text:
Kreml nezaretindeki Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov, Qırımğa elektroenergiya yetişmegenini beyan etti. Bunı o yarımadanıñ rus parlamenti ögünde, 2016 senesi Nazirler şurasınıñ faaliyeti aqqında esabat bergende tarif etti.
Aksönov: «Energo-köpürinden kelgen ve Qırımdaki energetik sistemasınıñ generatsiyası umumen Cumhuriyetniñ şimdiki ihtiyaclarına yete, amma inkişaf etmek içün yetişmey. Küz-qış mevsiminde eñ çoq energiya qullanılğan vaqıtta – 200 megavat küç yetişmey», – dedi. Bunı RİA Novotsi Krım haber ete.
Bu meselede akimiyetniñ vazifesi öz generatsiyasını küçlendirmege, qoştı Aksönov.
Rusiye 2016 senesi baarde energetik köpürniñ üçünci ağını qoşqan olsa da, işğal etilgen Qırımda elektrik temin etüvinde problemler bar. 2015 senesi dekabr ayından başlap, Herson vilâyetinde elektrik direkleriniñ bozulmasından sebep, Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrik aqımı toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırım özü çıqarğan energiya, Rusiyeden yarımadağa ketirilgen generator ve Rusiyeniñ Krasnodar vilâyetinden keçirilgen energo köpür ile elektriknen temin etile.


c: text/html

text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, Ukraina devletiniñ Qırım yarımadasını qaytaruvnıñ yekâne strategiyası olmalı. Onıñ zanınca, ukrain cemiyeti Qırım keri qaytarılmasa, Ukraina topraq bütünligini qazanamaz.
Bunı o ZIK telekanalında bildirdi.
«Donetsk, Lugansknı bermege ve Qırımnı unutmağa çağıracaq insanlar ep bir olacaq. Olar Rusiye teşviqatınıñ yardımı ile peyda ola bileler. Lâkin bizler unutmamaq kerekmiz: işğalge razı olğan iç bir devlet çoq yaşamadı», – dedi Çubarov.
Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina mustaqilliginiñ 23 yılı devamında Qırımda ukrainlikni is ettirmek içün az iş yapıldı. Çubarovnıñ fikirince, bunıñ neticesinde qırımlılarnıñ bir qısmı Kremlniñ Kiyev istilâsı aqqında yalanına inandı.
Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük bildirdi ki, Kiyev mahkeme teşkerüvleri institutınıñ hulâsalarına köre, Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Rusiye mudafaa naziri Sergey Şoygunıñ Qırım aqqında aytqanları halqara uquqnı bozmaqta.
Bundan sebep baş nazir Ukraina Tışqı işler nazirligi ve Baş prokuraturağa Gaaga mahkemesinde Rusiye Federatsiyasını Ukraina istilâsı içün mesüliyetke çekecek işke başlamağa avale etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımğa bağışlanğan bediiy keramika sergisi Yuqarı Rada ayatlarında açıldı. Gruşevskogo, 5 soqağında yerleşken parlamentniñ üçünci qatında Ay-Petri dağınıñ qara-beyaz tasviri ile keramik pannosı turğan sergini yerleştirdiler. Panno qırımtatar ve ukrain örnekleri ile taşçıqlarnen yaraştırılğan.
Panno müellifleri Qırım ressamı Rustem Skibin ve Kiyev ressamı Oleg Tistol. Sergide – bebe başlarını ve ağaçlarğa tıqılğan baltalarnı, şainlerni timsal etken keramik tasvirleri taqdim etilgen. Bundan da ğayrı, Ruste Skibinniñ müelliflik kermak savutı taqdim etilgen.
Leyha teşkilâtçısı In Art agentligidir, reberi – Georgiy Brailovskiy. Sergide Vlad Ralko, Vladimir Büdnikov, Nikolay Matsenko, Oleg Tistol ve Rustem Skibin işleri taqdim etilgen.
Rustem Skibinniñ aytqanına köre, leyha sekizden ziyade ukrain ve qırımtatar ressamını birleştirdi.
«Bu resimlernen bugün memleketimizde olğan meselelerni, telüke, accını kösterecek olamız. Sanaat vastası ile er keske ne olğanını añlatmağa isteymiz. Ressamlar çette qalmay. Merkeziy eser – Oleg Tistolnıñ ve menimkidir. Qırım dağını kösteremiz, onı tamır halqı olaraq körem ve onıñ medeniyeti, alt qatı, alt seviyesi, halqımıznıñ kodu.Bizim içün er bir seyircniñ, sergimizge kelecek er bir deputatnıñ fikri müim. Vazifemiz – memleketniñ baş uquq çıqarıcı organına accımıznı añlatmaq», – dey Skibin.
Qırım.Aqiqatqa Qırm işlereinden haber siyaseti naziriniñ keñeşçisi Emine Ceppar aytqanı kibi, Qırım aqqında aytmaq içün bütün meydançıqlarnı qullanmağa kerek. «On insan baqmayıp keçe bile, amma on biricisi toqtap, tüşünecegine ümüt besleymiz. Ay-Petri dağı – halqımıznıñ timsalidir. Şain, qorçalağan quşlarnıñ olması ümüt bere. Şainler olğanına qadar – tunnelniñ soñunda yarıq ta bar», – dey Ceppar.
«Şimdi Qırımda olğanını nazarğa alsaq, sergide bebeylerniñ başlarında, baltalarda abartuv yoq. Bizim – dağ, dağlarnı ve canlarımıznı qoruğan şainlerni kösteremiz. Biri balta qurucılıq aleti olğanı aqqında dey. Başqa taraftan, ailege telüke olğan zamanda, bu balta küreş aleti ola. Kremlge bizim tenbimizdir, böyle añlayım», – dey Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov.
Sergi fevral 16-20 künleri çalışacaq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırım kurort şeerlerinde akimiyet bergi hızmetine öz şahsiy evlerini kirağa bergen mülkiyetçiler aqqında bildirmek mecbur. Bu aqta Kremlge boysunğan Qırım kurort ve turizm naziri Sergey Strelbitskiy yarımadada turizm inkişafı meseleleri boyunca iş gruppası toplaşuvında ilân etti, dep bildire müessiseniñ matbuat hızmeti.
«Kurort mevsimi meselelerinden biri, kira boyunca hızmetler taqdim etken obyektlerniñ aydınlatılmasıdır. Bu mesele er keske bağlı, bunıñ içün belediyeler, qanunsız çalışqan vatandaşlarnıñ cedvelini tizmek maqsadınen, bergi hızmetlerinen faal işbirlik tutmalı. Ümüt etem ki, 2017 senesi yanvar 1-den kirağa ev bergen fizikiy şahıslar içün patent bergi sisteması çalışıp başlaycaq, bu ise, şahsiy bölükniñ işini qanuniy yapmağa yardım etecektir», – dep ayttı Sergey Strelbitskiy.
Onıñ qayd etkenine köre, şahsiy bölükniñ qanunlaştırılması içün biznes qayd etilmesi ve alıp barılması boyunca yahşı şarait olmaq kerek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Moskva metrosında yüz bergen qaza neticesinde eki çetel vatandaşı zarar kördi – Ukraina ve Moldova vatandaşları, dep bildirdi Rusiye fevqulâde vaziyetler boyunca nazirligi ştabınıñ temsilcisi №13 hastahanesinde, dep haber ete İTAR-TASS.
«Acele yardım sekiz insannı ketirdi, olardan ekisi yardım körip, evge qaytarıldı, olar Ukraina ve Moldova vatandaşları olalar», – dedi o.
Aynı zamanda Moskva sağlıq saqlav departamenti zarar körgenlerniñ cedvelini aşkâr etti. Mında zarar körgenler bulunğan hastahaneler de qayd etilgen.
Moskva metrosında elâk olğanlarnıñ sayısı 20 insannı teşkil ete.
Umumen ise qazada 160 insan elâk oldı, 120 hastahenelerge ketirildi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Makedoniya ile 2018 senesi mart 15-ne qadar olacaq vaqtınca vizasız rejimni kirsetti.
Bu aqqında prezidentniñ saytında derc etilgen devlet yolbaşçısınıñ fevral 7-ne ait emrinde aytıla.
Makedoniya Cumhuriyetiniñ vatandaşları 90 künlik müddetni bozmayıp, Ukrainada buluna ya da tranzit ziyareti olaraq Ukrainadan keçe bileler, bu rejim 2015 senesi mart 15-ten itibaren 2018 senesi mart 15-ne qadar devam etecek.
Vizasız rejim «Ukraina ve Makedoniya Cumhuriyeti arasında eyi qomşulıq dostluq printsipleriniñ inkişafı ve amelge keçirilmesi, çeşit saalarda eki taraflı bağlar tiklenmesi maqsadı ile» kirsetile.


text:
Nizamlı bayram, tüzgün diktsiyalı ve mahsus tasilli animatorlar, doğru renkli üfürikler ve qoruqta pasta. Yarımadada rusiyeli Ğalebe kününi nasıl qutlaycaqlar - bizim maqalemizde.
Yıl yıldan Ekinci cian cenki aqqında hatıra yarımadada esasen Rusiye arbiy tehnikası ve kontsertlernen bağlı olıp qala. Keçken yıl Yaltada, misal içün, bu sebep ile atta diskoteka yapıldı. Bu yıl anane devam etecek - Ğalebe kününe bağışlap oynaylar, yırlaylar ve salüt yapalar. Ümümen, yarımada şeerlerinde bayram programması ucuzğa çıqmadı, amma onda bazı yañılıqlar da peyda oldı.
“Ğalebe diktantı”
Ğalebe künü arefesinde qırımlılar icün ilk sefer “Ğalebe diktantı” rusiye aktsiyasını keçirdiler. İlk olaraq, onda büyük Rusiye memurları iştirak etti.
Rusiye nezaretindeki Qırım Tasil, ilim ve gençlerNazirliginiñ malümatına köre, diktant 20 sualden ibaret edi, olarnı Rusiye devlet gumanitar universitet işlep çıqardı. Vazifeler cenk tarihi, onıñ qaramanları ve “Ğalebe künü”nen bağlı edi.
Qırımda “Ğalebe diktantı”nı yazmağa bütün istegenlerniñ imkânı oldı, bunıñ içün üç merkez çalıştı: Aqmescitte - V.İ.Vernadskiy adına Qırım federal universitet, Keriçte - “Mektep - Deñiz tehnikiy litseyi”, Kefede - Merkeziy kitaphane. Onıñ yekünlerini Rusiye Kününe, yani iyün 12-sine qadar çıqarılacaq olalar.
“Ğalebe” turizmi
Ğalebe kününi Qırımda faal şekilde ticaretleştireler. Misal içün, bu yıl yerli turistik şirketler, bu tarihlerde bir qaç künlük mahsus turistik turlarnı teklif ete. Mayıs 9-ı arefesinde keçirilgen turlarda Aqyarnıñ cenk şüreti yerlerini kezinmege teklif eteler, şu cümleden deñizden Aqyar körfezini ziyaret etip, arbiy gemilerni, Mihaylovskaya batareya ve Konstantinovskogo ralelinni seyir etmege. Mayısnıñ 9-ında turistlerge Ğalebe parkını ziyaret etip, şeerde bayram merasimlerine qoşulmağa teklif eteler.
Bundan soñ ertesi künleri tur iştirakçilerine Aqyarnıñ Sapun dağını, Dioramanı, Malahov qurğanını ve “Aqyar mudafaası” Panoramasını ziyaret etmege teklif eteler. Bundan soñ ekskursiyalar Qırımnıñ cenübine avuşa. Ekskursiyalarnıñ episiniñ vatanperver adları bar: “Aqyar - rus şan-şüreti şeeri”, “Ömür - Vatanğa, namus - kimsege” ve ilâhre. Yedi künlük turlarnıñ fiyatları adamğa 8,5 biñ rubleden başlana.
Rusiye turistik şirketleri, Aqyar, Balıqlava ve Bağçasarayda dört künlük ekskursiyalarnı da teklif ete, olarnıñ fiyatı 11 biñ rubleden başlana (ekskursiya kiriş ücretisiz), bu fiyatqa qomşu Rusiyeden yol ücreti de kire.
“Oyunlar, “yıldızlar”, Putin
Bu yıl, evelkisi kibi, mayıs 9 merasimleriniñ çoqusı Aqyarda keçecek. Adet olğan arbiy paraddan ğayrı, Ğalebe künü şerefine oynap da bererler. Primorskiy bulvar yalısında “Ğalebe içün soñunace oyna!” şeer oyun fleşmobı keçecek. Aktsiya iştirakçiler oyunnen Ekinci cian cenki qaramanlarını şeref etecek.
Aqşam şeerniñ baş meydanında Rusiye estradasınıñ sanatçiları çıqışta bulunacaq - Diana Gurtskaya, Aleksey Glızin, “Kombinatsiya” taqımı ve başqalar. Tedbirler saat 21:30-da Aqyar körfeziniñ suvları üzerinde atılğan salüt ve fişenklernen yekünlenecek.
Aqmescitte de Ğalebe kününe bağışlanğan merasimler az olmaycaq. Adet üzre, mayıs 9-ında saba şeerlilerge şeer merkezinde Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ rusiyelilerge hitabı yayınlanacaq. Bundan soñ “Ölümsiz polk” yürüşi başlanacaq. Aqşam aqmescitlilerni kontsert ve fişenk bekley.
Aqmescit rayonınıñ Sarabuz qasabasında keçken yıl mayısnıñ 9-ında Rusiye sanatçısı Stas Pyeha çıqış yaptı. Bu yıl ise bayram “kelme yıldızlarsız” keçecek, onı yerli istidatlar yaraştıracaq.
Cenk türküleri, animatorlar,bayram renklerinde üfürikler
Qarasuvbazarda Ğalebe künü bayramına eñ azından 400 biñ ruble masraf etecek olalar. Rusiye nezaretindeki yerli memuriyet, mayıs 9 tedbirleriniñ keçirilüvi içün böyle fiyat töledi. Kontraktqa köre, bu aqçağa şeer, üç saatlıq bayram programmasını satın aldı. Bu programmada yerli memurlar iştirak etecek. Bundan ğayrı, bir yırcı, halq ve estrada taqımları olmalı, ve eñ azından beş animatordan ibaret olğan oyun programması.
Merasim alıp barıcısına ayrı talaplar bar, onıñ tüzgün diktsiyası ve ihtisaslı sesi olmalı. Bundan ğayrı, memuriyet sana yaraştırmasını da ayrı beldiledi: sana üfürik girlândasınen donatılmaq kerek, üfüriklerniñ renkleri merasim mevzusına uymalı: qaverenki ve sarı ya da qara ve portaqal tüste.


text:
Bunı Aqmescitte ötkerilgen brifingde Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov jurnalistlerge bildirdi, dep haber ete Qırım «akimiyetine» yaqın olğan Krıminform saytı.
«Mihalçevskiy (istifağa) çıqtı, bugün qalğanlarını bekleymiz», – dep ayttı Aksönov. O, Mihalçevskiyniñ eki muavini ve cumhuriyetniñ tibbiy müessiseler reberlerini nazarda tuta edi.
O, olarnı «madde boyunca» işten boşatmamaq içün, özlerine ariza yazmağa teklif etti,
«Bu arqadaşlarğa prokuror urbasında doktornı yollamamaq içün bizler er keske ariza yazmağa teklif ettik. Ep bir olar işten boşatılacaq», – dedi Aksönov.
Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire ki, bazarertesi künü, Aksönovnıñ aytqanına köre, yañı «nazir» tayin etilecek, birazdan ise onıñ muavinleri de peyda olacaq.
«Baş ekim vazifelerine namzetlerni bu tibbiy müessiselerniñ hadimleri tarafından zenaat birligi ile muzakereden soñ teklif etilecek», – dep ayttı Aksönov tibbiyet hadiminiñ Kününe bağışlanğan tantanalı tedbirde.
Bu künleri Aksönov Qırım sağlıq saqlav «nazirliginiñ» reberligi ve baş hastahanelerniñ yolbaşçılarına istifağa çıqmağa teklif etti. Böyle bir qarar hastahanelerde alınğan «hayriye tölevler» ile bağlı. Şimdige qadar iç bir cumhuriyet hastahanesiniñ baş ekimi işten boşatuv aqqında ariza yazmadı.


