text:
Qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırovnıñ advokatı Aleksey Ladin İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine şikâyet bermek niyetinde, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Ladin bunı, qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırovğa daa evel Kefe şeer mahkemesi taraından çıqarılğan ukümni deñiştirmeyip qaldırğan Rusiyeniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ oturışuvından soñ bildirdi.
Ladin: «Eki maqamda da (insan aqları ve esas urriyetlerine dair – QA) Konvetsiyanıñ bozuluvları oldı. Ondan ğayrı kassatsiyanı, başta Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Prezidiumına ve ondan soñ Rusiye Yuqarı mahkemesine berip, soñunace çıqaracaqmız», – dedi.
Advokat: «Bu cinayetniñ esas terkibiy qısmı – diger şahıslarğa muracaat etüv. Kadırov kimsege muracaat etmedi. Bu, bir şey hırsızlamadan hırsızlıq yapmaq kibi. Bu, kör soqaqqa alıp barğan yol. Kadırovğa qarşı çıqarılğan uküm ne qanuniy, ve ne de esaslandırğandır», – dep añlattı.
Qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırov qabaatlanğan cinayetinde özüni qabaatlı tanımadı.
Mayıs 3-te Rusiyeniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırovğa daa evel Kefe mahkemesi taraından çıqarılğan ukümni deñştirmeyip qaldırdı.
Qabaatlavnıñ versiyasına köre, Kadırov 2016 senesi martında, özüni Aqmescitten bir qırımtatar olaraq tanıtqan ve Ukrainanıñ kontroli altında olmağan Donetsk ve Lugansk vilâyetlerini azat etmek içün «Qırım» batalyonınıñ meydanğa ketirilmesi aqqında bildirgen nasıldır Demyan Demyanenkonıñ videoroligini repost etti. Bir qaç aydan soñ repostnıñ altında, içinde, cümleden, «Qol tutam, Qırım evelden de, şimdi de ve kelecekte Ukraina olacaq» sözleri olğan Kadırovnıñ izaatı peyda oldı. Oña qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi boyunca iş açıldı. Qabaatlav FSB ekspertleri tarafından yapılğan ve Kadırovnıñ izaatında Rusiyeniñ topraq bütünliginiñ bozulmasına davet olğanını isbatlağan ekspertizağa esaslana.
2017 senesiniñ aprelinde Rusiyeniñ maliy monitoringi boyunca hizmeti Kadırovnı ekstremistler ve terroristler cedveline kirsetti.
Kadırov özü, cinaiy işi – öz noqtai-nazarını faal surette ifade etkenine ve aq-uquqnı qorçalav saasındaki faaliyetlerine cevaben mahsus hizmetler tarafından yapılğan provakatsiyadır, dep iddia ete.


c: text/html

text:
26 apreldä Yaşüsmerlär Respublika kitapxanäsendä G.Tukaynıñ 125 ellıgına bagışlangan çara uzaçak, dip xäbär itälär Intertat.ru gazetına.
Vençur yardämendä niçek tanılırga?
Ufa da Tukay ezlären saklıy
Başkortstan başkalası Ufa şähärendä dä bu könnärdä xalkıbıznıñ böek ulı, mäñge gorurlanıp söylärlek olug talant iyase Gabdulla Tukaynıñ tuuına 125 el tuluga bagışlangan çaralar baytak oeştırıla. Başkortstan däülät universitetında häm Başkortstan däülät pedagogiya universitetında, şulay uk Ufanıñ 65nçe häm 84nçe sanlı tatar gimnaziyalärendä, gomum belem birü katnaş mäktäpläreneñ tatar sıynıflarında G. Tukayga bagışlangan kiçälär oeştırıla. Ufa tatar milli oeşmaları da bu arada kayber mädäni çaralarnı äzerläp tora.
KAMAZ yazmışı may aenda xäl iteläçäk
May urtasında Minsk şähärendä KAMAZa häm MAZ kompaniyalären berläşterü buença berençe utırış uzaçak. Älege ideya ike avtoginant tiräsendä inde fevral aennan uk böterelä. Ul vakıtta "Rostexnologiyalär" korporasiyase ike oeşmanıñ aksiyalären alıştırıyk dip, Belorusiya citäkçelegenä xat yulladı. Minsk avtozavodı aksiyaläre tulısı belän il citäkçelege kulında.
ПoдпиcaTbcя Ha: CooбщeHия (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Brent markalı munaydıñ bağası barreline 34,77 dollarğa qımbattadı. Bul twralı interfax.kz xabarlaydı.
«Munaydıñ bağa belgilenimi Resey men OPEK elderi arasındağı qara altın deñgeyin qalıptı ustap turw twralı kelisimnen keyin birden köterildi», -delingen agenttik xabarlamasında.
Säwir ayına arnalğan Brent markalı munay fyuçersiniñ bağası londondıq ICE Futures bïrjasında 1,76 dollarğa qımbattap(5,33%), barreline 34,77 dollardı quradı.
Al WTI-diñ nawrız ayına arnalğan bağası Nyu-York tawarlıq bïrjasında (NYMEX) 2,06 dollarğa qımbattap(6,95%), barreline 31,70 dollar boldı.
Ayta keteyik, munay deñgeyin qalıptı ustap twralı jalpı kelissözder 1 nawrızda ayaqtalwı mümkin.
Tegï: Glavnaya, Älem ekonomïkası,
Kommentarïï


text:
«Qırım evi» devlet müessisesi Qırım yarımadasında medeniyet-din meselelerini nezaret etmekte. Bunı müessise müdiri Aleksey Skorik Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Bizler Qırımda medeniyet, milliy mesele ve din ile bağlı meselelerni nezaret etemiz. Monitoring esabatları meraqlanğan devlet akimiyeti organlarına berilecek. Böyle bir meraq bar», – dedi o.
Onıñ aytqanına köre, monitoring daimiy olacaq. Birinci esabat avgust ayınıñ soñuna qadar azır olacaqtır.
«Qırım evi» devlet müessisesi 2014 senesi noyabr ayında Rusiyeniñ Qırım işğali neticesinde peyda olğan içtimaiy, gumanitar meselelerniñ al etilmesi içün meydanğa ketirilgen edi. «Qırım evi» memleket içinde köçip kelgenlerniñ vaziyetini ögrenip, devlet akimiyeti organlarına tevsiyede bulunacaq.


text:
Qazanda Badminton çempionatı başlana
Çempionat 13-18 fevral’ könnärendä uzaçaq
13-18 fevral’ könnärendä Qazanda Awrupanıň iň yaxşı 400 badmintonçısı oçraşaçaq.
Bügen Tatarstan başqalasında taqımnar arasında häm 15 yäş’tän keçe yäş’lär arasında Awrupa Badminton çempionatı başlana.
Taqımnar arasında Awrupa Çempionatı öçen Qazanda 29 ir-at häm 24 xatın-qız taqımnarı belän barlığı 40 tiräse ilneň Milli komandaları köç sınaşaçaq.
Törkiyäneň Qazandağı başkonsullığı beldergänçä U15 Awrupa Badminton çempionatında Törkiyäneň dä ir-at häm xatın-qız Milli taqımnarı qatnaşaçaq.
Qazandağı Gimnastika üzägendä oyıştırılaçaq çempionatnı qararğa teläwçe 6-14 yäş’lärdäge balalar, suğış veterannarı, ğarip, layıqlı yaldağı watandaşlarğa taşlamalı biletlar satılaçaq.


text:
Devlette cenk ketse bile, Ukraina Qırımnı unutmamaq kerek, deyler mütehassıslar. Olarnı fikirince, qırımtatar ealisiniñ qorçalanuvı, olarnıñ Ukraina tamır halqı olaraq ilân etilüvi işğalnen küreşmek içün yardım ete bile.
Ukrainanıñ yañı Anayasasında yarımada qırımtatarlarnıñ milliy territorial muhtariyeti olaraq qayd etilmek kerek. Bu fikirni Qırım mütehassıslar merkezi idaresiniñ reisi Andrey Klimenko bildirdi. Onıñ fikirince, bunıñ episi Ukrainanıñ yarımada içün küreşte yardım ete bile.
Bundan da ğayrı, Ukraina prezidenti Pötr Poroşenko, Ukraina territoriyasında Qırım Nazirler Şurası çalışqanı aqqında mahsus avaleni çıqarmaq kerek. Böyleliknen, qırımtatarlarnıñ aqlarını yüksek uquqiy seviyede qorlamaq mümkün olacaqtır. Klimenko aytqanı kibi, bu organ işğal etilgen Qırımğa qomşu olğan Herson vilâyetinde faaliyet köstermesi kerek.
«Bu nazirler Şurası, em qırımlılarnıñ, em de andan köçkenlerniñ işlerinen meşğul olmalı», ̶ dep qayd etti o.
Qırım meselesi Ukraina içün eñ müim meseleler sırasında olmalı – Çubarov
Qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilevniñ fikirince, qırımtatar halqı aqlarınıñ qorçalanuvı Ukrainağa Qırımnı qaytarmağa yardım eter. Hususan, eñ yaqın vaqıtta qırımtatar halqı tamır halq olaraq ilân etilmeli. 2007 senesi, BMT Baş assambleyası tamır halqlar aqqında deklaratsiyasını qabul etkende, Ukraina oña qol tutmadı.Cemilev qayd etkeni kibi: bu vesiqa vaqtında qbul etilgen olsa edi, işğal vaqtında halq qorçalanğan kibi olur edi. «Tamır halqnıñ razılığı olmadan, onıñ territoriyasında cenkler alıp barılmay ve arbiy qısımlar yerleştirilmey», – dep, Mustafa Cemilev Deklaratsiyanıñ maddelerinden birini bildire.
Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, Qırım meselesi Ukraina içün eñ müim meseleler sırasında olmalı. Onıñ sözlerine köre, yarımadanıñ qaytarıluvı Donbasstaki tınçlıqnıñ pekinleştirilüvinen birlikte olmalı.
«Kimdir belki de, başından antiterroristik operatsiyasını bitirip, soñra Qırımnı tüşünirmiz, dep belleydir, amma, bugünde bugün bu kibi teklifler bizge kelişmey. Em birinci, em ekinci, em üçüncisi bir sırada olmalı», – qayd etti Çubarov.
Mütehassıslarnıñ fikirince, qırımtatar halqı aqlarınıñ qorçalanuvı, Rusiye ile küreşte belli bir küç berir.


text:
Ramazan ayı
İslam dönyası Ramazan ayına ayaq bastı
İslam dönyası Ramazan ayına ayaq bastı. Bu ayda uraza totıla. Uraza - säxärdän başlap axşam azanına qadär aşamaw,êçmäw , ir-xatın yaqınlığı qılmaw dimäkter. Aqılı kamil bulğan, baliğ’ yäşenä citkän här möselmanğa uraza totu farızdır.
Uraza - İslam cähätennän bädän belän dä, rux häm can belän dä başqarılğan ğiybadät.
Ramazan ayında iftar häm säxär aşları aşala ,alarnıň törläre dä arta. İftar tabınnarına tağın da zur ähämiyät birelä.
Ramazan ayında urazadan tış tağın ber ğibadät isä - täravix namazı. Täravix – Ramazan ayına maxsus , yästü namazınnan soñ uqıla torğan namaz.
Ramazan ayınıñ dönyağa tınıçlıq, iminlek alıp kilüen teläp qalabız.


text:
Moka (qähwäqaynatqıç)
Moka qähwä qaynatqıçı yäki geyzer qähwä qaynatqıçı - maxsus qähwä sawıtı, anda bu basımı tä'sirendä qaynar su asqı sıyımnan öske sıyımğa töyelgän qähwä belän tulğan bülek aşa kütärelä.
Moka öç bülektän tora: asqı sıyım, öske sıyım häm filtr-büränkä.
Älege qähwä äzerläw ısulı ayıruça İtaliädä taralğan. Ğädättä anda moka sawıtı allüminiydän yasala.
Fizik mäsläk[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Asqı sıyımğa su salına, cılıtqanda su östendäge bu basımı arta häm qaynar bu sunı büränkägä etep çığara. Qaynar su basım astında töyelgän qähwä belän büränkä aşa uzıp kütärelä, bar faydalı matdälärne señderep, öske sıyımğa geyzer bularaq menä.
Älege mäsläk 1833 yılda ingliz keşese Samuel Parker tarafınnan uylap çığarılğan, 1933 yılda Alfonso Bialetti patentlağan.
Ğädättä Mokada urtaça tartılğan qähwä qullanıla. Peşerelgän eçemlek täme buyınça espressoğa yaqın, çönki ekstraksiä basım (yaqınça 2 atm) astında bara häm temperatura 94-96 C citä, älege şartlarda qähwä äçe bulmıy.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- CTиBeHcoH T. Бoлbшaя kHиra koфe = The curious barista's guide to coffee (2015) / Пep. c aHrл. З. TиMoфeeBoй. — M.: Э (ЭkcMo), 2017. — C. 142—145. — 223 c.


text:
Qırım advokatı Mammet Mambetov, Aqmescit tahqiqat izolâtorında (SİZO) Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevni ziyaret etip, sağlığınıñ eyilişmesi aqqında bildirdi. Bunı advokat mayıs 7-de özüniñ Facebooktaki saifesinde yazdı.
Mambetov: «Bugün Aqmescit SİZOsında daa bir kere Uzeir Abdullayevni ziyaret ettim. Bu sefer onıñ sağlığı, mayıs 3-tekinen qıyas etilgende, daa yahşı. Ayağındaki şişik yavaş-yavaş keçip başladı. Uzeir, pervasız olmağanları içün er keske minnetdarlığını bildirdi ve büyükten büyük selâm yolladı», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, Abdullayevde sağlıq vaziyetiniñ eyileşmesi, oña tibbiy yardımnıñ kösterilmesi ile iç de bağlı degil.
Advokat: «Onı ale daa keregi kibi teşkermediler. Oña, SİZOdan eki saatqa çıqarılğanda yapılğan ultra-davuş teşkerilüvi – teşkerilüv degil. Uzeirde endi ardı-sıra üç aydan berli ayda bir kere olaraq böyle tutuvlar ola. Lâkin kimse oña, damarından biohimiyağa qan alıp lütuf köstermedi. Ya ekimlerniñ bu meselede salâhiyeti yoq, ya da olar ondan bu hastalığını gizleyler. Amma öz sağlığınıñ vaziyeti aqqında doğrusını bilmek – bu, er bir, hususan esirlikte olğan insannıñ aqqıdır», – dep qayd etti.
Mayıs 4 cuma künü, Aqmescit tahqiqat izolâtorında tutulğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevni Semaşko adına hastahanege alıp barğanları aqqında malümat peyda oldı.
Bunıñ arfesinde advokat Mammet Mambetov, Abdullayevniñ kritik vaziyeti aqqında bildirdi.
Aprel 30-da Uzeir Abdullayev Aqmescitteki tahqiqat izolâtorınıñ tibbiy bölügine keçirildi. Bundan evel Abdullayevniñ anası Dilâra Abdullayeva, oğlunıñ bir qaç künden berli yüksek sıcağı ve ayağında şişik ile şişiklik olıp, dayanılmaz ağrılar çekkenini bildirdi.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Rusiye metropoliyası tarafından ilhaq etilgen Qırımğa paranıñ ayırılması boyunca vaziyetniñ ketken sayin daa beter olğanını sıq-sıq eslep başladım.
Rusiye ordusına alınuv aqqında ilânlarda ayda on sekiz biñ rublelik (7,63 biñ hrivnalıq) maaş seslendirile. Poliste biraz daa çoq, lâkin acemiyler içün o da mına saña degil. Söz kelimi, metropoliyanıñ öz territoriyasında polis hadimleriniñ maaşları bayağı ziyade. İhtimal ki, em Qırım sakinleri metropoliya içün tam manada vatandaşlar degil, em de Kremldeki şorbacılar Qırım polis hadimleriniñ esamesini oqumaylar.
Çoqusınıñ pensiyaları on biñden az olğan pensionerler nasıl sağ qala, aytmaq zor
Misal içün, Qırımda mahkeme icracılarınıñ aylıqları yigirmi biñge (8,5 biñ hrivnağa) qadar barmay. Temiz maaşı sekiz biñ ruble (3,4 biñ hrivna) olğan ve qoşumlar ile on beşke (6,36 hrivna) çıqqan tsivil devlet memurları aqqında söylegende asıl da em külecegiñ, em ağlaycağıñ kele. Adiy bücetçilerniñ aylıqlarını asıl da hatırlamaq istemeyim, çünki anda er şey pek osal. Çoqusınıñ pensiyaları on biñden (4,2 biñ hrivna) az olğan pensionerler nasıl sağ qala, söylemek zor.
Ve şimdilik, Qırım sakinlerinde ayat seviyesiniñ istiqrarlı bir tüşüv tendentsiyası yalıñız artqan sürat ile közetile.
«Ğalipler taqımı» içün metropoliyanıñ iltifatı eksilmey
Aynıı zamanda «ğalipler taqımı» içün metropoliyanıñ iltifatı eksilmey. Olar Qırımda evelkisi kibi at oynatalar. «Ğalipler taqımı»nıñ birinci simalarına ait inşaat şirketleri tarafından Aqmescitte ve deñiz yalısındaki zonada muazzam qurucılıq işleri yapıla. Tabiatqa antropogen yük saasındaki vaziyet deşetli. Tabiat evelki alına qaytıp olamay. Deñiz yalısınıñ boyu ise kanalizatsiya aqızmaları ile o qadar bulaştırıla ki, tezden Qırımndaki Qara deñiz yalısında yuvunmağa da mumkün olmaycaq.
Lâkin Qırımnıñ dotatsiyalı bücetinde temizlev tertibatlarına para yoq, metropoliya da endi para bermey. İnşaat şirketlerini bu ekologik işlerge para bermekni kimse mecbur etalmay ve istemey, çünki olar «ğalipler taqımı» liderlerine ait. İşte, böyle bir quvançsız vaziyet.
Yaqında faal bir grajdan pozitsiyası olğan tanış pensionerimni kördim ve fikirlevindeki metamorvozalarğa taaciplendim. 2014 senesinde o, etrafqa tükürçiklerini yağdırıp, «tuvğan limanğa qaytqanına» quvanğanını hatırlayım. Şimdi ise o, utanmayıp, Qırımdaki Rusiye aqiqatını küfür sözlernen söge edi. Men, bu küfürlerni diñlemege istemeyip, öz yoluma devam etkende ise, o, artımdan: «Bütün bu belâlar andan – töpeden», – dep taşladı. Ve qısqa bir sükünetten soñ: «Putinden», – dep ilâve etti.
Zarema Seitablayeva, Qırım sakini, bloger (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz fikirlerini aks etip, muarririyetniñ fikrini aks etmey bileler


