text:
Türkiyedeki Amerika Qoşma Ştatlarınıñ elçihanesi ve konsullıqları qapatıla. Dekabr 20-ne keçer gecesi belgisiz insan Ankaradaki Amerika diplomatik temsilciliginiñ binası yanında ateş açtı.
Elçihaneniñ malümatına köre, ateş açqan kişi politsiya tarafından yaqalandı.
Türkiyeniñ Anadolu devlet haber agentligi bildirgenine köre, erkek silânı çıqarıp, sekiz kere ateş açqan, soñra onı bekçiler yaqaladı.
Adise vaqtında kimse yaralanmadı.
Ankaradaki sergide politsiya hadimi Türkiyedeki Rusiye elçisini öldürdi. Erkek bunıñ sebebi Rusiyeniñ Suriyege kirişmesi olğanını ayttı.


c: text/html

text:
Rusiye tarafını tutqan «Qırım» qırımtatar areketi BMT baş kâtibi Pan Gi Munğa muracaat etti ve eki ay devam etken yarımada qamaçavına seslenip, elektrik yolaqları patlavınıñ mustaqil halqara taqiqatını keçirmege çağırdı, dep bildire TASS Rusiye agentligi.
Bunıñ ile Qırım Rusiye parlamentiniñ spiker muavini Remzi İlyasovnıñ tarafından imzalanılğan vesiqada Pan Gi Munnı ukrain akimiyetinden terrorizm ile küreşte halqara mecburiyetlerine riayet etilmesini talap etmege çağıralar.
BMT yanındaki Rusiyeniñ daimiy temsilciliginde bildirilgeni kibi, mektüpni salı künü, dekabr 29-da, BMT kâtibiyetine berdiler. Vesiqada İlyasov Qırım qamaçavınıñ siyaseti «keñ tanılğan ümde ve halqara uquqnıñ qaidelerini qaba sürette bozğanını, Ukraina akimiyeti tarafından insannıñ sağlıq, tasil, emek, medeniyet aqları ve diger iqtisadiy, içtimaiy ve medeniy aqlarınıñ bozuluvını aks etkenini» qayd ete.
İlyasovnıñ sözlerine köre, energetik qamaçavı maqsadı ile yapılğan elektrik tiremeleriniñ patlavı kibi «terroristik vaqialarnıñ sırası» «bunı tasdiqlay ve insaniyet medeniyetiniñ qaidelerine, terrorizm ile küreşte dünya toplulığına bir çağıruvdır».
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İyün 13-te Yaltada yaqalanğan Elina Mamedovanı sorğudan soñ Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım bölüginden yiberdiler. Bunı «Qırım birdemligi» faaliyetçilerine qıznıñ aqrabaları bildirdi.
Bildirüvde: «Aqrabaları, Mamedova Elinanı,yañıçıq, ketmezlik senedini imzalatıp, yiberdiler, dep bildireler», – denile.
Rusiye FSBsi hadimleri 27 yaşlı Elina Mamedovnı Autka (Çehovo, Yalta) köyündeki evini tintken soñ yaqaladılar. Advokat Edem Semedlâyevniñ malümatına köre, onı Rusiye Cinayet kodeksiniñ 280-nci maddesi (Cemiyet içinde yapılğan ekstremistik areketlerge davet) boyunca qabaatlaylar.
Rusiye telükesizlik muessiseleriniñ saytlarında tintüv ve yaqalanuv aqqında malümat şimdilik yoq.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler keçire.


text:
Avropa Parlamentinde Rusiye tarafından özünde ve Qırımda qanunsız tutıqlanğan ukrainalı mabuslarınıñ vaziyetinen bağlı rezlütsiyanı qabul ettiler. Avropa Parlamentiniñ vekilleri Rusiyeni – ukrainlerni azat etmege, ve Avropa Birligini – Ukraina vatandaşlarınıñ taqiq etilmesinde qabaatlılarğa qarşı yañı sanktsiyalarnı kirsetmege çağırdılar.
Rezalütsiyağa 451 Avropa deputatı qol tuttı, 73 qarşı çıqtı. 86 Avropa Parlament azaları bitaraf oldı.
Almaniyalı Avropa deputatı Rebecca Harms tarafından azırlanılğan ve Avropa Parlamentiniñ bütün siyasiy taqımları tarafından desteklengen işbu «Rusiyede ukrainalı mabuslar ve Qırımdaki vaziyet» rezolütsiyasında, ayırıca, insan aqlarınıñ bozulmasında qabaatlı olğanlarğa qarşı sanktsiyalar kirsetilmek kerekligi qayd etile.
«Avropa Parlameti insan aqlarınıñ qaba şekilde bozması içün mesuliyetli olğan şahıslarğa qarşı kelecekte de sıñırlayıcı çareler baqılmasına çağıra, şu cümleden AB banklarnda paraları da blok etilmek mümkün», – dap aytıla rezolütsiyada.
Ondan da ğayrı Avropa Parlamenti «AB iştiraginen Qırımnıñ azat etilmesi mevzusında halqara gumanitar uquq, insan aqları ve halqara printsiplerge esaslanacaq muzakerelerni halqara formatta meydanğa ketirmesini rica ete».
AB Şurasına muracaat etip, Avropa Parlamenti «BMT Halqara mahkemesinde Şarqiy Ukrainada terrorizm areketlerinde ve işğal olunğan Qırımda qırımtatar ve ukrainlerniñ taqiq etilmesi ve aqlarınıñ sıñırlanmasında Rusiyeniñ mesuliyetligi aqqında mahkeme davasında Ukrainanı desteklemek içün yollar tapmağa çağırdılar».
Uquq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, bugünki vaziyyete «Kreml mabuslarınıñ» sayısı eñ azından 44 nefer insannı teşkil ete.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ukrain diplomatlarına kelecek BMT Baş Assambleyasınıñ sessiyasına Qırım boyunca yañı rezolütsiya azırlamağa buyurdı.
“Bugün bütün alem Dünya Tamır halqlar kününi qutlay. Ukraina içün bu - rusiye işğalinde yaşağan, qılınma ve zulum çekken qırımtatar halqınıñ taqdiri aqqında hatırlav” , - dep yazdı Poroşenko.
Prezident, Ukraina Qırımnı işğalden qurtarmaq ve qırımtatarlarnıñ aq-uquqları, serbestligini qorçalamaq içün küreşni devam etkenini qayd etti.
“Men, Qırımnıñ statusı çerçivesinde ayın-oyunlarnı toqtatmaq içün, diplomatlarımızğa kelecek BMT Baş Assambleyasınıñ sessiyasına Qırım boyunca yañı rezolütsiya azırlamağa buyurdım. Baş Assambleya endi bir qaç kere, qırımtatarlarnıñ aq-uquqları bozulması içün, Ukrainanıñ noqta-i nazarına qoltuttı, onıñ içün dünya topluluğınıñ fikri deñişmey: “Qırım - bu Ukraina!” - qayd etti devlet başı.
Onıñ aytqanına köre, “tamır halq - qırımtatarlar - serbest ukrain Qırımında ecdatlarınıñ özgün adetlerini kütecek, besleycek” vaqıtını yaqınlaştırmaq içün Ukraina olduqça bütün küç-quvetini qoya.
Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Cirteträwdä ülüçelär sanı artqan
Alarnıñ sanı 2065 kä citkän
İndoneziyanıñ Sulavesi utrawındağı cirteträw häm śunamida ğomere özelgän keşe sanı 2065 kä citkän.
“Republika” gazetınıñ xäbärenä kürä, töbäktäge xärbi räsmi zatlar 28 nçe sentyabr’dä küzätelgän zilzilä häm śunamida hälaq bulğan keşe sanınıñ 2065 kä citüen,ğailälärneñ belderülärenä kürä 680 keşeneñ yuğaluın citkergän.
Wäqalätle zatlar töbäktäge räsmi êzläw-qotqaru êşçänlekläreneñ bügen tögällänäçägen,üzixtıyarilarnıñ êzläw êşçänleklären däwam itterä aluların beldergän.
İlneñ könçığış Yava vilayäteneñ tön’yaq-könçığışında urnaşqan Situbondo şähäre kiñleklärendä dä 6,4 ball zurlığında cirteträw barlıqqa kilgän.
Anda 3 keşeneñ ğomere özelgän.


text:
Qırımtatar asıllı Ukraina rejissörı Ahtem Seitablayevniñ «Kiborgi» filmi, Ukraina kino akademiyası tarafından berilgen «Zolota dzıga» kino mukâfatınıñ «2017 senesiniñ eñ yahşı filmi» nominatsiyasında ğalip çıqtı.
Azatlıq Radiosınıñ bildirgenine köre, «DZIDZIO Kontrabas» filmi, «eñ çoq para qazanğan 10 film» namzeti olğan «Seyircilerniñ saylavı» nominatsiyasında ğalebe qazandı.
«Zolota dzıga» – Ukrainanıñ kino saasındaki mukâfatı. O, Ukraina kinematografistlerniñ muvafaqiyetlerini 18 nominatsiya boyunca qayd ete. Bu yıl onı ekinci kere taqdim eteler.
2017 senesi dekabr 7-de rejissör Ahtem Seitablayevniñ Donetsk ava limanınıñ imayecileri aqqında «Kiborgi» filminiñ kösterilüvi başlandı. Film bediiydir, lâkin o, aqiqiy adiseler esasında çıqarıldı. Film Kyivde ve Çernihov vilâyetinde çıqarıldı. Filmniñ umumiy büceti aman-aman 48 million hrivna.
«Kiborgi» filmi, ülkede kösterilüvi esnasında toplağan para miqdarı boyunca Ukraina filmleri arasında rekord qırdı.


text:
Bunı Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Onıñ aytqanına köre, Poroşenko Ukraina şarqında vaziyetni barışıq yollar vastasınen al tüv planı aqqında Putinge tarif etti. Bir de bir tafsilâtlı malümat yoq.
Bundan evel Poroşenko ateşni bu aftanıñ soñuna qadar toqtatmaq kerek, dep bildirgen edi.
Hatırlatamız, Ukraina tış işler Nazirligi Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ körüşüvine azırlanmay.
Bunı tış işler nazir vazifelerini eda etken Andriy Deşçitsa bildirdi.
Energetika meseleleri boyunca Avropa komissarı Günter Ettinger bildirdi ki, Ukraina ve Rusiye arasında gaz muzakereleriniñ şekli prezident derecesine qadar kenişletilecek. Lâkin Rusiye tış işler Nazirligi bu malümatnı tasdıqlamadı.


text:
Video
Qırımğa yayınlavnıñ qoşma tarqatıluvı üzerinde HSN yanındaki mahsus Komissiya çalışa
10 Arman ayı, 12:39
Birinci muavin Qırımnı Rusiye territoriyası olaraq tanılmamasınıñ misallerini ketirdi
1 Arman ayı, 12:48
HSN Donbasstan yaşlarnıñ reintegratsiyasına nasıl areketler yapa
12 Oraq ayı, 13:06
Artem Bidenko HSN kün mevzusı aqqında
12 Oraq ayı, 13:05
E.Ceppar: “Rusiye telekanallarını seyir etmege zararlı”
10 Oraq ayı, 10:08
Emine Ceppar: “Viruslar – basqıncı haber siyasetiniñ qısmı”
10 Oraq ayı, 10:03
Professional faaliyet ve jurnalistlerniñ telükesizligi: jurnalistler sigortasınıñ qanuniy regulirlemesi
27 Bozarğan ay, 11:32
Yılnıñ soñunace Donbassta eki yañı qulle peyda olacaq
22 Bozarğan ay, 18:06
NTSU inkişafı çerçivesinde Yaponiya ve Ukraina arasında tehnikiy işbirlik
22 Bozarğan ay, 18:04


text:
Fwtbol salasında qızmet etetin senimdi derekközben äñgimelesw barısında otandıq premer-lïga fwtbolşılarınıñ şamamen qanşa jalaqı alatını belgili boldı.
“Ärkimniñ jalaqısı ärqalay. Key dwblerler ayına 20-40 mıñ dollar tabadı. Al lïmïtşiler 10-12 mıñ dollar tabadı. Bizde, tipti jası 23-ke endi keletin fwtbolşı lïmïtşi bola tura jılına 500 mıñ dollar aladı. Jalpı, fwtbolşılardıñ jalaqısı ayına 2-3 mıñ dollardan 60 mıñ dollarğa deyin baradı. Biraq büginde jalaqı mölşeri devalvacïya saldarınan qayta qaralwı mümkin”, – deydi bizdiñ derekköz.
Munday qarajat tabatın fwtbolşı “Qayratta”, “Astanada” nemese “Aqtöbede” ğana bolwı mümkin.
“Aqtöbede” eñ joğarı jalaqı alatın lïmïtşi fwtbolşılar qatarına Dïdar Jalmuqandı, Abat Äyimbetovti jäne Rüstem Saxïbovti jatqızwğa boladı. Alayda, özge komandalarda da layıq fwtbolşılar bar.
“Astanadan” Georgïy Jwkovtı, Mïxaïl Golwbnïçevti jäne Vladïslav Meñdibaevtı keltirwge boladı.
Al “Qayratta” lïmïtşiler qatarına Bawırjan Ïslamxandı, Vïtalïy Lïdi, Ïslambek Qwattı jäne Stanïslav Lwnïndi jatqızamız.
Ärïne atalğandardan özge layıqtı fwtbolşılar da barşılıq.
Jas fwtbolşılardıñ qaysısı joğarı jalaqı (şamamen 137 mln teñge) alatını äzirge qupïya bolıp qalwda.
Anıqtama
Lïmïtşi – QPL-da oynaytın jası 23-ke jetpegen jas fwtbolşı. Premer-lïga komandaları är matç aldında 23 jasqa jetpegen eki fwtbolşını tizimge qoswı tïis. Onıñ biri alañğa şığarıladı.
Derekközi: nur.kz
Kommentarïï