text:
Amerika Qoşma Ştatlarını Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ qırımtatar halqınıñ menfaatlarını temsil etken ükümetten tış teşkilâtlarnıñ faaliyetlerini «aydut» usullar vastasınen sıñırlamaq areketleri qasevetlendire.
Bu aqqında AQŞ OSCE yanında eyyet yolbaşçısı Brayan Etvud Varşavada ildirdi, dep haber ete Ukrinform.
Bazı allarda sıñırcılar «problemli» turistlerni belgilep, olarnıñ pasportlarını bozıp, ileri ziyaretine keder eteler, belgisiz şahıslar ise olarğa ava limanına ketmege keder etmek içün maşinalarına zarar ketireler, dep qayd etti AQŞ temsilcisi.
Malüm olğanı kibi, Human Rights Watch Halqara uquq qoruyıcı teşkilâtı Rusiye akimiyetini faallerge New York şeerine barıp, tamır halqlarınıñ aq-uquqları boyunca konferentsiyada iştirak etmege imkân bermegen insanlarnı cezalamağa çağırdı.
Böylece, Qırım tamır halqlarınıñ tedqiq ve qol tutuv Halqara fondunıñ prezidenti Nadir Bekirov konferentsiyağa barmaq içün Kiyevge ketken zamanda belgisiz şahıslar onıñ pasportını aldılar.


text:
Qırımtatar areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölüminen bağlı mustaqil tahqiqat keçirgen Rusiye advokatı Nikolay Polozov tahqiqat organları tarafından tirenüv kördi.
Bu aqta o, Facebookta yazdı.
«Başta bir qaç ay devamında tahqiqat tahqiqattan evelki teşkerüvniñ malümatınen tanış olmağa bermegen edi, Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Kiyev rayon bölüginiñ tahqiqatçısı, adliye mayorı Nadejda Balaşova red qararını çıqardı. Soñra, malümatnı ögrenmege imkân berilgen soñ, mayor Balaşova davanıñ bir qısmını (bu malümat Veciye Kaşkanı tutıp alğan Rusiye gvardiyası ve Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimlerinen bağlı edi) saqladı», – dep qayd etti Polozov.
Onıñ aytqanına köre, Balaşovanıñ areketleri mahkemede şikâyet etildi, bundan soñ dava malümatlarınen tolusınen tanış olmağa imkân oldı.
«Malümattaki daa bir qaç videosını men baqmadım. Şu cümleden Asan Çapuh, Kazim Ametov ve Bekir Degermenciniñ tutuluv videosı ve Veciye Kaşka cesedini yarıp baquv videosı. Bergen muracaatlarıma Tahqiqat komiteti videolarnı baqmam içün berip olamay, dep cevap bere edi. Ya donatma yoq edi, ya da malümat mahkemede edi. Bir kün mayor Balaşova maña özü telefon etip, onıñ qanunsız areketlerini mahkemege şikâyet etkenim içün açuvlanğanını bildirgen edi», – dep yazdı advokat.
Onıñ qayd etkenine köre, daa soñra malümatnıñ mahkemeden Tahqiqat komitetine qaytmağanı belli oldı, amma neticede advokat onı Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde tapıp, videolarnı baqıp oldı.
«Yeterli qadar malümat alğan soñ (tahqiqattan evel teşkerüv malümatlarından ğayrı, şaatlarnıñ malümatları ve tibbiy vesiqalar bar) Veciye Kaşkanıñ tuvğanlarından razılıq alıp, ölümden soñraki mustaqil vesiqa mahkeme-tibbiy ekspertizasını keçirmek içün mütehassıslarğa muracaat etecek olam. Mahkeme-tahqiqat organlarınıñ tirenüvine baqmadan, Veciye Kaşka ölüminiñ mustaqil tahqiqatı devam etmekte. Eminim, onıñ ölümine alâqası olğanlar erte ya da keç mesüliyetke çekilecek», – dep qayd etti Polozov.
2019 senesi aprelniñ 11-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescit rayon mahkemesi advokat Mammet Mambetovnıñ davasını qanaatlendirip, Türkiye vatandaşı Yusuf Aytanğa qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkadan alğan borcunı ödetmege qarar aldı.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
Rusiye devlet qabaatlavı «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri içün şartlı apis cezaları berilmesini istedi. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ bildirgenine köre, Rusiye prokuraturası Asan Çapuhnı üç buçuq yılğa, Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnı üç yılğa üküm etmege talap ete, er birine üç yıl sınav müddeti berile bile.
Aynı vaqıtta, bundan evel Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaç qabaatlarını tanımağan edi.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi dekabrniñ 10-nda Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ apiste qaluv müddetini uzattı. Alim Karimov, Rustem Şeyhaliyev, Erfan Osmanov, Osman Arifmemetov, Mecit Abdurahmanov, İzzet Abdullayev, Vladlen Abdulkadırov ve Ruslan Suleymanov 2021 senesi yanvarniñ 14-ne qadar apiste qalacaqlar, dep bildire «Qırım birdemligi» Facebookta.
«Mahkeme oturışuvında Rustem Şeyhaliyev sağlıq vaziyeti fenalaştı, dep ayttı. İmaye, em Aqmescit SİZOsında, em Rostov vilâyetiniñ eki SİZOsında bulunğan 21-inci ayı devamında müvekkilim Rustem Şeyhaliyev sağlıq vaziyetini bir qaç kere şikâyet etken edi. Amma bütün muracaatları diqqatsız ve cevapsız qaldı», – dep tarif etti mahkeme aqqında Emine Avamileva.
Advokat Lilâ Gemeci Ruslan Suleymanovnıñ sağlıq vaziyeti aqqında da ayttı.
«Ruslannı apiste tutuv müddeti 1 ayğa uzatıldı. Öksüre, amma bu şaraitlerde alı bir qarar, dep aytmaq mümkün. Qol tutqanıñız içün epiñizge teşekkürlerini bildirdi», – dep bildirdi Lilâ Gemeci.
Mahkemede Aqmescitteki ekinci gruppa mabüsleriniñ ömür arqadaşları da bar edi.
«Qaç aydan berli, aman-aman bir buçuq yıl devamında körüşmek içün ariza beremiz, amma izin bermeyler, aqayımnı körmege çarem yoq. Şunıñ içün bu mahkemeler – tuvğanlarımıznı körmek içün bir ümüt», – dedi Vladlen Abdulkadırovnıñ apayı Gülzar.
Qomşu Rusiyeniñ Soçi üçünci İstinaf mahkemesi Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Ruslan Suleymanov ve Seyran Murtazanıñ 2020 senesi dekabrniñ 15-ne qadar apiste qaldıruv qararlarına qarşı imaye şikâyetlerini red etti.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Reisi Refat Çubarov Prezident Memuriyetiniñ sabıq yolbaşçısı Sergey Lövoçkinni «qırımtatarlarnıñ temsil organı yoq etilmesiniñ mefkürecisi» dep adladı.
Bunı o Facebook saifesinde bildirdi.
«Lövoçkin Ukrainada qırımtatarlarnıñ temsil organı – Meclis – yoq etilmesiniñ tarafdarı ve tarqatıcılarından biridir. O, bu vazifeni becermese de, 2010 senesiniñ avgust ayından berli qırımtatarlarnı merkeziy ve yerli (Qırım) akimiyet ile devamlı ve ağır qarşılıqqa oğrattı», – dep yazdı Çubarov.
Bundan ğayrı, «Lövoçkin yolbaşçılığında Ukraina Prezidenti Memuriyeti Qırımda Rusiye tarafdarı olğan teşkilâtlarnı quvetleştirdi», – dep qayd etti Çubarov.


text:
Rusiye Müftiler Şurasınıñ reisi Ravil Gaynutdinov yolbaşçılığında Rusiye Federatsiyasınıñ farqlı subyekt müftileri işğal etilgen Qırımğa kelip, Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov ile iş körüşüvini keçirdiler.
Aksönov musafilerge Qırımda farqlı din yadikârlıqlarına muqaytlıqnen davranğanlarını tarif etti.
Körüşüvde Qırım musulmanları müftisi haci Emirali Ablayev de iştirak etti.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa köre, Aqyarda Qırım cenki (1853-56ss) vaqtında elâk olğan türk asker ve zabitlerniñ hatırasına pekitilgen Abidege yol köstergiçlerini devirdiler. Yol işaretleri Sapun-dağdan Aqyarğa olğan yol etrafında yerleştirilgen edi ve işbu Abidege yol köstere ediler. Abideni ise aramladılar.
Bunı Qırım Azerbeycan cemaatçılığınıñ başı Ragim Gumbatov bildirdi.
Qırım cenkinde elâk olğan türk askerleriniñ hatırasına tiklenilgen Abideni 2004 senesi sentâbr 10-da Qırım cenkiniñ 150 yıllığına bağılşlanğan tedbirler çerçivesinde açtılar.


text:
Yaqın vaqıtta Aqmescitte yarımadağa ukrain tili ve medeniyetini qaytaracaq «Ukrain medeniyet merkezi» taqdim etilecek. Bunı Qırım faali Leonid Kuzmin bildirdi.
«Soñki yıl devamında Qırımdaki vaziyet bam-başqa oldı. Qırım Rusiye Federatsiyasına kirgen soñ Qırım ukrainleri tarihiy vatanından uzaq qaldılar. Qıtaiy Ukraina ile daimiy medeniyet, til, tarih bağları qalmağan soñ ukrainler assimilâtsiyağa oğratılıp, özüni tanıtıp olamaylar», – dep yaza faal Facebookta.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırımda ukrainlerniñ teşebbüs gruppası «Qırım yarımadasında yaşağan ukrain halqını birleştirecek» merkezni meydanğa ketirmege başlay.
Kuzminniñ bildirgenine köre, bu merkezniñ esas maqsadı – Qırımda ukrain medeniyetiniñ inkişafı, ukrain tiliniñ ğayrıdan tiklenmesi ve Qırım mekteplerinde ögrenmesi, Ukraina ile medeniyet, içtimaiy bağlarnıñ tiklenmesi ve Qırımnıñ milliy cemiyetleri ile bağ.
«Ukrain medeniyet merkezi faal adamlarğa ümüt ete. UMM – cemaat teşkilâtı ve bizler er angi işbirligine azırmız», – dep qayd ete faal.
Leonid Kuzmin – ukrain şairi Taras Şevçenkonı añma aktsiyasında mart 9-da Aqmescitte yaqalanğan faallerden biri.
Malüm olğanı kibi, faalller Aleksandr Kravçenko, Leonid Kuzmin ve Veldar Şukurciyev mart 9-da ukrain şairi Taras Şevçenkonı añma tedbirinde yaqalanğan ediler.
Mart 12-de mahkeme olıp keçti, faallerniñ ukrain timsallerini qullanğanlarından sebep cezası belgilendi. Mahkeme er bir faalni 40 saatlik mecburiy işler ile cezaladı.
Aprel 17-de Aqmescitte Kuzminni köteklediler. O, politsiyağa muracaat etti.


text:
Aksönovnıñ qabul olunuvı aqqında Kadırov Twitterde ikâye ete ve Qırım «baş naziri»ne spetsnaz içün arbiy tehnikanı köstergen vaqıtta çıqarılğan fotolarnı taqdim etti.
«Mesken yerniñ yanında erleşken tabiat qoruğına ekskursiyağa bardıq… Bundan da ğayrı, ormannıñ ortasında qurulğan turistik bazasına barıp keldik… Ve, ebet, Sergey Valeryeviçke spetsnaz içün zemaneviy arbiy tehnikanı kösterdim», – dedi Kadırov.
Bundan da ğayrı, Kadırov Çeçenistanda Aksönov ile keçirilgen raatlığı aqqında hususan onı nasıl aşlar ile sıyladılar ve nasıl etip eglendirgenini tarif etti.
«Dostlarım bizni Qırım Cümheriyetiniñ Başı Sergey Aksönov ile gölde raatlanmağa davet ettiler. Balıq tutmadıq, doğrusı, amma çeçen şiş kebapnı ve diger milliy yemeklerni aşadıq. Hususan raatlığımıznı folklor taqımnıñ çıqışı yaraştırdı. Menimce, Sergey Valeryeviç Şarpuddi İsmailovnıñ dağ qartalı ve Makka Mejiyevanıñ «Kuban kazakları» filminden yırlanğan türkülerni begendi», – dedi Kadırov.
Aksönov Groznıy şeerine Ramzan Kadırovnıñ daveti ile cumaertesi künü keldi. Olar çeşit saalarda işbirlik planlarını muzakere etmek kerek ediler, şu cümleden, tasil, sağlıq saqlav, sport saaları ve ilhr.


