text:
Moskvağa boysunğan Yalta şeer şurası deputatları gruppası Rusiye Federal havfsızlıq hızmetine yaltalı uquqçı Yuriy Formusnıñ faaliyetini teşkermek muracaatınen mektüp yazdı. Mütenasip muracaat ve Rusiye FSB-sınıñ Yalta idaresinden Formus adına celpname nushaları Qırım uquq qoruyıcı gruppasında derc etildi.
Qırım uquq qoruyıcı gruppasınıñ saytında paylaşılğan muracaatta qayd etile ki, sanki Yuriy Formus, Yalta şeer okrugı belediye müessisesiniñ yolbaşçısı Valeriy Kosarevni istifağa çıqarması boyunca teşebbüs bildirmek muracaatınen er yaltalı deputatnıñ adına ariza yolladı.
Bundan sebep, deputatlar, paylaşılğan muracaat nushasında bildirilgenine köre, rusiyeli FSB reisi Aleksandr Bastrıkinniñ diqqatını «Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye Federatsiyasına qoşulmasına qarşı olğan ve Rusiye Federatsiyasınıñ qayd etilgen subyektleriniñ Ukraina devletiniñ terkibine kirmesiniñ tarafdarı olğan» Yuriy Formusnıñ ukrain noqta-i nazarına celp etti.
İşğal etilgen Qırımnıñ rusiyeli ükümeti bu malümatnı resmiy olaraq tasdıqlamadı. Rusiyeli FSB de bu vaziyetke izaat bermey.
Qırım.Aqiqat Yuriy Formustan izaat almağa tırışa.
Avgust ayında rusiyeli uquq qoruyıcılar Yaltada yaşağan Ukraina vatandaşı Larisa Kitayskayağa cinayet yapqanı aqqında şeklenüv ve çıqmama aqqında imzalavnı taqdim etti. Bundan evel Rusiyege boysunğan prokuratura haber etti ki, müessisede bildirilgenine binaen, «internette rusofob fikirlerini tarqatqan» Yalta sakinine qarşı cinaiy iş açıldı.
Bu areketler müessisede Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 282 maddesiniñ 1-ci qısmında belgilengen (millet alâmetleri boyunca nefret ve duşmanlıq duyğularını halq ögünde doğuruv) cinayet alâmetleri boyunca baqıla.
Larisa Kitayskaya qabaatlavlarnı red ete ve o, siyasiy sebeplerden taqip etilgenini qayd ete.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Ukraina tarafdarları ve qırımtatar faalleri taqip etilip başladı. Bu aqta uquq qoruyıcılar çoq bildirgen edi. Olar Kremlni insan aqları bozuluvını toqtatmağa çağırğan edi. Amma Moskvada ve rusiyeli Qırım ükümeti repressiyalar aqqında malümatnı red ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


c: text/html

text:
Aqmescitteki Marşal Jukov soqağınıñ rayonında ışıq ve sıcaq suv yoq.
Bunı Tsentr jurnalistskih rassledovaniy haber agentligine rayon sakinleri bildirdi.
«Krımenergo» dispetçeriniñ malümatına köre, yüksek voltlı yolaqlarından birinde qaza yüz berdi, «bir çoq adam elektrik energiyasız qaldı». Aynı bu sebepten suv da yoq, dep tahmin eteler.
Mütehassısnıñ aytqanına köre, qaza aqibetleri ne vaqıt al etilecek belli degil.
«Qazanıı al etmek içün elimizden kelgenini yapamız», – dep ayttı usta.
Şirket bildire ki, elektrik energiyasınıñ diger qaynaqlarından sistemanı «toldurmağa» tırışalar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler. 2019 senesi martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi bütün tutulğanlarnı apiske aldı.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Amerika Qoşma Ştatlarınıñ devlet kâtibi Mike Pompeo yanvarniñ 30-ında Kyivge kelecek ve üç Ukraina memurınen körüşecek, AQŞ Devlet departamentiniñ matbuat kâtibiniñ beyanatına atıf etip bildire Azatlıq Radiosı.
Devlet departamentiniñ malümatına köre, Pompeo, "Amerika Qoşma Ştatları Ukrainanıñ suvereniteti ve territotial bütünligine destegini köstermek içün", Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynen, tış işleri naziri Vadım Prıstaykonen ve mudafaa naziri Andiy Zağorodnüknen muzakerelerni keçirecek.
Bundan ğayrı devlet kâtibi Donbassta elâk olğanlarnıñ hatırasınıañar. Çeçek qoyuv merasimi Mıhaylovskıy Zlatoverhıy kilsesi yanında keçirilecek.
Müessise, Pompeo Ukrainanıñ diniy erbaplarınen, cemaat vekillerinen ve iş adamlarınen körüşecegini haber ettiler.
Kyivden soñ pompeo Belarus, Özbekistan, Qazahistan ve Büyük Britaniyağa baracaq.


text:
İyünniñ 27-de Ukraina Qırımnen beraber Avropa Birliginiñ bir qısmı olayata. Bunı Avropa Birligi ile assotsiatsiya Añlaşmasını imzalap, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ayttı.
«Ukraina siyasiy ve iqtisadiy assotsiatsiyağa irişmek içün 17 yıl devamında bu qıyın yolnı keçti. Qırım da aynı. Avropa Birligi ile assotsiatsiya Añlaşması bütün Ukrainağa ait», – dep ayttı Poroşenko.
Ukraina, Gürcistan ve Moldova iyünniñ 27-de Brüsselde Avropa Birligi ile assotsiatsiya Añlaşmasını imzaladılar. Ukraina tarafı vesiqanıñ yalıñız iqtisadiy qısmını imzaladı, çünki siyasiy qısım daa mart ayında imzalanğan edi.


text:
Cumaertesi künü, mayısnıñ 18-nde, Kyivde filatelistler Ukrpoştanıñ mahsus müürinen pullarnı bastı. Tedbir qırımtatar halqı genotsidiniñ 75 yılına bağışlandı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Bu hatıra kününe Ukrpoşta qırımtatar ressamı Rustem Eminovnıñ «Ölüm treni 2» resimi ile pulsız zarfnı qullanuvğa çıqarğan edi.
Kyiv filatelist cemiyetiniñ reis muavini Vadim İşçenkonıñ Qırım.Aqiqatqa tarif etkenine köre, kyivli kollektsiyacılar Qırımnıñ filatelist cemiyeti ile bareber matem adisesine bağışlanğan poçta pulunı işlep çıqardı.
«Pulda qırımtatar halqınıñ sürgünlik ve genotsid kününe bağışlanğan 2019 senesiniñ mahsus logosı bar. Bu logonı Qırım evi azırladı. Öz pulnı yerine ketirüv ğayesi meselesinde Qırım eviniñ reberliginden yardım ve bu logonı qullanmaq içün izin aldıq. Öz logonı çıqaruv – matem adisesine bağışlanğan umumiy tedbirlerniñ keçirilmesine qoşqan küçük issemizdir».
Öz pul nushaları Qırımtatar Milliy Meclisine, Qırım evine ve Poçta Müzeyine berilecektir.
Mayısnıñ 18-de Ukraina ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlaylar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Şu künü qırımtatarlar halqınıñ Qırımdan sürgün etilüviniñ qurbanları hatırasına çeşit añma tedbirleri keçirile.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayıs 18 künü Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
«Çonğarda Qırım maydanında» – yarımada ile memuriy sıñırdaki «Çonğar» kiriş noqtası rayonında Qırımnıñ «erzaq qamaçavı» keçirilgen territoriyada – ukrain askerleri içün maskalav kiyim ve ağlarnı öreler.
Qırım.Aqqat mühbirine «Energodarsk biyleri» (Zaporojye vilâyeti) faalleriniñ idarecisi Andrey Perepelka degeni kibi, «Çonğar»ğa ağlarnıñ örülmesi içün bütün kerek olğan şeylerni ketirdiler.
«Mında insan pek çoq, olarnıñ yedegini qullanmaq içün, ağlarnıñ örülmesi içün çerçivelerni ketirdik. Mında insanlarnı ağlarnıñ örülmesine celp etmege mümkün olğanını tüşünemiz», – dey o.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler. Afta devamında Qırım ile memuriy sıñırdan bir yük maşinası bile keçmedi.


text:
Kreml kontrol etken Qırım içki siyaset, malümat ve bağ nazirligi üç tilde neşir etilgen «Qırım Anayasasınıñ» bedava tarqatılmasını ilân ete.
Nazirlikniñ matbuat hızmeti bildire ki, aktsiya Qırım Anayasası Kününe bağışlana, onıñ maqsadı – vatandaşlarnıñ uquq medeniyetini arttırmaqtır.
«Saat 11-den 12-ge qadar keçirilecek aktsiyada qırımlılarğa Anayasanıñ neşir etilgen 3000 nushası tarqatılacaq. Aktsiya Aqmescitte üç yerde keçirilecek: «Silpo» tükânı yanındaki meydanda, Puşkin/K.Marks soqaqlarınıñ çaprazında, Glavpoçtampt durağı», – dep aytıla haberde.
«Qırım Anayasası» Moskvağa boysunğan yarımadanıñ parlamenti tarafından 2014 senesi aprel 11-de qabul etilgen edi. Onıñ esas maddeleri Rusiye Anayasasına beñzep kete.
Vesiqa Qırımda üç devlet tilini belgiley – ukraince, qırımtatarca ve rusça ve 2014 senesi aprel 12-de «Krımskiye izvestiya» gazetasında derc olunğan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye tarafındna işğal etilgen Aqyarda Rusiye Arbiy deñiz flotu kününe bağışlanğan arbiy-deñiz paradı keçirilgen vaqıtta cemaat tertibini tahminen 500 rusiyeli politsiya hadimi, 800 asker ve 50-ge yaqın yerli kazak temsilcisi ve cemaatçılar qoruy edi. Bu aqta Aqyarda Rusiye İçki işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Bildirilgen malümatqa köre, «cemaat tertibiniñ büyük bozuluvları olmadı».
Tünevin Aqyarda deñiz paradı teşkil etildi. Amma Rusiye Arbiy deñiz flotu kününe kelgen yüzlerce rusiyeli turist ve Qırım sakinleri onı körip olamadı, çünki şeer merkezinde çoq adam toplaştı ve arbiy adamlar sıñırlı tedbirlerni alıp bardı.
Arbiy deñiz flotu künü Rusiyede iyülniñ soñki bazar künü qayd etile. Bu munasebetinen bu sene Aqyarda arbiy paradına yerler üç yarım biñ rublege satıla edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bağçasarayda musulmanlar iyünniñ 27-nde Han-Çair camisinde Oraza Bayramına bağışlanğan mahsus merasimge ve namazğa keldi.
Qırım.Aqiqat muhbiri bildire ki, kelgenler içün kebap ve pilâv azırlanıldı, balalar içün ise oyunlar ve çeşit şeñlikler teşkil etildi.
Bayram merasiminiñ teşebbüsçileri, Qırım musulmanları içün Oraza Bayramı, İslâmnıñ eki büyük bayramlarından birisi olaraq, pek müim olğanını qayd etti, hususan «yat ananeler menimsenilgen vaqıtta» bu bayramnıñ canlanuvı daa emiyetlidir.
Bu bayram munasebetinen bir-qaç kün devamında Qırımnıñ çeşit rayonlarında bayram merasimleri keçirile.
Oraza Bayramı – Ramazan ayı yekünlengen soñ qayd etilgen bayramdır, musulman taqvimindeki eki büyük bayramdan birisi ola. Bu sene o iyünniñ 25-nde başlandı.


text:
Ärdoğan belän Putin oçraştı
İke lider İran başqalası Tähranda küreşep söyläşte
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Astana oç’yaqlı sammitı qısalarında İranğa kilgän Rusiyä däwlät başlığı Vladimir Putin belän kiçä kiç küreşep söyläşte.
Bu ike lidernıñ 24nçe fevral’dä Rusiyä-Ukraina suğışı başlanudan soñ berençe tapqır küzgä-küz oçraşuı. Ul Tähran xalıqara konferenśiyä zalında ütte.
Ärdoğan äñgämäne räxmät äytüdän başladı. Ul qara-qarşı utırıp söyläşä almağan waqıtta Rusiyä belän diplomatiyäne telefon aşa alıp baruların xäterlätte. Ärdoğan kiçä dä Astana formatı qısalarında bergä cıyılularınıñ zur mömkinlek buluın assızıqladı.
“Aradaşçılıq formatında da Rusiyäneñ yaqınlaşuı uñay yünäleştä däwam itä. Mart ayında uzğan soñğı İstanbul söyläşülärendä dä Rusiyä delegaśiyäseneñ poziśiyäse bik uñay ide. Monnan alınaçaq näticä böten dön’yağa uñay täêsir itäçäk,”-dip söyläde Törkiyä ilbaşı.
Bäyläneşle xäbärlär
Ministr Çavuşoğlu wazıyfadaşı belän küreşte
Türkiyä Tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu yapon wazıyfadaşı Hayaşi Yoşimasa belän Türkiyä-Yaponiya säwdä külämeneñ arttırıluı häm saqlanu sänäğäte xezmättäşlege mäs’älälären söyläşte
Türkiye milli saqlanu ministrlığınnan Paqıstanğa yärdäm
Çavuşoğlu Yaponiyada
Çavuşoğlu: "Yaponiya keşesez qorallı hawa apparatı bulmasın, başqa saqlanu sänäğäte êşlänmälärebez bulmasın, bolardan alırğa telägän oçraqta bez şatlanıp bu ölkädäge ixtıyacların da qanäğätländererbez"


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, ilhaq etilgen Qırımda salı künü "Tavrida" trassasınıñ qurucılarınen körüşecek. Bunı Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskovnıñ sözlerinden TASS haber agentligi bildirmekte.
"Bugün prezident Qırımda çalışa. Putin, yol qurulışı meselelerinen oğraşacaq. O, Keriç - Kefe - Aqmescit - Bağçasaray - Aqyar yolunıñ, yani "Tavrida" trassasınıñ qurucılarınen körüşecek. Putin, iş ketişatını daa yahşı bilmege istey", - dedi Peskov.
Bundan ğayrı o, Putinniñ Rusiye baş naziri Olga Golodetsnen körüşüv keçecegi aqqında qoştı.
"Prazident, Aqyarda medeniyet ve tasil kompleksiniñ qurulışına azırlıqlar aqqında ondan haber alacaq", - dedi Peskov.
Daa evel Moskovağa boysunğan Qırım başı Sergey Aksönov, Vladimir Putinnen körüşkende, "Tavrida" trassasınıñ qurulışını 2020 yılına qadar bitirmege söz berdi.
Qurulıp turğan "Tavrida" trassasınıñ Aqmescitten Keriçkece 190 kilometrlik qısmı 2018 senesiniñ soñunda açılğan edi.
Yol areketi eki yolaqta yapıla, yapılıp turğan qurulış işleri sebebinden sürat sıñırlavı - saatte 60 km.
Qırım Naqliyat Nazirliginiñ tahminlerine köre, "Tavrida" trassasından Keriçten Aqmescitkece yol qararnen eki saatlıq olacaq, Keriçten Aqyarğa ise - üçten azca.


