text:
Käşä muzeyı – Sember tatarlarınıñ ruxi xäzinäse
Uzğan ğasırnıñ 90-yıllarında barlıq, diärlek, tatar awıllarında üz muzeyları bar ide. Xäzer – bik siräklärendä genä. Säbäbe - matdi möşkellektä. Mädäniät yortların cılıtuğa aqça yuqlıqtan, küp awıllarda muzeylar mäktäplärgä sıyındılar yäki yabıldılar. Ä menä Çınlı rayonı Käşä (Yelxovoe ozero) Mädäniät yortı görläp eşli. Anıñ 2-nçe qatında 5 bülmä yäş buınğa milli tärbiä birüdä töp rol' uynawçı muzeyğa birelgän.
Muzey direktorı Fäyzä xanım Tamayıwa äytüençä, awılğa 1649-yılda nigez salınğan. Monısı berqädär ğäcäpländerä dä: nigä soñ şundıy güzäl cirlärdä urıs imperiäse ayulap alğaç qına keşe yäşi başlağan? Şuşı awıl ğına tügel – ölkäneñ barça awılları da tarixların 17-ğasırdan ğına başlıylar. Bogdan Xitrovo tarafınnan Sember qalasına “nigez salınğannan” soñ.
Ä muzeynıñ üzenä qaytsaq, awıl şulay bik soñ päyda bulğan dip sanasañ da, ul xalqıbıznıñ bay tarixın häm ğöref-ğadätlären mömkin qädär külämdä kiñ yaqtırta. Berençe bülmä – tarixqa bağışlanğan.
Biredä yon eşkärtü, aşlıq börteklärennän yarma yasaw, borınğı ütük, yaqtılıq çığanaqları, tatar miçe genä tügel – tuqu stannarı da borınğı könküreş äsbapları belän tanıştıralar. Fäyzä zanım säyäxätçe Georginıñ “çyuwaşa i mordva tkut tolstoy, a tatarı naroçito tonqoy”, digän ğıybaräse belän dä tanış ikän. Häm awıl xalqı bügen dä şundıy uñğanlığın isbatlıy kilä.
Äye, Käşä awılı xalqı, çınlap ta, böten ölkä buyınça ürnäk bulırlıq uñışlar yaulağan. Bu bülmädä 12 Ciñü bayrağı: VSSPStan, KPSS häm VLKSM üzäk komitetlarınnan, Xökümät tarafınnan tapşırılğannar alar. “Volğa” isemen yörtkän kolxoz üze dä “Poçet bilgese” ordenına layıq bulğan. Mondıy däwlät büläkläre citäkçelektän dä tora, awıl xalqınıñ tırışlığınnan da, di Fäyzä xanım. Häm bügen dä şulay. Äytik, şikär çögendere üsterü buyınça elek tä, xäzer dä aña tiñnär yuq. Terlekçelek tarmağı buyınça da şulay.
Älbättä, mondıy uñışlar - tırış fidaqär zatlar eşçänlege näticäse. Muzeyda ölkäneñ häm rayonnıñ Maqtawlı grajdanı isemenä layık bulğannarğa ayırım stend yasalğan. Ölkä buyınça – dürtäw: Sotsialistik xezmät qaharmanı Salixcan Fäizev, xucalıq räise Nail Gayniev, professor Azat Kurçakov häm şuşı muzeynıñ xucabikäse, “Ana danı” kitabında urın alğan Fäyzä Tamayıwa.
“Yaqtaşlarıbız – ğorurlığıbız” digän stend ta awıl xalqınıñ ifrat uñğanlığın kürsätä. Alar arasında biatlon buınça dönya çempionı Nazıym Möxitov, Tatarstannıñ atqazanğan artistı Fäyzi Sadıykov, “Ömet” gäzitenä häm şuşı muzeyğa nigez salğan Ğalimcan ağa Nasıyrov häm başqalar.
Käşä xalqı oçuçı häm yazuçı Räşit İbrahimov häm awılnıñ danlıqlı ulı Rinat Xaris belän ayıruça ğorurlana. “Qıssai Yosıf” baletınıñ librettosı öçen İlbaşı Putin tarafınnan da büläklänüe Rinat Xarisqa bağışlanğan ayırım stend buldıru niätenä dä säbäp bulğan.
Watannı saqlawçılarğa bağışlanğan eksponatlar da ayırım bülmä bililär. Suğışqa awıldan 716 keşe kitkän. Alarnıñ 371e kire qaytmağan. Qaytqannardan da yegermese genä isän inde. Ä 8 awıldaş ike bötendönya suğışında da qatnaşqan.
Suğış utında köygän xatın-qızlar Naciä Mostafina, Mökärämä Xäsänewa, Fäxricihan Serebryakova, Ğaliä Fäizewalar turında da şaqtıy mäğlümätlär tuplanğan. Şulay uq Çeçenstan suğışında häläk bulğan Rail Vaxitovqa ayırım stend bağışlanğan. Käşä muzeyı tatar xalqınıñ uñğanlığın ğına tügel, ğomumän, Räsäy imperiäseneñ töp teräge buluın da açıq kürsätä.
Tik menä “Rossiä dlya russkix” dip aqırınularnı ğına tügel, däwläti citäkçelekneñ dä urıs bulmağan xalıqlarnıñ tellären qorıtu, bu telne efirlardan da qırıp seberü ğälämätlären layıq aqıl belän añlaw mömkin tügel inde, dilär käşälelär. Bigräk tä “Çişmä” häm “Muzıykal' qotlawlar” televizion tapşırularınıñ yabıluı awır qabul itelgän.
Ayrat İbrahim, Käşä – Sember


c: text/html

text:
Şotlandiäneñ şuşı şähärendä Britaniä premyer minsitrı Tony Blair 2012-nçe yılğı Olimpiä uyınnarın Britaniä başqalası Londonda ütkärü qararın xuplap çığış yasadı.
Sigezlek illäre citäkçeläre oçraşuı aldınnan Blair jurnalistlarğa Xalıqara Olimpiä Komitetı namzät şähärlär arasındağı bäygedä Londonnıñ ciñep çığuın iğlan itkändä artıq dulqınlanğanlığı turında äytte.
Qalğan namzätlär, Parij, Madrid, New York häm Mäskäw ide.
Londonnıñ töp köndäşe bulğan Parijnıñ ciñmäwe açıqlanğaç Fransiä prezidentı Jacques Chirac Londonnı ciñü belän qotladı häm uñış teläde.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tatarstan kem aqçasına bäyräm itä?
Mäskäwdäge qayber mäğlümat çaralarında «Menä tatarlar meñyıllıqnı bar Rusiä xisabına bäyräm itä» digän fiker yörüe ser tügel, monı alarnıñ Qazanğa kilgän wäkillärennän dä işetep bula. Rusiä başqalasınıñ töbäklärgä nindider ber tomana provinsiägä kebek qarawı küptännän bilgele. Çınlıqta isä bäyrämne finanslaw, ğomumän töbäklär yäşi torğan aqçalar belän xällär niçek tora soñ... Neft’ çığarıp üzeneñ genä tügel, Rusiä qaznasın da bayıtqan Tatarstanda, mäsälän. Dönya bazarında qara altınnıñ bäyäse soñğı waqıtta könnän-kön arta barğanda bu mäs’älä ayıruça aktual’ bula bara.
Menä bügen dä, Aziä bazarında ber barrel’ neft’ne 68 dollarğa sata başlağannar, digän xäbär taratıldı. Läkin şunısı da bar, Rusiä älege çimalnı satqanda andıy zur bäyägä ömetlänä almıy. Çönki Rusiä sata torğan neft’ dönya bazarında etalon bulıp alınğan Brent sortınnan seranıñ küplelege belän ayırılıp tora. Bu här barrel’dän qazna 3 dollardan artıq yuğalta, digän süz. Troyka-dialog investitsiä kompaniäse belgeçe Valeriy Nesterov süzlärenä qarağanda, bıyıl ğına da neft’neñ törle sortlarına bäyä ayırması arqasında qazna 4 milliard dollar aqça yuğaltqan.
Rusiä dönya bazarına çığara torğan neft’ neft’ütkärgeçlärdä ildä tabıla torğan ike tör - ciñel Siberian Light häm seralı Urals sortları quşılıp barlıqqa kilä. Nigezdä Uralsnı Tatarstan, Başqortstan respublikaları, başqa İdelbuyı töbäkläre çığara. Xäyer, Gazeta gäcitenä üz fikerlären beldergän belgeçlär, Tatneft’, Başneft’ çığara torğan çimalnı eksportqa cibärmäsäñ dä, Rusiä neft’eneñ bäyäse dönya bazarında ällä ni artmayaçaq, dip sanıy. Çönki yıldan-yıl ildä tabıla torğan neft’neñ sıyfatı, şul isäptän Seber çimalınıñ da, kimi bara. Monıñ säbäpläre – ildä yaña çığanaqlar üzläşterelmäw, iskelärendä tabıla torğan neft’neñ nigezdä awır sortlılardan bulu. Citmäsä, Rusiä sata torğan Uralsnı Yewropada alalar. Ä anda neft’kä ixtiac yılına 4 kenä protsentqa ğına arta.
Alay da Rusiädä ciñel sortlı neft’ne çığara torğan qayber kompaniälär ildä neft’neñ sıyfat bankın buldıru kiräklege turında torğan sayın yışraq söyli. Ul buldırılsa, neft’ütkärgeçkä ciñel sortl çimalnı citeşterä torğan kompaniälär tapşırğan neft’ öçen aqçanı kübräk alaçaq, ä seralı, awır neft’ne tapşıruçılarğa, kiresençä, aqça kimräk bulaçaq. Xäyer, bu yañalıq ilneñ qaznasına kerä torğan keremne arttırmayaçaq, ä barı tik il bazarındağı qayber neft’ kompaniäläreneñ tağın da kübräk aqça eşli başlawına ğına kiteräçäk.
Bu mäs’älä inde berençe genä kütärelmi. Läkin neft’ sıyfatı bankı kertelgän oçraqta iñ zur zıyan küräçäk kompaniälär, şul isäptän, Tatneft’ häm Başneft’, moña qädär älege yañalıqqa qarşı tora aldılar. Bu yulı niçek bulır... Açıqlıq bälki köz köne, faydalı qazılmalarnı tabuğa yaña salımnı tikşergändä kerteler. Xäyer, aña qädär Tatarstan häm Başqortstan citäkçeläre söyläşülär alıp barır äle. Qayber mäğlümätlärgä qarağanda, bu xaqta süz Qazanda ütäçäk Rusiä Däwlät Şurası utırışı waqıtında da bulaçaq. Şunısın da äytergä kiräk, xäzer neft’ aqçasına üz töbäkläreneñ qaznasın ğına tutırıp torğan tügel, ä xätta federal qaznağa da şaqtıy ğına külämdä salım tüläp toruçı neft’ şirkätläre, sıyfat bankı kertelsä, üzläre dä şaqtıy mesken xäldä qala alaçaq. Bu oçraqta älege töbäklärdäge sotsial häm finanslaw mäs’älälären Mäskäw xisabına xäl itärgä turı kiläçäk. Citmäsä, bu töbäklär belän üzäk arasında säyäsi kierenkelekne dä arttırırğa mömkin. Moña Rusiä citäkçelege barırmı... Älegä äytäse qıyın.
Qazannıñ bäyrämenä totılğan aqçalarğa kilgändä isä, alarnıñ federal üzäktän kilgän öleşe az bulmasa da, belgeçlär fikerençä, Tatarstannıñ üzennän ayırıp, üzäkkä cibärgän millionlağan sum salımnarı, şul isäptän, neft’tän kergännäre dä, barıber kübräk. Läkin Qazannıñ meñyıllığın bäyräm itüdä barı tik Mäskäw aqçaların sarıf itüne genä kürüçelär bu xaqta belergä dä, işetergä dä telämi buğay.Gölnaz İlgizär


text:
Jurnalistlar turında qayğırtu
Jurnalistlar turında qayğırtu
Törle illärdän, töbäklärdän cıyılğan qunaqlar, şul isäptän Başqortostan xökümäte urınbasarı Xäläf İşmoratov citäkçelegendäge delegatsiä kilü ğadi xalıqqa älläni sizelmäsä dä, citäkçe dairälärneñ yäşäw rejimın kierenkeläşterä. İrtänge yaqta säğät 10nan uq säyäsät, matbuğat häm fän belän şöğellänüçelär Däwlät Şurasınıñ keçe zalına cıyıldı. Anda jurnalistlarnı äzerläw, alarnıñ kvalifikatsiäsen kütärü häm sotsial yaqlaw temasına parlament tıñlawları buldı. Soñğı waqıtta Däwlät Şurasınıñ daimi komissiäläre ber-berse belän yarışıp, şaqtıy qaynar mäsälälär kütärep, cämäğätçelek wäkilläre belän tikşerälär. Rusiä Dumasına häm Tatarstan Däwlät Şursına saylaw yaqınlaşqanın sizepme, deputatlar kiñ rezonans ala torğan mäsälälärdä üzläreneñ xäbärdarlığın kürsätä. Jurnalistlarnı äzerläw häm bäxetle itü turındağı parlament tıñlawlarında komissiä räise Razil Wäliev, Qazan universitetınıñ jurnalistika fakultetı dekanı Wasil Ğarifullin, Jurnalistlar berlege citäkçese Rimma Ratnikova, Ministrlar Kabinetınıñ mäğlümat çaraları häm cämäğätçelek belän elemtälär bülege citäkçese Färit Şahiäxmätov, h.b. çığış yasadı.
Älbättä, bazar iqtisadı häm süz irege zamanında jurnalistlarnı uqıtu häm eşkä urnaştıru, alarnıñ könküreş problemaların xäl itü belän däwlät orğannarı ğına tügel, iñ berençe çiratta, redaksiälär häm alarnı oyıştıruçılar şöğellänä. Şulay da, parlament tıñlawlarında qatnaşqan vitse-premyer Zilä Wälieva deputatlarnıñ häm cämäğätçelek wäkilläreneñ küñelenä kilgän täqdimnärne onıtmasqa, mäğlümat çaraları sistemasın reformalağan waqıtta isäpkä alırğa wäğdä itte.


text:
Yamğırlı köndär źur fajiğälärgä kilterźe
Dürtöylö-Börö passajir avtobusı avariyağa osrağan. Bıl turala İnterfaks xäbär itä. Agentlıq yaźıuınsa, yäkşämbe, yamğır aśtında avtobus tayıp kitä häm kyuvetqa osop äylänä. Vaqiğa Şişmä qasabahına yaqın urında terkälä. PAZ avtobusı salonındağı 24 passajirźıñ 3-hö törlö tän yäräxättär alğan, ular dauaxanağa oźatılğan, tip xäbär itä İnterfaks. 23 apreldän 29–ına tiklem bar donyala Berläşkän Millättär Oyoşmahı tarafınan iğlan itelgän Yul xäräkäte xäüefheźlege aźnalığı ütä. Bıl aźnala balalar qatnaşlığındağı yul–transport fajiğäläre hanın kämeteügä yünältelgän saralar uźğarılasaq. Berläşkän Millätätär Oyoşmahı mäğlümättärenä yaraşlı, yul häläkättärendäge ülem osraqtarınıñ 40 protsentı 25 yäşkä tiklemge yäştärgä tura kilä. 5 yäştän alıp 25 yäşkä tiklemge yäştär häm balalar arahındağı ülemdeñ säbäbe yulda alınğan yäräxättär. Başqortostanda la bıl mäsälä könüźäk qala, tip äytelde Başinform ağentlığında ütkän matbuğat qonferentsiyahında. Bında aźnalıqqa arnalğan tüñäräk öśtäl ütte. Yul xäräkäte xäüefheźlege däülät inspektsiyahı idaralığı wäkildäre äyteüensä, yıl da respubliqala yul xäräkäte xäüefheźlege qağiźälärenä bäyle 1 million yarımğa yaqın fajiğäle osraq terkälä. Bıl Başqortostanda yäşäüse här ösönsö keşe yul qağiźälären ütämäy tigän hüź. Yıl başınan respublikala 800–źän aşıu yul–transport fajiğähe terkälgän. Belgestär äyteüensä, grajdandarźı yul xäüefheźlegenä bäyle möhim mäsälälär häm problemalar menä tanıştırau käräk. Aźnalıqtıñ töp maqsatı şunday. Respublikala yuldar, trotuarźarźıñ xäüefheźlek talaptarına yauap bireüe, mäktäp häm balalar baqsaları yanında yul xäräkäten oyoştorou buyınsa tikşereüźär ütäsäk, ğaraj kooperativtarında häm avtomobildär quyıu urındarında voditeldär menän profilaktik äñgämälär ütkäreü źä qaralğan.
Uźğan yal köndärendä yauğan tuqtauhıź yamğırźar arqahında Eyänsura rayonında 20-nän aşıu auıl ölöşlätä hıu esendä qalğan, dürt küper yıuılğan, 8 küper emerelgän. Köslö yamğır bäläkäy yılğalarźıñ da taşıuına kilterä. Mäśälän, Öśkälek buyındağı Ömbät, Muynaq auıldarın bığa tiklem ber qasan da hıu baśmağan. Yoma kiske altılar tirähendä küperźärgä ağastar tığılıp yarğa yaqın ultırğan öyźärgä qapıl hıu sığa başlay. Vaqıtında kürelgän saralar höźömtähendä źur zıyan kürelmäy. Bikbau auıl xaqimiäte belgese Gölfiä Qaźaqbaewa äyteüensä, Kese Žüräm yılğahı taşıp biş auılğa hıu ingän.


