text:
Blair İrandağı ekstremizmğa qarşı berläşergä çaqırdı
Britaniä premier-ministrı Tony Blair İrannıñ xäzerge citäkçelegen Yaqın Könçığıştağı tınıçlıqqa töp kirtä dip atadı. Yaqın Könçığış illärenä säfär qılğan Blair İrandağı "ekstremistlarğa" qarşı berläşergä, andağı salmaq köçlärgä yärdäm kürsätergä çaqırdı.
"İran xökümäteneñ ayırım äğzaları açıqtan-açıq Ğiraqta terrorçılıqnı xuplıy, Liban xökümäten bärep töşerergä tırışa, Fälästindä tınıçlıq urnaştıru tırışlığına ayaq çala, berük waqıtta, Holokostnı kire qağa, atom qoralı buldırırğa tırışa" di Britan premierı.
İñ borçığanı şul, dide Blair, dönyanıñ zur öleşe bu xällärgä bitaraf qaraşta tora.
Yaqın Könçığışta terrorçılıqnıñ köçäyüenä näq menä Quşma Ştatlar häm Britaniäneñ xärbi ğämälläre kiterde, digän qaraşnı Blair kire qaqtı. Töbäkneñ bar salmaq citäkçelären ul demokratiä belän İran ekstremizmı arasındağı köräşkä quşılırğa çaqırdı.
"Bez İran xökümäte tudırğan yanawlarnı añlarğa tieş. İran xalqı, yä bar citäkçelege tügel, ä xäzerge säyäsätne bilgeläwçelär. Alar bezne Ğiraqta, Libanda, Fälästindä töp başına utırtırğa tırışa. Bezneñ cawap – alarnıñ niäten faş itü, moña qarşı berläşü häm alarnıñ üzlären töp başına utırtu bulırğa tieş" di Britan premierı.
Şuşı öndäwen Blair 5 könlek säfär barışında berniçä tapqır qabatladı. Ğäräp Ämirleklärenä qädär ul Törkiä, Mısır, İzrail, Fälästindä buldı.
Blair Mısırnıñ İzrail belän Fälästin arasında aradaşçılıq itüenä xuplaw belderde, başqa illärne Ğiraq xökümäten yaqlarğa çaqırdı, Dubai şähäre Gaza häm Basra qalaları öçen iqtisadi täräqqiät ürnäge bula ala dide.
Britan premierı şulay uq Fälästin prezidentı Mäxmüt Abbas belän İzrail premier-ministrı Yäxüd Olmert arasında tiz arada oçraşu ütkärergä, solıx protsessın yañartırğa, Abbasqa Xämäs törkemenä qarşı köräşendä yärdäm itergä çaqırdı.
Bu Blairnıñ soñğı çit il säfärläreneñ berse buldı. Distä yıl xakimiättä torğan Blair kiläse yıl urtasnda wazifasınnan kiter dip kötelä.
Ali Ğilmi


c: text/html

text:
Rusiä Gazetalarnıñ berse, 2006nçı yılnıñ Üktäberendä jurnalist Anna Politkovskayanı üterüne oyıştıruda şiklängän elekke Çäçänstan räsmilärennäñ ber keşeneñ milisiä tarafınnañ qulğa alınuın yaza.Komsomolskaya Pravda gazetası, elekke Açxoy-Martan töbäge başlığı Şamil Burayevneñ 13nçe Sentäberdä Mäskäwdä qulğa alınuı xaqında yazdı. Xäbär Bäysez çığanaqlar tarafınnañ älegä raslanmadı. Politkovskaya eşlägän Novaya Gazetınıñ baş möxarrire Sergei Sokolov, radiobızğa bu mäğlümätneñ, xoquq saqlaw oyışmaları tarafınnañ tişelgän buluı ixtimal dip belderde." Mağlümät çaralarınna kilgän här ber xäbär, başqa şiklänelgän keşelärne tabunı tuqtatu mömkinçelegen tudıra. Monda bulğan xäl, matbuğat çaraları tikşerülärne totqarlıy. Jurnalistlär, üze öçen mänfäğat buldırırğa telägän keşelär tarafınnañ qulğa alına başladı. "
Politkovskayanıñ, Çäçnäda ğadi xalıqqa qarşı yasalğan zolemnärne añlatqan eşçänlege, Kremlineñ häm Çäçnänıñ Mäskäw yaqlı Prezidentı Ramzan Kadirovnıñ açuın çığarğan ide.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qazanda Ramazan gayıte Ramazan mäçetendä uqıldı
Bügen Tatarstanda häm ğomumän tatarlar yäşägän qala-salalarda şuşı ziker-täqbirlär belän möselmannar mäçetlärgä cıyıldılar. Uraza ğayıten uqırğa. Qazannıñ barlıq mäçetlärendä dä, meñärlägän möselman-tatarlar qatnaşında bäyräm namazları uqıldı. Töp Ramazan qayıt namazı isä Qazanda Ramazan mäçetendä uzdı. Älbättä, töp namaz digän şartlı räweştä genä. Çönki, İslam dinendä namaz qayda da uqıla ala. Bu oçraqta, Tatarstan möftie Ğosman İsxaqi xäzrätläre citäkçelegendäge bäyräm namazı xaqında süz bara. Ğädättä, Qazanda, möfti citäkçelegendäge bäyräm namazları Märcäni mäçetendä uqıla ide. Soñğı waqıtta bu mäçettä tözekländerü eşläre baru säbäple, möfti qatnaşındağı namaz başqa mäçetlärdä qılına. Ramazan mäçetenä kilgändä, ul älegä üzeneñ tarixı belän ällä ni maqtala almıy. Perestroka çorınnan soñ tözelgän Allah yortı ul. Märcäni, yäki başqa tarixi mäçetlär kebek Qazan üzägendä dä urnaşmağan. Kirov rayonında, Qazannan Mäskäw yulına çığa torğan cirdä. Läkin eş mäçettä tügel. Bäyräm niçek uzdı soñ? Ramazan gayıtenä Qazannıñ barlıq mäçetlärenä dä dinilär irtänge namazğa uq kilä başladılar. Bu irtänge altılar tiräsendä. İrtänge namaz uqılğannan soñ, Ramazan mäçetendä Misırdan kilgän Qor’än-xafiz, yäğni tulı Qor’änne yattan belüçe imam İzge kitaptan ayätlär uqıdı.
Annan soñ mäçet mönbärenä, yäğni mäçetneñ türendä quyılğan kafedrağa Tatarstan möftie Ğosman İsxaqi kütärelde häm cıyılğan xalıqnı bäyräm belän qotlap sälämläde.
Din ğalimnäre äytüenä qarağanda, qayıt namazı ike räkäğät namaz ğına tügel, anıñ asılında möselmannarnıñ bergä tuplanıp, ber-bersen sälämläp küreşü, dini wäğäz tıñlap, küñellärne saflandıru, tuğanlıq, qärdäşlek, duslıq, ğomumän berdämlek xislären nığıtu yata. Möfti xäzrät tä sälimlärdän soñ, wäğäz söyläwgä kereşte.
Wäğäz tämamlanğaç, möselmannar ike räkäğät ğayıt namazı uqıdılar da, İdel-Uralda qabul itelgänçä yañadan ziker äytü belän bäyräm namazın tämamlap, öylärgä taralıştılar. Öydä bäyräm östäle äzer bula bu waqıtta. Tatar ğädäte buyınça, qayıt östäleneñ töp rizığı qoymaq.
Ä awıl cirendä, ğädättä, namazdan ziratqa barıp ärwaxlar ruxına doğa qılu bula. Annarı ğına pırxıldap torğan samawırlar yanında ğailä, tuğannar, duslar belän bäyräm rizıqlarınnan awız itü bula.
Möselmannarnıñ yılına ike genä kilä torğan olı bäyrämnäreneñ berse bulğan Ramazan ğayıte uñayınnan Tatarstan prezidentı ike möräcäğät belän çıqtı. Tatarstan möselmannarı isemenä yullanğan älege möräcäğätlärneñ bersendä bolay dielä.
İzge Ramazan şärif ayı tämamlanğan bu möqaddäs könnärdä bez küñel paklege, miherbanlıq häm märxämätlek xaqında yış uylanabız, igelekle eşlär qılırğa, moxtaclarğa häm zägıyflärgä yärdäm qulı suzarğa tırışabız, kürkäm niätlär belän yäşibez Bu mäñgelek qimmätlär keşelärdä kiläçäkkä ömet häm ışanıç uyata, alarnı izge ğämällärgä öndi, alarnıñ qaleben ağartuğa, imannarın nığıtuğa häm ruxi yañarışqa xezmät itä. Şatlıqlı häm nurlı Uraza bäyräme här öygä, här ğailägä iminlek häm bäräkät kitersen, Sezgä häm yaqınnarığızğa küñel kütärenkelege bäxet, tınıçlıq häm isänlek-sawlıq telim
Bu mäñgelek qimmätlär keşelärdä kiläçäkkä ömet häm ışanıç uyata, alarnı izge ğämällärgä öndi, alarnıñ qaleben ağartuğa, imannarın nığıtuğa häm ruxi yañarışqa xezmät itä.
Şatlıqlı häm nurlı Uraza bäyräme här öygä, här ğailägä iminlek häm bäräkät kitersen, Sezgä häm yaqınnarığızğa küñel kütärenkelege bäxet, tınıçlıq häm isänlek-sawlıq telimPrezidentnıñ ikençe qotlawı Rusiä möselmannarına yullanğan.
Rusiä möselmannarı dimäktän, bıyıl Vdadimir Putin da ildä un millionnan artıq möselman barlılığın iskä töşergän- bäyräm qotlawı yullağan ide.
İnde möselmannar öçen tağın ber oluğ bäyräm- Qorban gayıtenä kilgändä, bu könnärdä genä Tatarstan prezidentı ukaz çığardı. Ul 20 ğinwarda bilgeläp üteläçäk. Şunısı qızıq, bu yıl Qorban gayıte bäyräme Tatarstan prezidentınıñ tuğan könenä turı kilä.
Räfis Cämdixan


text:
Amerikan häm german tışqı eşlär ministrları Mäskäwdä Rusiä belän mönäsäbätlärne qotqarırğa tırışa
Rusiä prezidentı Vladimir Putin sişämbedä ayırım-ayırım ike ministr - amerikan däwlät sekretare Condoleezza Rice häm german tışqı eşlär ministrı Frank-Walter Steinmeier belän oçraştı. Ser tügel, Mäskäwneñ Washington belän araları soñğı aylarda boz çorın kiçerä, Samarada uzaçaq Rusiä-Yewropa Berlege summitı aldınnan anıñ Yewropa belän dä mönäsäbätläre şaqtıy salqınaydı.
Bu uñaydan Vladimir Putinneñ fivral'' ayında Münchendäge iminlek kiñäşmäsendä yasağan çığışı iskä töşä, anda ul Quşma Ştatlarnıñ dönya säyäsäten kisken tänqitläp çıqqan ide. Uzğan atnada ğına Putin yänä şul eçtälektäge çığışların däwam itep, Ciñü könendä AQŞ säyäsäten natsi Germaniäsenä tiñläde. Soñraq Mäskäw, Putin andıy çağıştıru yasamadı dip aqlansa da, bu amerikannar iğtibarınnan çittä qalmadı. Rice xisle dip näq menä şul çığışlarnı atadı da.
Anıñ Rusiä citäkçelege belän söyläşülärendä üzäktä ike möhim mäs''älä - amerikannarnıñ Üzäk Yewropada raketa qalqanı qorılmaların qoru niäte häm Berläşkän Millätlär Oyışmasında Kosovo statusın qaraw, ayırım alğanda Washingtonnıñ şuşı alban töbäge bäysezlegen yaqlawı tora. Bu ike ölkädä Rusiä belän Quşma Ştatlar älegä qapma-qarşı qaraşlarda. Putin Condoleezza Rice belän oçraşqanda Mäskäw pozitsiäsen yänä ber qabatladı, ämma berük waqıtta yaqlar, Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov süzlärenä qarağanda, ike aradağı xisle belderülärne azraq yasap, konkret eşlär belän şöğellänü xaqında kileşkän. Kosovo mäs''äläsendä yaqlar urtaqlıqlar ezläw kiräk digän fikergä kilgän, ämma andıy urtaqlıqlar älegä kürenmi, di Lavrov.
Mäskäwneñ soñğı könnärdä Yewropa Berlege belän dä araları suına töşte. Ä inde şuşı atna azağında Samarada Rusiä belän Yewropa Berlege arasında çirattağı oçraşu ütärgä tieş. Elek, anda strategik xezmättäşlek turında yaña ikeyaqlı kileşü imzalanır dip kötelgän ide, ämma Pol''şa, Estoniä häm Litva moña qarşı töşte, çönki alarnıñ Rusiä belän problemaları bar. Xäzer inde Samaradağı oçraşunı saqlap qalırğa kiräk, şuşı eş belän Mäskäwgä Yewropa Berlegendä räislek itkän Germaniäneñ tışqı eşlär ministrı Frank-Walter Steinmeier kilde. Sişämbe töştän soñ Vladimir Putin anı kürep söyläşte.
Samaradağı oçraşunı qotqaru yulların Yewropa Berlege illäreneñ tışqı eşlär ministrları düşämbedä Brüsseldä dä ezläp qaradı, ämma älegä ber genä yaq ta çigenergä cıyınmawın kürsätä häm şul säbäple yaña strategik xezmättäşlek kileşüe bu yulı da qaralmayaçaq kebek.
Kärim Kamal


text:
İzrail xärbi köçläre bügen Xizbulla kontrolendä bulğan könyaq Libandağı Bint Jbeil şähärennän çığıp kitte. Xärbi citäkçelek süzlärenä qarağanda, xärbi çaralardan soñ çığıp kitü – aldan bilgelängän plan nigezendä bulğan, İzrailneñ Libannı üz kontrolenä alu niäte yuq, dip bilgeläde. Bu yaqlarda soñğı könnärdä iñ qatı bäreleşlär bardı. 26 yül könne biredä İzrailneñ 9 xärbie häläk buldı.
Libannıñ könçığışı bügen utqa totıldı. İzrail xärbi köçläre mäğlümatlärenä qarağanda, comğa könne könyaq Libanda Xizbullanıñ 26 suğışçısı üterelgän. Xizbulla isä berençe tapqır yaña Xaybar-1 digän, yıraq arağa oça torğan raketa qullandı.
Libannıñ tirä-yaq möxitne saqlaw ministrı Yakub Sarraf, İzrailneñ könyaq Libanda yağulıq saqlağıçlarına yasağan höcümnäre näticäsendä Urta Diñgezdä tirä-yaqqa zur ziyan kilde, dip belderde. 2 atna eçendä diñgezgä 15 meñ tonna eşkärtelmägän neft aqqan.
Britaniä premyer-ministrı Tony Blair belän bulğan oçraşudan soñ AQŞ prezidentı George Bush, Libanğa xalıqara iminlek saqlaw ğaskärlären mömkin qadär tizräk cibärü kiräk, dip belderde. Bügen AQŞ däwlät sekretare Condoleezza Rice Yaqın Könçığışqa suğış başlanğannan birle inde ikençe tapqır bara, dip xäbär itelä. Anıñ İzrail häm Liban citäkçeläre belän oçraşuı kötelä.


text:
Mäskäw prokuraturası Mäskäw militsiäse xezmätkärläreneñ universitet tulay torağında taciq studentların qıynawı turındağı xäbärne tikşerä.
Mäskäw prokuraturası räsmie Sergey Marçenko Azatlıq radiosına çärşämbe könne 6 taciq studentın üzlären militsiä xezmätkärläre dip tanıtqan keşelär törkeme qıynağan dide.
Alar studentlarnıñ aqçaların, kesä telefonnarın tartıp alıp, tawış kütärmäskä quşıp kitkän.
"Kilgän keşe xezmät tanıqlığın kürsätkän, üzen militsiä xezmätkäre dip tanıtqan. Ul nindider ğädäti bulmağan tanıqlıq kürsätkän. Anıñ artınnan 6-lap keşe kergän häm balon açqıçı, qayışlar, ayaqları belän bülmädä bulğan universitetnıñ taciq studentların qıynıy başlağan" dide Marçenko.
Studentlarnıñ kimendä berse xastaxanägä salınğan dielä. Qayber matbuğat xäbälärenä qarağanda, rayon militsiä başlığı bu xäl öçen ğafu ütengän.


text:
Qazanda yanğınnar yışaydı
24nçe avgustta, könneñ ikençe yartısında, Yäpeyev uramındağı binada yanğın çıqqan. Bu waqiğa mäğlümat çarlarınıñ iğtibarın alay uq cälep itmäs ide, ägär, bina Qazan İzge ana İkonası urnaşqan, Krestovozdvijenie çirkäweneñ kürşe binasında bulmasa. Çirkäwgä zıyan kilmägän. «Tatar-inform» agentlığı xäbär itkänçä, yanğın turında xäbär 16.15 minutta çıqqan. Bu minutlarda, şähär üzägendä, Peterbur uramı açılışı tantanaları bara torğan bulğan. Yanğın sünderügä 8 miçkä su, 3 maxsus cihazlanğan maşina cälep itelgän. Ut 15 minut eçendä sünderelgän. Ğädälättän tış xällär ministrlığı, yanğın, kemneñder ut belän saqsız qılanu arasında kilep çıqqan bulırğa mömkin, dip añlata. Berniçä kön elek, şundıy uq, zur bulmağan, yanğın Qazan üzägendä, Bauman uramındağı taşlandıq binada çıqqan ide. Anı tiz arada sünderdelär. Avgust başında, Qazanda Federal iminlek xezmäte häm Eçke eşlär ministrlığı binaları yandı. Yışayıp kitkän yanğınnar, Qazannıñ 1000 yıllıq bäyrämnäre belän bäyleme, yuqmı, bilgesez. Räsmilär wäzğiätkä añlatmalar birmi.
Bikä Timerova.