text:
Törek hawa yulları Qazanğa oçqıç säfäre sanın arttıra
Törki dönya xäbärläre 15
Törki dönya xäbärläre 15
Astanada Törki telle illär Êş şurası cıyılışı uzdı
Qazaqstannıñ “Atameken” Milli êş häm säwdä oyışması oyıştırğan çarada Azärbaycan, Törkiyä häm Qırğızstan wäkille qatnaştı.
Cıyılışta Törkiyä belän qazaqstan arasında urtaq säwdä häm sänägät oyışmasının barlıqqa kiterelüe öçen kileşü imzalandı.
İmzalanğan kileşüneñ Qazaqstanğa Qara diñgez liniyasenä êşkärtelmägän matdä genä tügel, ä şul uq waqıtta uñışlarnıñ êksportın täêmin itäçäge belderelde.
Açılışta çığış yasağan “Atameken” räsmi zatı Abılay Mırzahmetov älege kileşü häm proyektka Azärbaycan häm Qırğızstannıñ da quşıluın kötülären häm mondıy çaranın aktiv mäydan bula alacağın assızıqladı.
Cıyılışta Törkiyädän Törkiyä Palatalar häm birjalar berlege başlığı Rifat Hisarcıklıoğlu, Azärbaycannan Êşmäkärlär milli konferenśiya başlığı Mamed Musayev, Qırğızstannan Säwdä häm sänägät oyışma başlığı Marat Şaşekeyev räislegendäge wäkilleklär qatnaştı.
Älege şurada Üzbäkstannıñ da qatnaşuı kötelä.
Azärbaycanda İslam teläktäşlek uyınnarı uzaçaq
Azärbaycanda 12-22nçe may könnärendä oyıştırılaçaq 4nçe İslam teläktäşlek uyınnarı belän bäyle bularaq “Xäzärdän başlanuçı su säyäxäte” isemle çara başlatıldı.
Däwlät başlığı İlham Aliyev, vise-rezidentı Mihriban Aliyeva, Soğud Ğaräbstanı Milli olimpiada komitetı başlığı häm İslam teläktäşlek uyınnarı federaśiyase başlığı Abdullah bin Mosaad bin Abdulaziz Äl Suud häm ISSF äğzase illär räsmi zatları qatnaşqan çarada Törkiyäne Yäşlär häm sport ministrı Akif Çağatay Kılıç wäkillek itte.
Däwlät başlığı Aliyev çarada yasağan çığışında ber aydan soñ 57 ildän 3 meñnän artıq sportçınıñ Azärbaycanda köç sınaşaçağın belderde. Barlıq qunaqlarnı qabul itärgä äzer buluların häm alarnı sabırsızlıq belän kötülären açıqlağan Aliyev 57 ildän qatnaşunıñ İslam teläktäşlek uyınnarı tarixında rekord buluın citkerde.
2017nçe yılnıñ Azärbaycanda “İslam teläktäşlek yılı” itep iğlan itelüen xäterlätkän Aliyev: “Bu – barlıq möselman illären ber-bersenä tağın da yaqın berläşterü öçen tarafıbızdan yasalğan kereşü. Bügenge köndä möselman illäre berlek häm teläktäşlek êçendä bulırğa tiyeş. Bez Baqıda bar dönyağa İslam dönyasınıñ berlek buluın kürsätäçäkbez. Bezneñ berlegebez köçebezne arttırır,” – dide.
İİslam teläktäşlek uyınnarı simvolınıñ su buluın äytkän Aliyev: “Su – tormış çığanağıdır. Azärbaycan - sixerläwçe tabiği güzälleklär bulğan il. Güzäl küllär, yılğalar, çişmälär, şarlawıqlar, Xäzär diñgezebez bar. Bügen Xäzär diñgeze yarınnan ilebezneñ törle yaqlarına zur säyäxät başlana.”
Çığıştan soñ Aliyev Xäzär diñgezennän alınğan sunı üzläre belän alıp kitüläre öçen Azärbaycannıñ törle töbäklärennän kilgän balalarğa birde. Baqırdan yasalğan su sawıtları ilneñ külläre, yılğaları, çişmälärenä alıp barılaçaq, alardan tutırılğan sular İslam teläktäşlek uyınnarınıñ açılış tantanasına kitäçäk.
Törek hawa yulları Qazanğa oçqıç säfäre sanın arttıra
Törkiyä belän Rusiyä Federaśiyase arasındağı mönäsäbätlärne cayğa salu adımnarı berençe cimeşen turizmda birde.
Rusiyä watandaşları yaqınlaşıp kilüçe sezon belän Törkiyäne qabat 1 nomerlı yal itü urını yasarğa äzerlängändä İstanbulğa bulğan qızıqsınunıñ qabat artuı belän kübräk turist taşu öçen Törek hawa yulları da êşkä kereşte.
Törek hawa yulları İstanbul-Qazan-İstanbul säfärläreneñ sanın arttıra.
Şirkät atnada 3 tapqır çınğa aşırıluçı oçqıç säfärlären 26nçı mart könennän 4kä çığardı, 29nçı maydan başlap 5kä citkeräçäk.
Şul arada vizağa qaramastan Törkiyä watandaşları sanında da artış kötelä.
Törekmänstan däwlät başlığı 12nçe aprel’ könne Qazaqstanğa räsmi säfär yasayaçaq
Qazaqstannıñ tışqı êşlär ministrı Kayrat Abdrahmanov Törekmänstan ilbaşı Gurbanguli Berdimuhammedovnıñ Qazaqstanğa räsmi säfär yasacağın açıqladı.
Qazaq ministr Kayrat Abdrahmanov Qazaqstandağı çit il ilçelärenä ilneñ awıl xucalığı ölkäsendä ğamälgä kertkän programmaların tanıtu cıyılışında tübändägelärne citkerde: “Üzbäkstan däwlät başlığınıñ Qazaqstanğa säfär bik uñışlı buldı. Äle kiçä genä däwlät başlığı Nursultan Nazarbayev Baqığa räsmi säfär belän kitte. Monnan soñ Törekmänstan ilbaşı Qazaqstanğa räsmi säfär yasayaçaq.”
Törekmänstan däwlät başlığı Berdimuhammedovnıñ 12nçe aprel’ könne Qazaqstanğa räsmi säfär yasawı kötelä.


text:
Poeziya
Poeziya sanaat ha'm a'debiyattın' bir tu'ri. Poeziya ko'rkem shıg'ıwı ushın so'zlerdin' sapası, olardın' uzınlıg'ı ha'm aytılıwı, sonın' menen bir qatarda ma'nisine itibar beriledi. Poeziya ha'r tu'rli bolıwı mu'mkin (haiku, tematikalıq, balalar taqmag'ı) ha'm zatlardı su'wretlewde qollanıladı (salıstırıwda, so'ylesiwde, sezimlerdi ko'rsetiwde). Ol ma'nili yamasa ma'nissiz, uyqasqa iye bolıwı yamasa uyqaspawı, tek g'ana bir neshe so'zlerden ibarat bolıwı yamasa tolıq bir kitaptı qurawı (epikalıq poema) mu'mkin. Ol ha'r qıylı formada ha'm ko'lemde bolıp, teren' ma'nige iye yamasa ku'lkili bolıwı mu'mkin.
"Bir zattı poetikalıq tu'rde aytıw" mag'lıwmattı ko'rkem usılda jetkerip beriwdi an'latadı.
Poeziyada tu'rli tonlar qollanıladı. Poeziyanın' ko'plegen tu'rleri bar, ma'selen, Haiku, Ballada, Oda. Basqaları erkin ha'm bes qatarlıq taqmaqlar.


text:
Gazzä İzrail’ cibärgän yärdämne qabul itmäde
Fälästinle yäş’lär İzrail’ aşığıç yärdäm xezmäte Qızıl Dawut Yoldızı oyışmasınıñ texnikasın Käräm Äbu Sälim çik buyı qapqasınnan ütkärmäde, kire bordı
Gazzä “Böyek qaytu yöreşe”ndä İzrail xärbiläre açqan utta yaralanğannar öçen İzrail’ tarafınnan cibärelgän daru häm mediśina kiräk-yaraqların qabul itmäwen belderde. Fälästinle yäş’lär İzrail’ aşığıç yärdäm xezmäte Qızıl Dawut Yoldızı oyışmasınıñ texnikasın Käräm Äbu Sälim çik buyı qapqasınnan ütkärmäde, kire bordı.
Böyek qaytu häm qamalışnı özü yöreşe yuğarı milli komitetınıñ belderüendä: “Fälästinle grajdannarnı ütergän İzrail’ daru häm mediśina yärdäme cibärep imidjin yaxşırtırğa mataşa, bez monı qabul itmäyäçäkbez,”-diyelde.