text:
Rusiyege qoltutqan «Qırım» teşkilâtınıñ faallerinden biri Murad Yazıciyev qırımtatarlarnı Qurultaynıñ vesiqalarında qayd etilgen devletçilik planlarından vazgeçmege çağırdı. «Biz - Rusiyelimiz, tuvğan Rusiye toprağımız – sağlam tüşüngen qırımtatarlarnıñ yañı milliy ğayesidir!» – dep bildire beyanatını «Krım.Belogorye» saytı.
Yazıciyevniñ fikirince, Rusiyeniñ Qırımda yaratqan şaraitlerde qırımtatarlarnıñ «milliy mustaqil muhtariyet ğayesi manasını coya ve yañı ğaye aktual ola». «Biz Rusiyelimiz, bundan ğurur duyıp, yañı milliy mefküreni buña köre qurmaq ve yañı nesilni quvetli ve asırlarnen şüret qazanğan Rusiyeniñ vatanperverleri olaraq terbiyelemek kerekmiz! Tek bundan soñra ileride Rusiye Federatsiyası terkibinde Tataristan, Başkortostan, Çeçenistan, Dagestan ve digerleri kibi qırımtatar milliy cumhuriyeti qurulacağına ümüt etmek mümkün», – dep tüşüne o.
«Remziniñ sımarışı»
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Nariman Celâlnıñ zanınca, Rusiyege qoltutqan belli olmağan bir faalniñ beyanatında Rusiye siyasiy tehnologlarınıñ ğayretini qıdırmağa kerekmey, ve bunı yerli satqınlarnıñ şahsiy ğayesi olğanını tüşüne. Celâl milliy ğayeden vazgeçmege çağırğan faalniñ Rusiye federativ devletiniñ tarihını bilmegenini ayta. «O (Yazıciyev), biraz meraqlanıp ögrense edi, Rusiye terkibindeki milliy cumhuriyetler bu milletlerniñ kelecegini belgilemek aqqı meselesine büyük diqqat ayırılğanından peyda olğanını bilir edi. Atta bazıları barrikadalar qurmağa ve silâ almağa mecbur olğan ediler, amma milliy ğayeden vazgeçmediler», – dep ayttı Celâl Qırım.Aqiqatqa.
Qurultay merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev emin ki, Rusiyege qoltutqan faalniñ aytqanları Qırımnıñ Rusiye Devlet şurası reisiniñ muavini Remzi İlyasovnıñ emiri ile bağlı. «Bu oğlan (Yazıciyev – QA) eki sözni bağlap olamay, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı olıp, «meclis» sözüni doğru telâffuz etmege bile ögrenmedi! O, «menjelis», dep yazğan edi. Remziniñ (İlyasovnıñ – QA) sımarışıdır, bunı özü seslendirmege istemedi, o, aqıllıdır!» – dep ayttı Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa.
Belli olğanı kibi, Meclis reisi vazifesine namzet köstergen Qırımnıñ Rusiye Devlet şurası reisiniñ muavini Remzi İlyasov Rusiye akimiyeti ile iş tutıp, 2014 senesi «Qırım Cumhuriyetinde devlet tilleri ve diger tillerniñ qullanması aqqında» qanun leyhasını qayd etti. Lâkin onıñ teşebbüsine deputatlarnıñ ekseriyeti ve Cemaat palatasınıñ azaları qoltutmadı. Teşebbüs qabul etilmegen soñ İlyasovnıñ bütün areketleri Meclisteki eski işdeşlerinden uzaqlaşmaq ve Rusiyege sadıq olğanını köstermek içün yapılğan edi. O, «Qırım» teşkilâtını esas etkenlerden biridir. İlyasovnıñ bu teşkilâtnıñ azası yapqan beyanatı ile bağlı izaatlarını alıp olamadıq.
«Ömür kösterir»
«Qırım» vekiliniñ sözlerine Rusiyege qoltutqan diger qırımtatar teşkilâtlarınıñ temsilcileri de şübeli yanaştılar. «Milli firqa» firqasınıñ esasçısı Vasvi Abduraimov Qırım.Aqiqatqa Yazıciyev aqqında bir şey bilmegenini bildirip, onıñ teklifiniñ manası olmağanını ayttı, çünki, onıñ fikirince, Rusiye terkibinde qırımtatar devletçiligi endi bar. «Men Yazıciyevni, onıñ milliy arekette yerini, medeniyet faaliyetinde ya da başqa bir yerde ne yapqanını bilmeyim. Qırımtatarlarnıñ milliy devletçilik aqqı Rusiye Federatsiyasında yerine ketirildi. Qırım Cumhuriyetiniñ anayasasında qırımtatar tili devlet tili olaraq qayd etile», – dep ayttı Abduraimov. O, qırımtatarlar ana tilini devlet tili olaraq qullanmaq aqqından faydalanıp olamağanınen razı. Faqat yarımadanıñ Rusiye akimiyetiniñ İlyasovnıñ umumtasil mekteplerde ukrain ya da qırımtatar tiliniñ (istekke köre) mecburiy ögrenmesi teklifine qoltutmağanınıñ sebebi Qırımnıñ şimdiki Rusiye reberliginiñ ukrain «qılığı» olğanını ayttı. «Şunı aytmaq kerek ki, sebep – reberlikniñ yanaşuvıdır. Çünki şimdi anda olğan insanlar ukrain Qırımını da qurğan ediler», – dedi o.
Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ «Yedinaya Rossiya» deputatı Lentun Bezaziyevniñ fikirince, Rusiye terkibinde qırımtatarlarnıñ milliy devletçiligi aqqında aytmaq daa erte, çünki halqnıñ medeniy ihtiyaclarını qarşılamaq imkânları şimdi de bar. Bezaziyev Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ qırımtatar halqınıñ reabilitatsiyası aqqında buyruğı, «Millet» qırımtatar telekanalınıñ açılması, em de qırımtatar tilinde çıqqan neşirlerniñ Rusiye bücetinden maliye etilmesini Rusiyeniñ Qırım işğali vaqtında olğan müsbet deñişmeler dep adladı. «Qırımtatarlarğa muhtariyet kerekmey, dep aytmayım, 2020 senesine qadar işimiz bar, soñra ömür kösterir», – dep ayttı deputat Qırım.Aqiqatqa.
Yazıciyevniñ özü onıñ fikrini içtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları ve jurnalistler bozıp aydınlatqanlarını bildire. Onıñ beyanatında qırımtatarlar milliy-topraq cumhuriyeti aqqında aytmaqtan evel Rusiyeliler olmaq kerek, dep aytıla. «Milliy medeniy muhtariyetni bizge yarın da berirler, biz milliy cumhuriyetni qazanmağa tırışmaq kerekmiz», – dep ayttı Yazıciyev Qırım.Aqiqatqa ve bu onıñ şahsiy fikri olğanını bildirdi.
Farqlı isteklerge köre muhtariyetler
Ukrain Qırımında devletçilik ğayesi 1993 senesi Ekinci Qurultayda şekillendirilgen edi. O vaqıt Ukraina terkibinde qırımtatarlarnıñ devletçiligi aqqında söz yürsetilgen edi. «Qırım Cumhuriyeti devlet olaraq Ukraina terkibinde qırımtatar halqınıñ kelecegini belgilemek aqqınıñ yerine ketirilmesi esasında inkişaf etmek kerek», – dep aytılğan edi Qurultay qararında.
«Daa 90-ıncı seneleriniñ başında Meclis Qırım anayasasınıñ variantını teklif etken edi. Onı, elbet de, tekrar baqmaq ve tüzetmek kerek. Bir çoq madde eskirdi. Faqat eki palatalı parlament ve bir sıra diger şey alâ aktual ola. Söz sırası, mütehassıslar onı Milliy Meclisniñ sımarışına köre ve nezareti altında yazğan ediler. Soñra ukrain anayasa mütehassıslarınıñ iştiraki ile qanun leyhası azırlandı. Soñra ise Ukraina ve Meclis reberliginiñ bu leyhalarnı yerine ketirmek istemegenleri añlaşıldı», – dep ayttı Qırım.Aqiqatqa Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ tamır halqları içün Göñülliler fondu İdareciler şurasınıñ azası (2003-2008) Nadir Bekirov, Meclisniñ belli tenqitçisi.
İşğalden soñ birden eki devlet – Rusiye ve Ukraina – qırımtatarlarğa muhtariyet berilecegini vade etti. Prezident Vladimir Putin Qırımnıñ sürgün olunğan halqlarınıñ reabilitatsiyası aqqında buyruğında qırımtatarlarnı da qayd etti. Vatanına qaytqanlar içün milliy-medeniy muhtariyet olacağı belgilendi. Faqat şimdilik bu qarar kerçekleşmedi.
Nadir Bekirovnıñ zanınca, tarihiy vatanında yaşağan qırımtatarlar Rusiye teklif etken milliy-medeniy muhtariyet olmasınen razı olmazlar, çünki maddiy taraftan bütünley akimiyetke bağlı olacaqlar. O, hatırlattı ki, qırımtatar devletçiliginiñ ananesi halqara añlaşmalarğa baqmadan (Küçük Kaynarca añlaşması) Rusiye tarafından bozulğan edi.
Rusiye qırımtatarlarnı sevdirecek olsa edi, çoqtan tam tersini yapar ediNatalya Belittser
Kiyev eksperti Natalya Belittserniñ fikirince, Rusiyede qırımtatar milliy devletçiligi mevzusı aktual degil, çünki bu memleketniñ qanunlarında böyle bir şey yoq. «Milliy-medeniy muhtariyetler, az sayılı şimal halqları aqqında meraqlı bir qanun bar, amma qırımtatarlar olarğa ait degiller», – dep qayd etti o.
Belittserniñ bildirgenine köre, Rusiye işğalden soñra bergen vadelerinden vazgeçip, qırımtatarlar ile munasebetlerde küç qullanmağa qarar aldı.
«Strategik ceetten baqacaq olsaq, Rusiye qırımtatarlarnı sevdirecek olsa edi, çoqtan tam tersini yapar edi, eñ azından üç devlet tiliniñ aynı seviyede qullanmasını temin eter edi», – dedi ekspert. Onıñ fikirince, Yazıciyev seslendirgen çağıruv qırımtatarlarnıñ Rusiyede qorçalanmağanını ve mahsus hızmetlerniñ basqısı altında bulunğanını ifadeley. «Soñki vaqialar şunı kösterdi ki, noqtaiy-nazarını aydınlatmağan qırımtatarlar da FSB basqısı altında qala bileler», – dep ayttı o Qırım.Aqiqatqa. Ekspertniñ zanınca, soñki basqılar dalğası Moskva teşebbüsinen yapıldı.
Natalya Belittser Ukraina reberliginiñ qırımtatarlarğa bergen vadeleri aqqında aytıp, prezident Petro Poroşenkonıñ Ukrainanıñ yañı Anayasasında qırımtatarlar içün milliy-territorial muhtariyetni qayd etmek sözü yalıñız vatandaş faalleri ve ekspertlerniñ basqısı altında yerine ketireleceginden emin olğanını bildirdi. O, qırımtatar halqınıñ problemlerine olğan munasebet örnegi olaraq Ukraina ükümeti tarafından Yuqarı Radanıñ qırımtatar halqını yarımadanıñ tamır halqı olaraq tanımaq qararınıñ yerine ketirilmegenini kösterdi. İşbu qarar 2014 senesi mart ayında qabul etilgen edi ve Nazirler Şurası bu statusnı tasdıqlaycaq qanun leyhalarını azırlamaq kerek edi. Lâkin o künden berli bir şey deñişmedi.
Rusiyeniñ angi yerinde musulmanlar raat yaşay?
Rusiye akimiyeti qırımtatarlarğa milliy muhtariyet ve federal merkez arasında güzel munasebetler örnegini köstermek içün bir qaç kere Tataristannı qayd etken edi. İşğalniñ birinci ayları Kazan eyyetleri Aqmescitni toqtamayıp ziyaret etken ediler. Amma şunı aytmaq kerek ki, Tataristanda tatar milliy areketiniñ faali Rafis Kaşapov içtimaiy ağlarda Rusiyeniñ Qırım ve Donbassta yapqanlarını tenqit etkeni içün apiske alındı. Onıñ ekiz qardaşı Nafis Kaşapov Rusiyeni terk etmege mecbur oldı ve Poloniyağa köçti. O, faallerge qarşı yapılğan basqı aqqında bildire. «2006 senesiniñ başında Qırımğa keldim, adamlar Tataristanda diktatura olğanına inanmayıp, meni ahmaq saydılar. Putin zamanında Tataristan ve Başkortostanda aman-aman 30 tatarı öldürildi, tahminen eki biñ qoranta çetelge qaçtı. Aman-aman üç yüz kişi apiste yata», – dep ayttı Nafis Kaşapov Qırım.Aqiqatqa.
Yazıciyev Rusiyede qırımtatarlarnıñ dindaşları çoq olğanını ve camiler qurulğanını qayd ete. Naberejnıye Çelnı camisiniñ eski imamı, siyasiy sebeplerden icret etmege mecbur olğan Ayrat Vahitovnıñ aytqanına köre, musulmanlar akimiyet areketlerine qoltutsalar, o vaqıt özüni raat duyalar. «Er seferinde «qoltutamız» dep qıçırğan Putin musulmanlarını aytam. Amma sistemağa qarşı çıqqanlar sert basqılarğa oğratıla, olarğa qarşı cinaiy işler açıla, olarnı qıynaylar ve atta mahkemeden tış idam eteler. Şahsiy subetlerde sistema musulmanları da bunı inkâr etmey. Putinniñ prezidentlik zamanı devamında on biñlernen musulmanlar Şimaliy Kavkaz, Edil boyu ve diger regionlarnı terk ettiler, şu cümleden Ukrainağa ketkenler de bar», – dep ayttı o Qırım.Aqiqatqa. Vahitov Rusiyeden uzaqlaşmaq – Qırım musulmanlarınıñ ömür ihtiyacı olğanını qoştı.


