text:
Azattıq: Ukrainanıñ qazirgi äskeri jağdayın qalay bağalaysız? Putin qanday da bir maqsatına jetti me?
Uesli Klark: Ol Ukrainada eşqanday nätijege jetken joq. Maqtanatın däneñe de joq. Ekinşi düniejüzilik soğıstağı jeñiske jetkenin atap ötetin 9 mamırğa sonşa män bergeni de osıdan. Onıñ maqtanarlıq eşteñesi bolmadı. Kievti ala almadı, Har'kov qarsı twrdı, orıstar artilleriyağa jete almadı.
Ukrainadağı şabuıl soltüstik-batısqa qaray oyısıp jatır, Donbasstağı jağday negizinen birqalıptı bolıp twr. Jer kebetin uaqıt keldi. Donbassta orıstar ülken özenderdiñ birinen ötse, aşıq jerlerge şabuıldauı mümkin. Onda ekinşi düniejüzilik soğısqa tän manevr kömektesui [mümkin]. Reseydiñ şabuıl ädisi – eldi mekenderdi qiratu arqılı Ukrainanıñ qorğanısın bwzu. Olar bwl eldi mekenderdiñ Ukrainanıñ tankterge jäne äue qorğanısına qarsı mıqtı alañ ekenin biledi, sondıqtan artilleriya kömegimen solardı atqılauı mümkin. Jaña aytqanımday, jer kepken soñ olar bwl eldi mekenderdi aynalıp ötip, sol jerlerdegi aşıq alañdar arqılı qozğala aladı.
Mınanı tüsinuimiz kerek: Reseydiñ otandıq äskeri öndirisi bar. Sankciyamen soqqı jasap jatqan şığarmız. Onı bilmeymin. Reseydiñ qorğanıs öndirisi Batıstıñ keybir tehnologiyasına süyenetindikten, qiındıq tuğanın estidim. Biraq Ukrainada otandıq öndiris onday emes, ol alıp jatqan qwral-jabdıqtardıñ köbi jüzdegen mil' jol jürip, aldımen äue arqılı, sosın temirjolmen jetkizilip jatır. Bwl qiınday beredi. Sondıqtan Ukrainanıñ şaması jetip jatır degen aldın ala boljam aytuğa bolmaydı. Bwl soğısta jeñilip qaluı da mümkin. Ukraina tek AQŞ pen Batıs elderiniñ qoldauımen ğana jeñiske jete aladı.
Azattıq: Ukrainağa jeñiske jetu üşin qazir qanday äskeri kömek kerek?
Uesli Klark: Aldımen orıs artilleriyasın jeñu kerek. Däl qazir orıs artilleriyasın jeñe alsa, reseylikter eşqaşan jetistikke jete almaydı. Olar qalalardı bombalağanda orıs artilleriyasına soqqı jasap, solardı joysa, qalalar aman qaladı. Bwl bir. Ekinşiden, barlau qızmetiniñ qoldauı kerek. Mümkin solarğa äue şabuılına qarsı radar jetispeytin şığar. Älde äue şabuılın drondardıñ kömegimen baqılay ma? Ol da jetispeytin sıñaylı. Biraq negizinen artilleriyağa [küş tüsedi]. Oq-därisi öte mol artilleriya qajet, sonısımen künine jüzdegen soqqı beru kerek.
Sosın olarğa aviaciya [mümkindikteri] kerek. Nege? Öytkeni olar jıldam äreket etui kerek. Tikwşaqtar men “äue-jer” qaruına dereu toytarıs berui kerek. Olarda bwl joq. Ukraina künine eki-üş ret qana wşaq wşıratın şığar. Olar Resey wşaqtarına qarsı twru üşin künine elu retten wşa alatın boluı kerek.
Äue şabuılınan jaqsı qorğanıs kerek. Mwnday qaru Kiev mañında Resey wşaqtarına qarsı şıqqanda jetkilikti boldı, biraq üş jüz şaqırım jerdegi soğıs alañındağı Donbassta jetispeydi. Kemelerge qarsı zımırandar da kerek. Onday qaru beriledi dep uäde aytılğanın estidim, biraq äli dayın emes.
Reseyde keme öte köp, olar “Kalibr” zımıranımen soqqı bere aladı. Orıs kemesi nelikten 150-200 şaqırım jerde twrıp zımıran atadı da, qarsı şabuılsız qaladı? Mısalı, Odessa portında eksportqa jiberiletin milliondağan tonna biday bar. Älem oğan mwqtaj, biraq orıstar onı wstap otır.
Wşqışsız wşatın apparat pen kemege qarsı zımıran bolsa, Qara teñizdi aşuğa boladı. Süñguir qayıqtarı bolsa mäsele basqa, biraq gumanitarlıq maqsatta qajet bolsa, mwnı da qarastıruğa boladı. Sondıqtan osılar qajet. Berendi tehnika da köptep qajet bolatın şığar, sebebi orıstar kirse, olar aldıñğı qatarlı tehnologiyası bar orıs äskerine qarsı twruı kerek boladı.
Azattıq: NATO elderi Ukrainağa qajet qaru-jaraqtı uaqıtında jiberip jatqanına senimdisiz be?
Uesli Klark: Ukrainağa da, Amerikağa da zañdı proceduralardı saqtauğa baylanıstı qauip barın bilemin, sebebi osı närselerden paydağa kenelgisi keletin aktivter men adamdardıñ bolğanın qalamaymız. Olardı satıp jatqan kezde, zañdı proceduralar boluı kerek. Biraq qanday da bir jolmen bwl şaralardı tezdetip, Ukrainanıñ qajetin aluına mümkindik jasau kerek.
Orıs äskeri naurızda Kiev mañınan ketkende, qoldau alu üşin birneşe apta barı tüsinikti edi. Bwl birneşe apta ayaqtaldı. Amerikalıq gaubicalardıñ köbi sonda, odaqtastardıñ basqa da aktivteri sol jerde boluı mümkin. Biraq bwl [tek qana] Ukraina ayırılğan [qaru-jaraqtıñ] ornın toltıra aladı.
Reseydi jeñu üşin odan da köp närse kerek. Mwnı tezdetken jön. Ukrainada şilde-tamız aylarında Reseydi elden, Donbasstan, eldiñ oñtüstiginen şığaratın mümkindik boluı mümkin. Reseyge birşama küşti jwmıldıru üşin jeltoqsanğa deyin uaqıt kerek. Si Czin'pin üşinşi merzimge ötpey, Qıtay kömektese almaydı. Ukraina orın auıstıruğa qajet materialdardı alsa, alğa jıljısa, Ukrainada mümkindik boladı.
Azattıq: Resey lideriniñ yadrolıq qaruı barın, al Miloşeviçte onday mümkindik bolmağanın eskersek, Miloşeviç pen Putindi salıstıru qanşalıq ädiletti?
Uesli Klark: Ses körsetudiñ kez kelgen jolı qoldanılıp jatır. Biraq aqır ayağında YUgoslaviyada Miloşeviç NATO-nıñ äue şabuılınan qaşa almaytının bildi. Ol wşaqtardı jeñe almadı. Aqır soñında ketui kerek boldı. Qazir biz Putinge Ukrainağa kelgende eşqanday äskeri jetistikke jete almaytının körsetuimiz kerek. Sosın oğan basqalay da qısım körsetilip, ol toqtauı kerek ekenine közi jetedi.
Kosovoda köp eşteñe özgermedi. 1998 jılı jazda Franciya men Germaniya BWW qauipsizdik keñesiniñ rezolyuciyası bolmasa, NATO arqılı eşteñe istemeytinin mälimdedi. Resey bwl mäselede Qauipsizdik keñesiniñ eşqanday rezolyuciyası joq dedi. 1998 jılı jazda 400 mıñnan astam alban üyinen quıldı. Biraq Resey qatelesti. Miloşeviç qatelesti. Franciya men Germaniya Miloşeviçtiñ ne oylağanı barın bile sala, osı nauqanğa kelisti. Mwnda da jağday sonday.
Resey Batıstı älsiz dep oylap qatelesti. Batıs mıqtı. Osılayşa Putinniñ on eki jılğa sozılğan josparı boldı. Al AQŞ pen Europada adamdar [öz] otbası men üyine qaradı, balalarınıñ bilim aluına män berdi. Olardıñ oylau jüyesi müldem basqa. Bwl demokratiyağa kelip tireletin mäsele. Alayda Putin siyaqtı nemese Qıtay prezidenti Si [Czin'pin] sekildi adamdarğa mwnı tüsinu jäne qabıldau öte qiın… Biraq mwnıñ bäri aytarlıqtay küşpen keledi. Älem osıdan sabaq aluı kerek.
Azat Europa / Azattıq radiosı


c: text/html

text:
Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemeleriniñ ükümleri sebebinden bugünde-bugün yüzden çoq bala babasız qaldı. Bazıları babasını mektepteki tedbirde körip olamaycaq, babaları merasimge kelmeycek, qızına toy künü qoltutmaycaq, baba sport yarışlarında ğalip çıqqan oğlunı quçaqlap olamaycaq. Bu balalardan bazıları babalarını doğğanından berli körmedi. Olarnıñ babaları mabüs ola, aq qorçalayıcılar olarnı siyasiy mabüs olaraq tanıy.
Ana qorantanı birleştire, balalarını baqa, ev işlerinen oğraşa. Şimdi ana küreşçi de oldı. Adalet, sevimli insanı, raatlıq ve yarından emin olmaq içün küreşe.
Qırım.Aqiqat, Qırımdaki siyasiy dava mabüsleriniñ ömür arqadaşlarınıñ ikâyelerini derc ete. Bu maqalede Lutfiye Zudiyeva aqqında aytılacaq (Mümine Saliyevanıñ ikâyesini mında, Liana Cemadnovanıñ ikâyesini mında, Sevil Ömerovanıñ ikâyesini ise mında oquñız).
«Quvetçiler er vaqıt kele bile»
O, terbiyeci olmağa arz etken edi – balalarğa ders berip inkişaf ettirecek edi. Lutfiye Zudiyeva – filolog, ukrain tili ocası, bala tapqan soñ kiçkenelernen çalışmağa istegenini añladı.
«Balalarnı yeşil fidançıqlarğa oşatam, olarnı vaqtında yöneltmek, olarğa inkişaf etmege yardım etmek ve bazı vaqıtları ilham bermek pek müim. Olarnen beraber özüni de çeşit saalarda baqmaq, er taraflama inkişaf etmege mümkün», – dep ayta aq qorçalayıcı, «Qırım birdemliginiñ» qadın faali Lutfiye Zudiyeva.
O, dört yıl evelsi «Elif» bala inkişaf merkezini açtı. Amma açılıştan üç ay keçken soñ bala merkezini teşkermege kelgenler, soñra prokuratura ve FSB tintkenler. Lutfiyeniñ fikirince, sebep – onıñ faaliyeti.
«Bugün musulmanlarnı ve qırımtatarlarnı yañlış tanığan ealiden şikâyetler de ola bile. Ekinciden, bunı cemaat faaliyetimnen bağlayım», – dep ayta qadın.
Bugünde-bugün Lutfiye Zudiyevanı mahkeme ögünde, «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ aktsiya ve toplaşuvlarında sıq-sıq körmek mümkün. O, cep telefonını qaldırmay, er vaqıt bağda qala – semetdeşlerine yardım ete.
2018 senesi Lutfiye mahkemede cemaat imayecisi olğan edi: onlarnen qırımtatarı bir kişilik narazılıqlar içün bütün Qırımda mahkeme etilgende advokatlar yetmegen edi. İnsanlar semetdeşlerini qorçalamaq içün narazılıq aktsiyalarına çıqqan edi.
Bundan bir yıl ögüne Lutfiyeniñ hasta babası tutulğan, evi tintilgen edi. Şimdi er üçünci qırımtatar qorantası siyasiy basqığa oğray, dep qayd ete Lutfiye.
Baarde Lutfiye özü de tutulğan edi. Rusiye quvetçileriniñ aytqanına köre, Facebook ağınıñ qullanıcılarından biri yasaqlanğan Hizb ut-Tahrir timsalleri olğan paylaşuvda onı qayd etti. Bu daa 2013 senesi olğan edi. Lutfiye, Ekstremizm ile küreş merkezinde onı aldatmağa tırıştılar, dep ayta.
«Mında maneviy basqı bar, quvet qurulışlarınıñ vekillerinen özü qalasıñ. O künü bizni aldattılar: Emil Kurbedinovğa ve Lilâ Gemecige (qırımlı advokat ve adliyeci – QA) Merkezde kimse yoq, dep aytıldı, bizge ise advokatlar kelmedi, degenler», – dep hatırlay aq qorçalayıcı.
Lutfiye mahkeme etilgende esnas on eki saattan çoq devam etti. Sıcaqta, oraza vaqtında, semetdeşleri Lutfiyeni mahkeme binası ögünde sabırnen bekledi. Olar mahkeme bitkence qaranlıqqa qadar turdı. Mahkeme oña eki biñ ruble (tahminen 30 dollar) para cezasını berdi.
Lutfiye, insanlar imanlı adam, em qadın aq qorçalayıcı faaliyetinen nasıl oğraşqanını, cemaat faali olğanını añlamay, dep ayta.
«Şimdi Qırımdaki insanlar içün bir vazife bar – adaletsizliknen küreş, olğan repressiv areketlerni toqtatmaq ıntıluvı. O, em erkeklerni, em qadınlarnı, em esli-başlı insanlarnı, em gençlerni, millet mensüpligine baqmadan, insanlarnı birleştirdi. Kütken dinlerine baqmadan birleştirdi», – dep ayta Lutfiye.
Aq qorçalayıcı, «Qırım birdemliginiñ» qadın faali qorantasını da baqmağa yetirştire – Lutfiyeniñ dört balası, qoltutqan ve yardım etken sevimli aqayı bar.
Lutfiyeniñ fikirince, faal qırımlılar şimdi añlay: Rusiye quvetçileri olarnı şimdi er vaqıt kelip tuta bile.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
AQŞ Qıtay qatınası. AQŞ Tayvan'men resmi sauda kelissözderin bastaydı, Bwl turalı AQŞ sauda ökiliniñ orınbasarı Sara B'yanki mälimdedi, dep jazdı BBC aqparat agenttigi
AQŞ Ökilder palatasınıñ spikeri Nensi Pelosidiñ saparınan birneşe apta ötken soñ AQŞ Tayvan'men resmi sauda kelissözderin bastaytının mälimdedi. AQŞ sauda ökilderiniñ keñesi kelissözder küzden bastalatının mälimdegen. Olar saudanı jeñildetu, cifrlıq sauda jäne sıbaylas jemqorlıqqa qarsı standarttar boyınşa kelissözder jürgizbekşi. Bwl kelissözderdiñ AQŞ pen Qıtay qatınasına salqındığın tigizetini sözsiz. Nensi Pelosidiñ Tayvanğa saparınan soñ uşığıp, Qıtay Tayvan' töñireginde eñ iri äskeri jattığuların bastağan bolatın. Amerika Qwrama Ştattarınıñ sauda ökiliniñ orınbasarı Sara B'yanki: «AQŞ pen Tayvan' arasındağı sauda 2020 jılı şamamen 106 milliard dollardı (88 milliard funt sterling) qwradı, arı qaray da jalğastıramız. «Bir Qıtay sayasatı» ayasına AQŞ aralaspaydı, Qıtaydı moyındaydı jäne resmi baylanıstarı bar, biraq Tayvan'men «mıqtı beyresmi» qarım-qatınastı saqtaydı, onıñ işinde aralğa özin qorğay alatınday qaru-jaraq satudı jalğastıradı» dep mälimdedi. Beyjiñ Tayvandı Qıtaydıñ territoriyası sanaydı. Al, Tayvan' - özin-özi basqaratın aral, ol özin materikten bölek el retinde qarastıradı. Beysenbide AQŞ-tıñ Şığıs Aziya boyınşa bas diplomatı Deniel Kritenbrink Beyjiñniñ «küşeyip kele jatqan mäjbürleu sayasatı Tayvan' bwğazınıñ tınıştığı men twraqtılığına qauip töndiretinin» ayttı.
N.Baytwrsın


text:
İşğal etilgen Qırımda patlavlar
Salı künü, avgustnıñ 16-sında işğal etilgen Qırımda Canköy rayonı Qalay köyünde ve Aqmescit rayonı Sarabuz köyünde patlavlar yüz berdi.
Sabahtan Canköy rayonı Qalay köyünde işğalcılarnıñ arbiy qısmında patlavlar eşitildi.
QRM bildirgenine köre, Qırımda rusiye işğalcılarnıñ harbiy qısımlar patlatıldı. Sabah 7.41 silãh bazası patladı.
RF Mudafaa Nazirligi haber etkenine köre, arbiy qısımda yanğın çıqqanından patlav olğan. Faqat soñra Nazirlik Qırımdaki patlavlarnı diversiya olaraq adlandırdı.
Soñra belli olğanı kibi, Aqmescit rayonı Sarabus köyniñ arbiy aviabazası üstünde qara tütün saqlanmaqta. Patlavlar da eşitilgen edi.
Hatırlatamız ki, 9 avgust künü Novofödorovka köyü yanında, rusiye arbiy bazası bulunğan yerde patlavlar oldı. RF Mudafaa Nazirligi silãhlar patlağanı haqqında söz yürsetti.


