boşattı, kibi fikirler de tarqala. Ve men qayd etkenim kibi, bu laflar kerek olğanı kibi kestirilmey. Sıñırlarnıñ konstitutsion bütünligi - tam devletçilikniñ kefilidir.İç bir elektoral, iqtisadiya imtiyazlar bu meselede delil degil. Ukrainada, bazıları yarımadanen sağlıqlaşqanına oşay. Qırımnı evelden bilmegenleri içün oldı.
– Yani, Kiyev Qırımnı eşitmeyip, körmeyip, añlamay edi, kibi fiirnen razıñızmı?
– Öz tecribem aqqında aytmağa isteyim: Kiyev ya da Lvovda Qırım aqqında tarif etkende, adamlar diñleyler. Hurafeler yerine aqiqiy malümatlarğa inanıp başlaylar. Asılında, ukrain cemaatçılığı yañı malümatnı qabul etmege azır. Amma, bizim Qırımnı yahşı bilgen, onıñ ne olğanını añlata bilgen «elçilerimiz» az edi.Qırımğa evelden olğanı kibi baqa ediler: yalılar, tatarlıq, resim sergiler, em de neiçündir rus bayraqlarıne yürgen qırımlı ruslar.Amma, meselelerni incelemege bir kimse istemedi. Yani, ukrainlilerniñ Qırım aqqında kendi noqtai-nazarı yoq edi. Olğan olsa da, tedqiqatçılar arasında muzakere etile edi, siyasetke qarışmay edi.
– Ekspertler aytqanı kibi, qırımtatarlar ayırıca havf astında bulunalar …
– Menimce, qırımtatarlarnı bir qurban olaraq saymaq, ürmetsizlik bildirmek demektir. Bu qadimiy halq bir çoq işğallerni, qıyınlıqlarnı başından keçirdi, sabitlikni kösterdi. Çetel devletlerniñ istilâsına alışmağan başqa halqlar içün, işğal büyük bir facianen yekünler edi. Amma, qırımtatarlar içün, bu vaziyet yañı bir şey degil. Olar defalarca vatansız qalıp, kene de oña saip çıqqan ediler. Büyük ğayıplarğa oğrasalar da, kene de ayatta qala ediler. Tek bir sürgünlikni alayıq.
Menimce, qırımtatarlar iç bir ükümetke soñuna qadar işanmağanları ve pek doğru yapqanları içün yer yüzünde qaldılar. Qırımlı içün eñ büyük degerlik yat devletlerniñ onıñ vatanı küreşi oğrunda ğalebleri degil de, büyük qorantasınıñ sağ-selâmet olması müim edi. Şu qoranta azalarına yardım içün muracaat etile, eñ uzaq soy-sop biline. Bu bağ adamlarnı birleştirdi. Yaramay şaraitlerge alışmaq qabiliyeti qırımtatarlarnıñ qanında bar. Tarihke keñiş bir noqtai-nazarnen baqsaq, şimdiki vaziyetten de beter şeyler olğan edi. Onıñ bugünki künniñ zorluqlarını da yaşap, vaziyetten şerefnen çıqarlar.
– Qırımnı terk etip ketkenlerge nasıl davranasıñız?
– Men de tuvğan qırımdan ketmek imkânlarını qıdıra edim, onıñ içün olarnı pek yahşı añlayım. Ketken qırımtatarlar aqqında aytacaq olsaq, menimce olar, halqnıñ menfaatlarına zıt kelgen şeyler yapalar. Olarnıñ ecdatları Qırımğa avdet etmek arzusınen yaşay ediler, olar içün köçüv fuqarelik ve zorbalıq ile belgilendi. Amma, şimdiki qırımtatarlar Qırımnı daa kergin vaziyette terk etmegenlerniñ mirasçıları olğanını unutmayıq. 1783 senesi Qırım işğal etilgen soñ, biñlerce adamlar köçip ketken ediler, 19 –ncı asırda Qırım cenkinden soñ ketkenler de oldı. Bİr çoq adam daa sürgünlik yerlerinden qaytmadı. Bu halqnıñ esas degeri, onı birleştirgen, ayaqta tutqan şey – Qırımdır. Başqa Vatanları yoq. Onıñ içün bazı qırımtatarlarnıñ şimdiki vaziyetke alışmaq ıntıluvlarını közetkende men olarnı içimden ukrain-qırımlılıarnı öpkelegenim kibi, öpkelemeyim. Çünki bizim seçim yapmağa imkânımız bar. Bizim tarihiy vatanımız Ukraina serbest. Olarnıñ ise, başqa çareleri yoq. Olarnıñ tarihiy vatanı – Qırım. Olar ayatta qalmaq kerekler.
– 2001 seneninñ malümatlarına esaslansaq, Qırımda tahminen 600 biñ ukrainli yaşay. Olarnıñ şimdiki fikirleri nasıl?
– Biz «ukrainli» sözüni nasıl añlaymız, buña olarnıñ fikirleri de bağlı. Qırımda ukrainlilerniñ büyük bir qısımı yaşay degende, birlik-beraberlikte yaşağan cemiyetni közde tutamız. Episi Ukrain medeniyetine siñgen, ukrain vatanperver ğayelerniñ tarafdarları dep belleymiz. Amma, er halq kibi, ukrainliler de biri-birinden farqlanalar.
Olarnıñ arasında çeşit taqdir, çeşit fikir ve baqışlarnıñ saipleri bar. Ukrainlilerniñ ekseriyeti mında yaşap, sovet cemaatçılığına siñip, öz kimligi aqqında tüşünmey ediler. Olar büyük isteknen sovet ve rus ğayelerni desteklediler. Etnik ukrainliler olıp qaldılar, amma siyasiy cietinden milletke ait degiller, ebet. Ukrainlilerniñ başqa qısımı ya qıtağa köçmek ya da yañı şaraitlerge köçmege mecburlar. Olar daa ağır vaziyette bulunalar. Olarnıñ, qırımtatarlarğa baqqanda, ayırı siyasiy ve içtimaiy qurumları yoq…Qırımda daa yañı siyasiy ukrainliler peyda oldı. Bu adamlar ukrainliler degil, amma özlerini ukrainliler, dep sayalar. Meraqlısı şu ki, rusiyeli akimiyet qırımtatarlarğa yapqanı kibi, şimdilik ukrainliler Rusiyege qol tutalar kibi, birleşmeni teşkil etmediler. Ya kadrlarnı tapalmay, ya da emiyetsiz, dep sayalar.
– ATR kanalındaki «Progulki po Krımu s Oleksoy Gayvoronskim» yayınınen ne olacaq?
– Menim büyük planlarım bar edi. Hususan, Qrımdan tış ve çetelde Qırım hanlığınıñ abidelerini çıqaracaq oldıq. Şimdiki vaziyetler deñişti. Men kanal reberlerinen yayınnıñ kelecegini muzakere etecem.
– Qırımda bulunğanıñız içün Rusiye vatandaşlıqnı qabul eteceksizmi?
– Rusiye qanunları boyunca men bu devletniñ vatandaşı olam. Aprel 18 kününe qadar, ukrain vatandaşlığını saqlap qalmağa yetiştirmegen qırımlılar, avtomatik olaraq Rusiye vatandaşı sayıla. Olar, rusiyeli vatandaşlığından belli bir şekilde red etmek mümkünler, arizanı bir yıl devamında ögreneler. Men bu baarde iç bir yerge barmadım, çünki Ukraina baş naziri aytqanı kibi, biz ukrain vatandaşlığını saqlap qaldırmağa rica etmemelimiz, çünki bu meseleni tek Ukraina prezidenti al ete. Bu mantıqlı. İşte, bu sebepten ciddiy meseleler yüz bermekte, çünki men statusımnı resmiyleştirmedim. Ukraina ükümetine qulaq asmağanlar endi, ya qırmızı rusiyeli ya da mavı - vaqtınca yaşamaq içün ruhsetnameni aldılar. Misal içün, 2015 senesiniñ yanvar 1 kününden soñ, Qırımnı terk etmege imkânım olmaycaq. Men pasportnı almaycam, çünki Rusiye vatandaşı olmağa arz etmedim. Amma, yaşamaq içün ruhsetnameni da maña bir kimse bermez, çünki endi keç oldı. Bu problemanı nasıl etip al etmege mümkün, bilmeyim.