text:
28 qaraşada Türikmenstan-Awğanstan-Täjikstan temir jolınıñ alğaşqı böligi aşıldı. Temir joldıñ aşılw saltanatına Türkimenstan jäne Awğanstan prezïdentteri qatıstı.
centralasian.org-tıñ xabarlawınşa, Awğanstanğa baratın Lodjvard temir jol ötkeli ülken mañızğa ïe. Bul jol Türkimenstan men Ewropanı jalğay`dı degen ümit bar.
Temir joldıñ üş şaqırımdıq Ïmamnazar-Akgïne böligi Türikmenstannıñ qarjısımen salınğan. Awğanstan prezïdenti Aşraf Ğanï osı kömegi üşin alğısın bildirdi. Temir jol Andxoy` qalasına dey`in salınwı kerek. Temir jol Awğanstannıñ Qundız provïncïyası arqılı Täjikstanğa ötedi.
"Awğanstan bolaşaqta Ortalıq jäne Oñtüstik Azïya arasındağı ékonomïkalıq jolay`rıqqa ay`naladı. Osı ay`maqta ornalasqan memleketter sonıñ pay`dasın köre aladı", dedi prezïdent Ğanï.
Prezïdent Gwrbangulı Berdımuxamedov temir joldıñ Awğanstan üşin mañızı zor ekendigine toqtaldı. Onıñ mälimdewinşe, Türikmenstan Awğanstanda bey`bitşilik ornawına bar küşin salwğa äzir.


text:
Bakteriya
Bakteriyalar ju'da' kishkene organizmler. Olar sonday kishkene bolg'anlıg'ınan olardı tek g'ana mikroskop arqalı ko'riwge boladı. Bakteriya tek bir kletkadan ibarat. Bunday organizmler bir kletkalılar dep ataladı. Bakteriya Jerde jasawshı en' eski tiri organizm esaplanadı.
Planetada qa'legen basqa tiri organizmlerge qarag'anda bakteriyalar ko'birek. Ko'plegen bakteriyalar topıraqta yamasa suwda jasaydı al bir bo'legi bolsa basqa tiri organizmlerdin' ishinde jasaydı. Geybir bakteriyalar tiri organizmlerde kesellik payda etiwi mu'mkin, biraq basqa bakteriyalar awqatlanıw, azıq-awqat islep shıg'arıw ha'm kislorod bo'lip shıg'arıw (ko'k-jasıl suw astı o'simligi) usag'an ku'ndelikli ha'reketlerde paydalı bolıp esaplanadı.
Bakteriya bo'liniw ha'm onın' aqıbetinde "kishkene" kletka payda etiw arqalı ko'beyedi. Ha'r bir jan'a payda bolg'an bakteriya onı payda etken bakteriya usaydı, biraq kishirek boladı.
Bakteriyanın' diametri a'dette 1 µm (bir mikrometr).


text: Qabul. Tönyaq Äfğanstandağı xakimiat, bilgele xärbi citäkçe, Äfğanstan üzbäkläreneñ başlığı general Ğäbdelräşit Dostumnı üterergä teläwdä ğäyepläp ber ädämne qulğa aldı. Generalnıñ wäkile Säid Nurulla, şul keşeneñ isemen äytmäsä dä, ul inde üzeneñ Talibanğa häm äl-Qaidägä eşläwen tanıdı dip belderde. Dostumnıñ iminlek xezmäte höcüm yasarğa teläwçene, generalnıñ Şiberğandağı yortı yanında totqarlağan, ul anda şul höcümen başqarırğa äzerlängän bulğan dip xäbär itelä tönyaq Äfğanstannan. Andağı räsmi wäkillär şulay uq, bu keşe Dostumnı häm anıñ yaqın tarafdarların üterergä teläwen inde tanıdı dip tä belderde.


text:
Törkiä iqtisadında xällär yaxşıdan tügel
Törkiä premerı Recep Tayip Erdoğan, "ägär IMF taqdime Törkiä mänfäğätenä turı kilsä anın belän kileşergä äzerbez" dip belderde.
“Yuq salımnarnı töşirmibez, ämma IMF taläp itkänçä dä kütärmibez”.
Bu xabär isä, Qorban bäyräme aldınnan, baytaq sänäğätçe säwdägärlärneñ käyefen töşerde.
AQŞ räsmi räweştä ekonomik torğınlıqqa kerüen iğlan itkännän soñ, Törkiädä xällär niçek bulaçaq digän soraw da küplärne borçıy başladı.
Xökümät kiläse yılnıñ mart azağına xätle iqtisadi xälneñ törle çaralar belän tağın da naçarayuın telämi. Çönki mart ayı azağında cirle saylawlar bulaçaq. Şuşı saylawlarnıñ näticäse ber ük waqıtta AK partia öçen tawış birüçelärneñ sanın bilgeliaçäk.
Ämma mart azağına xätle äle dürt ay waqıt bar. Ekonomika isä üz şartların üze bilgeli. IMF belän kileşü tözelsä, Törkiäneñ ekonomikası tärtipkä kirer ide digän qaraş östenlek itä. Çönki IMF ber ük waqıtta Törkiägä burıç ta birer ide. Bügenge köndä Törkiä iqtisadın torğızu öçen 30 milliard dollar tiräsendä çit il kreditı kiräk dip isäplänä.
Xökümät IMF belän kileşü tözemäde, iqtisadnı torğızuda başqa yullarnı iğlan itä almadı.
Törkiä çinovnikları ozaqlap yal itä
Dekäbrneñ sigezendä dürt könlek räsmi Qorban bäyräme başlana. Xökümät däwlät xezmätkärlärenä ber kön östämä yal birep, bäyräm yalınıñ tuğız köngä suzıluına mömkinlek tudırdı.
Mäğlüm, bäyräm, yal könnärendä keşe citdi mäsälälär turında ällä ni uylamıy. Şulay itep, xökümät tä un köngä törle şikayätlärdän yıraq qala alaçaq. Östäwenä ütkän ay öçen iğlan itelgän inflasia sannarınıñ kötelgännän tübän buluı da, inflasia töşä digän sıltaw xasil itte.
İqtisatçılarnıñ ber öleşe bu töşeş, xalıqnıñ azraq towar aluı häm satuçılarnıñ bäyälären töşerüenä bäyle di.
“Yeniçağ” gazetasınıñ 4 dekäber sanında, ike keşe burıçların tüli almağaç üz-üzlären atıp ütergän. Üzäk bank mäğlümatlarına qarağanda, uzğan yıl belän çağıştırğanda, bankka burıçların tüli almawçılarnıñ sanı 40 % üsep, 911 meñ keşegä citkän. Şulay uq käsepçelärneñ dä ber-bersenä birep, tülänmägän aqçaları artqan.
Toraq satular tuqtaldı, arendalarnıñ bäyäse töşä başladı. Xalıq ta bäyäläre töşerelgän azıq-tölek ala başladı. Eksportta da citdi kimü sizelä. Ütkän yıl belän çağıştırğanda yäşelçä, ciläk-cimeş, tekstil, tire, automaşina kebek Törkiäneñ töp eksport towarlarınıñ çit il bazarlarına satıluı urtaça 25 % kimegän. Äytergä kiräk, Törkiä kiläse yılda 42 milliard dollarlıq çit ilgä burçın tülärgä tiyeş. Bolar barsı da ekonomik torğınlıqqa iltüe ixtimal, moña bäyle eşsezlär sanı häm xalıqta rizasızlıq artırğa mömkin.


text:
Ximayäçelär şurası närsä ul?
Bügen Qazan däwlät universitetınıñ töp binasınıñ muzeenda berençe tapqır ximayäçelär Sovetı utırışı bulıp ütte. Utırışta Qazan şähäre administratsiä başlığı Kamil İsxakov häm universitet rektorı Mäğzüm Säläxov şulay uq Sovetqa kergän başqa wäkillärdä bar ide. Alar arasında Rossiä Federatsiäse prezidentı qarşındağı däwlät xezmäte Akademiäse prezident - rektorı Yegorov Vladimir, Qostarama ölkäse gubernatorı- Şerşunov Viktor, Tatarstan prezidentı kiñäşçese Rinat Möslimov, respublikanıñ fännär Akademiäse prezidentı Mansur Xäsänov, Tübän Qama şähäre administratsiäse citäkçese İlsur Metşin şulay uq Yar Çallı şähäreneñ merı İldar Xälikov, “Neftek” xolding kompaniäse yabıq aksionerlıq cämğiäteneñ direktorlar sovetı räise häm başqalar ximayäçelär Sovetınıñ citäkçesen saylarğa, ximayägä qağılışlı mä’sälälärgä açıqlıq kertergä cıyılğannar. Läkin çaqırıluçılarnıñ barsı da kilmäsälär dä tulı isemlektä yaqınça 22 wäkil yazılğan.
Cıyılışta berençe bulıp Qazan däwlät universitetı rektorı Mäğzüm Säläxov süz başladı. Ul universitetta, ä iñ möhime yubiley könnärendä ximayäçelär Sovetı kebek orğan buldıru simvolik köçkä iälekne as sızıqlap ütte. Qazan şähäre xakimiät başlığı Kamil İsxakov universitetta 200 yıllıq yubiley uñayınnan oyıştıruğa açıqlıq kertergä tırıştı. Şunnan soñ rektor 2015 inçe yılğa qädär KDU onıñ töp üseş etapları häm näticälege belän tanıştırıp ütkäç universitet tormışı belän härdaim tanışıp torğan, yubileyğa äzerlek eşlärendä qatnaşqan mer Kamil İsxakov kandidaturasın ximayäçelär sovetı citäkçese urınına täqdim itte. Şura äğzaları ber tawıştan Kamil İsxakovnı ximayäçelär citäkçese itep sayladılar. Şunnan soñ Kamil äfände dilbegäneñ aña birelgänlekne sizgäç kiläçäk plannarı belän urtaqlaştı. Ul universitetnıñ yubeleena qädär genä tügel, ä yubileydan soñ da üseş etapların nığıtuğa iğtibar betmäskä kiräklegen äytte.
Prorektor urınbasarı İrina Terent''yeva da ximayäçelär Sovetınıñ eş alımnarı, yünäleşläre belän tanıştırdı. Yomğaqlaw süzendä ximayäçelär Sovetı räise “Orğanıbız şuşı könnän başlap üz eşen başlap cibärä. İdeyäläregez, östämä täqdimnäregez bulsa möräcäğät itegez! İşeklärebez härwaqıt açıq”.Universitetqa yärdäm, qayğırtu bäyräm könnärennän bigräk başqa waqıtta, yıl äylänäsendä kiräk.- dip süzen yomğaqladı.
Yaña oyışqan şura üzen niçek eşläwen universitet tarixınıñ 3 ğasırı kürsäter.
Röstäm İsxakov


text:
Rusiä suğışçı buluda ğäyeplänep bıltır törmägä yabılğan 4 çeçennı azat itü turında qarar çığarğan Gruziä xakimiätlärenä tänqit belderde.
Alarnı azat itü turında qarar uzğan yılnıñ noyäber ayında Gruziä Yuğarı mäxkamäsendä alarnıñ törmä cäzasın kimetü turındağı qarardan soñ buldı.
Pänceşämbe könne Rusiä tışqı eşlär ministrlığınıñ internet säxifäsenä elengän belderüdä Gruziäneñ alarnı azat itü qararı üzara elemtälärne yaxşırtuğa faydalı bulmayaçaq dide.
Älege çeçennarnıñ öçese bu atnada irekkä çığarıldı, tağın berse kiläse ayda azat iteläçäk.
Bu dürt çeçen 2002-nçı yılnıñ cäyendä Çeçnädän Gruziägä kerep barğanda totılğan 13 keşelek törkemdä ide.
Bu törkemdäge çeçennarnıñ qayberläre Rusiägä tapşırıldı. Gruziädäge xoquq yaqlaw oyışmaları älege 4 çeçennı da şundıy uq yazmış kötärgä mömkin di.


text: İzrailneñ, fälästinnär belän ike aradağı çikne, üzläre genä bilgelärgä niätläwen, “Xämas” törkeme citäkçese Xalid Meşaäl “suğış iğlan” itü dip sanıy. Şäm Şäriftä bulğan Meşaäl, “Frans press” agentlığına birgän äñgämäsendä, “İzrail çikne bilgelägändä, fälästin cirlären üzenä alaçaq, ike aradağı diwarnı yuq itäçäk, läkin yähüdilär utırğan toraq cirlärne şul köye qaldıraçaq”, -dip belderde. Pänceşämbedä İzrail premer-ministrı wazifaların ütäwçe Exud Olmert, 2010 yılğa qädär İzrail fälästinnärdän tulısınça ayırılaçaq, dip belderde. Ul şulay uq, İordan yılğasınınñ könbatış yarındağı Könçığış İerusalim belän Maale Adumıym qasabası arasında zur tözeleş başlarğa plannar bar dip belderde.


text:
German Gref: Tatarstanğa aqçalarığıznı qurıqmıyça kertä alasız
Tatarstan üzen dönya küläm däräcädä tanıtu eşen alıp bara. Qazanda bu könnärdä I xalıqara iqtisadi forum eşli. Anıñ qısalarında Tatarstannıñ investitsion potensialın täqdim itü uza. Tatarstannıñ Aq bars bankı häm Mäskäwneñ Troyka dialog kompaniäse oyıştırğan älege forumda 400dän artıq keşe qatnaşa. Alar arasında törle illärdän kilgän iqtisat belgeçläre, eşmäkärlär, dönya küläm tanılğan kompaniälär, banklar, investitsion waqıflar, xalıqara reyting agentlıqları wäkilläre qatnaşa. Forum qısalarında alarnı Tatarstan, anıñ iqtisatı, sänäğäte belän tanıştırdılar, respublikanıñ ere kompaniäläre, şirkätlärenä alıp bardılar. Şulay uq respublikanıñ eşlekle dairäse belän aralaşu, ber-berse belän tanışıp, qunaqlarnı qızıqsındırğan oçraqta nindider kileşülär tözü mömkinlege dä buldı.
Cıyılışnıñ berençe köne nigezdä Tatarstan wäkilläreneñ – prezident Mintimer Şäymiev, xökümät wäkilläre, törle cirle zavod, şirkätlär citäkçeläre çığışınnan tordı. Premyer-ministr Röstäm Miñnexanov respublika belän tanıştırıp, forumğa cıyıluçılarğa respublikanıñ investitsiälärne cälep itü buyınça Rusiädä 3 urında buluın äytte. Bez barı tik Mäskäw belän Sankt-Peterburgtan ğına qalışabız ikän. Ä menä çit il investorların cälep itüdä xällär ayanıçraq. Bu kürsätkeç buyınça tatarstan nibarı 10 urında ğına. Çınnan da, çit ildän kilgän aqçalar bar investitsiälärneñ külämeneñ 8-10 protsentın ğına täşkil itä. Nigezdä aqçalar byudjettan häm şirkätlärneñ üzlärennän cälep itelä. Şunısın da äytergä kiräk, uzğan yılnı respublikağa 136 milliard sum investitsiä kertelgän Bıyıl isä älege san 143 milliard sum bulır dip kötelä. Läkin respublikanıñ iqtisat häm sänäğät ministrlığı xisaplarınça, sıyfatlı, dönya bazarında köndäşlek itä torğan tawar citeşterü öçen respublika iqtisatına kiläse 5-6 yılda 500 milliard sumnan artıq aqça cälep itärgä kiräk. Menä şuşındıy çaralar ütkärep, aqçalı keşelärne respublika belän tanıştırıp Tatarstan iqtisatına östämä finanslarnı cälep itärgä tırışalar xäzer Qazanda. Respublika başqalası da üzen täqdim itte. Qazannıñ mömkinlekläre belän şähärneñ başlığı İlsur Metşin tanıştırdı.
Düşämbe könne forumda qatnaşır öçen Qazanğa Rusiäneñ Säwdä häm iqtisadıy üseş ministrı German Gref ta kilde. Cıyılğan qunaqlar aldında çığış yasap, ul respublikanı maqtadı. Monda investorlar aqçaların cälep itär öçen küp kenä şartlar tudırılğan, Tatarstan investorlarğa bik iğtibar belän qarıy, alarnıñ xoquqların yaqlıy, dide ul. Ministr süzlärenä qarağanda, respublika federal’ programmalarda da bik aktiv qatnaşa. Mäsälän, Tübän Kamada tözelä torğan zavod, texnoparklarnı üsterü, Alabuğa maxsus iqtisadi zona üseşenä aqçalar öleşçä näq menä älege programmalar qısalarında alınğan. Şulay itep, German Gref forumğa cıyıluçılarnı Tatarstan üseşenä aqçanı qurıqmıyça kertergä mömkin buluğa ışandırırğa tırıştı. İnvestorlar anıñ süzlärenä qolaq salırmı, älege bilgesez. Läkin xalıqara forumnı oyıştıruçılarnıñ berse – Troyka dialog kompaniäse citäkçese Ruben Vardanyan älege eşneñ barıp çığasında şik beldermi. Anıñ fikerençä, yaqın kiläçäktä Tatarstan çit il investorlarınıñ aqçaların cälep itü buyınça Mäskäw belän Sankt-Peterburgtan soñ öçençe urınğa menäçäk. Ä sişämbe könne isä forumda qatnaşuçılar aralaşuların, respublika belän tanışular däwam itte. 13 sentäberdä alar Çallığa baraçaq, KamAZ şirkäte belän tanışaçaq.
Gölnaz İlgizär