text:
Osman Öztunç - Özmenem
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Özmenem
Etiketler : Osman Öztunç - Özmenem türkü indir, Osman Öztunç - Özmenem türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Özmenem mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Özmenem türküsü, Özmenem sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Özmenem bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Listelerde Kulis Var
Osman Öztunç - Hep Mi Ağlayacak Bu Adam
Osman Öztunç - Cebeci İstasyonu


text:
Saddam Xösäinneñ 3 distä yıl dewam itkän xakimiäte waqıtında yuğalğan 10meñnärçä ğıraqlı yä üterelde yä dä törmädä yabıldı dip farazlana. Xäzer açıla başlanğan kümäk qäberleklär bälkim dä alarnıñ yazmışın açıqlar! Şul turıdağı 4 mäqaläneñ berençesendä yaqınların yuğaltqan ğıraqlılarnıñ üterüçelärne cawapqa tartu taläpläre turında süz bara.
Ğıraqta tabılğan kümäk qäberleklär şundıy küp häm şundıy zur ki keşelär nıq arıp alarnı inde här kön qazımıy başladı. Ğıraqta älegäçä 100 kümäk qäberlek tabılıdı ,cäsätlärneñ kemlegen bilgeläü öçen aylarça bälkim dä yıllarça waqıt kiräk bulaçaq. İn zur qäberlektä 3meñ mäyet tabıldı , qayberäülär anda bälkim dä ike märtäbä kübräk mäyet qaldığı bardır dip äytä. Distä yıldan artıq cir astında yatqan mäyetlärneñ söyäkläre genä qalğan. Yözlärçä qapçıqqa tutırılğan söyäklär, kiyem qaldıqları yış qına awılnıñ cämäğätçelek yortında öställär östendä yata. Yözlärçä keşe qayçandır ezsez yuğalğan yaqını, tuğanın tabu ömedendä şul söyek kiyemnärne tikşerä. Radiobız xabärçese Bagdadnıñ 50çaqırım könyağında Musayyıb şähre yanındağı şundıy cämäğätçelek binasında bulıp xalıqnıñ niçek itep kiyem kisäkläre, başmaq, dokument, käğäzlärne tikşerüen qarap torğan.Xösäin Abid Haşem isemle beräü ber qapçıqtağı söyäklärne öygä alıp qaytıp kümsemme mäyet qaldıqları çınlap ta tuğanım Abasnıqımı dip qarar birä almıy torğan. Haşem (audio)
tapqan närsälär çınlap ta anıqı mikän , min yöz prosent ışanmasam, mäyetne alıp kitä almim digän.
Haşem atnalardan birle, may ayında berençe kümäk qäbärlek açılğannan birle tuğanın ezli. Haşem süzlärençä (audio)
bez Abu Tayara yortı aldındağı kümäk qäberlekne tikşerdek.şulayuq Mahavil tiräsendä , ber närsä dä taba almadıq. qaysı söyäk kemneke , niçek beläsen. Ul kastüm , zängär kastümda uramğa cığıp kitkän ide. dokumantları yuq ide .Min anı niçek tabırmım?
Haşem äytep kitkän urınnar Saddam köçläreneñ 91-nçe yılda Farsı Qultığı suğışında başkütärgän şığılarnı üterep ,kümgän cirlär. Küpme şığı ul çaqta üterelgänder, belgän keşe yuq. AQŞ,britan köçläre Ğıraqqa basıp kergänçe distä yıldan artıq üterelgännärneñ yaqınnnarı tügel ezläü ,alar öçen matäm dä tota almadı. Musayyib avılınıñ cämäğätçelek binasında qayberäülär bez yaqınnnarbıznı üterüçelärne beläbez dip äytä. 3 ulın yuğaltqan Möxämmäd Mehdi Kathem üç alırğa teli . Kathem :
alar minem 3 ulımnı alıp kitte. Abdiz Zahara.( Baath partiäse cirle bülekçäseneñ başlığı) eşläde bu eşne ..Alar mine uramda östäräp bardı häm ullarım 91-nçe yılğı başkütärügä qatnaştımı dip soradı. Alar ullarımnıñ qulların bäyläp , maşinağa salıp Al Mahawil xärbi bazasına alıp kitte.
A.Zahara inde ul töbäktä tügel, Ğıraqnıñ başqa ber urınında yöşrengänder. Saddamnıñ iminlek ölkäsendäge räsmiläre yış qına yäşägän urınnarınnan yıraq,çit şähärlärgä urnaştırıla ide, şulay itep alar ğailä, näsel mönäsäbätlärennän çitläşterelä ide. Saddam rejimı waqıtnda tik şığılar ğına üterelmäde.İlneñ tönyağında kördlär şulayuq kümäk qäberleklär aça başladı. Saddamnıñ 80-nçe yıllar azaqlarındağı ''anfal'' kampanyası İran-Ğıraq suğışında İrannı yaqlağan kördlärdän üç alu mäqsatın quyğan ide. Törle din ,etnik törkem keşese rejimğa qarşı dip yuq itelde, törmälärgä yabıldı. . Bugen törmälärneñ zur öleşe buş. Suğıştan elek Saddam popularlığın arttıru mäqsatında törmälärne buşalttı, ämma irekkä çığarılğannarnıñ zur öleşe ğadi cinayätçelär die.Politik totqınnar ğädättä yäşren törmälärdä totıla ide, alar bälkim üterelgänder.90-nçe yılda Bagdad Kuweitkä basıp kergäç , qulğa alınğan 600 kuweitleneñ ikeseneñ genä mäyete tanıldı, başqaları qayda mikän?
Bosnia,Rwanda häm Kosovo konfliktlarınnan soñ, xalıqara oyışmalar kümäk qäberleklärne tikşerä , suğış cinayätläre mäxkämäse öçen dälillär cıya başlağan ide . Ğıraqta bu eş belän kem mäşğül bulaçaq? dälilärne kem tuplayaçaq? bilgele tügel. BMOnıñ Ğıraq öçen keşe xoquqları yuğarı komissarı Mona Rişmawi (audio_)
älbättä bu mäsälä ğailälär ,qorbannar öçen bik möhim , xalıq nigezdä 3 mäsälä turında söyli,alar yaratqan yaqınnnarın nixäyät xörmätläp kümü , cawapqa tartu häm kompensatsiä protsesı turında söyli .
Saddam bärep töşerelgän, xäzer ğıraqlılar häm il belän waqıtlıça idarä itüçelär bu qotoçqıç miras belän niçek eş itergä kiräklege turında qarar birergä tieş.
färidä xämit, praga


text:
Quşma Ştatlarnıñ könyağına Katrina dawılı kilep yabırıldı
Düşämbedä Quşma Ştatlarnıñ könyaq yarlarına Katrina isemle köçle dawıl kilep yabırıldı. Belgeçlär monı Amerika tarixında iñ zur tabiğıy qaza bulırğa mömkin dip kisätä. Louisiana ştatındağı New Orleans şähäreneñ su astında qalu qurqınıçı bar. Millionnan artıq keşe başqa urınğa küçerelde. Kürşe Mississippi häm Alabama ştatlarında da ğädättän-tış xäl iğlan itelde.
"Şuşı färman nigeznedä härkem New Orleans şähärennän kitergä tieş. Andıy möminlege bulmağannar kiçekmästän maxsus bülengän sıyınu urınnarına küçergä tieş."
Şuşı färmannan soñ New Orleanstan alıp kitüçe yullar maşina belän tuldı. Ray Nagin xalıqta qotqı taratırğa telämäwen äytsä dä, bu wazğiätkä bik citdi qararğa ütende:
"Bezgä bik köçle dawıl kilä, min qotqı taratırğa telämim. Läkin xalıqnıñ bu qurqınıçnıñ citdilegen añlawın telim. Şuña kürä dä bez ğädättän-tış çaralar küräbez."
Louisiana ştatınıñ New Orleans şähäre Katarina dawılı yanağan berdän-ber urın tügel. Şulay uq Mexico buğazı buyında urnaşqan Mississippi häm dä Alabama ştatlarında da ğädättän-tış çaralar kürelä.
Yäkşämbedä Amerikan prezidentı George Bush federal büdjettan qotqaru eşlärenä berniçä million dollar bülü turında "qaza töbäkläre" digän qanun imzaladı. Ul ta xalıqnı qurqınıç urınnardan kitergä çaqırdı:
"Bez bu dawılnıñ qultıq buyında yäşäwçelärgä ni däräcädä qurqınıç tudırğanın äytä almıybız. Şuña kürä min anda yäşägän keşelärne iminräk urınğa kitergä çaqıram."
Şulay da New Orleansnıñ 100 meñläp keşese, mömkinlege bulmaw säbäple, şähärdän kitä almağan. Alarnıñ kübese uzğan tönne tübä astındağı Superdome stadionında ütkärgän. Bu stadion sıyınu urını bularaq qullanıla.
Katrina dawılı inde finans bazarına da kiterep suqtı. Mexico qultığı buyında Quşma Ştatlarnıñ küp kenä neft çığaru häm eşkärtü şirkätläre urnaşqan. Dawıl aldınnan alarnıñ kübese eşläwdän tuqtatıldı. Bu sünderlär yaqınça 1 million barel neft qıtlığı tudırır dip isäplänä. Şul säbäple bazarda neft bäyäse miçkäsenä 70 dollardan artıp kitte.
-Ali Gilmi


text: Hamasnıñ yuğarı räsmi wäkile İsmail Haniya, islam oyışmasınıñ ber wäkile fälestin premyer-ministrı bulır dip kötelä, dip belderde. Tögäl kem bulaçağı turında söyläw äle irtä, dide Haniya. Hamas şulay uq xäkümätne säyäsi köndäşe Fatah belän berlektä tözergä cıyınuın belderde. Uzğan ayda parlament saylawlarında ciñelüdän soñ Fatah citäkçeläre Hamas belän koalisiä tözüdän baş tartqan ide. Ämma Fatah citäkçeläreneñ berse Nabil Şaath, Hamas säyäsi programmasın täqdim itkännän soñ, Fatah yaña xökümät tözü turında söyläşülärne başlarğa äzer, dip belderde. Mısır başqalası Qahirädä Hamas citäkçeläre xökümät tözü häm premyer-ministr urınına namzätlär turında söyläşülär uzdıra. Ul arada Yaqın Könçığışta köç qullanu turında xäbärlär kilde. İzrail ğaskärläre Könbatış Yarda İslam Cihadı yulbaşçılarınıñ berse Äxmät Radadnı ütergän. Soñğı waqıtlardağı İzrailgä qarşı höcümnäre öçen İslam Cihadı cawaplı ide.


text:
İzrail'' belän Gaza Sızığı arasındağı çik qapqasında intixarçı ber xatın qız bomba şartlatıp üzen häm 4 keşene üterde
AUDİO: Fälestin terrorçıları tağın ber märtäbä İzrail'gä höcüm itärgä bulğan. Häm fälestinlelär almaşu häm eşmäkärlek urınında keşelärne genä şartlatmıy, ä Gaza Sızığına humanitar yulnı da şartlata häm tınıçlıqqa kiterä alırday härber mömkinlekne şartlatırğa tırışa.
Bügenge şartlatu öçen cawaplılıqnı Hamas suğışçan törkeme häm Äl-Aqsa Fidainnarı üz öslärenä aldı. Kiçä Könbatış Yarda ber izrail'leneñ atıp üterelüe öçen cawaplılıqnı da Äl-Aqsa Fidainnarı törkeme üs östenä alğan ide. İzrail' soldatı tarafınnan başına atılğan Britaniä tınıçlıq aktivistınıñ tuğannarı ul 9 ay buyı añsız yatqannan soñ wafat buldı dip belderde.


text:
«Räxmät yözennän yazılğan cır»
Vitaliy Agapov Tatarstannıñ Çallı şähärendä yäşäp icat itä. Cırlarnı da küp yaza, süzlären dä üze uylap taba, üzeneñ cır teatrı belän tatar töbäklären dä yörep çığarğa waqıt taba. Ğailäsen matdi yaqtan tä'min itüçe ir, ışanıçlı ata häm yaratqan xatınınıñ teräge bulıp ğömer itüçe sänğät ähele. “Azatlıq” radiosı dulqınında Vitaliy Agapovnıñ serlären çişäbez:
Sez bik küp cırlar icat ittegez. İcat ilhamınıñ çişmä başı qaya barıp totaşqan?
Monıñ barısın da min Xodaydan küräm. Bu sälätne miña Xoday birgän. Maxsus utırıp cırlar yazğanım yuq. Bu minem ruxıma turı kilmi. Misal. İke yözgä yaqın cırnıñ berse Samarağa bağışlanğan. Ul “Samarağa baram äle” dip isemlänä. Samarda yöräk cılımnı toyğan duslarım bulmasa, bu cır tumas ide. Bu cır räxmät yözennän yazılğan icat cimeşem. Süzläre dä, moñı da küñel türemdä tudılar. Xalıq xupladı. Äye, tönlä yoqıdan uyanıp yazğan cırlarım da bar. Şundıylarnıñ berse – “Änkäy göle”. “Säwäläy” cırına bıyıl 20 yıl bula. Ul cır bäränge alğanda tudı. Munça kergändä, kötü quğanda, kötü qarşılağanda tuğan cırlarım bar. Elek ozatqan qızlarnı iskä alğan mizgellär dä cır tuuında säbäple. Ğömerneñ ber öleşen dä kisep taşlap bulmıy. Uzğannarnı saqlağanda ğına kiläçäk barlıqqa kilä. Artqa borılıp qarap, uzğanıñ matur suqmaqnı xäterlätsä - bu bik räxät tormış.
Vitaliy, sin yäşlegeñdä qızlar ozatunı iskä alğanda irennäreñdä yegetlär samimilege, qaynar mäxäbbät yalqını bit urtaña bärep çıqtı. Bu berençe mäxäbbäteñä öylänä almağanlıq xisläre yañarıp taşıdımı?
Urınlı soraw. Berençe mäxäbbätemä öylänä almadım. Xoday yazmağandır inde, çäçlärebez bergä ürelergä nasıyp bulmağandır. Berençe mäxäbbätem belän oçraşqanda matur süzlär söyläşäbez, läkin aralar şunnan uzmıy. Aralar suınmaw – üzenä ber däräcä, keşelär arasında saqlanğan olı mönäsäbät. Dimäk yäş çaqlarda minem belän anıñ fiker urtaqlığı citeşmägän.
Menä xäzer tormış täcribäse tuplanğan, intellektual' yaqtan da taw başında basıp torasıñ. Aynıq aqıl belän bäyälägändä, yäşlek mäxäbbäteñ belän ğailä qormaw Vitaliy arqasında buldımı?
Monda ğäyeplene ezläp tä bulmıy. Bälki yäşlek qızulığı bulğandır. Keşelärgä bulğan mönäsäbätne yäşlär ber törle bäyäläsä, olığayğa, bu bäyä ikençe törle bula bit. Başnı taşqa orıp, ğäyıplene ezläwne kiräkmi dä, teläk tä yuq. Min tormıştan uñdım, xatınnan uñdım, öç malay atası buludan şatmın. Şuña kürä yäşlek xataların quptarıp açu belderergä nigez yuq.
Bügenge köndä altın xatınım bar, oşanıçlı duslarım bar.
Vitaliy, Sineñ ike yöz cırıñ bar. Şularnıñ qaysıları berençe mäxäbbätegezgä bağışlanğannar?
“Soñğa qaldım”, “Kötäm sine” isemle cırlar.
Xatınıñ sineñ berençe mäxäbbäteñ turında beläme?
Berençe mäxäbbätneñ bulğanın belä. Ämma läkin anıñ berqayçan da töpçengäne yuq. Härkemneñ ütkän tormışı bar. Härkemneñ kiläçäge bar. Ütkändä qazınu kiräkmi. Yäşärgä kiräk bügenge häm kiläçäk belän. Balalar xaqına, tuğannar xaqına, yaqınnar xaqına yäşärgä kiräk.
İr –at öçen mäxäbbät ber genäme?
Mäxäbbät dönyada ber genä tügel.
Şamil Bahautdin, Samar


text:
Törkiä prezidentı Äxmät Näcdät Säzär İslam dönyasınıñ kiläçägen xäl itergä çaqırdı
Audio (Äxmät Näcdät Säzär)
"Soñğı waqıtta xalıqara cämäğätçelek diqqäte İslam dönyasına yünälgän. "Xata närsädä?" digän soraw ğalimnärne genä borçırğa tieş tügel. İslamnıñ ütkäne häm kiläçäge turında citäkçelär dä, yağni bez dä uylanırğa tieş, häm ozaqqa suzmıyça ixlas cawap birergä tieş."
Berläşkän Millätlär general sekretare Kofi Annan, oçraşuğa cibärgän möräcäğätendä möselman illären, Ğiraqnıñ yaña xökümätenä teläktäşlek kürsätergä çaqırdı. Ul şulay uq İzrailne Fälestin suğışçıların üterüne tuqtatırğa, Fälestinlelärne – intihar höcümnären beterergä çaqırdı.