text:
Aqmescit – Qırımtatar cemaat vekilleri qasevet çekeler: yañı şaraitlerde tuvğan tilde tasil almak imkânları sıñırlandı. Misaller olaraq Qırımda yüz bergen bir qaç vaqianı ketireler, mektep müdirleri sebeplerni uydurıp, ana-babalarğa qırımtatar tilli sınıflarnı açmağa red eteler. Aynı zamanda Qırım «tasil nazirligi» bütün qasevetler esassız, dep aytalar.
Qırımtatar tasili saasında meseleler aqqında Qırım.Aqiqat ta mayıs ayında bildirgen edi. Misal olaraq Aqmescitniñ 37 sanlı mektepni ketirgen edik, anda, birinci sınıfnıñ 11 talebesi az qaldı tuvğan tilde tasil almaq imkânından marum qalacaq ediler. Faqat, ana-babalarnıñ israrı ile sınıf faaliyetini devam etti.
Yañı oquv yılı arfesinde, «Maarifçi» qırımtatar tasil hadimleri «Qırım tasil ve ilim naziri» Natalya Gonçarovağa muracaat etip, tuvğan til tasili saasında belgilengen meselelerni al etmeye teklif etti. «Maarifçide» bildirgenleri kibi, rus tilli mekteplerinde oquv planlarında qırımtatar tili ve edebiyatı saatlerniñ sayısı «şübe doğura, çünki ocalarnıñ meşğulligi ve ana-babalarnıñ isteklerinen bağlı meseleler çıqa». «Bunıñ episi, mektep müdirleri tuvğan tilniñ oqutuvını közge almağan oquv planlarını seçkenlerini köstere», – deyler Assotsiatsiya vekilleri.
Bunıñ isbatı olaraq, «Maarifçi» hadimleri «nazirge» mektüp yollap, onda bu kibi meselelerni aydınlattılar. Böyleliknen, Qarasuvbazar rayonında, qırımtatar tilli birinci sınıfnı açmaq imkân bar edi, amma, «mektep müdirligi qarşı çıqqanı içün, ana-babalarnıñ aqqı yerine ketirilmedi, sınıflar açılmadı, evelden, Bogatoye, Vişnövoye, Tsvetoçnoye köylerinde çalışqan qırımtatar sınıflarnı qapatıp, olarnı rus tilli sınıflarnen birleştirdiler».
Daa bir pıtraqlı vaziyet Or-Qapu rayonında qayd etildi, dep bildireler «Maarifçi» vekilleri: «Novopavlovka mektebiniñ müdiri Galina Çörnaya ana-babalarnen qırımtatar tilli sınıfnıñ açılması meselesini muzakere etkende, er balanıñ propiskası olmaq kerek, dep sebep uydurdı». Ana-babalardan 28 ariza keldi, 14 –ti balaları qırımtatar tilinde tasil almalarını istediler, amma, üçüniñ propiskası yoq edi. «Bu üç talebeni mektepten çıqarsalar (bunı müdir ana-babalar toplaşuvında ayttı), 25 ariza olacaq, mektep bölünmeycek, o ya da qırımtatar tilli ya da ukrain tilli olacaq. Ana-babalarnıñ çorlanğanını eşitken soñ, «Ana tiliñizni evde ögreniñiz», dedi», - dep ayttılar «Maarifçide».
Milletlerara barışıqnıñ bozuluvına yol bermemek
Qırım tasil ve ilim «nazirliginde» qırımtatar tasil hadimleri Assotsiyaatsiya vekilleriniñ aytqanlarınen razı degiller. «Umumen alğanda, «Marifçi» vekilleriniñ aytqanları yañlış», – dep aytı Qırım.Aqiqatqa «tasil naziriniñ muavini» Ayder Ablâtipov. Tuvğan tilde tasil meslesi müessiseniñ daimiy nezareti astında bulunğanını bildirdi.
«Nazirlik er afta toplaşuvlar keçire, tedbirlerde nazir Natalya Gonçarova ya da men, bütün bu meselelerni seslendiremiz, – dey Ablâtipov. – Rusiye Federatsiyasınıñ bir subyekti olğan Qırımda bu kibi meseleler başqa yollarnen çezile. Evelden nasıl edi: sınıf açılmadımı – bir şey degil, biraz şamata köterdiler ve tınçlandılar. Şimdi ise, ana-babanıñ yerine ketirilmegen er arizası Qırım Cumhuriyetinde milletlerara barışıqnı boza bile. Biz buña yol bermemelimiz».
Ablâtipov qayd etkeni kibi, iç bir tasil hadimi – müdir, oca, usulcınıñ – ana-babalarnen qonuşqanda, olarnı evelden olğanı kibi qandırmağa aqları yoq.
«Tasil naziri muavininiñ fikirince, «Maarifçi» vekilleri ketirgen misaller keçken oquv yılınıñ soñunda yüz bergen edi. «Bugünki künde, bizim acele riayet etüvimizni talap etken vaqialar yüz bermedi. Bu kibi şeyler olsa, hadimler birden yolğa çıqalar, kim kabaatlı olğanını ögreneler. Mektep memuriyeti lâqayd qalsa, buña keskin davranamız», – dey Ablâtipov
Ayder Ablâtipovnıñ sözlerine köre, Novopavlovka köyündeki vaziyet boyunca o şahsen mektep müdirinen bağlanğan edi. «Maña, sentâbr 1 künü Novopavlovka köyünde qırımtatar tilli birinci sınıf açılğanını ayttılar», – qayd etti Ablâtipov.
Aynı zamanda, Ablâtipovnıñ fikirince, «Maarifçiniñ» muracaatları «malümatı sıñırlı ve «kendi menfaatlarını qayğırğanlarınen» bağlı.
Kacametova: «Biz er daim birinci olıp adım atamız»
Qırım.Aqiqat «Maarifçi» qırımtatar hadimleri Assotsiatsisınıñ reberi Safure Kacametovağa izaat içün muracaat etti, o, «tasil naziri muavini» fikirlerinen razı degil. «Ayder Ablâtipov, bizim malümatımıznı teşekkurnen qabul etmeli. Bizim iç bir menfaatımız yoq. Cemaat teşkilâtınıñ nasıl bir menfaatı olsun, men reberi olaraq 20 yıldan ziyade bu işnen bedava oğraşam ve aylıq almayım. Qırımtatar balaları qırımtatar sınıflarda oqumaları – bu bizim eñ büyük meraq ve menfaatımız. Men, bellesem, qırımtatar olğan Ablâtipovnıñ da merağı aynıdır», – qayd etti Kacametova.
Onıñ sözlerine köre, Assotsiatsiyanıñ «nazirliknen» davalaşmağa istegi yoq. «Bu dava degil, er yıl bu kibi işni yapamız. Nazir muavini «Maarifçiniñ» qapusını açıp, birlikte çalışmağa iç bir kimse keder etmey. Amma, er vaqıt biz birinci olıp adım atamız», – qayd etti o.
Kacametova daa bir kere qayd etti, rus tilli mekteplerinde «qırımtatar tili sınırlanğan». «İç olmağanda bir çare tapıp, balalarğa aftada 3 kere tuvğan tilini ögrenmege imkân bermek kerek edi. Bizim o qadar çoq yaş mütehassıslarımız bar, episi işsiz yüre. Tavriya Milliy universitetiniñ qırımtatar tili ve edebiyatı fakultetinde kene ocalarnıñ sayısını qısqartalar. Bu bölükte tamam qırımtatar tili ve edebiyatı mütehassıslarnı azırlaylar», – dedi o.
Faqat, olarnıñ mektübinden soñ «tasil nazirligi» birden seslendi, dep ayttı, bir sıra regionlarda meseleler al etildi, dey Kacametova. Amma, Safure ocanıñ bildirgenine köre, qırımtatar tilli sınıflarnıñ açılması meselesi zornen çezile.


text:
«Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtınıñ reisi Riza Şevkiyev emin ki, Qırım akimiyeti teşkilâtnı yoq etip, onıñ mal-mülkini alacaq ola. Medeniy miras qoruv «Devlet komiteti» Fondğa memuriy bozuvlar içün 5 million rublelik para cezasını belgeleycek ola. Teşkilât reberligi bunı uydurılğan bir şey olaraq tanıp, kendi aqlığını mahkemede isbatlaycaq ola.
Bu aqqında Şevkiye Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Riza Şevkiyevniñ bildirgenine köre, akimiyet aydınlatqan iddialar içün böyle ciddiy bir ceza olmamalı, mında yalıñız tenbiye yeterli olur edi.
Qırımnıñ medeniy miras qoruv «Devlet komiteti» tizgen memuriy protokolğa binaen, «Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtınıñ reisi Riza Şevkiyev KoAP RF 7.13 1 maddesine köre (Rusiye Federatsiyası halqlarınıñ medeniy miras obyektleriniñ devlet imayesi ve qullanuv talaplarını bozuv) memuriy cinayet yaptı.
Bu maddege köre, teşkilât reisi 400 biñ rublelik para cezasını ala bile, «Qırım» Fondu» ise – 5 million rublelik.
Bundan ğayrı, sentâbr ayında, Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi «Qırım» Fondunı yedi adres bönüca yerleşken mal-mülkini, şu cümleden Şmidta soqağındaki Meclis binasını qullanmağa yasaq etti, bank esaplarını qapattı ve yañı esaplarnı açmağa yasaq etti.
Mahkeme qararına binaen, «Qırım» Fondu» Hayriye teşkilâtı «çetel adamı» Mustafa Cemilevni teşkilât tesisçileri erkânından çıqarmaq kerek.
Uquq qorçalayıcılarnıñ zanınca, böyle etip yerli akimiyet Qırımtatar Milliy Meclisini yoq etecek ola.


text:
Krımşauhallanı Tausoltan haci üyürünü arasında.
D. Ermakovnu işi-caşauu aslamısına Tiflisde boladı. Alay a ol 1880-çı cılladan başlab, Kavkaz bla kalmay, cuuuk emda Orta Aziyada da köb kere bolgandı. Anı seyirlik fotolaboratoriyası Tiflis şaharda ornaladı. Ol cıllada Dmitriy Ermakov caydan cayga Kavminvod kurortlada solub aşıradı zamanın.
Anı bla baylamlı İssisuuda fotoişini ffilialın da açadı. 1883-çü cıl ol Rossiyanı belgili alimleri V.F. Miller, M.M. Kovalevskiy bla birge Malkarga, Tegeyge da baradı. Shauatnı, Bashannı, Çegemni seyirlik süjetlerin suratha tüşüredi. Izı bla tış kralçı colouçula bla talay kere Eski Karaçayda işin bardıradı. 1896-çı cıl birinçi surat katalogun Tiflisde basmalaydı. Anda segiz ming surat bardı da, barısına ençi pasport caraşdırıb basmalagandı. Alay demeklik, camagatda belgili adamlanı tukumların, atların da cazıb, suratnı kayda, kaçan alganın da belgileb, alay çıgargandı. «Vidı Kavkaza», «Zerkalo Kavkaza» degença albomla, poçta otkrıtkala Tiflisde, Odessada, Sankt-Peterburgda, Moskvada, Narsanada, Rostovda çıgadıla emda büteu duniyaga
Olturganla (soldan) - poruçik Botaşlanı Abdul-Rahman haci, Krımşauhallanı Abdurzak haci, Dauletgeriy haci, praporşçik Tausoltan haci; süelgenle - Botaşlanı Üsüb, Özdenlanı Alisa afendi, poruçik Krımşauhallanı Aslanbek. 1896-çı cıl.
cayıladıla.
Andan da ozub, suratla kavkaz temaga atalgan rossiyaçı emda tış kralçı colouçulanı statyaları bla kitabların da casaydıla. Alay a, ol avtorla, har zamanda, har kalayda da suratlanı tüblerine bir halda tolu haparların cazıb barmaganları eslenedi.
İzdatellege ne başhası bardı kim eseng da - es bölürça ekzotikalı zat bolsa boldu. Ol zatnı hatasındandı kartcurtçu kartlanı «kabartılıla» bolganları da. Revolüsiyaga deriçin bu surat cazıuçu Evgeniy Markovnu «Oçerki Kavkaza» degen kitabında (ol kitab 1887-çi bla 1914-çü cıllada üç kere basmalanngandı) «Stariki kabardinsı» deb çıkgandı. Ol halda Bayçoralanı Cammolatnı üyürü bla tüşgen suratına da «Kabartı üyür», Ogarı Teberdiden Bayçoralanı Ojaynı suratına da «Kabartı üyür» deb cazılıb, poçta otkrıtkala cayıladıla. Surat 1967-çi cılda da «Oçerki Karaçaevo-Çerkesii» degen kitabha tüşedi.
Köb bolmay da, Nalçikde Vladimir bla Mariya Kotlyarovla E. Markovnu kitabın cangıdan çıgaradıla, tübünde cazıula da, tüzetilmey, burunça kaladıla. 1897-çi cıl vengrli alim İ. Deçi Budapeştde «Kavkaz» degen ekitomluk kitabın çıgargandı. Anı ekinçi tomunda Orusbiylanı üsünden suratlau oçerkde da bu başında aytılgan suratla basmalanadıla - anda da ol halatla bla.
Sovet vlastnı cıllarında kartcurtçu aksakalla tüşgen surat ol közüudegi ideologiyaga kelişmegeni sebebli, bırnak bolub turadı. Sıngar, bir kere Leningradda (atsızçuusuz) basmalanadı, ansı başha bir cerde tübemeydi. Suratnı em seyir «odisseyası» ua 1978-çi cıl boladı. Ol cıl «Karaçaylıla» degen tarih-etnografiya oçerkle kitab bolub çıgadıla. Arı bu surat da salınırga belgilenib edi.
Özge, andagı kartlanı-hacileni sarhların retuş etib, çırpa börklege uşatırga kerekse, deydile avtorga (Şaman uluga). Ol halda basmaga ters tüşerin izlemey, avtor anı kitabdan alıb koyadı. Ermakovnu surat katalogunu kopiyasın a Karaçay-Çerkes oblastnı kraeved muzeyini fondlarına beredi (iş etib izlegen anda tabarıkdı). Sıngar, 1980-çı cıllada tarihçi Tekelanı Kemal Dmitriy Ermakovnu kolleksiya suratların Moskvada «Tarih muzeyni» fondlarından alıb, bu suratnı tübüne da «Elita karaçaevsev» deb cazıb, kesini monografiyasında çıgargan edi.
Praporşçik Krımşauhallanı Tausoltan haci.
Cılla, zamanla sarkadıla.
Tüzlüknü ornuna salırga madar çıgadı. 1992-çi cıl aksakallanı suratları «Narodı Kavkaza» kitabha tüşedi, mıçımay Ufuk Taukul anı karaçay-malkar kulturaga atalgan kitabına tüşüredi, dagıda Kipkelanı Zarema «Karaçay-Malkar duniyası» gazetde, ızı bla da monografiyası bla albomunda basmalaydı.
Ol da alay bola turganlay, bir humaraçı «Humara i humarinsı» degen kitabında, bıltır da bir belgisiz avtor çerkes tilde çıkgan gazetde «kabartı kartla» deb basmalagandıla.
ŞAMANLANI İbrahim,
KAKUŞLANI Husey.


text:
Avropa komissiyası Avropa parlamenti ve Avropa birligi Şurasına Ukraina vatandaşları içün vizalarnı lâğu etmege teklif ete. Bunı Avropa komissiyasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Avropa Komissiyası Ukrainanı vatandaşları Şengen zonasını vizasız ziyaret ete bilgen memleketler sırasına qoşmağa teklif ete.
Avropa komissiyası keçken sene dekabr ayında Ukrainanıñ viza liberalizatsiyası areketleriniñ planları çerçivesinde bütün qaidelerge uyğanına müsbet qıymet kesken edi.
Avropa komissiyasınıñ fikirince, bu teklif Avropa parlamenti ve Avropa Birligi Şurasında qabul etilgen soñ biometrik pasportı olğan Ukraina vatandaşları Şengen zonasını 90 kün devamında ziyaret etmek içün viza almaycaqlar.
Aprel 19-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bildirdi ki, Avropa komissiyası Ukraina içün Avropa Birligi ile viza rejiminiñ liberalizatsiyası boyunca tekliflerini Avropa parlamenti ve Avropa Birligi şurasına eñ yaqın «künleri, belki de, atta saatlerde» berecek.
Mart ayında Ukraina viza liberalizatsiyası boyunca areketler planlarınıñ talaplarını yerine ketirdi. Avropa komissiyası aprel ayınıñ soñuna qadar Ukraina vatandaşlarına «şengen» memleketlerine qısqa müddetli ziyaretler içün vizalarnı qanun derecesinde lâğu etmege teklif etmeli. Bundan soñ teklifni Avropa parlamenti ve Avropa Birliginiñ 28 memleket azası tasdıqlamalı.


text:
Oktâbr 14, cuma künü Orel şeherinde Rusiyede yekâne olğan İvan Vasiliyeviç (Qorqunçlı İvan) abidesiniñ tantanalı açılış merasimi ötkerildi. Bunı «İnterfaks» bildire.
Abideniñ açıluvını Meryemananıñ Qorunması ortodoks hristian diniy bayramına bağışladılar.
Qorqunçlı Ivannıñ emiri ile 1566 senesi yılında Oka ve Orlik özenleriniñ birleşken yerinde Orel şeheri qurulğan edi. Şimdi bu yerde Bogoyavlenskiy Kilse yerleşe ve onıñ yanında abide qoyıldı.
Rusiye Medeniyet naziri Vladimir Medinskiyniñ aytqanına köre, Orel şeerinde İvan Groznıynıñ abidesi açılğanı «tarihımıznıñ bütün devirleri zıncır kibi bağlı olğanını tasdiqlamaqtadır».
Asıl da abide oktâbrniñ başında tiklenilgen edi. Başta abide şeerniñ 450 yıllığına bağışlanılıp Genç Seyirciler Teatri yanında yerleştirilecek edi. Amma yerli sakinler buña qarşı oldı. Tartışmalı tarihiy şahısnıñ abidesine qarşı faaller çıqtı. Şeer akimiyeti, abideniñ açıluvını vaqıtınce toqtatıp, şeer sakinlerinden sorav keçirdi. Orel sakinleriniñ ekseriyeti abideni qoymağa lâyıq kördi. Qorqunçlı İvannıñ abidesini qoymaq ğayesine Patriarh Kiril de qol tuttı.


