text:
Dalai Lama çualışlar tuqtamasa wazifadan kitäm di
Tibetlelärneñ sörgendäge citäkçese Dalai Lama, Tibettä barğan çualışlar tuqtatılmas xalgä äwerelsä, citäkçelek wazifasınnan kitäçägen belderde.
Dalai Lama bügen Tibet sörgennäre yäşägän Hindistannıñ Dharamsala şähärendä yasağan çığışında bäreleşlärne tuqtatırğa çaqırdı.
Ul tibetlelärgä, “kiyerenkelekne arttırmağız çönki bu xäräkät intixargä tiñ. Bu yulda ber tügel tağın meñ tibetle canların fida itsä dä barıber ber nindi faydası bulmayaçaq” dide.
Ul, bäysezlek mäsäläse monda soraw bula almıy dide.
Dalai Lama, ägär dä wazğiyät tınıçlanmıy ikän, ul çağında citdi qarar birergä mäcbür bulaçaqmın dide.
“Ägär dä waqıyğalar çığırınnañ çığa ikän ul çağında wazifadan kitäçäkmen”
Kiçä Tibet başqalası Lhasada çıqqan qanlı çualışta, Qıtay xaqimiäte 13 keşeneñ üterelüen belderde.
Üz cirären qullıqqa alğan Qıtay xaqimiätenä qarşı tibetlelär, açu-xislären Qıtay kibetläre häm maşinaların yandıru belän kürsätä.
Tibetlelär, protest çaraları waqıtında polisiä belän çıqqan çulaşta 99 keşeneñ Qıtay köçläre tarafınnañ üterelüen däğwä itä. Qıtay xaqimiätenä qarşı protest çaraları şulay uq Qıtaynıñ tibetlelär yäşägän şähärlärendä dä däwam itte.
Dalai Lama Qıtay xaqimiäteneñ üzen nizaqnı arttıruda ğayepläp çığuına qatğiy qarşı çığıp, Qıtaynı başta waqıyğanı tikşerep çığarga çaqırdı.
Dalai Lama, Tibetkä Qıtay eçendä bäysezlek tügel barı tik avtanom statusı berelüen taläp itülären äytä.
Läkin Premyer Wen Ciabao soñgı könnärdäge waqıyğalarnıñ Dalai Lama häm yaqtaşları tarafınnañ qotırtıluı häm oyıştırıluı turında dälilläre buluın bäyan itte. Ciabao, bu xäl Dalai Lama häm anıñ yaqtaşlarınıñ bäysezlek tügel ä tınıç diologlar ğına taläp itäbez digän süzläreneñ barı tik yalğan äyber buluın kürsätte dip äytte.
Premyer bu çığışı belän soñgı ber atna däwam itkän waqıyğalar xaqında räsmi belderü belän çıqqan berençe yuğarı däräcädä däwlät räsmiye buldı.
Tibettäge çualışlarğa qarşı xalıqara cämäğatçelek tawışsız qalğan ide. Läkin kiçä BMO sekretarı Ban Ki Moon bu tınlıqnı bozıp, çualışnı tuqtatırğa çaqırdı.
“Min xaqimiätlärne bu çualışnı tuqtatırğa çaqıram. Bu çualış tağın da cäyelgänçe anı tuqtatırğa kiräk. Häm bu noqtada min tınıç çaralar kürelüeneñ ähämmiätenä tağın ber qat basım yasıym.”
Ğisyançılarğa çaralarnı tuqtatır öçen birelgän möddätneñ betüennäñ soñ, Qıtay citäkçelegeneñ Lhasada öylärdä keşelärne tikeşerep çığıu häm şiklänelgän keşelärnen qulğa aluı xäbär itelä.


c: text/html

text:
Ekrem Çelebi - Fidayda
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Fidayda
Etiketler : Ekrem Çelebi - Fidayda türkü indir, Ekrem Çelebi - Fidayda türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Fidayda mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Fidayda türküsü, Fidayda sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Fidayda bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Gel Kaçma Gel Gel
Ekrem Çelebi - Bülbül Havalanmış
Ekrem Çelebi - Fosforlu Cevriyem
Ekrem Çelebi - Ben Ne Biçim Serseriyim
Ekrem Çelebi - Çiçekler Ekiliyor
Ekrem Çelebi - Mavilim Herkediyor
Ekrem Çelebi - Çek Deveci Develeri
Ekrem Çelebi - Artık Çıkmam Meyhaneden

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nijğarda ölkä tatar milli-mädäni avtonomiäse oyıştırıldı
Başqa töbäk tatarlar kebek uq, Nijğardağı milläşlärebez dä, zamanında berniçä milli oyışma tözep, millät üseşe öçen törle-törle yünäleştä eş alıp bardı. Marat Yunisov citäkçelegendäge «Tuğan yaq» oyışması eşläde, Firdäüs Wahapova tırışlığı belän «Yaqtaşlar» cämğiäte tözelde, Umär xäzrät İdrisov başlanğıçında, diniä näzaräte dä, islam ruxında tärbiä alıp bardı. İnde xäzer Nicğar tatarları berläşergä uyladı.
7nçe fivral’dä, Tübän Novgorodnıñ cämiğ mäçetendä ölkä milli-mädäni avtonomiäsen oyıştıru konferensiäse ütte. Ä aña qädär, Dzerjinskiy qalasınıñ möselman tatarları şähär avtonomiäsen oyıştırğan ide häm, Nijgar tatarları da, üzlärneñ cirle avtonomiäsen baldırğan bulğan.
Ölkä milli-mädäni avtonomiäsen da şuşı cirle oyışmalar, «Tuğan yaq» häm «Yaqtaşlar» oyışması, diniä näzaräte wäkilläre dä oyıştırırğa uyladı. Här oyışmada üz cıyılışı ütep, oyıştıru konferensiäsenä wäkillär bilgelände, täqdimnär kertelde.
Ölkä avtonomiäsen oyıştıru konferensiäse şähärdä möhim waqiğa äylände. Anda Tübän Novgorod ölkäse xökümäte, qanun çığaru oyışması wäkilläre, kürenekle ğalimnär, eşmäkärlär, mäğlümat çaraları wäkilläre kilde.
Berençe itep, Nijğar şähäre häm ölkäse diniä näzaräte räise Umär xäzrät İdrisov çığış yasadı. Ul cämğiätneñ dini-äxlaqi problemalarına qağıldı, tatar zıyalıların dini häm milli eşlärdän çittä tormasqa çaqırdı. Annan soñ, «Tuğan yaq» oyışması räise Marat Yunisov çığış yasap, regional’ avtonomiä räise itep, Dzerjinskiy imamı häm cirle avtonomiä başlığı Gayaz xäzrät Zakirovnı saylağra täqdim itte. Ul küpçelek tawış belän saylandı da.
Qazan qunağı Röstäm äfände Ğäynetdinov Bötendönya tatarları kongressı isennän çığış yasadı. Ul, 70 meñläp tatar yäşägän Nicğar ölkäsendä, tatar mäktäbe bulmawına ükeneç belderde.
Soñınnan Qazan qunağı konferensiägä kilgän qanun çığaru cıyılışı başlığı Evgeni Lyulinğa tübätäy kidertte. Ölkä parlamentı başlığı da älege konferensiäsendä çığış yasadı häm tatarlarnı avtonomiä oyıştıru waqiğası belän qotladı. Gubernator isemennän täbrik käğäzen, ölkä xakimiätendä milek ministrı bulıp eşlägän, tatar keşese Damir Fatixov uqıp birde.
Konferensiä tämamlanğannan soñ, ölkäneñ törle şähärlärennän cıyılğan millättäşlärebez, «Timer yulçılar» Mädäniät sarayında bäyräm konsertın qaradı.
Bikä Timerova, Tübän Novgorod.


text:
19 may- Tatarstan matbuğat köne
19 mayda Tatarstan başqalasınıñ üzäk - Bauman uramı ber genä köngä bulsa da mäğlümat çaraları uramına äwerelde. Monda respublikanıñ barlıq ğazet – jurnalları, internet - basmaları, teleradiokompaniyäläre üzläreneñ uquçıları, tıñlawçıları belän oçraşuğa çıqtı.
Uram başında uq “Yazılu sarayı” nda här keşe üze telägän basmağa taşlamalar belän yazıla aldı. Annarı inde “Söyembikä” jurnalı häm “Şähri Qazan” gäzite poçmağı eşläp kilsä, urtadaraq “Yalqın” jurnalı, “Tatarstan yäşläre”, “Çayan” satirik jurnal, “Tatarstan” häm “Yaña ğasır” tele – radiokompaniälär, “Tatar radiosı” tamaşaçılarnı törle bäygelär, büläklär belän qızıqsındırıp üzläre yanına çaqırıp tordı.
Bu bäyrämdä uram tulı gäzit, jurnal, törle istälekle büläklär, kürgäzmälär balqıp tora ide. Här basma yäki radio, televidenie kanalı üzeneñ qabatlanmas ikänlegen isbatlarğa tırışa. Şunda uq tämle azıqlar, eçemleklär bu könneñ matbuğat tuyı ikänen iskä töşerä. Ä äbünäçelär belän yazılu ütkärüçelär öçen bu bik faydalı säğätläre buldı. Telägän keşe şunda uq üzenä gäzit – jurnal yazdıra.
Kiçke säğät 7 gä taba Bauman uramı buşıy başladı, küplär Şalyapin häykälennän yıraq bulmağan urındağı säxnäne uratıp aldı. Törle estrada törkemnäre, cırçılar başta rusça, annarı tatarça çığış yasap xalıqnı qızdırdılar. Monda da matbuğat turında onıtmadılar. “Salawat süze” gäziteneñ täqdim itügä citkändä säxnä aldında meñnärçä keşe cıyılğan ide. Xäzergä bu gäzitneñ tirajı cıyılğan xalıq sanınnan kimräk, ämma bu täqdim itü matbuğat bäyräme bu könneñ iñ qızıqlı mizgelläre buldı dip sanıy yäş yegetlär häm qızlar. Menä şundıy qızıqlı tamaşalar bardı uzğan comğada Bauman uramında.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Sişämbedä, Tatarstan prezidentınıñ qararı basılıp çıqtı. 12 mayda mäğlümat çaraları eşlären bağuçı «Tatmedia» agentlığınıñ citäkçese bilgelände. Bu wazifa, aldan farazlanğança, Tübän Kama şähäre başlığı urınbasarı bulğan Marat Moratovqa yöklände. Marat Yäşär ulı Kirov ölkäseneñ Kirovo-Çepetskiy şähärennän çıqqan, Qazanda belem alğan, törle şirkätlärdä häm «KaзaHckий Teлerpaф» gäzitendä citäkçe urınnarda eşlägän, annan soñ Tübän Kama başlığı urınbasarı eşen başqara.
Marat Moratov bereneçe äñgämälärendä « iñ başta böten mäğlümat çaraları belän tanışıp çığarğa» wäğdä itä. Üzen qatı qullı ämma näticäle citäkçe itep tanıtqan Marat Yäşär ulınıñ bu känäfigä utıruı, mäğlümat çaralarına niçek tä’sir itär, monı inde yaqın arada kürerbez.


text:
Başqortostanda gripqa qarşı ukol menän aşıqmayźar
Respublikala gripp epidemiyahı bıyıl kösörgäneşle üteüe ixtimal. Epidemioloğtar bıl farazdı keşelärźeñ grippqa qarşı waqtsinalar eşlätmäüe menän añlata. Sirgä qarşı immunitet barlıqqa kilhen ösön privivqanı oqtyabr–noyabr ayźarında eşläü talap itelä, älegä respubliqa xalqınıñ un protsent samahı ğına privivqa yahatqan. Tabiptar küźallauınsa, gripptıñ deqabr ayında uq başlanıuı ixtimal. Şuğa la waqtsinalar sirźän haqlanıuźıñ iñ möhim yuldarı bulıp qala. Mäktäpkäsä yäştäge balalarğa, başlanğıs sinıf uqıusılarına, 60 yäştän ölkändärgä, meditsina häm mäğarif xeźmätkärźärenä gripqa qarşı privivqa buşlay quyıla tielhä lä, küpselek mäktäptärźä bıl turalağı iğlan qaniquldarğa tiklem eleneügä qaramaśtan, balalarğa uqol haman yahalmay.


text:
Rusiä Xökümäte Apparatı citäkçese Sergey Narışkin Qazanda
Comğa könne Qazanda könneñ berençe yartısında BDB häm Könçığış Awropa illäreneñ studentlar sportı problemalarına bağışlanğan Xalıqara fänni-ğamäli cıyılış açıldı. Monda dönyanıñ 30 ğa yaqın ilennän studentlar sportı federatsiäläre citäkçeläre cıyılğan ide. Fiker alışuda Xalıqara studentlar sportı berlege Prezidentı Djordj Killian citäkçelegendäge delegatsiä dä qatnaştı. «Korston» üzägendä ütkän bu çaranı açu tantanasında Prezident Mintimer Şäymiev, Premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov, Rusiä Xökümäte Apparatı citäkçese Sergey Narışkin, Qazan merı İlsur Metşin, Rusiä studentlar berlege prezidentı Oleg Matıtsin da qatnaştı. Cıyılışta şulay uq Xalıqara sport bäyrämen Tatarstanda uzdıru mömkinlege turında süz çıqtı. Rusiä vitse-premyerı Sergey Narışkin Qazannıñ 2013 yılda uzaçaq Xalıqara cäyge Universiadanı qabul itärgä mömkinlege yuğarı dip sanıy häm Tatarstan citäkçeläre häm Rusiä Xökümäte bu xoquqnı alu öçen köräşäçäk dip ışandırdı. FISU prezidentı da altı yıldan Qazannıñ älege däräcäle yarışlar başqalası bulu mömkinlege zur buluın äytte. Äytergä kiräk, Rusiä xökümäte apparatı citäkçese Sergey Narışkinnıñ Qazandağı räsmi eş säfäre bik tığız uzdı. Annan soñ ul Qazan ratuşasında tügäräk östäl söyläşüendä qatnaştı. Söyläşü xakimiät reforması, anı ütkärüdä federal' täcribä häm Rusiä töbäklärendä üzençäleklär xaqında bardı. Konferensiädä Rusiäneñ İdel häm Ural buyı töbäklärennän 60 lap cirle Xökümät wäkilläre dä qatnaştı. Utırışnıñ plenar öleşennän soñ, qatnaşuçılar berniçä seksiägä bülenep administrativ reforma, däwlät idäräse mäs’äläläre centekläp tikşerde. Şunnan soñ Narışkin "Qazan orğanik sintez" basseynında uzaçaq veterannar arasında yözü buyınça XVI Rusiä çempionatı yarışların qaradı. Bilgele bulğança, Sergey Narışkin Rusiä yözü federatsiäse Prezidentı da bulıp tora. Mäskäwgä kitär aldınnan isä Rusiä Xökümäte Apparatı citäkçese respublikanıñ Çallı şähärenä barıp, Fiat maşinaların yasaw liniäsen açu tantanasında qatnaştı. Gölnaz Şäyxetdin