text:
Ukraina Tışqı işler naziri Pavel Klimkin rusiyeli zenaatdaşı ile telefonnen laf etti. Munaqaşa çerçivesinde bugünki künde Rusiyeniñ nezareti astında bulunğan qırımtatar Meclisiniñ yarımadada faaliyetini yasaq etmek ıntıluvı muzakere etildi.
Bu aqta Pavel Klimkin Tvitterde bildirdi.
«Sergey Lavrov ile Rusiyede bulunğan siyasiy mabuslarımız, Donbasstaki vaziyet ve Meclisniñ yasaq etilmesi aqqında laf ettik», – dep yazdı nazir.
Diger tafsilatlı malümatnı Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ reisi bildirmedi.
Rusiye Tışqı işler nazirliginiñ saytında Sergey Lavrov ve Pavel Klimkinniñ aprel 20-de ötkerilgen telefon muzakereleri aqqında malümat yerleştirilgen, amma o yerde Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yasaq etilmesi aqqında bildirilmey. Rusiye nazirliginde muzakereler ukrain tarafınıñ teşebbüsinen ötkerilgenini qayd ettiler.
«Minsk añlaşmalarınıñ ömürge keçirilmesi, bundan da ğayrı, bu sene aprel 18 Rusiye ve Ukraina prezidentleriniñ telefon muzakereleriniñ inkişafına eki taraf munasabetlerinen bağlı bir sıra meseleler muzakere etildi», – dep aytılğan Rusiye TİN-niñ qısqa beyanatında.
Aprel 13-te Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yarımadada faaliyetini toqtatmaq qararını alğanını bildirdi. Onıñ aytqanına köre, Meclis şeer ve belediye kütleviy haber vastalarından faydalanamaz, er angi kütleviy tedbirni keçiremez, bank ödemelerini qullanamaz ve asılında iç bir işnen oğraşamaz.
Bundan evel Natalya Poklonskaya Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesine muracaat etip, Meclis faaliyetini yasaq etmege talap etti. Mart başında işbu dava boyunca mahkeme esnası başlandı. Mahkeme taqiqatı devam etmekte.
Meclis reberleri mahkeme prokuraturanıñ talaplarını yerine ketirecek, dep tahmin ete. Ukraina Baş prokuraturası Meclisniñ qanunsız yasaq etilmesi boyunca cinaiy iş açılğanını bildirdi.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Meclis faaliyetini yasaq etecek olğan Rusiye akimiyetiniñ areketlerine qarşı narazılıq bildirdi. Birleşken Milletler Teşkilâtı Rusiye Federatsiyasını Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesine yol bermemege çağırdı. Avropa birligi de Meclis faaliyetini yasaq etmek niyetlerinden qasevetlengenini bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kyivde Veteranlar Marşı keçe, bu resmiy degil tedbir, onı yapmaq içün Donbass cenkiniñ veteranları ve faaller teşebbüs kösterdi. Marşnıñ yayınlavını Radio Svoboda yapa.
Yürüş saat 11:30 Taras Şevçenko adına Kyiv milliy universitetiniñ qırmızı korpusından başlanacaq. Marş iştirakçileri, Şevçenko bulvarından Bessarabskiy bazar tarafına ketip, soñra Hreşçatıktan Mustaqillik Meydanınace baracaq.
Marş, Mıhaylovskıy kilsesi yanında duanen bitecek.
Veteranlar "paradı"nıñ esas şartı - partiya ya da başqa bir timsalâtınıñ olmaması. Kyivden ğayrı, böyle marşlar daa beş şeerde keçirilecek - Mıkolayiv, İlbav (Lviv), Zaporijjâ, Sumı ve Odessa.
Bugün, avgustnıñ 24-ünde, Ukraina, Mustaqillikniñ 28 yıllığını qutlay. Kyivniñ Hreşçatık baş soqağında arbiy parad yerine "Menlik Marşı" keçe.


text:
Alupkadaki Vorontsov qoruq müzeyi ekskursiyalarını toqtatmadı, amma ziyeretler içün bir qaç sıñırlayıcı tedbir kirsetti. Müey idaresiniñ qararı 2020 senesi martnıñ 25-inde amelge keçti. Bunıñ aqqında malümatnı içtimaiy ağlarda tarqatalar.
Müzet memuriyetiniñ buyruğına köre, ekskursiyalarğa sadece maska kiygen ziyaretçilerni yiberecekler.
Ekskursiya gruppası eñ çoq 10 adam ibaret olmalı.
Hatırlatamız, Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya, koronavirusnen hastalanğan eki qırımlı yarımadağa uçaqnen ve qomşu Rusiyede Keriç köprü üzerinden avtobuslarnen keldi, dep bildirdi.
Martnıñ 24-nde Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımda altı yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep ilân etti. Daa evel Qırımnıñ Rusiye akimiyeti ilk COVID-19 hastası bar dep tasdıqladı.
Penkovskayanıñ bildirgenine köre, koronavirusnen hastalanğan qırımlı Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki Rusiye keçiş noqtasından keçkende Frenkistanğa barğanını gizledi.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
"Fatix Soltan Mäxmät" küpere Paqıstan bayrağı töslärenä kerde
Paqıstan bäysezlegeneñ 75 yıllığı qotlana
İstanbuldağı Fatix Soltan Mäxmät küpere Paqıstan bäysezlegeneñ 75 yıllığı uñayınnan Paqıstan bayrağı töslärenä kerde.
Möhim könnärdä törle töskä kertelüçe İstanbulnıñ simvol urınnarınnan Fatix Soltan Mäxmät küpere bu tapqır Paqıstanda 1947 yılnıñ 14 avgustında qazanılğan bäysezlekneñ 75 yıllığı uñayınnan Paqıstan bayrağı tösläre belän yaqtırtıldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Ministr Çavuşoğlu wazıyfadaşı belän küreşte
Türkiyä Tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu yapon wazıyfadaşı Hayaşi Yoşimasa belän Türkiyä-Yaponiya säwdä külämeneñ arttırıluı häm saqlanu sänäğäte xezmättäşlege mäs’älälären söyläşte
Türkiye milli saqlanu ministrlığınnan Paqıstanğa yärdäm
Çavuşoğlu Yaponiyada
Çavuşoğlu: "Yaponiya keşesez qorallı hawa apparatı bulmasın, başqa saqlanu sänäğäte êşlänmälärebez bulmasın, bolardan alırğa telägän oçraqta bez şatlanıp bu ölkädäge ixtıyacların da qanäğätländererbez"


text:
Noyabr 26 künü Aqmescitniñ çoq qatlı evinde patlav neticesinde vefat etken erkekniñ ölümi boyunca cinaiy iş açıldı, haber ete Qırım boyunca Rusiye Taqiqat komiteti idaresiniñ matbuat hızmeti.
Beyanatta bildirilgeni kibi, «belli olmağan maddeniñ patlavı» yüz berdi, neticede dairede tamir işlerini yapqan erkek yaralanıp, elâk oldı. Olğan malümatqa köre, patlav gaz çıqmasından yüz berdi, deyler Taqiqat komitetinde.
Cinaiy işni – «muqaytsızlıqtan ölümge oğratuv» maddesi boyunca açtılar.
Al-azırda vaqia şaraitleri ögrenile, işbu cinayetke alâqası olğan şahıslar belgilene.


text:
Bügin, 29 säuirde Qazaqstan parlamentiniñ joğarğı palatası jer qatınastarı turalı zañ jobasına eki tüzetu engizip, qwjattı mäjiliske qaytardı. Senat engizgen özgeris zañ jobasınıñ şeteldikterge orman ösiru üşin jer berudi közdeytin daulı tarmağına qatıstı. Bwl tarmaq qaydan şıqtı, onı wsınğan kim, senattan qaytqan zañ jobasın mäjilis ne üşin maqwldap edi? «The Qazaq Times» osı swraqtardıñ jauabın anıqtap kördi.
BWL TARMAQ QAYDAN ŞIQTI?
Prezident Qasım-Jomart Toqaevtıñ bastamaşı boluımen onıñ äkimşiligi dayındağan jer qatınastarı turalı zañ jobası mäjilistiñ qarauına naurızdıñ ortasında tüsken. Ol kezde atalğan qwjatta orman ösiru üşin şeteldikterge jer berudi közdeytin tarmaq mülde bolğan joq. Onı engizen – mäjilistiñ osı zañ jobası jönindegi jwmıs tobı. Atalğan toptı basqarğan deputat Berik Ospanovtıñ aytuınşa, prezident bastamaşı bolğan qwjatqa mwnday özgeris engizerde deputattar Orman kodeksin negizge alğan.
– 2007 jılı Jer kodesine engizilgen özgeristerge say, Qazaqstanda auıl şaruaşılığına qatısı joq jerlerdi şeteldikterge orman ösiru üşin beruge mümkindik payda boldı. Osı künge deyin Orman kedeksinde bwl norma bar. Prezident äkimşiligi zañ jobasın dayındağanda atalğan norma eskerilmey qalğan. Sondıqtan mäjilistiñ jwmıs tobı zañ jobasın Orman kodeksine säykestendirdi. Bwl jerde alıp-qosar basqa eşteñe joq, – deydi deputat.
Onıñ aytuına qarağanda, senat engizgen özgeristerden keyin Jer kodeksi men Orman kodeksi bir-birine qarama-qayşı bolıp twr.
– Zañ jobasına mäjilis qosqan özgertulerdi senat keri qaytardı. Prezident äkimşiligimen talqılanıp, sonday şeşim qabıldanıptı. Biz bwğan kelisip otırmız. Biraq jaqın arada senat engizgen özgeristi Orman kodeksine de engizu kerek. Öytkeni qazir Jer kodeksi men Orman kodeksi bir-birine qarama-qayşı bolıp qaladı, – deydi Ospanov.
«BILİKTİÑ KEZEKTİ QWYTIRQI ÄREKETİ»
Jer mäselesin köterin «El men jer» qozğalısınıñ törağası, memleket jäne qoğam qayratkeri Baltaş Twrsımbaev «zañ jobasına şeteldikterge orman ösiru üşin jer berudi engizgen mäjilis bwl ärketti joğarı biliktiñ ıqpal etuimen istep otır" degen oyda.
– Mäjilis zañ şığaruğa qauqarlı täuelsiz institut boludan qalğalı qaşan? 10 qañtarda bolğan saylauda Nazarbaev salqın kabinetinde otırıp, tizim jasap, öñşeñ qorqaq, jasqanşaq adamdardı deputat qıldı. Äytpese mäjilis şeteldikterge orman ösiru üşin jer beru qarastırılğan zañ jobasın maqwldamas edi. Älbette, mäjilis deputattarı bwl wsınıstı öz bastamaları boyınşa köterip otırğan joq. Mwnıñ avtorı bilik, – deydi Twrsımbaev.
Jerdi şeteldikterge beruge aşıq qarsı şığıp jürgen qoğam belsendi Rısbek Särsenbaydıñ pikiri Twrsımbaevtikine wqsas. Ol «bilik şeteldikterge jer berudi qaytken künde de jüzege asırudı maqsat etip otır» degen oyda. Sözinşe, mäjilistiñ joq jerden orman ösirudi jeleu etip, şeteldikterge jer beru bastamasın kötergeni – sonıñ bir däleli.
– Meniñ oyımşa, bwnıñ bäriniñ artında jerdi şeteldikterge beru mäselesi twr. Bilik auıl şaruşılğı maqsatındağı jerlerdi beruden küder üze bastadı. Endi kelip orman ösiru degen jeleudi oylastırıptı. Orman ösiru üşin berilgen jer keyin basqa maqsatqa auıstırıla beredi. Zañda körsetilgen, onday mümkindik bar. Sondıqtan bwnıñ bäri biliktiñ kezekti qwytırqı äreketi. Bilik mwndayğa bwrın da barğan. Mäselen, 2016 jılı jer satuğa degen qarsılıqtan keyin zañğa «şeteldikterge şekaralı audandardağı jerler berilmeydi» degen özgeris engizdi. Biraq basqa jerlerge qatıstı eşteñe aytılmadı. Sol siyaqtı bwl da bir qulıq, – deydi Rısbek Särsenbay.
Onıñ payımdauışa, şeteldikterge jer beru bastamasın qanday organ köterse de, onıñ negizgi avtorı joğarğı bilik.
– Mwnday närse kelisimsiz jasalmaydı. Prezident, mäjilis, senat üşeuiniñ ım-jımı bir. Bwnıñ bäri küni bwrın oylastırılğan äreketter. Eger zañ jobasındağı orman ösiru üşin jer beru jaylı tarmaqtı halıq bayqamağanda, senat ta, prezident te maqwldar edi. Bwl jolı biliktiñ qwytırqı äreketi iske aspay qaldı. Endi basqa ayla izdey bastaytını anıq. Öytkeni biliktiñ maqsatı - jerdi satıp, paydağa kenelu, – deydi Särsenbay.
Qazaqstanda jer dauı eldi birinşi prezident Nwrswltan Nazarbaev basqarıp twrğan kezde bastalğan. 2016 jılı elde auıl şaruaşılığı jerin şeteldikterge satu jäne wzaq merzimge jalğa berudi qarastıratın daulı zañ jobasına halıq jappay narazı bolğan soñ Nazarbaev oğan bes jılğa moratoriy jariyalağan. Onıñ merzimi biıl ayaqtaladı. Osığan oray, qazirgi prezident Qasım-Jomart Toqaev jerdi şeteldikterge satuğa jäne wzaq jılğa jalğa beruge tıyım saludı qarastıratın zañ jobasın äzirleudi tapsırğan.
Bilik jerdiñ bos jatpau qajettigin, oğan investiciya tartu kerektigin jii aytadı. Biraq el azamattarınıñ keybiri elde jemqorlıq örşip twrğan şaqta jer satu qauipti degen oyda.