text:
Türkiye eyyetiniñ reberi Mehmet Zafer Üskül Qırımnıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca devlet komitetiniñ matbuat hızmeti bergen haberni red etti. Olarnıñ bildirgenine köre, Mehmet Zafer Üskül «qırımtatarlarnıñ yaşayış şaraitlerinden memnün qalğanını» ayttı. Mehmet Zafer Üskül onıñ adından yapılğan bir de bir beyanatnı red ete, çünki eyyetniñ işi daa yekünlenmedi, – dep ayttı o QHA agentligine.
«Men Qırımda bulunğan Türkiye eyyetiniñ reberi olam. Ziyaretimizniñ esas maqsadı eñ evelâ qırımtatarlarnıñ, ve umumen, qırımlılarnıñ vaziyetini ögrenmek, bar olğan problemlerni belgilemek. Ziyaret maqsadını yerine ketirmek içün bir sıra körüşüvni keçiremiz, ve şimdilik işimiz devam ete. Lâkin bugün menim adımdan bir şey bildirildi ve internette peyda oldı. Aytacağım, bu laflar menim fikir-tüşüncelerimni aks ettirmey. Ziyaret ve körüşüvlerden soñ netice çıqaracaqmız, ve bundan soñra cemaatqa hulâsalarımıznı aydınlatacaqmız. Aynı bu sebepten aytmaq isteyim ki, menim adımdan aytılğan şeyler fikirlerimni tam bir şekilde ifadelemey», – dep ayttı Mehmet Zafer Üskül.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca devlet komiteti Türkiye eyyetiniñ reberi Mehmet Üskülniñ aytqanlarına esaslanıp, beyanatnı aydınlattı.
«Eyyetimiz mında bulunğan eki kün içinde bizler Qırım ükümeti, cemaat vekilleri ile körüştik, qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerni ziyaret etti. Bugün körgenimiz – meni tınçlandıra, Qırım tarafına teşekkür bildirip, olarnı da Türkiyeni ziyaret etmege davet etem», – dep tekrarladı Üskülniñ aytqanlarını Qırım komitetiniñ matbuat hızmeti.
Bazarertesi künü, aprel 27-de, Aqmescitke ğayrı resmiy Türkiye eyyeti keldi. Qırımtatarlarnıñ Qırımdaki vaziyetini ögrenecek olğan eyyetniñ erkânında alim ve uquq qorçalayıcılar bar.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Türkiye parlamentiniñ vekilleri eyyetiniñ Qırım ziyareti boyunca neticeler çıqarmağa aşıqmamağa çağırdı. Çubarov çarşenbe künü, aprel 29-da, Facebook saifesinde bildirdi ki, bunıñ kibi eyyetniñ yollaması, onıñ maqsat ve vazifeleri, Qırımdaki iş cedveli er bir taraf, şu cümleden qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev ile muzakere etilgen edi.


text:
Bayanauıldağı Qoñır äulie ğajayıp üñgiri elimizdiñ jalpıwlttıq qasietti orındarı retinde erekşe bağalanatın tabiği mwra eskertkişteri qatarına engizildi. Qoñır äulie üñgiri Bayanauıl memlekettik wlttıq parki aumağındağı Jambaqı jotasınan soltüstik-batısına qaray Jasıbay kölinen üş şaqırımday jerde ornalasqan. Üñgirdiñ wzındığı – 30 metr, eni 1,8-2,5 metrdey, biiktigi 5-7 metr kelgen eni tar quıs.
Añız boyınşa Qoñır äulie üñgiriniñ payda boluı bılayşa tüsindiriledi: älemdi topan su basıp, Nwq payğambar kemesine külli hayuandı jwbımen tiegen kezde birazına orın bolmay qaladı. Olardıñ qatarında Qwlan, Qıran, Qoñır äulieler orın bolmağan soñ ağaştan sal jasap, Nwqtıñ kemesine tirkeledi. Ağınmen kele jatqan kezde üş äulieniñ salı üş jaqqa ketken eken deydi. Topan su qaytıp, tau-tastar körine bastağan kezde äulielerdiñ salı üş tauğa bögelip qalıptı: Qızıl tauda – Qwlan äulie, Aqbet tauda Qıran äulie qalıptı. Qoñır äulieniñ salı eñ soñğı bolıp osı üñgirge tirelgen körinedi deydi.
Taudıñ qwpiya qaltarısınıñ qalay, qaşan payda bolğanın tauıp aytu qiın ğoy. Biraq tabiğattıñ tamaşa jaratılısın meken etkender turalı az-kem mälimetterge qanıqtıq. Sol derekterge süyensek, ötken ğasırlarda bwl üñgir Äulie tas dep atalğan siyaqtı. Islamtanuşı Töräli Qıdır üñgirdiñ sopılıq belgisi dep «uzlat» degen arab sözimen baylanıstıradı. Erte zamandardan qasietti äulieler üñgirler jasap, Allağa qwlşılıq etken. Sopılıq – küni büginge deyin eñ bir qwpiya äri az zerttelgen din ağımdarınıñ biri. Eger ğalımdarğa sensek, ol VIII ğasırda, şamamen islamnıñ özi payda bolğannan keyin jüz jıldan keyin payda bolğan deydi. Sopılar tek tañdaulılarğa mälim asa qwpiya ilimniñ ieleri dep aytıladı.
Bizderdiñ Bayanauılğa barğan saparımızda köp jıldarı memlekettik qorıqtıñ direktorı bolğan, büginde turistik-aqparattıq ortalıqtıñ jetekşisi Jwmageldi Düysekeevke jolıqtıq. Dala akademigi atanğan Jwmageldi Hasenwlı el auzında jürgen tağı bir añızdı aytıp bergen edi.
«Osı Bayandı ölkege islam dinin taratu üşin arab elinen 40 dindar kelipti. Olar kündiz el aralap, tünde osı üñgirdi panalaptı. Jergilikti halıq tıñ-tıñdap, dindarlardıñ sözin tıñdaydı eken. Söytip jürip, dindarlardıñ böten oyı joq, halıqtı izgilikke bastağan nietine közi jetip, islam dinin qabıldaptı-mıs».
Bwl üñgir Äulieniñ mekeni bolğanın basqa da derekközder däleldeydi. Osıdan eki jıl bwrın älemdik atı bar arabist jäne islamtanuşı, RĞA Wlı Petr atındağı antropologiya jäne etnografiya muzeyiniñ (Kunstkamera) direktorı orınbasarımen az-kem swhbattasudıñ säti tüsti. Efim Rezvan Resey-Qazaqstan tarihi-etnografiyalıq ekspediciyasınıñ nätijesinde «Türkistan» eñbegi jarıq körip, quanıp twrğan säti edi. Osınday äserde bizge de bir kitabın sıyğa berdi. Onda bılay dep jazadı. «…UAZik netoroplivo i uverenno probiralsya skvoz' skopleniya granitnıh valunov. Skalı priçudlivıh form, ishlestannıe vetrom sosnı, vse eto çasto napominalo rodnoy Karel'skiy pereşeek. Mı ehali k svyatoy peşere, odnomu iz drevneyşih sakral'nıh mest na territorii Kazahstana…
YA proçital nadpis' udivleniem, tak kak vo vseh izvestnıh mne istoçnikah eta peşera nazıvalas' Aulie-Tas. Eşe v 1903 g. gazeta «Kirgizskiy kray» pisala, çto Aulie-Tas predstavlyaet iz sebya dlinnuyu, sajen v desyat', peşeru, u zapadnoy stenı kotoroy lejit bol'şoy, s uglubleniem v seredine kamen'. V nem postoyanno skaplivaetsya stekayuşaya so sten i potolka peşerı holodnaya voda, otliçayuşayasya, po mneniyu kirgizov, oçen' celebnımi svoystvami. Poseşayuşie peşeru kirgizı p'yut etu vodu, obmıvayut eyu bol'nıe çasti svoego tela i upotreblyayut dlya ustanovlennıh u magometan omoveniy. V peşere, po predaniyu kirgizov, jil kogda-to svyatoy çelovek. Naroda s'ezjaetsya k Aulie-Tas vremenami oçen' mnogo; osobenno mnogo bıvaet jenşin, tak kak svyataya voda peşerı uniçtojaet, po mneniyu teh kirgizov, besplodie jenşin». Efim Rezvan. Samuil Dudin – fotograf, hudojnik, etnograf (materialı ekspediciy v Kazahstan 1899 g. i 2010 g. 18-19 str).
Äulie tas kieli üñgiri turalı belgili ölketanuşı N.Konşin HİH ğasırdıñ soñında «Kerekuden Qarqaralığa deyin» atalatın joljazbasında tamsana jazadı. «Bwl jerge köbine äyelder, kedey qırğızdar keledi. Tatarlar mwnda sıyınbaydı, eger kele qalsa, orıstar siyaqtı tek tamaşalauğa keledi. «Ot nekotorıh ya slışal rasskaz o svyatom, kotorıy jil v peşere – na vısokom potolke i teper' vitaet, budto bı ego duşa, a po slovam drugih, tam est' daje opoçival'nya svyatogo… Peşera nahoditsya vışe, çem na seredine gorı i kajetsya izdali kakoy-to çernoy dıroy. Vhod v peşeru znaçitel'no vışe rosta çeloveka, imeet treugol'nuyu formu. Peşera nosit yasnıe sledı çastogo poseşeniya ee kazahami» dep äserin qaldırıptı.
Ayta ketsek, Semeydiñ Şıñğıstauında da osınday üñgir bar. Ol da kieli üñgir. Dertine daua tilep baratındardıñ ayağı ol jerde de tolastamaydı. Onıñ da atına qatıstı Nwq payğambardıñ zamanınan añız jetken.
Eger saraptap qarasaq, şığıstağı Qoñır äulie üñgirinen göri, äuliemen tığız baylanıstı – Bayanauıldağı üñgir.
Demek, qazaqtıñ kieli qos Qoñır äulie mekeniniñ birin Äulie tas dep qayta atasa, qasieti artpasa, kemimes edi.
Aygül UAYSOVA
Astana aqşamı gazetinen alındı


text:
İyünniñ 27-de Ukraina Qırımnen beraber Avropa Birliginiñ bir qısmı olayata. Bunı Avropa Birligi ile assotsiatsiya Añlaşmasını imzalap, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ayttı.
«Ukraina siyasiy ve iqtisadiy assotsiatsiyağa irişmek içün 17 yıl devamında bu qıyın yolnı keçti. Qırım da aynı. Avropa Birligi ile assotsiatsiya Añlaşması bütün Ukrainağa ait», – dep ayttı Poroşenko.
Ukraina, Gürcistan ve Moldova iyünniñ 27-de Brüsselde Avropa Birligi ile assotsiatsiya Añlaşmasını imzaladılar. Ukraina tarafı vesiqanıñ yalıñız iqtisadiy qısmını imzaladı, çünki siyasiy qısım daa mart ayında imzalanğan edi.


text:
Fïnal jaqındağanda qatıswşılar eki apta boyı ertemen sändenip, ädemi kïimderin kïip jüredi.
Bayqawğa qatıswşı musılman äyelder arasında däriger, ïnjener, muğalimder bar. Bayqaw barısında olar Qurannan üzindilerdi jatqa aytıp, ïslamda ruqsat etilgen-etilmegen erejelerdi jaqsı bilwi tïis.
“Älemniñ musılman arwı” (Miss World Muslimah) — jer şarındağı musılman äyelder arasında jıl sayın Ïndonezïya elinde ötetin sulwlıq bayqawı.
Belgili sulwlıq bayqawlarınıñ işinde bul bayqawda bastı nazar tän sulwlığına emes, jan sulwlığına awdarıladı. Qatıswşı dinge berik, adamgerşiligi joğarı, qoğam damwına öz ülesin qosa biletin jan bolwı tïis.
Bul bayqaw alğaş ret 2011 jılı tek Ïndonezïya arwları üşin uyımdastırılğan bolatın. Keyin älemdik deñgeyge şıqtı.
Is-şaranı Bükilälemdik musılmandar qorı uyımdastıradı. Bayqawdan tüsken qarjı älemdegi qïın jağdayda jürgen musılmandarğa kömekke jiberiledi. Soğıs, zilzala, tapşılıq zardabın şekkenderge qayırımdılıq jasaladı.
1. Qatıswşılar fïnal bastalmas burın jürek jalğawda (© Monique Jaques)
2. Twnïs eliniñ arwı Fatma Ben Gwefrake “Älemniñ musılman arwı — 2014″ atağın ïelendi (© Monique Jaques)
Munda şomılw kïimderiniñ ornın xïdjab, bï men defïle ornın dindarlıq, töreşiler ornın jetim balalar almastırğan.
3. Jeñimpazğa arnalğan täj (© Monique Jaques)
“Biz osılayşa balalarğa öz sulwlığın bayqatw üşin jalañaştanw mindet emes ekenin tüsindirwge tırıswdamız”, — deydi bayqaw uyımdastırwşısı Eka Şantï.
4. Qatıswşılardıñ Ïndonezïyadağı bwddïzm ğïbadatxanası Borobwdwrğa kelgen säti (© Monique Jaques)
5. Bayqawğa qatıswşı Elïs Şolïya üzilis kezinde qarsılastarınıñ köñilin köterwde (© Monique Jaques)
Fïnalda arwlardıñ ïslamğa jaqındığı, basqa qatıswşılarğa degen qarım-qatınası, körki esepke alınadı.
6. Arwlardıñ janaşırlıq deñgeyi qarttar üyinde tekserilwde (© Monique Jaques)
Bayqawğa qatısw üşin ümitker ötinişti toltırıp, xïdjab, jetistikteri, qoğam jaylı esse jazwı tïis.
Budan özge bul bayqawda özi jäne otbası jaylı vïedotanıstırw, Qurandı oqwdağı sawattılıq, darın, oratorlıq şeberlik sınğa salınadı.
7. (© Monique Jaques)
Qatıswşılar medïcïnalıq tekseris pen psïxolgoïyalıq testten ötwi tïis. Budan özge qayırımdılıqqa qatıstı tapsırmalar beriledi. Mäselen bayqawda arwlarğa $1000 aqşa berilip, oğan jağdayı tömen äyelderge sıylıq tañdaw şartı qoyılğan bolatın.
8. Qatıswşılar meşitte (© Monique Jaques)
20 ümitkerdiñ işinen 8-i tañdalınıp, är türli nomïnacïya boyınşa marapattaladı. Olardıñ işindegi 2 nomïnacïyağa layıqtılardı jetim balalar tañdaydı. Bayqawdıñ bastı sıylığı — Mekkege sapar.
9. Malayzïyalıq Nwr Xaïrwnnïsa lïftide (© Monique Jaques)
10. Dayındıq aldında arwlarğa twflï taratılwda (© Monique Jaques)
11. Kïimderdi ölşew (© Monique Jaques)
12. Fïnalğa dayındıq. 2014 jılı bayqaw Ïndonezïyadağı Djokyakartede ötti. Fotoda Nazrïn Alï (© Monique Jaques)
13. Barlıq twflïler öz ïelerin kütwde (© Monique Jaques)
14. Quran oqwdan soñğı sabaq (© Monique Jaques)
15. Fïnalğa dayındıq. 2014 jılı bayqaw Ïndonezïyadağı Djokyakartede ötti. Fotoda Nazrïn Alï (© Monique Jaques)
Bayqaw bitti. Jeñimpaz – “Twnïs arwı” Fatma Ben Gwefrake (© Monique Jaques)
Töreşileri 100 jetim balalardan quralğan bayqawğa qatısw üşin key arwlar jumısın tastap keledi.
“Twnïs arwı” jeñimpaz atanıp, Mekkege sapar, altın sağat, Oñtüstik Koreyağa sapar, qunı 10 000 dollarlıq altın dïnar utıp aldı.
Kommentarïï
-
Bekzat2015-09-02 17:28:48Bayqawdıñ bastı nazardı « tän sulwlığına emes, jan sulwlığına » awdarwı mağan qattı unadı. Ülgi bolatın jobanıñ biri eken


text:
Ärdoğan dollar belän bäyle belderü yasadı
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan dollarnı törek lirasına almaştırırğa çaqırdı
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan dollarnı törek lirasına almaştırırğa çaqırdı. Ul bügen Bayburtqa säfäre waqıtında valyuta kursındağı üzgäreşlärgä bäyä birep: “Dollar-mollar bezneñ yullarıbıznı kismäs, hiç borçılmağız. Mendär astında dollar, yevro, altını bulğannar bankka barıp anı törek lirasına almaştırsın. Bu milli, cirle köräş. Bu bezgä iq’tisadi suğış iğ’lan itüçelärgä millätemneñ cawabı bulaçaq,”-dip söyläde.
Ärdoğan qayber illärneñ Törkiyä öçen möhim bulğan barlıq mäs’älälärdä qarşı tarafqa basuların belderde. Tüntäreleş yasawçılarnı yaqlıylar, terrorçılarnı qanatları astına alalar, xaq häm xoquq tanımawçı poziśiyädä toralar. “İq’tisadıbızda soñğı könnärdä bulğan tiskäre wäzğıyät’ tä bu vöcdansızlıqnıñ başqa ülçäme,”-di ilbaşı. Ul barlıq naçar ixtimallıqlarğa qarşı xäzerlek barlığın belderä.
“Valyuta kursına, prośentlarğa, yanawlarğa qarap uçların ışquçılar buşqa ömetlänmäsen. Törkiyäneñ makro iq’tisadi kürsätkeçlärdä, citeşterü köçendä, mäşğul’lek däräcäsendä, bank sistemasında keçkenä genä qıyınlığı bulmağan xäldä yasalma finans totrıqsızlıq dulqınnarına duçar bulabız. Bik ğadi berniçä fiker qarşılığı östendä qorılğan bu höcümnärneñ çın säbäpläre bötenläy başqa. Mondıy mönäsäbättä toruçı däwlätlär belän arabızdağı bäyläneşlär tözätep bulmaslıq zarar kürü noqtasına citte,”-dip söyläde Ärdoğan. Ul hiçber ilgä qarata şäxsi doşmanlıq bulmawın assızıqladı. “Barlıq däwlätlär belän mänfäğat’lärebez turı kilgändä xezmättäşlek itäbez, ayırılğan noqtalarda söyläşülär yulı belän xäl itärgä tırışabız. Ämma Törkiyäne poçmaqqa postırıp bağımsızlıq xaqlarıbıznı qısuğa kiterä torğan ber törkem taşlamalar yasatuğa barıp citsä - xäl üzgärer,”-dip däwam itte Ärdoğan. Ul tanktan, oçqıçtan, bombadan, yädrädän qurıqmağan xalıqnıñ mondıy yanawlardan qurıqmayaçağın belderde.