text:
«Tatarstan xäbärläre»: "Tatarstannıñ Qazan gubernası bulıp qaluwı bar…"
«Tatarstan xäbärläre»: «Tatarstannıñ Qazan gubernası bulıp qaluwı bar…»
Şuşı uq gazetada «Min tatar telen başqalar öyränsen öçen genä öyräner idem» digän baş astında yazma dönya kürde. Şuşı yazmadan ber özek: «Dimäk tatarlar üz telen öyränergä telämi. Qazan xaqimiyate türäläre, deputatlar qatnaşlıgında ütkän kiñäşmädä utırgaç, şundıy paradoqsal xäl açıqlandı»
Törle türälär, mägarif xezmätkärläre, deputatlar qatnaşlıgında «Tatarstan xalıqları tellär turında»gı qanunnıñ ütäleşenä bagışlangan söyläşü bulgan. Bu qanunnıñ qabul itelüenä inde tugız el uzgan ikän. «El saen monıñ öçen aqça bülep birelä, ämmä bügenge köndä tatarnıñ barı 32% gına ximiya belän fiziqanı tugan telendä öyränä. Deputatlarnı kem gäeple häm ni eşlärgä digän soraular borçıy», dip yaza gazeta xäbärçese.
Şuşı «Tatarstan xäbärläre» gazetası tatar telen uqıtuda töp problema -- qadrlar citeşmäü häm uqıtu sıyfatın yaxşırtu dip äytä. Şuşı yazmadan ber özek qayber taraflarnıñ şuşı mäsälägä qaraşın bik açıq çagıldıra: «bez tugan telebezne öyräner ide tä, ämma anıñ öçen tieşle şartlar tudırılmagan. Mäktäplärdä cihazlar citmi, däresleklär, metodiqa qamil tügel…» Tatarstan xäbärläre gazetası menä şulay yaza. Mäqalädä törle sannar da kiterelä. Qazanda da gına 21 tatar gimnaziyase, tatar tele tiränten öyränelä torgan 11 mäktäp, 54 tatar balar baqçası açılgan. Şähärdä küp millätle mäktäp tä bar. Bälki çınnan da, näticälär çıgarırga irtäräkter?» dip tämamlap kuya süzen «Tatarstan xäbärläre» gazetası.
Tatar telen uqıtu probleması bu atnada başqa matbagalarnıñ da igtibar üzägendä tordı. « Veçernyaya Kazan» gazetası bu atnada «Tatarskiy v şkole -- est problema!» digän baş astında uquçılar belän turı elemtä urnaştırıp, söyläşü oeştırdı. Bu gazetanıñ inde küptän başlap cibärgän aqtsiyaseneñ däwamı bulıp tora. «Veçernyaya Kazan» daimi räweştä «bezneñ balalarıbızga köçläp tatar telen uqıtalar» dip nindider ata-analarnıñ räncüle çıgışların başta xat räveşendä, soñınnan menä şulay äñgämälär oeştırıp, bastırıp kilde. Bu gazeta xoquq belgeçe -- Xapugin efände häm Mägarif ministrlıgı arasındagı mäglüm mäxqamä eşen dä aqtiv töstä yaqtırtıp bardı. İnde menä tatar telen mäktäptä uqıtu xaqında turı elemtä. Bu söyläşü Veçernyaya Kazan gazetasınıñ redaqtsiyasendä ütkän. Aldan iglan itelgän temaga telägän keşe şaltıratıp, Mägarif ministrlıgı xezmätkärlärenä sorau birgän. Şuşı soraular häm cawaplar soñınnan gazetada basılıp çıqtı. Şuşı äñgämälärne xäbärçelär 7 mägnävi törkemgä bülep birde. Berençese -- «bez qayda yaşibez» digän sorau astında basılgan. Bu sorau astında dönya kürgän soraulanıñ eçtälege -- Tatarstannı däülät bularaq tanımau, tatar telen kiräksenmäü, rus teleneñ ähämiyaten häm Rusiyadä yaşägännären täkrarlau.
«Deputatlarga räxmät…. » digän baş astında uquçılar Tatarstan respubliqası xalqıları telläre turındagı qanunın tänqıyt utına tota. Şulay uq, «nigä urıs gimnaziyaläre iuq», «tatar telen öyränü metodiqası qamil tügel», «tatar telen fiziqa, matematiqa uqıtuçıları uqıta» dip dägvälär belderelä.
«Tvoya moya ne ponimaet» digän baş astında dönya kürgän soraular häm cawaplar aeruça qızıqlı. Sorau birüçelär tatar telenä alay uq qarşı tügel, ämmä anı ipi-tozlıq däräcädä genä öyränü citä, dip äytä.
Cidençe törkemgä kergän soraularnı birgän keşelär tatar telen uqıtuga riza gına tügel, böten fännär, mäktäptäge böten çaralar urıs telendä bara dip zarlana.
Gomümiläşterep qaraganda bu yazmada urın algan soraularnıñ 20-sen tatar telen uqıtuga qarşı keşe birgän, ä tugan telne uqıtırga, aña mäxäbbät tärbiyalärgä kiräk dip barı 3 kenä keşe äytkän bulgan. Gazeta xäbärçese bu äñgämälärgä näticä yasap «uquçılarıbız kurıqmıyça isemnären, balaları uqıgan mäktäp sannarın äytte, bu tema tämam üzäklärenä ütkän ikän» dip yazıp çıqktı.
«Şähri Qazan» gazetasında bu atnada «Keräşen tatarları» digän baş astında külämle mäqalä basılıp çıqtı. Anda bolay dip äytelä: «soñgı ellarda matbugatta, radio häm televideniedä keräşen tatarların aerım xalıq itep kürsätügä bagışlangan, fänni nigezle bulmagan xäbärlär taralara başladı.Alarga keräşennärneñ tarixı, tele, dine, xalıq bularaq taralışı, gomumi sannarı xaqında xaqıykättän eraq bulgan fikerlär salına» dip äytelä Marsel Äxmätcanovnıñ mäqaläsendä. Bu mäqalädä awtor kryaşen tatarlarınıñ barlıqqa kilüen sürätli, çuqındıru säyasäte turında tarixi faqtlar kiterä. Millätne aeruda awtor etnolog galim Valeriy Tişkovnı gäepläp çıga. Mäxmüt Äxmätcanov bu yazmasında törle dälillär kiterep, kryaşennärneñ tatarnıñ ber öleşe buluın isbatlıy.
Xalıqnı bülgäläw, tatar telen mäktäptä uqıtu temalarınıñ tagın ber çagılışın «Vostoçıy ekspress» gazetasında da tabıp bula. «Tatarskiy vek» digän säxifädä, gädättägeçä, ber qızıqlı şäxes belän äñgämä basılıp çıqqan. Bu iulı gazeta xäbärçeseneñ soraularına aqademik Mirza Mäxmütov cawap birgän. Yazmanıñ iseme dä gıybrätle -- «xäref alıştıru tügel, telne qotqarırga kiräk». Mirza Maxmutov bu mäqalädä belem birü problemalarına tuqtalgan. Mirza Mäxmutov Tatarstannıñ mägarif ministrı bulıp 20 el eşlägän keşe, «üzem bu ölkädä eşlägändä min tatar mäktäplären saqlarga tırıştım» dip tä äytä. Bu äñgämädä ul şulay uq latin grafiqasına kuçügä qarşı buluvın da äytä. Anıñ fikerençä bu reforma xalıqnı fayda kitermäyaçäk. Mirzä Mäxmütov şulay uq, xalıq sanı alu «üzen tatar dip sanuçılarnıñ sanın kimetergä mömkin», dip tä äytä. Tatar xalqınıñ kiläçäge niçek bulır, dip uylıysız digän sorau birä gazeta xäbärçese. Mirza Mäxmütov bolay cawap birä: « Bügen Qazanda da gailälärneñ 50% qatnaş millätle, alarnıñ balaları urıs telendä söyläşä. Tatar xalqınıñ yazmışı yataqta xäl itelä, dip äytkän ide ber yazuçı. Bezgä çınnan da urıslaşu kurqınıçı yanıy…. Berdän ber ömetebez -- millätneñ bötenlegen saqlap qalu, ä belem birü däräcäsen, mädäniätne urıs mädäniyate däräcäsenä kütärä alu, milli añıbıznı, dinenbezne saqlap qalu. Bezgä belelemlelek häm çın zıyalılıq citmi» - digän fikerlär äytä Mirzä Mäxmütov «Vostoçnıy ekspress» gazetasında. Äytergä kiräk, soñgı waqıtta matbugatta latin grafiqası tiräsendäge bäxäslär tınıp torgan ide. İnde Mirzä efändeneñ bu fikerlärenä qarşı çıguçılar da bulır, dip farazlarga mömkin. Ansın aldagı atna matbugat küzätüe kürsäter.
Axırda «Tatarstan yaşläre» gazetasında basılgan ber qızıqlı xäbärgä tuqtalasım kilä. Bu xäbär tomıştagı qatmarlı problemalarga yaña qaraş taşlarga mömkinlek birä. «Tatarstan yaşläre» gazetası «Koyaş sistemasına kerüçe ber asteroid kotoçqıç ber tizlek belän bezneñ planetabızga yaqınlaşa ikän, dip yaza. Şuşı asteroid belän cir arasında «nibarı» 1,800,000 çaqrım ara qalgan di. Kosmos «büläge» diametrda ber çaqrım gına. Şuña da qaramastan, bärelä—nitä qalsa, Cirneñ şaqtıy öleşen tar—mar itäse ikän». Şuşı xäbärdän ber tagın ber özek:«Bügen bar ömet Venera belän Merkuriyda. Belgeçlär äytüençä, älege planetalarnıñ tartu köçe täesirendä asteroid üzeneñ iunäleşen üzgärtep kuyarga mömkin.Bezgä bar belgännärne uqıp, yaxşıga ömetlänep utırası gına qala», dip yaza «Tatarstan yaşläre» gazetası.
Küzätüne «Azatlıq» öçen Qazannan Bikä Timerowa äzerläde.


text: Paqstannıñ baş atom belgeçe Äbdel Qadir Xan premier-ministrnıñ fän ölkäsendä kiñäşçe wazifasınnan alınğan. Xökümät beldeüendä äytelgänçä, bu adım atom texnologiäsen 3-nçe illärgä tapşıru ğämällären tikşerü uñayınnan yasalğan. Ğäskärneñ matbuğat wäkile Şäwkät Soltan süzlärençä, Xanğa öyennän çıqmasqa quşılğan, anı saqlaw köçäytelgän. Paqstannıñ atom bomba "atası" iseme belän yörgän Xan, premier kiñäşçese itep 2001 yılda bilgelängän ide. Quşma Ştatlar "Paqstannıñ atom texnologiäse qanunsız räweştä İran, Tönyaq Korea, Livia kebek illärgä kitä" digän ğäyepläw beldergäç, berniçä ğalimnän soraw alular başlanğan ide. Äbdel Qadir Xan şularnıñ berse ide.


text:
Foto: primeminister.kz
Mäskewde QR Premʹer-mïnïstriniñ birinşi orınbasarı Asqar Mamïnniñ törağalığımen Ewrazïyalıq ékonomïkalıq komïssïya (EÉK) Keñesiniñ kezekti otırısı ötti, dep xabarlay`dı primeminister.kz.
Otırısqa qatıswşılar kün tärtibiniñ 52 mäselesin qaradı, solarğa qatıstı ewrazïyalıq ékonomïkalıq ıqpaldastıqtı damıtw boy`ınşa özara tïimdi kelisimderge qol jetkizildi.
Otırısta sonday`-aq önerkäsiptik kooperacïyanıñ xalıqaralıq qızmeti, Ewrazïyalıq ékonomïkalıq odaqtağı (EAÉO) texnïkalıq rettewdi jetildirw, ölşem birligin qamtamasız etw salasındağı müşe memleketterdiñ zañnamaların üy`lestirw mäseleleri talqılandı. Standarttıq ülgi türin jäne ölşem quraldarınıñ ülgisin bekitw Tärtipteri qabıldandı, bul bïznes pen sawdağa qosımşa jağday` jasawğa, önimderdi sınaw nätïjelerin özara quptawğa mümkindik beredi.
EAÉO awmağında adam ömiri men densawlığın, qorşağan ortanı saqtawdı qamtamasız etw maqsatında «Balıq jäne balıq önimderiniñ qawipsizdigi twralı», «Élektrotexnïka jäne radïoélektronïka buy`ımdarında qawipti zattardı qoldanwdı şektew twralı» texnïkalıq reglamentter qabıldandı.
EÉK Keñesi ayasında bïomedïcïna, ğarış jäne geoaqparattıq texnologïyalar, fotonïka salalarındağı basım texnologïyalıq tuğırnamalar anıqtaldı.
Ewrazïyalıq texnologïyalıq tuğırnamalar EAÉO-qa müşe memleketterdiñ 400-den astam jetekşi ğılımï jäne önerkäsiptik uy`ımdarın biriktirwge mümkindik beredi. Uy`ımdar perspektïvalı salalardağı 130-dan astam ortaq ïnnovacïyalıq kooperacïyalıq jobalardı qarastırwdı usındı.
Eske sala ketey`ik, QR Premʹer-mïnïstriniñ birinşi orınbasarı Asqar Mamïn Mäskewge jumıs saparı ayasında RF Ükimeti törağasınıñ orınbasarı Dmïtrïy` Rogozïnmen kezdesw ötkizdi. Kezdesw barısında eki el arasındağı ğarıştıq jäne äskerï-texnïkalıq salalardağı ıntımaqtastıqtıñ damw keleşegi men qazirgi jağday`ı qarastırıldı.


text:
Başqortostandı yamğır yıua
Huñğı täülektärźä yauğan köslö yamğırźar urman xujalığına la źur zıyan kilterźe. Könyaq rayondarźa tupraqtıñ samanan tış dımlanıuı höźömtähendä tau bitläüźärendä üśkän ılıślı ağastar qolay başlağan. Yılayır, Beloret, Baymaq rayonınıñ ber ölöşöndä yığılğan urmanğa bötönläy ütep ineüe mömkin tügel. Ağastar auğan erźän tupraqtıñ uñdırışlı qatlamı yıuıla, tärän yırındar barlıqqa kilä, erroziya başlana. Uźğan täülektäge köslö el xälde tağı la qatmarlaştırğan. Beloret rayonında qayın häm uśaq keüek yapraqlı ağastar küpläp qolağan. Urmansılarğa yığılğan ağastarźı taźartırğa tura kiläsäk. Ämmä bıl eştärźe başqarıu ösön dä haua toroşo qamasaulay. Urman yuldarı ütep sıqqıhıź. Älegä täbiğätkä kilgän zıyandıñ küläme xaqında hüź alıp barıuı irtäräk ti, belgestär. Şulay źa Könyaq Uralda tupraqtıñ uñdırışlı qatlamı yıuılıuına qarşı kisekmäśtän eş başlarğa käräk ti, urmansılar.


text:
“Watanım Tatarstan”gazetasınıñ 29nçı iyül sanında Damir Asılovnıñ “Räncü” digän yazması basılıp çıqtı. Mäqälä mondıy süzlär belän başlanıp kitä. “Bez endäşmibez. Bez tolerant millät şul. Bez – üzara dus, tatu yäşäw tarafdarları. Bezneñ kesäbezgä pes itälär – bez şuña riza bulıp torabız. Qazanda yırtqıç patşa Petr 1gä häykäl quyuğa qarşı çıqqan millättäşlärebezne yaqlap süz äytä almadıq.” – dip başlap cibärä Damir Asılov, häm yazmanıñ axırında ul “Ägär xakimiät Qazannıqı da ikän, xalıq iñräwenä qolaq salmıyça şul xurlıqlı eşne tormışqa aşıra qalsa, üzlärenä qarata barı ik näfrät kenä uyataçaq, tatar xalqınıñ nälätenä, qarğışına duçar bulaçaq. Küz yäşe töşmi qalmıy ul.” – dip tämamlıy. Petr 1 häykälenä qarşı räncep yazılğan yazmalar internet forumnarda, internet gäcitlärdä häm başqa mäğlümat çığanaqlarında yış oçrıy başladı. Ber qarağanda bu räncülärne yuğarıda utıruçı türälär işetmäslär kebek ide. Läkin Allağa şöker işettelär. “Watanım Tatarstan” häm “Respublika Tatarstan” gazetası redaksiälärendä Qazan şähäre xakimiäte başlığı Qamıl İsxaqov qunaqta bulğanda “Azatlıq” radiosına “Petr 1 häykäle Qazanda bulaçaqmı ällä yuqmı?” – digän sorawğa mondıy cawap birde:
Minemçä, yuqtır!!!
Elemtä naçar bulu arqasında Qazan şähäre merı Qamıl İsxaqovnıñ äytkän süzläre tonıq işetelä. Läkin şuña da qaramastan Qamıl äfändeneñ “Minemçä, yuqtır ” – digän süzlären işetep buldı. Dimäk, Peterburg uramında, üzäktä, Petr 1 häykäle bulmayaçaq. Ä menä anıñ byustı urınına kemne quyarlar, ansı ber Xodayğa mäğlüm?!
Röstäm İsxaqi


text: Gruziägä kire qaytqan Rusiä ilçese Gruziä tışqı eşlär ministrı Gela Bezhachvili belän oçraştı. Süz ike ilneñ naçarayğan mösäbätlären yaşırtu turında bara. Ruisä ilçese Vyaçeslav Kovalenko Tifliska ütkän atanda qaytqan ide. Kovalenko äytkänçä, bügenge oçraşuda Gruziäneñ ayırılğan töbäklär belän xäle tikşerelde. Ul şulay uq, Rusiäne Könyaq Osetidäge kierenkelekkä boçıluin cikterde. Düşümbedä Gruziä polisiäse häm suğıçlıar üz ara atışlar alıp barğan ide. Şulay uq, annan alda 3 politsiä keşeseneñ yaralanuına kitergän atışlar bulğan ide. Abxaziä häm Könyaq Osetiäne üzäk xakimit kontrollegenä qaytarırğa telägän Gruziä, Rusiäne separatistlarnı xuplawda gäyepli. İrtägä ilçe ışanıç käğäzen Prezident Mixaail Saakaşviliğa tapşırıllırğa tırışa.


text:
Bügen Rusiäneñ distälägän şähärendä bäysez hönär berlekläreneñ qarşılıq aksiäse ütte. Qarşılıq çığışları Yıraq Könçığış häm Seberdän başlandı. Aksiädä qatnaşuçılar sotsial taşlamalarnı aqça belän alıştıruğa qarşılıq belderde häm büdjet dairäsendä eşläwçelärgä xezmät xaqın kütärüne taläp itte. Mäskäwdä hönär berlekläre oyıştırğan qarşılıqlar İktisadi üseş häm säwdä ministrlığı binası yanında, şulay uq Xökümät yortı qarşında ütte. Bu aksiä turında Rusiäneñ bäysez hönär berlekläre başlığı Mixail Şmakov bolay dide:
Audio (Mixail Şmakov)
“Bez bügen xökümätneñ däwlät dumasına täqdim itkän qanun proyektına qarşı çığabız. Çönki alar däwlätneñ sotsial garantiälären yuqqa çığara.”