text:
İran yanvarniñ 8-nde saba Tehran civarında tüşken Ukraina halqara ava yollarına ait uçaqnıñ «qara qutularını» Ukraina mütehassıslarına açtı. Bu aqta Ukraina Tış işler naziri Vadım Prıstayko yanvarniñ 10-nda brifingde bildirdi.
«Biz em uçaq parçalarını, em de qaza yerini kördik. Şimdi taqımımızğa «qara qutular» da açıldı, ve bizler yaqın vaqıtta muzakerelerniñ rekonstruktsiyasını başlatmağa planlaştıramız. Bizler Tehran ava limanında uçucılarnı idare etüv merkezinden dispetçerlerniñ ve uçucılamıznıñ (laqırdı) qaydlarını aldıq. Bu malümat şimdilik talil etile», – dep bildirdi Ukraina Tış işler naziri, dep haber ete «Nastoyaşçeye vremâ».
Prıstaykovnıñ aytqanına köre, uçaq qazasında elâk olğanlarnıñ bütün tuvğanlarından DNA örnekleri alındı.
Uçaq qazasını tedqiq etken Ukraina eyyetiniñ erkânına 50 kişi kire.
«Ukraina halqara ava yolları» ava şirketiniñ PS752 seferli Boeing 737-800NG uçağı yanvarniñ 8-nde saba Tehrandan Kyivge yol alıp, İran paytahtınıñ halqara ava limanından çıqıp tüşti. 176 insan elâk oldı, 167-si yolcu ve 9 ekipaj azası edi. Elâk olğanlar arasında – 11 Ukraina vatandaşı (ekipaj azaları ve 2 yolcu).
Uçaq 2016 senesi yapıldı. Şirketniñ bildirgenine köre, bir problemi yoq edi ve yanvarniñ 6-nda uçuştan evel tehnik teşkerüvi yapıldı.
Ukraina Tış işler naziri Vadım Prıstayko, İrannen Ukraina uçağınıñ qazasını tahqiq etüv ve onıñ sebeplerini ögrenüvde eki memleketniñ tahqiqat gruppalarınıñ koordinatsiyası aqqında añlaştı, dep bildirdi.
Ukrainada yanvarniñ 9-nda İrandaki uçaq qazası sebebinden matem künü olaraq ilân etildi.
Daa evel bir sıra kütleviy haber vastası ABD ve diger memleketlerniñ istihbarat menbalarına esaslanıp, Ukraina halqara ava yolları ava şirketiniñ «Boeing» uçağı İran raketasınen tüşürildi, dep bildirdi, daa soñra bunı Kanada ve Büyük Britaniya liderleri de ayttı.
İran akimiyeti 176 insan elâk olğan Ukraina uçağı tüşürilgenine dair versiyanı inkâr ete.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi ki, al-azırda Qırımda bulunğan Türkiye eyyetine yarımadada insan aqlarınıñ bozulması, şu cümleden, qırımtatarlarğa basqı yapılğanını tarif ettiler.
Bu aqqında Meclisniñ matbuat hızmeti bildire.
«Musafirlerge öldürüv, qaçıruv, apis cezaları ve sorğular aqqında malümat berdik. Topraq meselesi, til meselesi, milliy kütleviy haber vastalarınıñ faaliyet problemlerini ayrı muzakere ettik ve ilâhre. Olarnı meraqlandırğan suallerge cevap berdik», – dedi Celâl.
Türkiye eyyeti Qırımda aprel 30-ğa qadar bulunacaq. Çarşenbe künü, aprel 29-da, Celâlnıñ malümatına köre, aprel ayından itibaren Roskomnadzor iznini alamayıp işini toqtatmağa mecbur olğan ATR qırımtatar telekanalınıñ reberligi ile körüşüv keçirilmesi planlaştırıla.
Bazarertesi künü, aprel 27-de, Aqmescitke ğayrı resmiy Türkiye eyyeti keldi. Qırımtatarlarnıñ Qırımdaki vaziyetini ögrenecek olğan eyyetniñ erkânında alim ve uquq qorçalayıcılar bar.
Eyyet erkânına Türkiye Büyük Milliy Meclisiniñ AK Partili sabıq deputatı Mehmet Zafer Üskül, Türkiye parlamentiniñ insan aqları saasındaki tedqiqler komissiyasınıñ sabıq yolbaşçısı, uquq qorçalayıcı Levent Korkut, Tış iqtisadiyat alâqalar Şurasınıñ Avrasiya regionınıñ memleketleri ile işbirlik koordinatorı Çala Mazlum, em de Türkiye aliy oquv yurtlarınıñ bir qaç hadimi kirmekte.


text:
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti. Bunı «İnterfaks» bildire.
Böyle etip o, Rusiye Adliye nazirliginiñ Meclis faaliyetini «ekstremistik» olaraq tanıma qararını ve onı yasaq etmesini toqtatmaq Amerika Qoşma Ştatları Devlet departamentiniñ Rusiyege çağıruvına izaat berdi.
«Bu mesele Rusiye qanunlarına köre baqıla, bunıñ içün bu vaziyette diger devletlerniñ fikirlerini diñlemek imkânsız ve kereksiz dep sayamız», – ayttı Peskov cuma künü jurnalistlerge.
«Bu Rusiye Federatsiyasınıñ içki işi», – qoştı Peskov.
Amerika Qoşma Ştatlarınıñ Devlet departamenti Rusiyeni Qırımtatar Milliy Meclisni «ekstremistik teşkilâtı» olaraq tanımaq qararını ve Qırım akimiyetiniñ bu demokratik müessiseniñ faaliyetini toqtatmaq qararını lâğu etmege çağırdı.
Aprel 18-de Rusiye Adliye nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Aprel 13-te Kreml tarafından tayin etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar halqınıñ Meclisi faaliyetiniñ mahkeme qararına qadar toqtatılması aqqında qarar alğanını bildirdi. Aprel 15-te Qırımda Meclisni yasaq etmesi davası boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvı keçirildi, nevbetteki toplaşuvnı aprel 25-te keçirmek qararı alındı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bazarertesi künü aqşam, mart 9-da, işçiler Aqmescitniñ merkeziy meydanındaki qoranı alıp, yañartılğan abideden brezentni alıp taşladılar.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, işçiler eki afta devam etken işlerni bitirdiler. Abideni boyaladılar ve eykel yanındaki tamir işlerini yekünlediler. Artıq Lenin eykeliniñ tunç renki bar.
Şimdi meydanda soñki abadanlaştıruv işleri yapılmaqta, «Yug» qurucılıq şirketiniñ hadimleri deyler ki, olarnı mart 12-ge qadar bitirmege planlaştırıla.
Qırım ükümetiniñ malümatına köre, meydanda yarımada işğaliniñ yıllığına bağışlanğan bir sıra tedbir keçirilecek.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Ukrainada Qırımdan köçip kelgen adamlarnıñ teşebbüsi ile Qırım işğaline qarşı informatsion kampaniya başlandı. Onıñ çerçivesinde fotosergi, brifing, telemarafon, konferentsiyalarnıñ keçirilmesi planlaştırıla. Qırım işğaliniñ yıllığı ile bağlı tedbirler mart 15-ke qadar devam etecek.