text:
Burkina-Fasoda şaxtyerlarnı qotqaru öçen tırışalar
Alardan 16nçı aprel'dän birle xäbär yuq
Burkina-Fasoda 27 kön śink şaxtasında çığa almıyça qalğan 8 êşçene qotqaru öçen tırışlıqlar däwam itä.
Cirle matbuğatta çıqqan xäbärlärgä qarağanda, şaxtaçılar bulğan galereyadağı sunı çığaru öçen êlektrlı nasoslar qullanıla başlağan. Anıñ belän soñğı 24 säğat’tä 3 million litrdan artıq sunı suırtqannar.
Êzläw-qotqaru êşçänlege barışında şaxtada su basu, yanğın yäisä cir ubılu şikelle xällärdä qullanu öçen yasalğan sıyınu bülmäse urnaşqan 580 metr tiränlekkä töştelär. Yäşäw bülmäse dip ataluçı sıyınu urınına kislorod birelä. Ägär şaxtaçılar şunda qaçqan bulsa, isän qalu mömkinlekläre yuğarı.
Cirlektä köçle yawım-töşem säbäple 16nçı aprel’dä şaxtadağı galereyanıñ işelüen belderdelär. Anda 8 êşçe çığa almıyça qaldı.
Su basu şaxtadağı êlektr häm xäbärläşü sistemasına da zarar birgängä, şaxtaçılar belän ul waqıttan birle êlemtägä kerä almadılar.
Bäyläneşle xäbärlär
Bıyılğı Nobel' bülägen alğan ximiklarnıñ iseme açıqlandı
Ximiyä tarmağındağı Nobel' premiyäsenä 3 ğalim layıq dip tabıldı


text:
«Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsi Asan Çapuh Aqmescit şeer hastahanesinde tibbiy teşkerüvden keçe ve tedaviylene. Bundan soñ ekinci derece saqatlığını almaq içün sebebi olacaq. Bu aqta advokatı Ayder Azamatov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ «Krımskiy veçer» yayınında tarif etti.
İmayeciniñ aytqanına köre, Çapuhnıñ saqat qalması SİZOda tutulmasınen bağlı.
«Müvekkilim aman-aman 11 ay SİZOda keçirdi, onıñ mikroinsultı ve gipertonik krizi oldı. SİZOdan Asan ağa bam-başqa adam olıp çıqtı – pek hasta. Maña köre, oña o vaqıt endi saqatlıq bermek mümkün edi», – dedi advokat.
Azamatovnıñ bildirgenine köre, soñki vaqıtları ev apsinde olğanda müvekkili eki kere sağlıq vaziyeti fenalaşqanı içün hastahanege alınğan edi. Çapuh tibbiy teşkerüvden keçe.
«Asan ağa tibbiy teşkerüvden keçe ve tedaviylene, bundan soñ saqatlıq komissiyasına vesiqalarnı berecek. O, ise bu statusnı bermege-yoqmı qarar alacaq. O, endi çalışıp olamaz, ekinci derece saqatı olacaqtır», – dep tarif etti advokat.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Veciye Kaşka davası» mabüsleriniñ tevqifini mayısnıñ 7-ne qadar uzatqan edi.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
Yanvarniñ 27-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnıñ sıñırlav tedbirini deñiştirip, olarnı ev apsine aldı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Salı künü, yanvar 27-de, Holokost qurbanlarınıñ halqara hatıra künü qayd etile. 70 yıl evelsi sovet orduları Poloniya territoriyasındaki Auşvits (Osventsim) kontslageriniñ mabüslerini azat ettiler, haber ete Radio Svoboda.
Sabıq kontslagerniñ territoriyasında esas tedbirler yanvar 27 künü üyleden soñ Auşvitsa qapıları ögünde başlanacaq. Mında 300 sabıq mabüs iştirak etecek, hususan Poloniya ve İsrailden.
Osventsimge 42 memleketniñ temsilcileri de kelecek, şu cümleden Poloniya, Almaniya, Frenkistan ve Ukraina prezidentleri. Amerika eyyetiniñ başında maliye naziri Jack Lew, Rusiye eyyetiniñ – prezident memuriyetiniñ reberi Sergey İvanov olacaq.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ iştiragi, belli olğanı kibi, beklenilmyey.
Osventsimazat etilüviniñ 70 yıllığını Çehiyada da qayd etecekler. Pragada, soñra Çehiyanıñ eñ büyük kontslageri yerleşken Terezinada. Yaqında Pragada dünya antisemitizm ve ekstremizm meseleleri boyunca halqara forumı açıldı.


text:
Ukrainalı siyasiy mabüs kününde Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Facebookta qırımlı siyasiy mabüslerge qoltutuv sözlerini yazdı.
«1972 senesi bu künü Ukrainada ukrain altışlarınıñ «büyük qırğını» başlandı (…) Ve bugün Rusiye akimiyeti işğalci akimiyetke ve Kreml istilâsına qarşı çıqqan ukrain ve qırımtatarlarnı apiske almağa devam ete. Rusiye ve vaqtınca işğal etilgen Qırım apishanelerinde siyasiy sebeplerden açılğan davalar boyunca yüzlernen Ukraina vatandaşı tutula. Dayanıñız! Azat etilmeñiz içün elimizden kelgenini yapacaqmız! Evde bekleymiz! Keçmiş ve bugünniñ siyasiy mabüslerini unutmañız», – dep aytıla haberde.
Yanvarniñ 12-si – 1975 senesinden itibaren Vyaçeslav Çornovilnıñ teşebbüsinen qayd etilgen ukrainalı siyasiy mabüs künüdir.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiyede tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısını aytqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoqu – qırımtatarlardır.
Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs qayd etile. Aynı raqamnı Qırım aq qorçalayıcı gruppası da bere.
Deñişimni beklegen qırımlılarnıñ ekseriyeti – qırımtatarlar, olar bir sıra davalarnıñ, hususan «Hizb ut-Tahrir», «Tebliğ Cemaatı» davalarınıñ (Rusiyede yasaqlanğan, amma Ukrainada yasağı olmağan teşkilâtlar) mabüsleri ola. Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Bu davalarnıñ mabüsleri – din kütken musulmanlardır.
2019 senesi sentâbrniñ 7-nde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı. Ukrainada çeşit cinayetlerde qabaatlanıp mahküm etilgen 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı Rusiyege teslim etildi.
Tutulğan şahıslar soñki sefer 2019 senesi dekabrniñ 29-nda Donetsk vilâyetiniñ «Mayorsk» keçiş noqtasında deñiştirildi. Umumen almaşuv çerçivesinde Ukrainağa 76 insan teslim etildi: 12 arbiy ve 64 vatandaş.
Dekabrniñ 30-nda Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi qırımlı mabüsler kelecek basamaqta azat etilecek insanlar cedveline kirsetilecek, dep bildirdi.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli


text:
Şanlıurfadan qayğılı xäbär
Minomyet höcümendä yaralanğan ber xärbi xastaxanädä şähit buldı
Şanlıurfanıñ Birecik rayonında çik buyına oyıştırılğan minomyet höcümendä yaralanğan ber xärbi xastaxanädä şähit buldı.
Milli saqlanu ministrlığınnan yasalğan açıqlawda bolay diyelä: “Şanlurfanıñ Birecik rayonı çigendä 16 avgust könne separatist PKK/YPG terrorçıları tarafınnan oyıştırılğan minomyet höcüme näticäsendä yaralanıp, xastaxanägä salınğan qaharman ğaskärebez ryadovoy Änäs Gazi Özdemir barlıq tırışlıqlarğa qaramastan qotqarılmıyça 17 avgustta şähit buldı.”
Bäyläneşle xäbärlär
Aşlıq koridorınnan moña qadär 235 korab uzdı
İstanbulda imzalanğan “Aşlıq taşu kileşüe” - BMOnıñ soñğı yıllarda qul quyğan in zur uñışlarınnan berse


text:
Ekinci cian cenkinden evel – cenkâver ateizm yıllarında – Qırımda camiler patlatıla edi. Sürgünden soñ, Stalin silgiçinen Qırım haritasından qırımtatar topnimikasını silip attılar, ondan soñ mezarlıq ve mimariyeniñ derdine tüştüler. Yıqıp yetiştiralmağan binalarnı ambar, klub, umumiy amam (Aqmescitteki Kebir-Cami kibi, lâkin Kezlevdeki Han-Cami «taliysiz degil eken», çünki cami ateizm muzeyine çevirildi) ve sairege çevirdiler.
Bağçasaraydaki Hansaray, o deşet zamanlarda anda çalışqan hadimleriniñ küç-quveti sayesinde saqlanıp qalğan edi. Şimdi o bizim közümiz ögünde harap etile. İşte, bizler ses çıqarmay susıp oturğanımız içün.
«Restavratorlar» bizim yüregimiz ve milliy ğururımızğa büyük çöküçnen uralar
Han-Caminiñ autrentik «tatar» kirametler ve kirişleri kereksiz dep atıldı, mihrap üzerine yağmur yağa. Pencere vitrajları ve divar üstündeki yazıllar da bozulğan. Beton qaviyleştirüv demirleri 500 yıllıq divarlarnı yıqa. «Restavratorlar» bizim yüregimiz ve milliy ğururımızğa büyük baltanen uralar, zira Hansaray – qırımtatar saray mimariyesiniñ saqlanıp qalğan yekâne misalidir, qırımtatar devşetçiligi aqqında hatırlatğan yekâne abide sayıla. Ancaq biz ep susıp oturamız.
Hansaray közümiz ögünde viran etile. Bizler indemey oturamız
Bizim medeniy elitamız qayda baqa? Milliy degerlerimizni qayğırğan o interllektuallar qayda? Ahır-soñu: tarihçı, mimar, restavrator, arheolog, muzey hadimleri kibi öz zenaatından dolayı, olıp keçkenler hususında ihtisasiy raatsızlığını bildirmek kerek olğan o mütehassıslar ne yerde? Er kes susıp otura.
Vaqtı kelip, kelecek neslimiz: «Tarihiy hatıramıznı viran etkenlerinde sizler qayda ediñiz?», - dep sorağanlarında, evge qaytmağnı becergen, ancaq halq tarihını ecdatlarımız tarafından qurulğan divarlar aqqında hatırlavlarnı saqlap olamaycaq qadar, öz susqunlığımıznıñ beyaz saifelerinen tolduracaqmız.
Lilâ Bucurova, jurnalist, Qara Deniz production müdiriniñ muavini
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmay bile.
(Lilâ Bucurovanıñ Facebook akkauntından alındı)


text:
Rusiye kütleviy haber vastaları Qırımda Ukraina Mudafaa nazirligi içün «casuslıq yapmasında şeklengen» Dmitriy Dolgopolov ve Anna Suhonosova yaqalanğanınıñ videosını derc etti. Videonı Facebookta «REN TV Novosti» paylaştı.
Videoda Rusiye uquq qoruyıcıları Dolgopolov ve Suhonosovanı tutalar. Sorğuda Dolgopolov Rusiyeniñ gizli malümatını Ukraina Mudafaa nazirligine bergenini ayta.
Rusiyeniñ Federal havfsızlıq hızmeti sentâbrniñ 29-da Qırımda Ukraina içün casuslıq yapmasında şeklengen eki Rusiye vatandaşı yaqalanğanını bildirdi.
Ukraina Baş ştabınıñ spikeri Vladislav Seleznev Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, işğal etilgen Qırımda tutulğan Dmitriy Dolgopolov yarımada işğalinden evel Ukraina Silâlı Quvetlerinde arbiy hızmette bulunğan edi, 2014 senesi fevral-mart aylarında ise Rusiye ordusına keçti.
Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ matbuat hızmeti Qırım.Aqiqatqa şimdilik bir de bir izaat bermege azır olmağanını bildirdi.
İstihbarat idaresi Qırım.Aqiqatqa şimdilik izaat bermeycegini bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
2020 senesi rusiyeliler arasında Krasnodar ülkesi işğal etilgen Qırımdan daa populâr ola. Bunı Ozon.Travel Rusiye şirketiniñ tedqiqat malümatı köstere.
«100 biñden çoq seyaatçı fevral ve mart tatilini, mayıs tatilini ve atta yaz tatilini endi planlaştırdı. Eki yıldan berli eñ populâr yerler Aqmescit ve Soçi ola – amma 2019 senesiniñ başında Qırımğa daa faal kelseler, 2020 senesi daa çoq Krasnodar ülkesine bilet alalar», – dep bildire tedqiqat metnini TASS Rusiye haber agentligi.
Moskva kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov 2019 senesi yarımadanı 6 mln 870 biñ kişi ziyaret etti, dep bildirgen edi.
Ukraina sıñırcıları, keçken senege baqqanda Herson vilâyeti ve Rusiye işğal etken Qırımnıñ memuriy sıñırında vatandaşlarnıñ sayısı deñişmedi, dep bildire.


text:
Abdulla Tuqay
Abdulla Muhammedarif oğlu Tuqay (qazantatarca Ğabdulla Möxämmätğärif ulı Tuqay, Гaбдyллa MөxәMMәTrapиф yлы Tykaй; 1886 s. aprel 26 - 1913 s. aprel 13) - Tatar halqınıñ büyük şairi, yazıcı, publitsist ve edebiy tenqitçi. Sıqça zemaneviy Tatar edebiyatınıñ esasçısı olaraq añıla.
Abdulla Tuqay 1886 senesi aprel 26 künü Qazan guberniyasınıñ Quşlavıç köyünde doğğan. Babası şu köyde mollalıq yapqan edi. Dört yaşında olğan Abdulla öksüz qaldı. Ondan soñ balalığını Qırlay köyünde bir köylü qorantasında keçirdi. İlk tasilini Qırlay mektebinde aldı. 1895 s. soñ Uralsk şeerinde (şimdi Qazahistandaki Oral şeeri) aqrabalarınıñ yanında aile terbiyesi körip aynı zamanda şeer medresesinde oquy edi. Anda Tatar halq edebiyatınıñ inceliklerinen beraber, Arap, Fars, Rus, Başqurt, Türk kibi halqlarnıñ edebiyatlarını da ögrendi.
Osmanlı Devletinden Rusiyege kelgen Türk ceditçisi Abdulveli onı Türkçe ve Frenk edebiyatlarınen tanıştırdı. Tuqay daa soñra Abdulveli içün dünyanı tanımaq içün közümni açqan kişi degen. Tuqay medresede oqup şiirler yazmağa başladı. 1905 senesiniñ başında sotsial-demokratlar organı olan "Uralets" gazetasına mürettip olaraq kirdi. Şeerdeki inqilâbiy areketlerinde de iştirak etti. 1905 s. inqilâbından soñ Uralskte Tatar tilinde çıqarılıp başlağan "Fiker" (Fikir), "Äl-ğasrel cädit" (Yañı asır) gazetalarında, "Uqlar" (Oqlar) mecmuasında faal olaraq çalıştı. Bu neşirlerniñ em mürettibi, em tüzetici, em jurnalistlerden birisi, em de muarriri edi. "Cayıq"ta Tuqaynıñ şairligi ve yazıcılığı inkişaf etti, şüreti bütün Rusiyege cayıldı. Tuqay 1907 senesi küzünde Qazanğa qayttı. O zamanki edebiy-medeniy müitniñ merkezinde istidadı kemalına yetti. Bu devirde Tuqay esasen "Yäşen" (Yaşın) ve "Yalt-yolt" (Tañ) icviy mecmualarında çalışa edi. 1907-1912 seneleri arasında eñ namlı şiirlerini yazdı. Şiirlerniñ esas mevzusı adiy halqnıñ yaşayışı edi.
1913 s. aprelniñ 15 künü Abdulla Tuqay tuberkulöz hastalığından 26 yaşında olğanda vefat etti.
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ HaциoHaлbHaя библиoTeka Pecпyблиkи TaTapcTaH — 1865.
- ↑ Tykaй Гaбдyллa // Бoлbшaя coBeTckaя эHциkлoпeдия (rus.): [B 30 T.] / пoд peд. A. M. ПpoxopoB — 3-e изд. — MockBa: CoBeTckaя эHциkлoпeдия, 1969.
- Aprel 26 künü doğğanlar
- 1886 senesinde doğğanlar
- Bиkипeдия:CTaTbи c иcToчHиkaMи из BиkидaHHыx
- Aprel 15 künü ölgenler
- 1913 senesinde ölgenler
- Bиkипeдия:CTpaHицы c HeoдHoзHaчHыMи reoцeпoчkaMи
- Vikipediya:CTpaHицы c иcпoлbзoBaHиeM пapaMeTpa «HaзBaHиe» B шaблoHe «Infobox»
- Elifbe sırasına köre adamlar
- Yazıcılar
- Şairler


text:
Tsikloparafinnar
Tsikloparafinnar - yomıq çılbırlı tsiklik tözeleşle uglevodorodlar.
Alar üzlärenä tiñdäş parafinnardan molequlaları sostavındağı vodorod atomınıñ ikegä kim buluı belän ayırıla. Şul atomnarnıñ ayırılıp kitüe isäbenä, uglerod çılbırı yomılıp, bocra xasil bula1.
Tsikloparafin molequlalarında yış qına yan-yaqqa suzılğan uğlevodorod çılbırları bula
Biş häm altı buınlı tsikloparafinnarnı berençe tapqır Mäskäw ünivirsitite professorı Vladimir Markovnikov nefttä taba. Şunnan çığıp, alarnı ikençe isem belän naftennar dip yörtälär.
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- KyзbMeHko H.E., EpeMиH B.B., ПoпkoB B.A. Haчaлa xиMии. CoBpeMeHHый kypc для пocTyпaющиx B Byзы.. — M.: ЭkзaMeH, 2002.