text:
Yaña prokuror tağın çittän kiterelä
Başqortstannıñ yaña prokurorı itep moñarçı Rusiäneñ Ul'yan ölkäse prokurorınıñ urınbasarı bulıp eşlägän Sergey Xurtin bilgelänergä mömkin. Rusiäneñ general' prokurorı Vladimir Ustinov näq menä anı Başqortstan prokurorı itep raslawnı sorap, Başqortstan Däwlät Cıyılışı-Qorıltayğa möräcäğät itkän.
Mäğlüm buluınça, ber ay çaması elek Başqortstannıñ elekke prokurorı Aleksandr Konovalov Rusiä Prezidentınıñ İdel buyı federal' okrugındamı tulı wäqälätle wäkile itep täğäyenlände. Şunnan birle Başqortstan prokurorı wazifaların anıñ urınbasarı Salawat Kärimov ütäp tordı. Qayber säyäsätçelär näq menä anı yaña prokuror itep bilgeläyäçäklär, dip farazlağan ide. Ni öçen digändä, ber yıl çaması elek kenä Mäskäwdän qaytqan, añarçı Rusiä general' prokuraturasında eşläp, baytaq qına şaw-şulı eşlärne açqan Salawat Kärimov bu urınğa bik qulay bulır kebek ide. Ämma bu yulı isäp xisapqa turı kilmäde.
Ul'yan ölkäse prokurorı urınbasarı Sergey Xurtinga 45 yäş. Şul wazifağa ul ber yıl elek kenä täğäyenlängän bulğan. Xäzer inde menä Başqortstan kebek zur respublikada prokuror wazifaların ütäyäçäk ul. Sergey Xurtinnıñ kandidaturasın Başqortstan Däwlät Cıyılışı deputatları üzläreneñ bıyılğı soñğı utırışında, 22 dekaberdä tikşeräçäk. Anıñ raslanaçağına berkem dä şik beldermi. Östä bu mäs'älä tulısınça xäl itelgänder inde, dip belderä säyäsät belgeçläre, ä Başqortstannıñ kündäm deputatlarına Sergey Xurtinnı bertawıştan xuplıysı ğına qala. Başqortstan parlamentındağı üz fikerle deputat Gennadi Şabaev respublikanıñ yaña prokurorınıñ çittän kiterelüen ber yaqtan uñay bäyäli, läkin anıñ da tiz genä arada Başqortstan räsmi xakimiätläreneñ qubızına bii başlayaçağına şiklänmäwen äytä.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Yaqın Könçığışta tınıçlıq ömetläre sürelä bara
Yaqın Könçığışta fälästinnär belän yähüdlär arasında tınıçlıq urnaştıru öçen ömed çatqıları tuğanda ğına xällär yañadan kiskennäşep kitte. Ber atna elek kenä M.Abbas İzrael belän Fälästinnär arasındağı dialognı yañartu wäğdäläre belän prezident saylawlarında ciñep çıqtı. Ämma ike aradağı ömedlär özelergä dä ölgerde. Fälästinnär yasağan qanlı höcümnän soñ Ariel Sharon fälästinnär belän barlıq elemtälärne özde.
İzrael tışqı eşlär ministrı Silvan Shalom(audio):
Fälästinnärneñ säbäp, sıltaw süzlär çorı ütte dip uylıym Äle ğämällär waqıtı bez alarnıñ kiräkle eşlärne ''yul xaritası'' tınıçlıq planındağı yäklämälären ütäwlären kürergä telibez.
M.Abbas solıx tırışlıqlarınıñ yañartıluın teläsä dä ul radikallärne köç qullanıp kontrol astına quyu , fälästin qanının tügelüenä qarşı
Fälästinnärneñ tışqı eşlär ministrı Nabil Sha''ath mondıy fikerdä (audio):
Qanun tärtip urnaştıru Fälästin xakimiäteneñ eşe buluı añlaşıla. Ämma bezneñ alda eçke qanun yäki tärtip problemasınnan küpkä qatmarlıraq mäsälä tora. Problema.. ozaq waqıt däwam itkän okupatsiä häm okupatsion köçlär belän fälästin xalqınıñ yıraqqa suzılğan konfrontatsiäse
Fälästinne Azat itü Oyışması PLO, radikallärne İzraelgä höcümnären tuqtatırğa çaqırıp,höcümnär milli mänfäğätkä zian kiterä häm İzraelneñ yaña operatsiälärenä säbäp kenä bula digän belderü yasadı.
Ämma radikallär başqaça qarıy.Xamas häm islamçı Cihad İzrael aksiäläre däwam itkändä atışlarnı tuqtatu belän kileşmi.Gazada Xamas citäkçese al Zahar (audio) bez ber närsäne dä buşlay birmibez häm uñışsız tırışlıqlarğa qatnaşmıybız. Okupatsiä betkännän soñ ğına mäsälälärne tikşerep,fikrebezne äyterbez.
Abbas äytep kitkän törkemnärneñ citäkçeläre belän oçraşıp ,atışlarnı tuqtatuğa ireşergä tırışaçaq. Xabärlärgä qarağanda bügen ul iminlek köçlärenä radikallärneñ İzraelgä höcümnären buldırmaw buyınça kürsätmä birgän. Niçek kenä bulmasın, Abbasnıñ saylanuı belän tuğan ömedlär sürelä töşte.Ämma Xalıqara Mäsälälär öçen Patşalıq İnstitutında yaqın könçığış analitigı Yossi Meckelberg (audio)
Yaqın Könçığışta nindider progres işaräläre kürensä , şunduq här närsä artqa taba tägäri başlıy,bu säyäsi protsessnıñ töp problemaları, tınıçlıq protsesı ozaq waqıt ekstremistlarnıñ totığı , çağıştırmaça urtaçıllar här waqıt ekstermistlarmıñ tozağına töşte
Analitik qaraşınça, fälästin yağı ğıysyançılarnıñ häcümnären xökem itü belän genä qalmıy ,närsäder eşlärgä ä İzrael Abbasqa radikallärne kontrol astına quyu öçen kübräk waqıt birergä tieş. Monda xalıqara cämäğätçelekneñ dä role möhim ul häm İzrael häm dä fälästin yağına tınıçılq suqmağın tabu öçen yardäm itergä tieş.
färidä xämit


text:
Açıq mikrofon: “Bäxetle bulu öçen sezgä närsä kiräk?”
Närsä ul bäxet? Bäxetle tormış öçen keşegä nilär kiräk? Böten Rusiä İctimaği fikerne öyränü üzäge fevral' ayında menä şul turıda ilneñ 46 töbägendä soraştıru ütkärgän ide. Rusiä watandaşlarınıñ xäzer 7 protsentı yaxşı tormışta yäşilär, ä 29 protsentı yaqın yıllarda menä şul törkemgä quşılırğa cıyınalar ikän. Rusiälelärgä häm ayırım alğanda xatın-qızlarğa bäxet öçen närsä kiräk soñ?
Sotsiologlar şunı bilgeläde: Rusiä watandaşlarınıñ 54 protsentı yaqın arada üzläreneñ sotsial' basqıç buyınça yuğarıraq kütärelüenä ışanmıy. Sorawlarğa cawap birgän 1500 keşeneñ 3/1 yäğni 500 keşe bäxet, yaxşı tormış öçen qızıqlı eş, bik küp aqça häm ğailädä ike bala tuu kiräk dip sanıy. 2 bala tudıru turında xıyallanuçılar üzläre demografiägä öleş kertergä aşıqmasa da, bäxetle ğailä digän töşençä tormış maqsatları isemlegenä kerä. Rusiälelärneñ 20 protsentı bigräk tä pensionerlar üzläreneñ keremnären artmıy, ä kiresençä kimi, dip sanıylar. Şulay itep, Rusiälelärneñ 69 protsentı ayırım xosusıy yort, 65 protsentı bäxetle ğailä, 57 protsentı yaxşı tülänä torğan eş bulsa, bexet öçen şul citä dip uylıy. Häm küpçelek bu xıyalıy maqsattan bik yıraq.
Ä xatın-qızlarağa bäxet öçen närsä kiräk? Tatar xatın-qızalarınıñ idealı Läylä Däülätova süzlärenä yazılğan cırda bolay dip surätlänä.
Kiräk tügel altın kömeş
Kiräkmi täxete dä
Nasıyp it mine, xodayım
Xatın-qız bäxetenä…
Bu bik äybät niät, ä menä 21 ğasır xatın-qızı ir qaraw, bala üsterü belän genä qänäğätlänmi. Parlamentlarda, zur käseptä, xökümättä xatın-qızlar az bulu zamannıñ xurlığı bulıp sanala. Angliä, Britaniä patşabikäse xatın-qız, elekke Premyer ministr Margeret Tettçer da dönya küläm säyäsätçe buldı. Ägär dä Fransiädä Segolen Ruayal' prezident bulsa, Alman Angela Merker, Finlyanfiädän Naya Xalonen, Latviädä Wayra Wike-Freyberk belän Yevropa Sammitlarında matur ğına utırırlar ide. Alar yanına xäzergä Däwlät sekretare Qandaliza Rayz kilsä, ä bälki Xilari Klintan da quşılsa, şaqtıy citdi kompaniä cıyıla. Älbättä Fransiä häm Ameriqa Prezidentları bulıp xatın-qızlar saylansa. Zamana xatın-qızları yaxşı ir, bala-çağa, cılı öy belän genä qänäğät tügel.
Xatın-qız bäxete şiğeren yazğan Läylä Däülätovanıñ şäxsi qaraşı mondıy.
“ Bäxetle bula belü säläte -ul üze zur bäxet. Xatın- qız öçen zur bäxet ul sine kemneñder yaratuın toyıp yäşäw. Keşegä şul mizgeldä närsä citmi- şul bäxet bula. Bäxetle bulunıñ çige yuq. Ul bulğan sayın, tağın da närsäder buldırası kilä”. Läylä Däülätova şulay äytsä dä, tormışta ul bala-çağa üsterergä, ir qararğa aşıqmıy. Kitaplar çığara, konsertlar oyıştıra, televizor aşa bik citdi mäs'älälәr buyınça äñgämälär alıp bara.
Tatar xatınnarı däwlät eşendä dä, käseptä dä, fändä häm mädäniättä kübräk urın taläp itä. Censi tigezlek öçen häm ğomumän cämğiätneñ üseşe öçen xatın-qız qüäte bik kiräk, dip sanıy aldınğı fikerle belgeçlär.
Şul uq waqıtta ana tele, milli ruxnı saqlaw, balalar tärbiäläw dä tatar xatın-qızınıñ iñ izge maqsatı häm burıçı bulıp qala. Menä şul xaqta Qazan uramnarında xäbärçebez Mälikä Basıyr, sezgä bäxet öçen närsä kiräk digän sorawğa cawaplar tupladı.
-Sawlıq sälämätlek kiräk, yanıñda teräk bulırlıq yaratqan tormış iptäşeñ kiräk, tuğannarıñ , annarı, üzeñneñ keşegä kiräkle buluıñ kiräk. Keşegä yärdäm qulı suzuıñ häm yaratqan eşeñ buluı kiräk. - Min bolay da bäxetle. Ber kön yal birdelär menä yıllıq xisap birgännän soñ. Yanımda yaratqan keşem. -Bäxet öçen tazalıq, tınıçlıq, tigezlek, balalarnıñ bäxeten kürü kiräk. İptäşem xastaxanädä yata, “ anıñ tözälep çığuı kiräk. - Menä olı ulım yuğarı uqu yortına uqırğa kerergä tieş bıyıl , ägärdä ul uqırğa kerep yaxşı professiä alıp uqıp çığa alsa, min bik bäxetle bulır idem. -Yaña eşkä küçtem. Eşemdä bar momentlarında öyränä alsam, yaxşı bulır ide. Tatar telendä tügel şul, tatar telendä bulsa, bigräk tä yaxşı bulır ide. - Min telim miña aqça birsennär, häm mine xörmät itsennär. Min üzemne bäxetle dip uylıym. Üzegez kürep torasız, üzem möselmança kienep yörgängä min bik bäxetle. Allahı täğälä şundıy bäxet birde. Şuşını añlap, şuşı yulğa basıp, äti- äniemne bäxetle itü minem öçen zur bäxet. Üzemne xäzerge waqıtta bäxetle dip sanıym. -İñ bäxetle bulu ul tuğannar belän tuğanlaşıp , bergä- bergä aralaşıp yäşäw dip uylıym. Min eşkä atlığıp baram . Kollektivım da äybät. Raboçiy xalıqnı beraz añlap betersä citäkçelär, min iñ bäxetle keşe bulır idem. Eşe dä, aqçası da bulsın. Eş bäxete bulsın. - Äti- änineñ isänlege häm üzeñneñ yanıñda yaratqan keşe buluıñ. - Olı wazifada bulasım kilä. Tuğannarğa bulışırlıq yärdäm itäsem kilä. Çit ildän import äyberlär kertmäslek itep, üzebezneñ texnikanı üzebezdä yaxşı eşlärlek itep yasıysım kilä. -Fayda kiterü däwlätemä. Aqçanı döres yulda totu, tieşle cirgä cibärep , tieşle eştä totu. Bu minem öçen zur bäxet.
- Min bolay da bäxetle. Ber kön yal birdelär menä yıllıq xisap birgännän soñ. Yanımda yaratqan keşem.
-Bäxet öçen tazalıq, tınıçlıq, tigezlek, balalarnıñ bäxeten kürü kiräk. İptäşem xastaxanädä yata, “ anıñ tözälep çığuı kiräk.
- Menä olı ulım yuğarı uqu yortına uqırğa kerergä tieş bıyıl , ägärdä ul uqırğa kerep yaxşı professiä alıp uqıp çığa alsa, min bik bäxetle bulır idem.
-Yaña eşkä küçtem. Eşemdä bar momentlarında öyränä alsam, yaxşı bulır ide. Tatar telendä tügel şul, tatar telendä bulsa, bigräk tä yaxşı bulır ide.
- Min telim miña aqça birsennär, häm mine xörmät itsennär.
Min üzemne bäxetle dip uylıym. Üzegez kürep torasız, üzem möselmança kienep yörgängä min bik bäxetle. Allahı täğälä şundıy bäxet birde. Şuşını añlap, şuşı yulğa basıp, äti- äniemne bäxetle itü minem öçen zur bäxet. Üzemne xäzerge waqıtta bäxetle dip sanıym.
-İñ bäxetle bulu ul tuğannar belän tuğanlaşıp , bergä- bergä aralaşıp yäşäw dip uylıym. Min eşkä atlığıp baram . Kollektivım da äybät. Raboçiy xalıqnı beraz añlap betersä citäkçelär, min iñ bäxetle keşe bulır idem. Eşe dä, aqçası da bulsın. Eş bäxete bulsın.
- Äti- änineñ isänlege häm üzeñneñ yanıñda yaratqan keşe buluıñ.
- Olı wazifada bulasım kilä. Tuğannarğa bulışırlıq yärdäm itäsem kilä. Çit ildän import äyberlär kertmäslek itep, üzebezneñ texnikanı üzebezdä yaxşı eşlärlek itep yasıysım kilä.
-Fayda kiterü däwlätemä. Aqçanı döres yulda totu, tieşle cirgä cibärep , tieşle eştä totu. Bu minem öçen zur bäxet.Qazan uramnarında 8 martta xäbärçebez Mälikä Basıyrğa oçrağan xatın-qızlar menä şulay dip cawap birgän. Alar arasında ike qatlı yort, 100 meñ sum eş xaqı, ike bala üstererlek häm mul tormışlı ğailä taläp itüçelär küp bulmağan. Hawadağı torna turında xıyallanmıyça, quldağı çıpçıqnı saqlarğa turı kilä alarğa. Sotsiologlar protsentlar xisaplıy, tormış tägärmäçe üzençä äylänä, ä xatın-qızlarnıñ kübese iñ tatlı xıyalların küñel türenä yäşerep, dönya kötä, üze häm yaqınnarı turında qayğırta, xätta 8 mart könne dä.
Rimzil Wäli, Mälikä Basıyr