text:
Federalist Jahanşah
Asadullaev Üyinde 1917 jıldıñ 1–11 mamırında ötken mwsılmandar qwrıltayı
Tarihi miniatyura
Jahanşa Dosmwhamedov
Mäskeu. 1917 jılğı mamır ayı. Asadullaev Üyinde külliresey mwsılmandarınıñ qwrıltayı ötip jatır. Qwrıltaydı Petrogradtağı bwrınğı Memdumanıñ mwsılmandar frakciyası jwmıs istegen ğimaratta otırğan Uaqıtşa mwsılman byurosı äzirlegen-tin. Ataqtı äzirbayjan käsipkeri, elindegi mwnay käsipşiliginde iri alpauıt-önerkäsipşil därejesine jetken Şämsi Asadullaev aqsaqal mwsılman jwrtı igiligine arnap saldırğan ğimarattıñ ülken zalı halıqqa lıq tolı.
Şämsi Asadullaev
Ötemis mwnda Uaqıtşa byuronıñ törağası Ahmed Calikov bastağan toppen birge kelgen. Kelisimen osındağı byuro müşesi Ayaz Ishaqovtıñ jigitterine qosıldı da, wyımdastıru jwmıstarına bel şeşe kirisip ketti. Sosın mümkindiginşe qwrıltay otırıstarına qatısıp otıruğa tırıstı. Patşa taqtan qwlağannan keyingi bolaşaq memlekettik qwrılım, jürip jatqan jahandıq soğıs mäselelerine baylanıstı tuındağan qızu pikirtalasqa jiti qwlaq türdi. Süysintken sözder köp bolğanmen, özi qadirleytin tatar jazuşısı, qwrıltaydıñ osı Asadullaev Üyinde jağdaylı ötuine tikeley äser etken qalamger äm sayasatker Ayaz Ishaqovtıñ ülken minberden aytqan bir sözin köñiline ala, tiksine tıñdadı.
Ayaz Ishaki
Ötemis bwğan deyin onıñ «Eki jüz jıl ötkennen keyin azğındap ölu» degen fantastikalıq hikayatın oqıp, tereñ oyğa qalğan edi. Sol tuındısında Ayaz Ishaki tatar halqın eki ğasırdan keyin äbden azıp-tozıp, joq bolatın etnos retinde körsetken. Oqığan adamnıñ qanı qızdıratın, otarlıq qwrsaudıñ ajal äkele jatqanın wğıp, odan qwtıludıñ jolın izdeuge wmtıltatın hikayat. Ötemis Ğayaz-jazuşı tek tatardıñ emes, sonday ahualdağı külli türkiniñ, sonıñ işinde qazaqtıñ da namısın qayrap otır dep wqqan. Osılay bağalağan qalamgeri, patşalıqtıñ jer-suğa qosa jan-dünieni, sananı otarlauı saldarınan bolaşağı bwldır tartqan halıqtardıñ barşasınıñ janaşırına balap jürgen Ayaz ağası, jwrt qwmarta oqitın «Söz», «El» gazetterin şığaratın jazuşı ağası osı s'ezde Ötemisti qayran etti. Ol s'ezd minbesinen jariya etken oğaş pikirimen tatardan özgelerdi tügel kemitkendey sekildengen edi.
Ahmed Calikov
Bılay bolğan. Osetin Ahmed Calikovtıñ bwrınğı imperiyalıq Rossiyada qwrılmaq jaña memlekettiñ birtwtastığı saqtaluın, yağni unitarizmdi jaqtağan jäne äzirbayjan Mämedämin Rasulzadeniñ, kerisinşe, jaña memlekettiñ wlttıq birlikterden jasalğan qwrama boluın wsınğan, yağni federalizm ideyasın alğa tartqan bayandamaları oqılğannan keyin jarıssöz bastaldı. Patşalıq ornına keluge tiis memlekettik qwrılım jönindegi wsınıstarğa öz közqarastarın bildirgen qızu pikirtalas boldı. Jaña Reseydiñ unitarlıq sipatta wyısuın jaqtauşılar Ahmed Calikovtıñ sözin qoldap söylep jattı. Olardıñ köşin Ğayaz Ishakov bastadı. Onıñ közqarasına Şäkir Mwhamed'yarov, tağı basqa söyleuşiler qosıldı. Tipti Calikov te öz bayandamasınıñ negizgi qağidaların qorğap, minbege tağı birneşe märte şıqtı. Ishakov ta qayta köterilip, onıñ wsınısına tağı basqa däyekter keltirip jaqtastı. Olardı tığırıqqa tiregen jäyt, ärine, Mwhammed-Ämin Rasulzade twğırnamasınıñ köpşilik kökeyine qona ketkendigi edi. Mämedäminniñ bayandamasın qostap söyleuşilerdiñ negizdemeleri mıqtı köringenin añğarğandıqtan da şığar, olar ile-şala qarsılasqan.
Älimardan Topçibaşev
Özderiniñ Ahmed jasağan bayandamanıñ dwrıstığına kämil sengen közqarastarına jan-jaqtan dälel tartıp, odan sayın şirıqqan. Sonda federaciyaşıldar qatarına äzirbayjan Älimardan Topçibaşev, qırımlı Jağıfar Saidahmedovpen birge jarq etip, qazaq Janşa Dosmwhamedov qosılğan edi. Onıñ sözin zaldıñ rizaşılıqpen qoldağanının Ötemis quana baqılağan.
Ötemis Janşa Dosmwhamedovti sonau 1905 jıldıñ soñında Oralda bolğan qazaq kadetteriniñ qwrıltayşı jinalısında twñğış ret kezdestirip, tanısqan-tın. Ol kezde Janşa özi qwralpı jasöspirim edi, sodan bergi uaqıtta sana tolısuı jağınan bwdan köş ilgeri ozıp ketken eken. Joğarı oqudı da bitirgen, Sibirde iri qızmetter de istegen, al mına külliresey mwsılmandarı s'ezine Oral oblısı qazaqtarı atınan delegat bolıp saylanıp kelgen bolatın. Ötemis onı delegattardı tirkep jatqanında kördi. Ekeui birin biri tanıp, jılı sälemdesisti. Birazdan keyin Ötemis Janşanıñ mwsılman qozğalısınıñ ardagerleri ortasında twrğan saqal-şaşı äppaq egde kisige – ataqtı qayratker Baqıtjan Qarataevqa sonşalıqtı balalıq izetpen erkelegendey tür körsetip amandasqanın bayqadı. Tek amandasıp qana qoymay, janındağı bedeldi twlğalarğa öziniñ o basta zañ oquına baruına Baqıtjan swltannıñ eleuli äseri tigenin ıqılastana jariya etti. Janşanıñ äkesi wlınıñ uçilişe bitiruine oray, Öleñti jağasına qonğan maldı auılına dastarhan jayıp toy jasap, sıylı azamattardı şaqırğanda, osı qadirmendi Baqıtjan ağa Oraldan solqıldaq küymemen arnayı kelip, qonaq bolğan eken. Onıñ jiılğan jwrt aldında Janşağa bata beru ispetti aytqan sözi tek ömirlik jolın tañdau sätin bastan keşip twrğan jas jigitke emes, külli halıqqa arnalğan bağdarlama tärizdi bolıp şıqqan edi.
– Qazaqtardıñ ökimet ozbırlığın körip jürgeni az ba, – degen-di sonda zañger swltan. – Tek sol neden şığıp jatır degenge oy jügirtip köriñizderşi... Mäsele – bizdiñ qazaqtıñ zañ jağınan nadandığında jatır. Mırzalar, biz özimiz qolastında twrğan memlekettiñ zañdarın jetik bilmegendikten, aluan qiındıqqa wşırap jürmiz. Zañ men qwqıq mäselelerinen qarañğı bolğandıqtan da, biz eñ aldımen, öz işimizde türli topqa, atağa, ruğa bölinemiz de, qilı alauızdıqqa jol beremiz. Sondayda, tipti, üy sırtında bizdiñ osal twstarımızdı añdıp twrğan dini bölek qojayınnıñ barın oylamaymız.
Baqıtjan Qarataev jerlester ortasında
Toy dastarhanına jiılğan jwrtşılıq aymaqtağı bedeli ayrıqşa zor Baqıtjan Qarataev swltan söylegende tım-tırıs bop, är sözin qalt jibermey tıñdağan. İştey qısılıp, aytılğan sıni sözdi ärqaysısı ärtürli därejede qabıldasa da, tım-tırıs, iltipatpen tıñdağan. Swltan pikirin örbite kelip:
– Al bizdiñ onday sauatsızdığımızdı ökimet äbden oñdı paydasına asıruda. Bilik adamdarınıñ qazaqqa qoqañdap ketetini sodan. Bizdiñ zañdı qwqtarımızdı ajırata almaytınımızdı, yağni zañnamanı qoldanıp qorğana almaytınımızdı olar jaqsı bilgendikten de – türli ozbır qılıqtarın emin-erkin jürgize beredi, – degende, bastarın şwlğıp, ün-tünsiz maqwlday bergen.
Otarlauşılar jasağan birjaqtı zañdardıñ özi otar elde ornımen qoldanılmaydı. Söytip, tiisinşe, otardağı bodandar tirşiligin qiındata tüsedi. Bwğan kim kümän keltirmek. Wzaq jıl imperiyanıñ basqa öñirinde qızmet atqarğan, qoğamdıq ömirge salıstırmalı türde qaray alatın zañger mwnı bilip aytadı... Ol söziniñ qorıtındısı retinde, Janşanıñ bolaşaqta ömirde alatın ornına, joğarı mektepke tüsip, iteruge tiis mamandığına qatıstı bağdar berdi.
– Doseke, – dedi ol Janşanıñ äkesine bwrıla qarap, – esimin jahannıñ bileuşisi, şahı, qahanı bolsa eken degen ülken ümitpen Jahanşah dep qoyğan ekensiz, osı esimimen jahanğa qwşağın jayğan sizdiñ balañız endi otarşıl ökimettiñ ozbırlığın bilimmen auızdıqtaytın wrpaqtıñ aldı bolsın dep tileyik! Siz onı zañ oquına beriñiz!
Qadirmendi ziyalınıñ tilegi köptiñ qolpaşına, äkeniñ qwptauına ie boldı. Sonda ol qara jusandı sayın dala aspanı astında jas öskinge keñ şalqar köñilimen aq jol tilep, aq batasın berdi... Mine, sol şaqtağı Baqıtjan ağanıñ jürekjardı tilegin Janşa joğarı oquda jürgen kezinde bir sät te esten şığarğan joq. Ol tek qwqıqtıñ qisındarın, imperiya zañnamasınıñ qır-sırların oqıp üyrenumen şektelmey, wlı dalanıñ qwrıqqa tüsu tarihın zerttep, otarlauşılardıñ bodandarına körsetip jürgen zañsızdıqtarın zerdeledi. Universitettegi oquşı jastardıñ demokratiyalıq qozğalısına da aralastı. Türli sayasi jiındarğa barıp jürdi, studenttik shodkalarğa qatıstı. Älginde saliqalı bayandama jasağan Ahmed Calikovpen de sol Mäskeu universiteti studentteriniñ is-şaralarında, solarğa özi de qatısa jürip tanısqan. Mine, endi ol, öziniñ universitettesi Ahmedtiñ mına ülken qwrıltayda jasağan bayandamasın el qatarlı tıñdadı. Moyındaydı, öte jaqsı, sındarlı bayandama. Ol öz wsınısın negizgi bayandamasına qosa, pikirtalas ıñğayına qaray bergen tüsiniktemelerinde jap-jaqsı däleldedi de. Biraq, bäribir, onısı Janşanıñ közqarasımen müldem üylespeytin edi. Öytkeni, ekeui tanısqannan beri ötken on şaqtı jıl olardıñ wstanımdarın öz aymaqtarınıñ naqtı äleumettik-sayasi ahualdarına say, bir-birinen özgeşeleu etip qalıptastırğan äm özindik ilanımdarmen şegendegen bolatın.
Ahmed Reseydiñ evropalıq böliginde, Kavkazda, al Janşa aziyalıq böliginde, Sibirde eñbek etti. Ahmed ünemi qoğamdıq-sayasi jwmıstarda, al Janşa memlekettik qızmette boldı. Ras, memlekettik qızmet onı birden alaqanına salıp ayalay qoyğan joq. Oqu bitirip eline kelgeninde birden Oral oblıstıq gubernatorınıñ basqarmasına qızmetke alınğan edi, biraq resmi lauazımğa tağayındalmastan, bosap qaldı. Oğan sebep bolğan – ökimettiñ ortalıq guberniyalardan şarualardı köşirip äkelip qazaq jerine qonıstandıru şaralarına baylanıstı, Janşanıñ baspasöz betinde jariyalağan sıni maqalaları bolatın. Sodan keyin bilik oğan, degenmen, mamandığı boyınşa qızmet atqaruğa pwrsat beredi. Ol birer jıl okrugtik sotta basbwzarlıq ister bölimi men wsaq basbwzarlıq jäne azamattıq isterdi qaraytın sud'yanıñ hatşısınıñ kömekşisi boldı. Mwnda sud'ya lauazımın aluğa kandidat retinde qızmet atqarğan-dı, alayda oğan sud'ya lauazımı bwl jerde bwyırmadı. 1912 jılı sonday lauazımğa ağa kandidat bolıp, Sibirge – Ombı sot palatasına auıstırıldı. Barnaul jäne Zmeinogorsk üyezderinde wsaq basbwzarlıq jäne azamattıq isterdi qaraytın sud'ya bop istedi. Odan köp wzamay Barnaul qalasınıñ prokuraturasına şaqırıldı. Tağı tört-bes aydan keyin, 1914 jıldıñ naurızında Tom oblıstıq prokurorınıñ Kainsk üyezi boyınşa orınbasarı lauazımına tağayındaldı. Sayasi sebeppen jer audarılğandardı baqılau salasın basqardı. Ädilet generalı şeninde qızmet atqara jürip, ol patşalıq biliktiñ közsiz qolşoqparına aynalmay, demokratiyalıq ilanımğa berik qayratker retinde qalıptastı. Sondıqtan da, monarhiya tağı qwlasımen, Sibirdegi revolyuciyaşıl wyımdar basşılarınıñ qatarına köterildi.
Soñğı üş jılı Ülken Sibir poşta jolında, Tastısudıñ Omğa qwyılısında orın tepken Kainsk qalasında ötti. Qala tarihı tereñ-di. Ol orıs memleketiniñ Köşim handı Sibir tarihı sahnasınan ığıstırğan däuirinen köp keyin, Baraba dalasın on segizinşi ğasırdıñ basında mekendegen köşpendi qazaqtar men qalmaqtardıñ şabuılınan qorğanu üşin salınğan bekinisten bastau alatın. Tom guberniyasınıñ okrugtik qalasına aynalğanına da ğasırdan asıp bara jatqan. Barabalıq türkilerdiñ köbi orıstanıp ketken. Degenmen, mwsılman dinin wstanıp otırğandarı da az emes-ti: jalpı sanı segiz mıñ qaralı. Olardı Baraba tatarları dep ataydı. İşterinde birli-jarım tegi qazaq ekenin wmıtpağandar wşırasadı. Al taza qazaqı saltpen tirşilik qwruşılar müldem joq dese de boladı, qalay bolğanda da Janşa olardı keziktirgen emes. Barabalıqtar orıs şaruaları sekildi eginşilikpen jäne mal şaruaşılığımen şwğıldanadı. Sonday-aq kirpiş qwyu jäne küydiru, teri ileu, may qorıtu, sabın qaynatu käsiporındarında, diirmenderde, tipti, araq jäne sıra zauıttarında jwmıs isteydi. Qalada twraqtı bazar bar, jıl sayın järmeñke de boladı. Jaqın mañdağı aymaqtardan sauda jasau üşin kezdeysoq kelgen birli-jarım qazaqtar da keyde solardan körinip qaladı. Biraq osılardıñ bäriniñ Kain ölkesiniñ qoğamdıq-sayasi tınıs-tirşiliginde eşbir ülesi joq-tın. Janşanıñ oyınşa, mwndağı köne türki taypalarınıñ jwrnaqtarı müldem älsiregen. Tüp-tamırımen baylanıs nışanı müldem sezilmeydi. Köbi islam dinin wstanadı degenmen, öz meşitteri joq sebepti, sol mwsılmandarıñnıñ öziniñ dini qattı dey almaysıñ. Orısşa ömir süru saltı olardıñ tirşiligine qalıptı jağday sekildi siñip kele jatır. Tipti, bwl twrğıda, sinagogaları bar evreyler de qorşağan ortasınan asa erekşelenbeydi. Osınday sibirlik tirşilikke bauır basıp qalğan jıldarınıñ birinde, qızmet barısındağı jetistikterin alıstan bolsa da jiti qadağalap, süysinip jürgen batagöy ağası Baqıtjan swltan Qarataevtan jedelhat alğan. Ol oblısta advokatura salasında qızmet atqarıp jürgen edi, bir ülken isti qolğa alıptı, soğan Jahanşahtıñ Oralğa arnayı kelip, isti qarauda prokuror mindetin atqaruın swraptı. Bala jigit şağında özin zañ oquına bağıttap batasın bergen ülken kisiniñ tilegin jerge tastağısı joq edi, biraq atqarıp jürgen jauaptı qızmetinen uaqıt tabudıñ mümkindigi bolmadı. Elge tek Aqpan revolyuciyasınan soñ ğana arnayı jäne birjolata kele aldı...
Patşanı taqtan tüsirgen qaharlı revolyuciyanıñ zor dümpui Sibir qalalarınıñ sayasi ömirin de tez jandandırğan-dı. Sonda Dosmwhamedovtiñ de aymaqtağı bedeli ayqın tanılğan. Ol Kain üyezinde bolğan s'ezde üyezdi basqaru jönindegi azamattıq atqaru komiteti törağasınıñ orınbasarı bolıp saylanğan edi. Biraq ayğa jeter-jetpes uaqıtta ondağı sayasi qızmetin döñgelekteuge tura keldi. Öytkeni eldegi tağı bir sıylı ağasınan jürek tolqıtar habar kelgen bolatın. Aq patşanıñ el biliginen taydırıluı, barlıq jerlerdegi tärizdi, Janşa tuıp-ösken öñirge de ülken jandanu äkelgen edi. Oral oblısınıñ türli qızmette jürgen oqığan qazaqtarı men el işindegi bas adamdar Tekede bas qosıp jinalıs ötkizdi. Jinalısta jağdaydı talqılay kele, resmi türde Jayıqtıñ sırtqı böligi dep atalatın daladağı, özenniñ sol jağalauınan äri qonıstanğan qazaqtardı basqaratın azamattıq komitet attı basqaru wyımın qwrdı. Azamattıq komitettiñ törağası bolıp bayırğı qayratker, zañger, Ekinşi Memlekettik duma müşesi, qadirmendi Baqıtjan swltan Qarataev saylandı. Komitettiñ atqaru alqasınıñ qwramına oblıstıq basqarma men üyezdik policiyanıñ qazaq qızmetkerleri, birer bedeldi bolıs basqaruşısı, bir belgili däriger endi. Azamattıq komitettiñ törağası Qarataev birinşi kezekte jaña Resey qwrılısşıların qwttıqtaudı jön kördi. Küzde ğana ol Törtinşi Memduma törağası Rodzyankonıñ aldında bolıp, Qara teñiz jağında qızmet istep oralğan zañger Jihanşa Seydalin ekeui äzirlegen qazaqtar jayında estelik jazbaların tapsırğan. Qazaq işindegi dürbeleñdi basu üşin – tıl jwmıstarına adam alu merzimin keyinge qaldırudı swrağan bolatın. Büginde Rodzyanko Dumanıñ Uaqıtşa komitetin basqarıp, jañarğan Reseydi jasauşılardıñ köşbası bolıp otır. Mine osı demokratiyalıq ökimet serkesine aynalğan oktyabrist Mihail Vladimiroviçke Oral oblısı qazaqtarınıñ zamana talabına say wyısqan basqaru qwrılımı atınan jedelhat joldap, jaña ükimet jwmısına tilektestik bildirdi. Sosın azamattıq komitet atqaruğa tiis qızmetter ayasın naqtılauğa kirisken.
Alayda aymaqtağı azamattardıñ sana-sezimderine revolyuciya ayrıqşa serpin bergendikten, olar el isin eski daqpırtpen töre twqımına basqarta berudiñ dwrıstığına kümän keltire berdi. Aqırı, arağa eki apta salıp, ziyalı qauım qayta jinalıs ötkizdi de, azamattıq komitetti tarqattı. Onı oblıs qazaqtarınıñ qwrıltayın ötkizgenşe jwmıs isteytin uaqıtşa qazaq komiteti retinde qayta qwrdı. Uaqıtşa qazaq komitetiniñ törağalığına bolıs basqaruşısı Ğwbaydolla Älibekov saylandı.
Ğwbaydolla Älibekov
Bwrınğı azamattıq komitettiñ müşeleri negizinen jaña qwrılım qwramına kirdi, Qarataev ta bir müşesi boldı. Sol twsta ol social-demokrattar wyıstırğan Oral oblıstıq azamattıq komiteti qwramına Älibekovpen birge, qazaq komiteti atınan engizildi. Onda negizinen Qarataev belsendi qızmet atqardı, al Älibekov qazaq komiteti şarualarımen şwğıldandı. Mine osı Ğwbaydolla Älibekov, Jahanşanıñ jımpitılıq jerles ağası, sol aymaqtağı Öleñti bolısın basqaruşı Ğwbaydolla Älibekov – saqal-şaşı ağarğan qartamış Qarataevtan on şaqtı jas kişi, qayratı kemelinde twrğan el ağası edi. Kezinde uçilişe, seminariya tauısqan, közi aşıq, lauazımdı. Sondıqtan da oğan qazaq komitetiniñ jwmısın jañaşa üyirip äketedi degen senim artılğan. Ol da sol senim üdesinen şığuğa tırıstı. Ozıq bilimdi, memlekettik qızmetşi därejesindegi biik lauazımğa jetken, patşalıqtıñ yusticiya salasında iri şenmen qızmet atqarıp jürgen, orıstar Djiganşa dep ataytın Janşanı – jas ta jigerli azamattı – revolyuciya däuiri talabına say qızmet qıluı üşin Oralğa şaqırdı. San-salalı taram jol aldında twrğan tuğan eline keluin swrap, alıs ta beymälim Sibirge jedelhat joldadı. Tuğan elde tosıp twrğan revolyuciyalıq özgeristerge Jahanşahtay jigit tikeley qatısuğa mindetti, onıñ bilimi men jinağan jwmıs täjiribesi qazirgi tañda mwnda öte-möte qajet. Demalıs alğan sayın jılda bir at izin salıp ketetin Jımpitı tülegi Jayıq sırtındağı sardalanı meken etken halıqtı bügingi almağayıp zamanda bilek sıbanıp tura jolğa bastauı kerek...
Janşa Dosmwhamedov Kain üyezi atkomı törağasınıñ joldası qızmetin qaldıratının jariya etip, kürestegi üzeñgilesterimen qoş aytıstı. Sosın bes jılday meken etken Sibir qalaların, soñğı jıldarı müldem etene jaqın twtıp ketken Kainsk men Baraba dalasın birjolata artqa qaldırıp, jan jarı Ol'ganı ertip aldı da, batısqa, Oralğa tartıp ketti. Onı jerlesteri quana qarsı aldı. Ğwbaydolla ağası oğan sayasi ahualdı bayan etip, revolyuciya tolqınımen är jaqtan jinalıp jatqan, uaqıtşa qazaq komiteti töñiregine wyısa bastağan jigitterdi tanıstırdı. Janşa olardıñ birazın bwrınnan biletin, keybirimen endi bilisip, pikir almastı. YUsticiya salasındağı biik resmi märtebesi men köpşilikke baspasöz arqılı mälim közqarası onı wlttıq qozğalıs jetekşisi deñgeyine birden jäne dau-damaysız köterdi. Uaqıtşa komitet oblıs qazaqtarı s'ezin dayındaytın wyımdastıru byurosın qwrdı. Sayasat isterindegi jaña äriptesteri Janşanı sol byuronıñ basına sayladı. Ol alda atqarılmaq isterdi Petrogradtağı ortalıq mwsılman byurosınan kelgen jalpı nwsqaular men wsınıstardıñ negizinde tez nobayladı. Byuro müşelerine üyezderde jinalıs ötkizip, mäseleni talqılau jäne oblıstıq s'ezge delegattar saylau nauqanın jürgizu haqında mindetter böldi. Jalpı basşılıq jasaudı öz qarauına qaldıra twrıp, är atqarılmaq jwmıs jayında türli aqıl-keñesin berip otırdı. Sosın s'ezge wsınılatın bastı qwjattı – oblıstıñ qazaqtar ömir sürip jatqan Jayıq sırtındağı böligin basqaru erejesin jasadı. Qwrıltayğa üyezder men bolıstardan kelgender tura mına küllireseylik jalpımwsılman s'ezine şartaraptan jinalğan delegattar sanınday edi. Oraldağı cirk üyine segiz jüzden asa ökil sıydı. Solardıñ aldında uaqıtşa qazaq komitetiniñ törağası Ğwbaydolla Älibekov qısqaşa qwttıqtau söz söylep, s'ezdi aştı. Sosın qwrıltaydıñ törağalığına «osı künderi demalısına oray el işinde jürgen Tom okrugtik sotı prokurorınıñ orınbasarı Jahanşah Dosmwhamedovtı» saylau jöninde delegattarğa wsınıs ayttı. Jwrt du etip, wsınıstı bir auızdan qoldadı. Säuirdiñ on toğızı küni taltüste aşılğan Oral qazaqtarınıñ qwrıltayı tört kün boyı jwmıs istedi. Delegattar eldiñ basqarılu jüyesi jöninde federativtik demokratiyalıq respublikanı qoldadı. Qazaqtarğa mindetti türde keñ kölemde wlttıq-aumaqtıq avtonomiya berilu kerek degen qağidağa dauıs berdi. Janşa bas bolıp, zañnamalıq sipatpen däyektep jasağan Oral oblısınıñ Jayıq sırtı böligin basqaru erejesin bir auızdan qabıldadı. Barlıq kün tärtibine şığarılğan soğıs, sırtqı sayasat, jer-su, oqu-ağartu mäselelerine qatıstı wlttıq müddege jauap bere alatın bekem şeşimder qabıldandı. Jahanşahtı bas etip, atqaruşı organ – qazaq komiteti qwrıldı. Sol jiında ol bir top üzeñgilesterimen birge osı bükilreseylik mwsılman s'ezine delegattıqqa saylandı. YAğni endi ol bwl jerde – Mäskeu qwrıltayında – Oral qazaqtarınıñ oy-pikirin arqa twtıp, oblıstıq s'ezde qorıtqan közqarastarın qorğauğa tiis edi.
Sondıqtan da Janşa mwsılman s'ezinde jarıssöz bastalısımen, alğaşqılardıñ biri bolıp, minbege şıqtı. Imperiya zañnamasına jetik zañ qızmetkeri äm wlt qayratkeri biligimen qazaq jeriniñ otarlanu tarihın şoldı. Imperiyanıñ wlı dala tirşiligine qatıstı zañdarın sıni twrğıda qarastırdı. Qazaqtıñ memlekettilik belgilerin tügel joyuğa bağıttalğan pärmenderdi, jer-sudı bölşektep, türli äkimşilik birlikterge qaratu, halıqtı öziniñ atamekeninen qilı jolmen ığıstıru äreketterin delegattar aldına ayqara aşıp tastadı.
– Türki halıqtarı işindegi eñ sanı köp qalıñ köşpendi qazaqqa müldem adam aytqısız ozbırlıq jasap otırğan eski ükimet joyılğan twsta, onıñ ornına kelgen jaña memlekettik qwrılım köne jolmen jürip ketetindey bolmauın oylau kerek, – dep, ol prokuror sabırımen ortağa salmaqtı oy tastadı. – Şınayı demokratiya ornatadı ekenbiz, demek, keşegi otarlıq däuirde ezilgen halıqtardıñ tarihi qwqtarı qalpına keltirilui qajet ekenine dau tudırmağan jön. Qazaq halqı öz jerinde twtastanıp otır, ol tek imperiyalıq basqaru jüyesine küştiniñ qwqımen zorlap kirgizilgendikten ğana bölşektenip qalğan, jäne tiisinşe, damuı kenjelegen. Jaña ahualda onıñ aumaqtıq avtonomiya aluı – tarihi qajettilik bolıp otır. Jerlik, territoriyalıq özin-özi basqaru qwqığın jüzege asıra otırıp, qazaq eli federativti, parlamenttik, demokratiyalıq Resey qwramına kiruge äzir boladı...
Qazaq halqınıñ öz jer-suımen avtonomiya qwruı tarihi twrğıda ädilettilik bolmağın däleldey söylegen Janşa Dosmwhamedov s'ezde saliqalı bayandama jasağan Mämedämin Rasulzadeni qoldaytının, onıñ öte mañızdı bayandamasına qwptauşılıq bildiretinin bar dauıspen jariya etti. Bwrınğı imperiyanıñ şartarabında öz tarihi atamekenderinde tirşilik keşip jatqan jalpı sanı otız million mwsılman qazirgi kezde – otarlauşınıñ qwrsauı qausağan, söytip otarlıq qamıttan azattıq alğan twsta – öz eldik sipattarın jañğıruğa tiis. Sol sebepti Jahanşah bütkil halıqtar ökilderin Mwhammed-Äminniñ wsınısına – jwrttardıñ ğasırlar boyı twnşıqqan armandarına jauap bere alatın memlekettik tür retinde wsınğan jobasına dauıs beruge barşa qwrıltayğa qatısuşılardı şaqıradı! Basqalar da osı ruhta söyledi. Üziliste onı Ötemis ötkir de däyekti sözimen qwttıqtadı. Petrogradtağı beldi jurnalisterdiñ biri, öziniñ on şaqtı jıldan bergi jaqsı dos-joldası Slava Preobrajenskiymen tanıstırdı. Olar aşıq-jarqın köñilmen emin-erkin pikirlesip twrdı. Sol kezde Janşanıñ janına serikterimen Baqıtjan swltan Qarataev ta keldi. Sälimgerey swltan Jantörin, Seräli Lapin, Älimardan Topçibaşev bäri jastardıñ sayasi betterin ağa wrpaq retinde qadağalap otırğandıqtan, rizaşılıqtarın bildiruge arnayı bwrılğan eken. Orın alıp twrğan oyjarıs auqımın şolıstı. Sosın:
– Şındap kelgende, keşegi birtwtas imperiya işinde avtonomiyalıq qwrılımdar tuuına ükimet jol bere qoymaydı ğoy dep oylaymın, – dedi qart küresker Baqıtjan Qarataev, – biraq mäsele jwrttıñ öz pikirin ayqındauında...
Seräli Lapin
– Nege olay oylaysız? – dedi Seräli Lapin narazı ünmen. – Revolyuciya zañı tübegeyli özgeriske qwrıladı emes pe...
– Naqtı şındıq, alayda, tübegeyli özgeriske – biz äñgime etkendey nwsqağa – jol bermeu jağında. – Qarataev qısıq közin sığıraytıp, sözin oylana sabaqtadı. – Biliktegiler qay zamannan orıs memleketi işinde separatizm* tuıp kete me dep qorqadı, al wlttıq avtonomiya qwruğa mümkindik beru – soğan tikeley jol salatın şara. Ükimet ökilin tıñdadıñdar emes pe?! Kadet partiyasınıñ qwttıqtauın jetkizgen knyaz'diñ sözine män berip köriñderşi! Onıñ da lebizi ükimet ökili sözine wqsas. Oğan tañğalatın eşteñe joq, bilikke jetkennen keyin kadet kösemderi ükimettik bağıtpen sanasuğa mäjbür boldı. Qazir olar ükimettegi özge serikterimen birge Reseydi birtwtas jäne bölinbeytin respublika dep jariyalau amalın qarastırıp jatır...
* Köpwlttı memlekettegi wlttıq azşılıq qozğalısınıñ bölinip ketuge jäne derbes memleket qwruğa wmtılısı.
Sälimgerey Jantörin
– Qarastırsın, meyli, biraq mwsılman qauımı özine qolaylı memlekettik qwrılım türin ayqındap, estirtip aytqanı jön, – dedi bayırğı avtonomiyaşı Sälimgerey Jantörin. – Jäne mwndayda jastardıñ özderin tanıtqandarı, keşegi Ismail-bey, Raşid qazi sekildi jaña twrpattı küreskerler bolıp kele jatqandarın körsetkenderi bek abzal.
– Bağdar dwrıs, osığan köptiñ közin jetkizuimiz kerek, – dep, Älimardan Topçibaşev Janşanı aqırın qarınan qaqtı.
Dwrısı dwrıs-au, biraq, tap osı dwrıstıqtı qorğap şığu oñay şarua emes bolatın. Janşa Dosmwhamedovke deyin Ahmed Calikovtıñ bayandamasın damıta söylegen Ğayaz Ishaqov tağı da minberge köterildi. Tausıla söyledi. Öz közqarasın däleldey tüsti. Qaytkende Reseydiñ birtwtas, unitarlıq memleket boluı mañızdı degendi şegeledi. Al wlttıq birlestikter tek mädeni avtonomiya türinde ğana damudı qolğa alsa, özderine paydalı bolmaq, osını, ökiniştisi, bizdiñ türki tektes bauırlardıñ birazı wqpay twr dedi. Qwddı Janşanı nısanağa alğanday boldı. Reseydiñ federaciyalıq jüyede qwrıluın qalap, avtonomiya alamız dep otırğandar, qızığı, Ğayazdıñ oyınşa, sonşalıqtı jetkilikti dami qoymağan halıqtardıñ ökilderi körinedi. Reseydiñ birtwtas boluı mañızdı dep şegeley tüsti ol. Wlttıq birlestikterdiñ mädeni avtonomiya aluı jetkilikti, solay damu wlttar üşin paydalı, mwnı türki tektes bauırlar wqpay twr dedi. Federaciyalıq jüye qwrıluın qalap, avtonomiya alamız degender – damuı kenje halıqtardıñ ökilderi dedi tağı da. Sosın Ayaz qazaqtardıñ, türkistandıqtar men kavkazdıqtardıñ «jappay nadan boluı» sebepti olardıñ bolaşağına senbeytinin aşıqtan aşıq jariya etti. Qazaqtardıñ birli-jarım közi aşıqtarınıñ osı qwrıltayda avtonomiya alamız deui sol joldıñ halqına qolaylı jäne dwrıs boları kämil degendi bildirmeydi, kerisinşe, avtonomiya alsa – olardıñ halqı bwrınğıdan da beter sorlaydı dedi.
– Öytkeni patşa uaqıtındağı aqsüyekter bilikti qaytadan qoldarına şoğırlandıradı, – dep däyektep jattı ol pikirin. – Han twqımdarı, qaradan şıqqan özge de bas adamdar qaytadan atqa qonadı. Söytip, qazaqqa küni keşe patşa äkimşiligi jürgizgen zorlıqtı endi özderi jasaydı. Olardı onday ozbır qılıqtan imandılıq wstağan bolar edi, biraq olar şın mäninde mwsılman da emes, – dep, Ishaki sözin kürsine sabaqtadı. – Olar özderiniñ dinsizdigimen qoymay, mwsılmanşılıq qazaq arasına tarap ketpesin degen piğılmen, öz qandastarın dinnen ayıru üşin jantalasuda. Olardıñ qatarında osında söylegender de, jiınğa kelmegender de bar. Aşığın aytu kerek, qazaq halqınıñ mwsılman boluına aralarındağı orısşa oqıp, orıs tärbiesin alğandar köp kedergi jasap jür... – Minber jaqtauına qolın tirep twrıp, öz bayandamasındağı twjırımın däyektep twrğan şeşen qazaq äriptesterine ökpesin odan äri jayıp salıp jattı. – Olar osı uaqıtqa deyin qazaqtardı tatarlarğa jolatpauğa tırısuda, – dedi ol, – tüsiniñizder, olar qandastarın tatarda edäuir jaqsı damığan ilim-bilimge juıtqıları kelmeydi! Tipti tatar moldalarınıñ qazaq arasına barıp jwmıs isteuine de kedergi keltirmek bop äurege tüsude! – Şeşen qazaqtardıñ işinde naqtı kimdi kinälaytının aşıp aytpadı, biraq sol atı teris qazaq oqığandarınıñ ziyandı äreketterin tizbeley berdi. – Olardıñ esil-derti öz halqın tamırınan ajıratu, – dep töndire tüsti ol, – olar qazaqtardı orıstıñ ğılımı men bilimine, mädenietine, önerine, tiline üyir qıluğa tırısıp jür. Olar bayağı Ibıray Altınsarin ispetti missionerlik joldı quattaydı. Qazaqtıñ mwsılman bolıp qalğanınan göri, jappay şoqınuına oñ közben qaraytınday sıñaylı.
«Tatar aqılmanı äm bedeldi sayasi küreskeri Äbdiraşid qazidı osınau tatar jazuşısı äri sayasatkeri Ğayaz mırza da sıylaydı, al sol Raşid qazi Ibragimov, biraq, qazaq Altınsarin jayında bwlay oylamaydı ğoy. Ol Altınsarindi missioner dep emes, ağartuşı dep atağan», – dedi iştey Ötemis özine özi. Alayda onıñ Ayaz mırza Isqaqi ağası mınağan senimdi – jalpı türki-bwratananı, äsirese serkeleri qaterli jolğa bastap bara jatqan qazaq halqınıñ betin beri bwrıp, bir mwsılman tuı astına jiğanda ğana közdegen maqsatqa jetuge boladı.
– Tübi bir türki-mwsılman halqı mına kürdeli ömirde birge boluımız kerek, qazaqtardıñ sol tağdırlı birlikten bölinemiz deui özine ziyan, jaramaydı. – Şeşen qazaqtardı saqtandıra söylegendey boldı. – Türki tuı astınan bölinu qazaqqa tezirek orıstanu qaupin töndiredi.
Ayazdıñ oyınşa, mwnı Ötemis ayqın wğıp twr, avtonomiya alu – özgelerden bölinumen parapar. Iä, avtonomiya alıp federaciyağa kiru degeniñiz qate, ol qazaqtıñ wlttıq müddesine jauap bermeydi deydi sayasatker äm jazuşı Ğayaz. Tek unitarizm, bölinbes birtwtas Resey ğana qazaqtı da, külli mwsılman halıqtarın da qwrdımğa ketuden qwtqara aladı degeni – onıñ qwlay sengen oyı. Sondıqtan, qazaqtıñ da, türkistandıqtardıñ da, kavkazdıqtardıñ da mäseleni tereñ bayıptamay, jalañ wrandatuın qoştauğa bolmaydı...
Qayrattı şaşın keri bir qayırıp tastap, minbege Jahanşah qayta şıqtı. Ol zalğa qasqaya qarap twrıp, hwrmetli Ğayaz Ishaqov äpendi aytıp twrğan keleñsizderge qazaq tek qana avtonomiya alu arqılı toqtau sala aladı degendi nığızday ayttı.
– Al eger Resey bwrınğısınşa birtwtas ta bölinbes memleket bolıp twrsa, qazaqtıñ atamekenindegi jer-sudı ortalıq bilik türli jeleumen kesip aludı jalğastıra beredi, – dep sabaqtadı Janşa sözin, – bwğan wlı dalanıñ otarlanu tarihınan habardar kimde-kim şäk keltirmes dep oylaymın... – Säl tınıstap, zalğa oylana qaradı. Jwrttıñ ıntığa tıñdap otırğanın bayqadı. Sosın aqırın ünmen bılay dep qostı: – Mırzalar, Ğayaz mırza şoşındırıp twrğan orıstanudıñ kökesi sonda boladı. Esteriñizde bolsın, qazaqtar – Reseydiñ şeginde ömir sürip jatqan türki halıqtarınıñ eñ sanı köbi... Sonıñ özi tili men dilinen ayrıludıñ aldında twr. Al öktem de bileuşi wltqa siñisip, jwtılıp ketu qaupi qazaq tügil, az wlttardıñ qay-qaysısına da töngeli qaş-şan! Sonday qaterden qazirgi ahualda imperiyadağı otar jwrttardı tek avtonomiya alu mümkindigin paydalanu ğana qwtqara aladı.
Ol oyın osılay bir twjırıp tastadı da, qazaq tınıs-tirşiligindegi dästürli ekonomika men onı damıtudağı kedergiler jayında äserli äñgimeledi. Qazaqqa kezinde imperiya qilı ädispen joyğan eldigin jañğırtu qajet dep mälimdedi ol tağı da. Oğan qazir qolaylı sät tuğanın ayttı. Eldigin jañğırtu arqılı qazaq tarihtağı öz ornın ala aladı, özine jasalğan tarihi qiyanattı joyıp, ädilet ornatadı. Mwnı tek sayasi qayratker ğana emes, ülken jazuşı, halqınıñ wlttıq müddesin tereñnen oylay alatın Ğayaz Isqaqi mırza anıq biluge tiis. Söyte twra onıñ keşege deyin barşamızdı öktem ozbırlıq körsetuimen, ayausız qanauımen renjitip kelgen unitarlıq memleketti tağı da jañğırtudı qoldaytını qalay? Bügingi azattıqqa qol jetken ahualda, bolaşaq memlekettik qwrılım jolın tañdau säti tuğanda da, onıñ tap sol bwrınğı birtwtas imperiyanı basqaşa ataumen saqtau jağında twruı Jahanşah Dosmwhamedovke bek tüsiniksiz. Moyındasın Ğayaz mırza, barşa unitarister de bir sät qoldarın jürekterine qoyıp oy jügirtsin: küni keşege deyin otar bolıp ezilip kelgen är türki jwrtı endi moynındağı bwrınğı qamıttı sıpırıp tastap, özimen özi boludı añsaydı. Qay-qaysısınıñ da kümänsiz senetini – öz oşağın qorğau arqılı, öz eldigin qalpına keltiru arqılı basqa qarındas halıqtarmen teñ därejede qol wstasa aladı. Öz şañırağınıñ tütinin tüzu şığaru arqılı ortaq imandılıq, adamgerşilik mwrattarğa jete aladı...
Mwhamed-Ämin Rasulzade
Qızına söylep, jaña Rossiyanıñ federaciyalıq sipatta qwrıluına dauıs beruge şaqırğan federalist Janşanı qoldauşılar köbeydi. Jalpı mwsılman qozğalısınıñ är kezgi maqsattarın jañğırta otırıp, bügingi tañdağı mindetti tuındatqan Älimardannıñ sözi, bayandamaşı Mwhamed-Äminniñ özi wsınğan negizgi qağidaların qaytadan, basqa qırınan däyekteui, Jağıfardıñ Qırım tarihın tereñnen qozğap, unitarlı, otarşıl da ozbır, birtwtas memleket qwramında qırımlı jwrtı körgen masqaralıqtardı tizbeleui eşkimdi jaybaraqat qaldırmadı. Ne kerek, federaciyalıq qwrılım jağındağılar anıq basımdıq körsete bastadı. Sonda unitarister serkesi retinde Ahmed men Ğayaz minbege kezek-kezek, qayta-qayta wmtıldı. Olar endigi bir rette Resey mwsılmandarınıñ birlesui kerektigin ayttı.
– Patşa taqtan ketip, imperiya dağdarısta twrğanda, mwsılmandar üşin batıs pen şığıs mädenietin qosa siñiruge qolaylı däuir tudı, – dedi biri.
– Mwsılmandardıñ birlikke qol jetkizuiniñ mañızı zor, – dedi ekinşisi.
Qay-qaysısına da mälim, Ahmed mwnı ortalıqtağı sayasi partiyalardıñ jwmıstarına aralasıp jürgendikten müldem anıq biledi, büginde orıs adamdarı köp partiyağa bölinip alğan. Olardıñ ortaq maqsattarın birlesip ayqındauları da, özara til tabısuları da qiın. Sebebi bağdarları san türli. Osını jadtarında mıqtap wstasın jalpımwsılman s'eziniñ delegattarı... Ahmedtiñ payımın Ğayaz üstemeledi. Ol da orıs adamdarı alauız bolıp san partiyağa bölinip twrğanda, isi mwsılmannıñ bir boluı mañızdı ekenin basa ayttı.
– Bizdiñ barşamızğa bwrınğıdan da jaqındasıp, twtasuğa tırısu kerek. – dedi ol. – Sonda ğana orıstıñ zañ şığaratın mekemesinde bükil mwsılman müddesin wtımdı qorğauğa boladı...
Bükil mwsılman müddesi... Ötemis ağa dep qwrmetteytin tatar qalamgeri jäne mwsılman qozğalısınıñ bedeldi qayratkeri Ğayaz Ishaki qazaq oqığandarın sınauın endi osınday wranğa wlastırdı. Öz wsınısınıñ dwrıstığın däleldeu jolında ol qazaq qarındastarına senbestik körsetuin jasırmay aytqanı öz aldına, endi basqa bir ügitke köşkendey. Bäribir astarında qazaqtıñ federaciyaşıldığına qarsılığı közge wrıp twr. Obalı neşik, Orınbordan kelgen delegat, baspager jäne merzimdik basılım redaktorı Mwhammed-Fatıh Karimov mırza jarıssözge şığıp, qazaq paydasına biraz söz aytqan. Sonday-aq lauazımdı zañger Jahanşah Dosmwhamedov te minberge birneşe ret şığıp, qalay däleldi söyledi. Bälkim, sondıqtan da Ğayaz mäselege endi basqaşa qırınan kelgen şığar. Äytse de...
Ötemis kürsindi. Ğayaz mırzanıñ oy-pikirleri bas qauaşağı işinde nebir sumañdağan oy tolqındarın tuğızğan. Ökiniştisi, bükil mwsılman müddesi tügil, bütin qazaq müddesi haqında qazaq oqığandarı oy biriktire almağanına kuä ğoy Ötemis. Olardıñ is-äreketteri osınau tatar sayasi qayratkeri äm qalamgeri Ayaz Ishaqovtıñ nazarına ilikpey qalmağan da... Biraq bwl sonşa dabıralatatın närse me edi... Ötemis iştey Ğayaz Ishaqov ağasına ökpeledi. Artınşa oyğa qaldı. Qanşa ökpelegenmen, onıñ ayıptaularınıñ janı da bar ekeni anıq... Ziyalılar işindegi özi biletin, qazaq azattıq qozğalısınıñ köpşilik moyındağan qos serkesiniñ – Baqıtjan Qarataev pen Älihan Bökeyhanovtıñ – jwldızı jaraspauı köpke ayan edi, sonıñ jayına Ötemis qinala oy jügirtti...
Älihan Bökeyhanov
...Ötemis sanasında atoylağan estelikterdi seyiltip, Asadullaev Üyinde ötip jatqan mwsılman s'ezine oraldı. Mwnda, mine, qazaq qayratkerleriniñ kemşiligin aşıp aytqan şeşenge toytarıs bergen jas küş körindi. Jahanşa Dosmwhamedov. Janşa. Ol öziniñ zamanaui közqarasımen talaydan ozıq ekenin tanıttı. Onı külliresey mwsılmandarınıñ qwrıltayı moyındap otır...
Asadullaev Üyi, Mäskeudegi qazirgi tatar mädeni ortalığı
S'ezd barşa Resey mwsılmandarı odağınıñ atqaru komitetin (Ikomus, ispolnitel'nıy komitet soyuza musul'man Rossii) jasaqtadı. Qwrıltay Janşanı mwsılman atqaru komitetiniñ müşesi, odan, atkom törağasınıñ orınbasarı lauazımına sayladı. Bwl jäytke Ötemis qattı quandı. İs-ärekettegi, közqarastağı qayşılıqtarımen ökpeletip twrğan qos serkeniñ kemşiligin jöndeytin, olardı ortaq parız arnasında tabıstıratın twlğa tabıldı dep quandı. Bükil mwsılman älemi qwrıltayında jarq etip közge tüsip, erekşe bedelge ie bolğan twlğa. Janşa Dosmwhamedov. Erteñ Ikomus jaña qwramımen Piterge attanadı. Sonda twrıp twraqtı qızmet atqaruğa baradı. YAğni Ötemistiñ Janşamen köbirek pikirlesuge mümkindigi boladı. Demek, köñildi qobaljıtqan mäseleni äli talay märte birge talqılaydı. Olar barşa müddeli azamattarmen birlesip, söz joq, paydalı oy qorıtadı. Qolaylı şeşimge keledi. Elim degen erler üşin alda nebir sayasi mümkindikter aşılıp twr emes pe...
Beybit Qoyşıbaev
Abai.kz