text:
Künniñ ekinci yarısında Aqmescitte ava bozulacaq, dep haber ete iyülniñ 29-nda Qırımnıñ gidrometeomerkezi.
«Yaqın 2-3 saat içinde ve iyülniñ 30-na aqşamğace Aqmescitte küçlü yağmur ve burçaq yağacağı, fırtına olacağı, saniyede 18-23 metr tezliginde rüzgâr esecegi beklenile», – denilmekte haberde.
MÇS, k üçlü yağışlar yağğanda şeer sakinleriniñ havfsızlıq şartlarına riayet etmege rica ete.
Daa evel sinoptikler, iyülniñ 29-nda Qırımnıñ bazı yerlerinde küçlü yağmur ve burçaq yağacağı, fırtına olacağı vesaniyede 20-25 metr tezliginde rüzgâr esecegini bildirgen edi.


text:
Brifing ve matbuat konferentsiyaları
Ukrainada "Qırım Ukrainadır" kommunikativ kampaniyası başlandı
23 Kiçik ay, 14:56
Tatyana Popova: "beyaz lekelerni" toldurmaq içün telequllelerniñ yüksekligi 130 metrni teşkil etmeli
15 Kiçik ay, 14:23
Nazir mesleatçısı: "Qırımda rusiye işğaline qarşılıq köstergen küçlü zorsuz areket çalışa"
1 Kiçik ay, 14:11
Nazir mesleatçısı: "Qırımnıñ zapt etilmesinden daa büyük "zulumlıq" bar olğanında emin etmege istey"
21 Qara qış ayı, 10:03
İSN: Severodenetskte cemaatçılıqqa ve kütleviy haber vastalar vekillerine ATO zonasında yayınlavınıñ ğayrıdan tiklenmesi boyunca esabat taqdim etildi
24 Qış ayı, 14:15
İSN ATO zonasında yayınlavnıñ ğayrıdan tiklenilmesi esabatınıñ ingliz tilindeki tercimesini taqdim etti
17 Qış ayı, 10:43


text:
Arfinlılar, törek xärbilären kürgäç, qorban çaldı
“Zäytün botağı” xäräkäte qısalarında Süriyäneñ terrorçılardan çistartılğan Afrin töbägendä xalıq yañadan imin könnär kürüenä şatlana
“Zäytün botağı” xäräkäte qısalarında Süriyäneñ terrorçılardan çistartılğan Afrin töbägendä xalıq yañadan imin könnär kürüenä şatlana. PKK/PYD-YPG häm DEAŞlılar kontrole astında yäşägändä balalarnı mäcbüri qorallandıruların, xalıqtan aqça cıyuların häm töbäktän çığarmawların söylilär. Kafer Çil mäxälläsendä yäşäwçe 60 yäş’lärendäge Mäläk Salix beldergänçä, terror oyışmasına kerergä yäisä balasın birergä telämäwçelärgä üterü belän yanağannar. Ul “Zäytün botağı” xäräkäte başlanğaç, xalıqnıñ şul yaqqa taba küçärgä mataşuın añlattı. Ämma terrorçılar kontrol noqtaları yasap yulnı kirtäli. Mäläk Salix törek ğaskärlären awılda kürgäç, niqadär şatlanuların söyläp beterä almıy. “Alar öçen 2 qorban çaldıq. Ğaskär kilde, xäzer qurıqmıybız. Xärbilärneñ monda qalıp, bezne häm cirlärne saqlawın telibez,”-di Salix. 35 yäşendäge Näriman Mostafanıñ qızların terrorçılar alıp kitkän. Ul mäxällädä 40qa yaqın balanı urlawların belderde. Ber ğailä 2 qızın terrorçılarğa birmäs öçen 4 ay buyı yäşerep totqan.


text:
21 jastağı Xadïya Xatwn ata-analarımen turadı, mektepke barmağan. Ol tür-älpetin buzıp turatın neyrofïbromatoz dertine şaldıqqan. Därigerler eş kömek körsete almaytındarın mälimdegen. Al boyjetkenniñ özi közi, murnı bar ekenin de bilmeydi dese boladı, al awızı betiniñ sol jağınan kişkene tesik bolıp körinip turadı.
Neyrofïbromatoz - külli denege qatersiz isik bolıp jayılatın genetïkalıq özgeristerdiñ jalpı atawı. Isik tüyinder är türli tinder men organdarda şoğırlanadı, äsirese bet, moyın qattı özgeredi. Bet-älpetiniñ usqınsızdığına qaramastan, ol özin baqıttı sezinedi.
«Meniñ jaratılısım osı. Ol qanday bolsa, solay qabıldaymın, dedi boyjetken, - qolımnan kelgendi ğana jasay alamın. Bul - meniñ tağdırım. Mäsele munı qalay eñserwde nemese tözwde emes, men qalıptı ömir sürip jürmin».
Ata-anaları alğaş ret qızı eki aylığında közin aşa almağan kezde tüsiniksiz bir jayttı bayqağan. Osıdan keyin qız bala 6 ay awrwxanada jatıp, tekserwden ötken. Oğan neyrofïbromatoz dïagnozın qoydı. Waqıt öte kele awrw örşï tüsti, därigerler keleşegi jaylı döp basıp eşteñe ayta almay otır, dep jazadı şeteldik BAQ.
Derekközi: http://www.islam.kz/
Kommentarïï


text:
Ekrem Çelebi - Al Gonca Gül Deremedim
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Al Gonca Gül Deremedim
Etiketler : Ekrem Çelebi - Al Gonca Gül Deremedim türkü indir, Ekrem Çelebi - Al Gonca Gül Deremedim türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Al Gonca Gül Deremedim mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Al Gonca Gül Deremedim türküsü, Al Gonca Gül Deremedim sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Al Gonca Gül Deremedim bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Menberi
Ekrem Çelebi - Sefaleti Çeksinler De Görelim
Ekrem Çelebi - Çiçek Dağı
Ekrem Çelebi - Bende Bu Dünyaya
Ekrem Çelebi - Zülüf Dökülmüş Yüze
Ekrem Çelebi - Acem Kızı
Ekrem Çelebi - Aziziye
Ekrem Çelebi - Sevsem Öldürürler
Ekrem Çelebi - Dünya (Neyleyim Seni)
Ekrem Çelebi - Torşahin Misali
Ekrem Çelebi - Vefasız Leyla
Ekrem Çelebi - Sorun Şu Feleği
Ekrem Çelebi - Huma Kuşu
Ekrem Çelebi - Seni Düşünmemek Elimde Değil
Ekrem Çelebi - Bu Ne Güzel Bir Düğün


text:
Qırımda İçki işler nazirligi, Fevqulâde vaziyetler hızmeti ve Federal havfsızlıq hızmeti iştirak etecek terrorizm ile küreş tedbirleriniñ başlanmasını ilân ettiler. FHH matbuat hızmetiniñ malümatına köre, talimler fevral 16-20 künleri Aqmescitniñ Merkeziy rayonında keçirilecek.
«Talimlerde Qırım Cumhuriyetiniñ İİN, FVH, FHH idare quvetleri, akimiyet ve devlet idare organları iştirak etmekte. Talimlerniñ maqsadı – terroristik bir telüke peyda olsa, şu cümleden adamlar toplu olğan yerlerde, uquq qoruyıcı ve mahsus hızmetlerniñ areketlerinde işbirlik usullarını ögrenmektir», – dep bildire FHH Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti.
Malüm olğanı kibi, Qırımda Rusiye askerleriniñ kenar imaye brigadası terkibinde talimleri keçirilmekte. Tedbirlerde tahminen 600 arbiy ve 50 dane cenk tehnikası qullanılmaqtadır.


text:
Keriç köprü quruvına para ayırılmasınen bağlı problemalar yoq, dep bildirdiler rusiyeli «TASS» agentligine Rusiye Naqliye nazirliginiñ matbuat hızmetinde.
«Keriç boğazında köpür qurulmasına para ayırılmasınen bağlı problemalarnıñ olması mümkün degil. 2016 senesi leyhanıñ ömürge keçirilmesi içün belgilengen para federal bücetinden ayırıldı. Paranıñ qullanılması devlet añlaşmasınıñ hazine refaqatına keçirilgen soñ başlanacaq. Mütenasip vesiqalar Rusiye ükümetine teslim etildi. Deñişmeler iyün soñuna qadar qabul etilecektir», – dep añlattılar Naqliye nazirliginde.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov rusiyeli kütleviy haber vastalarına Keriç köprü quruvına para ayırılmasınen bağlı iç problemalarnı bilmegenini bildirdi.
«O yerde er angi problemalar barmı, bilmeyim. Amma bazı problemalar olsa da, şübesiz, yaqın vaqıtta olar al etilecektir», – dedi Peskov.
İyün 8-de Forbes neşiri Keriç köprü quruvı boyunca yapıcı şirketiniñ leyha boyunca para ayırılması tarafından problemaları bar olğanını bildirgen maqaleni derc etti. Problemalarnıñ sebebi devlet añlaşmasından hazine refaqatına keçüvi oldı. Neşir, «Stroygazmontaj» şirketiniñ baş müdiri Andrey Kirilenkonıñ rusiyeli naqliye naziriniñ muavini Yevgeniy Ditrih ve Rosavtodor yolbaşçısı Roman Starovoyt adına yazğan mektübine esaslana. Mektüpte o, Keriç köprü quruvı boyunca ükümet qararına deñişmeler kirsetilmesiniñ keçiktirilmesi ve para olmağan vaqıtta leyha boyunca işni devam etmek imkânı olmağanını qayd etti.
Keriç köprü işğal etilgen Qırımnı qomşu Kuban ile bağlamaq kerektir. Köpürde test rejiminde areketni 2018 senesi dekabr ayında açmağa planlaştıralar, obyektniñ tolusınen teslim etilmesi 2019 senesi iyün ayına planlaştırılğan. Köpür qurulmasına Rusiye bücetinden 228-den ziyade milliard ruble ayırılması közde tutula.
Keriç boğazında köpür qurmaq kerekligi aqqında Putin Qırım işğalinden soñ, 2014 senesi mart ayında ilân etti. 2015 senesi yanvar 30-da baş nazir Dmitriy Medvedev köpür quruvı boyunca baş yapıcısı olaraq «Stroygazmontaj» şirketiniñ belgilenmesi aqqında emirni imzaladı.
Ukrain tarafı Rusiyenen köpür quruvı aqqında añlaşmadan 2014 senesi, Qırım Rusiye Federatsiyası tarafndan işğal etilgen soñ çıqtı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
1994 senesi avgustnıñ 9-ndan başlap bütün dünyada tamır halqlarnıñ Künü qayd etile. Aslında, bu mesele OON vesiqalarında alâ daa tayinlenmegen. Esasen, başqa halqlar tarafından işğal etilip alınğan territoriyalar ve öz taqdirini tayinlemesine imkân berilmegen etnik gruppalar tamır halqlar dep esaplana. Çoq asırlıq tarihı boyunca Qırım yarımadası öz territoriyasında qırımtatarları, qırımçaq, karaim, urum ve saire kibi bir qaç tamır halqnı toplağan edi. 2014 senesinden itibaren Qırımda yaşağan qırımtatarlarınıñ sayısı 232 biñni teşkil etmekte. Karaimler 500-den biraz ziyade, qırımçaqlar ise – oldu olacağı 228 kişini teşkil etmekte.
Qırımnıñ tamır halqlarına yardım ve tedqiq Fondı reisiniñ yardımcısı Vyaçeslav Lombrozo Rusiye ve Ukrainanıñ qırımçaqlarğa nisbeten yapqan areketlerden memnün degil.
Eger Yuqarı Şura qırımtatarlarını tamır halq dep ilân etken olsa da, karaim ve qırımçaqlar böyle bir statustan marum qaldı. Bir ihtimal bu - media yardımınıñ eksikligi sebebindendir.
Vyaçeslav Lombrozo
– Rusiye Qırımda özüni kerçek bir istilâcı kibi alıp barğanına baqmadan, qırımçaqlar bu devlette resmiy şekilde kiçik tamır halq olaraq tanılmaqta. Ukraina ise bizni bu şekilde tanımağanı añlaşılmay ve canımız ağırta. Eger Yuqarı Şura qırımtatarlarını Qırımnıñ tamır halqı dep ilân etken olsa da, parlamentke böyle bir teklif bergenmizge baqmadan, karaim ve qırımçaqlar böyle bişr statustan marum qaldı. Rey berecek deputat sayısı yoq edi. Bir ihtimal bizim, qırımtatarlarında olğan media yardımımız olmaması sebebindendir. Aynı zamanda gençlerimiz Qırımnı terk ete, Aqmescit ve diger şeerlerdeki diniy ocaqlarımız kommunal mülkiyetke çekip alındı ve kimseniñ keri qaytarmağa niyeti yoq, dünyada yekâne olğan qırımçaqlar muzeyi işğal sebebinden inkişaf etip olamay.
Melitopol karaim cemiyetiniñ azası Yelena Arabacı da Ukraina karaim halqınıñ kimligini saqlap qalmasına yardımca olacağına işana.
Bizler devlet tarafından berilecek informatsion ve tasil yardımına muhtacmız. Karaim ve qırımçaqlar Ukraina sıñırları içinde ancaq bu şekilde sağlanıp qalması mümkün.
Yelena Arabacı
– Karaimler XVIII asırdan soñ bütün Ukrainğa dağılğanlar ve Melitopol cemiyeti de bügünki künde eñ büyük ve eñ faal soyu dep sayıla. Bizler Ukraina karaimler cemiyetleriniñ Assotsiatsiyası teşkil etilmesini teşebbüsçisi oldıq ve elbette ki, halqımıznıñ iç olmağanda Qırımnıñ tamır halqı statusına malik olması içün bir qanun leyhası qabul etilmesine areket etemiz. Bizlerdevlet tarafından berilecek informatsion ve tasil yardımına muhtacmız. Karaim ve qırımçaqlar Ukraina sıñırları içinde ancaq bu şekilde, yani diqqatıñıznı çekem ki, Ukraina vatandaşları olaraq saqlanıp qalması mümkün.
Qırımtatar faalci ve uquq qoruyıcısı Sinaver KadırovRusiye tarafından qırımtatarlarına nisbeten yapılğan repressiyalar, halqımız yarımadada ileride azat etilmesi oğrunda eñ muim bir halq olğanınıköstermekte.
Qırımtatarları işğalciler tararından eñ çoq basqı ve zulum körgen halqtır. Olar yarımadanıñ muvafaqiyetnen zapt etilüvinde tamır etnosnıñ ne derece muim olğanını pek yahşı añlaylâr.
Sinaver Kadırov
– Qırımtatarları işğalciler tarafından eñ çoq basqı ve zulum körgen halqtır. Olar yarımadanıñ muvafaqiyetnen zapt etilüvinde tamır etnosnıñ ne derece muim olğanını pek yahşı añlaylâr. 2014 senesi bizlerni Rusiye tarafına çekip olamağanları içün, bizler bügün şaatı olğan represssiyalar başlandı.Ondan da ğayrı, 200 biñden ziyade qırımtatarları, meselâ urumlar kibi, diger tamır halqlar basamağına keçirildi. Olarnıñ sayısı az, lâkin Olga Kovitidi, tamır halqnıñ temsilcisi sıfatında işğal etilgen yarımadanıñ rusiyeli senatorı oldı. Onıñ içün qırımtatarlarını tek Ukrainada degil de, bütün dünyada tamır halq dep tanımaları muimdir.
(Matirialnıñ metin şeklini Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Qırımda Rusiye akimiyeti tarafından 2014 senesi fevral 26-da «kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etilmesi» ile qabaatlanıp mahküm etilgen Ahtem Çiygoznıñ ömür arqadaşı Elmira Ablâlimova Çiygoznıñ mahkeme toplaşuvı vaqtında bulunğan şaraitlerni añlattı.
Ahtem Çiygoz işğal altındaki Qırımnıñ Rusiye kontrol etken Yuqarı mahkemesiniñ toplaşuvında videokonferentsiya vastasınen iştirak ete.
Oda avasız, taze ava kirmey... O, bulunmaqnen beraber, çalışmağa, sual bermege tırışaElmira Ablâlimova
«Oda avasız, taze ava kirmey... O, bulunmaqnen beraber, çalışmağa, sual bermege tırışa, o, advokatlarnen beraber özüni qorçalay. Pek tertipli», – dep qayd etti Elmira Ablâlimova «Gromadske radio» izaatlarında.
Onıñ aytqanına köre, Ahtem Çiygoz bu şaraitlerde sekizer saat buluna, o, avasız ve küneşsiz yaramay.
Mahkeme Ahtem Çiygoznı toplaşuv zalına ketirmey.
«Çiygoz işi» boyunca sentâbr 1-de sorğuğa çekilgen zarar körgenlerden iç biri onıñ kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etilmesinde oynağan rolüni aytmadıNikolay Polozov
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavininiñ Rusiye advokatı Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, «Çiygoz işi» boyunca sentâbr 1-de sorğuğa çekilgen zarar körgenlerden iç biri onıñ kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etilmesinde oynağan rolüni aytmadı.
Polozovnıñ izaatı ile video Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev tarafından Facebook saifesinde qoyuldı.
Polozovnıñ aytqanına köre, Ukraina İçki işler nazirliginiñ sabıq hadimi Sergey Sinetskiy sentâbr 1-de zarar körgen kişi olaraq çıqışta bulunıp, «Ahtem Çiygoznıñ bulunması ve areketlerine dair tam bir şey aytıp olamadı».
«O, ondan (Ahtem Çiygozdan – QA) nefret etmegenini bildirdi», – dep qayd etti advokat.
Polozovnıñ aytqanına köre, zarar körgen kişi Çiygoznı çoqtan tanığanını bildirip, 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken adiselerde onıñ rolü ne olğanını añlatıp olamadı.
Avgust 30-da olıp keçken toplaşuvda Nikolay Polozov qayd etti ki, zarar körgen dört kişiden üçü 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken adiselerde Ahtem Çiygoznı körmedi ve onıñ «kütleviy çatışmalarnıñ» teşkilâtçısı olaraq rolüni aytıp olamay.
İşğal altındaki Qırımnıñ Rusiye kontrol etken Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini «Çiygoz işi» boyunca toplaşuvnı cuma künü, sentâbr 2-de, devam etecektir. Bunı Çiygoznıñ Rusiye advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
Advokat Qırım.Aqiqatqa izaat berip, mahkeme yarım yılğa qadar sozula bilecegini tahmin etti.
«İşte bir sıra kişi bar, qabaat qararında 84 zarar körgen insan, qabaat tarafınıñ 78 şaatı, imayeniñ 30-dan ziyade şaatı qayd etile, bir sıra video mevcut, esnas eñ az bir qaç ay ve atta yarım yıl süre bile», – dep qayd etti Polozov.
Advokat imaye qabaatlanğannıñ mahkeme toplaşuvınıñ zalına ketirilmesini tekrar rica etecegini bildirdi. Bundan evel bütün muracaatlar red etilgen soñ mahkeme toplaşuvları videokonferentsiya vastasınen keçirile.
Sentâbr ayına keçirilmesi planlaştırılğan mahkeme toplaşuvlarınıñ cedveline köre, toplaşuvlar aftada üç kere olacaqtır.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Telükesizlik Şurası mart 15-te ilhaq etilgen Qırımdaki vaziyet boyunca oturışuv keçire. Bunı Twitterde Ukrainanıñ BMT yanındaki Daimiy temsilciligi bildire.
Tedbirniñ video yayınlanması Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ saytında teşkil etildi.
Ukraina oturışuvda Qırımnıñ ilhaqına, «insan aqlarınıñ bozuluvına, ve ondan ğayrı Ukrainağa ait yarımadanıñ deokkupatsiyası meselesinde BMTniñ rolüni arttırmaq kerekligine» diqqatnı celp etmek istey.
Körüşüvde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri ve Ukraina tış işleri naziriniñ muavini Olena Zerkalniñ iştirak etmeleri planlaştırılğan.
Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilgeniniñ yıllığına tayın etildi.
Mart 1-de Yuqarı Rada BMT Telükesizlik Şurası ve Baş Assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ukümetlerini Qırımda Rusiye saylavınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti.