text:
Süz irege totqası kem qulında?
Azatlıq radiosınıñ Qazan bülegendä bügen bik qızıqlı qunaqlar. Çirattağı tügäräk östäl söyläşüenä kilgännär: Tatarstan jurnalistlar berlegeneñ citäkçese, Tatarstan Däwlät Sovetı räiseneñ urınbasarı Rimma Ratnikova, Qazan Däwlät universitetnıñ jurnalistika häm sotsiologiä fakul'tetı dekanı, kafedra mödire Wasil Ğarifullin häm çağıştırmaça yäş jurnalist, Watanım Tatarstan gazetasınıñ mäğlümat bülege mödire İldar Mirğalimov. Säbäben üzegez dä añlıysız — bu atnada Qazanda bik zur jurnalistlar utırışı buldı. Rusiä ictimaği palatasınıñ mäglümäti säyäsät komissiäse Tatarstannıñ ictimaği palatası belän berlektä häm Tatarstannıñ törle oyışmaları belän berlektä cämäğät tıñlawlarnı ütkärde. Teması bik qızıq — süz irege, töbäk häm milli mäğlümat çaraları, jurnalistlarnıñ xoquqlarnı.
Rimzil Wäli. Rimma xanım, äytegez äle, bu utırışnıñ töp näticäse nindi, töp akcent närsägä yasaldı? Süz iregenäme, jurnalist xoquqınamı? Ällä töbäk häm milli mäğlümat çaralarınamı?
Rimma Ratnikova. Şuşı bilgelängän temağa törle yaqlardan qaraşlar äytelde utırışta. Bez ictimaği palatası bezgä kilä digän xäbärne işetkäç, ber berebezgä soraw birergä başladıq — nişläp alar Tatarstanğa kilälär? Bu sorawnı bez legendar jurnalistlar Nikolay Svanidze, Pawel Gusev, Mixail Fedotovqa birdek. Alar Tatarstannı ürnäk itep qarıybız didelär.
Rimzil Wäli. Nikolay Svanidzenıñ ber fikere yañğıradı: Sarı taw, Mariı-El häm Başqortstanda süz irege buyınça bik küp problemalar bar dip äytte. Ä nindi kürsätkeçlär buyınça ülçänä ikän ul, metodikası sezgä bilgeleme?
Wasil Ğarifullin. Süz iregeneñ kürsätkeçläre bar. Minemçä, süz irege ul jurnalistnıñ närsäder turında yaza alu irege tügel. Süz irege ul bezneñ cämğiättä yäşäwçe grajdannarnıñ saylap alu irege. Ägär dä min üzemä kiräk gazetanı, radionı, jurnalnı şuşı cämğiättä yäşäp saylap alsam, bu oçraqta süz irege turında söylärgä mömkin. Ä inde jurnalistnıñ süz irege härwaqıt çiklängän bulğan. Nindi cämğiättä yäşäsä dä, nindi mäğlümat çarasında eşläsä dä, ul çikle.
İldar Mirğalimov. Minemçä jurnalist irege yöz protsent bula almıy, çönki bu irekne çikläwçe faktorlar bik küp. Bu xucanıñ kem buluına qarıy. İkençedän, ilneñ zakonnar, cämğiättä qabul itelgän äxlaq normaları.
Rimma Ratnikova. Süz irege minemçä öç öleştän tora. Berençese, tege yäki bütän temağa yazırğa cıyınğan jurnalistnıñ mäglümät alırğa nindi mömkinlekläre bar. Däwlät orğannarğa kilgäç, ala alamı ul üzenä kiräkle materiallarnı? İkençe öleşe: jurnalist mäğlümätne cıyğaç, yaza başlıy. Nindi kirtälär bar monda? Ul üzennän—üze qurqıp yazmıymı, ällä aña redaktor röxsät itmime, kem aña irken yazırğa qomaçawlıy? Öçençe öleşe — gazeta çıqqanda, taratılğanda ber nindi kirtälär. Ägär dä härber öleşendä tärtip bulsa, bezdä süz irege bar dip sanarbız.
Rimzil Wäli. Töbäk häm milli jurnalistlarında bar dip äytelde.
Rimma Ratnikova. Nikolay Svanidzenıñ çığışında äytep kitelde, bez jurnalistlar bügenge könne üzebezneñ urınıbıznı bilgelärgä tieş. Bez kem bulıp yäşibez, cämğiättä nindi xezmät başqarabız? Yäşerep kenä küzätep yörtüçelär genäme, nindider mäğlümat astan cıyuçılar ğınamı bez?
Rimzil Wäli. Bälki kemgäder aqçağa yallanğan agent bularaq beräwne yäisä kemneder mançırğa alınğan jurnalist bardır. İñ qotoçqıçı — ber bandit üzen färeştä itep yazdıra, ä äybät keşelärne kiresençä deget belän buyaw wazıyfasın başqaru tügelme? Monı bez — gazeta, televidenie häm radio jurnalistları eşlibez.
Wasil Ğarifullin. Rossiädä jurnalist irege bar, jurnalist eşläw öçen böten mömkinlekläre bar. Läkin xikmät şunda— mäğlümat çaraları kiñ taralmağan, bigräk tä töbäklärdä häm milli jurnalistikasında. Üzäktä mäğlümat çaralarnıñ küp törläre bar. Ägär dä cämğiättä saylap alu mömkinlege bulsa, süz irege bar digän süz. Bar cämğiätneñ üseş däräcäsenä bäyle.
Rimzil Wäli. İldar, üzäk kanallarında, Rusiä matbuğatında mondıy saylaw mömkinlege barmı?
İldar Mirğalimov. Min törle kanallarında yañalıqlar çığışların çağıştırırğa tırışam. Bu oçraqta alarnıñ xucaları kem buluına qararğa kiräk minemçä.
Wasil Ğarifullin. Televizion kanallarnıñ küpçelegen bügenge köndä däwlät idärä itä.
Rimzil Wäli. Bezdä törle firqälär bar. Rimma xanım, sez Berdäm Rusiä firqäneñ citäkçelärneñ berse. Sezneñ firqä cıyılışlarında andıy matbuğatnıñ dilbegäsen dilbegäsen qulğa töşerep, üzebezneñ genä cırnı cırlatırğa digän maqsat äyteläme, yuqmı?
Rimma Ratnikova. Andıy fikerlär qayçaq yañğırıy. Äle küptän tügel utırışta ber äfändebez bolay dide: nişläp bezneñ partiä turında mäğlümat şundıy äz? Äydägez Tatmediağa ber komanda birik, barısı da bezneñ firqä turında yaza başlarlar. Min bolay didem: ägär dä bezgä qızıqlı bulası kilsä, bez alarğa şundıy mäğlümat birergä tieş, alar bezneñ arttan üzläre yörergä tieş. Ä alay alarnı komanda astına bastırırğa döres bulmas bügengä köndä.
Rimzil Wäli. Qızıq äyberlär dä kilep çığa - töbäk häm millät jurnalistikası problemaları. Mäskäwdän kilgän ağaylar äyttelär bit, üzegez xakimiät astına yatqansız, tawış – tınığız çıqmıy. Anda xätta köldelär, berniçä ölkädä jurnalistlarnıñ tawışı çığa di, berniçäse xırıldıy ğına, ä berniçäsendä – Mariı El, Saratov, Başqortovtan – anısı da yuq. Säbäpläre nidä? Aqça citmäw, xoquqi senzura häm nindider köç qullanu, häm öçençe säbäp – jurnalistlar üze awızların yomalar häm yünle informatsiä birmilär. Sezneñ fikeregez bu turıda?
Wasil Ğarifullin. Mäskäwdä genä yaxşı, professional' jurnalistlar cıyılğan, anda ğına yäşäwçe keşelär uylıy belä, töbäklärdä yäşäwçelär nadan digän fiker bar. Yuq, xikmät anda tügel. Xikmät jurnalistlarnıñ mömkinleklärdä, berençe çiratta regionnarda säyäsi ictimaği situatsiälärdä.
Rimzil Wäli. Ä bezdä Pozner kebek maxsus aqçalar çığarmıyça, biş–altı keşene utırtıp, ber säğät buyı sayratıp utıruçı jurnalistlar barmı?
Wasil Ğarifullin. Pozner kebek jurnalistlar töbäklärdän çıqqan da.
Rimzil Wäli. Dimäk professionalizm – ictimaği şartlarnıñ qorbanı?
İldar Mirğalimov. Minem fikerençä, milli matbuğatnıñ belgeç professional' däräcäse rus matbuğatına qarağanda tübänräk. Bälki monda psixologik säbäbe bardır. Jurnalistlarda samotsenzura digän äyber bik köçle häm ul jurnalistnıñ professional'legenä qarşı kilä. Qurıqqan jurnalist ul profesional' jurnalist bula almıy.
Wasil Ğarifullin. Tatar matbuğatnıñ,televidenie kanallarnıñ, radionıñ töp tıñlawçısı bügen – awıl xalqı. Awıl auditoriäsenä närsä kiräk, anıñ ixtiäcläre nindi, bügenge tatar mağlümät çaraları berençe çiratta qänäğätländerä dä. Matbuğatnıñ däräcäse auditoriä däräcäsenä täñgäl kilä.
Rimma Ratnikova. Ä ni öçen bez şuşı xäldä qaldıq? Nişläp bügen jurnalistlar bügen şiñep qanatsız qaldılar? Häm niçek bezgä bügen üzebezgä ışanıçnı qayttırırğa?
Wasil Ğarifullin. Bu cämğiättäge säyäsi wazğiätkä bäyle.
Rimzil Wäli. Bu forumda räncetä torğan ğaipläw taşlandı, bügen jurnalistikanıñ, mağlümät çaralarnıñ abruyı töşte, xalıq bik qaramıy-tıñlamıy. Bez niçek qotılırğa tieş soñ?
İldar Mirğalimov. Bezneñ auditoriäbez – awıl keşese. Häm bezneñ matbuğat awılğa qarap, anı qızıqsındırırlıq mäğlümat birergä tırışa. Läkin minemçä, bez awıl belän genä çiklänmäskä tieş. Bez millät üsterü turında söyläşäbez ikän – olı säyäsätkä tartıp çığarırğa tieş.
Rimzil Wäli. Bügen milli matbuğatqa al'ternativa çığa başladı – Tatar radiosı, Aqçarlaq gazetası...Watanım Tatarstanğa uquçı da qalmıy.
Rimma Ratnikova. Sovet çorında Tatarstanda yözgä yaqın gazeta-jurnallar, radio-televidenie kanalları bar ide. Xäzer alarnıñ sanı – meñdä tuqsan cide. Niçek alarnı uqıp beterergä barısında?! Minemçä jurnalistika – ul ruxi küper bulırğa tieş, xalıqnıñ fikerlären xakimiätkä citkerergä tieş, xakimiät eşlägän eşlären xalıqqa citkerergä tieş. Bu modelne ğämälgä salır öçen küp eşlärgä kiräk äle.
Wasil Ğarifullin. Jurnalistikanıñ kiläçäge – ul anıñ auditoriäse, şul auditoriäneñ kiläçäge belän bäyle. Ägär dä cämğiättä süz irege, demokratiä bulsa, ul oçraqta bez jurnalistika irege turında söyläşä alabız.
İldar Mirğalimov. Minemçä, jurnalistikanıñ sıyfatın kütärü öçen xartiälär genä citärlek tügel. İñ berençe çiratta, jurnalistnıñ äxlägenä, professional'legenä iğtibar itergä kiräk. Töp iğtibarnı xartiälär kebek çaralarğa itergä tügel, ä jurnalistlarnıñ tärbiäläwgä, alarnıñ uqıtuına itergä kiräk.
Rimzil Wäli. Keşeneñ ostalığı häm imanlığı bulmasa, xartiälär genä qaplap quyu bik xörti bulır inde. Bez bügen jurnalistika, milli jurnalistika turında söyläştek. Bez matbuğat turında söylägändä, barıbıznıñ da urtaq fikerebez bar – tatar barda, xäbär bar, dilär, ä xäbär barda, mäğlümat çaralarıbız bulğanda, bezneñ millätebez dä bulaçaq.


text:
200 yıllıq Qazan zooparkı bik awır xäldä
Qazan zooparkı bügen xätta qurqınıç xäldä. Şähärneñ başqarma komitetı citäkçese Marat Zahidullov monı üz küzläre belän kürgän. Citäkçelär xaywannar baqçasın qarap yöregän waqıtta, arıslan bik ciñel genä üz çitlegen cimerep taşlağan. Şulay uq bik naçar xäldä başqa cänleklärneñ torğan urını da. Zoopark citäkçeseneñ urınbasarı Ğuzäl Ğorbanewa äytüençä, zooparktağı barlıq xaywannıñ da çitlekläre normağa turı kilmi. Alar bik keçkenä häm bik iskergän.
Ämma moña ğacäplänese yuq. Qazan zooparkı 200 yıl elek tözelgän kileş tora. Anı tözekländerü öçen berniçä proyekt äzerlängän bulğan. Ämma xaywannar baqçasınıñ xälen yaxşırtu omtılışları hämmäse dä käğäzdä genä qalğan. Qazannıñ meñellığına äzerlek waqıtında zoopark tözekländerü obyektları isemlegenä kertelgän bulğan. Häm anı tözekländerügä 4mlrd sum aqça bülenep birelergä tieş bulğan. Tik bu yulı da xaywannar baqçasına yärdäm timägän. Ä ber yıldan zooparknıñ 200 yıllıq yubiley citä. Tik bu zur bäyrämne uzdırırlıq, xalıqara kiñäşmä ütkärerlek şartlar yuq. Zoopark xezmätkärläre citäkçelek isemenä bik küp xatlar yazdı. Mäskäw zooparkınıñ citäkçese Tatarstan prezidentına zooparknıñ ayanıçlı xäle turında xat yazğaç qına, xaywannar baqçasına räsmi delegatsiä ayaq bastı.
Sişämbe könne xaywannar baqçasınıñ xälen tikşerep çıqqan soñ, Qazannıñ başqarma komitetı citäkçese Marat Zahidullov zooparknı tözekländerergä wäğdä itte. Ul bu eşkä 2mln sum aqça bülenep biräçägen äytte, zooparknı tözekländerügä iğänäçelär häm investorlarnı cälep itäçägen belderde. Zoopark citäkçeseneñ urınbasarı Ğuzäl Ğorbanewa äytüençä, Qazan zooparkında bu eş beraz alıp barıla. Zooparkta üzlären iñ yaxşı toya - barslar. Çönki alarnıñ yazmışı öçen cawaplılıqnı “Aq bars” bankı alınğan. Barslar öçen yap-yaña çitlek alınğan häm bügenge köndä alar tulısınça banknıñ qaramağında dip äytergä bula. Ämma älegä şundıy bäxetle tormışta Qazannıñ xaywannar baqçasında barı tik barslar ğına yäşi. Qalğan xaywannar bik awır xäldä qalğan.
Ä bit Qazan zooparkı bik üzençälekle sanala. Bu baqçada xaywannar da, bik siräk oçrıy torğan üsemleklär dä tuplanğan. Zooparkta 152 tör cänlek yäşi. Alarnıñ 20gä yaqını Qızıl kitapqa kertelgän. Baqçada 900gä yaqın tör üsemlek bar. Alarnıñ kübese şulay uq siräk oçrıy torğan häm Qızıl kitapqa kergän.Al'bina Zäynulla


text: Bu turıda aftonomiäneñ tışqı eşlär ministrı Nabil Şaat belderde. Bügen Qıtay säfäre waqıtında çığış yasağan Şaat Fälästin citäkçelegendä İzraillelär belän alğa taba söyläşülär alıp baru ısulında fikerlär törleçä, läkin bu xäl, ministr süzlärenä qarağanda, wazifalarda üzgäreşlär kiterep çığarmasqa tieş. Sişämbe könne Abbas "Fätx" xäräkätendä Yasir Arafatnıñ urınbasarı wazıyfasınna kitüen belderde häm premyer ministr wazıyfasınnan da baş tartuı belän yanadı. Fälästinnärneñ "Xamas" törkeme, ägär dä İzrail törmälärennän barlıq fälästin totqınnarın da azat itmäsä, alar belän tınıçlıq turındağı söyläşülär tuqtatılaçaq dip belderde. Berniçä yöz fälästinlene irekkä çığarğan İzrail intixar terrorçılıqnı oyıştıruda qatnaşqan ber genä totqın da azat itelmäyäçäk dip belderde.


text:
«Tatar cırı-2005» festivalendä 20 altın bars tapşırıldı
«Bars-media» şirkäte tarafınnan ütkärelä torğan «Tatar cırı -2005 » festivale, aldağı yıllarda iñ qıybat bilet bäyäläre, iñ şaw-şulı reklama häm qatnaşqan artistlarnıñ küplege, estrada yoldızlarnıñ zurlığı belän istä qaldı. Bıyılğı altınçı «Tatar cırı» festivale, tıynağraq buldı, konsertlar da ike genä kön ütkärelde. Ämma, barıber ciñüçelär bilgelände, 2005 yılda iñ populär bulğan cırçılarğa altın bars sınnarı tapşırıldı. Tatar konsertları arasında iñ däräcäçäsenä äwerelgän «Tatar cırı-2005» festivale çaraları, bıyıl da, tamaşaçılarnıñ iğtibarın cälep itte. Bilet bäyäläre 300dän başlap 1meñ sumnan da qıybatraq bulsa da, zaldağı urınnar ber ay aldan satılıp betkän ikän. 23-24 dekaberdä ütkän festival könnärendä, yaña ğına säxnägä çıqqan yäş başqaruçılar belän bergä, Altın bars sınnarı belän büläklänüçe ölkänräk artistlar qatnaştı. Festival’neñ berençe könendä «Tatar radiosı» ütkärgän «Yoldızlar fabrikası» proyektında qatnaşuçı yäşlär häm inde tanılğan artistlar, duet bulıp cırladı. Yäşlärgä urın birgännän soñ, ölkännär dä, tamaşaçılarnı yaña cır belän tanıştırdı. Mäsälän Zöfär Bilalov, Almaniä kügendä haläq bulğan Başqortstan balalarına atap yazılğan Robert Timerbayıvnıñ «Bala qayğısı» cırın başqardı.
Bu cır, qayğılı xäsrätle temalarnı kütärgän berdänber cır buldı. Alıp baruçılar öçen yazılğan tekstlarda kübesençä, uyın kölke häm reklamağa urın birelde. Festival’neñ berençe könendä, Mubai isemle başqaruçı, «Qorban» törkeme kebek cır sänğäteneñ başqa manerasında cırlawçılar da qatnaştı. Ä, 24 nçe dekaber kiçendä, Piramida üzägendäge gala-konsertta altın bars sınnarı tapşırıldı. Bıyıl alarnıñ sanı 20gä citte. Xit-paradlar häm xatlardan saylap alınğan iñ populär cırçılar häm duetlar festival lawreatarı buldı. Mäsälän, alar arasında «Saw bul» cırı belän «Ayfara» törkeme, «Qarlığaçlar» cırı öçen yäş cırçı Asılyar, «Mizgel» cırı belän Bulat Cihanşin, «Mäxäbbät cimeşläre» cırın başqarğan Rezidä Qadırova, Ayğöl Sağınbaeva «Sin kilmädeñ» cırı öçen büläklände. Şulay uq, Altın bars iäläre arasında Färit Taişev, Dilä Niğmatullina, Läysän Ğimaeva, İlnar Säyfiev, Älfina Äğzämova, Näfqät Niğatllin, Mälikä, Dilä Nigmatullina, Zöfär Bilalov häm Zäynäp Färxetdinova, Aydar Ğalimov, Salavat häm Xäniä Färxi bar. Xäniä Färxi häm Salavat öçen Altın bars sını yañalıq bulmasa, Landış Niğmätcanovanıñ häm Salawat Miñnexanovnıñ ale berençe andıy zur büläk aluları ide. Salavat Miñnexanov häm Dilä Nigmätullina belän bergä başqarğan «Añlaşırğa ide» cırı da festival lawreatı buldı.
«Bars-Media» şirkäte ütkärgän älege festival, ğädättägeçä, «tatar cırı» gimnın kümäkläşep başqaru belän tämamlandı.
Bikä Timerova.


text:
Amerikada Rusiyägä qarşı qanun proyektı täqdim itelgän
Amerika Quşma Ştatlarında ber törkem senatorlar Rusiyägä qarşı yaña sankśiyälärne küzdä totılğan ber qanun proyektın täqdim itkän.
Amerika Quşma Ştatlarında ber törkem senatorlar Rusiyägä qarşı yaña sankśiyälärne küzdä totılğan ber qanun proyektın täqdim itkän.
Senator Ben Cardinnıñ yasağan açıqlawğa kürä, Rusiyägä qarşı yaña sankśiyä kereşüläre AQŞtağı saylawğa qatışu raslawları belän bergä Ukraina häm Qırımdağı wazğiyäte belän bäyle bularaq başlatılğan.
Sankśiyälärneñ Rusiyäneñ energetika tarmağı häm däwlät burıçına sankśiyälärnen üz êçenä alaçağı belderelä.
Senator Cardin :
“AQŞnıñ Kongressı yaña saylanğan däwlät başlığı Donald Trumpnıñ totışı nindi dä bulsa Rusiyäneñ Ukraina häm Süriyädäge ğämällärne tuqtatırğa tiyeş”,-digän süzlärne qullandı.