text:
Qırımda tintüv keçirilgen yerlerni, mahkemelerni ziyaret etken, insan aqlarınıñ vaziyetini nezaret etken, adiselerni haber vastalarında aydınlatqan faal vatandaşlarnıñ toplumı peyda oldı. Bu faallerni memuriy taqiqatlarğa oğratıp başladılar.
Bunı Kyivde yanvar 13 künü matbuat konferentsiyası devamında uquq qorçalayıcı Lilâ Gemeci beyan etti.
«Neler ola: pervasız qalmağan insanlar, vaziyetni aydınlatıp, bunıñ aqibetinde FSB tarafından ögrenile, resimlerge çekile ve soñra olarnen «çalışıp» başlaylar. Qırımda yapılğan qanun bozuvlarınıñ aydınlatılmasına yol bermemek içün, faallerni qorqutalar ve taqip eteler», – dey uquq qprçalayıcı.
O 2016 senesi mayıs 12 künü Bağçasarayda «Salaçıq» qavehanesi yanında yüz bergen vaziyet aqqında hatırlattı. O vaqıt Rusiyeniñ Qırımdaki FSB vekilleri qavehanede tintüv kerdiler, bina yanında vatandaşlar toplaştı. Neticede beş faalni memuriy mesüliyetlikke celp ettiler (10 ve 20 biñ ruble arasında paa cezaları), çünki olar, sanki, tintüv yerinde keçirilgen izinsiz mitingni ötkerdiler.
Gemeci, bu işlerde olğan qanun bozuvlarına işaret etti. Böylece, uquq qoruyıcınıñ sözlerine köre, o yerde rus uquq qoruyıcıları tarafından tertip etilgen memuriy protokollar qanun talaplarına uyğun degiller, işler baqılğanda qabaatlanğanlar özüne imayecilerni saylap olamay ediler, mahkemede imayeniñ bir-sıra şikâyetleri red etildi.
«Eki memuriy qanun bozuvı sebebinden insan cinaiy surette taqip etilmek mümkün, cinaiy cryan ise – Qırımda İldar Dadinniñ taqdirini tekrarlaycaq insanlar toplumı şekillenecegini añlata (rusiyeli muhalifet faali, «kütleviy merasimlerniñ qaidelerini defalarca bozğanı» içün Rusiyete mahküm etilgen yekâne faaliyetçi, 2,5 yalğa apiske oturtıldı – QA)», – dedi Gemeci.
Mayıs 12 künü 2016 senesi Bağçasarayda rusiye silâlı hızmetleri bir sıra musulmannıñ evinde ve yerli qavehanede tintüv keçirdi. Neticede dört Bağçasaray sakini yaqalandı: Enver Mamutov, Remzi Memetov, Zevri Abseitov ve Rustem Abiltarov. Rusiye Federal telükesizlik hızmeti olarnı Rusiyede terroristik teşkilât olaraq tanılğan«Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanını ayta.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İslâm
İslâm, İslâmiyet ya da Musulmanlıq (arapça الإِسْلاَم – el-islām) – tek bir tañrını qabul etken semaviy dinlerniñ soñkisi, üç cian dinleriniñ birisidir. Hristianlıqtan soñ dünyanıñ eñ tarqalğan ekinci dinidir. İslâm dini bu dinniñ peyğamberi – Muhammed vastasınen VII asırda yayılmağa başladı. İslâm dinine inanğan adamlarğa mümin, İslâm dininiñ emirlerine boysunmağa tırışqan adamlarğa musulman deyler. Musulmanlar, İslâmnıñ muqaddes kitabı Qurannı teşkil etken sureler Cebrail adlı melek vastasınen, sözlü olaraq, Muhammed peyğamberge vahiy etilgenine (endirilgenine) inana.
Musulmanlarnıñ eñ büyük eki aqımı sünniylik ve şiiyliktir. Bulardan ğayrı uquq, itiqat kibi çeşit kategoriyalarda bir çoq fikriy ceryan ve mezhep bardır. İslâm dininiñ temelinde bütün büyük mezhepleriniñ qabul etken tevhit esası tura ki, bu añlam tek Allahnıñ barlığı ve birligine inanmaq manasına kele.
İslâm peyğamberi Muhammed İslâm dinini yayğan esnada İslâm Devletini de qurdı, daa soñra bu İslâm Devleti mühtelif hanedanlar tarafından uzun bir vaqıt devamında idare etilgen. Bu devletlerniñ başlıqları halife unvanını taşığan ediler. Çeşit bölgelerde yaşağan halqlar İslâmnı qabul etmege başlağandan soñ, mühtelif ve yañı musulman devletleri de peyda oldı.
Sözniñ manası[deñiştir | kodunı deñiştir]
İslâm sözü arap tilindeki "S-L-M" tamırından kele, bu tamır da "barışıqlıq", "sulh", "tınçlıq", "amanlıq", "bütünlik", "sağlamlıq", "sağlıq" manalarını ifade ete. Bunen beraber bu sade tamırdan yapılğan "esleme" fiili "teslim olmaq", "boysunmaq" manalarına kele. Bu fiilniñ masdarı (isimfiili) "islâm " olıp, "teslimiyet", "boysunuv" manalarını ifade ete. Musulman ise, "teslim olğan", "boysunğan" demektir. Musulman tek bir Tañrı olğanı qabul etilgen Allahqa teslim ola, Oña boysuna. İslâm dinine mensüp adamlarnı adlandırmaq içün qullanılğan "mümin" sözü "kesen-kes inanğan" manasına kele.
İslâmnıñ beş şartı[deñiştir | kodunı deñiştir]
İslâm dininiñ emir etkeni, yapılmasını farz (kerekli) qılğanı qulluqlarnıñ bütünidir. İslâm dini muqaddes kitabı olğan Quran-ı Kerimde farz olaraq emir etilgen er ibadet ve areketniñ yapılması, inanğanlarğa şarttır.
- Kelime-i şeadet ketirmek
- Namaz qılmaq
- Oraza tutmaq
- Zekât bermek
- Acılıqqa barmaq


text:
Bügin Almatı qalasındağı «Qazaqstan» qonaq üyinde bir top azamat demokratiyalıq küşter koaliciyasın qwrıp ündeu jasap jatqan twsta jetekşisi qamauda j..
Bügin Almatı qalasındağı «Qazaqstan» qonaq üyinde bir top azamat demokratiyalıq küşter koaliciyasın qwrıp ündeu jasap jatqan twsta «Oyan, Qazaqstan» q..
Bügin Almatı qalasında bir top azamat demokratiyalıq küşter koaliciyasın qwrıp 1 qırküyektegi prezident Toqaevtıñ joldauındağı kezekten tıs prezident..
28 tamızda astanada oppoziciya mitingisi ötedi degen orında tirkelmegen "Alğa, Qazaqstan" partiyasınıñ keminde üş müşesi wstaldı. Bwl jöninde oqiğa o..
Öskemende "Dorojnıy kontrol'" aqparat portalınıñ tilşisi Anton Knyazevti wrıp ketken. Bwl jöninde "Ädil söz" baspasöz qorğau qorı habarladı dep jazdı..


text:
Dekabrniñ 23-nde Seyitlerde Rusiye polisi Qırım imamı Server Temirkalâyev aqqında “sorğu” ile qomşularına kelgenler. Bu aqta Temirkalâyev “Qırım birdemligine” aytıp berdi.
Onıñ aytqanına köre, polis hadimleri ailesiniñ terkibi ve kâr menbası ile meraqlanğan. Qomşular quvetçilerge issihaneleri olğanı ve qurucılıqta işlegeni, onıñ dört balası olğanı ve apayı hamilelik-loqsalıq tatilinde olğanı, ve onen beraber yetmiş yaşlarındaki qart anası yaşağanı aqqında aytıp bergenler.
Rusiye polisiniñ Temirkalâyevniñ evine ziyaret etmesi ile bağlı açıq tefsirleri yoq.
“Qırım birdemliginiñ” malümatına köre, Rusiye quvetçileriniñ ziyaretleri aqqında endi 30-ğa yaqın kişi aytıp bergen.
Sudaqta Rusiye polisi qırımtatar faali Refat Kamilovnıñ evine kelgen. “Qırım birdemligi” haber etkenine köre, o, 2019 senesi iyül ayında Moskvağa qırımtatarlarnıñ davaları boyunca istinaf mahkemege barğan edi ve Moskva polisi tarafından yaqalanğan edi.
Dekabrniñ 21-nde Sudaqta Rusiye quvetçileri üç qırımtatar faaliniñ evine keldiler –Bekir Müslimov, Seytosman Karaliyev ve Nariman Muyedinov. Bu aqta “Qırım birdemligi” haber etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Yaltada Rusiye uquq qoruyıcıları martnıñ 6-nda «Primeçaniya» Aqyar neşiri ile iş tutqan jurnalist ve bloger Yevgeniy Gayvoronskiyniñ yaşağan yerini tintti. Bu aqta Rusiye tarafdarı cemaatçısı İlya Bolşedvorov Qırım.Aqiqatqa haber etti.
«Tintüv oldı dep bilem. Kiyev rayon mahkemesiniñ qararı bar. Vesiqaları, elektron tehnikası, cep telefonı, bilgisayarı tutıp alındı. Malümat taşığan er şey. Al-azırda azatlıqta buluna. Onı tutmadılar. Narkotik ve içki tapmaq içün tibbiy teşkerüvge alıp ketken ediler. Bir şey tapmadılar», – dep tarif etti Bolşedvorov.
Onıñ aytqanına köre, Gayvoronskiy «politsiya hadimleriniñ qanunsız areketlerini» Rusiye Tahqiqat komitetine ve Rusiye prokuraturasına şikâyet etti.
Bölşedvorov Gayvoronskiyniñ evinde keçirilgen tintüvniñ «resmiy sebeplerini» bilmey.
Qırım.Aqiqat Gayvoronskiy ile bağlanmağa tırışa, amma o, şimdilik cevap bermey. Rusiye uquq qoruyıcıları işbu tintüv malümatlarını izaatlamay.
Yevgeniy Gayvoronskiy Donetskte dünyağa keldi, yerli aliy oquv yurtunıñ jurnalistika bölüginde oqudı ve şeerde jurnalist olıp çalıştı. Yaltada bir qaç yıl yaşay. Daa evel «Narodnoye yedinstvo» yerli Rusiye tarafdarı cemaat teşkilâtınıñ matbuat kâtibi olıp çalışqan edi. Onıñ faalleri 2014 senesi mart ayında yarımadanıñ Rusiyege qoşuluvı aqqında «referendum» keçirilmesi içün imza toplağan edi. Soñra Gayvoronskiy «Yevraziyskiy jurnal» Rusiye tarafdarı mecmuasınıñ muarriri oldı. Bu vazifede Yalta yalısında kösterilgen Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ er yılki beyanatı vaqtında onı maqtağan edi. Bir müddet Gayvoronskiy «Komsomolskaya pravda» Rusiye neşiriniñ Qırım muarririyetinde mühbir olıp çalıştı. İşten boşatılğan soñ ise yerli akimiyetni tenqit etkeni içün muhalifet dep adlandırılğan «Primeçaniya» Aqyar neşiri ile işbirligi yapmağa başladı. Bazı maqaleler içün jurnalist Yalta akimiyetini de raatsızlay. Ara-sıra onı şeer şurasınıñ sessiyasına yibermeyler.
2018 senesi fevral ayınıñ başında qırımlı jurnalist Yevgeniy Gayvoronskiy onı Yalta merkezinde köteklegenler, dep bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, o künü oquyıcı ile körüşip, şeer parkında olacaq tamir işlerini muzakere etecek edi. Jurnalist bu ücümni Yalta iş adamı Dmitriy Tükayev sımarladı, dep tüşüne. Gayvoronskiy onıñ «işine ve qanun bozuvlarına» bir qaç jurnalist tahqiqatını bağışlağan edi. Tükayev bu ikâyede onıñ adı keçkeni içün Gayvoronskiyge qarşı namus, itibar ve iş reputatsiyasını qorçalamaq içün dava açtırğanını bildirdi. Gayvoronskiy olıp keçken adiseni özü azırlağanında qabaatlandı.


text:
Qıtay arnayı qızmeti el halqın dron arqılı baqılauda wstamaq – dep habarlaydı «South China Morning» aqparat közi. Basılım mälimetinşe, Qıtay arnayı qı..
Iran prezidenti Hasan Ruhani AQŞ-tıñ jaña sankciyalarına qarsı äreket etuge dayın ekenin mälimdedi, - dep habarlaydı france24.com/fr agenttigi. Onıñ m..
Investorlar Mark Cukerbergten «Facebook» kompaniyasın tartıp almaq – dep habarlaydı «Business Insider» aqparat közi. Basılım mälimetinşe, «Facebook» k..
AQŞ-tıñ eskertuine qaramastan Başar Asad rejimi Süriyanıñ oñtüstigindegi Dera qalasında äskeri operaciyalarğa dayındaluda. Bwl turalı «liberation.fr» ..
Gaza sektorındağı «Wlı oralu marşı» nauqanına baylanıstı qwrılğan Joğarı wlttıq komitet palestinalıqtardı jwma küni qarsılıq nauqandarına şığuğa şaqır..


text:
Rusiye Federatsiyası Silâlı quvetlerinde bütün taraflı teminleme çeşitleri boyunca mahsus ögrenüvler başlandı. Rusiye Mudafaa nazirligi matbuat hızmetiniñ malümatına binaen, ögrenüvler Cenübiy arbiy okrugınıñ poligonları, uçaq alanları ve ögrenüv-idman komplekslerinde ve Qara deñiz suv alanında keçirilecek.
«Maddiy-tehnikiy, müendislik, maneviy-ruhiy teminleme, bağ tiklemesi, radioelektron küreş, radiatsion, himik ve biologik saqlavnıñ teşkil etilmesi meselesi ögrenilip amelde işlenecek», – dep aytıla müessise beyanatında.
Ögrenüvler bir qaç basamaqtan ibaret olacaq, olarnıñ neticelerine köre, arbiy idare, birleşüv ve arbiy bölükler organları «Qavqaz-2016» strategik taqım-ştab ögrenüvinde iştirak etmek içün azır olğanlarınıñ seviyesine qıymet kesilecek.
Mahsus ögrenüvlerge 2,5 biñ asker celp etildi, tahminen 350 arbiy ve mahsus tehnika aleti qullanılacaq.
Ögrenüvler avgust 20-ge qadar devam etecek. Bu, işğal etilgen Qırımdaki vaziyeti kerginleşken vaqıtta keçirile.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri cumaaqşamı bildirdi ki, devletniñ cenübindeki Zaporojye ve Herson vilâyetlerinde arbiy ögrenüvler keçirile.
Avgust 10-da, çarşenbe künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Ukraina «Qırımda terakt» azırlağanı aqqında rusiyeli FSB-nıñ beyanatına izaat berip, ilân etti ki, Kiyev muzakereler yollarını qıdırmay, amma terrorğa keçe.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Kremlniñ Qırım boyunca qabaatlavlarını «mantıqsız ve utanmazca» dep adlandırdı.
Ukraina Silâlı quvetler Baş ştabında Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ beyanatını red ete.
Ukraina Tışqı işler nazirligi ilân etti ki, Ukrainada Kiyevniñ işğal etilgen Qırımda «terrorizm» ile bağlı olğanı aqqında Rusiyeniñ beyanatlarını takbih eteler, bunıñ Kreml tarafından nevbetteki provokatsiya olğanını aytalar ve bütün bu qabaatlavlarnı delilsiz dep red eteler.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi muavini İlmi Umerov keteyatqan 2017 senesiniñ yekünlerini çekti. Onıñ aytqanına köre, qırımtatar halqı, «er ceetten tazyıq ve repressiyalar altında bulunğanına baqmadan, öz aqları ve ürriyetleri içün küreşte ketken sayın daa yañı usullar tapa». Bunı Umerov dekabrniñ 31-nde öz Facebookında yazdı.
O: «Büyüklerniñ izinden genç faaliyetçiler basıp kele. Bir kişilik piket içün cöreme ve 10 künlük apis ile cezalanğan 76 yaşlı Server Karametovnıñ talaplarını devam ettirip, bütün Qırım boyunca on ve ondan soñ yüz kişi bir kişilik piketlerge çıqtı. Halq, cöremelerni tölemek içün 10 rublelik maden aqçalarnı toplav boyunca «Qırım marafonı» tedbirini teşkil etti. Tedbir şimdi de devam ete. Babasız qalğan siyasiy mabüslerniñ yüz balası da diqqatsız qalmadı», – dep yazdı.
Onıñ aytqanına köre, repressiyalarğa baqmadan, küreş devam ete: «Dünya ilhaqnı tanımay. RFke siyasiy ve iqtisadiy tazyıq arta. Sanktsiyalarnıñ arttırılmasına dair qararlar alına. Dekabrde BMT Baş Assambleyası «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde (Ukraina) insan aqları saasında vaziyet» boyunca pek sert bir qarar qabul etti. Mutehassıslarnıñ, Qırım statusını territorial muhtariyetten milliy muhtariyetke deñiştirmek içün Ukraina Anayasasına kirsetilecek deñişmeler üstündeki işi soñuna yetmek üzredir».
Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye FSBsi yarımadada qırımtatarlar, musulmanlarnıñ evlerinde tintüvler yapmağa başladı. Neticede al-azırda 100-den ziyade bala, Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından türlü qabaatlavlar boyunca yaqalanğan babalarından ayırıldı. Bu balalarğa Qırımdaki «Bizim balalar» hayriye fondu yardım ete. Ukrainanıñ qıtadaki qısmında «Qırım ailesi» teşkilâtı Qırım siyasiy mabüsleriniñ balalarına qol tutuv tedbirlerini ötkere.