text:
Qırımdaki «Artek» bala merkezinde bala lageriniñ 90 yıllığı munasebetinen 1925 senesiniñ müiti yaratıldı. Bunı merkezniñ müdiri Aleksey Kasprjak «Rossiya segodnâ» radiosınıñ yayınında ayttı, – dep haber ete RİA Krım.
Onıñ aytqanına köre, «tarihiy rekonstruktsiya» çerçivesinde balalar çadırlarda gecelediler, saba born seslerine uyandılar ve Ayu-Dağğa çıqtılar.
«Bazıda ömürniñ qıyın meselelerini keçmiş örneklerine muracaat etip al etmek mümkün. Bunı balalarğa da aşlamağa tırışamız. Balalar ocaq yanında oturıp laf eteler, itibarlı ve samimiy munasebetler ne qadar müim olğanını añlaylar», – dedi o.
Kasprjaknıñ aytqanına köre, «Nesiller körüşüvi» çerçivesinde «Artekte» bu lagerde raatlanğan tahminen 700 kişi toplaştı, olardan eñ büyügi «Artekte» 1939 senesi olğan edi.
Malüm olğanı kibi, Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev iyün 16-da «Artek» bala merkeziniñ 90 yıllığı ile bağlı tantanalı tedbirlerde iştirak etecek.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden sebep Ukrainanıñ «Artek» Halqara bala merkezi» Devlet müessisesi Kiyev vilayetinde işine yañıdan başlap, «Puşça-Ozernaya» şifahanesinde yerleşe.
Qırımnıñ Rusiye Nazirler şurası «Artek» bala lageriniñ mal-mülkini 2015 senesi mart ayında Rusiye federal mülkiyetine berdi.
Ukraina Baş prokuraturası yanındaki Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımdaki «Artek» halqara bala merkeziniñ «devletleştirilmesi» boyunca cinaiy işni açtı.