text:
Yaponiya akimiyeti ve yerli kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, memleketniñ cenübinde aprel 14-te yüz bergen küçlü bir yer teprenüvi neticesinde eñ azından 2 insan elâk oldı, yüzlernen kişi yaralandı.
NHK telekanalınıñ malümatına köre, yıqılğan evde bir kişi elâk oldı, ekincisi yer teprenüvinden soñ yüz bergen yanğın neticesinde can berdi. Bundan ğayrı, eñ azından 400 insan hastahanede.
Fevqulâde vaziyetler neticeleriniñ yoq etilmesinden mesülietli memurlardan biri bildirdi ki, Kumamoto şeerinde doquz kişi elâk oldı. Qurbanlarnıñ sayısı arta bile.
Adamlarnı qıdırmağa devam eteler.
6 magnitudalı zelzele Küsü ğarp adasını da qaplap aldı, on biñlernen kişi evlerini terk etmege mecbur oldı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz bir buçuq yıldan berli apiste yata. Kremlge boysunğan Qırım prokuraturası onı Qırım parlamenti biñasınıñ yanında 2014 senesi fevral 26-da kütleviy nizamsızlıqnı teşkil etmeknen qabaatlay. Qırım.Aqiqat radiosı yayınında mahkeme esnası ve onıñ qanunğa uyması aqqında onıñ apayı Elmira Ablâlimova ile laf ettik.
– Elmira, bir buçuq yılğa keri qaytayıq. Ahtemnı apis ete bilecekler, tutıp qapata bilecekler kibi bir duyğu bar edimi?
Ablâlimova: Öyle olacağını tahmin ettik, çünki eger hatırlasaq, başta Mustafa Cemilevge Qırımğa kirmeni yasaqladılar, soñra Refat Çubarovğa, olarnı aqiqaten sürgün ettiler. Üçünci bayağı belli, itibarlı bir adam Ahtem edi, er kes onıñ noqtaiy-nazarını ve içtimaiy-siyasiy faaliyetini bile edi.
– Basqı, qorqutuv oldımı?
Ablâlimova: «Qayğıdaşlar» mından ketmege daa yahşı olacağını ayta ediler. Yani şimdi ketseñiz yahşı olur, soñra ya apis, ya da başqaoğursızlıq.
– «Qayğıdaş» kimge aytasıñız?
Ablâlimova: Malümatnı bilgen insanlarğa.
– Tuvğanlar er zaman uquq qoruyıcılarnıñ areketlerini adaletsiz sayalar, bunı añlayım. Amma ep bir taqiqatçılarnıñ ve makemecilerniñ areketlerini ne qadar adaletli sayasıñız?
Ablâlimova: Aqlısıñız, obyektiv olaraq da Ahtemni ve bu cinaiy işnıñ daa eki şahsını – Mustafa Degermenci ve Ali Asanovnıñ apiste olğanları tolusınen qanunsız. Kerçekten, cinaiy iş, eki kişiniñ ölüminden açıldı, soñra cinayet terkibi olmağanı içün qapandı, soñra kene açıldı. Añlaşılğanına köre, nasıl iliştirmek, tutmaq variantlarını qıdırdılar. Ahtemni tutqanlarda cinaiy iş de yoq edi, neni köstermege de bilmey ediler. Yarım yıl devamında olar taqiqat cinaiy izolatorında manasız oturdılar. Ahtemge mahkemesiz, adliyecisiz apis müddetini uzattılar. Bizim şikâyetimizden soñ başqa basamaqnıñ mahkemesi evelki tarihnen mahkemeciniñ qararını tasdıqladı. Bu olmaycaq bir şey. İş er bir protsessual qısımda sıpdı, demek ki, o qadar tıraçsız yapıldı. Bir sıra hata. Amma biz sımarlanğan ceryandamız. Ve qorumamıznıñ eñ delilli muracaatlarını mahkeme red ete.
– Elmira, qarşıdaki küçniñ tarafdarlarını aytsaq, yani Rusiyege qoltutqan küçlerni, olar celp etildimi?
Ablâlimova: Yoq. Biz işnen tanış oldıq, ve anda qabaat etken taraftan açıq-aydın vazife: mitingde bulunğan adamlarnı tanımaq içün anda olğan «Rus birligi» tarafdarlarına fotosüretlerni köstermek. Bazı sorğularda olar açıq-aydın köstereler: bu Çiygoz, bu Çubarov. Taqiqat er şeynen qırımtatarlarnı qabaatlay. Fevral 26-da tayaqlarnen ve gaznen kelgen qırımtatarlar sakin turğan «Rus birligi» tarafdarlarına qarşı küç qullandılar.
– Şaatlardan Qırımda belli olğan insanlar barmı?
Ablâlimova: Devlet qabaatlandırğan tarafı şaatlardan – elbet de. Bu bugünki Qırımnıñ başı Sergey Aksenov, Devlet Şuranıñ memurları, şimdi Moskvada bulunğan Devlet Dumasınıñ mebusları, kilse vekilleri. Olar şaatlar kibi keçeler, amma faal iştirakçiler ediler.
– Elmira, siziñ fikiriñizce, sımarlanğan işniñ şahsı ne içün Çiygoz oldı?
Ablâlimova: Hususan, Cemilev ve Çubarovnıñ sürgünliginden soñ Ahtemniñ itibarı, şübesiz. Em de o, er zaman şimdiki Rus akimiyetine qırımtatarlarnıñ Qırımda telükesiz yaşayışı aqqında ayta edi. Bizde insanlar ğayıp olğan edi – Reşat Ametovnı hatırlaysıñız, qanunsız tintüvler keçe edi, bizneske «ücümlar», kütleviy haber vastalarınıñ qapatılması. Ahtem öz ümdelerden keri çekilmey edi. Mence, bu noqtaiy-nazarı tevqif içün sebep oldı. Bundan ğayrı, şimdiki akimiyetke hızmet etken qırımtatarlar ondan intiqam alalar, o, olarğa kerek degil. Bu menim subyektiv fikrim.
– Öz ayatıñız içün qorqasıñız kibi malümat keçti – eviñizge kirmek ıntıluvlar olğan edi. Öylemi?
Ablâlimova: E, iyün 16-da azbarıma kirmek ıntıldılar. Bu insanlar kim olğanını bilmeyim. Qomşular olarnı körip şamata köterdiler, fenernen yarıqlattılar, endi aqşam saat 11-lerge yaqın edi. Olarnıñ diqqatları neticesinde er şey yahşı bitti. Men militsiyağa, Taqiqat komitetine ve Federal telükesizlik hızmetine ariza berdim. Alâ daa iç bir areket yapılmadı.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyeti iyün 30-ında Keriç köpründen yük poyezdleri yürip başlağanını haber ete. Qırıkmnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, bunıñ neticesinde yarımadada fiyatlarnıñ tüşmesini bekley.
"Köpürniñ quveti künde 12 yük poyezdniñ keçmesine yetecek. Bu bir yılda 13 million tonna malnı taşımağa imkan berecek. Yük poyezdlerniñ yürmesi fiyatlarnıñ tüşmesine sebep olmalı", - yazdı Aksönov Facebookta.
O emin ki, yük poyezdlerniñ yürip başlaması yarımadanı qurucılıq mahsulatınen temin etecek.
Daa evel iyünniñ 30-ından soñ Keriç köpründen yük poyezdleriniñ yürmesini başlatacaq olğanları bildirile edi. Bundan evel ondan tek yolcu poyezdleri yüre edi.
Rusiyeniñ "Yujnaya" taşıyıcısı şirketi, aprel ayında Qırımda "Aqyar - Aqmescit - Kezlev" ekspress poyezdiniñ yürip başlaycağını ilân etken edi.
Martnıñ 7-sinde ilhaq etilgen Qırımnıñ Keriç şeerinden qomşu Rusiyeniñ Krasnodar ülkesiniñ Anapa şeerine elektrik poyezdni yiberdiler.
Dekabrniñ 23-ünde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç boğazından keçken köpründe poyetlerniñ yürmesini başladı.
Keriç köpründen keçken ilk 100 rusiye poyezdi 85 biñ yolcunı taşıdı.
QMC prokuraturası Keriç köpründen ilhaq etilgen Qırımğa Ukraina devlet sıñrından adamlarnıñ qanunusız keçirilmesi sebebinden cinaiy dava açtı.


text:
Sentâbr 12-de qayd etilecek musulman Qurban bayramı Qırımda raatlıq künü ilân etildi.
Kremlge boysunğan Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ mütenasip fermanı yarımada ükümetiniñ saytında yerleştirildi.
«Qurban bayramı munasebetinen 2016 senesi sentâbr 12 kününi raatlıq bayram künü olaraq ilân etmek. Qırım Cumhuriyeti devlet ükümetiniñ icra organlarınıñ yolbaşçılarına sentâbr 12 raatlıq künü işçilerniñ nevbetlerini teşkil etmek», – dep aytıla vesiqada.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
2014 senesi mart ayında Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ başı vazifesine tayin etilgen vitse-admiral Sergiy Gayduk, yarımadağa işğal zamanı kelgen çoq sayıda rus siyasetçisi aqqında ayttı.
Bu aqta o, Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«O zaman ukrain siyasetçilerinden farqlı olaraq pek çoq sayıda rus siyasetçisi Qırımğa keldi. Olarnıñ arasında Putinniñ yardımcıları (2014 senesi Qırımğa Rusiye Devlet dumasınıñ SNG meselelerinden reisi Leonid Slutskiy kelgen edi ‒ QA), Rusiye Devlet dumasınıñ bir çoq deputatı (Konstantin Malofeyev, Nikolay Valuyev, Valentina Tereşkova, Aleksandr Vasilyev ‒ QA) bar edi», – dep qayd etti o.
Gayduknıñ aytqanına köre, o zaman Qırımda neler olğanını añlamaq içün bazılarınen körüşmege mecbur olğan edi.
«Açıq aytacaq olsam, men bu şeyler aqqında iç bir kimsenen kelişmedim, amma niyetim böyle edi: Qırımda menim etrafımda neler olğanını añlamaq kerek edim. Şübesiz: Aksönovnen körüşmeycegim dedim, çünki o 90-ncı senelerniñ aydutı. Belli ki, Çalıy, Vitko artında belli bir küçler bar, Qırım MC reberligi, Rusiye SQ reberligi. Eñ azından bu körüşüvler Qırımda eki reberlik seviyesi tizilgenini añlamağa yardım etti: siyasiy ve arbiy», – aytıp berdi o.
Gayduk dey ki, er birisiniñ öz vazifesi bar edi: «arbiyler arbiy işlernen, siyasetçiler siyasetnen oğraşa ediler».
Tafsilâtlıca Qırım.Aqiqatnıñ saytında oquñız.
Amerikanıñ Devlet kâtibi Entoni Blinken, ABD Rusiyeni Qırımnıñ işğalini toqtatmağa çağırğanını bildirdi.
Kreml ABD prezidenti Joe Bidenniñ memeleketi Qırımnıñ işğalini bir vaqıt tanımaycağı ile bağlı sözlerine cevap berdi. Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, «iç bir işğal yoq edi», dep ayttı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bunı tanılmağan Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet Şurasınıñ matbuat-hızmeti bildire.
Müddetinden evel saylavlar Qırımda sentâbr başında ötkerilecek. Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinov añlatqanı kibi, saylavlardan soñ «parlament» 75 deputattan ibaret olacaq. Qanun leyhasında olardan 25 birmandatlı bölüklerden, 50 – cedvellerge köre saylanacaq. Faal saylav aqqı (saylamağa imkâniyet) 18 yaştan belgilene, passiv saylav aqqı (saylanmağa imkâniyet) 21 yaştan.
Onıñ aytqanı kibi, qanun Qırımnıñ saylav komissiyası tertibatınıñ teşkil olunuvını, saylavlarnıñ teşkilini ve keçirgenini, neticelerniñ sayuvı ve neticelerniñ belgilev nizamını idare ete.
Nevbetteki saylavlar Qırım «parlamenti» tarafından saylavlarğa eñ çoq 100 ve eñ az 90 kün qalğanda ilân etile. Müddetinden evel saylavlarnıñ belgilenüvini Saylav komissiya qayd ete bile.
«Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşları Devlet Şurasınıñ deputları vazifesine em öz başına, em namzetlerniñ cumhuriyet cedveli terkibinde namzet kostere bile», – dedi Konstantvinov.
Namzetlerniñ bivasta kösterüvi em öz başına, em de saylav birleşmesi vastası ile ola bile.Namzetlerniñ cumhuriyet cedvelinde kösterüvi saylav birleşmesi ile ola bilir. Namzetlerniñ kösterüvi deputatlarnıñ saylav aqqında ilânnıñ resmiy olaraq aşkâr olğanından soñ 30 künden keç olmamaq kerek.
«Qanun leyhasında qırımlılar içün yañılıqlar çoqtır. Amma olarnıñ episi federal saylav qanunına uyğundır. Misal içün, 35 madde em öz başına namzet köstergenlerge, em saylayıcı imzalarınıñ toplanması ile namzetlerniñ cedvelinden ketkenlerge qol tuta. Bunıñnen beraber, Delvet Dumasınıñ soñki saylavlarnıñ neticesinde deputat mandatlarınıñ tarqatılmasına oğrağan ya da 3% az rey alğan namzet ve siyasiy firqalar içün böyle destek kerek degildir», – dep añlattı Konstantinov.