text:
Biıl Almatı qalasında 300 mıñğa tarta oquşı 287 (207-si memlekettik, 80-i jeke menşik) jalpı bilim beretin mektepke baradı. 30 mıñday bala birinşi sınıpqa ayaq basqalı jatır. Almatılıq oquşılar pandemiya jağdayındağı üşinşi oqu jılın qalay ötkizbek?
12 tamızda Almatı qalasınıñ bilim basqarması basşısı Läzzat Jılqıbaeva ÖKQ alañında ötken brifingteredakciya tilşisine jaña oqu jılındağı mektepterdegi oqu procesiniñ wyımdastırıluı jaylı swraqtarğa jauap berdi.
«Qala mektepterinde jwmıs isteytin äkimşilik bölim mamandarın qosa alğanda 36 845 qızmetker bar. Onıñ işinde 32 126 maman ekpe alğan, al özge 4719 qızmetker densaulıq jağdayına baylanıstı vakcina saldırmağan», – dep habarladı basqarma basşısı.
Jılqıbaevanıñ aytuınşa, mektepke bögde adamdar kirgizilmeydi. Al ata-analar men oquşınıñ jaqındarı Ashyq jobası arqılı kire aladı. Eger mwğalim auıra qalğan jağdayda pedagogikalıq bağıttağı JOO studentteri jäne rezervtegi mamandardıñ esebinen bilim beru procesi jalğasatın boladı.
Ata-anaları ekpe almağan jağdayda oquşılar mektepke qabıldanbaydı degen talap joq. Dästürli oqıtu formatına ötetin 1-11 sınıp oquşıları sanitarlıq normalardı saqtauı kerek. Mektepter qajetine qaray mwqtaj otbasılardan şıqqan oquşılarğa jeke gigienalıq qorğanıs qwraldarınıñ qatarınan medicinalıq betperde men antiseptik tegin taratılatın boladı.
«Oquşı auırğan jağdayda sınıp qaşıqtıqtan oqıtuğa jiberiledi. Eger balanıñ otbası müşeleriniñ biri ya ata-anası koronavirusqa şaldıqsa nemese baylanısta bolsa, onda oquşı qaşıqtıqtan bilim aladı. Bilim oşağında bwqaralıq is-şaralar ötpeydi. Är sınıpqa jeke kabinet bekitiledi. Bastauış, orta jäne joğarı buın balaları üşin mektepke jeke kiru esikteri qamtamasız etiledi (balalardı äleumettik qaşıqtıqtı saqtau maqsatında mektepke ärtürli kireberisterden jiberetin boladı), sonday-aq ğimarat işinde balalar foye men dälizderde belgileri körsetilgen bloktar boyınşa jüretin boladı», – dedi ol.
Barlıq bilim beru wyımında köpşilikke ortaq sanitarlıq qwral-bwyımdar mektep byudjeti tarapınan 100% qamtılmaq. Sonımen qosa, mektep formasına qoyılatın talap saqtala beredi, bwl rette klassikalıq stil'degi ıñğaylı kiimmen keluge rwqsat etiledi.
Keyingi eki aptada Almatı qalasında 1778 baladan koronavirus anıqtalğan. 1738 oquşı üyde, al 40 bala stacionarlıq auruhanada emdelip jatır.


text:
Aqmescit – Akimiyetke yaqın olğan mütehassıslar qırımtatar halqınıñ tarihiy vatanğa avdet ketişatınıñ yekünlengeni aqqında bildireler. Olarnıñ fikrine köre, Qırımda bugün tamır halqnıñ iqtisadiy inkişafı içün bütün zaruriy şarait yaratılğan eken. Qırımtatar memurları ve Mecis azaları ise işbu fikir ile razı degiller. Olar şunı hatırlatalar ki, biñlernen sürgün etilgen insan, olarnıñ bala ve torunları alâ daa yarımada tışında qala. Vatanğa qaytqanlar ise biñ türlü maniağa rastkele.
Milletler ve dinlerara munasebetlerniñ eyileşüvi boyunca Rusiye Federatsiyasınıñ Cemiyet palatası komissiyasınıñ toplaşuvı devamında cumhuriyet başınıñ keñeşçisi Aleksandr Formançuk qırımtatarlarnıñ Qırımğa avdeti aman-aman soñuna yetkeni aqqında bildirdi ve şu mevzuda olğan çeşit mühtekirlikke qulaq asmamaq kerek olğanını qayd etti. Bunıñ ile, onıñ sözlerine köre, qaytıp kelgenlerniñ içtimaiy-iqtisadiy abadanlaştıruv meselelerine diqqat etmek lâzim.
«Qırımtatar halqınıñ tarihiy vatanğa avdeti soñuna yetkeni aqqında eminlik ile ayta bilem», – dedi Formançuk. – Amma qırımtatarlarnıñ abadanlaştıruvı, aqiqaten, qoşma areketlerni talap ete, bilgenimiz kibi, Ukraina bunı yapmay edi, yapsa da, Qırımnıñ tabilik strukturasını meydanğa ketirmek maqsadı ile, añlı sürette, soñunace becermey edi».
Ekspert bugün Qırımda qırımtatarlarnıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafı içün zaruriy şaraitniñ bar olğanı aqqında bildirdi. «Şu cümleden, Anayasa (Qırımnıñ. – muar.), üç devlet tili. Şimdi qanuniy seviyede olğanını toldurmaq ve çoq milletli cemiyetniñ umumiy menfaatı oğrunda areket etmek kerekmiz», – dep yekün çekti siyasetşınas («Krıminform» malümatı).
2001 senesi bütünukrain ealini cedvelge aluv neticelerine köre, Qırımda sürgünlikten qaytqan 250 biñge yaqın qırımtatarı yaşay edi. Bıltır oktâbr ayında Rusiye akimiyetiniñ teşebbüsi ile ealini kene cedvelge aldılar, amma bunıñ neticeleri 2015 senesi mayıs 1 künü aşkâr etilecek. Aynı zamanda memurlardan bazıları ealiniñ qavmiy terkibiniñ deñişmeycegi aqqında aytqan ediler.
«Qaytıp kelgenlerge yardım etmek»
Rusiye Federatsiyası Cemiyet palatasınıñ toplaşuvında iştirak etken Qırım «Devlet şurasınıñ» milletlerara munasebetler boyunca komitetiniñ reisi Edip Gafarov Aleksandr Formançuknıñ fikri ile razı degil. Deputatnıñ fikrine köre, qırımtatarlarnıñ avdet ketişatı soñuna yetmegen ve sürgünlikte qalğan insanlarnıñ sayısı büyüktir. «Olarnen kimse oğraşmay. Mesele böyledir: Qırımğa qaytıp kelgenlerge yardım etmek, digerlerni ise soñra tüşünecekmiz», – dedi Gafarov Qırım.Aqiqat saytına.
Mesele böyledir: Qırımğa qaytıp kelgenlerge yardım etmek, digerlerni ise soñra tüşünecekmizEdip Gafarov
Bunıñ ile o, bugünde-bugün Merkeziy Asiyada yaşağan semetdeşleriniñ sayısını aytıp olamadı. «Böyle malümat yoq ve iç bir vaqıt yoq edi. 100 biñ, 150 biñ, 200 biñ aytılğanda – boşboğazlıq, kim ne istey, onı ayta edi. Aqiqaten ise bunen kimse oğraşmay. Anda barıp, ya ealini cedvelge almaq kerek, ya daa bir şey – farqlı çareler bar – ve anda qalğan insanlarnıñ tam sayısını belgilemek. Raqam kerek. Ekinci sual: köçip kelmege istegen insanlarnıñ sayısıdır», – dedi o.
Soñki yıl devamında Qırımğa qaytqan qırımtatarlarnıñ sayısı bellimi, degen sualge cevap berir eken, Gafarov Qırım Milletlerara munasebetler boyunca komitetiniñ malümatına esaslandı: «Yılda eki biñge yaqın insan qayta».
«Qırımtatarlarğa olduqça az imkân bermek»
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl qırımtatarlarnıñ avdet ketişatınıñ bitkeni aqqında aytqan Aleksandr Formançuknıñ fikri ile razı degil.
Celâl vatanğa qaytmağa arz etkenler Federal migratsion hızmetinde bir sıra problemlerge ratskelgeni aqqında bildirdi. «İnsanlar belgisiz bir vaziyette buluna, Qırımda, Vatanda öz bulunuvını qanunlaştırmaq içün çeşit vastalarnı qullana, bazıları Ukraina zamanında mında bulunuv aqqını resmiyleştirmege yetiştirmedi, digerlerniñ vesiqaları ise bugünki alımızğa kelişmey ve ilâhre», – dep añlattı Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ fikrine köre, vatandaşları Qırımğa alâ daa qaytmaqta. «Tabiiy ki, evel olğanı kibi, on biñlerce degil, amma sürgün etilgen insanlar ya sürgün olunğan ana-babalarnıñ balaları alâ daa qayta. Olar, qanunğa, halqara-uquqiy qaidelerine köre, vatanğa qaytmalı. Olarğa mütenasip şaraitlerni teşkil etmek kerekler, buña ise devletniñ areketi zarurdır, çünki bu insanlarğa nisbeten sürgünlik degen cinayet yapıldı», – qayd etti Celâl.
Bundan da ğayrı, o, Qırımda qırımtatarlarnıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafı içün şarait bar olğanı aqqında fikirge de qarşı çıqa. «Muayyen bir isaiyattır: Anayasa maddesi bar da (qırımtatar tiliniñ devlet tili olaraq statusı aqqında. – muar.). Olsun, Anayasanıñ işbu maddesini işletken qanunlar qayda? Rusiye Federatsiyasınıñ diger cumhuriyetlerinde olğan qanun aqqında mında bir söz bile aytmaylar: devlet aqqında, devlet ve diger tillerniñ, ya da nasıldır bir cumhuriyet tiliniñ qullanuvı aqqında qanun, – dey Celâl. – Mezkür cumhuriyette devlet tili olaraq belgilengen tillerni qullanuv qaidelerini aydınlatqan qanun bar. Rus tiline nisbeten federal qanunı bar. Qırımtatar ve ukrain tillerine nisbeten, maalesef, iç bir qanuniy senet, Anayasanıñ bir maddesinden ğayrı, yoqtır».
Meclis reisiniñ muavini aytqanı kibi, aynı vaziyet tasil ve yaşayışnıñ diger ceetlerinde de yüz bere. «Birinciden, qanuniy senetlerniñ zaruriy miqdarı olmalı. Ekinciden, mezkür qarar ve qanunlarnı amelge keçirecek devlet hadimleriniñ areket tarzı, bu insanlarnıñ ruhiyatını deñiştirmege kerek. Qırımtatarlarğa qanuniy senetlerde qayd etilgen aqlarını amelge keçirmek içün olduqça az imkân bermege çalışqan memurlarnıñ sayısı ğayet büyüktir.
«Avdet ketişatı devam etecek»
Aleksandr Formançuknıñ fikri ile Qırımtatar Milliy Meclisiniñ tış alâqa idaresiniñ reberi Ali Hamzin de razı degil. Onıñ fikrine köre, Qırım Cemiyet palatasınıñ azası «şahsiy ve aqiqatnı aks etmegen tüşüncesini» bildirdi.
«Avdet ketişatı, bir de bir şahıslarnıñ bildirüvlerine baqmadan, devam etecek», – dedi Hamzin Qırım.Aqiqat saytına.
O şunı da qayd etti ki, Qırım tışında – Özbekistan, Qazahistan, Tacikistan ve Merkeziy Asiyanıñ diger cumhuriyetlerinde 100 biñge yaqın qırımtatarı yaşay ve olarnıñ «Qırımğa qaytmaq aqlarını kimse red etip olamaz».
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ tış alâqa idaresiniñ reberi aytqanı kibi, bugünde-bugün vatanğa qaytmağa areket etkenler migratsion qanuniyetiniñ manialarına rastkele. Federal migratsion hızmetiniñ hadimleri olarnı sürgün etilgenlerniñ sırasına kirsetmeyip, çetel vatandaşları olaraq saya ve 90 künden soñ Qırımdan çıqmağa talap ete.
Onıñ fikrine köre, bu er şey bıltır Rusiye devletiniñ başı tarafından imzalanılğan qırımtatar halqınıñ aqlavı boyunca fermanda işbu insanlarnıñ bala ve torunlarınıñ Qırımğa qaytuvı ile bağlı aqları açıq-aydın şekilde qayd etilmegeni ile bağlı. «İşbu vesiqanıñ esas noqtası – maniasız avdet aqqı olmalı edi», – dep qayd etti Meclis azası.
Mezkür qıyınlıqlarnı yoq etmek içün, Hamzinniñ fikrine binayen, qırımtatarlarğa nisbeten Rusiye Federatsiyasınıñ «Repressiyalarğa oğrağan halqlarnıñ aqlavı aqqında» qanunı qullanmalı. Meclis vekiliniñ sözlerine köre, bu vesiqağa binayen, sürgün etilgenlerniñ bala ve torunları Qırımğa iç bir manisasız qayta bile.
Metinde Qırım yarımadasında resmiy şekilde qullanılğan ıstılalar mevcut


text:
«Ukrayinskıy dim» Qırım emek ve medeniy işbirlik merkezi»niñ reisi Andrey Şçekun dey ki, raatlıq künleri planlaştırılğan «mal qamaçavı» faaller içün havflı ola bile. Onıñ sözlerine köre, şimdilik «işbu adımlarnıñ tafsilâtları, suvastı taşçıqları ve aqibetleri» belgisiz, aktsiya iştirakçileriniñ havfsızlığı meselesi de belli degil.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Bu qamaçav ile bağlı qorqumız bar, tarikler ola bile, Avakov (Ukraina İçki işler naziri – QA) er şey nezaret altında olacağını bildirse de, bu kontrolni yaqında Yuqarı Rada binası yanında kördik, soñra ise faallerniñ taqibi, siyasiy taqibi», – hatırlata Şçekun.
Böyle şaraitlerde o, qırımtatarlarnıñ yetekçileri tarafından ilân etilgen «mal qamaçavına» qoşulmaq imkâniyetini körmey. Cemaatçı şunı da bildire ki, «Qırımnıñ serbest iqtisadiy zonası aqqında qanun lâğu etilmeli, qamaçavnı bütün olğan aletlerniñ qullanıluvı ile keçirmege kerek».
Evel cemaatçı Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar meseleleri boyunca Ukraina Delvet hızmetini Qırım qamaçavına qıymet kesmege çağırğan edi.
Hatırlatamız, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Qırım ile memuriy sıñırnı blok etip, işğalci yarımadağa ukrain malınıñ ketirilmesini toqtatmaq niyetindeler. Qırımtatar halqınıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev aytqanı kibi, «Ukraina Qırmınıñ işğalci rejimini temin etmemeli».
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov yarımada qıtaiy Ukrainadan malnıñ ketirilmemesine bütünley azır olğanını bildirdi. Bu mevzuda «iç te qorqu olmağanını» da qayd etti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Refat Çubarov sentâbr 16 künü parlament toplaşuvında bildirgeni kibi, qırımtatarlar sentâbr 20 künü, üylede, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa mahsulatnı ketirgen yük maşinalarınıñ areketini blok etmek niyetindeler.