text:
Rusiye Qırımda olayatqan adiseler içün mesuliyetlidir, şu cümleden insan aqlarınıñ bozuluvı içün, çünki onı işğal etti, dey İnsan aqları boyunca Avolpa mahkemesiniñ işlerinden akimiyet vekâletlisi Boris Babin.
Bunı o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde oktâbr 15 künü bildirdi.
«Rusiye özüne qoşmasa bile, episi bir işbu territoriyada insan aqlarınıñ bozuluvı içün mesuliyetli olacaq edi. Buña misal Rusiyege qarşı Avropa mahkemesiniñ Pridnestrovye boyunca qararı, Türkiyege qarşı Şimaliy Qıbrıstan boyunca ve ilâhre. Yani, işbu ceet şimdi bir şey deñiştirmey», – dey ekspert.
O dey ki, Avropa mahkemesi siyaset ile oğraşmay, o aqiqaten işbu bozuluvlar içün kim mesulieytli olğanını bilmeli.
Ukraina Rusiyege qarşı endi 4 davanı açtı. Bu davalarda Qırım işğali ve Donbasstaki arbiy areketlerden sebep insan aqlarınıñ bozuluvı qayd etilgen. Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin aytqanı kibi, Ukraina halqara mahkemelerde Qırım işğal ve Donbass qısmınıñ işğali içün Rusiyeden 50 mlrd dollar miqdarında tazminni ödemege talap ete.


text:
İlyas Borağanskiy
İlyas Borağanskiy (1852 - 1924) - qırımtatar neşriyatçı, hattat ve matbaacısı.
İlyas Mırza Borağanskiy 1852 senesinde Bağçasarayda dünyağa keldi. Medrese tasilini tamamlağandan soñ İstanbulğa ketti. 1866-1874 seneleri arasında mında hattatlığını sağlamlap usta oldı. Şarqiy ve musulman tilleri hattalığınıñ eñ qıyın hususlarını aruv etip bilgeni içün, Sankt Peterburgğa çağırıldı. Lâkin mında hattalıq işiniñ alâqa körmemesi neticesinde para sıqıntısı çekti.
1893 senesinde XIV asırda yaşağan İslâm alimi Tebriziniñ Mişkat ül-Mesabih adlı hadis kitabını basmaq içün Sankt Peterburg tsenzura eyyetinden uzun oğraşlardan soñra musaade aldı. Bu kitaptan 1000 adet bastı. Bir vaqıt soñra özüniñ matbaasını açtı. Bu matbaa İsmail Gasprinskiy matbaasından soñra ekinci, Sankt Peterburgda ise birinci qırımtatar matbaası edi. Borağanskiy bu matbaada pek çoq kitap bastı. Bulardan eñ müimleri, Bed ül-Emaliy, Mişkât, Tecvid, Osman Aqçoqraqlınıñ Nenkecan Hanım Türbesi , İvan Krılovnıñ masalları, Gri Boyun (Seraya Şeyka), V. D. Smirnovnıñ Parçalar ve Özetlernen Osmanlı Edebiyatınıñ Örnek Eserleri (OбpaзцoBыe пpoизBeдeHия ocMaHckoй лиTepaTypы B изBлeчeHияx и oTpыBkax), A. İ. Samoyloviçnin İmparator Babürnüñ Şiirleri (CoбpaHиe cTиxoTBopeHий иMпepaTopa Бaбypa), Qazah şairi Abay Qunanbaynıñ şiirleri, Qazan Tatar ziyalısı Qayyum Nasıriyniñ Şarq masalları edi.
1898 senesinde Borağanskiy Türk tili ocası vazifesinen Sankt Peterburg universitetine tayin edildi. Bu vazifede on sene qaldı. 1920 senesinde Borağanskiy matbaa işini qurmaq içün Sterlitamak şeerine (şimdi Rusiyeniñ Başqurtistan cumhuriyeti) ketti. Bundan soñrası onıñ aqqında bir malümat yoqtır, vefatınıñ tam yeri ve vaqtı belli degil.
Qırım Tatar halqınıñ bir temsilcisi olğanını er vaqıt aqlında tutqan Borağanskiy pek çoq resmiy evraqnı Bağçasaray Asilzadesi (Бaxчиcapaйckий дBopяHиH) dep imzalağan edi. Bütün ayatını müsülman tasiline adağan olması, Borağanskiyni Rusiye musulmanlarınıñ ve qırımtatarlarnıñ büyük ziyalılarıynen bir sırağa qoşa. Onıñ bu çalışmalarına İsmail Gasprinskiy yaqın destek bergen edi.
MenbalarDeñiştir
- Viktor Yuryeviç GANKEVİÇ Emel Sañ 222 Eylül-Ekim (Sentabr-Oktabr) 1997


text:
Rusiye rejiminiñ işğali sovet rejiminden beter, – dedi qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev BMT Havfsızlıq Şurasınıñ toplaşuvında. Bunı öz twitterinde Ukrainanıñ BMT yanında daimiy temsilcisi Yuriy Sergeyev bildirdi.
«İnsanlar subet etmekten qorqa, «rusiyeli» Qırımda qorqu er şeyden üstün», – dep bildire Mustafa Cemilevniñ sözlerini twitterde Litvaniya temsilcisi.
Qırımtatar halq yetekçisiniñ sözlerine köre, Rusiye qırımtatarlar arasında «Kadırovnı» tapalmayıp, repressiya yolunı seçti.
O şunı da qoştı ki, Qırımnıñ işğalinden soñ yarımada sakinleri siyasiy, içtimaiy, iqtisadiy aqlarınıñ bozuluvına rastkeldi.
«Qırımnıñ qanunsız qoşuluvı yıllığından soñ biz vaziyetniñ beterleşüvini köremiz», – dedi Cemilev.
Evel BMT yanında Ukraina daimiy temsilcisi Yuriy Sergeyev aytqanı kibi, qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilevniñ çıqışı BMT Havfsızlıq Şurasında «büyük meraq» doğurdı.
Malüm ki, BMT Havfsızlıq şurası cumaaqşamı künü Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım vaziyetini muzakere etti. Toplaşuvğa qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev da davetli edi. Rusiye öz iştiraginden vazgeçti.


text:
Rusiye akimiyeti yarımdağa kirsetmegen qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarov Qırım musulmanlarını Oraza bayram ile hayırlağanda, işğal etilgen yarımada yaqında insaniyetlikni aşalağanlarnıñ zorbalığından azat etilecegine eminligini bildirdi.
Bunı o Facebook saifesinde bildirdi.
«Bugün işğal etilgen Qırımda yer alğan zorbalıq, duşmanlıq ve qorqu yaqında Qırımğa sürip kirgen ve evimizde insaniyetlik duyğusını aşalağan nizamnı bozğanlar ile birlikte yoq olur», – dep yaza Çubarov.
Öz hayırlav beyanatında Çubarov qırımtatarlar öz diniy bayramını bugün yarımadada olğan kederli şaraitlerde qayd etkeni sebebinden öz açuvını bildirdi.
«Daa bir qaç ay evelsi biz Qırım musulmanları muqaddes Ramadan ayını telâş ve kederni doğurğan şaraitlerde qayd etecegini atta tüşünmedik. Em de Qırım – Vatanımız – Rusiye ve Ukraina halqları arasında dostluqqa ant etken memleket yolbaşçıları tarafından işğal etilecegi de kimseniñ aqlına kelmez edi. Olarnıñ vadeleri yalan olğanı añlaşıldı», – dep yaza Meclis reisi.
Çubarov emin, ecdatlarınıñ ğayreti ile bütün mania ve qıyınlıqlarnı yeñip, Vatanğa qaytqan qırımtatar halqı bugünki kederlerden de keçer.
«Qırım musulmanlarını Oraza Bayram ile hayırlayım! Yüce Rabbimiz er bir musulman ailesine, qomşu ve dostlarımızğa tınçlıq ve muabbetlik eylesin!», – dedi o.
Bazarertesi künü, iyül 28-de, musulmanlar Oraza bayramını qayd eteler.


text:
Salı künü,santâbrniñ 16-nda saba, silâlı adamlar Meclis binasını blok ettiler. Meclis azaları haber etkeni kibi, içinde tintüv ötkerdiler. Bu kibi tedbir Meclis azası Eskender Bariyevniñ evinde de teşkil etildi. Taqiq işlerniñ sebepleri aqqında haber etmeyler. Meclis reisi Refat Çubarov bu areketlerge qıymet keserek, «qırımtatarlar ve serbestlikni sevgen adamlar kerçek telüke astında qaldılar» dep ayttı. Meclis teşebbüsçileri eminler, bu kibi vaqialar endiden soñ sıqlaşacaq, mütehassıslarnıñ fikirince, bu vaziyetten sebep Meclis qapatıla bile.
Sentâbrniñ 16-nda saba Meclis binasını er taraftan sarıp aldılar, - altı maskalı arbiy urbada adam, avtomatlarnen turdılar, olarnen birlikte 10 politsiya hadimi bar edi. Binanıñ içinde taqiq işleri ötkerile edi, amma tavsilâtlı malümatnı ne Meclis azalarına, ne de matbuat vastalarına haber etmediler. Paдиo CBoбoдa mühbiri Naciye Femi ikâye ete:
– Binanı blok etkende, onıñ içinde bir qaç insan buluna edi: qaravul, Meclisniñ eki azası, ve «Qırım» hayriye fondunıñ reberi. Bina etrafında Meclis azaları, matbuat vastaları vekilleri toplaştılar, amma izaatlarnı alıp olamadılar. Olarğa tek taqiq işleri ötkerilgeni aqqında bildirgen ediler. Meclis azalarnıñ fikirince, diniy kitaplarnı, vesiqalarnı qıdırdılar. Toplanğanlarğa politsiya hadimleri Rusiye memuriy kodeksiniñ toplaşuv, numayışlarnıñ azırlav ve ötkerüvinde bozuvlar aqqında maddeni ketirip, dağılmağa tevsiye ettiler. Meraqlı fakt: qoruyıcı organlarınıñ hadimleri rusiyeli urbda olsalar bile, ukrain vesiqalarnı kösterdiler. Kün evelsi, gece daa bir vaqia yüz berdi. Gece belgisiz şahıslar Meclis binası üzerinde asılı turğan ukrain bayraqnı alıp taşladılar, bunı kameralar yazıp aldı. Bayraqnı kene de tiklediler, ertesi künü tintüv teşkil etildi. Meclis azaları bunıñ episi, qırımtatarlarnı qorquzmaq içün yapıla, deyler.
Salı künü, saba Meclis azası Eskender Bariyevniñ evinde tintüv ötkerildi. Onıñ bilgisayarını ve tehnikasını tahliye ettiler.
Refat Çubarov Facebookta yazğanı kibi, Bariyevge, endi «Qırımda er kes alışqan qararnı kösterdiler – «silâ, yasaqlanğan kitaplar» ve yanına alıp ketirgen eki «iştirakçi» ile birlikte davetsiz musafirler evde er şeyni qarıştırp çıqtılar, atta bala oyuncaqlarını tinttiler». Bundan evel, Qarasuvbazar regional meclis reisi Mustafa Asabanıñ evinde tintüv ötkerildi. Onıñ evinden 3 kitap alıp kettiler. Meclis reisi muavini Dilâver Akiyev tintüv ve taqiq işlerni qırımtatarlarğa arşı yapılğan provokatsiya, dep adlandırdı: «Saylavlardan soñ, bu kibi tedbirler halqımızğa qarşı da sıq ötkerilecegini bekleymiz», – dedi Dilâver Akiyev.
Qırımtatarlar, bu vaqialar - mayıs ayında başlağan adiselerniñ devamı, dep belleyler. O vaqıt yüzlernen qırımtatarlar Kiyevden Qırımğa qaytqan Mustafa Dejmiyevni qarşılamağa barğan ediler. İştirakçilerniñ aytqanına köre, körüşüv yerine OMON hadimi tolu onlarnen yük maşinalar, BTR-ler keldi, qavğa yüz berdi, avağa bir qaç atış yapıldı. Cemilevni Qırımğa yibermediler. Bir qaç künden soñ, prokuror Natalya Poklosnkaya Refat Çubarovğa, yarımadada «ekstremistik faaliyetke yol berilmemesi» aqqında tenbiyelev ile teşrif buyurdı ve Meclisni qapatacağınen qorquzdı. Cemilevnen körüşüvde iştirak etken qırımtatarlarnıñ evilerinde ale daa tintüvler ötkerile, olarnı mahkemege çekeler, dep bildire Paдиo CBoбoдa hadimi Naciye Femi:
– Şu aktsiyada iştirak etken adamlarğa mahkemege davetnameler kelmege devam ete, olardan büyük para cöremesi alına. Meclis azaları bunıñ episi bağlı olğanını aytalar. Qırım musulmanları, Meclis teşebbüsçilerniñ evlerinde tintüvler ötkerile. Silâlı adamlar tañda evlerge atılıp kireler. Qırımtatarlarğa öz tilini, medeniyetini inkişaf etmek içün imkânlar berilgeni aqqında resmiy şiarlar seslndirilse de, qırımtatar tili Anayasada devlet tili olaraq qayd etilgen,Vladimir Putin qırımtatarlarnıñ aqlanuvı aqqında vesiqanı imzalağan olsa da, bunıñ episi tek kâğıt ve sözde qalmaqta. Bir sıra qırımtatarlarnıñ fikirince, Moskvada, Qırımda ne olğanını ya añlamay, ya da mahsus vaziyetni kerginleştirmege isteyler. Em de Qırım akimiyetiniñ Meclisnen dialog qurmağa niyeti olmağanını köremiz. Meclis azaları, bütün yapılğan areketlerni kerçek muhalifet olğaan qırımtatarlarğa qarşı qorquzuv areketleri kibi tanıylar. Meclis azaları aytqanı kibi, Sovetler devirinde, qırımtatar halqı dissident halqı olğanı içün, atta Sovet birliginiñ resmiy halqlar cedveline kirsetilmegen edi. Şu yıllar içinde belli bir immunitet pekitildi. O vaqıt taqip etüv, apisler mevcut edi. Er alda, qırımtatarlar milliy areketni devam ete ediler. Bugünki künde, qırımtatarlar eski zamanlar qayta, dep aytalar. Adamlar qorqmaylar, tek Qırım akimiyetiniñ, (qırımtatarlarnıñ fikirince) añlaşılmağan munasebetine yazıqsınalar.
«Moskovskiy komsomolets» gazetasınıñ baş muarrir muavini Ayder Mujdabayev Paдиo CBoбoдa –ğa bergen intervyüsında Meclisteki tintüvlerniñ sebpleri ve ileride olması mümkün vaqialar aqqında söz yürüte:
– Bu tintüvler Qırım akimiyet organlarına «saylavlar»nıñ yekünlemesinen bağlı, yani endi olar istegenlerni yapa bileler. «İstegenleri» ise, açıq-aydın, silâsız çalışqan qırımtatarlar, qırımtatar teşkilâtlarğa qarşı daimiy basqı, sıqıştıruvdır. Gazeta muarririyetlerinde, cemaat vekilleriniñ evlerinde tintüvler, uydurılğan memuriy bozuvlar qorqu müitini doğurmaq kerek. Cezasız qalacaqlarını köstermek, qırımtatarlarnıñ ümütsizlikke qapılmalarını isteyler. Men bunı aytıp, kederlenem, Qırımdan adamlar telefon açıp, nedir be, dep soraylar. Olar bunı kerçekten de añlmaylar, çünki iç bir vaqıt rusiyeli devlette yaşamadılar, rusiyede ise, bu kibi şelerni çoqtan qullanalar.
– Sizniñ fikiriñizce, bunıñ devamı ne olacaq? Kimgedir qarşı cinaiy iş açılacaqmı, Meclisni qapatırlarmı?
– Men bellesem, Meclisni de-fakto qapatırlar, bu kibi tintüvler ATR qırımtatar teleradiokompaniyasında da ötkerilmyesi mümkün. Bu qırımtatar tilinde laqırdı etken yekâne matbuat vastadır, o insanlarğa vatanda raat yaşacaqlarına ümüt bere. Men bellesem, ATR – bu nevbeteki nişan. Ve Meclis. Men tek bir şeyni bilem, qırımtatrlar silâlı qarşılıqnı köstermeycekler. Bunıñ episi ileri ketken insaniyetlikniñ közü ögünde olıp keçecek. Amma, şimdilik, ne Rusiyeniñ içinde, ne de tışında çorlanğanlarnı körmeyim. Qırımtatarlar öz başına qaldılar, bu evelden de olğan bir şey, – dey Ayder Mujdabayev.
Bundan evel, Meclis qırımtatarlarğa sentâbr 14 künü keçken Devlet şurası ve yerli akimiyet organlarına saylavlarnı boyokot etmege çağırğan edi. Refat Çubarov aytqanı kibi, saylavlar «Qırım toprağına ne tınçlıq, ne de barışıq ketirir».