text: İerusalim. Xalıqara atom energiäse idaräse başlığı Möxämmäd äl-Baradei İzrail citäkçelären, Yaqın Könçığışta solıx urnaştıru xaqına üzendä bar dip şiklänelgän atom qorallarınnan waz kiçärgä çaqırdı. Şuşı öndämäsen ül İzrailneñ "Haaretz" basmasında bügen dönya kürgän äñgämäsendä yasıy. İzrail üzendä atom qoralı buluwı xaqında berqayçan beldermäsä dä, anıñ andıy qoralı bar dip farazlana. El-Baradei süzlärenä qarağanda, Xalıqara atom energiäse idaräse üz eşen, İzrailneñ andıy qoralı bar digän fikerdän çığıp alıp bara.


text:
Ni qızğanıç ki xörmätle tıñlauçılar Dönya Solıx Könendä sezgä terror,qan tügü üterülär turında ğına söylärgä turı kilä.Küzätülärdäge sonğı yazmabız Ğıraq turında .Anda 12 nepalleneñ üterelüennän soñ totıqlar krizisı kiskennäşep kitte.İke fransuz jurnalistınıñ yazmışı älegä açıq bilgele tügel.Törle terror törkemnäre qulındağı 20çaması totıqnıñ bügen 7se irekkä çığarılğan.
BMOsı general sekretarı K.Annan 12 nepalle eşçeneñ Ğıraqta terrorçılar tarafınnan üterelüe qotoçqıç, däxşätle xäl dip äytep, ildäge barlıq totıqlarnıñ irekkä çığarıluın taläp itte.
Sonğı aylarda 100dän artıq çit il keşese Ğıraqta totıq itep alındı. Alarnıñ ber öleşe irekkä çığarıldı, ämma 25 üterelde.
Nepal başqalası Katmanduda yözlärçe protest belderüçe çärşämbedä binalarğa häcüm itep politsiä belän bäreleşte. Xakimiätlär başqalanıñ qayber öleşlärendä xalıqqa uramğa çıqmasqa quştı. Protest belderüçelär totıqlarnı qotqaru öçen bik az eşçänlek alıp barğan xakimiätlärne ğäyepli.Üterelgenän ber nepalleneñ kürşese Binod (audio)
Bu insident xökümätneñ ber närsä eşlämäwen kürsätä.Eşbirüçe şirkätlär alarnı Ğıraqqa cibärmäskä tieş ide. Xökümät alarğa Ğıraqqa baru röxsäte birmäde . Bu bik yaman insident.
Nepal tışqı eşlär ministırı Prakash Sharan Mahat keşe urlauçılar ber nindi taläp quymadı şulayuq waqıt ta bilgelämäde bu älbättä bezne şok xälendä qaldırdı dip söyläde.Üzen Ansar al Sunna armiäse dip atağan törkem nepallelär möselmannarğa qarşı suğıştı, yähüd häm xristiannarğa xezmät itte häm alar Buddağa Allaları dip ışana digän belderü yasadı.
Nepal bik yarlı hindu ile. Ul Ğıraqqa xärbilär cibärmägän kebek iminlek säbäplärennän çığıp watandaşlarına anda barıp eşläwne dä tıydı.Mätbuğat xabärlärenä qarağanda nepallelär 12 kön elek urlanğan. Alar Yordaniädä ber şirkät öçen aşpeşerüçe, cıştıruçı bulıp eşlägän.Nepallelär Yordaniädän Ğıraqqa kergäç tä urlanğan bulğan. Belgenegezçä üzen Ğıraqnıñ İslamçı Armiäse dip atağan ber törkem 2fransuz jurnalistın urlağan häm Fransiädä däwlät mäktäplärendä möselmança yaulıq bäyläwne tıyğan qanun köçtän çığarılmasa alarnı üterü belän kisätä. Prezident J.Chirac
(audio)
Fransiä xakimiätläre bu mäsäläne çişü belän mäşğül.Äytkänemçä totıqlar isän sau. Alarnıñ irekkä çığırıluı öçen här närsä eşlänäçäk.
Ğıraqnıñ İslamçı Armiäse ,üzäk Ğıraqta AQŞ köçlärenä qarşı köräşkän sönni suğışçılar belän elemtädä tora dip uylanıla. Şul törkem İtalian jurnalistı Enzo Baldoninı ütergän ide. Alar Rimdäm Ğıraqtağı xärbiläregezne çığarığız dip taläp itkän ide. Fransiä tışqı eşlär ministırı Michel Barnier yaqın könçığış illärendä 2jurnalistnıñ irekkä çığarılu missiäse belän yöri häm yaulıq turındağı qanunnı da añlata. Bügen ul Qatarğa kilde. Barnierneñ tırışlıqlarına fälästinnärneñ islamçı törkeme Xamastan alıp , Yasir Arafatqa xätta AQŞqa qarşı suğışqan radikal şığı citäkçese Muqtada al Sadrnıñ da jurnalistlarnı irekkä çığarığız digän möräcäğätenä säbäp buldı. Bügen Ğäräb İlläre Ligası general sekretarı Amr Musa fransuzlarnı irekkä çığaru öçen yaña möräcäğät belän çıqtı. Vatikanda ber ruxani Papa Johan Paulnıñ belderüen uqıdı (audio
Min här kemneñ köç qullanudan wazkiçüe öçen in köçle süzlär belän möräcäğät itäm.Fransuz jurnalistlarına keşelekle möğämälä kürsätelsen häm mömkin bulğan qısqa waqıtta kire qaytarılsınnar. Ğıraq suğışına şulayuq suğıştan elek Ğıraqqa sanksiälär quyuluına qarşılıq kürsätkän häm ğäräb dönyası belän yaxşı mönäsäbätläre säbäple ğorurlanğan Fransiädä ike jurnalistnıñ urlanuı şok täsire yasadı. Fransiädä bügen ber genä möselmannın da keşe urlauçılarnıñ yaulıq turındağı qanunnı köçtän çığarığız digän taläben raslauın küz aldına kiterep bulmıy. Eşneñ qızığı şunda elek qanunğa qarşılıq kürsätkän möselman oyışmaları äle bötenläy başqa tonda söyli. Qanun parlamentta qabul itelep qanun bulıp raslandı bezneñ il qanunı , bez aña xörmät itäçäkbez, fransuz qanunnarına çittän tıqşınıluın qabul itmibez dip äytte Fransiä İslam Oyışmaları Berläşmäse general sekretarı Fuad Alauı.Möselman Uleması Berläşmäse - ul sönnilärneñ Ğıraqtağı in täsirle oyışması- jurnalistlarnı irekkä çığarırğa çaqırdı.Törkem ägär dä fransuz jurnalistları üterelsä, bu Ğıraqnı okupatsiläwçelärgä xıyal ğına itä alğan säyäsi yaqlau bulaçaq dip belderde. Ğäräb Ligasınıñ Fransiädäge ilçese Nassif Hitti Ğıraqnıñ İslamçı Armiä ultimatumı 24 säğätkä , atnakiçkä qädär ozayttı dip belderde
färidä xämit,praga


text: Çeçnyänıñ Şçelqovskiy rayonında bögön militsiä xezmätkärzäre häm qorallı çeçendar törkömö arahında atış bulğan. Ber mödjäxit ülterelgän, beräwhe yaralanıp qulğa alınğan. Militsiä xezmätkärzäreneñ berehe yaralanğan. Xoquq haqlaw orğandarı mäglümättärenä qarağanda, qalğan çeçendar urmanğa qasqan. Ularzı ezläw buyınsa operatsiä başlanğan. Ütkän töndä Groznıyza militsiä posı utqa totolğan. Ber keşe häläk bulğan. Çeçnyä eske eştär ministrlığı wäkile xäbär iteüensä, Podğornoyı awılı yanında urlanğan neft taşığan ike yök maşinahı totolğan. Groznıyzıñ Lenin rayonında keşe küp yörögän uramdarzıñ berehendä köslö şartlatqıs yuq itelgän.


text:
Qazaqstan alğaş ret «Eurovision-2017» än dodasına qatıswı mümkin, dep xabarlay`dı Today.kz avstralïyalıq ESCDaily mwzıkalıq konkwrsınıñ resmï say`tına silteme jasap.
Uy`ımdastırwşılardıñ ay`twınşa, älemde bay`qawğa qatıstı köptegen sıbıs taralıp ketken. Sol sebepti şındıqqa janasadı degen tört boljamdı atap körsetwge şeşim qabıldanğan eken. Şındıq rey`tïngisiniñ ekinşi ornına qazaqstandıq ärtisterdiñ alğaş ret «Eurovision-2017» dodasına qatısw mümkindigi twralı xabar ornalasqan.
«2016 jıldıñ 1 qañtarında Qazaqstandağı ulttıq xabar taratwşı kompanïyalardıñ biri EVS-diñ müşesi bolw quqığın aldı. Munday` märtebege, mısalı, avstralïyalıq SBS TV telearnası ïe bolıp otır. «Xabar» agenttigi atalğan bay`qawda el namısın qorğay` alatın ärtisterdi birneşe jıl boy`ı izdestirgen bolatın. Al qazaqstandıq BAQ pen änşilerdiñ tıñdarmandarı mwzıkalıq bay`qawğa qatıswğa negizgi ümitkerler retinde Janar Duğalova, Dïmaş Quday`bergen jäne «A`Stwdïo» tobı qarastırılıp otır degen sıbıs tarattı. Alay`da, EVS men bay`qaw basşıları aqparattı rastamağan. Bul mäsele aşıq küy`inde qalıp otır», - delingen mälimdemede.
Şındıqqa jaqın degen qawesetterdiñ arasında änşi Elena Paparïzwdıñ Grekïyağa oralatını, sonday`-aq, O’G3NE Nïderlandınıñ atınan, al danïyalıq Émmïlï de Forest Ulıbrïtanïyanıñ atınan öner körsetetini atalıp ötken.
Esteriñizge sala ketey`ik, 9 qırküy`ekte Wkraïnanıñ Ulttıq telearnasınıñ basşısı Zwrab Alasanïya «Eurovision-2017» xalıqaralıq än bay`qawı Kïevtiñ xalıqaralıq körme ortalığında ötetinin xabarladı. Dästür boy`ınşa, «Eurovision» mamır ay`ınıñ orta tusında ötedi – naqtı küni konkwrs ötkizilerden birneşe ay` burın jarïyalanadı.


text:
Xacğa baruçılar Kiprdan yıraq kitä almağan
Xacğa baruçılar Kiprdan yıraq kitä almağan
Bez, Mäskäwdän, Qazannan, Ufadan, Permnan, Tübän Novgorodtan häm Rusiäneñ başqa töbäklärennän xacğa baruçılar, Kiprdağı Larnaca şähärendä utırabız. Bezne iltergä oçqıç yuq. Barıbız da üz şähärlärendäge Diniä näzärätläre aşa aqça tüläp yullamalar alğan keşelär. Şuşı säfärne oyıştıruçı turistik firmanıñ oyışmağanlığı, eşneñ axırına qädär oyıştırmağanlığı arqasında kilep tuğan wazğıät inde bu. Bez Putin belän Şäymievkä möräcäğät ittek. Bälki alar bulışa alır.
Gabderäüf äfändeneñ Kiprdan bezgä xäbär itüenä qarağanda, xacğa baruçılar arasında ölkän yäştäge möselmannar da, sälämätlege qaqşağan qardäşlärebez dä bar. Düşämbe könne irtänge säğät 11-gä qädär Citdägä oçıp kitü ömete belän yäşägännär. Bez Tatarstan Diniä nazarätenä şaltıratıp älege säyäxät turında beleşergä tırıştıq. Mäğlümätlär ällä ni küp tügel. Çınnan da, Tatarstannan 79 möselman Mäskäwgä barıp Söğüd Gäräbstanına yulğa çıqqannar. Citdä aeroportına töşep utıru öçen oçqıçqa röxsät alu problemaları turında da äyttelär. İnde bu röxsätlär alınıp, xac qılırğa yulğa çığuçılar Citdägä barıp citärgä tieş ide. Ämmä, töştän soñ qabat Kiprdan telefon aşa äytelgän xäbärgä qarağanda, yulğa çığu ömetläre aqlanmağan. Ber turistik kompaniä ikençesenä 180 meñ dollar aqça küçerergä tieş bulğan, ämmä bu summanıñ yartısı diärlek tieşle urınğa barıp citmägän. Yäğni, üzläreneñ yul aqçaların tülägän möselmannar haman Larnacada qala birä.
Älege wäzğıät turında möselmannar Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymievkä xat yullağan. Xäzergä Tatarstan citäkçelege älege xac säfäre öçen nindi öleş kertkän yäki nindi yärdäm kürsätä ala ikänlege turında äytä almıybız. Kilgän mäğlümätlär prezidentnıñ Tışqı elemtälär departamentına da cibärelde. Qayber räsmi bulmağan mäğlümätlärgä qarağanda, Tatarstannıñ Kiprdağı wäkile Rawil Niğmätcanov Rusiä möselmannarınıñ Citdägä kitä almıyça Larnacada utıruı belän qızıqsına. Düşämbe könne ul şuşı törkem belän oçraşırğa tieş ide.
Menä şulay, törle turistik häm aviatsiä kompaniäläre xalıqara säyäxätlär oyıştırğanda yış qına qatlawlı xälgä tarıy. Berniçä yıl elek «Aerostan» kompaniäse oçqıçı Äfğanstanğa cihazlar taşığan waqıtta äsirlekkä elägep, ber yıldan soñ ekipajnıñ qıyulığı arqasında kire Qazanğa qaytqan ide. Xac säfärenä bäyle kierenke xäl nindi kompaniälär qatnaşlığında kilep tuğan ikänlegen xäzergä äytmi torabız. Mäsälä tögälräk öyränelgännän soñ, mäğlümät çaraları xacğa barunıñ niçek qatlawlı ikänlegen bäynä-bäynä taratır. Ä xäzergä 380-läp Rusiä möselmanı xac başlanuğa izge möselman üzägenä barıp citä almaw qurqınçı aldında tora. Mäğlüm bulğança, xac qılu 19 fevral'dä başlana.


text:
Omskida “Sälam” radiotapşıruı qabat efirda
1 yıl tuqtalıp torğannan soñ, Omskinıñ “İrtış” ölkä däwlät teleradio şirkäte qarşında eşläwçe “Säläm” radiotapşıruı qabat efirğa çığa başladı. Pänceşämbe könne tergezelgän tapşırunıñ berençe çığarılışı yañğıradı. Tapşırunı tergezü östendä şähär milli mädäni möxtäriäte aktivistları eşläde. Alarnıñ ölkä citäkçelegenä yazğan xatları, möräcäğätläre cawapsız qalmadı, ölkä teleradio şirkätendä “Säläm” tapşıruına qabat waqıt birelde, finanslaw ölkä byudjetına alındı. Elek xäbär itkänebezçä, uzğan yılğa qädär Omski ölkä radiosında tatar, qazax, nemes tellärendä milli tapşırular çığa ide. Tapşırularnı tergezü östendä tatar cämäğätçelege genä eşläw säbäple, waqıt älegä “Säläm”programmasına ğına birelde. Tapşıru elekeçä 15 minutlıq bulıp, ayına ber märtäbä çığa. Äytergä kiräk, tıñlawçılar tatar tapşıruın zarığıp kötkännär ikän. Tapşıru efirda yañğırawğa, ölkä, teleradio şirkäte citäkçeleklärenä häm “Säläm” avtorlarına küpläp telefonnan çıltıratıp, räxmät belderülär buldı.


text: Fälästin premier-ministrı Äxmät Qurei, İzrail xökümäte başlığı Ariel Şaronnıñ Fälästin cirlärennän İzrail awılların çığaru turındağı beryaklı qararın tänqitläp çıqtı. Qurei fikerençä, bu xäl töbäktä tınıçlıq urnaştıru ömetlären yuqqa çığaraçaq. Plan nigezendä yähüdilärneñ Gaza sızığındağı awılları çığarılaçaq, ä inde Yordan yılğası buyındağı töp yähüdi awılları saqlanıp qalaçaq. Quşma Ştatlar prezidentı George Bush, yähüdilärneñ Gaza sızığınnan çığu planına teläktäşlek beldersä dä, şul uq waqıtta ul, Şaronnıñ bu täqdime xalıqara tınıçlıq planın alıştıra almıy, dip bilgeläde.