text:
Başqortstan sänğät kollektivları ber – ber artlı üzläreneñ çirattağı icat mizgelen aça. 28 sentäbr könne Ufa «Nur» tatar däwlät drama teatrı da üzeneñ 13nçe icat yılın açıp cibärde. Teatrnıñ icadi köçläre täwge könnän ük üz tamaşaçılarına premyera täqdim itä. Alar üzlärendä äle moñarçı quyılmağan klassik säxnä äsäre – Mirxäydär Fäyzineñ «Ğäliäbanu» dramasın säxnäläşterde. Ni öçen näq menä şuşı tamaşa belän açarğa bulğan soñ nurlılar bu yılnı? «Ğäliäbanu»nı säxnägä quyğan rejisser Alik Qasıym ulı Säfiullin belän äñgämäne Azatlıqnıñ sişämbe tapşıruında tıñlıy alasız.
Teatrnıñ icat yılın açıp cibärgän «Ğäliäbanu» spektakle premyerası rättän öç kön baraçaq. Tamaşalarğa biletlar küptän satlıp betkän inde. Bu icat mizgelendä teatrnıñ icadi köçläre üz tamaşaçılarına yaña premyeralar da äzerlärgä cıyına.
Rejisser belän söyläşüdä bez «Nur» teatrınıñ zur zalı tözeleşeneñ qayçan tämamlanaçağı belän dä qızıqsındıq. Ämma quanıçlı cawap alınmadı bu sorawğa. Alik äfände äytüençä, tözeleş tämam tuqtalğan häm zur zalnıñ qayçan açılaçağın xäzer berkem dä anıq qına äytä almıy. Zur tamaşa zalın bıltır, Tatarstannan da yuğarı citäkçelärne çaqırıp, tantanalı açqannar ide inde. Ämma Başqortstan prezidentın saylawlar aldınnan oyıştırılğan ul tantanalı açu ğap – ğädi ber küz buyaw ğına bulıp çıqtı. Şul tantanadan soñ zur zalnıñ yañadan açılğanı da yuq. Ä bit, irken säxnädä uynaw niäte belän, nurlılar kümäk keşe qatnaşa torğan ör – yaña öç spektäkl säxnäläştergän ide. Küpme köç häm finanslar tügep äzerlängän tamaşalarnı teatr sänğäten söyüçelärgä täqdim itü bilgesez waqıtqa qädär kiçekterelep tora. Bälki kiläse prezident saylawlarına zur zalnı da faydalanuğa tapşırırlar äle. Aldağı saylawlarğa nibarı öç yıl ğına qalıp bara.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Tөnyaq Korea problemması hәm moŋa qatnaşqan qayber illәrneŋ reaksiәse.
Kөnyaq Koreanıŋ yaŋa prezidentı Roh Moo Hyun bügen ant itte. Şuşı vaqiğәdәn berniçә sәğәt elegerәk, Tөnyaq Korea qısqa yıraqlıqqa oçuçı raketa attı. AQŞ Tөnyaq Koreağa qarata sәyәsәten Aziәdә ütkәrә almadı.
Audio
"Tөnyaq Korea atom qoralların tәrәqqi itterә digәn şik dөnya tınıçlığına zur qurqınıç tudıra. Korea yarımutrauı belәn Tөnyaq Kөnçığış Aziә turında sөylәp torası da yuq. Tөnyaq Koreanıŋ atom tәrәqqiәte belәn kileşep bulmıy. Pyongyang atom programmasın beterergә tieş."
Ber ük vaqıtta Roh ike il arasındağı problemmalarnı diplomatik yullar belәn xәl qılu hәm mөnәsәbәtlәrne yaxşırtırğa tırışu politikasın alıp baraçağın da belderde. AQŞnıŋ Ğıraq konfliktı belәn mәşğul buluın kürgәn Tөnyaq Korea soŋğı aylarda ber ber artlı kileşülәrne boza. Pyongyan üktәber ayında atom qoralı eşlәrgә niәtlәnüen beldere. Ul vaqıttan birle atom bombası eşlәp çığaru өçen kirәk bulğan plutonium eşlәp çığaraçaq atom reaktorın xezmәtkә kertte. Ul şulay uq AQŞtan qurqınıç kilgәn xәldө, atışlarnı tuqtatu kileşüen dә kөçtәn çığaru belәn kisәtte. Tөnyaq Koreanıŋ kileşülәrne bozuına qarata AQŞnıŋ reaksiәse bik yomışaq buldı. Bush administratsiәse Tөnyaq Koreağa üzeneŋ atom programmasın yaŋadan tuqtatuı өçen regiondağı dәvlәtlәr qatnaşlığında sөylәşülәrneŋ başlaunuın teli. Anıŋ fikerençә, ber ilgә qarağanda, küberәk ilneŋ basım yasauı nәticәlerәk. Ul Russiәne, Kөnyaq Koreanı, Yaponiәne hәm Qıtaynı qoralsızlanuı өçen Tөnyaq Koreağa basım yasarğa çaqırdı. Lәkin, Düşmbe kөnne Qıtay, Australiә hәm Kөnyaq Korea rәsmilәre, AQŞnı Tөnyaq Korea belәn biletaral sөylәşülәr başlarğa çaqırdılar. Kөnyaq Korea prezidentı Rohnıŋ ant itü tantanasında qatnaşqan AQŞ dәvlәt sekretarı Powellneŋ press-konferensiәdә yasağan çığışı, Buş administratsiәseneŋ ikeyaqlı tügel, ә küpyaqlı sөylәşülәr alıp baru mәsәlәsendә pozitsisen üzgrәtmәgәn buluın kürsәtte .
Audio
"Prezident Buş hәm prezident Roh hәm başqa citәkçelәr bu mәsәlәdә berdәm fikerdә. Illәrebez hәm başqalar da Korea yarımutrauınıŋ atom qorallarsız buluın telilәr. Şul sәbәple bez bu qıyın mәsәlәne xәl qılu eşen başlau өçen multilateral sөylәşülәr dөres yul dip ışanabız."
Lәkin, başqa illәr bu konfliktqa turıdan-turı qatnaşu belәn tөrle sәbәplәrdәn bik ük telәmilәr. Qıtay Tөnyaq Koreanıŋ yaqın berektәşe, anı yağulıq hәm azıq-tөlek belәn tәmin itә. Russiә aŋa qoral sata. Kөnyaq Korea üzara mөnәsәbәtlәrne naçarlataçaq nindi dә bulsa adımnar atlarğa telәmi. AQŞnıŋ bügenge kөndә nigezdә Ğıraq belәn mәşğul buluı sәbәple, kilәse atnalarda Tөnyaq Korea yuğarı dәrәcәdә kөntәrtibendә tormas dip әytergә bula.
Fәrit Idelle, Praga


text: Öfönöñ Kirov rayonı mäxkämähendä pasport-viza idaralığınıñ elekke başlığı Färit Äbdräximov menän unıñ elekke urınbasarı Rafiq Qaharmanov östönnän eźärlekläü buyınsa yınäyät eşe tuqtatıldı. Bıl turala federal sudya Leonid Aźnabayıv teyeşle qarar qabul itkän. Sudya ğäyepläneüselär qılığında yınäyät osraqtarı yuq tip beldergän. Däülät ğäyepläüseläre ihä bıl qarar menän riza tügel, unı Başqortostan Yuğarı mäxkämähe xökömönä sığarırğa uylay. Pasport-viza xeźmäteneñ elekke yıtäkseläre östönän yınäyät eşe wäkälättären üź mänfäğättärendä qullanğan ösön asılğaynı. Täftişselär beldereüensä, ular Äfğanstandıñ 700-źän aşıu keşehenä Räsäy bilämälärendä 1 yıl yäşäü xoquğı birgän dokumenttar yähağan. Xäźer kilep mäxkämä sit il keşelärenä pasporttar dörös birelgän tigän hığımta yähağan. Mäxkämä tıñlawźarı 1 yıl samahı barźı. Äfğan berlege başlığı Säid Naim Soltan äyteüyınsä, barlıq 700 watandaşı la älege mäldä Äfğan ilendä yäşäy. Ularźıñ tege yäki bıl terror ğämälenä qısılıştarı yuq.


text:
Tanış iske süzlär - saylawlar aldınnan Putin il eçendä doşman ezli
Rusiädäge saylawaldı kampaniäse inde soñğı atnasına kerep bara, häm bu anda xislärneñ çamadan tış qaynıy başlawında da sizelä. "Yedinaya Rossiä" isemlegen citäklärgä bulğan Vladimir Putin dä moñardan çittä qala almadı - çärşämbedä Mäskäwneñ Lujniki üzägendä uzğan zur cıyında ul "bezneñ belän bulmağannar bezgä doşman" digän mäğnäle belderülär yasadı.
Tamaşanı oyıştıru da beryaqtan show-buziness, ämma berük waqıtta zur säyäsi çara ütkärü qanunnarına nigezlängän ide. Bayraqlar, tieşle urında tieşle xuplaw süzläre qıçqırıp toruçılar, cıyılğan xalıqnıñ ruxın kütärep toru, häm älbättä, küpsanlı telekameralar.
Ul kameralar nigezdä Rusiä telekanallarınıqı ğına ide. Bäysez mäğlümät çaralarına, Mäskäwdäge çit il xäbärçeläreneñ küpçelegenä Putin tarafdarları cıyınına yul bu yulı da yabıq buldı.
Monı, Vladimir Putinneñ şuşı cıyındağı çığışı aşa barı tik il eçendäge xalıqqa ğına möräcäğät itärgä tırışuı belän añlatırğa mömkin. Ä anda çınnan da şaqtıy qızıqlı belderülär yañğıradı.
Sülpän genä başlanğan çığış azağına taba canlana barıp, yuğarı noqtasına, Putinneñ, ildä äle haman da Rusiägä qarşı eşläwçe qara köçlär buluı turındağı süzlärendä citte. Çığışınıñ näq menä şul öleşen Vladimir Putin çın küñeldän, här äytkän süzenä inanıp yasadı digän xis qaldı.
Rusiäneñ böyeklegenä qarşı çığuçılar ildän çittä genä tügel, anıñ eçendä dä äle citärlek ikän. Alar üz xalqınıñ yaqlawın ezlise urınğa, törle ilçelek tiräsendä böterelep, çit fondlar häm xökümätlär yaqlawın ezli, di Putin.
İkençedän, andıy zatlar äle xäzerge saylawlarda da qatnaşa ikän - "sez alarnı tawış birü isemleklärendä häm qayber partiälärneñ iğanäçeläre arasında kürä alasız", dide prezident, şul qarayözlärneñ isemnären atamıy ğına.
Ser tügel, Rusiädäge saylawaldı kampaniäse xakimiät yağınnan bik köçle kontrol astında bara, şuña da qaramastan, qayber partiälär, misal öçen, Uñ köçlär berlege, açıqtan-açıq Putin säyäsätenä qarşı buluın belderä başladı. Kreml bu uñaydan bik borçıla, häm Putinneñ näfrätle süzläre näq menä aña qarşı yünälderelgän dip farazlana.
Uñ köçlär berlege citäkçelärennän berse Boris Nemtsov fikerençä, çığışında 90-nçı yıllardağı başbaştaqlıqlarnı xurlap telgä alğanda, Putin uzen dä tänqitlärgä tieş ide. Çönki şul waqıtta ul üze yuğarı citäkçelektä buldı - prezident idaräsendä eşläde, Federal' iminlek xezmäten citäkläde, premyer-ministr itep bilgelände häm bar bu eşlärendä Berezovski, Gusinski, häm bigräk tä Yeltsin qızı Tatyana Dyaçenko belän tığız mönäsäbätlärdä buldı.
1998-nçe yılğı defolt öçen cawaplı sanalğan Sergey Kirienkonı Putin başta üzeneñ iñ yaqın keşelärennän berse - İdel buyındağı wäkile itep bilgeläde, ä soñraq iñ cawaplı tarmaqlarnıñ berse, Rosatomnı citäklärgä cibärde.
90-nçı yıllardağı qırği dip sanalğan xosusilaştırunıñ atası Anatoli Çubays Putin prezidentlığı çorında ilneñ iñ ere şirkätläreneñ berse, Rusiäneñ energoçeltären citäkläp kilde.
Putin fikerençä, elek ilne tarqatırğa mataşqan ähellär xäzer Könbatış möğällimnärennän sabaq alıp, häm belgännären kürşe respublikalarda sınap qarap, Rusiädä dä şunı eşlämäkçe.
İñ qızığı şul - Lujnikidäge şuşı zur tamaşa üze amerikan saylaw kampaniäsennän küçerep alğan, hiçyuğı şuña oşatu tırışlığı zur bulğan, yäğni Könbatışqa iärep oyıştırılğan ber çara ide.