text:
Başqortstan tatar milli oyışmaları qorıltayğa äzerlänä
Başqortstan Tatar cämägätçelek oyışmaları berlege räise urınbasarı Mäcit Xucin utırışnı açıp, 22 iyündä ütäçäk zur qorıltayğa respublik rayonnarınnan häm şähärlärennän 900gä yaqın wäkil kiläçägen äytte. «Töbäklärdäge tatar milli oyışmaları härberse xäzer üzlärenä aldan bülengän külämdä qorıltayğa deleğätlarnı saylıy häm ul isemleklärne Ufadağı qorıltaynı oyıştıru qomitetına tapşıra, – dide M. Xucin. – Şul uq waqıtta qorıltayda çığış yasarğa tieşle keşelärneñ isemnäre dä mäğlüm inde häm alar üz temnarı buyınça bügennän ük doqladların äzerli». Mäcit Xucin qorıltaynı oyıştıru qomitetına Ufada ütäçäk zur cıyında Başqortstanda tatar telenä dä däwlät statusı alunı taläp itü mäsäläsen kütärü burıçı yöklätelüen dä äytte. «Bu mäsäläne xäl itü yulları turında xoquq belgeçläre belän tağın ber qat kiñäşläşep alğannan soñ, bu çeterekle problemnı barı tik referendum aşa ğına çişep bulaçağı açıqlandı, – di Mäcit äfände. – Qorıltayda bu xaqta täfsille söyläşü bulaçaq. Annan inde referendumnı oyıştıru häm ütkärü buyınça bıltır uq tözelgän oyıştıru qomitetı üz eşen başlayaçaq».
Başqortstan Tatar cämägätçelek oyışmaları berlege räise Ramil Bignov üz çığışında şulay uq qorıltayda kütäreläçäk temnar xaqında üz fikerläre belän urtaqlaştı. Şul uq waqıtta ul qorıltay ütkärü öçen respublik xaqimiätläreneñ bıltırğı kebek ük bina birmäw ixtimallığın da äytte. «Qorıltay ütkärü öçen bina sorap, kiçä bez Başqortstan prezidentı xaqimiätenä xat yulladıq, – dide Ramil äfände. – Kiläse atnada ul xatqa nindi dä bulsa cawap alırğa ömetlänäbez. İnde bu yulı da bina birmilär ikän, qorıltaynı açıq hawada ütkärerbez, xäzer könnär cılı. Ä bina birmäw öçen oyatı respublik citäkçelegenä bulsın».
Älbättä, mondıy fiker belän qayber milli oyışmalar citäkçeläre kileşep betmäde. «Üz respublikbızda qorıltay ütkärü öçen bina da ala almağaç, kiläçäktä başqa taläplärebezne tormışqa aşıru yulında närsä genä eşli alırbız soñ», dip äytüçelär dä buldı. Şulay itep qorıltayğa äzerlek barışın tikşergän kiñäşmä älegä bilgesezlek käyefendä tämamlandı. Aldağı utırış kiläse atna azağına bilgelände.


text:
Bügen Başqortstandağı saylawaldı yañalıqları arasında töp xäbär – prezidentlıqqa däğwa itüçe Sergey Veremeyenko''nıñ Başqortstan saylaw komissiäsendä terkälä almawı... Saylaw komissiäse belderüençä, Veremeenkonıñ saylawaldı eşendä citdi qanun bozular açıqlanğan. Komissiä bügen prezidentlıqqa däğwa itüçe tağın ber namzät, İgor İzmestyevnıñ belderüen tikşerde. Belderüdä Veremeyenkonıñ saylawaldı ügetlätläwläre waqıtında awçanı bilgelängän külämnän kübräk qallanğan buluı turında mäğlümat bar. Veremeyenkonıñ saylawaldı ştabında – eşne bolay qaldırmayaçaqları, mäxkämägä möräcäğät itäçäkläre turında belderdelär.
Fänis Fätxi, Rämzit Abulyaev, Ufa


text:
“Söyembikä” jurnalınıñ 2004 yılğı 1nçe sanı
Bez, çirattağı atnalıq matbuğat küzätüendä Sezne, “Söyembikä” jurnalınıñ 2004nçe yılğı 1 sanı belän tanıştırabız.“Söyembikä” ul- xatın-qızlarnıñ bötentatar aylıq ictimaği- säyäsi häm ädäbi- näfis jurnal. Sotsializm çorında ul 1926nçı yıldan “Azat xatın”iseme belän çıqtı. Ä 1991nçe yılda “Söyembikä”itep üzgärtelde. Ni öçen “Söyembikä”- çönki revolyutsiägä qädär tatar xatın-qızlarınıñ jurnalı “Söyembikä”iseme astında basılğan bulğan. Häm bügenge köndä jurnalnıñ iseme üz isemenä qaytarıldı dip äytergä dä bula.
Bügen bezdä qunaqta “Söyembikä” jurnalınıñ bülek möxärrire İlsöyär İxsanova. Mikrofonnı aña biräbez.
Tatarlar yäşägän ğailädä “Söyembikä”jurnalın belmägän keşe yuqtır. Bälki anı küpläre “Azat xatın” dip tä belä torğandır.
Çönki ul küp yıllar buyı şuşı isem astında çıqtı. Häm ul waqıtta anı tirajı da 500 meñgä citkän çaqları bar ide. “Söyembikä”neñ tirajı bügenge köndä 16625 danä.Ämma tatar jurnalları arasında bezneñ jurnal iñ küp tirajlı jurnal.Ä isemen üzgärtügä kilgändä inde “Azat xatın” digän töşençä – ul, xatın –qız närsädän azat soñ? Ğailädänme, öy eşlärennänme, baladanmı, irdänme? 1913nçe yılda tatar xatın-qızlarınıñ mänfäğätlären qayğırtqan “Söyembikä” isemle jurnalıbız çıqqan bulğan , şunıñ öçen dä bez anı “Söyembikä” dip üzgärttek.
Mälikä Basıyr:
Bügenge “Söyembikä” närsälär turında yaza soñ? Şular turında söyläp kitsägez ide.”
İlsöyär İxsanova: Bügenge “Söyembikä” jurnalı- zaman belän atlıy torğan jurnal. Xatın-qızlarnıñ eçke dönyasın, tışqı problemaların, ğailä häm karyera mäs`älälären , ğomumän, xatın-qızlarnı qızıqsındırğan böten problemaların üz eçenä ala torğan jurnal ul –“Söyembikä.”Ä uquçılarına kilgändä anı irlärdä bik qızıqsınıp uqıylar.Şunıñ öçen dä inde bez xatın-qıznı niçek yaratırğa , anı niçek xörmät itärgä, niçek anı yäş itep saqlarğa irlärgä dä äkren genä añlatabız.
“Söyembikä” jurnalınıñ küp kenä quşımtaları da bar. Ütkän yılnı bersen ayırım jurnal itep , başqa çığardıq. “Asılyar ” dip atala ul . Yäşlärne jurnalıbızğa tartır öçen anı yäş qızlar , häm yäş yegetlär öçen çığarabız. Anı yäşlär bik yaratıp qabul ittelär. Anı bez Gölnur Safiullina belän min- İlsöyär İxsanova çığarabız.
MB: Tağın nindi quşımtalarığız bar?
Audio “Xäzinä” digän quşımtanı Zälidä Äkbärova äzerli. Anda yort eşlärenä öyrätü; tegü, çigü aşarğa äzerläw, matur bulırğa, bala tärbiälärgä kiñäşlär birelä. “Oya” digän quşımta da bar. Bügenge yäş ğailälärneñ problemaları turında ayırım –ayırım materiallar çığa; eçkeçe irlär belän yäşägän xatın-qızlar turında, balaların taşlap kitkän irlär turında, yalğız xatın- qızlarğa psixolog kiñäşläre birelä. Şulay uq “Tele barnıñ ile bar”digän quşımtada tuğan telebezneñ böten neçkäleklären, matur süzlären uquçılarğa citkerergä tırışabız.
Mälikä Basıyr:Xörmätle radio tıñlawçılar, Sez“Söembikä” jurnalınıñ bülek möxärrire häm “Söyembikä”jurnalınıñ tutaşlar häm yäş xanımnar öçen maxsus quşımtası “Asılyar”jurnalı möxärrireneñ berse İlsöyär İxsanovanı tıñlıysız.
Ä xäzer sezgä xörmätle İlsöyär İxsanova “Söyembikä” jurnalınıñ soñğı sanında närsälär basılğanı turında söyläp kitär.
İlsöyär İxsanova: Fevral' sanı äle uquçılarıbız qulına kermäde, ämma tipografiägä töşep kitte inde, basılıp yata. Andağı ber yazma turında ğına äytep kitmäkçe bulam: “Kiçer änkäy qayta almadım”,-digän yazmanı bik küplär yaratıp uqırlar.
Ä uquçılarğa barıp citkän soñğı sanı ul ğinwar sanı. “Söyembikä”neñ bu sanında keşene uylandıra torğan, keşeneñ küñelenä genä tügel, añına da barıp citä torğan materiallar da kübräk buldı. Şundıy yazmalarnıñ berse bulğan yazma Vera xanım Minkina turında.Tatar xalqı arasında anı belmägän keşe yuqtır. Teatr söyüçelärdä , Vira apanı belüçelär dä bik qızıqsınıp uqırlar ul yazmanı.
Annan soñ G. Kamal tuuına 125 yıl tuldı. Anıñ yubileyı uñayınnan “Öç yazmış, yäki mäxäbbät xikmätläre” dip atalğan yazma birelä.Bu öç buınnıñ mäxäbbät tarixı turında. Anıñ ber öleşen Roza Kamaletdinova yazdı, häm süzne G.Kamalnıñ onığı Dilärä Dautova däwam itä.
Tatarstan eçke eşlär ministrlığınıñ matbuğat üzäge xezmätkäre Älfiä Safina yazğan “Kendek ceben kem kisär? digän yazma uquçılarnıñ bersen dä teträndermi qalmas. Üzeneñ ğäziz balasın ütergän analar turındağı, qotoçqıç waqiğa turında, bu yazma.
Berniçä yıl inde “Şähri Qazanğa 1000 yäş” digän säxifäbez çığıp kilä . Bu sanda tarix fännäre doktorı Rawil Ämirxannıñ “Qazan Kremle” yazması birelä. Qazan Kremle inde ul şundıy cir, anı küpme qazısañ da annan cäwhärlär çığıp tora. Bik küp serlär saqlıy torğan Kreml' turındağı mondıy yazmalarnı uqıtuçılar, mäktäp balaları däreslärdä mäğlümat itep qullanabız, dip yazğan xatlar kilä bezgä.
Xatlar digännän “Ni xäleñ bar keşe?”,-digän säxifäbez, ul tik uquçılarnıñ xatlarınnan ğına tora. Bu säxifä bezne uquçılar belän bäyläp torğan ber asıl cep bulıp tora.
Ä “Asılyar“nıñ soñğı sanında “Şäp yeget” säxifäsendä Musa Malikovnı birdek. Ul xäzer Germaniädä belem ala. Almaz Zakirov isemle student yegetebez yazğan “Yarattım min Amerikanı” digän yazması da yäşlär öçen bik qızıq bulır.
Bezne törle illärdä aldıralar ,uqıylar. Bezne Amerikada da Finländiädä dä, Avstraliädä dä, Germaniädä dä dä uqıylar. Bezneñ indeks 73002. Aña törle elemtä bülegendä yazılırğa mömkin . Ä inde Avstraliädä alır öçen anı ber täğäyenlängän keşe aşa alıp bula. “Söyembikä ” jurnalı, xörmätle uquçılarıbız , qızlarıbıznı, änilärebezne, äbilärebezne xätta ätilärebezne dä tärbiäli torğan jurnal.Sez anıñ belän üzegezneñ eç serläregez belän urtaqlaşa aluığıznı da istä totsağız ide. Mälikä Basıyr: Xörmätle tıñlawçılar! Bu atnalıq küzätüe tapşıruında Sezne Söembikä jurnalınıñ soñğı sanı belän tanıştırdıq. Bezdä qunaqta “Söyembikä” jurnalnıñ bülek möxärrire häm ayırım jurnal bulıp çıqqan “Asılyar” quşımtası möxärrire İlsöyär İxsanova buldı. Tapşırunı alıp bardı Mälikä Basıyr.Azatlıq radiosı Qazan byurosı.


text:
Başqort akademia drama teatrı icat mizgelen açtı
Başqort aqädemteatrınıñ direktorı, kürenekle artist Xörmätulla Ütäşev süzlärençä, yaña icat mizgelenä danlıqlı teatr kollektiwı berniçä yaña premerä da äzerläp betep kilä. Şularnıñ berse xalıq şağire Mäcit Ğafurıynıñ «Qızıl yoldız» äsäre nigezendä säxnäläşterelgän tamaşa. Ul oqtyäbr ayında kürsäteläçäk. Ä 30 sentäbr könne aqädemiä drama teatrında Mäcit Ğafurıynıñ tuuına 125 yıl tuluğa bağışlanğan zur bäyräm – tantanalı kiçä häm küp teatrlar artistları qatnaşlığında matur tamaşa bulaçaq.
Fänis Fätxi, Ufa.


text:
Qazanda eçkeçelekkä qarşı qorıltay ütte
Şimbä könne Qazanda araqı, xämergä qarşı zur aksiä ütkärelde. Rusiäneñ törle töbäklärennän häm Mäskäwdän kilgän säyäsätçelär, cämäğät eşlekleläre araqı satunı häm eçüne kimetügä qarşı köräşä torğan xäräkät cäyelderelergä telilär. Cıyılış ütkän zalda Tatarstan gerbı yanında pravoslav ikonalar da quyılğan ide. Xalıq demokratik partiäseneñ citäkçese Sergey Baburin xäzerge Rusiä xaqimiäten xalıqnı isertüdä bik qatı ğäyepläp çıqtı. Byudjetnıñ zur öleşen araqı häm sıra satu xisabına tulılandıru berkemgä dä ser tügel. Tatarstan da bu mäsälädä artta qalmıy. Döresräge, araqı satqanda Tatarstan spirt zavodları Mäskäwneñ «Gjelka»sına häm Samaranıñ «Rodnik»ına bireşmäskä tırışa. Ä sıra çığaruda häm satuda Tatarstannıñ «Qızıl Şärıq» şirkate şaqtıy alda bara.
Niqädär kübräk xämer, sıra eçsäñ, şul qädär ük däräcädä qazna tulılana, däwlät bayıy. Ä cıyılğan aqçalar sotsial' mäsälälärne xäl itügä, keşelärneñ eçep qaqşağan sälämätlegen nığıtuğa citärme ikän soñ? Araqı, sıranı çığarmasañ särxüşlär teläsä nindi ağu eçep yuldan çığa. Uzğan yılda 350-läp keşe sıyfatsız araqıdan ağulanıp dönya quydı. Şunısı beraz şomlandıra. Eçkeçelekkä, araqığa qarşı köräşne Rusiäneñ sul partiäläre, üzlären patriot dip atağan derjavaçılar başlap cibärgän. Xäzer inde xättä ayıqlıq buyınça da, äxlaqlı, möselman dip sanalğan tatarlarnı Mäskäwdän kilep urıs säyäsätçeläre oyıştırıp yörilär.
Säyäsättä dä federal' üzäkneñ qubızına biyü ğädäti xäl. Şimbä könne Tatarstan kompartiäseneñ cıyılışı buldı. Anda şuşı partiä üzen KPRF — Rusiä kommunistları partiäseneñ respublika bülekçäse statusın alırğa buldı. Rusiädäge partiälär turındağı qanun şunı täläp itä. Töbäklärdä partiälär bula almıy, bik teläsälär ğomümrusiä firkäsenä quşılıp bula. Tatarstan kommunistları oyışmasınıñ 15 meñ äğzası bar. Alarnıñ küpçelege — ölkän buın wäkilläre.


text:
Bügen tirä-yaq möxitne saqlaw köne
5 iyün — Bötendönya tirä-yaq möxitne saqlaw köne. Barlıq dönya bu könne niçek bäyräm itäder, anısı bezgä bilgesez. Ä menä Qazanda bu tirä-yaq moxitne saqlaw könen bik zurlap bulmasa da, bäyräm itälär. Ğädättägeçä, balalar belän räsem yasaw, şiğerlär bäygese ütkärälär, tabiğätne yaratırğa, saqlarğa kiräklegen añlatalar. Xäyer, tabiğätkä monnan ällä ni zur fayda kilmi, älbättä. Läkin bu balalar üsep citkäç, alar bälki tiräk-yaq moxitkä xäzerge keşelärgä qarağanda yaxşıraq mönäsäbät kürsäterlär, digän ömettä qalası kilä. Çönki Tatarstan tabiğäte xäzerge köndä keşelär yärdämenä moxtac. Rusiä tabiği baylıqlar ministrlığınıñ Tatarstan komitetında bulıp ütkän matbuğat oçraşuında menä şuşı xaqta da söylände. Şulay uq anda «Tirä-yaq moxitne saqlau turında»ğı qanunğa 1 iyüldän ğämälgä keräçäk üzgäreşlär turında xäbär itelde. Mäsälän, tabiğätkä zıyan kitergän öçen ştraflar artaçaq. Bügenge köndä isä alar nibarı 50-100 sumnı ğına täşkil itälär ikän. Komitetta eşläwçe inspektorlarnıñ sanı da artaçaq. Bolar barısı da, komitet citäkçese Aleksey Kolesnik fikerençä, tabiğätne saqlaw çaraların tieşençä başqaruğa kiteräçäk.