text:
2011 2012 eğitim öğretim yılı 3.sınıf türkçe dersi cümle çeşitleri ve öğeleri deneme sınavını indirmek için
Tags: 2011-2012 3.sınıf türkçe dersi cümle çeşitleri ve öğeleri deneme sınavı, 2011-2012 3.sınıf türkçe dersi cümle çeşitleri ve öğeleri deneme sınavı indir, 3.sınıf türkçe dersi cümle çeşitleri ve öğeleri deneme sınavı download, 3.sınıf türkçe dersi cümle çeşitleri ve öğeleri deneme sınavı sunusu, 3.sınıf türkçe dersi cümle çeşitleri ve öğeleri deneme sınavıara, 3.sınıf türkçe dersi cümle çeşitleri ve öğeleri deneme sınavıbul


text:
Avropa Birligi elçileri Rusiyege qarşı iqtisadiy sanktsiyalarnı daa yarım yılğa, yanvar 31-ge qadar uzattırmaq qararına keldi, dep bildire Radio Svoboda.
Bu aqta, beklenilgenine köre, kelecek afta Brüsselde keçirilecek Avropa Birligi liderleri sammitinde resmiy şekilde ilân etilecek.
Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ uzattırılması meselesi AB aza-devletleri arasında farqlı tüşüncelerni doğura. Bu vaqıtqa qadar Almaniya kantsleri Angela Merkel ittifaqdaşlarını sanktsiyalarğa qol tutmağa çağıra edi, amma Slovakiya, Macaristan ve İtaliya kibi devletlerniñ Rusiyege qarşı sanktsiyalar siyasetinen bağlı ayrı fikirleri bar.
Avropa komissiyası reisi Jan-Klod Yunker iyün 20-de «Euronews» avropalı agentligine bergen intervyusında tahmin etti ki, Rusiyege qarşı sanktsiyalar yaqın künlerde daa yarım yılğa uzattırılacaq, bundan soñ olarnı, Moskvanıñ Minsk añlaşmalarını ömürge keçirecegine köre, yavaş-yavaş toqtatacaqlar.
Şimdiki vaqıtta Avropa Birligi yolbaşçılığı ve aza-devletleriniñ, bundan da ğayrı, AQŞ yolbaşçılığı ve «Yedi gruppası» diger devletleriniñ resmiy noqta-i nazarı şu ki, Rusiyege qarşı, onıñ Ukraina şarqında alıp barğan zorbalıq areketleri sebebinden, sanktsiyalar tek Minsk añlaşmalarınıñ bütünley ömürge keçirilgen soñ toqtatıla bile.
Keçken cuma künü Evropa Birligi Rusiyege qarşı bir qaç paketten biri olğan diger sanktsiyalarnı daa bir yılğa uzattırdı, bu, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ile munasebetlerge sıñırlanma kirsete. AB, AQŞ ve «Yedi gruppası» devletleri kibi, bildire ki, «Qırım» sanktsiyaları yarımadanıñ azat etilecegine qadar devam etecek.


text:
TÖRKİYÄ
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Törkiyä däwlät radiotelevideniye kompaniyäseneñ maxsus tapşıruında könüzäk mäs’älälär xaqındağı sorawlarğa cawap birde
Saqlanu sänägate bülege Törkiyä bayraqlı oçqıçnıñ Texastağı ob’yekttan hawağa kütärelü küreneşlären Twitterda urtaqlaştı
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Venesuêla däwlät başlığı Nikolas Maduronı yañadan prezidentlıqqa saylanuı belän qotladı
Çit illärdä yäşäwçe Törkiyä watandaşları 7-19 nçı iyün' könnärendä tawış biräçäk
Keşeneñ qıymmäten belüçe cämğıyät’lär federaśiyäse, ramazan êşçänlege qısasında, Gazzädä 300 ğailägä iftar aşı iltte
Törkiyä sälamätlek saqlaw ministrı urınbasarı Äyüp Gümüş ilneñ 2002nçe yıldan başlap sawlıq sistemasında uñışlı yañartular alıp baruın assızıqladı häm bu reforma qısalarında alınğan täcribäne başqa ölkälär belän urtaqlaşırğa äzer buluların belderde
Alar Fälästin belän bäyle soñğı täräqqiyät’lär turında süz alıp bardı
Mävlüt Çavuşoğlu Rusiya Federaśiyäse tışqı êşlär ministrı Sergey Lavrov belän telefonnan söyläşte
Qor’än-i Kärim kitapları 10 teldä, 17 il häm töbäktä taratılaçaq
Ğıyraqnıñ tön’yağında PKKğa qarşı aşıp barılğan operaśiya waqıtında 2 xärbi şähit buldı, 2se yaralandı
Ädirnädä qanunsız yullar belän çik aşa çığarğa mataşqan 568 qaçaq totıldı
Êçke êşlär ministrlığı 14 - 21 nçe may könnärendä ütkärelgän operaśiyälär xaqında mäğ’lümat birde


text:
Kolumbiä universitetı
Columbia universitetı (KoлyMбия yHиBepcиTeTы). AQŞnıñ New York ştatınıñ New York şähärendä Manhattanda urnaşqan xosusıy universitet. Columbia universitetına nigez 1754 yılda salına. Ul AQŞnıñ yäş buyınça bişençe universitetı, Ürmäle göl ligası äğzası. Columbia universitetı AQŞ fänni oyışmaları arasında Nobel büläge lawreatları sanı buyınça berençe. Ul şulay uq jurnalistika, sänğät häm matur ädäbiät ölkälärendä mäşhür Pulitzer prizın birüçe oyışma.
ЭчTәлek
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Columbia universitetı taríxın King College iseme astında 1754 yılda başlıy. Amerika Revolusia suğşınnan soñ ul Columbia isemen ala. Şul däwer eçendä universitet 20 fänni mäktäpne üsterä. Universitetnıñ töp campusına nigez 1896 yılda salına. 1893 yılda Columbia university Press näşriätı tormışın başlıy. Bu näşriät Columbia Ensiklopediäsın bastıru belän tanış. 1902 yılda New Yorknıñ gäzit eşmäkäre Joseph Pulitzer Universitetqa jurnalistika belgeçlegen açıp cibärü öçen şaqtıy zur külämdä aqça bülep birä. Jurnalistika mäktäbe berençe tapqır üz işkelären 1912 yılda açıp cibärä. Columbia Business mäktäbe 20nçe ğasır başında eşen başlıy. Columbia universitetınıñ dewizı “ In lumine Tuo videbimus lumen” (Latinçadan, Utta yaqtılıq kürergä tieşbez).
Campus[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Columbia uniwersitetınıñ campusı Manhattannıñ tönyaq-könbatışında, matur urında urnaşqan. Töp campus 32 aqr cir bili. Şulay uq universitet milkendä professorlar, yuğarı qursalr studentları öçen 7000 yaqın fatir da bar. Columbia universitetınıñ kitapxanäsendä 9 millionğa yaqnı kitap urın alğan. Mäşhür kolleksiälär arasında arxitekturağa bağışlanğan kitaplar tuplanmasın atap bula. Campusnıñ Fälsäfä binasında berençe FM radío alğıçı uylap tabılğan.
Oyışma[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Fu isemendäge Başlanğıç İjenerlıq häm Ğämäli Fän mäktäbe (Fu Foundation School of Engineering and Applied Science)
- Columbia College
- Barnard College
- Columbia Business mäktäbe
- Columbia universitetınıñ terapevt häm xirurglar collegı (Columbia University College of Physicians and Surgeons)
- Yuğarı Jurnalistika mäktäbe (Graduate School of Journalism)
- Xalıqara häm Cäiğıyawí bağlanışlar mäktäbe (School of International and Public Affairs)
- Yuğarı Arxitektura mäktäbe (Graduate School of Architecture, Planning and Preservation) h.b.
Keşelär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Universitet prezidentları’’’


text:
Sentâbrniñ 17-nde «Matbaacılar forumı» adlı 24 Lvov halqara edebiyat festivali çerçivesinde «Qırımtatarları: ilk Qurultaydan milliy muhtariyet ğayesine qadar» mevzusına bağışlanğan munaqaşa ötkerildi. Davet etilgen ekspertler Ukraina tamır halqı olğan qırımtatarlarına öz taqdirini belgileme aqqı tanılması kerek olğanı aqqında söz yürsetti.
Muzakerede qırımtatar halq Meclisiniñ yolbaşçısı Refat Çubarov, tarihçı Gülnara Bekirova, «KrımSOS» esasçılarından biri olğan Alim Aliyev, jurnalist Vitaliy Portnikov, tarihçı ve publitsist Yaroslav Gritsak iştirak etti.
«1917 senesi noyabr ayında teşkil etilgen qırımtatar halqınıñ Qurultayı tarihınıñ zemaneviy prizma üzerinden Ukraina Anayasasına Qırım Muhtar Cumhuriyetinen bağlı deñişmeler ve ilâveler kirsetüv meselesini muzakere etemiz», – dep yaza Çubarov Facebookta.
Bunıñ arfesine qırımtatar halqı Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Anayasa komissiyası sentâbr ayınıñ soñuna qadar Ukraina esas qanunına Qırım Muhtar Cumhuriyeti statısınen bağlı tedarik etken ilk azırlık, deñişme ve ilâvelernen bağlı tekliflerini taqdim etecegi aqqında bildirgen edi.
2014 senesi martnıñ 20-nde Yuqarı Rada qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanığan edi. Bu qararğa 283 deputat qoltutqan edi. Ukraina qırımtatarlarnıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din hususiyetleriniñ saqlap qalması ve inkişaf etmesine kefil olacağına vade etti.