text:
Noyabr 27 künü Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq aktsiya iştirakçileri «Kahovka – Titan» yolağınıñ tamirini soñunace yapmağa ıntılğan tamir brigadasına irişimni blok etmege devam ete, dep bildire «Ukrenergo» matbuat hızmeti.
Şirketiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, vaziyetni bir nizamğa ketirmek içün Qırım qamaçavı temsilcileri ile körüşüv planlaştırıla.
«Bugün, Qırım qamaçavınıñ yerli ştabı ile añlaşmağa köre, «Ukrenergo» teşebbüsi boyunca, Qırım qamaçavı ştabınıñ yolbaşçılığı ile şirketniñ temsilcileri körüşecek. Körüşüv Herson vilâyeti Çonğar köyünde 330 kV Melitopol – Canköy yolağınıñ bozuluvı olğan yerniñ yanında olmalı», – denile beyanatta.
Herson vilâyetinde «Kahovka – Titan» yolağınıñ tamiri içün tek üç saat kerek, amma faaller mütehassıslarnı keçirmey, dedi Ukraina energetika naziri Ukrainı Vladimir Demçişin.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey.


text:
Saba, yanvar 12-de, Keriç boğazından parom keçitiniñ işi kene toqtaldı. FVN Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, paromlar ava şaraitlerinden sebep yürmey.
«Ava şaraitleriniñ eyileşüvine qadar aydavcalırğa Keriç parom keçiti tarafına barmamaq rica etile», – denile beyanatta.
Keçitte toplanğan maşina sayısı aqqında malümat yoq.
FVN Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, gece keçit tumandan sebep bir 5 saat çalışmay edi. Amma yarı geceden soñ Keriç boğazından paromlarnıñ qatnavı ğayrıdan başlandı, deyler matbuat hızmetinde.
Keriç boğazından parom keçiti Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar diyarı ile bağlağan yekâne naqliyat arteriyasıdır.


text:
Aqmescit SİZOsında bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı Rusiye uquq qorçalayıcısı, Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti yanındaki vatandaş cemiyetiniñ inkişafı ve insan aqları boyunca Şurasınıñ azası Andrey Yurovnıñ şahsiy kefaleti ile azat etmediler.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti Çiygoznıñ adliyecisi bergen malümatına esaslanıp bildire.
«Qırım Cumhuriyetinde Rusiye Taqiqat komitetiniñ Baş taqiqat idaresi ve Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesine Ukraina ve Tataristan Cumhuriyetinde nam qazanğan sanat erbabı, «Qırım» ansambliniñ bediiy reberi Server Kakura, em de «Qırım» gazetasınıñ baş muarriri, filologiya ilimleri namzeti, Qırım müendislik pedagogika universitetiniñ qırımtatar ve türk filologiyası fakultetiniñ dekan vazifelerini eda etken Bekir Mamutovnıñ Ahtem Çiygoz içün kefil olmaq arizaları berildi», – dep bildire Meclis.
Rusiye Cinaiy protsessual kodeksine binaen, şahsiy kefalet yazma şeklinde berile, kefil şeklengen ya da qabaatlanğan kişi içün mesüliyetni taşıy, bu şahısnıñ taqiqat ya da mahkeme izni olmasa, yaşağan yerini terk etmemesini ve bütün sorğularğa kelmesini kefil ete.
Çiygoznı 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26 künü «kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etilmesi ve iştirak etmesinde» şeklep, taqiqat çerçivesinde yaqaladılar. Çiygoznı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da bu müddetni mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.
Çarşenbe künü, mayıs 6-da, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi ki, Qırımda Aqmescit SİZOsında bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı kartserge attılar.
Mecliste deyler ki, böyleliknen Çiygozğa basqı etip, kerek olğan şaatlıqnı elde etmege isteyler.
Mayıs 8-de Çiygoznı kartserden adiy kamerağa qaytardılar, o, ilân etilgen açlıqnı toqtattı.


text: Bir milletni duniya üsünde atı bla ayıtılıb, kim bolganın, kim bolmaganın, kaydan kelgenin, kalay caşaganın, ne cazganın, ne okuganın tanıtırga ne kerekdi degen, soruvga bütev duniyada berilgen cuvab birdi. Ol milletni "TİL"idi. Duniyaga atı aytılgan milletle tillerine bıllay bir nek sak bolgandıla. Kesi tillerine başha milletleni tillerinden sözle koşula başlasa ullu kaygıga nek tüşedile. Tillerin, başha milletleden koşulgan sözleni tazalarga fakultele bla til kurumla kurab, alaga açhanı sanavsuz kuyub nek küreşedile? O milletni kültürünü bayam etgen tildi.


text:
Curçı (Pervomayskoye) rayonınıñ Qıyat (Ostrovskoye) köyünde Toyota ve VAZ maşnaları çarpıştı, bir adam zararlandı dep bildire Rusiyeniñ Qırımda FVN idaresiniñ matbuat hızmeti.
“Toyota Corolla ve VAZ-2101 maşnaları çarpıştı. FVN hadimleri VAZ maşnasında qıstırılıp qalğan adamnı çıqardı”, - denile beyanatta.
Zararlanğan adam, hastahanege qoyulmaq içün “acele yardım” hadimlerine berildi.
2018 senesi dekabr 25-inde Rusiyeniñ FVN senesiQırım idaresiniñ baş muavini Sergey Sadakliyev, yol qazalarınıñ aqibetlerini yoq etüvine, Qırım qurtarıcılarını eki kere ziyade celp etip başlağanlarını bildirdi.


text:
12 ağır hastalanğan qırımtatarı, olardan 5 bala, Türkiye sağlıq saqlav Nazirliginiñ hastahanelerinde tedaviylenecek.
Bunı Türkiye çetel işler Nazirligine esaslanıp, QHA agentligi bildire.
«Bizim içün qırımtatar qardaşlarımıznıñ telükesizligi ve amanlığı pek emiyetlidir. Qardaş halqımız içün bu qıyın vaqıtta biz (Türkiye devleti) olarnıñ tınçlığı aqqında tüşünmelimiz», – denile beyanatta.
Mında hastalarnıñ beşi bala olğanını qayd eteler. Olar iyül 28 künü qorantaları ile kelip, İstanbul hastahanelerine qabul etildiler.
Bundan da ğayrı, daa yedi hasta zaruriy vesiqalarnıñ qayd etilüvinden soñ Türkiyede tedaviylenecek.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Teftiş komissiyasınıñ reisi Ali Özenbaş II Bütündünya qırımtatar kongressi devamında «qırımtatarlar» yerinde «qırımlı» ismini qullanmağa teklifi ile buyurdı.
«Er bir halqnıñ adı bar. Bizde o yoq. Toprağımızda saip olmağa istesek, qırımlı olmalımız», – dep añlattı Özenbaş Ankarada keçken II Bütündünya qırımtatar kongressinde çıqışta bulunıp.
Vekiller işbu teklifke qol tutmadı, – dep bildire Ankaradan Qırım.Aqiqat mühbiri. Evel Ali Özenbaş defalarca bu ğayeni bildirgen eldi, amma o alâ daa çezilmegen qala.
Rusiye yarımadanı işğal etken soñ 2014 senesi fevral 27-den bugünki künge qadar 15 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur oldı. Qırımtatar halqı liderleriniñ Qırımğa kirişleri yasaq etildi, demokratik yollar vastasınen saylanğan ve bütün dünyada yerli halqlarnıñ idare organlarınıñ örnegi olğan – Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Meclisi – faaliyetlerini devam ettirmek imkânından marum qaldılar, olarnıñ mal-mülki ise musadere etildi.
İşbu vaziyetni nazarda tutıp, II Bütündünya qırımtatar kongressini Türkiye paytahtı – Ankarada keçirmek kibi qarar alındı. Ankarada qırımtatarlarnıñ eñ büyük diasporası yaşamaqta.