text:
Ulan Bator
Ulaanbaatar (Mongolça: yлaaHбaaTap) yä Ulan Bator şähäre – Mongoliä'neñ başqalası. Şähärneñ xalqı 1998. yılda 650.000 keşe sanala. Ulaanbaatar Mongolianıñ üzägeneñ tönyaqta, Tuul yılğasında, Bogdo Uul tawı yänäşäsendä urnaşqan.
1649.da Urga isemle Buddist monastır qalası bularaq nigez salınğan, 1860. yıllardan Räsäy-Qıtay arasında çäy säwdä yulında ticärät üzäge bula. 1911. yılda Mongolía automí statusın iğlan itkäç, şähär 1924. yılda Mongol Xalıq Cömhüriäteneñ başqalası bula başlí. Şähärneñ isemen Ulaanbaatar'ğa (Mongolça: 'qızıl batır') almaştırdı, Mongolíanı Ungern von Sternberg'nıñ ğäskärlärdän, Qıtay xakimiättän azat itkän häm Qızıl Ğäskärne çaqırğan Sühbaatar isemle milli qaharmanınıñ xörmätenä. Anıñ häykäle xäzer dä Ulaanbaatarnıñ üzäk mäydanında tora.
Ulaanbaatarda millätara Buyant Ukha aéroportı bar, ul automagistral belän Mongolianıñ böten töp şähärlär belän bäylängän, timer yullar buyınça ul Trans-Seber timer yulı häm Qıtay timer yulları belän bäylängän. Şähärdä Mongolíanıñ berdänber uniiversität urnaşqan. Berniçä däwlät wä xosusí kölliät (kollej) tä bar. Taríxí kitapxanäsendä borınğı Mongol, Qıtay häm Tibet qulyazmalar bar.


text:
Qazaqstan wrbanïzacïya deñgey`i boy`ınşa büginde Ortalıq Azïyada köş bastap otır. Bul twralı Astanada ötip jatqan xalıqaralıq ASTEX Astana Smart City forwm-körmesi barısında QR Aqparat jäne kommwnïkacïyalar mïnïstri Däwren Abaev ay`ttı, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
«Büginde qalalıq ömirdiñ barlıq salalarına aqparattıq jüy`elerdi endirw xalıqtıñ sapalı ömiriniñ ajıramas şartına ay`nalıp otır. Bükil älemde wrbanïzacïya procesi qarqın alıp keledi. BUU-nıñ bağalawı boy`ınşa 2050 jılğa qaray` älemdegi xalıqtıñ 70 pay`ızı qalalarda turatın boladı. Bul kölik jäne turğın üy`men qamtw jüy`esinde qïındıqtar twdırwda, sonday`-aq énergïyanı oñtay`lı pay`dalanw men qorşağan ortağa qamqorlıq tanıtwdıñ özektiligi artıp otır. Osınday` kürdeli mäselelerdi şeşw aqıldı is-qïmıldı qajet etedi», - dedi D.Abaev.
Onıñ ay`twınşa, bul oray`da aqparattıq-kommwnïkacïyalıq texnologïyalar şeşwşi röl atqaradı. Damığan elder postïndwstrïyalıq däwir qalaların damıtw üşin bul mümkindikterdi tolıqqandı pay`dalanwda.
«Aqıldı énergetïka», tipti «Qaldıqtardı aqıldı basqarw» tärizdi söz tirkesteri qazir eşkimdi tañ qaldırmay`dı. Xalıqaralıq mälimetterge säy`kes, aqıldı qalalarda ïnternet qurılğılarğa qosılğan tutınwşılardıñ sanı 2015 jılğı 1 mïllïonnan 2018 jılı 3 mïllïardqa jetedi», - dedi ol.
«Jahandıq ékonomïka men texnologïyalıq narıqtan qalıs qalmaw asa mañızdı. Qazaqstanda wrbanïzacïya deñgey`i 60 pay`ızğa jetedi jäne osı körsetkiş boy`ınşa biz Ortalıq Azïyada köş bastadıq. Bul procestiñ jarqın ülgisi bizdiñ jas astanamız bolıp otır», - dep atap ötti mïnïstr.


text:
Germaniä parlamentı kansler Gerhard Schroederğa ışanmawın belderde
Cirle saylawlarda ciñelü şunı kürsätte Germaniä xalqınnan yaña mandat almıyça minem säyäsätne uñışlı däwam itü mömkin bulmıyaçaq dide Schroeder.
Tönyaq Rhineland Westfaliädä möhim cirle saylawlarda üz partiäse ottırğannan soñ may ayında Schroeder federal saylawlarnı ber yıl irtäräk ütkärergä teläwen belderde. Prezident Horst Koehler aldağı 21 kön eçendä parlamentnı taratıp yaña saylawlar ütkärü mäs'äläsendä qarar çığarırğa tieş. Saylawlar 18-nçe sintäberdä ütär digän fiker bar.


text:
Nacaf şährendä amerikan, ğıraq xärbiläre belän radikal şığı ruxanisı Muqtada al –Sadrğa turılıqlı köçlär arasında bäreleşlär bügen dä bara dip xabär itelä. Sişämbedä al Sadr Bagdadtan kilgän Ğıraq säyäsätçeläre häm dini citäkçelärdän torğan törkem belän oçraşıp söyläşüne kire qaqqan.Wäkilçelek yañadan barırğa äzer buluın beldersä dä bügen ul iminlek säbäplärennän bara almağan.. Nacafta däwam itkän başkütärü Ğıraqnıñ kiläçäge turında Bagdadtta barğan cıyınğa külägä töşerä.
Çärşämbedä Nacafnıñ borınğı öleşendä qoral tawışları,şartlawlar işetelä , şığı ğıysyançıları belän ğıraq, amerikan xärbiläre arasında bäreleşlär däwam itä.Sişämbedä Muqtada al Sadr Bagdadtan kilgän tınıçılq missiäse belän iminlek säbäplärennän çığıp oçraşunı kire qaqqan, ul yardämçelären genä cibägän. Çärşämbedä tınıçlıq wäkilçelegeneñ äğzası Fäwzi Hamza bolay dide (audio)
izge şähär Nacafta tınıçılq wä totrıqlılıq xökem sörsä,bez yañadan Muqtada al-Sadr belän küreşergä äzer häm inisiatiava uñışlı bulır dip ışanam , Nacaf tiräsendäde qamau beterelsä , inisiativa näticäle bulır ide .
Şulay qayberäwlär yañadan söyläşergä , Nacaftağı başkütärüne tınıç yullar belän xäl qılırğa teläsä dä, Ğıraqınıñ saqlanu ministırı Hazim al Şaalan söyläşep torırğa cıyınmıy şikelle. Bügen ul Nacafta Reuterga (audio) Bez inşalla xärbi äzerleklärebezne tamamlarğa torabız. Muqtada al-Sadrğa turılıqlı suğışçılar berniçä säğät eçendä birelmäsä alarğa ber qayçan da onıtmayaçaqları sabaq bireleçäk xälitkeç suğış bulaçaq dip yanadı.
Ministır ayruça Muqtada al Sadr premyer aldına çığarğa tieş, anıñ yazmışın ul bilgeliäçäk dip äytkän. Sadr süzçese al Şibani suğışçılar sonğı tamçı qanğa qädär suğışaçaq digän cawap qaytarğan.Sadr suğışçları ğıybadätxanägä sıyınğan, amerikan tankları 500meter yıraqta ğına dip belderelä. Ğıraq politsiäse çit il jurnalistlarına şähärdän çığıp kitüne kiñäş itkän.Premyer Allawi xökümät izge şähärdä tizlektä totrıqlılq urnaştırırğa teli dip belderde.
AQŞ saqlanu minsitırı Donald Rumsfeld elegeräk AQŞ xärbiläre İmam Ali ğıybadätxanäse höcümenä qatnaşmayaçaq dip äytkän ide. Rumsfeld(audio)
Amerika köçläre izge urınnarğa kermiäçäk.Bu bezneñ eşebez tügel .Min din öçen zur ähämiätkä iä bu tör urınnarda eşne Ğıraq xärbiläre başqarır dip uylım dide.
Bıyıl başlarında al-Sadr 2ay buyı okupatsion köçlärgä qarşı suğışqannan soñ atışlarnı tuqtatırğa riza bulğan ide.August başlarında bäreleşlär yañadan başlandı. Nacafta barğan qorallı bäreleşlär Bagdatta ilneñ waqıtlı mäclesen qoru, ilneñ säyäsi kiläçäge öçen barğan cıyınğa külägä töşerä älbättä. Cıyın inde sişämbedä tämamlanırğa häm 100keşelek şura äzğaları iğlan itelergä tieş ide . Ämma cıyınğa kilgän 1300 wäkilneñ üz aralarında Nacaftağı wazğiät şulayuq saylanaçaq şura turında kileşep citmäwläre säbäple ul ozaytıldı.Cıyın 81 namzätne saylap alırğa tieş, qalğan 19 urınnı taratılğan waqıtlı idarä şurası äğzaları alaçaq.Saylanğan şura yäki waqıtlı parlament ğıynuar ayına saylawlarğa qädär , öçtän ike küpçelek belän qanunnarğa veto sala alaçaq, 2005nçe yılğı budjetnı raslıyaçaq , prezident yäki premyer ministır üterelsä, yä isä urınınnan kitsä yañasın bilgeli alaçaq.Bugen Bagdadta BMOnıñ wäkile Jamal Benomer(audio)
Bez konferensiägä här kemne şulsanda al Sadrnı da däğwät ittek häm anıñ wäkilläre belän söyläştek . Prosesqa qatnaşu Ğıraqta demokratiäne nığıtu öçen in yaxşı yul bulıp tora dip äytte.
Benomer ayruça Nacaftağı xällär turında qapma qarşılıqlı xabärlär kilä. BMO sekretarı äytkäneçä bez anda mäsälä tınıç yullar belän häm barlıq ğıraqlılarnıñ mänfäğätenä kileşle räweştä xäl qılınır dip ömed itäbez dide
färidä xämit,praga


text:
Älege korab uzğan yäkşämbe kiçendä diñgezneñ Gretsiä qaramağındağı öleşendä Gretsiä çik saqçıları tarafınnan totqarlandı. Ul korab turında Gretsiä xakimiätlärenä NATO köçläre xäbär itkän bulğan.
Sudan tışqı eşlär ministrı Mostafa Osman İsmail bu şartlatqıçlar Tunistağı ber şirkättän Sudandağı xoquqıy nigezdä eşläwçe şirkät öçen satıp alınğan dip Gretsiäneñ ğämällären tänqitläp çıqtı.
Ämma Gretsiäneñ säwdä flotı ministrı Giorgos Anomeritis tikşerüçelär ul şirkätneñ poçta adresınnan başqa bernärsäse dä bulmawın açıqladı dip İsmailnıñ ğäyepläwlären kire qaqtı.
Korabta şartlatqıçlar belän bergä 5 ukrain häm 2 azeri dä totqarlandı. Xäzer röxsätsez şartlatqıçlar taşu belän şöğellänüdä häm terrorçılıqqa bäyle buluda şiklänülär nigezendä alar soraw aluğa tartıla.


text:
Çexiya aqsahına yañı şirqät töźölä
Ä bına Çexiyanan kilgän deleğatsiya Şifaxana forumın qarağandan huñ, Uçalığa barźı. Bında töźölöş ösön käräk-yaraqtar eteşteräse şirkätkä nigeź halındı. Ul tulıhınsa Çexiya investorźarı iśäbenä başqarılasaq. Belgestär äyteüensä, töźölöş 3 bülektä başqarıla. Täüźä Qäyepqol auılı ergähendä eşselär ösön torlaq töźöü, huñınan zavod häm artaban Uçalı menän Beloret qalaları arahında timer yulı huźıu qaralğan. Bında ber meñ keşegä eş bulasaq tip wäğäźäläyźär. Bıl eşkä döyöm investitsiyalar küläme 18 millliard hum tirähendä kötölä. Obekt 2 yıldan huñ tulı qeüätenä sığır, tip küźallana.Tik Uçalı xalqı ğına töźölöşkä qarşı sıqqan. Urında täbiğätte bısratıp, tirä- yaqtı soqop bötöügä riza tügel ular.


text:
Tatar telennän, ädäbiätennän, törek häm ğäräp tellärennän respublika olimpiadaları tögällände
Qazan däwlät universitetınıñ räsmi säxifäsendä bu yuğarı uqu yortı ütkärgän açıq olimpiada näticäläre elende. Tatar ädäbiätennän iñ yuğarı ballnı Baltaç rayonı Tüntär awılınnan Läysän Möxämmätşina cıysa, Qazan şähäreneñ 119- nçı mäktäp uquçısı İlmir Xäbibullin üzen tatar telen iñ yaxşı belüçe bularaq tanıtqan. Näticälärgä küz salsaq, bu açıq olimpiada da qatnaşqan 28 uquçınıñ barı tik 7- se genä awıl mäktäbennän. Qalğannar respublikanıñ törle şähärlärennän.
Bu turıda bez Respublika olimpiadasına barğaç, tatar tele häm ädäbiäte uqıtuçıları belän söyläştek. Alar bu turıda bez bernärsä dä belmädek dip cawap birälär.
di universitet ğalimäse, filologiä fännäre doktorı, ädäbiättän olimpiada eşlären tikşergän Daniä Zahidullina. İkençe yıl ütkärelä torğan açıq olimpiada da şähär balaları küberäk qatnaşsa, tatar filologiäse häm tarixı fakul'tetına kerüçe şähär balaları kimi ikän.
Bu protsess 1996 yıllardan bik köçle kürenä ide. Bezneñ fakul'tetta yartısı awıl balaları, yartısı şähär balaları uqıy ide. Bügen inde awıl balaları kübräk kilä bezgä. -Şähär balaları sanı nigä kimi? -Ul ictimaği situatsiä belän bäylängän. Çönki bügenge köndä tatar telennän imtixan birep kererlek milli yuğarı uqu yortı yuq. Tatar tele ikençe däwlät tele bulsa da, bu diplom belän bu eşkä urnaşu mäs’äläse şaqtıy kisken tora. Tatar teleneñ qullanılışı da artta bara, aktivlaşa bara dip äytep bulmas ide.
-Şähär balaları sanı nigä kimi?
-Ul ictimaği situatsiä belän bäylängän. Çönki bügenge köndä tatar telennän imtixan birep kererlek milli yuğarı uqu yortı yuq. Tatar tele ikençe däwlät tele bulsa da, bu diplom belän bu eşkä urnaşu mäs’äläse şaqtıy kisken tora. Tatar teleneñ qullanılışı da artta bara, aktivlaşa bara dip äytep bulmas ide.Eşkä urnaşu mä’säläse şaqtıy kisken tora digännän, uzğan yılğı Respublika häm açıq olimpiadada qatnaşıp, ciñü yaulap bu fakul'tetta uquçı 6 student arasınnan Mendeleevskidan kilgän Danis Şakirov häm Arça rayonı Tübän Atı awılınnan Aygöl Däwlieva üzläreneñ kiläçägen niçek küz aldına kiterä soñ?
-Minem belgeçlem tatar tele häm alman tele. Min üzemne kiläçäktä tärcemäçe bularaq küz aldına kiteräm. Bügengese könnän ük beleşep kiläm, Germaniädän bik küp keşelär kilep törle zavodlar häm fabrikalar açalar. Ber zavodqa elägep, tärcemäçe bulıp şunda kareramnı tözisem kilä.-Bik zur maqsatım häm telägem Tatarstannıñ Germaniädäge posulı bulasım kilä.
Yäşlärneñ tel töbendä närsä yatqanlığı härkemgä dä mäğlümder… Universitet ğalimnäre äytüençä, olimpiada da ciñep kergännär yaxşı uqıylar häm kübese fän yulınnan kitä.
Bügenge köndä Qazan däwlät universitetına kergändä ike törle olimpiadada qatnaşıp ciñü aulasañ östenleklärdän faydalanırğa mömkin. 2- nçe yıl ütä torğan açıq olimpiada digänendä här kem dä qatnaşa ala. Telägeñ genä bulsın. Ä menä universitet häm mäğärif ministrlığınıñ urtaq proyektı bulğan Respublika olimpiadasında başta mäktäptä, annan rayonda , annan soñ inde Tatarstan külämendä ciñü ayularğa kiräk. 10 yıldan artıq ütkärelep kilgän Respublika bäygesendä tatar tele häm ädäbiäte buyınça 180 uquçı köç sınaşqan. Alar 8- nçedän alıp 11- nçe sıynıfqa qädär uquçılar. 11- lär arasında berençe urınnı Aqtanış rayonı Taqtalaşı urta mäktäbennän Landış Zahretdinova alğan. Tatar telenä kilsäk, Älmät şähärendäge Rizaetdin Fäxretdin isemendäge gimnaziä uquçısı Läylä Tahirovağa tiñnär bulmağan. Ciñüçelär bu belgeçlekne saylağan oçraqta belgeçlek imtixanı tapşırıp tormıylar, alarğa avtomat räweştä iñ yuğarı bal quyıla.
Tatarstannıñ fän häm mäğärif ministrlığınıñ milli mäğärifne üsterü belgeçe Gölfiä Gäynetdinova äytüençä, bıyıl respublika külämendä berençe tapqır ğäräp häm törek telläre buyınça da olimpiada ütkän. Könçığış tellär olimpiadası dip atalğan bu bäygedä yuğarı sıynıflarda uquçı 57 yäşüsmer qatnaşqan. Alarğa, tatar tele häm ädäbiätennän ciñüçelärdän ayırmalı bularaq yuğarı uqu yortlarına bu ğäräp häm törek tele belgeçlegenä uqırğa kergändä östenleklär qaralmağan. Ämma olimpiadanı Universitetnıñ könçığış tellärne uqıtu institutı häm Humanitar pedagogika universitetınıñ könçığış tellär bülege ğalimnäre dä ütkärgängä, belemlelärne küñellärenä salıp quyu, häm alarğa imtixanda yuğarı ball alu şansı birä. Ä menä bıyıl törek tele olimpiadasında ciñüçelär tarixta berençe tapqır may ayında Törkiädä ütä torğan bötendönya olimpiadasında da qatnaşaçaq. Elek bu olimpiadada 84 il qatnaşqan bulsa, bıyıl 85- nçe il bulıp Tatarstan wäkilläre dä baraçaq.
Nail Alan


text:
Respublikanıñ Ägerce rayonı başlığı atıp üterelde
Tağın ber waqığa. Anısı -- respublika köne, Tatar kongressı ütkännän soñ Ägerce rayonında buldı. Şuşı rayonnıñ başlığı Räfis Säitov Qazannan tuğan awılına qaytqaç, anı jeep maşinasına utırıp kilgän killerlar atıp ütergännär. Rayon xalqı Räfis Säitovnı yaratqan. Ul qısqa waqıt eçendä üzen namuslı häm citdi citäkçe itep kürsätkän. Doşmannarı da bulmasqa tieş, dilär. Läkin ul kemgäder qomaçawlağan. Räfis Säitovnı yäkşämbe könne tuğan yağında kümdelär. Anıñ cenazasına premyer-ministr Röstäm Miñnexanov barıp, Mintimer Şäymievneñ qayğı urtaqlaşu xatın tapşırdı.