text:
«Talantty eske alý – qazaq ónerine degen qurmet, rýhanııat aldyndaǵy paryz»
Qazaq teatr jáne kıno óneriniń akterlik mektebiniń negizin salýshylardyń biri, QR Halyq artısi, sańlaq sahnager Seráli Qojamqulovtyń dúnıege kelgenine 125 jyl tolyp otyr. Respýblıka kóleminde atalyp ótip jatqan mereıtoı qarsańynda talantty artıst, taý tulǵa, ónerdiń eren júırigi S.Qojamqulovtyń shyǵarmashylyq joly jaıly Almaty Memlekettik qýyrshaq teatry «Qazaq kásibı óneriniń aqtańgeri» atty derekti fılm usyndy.
09.05.2021


text:
Reintegratsiya nazirliginiñ emrinen tasdıqlanğan territorial cemaatlarnıñ cedveli turğan degil - olar er vaqıt yañartılır. Onıñ temelinde de devlet içinde alınğan kişilerge (DAK) ödemeler yapılır.
2022 s. mayıs ayınıñ 9-ı itibarınen arbiy (cenk) areketler rayonlarında yerleşken ya da vaqtınca işğal etilgen, qırşavlanğan (bloklanğan) territorial cemaatlarnıñ yañartılğan cedveline Mıkolayıv vilâyetiniñ 2, Dnipropetrovsk vilâyetiniñ 1 ve Zaporijjâ vilâyetiniñ 11 cemaatı qoşuldı.
Umumen mezkür cedvelge 7 vilâyet kirsetildi. Bu, Dnipropetrovsk (3), Herson (49), Harkiv (51), Mıkolayıv (20), Donetsk (tüm 66), Lugansk (tüm 37) ve Zaporijjâ (61) vilâyetleriniñ territorial cemaatlarıdır.
Bağlantığa basıp, raqamiy haritada cemaatlarnıñ statusları aqqında artual malümat ögrene bilirsiñiz.
Demek ki, mezkür cemaatlarda qayd etilgen devlet içinde alınğan kişilerge devletten kefaletli tarzda yardım alacaqlar.
Haberdar etkenimiz kibi, mezkür Cedvel, Mudafaa nazirliginiñ tasdılamasınen ve maqbul vilâyet, Kıyv şeer arbiy memuriyetleriniñ teklifleri esasında şekillendirilir.
Esaslanğan üç kriteriy bar:
• vaqtınca işğal etilgen topraqlar;
• qırşavlanğan (bloklanğan) topraqlar;
• faal arbiy areketler olğanı topraqlar.
Böylece, mezkür vilâyetlerniñ birinde qayd olsañız, cedvelde cemaatıñız olmasa, siziñ arbiy memuriyetiñizge hitap etmege tavsiye etemiz (şahsen ya da sıcaq hat vastasınen) ve malümatnı soraya bilirsiñiz.


text:
Timer-beton
Timer-beton — betonnan häm qorıçtan torğan kompozitsion tözeleş materialı. 1967 yılda Jozef Mone belän üsemleklär öçen qatıqlar kebek matdi patentlanğan. 1802 yılda Tsarskoselskiy öçen saray rus tözüçeläre eziz beton qulanğannar.
Rusiädä watıq-betonnı 20-se ğasırnıñ başında Lolita Artur Ferdinandoviç, Ğvozdev Aleksey Alekseyeviç, Viktor Mixaylov vasiliy ulı, M. S. Bobrinskiy, A. P. Vasilyev, V. İ. Muraşev, P. L. Pasternaq, Ya. V. Stolärov, O. Ya. Berğ üzläşterälär.
XX ğasırda timer-beton tözeleştä iñ yış qullanılğan matdi bulıp çığa.
Kürsätkeçlär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Betonnıñ uñay yaqları:
- ozaq waqıtlar qullanıla ala
- xaqı arzan (qorıç materiallardan tübänräk)
- yanmıy
- texnologik — konstruktsiäne törle formada eşlärgä mömkin
- ximik häm biologik totoroklo
- statik häm dinamik yöklämäsen yaxşı ozaq waqıtlar totuı
Naçar yaqları:
- küp massa häm tübän nıqlığı, betonnın qısu nıqlığı qorıçtan 10 märtäbä tübänräk
İsäp häm proyektlaw ısulları[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
RF-da ike eş buyınça rasçetlarda :
- yörtü(totu) xäläte buyınça (nıqlıq, totırıqlığı, aru cimerelüe);
- izü xäläte buyınça (yarıqqa qarşı totırıqlığı, sığılıp töşüe, cisemneñ arawıqta urın almaştıruı).
1-se xäläl buyınça maqsatları :
- konstruktsiäneñ nıqlığı qaraw (normal', iü, kisemtä kiseleşläre);
- tüzemlekkä qaraw (küp tapqır yök salu waqıtta);
- konstruktsiäneñ totırıqlığı qaraw (räweş häm arawıqta cäyü).
Armatura ber üzäk, setqalar häm qarqaslar belän oyıştırıla. Armatura tartılğan zonalarda (yäki qısu zonalarda, töyelgän nıqlığı citmägändä), konstruktiv buyınça urnaştırıla. Eşläw buyınça bülälär:
- Bögelü elementlar (tayaqlar, plitalar)
- Qısılğan elementlar (kolonnalar)
- qısılğan häm bögelgän elementlar (fermalar)


text:
Müessiseniñ restrukturizatsiyası neticesinde «Krım» Devlet teleradiokompaniyası qırımtatar muarririyetiniñ işten boşatılğan hadimleri mahkemege muracaat etecek olalar. Bunı jurnalistler Arzı Selimova ve Ediyev Mamutova Qırım.Aqiqat saytına bildirdiler.
GTRK «Krım» müessisesinde qırımtatar muarrirleri ve jurnalistleriniñ işten boşatıluvı aqqında haber keçken aftanıñ soñunda peyda oldı. Zarar körgenlerden biri – muarrir Arzı Selimova – bildirdi ki, Zure Pinka, Elmaz Veliyeva, Suriye İbraimova, Ediye Mamutova ve Ayder Yağyayev de işten boşatıldılar. GTRK «Krım» yanındaki Rusiye zenaatlar birliginiñ reberi Olga Minayeva Qırım.Aqiqat saytına bergen malümatqa köre, onıñ haberi bar.
Onıñ qayd etkenine köre, zenaatlar birligi bunıñnen bağlı mahkeme davasını azırlay.
Malüm olğanı kibi, aqımdaki seneniñ mayıs ayında GTRK «Krım» Nazirler şurasınıñ qararınen «Krım» Teleradiokompaniyası» devlet mustaqil müessisesi adını aldı. İyül aynıda müessiseni yoq ettiler, onıñ esasında ise Rusiye qanunlarına köre yañı teşkilât quruldı. Teleradiokompaniyanıñ bütün hadimlerini ya ğayrıdan işke qabul ettiler, ya da işten boşattılar.


text:
"Törkiyäne mäğarif ölkäsendä dä asqorma citeşsezlekläre kübesençä beterelgän il ittek"
İlbaşı bu xaqta “2021 nçe yılğa uqıtuçılar bilgeläw” tantanasında yasağan çığışında citkerde
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan İstanbulda Haliç kongress üzägendä “2021 nçe yılğa uqıtuçılar bilgeläw” tantanasında çığış yasadı.
İlbaşı: “Bez Törkiyäne ,başqa ölkälärdäge kebek, mäğarif ölkäsendä dä asqorma citeşsezlekläre kübesençä beterelgän il ittek. Mäğarif sistemasın berençe çirattağı mäs’älälär arasına kerttek. Awrupada uqıtuçılarnıñ yartısı diyärlek êştä...
-
-
-
03.10.2022
-
03.10.2022
-
03.10.2022

seg_langs: lij_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
Rusiyägä śitrus êksportı
Rusiyägä ğinwar-noyabr’ çorında 393 meñ 548 tonna śitrus satıldı
Törkiyädän Rusiyägä bu yılnıñ 11 aylıq çorında 214 million 698 meñ 494 dolalrlık śitrus êksportlandı.
Könçığış Qara diñgez êksportçılar berlege mäğlümatlarına kürä Rusiyägä ğinwar-noyabr’ çorında 393 meñ 548 tonna śitrus satıldı.
214 million 698 meñ 494 dollarlık valyuta kertkän śitrus êksportında 230 meñ 352 tonna mandarin berençe urınnı aldı.
Bu çorda Rusiyägä 54 million 947 meñ 966 dollarlık limon häm 23 million 710 meñ 346 dollarlık äflisun êksportı başqarıldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Türkiyädä satıp aluçı ışanıç indeksı arttı
Satıp aluçı ışanıç indeksı sentyabr’dä ber aylıq bazada 0,3% artu belän 72,4kä kütärelde
Awrupa Rusiyä kümerenä sankśiyälärne ciñeläytte
Awrupa Berlege aşa başqa däwlätlärgä kümer cibärü röxsät itelä


text:
Ukraina şarqındaki Lugansk vilâtinde bazar künü, fevral 1-ne keçer gecesi üç yerli sakin elâk oldı.
Popasnaya, Sçastye şeerleri ve Stanitsa Luganskaya qasabası ateş altında qaldılar. Bir qaç mesken ev viran etildi. Lugansk vilâyetiniñ valisi Gennadiy Moskvalniñ bildirgenine köre, regionda uruşlar devam etmekte, separatistler Ukraina askerlerine qarşı tank ve «Gradlarnı» qullanalar.
Donetsk vilâyetinde separatistler Debaltsevo şeeri, Peski qasabası, Petrovskoye köyü yanındaki ukrain ordusınıñ noqtalarına ateş açtılar. Mariupol civarındaki Vinogradnoye köyü de ateşke oğradı.
Radio Svoboda bildire ki, qanunsız «DNR» vekilleri keçken gece ukrain askerleri Donetskke ateş açqanlarını ayttılar. Separatistlerniñ malümatına köre, üç yerli sakin elâk oldı, 20 kişi yaralandı. Ukrain ordusı bunı red ete.


text:
Özbekistan
Özbekistan, resmiy adı Özbekistan Cumhuriyeti (özbekçe O‘zbekiston, O‘zbekiston Respublikasi / ЎзбekиcToH, ЎзбekиcToH Pecпyблиkacи) – merkeziy Asiyada bir memleket. Qazahistan, Qırğızistan, Türkmenistan, Tacikistan ve Afğanistan ile sıñırları bardır. 2017 senesi eali sayısı — 32 500 000 kişi. Paytahtı — Taşkent.
Özbekistannıñ bayrağı ve İdariy bölünmesiDeñiştir
Mavı - türklüktir, beyaz - barış ve temizliktir, yeşil ve hilâl - İslâmdır, qızıl çizgiler - tökülgen qanlardır, yıldızlar Arap elifbesinde "Allah" yazısını ortağa çıqara.
İdariy bölünmesiDeñiştir
Özbekistan 12 vilâyet (özbekçe viloyat), 1 muhtar cumhuriyet (özbekçe muxtor respublika) ve bir şeerden ibarettir.


text:
Rusiye tarafından Keriç köprüniñ qurucılığı Mariupol ve Berdânskte vaziyetni stabilsiz alğa ketire, Ukraina ise onlarca million hrivnanı ğayıp ete. Bunı Azatlıq Radiosı efirinde Ukrainanıñ infrastruktura naziri Volodımır Omelân bildirdi.
«Biz endiden soñ köpürniñ kemerleri altından keçip olamaycaq gemilerniñ parametrleri sıñırlanğan içün büyük paralar ğayıp etemiz. Şimdi bu, eñ azından yapılğan qıymet kesilmesine köre, onlarca million hrivna, lâkin menim fikrimce, asılında bu bayağı ziyadedir, çünki biz iş yerlerini ğayıp etemiz. Rusiye, bunı yapıp, Mariupol ve Berdânskte onsız da sade olmağan vaziyetni daa da qozğata», – bildirdi o.
Nazir, bundan evel özü bildirgeni kibi, kelecekte bunıñ, «Ukrainağa ait Qırımnı Ukrainağa ait Kubannen birleştirgen köpür olacağını», bekley.
Omelânnıñ aytqanına köre, infrastruktura nazirligi, qanunsız qurulğan köpür boyunca Rusiyege qarşı davalar azırlar eken, adliye nazirliginen beraber çalışa.
Para cezaları olacağına inanam. Tazminatlar ciddiy olacaq», – dedi nazir.
Keçken seneniñ dekabrinde, işçilerniñ ilhaq etilgen Qırım ile Rusiyedeki Taman şeeri arasında qurulğan köpürniñ avtoyol qısmındaki közlerni cıymağa bitirgenleri aqqında bildirilgen edi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç boğazından keçit qurmaq niyeti aqqında Qırımnıñ işğalinden aman soñra, 2014 senesiniñ martında ilân etti. Köpürni 2018 senesine qadar qurmağa ve 2019 senesiniñ yazında işletmege açmağa vade ettiler.
Ukraina tarafı Rusiye ile köpürniñ qurulması aqqında añlaşmadan 2014 senesinde – Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ çıqtı.