text:
`AQŞta qorallanu mäs’äläse` Näticälär
Xäbärlär [278]
- AQŞta 4 möselmannı üterüdä şöbhäle êläkterelde
- Atom-töş qorallanu yarışı başlandımı?
- Üz öylärendä yanıp ülgännär
- AQŞnı ber yaqtan su basa, ikençe yaqtan - yanğın tarala
- Kaliforniyada yanğınnı sünderä almıylar
- “Aêroportnı hawağa oçıram" dip 3 tapqır attı (video bar)
- AQŞta rekord êsselek turında kisätälär
- AQŞta säwdä üzägendä atışu
- Ğazzä xalqı Baydenğa reakŝiya belderde
- Texastağı mäktäpkä höcümneñ yaña detal'läre açıqlandı
- AQŞta Bäysezlek köne höcümendä ülüçelär arttı
- Wäkillär palatası qoral qanunın qabul itte
- Qoral qanunın AQŞ senatı rasladı
- 5 yäş'tän keçkenälärgä - koronavirus vakśinası
- AQŞta çirkäwgä höcüm
- Uqıtuçılar êşkä qoral belän kilä ala
- AQŞta xätär hawa torışı
- AQŞta qoral reforması
- AQŞ qoral reformasın başladımı?
- Aleks Bermudlarğa taba kitte
- Gipertawış raketalarına nigä bu qadär ähämiyät birelä?
- "Rusiyä qorallanu yarışına kermäyäçäk"
- AQŞta avtomobil şovı
- AQŞta meteor taşı
- AQŞta dawıl faciğası
- AQŞta yanğın
- AQŞta qunaqxanäne cimerü
- AQŞta başlanğıç mäktäptä qurqınıç waqıyğa
- AQŞta poliśiyä zolımınıñ tağın ber ürnäge
- AQŞta Kongress binası basıldı
- Awrupa Berlege binası qarşına 4500 par ayaq kiyeme quydılar
- Ärdoğannıñ Fälästin mäs’äläse turındağı çığışı
- Texasta öyermä afäte
- AQŞta ğarasat êzläre
- AQŞta “Rozalar paradı”
- Aêroportta ğadättän tış xäl
- AQŞta zur krizis
- AQŞta törek iminlek mödire
- AQŞta feyerverk deposı yanğan
- Ärdoğan AQŞta


text:
Oktâbr 1-de Qırımnıñ «Devlet şurası» oktâbr 9-da «parlamentniñ» toplaşuvını keçirmege qarar aldı. Muşaverede Qırım «yolbaşçısını» saylaycaqlar.
Bu aqqında Qırım «parlamentiniñ» matbuat hızmeti bildire.
«Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurası sessiyasınıñ plenar toplaşuvınıñ mevzuları ğayet keniş olacaq, lâkin kün tertibiniñ esas meselesi Qırım Cumhuriyeti yolbaşçısınıñ saylavları ve bu vazifede Qırım Cumhuriyeti Nazirler şurasınıñ reisi olmaqnen beraber bulunmasınıñ mümkünligi olacaqtır», – aytıla beyanatta.
Deputatlar altı «qanun» leyhasını birinci oquvda ve bir sıra qaide uquq vesiqanı baqacaqlar.
Aynı bu toplaşuvda deputatlar bundan evel qabul etilgen bir qaç «qanunğa» deñişmeler kirsetecek, Qırım «Devlet şurasınıñ» qabarcıq komissiyasını şekillendirecekler ve komitetler aqqında nizamnameni tasdıqlaycaqlar, bundan ğayrı, komitetlerniñ iş nizamı ile bağlı ayrı meselelerni çezecekler.
Bundan ğayrı, Qırım deputatları mal-mülk terkibi aqqında meselelerni baqacaqlar. Qırım «Devlet şurasınıñ» reisi Vladimir Konstantinovnıñ aytqanına köre, Qırım «yolbaşçısı» vazifesinde şimdiki öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönovnı tayinycekler.


text:
Keriç – Qırım sakinleri Ukraina qıtasına yollanmalarnı ne yibermek ne de qabul ete bileler. Ukrain naqliye şirketleri şimdiki vaqıtta tek şirketlernen işbirlik yapalar, olarnıñ yüklerini eksport ya da import sıfatında resmiyleştireler. Onıñ içün adiy sakinler tek rusiyeli taşıycılarnıñ hızmetlerinen qullanalar. Yollanmalar vaqtında kelmey. Misal içün, Krasnodardan Aqmescitte yiberilgen yollanma başından Moskvağa kelip çıqmaq mümkün. Em de fiyatlar ukrain fiyatlarından bayağı farqlana.
Keriç sakini Andrey K. eki aftadan berli Ukrainanıñ qıtasında yaşağan tanışlarğa telefon açıp, Qırımğa bir kimse kelemi, dep soray. Yigit ana-babası yaşağan Keriçke köçti, amma Kiyevde qalğan eşyalarnı ketirip olamay: naqliye şirketleri ayırı insanlarnen çalışmaylar.
«İn-taym» ve «Deliveri» şirketleri çalışmaylar. Maña yardım etecek insanlarnı qıdıram», – dey yaş yigit.
«İn-taym» şirketi eki afta evelsi işini toqtatqan edi. «Deliveri» ayırı şahıslarnen oktâbr ayından başlap işbirlik yapmay. Yarımğa yükni tek şirket ve işhaneler yollay bileler – yükni Ukrainanıñ «Qırım» serbest iqtisadiy alanı ve Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyalarında iqtisadiy faaliyetniñ hususiyetleri" aqqında qanun boyunca eda etile. Demek yollanılğan bütün yük gümrükten keçmeli.
Oktâbrniñ ortasında «İn-taym» şirketi ayırı şahıslardan on kilogrammdan ağır olmağan yollanmalarnı qabul etiip başladılar, fiyatlarnı ise, eki qat köterdiler. Amma, bir aftandan soñ, yarımadada işni toqtattılar. «Deliveri» şikertinde noyabrge qadar dayanmağa teklif ettiler.
Amma, ticaret saası işini devam ete. Ukrain internet-tükânları, kendi taşıycılarnı işke aldılar: sımarışqa köre, Qırımğa aftada eki yada üç kere mallarnı ketireler. Er sımarlanğaan şey 30-40 rublege paalı çıqa. Odessadan iş-adamlar Qırımdan yapılğan sımarışlarnı «7-nci kilometr» bazarından qatnağan marşrut maşinalarınen yollaylar.
Qırım sakinleri tek Rusiyeden yollanmalarnı qabyl etmege teklif eteler
Aynı zamanda, Ukraina ile memuriy sıñırda nezaretniñ küçleştirilüvi sebebinden yarımadada Rusiye naqliye şirketleriniñ vekilleri faal çalışıp başladılar. Yerli ticaretni ve vatandaşlarnıñ «turmuş ayatını eyileştirmek» maqsadınen yarımada sakinlerine Rusiye qıtasınen hocalıq işlerini alıp barmağa teklif eteler.
«Şimdiki vaqıtta Ukraina ile sıñır qapatılğanı sebebinden yarımada sakinleriniñ hocalıq bağları üzüldi, yerli alış-veriş saası telükeli vaziyette buluna, vatandaşlarnıñ durumı eyi degil. «KİT» şirketiniñ esas maqsadı: tez vaqıt içinde qırımlılar ve Rusiye ticaret saası ile bağ qurmağa yardım etmektir», – dep aytıla rusiyeli «KİT» şirketiniñ saytında.
Bu şirketiniñ bölükleri Aluşta, Ermeni Bazar, Canköy, Keriç, Or Qapu, Kezlev, Kefe, Aqmescit, Aqyar, Yaltada bar. Fiyatlar ukrain fiyatlarından bayağı farqlana. Misal içün, Krasnodardan Aqmescitke ya da Aqyarğa yollanma yibermek içün eñ azı 200 ruble bermek kerek, Keriçke – eñ yengil yük içün 300 ruble bermek lâzim. Bir qaç afta evelsi Keriçke qıtadan yiberilgen yollanma 60 ruble tura edi, fitâlar köterilgen soñ - eñ çoq 150 ruble tura.
«M-TransLayn» şirketiniñ hızmetleri daa paalı. Ağırlığı yarım kilogramm olğan yükni Krasnodardan Aqmescitke yollamaq içün 400 ruble bermek kerek, bu yükni Aqyarğa yollaycaq olsañız – 500 ruble tölemek kereksiñiz. Moskvadan yollanma yiberilse tamam şu fiyatqa çıqa. Aqmescitten Aluştağa qadar yol 45 kilometrni teşkil ete, taşıycı 1600 ruble ala, Aqmescitten Keriçke (209 km) – 4550 ruble talap eteler.
«Siz Krasnodar, Novosibirsk, Derbent, Rostove-na-Donu, Moskva, Mahaçkal ya ja diger şeerde yaşaysıñızmı? Bulunğan yeriñiz müim degil! Bizim şirketimizniñ bölükleri olğan er yerden Qırım şeerlerine avtofuralar yolğan çıqacaq. Onıñ içün ticaret alıp barsañız ya da soyuñızğa bahşış yollasañız bile, yüküñiz tez vaqıt içinde saibini bulır», – dep aytıla şirketniñ saytında.
Yaqınca, amma tezce degil
«NLS – yañı ligostik sistemaları» şirketi küçük 20 – 15 sm. kölemde, eki santimetr keñlikte ve üç yüz gramm çekide poşunı yetkizmek içün 895 rubleni soray. Em de, yük Keriçke ya Krasnodar ya da Moskvadan yollanılğanı müim degil, çünki bir vaqıtta kelip çıqması mümkün.
«Krasnodardan daa çoq zaman ala. Biz başa Moskvağa yollaymız. Yarım kilogramm etrafında yük 895 ruble tura. Tek naqil paranı qabul etemiz. Qoşma bir şey alınmay. Bu şirketniñ qaidesi», – dep añlattı naqliye şirketiniñ vekili Qırım.Aqiqatqa.
«Ya Krasnodardan birden Qırımğa yollanma yapılmaymı?» degen sualge, şirket vekili «haberi olmağanını» ayttı.
Bazı qırımlı sakinler rusiyeli şirketlerniñ hızmetlerinen endi qullanıp başladılar. Avtomobil sevdaları forumlarında bazı naqliye şirketlerniñ işi aqqında çeşit fikirlernen tanış olmaq mümkün.
«Men, «Transkargo» şirketiniñ hızmetinen qullandım. Krasnodardan köpçek sımarladım. Bir afta bekledim, o vaqıt bayram künleri de rast keldi. Qırımda bir sıra naqliye şirketleri çalışıp başladılar».
Rusiyeniñ fiyatlarına adamlar daa alışmadılar
Qırımlılarnıñ episi rusiyeli naqliye şirketleriniñ fiyatlarına alışmadılar. Keriçli Yelena Krasnodardan ufaçıq yollnma içün 900 ruble sorağanlarını eşitip, avtobus aydavcığa muracaat etti, oña 400 ruble berdi.
«Deşetli bir şey! Tatam ilâc ve tatlı yolladı. Altın fiyatına çıqtı», – dep çorlandı qadın.
«Garantpost» şirketiniñ işi daa da paalı. Şirketniñ saytında berilgen malümatqa köre, Moskvadan Aqmescitke yollanılğan yük içün 1099 ruble tölemek kerek, Krasnodardan Aqmescitke yibrilgen yollanma - 1534 ruble turacaq!
Qırımda faaliyetni ilk başlağan şirketlerden biri «Poçta Rossii» şirketi oldı. Moskvadan Qırımğa yiberilgen, çekisi bir kilogrammğa yetmegen yük 600 ruble tura. Bu qoşma tölevler ve paketlemeden ğayrı istenilgen para. Amma, beş kilolıq yollanma içün 840 ruble bermek kerek ve yarımadanıñ çetinde yaşağan adam 1040 ruble tölemeli.
Yükni acele yetkizmege kerek olsa, fiyatlar daa da paalı. Moskvadan acele yollanmalar eki kün içinde kelelr, eñ çoq Baykonurdan yollanmanı beklemek kerek, tahminen 15 kün.
Ayırı şahıslarnıñ yollanmaları yolda bir afta keçireler, onıñ içün, rusiyeli internet tükânları birden tenbiyeleyler: beklemege azır olsañız, poçtanen yollarmız.


text:
Qırım jurnalistleri Prahada Georgiy Gongadzege bağışlanğan hatıra numayışını keçirdiler. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, Qırım jurnalistleri tarihiy Praha merkezinde Staromest meydanında Georgiy Gongadzeniñ süretleri ve «Aqiqat ile silâlanıñ» şiarı ile toplanıp, Ukrainada elâk olğanlarnıñ hatırasını añdılar.
«Qırımlılar aktsiyada eki yıl evelsi böyle aktsiyanı Aqmescit merkezinde keçirmege mümkün olğanını hatırladılar. Şimdi böyle imkân yoq. Amma biz añamız. Unutmadıq. Unutmamız», – dep yazdı iştirakçilerden biri Facebookta.
Çarşenbe künü, sentâbr 16-da, ukrain jurnalisti Georgiy Gongadzeniñ ğayıp oluvı ve öldürüvine 15 yıl toldı. Bu vaqıt devamında cinayetni sımarlağan şahıs öyle de tapılmadı.
Er yıl ukrain jurnalistleri soqaqlarğa çıqıp, cemiyetke jurnalistlerge qarşı cinayetlerniñ taqiq etilmesiniñ zaruriyetini hatırlatalar.


text:
Türkiye Anayasa mahkemesi baş muhalifet gazetasınıñ eki jurnalistiniñ apiste tutulması olarnıñ aq-uquqlarını boza kibi qarar çıqarğan soñ olarnı azat ettiler.
Cumhuriyet gazetasınıñ baş muarriri Can Dündan ve bu neşriyatnıñ Ankara bürosınıñ reisi 2015 senesi noyabr 26-da casuslıq qabaatı ile yaqalanğan ediler. Olarnıñ apiske alınması halqara seviyede takbih etildi.
Erkekler devlet istihbarat hızmeti Suriyege silâ yollamağa yardım etkenini köstergen video derc etilgen soñ yaqalandı. Ekisini de milliy havfsızlıq içün telükeli ola bilecek malümatnıñ derc etilmesi ve silâlı terroristik teşkilâtqa yardım etüv ile qabaatladılar.
Cumhuriyet gazetası keçken sene mayıs ayında, neşirde aytqanları kibi, 2014 senesi yanvar 19-da çıqarılğan video levhalarını saytında yerleştirdi. Levhalarda körüne ki, politsiya hadimleri Türkiye Milliy İstihbarat Hızmetine ait olğan üç yük maşinasında qutularnı açalar. Gazetanıñ malümatına köre, qutularda silâ bar edi.
Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan gazetanıñ tarqatqan malümatını Türkiyeniñ vaziyetini kerginleştirmek ıntıluvı dep adladı.
Can Dündar ve Erdem Gül azat etilgen olsa da, olarnı ömür boyu apis cezası ile cezalandıra bileler. Mahkeme mart 25-te başlaycaq. Erkeklerge memleketni terk etmege yasaq etile.