text:
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti işğal etilgen Aqyarda Ukraina Mudafaa nazirliginiñ istihbaratı içün casuslıq yapqanından şübheli sayılğan rusiyeli qadın tutulğanını haber ete.
Bu aqta Rusiye kütleviy haber vastaları Rusiye FSBsiniñ Cemaat bağları merkeziniñ malümatına esaslanıp bildire.
«Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Rusiye vatandaşını devlet hainliginden şübheli sayıp, Aqyarda yaqaladı, qadın Ukraina mahsus hızmetleri tarafından celp etildi ve Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresiniñ vazifesi üzerine arbiy malümatnı gizli şekilde toplağan edi», – dep aytıla müessiseniñ haberinde.
FSB, «devlet hainligi» maddesine istinaden cinaiy dava açıldı, tahqiqat tedbirleri keçirile», dep bildirdi.
Diger mustaqil menbalar bu malümatnı tasdıqlamay. Tutulğan qadınnıñ adı ve soyadı aydınlatılmay, onıñ izaatları yoq. Ukraina Mudafaa nazirligi de FSB malümatını şimdilik izaatlamadı.
Bu ay FSB, Ukrainadan vazife alıp, arbiy malümat toplağanında şübheli sayılğan kişiniñ tutuluvı aqqında ekinci kere haber ete. Tahminen bir afta evelsi devlet hainligi davası Cenübiy arbiy okrugınıñ arbiyine qarşı açıldı. Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, onıñ adı Ruslan Artıkov ola.
2019 senesi fevral ayında Rusiyede arbiy mahkeme Rusiye Qara deñiz flotunıñ mayorı, sabıq ukrain arbiyi Dmitriy Dolgopolovnı devlet sırını aydınlatqanı içün ve, FSB aytqanı kibi, onıñnen beraber yaşağan Anna Suhonosovanı devlet hainliginde qabaatladı.
Olarnı 10 ve 9 yılğa üküm ettiler. Rusiye tahqiqatınıñ malümatına köre, Suhonosova Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresiniñ hadimi, polkovnik İgor Klimenko ile añlaşıp, Dolgopolovnı Ukraina mahsus hızmeti ile para alıp, gizli işbirligine celp etildi. Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, mahkeme vaqtında Dolgopolov ve Suhonosova «qabaatlarını bütünley tanıp, yapqanlarına peşman olğanlar».
Qırımda tutulğan Dmitriy Dolgopolovnıñ eski arbiy arqadaşları Rusiye FSBsiniñ «Ukraina casusı olıp çalışqanına» dair versiyasına inanmay.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Salı künü, noyabr 5-inde Qırımda furtuna ihtarı qala.
"Qırımnıñ orta rayinlarında fevqulâde yanğın telükesi qala", - denile Qırım Gidrometeomerkeziniñ beyanatında.
Daa evel Qırım gidrometeomerkezi, noyabr 5-ine qadar furtuna ihtarı ilân etken edi. Müessise, quru ve sıcaq avadan soñ suvuq front keçkeni içün, oktâbr 31-inde ve noyabr 1-inde Qırımda ava şaraiti pek deñişecek: şimal-şarqiy yel saniyede 15-20 metrge qadar küçleşecek, yağmur ve dağlarda qar yağacaq, dep bildire.
Daa evel Qırım.Aqiqat Aqmescitte oktâbrniñ 31-nde birinci qar yağğanını bildirgen edi. Hususan, qar Aqmescitte ve Ay Petride yağdı.


text:
Çarşenbe künü, iyül 15-de, Qırım Aqmescit ava limanına kelecek eki millionıncı turistni qarşılamağa azırlana, dey Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov iyül 13 künü canlı efir vaqtında, haber ete Qırım.Aqiqat.
«İyül 15 künü Aqmescit ava limanında eki millionıncı turistni qarşılaymız», – dey Aksenov.
O şunı bildirdi ki, Aqmescit ava limanı ve Keriç parom keçiti daa iç bir vaqıt öyle faal sürette çalışmay edi.
Bugün Aqmescit ava limanı er künü 15 biñ yolcunı qabul ete. Keçit te bugün (iyül 13) tarihiy rekordğa çıqtı – eki tarafqa 30 biñ (insan): 18,5 biñ Qırımğa, 12 – Qırımdan, altı biñ avtomobil», – dey Aksenov.
Qırımda kurort mevsimi resmiy olaraq mayıs 1 künü başlandı. Millionıncı turist yarımadağa iyün 19 künü keldi. Bu turist – Sankt-Peterburgdan kelgen Tatyana Şubina oldı. «Krımskiy telegraf» neşirini bildirgenine köre, yarımadada musafirlerge memnün degiller, fiyatlar paalı.
Qırım akimiyeti 2015 senesi 4,3 million turistni qabul etmek niyetindedir.