text:
Paqstanda Äl-Qaidä yuğarı citäkçese äz-Zäwähirigä qarşı höcümdä 18 keşe hälak buldı
Bügen Paqstannıñ mäğlümät ministrı Şäyx Räşit Äxmät matbuğat oçraşuında "Paqstan xökümäte mondıy xällärneñ qabatlanuına yul quymıyaçaq" dide. Äxmät AQŞ ilçeseneñ tışqı eşlär ministrlığına çaqırılaçağın belderde. Höcüm Paqstannıñ Äl-Qaidä citäkçelegendä 2-nçe urında torğan äz-Zäwähiri yäşerengän dip isäplänelüçe töbägendä Damadola awılında buldı.
Xäbär agentlıqları Paqstannıñ isemnäre atalmağan 2 yuğarı räsmieneñ äz-Zäwähiri höcüm urınında bulmağan digän süzlären kiterä. Baştaraq äz-Zäwähirineñ üterelgän bulırğa mömkin digän xäbärlär buluı häm Paqstan räsmiläreneñ bu mäğlümätne tikşerüe turında äytelde.
Paqstan tışqı eşlär ministrlığı berençel tikşerülär höcümneñ Äfğänstan çişe aşa yasalğanğa oxşawın kürsätä dip beldede. AQŞ saqlanu ministrlığı ul töbäkkä bernindi dä häcüm bulmadı dip ğäyepläwlärne kire qaqtı.
Mäğlümät ministrı Äxmät tınıç xalıqnıñ ülüenä tirän qızğanıç belderde şul uq waqıtta "bez bu töbäkne andağı barlıq ğazaplar häm köç qullanu öçen cawaplı çit il keşelärennän çistartu öçen küptännän tırışıp kiläbez" dide.
Damadola awılı urnaşqan Bajur rayonında meñnärçä keşe kiçäge höcümgä protest belderde. Demonstratsiäçelär AQŞ xalıqara tärräqiät agentlığı urnaşqan binağa ut törtte. Politsiä demonstratsiäçelärgä qarşı yäş gazı qullandı. Açulı Damadola awılı xalqı höcüm waqıtında äz-Zäwähiri awılda yuq ide di.
Äz-Zäwähiri uzğan aylarda berniçä videoda kürenep Möselmannarnı AQŞ-qa qarşı berläşergä çaqırdı häm yaña höcümnär belän yanadı. İyül ayında Londonda bulğan şartlawlardan soñ küp tä ütmästän ul "Äy, amerikannar, sezneñ New York häm Waşingtonda kürgännäregez, Äfğänstan häm Ğiraqtağı yuğaltularığız, matbuğatnıñ barlıq yäşerülärenä qaramastan, äle başlanğış yuğaltular ğına. Ägär dä Mösellmannarğa qarşı agressiä säyäsätegezne däwam itsägez, Vietnamda kürgännäregezne onıttıraçaq qotoçqıç xällär küräçäksez" dide.
Mısırda tuıp üskän tabib äz-Zäwähiri radikallar belän yäştän ük elemtägä kergän dielä. Suğışçanlıq öçen ul 3 yıl Mısır törmälärendä utırğan. 1981-nçe yılda Mısır prezidentı Änwär Sadatnı üterüdä qatnaşqan dielä.
1980-nçe yıllarda ul Äfğänstanda sovet okupatsiäsenä qarşı suğışta yaralanğan suğışçılarnı däwalaw öçen Paqstanğa kitä. Şul çaqta ul Usama bin Laden belän tanışa.Häm 1998-nçe yılda bin Ladennıñ AQŞqa qarşı höcümnärgä çaqıruına quşıla. Berniçä atnadan Keniä häm Tanzaniädä AQŞ ilçelekläre şartlatıla. AQŞ bu höcümnär öçen äz-Zähärine ğäyepli.
Ul äl Qaidäneñ planlaştıruçısı sanala. Äz-Zäwähiri AQŞ iñ qatı ezlägän keşelärneñ berse. Anıñ başı öçen 25 million dollar wäğdä itelde.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Başqortstan Kinematografiäçelär berlegenä yaña räis saylandı
Ä menä Başqortstan Kino sänğät'kärläre berlegeneñ yaña räise saylandı da inde. Bu cawaplı wazıyfağa kürenekle rejisser Ämir Äbdrazakovnı saylap quydılar. Bu ğamäl Başqortstan kino sänğat'kärläre berlegeneñ “Başqortstan” kinostudiäsendä ütkän xisap-saylaw konferensiäsendä eşlände. Älege çarağa Mäskäwdän Rusiä Kinematografiäçeläre berlegeneñ berençe särkätibe Klim Lavrent'yev ta kilde.
Cıyında söyläşü bik canlı bardı häm eşne canlandıru öçen, bik küp eşlekle täqdimnär dä äytelde. Konferensiäneñ axırında anda qatnaşuçılar Başqortstan kino sänğat'kärläre berlegeneñ räise itep, bay täcribäle aqsaqal rejisser Ämir Äbdrazakovnı bertawıştan sayladı.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
İldä nilär bulıp yata? - 20.VI.2008
► Aqıl iäläre cäncal yaratmıy ► Mäşhür Karreras Qazanda buldı
--------------------------------------------------------------------------------------------
Aqıl iäläre cäncal yaratmıy
► Tatarstan Fännär akademiaseneñ yıllıq xisap cıyılışı närsäse beländer elekke kolxozdağı xisap-saylaw cıyılışın häm dä uqıtuçılarnıñ august kiñäşmäsen xäterlätä.
Mondıy çaqlarda yıl buyı eşlägän eşlärne sanap çığalar, aldınğılarnıñ isemnären yañğıratalar, kiläçäkkä plannar qoralar, cıyılışqa kilgän türälärdän matdi yärdäm sorıylar.
Tatarstan akademiklarnıñ comğa könne ütkän cıyılışında respublikanıñ iqtisadına, sosial'-mädäni üseşenä ğälimnärneñ kertkän öleşe turında bik küp materiallar, fikerlär yañğıratırıldı.
Çınnan da, ximiya, neft tabu, eşkärtü, maşina tözü, iqtisad, meditsina tarmaqlarında Tatarstan ğälimnäre bik zur ciñülärgä ireşkän. Akademianeñ ğıylmi särqätibe Dania Zahidullina prezidium eşçänlege häm elekke qararlarnıñ ütälüe turıda 15 minutlıq xisap yasadı.
Kürenüençä, eşlär bik yıldam alıp barıla. Mazharovnıñ çığışında humanitar fännärneñ eşläre turında şaqtıy zur beleşmä birelde. Bigräk tä, tel, ädäbiät, sänğät institutında alıp barılğan tikşerülär kiñ qolaçlı, alarnı sanap ta betererlek tügel.
Kemnär yaña akademik buldı?
Äytergä kiräk, Fännär akademiasenä yaña äğzalar saylağanda, bıyıl tögäl häm tabiğät fännärennän başqa Rusiä xalıqları ädäbiäte digän fän buyınça äğza-möxbir urının birelgän ide. Elekke yıllarda tarix häm etnologia belgeçlekläre buyınça urınnar täqdim itelep, anda qayber ğälimnär, şul uq Damir İsxakov, ike tapqır omtılış yasap ta, saylana almağan ide.
Bu yulı ädäbiät galimenä birelgän urınğa filologia fännäre doktorları Xatıyp Miñneğulov, Färit Yäxin, Foat Gälimullin häm Kim Miñnullin däğwa itkännär. Humanitar bülektä barğan saylawlar näticäsendä äğza-möxbirlekkä şuşı uq däräcägä uzğan yılda da omtılış yasağan Kim Miñnullin saylanğan. Şulay itep, Tel, ädäbiät häm sänğät institutı citäkçese Kim Miñnullin xäzer Fännär akademiasenä yaña äğzalar alğanda, tawış birü xoquqına iyä.
Rafail Xäkimov tänqıytläwçelärne tänqıytli
Şunı da äytergä kiräk, Tarix institutı turında Akademia prezidentı cılı süzlär äytte. Şuşı atnada ğına direktor itep saylanğan Rafail Xäkimov Akademianeñ mönbärenä çığıp, üz institutında sponsorlardan aqça tabu, yıl sayın 50läp kitap çığaru, zur fänni eşlär başqaru turında optimistik fikerlär äytte.
Damir İsxakov häm İskändär İzmaylovnıñ isemnären äytmäsä dä, Rafail Xäkimov alarnıñ xaqlı bulmawına işarä yasadı. «Gazetaga yazsalar da, üz isemnärennän yazsınnar, Akademia isemennän yazmasınnar, yä başta Akademia sistemasınnan kitsennär”, dide.
Respublika Akademiadän qänäğät
Utırışta iğlan itelsä dä, berençe vitse-premer Rawil Moratov cıyılışqa kilmägän ide. Respublika citäkçelege isemennän Däwlät şurası räise Färit Möxämmätşin çığış yasadı.
Döres, mondıy çığışlar Akademiane tänqıytlägän İsxakov belän İzmaylov häm alar daimi yazıp torğan gäzitkä yaxşı ğına reklam bulıp yañğıradı.
Millätçe akademiknıñ turı süze
Tänäfes waqıtında tarix fännäre doktorı, Tatarstan fännär akademiase äğza-möxbire, Tübän Kama Tatar ictimağıy üzägen oyıştıruçı häm berençe räise Azat Zıyatdinov "Azatlıq" radíosına äñgämä birde.
Min akademianeñ eşçänlegen zur dip sanıym. Ämma ikençe yağı bar. Humanitar ölkädä eşläwçe gälimnär texnikanı ikençel qatlam kebek qarıylar. Alarğa tarix, tel bulsın, üzläreneke bulsın. Bik küp ızğışlar alarnıñ ber-bersen kürä häm tanıy almawdan kilä. Min küp kenä yazuçı, ğälimnär, şağıyrlär, artistlar belän oçraşam, şulqädär ber-bersenä naçar qarıylar.
Rimzil Wäli: Könçelekme bu, ällä fänni alternativ fikerläw arqasındamı?
Azat Ziätdinov: Min andıy fikerläwne kürmim. Bu ğädi könçelek. Bu kiñ qaraş citmäwne añlata. Älbättä, fändä dä, sänäğättä dä böten keşe yalğışa. Ber närsä eşlämägän keşe genä yalğışmıy.
Rimzil Wäli: Ä sezgä ber-beregezgä yul birergä turı kiläme soñ, menä bu citeşterü, üzegezneñ torbalarığız, ximiya fäne turında söyläşkändä, qarşılıq bulmıymı?
Azat Ziätdinov: Älbättä bula. Ämma qarşılıqnı bit ğailädä qaldırıp bula. Härber ğailädä qarşılıqlar bula. Berse anıñ uramğa çığıp qıçqıra, külmägen yırta başlıy, ikençese öyendä matur ğına utırıp çäy eçä, kileşä, citäkläşep öyennän çığıp kitälär. Ämma bu qarşılıqlarnıñ nigezendä aqça citmäw yata. Bez äytäbez, anda akademia äğzalarına, uqıtuçılarğa, meditsina xezmätkärlärenä tülängän aqçalarnı arttırırğa kiräk dip. Çınnan da, arttırırğa kiräk. Bezneñ şuşındıy xäldä yäşäw, bu ilneñ xäyerçelege, anıñ döres yünäleştä barmawı. 4 trillionğa yaqın aqçalar Amerika banklarında yata. Miña qalsa, bügenge köndä yaña texnologia buldırıp, zavodlar açıp, yaña eş urınnarın buldırıp, ilne kütärergä kiräk.
Rimzil Wäli: Fännär akademiase dä ber yaqtan qarasañ fänni ictimağıy oyışma, milli ictimağıy oyışma. Oxşaşlıq barmı ictimağıy oyışma bularaq fännär akademiase häm milli mädäni üseş oyışması oxşaşlığı barmı? Alarnıñ ikesendä dä şul keşelär eşli bit äle. Mäsälän sez, Azat Ziätdinov, şul uq Damir İsxakov.
Azat Ziätdinov: İctimağıy xäräkättä qatnaşıp min annan bernindi matdi fayda almadım. Alıp ta bulmıy anı.
Rimzil Wäli: Ä sezneñ ictimağıy eşlärne başqarğanda, başqalar belän talaşıp, bozılışqanığız barmı, mäqälälär yazıp, şikäyätlär yazıp.
Azat Ziätdinov: Min andıy eşlär belän şöğellänmim. Ber keşe miña açu itä ikän, min anıñ belän eş itmim. Milli xäräkät şundıy närsä bit ul. Härkem üz ideyase belän borçıla. Tübän Kamağa min citäklim dip kilmädem bit. Saylap quydılar. 1988 yılnıñ deqäbrendä milli xäräkättä berençelärdän bulıp bez ustav aldıq.
Rimzil Wäli: Menä şulay añlaşa torğan qorıltay bulsın ide inde bu. Fännär akademiaseneñ dä cıyılışı. Däwlät belän ğälimnär, ğälimnär belän citeşterüçe, sezneñ kebek citeşterü generalları añlaşıp yäşäsen ide.
Azat Ziätdinov: Älbättä añlayışıp, matur itep yäşäw iñ zur närsä inde ul. Ä menä yazıp, ızğışıp, talaşıp, älbättä kemder ciñär, ämma bu ciñü şatlıq kitermi. İkençe yağın da isäpkä alırğa kiräk. Mansur Xäsänov ul bik täcribäle keşe ide. Firqa idarälärendä eşläp ul şulqädär öyrängän, ul kem belän niçek citäkçelek itärgä, nindi yünäleşlärdä alıp barırğa anı öyrätäse yuq ide. Aña akademiane oyıştıru ciñel buldı, älbättä. Çönki bik täcribäle keşe. Ul texnika belän dä, meditsina belän dä urtaq tel taptı.
İkençe yağı. Saylap quydıq Mazharovnı. İskitkeç täcribäle, dönyada üzen tanıtqan ğälim. Äytik, neftne kükerttän çistartu ısulları anıñ xezmäte. İctimağıy ölkäne dä citäklärgä äzerme ul, anısın äytä almıym. Anıñ bit şul ölkädäge akademikları bar, alar inde İsxakov belän dä urtaq tel tabarğa tieş. Äytik, nefteximiadän kilep kerdeñ dä barsın belmäskä dä mömkin. Ämma ul zur ğälim, alar belän eş itä. Ul yağı Mansur abıyğa qarağanda küpkä otışlıraq inde. Aqçanı Mazharov, älbättä kerep sorıy. Färit Möxämmätşin bügen wäğdä itte bit. Sentäber ayınnan aqçalarnı qabat qarıybız, uñay yaqqa çişäbez dide. Ä ber närsäne söyläw, menä tarattılar akademiane, anda tegeläy, bolay dip ğaybät taratu, ul berwaqıtta da konstruktiv uñay näticälärgä kiterä almıy.
Ğälimnärneñ eş xaqı artaçaq
Töştän soñ Fännär akademiasendä çığışlar däwam itte, büleklärdä saylanğan yaña akademiklarnı zur cıyılışta raslaw öçen yäşeren tawış birdelär. Öç bitlek qararda Akademianeñ iñ möhim eşläre bilgelände. Tänqıytneñ dä kiräklege tanıldı. Yaxşı ğına täqdimnär cıyıldı, sorawlarnıñ iñ zurısı häm açısı eş xaqınıñ qayçan artuı turında buldı. Färit Möxämmätşin, bu xaqta prezident Şäymiev belän aldağı könnärdä söyläşülären äytte häm töp cawap şul sentäber ayında eş xaqları artaçaq, akademiklarnıñ stipendiase dä beraz artır dip kötelä. Fänni cıyılışta säyäsät, prezidentlıqnı saqlaw teması da kütärelde. Ğömümän, tınıç häm pozitiv ruxta ütte bu cıyılış. Akademianeñ eşenä aldan uq “ikele” quyğan Damir İsxakov bu cıyılışta qänäğät yılmayıp utırdı.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Mäşhür Karreras Qazanda buldı
Karrerasnıñ Qazandağı konsertı turında reklam bik küp bulmasa da, pänceşämbe kiçendä Cälil teatrı binası şığrım tulı buldı.
Konsert aldınnan teatr aldında häm vestibyuldä yörüçe qunaqlarnıñ kiemnären, qaraşların, totışların küzätü üze ber qızıqlı tamaşa buldı. 20 meñlek konsert qarawçılar bötenläy başqa törle bula ikän.
Karreras belän bergä Yaña itälyän kvartetı digän törkem çığış yasadı. Elekke yıllarda leykemia awıruın kiçergän Xose Qarreras 2-3 aria başqarğan sayın säxnä artına çığıp yal itkändä, kvartet soqlandırğıç muzıka belän tamaşaçılarnı yuandırdı.
İspan cırçısınıñ programması Urta diñgez yarındağı mäxäbbät yalqının çağıldırğan lirik äsärlär Rusiä häm Qazan tamaşaçısına tanış tügel ide. Läkin barıber cırçınıñ ostalığına, matur tawışına soqlanğan melomannar bu konserttan zur läzzät taptılar.
Axırda kiñ cämäğätçelekkä tanış ariane işetkäç, zal şatlığınnan qıçqırıp, ayagürä qul çaptı. Karerras häm anıñ säfärdäşläre maxsus oçqıçta Yekaterinburgta, annarı Rigada çığış yasayaçaqlar.


text:
İndoneziä: radikal ruxani Bali şartlawın oyıştıru öçen süz berläşterüdä ğäyeple tabıldı
İndoneziä mäxkämäse möselman ruxanisı Abu Bäker Bäşirne 2yıl yarım törmä cazasına xökem itte. Bäşer 2002nçe yılda Balidä 200dän artıq keşeneñ häläk buluına säbäp bulğan bombalauda süz berläşterüdä ğäyeplänä.Bäşergä quyılğan baytaq qına ciddi ğäyepläwlär citärlek dälil bulmawı säbäple töşerelde. Misal öçen Bali höcümenä şäxsän kürsätmä birü,2003nçe yılda Jakartada Marriot qunaqxanäsenä yasalğan höcümne planlaştıru. Şuşı şartlawda 12 keşe ülde.
Soedarto(audio)
Mäxkämä Abu Bäker Bäşirne 2yıl 6ay törmä cazasına xökem itä.
Mäxkämä 66yäşelek ruxani 2003nçe yılda Jakartada Marriot qunaqxanäsendäge şartlawda qatnaşı yuq dip belderde . Şuşı şartalwda 12 keşe häläk bulğan ide. Bäşir mäxkämä protsesı barğanda 10 ay törmädä utırdı , bu älbättä anıñ cazasınnan kimetelä . Näticädä ul ber yıl yarım ğına törmädä utıraçaq. Awstralia tışqı eşlär ministrı Alexander Downer Bäşirneñ xökem itelüen xuplasa da , küp kenä avstralialılar caza bik qısqa digän qaraşta dide.
Downer(audio)
Jakartadağı ilçebez cäza möddäneñ bik ozın bulmawı turındağı borçılularıbıznı räsmilärgä belderde.Balidä bik küp avstralialılar heläk bulğan öçen bez avstralialar cazağa bik qısqa dip qarıybız.Bez xökümät bularaq qına tügel ä il bularaq Balidä yaqınnarı üterelgännärneñ qaraşların belderergä tieş dip uylıym.
AQŞları da qänäğätsezlegen tizlektä belderde. Jakartadağı AQŞ ilçelegeneñ süzçese Max Kwak Waşington İndoneziä mäxkämäse qararına xörmät belän qarıy.Ämma Bäşirgä quyılğan ğäyepläwlärneñ ciddilegen küz aldında totqanda AQŞ xökümäte cäzanıñ möddäte belän qänäğät tügel dip äytte. Läkin Bäşirne yaqlawçılar xökem qararına nıq açu belderde , alar zalda utırğıçlarğa basıp yomrıqların qısıp(audio) Allahü Äkbär, dip qıçqırdı. Distärçä Bäşir taraftarı uramda da protest belderde. Ruxaninıñ advokatları quyılğan ğäyepläwlärne kire qağa häm apilatsiä mäxkämäsenä möräcäğät itäçägen belderde. Bäşir advokatları ruxani säyäsi motivlı AQŞ intrigasınıñ qorbanı digän qaraşta. Mäxkämä, İndoneziäneñ terrorğa qarşı köräşenä sınau dip qaraldı. Analitiklar häm bäysez advokatlar , Bäşirgä qarşı köçle dälillärneñ bulmawı häm şaxitlärneñ söylärgä telämäwe prokurorlarnıñ qulın bäyläde dip äytä.Prokurorlar 8 yıl törmä cazası taläp itkän ide İndoneziä mäxkämäse Balidäge şartlaw öçen cawaplı 3 keşene ülem cazasına xökem itte
färidä xämit


text:
Rice Ğiraqqa kilde. Tatulıq urnaştıru niäte belän
Amerikan prezidentı George Bush belän Yaqın könçığış illärendä yörgän däwlät sekretare Condoleezza Rice sişämbedä aldan iğlan itelmägän säfär belän Bağdadqa kilde. Ğiraq räsmiläre belän oçraşıp ul ildä tatulıq urnaştıru tırışlıqların tağı da köçäytergä çaqırdı.
Rice xanım Bağdadqa Buşnıñ soñğı tuqtalışı - Söğüd Ğäräpstanınnan kilde. Kilü belän ul Ğiraq premier-ministrı Nuri Äl-Mäliki häm tışqı eşlär ministrı Xöşiär Zebari belän söyläşülär ütkärde. Soñnan ütkän matbuğat oşraşuında kürgän-işetkäne belän qänäğät qaluın äytte.
"Soñğı tapqır monda bulğannan soñ ber ay waqıt ütkän, min säyäsi täräqqiätneñ däwam itüen kürdem. Xäzer moña xalıq üze qatnaşa. Ekstremist, terrorçı, çit il suğışçılarına qarşı kütärelgän keşelärne kürep bula" dide däwlät sekretare.
Aq yort süzçese Gordon Johndroe Rice säfäreneñ maqsatın, ildä solıx urnaştıru tırışlıqlarına teläktäşlek belderü, Ğiraq parlamentın tieşle qanunnar qabul itergä öndäw, dip añlattı.
Xäzer Ğiraqta çağıştrımaça totrıqlılıq urnaştı dip sanala. Ämmä Waşington bu tınılıq waqıtlı bulırğa mömkin di häm şuşı forsatnı ildäge törle milli häm dini törkemnär arasında tatulıq urnaştıru öçen qullanıp qalırğa aşığa.
Süz xakimiätkä xäzer menep utırğan şiğilär, Säddam çorında xakimiättä bulğan sönnilär häm kördlär arasında tatulıq urnaştıru turında bara.
Bu taraftan qayber ğämällär başqarıla da. Şimbä könne Ğiraq parlamentı Säddamnıñ Baath partiäse äğzalarına xökümät eşlärenä qaytırğa röxsät itkän qanun qabul itte.
Xäzer Waşington tağın berniçä qanunnı alğa sörä, şul isäptän, cirle saylawlar häm Ğiraqnıñ neft häm gaz yatmaların ildäge törle milli häm dini törkemnär arasında büleşü turında.
Jurnalistlar belän oçraşu waqıtında Rice xanım Ğiraq häm Quşma Ştatlar ozaq waqıtqa partnerlar bulıp qalaçaq, dide.
"Ğiraqnıñ demokratik räweştä saylanğan xökümäte häm Quşma Ştatlar ike il arasında ozın möddätle mönäsäbätlär bulırğa tieş dip kileşte. Bezneñ ozın möddätle urtaq mänfäğätlär bar. Şularnıñ iñ möxime – üzen üze saqlarlıq berdäm Ğiraq buldıru" dide däwlät sekretare.
Condoleezza Rice bügen ük kire Söğüd Ğäräpstanına kitä häm Buş belän bergä Yaqın könçığış säfären däwam itep Misırğa yul totaçaq.