text:
Qırımda FSB hadimleri aman-aman 10 saat devam etken tintüvden soñ evel BlackSeaNews Qırım neşiriniñ baş muarriri olğan Tatyanı Guçakovanı sorğuğa alıp ketti. Bunı BlackSeaNews baş muarriri Andrey Klimenko öz Facebook saifesinde bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, FSB hadimleri Guçakovağa cumaaqşamı, aprel 9-da, saba saat 7.45 keldiler. Tintüvden soñ onı belgisiz yönelişke alıp kettiler.
«Tintüv aman-aman 10 saat devam etti. Evde olğan bütün bilgtsayarlar tutıp alındı. Bundan soñ Tanânı alıp kettiler. Saat 17:00-den soñ. Bu yıl devamında Kiyevge köçken muarririyette çalışmağanına baqmadan, Ukraina jurnalistleriniñ milliy birliginiñ azası ola, yani, bizim zenaatdaşımızdır», – dedi Klimenko, ve Guçakova endi bir yıldır BlackSeaNews ile çalışmağanını qayd etti.
«Maydan inostrannıh del» fondunıñ başı Bogdan Yaremenko aytqanı kibi, Guçakovanıñ yaqalanuvı – «Qırım Rusiyeniñ işğalci akimiyetiniñ farqlı tüşüngenlerge qarşı alçaq ve qanunsız küreşiniñ daa bir misalidir».
«FSBbugun reine aldı. Bu teraktnıñ maqsadı – meni ve Andreyni (Klimenko – muar.) «Maydan inostrannıh del» ve BlackSeaNews faaliyetimizde qorquzmaqtır. Biz bu malümatnı tarqatamız ve ne işimizni, ne Tatayana Guçakovanıñ azat etilmesi içün küreşimizni iç bir zaman toqtatmamız», – dedi o.
Tatyana Guçakova Qırımda 2010-2014 seneleri çalıkşan «Qırım siyasiy dialogı» halqara teşebbüsiniñ azası edi. Yarımada işğalinden soñ teşkilâtnıñ faaliyeti toqtaldı.


text:
AQŞ Maliye nazirligi Rusiye işğal etilgen Qırımda saylanğan Devlet dumasınıñ altı deputatına qarşı ceza kirsetti. Bunı noyabr 15-de Radio Svoboda bildire.
Devlet dumasındaki Qırım deputatlarını Ukrainada demokratik esnas ve institutlarnıñ bozulması ve memleketniñ mustaqilligi, havfsızlığı ve topraq bütünligini bozacaq areketlerde bağlı olması ile qabaatladılar.
Amerika nazirligi qayd ete ki, AQŞ Qırımda olıp keçken Rusiye Devlet dumasınıñ saylavlarını tanımaycaq.
Konstantin Baharev, Andrey Közenko, Svetlana Savçenko, Ruslan Balbev, Pavel Şperov ve Dmitriy Belikniñ Amerika Qoşma Ştatlarındaki esapları buzlatıldı, memleket vatandaşları ise olarnen iş tutmağa yasaq etildi.
Keçken afta mezkür deputatlar Avropa Birliginiñ ceza cedveline alınğan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina akimiyeti, 2018 senesi Qırımda Putin saylavlarında “közetici” olğan 13 memleket vatandaşından ibaret olğan sanktsiya cedvelini azırladı.
Bu aqta Twitter saifesinde vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve devlet içinde mecburen köçken şahıslarnıñ meseleleri (VİTN) boyunca nazir Vadim Çernış yazdı.
“Bugün VİTN teklifinen akimiyet daa bir müim qararnıaldı. Biz Qırımda Putin saylavlarında “közetici” olğan 13 memleket vatandaşından ibaret olğan sanktsiya cedvelini azırladıq”, - denile beyanatta.
Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımda 2018 senesi mart 18-inde prezident saylavları keçti. Resmiy Kyiv ve bir sıra halqara teşkilâtlar yarımada saylavlarını qnunsız saya.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım «prokuraturası» Aqmescit rayonınıñ Bötke köyünde «narazılıq meydanları» iştirakçilerinden qanunsız sürette aqça toplanılğanı sebebinden cinaiy iş açıldı.
Bu aqta Qırım «prokuraturası»nıñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Teşkerüvler vaqtında qayd etilgeni kibi, 2006-2010 seneleri devamında belgisiz şahıslar Aqmescit rayonı Bötke köyünde «narazılıq meydanları»nıñ iştirakçilerinden topraq damartasına aqnıñ olmasına aqça toplanğan edi. Topraq damartasını almağa istegenlerden 100 biñ ruble toplanıp, cumhuriyetniñ yerli idare organlarına berilmek kerek edi», – denile beyanatta.
«Prokuratura»da qayd etkenleri kibi, Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 159 madde, 1-nci qısmına köre cinaiy iş açıldı.
Yaqında, Aqmescitte matbuat konferentsiyası keçirildi, mında «Sebat» cemaat teşkilâtınıñ vekillerini qırım «narazılıq meydanlarında» etken dolandırıcılıqta qabaatladılar.
«Sebat» matbuat hızmetiniñ temsilcisi Suleyman Yakubov Qırım.Aqiqatqa bu qabaat saçmalıq olğanını qayd etti.


text:
Qırımda köy hocalığı yoq olmaq havfı altındadır, dedi Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Ukraina agrar siyaseti nazirliginiñ iş gruppasınıñ mütehassısı Dmitriy Nezviskiy.
Onıñ sözlerine köre, yarımadağa Dnepr suvunıñ berilmesi toqtatılğanından soñ, Qırımda köy hocalığı saası ziyan körmektedir.
«Qırımda köy hocalığı saası ziyan körmektedir. Esas ziyan Şimaliy-Qırım kanalında Dnepr suvunıñ olması ile bağlı. Qırımda tabiat ve coğrafik şaraitlerine köre, yaırmada suvsız yaşap olamay. Köy hocalığı da 100% suvğa bağlı. Bugünde-bugün köy hocalığı yoq olmaq havfı altında olğanını ayta bilemiz», – dedi o.
Dmitriy Nezviskiy şunı da qoştı ki, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti daa bir buçuq yıl evelsi bu meseleniñ çezüv usullarını qıdırmağa başlağan edi, amma muvafaqiyetsiz.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.


text:
Gangnihessu
Gangnihessou, yä Ganye Hessou, ğädäti "Dahomey unike patşası"dan iñ berençese.
Çığışı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Riwäyätlär buyınça, Gangnihessou 16. yözdä Moro yılğası buyındağı Taro yağınnan (xäzerge Togoda) Alladağa kilgän häm Böyek Ardran patşaları bulıp cibärgän näseldän patşa ide. Dürt bertuğannardan berse. Alardan berse Böyek Ardra patşası iede, anıñ wafatınnan soñ ul idarä itkän cirlären öç bertuğannarğa bülälär. Şulay itep, Böyek Ardra häm Keçe Ardra-dan tış Dahomey iseme barlıqqa kilä (ämmä şul waqıtta bu il Abomey platosınnan zurraq bulmí).
Patşa[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ganye Hessou 1620.dä täxetkä utıra. Patşalıq buyınça säyäxät itü waqıtında anı Dakodonou isemle bertuğan bärep töşerä. Anıñ símbolları: ata gangnihessou-qoşı, baraban, awçı tayağı ırğıtu tayağı belän. (Qoş - isemenä rebus ide.)
Taríxí[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Anıñ idärä itü waqıtı açıqlanmağan. Íxtímal, ul cämäğät citäkçe bulğaç, Dakodonou bertuğanı patşa bulıp sanıla. Üz waqıtında Dakodonou patşa bula, hiçşiksez.
Böyek Ardra[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Riwäyätlär buyınça, Gangnihessou Böyek Ardra patşası bulğaç, bar öç il patşası bula. Başqa riwäyätlär buyınça, Dogbagrigenu bertuğannardan berençe Dahomey patşası bula, ä Dakodonou anıñ ulı bula.


text:
Aqmescitteki Borçoqraq qasabasınıñ sakinleri anda qurulğan mektepke qırımtatar statusıñ berilmesini talap eteler. Bunı noyabr 17 künü «Avdet» gazetası bildirdi.
Neşirde qayd ettiller ki, Aqmescitte qırımtatarlar toplu yaşağan Borçoqraq qasabasında «dört prezidentniñ» mektebi kibi belli olğan mektepniñ statusını belgilemek içün toplaşuv teşkil etildi.
«Akimiyet temsilcilerinden iç biri, mektepniñ statusı boyunca qasabanıñ sakinlerinen körüşüv keçirmegenine pek yazıqsınamız. Qırımtatar tili devlet tili sayılmaqta, ve qasabamızda esas eali – qırımtatarlar», – dedi toplaşuv iştirakçilerden biri İzzet Gafazov.
Neşirniñ malümatına köre, tolaşuv neticesinde, qurulğan oquv yurtına Qırım muendislik ve pedagogika universitetiniñ reberliginde qırımtatar tilinde tasil beren «Litsey-mektebi» statusını talap etmek qararı ile rezolütsiya qabul etildi. Ondan da ğayrı mektep müdiri ve ocalar taqımını, qasaba sakilneriniñ isteklerini esapğa alıp, işke qabul etmege talap etile.
«Mektep qurucılığı başlanğanda belgilengeni kibi, mektep müdiri qırımtatar tilini mükkemel seviyede bilmek kerek», – eminler toplaşuv iştirakçileri.
Yañı mektep 900 talebe qabul ete bilecek, «Rusiye Federatsiyasınıñ bütün şartlarına riayet etip», zemaneviy şekilde donatılacaq, ve şu cümleden yanğın telükesizlik sisteması ve video-nezareti olacaqtır.
Rusiye kontrolü astındaki Qırım ve Aqyar musulmanlarınıñ diniy idaresinde qırımtatar tiliniñ saqlanuvı ve inkişaf etilmesi problemasını qayd etken ediler.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ qırımtatar milliy mekteplerinde bile tasil rus tilinde alıp barıla, qırımtatar mektepleri ne oquv edebiyatı, ne de dersliklernen temin etilmegenler. Bunı er vaqıt Meclis vekilleri ve qıtımtatar cemaat teşkilâtları qayd eteler.


text:
İlhaq etilgen Qırımda tevqif etilgen qırımtatar faaliyetçisi Bekir Degermencige Tahqiqat izolâtorına kerekli ilâclar alıp berildi. Bunı yanvarniñ 10-nda Qırım.Aqiqat içün bergen izaatlarda Bekir Degermenciniñ apayı Aliye ikâye etti.
Aliye Degermenci: «Yanvarniñ 2-sinde o, pulmonologiyadan (Tahqiqat izolâtorına – QA) alınğan soñ men onıñ sağlığı ne vaziyette olğanı aqqında bir şey bilmeyim. Tünevin (yanvarniñ 9-nda – QA) biz oña pulmonologiya bölüginde tayin etilgen bütün kerekli ilâclarnı berdik. Şimdi anda ilâclar ile problermler yoq», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, şimdi Bekirge er kün arterial basım talilleriniñ kontrol etilmesi kerek, lâkin Tahqiqat izolâtorında bulunğanı içün «bunı kontrol etmek qıyın olacaq».
Dekabrniñ 20-sinde Aliye Degermenci, aqayınıñ reanimatsiyadan keçirilgenini ve pulmonologiya bölügi tolu olğanı içün bu bölükniñ koridorında yerleştirilgenini bildirdi.
Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi Bekir Degermenci noyabrniñ 23-nde diger qırımtatar faaliyetçileri ile beraber aqsız yerde para talap etüvde qabaatlanıp, tevqif etildi.
Bekir Degermencide sürekli astma bar. Tahqiqat izolâtorında sağlığınıñ vaziyeti birden yamanlaştı. Dekabrniñ 6-sında Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ zalında faaliyetçige «acele yardım» çağırıldı. Dekabrniñ 14-ne keçer gecesinde o, reanimatsiyağa tüşti.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Ukrain jurnalisti Roman Suşenkonıñ işi mayısta baqılıp bitmesi mumkün. Ondan soñ, halqara aracılar vastasınen Suşenko azat etilebilir. Bu aqta Azatlıq Radiosına bergen intervyuda ukrainalınıñ advokatı Mark Feygin ayttı.
«12 cılıtlıq iş – pek büyük sayılmaz ve oldu olacağı, dört şaat bar, esas qabaatlatıcı ise – bir kişi. Başqa taraftan da Roman Suşenkonı deñiştirmege isteyler ve bunen bağlı körüşüvler devam ete. Halqara aracılar da celp etildi. Bu mesele mahkeme ketişatınen beraber yürsetilir ve er şey mayısta muvafaqiyetnen biter, dep ümüt etemiz», – dedi Feygin.
O, ayrıca, mart ayında Suşenkoğa «tsenzuradan keçken bir qısım mektüpler berildi, umumen alğanda 40qa yaqın, olar arasında merhum babasınıñ da dört mektübi bar».
Moskva şeer mahkemesi martnıñ 20-nde ukrain jurnalisti Roman Suşenkonıñ martnıñ 3—na qadar uzatılğan tevqif muddetini qanuniy dep tanıdı. Appelâtsion şikâyet red etilgen edi.
2016 senesi oktâbrniñ 3-nde Rusiye FSBsi ukrain muhbiri Roman Suşenkonı tutulğanı aqqında haber eterek, Ukraina Mudafaa nazirliginiñ ukrain istihbaratınıñ hadimi dep, Rusiye hususiy hızmet hadimleri iddasına binaen, devlet sırı dep sayılğan, silâlı quvetler ve Rusiye milliy gvardiyası aqqında malümat toplay eken.
Roman Suşenkonıñ özü mahkeme tevqif etilgeninden evel, altı yıl devamında Parijde resmiy olaraq yaşap, «Ukrinfom» haber agentliginiñ mahsus muhbiri olaraq çalışqanı aqqında haber etken edi. «Ukrinfom» Roman Suşenkonıñ 2002 senesinden başlap «Ukrinfom» haber agentliginde çalışqanını taqsdıqlap, casuslıqnen bağlı çeşit qabaatlavlarnı red etip, Moskvağa şahsiy işleri boyunca barğanında tatilde ekenligini qayd etken edi.


text:
Qırım.Aqiqat Rasiosınıñ yayınında «Musafir vaqtı» leyhasınıñ ilk yayınını diñleñiz. İlk programmanıñ mevzusı zemaneviy qırımtatar muzıkası olacaq. Bu muzıka nasıl olğanını bülbül sesi saibesi Aliye Hacabadinova añlatacaq. Programma müellifi – Halise Zinedin.
Programma Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınıda yanğıray. Bu yañı, özüne has radio formatı. Yayın vaqtı: 18:40-18:50. Yayınnı Qırım.Aqiqat saytında ve orta dalğalarda 549 kilogerts sıqlığında diñlemek mümkün. Qırım.Aqiqat radiosı Azatlıq Radiosı tarafından, Qırım.Aqiqat leyhasınen beraberlikte yarımadada radio yayınınıñ ğayrıdan tiklenilmesiniñ ekinci basamağı çerçivesinde, Ukraina haber siyaseti nazirliginiñ destegi ile teşkil etildi.


text:
Moskova nezaretindeki Qırım akimiyeti, Bağçasaraydaki Hanlar Sarayınıñ sekiz obyektiniñ "rekonstruktsiyasını" yapacaq tış icracısını tapmadı. Bu, Rusiye devlet satın aluv saytında bildirile.
Yazılğan ki, "rekonstruktsiyağa" 315,7 million ruble masraf etmege azır ediler.
Devlet satın aluv saytındaki malümatqa köre, yarışta iştirak etemek içün iç bir ariza olmağanı sebebinden, auktsionnı keçersiz saydılar.
Daa evel Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov, Bağçasaraydaki Hanlar sarayınıñ «restavratsiyasını» 2021 senesi bitirecekler, dep bildirdi.
Bağçasaraydaki Hanlar sarayı – qırımtatarlarnıñ tarihınen bağlı eñ meşur müzey, Qırım hanları Geraylarnıñ yaz rezidentsiyasıdır. Müzey kompleksinde saray, garem, hanlar mezarlığı ve cami bar. O, UNESCO dünya mirasınıñ cedveline kirsetilecek namzetler sırasında mevcut.