text:
Qaraqalpaqstannıñ Nükis awdanında qolma-qol aqşanıñ joqtığı saldarınan muğalimderge aylıqtıñ ornına balapandar berip jatır.
Bul twralı Qazaqstan arnası jazğan.
Onıñ üstine qunı bazardağı bağadan eki ese joğarı. Ötken jılı qaraqalpaqtıq muğalimderge eñbek aqıların kartop, säbiz, asqabaqpen tölegen.
Centralasian.org saytı osınday qızıqtı aqparat jarïyaladı. Soñğı eki jıldan beri Özbekstanda qolma-qol aqşanıñ tapşılığı bayqaladı. Adamdar birneşe ay boyı eñbekaqıları men zeynet aqıların ala almay keledi.
Aldın eldiñ aqparat quraldarı Özbekstanda aylıqtıñ ornına qımbat bağamen şamdar jäne awıl şarwaşılığı tawarların bergenin jazğan.
Atap aytqanda, üstimizdegi jıldıñ aqpan ayında «Özbekenergo» basqarmasınıñ basşısı Ïskander Basïdov 66 mıñ 579 qızmetkerine ay sayın qımbat bağamen kompanïyanıñ öndiretin LED şamdarın satıp alwdı mindettegen.
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï


text:
29 Mayıs 2015 Cuma
"Qırımnı içimde taşıyım…"
Mayıs 29, 2015 2015_6, Dağcı Cengiz, Edebiyat ve tenqit, Qandımov Yunus No comments
Bu ad menim qulağıma ta yetmişinci senelerniñ soñlarında, studentlik yıllarında çalınğan edi. Studentlerden kimdir maña gizliden, büyük bir sır olaraq bu adnı aytqan edi: Cınğız Dağcı!
Bu addan bütün sovet sisteması qorqa edi. Amma Cınğız Dağcı qorqunçlı, deşetli, vahşiy degil de, aksine mulâyim, külerüzlü, merametli bir insandır. Sistemanı qorquzğan şey, işte, onuñ eserleri, romanlarıdır… Olarnıñ hepisi Qırım haqqında, qırımtatarlar haqqında, qırımtatarlarnıñ milliy şuur, milliy özgünlik, milliy devletçilik oğrunda alıp barğan küreşidir. Bu eserler qocaman, üç başlı yılan kibi bir vahşiane sistemağa qarşı atılğan acuvsız oqlardır, qırımtatar halqınıñ yürek feryadı ve imdatıdır. Şu sebepten de KGB, kommunist partiyası bu adnı milletten gizlemek istedi.
Ve lâkin, süngüni çuvalda saqlap olamadı, em de gizlep olamaycağı belli edi: haqiqatnı ebediy degil de, vaqtınca bile gizlemek mümkün degil.
İşte, Cınğız Dağcınıñ romanları birer-birer tuvğan ana yurtuna qaytıp başladırlar, uzaq seferge ketken insanlar kibi qaytıp başladılar. "Men Qırımdan ketmedim, Qırımnı men kendi içimde taşıyım, desem maña inanmay bilesiñiz. Ne demek istegenimni daha yahşı añlaya bilmeñizni ümüt etem. Ebet, aks alda eserlerim, yazılğan biçimde yazıla bilmez edi…"
"Bir milletniñ barlığı yalıñız onuñ şanlı ve aydın keçmişine degil, tökken közyaşlarına, mañlay terine, çekken horluqlarına, ayaqlar astında qala-qala ezilmesine, biñ bir kere ezilip, iç bir kimseden yardım beklemeyip, tekrar ayaqqa turmasına, ya da ayaqta qalmaq arzusına tayanır. Men bunı bilem. Amma bunı menden de yahşı Canköy civarlarında qazılğan oyuqlarda yatqanlar bilirler…" Cınğız Dağcınıñ Türkiye matbuat organlarına, umumen gazetacılarğa bergen siyrek-sepelek intervyüları da aynı şu yönelişte, aynı şu mevzular çerçivesindedir.
Kommunist partiyasınıñ, Sovet hükümetiniñ bir avuç millet-qırımtatarlarğa qarşı tutqan yolunı – terroristik siyaset, dep adlandırğan ve buña vucudınıñ her bir üceyresinen emin olğan Cınğız Dağcı haqqında bundan dört-beş yıl evelsi aqsaqal şairimiz Reşid Murattan eşitken edim. Bundan soñ Cınğız Dağcığa olğan merağım daha ziyade arttı. 1990 senesiniñ başlarında türkiyeli vatandaşımız Ertuğrul Qaraşqa yazğan mektüplerimden birinde ondan Cınğız Dağcını soraştırdım. Aradan bir-eki ay keçer-keçmez Ertuğrul-bey maña Cınğız Dağcınıñ bir qaç romanını bağışladı. Başım kökke yetti.
Cınğız Dağcınıñ eserlerini oqur ekenim, ğalebe ve mağlübiyetniñ, közyaş ve tebessümniñ, sevgi ve nefretniñ, an ve ebediyetniñ, ömür ve ölümniñ, tiz ve yürekniñ angi renkte olğanını añlap başladım: olarnıñ hepisi Qırım renkinde ediler. Bundan ötrü, "O topraqlar bizimdir", " Yurtunı ğayıp etken adam", "Badem dhalına asılğan sabiyler" ve saire romanları qırımtatar romancılığını, qırımtatar edebiyatına, qırımtatar milliy areketine, qırımtatar milliy-azatlıq küreşiniñ tarihına, umumtürk edebiyatı ve tarihına qoşulğan, altın suvlarınen yazılğan bediy-edebiy abidelerdir…
Cınğız Dağcı kim? O bu aqta şöyle yazğan edi: "Men 1916 senesi mart 9-da, Qırımda Yalta şeerine yaqın Qızıltaş köyünde doğdum. Babam Emir Hüseyin Dağcı kendi toprağını saçıp-biçken orta allı bir adam edi. Balalığım raatlıq içinde keçmedi. Qıtlıqlar, zelzeleler biri-birini quvdılar. Milis qorqusı ise bir qılıç kibi daima başımıznıñ üstünde salanıp turdı. 1932 senesinde qırımtatarlarnıñ elindeki bütün topraqlar çekilip alındı. Köyde qurulğan kolhozda halqımız öz topraqlarında birer ırğat çalışmağa başladı. İşte, bu sırada bir qış-qiyamet künü silâlı rus askerleri evimizniñ qapısına kelip dayandılar ve zavallı babamnı alıp kettiler. Ertesi künü iç bir sebepsiz yeri-yuvasından qoparılğan, alıp ketilgen yalıñız menim babam olmağanını, bütün emcelerimniñ ailelerinen beraber belli olmağan bir yerge sürgün etilgenini, köyniñ de yarı-yarığa boşalıp qalğanını kördim. Anam ve yedi qardaşımnen beraber yol ortasında qaldıq.
Bunıñ üstüne qoranta başları sürgün etilgenlerniñ ellerinden çalışmaq aqqı da alındı, biz özümizni qara sefalet içinde buldıq. Babam Aqmescit apshanesinde bir yıl tutuldıqtan soñra, serbest bıraqıldı. 1940 senesine qadar kendi elimiznen qurğan kümeske beñzegen bir evçikke sığışaraq zar-zor yaşadıq. (Bu evçik Aqmescitte Qantar maalesinde (Çehov soqağı) yerleşkendir. O daha tura. - Yu.Q.)
Başlanğıç tahsilimni köy mektebimde alğanımdan soñ, orta mektepke Aqmescitte bardım. Eki yıl daha Aqmescit pedagogika institutında oquvımnı devam ettim. Ancaq onu bitirmeden, 1940-ta askerge alındım. Qısqa bir tahsilden soñ Ukraina cebesine yollanıldım. Leytenant unvanında almanlarğa qarşı cenkleştim. 1941-de esir tüştm. Çoq sıqıntılı esaret künlerini keçirdim. Açlıq, hastalıqlarğa qarşı küreşüvden ğayrı, almanlarnıñ esirlerge yapqan deşetli muammeleri, ğayrıinsaniy eziyetlerine qarşı sağ qalmağa areket ettim. Bu arada almanlar müsülman sovet esirlerinden tertip etken "türk tumeni"nde mecburiyen hızmet ettim. cihan cenkiniñ ilk aylarında almanlar tarafından esir alınğan sovet askerleri arasında bulunğan müsülmanlar bir yıl qadar kontslagerlerde tutulğan soñ zar-zornen ayaq üstünde turıp olğan, amma üstlerinde kendi kemiklerini örtken terilerinden başqa iç bir şey qalmağan soylarını bir kenarğa çıqardılar. 1942 senesiniñ baarinde almanlarnıñ: "Sen müsülmansıñmı?" - degen sualine "Elhamdulillâh men Müsülmanım ve türküm" cevabını bergenler bir çetke çıqarılıp, poyezdlarğa yüklenildi ve Polşanıñ territoriyasına sürüldi. Olarnıñ "qabaatları" ve "günâhları" "Elhamdulillâh müsülmanım" demelerinden başlandı.
… Müsülmanlardan tertip etilgen bu tumende tek qırımtatarlar degil, turkmenler, qırğızlar, tacikler, azerbaycanlılar da bar edi. Amma cenkten soñ tek qırımtatarlar qabaatlandı. Eger qırımtatarlar almanlarnen iş birligi yapqan olsalar, diger müsülmanlar ne yaptılar? Ne içün olar bizler kibi yurtlarından sürgün etilmedi?..
Büyük maceralardan soñ menim kibi türk ve müsülman bazı esirlernen beraber biz "Türk tumeni"ni terk ettik. Ölüm qorqusınen tolu uzun künlerden soñ Avstriyadan keçip, İtaliyağa barıp çıqtım ve dos-doğru barıp, Qızıl Haç cemiyetini teslim oldım. O yerden de İngilterege kelip yerleştim…
İşte, qırımtatar edebiyatınıñ, umumtürk edebiyatınıñ körümli vekili, özgün yazıcı, gumanist, vatanperver insan Cınğız Dağcı şimdi Londonda yaşay. Edebiyatnen oğraşa, özüniñ o qadarlıq çoq olmağan yaqın tanış-bilişlerinen mektüpleşe, vatan derdinen yaşay, oy-fikirlerinen tuvğan yurtunda, tuvğan halqınen birlikte bu deşetli hayatnıñ aylanmaları, enişli-yoquşlı, çıtırmanlı yollarından keçe ve kene yolğa, ucuz-bucaqsız yolğa atlana…
O mektüplerinden birinde şöyle, dep yazğan edi:
"Çoq sayğılı qardaşım Yunus!
Eyecannen yazılğan, meni de eyecanğa qoyğan mektübiñizni qardaşımız Ertuğrul Qaraşnıñ vastası ile aldım. her şeyden evel sevgi ve alâqañız içün sizge teşekkür bildirem. Eksik olmañız.
Mektübiñizni diqqatnen oqudım. Yurtqa qaytqan halqımıznıñ başına tüşken zorluqlar menim içün de çoq kederli bir aldır. Kene de bütün bu zorluqlarğa baqmadan, halqımız ana-Vatanğa qaytuv küreşini toqtatmaycağına ümüt besleyim.
Qırım ve qırımtatarlarnıñ bugünki vaziyetleri haqqında bu yerde çoq şey bilmeyim. Bütün bildiklerim Kiyev ve "Azatlıq" radiolarından eşitken şeylerim, bir de Anqarada çıqqan "Emel" jurnalından oquğan haberlerimnen sıñırlanğandır. Kene de soñki bir-eki yıl içinde Qırımğa 200-biñge yaqın yurtdaşlarımıznıñ qaytabilmesi küçükletip aytılacaq muvafaqiyet olmağanını añlayım. Elbet, her şeyden evel ve her şeyden ustte olarnıñ maddiy ve iqtisadiy hayatları kelir ve turar. Bunıñnen beraber, mektübiñizde yazğanıñız kibi maneviy ve medeniy hayatları ğayet emiyetlidir. Bu sahadaki çalışmalarıñıznı taqdirleyim. Tabiy, men de faydalı olmaq isteyim. Amma nasıl? Bilgeniñiz kibi menim bütün eserlerim türkçe yazılğan, Türkiyede neşir etilgendir.
Türkçe yazmağa 1945 seneleriniñ ortalarında başladım. O devirde qırımtatarca yaza bilsem bile, eserlerim kün ışığına çıqacağına ümüt beslep olamay edim. Zaten, türkçe yazar ekenim bu eserlerniñ bir oquyıcı kütlesine barıp yetecegini ve belki de bir kün ola sesimniñ halqımız arasında eşitilecegini de ümüt etken edim…
Siz mektübiñizniñ bir yerinde: "Siz öz eserleriñizniñ öz tuvğan tiliñizde çıqmasına qarşı olmazsıñız, qırımtatar oquyıcısına, milletiñizge yoq demezsiñiz" - deysiñiz. Bundan evelki mektübimde de yazğan edim: sesimniñ halqımız arasında eşitilmesi meni içün başlı-başına bir bahttır. Bunı bilmeñizni ve samimiyligimden şübelenmemeñizni rica etem.
Mektübiñizden añlaşılğanına köre, siz eserlerimni oquğansıñız. Tercime etmek içün angisini, ve angilerini köz ögünde tutqanıñıznı bilmeyim. Amma angisi olsa olsun, bunıñ ğayet qıyın bir iş olğanını añlaydırsıñız. Bu çeşit çalışmanı ancaq eki tilni de yahşı bilgen ve özü de yahşı bir yazıcı olğan bir arqadaş yapa bilir…
Eserlerimden tüşecek qalem aqqına kelgende ise, satıluvdan elde etilecek para bir qırımtatar qorantasınıñ Qırımğa kelip yerleşmesiniñ masrafını tutsa, sevinirim… Zaten qalem aqqımnı Qırımdaki Camiler ve ya başqa bir hayriye cemiyetlerine bere bilirsiñiz… Bunı arqadaşlarıñıznen laqırdı etip baqıñız, ayrıca Ayder Osmanğa añlatıñız.
…Men ancaq şahsıma ve eserlerime nisbeten köstergen alâqa ve samimiyligiñizge teşekkür bildirem.
Qardaşım Yunus,
men siziñ ve ayrıca Ayder Osman kibi arqadaşlarnıñ çalışmalarını taqdirlegenimni bir daha tekrarlayım ve ögüñizde turğan bütün zorluqlarğa rağman, çalışmalarıñıznı devam ettirmeñizni ümüt etem. Çalışqan bir insan her vaqıt qazanır, ve Tañrınıñ yardımı ile hayatta bütün güzel şeyler ertemi-keç, çalışqan bir insannıñ ayağına kelir. Bundan raatsızlanmañız.
Sayğı ve selâmnen C. Dağcı".
…Cınğız Dağcınıñ ana topraqqa ilk ayaq basqan, qırımtatar oquycısınıñ diqqatına avale etilgen, ilk bismillânen aldımızğa çıqqan eseri "Olar da insan edi" romanı. Böyleliknen tek Cınğız Dağcınıñ icadında, hayatında degil, bütün qırımtatar edebiyatında yañı bir sahife – Cınğız Dağcınıñ romanlarınıñ vatanğa qaytuv sahifesi açıla.
Yunus Qandım