text:
- 18-02-19
- Ekleyen: admin
- Etiketler: Acer Laptop Ekranı Kırıldı, Acer Laptop Kasası Kırıldı, Acer Notebook Ekranı Kırıldı, Acer Notebook Kasası Kırıldı, Alienware Ekranı Kırıldı, Alienware Kasası Kırıldı, Asus Laptop Ekranı Kırıldı, Asus Laptop Kasası Kırıldı, Asus Notebook Ekranı Kırıldı, Asus Notebook Kasası Kırıldı, Casper LaptopEkranı Kırıldı, Casper LaptopKasası Kırıldı, Casper Notebook Ekranı Kırıldı, Casper Notebook Kasası Kırıldı, ChromeBook Ekranı Kırıldı, ChromeBook Kasası Kırıldı, Dell Laptop Ekranı Kırıldı, Dell Laptop Kasası Kırıldı, Dell Notebook Ekranı Kırıldı, Dell Notebook Kasası Kırıldı, Dynabook Laptop Ekranı Kırıldı, Dynabook Laptop Kasası Kırıldı, Dynabook Notebook Ekranı Kırıldı, Dynabook Notebook Kasası Kırıldı, Exper Laptop Ekranı Kırıldı, Exper Laptop Kasası Kırıldı, Exper Notebook Ekranı Kırıldı, Exper Notebook Kasası Kırıldı, Fujitsu Laptop Ekranı Kırıldı, Fujitsu Laptop Kasası Kırıldı, Fujitsu Notebook Ekranı Kırıldı, Fujitsu Notebook Kasası Kırıldı, Grundig Laptop Ekranı Kırıldı, Grundig Laptop Kasası Kırıldı, Grundig Notebook Ekranı Kırıldı, Grundig Notebook Kasası Kırıldı, HP Laptop Ekranı Kırıldı, HP Laptop Kasası Kırıldı, HP Notebook Ekranı Kırıldı, HP Notebook Kasası Kırıldı, ideaPad Ekranı Kırıldı, ideaPad Kasası Kırıldı, Lenovo Laptop Ekranı Kırıldı, Lenovo Laptop Kasası Kırıldı, Lenovo Notebook Ekranı Kırıldı, Lenovo Notebook Kasası Kırıldı, MacBook Air Ekranı Kırıldı, MacBook Air Kasası Kırıldı, MacBook Ekranı Kırıldı, MacBook Kasası Kırıldı, MacBook Pro Ekranı Kırıldı, MacBook Pro Kasası Kırıldı, Monster Laptop Ekranı Kırıldı, Monster Laptop Kasası Kırıldı, Monster Notebook Ekranı Kırıldı, Monster Notebook Kasası Kırıldı, MSI Laptop Ekranı Kırıldı, MSI Laptop Kasası Kırıldı, MSI Notebook Ekranı Kırıldı, MSI Notebook Kasası Kırıldı, Packard Bell Laptop Ekranı Kırıldı, Packard Bell Laptop Kasası Kırıldı, Packard Bell Notebook Ekranı Kırıldı, Packard Bell Notebook Kasası Kırıldı, Samsung Laptop Ekranı Kırıldı, Samsung Laptop Kasası Kırıldı, Samsung Notebook Ekranı Kırıldı, Samsung Notebook Kasası Kırıldı, Sony Laptop Ekranı Kırıldı, Sony Laptop Kasası Kırıldı, Sony Notebook Ekranı Kırıldı, Sony Notebook Kasası Kırıldı, Sony Vaio Ekranı Kırıldı, Sony Vaio Kasası Kırıldı, Toshiba Laptop Ekranı Kırıldı, Toshiba Laptop Kasası Kırıldı, Toshiba Notebook Ekranı Kırıldı, Toshiba Notebook Kasası Kırıldı
- Kategori: Blog
- 0 yorum
Laptop Ekran Kırıldı
Laptop Ekran Kırıldı sorununda F1 Teknoloji olarak 1998'den beri sektörde edindiğimiz tecrübemizle, tam donanımlı servisimizde uzman ekip arkadaşlarımızla tüm arızalarına sağlıklı ve kalıcı çözümler üretiyoruz. Laptop ekranınız mı kırıldı? Hiç endişelenmeyin. Laptop tamir merkezimiz kırılan laptop ekranınızı çok hızlı şekilde değiştiriyor. Üstelik en uygun fiyatlarla orjinal parça ve garantili hizmetiyle güven veriyor. 20 yıllık deneyimimizle, uzman ekip ve en yeni teknolojik ekipmanlarla Türkiye'nin her yerinden tamir ve değişim gerektiren cihazlarınızı…


text:
Yaqub Şakir-Ali
Yaqub Şakir-Ali (1890-1930) - qırımtatar şairi. 1890 s. Bağçasarayda doğdı. Babası da şair edi. Bağçasaraydaki orta mektepni bitirgen soñ, 1905 senesinde Terciman gazetasında çalışmağa başladı. 1916 senesinden vefatına qadar deñişik yerlerde muallimlik yasadı.
İlk şiirleri Terciman gazetasında çalışa ekende neşir etilgen şairniñ, 1917 senesinde “Duyğularım” adında şiir kitabı basıldı.
“Oqu Yaz” (1915), “Mektep ve Milliy Til” (1916) kibi bazı şiirleri, oquvnıñ, talim-terbiyeniñ müim olğanını, ealini caillikten qurtarma maqsadını köstere. Bazı şiirlerinde perişanlıq, boş-boğazlıq kibi cemaatnen alâqalı mevzularnı işlegendir. “Qış” (1914), “Tañ” (1917) “Deñiz ile yel”, (1917) kibi manzumelerinde tabiat adiseleri işlengendir.


text:
Leonardo King | 808 Followersصورة 10.sınıf Edebiyat Kitabı Cevapları Nova Yayınları
| إطلع على كل التحديثات 37 صور عن 10.sınıf edebiyat kitabı cevapları nova yayınları
من عند 35 .المستخدمين 10.SINIF TÜRK EDEBİYATI KİTABI CEVAPLARI,NOVA YAYINNLARI,SAYFA 94, 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları, 10.Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 158, 10.Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 144, 10. Sınıf Meb Yayınları Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı İlk, 10.Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 151, Ortaöğretim 10.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı ( 2. El, Gözle görülür Gül rengi Tükürmek 10 sınıf edebiyat ders kitabı, 2020-2021 Yılı 10.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı (Öğün, Gözle görülür Gül rengi Tükürmek 10 sınıf edebiyat ders kitabı. نقوم بجمع أفضل الصور من مصادر مختلفة نشرها العديد من المستخدمين حول 10.sınıf edebiyat kitabı cevapları nova yayınları.


text:
Xirosima hm Nagasakidağı qurqınıç şartlawlarğa - 74 yıl
74 yıl ütüenä qaramastan AQŞnıñ suğışqa noqta quyu öçen nigä näq’ menä atom-töş bombası şartlatu yulın saylawı haman añlaşılıp betmi
Amerikanıñ Yaponiyädäge 2 şähärgä atom bombası cibärüenä 74 yıl. İkençe Bötendön’ya suğışınıñ Tın okean bäreleşläre barğan waqıtta AQŞ 6nçı avgustta Xirosima, 9nçı avgustta Nagasakinı bombaladı.
1945nçe yılnıñ iyülendä Angliyä, Qıtay häm AQŞ Yaponiyäne birelergä çaqırdı. Ul isä şartsız räweştä täslim bulmayacağın belderde.
Avgust başında Yaponiyä ittifaq frontına “kileşüle solıx” täq’dime yasadı, ämma anı qabul itmädelär. Şunnan soñ Xirosima belän Nagasakinı cir belän ber itkän höcümnär buldı.
Yaqınça 13 meñ TNT (tri-nitrotoluol) köçendäge uran qatnaşındağı bomba Śel’siy buyınça 3 meñ gradus cılılıq barlıqqa kiterep Xirosimanıñ 70%ın yuqqa çığara. Şartlağan urınında 1kilometr yarım cir tip-tigez bulıp qala. Ul berençe êtapta 80 meñ häm 1945nçe yılnıñ axırına qadär 140 meñ keşeneñ ülemenä kiterde.
Bombalawda yaralanğan bik küp sandağı keşe mediśina yärdäme almıyça ülep kitä. Şähärgä yärdäm iltergä baruçılar da bombadan soñ barlıqqa kilgän radioaktiv yañğır täêsirendä hälaq bula.
Nagasakidağı bomba isä 22 meñ TNT köçendä bula. Anıñ cimerü quäten şähärne äyländerep alğan tawlar çikli. Nagasakida täwge êtapta 70 meñläp keşe ülä. Şähärneñ yartısı yuqqa çığa.
Ul çorda ilneñ imperatorı Miçinomiya Xiroxito 15nçe avgustta, suğışnı däwam itüneñ yapon xalqın bötenläy beteräçägen äytep, şartsız birelülären belderä.
Xirosimanıñ xärbi bazalar, ä Nagasakinıñ awır sänäğat’ oyışmaları arqasında höcümgä duçar buluı bilgele.
Älege waqıyğalardan soñ 74 yıl ütüenä qaramastan AQŞnıñ suğışqa noqta quyu öçen nigä näq’ menä atom-töş bombası şartlatu yulın saylawı haman añlaşılıp betmi.
Amerikalılar ülüçe sanın 117 meñ, yaponnar isä yartı millionğa yaqın bularaq belderä. Atom-töş şartlawın kiçerüçelärgä xibakuşa iseme birelä. Alarnıñ kübese qurqınıç yaralardan can birä.
Bäyläneşle xäbärlär
Ukraina cirlären irtägä Rusiyägä quşalar
İmza tantanası belän Doneśk, Lugansk, Xerson häm Zaporoj’yenı Rusiyägä quşıp quyaçaqlar


text:
Aqmescit – Sentâbr 1-de Qırım mekteplerinde birinci zil çalındı. Bu sene yarımadada aman-aman 18,5 biñ talebe birinci sınıfqa kirdi. Birinci sınıf talabeleriniñ ana-babaları aytqan esas problemler arasında, – büyük masraflar, em de kitaplarnıñ az olması. Qırım.Aqiqat mühbiri «rus» Qırımında keçirilgen tantanalı tedbirlerni ziyaret etti.
Sentâbr 1 künü munasebetinen Qırım mektepleriniñ merasimleri adet üzre aynı stsenariy esasında keçirile: gimnlerniñ yanğıraması, cumhuriyetniñ ilk sımalarınıñ hayırlav sözleri, küçük bir kontsert ve birinci zil. Soñra talebeler yañı oquv yılında birinci derske kireler. Bu sene de istisna olmadı. Yekâne farq – milliy mekteplerde Rusiye ve Qırım gimnlerinen beraber qırımtatar gimni de icra etildi. Al-azırda bunıñ kibi oquv yurtlarnıñ sayısı – 15. Aynı vaqıtta qırımtatar tilinde ders berilecek sınıflarnıñ sayısı eksile.
Qırımtatar gimni ve fesler
Aqmescitteki Eşref Şemi-zade adına №42 orta umumtasil mektebinde bu sene aman-aman yüz bala birinci sınıfqa kirdi. Oquv yurtında yedi birinci sınıf açıldı, faqat olardan yalıñız üçü qırımtatar sınıfıdır.
Tantanalı tedbirde qırımtatar gimnini aman-aman er bir insan yırladı. «Menim içün bizim gimnimiz (qırımtatar – QA) eñ müim. Onıñ sözlerini birinci sınıftan başlap ögrene edik. Onı bunıñ kibi künlerde yırlamaq – büyük bir zevq», – dep ayttı 8-inci sınıf talebesi Lemara Qırım.Aqiqatqa.
Tedbirde qırımtatar yılzdıları çıqışta bulundı. Qırım Muhtar Cumhuriyetinde nam qazanğan artist Asiye Saale «Yaşa menim halqım» yırını icra etti.
Merasimde Qırımnıñ Rusiye Devlet şurasınıñ spiker muavini Remzi İlyasov ve onıñ idaresi altında bulunğan «Qırım» areketiniñ faalleri, em de yerli akimiyet temsilcileri bar edi. Rusiye politsiyası ve GİBDDniñ bir qaç on hadimi tertip-nizamnı nezaret ete edi.
Qırımtatar ve rus tillerinde ders berilgen №5 Bağçasaray umumtasil mektebiniñ tantanalı tedbiri de aman-aman aynı şekilde keçirildi.
Bu sene bir çoq talebe tamğalı mavı şeritler ile keldi. Bazı qızçıqlarnıñ başında fesler bar edi.
Tedbir yekünlengen soñ birinci sınıf talebeleri ilk derske yol aldılar. Tedbirniñ diger iştirakçilerini Amerika çizgi filmleri ve «Minyonı» ve «Örümçek adam» filmleriniñ qaramanları şeñlendirdi.
Aqyarda Bilgi künü ile bağlı tantanalı merasimler medeniyet-haber merkeziniñ yanındaki meydanda olıp keçti. Mında saat 9-da tahminen yüz küçük mektep talebesi ana-babasınen keldi. Bayram üç qısımdan ibaret edi: tantanalı, muzıkalı ve oyun. Birinci sınıf talebelerini hayırlağan soñ meydanda «Şeñ zil çala» seyaat oyunı keçti.
Bu tedbir başlanğıç sınıflarınıñ talebeleri içün teşkil etildi, bu sebepten er bir Aqyar mektebi adet üzre ayrı tedbirni azırladı.
Tasil nazirliginiñ malümatına köre, bu sene Qırımda 18 461 bala birinci sınıfqa kirdi, aman-aman 11 biñ talebe 11-inci sınıfqa keçti.
«Maneviy mil ile»
Cumhuriyet yolbaşçısı Sergey Aksenov sentâbr 1-de bir sıra oquv yurtunı ziyaret etip, tantanalı merasimlerge qoşuldı. Aksenov Aqmescit rayonınıñ Acı Qal (Çistenkoye) mektep-gimnaziyası, Qırım federal universiteti ve Aqmescitniñ №2 mahsus mektep-internatını ziyaret etti.
«Bu mektep cumhuriyetniñ eñ eyilerinden biri: mındaki hadimler yahşı azırlanğan ve emekseverdir, balalarğa büyük diqqat ve qayğıruv ile yanaşalar», – dep qayd etti Qırımnıñ yolbaşçısı.
Bayram tedbirleri yekünlengen soñ Aksenov mektep talebeleri ve studentlerniñ keyfleri onı quvandırğanını jurnalistlerge bildirdi. «Qırımda gençlerimiz maneviy mil ile öseler, maqsadları bar, kelecegimizden şübelenmek günadır. Men ayrette qaldım, keyfleri yahşı», – dep paylaştı o, haber ete cumhuriyet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti.
Qırım Devlet şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov bir vaqıtları özü bitirgen Bağçasaray rayonınıñ Nauçnıy umumtasil mektebini, em de Aqmescitniñ «Konsol» şahsiy oquv-terbiye kompleksini ziyaret etti, dep bildiri matbuat kâtibi Oksana Savenkova.
Devlet şurasınıñ yolbaşçısı aytqanına köre, birinci sentâbr – «umumhalq bayramı», er bir insannıñ ömründe ayrı bir yer ala: «Birinci sınıf talebeleri ve ana-babaları içün – mektep divarlarında yañı ayatnıñ başlanmasıdır. Talebeler içün – qoyulğan maqsadlarğa irişmek içün yolnıñ daa bir basamağıdır. Ocalar içün – ilerilev yolunda yañı bir adım».
İnternetten kitaplar
Bayram keyfine baqmadan, bir çoq ana-baba balasını mektepke azırlağanda bir sıra para masraf etkeninden şikâyetçi. 42-nci mektepniñ birinci sınıf talebesiniñ babası Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, qorantası oğlunı mektepke azırlamaq içün eñ kerekli şeylerni alıp, tahminen 13 biñ ruble sarf etti.
«Yazı komplekti – 600 ruble, defter ve qalemler – 1500 ruble, kitap qapıları – 350 ruble, çanta – 1800 ruble, kostüm – 3500 ruble, eki kölmek – 500-er ruble, boyunbağ – 300 ruble, ayaqqap – 1300 ruble, sport ayaqqabı – 1000 ruble, sport urbası – tahminen 1500 ruble. Eñ adiy şeyler, bir qısmını dostlarımızdan rica etip, Kiyevden aldıq, anda o qadar paalı degil», – dep tarif etti er kişi.
Bu raqamğa kitap masraflarını da qoşmaq mümkün. Bir sıra Qırım mektebinde talebelerge ders kitapları yetmedi. Qarasuvbazar rayonınıñ Keñ Toğay (Litvinenkovo) mektebi talebesiniñ anası bildire ki, üçünci sınıfta 28 talebege 7 ders kitabı berildi, olardan eki komplekt – ocalarğa.
«Añlaşılğanına köre, bu ders kitaplarını balalar mektepte körecekler, evge olarnı kimse bermeycek», – dep qayd etti qadın Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ aytqanına köre, mektep reberligi oquv yurtu içün sımarış yapıp, qırımtatar talebeleri çoq olğanına emiyet bermedi.
«O vaqıt olğan balalarnıñ sayısına köre kitap sımarladılar. Misal olaraq, keçken sene üçünci sınıfta 7 bala oquy edi, bu sene – 28», – dep añlattı o.
Qadın bu vaziyette bir qaç çare köre: kitaplarnı 400 rubleden satın almaq ya da mektepte kopiyasını çıqarmaq ya da internetten endirmek. «Köyümizde er kesniñ imkânı yoq», – dep qayd ete subetdeş.
Qırım tasil naziri Natalya Gonçarovanıñ bildirgenine köre, bu sene yarımada mektepleri qırımtatar ders kitaplarını alamaz.