text:
Şmakovnıñ qulğa alınuı qanunsız
Başqortstan respublikasınıñ Yuğarı mäxkämäse bäysez “Provinsial'nıye vesti” gäzite möxärrire Viktor Şmakovnıñ qulğa alınuı qanunsız bulu turında qarar çığardı. Xäbär itüebezçä, Şmakov xalıqnı ekstremizmğa çaqıruı öçen dip 28 nçe aprel' qulğa alınğan ide. 29 nçı aprel' Ufanıñ Kirov rayonı mäxkämäse jurnalistnı tikşerü barğan waqıtqa iregennän mäxrüm itü turında qarar çığardı. Yuğarı mäxkämäneñ qararı 16 nçı may buluğa qaramastan, ul haman tikşerü izolyatorında totıla. Bu turıda ğäeplänüçeneñ xatını Lyudmila Şmakova xäbär itte. Şmakova mäxkämä qararı poçta aşa cibärelü säbäple, ul barıp citkänçe irekkä çığarılmayaçağın xäbär itte. Häm Ufa eçendä bu xatnıñ “bilgele säbäplärdän” tiz genä barıp citmäw ixtimallığın da äytte.
Şmakov irekkä çığarılu anıñ aqlanuı digän süz tügel. Süz cinayät eşe tikşerelgän waqıtqa irekkä çığaru turında bara.


text:
Yaqın könçığış dürtlege Yärüssälämdä cıyıldı
YaqınKönçığışta tınıçlıq aradaşçısı 4 il, Yewropa Berlege,Rusiä, BMO häm Amerika bügen Yärüsälämdä cıyıldı. Dürtlek, sammit barışında Abbas xaqimiänä yärdem itü, Xamasnıñ Ğazzanı basıp alğannañ soñ aña qaşı torğan Xamas törkemenä çikläw mäsälälären qaradı. Yäressälämdä cıyılğan Dürtleneñ maqsatı, Ğazza sızığınıñ Xämas tarafınnañ alınuınnañ soñ tuğan kiyerenkeleklärne çişü yulların ezläw ide.
Kiçäge sammit, Xämasnıñ Ğazzanı qulğa alıunnañ soñ, Abbas hökümäten yaqlaw häm qarşı köç Xämasnı çikläw maqsatı belän oyıştırılğan ide. İzrail Premyerı Ehud Olmert bu niäten canlandıru öçen törmädäge 250 Fälestenlene azat itü qararın iğlan itte.
Annañ alda, İzrail hökümäte, yäkşämbe kön tuñdırılğan salım aqçaların Könbatış Yardığı Fälesten xaqimiätenä tapşıru qararın qabul itkän ide. 2006 saylawlarında Xämas xaqimiätkä kilgäçten, İzrail, Fälestengä aqça birüne tuqtatqan ide.
Xämasnıñ, İzrailneñ bu täqdimNärenä qarşı cäwabı tiz yañgıradı. Qararnı mäğnäsez tapqan Xämas, anı kire qaqtı.
Xämas süzçese Sami Abü Zühre Ğazzada xäbärçelärgä birgän belderüendä bolay dide:
“Şarm äş Şäyxdä bulğan sammit, barı tik çaralar ezläw maqsatı ber xıyalı äylänädä äylänep torudañ bötän ber ni tügel. Bu sammit bezneñ Fälesten xalqına, buş wäğdädäñ bütän ber nindi dä yaña täqdim birmäde dä, kürsätmäde dä. Aqçanı qaytaru xaqındağı bäxäslär isä asılda bezneñ üz xaqı aqçabız ide. Törmädäge, äl-Fättax törkemennäñ genä bulğan 250 keşeneñ azat itelüe, Xamas belän Fättax arasındağı xizmättäşlek buldırunı añlatmı, ni qızğanıç ki xäqimiät başlıqları belän İzrail okupatsiäse arasındağı xezmättäşlekne añlata”
Şulayda Xämas, Fälestenneñ eçke mäsäläläre xaqında söyläşergä çaqırğan täqdimne xuplawların belderde.
“Bez Misır Prezidentı Xösne Mübäräkneñ eçke mäsäläre turında söyläşü öçen yasağan çaqıruın xuplibız, ikele söyläşülärne kire qaqqan Mäxmüd Abbasnıñ da bu yulı söyläşergä riza buluın telibez”
Läkin, Olmert-Abbas arasında barğan bu söyläşülärendä, Fälesten däwläten tüzüdä näticäle adımnar bulu xaqında şiklär kimime. Säbäbenä kilgändä ise, iki citäkçedä säyäse yaqtañ qarağanda köçe zağif häm bik tanılmağan şäxsiyätlär.
Bügen Sammitkä qatnaşqan 4 il, Uzğan yıl wazifasınnañ kitkän Dönya Banqı başlığı James Wolfensohn urnına Dürtlekneñ YaqınKönçığıştağı wäkele itep, Tony Blair nämzätlege tikşerelergä tiyeş ide.
Şulayda, bügen tämämlağan sammit axırında ber nindi dä räsmi belderü yasalmadı.


text:
Ğiraq başqalasında İtaliäneñ "İl Manifesto" gazetı xäbärçese Guliana Sgrena urlanğan. Jurnalist uramda uzğan yıl amerikan höcüme waqıtında Fallucadan qaçqan keşelär belän äñgämä qorğaç anı qorallanğan suğışçılar uratıp alıp üzläre belän alıp kitkän. Sgrena – Ğiraqta urlanğan inde ikençe italyan jurnalistı. Berençese, Enzo Baldoni uzğan yılnıñ avgustında üterelde. Ğiraqta 8 İtaliä watandaşı totıq itep alındı.
Ğinwar urtalarında Fransiäneñ xatın-qız jurnalistı urlanğan ide, ul äle haman totıq aluçılar qulında qala.
Mosul şähärendä kiçä ber amerikan xärbie atıp üterelgän. Bağdadnıñ könbatışında amerikan ğaskärläre belän xezmät itkän ber Ğiraq xärbile üterelgän.


text:
Öfö burźarı maşinalar talay
Öfölä burźar äüźemläşä. Başqalanıñ iñ üźägendä Oktyabr prospektı menän SSSR-źıñ 50 yıllığı uramdarı kiśeşkän urındağı yorttar yanında burźar ber tön esendä 8 awtomaşinanı «taźartqan». Başlısa mağnitolalarğa ayıu mayı hörtkändär. İşeteleüensä, ber mağnitola xaqı qara baźarźa ike doza narqotik xaqına tiñ ikän. Tik bıl yulı qaraqtar qasa almanı. Oktyabr rayonı militsiyahı nisekter ölgörlök kürhätep ularźı, döröśöräge unı totto. Unı tiem, snki eskenänme, başqananmı şeşengän eget ber üźe ber töndä 8 maşinanı asqan. Signaldar źa yarźam itmäy şul. Asılğan maşinalar arahında Azatlıq radiohı xäbärseheneñ iśke genä qoros atı la bar. Tik ul unda urlarlıq äyber tapmağan.
Ber kön aldan qaraqtar oşo yorttarźan alıś tügel köpä köndöź Tämlekäs kibetendä hatıusığa höjüm itep aqsa talap qasqaynı. Žatıusınan 3 meñ hum säldergän ike egette militsiya kis buyı eźläp uramdağı 30-35 yäştäge här keşene kibetkä Oçnaya stawqağa alıp barıp ta taba almanı.


text:
Aviatsia universitetı Räsäy grantın aldı
Öfö Däülät aviatsiya texnik universitetı- Räsäyźeñ iñ köslö 40 yuğarı uqıu yorto isemlegendä. Mäğarif Milli proektı siktärendäge belem bireüźä innowatsiyalar yarışı eñeüseläre bildälände. Mäğarif häm fän ministrı Andrey Fursenqo beldereüensä, bäygeneñ bahalama ağzaları 267 yuğarı uqıu yorto arahınan iñ yaqşılarźı haylap alğan. Ularğa 930 million humdan alıp 200 million humğa tiklem granttar tapşırılasaq. Däülät granttarı eñeüse uqıu yorttarına apreldä tapşırılasaq. Başqortostandan qonqursta 4 VUZ qatnaşqaynı. Respubliqanıñ töp uqıu yorto– Başqort däülät uniwersitetı köslölär arahına eläkmäne.
Ä bına Başqortostandağı iñ yäş uqıu yorttarınıñ berehe Sibay mäźäniät qolledjı– grant almağan sürättä lä Räsäy kimälendä lä tanılıu yaulay başlağan.
Belem bireü yortonda tärbiälängän balalar menän eşte oyoştorou, ularźa muzıqal hälättärźe üśtereügä bulışlıq itkäne ösön qolledj direktorı Kamil Väliewqa ,,Räsäyźeñ fayźalı keşeläre,, proektınıñ altın miźalı tapşırılğan.
Batşa Petr Berense waqıtında oyoştorolğan bıl nağrada xäźer qaytanan tergeźelgän. Proekttıñ töp bülägenä bıyıl 100 keşe layıq bulğan.


text:
Könbatış çığanaqlarınıñ, äfğan başqalasınnan könçığışqa taba Kam Air Hawa Yulları şirkäteneñ 737 Boeingı qaldıqları tabıldı digän xäbärne äfğan räsmiläre raslamadı.
Älege oçqıç pänceşämbe könne ilneñ könbatışındağı Herat şähärennän Qabulğa yul totqan bulğan, qatı qar yawa başlaw belän, dispetçerlardan, Qabulğa barmasqa digän kürsätmä alğaç oçqıç radardan yuğalğan. Äfğan räsmiläre häm NATO citäkçelegendäge tınıçlıq saqlaw köçläre ezläw eşlären irtägä däwam itäçäk
Oçqıçta 96 yulçı, alar arasında çit il keşeläre, Törkiäneñ 9 watandaşı bulğanı mäğlüm, şulay uq 6 Rusiä watandaşı häm 2 äfğannnan torğan oçuçılar törkeme, barlığı 104 keşe bulğan.
Xosusi Kam Air hawa şirkäte Äfğanstanda üz eşçänlegen 2003nçe yılnıñ noyaber ayında başlağan ide.


text:
Kiñäşmä Şurası yomğaq yasadı
Sverdlov ölkäse gubernatorı qarşında eşläp kilgän milli eşlär buyınça konsul''tativ sovet utırışında küptän tügel ütkän 2004 yıl näticälärenä yomğaq yasaldı häm yaña başlanğan yılğa eş yunäleşläre bilgelände. Konsul''tativ sovet sekretare Marina xanım Plyasunova üzeneñ çığışında assızıqlap ütkänçä, 2004nçe yıl Sverdlov ölkäsendä millätara mönäsäbätlär yağınnan totrıqlı, tınıç yıl bulıp isäplände. Milli oyışmalarnıñ bu eştä role bik zur. Küpmillätle Sverdlov ölkäse xalqınıñ milli tormışı bik canlı bardı.
Marina Yur''yevna äytüençä, gubernator xakimiäte uzğan yılnı milli tormışnı canlandıruğa yünältelgän küp kenä eşlär başlap cibärde. Äytik, Sverdlov ölkäse mäğärif ministrlıysında milli mäğärif öçen cawap birä torğan maxsus bülek buldırıldı. Ägär dä yıl buyına ber genä milli klass ta açıla almağan ikän, bu inde milli oyışmalarnıñ andıy klasslarda uqırlıq balalar cıya almawı arqasında buldı.
Milli massaküläm mäğlümat çaralarına kilgändä, barlıq millätlärgä dä buşlay efir waqıtı birep, milli tapşırular yasaw çığımnarın qaplıy alu mömkinlege bulmağanlıqtan, bar ixtıäclarnı da qänäğätländerä alırlıq urtaq millätara tapşıru buldıru turında qarar qabul itelde. Ölkä byudjetınnan bu eşkä xätta berniqädär aqça da bülep birelde. Millätara tapşıru yasawnı ölkä televideniese kanalı üz östenä alırğa buldı.
Quanıçqa qarşı, soñğı aylarda başqa televizion kanallarda da törle millätlärneñ milli tormışın yaqtırta torğan tapşırular barlıqqa kilä başladı. Bar keşegä dä añlayışlı bulırlıq itep rus telendä çığarıluçı älege tapşırular milli bäyrämnärne, ğöref-ğadätlärne çağıldıruçı waqiğalarnı kürsätep kenä qalmıylar, ayırım ğailälärdä bulıp, törle yäşäyeş problemaların da yaqtırtalar. Bu bigräk tä elekkege Sovetlar Soyuzı respublikalarınnan küçep qaytuçılar, grajdanlıq mä’säläläre. Keşelekle, cılı ruxta yasaluçı bu tapşırular qayberäwlär bik kisken qarağan problemalarnı ikençe yaqtan kürsätä, millätara duslıqnı nığıtırğa yärdäm itä. Yaña yılda da andıy tapşırular däwam itär dip ışanası kilä.
Konsul''tativ sovet utırışında milli oyışmalarnıñ eşenä yomğaq yasaldı. Yekaterinburg şähärendä eşläp kilüçe Milli Media-Xolding citäkçelärenä 2004 yılğı eş yomğaqları buyınça Sverdlov ölkäse gubernatorınıñ räxmät xatı tapşırıldı.
Sverdlov ölkäse Wäkillär palatasınıñ Zakonnar cıyılışı deputatı, Milli Media-Xoldingnı ğämälgä quyuçılarnıñ berse Al''bert Abzalov küptän tügel ölkäneñ könbatış okrugında urnaşqan balalar yortlarında bulıp qayttı. Krasnoufim, Äçit, Ärtä, Tübän Sırğa rayonnarında urnaşqan balalar yortlarında tärbiälänüçe yätimnär belän oçraşuğa, ul, bilgele inde, buş qul belän barmadı. Yaña yıl küçtänäçläre itep ciläk-cimeş, täm-tomnar belän bergä, Al''bert äfände sabıylarğa cılı kiemnär häm kiez iteklär öläşte.
Ul citäklägän “Keçe watanım” isemle xäyriä fondı bu eş belän inde menä dürtençe yıl rättän şöğellänä. Bu yulı da, ğädättägeçä, Al''bert Abzalov urındağı citäkçelärdän xällären beleşte, balalar yortlarınıñ kiräk-yaraqları turında soraştı. Krasnoufim häm Äçit balalar yortlarına komp''yuter, başqalarına sport kiräk-yaraqları belän yärdäm itärgä wäğdä birde.
Bu könnärdä Yuğarı Pışma şähärendä qoymalarda, bağanalarda, xätta internet çeltäre buyınça cibärelgän elektron xatlarda “Qäderle yaqtaşlar! Aq balalarıbıznı qara kilmeşäklärdän saqlar öçen qaralarnı ildän quıp çığarıym!” digän mäğnädäräk öndäwlär yabıştırılğanı bilgele buldı. Kavkazdan kilep biredä eşläwçelärgä qarşı yunältelgän bu öndäwlärne taratuçılar turında 16-18 yäşlek, üzlären “skinexidlar” dip atawçı yäşüsmerlär digän fiker bar. Tärtip saqlaw orğannarı alarnı ezläw belän şöğellänä.Fäwiä Safiullina, Yekaterinburg