text:
6 ALTINCI DERS
· Közümiz açıq olğanda bala-çağamızğa tilimizni ögreteyik
Ne oldı bizge dostlar? Ne içün balalarımız öz tilinde laf etmey? Bumı edi bizge keregi? Vatanımızğa tilimizni unutmaq içün qaytıp keldikmi? Ne içün bu vaziyet bizni raatsızlamay? Biz ne bekleymiz? Yoqsa tilimizni tez-tez unutsaq, soñ bizge cennet qapıları açılacaqmı? Bizge Stalin kibi zalımlar daa neler yapmaq kerek de biraz közümiz açılsın? Aytıñız, tuvğanlarım, aytıñız, indemeyip oturmañız. Pek telâşlı bu vaziyetten çıqmaq içün bizge ne yapmaq kerek?
Yanımızda çingeneler otura. Azbarları bala tolu. Yanlarından keçkende, toqtalıp ne tilde laf ete ekenler dep diñlenem. Şaşılacaq şey! Bir qarış boyu olğan çingene balaçığı ağalarınen öz tilinde laf ete. Doğrusını aytacaq olsam, olarğa pek suqlandım.. Baq sen, deyim, bir avuç bu halqnıñ mektebi olmasa, kitabı ve ocası olmasa, gazetası, jurnalı olmasa, radiosı, televideniyesi olmasa, nasıl ola da olar öz tilinde laf ete? Soñ öz-özüme cevap berem: “Quş yuvasında körgenini küte” degenleri kibi, çingene balaları öz tilini qorantalarında eşitip ögrene, añlaşılğanına köre, anası ve babası öz boyun borcunı unutmay.
Bir kere marşrutkanen ketkende toqtavlarnıñ birinde marşrutkağa eki balalı çingene apayı çıqtı, qolunda quçaq balası, ekincisi (altı-yedi yaşlarında oğlançıq) anasınıñ yanına kelip oturdı. Birazdan bu oğlançıqqa rus tilinde sualler berip başladım. Oğlançıq indemey, maña qıyış-qıyış baqa. Anasından: «A чTo, oH пo-pycckи He пoHиMaeT?» – dep soradım, – «ПoHиMa-a-aeT!…, пpocTo oH c xapakTepoM» – dedi anası. – «A cBoй языk oH зHaeT?» – dep bir daa soradım şu apaydan. – «KoHeчHo, зHaeT… ЧTo Bы!.. y Hac Ha эToT cчëT oчeHb cTporo. Haши дeTи cBoй языk зHaюT. A kak жe иHaчe?..»
Bu sözler menim yanıq yüregime pek tesir etti. Ay-ay, bizim qorantalarda da öyle olsa eken!
· Şaqalar, lâtifeler
Çölde
Keşken apta Şirşikke (Çırçıq şeeri) bardım, ış pışıqqa bır qarpıs aldım – şip-şiy şıqtı.
Yalı boyunda
1) Bir evde:
– Anay, ani menim nojugum?
– Ah, menim urusça bilen uğlum!
2) Diger evde:
Aldı geldi bir uruspu, bahay-bahay ağlayım.
3) Qutlaq köyünde:
– Ahız, anda çiteysiñ, ya?
– Bazara vırp, çeçimize eçi çuval çepek almaya çiteim.
Orta yolaqta:
– Malo çto yazıcı, savsem yerine sapsem dey – nepravilno. Yalıboylılar toje nepravilno laf ete.
– Nu sen vapşçe!
– A çto? Bizimki imenna literaturnı yazık. Vot, menim ağam vasnavnom tatarca çisto bile. Prekrasni tili bar. Anamnıñ padrugası ise naturalni tatar, bir rus sözü ne upatreblâit. Yo-oq, narmalnı til – bizim tildir.
· Qısqa ikâyeler, masallar
Mışıqnen köpek Alladan acet istey eken.
Mışıq:
– Men olğan yerde bala olmasın. (Bala olmasa, episi onı sevecek).
Köpek:
– Men olğan yerde bala çoq olsun. (Episi birer loqma ötmek taşlasa, o toyacaq).
Halqımıznıñ icat etken duaları.
Yağmur toqtatqan dua.
Biñ bir adlı bir Alla,
Biñ bir belâdan saqla,
Allaumme nazırsıñ,
Ğayıp yerde azırsıñ,
Qullar saña emanet
Sali alâ Muhammed.
· Oquyıcılarımıznıñ icadından
Sürgünlik aqqında yazılğan inşalardan parçalar
Bir kün mektepte men dostumnen öz tilimizde laf etkende, maña bir rus balası ayttı: «ЧTo Bы бoлTaeTe Ha cBoëM языke? ГoBopиTe Ha HaшeM. A To Mы Bac He пoHrиMaeM». Men: «Ecли He пoHиMaeTe, изyчaйTe и бyдeTe пoHиMaTb», – dedim. … Bu bala: «KpыM He Baшa poдHa, eзжaйTe B cBoй yзбekиcTaH, пpeдaTeли», – dedi. Közlerimnm qaranlıq bastı.., lâkin bütün küçümni toplap oña söyledim: «yзбekиcTaH – poдиHa yзбekoB, Poccия – poдиHa pycckиx, a Haшa poдиHa – KpыM, Tak чTo Mы Ha cBoeй зeMлe», – dedim.
QMPU universitetiniñ 1-inci kurs studenti Alimova Feruze
· Şiirler, yırlar
Salğır boyu
(Halq yırı)
A-a-ay, yavrum da Salğırnıñ boyu,
Öz tuvğanımnıñ da toyu!
Kefeden, Keriçten, Canköyden kelir
Özüniñ aruv da soyu.
A-a-ay, yavrum da Salğırnıñ boyu,
Öz tuvğanımnıñ da toyu!
Atqa minse, yaraşır
Özüniñ selbi de boyu.
Altmış baş, yetmiş baş tuvar
Ayda da Salğırğa suvar.
Uzaq yerden qız alsañ, kaday,
Anası-babası cılar.
· Güzel adetlerimiz
Temizlik – sağlamlıqnıñ reinidir
Biz temizlikni sevgen milletmiz. Biz evlerimizni cıyıştırıp, azbarlarını, evniñ ögüni sipirip temiz-pak etmegence raat oturamamız. Bu adet bizim qanımızğa siñip qalğan. Yevgeniy Markovnıñ “Qırım oçerkleri” («Oчepkи KpыMa») kitabında Yaltalı Bekir ağanıñ evinide olğan temizlikni, cıynaqlıqnı yaza. Oquysıñ, sevinesiñ ve ğururlanasıñ. Temizlik – milliy ananemiz olğanı aqqında fikirler “Qırımtatarlarnıñ etiketi (edepname)” («ЭTиkeT kpыMckиx TaTap (эдeпHaMe)») kitabında qayd etilgen. Olar 43-ünci saifedeki “Meskenni temiz ve nizamlı tutuv ananeleri” adlı bölüktedir. Yazıq, dülber adetlerimizden uzaqlaşıp ketken bazı bir insanlarımız yoq degil. Çöplükten eviniñ yanına barılmay, eviniñ içi de şay. Bu hususta cemaatımız toplaşqan yerlerde, televideniye ve radioda aytılsa, kösterilse, tesiri olmay qalmaz edi. Temizlik – er bir insannıñ ve cümle milletniñ em yüzüdir, em de sağlamlıqnıñ reinidir.
· Devlet tilini ana tili esasında ögreneyik
· Til botqası
Yolda-izde qulaqqa çalınğan laflar
poterya çoq
prâmo ketesiñ
osobıy yer tuta
hatâ keçen subbota
auraya granitsa var
toçna saat birde
spokoyna yüremiz
mojet bıt yarın kelir
vsö-taki o yahşı bala
priçina tapıp kelmedi
Aqyar poranenni buhtami
raz kelmey, znaçit hasta
morskoy pehotağa bardıq
prosta barmağa isteyim
lâkin uspokoitsa etip qayttı.
uje temno, a o çö-to kelmey
bu yıl otmeçat etecemiz
çeres Simferopol ketesiñ
nikogda olar mında çıqmaz
ekinci otdeleniyesinde edik
qızılçıqnı ohotlansañız
kaneçna, yanıq büyük, sotrâseniye oldı
· Doğru yazayıq ve laf eteyik
Urğunıñ emiyeti
daa çoq – eщë MHoro
daa çoq – eщë бoлbшe
yahşı – xopoший
yahşı – лaдHo, xopoшo
doğru – пpaBилbHo
doğru – пpяMo
oldı – былo, пpoизoшлo
oldı – xBaTиT, дocTaToчHo
canım – Moя дyшa; дyшeHbka
canım – пoжaлyйcTa
Doğru yazıñız
accı – accıca
ince – incece
yüce (Bыcokий) – yücece
hucur – hucurca
qızğanç – qızğançça
tuccar – tuccarca(sına)
hac – (onıñ) haccı
Quvetlendirici derecelikleri olğan sezler
tem-tegiz
qup-quru
top-tolu
buz-buzlamaq
darma-dağın
qapa-qarşı
sım-sılaq
şar-şamata
zır-deli
beş-beter
qarma-qarışıq
tos-tolu
bese-belli
çap-çal
zep-ziynet
çar-çabik
qolum-qomşu
Ekinci komponenti mana bildirmegen sözler
ucu-bucu, ucu-bucağı
çeti-bucağı
yengil-yelpi
haber-teber
ev-barq
evli-barqlı
es(i)-us(u)
felân-fesmekân, felân-tügen
alaca-bulaca
zor-topuz
qararı-qantarı
yaş-yavqa
qart-qurt
ufaq-tüfek
tek-tük
savut-saba
parça-purça
yarım-yurtu
eski-peski
ur-patlasın
aş-paş
Ayrıca mana bildirgen eki komponentli sözler
çım-çırt (Hи зByka, MëpTBaя TишиHa)
tım-tırış (Hи зByka, rpoбoBoe MoлчaHиe)
pata-gut (pata-gut kötek kete – Bo Bcю идëT дpaka)
ur-patlasın (ur-patlasın toy kete – cBaдbбa B пoлHoM paзrape)
abul-qubul (Hacпex)
zomp-zomp (yürmek)
dır-dır (qaltıramaq)
basa-bas (maqtamaq)
lip-lip (lipildemek – MиraTb, MepцaTb)
yılt-yılt (yıltıramaq – блecTeTb)
· Atalar sözleri
Qıynalsañ da öz vatanıñda qıynal.
Yahşı fikir, yahşı söz, yahşı iş.
· Frazeologizmler
başını aşamaq – дokyчaTb, HaдoeдaTb; изBoдиTb пoпpëkaMи, пoeдoM ecTb, пилиTb koro
başına ura-ura añlatmaq – roBopиTb (oбъяcHяTb) B peзkoй фopMe
baş kötermemek – He пoдHиMaTb roлoBы, быTb oчeHb зaHяTыM (paбoToй); (başını kötermeyip çalışmaq – paбoTaTb He пoдHиMaя roлoBы)
başını qaşımağa vaqtı olmamaq – быTb oчeHb зaHяTыM, быTb зaBaлeHHыM paбoToй
canını qoluna almaq – бpaTbcя зa oпacHoe дeлo, pиckyя roлoBoй; (canını qoluna alıp faşistlerge taraf ketti – pиckyя roлoBoй oH пoшëл B cTopoHy фaшиcToB)
baş qoşmaq – cBязaTbcя (c keM-либo), BoйTи B kakиe-To oTHoшeHия
· Ösümliklerniñ adları
Köylerimizni cennet kibi etken köylülerimiz edi. Anamnıñ doğmuş köyünde, Quvuşta (Bağçasaray rayonı), armutnıñ 44 cınsı, almanıñ – 23, yüzümniñ – 13 ve daa çoq çeşit başqa meyva bar edi. Olarnı maña vaqıtsız dünyadan ketken Şevket qardaşımıznıñ rametli babası, agronom, Quvuşlı Saffet ağa Asanov aytqan edi (Alla olarğa ramet eylesin, yatqan yerleri nurlu olsun). Men, o cınıslarnen sizni da tanış etmege lâyıq kördim.