text:
7-8 iyul könnärendä Kazanda «Xac — ütkäne häm kiläçäge. Komplekslı yakın kilü» iseme astında III Xalıkara konferensiya uzdırılaçak. Çara Tatarstan prezidentı Apparatı,Islam mädäniyaten, fän häm mägarifen üsterü Fondı, Iran respublikasınıñ islam ilçelege karşındagı mädäniyat väkillege yardämendä Rossiya Xökümäte karşındagı Xac buença Sovet, Rossiya Möftiläre Sovetı, Tatarstannıñ möselman diniya näzaräte häm «Idel-Xac» regionara xac üzäge tarafınnan uzdırıla. Konferensiyadä 150 dän artık keşe katnaşır dip kötelä. Kazanda Xac buença III Xalıkara konferensiya uzdırıla
Almaz Mäcitov: “Min akçanı baş belän eşlärmen”
27 iyun könne Mäskäü şähärendä Cisco çeltär texnologiyaläre buença VII Bötenrossiya studentlar olimpiadasıuzdırıldı.Olimpiadanıñ oeştıruçıları: Rossiyaneñ Federal elemtä agentlıgı, Mäskäüneñ elemtä häm informatika texnik universitetı, Cisco Systems mägarif üzäge. Almaz Mäcitov: “Min akçanı baş belän eşlärmen”
Avıru balalarga ambulator xospis yardäme kürsätelä başladı — tabiblar üzläre kilä
1 iyuldä Tatarstanda balalar öçen ambulator xospis yardäme eşli başladı. Bu vakıyganı respublikabızda xospis sisteması formalaşıp kilügä ber azım dip äytergä mömkin. Xalkıbız öçen anıñ töşençäse dä yat, xospis - öydäge şikelle şartlar tudırılgan xastaxanä. Ambulator digäne balalarga vakıtında yardäm kürsätü öçen küçmä räveştä eşli, bez kürergä gadätlägän aşıgıç yardäm maşinasın xäterlätä. Uzgan atnada änä şundıy küçmä xospis Kazandagı avıru balalar yaşägän dürt gailäne yörep çıktı. Avıru balalarga ambulator xospis yardäme kürsätelä başladı — tabiblar üzläre kilä
Ildar Xalikov citäkçelegendäge Tatarstan delegasiyase Mäskäüdäge Saban tuenda katnaştı
Mäskäülelär tatar-başkort xalkınıñ yaratkan bäyrämen – Saban tuen bilgeläp ütä. Bıel ul yaña urında – “Kolomenskoe” Mäskäü däülät muzey-tıyulıgında uzuga da karamastan, bäyrämgä keşe küp kilgän ide. Ildar Xalikov citäkçelegendäge Tatarstan delegasiyase Mäskäüdäge Saban tuenda katnaştı
Röstäm Miñnexanov: Sabantuy — xalıklar duslıgı bäyräme
«Sabantuy tatarnıñ gına tügel, ä Rossiyadä yaşäüçe barlık xalıklarnı berläşterüçe, alarnıñ milli tradisiya häm goref-gadätlären saklap kalırga yardäm itüçe bäyräm».Ekaterinburgta uzgan federal Sabantuyda Tatarstan Prezidentı Röstäm Miñnexanov şulay dip belderde. Bäyrämdä Başkortstan Prezidentı Röstäm Xämitov, Sverdlau ölkäse gubernatorı Aleksandr Mişarin da katnaştılar. Röstäm Miñnexanov: Sabantuy — xalıklar duslıgı bäyräme
ПoдпиcaTbcя Ha: CooбщeHия (Atom)


text:
İmzalanğanından berli üç yıl içinde Rusiye Minsk añlaşmaları iç bir şartını yerine ketirmedi, dep haber ete Ukraina MİDiniñ matbuat kâtibi Maryana Betsa.
«2015 senesi fevralniñ 15-nde – 2014 senesi Minsk añlaşmalarınıñ uyğulanuvınen bağlı bir çareler kompleksi qabul etilgen edi. Rusiye iç bir maddesini yerine ketirmedi. Rusiyege cenk ve Ukrainanıñ turğusızlaştırluvı kerek», – dep yaza Betsa Twitterde.
Donbasstaki silâlı ziddyet 2014 senesinden yani Rusiye Qırımnı ilhaq etkeninden berli devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge arbiy yardım köstergeninde qabaatlay. Kreml bu qabaatlavlarnı inkâr eterek, Donbassta yalıñız rusiyeli «göñülliler» bulunması mümkün olğanını iddia ete. BMT malümatına köre, çatışma devamında 10 300den ziyade insan elâk olğan.
Minsk-2 añlaşmaları 2015 senesi fevralniñ 12-nde imzalanğan edi. 2014 senesi sentâbr ayında, tabir caiz ise «Minsk-1» denilgen añlaşma imzalanğan edi ve vesiqa çatışma tarafdarlarını, añlaşmanıñ şartlarını yerine ketirmege mecbur etmek kerek edi. Tahminlerge köre, diger barışıq añlaşmaları 2015 senesiniñ soñuna qadar vaziyetni bütünley çezer dep tüşünilgen edi, ancaq 13 maddeniñ iç birisi yetine ketirilmedi, ateşkes ve silâlarnı telükesiz mesafege çeküv işi qısmen yapıldı, dep qayd ete çatışma tarafdarları ve mustaqil közeticiler.


text:
Qazaqstannıñ tışqı säwdäse artqan
Bu xaqta Qazaqstan iq’tisad ministrlığınıñ statistika komitetı beldergän
Ağımdağı yılnıñ berençe çiregendä Qazaqstannıñ tışqı säwdäse uzğan yılnıñ şul uq çorı belän çağıştırğanda 24,3%qa artıp 21 milliard 26 million dollar täşkil itkän.
Bu xaqta Qazaqstan iq’tisad ministrlığınıñ statistika komitetı beldergän.
Älege komitet beldergänçä, bu däwerdä il êksportı 27%qa artıp 13 milliard 779 million dollar, importı isä 19,4%qa artıp 7 milliard 247 million dollar bulğan.
Qazaqstannıñ töp säwdä partnyerları - Rusiya, Qıtay, Niderland, Törkiyä, Amerika Quşma Ştatları,Şveśariya, Üzbäkstan häm Franśiya.


text:
BMO iminlek şurası aşığıç räweştä cıyıldı
Anda süz İzrail’ köçläreneñ ut açıp Gazzä çigendä 62 fälästinlene üterüe turında bardı
Berläşkän Millätlär İminlek şurası Kuveytnıñ taläbe belän aşığıç räweştä cıyıldı. Anda süz İzrail’ köçläreneñ ut açıp Gazzä çigendä 62 fälästinlene üterüe turında bardı. Cıyılış başlanğançı şähitlär öçen 1 minutlıq tınlıq iğ’lan itelde.
AQŞnıñ daimi wäkile Xaley, şurada çığış yasap, Urta Könçığıştağı dähşätle waqıyğalar häm keşelärneñ ğomere özelüe öçen borçıluların belderde. Ul Berläşkän millätlär iminlek şurasın ikele standartlarda ğayepläde. “Arabızda kaysıbız çigendä mondıy tördäge çaralar ütkärelüen qabul itär, sezdän sorıym? Berebez dä. Bu zaldağı hiçber il İzrail’dän tağın da artıq ayıq aqıllılıq kürsätä almas ide,”-dide ul İranğa törtterep. Xaley İrannı kürşe illär Süriyä, Yämän häm Livannı totrıqsızlaştıruda ğayepläde. Ul şuranıñ diqqaten töbäktä dähşätkä säbäpçe bulğan İranğa yünältergä kiräklegen belderde. Daimi wäkil, şulay uq, İrannıñ Xamasqa yärdäm itüen tänqıyt’läde. “Xamas yıllardır dähşätne provokaśiyäli. Ul İzrail’ iminlek köçläre häm infrastrukturasına qarşı höcüm başladı,”-di Amerika wäkile. Xaley AQŞ ilçelegeneñ Qudüskä küçenüeneñ döres qarar buluın assızıqladı. Häm Qudüsne İzrail’ başqalası bularaq tanunıñ solıx prośessına uñay êtärgeç bulacağın belderde.
Rusiyäneñ BMOdağı daimi wäkile urınbasarı Dmitriy Polyanskiy isä Fälästin ilbaşı Mäxmüt Abbas häm İzrail’ xökümäte räise Binyamin Netanyaxunı tınıç çişeleş öçen Mäskäwdä oçraşırğa çaqırdı.
Angliyanıñ BMOdağı daimi wäkile Karen Pirs ta İzrail’neñ çiklären saqlaw xoquqı buluın, ämma iminlek saqlawçılarnıñ çamasız köç qullanmawı kiräklegen belderde.
Franśiya wäkile Fransua Delattre dähşätle waqıyğalarnıñ çiktän uzıp böten töbäkkä cäyelü mömkinlegen iskärtte. Ul Urta Könçığıştağı wäzğıyät’neñ “böyek dawıl”ğa oxşawına basım yasap: “Gazzädäge waqıyğalar töbäktä barı tik radikal’ häm bulaçaq terrorçı oyışmalarına nigez sala,”-dide.
Boliviya wäkile Saşa Serxio L’orentti Soliz isä Gazzädä ğomere özelgän balalarnıñ isemnären beräm-beräm uqıp çıqtı häm İzrail’ne Fälästin cirendäge basıp aluların tuqtatırğa çaqırdı. Ul Xalıqara cinayät’ mäxkämäseneñ Gazzä çigendä bulğan waqıyğalarnı soraştıra başlarğa tiyeşlegen assızıqladı.
Qıtaynıñ daimi wäkile Ma Çjaosüy İzrail’ne ayıq aqıllı bulırğa çaqırdı. Pol’şa wäkile Djoanna Vroneśka Gazzädä 62 fälästinleneñ üterelüe belän bäyle bağımsız soraştıru ütkärergä kiräklegenä basım yasadı.
BMOnıñ Urta Könçığış solıx prośessı maxsus koordinatorı Nikolay Mladenov isä Gazzä çigendä qoralsız keşelärgä ut açqan İzrail’ iminlek köçläreneñ dähşäten iñ köçle şäkeldä tänqıyt’ utına totarğa kiräklegen söyläde. Ul xalıqara cämäğat’çelekne Gazzädäge qanlı waqıyğalarğa çik quyarğa, töbäktä yaña suğışnı buldırmıy qalırğa çaqırdı.
Fälästinneñ BMOdağı wäkile Riyad Mansur isä, İminlek şurasınıñ xäräkätkä küçüe öçen tağın niçä fälästinleneñ ülüe kiräklegen soradı. “Ägär sezneñ ilegezdä ütereş bulsa, 24 säğat’ êçendä balalar belän bergä 60 keşe üterelsä – nişlär idegez?... Bu ikele standartlar tağın niqadär däwam itäçäk?”-dide fälästinle wäkil.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Bağçasaray Sulh mahkemesinde prokuror, polis hadimini aqaretlegeninde qabaatlanğan qırımtatar faaliyetçisi Şevket Razzakov içün 300 saat cemiyet işleri istedi. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Razzakovnıñ advokatı Mammet Mambetov, munaqaşalar esnasında qorçalav faaliyetçiniñ tam bir qabaatsızlığını imaye ete edi, dep bildirdi.
Mambetov: «Onıñ areketlerinde cinayet terkibi yoq. Mahkeme davası esnasında biz, imayemiz altında bulunğanınıñ qabaatsız olğanını tam olaraq isbatladıq. Akem muşavere odasına ketti», – dep ikâye etti.
Şevket Razzakovğa qarşı ukümniñ ilân etilmesi aprel 24 saat 9:00-ğa tayin etildi.
2017 senesi aprel 13-te Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasarayda Seydamet Mustafayevniñ evini tinttiler. Qırımtatar faaliyetçileri, ve olarnıñ arasında Razzakov, polisniñ areketlerini közetmek içün toplaştılar. Polis ve OMON hadimleri, küç qullanıp, toplaşqanlarnı dağıtıp başladılar. Neticede 7 kişi yaqalandı. Razzakovğa ise polis hadimine «tükürüv şeklinde ifade etilgen» aqaret etkeninde qabaatlav taqdim etildi.
İlhaqtan soñ Qırımda Rusiyeniñ amelde akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yapa.


text:
Qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Jamala aprel 26 künü qırımtatar faali Seit-Bekir Suleymanov ile nikâhlandı. Bunı o Facebookta haber etti.
Jamala: «Tou künü. Biz Seit-Bekinen ömür arqadaşları oldıq! Er kesge hayırlavlar içün teşekkür bildirem!» – dep yazdı
Nikâh merasimi qırımtatar milliy adetlerine köre Kyivde İslam medeniy merkezinde ötkerildi.
Aprelde Jamala sevgilisine bağışlanğan yañı yırını taqdim etken edi.
Qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Jamala 2016 senesi İşveçyede «Eurovision» yır yarışınıñ ğalibi oldı. Qırımtatar halqınıñ sürgünligini añlatqan «1944» yırı ile çıqışta bulunğan edi.


text:
Bir Cevap Yazın
Konu Etiket Arşivi
Etiketler:canlı sohbet çet chat dini röportaj dini sohbet dini söyleşi dini televizyon es-şeyh es-seyyid Eyyüp Fatih Nurullah Efendi Eyüp Fatih Nurullah Efendi eyyüb fatih nurullah eyyüp fatih nurullah hazretleri Fati efendi fati efendi sohbet fatih efendi sohbet video fatih efendi zikir oncesi sohbet fatih nurullah efendi fatih nurullah efendinin sohbetleri halveti uşşaki sohbet ihvan sohbeti islami sohbet nur şaçanlar NURANİ nurani sohbetler nurani tv nurani tv video nurani video nuranitv nuranitv sohbet nuranitv zikir öncesi nurdan sohbetler Öncesi şeyh eyyüp fatih nurullah efendi hz şeyh nurullah efendi son sohbetleri sohbet sohbet videosu sohbet videosu Nurdan doğan nurani sohbetler söyleşi tasavvuf sohbet uşşaki uşşaki halveti uşşaki halvetiye uşşaki sohbe uşşaki sohbet


text:
Garvard wnïversïtetiniñ (AQŞ) ğalımdarı Brïtanïyanıñ «Cancer Research» zerttew ortalığımen 7 jıl boyı birlesip jasağan zerttew qorıtındıların jarïya etti. Onda adamnıñ baqıttı bolwı üşin ayına 1-2 ret saparğa şığw jetkilikti degen tujırım jasalğan. Mamandar, tipti de alısqa saparlawdıñ qajeti joq deydi, demalıs künderi otbasımen nemese dostarmen körşi qalağa sapar jasasa da jetkilikti eken, dep jazadı «VistaNews» portalında.
Naqtıraq aytqanda, 2003-2010 jıldar aralığındağı jürgizilgen zerttewdiñ negizgi tüyini men qorıtındısında adam saparğa şığıp tursa, türli psïxologïyalıq «awıtqwlarsız» ömirin birqalıptı arnağa sala aladı.