text:
Rusiyeniñ Kurgan şeer mahkemesi dekabrniñ 21-nde Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Rustem Vaitovnıñ müddetinden evel azat etilmesini red etti. Bu aqta Vaitovnıñ menfaatlarını temsil etken advokat Roman Kaçanov Facebookta haber etti.
Mahkeme, çıqarğan qararında Kurgan şeeriniñ №1 koloniyasında Vaitovğa nisbeten qullanılğan intizam cezasına esaslandı.
«Koloniyanıñ memuriyeti Vaitovnı izolâtsiyada tutmaq içün oña qarşı intizam cezalarını uydura. Vaitov tertip-nizam bozucısı kibi (koloniyağa bu statusta keldi) ve ciddiy madde boyunca qabaatlanğan kişi olaraq… izolâtsiyada tutulmaq kerek. Böyle şaraitler yoq edi, ve tahmin etkenimiz kibi, memuriyet onı izolâtsiyada tutmaq içün ceza izolâtorına, koloniyanıñ iç apishanesine qapatmaq içün ceza uydura edi, çünki cezanı çeküv sert şaraitler otrâdı 2018 senesi oktâbr ayına qadar tamir etilgen edi», – dep añlattı advokat.
Kaçanovnıñ aytqanına köre, mabüs mahkemede söz alıp, baqılacaq qızı bar, dep qayd etti.
«Vaitovnıñ qızı doğğanından saqat, onı baqmaq kerek. Şimdi bunı ömür arqadaşı yapmağa mecbur. Vaitov mahkemeden müddetinden evel azat etilmesini rica etip, özü içün degil, hasta qızı içün muracaatta bulundı. Prokuror mabüsniñ müddetinden evel azat etilmesine qarşı olmaz edi, dedi, amma koloniya tarafından intizam cezaları bar», – dep tarif etti advokat.
2017 senesi sentâbr ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi üküm çıqarıp, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Aqyarlı Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovğa umumiy rejimli koloniyada beş yıl apis cezasını berdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Avgustnıñ 24-ünde, cumaertesi künü, ukrainler, Ukraina mustaqilliginiñ 28 yıllığını qayd ete.
USSR Yuqarı Radası, Ukraina Mustaqilligi qararnamesini 1991 senesi qabul etti. Onı azırlamaq içün bir yarım saat berilgen edi.
Müelliflerniñ biri, sabıq dissident Levko Lukyanenko hatırlağanı kibi, vesiqa, az vaqıt olğanı içün degil qısqa oldı, kommunistler er inceliklerni tafsilâtlı muzakere etmege ister, dep qorqqanları içün.
"İç bir muzakerege sebep olmaycaq bir vesiqa tizmemiz kerek edi, oña birden rey bersinler dep", - hatırlay Levko Lukyanenko.
Ahırı soñu, vesiqa bir qaç kere tüzetilgen soñ, onda dört cümle qaldı. Avgust 24-ünde metinni Yuqarı Radada aşkâr ettiler, aqşam ise Ukraina Mustaqilligi qararnamesini Sofiyskaya meydanından ilân ettiler.
İlân etilgen Ukrainanıñ Mustaqilligini "saqlamaq" içün, parlament muhalefeti Bütünukraina referendumını keçirmege qarar aldı. Milliy hatıra İnstitutınıñ sabıq başı, 1991 senesi ise Yuqarı Rada prezidiumınıñ azası olğan İğor Yuhnovskıy, bu ğayeni ifade etken birinci adam edi.
Onıñ aytqanına köre, o, bu qararnameni referendumsız ileride lâğu ete bilirler, dep emin edi, onıñ içün onı talap ete edi.
"Referendum er şeyden müim edi. Amma, Halq Şurasınıñ bazı azaları bile oña qarşı çıqa edi. Amma men talap ete edim: referendum mıtlaq keçirilmeli", - qoştı Yuhnovskıy.
Dekabrniñ 1-inde Bütünukraina referendumında, iştirakçilerniñ 90%-ından çoqu Mustaqillik Qararnamesine qol tuttı.
Avgustnıñ 23-ünde Ukrainada Devlet bayrağı Kününi qutladılar. Cuma künü Kyivde Sofiyskaya meydanında Ukraina prezidenti, Ukraina bayrağınıñ tantanalı köterilmesi merasiminde iştirak etti.


text:
Air Niugini äuekompaniyasına tiesili «Boeing-737» jolauşılar wşağı Mikroneziyadağı Çuuk aralına qonu kezinde apatqa wşıradı, - dep habarlaydı Associated Press.
Agenttiktiñ habarlauınşa, oqiğa Japoniyadan wşıp şıqqan wşaqtıñ aralğa qonu kezinde orın alğan. Wşaq bortında 40-50 adam bolğan. «Bir quanarlığı, qazirgi mälimet boyınşa, qaza tapqandar turalı mälimet tirkelmedi», - dep jazadı postguam.com. Wşaq bortındağı jolarşılar men ekipaj müşeleriniñ barlığı ürlenetin qayıqtıñ kömegimen evauaciyalanğan. Oqiğa bügin, 28 qırküyek küni tañerteñ orın alğan. Truk aralına bağıt alğan wşaq qonu kezinde wşu-qonu jolağınan şamamen 15 şaqırımda suğa qwlap tüsken. Alayda, wşaq apatına ne sebep bolğanı turalı äli habarlanbadı.


text:
Tanımal «The Wall Street Journal» basılımında, osığan birneşe kün bwrın Tramptıñ bala küninde twrğan üyiniñ satılğanı turalı arnaulı maqala basıldı. Üy aukcionğa qoyu arqılı satılğan. Eñ qızığı, satıp aluğa talasqandardıñ basım köbi qıtaylıq qaltalılar bolıptı. Qıtayğa qırın qaraytın Tramptıñ twrağı qıtaylıqtar üşin nege sonşa ötimdi boldı? Eli Rozenberg jäne Sara Maslin Nayr ekeuiniñ maqalası osını bayandaydı.
Qañtar ayınıñ soñı. Kuines twrğındar rayonınıñ artındağı YAmayka joğarı därejeli twrğındar aulasında şağın janama jolmen birneşe qara tüsti «Escalade» avtokölikteri kirgen. Olar qarapayım Tudro stilindegi kottedjdiñ aldına kelip toqtadı. Al, bwl kottedj bolsa prezident Trampnıñ tört jasında twrğan eski twrağı. Körşilerdiñ aytısına qarağanda, kelgen säuletti kostyum kigen qıtaylıq er adam avtokölikten tüsken.
Körşileri bwl üydiñ qañtar ayınan bastap aukcionğa şığarılğanın, sodan beri üydi köruge kelgenderdiñ ayağı üzilmedi deydi. (Olardıñ jeke ömiriniñ qauipsizdigi üşin tek körşiler dep qana ataldı/ The Wall Street Journal) Sonıñ basım köbi şeteldikter, äsirese qıtaylıqtar bolğan eken. Tek ötken apta da ğana bwl üydiñ satılğanı turalı aukcionnıñ saytında belgili bolğan. Bwl üy ne üşin sonşama köp qıtaylıq qaltalılardıñ qızığuşılığın oyattı? Bwl swraq körşisine de qızıq sekildi. Ol: «Bwl üydiñ qızığarlıq nesi bar ekenin tüsine almadım?», – deydi tañdanıp.
Tramptıñ bala küninde twrğan üyin satuşı, amerikalıq JŞS jıljımaytın mülikti satumen aynalısatın kompaniya. Al satıp aluşınıñ kim ekeni äzirge anıq emes. Alayda osığan qatısı insayderdiñ aytuına qarağanda, bwl twrar-jaydı qıtaylıq qaltalı äyel satıp alıptı. Mämile barısındağı jıljımaytın mülikke jauaptı zañger Maykl Tañ ( Michael X. Tang) esimdi advokat bolıp şıqtı. Al onıñ hatşısı seysenbi küni, bwl is turalı Tañnıñ eşqanday da tüsinikteme bere almaytındığın aytqan.
Tramppen qatısı bar bolğan jıljımaytın mülikter arasında bwl üy köp adamnıñ qızığuşılığın oyatqan. Tipti, Tramptıñ bwl qonısta twrmağanına da birneşe ondağan jıl ötse de, twrar jay satıp aluşılardı qızıqtırıp otır. Aulası aynaldıra qorşalmağan, tek külgin jäne aq tüsti iisti gülder egilgen. Äzirge üydiñ montazday etip tazalanğanı anıq.
Heti Han N'yu-Yorktegi jıljımaytın mülik agenti bolıp jwmıs jasaydı. Ol Tramptıñ köne twrağınıñ satılımğa şığarılğanın estigende-aq, qıtaylıqtardıñ qızığuşılığın tudıratınınan kümändanbağan eken. Ol: «Men bilemin, Tramp bolsa Amerikadağı daulı adam bolıp sanaladı. Biraq, qıtaylıqtar üşin, Tramp – eñ tabıstı tanımal twlğa. Bwl satıp aluşı äyel jöninen alıp aytqanda, Tramptıñ tabısqa jetken käsipkerligi qızıqtırıp otır. Saudadağı tabıskerlik qıtayda eñ bir auız toltıra aytatın abıroylı is sanaladı», – degen közqarasın bildirdi.
Tramp sayasatta täjiribesiz twlğa bolsa da, qazir Amerika Qwrama Ştatınıñ prezidenti bolıp tağayındaldı. Heti Han bwnı bir kinoğa köbirek wqsatadı eken. Bir esepten alıp aytqanda bwl twlğanıñ ömirinde tabısqa jetu, jolı boludıñ epizodtarı köp. Köptegen qıtaylıqtar üşin Tramptıñ jolın özine bersin degen ırımğa köbirek wqsaytın ınta-niet boldı. Sonıñ arqasında bwl üy satılımğa şığarılısımen köptegen qıtaylıqtardıñ qızığuşılığın tudırdı dep qaraydı.
Aud: Estay Bojan
“The Qazaq Times”


text:
Baqçasaray
Baqçasaray (qırımtatarça Bağçasaray, Бarъчacapaй, rusça, ukrainça Бaxчиcapaй) - Qırım üzägendä urnaşqan şähär. Altın Urda çorında möhim idärä üzäge. Baqçasaray - Qırım xanlığınıñ tarixi başqalası.
1532 yılda Säxib I Gäräy xan ike çaqrım yıraqlığında urnaşqan Salaçıq şähärennän Baqçasarayğa xan rezidentsiäsen küçerä.
Aqmäscit şähärennän 40 çaqrım aralığında, Qaça yılğasınıñ üzänendä urnaşa.
TarixYзrәpTү
Altın Urda çorında Baqçasaray urınında berniçä şähärçeklär urnaşqan: Qırıq-Cir (Qırq Yer) yä Çufut Qala (qırımtatarça Çufut Qale), Salaçıq, İske-Yort (Eski Yurt).
Qırıq-Yer häm Salaçik şähärlärendä Altın Urda çorında idärä üzäkläre bulğan.
Qırım xanlığı çorında XV-XVI ğasırda Miñle-Gäräy xan Salaçik şähärendä zur tözeleş başlağan.
1532 yılda Säxib I Gäräy Meñle Gäräy ulı xan ike kilometr yıraqlığında urnaşqan Baqçasaraynı sala. Soñraq Baqçasaray xan sarayı tiräsendä şähär kilep çıqqan.
1736 yılda Minix citäkçelegendä urıs ğäskärläre Baqçasaray şähären tulısınça yandırıp beterä.
1784 yılda Rusiä Qırım xanlığın basıp ala.
Baqçasarayda Qırım suğışı waqiğaları bulğan.
XIX-XX ğasırda Baqçasaray - Qırımtatar xalqınıñ mädäni, ictimäği tormışınıñ üzäge.
1944 yılnıñ 18 mayında Qırımtatar xalqı sörgengä cibärelä.
Şähärdä tuğan tanılğan şäxeslärYзrәpTү
- Ğömär İpçi, qırımtatar yazuçısı.
- Säidä Arifova, dönya täqwası.
- İsmäğil Gasprinskiy, tatar tärcemäçese, mäğrifätçe
- Safa-Gäräy, mäşhür Qazan xanı
- İlyas Boraganskiy, qırımtatar näşire.
- Şäfiqä Gaspıralı
- Rifat Gaspıralı, näşir.
- Sabriye Erecepova, cırçı.
SıltamalarYзrәpTү
- KapTa Бaxчиcapaя 2016 eлHың 4 MapT kөHeHдә apxиBлaHraH.
- Бaxчиcapaй пyTeBoдиTeлb 1979 2013 eлHың 6 июлb kөHeHдә apxиBлaHraH.
- ДocToпpиMeчaTeлbHocTи Бaxчиcapaя 2014 eлHың 14 MapT kөHeHдә apxиBлaHraH.


text:
Oleksandr Turçınov – Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ sabıq kâtibi (2014 senesi dekabr ayından 2019 senesi mayıs ayına qadar), 2014 senesi Yanukoviç qaçqan soñ Ukraina prezidentiniñ vazifelerini eda etti ve Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi oldı, – Azatlıq Radiosınıñ ricasına seslenip, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ «barışıq tekliflerini» ve Teslimiyetke tirenüv areketi teklif etken «Ukrainanıñ telükesizlik ve barışıq doktrinasını» izaatladı.
– «Ukraina telükesizlik ve barışıq doktrinasınıñ» siyasiy ve ameliy qıymeti barmı?
– Şübhesiz. «Ukrainanıñ telükesizlik ve barışıq doktrinasını» professor Volodımır Vasılenko ve Teslimiyetke tirenüv areketine kirgen diger meşur Ukraina cemaat erbapları azırladı, bu mütehassıslar azırlağan keyfiyetli bir vesiqa ola.
Bundan ğayrı, bu doktrina Ukraina qanunlarına uya ve Donbasnı işğalden qurtaruv qanunınıñ mantıqlı devamı ola.
– Doktrina, «Ştaynmayyer formulası» ve «Zelenskıynıñ barışıq planınıñ» kerçek alternativası ola bilemi?
«Ştaynmayyer formulası» Rusiyeniñ 2016 senesinden berli menfaatlarını ileri sürmek içün qullanğan sahte bir vesika adı
– «Ştaynmayyer formulası» kibi bir vesiqa yoq. Rusiye onı 2016 senesinden berli menfaatlarını ileri sürmek, hususan Donbastaki işğalci memuriyetlerni qanunlaştırmaq içün qullanğan edi. Yani bu adını taşıycaq Ştaynmayyer (Almaniyanıñ sabıq Tış işler naziri Frank-Valter Ştaynmayyer; şimdi Almaniya prezidenti ola – muar.) imzalağan resmiy bir vesiqa yoq edi.
Em de 2019 senesi sentâbr ayında Ukraina tarafı bunıñ kibi teşebbüslerni baqmadı ve qoltutmadı.
«Zelenskıynıñ barışıq planını» aytsaq, onı talil etmek ister edim, amma böyle bir vesiqa körmedim
«Zelenskıynıñ barışıq planını» aytsaq, onı talil etmek ister edim, amma böyle bir vesiqa körmedim. Bu aqta bir MTMŞ ya da er angi prezident seneti aqqında eşitmedim.
O qadar müim meseleniñ talilini açıq beyanatlarnıñ ya da matbuat konferentsiyasınıñ parçaları esasında yapmaq doğru olğanını tüşünmeyim.
– Teslimiyetke tirenüv areketi teklif etken Doktrinanı Ğarp ile keçirilgen Rusiye istilâsını toqtatuv muzakerelerinde Ukraina yerini pekitmek içün delil olaraq qullanmaq mümkünmi?
– Şübhesiz, bu doktrina Ğarp ile muzakerelerde qullanıla bile, amma resmiy statusı olmalı.
– Rusiyege qarşı istilâcığa olaraq birleştirilgen iddia tizmeğe çare barmı? Bar olsa, emiyeti ne?
Rusiye yapqan cinayetleri, Donbas ve Qırım toprağınıñ zaptı içün cevap bermeli
– Çare bar – bunı yapmaq kerek, ve bu iş çoqtan başlatıldı. Adliye nazirligine ve diger devlet müessiselerine 2014 senesinden başlap vazife berilgen edi.
Rusiye Federatsiyası yapqan cinayetleri, Donbas ve Qırım toprağınıñ zaptı, biñlernen ukrainalınıñ qanı ve ayatı içün cevap bermeli.
Rusiye, Ukrainağa ketirgen çoq milliardlı zarardan, elbette, mesüliyetli ola. Topraqlar azat etilgen soñ bunı ivaz etmege mecbur olacaq.
– Prezident Zelenskıy «Teslimiyetke tirenüv areketiniñ» teklifine emiyet berip, Donbas ve Qırımnı işğalden qurtaruv meselesini bölmekten vazgeçse edi, muzakerege tesiri olur edimi?
Donbastan başlap, tek Rusiye ordusı çıqqan soñ Qırımnı işğalden qurtarmaq kerek
– Ne yazıq ki, bu meselelerni birden al etmek pek qıyın. Bu ceetten doktrina daa doğru olmalı.
Zapt etilgen topraqlarnıñ işğalden qurtarıluvını temin etmek içün tam areket algoritmi olmaq kerek. Donbastan başlap, tek Rusiye ordusı çıqqan soñ ve Ukrainanıñ şarqiy sıñırında kontrol ğayrıdan tiklengen soñ Qırımnı işğalden qurtarmaq kerek.
İryna Ştoğrin
Maqaleniñ aslı – Azatlıq Radiosınıñ saytında


text:
Bügin Almatı jwrtı memleket jäne qoğam qayratkeri, oppoziciyalıq sayasatker Baltaş Twrsımbaevtı aqtıq saparğa şığarıp saldı. Türli joğarı lauazımda bo..
Almatı oblısı Talğar audanındağı jañadan salınıp qazaq mektebi boladı dep süyinşilegen oqu ornı tağı da aralas mektep bolama? Halıq nege aşulı? Qazaq ..
Bişkekte Irıs Jekşenaliev attı kollej studenti äleumettik jelidegi jeke paraqşasında Jetim-Tau (Jetim-Too) kenişin qoldanuğa qarsılıq bildergeni üşin..
Energetika ministri Bolat Aqşolaqov Qazaqstan Reseydi aynalıp ötetin Baku – Tbilisi – Jeyhan mwnay qwbırı arqılı 1,5 mln tonna mwnay eksporttaudı josp..
Qırğızstan prezidenti Sadır Japarov Jetim tau (Jetim-Too) kenişi aynalasındağı daulı pikirlerge qatıstı, ol jerdegi kendi igeruge qarsı şıqqandardı sı..