text:
Saylanaçaq Başqortstan prezidentı tatar mänfäğätlären yaqlarğa tieş
İkençe märtäbä uzdırılğan bu cıyılışta Rusiäneñ 52 töbägennän kilgän tatarlar cıyılğan “Piramida” zalında 1300 keşe bar ide. BTK BK räise Rinat Zakirov kongressnıñ 2003nçe yılda başqarğan eşlärenä näticä yasap , problemalarğa da tuqtaldı.Anda İl'yas Möslimov, Rawil Ğäynetdin, Şamil Bikmaev, Fäyrüzä Mostafina, Tufan Miñnullin çığış yasadılar.Çığışlardan soñ iñ aktiv millättäşlärne büläkläw buldı. Bik matur konsert kürsätelde.
“Yedinaya Rossiä” firqäseneñ räistäşe Mintimer Şäymiev üzeneñ çığışında “Soñğı yıllarda tatarlarğa qaraş üzgärde,- dide. Sabantuy bäyrämnärendä B.Yel'sinnıñ qatnaşıp, çülmäk watuları, V.Putinnıñ qatıqqa başın tığıp täñkä ezläwläre- - bezneñ xalıqnı xörmät itüdän“,- dide.Mintimer Şäymiev üzeneñ saylaw aldınnan bulğan fikerlären Başqortstanda yäşägän tatarlarnıñ tuğan tele yazmışına da yunältte.
“Bez, Başqortstanda tatar teleneñ yazmışı niçek xäl iteläçäge turında cawap işetergä telär idek.Çönki bügen bu iñ möhim mäs'älä.Çınlap ta , yuğarı urınğa baruçı säyäsätçe, Başqortstan prezidentı bulırğa telägän säyäsätçe, bu sorawnı cawapsız qaldırırğa tieş tügel.
Berençedän , cawapsız qaldırırğa tieş tügel, ä ikençedän tatar tele däwlät tele, yäki, üzenä başqa maxsus ber status alıp torırğa tieş. Başqaça buluı mömkin tügel.Bu respublikada 10 meñ , yäki 15 meñ genä tatar xalqı yäşämi bit. Başqortstan Respublikasında millionnan artıq yäşägän tatar,bu sorawnı quyarğa xaqlı. Şunıñ öçen dä min uylıym, dide Mintimer Şäymiev, moña cawap tizdän yañğırar. Anı bar xalıq kötä.
Ä bezgä qalğanda, xalıqlarnıñ duslığı xaqına, xalıq kemne saylıy, şul prezident belän eşläyäçäkbez, xezmättäşlek itäçäkbez, duslaşaçaqbız”-dide ul.BTK äğzası Udmurtiäneñ “Yañarış” gazetası möxärrire İrek Şäripov Başqortstanda yäşäwçe millättäşlärgä saylaw aldı möräcäğäte cibärergä täqdim itte. Cıyılışnıñ axırında şuşı möräcäğätneñ tekstı äzerlände häm bertawıştan qabul itelde. Xäzer sezne şuşı Möräcäğätneñ eçtälege belän tanıştırabız:
Möxtäräm millättäşlär!Rossiä Däwlät Dumasına deputatlar häm Başqortstan prezidentın saylaw- xalqıbıznıñ kiläçäge, här tatar keşeseneñ yazmışı belän turıdan-turı bäyle.Saylawlar aldınnan bez däğwäçılarnıñ programmalarına qarap, kiläçäkkä zur ömetlär bağlıybız.
Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı 2003nçe yıl yomğaqları cıyılışında bez bügenge xäl häm kiläçäk turında uylap, Başqortstanda yäşäwçe millättäşlärebezne iskä almıy buldıra almadıq. Başqortstan tatarları ğomum tatar dönyasınıñ dürttän ber öleşen täşkil itä.Sezneñ şatlıqlarığız, qayğılarığız böten tatar xalqınıñ xalätenä köçle tä'sir yasıy.Soñğı yıllarda sezneñ tormışığızda bulğan uñay üzgäreşlärgä quanabız, ä milli tigezlek, tuğan telebezneñ xäle, mäğärifneñ üseşe ölkäsendäge qıyınlıqlar barıbıznı da borçuğa sala. Uzğan yılğı xalıq sanın alu waqıtında Başqortstan tatarları ruxi qıyınlıqlar kiçerde, san yağınnan sizelerlek yuğaltularğa duçar buldı. Bıyılğı saylawlar waqıtında Başqortstan tatarları milli mänfäğätlären istä totıp, qanunnar nigezendä üz xoquqların yaqlıy alırlar dip ışanabız. Başqortstan prezidentı itep millionnan artıq millättäşebezneñ mänfäğätlären, xalıqlar tigezlegen xörmät itkän, tatar telen respublikanıñ däwlät tele däräcäsenä yäki maxsus statusqa quyunı yaqlağan kandidat öçen tawış birü döres bulır ide. Demokratiä, xalıqlar duslığı, milli tigezlek häm tatarlarnıñ ruxi berdämlege barıbızğa da yaqtı yoldız bulıp, kiläçäk yulıbıznı kürsätsen!
Bu Möräcäğät BTK BKnıñ Rossiäneñ häm BDB illäreneñ 52 töbäge wäkilläre qatnaşlığında Qazan şähärendä qabul itelde.Azatlıq radiosı Mälikä Basıyr Qazan.


text:
Başqortostan xalqı 3 kön yal itep, nihäyät bögön eş başlap tora. Respublikanıñ xeđmät ministrlığı Räsäy könö uñayınan bına şunday büläk eşläne. Äytkändäy, Räsäy könön bildäläw Başqortostanda yıldan-yıl kiñeräk külämdä alıp barıla. Bıl yulı la, inde xäbär itelewensä, küp obyekttar asıldı. Ularđı Mortaza Räximov ğäđättägesä uđe astı. Başqortostandıñ säskä atıuı xaqında höyläne. Ämmä ber obyektqa kilewđän ul baş tarttı. ZAGS asıuğa Mortaza Räximovtı säskälär, beyew nomerđarı menän köttölär. Ämmä prezident borolop kire kitep barđı. Küräheñ, kemder ZAGS binahınıñ ber-nisä köndä eşlänewe, unıñ öśtöndäge tuğıđ qatlı yorttoñ aq buyawğa buyalıuı, kürşe yorttarđıñ şul kileş qara tuđanda ultırıu xaqında prezidenttıñ qolağına töşörgänder küräheđ. Şulay itep, sirattağı küđ buyađı Mortaza Räximov üđe siktäne tiergä bula. Şulay itep, bayram tamam, bayram başlana. Alda - Salawat köndäre.
Mäđäniät häm milli säyäsät ministrı İldus İleşev Salawat köndäre bıyıl da ütkän yıldağınan qaytış bulmayasaq, tip wäğäđä itä. İldus İleşev sağıştırmasa yañı ğına eş başlap tora. Uğa üđen genä tügel, eşen dä kürhätergä käräk. Salawat köndärenä ütkän yıldağısa respublikanıñ barlıq rayondarınan folklor kollektivtarın saqırıu, yegettär häm qıđđar ösön maxsus bäygelär ütkärew qarala. Tiđđän Salawat rayonında uqıtıusılar ösön Salawat Yulayıv häm Yulay Ađnalindıñ tormoşona arnalğan konferensia üđ eşen başlay. Unıñ maqsattarı turahında rayon mäğärif idaralığı yetäksehe Fidara Xäyepowa bına nimä tine.
Audio


text:
BMO inspektorları Ğiraqnıñ qoral programması turında xisap tota
Düşämbedä Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ İminlek Şursında BMOnıñ baş qoral inspektorları Hans Blix häm Möxämmät Äl-Baradei Ğiraqta 2 ay barğan tikşerü näticäläre xaqında xisap tota. “Ğiraqta suğış bulaçaqmı, bulsa – qayçan?” Küplär, bügenge xisapqa näq menä şuşı sorawlar küzlegennän çığıp qarıy.
Uzğan yılnıñ noäberendä bu mäsälä Berläşkän Millätlär däräcäsenä kütärelde. İminlek Şurası 1441 sanlı rezolutsiä qabul itte. Anda äytelgänçä, Ğiraq bar bulğan qoralın açıp salırğa, yuq isä, här törle çarağa äzer bulırğa tieş. Şuşı açıp salunıñ däräcäsen BMOnıñ qoral tikşerüçeläre bilgelärgä tieş ide. 27 noäberdä alar Ğiraqqa kilep tikşerü eşläre başladı. İke aydan, ğinwarnıñ 27-sendä, törkem citäkçese Hans Blix häm Xalıqara atom energiä agentlığı başlığı Möxämmät Äl-Baradeiğa xisap totırğa quşıldı.
Menä şul kön kilep citte. Bu waqiğa aldınnan taraflar qatı belderülär belän alıştı. Quşma Ştatlar däwlät sekretare Colin Powell – Ğiraqta küpläp üterü qoralı buluın qabatlap, Amerikanıñ – İminlek Şurası fatixası bulmağan oçraqta da, köç qullanu xoquqı buluın äytte. Räsmi Bagdad isä Powellnıñ belderülären “çep-çi yalğan” dip atadı. Düşämbedä Ğiraq Tışqı eşlär ministrı Naci Sabri bez BMO tikşerüçeläre belän xezmättäşlek ittek, alar Ğiraqta 2 ay eşläp berni taba almadı, häm taba da almıy, çönki andıy närsä yuq, dip belderde:
Audio
Ğiraqnıñ premer-ministr urınbasarı Tariq Aziz, Blix häm Äl-Baradei äfändedän bez ber genä närsä, ğädel buluların sorıybız, dip äytte:
Audio
Blix häm Äl-Baradei äfändelärneñ aldaraq yasağan qayber belderülärenä qarağanda, alar Ğiraq räsmiläreneñ küpmeder däräcädä xezmättäşlek itüwen tanır dip kötelä. Döres, soñğı könnärdä, berniçä Ğiraq ğalime inspektorlar söyläşüdän baş tarrttı. Tışqı eşlär ministrı Naci Sabri monı alarnıñ üz ixtiarı belän añlattı. Yәnäse, xökümät alarğa söyläşergä kiñäş itkän, läkin ägär alar baş tarta ikän, bu alarnıñ üz eşe. Küpläp üterü qoralına kilgändä, Blix belän Baradei andıy tabığlar turında, älegä xäbär itä almas sıman. Şul säbäple, BMO inspektorları östämä waqıt sorar dip kötelä.
Şunnan soñ İminlek Şurası kilep tuğan wazğiätne tikşerergä tieş bulaçaq. Äytergä kiräk, Ğiraq mäsäläsendä, xättä Quşma Ştatlarnıñ tarafdarları arasında fiker büleneşe küzätelä. Britaniä häm İspaniä kebek illär Waşington qaraşın xuplap kilsälär, Germaniä, Fransiä, Rusiä Amerikanıñ beryaqlı xäräkät itüenä qarşı häm qoral inspektorlarına östämä waqıt birergä kiräk dip sanıy. Şul da möhim: Fransiä belän Rusiä İminlek Şurasında veto xoquqına iä, ä Germaniä fivraldän başlap Şurada räislek itä başlıy. Yağni, Ğiraq mäsäläsendä xäl itkeç utırışlar näq menä Germaniä räislegendä ütäçäk. Xäyer, monısı aldağı berniçä kön, ä bälki atnalarda bulaçaq xällär. Ä älegä, İminlek Şurası Blix belän Äl-Baradei xisabı belän tanışa. Bu yazma äzerlängändä, alarnıñ çığışı äle betmägän ide. Aldağı täräqqiät turında bezneñ kiläse çığarılışta.
Ali Gilmi, Praga


text:
Tatarstanlılar Perm`dä qunaqta
Noyäber axırında Tatar mäğärife könnären ütkärü çiratı Tatarstannan ällä ni yıraq ta urnaşmağan Perm` ölkäsenä citte. Äytergä kiräk, ölkädä tatarlar şaqtıy yäşi, anda tatar telen öyränü belän dä xällär çağıştır,aça uñışlı tora. Oktäber ayında ütkän Tatarstan Mäğärif ministrlığınıñ kollegiäsenä Perm`neñ mäğärif departamentı wäkile dä kilgän ide. Anıñ süzlärenä qarağanda, ölkäneñ 73 mäktäbendä tatar tele uqıtıla, alarda 6 800 bala belem ala. Şulay uq, 1435 tatar balası tuğan telen 53 balalar baqçasında öyränü mömkinlegenä iä. Şuña kürä dä, ölkädä ütkärelgän Tatar mäğärife könnäreneñ ähämiäte bik zur.Älege çarada qatnaşu öçen respublikanıñ Mäğärif ministrı urınbasarı Lyudmila Noğmanova häm ministrlıqnıñ töbäkara xezmättäşlek bülege citäkçe Änisä Morozova citäkçelegendäge delegatsiäse, artistlar häm cırçılar bardı. Delegatsiä wäkilläreneñ 19-20nçe noyäber könnärendä eşläre bik tığız buldı. Şuşı 2 kön eçendä alar küp kenä çaralarda qatnaşıp, şaqtıy eş başqarıp ölgerdelär. 19nçı noyäberdä Tatarstan qunaqları Barda, Kungur, Oktäber, Perm` rayonnarında buldılar. Monda alar xakimiät citäkçeläre, mäğärif oyışmaları wäkilläre, uqıtuçılar, ata-analar belän oçraştılar, könüzäktä torğan mäs’älälär xaqında söyläştelär, älege rayonnarnıñ mäktäplärendä tatar tele häm ädäbiäte buyınça açıq däreslärdä, seminarlarda qatnaştılar. Şulay uq ölkädäge tatar cämäğätçelege belän dä oçraşular uzdı. Comğa könne isä Mäğärif ministrlığı wäkilläre şähärdä ütkärelgän Perm` ölkäsendä tatar mäğärifeneñ aktual’ mäs’äläläre häm üseş yulları dip isemlängän kiñäşmädä qatnaştılar. Ä Tatarstannıñ Mäğärif ministrı urınbasarı Lyudmila Noğmanova ölkäneñ mäğärif departamentı räise Aleksandr Zimin belän oçraştı. Oçraşuda Permneñ tatar-başqort milli-mädäni moxtäriäte wäkilläre dä qatnaştı. Anda süz mäğärif ölkäsendäge ike töbäk arasındağı xezmättäşlekne üsterü turında bardı. Şulay itep, Perm` ölkäsendäge Tatar mäğärife könnäre şaqtıy uñışlı tämamlandı.
Gölnaz İlgizär


text: Atnaqiç könne Ufada Başqortstan Däwlät Cíılışı – Qorıltay prezidiumınıñ çirattağı utırışı bulıp ütte. Anıñ kön tärtibenä 42 mäsälä kertelgän ide. Deputatlar Republika prezidentı qarşındağı Cämäğät şurasınıñ kiläse 2005 yılnı «Narkomaniä, alkogolizm häm tämäke tartuğa qarşı köräş yılı» dip iğlan itü turındağı täqdimen bertawıştan xupladı. Bu xaqta prezidium äğzaları maxsus qarar äzerläde. Ul qarar Başqortstan Däwlät Cíılışınıñ 16 dekäberdä ütäçäk plenar utırışında tikşereläçäk. Şul könne ük anıñ qabul itelüe dä ixtimal, çönki moña republík prezidentı da üz fatíxasın birgän dä inde dilär.


text:
Törkiä admiralı törmägä xökem itelde
Törkiäneñ bu atnadağı kön tärtibendä diqqätne iñ küp cälep itkän temalarnıñ bersen Törkiä Comhuriäteneñ tarixında berençe märtäbä bularaq yuğarı däräcäle ber ofitserneñ korruptsiädä ğäyeple tabılıp xökemgä tartıluwı täşkil itte.
Admiral İlhami Erdil 1999-2001 yıllarda Diñgez Köçläre Komandirı bulıp xezmät itkän. Şul waqıtta xärbi verf öçen buyaw alu buyınça ütkärelgän konkurs waqtında verf komandirı general-mayor Metin Poyrazlarğa şıltıratıp “qızımnıñ urtağı häm buyaw şirkäte Henkelneñ xucası Hekim Özdenne siña cibäräm, anıñ täqdim itäçäge bäyäne küz aldında totığız” dip äytkän buluwı şahitlar belän faş itelde. Mäxkämä ayruça bu konkurstta Henkel şirkäteneñ otqan buluwın da iskä töşerde. Yäğni bu konkursta qoda-qodağıylıq rol uynağan. Mäxkämä ayruca admiralnıñ Etilerde bik bay Alkent Sitesendä bere qızı bere dä xatını östenä yazılğan ike torağın menä şundıy xaqsız yullar belän finansiälägän buluwı näticäsenä kilde. Mäxkämädä admiralnıñ baylığındağı ifrat däräcädä artışnı mäğaş yaki başqa kilerläre belän tämin itkän dip añlatunıñ mömkin bulmawı äytelde. Admiralnıñ “bu toraqlarnı satıp alu öçen miña ätineñ ir tuğanı bulıştı” digän argument isä qabul itelmäde. Şuşı protsesta qızı Deniz Erbil dä 6 ay törmä cazasına xökem itelde. İnde xökümgä tartılğannar yuğarı xärbi mäxkämägä möräcäğät itä alaçaqlar. Yuğarı xärbi mäxkämä xökem protsesın bozmasa pensiedäge Admiral Erdil iñ kimendä 12,5 ay törmädä yataçaq. Qarar bozılsa protses qabat Generalştab xärbi mäxkämäsendä qaralaçaq.
İnde korruptsiä tik qayber hönär iälärenä xas ber ostalıq dip uylanılğan şartlarda Törek xalğı tarafınnan bik ışanılğan tözeleş dip qabul itelgän izge TQK-neñ iñ yuğarı däräcälä ofitserları arasınnan da şundıy şikle şäxeslärneñ çığuwına armiä saflarına töşkän tap dip bäyä birergä mömkin. Ämma adäm balası bit nindi genä izge eştä bulmasın baylıqnıñ läzzäten tatırğa teli ikän. Şiksez, bu TQK apparatı eçendäge berdän ber waqiğä tügelder.
Bu xäbärne qayber gazetalar uquçularına belderüdän tartındılar. Bu inde Töreklär şundıy yuğarı bäyä birgän ber tözeleşneñ isemen mondıy ber oyat belän pıçratmıyıq digän uy belän eşlängän buluwı ixtimal. Bu xäbärne birgän gazetalar isä bitarafraq rubrikalar belän çıqtılar. Tik “Akşam” ğına “Menä Admiral Xäzer Çınan da Battı” digän yumoristraq ber rubrika qullandı. Bu xökem qararı ber ük waqıtta, kiräk bulsa bez üzebezneñ iñ yuğarı postağı admiralıbıznı da çazalındırabız digän işärä me, monısın kiläçäktä bäyäli alırbız. Çönki bu äle berençe ürnäk kenä.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text: Britaniäneñ elekke ministrı Clare Shot'nıñ BBC radiosına äñgämäsendä yañğrağan, Britaniä şpionnarına Ğiraq suğışı başlanğançı Berläşkän Millätlär Oyışması häm anıñ general sekretare Kofi Annan östennän küzläw eşläre alıp barırğa quşılğan ide digän añlatmalarına premyer-ministr Tony Blair bügen kisken cawap qaytardı. Mondıy añlatmalar birü – "zur cawapsızlıq" dide Blair, ämma tulıraq mäğlümat birmäde: "İminlek xezmätläreneñ eşenä ber nindi dä añlatmalar birergä cıyınmıym. Bu - ğayepläwlärneñ döres buluın kürsätmi. Ğömümän, monıy ğayepläwlärneñ çığuı – üze cawapsızlıq" dide Blair.