text:
Röstäm Miñnexanov Tarix institutı ğalimnäre belän oçraştı
Tatarstan Fännär akademiäseneñ Tarix institutı soñğı distä yıl eçendä zur ğına eşlär başqardı. Qazannıñ 1000rыHa äzerlänü, millät üseşe, tatar xalqınıñ ütkänen häm ruxi mirasın obyektiv çağıldıru yaña burıçlar da quya. Şimbä könne älege fänni oyışmada siräk oçrıy torğan waqiğa buldı. Tatarstan prem'er-ministrı Röstäm Miñnexanov üzeneñ urınbasarı Zilä Wälieva belän Kremlevskaya uramındağı Tarix institutına kilde. Rafail Xäkimov citäklägän şuşı institut ğalimnäre häm xökümät başlığı arasında eşlekle häm ixlas fiker alışu buldı. Forsattan faydalanıp, Röstäm Miñnexanov Rafail Xäkimovnı tuğan könne belän qotladı. Ul Tarix institutı xezmätkärlärenä ekspeditsiälärgä yörergä caylı bulsın öçen PAZ avtobusın büläk itte. Tatar tarixın öyränü häm fänni tikşerenülärne alıp baruda xökümät yärdämeneñ kübräk kiräk buluı turında da fiker alışu bulğan anda. Röstäm Miñnexanov şuşı institut häm Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı tarafınnan tözelgän etnologik monitoring üzägeneñ eşen kiñräk cäyelderü öçen kiräkle aqçalata yärdäm birergä dä wäğdä itkän. Gumanitar fännär belän şöğellänüçe ğilmi üzäklär mondıy iğtibar häm yärdämgä härwaqıtta moxtac ikänlege bu oçraşudan soñ tağın da yaxşıraq añlaşıldı.
Soñğı waqıtta här şimbä, yäkşämbe säyäsi belderülär, cıyılışlar, mitinglar könenä äylänep bara. Böten Rusiädä taşlamalarnı aqçalata öläşü, toraq-kommunal' reforması quzğatqan säyäsi aktivlıq köçäygändä, Tatarstan da başqalardan qalışmıy. Şimbä könne Berdäm Rusiä firkäseneñ Tatarstan bülekçäse ofisında respublikanıñ 30dan artıq ictimaği oyışması aktivistları cıyılışı ütte. Monda kilüçelär Putinnıñ reformaların häm säyäsi kursın yaqladılar. Mixail Fradkov xökümäteneñ otstavkağa cibärelmäwen Tatarstan Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin häm ul citäklägän Berdäm Rusiä firkäse bülekçäse xuplap çıqtılar. Ul reformalar nigezendä sotsializm qaldıqlarınnan häm taşlamalar sistemasınnan qotıluğa omtılış yata, dip belderde. Putin mondıy reformalarğa totınıp qıyulıq kürsätte häm bez anı yaqlarğa tieş, dip äytte üzeneñ çığışında Färit Möxämmätşin. Cıyılışta Rusiä prezidentınıñ säyäsäten häm kiñ qolaçlı reformalarnı yaqlaw, cämğiättä tınıçlıq häm tatulıqnı saqlaw kiräklege turında rezolyutsiä dä qabul itelde.
Gölnaz İlgizär


text:
Ğiraqnıñ Zöbäyer şähärendä ber sönni imamnı üterügä häm başqa köç qullanularğa rizasızlıq belderep Ğiraq şığıyları citäkçese, ayatulla Ali äs-Sistani şähärdäge barlıq mäçetlärne 3 köngä yabıp torırğa quştı.
Äs-Sistani wäkile bu çara şığıylarnıñ sönnilärgä teläktäşlegen kürsätäçäk dide.
Älege imam kiçä mäçettän 2 yaqını belän çığıp barğanda üterelgän ide.
Mäzhäb-ara bäreleşlärgä cawap bularaq Ğiraq prezidentı Cäläl Talabani kiçä şığıylar belän sönnilärne bu köç qullanularğa qarşı berläşergä çaqırdı.
Bügen Bağdadta 2 bomba höcüme 3 amerikan soldatın üterde.
Tağın ber bomba höcümendä 5 sivilneñ üterelüe turında xäbär itelä.
Ğiraq xökümäte Bağdadtağı iminlek köçlären üzgärtep barlıq politsiä köçlären häm yarımxärbi köçlärne ber citäkçelekkä tuplarğa cıyına.
Bu mäshäbara bäreleşlärgä qarşı çara bularaq täqdim itelä.
Eçke eşlär ministrlığı räsmie politsiä köçläre yaña uniforma kiäçäk häm bertörle maşinada yöriäçäk dide.


text:
İldä nilär bulıp yata? - 20.II.2008
*Yullarnıñ naçar buluı iqtisadqa üsärgä irek birmi | *Tatarstanda hawa alannarınıñ sıyfatı naçar xäldä | * Tatarstanda ictimağıy oyışmalarnı saylawlar qızıqsındıramı? | *Sportçılar da zur säsättä qatnaşa
Yullarnıñ naçar buluı iqtisadqa üsärgä irek birmi
Rusiädä 30% yullarda tieşennän kübräk maşína yöri. Şähär ara yörü waqıtı 2lätä arta. Hawa transportınıñ xäle bik naçar, xätta absurd xälgä citä. Bügen hawa yulları belän qullanunıñ 67% Mäskäwgä turı kilä. Ğäcäyep xäl, bügen Irınburdan Qazanğa oçar öçen Mäskäw aşa barırğa kiräk. Mäsälän Amerika quşma ştatlarında hawa yulları belän qullanuçılar sanı Rusiägä qarağanda 10 märtäbä artıq, Yewropağa qarağanda 7 märtäbä, anıñ qarawı bezdä hawadağı 1 çaqrım yul oçu çığımı, alarğa qarağanda bermä-ber qıybatıraq. Tatarstanğa qağılğan yullarnı tözekländerügä kilgändä. Bez M7 federal' yulın öleşlärgä bülep tözekländerergä qarşı, anı tulısınça tözekländerü buyınça bezneñ taraftan inde federal' programma qarala.
----------------------------------------------------------------------------------------------
Tatarstanda hawa alannarınıñ sıyfatı naçar xäldä
Qazan hawa alanınıñ nıq naçar xäldä buluı bügenge köndä matbuğatta küp söylänä. Biregä investorlarnı cälep itü maqsatınnan, respublika citäkçelege xäzer inde Tatarstan hawa şirkäten kire xökümät qaramağına qaytardı. Şuña da yaqın kiläçäktä hawa alanı tözekländereläçäk dip belderä belgeçlär.
Tatarstanda hawa alannarınıñ sıyfatı naçar xäldä. Monı inde bezgä härdaim hawa yulları belän qullanuçılar da, eşmäkärlär dä, investorlar da äytep kilä. Bıyıl bez Qazan hawa alanın tözäkländerä başlıybız. Çönki üzendä 2013 yılda universiada ütkärergä telägän şähärdä hawa alanı xalıqara standartlarğa turı kilärgä tieş. Annan soñ şulay uq bezgä küp kenä Begişevo hawa alanına zarlanalar, bigräk tä Tatarstannıñ neft töbäkläre belän qızıqsınuçı investorlar. Bıyıl xökümät tarafınnan bu hawa alanı Kamaz şirkäte qaramağına tapşırıldı häm ul şulay uq tizdän tözekländereläçäk.
----------------------------------------------------------------------------------------------
Tatarstanda ictimağıy oyışmalarnı saylawlar qızıqsındıramı?
İctimağıy oyışmalar cämğıyatneñ möhim ber öleşe, şuña da alar respublikada bulğan tege yäki bu xällärgä härdaim üz mönäsäbätlären belderergä tieş, di belgeçlär.
Tatarstanda 4 meñ tiräse ictimağıy oyışma bar. Alarnıñ 25-30ğa yaqını säyäsi eşçänlek alıp bara. Bu oyışmalarnıñ eşçänlege belän qızıqsına başlasañ, alar kübesençä cämäğätçelekkä yabıq bulıp çığa. İsemnären belüçe yuq, programmaları tögäl tügel, elektron säxifäläre az.
İctimağıy oyışmalarnıñ eşçänlegen uram cıyınnarı sanınnan ğına çığıp bäyäläp bulmıy. Xäzer kübese biznesqa kerep kitä, küp kenä tügäräk östäl söyläşüläre alıp barıla. Döres, berara xalıq zur cıyınnardan ardı, läkin xäzer yänä uram cıyınnarın kötä. Çınlıqta isä inqıylabnı xalıqnıñ 5 % da eşli ala."
----------------------------------------------------------------------------------------------
Sportçılar da zur säsättä qatnaşa
Qazanda “Rusiä alğa” digän isem astında Bötenrusiä sport forumı açıldı. Anıñ qısalarında Russiädä massaqüläm sportnı üsterü turında söyläşü buldı buluın, ämma çara nigezdä saylawlarğa bağışlanğan ide. İrtägä anda Rusiä Prezidentına nämzät Dmitriy Medvedevnı kötälär. Bügenge cıyında Rusiä Dumasına saylanğan ataqlı sport ostaları, Rusiädä sportnı bağuçı baş çinovnik Väçeslaw Fetisov, başqa citäkçelär qatnaştı.


text:
Xalıqlar duslığı qäderle
Monnan berniçä yıl elek Sverdlov ölkäse gubernatorı här yılnıñ aprel' ayında “Ural xalıqları könen” bilgeläp ütü turındağı Ukazğa qul quyğan ide. Küpmillätle Ural xalqı bu könne bäyräm itüne matur traditsiägä äwerelderde.
Bu yılnı bäyräm Yekaterinburg şähärendä “Etnik faktornıñ Uralnıñ iqtisadi häm mädäni üseşendäge role” digän temağa tügäräk östäl uzdıru belän başlanıp kitte. Ural däwlät taw-geologik universitetınıñ fänni kiñäşmälär zalına ul könne Sverdlov ölkäse xakimiäte wäkilläre, ölkä Duması deputatları, ğalimnär, Tatarstan häm Başqortstan respublikalarınıñ Ural töbägendäge daimi wäkilläre, milli-mädäni oyışmalar citäkçeläre, jurnalistlar cıyıldı. Tügäräk östäl yanında çığış yasawçılar Sverdlov ölkäse xökümäte citäkçeläre tarafınnan alıp barılğan milli säyäsät näticäsendä ölkädä millätara duslıq xökem sörüen, här millätneñ üz yözen saqlap qalırğa mömkinçelek tudırıluın bilgeläp üttelär.
Älbättä, problemalarnıñ citärlek buluına da basım yasaldı. Äytik, millätlär arasında ayırmaçıq qarşılıqlı xällär bulmasa da, bulmağan mä’sälälärne quyırtıp, yasalma räweştä konflikt tudırırğa tırışu oçraqları bulğalıy. Moña misal itep “külägädäge” eşmäkärlärneñ üzara alış-bireş oçraqların, saylaw aldı kompaniäläre intrigaların häm başqa berämle oçraqlarnı kiterergä bula. İñ zur problema bulıp migratsiä mä’säläläre tora. Milli mädäniätlär üseşe millätlärneñ üz qazanışları ğına bulıp qala birä. Milli bizäklärne ğomumxalıq iğtibarına täqdim itü öçen millätara televizion kanal älegä qädär eşli başlamağan. Yuğarı uqu yortları da etnik mönäsäbätlär buyınça üzläreneñ sotsial' missiäsen ütäp citkermi. Milli-mädäni oyışmalar yuğarı uqu yortlarına kertü mä’säläsendä abiturientlar belän eşläw xoquqınnan mäxrüm. Bu küp kenä milli respublikalar öçen belemle kadrlar äzerläw mömkinçelegen qısqarta.
Milli kadrlar äzerläw problemasına ayıruça Saxa-Yäqutiä milli oyışması wäkilläre basım yasadı. Süz uñayınnan äytep kitsäk, alar bu ölkädä inde zur ğına uñışlarğa ireşä alğannar. Respublikadan Yekaterinburgqa kilep belem aluçılar sanı inde 330 keşegä citkän. Studentlar milli oyışma belän bik tığız elemtädä yäşilär. Watandaşları alarğa toraq mä’säläläre yağınnan da, matdi yaqtan da yärdäm itep toralar. Xätta alar öçen rus telenä öyrätä torğan maxsus kurslar da açqannar.
Törle respublikalarnıñ milli säyäsäte turında süz alıp barılğanda, Tatarstan misalına ayırım iğtibar birelde. Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkile Rawil' Bikbov üzeneñ çığışında respublika xökümäte alıp barğan milli säyäsät turında tögäl misallar kiterde. Respublikada distälägän milli mäktäplär eşläwe, başqa mäktäplärdä küp kenä milli tellärneñ fän bularaq öyränelüe küplär öçen zur yañalıq buldı.
Tügäräk östäl yanına cıyıluçılar millätara mönäsäbätlär turındağı diskussiädä bik aktiv qatnaştılar. Rus qazaqlarınıñ atamanı, qızıp kitep, xätta Rusiäneñ titullı milläte bulğan böyek rus xalqın xörmät itärgä çaqırdı. Ayırım könyaq millät wäkillärenä ımlap, alarnı rus xalqın narkotiklar belän tä'min itüdä ğaepläde, Sovetlar Soyuzı tarqalğannan soñ, könyaq respublikalarda rus xalqın qısrıqlaw oçraqların misalğa kiterde, Rusiädä bügen alarğa bulğan mönäsäbätne şul waqiğalarnıñ logik näticäse dip bäyäläde. Ämma anıñ çığışın xuplawçılar tabılmadı.
Axırdan, barlıq täqdimnärne häm fikerlärne isäpkä alıp, tügäräk östäldä qatnaşuçılar millätara duslıqnı, tolerantlıqnı nığıtu buyınça tögäl täqdimnär qaralğan rezolyutsiä qabul ittelär.
Uzğan şimbädä Yekaterinburg şähärendä bik zurlap Ural xalıqları köne bilgeläp ütelde. Şähärneñ Timer yulçılar mädäniät sarayında xalıq bik küp bulıp cıyılğan ide. Törle milli bizäklärgä kümelgän zalğa cıyılğan xalıqnı Sverdlov ölkäse gubernatorı Eduard Rossel' täbrikläde. Ul üzeneñ çığışında Sverdlov ölkäse xalqınıñ ber ğailä kebek dus, tatu yäşäwenä basım yasadı. Sverdlov ölkäse xökümäteneñ millätara tınıçlıqqa häm duslıqqa yunältelgän milli säyäsätne tağın da däwam itäçägen belderde.
Annan soñ säxnädä törle milli cırlardan häm iyüllärdän torğan bik bay bizäkle, matur konsert buldı. Bäyrämneñ bu yılğı qunaqları – Tatarstan Respublikası däwlät cır häm biyu ansamble çığışı konsertqa ör-yaña matur yäm östäde. Milli oyışmalardan çığış yasağan üzeşçän kollektivlar Ural däwlät cır häm biyu ansamble çığışı belän ürelep bardı. Kiçä Ural xalıqlarınıñ gimnı bulıp sanalğan “Ural miläşe” cırın törle tellärdä başqaru belän tämamlandı.
Konserttan soñ gubernator Eduard Rossel' milli oyışmalar citäkçeläre belän oçraştı. Oçraşu waqıtında ul Sverdlov ölkäsendäge demografik xälgä analiz yasap, ölkä xalqınıñ yäş yağınnan olığayuına ayanıç belderde, iqtisadi yaqtan zur üseş alğan ölkägä ozaqlamıy eşçe qullar citmäw qurqınıçı barlığın äytep uzdı. Sverdlov ölkäse citäkçelegeneñ migratsiä problemaların çişügä häm tolerantlıqqa zur iğtibar birüe ğädäti xäl, dide ul.
Oçraqtan faydalanıp, milli oyışmalar wäkilläre dä gubernatorğa üzlären qızıqsındırğan sorawlarnı birdelär. Bu yıl başında federal' agentlıq tarafınnan tartıp alınğan Tınıçlıq häm Duslıq yortın kire xucalarına qaytaru mä’säläse dä kütärelde. Oçraşu bik ğadi, eşlekle häm cılı atmosferada ütte.
Fäwiä Safiullina. Yekaterinburg.