text:
Qırımnıñ birinci prezidenti Yuriy Meşkov Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksenovnıñ sanki dersiñ cinaiy keçmişi ve 90-ncı seneleri – 2000 seneleri başında Ukraina uquq qoruyıcı organları ile işbirligini isbatlağan vesiqalarnı aşkâr etti.
«Olar (vesiqalar – QA) Qırım cumhuriyetiniñ şimdiki başı Sergey Aksenov evel nenen oğraşqanını aydınlata. İşbu delillerni diqqat ile ögrendim… «Goblinniñ» qazançlarını ögrendim, ayrette qaldım – sımarlanğan öldürüvler, cinaiy taqımlarda iştirak ve ilâhre», – yazdı Meşkov Facebookta.
Şu cümleden, Meşkov Aksenovnıñ ve 1997 – 2000 seneleri Qırım millitsiyasınıñ başı ve Ukraina içki işler naziriniñ muavini olğan Gennadiy Moskal ile işbirligine diqqat ete.
Aksenov ve Moskalniñ işbirliginiñ delili olaraq Meşkov Qırımnıñ 321 insandan, esasen, Ukraina halq deputatlarından ibaret olğan «non-grata» şahıslarınıñ cedvelinde Gennadiy Moskalniñ adı olmağanını qayd ete.
Evel Aksenovnıñ cinaiy keçmişi aqqında 6 ve 7 çağıruvlarınıñ halq deputatı Andrey Sençenko bildirgen edi. «TSN» televizion haber hızmeti 2014 senesi mart ayında bildirgeni kibi, Sergey Aksenov siyasetke 90-ncı seneleri tesis etken biznesinden kelgen eken.
Aksenovnıñ tarafından işbu malümat ile bağlı izaat şimdilik yoqtır, Qırım.Aqiqat Qırımnıñ rusiyeli ükümetinden bu aqta izaatnı almağa tırışa.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Ukraina vatandaşlığı aqqında qanunğa ayrı ukümlerni mukemmelleştirmek maqsadınen deñişmelerni kirsetüv aqqında 8297 nomeralı qanun leyhasını Ukraina Yuqarı Radasından keri aldı.
Bu aqta Ukraina parlamentiniñ saytında bildirile. Leyha 2018 senesi mayıs 16-da keri alındı.
Ukraina Yuqarı Radasında 2018 senesin aprel 19-da qayd etilgen Petro Poroşenkonıñ 8297 nomeralı qanun leyhası Ukraina vatandaşlığınıñ ğayıp etilmesi içün, cümleden, devlet organlarınıñ halq içün açıq olğan reyestrleri ile tasdiqlana bilecek çet memleketiniñ vatandaşlığı bergen saylav aqqını ya da diger aqnı qullanuv ve ya çet memleketiniñ vatandaşlığı ile yüklengen mecburiyetlerni yerine ketirüv; ya da (Ukraina Devlet sıñır hizmetiniñ vazifeli şahsı tarafından qayd etilmesi taqdirde) Ukrainadan çıqmaq ve ya Ukrainağa kirmek içün çet memleketiniñ pasportını qullanuv kibi qoşma şartlarnı teklif ete.
Aynı zamanda qanun leyhasında, Qırımdaki Rusiye ukümetiniñ qanunsız areketleri neticesinde Rusiye vatandaşı olğan Qırım sakinlerini, böyle pasportlarnı göñülli olaraq alğanlar dep saymaq mümkün degil, denile. Demek ki, bu, olarnı Ukraina vatandaşlığından marum etmek içün esas olamaz. Prezidentniñ qanun leyhası Ukraina Yuqarı Radasına aprel 19-da berildi ve şimdilik komitetlerde ögrenile.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov haber etkeni kibi, tünevin ves yañı koronavirus hastalığı adisesi qayd etildi.
"Bugünki al o qadar yahşı degil. Keçken 24 saatta - 5 hasta adam. Üçü evelki merkezler, ailelerinde bar edi. Bir adamnıñ endi pnevmoniyası bar edi, o Jeleznodorojnoye hastahanesinde yata edi. Ola bilir ki, Bağçasaray rayonında hastalandı. Eki adise - Saq ve Canköy rayonlarında. Onıñ içün raat olmağa daa erte", - dedi Aksönov aprelniñ 22-sinde COVID-19 ştabınıñ oturışında.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya bildirgeni kibi, yuqumlanğan adamlarnıñ alâqa dairesi 111 adamdır.
"Jeleznodorojnoye hastahanesinde koronavirus hastasınen beraber yatqan patsiyentlerni Aqmescitniñ №7 hastahanesine alıp kettiler, tıp işçilerini - observatorğa", - dedi o.
Böylece, Qırımda 51 tasdıqlanğan COVID-19 adisesi bar. Aqyarda - 18.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina Rusiyeniñ Qırım işğali ile bağlı muracaatlarnı halqara mahkemeler, şu cümleden arbitraj mahkemesine de azırlay. Bu aqqında Ukraina tışqı işler naziri Pavlo Klimkin cuma künü, noyabr 14-te, Twitterde bildirdi.
Pavlo Klimkin internet qullanıcılarından biriniñ Qırım mal-mülki boyunca halqara mahkemelerge muracaatlar işi aqqında sualine cevap berip, Ukraina bir qaç halqara mahkemege muracaat etecegini qayd etti.
Ukraina diplomatiyasınıñ tarihında ilk Twitter intervyüsı noyabr 14-te Kiyev saatine köre saat 16-dan saat 17-ge qadar Tışqı işler nazirliginiñ saytında olıp keçti.
Pavlo Klimkin İnternet qullanıcıları ile böyle subetleşe.
O, Rusiye qullanıcılarınıñ suallerine de aynı şekilde cevap bergen edi.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Bunı Harkov vilâyet devlet memuriyetiniñ reis muavini Yuriy Georgiyevskiy bildirdi, dep haber ete Ukrinform.
«Harkov vilâyetinde yarımadanı terk etken Qırım mezunları, em de Lugansk ve Donetsk mektep mezunlarına tışqı mustaqil imtianlarını bermek imkân bergen şaraitler bar», – dedi o.
Georgiyevskiy bildirdi ki, patlav maddeleri olmasın dep, imtian noqtaları teşkerilecek. Bundan ğayrı, «GAİ yol ve maşina duraqlarındaki vaziyetni közetecek. Ekimler nevbetçilik yapacaq. Vokzaldan imtian noqtalarına qadar yürgen naqliye vastalarınıñ sayısı arttırıldı, saqatlarnıñ menfaatları da köz ögüne alındı».
Qayd etmeli ki, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyardan kelgen tahminen 40 adam Harkov vilâyetinde VNO imtianlarını bermek içün qayd etildi.
Umumen Harkov vilâyetinde VNO iştirakçilerniñ 17 biñi qayd etildi – bu seneniñ ve keçken yıllarınıñ mektep mezunları. Vilâyette testler berilmesi içün 5 bölge meydanğa ketirildi. VNO keçirilmesine aman-aman 3000 oca celp etildi.
Hatırlatamız, VNO imtianlarınıñ esas sessiyası iyün 3-ten 27-ne qadar keçirilecek, qoşma – iyül 1-den 15-ne qadar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Qırım akimiyeti onıñ yaqalanğan muavini Ahtem Çiygoznıñ iradesini bozmaq içün arket etkenini tüşüne.
Bunı o öz Facebook saifesinde bildirdi.
Çubarov emindir ki, şimdi Çiygoz SİZOda kendi başına buluna.
«Bese-belli ki, Taqiqat komitetine ve şu cümleden taqiqatçı Azizov Bulat Ravilyeviçke (qazan tatarı) Ahtem Çiygoznıñ iradesini bozmaq, onıñ tuvğanlarını ise, Ahtemniñ bulunuv yerini aytmayıp, çekiştirmek kibi vazife qoyuldı», – dep yazdı Meclis reisi.
Eki kün devamında Çiygoznıñ tuvğanları onıñ bulunuv yeri aqqında bir şey bilmey ediler.
Malüm ki, Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizasını red etti. Mahkeme yanvar 29 künü Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ alğan qararını lâğu etmedi. Oña köre, Çiygoz fevral 19-na qadar apiste bulunmalı.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Ukraina baş prokuraturası Çiygoznıñ qanunsız alda azatlıqtan marum etilgeni boyunca cinaiy işni açtı.


text:
«Ziyalı qauımsız jürer jolımız dañğıl bola almaydı. Ziyalısı kelispey el oñbaydı. Sondıqtan bügingi qazaq ziyalıları özine zaman jüktep otırğan wlı mi..
Qazaqtıñ rulıq qauımdastığı traybolizm emes, onıñ qaydan şıqqanın, mekenin anıqtaytın tölqwjatı edi. Öytkeni jerge ru boyınşa qonıstanıp, ielik jasap,..
Qayıñ sauğan qazaq edim, Altay – atamekenim, Tağdır mağan wsınbağan balı menen şekerin. Iranda da ilanbadım, basqa tüsken tağdırğa, Jüregimdi bauramad..
– Biz ŞIW-nıñ belsendi müşesiniñ birimiz. Bwl wyımda bizdiñ prezidentimiz aytqanınday älemniñ jartı halqı bar. Onıñ işinde törteui yadrolıq qarumen qa..
Täuelsiz Qazaqstan Respublikası – jaña ğasırğa täuelsiz memleketi bar wlt retinde qadam qoyğan qazaqtıñ eñ biik abroyı. Düniejüzi qazaqtarınıñ är retk..


text:
2015 senesinde Kyivge kelgen soñ ilhaq etilgen Qırımnıñ sabıq Rusiyege tabi sağlıq saqlav naziri Pötr Mihalçevskiy «CitiDoctor» şahsiy hastahanesinde baş ekim vazifesinde çalışa edi. Bunı Mihalçevskiy özü Herson şeer mahkemesiniñ oturışuvı vaqtında söyledi.
Qırım.Aqiqat, bu muessiseniñ keçken yılda Ukraina Sağlıq saqlav nazirliginden litsenziya alıp, çalışmağa başlağanını tayin etti. Sabıq nazirniñ ömür arqadaşı Oksana Mihalçevskaya Kyivniñ şahsiy hastahanelerinden birinde ultrases diagnostikası ekimi olıp çalışa.
Yanvarniñ başında Ukraina Telükesizlik hizmetiniñ hadimleri Qırımnıñ sabıq Rusiyege tabi sağlıq saqlav naziri Pötr Mihalçevskiyniñ Kyivde bulunğanını tayin ettiler.
Qırımnıñ sabıq baş ekimi yanvarniñ 5-nde Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 111-nci maddesi (devletke hainlik) boyunca cinayet işlegeninde töhmetni imzaladı. Herson şeer mahkemesi Mihalçevskiyni bir ayğa tevqif etti. Böylelikle o, fevralniñ 5-ne qadar apiste bulunacaq.
Sabıq nazir özü qanunğa qarşı bir şey yapmağanını ve 2014 senesindeki «referendum»da iştirak etmegenini iddia ete.
2014 senesi iyünniñ 10-nda Qırımnıñ Rusiyege tabi sağlıq saqlav naziri Pötr Mihalçevskiy öz istegi ile istifa etüv aqqında ariza yazdı. Qırımnıñ Rusiyege tabi yolbaşçısı Sergey Aksönov, Mihalçevskiyni «madde boyunca» işten boşamamaq içün istifa etmege mecbur etkenini iddia ete edi.
Qırımnıñ sabıq Rusiyege tabi sağlıq saqlav naziri Pötr Mihalçevskiyniñ tevqif etilmesi aqqında daa tafsilâtlı surette Qırım.Aqiqat saytındaki materialda oquñız.


text:
Rusiye Qara deñiz flotunıñ 1171 leyhasınıñ "Orsk" Rusiye desant gemisinde Süriyege nevbetteki reyd yapqanda eki dizelden birisi bozuldı.
Rusiye devlet haber agentliklerine atıf etken Azatlıq Radiosı bildirgeni kibi, geminiñ köçüriciniñ tamiri yapılmalı. Arbiy Deñiz Flotu komandalığınıñ resmiy tefsirleri daa olmadı.
Rusiye Arbiy Deñiz Flotunıñ büyük desant gemileri Süriyege arbiy yükni taşıy edi. Olar büyük zırhlı tehnikanı, şu sıradan tanklarnı taşıy bile. Bıltır "Orsk" eñ azından üç kere Tartus Süriye limanına kire edi, anda Rusiye Arbiy Deñiz flotunıñ Aq deñizdeki bazası tura, dep bildire Avia.Pro saytı. Dekabrde gemi Süriyege naqliyat, silâ ve arbiy yedeklerni temin etti.