text:
QR Täwelsizdiginiñ 25 jıldığına oray`, Kenen awıldıq okrwginde «Tulğalar tuğırı» attı memorïal aşıldı. Saltanattı räsimge eñbek ardagerleri, zïyalı qawım, körnekti qoğam qay`ratkerleri, depwtattar, Jambıl oblısınıñ äkimi Kärim Kökirekbaev qatıstı, dep xabarlay`dı Jambıl oblısı äkiminiñ baspasöz qızmeti.
Qorday` jeri ejelden qut qonğan, qasïet darığan kïeli ölke sanaladı. Elin, jerin jawdan qorğağan ataqtı batırdıñ esimimen atalatın öñirdiñ tarïxı tım tereñnen tartıladı. «Tulğalar tuğırı» eskertkişi Qorday` jerinen şıqqan belgili tulğalar Ötegen batır, Kebekbay` şeşen, Noğay`bay` bï jäne Kenen Äzirbaevqa arnalıp turğızıldı.
Memorïal qurılısı ağımdağı jıldıñ şilde ay`ında bastaldı. Qunı 60 mln teñge bolatın eskertkiş jeke käsipker Q.Qay`moldaulınıñ qarajatına salındı. Arxïtektwralıq jobasınıñ avtorı B.Segizbaev.
Ötegen Öteğululı 1699 jılı Şw özeniniñ boy`ında qazirgi Moy`ınqum awdanında dünïege kelgen. Ötegen qazirgi Qapşağay` sw qoy`masınıñ ornında, Şeñgeldi degen jerde, İle özeni jağasına jerlengen. Batırdıñ süy`egin 1973 jılı onıñ urpaqtarı Qorday` awdanı terrïtorïyasına Keñes awılına qay`ta jerlegen. Batırdıñ süy`egi jerlengen jerge kesene turğızılğan.
Kesene batırdıñ 300 jıldığına oray` salınğan. Kebekbay` Bay`torıulı 1800 jılı Mätibulaq basında twıp, 1887 jılı dünïeden ozğan. Kebekbay` şeşen el arasındağı kürdeli dawlı mäselelerdi bir awız sözben tüy`indep şeşetin bolğan. Onıñ şeşendigi men ädil bïlikteri añız bolıp taralıp, qazaqtıñ şeşendik öneri twralı kitaptarğa engen.
Noğay`bay` bï 1834 jılı Qorday` awdanında dünïege kelgen. Talas, Qorday` öñirlerindegi Qoqan xanına qarsı köterilgen qazaq rwların basqarğan. Qorday` awdanı Noğay`bay` awılında Noğay`bay`dıñ kümbezi bar. Kenen Äzirbaev (1884-1976) ğasırğa jwıq ğumır keşken. Kenen tarïxï oqïğalardıñ bel ortasında boldı.


text:
Yeudilik
Yeudilik (ibranice יהודה - Yehudah) - bir tañrılı İbraimiy dinlerniñ ilkidir. Yeudilik peyğamberi Musa. Yeudilikiñ muqaddes kitabı Tevrattır. 2007 senesi tahminiy yeudi ealisi 13,2 million kişi edi. Bularnıñ 41% İsrailde yaşay edi.
Yeudilik, temelleri Tanahta ve Talmud ve diger diniy metinlerde añlatılğan ahlâq ve ilkeleri olğan bir tañrılı bir dindir. Künümizde şimdi barlığını devam ettirgen eñ eski dinlerden birevidir. Yeudilikke keçmek içün mahsus bir merasim kerekmey.
Tarih[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Yeudi inançına köre tañrı Yeudi halqınen eki aht yasağan emir ve yasaqlarını Tevratta bildirgendir.
Pek Yeudige köre İbraim nebi ilk İbraniydir. Nuh nebiden soñ putperestlikni ilk qabul etmey tek bir ilâhqa inanğan kişi olğanına inanırlar. Tañrı İbraimge oğulları olacağını müjdeler (Yaratılış 15:5). İsmail ve İshaq isimli eki oğlu olur. İshaq tañrınıñ bildirgeni dayın atasınıñ missiyasını devam eter. Kenan Diyarı İshaq nebige tañrı tarafından vade etilgendir. İshaqnıñ oğlu Yaqup Mısırğa köçe. Zamannen Yaqup nebiniñ halqı Mısırlılarğa qul ola. Yakupnıñ evlâtlarından birevi, Musa, halqını Mısırdan qaçırıp Sina Dağına ketire. Mında tañrınıñ oña bergen Tevratnı halqına bere (M.E. 1313 ya da Yeudi taqvimine köre 2448). Olarnı Kenan Diyarına alıp kete. Musanıñ qardaşı Arun ve onıñ soyundan kelgen aqaylarnı tañrı oğlu din adamları olaraq ata (Çıqış 28:1, 2–4).
Yeudiler Kenan Diyarına yerleşeler ve Şiloh (İbranice: Siloh) ibadethanesini yasaylar. Bu ibadethanesiniñ tikili qalğanı 300 yıl boyunca Yeudiler tañrı tarafından çeşit müsibetler ve işğallernen sınalalar. Sapqınlıqları töpege yetkende tañrı Kenan Diyarınıñ şarq-cenüp yalılarında yaşağan Filistinlilerniñ Şiloh İbadethanesini elge keçirmelerine musaade ete. Yeudiler diger milletler dayın bir devlet qurmağa isteyler. Vilâyette zaman içinde küçlengen Yeudiler akimler vaqtından soñra bir Yeudi qırallıqnı quralar ve başına Yeudilerniñ qıralı olaraq Şaul keçe. Şaulnıñ ölüminden soñ, Yeudi Qırallığınıñ başına Davud (David Ha-Meleh) keçe. Davudnıñ ölmesinen Yeudi Qırallığınıñ başına Davudnıñ oğlu Suleyman (İbranice: Şlomo Ha-Meleh) keçe. Suleyman vaqtında Yeudi Qırallığı altın çağlarını yaşay. Qudus şeeri Yeudilerniñ eñ balaban şeeri alına kele. Suleyman Qudusqa (Yeruşalayim) Suleyman Mabedi (Beth Hamikdaş) denilgen balaban bir mabet yasata. Beth Hamikdaşnıñ bugün tek Ğarbiy Divarı sağlam qalğandır. Bu divarğa Ağlama Divarı denile.


text:
Mostay Kärim cenazasında Tatarstan wäkilläre dä qatnaşaçaq
Mostay Kärimneñ wafat buluı turında xäbär tatarstanlılarğa da qayğılı xislär alıp kilde. Tamaşaçılar, äle cäy başında ğına yazuçınıñ «Ozın, ozaq balaçaq» romanı buyınça quyılğan säxnä äsären qarağan ide. Älege äsär «Näwrüz» teatrlar festivalendä kürsätelde. Mostay Kärimneñ Qazanğa soñğı kilüen dä küplär xäterli. Ber yıl elek, ul Rinat Xarisqa xalıq şağire iseme birelü uñayınnan Qazandağı çaralarda qatnaştı. Şul uq arada, Mostay Kärim Tatarstan Prezidentnı belän dä oçraşqan ide. Şul oçraşudan soñ, yazuçı jurnalistlar sorawlarına cawap birde. Bezneñ dä arxivta, Mostay Kärimneñ tawışı saqlanıp qaldı. Xäzer bezneñ, yazuçınıñ isän çaqta äytkän fikerlären işetü mömkinlegebez bar. «Min ğömer buyı başqortça yazdım. Äsäyem yağınnan min başqort, ätiem yağınnan näseldä tiptärlär, tatarlar bar. Läkin monda problema bulmadı. Perestroyka citkäç minnän sorıy başladılar, sez tatarmı, başqortmı. Min Mostay Kärim. Oşaymı sezgä ,yuqmı? Oşasa uqımağız minem äsärlärne, oşasa – uqığız.»- dip äytkän ide Mostay Kärim.Tatarstan Prezidentı matbuğat üzäge xäbär itkänçä, Mintimer Şäymiev Başqortstan Prezidentı Mortaza Räximovqa räsmi telegramma cibärep, başqort xalqınıñ olı qayğısın urtaqlaşqan. «İnternatsional ädipneñ äsärlärendä här xalıq, här keşe üzenä ruxi baylıq taptı, anıñ ürnägendä kiñ küñellelek, tolerantlıq, keşeleklelek tärbiäläde»,- dielä telegrammada. Tatarstan parlament räise Färit Möxämmätşin dä, ädipneñ wafatına qarata fikeren belderde: «Tanılğan yazuçı häm dramaturg Mostay Kärimneñ ülüe, bezneñ öçen zur yuğaltu. Ul Tatarstan häm Başqortstan xalıqlarınıñ duslığına ayıruça zur öleş kertän keşe.» Tatarstan yazuçılar berlege räise İlfaq İbrahimov Tatarstan ädipläre isemennän belderü yasadı.« Mostay Kärim çorıbıznıñ iñ zur şağire, ul başqort xalqı öçen dä, tatar xalqı öçen dä olı qäläm iyäse ide. Bu xäbärne zur yuğaltu itep qabul ittek. Mostay Kärimne tatar yazuçıları üzläreneñ ostazı itep qabul itkännär ide. Anıñ icatı, äsärläre äle qalaçaq, digän küñeldä ömet bar».
Mostay Kärim comğa könne, Ufada cirlänäçäk. Cenazada qatnaşu öçen Ufağa Tatarstannan räsmi delegatsiä bara. Tatarstan prezidentı isemennän yazuçı qäberenä bäyläm quyılaçaq. Tatarstanlardan, yazuçını soñğı yulğa, parlament räise Färit Möxämmätşin, şağirlär Robert Miñnullin häm Rinat Xaris, yazuçılar berlege räise İlfaq İbrahimov ozataçaq.
Bikä Timerova.


text:
Fransiä häm Rusiä Ğiraqqa qağılışlı rezolyutsiä ölgesenä üzgäreşlär kertäse bar dip sanıy
Berläşkän Millätlär Oyışması İminlek Şurasında da, Ğiraqtan çikläwlärne alu turındağı rezolyutsiä mäs'äläsendä tawış birü irtägä qadär kiçekterelde. Oyışmadağı Amerikan wäkile John Negroponte, utırış, rezolyutsiä ölgesenä üzgäreşlär kerter öçen irtägä qaldırıldı, dip belderde.
NATO , Polşağa Ğiraqta "totrıqlılıq zonası" buldırırğa yardäm itergä riza buldı. NATO General Sekretare George Robertson "älege qarar ğayät möhim" ide dip belderde. Ğiraq suğışına qarşı bulğan illär arasındağı Fransiä bügen Parij'nıñ Polşağa yardäm itergä qarşı bulmağanın belderde. NATOdağı amerikan wäkile Nicholas Burns, Polşa täqdimen xuplaw-Ğiraq mäs'äläsendäge fiker ayırmalıqlarınıñ artta qalğanın kürsätä, dide.
NATO yardäme-mäğlümat alışu, texnik häm transport yardämne täşkil itäçäk.
Rusiä häm Fransiä Ğiraqqa qağılışlı rezolyutsiädä üzgärteläse äyberlär bar äle, dip belderde. Stockholm'da oçraşqan Fransiä häm Rusiäneñ tışqı eşlär ministrları Dominique de Villepin häm İgor İvanov, rezolyutsiädäge qayber mäs'älälärgä açıqlıq kertäse bulaçağında kileşte.
Xalıqara atom energiäse agentlığı qoral inspektorlarınıñ Ğiraqqa barıp atom şirkätlärendä bulğan talawlarnı tikşerüne täqdim itte. Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ Ğiraqtağı humanitar mäs'älälär öçen cawaplı wäkile Ramiro Lopes da Silva, ildä qanun xakimiäten qaytaru häm tärtip buldıru möhim, dip belderde. Humanitar eşlär ildä totrıqlılıq bulmaw säbäple cayğa salına almıy.


text: Moldova prezidentı Vladimir Voronin, räsmi tanılmağan Dnestr buyı respublikasınnan gäskärlären çığarırğa baş tartqan Rusiäne, qatı tänğıytkä tottı. Räsmi räweştä Dnestr buyı Moldovanıñ ber öleşe bulıp tora. Moldova prezidentı şulay uq, Dnestr buyı belän Ukraina çigendä kertelgän, häm moldova yağınnan xuplanğan yaña tomacnya qağıydälärenä belderelgän tänqıytne dä kire qaqtı. Bu qağıydälär töbäktä humanitar krizis kiterep çığarırğa mömkin dielgän ide. Voronín süzlärenä qarağanda, bu qağıydä respublikağa kiterelä torğan tawarlarğa tügel, Dnestr buyı respublikasınnan çıqqan mallarğa ğına qağıla.


text:
Armiädän saqlan!
Armiädän saqlan!
İke kön eçendä 12 keşene qırıp salğan wäxşilärneñ qanlı ğamäleneñ mantiğına töşenergä teläwçelär işäyä bara. Şul uq tizlek belän bez, küräseñ, çınbarlıqtan da yıraqlaşabızdır. Çönki üterüçelär çın maqsatların üzläre belän qabergä alıp kittelär. Niçek kenä bulmasın, xärbilär, militsiä xezmätkärläre älege waqiğadan tieşle sabaqnı tizräk alsınnar ide.
Elitalı xärbi bülektän bernindi totqarlıqsız avtomatlar häm patronnar kütärep çığıp kitü genä dä bügenge armiäneñ xäle turında küp närsäne söyli. Älege 31-nçe brigadanıñ elekkege komandirı Sergey Kapustin süzlärenä qarağanda, xärbi komissariatlar çaqırılış sayen biregä qayçaq 70-är cinäyätçene cibärä torğan bulğannar. Ğadättä, andıy keşelärne elita ğaskärläre tärbiäli almıy, alar üzläre desantnçılarğa tieşle «tärbiä» birergä sälätle adämnär bulıp çığalar.
Tağın şunısı da bar: xäzerge balalar täpi yöri başlağanda uq televizordan atu, üterü, cäberläw filmnarın kürep üsälär, Rembo, Terminator bulırğa xıyallanalar. Xäyer, armiädä dä şul uq tärbiäwi filmnarnı köne-töne äyländerälär. Citmäsä, inde niçämä yıl xärbilär qansızlıq, räximsezlek däreslären ekrannan ğına tügel, tormıştan da öyränälär. Yıraq barası yuq: Çeçnyada çın-çınlap grajdannar suğışı däwam itä. Anda inde ber-beren alıştırıp meñlägän xärbilär «batırlıq» mäktäben tämamladılar. Kem belä, bälkem, Ulyanovski desantnçıları da älege mäktäpne uzuçılardan qanlı hönärgä öyrängännärder.
Qısqası, Konstitutsiä buyınça ilen, xalqın saqlarğa tieş bulğan armiä bügen qoralsız keşelärgä yanawçı qurqınıç ber oyışmağa äwerelep bara.


text:
Tönyaq Osetiäneñ yuğarı mäxkamäsendä Beslanda isän qalğan berdän-ber totıq aluçı dip şiklänelüçe Nurpaşi Kulayevqa xökem qararı uqıla.
Räislek itüçe xäkim mäxkamä 2004-nçe yılnıñ sintäberendä Beslan mäktäbendä totıqlar alunı, Rusiä xärbilären çeçnädän çigenergä mäcbür itü öçen Çeçen separatist citäkçeläre Aslan Masxadov belän Şamil Basayev oyıştırğanlığın açıqladı dide.
Sişämbe könne mäxkamä Kulayev terror ğämäle qılğan, keşe ütergän häm qanunsız qorallı törkem äğzası bulğan dip belderde.
Mäxkamä qararın uqu berniçä kön däwam itär dip kötelä.
Prokurorlar Rusiädä ülem cäzasın ğämälgä quyu tıyılsa da, Kulayevqa ülem cäzası birüne taläp itä. Beslan faciğäsendä 331 keşe hälak buldı, alarnıñ küpçelege balalar. Qorbannarnıñ tuğannarı totıqlarnı qotqaru eşen naçar oyıştırğan öçen xakimiätlärne ğäyepli.


text:
Viktor Yuşçenko ildä xosusıylaştıru eşlären yañadan qaraw yaña premyer ministr äytkän qädär ük kiñkülämle bulmayaçaq dide.
Bügen France Press agentlığına interviewda Yuşçenko barı berniçä distä şirkät kenä tikşereläçäk dip äytte.
Çärşämbe könne premyer ministr Yulia Timoşenko elekke prezident Leonid Kuçma çorında ğädelsez tözelgän dip isäplänelüçe 3 meñläp xosusıylaştıru eşe yañadan qaralaçaq digän ide.
Aña qädär ber kön aldan ğına Yuşçenko barı tik 30-40-lap kileşüneñ tikşereläçäge turında äytte.
Kiçä Kiev mäxkamäse ildäge iñ zur qorıç zavodı Krıvorijstal'nı xosusıylaştıru eşendä qanun bozılğan digän qarar çığardı. Krıvorijstal'nı uzğan iyün ayında Kuçmanıñ kiyäwe Viktor Pinçuk ta kergän ber törkem satıp alğan ide.