text:
«Artek» halqara bala merkeziniñ bir elli hadimi Qırımdan qıtaiy Ukrainağa köçti, amma yarımadada Ukrainağa sadıq qalğan hadimler daa bar.
Bunı Kiyevde matbuat konferentsiyası vaqtında Andrey Dovjenko añlattı – «Artek» halqara bala merkezi» Ukraina devlet şirketiniñ baş müdiri bildirdi.
«Artek – büyük strukturadır: 218 ga topraq, yüzlerce bina, avtobaza, tibbiy hızmet ve ilâhre. Qırım işğalinden evel «Artek» kollektivini pedagogik ve pedagogik olmağanğa bölmek mümkün. Daima çalışqan insanlarnıñ umumiy sayısı – 2200 insandır. Qıtaiy Ukrainağa köçkenler – esasen ocalar, yaşlar – 50 insan», – dey Dovjenko.
«Artek» halqara bala merkezi» Ukraina devlet şirketi bu yazda işine devam ete ve Qırım işğali vaqtına Kiyev vilâyetine köçe. Şimdilik lager «Puşça-Ozörnaya» şifahanesinde olacaq.
Malüm ki, 2014 senesi qıtaiy Ukrainağa köçken «Artek» hadimleri «Artek-Karpatı» lagerini teşkil ettiler. Mında qıtaiy Ukrainağa Qırım «Artek» lagerinden köçken ocalar çalışa.
Sergey Berezenkonıñ aytqanına köre, şimdi «Puşça-Ozörnaya» kompleksiniñ bala merkezine uyğunlaştıruvı kete.
Berezenko qayd etkeni kibi, iyün 16 künü «Artek»niñ 90 yıllığı qayd etile. Lager tarihında bu kibi köçüvler endi olğan edi. Ekinci cian cenki vaqtında lagerni Altay taraflarına keçirgen ediler.
Ukraina Baş prokuraturası yanındaki QMC prokuraturaı Qırımda «Artek» halqara bala merkeziniñ «milliyleştirüvi» boyunca cinaiy iş açtı.
Ukraina Tış işler nazirligi UNESKO, halqara teşkilâtlarnı, dünya toplulığını Qırımnıñ şimdiki akimiyeti tarafından «Artek»niñ Rusiye federal müliketine berilmesini takbih etmege çağırdı.
Nazirlikte şunı qayd eteler ki, 2006 senesi Ukraina ükümeti ve UNESKO arasında Ukraina devlet şirketi – «Artek» halqara bala merkezine UNESKO imayesi altındaki merkez statusınıñ berilmesi aqta añlaşma tizildi.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırım yarımadasına Şimaliy-Qırım kanalından suv bermek içün eki afta kerek, dep bildirdi.
Bu aqta o, Kalançak rayonında suv toplağan inşaatlarnı ziyaret etken soñ Telegram kanalında yazdı.
«Çezilüvi belli vaqıt alacaq problemler bar. Ukrainada kanalnıñ bir qısmı orman oldı. Temizlev işleri tahminen eki afta devam etecek. Milletçiler qurğan manianı aytsaq, onı Mudafaa nazirligi yoq eter. Bundan ğayrı, arbiyler Kalançaktan ve Ukraina içine qadar gidrotehnik inşaatlarnıñ alına qıymet kesecek», – dep yazdı Aksenov.
İşğal etilgen Qırımnıñ yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırım Şimaliy-Qırım kanalından suv almağa azırlana, dep bildirdi.
Fevralniñ 24-nde Herson vilâyeti devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti Herson vilâyetindeki bir sıra meskün yerleri Rusiye ordusı tarafından zapt etildi, dep bildirdi.
Ukrainada Rusiye ücüm etken soñ arbiy vaziyet ilân etildi. Fevralniñ 24-nde saba saat 5-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ «muracaatından» soñ Donbasta «mahsus operatsiya» başlatqanını ilân etti.
Ücümge baqmadan, Kreml Ukrainanı işğal etmek niyetlerini red ete. Rusiye resmiy müessileri ücümnen bağlı vaziyetni pek az izaatlay, Ukraina tarafınıñ ölgen ve esir alınğan Rusiye arbiyleri aqqında malümatına cevap bermey.
Rusiye Mudafaa nazirligi snarâd ve raketalar mesken evlerge tüşkenini red ete, vatandaşlar arasında qurbanlar videosını nazirlik vekili «sahte» dep adlandırdı. Onıñ aytqanına köre, bunı «barışıqsever ealini qorquzmaq ve ğarbiy kanallarda köstermek» içün yapalar.