text:
Aqmescitını ace yüksek azırlıq rejimine keçireler
Qırım merkeznıñ işğal ükümetı zengin sağanqlar sebebinden yuqarı azırlıq rejimnıñ qayd etüvini ilân etti.
Bunı Aqmescit şeyernıñ işğal memuriyetnıñ metbuat hızmeti haber etti, “Vesti Krım” bildirte.
“Ava şartlarnıñ bozuluvı sebebinen belediye komissiya fevquale vaziyetlernıñ ögüni almaq içün, “Yuqarı azırlıq rejimini qayd etmege qarar çıqardı”, - haberde aytıla.
İşğal idarenıñ malümatlarına köre, kiçik aynıñ 23-25 işğal etilgen Qırımda yağmurlar bekleneler. Kiçik aynıñ 23 kündüzin ve kiçik aynıñ 24 gecesı zengin sağanaqlar qayd etilecekler.
Ondan ğayrı şu zamanda cenübiy-şarqıy yelnıñ 15-20 m/s, kiçik aynıñ 25 ise 25 m/s quvetleştirüvi beklene.
Yerli işğal ükümet idare astında olğan qaza-ğayrıdan tiklev brigadalarnıñ ve kommunal hızmetlernıñ feaquale vaziyetlerine reaktsiyanıñ teşkerüvini keçerecek.
Bizni Telegram’da oquñız


text:
Mámleketlik shegara
Ma'mleketlik shegaralardın' tiykarg'ı wazıypası ma'mleketlik aymaq ko'lemin belgilewden ibarat. Ma'mleketlik shegara belgili sızıq ha'm usı sızıq arqalı o'tken vertikal tegislik bolıp tabıladı.
Ma'mleket aymag'ı qurg'aqlıq, suw ha'm hawa shegaraları kibi tu'rlerden ibarat.
Qurg'aqlıqtag'ı shegaralar qon'sı ma'mleketler menen sha'rtnama tiykarında ornatıladı. A'dette usı shegaralardın' relefi (tawlar, da'ryalar ha'm basqa arnawlı belgilerdi) esapqa alg'an halda o'tkiziledi ha'm orfografiyalıq shegaralar dep ataladı. Ayrım shegaralar eki noqattı bir-birine baylanıstırıp, tuwrı sızıq arqalı (geometriyalıq shegaralar), sonday-aq, meredian yaki paralellar arqalı (astronomiyalıq shegaralar)da o'tkiziledi.
Suw shegaraları da'rya, ko'l, ten'iz ha'm basqa suw hawızları arqalı o'tetug'ın shegara tu'rlerine bo'linedi. Da'ryalarda shegaralar qurg'aqlıq boyı ma'mleketlerinin' o'z-ara kelisiwi tiykarında ornatıladı: keme qatnaytug'ın da'ryalarda talvega boylap (da'ryanın' en' teren' jeri arqalı) yaki bas farvater (keme jolı) ortasınan, keme qatnamaytug'ın da'ryalarda da'rya ortasınan, ko'llerde ha'm basqa suw hawızlarında ma'mleket shegarası arqalı bir-birine baylanıstırıw menen ornatıladı.
Ma'mlekettin' ten'iz shegaraları onın' aymaqlıq ten'izinin' sırtqı shegaraları yaki shegaralas yaki qarama-qarsı jaylasqan ma'mleketlerdin' aymaqlıq ten'izleri shegarasın belgilewshi sızıqlar esaplanadı. Aymaqlıq ten'izdin' sırtqı shegaraları qurg'aqlıq boyı ma'mleketinin' nızam hu'jjetleri menen xalıqaralıq huqıqtın' ulıwma ta'n alıng'an printsip ha'm normalarına muwapıq ornatıladı. 1982-jılı qabıl etilgen Ten'iz huqıqı boyınsha BMSh Konventsiyasına ko're ha'r bir ma'mleket o'zinin' aymaqlıq ten'izi ken'isligin 12 ten'iz milyasınan aspag'an da'rejede belgilew huqıqına iye.
Ma'mleket hawa maydanının' ha'm biyiklik shegaraları ma'mleket aymag'ının' hawa shegaraları esaplanadı. Ma'mleketlik shegaralardın' qurg'aqlıq ha'm suw sızıqları boyınsha o'tetug'ın vertikal tegislik hawa maydanının' en shegaraların quraydı.
Ha'zirgi da'wirde ma'mlekettin' qurg'aqlıq ha'm ten'iz shegaraları qa'liplesken ta'jiriybege muwapıq shegaralas ma'mleketler arasında du'ziletug'ın sha'rtnamalar tiykarında ornatıladı.
Qurg'aqlıq shegaraları sızıqlarının' o'tkiziliwi xalıqaralıq sha'rtnamada izbe-iz ko'rsetiledi ha'm kartag'a tu'siriledi. Ma'mleketlik shegaralardı sha'rtnama tiykarında bunday anıqlaw protsessi delimitatsiya dep ataladı. Qurg'aqlıq shegaraları sızıqların anıqlaw ushın shegaralas ma'mleketler qospa komissiya du'zedi. Usı komissiya orınlarda shegara sızıqların arnawlı shegara belgilerin (demarkatsiya) ornatıw arqalı belgileydi.
Qon'sı ma'mleketler shegaralar qol qatılmaslıg'ın ta'miyinlew ushın sha'rtnama ta'rtibinde o'z-ara shegaralardın' ma'lim ta'rtibin belgileydi. Usı sha'rtnama ta'replerge shegara sızıqların lazım ta'rtipte saqlap turıw boyınsha huqıq ha'm minnetler ju'kleydi ha'm, sonday-aq, onı kesip o'tiwdin' tiyisli ta'rtibin belgileydi. Shegaralar ta'rtibin belgilew haqqındag'ı sha'rtnamalar, a'dette, orınlarda shegara sızıqlarının' kelip shıg'ıwı ha'm olardı belgilew, shegara belgilerin saqlap turıw, shegaralardı tekseriw boyınsha qosımsha komissiyalar haqqındag'ı, shegara suwlarınan, shegaralardı kesip o'tiwshi temir jol ha'm avtomobil jollarınan paydalanıw ta'rtibi, sonday-aq, aw, tog'ay ha'm awıl xojalıg'ı ja'ne ma'mleketlik shegaralarına jaqın jerlerde taw islerin iske asırıw haqqındag'ı qag'ıydalardı o'z ishine aladı. Ha'r qıylı shegara dawların o'z waqtında ta'repler kelisimi tiykarında sheshiw u'lken a'hmiyetke iye. Xalıqaralıq huqıqta qa'liplesken ta'jiriybege muwapıq, usı dawlardı ta'rtipke salıw maqsetinde shegara komissiyaları institutı du'zilgen.


text:
Ukraina memurları Azaq deñizini bloklağanı içün Rusiyeniñ Qara deniz limanlarına qarşı sanktsiyalar kirsetilgenini istey. Ukraina infraterkip naziri Volodımır Omelyan bu aqta «112.Ukraina» telekanalınıñ efirinde ayttı.
«Bizim avropalı ve amerikalı ortaqlarımıznen beraber, Azaq deñizi ve Azaq deñizindeki ukrain limanlarını bloklağanı içün Rusiyeniñ Qara deñiz limanlarına qarşı kerek sanktsiyalar kirsetilüvinen bağlı körüşüvler keçiremiz», – dedi nazir.
O, ayrıca, Keriç köpüri qurğanı içün «rusiyeliler paalı fiyat töler» dep ilâve etti.
Mevzunen bağlı olaraq: Keriç köpüri Ukrainanıñ havfsızlığına bir telükedir teşkil ete – Turçinov
«Körgenimiz qadar, sanktsiyalar dalğası eksilmeden, aksine ep artıp bara. ABD Kongressiniñ sanktsiyalar cedvelini keñleştirüv ve umumen Rusiyeni terrorizmge sponsorlıq yapqan devlet sıfatında tanılma ihtimali, butün vahşiyliklerine yeterli derecede cevap bergenden köre ziyade bir şey. Köpür qurulışınen oğraşqan AB altı kişi, zaten sanktsiyalar altında olğanını köremiz», – dep ilâve etti Omelyan.
Ukraina memurları, Rusiyeniñ sail muafızları Keriç boğazıniñ kirişinde gemilerni eñqastan totqanları aqqında ayta.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti rusiyeli hızmetler Keriç boğazından keçken «gemilerni qaba bir şekilde toqtatıp nezaret etkenerini» bildire. Devlet hızmetiniñ haberine köre, aprelniñ 30-ndan başlap, nezaret ve gemi ekipajınıñ şahsiyetini tayinlemek maqsadınen Rusiyeniñ mahsus hızmetleri gemilerni er kün toqtata eken.
Mayısnıñ 16-nda rusiyeli memuriyet Keriç boğazı üstünde qurulğan köpürniñ avtoyol qısmı yengil avtomobillerniñ areketi içün açıldı. Köpürniñ demiryol qısmı şimdilik qurulıp bitirilmedi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye ilhaq etken Qırımda Keriç köpüriniñ qurğanı Kremlniñ halqara uquqqa sayğısızlıq köstergeniniñ nevbetteki misali olğanı aqqında aytqan edi.
Avropa birligi Rusiye ve ilhaq etilgen Qırım arasında qısmen açılğan Keriç köpürini tanqit etken edi.2014 senesi Qırım ilhaq etilgen soñ, Ukraina Rusiye ile tizilgen köpür qurulışınen bağlı muqaveleden çıqtı.
İyünniñ 18-nde Avropa Birliginiñ Şurası Rusiye ilhaq etken Qırımğa qarşı kirsetilgen sanktsiyalarnı bir yılğa uzattı. Sıñırlavlar AB territoriyasında bölükleri olğan şahıs ve şirketlerge nisbeten kirsetilip, 2019 senesi iyünniñ 23-ne qadar devam etecek.
İyülniñ 18-nde AB azaları olğan devletlerniñ elçileri Keriç köpüriniñ qurtucılığına alâqası olğan 6 şahısqa qarşı hususiy sanktsiyalar kirselecegine dair qarar qabul etti.


text:
Moskvada qabarcılıqqa qarşı aktsiyasında 130 neferden ziyade adam tutıldı. Bunı «OVD-İnfo» haber ete.
Tverskaya soqağında tutuvlar devam ete, dep bildirile.
Radio Svoboda bildirgeni kibi, Puşkin meydanı sarılğan. Faallerniñ sözlerine köre, politsiya hadimleri tayaq qullanalar. Yüzge yaqın omon hadimi bir sıra miting iştirakçilerini ayırıp, olarnı meydandan çıqaralar. Bir qaç yüz adam Kreml tarafına yol aldı.
Bundan evel politsiya, Rusiye paytahtında miting teşkil etip ve bu kibi mitinglerini bütün memlekette keçirmege çağırğan muqalifetçi Aleksey Navalnıynı Moskvanıñ merkezinde yaqaladı.
Mart 26 künü bütün Rusiyede qabarcılıqqa qarşı mitingler ötkerile. Narazlıqlar, ükümet yolbaşçısı Dmitriy Medvedevniñ gizlenilgen malı aqqında Qabarcılıqqa qarşı Fondınıñ taqiqatı yayınlanmasınen bağlı. Şeerlerniñ çoqusında akstiyalarnıñ keçirilmesine ruhset berilmedi.


text:
Beyazrusiyede koronavirus hastalarınıñ sayısı 12 kişiden 21 insanğa arttı, dep bildire «Nastoyaşçeye Vremâ» yerli Sağlıq nazirliginiñ malümatına esaslanıp,
«Bugünki künde Beyazrusiye sağlıq müessiselerinde COVID-19 hastalığı tasdıqlanğan 21 insan buluna», – dep aytıla Sağlıq nazirliginiñ haberinde.
Müessise bildirgenine köre, bu memlekette qayd etilgen yañı koronavirus hastalarınıñ umumiy sayısıdır, daa evel 12 hasta aqqında haber etilgen edi.
«Aman-aman bütün hastalarnıñ alı bir qarar, bir kişi orta ağır alda buluna», – dep qoştı müessise.
Daa evel haber etilgenine köre, Beyazrusiyede COVID-19 yuqunçınen hastalanğan ilk kişi hastahaneden çıqarıldı.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksenov ATR yekâne qırımtatar telekanalınıñ işini tenqid etip, bunıñ kibi siyaseti olğan kütleviy haber vastaları yarımadada çalışamazlar, dep qayd etti.
Bunı o, mart 19-da Qırımnıñ Rusiye ile birleşüviniñ yıllığına bağışlanğan Moskvadaki tögerek masada jurnalistlerge ayttı, dep haber ete RİA Novosti.
«Kanal reberligine şimdiki yarı cenk vaziyetinde Qırım sakinlerine Qırımnıñ Ukrainağa qaytacağınıñ ümütini berip, vaziyetni qıyınlaştırğan, halqta kerginlik duyğularını peyda etken ve insanlarnı narazılıqlarğa çağırğan, em de soñra Rusiye pasportlarını alğan adamlarğa ne yapılacağını aytqan kanallarnıñ işi qabul etilmeycegini añlatqan ediler», – dedi Aksenov.
ATR telekanalınıñ reberligi 2015 senesi aprel 1-den soñ işine devam etip olamaycaqlarını tahmin ete. Bu mesele mart 16-da Jenevada Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ İnsan aqları komitetinde muzakere etilgen edi.
Telekanalnıñ işi toqtatıla bile dep, seyirciler ve faal cemaat Rusiye prezidenti Vladimir Putinge yarımadada milliy kütleviy haber vastalarını saqlap qalmaq açıq muracaatını yolladılar.


text:
AQŞ prezidenti ve ileri Avropa devletleriniñ yolbaşçıları Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı, Ukrainanıñ şarqiy bölgelerinde barışıqnıñ tiklenmesi içün bütün mecburiyetlerini yerine ketirgenine qadar, uzatacaqları aqqında añlaştılar.
Cuma künü Berlinde ötkerilgen körüşüvde AQŞ, Almaniya, Büyük Britaniya, Frenkistan, İtaliya ve İspaniya yetekçileri NATO birligini ve transatlantik işbirlikni küçlendirmege añlaştılar. Bu ilk evelâ Yaqın Şarq ve Şimaliy Afrikadaki vaziyetni tüzetmek, Suriye ve Ukrainadaki arbiy davalarnı çezmek içün kerekli olğanı aytıldı, dep bildire Beyaz Saraynıñ matbuat hızmeti.
Barack Obama prezident vazifesinde soñki kere Avropa devletleri boyunca ziyaretlerini keçire. Ziyareti devamında o Avropadaki ortaqlarnı devletniñ yañı yolbaşçısı Donald Trump olğan soñ Amerika bütün ittifaqdaş añlaşmalırı yerine ketireceginde işandıra.