text:
Canköyde yañı mustaqil qırımtatar teatriniñ «Altın beşik» spektakliniñ dekabrniñ 8-nde olacaq premyerası lâğu etildi.
Teatrniñ bediiy reberi Bilâl Bilâlovnıñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, yerli medeniyet evi sana ayırmaqtan vazgeçti.
«Başta spektakl şeadetnamesini bermek kerek dediler, o yoq. Soñra medeniyet nazirliginden izin talap ettiler. Bizler – nazirliknen iç bir alâqası olmağan mustaqil teatrmiz. Olmaycaq şey. Bizni sanağa kirsetmemek içün çeşit türlü manaçıqlar uyduralar», – dedi Bilâl Bilâlov.
Teatr müdiri bu adiseni yañı teatrniñ faaliyetini toqtatmaq maqsadınen yapılğan basqı olaraq tanıy.
«Rayon ve medeniyet evleriniñ reberleri «yuqarıdan» emir alalar. Olar Balbekten (Rusiye Devlet dumasınıñ Qırım deputatı – QA) kelgenini ögrendik. Onıñ emri ile bu şaraitlerde bile çalışmağa imkânımız olmasın dep, er şey yapıla. Onıñ tarafından bu çirkinlik devam ete», – dedi rejissör.
Rusiye Devlet dumasınıñ qırımlı deputatı Ruslan Balbek bunı daa izaatlamadı. Canköy medeniyet eviniñ reberligi tarafından da bir tefsir yoq.
«Beş daqqa nefes» spektaklini truppa bir qaç ay azırladı. Bilâlovnıñ aytqanına köre, aman-aman bütün biletler satıldı. O, seyircilerden afu sorap, eñ yaqın vaqıtta spektakl köstermek içün elinden kelgenini yapmağa vade etti.
Qırımtatar muzıkalı-drama teatriniñ sabıq müdiri ve bediiy reberi Bilâl Bilâlov Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, mustaqil teatrniñ temelinde reberinden soñ Qırımtatar teatrinden ayırılğan 20 qırımtatar oyuncısı tura.
Avgustnıñ 7-nde Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Qırımtatar muzıkalı-drama teatriniñ bediiy reberi ve rejissöri, Ukrainada nam qazanğan sanat erbabı Bilâl Bilâlovnı işten boşattı. Rejissörniñ fikirince, onı uydurılğan sebep boyunca işten boşattılar.
Teatr hadimleri reberine qoltuttı. Onıñ tarafını Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov da tuttı.
Sentâbr ayınıñ başında Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi Bilâlovnıñ davasını baqmağa başladı. O, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti tarafından işten boşatılmasına itiraz bildire.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti teatrniñ yañı müdiri olaraq Mecede Melgaziyevanı tayin etti. Onıñ reberligi altında teatr sentâbrniñ 6-nda mevsimni yañı programma ile açtı.
Bilâlov 1989 senesinden berli Qırımtatar akademik muzıkalı-drama teatrinde çalışqan edi, 1994 senesi onıñ bediiy reberi-müdiri oldı.


text:
Aqyarda keçirilgen kontsertte «Aqyar» qırımtatar halq ansambli «Okean Elzı» ukrain taqımınıñ «Taka, yak tı» yırına oyun töşedi. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Kontsert Aqyarnıñ medeniyet ve sanat merkezinde keçirildi.
«Aqyar» ansambli büyükler gruppasınıñ «Okean Elzı» taqımınıñ lideri, ukrain yırcısı Svâtoslav Vakarçuknıñ yırına azırlağan zemaneviy oyunları salonda elçırpmalarnen qarşılandı.
«Aqyar» ansambli bir qaç qırımtatar oyunı, «Kadril moya» rus oyunı, «Hava nagila» yeudiy oyunı, moldav, acar, gürci, özbek ve diger oyunlarnı töşeji.
Oyuncılar tahminen yigirmi oyun töşedi, gençlerniñ er bir oyunı ayrı qıyafette oldı.
Kreml kontrolindeki Aqyarnıñ Rusiye ükümeti medeniyet idaresiniñ yolbaşçısı Nikolay Krasnolitskiy seyirci ve oyuncılar ögünde sözge çıqıp, ansamblge yardım etecegini vade etti.
«Aqyar» horeografik ansambli 2002 senesi çalışıp başladı. 2010 senesi ansambl reberi horeograf Susanna Osmanova oldı. Ansambl bir çoq yarış ve festivallerde ğalebe qazana.


text:
Ukraina Atom stanciyasındağı «qiın jağdayğa» dayındaluda, ahual naşarlauına baylanıstı oqu jattığuın ötkizdi. Bwl turalı batıstıq BAQ jazıp jatır.
Resey naurızdan bastap, Evropadağı eñ ülken atom stanciyasın basıp alğannan beri biraz uaqıt ötse de jağday oñalmadı. Resey türli eskertulerge qaramastan, 5 tamızda Zaporoj'e stanciyasında oq attı. Ukrainanıñ Energetika ministri German Haluşenko alañdauşılığın jasıra almay: «Orıstar 5 tamızda aymaqtı atqılay bastağanda jağday kürt özgerdi», - dedi. Soñğı eki aptada zauıt pen onıñ aynalasında oq jaudırğan, taraptar bir-birin ayıptaydı. Zaporoj'e elektr stansasınıñ basıp alınuı Ukraina men körşiles elderge ülken qauip töndirude. Ukrainanıñ işki ister ministri Denis Monastırskiy ol jerde Resey basqınşı küşteri twrğanda atom elektr stanciyasınıñ qauipsizdigin qamtamasız etu mümkin emes ekendigin aytadı. Ukraina Reseylikterdi Europadağı eñ ülken AES-ten şığaruğa qauqarsız bolıp otırğandıqtan, naşar jağdayğa dayındalu üşin 17 tamız küni arnayı oqu jattığudı Zaporoj'e qalasında ötkizdi. Olardı joğarı lauazımdı şeneunikter baqılap otıradı, olar eñ naşar scenariy bolğan jağdayda aymaqtıñ qanşalıqtı dayın bolatının bilgisi keledi.
Ukrainada soñğı yadrolıq jarılıs 1986 jılı Çernobıl' atom elektr stanciyasında bolğan, ol kezde Keñes däuirindegi reaktor jarılğan bolatın.
N. Baytwrsın


text:
Ukraina havfsızlıq hızmeti Rusiye jurnalisti Dmitriy Kiselövğa nisbeten terrorizmniñ maliye destegi maddesi boyunca cinaiy işni aça. Bunı Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ reisi Valentın Nalıvayçenko bildirdi, dep haber ete UNİAN.
«Ukrainada terrorizmniñ teşkilâtçıları bugün tek qabaatlı olmay, olarğa nisbeten, şu cümleden bu haber agentliginiñ yolbaşçısına da nisbeten terrorizmniñ maliye destegi maddesi boyunca cinaiy taqiqat başlana», – dedi Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ reisi.
Nalıvayçenko şunı da bildirdi ki ,Ukraina havfsızlıq hızmetini Rusiye Federatsiyasınıñ FSB Sıñır hızmetiniñ yolbaşçısı Vladimir Kulişovğa da nisbeten taqiqatnı başladı.
Rusiye Sıñır hızmetiniñ yolbaşçısını Ukraina şarqında terroristlerge maliye yardım köstergeninde qabaatlaylar.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımda avgust 14 künü Devlet Duma deputatları ile körüşüvde çıqışta bulunıp, Qırımda Rusiye arbiy bölüginiñ teşkil etilmesi ve inkişafı aqqında leyhanı imzalağanı aqqında bildirdi.
«Mudafaa Nazirligi tarafından Qırımda arbiy bölüginiñ teşkil etilmesi ve inkişafı boyunca ayırı leyha işlep çıqarıldı. Men onı tasdiqladım», – dedi Putin.
Onıñ sözlerine köre, qırım bölüginiñ pekitilmesi Rusiyeniñ Silâlı quvetleriniñ planlarına kire eken.
Avgust 13 künü Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putin Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa eki künlük iş ziyareti ile keldi. Ukraina İçki işler nazirliginde bu körüşüvni mümkün olmağan bir şey olaraq tanıdılar. Ukraina içki işler nazirliginde ise Putinge qarşı cinaiy işniñ çıqarılmasını tüşüneler.
Çarşenbe künü Putin Aqyarda Rusiye havfsızlıq Şurasınıñ azaları ile toplaşuvnı keçirip, Qırımnıñ havfsızlığı ve qabarcılıq ile küreş kibi meselelerni muzakere etti.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi oktâbrniñ 12-nde Bağçasarayda tutulıp alınğan «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Seyran Saliyev, Memet Belâlov ve Timur İbragimovnıñ imayesi azırlağan apis müddeti uzatılmasınen bağlı appelâtsion şikâyetini red etti.
Olar 2018 senesi martnıñ 9-na qadar SİZOda qalacaq, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Advokatlar Edem Semedlâyev Mammet Mambetov apishanede tutuvnı ev apsine çevirilmesi içün muracaat etken ediler.
«Mahkeme kene de imayeci tarafnıñ delillerini diñlemeyip, birinci instantsiya mahkemesiniñ qararını deñiştirmey qaldırdı. Bizler imaye etken şahıslar ev apsinde bulunğan taqdirde bile taqiqat ketişatından iç bir şekilde gizlenip ya da oña tesir etip olamaycağını ayttıq», – dep ikâye etti Mammet Mambetov.
Advokat Edem Semedlâyev apis müddeti uzatılacağına dair qarar materiallarını Kiev rayon mahkemesine keri qaytaracağınen bağlı ariza berdi. Onıñ sözlerine köre, apis müddeti uzatılacağına dair qarar qırımtatar tiline tercime etilmegen, albuki onıñ imayesi altındaki Timur İbragimov mahkemede terciman yardımını alğan, mahkeme ise onıñ arizasını red etken eken.
Oktâbrniñ 12-nde işğal altındaki Qırımda küç idaresiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini olğan Timur İbragimov, Marlen (Suleyman) Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernest Ametovnı tevqif etken edi. FSB olarnı Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» azaları olğanında qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı dep saya. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleridir.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek oğrunda terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsizce taqip etilgenini aytalar. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etken edi.


text:
Qırımda ATR qırımtatar telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyevni 2014 senesi fevral 26 künü «kütleviy nizamsızlıqta iştirak etüv»inde qabaatlaylar. Bunı öz Facebook saifesinde ATR telekanalınıñ baş müdir muavini Lilâ Bucurova bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
Onıñ sözlerine köre, aprel 20 künü yaqalanğan Nebiyevni alâ daa azat etmediler.
«Tünevin yaqalanğan zenaatdaşımız Eskender Nebiyevniñ bugün azat etilecegine ümüt besley edik. Amma böyle olmadı. Yarın mahkeme toplaşuvınıñ olması mümkün, anda ceza qararı belgilenecektir. Eskenderni kütleviy numayışlarda, yani 2014 senesi fevral 26 künü keçirilgen mitingde iştirak etüvinde qabaatlaylar. Oña advokat yollanıldı», – dey Bucurova.
Qırım.Aqiqat bildirgeni ki, Eskender Nebiyevni aprel 20-de aqşam evinde tintüv keçirilgen soñ yaqaladılar.
Bundan evel mezkür iş boyunca Ali Asanov yaqalanğan edi.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.