text:
Birikken Arab Ämirlikteri men Qıtay 10 mïllïard şarttı birlik köleminde birlesken strategïyalıq ïnvestïcïyalıq qor qurdı.BAÄ-niñ «Wakalyat Anbaa äl-Emarat» memlekettik aqparattıq agenttigi eki el arasındağı kelisimge Äbw-Dabïdiñ murager xanzadası şeyx Moxammed bïn Zayed Äl Naxayyannıñ Qıtayğa jasağan saparı barısında qol qoyılğanın xabarlap otır.
«BAÄ men QXR-dıñ arasındağı strategïyalıq qordıñ ornawı bizdiñ seriktestigimizdiñ damwdıñ kelesi kezeñine ötwine, eki el ekonomïkasın alğa jıljıtw üşin tığız seriktestikte jumıs istewdiñ özara ıntasına jäne älemdik ekonomïkanıñ öswine kömekteswge negizdelgen», - dedi şeyx M.Äl Naxayyan.
Qordı eki el teñ därejede qarjılandıradı, bolaşağı zor ïnfraqurılımdıq jobalardı ïnvestïcïyalawğa bağıttaladı.
Derekközi: QazAqparat
Tegï: Glavnaya, Älem ekonomïkası,
Kommentarïï


text:
Aş - Yemekler
Qalaçlanıp oñarğan, Qatmerlenip burulğan, Aşap körseñ, bilirsiñ: Eti içine doğralğan. (Burma)
Astı hasır, Üstü hasır, İçi ise may sasır. (Köbete)
Aqtır özü – qar degil, Özü ballı – bal degil. (Şeker)
Aqtır onıñ qaftanı, Sarı çıqa fistanı. (Yımırta)
Aqtır – içkige tökerler, Qaradır – aşqa seperler. (Süt ve qara biber)
Aldır renki, gül kibi, Al yanaqlı, qız kibi, Tañlay bilir dadını, Tatlı, solaq bal kibi. (Gülbe şeker)
Alla-alla alâmet, İçi tolu qıyamet. Aq saldım, qızıl aldım, Pek lezetli bu nimet. (Furun, ötmek)
Başta özüni soyğanlar, Soñ içini oyğanlar, Pirniçnen qarıştırıp İçine qıyma qoyğanlar. (Biber dolması)
Belini buvğan, Suvğa çomğan. (salma)(Maqarne)(belibükme)
Bir bardağım bar, Eki türlü suvu bar: Biri sarı, biri beyaz, Sallasañ da, qarışmaz. (Yımırta)
Bir keseçik fil taşı, İçinde beyler aşı. Onı pişirseñ – aş olur, Pişirmeseñ – quş olur. (Yımırta)
Bir sürü qoy suvğa ketti, Suleyman batır artından yetti. (Ufaq aş ve kevgir)(kaşıkbörek)
Buznı qırsañ – kümüş çıqar, Kümüş içinden altın çıqar. (Yımırta)
Kiçkeneçik bor taş, İçinde bar bizge aş. (Yımırta)
Kâğıttan qazan astım, Qaynadı, pişti. Aqıllığa ayttım – Añladı, bildi. Aqılsızğa ayttım – Şaqıldadı, küldi. (Yımırta)
Qazançığım qalaylı, Pişirgen aşım qolaylı. (Yımırta)
Qalbiñni şeñletir, Özüñni söyletir, Adamnı keyfletir, Meclisni şeñletir. (Şarap)
Qatlaması qırq qat, Furunıña qoy, qızart. Bal-yağ ile yaqıla – Gülbe şeker ne acet? (Baqlava)
Qaşıq üstünde yatam Ayaqlarım uzatam. (Laqşa)
Lezetlidir baldan, Alınır gölden. (Tuz)
Maqassız kesile, Yipsiz tikile. (Ufaq aş)
Men bir beyaz topçıq taptım, Bassañ – parlanır. Yarısı beyaz, yarısı sarı, Pişirseñ – aşalır. O nedir? (Yımırta)
Meni ayrı aşamaylar, Mensiz de iç yaşamaylar. (Tuz)
O yağı qaya, Bu yağı qaya, İçi tolu eki tüs maya. (Yımırta)
Özü şingen, suv degil, Aq olsa da, qar degil. (Süt)
Opladım, opladım, Tos-tomalaq topladım. (Sarma)
Sarı suvda sandal oynay. (Çiberek)
Suv içinde qayası, Özündedir mayası. Onsız yemek yeyilmez, Eyidir, fena – deyilmez. (Tuz)
Suvda doğa, suvdan qorqa. (Tuz)
Suvda yatsa – batmaz, Qarda yatsa – qalqmaz. (Yağ)
Sırtı taştan, İçi aştan. (Yımırta)
Tapmacamnıñ tapı yoq, Qaşığımnıñ sapı yoq. (Qaşıq aş)
Tarı septim torğayğa, Oyun ettiler boğdayğa. Et şorbasında o pişer, Er kes özüne eşer, Çapa qaşıq, çala qaşıq, Er kes evde oña aşıq. (Pasta)
Taş kibi, qattı, Bal kibi, tatlı. (Şeker)
Ev töpesi oyuldı, İçindeki coyuldı. (Köbete)
eşyalar
Ağızı bar, aşamay, Qulağı bar, eşitmey, Ayağı bar, atlamay, İçinde suv şaltıray. (Samovar)
Alçaçıqtan qar yağa. (Un elev)
Başımda – köbeçigim, Burnumda – eleçigim, Qursağımda amam bar, Belde ise elim bar. (Çaynik)
Bizim evde qadı bar, Egri-bügrü beti bar, Şimdi kelse, körersiz, Küle-küle ölersiz. (Sacayaq)
Bir dane özüm, Biñ dane közüm. (Elek)
Bir kelinim bar. Kelgen, keçken onı öpe. (Meşrebe)
Bir ögüzim bar, Quyruğından tutmağance Aranğa kirmez. (Qaşıq)
İçi qara, tışı aq, İnanmasañ, çıq da kara. (Baca)
İçkiciniñ üç oğlu İçe-içe otura, Asma qara saqallı Üstüne minip otura. (Asma qazan)
Qapı artında oturğan, Qursağını toldurğan. (Quman)
Qara mışıq Quyruğından asılır. (Qoltava)
Qulağı bar – eşitmey, Ayağı bar – yürmey. (Çoyun)
Ot başında oturğan, Qursaçığını toldurğan. (Quman)
Rafta filcan, İçi tolu aq mercan. (Şekerlik ve şeker)
Stol üstünde bir ögüz, Qursağında bar boynuz. (Çaynik)
Suv içip, suv qusa. (Gügüm, çaynik)
Tapmacanıñ tapı qara, Tapmağannıñ yüzü qara. (Tava)
Tögerek aran, Astı boran. (Eleknen un elev)
Uzun aralıq, İçi qaranlıq. (Baca)
Üç ayaqlı, Davul qursaqlı. (Soba)
Üç ayaqlı tartana (qartana?) Küçlüm, dep maqtana. (Soba)
Üç oğlum bar, Üçü de bir quşaq bağlar. (Sacayaq, ocaq)
Çevresi suv, Ortası ateş. (Samovar)
Ev içinde evim bar, İçerisinde toyum bar. (Soba)
Eki qulaqlı saqa Adamlarnı baqa. (Qazan)
Közlerimden aqa yaş, Aqqan yaşım ilge aş. (Çeşme)
Yel dayın eser, Terek dayın öser, Qılıç dayın keser. (Ateş)
Yelden öse, Suvdan öle. (Ateş)
Suvdan qorqar, Yelden qaçar, Er şeyni aşar. (Ateş)
Elsiz, ayaqsız oynay, Bizge yemek azırlay. (Ateş)Terek ve meyvalar
Aldım – bir dane, Açtım – biñ dane. (Nar)
Alçaçıqtır dalları, Incıtadır elleri, Al-revan qan eter, Alam deseñ, elleri. (Qızılçıq)
Astı teri, üstü teri, İçinde ballı yeri. (İncir)
Astı carı, üstü carı, Ortasında biñ bir tarı. (İncir)
Attım rafqa Bir quru qafa. Aşaması tatlı, Maymun sıfatlı. (Ceviz)
Aş, aşnıñ içinde – taş, Taş içinde kene aş. (Zerdali ve onıñ çegirdegi)
Aşı – suv, topraq, Başı – kün, yapraq. (Terek)
Babası Ümer oca, Anası Yayma qadın, Qızı güzellerden güzel, Oğlu cıyınlarda kezer. (Yüzüm kütügi, asması, yaprağı, salqımı)
Bir buzavnı aydadım aranğa, Quyruğı qaldı qolumda. (Kiraz)
Bir keseçik fil taşı, İçinde bekler aşı. (Fındıq)
Bir kiçkene fil taş, Yerge tüşse, sınmaz. Yapıcılar yapalmaz, Anahtarnen açılmaz. (Fındıq)
Bir kiçkene fuçuçıq, İçi tolu turşuçıq. (Limon)
Dört kelindeş Bir kölmekniñ içinde. (Ceviz aşı)
Yemesi hoş, özü datsız, Çoq yegenler olur alsız, Körmesi hoş, özü hassız. (Kiraz)
Yeşil doğar, sararır, Hastalarnı oñarır, Dertlerge şifalıdır, Cümlege faydalıdır. (Limon)
Yeşil yapraq sallanır, Sallandıqça allanır, Qızara-qızara al olur, Cümle oña hoşlanır. (Alma)
Yeşildir paltosı, Sarıdır urbası. Qırq teşigi bar, İçinde aşı bar. (Badem)
İnesiz, yipsiz tizilgen boyuncaq, Tabiat tizgen, qol üzgen, (Yüzüm salqımı)
Yımırtadan küçük, Filden büyük, Zeerden accı, Baldan tatlı. (Ceviz: teregi, qabuğı, aşı)
Kelinimniñ qaftanı qırq yamavdan, Qorqu bilmey o balta ve yamavdan. (Odun kesilgen kütük)
Kemigi bar, eti yoq, Terisi bar, tükü yoq. (Ağaç)
Kiçkene bir haneniñ Sekiz odadır içi, Odalarda sıranen Oturır yüzer kişi. (Nar)
Qarını yarıq pitedir, Çegirdekten yetedir, Çoq yemesi yaramaz Sıtmağa meyil beredir. (Erik)
Qutu içinde qutu. (Ceviz)
Qışta ve yazda Bir tüste ola. (Çam teregi)
Qışta qarara, Yazda yeşere. (Terek)
Öse, öse bilinmez, Közge asla körünmez. (Terek tamırları)
Saqallı doğa bitimi, Arçımaq kerek betini, Beş oladır yetimi, Yemeli onıñ etini. (Muşmolla)
Terek üstünde Kilitli sandıq. (Ceviz)
Tögerektir, yem-yeşil, Maqbul meyva yemege, Tabiat neler yarata İnsan içün yemege! (Armut)
Tos-tomalaq taş, İçi tolu aş. (Ceviz)
Uzaqtan kelir bir gemi – Gemiciler bilmey onı. Geminiñ içi sandıq tolu – Sandıqçılar bilmey onı. Sandıqnıñ içi yarçıq tolu – Yarçıqçılar bilmey onı. Yarçıqnıñ içi şişe tolu – Şişeciler bilmey onı. Şişeniñ içi şerbet tolu – Şerbetçiler bilmey onı. Şerbetniñ içi inci tolu – İnciciler bilmey onı. (Nar)
Uzaqtan kelir fuçuçıq, İçi tolu turşuçıq. (Limon)
Çatır-matır yatarman, Yerge tamır atarman, Kim de kelip qapsa, Balnen şeker tatırman. (Yüzüm)
Çegirdegi qaplıca, Yemesi onı tatlıca. (Hurma)
Çegirdegi tatlıca, Özü olur sarıca, Bagçasına varınca Közüñ toyar yegence. (Zerdali)
Çeriklidir, tüklüce, Haselidir yemede, Onıñ yahşı lezeti Yüklü qadın ilâcı. (Ayva)
Çeçek açmaz, meyva ketirir. (İncir)
Egri-bükri babası, Yayma qadın anası. Şekerden tatlı qızı bar, Zeerden accı oğlu bar. (Yüzüm tüpi, yapraq, salqım, şarap)
Yüregi yoq qanı aqa, Çin söyledim, deme şaqa. (Qara dut)
Yavaş-yavaş dal olur, Yeşil ekeç al olur, Tutacaq olsañ, saqt ol, Eki eliñ qan olur. (Dut)
Yazda kiyine, Qışta soyuna. (Terek)
Yazda salqınlatır. Küzde aşatır, Qışta sıcaqlatır. (Terek)
SEBZE VE QAVUN-QARPIZ
Alçaçıq boylu, Qadife tonlu. O nedir? (Patılcan)
Alçaçıq bir boyu bar, Al qadife tonu bar. (Qırmızı biber)
Anterisi çoq, Dögmesi yoq. (Qapısta)
Arşındır boyu, Yeşildir soyu, Aqtır qanı, Suvdır canı. (Hıyar)
Astı qıllı, aq qaftanlı, Pek yahşı yaratılmış, Çerik bitmiş, accı tilli. (Sarımsaq)
Astı sarı, üstü sarı, Ortasında pek çoq arı. (Qabaq)
Astı tüklü, Üstü puskülli. (Soğan)
Açıq yeşil tüslenip, Yaz başında o pişe. Kimerde çapçaqqa tizile, Kimerde salatqa tüşe. (Hıyar)
Accı tilli, Astı qıllı. (Soğan)
Başı yer astında, Saçları yer üstünde. (Soğan, sarımsaq)
Başı yeşil – yemiş degil, Üstü qara – kömür degil, İçi beyaz – penir degil, Quyruğı bar – sıçan degil. O nedir? (Qara turup)
Beş arifli bir sözdir, Aşalğan şey adıdır. Oñlu-sollu oqulır, Kene aynı manadır. (Qabaq)
Dülber zindanda, Saçları soqaqta. (Çükündir)
Yer astında – saqallı. (Soğan, sarımsaq)
Yer astında çipçeli tavuq. (Qartop)
Yer astında ciren at, Atnıñ terisi yedi qat. Soyarsıñ da aşarsıñ, Aşağanda ağlarsıñ. (Soğan)
Yerde yatqan taş kördim, Tuzsız pişken aş kördim. (Qabaq)
Yer astında qara bardaçıq. (Qara turup)
Yer astında qızıl bardaçıq. (Çükündir)
Yer tübünde qızıl horaz. (Soğan)
Küçüçik yurt, İçi tolu qurt. (Qabaq)
Qara-qara maqara, Kesip alsañ, ağara. (Qara turup)
Qapısı yoq, penceresi yoq, İçinde musafiri çoq. (Hıyar)
Qat-qat qatlançıq, Qatlamadan ap-açıq, Terek deseñ, yapraq, Yatqan yeri topraq. (Qapısta)
Qatlamaday qabarğan, Yımırtaday açılğan. (Qapısta)
Qat-qattır, Qatmer degildir. Qırmızıdır, Alma degildir. (Soğan)
Özü şarday, İçi qanday, Damı balday. (Qarpız)
Öskende üstüni aşaylar, Pişken soñ astını aşaylar. (Soğan)
Tabiat qura binanı Pıçaq aça qapını. (Qavun, qarpız)
Taşlar, çuqurdamısız? Sararğan meyvamısız? Dünya bazarğa kelgen – Siz daa yuqlaymısız? (Qartop)
Tös-tögerek, qap-qara, Kesseñ, içi qarara. Sıçavulday quyruğı, Sofralarda tapıla. (Qara turup)
Top kibi, tomalaq Qapalı bir qutudır. Qan kibi, qırmızı Em, bal kibi, tatlıdır. (Qarpız)
Tos-tomalaq – qarpız degil, Sap-sarı o – may degil, Quyruğı bar – sıçan degil. (Şalğam)
Urbası çoq, Dögmesi yoq. O nedir? (Qapısta)
Çeriklidir kuskulü, Tübündedir puskulü. (Sarımsaq)
Evni aşqa toldurğanlar, Qapı qoymağa unutqanlar. (Qavun, qarpız)
Eti semiz, ayağı yoq, Terisi bar, canı yoq. (Çükündir)
Yarsañ – içi qandayın, Aşasañ – özü baldayın. (Qarpız)
ZAHİRE VE BAŞQA ÖSÜMLİKLER Ağızı yoq, adamnı tişler. (Tiken)
Altın baş, qamış ayaq, olur aşayt. Ne ekenin men aytmayım, özüñ ayt. (Boğday başağı)
Attır, ottır, arnauttır, Ağızı yoq, özü tişley. (Qıcıtqan)
Deñiz degil, dalğalı. (Boğday ızanı)
Yeşil qılıç el keser. (Qamış)
Yeşil şalvar içinde tüklü hıyar. (Mısırboğday)
Yol yanında vay-vay. (Tiken)
Qat-qat tonu bar, Qarçığaday boyu bar. (Qınlı mısırboğday)
Qutuçıq açıldı, Sarı yipek saçıldı. (Tarı)
Oşamay o ateşke, Zarar ketire er işke, Er kes ondan qaça, Ayağını saqt basa. (Tiken)
Pıtaq üstünde filcan, İçinde beyaz mercan. (Pamuq)
Sapı onıñ kümüştir, Al boynuña iliştir. Menim saña söylegenim Yapraqsız bir yemiştir. (Mantar)
Suv tübünde Sarı altın. (Tüy)
Tabiat yapar, Adam yulqar, Ayvanlar onı taptar. (Boğday, arman basuv)
Turalar göl qarşında, Quyruqları başında. (Qamış)
Er kün saba künge baqar, Qara-beyaz mercan taqar. (Künaylan)


text:
Memlekettik qızmetkerlerge namaz oquğa tıyım salınadı
Elimizde memlekettik qızmetkerlerdiñ jwmıs uaqıtında dini joralğılarğa qatısuına şekteu qoyıluı mümkin.
Bwl turalı QR Din isteri jäne azamattıq qoğam ministri Nwrlan Ermekbaev mälim etti. Ministr habarlağanday, qazirgi uaqıtta dini qızmet pen dini wyımdar turalı zañnamağa özgerister men tolıqtırular engizu turalı zañ jobasınıñ koncepciyası äzirlenip jatır. «Qısqaşa toqtalsam, negizgi normalardıñ işinde kämelettik jasqa tolmağandardı dini qızmetke tartudıñ, din salasındağı zañdardı bwzudıñ jauapkerşiligin arttıru bar. Sonımen birge qoğam tarapınan dini ädebietti kämelettik jasqa tolmağandarğa satu, memlekettik qızmetşilerdiñ jwmıs uaqıtında dini qızmetke qatısuına şekteu qoyudı wsınıp otır», — dedi Ermekbaev ministrlikte ötken otırısta.
Ministr atap ötkendey, birqatar özgeris dini ädebietti taratu, dini saraptama jürgizudi jetildiruge bağıttalğan. Bwdan bölek, zañ jobasında missionerlik qızmetti jäne şetelde dini bilim aludı retteu boyınşa da normalar qarastırılğan.
«Qoğam wsınıp otırğan barlıq bastamalar qoğammen, sarapşılarmen talqılanatın boladı. Zañ jobasın mäjiliske biılğı jıldıñ soñına deyin engizudi közdep otırmız», — dep tolıqtırdı Ermekbaev.
Abai.kz