text:
Rusiye nezaretindeki Aqyar başı Mihail Razvojayev, gastroenterit alâmetleri ile şeer hastahanesine sekiz studentniñ barğanını tasdıqladı, amma kütleviy zeerlenüv olmadı, dep bildire.
"Yedi ada tedaviylene. Bir kişini artıq hastahaneden çıqardılar. İnfektsiya hastahanesiniñ hadimleri bütün kerekli analizleni yaptı. Hastalarnıñ episi ekimlerniñ nezareti astındadır, olarğa kerekli tibbiy yardım etile. Rospotrebnadzor bu adiseni tahqiq ete. Birden bildirmege isteyim ki: bu kütleviy zeerlenüv degil. Vaqia mütehassıslarnıñ nezaretindedir. Amma olğan şeyniñ sebeplerini bilmege pek müimdir", - yazdı Razvojayev öz İnstagramında.
Aqyarnıñ rusiyeli şeer akimiyetini atıf etip, yanvarniñ 23-ünde aqşam Qırım matbuatı, Aqyarda Özek energiyası ve sanayı institutınıñ talebelerniñ gastroenterit alâmetlerinen hastahanege qoyulması aqqında haber etti.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları boyunca vekili Lüdmila Denisova, rusiyeli zenaatdaşı Tatyana Moskalkova ile telefon laqırdısında, Aqmescit tahqiqat izolâtorında bulunğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevda sağlıq vaziyetiniñ birden fenalaşqanı aqqında malümatnı teşkermesini rica etti.
Ukraina ombudsmeniniñ saytı bildirgeni kibi, Denisova Moskalkovadan «kerekli çareler körmek ve bu işniñ vaziyetini bildirmek»ni rica ete.
Moskalkovanıñ aytqanına köre, bunıñ arfesinde Aqmescitteki 1-nci nomeralı tahqiqat izolâtorınıñ rehberi, «Uzeir Abdullayevniñ anası ve qız qardaşınen körüşti, ve bunıñ kibi de, yaqalanğannen şahsen suhbet keçirdi. Uzeir iç bir türlü şikâyet ifade etmedi», dep qayd etile.
Ondan ğayrı, Abdullayev «tibbiy teşkerüvden keçirildi, tolu kölemde tedaviylene ve anasınıñ muracaatı boyunca, damar cerrahınıñ mesleatını almaq içün mayıs 4-te şeer hastahanesine avuştırılacaq», dep bildirile.
Aprel 30, bazarertesi künü Abdullayevniñ anası, tahqiqat izolâtorında bulunğan oğlunda bir qaç künden berli yüksek sıcağı, ayağında şişik ve şişiklik bar, o, dayanılmaz ağrılar çeke, dep bildirdi. Dilâra Abdullayevanıñ bildirgenine köre, bu alâmetler qannıñ zeerlenmesini köstermek mümkün.
Qırım advokatı Cemil Temişev, Abdullayevge «yeterli tibbiy yardımnıñ kösterilmemesi» aqqında arizanı Rusiye prokuraturasında yolladı. Anda oña, tevqif etilgenniñ «artıq bugün munasip tibbiy yardım körecegini» işandırdılar.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Qırımda mayısnıñ 29-na qadar devam etecek yüksek yanğın telükesi aqqında tenbileyler. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Müessise, bu müddet devamında riayet etilecek bir sıra sıñırlav aqqında hatırlata. Orman ziyaretleri yasaqlana, naqliyatnıñ ormanlarğa kirişleri sıñırlana, şahsiy evlerniñ yanı, bağça ve bostan ortaqlığında ateş yaqması yasaqlana, çöplük, ot, yapraq ve diger qalımtılarnıñ yaqıluvı yasaqlana. Köy hocalıq topraqlarında quru ösümliklerniñ yaqılması yasaqlana.
Bu yasaqlarnıñ bozuluvı içün 2 biñden 400 biñ rublege qadar para cezası berile bile.
Bundan evel Qırımda yüksek yanğın telükesi mayısnıñ 25-nden evel ilân etilgen edi.
Qurtarıcılar Qırımda açıq yerlerde quru ösümliklerniñ yanması sıqlaştı, dep bildirgen edi. Qırımda tabiat yanğınlarınıñ sayısı beş qat arttı.


text:
Repressiyalarğa oğratılğan halqlarnıñ toprağında Stalin eykeliniñ tiklenmesi – ahlâqsızlıqtır. Abideni çar Ekinci Nikolaynıñ rezidentsiyası olğan Livadiya sarayında tikleycek olalar. Bölşeviyeler onı qorantasınen beraber öldürgen ediler. Bunı Qırım müendislik pedagogika universiteti içtimaiy-gumanitar fenleri kafedrasınıñ müdir muavini, içtimaiy ilimler namzeti Refik Kurtseitov Tataristanda Radio Svoboda mühbirine ayttı.
«Tsereteliniñ «Yaltanıñ üç adamı» eykelini daa on yıl evelsi tiklemege istegen ediler. Qırımtatarlar qarşı çıqtılar, çünki bizim içün Stalin devletniñ yapqan genotsid siyasetiniñ timsali, esas cinayetçi Stalindir. Firqanıñ yigirminci qurultayında onıñ yapqanlarına qıymet kesilgen edi. 1989 senesi Sovetler birliginiñ Yuqarı Şurası deklaratsiyanı qabul etip, halqlarğa qarşı yapılğan repressiya ve sürgünliklerni qanunsız areketler ve cinayet olaraq tanıdı», – dep ayttı o.
«Sürgünlik neticesinde qırımtatarlarnıñ büyük qısmı hastalıq ve açlıqtan elâk oldı, repressiyalarğa oğratılğan diger halqlar da aynısını yaşadılar. Ve bugün Stalinniñ diger devletlerniñ liderleri ile eykelini tiklemek ahlâqsızlıqtır, dep tüşünem. Livadiya sarayında, rus çarlarınıñ yazlıq rezidentsiyasında aslı olmamaq kerek. Daa doğrusı – Ekinci Nikolaynıñ, onı qorantasınen beraber bolşevikler Yekaterinburgda vahşiyce öldürgen ediler. Ve bu beyaz açıq saraynıñ yanında abide tiklemek – olmaycaq bir şey ve sayğısızlıqtır», – dep qayd etti Refik Kurtseitov.
Hatırlatamız, Qırımğa Yalta konferentsiyasınıñ 70 yıllığına bağışlanğan tantanalı tedbirlerde iştirak etmek içün Sergey Narışkin yolbaşçılığında Rusiye Devlet Dumasınıñ eyyeti keldi. Livadiyada «üç büyük adamnıñ» eykelini açacaqlar: Stalin, Churchill, Rooseveltniñ.
Bu meselede Qırım ealisiniñ fikirleri bir-birinden farqlana: bazıları buña tarihiy hatırağa sayğı dep, qoltutalar, başqaları ise qarşı çıqalar.
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev bunı provokatsiya dep adladı.


text:
Qırımtatarlarğa munasebet qıtaiy Ukrainada Rusiyeniñ işğal etilgen Qırımğa baqqanda «daa da yahşı», – dep bildirdi «Krım SOS» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva mart 10-da Kiyevdeki brifingde.
«Qıtaiy Ukrainadaki adamlar qırımtatarlarğa işğal etilgen Qırımnıñ işğalci akimiyetinden daa da yahşı davranalar, maalesef. Bizler işğalci akimiyetten bir şey beklemedik, çünki Rusiye Federatsiyası Qırımğa kirgeninen olarnıñ tarafından yalıñız menfiy şeyler olacağını bile edik: onlarnen ğayıp olğan adam, yüzlernen tintüv, qırımtatarlarnı Qırımğa kirsetmeyler, cinaiy taqiqatlar», – dep qayd etti Taşeva.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina sakinleriniñ köçip kelgen qırımtatarlarğa munasebeti eskisi kibi yahşı. Bunı «Krım SOS» teşkilâtı keçirgen monitoring neticeleri tasdıqlay.
«Bu «qardaş halq ve biz olarğa yardım etmege isteymiz» kibi bir şey bar edi. Asılında, büyük deñişmeler de olmadı. Qırımtatarlarğa müsbet davranalar. Bunıñ kibi munasebetler Herson regionı ve Lvovda qayd etilmekte. Eñ çoq qırımtatarını bu regionlar qabul etti, ve olarğa yahşı yanaşalar», – dedi Tamila Taşeva.
«Krım SOS» keçirgen tedqiq neticelerine köre, qırımtatarlar Qırım işğaline qarşı çıqqan adamlar kibi qabul etile.
Ukraina İçtimaiy siyaset nazirliginiñ soñki malümatına köre, Ukrainanıñ farqlı regionlarında Qırım, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinden köçip kelgen 1,07 million adam qayd etilgen.


text:
Poloniya Tış işleri nazirligi Keriç boğazı üstünden köpürniñ qurulmasını halqara uquqnıñ qaba bir bozuluvı saya. Bu hususta Varşavanıñ tış işleri muessisesi tarafından yapılğan beyanatta aytıla.
Beyanatta: «Rusiye tarafından, Ukrainadan izin almadan ve BMT Baş Assambleyasınıñ qararlarına rağmen köpürniñ qurulması – halqara uquq printsipleriniñ nevbetteki qaba bozuluvıdır», – denile.
Poloniya TİNinde, Rusiyeniñ areketleri, «Rusiye memuriyetiniñ, Ukraina ile çatışmanıñ barışıqlı yolnen çezilmesine ıntılğanları aqqında defalarca aytqanlarına zıt keleler», dep sayalar.
Varşavanıñ TİNinde: «Biz Rusiye tarafını Ukrainanıñ topraq bütünligi ve mustaqilliginiñ bozulmasını devam etmekten vazgeçmege davet etemiz», – dep ilâve ettiler ve, BMT Baş Assambleyasınıñ qararlarına binaen, dünya toplulığı Qırımdaki «mustaqillik referendumı»nı qanunsız tanıdı ve böylelikle Ukrainanıñ suvereniteti, mustaqilligi ve topraq bütünligine qol tutqanını ifade etti, dep hatırlattılar.
Keriç boğazı üstünden qurulğan köpürniñ avtoyol qısmı yengil avtomobillerniñ yürüşi içün mayıs 16-da açıldı.
Rusiye ukümeti qurulmaqta olğan Keriç köpründe naqliyat havfsızlığınıñ temin etilmesi ile bağlı işlerniñ yapılması boyunca devlet kontraktınıñ muddetini 2019 senesi dekabr 1-ge qadar uzattı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurulması, Kremlniñ halqara uquqqa itibar etmegeniniñ nevbetteki şaatlığıdır, dedi.
Avropa Birligi ve AQŞ Rusiye territoriyası ile ilhaq etilgen Qırım arasında Keriç köprüniñ qısmen açılmasını sert bir şekilde tenqit etti.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç boğazından keçit qurmaq niyeti aqqında Qırımnıñ işğalinden aman soñra, 2014 senesiniñ martında ilân etti. Köpür 2018 senesine qadar qurulacaq ve 2019 senesiniñ yazında işletüv içün açılacaq, dep vade etildi. Ukraina tarafı Rusiye ile köpürniñ qurulması aqqında añlaşmadan 2014 senesinde – Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ çıqtı.


text:
Cumaertesi künü iyün 8-inde Qırımğa sağanaq, furtuna ve burçaq tüşecek, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ saytı.
“Qırım gidromettsentriniñ malümatına köre, iyün 8-inde Qırımda bazı yerlerde küçlü yağmur, furtuna, sağanaq, burçaq yağacaq, 20-25 m/s qadar yel üfürecek”, - denile beyanatta.
Ava bozulmasından sebep, qurtarıcılar, çare olğanda binalardan çıqmayıp, şeer kezintilerinden vazgeçmege yarımada sakinleri ve musafirlerine tevsiye ete. Em de maşnalarnı terek ve yazılar tübünde qaldırmamağa aydavcılarğa muracaat ete.
İyünniñ 7-nde Aqyarda küçlü yağmur yağdı. Şeerniñ çeşit rayonları ve soqaqlarını, şu cümleden Kazaçya buhta ve Aqyar avtovokzalını suv bastı. Aqyarnıñ şeer hızmetleri ve qurtarıcıları sağanaq aqibetlerinden sebep quvetleştirilgen rejimde çalışa.
Aqmescitte iyünniñ 7-nde küçlü boranlı yağmur yağdı. Aqşam ise kene sağanaq yağdı. Yağmur yarım saat yağdı, şeer merkezindeki yollarnı suv bastı.


text:
İlhaq etilgen Qırımda "ukrain turistler aqqında malümatnen manipulâtsiya yapalar, olarnıñ sırasına yarımada sakinlerini de qoşalar", dey Ukraina Devlet Sıñır Hızmeti.
"Qıta Ukrainadan "bir milliondan çoq" ilhaq etilgen Qırımğa barğanı aqqında aytqanları - saçmadır. Bu miqdar, vaqtınca ilhaq etilgen topraqnen memuriy sıñırnı keçken bütün adamlarnıñ sayısınen bir kele", - denile ukrain müessisesiniñ beyanatında.
Ukraina Devlet Sıñır Hızmeti qayd etkeni kibi, Qırımda raatlanğanar dep, evge qaytqanlarnı, soy-sopunı ziyaret etkenlerni de sayalar.
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, yılnıñ başından berli Qırımnı 6 million 870 biñ adam ziyaret etkenini bildirdi. Bundan ğayrı o, 1 milliom 35 biñ adam Qırımğa qıta Ukrainadan kelgenini qoştı.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti, Qırımda qıta Ukraina turistleriniñ sayısını qabatrıp aytalar, dep bir qaç kere bilidire ediler. Müessise, Qırım akimiyeti, mumuriy sıñırdan keçken bütün adamlarnı "turist" kibi sayğanını qayd ete.


text:
Aqyar sakinleri, martnıñ 18-nde qomşu Rusiyeniñ prezidentine rey bermek içün saylâv noqtalarına kelgenleri içün, «referendum» yıllığına bağışlanğan «Ebediyen Rusiye ile» adlı hatıra medali alacaqlar. «Novıy Sevastopol» Kreml nezareti altındaki bütünqırım referendumını keçirüv boyunca şeer komissiyasınıñ reisi Valeriy Medvedevniñ bu aqtaki sözlerini bildirmekte.
«Bu medal, bizler dört yıl evel referendum ötkergenimizniñ timsali. Biz er yıl bu vaqianı minnetdarlıq, yarlıqlar kibi çeşit türlü mükâfatlarnen nişanlaymız. Bu yıl Rusiyege qaytqanımıznı timsal etken hatıra medalini berüv ğayesini veteranlar şurası keñişinde şeerimizniñ vatanperveri İvan Yermakov teklif etti. Er kes bu fikirni begendi ve onıñ amelge keçirilüvi maña avale etildi», – dep bildire neşir Medvedevniñ sözlerini.
Onıñ sözlerine köre, hatıra işaretiniñ muzakeresinde Aqyar parlamenti, veteranlar, cemaatçılar, «referendum» ötkeriv komissiyasınıñ azaları iştirak etti dep yaza neşir. Artıq medal yetecek miqdarda yaptırılaraq, saylâv noqtalarına teslim etilecek.
Rusiye prezidentiniñ saylâvları 2018 senesi martnıñ 18-ne – yani Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen künge tayin etildi. Saylâvlarda: Sergey Baburin, Pavel Grudinin, Vladimir Jirinovskiy, Vladimir Putin, Kseniya Sobçak, Maksim Suraykin, Boris Titov ve Grigoriy Yavlinskiy olaraq, sekiz namzet iştirak etecek.
Fevralniñ 16-nda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya cemaatçılığını ilhaq etilgen Qırımda keçirilecek Rusiye prezidenti saylâvlarınıñ neticesini tanımamağa çağırdı.


text:
Aqmescit merkezinde mayısnıñ 16-nda aqşam Vışıvanka künü munasebetinen ukrain cemiyetiniñ körüşüvi keçirile.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, körüşüvge ondan ziyade insan keldi. Olar biri-birinen ukraince laf ete.
«Dünya vışıvanka kününe qoşulamız ve er şey tınç ve barışıq şekilde keçer, dep ümüt etemiz», – dep ayttı Qırım.Aqiqat mühbirine Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ vekilini Alena Popova.
Vışıvanka künü – soñki on yıl içinde şekillengen resmiy olmağan bayram, mayısnıñ üçünci çarşenbe künü qayd etile, onı mahsus iş kününe belgilegenler ve devlet ya da din bayramına bağlamağanlar, bunıñ maqsadı vışıvanka tek bayram atributı degil, ukrainalılarnıñ er künlik yaşayış parçası olğanını köstermektir.
Çoqusı allarda raatlıq künleri vışıvankağa kiyingen insanlarnıñ büyük yürüşleri keçirile.