text:
Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ faaliyeti sebebinden tamır halq vekilleriniñ aqları muntazam sürette bozula. Bu aqta Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi avgustnıñ 9-nda qayd etilgen Dünya tamır halqlar künü munasebetinen yapqan beyanatında aytıla.
«Rusiye oña qoltutmağan qırımtatar halqını yoq etmek içün elinden kelgenini yapa: siyasiy repressiya, ayırım, işkence ve qorquzuv qullana, Qırımnıñ demografik terkibini deñiştire. Şunıñ içün bugün Rusiye Federatsiyasınıñ yapqan qanunsızlığını toqtatmaq içün Ukrayına yarımadasınıñ tezce işğalden azat etmek kerek olğanını daa bir kere qayd etemiz», – dep aytıla haberde.
EdEra online tasil studiyasınen beraber Ukrayına institutı «Crimea: History and People» bedava online kursını başlattı.
Ukrayına prezidenti Volodımır Zelenskıy 2021 senesi iyülniñ 21-nde teşebbüsçisi olğan №1616-IX «Ukrayınanıñ tamır halqları» qanunını imzaladı, 2021 senesi iyülniñ 1-nde Yuqarı Rada onı qabul etti.
Qanunğa köre, qırımtatarlar, qaray ve qırımçaqlar Qırım yarımadasında şekillengen Ukrayınanıñ tamır halqları ola.
Rusiye Devlet duması Ukrayınanıñ tamır halqlar qanun leyhasını takbih etken beyanatnı qabul etti. Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukrayınanıñ tamır halqları qanun leyhası «ruslarğa qarşı küçlü bir darbe» ola dep, onı kütleviy öldürüv silâsınen qıyasladı.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Kreml nezareti astında bulunğan Aqmescit şeer şurasınıñ kompartiya bölügini temsil etken deputatı Stepan Kiskin Qırım FSB ve prokuraturağa açıq mektüp yazdı. Bu mektüpte Stalinniñ memorial tahtasına yapılğan«Cellât» sözüniñ müeliflerini tapmaq talabı aqqında söz yürütile.
Bu aqta Kiskin öz Facebook saifesinde haber etti. Onıñ sözlerine binaen, yazı mart 5 gecesinden saba 6-na yapılğan.
«İleride böyle adiselerniñ olmaması içün, kerekli tedbirlerni keçirmege rica etem. Bizim vatanımıznıñ vatanperver tarihına vandallar böyle çirkin sürette davranamazlar, Büyük Ğalebeniñ generalissimusınıñ memorial tahtasını aramlamaq mümkün degil», – dep belgilene Kiskinniñ arizasında.
1945 senesi Qırımda ötkerilgen Yalta konferentsiyasında iştirak etken ve yarımadada bu sebepten bulunğan İ. V. Stalinniñ hatırasına memorial tahta yerleştirildi. O, KPRF Qırım cumhuriyet komitetiniñ binası duvarında Dolgorukov soqağı 10-A adresi boyunca qoyulğan.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Çevrimiçi dil çeviri hizmeti
Aralarında Türkçe, Almanca, Arapça, Azerice, Boşnakça, Bulgarca, Çince, Danca, Esperantoca, Farsça, Felemenkçe, Fince, Fransızca, Gürcüce, Hırvatça, Hintçe, İngilizce, İspanyolca, İtalyanca, İzlandaca, Japonca, Kamboçyaca, Kazakça, Korece, Latince, Norveçce, Özbekçe, Portekizce, Romence, Rusça, Slovakça, Slovence, Tay Dili, Ukraynaca, Vietnamca vb. dillerin de yer aldığı 102 farklı dil kombinasyonundan çeviri yapabilen ücretsiz çevrimiçi çeviri hizmetimizi hemen deneyin.
Çevrimiçi dil çeviri hizmeti
İkinci çevrimiçi çevirmen. Bu çevirmen 60 dil çiftini farklı kombinasyonlarda çevirir.
Afrika Dili Türkçe tercüme, Almanca Türkçe tercüme, Arapça Türkçe tercüme, Bulgarca Türkçe tercüme, Çekçe Türkçe tercüme, Çince Türkçe tercüme, Danca Türkçe tercüme, Endonezya Dili Türkçe tercüme, Estonyaca Türkçe tercüme, Farsça Türkçe tercüme, Felemenkçe Türkçe tercüme, Fince Türkçe tercüme, Fransızca Türkçe tercüme, Hırvatça Türkçe tercüme, Hintçe Türkçe tercüme, İbranice Türkçe tercüme, İngilizce Türkçe tercüme, İspanyolca Türkçe tercüme, İsveççe Türkçe tercüme, İtalyanca Türkçe tercüme, Japonca Türkçe tercüme, Korece Türkçe tercüme, Lehçe Türkçe tercüme, Letonca Türkçe tercüme, Litvanca Türkçe tercüme, Macarca Türkçe tercüme, Malezya Dili Türkçe tercüme, Norveççe Türkçe tercüme, Portekizce Türkçe tercüme, Romence Türkçe tercüme, Rusça Türkçe tercüme, Slovakça Türkçe tercüme, Slovence Türkçe tercüme, Tay Dili Türkçe tercüme, Ukraynaca Türkçe tercüme, Vietnamca Türkçe tercüme, Yunanca Türkçe tercüme, Arnavutça Türkçe tercüme, Azerice Türkçe tercüme, Baskça Türkçe tercüme, Belarusça Türkçe tercüme, Bengalce Türkçe tercüme, Boşnakça Türkçe tercüme, Burmaca Türkçe tercüme, Cava Dili Türkçe tercüme, Cebuano Türkçe tercüme, Chicheva Türkçe tercüme, Ermenice Türkçe tercüme, Esperantoca Türkçe tercüme, Filipince Türkçe tercüme, Frizon Dili Türkçe tercüme, Galce Türkçe tercüme, Galiçyaca Türkçe tercüme, Gücerat Dili Türkçe tercüme, Gürcüce Türkçe tercüme, Habeşçe Türkçe tercüme, Haiti Creole Dili Türkçe tercüme, Hausa Dili Türkçe tercüme, Havai Dili Türkçe tercüme, Hmong Dili Türkçe tercüme, Hosa Türkçe tercüme, İgbo Dili Türkçe tercüme, İrlandaca Türkçe tercüme, İzlandaca Türkçe tercüme, Kamboçyaca Türkçe tercüme, Kannada Türkçe tercüme, Katalanca Türkçe tercüme, Kazakça Türkçe tercüme, Kırgızca Türkçe tercüme, Korsika Dili Türkçe tercüme, Kuzey İskoç Dili Türkçe tercüme, Kürtçe Türkçe tercüme, Laoca Türkçe tercüme, Latince Türkçe tercüme, Lüksemburgca Türkçe tercüme, Madagaskar Dili Türkçe tercüme, Makedonca Türkçe tercüme, Malayalam Türkçe tercüme, Malta Dili Türkçe tercüme, Maori Dili Türkçe tercüme, Marathi Türkçe tercüme, Moğolca Türkçe tercüme, Nepalce Türkçe tercüme, Özbekçe Türkçe tercüme, Pencap Dili Türkçe tercüme, Peştuca Türkçe tercüme, Samoaca Türkçe tercüme, Sesotho Dili Türkçe tercüme, Seylanca Türkçe tercüme, Shona Türkçe tercüme, Sırpça Türkçe tercüme, Sint Türkçe tercüme, Somalice Türkçe tercüme, Sundanizce Türkçe tercüme, Svahili Dili Türkçe tercüme, Tacikce Türkçe tercüme, Tamil Türkçe tercüme, Telugu Dili Türkçe tercüme, Urduca Türkçe tercüme, Yidce Türkçe tercüme, Yoruba Türkçe tercüme, Zulu Türkçe tercüme


text:
Rusiye Federatsiyası Qırımnı işğal etip, şimdi yarımadanı arbiy ve özek zonasına çevirmege areket ete. Bunı BMT ştab dairesinde keçirilgen matbuat konferentsiyasında Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Mustafa Cemilev ayttı.
Cemilevniñ sözlerine köre, Rusiye Federatsiyası Qırımda özek anbarlarını tamir etip, mında özek silânı ketirmekte. O şunı da qayd etti ki, Qırım sabıq sovet alanında daa bir buzlatılğan ziddiyetke çevirile.
«Halqımız Qırım yaqın zamanda işğalden azat etilecegine ümüt besley», – dedi Mustafa Cemilev.
O dey ki, işğalniñ er yañı künü «yarımada sakinlerine yañı azap ketire». Qırımtatarlarnıñ çoqusı taqip ve ayırımğa oğray. Deputatnıñ aytqanı kibi, qırımlılarnıñ bir qısmı yarımadanı terk etmege mecbur oldı.
«Olarnı Qırımda – zornen qaytarılğan Vatanımızda qalmağa çağıramız. Ama insanlar qorqa. Qorqu müiti olarnı yarımdadan ketmege mecbur ete», – dedi Cemilev.
«İşğalden soñ kene sovet rejimine qayttıq. Onen nice yıllar devamında küreştik. Şimdiki rejim, sovetteki kibi, totalitardır. Amma o vaqıt insanlar, iç olmağanda, ğayıp olmay edi», – dedi o.
Mart 19 künü Birleşken milletler teşkilâtında keçirilgen Havsızlıq şurasınıñ toplaşuvında yalıñız deputatlar degil de, diger müessise ve teşkilâtlarnıñ vekilleri de iştirak ete bile edi. Toplaşuvda qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev de iştirak etti.