text:
Köymädä säyäxät Salawat Fätxetdinov icatına bağışlana
Comğa kiçen Başqortstannan zur ğına törkem tatarlar häm başqortlar teploxodta İzge bolğar cirenä çirattağı säyäxätkä çığıp kitte.Ufadağı “Ramazan” törki milli-ağartu cämğiäte oyıştırğan älege säyäxät Ğabdulla Tuqay isemen yörtüçe teploxodta uza. 25 avgusttan 1 sentäbergä qädär däwam itäçäk säyäxät bu yulı kürenekle cırçı häm cämäğät eşleklese Salawat Fätxetdinov icatına bağışlana.
Teploxod säyäxäte, härwaqıttağıça, ber ük marşrutta ütäçäk. Säyäxätçelär Tatarstan cirendä Çallığa, Tübän Qamağa, Bolğarğa kerä, annan soñ Qazanğa barıp citep, andağı mädäni çaralarda, oçraşularda qatnaşa.
Teploxodtağı bu säyäxät bik küñelle ütär, dip uylıy säyäxätçelär. Bu könnärdä Başqortstanda da, Tatarstanda da cäy urtasındağı kebek esse könnär tora. Läkin şuşı säyäxätneñ küñelle buluı könnärneñ matur toruına ğına bäyle tügel, bilgele. “Anıñ programması da bik küñelle häm eçtäşlekle”, - di şuşı säyäxättäge mädäni çaralar öçen cawaplı bulğan näfi süz ostası häm tanılğan jurnalist Lena Fatıyxova.
Fatıyxova – Mäğlüm buluınça, “Ramazan” üzäge elekke yıllarda da şundıy icadi säfärlär oyıştırıp tora ide häm alar bik küñelle ütä ide. Ämma bıyılğısı tağın da küñelleräk häm eçtäşlekleräk bulaçaq. Tanılğan cırçıbız Salawat Fätxetdinovnıñ icatına bağışlana ul. Salawat äfändeneñ üzeneñ qatnaşuı da bik küñelle bula. Ä kürenekle şäxeslärebezdän tanılğan sänğät ostaları häm legendar cırçıbız Färidä apa Qudaşeva da buluı bu säyäxätneñ märtäbäsen arttıra.
Başqortstannan İzge Bolğar cirenä häm Qazanğa teploxodta başlanıp toruçı säyäxät xaqında anıñ mädäni programmaları öçen cawaplı keşe, tanılğan jurnalist Lena Fatıyxova söyläde. Ufadağı “Ramazan” milli ağartu üzäge oyıştırğan älege säyäxät bu yulı tanılğan cırçı Salawat Fätxetdinov icatına bağışlana. 1 sentäbergä qädär däwam itäçäk ul.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
AQŞ xoquq yaqlaw agentlığı Kärimovqa basımnı arttırırğa çaqıra
Yevropada İminlek wä Xezmättäşlek Oyışmasınıñ AQŞ komissiäsendä ütkän ayda Ändijanda bulıp alğan waqıyğälärne tikşerü öçen Waşingtonnıñ Taşkentqa kübräk basım yasau kiräklege turında möräcäğätlär tıñlandı. Ändijan waqıyğälärenä şaxit bulğan jurnalistlar , tanılğan üzbäk opozitsion wäkile häm xökümättän bäysez oyışmalarnıñ belgeçläre Waşingtonnıñ Ändijan waqıyğälärenä mönäsäbätenä borçılu belän qarıy
Brownback(audio)
Üz mänfäğätlärebezgä zian kitermi andıy citäkçe belän küpme eşläw mömkin mikän?.Bez qısqa möddätle qazanışlar öçen ozın möddätle mänfäğätlärne qurqınıç astındamı qaldırabız? Bez terrorçılarnımı köçländeräbez ällä Kärimov belän bergä aña qarşımı köräşäbez?
Kiñäşmägä qatnaşuçılar Kärimov belän eş itüdä ällä ni mömkinçeleklär kürmi.Xalıqara krizis Törkemeneñ Aziä programması mödire Robert Temple Kärimov sonğı ber niçä yılda Waşingtonnıñ törle reform etärgeçlären kire qaqtı di
Temple(audio)
Bernindi etärgeç yäki basım çaraları , bigräk tä iqtisadnı açu mäsäläsendä Kärimovnı qımıldatmıy da xosusi ekonomikada qayber eksterm çikläwlär äle dä üz köçendä
Temple ,Kärimovqa qarata etärgeçlär belän bergä basım çaraları qullanunı täğdim itä.Ul Taşkent Ändijandağı köçqullanu tikşereregä riza bulğançı,AQŞ Qarşı Xanabad hava bazasın arendağa alu turındağı söyläşülärne tuqtatıp torırğa tieş di.Human Rights Watchta Üzäk Aziä belgeçe Holly Cartner fikrençä, Washington taläpläreneñ ütälüe öçen açıq waqıt grafikası bilgelärgä tieş.Üzbäkstan xalıqara tikşerenüne kire qağıp kilsä AQŞ xärbiläre ildän çığarılırğa tieş.
Cartner(audio)
Qısqa waqıt eçendä Kärimov xökümäte aktivlıqlarında üzgäreşlär kürenmäsä dä ,Bu möhim işaräne Üzbäkistan xalqı kötä. Alar AQŞ xökümäte, Yevropa Berlege häm başqa xalıqara oyışmalar alar yanında häm alar belän bergä digän kündermäne işetergä teli.
Üzbäkstanda opozitsiädäge Erk Partiäseneñ eksildä yäşäwçe citäkçese Möxämmäd Salıx amerikan xärbiläreneñ ildä qaluın teli, Anıñ qaraşınça bu Qıtaynıñ Üzbäkstandağı ekspansionist mänfäğätlärenä qarşı köç bulır ide. Ämma Salix AQŞnıñ demokratik reformalar öçen basım yasarğa däwam itüe möhim, çönki bu Bush administratsiäseneñ pro-demokratiä köntärtibeneneñ ezleklelegenä işarä bulır ide di Salix , qayber analitiklarnıñ Kärimov xakimiättän çitlätelsä,urının islamçı fundamentalistlar alaçaq digän fikerlärenä qarşı . Ul Xızb-ı Taxrir üzbäklärneñ küpçelege öçen artığı belän radikal digän .Ütkän ayda Ändijan waqıyğälärenä şaxit bulğan jurnalistlar anda islamçı ekstremistlarnıñ role yuq di.Xökümättän bäysez Suğış we Solıx Xäbärläre İnstitutı xabärçese Galimä Buxarbaeva şulayuq Şwitsar gazetası Neue Züricher Zeitung korrespondentı Marcus Bensmann äytülärenä qarağanda alar Taliban, yäki çäçännnär kebek çit il suğışçıların kürmägän.Buxarbaeva 13nçe mayda xalıq 23 cirle eşmäqär östennän ütkärelgän ğädel bulmağan mäxkämä protsesına açuın kürsätep,iqtisadi,içtimağıy reformalar ütkärerergä çaqırdı. Xökümät meñnnärçä keşegä ut açıp cawap qaytardı . Üzbäk xökümäte 176 keşe üterelde, başkütärü çittä planlaştırılğan ide dip däğwä itä färidä xämit


text:
Bügin, 13:31
12:48
Memlekettik qızmetşiniñ jeke quzireti qalay` anıqtalatını belgili boldı
Memlekettik qızmet isteri jäne sıbay`las jemqorlıqqa qarsı is-qïmıl agenttiginde Strategïyalıq äzirlew jäne xalıqaralıq bağdarlamalar departamentiniñ dïrektorı Ay`janat Quştarova men agenttiktiñ Batıs Qazaqstan oblısı boy`ınşa awmaqtıq departamentiniñ basşısı Bolat Ïsakovtıñ qatıswımen brïfïng ötti, dep xabarlay`dı BNews.kz.
16 Astana
12:29
11:41
Şaxandağı jarılıstan soñ Atırawda kemi 1800 pəter ortalıq jılıtw jüy`esine qosılwı mümkin
Şaxandağı jarılıstan soñ Atırawda kemi 1800 pəter ortalıq jılıtw jüy`esine qosılwı mümkin.Bul twralı ay`maq basşısı Nurlan Noğaevtıñ Jılıoy` awdanına jumıs saparı kezinde belgili boldı, dep xabarlay`dı BNews.kz
22 Atıraw oblısı
10:32
09:34
Astanada mümkindigi şektewli adamdarğa arnalğan bos jumıs orındarı järmeñkesi ötedi
20 qañtarda sağat 10:00-den 13:00-ge dey`in Q. Qwanışbaev atındağı Qazaq mwzıkalıq-drama teatrında mümkindigi şektewli adamdarğa arnalğan bos jumıs orındarı järmeñkesi ötedi, dep xabarlay`dı BNews.kz Astana äkimdiginiñ resmï say`tına silteme jasap.
66 Astana
Keşe, 19:37
«Irıs» mïkroqarjı uy`ımı 14 mıñğa jwıq jobanı qarjılandırğan
2009 jılı şağın jäne orta bïznestiñ damwına üles qosw maqsatında qurılğan «Irıs» mïkroqarjı uy`ımı 7 jılda 14 mıñğa jwıq awıl şarwaşılığı bağıtındağı jobalardı qarjılandırğan. Bul twralı OQO ay`maqtıq kommwnïkacïya qızmetinde ötken brïfïngte «Oñtüstik» AÏO enşiles mekemesi «Irıs» mïkroqarjı uy`ımı dïrektorınıñ mindetin atqarwşı Erbol Süleşov mälim etti, dep xabarlay`dı BNews.kz.
124 Oñtüstik Qazaqstan oblısı
18:47
Muxtar Qul-Muxammed «Nur Otan» partïyasınıñ aldağı josparınıñ basım bağıttarın naqtıladı
Bügin «Nur Otan» partïyası Törağasınıñ Birinşi orınbasarı Muxtar Qul-Muxammed bey`ne bay`lanıs arqılı partïyanıñ qurılımdıq bölimderi jäne oblıstıq fïlïaldarınıñ basşılarımen keñey`tilgen jïnalıs ötkizdi. Onda Törağanıñ Birinşi orınbasarı partïyanıñ 2016 jılğı jumısın qorıtındılap, aldağı jospardıñ basım bağıttarın naqtıladı, dep xabarlay`dı BNews.kz.
129 Astana


text:
Los Angelesta altın grammofonnar tarattılar
Uzğan töndä Quşma Ştatlarnıñ könbatış yarında, Los Angeles şähärendä muzıkal'' dönyada kiñ tanılğan Grammy büläklären tapşıru tantanası uzdı, xörmätle tıñlawçılar. Bezneñ çirattağı xäbärebez şul xaqta. Tantananı mäğlüm törkem U2 kiçäse dip atarğa mömkin ide, alar barlığı 5 Grammy qazandı, moñardan tış säxnädä Mariah Carey, Kelly Clarkson da kürende.
İkençe ber mäğlüm cırçı Mariah Carey barlığı sigez nominatsiädä täqdim itelsä dä, U2-ne uza almadı, aña "barı tik" 3 Grammy genä eläkte. Läkin ul monısına da bik şat buldı, çönki soñğı Grammyen ul äle 16 yıl elek alğan ide. Kiçädä Carey "We belong together" - "Bez ber-berebezneke" digän cırın başqardı.
Carey iñ yaxşı xatın-qız başqaruçığa täqdim itelgän ide, läkin anı bu ölkädä "Sin kitkännän birle" digän cırı belän ikençe ber başqaruçı - mäğlüm "Superstar" tamaşasında ciñep tanılğan Kelly Clarkson uzıp kitte.
Clarkson bu kiçädä ğomumän ike büläkkä layıq buldı häm üz xislären ber dä yäşermäde - şatlıq yäşlären bar dönyağa kürsätte.
Mäğlüm ki, Grammy büläge keçkenä genä altın grammofonnı xäterlätä. İñ yaxşı rap albomı öçen ul Kanye Westkä birelde.
Green Day törkemeneñ "Çälpärämä kilgän xiallar boulevardı" cırı isä yılnıñ iñ şäp yazması dip tabıldı.
Grammy kiçäsendä yaña yözlär dä kürende, şularnıñ berse John Legend ide. Aña da öç altın grammofon eläkte, "Ordinary people" - "Ğadi keşelär" digän cırı belän ul iñ yaxşı yaña başqaruçı, iñ şäp R&B albomı häm irlär arasında iñ yaxşı R&B başqaruçı dip tabıldı.
Los Angelesta uzğan Grammy tantanasında ciñüçelär genä tügel, başqa cırçılar da çığış yasadı. Alar arasında danlıqlı Paul McCartney, Linkin Park törkeme häm rapper Jay Z tä bar ide. Häm alar barısı bergä Beatles-nıñ "Yesterday" cırın başqardı. Häm monı inde 48-nçe märtäbä uzğan Grammy kiçäseneñ iñ yaxşı çığışı dip atarğa mömkin bulır ide.
Kärim Kamal


text:
Samarda altınçı mäçet salınaçaq
Möftiätneñ çirattağı plenumı uzdı. Kön tärtibendä unğa yaqın mäs'älä qaraldı. Läkin dä iñ möhimnäre tübändägelär. Samarnıñ Zubçaninovqa bistäsendä mäçet salınaçaq. Tatarnıñ izge eşquarları da yärdämnären wäğdä itälär. Bu zur çığımnar taläp itkän tözeleş xalıq yärdämenä moxtac bulaçaq.
Soñğı yıllardağı tormış taläbennän çığıp möher häm imza mäxällälärdä räis qulına küçä. Şul uq waqıtta xäzrätlärebez ğäybättän dä azat itelälär. Çınında isä bu ölkä öçen yañalıq tügel. Şul ısul belän Tupli awlında inde eşlilär, bu yañalıq plenumğa qädär ük Yaña Yärmäktä dä kertelgän bulğan.
İke yıl kontrakt sistemasın kertergä dip qarar qabul itelgän bulsa da haman da tormışqa aşıra almağan bulğannar. Bu “iske” qararnı yañadan “yañarttılar”. Ölkädäge barlıq imamnar, räislär,mäzinnär eşkä kontrakt buyınça alınaçaqlar.
Samar Cämiğ mäçeteneñ xezmätkäre Minnäxmät Sägıyrev äytüençä, bu Rossiä qanunnarına qarşı kilmi ikän.
Awllardağı mäçetlärdä cıyılışlarda imam,räis, mäzinne täqdim itäçäklär, ä Baş möfti soñğı süzne äytäçäk.
Bügenge köndä zindannarda küp möselman bändäläre utıra. Bu tarmaqta cawaplı itep Äüxädetdin xäzrät Kanyukaev bilgelände.
Yäşlärebezneñ kübese telsez dä, dinsez dä. Näq menä şul açı çınbarlıqnı isäpkä alıp, dini tärbiäwi eşebezne bolğar babalarıbızdan kilgän ğöref- ğädätlärebezgä tayanıp eşläwne küzdä totıp yäş xatın- qızlar belän eşläw öçen cawaplı itep Saniä xanım Minaçeva quyıldı.
Möftiätneñ barlıq eşläre belän yaña keşe citäkçelek itäçäk xäzer, ul Samar şähär milli- mädäni möxtäriäte räise Cämil Väliullin.
Plenum eşe turında fikerlär:
Baş möfti Wağiz Yärullin: “Cämil Wäliullin küp yıllar dinebez islamğa xezmät itä. Öç märtäbä xaci. Eşquarlar belän tığız elemtädä yäşi. Şähär häm ölkä citäkçeläre belän yaxşı mönäsäbättä, türälärgä süze citä. Bertawıştan baş idäräçe itep saylandı.”
Samar Cämiğ mäçeteneñ räise Färid Äyupov: “Kiñäşep eşlibez. Tınıç fiker uylanuğa säbäpçe bula. Plenumda tınıç fiker alışu eşlekle täqdimnärgä kiterde. Kontrakt – eşne tärtipkä salu ul. Elek yılına 3-4 mäçet salınsa, soñğı waqıtta tözeleşlär kübäyde. Kontrakt sıyfatnı kütäräçäk.”
Baş imam İrşat Safin: “Päygambärebezneñ äytkän süze bar. Möselman ber yılan tişegenä ike märtäbä tığılmıy. Plenumda süzlär dä uylanıp söylände, täqdimnär dä uylanıp äytelde. Qararlar näticäle. Şähär möxtäriäte citäkçeseneñ dini eşkä kerep kitüe maqtawğa layıq. Elek tä alar parallel' baralar ide, xäzer inde möxtäriät citäkçese dini tormışnıñ eçendä qaynayaçaq. Eş barsın disäk, buysına belergä kiräk. Kontrakt buysınırğa öyrätäçäk.”
Şamil Bahautdin, Samar


text:
Beslanda mäktäpne totıq aluda qorallar uqu yortına aldan kiterelgän digän mäğlümat döres tügel dip tabıldı. Rusiä baş prokurorı urınbasarı Vladimir Kolesnikov, yaña şaxitlärneñ tanıqlıq itüennän soñ monıñ çınbarlıqqa turı kilmägäne açıqlandı, dide: "Bez 32 suğışçı häm böten qoralnıñ şul yök maşinasına sıya alu-almawın tikşerdek. Tikşerüdän soñ şaxitlär – eye, sıya alır ide, ämma alarğa caysız bulır ide," dip belderde.
Ay başında qorbannarnıñ tuğannarı tikşerü barışı belän qänäğät bulmıyça Rusiä prezidentı Vladimir Putinğa şikäyät itkännän soñ, Kolesnikov töbäkkä cibärelgän ide. Ul üz çiratında tikşerü näticälären 3 atna eçendä iğlan itergä wäğdä itkän ide. Ber yıl elek Beslan faciğäasendä 330dan artıq keşe häläk buldı, qorbannarnıñ küpçelege balalar ide.