text:
Anketalardaki «tasil» sözüniñ yanında «bitirilmegen orta» yazğan olsa da, buña baqmadan, çağınıñ eñ tasilli insanlarından biri edi. Yanvar 3 künü – tarihçı, filolog, arheolog, folklorcı, oca ve yazıcı Osman Aqçoqraqlınıñ doğğan künüdir.
Osman Aqçoqraqlı 1878 senesi Bağçasarayda köylü bir qorantada dünyağa keldi. Babası yüksek seviyede arapça bilgen ve çeber elli hattat edi. Osman Bağçasaray medresesinde ilk tasilni aldı, soñra Türkiyede oqudı.
Bundan soñra Sankt-Peterburgğa barıp, bir qaç yıl evelsi Rusiye imperatorlığınıñ paytahtına kelgen Bağçasaraylı köydeşi neşirci ve hattat İlyas Boraganskiy ile çalıştı. Boraganskiy genç qırımtatar semetdeşlerine Peterburgnıñ oquv yurtlarına kirip oqumağa, iş tapmağa yardım etken edi.
Meşur şarqşınas Agatangel Krımskiy Aqçoqraqlınıñ yaşayışında bu müddetni böyle tasvirlegen edi: «Aqçoqraqlı güzel bir «hattat» edi, musulman yazılarını bilgen biri, İlyas mırza Boraganskiyniñ Peterburgdaki tatar-arap litografiyası genç Osman Aqçoqraqlını işke davet etti. Bunıñ neticesi genç şarqşınaslar içün faydalı olğan «Musulman yazılarınıñ örnekleri» (1900 senesi Sankt-Peterburgda basıldı) oldı. Rusiye paytahtında Osman Aqçoqraqlı rus edebiyatınıñ küçlü tesiri altında qalıp, ilk eserlerini yaza».
Krımskiyniñ yazğanına köre, Aqçoqraqlınıñ birinci edebiyat eseri Bağçasaray civarındaki Çufut Qalede Nenkecan hanım türbesini ziyareti aqqında ikâyesi oldı. İkâye 1899 senesi İlyas Boraganskiyniñ matbaasında neşir etile. Aqçoqraqlı ulu rus şairi Aleksandr Puşkinniñ «Bağçasaray fontanı» ve «Amayıl» eserlerini tercime ete, Boraganskiy şairniñ yüz yıllığı munasebetinen olarnı bastıra. Boraganskiy Aqçoqraqlı tercime etken İvan Krılovnıñ qıssalarını, Nikolay Gogolniñ «Jenitba» («Evlenüv») komediyasını derc etti.
1901-1905 seneleri Aqçoqraqlı askerlik yapa. Soñra vatanına qayta – Zıncırlı medresede ders berip, aman-aman bir yıl İsmail Gasprinskiyniñ «Terciman» gazetasında çalışa. Gasprinskiy Aqçoqraqlığa büyük tesir etken edi...
Belli bir müddet devamında Osman Aqçoqraqlı Qairede buluna – tasilni yükselte. 1908-1910 seneleri Orenburgğa barıp, «Şura» mecmuasında muarrirlik yapa, 1910-1916 seneleri kene de «Tercimanda» çalışa.
1917 senesiniñ inqilâp vaqiaları onıñ ayatına deñişmeler kirsete. Bir çoq qırımtatar ziyalısı kibi Osman Aqçoqraqlı da cemaat faaliyetinen oğraşa, onı Qurultay delegatı olaraq saylaylar. Qayd etmeli ki, onıñ diqqatını daa çoq tedqiq işleri celp ete. Faqat yalıñız vatandaş cenki bitken soñ bütünley ilmiy tedqiqler ile oğraşmağa başladı.
1921 senesi baarde onıñ teşebbüsi ve iştiraki ile «Terciman» basılğan binada İsmail Gasprinskiyniñ ev-müzeyi açıldı. Osman bu adamnı şahsen bilgen ve yıllar devamında onıñ reberligi altında çalışqan edi. Aqçoqraqlı müzey reberi oldı.
1922 senesi onı tezden pedagogika institutına çevirilecek Qırım universitetine çalışmağa davet eteler. Mında Osman türkçe, Şarq tarihı ve şarq kalligrafiyası, qırımtatar halq ağız yaratıcılığı ve etnografiya derslerini bere. 1923 senesi onı Tavriyanıñ tarih, arheologiya ve etnografiya cemiyetine (TTAEC) qabul eteler.
1920-nci yılları – Aqçoqraqlınıñ ilmiy ayatında eñ semereli müddettir. 1924-1925 seneleri «Yeni dünya» gazetasında onıñ qırımtatar tarihı, arheologiyası, etnografiyasına dair yigirmiden ziyade maqalesi basıla.
O, şiiriyetnen oğraşmağa devam ete. 1923 senesi bestekâr Asan Refatov ile beraber Kazanniñ Moskvanıñ IV İvan Groznıy çarına qarşı imayesi tarihından «Çorabatır» adlı muzıkalı dramağa libretto yaza, 1926 senesi – «Bağçasaray fontanı» muzıkalı dramanı.
1925 senesi Osman Aqçoqraqlı Üsein Bodaninskiyniñ reberligi altında meşur Qırım ekspeditsiyasında iştirak ete. Bodaninskiy iş defterinde qayd etkeni kibi, Aqçoqraqlı «tarih ve iqtisadiyat malümatlarını teşkere, halq ağız yaratıcılığını qayd ete, epigrafik yadikârlıqlarnı toplay edi». O, ekspeditsiya devamında tarih-edebiyat yadikârlığı – Canmuhammedniñ Bogdan Hmelnitskiyge yardım etkenini aks ettirgen Tuğaybey seferine dair poemasını açtı. Bunıñnen bağlı maruzası ile Aqçoqraqlı TTAEC toplaşuvında ve 1929 senesi Harkivde olıp keçken II Bütünukrain şarqşınaslar qurultayında çıqışta bulundı. Poemanıñ qısqa mündericesi «Shidnıy svit» («Şarq ışığı») mecmuasında derc etilgen edi.
1926 senesi KrımTSİK yollanması ile Aqçoqraqlı Bakudaki Birinci Bütünbirlik türkşınaslıq qurultayında iştirak etken edi. Qırımtatar alimi itibarlı şarqşınas-türkşınas, akademik Agatangel Yefimoviç Krımskiy ile munasebetleri pek eyi edi, o, onıñ meşur «Studiyi z Krımu» cıyıntığında maqaleni bastırğan edi.
Osman Aqçoqraqlınıñ daa bir müim ilmiy ğalebesi – qırımtatar sülâle işaretleriniñ (tamğalarnıñ) tedqiqidir. O, aman-aman 400 tamğanı toplap, olarnı ilim ceetinden tasvir etti. Aqçoqraqlı arapça ve türkçe yüksek seviyede bilip, Qırımdaki Çufut Qale, Eski Qırım, Otuz epigrafik yadikârlıqlarını ögrendi.
Onıñ Qırımğa dair işleri bugünde-bugün qıymetli bir şeydir. Bular – 1925 senesi Qırımda qırımtatar medeniyetini ögrenüv ilmiy etnografik ekspeditsiyasınıñ malümatlarında derc etilgen «Qırımda tatar tamğaları»; «HIII-HV as. Eski Qırım ve Otuz yazıları»; «Çufut Qale tarihından yañılıqlar»; 1924-1925 seneleri «Yeni dünya» gazetasında qırımtatarca derc etilgen Bağçasaray, Kökköz, Yalta, Aluşta, Qapsihor, Sudaq, Eski Qırım, Kefe yadikârlıqlarınıñ tasvirlenmesi, em de «İleri» qırımtatar mecmuasında 1926-1927 yıllarında basılğan Qırım arheologiyası, halq ağız yaratıcılığı ve etnografiyasına dair maqaleleridir.
Amma Stalinniñ repressiyaları quvetleşmege başlağan edi…
1934 senesi yazda Osman Aqçoqraqlı milletçilikte qabaatlanıp, Qırım pedagogika universitetinden oca vazifesinden boşatıla. Belli bir müddet devamında komsomol mektebinde coğrafiya dersini bere, soñra Bakuğa köçe – mında raat olacağına ümüt etken edi…
1938 senesi aprel başında Osman Aqçoqraqlı yaqalandı. Onı Aqmescitke yolladılar. Qabaatı – İsmail Gasprinskiyniñ pantürkizmini maqtav, akisinqilâp teşviqatı ve casuslıq. Mahkemede o qabaatlı olmağanını ayttı – amma, maalesef, neticesi olmadı.
1938 senesi aprel 17-de SSCB Yuqarı Mahkemesi Yüksek Kollegiyası sessiyası ile Osman Aqçoqraqlı diger qırımtatar ziyalıları ile qurşunğa tizilgen edi.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Qazaq halqı men qazaqstandıqtarğa!
Qazaqstan Respublikasınıñ prezidenti
Q.-J.K. Toqaevqa
BWW, OBSE, Evroparlament, AQŞ Kongressi,
Älemdik bank, Gaaga t.b. halıqaralıq sottar
AŞIQ HAT!
Prezident Q.-J.K.Toqaevtıñ qoğam men memlekette qalıptasqan kürdeli jağdaydı oñ şeşudegi sayasatın negizinen qolday otırıp jäne olardı tüpkilikti şeşu maqsatında, eldegi qoğamdıq, jastar t.b. wyımdar, qauımdastıqtar men partiyalardı biriktirgen «Qazaqstan Al'yansı» qozğalısı barlıq qazaqstandıqtar atınan tömendegini mälimdeydi:
1. Qazaqstan, Konstituciyada jariyalağan wlttıq (1992j BWW anıqtaması), demokratiyalıq, zayırlı memleket principterin wstanıp, onı iske asıru;
2. ODKB elderi basşılarına Qazaqstanğa kömek bergeni üşin alğıs aytıp, komendanttıq sağat bitkesin on künde şetten kelgen äsker elden şığarılsın;
3. Elden, şetke zañsız qarjı şığaruğa tiım salınsın;
4. 15.01.2022j. deyin barlıq oblıstar men üş megapolistiñ ärqaysısınan el tañdağan üş belsendiden, qoğamdıq wyımdardan üş adamnan, jastardan 12 adam, Mañğıstau-Jañaözennen 15 adam – barlığı 97 delegat jäne är oblıs pen megaplis, ministrlikter men qwqıq organdarınan bir adamnan barlığı 30 delegattan twratın Prezident janınan «Jaña Qazaqstannıñ twjırımdamasın» dayındaytın twraqtı jwmıs Komissiyası (Komissiya) qwrılsın!;
5. Tömendegi sayasi-äleumettik mäselelerdi şeşu Prezidenttiñ qaulısımen osı Komissiyağa mindettelsin;
— gaz, janarmay tarifteri, azıq-tülik bağasın t.b. sayasi-äleumettik, memlekettiñ qwrılımdıq mäselelerin retteu;
— partiyalar men qoğamdıq wyımdar memleketten jäne byudjetten qarjılandıudı toqtatıp, halıqtan saylanğan partiyalardı parlament pen el biligine äkelu;
— memlekettik organdar jäne kvazimemlekettik-Wlttıq kompaniyalardıñ qarjı-qwrılımdıq jwmıstarın rettep, tiimsizderin qısqartu jäne olardıñ basşılığına isker maman-menedjerlerdi tağayındau;
— memleketke tiimsiz jasalğan kelisimşarttardı qayta qarau;
— älem ofşorlarındağı t.b. $450 mlrdtan astam zañsız şığarılğan qarjını jäne olarğa alınğan mülikti (Älemdik bankpen birge) elge qaytaru;
— Qoğam damu talaptarına say Konstituciyağa qosımşa engizip, jaña zañdardı wsınu jäne qabıldauğa atsalısu;
— auıl, audan, oblıs äkimderi men Parlament deputattarın ädil saylaudı qamtamasız etu;
— Prezidentpen kelisip Ükimet, Qauipsizdik Keñesi, Parlamentti otstavkağa jiberu jäne oblıs, ministrlik, qwqıq organdarı t.b. basşıların wsınıp-tağayındau qwqıqtarı berilsin!
Birinşi kezekte şeşetin mäseleler:
— eldegi janar-jağarmaydıñ qwnı tügel qayta qaralsın (01.02.2022 deyin);
— tiimsiz Sauda ministrliginiñ ornına azıq-tüliktiñ qwnına monitoring jasap jäne qamtamasız etetin jäne osı salanıñ strategiyasın anıqtaytın Agenttik aşu (15.02.22 deyin);
— Jaña Ükimet qwramı halıq ökilderi men ziyalılardan qwralğan Qazaqstan Al'yansı, Komissiyamen kelisilip tağayındalsın;
— Prezident janındağı «quırşaq wlttıq Keñes» taratılıp, Abaev, Mırzalin, Musin siyaqtılar memlekettik jwmıstan ketsin;
— kovid dağdarısına baylanıstı tört mln adamğa, onıñ işinde 10 sotka qalalıqtarğa, 12 –sayajay jäne 20 – auıldağılarğa bölinsin (01.03.2022 deyin);
— şetel kompaniyalarındağı bizdiñ azamattardıñ tabıstarı şeteldiktermen teñestirilsin (01.04.22 deyin);
— mwnaygaz t.b. kenorındarın igeretin kompaniyalarğa halıqaralıq normağa say progressivti salıq saludı endiru (01.05.22 deyin);
— Ana men bala kapitalın köterip, köpbalalı otbası men är säbige, mügedekterge beriletin kömektiñ deñgeyin RF t.b. elderge teñestiru;
— äyelderdiñ zeynetkerlik jasın 58-ge tüsiru;
— jalaqınıñ tömen deñgeyi 4-AEK-ten joğarı;
— Elge tiimsiz, Euraziya (Maşkeviç, Nazarbaev …) tobınıñ Sberbankke $7,0 mlrd qarızın memleket esebinen qaytaruğa jasalğan SBER kelisimşartı bwzılsın (10.02.2022 deyin);
— 2022j. mwğalimniñ, 2023j. därigerdiñ tabısın deputattarmen teñestiru;
— 56 zauıt mäselesin şeşu;
— Mwnaygaz t.b. salalarda isteytin kompaniyalardağı memlekettiñ ülesin 51%-ğa jetkizuge twraqtı jwmıstanu…
«Jaña Qazaqstan» jobası kelesi salalardı qamtidı:
1.BWW standarttarına say Adam kapitalın (bilim men ğılım, medicina, eñbek önimdiligi men äleumettik sala. Ana kapitalın) kompleksti damıtu;
2. Ekonomikalıq sayasattıñ strategiyasın qabıldau. Innovaciyalıq ekonomikağa köşudiñ 18 basımdı bağıtın iske asıru;
3. Qarjı sayasatı. Bank jäne qarjılıq Qorlar jüyesiniñ reforması. Salıq Kodeksin qabıldau;
4. Qorğanıs strategiyasın qabıldau;
5. Qwqıq salası men sot reforması iske asıru;
6. Sayasi reforma. Adam qwqığı. Baspasöz bostandığı. Jer, memlekettiñ müddesin, onıñ işinde tildi qorğauda naqaq sottalğandar bosatılıp, aqtalsın.
Memlekettik qwrılım
— Federativtik eldiñ qwramdas böligi eki palatalı Parlamenttiñ QR siyaqtı wlttıq memleketke qajettilin anıqtap, 95 deputatı (mausım, 2021) Qazaqstannıñ jerin satu kerek dep qol kötergen Mäjilisti taratu (01.05.22 deyin);
— Atqaruşı, zañ şığaruşı t.b. bilik organdarınıñ memlekettik tilde söylep, isqağaz jürgizuin qamtamasız etu;
— Eldegi partiyalar men Halıq Assambleyası siyaqtı qoğamdıq wyımdardı byudjetten qarjılandırudı, bilik partiyalarınıñ qızmetin toqtatu (15.02.2022 deyin);
— Eldiñ qauipsizdigin emes, halıqtı jazalauşı jäne korrupciyalıq organğa aynalğan qwqıq, zañ, qauipsizdik organdarınıñ basşılığın auıstırıp, reforma jasau jäne Qauipsizdik Keñesiniñ qajettiligin qoğam bolıp talqılap, şeşim qabıldau;
— Euroodaqtıñ sankciyasına baylanıstı korrupcionerler men adam qwqığın ayaqastı qılğandardıñ tizimin dayındap, jariyalau jäne qajet bolğanda olarğa sankciya saluğa qol jetkizu.
Ekonomikalıq sayasattıñ basımdı bağıttarı:
1. Ekonomikanıñ negizgi 18 bağıtın innovaciyağa köşiru (Qosımşa 1);
2. Strategiyalıq ob'ektiler men şeteldik kompaniyalardıñ ülesin Wlttıq kompaniyalarğa qaytaru jäne olarda innovaciyalıq tehnologiyanı arttıru;
3. Şağın jäne orta biznesti kompleksti damıtu;
4. Fermerlik jäne otbasılıq şaruaşılıqtı damıtu.
Qarjı jäne bank jüyesi
— Bäsekelestigi joq bir adam ielengen eldegi bankterdiñ joğarğı payızdı (jıldıq payızı 20%-dan joğarı) nesiesi biznes pen ekonomikanıñ damuına kedergi boluda. Sondıqtan:
— 2008j Qazkommercbankke bergen $10,0 mlrd, 2014-2015jj ekinşi deñgeyli bankterge bergen $8,0 mlrd t.b. byudjettiñ qarjısın qaytaru;
— otandıq bankterdi municipal'dıq damu bankisine aynaldıru;
— Halıqaralıq kremniy dalasında aşılatın 400 bank pen sonşa qorlardıñ elde jwmıs isteuin zañdastıru.
Partiyalar men din mäselesi:
— El işinen şıqqan jaña qoğamğa say partiyalar tirkelip, Prezident, Parlament t.b. saylaularına qatıssın;
— Elde tirkelgen 4000-day dini ağımdardıñ müşeleriniñ sanı 20 mıñnan tömenin zañsız dep tanıp jäne salafizm (vahabizm) t.b. ekstremistik ağımdarğa tiım salıp, ereuildi wyımdastırğan olardıñ basşıları zañmen jazalansın;
Elde jiberilgen qoğamdıq-sayasi kemşilikterdi tüzetu:
— Elde Parlament qabıldağan 2600 zañnıñ tek bireui yağni 0,038% ğana memlekettik tilde dayındaldı;
— 30 jılda Q.-J.Toqaev basqarğan SİM men Parlamentte memlekettik tildiñ izi de joq. Al, Idrisov, Djoşıbaev t.b. «wlı diplomattar» jäne 2020j saylanğan deputattardıñ köpşiligi bizderdiñ üydegi itter tüsinetin qazaqşa sözderdi tüsinbeytin meñireuler. Toqaev mırza osınday naqwrıstardı ondağan jıldar boyı memlekettiñ eñ jauaptı qızmetterine tağayındap, memlekettik tildiñ damımauına sebepşi bolıp otırğan basşılardıñ biregeyi. Sonda memlekettiñ müddesin kim qorğaydı?;
— Prezident Toqaevtıñ aynalasında ekonomikanı, ğılım men innovaciyanı, qarjı men şaruaşılıqtı tüsinetin bilikti, äri täjiribeli maman joq;
— El biligine tağayındaularda 2019-dan beri traybolizm men mäñgürttik örşimese, tolastağan joq. Jañaözende zañdı talaptarmen bastalğan ereuildiñ Almatı t.b. jerlerde äkimşilik, Nwrotan keñsesi, prokuratura t.b. örtep, jappay tonauğa kirisui bilikke talasqan traybolizmniñ vandalizm, anarhiya jäne terrorizmge aynaluı. Sondıqtan, biliktegi tağayındaular, byudjet qarjısın baqılau, halıqaralıq kelisimşarttar, strategiyalıq jobalardı t.b. şeşu 2022, qañtardan bastap uaqıtşa Prezident pen Komissiyanıñ, soñınan jaña saylanğan Parlamenttiñ qwzırına berilsin;
— 2019 jıldan beri azıq-tülik, gaz, janarmay… kündelikti tauarlar qwnı, mısalı säbiz, swyıq may 4-5 ese qımbattasa, jwmıssızdıq pen inflyaciya eki esege deyin östi, qazaqstandıqtar 30%-ğa kedeylendi;
— Euroodaqtıñ Qazaqstandağı adam qwqığın bwzıp, söz erkindigin şekteuge baylanıstı 2021j besinşi mälimdemesinde, soñğı eki-üş jıldağı «reforma degender — ol nätijesiz imitaciya yağni bos söz» ekeni atap körsetilgen jäne eldegi zañ bwzuşılıqqa qarsı jeke twlğalarğa sankciya qoyatını aytılğan;
— Jeke basqa tabınu maqsatında özgergen Astana qalası, aeroport, universitet, köşelerdiñ attarı bwrınğı qalpına kelip, diktatorğa ornatılğan eskertkişter alınsın. Osı uaqıtqa deyingi diktator atına baylanıstı özgergen şığındardı Nazarbaev pen Toqaev tölesin;
— Q.-J. Toqaevtıñ üyleri t.b. mülikteri şetelde ekenin Naval'nıy tobı anıqtadı. Eger ol QR azamatı bolıp, oğan adal qızmet etse jäne ol mülikter wrlanğan bolmasa, nege osı elde twraqtamaydı?! Toqaev mırza osı swraqtarğa halıqqa jauap bersin;
— N.Nazarbaevtıñ otbasına jäne jeke basına baylanıstı qabıldanğan zañsız «zañdar» küşin joysın jäne onıñ otbası wrlağan qarjı, bank, kompaniya, akciyalar men mülikti memleketke, reyderlik jolmen alğan kompanielerdı ielerine qaytarsın;
— Soñğı ereuilderde qirağan ğimarattardı t.b. qalpına keltiruge byudjetten bir teñge de bölinbey, sonday şığınğa jetkizgenderdiñ esebinen qalpına keltirilsin;
— Byudjet esebinen är oblısta bes, ministrlik pen Wlttıq kompaniyada ekeu, Parlament pen PÄ on otandıq avtomobil'den lwqsat berilsin;
— Şeneunikterdiñ sanı 2022j. – 60%, 2023 – 70%… (Japoniya men Şveycariya deñgeyine jetkenşe) qısqarıp, biznesti damıtuğa mümkindik jasalsın;
— Türkistanda 2021j. salınğan kesenege Han Abılay jerlensin;
— Reyderlik jolmen biznesterinen ayırılğan käsipkerler, sebepsiz sottalğandar t.b. zardap şekkender Qazaqstan Al'yansınıñ Wyımdastıru alqası men Komissiyağa habarlassın;
— Jaña jıldıñ aldında milliarder Ivanaşvili barlıq gruzinderdiñ banktegi $1,5 mlrd nesielerin japtı. Bizdiñ millioner — milliarderler Qazaqstan Al'yansı janınan Qor qwrıp, nesieni jabu, köpbalalı analar men jağdayları tömen otbasılar, mügedekterge qolwşın beruge şaqıramız!
Ereuilge şıqqan halıq joğarıda atalğan t.b. kemşilikter tüpkilikti tüzetilip, eldiñ avtoritarlıq rejimnen arılıp, ädiletti qoğamğa aynalıp, örkeniet jolına tüsuin talap etude. Osı uaqıtqa deyin bilikte bolğan diktatorlıq bilik pen onıñ aynalasındağı korrupcionerler tügeldey ketsin! El örkeniet jolına tüspese kelesi bolatın ereuilder qazirgi bilikti ketiredi. Halıq qazirgi bilikke de senbeydi. Prezident Toqaev qazirgi saylanatın Ükimetti halıqtıñ ökilderimen kelisip tağayndauğa tiis! Bilik eldi azğındıq emes- azattıq jolına bastau kerek!
Qwrmetpen:
MIRZAHMETOV Mekemtas – QR WĞA akademigi, filologiya ğılımdarınıñ doktorı, QR Memlekettik sıylığınıñ laureatı;
NWRPEYSOV Äbdijämil – jazuşı, Qazaqstannıñ Eñbek Eri, QSRO Memlekettik sıylığınıñ laureatı;
ÖTELBAEV Mwhtarbay — fizika-matematika ğılımdarınıñ doktorı, professor, QWA akademigi, QR Memlekettik sıylığınıñ laureatı;
SÄBDEN Orazalı – QR ğalımdar qauımdastığınıñ Törağası, ekonomika ğılımınıñ doktorı, akademik, QR Memlekettik sıylığınıñ laureatı;
ÄKİM Janwzaq – Qazaq jaratılıstanu ğılımdarı Akademiyasınıñ korr.-müşesi, Europa jaratılıstanu ğılımdarı Akademiyasınıñ akademigi;
ELEUSİZOV Mels – Qazaqstannıñ ekologiyalıq Odağı men käsiporındarı «Tabiğat» qauımdastığınıñ Prezidenti;
ÄUBÄKİROV Toqtar – wşqış-ğarışker, Keñes Odağınıñ batırı jäne Halıq Qaharmanı;
ŞAHANOV Mwqtar – QR Tötenşe jäne Ökiletti elşisi, «Türik äleminiñ» üzdik aqını;
SÜLEYMENOV Oljas- Qazaqstannıñ Eñbek Eri, Halıqaralıq «Nevada-Semey» antiyadrolıq qozğalısınıñ Törağası;
ÄUEZOV Mwrat – ğalım, QR Tötenşe jäne Ökiletti elşisi, memleket qayratkeri;
TURSUMBAEV Baltaş — QR Tötenşe jäne Ökiletti elşisi, memleket qayratkeri, «El men jer» qoğamdıq qorınıñ Törağası;
DAG DWRAN Ahmet – professor, filosofiya doktorı, Türki halıqtarı mädeniet qorınıñ Prezidenti;
OSMAN Asılı – pedagogika ğılımd. kandidatı, Äzirbayjan mädeni Ortalığınıñ müşesi;
ĞABBASOV Sovet-Han — medicina jäne pedagogika ğılımdarınıñ doktorı, QR eñbek siñirgen qayratkeri, Mahambet sıylığınıñ laureatı;
NÜSİPJANOV Nwrğali – Qazaqstannıñ halıq ärtisi, qoğam qayratkeri;
BATTALOVA Zäureş – «Qazaqstanda parlamentarizmdi damıtu qorı» Qoğamdıq qorınıñ prezidenti, JSDP Prezidium müşesi;
SMAĞWLOV Elubay – jazuşı, tarihşı, kinoprodyusser;
TOQAŞBAEV Marat — «Prezident jäne halıq» gazetiniñ Bas redaktorı, QR PĞA akademigi, professor;
ELEMESOV Köpmağambet – auıl şaruaşılığı ğılımdarınıñ doktorı, professor, akademik;
ELEŞEV Rahımjan – a/ş ğılımdarınıñ doktorı, professor, QSRO jäne QR memlekettik sıylıqtarınıñ laureatı;
QABIŞWLI Ğabbas — jazuşı, Halıqaralıq «Alaş» ädebi sıylığınıñ laureatı, Qazaqstannıñ qwrmetti jurnalisi;
RAQIŞEV Bayan – QR ğalımdar Odağınıñ vice-prezidenti, QR WĞA akademigi, QazWTU kafedra meñgeruşisi;
ISABEKOV Dulat — «Mädeniet» jurnalınıñ bas redaktorı, jazuşı-dramaturg, QR Memlekettik sıylığınıñ laureatı;
SMATAEV Sofı — jazuşı, Halıqaralıq «Alaş» ädebi sıylığınıñ laureatı;
MEDETBEK Temirhan – aqın, QW Memlekettik sıylığınıñ laureatı;
ESDAULET Wlıqbek – aqın, Qazaqstan jazuşılar Odağınıñ törağası, QR Memlekettik sıylığınıñ laureatı;
ISA Kazbek – aqın, QR Parlmaentiniñ deputatı, QR mädeniet qayratkeri;
QAYSAROV Uälihan –QR Parlamentiniñ eks-deputatı, qoğam qayratkeri;
ARALBAY Nwğman – biol. ğılımdarınıñ doktorı, professor, «Jaratılıstanu ğılımdarı jäne innovaciyalıq tehnologiyalar» ĞZI direktorı;
BURBAEVA Galiya – ğalım, qoğam qayratkeri;
QWLKENOV Mereke – jazuşı, Qazaqstan jazuşılar Odağınıñ hatşısı, qoğam qayratkeri;
BAPI Ermwrat — «DAT» jobasınıñ jetekşisi, qoğam qayratkeri;
AYĞALIWLI E. – redaktor, qoğam qayratkeri;
SÄRSENBAY Rısbek — qoğam qayratkeri, jornalis;
QOYŞIBAEV Beybit- tarih ğılımınıñ kandidatı, «Ädilet» tarihi- ağartu qoğamınıñ prezidenti;
KÖŞİM Dos -«Wlt tağdırı» qozğalısınıñ törağası;
AÑSAT Saduaqas- «Til saqşısı» gazetiniñ Bas redaktorı (Qızılorda);
ÄLİPQALIEV Tihon — jornalis, qoğam qayratkeri (Oral);
AQJİGİT Ömirzaq- täuelsiz jurnalist, jazuşı;
JÄKEEV Ğabiden– Ğ.Müsirepov atındağı qordıñ Törağası;
JWMALI Rasul – sayasattanuşı, diplomat; Qazaq Wlttıq Keñesi Törağasınıñ orınbasarı;
ŞORAEV Arman – telejornalis, redaktor, qoğam qayratkeri;
ÄBUTALIPOV Äspen –veterinariya ğılımdarınıñ doktorı, professor;
ESENQOS Serikjan – qarjıger (2000 jıldarı Älemdik bank qızmetkeri), qoğam qayratkeri;
JAÑALTAY Beşir – jornalis (VVS-da istegen), qoğam qayratkeri (London);
KÖKBÜLEN Attila – käsipker, qoğam belsendisi (Parij);
QWSMAN Abzal- zañger, qoğam qayratkeri;
Mañğıstau-Jañaözenniñ qoğam qayratkerleri men belsendileri:
MEDEUOV Kikbay;
AYAZBAEV Nwrkamal;
NIYAZOV Äbdiraşit;
NWRBOLATWLI Nwrjigit;
ÄNES Segizbay;
NWRJAN Svetqali;
ADAY Sabır;
BERDİBAYWLI Bauırjan;
DAUISTIWLI Aqan;
JAULIBAYWLI Erkebwlan;
BIGELDİ Mämbet;
AQJİGİTOV Şärip;
TÖKENOV Sanat;
ERSAYINWLI Uays;
ŞAHMETOV Mwrat – qoğam belsendisi (Atırau);
HAYRULLIN Armen – qoğam belsendisi, ekolog (Atırau);
ŞORMANOV Mwrat – Atırau obl. fermerler Odağınıñ törağası, käsipker-mecenat (Atırau obl.);
RAHIMOVA Saltanat – zañger, belsendi (Atırau);
JAYIQ Arman- jornalis, aqın, belsendi (Atırau);
AYAN Talğat- qoğam belsendisi (Atırau);
BOQAEV Maks – qoğam belsendisi (Atırau);
MERALIEV Mazmut – käsipker-demeuşi (Atırau);
ARALBAEV Jänibek – a/ş ğılımdarınıñ kadidatı, fermer-käsipker (Atırau);
NWRĞAZIEVA Äsel – zañger, qoğam belsendisi (Atırau);
DOSPANOV Jwmabay – jornalis, jazuşı (Atırau);
QARAŞAEV Estay – qoğam belsendisi (Jañaözen);
RAQIMJANOV Ashat –OSDP jetekşisi;
TÖLEEV Rısqali – Halıqaralıq «Nevada-Semey» qozğalısınıñ atqaruşı direktorı;
QALIBAY Jarılqap – redaktor, jornalis, qoğam qayratkeri;
ABAĞAN Mwqtarhan – Kenesarı Han qoğamdıq qorınıñ Törağası;
KENEBAY Jwmaş — aqın, qoğam qayratkeri, Halıqaralıq YUNESKO sıylığınıñ laureatı;
QOJIRBAYWLI Mwhambetkärim — qalamger, zañger, qwqıq qorğauşı jäne şejireşi-tarihşı, jurnalist, «Üş namıs» qoğamdıq birlestiginiñ törağası, qoğam belsendisi;
ŞIMŞIQOV Jankeldi — Astana qalalıq «Täuelsizdikti qorğau» HDQ
wyımdastıru komitetiniñ törağası;
QADIRBAEVA Ayswlu – aqın, qoğam qayratkeri;
JANDARBEK Zikiriya — tarih ğılımınıñ kandidatı, Ahmet YAssaui atındağı Halıqaralıq Türkistan universitetiniñ professorı;
ĞABDOLLA Qajımwqan – «Qazaq Eli» gazetiniñ Bas redaktorı;
QANATBAEV Serik — veterinariya ğılımd. doktorı, qoğam belsendisi (Oral);
OŞANBEKOV Nwrjan – «El men jer» qoğamdıq wyımınıñ direktorı;
AYIPWLI Rahım – JSDP Prezidium müşesi, Qoğam qayratkeri;
ŞALABAEV Qwsman – filosofiya ğılımdarınıñ doktorı, Almatı qalası «Qazaq tili qoğamınıñ» Törağası;
SAGIDULLAEVA Ayman – wstaz, qoğam qayratkeri;
ERĞALIEVA Baretta — Qazaqstannıñ «Demokratiya jäne qwqıq» halıqaralıq tarihi-qwqıq ortalığınıñ Törayımı;
ERĞALIEVA Güljan – jurnalis, qoğam qayratkeri;
EGEUBAEV Aydın – «Wlı dala» qozğalısınıñ Törağası;
ORIS Mamırbay- qoğam belsendisi;
ÄLİBAEV Aydar — ekonomist, JSDP Prezidium müşesi;
ISA Jaswlan – qoğam belsendisi, zañger;
ÄUBÄKİR Arman – «Adırna» respublikalıq qoğamınıñ Törağası;
KENJEBAY Mırzan – aqın, QR mädeniet qayratkeri
TÖREHANOV Ernst — jazuşı, qoğam qayratkeri;
MWQANĞALIEV Ermek – ğalım, qoğam qayratkeri;
MWQTAY Quanış – aqın, qoğam belsendisi;
QAPTAĞAY Q. — «Halıq dabılı» qozğalısınıñ törağası;
QUAT Däuren — «Abay.kz» aqparattıq portalınıñ jetekşisi;
SÄDUWLI Bisenğazı — «Jeltoqsan aqiqatı» qoğamdıq birlest. Törağası;
ÄZİMBAY Ğali — sayasattanuşı, tarih ğılımdarınıñ doktorı;
QOJIQOV Jänibek – qoğam belsendisi (Mañğıstau obl.);
BEYSEBAY TEGİ Ruza – qoğam qayratkeri (Pavlodar);
AQABAY Gülnar – käsipker, qoğam belsendisi;
AYBATOVA Anar – qarjıger, qoğam belsendisi;
AHMETOV Äzilhan — respublikalıq «Wlt mektebi» jorn. Bas redaktorı;
Wyalı tel.: +7 775 726 2054, +7 707399 7667 (Uays Ersayınwlı, Mañğıstau), +7 771 149 71 81 (Äzilhan Ahmetov, Şımkent)
E-mail: worldcongr20@gmail.com.
PS: Qwrılatın Komissiyağa müşelikke kandidattar joğarıdağı tel. men el. poştalarğa habarlauın swraymız.
Qazaqstan Al'yansı müşeleri otandastarımızdı osı atpen qwratın partiyağa kiruge şaqıradı. Jaña Qazaqstandı adal, belsendi, elin süyip, oğan qızmet etetin, Qazaq halqınıñ janına toptasqan «tili bir bolmasa da tilegi men jüregi bir» qazaqstandıqtar jasaydı.
MAMIQOVA Näzipa – «Sayasat-Aqparat» gazetiniñ Bas redaktorı (Şımkent);
ÄŞETAY Rüstem –Wlttıq äleumettik damu qorınıñ prezidenti (Şımkent);
NARIMBETOVA Bisenkül – «Qızmet» gazetiniñ Bas redaktorı (Şımkent);
DÄBI Rısbek – aqın, Jazuşılar Odağınıñ müşesi (Şımkent);
BERKİMBAY Ardaq – jornalis, ğalım;
ZAYTOV Rinat – aytıs aqını, qoğam belsendisi;
MWQANOV Däuren — audarmaşı, ädebiettanuşı;
BÖTEEV Marat — «Allajar-qoldau» qoğamdıq qorınıñ törağası;
TÄLİMWLI K. — Talğar audandıq meml. tildi oqıtu ortalığınıñ direktorı;
AŞUWLI J. — Qazaqstan sayasi quğın-sürginge wşırağandar qauımdastığınıñ törağası;
MWHTARBEK S. — jurnalist, qoğam qayratkeri;
QANAFIYA Nazarbek — filologiya ğılımdarınıñ kandidatı;
KÄRİPJAN Amanğazı – aqın, qoğam qayratkeri;
SATQANOV Däuren — telejornalis, qoğam belsendisi;