text:
Yuçenko, Yevropa turında säyläsä dä, berençe säfären Mäskäwgä yasadı
Yäkşämbedä prezidentlıqqa ant kitergännän soñ, Ukrainanıñ yaña prezidentı Viktor Yuşenko, düşämbedä berençe räsmi säfäre belän Mäskäwgä kilde. Ukrainanıñ kiläçäge Yevropa Berlegendä diep kilsä dä, Yuşenko Yevropa illärenä häm Washingtonğa barır aldınnan, başta Mäskäwne sayladı. Kievnıñ yaña tışqı säyäsätendä Rusiä nindi urın alıp toraçaq?
Audio (Vladimir Putin) "Bez Ukrainada qatlawlı säyäsi protsesslar tämamlanuı, wazğiätneñ totrıqlanuı, xakimiät barlıqqa kileünä bik şatbız. Ukraina belän mönäsäbätlär elekkeçä alğa taba täräqqi iter dip ömetlänäbez."
Cawap itep Yuçenko bilay dide:
Audio (Viktor Yuşenko) "Şuña basım yasıysım kilä, bu minem berençe çit il säfärem, bu bezneñ mönäsäbätlärne yuğarı ixtiram itü. Bez gel Rusiä bezneñ mäñgelek startegik partner dip äytep kildek, häm şulay äytäçäkbez dä."
Mäskäw kiläçäktä dä Ukrainanı üze alğa sörgän Berdäm İqtisadi kiñlektä kürergä teli. Bu turıda Putin Yuçenkoğa cibärgän qotlawında da äytte. Ämmä yäşkşämbedä ant birü tantanasınnan soñ Bäysezlek Mäydanında yasağan çığışında Yuçenko Rusiäne telgä dä almadı, ä Ukrainanıñ Yevropa Berlegenä kerü maqsatı turında söyläde:
NC012316 "Bezneñ kiläçäk yulıbız – berläşkän Yevropa yulı. Bez Yevropa millätläre belän ber sivilizatsiägä keräbez, qimmätlärebez urtaq. Yazmışıbız qayda digän sorawğa tarix, iqtisad häm xalqıbız mänfäğätläre açıq cawap birä: bezneñ urınıbız Yevropa Berlegendä häm minem maqsat Ukrainanıñ berläşkän Yevropada buluı."
Qayber küzätüçelär fikerençä, Yuçenkonıñ berençe itep Mäskäwgä kilüe Kreml säyäsäten xuplawnı añlatmıy, fäqät, soñğı aylarda qaqşağan mönäsäbätlärne caylaw tırışlığı bulıp tora. Şul uq waqıtta Rusiä belän iqtisadi bäyläneşlär ber qaya da kitmäde, Rusiä taraflı fälän million Ukrain watandaşı da üz urınında. Şuşılarnı iskä alğanda Yuçenkonıñ Mäskäwdän bäysez säyäsät alıp baru mömkinlege zurmı, digän soraw tua? Kievtağı Tınıçlıq, konversiä häm tışqı säyäsät üzäge citäkçese Oleksandr Suşko fikerençä, alar baytaq:
Audio (Oleksandr Suşko) "Kremlneñ qänäğätsezlegen saylaw aldı kampaniäse waqıtında kürdek. Ukraina xalqı üz süzen äytte, häm bu Kreml telägän süz tügelide. Yuçenkonıñ Rusiä yünäleşendä bäysez säyäsät alıp baru öçen yaxşı mömkinlege bar."
Suşko süzlärençä, kiläçäktä Kiev, Kuçma çorında şikelle Mäskäwneñ iärçene bulmayaçaq, şul uq waqıtta Ukraina Rusiägä qarşı säyäsät tä alıp barmayaçaq. Mäskäwneñ Xalıqara bäyläneşlär institutı belgeçe Kiril Koktış süzlärençä, Yuçenko berqayçan da Rusiägä qarşı bulmadı, anıñ Kreml belän genä awırlıqları bar ide:
Audio (Kiril Koktış) "Anıñ qaraşları berqaçan da millätçel bulmadı, milli ide, läkin millätçel tügel ide, monda bik neçkä çik bar. Yuçenkonıñ ciñüen Könbatış Ukraina millätçeläreneñ ciñüe dip qabul itü döres tügel."
Koktış süzlärençä, Ukrainanıñ iqtisadi mänfägätläre Rusiädä, häm küp kenä Rusiä eşquarları saylawlar waqıtında Yuçenkonı xuplağan. Ä inde Ukrainanıñ Yevropa belän berläşüenä kilgändä, Koktış fikerençä, Ukraina älegä moña äzer tügel.
Älbätä küp närsä Yuçenko xökümätenä kemnär keräçägenä bäyle bulaçaq. Mäskäwneñ Säyäsi tikşerenülär institutı citäkçese Sergei Markov süzlärençä, Kreml anda Rusiägä qarşı bulğan ütä-millätçelär buluın telämäs ide. Soñğı xäbärlärgä qarağanda Yuçenko Mäskäwgä säfär çığar aldınnan xökümät citäkçese itep üzeneñ säyäsi tarafdarı Yulia Timoşenkonı bilgelägän.
-Ali Gilmi


text:
İqtisat
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
İqtisat (Ğäräpçädän), yä dönyaküläm terminologiädä Yunançadağı oikos (öy) häm nomos (ğädät yäki yola), yäğni "xucalıq yolası" mäğnäsendäge süzlärennän yulga çığıp xäzerge waqıtta lingua franca'ğa äwerelgän İnglizçädäge Economics süze belän yışraq almaş qullanıla häm kübesençä asatlıraq añlaşıla.
İqtisat mallarnı häm xezmätlärne barlıqqa kiterüne (citeşterüne), büleşterü-taratunı häm qullanunı tikşerenüçe fän[1]. İqtisat cämğiyäwi fän buluwına qaramastan soñğı waqıtta Ekonometrika qaramağındağı iqtisadi modellär (matematik modellär) arqasında tabiği fän dip isäplänä başladı. İqtisadi tikşerenülär mäsälägä yaqınlaşu belän törlänä. Bolar arasında qayber törlänülärne tübändä sanap kitarğä mömkin:
- makroiqtisat häm mikroiqtisat
- pozitiv iqtisat häm normativ iqtisat
- däwlät iqtisadı häm xalıqara iqtisat
- ximäyäçelek häm liberalism
Gomümän İqtisatnıñ meñlägän tören berbersenen astına quyep şäcärä xälendä kürsätüne döres dip äytep bulmıy, xättä mömkin tügel. İqtisat belemenä tarixi xronologiä yagınnan iqtisat teoriyaläre nigezendä yaqınlaşu iñ kiñ taralgan ısullardan berseder. Kübesençä İngliz telendä işäytelgän belemneñ bu yünäleşe büten belem yünäleşläre belen berğä tasvirlana - Säyäsi iqtisat, İqtisadi cäğräfä, Moxit iqtisadı, Sänäğät iqtisadı h.b.
ЭчTәлek
İqtisatnıñ töp qağidäläre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Çikle çığanaqlar (Scarce resources)
- Härber forsatnıñ üz qimmäte bar (Opportunity cost). Homo Economicus qararın qabul itkändä (Trade-off) belän qaraqarşı qala
- Citeşterü mömkinçeleğe (Production possibility)
- Citeşterüğä täsirlär: Tufraq (Land), Eşçänlek (Labour), Maya (capital), Käsäbäçelek (Entrepreneurship).


text:
Möselmannar millätçelekkä qarşı
Ciñü köne ütep, bäyräm tantanaları artta qalsa da, suğış, faşizm, natsizm qorbannarı teması may ayında tellärdän dä töşmi.Peterburg möselmannarınıñ "Käwsär" isemle cämğiäte oyıştırğan xäter kiçäsendä dä süz şul turıda bardı.18 yäşendä ut eçenä kergän İl'ya Fomin söyli ( audioda :Smolensk yanında 1926 yılğı yegetlär, döresräge balalar, töyälgän eşelonnı nemeslarnıñ bombağa totuı 2500 keşedän, frontqa barıp ta citmiçä, 160 qına keşe torıp qaluı turında söyli)
Möselman cämğiäte mäktäbeneñ uqıtuçısı, filosofiä fännäre kandidatı Timur Batırkaev möselmannarnıñ Böyek Watan suğışındağı rol’läre turında söyläp ütte..Watan suğışında 4 millionlap möselman qatnaşqan, şularnıñ 800 meñnän artığı tatarlar Möselmannarnıñ yartısı suğış qırlarında yatıp qalğan..Mäğlüm ki, suğışta tiñdäşsez batırlıq kürsätkän möselman xalıqlarına xökümätneñ qaraşı ğädel bulmıy. Çeçen, inguş, qırım tatarların deportatsiäläü genä dä ni tora!.Anıñ belän genä dä betmi: bu qaharman xalıqlarğa Stalin ämere nigezendä 1942 yıldan başlap yuğarı däräcä ordennar, çinnar birü tuqtatıla. Ä bit Brest nığıtmasın saqlawçılarnıñ ğına da öçtän bere möselmannar bula,başlıça çeçen häm inguşlar. Alay ğına da tügel, komandirları mayor Petr Gavrilov tatar millätennän, tik anı da Aleksandr Matrosov kebek rus iseme belän yörtälär. 28 batır -panfilovçınıñ Qazaqstannan, reyxstagqa berençe bayraq elüçeneñ millättäşebez Ğazi Zahitov ikänen dä istän çığarmasqa kiräk. Möselman qızları Aliä Moldagulova, Mäğübä Sırtlanova isemnäre dä tarixqa mäñgelekkä kerep qaldı.Fin tatarlarınıñ äsirlekkä töşkän din qärdäşläre öçen eşlägän izge ğämälläre turında da äytmi mömkin tügel: alar bastırıp çığarğan Qor'än kitabı küpme totqınnarğa töşenkelekkä birelmäskä yärdäm itkänder, yäşäwgä ömet uyatqandır ul yıllarda. Xäzer Timur Batırqayıvnıñ üzen dä tıñlap qarıyq (audioda^ suğış qırında da,äsirlektä, blokada waqıtında da möselmannar dinnären saqlağannar, illärenä mäxäbbätlären isbatlağannar. Marşallar Malinovskiy häm Govorov köndäleklärendä tatarlarnıñ batırlığı, tuğrılığı turında yazıp qaldırğannar)
Ber millätneñ üzen başqalardan östen quyuı näticäsendä 1941-45-nçe yıllarda ber Sovetlar Berlege genä dä 30 millionlap xalqın yuğalta.Tik, qızğanıçqa qarşı, keşelek dönyası tarix birgän sabaqlardan kiräkle näticä yasarğa öyränä almıy şul Faşizmnan iñ küp qaza kürgän Rusiädä, ayıruça Peterburgta, ksenofobiä köçäyue moña ber misal. Añlaşıla, yartı yäuğire suğış qırında qalğan möselman xalqı moña bitaraf qala almıy. Xädiçä xanım üzeneñ qısqa ğına çığışında islam dineneñ millätçelekkä, ksenofobiäğä qarşı tora ala torğan köç ikäne turında äytep ütte.audio).
Yäş xäzrätebez Nail Tuğuşevnıñ çığışı da islam dineneñ millätçelekkä qarata mönäsäbätenä bağışlanğan ide.Çığışınıñ axırında Nail xäzrät Böyek Watan suğışında, äsirlektä, blokadada häläk bulğan küpmillätle möselmannar ruxına doğa qıldı.
Gölzadä Kamalova, Sankt-Peterburg


text:
31 İlin Defterdarı Değişti..
Maliye Bakanlığı’nca hazırlanan kararnameyle 31 il’e defterdar ataması yapıldığı bildirildi. Malatya Defterdar Yardımcısı Tahir Gök (fotoğraftaki)’ün, Bingöl Defterdarlığı görevine atandığı bildirildi.
31 İLE DEFTERDAR..
Maliye Bakanlığının Resmi Gazetede yayımlanan atama kararnameleriyle Muğla Defterdarlığına Milli Emlak Kontrolörü Veli Tunçez, Kocaeli Defterdarlığına Muhasebat Başkontrolörü Hasan Basri Yılmaz, Balıkesir Defterdarlığına Muhasebat Başkontrolörü Haydar Kocatepe, Mersin Defterdarlığına Muhasebat Kontrolörü Mustafa Kılıçaslan atandı. Defterdarlıklara yapılan diğer atamalar ise şöyle:
“Antalya Defterdarlığına, Muğla Defterdarı İsmail Çelik, -Manisa Defterdarlığına, Tekirdağ Defterdarı Zekai Dede, -Tekirdağ Defterdarlığına, Eskişehir Defterdarı Sadrettin Karabacak, -Eskişehir Defterdarlığına, Sakarya Defterdarı Abdullah Karakayış, -Sakarya Defterdarlığına, Sivas Defterdarı Ali Öztürk, -Sivas Defterdarlığına, Bingöl Defterdarı Duran Salihoğlu, -Bingöl Defterdarlığına, Malatya Defterdar Yardımcısı Tahir Gök, -Gaziantep Defterdarlığına,Elazığ Defterdarı Kenan Bilgehan, -Elazığ Defterdarlığına, Sinop Defterdarı Cabir Döner, -Sinop Defterdarlığına, Iğdır Defterdarı Hayati Dinç, -Iğdır Defterdarlığına, Kayseri Defterdar Yardımcısı Yaşar Kısa, -Kırıkkale Defterdarlığına, Tokat Defterdarı Sıtkı Topaloğlu, -Tokat Defterdarlığına, Artvin Defterdarı Necmettin Heper, -Artvin Defterdarlığına, Erzurum Defterdarı Bayram Yıldız, -Erzurum Defterdarlığına, Gümüşhane Defterdarı Osman Şimşek, -Gümüşhane Defterdarlığına, Denizli Defterdar Yardımcısı Sedat Ayyıldız, -Yalova Defterdarlığına, Isparta Defterdarı İsa İnal, -Isparta Defterdarlığına, Edirne Defterdarı Fevzi Gönüllü, -Edirne Defterdarlığına, Mardin Defterdarı Mustafa Ceylan, -Mardin Defterdarlığına, Samsun Defterdar Yardımcısı Mustafa Akdemir, -Aydın Defterdarlığına, Konya Defterdarı Sabahattin Parmakerli, -Konya Defterdarlığına, Samsun Defterdarı Mustafa Görmezoğlu, -Samsun Defterdarlığına, Hakkari Defterdarı Ali Sağlam, -Hakkari Defterdarlığına, Adana Defterdar Yardımcısı Abdullah Kırım, -Denizli Defterdarlığına, Ardahan Defterdarı Mehmet Özefe, -Ardahan Defterdarlığına, Hatay Defterdar Yardımcısı Nurettin Dirican, -Batman Defterdarlığına, Amasya Defterdar Yardımcısı İsmet Tapar, -Tunceli Defterdarlığına, Hatay Defterdar Yardımcısı Ali Tongül.”
GÖK 4 YILDIR MALATYA’DAYDI..
Gaziantep İslahiye doğumlu olan 49 yaşındaki Tahir Gök, 4 yıldır Malatya Defterdar Yardımcısı olarak görev yapıyordu.


text:
Tatarstanda “İdel Hac” digän Hac qılu programması buldırıla
Mäğlüm ki, Rusiä İminlek şurası särqatibe Vladimir Ruşaylo Tatarstanda bulıp, dini konfessiälär eşçänlege xäle belän tanışıp kitkännän soñ Tatarstandağı möselman oyışmaları eşçänlegenä mönäsäbät uñay yaqqa üzgärde. Menä şuşı İminlek saqlaw oyışmalarına yaqın bulğan ber mäğlümat üzägeneñ fikere. İminlek şurası särqatibe Ruşaylo äfände üzeneñ Qazanğa vizitı waqıtında Tatarstanda oyışıp kilgän İslam dini mäğärifen uñay bäyäläde. Moña qädär dini belem alırğa telägän yäşlär İslam fundamentalizmı östenlek itkän Yaqın Könçığış illärenä barırğa mäcbür idelär. Ä qayber Tatarstan yäşläre islamnı Kavkaz cäylegendä, Çeçnyadä öyränälär ide häm annan soñ çäçän suğışçıları törkemnären tulılandıra ide. İminlek şurası särqatibe Tatarstan diniä nazaräteneñ Hac qılu sistemasın üzgärtü niäten xupladı. Xäzer Hac qılu öçen yärdäm çit il sponsorlarınnan tügel, ä NASKO-Tatarstan iminlek tä'min itü kompaniäseneñ “İdel Hac” programması buyınça başqarılaçaq.
Şuşı arada Diniä nazaräte yäşüsmerlär arasında dini belemne arttıru öçen tağın ber izge ğamäl başqardı. 5-17 yäşenä xätle balalar arasında Kör’änne döres itep uqu buyınça “Söembikä señelläre häm eneläre” digän bäyge ütkärde.