text:
İşğal etilgen Qırımda İndistandan turistlerni celp etmege isteyler, böyle maqsat ile «Açıq Qırım» forumı çerçivesinde İndistan turistik biznesi ve kütleviy haber vastaları temsilcileri içün Qırım boyunca reklama-tanıştıruv turnıñ keçirilmesi planlaştırıldı. Bu aqta Kremlge boysunğan Qırım Kurort ve turizm nazirliginiñ saytında bildirile.
«Beş kün devam etecek ziyaret çerçivesinde Deli, Mumbai, Ahmadabad, Uttar-Pradeş, Çennay, Varanasi, Lakhnau, Bangalor ve Goadan turistik saasındaki mütehassıslar ve kütleviy haber vastaları Köktebel, Sudaq, Novıy Svet, Aluşta, Yalta, Aqyar, Qarasuvbazar ve Bağçasaray rayonlarındaki ekskursiya ve yerleşüv obyektlerini ziyaret etecek. Bundan da ğayrı, olar «Açıq Qırım» forumınıñ iş programmasında iştirak etecek», – dep bildire resurs.
Ameldeki Qırım kurort ve turizm naziri Sergey Strelbitskiyniñ fikrince, musafirlerge «yarımada raatlıq içün havfsız ve oñaytlı» olğanını köstermek kerek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukraina Anayasasınıñ detsentralizatsiya (ademi merkeziyet) maddesini taqdim etip, qırımtatarlar içün «milliy-medeniy muhtariyet» aqqında ayttı. Anayasa komissiyasınıñ azası ve Ukraina parlamentiniñ «Petro Poroşenko Blokundan» deputatı olğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov buña sert cevap berdi.
Meclis reisiniñ fikirince, yarımadanıñ tamır halqı tarihiy vatanında taqdirini belgilemek aqqını qazanmalı. Bu olmasa, Meclis reisi yaqın künlerde parlamentniñ sessiya zalına kirecek Anayasa deñişmeleri aqqında qanunğa rey bermeycek. Qırım.Aqiqat Refat Çubarovnen laf etip, qırımtatarlarnıñ taqdirini belgilemek aqqınıñ bugünki künde açıq-aydın baqılmasınıñ sebebi ne, ve prezident ve Meclis reisiniñ baqışları farqlı olsa, zıddiyet ola bilemi suallerine cevap almağa tırıştı.
– Yañı Anayasanıñ Ukrainanıñ memuriy-topraq qurulışını belgileycek maddesine Meclis (ya da şahsiy) iddiaları(ñız) neden ibaret?
Anayasa komissiyası azırlağan ve Ukraina prezidenti taqdim etken Ukraina Anayasasınıñ ademi merkeziyet ile bağlı deñişmelerine iddialarımız yoq
– Subetimizniñ başında bir şey qayd eteyik... Hatırlatam, iyül 1-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko milliy ve regional kütleviy haber vastalarına Ukraina Anayasasınıñ yalıñız ademi merkeziyet (detsentralizatsiya) mevzusında deñişmeler leyhasını taqdim etti. Ademi merkeziyet meselesi acele al etilmeli, çünki yerli saylavlar ve 2016 senesiniñ bücet esnası bar. Böylece, anayasa komissiyası azırlağan ve Ukraina prezidenti taqdim etken Ukraina Anayasasınıñ ademi merkeziyet ile bağlı deñişmelerine iddialarımız yoq.
Aynı vaqıtta Ukrainanıñ ileri inkişafı ile bağlı bir sıra anayasa meseleleri bar, olarnı mükemmelleştirmek ya da al etmek kerek, anayasa komissiyası Ukraina Anayasasında «Qırım Muhtar Cumhuriyeti» maddesinde olğan meselelerni ileride olacaq işke qaldırdı. Bilgeniñiz kibi, taqdim merasiminde prezident jurnalistlerniñ suallerine cevap berip, Qırımnıñ statusına diqqat ayırdı. «Qırımtatar halqına borclumız», – Qırımnıñ statusı ve qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını teminlev meselesini adaletli şekilde bir-birine bağlap ayttı Ukraina prezidenti. Ekincisi şu ki, prezident cevap bergende Qırımnıñ statusı aqqında aytıp, «milliy ve medeniy muhtariyet» ibaresini qullandı. Facebook saifemde yazğanım da Ukraina prezidentiniñ bu laflarınen razı olmağanımnı ifadeley edi.
– Oña cevap keldimi?
Bunıñnen bağlı uquqiy senetlerniñ azırlanması ve qabul etilmesi mevzusında ilerideki adım ve areketler boyunca añlaştıq
– Ebet, aman-aman birden cevap keldi. İyül 3-te Mustafa ağanen (Cemilev – muar.) beraber Ukraina prezidenti ile körüşip, bu meseleni muzakere ettik. Şunı da hatırlatmaq isteyim, Ukraina prezidentiniñ Qırımnıñ Ukraina terkibinde ilerideki statusı ile bağlı baqışları bir qaç kere ve açıq sürette, şu cümleden qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanları hatırasına keçirilgen aqşamda, 2015 senesi mayıs 18-de, seslendirilgen edi... Böylece, bunıñnen bağlı uquqiy senetlerniñ azırlanması ve qabul etilmesi mevzusında ilerideki adım ve areketler boyunca añlaştıq.
– Ukraina Anayasasına kirsetilecek deñişmeler aqqında da añlaştıñızmı?
– E. Bu anayasa islâatınıñ ileri basamaqlarında yapılacaq.
– Siz anayasa komissiyasınıñ azası olasıñız. Komissiya toplaşuvında noqtaiy-nazarıñıznı bildirgen ediñizmi?
– Ebet, anayasa komissiyasınıñ birinci toplaşuvında men aynı bu meselelerge diqqatnı celp etip, Qırımnıñ uquqiy statusınen bağlı mesele qırımtatar halqı aq-uquqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesine, şu cümleden tamır halqınıñ tarihiy vatanında taqdirini belgilemek aqqına esaslanıp al etilmek kerek, dep qayd ettim. Anayasa komissiyasınıñ erkânında Qırım işlerini bilgenlernen Ukraina Anayasasınıñ «Qırım Muhtar Cumhuriyeti» maddesine kirsetilecek deñişmelerni beraber baqmaq imkânlarını muzakere ettik.
– Prezidentnen körüşken soñ fikirleriñiz deñişmedimi?
– Subetimizniñ bütün tafsilâtlarını şimdi aytmaycam. Menim fikrim deñişmez: devlet yolbaşçısı qırımtatarlarnıñ Qırımda taqdirini belgilemek aqqını halq ögünde tanımasa, men Anayasa deñişmelerine qoltutmam.