text:
Putin "Sigezlek" oçraşuın çın xuca bularaq, başqa citäkçelärdän kim tügellegen kürsätep ütkärergä teli
Atna azağında Rusiä üz tarixında berençe märtäbä dönyadağı iñ qüwätle cide ilneñ citäkçelären qunaq itäçäk. İlneñ ikençe başqalası sanalğan Piterburda "sigezlek"neñ yıllıq oçraşuı uzarğa tieş. Rusiä şuşı waqiğädän faydalanıp, üzen yağılıq tä''minatı ölkäsendä dönyadağı töp illärneñ berse itep tanıtırğa tırışaçaq dip kötelä. Şuña da Mäskäw üzen "Sigezlek"täge başqa illärdän kim bulmağanday tota, ä menä Könbatışnıñ Piterbur oçraşuına äzerlege alay maqtanırlıq tügel, di belgeçlär.
Şunnan soñ zamanalar inde şaqtıy üzgärde, Sovetlar Berlege yuqqa çıqtı. 1998-nçe yılda "Cidelek" formal'' töstä "sigezlek"kä äylände - aña Rusiä dä qabul itelde. Bıyıl isä üz tarixında berençe märtäbä Mäskäw şuşı olı törkemdä räislek itä häm 15-17-nçe yüldä Piterburda anıñ yıllıq oçraşuın oyıştıra.
Mäskäwdäge Carnegie üzäge xezmätkäre Nikolay Petrov fikerençä, "Sigezlek" citäkçeläreneñ Piterbur oçraşuı Rusiä öçen barınnan da bigräk xalıqara däräcä wä märtäbä mäs''äläse bulıp tora:
"Rusiä öçen konkret kileşülärgä qarağanda simvolik näticälär küpkä möhimräk. Aña üzen çirattağı räis bularaq älege klubnıñ tulıxoquqlı ber äğzası itep kürsätü kiräk, häm ul kön tärtibenä üze citäkçel rollär uynarlıq mäs''älälärne, şul isäptän, energetik iminlekkä qarağannarın da kertergä tırışaçaq", dip uylıy Nikolay Petrov.
Dönya eşlärendä elekkegä qarağanda aktivraq qatnaşu mäs''äläsendä Mäskäw Kremleneñ üz-üzenä ışanuı soñğı yıllarda küzgä-kürenep arttı, häm anıñ artında Rusiäneñ bar dönya öçen möhim ber yağulıq tä''minatçısına äylänä baruı yata. Mäskäw inde Könbatış illäre, bigräk tä Quşma Ştatlar belän küp kenä ölkälärdä açıqtan-açıq qarşılıqqa kerä. Bu ayırım alğanda, İrannıñ atom programması häm Ğiraqtağı suğıştan soñğı wäzğiat mäs''älälärendä yaxşı kürenä.
Piterbur oçraşuına Rusiä prezidentı Putin üz pozitsiäläre nığığan ber mäldä kilä - neft satudan kilgän aqça yañğırı da, anı il eçendä yaqlaw däräcäse dä şunı kürsätä. Ä menä "Sigezlek"täge Könbatış citäkçeläre üz illärendäge säyäsi wä iqtisadi kierenkelek säbäple küpmeder däräcädä köçsezlängän xäldä diärgä bula. Amerikan prezidentı George Bush ta, britan premyer-ministrı Tony Blair da üz illärendä torğan sayın nığraq Ğiraq suğışın başlawları öçen kisken tänqitlänep kilä.
Putinneñ "Sigezlek" oçraşuı aldınnan kütärenke käyefen Rusiädäge oppozitsiäneñ Mäskäwdä ütkärgän "Başqa Rusiä" cıyını ğına qıra ala. Ul üz eşen sişämbedä başlap, çärşämbedä däwam itte. Anda çığış yasağan Lüdmila Alekseyeva, Mäskäwdäge Helsinki törkeme citäkçese, Putin xakimiatenä qarşı çıqqan säyäsi köçlärneñ "Başqa Rusiä" cıyını belän nindi maqsatlarğa ireşergä teläwen bolay añlattı:
"Bez biredä bürokratiäneñ konstitutsion xoquqlarıbıznı häm irekleklärne taptawına qarşı çığuıbıznı kürsätü öçen cıyıldıq. Bu cämğiatneñ xakimiatkä suğış iğlan itüe tügel, bu alar arasında tatulıqqa öndäw. Ämma şul tatulıq sivil cämğiät, tigez xoquqlı xezmättäşlek şartlarında bulırğa tieş", dip belderä kürenekle cämäğät eşleklese Lüdmila Alekseyeva.
"Başqa Rusiä" cıyınında qatnaşuçılar xakimiatne ildäge irekle mäğlümat çaraların awızlıqlarğa tırışuı, oppozitsiädäge oyışmalar eşenä kirtälär qoruı, xosusi eşmäkärlekne buuı öçen tänqitli.
Mäskäw Kremle isä bu cıyınnı üzenä qarşı ber doşmanlıq ğämäle bularaq bäyäli.
Kärim Kamal


text:
Ğiraqta totıq itep alınğan AQŞ xärbieneñ yazmışı bilgesez
Bügen Ğiraqta totıq itep alınğan çığışı belän Livannan bulğan ber amerikan xärbieneñ xäle turında qarşılıqlı mäğlümatlär kilde. Maxsus köçlär wäkile Wassef Ali Hasoun''nı üzlären Ansar al-Sunna ğaskärläre dip atağan suğışçılar törkeme totqarlağan.
Ansar al-Sunna suğışçıları Hassoun''nı üterü turında internetta xäbär itkän häm tiz arada anıñ başın kisüne töşergän tasmanı da internetqa quyarğa wağdä itkän bulğan. Ämma äle genä kilgän xäbärlärgä qarağanda şul uq internet säxifäsendä terrorçılar Hassoun''nı üterüne kire qaqqan mäğlümat urnaştırğan.
Hassoun ğailäse şunda uq dönyanıñ törle televideniä kanalları aşa xökümätlärgä Wassefnıñ irekkä çığarıluı öçen quldan kilgänne eşläwne sorap möräcäğät itte. Totıqnıñ bertuğan abıysın tıñlıyq: "Ässälämü-ğaläyküm, dönyadağı böten ilçeleklärgä märäcäğät itäm. Zinhar, tuğanıbıznı qotqarırğa yardäm itegez. Ul – üz eşen eşlägän amerikan xärbiläreneñ berse ide häm ber keşegä dä naçarlıq eşlämäde. Anıñ ber ğayebe dä yuq. Ul barı tik şundağı başqa keşelär kebek üz eşen başqardı," dide totıqnıñ tuğanı Sami.
Bağdadtağı amerikan xärbiläre dä Hassoun''nıñ üterelgän bulu-bulmawın raslıy almadı. Şulay uq uzğan düşämbedä tağın ber amerikan xärbie – Matthew Maupin''nıñ üterelgän buluı turında xäbärlär bar ide, Amerikan xärbiläre älegä monı da raslıy almadı. Uzğan ayda Ğiraqta Könyaq Korea watandaşınıñ başı kiselde. Amerikan xökümäte häm xärbi köçläre korealını – Jordaniädän Abu Musab al-Zarqawi citäkçelegendäge suğışçılar ütergän, dip belderde. Alarnıñ al-Qaida terror çeltärenä qatnaşı bulğanı mäğlüm.


text:
Tatarstanda Litva könnäre
Eşquarlar säwdä eşläre turında äñgämälär alıp bardı, Respublikanıñ iqtisatı belän tanıştı. Bu turıda soñraq söylärbez. Ä küplären qızıqsındırğan mädäni bäyläneşlär. Bik üzençälekle Skandinav stilendäge Litva sänğäte Qazanda yaratuçılar küp ikän. Qunaqlar da üzläreneñ mädäni baylıqların kürsätergä tırıştı.
Tatarstanda Litva Respublikası könnäre qısalarında “Litvağa täräzä” dip atalğan zur mädäni programma oyıştırıldı. Programma ataqlı Litva rässamı häm kompozitorı Mikaloyus Konstantinas Çyurleniska 130 yäş tuluğa bağışlanğan ide. Baltıyk buyı qunaqları üzläreneñ muzıkal' häm sınlı sänğät'lären täqdir ittelär.
Ğor'kiy isemendäge muzeyda ataqlı Çyurlenisnıñ muzıkal' häm şiğri äsärläre yañğıradı. Şulay uq, zalda Çyurlenisnıñ räsemnärennän kürgäzmä dä oyıştırılğan ide. Muzıkal' äsärlärne fortepianoda Rokas häm Sonata Zubovas başqardılar.
Şulay itep, ataqlı Çyurleonis muzıkası Tinçurin teatrı häm Salix Säydäşev muzeyı qarşında, qayçandır M.Ğor'ki kümäç peşergän pikärnä binasında yañğıradı. Näticädä Qazannıñ mädäni, muzıkal' üzençälekläre tarixına matur tösmer östäge.
Salix Säydäşev isemendäge Zur konsertlar zalında isä Litvanıñ ataqlı Çyurlenis isemendäge qıllı kvartetı üz konsertın birde. Älege kvartetnıñ oyışuına 35 yıl tulğan. Şuşı waqıt eçendä kollektiv 3500 artıq konsert quyğan. Kvartet üzeneñ repertuar törlelege belän ayırılıp tora. Äytik, küptän tügel genä muzıkantlar monumental' monografik programmalar siklın başlap cibärgännär. Konsertta kvartet repertuarındağı tanılğan äsärlär yañğıradı.
Tatarstan Däwlät sınlı sänğät muzeyında Qazan xalqı häm qunaqları “Litvağa täräzä” dip atalğan kürgäzmä belän tanışa aldı. Ekspozitsiädä Rimas Biçyunas räsemnäre, Antanas Sutkus fotosurätläre häm törle grafika ostalarınıñ xezmätläre urın aldı. Älege kürgäzmä 25 sentäbergä qädär eşläyäçäk.
Programma qısalarında, Qazan däwlät yäş tamaşaçılar teatrında Litvanıñ djaz triosı çığış yasadı. Basçı Leonid Şinkarenko, saksofonçı Vitautas Labutis häm bärmä uyın qorallarında uynawçı Arwidas Yoffe üzläreneñ muzıkal' kompozitsiälären başqardılar häm “Berkem dä ülärgä telämäde” isemle kinofil'mı kürsätelde.
Räsmi häm iqtisadıy programmada şaqtıy tığız buldı. Delegatsiä säfär programmasında Tatarstan Xökümäte, Qazan şähäre xakimiäte wäkilläre belän oçraştı. “Alabuğa” sänäğät mäydanı, “YıLAZ citeşterü oyışması” açıq aksionerlıq cämğiäte, “KAMAZ” kompaniäse belän tanıştı.
Tatarstannıñ tışqı säwdä häm tışqı elemtälär ministrı Xafiz Salixov, äytüençä, Litvanıñ säwdä – iqtisadıy säyäsätendä Tatarstan öçen ürnäk bulırday qazanışlar bik küp ikän. Häm Tatarstan alğa taba üzara mönäsäbätlärne üsterü östendä aktiv eşlärgä tieş. Çit illärdän investitsiälär cälep itü säyäsätendä ayıruça zur iğtibar birergä kiräk dip belderde ministr Xafiz Salixov.
Rimantas Şidlavskas isä, Tatarstan belän üzara bağlanışlarnı üsterügä möräcäğät itep, tuqsanınçı yıllarnı iskä töşerde.“Ul yıllarda Litvada Tatarstannıñ wäkillege bar ide. Monda başlanıp kitkän çaralar üzara mönäsäbätlärne yañartıp cibärergä yärdäm itär dip ışanam. Tatarstan bezneñ öçen bik tä qızıqlı”, dip äytte Litvanıñ Rusiädäge ilçese Rimantas Şidlavskas.
Gölnaz Şäyxetdinova


text:
Çuwaşstan tatarları moña qadär Tatarstan belän xezmättäşlek itüne ällä ni kiräk tapmasa-Omskidağı millättäşlärebez monnan üzlärenä matdi häm ruxi tabış qına ala. TatOm säwdä yortı ardämendä iqtisadi häm säwdä xezmättäşlege tözelsä, mädäni kileşülär nigezendä Omski tamaşaçısı tatar sänğatkärläre belän yış oçraşa.
Seber yağına baru turında süz çıqqanda, Tatarstan cırçıların yul çığımnarı häm tabış yuqlığı qurqıta. Alay da böten äyberne aqçağa küçerep kenä yäşäp bulmıy diyüçelär dä bar. Tatar cırçısı Azat Xösäin Timerşäix Omskida birgän kontsertlardan üze dä ruxi azıq alıp kitkän.
Rozalia Sayganova, Omsk


text:
Arça-Ätnä sabantuyları
Arça belän Ätnä arası 30 çaqırım çaması. Rayonnarnıñ bergä quşılıp torğanı bar. Ul waqıtta küp xalıq Ätnädän rayon üzägenä- Arçağa küçende. Şuña kürä sabantuylarında ike sabantuyın ber itep başta Arça sabantuyın qarap annan Ätnänekenä qaytıp kitüçelär, yä kiresençä Ätnä sabantuyına qaytıp annan Arça sabantuyında yomğaqlawçılar şaqtıy bula. Bıel da Ätnä sabantuyında Arçalar küp ide. Xäl-äxväl, sabantuyları barışı turında soraşqanda Arçalar-“ bezdä bıyıl qayber awıl sabantuyların küçerdelär ä Çiqanas awılında sabantuyı bötenläy bulmadı” dip söylädelär. Awılda sabantuyı ütkärmäw bik siräk bula torğan xäl. Närsä bulğan soñ Çiqanasqa? Awıl sabantuyları aldınnan Tatarstan östennän köçle dawıl uzdı. İñ zur zıyan kürgän rayonnar arasında Arça, Piträç, Quqmara rayonnarı ataldılar. Ä iñ küp zıyan kürgän awıllar arasında Arça rayonı Çiqanas awılı ikän. Awıldağı 100 artıq yort cirneñ 3-4 genä isän-imin torıp qalğan. Xättä monnan 115 elek salınğan, tatar arxitekturasınıñ tarixi istälege bulğan Aliç Tarxan mäçetenä dä zıyan kilgän ikän. Şuña kürä cimerek awıl xalqı qayğı mäşäqättä çumıp bıyıl sabantuyı ütkärä almağan. Dawıl Ätnä rayonı çitenä dä kilep citkän. Ätnä sabantuyı uza torğan Qayınsar urmanına terälep kenä torğan Mäñgär awılında boz yauğan. Bozlı yañır uramda qalğan avtomobillärne, yort täräzälären watıp betergän. Çönki qayber boz kisäkläre wağraq tawıq yomırqaları kebi bulğan. Şöker Arça Ätnä sabantuyında bozlı yañğırlar yaumadı. 96 yılda Arça sabantuyına Boris Yel'sin kilep çülmäk watqannan birle bu yaqlarda yıl sayın şundıy tanılğan keşelärne saban tuyına qunaq itep kötälär. Sabantuyı aldınnan bıyıl Ätnälelär Rusiä Eçke eşlär ministrı Räşit Nurgaliev kilä ikän dip ığı-zığı kilep alğannar. Yaqtaş bulıp çıqtı bit yaña ministr. Yuq alay zur däräcäle qunaqlar kilep tä mäşäqätlämädelär. Sabantuyların üzebezçä tınıçlap oçraşıp, tuyğançı ber söyläşep, cılaşıp häm cırlaşıp ütkärdelär Arça Ätnä yaqları. Yunıs Ätnäle.