text:
Mäskäw Kosovo bäysezlenä qarşı
Kosovoğa şartlı räweştä bäysezlek täqdim itkän plan Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ İminlek Şurasında kiläse düşämbe 26 mart könne qaralaçaq. Bu täqdimnärne oyımanıñ maxsus wäkile Marti Ahtisaari äzerläde. Şurağa kergän AQŞ, Fransiä häm Britaniä plannı yaqlıy, Rusiä – qarşı çığa. Ni öçen Rusiä Kosovonıñ bäysezlegenä qarşı?
"Kosovo hiçşiksez bäysez bulaçaq. Rusiäneñ Marti Ahtisaari planına qarşı çığuı – eşlärne bik qatlawlandıra. Ägär dä Ahtisaari täqdimnäre kiläse ayda İminlek Şurasında xuplanmasa – Kosovoda qan qoyış başlanaçaq, häm bu – Rusiä eşe näticäse bulaçaq. "
Rusiä räncede. Bu düşämbedä ilneñ BMOdağı wäkile Vitaly Çurkin İminlek Şurasınıñ Kosovoğa bağışlanğan utırışın taşlap çığıp kitte. Soñınnan ul oyışmanıñ Kosovodağı wäkile Joachim Rueckernıñ çığışına rizasızlığın belderde:
"Anıñ belderüe ber yaqlı häm faydasız ide. Bu aldıbızda torğan tağın ber problema. Minemçä süz Kosovo turında barğanda, ber yaqlılıq bula almıy."
Rusiä, Kosovoğa bäysezlek birü planında, andağı serb azçılığın yaqlaw çaraları qaralmağan, dip sanıy. Tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov, çärşämbe könne Däwlät Dumasına, serb mänfäğätläre yaqlanmasa, Mäskäw planğa qarşı çığaçaq, dip belderde.
Ahtisaari planında Kosovoğa şartlı bäysezlek täqdim itelä. Yağni anıñ üz konstitusiäse, aläme häm gimnı bulaçaq. Ämma töbäk, bigräk tä serblarnı yaqlaw öçen xalıqara cämäğätçelek küzätüe astında qalaçaq.
Azatlıq radiosınıñ säyäsi küzätüçese Patrick Moore süzlärenä qarağanda, urtaq fikergä kilü ixtimalı – bik keçkenä.
"Kosovo mäsäläse belän az bulsa da tanış bulğan här keşe – ike yaqnı da qänäğätländererlek çişeleşneñ bulmawın yaxşı añlıy."
Germaniäneñ tışqı mönäsäbätlär şurası äğzase Alexander Rahr, Rusiäneñ Kosovoğa qarata säyäsäten menä niçek añlata:
"NATOnıñ kiñäyüe, Yevropa Berlegeneñ kiñäyüe, xäzer Polşa häm Çexiädä raketa qalqannarın tözü – Yevropa-Rusiä arasın tağın da yırağayta."
Häm älbättä, elekke Sovetlar Berlege cirlegendä ber qabınıp ber süngän nizaqlar.. Ägär dä Kosovo bäysez bula ala ikän, ni öçen Mäskäw yaqlağan Dnestr buyına, Abxaziägä häm Könyaq Ossetiägä möstaqillek birmäskä? Mäskäw Kremlenä yaqın säyäsi küzätüçe Sergei Markov, BMOnı ikeyözlelektä ğäyepläde:
"Berläşkän Millätlär ber törle xällärne ber törle çişergä tieş. Abxaziä, Dnestr buyı, Könyaq Ossetiä bäysezlege turında söyläşmi torıp – Kosovo bäysezlege turında süz dä bulırğa mömkin tügel."
Möstaqillek häm üzbilgelänüneñ dä ike yağı bar, dip sanıy belgeçlär. Äytelgän 3 töbäk bäysezlek alsa, Rusiä öçen problemalar kübräk bulaçaq, digän farazlar bar.
Rusiädän törle fikerlär kilä, düşämbe könne Mäskäw İminlek Şurasında üzeneñ veto xoquqın – qararğa qarşı çığu xoquqın qullanırmı-yuqmı bu sorawğa belgeçlär dä cawap birä almıy. Veto xoquqın Rusiä inde 10 yıldan artıq qullanmağan. Kosovonıñ üzendä isä, xalıqara tınıçlıq saqlaw köçläre – törle bäreleş-çualışlarğa äzer tora, NATO östämä ğäskär cibärde. Cirle xalıq isä – yañadan suğış başlanmasın digän ömettä yäşi.


text:
Fälestin citäkçese Yassir Arafat Fransiäneñ xärbi xastaxanäsendä däwalanu öçen Parij yanındağı xärbi bazağa kiterelde.
Arafatnıñ zur qan probleması bar dielä. Tabiblar äytüençä, monıñ berniçä säbäbe bulırğa mömkin. Qan ragı yäki bawır awıruı da säbäp bula ala dielä. Arafatnıñ xäle niçek buluın häm anıñ xastaxanädä ni qädär bulaçağın äytmilär.
Arafat Könbatış Yardağı utırmasınnan başta boralaq belän İordaniägä kiterelde, annan oçqıç belän Fransiägä kiterelde.
Arafatnıñ baş kiñäşçese Näbil Abu Rdeyne Arafanıñ awıruı Fälestin Citäkçelgenä tä'sir itmiäçäk dide.
Fälestin xakimiäte soñğı 30 yılda niçek idarä itelgän bulsa alğa taba da şulay idarä iteläçäk. Bu qanun häm tärtip saqlanıp qalaçaq häm prezident Arafat üz tiräsendäge keşelärgä, şul isäptän premyer-ministr Äxmät Quraiğa häm başqa citäkçelärgä tulısınça ışana dide Rdeyna.
2002-nçe yıldan birle İzrail' köçläre Arafatnı Ramallada öy sağı astında tottı. Kiçä İzrail' räsmiläre arafat çittä däwalanğannan soñ Könbatış Yarğa qaytsa aña kerü röxsät iteläçäk dip belderde.


text:
İndus Tahirov: Tatarstan belän federal’ üzäk arasında kileşü bulmasa, Rusiä federativ däwlät buluınnan tuqtıy
Programmabıznı däwam itäbez. Bu könnärdä respublikada yänä Tatarstan belän federal’ üzäk arasındağı wäkälätlärne büleşü turındağı kileşü xaqında söylänä. Uzğan comğada respublikanıñ Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin jurnalistlar, kileşü inde äzer, federal’ üzäkneñ aña şikäyätläre yuq, tizdän kileşü Rusiä prezidentı tarafınnan imzalanırğa tieş dip belderde. Qayber mäğlümätlärgä qarağanda, elekkege kileşü belän çağıştırğanda, xäzerge dokument Tatarstanğa ällä ni östenleklär birmi. Härxäldä, finans yaqtan, salım tüläwdä. Şul uq waqıtta, kileşü respublikağa federal’ üzäk belän qayber iqtisadi, mädäni mäs’älälärne bergä xäl itärgä mömkinlek birä. Mäsälän, Tatarstan Rusiä xökümäte belän kileşü nigezendä çittäge tatarlarğa yärdäm itärgä, tatarstanlılar pasportına maxsus bit quyarğa, respublika prezidentınnan ike däwlät telen belüne taläp itärgä mömkinlek birä. Ägär dä kileşü imzalansa, Tatarstan şuşındıy kileşülärne yañadan buldırğan berençe Rusiä töbäge bulaçaq, di belgeçlär.
Älege problema xaqında xäbärdar, turıdan-turı şuşı kileşä mäs’äläse belän şöğellängän keşelär aña nindi mönäsäbättä tora? Bu xaqta bez ğalim, deputat İndus Tahirovtan soraştıq.
Minem älege kileşügä mönäsäbätem uñay.Çönki bez anı başlap yörüçelär buldıq. Döresen äytergä kiräk, yaña kileşüdä bez üzebezneñ kileşkännän şaqtıy çigendek, bez moña mäcbüri räweştä bardıq. Läkin bezgä bügenge köndä prinsip ähämiätleräk, kileşü prinsibın saqlap qalu. Ägär dä Rusiädä kileşü prinsibı yuğala ikän, ägär dä Rusiä Tatarstan belän kileşüsez yäşi başlıy ikän, dimäk Rusiä federativ däwlät buluınnan tuqtıy. Şuşı kileşü prinsibın başlap cibärep, keçkenä genä, ğorur Tatarstan Rusiäneñ federativ rel’slarğa bastıra aldı. Ägär dä bez şuşı kileşüne yuğaltabız ikän, bu oçraqta Tatarstan ğına tügel, Rusiä dä yuğaltaBezgä tatarstan belän federal’ üzäk arasındağı kileşü xaqında üz fikerläre belän büleşkän ğalim, deputat, cämäğät eşleklese İndus Tahirov 24 mayda üzeneñ 70 yıllıq yubileyın bilgeläp ütte. Şuşı uñaydan çärşämbe könne Qazan däwlät universitetınıñ Ğilmi Şura utırışı uzdı. Anda Tahirovnı qotlarğa Tatarstan spikerı Färit Möxämmätşin dä kilde. Tantanada qatnaşuçılar tanılğan ğalim, bilgele cämäğät eşleklese, milli mänfäğätlärne yaqlawçı deputat İndus Tahirovnıñ fän, millät, respublika aldındağı qazanışları turında söyläde, yubilyarnı qotladı, matur teläklär teläde.
Gölnaz İlgizär


text:
Başqortstanda bäyrämnär däwam itä
Başqortstanda Yaña yıl bäyräme belän başlanıp kitkän yal könnäre däwam itä. Rayonnarda häm şähärlärdä bäyräm çaraları ölkännär öçen dä, balalarğa da kön dä oyıştırılıp tora. Äle Ufada törle rayonnardan kilgän balalar berniçä şifaxanädä yal itä. Alarnı törle säyäxätlärgä alıp çığalar, Çırşı bäyrämnärenä alıp baralar, Sirktağı tamaşalarnı kürsätälär. Küp balalı ğailälär, ata-anasız qalğan balalarğa ayıruça zur iğtibar birelä.
Ölkännär öçen dä Ufadağı törle Mädäniät sarayları, filarmoniä häm teatrlar maxsus bäyräm programmaları äzerläde. İske Yaña yılğa qädär däwam itäçäk alar. Ä 7 ğinwar könne pravoslav xristiannarnıñ Raştua bäyräme başlana. Şuşı uñaydan Başqortstannıñ barlıq çirkäwlärendä bäyräm çaraları, ğibädät qılular oyıştırılaçaq. Başqortstan pravoslavları başlığı, Ufa häm Stärletamak Arxiepiskobı Nikon ataqay din qärdäşlären şuşı olı bäyrämnäre belän qotlap möräcäğät itte. Anda ul uzğan yılnıñ Başqortstan pravoslav dinen totuçılar öçen uñışlı bulğanlığın äytä.
Başqortstan pravoslavların Raştua bäyräme belän respublika Prezidentı Mortaza Räximov ta qotladı. Respublika matbuğat çaralarında dönya kürgän bu möräcäğättä ilbaşı üzeneñ iñ izge teläklären citkerä. “Başqortstanda bezneñ yaq öçen ğädäti bulğan barlıq dinnärgä ışanuçılar arasında üzara äybät mönäsäbätlär urnaşuı quanıçlı, - di Räximov äfände. – Bu xäl cämğiättä üzara añlaşuğa, tınıçlıqnı, kileşep yäşäwne häm totrıqlılıqnı saqlawğa häm nığıtuğa bulışlıq itä”.
Prezidentnıñ süzläre xaq – Başqortstanda dinnärara tatulıq yäşäp kilä. Törle konfessiälär başlıqları arasında da gel üzara añlaşu, qayber çaralarda bergäläp qatnaşu da küzätelä. İñ zur küpçelege İslam dinen häm pravoslavie dinen totuçılar elek-elektän bergä yäşägän töbäk bulğanğa, ğadi xalıq arasında ber-bereñneñ dinen xörmät itü yäşäp kilde. Şulay da törle çorlarda Rusiä türäläre başbaştaqlığı dinnärne säyäsätkä buysındırırğa omtıldı.


text:
Bügenge köndä Başqortstanda häm Tatarstanda barğan tärräqiät-barı tik Rusiädäge milli säyäsät qaytawazı. Härxäldä Yevraziä firqase, terkälgännän soñ-Rusiä patriotları iseme alğan älege partiä Rusiädä yäşäwçe millätlär yazmışın qayğırtunı üz östenä alırğa tırışa. Uzğan yäkşämbe könne firqa üzeneñ säyäsi şura utırışın uzdırdı. 3 millät wäkilläre –qazax yazuçısı Oljas Söläymanov, çeçennarnıñ Rusiä Däwlät Dumasındağı wäkile Aslanbek Aslaxanov häm Tatarstan wäkile, deputat Fändäs Safiullin partiägä ömetlär bağılıy.
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text:
LONDON -- Yewropa Berlege belän İran bügen uran bayıtunı tuqtatu maqsatında söyläşü alıp bara. Yewropa Berlege tışqı eşlär häm iminlek ölkäsendäge yuğarı wäkile, Javier Solana, İrannıñ baş atom aradaşçısı Said Calili belän bügen Londonda oçraşa. Oçraşudan ber kön alda, Britaniä tışqı eşlär sekretarı David Millband, bügenge söyläşülär näticä buluına köpmeder ömet bar digän digän ide. Ämmä, İran tışqı eşlär ministrı Manuçehr Mottaqi kiçä yasağan çığışında, İrannıñ atom texlonogiäsen däwam itterüne ber ni dä tuqtata almas häm İran atom qorılmalarına tikşerü oyıştıruğa röxsät berergä dä cıyınmı, dide.
Yewropa Berlege belän İran arasında barğan söyläşülär, Tährannıñ 18 ay elek başlağan atom programın tuqtatu maqsatında alıp barıla. Bügen Londonda bulaçaq söyläşülär irtägä Parijdä däwam itäçäk. Anda BMOnıñ İminlek şurasındağı 5 daimi wäkel illäre belän Germaniä wäkelläre qatnaşa. AQŞ, Britaniä, Fransiä häm Germaniä BMO iminlek şurasınıñ İranga qarşı 3nçe tapqır çikläwlär kertü qararın qabut itüne yaqlıy. Läkin moña Rusiä belän Qıtay şiklänep qarıy.


text:
Sintäberneñ 11-nä qädär däwam itäçäk bu festivalda 30-lap näfis, dokumental häm multiplikitasion film kürsäteläçäk.
Festivalneñ jüri äğzası, tänqitçe Kiril Razlogov bu festivalneñ maqsatı möselman dönyasına qarşı yünältelgän terrorçılıqqa qarşı toru dide.
Ul başqa yaqqa, şul isäptän dini prinsiplar belän dä başqa yaqqa qarağan dönya aldında möselmannarnıñ yözen üzgärtergä tieş, xäzerge zamanda arta baruçı qarşılıqnı arttırmasqa, häm bügen östenlek itüçe tendensiälärgä qarşı torırğa tieş dide Razlogov.
Festivalne Tatarstan mädäniät ministrlığı, Rusiä möftilär şurası, kinematogroflar berlege konfederatsiäse, häm İslam dönyası isemle tele-video-şirkät oyıştıra.


text:
Rusiäneñ Tönyaq Qotıp säfäre qanun küzlegennän närsäne añlata?
Rusiä yasağan ekspedisiäseneñ qanun küzlegennäñ nindi mäğnägä iyä buluı turındağı sorawlarnı, Britaniädäge däwlät okeanografi üzäge, Diñgez Qanunları törkeme başlığı Lindsay Parson cäwapli.
"Xoquqıy ölkädä, ällä ni küp närsäni añlatmi.Bu alarnıñ bu ölkädä, ğilmi häm logistik yaqtañ kürsätkän zur tırışlığı häm min aña başımnı iyäm. Läkin diñgez cireñ bezneke diyü häm bu cirgä xoquq däğwä itü bu bötenläy başqa mäsälä. Bu xaqta, BMOnıñ Diñgezçelek kileşüe bar häm aña Rusiä tarafınnañ 1982nçe yuldañ qul quyılğan. Rusiä, Arktik okeanıñ ber öleşeñüz terotorise dip däğwä itär öçen kileşüe qısaları nigezendä gilmi çığış yasarğa tiyeş."
Ber ilneñ, ber cirne üzeneke itep däğwä itär öçen aña närsä eşlärgä tiyeşme?
"Monıñ öçen, dingez yarındağı kürşe illärneñ diñgezneñ östännäñ häm töbennäñ kürengän geogrofik häm geofizik mäğlümätne cıyıp alarnı çağıştırıp üzlärenä ber formula tabarğa tiyeş. Bu formula, kileşengän diñgez qanunlarına da turı kilergä tiyeş häm annañ bu formula östendä çiklärne xisaplaw eşläreñ qariy ala. "
Şul isäbdäñ, küp cir taläp itä alalmi läkin kileşüdä belgelängän cirlär östendä genä çikläreñ arttıra ala. Lomonosov çige buyın arttırırğa tırışqan Rusiägä, bu oçraqta Tönyaq Qotıbına taba kiñäyügä röxsät itelä ala. Läkin äytergä keräk, bu Lomonosov çige böten okean cirlegen qaplağan. Dimäk anıñ ber oçı Rusiädä bulsa ikençe oçı Grinlandiä häm Kanada yağına totaşqan. Şulay bulğaç älbättä, Kanada, häm Daniä hökümätläre dä bu xaqta tırışıp mäğlümät toplidır läkin bu okeannıñ ikençe yağına qağıla."
Alay bulğaç, süz ber uq urtaq ber çik xaqında bara häm minem añlawımça, kileşü qanunnarına kürä Kanada 2013nçe yılda üz däğwäseñ taläp itä ala…
"Äye 2013çı yılda, Russiä 2001nçe yılda däğwä beldergän ide inde. Häm alar bu xoquqın qullandı. Xäzer Rusiä yañadañ däğwä itü öçen waqıtnı yañadañ belgelärgä tırışa. Läkin alarnıñ bu däğwäse tikşerelgän berençe däğwädäñ ällä ni köçleräk tügel."
Dimäk waqıtnı belgeläe mäsäläse diñgez qanunıñ ul ilneñ qaçan ratifikatsiä itüenä bäyle…
"Äye, bu Kanada oçrığı öçen, Ul anı 2003nçe yılda qabul itte. Alarnıñ aldında äle 10 yıl bar. Alar qulquyuda soñga qalğan. Barlıq okean yarı däwlätläre anı 1999nçı yılda aldañ uq qabul itkän. Çönki bu BMOnıñ diñgez cirläre xoquqları bülege tarafınnañ niçek bülenep birelüen häm nindi prosesslär baraçağı mäsäläläre belgelängän waqıt ide. Alar arasında 1982 yıldañ birle kileşü bar, läkin 1999nçı yılğa qadär mexanizm niçek döres itep eşläwe, niçek däğwä itep buluı xaqında añlatma yuq ide. "
AQŞ diñgezçelek qanunlarına qul quymağan. Bu anı ägärgä Tönyaq okeanı buyında yäisä bötän su-cirendä, cir däğwä itkän çağında aña niçek täser itäçäk?
"Min AQŞ aña qısqa waqıtta qul quyar dip uylamim. Waqıt uzğan sayıl ul moña yaqınaya başladı. Häm inde moña äzer buluı kürenä. Min yaqın arada, alar bu kilüşügä qul quyar dip uylim."