text:
Törek matbuğatına küzätü 8.08.2022
8nçe avgust könne çıqqan qayber törek gazetlarına küzätü
“Yenişafak” gazetı Äl-Aksa mäçetendäge basqınğa Törkiyäneñ reakśiyäse turında citkerä.
Törkiyä tışqı êşlär ministrlığı İzrailneñ 5nçe avgustta Ğazzägä başlağan häm, balalarnı da kertep, küp keşeneñ ğomeren özgän höcümnären, fanatik yähüdlärneñ Äl-Aksa mäçetenä, poliśiyä yärdämendä, basqın yasawın häm anda ğıybadät qıluların ğayepläde. Ministrlıq İzrail xökümäten Xarem-i Şärifneñ statusı häm ruxına höcüm itüçe mondıy ğamällärgä yul quymasqa çaqırdı.
“Star” gazetı Kubrakovnıñ Törkiyägä räxmät belderüe turında yaza.
Ukraina asqorma ministrı Oleksandr Kubrakov Rusiyä belän suğış başlanğannan birle täwge tapqır çit il bayrağı yörtüçe korabnıñ aşlıq töyäw öçen Çernomorsk portına kilüen belderde. “Moña säbäpçe bulğan BMO häm Törkiyädäge wazıyfadaşlarıma räxmätlemen,”-di ul.
“Hürriyet” gazetında Törkiyädä yasalğan tağın ber mini-dron turında xäbär dön’ya kürde.
Törkiyä ilbaşı idaräse saqlanu sänäğate räise İsmail Dämir STM uylap tapqan häm milli mömkinleklär belän yasalğan mini küzätüçe dron TOGANnıñ berençe partiyäse tapşırıluın citkerde. Älege keşesez hawa apparatı tikşerü, küzätü häm küzläw êşçänlegendä qullanılaçaq.
“Habertürk” gazetı “Germaniyägä êksportta rekord” turında yaza
Törkiyäneñ Germaniyägä êksportı 11 milliard 121 million dollarğa citte häm ğıynvardan iyül’gä qadär bulğan iñ yuğarı kürsätkeçlärgä ireşte.
“Vatan” gazetında “Xätta buş mendär dä qalmadı” dip isemlängän xäbär urın ala.
Anda äytelgänçä, turizm tarmağı wäkilläre bu ayğa qadär 7 million turist qabul itkän Antaliyädäge qunaqxanälärneñ sentyabr’ ayı urtasına qadär şıplap tuluın, qayber otel’lärdä buş mendär dä qalmawın citkerä.


text:
Turaqlı xalıq sanı. Ózbek, qaraqalpaq, rus, ukrain, belorus, qazaq, ázerbayjan, qırǵız, tájik, túrkmen, tatar sıyaqlı millet wákilleri awızbirshilikte jasaytuǵın Qaraqalpaqstan Respublikasında turaqlı xalıq sanı 2019-jıldıń 1-aprel halatına 1875,4 mıń adamdı quraydı. Usı kórsetkish 2018-jıldıń yanvar-mart aylarına 5,3 mıń adamǵa yamasa 0,3%ke ósti. Sonıń ishinde, qala xalqınıń sanı 920,4 mıń adamdı (jámi xalıq sanındaǵı úlesi 49,2%) awıl xalqınıń sanı 955,0 mıń adamdı (50,8%) quraydı.
Respublikalıq kesimdegi talqılawlarǵa bola, 2019-jıldıń 1-aprel halatına eń kóp xalıq sanı Nókis qalasında 316,3 mıń adamdı (respublika jámi xalqı sanındaǵı úlesi 16,9%) hám Tórtkúl rayonında 211,1 adamdı (11,2%), kerisinshe eń kem xalıq sanı Moynaq 31,4 mıń adamdı (1,7%) sonday-aq, Taxtakópir rayonında 39,9 mıń adam (2,1%) dı quraydı.


text:
Frankfurt törek fil’m festivale başlandı
Germaniyada oyıştırılğan 22nçe Xalıqara Frankfurt törek fil’m festivale Frankfurt yanındağı Rodgau qasabasında başlandı
Xösäyen Sıtkı räislegendäge Mädäniyätlärara alışu cämğıyäte oyıştırğan festivalneñ açış kiçäsendä aq êkrannıñ tanılğan şäxesläre qatnaştı.
Xösäyen Sıtkı 30 fil’m kürsäteläçäk festival’ne kino söyüçelär belän oçraştırırğa teläwlären äytte.
Rejissyor, sśenarist häm aktyor Müfit Can Saçıntı da bu festival’neñ törek telen häm mädäniyäten wäkillek itüen belderde.
Festival’ qısalarında 1nçe iyül’ comğa könne törle kategoriyälärdä (nominaśiyälärdä) büläklär-premiyalar tapşırılaçaq.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyägä küpme turist kilä?
Törkiyägä bu yılnıñ 8 ayında 29 million 334 meñ 652 çit il keşese kilde
Göbäklitäpä xäräbälärenä küpme turist kilde?
Qızıqsındıruçı tarixi urın här yıl meñnärçä cirle häm çit il turistın qabul itä


text:
Safa Geray
Safa Geray (صفا كرای; 1637—1703) — nureddin oğlu, Selâmet Geray hannıñ torunı. Safa Geray 1691-1692 seneleri Qırım hanı ola. Onıñ babası oğlu doğmazdan evel ölgen. Emcesi Remzi Bahadır Geray han oğlanğa babasınıñ adını qoyğan. Doğmuş balası kibi, öz qorantasında östürgen.
Saltanat[deñiştir | kodunı deñiştir]
Hacı Selim Geray hanlıq etken devrinde Safa Geray nureddin ola. II Saaddet Geray tahttan tüşürilgen soñ, 1691 senesiniñ soñunda Qırım hanı tahtına otura. O, han olaraq, Avstriya ve Osmanlı Devleti arasındaki cenkte serasker Ali paşanen beraber iştirak etmege mecbur ola.
Han cenkke ketmek içün ordu toplay. Amma Yerkuki degen qalege yetkende, Qırım askerleri mırzalar yolbaşçılığında Qırımğa qaytıp kete. Bu, arbiy yolbaşçılar ve saray qaravulları (qapı qulu) başlarınıñ yapqan işi eken. Han pek tırışa, amma ordunı qaytarıp olamay. İstanbulğa mektüp yaza. Mırzalar yapqan hıyanetlikniñ sebebini açmağa rica ete. Qırım bey ve mırzaları ise, halqnı da ayaqqa köterip: "Selim Geray han olğanını isteymiz!" - dep talap eteler. Osmanlı padişası 1692 senesi oktâbr ayında Safa Geraynı Rodos adasına sürgün ete ve qapata. Safa Geray 1703 senesi Qarınabat şeerinde ölgen. Andaki caminiñ azbarında defin etilgen. O, 66 yıl yaşağan, episi olıp 10 ay Qırım hanlığınıñ başı olğan.
Kitabiyat[deñiştir | kodunı deñiştir]
- O. ГaйBopoHckий «CoзBeздиe ГepaeB»
- O. ГaйBopoHckий «ПoBeлиTeли дByx MaTepиkoB» ToMa 1-2
- XaлиM Гиpaй «PoзoBый kycT xaHoB» (иcTopия kpыMckиx xaHoB)


text:
Ukraina jurnalistleri teşkilâtçılar Fritt Ord Foundation ve the ZEIT Foundation bergen mukâfatqa nail oldılar. Sabıq sovetler birliginiñ memleketleri arasında berilgen mukâfatnı Slidstvo.Info taqımı, Qırım jurnalisti Valentina Samar ve Donetsk jurnalisti Sergey Garmaş qazandılar.
«Şimdi jurnalist, blogger ve medialar Ukraina ve Rusiyede ğayet qıyın şaraitlerde çalışalar, şu cümleden memleketler arasında olğan nefretten sebep. Ukraina zıddiyeti aqqında resmiy haberlerni aselet yañlış yetkizeler», – dep qayd etti jüri azası Martin Polson.
Ukrainlerden ğayrı mukâfatnı «Pskovskaya güberniy» Rusiye gazetasınıñ muarriri Galina Timçenko (gazeta Donbassta elâk olğan Rusiye askerleri aqqında yazğan edi) ve Netgazeti Gürcistan neşiri aldılar.
Fritt Ord Foundation saytında berilgen beyanatta aytıla ki, 75 biñ euro miqdarında mukâfat iyün 24-te Osloda berilecektir.