text:
Almaniya ükümeti «Almaniya içün alternatif» firqasına ait yerli siyasetçilerniñilhaq etilgen Qırımğa barğanını tenqit etti.
Ukrainanıñ Almaniyadaki elçisi Andrey Melnik Twitterde yazğanına köre, bu aqta matbuat briffinginde Almaniya ükümetiniñ resmiy temsilcisi Steffen Seibert beyan etken.
«Almaniya Federal ükümeti «Almaniya içün alternatif» firqasına ait yerli siyasetçilerniñilhaq etilgen Qırımğa barğanını tenqit etip, böyleliknen ilhaq qanunsız dep tanığanını tasdıqladı», – denilmekte haberde.
Bundestagqa yapılğan eñ soñki saylâvdan soñ, «Almaniya içün alternatif» firqası bir sensatsiya olğan edi. İşbu sağ konservetiv ve açıq-açıq Rusiye tarafdarı olğan siyasiy küç içün aman-aman 13% saylâvcı rey bergen edi.
Fevralniñ 3-nde Rusiye KHV, devletniñ yerli parlament temsilcisi olğan «Almaniya içün alternatif» firqasınıñ üç alman siyasetçisi ilhaq etilgen Qırımğa kelgeni aqqında haber etken edi.
Ukrainanıñ Almaniya elçisi Andrey Melnik bir qaç alman siyasetçisiniñ ilhaq etilgen Qırım yapqan seyahatını «mesuliyetsiz seyahat» dep adlandırğan edi.
Qırımğa çetel vatandaşlarını davet eterek, yarımadanıñ rusiyeli akimiyeti ilhaqnı qanuniyleştirmek istey.
Ukraina tış işleri nazirligi daima çetel vatandaşları ve vatandaşlığı olmağan şahıslarnı Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımğa faqat Ukraina qanunları ve halqara qanunlarğa uyaraq kermege çağıra.
Ukraina MİDi daa evel, çetel siyasetçileriniñ Qırımğa kirişleri resmiy olmağanını beyan etken edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Aqmescit rayonındaki Sarabuz qasabasında Rusiye arbiy uçaq alalında patlavlar yüz berdi, dep haber ete "Kommersant" Rusiye neşri.
Haber vastalarınıñ malümatına köre, uçaq alanı üzerinde burum-burum qara tütündir.
"Qanun qoruyıcı organları arbiy yedekler anbarına küçük pilotsız uçaqnıñ ücümi ile vesiyanı teşkereler. Resmiy malümat yoq", - dep haber etile.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısınıñ mesleatçısı Oleg Krüçkov telegram kanılında "resmiy malümatnı beklemege" çağırdı.
Avgustnıñ 16-sında saba saatlarında işğal etilgen Qırımnıñ Canköy rayonında patlav sesleri eşitilgen. Yerli telegram kanalları Canköy rayonıñ Haklay köyünde elektrik stantsiyası yanğanını haber ettiler. Aynı zamanda "Krımskiy Veter" telegram kanalı "anda arbiy yedekler anbarından detonatsiya" olğanını bildire. Arbiy yedekler anbarından patlavlar aqqında malümatnı Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov tasdıqladı.
Biraz soñra işğal etilgen Qırımnıñ Canköy rayonındaki Haklay qasabasınıñ Rusiye memuriyeti patlavlarnıñ sebebi arbiy yedeklerniñ detonatsiyası olğanını bildirdi.
Rusiye Mudafaa nazirligi Qırımnıñ Canköy rayonındaki Haklay qasabasında arbiy yedekler anbarında yanğın çıqqanını bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Canköy rayonınıñ Haklay (Mayskoye) qasabasından 2000-ge yaqın adam tahliye etilgenini bilidrdiler. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksönov arbiy yedekler anbarında yüz bergen detonatsiya neticesinde eki adam zar körgenini haber etti.
Haklay köyü Canköyden 25 km cenüp-şarqtadır, köyden Kerçke ketken demiryol hattısı keçe ve anda Qalay stantsiyası yerleşe.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Antarktikanın' xalıqaralıq huqıqıy da'rejesi
Antarktikanın' xalıqaralıq huqıqıy da'rejesi
Antarktikanın' qalın' muz benen qaplang'an usı kontinenttin' og'an tutasıwshı suw ha'm atawlardın' ayrıqshı xalıqaralıq-huqıqıy da'rejesi XX a'sir basında bir qatar ma'mleketler ta'repinen anaw yaki mınaw tiykarlarında usı aymaqtın' ayrıqsha rayonlarına bola o'z suverenitetin' ja'riyalawı ha'm usının' na'tiyjesinde ma'mleketler arasında dawlar ha'm qurallı soqlıg'ısıwlar kelip shıg'ıwı menen baylanıslı.
Bunday jag'daydın' keleshegi joq ekenligi ha'm adamzattın' ulıwma ma'pleri jolında Antarktikanı u'yreniw ha'm onnan paydalanıwg'a qaratılg'an xalıqaralıq birge islesiwdin' jedel rawajlanıwı onın' ayrıqshı xalıqaralıq-huqıqıy da'rejesi ha'm aymaqlıq ta'rtibin belgilewdi talap etedi. Usı konferentsiya Antarktika haqqındag'ı sha'rtnamanı islep shıqtı. Da'slep usı sha'rtnama 12 ma'mleketten ibarat edi. Bu'gin onın' qatnasıwshıları sanı 40 tan artıq boldı. Usı sha'rtnama tiykarında keyin ala Antarktika huqıqıy jag'dayın retlestiriwshi, atap aytqanda, Antarktika qorlarınan paydalanıw boyınsha sha'rtnamalar du'zildi. 1959-jılı qabıl etilgen sha'rtnama eki tiykarg'ı jag'daydan kelip shıg'adı:
- ol qandayda bir ma'mlekettin' Antaraktika aymag'ınının' hesh bir bo'leginin' suverenitetin ta'n almaydı ha'm onın' menen birge aymaqlıq dawlardı biykarlamaydı da;
- sha'rtnama ma'mleketler xalıqaralıq birlespesi ko'zqarasınan kelip shıg'ıp, Antarktika tek tınısh ma'selelerde paydalanıwı lazımlıg'ın belgileydi.
Usıg'an muwapıq, Antarktikanın' tolıq quralsızlandırılg'anlıg'ı ha'm biyta'repligi belgilengen.
Antarktikada ilimiy ha'm basqa izertlewler alıp baratug'ın stantsiya ha'm ekspeditsiya ag'zaları onı jibergen ma'mleket yurisdiktsiyası astında boladı, stantsiya ha'm ekspeditsiyalar arasında olar xızmetkerleri almastırılg'anda da bul jag'day saqlanadı.