text:
Terror: İspaniä poez bombalawınıñ yıllığın iskä aldı
İspaniä Madridtağı terror aktınıñ ber yıllığın iskä ala. Ütkän yılda 11nçe martta poezğa urnaştırılğan bombalar 191keşene ütergän 2meñ keşene yaralağan ide. 11mart terror höcümennän soñ Yevropa illäre citäkçeläre terrorğa qarşı bergäläp köräşergä wäğdä itsälär dä, ütkän ber yıl eçendä progress bik az buldı
Şahit (audio)
Döres qotoçqıç, ämma kürgän närsäne taswirlaw mömkin tügel
İspanya xökümäte höcüm öçen şunduq Basq separatist törkeme ETAnı ğäyepläp çıqtı.Ämma dälillär şartlawnıñ al Qaida suğışçları eşe buluın kürsätte.Küplär bombalaw İspanyanıñ Ğıraq häm Äfganstanda AQŞ citäkçelegendäge xärbi aksiälärgä qatnaşuına üç au bulıp tora digän fiker beyan itte. İspanya ul çaqta saylawlar aldında tora ide. Waşington berektäşe premyer Jose Maria Aznar saylawçılarnı xökümätne krizisqa atmasqa çaqırdı.
Aznar(audio) Terroristlar cinayät eşlägän öçen bez rejimnı üzgärtmiäçäkbez.Min barlıq ispannnarnı terrornı tulısınça cinüdän başqa mäqsat quymasqa çaqıram.
Aznar saylawlarda ciñelde . Yaña xökümät Ğıraqtağı xärbilären tizlektä çığardı. Älege waqıtta 11nçe mart höcüme öçen cawaplı dip şiklänelgän 23 keşe törmädä totıla, alarnıñ zur öleşe marokkolılar. Tikşerüçelär terror ğämälen kem häm niçek oyıştırdı digän sorawğa cawap tabarğa tieş. Parlament komitetı comğada 11mart höcümeneñ säbäpläre häm andıy höcümnärne buldırmau turındağı üz xisabın birergä tieş ide. Saylawlarnı yuğaltuğa açuı çıqqan Aznarnıñ parlament blogı komitetnıñ xisabın anda ETA belän buluı mömkin bäyläneş turında mäğlümät yuq dip anı kire qaqqan. Terrorğa qarşı eşçänleklärne koordinatsiäwne planlaştırğan Yevropa Berlege dä bu eştä bik az progress yasadı. Madrid bombalauınnan soñ Kontrterrorizm Üzäge citäkçese bilgelände. Ämma bürokratiä säbäple koordinatsiä eşläre aqrın bardı häm qayber xökümätlär küzläw mäğlümätläre belän urtaqlaşırğa telämäde.İspanya başqalasında xäter könenä turı kiterep terrorğa qarşı konferensiä oyıştırıldı.Sişämbedä başlanğan şul konferensiäne Madrid Klubı oyıştırdı. Kontr-terror belgeçläre eleke prezident, premyerlär qatnaşqan konferensiä bügen yomğaqlau dokumentında terrorğa qarşı köräştä keşe xoquqlarına xörmät kürsätü töp mäsäläse bulıp tora dip belderde. İspanyälılär bügen köndez 5 minutlıq endäşmi toru belän terror qorbannarn iskä aldı. Radiobıznıñ farsı bülege xabärçese Fati Aman İspanya başqalasındağı xällärne bolay dip taswirladı
Aman(audio)
Min bügen metro idem ,xalıq ğädättägäçä eşenä, mäktäbenä bara ide. Muzıka başlanğaç poezlar 5 minutqa tuqtaldı.İnsidentta qorban buluçılarnıñ yaqınnarı häm qotuluçılar İspanya xökümätennän bügenge könne ğädäti normal kön itep ütkärüne ütengän. Şulay da xalıqnıñ nıq qayğılı buluı häm qorbannarnı uylawı sizelde.
färidä xämit


text:
Mäskäwdä "Prospekt mira" metrosı yanındağı
Protopopovskiy tıqırığında cir eşläre alıp barılğan urında oçraqlı räweştä kilep çıqqan häläkät näticäsendä ike keşe hälaq bulğan ber keşene hastaxänägä ozatqannar. İke eşçe tufraq belän qaplanğan qoyığa ubılıp töşkän. Berse haläk bulğan, ikençese sazlıq gazı belän ağulanğan. Şundıy uq ağulanudan ber qotqaruçı da hälaq bulğan. Tabiblarnıñ äytülärenä qarağanda, sazlıq gazı şähärdä qızu könnärdä barlıqqa kilä. Ber ike tapqır şundıy gaz belän sulış alu ülemgä kiterergä mömkin.


text:
İdel buyı cirendä sputnik aşa teletapşırular, milli häm millätara kanallarnıñ maxsus sisteması bulaçaq
Sember ölkäsennän Däwlät Dumasında berdän-ber deputat Valentin İvanov Berdäm millätara mäğlümat agentlığı oyıştıru xästärlären kürä başlağan. Urıslar häm başqa millätlärneñ mänfäğätlären yaqtırtu buyınça Xalıqara akademiäneñ cirle bülekçäse bu eştä yärdäm itärgä äzer, di. Töp maqsatı – İdel buyı cirendä sputnik aşa teletapşırular, milli häm millätara kanallarnıñ maxsus sistemasın oyıştıru. Üzäktän atnasına 10-20 minutlıq tapşırular öçen waqıt telänep yörüneñ bernindi faydası da yuq, di deputat.
Mondıy täqdim belän, älege niätne tormışqa aşıruda mömkinleklärgä iä bulğan oyışmalar belän söyläşülär bulğan, şulay uq Boris Grıyzlov häm Sergey Kirienkoğa xat yullağannar. İlbaşı Putinğa da möräcäğät itmäkçelär ikän.
Monnan tış, deputat İvanov urıs-tatar-çuaş-muqşı tellärendä ğomum söyläwlek bastıru niäten dä belderde.
Ä älegä, anıñ tırışlığı belän, ölkäneñ töp räsmi basması “Narodnaya gazeta”nıñ comğa çığarılışında şul 4 xalıqnıñ berärse mädäniätenä qağılışlı säxifälär birelä başladı. Atna sayın. Dimäk, tatarğa da ayına ber märtäbä elägä. Eçtälege ällä ni bulmasa da, iğtibarı qäderle, diärgä yarıy inde.
Läkin şöbhä dä bar. “Ömet” gäzite redaktorı İsxaq Xälimev elegräk gäzitneñ “Balqış” isemle quşımtası çığarğa tieş, digän ide. Barlığı 3 san – avgust, üktäber, dikäber aylarında. Älegä – yuq. Konkursta grantqa layık bulsa da, 50 meñ rubl' tapmağannar ikän. Şöbhäse şul: “Narodnaya gazeta”nıñ säxifäläre şul wäğdä urınına tügelme ikän soñ?
Sember ölkäseneñ Pavlov rayonı üzägendä “İdel buyı töbäkläre” isemle Räsäy milli mädäniäteneñ regionara festivale buldı. Anda Çüpräledän Ence Şäräfetdinova citäkçelegendäge üzeşçän sänğät törkeme dä qatnaştı. Soñnan bu kollektiv İske Qulatqı rayonı Qaramalı awılında da çığış yasadı. Tatarstannıñ xalıq artistı Mönir Yaqupov ta, tuğan yağına qaytıp, şuşı uq rayonnıñ mädäniät yortında zur konsert birde. Ul şulay uq kürşe Pavlov rayonınıñ Cäyläw häm Tatar Şmalağı awılları xalqın da kürkäm tamaşa belän şatlandırdı. Aña bu ğämälendä cirle sanduğaçlarıbız Tahir Säläyev belän İldar Ramazanov ta yärdäm ittelär.
İske Qulatqı rayonı başlığı Färit Sanjapov citäkçelegendäge delegatsiä Tatarstannıñ Ispas rayonında bulıp qayttı. Bu säyäxät awıl xucalığı eşçänlegen oyıştıru täcribäse häm xalıqnıñ tormış-könküreşe belän tanışu maqsatınnan oyıştırılğan ide.
Ölkäneñ Çardaqlı häm İske Mayna rayonnarınıñ qayber awıllarında nindider säyer tölkelär işäyde. Alar qurıqmıyça uramda yörilär. Belgeçlär äytüençä, mondıy qıyulıqnıñ säbäbe ike genä bulırğa mömkin: alar yä bik aç, yä cenlängännär. Soñğısı İske Qızılsu awılında raslandı da. Waris ağay atın, eten, sıyırın üterep yandırırğa mäcbür buldı, çönki tabiblar alarnıñ tölkedän şul uq çir eläktergännären açıqladılar.
“Azatlıq” radiosı, Ayrat İbrahim, Sember.


text:
Tatarstannı Dumada yaña keşelär wäkillek itäçäk
1 mandatlı saylawlarda ciñgän 5 nämzättän tış, äle firqä isemlegenä kergän 9 keşe bar. Xäzer küp kenä säyäsätçelärneñ iğtibarı şuşı isemlekkä yünältelgän. «Berdäm Rusiä» firqäseneñ Yuğarı Şura räistäşe Mintimer Şäymiev, firqä isemlegennän 4-5 keşe ütärgä tieş, dide. İsemlekkä kilgändä şunı küräbez, 1nçe urında anda Färit Möxämmätşin bara, 2nçe itep Oleg Morozovnı kürep bula. Parlament räise Tatarstannı taşlap kitärgä cıyınmıy, ä Oleg Morozov 1 mandatlı okrugta ciñde. Şuña Dumağa baraçaq 4-5 keşene isemlekneñ astağı öleşennän çamalap bula. Dimäk, bäxet yılmayğan 4-lekkä Energetika institutı rektorı Yuriy Näcmiev, Olimpiä komitetı prezidentı urınbasarı Aleksandr Kozlovskiy, firqäneñ Qazan bülege citäkçese Änwär Möxämmätzakirov, häm Çallıdan, «Kamgesenergostroy» şirkäte citäkçese Viktor Eltsov kerä. Ägär firqä Tatarstan wäkillärenä tağın 1 urın birsä, Duma Deputatı bulu bäxete Mixail Rokitskiyğa da yılmayırğa mömkin.Evropada iminlek häm xezmättäşlek oyışması wäkilläre Tatarstandağı saylawlarnı da küzätte. Rusiädä saylawlar turındağı xisapqa mondağı faktlar da kertelergä tieş. Küzätüçelär nindi citeşsezleklär tapqandır, bezgä älegä bilgesez. Ä menä üzäk saylaw komissiäse xäbär itkänçä, Tatarstanda zur qanun bozular bulmağan. Komissiä xezmätkäre Bernard äfände Qasıymov, yalğan bulleten, yäki döres sanamaw turında tügel, ä qanun bozularnıñ başqa yağı turında söyläde. Qazandağı 50-60 pensioner saylawlarda qatnaşa almadı, alar yanında tawışığıznı biregez dip kilüçe bulmağan.
Bu ölkän yäştäge keşelär, Duma saylawlarında qatnaşa almasa da, 3 aydan alarnıñ Rusiä Prezidentı häm Tatarstan däwlät şurası saylawlarında tawış birü mömkinlege bulaçaq.Ä menä Kommunistlar firqäse başqa törle qanun bozular turında söyli. Bu firqä wäkilläre administrativ resursnı çiksez qullanu häm keşelärne saylawlarğa barırğa mäcbür itü turında belderä. Saylawlar näticälärenä dä alar ışanmıy. Bu firqäneñ Tatarstan bülegendä äytkänçä, respublika kommunistları protokol küçermälären alıp, üzläre saylawçılarnıñ tawışların sanıy. Kompartiäneñ ştabında beldergänçä, kommunistlar 9 tügel, 13-17 % cıyarbız dip isäpläp torğan. Ä menä firqäneñ Tatarstan bülege citäkçese Aleksandr Saliyğa qayğırası yuq, 1 mandatlı okrugta ütmäsä dä, anıñ firqä isemlege belän barıber deputat bulu ixtimallığı bik zur.
Bikä Timerova


text:
Fälestin prezident saylawlarında agitatsiä eşläre tämamlandı
AUDİO: Sez Yerusalimğa kilü röxsätenä iä bulğan prezident namzäten qulğa alasız. Min sezgä röxsät tanıqlığımnı birdem. Min sezgä Yerusalimğa kerä aluımnı raslawçı röxsät tanıqlığımnı birdem. Min bu mäçetkä namaz uqırğa kiläm.
Politsiä äytüençä, Barğutinıñ anda kerü röxsäte yuq. Saylawlar yäkşämbe könne ütäçäk. Yerusalimnıñ statusı mäs'äläse İzrail'-Fälestin nizağındağı iñ bäxäsle mäs'älä. İzrail' xärbiläre äytüençä, bügen Könbatış Yardağı Nablus şähärendä maşinada uzıp baruçı fälestin suğışçıları tınıç izrail'lelärgä ut açıp 4 keşene yaralağan.


text:
Yukos Şurası räise Viktor Geraşenko 21-nce iyündä aksionerlarnıñ yıllıq ciılışında, şirkätneñ kiläçägen Vatan Suğışı başlanır aldınnan bulan vazğiät belän çağıştırdı. Ul ber kem dä suğış bulır dip kötmägän ide . Min dä şulay uq Jukos belän närsäneñ bulaçağın äytä almıym dide. Rusiädä 22nçe iyün Natsi Germaniseneñ Sovetlar Berlegenä basıp kerüe belän İkençe Dönya Suğışı başanğan kön dip xisaplana. Geraşenkonıñ bu çığışı häm Yukosnıñ xäle turında İnternational Herald Tribun gazetasında basılıp çıqqan maqälä.
Gazetanıñ yazuına qarağanda, Geraşenko Yukosnıñ xälen İkençe Dönya suğışınnan elekke vazğiät belän çağıştıru belän genä çiklänmägän , ul Yukosnıñ qalğan milken berämläp satu urnına , anı Rosneftke satunı da täqdim itkän. Üz vaqıtında Rusiäneñ iñ ere nefte şirkäte dip xosaplanğan Yukosnıñ ul vaqıttağı qimmäte 40 miliard dolar dip xisaplana ide. Kreml belän bäxäskä kergännän soñ politik motivlar belän quyılğan salım taläbe anı bu yılda bölgenlekkä töşerde. Xökümät anıñ iñ zur öleşen 2004-nçe yılda üz qulına aldı. Şulay da qalğan milkäte, qayber nefte yatmaları , nefte eşkärtü urınnarı häm benzin stansiäläre äle dä miliadlağan dolar qimmätendä dip xisaplana. Yukos mäsäläse G-8lekneñ summitı aldınna ğına yañadan kütärelep çıqtı. AQŞ belän Yevropa xosusi şirkätlärneñ industriädä zurıraq rol uynaularına yul quyuı öçen Rusiägä basım yasıylar. Rusiä Üzäk Bankınıñ elekke citäkçese Geraşenkonıñ bu belderüe qayber küzätüçelärneñ Yukosnıñ qalğan öleşe yaqın kiläçäktä dävlätkä satılaçaq digän farazlarınıñ buşqa bulmauın işarä itä. Läkin, Yukosnıñ Londondağı menecmenteneñ süzçese Clair Davidson Geraşenkonıñ belderüeneñ ähämiäten kimetep kürsätte häm Yukosnı bölgenlektän çığaru planı bar häm anıñ milkeneñ qimmäte dä yuğarıraq dip belderde. Yukos menecmentı häm direktorlar Şurası şirkätne bölgenlekkä töşkän dip xisaplamıy dide Davidson. Anıñ süzlärençä, citäkçelek Yukosnıñ bügenge xäle öçen Rusiä federatsiäseneñ qanunsz çaraları säbäpçe dip xisaplıy. Yukosnıñ üz eçendä dä problemalar bar. Yukosnıñ xucası Xodorkovskiy Seberde 8 yıllıq xezmät lagerı cazasın üti. Yukosnıñ töp amerikan başqarmaçısı Steven Theede 2004-nçe yıldan birle Londonda yäşi. Bu yılnıñ yazında Yukosnıñ Rusiädäge citäkçelege üzen nefte çığaru, eşkärtü häm produksiä bülegeneñ cavaplısı dip iğlan itte. Londondağı citäkçelär moña anıñ xoquqı yuq dip protest belderdelär. Geraşenko isä Mäskävdä aksionerlar cınında yazağan çığışında iñ yaxşı çara Yukosnı tulısınça dävlät kontrolendäge Rosneftke satu dip belderde. Ul şulay uq Londondağı menecerlärneñ protestına qağılıp, Theede üzeneñ urnında qala, läkin, köndälek mäsälälärne Londonna torıp xäl itep bulmıy dip üzeneñ pozitsiäsennän vaz kicmägän buluın da añlarğa birde dielgän İnternational Herald Tribunneñ maqäläsendä.
Färit İdelle, Praga.


text:
Karzai Loya Cirğa räise Sibğatulla Möxäddedigä şuradağı oppozitsion äğzalarnıñ taläpläre aldında bernindi çigeneş yasamayaçağın äytüe turında belderde.
502 äğzadan torğan Loya Cirğa inde ike atnadan artıq Karzai yaqlağan 160 matdäle konstitusiä ölgesen tikşerü belän mäşğül.
Äfğänstanda küpçelekne täşkil itüçe paştunnar wäkile Karzai ilne tözekländerü öçen prezident bularaq üzenä kiñ wäkalätlär alırğa teli.
Ämma azçılıqnı täşkil itüçe taciqlarnı häm üzbäklärne üz eçenä alğan tönyaq berektäşlek citäkçeläre premyer-ministr wazıyfasın häm köçle parlamentnı östenräk kürä.
Milli azçılıq tellären tanu häm üzäk bank kontrole kebek başqa mäs'älälärgä dä äle çişeleş tabılmağan.
Karzai äytüençä, konstitutsiä bu comğa yäki şimbä könne qabul itelergä mömkin.


text:
Helsinkida “Qazan könnäre”
10 april könne Finländiä başqalası Helsinki şähärendä «Qazan könnäre» başlandı. Alar 12 aprilgä qädär däwam itäçäk. İnde xäbär itkänebezçä, Helsinkida ütäçäk bu könnär Qazannıñ meñ yıllığına bağışlanğan. Şuşı çaralarda qatnaşu öçen Tatarstannan Finländiägä 65 keşelek delegatsiä kitte. Alar arasında respublika xaqimiäte häm şähär administratsiäse wäkilläre, eşmäkärlär, jurnalistlar, törle şirkät citäkçeläre, respublikanıñ sänğät ostaları. Çärşämbe könne Tatarstan delegatsiäse tügäräk östäl artında Finländiäneñ tatar diasporası häm eşlekle dairäläre belän urtaq investitsiä proektları turında fiker alıştı. Xökümätara komissiä qısalarında tatar-fin eş törkeme xezmättäşlek sorawlarına qağılışlı utırış ta ütkärde. 11-12 aprildä Rusiäneñ fän häm mädäniät üzägendä ike kürgäzmä eşliäçäk. Anıñ berse — «Qazanğa 1000 yıl. Mädäniät tarixı. Traditsiälär» dip atala. Ul finnarnı Qazan tarixı, tatarlarnıñ mädäniäte, traditsiäläre belän tanıştıraçaq. Anda qunaqlar «Qazan» milli mädäniät üzäge häm Tatarstannıñ däwlät muzee eksponatların kürä alaçaqlar. İkençe kürgäzmä Tatarstan başqalasınıñ sänäğät şirkätlärenä bağışlanğan. Anda Qazannıñ 15 şirkäte üz produksiäsen täqdim itäçäk. «Qazan könnäre» qısalarında Helsinkida Tatarstannıñ sänğät ostaları qatnaşlığında konsertlar da uzaçaq, dip xäbär itä İntertat.ru säxifäse.