text:
Qırımtatar yemekleriniñ hususiyetleri ne? Qırımtatarlar 1944 senesiniñ sürgünliği şaraitlerinde ananelerini nasıl saqlap qaldı? Qırım sakini içün Ukrainanıñ qıtadaki qısmında ayatını sıfırdan başlamaq ne derecede imkânlı?
Bu hususta Qırım.Aqiqat Radiosı yayınında «Sofra» qırımtatar restoranınıñ saibi, Qırımdan köçken Asan Bucurov ile laf etemiz.
– Qırımdan ne vaqıt köçtiñiz? Bu nasıl oldı?
– Men 2014 senesiniñ referendumı arfesinde keldim. İşğal endi başlanayatqan vaqıtta, inanmay edim, er şey bir fars kibi körüne edi. Lâkin Qırımda problemalarım peyda olğan soñ, ketmek mecbur oldım. Universitetke avuştım ve diplomnı endi mında qorçaladım. Menden soñ kiçik qardaşım köçti. Ondan soñ babam keldi. Bir yıl evel ise qartanamnı köçürdik. Qartbabam keçindi, ve biz Qırımğa cenazesine barıp olamadıq. Anda, artıq köremeycegimiz qart aqrabalarımıznıñ qalğanını añlamaq – pek qıyındır.
– Siz, Qırımda qamaçavğa alınğan Ukraina arbiylerine yardım ettiñiz. Bu nasıl edi?
Qısımlarnı muhasara etkenler ile munaqaşa etmege mecbur ola edik. Qısımğa kelesiñ, anda ise saña qarşı bir qaç avtomat doğrultılğan.
– Biz sımarışlar toplay edik – arbiylerimizge ne kerek. Bu, ilk nevbette kerek olğan şeyler edi. Territoriyanı dolanıp közetmek içün qol fenerleri bile yoq edi. Çoraplar, erzaq, sigaretler kerek edi. Biz bunı toplap, ketire edik. Kimerde bir, qısımlarnı muhasara etkenler ile munaqaşa etmege mecbur ola edik. Qısımğa kelesiñ, anda ise saña qarşı bir qaç avtomat doğrultılğan.
– Qorqunçlı edimi?
– Belki de yaşım ve vaziyetniñ ciddiyligini añlamağanım içün, pek de qorqunçlı degil edi.
– Ne içün Kyivge kelgen soñ kafe açacaq oldıñız?
Kyiv sakinlerini medeniyetimiznen tanış etmek istedim. Tanışlıqnı ise neden başlamaq daa qolay? Yemeklerden
– Bilesizmi, Kyivde oquğanımda, adamlarnen laf etkende maña, episi qırımtatarlarnıñ kim olğanlarını yahşı añlamaylar kibi keldi. Olar tilki şapkeli, sadaqlı ve at üstünde yürgen moğol-tatarlar şekline yaqın qalıplar bar. Bu nasıl bir halq olğanınıñ, medeniyetiniñ añlayışı yoq edi. Çoq kişi Qırımda olmadı, olğanlar ise, ihtimal ile, qırımtatarlarnen qarşılaşmadı, ananelerini körmediler. Kyiv sakinlerini medeniyetimiznen tanış etmek istedim. Tanışlıqnı ise neden başlamaq daa qolay? Yemeklerden. Çünki onı körmek, tiyip baqmaq, tatmaq mumkün.
– Restorannıñ «Sofra» adı nasıl tercime etile? Ne içün bu adnı saylap aldıñız?
Sofra yalıñız donatılğan masa degil, aynı zamanda ziyafet ceryanınıñ özüdir
– Sofra – donatılğan masa, ziyafettir. Musafirleriñni qarşılap alğan şeyleriñ. Musafirler kelse, sofra başına oturalar. Olarğa ilk nevbette qave ve tatlı şeyler, ondan soñ başqa aşlar berile. Sofra yalıñız donatılğan masa degil, aynı zamanda ziyafet ceryanınıñ özüdir.
– Qırım sakinine Ukrainanıñ qıtadki qısmında yaşayışnı sıfırdan başlamaq ne derecede imkânlı?
– Bu ceryan o qadar tez keçti ki, vaziyetniñ murekkepligini bile duymay qaldım. Çünki ihtiyac bar edi ve, ondan ğayrı, sevgen işimnen oğraşa edim. Elbette murekkep edi. Bazı teşkiliy meseleler peyda ola edi. Bunı Qırımda yapsaq, mebel yasamaq, er türlü işlerni yapmaq içün kimge muracaat etmekni bilir edik. Ustalarnı tanıy edik. Mında ise er şey deñev ve hata yapuv usulınen yapıldı.
– Siz Kyivdeki işiñizni, Podolda, Jıtnıy bazarı yanında ufaq bir tükânçıq açıp, çiberek pişirip başladıñız. Ve bu çiberekler birden populâr oldı, nevbet, sımarış bekleme peyda oldılar. Siz muşterilerniñ aqıp kelmesine azır ediñizmi?
– Doğrusını aytsam, yoq. Biz o vaqıt o qadar tecribeli degil edik. Çünki er şeyni evde pişire edik. Çoq adam içün degil. Ve turıp, sımarışlarını beklegen adamlarğa pek minnetdarmız.
– Siz o zaman bu tükânçıqta çibereklerni babañıznen ekiñiz pişirdiñizmi?
– E. Ve ale daa, bizde bir taqım çalışqanına baqmadan, yemekler, yemeklerniñ içi, hamırnı azırlav ceryanı tam bir kontrolimiz altında keçe.
– Ya qırımtatar ailelerinde nasıl sayıla: aş pişirmek – erkek işimi, qadın işimi?
– Ev şaraitinde aşnı qadınlar pişire: analar, qartanalar. Çünki erkek – çalışmaq, qazanmaq kerek. Qadınlar ise ev ocağına baqalar. Lâkin bayramlarda musafirler kelgende aqaylar pilâv pişire, ateşte kebab qavuralar. Bu, aqaylarnıñ işi sayıla.
– Qırımtatarlarnıñ ananeviy yemekleri aqqında ikâye etiñiz. Qaysı yemeklerge qırımtatar aşhanesiniñ vitrinası demek mumkün?
– Bu, ilk nevbette, çiberek ve yantıqlardır. O, ğaliba, eñ ananeviy ve autentik yemek. O, pek qadimiy yemektir. Çiberek, «çiy börek» dep tercime etile. Çiberekniñ içi çiy ola. O, bir buçuq daqqa içinde pişmege yetiştire. Lâkin aynı zamanda ğıda hususiyetlerini saqlap qala.
– Qırımtatarlar 1944 senesiniñ sürgünligi şaraitlerinde ananelerini nasıl saqlap qala bildiler?
Sürgünlikniñ başında aş pişirmege imkân olmadı, azıq yoq edi. Qartanamnıñ aytqanına köre, aşamağa, mına saña, şey de yoq edi
– Menim fikrimce, bütün medeniy miras içinde qırımtatar yemeklerini saqlamaq eñ qolay edi. Çünki bu, er künlük bir ceryandır. Elbette, sürgünlikniñ başında aş pişirmege imkân olmadı, azıq yoq edi. Qartanamnıñ aytqanına köre, biraz nişastanen biraz un bar edi. Bularnı qarıştırıp, nasıldır ötmek pişire ediler. Lâkin kene de, esnaf zenaatları, muzıka ve evelden olğan özgünlikke köre, yemeklerni saqlap qalmaq daa qolay edi.
– Ya qırımtatar restoranlarında sıq-sıq rastkelgen pilâv – bu, qırımtatar yemekmi, yoqsa alınma aşmı?
– Şu berilgen pilâv Orta Asiya yemeklerinden alındı. Bizde öz pilâvımız bar. O, başqa türlü, sarıyağnen pişirile. Anda biraz başqa hususiyet bar, amma o da lezzetli.
– Qorantañızda qırımtatar aşlarını pişirelermi?
– Pişireler. Meselâ, fultu – hamır, ceviz, qabaq ve şekerden yasalğan rulet. Pek lezzetli. Bu, qırımtatarlarnıñ yalı boyu yemegi. Bizde yemekler, qırımtatarlarnıñ özleri kibi, subetnoslarğa bölüne. Er bir subetnosnıñ yemeklerinde öz hususiyetleri bar. Misal içün, Qırımnıñ orta qısmında fultunı yalıñız qabaqnen yapsalar, bizde ceviz de qoşalar. Bizde zaten ceviznen qabaqtan pişirilgen aşlar çoq. Bu lezzetlerniñ birleşmesi pek meraqlı.
Yalı boyunca pek çoq sebze yemekleri, pek çoq turşu, balıq – tabiat bergen, anda yetiştirmek ya da elde etmek daa qolay olğan şeyler bar. (Qırımnıñ – QA) orta yolağında ise et, süt malzemeleri daa çoq.
– Restoran açqanda mimarcılıq boyunca bilgileriñizni qullandıñızmı?
– Maña bu bilgiler ve qırımtatar etnik mimarcılığınen, özgün interyernen oğraşqanım pek kerek oldı. Bu, divarlardan başlap, mebelge barğance, restorannıñ kontseptsiyasında yardım etti. Ta özüm sızğan eñ ufaq detaller, mebeldeki köşeçiklerge barğanğa qadar. Atta tutqalnen yapıştırıp, penoplastan masalarnıñ maketlerini yasadım ve olarnıñ ergonomikasına baqtım, masalar ve oturğıçlarnıñ yüksekligini tayin ete edim.
– Ananeviy yemeklerni pişirgende, üyken nesil ile aqıl tanışasızmı? Bunı nasıl pişire turğanlar, bunı nasıl etip daa güzel yapmaq mumkün?
– Pişirgende, er vaqıt qartanamızğa damını baqtıramız. O, bizim ruh bericimiz, evde çiberekler ve yantıqlarnı er vaqıt o pişire edi. Bu, bir ceryan edi: o qart olıp, oña ağır olğanı içün, men oña hamır caymağa yardım etmek mumkün edim, o ise yapıştıra ve qavura edi. Qartanam bizler pişirgen aşlarnıñ damını baqqanda, begene. O, Kyivge kelgende, biz ondan evel onen üç yıl körüşmedik. Biz onı özümizge alğanda o, bizim «Sofra»ğa keldi, ve bizim anda onıñ sürgünlikten evel içinde yaşağan şu autentik Qırım şaraitini yarata bilgenimizni kördi. Qartanamnıñ tap közleri yaşlandı.
– 2014 senesinden başlap Ukrainanıñ qıtadaki qısmında qırımtatar kafeleri, restoranları açılıp başladı, ve adamlar anda avesliknen barıp başladılar. Siziñ fikriñizce, belki de böyle kafelerniñ populârlığı vatanperverlikniñ körünişi ola, Qırımdan mecburen köçkenlerge qol tutmaq isteginen bağlıdır?
Adamlar, Qırımğa barmaq imkânından marum qalıp, qırımtatarlarğa qol tutmaq içün kelgenlerinde bir teselli tapalar
– Bu, vatanperverliknen bağlı ola bilir. Adamlar, Qırımğa barmaq imkânından marum qalıp, qırımtatarlarğa qol tutmaq içün kelgenlerinde bir teselli tapalar. Olar Qırımğa kelgende qırımtatar musafirhanelerinde geceley, qırımtatar kafelerinde aş aşay ediler. Şimdi bir çoqlarında böyle imkân yoq, ve olar, böyle yerlerge kelip, onı az derecede olsa da, tapalar.
– İşğal yoq etilgen soñ Qırımğa qaytmaqnı tüşünesizmi?
– Elbette tüşünemiz. Qaytıp, Qırımda evelki planlarımıznı inkişaf ettirmek ister edik. Menim fikrimce, mimarcılıq ve aşçılıq saalarındaki faaliyetlerimni birleştire bilirim. Halqnıñ etnik medeniyetini inkişaf ettirmek içün bu, fena bir tandem degil.


text:
Almaniya kantsleri Angela Merkel Avropa şurası Ukrainağa qol tutacağını vade etti.
Bu aqta Ukraina Prezidentnıñ matbuat hızmeti Petro Poroşenko ve Angela Merkel arasında olğan telefon vastası ile lafnıñ neticeleri olaraq bildire. Malümat «Paдиo CBoбoдa»ğa ait.
«Angela Merkel Ukraina meselesi şimdi eñ birinci baqılacaq meselelerniñ sırasında olğanını bildirdi. Onıñ sözlerine köre, iyülnıñ 16-da çarşenbe künü, Avropa şurasınıñ toplaşuvında Ukrainağa «ciddiy qoltutuv» yapılacağında işandırdı», - dep aytıla beyannamede.
Ondan da ğayrı, Ukraina Prezdentniñ matbuat hızmeti Poroşenko Angela Merkelnen qonuşqan zamanı Salı künü devamında «eki kere Uçtaraflı gruppanen video-toplaşuv yapıp olacağını» bildirdi.
Ukraina Prezidenti Almaniya kantslerine o barışıqlıqnıñ tarafdarı olğanını bildrdi, ve öz sözlerine azat etilgen Slavânsk şeeriniñ deral abadanlaştıruvını misal olaraq ketirdi.
İyülnıñ 16-da Avropa şurası Ukraina meseleni muzakere etecek.


text:
15çe oktyabrda Langen şәhәrendә Almaniya tatarlarınıñ Közge oçraşuı ütte. Bu oçraşunıñ mizgellәren Cezgә tәkdim itәbez!
Fotolar
-
10çı oktyabrda Langen şəxhrendə Almanya tatarlarınıñ közge oçraşuı ütte. Bu oçraşunıñ mizgelləren Sezgə təqdim itəbez!
-
2015-nçe elnıñ esse ber iyul kөnendә «Argamak» wәkillәre Münxen şәhәrenә cıeldı. Tanılǧan tarixçılar Iskәndәr Gıylәcev hәm Ramil Xәyretdinovnıñ Tatarstannan kilülәre cıelışuıbızǧa sәbәp buldı. Almanianeñ tatar yəşlәre ǧalimnәrgә kuşılıp Puchheim şәhәrenә…


text:
Elordada Aray köşesi jabıladı
ASTANA. QazAqparat - Astanada Aray köşesi waqıtşa jabıladı, dep xabarlaydı QazAqparat äkimdiktiñ saytına silteme jasap.
Qalalıq Kölik jäne jol-kölik ïnfraqurılımın damıtw basqarmasınıñ mälimetinşe, avtokölik joldarın ortaşa jöndew barısında Aray köşesi boyınşa Jawqazın köşesinen Kosmonavtov köşesine deyingi wçaskesinde jöndew jumıstarın bastaw josparlanwda.
Osığan baylanıstı, mamır ayınıñ 18-nen bastap 25-ne deyin atalğan wçaskede kölik qozğalısı tolıq şekteletin boladı.


text:
Fäza-waqıt
Fäza-waqıt[1][2] yäki fäza-waqıt kontinuumı - fäza tiñ xoquqlı waqıt ülçäneşe belän östälgän fizik model.
Fäza-waqıt - özleksez häm matematika qaraşı buyınça Lorents metrikasına buysınğan topologik törlelek (isäpläw fäzası).
Lorents metrikası - Minkovskiy fäzasınıñ psevdoevklidik metrikası, Maxsus çağıştırmalılıq teoriäsendä barlıqqa kilä.
Maxsus çağıştırmalılıq teoriäsendä qullanıla torğan Minkovskiy yassı fäzası buyınça:
Anıñ metrik tenzorı:
İnterval:
Klassik fizikada waqıtqa bäysez Evklid fäzası qullanıla, çönki anda waqıt küzätüçe xäräkätennän bäysez bula.
Kosmologiädä fäza-waqıt täğlimatı berdäm abstrakt Ğälämenä berläşterelä.
Fäza-waqıtta koordinatalar çeltäre 3+1 ülçäneştä cäyelä, barlıq waqiğalar bilgelängän 4 ülçäneş belän taswirlana.
Fäza-waqıtta yaqtılıq konusı töşençäse barlıqqa kilä, ul mömkim bulğan koordinatlar zurlıqların çikli.
Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäse[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäsendä fäza-waqıt berdäm dinamik tabiğätkä xas, fäza-waqıtnıñ barlıq fizik obyektlar belän tä'sir iteşüe näticäsendä gravitatsiä kilep çığa.
Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäsendä fäza-waqıt yassı bulmıy inde, ä üz käkrelegen üzgärtä ala.
Köçle gravitatsion qırda fäza-waqıt Eynşteyn tigezlämäläre belän taswirlana, tigezlämädä sul yaqta - geometriä, uñ yaqta - matdä (energiä-impuls tenzorı). Şulay itep — metrik tenzorı - energiä-impuls tenzorına bäyle:
- — Riççi tenzorı (fäza-waqıtnıñ käkrelege tenzorınnan kilep çıqqan)
)
— kosmologik daimie, - energiä-impuls tenzorı, — vakuumda yaqtılıq tizlege, — Nyuton gravitatsion daimie.
- Eynşteyn tenzorı
— Eynşteyn gravitatsion daimie.
İskärmälär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ↑ http://www.tatknigafund.ru/books/1832/read#page191 TaTapчa физиk TepMиHoлorиядә фәзa hәM kиңлek apacыHдa пpиHципиaлb aepMacы бap, kиңлek - фәзaHың Tиk бep reHә koopдиHaTacы бyлa
- ↑ http://www.tatknigafund.ru/books/1832/read#page331
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ПpocTpaHcTBo и BpeMя — Физичeckaя эHциkлoпeдия


text:
Cuma künü, iyünniñ 27-de, Kiyevde ukrain yırcısı, qırımlı Jamala iştirak etecek «Tripolskiy krug» festivali ötkyerilecek.
Öz çıqışını Jamala Facebook saifesinde ilân etti.
Onıñ aytqanına köre, Ukrainanıñ eñ yahşı çalğıcılar taqımı festival musafirleri içün bir sıra meraqlı şeyler azırladı.
«Tripolskiy krug» – halqara eko-medeniyet festivali. Onıñ vazifesi – qoranta ve gençlerge raatlıqnıñ alternativ imkânlarını köstermek, etnik ananelerni ğayrıdan tiklemek, ve olarğa insan yaşayışınıñ türlü saalarında qazanğan zemaneviy yeñişlernen birleştirmektir.
Festivalniñ sağlamlaştıruv, sport, muzıka, ekologiya, tasil, sergi ve diger medeniy-eglence ve medeniy-maarif etnik programmaları mevcut.