text:
Törkiä: Kipr töreklär öçen qayğılı ber mäsälägä äwerelde
Mätbuğatta şuşı çığışqa qarata mönäsäbät törleçä buldı. Xökümätne yaqlawçı Yeni Şafak, Zaman, Akşam häm Bugün kebek gazetalar bu turıda xäbär itmädelär. Läkin kiñ tirajlı Hürriyet, Sabah, Milliyet kebek gazetlar şuşı çığışqa tieşle ähämmiätne birdelär. Hürriyet gazetası bu turıda “Denktaş Berläşterde” digän baş isem qullandı. Milliyet, Radikal belän Sabah gazetaları “Denktaş yılattı” digän isemnär belän çıqtılar.
Urta Diñgezdä urnaşqan Kipr utrawında Töreklär belän Greklar yäşilär. Böyek Britaniäneñ koloniäse bulgan Kiprdä 1960 yıllarda Kipr Respublikası tözelgän ide. Ämma EOKA isemle radikal ber Grek törkeme utrawdağı Töreklärgä qanlı xöcemnär yasıy başladı, soñraq fetnä oyıştırıp xakimiätne üz qulına alğaç, Törkiä 1974 yılda xärbi interventsiä oyıştırdı. Soñraq utrawnıñ Törek öleşendä TKTC iğlan itelde. Läkin bu ilne tik Törkiä genä tanıdı. Yäğni başqa illär tik berdäm Kipr Respublikası bar digän pozitsiälären saqlap qaldılar.
Bıyıl şuşı berdäm Kipr Respublikası Avropa Berlegenä ağza itep qabul itelde. Ämma biredäge Töreklärneñ yazmışı tiräsendä bilgesezlek betmäde. Törkiä, alarğa wäğdä itelgän xoquqlar birelmiçä torıp, AB illärenä säwdä ölkäendä östenleklär birgän Tamojnä Berlegeneñ östämä protokolına qul quymasqa tırışa. Bu östämä protokol AB-nä yaña ağza bulğan illärgä, şul isäptän Kiprgä dä, qarıy. Inde Denktaş çığışında, “Şuşı planğa qul quysağız, Greklar bezne yäşätmäslär, sez şähit qäberlären alıp kire kitäçäksegezme?” digäç tıñlawçılar bik dulqınlandı, qayberlärenneñ küzlärennän yäşlär tamdı. Denktaş däwam itep, “Monnan elek, Kretada da xärbi köçläregezne kire çigenderegez, bez Töreklärneñ iminlegen tämin itärbez digännär ide. Ägärdä Törek Millät Mäçlese östämä protokolnı alarnıñ bitlärenä ırgıtmasa, tuğannarım, ul çaqta Kipr quldan kitä” digäç tä zur alqışlar quptı. Hürriyet gazetasınnan Nur Batur bu turıda yazğan mäqaläsendä “Millät Mäclese Räise Arınçnıñ da Denktaşnıñ da küzlärendä yäş bar ide. Bu Kiprdä ber uç tufraq öçen şähit bulğannarğamı, ällä ğömer buyı alıp barılğan köräşneñ näticäsendä çarasız qalğan öçen tügeldeme” dip sorıy.
Asılda Törkiä AB-ndä tulı ağza bulırğa teli ikän, anıñ Kipr Respublikasın tulısınça tanudan häm añarğa quyılğan kirtälärne sütüdän başqa çarası yuq. Waqıtında tieşle säyäsi adımnarnı atlıy almawnıñ näticäse şulay bula. Baş belän eş itelmäsä, qazanılğan xoquqlarnı tiz genä yuğaltırğa da mömkin.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Çallılılar Daqarğa kitte
"Dakar" ralliı bıyıl da ğädättägeçä, Awrupa häm Afrikanıñ altı ile buylap ütkärelä. Şunısın da iskärtik, uzışlar 1978 yıldan başlap 29 nçı tapqır uzdırıla. Yarış 6Hчы ğinwar könne Portuğaliä başqalası Lissabonda başlanıp kitä häm İspaniä, Maroqqo, Mavritaniä Mali häm Seneğal cirläre aşa ütä. 21 nçe ğinwarda Seneğal başqalasına barıp citkäç, Alsu kül digän urında finiş etabı bulaçaq. Ul bu yulı ayırım yarış räweşendä, "Dakar" kuboğı dip ütkärelä. Aña qädär äle sigez meñ yarım çaqrımnan artıq barası, şunıñ 5 meñe- tizlekkä uzışlı yullarğa turı kilä. Komandanıñ sostavı xaqında KamAZnıñ mäglümät säyäsäte departamentı baş belgeçe Fähim Cihanşin Azatlıqqa bolay dide:
"İnde "KAMAZ-master" komandasına kilsäk, yegetlär bu yarışlarda moña qadär barlığı cide tapqır ciñep çıqtılar, soñğı biş yılda- rättän. Bu yulı komandada berqädär üzgäreşlär bar. Soñğı "Daqar"da berençe urınnı alğan Firdäwes Käbirov bıyıl yarışqa komanda citäkçeläreneñ berse bularaq bara, anıñ KamAZ rule artındağı urının ikençe ber tatar yegete İlgizär Märdiev alaçaq. Aydar Belyaev bu yulı da ikençe ekipaj şturmanı bulıp bara. Vladimir Çağin qabat üzeneñ iptäşläre belän bergä, şturmanı- Semen Yakubov, mexaniğı- Sergey Sawostin. Öçençe ekipajnı Sergey Reşetnikov citäkli.
Uzış maşinası KamAZ Ekstrim dip atala, konstruksiä yağınnan ul bu yulı ällä ni zur üzgäreşlär kiçermägän, dilär. Şulay da, komandanıñ bötenläy yaña, tağın da küätleräk häm çıdamlıraq texnika äzerlägäne mäğlüm. Läkin 2007Hчe yıl yarışlarına anı ölgertä almaslar kebek."
Bügen "KAMAZ" uzışçılarnı Mäskäwgä ozattı, Qızıl Mäydannan tantanalı start digän ğädäti tamaşa 23 dekabergä bilgelängän.
Yulğa çığar aldınnan komandanıñ yaña avtomobil' sportı üzägen açu märäsime buldı. Bu bina äle, döresen äytkändä, tözelep tä betmägän. Monda maşinalarnı yarışlarğa äzerläw, yal itü häm sport belän şöğellänü öçen böten şartlar bulaçaq, tormış-könküreş häm eş öçen başqa uñaylıqlar da qaralğan. Kiläçäktä bu üzäkneñ böten Rusiä däräcäsendä dä sportçılar äzerläw urınına äwerelüe ixtimal. Şunı küzdä totıp, tözelä dä inde ul. Bıyıl da, Çallı avtomobil'läre ekipajlarınıñ töp köndäşläre Gollandiä, Almaniä, Çexiä wäkilläre bulır dip kötelä. İnde 60 yäşen tutırğan çexiä uzışçısı Karel Lopraiz şundıylarnıñ berse.
Ğafiulla Ğaziz,Çallı


text:
Beslannıñ rayon mäxkämäsendä militsionerlar eşen qaraw başlandı. Alarnıñ bitaraflığı näticäsendä 2004 yılnıñ sentyäberendä terrorçılar Beslan mäktäbenä bärep kergän dip, gäyeplänälär. Cinayatçelär skämiäsendä Prawoberecnıy rayonınıñ elekke eçke eşlär idaräse citäkçeläre Miraslav Aydarov, Taymuraz Murtazov häm Ğuram Dryäyev. Pänceşämbe könne alarğa gäyepläw belderelde. Proquratura teraktlar ixtimalı turında küp törle kisätülär buluğa qaramastan, militsionerlar xalıqnıñ iminlegen täämin itmägän, dip belderde. Gäyeplänüçelärneñ berse dä üz gäyeben tanımadı.
Mäxkämäneñ kiläse utırışı 20 martqa bilgelängän.


text: Cir terträwneñ üzäge bulğan İndoneziäneñ Sumatra utrawına iñ yaqın bulğan Açeh provinsiäse – iñ küp ziyan kürgän töbäk buldı. Anda 80 meñgä yaqın keşe hälak bulğan. Tailand sälämätlek saqlaw ministrı urınbasarı Suxai Çaroen-rata-nakuk, wazğiätne – atom bombası şartlawına tiñläp: "Häläkät bik tiz waqıt eçendä buldı. Tabılmağan mäyetlär dä küp äle. Bu suğış waqıtı kebek. Atom bombası kebek. Mäyetlärne tabırğa östämä köç tabırğa kiräk, alarnıñ kübese su astında", dip belderde Tai sälämätlek ministrı urınbasarı. İndoneziä räsmiläre ildä ülüçelär sanı 100 meñgä citäçäk dip farazlıy. Bu qara isemlektä ikençe urında Şri Lanka, anda 28 meñ yarım keşe hälak bulğan dip isäplänä. Pänceşämbe könne BMO general sekretare Kofi Annan, 5 millionğa yaqın keşene yäşär urınsız qaldırğan tsunaminı "global faciğa" dip atadı: "Faciğa näticälären beterü öçen böten köçne tuplarğa tieşbez. Här keşe añlıydır, moña bik küp aqça köç häm waqıt kiräk bulaçaq." dide Kofi Annan. Älegä ziyan kürgän illärgä 500 million dollar bireläçäge mäğlüm. İndoneziä räsmiläre 6nçı ğınwar könne ütäçäk tsunamidan soñğı wazğiätkä bağışlanğan xalıqara cıyınğa tağın üz xisapların äzerlärgä cıyına. Könyaq Aziä illärendä bulğan tsunami – 1976nçı yılda Qıtayda, Tangshanda bulğan cir teträwdän soñ iñ küp keşeneñ ğömeren özgän tabiğat qazası dip sanala. Töbäktäge ütä almaslıq yullar, küperlärneñ cimerelgän buluı häm yağulıq citmäwe säbäple ziyan kürgän cirlärgä yardäm barıp citmi. Kiçä İndoneziäneñ tönyağındağı Medan şähärenä amerikan yardäm oçqıçı töşkän. Ämma Açeh provinsiäseneñ başqalası Banda şähärenä ul yardäm 16 säğattän soñ ğına barıp citkän. BMOnıñ UNİCEF oyışmasınıñ İndoneziädäge wäkile John Budd yardäm çaraları turında kiçä menä şularnı belderde: "Bez 4 tonnağa yaqın medetsina kiräk-yaraqları kiterdek. Bu äyberlär cir teträw bulğan töbäktä 200 meñ keşegä ike atnağa citäçäk. Yardämgä eçär su, berençe yardäm kürsätü cihazları, malyariağa qarşı darular häm başqa şundıy kiräk-yaraqlar kergän" dide UNİCEFnıñ yardäm wäkile. Amerika Quşma Ştatlarındağı Maryland Universitetınıñ medetsina professorı Robert Edelman, "sanitar normalar bik tübän buluı arqasında, xällär alğa taba naçarlanırğa mömkin," dip belderde.


text:
BUU-nıñ jaña Bas xatşısı Antonïo Gwterrïş Astanada "Tusaw kesw" räsimine qatıstı. Bul twralı Gwterrşïş tusawın kesken balaqay`dıñ äkesi ay`tıp berdi, dep xabarlay`dı Tengrinews.kz.
BUU-nıñ jaña Bas xatşısı ötken aptada qısqa merzimdi saparmen Astanada bolıp, Qazaqstan Prezïdentimen kezdesken bolatın. Mädenï bağdarlama barısında ol Qazaqstandağı portwgal qoğamdastığımen kezdesti. Sol kezde Antonïo Gwterrïş räsimge qatısqan. BUU Bas xatşısı nawrızdıñ ekisi küni bir jasqa tolatın Nürämirğalïdiñ tusawın kesip, jolın aştı.
Balanıñ äkesi İlïyas Omarov osı bir qadirli räsim üşin nelikten sıy`lı qonaqtı tañdağanın ay`ttı.
«Däl osı küni, 1992 jıldıñ 2 nawrızında Qazaqstan Birikken ulttar uy`ımına müşe boldı. Bul oy` birden keldi. Antonïo Gwterrïş BUU Bas xatşısı bolğanğa dey`in ol Astanağa uy`ımnıñ bosqındar isi boy`ınşa Joğarğı Komïssarı retinde kelgen waqıttarda - 2008 jäne 2013 jıldarı jolıqqan bolatınmın. Olarğa kezdesw uy`ımdastırdım», - dey`di İlïyas Omarov.
İs-şara jaqındar ortasında ğana ötti. Kilem üstinen jürip ötken bala barlıq sıy`lardıñ işinen BUU logotïpi bar swvenïrdi tañdap, Antonïo Gwterrïşti qattı qwanttı.


text:
Keräşen tatarları Pitraw könen bäyräm itä
12 yül könne xristiannar, şul isäptän keräşen tatarları da Pitraw könen bäyräm itä. Pitraw bäyräme apostollar Petr häm Pavel köne digän pravoslau dini bäyräme häm tabiğät küreneşläre belän bäyle. Bolınnar çäçäkkä kümelügä, tac yafraqları töbenä bal töşügä keräşen tatarları öçen bäyräm artınnan bäyräm başlana. Möğayın, elegräk keräşennärgä bu bäyrämnärne mäcbüri bilgeläp ütärgä turı kilgänder. Çönki urıslar unar kön çirkäw çañın qağıp eş taşlap Troitsanı bäyräm itkännär. Şuñadır keräşennär dä aptırap tormağannar, älege bäyrämgä üzlärençä Troysın digän isem quşıp, küñel açqannar. Troysın citügä keräşen tatarları yäş qayınğa yefäk ayulıqlar bäyläp, ağaç tiräli äylänep, teläk teli, qayın yafraqların öygä alıp qaytıp, öylären bizi. Troysın uzuğa Pitraw bäyräme kilä. Pitraw – keräşen tatarlarınıñ cäyge bäyräme. Elegräk keräşennär Pitrawnı bik zur saqlıq belän, ser itep saqlap qına ütkärä idelär. Ä zurlap xalıq cıyıp, milli cır-biyu köyläre astında, uyın uynap cäyne ozatu äle monnan un yıllap elek kenä yañadan torğızıldı. Menä berniçä yıl rättän Pitraw bäyräme Qazanda da uzdırıla häm Tatarstan buylap bäyräm itü ber atnağa suzıla. Älege xäbär äzerlängändä, Qazan keräşennäre Yaña Savin rayonı mäydanına Pitrawğa bäyrämenä cıyıla başladı. Oyıştıruçılar süzlärenä qarağanda, monda tatar xalqınıñ saban tuyındağı kebek, törle bäygelär, köräş häm at çabışları uzaçaq. Küplär törle uyınnar häm cır-iyüllär belän tañ atqanın kötäçäk. Çönki borınğı ğädät buyınça Pitrawdan soñ peçän, uraq öste başlanıp kitä, eş waqıtında uyınnar uynap yörergä waqıt bulmıy. Çärşämbe kiçendä Pitrawğa barır aldınnan bäyräm tä'sirläre belän “Aq qalfaq” ansambleneñ citäkçese Gennadiy Makarov Azatlıq belän dä urtaqlaştı: “Bu bäyrämgä yañartılğan xislär belän, härxäldä anda barğaç çınlap ta elekke yolalar yañarır dip ışanam, şunı küräse kilä. Bügenge könnärne yañarış çorı da, şul uq waqıtta iskene yuğaltu çorı da dibez. Şuña kürä menä bu üzebezneñ borınğıdan kilgän yolalarnı yañartıp, şul uq waqıtta alarnı su buyı ärämälegenä barıp sıra eçep, bäyräm itü genä bulmasın ide. Ä tuğannar, duslar belän oçraşıp küñel açu bulsın ide. Menä şundıy ömetlär belän barabız inde. ”Şunı da äytergä kiräk, Pitraw könen möselman tatarları da yaxşı belä. Alar bu könne daru ülännäre cıyıp qalırğa tırışalar. Çönki şuşı waqıtta cıyılğan ülännär, çäçäklär bik şifalı dip sanala. Işanular buyınça, Pitraw könennän soñ qoşlar sayrawı tuqtıy, kükelär dä qıçqırmıy başlıy, cäy közgä taba awışa. “Pitraw citkäç cäy bette” digän süz dä yöri xalıqta. Çınlıqta isä xäzergä cäy betmäsä dä, ul inde közgä taba tägäri.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Penza ölkäse tatarları moxtariäten Rişat Altınbayev citäkli
Şuşı könnärdä genä Regions.ru isemle Region xäbärläre agentlığı säxifäsendä Penza ölkäsennän kilgän ber yañalıq östälde. Anda Rusiäneñ Jizn’ firqäse räistäşe Räfqät Altınbayevnıñ Penza ölkäseneñ tatar milli-mädäni moxtariäte räise itep saylanuı turında xäbär itelä. Älege qarar ölkä tatarlarınıñ konferensiäsendä qabul itelgän ikän. Şuşı mäğlümatnı tikşerü niätennän bez Federal’ milli-mädäni moxtariäteneñ särkätibe Färit Urazaevqa möräcäğät ittek. Ul Azatlıq radiosı tıñlawçılarına menä närsälär söyläde.
23nçe dekaber könne Penza ölkäsendä regional avtonomiäne oyıştıru cıyılışı uzğan. Anda 12 rayonnan 9 tatar oyışması qatnaşqan. Konferensiädä avtonomiäneñ citäkçese itep Penza ölkäseneñ Lopatin rayonı xakimiäte başlığı Rişat Rifat ulı Altınbayev saylanğan. Şulay itep, bu ikese ike keşe
Sez Federal’ milli-mädäni moxtariäteneñ särkätibe Färit Urazayevnıñ añlatmaların tıñladığız. Şulay itep, Regions.ruda yazılğan Räfqät Altınbayev xaqındağı bu mäğlümatnıñ döreslekkä turı kilmäwe açıqlandı. Bu saylaw aldı xäräkätläreme ällä inde çınlap ta familiälär ber tösle bulğannan kilep çıqqan añlaşılmawçanlıqmı – älegä bilgesez.


text:
Ut awılğa kilep yetä almay, sönki awıldı tawźan ayırıp Ağiźel yılğahı ağıp yata. Şulay źa awıl xalqı tötön yeźkäp yörörgä mäjbür. Ut İşembay rayonı Kinyäkäy awılına yetep kilä. Beräwźär torf yana ti, ikenseläre kemder ut törtäkn ti. Yanğın säbäptären Stärletamaq baş urmansıhı İra Íslamowa bına nisek añlattı. (audio)
İra Íslamowa äytewensä, bernisä qalanıñ yanğın hünderew maşínaları bına un kön samahı dejurźa tora. Yanğın mayźanı la bildäle tügel.
Bıyıl Böryändä, Köyörgäźe rayondarında urmandar yandı.
Rämzit Abulyaev, Öfö


text:
Şükrü Osmanoğlu - Keklik Dağdan İniyor
Sanatçı : Şükrü Osmanoğlu
Türkü : Keklik Dağdan İniyor
Etiketler : Şükrü Osmanoğlu - Keklik Dağdan İniyor türkü indir, Şükrü Osmanoğlu - Keklik Dağdan İniyor türkü dinle, Şükrü Osmanoğlu türküleri, Keklik Dağdan İniyor mp3 indir, Şükrü Osmanoğlu türküleri Keklik Dağdan İniyor türküsü, Keklik Dağdan İniyor sözleri, Şükrü Osmanoğlu mp3 dinle, Şükrü Osmanoğlu download, Keklik Dağdan İniyor bedava mp3, Şükrü Osmanoğlu türkü sözleri, Şükrü Osmanoğlu türkü dinle, Şükrü Osmanoğlu son albüm indir