text:
Fransa, Suriyede himiyeviy silânıñ qullanıluvı aqqında meseleniñ baqılması içün BMT Telükesizlik Şurası oturışuvınıñ acele surette çağırılmasına davet etti. Fransanıñ teklifine Şuranıñ sekiz aza devleti qol tuttı. Bunı Azatlıq Radiosınıñ rus bürosı bildire.
Fransa TİNiniñ rehberi Jan-İv Le Drian, Duma şeerinde sakinlerge qarşı yapılğan himiyeviy ucüm aqqında bildirüvler munasebeti ile «soñ derecede endişeli olğanını» bildirdi. Parijniñ noqtai-nazarına Telükesizlik Şurasınıñ sekiz devleti – Büyük Britaniya, AQŞ, Poloniya, Niderland, İsveç, Quveyt, Peru ve Kot-d’İvuar qol tuttılar.
Fransa TİNiniñ rehberi Dumadaki vaqialarğa «nefret doğurğan halqara hümanitar uquqnıñ bozuluvı» dedi. Le Driannıñ sözlerine köre, Fransa ittifaqdaşlarnen beraber, himiyeviy silâ kerçekten de qullanıldımı, tayin etecek.
Bazar künü Suriyede, bunıñ arfesinde, aprel 7-de Şarqiy Guta bölgesinde isyancılarnıñ qolunda olğan Dimaşq yanındaki qısmına qarşı yapılğan himiyeviy ucüm qurbanlarınıñ sayısı aqqında yañı malümatnı bildirdiler.
Farqlı bildirüvlerge köre, onlarca qurbanlarından baas etile – 40-tan 70-ke qadar. Bu raqamlarnı «Beyaz miğferler» adınen belli olğan Suriye vatandaşlar mudafaası teşkilâtı bildire. Elâk olğanlarda himiyeviy silâ qullanılmasınıñ alâmetleri bar – kenişlegen köz bebekleri ve ağızdan çıqqan köpük.
Duma şeerindeki himiyeviy ucümniñ neticesinde zarar körgenlerniñ sayısı – yüzlernen kişi.
AQŞta daa aprel 7-de, himiyeviy ucüminden aman soñra, Vaşingtonnıñ, Suriye ukümet quvetleri tarafından himyeviy silâ qullanılmasınıñ yañı bir deşetli adisesi aqqında pek endişeli haberlerni diqqatnen taqip etkenini bildirdiler. AQŞ Devlet departamentiniñ beyanatında bildirilgenine köre, Suriye ukümetine qatiyen qol tutqan Rusiyeniñ bunıñ içün esas mesüliyeti bardır.
Devlet departamentinde: «Rejim tarafından öz halqına qarşı himiyeviy silânıñ qullanılması tarihı iç şübhe doğurmaz», – dep ilâve ettiler.
Suriye ukümeti ve onıñ ittifaqdaşı Rusiye bu bildirüvni sahte deyler.


text:
Qırımda qırımlılarnıñ alışqan aq-uquqları ve serbestligini yekünleycek siyaset alıp barıla. Bunı İnsan aqları Ukrain helsinki birliginiñ eksperti Sergey Zayets jurnalistlerge ayttı, dep bildire Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri.
Onıñ bildirgenine köre, Rusiye qanunı belgilegen ekstremizm içün cinaiy mesüliyet fikir bildirüv serbestligini bozuv şekli ola.
«Rusiyeniñ grajdan ve siyasiy aq-uquqlar aqqında halqara añlaşmalarğa köre vazifelerine riayet etüv maruzasınıñ baqılması neticelerine köre yapılğan Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ insan aqları boyunca komitetiniñ ilk hulâsalarına binaen, Rusiye Federatsiyasında ekstremizm içün cinaiy mesüliyet fikir bildirüv serbestligini bozğan şekillerden biri ola. Çünki bu maddege er şeyni keliştirmek mümkün», – dep qayd etti Sergey Zayets.
Ekspertniñ qayd etkenine köre, fikir bildirüv serbestliginiñ bozulması ciddiy aqibetlerge ketire bile, misal olaraq, akimiyet organlarında qabarcılıq ve diger menfiy aqibetler ola bile.
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ insan aqları komiteti Rusiyege «Qırım sakinleri içün serbestlik ve malümatnı temin etmege» tevsiye etken edi.


text:
Ukraina Milliy yazıcılar birliginiñ Kyiv teşkilâtına rehberlik etken Vladimir Danılenko qırımtatar yazıcıları tarafından yazılğan eserlerniñ ukrain tiline tercimelerini özüniñ şahsiy neşriyatında neşir emege azır. Bunı o, Qırım.Aqiqat içün bergen izaatta söyledi.
«Men bir zamanları «Samotniy piligrim» («Yañğız yolcu») antologiyanı neşir ettim. O satılıqta bar. Qırımtatar yazıcılarınıñ seviyesi aqqında tasavurım bar. Bu halqnıñ edebiyatında Avropa seviyesindeki ustalar bar. Teessüf ki, Qırımnıñ ilhaqından soñ olarnen alâqalarımız üzüldi. Bir qaç müellif Kyiv teşkilâtında qayd etildi, lâkin olar ukrain tilinde yazğan muelliflerdir», – dedi Danilenko.
O, neşriyatı («Volodımır Danılenko neşriyatı» – QA) tercimanlarnı tapuv ve neşir etilmesi ceryanına para ayıruvnı üstüne almağa azır olğanını qayd etti.
«Samotniy piligrim» antologiyası, Danılenko tarafından tertip etilip, onıñ tarafından 2003 senesinde Kyivde neşir etildi. Oña qırımtatar edebiyatı klassikleri Şamil Alâdin, Tair Halilov, Şevket Ramazanov, Leylâ Alâdinova ve diger muellifler tarafından yazılğan eserlerniñ tercimeleri kirdi.
Daa evel, Ukrainanıñ qıtadaki qısmında çalışqan Tavriya milliy universitetiniñ (TMU) Filologiya ve jurnalistika institutı, talabeler yetmegeni sebebinden Şarq filologiyası kafedrası ile Qırımtatar bölügini qapatmağa mecbur oldı, dep bildirilgen edi.
Ukrainanıñ qıtadaki qısmında qırımtatar tili ve edebiyatı TMUdan ğayrı Taras Şevçenko adına Kyiv milliy universitetinde ögrenile.


text:
Kyivde mart 17-de «Mustafa Cemilev. Mazun olmağan» kitabınıñ taqdim merasimi keçirilecektir. Kitap müellifleri «Ukrainskaya pravda» neşiriniñ baş muarriri Sevgil Musayeva-Borovik ve «KrımSOS» cemaat teşkilâtınıñ esasçılarından biri Alim Aliyev olalar.
«Kitap olacağını tüşünmegen edik. Birinci körüşüvimiz (Mustafa Cemilev ile – QA) Donbassta cenk tedbirleri başlağan soñ oldı, intervyü basacaq edik, amma neşriyattan bir muracaat keldi, bizler tercimeiyallı bir kitap degil, Qırıda işğalden soñ neler ola ve Cemilev özü ne yapqanını yazmağa qarar aldıq», – dep tarif etti Qırım.Aqiqatqa Musayeva-Borovik.
Kitapta baş qaramannıñ intervyüları ile beraber qırımtatar milliy areket iştrakçileri ve sovet dissidentlerniñ baqışları, em de Qırımnıñ şimdiki vaziyeti aks ettirilgendir
«Anda eki parallel sızıq bar – Cemilevniñ ayatı ve yarımada ayatı, qırımtatarlarnıñ işğalden soñ vaziyeti. Qırımtatar milliy areketinen bağlı çoq malümat da bar, areket qaramanları, sürgünlik ve qırımtatarlar üzerinde olğan esnaslar bar. Kitap qırımtatarlarnıñ tarihınen tanış ete», – dep qoşştı Musayeva-Borovik.
«Mustafa Cemilev. Mazun olmağan» kitap eki tilde – rusça ve ukraince çıqa, cemi 7 biñ nushası bar.
Oquyıcılarğa kitap «Knijnıy arsenal» halqara festivalinde taqdim etilecektir.
Mustafa Cemilev – qırımtatarı, SSCB zamanınıñ ve Ukrainanıñ siyasiy ve cemaat erbabıdır. Qırımtatar milliy areketiniñ reberlerinden birisi, uquq qorçalayıcı, dissidentler areketininiñ iştirakçisi, siyasiy mabus, Ukraina halq deputatı, 2014 senesi avgust 20-den başlap Ukrana prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisidir.
2014 senesi mart 20-de Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı olaraq tanıdı. Bu qararğa 283 deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil etmektedir.


text:
Ukraina Tışqı işler nazirligi Qırımda yaqalanğan faal Andrey Vinogradov meselesini kontrol altında tuta, amma resmiy bir şey aytmay, çünki tasdıqlanğan malümat daa yoq. Bunı Ukraina TİN matbuat kâtibi Maryana Betsa Qırım.Aqiqatqa yanvar 13-de ayttı.
«Olıp keçken adisege dair tolu malümat almağa tırışamız, çünki Andrey Vinogradov ve ömür arqadaşınıñ yaqalanmasını yalıñız kütleviy haber vastaları aydınlattı. Maalesef, Qırımda böyle şeyler aman-aman er kün ola, bu kerçek haber ya da Rusiye akimiyetiniñ daa bir yalanı – añlap olamayıq. Er bir adisege TİN diqqat ete, kontrol altında tutamız. Yarımadada temsilciligimiz ya da konsullığımız yoq, Qırımnen bağlı bütün malümatnı uquq qorçalayıcı ya da jurnalistlerden alamız. Bu malümatnı tekrar teşkerip, vaqianıñ haritasını tizmek kerek. Bunı yapsaq, TİN fikirlerini aydınlatıp olurmız», – dedi Betsa.
Yanvar 12-de Aqmescitte Rusiye FSB hadimleri Ukrain medeniyet merkeziniñ faali Andrey Vinogradovnı ve ömür arqadaşı Natalyanı yaqaladılar. Yanvar 12-de aqşam Andrey Vinogradov ve ömür arqadaşı evlerine yiberildi, dep haber etildi.


text:
Ukraina İçki işler naziri Arsen Avakov, 2017 senesi içün ukrain silâlı quvetleriniñ esas vazifesi olaraq Donbassta suverinitetniñ pekitilmesi ve işğal etilgen Qırım üzerinde kontrolniñ qaytarılmasını belgiledi. Bunı Ukraina İİN matbuat hızmeti yanvar 17 künü bildirdi.
«2017 senesi Donbasta Ukrainanıñ halqara seviyede tanılğan sıñırlarına çıqmaq vazifesi qoyulacaq, soñra ise – Qırımda da. Bu ceryannen politsiya, gvardiya, adliye organları meşğul olacaq, lâkin birinci – sıñırcılar yollanılacaq», – dep bayan etti Avakov.
Ukrain naziriniñ sözlerine köre, bu – uzun müddetli missiya degil de, yaqın vaqıtnıñ vazifesi.
«Plan azırlanılıp, vazifeler berilgen soñ eki afta devamında devlet sıñı üzerinde köntrol elge alınmaq kerek», – dep qoştı Avakov.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye prezidentiniñ vekili Dmitriy Peskov Kremlde yañı saylanğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ inauguratsiyasına davet almağanlarını bildirdi.
«Bilgenime köre, bir de bir davet olmadı, iç bir seviyede. Ukrainadaki nizamnı bilmeyii, çünki, meselâ, bir çoq memlekette inauguratsiyağa çetel liderleri ya da musafirleri kelmey», – dep bildire Vladimir Putinniñ temsilcisiniñ aytqanlarını Rusiye kütleviy haber vastaları.
Peskov, Putinniñ Zelenskıy ile körüşüv ya da telefon subeti planları aqqında şimdilik bilmey, dep bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası mayısnıñ 16-nda yañı saylanğan prezident Volodımır Zelenskıynıñ inauguratsiyasını mayısnıñ 20-ne saat 10:00-ğa belgiledi.
Yañı saylanğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ matbuat hızmeti parlamentniñ qararını qabul etti, lâkin belgilengen kün kyivliler ve çetel eyyetleri içün bir sıra qıyınlıqlarğa yol açacaq, dep bildirdi.