text:
Ukraina Baş Prokuraturası yanında çalışqan Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiyege boysunğan Qırım mahkemesi tarafından Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi boyunca cinaiy iş açtı. Bu aqta aprel 27-de, çarşenbe künü Qırım MC prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ işğalci ükümeti, halqara uquq qaidelerine, Ukraina qanunlarına, dünya toplulığınıñ fikirine emiyet bermeyip, kene de vatandaşlarnıñ aqlarını boza, olarnıñ milliy namusı ve itibarını aşalay», – dep bildirdiler ukrain müessisesinde.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasınıñ qayd etkenine köre, mahkemeci Natalya Terentyeva, «içtimaiy-siyasiy vaziyetiniñ müşkülligini añlap, Ukraina qanunlarına rağmen, qanunsız teşkil etilgen Qırım Yuqarı mahkemesiniñ mahkemecisi vazifesine tayinlenmege razı oldı, üküm vekâletini özüne aldı ve 26.04.2016, belgilengen mahkemeniñ mahkemeciler eyyetiniñ reisi olıp, diger mahkemecilernen beraber, Qırım Cumhuriyetiniñ prokurorı Natalya Poklonskayanıñ dava arizasını qanaatlendirmek qararını aldı ve Qırımtatar Milliy Meclisini ekstremistik teşkilâtı olaraq tanıdı ve onıñ faaliyetini yasaq etti».
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası aprel 26-da Ukraina Cinaiy Kodeksi 161 maddesiniñ 1-ci qısmında (ırq, millet mensüpligi ve diniy işançlarğa köre vatandaşlarnıñ musaviy uquqlığınıñ bozulması) ve Ukraina Cinaiy Kodeksi 353 maddesiniñ 1-ci qısmında (üküm vekâletilgini ya da resmiy şahıs vazifesini ruhsetsiz özüne alması) belgilengen cinayetler alâmetleri boyunca cinaiy işni qayd etti.
Cinaiy işniñ malümatları Ukraina Baş prokuraturasına teslim etildi.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 26-da yarımada territoriyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek qararını qabul etti. Bu qararnı lâğu etmek içün bir ay devamında muracaat etmek mümkün.
Aprel 18-de Rusiye Adliye nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Tışqı işler nazirliginde Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yarımadada yasaq etilmesini takbih etip, mahkeme qararını «cinayetçilik ve qanunsızlıq» dep adlandırdılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin devletniñ silâlı quvetlerinde apansız teşkerüvni keçirmekni avale etti. Mudafaa naziri Sergey Şoygunıñ bildirgenine köre, apansız teşkerüv ordunıñ «cenkke ve mobilizatsiyağa azır olğanına qıymet kesmek içün» kerek. Onıñ aytqanına köre, ordunı «çeşit seviyeli silâlı davalarda ve buhran vaziyetlerinde» vazifelerni becermek içün azırlamaq kerek. Onıñ sözlerine binaen, teşkerüv iyün 22-ge qadar devam etecek.
2014 – 2015 seneleri Rusiye çoq apansız ordu teşkerüvlerini ve arbiy ögrenüvlerni keçirdi. Böyle etip, «Tsentr-2015» («Merkez-2015») areketlerinde sentâbr ayında tahminen 100 biñ asker, 7 biñden ziyade tehnika, 170-ke qadar uçaq ve 20 gemi iştirak etti. Ögrenüvler Merkeziy, Cenübiy ve Ğarbiy arbiy okruglarda da keçirildi. Ukrain ükümeti böyle areketlerden soñ, onıñ sıñırında rusiyeli askerlerniñ sayısı artqanı, ve Donbassta vaziyet kerginleşkeni aqqında bildire edi. Ğarp devletleri, Rusiyede çoq arbiy ögrenüvler keçirilgeni sebebinden qasevet çekkenini bir qaç kere bildire edi.


text:
Ukraina Medeniyet nazirligi qırımtatar örnegini Milliy maddiy olmağan medeniy miras cedveline kirsetti. Bunı martnıñ 3-nde muessiseniñ matbuat hizmeti bildire.
Medeniyet nazirliginde, örnekniñ içine esas olaraq ösümlikler tarzında ve geometrik harakterinde olğan simmetrik ve assimetrik şekilde yerleştirilgen birleşken küçük elementler kire, dep añlattılar. Aynı vaqıtta örnekniñ farqlı elementleri umumiy manalı merkezge birleşip, bir-birini quvetlerştire ya da yañı işaretlerni teşkil eteler.
Muessiseniñ bildirüvinde: «Ananeviy örnekniñ tasviri, qırımtatar halqınıñ medeniyetindeki eñ qadimiy eserler sırasına kire. O, dünya medeniyetiniñ tekrarlanmaz adisesidir. O, mevzuatı ve simvolikası ile Qırımnıñ qadimiy tarihı, bu topraqlardan keçken skiflerniñki, antik, Vizantiya ve türklerniñki kibi bütün medeniyetler ile bağlıdır. Qırımtatarlarnıñ dekorativ sanatı XV asırnıñ ekinci yarısından XVIII asırnıñ soñuna qadar devam etken Qırım Hanlığı devrinde eñ parlaq noqtasına irişti. Qırımtatarlarnıñ ornamental sanatı doğdı, uzun ve murekkep bir sintez yolunı keçti, inkişaf etti ve inkişaf etmege devam ete», – denile.
Medeniyet nazirliginde, qırımtatar örnegi ve onıñ elementleri bezekler olaraq esas itibarı ile nağışta, urbada, ayaqqaplarda, baş kiyimlerinde, türlü aksessuarlar çeşitlerinde, quyumcılıq eserlerinde ve turmuş eşyaları: keramik ve maden savutlar, ağaç eşyalar, ev eşyaları, mebel bezetilmeleri ve kilim töşemelerinde qullanılalar. O, muim bir özüni tanıma elementi, er bir qırımtatar qorantasınıñ ayatındaki ayırılmaz bir parçadır.


text:
Ukraina Merkeziy Saylav Komiteti, mart 31-inde olacaq prezident saylavlarına namzetlerniñ qayd etilüvini yekünledi.
Namzetlerni 2018 senesi dekabr 31-inden başlap, 2019 senesi fevral 3-ünece köstermege mümkün edi. Bu vaqıt devamında komissiya 89 adamdan vesiqa qabul etti.
MSK-nde bildirgenleri kibi, şimdilik 28 adamnıñ namzeti qayd etildi.
Memleketniñ merkeziy saylav komissiyası namzetlerniñ vesiqalarını 2019 senesi fevralniñ 3-ne qadar qabul etecek. Namzetler qayd olğan soñ martnıñ 29-na qadar devam etecek saylavaldı teşviqatına başlay bile.
Prezident saylavları 2019 senesi martnıñ 31-ne belgilengen edi. Saylavlar bir basamaqta keçse, neticeleri aprelniñ 10-nda çıqarılacaq. Martnıñ 31-nde namzetlerden iç birisi saylayıcılar reyleriniñ 50 fayızını qazanmasa, rey berüvniñ ekinci basamağı aprelniñ 21-nde olacaq. Böyleliknen neticeler mayısnıñ 1-nde ilân etilecek, inauguratsiya ise mayısnıñ 31-ne belgilenecek.