text:
Ukraina iç işleri naziri Pavlo Klimkin Ankarağa yapqan iş ziyareti esnasında Türkiye TİN reberi Mevlüt Çavuşoğlunen, Türkiyedeki qırımtatar teşkilâtlarınıñ temsilcileri ve iş adamlarınen meselelerniñ keniş yelpazesini, şu cumleden Rusiyedeki siyasiy mabüslerniñ azat etilüvi ve ilhaq etilgen Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aq-uquqlarınıñ tiklenüvini muzakere etecek.
«Bizim Rusiyedeki siyasiy mabüslerimiz ve Qırımda Meclisniñ aq-uquqları tiklenüvinden başlap, Rusiye ükümeti tarafından Bağçasaraydaki Han sarayınıñ ğayıp etilüvine qadar - er şey aqqında laf etilecek», – dep yaza Twitterde Klimkin.
2016 senesi Rusiye nezareti altındaki Qırım Yuqarı mahkemesi, bundan soñ, Rusiye Yuqarı mahkemesi de, Qırımtatar Milliy Meclisini yasaqlağan qarar qabul etti – dersiñ ki, Rusiye topraq bütünligne qast etüvi ve insanlarnı qorqızuvından dolayı o ekstremistik teşkilât dep tanıldı.
2017 senesi aprel ayında BMT Halqara mahkemesi Ukraina bergen şikâyetnen bağlı ara qararınen, Rusiyeni Meclisnen alâqalı sıñırlavlarını lâğu etmege mecbur etken edi.
Mayıs ayında BMT halqara mahkemesi Rusiyege muracaat eterek, Meclisniñ faaliyeti tiklengeni ve Qırımda ukrain tilinde tasil berilgeninen alâqalı mahkeme qararını eda etkenine dair malümat bermege talap etken edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Onıñ eki sebebi bolğan siyaqtı. Birinşisi dep, basqınşı orıs sayasatın aytuğa boladı. Orıs şendileri sopılıq joldı wstanğandardan, äsirese eşandardan ayağın tarttı. Qorıqtı dese de boladı.Sol zamanda qazirgi Özbekstan men Oñtüstik Qazaqstanda basqınşılarğa qarsı eşandar wyımdastırğan ülken köterilister bolğan. Soğan baylanıstı eşandarğa senimsizdik tuındap, qısımdar örşi tüsken. Sol kezde bolsa kerek, basqa da şendi, şekpendiler qatarında orıs generalı N.S. Lıkoşin patşanıñ nazarın audaratın tömendegidey mälimdemeler jasağan. «Eşandardıñ Orta Aziyadağı bizdiñ ielikterimizge äserin tanıp, biludi birinşi kezekke qoyuımız kerek». «Dala qazaqtarı arasında sopılıqtıñ keñ taraluına jol berilmeui tiis».
Ekinşi sebep, Et jemes eşan özi alğaş därisin tıñdağan diqan Salıqbek ahunnan alğan bilimin täjiribede sınap, iske asırğısı kelgen.Onday jer Keles özeni jağasınan bwyırdı.Anığırağı sondağı qazaqtardan şaqıru boldı.Bir zamandardağı bölinis boyınşa, Keles özeniniñ eki betkeyi, Şanışqılı taypasınıñ «Darhan» auılınan bastalıp, «Mamıt» jäne «Aranşı» auıldarına deyingi aralıq «Qwdayqwl-besuıl» jäne «Äjike» auıldarına tiesili edi.Osındağı ağayındar özderine jetekşi bolatın bir eşandı qajet etkendi.
Aradağı kelisim şarttı äjikeniñ işindegi Sernazar esimdi jigit ağası jürgizdi. Künderdiñ bir küninde,eki döñgelekti at arbağa mingen Et jemes eşan atanı Keles özeniniñ oñtüstik betkeyin jaylap otırğan Qwdayqwl-besuıldardıñ qıstauına Sernazar ata ertip keldi. El quanıp qarsı aldı. Arnayı mal soyıp, jaqın mañdağı ağayındardı şaqırıp, Alla razılığı üşin sadaqa as berdi.Eşanğa arnayı altı qanattı üy tigildi. Osı künnen bastap, Keles dalasınıñ damuında betbwrıstar bastaldı. Onıñ basında Allanıñ süyikti qwlı – Et jemes eşan ata twrdı.
1.YAssaui sopılıq mektebiniñ tülegi – Et jemes eşan ata bilimniñ Şariğat, Tariqat, Aqiqat, Mağrifat satılarınan ötken.Alla turalı aqiqattı bilgen. Jaratuşınıñ nazarı tüsken.Qwday bergen qasietterge ie bolğan. Jelep-jebeuşi därejesine jetken. Osınday äulie, Alla bärin körip twrğanday is-äreketimen, adaldığımen, ädildigimen wzaq jıldar boyı Keles dalasında YAssaui tarihatı negizinde dini ağartu jwmıstarın jürgizdi. Jamağatpen birge zikir salıp, Allanı ünemi birge eske alatın. Eşan ata qatısatın zikir, qazirgi kezde bükil elge swrıqsız, epeteysiz etip körsetilip jürgendey jwlqınğan, bwlqınğan emes edi. Şeñber jasap otırıp,keyde türegep twrıp, deneni bos wstap, zikirde «Alla Hu» bäseñ dauısta qaytalana aytılıp, bar älemdi Jaratuşığa arnalğan madaq sözderge jalğasatın. Elge, jerge, halıqqa jaqsılıqtar tilep, bata jasap ayaqtalatın. (General N.S.Lıkoşin kuä bolğan zikir osılay ötken). Zikirdiñ soñı emşilikke, ruhani äñgimege, swraq-jauapqa jalğasatın.
Et jemes eşan ata jıl sayın jaña jıl bastalğanda kedey-kepşikterdi, joq-jwqanalardı qatıstıra otırıp, biılğı jıldıñ elimizge, jerimizge jäne ärbir janwyağa jaqsılıqtar äkelgen jıl boluın tilep, arnayı mal soyıp, derbisana wyımdastıratın. Qwran oqıp, soñında bata-tilek jasaytın.
Emşilik jasağanınan tüsken tabıstarın özine qaldırmağan. Halıqtan jäne müridterinen kelip jatqan mal men mülikterge qosıp, halıqtıñ mwqtajına jaratqan. Keles dalasında mal bağıp, egin egip şaşırap jatqan halıqqa jaqın twstardağı 4 jerde qıluetter qazdırıp, özi sonda jii-jii barıp halıqpen kezdesip twrdı. Jıl sayınğı şilde aylarında, sol qıluetterdiñ kezegi kelgeninde, Allağa 40 kündik minajatın jalğastırdı.
2.Eginşilikti damıttı. «Sarıağaş» kurorttarı mañınan ötetin Kelestiñ suın, «Isa ata äulie» kesenesi twsındağı toğannan alıp, 4 şaqırım jerdegi jüz gektarday jerdi sulandırıp kelgen, Qwdayqwl arıqtı odan arı qaray on bes şaqırımğa wzarttı.Wzındığı bir jarım şaqırımday keletin töbeler tizbeginiñ astınan su ötkizdi. Tereñdigi on-onbes qwlaş keletin, qatar jatqan qwdıqtar qazdırıp, olardıñ üstiñgi betin bwzbay köpir qalpında qaldırıp, tek astıñğı jağın bir-birine qostırdı. Jayau adam jüre beretin tunel payda boldı. Halıq mwnı tunel demesten «Kesken» dedi. Qazirgidey quattı da, epti tehnikalar joq kezde, osınday injenerlik tapqırlıqpen iske asırğan tirlikterine tañğalmasqa şarañ joq. Osı jwmıstardı atqaru üşin jüzdegen adam tınbay birneşe ay jwmıs istedi. Olardı as-sumen,qwral-saymanmen qamtamasız etudiñ özin oylap körseñiz, bwl jwmıstıñ oñay bolmağanın añğarasız.
Osılayşa töbeniñ arğı betindegi ğasırlar boyı qañsıp jatqan ondağan gektar jerge su apardı. Ol jerlerge bau-baqşa ektirdi. «Eşan bazar» men onıñ arjağındağı eldi mekenderden Taşkentke bara jatqan nemese kele jatqan keruender, jeke adamdar arnayı toqtaytın. Şay işip demalatın. Samsağan jemister men qauın-darbızdardan auız tietin. Köşetteri men twqımdarın alıp ketetin. Sonıñ arqasında jañadan payda bolğan «Eşan bau» auılı şartarapqa belgili boldı, atı şıqtı. Osı auılda paqsa dualdan özine üy saldırdı.Jan-jağına halıq qonıstandı. Jañadan mazar ornın belgiledi. Onıñ şığıs jağınan jer astı meşiti-qıluet qazdırdı. Onıñ qazılğanına bir jarım ğasırday bolsa da, älige deyin bwzılmay,eldiñ ziyarat ornı bolıp twr.
3.Keleste saudanı damıttı.Qazirgi Abay kentiniñ şığıs jağında dalalıq bazar aştı. Batısında mausımdıq järmeñkeler wyımdastırdı. Oğan Taşkentten, Türkistannan, Sozaqtan, Şımkentten jäne jaqın mañdağı auıldardan sauda keruenderi men otar-otar qoylar,üyir-üyir jılqılar, kele-kele tüyeler, siır tabındarı keletin. Järmeñke qazirgi Abay kenti men Besqwbır eldi mekeni arasın jalğap jattı. Järmeñkede twrmısqa qajettiniñ bäri satılatın. İzdegeniñniñ bäri tabılatın. Qaz qatar tigilgen kiiz üylerdiñ ädemiligi birinen biri asıp tüsetin. Ärbir şañıraq qımız ben qımıran wsınatın. Qazandarda tağamnıñ nebir türleri pisirilip jatatın. Ayğa sozılatın järmeñke bolğan soñ,onda oyın-sauıq ta,aytıs ta,tipti kökpar da bolatın. Orta aziyadağı jaqsılar men jaysañdar,nebir änşiler men bişiler, sal seriler keletin.Bir ayda bitpeytin järmeñkeniñ jergilikti halıqqa bereri de, üyreteri de köp bolğan.
Qazirgi Taşkent, Şımkent, Qızılorda oblıstarı aumağında Et jemes eşan atanıñ barmağan jeri, baspağan tauı qalmağan şığar. Osı aymaqtağı halıqtıñ işinen Et jemes eşan atanıñ kömegine mwqtaj bolğandar, äulieniñ jürgen jerin bilmese de, şın niet etip, atın aytıp jalbarınğandarğa äulie kömegin bergen. Bwl jäy añız äñgime emes. Bolğan oqiğalar äli de halıqtıñ esinde.
jalğası:


text:
Malaysia Airlines şirketiniñ Boeing 777 uçağınıñ felâketi taqiqatında iştirak etken memleketlerniñ ekspertleri elâk olğanlarnıñ cesetlerini Felemenkke yollamağa azırlana.
Bunı uçaqnıñ felâketi taqiqatı boyunca devlet komissiya reisi, Ukraina baş naziri muavini Vladimir Groysman bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, ketişatqa 90 ekspert ve halqara teşkilâtlarnıñ tahminen 30 vekili celp etildi. Ekspertler GP «İ. O. Malışev adına zavodı»nıñ territoriyasında çalışalar. İş ketişatı Ukraina ve halqara qanuniyetine köre keçirile.
Vladimir Groysman şunı da bildirdi ki, cesetlerniñ tanuvı ve mahkeme-tibbiy teşkerüvler Felemenkte keçirilecek. O, elâk olğanlarnıñ cesetlerini avuştıruvğa azırlamaq içün ne qadar vaqıt kerek olacağını aytıp olamadı, amma bir qaç saat devamında bildirecegini qayd etti.
«Ukraina tarafı bunı eñ qısqa müddet içinde becermege tırışır», – dedi o.
Baş nazir muavini Malaysia, Felemenk, Ukraina ve ISAO arasında muzakerelerniñ keçirilüvini de bildirdi.


text:
«Narodnıy front» fraktsiyası Ukrainanıñ bloktan tış statusından vazgeçüv qanun leyhasını qayd etti. Bunı dekabr 3-te Ukrinform bildire.
«Başqa qanun leyhalarına baqqanda, bizim vesiqamız Rusiyege sayğı köstermey. Ukraina bloktan tış statusından vazgeçse, memleketimizniñ NATOğa kirmek imkânı peyda olur», – dedi fraktsiya lideri Oleksandr Turçinov.
Neşirniñ malümatına köre, «Ukrainanıñ tışqı siyaseti ve milliy menfaatları printsiplerine dair bazı qanun deñişmeleri aqqında» №1014-2 qanun leyhasını «Narodnıy front» fraktsiyasınıñ lideri Oleksandr Turçinov ve fraktsiya deputatları Andriy Parubiy ve Serğiy Paşinskiy parlamentke teklif ettiler.


text:
Mayıs 18 künü bütün dünya qırımtatar halqınıñ sürgünligi qurbanlarını aña edi: 71 yıl evelsi, 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa insanlar – Qırımnıñ tamır halqı ile birinci eşelon yolğa çıqqan edi. «Nastoyaşçeye vremâ» qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilev ile milliy facia aqqında laf etti.
– Gece, ya qaşqır, ya çaqallar uluy. Ağlayım, bir şey olmaz dep, meni tınçlandıra ediler. Bu vaqıttan hatırlavlarım saqlandı. O vaqıt üç yaşımda edim.
Eñ qorqunçlı – birinci eki yıl. İnsanlarımız açlıq, qıyın iş, hastalıq sebebinden kütleviy sürette elâk ola. Altmış seneleri bir talilni keçirdik, birinci eki yıl içerisinde 46% elâk olğanı aqta malümat alğan edik.
– Qırımtatarlarnıñ taqdirini bir söznen añlatmağa rica etseler, nasıl bir söz olur edi?
– Facia sırası. 1917 senesinden başlap, ayırım, ükümetimizniñ, milliy toplaşuvımıznıñ yoq etilmesi. 1920 seneleri açlığı. Zengin köylülerge yapılğan basqı, Qırım tışına bir 50 biñ aileniñ quvulması. Soñ ise kütleviy sürgünlik, nice yıllar devamında Vatan avdeti oğrunda küreş.
– Qırımtatarlarnıñ XXI asırnıñ başındaki taqdirini nasıl añlatmaq mümkün?
– Ümüt vaqtı edi. Ukraina devletinde mustaqillikni tapıp, kelecekke ümüt besley edik. İşğalden soñ kene er şey keri qayta.
Tünevin sürgünlikniñ 71 yıllığı munasebeti ile taziyeni bildirmek içün Erdoğan telefon etti. Türkiye iç bir vaqıt Qırım işğalini tanımayıp, Ukraina tarafında olacağını açıqtan ayttı. Aytqanım, bizge kerek olğan tek bir yardım – Qırımnıñ işğalden azat etilmesine qol tutmaqtır. O, iyün 7 künü Türkiyede parlament saylavları olacaq, kelseñiz – muzakere etermiz, dep cevap qaytardı.
– Sizge kene Kremlden telefon etip, «№1 abonent»nen qonuşmağa teklif etseler, oña ne dersiñiz?
– «Onıñ ile ne aqta laf etmege mümkün, bilmeyim. Sadece laf etmecem. Bıltır avgust ayında maña böyle teklif kelgen edi, Putin daa bir kere laf etecek olğan edi. Semereli subet olsa – yarın sizge bütün qapılar açılır, degen ediler. İsteseñiz – keri, Qırımğa. Oğluñız da azat etilir. Amma men böyle ayttım: «Demek, oğlum sizde reinedir? Terroristlerniñ areket tarzı. Padişañızğa aytıñ: terroristlernen muzakere keçirmeyim.
Maqaleniñ asıl nushası – «Nastoyaşçeye vremâ» saytında