text:
Amerika Quşma Ştatları prezidentı belän berrättän Ğiraqnıñ kiläçäge turında andağı waqıtlı amerikan idaräse başlığı Paul Bremer da üz fikerlären bäyän itärgä buldı, çärşämbedä "Washington Post" basması anıñ belän ütkärelgän külämle genä äñgämä turında yazıp çıqtı. Anda Bremer, ilne torğızu öçen Ğiraqqa çittän milliardlağan dollar kiräk bulaçaq dip belderä.
Prezident Bush Ğiraqnı Saddamnan azat itüneñ häm anda iminlek urnaştırunıñ amerikan qorallı köçlärenä, ğomumän amerikan cämğiatenä nindi bäyägä töşä aluwına basım yasasa, Paul Bremer iğtibarnı monıñ aqça yağına cälep itte. "Washington Post" basması xäbärçeläre belän äñgämäsendä ul, üzeneñ tarqaw iqtisadın torğızu öçen Ğiraqqa kiläse yılda ğına da distälägän milliard dollar kiräk bulaçaq dip belderde. Häm bu aqça aña çittän, añlaşıla ki, yä Quşma Ştatlardan, yä inde başqa Könbatış xökümätlärennän kilärgä tieş bulaçaq digän süz. Dimäk, Bremer äytkän aqça üz eçenä, Ğiraqnıñ kiläçäktä neft satudan kilä alırlıq üz keremnären almıy bulıp çığa. İldä elektr çeltären torğızu ğına da 2 milliard dollar taläp itä, ä inde Ğiraq xalqın çista su belän tä''min itü öçen aldağı 4 yılda 16 millirad dollar kiräk bulaçaq. Şulay itep, Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqnı basıp aluwı könnän-kön qibatqa töşä bara, xäzer Pentagon ildä amerikan ğäskärilären totu öçen bolay da ayına 4 milliard dollar sarıf itä. Amerikan mäğlümat çaralarında, Ğiraqtağı waqıtlı idaräneñ inde finans mömkinlekläre çiklänep bara, anıñ aqçası betep kilä, şuña kürä Aq yort xäzer Kongresstan, östämä yardäm alu yulların ezli digän xäbärlär kürenä başladı. Paul Bremernıñ soñğı belderüwe ğomumän, Waşingtondağı federal'' xökümätneñ kiläse yılğa 480 milliard dollarlıq defitsitı bulğan büdjet täqdim itüwe turında xäbär çığu waqıtına turı kilde. Añlaşıla ki, Quşma Ştatlar citäkçelege Ğiraq mäşäqätlären üze genä kütärergä cıyınmıy, finans yardäm tuplawğa başqa illär dä, xalıqara oyışmalar da cälep iteler dip uylap bula. Läkin şul bar - qayber illär andıy yardämne barı tik, Ğiraqtağı säyäsi protsesqa Berläşkän Millätlärne kiñräk qatnaştırğan oçraqta ğına biräçägenä işarä yasıy. Tağın ber yul - Ğiraqnıñ üz mömkinleklären eşkä cigü. Berençedän, neft industriäsen torğızıp Ğiraq çimalın nihayät dönya bazarına çığaru. İkençedän, ilneñ üzendäge wäzğiatne totrıqlandırıp, anda investitsiälär urnaştıru mömkinlegen arttıru. Bremer bu ölkädä, amerikannar bilgelägän waqıtlı şura äğzaları belän eş alıp bara, xäzerge waqıtta anda Ğiraqtağı däwlät şirkätlären xosusilaştıru yulları tikşerelä. Bu isä başqa ber zur mäs''älägä, Ğiraqta iminlekne nııtuğa, andağı qan qoyunı tuqtatuğa bäyle. Bu ölkädä xällär ber dä şäptän tügel, şuşı könnärdä genä, suğış betüwe iğlan itelgännän soñ hälak bulğan amerikannar sanı, suğış waqıtındağı yuğaltularnı uzıp kitte. Bremer üze dä, islam suğışçıları häm başqa şundıy radikallar torğan sayın zurraq qurqınıç tudıra dip belderä. Küptän tügel genä Bagdadtan tönyaqtaraq möhim neftütkärgeçne şartlatu da näq menä alar eşe dip farazlana. Amerikannarnıñ Ğiraq neften çığarunı tiz genä torğızu ömetläre älegä bik aqlanmadı, şuşı düşämbedä ul könenä 1.7 million miçkä neft çığardı, bu suğışqa xätle külämnän şaqtıy kim, äle Saddam zamanında uq şuşı san 2 yarım 3 million tiräsendä ide. Bu külämgä xäzer kiläse yılnıñ üktäbrendä genä çığu planlaştırıla. Moña ireşelgän xäldä dä neft satudan kilgän aqça iqtisadnı torğızu çığımnarın qaplamayaçaq, şuña kürä dä Waşington üktäbr ayına Madridta, Ğiraqqa aqçalata yardäm itügä bağışlanğan maxsus xalıqara kiñäşmä ütkärergä cıyına.
Kärim Kamal, Praga


text:
Ğıraqta İntixar Höcümnärendä 100dän Artıq Keşe Ülde
Çärşämbe könne Bagdadta intixar höcümçe 100dän artıq keşene üterde. Şartlağıçlar tutırılğan mikro avtobus belän tözü eşçäläre eş kötkän maydanğa kilgän terrorçı maşinanı şartlatıp üzen häm eşçelärne havağa oçırdı.Sonğı köç qullanu Ğıraq prezidentı Jalal Talabaninıñ Washingtonda ildä iminlek şartları yaxşırdı dip belderüennän soñ ber kön ütkäç buldı.G.Bush belän dä oçraşqan Talabani 2006 yıl azağında Ğıraq xärbiläre amerikan ğäskäriläreneñ urının ala başlar digän ömed tä belderde
Bez anda cıyılğan idek ber dä kötmägändä maşina şartlap tirä yaq ut tuzan häm qaranğılıqqa kümelde, keşelär qaça başladı.Xaos xasıyl buldı.
Bagdadnıñ AlQarx meditsina departamentınnan Hazim al-Jumaili Reuterğa, här 3 klinika şunduq aşığıç yardäm xastaxanäsenä äyländerelep yaralılarnı qabul itä başladı,wazğiät kontrol astına quyıldı dip söylägän.
Prezident J.Talabani Washingtonda iminlek eşlärendä progress bar dip söylägändä bügenge bombalau häm başqa üterülär ,ğıysyançılarnıñ suğışırğa qararlı buluların kürsätep tora. Talabani, Prezident G.Bush belän sişämbe könne ber säğätlek oçraşu ütkärgännän soñ urtaq mätbuğat oçraşuında bolay dide:
İlebezdä iminlek mäsäläsendä täräqiät bar. İntixar höcümnäre kimede .Elek terrorçılar kontrolendä torğan bülgälär xäzer irekländerelgän , xalıq yaña saylawlar öçen terkälä
Washington säfärennän elek Talabani iminlek şartları Amerikan xärbiläreneñ yıl azağında çigenä başlauına mömkinlek biräçäk kebek fikerlär beyan itkän ide . Anıñ bu ängämäse Washington Post basmasınıñ internet säxifäsendä ide, ul şuşı ängämädä minemçä 40-50meñ amerikan ğäskärie yıl azağında çığıp kitä ala digän ide.Ämma sişämbe könne ul yaqın kiläçäktä AQŞ xärbiläreneñ sanın kimetü turındağı fikerlärgä qatğıy räweştä qarşı buluın äytep , 2006yıl azağında Ğıraq xärbiläre amerikannnarnıñ urının ala başlar digän ömed belderde .Talabani süzlärençä:
Amerika wä xalıqara köçlärneñ Ğıraqta toruı Ğıraq häm Yaqın Könçığış demokratiäse öçen möhim häm bu şulayuq çit illärneñ Ğıraqneñ eçke eşlärenä tıqşınuın tuqtata.Waqıt grafikası bilgeläw terroristlarnı super däwlät häm ğıraqıllarnı ciñärbez dip qıyulandıraçaq
Mätbuğat oçraşuında Talabani belän bergä çığış yasağan G.Bush Amerika Ğıraqnı yalğız qaldırmayaçaq ,birgän wäğdäsendä toraçaq, Ğıraq dönya demokratiäläre arasındağı urının alaçaq dip söyläde
Bügen Bagdadta in kimendä 9 intixar höcüme oyıştırılğan . Al Qaida internet säxifäsendä Ğıraqta üç alu mäqsatında intixar höcümnäre dulqını başlatıla dip kisätä färidä xämit


text:
Marat Ğäliev: Min RF Prezidentı qararları belän siräk kileşäm
Sişämbedä TR Däwlät Sovetınıñ İqtisat, investitsiälär häm eşquarlıq komitetı TR Prezidentı postına Rusiä Prezidentı Vladimir Putin täqdim itkän Mintimer Şäymiev kandidaturasın küpçelek tawış belän yaqladı. Komitet räise Marat Ğäliev utırışnı açqanda TR Prezidentı wäqälätlären Mintimer Şäymievkä birü yazmışnı xäl itüçe mäs'älä buluın assızıqladı. Älege mäs'älä buyınça berençelärdän bulıp üz fikeren Kommunistlar fraksiäse deputatı Robert Sadıkov belderde. Ul qabat RF subyektları başlıqlarına wäqälätlär birü turındağı federal' zakonnı tänqitläp çıqtı häm bu mäs'älä turında fiker alışmasqa çaqırdı. Küpçelek deputatlar xäzerge prezidentnı häm respublikanıñ säyäsi kursın yaqlap çığış yasadı. Mintimer Şäymievneñ qazanışları arasında deputatlar, berençe çiratta, Tatarstan iqtisatınıñ dinamik üseşen, millätara häm dinara tatulıq turında bilgeläp ütte. Marat Ğäliev bilgeläp ütkänçä, üz waqıtında ul älege federal' zakonğa qarşı çığış yasağan. “Ämma zakon qabul itelde häm min anı ütärgä mäcbürmen. Min RF Prezidentı qararları belän siräk kileşäm, ämma bu oçraqta respublika prezidentınnan uñdı, dip isäplim. Küpmillätle Tatarstanda totrıqlılıqnı saqlaw mä’säläse bik möhim mäs'älä”, - dip assızıqladı Marat Ğäliev. Yaqlap birelgän 13 häm ber “qarşı” tawış belän komitet TR Däwlät Sovetına TR Prezidentı wäqälätlären Mintimer Şäymievkä birergä täqdim itte. Bu xaqta Tatar-inform mäğlümat agentlığı xäbär tarattı
Räfis Cämdixan


text:
Osman Öztunç - Dost Kervanı
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Dost Kervanı
Etiketler : Osman Öztunç - Dost Kervanı türkü indir, Osman Öztunç - Dost Kervanı türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Dost Kervanı mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Dost Kervanı türküsü, Dost Kervanı sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Dost Kervanı bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Senin İki Yüzün Var
Osman Öztunç - Hep Mi Ağlayacak Bu Adam


text:
Qazanğa qunaqlar kilä-kitä tora
Qazanda comğa könne YUNESKO tarafınnan oyıştırılğan 3 könlek töbäkara seminarınıñ eşe tämamlandı. Soñğı utırışta cıyılışta qatnaşuçılar başqa illärne dä matdi bulmağan mirasnı saqlaw buyınça YUNESKO konvensiäsenä quşılırğa çaqırdı. Läkin monıñ belän genä eş betmäde. 50gä yaqın ildän kilgän qunaqlar öylärenä qaytıp kitär aldınnan, alarnı rus mädäniäte häm ğöref-ğädätläre belän tanıştırdılar. Şuşı niät belän seminarda qatnaşuçılarnı Qazan çitendä maxsus oyıştırılğan Rus qışı bäyrämenä alıp bardılar. Tatarstanda bu könnärdä YUNESKO cıyılışına kilüçelärdän tış ta çit il qunaqları buldı. 16 dekaberdä Qazanğa Fransiäneñ Rusiädä wäkälätle ilçese kilde. Comğa könne anı häm ilçe belän bergä kilgän fransuz eşmäkärlären respublikanıñ premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov qabul itte, dip xäbär itä Tatar-inform agentlığı. Ä menä Tatarstan belän Kiprnıñ profsoyuz wäkilläre xezmättäşlek turında kileşü imzaladı. Şul uq könne Röstäm Miñnexanov respublikanıñ Minzälä rayonı belän tanıştı, Çallı şähärendä buldı. Tatarstannıñ iñ öre şirkätläreneñ berse – KamAZ berläşmäse üzeneñ 35 yıllıq yubileyın bilgeläp ütä. Şuşı datağa bağışlanğan tantanalı çara 17 dekaber könne Çallıda uzdı. Respublikanıñ Tatmedia agentlığında 16-17 dekaber könnärendä Tatarstan mäğlümät çaraları wäkilläre öçen seminar uzdı. Anda Mäskäwdän kilgän belgeçlär qatnaşlığında elektron mäğlümät çaralarınıñ kiläçäge xaqında süz bardı.
Qazanda şähärneñ meñyıllığına äzerlek bara. Bu başqalada alıp barıla torğan tözekländerü eşlärendä genä çağılmıy. Mäsälän, 20-21 dekaber könnärendä respublikanıñ Säwdä-sänäğät palatasında başqalanıñ zur yubileyına bağışlap eşlängän büläk, suvenir ürnäkläre kürgäzmäse ütäçäk. Şulay itep, bäyrämgä kilüçelärgä büläklär inde äzerlänä.
Gölnaz İlgizär


text:
Amerika Quşma Ştatları prezidentı George Bush Aq Yortta yasağan belderüdä Fälestin Xakimiäte çınnan da wäkälätlärgä iä bulğan premyer-ministr saylağannan soñ Quşma Ştatlar tınıçlıqqa yullar täqdim itäçäk, dide. Bush süzlärenä qarağanda, tınıçlıq urnaşunı inde ozaq kötäse bulmayaçaq. Bush çığışınnan soñ Britaniä premyer-ministrı Tony Blair , älege plan Fälestin däwläteneñ tözelüenä yul açaçaq, dide. Uzğan şimbä könne Fälestinnär yulbaşçısı Yasser Arafat tarafınnan premyer-ministr itep bilgelängän Mahmoud Abbas inde kiläse atnada uq wazifalarına kereşä alaçaq, dide Blair.
Fälestin Xezmät Ministrı Ğasan al-Khatib, Bushnıñ belderüendä detalle mäğlümat yuq ide, dide. “Bush çığışında uñay yaqlar bar ide, äytik-Amerika Quşma Ştatlarnıñ fälestinnärgä yardäm itü kiräklege, İsraelneñ fälestin cirlären basıp aluın tuqtatu, tınıçlıqqa yul tabuğa Quşma Ştatlarnıñ da quşıluı. Läkin yañadan, bu çığışta-şuşı täqdimnärne niçek tormışqa aşıru turında mäğlümat yuq. Prezident Bush, tınıçlıqnıñ qayçan häm niçek bulaçağın yä xalıqara cämäğätçelegeneñ bu eşkä qayçan qatnaşa başlawın äytmäde”, dide Fälestin Xezmät Ministrı.
İsrael tışqı eşlär ministrlığınıñ matbuğat wäkile Yoni Peled, İsraelneñ Fälestinnärneñ terrorğa qarşı bulğan “tulı wäkälätle” premyer-ministrı belän söyläşülär alıp barırığa äzer buluın belderde.


text:
Bügen İranlılar, Dönya İmperializmına qarşı Milli köräş bäyräme belän bergä AQŞ ilçelege basqınınıñ 28 yıllığın bäyräm itä. Monnan 28 yıl alda, 1979nçı yılnıñ Noyabrında, Waşiñtonnın sörgen belän quılğan İran Şahınıñ AQŞta däwalanuına röxsät itüennän soñ, İranlı studentlar AQŞnıñ Tährandağı ilçelegen basıp alğan ide. 53 Amerikan diplomatı häm saqçıları 444 kön buyına qulda totıldı.
Bu waqiyğadañ soñ ike il arasında kiyerenkelek qabınıp kitte. Amerika İrannı Terorçılıqqa yärdäm itü häm Atom qoralı citeşterü niäte buluı belän ğayeple başladı. Tähran isä moña qarşı, AQŞnı “İñ zur Şaytan” bularaq yörtä başladı häm anı İslam häm möselman döşmanı bularaq atadı.