text:
Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Memet Belâlovnıñ ömür arqadaşı Ediye mayısnıñ 6-nda onıñnen körüşken soñ sağlıq vaziyeti ve Aqmescit SİZOsındaki şaraitler aqqında tarif etti. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Facebookta haber ete.
«Apishane aşından aşqazanı ağıra, tibbiy yardım yaramay. Kerekli ilâclar berilmey. Memet tişleri tökülgenini ayta. Şahsiy tiş ekimini çağırmağa mecburlar. Kamerada tutuv şaraitleri yaramay. Er yerde furun böcekleri ve qandalaylar. 18 kişilik kamera, anda ise 22 insan tutula, nevbetnen yuqlaylar», – dep tarif etti Ediye Belâlova.
Memet semetdeşlerini mubarek Ramazan ayınen tebrikledi ve yardım etkenlerge teşekkürler bildirdi.
Rusiye Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ vekilleri Belâlovnıñ ömür arqadaşınıñ bu beyanatını izaatlamay.
2017 senesi oktâbrniñ 12-nde Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımda yanvarniñ 20-nde 1991 senesi Qırım muhtariyetiniñ yañıdan yaratıluvı aqqında referendumnıñ daa bir yılı qayd etile. Yarımada işğalinden evel bu kün Qırım Muhtar Cumhuriyeti künü olaraq qayd etilgen edi. 2014 senesiniñ başında Rusiye akimiyeti bu künni bayram ilân etip, «Qırım Cumhuriyeti künü» dep adlandırdı. Qırımtatar Milliy Meclisi yarımadada qırımtatar muhtariyetini quruv maqsadınen Ukraina Anayasasına deñişmeler kirsetmege talap ete.
Şübheli bayram ve yarımada statusı aqqında esas suallerge Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında cevap berdi. Bu maqale ilk sefer 2017 senesi yanvarniñ 20-nde Qırım.Aqiqatta derc etilgen edi.
– «Qırım Cumhuriyeti kününi» yanvarniñ 20-nde qayd etmek kerekmi?
– Bir kün bir sıra hayırlav mesacını aldım, şaşıp qaldım. 1991 senesi yanvarniñ 20-nde Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ yañıdan yaratıluvı aqqında sahte referendum olğanını hatırlatmaq isteyim, qırımtatar halqına bir şey bermedi. Daa 1989 senesi Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginiñ Yuqarı Şurası 1944 senesiniñ sürgünliginden soñ qırımtatarlarnıñ reabilitatsiyası topraq meselesi çezilip olmalı, dep qara çıqardı. Şunıñ içün 80-lerniñ soñunda Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetini ğayrıdan tiklemege qarar alındı, em de bütün idare organlarınıñ erkânlarına qırımtatarları kirmek kerek edi.
– 1991 senesinden soñ Ukraina akimiyeti sovet reberleri añlağan ve azırlağan şeylerge emiyet bermedi, demek?
Toprağında belli bir halq toplu yaşasa, er angi devlet terkibinde muhtariyet ola bileVitaliy Portnikov
– Öyledir. Ukraina elitasını unitar devlet terkibinde muhtariyet qorquzğan edi, çünki o vaqıt bile bugünki «DNR», «LNR» ve digerlerine oşağan sahte devletlerniñ peyda olması içün telükeli bir emsal bar edi. Faqat toprağında belli bir halq toplu yaşasa, er angi devlet terkibinde muhtariyet ola bile. Vaziyetni bir tarafqa deñiştirmek qorqusınen Ukraina qırımtatarlarnen işbirligi yapmayıp, Qırım Muhtar Cumhuriyetini saqlap qaldı.
– Bugün, Qırım Rusiyeniñ işğali altında qalğanda, Ukraina bu meseleni nasıl çeze bile?
– Hatalarnı qabul etip, er bir qararğa diqqat etmeli, qanun ya da Anayasağa deñişmeler kirsetmeli. Qırımnıñ topraq muhtariyetini qorumaq, mence, manasız olur – biz sıñırlar degil, tamır halqlarnıñ aqlarını qoruv, saqlap qaluv ve mündericesi müim olğan etnik muhtariyet aqqında aytamız.
– Rusiye Qırımnı işğal etkende qırımtatarlarğa ne vade etti, hatırlatıp olursıñızmı?
– Rusiyeliler Qırımnıñ Devlet şurasında (Qırımnıñ Rusiye parlamentinde – QA) yerlerniñ 20%-ını bizim vekillerimizge berilmesini teklif etti, yarımadada üç devlet tili olacağını bildirdi ve ilâhre. Amma halqara uquqnı bozğan devletnen añlaşmaq imkânsız olğanı belli edi. Bunı kördik: Qırım Rusiyege tamır halqlarnıñ aqları temin etilgen istiqrar regionı olaraq degil, kerçek idare ve insan aqlarından temizlengen topraq olaraq kerek. Şunıñ içün işğalcilernen beraber «Qırım Cumhuriyeti kününi» qayd etmek – olarnıñ yalanı ve repressiyalarına qol tutmaqtır.
MALÜMAT: 1991 senesi yanvarniñ 20-nde Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ yañıdan yaratıluvı aqqında umumqırım referendumında Qırım sakinleriniñ 93,26%-ı qol tutıp rey berdi. O vaqıt yarımadada yaşağan qırımtatarlarnıñ ekseriyeti qırımtatar halqınıñ milliy lideri, hususan Mustafa Cemilevniñ çağıruvlarına emiyet berip, referendumnı boykot etken edi.
Rey berüvge çıqarılğan sual böyle edi: «Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginiñ subyekti ve İttifaq añlaşmasınıñ iştirakçisi olaraq yañıdan quruluvına qol tutasıñızmı?».
1991 senesi fevralniñ 12-nde umumqırım referendumınıñ neticeleri esasında Ukraina Yuqarı Radası «Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ ğayrıdan tiklenüv» qanunını qabul etip, dört aydan soñ 1978 senesi Ukraina Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Anayasasına deñişmeler kirsetti.
1991 senesi sentâbrniñ 4-nde Qırım parlamentiniñ fevqulâde sessiyası cumhuriyetniñ devlet suvereniteti şartnamesini qabul etti. Anda Ukraina terkibinde uquqiy demokratik devletni qurmaq ğayreti aqqında aytıldı.
1991 senesi dekabrniñ 1-nde Ukraina referendumında Qırım sakinleri Ukraina mustaqilligi aqqında rey berüvde iştirak etti. Qırımlılarnıñ 54 fayızı Ukraina mustaqilligi içün rey berdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
Vitaliy Portnikov, kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi


text:
Pakistanda, Lagor şeherinde ayan canlı bomba patlağanı sebebinden, eñ azı 65 insan elâk oldı, daa 280 - ni yaralandı. Ölgenler arasında esasen qadın - qızlar ve balalar qayd etilgen.
Yaralanğanlarnıñ çoqusı pek ağır aldadır, bu sebepten qurbanlarnıñ sayısı yüksele bile.
Patlama, şeher merkeziniñ parkı ve bala meydançığınıñ kirişinde oldı. Belli olğanı kibi, mezkür yerde yerli hristianlar kendi diniy bayramını qayd ete ediler.
Yapılğan ucum içün mesülietni öz boynuna «Camaat - ül - Ahrar» adlı gruppirovka aldı. (tercimesi - «Azatlıq içün küreşkenler»)
Aynı gruppirovka, mart 7 künü Şabdakari şeherinde yüz bergen patlav içün cevapkâr çıqtı. Belli ki, o vaqıt 17 insandan ziyade elâk olğan edi.


text:
İşğal etilgen Qırım «akimiyetiniñ» Keriç limanı ve Haydarpaşa Türkiye limanı arasında halqara parom alâqalarınıñ başlanmasını ilân etti. Öz başına ilân etilgen Qırım ükümetiniñ «ruporı» «Krıminform» saytınıñ malümatına köre, Haydarpaşa – Keriç – Novorossiysk ağındaki parom avgustnıñ 22-de ilki seferni eda etecek.
Rusiyede ve SNG memleketlerinde ticaret ve marketing boyunca «Transcamion» agentliginiñ meneceri Arsen Çukin bildirdi ki, Haydarpaşi – Keriç yolu 24 saat sürecek. Parom 105 maşinanı sığdıra bile.
«Şimdi paromnı faal sürette tolduralar, bugün sefer ötkerilecek», – dedi Çukin.
«Transcamion» agentliginiñ malümatına köre, ileride Novorossiysk paromı gece-kündüz toldurılacaq. Keriçte eñ çoq 6 saat beklemek kerek, sefer vaqtı – tahminen bir saat.
16,5 metrlik avtotren keçirilüviniñ fiyatı 1350 dollarnı teşkil etecek ve 950 dollar Keriç-Haydarpaşadan keçmek içün, – dep qayd ettiler agentlikte.
«Transcamion» malümatına köre, avgust 19-da Zonguldak – Keriç – Novorossiysk parom ağı işini toqtattı.


text:
Qırımda Kefe civarındaki Kaygador (Orconikidze) qasabasında sentâbr 18-inde 45 gektarnı qaplağan yanğın ketirgen zararnı sayalar. Bunı Aqmescitte matbuat konferentsiyasında Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ vekili Dmitriy Borovskiy ayttı, dep bildire "Krıminform" saytı.
Borovskiyniñ aytqanına köre, ziyan büyük olsa, cinaiy dava açıla bile.
"Bu vaqiağa bağlı dava açıldı, teşkerüv keçirile, yanğınnıñ sebepleri ve ziyanı biline. Ziyanğa köre, cinaiy davanı açmaq qararı alınacaq. Cinaiy davanı açmaq içün zararnı belli bir miqdarı olamalı", - añlattı Borovskiy.
Sentâbrniñ 18-nde aqşam Kefe civarındaki Kaygador (Orconikidze) qasabasında 10 gektardan ziyade meydanda quru ot yandı. Bir qaç saat içinde yanğın meydanı 30 gektarğa yandı. Sentâbrniñ 19-nda saba yanğın meydanı 45 gektarğa arttı. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ Fevqulâde vaziyetler nazirligi bildire.
Kefe civarındaki yanğınnıñ ilk sebebi manğalnı diqqatsız qullanılması ola bile, dep bildire Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Qırımda sentâbrniñ 28-ine qadar fevqulâde yanğın telükesiniñ rejimi ilân etilgen edi.


text:
İnsan aqları boyunca Qırım alan missiyasınıñ uquqiy qabul odasına Rusiye pasportını elde etmegen qırımlılar telefon açıp, sürgünlik ya da diger problemlerniñ peyda olacağı ile bağlı qorqularını bildireler.
Bunı Qırım.Aqiqatqa missiya başınıñ muavini Olga Skripnik bildirdi.
«Şirketlerniñ bazı yolbaşçıları, Rusiye pasportını almasañız, işten boşatırmız, ya da mektep müdirleri ana-babalar Rusiye pasportını almasalar, balalarnı mektepten quvarlarlar kibi laflarnı aytalar», – dep tarif ete uquq qoruyıcı.
Onıñ sözlerine köre, vatandaşlıq mevamından vazgeçmegen ve Rusiye pasportını elde etmegen Qırım sakinlerini er ande çetel vatandaşı olaraq yarımadadan sürgün ete bileler.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ başı iyül 2-de Aqmescitke küçlü boranlı yağmurnıñ keleyatqanını bildire.
«Gidrometeorologiya ve etraftaki müit közetüvi idaresiniñ malümatına köre, Aqmescit şeerinde iyül 2-de kündüz bazı yerlerde küçlü sağanaq, boranlı yağmur ve burçaq yağacaq, yel süratı saniyede 20-25 metrni teşkil etecek», – dep aytıla hızmetniñ haberinde.
Aqmescit sakinlerinden havfsızlıq qaidelerine riayet etmege rica etile, pencerelerni sıqıp qapatmağa, büyük tereklerniñ yanında olmamağa, em de naqliyatnı qoymamağa tevsiye etile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Herson vilâyetiniñ işğal etilgen topraqlarında ve işğal etilgen Qırımda Rusiye ordusı yerli iş adamlarını qırsızlay, qorquta ve Rusiye ordusı ile işbirlik etmege mecbur ete, dep haber ete "QırımSOS" teşkilâtı.
Rusiye askerleri silânen kelip yerli ealiden ve iş adamlarından yük maşnalarını ve yolcu naqliyatını tutıp alalar. Bundan ğayrı yerli logistik şirketleriniñ reberleriñ ve saipleriniñ yanına kelip, emirlerini yerine ketirmege mecbur eteler.
"Adamlarnı şantaj eteler, olarnı öldürüv ve tuvğanlarını iskencelerge oğratuv ile tehdit eteler. Olarnı işğal etilgen Qırımğa ve Rusiye Federatsiyasına qatnamağa ve hızmet etmege mecburlaylar. İhtimal ki, böyle etip yerli mallar ya da qırsızlanğan şeyler çıqarıla ve Herson vilâyetine keyfiyeti yaramay olğan Rusiye mahsulları ketirile. Qırımda işğalciler yerli iş adamlarına kelip, Herson ile ticaret etmege mecbur eteler. İş adamları red etseler, olarnı qorqutalar", - dedi "QırımSOS" idaresiniñ reisi Denis Savçenko.
Bunı tasdıqlağan mustaqil malümat şimdilik yoq.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Cumaertesi künü, mart 21-de, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvı ötkerilecektir. Tedbirde İlmi Ümerov temsil organnıñ reis vazifelerini icra etecek insan olaraq saylana bile.
Bunı Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi, halq deputatı Mustafa Cemilev Kiyevde mart 21-de brifingde Qırım.Aqiqat mühbirine Rusiye taqiqat komiteti tarafından İlmi Ümerovnıñ sorğuğa çağırılmasını izaatlap bildirdi.
«Skype vastasınen Meclis toplaşuvını keçirecekmiz. İlmi Ümerov Meclis reisi vazifelerini eda etecek insan olaraq saylana bile», – dep ayttı Cemilev.
Onıñ qayd etkenine köre, Meclis reisi vazifelerini icra etken adamlar ve onıñ muavinleri Rusiye işğalci akimiyeti tarafından taqip etilecek adamlar cedvelinde birinci sırada turalar.
Al-azırda Meclis reisi Refat Çubarov ola, 2014 senesi yazda Rusiye akimiyeti oña işğal etilgen yarımadağa kirişini yasaq etti. Bundan evel aynı yasaqnı Cemilev alğan edi.
Qırım.Aqiqatnıñ malümatına köre, Bağçasaray rayonınıñ sabıq reisi, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası İlmi Ümerov Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresine sorğuğa çağırıldı.
Celpnamege binaen, Ümerov bazarertesi künü, mart 23-te yerli saatke köre saat 17:00 sorğuğa kelmek kerek.


text:
Qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ advokatı, prokurornıñ gizli şaatı tarafından Qırımdaki soruştırma eylemleri sırasında kim olğanını tanığan kimlik protokolınıñ davadan çıqarılması içün muracaat etecek ola.
Bunı Rusiye nezaretinde olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesiniñ oturışında Bekirovnıñ advokatlarından biri Aleksey Ladin bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Onıñ malümatına köre, tahqiqiy işler sırasında «ceza ve usul qanunnamesiniñ talapları bozulğan ve bu sebepten mudafaa tarafı bu isbatnı «qabul etilmez» saya.
«Rusiye Federatsiyasınıñ ceza ve usul qanunnamesine köre, adamnıñ kim olğanını tanımaq kerek. Bugün mahkemedeki şaatlar ve sorğuğa çekilgenlerniñ iştiragi ile keiçirilgen eylemler sahte bir şey edi ve onı isbat olaraq saymaq mümkün degil», – dep añlattı Ladin.
Öz nevbetinde advokat İslâm Veliyev, mahkemede gizli şaat tarafından soruştırma eylemleri sırasında Edem Bekirovnıñ kim olğanını tanığan eki şaat sorğuğa çekilgenini bildirdi.
Nevbetteki mahkeme oturşı yarın olacaq.
Rusiye nezaretinde olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca Rusiye FSB-niñ dört hadimini sorğuğa çekti.
Al-azırda Ukraina qıtıasında yaşağan sabıq siyasiy mabüs Edem Bekirov, işğal etilgen Qırımda davası boyunca mahkeme diñlevlerniñ yañartılmasını qanunsız saya.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Qırımda eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovğa qarşı mahkeme oturışuvlarınıñ yañıdan başlağanını takbih etti.
Bundan evel Qırım Yuqarı mahkemesi evelki instantsiya mahkemesiniñ qararını deñiştirmeyip, eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovnı qıdıruvğa ilân etti.
2020 senesi mayısnıñ 14-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi 2019 senesi sentâbr ayında Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv neticesinde SİZOdan azat etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davasını yañıdan baqıp başladı. Daa soñra aynı mahkeme faalni mahkemege «zornen ketirmege» qarar berdi. Mayısnıñ 22-nde prokurornıñ muracaatınen qadı Bekirovnı qıdıruvğa ilân etmege qarar aldı.
Edem Bekirovnıñ fikirince, Qırımda yañıdan başlatılğan mahkeme esnası ve qıdıruvğa ilân etilüvi qabaatlayıcı ükümnen yekünlenecek.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.